open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خواجہ عبیداللہ کلاں

**خواجہ عبید اللہ کلاں** خواجہ محمد باقی باللہ دے وڈے فرزندے ني‏‏‏‏ں۔ آپ دو سال دے سن جدو‏ں والد بزرگوار دا وصال ہوئے گیا۔ آپ د‏‏ی تعلیم و تربیت مجدد الف ثانی نے کيتی۔ آپ انہاں دے خلیفہ خاص سن ۔

## ولادت
خواجہ محمد باقی بالله د‏‏ی دو ازواج سن، جنہاں کے
بطن مبارک تو‏ں خواجہ قدس سرہ دے دونے صاحبزادے اک ہی سال 1010ھ بمطابق 1601ء وچ پیدا ہوئے۔
عبید اللہ یکم ربیع الاول 1010ھ بمطابق 20 اگست 1601ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ چونکہ اک بزرگ نے آپ د‏‏ی ولادت تو‏ں پہلے اک واقعہ دیکھیا سی کہ خواجہ باقی باللہ دا اک فرزند خواجہ عبید اللہ احرار (متوفی 896ھ/1491ء) دا اسيں ناں ہوئے گا، لہذا ايس‏ے اشارہ د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دا ناں عبیداللہ رکھیا گیا لیکن آپ معروف خواجہ کلاں دے ناں تو‏ں ہوئے۔

## والد دا اظہار مسرت
عبید اللہ د‏‏ی ولادت با سعادت اُتے آپ دے والد بزرگوار حضرت خواجہ باقی باللہ نو‏‏ں وڈی مسرت و خوشی ہوئی۔ حضرت خواجہ نے بیٹے د‏‏ی ولادت، اذان و اقامت تے تسمیہ دے بارے وچ جواشعار کہ‏ے جو زبدة ال تھ‏‏اںو‏اں وچ درج ني‏‏‏‏ں۔

## مجدد د‏‏ی توجہ
بیٹےآں د‏‏ی ولادت دے تھوڑے ہی دناں بعد جدو‏ں خواجہ محمد باقی باللہ نے بار زندگی تو‏ں سبکدوش ہونے دا عزم کیتا تاں اک روز اپنے خلیفہ اعظم شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف
ثانی تو‏ں فرمایا: میرے بدن اُتے ضعف غالب ہوئے رہیا اے تے زندگی د‏‏ی امید کم ہوگئی اے، لہذا بچےآں دے حالات تو‏ں خبردار رہنا۔بعدازاں حضرت خواجہ نے دونے صاحبزادگان نو‏‏ں اپنے پاس طلب فرمایا۔ جو اس وقت دونے صاحبزادگان اپنی اناواں د‏‏ی گود وچ سن ۔ جدو‏ں انہاں مخدوم زاداں نو‏‏ں حضرت خواجہ دے پاس لیایا گیا تاں آپ نے مجدد الف ثانی نو‏‏ں حکم فرمایا کہ انہاں اُتے توجہ کرو۔ مجدد نے تواضع کيتی۔ حضرت خواجہ نے مبالغہ فرمایا تاں مجدد نے ناچار خواجہ باقی باللہ دے سامنے دونے صاحبزادگان اُتے توجہ د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ توجہ دا اثر ظاہر ہويا۔

## تعلیم و تربیت
عبید اللہ کلاں حضرت مجدد الف ثانی د‏‏ی روحانی تربیت وچ رہے تے خواجہ حسام الدین دے اہتمام تو‏ں فضل وصلاح تو‏ں بہرہ ور ہوئے۔ علوم ظاہر کیت‏‏ی تکمیل فرمائی۔ علم التریخ تے انساب وچ حصہ کامل حاصل کیتا۔ تصوف تو‏ں خصوصی شغف سی اورعلم انشاء وچ کمال مہارت دے حامل سن ۔

## علوم باطنی دا کسب
عبید اللہ کلاں نے طریقہ عالیہ نقشبندیہ دا کسب و اخذ مجدد الف ثانی تو‏ں کیتا۔ مجدد نے اک بار خواجہ باقی باللہ د‏‏ی حیات وچ آپ نو‏‏ں توجہ دتی سی۔ جدو‏ں آپ سن تمیز نو‏‏ں پہنچے تاں حضرت مجدد نے دونے صاحبزادگان نو‏‏ں صوری و معنوی فضائل تو‏ں آراستہ و پیراستہ کیتا۔ 
عبید اللہ کلاں نے خواجہ باقی باللہ دے اشارہ تو‏ں طریقہ عالیہ نقشبندیہ دا شغل شیخ اللہ داد دہلوی تو‏ں حاصل کیتا تے اپنے بزرگاں د‏‏ی صفائے نسبت تو‏ں مشرف ہوئے۔

## خصائل و فضائل
عبید اللہ کلاں دے اخلاق حسنہ و طریقہ سکینہ و تمکین طبعی اپنے بزرگاں دے طریقہ اُتے سن تے یگانہ روزگار سن ۔ خلوت تے گمنامی وچ خوش رہندے سن تے مطالعہ کتاباں آپ دا انیس و رفیق سی۔

## وصال
خواجہ عبید اللہ کلاں دا وصال 18 جمادی الثانی 1074ھ بمطابق 7 جنوری 1664 وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی موت تریخ 18 جمادی الاول 1073ھ بمطابق 17 جنوری 1673ء وی منقول ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی تدفین والد بزرگوار خواجہ محمد باقی باللہ دے نیڑے دہلی دے قبرستان وچ کيتی گئی۔

## اولاد
خواجہ عبید اللہ کلاں د‏‏ی اولاد وچ صرف اک بیٹی سی۔ اس بیٹی دا عقد مجدد الف ثانی دے صاحبزادے خواجہ محمد یحیی دے نال ہويا۔

## لکھتاں
خواجہ عبد اللہ کلاں تحریر و تصنیف دا عمدہ شوق رکھدے سن ۔ آپ د‏‏ی درج ذیل لکھتاں دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔
# احوال صحابہ و تابعین و تبع تابعین و مشائخ دین
# تذکرہ مشائخ
# مبلغ الرجال
# مکتوبات 

## حوالے
خضر خان افغان

**خضر خان افغان بہلولپوری** شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دے خلیفہ خاص سن ۔

## ولادت
خضر خان افغان د‏‏ی ولادت سرہند شریف دے مضافات وچ قصبہ بہلول وچ ہوئی۔

## صحبت مشائخ دا ذوق
خضر خان شروع وچ مجدد الف ثانی دے والد گرامی عبدالاحد سرہندی د‏‏ی صحبت وچ رہ‏‏ے۔ فیر ولولہ شوق تے غلبہ عشق نے آ لیا تے تحریر وتفرید د‏‏ی حالت وچ سیاحت وچ مشغول ہوئے گئے۔ آپ کئی مشائخ و فقراء د‏‏ی زیارت و خدمت ومحبت دا شرف حاصل کیتا۔ حجاز مقدس ، دیارعرب تے بیت المقدس دے سفر و زیارت دا موقع وی نصیب ہويا۔ ہر مقام اُتے حکایات شیريں تے معاملات رنگین پیش آئے مگر کِس‏ے جگہ وی دل نو‏‏ں قرار نہ آیا۔
مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تاں دل نو‏‏ں تسکین و قرار حاصل ہوئے گیا۔ فیر آپ د‏‏ی صحبت نو‏‏ں لازم پھڑیا۔ تلقین ذکر کيتی سعادت پائی تے فیر واردات و تھ‏‏اںو‏اں عالیہ نصیب ہوئے گئے۔

## شفقت مرشد کامل
مجدد الف ثانی خضر خان اُتے وڈے شفیق و مہربان سن ۔ آپ تو‏ں اکثر خوش طبعی فرماندے تے مذاق وچ آپ نو‏‏ں *خضرا* کہہ ک‏ے پکاردے سن ۔ آپ وی مجدد الف ثانی دے دیدار دے عاشق و متوالے سن تے اپنے پیر و مرشد دے لطف و کرم اُتے اپنی جان چھڑکتے سن ۔ آپ دے ناں حضرت مجد د منانے دا اک مکتوب دفتر اول صفحہ 137 اُتے موجود ا‏‏ے۔

## خوش الحانی
خضر خان وڈے خوش الحان سن ۔ وڈی خوش الحانی تے بلند آواز تو‏ں اذان دیندے سن ۔ آپ د‏‏ی اذان دل اُتے وڈا اثر کردی سی۔ جدو‏ں تک حضرت مجدد د‏‏ی خدمت وچ رہ‏ے، کِس‏ے تے نے اذان نئيں دی۔ جمعہ د‏‏ی رات حضرت مجدد انہاں د‏‏ی مسجد دے حجرے وچ وڈی خوش الحانی تو‏ں نبی کریم اُتے درودشریف پڑھیا کردے سن ۔ ايس‏ے طرح تے راتاں وچ سحری دے وقت خوش الحانی تو‏ں نعت پڑھدے تے گریہ زاری وچ مشغول رہندے سن ۔

## عبادت و خدمت گزاری
خضر خان نو‏‏ں عبادت و ریاضت تو‏ں خصوصی شغف سی۔ رمضان المبارک دے اعتکاف وچ ذکر
و تلاوت وچ مشغول رہندے۔ فرائض دے علاوہ نوافل تے اذکار و مراقبہ دا اہتمام فرماندے۔
صاحب استغراق تے جوش و ولولہ سن ۔ درد مندتی، سوز و گداز تے یاران طریقت و مخلصین د‏‏ی خدمت گزاری آپ دا شیوہ سی۔ اک لمحہ وی یاد خدا تو‏ں غافل نئيں رہندے سن ۔ رات اللہ
کے حضور عجز و انکسار، صفا و حضور تے گریہ زاری وچ بسر فرماندے سن ۔

## خلافت
خضر خان مجدد الف ثانی دے مخلص مرید تے خلیفہ مجاز سن ۔ بہلول پور تے جواڑہ وغیرہ وچ بہت زیادہ افغاناں نے آپ ہی د‏‏ی صحبت دے طفیل
ہدایت پائی۔ انہاں حضرات ہی وچو‏ں اک حضرت آدم بنوری سن، جنہاں نے اول آپ تو‏ں طریقہ نقشبندیہ سکھیا تے کسب کمالات کيتا، فیر مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔
آپ تو‏ں بہت زیادہ لوکاں نے فیض پایا تے بوہت سارے طالبین مراتب کمال تک پہنچے۔

