open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رسولن بائی

**رسولن بائی** (1902 –؛ 15 دسمبر 1974) اک موہری بھارتیہندوستانی کلاسیکل سنگیت ووکل سنگیتکار اے۔ اوہبنارس گھرانہنال متعلق اے اتےاسنے ٹھمریسنگیت گائکی دے پوںب انگ تے ٹپا وچ خاص مہارت حاصل کیتی اے۔

## مڈھلے جیون اتے سکھلائی
رسولن بائی دا جم 1902 وچ کچھوا بازار ، مرجاپر، اتر پردیش وچ اک غریب پروار ہویا سی، حالانکہ اس نوں وراثت وچ اسدی ماں عدالت دی سنگیت دی وراثت ملی سی، اتے چھوٹی عمر وچ ہی اس نے شعورت راگاں دی سمجھ دکھاؤن لگی سی ۔ پنج سال دی عمر وچ اسنوں پہچان کے اسنوں سنگیت جانن لئی استاد شمو خان دے کول،اتے بعد وچ سارنگی وادک عاشق خان اتے استاد نجو خان دے کول بھیجیا گیا سی۔

## کیریئر
رسولن بائی ٹپاگاؤن دے نال نال مشرق انگ، ٹھمری، علاوہ، دادر، پوربی گیت، ہوری، کجریاتے چیتی دی وی ماہر بن گئی۔ اس دا پہلا مظاہرہ دھننجی گڑھ عدالت وچ منعقد کیتا گیا سی۔ اس دی سفلتا دے بعد اس نوں ویلے دے مقامی راجیاں کولوں سدے ملن لگ پئے۔ اس طرحاں وارانسی وچ ہندوستانی کلاسیکل سنگیت تے اگلے پنج دہاکے وچ اس دا دبدبابن گیا اتے اوہبنارس گھرانہدی نکڑدادی بن گئی۔ 1948 وچ اس نے مجرا مظاہرہ کرنا بند کر دتااتے اپنے کوٹھے نوں چھڈّ کے چلی گئیوارانسی (Banaras) دی اک بیہی وچ رہائش کر لئی اتے اک مقامی بنارسی ساڑیڈیلر نال ویاہ کروا لیا۔

## اوارڈ
٭ 1957: Sangeet Natak Akademi Award: Vocal 

## حوالے

## باہری لنک
٭ Rasoolan Bai Biography and Music at Last.fm
گٹھ:جم 1902
گٹھ:موت 1974
گٹھ:گلوکارہ
ٹھمری

**ٹُھمری** (دیوناگری : ) ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دا اک گوݨ اسٹائل اے جیہدے وچ مطلب دی اہمیئت ہندی اے ۔ خیال اسٹائل دے درت (چھوٹا خیال) دی رچنا تے ٹُھمری وچ مُڈھلا فرق ایہی ہندا اے کہ چھوٹے خیال وچ لفظاں دی آشا راگ دے سُراں ، آواز تے سنگتیاں تے خاص دھیان رکھݨا پیندا اے ۔ جد کہ ٹُھمری وچ سُر دے مطابق جذبات دی پیشکاری تے دھیان رکھنا پیندا اے ۔ اکثر ٹُھمری گائیک نے اک ای لفظ تے جملے نوں وکھ وکھ جذبات وچ پیش کرنا ہُندا اے ۔ اس عمل دے دوران راگ دے مقرر سُراں وچ کِتے کِتے تبدیلی کرنی پیندی اے ۔

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
جمہوریہ دن (بھارت)

**جمہوریہ دن** 26 جنوری 1950 دن دے آدر وچ منایا جاندا اے، جدوں گورنمینٹ آف انڈیا ایکٹ (1935) دی جگہ اتے آزاد بھارت دا آئین لاگوُ ہویا سی۔ ہر سال 26 جنوری نوں دیس نیاں تے برابری دی وچاردھارا اتے مشتمل آزاد بھارت جمہوریہ دے قیام دا جشن مناؤندا اے۔ ایہہ اوہ دہاڑا اے، جس دن بھارت دے لوک اپنے اوہناں آزادی گھلاٹیاں دیاں قربانیاں اتے وڈے وڈیریاں دے کیتے گئے کماں نوں شکرانے نال چیتے کردے ہن جہناں نے اک اجیہا دیس دتا جس دے روشن آئین وچ بھارت دا عزت مان اتے آئین وچ انفرادی آزادی نوں یقینی بنایا گیا۔

ایہہ بھارت دیاں تن قومی چھٹیاں وچوں اک اے، باقی دو آزادی دن (بھارت) اتے گاندھی جینتی ہن۔

## پہلا جمہوریہ دن
برطانوی راج توں بعد، جدوں آزاد ہوئے بھارت نے 26 جنوری نوں ‘‘پربھوستا سمپنّ، جمہوری لوکراج’’ دا نام اختیار کیتا سی، تاں اک وائسرائے دے نام تے بنے اک سٹیڈیم وچ ایہہ جشن ہوئے سن تے ادوں ہی دیس دا پہلا صدر بنیا سی۔ بھارت دی آزادی دی لہر مگروں آزاد ملک وجوں قائم ہون بارے واقعے دی لڑی بڑی ہی دلچسپ اے۔ جمعرات، 26 جنوری 1950 نوں گورنمینٹ ہاؤس دے روشنی نال چمچماؤندے گمبداں والے دربار ہال وچ 10 وجع کے 18 منٹ تے بھارت نوں پربھوستا سمپنّ جمہوری لوکراج ایلانیا گیا۔ چھ منٹ مگروں ڈاکٹر۔ راجندر پرساد نے صدر وجوں سونہہ چکی۔ اس حصےآں بھرے موقعے تے 10:30 وجے توں تھوڑھے کو ویلے مگروں 31 توپاں دی سلامی نال ایہہ اعلان کیتا گیا۔ اک بے حدّ بااثر سونہہ چکّ رسم موقعے ریٹائرڈ ہو رہے گورنر-جنرل سی راجاگوپال نے رپبلک آف انڈیا- بھارت دا اعلانناما پڑھیا۔ پھر صدر نے سہں چکی تے اپنا مختصر جیہا بھاشن پہلاں ہندی بولی وچ تے پھر انگریزی بولی وچ دتا۔

