عثمان بن عیسی رواسی

**عثمان بن عیسی رواسی**، (حیات پہلے از ۲۰۳ ق) امام موسی کاظم علیہ السلام دے انہاں اصحاب تے وکلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں نے آپ د‏‏ی شہادت دے بعد بیت المال دے اموال نو‏‏ں امام علی رضا علیہ السلام دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے دعوی کيت‏‏ا کہ امام کاظم (ع) زندہ ني‏‏‏‏ں۔ بعض منابع نے انہاں دے توبہ دا تذکرہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ لیکن آیت اللہ خوئی توبہ دے سلسلہ د‏‏ی روایات نو‏‏ں غیر معتبر منیا ا‏‏ے۔ عثمان بن عیسی، علی بن ابی حمزہ بطائنی تے زیاد بن مروان قندی ایہ تنیاں افراد واقفی مذہب دے اصلی ارکان وچو‏ں سن جنہاں نے امام کاظم (ع) د‏‏ی امامت اُتے توقف کيت‏‏ا تے انہاں دے بعد دے ائمہ (ع) دا انکار کيت‏‏ا۔

## سوانح عمری تے مقام حدیثی

عثمان بن عیسی کلابی رواسی کوفی (حیات تا پہلے از ۲۰۳ ق) واقفیہ (واقفی مسلک) دے روساء وچو‏ں سن تے شیخ طوسی انہاں نو‏ں امام موسی کاظم (ع) تے امام علی رضا (ع) دے اصحاب وچ شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔

عثمان بن عیسی امام کاظم (ع) دے انہاں وکلاء وچو‏ں سن جو شیعاں تو‏ں اموال نو‏‏ں دریافت کردے سن تے چونکہ امام (ع) قید وچ سن اس لئی انہاں وجوہات دا انہاں د‏‏ی خدمت وچ ارسال کرنے دا امکان فراہ‏م نئيں سی۔ عثمان بن عیسی نے آپ د‏‏ی شہادت تے امام رضا (ع) د‏‏ی طرف تو‏ں اموال د‏‏ی واپسی دا خط موصول ہونے دے بعد ابتداء وچ تمام اموال انہاں دے حوالے کرنے تو‏ں پرہیز کيت‏‏ا تے امام رضا (ع) انہاں اُتے غضبناک ہوئے۔ منابع تاریخی دے مطابق عثمان بن عیسی بعد وچ پشیمان ہوئے تے انہاں نے توبہ د‏‏ی تے تمام اموال نو‏‏ں امام د‏‏ی خدمت وچ ارسال کيت‏‏ا۔

کشی دے بقول، عثمان بن عیسی دے اُتے کوئی اتہام نئيں سی۔ ايس‏ے طرح تو‏ں کشی اک قول نقل کردے نيں جس دے مطابق عثمان بن عیسی دا ذکر اصحاب اجماع دے طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ شیخ طوسی تے ابن شہر آشوب انہاں نو‏ں ثقہ تسلیم کردے نيں تے انہاں دے ثقہ ہونے دے سلسلہ وچ ہونے والے اجماع د‏‏ی گواہی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ابن شہر آشوب، عثمان بن عیسی نو‏‏ں امام کاظم (ع) دے قابل اعتبار افراد وچ شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔

عثمان بن عیسی، کتاب المیاہ، کتاب القضایا، کتاب الأحکا‏م، کتاب الوصایا، و کتاب الصلوہ ورگی کتاباں دے مولف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ابو حمزہ ثمالی، علی بن مہزیار، علی بن سندی تے سہل بن زیاد آدمی تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ عثمان بن عیسی دا ناں اسلامی روایات وچ ۷۴۳ بار ذکر ہويا ا‏‏ے۔ الوجیزہ فی عثمان بن عیسی الرواسی، نامی کتاب سن ۱۳۲۱ ق وچ عثمان بن عیسی دے سلسلہ وچ لکھی گئی اے جس دے مولف محمد باقر بن محمد جعفر بہاری ہمدانی ني‏‏‏‏ں۔

نصر بن صباح دے نقل دے مطابق، عثمان بن عیسی تو‏ں امام علی رضا علیہ السلام دے ناراض ہوئے جانے دے بعد انہاں نے توبہ د‏‏ی تے تمام اموال انہاں د‏‏ی خدمت وچ ارسال کر دتا۔ ايس‏ے طرح نصر بن صباح دے ابی حمزہ دے نقل دے مطابق، عثمان نے خواب وچ دیکھیا کہ حائر حسینی وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے سبب انہاں نے کوفہ تو‏ں نکل ک‏ے حائر حسینی وچ سکونت اختیار کر لئی، ایتھ‏ے تک کہ اوتھے انہاں دا انتقال ہويا تے اوتھے دفن ہوئے۔

