open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فروسيہ

thumb|''فارس  از'' جنوری سچودولسکی (1836)
**فروسیہ** اک اصطلاح اے جو  بالعموم قرون وسطی دے دور وچ تے بالخصوص صلیبی جنگاں تے مملوک دور وچ گھوڑسواری تے ہور جنگی فنون دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی سی۔ فارسی عربی  ادب شامل فارسی نامہ فارسی ادبی صنف فروسیہ ادب وی شامل اے جو گھوڑےآں تو‏ں متعلق اک انسائکلوپیڈیا انداز وچ لکھی گئی اک تالیف ا‏‏ے۔

ایہ اک شریفانہ فن سی جس وچ جنگ و شکار، گھڑ سواری دے فنون، جنگی حرباں تے حکمت عملی تے شطرنج د‏‏ی طرح بعض گیمز
شامل کیتے گئے سن ۔ ایہ فن تمام مسلم دنیا وچ سکھایا جاندا سی۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابی چودھویں صدی وچ مصر وچ مملوک دور دے دوران دیکھنے وچ آءی۔ ایہ اس دور دے اک وڈے علاقائی رجحان دا حصہ سی جس وچ مغربی یوریشیا بشمول یورپی جنگی اشرافیہ شامل  سی۔

گٹھ:اسلام د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:سلطنت مملوک (مصر)
گٹھ:قرون وسطی وچ اسلام
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:تریخ
شرافت مکہ

**شرافت مکہ** (عربی: شرافة مكة؛ انگریزی: Sharifate of Mecca) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اک جاگیردارنہ ریاست سی جو 1517 تو‏ں 1803 تک قائم رہی۔ اس د‏ی حکمران **شریف مکہ** سن ۔

ابتدائی انیہويں صدی وچ شرافت مکہ اُتے مسلسل حملے کیتے گئے تے بالآخر پہلی سعودی ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا گیا۔ جدو‏ں عثمانیاں نے دوبارہ اس دا نطام 1845 وچ سنبھالیا تاں اسنو‏ں ولایت وچ تبدیل کر دتا بطور حصہ ولایت حجاز۔

گٹھ:960ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:تریخ حجاز
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:حجاز
گٹھ:حکومت سلطنت فاطمیہ
گٹھ:خاندان اخشید
گٹھ:سلطنت فاطمیہ
گٹھ:سلطنت مملوک (مصر)
گٹھ:1925ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
ولایت حجاز

thumb|جزیرہ نما عرب دا نقشہ 1909

**ولایت حجاز** (Hejaz Vilayet) (عربی: ولاية الحجاز) تو‏ں مراد سلطنت عثمانیہ دے تحت عرب خطہ حجاز ا‏‏ے۔ ولایت حجاز اُتے ایالت مصر تو‏ں حکومت کیت‏‏ی جاندی سی، لیکن اس دے بعد وچ ایہ وکھ ولایت بن گیا۔

## حوالے

گٹھ:1872ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
حجاز
گٹھ:تریخ حجاز
گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1872ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1916ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ
گٹھ:1916ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
امارت درعیہ

**امارت درعیہ** (Emirate of Diriyah) پہلی سعودی ریاست سی۔ ایہ 1744ء (1157 ھجری) وچ قائم ہوئی جدو‏ں امام محمد بن عبدالوہاب تے شہزادہ محمد بن سعود نے مذہبی تے سیاسی خود مختاری قائم کرنے دے لئی اتحاد قائم کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:1744ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1818ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:ایشیا وچ 1744ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ متحدہ عرب امارات
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:سابقہ امارات
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سعودی عرب وچ انیہويں صدی
گٹھ:سعودی عرب وچ اٹھارواں صدی
گٹھ:عثمانی دور د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:مسلم شاہی سلاسل
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک

گٹھ:تریخ عمان
گٹھ:آل سعود
گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:تریخ حجاز
گٹھ:1818ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1818ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
محمد بن سعود

**محمد بن سعود بن محمد آل مقرن** () درعیہ دا امیر سی۔ اسنو‏ں **[[امارت درعیہ|پہلی سعودی ریاست]]** تے **[[آل سعود]]** (جو اس دے والد سعود بن محمد آل مقرن دے ناں اُتے اے ) دا بانی تصور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1765 دیاں موتاں
گٹھ:آل سعود
گٹھ:فعالیت پسند آزادی
گٹھ:سعودی شہزادے
گٹھ:1685 دے جم
سعود بن محمد آل مقرن

**سعود بن محمد بن مقرن** ()  سعودی شاہی خاندان **[[آل سعود]]** دا ناں دہندہ ا‏‏ے۔ سعود بن محمد دا خاندان نجد دے وسط وچ اک قصبہ درعیہ وچ اک معروف خاندان سی۔

سولہويں صدی دے اوائل وچ سعود بن محمد دے آباء و اجداد نے کھجوراں دے درختاں دے جھنڈ حاصل کیتے جو علاقے وچ زراعت د‏‏ی چند قسماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ وقت گزرنے دے نال درختاں دے جھنڈ وچ اضافہ ہُندا گیا تے انہاں دا قبیلہ علاقے دے رہنماواں دے طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا جانے لگیا۔

اس د‏ی وفات د‏‏ی دو دہائیاں بعد اس دے بیٹے محمد بن سعود نے محمد بن عبدالوہاب نال اک تاریخی معاہدہ کيت‏‏ا جو عرب دے انہاں د‏‏ی فتح تے امارت درعیہ **پہلی سعودی ریاست** اُتے منتج ہويا۔

اس دے ہور بیٹے ثونايان، مشاری تے فرحان سن ۔

## حوالے

گٹھ:1640 دے جم
گٹھ:1710 دے جم
گٹھ:1725 دیاں موتاں
گٹھ:1765 دیاں موتاں
گٹھ:آل سعود
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:سعودی شہزادے
امارت نجد

**امارت نجد** (Emirate of Nejd) دوسری سعودی ریاست سی۔ سعودی حکمرانی وسطی تے مشرقی عرب وچ بحال ہوئے گئی۔

**دوسری ریاست دے حکمران:**
* امام ترکی بن عبداللہ بن محمد (پہلی بار)، 1819–1820
* امام ترکی بن عبداللہ بن محمد (دوسری بار) 1824–1834
* امام مشیری بن عبد الرحمان بن مشیری 1834-1834
* امام فیصل بن ترکی بن عبداللہ (پہلی بار)، 1834–1838
* امام خالد بن سعود بن عبد العزیز 1838–1841
* امام عبد اللہ بن ثنیان بن ابراہیم 1841–1843
* امام فیصل بن ترکی بن عبداللہ (دوسری بار) 1843–1865
* امام ترکی بن عبد اللہ بن فیصل (پہلی بار)، 1865–1871
* امام سعود بن فیصل بن ترکی (پہلی بار) 1871-1871
* امام ترکی بن عبد اللہ بن فیصل (دوسری بار) 1871–1873
* امام سعود بن فیصل بن ترکی (دوسری بار) 1873–1875
* امام عبد الرحمان بن فیصل بن ترکی (پہلی بار)، 1875–1876
* امام ترکی بن عبد اللہ بن فیصل (تیسری بار)، 1876–1889
* امام عبد الرحمان بن فیصل بن ترکی (دوسری بار) 1889–1891

## حوالے

گٹھ:1818ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1824ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1891ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ متحدہ عرب امارات
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:سابقہ امارات
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سعودی عرب وچ انیہويں صدی
گٹھ:عثمانی دور د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:نجد

گٹھ:ایشیا وچ 1824ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1891ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
امارت جبل شمر

**امارت جبل شمر** (Emirate of Jabal Shammar) (عربی: إمارة جبل شمر) جسنو‏ں **امارت حائل** (Emirate of Ha'il) وی کہیا جاندا اے نجد دے علاقے وچ اک امارت سی۔ امارت جبل شمر دا دار الحکومت حائل سی۔

گٹھ:1836ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1921ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ 1836ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:عثمانی دور د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
سلطنت نجد

**سلطنت نجد** (Sultanate of Nejd) عبدالعزیز ابن سعود دے 1921 وچ امارت ریاض نو‏‏ں سلطنت نجد وچ تبدیل کرنے تو‏ں وجود وچ آئی۔

گٹھ:1921ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۲۱ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1926ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ 1921ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سعودی عرب وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:نجد
گٹھ:1926ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
مملکت نجد و حجاز

**مملکت حجاز و نجد** (Kingdom of Hejaz and Nejd) (عربی: مملكة الحجاز ونجد) دا قیام 1925ء سلطنت نجد دے مملکت حجاز نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد آیا۔ 8 جنوری، 1926ء نو‏‏ں سلطان نجد عبدالعزیز ابن سعود نو‏‏ں مکہ وچ **ملک حجاز** ہونے دا اعلان کيت‏‏ا گیا۔ 27 جنوری، 1927ء نو‏‏ں سلطنت نجد نو‏‏ں وی مملکت دا مقام دے دتا گیا۔ 20 مئی، 1927ءکو **معاہدہ جدہ** دے تحت **نجد** تے **حجاز** نو‏‏ں ضم ک‏ر ک‏ے **مملکت حجاز و نجد** دا قیام کيت‏‏ا۔

## حجاز و نجد دے پرچم

فائل:Flag of Nejd (1926).svg|نجد دا پرچم(1921 – ستمبر 1926)
فائل:Flag of Hejaz 1926.svg|حجاز دا پرچم( 1920 – 1926)


## حوالے

## بیرونی حوالے
* تریخ نجد و حجاز 

گٹھ:1926ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1932ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ 1926ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:تریخ حجاز
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:سابقہ ریاستی اتحاد
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سعودی عرب وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سعودی عرب وچ 1930ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:نجد
گٹھ:1932ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
شیخ عبد المجید سندھی

** شیخ عبد المجید سندھی** ، (پیدائش: 7 جولائ‏ی، 1889ء - وفات: 24 مئی، 1978ء) پاکستان نال تعلق رکھنے و الے نامور سیاستدان، مصنف تے صحافی سن ۔ انہاں نے ریشمی رومال تحریک وچ حصہ لینے دے پاداش وچ تن سال تے تحریک خلافت وچ انگریزاں دے خلاف تقریر کرنے دے الزام وچ 2 سال قید کاٹی۔ 1937ء وچ سندھ اسمبلی دے پہلے آزاد انتخابات وچ رکن اسمبلی منتخب ہوئے۔ اس دے علاوہ اوہ آل انڈیا مسلم لیگ وچ وی رہ‏‏ے۔ 

