open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عالمی عدالت

**عالمی عدالت** یونائیٹڈ نیشنز دا اک دفتر اے جتھے دیساں دے وشکار رپھڑاں بارے قنونی جانکاری دتی جاندی اے۔ **[[امن محل]]** ہیگ نیدرلینڈز چ عالمی عدالت دا دفتر اے۔ 

بین الاقوامی عدالت انصاف (انگریزی: The International Court of Justice فرانسیسی: Cour internationale de justice) اقوام متحدہ دے مرکزی عدالتی نظام دا بنیادی جز اے۔ ایہ عدالت امن محل، ہالینڈ وچ قائم اے۔ اس ادارے دا بنیادی مقصد ریاستاں دے وچکار قانونی قضیے حل کرانا اے تے عالمی ادارےآں، اجسام تے اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دی جانب توں دائر کردہ قانونی و تکنیکی معاملات اُتے انصاف فراہم کرنا اے۔ بین الاقوامی عدالت انصاف نوں بین الاقوامی عدالت برائے فوجداری توں علاحدہ سمجھیا جائے۔

گٹھ:1945 وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:عالمی ادارے
گٹھ:عدلیہ
گٹھ:اقوام متحدہ اعضاء
یونیسکو

**یونیسکو** یونائیٹڈ نیشنز دی اک ایجنسی اے جینوں 16 نومبر 1945 ج بنایا گیا سی۔ ایدا کم سائینس پڑھائی تے کلچر تے راہون امن تے بچا‎ؤ چ وادا کرنا اے

گٹھ:اقوام متحدہ
انسانی حقاں دا عالمی اعلان

**انسانی حقاں دا عالمی اعلان** اک اعلان اے جیہڑا یونائیٹڈ نیشنز دی جنرل اسمبلی نے 10 دسمبر 1948 نوں پیرس توں کیتا۔ ایس اعلان نوں 375 بولیں چ پلٹیا جا چکیا اے۔
آئین

**آئین** قنوناں دا اک سیٹ اے جینوں کج لوک رل کے بناندے نیں تے اینوں کسی وی دیس دی سرکار دا نظام چلان لئی ورتیا جاندا اے۔ 

اے عام طور تے لخی ہوئی شکل چ ہندا اے جیڑا سرکار دی طاقت تے حدود بارے دسدا اے۔ ہندستان دا آئین جگ دے خود مختار دیساں چوں لکھیا گیا سب توں لما آئین اے۔ ایدے 395 آرٹیکل، 12 گوشوارے تے 94 ترمیماں نیں۔ انگریزی وچ ایدے لفظاں دی کل گنتی 117,369 اے۔ جد کہ امریکہ دا آئین سب توں نکا اے. 

## تریخ

## بارلے جوڑ
* آئین دی تریخ 
* آئین دے اصول
* آئین دے اصول  
* یورپی یونین دیساں دے آئین 
* امریکی آئین بنان دے اصول 
* قدیم ہندستان وچ جمہوریت
آزاد دیساں دی کامنویلتھ

**ازاد دیساں دی کامنویلتھ** سویت یونین دے ٹٹن مگروں وکھرے ہون والے دیساں دا حٹ اے۔
فوج

فوج ایہو جیہا ادارہ ہے جیہنوں وڈے پیمانے تے طاقت ورتن دی اجازت ہُندی ہے ۔ فوج اپݨے دیس نوں باہرلے دیساں دی جارحیئت توں بچوݨ لئی یا دیس دے اندر قنون نوں چلوݨ لئی کردار ادا کردی ہے ۔

گٹھ:فوج
گٹھ:فوجاں
گٹھ:ملٹری
گٹھ:پولیس
آنند ملند

**آنند ملند** دو ہندستانی میوزک ڈائرکٹران دی جوڑی دا ناں اے اے دو پعراواں آنند شریوستاو تے نکے پعرا ملند نال رل کے بنی اے۔ دونان نے رل کے 200 توں یعوتیاں فلماں دا میوزک بنایا اے۔

## مشہور گانے
*اوہ ربا کوئی تو بتاۓ پیار ہوتا ہے کیا۔  یو ٹیوب تے 
*دھک دھک کرنے لگا  یو ٹیوب تے 
*کوئل سی تیری بولی  یو ٹیوب تے 
*پاپا کہتے ہیں بڑا نام کرے گا  یو ٹیوب تے 

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
غلامی

***غلامی*** (انگریزی: Ghulami) پنجابی زبان وچ فلم دا آغاز کیتا۔ اس فلم نوں 25 اکتوبر، 1985ء كو پاکستان تے ریلیز ہوئى۔ پاکستانی اس فلم دا کریکٹر ایکشن تے میوزکل فلماں دے بارے وچ فلم دی تکمیل کیتی گی ایں۔ اے فلم باکس آفس وچ اندے ہی ہٹ ہو گی۔ اس فلم دے ڈائریکٹر جہانگیر قیصر نے۔ پروڈیوسر سرور بھٹی نے۔ کہانی سید نور نے لکھی ایں اور موسیقی وجاہت عطرے نے بنائی ایں۔ اندے وچ سلطان راہی، محمد علی، مصطفٰی قریشی، یوسف خان، افضال احمد تے ادیب وغیرہ شامل نے۔ 

### کردار

* سلطان راہی جسے کہ (حیدر)
* محمد علی جسے کہ (جون)
* مصطفٰی قریشی جسے کہ (مکھن سنگھ)
* یوسف خان جسے کہ (اکبر)
* رانی جسے کہ (رانی)
* نازلی جسے کہ (بنتوو)
* ننھا جسے کہ (مان سنگھ)
* صاٸقہ جسے کہ (بانو)
* بہار جسے کہ (صابرہ)
* افضال احمد جسے کہ (فرنگی)
* مظفر ادیب جسے کہ (جگت سنگھ)
* ظاہر شاہ جسے کہ (منگل سنگھ)
* تنظیم حسن جسے کہ (سوہنہا سنگھ)
* نصراللہ بٹ جسے کہ (چرن سنگھ)
* ساون جسے کہ (دارا ڈاکو)
* جگی ملک جسے کہ (چن سنگھ)
* زمرد جسے کہ (ڈانسر)
* جہانگیر مغل جسے کہ (شیرخان)
* مصطفی ٹنڈ جسے کہ (رام داس)

### بیرونی روابط
گریمر

**گریمر** کِسے بولی وچ لفظاں تے جُملےآں دی بناوٹ، تعلق تے ترتیب دے اصولاں نوں کہیا جاندا اے۔ 

بولی پڑھت دے اس کھیتر دی بنیاد صرف تے نحو ہُندے نیں۔ گریمر دی پرکھ پڑچوݪ دے دو وَکھ وَکھ طریقے نیں: روایتی گریمر تے نظریاتی گریمر۔

## ہور دیکھو
*گریمر
*صرف
*نحو
*پنجابی گریمر

گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
مادھوری ڈکشٹ

**مادھوری ڈکشٹ** ہندستانی فلماں دی اک منی پرمنی اداکارہ تے نچال اے۔ اوہ 15 مئی 1967 چ ممبئی چ جمی۔

## مشہور گانے تے ناچ
* اوہ ربا کوئی تو بتاۓ پیار ہوتا ہے کیا۔ http://www.youtube.com/watch?v=DFnbIvc9hLQ&feature=related یو ٹیوب تے 
* دھک دھک کرنے لگا http://www.youtube.com/watch?v=02YhRMWFrwY یو ٹیوب تے 
* کوئل سی تیری بولی bQSKysYw یو ٹیوب تے 
* دل لینے کی رت ائی http://www.youtube.com/watch?v=yTS2zI-GT0A یو ٹیوب تے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:اداکاری
گٹھ:فلم
نسل پرستی

انساناں نوں جین دی نیہہ تے گھٹیا یا ودھیا سمجنا نسل پرستی اکھواندا اے۔

250px|thumb|دکھنی افریقہ دے اک ساحل اتے لگیا بورڈ جس توں نسلی بھیدبھاو پرتکھّ اے

**نسل پرستی**، اک نظریہ اے جو جیناں دیاں بنیاداں تے کسے انسانی نسل دے ممتاز ہون جاں گھٹیا ہون نال متعلق اے۔ نسل پرستی اک خاص انسانی نسل دی کسے دوسری انسانی نسل جاں ذات نالوں برتری بارے بھیدبھاو دا اک نظریہ اے۔ اس دی وجہ نال پین والے اثراں نوں نسلی وتکرے دا نام دتا جاندا اے۔ ایہہ نسل دی بنیاد اتے بھیدبھاو دے وچاراں اتے ووہاراں دی اک نظام اے جو سمچی انسانیت دی بنیادی برابری اتے سانجھیوالتا توں انکاری اے۔ نسل پرستاں دا یعقین اے کہ ہر نسل دے لوکاں وچ کجھ خاص خوبیاں ہندیاں ہن، جو اس نوں دوجیاں نسلاں توں گھٹیا جاں بہتر بناؤندیاں ہن۔ 

نسلپرستی، جہڑی اجیہی دھارنا اے کہ حاکم نسل ہی ہمیشاں دوجی نالوں طاقت، صلاحیت تے عقل مندی پکھوں بہتر ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:نسل پرستی
گٹھ:وتکرا
گٹھ:وچاردھارا
گٹھ:سیاست دی ووکیبولری

گٹھ:مذہب
680

## دساں
* عبیداللہ ابن زیاد نے صرف 4 فوجیاں نال 680 وچ اک باغی شہر کوفہ تے مل ماریا۔
## سائینسی کھوجاں

## موتاں

گٹھ:کیلنڈر
612

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## جنم
عائشہ، محمد دی بیوی (موت 678)

## موتاں
577

**577** اک سال اے جو جمعے نوں شروع ہویا سی۔

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
دولت

عام بول چال میں **دولت** (Wealth) سے مراد سونا چاندی ، سکے ، زیور ، فرنیچر اور دیگر مادی اشیا لی جاتی ہیں۔ لیکن معاشیات میں دولت سے مراد وہ تمام چیزیں ہیں جو بلاواسطہ یا بالواسطہ انسانی احتیاجات کو تسکین دے سکیں۔ ان معنوں میں ماں کی محبت اور حب الوطنی بھی دولت کہلائے گی۔
فارسی میں دولت سے مراد ثروت نہیں بلکہ حکومت ہوتا ہے۔ پاکستانی کرنسی نوٹوں پر لکھے ہوئے جملے "بینک دولت پاکستان" کا مطلب ہے "حکومت پاکستان کا بینک"۔ اسی طرح "دولت عثمانیہ" کا اردو میں مطلب ہے "حکومت عثمانیہ"۔
دولت کی پانچ قسمیں ہیں۔

1۔ شخصی دولت ، جو ایک شخص کی تمام جائیداد اور ملکیت پر مشتمل ہوتی ہے۔
2۔ قومی دولت ، یعنی ملک کی مجموعی دولت ، مثلا پل ، سڑکیں ، جنگل ، کارخانے ، کھیت ، دریا اور دوسرے ذخائر
3۔ بین الاقوامی دولت ، کل دنیا کی مشترکہ دولت ۔ مثلاً سمندر کرہ ہوائی، مقدس صحائف وغیرہ۔
4۔ امکانی دولت، قدرت کے وہ پوشیدہ خزانے جو کوشش کرنے سے کبھی برآمد ہو کر استعمال میں آسکتے ہیں۔ مثلا وہ کانیں جو ابھی دریافت نہیں ہوئیں۔
5۔ منفی دولت ، وہ قرضے جو ملک یا لوگوں کو ادا کرنے ہیں۔