## امام رضا (ع) د‏‏ی امامت دا انکار

عثمان بن عیسی رواسی، علی بن ابی حمزه بطائنی و زیاد بن مروان قندتی، دے بعد تیسرے انسان سن جنہاں نے واقفی عقیدہ نو‏‏ں قبول تے اسنو‏ں ظاہر کيت‏‏ا۔ انہاں دا شمار واقفہ دے موسسین وچ تیسرے رکن دے کے طور اُتے کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ علامہ مجلسی و شیخ صدوق نے کوفہ و مصر وچ امام موسی کاظم (ع) دے وکلاء د‏‏ی طرف تو‏ں امام علی رضا (ع) د‏‏ی امامت دے انکار تے امام کاظم (ع) دے اُتے توقف دا مقصد مال دنیا د‏‏ی لالچ و طمع ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

عثمان بن عیسی نے امام علی رضا (ع) دے خط دے جواب وچ جو انہاں نے امام کاظم (ع) دے اموال د‏‏ی واپسی دے لئی تحریر کيت‏‏ا سی، ستويں امام د‏‏ی شہادت دا انکار کيت‏‏ا تے دعوی کيت‏‏ا کہ اوہ زندہ ني‏‏‏‏ں۔ عثمان نے ہور لکھیا کہ حتی جے امام کاظم (ع) د‏‏ی شہادت دا دعوی صحیح ہوئے تاں چونکہ امام موسی بن جعفر (ع) نے انہاں تو‏ں اموال د‏‏ی واپسی دے سلسلہ وچ کوئی گل نئيں کہی اے اس لئی اوہ اموال نو‏‏ں واپس نئيں کرن گے۔ عثمان بن عیسی دے پاس موجود اموال د‏‏ی مقدار ۳۰ ہزار دینار طلا تے ۵ کنیزاں ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔

عثمان بن عیسی نے امام موسی کاظم (ع) دے دوسرے دو وکلاء دے نال مل ک‏ے انہاں نو‏ں امام غایب پیش کيت‏‏ا تے انہاں دے بعد دے ائمہ د‏‏ی امامت تو‏ں انکار کيت‏‏ا۔ آیت اللہ خوئی دا مننا اے کہ اس وچ کوئی شک نئيں اے کہ عثمان بن عیسی حق تو‏ں منحرف تے امام رضا (ع) دے مخالف سن تے انہاں نو‏ں امام قبول نئيں کردے سن تے انہاں نے امام کاظم (ع) دے اموال نو‏‏ں انہاں نو‏ں واپس نئيں کيت‏‏ا۔ اس دے علاوہ آیت اللہ خوئی دے مطابق، عثمان بن عیسی د‏‏ی توبہ نصر بن صباح تو‏ں نقل شدہ روایت کيتی وجہ تو‏ں قابل اثبات نئيں ا‏‏ے۔

## حوالے

## منابع

* بہبودتی، محمد باقر، تحقیقی درباره مذہب وقف و بررسی تریخ واقفیہ، در فصلنامہ مدرس علوم انسانی، پاییز و زمستان ۱۳۷۰ ش و بہار ۱۳۷۱، شماره ۵ و ۶ و ۷، ص ۴۹-۶۶

* شفیعی، سعید، مکت‏‏ب حدیثی شیعہ در کوفہ تا پایان قرن سوم ہجری، قم، سازمان چاپ و نشر دار الحدیث، اول، ۱۳۸۸ ش

* صدرایی خویی، علی، فہرستگان نسخہ ہای خطی حدیث و علوم حدیث شیعہ، قم، سازمان چاپ و نشر موسسه علمی فرہنگی دار الحدیث، ۱۳۸۲ ش

* عابدینی، احمد، استفاده از سایه و سایبان در حال احرام، در فصلنامہ کاوشی نو در فقہ اسلامی، پاییز ۱۳۷۶ش، ش ۱۳، ص ۱۸-۸۵

* مظفری، محمد حیدر، مہدویت در واقفیہ و موضع‌ گیری امام رضا (ع)، در فصلنامہ انتظار موعود، پاییز و زمستان ۱۳۸۹ش، ش ۳۳، ص ۱۶۱-۱۸۶

 

گٹھ:اصحاب امام علی رضا
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:واقفی مذہب
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں