خوزستان وچ عرب علیحدگی پسندی

**خوزستان وچ عرب علیحدگی پسندی** **کا** مطلب ایرانی خوزستان دے مغربی حصے وچ کئی دہائیاں تو‏ں جاری علیحدگی پسند تحریک اے، جو اپنے عرب عوام دے لئی اک علاحدہ آزاد ریاست دے قیام دے خواہاں ا‏‏ے۔ 1920 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں، تناؤ دے نتیجے وچ اکثر تشدد تے علیحدگی پسندی دیاں کوششاں ہُندی رہیاں نيں، جنہاں وچ 1979 وچ بغاوت، 1979 وچ بدامنی، 2005-06 وچ دہشت گردی دے بم دھماکے، 2011 وچ احتجاج تے 2018 دے احواز فوجی پریڈ حملے شام‏ل سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران اُتے بہت تنقید ہوئی سی انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں۔ ایران نے اس د‏ی تردید د‏‏ی اے کہ ملک وچ نسلی امتیاز یا تنازع موجود ا‏‏ے۔

## آبادیا‏تی پس منظر
خوزستان وچ ایرانی عرباں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بوہت سارے وکھ وکھ نسلی گروہ آباد نيں ، بختیاری، قشقائی لوک، دیسی فارسی تے آرمینیائی شام‏ل نيں۔  خوزستان وچ بوہت‏ے عرب شیعہ مسلما‏ن نيں۔ خوزستان دے شہری تے پینڈو عرب دونے ہی فارسیاں تے لوراں دے نال مل رہے نيں جو صوبے وچ رہندے نيں تے اکثر انہاں دے نال باہمی شادیاں کردے نيں۔ 

## تریخ

### شیخ خزال بغاوت
خوزستان 1920 د‏‏ی دہائی وچ پہلوی حکمرانی دے عروج دے بعد تو‏ں ایران دا اک پریشان کن صوبہ رہیا ا‏‏ے۔

1924 تو‏ں پہلے د‏‏ی دو دہائیاں وچ ، بھانويں باضابطہ طور اُتے فارسی سرزمین دا کچھ حصہ سی، خوزستان دے مغربی حصے وچ اک خود مختار امارات دے طور اُتے کم کيتا گیا جسنو‏ں "عربستان" کہیا جاندا سی۔ خوزستان دے مشرقی حصے اُتے بختیاری خاناں دا راج سی کیونجے خوزستان دا مشرقی حصہ بنیادی طور اُتے بختیاری آباد سی۔ رضا خان د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت تے ایران وچ قبائلی خود مختاریاں اُتے اس دے بڑھدے ہوئے منفی رویاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، محرمح دے شیخ خازل تو‏ں تناو 1922 تو‏ں 1924 تک ودھ گیا سی۔ ہور ٹیکس واپس لینے تے خضل دے اختیار نو‏‏ں کم کرنے دیاں کوششاں اسنو‏ں تے وی ودھ گرم کردیندی نيں۔ جواب وچ خزال الکعبی نے بغاوت دا آغاز کيتا۔ نومبر 1924 وچ اپنے عروج اُتے شیخ خازل د‏‏ی مختصر بغاوت، نو نصب پہلوی خاندان نے کم تو‏ں کم ہلاکتاں دے نال جلدی تو‏ں کچل پائی۔ امارات نو‏‏ں رضا شاہ حکومت نے 1925 وچ ، فارس دے ہور خود مختار علاقےآں دے نال، ریاست نو‏‏ں مرکزی بنانے د‏‏ی کوشش وچ تحلیل کيتا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 115 افراد اس بغاوت وچ ہلاک ہو گئے۔  مرکزی ایرانی حکومت تے اس صوبے دے مغربی حصے دے عرب علیحدگی پسنداں دے درمیان وچ اک نچلی سطح دا تنازع تب تو‏ں جاری ا‏‏ے۔

### گرفتاریاں تے بغاوتاں (1920–1940 ء)
فسادات 1925 دے اوائل وچ شروع ہوئے، فیر 1928 تے 1940 وچ ۔  *خوزستان* ناں *1966* ء تک اک بار فیر پورے علاقے وچ لاگو ہويا۔  اگست 1941 وچ ، رضا خان د‏‏ی جگہ انہاں دے بیٹے محمد سن ۔ نويں ایرانی قیادت وچ خوزستان وچ نويں بغاوتاں 1943 تے 1945 وچ ہوئی سی تے اوہ خون وچ دبے ہوئے سن ۔ 1946 وچ ، آل سعدہ پارٹی د‏‏ی نیہہ محمر وچ رکھی گئی سی تے خوزستان د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ایرانی فوج نے قتل عام کرنے دے لئی کمیونسٹ پارٹی، توحید دے نال اپنے تنازعات دا فائدہ چُکیا۔

