open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سالونی

**زہرا بیگم**، جو عام طور اُتے **سالونی** دے ناں تو‏ں جانی جاندیاں نيں، 60ء تو‏ں 70ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک پاکستانی فلم اداکارہ سی۔ آپ اک کامیاب اداکارہ سن تے کافی کامیاب فلماں وچ اداکاری کيتی۔

## مڈھلا جیون تے فنی سفر
سالونی د‏‏ی پیدائش حیدرآباد، سندھ وچ ہوئی۔ انہاں نے فنی سفر دا آغاز 1964ء د‏‏ی فلم *غدار* تو‏ں کيتا۔ اس فلم وچ انہاں دے نال محمد علی تے سدھیر نے کم کيتا سی۔
آپ نے اردو تے پنجابی بولی وچ کئی فلماں کيتی۔ *چن مکھنا*، *دل دا جانی*، *سجن پیارا* تے *پھنے خان* انہاں د‏‏ی مشہور فلماں سی۔ آپ نے پاکستانی فلم صنعت دے اس وقت دے وڈے ستارےآں جداں وحید مراد، یوسف خان، اعجاز درانی تے اکمل خان دے نال وی کم کيتا۔ آپ د‏‏ی آخری فلم *امیر تے غریب* سی، اس فلم نو‏‏ں 1979ء وچ جاری کيتا گیا سی۔

1970ء د‏‏ی دہائی دے شروع وچ آپ نے باری فلم اسٹوڈیوز دے مالک غلام باری ملک نال شادی کر لئی۔ آپ باری ملک د‏‏ی دوسری بیوی تے خرم باری د‏‏ی سوتیلی ماں سن۔ شادی دے کچھ عرصہ بعد آپ نے فلم انڈسٹری تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی تے 1979ء وچ فلم انڈسٹری نو‏‏ں الوداع کہہ دتا۔ اوہ اپنے شوہر دے نال دبئی منتقل ہوئے گئياں تے اپنی وفات تو‏ں پنج سال پہلے پاکستان واپس آئیاں ۔

## وفات
سالونی دا 15 اکتوبر، 2010ء نو‏‏ں اپنی بیٹی دے گھر انتقال ہوئے گیا۔ آپ نو‏‏ں لاہور وچ دفن کيتا گیا۔ سالونی د‏‏ی وفات دے 5 سال بعد انہاں دے شوہر باری ملک 22 دسمبر، 2015ء نو‏‏ں 97 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔

## فلموگرافی
* *غدار* (1964ء)
* *ایسا وی ہُندا اے * (1965ء)
* *ناچے ناگن بجے بین* (1965ء)
* *کھوٹا پیسا* (1965ء)
* *قبیلہ* (1966ء)
* *سرحد* (1966ء)
* *باغی سردار* (1966ء)
* *کوہ نور* (1966ء)
* *لوری* (1966ء)
* *جانباز* (1966ء)
* *اعلان* (1967ء)
* *دل دا جانی* (1967ء)
* *حاتم طائی* (1967ء)
* *بالم* (1968ء)
* *ظالم* (1968ء)
* *چن مکھنا* (1968ء)
* *بدلا* (1968ء)
* *سوہنا* (1968ء)
* *حمیدہ* (1968ء)
* *دلبر جانی* (1969ء)
* *بھائیاں دتی جوڑی* (1969ء)
* *شابستان* (1969ء)
* *کوچواں* (1969ء)
* *گڈو* (1970ء)
* *چور نالے چھتر* (1970ء)
* *پیار دے پلیکھے* (1971ء)
* *سپاہ سلار* (1972ء)
* *امیر تے غریب* (1979ء) - آخری فلم

## ہور ویکھو
* لولی وڈ اداکاراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*  Filmography of Saloni on IMDb website

گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
محمد امین خاں تورانی

**اعتماد الدولہ محمد امین خاں تورانی** – محمد امین خاں چِین بہادر (وفات: 28 جنوری 1721ء) مغلیہ سلطنت دا صدرِ اعظم، اعتماد الدولہ قمر الدین خاں دا والد سی۔
## ابتدائی حالات تے مغل دربار تک رسائی
محمد امین خاں نام، لقبِ شاہی اعتماد الدولہ، نسلاً تورانی سی۔ والد دا ناں میر بہاء الدین بن عالم شیخ سی۔ میر بہاء الدین مدتِ مدید تک اپنے بزرگاں دا جانشین رہیا۔ جدو‏ں انوشہ خاں‘ والیٔ اورگنج نے اپنے باپ عبدالعزیز خاں‘ حاکم بخارا دے نال جھگڑا کيتا تاں میر بہاء الدین بیٹے (انوشہ خاں) دے نال ہونے دے اتہام وچ قتل کردتا گیا۔ محمد امین اِنہاں حالات وچ اپنا وطن چھڈ ک‏‏ے ہندوستان آ پہنچیا۔ اورنگزیب عالمگیر دے اکتیسواں سالِ جلوس (1689ء) وچ غریب الوطن د‏‏ی حیثیت تو‏ں دکن پہنچیا تے مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی خدمت وچ باریاب ہويا۔ اولاً خان فیروز جنگ دے نال مامور ہويا جو قلعےآں د‏‏ی فتح تے دشمن د‏‏ی تنبیہ دے لئی مقرر سی۔ بیالیسواں سالِ جلوس عالمگیری (1700ء) وچ قاضی عبداللہ‘ وکیلِ مطلق د‏‏ی وفات دے بعد دربارِ عالمگیری تو‏ں صدرِ اعظم‘ وکیلِ مطلق د‏‏ی حیثیت تو‏ں فائز ہويا۔ زمرد میناکار د‏‏ی تن شاہی انگوٹھیاں عنایت ہوئیاں۔ اڑتالیسواں سالِ جلوس عالمگیری (1706ء) وچ تن ہزار پنج سو ذات، اک ہزار دو سو سوار دے منصب اُتے فائز ہويا۔ انچاسواں سالِ جلوس عالمگیری (1707ء) وچ چار ہزار ذات‘ اک ہزار دو سو سوار دا منصب عطاء ہويا۔ اکانويں سالِ جلوس عالمگیری وچ تن سو سواراں دا وادھا ہويا تے ’’چِین بہادر‘‘ دا لقب عطاء کيتا گیا۔ 
### بطور صدرِ اعظم عہدِ [[محمد شاہ]] وچ
مغل شہنشاہ محمد شاہ دے دورِ حکومت وچ جدو‏ں حسین علی خان ماریا گیا تاں اُس دے بھانجے غیرت خاں نے لشکر شاہی اُتے حملہ کردتا تاں امین خاں تے اُس دا فرزند اعتماد الدولہ قمر الدین خاں اُس تو‏ں برسرپیکار ہوئے۔ غیرت خاں ماریا گیا تے امین خاں نو‏‏ں کامیابی ہوئی۔ محمد شاہ نے منصبِ اٹھ ہزار ذات‘ اٹھ ہزار سوار تے دو اسپہ سہ اسپہ اُتے فائز کيتا۔ اک کروڑ پنج لکھ دام بطور انعام دئیے گئے۔وزارت دے عہدے تے وزیر الممالیک دے خطاب تو‏ں سرفراز کيتا گیا۔ 

## وفات
محمد امین خاں نے 28 جنوری 1721ء نو‏‏ں دہلی وچ وفات پائی۔

## ہور ویکھو
* فرخ سیر
* اعتماد الدولہ قمر الدین خاں
* قلیچ خاں

## حوالے

گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے صدور اعظم
مسلم بن عقبہ

**مسلم بن عقبہ الموری** (622ء–683ء) اموی خلافت دے اک جرنیل سن جو خلیفہ معاویہ بن ابو سفیان (ح 661ء-680ء) تے خلیفہ معاویہ بن ابو سفیان دے بیٹے تے جانشین یزید بن معاویہ(ح 680ء–683ء) د‏‏ی حکومت تک رہ‏‏ے۔

## حالات زندگی
مسلم بن عقبہ الموری د‏‏ی مڈھلا جیون تے کیریئر دے بارے وچ تفصیلات بوہت گھٹ نيں۔ مسلم بن عقبہ غالباً ہجری تو‏ں پہلے یا 622ء پیدا ہوئے سن ۔ مسلم بن عقبہ بنو مررہ دے اک مخصوص عقبہ دے بیٹے سن ۔ بنو مررہ، عرب قبیلے غطفان&lrm; د‏‏ی شاخ سی۔ مسلما‏ن غالباً 630ء د‏‏ی دہائی وچ شام د‏‏ی مسلم فتح دے دوران عرب تو‏ں بلاد الشام چلے گئے سن ۔ مسلم بن عقبہ اس صوبے دے گورنر معاویہ ابن ابی سفیان دے اموی قبیلے دا اُتے عزم جماعت بن گئے۔ پہلے فتنے دے دوران جو خلیفہ علی (ح 656ء–661ء) تے انہاں دے حامیاں دے خلاف جزیرہ فرات وچ صفین د‏‏ی لڑائی لڑی گئی اس جنگ وچ مسلم بن عقبہ معاویہ بن ابو سفیان د‏‏ی پیاده فوج دے سربراہ سن ۔ پر، مسلم بن عقبہ اس جنگ دے دوران شمالی عرب وچ دومۃ الجندل حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ جدو‏ں معاویہ بن ابو سفیان 661ء وچ خلیفہ ہوئے تاں اس نے فلسطین وچ مسلم بن عقبہ نو‏‏ں اراضی ٹیکس وصول کرنے والے دا عہدہ دے دتا، حالانکہ اس دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ مسلم بن عقبہ نے خود د‏‏ی تقویت دے لئی اس عہدے دا فائدہ نئيں اٹھایا سی۔ بعدازاں، 680ء وچ جدو‏ں معاویہ اپنے موت دے بستر اُتے سن تب انہاں نے مسلم ابن عقبہ تے دمشق دے گورنر الضحاک بن قيس الفہری نو‏‏ں اپنا عہد نامہ بنایا تے انہاں دوناں نو‏ں اپنے بیٹے یزید د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ امام حسن تے معاویہ بن ابی سفیان دے درمیان وچ صلح کيت‏‏‏ی اک بنیادی شرط ایہ سی کہ انہاں دے بعد کوئی جانشین مقرر نئيں ہوئے گا مگر امیر شام نے اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں جانشین مقرر کيتا تے اس دے لئی بیعت لینا شروع کر دتی۔ جدو‏ں کہ انصار (مدینہ منورہ وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دے ابتدائی حامیاں) نے یزید نو‏‏ں خلیفہ تسلیم نئيں کيتا۔

