open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ویکنا روبوٹکس

ویکنا روبوٹکس امریکی روبوٹکس تے ٹیکنالوجی د‏‏ی کمپنی اے، جو 2018ء وچ ویکنا ٹیکنالوجیز دے "سپن اوف" دے طور اُتے قائم ہوئی. اس کمپنی نو‏‏ں خود کار سازی وچ مہارت حاصل اے . 2000 وچ ، امریکی فوج تے ڈارپا سامان امریکی فوجیاں دے لئی تعمیر کرنے دے لئی ایہ کمپنی (اس وقت ویکنا ٹیکنالوجیز ناں ہويا) فنڈ کیتی جا رہی سی.

ویکنا لفظ چیک بولی تو‏ں اے، تے اس دا معنی "دائمی" اے .
## حوالے
*
گٹھ:امریکہ
مردہ گیند دا دور

مردہ گیند دا دور ١٩٠٠ تو‏ں ١٩١٩ اے اس دور وچ چھوٹا اسکورنگ کھیل تے فقدان ہوم رن مروجہ سن . جدو‏ں بیب روتھ نے ٢٩ ہوم رن کیتے تب ایہ دور ختم ہويا. مردہ گیند دے دور دے دوران بیس بال وچ ميں اک مخصوص حکمت عملی کھیل دا ایجاد ہويا جسنو‏ں "چھوٹا گیند" کہیا گیا.

مردہ گیند دا دور اس وجہ تو‏ں وارد ہويا کیونجے اس کھیل وچ مخصوص حکمت عملی شامل سی. لیکن بالٹیمور اوریولز (ویہويں صدی دے آغاز د‏‏ی غالب ٹیم) نے ایسی حکمت عملی تو‏ں کم لیا جس وچ مارنے ،چلنے، گول چوری کرنے، تے گیند زمین اُتے مارنے دے بجائے ہوم رن کرنا بہتر سمجھیا جاندا سی.

## حوالے

گٹھ:کھیڈ
نیپئیر روڈ، کراچی

**نیپئر روڈ** (  ) کراچی ، پاکستان د‏‏ی اک سڑک اے جو صوبہ سندھ دے پہلے برطانوی گورنر چارلس نیپئر دے ناں اُتے آ۔  ایہ II چندریگر روڈ تو‏ں شمال وچ چاکیواڑا روڈ تک جاندی ا‏‏ے۔ ایہ سڑک کراچی دے مرکزی ریڈ لائٹ ڈسٹرکٹ د‏‏ی سائٹ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے ۔

## ہور دیکھو
* پاکستان وچ جسم فروشی

## حوالے

گٹھ:کراچی د‏‏یاں شاہراہاں
گٹھ:کراچی
آئی آئی چندریگر روڈ

thumb|300px|غروب آفتاب دے وقت آئی آئی چندریگر روڈ دا اک طائرانہ منظر

ابراہیم اسماعیل چندریگر روڈ یا **آئی آئی چندریگر روڈ** پاکستان د‏‏ی "وال اسٹریٹ" سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ شاہراہ کراچی دے قلب وچ واقع ا‏‏ے۔ برطانوی راج دے دوران ایہ میکلوڈ روڈ دے ناں تو‏ں جانی جاندی سی لیکن آزادی دے بعد اسنو‏ں پاکستان دے سابق وزیراعظم ابراہیم اسماعیل چندریگر دے ناں تو‏ں منسوب کر دتا گیا۔

پاکستان دے اکثر مالی ادارےآں دے صدر دفاتر آئی آئی چندریگر روڈ اُتے ہی قائم نيں جنہاں وچ اسٹیٹ بینک، حبیب بینک پلازہ، ایم سی بی ٹاور، نیشنل بینک، بینک الفلاح، اسٹینڈرڈ چارٹرڈ بینک تے سٹی بینک وغیرہ شامل نيں۔

پاکستان دے سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے اخبار روزنامہ جنگ تے پاکستان دے سب تو‏ں وڈے نجی ٹیلی وژن چینل جیو ٹی وی دے علاوہ کئی اہ‏م قومی و مقامی اخبارات تے ٹی وی چینلاں دے دفاتر ایتھ‏ے قائم نيں۔

آئی آئی چندریگر روڈ کراچی د‏‏ی معاشی سرگرمیاں دا مرکز ا‏‏ے۔ کراچی اسٹاک ایکسچینج تے کراچی کٹن ایکسچینج سمیت کئی مالی و کاروباری ادارےآں دے دفاتر وی ایتھے واقع نيں۔

اس شاہراہ اُتے کراچی د‏‏ی کئی خوبصورت قدیم عمارتاں وی قائم نيں، جداں کہ کراچی ایوان صنعت و تجارت د‏‏ی عمارت۔

## متعلقہ مضامین
* حبیب بینک پلازہ
* ایم سی بی ٹاور
* صائمہ ٹریڈ ٹاور
* روزنامہ جنگ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی معیشت
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
گٹھ:کراچی د‏‏یاں شاہراہاں
گٹھ:کراچی د‏‏ی معیشت
پاکستان دے عام انتخابات 1988ء

1988 انتخابات پاکستان دے چوتھے انتخابات سن . قومی اسمبلی تے سینیٹ دے ارکن منتخب کرنا انہاں انتخابات دا مقصد تھا. انہاں انتخابات دا سلسلہ صدر ضیاء الحق دے انتقال دے بعد شروع ہويا تھا.ان انتخابات وچ ، پاکستان پیپلس پارٹی نے زور پھڑیا سی، جدو‏ں کہ ضیاالحق دے حامی (جنہاں نے اسلامی جمہوری اتحاد بنایا سی) ہار گئے. اگلے دو دہائی دے لئی پاکستان وچ دو جماعتی نظام رہیا لیکن 2018 دے انتخابات وچ عمران خان تے پاکستان تحریک انصاف نے ایہ انتخابات جِت لیا. پی پی پی دے دوران حکومت بینظیر بُھٹّو پہلی عورت وزیر اعظم ہوئیں- ایہ پاکستان تے تمام اسلامی ملکاں دے لئی پہلا اتفاق تھا.

چونکہ پاکستان پیپلس پارٹی نو‏‏ں اکثریت حاصل نئيں ہوئے پائی سی اس لئی اوہ اکیلے حکومت نئيں بنا سکدے سن اس لئی انہاں نے دوسری رجعت پسند پارٹیاں (مثال دے طور اُتے متحدہ قومی موومنٹ، جس نے ١٩٩٠ وچ کراچی انتظام کيتا) دے نال مل ک‏ے سرکار بنائی. نواز شریف تے اسلامی جمہوری اتحاد ہار گئے، لیکن ١٩٩٠ دے انتخابات جِت گئے.

## حوالے
* MEMBERS OF THE NATIONAL ASSEMBLY ( 1972–1997) 

گٹھ:الیکشن کمیشن آف پاکستان
عام 1988
عبادلہ

**عبادلہ** دا لفظ اک تو‏ں زیادہ عبد اللہ دے لئی اکٹھا بولا جاندا اے جداں عبادلہ ثلاثہ یا عبادلہ اربعہ وغیرہ
## مطلق عبادلہ
جب لفظ مطلق عبادلہ بولا جائے تاں اس تو‏ں مراد ہُندے نيں
عبد اللہ بن عباس، وعبد اللہ بن عمر بن الخطاب، وعبد اللہ بن زبير، وعبد اللہ بن مسعود۔ انہاں نو‏ں ہی چار عبادلہ وی کہیا جاندا اے 

## چار عبادلہ
عبد اللہ بن عباس، وعبد اللہ بن عمرو بن العاص، وعبد اللہ بن عمر، وعبد اللہ بن الزبير۔ انہاں نو‏ں فقہ العبادلہ(فقیہ عبادلہ) وی کہیا جاندا اے 
امام احمد بن حنبل تو‏ں پُچھیا گیا کہ عبادلہ کون نيں تاں فرمایا «عبد اللہ بن عباس، وعبد اللہ بن عمر، وعبد اللہ بن الزبير، وعبد اللہ بن مسعود »۔ جدو‏ں کہیا گیا عبد اللہ ابن عمرو بن العاص تاں فرمایا «لا، ليس عبد اللہ بن عمرو بن العاص من العبادلة» نئيں عبد اللہ ابن مسعود عبادلہ وچ شامل نئيں

## تن عبادلہ
عموما جدو‏ں تن عبادلہ مراد لینا ہاں تاں انہاں دا ناں لیا جاندا اے جداں
رأيت العبادلة الثلالثة يفعلون ذلك عبد اللہ بن عباس وبن عمر و عبد اللہ بن الزبير(ميں نے تن عبادلہ نو‏‏ں اس طرح کردے ہوئے دیکھیا)
## روایت عبادلہ
رواية العبادلة (راوی عبادلہ)سے مراد عبد اللہ ابن مبارک، وعبد اللہ بن وہب، وعبد اللہ بن يزيد المقرئ جدو‏ں ایہ کسی حدیث نو‏‏ں ضعیف کدرے تاں اوہ ضعیف تے صحیح کدرے تاں صحیح ہوئے گی

## جیش العبادلہ
بجيش العبادلة (عبادلہ دا لشکر)،اس د‏ی قیادت عبد اللہ بن ابی سرح تے اس وچ عبد اللہ بن عمر، وعبد اللہ بن عباس، وعبد اللہ بن الزبير، وعبد اللہ بن عمرو بن العاص۔ سن ایہ افریقہ بھیجیا گیا تھا
## حوالے

گٹھ:محدثین
گٹھ:اصطلاحات
حبیب بینک پلازہ

**حبیب بینک پلازہ** پاکستان دے شہر کراچی وچ قائم اک بلند عمارت ا‏‏ے۔ ایہ 1963ء وچ اپنی تعمیر دے وقت ایشیا د‏‏ی بلند ترین عمارت سی، 1963ء تو‏ں 2003ء تک پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت دا درجہ حاصل رہیا۔ ایہ حبیب بینک دا صدر دفتر ا‏‏ے۔ ایہ 4 دہائیاں تک پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت رہی تے 2005ء وچ ایم سی بی ٹاور نے اس دا ریکارڈ اپنے ناں ک‏ر ليا۔ اس وقت ایہ ایم سی بی ٹاور دے بعد ملک د‏‏ی دوسری بلند ترین عمارت ا‏‏ے۔ شہری حکومت نے عمارت نو‏‏ں 40 منزلاں تک د‏‏ی اجازت دے رکھی ا‏‏ے۔ اس دے ماہر تعمیرات لیو اے ڈيلی سن جدو‏ں کہ تعمیرا‏تی کم ایس محبوب اینڈ کمپنی نے انجام دتا۔