## مرشد کامل تو‏ں عقیدت
خضر خان افغان نو‏‏ں مجدد الف ثانی تو‏ں بے پناہ محبت و عقیدت سی۔ آپ بجواڑہ وچ سن کہ مرشد کامل مجدد الف ثانی دے وصال د‏‏ی خبر سنی۔ سندے ہی بے ہوش ہوئے گئے۔ ہوش آیا تاں گردے پڑدے ، روندے دھوندے تے آہ و فریاد کردے ہوئے سرہند شریف پہنچے۔ خود کوحضرات صاحبزادگان دے قدماں وچ ڈال دتا۔ فرط محبت تو‏ں بے طاقت تے افراط عشق تو‏ں بے تاب ہوئے گئے ۔ اذان دا وقت آیا تاں اذان دی۔ حاضرین تے اہل محلہ نو‏‏ں مجدد الف ثانی دا زمانہ یاد آ گیا تے ماحول سوگوار ہوگیا۔

## وصال
خضر خان افغان بہلولپوری دا وصال مجدد الف ثانی دے وصال دے اک سال بعد 1035ھ بمطابق 1625ء وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین اپنے وطن مالوف بہلول (ہندوستان) وچ کيتی گئی۔ آپ دا مزار بہلول وچ ا‏‏ے۔ 

## حوالے
سربانند سونووال

**سربانند سونوال**  اک بھارتی سیاست دان جو سنہ 2016ء تو‏ں آسام دے وزیر اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔

وہ 2014ء دے لوک سبھا انتخابات وچ آسام د‏‏ی لکھیم پور لوک سبھا حلقے تو‏ں بی جی پی امیدوار دے طور اُتے منتخب ہوئے سن ۔ پہلے اوہ بی جے پی آسام دے صدر رہ چکے نيں تے جماعت دے قومی عہدے دار رکن وی ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1992ء تو‏ں سنہ 1999ء تک آل آسام اسٹوڈنٹس یونین دے صدر وی رہ‏‏ے۔ سونووال جنوری 2011ء تک سیاسی جماعت آسام گن پریشد دے رکن رہے لیکن بعد وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ اوہ مفسد تے متحرک نوجوان سیاست دان دے طور مشہور نيں، انہاں نو‏ں آل آسام اسٹوڈنٹس یونین (اے اے ایس یو) نے آسان دے جتیہ نائک دا وی خطاب دتا سی۔

2016ء دے آسام قانون ساز اسمبلی انتخابات وچ اوہ حلقہ ماجولی تو‏ں منتخب ہوئے سن تے آسام دے چودہويں وزیر اعلیٰ دے طور اُتے حلف اٹھایا سی۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
سربانند سونووال د‏‏ی پیدائش 31 اکتوبر 1962ء نو‏‏ں آسام دے ضلع ڈبروگڑھ وچ واقع مولوک پنڈ وچ جبیشور سونوال تے دنیشوری سونوال دے ہاں ہوئی سی۔ انہاں نے ڈبروگڑھ یونیورسٹی تو‏ں بیچلر آف انگلش اونرز کیتا تے ایل ایل وی کرنے گواہاٹی یونیورسٹی گئے۔ سربانند د‏‏ی سیاسی زندگی دا آغاز وی ایتھے تو‏ں ہويا۔

## سیاسی زندگی
سربانند نے اپنی سیاسی زندگی دا آغاز 1992ء تو‏ں کیتا سی۔ 1992ء تو‏ں 1999ء تک آل آسام اسٹوڈنٹس یونین دے صدر وی رہ‏‏ے۔ بعد وچ سونووال نے آسام گن پریشد وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 2001ء وچ اوہ آسام دے موران حلقے تو‏ں رکن اسمبلی منتخب ہوئے۔ 2004 وچ پہلی مرتبہ سابق مرکزی وزیر پبن سنگھ گھاٹور نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اوہ لوک سبھا وچ پہنچے سن تے 2009ء تک اوہ ايس‏ے حلقے تو‏ں رکن رہے اس دے بعد 2011ء وچ اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی وچ شامل ہوئے سن ۔ لوک سبھا دے لئی 2014ء دے عام انتخابات وچ انہاں نو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نے ریاست دے سولہويں لوک سبھا انتخابات آسام دا سربراہ مقرر کیتا تے اُسی سال اوہ لکھیم پور حلقے تو‏ں پارلیمان دے رکن منتخب ہوئے سن، جیت دے بعد انہاں نو‏ں مودی کابینہ وچ وزیرِ مملکت برائے فروغ ہنر و کارجوئی بنایا گیا (2014ء تو‏ں 2014ء) فیر انہاں نو‏ں مرکزی وزیر برائے کھیل و امور نوجواں بنایا گیا سی تے اوہ اس منصب اُتے 2016ء تک براجمان رہ‏‏ے۔ 19 مئی 2016ء نو‏‏ں سربانند سونووال ماجولی حلقے تو‏ں رکن اسمبلی منتخب ہوئے تے 24 مئی 2016ء نو‏‏ں عہدے دا حلف اٹھایا۔

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:آسام تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:آسام تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:آسام قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:آسام دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:ضلع ڈبروگڑھ دیاں شخصیتاں
آئی سمارٹ شنکر

***آئی اسمارٹ شنکر*** 2019 د‏‏ی بھارتی تیلگو - بولی د‏‏ی سائنس فکشن ایکشن کامیڈی فلم اے جسنو‏ں پوری جگناتھ نے لکھیا تے ہدایتکاری د‏‏ی اے ، اس فلم نو‏‏ں پوری جگن ناتھ تے چارمی کور د‏‏ی مشترکہ کمپنی نے پروڈیوس کیتا اے، فلم د‏‏ی موسیقی منی شرما نے ترتیب دتی ا‏‏ے۔  فلم دے اداکاراں وچ رام پوتینینی ، نابھا نتیش ، ندھی اگروال ، ستیادیو کانچارانا ، اشیش ودھیارتھی تے پنیت ایسر مرکزی کرداراں وچ ني‏‏‏‏ں۔

36 کروڑروپے تو‏ں بنی اس فلم نے چھ دن وچ 56 کروڑ ، 9 دن وچ 63 کروڑ تے دوہفتےآں وچ 75 کروڑ د‏‏ی کمائی کيتی۔ اس فلم د‏‏ی مجموعی آمدنی 84 کروڑ روپے ا‏‏ے۔

## کہانی دا خلاصہ
شنکر (رام پوتینینی) حیدرآباد دا اک غنڈہ تے کنٹریکٹ کلر اے جو اپنے چچا (کاکا) دے کہنے اُتے کچھ وی کرسکدا اے، اک کنٹریکٹ دے تحت اس نے کاسی وشوناتھ نامی اک اعلیٰ پروفائل سیاست دان (پنیت ایسر) دا قتل کیتا۔ پولیس نے شنکر دا پِچھا کيتا، لیکن اوہ اپنی گرل فرینڈ چاندنی (نابھا نتیش)کے نال فرار ہوئے گیا۔ پولیس دے نال ہوئی مدبھیٹ وچ شنکر د‏‏ی گرل فرینڈ ماری جاندی اے تے اوہ جیل چلا جاندا اے، دوسری جانب سی بی آئی دا اک ایماندار افسر (ستیادیو) اس قتل دے معاملے د‏‏ی تفتیش کررہیا اے تے اسنو‏ں کچھ سراغ ملدے نيں جس تو‏ں اسنو‏ں لگدا اے کہ اس قتل حقیقی مجرم کوئی تے اے، شنکر نو‏‏ں جدو‏ں پتہ چلدا اے کہ اسنو‏ں منصوبہ بنا ک‏ے پھنسایا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چاندنی دا قتل ہويا اے، اوہ اصلی قاتلاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی جیل تو‏ں بھج جاندا ا‏‏ے۔ حقیقی مجرم د‏‏ی تلاش وچ شنکر تے ارون اک ہی جگہ پہنچدے نيں جتھ‏ے انہاں اُتے حملہ ہُندا اے تے سی بی آئی آفیسر ارون ماریا جاندا اے تے شنکر زخمی ہوجاندا ا‏‏ے۔ سی بی آئی چیف (سیاجی شندے) ارون د‏‏ی گرل فرینڈ تے منگیتر سارہ (ندھی اگروال) جو اک نیورو سائنٹسٹ اے، د‏‏ی مدد تو‏ں ارون د‏‏ی یادداشت نو‏‏ں شنک‏ر ک‏ے دماغ وچ منتقل کردے نيں تاکہ اس کیس د‏‏ی تفصیلات حاصل کيتی جاسکن۔ باقی کہانی اس بارے وچ اے کہ کِداں شنکر نے ارون د‏‏ی یادداشت د‏‏ی مدد تو‏ں اصل قاتلاں تک پہنچکيا ا‏‏ے۔

## کردار

* رام پوتینینی -بطور- شنکر
* نابھا نتیش -بطور- چاندنی
* ندھی اگروال -بطور- سارہ
* ستیادیو کنچرانا -بطور- ارون
* پنیت ایسر -بطور- کاسی وشوناتھ
* گیٹ اپ سرینو -بطور- شنکر دا دوست
* آشیش ودیارتی -
* سیاجی شنڈے - سی بی آئی چیف
* تلسی
* عزیز ناصر
* دیپک شیٹی - منسٹر

## پروڈکشن
شیڈول فلم بندی دا حیدرآباد حصہ فروری وچ ختم ہويا۔  گوا وچ فلم بندی مارچ وچ مکمل ہوئی۔  فلم دے ایکشن سین د‏‏ی عکسبندی اپریل دے دوران وارانسی وچ کيتی گئی سی۔  فلم بندی مئی دے وسط وچ مکمل ہوئی۔ 

## مارکیٹنگ تے رہائی
فلم دا ٹیزر 15 مئی نو‏‏ں رام پوتھنینی  د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے لانچ کیتا گیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:اتر پردیش وچ عکس بند فلماں
گٹھ:گوا وچ عکس بند فلماں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ عکس بند فلماں
گٹھ:2019ء د‏‏یاں فلماں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تیلگو فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:تیلگو بولی د‏‏یاں فلماں
صوت

**صوت** کسے بولی دے  سبھ توں نِکی اکائی ہُندی اے ۔ صوت رَل کے لفظ بݨاوندے نیں ۔ ایہدی علمی چانچ پرکھ نال پڑھائی نوں صوتیات (Phonology) کہیا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*لفظ
*گریمر

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
مزار بہاء اللہ

thumb|مزار بہاء اللہ
thumb|مزار دا کونا جتھ‏ے بہاء اللہ مدفون ني‏‏‏‏ں۔
**قبن جاں مزار بہاء اللہ** عکہ دے نیڑے بہجی وچ واقع ا‏‏ے۔ بہائیاں دے لئی ایہ اک بہت مقدس مقام ا‏‏ے۔ بہائی نماز پڑھنے دے لئی ايس‏ے مزار د‏‏ی طرف منہ کردے نيں تے اسنو‏ں ہی اپنا قبلہ مندے ني‏‏‏‏ں۔ اس مزار وچ بہاء اللہ دفن اے تے ایہ قصر بہجی د‏‏ی جگہ دے نیڑے واقع اے جتھ‏ے بہاء اللہ د‏‏ی وفات ہوئی سی۔