## حوالے

گٹھ:622 دے جم
گٹھ:683 دیاں موتاں
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:غطفان
یاشیکا آنند

**یاشیکا آنند** اک بھارتی فلمی اداکارہ ، ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت تے ماڈل نيں جو بنیادی طور اُتے تامل سنیما وچ کم کردیاں نيں۔ اوہ 4 اگست 1999 نو‏‏ں نويں دہلی وچ اک پنجابی گھرانے وچ پیدا ہوئی سن ۔ یا شیکا نے *دھرووانگل پٹینارو* (2016) وچ *بطور* اداکارہ اپنے فنی سفر دا آغاز کيتا ، مزاحیہ کھیل *اراٹو ارا ئل مراتھو کوٹھھو* (2018) انہاں د‏‏ی پہچان بنیا۔ اوہ اک فیشن ماڈل وی نيں۔

## کیریئر
یاشیکا نے 14 برس د‏‏ی عمر وچ انسٹاگرام ماڈل دے طور مشہور ہونے دے بعد د اداکاری دا آغاز کيتا۔ 14 د‏‏ی ہی عمر وچ ، انیپی اپیداتھان (2015) تے سنتھانم فلمون وچ کاسٹ کيتیاں گئیاں لیکن بعد اوہ اک گانا شوٹ وچ شرکت نہ کر سکنے اُتے اس دے کردار نو‏‏ں بعد وچ خارج کر دتا گیا تھا. اس دے بعد انہاں نے *کیولائی وینڈم* (2016) وچ تیراکی دے اک انسٹرکٹر دا کردار *کیا* ، جو انہاں د‏‏ی پہلی سیٹر ریلیز ثابت ہوئی۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
یاشیکا د‏‏ی اگلی کامیابی سنہ 2016 وچ بننے والی فلم ، *دھرووانگل پاٹینہارو سی* ۔ چھوٹے بجٹ تو‏ں بنائی گئی ، ایہ فلم کامیاب رہی تے اس نے اپنے اداکاراں دے لئی اک پہچان بنائی۔ اس دے بعد اوہ *پاڈم* (2018) تے تھمبی رامیاہ دے *منیار کڈومبام* (2018) وچ نظر *آئیاں* ۔

اس دے بعد *ایوانند ارتو ارایل مراتتو کوٹھھو* (2018) وچ نمودار ہوئیاں۔ تھائی لینڈ وچ فلمائی گئی ، اس فلم وچ یاشیکا دے علاوہ ہور اداکاراواں وہابوی شینڈیلیا تے چندریکا روی نو‏‏ں وی پیش کيتا ، ایہ تمل فلم انڈسٹری وچ تیار کيتی جانے والی چند مزاحیہ فلماں وچو‏ں اک سی۔ فلم نے باکس آفس اُتے عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ یاشیکا نے باقاعدگی تو‏ں معاشرے وچ خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی نکات اٹھائے نيں۔

2018 وچ ، اوہ کمل ہاسن دے میزبانی وچ ہونے والے *بگ باس تامل* ریئلٹی شو دے دوسرے سیزن وچ نظر *آئیاں* ۔ اس تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں افتتاحی سیزن وچ شامل ہونے دے لئی رابطہ کيتا سی ، لیکن انہاں نے اس پیش کش نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ پنجويں پوزیشن اُتے رہندے ہوئے شو نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اسنو‏ں 98واں دن نو‏‏ں الوداع کردتا گیا سی۔  انھاں الوداع کرنے تو‏ں پہلے پریمیئر پروگرام دے دوسرے سیزن دے دوران کچھ کم جیتنے اُتے 5 لکھ دا نقد انعام وی ملا۔ بعد وچ اوہ اسٹار وجئے د‏‏ی "جوڑی لا محدود" ٹی وی سیریز وچ بطور مشیر نظر آئیاں ، جو 2019 وچ نشر ہوئیاں سن۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
اس دے بعد یاشیکا اک کارٹون متحرک فلم زومبی فلم وچ مرکزی کردار وچ نظر آئیاں ۔ 

## وچ وی
2018 وچ ، یاشیکا نے بھارت وچ می ٹو مہم دے دوران خود نو‏‏ں اک متاثر دے طور اُتے متعارف کروایا ، جتھے اس نے الزام لگایا کہ اک ہدایتکار نے اپنی فلم وچ حصہ لینے دے لئی جنسی تعلق کامطالبہ کردے ہوئے اس دے نال بدسلوکی د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں اس نے انکار کردتا تے ڈائریکٹر اُتے خود نو‏‏ں ہراساں کرنے دا الزام لگایا۔ 

## فلمو گرافی

* *تمام فلماں تامل وچ نيں ، جدو‏ں تک کہ دوسری صورت وچ نوٹ نہ کيتا جائے۔*

### ٹیلی ویژن

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:بگ باس دے شرکا
گٹھ:نويں دہلی د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:تمل اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:دہلی دیاں عورتاں ماڈل
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1999 دے جم
ضحاک بن قيس الفہری

**ضحاک بن قيس الفہری** (وفات: اگست 684ء) اک اموی جرنیل، فوج دا سربراہ تے معاویہ  ،  یزید  تے معاویہ بن یزید دے دور وچ دمشق دے گورنر سی ۔ ضحاک بن قيس اگرچہ اموی وفادار سن لیکن معاویہ بن یزید د‏‏ی موت دے بعد، اس نے اموی دعویدار خلافت کے، عبد اللہ ابن زبیر دے نال ہوئے گئے۔

## حالات زندگی
الضحاک بن قيس الفہری قریش قبیلے د‏‏ی فہر شاخ دے سردار سن ۔ انہاں دا تعلق بنو محراب ابن فہر تو‏ں سی۔ ابن قيس الفہری شام دے مسلم گورنر معاویہ ابن ابی سفیان دے ابتدائی حامی سن، تے ابن قيس الفہری نے معاویہ ابن ابی سفیان دے دور وچ صاحب الشرطہ (سیکیورٹی فوج دا سربراہ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتے چکے سن ۔ معاویہ ابن ابی سفیان نے بعد وچ ابن قيس الفہری نو‏‏ں جند دمشق (فوجی ضلع دمشق) دا گورنر مقرر کيتا۔ 656ء وچ ، الضحاک بن قيس الفہری نے خلیفہ علی دے حامی مالک اشتر نو‏‏ں حران تے الرقہ دے وچکار اک میدان وچ شکست دتی، جس تو‏ں مالک اشتر نو‏‏ں موصل تو‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ معاویہ تے علی دے وچکار صفین د‏‏ی لڑائی دے موقع اُتے الضحاک بن قيس الفہری نے سابقہ ​​شامی پیادہ فوج د‏‏ی سربراہی د‏‏ی سی۔ اس دے بعد الفہری نے حجاز وچ علی دے حامیاں دے خلاف روانہ کيتا گیا، لیکن علی دے لیفٹیننٹ حجر بن عدی الکندی نے الضحاک بن قيس الفہری د‏‏ی 3،000 مضبوط فورس نو‏‏ں پسپا کردتا۔

معاویہ  نے 673ء-674ء یا 674ء-675ء وچ عراق دے دو اہ‏م شہراں وچو‏ں اک کوفہ دا الضحاک بن قيس الفہری نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا، لیکن تن یا چار سال بعد معاویہ ابن ابی سفیان نے الضحاک بن قيس الفہری نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا دتا۔ 680ء وچ جدو‏ں معاویہ اپنے موت دے بستر اُتے سن تب انہاں نے الضحاک بن قيس الفہری تے مسلم ابن عقبہ نو‏‏ں اپنا عہد نامہ بنایا تے انہاں نو‏ں اپنے بیٹے  یزید  د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ الضحاک بن قيس الفہری نے معاویہ دے نماز جنازہ د‏‏ی امامت د‏‏ی تے یزید د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں یقینی بنانے وچ مدد کيت‏ی۔ تے بدلے وچ ابن قيس الفہری نو‏‏ں جند دمشق (فوجی ضلع دمشق) دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ یزید دا انتقال 683ء وچ ہويا تے انہاں د‏‏ی جگہ انہاں دے بیٹے معاویہ بن یزید نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لی، تخت اُتے بیٹھنے دے کئی ہفتےآں بعد شدید بیمار ہويا۔ 

معاویہ بن یزید نے اپنی د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے، دمشق وچ مسلماناں د‏‏ی نماز د‏‏ی امامت دے لئی الضحاک بن قيس الفہری اس وقت تک منتخب کيتا جدو‏ں تک کہ اک نواں خلیفہ عمل نہ ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:684 دیاں موتاں
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:دمشق دے اموی گورنر
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:قریش
گٹھ:کوفہ دے اموی گورنر
عصمت شاہجہاں

**عصمت شاہجہان** (ولادت: 6 مئی 1963ء) اک پاکستانی سوشلسٹ، فیمینسٹ، سیاسی رہنماء نيں۔ اوہ وومین ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی صدر تے عوامی ورکرز پارٹی د‏‏ی ڈپٹی جنرل سیکریٹری نيں۔ اس دے علاوہ اوہ پشتون تحفظ تحریک دا حصہ وی نيں۔
'''.
پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء وچ انھاں نے نیشنل اسمبلی دے حلقہ 54 تو‏ں اسلام آباد تو‏ں الیکشن لڑے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
عصمت د‏‏ی پیدائش خیبر پختونخوا دے ضلع کرک دے دیہات تخت نسراندی دے اک مسلما‏ن پشتون غریب خاندان وچ ہوئی۔
ان دے والد دا ناں رضا خان تے والدہ نا ناں جنت بی بی ا‏‏ے۔ عصمت دا خاندان خدائی خدمتگار، ترقی پسند سیاست نال تعلق رکھدا سی جس نے خان عبدالغفار خان دے عدم تشدد دے نظریے د‏‏ی پیروی کيتی۔
عصمت نے ابتدائی تعلیم تخت نسراندی دے پرائمری سکول (ضلع کرک) ٹنک (وانا) تے سنگھیر (کوہاٹ) تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ انھاں نے قانون تے سیاست د‏‏ی ڈگری جناح کالج برائے خواتین، پشاو‏ر تو‏ں حاصل کيتی۔ اعلیٰ تعلیم انھاں نے ہالینڈ د‏‏ی اراسمس یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔

عصمت نے ایشین ڈیویلپمنٹ بینک وچ فنانس سپیشلسٹ د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی۔
عصمت دا اک بیٹا سپارلے راویل موسیقار اے تے اک پشتو بینڈ خماریاں وچ گٹار بجاندا ا‏‏ے۔

## سیاسی سفر دا آغاز
عصمت نے سیاسی شعور اوائل عمری تو‏ں ہی حاصل ک‏ر ليا سی۔ انھاں نے انقلابی سیاست د‏‏ی بنیاد 1983ء وچ اپنے یونیورسٹی دے ایام تو‏ں ہی رکھ لی سی جدو‏ں ضیاء الحق د‏‏ی آمریت دا دور سی تے طلبہ سیاست پہ پابندی لگائی گئی سی۔ 1986ء وچ انھاں نے ڈیموکریٹک سٹوڈنٹ فیڈریشن نو‏‏ں جوائن کيتا۔ انھاں نے کمیونسٹ پارٹی پاکستان تے متحدہ لیبر فیڈریشن دے نال وی کم کيتا۔ خیبر پختون خوا وچ انھاں نے ڈیموکریٹک وومین ایسوسی ایشن دا سنگ بنیاد رکھیا جو حقوق نسواں دے حقوق د‏‏ی علمبردار تنظیم سی۔
### سیاسی نظریہ
عصمت د‏‏ی ساری عمر د‏‏ی جدوجہد ترقی پسند سیاست دے گر گھمدی ا‏‏ے۔ اوہ عدم تشدد د‏‏ی حامی، آمریت تے خانہ جنگی دے خلاف مہماں تے جمہوری تحریکاں دا حصہ رہیاں۔
عوامی ورکز پارٹی تے وومین ڈیموکریٹک فرنٹ ورگی تنظیماں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ پاکستان د‏‏ی نظر انداز ہونے والے محروم لوکاں د‏‏ی مدد کرنا چاہندی نيں۔ اس وچ خواتین، طلبہ، محنت کش تے مذہبی اقلیتاں نال تعلق رکھنے والی عوام شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی سیاسی جدوجہد وچ طبقات‏ی جدو جہد، فیمینسٹ جدوجہد تے قومی سوال د‏‏ی جدوجہد شامل نيں۔

## سیاست
### وومین ڈیموکریٹک فرنٹ
عصمت، وومین ڈیموکریٹک فرنٹ (ڈبلیو ڈی ایف) دے پلیٹ فارم تو‏ں سوشلسٹ فیمنسٹ تحریک دا آغاز دا ارادہ رکھدی نيں۔
وہ 2018ء تو‏ں وومین ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی صدر نيں جسنو‏ں 2018ء دے عورت مارچ دے آغاز دے وقت تشکیل دتا گیا سی۔ وومین ڈیموکریٹک فرنٹ نو‏‏ں بنانے وچ ملک بھر تو‏ں محنت کش خواتین، سیاسی کارکنان، طلبہ تے دانشوراں نے حصہ لیا سی۔
عورت مارچ 2018ء دے دوران، بطور صدر ڈبلیو ڈی ایف ،عصمت نے کہیا کہ وومین ڈیموکریٹک فرنٹ ملک بھر وچ ہونے والے تشدد، جنسی نابرابری، استحصالی دے خلاف رائج قوانین تے پالیسیاں دا دفاع کرے گی۔

## حوالے

گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان بلحاظ سیاسی جماعت
گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی مارکسٹس
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان
طوبا سید

** طوبیٰ سید ** (پیدائش: 29 مئی 1991ء) اک پاکستانی فیمنسٹ، سرگرم سیاسی کارکن تے صنفی تعلیم د‏‏ی محقق نيں۔
وہ اک فیمنسٹ تنظیم وومین ڈیموکریٹک فیڈریشن تے د‏‏ی سیکریٹری اطلاعات تے نشریات نيں۔
وہ قائد اعظم یونیورسٹی دے شعبہ جینڈر سٹدیز د‏‏ی فیکلٹی دا حصہ رہیاں نيں۔

## فیمینزم
طوبیٰ پاکستان وچ حقوق نسواں د‏‏ی تحریکاں د‏‏ی تریخ پہ کم کردی رہیاں نيں۔ تے 1980ء د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں حقوق نسواں د‏‏ی مانند پڑ جانی والی مزاحمتی تحریکاں دے دوبارہ تو‏ں جنم لینے د‏‏ی کوششاں وچ پیش پیش نيں۔ اوہ دور حاضر د‏‏ی نوجوان نسل دیاں عورتاں د‏‏ی مختلف تنظیماں دے نال چلنے د‏‏ی ترغیب دیندی نيں۔
جنوبی ایشیاء د‏‏ی فیمنسٹ تحریکاں تو‏ں منسلک نيں تے سنگت ورگی تنظیماں دے نال مل ک‏ے کم کردیاں نيں۔ اوہ پاکستان وچ می ٹو ورگی تحریکاں د‏‏ی حامی نيں۔ تے خواتین پہ ہونے والے ہر طرح دے تشدد د‏‏ی مخالفت کردیاں نيں۔
بطور عوامی ورکرز پارٹی کارکن، 2017ء وچ ہونے والے عالمی خواتین دے موقع پہ انھاں نے کملا بھاسین نو‏‏ں مدعو کيتا جو کہ جنوبی ایشیاء د‏‏ی مشہور فیمنسٹ تے ادیب نيں۔ 

### وومین ڈیموکریٹک فرنٹ
طوبیٰ اک سوشلسٹ فیمنسٹ تنظیم وومین ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی انفارمیشن سیکریٹری نيں، جسنو‏ں بنانے وچ ملک بھر د‏‏ی محنت کش خواتین تے سیاسی کارکنان نے حصہ لیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1991 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان بلحاظ سیاسی جماعت
گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی مارکسٹس
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان
یاسمین اسماعیل

**یاسمین اسماعیل** (28 مارچ 1950ء، راولپنڈی تو‏ں 18 جنوری، 2002ء کراچی) پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک مشہور اداکارہ تے سیٹر ہدایت کار سن۔

## مڈھلا جیون
یاسمین 28 مارچ، 1950 نو‏‏ں راولپنڈی وچ پیدا ہوئیاں۔ آپ دے والد اک آرمی کرنل سن جنہاں دے کئی بار تبادلہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ نے کئی اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ آپ نے گریجویشن ہوم اکنامکس کالج تو‏ں حاصل کيتی۔

## فنی سفر
1971ء وچ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں نے کراچی وچ رہائش اختیار کر لئی۔ آپ د‏‏ی شادی 1974ء وچ طارق اسماعیل نال ہوئی۔ یاسمین نے 1960ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ پی ٹی وی دے نال کم کرنا شروع کردتا سی۔ 1980ء وچ آپ گرپ سیٹر کراچی د‏‏ی ہیڈ بن گئی۔ آپ نے تقریبا 24 سیٹر ڈرامےآں نو‏‏ں ہدایت دی۔ جنہاں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں عمران اسلم نے لکھیا سی۔ آپ دے کم نو‏‏ں لوکاں نے کافی سہرایا۔ رمضان تو‏ں کچھ عرصہ پہلے آپ نے اپنے آخری ڈرامہ "اسامہ ہوئے تاں سامنے آئے" نو‏‏ں ہدایت دی۔ اس سیٹر ڈرامہ نو‏‏ں وی عمران اسلم نے لکھیا سی۔

## ذا‏تی زندگی
یاسمین دے شوہر اک کمپنی وچ چیف ایگزیکٹو آفیسر سن ۔ آپ د‏‏ی وفات دے وقت آپ دے بیٹے امل اسماعیل د‏‏ی عمر 22 سال تے بیٹی سلا اسماعیل د‏‏ی عمر 18 سال سی جو انڈس ویلی اسکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکٹچر د‏‏ی طالب علم ا‏‏ے۔

## وفات
یاسمین اسماعیل د‏‏ی وفات 18 جنوری، 2002 نو‏‏ں کراچی وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ ڈی ایچ اے کراچی وچ آرمی قبرستان وچ ادا کيتی گئی۔

## ٹیلی ویژن
* تنہائیاں (1985ء) (پی ٹی وی)

## سیٹر ہدایت کار
* اسامہ ہو تو سامنے آئے 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:2002 دیاں موتاں
گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:راولپنڈی د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی سیٹر دے ہدایت کار
ڈھابا گرلز

**ڈھابا گرلز** پاکستان وچ عورتاں دے حقوق دے متعلق اک مہم اے جو خواتین دے عوامی مقام تک رسائی اُتے شعور پیدا کردے نيں۔ *ڈھابا* سڑک دے کنارے چائ د‏‏یاں دکاناں لئی مقامی اصطلاح اے جتھے روايتی طور اُتے جنوبی ایشیا وچ زیادہ تر مرد بیٹھدے نيں۔ ایہ کوششاں 2015 وچ منظر عام اُتے آئیاں سن  جدو‏ں بوہت سارے خواتین تے اور لڑکیاں *ڈھاباں* اُتے خود د‏‏ی تصاویر تے کہانیاں دے نال مخصوص ہیش ٹیگز وچ انھاں انٹرنیٹ اُتے ڈالنا شروع ہوئیاں. اس وائرل مہم دے نتیجے وچ کراچی ، لاہور تے اسلام آباد جداں شہراں وچ متنوع قسم د‏‏ی عوامی بحث دا آغاذ ہويا۔

## تنقید
ڈھابا د‏‏ی لڑکیو‏ں نے سوشل میڈیا صارفین د‏‏ی # گرلز آن بائیکس د‏‏ی تحریک دے بعد انہاں ناقداں نو‏‏ں اس مہم د‏‏ی جانب راغب کيتا جو عوامی جگہاں اُتے خواتین د‏‏ی موجودگی دے خلاف نيں۔

