open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ینبع البحر

***'ینبع البحر***' عربی زبان دا لفظ اے جدا مطلب اے **سمندر دی چھل** تے عام لفظاں وچ **ینبع** دے ناں تو جانیا جاندا اے- اے بحرِ احمر دے وچ مدینہ دے صوبہ لیہندے پاسے جدہ توں 350 کلومیٹر دور اے، 2004 دی مردم شماری دے حساب نال ایدی آبادی تقریباً 188,430 ھیگی وے- ایدی آبادی دا ایک وڈا ٹکڑا خارجیاں تے ونڈیا جا سکدا اے, ایدے وچ سعودی وی کافی ھیگے نیں تے ایس علاقے دا وڈا حصہ یورپیاں تے مشتمل اے-

## تاریح

ایہہ شہر سعودی عرب دے مشہور شہراں وچوں اک اے۔ایس شھر دی تاریخ تقریباً 2500 ھزار سال پُرانی یہ، جدوں ایہہ شھر یمن تے مصر تو آون والے تاجر لئی گزر گاہ ھوندی سی۔ ینبو دوجی جنگِ عزیم وچ سعودی، برطانوی فوجاں لئی رسد تے عملیاتی اڈہ دے طور تے خِلافتِ عثمانیہ دی فوجاں نال لڑن دے واوا کم آیا۔ سن 1975 تک ایہ اِک عام بندرگاہ دے طور تے جانیا جاندا سی، ایس توں بعد سعودی حکومت نے اینوں تے جُبیل نوں صنعتی شھراں دے وچ بدلن دا بُجھیا۔

## جغرافیہ

اے شھر 3 پنڈاں دے وچ ونڈیا ھویا اے، جناں دا فاصلہ گڈی تے 15 منٹ اے، ایدھے اندرونی شھر نو **البلد** دے ناں تو جانیا جاندا اے تے ایتھے ھی ایس شھر دے بوتھے لوک وسدے نیں اور ایسے علاقے دے وچ بازار وغیرہ بوتھے نیں، تے دوجہ پاسہ **النخیل** یعنی **کھجور دے باغاں** دے ناں تو صدیا جاندا اے، اے شھر دا سب توں پُرانا حصہ وے تے باغ وغیرہ ایس علاقے دی زینت نیں۔ **ینبع الصناعیہ** یعنی **صنعتی ینبع** دے وچ سارے صنعتی کم کیتے جاندے نیں، ایس علاقے دی بُنیاد 1975 دے وچ رکھی تے جدید ترین صنعتی منصوبیاں نال اینوں تکمیل کیتا، اجھے وی ایس علاقے نوں جدید صنعتی ترقیاں تو وچھوڑیا نئی گیا۔

## معیشت

ایس علاقے دا وڈا ذریعہِ معاش تیل دی مصنوعات دے اُتے وے، ایتھوں 3 تیل دی صفائی دے کاخانیاں تے مشتمل وے ایدے نال نال ایتھے ایک پلاسٹک فیکٹری وی. اے مُلک دی جدہ توں بعد دوجی وڈی بندرگاہ وے ھور ایس دے نال اے مدینہ آون والے حاجیاں لئی سب تو اھم بندرگاہ دے کم آندی اے جیدا فاصلہ مدینے توں صرف 160کم تے 99 میل بندا اے. ایدھا سمندری بندھ قدرتی خوبصورتی نال مالا مال اے. 3 وڈیاں تیل دی صفائی دیاں پیپ لیناں زمینی رستے دے وچوں ھوندیاں ھوئیاں بحر احمر توں کارخانیاں تک لیائیاں گئیاں نیں.

## ڈھونا

## ھوائی اڈہ
ینبع وچ ایک داخلی ھوائی اڈہ وی ھیگا وے جدا کوڈ **YNB** وے۔

## وڈیاں سڑکاں
ھون ایک نوی سڑک بنائی گئی وے جیڑی ینبع توں جدہ تے مُلک دے باقی شمالی علاقیاں دے نال جوڑی گئی اے تے ایھوئی سڑک سوریا تے عمان وغیرہ وی جاندی اے۔

## بحری اڈہ
ایدا سمندری اڈہ المنحلاپن کیا جاندا اے جیڑا پانی دے اُتے تے تھلے دونوئی جگاں تے کار آمد اے۔

## ایوی ویکھو

* سعودی بندرگاھی اٹھارٹی
* 01۔مئی۔2004 دے وچ مغربیاں تے حملہ
* ینبع دی لڑائی یا ینبع تے لتھنہ
* ینبع دا صنعتی کالج
* ینبع انٹرنیشنل سکول (YIS)، امریکہ توں الحاق شدہ
* التوحید انٹرنیشنل سکول 

## باھر دے رابطے

* http://www.rcjy.gov.sa/  
* http://www.thecoveyanbu.com/
* http://www.alnokhba.com/saudi-arabia/cities-information-yanbu.htm
جان ھاسبرک فان فلیک

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک

مارچ
روزالن سوسمان یالو

**روزالن سوسمان یالو** اک امریکی ڈاکٹر سی جسنوں 1977 وچ نوبل انعام ملیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
روم ایلی

روم ایلی اک ترک ناں اے جیڑا دکھنی بلقان دیاں اوناں تھاواں لئی بولیا جاندا اے جیڑے سلطنت عثمانیہ وچ سن۔ روم ایلی  دا مطلب اے رومیاں دا دیس۔ اے دیس پیلے رومی راج دا پاسہ سی۔ 

روم ایلی چ استنبول، تھریس بلغاریہ مقدونیہ سالونیکا دیاں تھانواں ہیگیاں نیں۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
قریش

قریش مکہ عرب چ اسلام مت ٹرن والے اک وڈے قبیلے دا ناں سی۔ محمد دا جوڑ وی قریش نال سی تے ایسے قبیلے توں اوناں دے ویری وی ہوئے۔ تریخ طبری اے کیندی اے جے قصی ابن کلاب اوہ پہلا بندہ سی جینوں قریش آکھیا گیا۔ عبدالملک بن مروان دا کہنا اے جے قصی ابن کلاب توں پہلے کوئی قریش نئیں سی۔

قبیلہ قریش دیاں ٹعنیاں اے نیں:

# بنو امیہ 
# بنو ہاشم 
# بنو نوفل 
# بنو عبدالدار 
# بنو اسد 
# بنو تیم 
# بنو مخزوم 
# بنو عدی 
# بنو عبد مناف
# بنو سہم

گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
میر جعفر

**میر جعفر**، نواب سراج الدولہ د‏‏ی فوج دا سپہ سالار سی، جیہنے جنگ پلاسی دے دوران نواب سراج الدولہ دے ناݪ غداری کرکے شہرت پائی۔

جعفر علی خان نواب سراج الدولہ د‏‏ی فوج وچ اک سردار سی۔ بعد وچ ترقی کردے ہوئے سپہ سالار دے عہدے تک پہنچ گیا۔ ایہ نہایت بد فطرت آدمی سی۔ اس د‏یاں نظراں تخت بنگال اُتے سی۔ اوہ چاؤہندا سی کہ نوجوان نواب نو‏‏ں ہٹا کے آپ نواب بݨ جاوے، اس لئی اوہنے نواب سراج الدولہ ناݪ غداری ک‏ر ک‏ے اوہناں د‏‏ی شکست تے انگریزاں د‏‏ی جِت دا راستا ہموار کیتا، جس توں بعد بنگال اُتے انگریزاں دا عملن قبضہ ہو گیا۔

اس خدمت دے صِلے وچ انگریزاں نے میر جعفر نو‏‏ں 1757ء وچ برائے نام بنگال دا نواب مقرر کر دتا۔ ایہ اک کٹھ پتلی حکمران سی، اصل اختیارات لارڈ رابرٹ کلائیو دے ہتھ وچ سن۔ اس لئی انگریزاں نو‏‏ں لُٹ مار د‏‏ی کھلی آزادی سی، اوہناں نے بنگالی عوام نو‏‏ں جی بھر کے لُٹیا۔ پنگالیاں دے قالین دے کاروبار تباہ ہو گئے۔

میر جعفر د‏‏ی لالچ تے غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں بنگال تو‏ں اسلامی حکومت ختم ہو گئی تے برصغیر اُتے انگریزاں دے قبضے دا راستا ہموار ہو گیا، جو اگلے 190 سال تک برقرار رہیا۔

بعد وچ انگریز نے میر جعفر نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے اوہد‏ی پنشن مقرر کر دتی تے اوہدے جوائی میر قاسم علی خان نو‏‏ں نواب بݨا دتا۔ اوہ انگریزاں دا مخالف سی۔ اوہنے انگریزاں ناݪ جنگ کیتی تاں انگریزاں نے میر جعفر نو‏‏ں دوبارہ نواب بݨا دتا۔

میر جعفر د‏‏ی وفات 5 فروری 1765ء نوں ہوئی۔ 

## ہور دیکھو
* میر صادق

## حوالے

گٹھ:1691 دے جم
گٹھ:بنگال دے نواب
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:برصغیر دی تریخ
ورنر آربر

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
شیلڈن لی گلاشو

**شیلڈن لی گلاشو** (5 دسمبر 1932) اک امریکی نظریاتی فزکس دا گرو اے۔ اوہنے 1979 اچ عبدالسلام تے سٹیون وائنبرگ نال فزکس دا نوبل انعام لیا۔ انعام دی وجہ: "بنیادی ذرات دے وچکار اکوجئی کمزور تے برقی مقناطیسی طاقتاں دی کھوج، تے دوجیاں چیزاں وچ، کمزور نیوٹرل کرنٹ بارے غیبی خبر دتی۔"

شیلڈن لی گلاشو، بوسٹن یونیورسٹی وچ میتھمیٹکس تے فزکس پڑھاندا اے تے ہارورڈ یونیورسٹی وچ فزکس پڑھاندا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ریس کورس پارک

**ریس کورس پارک** لہور دا اک مشہور پارک اے۔ ایہدا اصل ناں جیلانی پارک رکھیا گیا۔ ایہ جیل روڈ تے سروسز ہسپتال دے بالکل سامݨے واقع اے۔ 

## مورت نگری

File:Jillani park3.jpg
File:Jillani park2.jpg
File:Waterfall at Jilani park.jpg
File:Flower beds.JPG
File:Lake at park.JPG
File:Flower-1.jpg
File:A tree at park.jpg
File:Gazania in Lahore, Pakistan.jpg
File:Flower-4.jpg
File:Flower-5.jpg