صحیح 2:30 وجے بعد دوپہر صدر، گورنمینٹ ہاؤس (ہن صدر بھون) وچ اک 35 سال پرانی پر موقعے تے شنگاری ہوئی خاص بگھی وچ باہر آئے۔

اس بگھی نوں چھ ہٹے-کٹے آسٹریلیائی گھوڑے جوڑے ہوئے سن تے صدر دے باڈیگارڈ اس نوں ایسکارٹ کر راے سن۔ ارون سٹیڈیم (ہن نیشنل سٹیڈیم) جےَ-جیکار دے نعریاں نال گونج اٹھیا سی تے لوک رکھاں، عمارتاں تے جو ممکن تھاواں سن، تے چڑھ کے خوشی وچ جےَ-جیکار کر راے سن۔ صدر ہتھ جوڑ کے ایہناں دا ہنگارا بھر راے سن۔ پورے 3:45 وجے ایہہ بگھی ارون سٹیڈیم وچ پجی جتھے 3000 افسر تے تنے بھارتی فوجاں دے دو جرنیل تے پولیس رسمی پریڈ لئی تنے ہوئے سن۔ ستّ ماس بینڈ والے پولیس تے فوجی بلاں نے اس ویلے کمال دا مورت پیش کیتا سی۔ بھارت دی پہلی فوٹو صحافی ہومائویاروالا ولوں اس ویلے دیاں کھچیاں تصویراں وی تریخی ہن۔ سٹیڈیم وچ پرانے قلعے دے پچھوکڑ وچ مارچ کردے فوجی، سہں چکدے ڈاکٹر۔ راجندر پرساد (ہن دے وجے چوک وچ بناں کسے سرکھیا دے) اج وی اوہناں پلاں دی ولکھن داستاں بیاندے ہن۔

## جمہوریہ دن موقعے شامل ہوئے مہمان

## مورتاں

File:Rashtrapati Bhavan and adjacent buildings، illuminated for the Republic Day.jpg|صدر بھون لائٹاں نال سجایا ہویا
File:SKAT.jpg|*سوریا کرن ہوائی-ٹیم* اسمان وچ رنگ بخیردی ہوئی
File:BSF-Republic day.jpeg|بی۔ایس۔ایف دے جوان جمہوریہ دن تے


## ہور ویکھو

*بھارت دا اتہاس
* آزادی دن (بھارت)

## حوالے

گٹھ:بھارت دا آئین
گٹھ:بھارت سرکار
لبنانی پاؤنڈ

**لبنانی پاؤنڈ** (کرنسی نشان: ل۔ل جاں L؛ عربی: *lira*؛ فرانسیسی: *livre*؛ ISO 4217: **LBP**) لبنان دی کرنسی اکائی اے۔ اک پاؤنڈ وچ 100 پیاسترے ہندے ہن پر مہنگائی کر کے ایہہ بے کار ہو چکے ہن۔ پہلی جنگ عظیم توں  پہلاں عثمانی لیرا استعمال کیتا جاندا سی۔ عثمانی سلطنت دے پتن دے بعد 1918 وچ مصری پاؤنڈ دا چلن شروع ہو گیا۔ شام اتے لیبنان اتے فرانس دے قابو دے بعد دوناں دیساں لئی اک نویں کرنسی  شامی پاؤنڈ جاری کیتا گیا، جو فرانسیسی فرینک نال جڑیا ہویا سی۔ لیبنان نے 1924 توں اپنے سکے اتے 1925 توں اپنے بینکنوٹ جاری کیتے۔ 1939 وچ لبنان دی کرنسی سرکاری  طور اتے شام دی کرنسی توں وکھ ہو گئی۔ 1941 وچ فرانس اتے نازی جرمنی دے قبضے دے بعد فرینک نالوں کرنسی دا تعلق ٹٹ گیا، لیکن لڑائی دے انت دے بعد پھر جڑ گیا، لیکن آخرکار 1949 وچ ایہہ کرنسی اکائی آزاد ہو گئی۔
## سکے

## حوالے

گٹھ:لبنان
صفدر ہاشمی

**صفدر ہاشمی** (12 اپریل 1954 – 2 جنوری 1989) کمیونسٹ ناٹک کار، اداکار، ڈریکٹر، گیت کار، اتے نظریہ کار سی۔ اوہ مکھ طور تے بھارت اندر نکڑ ناٹک نال جڑیا ہویا سی۔ اج وی سیاسی ناٹککاری وچ اس دا اہم اثر اے۔**صفدر ہاشمی**  ایک کمیونسٹ خیالات کے حامل ڈراما نگار اور ہدایت کار تھے۔ وہ سڑک رواں عوامی ناٹکوں کے لیے شہرت رکھتے تھے۔ وہ ایک سماجی فعالیت پسند بھی تھے۔
## جیون ویروا
12 اپریل 1954 نوں صفدر دا جم دلی وچ حنیف اتے قمر آزاد ہاشمی دے گھر ہویا سی۔ اوہناں دا مڈھلا جیون علیگڑھ اتے دلی وچ گزریا، جتھے اک ترقی پسند مارک‍سسٹ پروار وچ اوہناں دا پالن-پوسن ہویا۔ اوہناں نے اپنی سکولی سکھیا دلی وچ پوری کیتی۔ دلی دے سینٹ سٹیفن کالج توں انگریزی وچ گریجوئیشن کرن دے بعد اوہناں نے دلی یونیورسٹی توں انگریزی وچ ایم۔اے کیتی۔ ایہی اوہ سماں سی جدوں اوہ سٹوڈینٹس فیڈریشن آف انڈیا دے سانسکرتک یونٹ نال جڑ گئے، اتے اس دوران اپٹا نال وی اوہناں دا تعلقات رہا۔