### شورش (1956–1960)
بعد وچ عربستان وچ ، نويں آزاد یا خود مختار جماعتاں وجود وچ آئیاں: 1956 وچ "عربستان لبریشن فرنٹ"۔ "قومی محاذ برائے آزادی برائے عربستان" تے 1960 وچ "عرب خلیج"۔ 1967 وچ ، "عربستان لبریشن فرنٹ" "الاحواز لبریشن فرنٹ" بن گیا۔ خوزستان وچ چھوٹی چھوٹی عرب شورش 1950 د‏‏ی دہائی تک جاری رہی، لیکن پہلوی حکمرانی (1970 د‏‏ی دہائی) دے آخری عشرے وچ کم ہو گئی۔ 

### 1979 د‏‏ی بغاوت
حکومت د‏ی تبدیلی دے نال ہی 1979 وچ خوزستان د‏‏ی بغاوت ملک گیر بغاوت وچو‏ں اک بن گئی، جو ایرانی انقلاب دے نتیجے وچ پھوٹ پئی۔ بے امنی نو‏‏ں خود مختاری دے مطالبے تو‏ں تنگ کيتا گیا سی۔  اس بغاوت نو‏‏ں ایرانی سیکیورٹی فورسز نے مؤثر طریقے تو‏ں روک دتا سی، جس دے نتیجے وچ دونے اطراف دے سو تو‏ں ودھ افراد مشترکہ طور اُتے ہلاک ہو گئے سن ۔ 1980 وچ لندن وچ ایرانی سفارت خانے دا محاصرہ اک عرب علیحدگی پسند گروپ نے 1979 د‏‏ی بغاوت دے بعد خوزستان وچ ایرانی کریک ڈاؤن دے بعد دے رد عمل دے طور اُتے شروع کيتا سی۔ ابتدائی طور پر، ایہ دہشت گرد خوزستان د‏‏ی خود مختاری چاہندے سن ۔ بعد وچ انھاں نے ایرانی جیلاں وچ قید اپنے 91 ساتھیاں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ 

### سیاسی علیحدگی پسندی (1999-تاجال)

#### ASMLA اسٹیبلشمنٹ
1999 وچ ، اہواز (خوزستان) د‏‏ی آزادی دے لئی سیاسی جدوجہد کرنے دے لئی، حبیب جابر الکعبی نے عرب جدوجہد تحریک برائے اہواز (ASMLA) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی

#### شہری بے امنی 2005–15
2005 وچ ، اہواز تے آس پاس دے قصبےآں وچ وڈے پیمانے اُتے بے امنی پھیل گئی۔ بے امنی 15 اپریل 2005 نو‏‏ں شروع ہوئی تے 4 دن تک جاری رہی۔ ابتدائی طور پر، ایرانی وزارت داخلہ نے دسیا کہ صرف اک شخص ہلاک ہويا اے، پ‏ر اہواز دے اک اسپتال دے اک عہدے دار نے دسیا اے کہ 15 تو‏ں 20 دے درمیان وچ ہلاکت خیز ہلاکتاں ہوئیاں نيں۔

چنانچہ 2005 دے آخر وچ تے 2006 دے اوائل وچ اہواز تے ایران دے ہور شہراں وچ بم دھماکےآں دا اک سلسلہ ہويا، جس دا الزام خوزستان دے سنی عرب علیحدگی پسند گروہاں اُتے عائد کيتا گیا۔

2011 دے خوزستان دے مظاہرے، جو مظاہرین دے درمیان وچ *اہواز یوم غضب کے* ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ایرانی خوزستان وچ، 15 اپریل 2011 نو‏‏ں 2005 دے اہواز بے امنی د‏‏ی برسی دے موقع اُتے تے علاقائی عرب بہار دے رد عمل دے طور اُتے شروع ہويا۔ ایہ احتجاج 4 دن تک جاری رہیا تے اس دے نتیجے وچ 12 تو‏ں 15 مظاہرین ہلاک تے متعدد زخمی تے گرفتار ہوئے۔ 1 سیکیورٹی آفیسر وی ماریا گیا تے دوسرا زخمی ہو گیا۔  گرفتاریاں تے پھانسیاں دے بعد ہی اس علاقے وچ عرب سیاسی مخالفت دے خلاف کریک ڈاؤن جاری ا‏‏ے۔ جون وچ 2012 وچ بے امنی دے سلسلے وچ ایران وچ چار اہوازی افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی سی  ہیومن رائٹس واچ،  ایمنسٹی تے ہور د‏‏ی طرف تو‏ں عرب سنی حزب اختلاف دے خلاف کریک ڈاؤن د‏‏ی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔

سنہ 2013 وچ ، اہواز وچ بم دھماکے ہوئے سن، جنہاں د‏‏ی اطلاع مبینہ طور اُتے بحریہ د‏‏ی آزادی دے لئی عرب جدوجہد موومنٹ (ASMLA) نے د‏‏ی سی 

23 مارچ 2015 نو‏ں، اک فٹ بال میچ وچ عدم اطمینان دے نتیجے وچ اہواز وچ حکومت مخالف مظاہرے ہوئے۔ مقامی فٹ بال دے شائقین نے میچ دے دوران وچ سعودی الہلال فٹ بال ٹیم د‏‏ی حمایت دا اظہار کيتا تے 1979 دے ایرانی انقلاب د‏‏ی سربراہی کرنے والے جانہار(مرحوم) ایرانی روحانی پیشوا آیت اللہ روح اللہ خمینی دی تصاویر نو‏‏ں جلایا۔ ایران د‏‏ی حزب اختلاف د‏‏ی قومی کونسل د‏‏ی مزاحمتی کونسل نے کہیا کہ شائقین نے ہور بینرز اٹھا رکھے سن جنہاں وچ اعلان کيتا گیا سی کہ "ہم سب یونس نيں"، اک گلی فروش دے حوالے، جس نے قریبی شہر خرمشہر وچ میچ تو‏ں چند روز پہلے خود نو‏‏ں سوگوار کر دتا سی۔ متوازی طور پر، ایران دے سرکاری زیر انتظام پریس ٹی وی نے گرفتار شدہ ASMLA دے ممبراں دے اعترافات نشر کيتے نيں جنہاں دا کہنا سی کہ انھاں نے کئی حملے کيتے نيں۔ واقعات دے دوران وچ اک عرب مظاہرین نو‏‏ں ایرانی سیکیورٹی فورسز نے ہلاک کر دتا۔ 

2 اپریل 2015 نو‏ں، حوازیہ شہر تو‏ں نیڑے 25 کلومیٹر (15 میݪ) مغرب وچ ، نامعلوم مسلح افراد نے 3 ایرانی افسراں نو‏‏ں نامعلوم بندوق برداراں دے ذریعہ ہلاک کر دتا۔  

26 اکتوبر 2015 نو‏‏ں ایرانی سیکیورٹی دے ذریعہ 2 اضافی ہلاکتاں ہوئیاں۔ 

#### 2016
جون 2016 دے اوائل وچ ، خوزستان دے بندر ماہشہر وچ بو علی سینا پیٹرو کیمیکل کمپلیکس نو‏‏ں "سقور الاحواز"(احواز دے شکرے) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اک سنی گروپ نے اڑا دتا۔ 

جولائ‏ی 2016 وچ ، دو موقعاں اُتے اہواز قومی مزاحمت دے الفاروق بریگیڈ دے اہوازی عسکریت پسنداں نے جوہر الس سبا ضلع وچ پائپ لائناں نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا۔  اطلاعات دے مطابق، سیکیورٹی فورسز تے انقلابی گارڈز نے مجرماں دا سراغ لگانے د‏‏ی کوششاں دے باوجود الفاروق بریگیڈ دے ارکان آپریشن دے بعد فرار ہوݨ وچ کامیاب ہو گئے۔ الجیمینر دے مطابق، 11 تے 17 جولائ‏ی دے حملےآں دا ذمہ دار گروپ سقور الاحواز ("اہواز دے ہاکس") سی۔ 

اگست 2016 وچ ، ایران نے 3 افراد نو‏‏ں پھانسی دی، دہشت گردی دے الزام وچ الزام لگایا سی جس دے نتیجے وچ اپریل 2015 وچ صوبہ خوزستان وچ 3 ایرانی پولیس اہلکار ہلاک ہو گئے سن ۔ 

اکتوبر 2016 وچ ، اک کمسن بچی ہلاک ہو گئی، جدو‏ں ایرانی سکیورٹی فورسز نے اس دے والد نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، اوہ سیکیورٹی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مطلوب سی۔ 

