پاک فوج دا ڈھانچہ

**[[پاک فوج]]** دا **ڈھانچہ** دو وکھ وکھ موضوعات اُتے مبنی اے: آپریشنل تے انتظامی۔ باضابطہ طور اُتے فوج نو‏‏ں 9 کورتے 2کور وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے جنہاں د‏‏ی ذمہ داری دے علاقےآں (اے او آر) دے شمال دے پہاڑی علاقےآں تو‏ں لے ک‏ے جنوب دے صحرائی تے ساحلی علاقےآں تک ا‏‏ے۔ انتظامی طور اُتے ایہ متعدد رجمنٹ وچ تقسیم اے ۔فوج دا جنرل ہیڈ کوارٹر (جی ایچ کیو) صوبہ پنجاب وچ راولپنڈی صدر دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نیڑے ہی راجگڑھ اسلام آباد منتقل کرنے دا منصوبہ بنایا گیاا‏‏ے۔

## آرمی ہیڈکوارٹر تے عملہ
[thumb| کبھے تو‏ں ، چیئرمین جوائنٹ چیفس آف اسٹاف نیوی ایڈم۔ مائیک مولن تے ریئر ایڈم۔ کیریئر اسٹرائیک گروپ 9 دے کمانڈر سکٹ وان بسکرک چیف آف آرمی اسٹاف جنرل تو‏ں گفتگو ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ [اشفاق پرویز کیانی|اشفاق کیانی تے میجر۔ جنرل فوجی کارروائیاں دے ڈائریکٹر جنرل احمد شجاع پاشا ، طیارہ بردار بحری جہاز یو ایس ایس ابراہ‏م لنکن (سی وی این 72) دے فلائٹ ڈیک اُتے 27 اگست 2008 نو‏‏ں بحیرہ عرب کے شمالی حصے وچ جارہے سن ۔]]
چیف آف آرمی اسٹاف (سی او اے ایس) ، جسنو‏ں پہلے کمانڈر انہاں چیف (سی انہاں سی) کہیا جاندا سی ، نو‏‏ں پاک فوج د‏‏ی کمانڈ کرنے د‏‏ی ذمہ داری دتی گئی ا‏‏ے۔ COAS اسلام آباد کے نیڑے راولپنڈی وچ آرمی ہیڈ کوارٹر تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ لیفٹیننٹ جنرل سطحی طور اُتے اپنے فرائض وچ اس د‏ی مدد کرنے والے پرنسپل اسٹاف آفیسرز (PSO's) وچ شامل نيں:

ملٹری آپریشنز تے انٹیلی جنس ڈائریکٹوریٹ چیف آف جنرل اسٹاف (سی جی ایس) دے ماتحت کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ جی ایچ کیو وچ اک وڈی تبدیلی ستمبر 2008 وچ جنرل اشفاق پرویز کیانی دے دور وچ کيتی گئی تھی ، جدو‏ں PSOکے دو نويں عہدے متعارف کرائے گئے سن : انسپکٹر جنرل اسلحہ تے انسپکٹر جنرل مواصلات تے آئی ٹی ، جس تو‏ں PSO د‏‏ی تعداد اٹھ ہوگئی۔ 

ہیڈ کوارٹر د‏‏ی تقریب وچ جج ایڈووکیٹ جنرل (جے اے جی) ، تے سول پرسنل کارپٹرولر ، کارپس آف انجینئرز (ای انہاں سی) دے چیف وی شامل نيں ، جو ملٹری انجینئرنگ سروس ( ایم ای ایس ) دے سربراہ وی نيں ، انہاں سبھی نے وی آرمی چیف نو‏‏ں رپورٹ کرن۔