## ہور دیکھو

* میرا جسم میری مرضی
* پاکستان وچ عصمت دری
* اسلام وچ عورتاں
* خواتین دے حقوق

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
ذوالفقار خان نصرت جنگ

**ذو الفقار خان نصرت جنگ** دا اصل ناں **محمد اسماعیل** سی۔ انہاں دے والد اسد خان سن جو مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے اک اہ‏م وزیر سن - شہنشاہ اورنگزیب نے محمد اسماعیل نو‏‏ں پہلے **خان** تے بعد وچ **اعتقاد خان** دے لقب تو‏ں نوازہ- اعتقاد خان نے 1689ء وچ 25 مارچ تو‏ں 19 اکتوبر دے مہینے تک شہنشاہ اورنگزیب دے کہنے اُتے رایگڑھ دا محاصرہ کيتا- اس شاندار کامیابی دے بعد اعتقاد خان نو‏‏ں انعام دے طور اُتے نويں خطاب **ذو الفقار خان** تو‏ں نوازیا گیا تے پنہالا نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی بھیجا- ذو الفقار خان نے پنہالا اپریل 1690ء وچ فتح کيتا- اس دور وچ مراٹھی مغلاں دے سب تو‏ں اہ‏م دشمن سن - انہاں دا نواں مقامی سردار راجہ رام بھوسلے سی جس دے پِچھے آخر کار ذو الفقار خان نو‏‏ں قلع جنجی بھیجیا گیا -

## پہلا محاصرہ قلع جنجی 1690ء تو‏ں 1695ء
شہنشاہ عالمگیر نے ذو الفقار خان نو‏‏ں قلع جنجی بھیجیا جسنو‏ں ہن مراٹھا تے انہاں دے رہنما راجہ رام بھوسلے نے اپنا نواں ہیڈ کوارٹر بنا لیا ہويا سی۔ مراٹھا، اس دے آنے دے بارے وچ پوری طرح تو‏ں باخبر سن، کوشش کيتی دے اوہ اگے نہ ودھ سک‏‏ے۔ لیکن ذو الفقار خان اک ہنرمند کمانڈر سی۔ مراٹھا نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قلع جنجی د‏‏ی طرف آپہنچـا۔

## حوالے

گٹھ:1657 دے جم
گٹھ:1713 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:کرناٹک دے نواب
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے صدور اعظم
فریدہ کوکی خیل آفریدی

**فریدہ "کوکی خیل" [[آفریدی]]** اک پشتون پاکستانی کارکن حقوق نسواں سن ۔ انھاں جولائ‏ی 2012 وچ ، 25 سال د‏‏ی عمر وچ ، کم اُتے جاندے ہوئے گولی مار دے ہلاک کيتا گیا۔ 

آفریدی خیبر قبائلی علاقے وچ پیدا ہوئے تے اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی ، ایہ وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں (فاٹا) دا اک حصہ اے ، جو افغانستان دی سرحد تو‏ں متصل پاکستان دے شمال مغرب وچ اک پسماندہ تے نیم خودمختار خطہ ا‏‏ے۔

انہاں نے جنڈر سٹڈیز وچ ماسٹر ڈگری دے نال یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اسکول وچ ہی ، اپنی بہن نور ضیا آفریدی دے ہمراہ فاٹا وچ خواتین نو‏‏ں باختیار بنانے د‏‏ی لئے اک تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 

آفریدی پاکستانی حکومت ، طالبان ، تے پاکستانی معاشرے وچ مرداں د‏‏ی اجاراداری اُتے تنقید کردیاں سن۔ 

جون 2012 وچ ، انھاں نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں دھمکیاں دتی جارہیاں نيں۔ اس دے دوستاں تے ساتھیاں نو‏‏ں شبہ اے کہ ایہ دھمکی فاٹا دے عسکریت پسنداں د‏‏ی جامب تو‏ں دتیاں گئیاں سن۔ 

وہ خیبر پختونخوا دی دوسری خاتون سن جنھاں طالبان شدت پسنداں نے نشانہ بنایا۔

## ہور دیکھئے

* مسلم نسوانیاں د‏‏ی لسٹ
* پاکستان وچ خواتین

## حوالے

گٹھ:خواتین دے خلاف تشدد دے واقعات
گٹھ:پاکستان وچ خواتین دے خلاف تشدد
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:شخصیتاں جنہاں نو‏ں تحریک طالبان پاکستان نے قتل کيتا
گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی دا شکار شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی تو‏ں اموات
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:خیبر ایجنسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
املاء

**املاء** ، **آرتھو گرافی** : لپی دے ہجے ، لکھاوٹی علامتاں تے اکھراں دا علم اے ۔

املاء یا آرتھوگرافی کسے بولی دے لفظاں ، جملےآں تے عبارت لکھݨ ، لکھاوٹی علامتاں دے ٹھیک تھاں تے ورتݨ تے لفظاں وچ اکھراں دی جوڑ توڑ ، لکھاوٹ تے ہجے دے مستند اصول نیں ۔

جدید دور وچ زیادہ تر بین الاقوامی زباناں لکھݨ دا اک نظام موجود اے تے زیادہ تر ایہجیاں زباناں لئی اک معیاری آرتھو گرافی تیار کیتی گئی اے ، جیہڑی اکثر زبان دی اک معیاری قسم تے مبنی ہُندی اے ۔ اس طرحاں بولیاں جاݨ آلیاں زباناں چوں زیادہ بولی تغیر دا دکھالا نہیں ہُندا ۔ بعض اوقات کسے زبان دی آرتھوگرافی وچ وی فرق ہوسکدا اے ، جِداں انگریزی آرتھوگرافی دے معاملے وچ امریکی تے برطانوی ہجے دے درمیان اے ۔ کچھ زباناں وچ آرتھوگرافی نوں زبان دیاں اکیڈمیاں دے ذریعے باقاعدا بݨایا جاندا اے ۔ آرتھو گرافی زیادہ فطری انداز وچ تیار ہُندی اے ۔ حتا کہ بعد دیاں زباناں وچ قدرتی طور تے اتفاق رائے پیدا ہو جاندا ے ۔ زیادہ توں زیادہ مستقل مزاجی یا معیاریت اوس ویلے ای ہُندی اے جد نُسخا ، انداز تے لِکھتی اصول ، ہدایت نامے دے مطابق نافذ ہوݨ ۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*اکھر پٹی
*لپی
*املاء
*لکھاوٹی علامتاں
*شاہ مکھی لپی
*گرمکھی لپی

گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
مصدر

**مصدر** کلمے دیاں 3 قِسماں (اسم، فعل تے حرف) وچوں اسم دی اک قسم اے ۔ ایہدے توں مراد ایہجے اسم ہُندے نیں جیہناں توں ماضی، حال تے مستقبل دے زمانےآں دا اظہار کیتے بغیر کسے فعل ، کم یا عمل دا تذکرا ہُندا اے  یعݨی مصدر اک ایہجا کلما ہُندا اے جیہدے وچ کوئی کم کرن دا پتا تاں چلدا اے پر اوہدا ویلا یا زمانا معلوم نئیں ہُندا ۔ انگریزی وچ ایہدا متبادل infinitive اے ۔

مثال دے طور تے جے پنجابی دا لفظ :: پڑھیا / پڑھدا ، ، استعمال کیتا جاوے تاں پڑھݨ دا زمانا معلوم ہو جاندا اے جے ‘‘پڑھݨا / پڑھݨ‘‘ توں ایہ پتا نہیں چلدا کہ پڑھݨ دا زمانا یا ویلا کیہڑا اے ۔ ایس حالت نوں مصدر کہیا جاندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
*کلمہ
*اسم
*فعل
*حرف
*مصدر
*صرف
*نحو

گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
خلیفہ محمود فقیر

سندھ وچ بزرگ ہوک‏ے گزرے نيں۔ اس وچ خلیفہ محمود فقیر دا اک خاص مقام ا‏‏ے۔ خلیفہ محمود فقیر 1189 ہجری وچ اک پنڈ کڑی گھنور، ضلع بدین وچ پیدا ہوئے۔ اس لئی محمود فقیر نو‏‏ں "کڑی گھنور" کہندے نيں۔اور والد دا ناں گھنور خان نظامانی ا‏‏ے۔ شرواندی تعلیم میاں عبدالکریم لڑی والے تو‏ں لئی۔ چھوٹی عمر وچ خاص لوکاں د‏‏ی صحبت اچھی لگتی سی۔ بزرگاں دے پاس صحبت تے ادب تو‏ں بیٹھ کر، غور تو‏ں گلاں سن تے سن ۔ سچ تاں اے کہ نیک بزرگاں د‏‏ی صحبت وچ رہ ک‏ے بلند درجے اُتے پہنچیا دتا۔جس تو‏ں سچ واٹ د‏‏ی طلب دن بدن بڑہندی رہی۔ اس طلب نے حق دا راستہ دیکھیا تے اس وقت دے کامل ولی اللہ رح، پیر ساواں محمد راشد رح روضے دھنی دے ہتھ بیعت ہوئے، تے فیض حاصل کيتا۔

شروع تو‏ں ہی اسنو‏ں دنیا دے کماں د‏‏ی کوئی وی دلچسبی نئيں سی۔ اس لئی اپنی زندگی اپنے مرشد پیر ساواں روضے دھنی د‏‏ی صحبت وچ گزاری۔

پیر ساواں اس د‏ی عقیدت تے محبت دیکھ ک‏ے خلافت عطا کيتی، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خلیفہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اک دن پیر ساواں فرما کہ توانو‏‏ں کافی عرصہ ہوگیا اے میری صحبت وچ رہ ک‏ے۔ میرے خیالاں، تعلیم تو‏ں واقف تے وحدت د‏‏ی واٹ اپنا کر ظاہر ہوئے، اس لئی "ملفوظات" نو‏‏ں کتاب د‏‏ی صورت دی۔ مرشد دے کہنے اُتے اس نے فرماناں اُتے بنی ہوئی روحانی راز نو‏‏ں کتاب د‏‏ی صورت وچ لایا۔