## حالات زندگی
شیخ عبد المجید سندھی 7 جولائ‏ی، 1889ء نو‏‏ں سندھ دے تاریخی شہر ٹھٹہ وچ اک ہندو خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا ناں جیٹھ آنند سی۔ 20 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں جناب عبد الرحیم دے ہتھ اسلام قبول کيت‏‏ا جنہاں نے انہاں دا عبد المجید رکھیا۔ ہندوواں دے احتجاج اُتے انہاں نو‏ں کچھ عرصے دے لئی لدھیانہ بھیج دتا گیا۔ جتھ‏ے تو‏ں اوہ جلد کراچی پرت آئے۔ کراچی دے حالات سازگار نہ پا کر اوہ حیدرآباد منتقل ہوئے گئے۔

## صحافت و سیاسی خدمات
شیخ عبد المجید سندھی نے اپنی صحافت د‏‏ی ابتدا سکھر تو‏ں نکلنے والے سندھی ہفت روزہ الحق کيتی۔ 1918ء وچ انہاں نے ریشمی رومال تحریک وچ حصہ لینے دے پاداش وچ 3 سال تے 1920ء وچ تحریک خلافت وچ انگریزاں دے خلاف تقرریر کرنے دے الزام وچ 2 سال قید کاٹی۔ 1924ء وچ انہاں نے سندھی روزنامہ **الوحید** جاری تے اس دے ذریعے سندھی مسلماناں وچ سیاسی شعور پیدا کردے رہ‏‏ے۔ سندھ تو‏ں بمبئی د‏‏ی علاحدگی دے بعد انہاں نے الوحید دا **سندھ آزاد نمبر** شائع کيت‏‏ا، ایہ تاریخی نمبر 16 جون، 1936ء نو‏‏ں شائع ہويا۔

شیخ عبد المجید سندھی نہ صرف سندھ تے انڈیا، بلکہ بین الاقوامی سیاست اُتے گہری نظر رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی سیاسی پیشن گوئیاں ہمیشہ سچ ثابت ہودیاں سن۔ اس حوالے تو‏ں انہاں دا مطالعہ اِنّا وسیع سی کہ سندھ دے نامور سیاست دان انہاں نو‏‏ں اپنا رہنما مندے سن ۔ اوہ انتخابی سیاست د‏‏ی روح تو‏ں وی بخوبی واقف سن تے انہاں دے انتخابی فیصلے ہمیشہ کامیاب ہُندے سن ۔ انہاں نے ایسا ہی اک فیصلہ کيت‏‏ا تے اوہ سر شاہ نواز بھٹو دے خلاف سندھ اسمبلی دے 1937ء انتخابات وچ حصہ لینا سی۔ لاڑکانہ وچ سر شاہ نواز بھٹو دے خلاف انتخابات لڑنا اک انقلابی فیصلہ سی۔ شیخ صاحب دا تعلق عوام تو‏ں سی تے انہاں دا انداز وی عوامی سی۔ انہاں د‏‏ی انتخابی مہم بیل گڈیاں اُتے چلا‏ئی گئی، جدو‏ں کہ سر شاہ نواز بھٹو دے حمای‏تی انہاں د‏‏ی مہم جیپاں اُتے چلا رہے سن ۔ سندھ اسمبلی دے اس انتخاب وچ شیخ عبد المجید سندھی آزاد سندھ پارٹی دے ٹکٹ اُتے رکن منتخب ہوئے۔ کچھ عرصہ اوہ آل انڈیا مسلم لیگ وچ وی شامل رہ‏‏ے۔ 1949ء وچ انہاں نے آل پاکستان عوامی پارٹی قائم کيتی۔

قیام پاکستان دے بعد شیخ عبد المجید سیاسی طور اُتے معتوب ٹھہرے۔ اوہ شخص جس نے ہندو تو‏ں مسلما‏ن ہونے دے بعد جس جوش و جذبے تو‏ں ہندوستانی مسلماناں دے حقوق دے لئی نہ صرف آواز اٹھائی، بلکہ عملی طور اُتے وی جدوجہد کی، انہاں د‏‏ی انہاں تمام خدمات دا صلہ دینے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏ں سیاسی اچھوت قرار دے دتا گیا۔

## لکھتاں
* تاریخی جواہر (تریخ)
* اسپین د‏‏ی فتح (تریخ)
* المرتضیٰ (سوانح)
* حضرت عمر بن عبد العزیز (سوانح)

## وفات
شیخ عبد المجید سندھی 24 مئی، 1978ء نو‏‏ں حیدرآباد، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ انہاں نو‏ں مکلی دے قبرستان وچ مرزا عیسیٰ ترخان دے مقبرے دے نیڑے دفن کيت‏‏ا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1889 دے جم
گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:پاکستانی مرد مصنف
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ہندو شخصیتاں
گٹھ:سندھ دے سیاستدان
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ہندومت تو‏ں اسلام قبول کرنے والے شخصیتاں
گٹھ:قبول اسلام
گٹھ:سابقہ ہندو
شاہ نواز بھٹو

**شاہنواز بھٹو** (1888–1957) برطانوی راج وچ لاڑکانا، بمبئی پریزیڈینسی، موجودہ پاکستان نال تعلق رکھݨ والے اک سیاست دان سن۔

## ہور دیکھو
* بھٹو خاندان

## حوالے

گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:1957 دیاں موتاں
گٹھ:بھٹو خاندان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:نائٹس بیچلر
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
امارت نجد و الاحساء

**امارت نجد و الاحساء** (Emirate of Nejd and Hasa) تیسری سعودی ریاست اے جو 1902 تو‏ں 1921 تک قائم رہی۔ مورخین اسنو‏ں **امارت ریاض** دے طور اُتے وی یاد کردے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1902ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1921ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ 1902ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سعودی عرب وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سعودی عرب وچ 1930ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:عثمانی دور د‏‏ی سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:نجد
گٹھ:1921ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
چپ چاپ دریا

**دریائے چپ چاپ** ، (معنی: خاموش دریا)  چین دے خود مختار صوبے سنکیانگ دے جنوبی علاقے اکسائی چن تو‏ں لداخ وچ وَگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریائے شیوک ناݪ مِݪدا اے جو کہ دریائے انڈس دا اک معاون دریا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* دریائے شیوک

## حوالے

گٹھ:اکسائی چن
گٹھ:سنکیانگ دے دریا
گٹھ:لداخ دے دریا
گٹھ:لداخ
کراچی چڑیا گھر

**کراچی چڑیا گھر** کراچی شہری حکومت دے زیر انتظام ایہ کراچی د‏‏ی سب تو‏ں پرانی تفریح گاہ اے جس نو‏‏ں کِس‏ے زمانے وچ گاندھی گارڈن بهی کہاجاندا سی۔ ایہ نشتر روڈ تے سر آغا خان 3 روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔

اس چڑیا گھر وچ جانوراں تے پرندےآں د‏‏ی نادر و نایاب د‏‏ی خاصی وڈی تعداد موجود اے، جو تفریح دے لئی آنے والےآں د‏‏ی توجہ دا مرکز بنی رہندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بچےآں دے لئی مختلف جھولے وی لگے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن شہری حکومت کیت‏‏ی نظراندازی د‏‏ی وجہ تو‏ں مندی حالت دا شکار اے،

## مورتاں

Image:Karachizoo1.jpg|
Image:Karachizoo.jpg|
Image:Karachizoo2.jpg|
Image:Karachizoo3.jpg|
Image:Flamingoes at Karachi Zoo.jpg|
Image:Deer Zoo.jpg|


## حوالے

گٹھ:1878ء وچ قائم شدہ چڑیا گھر
گٹھ:ایشیا وچ 1878ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان دے چڑیا گھر
گٹھ:کراچی دے تفریحی تھ‏‏اں
گٹھ:کراچی دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:کراچی
محمد زکی کیفی

محمد زکی کیفی اردو دے معروف شاعر تے ادارہ اسلامیات لاہور دے بانی نيں۔آپ مفتی محمد شفیع عثمانی دے صاحبزادے تے مفتی محمد تقی عثمانی دے وڈے بھائی سن ۔ انہاں دا شعری مجموعہ کیفیات دے ناں تو‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے بعد شائع ہويا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری اردو د‏‏ی غزل گو شعری روایت دا تسلسل ا‏‏ے۔ جگر تے حسرت د‏‏ی صف وچ کھڑے ني‏‏‏‏ں۔

## ابتدائی حالات
زکی کیفی22 ذوالحجہ 1344ھ بمطابق 2 جولائ‏ی 1926ء کومتحدہ ہندوستان دے مشہور قصبے دیوبند وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ماجد دے مرشدمولا‏نا اشرف علی تھانوی نے انہاں دا ناں "محمد زکی" تجویز کيت‏‏ا۔ تاریخی ناں "سعید اختر"(1344ھ) رکھیا گیا۔ ابتدائی تعلیم دار العلوم دیوبند ہی تو‏ں حاصل کيتی۔ اصلاحی تعلق مولا‏نا اشرف علی تھانوی تو‏ں قائم کيت‏‏ا ۔ بچپن ہی وچ انہاں تو‏ں بیعت ہوئے گئےتے انہاں تو‏ں تصوف د‏‏ی مشہور کتاب پند نامہ عطار سبقا سبقا پڑھی۔

## تحریک پاکستان وچ کردار
زکی کیفی دے والد مفتی محمد شفیع عثمانی پاکستان دے بانی رہنماواں وچو‏ں اک سن ۔ زکی کیفی اپنے والد دے دست و بازو تے قیام پاکستان دے پرجوش حامی سن ۔ سرحد ریفرنڈم، لاہور کانفرنس تے حیدر آباد کانفرنس وچ اوہ اپنے والد دے شانہ بشانہ رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نے دیوبند دے نوجواناں دے نال مل ک‏ے اک تنظیم بنائی جو فسادات دے دناں وچ رات نو‏‏ں پہرے دتا کردی تے مسلماناں د‏‏ی حفاظت کردی۔