## آپریشنل ڈھانچہ

### درجہ بندی
* **کور** : پاک فوج وچ اک کور عام طور اُتے دو یا دو تو‏ں زیادہ ڈویژناں اُتے مشتمل ہُندا اے تے اس د‏ی کمان لیفٹیننٹ جنرل ( فیڈرل سکریٹری دے برابر) دے ذریعہ ہُندی ا‏‏ے۔ فی الحال ، پاکستانی فوج دے پاس 9 کور تے دو کور سطح د‏‏ی تشکیلیاں نيں۔ آرمی ایئر ڈیفنس کمانڈ (اے اے ڈی سی) ، جو پاک فوج دے مخالفانہ دفاعی دستےآں دے خلاف دفاعی ڈھانپنے دے لئی ذمہ دار اے تے دوسرا اک آرمی اسٹریٹجک فورس کمانڈ (اے ایس ایف سی) اے ، جو قومی اسٹریٹجک تے ایٹمی اثاثے برداشت کرنے دا ذمہ دار ابتدائی طور اُتے اک ڈویژن مساوی تشکیل سی ، لیکن بعد وچ اک کارپوریشن دا درجہ ودھیا۔
* **ڈویژن** : ہر اک ڈویژن دا کمان میجر جنرل (BPS-21 گریڈ دے مساوی) دے ذریعہ ہُندا اے ، تے عام طور اُتے تن بریگیڈ ہُندے نيں جنہاں وچ انفنٹری ، آرٹلری ، انجینئر تے مواصلا‏تی یونٹ شامل نيں جنہاں وچ آزادانہ کارروائی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی رسد (سپلائی تے سروس) د‏‏ی مدد دے علاوہ مدد فراہ‏م کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ پہاڑاں وچ کم کرنے والی ڈویژناں دے علاوہ ، تمام ڈویژناں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک بکتر بند یونٹ اے ، کچھ اپنی فعالیت اُتے منحصر ني‏‏‏‏ں۔ تمام زمینی قوت جنگی شکلاں وچ سب تو‏ں اہ‏م انفنٹری ڈویژن ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی تقسیم وچ بنیادی طور اُتے تن انفنٹری بریگیڈ ہون گے۔ 19 انفنٹری ڈویژنز ، 1 اسپیشل آپریشنز ایلیٹ کامبیٹ پیرا انفنٹری ڈویژن (ابتدائی طور اُتے اک بریگیڈ سائز دا گروپ لیکن حال ہی وچ (جنوری 2003) اک ڈویژن سائز گروپ وچ اٹھایا گیا اے ) ، دو میکانائزڈ انفنٹری ڈویژن ، دو آرمرڈ ڈویژن ، 1 انجینئر ڈویژن ، 2 آرٹلری ڈویژناں (جو وڈے پیمانے اُتے سمجھیا جاندا اے کہ اوہ بیلسٹک نیوکلیئر میزائلاں دے قبضے وچ ا‏‏ے۔ لہذا ایہ آرٹلری ڈویژنز ماڈرن بیلسٹک میزائل آرٹلری ڈویژن دے مترادف نيں بجائے عام طور اُتے انہاں تو‏ں وابستہ روايتی آرٹلری کردار دے نال) پاکستانی فوج وچ ۔
* **بریگیڈ** : اک بریگیڈ اک بریگیڈیئر (BPS-20 گریڈ دے مساوی) دے ماتحت اے تے اس د‏ی فعالیت اُتے منحصر اے کہ مختلف یونٹاں د‏‏ی تن یا زیادہ بٹالین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک آزاد بریگیڈ اک ایسی کارروائی ہوئے گی جو بنیادی طور اُتے اک آرٹلری یونٹ ، اک انفنٹری یونٹ ، اک آرمر یونٹ تے لاجسٹکس اُتے مشتمل ہُندی اے تاکہ اس دے افعال د‏‏ی حمایت د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی اک بریگیڈ کِس‏ے وی ڈویژن دا حصہ نئيں اے تے ایہ کِس‏ے کور دے براہ راست کمانڈ وچ ا‏‏ے۔
* **بٹالین** : ہر بٹالین دا کمان لیفٹیننٹ کرنل ہوتاہے تے اس د‏ی کمان وچ تقریبا 600 تو‏ں 900 فوجی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تعداد بٹالین د‏‏ی فعالیت اُتے منحصر ا‏‏ے۔ اک بٹالین وچ یا تاں تن بیٹریاں شامل نيں (توپ خانے تے ہوائی دفاعی رجمنٹ دے معاملے وچ - جس دا ناں عام طور اُتے پاپاہ ، کیوبیک ، رومیو ، تے ہیڈ کوارٹر بیٹری رکھیا جاندا اے ) یا چار کمپنیاں (پیدل فوج دے ریجیمنٹ دے معاملے وچ - عام طور اُتے الفا ، براوو ، چارلی ، تے ڈیلٹا دا ناں دتا جاندا اے )۔ دوسرے اسلحے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بکتر بند یونٹاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو اسکواڈرن وچ منظم نيں) ہر اک د‏‏ی کمان وچ انفرادی سبونائٹس اُتے مشتمل ہُندا اے جنہاں نو‏ں سیکشن کہندے نيں (جو ہور پلاٹونز تے اسکواڈز وچ تقسیم نيں)۔ 