عام بول چال وچ **دولت**  تو‏ں مراد سونا چاندی، سک‏‏ے، زیور، فرنیچر تے ہور مادی اشیا لی جاندیاں نيں۔ لیکن معاشیات وچ دولت تو‏ں مراد اوہ تمام چیزاں نيں جو بلاواسطہ یا بالواسطہ انسانی احتیاجات نو‏‏ں تسکین دے سکن۔ انہاں معنےآں وچ ماں د‏‏ی محبت تے حب الوطنی وی دولت اکھوائے گی۔

فارسی تے عربی زباناں وچ دولت تو‏ں مراد ثروت نئيں بلکہ حکومت ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستانی کرنسی نوٹاں اُتے لکھے ہوئے جملے "بینک دولت پاکستان" دا مطلب اے "حکومت پاکستان دا بینک"۔ ايس‏ے طرح "دولت عثمانیہ" دا اردو وچ مطلب اے "حکومت عثمانیہ"۔

## قسماں
بنیادی طور اُتے دولت د‏‏ی دو قسماں نيں۔
* تجارتی دولت: یعنی اوہ دولت جس د‏‏ی خرید و فروخت ممکن ہوئے۔ ایہ کوئی مادی شے وی ہوئے سکدی اے، محنت، مزدوری تے مہارت وی ہوئے سکدی اے تے کسی قسم دا حق یا ساکھ وی ہوئے سکدی اے کیونجے ایہ سب مادی تے غیر مادی چیزاں خریدی بیچی جا سکتاں نيں۔
* غیر تجارتی دولت۔ ماں دا پیار اولاد نو‏‏ں وڈی تسکین دے سکدا اے مگر خریدیا یا ویچیا نئيں جا سکدا۔ ايس‏ے طرح حب الوطنی قومی دولت ہُندی اے مگر برائے فروخت نئيں ہُندی۔

تجارتی دولت د‏‏ی پنج قسماں نيں:

1۔ شخصی دولت، جو اک شخص د‏‏ی تمام جائداد تے ملکیت اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔
2۔ قومی دولت، یعنی ملک د‏‏ی مجموعی دولت، مثلا پل، سڑکاں، جنگل، کارخانے، کھیت، دریا تے دوسرے ذخائر
3۔ بین الاقوامی دولت، کل دنیا د‏‏ی مشترکہ دولت۔ مثلاً سمندر، کرہ ہوائی، مقدس صحائف وغیرہ۔
4۔ امکانی دولت، قدرت دے اوہ پوشیدہ خزانے جو کوشش کرنے تو‏ں کدی برآمد ہوئے ک‏ے استعمال وچ آسکدے نيں۔ مثلا اوہ کاناں جو حالے دریافت نئيں ہوئیاں۔
5۔ منفی دولت، اوہ قرضے جو ملک یا لوکاں نو‏‏ں ادا کرنے نيں۔

## ہور ویکھو
* کاغذی کرنسی
* تقسیم دولت
* زر
* زر مبادلہ

گٹھ:دولت
گٹھ:کاروباری اصطلاحات
پڑھن لکھن

**پڑھن لکھن** کسے دی پڑھائی اتے لکھائی دے آن دے ول نوں کہندے نیں۔

گٹھ:علم
لکھائی

**لکھائی** یا **تحرِیر** (انگریزی: Writing) کِسے زبان نوں لِپی دی شکل وچ بیان کرن دا عمل اے۔ 

تحرِیر اِنسانی زبان دی مُستقل نمائندگی پَیدا کرن دا عمل اے۔ تحرِیری نظام بولّی جاݨ والی زبان دے پہلُوئاں نُوں اِنکوڈ کرن لئی علامتاں تے قواعد دا اک مجمُوعہ استعمال کَردا اے، جِداں کہ اوہدا لفظ بھنڈار تے نحو۔ تحرِیری زبان کِسے وی بولّی جاݨ والی زبان توں مُختلِف خصُوصِیات لَے سَکدی اے۔

## حوالے

گٹھ:تحریر
گٹھ:لپی
گٹھ:زبان
گٹھ:انسانی ابلاغیات
گٹھ:تحریری ابلاغیات
گٹھ:لسانیات
لسانیات

**لسانیات** (انگریزی: Linguistics)، کِسے زبان دی بناوٹ، الفاظ، گریمر تے ویلے دے نال اوہدے اُتے آؤݨ آلیاں تبدیلیاں دی پرکھ پڑچول تے علم نوں کہیا جاندا اے۔ ایہ اک ایہجا مضمون اے جیہدے وچ انسانی زباناں دا، زباناں دی موجودہ صورت دا تے زباناں وچ وقت دے نال نال ہوݨ آلیاں تبدیلیاں دا مطالعہ کیتا جاندا اے۔ اس علم وچ مختلف زباناں دی آپس وچ مشابہت دے بارے وچ مطالعے دے نال اس چیز دا وی مطالعہ کیتا جاندا اے کہ زباناں دا اس دنیا دیاں دیگر چیزاں نال کیہ تعلق اے۔ گویا لسانیات دراصل اوہ علم اے جیہدے وچ انسانی زباناں اُتے بحث کیتی جاندی اے۔ لسانیات دیاں کئی قِسماں نیں، مثلن عمومی لسانیات، تاریخی لسانیات، تقابلی لسانیات، تشریحی لسانیات، اطلاقی لسانیات، توضیحی لسانیات۔

## وجہ تسمیہ
اسم "لسان" دے ناݪ "یات" بطور لاحقہ لاؤݨ ناݪ لسانیات دی اصطلاح بݨدی اے۔ اس اصطلاح دا استعمال علم اللسان، علمِ زبان یا بولی پڑھت دے معنےآں وچ ہُندا اے۔ ایہ علم زبان دی تاریخ تے تشکیل نوں موضوع گفتگو بݨاؤندا اے۔ بالفاظ دیگر لسانیات وچ زبان دا عمومی تے نظریاتی مطالعہ کیتا جاندا اے جیہدے ذِریعے ایہ معلوم ہُندا اے کہ زبان کیہ اے، زبان دا نظام تے اوہدے اجزائے ترکیبی (Components) کس طرحاں کمم کردے نیں تے اوہناں دا باہمی ربط تے عمل کیہ اے۔ اس نظریاتی مطالعے دا مقصد زبان دیاں مختلف جہتاں صوتیاتی، صرفی، نحوی تے معنوی دے بارے وچ کُلی (Universal) قواعد و اصول وضع کرنا اے جیہناں دا اطلاق دنیا دیاں زیادہ توں زیادہ زباناں اُتے ہوسکے۔ جدید ماہرین لسانیات عہد حاضر دی لسانیاتی تحقیقات دی روشنی وچ از سر نو زبان دے حقائق و معارف دی جستجو وچ لگے ہوئے نیں جیہدی وجہ توں لسانیات دی وسعت تے مقبولیت وچ بڑی تیزی ناݪ ترقی ہو رہی اے۔ ایہناں تفصیلات توں اندازہ ہُندا اے کہ سائنسی طریقے ناݪ زبان دا مطالعہ لسانیات کہلاؤندا اے۔ 

لسانیات دیاں خاص شاخاں مندرجا ذیل ہیں:

## ہم زمانی لسانیات (SYNCHRONIC LINGUISTICS)
خالص لسانیات وچ زبان دا مطالعہ خالص لسانیاتی نقطہ نظر ناݪ کیتا جاندا اے۔ ایہدیاں کئی جِہتاں نیں جو درج ذیل نیں:

### [[صوتیات]] (فونیٹکس)
صوتیات وچ زبان وچ آوازاں دی ادائیگی دا مطالعہ کیتا جاندا اے تے ایہ پرکھیا جاندا اے کہ ایہ آوازاں کِداں پیدا ہُندیاں نیں تے اوہناں دی درجا بندی کس طرحاں کیتی جا سکدی اے۔

### صوتیہ شماری: (فونالوجی)
صوتیہ شماری وچ اوہناں طریقےآں دا مطالعہ کیتا جاندا اے جیہناں توں کِسے اک زبان دی  امتیازی اصوات دیاں  اکائیاں نوں معلوم کیتا جاندا اے۔ صوتیہ توں مراد امتیازی آوازاں دی اوہ تعداد اے جو کِسے وی زبان وچ محدود ہُندی اے۔

### [[صرف (لسانیات)|صرف]] (مارفالوجی)
صرف وچ کِسے زبان وچ موجود چھوٹیاں چھوٹیاں صرفی اکائیاں دا مطالعہ کیتا جاندا اے۔ اصل وچ ایہ لفظ دی سطح تک زبان دا صرفی مطالعہ اے۔

### نحو: (سنٹیکس)
علم نحو کِسے زبان دے جُملےآں دی ساخت تے جُملےآں وچ لفظاں دی ترتیب دے قاعدےآں دا مطالعہ اے۔

### علم المعانی: (سمینٹکس)
علم المعانی وچ اوہناں طریقےآں دا مطالعہ کیتا جاندا اے جیہناں نال زبان وچ معنی سمجھݨا مقصود ہووے۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*لفظ
*گریمر
*شبد بھنڈار

## حوالے

لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:بولی
اکھر

**اکھر** کسے بولی دیاں اوازاں دی لکھی ہوئی شکل اے۔ اکھراں دے مجموعے نوں **[[اکھر پٹی]]** کہیا جاندا اے ۔
پنجابی دے (ا، ب) نوں اکھر کہیا جاندا اے ۔ انگریزی وچ :A, B, C انگریزی اکھر پٹی دے اکھر نیں ۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*اکھر پٹی
*لپی
*املاء
*شاہ مکھی لپی
*گرمکھی لپی

گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
ناول

**ناول** (Novel) بیانیہ فِکشن دا اک توسِیعی کَم اے جیہڑا نثر وچ لِکھیا جان٘دا اے تے کتاب دے طَور اُتے شائع ہُن٘دا اے۔ اطالوی زبان دے لفظ "ناولا" (Novella) تو‏ں نِکݪیا ا‏‏ے۔ ناویلا دا مطلب اے "نواں"۔ لُغوی لحاظ ناݪ ناول دے مَِعنی "انوکّھی تے نوِيں گَل" دے نيں۔ صنفِ ادب وچ ایہد‏ی تعرِیف بنیادی زِندگی دے حقائق بیان کرنا ا‏‏ے۔ جے ناول د‏‏ی جامع تعرِیف کِيت‏ی جاوے تاں اوہ کچھ ایداں ہوئے گی کہ “ناول اک نثری قِصّہ اے جیہدے وچ پوری اک زِندگی بیان کيتی جان٘دی اے”۔ ناول دے عناصر ترکیبی وچ کہاݨی، پلاٹ، کردار، مکالمے، زماں و مکاں، اسلُوب، نُکتہ نظر تے موضُوع وغیرہ شام‏ل نيں۔