## ہور دیکھو
* لہور دے پارک تے باغات

* ریس کلب، لہور
گٹھ:لہور
گٹھ:لہور دے باغات
گٹھ:لہور دے پارک
مدر ٹریزا

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
تھیوڈر شلز

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:زندہ لوک
سینٹ لوشیا

**سینٹ لوشیا** لیسر انٹیلیز وچ کیریبین سمندر دا اک جزیرہ دیس اے۔ اس دا راجگڑھ کاسٹریز اے۔ ایہ 616 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 173,765 اے۔ ایتھے دی کرنسی ڈالر تے بولی انگریزی اے۔

گٹھ:کریبین جزیرے دیس
گٹھ:اتلے امریکی دیس
چیسلاو میلوش

**چیسلاو میلوش**([ˈtʂɛswaf&#x20;ˈmiwɔʂ]; 30 جون 1911–14 اگست 2004) اک پولینڈی شاعر، وارتک لکھاری، مترجم اتے ڈپلومیٹ سی۔ اس دے دوجی عالمی لڑائی دے ویلے دی وارتا 'د ورلڈ' بیہ "نیو" نظماں دا مجموعہ اے۔ جنگ دے بعد، اسنے پیرس اتے واشنگٹن، ڈی سی وچ پولش ثقافتی اتاشی دے طور تے کم کیتا، پھر 1951 وچ مغربی پالے وچ چلیا گیا۔ اس دی غیر فکشن کتاب 'دی کیپٹو مائینڈ' (1953) سٹالن ازم خلاف دی کلاسک بن گئی۔ 1961 توں 1998 تک اوہ کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے وکھے سلاوک بولیاں اتے ساہت دا پروفیسر رہا۔ 1970 وچ اوہ امریکی شہری بن گیا سی۔ 1978 وچ اس نوں ساہت لئی نیوسٹیٹّ انٹرنیشنل انعام نال نوازیا گیا گیا، اتے 1980 وچ ساہت وچ نوبل انعام دتا گیا۔ 1999 وچ اس نوں اک پیوٹربوگ فیلو دا ناں دتا گیا سی۔ فولادی پردے دے گرن توں بعد، اسنے برکلے، کیلیفورنیا اتے کراکوف، پولینڈ وچکار اپنا ویلہ ونڈ کے بتیت کیتا۔

## یورپ وچ جیون

### شروع دا جیون
چیسلاو میلوش دا جم 30 جون، 1911 نوں مرکزی لتھوانیا، روسی سلطنت  وچ دو لتھوانیائی تریخی علاقےآں ، سموگٹیا اتے آکٹیتیجا دے وچکار دی سرحد تے اک پنڈ وچ ہویا سی۔ لتھوانیائی مول دے اک پولش سول انجینیئر، الیگزینڈر میلوش (موت۔ 1959)، اتے سیروک دے اک اشرافیہ پروار دی جانشین (سجمون سیروک دی پوتری )، ورونکا، پہلاں کوانٹ (1887–1945) دا پتر  میلوش پولش، لتھوانیئن، روسی، انگریزی اتے فرینچ وچ رواں سی۔ اس دا بھرا، آنڈرزیج میلوش (1917–2002)، اک پولش صحافی، ساہت دا اتے پولش وچ فلماں دے سب ٹائٹل دا مترجم ، اک دستاویزی-فلم پروڈیؤسر سی جس نے اپنے بھرا بارے پولش ڈاکومینٹریاں بنائیاں۔
گٹھ:Articles containing non-English-language text
[thumb|200x200px|Czesław Miłosz ''(right)'' with brother Andrzej Miłosz at [پینّ انٹرنیشنل|PEN Club World Congress, Warsaw, May 1999]]

### سٹالن ازم
دوجی عالمی لڑائی دے بعد، نویں قایم ہوئے دی پیپلز ریپبلک آف پولینڈ دے ثقافتی اتاشی دے طور تے واشنگٹن، ڈی۔ سی۔ اتے پیرس وچ کم کیتا۔ اس لئی اس دی کجھ ایمیگرے حلقیاں وچ تنقید کیتی گئی۔

اس دے الٹ، پولینڈ وچ اس تے حملے ہوئے تے اسنُو سینسر کیتا گیا اتے 1951 وچ اس نے دیس چھڈّ دتا فرانس وچ سیاسی پناہ لے لے لئی۔ اس نے پیرس وچ اپنے جیون نوں بہت مشکل دسیا - اتھے اجے وی کمیونزم لئی انٹیکجوئل ہمدردی کافی سی۔ ایلبرٹ کامو تعاون کردا سی، پر پابلو نیرودا نے اس نوں "بھجّ جان والا انسان" کیہا۔  میککارتھی ازم دے ماحول کارن امریکہ وچ پناہ منگن دے اس دے یتناں نوں کئی سالاں تک انکار کیتا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1911
گٹھ:موت 2004
گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار
گٹھ:پولینڈ
گٹھ:پولینڈی لوک

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
نکولس بلومبرگن

**نکولس بلومبرگن** امریکہ دا اک فزکس گرو سی جسنوں 1981ء چ فزکس دا نوبل انعام دیا گیا سی۔ اینوں ایہ انعام اپنے اک سنگی سائنسدان آرتھر شالو دے نال اکٹھیاں  *لیزر سپکٹروسکوپی* نوں بہتر کرن اتے دتا گیا۔
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گیبریئل گارشیا مارکیز

**گیبریئل گارشیا مارکیز** (سپینی اچارن: [ɡaˈβɾjel ɡaɾˈsia ˈmaɾkes]; 6 مارچ 1927 – 17 اپریل 2014) لاطینی امریکہ دا مشہور سپینی ناول نگار، کہانی کار، سکرین لکھاری اتے صحافی سی۔ اسنوں 1982 وچّ ساہت دے نوبل انعام نال نوازیا گیا۔

گیبریئل گارشیا مارکیز (6 مارچ 1927 -17 اپریل 2014) اک کولمبین ناول لکھاری، نکی کہانیاں دا لکھاری تے صحافی سی۔ اوہ لاطینی امریکہ وچ "گبو" دے نا توں مشہور سی۔

## جیون

گیبریئل گارشیا مارکیز دا جنم کولمبیا وچّ 6 مارچ، 1927 نوں ہویا۔ اس دا پالن-پوسن زیادہ تر اس دے نانا اتے نانی نے کیتا۔ 
اس دی پڑھائی بوگوٹا وچّ نیشنل یونیورسٹی وچّ ہوئی۔ اس نے اپنا لکھاری جیون اک اڈیٹر  وجوں شروع کیتا۔ چالی اتے پنجاہ دے دہاکیاں وچّ اسنے محتلف  لاطینی امریکی اخباران  لئی صحکفت  کیتی اتے فلمی مکالمے وی لکھیاں۔ 
## رچناواں
### ''[[اکلاپے دے سو سال]]''

*ون ہنڈرڈ ایئرس آف سالیٹیوڈ* (*سو سال دا اکلاپا*) (سپینی: Cien años de soledad, 1967) گیبریئل گارشیا مارکیز دا لکھیا اک ناول ہے جس وچّ لیکھک بئیندیا پریوار دیاں بہت ساریاں پیڑیاں دی کہانی لکھدا ہے۔ ایہہ مارکیز دی شاہکار رچنا منی جاندی ہے اتے ایہہ ناول پہلی وار 1967 وچّ سپینی وچّ چھپیا۔ اج اس دا ترجمہ دنیاں دیاں 37 بھاشاواں وچّ ملدا ہے اتے اس دیاں 2 کروڑ توں ودھ کاپیاں وک چکیاں ہن۔

### ناول
*لیف سٹورم (1955)
*نو ون رائیٹس ٹو د کرنل (1961)
*ان اول آور (1962)
*اکلاپے دے سو سال (1966)
*لوَ ان د ٹائم آف کالرا
*د آٹم آف د پیٹریارک (1975)
*کرانیکل آف اے ڈیتھ فورٹولڈ (1989)
*آف لوَ اینڈ ادر ڈیمنج (1994)
 

 
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
علی گڑھ

علی گڑھ ہندستان دے صوبے اتر پردیش دا اک شہر اے۔

گٹھ:اتر پردیش دے شہر
گٹھ:ہندستان دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:ہندستان
بریلی

**بریلی** (Bareilly)، بھارت دی ریاست اتر پردیش وچ اک شہر اے تے ضلع بریلی دا صدر مقام اے۔

گٹھ:اترپردیش دے شہر
گٹھ:اترپردیش دے آباد تھاں
اٹاوا

*اوٹاوا، کینیڈا وچ شہر
*اٹاوہ، بھارت وچ شہر

گٹھ:گُنجھل کھول
ایلوا مرڈل

ایلوا مرڈل سویڈن دی اک سوانی سی۔ سوانیاں دے حق لئی او سیاست چ آئی۔۔ سویڈن دی پارلیمنٹ دی سنگی بنی۔ اونوں دوجے دیساں چ سویڈن ولوں وی پیجیا گیا۔۔ اونے ویا کیتا تے اودے تن نیانیں نیں۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پرتاپ گڑھ

**پرتاپ گڑھ** (Pratapgarh)، بھارت دی ریاست راجستھان وچ اک شہر اے تے ضلع پرتاپ گڑھ دا صدر مقام اے۔

گٹھ:راجستھان دے شہر
شالیمار ٹاؤن

**شالیمار ٹاؤن** لہور دا اک پرانا علاقہ اے۔ اے مشہور جی ٹی روڈ اتے وسدا اے۔ اے مغل بادشاہ شاہجہان دے بنائے گئے شالیمار باغ دے نیڑے ای ھیگا اے تے ایسی مناسبت نال ایدا ناں شالیمار ٹاؤن پے گیا۔ 1958 چ ایوب خان دے حکم توں پہلاں مشہور میلہ چراغاں اسی باغ چ منایا جاندا سی۔