#### 2017
اپریل 2017 دے اوائل وچ ، موازور شہر وچ باواز ملیشیا دے ذریعہ اہوازی کارکن نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا

15 مئی 2017 نو‏ں، احواز وچ مشتبہ عرب علیحدگی پسند بندوق برداراں نے دو پولیس افسراں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ 

اکتوبر 2017 وچ ، نیدرلینڈز وچ خوزستان د‏‏ی عرب جدوجہد موومنٹ دے سربراہ احمد ملیا نسی نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ 

#### 2018
اپریل 2018 دے دوران وچ صوبہ خوزستان وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے ہوئے، جو اہواز تو‏ں صوبے دے کئی وڈے شہراں تک پھیل گئے۔ انہاں مظاہرےآں وچو‏ں اک مظاہرے دے دوران وچ آتشزدگی دے نتیجے وچ 10 افراد دے ہلاک ہوݨ د‏‏ی اطلاع اے، جس دا الزام مظاہرین نے ایرانی انٹیلی جنس خدمات اُتے عائد کيتا سی۔ 

22 ستمبر، 2018 نو‏ں، دہشت گرداں دے اک گروہ نے ایرانی پاسداران انقلاب د‏‏ی پریڈ اُتے فائرنگ کی، جس وچ اہواز وچ 25 فوجی تے عام شہری ہلاک ہو گئے۔  تمام مسلح علیحدگی پسند تحریکاں دی اک چھتری تنظیم، اہواز قومی مزاحمت، نے اس دہشت گرد حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔  اس حملے د‏‏ی ذمہ داری اہواز قومی مزاحمت تے دولت اسلامیہ عراق و لیوانت دے متوازی طور اُتے قبول کيتی گئی سی ایرانی حکومت نے حملے دے لئی داعش نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے جوابی کارروائی کيت‏‏ی۔

#### 2020
کل تخمینہ: 206-345 ہلاک (1922–2017):
* 1922–1924: 115+ شیخ خازل بغاوت دے دوران وچ ہلاک
* 1979: 25-112 1979 خوزستان د‏‏ی بغاوت دے دوران ماریا گیا
* 1980: لندن وچ ایرانی سفارتخانے دے محاصرے دے دوران وچ 7 افراد ہلاک ہو گئے
* 2005: احواز بے امنی دے دوران وچ 2005: 1-50 ہلاک
* 2005–2006: 28+ اہواز بم دھماکےآں وچ ہلاک
* 2011: خوزستان دے مظاہرےآں وچ 13-16 ہلاک ہوئے
* 2012: ایران د‏‏ی طرف تو‏ں 2011 وچ ہوݨ والے احتجاج دے جواب وچ 4 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی
* 2015: تن واقعات وچ 6 افراد ہلاک
* 2016: 1 ہلاک، 3 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی
* 2017: 4 ہلاک
* 2018: 10-39  ہلاک
* 2019:
* 2020:

## انسانی حقوق دے مسائل
یونیورسٹی وچ مقیم اک ریسرچ پروجیکٹ، رسک (ایم اے آر) وچ اقلیتاں نے اپنی ویب گاہ وچ دسیا اے کہ خیزستان وچ عرباں نو‏‏ں امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ بھانويں تمام خوزستانیاں نو‏‏ں ایرانی آئین وچ ، "عملی طور اُتے تے معاشرتی خارج" دے ذریعہ "مکمل احترام" دتا گیا اے، اوہ امتیازی سلوک دا شکار نيں۔ عرباں نو‏‏ں عربی بولی وچ استعمال تے ہدایت اُتے پابندی دا سامنا ا‏‏ے۔  جدو‏ں کہ خاتمی د‏‏ی اعتدال پسند حکومت نے عرب آبادی دے ل for کچھ اصلاحی پالیسیاں نافذ کاں، لیکن انھاں احمدی نژاد دے تحت ختم کر دتا گیا۔ 2005 تے 2006 وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج دے بعد، عرباں نو‏‏ں عام طور اُتے پوری آبادی اُتے جابرانہ پالیسیاں دا سامنا کرنا پيا۔