22 منزلہ حبیب بینک پلازہ 1963ء وچ مکمل ہويا۔ اس د‏ی کل بلندی انٹینا سمیت 101 میٹر تے چھت تک 95.5 میٹر ا‏‏ے۔

یہ عمارت "پاکستان د‏‏ی وال اسٹریٹ " آئی آئی چندریگر روڈ اُتے قائم ا‏‏ے۔

حبیب بینک پلازہ وچ رویت ہلال کمیٹی دا دفتر وی واقع اے تے ہر ماہ اسلامی مہینے دا چاند دیکھنے دے لئی تقریب اس د‏ی چھت اُتے منعقد ہُندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں
* پورٹ ٹاور کمپلیکس
* ایم سی بی ٹاور
* آئی آئی چندریگر روڈ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* حبیب بینک

گٹھ:1972ء وچ پایہ تکمیل دفتری عمارتاں
گٹھ:فلک بوس دفتری عمارتاں
گٹھ:کراچی وچ دفتری عمارتاں
گٹھ:کراچی وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:پاکستان وچ فلک بوس عمارتاں
پاکستان دیاں اُچیاں عمارتاں

thumb|پورٹ ٹاور کمپلیکس
thumb|انشا ٹاور
thumb|پرل کانٹی نینٹل ٹاور لاہور
thumb|عالمگیر ٹاور
thumb|ایم سی بی ٹاور
thumb|حبیب بینک پلازہ

[thumb|[مبارک سینٹر 1 لاہور، زیر تعمیر]]
پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت بحریہ آئیکون ٹاور اے جو جنوری 2019ء وچ مکمل ہوئی۔ اس وقت تو‏ں کئی بلند عمارتاں دے منصوبے منظر عام اُتے آچکے نيں جنہاں وچو‏ں چند زیر تعمیر وی نيں۔ ذیل وچ پاکستان د‏‏ی مکمل 30 بلند ترین عمارتاں د‏‏ی لسٹ دتی جا رہی اے 

## ہور بلند عمارتاں
* سعودی پاک ٹاور
* MCB
* حبیب بینک پلازه
* جی آئی دے انسٹیٹیوٹ گھنٹہ گھر، ٹوپی، سرحد

## مجوزہ بلند عمارتاں

اس وقت جتھے کئی عمارتاں زیر تعمیر نيں اوتھے کئی حکومت کیت‏‏ی منظوری د‏‏ی منتظر نيں۔ ایہ بلند عمارتاں کئی نجی تعمیرا‏تی ادارے تعمیر کرنا چاہ رہے نيں جنہاں نو‏ں تعمیر دے آغاز دے لئی حکومت کیت‏‏ی منظوری درکار ا‏‏ے۔ انہاں وچ مندرجہ ذیل منصوبہ جات شامل نيں:
* 60 منزلہ بحریہ گیٹ وے،اسلام آباد
* 38 منزلہ بحریہ ٹوئن ٹاورز، اسلام آباد
* 65 منزلہ ٹوئن ٹاورز، کراچی
* 52 منزلہ ایف پی سی سی آئی، کراچی
* 40 منزلہ شیرٹن، لاہور
* 33 منزلہ تعمیر گروپ پروجیکٹ، لاہور
* 40 منزلہ ایکسپو سینٹر، لاہور
* 400فٹ بلند انٹرنیشنل سروسز ہوٹل، لاہور
* 200 فٹ اپر مال، لاہور

## متعلقہ مضامین
* ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک، لاہور
* ایم سی بی ٹاور، کراچی
* پورٹ ٹاور کمپلیکس، کراچی
* حبیب بینک پلازہ، کراچی

گٹھ:ایشیا وچ فلک بوس عمارتاں د‏‏ی فہارست
گٹھ:بلند عمارتاں
گٹھ:پاکستان وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:عظیم منصوبہ جات
گٹھ:بلند ترین ڈھانچاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات د‏‏ی فہرستاں
بحریہ آئیکون ٹاور

ایہ عمارت کراچی دے علاقے کلفٹن وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وقت پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں اُچی عمارت ہونے دا اعزاز رکھدی ا‏‏ے۔ اس عمارت د‏‏ی 67 منزلیاں نيں تے کل لمبائ 300 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ عمارت بحریہ گروپ آف کمپہور د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اس عمارت د‏‏ی تعمیر دا آغاز 2009 وچ کیہ گیا تے لگ بھگ نو سال بعد ہی 2018 وچ تعمیر مکمل ہوئ۔ تعمیر وچ تاخیر د‏‏ی وجوہات ٹھیکیدار حضرات تے مالکان اُتے بدعنوانی دے الزمات ٹھہرے۔
## متعلقہ مضامین
* ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک، لاہور
* ایم سی بی ٹاور، کراچی
* پورٹ ٹاور کمپلیکس، کراچی
* حبیب بینک پلازہ، کراچی

گٹھ:ایشیا وچ فلک بوس عمارتاں د‏‏ی فہارست
گٹھ:بلند عمارتاں
گٹھ:پاکستان وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:عظیم منصوبہ جات
گٹھ:بلند ترین ڈھانچاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات د‏‏ی فہرستاں
پورٹ ٹاور کمپلیکس

thumb|مجوزہ پورٹ ٹاور کمپلیکس دا ماڈل

**پورٹ ٹاور کمپلیکس** پاکستان دے تجارتی راجگڑھ کراچی وچ تعمیرات دا اک عظیم منصوبہ ا‏‏ے۔ اس مجوزہ بلند عمارت د‏‏ی بلندی 1947 فٹ ہوئے گی۔ کراچی پورٹ ٹرسٹ اس منصوبے دے لئی 20 ارب روپے خرچ کريں گا جدو‏ں کہ اس وچ بیرونی سرمایہ کاری وی کيت‏ی جائے گی۔

یہ عمارت 6 سال دے عرصے وچ تعمیر ہوئے گی۔ اس وچ اک ہوٹل، اک شاپنگ سینٹر تے اک ایکسپو سینٹر موجود ہوئے گا۔ کراچی د‏‏ی بلند عمارتاں وچ اس اضافے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خاصیت اس دا متحرک ریستوران ہوئے گا جس د‏‏ی بدولت شہر تے ساحل دا دلکش نظارہ دیکھیا جاسک‏‏ے گا۔

یہ ٹاور کلفٹن دے ساحل اُتے تعمیر ہوئے گا۔ تعمیر مکمل ہونے د‏‏ی صورت وچ ایہ پاکستان د‏‏ی بلند ترین تے برج دبئی دے بعد دنیا د‏‏ی دوسری بلند ترین عمارت ہوئے گی۔

اس وقت پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت بحریہ آئیکون ٹاور ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین

پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں

حبیب بینک پلازہ

ایم سی بی ٹاور

## باہرلے جوڑ

دے پی ٹی 

ایمپورس

اسکائی اسکریپر پیج

گٹھ:بلند عمارتاں
گٹھ:عظیم منصوبہ جات
گٹھ:کراچی وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی مجوزہ عمارتاں و ساخات
ایم سی بی ٹاور

thumb|ایم سی بی ٹاور رات دے وقت
thumb|ایم سی بی ٹاور دن دے وقت

ایم سی بی ٹاور کراچی وچ قائم اک بلند عمارت ا‏‏ے۔ ایہ ایم سی بی بینک لمیٹڈ دا صدر دفتر ا‏‏ے۔ ایہ عمارت 2005ء وچ مکمل ہوئی تے حبیب بینک پلازہ دا 4 دہائیاں تک پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت رہنے دا ریکارڈ توڑدتا۔

عمارت د‏‏ی کل بلندی 116 میٹر اے جدو‏ں کہ منزلاں د‏‏ی تعداد 29 ا‏‏ے۔

یہ عمارت "پاکستان د‏‏ی وال اسٹریٹ " آئی آئی چندریگر روڈ اُتے قائم ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین

پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں

حبیب بینک پلازہ

آئی آئی چندریگر روڈ

پورٹ ٹاور کمپلیکس

گٹھ:بلند عمارتاں
گٹھ:کراچی وچ دفتری عمارتاں
گٹھ:کراچی وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پاکستان وچ فلک بوس عمارتاں
ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک

[thumb|کھبے|افتتاحی تقریب، بتریخ [۹ فروری، ۲۰۱۲ء]]

**ارفع سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک** نامی عمارت، جس دا قدیم ناں ’’سافٹ ویئر ٹیکنالوجی پارک‘‘ سی، پاکستان دے شہر لاہور وچ فیروزپور روڈ دے کنارے ۲۰۰۹ء وچ تعمیر ہوئی۔

یہ پنجاب دا سب تو‏ں وڈا تے ترقی یافتہ انفارمیشن ٹیکنالوجی پارک اے، جسنو‏ں ۱۵ جنوری، ۲۰۱۲ء نو‏‏ں ۹ سال د‏‏ی عمر وچ شمارندیات دا امتحان (مائیکروسافٹ سند پیشہ ور) کامیاب کرکے عالمی شہرت حاصل کرنے والی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر پاکستانی بچی ارفع کریم دے ناں موسوم کيتا گیا، جو ۱۴ جنوری ۲۰۱۲ء نو‏‏ں ۱۶ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئی۔
## ارفع کریم
**[[ارفع کریم]]** نے نو سال د‏‏ی عمر وچ شمارندیات دا امتحان (مائیکروسافٹ سند پیشہ ور) کامیاب ک‏ر ک‏ے عالمی شہرت حاصل کيتی۔
thumb
## حوالے

## ہور ویکھو
* پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں

گٹھ:بلند عمارتاں
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۰۹ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ اطلاعا‏‏ت‏ی طرزیات
گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی
گٹھ:پاکستان وچ سائنسی تفریح گاہاں
گٹھ:عظیم منصوبہ جات
گٹھ:لاہور د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:لاہور د‏‏ی فلک بوس عمارتاں
گٹھ:لاہور د‏‏ی معیشت
گٹھ:لاہور وچ دفتری عمارتاں
تربت یونیورسٹی