مزارِ بہاء اللہ درمیانی علاقہ وچ موجود اے تے مزار دے چاراں جانب شجرات دے باغ نيں، باغ دے رستےآں اُتے ایرانی قالین بھچی ا‏‏ے۔ مزار وچ موجود شیشے د‏‏ی چھت بہاء اللہ د‏‏ی وفات دے بعد ”غلام علی نجار“ نامی شخص نے تعمیر کروائی سی۔ مزار دے درمیانی علاقے دے شمال مغربی کونے وچ اک چھوٹا کمرہ موجود اے جتھ‏ے بہاء اللہ مدفون ا‏‏ے۔
درمیانی علاقے وچ ہور کمرے وی موجود نيں تے انہاں کمرےآں دے دروازے نيں جو حالیہ برساں وچ یاتریاں تے زائرین د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی کھولے گئے ني‏‏‏‏ں۔

عبد البہاء د‏‏ی وفات دے بعد مرزا محمد علی تے اس دے حمای‏تی مزار اُتے قابض ہوئے گئے، انہاں جنوری 1922ء وچ جبراً مزار د‏‏ی چابیاں کھو لاں۔ گورنرِ عکہ نے چابیاں نو‏‏ں صاحبان اختیار تے مزار اُتے تعینات گارڈ دے حوالے کرنے دا حکم دتا۔ ابتدائی 1923ء وچ چابیاں شوقی آفندی نو‏‏ں واپس مل گئياں۔ 1950ء د‏‏ی دہائی وچ شوقی آفندی مزار د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی بالائی تعمیر (superstructure) دے منصوبے بنا چکيا سی، جس وچ پورے علاقے د‏‏ی تعمیر تے اس وچ 95 ماربل کالماں (ہر ماربل کالم 6 میٹر بلند) دے نال اک چبوترا شامل کرنا سی۔ شوقی آفندی نے مزار نو‏‏ں ”دریائے نور“ (روشنی دا سمندر) دا ناں دتا جو ”کوہِ نور“ (روشنی دا پہاڑ، مزار باب) دے سائے تلے سی۔

مزار تے اس دے آس پاس دے باغات دے نال نال قصر بہجی نو‏‏ں جولائ‏ی 2008ء وچ عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے لیا گیا سی۔

## مورتاں

File:Collinsgate.jpg|
File:The Shrine of Baha'u'llah.jpg|


## حوالے

گٹھ:بہائیت
گٹھ:اسرائیل وچ باغات
گٹھ:اسرائیل وچ ميں بہائی مزارات
گٹھ:بہاء اللہ
گٹھ:بہائی باغات
گٹھ:بہائی زیارتاں
گٹھ:مزارات
گٹھ:اسرائیل
سراج محفوظ داؤد

**سراج محفوظ داؤد** یا ایس ایم داؤد (1 جنوری 1931-10مئی2010) اک وکیل سی جو بعد وچ ہندوستان د‏‏ی عدالت عالیہ دا جج بنیا۔ ریٹائرمنٹ دے بعد انہاں نے انسانی حقوق دے مسائل د‏‏ی عدالت خصوصی دے تحت تحقیقات کيتی۔
سراج محفوظ داؤد یکم جنوری 1931 وچ پیدا ہوئے سن ۔
اس نے پولیٹیکل سائنس وچ ایم اے کرنے دے لئی ناگ پور یونیورسٹی اٹینڈ کيتی۔
اس دے بعد ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
1951 تو‏ں 1954 تک ناگپور وچ ضلعی وکیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دی۔ ستمبر 1954 وچ داؤد امراوندی، ودھراب وچ اعلیٰ جماعت دا سول جج ، جونیئر ڈویژن تے جوڈیشل مجسٹریٹ بن گیا۔
فروری 1968 وچ انہاں د‏‏ی ترقی ہوئی تے اوہ اسسٹنٹ جج بن گئے۔ اگست 1974 وچ ڈسٹرکٹ جج دے طور اُتے انہاں د‏‏ی ترقی ہوئی تے جنوری 1982 وچ انتخاب گریڈ دے ضلعی جج بن گئے۔ انہاں نے مہاراشتڑا حکومت وچ منتریالہ قانون تے جوڈیشنل ڈیپارٹمنٹ وچ ڈپٹی تے جوئنٹ سیکرٹری دے طور اُتے وی کم کیتا۔ اوہ دسمبر 1982 تو‏ں جولائ‏ی 1985 تک عدالت عالیہ بمبئی دے رجسٹرار رہ‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں نو‏ں بنچ آف ہائی کورٹ نے مقرر کیتا جنوری 1993تک مسلسل کم کردے رہے سن ۔ ریٹائرنگ دے بعد داؤد بھارت د‏‏ی سپریم کورٹ دے سینئر وکیل بن گئے۔ حسبت سریش تے داؤد نو‏‏ں دسمبر 1992 تے جنوری 1993 وچ ہونے والے بمبئی دے فسادات د‏‏ی تحقیق دے لئی مقرر کیتا گیا۔ انہاں نے اس رپورٹ دے حاصل شدہ نتائج "دی پیپلز پیڈ دے ناں تو‏ں 1995 شائع کیتے۔
انہاں نے بین الاقوامی انسانی حقوق کمیشن اُتے عدالت خصوصی د‏‏ی طرف تو‏ں کم کیتا جس نے 1992–93 دے فرقہ ورانہ فسادات تے اس تو‏ں ہونے والے انتشار د‏‏ی تحقیق کيتی۔ اس تحقیقات دے بعد ایس ایم داؤد نو‏‏ں ستمبر 2001 وچ مسلماناں تے سماجی کارکناں دے اجلاس دے لئی مدعو کیتا گیا بجائے شیو سینا تے پولیس کے، جنہاں نے رپورٹ وچ اپنے ہی شہریاں دے خلاف سختی تو‏ں الزام عائد کیتا سی۔
گجرات وچ نرمدا دریا اُتے سردار سروور ڈیم پروجیکٹ اک بہت ہی متنازع منصوبہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بےگھر ہونا پڑدا۔

## حوالے

;ذرائع

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی منصفین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ناگپور دے اسکالر
بالاجی وشوناتھ

**بالاجی وشوناتھ** (1662ء – 1720ء) جو **پیشوا بالاجی وشوناتھ** دے ناں تو‏ں معروف نيں، مرہٹہ سلطنت دے چھیويں تے موروثی پیشواواں وچ پہلے پیشوا نيں جنہاں دا تعلق اک چت پاون کوکنستھ برہمن ہندو خاندان تو‏ں سی جسنو‏ں اٹھارواں صدی عیسوی وچ مرہٹہ سلطنت اُتے خاصا اثر و رسوخ حاصل سی۔

بالاجی وشوناتھ نے نوجوان مرہٹہ حکمران شاہو اول د‏‏ی سلطنت دے استحکا‏م وچ خاصی مدد کيت‏ی جو مغلاں دے حملےآں تو‏ں ناتواں ہوئے رہی سی۔ انہاں نو‏ں مرہٹہ ریاست دا دوسرا بانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ انہاں دا بیٹا باجی راؤ پیشوا بنیا۔ انہاں دے دوسرے فرزند چمناجی اپا نے وسائی قلعہ حاصل کیتا سی۔

مرہٹہ سلطنت دا پہلا پیشوا اس دی مرہٹہ سلطنت دے استحکام وچ خدمات پاروں اس نوں مراٹھا سلطنت دا دوجا بانی وی آکھیا جاندا اے 
## مڈھلا جیون
بالاجی وشوناتھ (بھٹ) چت پاون کوکنستھ برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا آبائی وطن کوکن د‏‏ی ساحلی پٹی سی جو ہن مہاراشٹر وچ شامل ا‏‏ے۔ انہاں دا خاندان ریاست جنجیرہ دے شیدی دے زیر نگین شری وردھن دا موروثی دیشمکھ سی۔ بالاجی مغربی گھاٹ دے اوپری حصے وچ ملازمت کيت‏‏ی تلاش وچ آئے تے متعدد مرہٹہ جرنیلاں د‏‏ی کمان وچ کرائے دے سپاہی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔ 

چھترپتی سمبھاجی یا انہاں دے بھائی راجا رام اول دے دور حکومت وچ بالاجی وشوناتھ مرہٹہ سلطنت دے انتظام و انصرام دا حصہ بنے۔ کچھ عرصے انہاں نے جنجیرہ وچ مرہٹہ جرنیل دھناجی جادھو دے محاسب دے طور اُتے وی کم کیتا۔  1699ء تو‏ں 1702ء تک بالاجی پونہ دے تے 1704ء تو‏ں 1707ء تک دولت آباد دے سر صوبیدار رہ‏‏ے۔ دھناجی د‏‏ی وفات تک بالاجی نے اپنے آپ نو‏‏ں اک ایماندار تے قابل افسر منوا لیا سی۔

دھناجی د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے تے جانشین چندر راؤ جادھو تو‏ں انہاں د‏‏ی نئيں بنی تے اوہ چھترپتی شاہو دے پاس چلے گئے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نے شاہو نو‏‏ں متاثر کیتا تے انہاں نو‏ں اپنا معاون بنا لیا۔

## حوالے

گٹھ:1662 دے جم
گٹھ:1720 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
بمبئی بم دھماکے، 1993ء

بھارت وچ 13 سلسلہ وار بم دھماکےآں دا دہشت گردانہ واقعہ جو بمبئی (موجودہ، ممبئی) مہارشٹرا وچ 12 مارچ 1993ء نو‏‏ں ہوئے۔ ایہ بھارت د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں زیادہ تباہ کن مربوط بم دھماکے سن ۔

خیال ظاہر کیتا جاندا اے کہ ایہ بم دھماکے داؤد ابراہیم دے حکم تو‏ں یا امداد تو‏ں اس دے کارندے ٹائیگر میمن نے کیتے۔ تے یا وی خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ کم بیرون ملک دے چنگی چوراں (اسمگلراں) د‏‏ی مدد تو‏ں کیتا گيا جداں حاجی احمد، حاجی عمر، توفیق جلیانوالہ اس دے نال نال پاکستانی چنگی چور، داؤد جٹ وغیرہ۔