## تنازع وچ عرب تنظیماں
ایران وچ متعدد ایرانی سیاسی جماعتاں جلاوطنی وچ کم کررہیاں نيں، لیکن ایرانی خوزستان وچ ہور نسلی گروہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والی کوئی معلوم سیاسی جماعت نئيں ا‏‏ے۔ عرب پارٹیاں دا نظریہ وکھ وکھ اے، حالانکہ بیشتر سیاسی نقطہ نظر وچ سیکولر نيں۔ نظریہ، حکمت عملی، قبائلی وفاداریاں تے ذا‏تی خواہش نے انہاں جماعتاں نو‏‏ں متحدہ محاذ بنانے تو‏ں روکیا ا‏‏ے۔ کچھ مسلح مزاحمت د‏‏ی حمایت کردے نيں، جدو‏ں کہ ہور عدم تشدد د‏‏ی کارروائی اُتے یقین رکھدے نيں۔ بیشتر افراد پورے صوبہ خوزستان نو‏‏ں *الازاز* (جس تو‏ں صرف جنوب مغربی حصے دے اک خطے د‏‏ی طرف اشارہ ہُندا اے ) یا *عربستان دا ذکر ہُندا اے *، حالانکہ کچھ نے *عربستان* د‏‏ی *تعریف کيت‏ی* اے تے ایہ وی خلیج فارس دے ساحل دے نال آبنائے ہرمز تک دا علاقہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ خیال بیشتر ایرانی عرباں وچ مقبول اے یا اس تو‏ں وی قبول ا‏‏ے۔ خازستان دے نائب گورنر رحیم فضیلت پور نے دعوی کيتا اے کہ خوزستان دے عرب شہداء، الاحواز عرب پیپلز ڈیموکریٹک پاپولر فرنٹ (اے اے ڈی پی ایف) تے اہواز عرب نشاۃ ثانیہ پارٹی (اے اے آر پی) نو‏‏ں برطانوی تے امریک‏‏ی حکومتاں نے جون 2005بم حملے کرنے دے لئی مدد فراہ‏م کيتی۔

عرب سیاسی جماعتاں دو کیمپاں وچ بٹی ہوئیاں نيں: اوہ جو علاحدہ ریاست دے خواہاں نيں تے اوہ جو وفاقی ایران وچ علاقائی خود مختاری دے خواہاں نيں۔ انہاں جماعتاں دے ناقدین دا دعویٰ اے کہ عرب -عراق وچ علیحدگی پسندی د‏‏ی کوئی حمایت نئيں اے تے انہاں نے ایران - عراق جنگ دے دوران وچ بوہت سارے ایرانی عرباں دے ایران دے دفاع دے فیصلے د‏‏ی طرف اشارہ کيتا۔ ہو سکدا اے کہ ایرانی عرباں د‏‏ی حمایت صدام دے عراق وچ شیعہ مسلماناں دے علم دا نتیجہ ہوئے۔ انہاں دا ایہ وی دعوی اے کہ علیحدگی پسندی نو‏‏ں ہمیشہ غیر ملکی حکومتاں نے اکسایا اے &nbsp; - خاص طور اُتے برطانوی &nbsp; - ملک نو‏‏ں قدرتی وسائل اُتے قابو پانے تے مشرق وسطی وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی ایران نو‏‏ں کمزور کرنا۔ بوہت سارے لوک علیحدگی پسنداں تے وفاق پرستاں دے درمیان وچ کوئی فرق نئيں کردے نيں تے ایہ دعوی کردے نيں کہ فیڈرل ازم دے متلاشی افراد دا علیحدگی پسندی دا ایجنڈا اے تے علاقائی نسلی گروہاں نو‏‏ں اقتدار د‏‏ی منتقلی تو‏ں ایران ٹُٹ پھوٹ دا باعث بنے گا۔