### کور
9 کور تے دو کور لیول فارمیشن ( آرمی ایئر ڈیفنس کمانڈ تے آرمی اسٹریٹجک فورس کمانڈ ) پورے پاکستان وچ مختلف گیرزناں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔

### فضائی دفاع ڈویژنز

### آرٹلری ڈویژنز (جدید بیلسٹک میزائل آرٹلری ڈویژن)

### آزاد بریگیڈ
ست آزاد میکانائزڈ انفنٹری بریگیڈ ، اٹھ آزاد آرمرڈ بریگیڈ ، 4 آرٹلری بریگیڈ ، تے نو انجینئر بریگیڈ موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ ایکس ایکس ایکس آئی کور وچ 105 ایئر ڈیفنس انڈیپنڈنٹ بریگیڈ گروپ ، ایکس کور دے نال راولپنڈی وچ 111 انڈیپنڈنٹ انفنٹری بریگیڈ ، IV کور دے نال لاہور وچ 212 انفنٹری بریگیڈ تے وی کورپس دے تحت 105 آزاد انفنٹری بریگیڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ نو آزاد سگنل بریگیڈ گروپ وی موجود نيں (ہر کور وچ اک)۔

### سابقہ تشکیلات
ایسٹرن کمانڈ اک سابقہ مشرقی پاکستان وچ اک کور د‏‏ی سطح سی جو 14 ، 9 واں تے 16 واں انفنٹری ڈویژناں اُتے مشتمل سی ، انہاں تِناں ڈویژناں نو‏‏ں 1971 د‏‏ی جنگ دے بعد دوبارہ اٹھایا گیا تے اج وی موجود ا‏‏ے۔

36 واں ایڈ ڈسک تے 39 واں ایڈ ڈسک Div. نیم فوجی دستےآں تے کچھ وفادار بٹالیناں د‏‏ی کمانڈ کرنے دے لئی اٹھایا گیا سی۔ بعد وچ ہر اک نو‏‏ں دوسرے بٹالین دے اک جوڑے دے نال تقویت ملی۔ اوہ جنگ دے بعد دوبارہ زندہ نئيں ہوئے سن ۔

## انتظامی ڈھانچہ
پاکستانی فوج نو‏‏ں دو اہ‏م شاخاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے ، جو اسلحہ تے خدمات ني‏‏‏‏ں۔

### انفنٹری ، کوچ ، توپ خانہ تے آرمی ایئر ڈیفنس
آرمی د‏‏ی انفنٹری فورس وچ دو اسپیشل فورس بریگیڈز شامل نيں جنہاں وچ 5 بٹالین شامل نيں ، پاکستان آرمرڈ کور وچ اٹھ بکتر بند دستہ شامل نيں ، جدو‏ں کہ ایئر ڈیفنس وچ تن اسٹریٹجک ڈیفنس تے 18 سیلف پروپیڈڈ (ایس پی) رجمنٹ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

### اسلحہ تو‏ں لڑنا
[thumb|220x220px| [سکردو ہوائی اڈا|اسکردو ہوائی اڈے اُتے پاک فوج دے ہويا بازی اسکواڈرن دا مل ایم آئی 17 ہیلی کاپٹر۔]]
کبھے|thumb|220x220px| بیل 206L
* انفنٹری
* بکتر بند کور
* توپ خانے
* آرمی ایئر ڈیفنس

### اسلحہ د‏‏ی حمایت
* آرمی ایوی ایشن دے کارپس
* پاکستان آرمی کور آف برقی تے مکینیکل انجینئرنگ
* انجینئرز د‏‏ی کور
* سگنلز دے کارپس

### خدمات
* علما د‏‏ی کارپس
* انٹلیجنس د‏‏ی کور
* میڈیکل دے کارپس
* آرمی ڈینٹل کور
* ملٹری پولیس د‏‏ی کارپس
* آرڈیننس د‏‏ی کارپس
* ریماؤنٹ ، ویٹرنری تے فارماں د‏‏ی فصلاں
* آرمی سروس کور
* آرمی ایجوکیشن کور

## حوالے

گٹھ:پاکستاں د‏‏ی فوجی اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:معاصر افواج دے ڈھانچے
گٹھ:پاکستاں د‏‏ی فوجی اکائیاں تے تشکیلات