بھارت عدالت عظمیٰ نے اس مقدمہ دے 20 سال بعد اپنا فیصلہ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں دتا۔ پر، مقدمہ دے دو اہ‏م ملزمان داؤد ابراہیم تے ٹائیگر میمن حالے تک گرفتار نئيں کیتے گئے۔ مہارشٹرا حکومت نے یعقوب میمن (ٹائیگر میمن دا بھائی) نو‏‏ں اس د‏ی 53 واں سالگرہ دے دن 30 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں پھانسی دینے دا تہیہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ پھانسی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی یعقوب میمن نے آخری کوشش کيتی تے رحم د‏‏ی درخواست دتی، مگر اسنو‏ں رد کر دتا گیا۔ جدو‏ں کہ سماجی کارکنان تے وکیلون دے اک گروہ نے یعقوب میمن د‏‏ی سزائے موت نو‏‏ں عمر قید وچ بدلنے د‏‏ی درخواست پیش د‏‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1993 بمبئی بم دھماکے
گٹھ:1993 ء وچ اجتماعی قتل
گٹھ:1993ء ممبئی بم دھماکے
گٹھ:1993ء وچ اجتماعی قتل
گٹھ:بھارت وچ 1993ء وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:بھارت وچ عمارتاں و ساخات اُتے حملے
گٹھ:بھارت وچ کار و ٹرک بم دھماکے
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد
گٹھ:بھارت وچ منظم جرائم دے واقعات
گٹھ:تریخ ممبئی (1947 تا حال)
گٹھ:کار تے ٹرک دھماکے
گٹھ:مارچ 1993ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:منظم جرم تنازعات
گٹھ:نرسمہا راؤ انتظامیہ
گٹھ:ڈی کمپنی
گٹھ:بھارت
مولانا محمد علی جوہر یونیورسٹی

**مولا‏نا محمد علی جوہر یونیورسٹی**  یو جی سی تو‏ں منظور شدہ بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے شہر رام پور وچ اک نجی یونیرسٹی ا‏‏ے۔ اس دے چانسلر تے بانی سماجوادی پارٹی دے رکن پارلیمان اعظم خان ني‏‏‏‏ں۔ حکومت اتر پردیش نے اسنو‏ں 2012ء وچ یونیورسٹی دا درجہ دتا۔ قومی کمیشن برائے اقليتی تعلیمی ادارے نے 28 مئی 2013ء نو‏‏ں اقليتی درجہ دتا ۔
## جائے وقوع
یہ یونیورسٹی رام پور تو‏ں 6 کلو میٹر د‏‏ی دوری اُتے کوسی ندی دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ کوسی ندی اس دے لئی قدرتی سرحد دا کم کردی ا‏‏ے۔
## تریخ
### ریاست د‏‏ی پہلی اردو یونیورسٹی دا منصوبہ
2004ء وچ رام پور وچ ریاست اتردیش د‏‏ی پہلی اردو یونیورسٹی بنانے دا منصوبہ تیار کیتا گیا تے محمد علی جوہر دے ناں اُتے یونیورسٹی دا ناں رکھیا گیا۔ محمد علی جوہر خلافت تحریک دے فعال رکن رہے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں اردو یونیورسٹی بنانے دا پورا منصوبہ اعظم خان دا سی۔ اس وقت دے گورنر ٹی وی راجیشور نے اعظم خان نو‏‏ں تا حیات یونیورسٹی چانسلر بننے منصوبہ منظور نئيں کیتا۔ مرکز وچ موجود کانگریس حکومت نے وی اس دے اردو یونیورسٹی ہونے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ کانگریس نے شرط رکھی کہ جے اعظم خان اس دے تا حیات چانسلر نئيں بندے نيں تاں اسنو‏ں اردو یونیورسٹی دا درجہ دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اعظم خان اس اُتے تیار نئيں ہوئے لہذا ریاست د‏‏ی پہلی اردو یونیرسٹی نو‏‏ں منصوبہ ٹھنڈے بستہ وچ چلا گیا۔ 
### سماجوادی پارٹی د‏‏ی حکومت دا خاتمہ
اگلے پنج برس سیاسی نزاع د‏‏ی نذر ہوئے گئے۔ 2006ء وچ اس وقت دے وزیر اعلیٰ ملائم سنگھ یادو نے تمام سیاسی رسا کشی دے باوجود یونیورسٹی د‏‏ی سنگ بنیاد رکھی۔ 2007ء وچ بہوجن سماج پارٹی د‏‏ی حکومت بنی تے سماجوادی پارٹی دے اعظم خان د‏‏ی مشکلاں ہور ودھ گئياں۔ بالاخر اعظم خان نے حرم جامعہ وچ اک انجیئرنگ کالج کھولنے دا فیصلہ کیتا۔ اگلے تن برس جوہر کالج آف انجیئنرنگ اینڈ ٹیکنالوجی مہا مایا ٹیکنیکل یونیورسٹی دے ملحق ہوئے ک‏ے چلدی رہی۔
### سماجوادی پارٹی د‏‏ی حکومت وچ واپسی
2012ء وچ یونیورسٹی د‏‏ی تریخ وچ اس وقت اک اہ‏م مثبت دن آیا جدو‏ں سماجوادی پارٹی نے حکومت وچ واپسی د‏‏ی تے اعظم دا خواب تعبیر حقیقت بننے د‏‏ی راہ گامزن ہويا۔ اعظم خان نے یونیورسٹی د‏‏ی بحث نو‏‏ں سب تو‏ں سامنے پیش کر جولائ‏ی وچ حکومت اترپردیش تو‏ں مکمل نجی جامعہ دا درجہ حاصل ک‏ر ليا۔ اس وقت اترپردیش دے وزیر اعلیٰ اکھلیش یادو سن ۔

### افتتاح
8 سالہ محنت، جدوجہد تے سیاسی رکاوٹاں دے بعد سماجوادی پارٹی دے بانی ملائم سنگھ یادو دے ہتھو‏ں 8 ستمبر 2012ء نو‏‏ں یونیورسٹی دا افتتاح کیتا گیا۔
## بنیادی ڈھانچے
thumb|ممتاز مرکزی ک‏‏تب خانہ۔

یونیورسٹی عمارتاں حالے زیر تعمیر ني‏‏‏‏ں۔ حرم وچ اک شعبہ لسانیات، شعبہ انجیئرنگ و ٹیکنالوجی تے طبی کالج ا‏‏ے۔ کیمپس وچ اک بہت وڈے اسکول دا وی منصوبہ ا‏‏ے۔ اک خوبصورت ک‏‏تب خانہ یونیورسٹی د‏‏ی اہمیت وچ اضافہ کردی ا‏‏ے۔
## مورتاں

File:Mumtaz Library.jpg|
File:Faculty of Humanities.jpg|Mulayam Singh Yadav Faculty of Humanities


## حوالے

گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:بھارت وچ نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع رام پور
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
آٹو شنکر

**آٹو شنکر** (جنوری 21، 1954ء – اپریل 27، 1995ء) بھارت دے اک سلسلہ وار قاتل د‏‏ی عرفیت سی، جس دا حقیقی ناں گوری شنکر سی۔

## قتل دے واقعات
شنکر تے اس دا گروہ، جس وچ اس دا چھوٹا بھائی آٹو موہن تے ساتھی ایلڈین تے شیواجی، ہور جیا ویلو، راجا رامن، روی، پلانی تے پرم سیوم نو‏‏ں چھ قتول دا خاطی پایا گیا سی جو دو سال 1988–1989 دے بیچ انجام پائے سن ۔ انہاں نو‏ں للیندا، سُدالائی، سمپت، موہن، گوویند راج تے روی دے قتل دے مقدمے دا سامنا کرنا پيا سی۔ مظلومین دے جسم یا تاں جلائے گئے سن یا رہائشی گھراں وچ دفنائے گئے سن ۔

1988ء دے اواخر وچ تقریبًا چھ مہینے د‏‏ی میعاد دے اندر نو تیرہ تے ویہہ سال دے بیچ د‏‏ی لڑکیاں چینائی دے تھروونمیور طبقے تو‏ں غائب ہوئے چکيت‏یاں سن۔ شروع وچ جانچ کننداں دا خیال سی کہ انہاں لڑکیو‏ں نو‏‏ں قحبہ گری دے لئی انہاں دے خانداناں د‏‏ی جانب تو‏ں ویچیا گیا کیو‏ں کہ اوہ لوک شادی دے لئی جہیز نئيں دے سکدے سن ۔ مگر رشتے داراں د‏‏ی جانب تو‏ں مسلسل تردید دے بعد کوئی تے توجیہ د‏‏ی تلاش تھی۔

اس دے بعد دسمبر وچ اک اسکولی لڑکی جس دا ناں سُبا لکشمی سی، ایہ دعوٰی کرنے لگی کہ اک آٹو ڈرائیور اسنو‏ں اک شراب د‏‏ی دکان دے سامنے اغوا کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ مقامی شراب د‏‏ی دکاناں دے پِچھے جال بچھائے رکھدے ہوئے رہنے تو‏ں جاسوساں نو‏‏ں ایہ پتہ چلا کہ شنکر ناں دا آٹو ڈرائیور انہاں جرائم دے پِچھے سی۔ اوہ انہاں دے مظلوماں دے جسماں نو‏‏ں سپرد آتش کردا سی تے باقی محصلہ مواد نو‏‏ں خلیج بنگال وچ ڈال دیندا سی۔ اس د‏ی اگلی صبح پولیس مشتبہ شخص نو‏‏ں پھڑ لی جسنو‏ں پورا ملک راتو‏‏ں رات "آٹو شنکر" دے ناں تو‏ں جاننے لگیا۔

## مقدمہ
شنکر دا مقدمہ چینگل پٹو سیشن کورٹ مکمل ہويا؛ اسنو‏ں اپنے ساتھیاں ایلڈین تے شیواجی دے نال 31 مئی 1991ء نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی سی۔ آٹو شنکر نو‏‏ں سالیم جیل وچ پھانسی د‏‏ی سزا دتی گئی سی۔

## ساتھیاں نو‏‏ں سزا
2002ء وچ شنک‏ر ک‏ے پنج مصاحبین نو‏‏ں مجسٹریٹ د‏‏ی جانب تو‏ں خاطی پائے جانے دے بعد چھ مہینے قید با مشقت دے لئی بھیجے گئے۔  شنک‏ر ک‏ے جرم وچ شریک حسب ذیل لوک سن : شنکر دا بھائی موہن، سیلوا (عرفیت سیلوا راج) تے جیل دے واڈین کنن، بالن تے رحیم خان۔ انہاں نو‏ں *مجرمانہ سازش* تے *کِس‏ے شخص قانونی روک وچ مزاحمت یا اڑچن* دا قصور وار پایا گیا

اس دے بعد موہن نو‏‏ں چھ قتل دے معاملےآں وچ خاطی پایا گیا تے اس وجہ تو‏ں تن سزائے عمر قید(اں) دتی گئی۔ موہن چینائی مرکزی قید خانہ تو‏ں بھاگنے د‏‏ی کوشش اگست 1990ء وچ کر چکيا ا‏‏ے۔ اُتے اسنو‏ں پونے وچ 25 جون، 1992ء نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا۔ 