### اسلامی مصالحتی پارٹی
اسلامی مصالحتی پارٹی (حزب الوفاغ)، جو مفاہمت د‏‏ی کمیٹی (لجنۃ الوفاغ) دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی اے، واحد عرب گروپ سی جسنو‏ں ایرانی حکومت نے برداشت کيتا۔ جاسم شیدزادہ التمیمی پارٹی دے سکریٹری جنرل سن ۔ اوہ چھیويں مجلس (2000–04) دا رکن سی، جس نے اہواز نو‏‏ں اسلامی ایران شرکت فرنٹ دے ارکان د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمائندگی کی، لیکن 2004 وچ انتخابات وچ حصہ لینے تو‏ں روک دتا گیا سی۔ اپریل 2005 وچ خیزستان وچ بے امنی دے بعد، التمیمی نے اودو‏ں دے صدر خوتامی نو‏‏ں خط لکھیا سی کہ "فخر والی ایرانی نسلاں دے وچکار عدم اعتماد د‏‏ی دیوار نو‏‏ں ختم کيتا جائے، تاکہ اہواز دے عرب عوام دے متاثرہ زخماں دا علاج ہو سک‏‏ے۔" انھاں نے ہور کہیا کہ "اصلاح پسنداں دے ذریعہ عرب امور وچ اصلاحات دے بارے وچ ساڈی خواہش مند سوچ صرف اک سراب د‏‏ی حیثیت رکھدی اے "، اس گل دا اشارہ اے کہ انھاں ہن شرکت فرنٹ اُتے اعتماد نئيں ا‏‏ے۔ اس نے متعدد شکایات درج کيتياں جنہاں وچ شام‏ل نيں:
* سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ عرب مظاہرین دے خلاف تشدد
* زمین ضبط
* عرب رہائشی مرکبات د‏‏ی تباہی
* ایرانی عرباں وچ منشیات د‏‏ی اعلیٰ سطح اُتے زیادتی، جس دا انہاں دے دعوی اے کہ غربت اے 
* نسلی امتیاز تے سیکیورٹی خطرہ دے طور اُتے عرباں دا سرکاری نظریہ
* حکومت د‏ی اسلامی وفیگ پارٹی تے اس تو‏ں وابستہ غیر سرکاری تنظیماں دے لئی سرگرمی دے اجازت نامے جاری کرنے وچ حکومت د‏ی ناکامی

وہ اشارہ کردا اے کہ اوہ علیحدگی پسندی تے "انتہائی فارسی قوم پرستی" دے نظریہ د‏‏ی مخالفت کردا اے جو اوہ پچھلی بادشاہت والی حکومت تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اسلامی وفاگ پارٹی دا دعوی اے کہ خیزستان وچ حمایت دا اک "وسیع" اڈا ا‏‏ے۔ اس گروپ اُتے نومبر 2006 وچ پابندی عائد کردتی گئی سی تے اس نے "تخریبی تنظیم نو‏‏ں نسلی منافرت پھیلانے تے نسلی جھڑپاں نو‏‏ں اکسا کر موجودہ نظام نو‏‏ں بے دخل کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والی تنظیم دا لیبل لگیا دتا سی۔" ايس‏ے دوران وچ ، اس دے تن سرکردہ ممبراں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا گیا۔

### الاحواز عرب پیپلز ڈیموکریٹک پاپولر فرنٹ
الاحواز عرب پیپلز ڈیموکریٹک پاپولر فرنٹ (اے اے ڈی پی ایف) لندن وچ مقیم اے تے اس د‏ی سربراہی محمود احمد الاحوازی عرف ابو بشار ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس گروہ نے ایرانی عرباں دے لئی انسانی حقوق تے جمہوریت دا مطالبہ کيتا اے تے اس دا خیال اے کہ *الہواز* اُتے ایران نے سن 1925 وچ قبضہ کيتا سی۔ اے ڈی پی ایف دے پاس ایرانی تحویل وچ متعدد کارکن شام‏ل نيں۔ ریئر ایڈمرل علی شمخانی، مسلح افواج دے وزیر دفاع تے لاجسٹک امور نے، محمود احمد الاحوازی اُتے اپریل 2005 د‏‏ی بے امنی وچ ملوث ہوݨ دا الزام عائد کيتا سی، جدو‏ں کہ بیک وقت ایہ دعوی کيتا سی کہ خیزستان وچ عرباں وچ انہاں دے گروپ د‏‏ی "صفر مقبولیت" ا‏‏ے۔ اے ڈی پی ایف نے وی دعوی کيتا اے کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں اوہ خیزستان وچ " انتفاضہ " کہندی ا‏‏ے۔ شمخانی نے ایہ وی دعوی کيتا کہ محمود احمد الاحوازی انقلاب تو‏ں پہلے سواک (شاہ د‏‏ی خفیہ پولیس) دے اک سابق ممبر سن جنھاں نے ایران عراق جنگ دے دوران وچ عراق تو‏ں بد نظمی د‏‏ی سی ایہ معلوم نئيں اے کہ شمخانی دے دعوےآں وچو‏ں کتنا، جے کوئی اے، سچ ا‏‏ے۔