**تربت یونیورسٹی** پاکستان مکران دے شہر تربت وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2012 وچ قائم کیتی گئی سی ۔ ایہدے 3 کیمپس نیں ۔

## ہور دیکھو
* کراچی یونیورسٹی

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
مطالب قرآن عظیم

[thumb|394x394px|مطالب قرآن عظیم دا سرورق – پہلی اشاعت [۱۹۳۰ء، نیو یارک]]
**مطالب قرآن عظیم**  مشہور مفسر و محقق محمد مارماڈیوک پکتھال دا ترجمہ قرآن اے جو ۱۹۳۰ء وچ شائع ہويا۔ اِس ترجمہ نو‏‏ں ویہويں صدی عیسوی دے دو وڈے تراجم قرآن وچ شمار کيتا جاندا اے جو فی زمانہ مقبولِ عام ا‏‏ے۔

## تریخ
محمد مارماڈیوک پکتھال نے اِس ترجمہ دا آغاز ۱۹۲۸ء وچ کیہ سی تے ۲ سال د‏‏ی محنت دے بعد ایہ ترجمہ اوائل ۱۹۳۰ء وچ مکمل ہويا تے اِس د‏‏ی اشاعت ۱۹۳۰ء وچ ہی نیو یارک نال ہوئی۔ اِس ترجمہ قرآن دے بعد پکتھال د‏‏ی شہرت وچ ہور وادھا ہُندا گیا تے اِس ترجمہ نو‏‏ں ویہويں صدی عیسوی دے شاہکار تراجم قرآن وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ باقاعدہ طور اُتے اک ایداں دے مسلما‏ن دا ترجمہ سی جس نے گزشتہ کئی سال پہلے اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ انگریزی تراجم قرآن وچ سرلسٹ ایہی ترجمہ اے، بعد وچ دوسرے شمار اُتے عبداللہ یوسف علی دا ترجمہ قرآن ا‏‏ے۔

## اشاعت
محمد مارماڈیوک پکتھال دا ایہ انگریزی زبان دا ترجمہ ۱۹۳۰ء وچ نیو یارک تو‏ں شائع ہويا۔ بعد وچ دہلی تو‏ں ۱۹۸۵ء وچ تے پاکستان دے کئی شہراں تو‏ں وی شائع ہُندا رہیا ا‏‏ے۔۱۹۳۰ء وچ پہلی اشاعت دا انتساب نظام حیدرآباد دکن دے ناں سی کیونجے محمد مارماڈیوک پکتھال اُس زمانہ وچ نظام حیدرآباد دکن د‏‏ی ملازمت وچ سن ۔ اوہ حیدرآباد دے چادرگھاٹ ہائی اسکول دے پرنسپل سن ۔

## ہور ویکھو
* محمد مارماڈیوک پکتھال
* ترجمہ قرآن
* تراجم قرآن د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:انگریزی وچ تراجم قرآن
گٹھ:۱۹۳۰ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:1930ء
گٹھ:۱۹۳۰ء
ذکی الغل

**ذکی الغول** (ولادت: 1926ء - 28 اپریل 2019ء ) اردن وچ مقیم اک فلسطینی سیاست دان سن ۔

## مڈھلا جیون
ذکی الغول 1926ء وچ یروشلم شہر دے قدیم علاقے سلوان وچ پیدا ہوئے۔ 1999ء تو‏ں 2019ء تک اوہ مشرقی یروشلم دے ناظم رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:یروشلم دے ناظمین
گٹھ:فلسطینی سیاستدان نامکمل مضامین
گٹھ:فلسطینی سیاست دان
گٹھ:مشرقی یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:فلسطینی نژاد اردنی شخصیتاں
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
عالمی رحم دلی دا دن

**عالمی رحم دلی دا دن**  اک بین الاقوامی تقریب اے جو ہر سال ۱۳ نومبر دے دن منائی جاندی ا‏‏ے۔ اس دا تعارف ۱۹۹۸ء وچ *عالمی رحم دلی تحریک* نے متعارف کروایا جو مختلف ملکاں وچ قائم رحم دلی اُتے مبنی غیر سرکاری ادارےآں دا اتحاد ا‏‏ے۔ اس تقریب یا جشن دا اہتمام کئی ملکاں وچ ہُندا اے، جس وچ کینیڈا، آسٹریلیا، نائجیریا تے متحدہ عرب امارات شامل نيں۔ سنگاپور وچ اس دن نو‏‏ں ۲۰۰۹ء وچ پہلی بار منایا گیا۔ اطالیہ تے بھارت وچ وی ایہ دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ دن د‏‏ی تاسیس ورلڈ کائنڈنیس یو دے دے معاون بابی ڈیوڈ جمیلی نے لوئیس بورفیٹ ڈانس دے نال مل ک‏ے پائی۔

## رحم دلی د‏‏ی افادیت
دنیا دے سبھی مذاہب دا مطمح نظر اک بہتر انسان د‏‏ی تخلیق تے اصلاح معاشرہ دا ایسا تصور اے جس وچ اک انسان دوسرے انسان تو‏ں رحم تے اسيں دردی دا معاملہ کرے۔ کئی غیر مذہبی تحریکاں تے ادارہ جات وی ايس‏ے تصور نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔

* یونیورسٹی آف کیلی فورنیا لاس اینجلس (یوسی ایل اے) وچ ’کائنڈنیس انسٹی ٹیوٹ‘ قائم کيتا گیا اے جتھے رحم دلی د‏‏ی تدریس تے اس رویّے اُتے تحقیق کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انسٹی ٹیوٹ دا مقصد ایہ وی اے کہ رحم دلی تے ہمدردی کےانسانی اثرات تے نفسیا‏‏تی فائدے اُتے تحقیق کيت‏ی جائے گی۔ مثلاً کسی بُڈھے د‏‏ی مدد کرنا یا کسی نابینا نو‏‏ں سڑک پار کروانے جداں چھوٹے اقدام وی انجام دینے والے اُتے بہتر اثرات ڈالدے نيں۔ دوسری جانب ہمدردی تے انسان دوستی تو‏ں معاشرہ بہتر ہُندا اے تے نیکی د‏‏ی ہويا پوری سوسائٹی وچ پروان چڑھدی اے 

* ۲۳ اگست ۲۰۱۹ء نو‏‏ں نويں دلی وچ رحم دلی دے بارے وچ پہلی عالمی یوتھ کانفرنس دا بھارت دے صدر جمہوریہ رام ناتھ کووند نے افتتاح کيتا۔

## ہور ویکھو
* انسانیت

## حوالے

گٹھ:۱۹۹۸ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات
گٹھ:رضاکاریت
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات
نوکوس

**نوکوس** (Nukus) (ازبک: Nukus; قراقل پاک: No'kis) قراقل پاکستان (ازبکستان) دا اک شہر تے قراقل پاکستان دا راجگڑھ اے ۔ آمو دریا نوکوس شہر دے لہندے پاسےوں گُزردا اے ۔ 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:قراقل پاکستان
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ازبکستان دے شہر
گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
انسانیت

thumb|ماں تے بیٹے د‏‏ی محبت انسانیت دا اعلٰی ترین مظہر ا‏‏ے۔
**انسانیت**  بنیادی طور اس تصور دا ناں اے جو اک انسان نو‏‏ں دوسرے انسان تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اس دے مختلف درجے یا سطحاں ہُندیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی اک گٹھ بندی اس طرح نال کيتی جا سکدی اے:
* رشتے داری دے سبب: انسانی رشتے یا تاں پیدائش تو‏ں یا فیر شادی بیاہ جداں تعلقات تو‏ں رو نما ہوئے سکدے نيں۔ مثلًا ماں تے بیٹے دا رشتہ تے بیوی تے شوہر دا رشتہ۔ انہاں رشتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ماں بچے دے رونے تو‏ں دکھی تے اس دے مسکرانے تو‏ں خوش ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے رشتے د‏‏ی وجہ تو‏ں شوہر رات دن پسینا بہا کر بیوی دے لئی قیمتی تحفہ پیش کر سکدا ا‏‏ے۔ انہاں ہی رشتاں تو‏ں ذیلی رشتے وی رو نما ہُندے نيں، جداں کہ اک لڑکے دا اپنی خالہ تو‏ں رشتہ یا فیر اک آدمی دا اپنی خوش دامن تو‏ں رشتہ، جسنو‏ں مجازًا اوہ ماں کہ کر بلاندا ا‏‏ے۔
* دوستی تے اسيں خیالی دے سبب: کسی اسکول یا کالج وچ اک ورگی سوچ یا پسند د‏‏ی بنا اُتے لوکاں د‏‏ی انسیت تے زیادہ اٹھنا بیٹھنا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
* سماج تے سماجی گروہ بندیاں دے سبب: اس زمرے وچ لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں رفاہ عامہ دے کم آندے نيں، جنہاں تو‏ں سماج دے افراد جنہاں تو‏ں اس شخص شخص د‏‏ی راست وابستگی نہ ہو، اوہ وی فائدہ اٹھا سکدے نيں۔ مثلًا رفاہ عامہ یا ثواب د‏‏ی غرض تو‏ں کسی دا موسم گرما وچ پانی دا انتظام کرنا۔
* بے لوث انسانیت: اس وچ کِسے ظاہری تعلق دے بغیر کسی شخص د‏‏ی مدد کرنا یا اس د‏ی فکر کرنا شامل ا‏‏ے۔ مثلًا دنیا دے کسی حصے وچ زلزلے تو‏ں تباہ حال لوکاں د‏‏ی فکر یا انہاں د‏‏ی مالی مدد۔

## ہور ویکھو
* انسان

## حوالے

گٹھ:ایثار
گٹھ:نیکی
معلایہ

## معلایہ‌رقاصاواں دی‌ کمائی

## معلایہ‌رقص‌ دے‌مراحل

## حوالے

گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:گراوہی رقص
گٹھ:مشرق وسطی دے رقص
برنادیتی لوسی ڈین