## ناول دے اجزاء
# کہاݨی
# پلاٹ
# کردار
# انداز نظر
# زبان و بیان
# منظر نگاری

## تاریخ
ناول سارِیاں ادبی صنفاں وچ نوِیں صنف اے، بھاویں قدِیم دَور وچ ایہد‏ی مثال موجُود اے، ایہنے قرون وسطی تک اپݨے آپ نُو‏‏ں مُستحکم تے مُنفرد انداز وچ قائم کرن دا اِنتظام نئِیں کِیتا۔ 

## ناول دِیاں قِسماں

1۔ **معاشرتی ناول** :۔ جیہڑے ناول بنیادی طور اُتے معاشرے دے کِسے مسئلے یا مسائل نوں اجاگر کردے ہوݨ، اوہناں نوں معاشرتی ناول کہیا جان٘دا ا‏‏ے۔

2۔ **واقعاتی ناول** :۔ جیہناں ناولاں وچ پلاٹ اُتے زیادَہ زور ہُندا اے، یعݨی جیہناں وچ واقعات د‏‏ی بَھرمار ہُندی اے، اوہناں ناولاں نوں واقعاتی ناول کہیا جان٘دا اے۔

3۔ **کرداری ناول** :۔ جیہناں ناولاں دا مرکزی تاثّر کِسے خاص کردار د‏‏ی خصوصِیات تو‏ں تشکیل پاوے، اوہناں نوں کرداری ناول تو‏ں موسوم کیتا جان٘دا ا‏‏ے۔

4۔ **نظریا‏تی ناول** :۔ جیہناں ناولاں وچ نظریہ یا مقصد زیادَہ اُبھریا ہویا ہُن٘دا اے، اوہناں نوں نظریا‏تی ناول قرار دِتا جان٘دا اے۔

5۔ **تاریخی ناول** :۔ جیہناں ناولاں وچ تریخ کِسے خاص دور، کِسے مشہور شخصیئت نو‏‏ں ناول دا موضُوع بݨایا گیا ہووے، اوہناں نوں تاریخی ناول قرار دِتا جان٘دا اے۔

6۔ **جاسُوسی ناول** :۔ جیہناں ناولاں د‏‏ی بنیاد انوکّھِیاں گلّاں، مافوق الفِطرت کرداراں تے تحیّر و تجسّس اُتے ہووے، اوہناں نوں جاسُوسی ناول کہیا جان٘دا اے۔

7۔ **اصلاحی ناول** :۔ جیہناں ناولاں وچ معاشرے دی اصلاح کيت‏ی جاوے، اوہناں نوں اصلاحی ناول کہیا جان٘دا اے۔

8۔ **رومانوی ناول** :۔ رومانوی ناولاں وچ پریم کہاݨی سامݨے آؤن٘دی اے جیہڑی بطور اصول، خوش کُن اِختتام پزیر ہُن٘دی ا‏‏ے۔ ایہناں ناولاں دا مرکزی پلاٹ مرکزی رومانوی کرداراں دے جذبات د‏‏ی تفصیل ناݪ بھریا ہُن٘دا اے۔

9۔ **نفسیا‏تی ناول** :۔ جیہڑے ناول بنیادی طور اُتے کِسے نفسیا‏تی نُقطے دے گرد گُھمدے نیں یا جیہناں وچ کرداراں د‏‏ی تحلیل نفسی ہُندی اے، اوہناں نوں نفسیا‏تی ناول کہیا جان٘دا اے۔

## ہور دیکھو
* پنجابی ناول
* ناولٹ
* کہاݨی
* نِکی کہاݨی
* افسانہ
* افسانچہ
* داستان
* ڈراما
* فِکشن

## حوالے

ناول
گٹھ:ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:فکشن
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات
لال کوٹھے دا سفنہ

**لال کوٹھے دا سفنا**، چینی زبان وچ لکھیا گیا اک ناول اے جیہڑا 18ویں صدی وچ لکھیا گیا سی۔

گٹھ:ناول
گنجی کعانی

**گنجی کعانی** جپانی ساہت دا اک کلاسیکی کم اے۔ اینوں دنیا دا سب توں پہلا ناول وی اکھیا جاندا اے۔
شاہنامہ

220px|thumb|سولہویں صدی دی اک کلاکرتی، جس وچّ شاہناما دے اک منظر نوں پیش کیتا گیا ہے، جس وچّ شاہ سلیمان نوں وکھایا گیا ہے۔
**شاہنامہ** (فارسی: شاهنامه , بادشاہاں بارے کتاب) فارسی دا اک عظیم شاعری ہے جسدے شاعر فردوسی ہن۔ اس وچّ ایران اتے عرب فتح (636) دے پہلاں دے بادشاہاں دے حالات لکھیا گیا ہے۔ ایہہ ایران اتے اس نال تعلق رکھدے سماجاں دا 60,000 بنداں تے مشتمل قومی نظم ہے۔ خراسان دے محمود غزنوی دے دربار وچّ پیش اس کتاب نوں فردوسی نے 30-35 سال دی محنت دے نال (977 توں 1010 دوران) تیار کیتا سی۔ اس وچّ مکھ طور تے دوہے ہن، جو دو مکھ حصےآں وچّ ونڈے ہوئے ہن :- اساطیری اتے تریخی ایرانی بادشاہاں بارے معلومات۔

**شاہنامہ** فارسی چ لکھی کئی شعراں دی اک کتاب اے جینوں فردوسی نے 1000 دے نیڑے لکھیا۔

ایہہ لکھت فارسی سبھیاچار وچّ مرکزی اہمیت  دی دھارنی ہے اتے اسنوں اک ساہتی شاہکار منیا جاندا ہے، اتے اجوکے ایران، افغانستان اتے تاجکستان دے نسلی-قومی سبھیاچاری پچھان دی نشاندیہی ہے۔

شاہناما دا مکھ تھیم ایران دی پرانے ویلے  توں چڑھت نوں اجاگر کرنا ہے۔ فردوسی نے اس نوں تنّ حصےآں وچ ونڈیا ہے۔

## اساطیری ویلہ
شاہناما دا ایہہ پہلا حصہ مقابلتاً چھوٹا ہے، لگپگ 2,100 شعر ہن جاں ساری کتاب دا چار فیصدی حصہ۔ ایہہ سادگی، پیش گوئی، اتے اک اتہاسی رچنا والی پھرتی نال گھٹناواں دا ذکر ہے۔ پہلاں خدا دی صفت ثناءاتے پھر کائنات  دے شروع بارے جان پچھان دتی ہے اتے اس یگ دے پہلے آدمی اتے پہلے بادشاہ کیؤمرس دی کہانی ہے۔ پھر اس دے پوترے ہیسنگ ولوں اچانک اگّ دی کھوج اتے اسدی استت وچّ جشن اے سدا قایم کرنا، اتے تہمورس، جمشید اتے ضحاک، کاوا، فریدون اتے اس دے تنّ پتراں سلیم، طور، اتے اراج، اتے اس دے پوتے منوچہر وغیرہ دے تذکرے شامل ہن۔

## سورمیاں دا ویلہ
دوسرے حصہ وچ مکھ جنگجوآں ، پہلواناں اتے ہور بہادراں دیاں جگت مشہور کامیابیاں دا ذکر کیتا گیا ہے۔ شاہناما دا لگبھگ دو-تہائی حصہ، سورمیاں دا یگ نوں نظر کیتا ہے۔ اس وچّ منوچیہر دے راج توں لے کے سکندر اعظم دی جت تکّ دا ذکر ہے۔ اس عرصے دی مکھ خاصیت ساکا جاں سیستانی سورمیاں ولوں نبھائیا پرمکھ کردار ہے جو فارسی سلطنت دی ریڑھ دی ہڈی دے طور تے پیش ہندے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:کتاباں

گٹھ:ایرانی ساہت
گٹھ:فارسی ساہت
نثر

**نثر** (انگریزی:Prose) کسے بولی دی سبھ توں عام حالت اے ۔ نثر دے لغوی معنی کِھلری ہوئی شے دے نیں ، اوہ لِکھت جیہڑی منظوم نہ ہووے بلکہ عام گَل بات ونگوں لکھی جاوے اوہنوں نثر کہیا جاندا اے ۔
داستان ، ناول ، افسانا ، سوجیون ناواں وغیرہ نثر وچ شامل نیں ۔

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:گریمر
گٹھ:علم بیان
گٹھ:بولی پڑھت
الف لیلہ

**الف لیلہ** (  ) صدیاں دوران مول طور تے عربی بولی  وچّ لہندے ، وجکار، دکھنی ایشیا اتے شمالی افریقہ دے انگنت رچنہاریاں دی محنت دا سانجھا سٹہ ہے ایہہ بے مثال کہانی مجموعہ۔ ایہہ دنیا دیاں مہانتم رچناواں وچوں اک ہے، خاص طور 'تے بال-ساہت دے میدان  وچّ۔ زیادہتر رچناواں پرانے ہندستان، ایران، یونان اتے عرب دیساں دیاں پرانیاں کہانیاں ہن۔

**الف لیلہ** لیندے تے دکھنی ایشیاء دیاں لوک کہانیاں دی کتاب اے جینوں نویں صدی چ عرب دنیا وچ لکھیا گیا ۔
## کہانی چوکھٹا
[220px|thumb|سلطان [شہرزاد نوں معاف کردے ہوئے]] 
ایہناں کہانیاں نوں جوڑن والی کہانی چوکھٹے دا کم کردی ہے جس وچّ جیون دے وکھ وکھ پہلوآں نوں چھونہدیاں ہزاراں کتھاواں جڑیاں گئیاں۔ لمے سمیں تکّ لوک پرتبھا نوں سہج تے سہج نال اپنی برتانت-کلاانت چمکاؤن لئی اس توں کمال ہور کسے چوکھٹے دی کلپنا سنبھوَ نہیں لگدی۔ بادشاہ شہریار نوں جدوں اپنی ملکہ دی بے وفائی (اس دے غلام نال عشقَ) دا پتہ چلدا ہے تاں اس دا عورت جاتی توں بدلہ لین لئی ہر روز اک سندر کنواری لڑکی نال شادی رچاؤندا اتے اگلی سویر ہون تے قتل کروا دندا تاں جو اسنوں بے وفائی دا موقع ہی نہ ملے۔ ایہہ سلسلہ چلدا رہا تاں آخر کڑیاں دا انتظام کرن والا وزیر مشکل حالات وچّ پھس گیا۔ کنواریاں کڑیاں لبھنا اس لئی اوکھا ہو گیا۔ وزیر بھاری اداس ہو گیا اتے اس دی بیٹی شہرزاد نے اپنے پیو دی مشکل حلّ کرن لئی خود بادشاہ نال شادی کروا لئی۔ شہرزاد نے راتیں شہریار نوں اک بہت دلچسپ کہانی سنائی اتے اس وچّ اک ہور کہانی جڑ دتی پر ادھوری چھڈّ دتی اگلی رات مڑ اگے تورن لئی ۔ اگلی رات باقی کہانی سنن لئی بادشاہ نے شہرزاد نوں نہیں مروایا۔