## تریخ
ایس علاقے دی تریخ 1400 چ مغل دور حکومت تکر جاندی اے۔ ایس علاقے چ سنیاریاں دی دکاناں تے بڑی رونق ھندی سی۔ 1947 چ پاکستان دے قیام توں پچھوں ایتھوں دے سارے ھندو انڈیا اپڑ گئے تے اے تھاں اتے مسمان آباد ہو گئے۔ 1962 چ شالیمار باغ دے قومیانے ویلے ایس علاقے نوں حکومت ولوں باقاعدہ ٹاؤن شپ دا درجہ دتا گیا۔
## صحت عامہ
شالیمار ہسپتال لہور دے وڈے تے مشہور ہسپتالاں چوں اک منیا جاندااے۔ اے ہسپتال علاقے دے کھاندے پیندے تاجراں دی امداد توں شروع کیتا گیا سی۔ 1960 توں مگروں حکومت وی امداد دین لگ پئی۔ ایتھے لہور دے واسیاں نوں سستے علاج دی سہولت فراہم کیتی جاندی اے۔ ایس توں علاوہ ایس علاقے چ وڈی گنتی چ کلینک ھیگے نیں۔

## صنعت
شالیمار ٹاؤن دی وڈی صنعت پلاسٹک دیاں شیواں دی اے تے صابن، تیل تے بسکٹ دوجے نمبر تے آندے نیں۔ ایناں چوں مشہور تھلے دتے نیں:

*میپکو پرائیویٹ لیمیٹڈ
*انجکشن مولڈنگ کمپنی
*سفینہ سوپ

گٹھ:لہور
مہابدھی مندر

مہابدھی مندر (وڈا جگان والا مندر) بدہ گیا ہندستان چ بدھاں دا اک مندر اے۔ اے اوہ تھاں اے جتھے مہا تما بدھ نے چانن یا نروان لیا سی۔۔ اے ہندستان دے صوبے بہار دے شہر پٹنہ توں 96 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔۔ مندر دے نال کھبے پاسے پوتر پپل دا رکھ اے جیدے تھلے بیٹھ کے گوتم نے 530 م ت پ نروان لیا سی۔۔ مہاتما بدھ نے ایس تھاں تے 7 ہفتے گزارے تے سوچ وچار چ لگا ریا۔ 

مہابدھی مندر مہاتما بدھ دے چانن لبن دے 250 وریاں مگروں اشوک اعظم نے 250 م ت پ چ بنوایا۔۔۔ ہن والا مندر گپت ویلے 5ویں 6ویں صدی چ اٹاں نال بنایا گیا۔
لہور دیاں مشہور شخصیتاں دی لسٹ

ایہ لہور دیاں مشہور شخصیتاں دی لِسٹ اے۔ ایہ شخصیتاں کِسے خاص وجہ توں لہور دی مناسبت نال پچھاݨیاں جاندیاں نیں۔ 


;1947 توں پہلاں 
* خواجہ خورشید انور
* اے حمید
* دیو آنند
* امرتا پریتم
* بھائی رام سنگھ
* اشفاق احمد
* تیجی بچن
* اے آر حئی
* شاہجہان
* میاں میر
* شاکر علی
* نئیر علی داد
* غلام محمد


;1947 توں بعد (آزادی توں بعد)
* فیض احمد فیض
* حافظ محمد سعید
* عمران خان
* اسرار احمد
* میرا


;لکھاری تے شاعر
* استاد دامن
* امرتا پریتم
* فیض احمد فیض
* محمد اقبال
* سعادت حسن منٹو
* حبیب جالب
* محسن حامد
* امتیاز دھرکر
* منیزہ علوی


;ادب
* فیض احمد فیض
* سعادت حسن منٹو
* ڈاکٹر شہباز ملک


;سیاست
*جسٹس میاں شاہ دین
*نواز شریف
*شہباز شریف
*اعتزاز احسن
*خواجہ سعد رفیق
*لالا لاجپت رائے


;صحافت
*مجید نظامی
*احمد ندیم قاسمی
*عطا الحق قاسمی
*محمد فاروق


;اداکار
*مصطفیٰ قریشی
*ندیم بیگ
*معمر رانا
*ریشم
*سعید رنگیلا
*شان شاہد


;مصوری
*اعجاز انور
*عبدالرحمان چغتائی
*شاکر علی
*سلیمہ ہاشمی


;سائنسدان


;کرکٹر
*عمران خان
*عامر سہیل
*عمران فرحت
*عبدالقادر
*اعجاز احمد
*وسیم اکرم
*محمد یوسف
*مشتاق احمد
*رمیز راجا
*سلیم ملک
*سلمان بٹ


;موسیقار
*استاد امانت علی خان
*اسد امانت علی خان
*شفقت امانت علی
*نصرت فتح علی خان
*راحت فتح علی خان
*فریدہ خانم
*اقبال بانو
*ملکہ پکھراج
*طاہرہ سید


;

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
موگا

**موگا** پنجاب دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع موگا دا راجگڑھ وی اے ۔ 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
لدھیاݨا

**لدھیاݨا** پنجاب دے ضلع لدھیاݨا دا اِک شہر اے ۔ ایہ 2011 وِچ 1،613،878 دی لوک گݨتی دے نال پنجاب دا سبھ توں وڈّا شہر اے ۔ لہندے اُتّر پردیش، بِہار تے دِلّی توں وڈّی گِݨتی وِچ آئے پردیسی مزدوراں کارن واڈھی دے ویلے ایہدی آبادی چوکھی ودھ جاندی اے ۔ ایہ شہر ستلج دریا دے پُراݨے کنڈھے تے وسیا ہویا اے ۔  ہُن ایہ 13 کلومیٹر اُتّلے ول وگدا اے ۔ اِتھے دے وسنیکاں نوں 'لدھیاݨوی' کہیا جاندا اے ۔
لدھیاݨا، پنجاب چنڈی گڑھ توں 100 کلومیٹر لہندے ول قومی شاہراہ 95 اَتے دِلّی توں امبرسر جاندی قومی شاہراہ 1 اُتے واقع اے ۔
ایہ باہر جا کے وسن آلے واسیاں وجہوں پنجاب دا مشہور ضِلع اے جیہدی بہُت ساری آبادی کینیڈا، برطانیا تے امریکا وِچ رہندی اے ۔

## آواجائی
لدھیاݨا وِچ آواجائی لئی ہوائی اڈا، ریل گڈِّیاں، بس، ٹیکسیاں وغیرا نیں ۔ جد کہ شہر دے اندرے اندر لئی رکشے، شہری بس سروس وی اے ۔

## آب و ہوا
گرمِیاں وِچ اِتھے درجا حرارت  50&nbsp؛C (122&nbsp؛F)، تے سردیاں وِچ 0&nbsp؛C (32&nbsp؛F) تک جا سکدا اے۔ اِتھے موسم زیادہ تر خُشک، پر جون توں اگست تک بہُت سِلھا ہُندا اے ۔ مینھ لمے لہندے توں آؤندا اے تے زیادہ تر جولائی دے ادّھ توں ستمبر دے ادّھ تک پیندا اے ۔

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
فیروز پور

فیروز پور پنجاب دا اک شہر تے ضلع فیروزپور دا راجگڑھ اے ۔
فیروز پور ستلج دریا دے کنارے تے آباد شہر اے ۔ ایہ تغلق خاندان دے مشہور سلطان فروز شاہ تغلق (1351–88) ولوں قائم کیتا گیا سی، جیہنے دلی سلطنت تے 1351 توں 1388 تک راج کیتا۔
 فیروزپور نوں 'شہیداں دی دھرتی' کیہا جاندا اے۔ بھارت دی ونڈ دے بعد ایہہ  بھارت-پاک سرحد تے  اک سرحدی شہر بن گیا۔ اتھے بھارت دے آزادی کارکنان دیاں یادگاراں ہن۔

فیروزپور دی چار دیواری وچ کئی گیٹ نیں جیہناںدی تعداد 10 اے ۔ ہر گیٹ دا اپنا وکھرا ناں اے ۔ ایہناں گیٹاں دے نام :

#دلی گیٹ، 
#موری گیٹ، 
#بغدادی گیٹ، 
#زیرا گیٹ، 
#مکھو گیٹ، 
#بنسی گیٹ، 
#امرتسری گیٹ، 
#قصوری گیٹ، 
#ملتانی گیٹ،اتے 
#میگزینی گیٹ۔ 

ہن صرف بغدادی گیٹ، زیرا گیٹ تے ملتانی گیٹ ا صحیح سلامت نیں ۔ ایہناں وچوں وی بغدادی گیٹ تے زیرا گیٹ چنگی حالت وچ نیں  پر ملتانی گیٹ دی حالت بہت خستا اے ۔ باقی گیٹ ملیامیٹ ہو چکے نیں ۔
 
 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
الفانسو گارشیا روبلز

الفانسو گارشیا روبلز میکسیکو دا اک سیاستدان تے سفارتی مکھیا سی۔ اونے امن لئی بڑا کم کیتا۔ تے لاطینی امریکہ نوں ایٹم بم توں پاک رکھن لئی امدیاں کوششاں نیں۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جارج سٹگلر

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
آمیر

**آمیر** بھارت دے صوبے راجستھان دا اک شہر اے ۔

گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:راجستھان دے شہر
بیکانیر

بیکانیر ہندستان دے صوبے راجستھان دا اک شہر اے۔

بیکانیر (نگر): راجستھان دا اک مشہور نگر جو آزادی توں پہلاں بیکانیر ریاست دا راجگڑھ رہا اے۔ اس نگر نوں راو بیکا نے 13 اپریل 1488ء نوں وسایا سی۔ کہندے ہن کہ اس ریاست دے دوجے راجا راو نرا دے راج-دور وچ گرو نانک اپنی دوجی اداسی دوران پشکر ہندے ہوئے اس نگر وچ آئے سن اتے کھتریاں دے ‘ستّ نارائن مندر’ وچ ٹھہرے سن۔ اس تتھّ بارے الیکھ کھتری ونش دے اتہاس وچ وی ملدا اے۔

جے بیکانیر علاقے دیاں فصلاں دی گل کیتی جاوے تاں باجرہ، موٹھ، جوار، تلّ اتے کپاہ اتھوں دیاں مکھ فصلاں ہن۔ اس توں علاوہ اس دے پوربی حصے وچ کنک، جوں، سرہوں تے چھولے وی بیجے جاندے ہن۔ ریت دے ٹلیاں اپر ببول دے رکھ ہندے ہن۔ انج اس علاقے وچ پانی دی گھاٹ کارن رکھاں دی گنتی گھٹ ہی اے۔