## سرگرمیاں

1973 وچ اوہناں نے سی پی ایم دی پالیسی مطابق اپٹا توں اڈّ جن ناٹی منچ دا قیام کیتا۔ اوہناں نے اس منچ دے جھنڈے ہیٹھ دیس بھر وچ نکڑ ناٹک کیتے۔ 1979 وچ اوہناں دا ویاہ مولیشری (مالا) نال ہویا سی۔ دوناں نے مل کے اپنے ناٹکاں راہیں حق-سچ دی آواز نوں بلند کیتا۔ 1975 وچ ایمرجینسی لاگوُ ہون تک صفدر اپنے منچ دے نال نکڑ ڈرامہ کردے راے، اتے اس دے بعد ایمرجینسی دے دوران اوہ گڑوال، کشمیر اتے دلی دے یونیورسٹیاں وچ انگریزی ساہت دے لکچرار دے عہدے اتے رہے۔ ایمرجینسی دے بعد صفدر واپس سیاسی طور اتے سرگرم ہو گئے اتے 1978 تک جن ناٹی منچ بھارت وچ نکڑ ڈرامے دے اک اہم تنظیم وجوں ابھر کے آیا۔ اک نویں ڈرامے مشین نوں دو لکھ مزدوراں دی وڈا سبھا دے ساہمنے منعقد کیتا گیا۔ اس دے بعد ہور وی بہت سارے ڈرامہ ساہمنے آئے، جہناں وچ نمن-ورگی کساناں دی بے چینی دا درشاندا ہویا ڈرامہ پنڈ توں شہر تک، فرقو پھاسیواد نوں درساؤندے (ہتیارے اتے اغوا بھائیچارے دا)، بیروزگاری تے بنیا ڈرامہ تن کروڑ، گھریلو تشدد اتے بنیا ڈرامہ عورت اتے منہگائی اتے بنا ڈرامہ ڈیٹیسی دی دھاندھلی وغیرہ  پرمکھ رہے۔
## موت
1 جنوری، 1989 نوں ہلاّ بول ناٹک کھیڈدے ویلے ہاشمی تے حملہ ہویا جو اگلے دن اس دی موت دا کارن بنیا اتے 4 جنوری 1989 نوں اس دی بیوی جے ناٹک باقی سی اوہ پورا کرن لئی گئی تے ناٹک پورا کتا۔

## قتل
یکم جنوری 1989ء کو غازی آباد کے صاحب آباد علاقہ میں نکڑ ناٹک (اسٹریٹ شو) کرتے وقت ان پر حملہ کیا گیا اور اگلے دن ہی انہوں نے دم توڑ دیا۔ انہیں اس لئے قتل کیا گیا کیوںکہ وہ دبے، کچلے لوگوں کی آواز بن گئے تھے۔ ڈراموں کے ذریعہ عوام میں بیداری لا رہے تھے۔ وہ محض 34 سال کے تھے۔

## قاتلوں کو سزا
اس قتل کے سلسلے میں عدالت نے 2003ء میں دس افراد کو عمر قید کی سزا سنائی۔ 

## صفدر ہاشمی ایوارڈ
عمدہ ڈراما نگاری کی وجہ سے سال در سال صفدر ہاشمی ایوارڈ پیش کیا جاتا رہا ہے۔ بین الاقوامی اسٹیج ڈے اور در پن کلا کیندر ناٹیہ سنستھان(رجسٹرڈ) کے45 ویں یوم تاسیس کے مو قع پر ناٹیوتسو 2017ء کا انعقاد، ڈی این پی جی کالج، میرٹھ کے شنکر آ ڈیٹوریم میں ہوا۔ اس مو قع پر میرٹھ میں ڈرا مے کے فرو غ کے لیے ڈا کٹر اسلم جمشید پوری، صدر شعبہ اردو، چو دھری چرن سنگھ یونیورسٹی،میرٹھ کو”صفدر ہاشمی ایوارڈ“ سے نوازا گیا۔

## ہور ویکھو
* بھارت میں ہجومی تشدد

گٹھ:1954دے جم
گٹھ:1989دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش میں مقتول شخصیتاں
گٹھ:بیسویں صدی کے بھارتی موسیقار
گٹھ:بیسویں صدی کے بھارتی ڈراما نگار اور ڈراما نویس
گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفین
گٹھ:دہلی کے موسیقار
گٹھ:سینٹ اسٹیفنز کالج دہلی کے فضلا
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی

## حوالے

گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:مارکسزم
گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935

**گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935** اگست 1935 وچ برطانوی پارلیمنٹ نے پاس کیتا۔ اس ایکٹ نے 1919 دے ایکٹ دا تھاں لیا۔ ایہہ ایکٹ 1935 دے اپبندھاں نال برطانوی ہند وچ ودھان منڈل، کارجپالیکا اتے عدالت دے کماں نوں نیمت کرن دا الیکھنی جتن کیتا گیا سی۔ نیاں اتے قانون دے کھیتر وچ اس ایکٹ ولوں اچّ-عدالتاں دی رچنا، گٹھن، حقاں اتے طاقتاں دا نویں سرے توں نردھارن کیتا گیا۔

گٹھ:برطانوی راج
گٹھ:اردو
روات فتاح سسودیا

**راوت فتاح سسودیا** میواڑ دے شاہی خاندان دا نیڑلا رشتے دار سی تے کیلاوا ریاست دا جگیردار سی۔ اس دے باپ دا ناں راوت جگت اتے ماں دا ناں رانی سجن بائی سونگر چوہان سی۔ فتاح دا دادا، پیؤ اتے دو چاچے میواڑ خاطر لڑائیاں وچ شہید ہوئے سن۔ فتاح دے دادا راوت سیہا دی موت رانا سانگا ولوں بابر دے خلاف کھنوا دی لڑائی وچ لڑدے ویلے ہوئی سی۔ فتاح دیاں 9 بیویاں ، 5 دھیاں اتے 6 پتر سن۔ اس دیاں ساریاں بیویاں، دھیاں اتے دو پتر چتوڑگڑھ دے جوہر وچ سڑ کے اپنیاں جاناں دے گئے سن۔ اس دی موت توں بعد اس دا وڈا پتر راوت کالا سسودیا کیلاوا دی گدی اُتے بیٹھا، جو ہلدیگھاٹی دے میدان وچ رانا پرتاپ سنگھ دوم ولوں لڑدا ہویا ماریا گیا۔