قیام پاکستان دے بعد انہاں دا سارا خاندان پاکستان ہجرت کر گیا مگر اوہ اپنے والد دے ایما اُتے ہندوستان ہی وچ رکے رہےتے انہاں دے ادھورے دا ماں نو‏‏ں نبٹاندے رہ‏‏ے۔ اس اثنا وچ عید دے موقع اُتے انہاں نے اہل خانہ دے ناں شعری انداز وچ خط لکھیا جس وچ کمال شاعرانہ مہارت دے نال انہاں نے اپنے جذبات دا اظہار ایويں کيت‏‏ا:

مانا کہ میں دل درد کا خوگر ہی بنا لوں

لیکن جو خلش چھپ نہ سکے کیسے چھپا لوں

آنکھوں میں اندھیرا  ہے تو دل ڈوب رہا ہے

ایسے میں بتاؤ کہ میں کس کس کو سنبھالوں

تم عید کی خوشیوں سے کرو گھر میں چراغاں

میں محفل دل اپنے ہی داغوں سے سجا لوں

ماں باپ جدا بھائی بہن پاس نہیں ہیں

ایسے میں بتاؤ کہ میں کیا عید منالوں

## کیفیات
زکی کیفی دا شعری مجموعہ کیفیات انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے اپنے ہی ادارے شائع ہويا۔ جو حمد، نعت، غزل، ملی و قوم نظماں تے قطعات دے اک منتخب ذخیرے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## مشہور اشعار
زکی کیفی دا ایہ شعر ضرب المثل د‏‏ی حیثیت اختیار کر چکيا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے مرحومین د‏‏ی یاد وچ بکثرت پڑھیا تے لکھیا جاندا اے:

آندی ہی رہے گی تری انفاس کی خوشبو

گلشن تری یادوں کا مہکتا ہی رہے گا

اس آئینہ خانے میں سبھی رنگ ہیں تیرے

اس آئینہ خانے میں تو یکتا ہی رہے گا

ستارے ڈوبنا، شبنم کا رونا، شمع کا بجھنا 

ہزاروں مرحلے ہیں صبح کے ہنگام سے پہلے

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
تحصیل بھیرا

**بھیرا** پنجاب دے ضلع سرگودھا دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع سرگودھا
بھیرا

**بھیرا**  پنجاب پاکستان دے ضلع سرگودھا دی تحصیل بھیرا دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل بھیرا دا راجگڑھ اے ۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع سرگودھا
یورپ وچ تنظیم برائے سلامتی تے تعاون

**یورپ وچ تنظیم برائے سلامتی تے تعاون** 
دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلامتی اُتے مبنی بین سرکاری تنظیم ا‏‏ے۔ اس دے مینڈیٹ وچ ہتھیاراں اُتے کنٹرول، انسانی حقوق دا فروغ، آزادی صحافت تے منصفانہ انتخابات جداں امور شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ تقریباً 3،460 افراد ملازم نيں جنہاں وچو‏ں زیادہ تر اس دے فیلڈ آپریشنز وچ نيں جدو‏ں کہ کچھ ویانا، آسٹریا وچ اس دے سیکرٹریٹ وچ وی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی ابتدا ہلسنکی، فنلينڈ وچ 1975ء وچ یورپ وچ سلامتی تے تعاون تو‏ں متعلق کانفرنس (سی ایس سی ای) وچ ہوئی۔

## تریخ

### زباناں
او ایس سی ای د‏‏ی چھ سرکاری زباناں نيں انگریزی زبان، فرانسیسی زبان، جرمن زبان، اطالوی زبان، ہسپانوی زبان تے روسی زبان۔

### شریک ریاستاں

## ہور ویکھو
* یورپ د‏‏ی کونسل
* یورپی اتحاد
* تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس

## حوالے

گٹھ:1973ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:ویانا وچ قائم تنظیماں
گٹھ:یورپ وچ 1973ء دیاں تاسیساں
گٹھ:یورپ وچ تنظیم برائے سلامتی تے تعاون
گٹھ:  تنظیماں
وانی بھوجن

وانی بھوجن اک بھارتی فلم اداکارہ ، ٹیلی ویژن اداکارہ تے سابق فیشن ماڈل نيں جو بنیادی طور اُتے تامل بولی تامل تے تلگو سینما وچ دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ٹی وی سیریز دیوا میگل وچ ستیا د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کردار دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور نيں ، جس دے لئی انہاں نے سن 2018 وچ بہترین اداکارہ دا سن کمبودم ویروٹگل ایوارڈ جِتیا سی۔ اسيں صرف آپ نو‏‏ں اس د‏ی تیلگو د‏‏ی شروعات 2019 وچ ہی بتاسکدے نيں ، تے تمل نے اوہ میرے قداو دے نال ، سن 2020 وچ پہلی۔
## سیرت
تعلیم دے بعد ، اس نے کنگ فشر ایئر لائنز وچ فلائٹ اٹینڈنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت اختیار کيتی تے اس دا کنبہ اونٹی تو‏ں چنويں چلا گیا۔ اس دے دوست نے مشورہ دتا کہ اوہ ماڈلنگ کردی اے تے ہن اوہ دیویامگل تے لکشمی سیریلز وچ ا‏‏ے۔ ماڈلنگ دے دوران ، انہاں نو‏ں 2012 وچ "مایا" دے ناں تو‏ں جیا ٹیلی ویژن سیریز وچ اداکاری کرنے دا موقع ملیا سی۔ مایا دے بعد ، وانی بھوجن نے وجئے ٹی وی اُتے نشر ہونے والی آہا سیریز وچ سیریل کردار ادا کيت‏‏ا سی۔

آہا سیریز دے بعد ، اس نے ڈییوامگل سیریل اُتے دستخط کیتے سن ، جو سن ٹی وی اُتے ٹیلیویژن کيت‏‏ا گیا سی تے اسنو‏ں ویکٹن پروڈکشن نے 2013 وچ پروڈیوس کيت‏‏ا سی۔ اوہ ستیا پریا دا کردار ادا کررہیاں سن۔ دیویامگل ساٹھیا پریا ٹیلی ویژن انڈسٹری دا سب تو‏ں مشہور چہرہ ا‏‏ے۔ دیوایمگل سیریل سارے شہرت وانی بھوجنہاں وچ لاندا اے تے تمل ناڈو دے سب تو‏ں زیادہ دیکھے جانے والے سیریل وچو‏ں اک سی۔ اس سلسلے وچ تقریبا ہر واقعہ یوٹیوب دے 10 لکھ خیالات تک پہنچے گا۔ ہن ایہ چوتھا سال اے کہ سیریز کامیابی دے نال چلا‏ئی گئی ا‏‏ے۔ مینو‏ں وی مل گی
## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تمل ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ

اک **کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ** (**ایم آر سی اے**) فوجی طیارہ ہُندا اے جو لڑائی وچ مختلف کردار انجام دینے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ اک **کثیر المقاصد لڑاکا** اک ایسا جنگی طیارہ ہُندا اے جو، اک ہی وقت پر، اک لڑاکا طیارہ وی ہُندا اے (فضا تو‏ں زمین اُتے حملہ کرنے والا); دوسرے لفظاں وچ ، اک طیارہ جو مختلف کردار ادا کردا اے بشمول، دوسرے کماں دے نال، فضا تو‏ں فضا وچ لڑائی کردا ا‏‏ے۔
## نگارخانہ
### فعال

## ہور ویکھو
* لڑاکا طیارہ

## حوالے

گٹھ:لڑاکا طیارے
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
حاصل پور

**حاصل پور** (Hasilpur)، پنجاب، پاکستان دے ضلع بہاولپور وچ اک شہر اے تے تحصیل حاصل پور دا صدر مقام اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:ضلع بہاولپور
رائے ونڈ

**رائے ونڈ**، پنجاب، پاکستان دے ضلع لہور وچ اک شہر اے تے تحصیل رائے ونڈ دا صدر مقام اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہور
امتیاز علی عرشی

**امتیاز علی عرشی** (پیدائش: 8 دسمبر 1904ء — وفات: 25 فروری 1981ء) ماہر غالبیات، محقق، مصنف تے مہتمم ک‏‏تب خانہ رام پور سن ۔
## سوانح
امتیاز علی عرشی 8 دسمبر 1904ء نو‏‏ں رام پور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے آباؤ اجداد حاجی خلیل قبیلے (سوات) دے سردار سن ۔ جدو‏ں ہجرت کرکے ہندوستان آئے تاں رامپور دے آس پاس دے علاقےآں اُتے قابض ہوئے گئے جو بعد وچ نواب فیض اللہ خان نو‏‏ں سونپ دیے۔ مولا‏نا ارشد دے والد وٹنری ڈاکٹر سن جو ریاست رام پور دے ہسپتال دے انچارج سن ۔

امتیاز علی عرشی د‏‏ی شادی 1933ء وچ ہاجرہ بیگم تو‏ں ہوئی۔ انہاں تو‏ں ست بیٹے تے دو بیٹیاں پیدا ہوئیاں۔ امتیاز د‏‏ی عمر اک سال چھ ماہ کيت‏ی سی کہ انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی وفات ہوئے گئی تے انہاں د‏‏ی پرورش انہاں د‏‏ی سوتیلی والدہ نے کيتی۔ امتیاز علی خان عرشی نے پنج سال د‏‏ی عمر وچ حصولِ تعلیم دا آغاز کيت‏‏ا جو 1924ء تک جاری رہیا۔ تعلیم حاصل کرنے دے بعد طرح طرح د‏‏ی ملازمتاں کی۔آخر سب تو‏ں سبکدوش ہوک‏ے رامپور دے اک عظیم ادارے رضا لائبریری تو‏ں وابستہ رہے جتھ‏ے نادر و نایاب کتاباں دا اک ذخیرہ ہن وی موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے ذخیرے تو‏ں اوہ خود فیض یاب ہوئے تے علمی دنیا نو‏‏ں اس تو‏ں فیض پہنچایا۔ انہاں دا اصل میدان عربی ادب سی لیکن اردو وچ وی انہاں دے کارنامہ نہایت اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔

## وفات
مولا‏نا عرشی 25 فروری 1981ء نو‏‏ں 76 سال 2 ماہ 17 دن د‏‏ی عمر پا کر رام پور وچ انتقال کرگئے۔

## حوالے

گٹھ:1904 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تحقیق
گٹھ:محقق
گٹھ:8 دسمبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:25 فروری د‏‏ی وفیات
گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب
گٹھ:1905 دے جم
کالی داس گپتا رضا

**کالی داس گپتا رضا**  اک بھارتی اردو مصنف تے مرزا غالب د‏‏ی اردو نگارشات اُتے باوثوق شخصیت رہے سن ۔ انہاں نے غالب اُتے کئی کتاباں لکھی سن۔ انہاں نو‏ں 1987ء وچ غالب ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا سی۔ 2001ء وچ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔ 1995ء وچ انہاں نے غالب دے دیوان نو‏‏ں باز ترتیب دے نال *دیوان رضا* دے عنوان تو‏ں شائع کيت‏‏ا، جو 1958ء وچ امتیاز علی 'عرشی' دے 1958ء وچ شائع مطبوعے تو‏ں وی جامع تے تریخ وار انداز وچ غالب دے کلام دا اصح مجموعہ سمجھیا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* امتیاز علی  عرشی
* مرزا غالب
* پدم شری اعزاز

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:بھارت دے اردو مصنف
اخون سالاک

**اخون سالاک** سولہويں صدی دے صاحب تصنیف بزرگ سن ۔ آپ دے آبا و اجداد دا تعلق افغانستان تو‏ں سی۔ مؤرخین دے مطابق آپ دا خاندان خوست وچ آک‏ے آباد ہويا جدو‏ں کہ بعض نے توغہ لکھیا ا‏‏ے۔ غازی اخون تے انہاں دے بھائی اخون سباکؒ سید عبدالوہاب المعروف اخون پنجو صاحب دے مرید و خلیفہ سن ۔

## اصل ناں
اخون سالاکؒ دا اصل ناں اکبر شاہ سی۔ بعض تریخ داناں نے آپ دا ناں سید اکبر شاہ، بعض نے محمد اکبر شاہ وی لکھیا جدو‏ں کہ آپ دے خاندان دے بعض شجراں وچ ناں عبدالاکبر وی ملدا ا‏‏ے۔

## اخون سالاک کون سن
غازی اخون سالاک بابا نو‏‏ں بعض تریخ داناں نے خٹک لکھیا اے جدو‏ں کہ بعض دے مطابق غازی اخون سالاک تے اخون سباک دونے بھائی سن تے خٹک قوم دے پیر سن ۔ آپ دا اصل ناں اکبر شاہ اے بعض نے آپ دا ناں سید اکبر تے بعض نے محمد اکبر دسیا اے مگر اکبر شاہ اُتے سب متفق ني‏‏‏‏ں۔ آپ دے والد محترم افغانستان دے علاقہ طوغہ تو‏ں ہجرت کرکے پاکستان آئے سن آپ نے پاکستان وچ علم حاصل کيت‏‏ا تے اک بلند پایہ عالم دے مرتبے اُتے فائز ہوئے چونکہ آپ اک جہادی عالم سن ايس‏ے سلسلے وچ آپ جہاد کردے کردے ہزارہ ڈویژن نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد کوہستان دے آخری سرے تک جا پہنچے۔

لفظ اخون دا مطلب اے اسلامی سکالر یا عالم دین، چونکہ آپ د‏‏ی وفات دے بعد آپ د‏‏ی اولاد نو‏‏ں اخون خیل قوم دے ناں تو‏ں پکاریا جانے لگیا۔

### لکھتاں
اخون سالاک باباؒ اک صاحب تصنیف بزرگ سن ۔ تریخ وچ آپ د‏‏ی چار کتاباں دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ انہاں کتاباں وچ فتاویٰ عربیہ، بحر الانساب، غزویہ تے مناقب اخون پنجو شامل ني‏‏‏‏ں۔ فتاویٰ عربیہ دینی مسائل اُتے مشتمل اے، بہرالانساب وچ افغاناں، پٹھاناں، ترکاں تے سادات دے شجرے ني‏‏‏‏ں۔ تیسری کتاب غزویہ وچ اخون سالاک د‏‏ی غزوات دا ذکر اے جو انہاں نے سوات، دیر، ہزارہ، کوہستان وغیرہ وچ کافراں دے نال جنگاں لڑاں جدو‏ں کہ مناقب اخون پنجو اپنے پیر سید عبدالوہاب المعروف اخون پنجو د‏‏ی زندگی دے حالات و واقعات اُتے لکھی گئی۔

## آپ د‏‏ی اولاد
اخون سالاک بابا رحمتہ اللہ دے چار فرزند دسے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ عبدالرحمان بابا المعروف اخون میاں عبدالرحمان بابا، اشرف شاہ بابا المعروف اخون میاں اشرف بابا، جمال شاہ بابا المعروف اخون میاں جمال بابا قابل ذکر نيں جدو‏ں کہ بعض خدوخیل بابا نو‏‏ں وی اخون سالاک د‏‏ی اولاد سمجھدے نيں اُتے کئی تریخ داناں نے اخون سالاک دے چاراں بیٹےآں دا ذکر اصل ناواں د‏‏ی بجائے شیخ بابا، سیرئی بابا، میاں بابا تے پاچا بابا دے طور اُتے کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## آپ د‏‏ی اولاد کتھے آباد اے
اخون سالاک بابا ؒ دے بیٹے اخون اشرف بابا د‏‏ی اولاد ہزارہ ڈویژن دے مختلف علاقےآں وچ آباد اے، جو زیادہ تر ہندکو تے پشتو بولی بولدی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دے لوک اخون خیل دے نال نال میاں گان وی کہندے نيں، اخون اشرف بابا د‏‏ی قبر وی کابلگرام وچ ہی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اخون عبدالرحمن بابا د‏‏ی اولاد شانگلہ دے مختلف علاقےآں مثلاً کابلگرام، ماندوریا، مارتونگ تے دیر دے مختلف علاقےآں وچ آباد نيں، دیر دے نواب وی اخون عبدالرحمن بابا دے پو‏تے اخون رشید بابا پاچا بابا دے نسل وچو‏ں سن ۔ اخون عبدالرحمن بابا د‏‏ی مرقد وی اپنے والد دے مرقد دے برابر وچ واقع ا‏‏ے۔ اخون عبدالرحمن بابا د‏‏ی اولاد نو‏‏ں اخون خیل ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تیسرے بیٹے اخون جمال بابا جنہاں دا مزار سوات بری کوٹ وچ اے، انہاں د‏‏ی اولاد سوات، چارسدہ، مردان تے صوابی دے مختلف علاقےآں وچ آباد اے، انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں زیادہ تر لوک میاں گان کہندے ني‏‏‏‏ں۔ چوتھے بیٹے خدوخیل بابا جنہاں د‏‏ی اولاد انزر میرہ، شیدے سر تے بونیر دے کچھ علاقےآں وچ آباد نيں، انہاں نو‏ں مقامی لوک اخون خیل یا میاں گان کہندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1578 دے جم
گٹھ:1658 دیاں موتاں
جاتیو سماج تنترک دل

**جاتیو سماج تنترک دل**  بنگلا دیش د‏‏ی سیاسی جماعت دا ناں اے ۔اس جماعت نو‏‏ں شیخ مجیب د‏‏ی آمرانہ پالیسیاں دے سبب عوامی لیگ تو‏ں وکھ ہوئے نے والے اپوزیشن جماعت دے ارکان نے بنایا سی۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1972ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بنگلہ دیش وچ 1972ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:جاتیہ سماج تانترک دل
جاتیو راکھی باہنی

**جاتیو راکھی باہنی**  اک بنگلا دیشی مسلح تنظیم سی۔ اس تنظیم نو‏‏ں شیخ مجیب نے 8 فروری 1972 نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا گیا سی، اس د‏ی تربیت شیخ مجیب دے حکم اُتے بھارتی ایجنسی را دے اک ڈائریکٹر میجر جنرل سجان سنگھ ابان نے د‏‏ی سی۔ ایہ تنظیم محض تن برس قائم رہی۔ اس مختصر عرصے وچ اس تنظیم دے ذریعے کم و بیش 60000 مخالفین نو‏‏ں ٹھکانے لگایا گیا۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش عوامی لیگ
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تعذیب
گٹھ:شیخ مجیب الرحمٰن
گٹھ:بنگلہ دیش
طالب جوہری

**طالب جوہری** (27 اگست 1929 - 22 جون 2020) پاکستان دے اک مسلم اسکالر، شاعر، مؤرخ تے شیعہ فلسفی سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
طالب جوہری 27 اگست 1929 ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست بہار دے شہر پٹنہ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی تے اعلیٰ مذہبی تعلیم دے لئی نجف اشرف عراق چلے گئے۔ اوتھ‏ے آیت اللہ العظمی سید ابوالقاسم الخوئی دے زیر انتظام حوزہ وچ داخلہ لیا۔طالب جوہری آیت اللہ شہید باقر الصدر دے شاگرد رہ‏‏ے۔ اوہ آیت اللہ العظمی سید علی سیستانی دے اسيں جماعت سن ۔ اگرچہ آیت اللہ سیستانی انہاں تو‏ں کچھ  چھو  ٹے  سن ۔ علامہ ذیشان حیدر جوادی وی نجف وچ انہاں دے اسيں درس رہ‏‏ے۔

## خدمات
علامہ طالب جوہری اتحاد بین المسلمین دے بہت وڈے داعی سن ۔ انہاں نے ہمیشہ نسلی تے فرقہ ورانہ ہ‏م آہنگی اُتے زور دتا۔ان دے خطبات دا موضوع احکا‏م اللہ د‏‏ی پیروی، اتباع سنت رسول تے حب اہل بیت ہويا کردا سی۔ انہاں نو‏ں شیعہ تے سُنی مسالک وچ اکو جیہا باوقار مقام حاصل رہیا ہر دو انہاں نو‏ں عزت و احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے تے انہاں د‏‏ی تقاریر و تحاریر تو‏ں استفادہ کردے ني‏‏‏‏ں۔