بیکانیر ریاستی علاقے وچ مرداں دی پوشاک انگرکھا جاں کوٹ، دھوتی اتے پگّ اے۔ مسلمان بھائیچارے دے لوک کڑتا-پجامہ زیادہ تر پاؤندے ہن، اوہ وی سر اپر پگّ ضرور بنھدے ہن۔ اس توں علاوہ اتھوں دے وڈی گنتی لوک سر اپر صافا جاں ٹوپی وی پاؤندے ہن۔ بیکانیر ریاست دے پینڈو لوک موٹے کپڑے دی دھوتی، بگلبندی پاؤندے ہن۔ عورتاں دی مکھ پوشاک لہنگا، چولی اتے دپٹہ اے۔ مسلمان عورتاں زیادہ تر چست پجامہ، لمبا کڑتا اتے دپٹہ پاؤندیاں ہن۔

بیکانیر ریاستی علاقے دے سرکاری دفتراں دی بولی انگریزی اتے ہندی ہی اے پر اس علاقے وچ مکھ طور اُتے مارواڑی اتے باگڑی بولی وی بولیاں جاندیاں ہن۔ اس توں علاوہ اتری حصے دے لوک پنجابی وی بولدے ہن۔ اس علاقے وچ پنجابی وی وڈی گنتی وچ رہندے ہن۔

بیکانیر نوں جوتشیاں دا گڑھ وی کیہا جاندا اے۔

## بیکانیر دا جوناگڑھ قلعہ

بیکانیر ریاست دا جوناگڑھ قلعہ جگت مشہور اے۔ ایہہ قلعہ بیکانیر شہر دے بالکل وچالے واقع اے اتے بیکانیر دی شان اے۔

جوناگڑھ قلعے دی اساری بیکانیر دے راجے راجا رائے سنگھ دے وزیراعظم کرن چند دی دیکھ-ریکھ وچ کیتی گئی سی۔ راجا رائے سنگھ نے 1571 توں 1611 اے۔ڈی۔ دے وچالے بیکانیر ریاست اپر راج کیتا سی۔ قلعے دیاں دیواراں اتے کھائی دا اساری 1589 وچ شروع ہویا سی اتے 1594 وچ ایہہ کم پورا ہویا سی۔
## گیلری


File:BCFest2.jpg
File:BCFest21.jpg
File:BCFest19.jpg
File:BCFest23.jpg
File:BCFest24.jpg
File:BCFest11.jpg


## ہورویکھو
*بیکانیر ریاست
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
جموں ڈویژن

**جموں ڈویژن** جموں کشمیر دی اک ڈویژن اے ۔ 

## ضلعے
ایہدے 10 ضلعے نیں :

*ڈوڈا
*جموں
*کٹھوعا
*کشتواڑ
*پُنچھ
*راجوری
*رامبن
*ریاسی
*سامبا
*اُدھم پور

گٹھ:جموں
گٹھ:جموں ریجن
کارگل

کارگل لداخ دے ضلع کارگل دا اک شہر اے ۔

گٹھ:لداخ
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ہنومان گڑھ

ہنومانگڑھ بھارت دے صوبے راجستھان دا اک شہر اے ۔

گٹھ:راجستھان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اجین

اجین ہندستان دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک شہر اے۔

اجین بھارت دے مدھ پردیش راج دا اک پرمکھ شہر ہے جو کھپرا ندی دے کنڈے بسیا ہے ۔ ایہہ اک اتیئنت پراچین (پرانا)شہر ہے ۔ ایہہ وکرمادتء دے راج دی راجدھانی سی ۔ اسنوں کالی داس دی نگری دے نام ولوں وی جانیا جاندا ہے ۔ اتھے ہر 12 سال اتے سنہستھ کمبھ میلہ لگدا ہے ۔ بھگوان شو دے 12 جوتیرلنگوں وچّ اک مہاکال اس نگری وچّ ستھت ہے ۔ اجین مدھ پردیش دے سبھتوں وڈے شہر اندور ولوں 55 کلومیٹر اتے ہے . اجین دے پراچن نام اونتیکا ، اجینی ، کنکشرنگا آدی ہے ۔ اجین مندراں دی نگری ہے ۔ اسدی لوک گنتی ( جنسنکھیا) لگبھگّ 4 لکھ ہے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستان دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
بہرت پور

بہرت پور ہندستان دے صوبے راجستھان دا اک شہر اے۔

گٹھ:ہندستان
ساگر، مدھیا پردیش

ساگر ہندستان دے صوبے مدہیہ پردیش دا اک شہر اے۔ اے وندھیا دے پعاڑی سلسلے چ 1758 فٹ دی اچائی تے اے۔ ایس سوہنے شہر چ اک یونیورسٹی وی اے۔ سرکار دی بولی ہندی پر ایتھون دی دیسی بولی بندھیلکھنڈی اے۔

گٹھ:ہندستان
امبالا

**امبالا** بھارت دے صوبے ہریاݨا دا اک شہر اے۔ ایہ شہر بھارت دے راجگڑھ دلی توں دو سو کلومیٹر لمے ول  جی ٹی روڈ جرنیلی سڑک ( نیشنل ہائی وے نمبر 1 ) اتے واقع اے ۔ امبالا چھاؤݨی اک اہم ریلوے جنکشن اے۔ ضلع امبالا ہریاݨا تے پنجاب دی سرحد اتے واقع اے ۔ امبالا چھاؤݨی بھارت دا اک وڈا فوجی اڈا اے ۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستان دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
میوات

میوات ہندستان دے صوبے ہریانہ دا اک علاقہ اے۔

**میوات** بھارت د‏‏ی شمال مغربی ریاستاں ہریانہ تے راجستھان د‏‏ی انتطامی ا‏‏ے۔ میوات د‏‏ی جغرافیائی سرحداں مکمل طور تو‏ں معلوم نئيں سکی نيں البتہ ہریانہ وچ ہتھین تحصیل تے ضلع نوح تے راجستھان وچ ضلع الور (تجارہ، کشن گڑھ، باس، رام گڑھ، لکشمن گڑھ تحصیل) تے سلسلہ کوہ اراولی تے بھرت پور، راجستھان (پہاری، نگر تے کامس تحصیل) تے اتر پردیش وچ ضلع متھرا دے علاقے شامل نيں۔ میوات دا علاقہ 5واں صدی د‏‏ی اک بادشاہت متسیہ دا علاقہ وی منیا جاندا ا‏‏ے۔ میواتی بولی دا لہجہ دراصل ہندی زبان وچ ہریانوی زبان تے راجستھانی زبان دے میل جول تو‏ں وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ ہریانوی تے راجستھانی زباناں ہندی بولی د‏‏ی خاندان تو‏ں نيں تے میواتی انہاں ہی زباناں د‏‏ی ملی جلی شکل ا‏‏ے۔ میواتی اک وکھ تو‏ں بولی نئيں بلکہ اک لہجہ ا‏‏ے۔ میواتہ عموما میوات علاقہ دے دیہاتاں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ میوات وچ بھارتی کلاسیکی موسیقی د‏‏ی اک شکل میواتی گھرانہ پائی جاندی اے جسنو‏ں ایتھ‏ے دے لوک پسند کردے نيں۔

2016ء وچ میواتیاں د‏‏ی کل تعداد 400,000 سی۔ ایہ لوک خود نو‏‏ں رام، ارجن تے کرشن د‏‏ی اولاد دسدے نيں۔ اس حساب تو‏ں میواتی ہندو قوم نيں جو بعد نو‏‏ں مسلما‏ن ہوئے گئی۔ میوات وچ ہندو مسلم د‏‏ی ملی جلی رہتل نظر آندی البتہ وقت دے نال نال ایہ لوک خود نو‏‏ں بہتر مسلما‏ن بنا‏تے جا رہے نيں۔

## تریخ
### والی میوات
1372ء تو‏ں 1527ء خان زادہ راجپوت نے ریاست میوات اُتے حکومت کیت‏‏ی تے اس وقت میوات اک آزاد ریاست سی۔ ایتھ‏ے دے بادشاہ نو‏‏ں والی میوات کہیا جاندا سی۔ 1372ء وچ سلطان فیروز شاہ تغلق نے کوٹلہ قلعہ دے راجہ ناہر خان نو‏‏ں میوات دا علاقہ د‏‏ی حکومت سونپ دتی۔ اس نے میوات وچ اک اچھی سیاسی حکومت قائم کيتی تے خود دے لئی والی میوات دا لقب اختیار کيتا۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی اولاد نے 1527ء تک اک آزاد ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* بھارت دے شہراں د‏‏ی لسٹ
*میوات دے خانزادہ

## حوالے

میوات
گٹھ:بھارت دے خطے
گٹھ:تاریخی ہندوستانی خطے
گٹھ:راجستھان دے خطے
گٹھ:ہریانہ

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
چنئی

**چنئی** (سابقہ نام: **مدراس**) بھارت د‏‏ی ریاست تامل ناڈو دا راجگڑھ تے ملک دا چوتھا وڈا شہر ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا 34 واں عظیم ترین شہر ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی ہند دا بابِ داخلہ ا‏‏ے۔ چینائی دا **مرینہ ساحل** دنیا دے سب تو‏ں طویل ساحلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

اس شہر نو‏‏ں برطانوی دور حکومت وچ **مدراس** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔

چنئی ہندستان دے صوبے تامل ناڈو دا اک شہر اے۔ ایدا پرانا ناں مدراس اے۔ اے لوک گنتی دے سعاب نال ہندستان دا چوتھا وڈا شہر اے۔ ایدی لوک گنتی 46 لکھ توں اوپر اے۔ چنئی خلیج بنگال دے کورومنڈل کنڈے تے وس ریا اے۔
چنئی نوں 17ویں صدی چ انگریزاں نے وسایا سی۔ اے اک شہری تے سمندری فوج دا گڑھ سی۔۔

چنئی ایس والے کار بنان، کمپیوٹر سوفٹ ویئر تے دوجے کارخانیاں داگڑھ اے۔ 

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گڑگاؤں

**گڑگاؤں** ہندستان دے صوبے ہریانہ دا اک شہر اے۔ اے دلی دے نیڑے اے۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
صوبہ بوشہر

ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔

ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔

صوبہ بوشہر ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ بوشہر شہر اے ۔

صوبہ بوشہر دے 9 شہرستان نیں ۔

## باہرلے جوڑ

* مرکز شماریات, حکومت ایران
* ایرانی صوبےآں دیسرمایہ کاری  - ایران دی تجارتی بڑھاوے دی تنظیم, (ایران دی وزارت تجارت نال منسلک)]]
* ایران دے صوبےآں دی اٹلس گیتاشناسی [اطلس گیتا شناسی اوستان ہائے ایران] (*[http://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 گیتا شناسی ، ایرانی صوبےآں دی اٹلس] *)
* صوبہ بوشہر دی سرکاری ویب سائیٹ 

گٹھ:ایران
گٹھ:ایران دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:صوبہ بوشہر
چٹاگانگ

چٹاگانگ بنگلہ دیش دا اک شہر اے۔

گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
سلہٹ

**سلہٹ**، بنگلا دیش دا اک شہر اے تے سلہٹ ڈویژن دا صدر مقام اے۔

گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:بنگلا دیش دے شہر
گٹھ:سلہٹ
گٹھ:سلہٹ ڈویژن
گٹھ:بنگلا دیش دے آباد تھاں
پابنا

پابنا بنگلا دیش دا اک شہر اے۔

گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بنگلا دیش دے شہر
ضلع راج باڑی

**ضلع راج باڑی** (انگریزی: Rajbari District)، بنگلا دیش دا اک ضلع اے۔

گٹھ:بنگلا دیش دے ضلعے
ضلع نواکھلی

*'نواکھلی* بنگلا دیش دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بنگلہ دیش دے ضلعے
گٹھ:بنگلا دیش
کھیوڑا

**کھیوڑا** پنجاب دے ضلع جہلم وچ اک قصبا اے ۔ کھیوڑہ نمک کان وی ایتھے موجود اے ۔

گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
پونا

کھبے|thumb|پاٹلیشور غار مندر وچ اک منڈپ، جو راشٹر کوٹ دور حکومت وچ بنایا گیا

**پونے** ( ;)
**پونے**  (; ;، بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر دا دوسرا وڈا شہر ا‏‏ے۔ ریاست دا سب تو‏ں وڈا شہر ممبئی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں **پونہ\پونا** وی کہیا جاندا اے تے اایہی اس دا قدیم نام اے جو 1978ء تک رائج سی۔ آبادی دے لحاظ تو‏ں ایہ بھارت دا نواں وڈا شہر ا‏‏ے۔ اس د‏ی مجموعی آبادی تقریباً 3.13 ملین ا‏‏ے۔ پونے شہر آئے دن بڑھدا تے پھیلدا رہیا اے تے اس دا پھیلاو پمپری-چنچواڑ تے تن چھاونی شہر جداں کھڑکی تے دیہو روڈ نو‏‏ں ملیا ک‏ے پونے دا اک نواں شہری علاقہ بندا اے جسنو‏ں پونے میٹروپولیٹن علاقہ (پی ایم آر) کہیا جاندا ا‏‏ے۔  بھارت وچ مردم شماری، 2011ء دے مطابق پونے شہری علاقےآں د‏‏ی کل آبادی اے 5.05 ملین اے جدو‏ں کہ پونے میٹروپولیٹن علاقہ د‏‏ی آبادی 7.27 ملین ا‏‏ے۔ ممبئی میٹروپولیٹن علاقہ تے ناسک میٹروپولیٹن علاقہ دے نال مل ک‏ے پونے میٹروپولیٹن علاقہ اک برا علاقہ بناندا اے جسنو‏ں میگاپولس کہندے نيں تے اس دا دوسرا ناں ممبئی میگاریجن ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مہاراشٹر دا سنہری مثلث وی کہیا جاندا اے تے میگاپولس د‏‏ی کل آبادی 50 ملین اے تے ایہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا آباد شہری علاقہ ا‏‏ے۔  پونے سطح مرتفع دکن اُتے  سطح سمندر تو‏ں میٹر بلند اے تے دریائے موسی دے کنارے آباد ا‏‏ے۔ ایہ ضلع پونہ دا انتظامی دفتر وی ا‏‏ے۔ 18واں صدی وچ ایہ شہر مرہٹہ سلطنت د‏‏ی وزارت پیشوا دا پایہ تخت سی تے اس طرح ایہ بر صغیر دے اہ‏م سیاسی مراکز وچو‏ں اک سی۔ خوشحال زندگی دے پیمانہ اُتے پونے بھارت دا اول نمبر شہر ا‏‏ے۔

پونے مہاراشٹر د‏‏ی ثقافتی راجدھانی وی ا‏‏ے۔ متعدد نامور تعلیمی ادارےآں دے جائے قیام ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پونے نو‏‏ں مشرق دا آکسفرڈ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔گزشتہ دہائیاں وچ شہر اک وڈا تعلیم گاہ بن دے سامنے آیا اے تے ملک بھر وچ موجود بیرونی طالبعلماں د‏‏ی نصف آبادی پونے وچ ہی مقیم ا‏‏ے۔ اطلاعاندی ٹیکنالوجی دے تحقیقی ادارے، تعلیم، انتظام تے تربيت‏ی ادارےآں د‏‏ی کثرت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک و بیرون ملک تو‏ں اکثر طالبعلم ایتھ‏ے دا رخ کردے نيں۔ پونے دے کئی کالج یورپ دے کالجاں دے نال تبادلہ طالب علماں دا پروگرام چلاندے نيں۔

پونا ہندستان دے صوبے مہاراشٹر دا اک شہر اے۔ اسنوں پونے وی آکھیا جاندا اے ۔

**پونے** بہت ہی صاف-ستھرا تے کھلیاں ہواواں والا شہر اے، جتھے ہمیشاں ٹھنڈھی سکھاویں پون رمکدی رہندی اے۔ ایہہ ساہیدری پہاڑیاں وچّ گھریا، ملا اتے مٹھا ندیاں دے آس-پاس وسیا شہر اے۔ مہاراشٹر دا ممبئی توں دوجے نمبر ’تے پونے وڈا تے ہریا-بھریا خوبصورت شہر اے۔ اتھے نہ بہتی سردی ہندی ہے تے نہ بہتی گرمی۔ باراں مہینے خوشگوار موسم تے رمکدیاں ٹھنڈھیاں ہواواں اس نوں پسندیدہ بناؤندیاں نیں۔ اصل ’چ پونے دکھن ٹریپ بسالٹ آتش فشاں ’چوں نکلدے لاوے اپر بنیا ہویا اے۔

## ناں
پونے شہر دا ناں پونیہ-وشیہ تو‏ں لیا گیا اے جس دے معنی مقدس خبر دے نيں۔ ایہ لفظ راشٹر کوٹ سلطنت دے زمانہ د‏‏ی تانبہ د‏‏ی اک د‏‏ی سیلی وچ لکھیا ہويا ملیا سی جو 937ء دا زمانہ ا‏‏ے۔ 13واں صدی وچ اسنو‏ں پونوڑی (पुनवडी) کہیا جاندا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Government of India website for Pune City and District 
* Official website of the Pune Municipal Corporation 

گٹھ:بھارت دے میٹروپولیٹن شہر
گٹھ:بھارت وچ یونیورسٹی شہر
گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت
گٹھ:ضلع پونے دے شہر تے قصبے
گٹھ:مہاراشٹر
گٹھ:مہاراشٹر دے شہر

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
سورت، گجرات

**سورت ** گجرات، بھارت دا اک شہر اے ۔ ایہد‏ی مجموعی آبادی 7،573،733 افراد اُتے مشتمل اے ۔

## ہور دیکھو
* احمد آباد

## حوالے

## مورتاں

File:Athwa Gate, Surat.jpg|
File:International Business Center, Piplod, Surat..jpg|
File:Joggers Park, Ghod Dod Road.JPG|
File:Baghdadi Jewish Cemetery 1.jpg|
File:Sunset hj1.jpg|
File:Sunset hj2.jpg|
File:Flood 1.jpg|


گٹھ:گجرات
گٹھ:بحیرہ عرب دے بندرگاہ شہر تے قصبے
گٹھ:بھارت دے بندرگاہ شہر
گٹھ:بھارت دے میٹروپولیٹن شہر
گٹھ:گجرات دے شہر
کچ

کچ ہندستان دے صوبے گجرات دا اک گراں اے۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
پٹن

**پٹن** (Pattan)، ہزارا، پاکستان دے ضلع تھللا کوہستان وچ اک قصبا اے تے اس ضِلعے دا صدر مقام اے۔

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے آباد تھاں
الموڑا

**الموڑا** بھارتی صوبے اتراکھنڈ دا اہم نگر اے۔ ایہہ الموڑا ضلعے دا مرکز اے۔ ہلدوانی، کاٹھگودام اتے نینیتال توں باقاعدہ بساں الموڑا لئی چلدیاں ہن۔ ایہہ سبھ بھوالی ہوکے جاندیاں ہن۔ بھوالی توں الموڑا جان لئی رامگڑھ، مکتیشور والا رستہ وی اے۔ پر سبھ لوک گرمپانی دے رستے توں جانا ہی چنگا سمجھدے ہن، کیونکہ ایہہ رستہ کافی سندر اتے نزدیکی رستہ اے۔

## مورتاں

گٹھ:اتراکھنڈ دے شہر

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
دہرادون

**دہرادون** بھارت دی ریاست اتراکھنڈ دا ضلع دہرادون دا شہر تے ضلع راجگڑھ اے ۔ ایہہ گڑھوال علاقے وچّ دیس دے راجگڑھ دلی توں 236 کلومیٹر اتر ول واقع اے تے قومی راجگڑھ علاقے اتے ودھدی آبادی دے بھار نوں ہولا کرن لئی بنائے گئے ذیلی مرکزاں وچوں اک اے ۔ ایہ شہر دون گھاٹی وچ ہمالیا دے پیراں وچ ، دو وڈے دریاواں وچکار واقع اے ، ایہدے چڑھدے ول گنگا تے لہندے ول جمنا اے ۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:اتراکھنڈ
مرشدآباد

مرشدآباد ہندستان دے صوبے لیندا بنگال دا اک شہر اے ۔

گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
ضلع ندیا

**ضلع ندیا** بھارت دی ریاست لہندا بنگال دا اک ضلع اے ۔ 

## لوک گݨتی
2011 دی مردم شماری دے مطابق اس ضلعے دی لوک گݨتی 5,167,601 افراد سی ۔

 