روات جے مل راٹھور دی موت توں بعد راجپوتاں دی کمانڈ فتاح دے ہتھ وچ آ گئی۔ جےمل ورگے گاتھامئی جنگجو دے مر جان کارن راجپوت فوج وچ گھور بد دلی پھیل گئی سی۔ پر فتاح نے اوہناں نوں ہمت بنھوائی۔ نسچت ہار ساہمنے ویکھ کے وی اس نے ہتھیار سٹّ کے شرمندگی دی زندگی جیون دی بجائے اک سپاہی دی موت چنی۔ اگلے دن جدوں مغل فوج نے قلعے وچ داخلہ کیتا تاں راجپوت عورتاں نے چتا وچ کدّ کے جوہر کر لیا اتے راجپوت جنگجو فتاح دی اگوائی ہیٹھ کیسری کپڑے پہن کے تے شہیدی گانے بنھ کے مغل فوج اُتے ٹٹ پئے۔ فتاح مغلاں وچ مار-کاٹ مچاؤندا ہویا اگے ہی اگے ودھدا گیا۔ آخر جدوں اوہ کسے طرحاں قابو نہ آیا تاں اس نوں اک ہاتھی دے تھلے کچل دتا گیا۔ جدوں اس نوں پہچان کے اکبر دے ساہمنے پیش کیتا گیا تاں اوہ اجے زندہ سی، پر جلدی ہی اس دی موت ہو گئی۔

20 اکتوبر، 1567 نوں ہندستان دے شہنشاہ اکبر نے راجپوتانے نوں اپنے قبضے ہیٹھ کرن لئی راجستھان دی سبھ توں مضبوط ریاست میواڑ دے راجگڑھ چتوڑگڑھ اُتے آپ خود حملہ بول دتا۔ راجپوتاں نے بوہت زیادہ بہادری نال مغل فوج دا ساہمنا کیتا تے اس نوں 23 فروری، 1568 تک روکی رکھیا۔ میواڑ دا مہارانا اُدے سنگھ خود سپردگی کرن دی بجائے پروار سمیت چتوڑگڑھ نوں اپنے سپہ سالاراں جےمل اتے فتاح دے سہارے چھڈّ کے گوگنڈا دے قلعے وچ چلا گیا۔ جےمل اتے فتاح نے 8000 فوجیاں اتے 35،000 کساناں-مزدوراں دی مدد نال اکبر دے لکھاں فوجیاں نوں چار مہینے تک قلعے دے نیڑے نہ پھڑکن دتا۔ آخر 22 فروری، 1568 نوں جےمل اتے 23 فروری، 1568 نوں فتاح مارے  گئے تے قلعہ مغلاں دے ہتھ آ گیا۔ اس جنگ وچ سارے دے سارے 8000 راجپوت فوجی مارے گئے تے ہزاراں عورتاں نے بچیاں سمیت جوہر کر لیا۔ اکبر دی کھجھی-کھپی فوج نے 30،000 عامَ لوکاں دا وی قتل کر دتا۔ اس جت دی خوشی مناؤن لئی اکبر اک ہفتہ چتوڑگڑھ وچ رہا۔ اکبر جےمل اتے فتاح دی بہادری توں اینا خوش ہویا کہ دوواں دے کالے سنگمرمر دے ہاتھی اُتے سوار بتّ آگرے دے قلعے دے مکھ دروازے دے باہر قائم کروائے۔

گٹھ:راجستھان دے لوک
رانا پرتاپ سنگھ دوم

**پرتاب سنگھ دوم** (راجدور. 1751–1754) (27 جولائی 1724 – 10 جنوری 1754)، ریاست میواڑ دا مہارانا سی ۔

## حوالے

گٹھ:میواڑ
گٹھ:جم 1724
گٹھ:موت 1753
گٹھ:بادشاہ
سُرو دریا

**سُرو دریا** سندھ دریا دا  اک معاون دریا  اے۔ سورو دریا لداخ  دے کارگل ضلعے وچ اک دریا اے۔ اتے ایہہ بھارت دے جموں اتے کشمیر  دے لداخ کھیتر وچ وگن والا اک دریا اے۔
## جغرافیہ
سورو دریا 185 کلومیٹر (115 میل) دی لمبا دریا  اے جو کہ پینجیلا گلیشیئر توں پیدا ہندا اے جو ڈرانگ ڈرونگ گلیشیئر دے نیڑے پینجی لا درے اُتے واقع اے۔ ڈرونگ ڈرنگ گلیشیئر سٹوڈ دریا  نوں وی اتپن کردا اے جو سوراں توں الٹ سمت وچ وگدا اے۔ سورو دریا دا سروت کارگل شہر دے دکھن ول 142 کلومیٹر (88 میل) اے، اتے زانسکر توں 79 کلومیٹر (49 میل) اتر ول اے۔ سرینگر، جموں اتے کشمیر دے راجگڑھ پچھم ول 331 کلومیٹر (206 میل) اے۔ دریا کارگل-زونسکر روڈ دے نال نال اسدے سروت توں پچھم دے ول وگدا اے۔

## حوالے

گٹھ:دریا
گٹھ:پاکستان دے دریا
روات جے مل راٹھور

**راوت جے مل راٹھور **  دا جم 17 ستمبر، 1507 نوں میواڑ دی ریاست میرٹا وکھے ہویا سی۔ اس دے پیؤ دا ناں راوت وکرم راٹھور (میرٹا دا جاگیردار) اتے ماں دا ناں رانی گوراجیا کنور سی۔ جیمل اپنے پیؤ دے مرن توں بعد میرٹا ریاست دا جگیردار بن گیا تے کجھ ہی ویلے وچ اپنی بہادری دے بل اُتے ترقی کردا ہویا چتوڑگڑھ دا قلعہ دار تھاپ دتا گیا۔ اس نے میواڑ دیاں فوجاں ولوں لڑدے ہوئے کئیاں جتاں حاصل کیتیاں۔ اس دیاں سنوجواناں دا مان رکھدے ہوئے رانا اُدے سنگھ نے اس نوں 1000 ہور پنڈ جگیر وجوں دے دتے۔ رانا ادے سنگھ دے قلعہ چھڈن توں بعد مغل فوج نال روزانہ جھڑپاں ہون لگیاں۔ دوواں دھراں دے کئیاں سورمے مارے گئے۔ مغل توپخانے دی لگاتار گولاباری کارن چتوڑگڑھ ورگے اجتّ قلعے دیاں دیواراں وی کمزور ہو کے ڈگن لگ پئیاں۔ پر جتھے وی پاڑ پیندا، راجپوت جھٹپٹ ریت دیاں بوریاں تے پتھراں نال اس نوں پور دندے۔ پر اینی وڈی حکومت نال متھا لگاؤنا مشکل ہندا اے۔ گھیرے وچ آئی فوج دے زریعہ ہولی-ہولی ختم ہون لگ جاندے ہن تے گھیرا پاؤن والی فوج نوں رسد اتے لڑائی سامان دی سپلائی جاری جاری رہندی اے۔

جےمل دی موت وی اک اجیہا پاڑ پوردے ویلے اکبر دی گولی کارن ہوئی سی۔ جےمل دی موت بارے موقعے اُتے حاضر اکبر دا جیونیکار ابو الفضل ، اکبرناما وچ لکھدا اے، 'اس ویلے بادشاہ سمجھ گیا کہ شاندار کوچ پہن کے پاڑ دی مرمت کروا رہا ایہہ شخص کوئی وڈا سپہ سالار اے۔ پر بادشاہ دے صلاحکاراں وچوں کوئی وی اس دا ناں نہیں سی جاندا۔ بادشاہ نے اپنی خاص طور اُتے تیار کیتی ہوئی سنگرام نامی رائیفل چکی تے اس نوں نشانہ بنا دتا۔ اگلے دن جت توں بعد ایہہ شناخت ہوئی کہ مرن والا قلعے دا گورنر جےمل سی۔ مہان بادشاہ نے اک ہی گولی نال جےمل اتے چتوڑگڑھ دے قلعے نوں نشٹ کر دتا۔'

جےمل دے دو پتر سن۔ وڈا بیٹا راؤ مکند راٹھور وی چتوڑگڑھ دی لڑائی وچ ماریا گیا تے چھوٹا بیٹا رام داس راٹھور میرٹا دی گدی اُتے بیٹھا، جو مہارانا پرتاپ ولوں ہلدیگھاٹی دے میدان وچ لڑدا ہویا ماریا گیا۔

20 اکتوبر، 1567 نوں ہندستان دے شہنشاہ اکبر نے راجپوتانے نوں اپنے قبضے ہیٹھ کرن لئی راجستھان دی سبھ توں مضبوط ریاست میواڑ دے راجگڑھ چتوڑگڑھ اُتے آپ خود حملہ بول دتا۔ راجپوتاں نے بوہت زیادہ بہادری نال مغل فوج دا ساہمنا کیتا تے اس نوں 23 فروری، 1568 تک روکی رکھیا۔ میواڑ دا مہارانا اُدے سنگھ خود سپردگی کرن دی بجائے پروار سمیت چتوڑگڑھ نوں اپنے سپہ سالاراں جےمل اتے فتاح دے سہارے چھڈّ کے گوگنڈا دے قلعے وچ چلا گیا۔ جےمل اتے فتاح نے 8000 فوجیاں اتے 35،000 کساناں-مزدوراں دی مدد نال اکبر دے لکھاں فوجیاں نوں چار مہینے تک قلعے دے نیڑے نہ پھڑکن دتا۔ آخر 22 فروری، 1568 نوں جےمل اتے 23 فروری، 1568 نوں فتاح مارے  گئے تے قلعہ مغلاں دے ہتھ آ گیا۔ اس جنگ وچ سارے دے سارے 8000 راجپوت فوجی مارے گئے تے ہزاراں عورتاں نے بچیاں سمیت جوہر کر لیا۔ اکبر دی کھجھی-کھپی فوج نے 30،000 عامَ لوکاں دا وی قتل کر دتا۔ اس جت دی خوشی مناؤن لئی اکبر اک ہفتہ چتوڑگڑھ وچ رہا۔ اکبر جےمل اتے فتاح دی بہادری توں اینا خوش ہویا کہ دوواں دے کالے سنگمرمر دے ہاتھی اُتے سوار بتّ آگرے دے قلعے دے مکھ دروازے دے باہر قائم کروائے۔

گٹھ:راجستھان دے لوک
شاہین

**شاہین** (انگریزی: falcon) فالکو ٹبر دا اک شکاری پنچھی (raptor) اے۔ ریپٹر دا مول ریپیر (rapere) اک لاطینی شبد اے جس دا مطلب جھپٹ مارنا اے۔ 

ایہہ گرڑ نالوں چھوٹا ہندا اے۔ فالکو ونش وچ دنیا بھر وچ لگپگ چالی پرجاتیاں موجود ہن اتے وکھ - وکھ نعماں نال جانیاں جاندیاں ہن۔ سارے شکاری پنچھیاں دی طرحاں اک تاں باز دی نظر بہت تیز ہندی اے دوجا، اس نوں وستواں سائز نالوں وڈیاں نظر آؤندیاں ہن۔ باز 1.6 کلومیٹر دی اچائی اتے اڈدیاں، دھرتی اتے اک چواے نوں صاف ویکھ سکدا اے۔ ایہہ پنچھی مضبوط پنجیاں تے تکھیاں نہوندراں نال لیس ہندا اے اتے پچھلی نہوندر مقابلتاً وڈی اتے طاقتور ہندی اے۔ ماس نوچن لئی اس دی چنجھ ہکّ وانگ مڑی ہوئی ہندی اے جو قابو آئے شکار نوں پلاں وچ ہی فیتہ-فیتہ کر سٹدی اے۔ عامَ طور اتے باز اپنے شکار نوں دبوچن لئی سس پر کسے اٹّ وانگ ڈگّ پیندا اے اتے پھر شکار نوں اپنے پنجیاں وچ دبوچ کے اڈّ جاندا اے۔ ایہہ سبھ کجھ 1-2 سکنٹاں وچ ہی واپر جاندا اے۔ بازاں نوں چوہے، کرلیاں دا شکار کرنا پسند اے۔ سپ وی ایہناں دے غذا وچ شامل ہن۔ اج وی قازقستان، جاپان اتے مرکزی ایشیا دے کجھ حصےآں وچ باز نال شکار کرن دی شاہی روایت نوں باز پالکاں ولوں جیوندی رکھیا جا رہا اے۔

## پنجاب دا راج پنچھی
بھارتی صوبے پنجاب دا راج پنچھی باز (نوردرن گوسہاک) اے جو کہ ہن لپت ہون کنارے اے۔

## حوالے

گٹھ:شکاری پنچھی
دریائے ویشَو

**دریائے ویشَو** (انگریزی:Veshaw River )، وادی کشمیر دے ضلع کلگام وچ دریائے جہلم دا اک وڈا معاون دریا اے۔ ایہ پیر پنجال توں شروع ہُندا اے تے اہاربل تے اک جھرنا بݨاؤندا اے
 

## حوالے

گٹھ:دریا
گٹھ:کشمیر دے دریا
رامبی ارا

**رامبی ارا**، جموں کشمیر دے ضلع شوپیاں وچ دریائے جہلم دا اک اہم معاون دریا اے۔ ایہ دریا جہلم وچ ملن توں پہلاں ضلع اننت ناگ وچ سنگم دے نیڑے دریائے ویشَو وچ شامل ہو جاندا اے۔ رامبی ارا پیر پنجال توں پیدا ہویا اے اتے ایہدیاں دو وڈے معاون ندیاں نیں۔ رامبی ارا پاݨی دی سطَح نوں گھٹ کرن لئی جاݨیا جاندا اے تے اکثر اضافے نال متاثر ہندا اے۔

 
## حوالے

گٹھ:دریا
گٹھ:کشمیر دے دریا
ریاست حیدرآباد دا ترانہ

**نظام سلطنت دا قومی ترانہ**


تا آباد خالقِ عالم یہ ریاست رکھے.
 تجھکو عثمان بصد اجلاس سلامت رکھے.
 جیسے تو فخر سلاطین ہے بفضل یزداں.
 یونہی ممتاز تیرا دور حکومت رکھے.
 آل و اولاد کو اللہ دے عمر خضری.
 ان سے آباد تیرا خانہ دولت رکھے.
 جود حاتم تیرے شرمندۂ احسان تیرا.
 عادل خسرو کوقلج تیری عدالت رکھے.
 خانزادن صورت گل تیری ہوا کھا رہیں.
 آکے قدموں پہ فرق اطاعت رکھے.
 بن کے ساقی تیرا اقبال نظام سابع.
 تجھکو سداقم خانہ عشرت رکھے.

گٹھ:ریاست حیدرآباد
گٹھ:نظام حیدر آباد
گٹھ:قومی ترانے
عرب اسرائیل جنگ

1948ء وچ ریاست اسرائیل دے قیام نال عرباں تے اسرائیلیاں دے درمیان کئی جنگاں ہوئیاں جنہاں وچ مندرجہ ذیل شامل نیں: 

* عرب اسرائیل جنگ 1948ء

* سوئز بحران

* 6 روزہ جنگ

* جنگ یوم کپور

گٹھ:جنگاں
لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں

دنیا  دے بوہتے دیساں دے ناں مختلف بولیاں چ  مختلف نیں۔ ایہ مضمون تمام قوماں، دیس تے خود مختار ریاستاں دے سارے مشہور  ناواں  دے متبادل دین دی کوشش اے۔

حجم دی وجوہوں اس مضمون نوں چار حصےآں چ تقسیم کیتا گیا اے:
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (A–C)
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (D–I)
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (J–P)
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (Q–Z)

## حوالے

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دے ناواں دیاں لسٹاں
گٹھ:بولی تقابل
گردوارا دربار صاحب کرتارپور

**گردوارا دربار صاحب کرتار پور**، کرتارپور، ضلع نارووال، پنجاب، پاکستان وچ لہور توں 120 کلومیٹر دور اک تاریخی گردوارا اے۔ ای اس تریخی  تھاں اُتے بنایا گیا اے جِتھے گرو نانک دی 23 اسو، سنوت 1596 (22 ستمبر 1539) نوں وفات ہوئی سی۔ ایتھے بابا گرو نانک مقیم ہوئے تے لوکاں نوں دین دی تعلیمات دِتی تے زندگی دا آخری عرصہ ایتھے گزاریا۔ 

گردوارے دے باغیچے وچ واقع کھوہ گرو نانک دیو نال منسوب کیتا جاندا اے، ایہدے بارے وچ سکھاں دا عقیدہ اے کہ ایہ گرو نانک دے زیر استعمال رہیا۔ ایسے مناسبت نال ایہنوں ‘‘سری کُھو صاحب’’ کہیا جاندا اے۔
گردوارا دربار صاحب کرتار پور بابا گرونانک دی آخری آرام گاہ ہون دی وجہ توں دنیا بھر وچ وسدی سکھ برادری دا پوری دنیا وچ مقدس ترین مقام اے۔

قیام پاکستان 1947ء توں بعد تقریبن 57 سال تک سکھ زائرین اس گرودوارے دی زیارت دے منتظر رہے۔

ایہ گردوارا پاکستان تے مشرقی پنجاب دی سرحد  دے کول تقریبن 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع آ مشرقی پنجاب توں با سوکھا دیکھیا جا سکدا اے۔ سکھاں دی اک وڈی تعداد سرحد اُتے قائم درشن استھان توں دوربین نال دربار صاحب کرتار پور دا دیدار کردی سی۔