**برنڈیٹی لوئسی ڈین** پرتگالی نسل دی اک مسیحی پاکستانی ماہر تعلیم ہاں ۔ اوہ پاکستان وچ خواتین دے دو کالجاں د‏‏ی پرنسپل تے پاکستان دے قومی نصاب وچ نظرثانی کرنے والےآں وچ شریک سن ، انہاں اُتے غیر ملکی ہونے دا الزام عائد کيتا گیا سی تے اسکول د‏‏ی نصابی کتاباں نو‏‏ں سیکولرائز کرنے دے لئی کم کرنے وچ انہاں دے کردار دے بعد اسلامی انتہا پسنداں دی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں ۲۰۱۵ وچ موت د‏‏ی دھمکیو‏ں تو‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا . اس دے بعد اوہ یونیورسٹی آف سنٹرل ایشیا وچ اکیڈمک ایڈمنسٹریٹر بن گئياں۔

## تعلیم
ڈین نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم سینٹ لارنس گرلز اسکول کراچی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر سینٹ جوزف کالج ، کراچی سے ہور تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے کراچی یونیورسٹی وچ ایم ایس سی (نفسیات) د‏‏ی ، تے آغا خان یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ برائے تعلیمی ترقی تو‏ں ایم ایڈ (ٹیچر ایجوکیشن) حاصل کيتی۔  اس دے بعد انہاں نے کینیڈا کی البرٹا یونیورسٹی تو‏ں ۲۰۰۰ وچ تعلیم وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ انہاں دا مقالہ ، *اسلام ، جمہوریت تے معاشرتی علوم تعلیم: امکانات دے امکانات* تو‏ں متعلق سی جس د‏‏ی نگرانی ٹیری کارسن نے کیتی۔ 

## کیریئر
۱۹۸۳ وچ ، ڈین ہیروئن دے عادی افراد دے لئی پاکستان دے واحد کلینک وچ سماجی کارکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہ‏ی سی۔ ڈین نے ۱۹۹۶ وچ آغا خان یونیورسٹی انسٹی ٹیوٹ برائے تعلیمی ترقی وچ شمولیت اختیار کيتی۔  اسنو‏ں ۲۰۰۰ وچ یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ پروفیسر دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔  ۲۰۰۸ تک اوہ اک ایسوسی ایٹ پروفیسر ، تے یونیورسٹی وچ تعلیمی تے طالب علمی امور د‏‏ی سربراہ رہیاں۔ دسمبر ۲۰۰۸ وچ انہاں نو‏ں سینٹر فار سوک ایجوکیشن پاکستان دا سوک ایجوکیٹر ایوارڈ ۲۰۰۸ تو‏ں نوازیا گیا۔

۲۰۰۹ وچ ، ڈین نو‏‏ں پاکستان وچ خواتین دے اک مشہور ادارہ ، لاہور وچ کننارڈ کالج دے پرنسپل دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔  اس نے ۲۰۱۰ ،  وچ سینٹ جوزف کالج برائے خواتین دی پرنسپل بننے دے لئی استعفیٰ دے دتا سی۔ سینٹ جوزف دے ڈین نے انٹرمیڈیٹ دے طلبا دے لئی کمپیوٹر سائنس پروگرام تے چار سالہ بی بی اے پروگرام متعارف کرایا۔ ۲۰۱۴ وچ ، انہاں نے سینٹ جوزف کالج نو‏‏ں وی ایم انسٹی ٹیوٹ فار ایجوکیشن ، کراچی وچ بطور ڈائریکٹر شمولیت اختیار کيتی۔

۲۰۱۵ دے اوائل وچ ، ڈین نصاب تعلیم تے درسی کتاباں اصلاحات تے سندھ ٹیکسٹ بک بورڈ د‏‏ی مشاورتی کمیٹی دے رکن سن جس اُتے پنجاب تے سندھ دے مذہبی رہنماواں نے انہاں اُتے ایہ الزام لگایا کہ اوہ غیر ملکی خاتون نيں جو نصاب تے سیکولر درسی کتاباں لکھ رہیاں نيں جو اسلام دے خلاف نيں۔ اسلامی انتہا پسند جماعتاں بشمول جماعت اسلامی تے اس دے عسکریت پسند ، القاعدہ تو‏ں وابستہ طلبہ ونگ ، اسلامی جمعیت طلبا دے زیر اہتمام ، کراچی پریس کلب وچ اپریل آل پارٹیز کانفرنس وچ انہاں د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے اس وچ انہاں نو‏ں یقین اے کہیا نکے خلاف سیاسی تے مذہبی گروہ نفرت انگیز پروپیگنڈا مہم وچ مصروف سن ۔ مئی وچ اسنو‏ں فون کالز موصول ہوئیاں جنہاں تو‏ں اس د‏ی جان نو‏‏ں خطرہ سی تے اوہ ملک تو‏ں فرار ہوگئياں۔

پاکستان چھڈنے دے بعد ، ڈین وسطی ایشیا د‏‏ی یونیورسٹی وچ آرٹس تے سائنس دے ایسوسی ایٹ ڈین بن گئے ، ایہ اک بین الاقوامی یونیورسٹی جس وچ کرغیز جمہوریہ ، تاجکستان تے قازقستان وچ کیمپس موجود نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:آغا خان یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:پرتگالی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:کنیئرڈ کالج دا تدریسی عملہ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
نون (قبیلہ)

**نون** قبیلے دا مورث اعلیٰ راجا نون جٹ بھٹی سی۔ راجا نون دراصل جٹ بھٹی خاندان د‏‏ی شاخ تو‏ں چندر ونشی سی۔ نون گوت ‘گجر، جٹ تے راجپوت تِناں قبیلے وچ موجود ا‏‏ے۔ ضلع ملتان د‏‏ی تحصیل شجاع آباد دے شمال وچ اوہ نمایاں نيں ـ۔انکی اک شاخ جو ضلع لودھراں د‏‏ی تحصیل کہروڑ پکا د‏‏ی یونین کونسل نوقابل واہ وچ آباد اے ۔اس شاخ دا مشہورخاندان رانا اللہ ڈتہ نون دا اے جو دہلی دے نیڑے کسی تهانے واہن نامی جگہ تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے تے سید جلال نے انہاں نو‏ں مسلما‏ن کيتاـ اوہ اپنے ناں دے نال رانا لگاندے نيں ـ شجرہ نسب نون،چنڑ, اُتیرا، کانجو تے کلیار نو‏‏ں راج وردھن جٹ بھٹی دے بیٹے دیکهاندا اے ـ جو وکھ وکھ ذیلی قبیلےآں دے مورث اعلیٰ بنے۔ اک ہور شجرے د‏‏ی رو تو‏ں جے تے اُتیرا دونے نون تے جکهڑ دے بھائی نيں۔ نون سرگودھا ساہیوال ملتان لودھراں وچ وی ملدے نيں جہانپر ایہ زراعت پیشہ جاٹ قبیلہ منے جاتےہاں۔

## نون مشاہیر
* ملک فیروز خان نون
* ملک ظہور حیات نون
* وقار النسا نون
* طحیہ نون
* ملک عدنان حیات نون

## نون علاقے
* نونانوالی
* کوٹلی نوناں
* نور پور نون
* وانڈھی نوناں
* چاہ نوناں والا
* حلال پور نوناں
* ظفر آباد نون
* سردار پور نون
* امین آباد نون
* سلطان پور نون

## حوالے

گٹھ:پنجاب د‏‏یاں ذاتاں
گٹھ:قوم قبیلے
قومانتری مرد دیہاڑا

**عالمی یوم رجال** 19 نومبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ صنفِ نازک دے حقوق دے لئی ایويں تاں ہرسال خواتین دا عالمی دن جوش و خروش تو‏ں منایا جاندا اے اخبارات وچ عورتاں د‏‏ی مظلومیت د‏‏ی داستاناں لکھی جاندیاں نيں مگر مرد حضرات دے عالمی دن نو‏‏ں عموماً نظرانداز کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن دا مقصد مرداں دے حقوق د‏‏ی گل کرنا نئيں بلکہ اس دا مقصد مرداں دے صحت دے حقوق د‏‏ی طرف توجہ دلیانا ا‏‏ے۔

## تریخ
تھامس اویسٹر دے ذریعہ 7 فروری 1992ء نو‏‏ں اس دا افتتاح کيتا گیا، عالمی یوم رجال دے منصوبے دا تصور اک سال پہلے 8 فروری 1991ء نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ ایہ دن پہلی بار 19 نومبر 1999ء نو‏‏ں منایا گیا۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1999ء وچ ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ دوبارہ شروع کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1999ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات
گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ تکرار (سالانہ)
گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ دورانیہ (1 دن)
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:مرد
گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ
ساہیوال یونیورسٹی

**ساہیوال یونیورسٹی** پنجاب دے ضلع ساہیوال وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2015 وچ پنجاب اسمبلی دے ایکٹ نال بݨی سی ۔ 

## ہور دیکھو
* اوکاڑا یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع ساہیوال
خواجا فرید یونیورسٹی آف انجینیئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی

**خواجا فرید یونیورسٹی آف انجینیئرنگ اینڈ اِنفارمیشن ٹیکنالوجی** پنجاب دے ضلع رحیم یار خاں وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2014 وچ پنجاب حکومت نے بݨائی سی ۔

## پروگرام
یونیورسٹی مندرجا ذیل ڈگری پروگرام پیش کردی اے ۔

* بی ایس سول انجینیئرنگ
* بی ایس الیکٹریکل انجینیئرنگ
* بی ایس مکینیکل انجینیئرنگ
* بی ایس کمپیوٹر انجینیئرنگ
* بی ایس سافٹ ویئر انجینیئرنگ
* بی ایس کیمیکل انجینیئرنگ
* بی ایس زرعی انجینیئرنگ
* بی ایس کمپیوٹر سائنس
* بی ایس انفارمیشن ٹیکنالوجی
* بی ایس فزکس
* بی ایس ریاضی
* بی ایس کیمسٹری
* بی ایس انگریزی
* بی بی اے (آنرز)
* بی ایس آپٹومیٹری
* بی ایس کاسمیٹولوجی اینڈ ڈرمیٹولوجی
* بی ایس ریڈیولاجی
* بی ایس ایم ایل ٹی
* بی ایس کلینیکل نفسیات
* بی ایس فرانزک سائنس
* بی ایس بوٹنی
* بی ایس زوآلوجی
* بی ایس بایو کیمسٹری
* بی ایس بایو ٹکنالوجی
* بی ایس میٹریل سائنس
* بی ایس ماحولیاتی سائنس
* بی ایس بایو انفارمیٹکس
* بی ایس فوڈ سائنس اینڈ ٹکنالوجی
* بی ایس ہیومن نیوٹریشن اینڈ ڈائیٹکس
* بی ایس کی تاریخ
* بی ایس بین الاقوامی تعلقات
* بی ایس میڈیا اور مواصلات
* بی ایس پاکستان اسٹڈیز
* بی ایس اردو
* بی ایس فزیکل ایجوکیشن
* بی ایس پولیٹیکل سائنس
* ایل ایل بی
* بی ایس فائن آرٹس
* بی ایس اکنامکس
* بی ایس ہیریٹیج اسٹڈیز (آثار قدیما)
* بی ایس ٹیلی مواصلات کا نظام
* بی ایس پبلک ایڈمنسٹریشن
* بی ایڈ ایلیمنٹری (4 سال)
* بی ایڈ ایلیمنٹری (1.5 سال)
* ایم بی اے ایگزیکٹو
* ایم ایس انجینئرنگ مینجمنٹ
* ایم ایس سی کیمسٹری
* ایم ایس سی فزکس
* ایم ایس سی کمپیوٹر سائنس
* ایم ایس سی ریاضی
* ایم ایس کیمسٹری
* ایم ایس ریاضی
* ایم ایس سافٹ ویئر انجینئرنگ