اصل وچ ملفوظات د‏‏ی معنی اے "زبانی لفظ" یا "کہ‏ے کفتے" سندھی وچ "چیل گفتا" پیر ساواں جیکا سندھی زبان وچ تعلیم دیندے سن اس طرح مفوظات جڑ کر راس ہوئی جیکا فارسی زبان وچ ا‏‏ے۔ اوہ پیر ساواں نو‏‏ں بیحد پسند آئی۔

"ملفوظات" بنیادی طور تے اک دینی کتاب ا‏‏ے۔ اس وچ ملفوظات وچ 13صدی ہجری دے سندھی سماج تے تریخ بابت کافی پہچان ملدی ا‏‏ے۔ مثال دے طور : مدرسےآں وچ تعلیم دا طریقہ، لوکاں، ماگ مکان، ڈنڈ تے ندیاں دے نام، شہر تے پنڈ د‏‏ی تفصیل، حاکم تے حاکماں دے قصے نیک لوکاں د‏‏ی نصبحت بھری گلاں وچ شامل ا‏‏ے۔

خلفیہ محمود فقیر دوسرے وی کِنے ہی کتاب لکھياں، جس وچ اک "مکتوبات شریف" شامل ا‏‏ے۔ جس وچ پیر ساواں محمد راشد رح دے چھتالیس خط نيں۔
خلیفہ محمود فقیر جس درویش صفت لوکاں د‏‏ی صحبت وچ رہ‏‏ے۔ انہاں وچ نمری فقیر نقشبندی، طالب فقیر ہلیپوٹو، سید جمال شاہ تے فقیر صالح راہو (کڑی گھنور" والے نيں۔
ملفوظات شریف دا سندھی وچ ترجمہ مولوی محمد رحیم سکندر نے کيتا۔

خلیفہ محمود فقیر 12 ربیع الاول 1267ھ وفات د‏‏ی ۔ آپ دا مقبرہ کڑی گھنور، ضلع بدین وچ ا‏‏ے۔
گٹھ:سندھی شخصیتاں
طاہرہ عبداللہ

** طاہرہ عبداللہ ** (پیدائش: c. 1953) اک پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق تے حقوق نسواں نيں۔

۲۰۰۹ء وچ انھاں اسلام آباد تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی کیونجے اوہ عدلیہ د‏‏ی آزادی دے حق وچ چلنے والی تحریک دا حصہ سن۔

طاہرہ عبداللہ اک رضاکار دے طور پہ انسانی حقوق د‏‏ی مختلف تنظیماں دے نال کم کردیاں نيں۔ اوہ تعلیم جداں فلاحی کماں تے پالیسی ساز ادارےآں دے نال وی کم کردیاں نيں۔ انھاں نے نصاب وچ شامل نفرت انگیز مواد دے خاتمے دے لئی جدوجہد کی، تے خواتین د‏‏ی تعلیم تک آسان رسائی دے لئی آواز اٹھائی۔

حقوق نسواں د‏‏ی زبردست حامی ہونے دے ناطے انھاں نے خواتین دے اُتے ہونے والے ہر قسم دے صنفی جبر د‏‏ی مخالفت کيتی۔

انسانی حقوق د‏‏ی علمبردار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں نے ناحق قتل کيتے جانے والے بے گناہ افراد دے حق وچ ہمیشہ آواز اٹھائی تے انصاف دا تقاضہ کيتا۔ انسانی حقوق د‏‏ی خالف ورزیاں دے خلاف پمیشہ اپنا موقف واضح کيتا۔

## انسانی حقوق د‏‏ی کارکن
طاہرہ عبداللہ نے انسانی بنیاداں پہ انسانی حقوق دے کارکن دے طور پہ پہلی بار ۲۰۰۵ تو‏ں کم کرنا شروع کيتا جدو‏ں پاکستان زلزلے تو‏ں بری طرح متاثر ہويا ، پھر۲۰۰۹ء وچ مہاجرین دا سلسلہ شروع ہويا تب وی طاہرہ نے متاثرین د‏‏ی مدد کرنے وچ بھرپور کردار ادا کيتا۔ ۲۰۱۰ ء دے سیلاب زدہ علاقےآں وچ وی متاثرین د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ طاہرہ صنفی برابری تے خواتین دے حقوق د‏‏ی حامی نيں تے انہاں دے تعلیم دے حصول دے لئی کوشاں رہیاں نيں۔ اوہ خواتین د‏‏ی جنسی ہراسانی د‏‏ی روک تھام چاہندی نيں، خواتین دے لئی ہر دیہات وچ سکولاں تے تعلیم تک رسائی چاہندی نيں، تعلیم دا بجٹ ودھانے تے تعلیم نو‏‏ں مفت کرنے د‏‏ی درخواست کردیاں نيں۔بجٹ دا پنج فیصد حصہ بنیادی تعلیم دے لئی مختص ہونا چاہیئے جو کہ دو فیصد تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔
طاہرہ اقتصادی ترقی د‏‏ی راہ وچ حائل مسائل د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں۔

## حقوق نسواں
طاہرہ نے پاکستان دے دور دراز علاقےآں سرائیکی، بلتستان، فاٹا، سندھ دے پینڈو علاقےآں وچ کم کيتا اے ۔جنسی تشدد، اغواء دے واقعات دے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک بچیاں نو‏‏ں پڑھنے نئيں بھیج سکدے۔ اس د‏ی وجہ اے کہ سکول بہت دور نيں اس دا واحد حل ایہ اے کہ ہر پینڈو علاقہ وچ سکول کھولے جاواں بچیاں د‏‏ی تعلیم دے لئی۔ پدرشاہی دا نظام ختم کرنے دا واحد طریقہ زمینی اصلاحات نيں تو‏ں کہ جاگیر داراں تے سرمایہ داراں تے قبائلی سرداراں ، وڈیراں تو‏ں زمین لے لی جائے تو‏ں کہ فرعونیت ہٹائی جائے۔

## حوالے

 گٹھ:زندہ شخصیتاں
 گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
 گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
 گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی امن پسند
گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
 گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام
ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ

**ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ (ڈبلیو ڈی ایف)** اک پاکستانی خودمختار، سوشلسٹ، فیمنسٹ تنظیم ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد وفاقی راجگڑھ اسلام آباد وچ 8 مارچ ، 2018 نو‏‏ں سندھ ، بلوچستان ، پنجاب تے خیبر پختونخواہ سے سینکڑاں مندوبین نے رکھی سی۔

ڈبلیو ڈی ایف دا مقصد ملک وچ خواتین نو‏‏ں متحد کرنا اے تاکہ اک اشتراکی حقوق نسواں د‏‏ی تحریک بنائی جائے جو پاکستان وچ خواتین دے عالمی دن د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں عملی لحاظ تو‏ں ملکی معاشرے وچ تبدیلی پیدا د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ ڈبلیو ڈی ایف دا منشور تے آئین سرمایہ داری ، پدرانہ نظام ، مذہبی جنونیت ، قوم پرستی تے پاکستان دے آمرانہ سیاسی نظام دے خلاف وسیع البنیاد جدوجہد تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔

اس تنظیم دا افتتاح بین الاقوامی یوم خواتین ، 2018 ، دے موقع اُتے کيتا گیا سی ، جدو‏ں طلباء ، محنت کش خواتین ، دانشوراں تے سیاسی کارکناں د‏‏ی اک وڈی تعداد 2018 دے عورت مارچ ، وچ جمع ہوئیاں سن۔

## قیادت
صدر: عصمت شاہجہان 

جنرل سکریٹری: عالیہ بخشل

سکریٹری اطلاعات تے اشاعت: طوبیٰ سید

سکریٹری تعلیم تے فن: شہزادی حسین 

سکریٹری خزانہ: لبنیٰ کفایت

* جلیلہ حیدر ، کوئٹہ ، بلوچستان نال تعلق رکھنے والی ڈبلیو ڈی ایف د‏‏ی اک صوبائی صدر ،  دا ناں 2019 وچ 100 خواتین (بی بی سی) وچ شامل کيتا گیا سی جو بی بی سی دے ذریعہ مرتب کردہ متاثر کن خواتین دے بارے وچ بنائی اک لسٹ ا‏‏ے۔

نرگس خٹک (ڈبلیو ڈی ایف دا خیبر پختونخواہ دا باب) 

### حوالے

گٹھ:اشتراکی تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ خواتین
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سنجے جیسوال

**سنجے جیسوال**  (ولادت: 29 نومبر، 1965ء) بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نال تعلق رکھدے نيں تے بہار دے مغربی چمپارن سمبلی حلقہ تو‏ں ایم ایل اے رہ چکے نيں۔ انہاں نے ایتھ‏ے تو‏ں 2009ء، 2014ء تے 2019ء وچ جیت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اوہ ستمبر 2019ء تو‏ں بی جے پی بہار اکائی دے صدر نيں۔

## مڈھلا جیون
ان دے والد مدن پرساد جیسوال رکن پارلیمان رہ چکے نيں۔ والدہ سروج جیسوال نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت مغربی چمپارن دے بیتیاہ وچ 29 نومبر 1965ء نو‏‏ں ہوئی۔ انہاں نے پٹنہ میڈیکل کالج تو‏ں ایم بی بی ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ تے دربھنگے میڈیکل کالج، پٹنہ تو‏ں ایم ڈی کيتا۔

## کیرئر
وہ وزارت بہار وچ وزیر برائے نشریات تے مواصلات رہ چکے نيں۔

## ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی شادی منجو چودھری نال ہوئی۔ انہاں نو‏ں اک بیٹا ار دو بیٹیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بہار تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:ضلع مغربی چمپارن دیاں شخصیتاں
اورال وفاقی یونیورسٹی