## محل وقوع
ایہ گردوارا پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع نارووال وچ، لہور توں تقریبن 120 کلومیٹر دی مسافت اُتے دریائے راوی دے کنارے موجود اے۔ دربار صاحب کرتار پور ریلوے اسٹیشن ایہدے نزدیک اے۔ 

## ساخت
گردوارا دربار صاحب دی قدیم عمارت دریائے راوی وچ آنے والے سیلاب نال تباہ ہو گئی سی۔ موجودہ عمارت 1920ء توں 1929ء دے درمیان ریاست پٹیالا دے مہاراجہ بھوپندر سنگھ نے 1,35,600 روپے دی لاگت نال دوبارہ تعمیر کروائی سی۔ 1995ء وچ حکومت پاکستان نے ایہدی مرمت کروائی۔ جولائی 2004 تک گردوارا مکمل طور پر بحال کر دِتا۔ 2019ء وچ حکومت پاکستان نے تے نویں تعمیرات کروا کے گردوارے نوں توسیع دِتی تے کرتارپور لانگھا بنا کے ایہنوں مشرقی پنجاب نال مُنسلک کردِتا۔ ایہ گردوارا سڑک تے ریلوے دے ذریعے لہور نال جُڑیا ہویا اے۔ 

## ہور دیکھو
* گردوارا جنم استھان
* گردوارا پنجا صاحب
* کرتارپور لانگھا
## تصویرگیلری

File:Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 01.jpg| 
File:Kartarpur Guru Nanak.jpg|
File:Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur8.jpg|
File:Siri Sahib ,one of five symbols of Sikhism , Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 05.jpg|.
File:Sarovar Sahib, Kartarpur(4).jpg|
File:Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur d.jpg|
File:Baba Nanak's Well at Kartarpur.jpg|
File:Inside sancto sanctrum Kartarpur sahib Gurdwara.jpg|
File:Persian Wheel at Baba Nanak Well Kartarpur sahib.jpg|
File:Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur7.jpg|
File:Agricultural fields where Guru Nanak used to perform cultivation, Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 08.jpg
File:Inner view of Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 02.jpg
File:Diwan Hall in Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur ,Pakistan 04.jpg



## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ گردوارے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:سکھ دھرم دا اتہاس
گٹھ:گرو نانک دیو
گٹھ:ضلع نارووال
کشمیر وادی

**کشمیر وادی**، جیہنوں دنیا دی جنت وی کیہا جاندا اے، جموں کشمیر وچ اک قدرتی وادی تے انتظامی ڈویژن اے۔ اس وادی نوں جنوب مغرب توں پیر پنجال تے شمال مشرق توں ہمالیا نے گھیریا ہویا اے۔ ایہ 135 کلومیٹر لمبی تے 32 کلومیٹر چوڑی اے۔ ایتھوں جہلم دریا نکلدا اے۔

ایہ اک ڈویژن اے جیہدے وچ 10 ضلعے نیں۔

## حوالے

گٹھ:کشمیر
گٹھ:پاکستان دیاں وادیاں
سائیکس پیکاٹ معاہدہ

16 مئی 1916ء نوں حکومت برطانیہ تے فرانس دے درمیان طے پانے والا اک خفیہ معاہدہ **سائیکوس-پیکوٹ معاہدہ** کہلاندا اے۔ جس وچ دوناں ملکاں نے جنگ عظیم اول دے بعد تے سلطنت عثمانیہ دے ممکنہ خاتمے دے پیش نظر مشرق وسطی وچ اپنے حلقۂ اثر دا تعین کیتا۔ اس معاہدے دے تحت طے پان  والیاں سرحداں تقریباً  اوہی نیں جو اج شام تے اردن دی مشترکہ سرحد اے۔

معاہدے تے مذاکرات نومبر 1915ء نوں فرانسیسی سفیر فرانکوئس جورجز پیکوٹ تے برطانیہ دے مارک سائیکس دے درمیان ہوئے۔ اردن، عراق تے حیفہ دے گرد مختصر علاقہ برطانیہ نوں دتا گیا۔ فرانس نوں جنوب مشرقی ترکی، شمالی عراق، شام تے لبنان دے علاقے دتے گئے۔ دوناں قوتاں نوں اپنے علاقیاں وچ ریاستی سرحداں دے تعین دی کھلی چھوٹ دتی گئی۔

بعد وچ اس معاہدے وچ اٹلی تے روس نوں وی شامل کر لیا گیا۔ روس نوں آرمینیا تے کردستان دے علاقے دتے گئے جدوں کہ اٹلی نوں جزائر ایجیئن تے جنوب مغربی اناطولیہ وچ ازمیر دے اردگرد دے علاقیاں نال نوازا گیا۔ اناطولیہ وچ اطالوی موجودگی تے عرب سرزمین دی تقسیم دا معاملہ بعد وچ 1920ء وچ معاہدہ سیورے وچ طے ہویا۔

## حوالے

گٹھ:1916ء وچ فرانس
گٹھ:ترکی دی تریخ
گٹھ:فلسطین دی تریخ
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:سامراجیت
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ پہلی جنگ عظیم وچ
گٹھ:فرانس برطانیہ تعلقات
گٹھ:برطانیہ وچ 1916ء
امبردیپ سنگھ

**امبردیپ سنگھ** اک پنجابی سکرین لکھاری تے ڈائریکٹر اے۔اوہدا جم چڑھدے پنجاب دے ضلع فاضلکا دے شہر ابوہر وچ ہویا ۔ مُڈھلی پڑھائی ابوہر توں پوری کرن توں بعد، اوہنے پوسٹ گریجوئیشن پنجابی یونیورسٹی پٹیالا دے وکھے تھئیٹر وچوں کیتی ۔اوہنے 10 سال ممبئی وچ کم کیتا جس وچ مشہور کامیڈیئن کپل شرما وی موجود سی ۔ اوہنے انگریز، لَو پنجاب تے لہوریئے ورگیاں فلماں لئی سکرپٹ لکھائی کیتی اے۔ اوہنوں 2015 وچ گوریاں نوں دفع کرو فلم لئی پی۔ٹی۔سی۔ پنجابی فلم اوارڈ دا سبتوں ودھیا سکرینپلے اوارڈ اوارڈ ملیا سی۔ اس نے اداکارہ نیرو باجوا نال لونگ لاچی  فلم وچ مُکھ کردار نبھایا سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1980
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی بولی دے فلم ڈریکٹر
گٹھ:پنجابی لوک
سردار سوہی