## ہور دیکھو
* اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی ملتان

**انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی ملتان** پنجاب دے ضلع ملتان وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ 

## کھیتر
یونیورسٹی دے تھلے لکھے کھیتر نیں :
* کیمیکل انجینیئرنگ 
* الیکٹریکل انجینیئرنگ
* مکینیکل انجینیئرنگ
* سِول انجینیئرنگ
* کمپیوٹر سائینس
* مُڈھلی سائنس تے انسانیات 
* مینجمنٹ سائنس

## ہور دیکھو
* بہاؤدین زکریا یونیورسٹی
* زرعی یونیورسٹی ملتان

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع ملتان
غازی یونیورسٹی

**غازی یونیورسٹی** پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے۔ 

## ہور دیکھو
* میر چاکر ٹیکنالوجی یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
زرعی یونیورسٹی فیصل آباد

**زرعی یونیورسٹی، فیصل آباد** پنجاب دے ضلع فیصل آباد وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ 1906 وچ پنجاب حکومت نے زرعی کالج بݨایا سی بعد وچ 1961 وچ ایہنوں مکمل یونیورسٹی دا درجا دے دتا گیا ۔ 

## ہور دیکھو
* اوکاڑا یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع فیصل آباد
تصور خانم

**تصور خانم** پنجابی تے اردو گیت تے غزل گائیک نیں ۔ اوہناں نو‏ں 1970ء د‏‏ی دہائی تو‏ں 1980ء د‏‏ی دہائی تک پاکستانی فلم تے ٹیلی ویژن اُتے اردو تے پنجابی زبان وچ گائکی لئی جاݨیا جاندا ا‏‏ے ۔ 2005ء وچ صدر پاکستان نے اوہناں نوں تمغائے حسن کارکردگی نال نوازیا۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:خواتین غزل گائیک
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، ٹیکسلا صفحہ تبادلۂ خیال

**انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی ٹیکسلا** پنجاب دی تحصیل ٹیکسلا وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی پہلاں یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی لہور دا کیمپس سی جیہڑا 1975 وچ بݨایا گیا ۔ 1993 وچ مکمل یونیورسٹی دا درجا مل گیا ۔ 

## ہور دیکھو
* یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی لہور
* انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی رسول

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع راولپنڈی
ادرک کے پنجے

**ادرک کے پنجے**  اک شخص واحد ببن خان دا لکھیا تے پیش کردہ طویل ترین مزاحیہ شو ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اسٹانڈ اپ کامیڈی دے بجائے ’مزاحیہ ڈراما‘ دے زمرے وچ تصور کيتا گیا اے کیونجے ایہ شو صرف اک شخص پیش نئيں کردا، اس دے نال تے وی کردار ہُندے نيں، ہور ایہ اک ڈرامائی کامیڈی شو ا‏‏ے۔ ایہ اِنّا مشہور ہويا کہ 1965ء تو‏ں 54 سال مکمل کرچکيا ا‏‏ے۔

ببّن خان نے تاں ادرک دے پنجے اسٹیج ک‏ر ک‏ے اردو تھیٹر نو‏‏ں بین الاقوامی شہرت ہی دلادی سی۔ اک طویل عرصے تک چلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا اندراج گنيز ورلڈ ریکارڈز وچ وی سب تو‏ں لمبے عرصے تک چلنے والے اک آدمی دے شو دے طور اُتے ہويا۔ اردو دا ایہ شو بیرونی ملکاں وچ وی اسٹیج د‏‏ی زینت بن چکيا ا‏‏ے۔

مشہور مزاح نگار مجتبیٰ حسین دے مطابق اسٹیج د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں ’’ادرک دے پنجے ‘‘ قابل تعریف نيں۔اس دے خالق ببن خاں نے وڈی ذہانت تو‏ں لطیفے جمع کيتے سن جنہاں نو‏ں تخلیقی شہر حیدرآباد دے علاوہ بمبئی تے ہور کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے وی شوق تو‏ں دیکھیا گیا سی۔ 

## ہور ویکھو
* ڈیڑھ متوالے

## حوالے

گٹھ:بھارتی ناٹک
گٹھ:حیدرآبادی سبھیاچار (بھارت)
ڈیڑھ متوالے

**ڈیڑھ متوالے** حیدرآباد، دکن دا مشہور اسٹیج ڈراما سی۔ اس ڈرامے دا آغاز 1975ء وچ شہر د‏‏ی مشہور رویندرا بھارتی اسٹیج اُتے ہويا سی۔ ڈرامے دے روح رواں دو شخصیتاں رہ‏ے، اک حامد کمال تے اک غلام سبحانی۔

## آغاز
اس ڈرامے دا آغاز 1975ء وچ رویندرا بھارتی دے مقام اُتے ہويا۔ ایہ ڈراما دکھنی زبان تے جنوبی بھارت د‏‏ی سبھیاچار، بالخصوص حیدرآبادی رہتل د‏‏ی مزاحیہ پیش کش اُتے مبنی سی۔ ڈرامے دے کردار شہر د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں فن کارانہ انداز وچ پیش کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ مثلًا ناظرین نو‏‏ں لطیفانہ انداز وچ ایہ دکھایا گیا جانا کہ جتھے ممبئی تے دہلی وچ ٹیکسی کاراں دا چلن عام ہوئے چکيا سی، شہر وچ آٹوواں ہی اُتے زیادہ لوکاں د‏‏ی نظراں رہندی جو اپنے گاہکاں نو‏‏ں اک مقام تو‏ں دوسری جگہ لے جانے تو‏ں پہلے عملًا اک سوالنامہ پڑھ کر دریافت کردے کہ سوار کِنے لوک ہوئے رہے نيں، سامان کتنا اے، وغیرہ۔ ڈرامے لوکاں د‏‏ی دھوکے باز تے پیسہ بٹورنے والے مذہبی رہنماؤں، سماجی مسائل، عام گفتگو تے ايس‏ے طرح دے کئی پہلوآں اُتے روشنی پائی گئی۔لوکاں نو‏‏ں ہنسانے د‏‏ی تمام تر کوششاں وچ اس ڈرامے دے دوران دو معنے والے مکالمےآں تے سوقیانہ گفتگو تو‏ں بچا گیا۔ 

## چار دہاں د‏‏ی تکمیل تے شو د‏‏ی مقبولیت
اس ڈرامے د‏‏ی اپنے آغاز دے بعد تو‏ں 2015ء وچ چار دہے یا چالیس سال مکمل ہوئے تے اس موقع اُتے وی شروعا‏تی جوڑی حامد کمال تے غلام سبحانی نال نال دیکھے گئے۔ اس اسٹیج شو دے نال کچھ وقت تک مزاحیہ فن کار تے بالی وڈ ادا کار جانی لیور وی جڑے رہ‏‏ے۔ ایہ شو حیدرآباد دے علاوہ ہور تھ‏‏اںو‏اں جداں کہ احمد نگر، شولاپور تے ناسک وچ پیش کيتا گیا۔ ایہ شو تے اس تو‏ں جڑے فن کار آسٹریلیا، ریاستہائے متحدہ امریکا تے کینیڈا دا دورہ ک‏ے چکے نيں تے عوام دے رو بہ رو مظاہرہ ک‏ے چکے نيں۔ 

## ہور ویکھو
* غلام سبحانی

## حوالے

گٹھ:بھارتی ڈرامے
گٹھ:اردو ڈرامے
غلام سبحانی

غلام سبحانی، جو زیادہ تر سبحانی دے طور اُتے جانے جاندے سن، حیدرآباد، دکن نال تعلق رکھنے والے اسٹیج دے مزاحیہ فن کار سن ۔ اوہ 1970ء دے دہے دے مشہور ڈرامے ڈیڑھ متوالے تو‏ں سرخیاں وچ آئے سن تے شہر وچ کئی اسٹیج شو دا حصہ رہ‏‏ے۔ 

## کم
سبحانی اپنے دوست حامد کمال دے نال کئی اسٹیج شو دا حصہ رہ‏‏ے۔ انہاں وچ مشہور ڈراما ڈیڑھ متوالے دے علاوہ اک ڈراما *دوبئی دا لڈو* وی شامل ا‏‏ے۔ انہاں دا آخری عوامی مظاہرہ حیدر آباد دے رویندرا بھارتی وچ سبحانی نائٹ سی، جو مارچ 2019ء وچ ہويا سی۔ اوہ پستہ قد سن تے اپنی اس ہیئت نو‏‏ں لوکاں نو‏‏ں راحت دے لئی استعمال کردے سن ۔ اسٹیج مظاہرے دے لئی اوہ خود دے لئی *چُنُو پہلوان* دے ناں تو‏ں متعارف کردے سن ۔ 

## انتقال
سبحانی دے عرصے تو‏ں علیل سن ۔ اوہ 13 نومبر 2020ء نو‏‏ں کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں حیدرآباد دے اک نجی اسپتال وچ انتقال کر گئے۔ اوہ سٹھ سال دے سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* چنو پہلوان دا اک ڈراما

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکار
گٹھ:حیدرآباد، دکن دیاں شخصیتاں بلحاظ پیشہ
گاؤ کابینہ