شہرزاد ہر رات اسے طرحاں کردی اتے اس دی جان بخشی ہو جاندی۔ اس طرحاں 1001 راتاں گزر گئیاں۔ بادشاہ شہرزاد دی کلا توں اینا خوش ہویا کہ اس نے اس نوں اپنی وڈی ملکہ بنا لیا۔ عورتاں بارے اس دی رائے وی بدل گئی۔

الف لیلیٰ دیاں اکثر کہانیاں، بابل، فونیشیا، مصر اتے یونان دیاں پرانیاں لوک داستاناں نوں اپنا کے لکھیاں گئیاں ہن اتے اوہناں نوں حضرت سلیمان، ایرانی سلطاناں اتے مسلمان خلیفیاں اتے ڈھکایا گیا ہے۔ ایہناں دا ماحول اٹھویں صدی عیسوی دا ہے۔ اجہیاں کہانیاں جنہاں وچّ اوہناں کئی چیزاں دا ذکر ملدا ہے جو اٹھویں صدی وچّ اجے ایجاد نہیں ہوئیاں سن، اوہ بہت بعد دے اضاقے ہن۔
 
محمد بن اسحاق نے (الفہرست) وچّ کہانیاں دی اک کتاب *ہزار افسانہ* دا ذکر کیتا ہے جو بغداد وچّ لکھی گئی سی اتے اس دی اک کہانی وی درج کیتی ہے جو الف لیلیٰ دی پہلی کہانی ہے۔ اس توں ثابت ہندا ہے کہ پہلاں کتاب دا نام (ہزار افسانہ) سی۔ مطلب اس وچّ اک ہزار اک کہانیاں نہیں سن۔
## حوالے

## بارلے جوڑ
* 1001 راتاں 
* الف لیلہ بارے جرنل
* کہانیاں 
* http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-310/_nr-761/i.html

**کتاباں دے جوڑ**
*فارسی ایڈیشن
*الف لیلہ 
*الف لیلہ
*http://librivox.org/the-arabian-nights-entertainments-by-andrew-lang

**فلم ٹی وی دے جوڑ**
*الف لیلہ(1942)
*الف لیلہ(1974)
*سندباد دی کہانی

گٹھ:لوک کہانیاں
گٹھ:پاکستانی لوک کہانیاں
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:الف لیلہ
گٹھ:عربی ساہت
تارے ورگا

**تارے ورگا** مادے دے نکے ٹوٹے نین جیہڑے سورجی پربندھ چ سورج دے دوالے پھیرے پاندے نیں۔ ایناں نوں بوت نکا پاندھی وی آکھیا جاسکدا اے۔ تارے ورگا ناں سورجی پربندھ چ ہر اس شے نوں وی کہہ دئی دا اے جیڑی نا ای پاندھی ہوۓ نا ای دم دار ستارہ ہوۓ۔ خلائی گرو اج کل تارے ورگا (Asteroid) مشتری تے مریخ دے وشکار دے نکی ٹوٹیاں نوں تے اندر دے سورجی پربندھ دے بوت نکے پاندھیاں نوں کیندے نیں۔ سورجی پربندھ چ کروڑاں تارے ورگے نیں، ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ اوہ سورجی پربندھ دے بنندیاں ٹٹے ہوۓ پاندھیاں دے ٹوٹے نیں۔ تارے ورگیاں دے تین ٹبر نیں: کاربن نال بنے، سلیکیٹ وٹے نال بنے تے دعاتی تارے ورگے۔ 

سب توں وڈا تارے ورگا سیریس اے۔ اینوں 19ویں صدی چ پاندھی سمجیا جاندا سی جدوں ایہ نواں نواں لبیا گیا سی۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
347

**347** اک سال اے جو جمعرات نوں شروع ہویا سی۔

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
انزائم

**انزائم** یا **خامرہ** ایسی پروٹین ہوندی اے جیہڑی کیمیائی کماں نوں وداندی اے۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:علم
گٹھ:سائنسی علم
پروٹین

**پروٹین** وڈے مالیکیول ہوندے نیں جیہڑے چھوٹے چھوٹے امائینو ایسڈ نال رل کے بݨدے نیں۔ ایہہ پیپٹک جوڑ نال اک دوجے نال جڑے ہوندے نیں۔ ایہہ اپنی شکل دے حساب نال وکھرے کم کردے نیں۔ پروٹین گوشت تے ریشیاں وچ لبھدی ہے۔ ایہہ وڈے ہون، مرمت اَتے ہڈیاں لئی کم آندے نیں۔ ایہناں نال ریشے اَتے ولگن بݨدے نیں۔

## باہرلے جوڑ

* http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/what-should-you-eat/protein/
سپیشیز

**ونڈ** یا **سپیشیز** جیون دی نیو تے سب توں تھلویں اکائی دا ناں اے۔ 
اینج دے جنوراں دے اکٹھ جیہڑے آپس وچ نسل ودھان تے اوہناں دے بچے اگے نسل ودھان جوگے ہون اک ونڈ یا سپیشیز اکھواݨ گے۔

## ہور ویکھو
* جیون ٹولی بنانا

گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
باٹنی

**باٹنی** یا **بَوٹنی** یا **نباتیات** یا **بوٹا پڑھت** (Botany)، قدرتی سائنس تے جیون پڑھت دی اوہ شاخ اے جیہڑی بوٹےآں، خاص طَور تے اوہناں دی اناٹومی، درجہ بندی تے ماحولیات دا مطالعہ کردی اے۔ ماہر نباتات، نباتاتی سائنس دان یا فائیٹولوجسٹ اک سائنسدان اے جیہڑا اس شعبے وچ مہارت رکھدا اے۔ اَج کل، ماہرین نباتات زمینی بوٹیاں دیاں لَگبَھگ 410,000 انواع دا مطالعہ کردے نیں، جیہناں وچ 391,000 انواع دے بُوٹے (جیہناں وِچوں تقریبن 369,000 پُھلدار بُوٹے نیں) تے تقریبن 20,000 برائوفائیٹا شامل نیں۔

## ناں بݨتر
باٹنی یا بَوٹنی دا لفظ **[[بوٹے]]** یا **[[بوٹی]]** توں بݨیا اے۔ پنجابی وچ باٹنی نُوں **بوٹا پڑھت** کہیا جان٘دا اے۔

## تفصِیل
بُوٹا پڑھت دی اِبتداء ماقبل تریخ وچ جڑی بوٹیاں دے طَور اُتے اِبتدائی اِنساناں دیاں کوششاں توں ہوئی تے بعد وچ بوٹیاں دی شناخت کیتی گئی، جیہڑے کھاݨ دے قابل، زہریلے تے مُمکنہ طَور تے دواواں دے حامل سی، ایہ انسانی چانچ پرکھ دیاں پہلیاں کوششاں وِچوں اک سی۔ قرون وسطی دے طبیعی باغات دوا سازی لئی کارآمد بوٹیاں اُتے مُشتمل ہُندے سی۔ اوہ یونیورسٹیاں ناݪ مُنسلک نباتاتی باغات دے پیشرو سی، جیہناں دی بنیاد 1540ء دی دہائی دے مگروں رکھی گئی سی۔ قدیم ترین باغات وِچوں اک پڈوا بوٹینیکل گارڈن، اٹلی اے۔ ایہناں باغات نے بوٹیاں دے عِلمی مطالعے وچ سہولت فراہم کیتی۔ کیٹلاگ تے اوہناں دے مجمُوعےآں نوں بیان کرن دیاں کوششاں بوٹیاں دی درجہ بندی دی اِبتداء سی تے 1753ء وچ کارل لینیئس دے نام دے دو نامی نظام دی طرف لے گئیاں جو تمام حیاتیاتی انواع دے نام دے لئی ہُݨ تَک اِستعمال وچ  نیں۔

اُنیہویں تے ویہویں صدی وچ بوٹیاں دے مطالعے لئی ٹکنیکاں تیار کیتیاں گئیاں، جیہناں وچ بصری خُردبینی تے زِندہ خُلیاں دی تصویر کشی دے طریقے، الیکٹران مائکیروسکوپی، کروموسوم نمبر دا تجزیہ، نباتی کیمیا تے خامریاں تے دیگر لحمیات دی ساخت تے کَم شامل نیں۔ ویہویں صدی دیاں آخری دو دہائیاں وچ نباتات تے ماہرین نے سالماتی جینیاتی تجزیے دیاں ٹکنیکاں دا چکیا، جیہناں وِچوں جینومکس اور پروٹومکس تے ڈی این اے دی ترتیب نوں بوٹیاں دی زیادہ ٹھیک طریقے ناݪ درجہ بندی کرن لئی ورتیا گیا۔ نویں بوٹا پڑھت، سائنس تے ٹیکنالوجی دے دیگر شعبیاں ناݪ شراکت تے بصیرت دے ناݪ اک وسیع، کثیر الضابطہ مضمُون اے۔ تحقیقی موضوعات وچ بوٹیاں دی ساخت، نمو تے تفریق، تولید، حیاتی کیمیا تے اِبتدائی میٹابولزم، کیمیائی مصنوعات، ترقّی، بیماریاں، اِرتقائی تعلقات، نظامیات تے بوٹیان دی درجہ بندی دا مطالعہ شامل اے۔ اکیہویں صدی دی نباتی سائنس وچ غالب موضُوعات سالماتی وراثت تے ایپی جینیٹکس نیں، جیہڑے بوٹیاں دے خُلیاں تے ٹِشوز دی تفریق دے دَوران جین دے اظہار دے طریقہ کار تے کنٹرول دا مطالعہ کردے نیں۔ نباتاتی تحقیق وچ اہم غذاواں، مواد جِداں لکڑی، تیل، ربڑ، ریشے تے ادویات، جدید باغبانی، زراعت تے جنگلات، بوٹیاں دی ودھوتری، افزائش نسل تے جینیاتی تبدیلی، کیمیائی مواد تے خام مال دی ترکیب، توانائی دی پَیداوار، ماحولیاتی انتظام تے حیاتیاتی تنوع دی دیکھ بھال سمیت متنوع اطلاقات نیں۔

## ہور دیکھو
* حیاتیات
* نباتات
* نباتاتی باغ

## حوالے

گٹھ:قدرتی سائنس
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:حیاتیات دیاں شاخاں
985

**985** جولین کلنڈر دا اک آم سال سی۔

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
908

**908** جولین کلنڈر دا اک لیپ سال سی۔

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
882

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
5 اگست - فرانس دا بادشاہ لوئی تیجا
لال میکاع

**لال میکاع** رنگاں والا وڈا طوطا اے۔ اے وشکارلے تے دکھنی امریکہ دے بارشی جنکلاں دا واسی اے۔ اے میکسیکو توں لے کے پیرو بولیویا تے برازیل چ 500 میٹر توں 1000 میٹر تک دی اچائی تے ریندا اے۔

## وکھالہ
اے 81 سینٹی میٹر (32 انچ) تک لماں ہوندا اے تے اد توں ود تے ایدی پوچھل لمی ہوندی اے۔ ایدے کھمب لال پیلے تے نیلے ہوندے نیں۔ اکھااں دے دوالے دی کھل ننگی تے چٹی ہوندی اے۔ اے اک کلو تک پعارا ہوسکدا اے اے اپنے سنگیاں نوں بلان لئی اچیاں چیکاں ماردا اے جیہڑیاں میلاں تک سنیاں جاسکدیاں نیں۔