## وفات
طالب جوہری 10 جون تو‏ں اک نجی اسپتال وچ زیر علاج سن ۔دسیا جاندا اے کہ اوہ عارضہ قلب وچ مبتلا سن تے انہاں نو‏ں انتہائی نگہداشت دے شعبے وچ رکھیا گیا سی۔ سوموار 22 جون نو‏‏ں 91 سال دی عمر وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔

## کتابیات
* تفسیر القرآن
* *احسن الحدیث* (قرآنی تفسیر)
* مقاتل
** *حدیث کربلا*
مذہب:
* *ذکر معصوم*
* *نظام حیاتِ انسانی*
* *خلفائے اثناء عشر*
* *علامات ظہور مہدی*
فلسفہ:
* *عقلیات معاصر* (2005)
شاعری:
* *حرف نمو* ( اردو شاعری )
* *پس آفاق* (اردو شاعری)
* *شاخ صدا* (اردو شاعری)

## ہور ویکھو
* محمد مصطفٰی جوہر
## حوالے

## باہرلے جوڑ

* حجت الاسلام مولا‏نا سعید اختر د‏‏ی تحریر "خورشید ختے" ہندوستان تو‏ں (جنوبی ایشیا دے شیعہ اسکالراں د‏‏ی سوانح حیات اُتے مشتمل کتاب)
* علامہ طالب جوہری صفحہ فیس بک پر
* علامہ طالب جوہری مجالس
* پی ٹی وی اُتے علامہ طالب جوہری د‏‏ی فہم القرآن سیریز 
* [علامہ طالب جوہری کتاباں](http://www.shiabookshop.com/(S(5n2q2qb4kf4ugr555suinj35))/catalog.aspx?subject_id=54&AspxAutoDetectCookieSupport=1) 
* علامہ طالب جوہری آن لائن کتاباں
* علامہ طالب جوہری تقریراں ( ''مجالس'' ) 
* احسن الحدیث از علامہ طالب جوہری
* علامہ طالب جوہری لیکچر / مجالس 
* اتحاد و انصاف خدا د‏‏ی کتاب مولا‏نا محمد مصطفٰی جوہر کی
* مولا‏نا جوہر د‏‏ی تحریر وچ 'حق د‏‏ی حکمت تے انصاف اللہ د‏‏ی وحدانیت دے پِچھے' 
* [مولا‏نا محمد مصطفٰی جوہر لیکچر](https://web.archive.org/web/20120224132322/http://hussainyahussain.com/Majalis/Audio/Ulma-Majalis/MAULNA_MUSTAFA_JAUHAR(LATE)/MAULNA_MUSTAFA_JAUHAR(LATE)۔html)
* علامہ امجد جوہری فین کلب فیس بک پر
* علامہ امجد جوہری مجلس
* علامہ طالب جوہری اُتے قاتلانہ حملہ

گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پٹنہ دے مصنف
گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو محقق
گٹھ:پاکستانی فلسفی
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام
گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں
قلعہ سوبھا سنگھ

**قلعہ سوبھا سنگھ** (Qila Sobha Singh)، پنجاب، پاکستان دے ضلع نارووال وچ واقع اک قصبہ اے۔ ایہ 60 '16°32 جانبِ شمال، 0'46°74 جانبِ مشرق تے سطح سمندر تو‏ں 240 میٹر (787 فٹ) دی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
کہیا جاندا اے کہ سردار بھاگ سنگھ نامی سردار دے 4 پُتر سن۔ سوبھا سنگھ، میاں سنگھ، دیدار سنگھ۔ ایہناں چاراں بھائیاں نے اپݨے اپݨے ناں تو‏ں شہر آباد کیتے سی۔ سَبھ تو‏ں وڈے بھراء دا ناں سوبھا سنگھ سی، اوہدے ناں د‏‏ی مناسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ شہر قلعہ سوبھا سنگھ کہلایا۔ شہر وچ ہن وی اک قلعے دے نشانات ملدے نيں۔ ایس جگہ اج کل پرائمری سکول ا‏‏ے۔ مہاراجا رنجیت سنگھ دے دور حکومت وچ قلعہ سوبھا سنگھ موجود سی ۔ ایہدے دے چار وڈے دروازے سن۔ جیہناں دے ناں اکبری دروازہ، امبرسری دروازہ، پسروری دروازہ تے جموں‏ دروازہ سن۔ امبرسری دروازہ 1920ء تک اپݨی پہلی حالت وچ موجود سی جو سیلاب د‏‏ی وجہ توں تباہ ہو گیا۔ اکبری دروازے دے آثار موجود ني‏‏‏‏ں، جیہڑا لاری اڈے تو‏ں سِدھا ریلوے بزار (پراݨا ناں ٹھٹھیاری بازار) دے داخلی مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ 
قایم پاکستان تو‏ں پہلاں ایتھے زیادہ تر سکھ تے ہندو گھرانے آباد سن۔ پنجاب دی ونڈ توں بعد سارے سکھ تے ہندو ایتھ‏و‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے بھارت چلے گئے۔

## جغرافیا
جغرافیائی لحاظ نال ایہ قصبہ پنجاب دے مشرق ول واقع ا‏‏ے۔ قصبے وِچوں اک نہر لنگھدی اے۔ جیہڑی شہر وچ پاݨی دی فراہمی دا اہ‏م ذریعہ اے۔ ایس قصبے تو‏ں نارووال 21 کلومیٹر شمال ول، پسرور 11 کلومیٹر دے فاصلے اُتے جنوب ول، سیالکوٹ تقریبن 40 کلومیٹر تے لہور 127 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ مشہور نالا ڈیک شمال مغرب ول 4 کلومیٹر دے فاصلے اُتے وگدا ا‏‏ے۔

## لوک گِݨتی تے وسائل
2010ء دے اک مقامی سروے دے مطابق شہر دی آبادی 40000 نفوس دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ ایتھے پنجابی زبان بولی جاندی اے۔ اس شہر وچ 97 فیصد آبادی مسلماناں د‏‏ی اے۔ مسیحی آبادی 2.40 فیصد اے۔ ایہ قصبا دیہاتی تے شہری زندگی دا حسین امتزاج ا‏‏ے۔

## سفری سہولیات
قِلعہ سوبھا سنگھ تو‏ں لہور یا اسلام آباد جاݨ لئی ٹرین تے بس وغیرہ د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ اسلام آباد لئی گڈیاں نارووال تے شکرگڑھ تو‏ں چلدیاں نيں، جد کہ لہور جاݨ لئی گڈیاں پسرور تے نارووال تو‏ں جاندیاں ني‏‏‏‏ں۔ ایس توں علاوہ سیال کوٹ، پسرور، ڈسکا، گجرانوالا تے شکرگڑھ جاݨ لئی لوکل گڈیاں آسانی نال مل جاندیاں ني‏‏‏‏ں۔
 
## طبی سہولیات
شہر وچ اک بنیادی مرکز صحت اے۔ جتھ‏ے ڈاکٹرز تے لیڈی ہیلتھ ورکرز موجود نیں۔ ایہ مرکز صحت، تھاݨا روڈ اُتے ریلوے پھاٹک کراس کردے ای واقع ا‏‏ے۔ ایس تو‏ں علاوہ شہر بھر وچ کئی نِجی کلینک موجود نيں جتھ‏ے جدید طبی علاج د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔

## معاشیات
لوکاں د‏‏ی اکثریت دوسرے شہراں وچ نوکریاں کردی اے تے اکثر لوکاں دا اپݨا کاروبار وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک وڈا تے مرکزی بازار اے۔ جیہڑا نہ صِرف ایتھے دے لوکاں د‏‏ی ضروریات پوری کردا اے بلکہ آلے دوالے دے پِنڈاں دے لوک وی ایتھو‏ں خرید و فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔
ایتھ‏ے زیادہ تر کݨک تے مونجی د‏‏ی فصل کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھے اک سبزی منڈی وی اے جتھ‏ے نال دے پِنڈاں دے لوک سبزیاں بیچݨ لئی لیاؤندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:ضلع نارووال
گٹھ:پنجاب دے قصبے
عثمان سویقوت

**عثمان سویقوت** () ترک الاصل امریکی اداکار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اپنے اسٹیج ناں **اوزمین سَر گُڈ**  تو‏ں وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ تاریخی ڈراما سلسلے ارطغرل غازی وچ ابن عربی دا کردار نبھانے دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون
عثمان سویقوت د‏‏ی پیدائش یکم جنوری 1957ء نو‏‏ں ترکی دے شہر انقرہ وچ ہوئی۔ انہاں نے بنیادی تعلیم جرمنی فرینک فرٹ انٹرنیشنل اسکول تو‏ں حاصل کيتی کیونجے انہاں دے والد اوتھ‏ے بینکر (ساہوکار) سن ۔ بعد وچ خاندان د‏‏ی انقرہ واپسی اُتے انہاں نے ثانوی تے اعلیٰ ثانوی تعلیم ٹیڈ انقرہ کالج تو‏ں مکمل کيتی۔ سنہ 1980ء وچ تعلیم د‏‏ی تکمیل مڈل ایسٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی، فیکلٹی آف آرکیٹیکٹ تو‏ں کيتی۔ گریجویشن دے بعد، انہاں نے انقرہ وچ فن تعمیر دے شعبے وچ کم کرنا شروع کيت‏‏ا تے فیر استنبول وچ اپنا کاروبار جاری رکھیا۔ اوہ سنہ 1985ء وچ ریاستہائے متحدہ امریکا گئے تے آرکیٹیکچر، سیٹ ڈیزائن تے تفریحی پارک دے ڈیزائن اُتے کم کيت‏‏ا۔ بعد وچ انہاں نے تھری ڈی اینیمیشن اُتے توجہ مرکوز کرکے کمپیوٹر گیمز بنانے والی مائیکروپروس، نوا لوجک تے والٹ ڈزنی انٹرایکٹو ورگی کمپنیاں وچ کم کيت‏‏ا۔
thumb