## تحصیلاں
ایہ ضلع 4 تحصیلاں وچ ونڈیا ہویا اے ۔

ایہ تحصیلاں نیں :
* تحصیل کرشنانگر
* تحصیل کلیانی
* تحصیل راناگھاٹ
* تحصیل تہٹا

## ڈیموگرافی

 
## موسم
 





## ہور ویکھو
*لہندے بنگال دے ضلعے
*بھارت دے ضلعے

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*
* http://www.newsfromnadia.com/ 

گٹھ:مغربی بنگال دے ضلعے
گٹھ:بھارت دے ضلعے
گٹھ:لہندا بنگال
باربرا میکلنٹوک

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
رالی

**رالی** امریکہ دا اک شہر تے امریکی ریاست نارتھ کیرولائنا دا راجگڑھ اے ۔

گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
ٹرینٹن

**ٹرینٹن** (انگریزی: Trenton) امریکی صوبے نیو جرسی دا راجگڑھ اے۔
ڈوور

**ڈوور** امریکا دی ریاست ڈیلاویئر دا راجگڑھ شہر اے۔

گٹھ:امریکا دے شہر
گٹھ:امریکی صوبیاں دے راجگڑھ
سینٹ پال

**سینٹ پال** امریکی ریاست منسسوٹا دا راج گڑھ اے تے دوجا وڈا آباد شہر اے۔

## بارلے جوڑ
کومیلا

**کومیلا** بنگلا دیش دے ضلع کومیلا دا اک شہر اے ۔

گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:بنگلہ دیش دے شہر
سیٹو

گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
ریف جمہوریہ

ریف جمہوریہ (پورا ناں :ریف دے قبیلےآں دی وفاقی جمہوریہ)(عربی:جمہوریۃ الریف) ستمبر 1921ء چ قائم ہوئی جدوں ریف دے لوکاں نے سپین دے قبضے تے خلاف بغاوت کیتی تے سپین تے نال ای مراکش دے سلطان توں اپنی آزادی دا اعلان کیتا ۔ 
اس دا راجگھر اجدیر شہر سی تے کرنسی ریف جمہوریہ ریفن سن ۔ اس دی آبادی ساڈھے پنج لکھ سی ۔ جمہوریہ ریف دی آزادی دا اعلان 18 ستمبر 1921ء نوں کیتا گئیا تے موہاند عبدالکریم اس دا صدر یاں رہنماء سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
مملکت حجاز

مملکت حجاز 1916ء توں 1925ء تک حجاز دے علاقے چ قائم رہن آلی اک ریاست سی جس تے ہاشمی ٹبر دی حکومت سی ۔ 1920ء دی دہائی دے ادھ وچ اس ریاست تے نجد نے مل مار لئیا تے مملکت حجاز تے نجد قائم ہوئی ، جہڑی آخر چ 1932ء وچ سعودی عرب بن گئی ۔

## حجاز دے بادشاہ

* حسین ابن علی 10 جون 1916ء توں 3 اکتوبر 1924ء تک ۔

* علی ابن حسین 3 اکتوبر 1924ء توں 19 دسمبر 1925ء تک ۔

* ابن سعود 8 جنوری 1926ء توں 22 ستمبر 1932ء تک ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
موء

**موء** وکٹوریہ، آسٹریلیا دا اک شہر اے۔ 2011 دے مطابق اسدی آبادی 15,292 اے۔

گٹھ:آسٹریلیا
ٹرارالگن

**ٹرارالگن** آسٹریلیا دے صوبے وکٹوریہ دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر 1840ء دے دہاکے چ وسایا گیا سی ۔
## ہور ویکھو
*آسٹریلیا
*آسٹریلیا دے شہر
## باہرلے جوڑ
* Traralgon Historical Society
* Latrobe City Website
* Mid Gippsland Family History Society
* Traralgon Visitor Guide – Traralgon.com.au
اسلامیہ کالج لہور

**اسلامیہ کالج** لہور پنجاب پاکستان دا اک کالج اے۔ ایدی نیو 1892 چ انجمن حمایت اسلام نے رکھی۔۔ اے کالج پنجاب یونیورسٹی نال چڑیا اے تے ایتھے بی اے تک سائنس تے آرٹس وچ پڑھا‎ئی ہورندی اے۔ اے کالج پاکستان دی تحریک دا بڑا اہم حصہ ریئا اے۔ محمد علی جناح اکثر ایس کاج چ آندے سی تے ایدے پڑھاکوآں نال گل بات کردے سی۔ اوس ویلے دے انگریز ھندستان چ ایس کالج نوں مسلماناں دی اچی تلیم لئی بڑی اہم تھاں سمجھیا جاندا سی۔

**اسلامیہ کالج سول لائن** لہور پاکستان چ 1947 نوں اک ھندو سکول دی تھاں تے بنایا گیا۔ اے کالج پنجاب یونیورسٹی نال الحاق رکھدا اے۔ ایتھے بی اے تکر تلیم دتی جاندی اے۔ ایس کالج دے پڑھاکو ’فارانی’ اکھواندے نیں۔

**اسلامیہ کالج کوپر روڈ** صرف کڑیاں دا کالج اے۔ اے کالج وی انجمن حمایت اسلام نیں 1939 چ بنایا سی۔ ایس کالج چ بی اے تکر تلیم دتی جاندی اے۔ اے وی پنجاب یونیورسٹی نال جڑیا ھوئیا اے۔

اتے دتے گئے تنوں کالج اپنی اپنی تھاں تے چنگی تریخی اہمیت رکھدے نیں۔ گورنمنٹ کالج تے ایف سی کالج توں مگروں اے تیجا وڈا تے تلیمی اعتبار نال چنگا کالج منیا جاندا اے۔
thumb|اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور

**اسلامیہ کالج لاہور** (Islamia College Lahore) لاہور، پنجاب، پاکستان وچ یونیورسٹی پنجاب تو‏ں منسلک تن کالج نيں۔
* اسلامیہ کالج، سول لائنز لاہور
* اسلامیہ کالج، ریلوے روڈ لاہور
* اسلامیہ کالج، کوپر روڈ لاہور (برائے خواتین)

اسنو‏ں انجمن حمایت اسلام نے 1892ء وچ قائم کيتا۔ تحریک پاکستان دے لئی اسلامیہ کالج لاہور نے کلیدی کردار ادا کيتا۔ بانی پاکستان محمد علی جناح اس کالج وچ آئے تے طلبہ تو‏ں خطاب کيتا۔

## قابل ذکر فارغ التحصیل طلبہ
; دینی علما
* محمد عبد الوہاب
* سید فیض الحسن شاہ

; سیاست دان
* سرتاج عزیز
* چوہدری رحمت علی
* سردار محمد ابراہیم خان
* معراج خالد
* معین الدین احمد قریشی

; عدلیہ تے حکومت‏ی عہدہ دار
* ایس اے رحمان
* محمد یعقوب علی
* شیخ انوار الحق
* شیخ ریاض احمد

; کھیلاں دیاں شخصیتاں
* فضل محمود
* عبد الحفیظ کاردار
* خان محمد
* امتیاز احمد (کرکٹ کھلاڑی)
* نذر محمد
* گل محمد
* مقصود احمد
* سعید احمد (کرکٹ کھلاڑی)
* آصف مسعود
* جہانگیر خان
* وسیم اکرم
* علیم ڈار
* عاقب جاوید
* اشرف علی
* اسد رؤف

; صحافی
* حمید نظامی، بانی *[[روزنامہ نوائے وقت]]*
* مجید نظامی

; دیب، شاعر تے فنکار
* مجید امجد
* ناصر کاظمی
* واصف علی واصف
* امجد اسلام امجد
* محمد رفیع خاور(ننھا)

## حوالے

گٹھ:1892ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں برائے خواتین
گٹھ:لاہور د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں
گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج

گٹھ:لہور
سورج مکھی

**سورج مکھی** ہر سال ہونواے تارہ پھل ٹبر دے اک ٹوکرے تے بوٹے دا ناں اے جیدا وڈے ناپ دا پھل ہوندا اے۔ ایہدیاں 24 ونڈاں نیں۔ ایہ امریکہ دا واسی اے۔ ایہدا وکھالہ سورج ورگا اے تے ایس پھل نوں سورج دے نشان لئی وی ورتیا جاندا اے۔ بوٹے دا کھؤرا والاںوالا تنا، چوڑے دنداںوالے انپدھرے پتے تے گول سراں والے پھل ہوندے نیں۔ سورج مکھی دے بی 16ویں صدی وچ امریکہ توں لیاۓ گۓ۔ سورجی مکھی دیاں بیاں چون کڈیا گیا تیل کھانے وج ورتن دی عام شے اے۔

## تریخ
سورج مکھی پہلی واری انساناں نیں 5000 ورے پہلے چڑھدے دکھنی امریکہ وچ آپ اگایا تے ایسدا ثبوت ہے جے میکسیکو وج پہلی واری 3578 م پ وج ایہدی اگائی شروع ہوئی. ایہدے بین دے نشاں میکسیکو وچ ٹابیسکو کول سان اندرے دی پٹی گئی تھاں تے.