## جیون
لال میکاع پنجرے ج 75 ورے تک جی سکدا اے۔ 40 توں 50 ورے ایدا عام جیون اے۔ 

## کھان پین
لال میکاع پھل تے بی کھاندا اے۔
## بچے
لال میکاع 2 توں 3 تک انڈے دیندا اے مادہ میکاع 5 ہفتے تک آنڈیاں تے بیندی اے بچے انڈیاں توں نکلن مگروں 90 دن تک النے توں اڈاری مار جاندے نیں۔ اک ورے تک اے بچے اپنے ماپیاں نوں چھڈ دیندے نیں۔
## مورت نگری

Image:Ara macao -flying away-8a.jpg
Image:Ara macao -Yucatan, Mexico-8a.jpg
Image:Scarlet Macaw (Ara macao) -two on perch.jpg
Image:Scarlet Macaw.jpg
Ara macao MHNT.ZOO.2010.11.148.26.jpg |Museum specimen 

### بارلے جوڑ

*
*
رنگلا لوریکیٹ

**رنگلا لوریکیٹ** نکے طوطیاں دے لوری ٹوکرے دا اک پنچھی اے۔ ایہدیاں نکیاں 25 دے نیڑے ونڈاں نیں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:طوطا
نیلا پیلا میکاع

**نیلا پیلا میکاع** طوطا ٹبر دے ٹوکرے میکاع دا اک طوطا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔

## وکھالہ
ایہ میکاع 76 توں 86 سینٹی میٹر لما ہوندا اے تے 900 تے 1500 گرام جوکھ ہوندا اے۔ ایہدے پر اتوں پیلے ہوندے نیں، ٹڈ تے چھاتی تے پیلے ہوندے نیں۔ سامنے سر ہرا، گلاں چٹیاں تے کالے کھمباں دیاں لیکاں بنیاں ہوندیاں نیں۔ چنج کالی تے پنجے سانولے پورے ہوندے نیں۔
  
## مورت نگری

Arakücken 20 Tage alt.jpg
Image:Ara ararauna qtl1.jpg
Image:Ara ararauna Luc Viatour.jpg
Image:Ara ararauna -Alabama Zoo-6.jpg
Ara ararauna MHNT.ZOO.2010.11.148.34.jpg |Museum specimen 


### بارلے جوڑ
جوزف کارل سٹائيلر

**جوزف کارل سٹائيلر** (1781 - 1858) (جرمن:Joseph Karl Stieler) اک جرمن پینٹر سی۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
سوہنیاں دی گیلری

**سوہنیاں دی گیلری** نمفنبرگ محل میونخ جرمنی چ جرمنی دی سوہنیاں عورتاں دیاں مورتاں دی اک گلیری اے جینوں باویریا دے بادشاہ لڈوگ I دے کہن تے جرمن درباری پینٹر جوزف کارل سٹائيلر نے بنایا سی۔ گیلری چ 36 مورتاں نیں تے اے جرمنی دے امیر تے وشکارلے لوکاں دیاں عورتاں دیاں مورتاں نین۔ اے 1827 توں 1850 دے وشکار بنایاں گیاں۔ 

## سوہنیاں دی گیلری

Image:Karl Joseph Stieler - Porträt von Auguste Strobl, 1826.jpg| اگسٹسی 
Image:Stieler - Auguste Strobl (Schönheitengalerie).jpg|اگسٹسی
Image:Stieler Gumppenberg.jpg|فریدرکی
Image:Stieler Kruedener.jpg|امیلیہ
Image:Stieler holnstein.jpg|کیرولین
Image:Rosalie Julie Freiin von Bonar.jpg|روزالی
Image:Joseph Karl Stieler - Charlotte von Hagn, 1828.jpg|شارلٹ
Image:Joseph Stieler - Regina Daxenberger, 1829.JPG|رجینا ڈکسنبرگر
Image:Anna Hillmayer 1829, by Joseph Stieler.JPG|انا ہلماير
Image:Joseph Karl Stieler- Nanette Kaula.jpg|نینٹ کاؤلا
Image:Amalie von Schintling.jpg|امیلیہ فان شنٹلنگ
Image:Stieler-Jane Digby.jpg|جین ڈگبی
Image:Stieler - Marianna Marchesa Florenzi, 1831.JPG|ماریانہ
Image:Karl Joseph Stieler - Porträt der Helene Sedlmayr.jpg|ہیلن سیڈلمائر
Image:Stieler Archduchess 1832.jpg|صونیہ
Image:Stieler Arco-Steppberg.jpg|ارنے
Image:Lady Theresa Spence as Sappho, by Joseph Stieler 1837.JPG|تھریزی
Image:Karl Joseph Stieler - Porträt von Katharina Botzaris, 1841.jpg|کیٹرینا بوزارس
Image:Marie of prussia queen of bavaria.jpg|ماریہ پرشیا
Image:Joseph Stieler - Lady Emily Milbanke, 1844.jpg|ایمیلی ملبانکے
Image:Joseph Stieler - 1826 Alexandra.JPG.jpg|الیگزنڈرا امیلیہ باویریا
Image:Joseph Karl Stieler-Lola Montez1847.jpg|لولا مونٹیز
Image:Stieler - Marie Dietsch.jpg|ماریہ دیٹش
Image:Cornelia Vetterlein.jpg|کورنیلیہ
Image:Isabella von Taufkirchen.jpg|ازابیلہ
Image:Maximiliane Borzaga.jpg|میکسمیلینے
Image:Josepha Reh by Joseph Karl Stieler, 1844.jpg|جوزفہ کونٹی
Image:Antonia wallinger von ott.jpg|انٹونیہ


## ہور پڑہو
*ہیلن سیڈلمائر

### بارلے جوڑ

*ہور دساں
ہیلن سیڈلمائر

**ہیلن سیڈلمائر** (1813 - 1898) میونخ جرمنی دی اک سوہنی سوانی سی۔ میونخ دے روپ دا ادھارن اونوں کیا جاندا اے۔ اوہ اک موچی دی تعی سی تے باویریا دے بادشاہ لڈوگ I دیاں جواکاں نوں کھڈونے لیا کے دیندی سی۔ لڈوگ I نے جدوں اونوں ویکھیا تے اونوں سوہنیاں دی گیلری لئی مورت بنان لئی اونوں چن لیا۔ درباری پینٹر جوزف کارل سٹائيلر نے اودی مورت 1830 چ بنائی۔ 1831 نوں اونے محل دے کمی نال ویاہ کرلیا تے اودے دس جواک ہوۓ 9 پتر تے اک تعی۔

## ہور پڑہو
*سوہنیاں دی گیلری

## بارلے جوڑ
*http://www.destination-munich.com/helene-sedlmayr.html

گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
حیاتیاتی درجہ بندی

**حیاتیاتی درجہ بندی**، جانداراں دیاں وکھریاں صفتاں دی بنیاد اُتے وکھریاں ٹولیاں وچ ونڈنا اَتے اوہناں دے ناں رکھنا ہے۔

* **[[دیس (جیون پڑھت)|دیس]]** (Kingdom) : جانور، بوٹے، بیکٹیریا، فنگس تے پروٹسٹ
**کنگریڑے، انکنگریڑے
* **برادری** (Phylum) : کورڈیٹ، پُھل دار بوٹے، پانی رچھ، کنڈیارے، ڈنگنے، پدھرے جنور
* **ٹولی** (Class) : ممالیا، پنچھی، کرلے، مچھی، جل تھلیے، تارا مچھی، مڑکنی مچھیاں، کونگا
* **پتی** (Order) : آگو مانس، چڑیاں، ستاوری
* **[[ٹبر (جیون پڑھت)|ٹبر]]** (Family) : بن مانس، چٹی اکھ، تھور
**ٹبر جیون پڑھت وچ جیون پچھاݨ لئی اک اکٹھ نوں کہندے نیں۔ ایہہ جنس توں اپر ہُندا ہے۔ آپس وچ رلدیاں جنساں مل کے اک ٹبر بݨدیاں نیں۔
* **[[جنس (جیون پڑھت)|ٹوکرا]]** (Genus) : مانس، گلاب، سیب، دیار
**ٹوکرا جیون ٹولیاں بݨان وچ ٹبر توں تھلواں اَتے ونڈ توں اتلا ناپ ہے۔
* **[[سپیشیز|نوع]]** (Species) : انسان، سونکھی / سونگھی
**نوع جیوݨ ٹولیاں بݨاؤن وچ اک مڈھلا ناپ ہے۔ ایسے جنوراں دے اکٹھ جیہڑے آپس وچ نسل ودھان تے اوہناں دے بچے اگے نسل ودھان جوگے ہوݨ اک نوع یا سپیشیز کہاؤن گے۔
* **[[سائنسی ناں]]** (Binomial nomenclature) دو ناواں نال رل کے بݨیا ہویا ناں ہے، ایہہ لاطینی زبان وچ ہُندا ہے اَتے ناں دا اک حصہ ٹوکرا دسدا ہے۔

## حوالے

گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:حیاتیات
پالتو بنانا

جانوراں تے بوٹیاں ج ایسے بوٹے تے جانور جنن جیہڑے انساناں نال رہ سکن تے فیر اوناں نوں پکیاں نال رکھن تے اوناں توں فیدے چکناں اوناں نوں پالتو بنانا اخواندا اے۔
مکدیاں نسلاں

**مکدیاں نسلاں** پودیاں تے جانوراں دیاں اوہ نسلاں ونڈاں یا سپیشیز نیں جیہڑیاں وکھریاں وجہ توں مکدیاں جاریاں نیں مکدیاں نسلاں اخواندیاں نیں۔
غلزئی

**غلزئی** افغانستان تے پاکستان ج وسن والا اک پٹھان قبیلہ اے۔

گٹھ:پٹھان قبیلے
ٹیکس

**ٹیکس** (Tax) اوہ رقم اے جو کِسے مُلک دی حکومت لوکاں دی آمدݨ، پیداوار یا فروخت دے اک حِصے دے طور تے رَکھ لیندی اے۔ ایہ حکومت دے وسائل دا اک اہم حِصا اے تے ایہدا مقصد حکومت چلاؤݨا تے لوکاں دی فلاح بہبود لئی کَم کرنا اے۔ ایہدے لاگو ہوݨ دے ثبوت، قدیم زمانے توں ملدے نیں، قدیم مصر وچ فرعوناں دے زمانے وچ وی ٹیکس لاگو ہُندے سی۔

## ہور ویکھو
* تجارت
* بجٹ
* درآمدات
* برآمدات
* ٹیرف

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:معیشت
گٹھ:معاشیات
گٹھ:اقتصادیات
میٹابولزم