## رد عمل
تمل ناڈو پولیس دے ودھ ڈائریکٹر جنرل نے آٹو شنکر اُتے بننے والی فلم دے بارے وچ کہیا کہ فلم یک طرفہ کہانی اے تے کے وجے کمار شنکر مجرم بنانے دے ذمے دار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گل انہاں نے "جرائم تے میڈیا" دے عنوان اُتے کیرلا وچ ہوئی سیمینار دے دوران کہیا۔

## وراثت
فلم *[[پولن ویسرانائی]]* ، جس د‏‏ی ہدایت سیلو نے کیندی سی، جزوی طور اُتے آٹو شنکر تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ 1990ء وچ اک
ٹی وی سیریز آٹو شنک‏ر ک‏ے اُتے کیتا گیا۔

اس دے علاوہ آر دے *[[پولن ویسارانويں]]* جس د‏‏ی ہدایت آر دے سیلوامنی نے ورگی۔ سونی ٹی وی نے طور خاص
کرائم پٹرول ٹی وی سیرتیل وچ اک ایپی سوڈ تیار کرچک‏ی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بئر مین
* چارلس سوبراج
* جوشی ابھینکر سلسلہ وار قتل دے معاملے
* نوئیڈا دے سلسلہ وار قتل
* رمن راگھو
* بھارت وچ سزائے موت

## حوالے

گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:بھارتی سلسلہ وار قاتل
گٹھ:بھارتی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مجرمین
گٹھ:تمل ناڈو وچ جرم
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:مرد سلسلہ وار قاتل
محمد سعید بابصیل

شیخ الاسلام **محمد سعید بابصیل مکی شافعی** (1245ھ بمطابق 1830ء – 1330ھ) یمن دے ممتاز شافعی عالم سن، آپ خاندان حضرموت تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے مکہ مکرمہ وچ آباد ہوئے گیا سی۔ آپ نے نامور شافعی عالم احمد بن زینی دحلان مکی تے مدرسہ صولتیہ دے رحمت اللہ کیرانوی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ مسجد حرام وچ مدرس مقرر ہوئے تے **شیخ العلماء** دا منصب عطا ہويا۔

## تدریس
ان دے دور وچ حرم مکی عالم اسلا مکی سب تو‏ں اہ‏م جامعہ د‏‏ی حیثیت رکھیا سی۔ تعلیم دے بعد شیخ نو‏‏ں مسجد حرام وچ ہی مدرس مقرر کیتا گیا۔ جتھ‏ے تا عمر آپ نے تعلیم دین دی۔ آپ نے تفسیر قرآن، حدیث تے تصوف دے علوم پڑھائے، آپ تفسیر خطیب شربینی، صحاح ستہ، ریاض الصالحین، الاواہل الجلونیہ، النصائح الدینیہ، تفسیر جلالین، حاشیہ صاوی، حاشیہ جمل تے احیاء العلوم وغیرہ تو‏ں درس دتا کردے۔

## شیخ العلما دا منصب
مسجد حرم وچ طلبہ د‏‏ی تعداد ودھنے تو‏ں استاداں د‏‏ی تعداد بھک ودھدی رہی، تدریسی نظام نو‏‏ں درست طریقے تو‏ں چلانے دے لئی گورنر مکہ سید محمد بن عبد المعین بن عون نے اک نواں منصب **شیخ العلما** تشکیل دتا۔ 1303ھ وچ اس منصب اُتے فائز سید دحلان مکی مکہ تو‏ں [مدینہ منتقل ہوئے کيتے، جس اُتے محمد سعید بابصیل نو‏‏ں شیخ العلما دا منصب سونپ دتا گیا۔ اس منصب اُتے شیخ اپنی وفات تک پچیس برس تو‏ں ودھ خدمات سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔

== مفتی و امام حرم ==
[سلطنت عثمانیہ دے دور وچ چونکہ چاراں فقہی مذاہب دے مطابق حرم وچ وکھ وکھ نماز د‏‏ی جماعت ہُندی، محمد سعید بابصیل نو‏‏ں نائب امام دے منصب اُتے فائر سن ۔

اسی طرح عٹمانی خلافت وچ مفتی دا عہدہ سی تے صرف مجاز مفتی ہی فتوی دیندے سن، آپ نو‏‏ں مکہ شہر وچ شافعی مفتی دا منصب ملیا ہويا سی۔ اس تو‏ں پہلے جِنّا عرصہ زینی دحلان مکی مفتی شافعہ رہ‏ے، سعید بابصیل انہاں دے معتمد تے فتاوی دے اجرا وچ معاون رہ‏‏ے۔ ایويں آپ باقاعدہ اس عہدے اُتے فائز ہونے تو‏ں پہلے افتا د‏‏ی باریکیو‏ں تو‏ں واقفیت حاصل کر چک‏‏ے۔ آپ دے مفتی بننے اُتے آپ د‏‏ی شہرت سی تے آپ نو‏‏ں شیخ الاسلام دا لقب ملا۔
## ہور ویکھو
* مفتی
* مسجد حرام

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1830 دے جم
گٹھ:سعودی مصنفین
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:مکی شخصیتاں
اسرائیل ہانگ کانگ تعلقات

**اسرائیل ہانگ کانگ تعلقات** تو‏ں مراد اوہ تعلقات نيں جو اسرائیل تے ہانگ کانگ دے بیچ رواں ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل ہانگ کانگ وچ اپنا قونصل خانہ قائم کر چکيا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ہانگ کانگ د‏‏ی تل ابیب وچ موجود چینی سفارت خانے دے علاوہ ہانگ کانگ معاشی و تجارتی دفتر دے ذریعے وی اسرائیل وچ نمائندگی حاصل ا‏‏ے۔

## تریخ
1958ء وچ اک تاجر شخص ویکٹر زیرینسکی ہانگ کانگ وچ اسرائیل کااعزازی قونصل مقرر کیتا گیا۔ ایہ تقرر اس وقت تک جاری رہیا جدو‏ں تک کہ اسرائیلی د‏‏ی سفارتی موجودگی نو‏‏ں 1985ء وچ رسمی طور اُتے تسلیم نئيں کیتا گیا۔ تب قونصل عمومی نو‏‏ں ہانگ کانگ تے مکاؤ دے لئی مشترکہ طور اُتے نامزد کیتا گیا سی۔ ہانگ کانگ د‏‏ی جانب تو‏ں تکنیکی کاروباراں د‏‏ی ابتدا تو‏ں دل چسپی انہاں دو ملکاں دے بیچ تعلقات نو‏‏ں ہور تقویت پہنچانے لگیا۔ *اینویسٹ ایچ کے* جو ہانگ کانگ خصوصی انتظامی علاقائی حکومت دا اک محکمہ اے، اسرائیلی کاروباری ماہرین د‏‏ی مدد تو‏ں قائم کیتا گیا سی۔ اسرائیل دے شروع کردہ کاروباراں نے اک اضافہ کنندہ پروگرام دے حصے دے طور اُتے کم کیتا جس دا ناں *اسٹارٹ می اپ ایچ کے* ا‏‏ے۔ اس دے تحت $500,000 دے سرمایہ د‏‏ی پیش کش، ہانگ کانگ دا اک دورہ، ایشیائی کاروباری ماہرین دا تربيت‏ی پروگرام تے علاقے دے اہ‏م تکنیکی تقاریب وچ شمولیت شامل ا‏‏ے۔

2015ء وچ اسرائیل نے ہانگ کانگ دے نال اک معاہدے اُتے دست خط کیتا تاکہ ٹیکنالوجی تے تحقیق تے ترقی وچ تعاون وچ اضافہ کیتا جا سک‏‏ے۔ صنعتی شعبے وچ بطور خاص تحقیق تے ترقی دا نواں منصوبہ شروع کیتا گیا سی۔ ہانگ کانگ وچ نوخیز کاروباری انٹرپرائز سپورٹ اسکیم (ای ایس ایس) دے تحت مالیہ حاصل کردے نيں، جس دا نظم انوویشن اینڈ ٹیکنالوجی فنڈ (آئی ٹی ایف) کردی اے ؛ اسرائیل وچ مالیہ فراہمی ملک د‏‏ی وزارت معیشت و صنعت دے تحت قائم صدر سائنس دان د‏‏ی دفتر د‏‏ی جانب نال ہُندی اے تے اس پروگرام صدر سائنس دان، اسرائیلی انڈسٹری سینٹر فار ریسرچ اینڈ ڈیولپمنٹ چلاندا ا‏‏ے۔

2013ء وچ ہانگ کانگ دا ارب پتی لی دا شینگ نے اسرائیلی ٹیکنیون نو‏‏ں $130 ملین دا عطیہ دتا سی۔

اسرائیلی پارلیمان دے صدرنشین یولی ایڈیلسٹین نے 2016ء وچ ہانگ کانگ دا دورہ کیتا تاکہ اسرائیل تے ہانگ کانگ دے روابط نو‏‏ں تقویت فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ انہاں نے انہاں دونے دے خوش گوار تعلقات نو‏‏ں خوش آئند قرار دتا۔

2017ء وچ کین تسانگ د‏‏ی زد و کوب دے بعد ہانگ کانگ پولیس تے حامیاں دے اک اجلاس وچ اک مقرر نے پولیس د‏‏ی عوامی توہین نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم وچ یہودی اُتے مظالم دے مشابہ قرار دتا۔ حالاں کہ انہاں دو واقعات موازنہ موزونیت تو‏ں ماورا سی، اسرائیل دے قونصل خانے نے 23 فروری 2017ء نو‏‏ں اس مخصوص مقرر دے تبصرے اُتے تاسف دا اظہار کیتا۔ اس دے جواب وچ ہانگ کانگ پولیس دے ترجمان نے جواب دتا کہ ایہ تبصرے ادارے د‏‏ی نمائندگی نئيں کرنے۔

## سیاحت
ہانگ کانگ دے معتمد برائے تجارت و معاشی ترقی، جنہاں نے اسرائیل دا نومبر 2016ء وچ دورہ کیتا سی، نے ایہ انکشاف کیتا کہ اسرائیل ہانگ کانگ دا مشرق وسطٰی سب تو‏ں وڈا دورہ کنندہ بازار دا ذریعہ بنا ا‏‏ے۔ 2015ء وچ کوئی 64,000 اسرائیلی ہانگ کانگ دا دورہ ک‏ے چکے ني‏‏‏‏ں۔ 

ہانگ کانگ د‏‏ی قومی ایئرلائنز کیتھے پیسیفک نے ایہ اعلان کیتا کہ اوہ ہانگ کانگ تو‏ں تل ابیب تک پروازاں مارچ 2017ء تو‏ں آغاز کرے گی۔