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پھل
سیزر ملسٹائین

سیزر ملسٹائین ارجنٹاین چ اک یہودی ٹبر چ جمیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
لاس اینجلس

**لاس اینجلس** امریکی ریاست کیلیفورنیا دا سبھ توں مشہور شہر اے ۔

گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر
گٹھ:امریکہ
گٹھ:امریکا
سان فرانسسکو

**سان فرانسسکو** امریکی صوبے کیلیفورنیا چ بحرالکاہل دے کنڈے تے اک شہر اے۔

## مورت نگری

File:SFCityHall.png
File:FinancialNorth.jpg
File:SF Chinatown CA.jpg
File:San Francisco Museum of Modern Art in 2011.jpg


گٹھ:امریکہ
وکٹوریا، اسٹریلیا

**وکٹوریہ** آسٹریلیا دا اک صوبہ اے۔ آبادی دے مطابق یہ آسٹریلیا دا دوجا سب توں وڈا صوبہ اے۔
ڈیلس

**ڈیلس** امریکا دی ریاست ٹیکساس دا تیجا تے امریکا دا نوواں وڈا شہر اے ۔

گٹھ:امریکا دے شہر
سان انٹونیو

سان اینٹونیو امریکی ریاست ٹیکساس دادوجا تے کل امریکہ دا ستواں وڈا شہر اے۔ ایدی ابادی 1.4 ملین دے نیڑے ہیگی اے۔

گٹھ:امریکہ
ونی پگ

**ونی پگ** (انگریزی: Winnipeg) مانیتوبہ، کنیڈا د سب توں وڈا شہر تے راجدھانی اے۔

گٹھ:کینیڈا دے شہر
گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
ایڈمنٹن

ایڈمنٹن کینیڈا دے صوبے ایلبرٹا دا راجکعر اے۔ اے کیلگری توں مگروں دوجا وڈا شہر اے۔

## بارلے جوڑ
* 
* ایڈمنٹن وکی ٹریول گائیڈ
* http://www.movetoedmonton.com

گٹھ:کینیڈا
گرم پعرا

**گرم بھرا**  جیکب گرم (1785–1863) تے ولہلم گرم (1786–1859) دو جرمن پعرا سن جناں نے پریاں دیاں تے لوک کعانیاں کٹھیاں کیتیاں تے اوناں نوں چھاپیا۔ جیکب نے بولی اتے وی کم کیتا۔ دوناں پعراواں نے رل کے جرمن ڈکشنری لکھنی وی شروع کیتی۔

جیکب لڈوگ کارل گرم (4 جنوری 1785 نوں) تے ولہلم کارل گرم (24 فروری 1786 نوں) ہینا‎‎ؤ چ فرینکفرٹ دے نیڑے ہیسے چ جمے۔ اوہ چھ پعن پعرا سن۔ اوناں اپناں بچپن دا ویلہ پنڈ چ گزاریا۔ جدوں وڈا پعرا 11 وریاں دا ہویا تے اوناں دا پیو فلپ ولہلم مرگیا۔ دوویں پعرا کیسل دے فریڈرش جمنیزیم چ پڑے تے مکروں ماربرگ یونیورسٹی چ فنون پڑیا۔ اوناں دے پروفیسر فریڈرش فان سوگنی نے اوناں دے پرانے ویلیاں دا چاع جگایا۔ دوناں پعراواں نے لوک جرمن کعانیاں لبیاں تے اوناں نوں چھاپیا۔ 1806 چ جیکب ویسٹ فالیا دے بادشاہ دا درباری لائیبریرین بن گیا۔ 1812 چ گرم پعراواں نے پریاں دیاں کعانیاں دی پیلی کتاب لکھی۔ اے کعانیاں اوناں نے پنڈاں تھانواں چوں کٹھیاں کیتیاں۔ کج کعانیاں دوجیاں رہتلاں توں لی‎ياں۔ جیکب کعانیعاں نوں چھنڈدا پھوکدا سی تے ولہلم اینان بالاں دی سوہنی بولی چ لکھدا سی۔ 1830 چ دوویں پعرا گوٹنگن یونیورسٹی چ پروفیسر لگ گیۓ۔ 1837 چ ہینوور دے بادشاہ دے پرانے ظالماناں قنوناں نوں دوبارہ لاگو کرن تے اوہ بولے جس تے اوناں نوں نوکری توں کڈ دتا گیا۔ اگلے ورے اوناں نوں پرشیا دے بادشاہ نے برلن بلا لیا تے اوہ اوتھے ای ٹک گۓ۔ ایتھے اوناں نے جرمن بولی دی ڈکشنری لکھنی ٹوری جیدی پیلی کتاب 1854 چ چھپی۔ 

## ویاہ تے ٹبر

جیکب مرن تک کوارا ای ریا۔ ولہلم نے ویاہ کیتا تے اودے چار بال سن۔

### بارلے جوڑ
صوبہ اردبیل

ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔

ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔

صوبہ البرز ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ اردبیل شہر اے ۔

صوبہ البرز دے کل 9شہرستان نیں ۔

## باہرلے جوڑ

* Statistical Centre, حکومت ایران
* ایرانی صوبےآں دی سرمایہ کاری  ایران دی تجارتی ترقی دی تنطیم
* ایرانی وزارت داخلہ 
* صوبہ اردبیل دی سرکاری ویب سائیٹ 

گٹھ:ایران
گٹھ:ایران دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:صوبہ اردبیل
ٹیرول

## ٹیرول دے [[پنڈ]]

* انرولگراٹن
* انگاتھ
* اوڈرنز
* امہاؤسن
* امسٹربرگ
* ایلماؤ
* اسچگل

گٹھ:آسٹریا
گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ
اتلا آسٹریا

گٹھ:آسٹریا دے صوبے
گٹھ:اتلا آسٹریا
گٹھ:آسٹریا
گٹھ:آسٹریا دا جغرافیہ
برگنز

گٹھ:آسٹریا دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:آسٹریا
انزبرک

گٹھ:آسٹریا دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:آسٹریا
اراک

اراک ایران دا اک شہر اے تے ایران دے صوبہ مرکزی دا راجگہڑ اے تے اس صوبے دے شہرستان اراک دا انتظآمی مرکز وی اے ۔

گٹھ:ایران
برازجان

برازجان ایران دا اک شہرا ے تے ایران دے صوبہ بوشہر دے شہرستان دشتستان دا انتظامی مرکز اے ۔

گٹھ:ایران
گٹھ:ایران دے شہر
گٹھ:ایران دےآباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بوشہر
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پنج ککے

**پنج ککے** اوہ پنج سکھ مت دیاں چیزاں نے جیڑے خالصہ سکھ اپنے دسویں گرو، گرو گوبند سنگھ دے کہن تے ہر ویلے پاندے نیں۔ گرو گوبند سنگھ نےں پنج ککیاں نوں پان بارے 1699 چ بیساکھی امرت سنچار چ کیا۔ پنج ککے صرف بارلی پچھاں نیں اے اوناں دے ایمان دا اک انگ تے سکھ رہن سہن دا ناں اے۔
پنج ککے سکھ ہون دی نشانی نیں۔

پنج ککے اے نیں: کیس، کچھا، کنگھی، کڑا، کرپان۔

اوہ سکھ جیڑے پنج ککیاں نوں ورتدے نیں اوناں نوں امرتدھاری کیندے نینں تے جیڑے پنج ککیاں نوں نئیں ورتدے اونان نوں سہجداری کیندے نیں۔

## پنج ککے

File:Kirpan small.JPG|کرپان
File:Sikh man, Agra 10.jpg||کیس
File:Kara (Sikhism).jpg|کڑا
Kachera.jpg|کچھھرا، اکّ عقیدت مند سِکھ ہرمندر صاحب مقدس غسل کرن توں بعد کچھھرا پاوندا ہویا

File:Wooden kanga comb (Sikhism article of faith).JPG|کنگا
Siri Sahib ,one of five symbols of Sikhism , Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 05.jpg|سری صاحب،فنکارانہ پیکاری، گردوارا دربار صاحب کرتارپور



### بارلے جوڑ
* پنح ککے 
* پنح ککے 
* پنح ککے
گرو گوبند سنگھ

گرو گوبند سنگھ (ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ) سکھ مت دے دسویں گرو سن۔ اوہ پٹنہ بہار ہندستان چ جمیا تے نوں وریاں دی سی جدوں 11 نومبر 1675 نوں اودے پیو گرو تیغ بہادر دی موت تے گرو چن لیا گیا۔ اوہ سکھاں دا سردار، شاعر، لڑاکا تے فلسفی سی۔

گرو گوبند سنگھ نے اپنے مگروں کسے وی ہور نوں گرو بنان توں روک دتا۔ اونے خالصہ دی وی نیو رکھی۔
دلیپ سنگھ

دلیپ سنگھ پنجاب دے مہاراجہ رنجیت سنگھ تے مہارانی جند کور دا پتر سی۔ اوہ ہلے اک ورے دا ای سی جے رنجیت سنگھ مر گیا۔ اودی ماں جند کور اودی نگراں سی۔ انگریزاں دے ہتھوں پنجاب دی ہار باجوں اونوں پنجاب چھڈنا پیا تے انکریزاں نے اونوں انگلیند ٹور دتا۔ اوتھے ملکہ وکٹوریہ نے کوہ نور ہیرا اودے کولوں لیلیا۔ 1860 چ اپنی ماں نوں ملن لئی ہندستان آیا تے اونوں نال انگلینڈ لے گیا۔ دلیپ سنگھ 55 وریاں دا ہوکے 1893 چ پیرس چ مرگیا۔

### بارلے جوڑ

٭دلیپ سنگھ تے ویب سائیٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جند کور

مہارانی جندکور پنجاب دے سکھ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی ٹبری سی۔ اوہ آخری سکھ مہاراجہ دلیپ سنگھ دی ماں سی۔ 

جند کور 1817 نوں گجرانوالہ دے اک پنڈ چاچڑ چ اک سکھ سردار منا سنگھ دے گھر جمی۔ 1835 چ اوہناں دا ویاہ مہاراجہ رنجیت سنگھ نال ہوگیا۔ رنجیت دے مرن تے جندکور دا پتر دلیپ سنگھ نکا سی ایس لئی جندکور اودی نگراں سی تے اینج سکھ سلطنت چ وی اودی سنی جاندی سی۔ انگریزاں اوناں نوں پیلے شیخوپورہ تے فیر وارانسی چ بندی بنا دتا۔ وارانسی توں اوہ نس اے نیپال ٹر گ‎ئی۔ 1860 چ اپنے پتر نون ملن کلکتہ آئی تے ایتھوں اوہ اودے نال انگلینڈ ٹر گئی جتھے 1863 چ اوہ مر گئی۔

### بارلے جوڑ
٭http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/jindkaur.html
گرو تیغ بہادر

**گرو تیغ بہادر** (ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ)سکھ مت دے نوویں گرو نیں۔ اوہ 20 مارچ 1665 نوں گرو بنے۔ اوہ 1 اپریل 1621 نوں امبرسر وچ جمے اوہناں دے پیو دا ناں گرو ہرگوبند سی جیہناں دے اوہ پنجاں چوں سبھ توں نکے پتر سن۔ گرو تیغ بہادر نے تلوار چلانا تے لڑائی دے دوجے کم سکھے۔ 4 فروری 1631 نون اوناں دا ویاہ گجری نال ہویا۔ گرو ہرگوبند دے کہن تے نانکی گرو تیغ بہادر دی ماں، تیغ بہادر تے گجری پنڈ بکالہ ٹر آۓ۔