**میٹابولزم** اوہ کیمیائی عمل ہُندے نیں جیہڑے جانداراں وچ تعمیری عمل نوں ودھا کے جیون نوں طاقت دیندے نیں ۔ 

## ہور دیکھو
*کیٹابولزم
*میٹابولزم
*اینابولزم

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
ہڈیاں دا ڈھانچا

**ہڈیاں دا ڈھانچا**، جانوراں وچ ہڈیاں دا بݨیا ہویا ڈھانچا اے جیہڑا اوہناں نوں سہارا تے تحفظ دیندا اے۔

گٹھ:انسان
گٹھ:پنڈا
گٹھ:جیون پڑھت
وڈی آندر

وڈی آندر ہاضمے دے پربندھ چ ریڈھ دی ہڈی والے جانداراں چ انت توں پہلا انگ اے۔

* نکی آندر
نکی آندر

**نکی آندر** ہاضمہ پربندھ دا اک انگ اے جیہڑا معدے دے مگروں پر وڈی آندر توں پہلاں آندا اے تے ایتھے اے ہاضمے تے خراک جزب کرن دا بعوتا کم ہوندا اے۔ ایہدے وچ کلیجے توں بائل رس تے لبلبے توں لبلبی رس پعونچدا اے۔ بغیر ریڑھ دی ہڈی آلے جنوراں وچ ہاضمہ پربندھ دا مطلب وڈی آندر ہوندی اے۔ ایتھے اسی انسان تے میملاں دی نکی آندر بارے گل کراں گے۔ نکی آندر دا مڈھلا کم، خراک وچوں ضروری غزائی انگاں تے نمکاں نوں جزب کرنا اے (سوائے گاواں دے جناں وچ خراک کسے ہور ول نال جذب ہوندی اے)۔ 

## [[ناپ]]

اک مرد انسان وچ نکی آندر دی لمائی 6٫9 میٹر (22 فٹ 6 انچ) ہوندی اے تے اک زنانہ انسان وچ ایہدی لمائی 7٫1 میٹر (23 فٹ 4 انچ) ہوندی اے۔ ایہدے ناپ وچ  4٫6 میٹر (15 فٹ) توں لے کر  9٫8 میٹر (32 فٹ) تک کعٹ ود ہوندی اے۔ ایہدی موٹائی 2٫5 توں 3 سینٹی میٹر تک ہوندی اے۔

## [[وکھالہ]]
نکی آندر دے وکھالے وچ ترے انگ ہوندے نیں:

* ڈوڈینم
* جیجینم
* ایلیئم

ہر انگ ویکھن چ اکو جیا دسدا اے پر ایہناں وچ تھوڑا بہتا فرق ہوندا اے۔ ہر انگ وچ مڈھلی پرتاں ہوندیاں نیں جو وکھرے ولگناں دی بنی ہوندیاں نیں۔

## [[ہاضمہ]]
معدے توں لنگ کے خراک نکی آندر دے ڈوڈینم انگ وچ اپڑدی اے۔ نکی آندر او تھاں اے جتھے خراک دا زیادہ تر ہاضمہ مکمل ہوندا اے۔
نکی آندر چ کم کرن آلے زیادہ تر انزائم لبلبے وچ بندے نیں تے لبلبی نالی دی مدد توں معدے تک اپڑدے نیں۔ کولیکائسٹوکینن نامی اک ہارمون دا سنیہ لبن توں بعد ایہ انزائم ٹردے نیں، ایہ ہارمون نکی آندر وچ خراکی اجزا باجوں بندا اے۔
اک ہور ہارمون "سکریٹن " وی نکی آندر وچ بندا اے جیدی مدد توں بائی کاربونیٹ آئن نکلدے نیں تے نکی آندر دچ خراک باجوں ہوئی تیزابیت نوں کم کردے نیں۔

نکی آندر وچ خراک دے تن اجزاء دا ہاضمہ ہوندا اے، پروٹین، لپڈ (چکنائی) تے کاربوہائیڈریٹ

*پروٹین نوں لعو وچ جذب ہون توں پہلاں نکے پیپٹائیڈ مالیکیول یا امائنو ایسڈاں وچ پرتیاں جاندا اے۔ پروٹین دے ٹٹن دا عمل معدے وچ شروع ہوندا اے تے نکی آندر وچ جا کر مکدا اے۔ لبلبے توں ٹرپسن تے کائیمو ٹرپسن انزائم نکلدے نیں تے پروٹین نوں ہضم کر کے نکے پیپٹائیڈ تے امائنو ایسڈ وچ بدل دیندے نیں۔

* لپڈ (چکنائی) دے مالیکیول ٹٹ کے فیٹی ایسڈ تے گلیسرول دے مالیکیول بناندے نیں۔ چکنائی دے مالیکیولاں نوں لبلبے دا لائیپیز انزائم توڑدا اے۔ لائیپیز انزائم، کلیجے تے پتے دے نمک آلے "بائل" دی موجودگی وچ کم کردے نیں۔ بائل دے نمک چکنائی دے وڈے قطریاں نوں نکے قطریاں چ پرتاندے نیں۔

*کج کاربوہائیڈریٹ مالیکیول ٹٹ کے نکے "اکوسیکرائیڈ"مالیکیولاں (جیویں گلوکوز) بناندے نیں۔ لبلبی "امائلیز" انزائم کاربوہائیڈریٹ نوں توڑن دا کم کردا اے۔ کج کاربوہائیڈریٹ ہضم ہوئے بغیر لنگ جاندے نیں تے وڈی آندر وچ رہن آلے آندری بیکٹیریا ایہناں نوں ہضم کردے نیں۔

ہضم ہوئی خراک، نکی آندر توں لعو نالیاں جزب ہو جاندی اے۔ نکی آندر ای او تھاں اے جتھے خراک زیادہ تر لعو وچ جزب ہوندی اے۔ نکی آندر دی اندرے پاسے ایپیتھیلیئل جھلی تے انگلیاں وانگوں نکے نکے ابھار ہوندے نیں جناں نوں "ولائی (انیک: ولس)" آکھی دا اے، ایتھے خراک دے اجزاء لعو وچ جزب ہوندے نیں۔

ہر ولس دے آلے دوالے لعو دی نکی نالیاں (کیپیلریاں) تے "لمفیٹک نالیاں (لیکٹیئلاں)" دا جال ہوندا اے۔ 

زیادہ خراک نکی آندر دے جیجینم حصے وچ جذب ہوندی اے۔

* لویا ڈوڈینم وچ جذب ہوندا اے۔
* وٹامن بی 12 تے بائل نمک نکی آندر دے آخری پاسے وچ جذب ہوندے نیں۔
* پانی تے لپڈ پوری نکی آندر وچ ڈفیوژن نال جزب ہوندے نیں۔
*سوڈیئم بائی کاربونیٹ ایکٹو ٹرانسپورٹ نال جذب ہوندا اے، تے گلوکوز تے امائنو ایسڈ کوٹرانسپورٹ نال جذب ہوندے نیں۔
* فرکٹوز مدد آلی ٹرانسپورٹ نال جذب ہوندا اے۔

## [[روگ]]

## بارلے جوڑ
نکوٹین

**نکوٹین** اک الکولوئڈ اے جیہڑا تماکھو تے اودے ساک بوٹیاں چ فطری تے ہوندا اے زہریلا کیمیکل بوٹا اپنے اندر بنادا تاں چ کیڑے ایدے توں دور نس جان۔
دماغ

**دماغ** اک انگ دا ناں اے۔ ریڈھ دی ہڈی والے سارے جانداراں تے چوکھے سارے ریڈھ دی ہڈی توں بغیر جانداراں دے اعصابی پربندھ دا گڑھ اے۔ اے سر وچ ہوندا اے۔ اے حسی انگاں دے نیڑے ہوندا اے جو ویکھن، سنن، توازن، ذائقہ تے بو دی حساں لئی کم کردے نیں۔ اک ریڑھ دی ہڈی آلے جاندار دے جسم وچ سب توں اوکھے وکھالے دا انگ اوہدا دماغ ہوندا اے۔ دماغ دے سب توں وڈے حصے سیریبرل کارٹیکس وچ 15-33 کروڑ نیوران ہوندے نیں۔ اک نیوران دوجے نیوران نال ایگزان دی مدد توں جڑیا ہوندا اے جو دماغ دا سنیا جسم دے دوجے انگاں دے ولگناں ول لے کے جاندے نیں۔

دماغ دا کم جسم دے دوجے انگاں نو قابو کرنا ہوندا اے۔ جسم دے انگاں نو قابو کرن لئی دماغ پٹھیاں دی حرکت نوں کنٹرول کردا اے تے خاص کیمیکل ہارمون کڈدا اے۔ دماغ باجوں جاندار اپنے محول وچ ہون آلی تبدیلیاں دا سئی جواب دیندا اے۔ جسم تے کج کنٹرول سپائینل کارڈ وی کردی اے پر اصل گڑھ دماغ ای اے۔

سینس دی انی ترقی دے باوجود ہلے تک اے کھوجیا نئی جا سکیا جے دماغ کنج کم کردا اے۔

## وکھالا
وکھرے جانداراں وچ دماغ دی شکل تے ناپ وکھرے ہوندے نے۔ دماغ دے اندر سلیٹی مادہ تے چٹا مادہ ہوندا اے۔

**ولگن دا وکھالا**

سارے جانداراں دے دماغ دو ونڈاں دے ولگناں توں بنے ہوندے نیں: نیوران تے گلیئل ولگن۔ گلیئل ولگن نوں نیوروگلیا وی آکھدے نیں۔ ایس ولگن دے کم سہارا، میٹابولک سہارا، انسولیشن تے وادے لئی رہنمائی کرنا ایں۔ پر نیوراناں نوں اناں توں ود اہم سمجھیا جاندا اے۔

نیوراناں نو جیہڑی گل خاص بناندی اے او ایہناں دی دور دے ولگناں ول سنیہ کلن دی صلاحیت اے۔ اے سنیہ کلن لئی لمے پروٹوملازمک تعاگے ورتدے نیں جناں نوں ایگزان آکھی دا اے۔ ایگزان دی لمبائی کج سینٹی میٹر توں لے کے اک کلومیٹر تک ہو سکدی اے۔ نیوراناں وچ سنیہ الیکٹروکیمیائی جھٹکیاں وانگوں ٹردا اے جو اک سیکنٹ دے ہزارہویں حصے برابر چر لئی بندا اے تے اک سیکنٹ وچ 1-100 میٹر فاصلہ طے کردا اے۔ انوں "ایکشن پوٹینشل" وی آکھدے نیں۔

اک ایگزان توں دوجے ایگزان تک سنیہ کلن لئی خاص جوڑ ہوندے نیں جناں نوں سائینیپ آکھی دا اے۔ اک ایگزان دوجے ولگناں نال ہزار توں ود سائینیپ بنان دی صلاحیت رکھدا اے۔ جدون اک ایکشن پوٹینشل ایگزان توں ٹردے ہویاں کسے سائینیپٹک جوڑ تے پوچدا اے تے اوتھے اک خاص کیمیکل خارج کراندا اے جنوں نیوروٹرانسمیٹر آکھدے نیں۔ اے نیوروٹرانسمیٹر اگلے ولگن دے ریسیپٹر مالیکیولاں نال جڑ جاندے نیں۔