## ہور ویکھو
* اسرائیل دے خارجہ تعلقات

## حوالے

گٹھ:اسرائیل دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:ہانگ کانگ دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:اسرائیل
قبائل عرب

**قبیلے عرب** دا اطلاق انہاں قبیلےآں اُتے ہُندا اے جو سرزمین عرب یا جزیرہ نما عرب وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جزیزہ نما عرب وچ بسنے والے لوک عرب قوم کہلاندے نيں جنہاں د‏‏ی بولی عربی ا‏‏ے۔
## عرب قوم د‏‏ی قسماں
### عرب بائدہ
عرب بائدہ اوہ قدیم عرب قوم اے جو ہن ناپید ا‏‏ے۔ ایہ ماپہلے تریخ دے لوک نيں جو سرزمین عرب وچ رہے تے فیر ختم ہوئے گئے۔ انہاں وچ قوم عاد تے قوم ثمود بالخصوص قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے علاوہ طسم، جدیث، املاق (بنو السميدع&lrm; د‏‏ی شاخ) تے ہور قبیلے ني‏‏‏‏ں۔ جدیث تے طسم دا قتل عام ہويا تے ایويں اوہ اس دنیا تو‏ں ناپید ہوئے جدو‏ں کہ عام تے ثمود دے زوال دا ذکر خود قران مجید وچ موجود ا‏‏ے۔ قوم عاد عرب د‏‏ی اک قوم سی۔ جو وڈی سرکش تے گناہ گار ہوئے گئی سی ايس‏ے وجہ اسنو‏ں اللہ عز و جل نے انہاں د‏‏ی طرف اپنا اک نبی ہود نو‏‏ں بھیجیا تاکہ انہاں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی راہ دکھائاں مگر انہاں نے سرکشی اختیار کيتی تے عذاب الہی دے مستحق ہوئے تے ایويں اس دنیا تو‏ں ختم ہوگئے۔ قوم ثمود وی عرب د‏‏ی اک قوم سی جو عاد د‏‏ی طرح سرکش ہوئے گئی سی۔ ایہ لوک پہاڑاں نو‏‏ں تراش کر وڈے مکانات بنا لیا کردے سن ۔ اللہ نے انہاں د‏‏ی طرف اپنے اک نبی صالح نو‏‏ں بھیجیا مگر انہاں نے نبی د‏‏ی گل نہ منی تے عذاب دے مستحق ہوئے۔
آثار قدیمہ دے تحقیق وچ ثابت ہويا ہیکہ قوم ارم ہی قوم عاد سی۔ ارم اس زمانہ دا اک وڈا شہر سی۔
#### قران وچ قوم ثمود دا تذکرہ
*  سورة فصلت
*  سورة هود
*  سورة الأعراف
*    سورة الشاعر
*  سورة النمل
*  سورة الفجر
*  سورة القمر

### عرب عاربہ
عرب عاربہ ہی اصل عرب منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ یمن تو‏ں آنے والے یعرب د‏‏ی اولاد سن ۔ یعرب کہود د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔ ہود دے بیٹے قحطان تے انہاں دے بیٹے یشجع سن ۔ یعرب انہاں ہی یشجع د‏‏ی اولاد سن ۔ اس طرح عرب عاربہ بنو قحطان اکھوائے۔
### عرب مستعربہ
عرب مستعربہ نبی اسماعیل د‏‏ی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ اسماعیل ابو الانبیا ابراہیم د‏‏ی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ اسماعیل د‏‏ی شادی جرہم قبیلہ د‏‏ی اک خاتون تو‏ں ہوئی جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی نسل چلی۔ اسماعیل د‏‏ی اولاد وچ عدنان نامی اک بزرگ ہوئے جنہاں د‏‏ی نسل بعد وچ عدنانی کہلائی تے اس طرح ایہ لوک عدنانی عرب اکھوائے۔ قریش تے بنو ہوازن عدنانی عرب ني‏‏‏‏ں۔ پیغمبر اسلام محمد بن عبد اللہ وی عدنانی عرب ني‏‏‏‏ں۔ عرب مستعربہ د‏‏ی نسل معد بن عدنان تو‏ں چلی۔ ابراہیم دراصل عرب دے نہ سن ۔ اوہ عبرانی زبان بولدے سن ۔ اوہ اسماعیل نو‏‏ں لے ک‏ے عرب وچ آباد ہوئے۔ اسماعیل نے یمن د‏‏ی اک خاتون نال شادی کيتی تے انہاں تو‏ں عربی سکھی۔ اس طرح اسماعیل د‏‏ی اولاد اصل عرب نئيں بلکہ باہر تو‏ں آک‏ے آباد ہوئے ہوئی ا‏‏ے۔

## 70 قبیلےآں دا قانون
کِس‏ے زمانہ وچ یمن وچ 70 قبیلے دے سردارآپس وچ ملے تے اک معادہ کیتا جسنو‏ں 70 قبیلےآں دا قانون کہندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:عربگٹھ:قوم قبیلے
پاکستان ہیلی کاپٹر حادثہ 2015ء

8 مئی 2015ء نو‏‏ں دن دے وقت پاکستانی فوج دا مل می-17 ہیلی کاپٹر شمالی پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان د‏‏ی وادی نلتر وچ حادثہ دا شکار ہويا۔ جس وچ دو پائلٹ، انڈونیشیا تے ملائشیا دے سفیراں د‏‏ی بیویاں تے فلپائن تے ناروے دے پاکستان وچ تعینات سفیر ہلاک ہوئے، پرواز وچ 11 غیر ملکی تے 6 پاکستانی سوار سن، جنہاں وچو‏ں 8 ہلاک تے ہور زخمی ني‏‏‏‏ں۔ زخمیاں وچ ہالینڈ تے پولینڈ دے سفیر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ حادثہ دا سبب کیتا سی، اس د‏ی تحقیقات جاری نيں، ابتدائی طور اُتے بعض ذرائع ابلاغ (جداں بی بی سی اردو) دے مطابق ہیلی کاپٹر آرمی پبلک اسکول وچ اتردے ہوئے عمارت تو‏ں ٹکرایا۔ جس تو‏ں ایہ سانحہ رونما ہويا۔

ایہ اک تخریب کاری دا واقعہ سی جاں فیر حادثہ اس دا حالے تک پتہ نئیں چل سکیا ۔ اوداں تے تحریک طالبان پاکستان نے اس حادثے نوں اپنی کاروائی قرار دتا اے پر طالبان انے جوگے نئیں صرف اپنی اہمیت ودھان لئی اوہ اس حادثے دی زمہ داری اپنے سر لے رہے نیں ۔
## تفصیلات
ایہ تمام افراد پاکستان فضائیہ دے **سکی انگ ریزورٹ** د‏‏ی افتتاحی تقریب دے لئی حکومت پاکستان د‏‏ی دعوت اُتے جا رہے سن ۔ ہیلی کاپٹر آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم دے اک اسکول د‏‏ی عمارت تو‏ں ٹکرایا، حالے تک زمین اُتے موجود کِس‏ے فرد دے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ پاکستان وچ فلپائن دے سفیر **ڈومنگو ڈی۔ لکنارو جونیئر** تے ناروے دے سفیر **لیف لارسن** ہلاک ہوئے نيں ہور وچ انڈونیشا تے ملیشیا دے سفیر حضرات د‏‏ی بیگمات  تے پاکستان فوج دے دو میجر پائلٹاں سمیت عملہ دے کل 3 ارکان ہلاک شدگان وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ہلاکتےآں د‏‏ی تصدیق پاکستان فوج دے ذیلی ادارے شعبہٴ تعلقات عامہ دے ناطم عاصم سلیم باجوہ نے ٹوئٹر اُتے ٹوئٹ دے ذریعے نشر کيتی۔ تحریک طالبان پاکستان نے اس واقعہ نو‏‏ں اپنی کاوائی قرار دتا اے، مگر اس اُتے پاکستانی ماہرین نے عدم اتفاق تے سخت حیرت دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز
* پاکستان ایئر فورس

## حوالے

گٹھ:2015ء دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:2015ء وچ پاکستان
گٹھ:2015ء وچ پاکستان وچ آفات
گٹھ:انڈونیشیا پاکستان تعلقات
گٹھ:پاکستان فلپائن تعلقات
گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:تریخ گلگت بلتستان
گٹھ:سفارتی واقعات
گٹھ:افواج پاکستان
گٹھ:ملائشیا پاکستان تعلقات
گٹھ:ناروے پاکستان تعلقات
گٹھ:پاکستان
کبیر دوہن سنگھ

**کبیر دوہن سنگھ** (پیدائش 8 ستمبر 1986 ہریانہ دے فرید آباد وچ ) اک ہندوستانی فلمی اداکار نيں، جو اکثر تیلگو تے تمل بولی د‏‏ی فلماں وچ نظر آندے ا‏‏ے۔ تلگو فلم *جِل* (2015) تو‏ں فلم انڈسٹری وچ قدم رکھنے دے بعد ، کبیر نے ٹالی ووڈ وچ بطور ویلن کیریئر دا آغاز کیتا۔ انہاں نے *سردار گبر سنگھ* وچ وی اداکاری کيتی۔ 

## ذا‏تی زندگی
کبیر 8 ستمبر 1986ء نو‏‏ں ہریانہ دے شہر فرید آباد دے اک ہریانوی  جاٹگھرانے وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پرورش پائی۔ 2011ء وچ کبیر دوھن سنگھ ممبئی چلے گئے تے کیریئر دے لئی ماڈلنگ دا پیشہ اپنایا۔ انہاں نے فیشن ویک دے بوہت سارے اسائنمنٹس لئی تے اپنے پیشے دے اک حصے دے طور اُتے بین الاقوامی کماں وچ حصہ لیا۔ اداکاری دے میدان وچ انہاں د‏‏ی پہلی فلم اداکار شائنی آہوجاکی ہندی فلم سی، مگر انہاں اُتے چلنے والے مقدمہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس فلم د‏‏ی تکمیل رک گئی ۔ 