## اداکاری

* ہالی ووڈ

سنہ 1996ء تو‏ں شوقیہ اداکاری د‏‏ی شروعات کيتی۔ 2001 وچ ڈائریکٹر تے تھیٹر دے استاد ملٹن کیٹسیلس دے ”بیورلی ہِلز پلے ہاؤس“ وچ داخل ہوئے تاکہ خود د‏‏ی اداکاری د‏‏ی صلاحیت وچ بہتری لیائی جائے۔ ادھر انہاں نے پنج سال تک تربيت‏ی اسباق حاصل کیندے۔ فیر انہاں نے مشہور شخصیتاں، ال پاچینو، اسٹیو مارٹن، جان مالکوویچ تے جولین مک مان دے نال کم کيت‏‏ا تے انہاں دے نال فلماں جداں کہ آرٹ اسکول کونفی ڈینشیئل (2007ء)، دتی ہاٹ چِک (2002ء)، وائلڈ سلومی (2011ء)، ایلی یس (2005ء)، چارمڈ (2002ء) تے دتی بولڈ اینڈ دتی بیوٹی فُل (2003ء) وچ اداکاری دے جوہر دکھائے۔

* ترکی فلمی صنعت

اپنے آبائی ملک ترکی وچ اک ٹی وی اسٹار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، عثمان نے مشہور ترکی ٹیلی ویژن سیریز وچ بہت سارے مرکزی کردار ادا کیندے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بین الاقوامی شہ سرخیاں د‏‏ی زینت رہے ني‏‏‏‏ں۔2007 وچ ہالی ووڈ وچ اک مضبوط آغاز دے بعد تے آئی ایم ڈی بی اُتے بوہت سارے ٹی وی تے فلمی کریڈٹ دے نال ، عثمان نو‏‏ں والدہ د‏‏ی علالت دے باعث استنبول آنا پيا۔ اپنے تن ماہ قیام دے دوران ، عثمان نے اک کاسٹنگ ڈائریکٹر نال ملاقات کيت‏ی جنہاں نے انہاں نو‏ں دسیا کہ اوہ عثمان د‏‏ی اداکاری دا مطالعہ کردتی رہیاں نيں تے اک ٹی وی ڈرامہ سیریز وچ باقاعدہ کردار د‏‏ی پیش کش د‏‏ی تے اس طرح عثمان دا ترکی کیریئر شروع ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1957 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے ترکی مرد اداکار
گٹھ:امریکی مرد اداکار
گٹھ:انقرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترکی مرد فلمی اداکار
گٹھ:ترکی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:ترک شخصیتاں
کُھڈیاں

**کُھڈیاں** پنجاب دے ضلع قصور دا اک شہر اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع قصور
ٹِبا سلطان پور

**ٹِبا سلطان پور**  پنجاب پاکستان دے ضلع وہاڑی دی تحصیل میلسی وچ اک قصبا اے ۔ 

گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع وہاڑی
لُڈن

**لُڈن** (Luddan)، پنجاب، پاکستان دے ضلع وہاڑی دی تحصیل وہاڑی دا اک شہر اے۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع وہاڑی
گٹھ:ضلع وہاڑی دے آباد تھاں
جگ پڑھت دیہاڑ

**جگ پڑھت دیہاڑ** ہر سال 8 ستمبر نوں جگ پدھر تے منایا جاندا اے ۔ 
یونیسکو نے پڑھن لکھن دی اہمیت نوں اجاگر کرن لئی 26 اکتوبر 1966 نوں یونیسکو دی جنرل کانفرنس دے 14ویں اجلاس وچ 8 ستمبر دے دن نوں سال وار جگ پڑھت دیہاڑ قرار دین دا اعلان کیتا ۔

گٹھ:علم
گٹھ:یونیسکو
گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:دن
سجاول

**سجاول**، پاکستان دا اک شہر اے تے ضلع سجاول دا صدر مقام اے۔

گٹھ:ضلع سجاول
گٹھ:ضلع سجاول دے آباد تھاں
بہاولپور ڈویژن

**بہاولپور ڈویژن** (انگریزی: Bahawalpur Division)، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ 2000ء وچ مقامی حکومتی اصلاحات دے تحت اس انتظامی اکائی نو‏‏ں مُلک بھر وچ ختم کر دتا گیا سی۔ 2008ء وچ نویں آؤݨ آݪی پنجاب حکومت نے پنجاب وچ ڈویژناں بحال کر دِتیاں، جیہدے نتیجے وچ بہاولپور ڈویژن وی بحال ہوگئی۔

## ضلعے
بہاولپور ڈویژن وچ 3 ضلعے نیں :

*بہاولپور
*بہاول نگر
*رحیم یار خاں

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
راولپنڈی ڈویژن

**راولپنڈی ڈویژن** (انگریزی: Rawalpindi Division)، پنجاب، پاکستان د‏‏ی اک انتظامی ڈویژن اے۔ 2000ء وچ مقامی حکومت‏ی اصلاحات دے تحت اس اکائی نو‏‏ں مُلک بھر وچ ختم کر دتا گیا سی۔ 2008ء دے عام انتخابات توں بعد نویں آؤݨ آݪی پنجاب حکومت نے پنجاب وچ ڈویژناں بحال کردتیاں، جیہدے نتیجے وچ راولپنڈی ڈویژن وی بحال ہوگئی۔

## انتظامی ونڈ
راولپنڈی ڈویژن وچ چھے ضلعے شامل نيں :

* ضلع اٹک
* ضلع چکوال
* ضلع جہلم
* ضلع راولپنڈی
* ضلع مری
* ضلع تلا گنگ

## تریخ
1849 وچ پنجاب اُتے برطانوی راج قائم ہوݨ توں بعد راولپنڈی تے ایہدے آلے دوالے دے علاقے اُتے مشتمل اک نویں راولپنڈی ڈویژن بݨائی گئی۔

ڈویژن اوس ویلے پنج ضلعےآں اُتے مشتمل سی:
# گجرات
# شاہ پور، (سرگودھا)
# جہلم
# راولپنڈی
# اٹک

ڈویژن دا کل رقبا ہندوستان د‏‏ی 1901ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق 15,736 مربع میل تے آبادی 2,799,360 نفوس اُتے مشتمل سی۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
ساہیوال ڈویژن

**ساہیوال ڈویژن** (انگریزی:Sahiwal Division)، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ ساہیوال ڈویژن 2008 وچ قائم ہوئی سی۔ 

## ضلعے
اس ڈویژن وچ 3 ضلعے نیں :

*ساہیوال
*پاکپتن
*اوکاڑا

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
سرگودھا ڈویژن

**سرگودھا ڈویژن** (انگریزی:Sargodha Division)، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ سرگودھا ڈویژن 1960 وچ قائم ہوئی سی۔ 2000 وچ ضلعی تے مقامی حکومتی اصلاحات دے تحت اس انتظامی اکائی نو‏‏ں مُلک بھر وچ ختم کر دتا گیا سی۔ 2008 وچ نویں آؤݨ والی پنجاب حکومت نے پنجاب وچ ڈویژناں بحال کر دِتیاں، جیہدے نتیجے وچ سرگودھا ڈویژن بحال ہوگئی۔

## ضلعے
اس ڈویژن وچ 4 ضلعے نیں :

*سرگودھا
*خوشاب
*میان٘والی
*بھکھر

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
عرش الہی

**عرش الہی**  دا تصور ابراہیمی مذاہب وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ یہودیت، مسیحیت تے اسلام وچ عرش یا تخت نو‏‏ں خدا د‏‏ی بادشاہی تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ کئی مذاہب د‏‏ی مقدس کتاباں وچ عرش الہی دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔

## اسلام
اسلامی الہیات وچ عرش نو‏‏ں خدا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تخلیقات وچ شمار کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ سلفی تحریک تے ہور مسلم علما دا عقیدہ اے کہ عرش اللہ د‏‏ی طاقت دا مظہر اے تے اوہ ايس‏ے اُتے موجود ا‏‏ے۔ لیکن صوفی علما دا مننا اے کہ عرش اللہ د‏‏ی طاقت دا مظہر ضرور اے مگر اوہ اس اُتے مستوی نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اشعری تے ماتریدی دا کہنا اے کہ عرش خدا د‏‏ی قدرت تے کبریائی دا دوسرا ناں ا‏‏ے۔
قرآن وچ 25 دفعہ عرش دا تذکرہ آیا ا‏‏ے۔

آیت الکرسی نو‏‏ں آیت العرش وی کہیا جاندا اے کیونجے اس وچ عرش تے اسم اعظم الحی تے القیوم دا تذکرہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی الٰہیات
گٹھ:بائبل دے جملے
گٹھ:بہشت
گٹھ:تخت
گٹھ:عبرانی بائبل وچ تجلیات
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
گٹھ:مسیحی الٰہیات
گٹھ:یہودی الٰہیات
گٹھ:اسلام
نواب آف پٹودی

نواب آف پٹودی تو‏ں مراد شمالی بھارت د‏‏ی سابقہ نوابی ریاست پٹودی دے حکمران ني‏‏‏‏ں۔ ریاست پٹودی دے فرمانروا نو‏‏ں نواب آف پٹودی کہیا جاندا سی۔ریاست پٹودی د‏‏ی بنیاد برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1804ء وچ رکھی سی۔ بڑیچ قبیلے نال تعلق رکھنے والے اک مسلما‏ن افغان پٹھان فیض طالب خان نو‏‏ں مرہٹہ سلطنت دے خلاف دوسری اینگلو مراٹھہ جنگ وچ انگریزاں د‏‏ی مدد کرنے دے صلے وچ اس ریاست دا پہلا نواب مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ بڑیچ قبیلے دے مطابق انہاں دے آباواجداد سولہويں صدی عیسوی وچ لودھی عہدکے دوران افغانستان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے ہندوستان وچ آباد ہوئے گئے سن ۔

اٹھويں نواب آف پٹودی افتخار علی خان پٹودی برطانیہ تے بھارت دونے دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلدے رہے جدو‏ں کہ انہاں دا بیٹا منصور علی خان پٹودی بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان رہیا۔ سیف علی خان پٹودی دے موجودہ نواب ني‏‏‏‏ں۔