سائینیپ دماغ وچ کم کرن دی اکائیاں نیں۔ دماغ دا بنیادی کم اک ولگن توں دوجے ولگن وچکار رابطہ رکھنا اے تے سائینیپ او تھاں اے جتھے اے رابطہ ہوندا اے۔ انسانی دماغ وچ اک سو ارب سائینیپ ہوندے نیں۔ اک مکھی دے دماغ وچ کئی لکھ سائینیپ ہوندے نیں۔

دماغ وچ ایگزان آپس چ رل کے نرو تعاگے بناندے نیں۔ ایگزان دے اتے اک موٹی تہہ چھڑی ہوندی اے جنوں مائیلین آکھی دا اے۔ مائیلین دی مدد توں سنیہ کلن دی رفتار ود جاندی اے۔ مائیلین دا رنگ چٹا ہوندا اے ایس لئی دماغ وچ چٹا مادہ ایناں نال بندا اے۔ دماغ دا سلیٹی مادہ ، نیوران دے "ولگن جسماں" نال بنیا ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنڈا
گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
انٹی بایوٹک

**انٹی بایوٹک** ایسی شے یا دوائی ہوندی اے جیہڑی بیکٹیریا نوں ماردی اے یا اودے وادے نوں روکدی اے۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* مائکروبیالوجی
* بیکٹیریا
شوگر

**شوگر** اک روگ اے جیدے وچ خون چ شکر ود جاندی اے تے اینوں میچے ج رکھن والی انسولین یا ہوندی اے نیں تے یا فیر اودا اثر نیں ہوندا۔
الزایمر

**الزایمر** اک دماغی روگ دا ناں اے۔ اینوں سب توں پہلے اک نفسیات تے دماغی روگ دے ماہر جرمن ایلوس الزایمر نے نے 1906 وچ لبیا سی تے ایس مرض دا ناں ایدے ناں تے رکھیا گیا۔

ایس مرض دی نشاندہی عام طور تے 65 ورے دی عمر دے لوکاں وچ ہندی اے کیونجکہ ایس توں پہلے ایس مرض دی علامت ظاہر نئیں ہندی۔ 2006 دی گنتی وچ 26.6 ملین لوک ایس روگ دا شکار بن چکے سن۔ تے اک اندازے دے مطابق 2050 وچ ہر 85 بندیاں چوں 1 بندہ ایدا مریض ہووے گا۔ 

ایس مرض دی اک علامت یادداشت دا گھٹ ہونا یا اصلوں ای مُک جانا اے۔ ایس مرض دے شکار افراد تازہ واقعات نوں وی یاد نئیں رکھ سکدے تے بڑی چھیتی گلاں پعل جاندے نیں۔ 

مرض ودن دے نال نال مزاج وچ غصہ، چڑچڑا پن تے زبان دی رکاوٹ دی شکایت وی ہندی اے۔

ہلے تکر ایس مرض دا کوئی علاج نئیں لبیا۔ لیکن ایس توں بچاؤ دے کج طریقے دسے گئے نیں تے مریض دے قریبی رشتہ دار اودی مدد کر سکدے نیں۔
اچا سننا

**اچا سننا** یا تھوڑا سننا کسے بندے دی اوہ حالت اے جدوں اودے کنّاں دے کسے مسلے توں اونوں تھوڑا یا بالکل کوئی واز سنائی ناں دیوے۔
صحت

**صحت** اک بندے دی ہر لحاظ نال عام نارمل حالت نوں کیندے نیں۔
وبا

**وبا** ایسے روگ نوں کیندے نیں جیہڑا اک بندے توں دوجے نوں لگے تے سارے لوکاں چ پھیل جاۓ۔
دنداں دا علاج

دنداں دا علاج میڈیسن دی اوہ ونڈ اے جیدے چ دنداں تے اوناں نال رلدیاں تھاواں دے روگ نوں لبیا ناپیا جاندا اے تے اودے لئی کوئی علاج سوچیا جاندا اے۔
مٹاپا

**مٹاپا** انسانی پنڈے دی اک حالت جدوں ایدے چ چوکھی ساری چربی کٹھی ہوجاندی اے تے اوہ صحت لئی خطرہ بن جاندی اے۔
سیمورائی

**سیمورائی** (侍) جپان دے شاہی ویلے دے فوجی افسر نوں کیندے سن۔ سیمورائی جپان دے اتلی پدھر نال جوڑ رکھدے سن تے بوشیڈو قنون نوں منندے سن۔ اوہ جپان دی لوک گنتی 10 % توں وی تھوڑے سن۔ سیمورائی دے کانجی 侍 دا چینی چ مطلب نوبل لوکاں دے نال ٹرن آلا یعنی بچاؤ آلا بندہ۔

گٹھ:جپان
کیڑی

**کیڑی** اک رل مل کے رہن والا جاندا ر اے۔ تموڑی تے شہد دی مکھی ایدی ساک اے۔ ایدیاں 22000 دے نیڑے ونڈاں نیں جناں چوں 12500 دا عساب کتاب کیتا جاچکیا اے۔ دنیا دی ہر تھاں دیاں آپنیاں کیڑیاں نیں سواۓ انٹارکٹکا دے۔

## بارلے جوڑ
شہد دی مکھی

**شہد دی مکھی** اک اڈن والا کیڑا اے جیہڑا تموڑیاں تے کیڑیاں نال رلدا اے پولینیشن چ ہتھ وٹاندا اے شہد تے موم  بناندا  اے۔
مکڑی

**مکڑی** 8 ٹنگاں والا اک جانور اے جیدے پنڈے دے دو انگ ہوندے نیں تے ایدے ج زہر وی ہوسکدا اے۔ اے شکار کر کے کھاندا اے۔ مکڑی ہوا تے پانی چ نیں ریندی پر سواۓ براعظم انٹارکٹکا توں ہر تھاں تے ریندی اے۔ 2008 تک مکڑی دیاں 40،000 دے نیڑے ونڈاں تے 109 ٹبر لبے جا چکے نیں۔ اک مکڑی نوں چھڈ کے ریندیاں ساریاں مکڑیاں شکاری نیں۔

مکڑیاں وکھرے ناپاں چ ہوندیاں نیں۔ دنیا دی سب توں نکی مکڑی کولمبیا دی پیٹو ڈگوا اے جیہڑی 0.37 ملی میٹر اے تے سب توں لمی ٹرنٹولا دی اک ونڈ اے جیہڑی 90 ملی میٹر لمی اے تے جیدے پیر ای 250 ملی میٹر لمے نیں۔

## ہور ویکھو
* پنچھی کھانی مکڑی

## بارلے جوڑ
کورڈیٹ

**کورڈیٹ** ایسے جاندار ہوندے نیں جنھاں چ ریڈھ دی ہڈی ہوندی ہے اَتے یا فر ریڈھ دی ہڈی ٹوٹیاں چ ہوندی ہے۔ جیوندے کورڈیٹ دیاں 60,000 ونڈاں نیں۔ سب توں وڈا کورڈیٹ نیلی وہیل ہے اتے سب توں تیز پیریگرائن فالکن ہے۔
ڈڈو

**ڈڈو** اک  وکھرے ہوئے لامت ماس کھانے، نکے پنڈے والے،انپوچھلے جنور نیں۔ ایہناں دے سب توں پرانے نشان مڈھلے ٹرائیسک ویلے وچ 25 کروڑ ورے پہلے ملدے نیں۔ پانی تے سکے تے رہن والے جاندار نیں. پنڈا نکا تے کٹھا, جھلی والے پنجے, اکھاں باہر نوں تے نکلیاں تے پوچھل نیئں ہوندی۔

## ٹبر
* پلیٹ جیب ڈڈو
*رکھ ڈڈو

## بارلے جوڑ
نزلہ

**نزلہ** (انگریزی:influenza) اک توں دوجے نوں لگن والا ایسا روگ اے جیدے نک چوں پانی آندا اے گلے چ خراش ہوندی تاپ چڑھ جاندا اے تے پنڈا پیڑ کردا اے۔
ٹی بی

**ٹی بی** (انگریزی:Tuberculosis)اک وبائی روگ اے جیہڑا اک جراسیم مائکروبیکٹیریم ٹیوبرکلوزز توں پھیلدا اے۔ رابرٹ کوخ نے ایس روگ دا جراسیم لبیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* مائکروبیالوجی
* بیکٹیریا
جل تھلیے

**جل تھلیے** یا **کچھ مچھ** () اوہناں جانداروں نوں کہیا جاندا اے جیہڑے خُشکی اور تری دوناں وچ رہندے نیں۔ ایہ جاندار کنگریڑے نیں۔ عام طور تے تازہ پاݨی وچ آنڈے دیندے نیں تے سورج دی گرمی نال بچے نکلدے نیں۔ ماہرین ایہناں نوں مچھلیاں تے حشرات الارض دے درمیان دے جاندار تصور کردے نیں۔ ایہناں وچ ڈڈو وی شامل نیں۔

## بنن ویلا
دو پاسی جندڑیاں پہلی واری ڈیونین ویلے وچ 37 کروڑ ورے پہلے سارکوپٹیریگی مچھی توں بنیاں۔کومورو سیلکانتھ تے پھپھرا مچھی ایہدے پرکھاں وچوں نیں۔ ایہناں دے پراں نال انگلاں سن جنہاں نال ایہ سمندر دی پدھر ہے ٹر سکدیاں سن۔ کجھ مچھیاں نیں ڈیونی ویلے دے کھڑے تلاواں وچ تھوڑی آکسیجن ہون باہجوں پرانے ول دے پھپھرے بناۓ۔ ایہ اپنے تکڑے پراں نال پانی جوں باہر آسکدے سن تے پانی توں سکی تھاں تے اگر حالات بندے ہون تے۔ویلے نال اوہناں ہڈیوالے پر انگ بندے گۓ تے ایہ چار پیریاں دے تے اجکل دے پنچھیاں کرلیاں ددپلانیاں تے دوپاسی جندڑیاں دے پرکھ بن گۓ۔ایہ سکی تھاں تے کسیٹ کے وی جوکھا ویلہ پانی دے اندر ای لنگھاندے سن۔ اوہ گلپھڑے نال ساغ لیندے سن پر اوہناں دے پھپھرے وی بن رۓ سن۔

## پتیاں
* ڈڈو
** پلیٹ جیب ڈڈو

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:جل تھلیے
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:جانور
ارومیٹک ہائیڈروکاربن

**ارومیٹک ہائڈروکاربن** جینوں ارین یا ارائل ہائڈروکاربن وی کیندے نیں ہائڈروکاربن دی اک قسم اے جیناں دی خاصیت سنگل دے بعد ڈبل بانڈ دا واری واری آنا ہوندا اے۔ ارومیٹک بول دا مطلب خشبودار اے کیونجہ اکثر ارومیٹک ہائڈروکاربناں توں مٹھی خشبو آندی اے اس واسطے ایدا ناں اے رکھیا گیا سی۔ سب توں سادہ ارومیٹک ہائڈروکاربن بینزین اے تے ارومیٹک ہائڈروکاربناں دی مورت نوں بینزین چکر کیندے نیں۔ تقریبا سارے ارومیٹک ہائڈروکاربن بینزین توں کڈے گۓ نیں۔ جیڑے ارومیٹک ہائڈروکاربن بینزین توں نہ کڑے گۓ ہون اوناں نوں ہیٹرو ارین کیندے نیں۔
ککڑ

**کُکڑ** یا  **کُکڑی**، گھر وچ پالیا جاݨ والا پنچھی اے۔ ایہہ گھر وچ پالے جاݨ والے جانوراں وچ سَبھ توں عام اے۔ 2003ء وچ ایہدی گِݨتی 24 ارب دے نیڑے سی تے کِسے ہور پنچھی دی گِݨتی اینّی چوکّھی نئیں۔ انسان کُکڑاں تے کُکڑیاں نوں گوشت تے آنڈیاں دے حصُول لئی پالدے نیں۔ ایہدا اصل دیس ہندستان اے جِتھوں ایہہ ساری دُنِیا وچ پَھیلیا۔ ایہنوں گوشت یا آنڈیاں دے بجائے ککڑاں دی لڑائی لئی پالیا جان٘دا سی۔ ہندستان توں لیڈیا، اناطولیہ تے یونان وچ ایہنوں پنجویں صدی م پ وچ لیايا گیا۔ 

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:مور ٹبر
گٹھ:پنچھی
مکھی

**مکھی** (Bee) اک اڈݨ والا کیڑا اے جیہڑا تموڑیاں تے کیڑیاں نال رَݪدا اے۔ 

گٹھ:مکھیاں
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:کیڑے
گٹھ:حشرات
سیٹیشیا

**سیٹیشیا** جانوراں دا اک آرڈر اے جیدے چ سمندری دد پلان والے جانور ڈالفن وہیل اندے نیں۔
پروٹسٹ

**پروٹسٹ** اک ولگن والے یوکیریوٹ نیں۔ کج اپنا کھان پین آپ بناندے نیں تے کج باہروں کھاندے نیں۔ ایہ بہت نکے ہوندے نیں تے ننگی اکھ توں نہیں دسدے۔
بائیو کیمسٹری

**بائیو کیمسٹری** جیوندے جانداراں دے اندر ہون والے کیمیائی کماں دی جانکاری دا ناں اے۔ بائیو کیمسٹری دے قنون صرف زندہ جانداراں لئی نے۔ بائیو کیمیکل کماں دی مدد توں معلومات تے توانائی دے بہاؤ باجوں ای جیون اک اوکھی بجھارت بندی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:جیون پڑھت
کیمیائی مرکب

**کیمیائی کمپاؤنڈ** اک ایہو جیا کمپاؤنڈ ہوندا اے جیدے چ دو یا دو توں ود کیمیائی عنصر رلے ہوندے نیں۔

**کیمیائی مرکب**، اک ایداں دے  مادے نو‏‏ں کہیا جاندا اے کہ جو دو یا دو تو‏ں ودھ کیمیائی عناصر تو‏ں ملکر بنا ہوئے۔ اسنو‏ں انگریزی وچ chemical compound کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ایہ گل قابل غور اے کہ ایہ کسی مرکب وچ پائے جانے والے ایہ عناصر کسی بے ترتیب تناسب تو‏ں خلط نئيں ہُندے بلکہ انہاں وچ باقاعدہ اک کیمیائی تناسب پایا جاندا اے تے ایہ آپس وچ کیمیائی رابط (chemical bond) دے ذریعہ تو‏ں جڑے ہُندے نيں- اگرعناصر وچ باقاعدہ اک کیمیائی تناسب نہ پایا جاندا ہو، تاں اس مادے نو‏‏ں مکسچر کہیا جاندا ا‏‏ے۔
مرکب سالمےآں دا بنیا ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:کیمیائی مرکبات
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمسٹری
لون

**لوݨ** کیمسٹری ج ایسے آئینی کمپاؤنڈ نوں کہندے نیں جیہڑے اساس تے تیزاب دے کم نال بنے ہوں۔
کیمیائی عنصر

**کیمیائی عنصر** اک ایسا کیمیائی مادہ اے جیدے چ صرف اک ونڈ دے جوہر ہوندے نیں۔ ہر جوہر اپنے جوہری عدد توں پہچانا جاندا اے جیدا مطلب جوہری نویہ وچ اولیاں دی گنتی اے۔

دوری جدول وچ عنصراں دی مکمل تعداد 118 اے جیدے وچ 14 عنصراں نو مصنوعی طریقیاں نال تیار کیتا گیا اے، باقی 104 عنصر قدرتی طور تے پائے جاندے نے۔

کیمیائی عنصراں دی مثالاں چ فحم، چقمین، نطرساز، شبتاب، زرنیخ، تیزابساز، گندھک، وغیرہ شامل نیں۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* دوری جدول

گٹھ:عنصر
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمیا
ہارمون

**ہارمون** اک کیمیائی مادہ اے جینوں پنڈے دے اک انگ دا ولگن اک سنیعے دی مورت چ چھڈدا اے جیہڑا پورے پنڈے نوں نوں متاثر کردا اے۔
کاربوہائیڈریٹ

**کاربوہائیڈریٹ** ایسے کمپاؤنڈ ہوندے نیں جیہڑے کاربن ، ہائیڈروجن تے آکسیجن نال رل کے بندے نیں۔

## بارلے جوڑ
سپری

سپری اک دریا دا ناں اے جیہڑا جرمنی دی راجگڑھ برلن دے وشکاروں لنگدا اے۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:دریا
گٹھ:جرمنی دے دریا
لپڈ

**لپڈ** (انگریزی:Lipid) عام ہون والے مالیکیول نیں جناں ج چربی تے موم ورگیاں شیواں نیں۔ ایہدیاں مثالاں تیل، کیعو نیں۔

## بارلے جوڑ
برف دا ہڑ

**برف دا ہڑ** ٹلوان توں برف دے تیزی نال ٹرن نوں تے سامنے ان والی ہر شے نوں اپنے نال لجان ںوں کیندے نیں۔

[thumb|کھبے|300px|[ماؤنٹ ایورسٹ دے نیڑے ہمالیہ وچ برف دا طوفان۔]]
[thumb|کھبے|300px|[الاسک‏ا وچ اک طوفان]]
[thumb|کھبے|300px|خشک [برف دا اک طوفان]]
thumb|کھبے|خشک برف دا طوفان غازہ بادلاں دے نال

**برفشار** یا برف دا طوفان  پہاڑاں اُتے برف دے طوفان نو‏‏ں کہندے نيں۔
## ہورویکھو
*برفشار
## حوالے

## باہرلے جوڑ

* برفشار معلومات‏‏ی منصوبہ
* برفیلے طوفان تو‏ں بچاؤ - بچےآں تے وڈھیاں دے لئی رہنمائی
* آگہی برفشار
* مجموعہ تصاویر برائے برفشار

برفشار
گٹھ:ارضیا‏تی مخاطر
گٹھ:برف باری
گٹھ:خطرےآں دے پیمانے
گٹھ:فرانسیسی مستعار لفظاں
گٹھ:قدرتی آفتاں
گٹھ:موسمی مخاطر
گٹھ:فرانسیسی لفظاں تے جملے
گٹھ:حادثات
کلائیمیٹ

**کلائیمیٹ** کسے تھاں دے لمبے ویلے تک درجا حرارت، سِلھ ہوا دے دباؤ ہوا بارش ناپ نوں کہیا جاندا اے ۔ 

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:موسمیات
ال نینو

**ال نینو** کلائمیٹ دا اک نمونہ اے جیہڑا ٹراپیکل بجرالکاہل تے وشکارلے امریکہ چ ہر 5 وریاں مکروں آندا اے۔

## [[نیرکتا]]

ال نینو ہسپانوی بولی دا بول اے جیدا مطلب اے اے جواک۔
چٹان

**چٹان** (Rock (geology)) زمین دی سائنس (Geology) وچ اپݨے آپ ہوݨ والے معدنیات دے پکے پینڈے کٹھ نوں کہندے نیں ۔ زمین دا اپرلا چھلڑ چٹاناں نال بݨیا اے ۔ چٹاناں دیاں تِن ونڈاں نیں : آتشی چٹان، تہہ دار چٹان تے تبدیل شدہ چٹان] ۔

## چٹاناں دی ونڈ
چٹاناں نوں اوہناں دے کیمیائی میل جول، اوہناں دے ملن والے ذریاں دی بنتر تے اوہ ول جیہناں نال اوہ بݨدیاں نیں، نال ونڈیا جاندا اے ۔ ایہ ناپ ایہناں نوں **[[آتشی چٹان|آتشی چٹاناں]]** ، **[[تہہ دار چٹان|تہہ دار چٹاناں]]** تے **[[تبدیل شدہ چٹان|تبدیل شدہ چٹاناں]]** وچ ونڈدے نیں ۔ ہور ایناں نوں زریاں دے ناپ نال وی ونڈیا آندا اے۔

اگ چٹاناں اودوں بندیاں نیں جدوں پگھلیا میگما ٹھنڈا ہوندا اے تے دو گٹھاں چ ونڈیا جاسکدا اے: پلوٹونک چٹان تے ولکینک چٹان ۔ پلوٹونک چٹان اُدوں بَݨدی اے جدوں میگما ٹھنڈا ہوکے زمین دے چھلڑ وچ کرسٹل بݨدا اے (ادھارن: گرینائیٹ)۔ وولکینک چٹان اُدوں بݨدی اے جدوں میگما زمین دی پدھر دے اتے لاوا بݨدا اے (ادھارن:بسالٹ تے پومائس) ۔    

تہہ دار چٹاناں زمین تے مِلن آلیاں عام چٹاناں نیں ۔ ایہ زمین دی پدھر تے یا ایہدے نیڑے ہُندیاں نیں ۔ تہہ دار چٹاناں تہواں وچ بݨدیاں نیں تے اک دے اتے دوجی تہ بݨدی جاندی اے ۔ تہواں موٹیاں پتلیاں ہوسکدیاں نیں ۔ ایہ تہواں چوڑے کاربن والے کیمیکلز تے کیمیائی تعاملات نال بݨدیاں نیں تے اپنے ای جوکھ نال جڑدیاں تے پکیاں ہُندیاں جاندیاں نیں ۔
تبدیل شدہ چٹان دوجیاں چٹاناں توں بݨدیاں نیں ۔ ایہ چوکھی گرمی تے دباؤ نال بݨدی اے ۔ زمین دی پدھر تھلے ہمیشا چوکھا دباؤ تے گرمی ہُندی اے کِسے پہاڑی سلسلے تھلے یا اگ دے پہاڑ کول گرمی تے دباؤ نال چٹاناں پلٹ جاندیاں نیں ۔ سنگ مرمر اک ادھارن اے ۔

## انسانی ورتن
چٹاناں دے ورتن نے انسانی رہتل تے گوڑھے رنگ چھڈے نیں ۔ چٹاناں نوں انسان پچھلے 20 لکھ ورھیاں توں ورتدا آیا اے ۔ دھاتاں ل‏ئی چٹاناں نوں کھننا انسان دے اگے ودھن دا اک وڈا طریقا رہیا اے ۔ پتھر ویلا انسانی رہتل دا اک وڈا ویلا سی ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:جغرافیا 
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:ارضیات