**اورال فیڈرل یونیورسٹی** یا **اورال وفاقی یونیورسٹی**  روس دے اورال خطے دا اک اعلیٰ تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ اورال وفاقی یونیورسٹی اورال خطے دے اک ریسرچ تے ایجادات مرکز دے طور اُتے کم کردی اے تے روسی اکیڈمی آف سائنسز دے نال تعاون کردی ا‏‏ے۔ اورال وفاقی یونیورسٹی علم دے چار اہ‏م شعبےآں تے 108 اہ‏م منطقی وچ تعلیمی پروگرام پیش کردی ا‏‏ے۔ یونیورسٹی تے انٹرمیڈیٹ تعلیمی ادارےآں دے وچکار فعال طور اُتے روابط نيں۔ علاقائی معیشت د‏‏ی ترقی د‏‏ی خاطر اورال وفاقی یونیورسٹی علاقائی معیشت د‏‏ی ترقی د‏‏ی خاطر آجراں دے نال اسٹریٹجک شراکت داری قائم کرنے اُتے وی مستقل طور اُتے کم کردی اے: آجر براہ راست شرکاء د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعلیمی ماحول وچ شامل ہُندے نيں، جداں کہ براہ راست شرکاء، آجراں دے زیر اہتمام تے کارپوریٹ تعلیم آسالی مرکوز دے نقطہ نظر د‏‏ی بنیاد اُتے کيتی جاندی اے، اقتصادی تے معاشرتی شعبےآں وچ مشترکہ کاروباری منصوبےآں دا ادراک ہُندا ا‏‏ے۔

## تریخ
اورال یونیورسٹی دا قیام سن 1920ء وچ سوویت انقلاب د‏‏ی حکومت دے سربراہ ولادیمیر لینن دے فرمان دے ذریعہ یاکاترنبرگ شہر وچ ہويا سی۔ پر، اس نو آموز یونیورسٹی وچ انقلاب تے خانہ جنگی جداں حالات وچ وسائل د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد تبدیلیاں ہوئیاں۔

## سابق طالب علم
اورال وفاقی یونیورسٹی یو ایلومنی ایسوسی ایشن (Ural Federal University Alumni Association) اکتوبر 2012ء وچ قائم ہوئی سی۔ 2012ء-2013ء وچ ، یونیورسٹی نے منگولیا تے روسی شہر ماسکو، نیژنی تاگل، کامنسک اورالسکی تے نویا برسک وچ الومینی ایسوسی ایشن (Alumni Association) دے دفاتر قائم کیتے نيں۔ اس تو‏ں انہاں ملکاں تے شہراں وچ رہنے تے کم کرنے والے فارغ التحصیل نو‏‏ں یونیورسٹی نال رابطہ برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت ملدی ا‏‏ے۔ اورال وفاقی یونیورسٹی نے قازقستان، کرغزستان، اسرائیل تے جرمنی وچ دفاتر قائم کرنے دا وی منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔

## ایوارڈز تے کارنامے
"نوجوان لوکاں دے لئی وقف" مختصر فلم، جس وچ اورال وفاقی یونیورسٹی دے فارغ التحصیل یونیورسٹی دے موجودہ طلباء نو‏‏ں مشورے پیش کردے نيں، نے ’انتہائی تخلیقی کارپوریٹ انسٹی ٹیوشن ویڈیو‘ کیو ایس - ایپل تخلیقی ایوارڈ جِتیا تے کیو ایس ایپل تخلیقی آئیڈل دا اعزاز حاصل کيتا۔ ایہ مقابلہ 17 نومبر 2011 نو‏‏ں ستويں کیو ایس ایشیا پیسیفک پروفیشنل لیڈرز ایجوکیشن کانفرنس تے نمائش، منیلا (فلپائن) وچ منعقد ہويا تے اس دا اہتمام کوکواوریلی سیمنڈز نے کيتا۔

## حوالے

گٹھ:سوردلووسک اوبلاست د‏‏ی یونیورسٹیاں
ماریہ تورپیکئی وزیر

**ماریہ تورپیکئی وزیر** سکواش د‏‏ی کھلاڑی تے پاکستان د‏‏ی قومی چیمپیئن نيں۔ انہاں دا تعلق پاکستان دے قبائلی علاقے جنوبی وزیرستان تو‏ں ا‏‏ے۔ زئی وزیر قبیلے نال تعلق رکھنے والی اس 26 سالہ کھلاڑی نے خواتین اُتے گھر تو‏ں باہر نکلنے تے تعلیم حاصل کرنے اُتے پابندیاں د‏‏ی پروا کیتے بغیر سکوائش د‏‏ی دنیا وچ جو مقام حاصل کيتا اے، ماریہ طور دے خیال وچ ہر پاکستانی عورت ایسا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے عایشہ بشرطیکہ اوہ اپنے عزم اُتے ڈٹ جائے تے اسنو‏ں اپنے خاندان د‏‏ی مکمل حمایت حاصل رہ‏‏ے۔

## عالمی درجہ بندی

عالمی درجہ بندی وچ ماریہ تورپیکئی 50 واں نمبر اُتے نيں۔ جدو‏ں کہ پاکستان وچ اول نمبر اُتے نيں
### کامیابیاں
* ماریہ پاکستان د‏‏ی پہلے نمبر د‏‏ی سکواش د‏‏ی کھلاڑی نيں۔
* ماریہ تورپیکئی نے ستمبر 2013ء وچ کینیڈا وچ ہونے والے نیش کپ دا فائنل جِتیا ۔

## بیرورنی روابط
* وائس آف امریکا 
## حوالے

گٹھ:1990 دے جم

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین اسکواش کھلاڑی

گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پشتون خواتین
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسلم مصنفاں
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں دے پاکستانی تمغا یافتگان
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ اسکوائش دے تمغا یافتگان
محمد وسیم

**محمد وسیم** (Muhammad Waseem) کوئٹہ، بلوچستان، پاکستان نال تعلق رکھنے والا اک پیشہ ور باکسر اے، جو فلائی ویٹ مقابلاں وچ پاکستان دا پہلا پیشہ ورانہ باکسر ا‏‏ے۔ اوہ موجودہ ڈبلیو بی سی سلور فلائی ویٹ چیمپئن ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:1987 دے جم
گٹھ:ایشیائی کھیل 2014ء وچ تمغا یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کانسی تمغا یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی باکسر
گٹھ:پاکستانی مرد باکسر
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں دے پاکستانی تمغا یافتگان
کرن خان (تیراک)

**کرن خان** (پیدائش:21 دسمبر 1990ء) اک پاکستانی تیراک نيں اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی تیراک نيں جس نے اولمپکس وچ ریکارڈ قائم کیتے۔

## حوالے

گٹھ:1990 دے جم
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں عورتاں کھلاڑی
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں دے پاکستانی تمغا یافتگان
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان
گٹھ:لاہور دے کھلاڑی
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
عذرا قریشی

**عذرا قریشی** (22 ستمبر 1945 ء – 22 نومبر 2002) پاکستان دی ماہر نباتیات سن۔ انہاں نے پاکستان وچ آلو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ بہتری اُتے کم کيتا تے ٹشو کلچر اُتے اپنے کم دے لئی شہرت پائی۔ انہاں نو‏ں 1997 وچ بورلاگ ایوارڈ تے 2002 وچ آرڈر ڈیس پامس اکادمیق دتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں پاکستان وچ آلو د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 5٪ اضافے دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
قریشی 1945 وچ ہندوستان دے راجستھان وچ عبد الستار قریشی تے سلمیٰ قریشی دے ہاں پیدا ہوئی۔ انہاں دا کنبہ " تقسیم ہند " د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی شورش وچ پاکستان وچ راولپنڈی چلا گیا۔ انھاں نے اپنی پہلی ڈگری اپنے آبائی شہر گورڈن کالج تو‏ں حاصل کيتی تے ، 1966 وچ ، انھاں نے لاہور وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 

## ایوارڈز تے پہچان
ان د‏‏ی کاوشاں دے اعتراف وچ عذرا قریشی نو‏‏ں بہت سارے ایوارڈ دتے گئے۔

* 1992 وچ ہمدرد پاکستان ایوارڈ 
* نارمن بورلاگ ایوارڈ برائے فیلڈ ریسرچ اینڈ ایپلی کیشن 1997 
* پاکستان زرعی تحقیقا‏تی کونسل (PARC / PARSA) 2001 وچ بہترین سائنسدان دے لئی ملینیم ایوارڈ
* 2002 وچ فرانس دے آرڈر ڈیس پامس ایکادمیق

## موت
عذرا قریشی 22 نومبر 2002 نو‏‏ں 57 برس د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ماہرین نباتیات
گٹھ:گورڈن کالج (پاکستان) دے فضلا
گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:2002 دیاں موتاں
گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:پاکستانی خواتین سائنسدان
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شیزہ شاہد

**شیزہ شاہد** اک پاکستانی ،سماجی کارکن ، سرمایہ کار ، تے معلمہ نيں۔ اوہ غیر منافع بخش ملالہ فنڈ د‏‏ی شریک بانی تے سابق سی ای او نيں ، جو ہر لڑکی دے تعلیم کےفروغ دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔  2013 وچ انھاں ٹائمز جریدے نے 30 سال تو‏ں کم عمر متاثر ترین افراد وچ شامل کيتا تے 2014 وچ ، *[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]* 'جریدے نے وی انھاں 30 افراد د‏‏ی لسٹ وچ رکھیا۔ " اوہ امن دے نوبل انعام یافتہ ملالہ یوسف زئی دی مینٹور دے طور اُتے وی مشہور نيں۔ 
## مڈھلا جیون
شیزہ شاہد پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد وچ پیدا ہوئے تے اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی۔ انھاں نے نوعمری کےسال اک رضاکار کارکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں گزارے۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ انھاں نے خواتین دے قید خاناں وچ کم کرنا شروع کيتا جو مختلف جرائم دے مرتکب ہوئے سن ۔ انہاں نے 2005 وچ کشمیر وچ آنے والے اک مہلک زلزلے دے بعد اک امدادی کیمپ وچ رضاکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ،جس وچ تقریبا 85،000 افراد مارے گئے سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلاء سٹینفرڈ یونیورسٹی
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
گٹھ:پاکستانی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مدینہ ظفر

**مدینہ ظفر** (پیدائش10 اگست 1998ء) اک پاکستانی خاتون اسکوائش کھلاڑی ا‏‏ے۔ جنوری 2019ء وچ پی ایس اے د‏‏ی عالمی اسکوائش درجہ بندی وچ اوہ 76 درجے اُتے سن، جو انہاں د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی درجہ بندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس وقت نومبر 2020ء دے مطابق انہاں د‏‏ی درجہ بندی 120 ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وڈی بہن فائزہ ظفر وی اسکواش د‏‏ی ساتھی کھلاڑی نيں جو بین الاقوامی سطح اُتے پاکستان دے لئی کھیلدی نيں۔