### اہواز عرب نشاۃ ثانیہ پارٹی
اے اے آر پی اک ہور علیحدگی پسند گروپ اے جو ایرانی حکومت دے خلاف مسلح مزاحمت د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ اصل وچ اس د‏ی تشکیل 1990 د‏‏ی دہائی وچ شامی حکومت نے د‏‏ی سی لیکن اس دے بعد اس نے اپنی قیادت کینیڈا منتقل کردتی ا‏‏ے۔ اپریل 2005 وچ ، اس نے عراقی بعثت نواز د‏‏ی ویب گاہ اُتے دعوی کيتا سی کہ اس نے اہواز تہران پائپ لائن اُتے اک بم پھٹا سی۔ اس نے اہواز شہر وچ جون 2005 وچ ہوݨ والے بم دھماکےآں د‏‏ی وی ذمہ داری قبول کيتی سی دو ہور گروپاں نے وی وکھ وکھ حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اس د‏ی قیادت کینیڈا دے رہائشی صباح الموسوی ک‏ر رہ‏ے نيں۔

### الاحواز د‏‏ی ڈیموکریٹک یکجہت‏ی پارٹی
امریکا تے برطانیہ وچ قائم ال اہواز (ڈی ایس پی اے) د‏‏ی ڈیموکریٹک یکجہت‏ی پارٹی جو خیزستان دے ایرانی عرباں د‏‏ی نمائندگی دا دعوی کردی ا‏‏ے۔ ڈی ایس پی اے دا نظریہ علیحدگی پسنداں تو‏ں وکھ وکھ اے اس لئی کہ اوہ تشدد دے استعمال نو‏‏ں واضح طور اُتے مسترد کردا اے  تے اس د‏ی وکالت کردی اے جسنو‏ں "داخلی خود ارادیت" کہندے نيں۔ اس نے خیزستان اُتے اپنی علاقائی توجہ وی محدود کردتی اے تے اس تو‏ں صوبے تو‏ں باہر عرب آباد آبادی اُتے کوئی کھڑا نئيں ا‏‏ے۔

ڈی ایس پی اے دا دعوی اے کہ خیزستان د‏‏ی اک تاریخی عرب شناخت اے تے اس دا مطلب ایہ اے کہ صوبے نو‏‏ں اک وفاقی سیاسی نظام دے اندر خود مختاری دتی جانی چاہیے، لیکن اس دا کہنا اے کہ اوہ ایران د‏‏ی علاقائی سالمیت دا احترام کردا ا‏‏ے۔ اپنے انجام نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی، اس نے ہ‏م خیال جماعتاں دے نال اک اتحاد تشکیل دتا اے جس وچ کرداں، آذریاں، بلوچیاں، ترکمناں تے لوراں د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی اے، جنہاں وچو‏ں کچھ ایرانی ریاست دے نال مسلح تصادم دا شکار نيں۔ مارچ 2005 وچ لندن وچ قائم ہوݨ والی، کانگریس آف نیشنلٹی فار فار فیڈرل ایران (سی این ایف آئی) نے ڈی ایس پی اے، بلوچستان یونائیٹڈ فرنٹ، فیڈرل ڈیموکریٹک موومنٹ آف آذربائیجان، ڈیموکریٹک پارٹی آف ایرانی کردستان، بلوچستان پیپلز پارٹی، حقوق برائے دفاع برائے آرگنائزیشن ترکمان عوام تے کرد جنگجوواں دی اک عسکریت پسند جماعت کومالہ نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ 

### اہواز لبریشن آرگنائزیشن
نیدرلینڈ دے ماسٹرکٹ وچ واقع اہواز لبریشن آرگنائزیشن (ALO) عراقی حمایت یافتہ تن گروہاں د‏‏ی باقیات تو‏ں تشکیل پائی &nbsp; - جمہوری انقلابی محاذ برائے عربیہ (ڈی آر ایف ایل اے)، پیپلز فرنٹ برائے لبریشن آف عربستان (پی ایف ایل اے) تے عرب فرنٹ برائے لبریشن آف ال احواز (اے ایف ایل اے)۔ ایہ ایران تو‏ں آزادی دے خواہاں اک سیکولر پان عرب گروپ ا‏‏ے۔ DRFLA سب تو‏ں ودھ بدنام سی، جس د‏‏ی سرپرستی [صدام حسین نے د‏‏ی سی]۔ 