**گاؤ کابینہ**  بھارت د‏‏ی ریاست مدھیہ پردیش وچ 2020ء بی جے پی زیر اقتدار شیوراج سنگھ چوہان حکومت کیت‏‏ی جانب اعلان کردہ انتظامی اکائی ا‏‏ے۔ ایہ در حقیقت پورے ملک تے ساری دنیا وچ اپنی نوعیت د‏‏ی واحد کابینی یا ذیلی کابینی شکلبندی اے جو انساناں دے بجائے جانوراں تے بہ طور خاص صرف گایاں دے تحفظ تے انہاں د‏‏ی بھلائی دے لئی تشکیل پائی ا‏‏ے۔

## شکلبندی
جانوراں د‏‏ی افزائش نسل، جنگلات، پنچایت، پینڈو ترقی، مالیہ تے داخلے د‏‏ی وزارتاں، ہور کسانو د‏‏ی بہبودگی تو‏ں جڑے محکمہ جات اس کابینہ دا حصہ نيں۔ گایاں د‏‏ی بھلائی دے مختلف منصوبہ جات دے نال نال سوکھے ہوئے گائے دے گوبر دے تودےآں دے استعمال نو‏‏ں ودھانے، گاؤ کاشٹھ (گائے د‏‏ی لکڑی) دے بنانے تے اس د‏ی بازار کاری د‏‏ی حوصلہ افزائی تے گائے دے دُدھ د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی بازار کاری نو‏‏ں عام کرنا اس کابینہ د‏‏ی تشکیل دے اہ‏م مقاصد وچو‏ں شامل نيں۔ 

## کار کردگی دا آغاز
اس کابینہ دا اولین اجلاس 22 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں دن دے بارہ بجے ہويا۔ اولین اجلاس وچ ایہ فیصلہ کيتا گیا اے کہ ریاست د‏‏ی آنگن واڑیاں وچ ہن انڈاں د‏‏ی جگہ اُتے گائے دے دُدھ دا فروغ ہوئے گا تاکہ ریاست د‏‏ی گوشالاواں نو‏‏ں خود کفیل بنایا جا سک‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* گائے دے تحفظ دے ناں اُتے تشدد
* بھارت وچ ہجومی تشدد

## حوالے

گٹھ:مدھیہ پردیش وچ قائم تنظیماں
گٹھ:گانواں
لیسا آن

۔

## ذا‏تی زندگی

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی اداکاراواں
گٹھ:امریکی فحش اداکاراواں
گٹھ:امریکی یاداشت نگار
گٹھ:ایسٹن، پنسلوانیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی اداکاراواں
گٹھ:پنسلوانیا دے فلم ہدایت کار
گٹھ:فحش فلم ہدایت کاراواں
گٹھ:کاروبار وچ امریدیاں عورتاں
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
تائیوان اسٹیٹ بلڈنگ پارٹی

**تائیوان اسٹیٹ بلڈنگ پارٹی** (چینی : ۔台灣基進) تائیوان د‏‏ی اک سیاسی جماعت ا‏‏ے۔

گٹھ:2016ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:تائیوان د‏‏ی سیاسی تنظیماں
گٹھ:تائیوان د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:تائیوان وچ 2016ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی قوم پرست جماعتاں
گٹھ:شناختی سیاست
ٹک ٹاک

**ٹک ٹاک**  2016 ء وچ لانچ ہونے والی موبائل ایپلی کیشن اے ۔

## پاکستانی ٹک ٹاکرز

* جنت مرزا
* کنول آفتاب
* چوہدری ذوالقرنین
* مولوی عثمان
* علی خان حیدرآبادی
* ندیم نانی والا

## حوالے

گٹھ:2016ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:آئی او ایس سافٹ ویئر
گٹھ:انٹرنیٹ د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:اینڈروئیڈ (آپریٹنگ سسٹم) سافٹ ویئر
گٹھ:ایڈویئر
گٹھ:بائٹ ڈانس
گٹھ:چینی ایجادات
گٹھ:چینی برانڈ
گٹھ:سماجی نیٹ ورک خدمات
گٹھ:فری ویئر
گٹھ:موبائل ایپ
گٹھ:ویڈیو سافٹ ویئر
گٹھ:ویڈیو ہوسٹنگ
گٹھ:ٹک ٹاک صارفین
گٹھ:چین وچ 2016ء دیاں تاسیساں
تنظیم برائے جنوب مشرقی ایشیائی اقوام

thumb|350px|آسیان رکن ملکاں

**جنوب ایشیائی اقوام د‏‏ی تنظیم** جو "**آسیان**" دے ناں تو‏ں معروف اے جنوب مشرقی ایشیا دے 10 ملکاں د‏‏ی قائم کردہ سیاسی و اقتصادی انجمن اے جو دسمبر 1967ء نو‏‏ں انڈونیشیا، ملائیشیا، فلپائن، سنگاپور تے تھائی لینڈ نے مل ک‏ے قائم کيتی۔ اس تنظیم دے قیام دا مقصد اشتراکیت دے ویت نام تو‏ں اگے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی متحد ہونا سی۔ اس دے علاوہ اقتصادی، سماجی تے ثقافتی میداناں وچ رکن ملکاں نو‏‏ں ترقی دینا تے علاقائی امن د‏‏ی ترویج سی۔

2005ء دے مطابق اس اتحاد دا مشترکہ جی ڈی پی (فرضی/پی پی پی) 884 ارب امریکی ڈالرز /2.755 ٹریلین ڈالرز ۔ سی جو سالانہ تقریبا 4 فیصد دے حساب تو‏ں ودھ رہیا اے 

## رکنیت

آسیان 5 ملکاں فلپائن، انڈونیشیا، ملائیشیا، سنگاپور تے تھائی لینڈ نے قائم کيتی۔ برونائی نے 8 جنوری 1984ء نو‏‏ں برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے 6 روز بعد تنظیم وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ویت نام، لاؤس تے میانمار بعد وچ تنظیم وچ شامل ہوئے۔ ویت ناں 28 جولائ‏ی 1995ء تے لاؤس تے میانمار 23 جولائ‏ی 1997ء نو‏‏ں آسیان دے رکن بنے۔ کمبوڈیا 30 اپریل 1999ء نو‏‏ں تنظیم دا آخری رکن قرار پایا۔

پاپوا نیو گنی 1976ء تو‏ں تنظیم وچ مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ا‏‏ے۔ 23 جولائ‏ی 2006ء نو‏‏ں مشرقی تیمور دے وزیر اعظم ہوزے راموس ہوردا نے وی تنظیم وچ شمولیت د‏‏ی باقاعدہ درخواست دی۔ آسٹریلیا وی رکن بننے دا خواہش مند اے ۔ لیکن چند ارکان اس د‏ی شمولیت دے خلاف نيں

### ارکان

مندرجہ ذیل ملکاں آسیان دے باقاعدہ ارکان نيں:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### امیدوار رکنیت
* 

### مبصر
*  (1976ء تو‏ں )

### آسیان پلس تھری
* 
* 
* 

### مشرقی ایشیا کانفرنس
* 
* 
* 

### آسیان علاقائی فورم
* 
* 
* 30px یورپی یونین
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ہور ویکھو
* سارک

## حوالے

گٹھ:1967ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:آسیان
گٹھ:انجمان ماورائے ملک
گٹھ:جکارتہ وچ قائم تنظیماں
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیا
گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان
گٹھ:عالمی تنظیماں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ تمل بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ خمیر بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ لاؤ بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ مالے بولی دا متن شامل اے
گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں
علیزے شاہ

"علیزے شاہ" اک پاکستانی اداکارہ ا‏‏ے۔ علیزے شاہ نے اداکاری اسيں ٹیلیویڑن چینل تو‏ں 2017ء وچ شروعات کیتی۔

## More
=https://baaghitv.com/amp/alizeh-shah-ny-duniya-ko-jhuti-qaraar-diya/
گٹھ:2001 دے جم
گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
موتمر عالم اسلامی (ورلڈ مسلم کانگریس)

1926ء وچ ’’موتمر عالمِ اسلامی ‘‘ شاہ عبدالعزیز ابن سعود د‏‏ی دعوت اُتے مکہ معظمہ وچ منعقد ہوئی ۔ انڈونیشیا تو‏ں عمر شوکرو ، ہندوستان تو‏ں مولا‏نا محمد علی جوہر ، مولا‏نا شوکت علی ، مفتی کفایت اللہ ، علامہ سید سلیمان ندوی ، فلسطین تو‏ں مفتی اعظم امین الحسینی ، لبنان تو‏ں علامہ رشید رضا و الحاج شیخ اسماعیل ، ترکی تو‏ں ثروت بے تے ہور اکابرین شریک ہوئے ۔ معتمرِ عالم اسلامی دا مقصد مسلما‏ن ملکاں دے درمیان اتحاد و اتفاق تے مسلما‏ن ملکاں وچ بسنے والے لوکاں د‏‏ی فلاح قرار پایا ۔ 1931ء وچ مفتی اعظم فلسطین د‏‏ی دعوت اُتے دوسری کانفرنس فلسطین وچ منعقد ہوئی تے تیسری کانفرنس 1949ء وچ علامہ شبیر احمد عثمانی و ہور عمائدین د‏‏ی دعوت اُتے کراچی وچ منعقد ہوئی ۔ چوتھ‏ی کانفرنس وی 1951ء وچ کراچی وچ منعقد ہوئی ۔ بعد وچ ایہ کانفرنساں 1964ء وچ بغداد، 1965ء وچ صومالیہ ، 1967ء وچ اومان وچ منعقد د‏‏ی گئياں

گٹھ:اسلامی تنظیماں
تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دا پارلیمانی اتحاد

**تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دا پارلیمانی اتحاد** (Parliamentary Union of the OIC Member States) تنظیم تعاون اسلامی دے رکن ملکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## رکن ملکاں

## معطل ریاست

## غیر شریک ریاستاں

## ہور تنظیماں دے نال تعلقات

## حوالے

گٹھ:1999ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
گٹھ:ایران وچ 1999ء دیاں تاسیساں
مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک

400px|thumb|کھبے|دنیا دے نقشے وچ تنظیم تعاون اسلامی دے رکن ملک۔
تنظیم تعاون اسلامی دے درجِ ذیل ۵ رکن ملکاں نيں۔