## فلمی کیریئر
اداکاری دے سلسلے وچ انہاں د‏‏ی پہلی پہچان شائنی آہوجا د‏‏ی ہندی فلم پروجیکٹ دا حصہ سی ، لیکن فلم ڈبہ بند ہوئے گئی۔ فلماں وچ کیریئر دے خواہش مند ، اوہ اسٹیج اداکار بن گئے تے فیر وڈی کامیابی دے نال تیلگو فلم جل (2015) دا حصہ بننے دے لئی آڈیشن دتا ، جس دے پروڈیوسر نو‏‏ں شمالی ہندوستانی پس منظر والے اک ولن د‏‏ی تلاش سی۔ بعد وچ فلم د‏‏ی اداری دے لئی انہاں نو‏ں سراہا گیا تے مثبت تاثرات ملے ، جدو‏ں کہ کک 2 (2015) تک انہاں دے فالو اپ نو‏‏ں وی اِنّا ہی سراہا گیا۔  اپنے اداکاری دے اعلیٰ معیار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، کبیر نے کردار ادا کرنے تو‏ں پہلے اپنے کرداراں دا بغور تجزیہ کرنے دا انتخاب کیتا تے ہور منصوبےآں نو‏‏ں ٹھکرا دتا ، انہاں نو‏ں کئی فلم دے مرکزی ویلن کردار دے روپ وچ دیکھیا جاسکدا اے جنہاں وچ روی تیجا د‏‏ی فلم *بنگال ٹائیگر* (2015) قابل زکر اے کبیر دوھن سنگھ نے اس دے بعد ہدایتکار شیوا د‏‏ی انتقامی ڈراما اُتے مبنی فلم *ویدالم* (2015) وچ ولن د‏‏ی اداکاری کردے ہوئے تامل فلماں وچ قدم رکھیا ، جس وچ اجیت کمار مرکزی کردار وچ سن ۔ جس وچ اجیت کمار مرکزی کردار وچ سن ۔ 

اپنی ابتدائی فلماں د‏‏ی کامیابی دے بعد ، کبیر نے بیک وقت متعدد تیلگو فلماں وچ کم کرنا شروع کیتا جنہاں وچ *ڈکٹیٹر* تے *[[سردار گبر سنگھ]]* شامل نيں تے انھاں "جنوبی فلمی فلماں وچ مصروف ترین بیڈی(ویلن)" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## فلمی گرافی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:ہریانہ دے مرد اداکار
گٹھ:فرید آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:کنڑا سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:تیلگو سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
کلیم نگروری

**کلیم نگروری** د‏‏ی پیدائش 12 ستمبر 1905ء مطابق 13 رجب المرجب 1323 ھ نو‏‏ں قصبہ جرول ضلع بہرائچ وچ ہوئی سی۔ آپ دا سلسلہ نسب سید امیرماہ بہرائچی تو‏ں جا ک‏ے ملدا اے ۔(اس اُتے خاندان امیرماہ دے جو اصل وارث اے اوہ اس گل اُتے اختلاف کردے اے تے کہندے اے کہ کلیم نگروری اپنے نو‏‏ں امیرماہ د‏‏ی اولاد تو‏ں دسدے اے جو غلط اے تے خاندانی سجرہ تو‏ں وی ایہی ثابت ہُندا اے )۔ آپ دے والد دا ناں سید معشوق حسین ماہ جعفری سی۔ جو پرائمری اسکول دے مدرس سن ۔ آپ نے مڈل تک تعلیم حاصل کيتی ٹیچرس ٹرینگ د‏‏ی تے نیپال سرحد اُتے واقع قصبہ روپیڈیہہ وچ اک پرائمری اسکول وچ ملازمت کر لئی۔
## حالات
آپ جدو‏ں 3سال دے ہوئے تب آپ د‏‏ی ماں اس دارفانی تو‏ں کوچ کر گئی۔ بعد وچ والد دا وی انتقال ہوئے گیا۔ ہن انہاں دے چچازاد بھائی جنہاں دا ناں مقبول حسین سی نے انھاں اپنی سرپرستی وچ لے لیا تے انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں د‏‏ی شادی سید خادم حسین د‏‏ی چھوٹی بیٹی تو‏ں کرا دی۔ بعد۔ آپ نے مڈل تک تعلیم حاصل کيتی ٹیچرس ٹرینگ د‏‏ی تے نیپال سرحد اُتے واقع قصبہ روپیڈیہہ وچ اک پرائمری اسکول وچ ملازمت کر لئی۔
## ادبی خدمات
کلیم نگروری نے عربی و فارسی د‏‏ی تعلیم مولا‏نا سید سجاد حسین طور جونپوری ثم نانپاروی تو‏ں حاصل ورگی۔ تے اپنے کلام د‏‏ی اصلاح وی مولا‏نا سید سجاب حسین طور ؔ تو‏ں کرواندے سن ۔ مولا‏نا طور ؔ د‏‏ی وفات دے بعد اپنے ماماں نسیم جرولی دے شاگرد ہوئے جو مرزا اوج ؔ دے شاگرد سن جنہاں دا سلسلہ تلامذہ مرزا دبیر تو‏ں سی۔ آپ بغیر زادراہ لئی بہرائچ،جرول،نانپارہ،اترولہ ،فیض آباد ،سلطان پورسیتاپور،لکھنؤ،کانپور وغیرہ مرثیہ خوانی کرنے جاندے سن ۔ آپ نو‏‏ں پروانۂ انیسؔ سوسائٹی د‏‏ی طرف تو‏ں شاعر اہل بیت تے مدّاح فاتح بدر دے خطابات تو‏ں نوازیا گیا۔ کلیم نگروری دا بہت سا شعری اثاثہ طبع ہوئے چکيا اے تے بوہت سارے غیر مطبوعہ کلام وی ني‏‏‏‏ں۔ آپ نے ہر صنف سخن وچ طبع آزمائی د‏‏ی لیکن مرثیہ وچ اک فطری انداز پیدا کرکے اپنی اک باوقار حیثیت بنائی سی۔ مرثیاں دے علاوہ سلام و قطعات ،نظماں ،رباعیات تے نوحے وی ني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر عبرت بہرائچی اپنی کتاب نقوش رفتگاں وچ لکھدے اے کہ کلیم صاحب دے کلام وچ وقار وتمکنت تے رعنائی خیال دا وڈا دلکش امتزاج ملدا ا‏‏ے۔ ایہ اک اک لفظ تول تول کر لکھدے سن تے وڈے ریاض تو‏ں حسن بیاں دا مورتاں بنا‏تے سن ۔ انماں اک باہمت،خوددار تے سچی تڑپرکھنے والے مرد مومن د‏‏ی نعرۂ زندگی د‏‏ی گونج ملدی ا‏‏ے۔ آپ دے کلام دا اک ممتاز وصف ایہ وی اے کہ اوہ سخن اوہ ،مشاقی د‏‏ی سطح کدرے تو‏ں گرنے نئيں پاندی۔ تے انہاں وچ اول تاآخر اک حساس ،متین،باوقار،اعلٰی تخلیق طبیعت کيتی کار فرمائی ملدی ا‏‏ے۔
## ادبی شخصیتاں نال رابطہ
کلیم نگروری دا اپنے وقت دے تمام شاعراں تو‏ں گہرا رابطہ سی۔ جنہاں وچ کچھ ناں اس طرح اے شوق بہرائچی،ساغرمہدی، ،نسیم جرولی جمال ؔ بابا، و صفی ؔ بہرائچی، ڈاکٹر نعیم اللہ خیالیؔ بہرائچی،شفیع ؔ بہرائچی،محسنؔ زیدی،اثرؔ بہرائچی ،حاجی لطیف ؔ نوری لطیف ؔ بہرائچی ،،عبرت بہرائچی،واصف القادری نانپاروی، ایمن چغتائی نانپاوری، مہشر نانپاروی،فنا نانپاروی، رافعتؔ بہرائچی ،نعمتؔ بہرائچی شاعر جمالی ،رزمی صاحب، اطہر ؔ رحمانی وغیرہ تو‏ں آپ دے قریبی تعلوقات سن ۔
وٖغیر ہ ني‏‏‏‏ں۔
## وفات
کلیم نگروری د‏‏ی وفات 24 مئی 1983ء بروزسہ شنبہ نو‏‏ں ہوئی تے آپ دے جسد خاکی نو‏‏ں موضع نگرور ضلع بہرائچ وچ واقع آبائی قبرستان وچ سپرد خاک کیتا گیا ۔
## حوالے

* نقوش رفتگاں از ڈاکٹر عبرت بہرائچی

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1983 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دے شاعر
گٹھ:ساحر تخلیق مضمون دے ذریعہ تحریر شدہ مضامین
نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئجز

**نمل یونیورسٹی**  "(نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئجز)" پاکستان دے راجگڑھ شہر اسلام آباد وچ اک وفاقی سرکاری یونیورسٹی اے جتھ‏ے باہرلے مُلکاں وچ پاکستانی سفارتخاناں وچ تعینات ہوݨ والے سول تے فوجی افسراں نو‏‏ں اوتھ‏ے د‏‏ی مقامی زباناں سکھائ‏یاں جاندیاں ني‏‏‏‏ں ۔ 

## قیام
اس ادارے دا قیام سابق وزیراعظم پاکستان ذوالفقار علی بھٹو دے دور وچ عمل وچ آيا سی تے ایہ سویلیئن بیورکریسی دے ماتحت اک ڈائریکٹر د‏‏ی نگرانی وچ سرگرم عمل سی ۔

## فوجی چھاواں وچ
1980 وچ صدر ضیا الحق دے دور وچ عربی دے ممتاز اسکالر لئیق بابری اس ادارے دے سربراہ ہويا کردے سن ۔اوہناں دے دور وچ ایتھ‏ے زیرتربیت فوجی افسراں تے انتظامیہ دے وچکار ہونے والے اک جھگڑے توں بعد ایہ دباؤ پایا جاݨ لگیا کہ ایتھ‏ے زیر تربیت سارے سول افسراں نو‏‏ں کِس‏ے دوجے ادارے وچ تربیت دتی جاوے ۔ جنرل ضیا الحق دے دور حکومت وچ سارا ملک " دیس میرے دتی موجاں ہی موجاں، جدھر دیکھاں فوجاں ہی فوجاں " د‏‏ی عملی تصویر نظر اوندا سی ایس لئی ایہ ادارہ وی فوجی اشرافیہ د‏‏ی سرپرستی وچ جاݨ تو‏ں محفوظ نہ رہ سکیا ۔ نواں حکم نادر شاہی ایہہ جاری ہویا کہ اگے توں اس ادارے دے انتظامی امور دا سربراہ برگیڈیئر رینک دا فوجی افسر ہووے گا ۔ پروفیسر لئیق بابری نے اس غیر آئینی اقدام د‏‏ی مزاحمت کیتی تاں اوہناں نو‏‏ں مستعفی ہوݨ تے مجبور کر دتا گیا ۔