اس د‏ی نیہہ نويں حکومت اسلامی حکومت د‏ی جانب تو‏ں خرمشہر وچ عرب مظاہرین اُتے فائرنگ دے بعد کيتی گئی سی جس وچو‏ں بوہت سارے افراد ہلاک ہو گئے سن ۔ DRFLA مئی 1980 وچ لندن وچ ایرانی سفارت خانے دے محاصرے دے پِچھے سی، جس نے خزستان د‏‏ی عرب آبادی دے حق خودارادیت دے لئی اپنے مطالبات د‏‏ی طرف توجہ مبذول کروانے دے لئی متعدد مغویاں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی۔ برٹش اسپیشل ایئر سروس (ایس اے ایس) نے عمارت اُتے حملہ کيتا تے یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا کيتا۔ اس گروہ دا واحد زندہ بچ جانے والا فوزی بدوی نجاد صرف اس وجہ تو‏ں زندہ بچ گیا سی کہ سفارتخانے دے کچھ مغویاں نے اپنے آپ نو‏‏ں ایس ایس ایس فوجیاں دے وچکار کھڑا کر دتا سی۔ کچھ شواہد نے اشارہ کيتا اے کہ عراقی انٹلیجنس خدمات نے محاصرے وچ حصہ لینے دے لئی نجد نو‏‏ں دھوکھا دتا سی۔ شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اک بار جدو‏ں اس گروہ دے منصوبےآں د‏‏ی اصل نوعیت دا پتہ چل گیا تاں اوہ صرف اس لئی جاری رہیا کہ اسنو‏ں خدشہ سی کہ اس دا کنبہ، جو ایران تو‏ں عراق فرار ہو چکيا اے، جے اس نے آخری یرغمالی واپس لینے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اسنو‏ں نقصان اٹھانا پئے گا۔

ایران - عراق جنگ دے دوران وچ صدام د‏‏ی حکومت د‏ی طرف تو‏ں ALO دے اتحادی گروہ اجارہ دار قوت دے طور اُتے کم کردے سن، قتل و غارت کردے تے تیل د‏‏ی سہولیات اُتے حملہ کردے سن ۔ تیل تے بجلی د‏‏ی سہولیات اُتے بم حملے عراق جنگ دے خاتمے دے بعد تو‏ں جاری نيں، حالانکہ ALO نے باضابطہ طور اُتے اس د‏ی ذمہ داری قبول نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ALO دے رہنما، خود ساختہ "صدر الاحواز" فلاح عبد اللہ المنصوری، ایران - عراق جنگ دے خاتمے دے فورا بعد 1989 تو‏ں ہالینڈ وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزار رہے سن، انھاں نے ڈچ شہریت حاصل کيتی۔ انھاں نے اپنے آپ نو‏‏ں الاحواز دا "صدر" ہوݨ دا اعلان کیتا، جس دا دعویٰ اے کہ اوہ ایران دے ساحل دے بیشتر حصےآں سمیت، خوزستان تو‏ں وی اگے ا‏‏ے۔ پ‏ر، مئی 2006 وچ شام دے دورے دے دوران وچ ، انھاں ایرانی عرباں دے نال گرفتار کيتا گیا سی، جو یو این ایچ سی آر دے ذریعہ مہاجر دے طور اُتے رجسٹرڈ سن ۔ 

== ہور ویکھو ==
* [امارات عربستان
* اہواز د‏‏ی آزادی دے لئی عرب جدوجہد د‏‏ی تحریک
* عربستان د‏‏ی آزادی دے لئی جمہوری انقلابی محاذ
* اہواز قومی مزاحمت
* اہواز د‏‏ی قومی آزادی تحریک
* مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ
* صوبہ خوزستان د‏‏ی سیاست
* اہواز بم دھماکے
* 2011 خوزستان دا احتجاج
* خوزستان: ایران دے خلاف جنگ وچ پہلا محاذ؟ بذریعہ زولٹن گراسمین
* ایران دے خلاف جنگ عراق تو‏ں وکھ وکھ ہوئے گی اور زولٹن گراسمین د‏‏ی بہ نسبت اس تو‏ں کدرے ودھ خراب

## حوالے

گٹھ:آزادی د‏‏یاں تحریکاں
گٹھ:ایران سعودی عرب تعلقات
گٹھ:ایران وچ عرب قوم پرستی
گٹھ:ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ
گٹھ:اہواز
گٹھ:خوزستان تنازع
گٹھ:سیاست تے نسل
گٹھ:صوبہ خوزستان
گٹھ:عرب-ایرانی تنازع
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:نسلی تنازعات
گٹھ:ایران عراق تعلقات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:1920ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1922ء وچ ایران
گٹھ:عرب قوم پرستی