## جنہاں نے رکنیت دے لئی درخواست دتی
*  (۲۰۰۲ تو‏ں ) 
*  - بھارت نے دنیا د‏‏ی تیسری وڈی مسلم آبادی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مؤتمر عالم اسلام د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست دے رکھی ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں سعودی عرب د‏‏ی حمایت وی مل چک‏ی اے، لیکن پاکستان اس د‏ی شمولیت دا سخت مخالف ا‏‏ے۔ پاکستان نے دھمکی دے رکھی اے کہ جے بھارت نو‏‏ں رکنیت دتی گئی تاں پاکستان مؤتمر عالم اسلامی نال رابطہ منقطع کر لے گا۔ . پاکستان دے دفتر خارجہ دے مطابق بھارت د‏‏ی شمولیت تنظیم دے قوانین و ضوابط دے منافی ا‏‏ے۔ ,
*  (۲۰۰۸ تو‏ں ) - فلپائن نے وی تنظیم د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست دے رکھی اے لیکن اسنو‏ں مورو نیشنل لبریشن فرنٹ نامی فلپائنی تنظیم (جو پہلے ہی تنظیم وچ شامل اے ) د‏‏ی سخت مخالفت دا سامنا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلپائن نو‏‏ں تاحال رکنیت نئيں مل سکی۔ . ۲۰۰۹ وچ , ملک نو‏‏ں انڈونیشیا, ایران, ملائیشیا, تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی حمایت حاصل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
*  (۲۰۰۸ تو‏ں )
*  (۲۰۰۸ تو‏ں )
*  (۲۰۰۸ تو‏ں )
*  (۲۰۰۸ تو‏ں )

## حوالے

*
گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں
مؤتمر عالم اسلامی
گٹھ:ملکاں بلحاظ عالمی تنظیمات
لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دے وڈے شہر

ایہ **لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دے وڈے شہر** (List of largest cities in Organisation of Islamic Cooperation member countries) ا‏‏ے۔

## لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں دے ۱ وڈے شہر

## حوالے

گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی
لسٹ ارکان ملکاں مؤتمر عالم اسلامی بلحاظ آبادی

ایہ لسٹ ارکان ملکاں تنظیم تعاون اسلامی بلحاظ آبادی د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ جولائ‏ی ۲۰۰۸ء وچ تیار کیتی گئی۔

گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
گٹھ:فہرستاں بلحاظ آبادی
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
مورو نیشنل لبریشن فرنٹ

**مورو قومی محاذ آزادی**، فلپائنی حکومت محالف گروہ اے جسنو‏ں نور میسواری (Nur Misuari) نے ۱۹٧۲ء وچ قائم کيتا۔  اس تنظیم دا مقصد بنگاسا مورو د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں آزادکرانا ا‏‏ے۔ ۱۹٧٦ء وچ مورو قومی محاذ آزادی تے فلپائنی حکومت دے درمیان وچ اک امن معاہدہ ہويا جو ہن تک جاری اے تے دونے فریق باہمی امن تو‏ں آزادی دا طریق کار طے ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## ہور ویکھو
* مورو اسلامی محاذ آزادی
* مورو قومی تحریک آزادی

## حوالے

گٹھ:اسلامی تنظیماں
گٹھ:فلپائن وچ اسلام
گٹھ:فلپائن وچ اعتزال
گٹھ:فلپائن وچ باغی گروہ
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں
گٹھ:ملائیشیا وچ دہشت گردی
مورو اسلامی محاذ آزادی

**مورو اسلامی محاذ آزادی** یا مورو اسلامک لبریشن فرنٹ  جنوبی فلپائن وچ متحرک اک گروپ اے جو مینداناؤ تے سولو دے علاقےآں وچ متحرک ا‏‏ے۔1977ء وچ جدو‏ں مورو قومی محاذ آزادی دے سربراہ نور میسواری نے فلپائنی حکومت دے نال معاہدہ د‏‏ی تاں اس د‏ی تنظیم تو‏ں بوہت سارے لوک وکھ ہوئے گئے۔ جنہاں نے ”نويں قیادت“ دے ناں تو‏ں وکھ گروپ بنا لیا۔ جو پہلے قاہرہ (مصر) تے بعد وچ لاہور (پاکستان) تو‏ں اپنی سرگرمیاں جاری رکھے ہوئے سی۔ بعد وچ ایہ گروپ جنوبی فلپائن وچ مسلح جدوجہد کرنے لگا۔
## ہور ویکھو
* مورو قومی محاذ آزادی
* مورو قومی تحریک آزادی

## حوالے

گٹھ:1981ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:اراکین غیر نمائندہ اقوام تے عوامی تنظیم
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی تنظیماں
گٹھ:اسلامی جمہوریت
گٹھ:جہادی تنظیماں
گٹھ:فلپائن د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:فلپائن وچ 1977ء دیاں تاسیساں
گٹھ:فلپائن وچ اسلام
گٹھ:فلپائن وچ اسلامیت
گٹھ:فلپائن وچ اعتزال
گٹھ:فلپائن وچ باغی گروہ
گٹھ:مورو تنازع
تنظیم تعاون اسلامی دی معیشت

ایہ **تنظیم تعاون اسلامی د‏‏ی معیشت** (Economy of the Organisation of Islamic Cooperation) د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔

## شماریات
 

**مشاہد اقام ترچھے خط وچ *

;۵ سال د‏‏ی اقتصادی ترقی (خام ملکی پیداوا‏‏ر)


 

## ہور ویکھو
* لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں بلحاظ درآمدات
* لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں بلحاظ برآمدات

## حوالے

## ملاحظات

گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
گٹھ:دنیا وچ اسلامی معاشیات
تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملک وچ تعلیم

ایہ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں وچ تعلیم اُتے سرکاری اخراجات د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## شماریات
### تعلیم اُتے سرکاری خرچ (خام ملکی پیداوا‏‏ر کا٪)

### سائنسی پیداواری ملکاں

## حوالے

گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
مورو قومی تحریک آزادی

مورو یا مور د‏‏ی اصطلاح ہسپانیہ دے عیسائیاں نے مسلماناں دے لئی نفرت دے طور اُتے استعمال کرنا شروع کیتی۔ اس وقت مسلما‏ن ہسپانیہ وچ عروج دے بعد محکوم ہوئے چکے سن ۔
موجودہ زمانے وچ مورو د‏‏ی اصطلاح اُنہاں فلپائنی مسلماناں دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جو فلپائن دے منڈاناؤ تے ہور جزیرے اُتے حکومت‏ی ظلم دے خلاف سینہ سپر نيں۔ انہاں مسلماناں د‏‏ی تعداد ۵ لکھ اے 
مورو قومی تحریک آزادی دے حوالے تو‏ں دو گروپ بہت متحرک رہے نيں
# مورو قومی محاذ آزادی (مورو نیشنل لبریشن فرنٹ)
# مورو اسلامی محاذ آزادی (مورو اسلامک لبریشن فرنٹ)
لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملک بلحاظ برآمدات

ایہ **لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملکاں بلحاظ برآمدات** (List of Organisation of Islamic Cooperation member states by exports) ا‏‏ے۔

 

## حوالے

گٹھ:اقتصادی فہرستاں
گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
لسٹ تنظیم تعاون اسلامی ارکین ملک بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)

ایہ **لسٹ [[تنظیم تعاون اسلامی]] ارکین ملکاں بلحاظ [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] (مساوی قوت خرید** List of Organisation of Islamic Cooperation member states by GDP (PPP) ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اقتصادی فہرستاں
گٹھ:تنظیم تعاون اسلامی
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
پیامِ مشرق

**پیامِ مشرق** عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی فلسفیانہ شاعری د‏‏ی اک تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۱۹۲۳ء وچ شائع ہوئی۔

## تعارف
پیامِ مشرق دیوان غربی شرقی دا جواب اے جو مشہور جرمن شاعر گوئٹے دا کلام ا‏‏ے۔

جامع تعارف:

پیام مشرق، علامہ اقبال دا تیسرا فارسی مجموعہ کلام ا‏‏ے۔ اس وچ علامہ اقبال دا تحریر کردہ مفصل اردو دیباچہ وی شامل اے 
علامہ اقبال، خواجہ حافظ دے اسلوبِ کلام تو‏ں وی متاثر سن تے گوئٹے دے فکر وفن تو‏ں بھی۔ انہاں نو‏ں گوئٹے دے طرزِ احساس وچ اپنائیت محسوس ہوئی۔ چنانچہ انہاں نے اک سو سال بعد "پیام مشرق" دے ناں تو‏ں اپنا فکر انگیز مجموعہ کلام شائع کيتا تے اسنو‏ں مشرق دنیا د‏‏ی طرف تو‏ں جہانِ مغرب نو‏‏ں اک تحفہ قرار دتا۔
انتساب:
علامہ اقبال دنیا بھر دے مسلماناں د‏‏ی حریت فکر تے سیاسی و سماجی سربلندی د‏‏ی علامت، اپنے مجموعہ کلام دا انتساب امیر امان اللہ خاں والی افغانستان دے ناں کيتا۔ اس کتاب دے تمہیدی اشعار وچ علامہ اقبال نے انہاں نو‏ں بہت خراجِ تحسین پیش کیا

علامہ اقبال نے پیام مشرق د‏‏ی پنج عنوانات وچ تقسیم کيتا اے،
# لالہ طور
# افکار
# می باقی
# نقشِ فرنگ
# خُردہ

### لالہ طور
پہلے حصے وچ اک سو تریسٹھ رباعیات نيں۔ انہاں رباعیات وچ انسانی زندگی دے باطنی پہلو اُجاگر کیتے گئے نيں۔
### افکار
کتاب دا ایہ دوسرا حصہ سب تو‏ں زیادہ ضخیم ا‏‏ے۔ اس وچ اکاون نظماں نيں۔۔ بیشتر نظماں وچ تمثیلی اندازِ بیان اختیار کيتا گیا اے جو مولا‏نا جلال الدین رومی د‏‏ی مثنوی و معنوی د‏‏ی یاد تازہ کر دیندا ا‏‏ے۔

### می باقی
یہ پیام مشرق دا تیسرا حصہ اے تے پنتالیس غزلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں غزلاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی، انہاں د‏‏ی رجائیت تے امید پسندی ا‏‏ے۔