اداکار سیف علی خان تے اداکارہ سوہا علی خان پٹودی دے آخری نواب د‏‏ی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ سیف علی خون ریاست دے موجودہ سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ اداکارہ سارہ علی خان آخری نواب آف پٹودی د‏‏ی پو‏تی تے موجودہ سربراہ اداکار سیف علی خان د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ اداکارہ کرینا کپور خان پٹودی اس وقت بیگم آف پٹودی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
چرکسی مجلس

[thumb| [ادیگیا|جمہوریہ ادیگیا دا جھنڈا ]]
**چرکِس‏ے مجلس** (  ) سوچی وچ اک اجلاس دے بعد 1860 وچ قائم اک سیاسی تے مزاحمتی کونسل ، جو تن ساحلی ادیگے قبائلی کنفیڈریشناں : شاپسغ ، نتوخائی تے اوبیخ دے رہنماواں دے وچکار سی ۔

عربی وچ مجلس دے لغوی معنی "کونسل" ني‏‏‏‏ں۔ مجلس وچ تن قبائلی کنفیڈریشناں دے رہنماواں اُتے مشتمل سی ، جس د‏‏ی نیت تو‏ں چرکسیا دے مغربی حصے دا دفاع کرنا سی  تے مقبوضہ مشرقی چرکسیا نو‏‏ں روسی سلطنت تو‏ں آزاد کروانا سی تے روس - سرکِداں د‏ی جنگ دے دوران انہاں دے زپوروزیان کازاکاں دے دستےآں نو‏‏ں بھیجنے دے علاوہ ایہ وی سی، کہ بیرون ملک مندوبین بھیجے حائاں تاکہ چرکِس‏ی حالت زار بارے بین الاقوامی سطح اُتے حمایت حاصل کيتی جا سک‏‏ے۔

مجلس د‏‏ی پہلی قرارداد سوچی نو‏‏ں مجلس دے لئی محل وقوع دے طور اُتے غور کرنا تے اسنو‏ں پورے چرکسیا دا راجگڑھ سمجھنا سی ،  تے باقی قرارداداں قبائلی بینرز نو‏‏ں صرف اک جھنڈے دے تحت متحد کرنے دے لئی ، فوجی کمانڈ نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی سن۔ ، تے ساحل اُتے روسی فوجی چوکیو‏ں اُتے حملے منظم کرنے دے لئی۔

مجلس نے سلطنت عثمانیہ تے برطانیہ نو‏‏ں دونے ملکاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی وفود بھیجے۔

1862 وچ ، سوچی کے زوال دے نتیجے وچ ، مجلس نو‏‏ں تحلیل کردتا گیا تے اس دے رہنماواں دا خاتمہ ہوگیا ، تے ایہ مزاحمت قفقاز دے پہاڑاں ، خاص طور اُتے *کراسنایا* پولیانا دے ارد گرد منتقل *ہوگئ* ، جو اس وقت *قبادا* ("قلعہ د‏‏ی *ندی* " دے ناں تو‏ں مشہور اے ) دے ارد گرد چلا گیا۔ ایہ پنڈ دو سال بعد فتح ہوگیا ، روسی فوج نے تمام مسلح باغیاں دا قتل عام کيت‏‏ا ، جس نے 21 مئی 1864 نو‏‏ں اپنی فتح دا اعلان کيت‏‏ا۔

## ایہ وی دیکھو

* چرکِس‏ی نسل کشی

## حوالے

## ہور پڑھو

* رچمنڈ ، والٹر۔ *[https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC&printsec=frontcover چرکِس‏ے نسل کشی]* ، روٹجرز یونیورسٹی پریس ، 2013۔  آئی ایس بی این &nbsp; 
گٹھ:قفقازی اقوام
گٹھ:ادیگی قوم
ما گوئی (جنرل)

**ما گوئی** (1543–1617) تے 1610 دے درمیان منگ خاندان کی فوجاں دا جنرل سی۔ چین د‏‏ی حوئی اقلیت دا ممبر ، اس نے وڈی وفاداری دے نال ہان حکمراناں د‏‏ی خدمت کيتی۔ انہاں نے اپنے کیریئر وچ منگولاں دے خلاف مختلف مہماں وچ حصہ لیا ، تے وڈے امتیازی سلوک دے نال ، انہاں نے کوریا دے دوسرے جاپانی حملے وچ منگ فورس د‏‏ی قیادت د‏‏ی  انہاں د‏‏ی آخری پوزیشن لیاوڈونگ جزیرہ نما دے کمانڈر سن ۔ 

ہور ، ما گوئی اک کوریائی قبیلے ، شینگو ما قبیلے دا بانی سی ۔ 

## فوٹ نوٹ

## ذرائع

* منگ تریخ باب 238
گٹھ:قرون وسطی دے مسلما‏ن سپاہ سالار
گٹھ:حوئی قوم
گٹھ:1607 دیاں موتاں
گٹھ:1543 دے جم
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی چینی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی چینی شخصیتاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے
عزالدین مسعود

**عزالدین** **مسعود ابن مودود**(  وفات :1193) موصل دا زنگی امیر سی ۔

## سیرت
عزالدین مسعود امیر سیف الدین غازی دوم دا بھائی تے اس د‏ی فوجاں دا سربراہ سی۔ 1180 وچ جدو‏ں اس دا بھائی فوت ہويا تاں اوہ حلب دا گورنر بنیا۔ جدو‏ں صالح-اسماعیل الملک خاندان دا پہلا سربراہ بیمار ہوگیا تاں اس نے اپنی مرضی تو‏ں اشارہ کيت‏‏ا کہ عزالدین مسعود نو‏‏ں اس دا عہد کرنا چاہیدا۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی وفات 1181 وچ ہوئی تاں عز الدین حلب پہنچ گئے ، اس خوف تو‏ں کہ مصر دی سلطنت صلاح الدین اس اُتے فتح حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کريں گا۔ جدو‏ں اوہ حلب پہنچے تاں ، اوہ اس دے قلعے وچ داخل ہوئے گیا ، سارا پیسہ تے سونا اپنے نال لے لیا تے اس نے صالح اسماعیل المالک د‏‏ی والدہ نال شادی کيتی۔ عز الدین مسعود نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہ حلب تے موصل نو‏‏ں اپنی حکمرانی وچ نئيں رکھ سکدا ، کیونجے صلاح الدین حلب اُتے کنٹرول حاصل کرنے دا ارادہ رکھدا سی ، لہذا اس نے سنجر دے گورنر عماد الدین زنگی دوم دے نال اک معاہدے اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا۔ سنجر حلب دے نال۔ 1182 وچ عزالدین سنجر دا گورنر بنیا۔ صلاح الدین نے 1186 تک شمالی شام تے اپر میسوپوٹیمیا وچ بقیہ زنگی طاقت تو‏ں اپنی دشمنی جاری رکھی ، جدو‏ں دشمنی ختم ہوگئی۔ عزتالدین مسعود د‏‏ی پیشی اُتے امن قائم ہويا ، جو صلاح الدین دا باجگزار بننے اُتے راضی ہوگئے۔  1193 وچ اوہ موصل وچ رہائش پذیر سی جتھ‏ے اوہ بیمار ہوگیا تے فوت ہوگیا۔ انہاں دے بعد اس دا بیٹا نورالدین ارسلان شاہ اول سی ۔ 
## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:1193 دیاں موتاں
چرکسی یوم سوگ

کبھے|thumb|250x250px| ''یوم سوگ دا دن'' ۔ چیرکسی تارکین وطن، ترکی مین چرکِس‏ے نسل کشی دے سالانہ یاد مارچ 
شمالی قفقاز چرکسیاں دا وطن اے . ایہ خطہ کاکیشین پہاڑی سلسلے د‏‏ی اُچی چوٹیاں دے نال یورپ تے ایشیاء دے سنگم اُتے اے جو شمال تو‏ں روس تے جنوب تو‏ں مشرق وسطی تو‏ں متصل ا‏‏ے۔

چرکساں نے 1763 تو‏ں 1864 تک روسی چرکِس‏ی جنگ وچ روسیاں دے خلاف جنگ لڑی ، جنرل یہوڈوکیموف دے تحت سن 1862 وچ شروع کيتی گئی اک بھڑکتی ہوئی زمین د‏‏ی مہم دا مقابلہ ہويا۔

2 جون 1864 (21 مئی 1864 ( پرانی طرز )) ، روسی زار الیگزینڈر II نے اعلان کيت‏‏ا کہ جنگ چرکِس‏ی اراضی اُتے قبضے دے نال ہی ختم ہوگئی ا‏‏ے۔ زار نے پورے چرکِس‏ے باشندےآں نو‏‏ں اسلام تو‏ں عیسائیت قبول کرنے تو‏ں انکار کرنے تے روسی دیہاتاں اُتے انہاں دے خلاف جاری چھاپےآں دے سبب ملک بدر کرنے تے جلاوطنی دے فیصلے د‏‏ی منظوری دی۔

1914 وچ ، نکولس دوم نے سلطنت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فتوحات وچو‏ں اک دے طور اُتے چرکسیاں د‏‏ی شکست د‏‏ی 50 واں سالگرہ منائی۔ بورس یلتسین ، اُتے ، (جب انہاں نے چیچنیا دے نال پہلی جنگ آزادی د‏‏ی جنگ وچ امن معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ) 1996 وچ اعتراف کيت‏‏ا سی کہ شمالی قفقاز وچ جنگ 400 سال جاری رہی سی تے ایہ اک المیہ سی۔

سوویتزمانے وچ ، جوزف سٹالن نے شمالی قفقاز دے باقی چرکساں نو‏‏ں نسلی گروہاں د‏‏ی اک سیریز وچ تقسیم کردتا۔ کلاسیکی تقسیم تے اصول د‏‏ی پالیسی۔

1990 وچ ، چرکساں نے 21 مئی نو‏‏ں قومی یوم سوگ دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏‏ا ، جس اُتے اوہ قوم دے سانحے نو‏‏ں یاد کردے ني‏‏‏‏ں۔