مغل بادشاہ اورنگزیب دے کہن تے اوناں نون پھڑ للیا گیا تے 11 نومبر 1675 نوں چاندنی چوک دلی چ اوناں نوں پھانسی دیدتی گئی۔

### باہرلے جوڑ
* گرو تیغ بہادر
* 
* 
* وڈیو

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ گرو
گرو انگد دیو

گرو انگد دیو سکھاں دے دس گروواں چون دوجے کرو نیں۔ اوہ 31 مارچ 1504 نوں پنجاب دے ضلع مکتسر دے پنڈ سراۓ ناگا چ جمے۔ اوناں دے پیو دا ناں پھیرو تے ماں دا ناں ماتا رامو سی۔ اونان دا ناں لہنا رکھیا گیا۔ اوناں دا ویاہ ماتا کھیوی نال 1520 ج ہویا جیدے تون اونان دے دو پتر تے دو تعیاں سن۔ 1538 چ گرو نانک نے اپنے پتراں نون چھڈ کے اپنے شگرد لہنا نوں سکھاں دا اگلا گرو بنایا۔
**گورو انگد دیوَ جی** سکھاں دے دوسرے گرو سن، اہنا دا جنم 31 مارچ 1504 وچّ پھیرو ملّ جی دے گھر ماتا دیا جی دی ککھوں ہویا۔ اس سمیں ایہناں دا نام لہنا سی۔ مڈھلی ودیا ختم کرن پچھوں بھائی لہنا جی نے اپنے پروارک دھندے وچّ بھاگ لینا ارمبھ کر دتا۔ اوہناں دا ویاہ سنّ 1521 ای:   وچ بیبی کھیوی جو کہ کھڈور دے نال لگدے پنڈ سنگھر دے رہن والے سن ، نال ہویا۔سنّ 1526 وچ پتا پھیرو ملّ جی دے اکال چلانے پچھوں ساری گھر تے وپار چلاؤن دی ذمہ واری لہنا جی تے آن پئی۔
## کم
گرو انگد دیو نے اک نویں لپی گرمکھی بنائی۔ گرو نانک دی جیون کتھا لکھی۔ لنگر نون ٹوری رکھیا۔ گرنتھ صاحب دے 63 شلوک لکھے ۔
## سنتان
لہنا جی دے گھر دو پتر داس جی (داسو جی) سنّ 1522 نوں  سنگھر وکھے تے دات جی(داتو جی) سنّ 1537 نوں کھڈور وکھے پیدا ہوئے۔ دو پتریاں بیبی امرو سنّ 1524 تے کجھ چر بعد بیبی انوکھی جی پیدا ہوئیا۔

### کھڈور وکھے
پتا جی دے اکال چلانے اپرنت آپ نے اپنا وپار کھڈور وکھے ارمبھیا جو کہ جرنیلی سڑک تے سی اتے چھیتی ہی پرسدھی حاصل کر لئی۔جوالا مکھی ہر سال جان دا سنگ اتھے وی قایم کر لیا تے سرداری حاصل کیتی۔
### گورو نانک صاحب لئی کھچّ
اک وار کجھ جوگیاں تے سدھاں نال سنگ وچ ہوئی چرچہ سمیں نانک تپے بارے سوئِ سنی۔
پھر بائی جودھ جو سنگھر دے واسی سن تے گورو نانک صاحب دے سکھ سن ، جد اوہ پنڈ آئے تاں اوہناں دے مکھوں گورو نانک صاحب دِ بانی سنی۔ گھرو نانک صاحب لئی پربل کچّ ہو گئی تے سنگ نوں منا لیاں کہ جوالا مکھی دے راہ جادے ہوئے کرتارپور گورو صاحب دے درشن کردے ہوئے جانگے۔
گرو انگد دیو نے شری امر داس نوں سکھاں دا تیجا گرو بنایا۔ اوہ 29 مارچ 1552 نوں 48 وریاں دے ہوکے مرگۓ۔ 
#### باہری کڑی
قدرتی نور ، جیونی گورو انگد دیوَ جی کرت پرو ستبیر سنگھ
ایلام شہر

ایلام شہر لیندے ایران دے اک صوبہ ایلام دا راجکعر اے۔ 2005 دی گنتی دے مطابق ایس علاقے دی ابادی 168,478 سی تے ایتھے وڈی گنتی کرد لوکاں دی اے۔

گٹھ:ایران
کرمان

**کرمان** صوبہ کرمان، ایران دی کرمان کاؤنٹی دے وچلے ضلعے دا اک شہر اے تے صوبے، کاؤنٹی تے ضلع دا راجگڑھ وی ہیگا اے۔ ٢٠٠٦ دی قومی لوک گنتی اچ، اس دی آبادی ١٢٧٫٨٠٦ گھراں اچ ٤٩٦٫٦٨٤ سی۔ ٢٠١٦ دی نویں تے سجّر لوک گنتی نے ١٦٢٫٦٧٧ گھراں وچ ٥٣٧٫٧١٨ افراد دی آبادی ظاہر کیتی۔ ایہہ صوبے دا سب توں وڈا تے ودھیا پھُلیا شہر اے تے جنوب مشرقی ایران دے اہم ترین شہراں وچوں ہک اے۔ رقبے دے لحاظ توں وی ایہہ ایران دے وڈے شہراں وچوں ہک اے۔ کرمان اپنی لمی تریخ تے مضبوط ثقافتی ورثے لئی مشہور اے۔
## نگار خانہ

File:Ganjali Khan Mosque.JPG|
File:South east court side school.jpg|
File:Ganjali Khan Square.jpg|
File:Shazdeh Garden Mahan Iran.jpg|
File:Baghe shahzadeh.jpg|
File:Gonbade jabaliyeh1.jpg|
File:Shah Nematollah Vali Shrine 07.jpg|
File:Shah Nematollah Vali Shrine 06.jpg|
File:Kerman Friday Mosque entrance.JPG|
File:Malek mosque kerman iran.jpg|
File:Rayen Castle Kerman.jpg|
File:Ganjali Khan Bazaar.jpg|
File:Museum of Zoroastrians - Kerman.jpg|
File:Patteh-Kerman.png|
File:Kerman Railway Station.jpg|
پٹنا

**پٹنا** (ਪਟਨਾ) شہر بھارت دے ‏‏صوبے بیہار دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ جدید پٹنا دریائے گنگا دے جنوبی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہدے کول ای دریائے کوسی ، سون ، گنڈک تے پنپن وی گنگا وچ ڈگدے نيں۔ پٹنہ د‏‏ی لمبائی تقریباً 25 کلومیٹر تے چوڑائی 9 – 10 کلومیٹر ا‏‏ے۔ 18 لکھ آبادی دے نال پٹنہ بھارت وچ آبادی دے لحاظ تو‏ں 14واں نمبر اُتے ا‏‏ے ۔

اپنی تریخی اہمیت تے ریاست دا صدر مقام ہون دے نال نال پٹنا صحت تے تعلیم دا مرکز وی ا‏‏ے ۔ مقامی معیشت دا زیادہ تر دارومدار خدمات د‏‏ی صنعت اُتے اے جس دے باعث ضلع پٹنہ د‏‏ی فی کس آمدنی بہار وچ باقی تمام ضلعے تو‏ں زیادہ اے: 31,441۔ 
اس وقت ایہ دنیا دا 21واں سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر جدو‏ں کہ بھارت دا 5واں سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر ا‏‏ے۔ 
جون 2009 وچ عالمی بینک نے نواں کاروبار شروع کرنے دے لئی بھارت وچ دہلی دے بعد پٹنہ نو‏‏ں دوسرا بہترین شہر قرار دتا۔ 
پٹنہ دنیا دے قدیم ترین مسلسل آباد شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 
قدیم پٹنہ، جدو‏ں اس دا ناں پاٹلیپُترا سی، سلاطنت مگدھ دا راجگڑھ سی ۔ پاٹلیپُترا علوم و فنون دا وی مشہور مرکز سی ۔ موریا سلطنت دے دور وچ ، لگ بھگ 300 ق م، اس د‏ی آبادی 4,00,000 نفوس اُتے مشتمل سی۔  شہر دا پرانا قلعہ بند حصہ، جو مقامی طور اُتے پٹنہ سٹی کہلاندا اے، اک اہ‏م تجارتی مرکز ا‏‏ے۔

 
بدھ مت ، ہندو مت تے جین مت دے تھ‏‏اںو‏اں مقدسہ ویشالی ، راجگیر ، نالندہ ، بودھ گَیا تے پاواپوری قریب ہی واقع نيں۔ پٹنہ سکھاں دے لئی وی مقدس اے کیونکہ سکھاں دے دسويں گرو ، گرو گوبند سنگھ ، ایتھ‏ے پیدا ہوئے سن ۔

## مورتاں

فائل:Maurya empire in 265 BCE.jpg|
فائل:SungaEmpireMap.jpg|

فائل:GuptaEmpire300-550.png
فائل:Map for Gupta Empire and tributaries.svg

 

## حوالے

 

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گرو امر داس

گرو امر داس سکھاں دے دساں گروواں چوں تیجا گرو سی۔ امر داس نوں 26 مارچ 1552 چ گرو بنایا کیا۔ داس اک زمیندار تیج بھان بھلا تے ماں لچھمی جی دا سب تون وڈا پتر سی۔ اوہ امرتسر پنجاب دے نیرے اک پند بسرکے چ جمیا۔ امر داس 73 وریاں دا سی جدون اونون گرو بنایا گیا۔

گرو امر داس 5 مئی 1479 نوں جمے تے 1 ستمبر 1575 نون مر گۓ۔
## کم

٭ گردوارا آن والے لئی ضروری کردتا جے اوہ پہلے لنکر کھاۓ فیر گرو نال میل ہووگا۔

٭ زات برادری دے نکھیڑے نون مکا دتا۔

٭ ستی دی رسم نون مکا دتا۔

٭آنند صاحب دی عبادت ٹوری۔

٭گرو گرنتھ صاحب چ 907 اشلوکاں دا وادا کیتا۔

٭سکھ سنگت نوں 22 ٹانیاں چ ونڈیا۔

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ گرو
مریوان

**مریوان ،** مریوان شہرستان دا راجگڑھ ، عراق دے نال سرحدی شہراں وچو‏ں اک اے ، جو صوبہ کردستان دے راجگڑھ سنندج شہر تو‏ں 125 کلومیٹر مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