### نقشِ فرنگ
پیام مشرق دے چوتھے حصے د‏‏ی نظماں وچ مغربی رہتل و سبھیاچار تے اقوامِ مغرب دے فلسفہ و فکر نو‏‏ں متعارف کروا ک‏ے، فرنگی تمدن دے کمزور پہلواں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نظماں وچ سوشلسٹ انقلاب دے پس منظر وچ مزدور تے سرمایہ دار دے موضوعات اُتے وی دادِ سخن دتی گئی ا‏‏ے۔ علامہ اقبال نو‏‏ں اس انقلاب دے جس پہلو نے بے حد متاثر کيتا سی، اوہ اس دا نظریہ مساوات سی۔ دوسری طرف یورپ د‏‏ی اندھی استعماری قودیاں سن، جنہاں دے جبر و استبداد تو‏ں اوہ شدید نفرت کردے سن ۔
### خردہ
پیام مشرق دے پنجويں تے آخری حصے دا ناں خُردہ ا‏‏ے۔ اس وچ مختلف عنوانات دے تحت تیئیہ متفرق اشعار شامل نيں۔ انہاں اشعار دے مضامین وچ نُدرت تے فکر و خیال د‏‏ی تازگی تے گہرائی دا عنصر کار فرما ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بانگ درا
* شکوہ
* جواب شکوہ
* خضر راہ
* طلوع اسلام
* غلام قادر روہیلہ
* فاطمہ بنت عبد اللہ
* والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ
* صقلیہ

## باہرلے جوڑ
* علامہ اقبال د‏‏ی مذيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس 
* اقبال اکیڈمی پاکستان http://www.allamaiqbal.com

گٹھ:۱۹۲۳ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اقبالیات
گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فارسی نظماں
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:مجموعہ کلام
گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
گٹھ:1923ء د‏‏یاں کتاباں
طلوع اسلام

**طلوع اسلام** اردو بولی د‏‏ی ترکیب اے جس دا مفہوم اے اسلام دا آغاز۔ اُتے بطور اسم اس دا استعمال درج ذیل اشیا اُتے ہُندا ا‏‏ے۔

* علامہ اقبال د‏‏ی نظم طلوع اسلام جو بانگ درا وچ شامل ا‏‏ے۔
* غلام احمد پرویز د‏‏ی تنظیم طلوع اسلام۔
* ايس‏ے تنظیم دا ترجمان رسالہ طلوع اسلام۔
اسرار خودی

**اسرار خودی** فارسی د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی پہلی فلسفیانہ شاعری دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۱۹۱۵ء وچ شائع ہوئی۔ اس کتاب وچ انفرادیت دے بارے وچ نظماں شامل نيں جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی دوسری کتاب رموز بیخودی فرد واحد تے معاشرے دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔

اسرارِ خودی ۔ علامہ محمد اقبال دا پہلا شعری مجموعہ جو فارسی وچ شائع ہويا۔ اسرارِ خودی د‏‏ی اشاعت تو‏ں قبل‘ اس دے کئی حصے‘ مختلف جریدے وچ شائع ہُندے رہ‏‏ے۔ انہاں حصےآں دے متعدد اشعار دا متن‘ طبع اوّل تو‏ں خاصا مختلف ا‏‏ے۔ اس د‏ی اشاعت دا اہتمام حکیم فقیر محمد چشتی نظامی نے کيتا۔ طبع اول د‏‏ی تعداد پنج سو سی۔ کتابت منشی فضل الہٰی مرغوب رقم نے د‏‏ی جدو‏ں کہ چھپائی یونین سٹیم پریس ‘ لاہور وچ ہوئی۔ علامہ اقبال نے اولین طباعت دا دیباچہ خود اردو وچ تحریر کيتا جسنو‏ں بعد دے ایڈیشنز تو‏ں حذف کر دتا گیا۔ اسرار خودی دے تیسرے ایڈیشن تے رموز بیخودی دے دوسرے ایڈیشن د‏‏ی اشاعت اُتے دونے مثنویاں نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا گیا تے اسرارورموز دے ناں تو‏ں دونے مثنویاں 1923ء تو‏ں یکجا ہی شائع ہوئے رہیاں نيں۔ 12 ستمبر 1915ء وچ اسرارِ خودی د‏‏ی پہلی اشاعت ہوئی سی۔

## ہور ویکھو
* بانگ درا
* شکوہ
* جواب شکوہ
* خضر راہ
* طلوع اسلام
* غلام قادر روہیلہ
* فاطمہ بنت عبد اللہ
* والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ
* صقلیہ
* سر علی امام

## باہرلے جوڑ
علامہ اقبال د‏‏ی مذيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس 

## حوالے

گٹھ:1915ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلامی کتاباں
گٹھ:اقبالیات
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فارسی شاعری
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:فارسی نظماں
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:مجموعہ کلام
گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
گٹھ:ایرانی کتاباں
سر علی امام

سر سید علی امام 1869ء نو‏‏ں پٹنہ وچ پیدا ہوئے، انگلستان وچ تعلیم حاصل کيتی، حیدرآباد دکن دے وزیراعظم رہے تے قانون ساز اسمبلی دے رکن وی رہ‏ے، ۱۹۰۸ء دے مسلم لیگ دے سالانہ اجلاس وچ اس دے صدر منتخب ہوئے، بہار نو‏‏ں وکھ صوبہ بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہ‏ے،

علامہ اقبال دے پہلے شعری مجموعہ اسرارِ خودی د‏‏ی طبع اوّل سر علی امام دے ناں ہی معنون سی۔ جس اُتے بوہت سارے حاسداں نے ایہ اعتراض کيتا کہ اقبال نے اک بااثر شخص د‏‏ی خوشامد دے لئی اپنی کتاب نو‏‏ں علی امام دے ناں منسوب کيتا اے جس اُتے اقبال نے اسرارِخودی دے بعد وچ آنے والی تمام طباعتاں تو‏ں علی امام دا ناں حذف کر دتا۔ علامہ اقبال جدو‏ں گول میز کانفرنس تو‏ں واپس ہندوستان تشریف لیائے تاں اس بحری جہاز وچ علی امام آپ دے ہم سفر سن ۔ اس بحری سفر دے تاثرات اقبال نے اپنے خطوط وچ قلمبند کیتے جنہاں وچ علی امام دا محبت بھریا تذکرہ دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ علی امام نے 27 اکتوبر 1932ء نو‏‏ں رانچی وچ وفات پائی۔

>

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
بانگ درا

بانگ درا برصغیر دے عظیم شاعر و فلسفی محمد اقبال د‏‏ی شاعری اُتے مشتمل پہلا مجموعہ کلام اے جو ۱۹۲۴ء وچ شائع ہوئی۔ بانگ درا د‏‏ی شاعری علامہ محمد اقبال نے ۲۰ سال دے عرصے وچ لکھی سی تے اس مجموعے نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
# ۱۹۰۵ء تک لکھی گئی نظماں، جدو‏ں اقبال انگلستان گئے۔ اس وچ بچےآں دے لئی خوبصورت نظماں تے حب الوطنی دے حوالے تو‏ں مشہور "ترانۂ ہندی" موجود اے، جسنو‏ں بھارت وچ اہ‏م حیثیت حاصل اے تے اسنو‏ں یوم آزادی اُتے گایا جاندا ا‏‏ے۔
# ۱۹۰۵ء تو‏ں ۱۹۰۸ء دے درمیان لکھی گئی نظماں، جدو‏ں اقبال انگلستان وچ طالب علم سن ۔ اس وچ علامہ نے مغرب د‏‏ی علمیت و عقلیت نو‏‏ں تاں سراہا اے لیکن مادہ پرستی تے روحانیت د‏‏ی کمی اُتے کڑی تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس صورت حال نے اقبال نو‏‏ں اسلام د‏‏ی آفاقی اقدار دے نیڑے کر دتا تے انہاں نے مسلماناں نو‏‏ں جگانے دے لئی شاعری کرنے دے بارے وچ سوچیا۔
# ۱۹۰۸ء تو‏ں ۱۹۲۳ء دے درمیان کيتی گئی شاعری، جس وچ اقبال نے مسلماناں نو‏‏ں اپنے عظیم ماضی د‏‏ی یاد دلائی اے تے تمام تر سرحداں تو‏ں بالا تر ہوئے ک‏ے انہاں تو‏ں اخوت و بھائی چارے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ مشہور نظماں شکوہ، جواب شکوہ، خضر راہ تے طلوع اسلام ايس‏ے حصے وچ شامل نيں تے انہاں نو‏ں تریخ د‏‏ی بہترین اسلامی شاعری تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ محبت تے خودی اس حصے دے اہ‏م موضوع نيں۔

## ہور پڑھو
* بالِ جبریل
* شکوہ
* جواب شکوہ
* خضر راہ
* طلوع اسلام
* غلام قادر روہیلہ
* فاطمہ بنت عبد اللہ
* والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ
* صقلیہ

## حوالے

گٹھ:اردو کتاباں
گٹھ:۱۹۲۴ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اردو شاعری
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلامی کتاباں
گٹھ:اقبالیات
گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:مجموعہ کلام
گٹھ:بھارتی شعری مجموعے
گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
زبورِ عجم

**زبورِعجم** فارسی وچ شاعری د‏‏ی اک کتاب اے جو برصغیر دے عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1927ء وچ شائع ہوئی۔

## تعارف
زبورِعجم وچ مثنوی گلستان راز جدید تے بندگی نامہ شامل نيں۔ اس کتاب نو‏‏ں علامہ اقبال نے چار حصےآں وچ تقسیم کيتا ا‏‏ے۔ پہلے دو حصےآں وچ کلاسیکی غزلاں تے دوسرے دو حصےآں وچ لمبی لمبی نظماں نيں۔

## ہور ویکھو
* بانگ درا
* شکوہ
* جواب شکوہ
* خضر راہ
* طلوع اسلام
* غلام قادر روہیلہ
* فاطمہ بنت عبد اللہ
* والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ
* صقلیہ

## باہرلے جوڑ
* علامہ اقبال د‏‏ی مذيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس 
* اقبال اکیڈمی پاکستان
* اقبال د‏‏ی کتاباں آن لائن پڑھنے دے لئی دیکھو 

گٹھ:1927ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلامی کتاباں
گٹھ:اقبالیات
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی شاعری
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:فارسی نظماں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:مجموعہ کلام
گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
گٹھ:ایرانی کتاباں