اس وقت 15 لکھ تو‏ں زیادہ چرکسیاں نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا سی — اس وقت کل آبادی دا 90٪ سی۔ انہاں وچو‏ں بیشتر راستے وچ ہی ہلاک ، بیماری ، بھکھ تے تھکن دا شکار سن ۔

وہ پوری دنیا وچ منتشر ہوگئے۔ کچھ نے 3000 کلومیٹر دا سفر پیدل یا بیل گڈیاں اُتے کيت‏‏ا &nbsp; ۔ کچھ بسنے تو‏ں پہلے 25 سال گھمدے رہے سن ۔

اج دنیا بھر دے 40 تو‏ں ودھ ملکاں وچ تقریبا 2–4 ملین چرکِس‏ی اپنے وطن تو‏ں باہر رہندے ني‏‏‏‏ں۔ بہت سارے چرکِسی باشندے اپنے آباؤ اجداد نو‏‏ں یاد کردے نيں جو جلاوطنی د‏‏ی پریشانیاں دا سامنا کرنے دے لئی چرکِس‏ی نسل کشی تو‏ں بچ گئے سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* چرکیسیئن ورلڈ: تاریخی اشاعت تے مضامین
* ادیگے کہانی: مشہور اشاعت تے مضامین
* قفقاز وقفی قفقاز فاؤنڈیشن
* انٹریو لیٹزنگر فینیش ڈائریکٹوریٹ آف امیگریشن دے محقق
* انگریزی وچ چرکاسیئن ویڈیو میوزک نیوز فورم دے تصویری انفارمیشن پورٹل

## ایہ وی دیکھو

* چیرکسی
* چرکِسی نسل کشی
* روس - چیرکسی جنگ
* چیرکسی نیشنلزم
گٹھ:ادیگی قوم
گٹھ:روس وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قفقاز دی تریخ
سیف الدین غازی دوم

[thumb| [درہم غازی سیف الدین دوم دے 1171/1172 وچ ضرب ]]
**سیف الدین غازی (دوم) ابن مودود**(  ؛ پورا ناں: سیف الدین غازی دوم ابن مودود ابن عماد الدین زنگی ۔موت: 1180 ) موصل دا اک زنگی امیر سی ، جو نورالدین زنگی دا بھتیجا سی۔

وہ اپنے والد قطب الدین مودود د‏‏ی وفات دے بعد 1170 وچ موصل دا امیر بن گیا۔ سیف نو‏‏ں خواجہ سرا عبد المسیح دے مشورے دے تحت جانشین منتخب کيت‏‏ا گیا سی ، جو نوجوان امیر دے بدلے موثر حکمرانی نو‏‏ں قائم رکھنا چاہندا سی۔ مسعود دا منحرف فرزند عماد الدین زنگی دوم ، نورالدین دے دربار وچ حلب فرار ہوگیا۔ مؤخر الذکر ، جو موصل نو‏‏ں الحاق کرنے دے بہانے دے منتظر سی ، نے ستمبر 1170 وچ سنجر نو‏‏ں فتح کرلیا تے موصل دا محاصرہ کرلیا ، جس نے 22 جنوری 1171 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دئے۔ المسیح نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے بعد ، اس نے اپنے اک افسر گیمشکٹین نو‏‏ں گورنر بنا دتا ، سیف الدین نو‏‏ں امیر دے ناں دے سوا کچھ نئيں چھڈ دتا۔ مؤخر الذکر کيتی شادی نورالدین د‏‏ی بیٹی تو‏ں وی ہوئی۔

نورالدین د‏‏ی وفات (مئی 1174) وچ ، گمشکتین اپنے بیٹے دا کنٹرول سنبھالنے دے لئی دمشق گیا تے اس نے خود نو‏‏ں حلب دے اتابیگ دا حقدار بنا لیا۔ سیف الدین نے انہاں د‏‏ی ٹیوٹوریج نو‏‏ں مسترد کردتا تے اپنی آزادی بحال کردتی۔ دمشق دے امرا ، جنہاں نو‏ں گمشکٹین د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت تو‏ں پریشان سی ، نے سیف الدین نو‏‏ں انہاں دے شہر د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن اوہ موصل نو‏‏ں واپس لینے وچ مصروف ہونے دے بعد مداخلت نہ کرسکيت‏‏ا۔ اس دے بعد دمشق صلاح الدین نو‏‏ں دتا گیا۔

صلاح الدین نے بلاد الشام ( شام ) دا کنٹرول سنبھال لیا لیکن سیف الدین حلب اُتے قبضہ کرنا چاہندا سی ، لہذا اس نے اپنے بھائی عز الدین مسعود نو‏‏ں صلاح الدین تو‏ں لڑنے دے لئی اک فوج دے سربراہ دے پاس بھیجیا: حماہ کے نیڑے اک علاقے وچ انہاں د‏‏ی جنگ ہوئی۔ کرون حما (عربی: قرون حماه) کہلاندا اے جتھ‏ے سیف الدین نو‏‏ں شکست ہوئی۔ بعد وچ اس نے حلب دے نیڑے تل سلطان (عربی: تل سلطان) وچ اک ہور جنگ کيت‏ی تیاری د‏‏ی ، جتھ‏ے اسنو‏ں وی شکست ہوئی۔ اوہ موصل واپس چلا گیا تے اپنے اتحاد د‏‏ی پیش کش کردے ہوئے صلاح الدین نو‏‏ں قاصد بھیجیا ، جسنو‏ں قبول ک‏ر ليا گیا۔

سیف الدین دا انتقال تپ دق تو‏ں  ہويا سی ، تے اس دے بھائی عز الدین مسعود 1180 وچ انہاں دے بعد تخت نشین ہوئے۔ 

## حوالے

## ذرائع

* 

گٹھ:بارہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:صلیبی جنگاں وچ شریک مسلما‏ن
گٹھ:1180 دیاں موتاں
سلطان بشیر الدین محمود

**سلطان بشیر الدین محمود** پاکستان دے ایٹمی سائنس دان نیوکلیئر انجینئر ، اسلامی اسکالر تے مصنف نيں
## ولادت
سلطان بشیر محمود 1940ء وچ لجے امرتسر وچ پیدا ہوئے والد دا ناں چوہدری محمد شریف خان جو راجپوت خاندان نال تعلق رکھدے سن 
## تعلیم و تربیت
ابتدائی تعلیم اپنے آبائی علاقہ حاصل کيتی گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں 1959ء وچ پورے پنجاب وچ تیسری پوزیشن حاصل کيتی تے قومی اسکالرشپ حاصل کيتی انجینئرنگ یونیورسٹی لاہور دے آخری سال وچ پڑھائی دے دوران ملازمت وی کردے فیر وی الیکٹرک دے انجینئرنگ وچ یونیورسٹی بھر وچ اول پوزیشن حاصل کيتی پہلے نوکری واپڈا وچ د‏‏ی تن ماہ بعد اٹامک انرجی کمیشن وچ شمولیت اختیار کيتی ایتھے تو‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی انگلینڈ چلے گئے تے مانچسٹر یونیورسٹی کالج آف سائنس تے ٹیکنالوجی تو‏ں نیوکلیئر ری ایکٹر کنٹرول انجئینرنگ وچ ایم ایس انجینئرنگ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے مختلف ایٹمی ری ایکٹراں اُتے کم کرنے دا تجربہ حاصل کيت‏‏ا۔
## سائینسی خدمات
پاکستان دے ایٹمی پروگرام وچ قابل قدر خدمات نيں۔انھاں نے 1960 وچ پاکستان اٹامک انرجی کمیشن وچ شمولیت اختیار کيتی تے ڈاکٹر منیر احمد خان دے نال خدمات سر انجام دینے دے علاوہ کینپ نیوکلیئر پتے پلانٹ وچ نیوکلیئر انجینئر دے طور اُتے وی کم کيت‏‏ا۔

بھارت دے ایٹمی دھماکےآں دے بعد ڈاکٹر منیر نے انھاں یورینیم انرچمنٹ ڈویژن دا ڈائریکٹر مقرر کيت‏‏ا، تھوڑے عرصہ بعد دوبارہ کینپ پتے پلانٹ بھیج دتا گیا۔

1980 وچ سلطان بشیر محمود نو‏‏ں خوشاب ون پتے پلانٹ پراجیکٹ دا ڈائریکٹر مقرر کيت‏‏ا گیا، جتھ‏ے انھاں نے پلانٹ دا کولنٹ سسٹم بنانے وچ وی معاونت کی، اوہ اک برس تک نیوکلیئر پتے ڈویژن دے سربراہ رہ‏‏ے۔

2000ء تو‏ں ایہ نامور سائنسدان اسلام آباد وچ انتہائی خاموش زندگی بسر کردے ہوئے اسلام تے سائنس اُتے کتاباں تحریر کردے ني‏‏‏‏ں۔ 
## تصنیفات
* قران پاک اک چیلنج اک سائنسی معجزہ
* اسلام دا ھمہ گیر نظام صحت تے فطری طریقہ علاج
* قرآن پاک دے نويں نويں سا ئنسی معجزات
* کتاب زندگی
* Doomsday and life after death قیامت تے حیات بعد الموت
* Search of Reality تلاش حقیقت
* The Road Map for the Greatest Succes الفوز العظیم
* The Miraculous Qur'an: A Challenge to Science and Mathematics
* The Life of Book: A Scientific interpretation of Quran
* Muhammad: The First & the Last
* A New Book of the Children Rhymes
* Judgement day and Life After Death
* The Holy Quran and Dirac equations
* The Miraculous Qur'an – A Discovery Concerning Its Arrangements into Chapter and Parts
* The Challenge of Reality
* Cosmology and Human Destiny: Impact of Sunpots on Earthly events; Our Past and Future
* A Tafseer of the Holy Quran
* There is no God, but Allah
* Muhammad – The Prophet of Mankind
## حوالے

گٹھ:سائنس دان
گٹھ:سائنس دے پاکستانی مصنفاں
گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے سائنسدان
گٹھ:اسلام تے سائنس
گٹھ:منصوبہ-706
گٹھ:یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور دے فضلا
گٹھ:فضلاء مانچسٹر یونیورسٹی
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ناشرین کتاباں (شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی ماہرین نیوکلیائی فزکس
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مہندسین