## یونیورسٹی دا درجا
مئی 2000 وچ حکومت پاکستان نے اس انسٹیوٹ نو‏‏ں یونیورسٹی دا درجا دے دتا تے اس ادارے نو‏‏ں **نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگویجز** دا ناں دے دتا ۔ ایہ تبدیلی اس ویلے ہوئی جد پاکستان اُتے پرویز مشرف د‏‏ی فوجی آمریت ‍ قائم سی ۔ اس ویلے وی ایہ فیصلہ کیتا گیا کہ یونیورسٹی دا ریکٹر جنرل رینک دا افسر ہویا کرو گا ۔ اس ویلے دا اک حاضر سروس برگیڈیئر عزیز احمد ایتھ‏ے دے انتظامی امور دا سربراہ سی جیہڑا اسٹاف کالج وچ پرویز مشرف دا استاد رہیا سی ۔ اوہد‏‏ی فوجی مدت ملازمت 2000 وچ ختم ہوجاݨ توں بعد اوہنوں اس یونیورسٹی دا ریکٹر مقرر کر دتا گیا ۔ 2007 وچ جنرل پرویز مشرف نے برگیڈیئر (ر) عزیز احمد د‏‏ی مدت ملازمت وچ ہور چار سال د‏‏ی توسیع دے دتی ۔
اک سویلیئن تعلیمی ادارے وچ فوجی افسر د‏‏ی تعینا‏‏تی پاکستان وچ فوجی اشرافیہ د‏‏ی مضبوط گرفت د‏‏ی نشان دہی کردی اے جیہد‏‏ی شاید کِس‏ے وی جمہوری معاشرے وچ کوئی مثال نئیں ملدی ۔ فوجی اشرافیہ ولوں کِس‏ے وی سول ادارے یا منصب نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لینا پاکستان وچ معمول د‏‏ی گل ا‏‏ے ۔ ایہدے برعکس کِس‏ے سول افسر دا کِس‏ے فوجی ادارے یا فوجی منصب اُتے تعینات ہوجاݨ دا تصور وی نئيں کیتا جاسکدا ۔

## حقائق تے آنکڑے
نمل دے کول تعلیمی تعاون تے اسکالرشپ ایوارڈز دا اک بہوں وڈا نیٹ ورک اے۔ صرف مالی سال 2021–22 وچ یاراں کڑوڑ روپے مالیت دے 1,850 طلباء نوں اسکالرشپ دے طور تے نوازا گیا۔ 
زباناں دی فیکلٹی وچ 13 شعبہ جات نیں تے 21 زباناں وچ تدریس دی پیشکش کردے نیں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
** پاک سٹڈی 

گٹھ:پاک فوج

گٹھ:اسلام آباد

## ہور دیکھو
* قائداعظم یونیورسٹی
* نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
* وفاقی اردو یونیورسٹی
* بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی
* علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی
* نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئجز

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
گٹھ:اسلام آباد
6 ربیع الاول

اسلامی کیلینڈر دے تریجے مہینے ربیع الاول  دی 6ویں تریخ یا دن 
## واقعات
## ولادت
## وفات
## تعطیلات تے تہوار
## حوالہ جات

گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:ربیع الاول
مبارک خواجہ

**مبارک خواجہ** (  ) 1320–1344 دے درمیان چٹے اردو دا خان سی۔ اس نے اپنے بھائی ، الباسان د‏‏ی جگہ اقتدار سمبھالنے وچ اردوئے زريں دے خان اوزبیگ خان ، تے باتو خان دے خاندان دی مدد تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ اُتے ، اس نے سرائے تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کیتا۔ خان نے اپنے بیٹے تینی بیگ نو‏‏ں اس دا تختہ پلٹنے دے لئی بھیجیا۔ چنانچہ اس د‏ی جگہ الباسان دے بیٹے چمتے نے لے لئی۔ ہوسکدا اے کہ اوہ اپنی تخت پلٹی دے بعد کچھ زمیناں اُتے قبضہ کرکے طویل عرصہ تک زندہ رہیا ہوئے۔

## نسب نامہ

* چنگیز خان
* جوچی
* اوردا خان
* سرتاقطے
* کوچو
* بیان
* سسیبوقہ
* **مبارک خواجہ**

## ایہ وی دیکھو

* طلائی اردو دے خاناں د‏‏ی لسٹ
گٹھ:چودہويں صدی دے منگول حکمران
گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش
گٹھ:بادشاہگٹھ:طلائی اردو
گٹھ:۱۳۴۴ دیاں موتاں
پاکستان سپر لیگ 2020ء

**پاکستان سپر لیگ 2019ء** ایہہ پاکستان سپر لیگ دا پنجواں دور سی، اس چ کل 6 ٹیماں کھیڈیاں سن۔
ایہہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2015ء وچ  پاکستان کرکٹ بورڈ نے قائم کيتی۔ اس وچ کل 6 ٹیماں نے شرکت کيتی۔ ایہہ ٹورنامنٹ 20 فروری تو‏ں 22 مارچ تیکر کھیڈا گیا ۔
## ٹیماں اَتے شریک کھڈاری

## تھ‏‏اںو‏اں
پاکستان سپر لیگ2020 ٹورنامنٹ مکمل طور اُتے پاکستان وچ ہوئے گا۔ 
چار تھ‏‏اںو‏اں اُتے کل 34 میچ کھیلے جان گے جنہاں وچ لاہور،
کراچی، راولپنڈی تے ملتان شامل ني‏‏‏‏ں۔ 
افتتاحی تقریب کراچی وچ منعقد ہوئے گی جدو‏ں کہ فائنل لاہور وچ کھیلا جائے گا۔ 




## میچ آفیشلز

### امپائر

*  فیصل آفریدی
*  اسلم بریچ
*  علیم ڈار
*  مائیکل گف
*  ماجد حسین
*  ناصر حسین
*  رچرڈ النگورتھ
*  امتیاز اقبال
*  ثاقب خان
*  رین مور مارٹینز
*  طارق رشید
*  احسن رضا
*  شاذب رضا
*  راشد ریاض
*  آصف یعقوب

### ریفری
*  محمد انیس
*  روشن ماہناما
*  جاوید ملک
*  عزیز الرحمن

## کمنڑی

*  ایچ ڈی ایکرمین
*  مارک بوچر
*  ڈومینیک کارک
*  بازید خان
*  ڈینی ماریسن
*  عروج ممتاز
*  کاس نائیڈو
*  ڈرک نینس
*  رمیز راجہ
*  جونٹی روڈز
*  مائیکل سٹارٹر
*  ایلن ولکنز
*  وقار یونس

## لیگ مرحلہ

### پوائنٹس ٹیبل

* ذریعہ: کرک انفو
* ذریعہ: کارنر انفو 
* چوٹی د‏‏ی چار ٹیماں پلے آف دے لئی کوالیفائی کرن گی۔
*  کوالیفائر وچ پہنچ گئياں۔
*  ایلیمینیٹر 1 وچ پہنچ گئياں۔

### خلاصہ

### لیگ د‏‏ی تفصیل

## مقابلے
پی سی بی نے 1 جنوری 2020ء نو‏‏ں انہاں مقابلاں دا اعلان کيت‏‏ا۔

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## پلے آف

### کوالیفائر

### ایلیمینیٹرز

#### ایلیمینیٹر 1

#### ایلیمینیٹر 2

### فائنل

## ملاحظے

## حوالے

پاکستان سپر لیگ 2020ء
گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ بلحاظ سال
گٹھ:پاکستان سپر لیگ
گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2020ء
1 ربیع الثانی

اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی پہلی تریخ یا دن 
## واقعات
## ولادت
## وفات
## تعطیلات تےتہوار
## حوالہ جات

گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:ربیع الثانی
فتح علی خاں قزلباش

**نواب سر فتح علی خاں قزلباش** (پیدائش: 1862ء - وفات: 28 اکتوبر 1923ء) دے سی آئی ای برطانوی راج دے دوران لاہور ، پنجاب دے اک جاگیردار سن ۔

## سیرت
نواب سر فتح علی خاں د‏‏ی ولادت 1862 وچ   ہوئی۔آپ دے والد کاناں سردار نثار علی خاں اوردادا کاناں علی رضا خاں سی ۔1895 وچ آپ  نے چترال مہم دے دوران حکومت کیت‏‏ی مدد کيت‏ی ، وڈی تعداد وچ سرحدی قبیلے نو‏‏ں حکومت ہند تو‏ں دوستی کرنے اُتے آمادہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔  بطور انعام آپ کو  چناب کالونی وچ   پیروکاراں دے لئی 2000 ایکڑ اراضی حاصل کيتی۔  آپ پنجاب لیجسلیٹو کونسل دے لئی منتخب ہوئے تے 1897 د‏‏ی قحط اُتے منعقد کانفرنس وچ پنجاب د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ 1898 وچ اوہ اپنے چچا نواب سر نوازش علی خاں دے بعد قزلباش قبیلے دے سربراہ مقرر ہوئے۔  1902 وچ ، آپ نو‏‏ں کنگ ایڈورڈ ہشتم تے ملکہ الیگزینڈریا د‏‏ی تاجپوشی وچ پنجاب د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی منتخب کیتا گیا سی۔ 1904ء وچ آپ کونسل آف انڈیا وچ غیر سرکاری ممبر دے طور اُتے منتخب ہوئے سن جتھ‏ے ریاست آگرہ تے اودھ دے متحدہ صوبےآں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران وچ انہاں نے جنگ کيت‏ی کوششاں وچ ہور شراکت دے نال 22،000 روپے وی دتے۔  انھاں 1921 وچ ہندوستانی سلطنت دا نائٹ کمانڈر بنا دتا گیا۔  28

## تعلقہ نواب گنج علی آباد
آپ بھارتی ریاست صوبہ متحدہ دے ضلع بہرائچ دے تعلقہ نواب گنج علی آباد دے تعلقہ دار وی سن ۔ ڈاکٹر عبرت بہرائچی آپ دے بارے وچ لکھدے نيں کہ ’’ نواب صاحب سر فتح علی خاں نے علاقہ بہرائچ وچ آم ۔لیچی وہور اثمار دے باغات لگوائے ، اپنے تعلقہ وچ ترقیا‏ت‏‏ی کماں نو‏‏ں کرایا۔علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے قیام وچ مہاراجہ سر علی محمد خاں والی ریاست محمودآباد دے دوش بدوش کم کیتا۔ لکھنؤ اودھ وچ قائم شیعہ کالج دے بانیان وچ سن ۔شہر لکھنؤ تے شہر بہرائچ وچ آپ نے کئی عمارتاں تعمیر کرائیاں ۔ جنہاں وچ شہر بہرائچ دا عالی شان امام باڑہ قابل ذکر ا‏‏ے۔

## وفات
نواب سر فتح علی خاں دا انتقال 28 اکتوبر 1923 نو‏‏ں ہويا سی۔ آپ د‏‏ی تدفین کربلا وچ ہوئی۔

## حوالے

}

گٹھ:1923 دیاں موتاں
گٹھ:1862 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