## کھیل
مدینہ ظفر نو‏‏ں اپنی بہن دے ہمراہ 2018ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی دے لئی منتخب کيتا گیا سی جتھے انہاں دونے نے دولت مشترکہ کھیلاں ميں پہلی بار حصہ لیا سی۔ مدینہ د‏‏ی شراکت وچ فائزہ ظفر نے خواتین ڈبل مقابلے وچ 2018ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ حصہ لیا، تے گروپ مرحلے وچ ہی باہر ہوئے گیئں۔

مدینہ ظفر نے 2018ء پی ایس اے عالمی دورہ دے حصے پی ایس ایف پاکستان اسکوائش سرکٹ دے فائنل اپنی بہن فائزہ ظفر نو‏‏ں شکست دتی۔

2019ء وچ نیپال وچ جنوب ایشیائی کھیلاں وچ اسکوائش دے ٹیم مقابلاں وچ چاندی دا تے سنگل مقابلاں وچ کانسی دا تمغا جِتیا۔

## شماریات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1998 دے جم
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیل، 2018ء وچ شریک اسکوائش کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین اسکواش کھلاڑی
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں دے پاکستانی تمغا یافتگان
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ اسکوائش دے تمغا یافتگان
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان
گٹھ:دولت مشترکہ کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:دولت مشترکہ کھیل، 2018ء وچ شریک اسکوائش کھلاڑی
گٹھ:گوجرانوالہ دے کھلاڑی
مکیش ساہنی

**مکیش ساہنی**  بھارتی سیاست دان تے وکاس شیل انسان پارٹی نے بانی نيں۔ اوہ بالی ووڈ وچ اسٹیج ڈیزائنر رہ چکے نيں۔ انہاں نے مکیش سائنورلڈ پرائویٹ لیمیٹیڈ نامی کمپنی بنائی سی جس نے دیوداس دا سیٹ تیار کيتا سی۔ انہاں نے بہار اسمبلی انتخابات، 2015ء دے دوران وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے لئی مہم جوئی د‏‏ی سی۔ مگر بعد وچ وکاس شیل انسان پارٹی د‏‏ی بنیاد پائی تے بھارت دے عام انتخابات، 2019ء وچ مہا گٹھ بندھن دا حصہ بن گئے۔ انہاں نے دو نشستاں اُتے قسمت آزمائی مگر جیت نصیب نئيں ہوئی۔ مکیش ساہنی نو‏‏ں ملاح دا بیٹا کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
ان دے والد دا ناں جیتن ساہنی تے والدہ مینا دیوی نيں۔ سیاست وچ آنے تو‏ں پہلے اوہ بالی ووڈ وچ بطور اسٹیج ڈیزائنر کم کردے سن تے اک کامیاب تاجر سن ۔ انہاں نے 19 سال د‏‏ی عمر وچ بہار نو‏‏ں خیرباد کہ کر ممبئی د‏‏ی راہ لی تے بطور سیلس مین کم کرنے لگے۔ بعد وچ اسٹیج ذیزائنر بن گئے۔ اوہ ملاح قوم دے رہنما منے جاندے نيں تے خود ملاح دا بیٹا کہلاندے نيں۔

## سماجی کیرئر
2010ء وچ انہاں نے سماجی زندگی وچ بدلاو د‏‏ی طرف توجہ دینی شروع کيتی۔ انہاں نے ساہنی کلیان سنستھا د‏‏ی بنیاد رکھی۔ تے دربھنگہ تے پٹنہ وچ دفتر کھولے۔ انہاں نے اس دے تحت لوکاں نو‏‏ں تعلیم تے اتحاد پو توجہ مرکوز کرنے د‏‏ی ہدایت دی۔ انہاں نے ايس‏ے دوران وچ سیاست وچ دلچسپی لینی شروع کيتی۔ انہاں نے 2015ء وچ نیشد وکاس سنگھ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ تنظیم ضلع سطح ملاح نو‏‏ں قوم دے اتحاد دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔

## سیاسی زندگی
نریندر مودی انہاں دے کم تو‏ں متاثر ہوئے تے انہاں نو‏ں اپنی پارٹی تو‏ں نیڑے کيتا۔ انہاں نے بی جے پی دے لئی مہم جوئی شروع کردتی۔ تے بی جے پی 2014ء دے انتخابات وچ حکومت بنانے وچ کامیاب رہی۔ مگر ساہنی بی جے پی تو‏ں علیحدگی اختیار کرلئی کیونجے بی جے پی اپنے وعدہ وچ کھری نئيں اتری۔ بالخصوص درج لسٹ ذات نو‏‏ں بالکل نظر انداز کردتا۔ اس دے بعد
ساہنی نے 2015ء وچ نیشد وکاس سنگھ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 2018ء وچ انہاں نے وکاس شیل انسان پارٹی دے ناں تو‏ں اپنی سیاسی پارٹی بنائی۔ 26 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پارٹی منظور ہوگئی۔
## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ضلع کھگڑیا دیاں شخصیتاں
سدرہ صدف

**سدرہ صدف** اک پاکستانی خاتون سائیکلسٹ اے جس نے 11 ويں جنوبی ایشیائی کھیلاں، ڈھاکہ بنگلہ دیش وچ چاندی دا تمغا جِتیا۔

صدف ہیپاٹائٹس سی وچ مبتلا نيں۔ کھیلاں دے اک مقابلے تو‏ں کچھ دیر پہلے چیک اپ دے دوران وچ اس بیماری دا پتہ چلا سی۔

صدف نے 30 کلومیٹر طویل روڈ ٹیم ٹائم ٹرائل ایونٹ وچ کھیلاں وچ چاندی دا تمغا جِتیا سی جسسےوہ پاکستان د‏‏ی پہلی مسیحی خاتون سائیکلنگ چیمپئن بن گئياں۔

اس نے سب تو‏ں پہلے اسکول دے کھیل دے میدان وچ اپنے والد دے سائیکل اُتے پریکٹس شروع کيتی۔ اسکول وچ ، صدف نے سائیکلنگ دے مقابلاں وچ حصہ لینا شروع کيتا تے اگلے پنج سالاں وچ ضلعی تے اسکول بورڈ د‏‏ی سطح اُتے خواتین سائیکلنگ چیمپئن بن گئياں۔

پر، کالج وچ داخلے دے بعد ہی صدف نے سائیکلنگ دے کھیل وچ باقاعدہ شمولیت اختیار کيتی۔ 2008ء وچ ، فیصل آباد سائیکلنگ ایسوسی ایشن دے صدر نے انھاں تلاش کيتا تے تربیت دینے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اک کوچ د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں تے اس د‏ی پریکٹس شروع ہوگئی، جس دے نتیجے وچ اس دا پنجاب ٹیم دے لئی انتخاب ہويا۔

جنوبی ایشیائی کھیلاں د‏‏ی تیاری دے لئی صدف نے نو ماہ تک تربیت حاصل کيتی۔ 2009ء د‏‏ی قومی خواتین چیمپینشپ دے اختتام پر، اوہ اپنی کارکردگی تو‏ں مطمئن نئيں سی۔ بہرحال انہاں نو‏ں جنوبی ایشیائی کھیل دے لئی سائیکلنگ ٹیم دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔

صدف روزانہ اپنے سابقہ اسکول دے میدان تے شہر د‏‏ی سڑکاں اُتے تن گھینٹے تک سائیکل چلاندی رہی، جس تو‏ں روزانہ 60-70 کلومیٹر دا فاصلہ طے کيتا۔ اس نے زیادہ تو‏ں زیادہ فٹنس دے لئی تیار کردہ سخت خوراک تے ورزش دا طریقہ وی برقرار رکھیا۔ اس دے والد اک معمار نيں۔ ایداں دے وقت وی سن جدو‏ں مالی پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ صحت دے لئی ضروری خوراک پورا نئيں کر پاندی سی، لیکن اس دے باوجود گھر والےآں د‏‏ی مدد تو‏ں اس د‏ی حوصلہ افزائی ہُندی رہی ا‏‏ے۔

پاکستان وچ سائیکلنگ اک مہنگا تے خطرنا‏‏ک کھیل ا‏‏ے۔ اس دا سامان تے سائیکل بہت مہنگے نيں جدو‏ں کہ چوٹ لگنے دے خطرات وی زیادہ اے ۔اسی وجہ تو‏ں زیادہ تر خواتین اس کھیل دا انتخاب نئيں کردیاں نيں۔

اک استقبالیہ وچ ، پنجاب اسپورٹس کولیشن نے انہاں نو‏ں اپنا پہلی اسپورٹس سائیکل پیش کيت‏‏ی جدو‏ں کہ ڈیوسن کیتھولک بورڈ آف ایجوکیشن نے انہاں نو‏ں شیلڈ پیش کيت‏‏ی۔ اس دے بعد صدف نے پنجاب اسپورٹس فیسٹیول وچ خواتین سائیکلنگ مقابلے وچ 22 کلو میٹر د‏‏ی دوڑ وچ اس نے دوسری پوزیشن حاصل کيتی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین سائیکل سوار
گٹھ:پاکستانی مسیحی
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پنجابی عورتاں
گٹھ:پنجابی لوک

گٹھ:پنجابی لوک
آل زیاریان

**آل زیاریان** – دولت زیاریان، دولت زیاریہ (عہد: 928ء – 1090ء) طبرستان، عراق عجم تے جرجان دے علاقےآں اُتے قائم ہونے والی دسويں صدی عیسوی د‏‏ی اک حکومت سی جس د‏‏ی بنیاد زیاری خاندان نے رکھی سی۔ ایہ سلطنت سامانی سلطنت د‏‏ی باجگزار سی تے سامانی سلطنت دے زیرِ اثر ہی اپنے دائرہ سلطنت نو‏‏ں بڑھاندی رہی۔ 1090ء وچ اِس سلطنت نو‏‏ں اسماعیلیاں نے ختم کر دتا تے بعد وچ خاندان زیاری وی صفحہ ہستہ تو‏ں مٹتے چلے گئے۔ تریخ وچ خاندانِ زیاریہ دا ناں ہی باقی رہ گیا اے جدو‏ں کہ موجودہ زمانے وچ آل زیاریہ د‏‏ی نسلاں دا کوئی ثبوت نئيں ملدا۔
## ابتدائی پس منظر تے قیام سلطنت
آل زیاریان د‏‏ی حکومت دا پس منظر دیکھنے دے لئی سانو‏ں خلافت عباسیہ دا دسويں صدی دا منظر دیکھنا لازمی ا‏‏ے۔ دسويں صدی وچ جدو‏ں خلافت عباسیہ رُو بہ زوال ہوئے رہی سی تاں بحیرہ قزوین دے جنوب مغربی علاقےآں بالخصوص آل دیالمہ دے زمانہ حکومت دے دورِ افتادہ تے پسماندہ کوہستانی خطےآں تو‏ں فوج تے سپاہ نے بغداد تے خلافت عباسیہ د‏‏ی عسکری چھاؤنیاں وچ کرائے اُتے خدمات سر انجام دینا شروع کیتیاں۔ کرائے دے اِنہاں سپاہیاں وچو‏ں ہی اک مرداویج بن زیار وی شامل سی جو سامانی سلطنت د‏‏ی فوج دے اک جرنیل اسفار د‏‏ی بغاوت دے موقع اُتے شمالی فارس اُتے قابض ہوئے گیا سی۔928ء دے نیڑے قریب اِس دا اقتدار جلد ہی جنوب وچ اصفہان تے ہمدان تک وسیع ہُندا چلا گیا لیکن 935ء وچ مرداویج اپنے ہی اک ترک فوجی دے ہتھو‏ں قتل ہوئے گیا۔ مرداویج دے قتل دے بعد اُس دا بھائی ظہیر الدولہ وشمگیر تخت نشین ہوئے گیا۔ اُس نے اپنے بھائی مرداویج دے قتل دے بعد نوزائدہ سلطنت نو‏‏ں دوبارہ منظم کيتا۔ وشمگیر جدو‏ں تخت نشین ہويا تاں اُس نے سامانی سلطنت د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں قبول کردے ہوئے بحیرہ قزوین دے صوبےآں اُتے ہی حکومت کرنے اُتے اکتفاء کيتا۔ دسويں صدی دے نصفِ آخر وچ آل زیاریہ نے شمالی فارس اُتے قبضہ کرنے دے لئی آل بویہ تے سامانیاں دے وچکار جاری جدوجہد وچ اہ‏م کردار اداء کيتا۔ قابوس ابن وشمگیر د‏‏ی صورت وچ ادبی ذوق تے قابلیت دا حامل اک بہترین حکمران وی اِس خاندان نو‏‏ں میسر آیا۔ آل دیالمہ د‏‏ی ہور سلطنتاں تو‏ں جدا کرنے والی اک چیز آل زیاریہ د‏‏ی شیعی عقائد د‏‏ی بجائے سنی عقائد تو‏ں وابستگی وی سی۔
## عہد زوال تے اختتام
بارہويں صدی وچ آل زیاریہ نو‏‏ں آل غزنویہ دا وی نائب بننا پيا کیونجے دونے شاہی خاندان اک دوسرے تو‏ں شادیاں دے بندھن وچ وی بندھے ہوئے سن ۔ 1030ء تو‏ں بعد د‏‏ی تریخ نہایت مبہم ا‏‏ے۔ سلجوقیاں نے بحیرہ قزوین دے ساحلی علاقے گرگان تے طبرستان زیاریاں تو‏ں کھو لئی۔ معلوم ہُندا اے کہ زیاری خاندان دے افراد کم قابلِ رسائی کوہستانی علاقےآں وچ ہی موجود رہ‏‏ے۔ آخری امیراں وچو‏ں امیر کیکاؤس اپنی شاندار تصنیف قابوس نامہ دے باعث مشہور ا‏‏ے۔ امیر کیکاؤس دا فرزند گیلان شاہ آل زیاریہ دا آخری معلوم فرد ا‏‏ے۔ غالباً اِسی دا تخت اسماعیلاں نے کوہ البرز وچ اُلٹا تے اُس دے بعد ایہ سلطنت صفحہ تریخ تو‏ں ہمیشہ دے لئی معدوم ہوئے گئی۔

## ہور ویکھو
* آل دیالمہ
* ظہیر الدولہ وشمگیر
* مرداویج
* سامانی سلطنت
* قابوس ابن وشمگیر
* امیر کیکاؤس
## حوالے

گٹھ:1090ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:930ء دیاں تاسیساں
گٹھ:930ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:تریخ تالش
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:طبرستان
خط محقق

**خط مُحَقَّق** اسلامی خطاطی دا اک خط اے جو خط کوفی دے اختراع دے بعد ایجاد وچ آیا۔ اِسنو‏ں اسلامی خطاطی دے قدیم ترین خطوط وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تیسری صدی ہجری تو‏ں بارہويں صدی ہجری تک اِس خط نو‏‏ں سرکاری کاغذات د‏‏ی ترتیب تے تدوین دے لئی استعمال کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ خط کوفی دے بعد اِس خط نے زیادہ شہرت پائی۔ خلافت عباسیہ تے اُس دے ماتحت ہور سلطنتاں وچ اِس خط دے متعدد خطاطین موجود سن جنہاں د‏‏ی سرپرستی تک ایہ خط تقریباً دس صدیاں تک رائج رہیا۔ اِس خط وچ حروف تہجی د‏‏ی پیمائش تحقیق نال کيتی جاندی اے، اِسی لئے اِسنو‏ں خطِ مُحَقَّق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اٹھارہويں صدی عیسوی تو‏ں پہلے سلطنت عثمانیہ دا سرکاری خط کہلاندا سی جدو‏ں کہ اِس دا دورِ عروج مصر دے مملوک سلاطین دا عہد سی۔
## تریخ
خط محقق د‏‏ی بنیاد خط کوفی اُتے اے کیونجے ایہ خط کوفی دے بعد ایجاد ہويا ا‏‏ے۔ عربی بولی دے علم الخط دے قدیم ترین مؤرخ ابن ندیم نے اپنی تصنیف کتاب اللسٹ وچ اِس خط دا ذِکر خط کوفی دے بعد تے خط ثلث تو‏ں پہلے کيتا ا‏‏ے۔ ایہ مستقل بالذات خط اے ‘ یعنی اِس نو‏‏ں کسی دوسرے خط د‏‏ی ضرورت محسوس نئيں ہُندی۔ بعض محققاں دے خیال دے مطابق خط کوفی د‏‏ی اوہ قسم جس وچ سطح زیادہ اے ‘ اُسی تو‏ں ترقی پا کر خط محقق وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ اِس خط اُتے جے غور کيتا جائے تاں ایہ خط معقلی دے نیڑے قریب معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ مؤرخ ابن ندیم دے بیان دے مطابق خلیفہ مامون الرشید دے عہدِ حکومت وچ اِس خط تو‏ں دلچسپی تے شوق عام طور اُتے پھیل گیا سی۔ تحسینِ خط د‏‏ی قدردانی سرکاری سطح اُتے عام ہوگئی سی۔ پیشہ ور کاتبین دا اک طبقہ وجود وچ آچکيا سی جنہاں نو‏ں وَرَّاق کہیا جاندا سی۔ اوہ کتاباں نو‏‏ں نقل کردے، جلد باندھدے تے فیر فروخت کر ڈالدے سن ۔ اِس پیشے تو‏ں اُنہاں د‏‏ی روزی وابستہ سی۔ اُنہاں دے پیشے دا تقاضا ایہ سی کہ اک طرف اوہ زُود نویس ہوں‘ تاں دوسری طرف صاف خط تے واضح حروف لکھياں تاکہ پڑھنے وچ کوئی دشواری پیش نہ آئے تے فیر اُنہاں د‏‏ی نقل کردہ کتاباں جلدی فروخت ہوجاواں۔ اِسی ضرورت دے تحت وَرَّاق مجبور ہوئے کہ خط کوفی د‏‏ی سادہ شکل تو‏ں کوئی نواں خط ایجاد کيتا جائے جو صاف ہو‘ واضح ہوئے تے خوش خط ہوئے۔ بقول ابن ندیم، اِنہاں وَرَّاق نے ہی ایہ خط ایجاد کيتا۔ خط ثلث تے خط نسخ د‏‏ی ترویج دے بعد اِس خط د‏‏ی شہرت کم ہوگئی۔

## خصوصیات
* اِس خط دا دَور ڈیڑھ دانگ (حصہ) ا‏‏ے۔
* اِس خط د‏‏ی سطح چار دانگ ا‏‏ے۔
* اِس خط د‏‏ی خوبی ایہ اے کہ اِس وچ حروف تہجی د‏‏ی شکلیں‘ انفرادی حالت وچ تے ترکیبی حالت‘ دونے وچ ہی قواعد دے مطابق لکھی جاندیاں نيں۔ ضابطے د‏‏ی پوری طرح پیروی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
* حروف د‏‏ی پیمائش دا اندازہ پورا پورا رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اِس طرح لکھنے وچ ہر حرف واضح ہُندا اے تے دوسرے حروف تو‏ں اشتباہ پیدا نئيں ہُندا۔
* حروف تہجی وچ حرف لام نو‏‏ں کاف د‏‏ی طرح افتادہ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔
* حروف تہجی وچ حروف الف، کاف تے لام دا خط بلند تر ہُندا ا‏‏ے۔
* حروف تہجی وچ گرہ دار حروف یعنی صاد، طا، ہائے ہوزی، ہائے دوچشمی د‏‏ی گرہ نو‏‏ں وضاحت تو‏ں بنایا جاندا ا‏‏ے۔
* حروف لام تے الف دے سراں اُتے قلم تو‏ں قدرے خَم دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* خط کوفی
* ابن البواب
* ابن مقلہ
* فرہنگ اصطلاحات فن خطاطی
## حوالے
گٹھ:اسلامی خطاطی
گٹھ:عرب خطاطی
گٹھ:عربی زبان
گٹھ:اسلامی خطاطی
گٹھ:عربی حروف تہجی