سردار سوہی اک فلم اداکار اتے لکھاری ہن، جو انگریز (2015)، کیری آن جٹا (2012) اتے دی لیجینڈ آف بھگت سنگھ (2002) ورگیاں فلماں لئی جانیا جاندا اے۔ سردار سوہی نے پنجابی فلما وچ لونگ دا لشکارا (1986) دے نال اپنے ابھنی دی شروعات کیتی سی۔

## فلمی سفر
سردار سوہی نے اپنے فلمی سفر دی شروعات وی ہرپال ٹوانا دی فلم ‘لونگ دا لشکارا’ (1983) توں کیتی۔ اسدی دوجی فلم ‘دیوا بلے ساری رات’ نے سردار سوہی نوں ممبئی پہنچا دتا۔ 

## فلموگرافی

## حوالے
1. http://www.imdb.com/name/nm1372094/

2. Filmography – https://in.bookmyshow.com/person/sardar-sohi/12274/filmography
گٹھ:اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
انگریز (فلم)

**انگریز**   اک پنجابی فلم اے جو سمرجیت سنگھ ولوں ڈاریکٹ کیتی گئی اے۔ اس فلم وچ امریندر گل، ایمی ورک، بِنو ڈھلوں، ادتی شرما، سرگن مہتہ اتے سردار سوہی ورگے اداکاراں نے کردار ادا کیتی اے۔ اس فلم دی پٹکہانی امبردیپ سنگھ ولوں لکھی گئی اے۔

ایہہ 1940ویاں دے پینڈو پنجاب دی پیشکاری کردی اے جو اک خاندانی فلم اے۔ فلم دے سارے اداکاراں نے 1945 دے ویلے دے ٹھیٹھ پاتراں ورگا کردار نبھایا اے۔ انگریز دی کہانی امبردیپ سنگھ ولوں لکھی گئی اے جسنے ہمیشہ توں ہی پنجاب دے سبھچار تے' کم کرن دی کوشش کیتی اے۔ فلم دی شوٹنگ راجستھان اتے پنجاب دے پینڈو علاقیاں وچ 40 دناں وچ ہوئی سی جس وچ نونیت مصر نے سنیمکار دا رول ادا کیتا۔ جتندر شاہ نے فلم وچ سنگیتکاری کیتی۔

انگریز سنیما گھراں وچ 31 جولائی 2015 نوں رلیز ہوئی سی۔ انگریز نوں لوکاں اتے سمکھاکاراں ولوں چنگیاں سمیکھیاواں ملیاں۔ سارے اداکاراں اتے میمبراں نوں بہت ہلا شیری  ملی۔ انگریز نے سنیما گھرا وچ ₹30.7 کروڑ روپئے دا وپار کیتا اتے سبھ توں ودھ کماؤن والیاں پنجابی فلماں وچ شامل ہو گئی۔ انگریز پی ٹی سی اوارڈس وچ 22 ایوارڈاں لئی نامزد ہوئی جس چو اس نے 11 جتے جس وچ سبتوں ودھیا فلم ،سبتوں ودھیا ڈائریکٹر، سبتوں ودھیا اداکار اتے سبتوں ودھیا اداکارہ دا ایوارڈ وی شامل سن۔

## اداکار اتے پاتر-ونڈ
*امریندر گل- انگریز سنگھ جاں گیجا
*ادتی شرما- ماڑو
*ایمی ورک- حاکم
*سرگن مہتہ- دھن کور
*بِنو ڈھلوں- اسلم
*سردار سوہی- ماڑو دا پیؤ

## حوالے

گٹھ:پنجابی فلماں
ایمی ورک

**ایمی ورک** اک پنجابی گلوکار  اتے اداکار اے۔ اسنوں پنجاب دے سبھ توں ودھیا گائک  اتے اداکار  وچوں منیا گیا اے۔ ایمی ورک نے پہلی وار پنجابی فلم انگریز وچ کم کیتا۔ اسنوں نکا ذیلدار اتے قسمت فلم وچ مکھّ کردار نبھاؤن لئی جانیا جاندا اے۔

اسنے سنگل ٹریک نال اپنا گائکی دا سفر شروع کیتا، جو اک بہت ہی بااثر ٹریک ثابت ہویا۔ بعد وچ اسنے "یار عملی" اتے "جٹّ دا سہارا" ورگے ہور گانے کیتے جنہاں نے اس نوں دنیا بھر وچ پنجابی سنگیت صنعت وچ پرچلت کیتا۔ اس دی پہلی ایلبم "جٹیزم" 2013 وچ رلیج ہوئی، جس نوں پی۔ٹی۔سی۔ سنگیت اوارڈ وچ سال دی سبتوں ودھیا ایلبم دا اعزاز ملیا سی۔

اس نے 2015 وچ سپرہٹّ پنجابی فلم انگریز وچ امریندر گل نال اپنے اداکاری دے کیریئر دی کردار نبھایا سی۔ اس فلم وچ اسدے کردار لئی اس نے پی۔ٹی۔سی۔ پنجابی فلم ایوارڈز وچ بیسٹ ڈیبیو ایکٹر اوارڈ جتیا سی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی سنگیت
دیساں دی لسٹ بلحاظ سونے دی پیداوار

thumb|عالمی طلائی پیداوار
ایہ فہرست ممالک بلحاظ پیداوار طلا اے۔

## اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:سونے دی کانکنی
طلا
گٹھ:لسٹاں
گڑھوال بادشاہت

** گڑھوال ریاست** (Garhwal Kingdom)
()/() شمال مغربی اتراکھنڈ، بھارت وچ واقع راجپوت خاندان دی اک نوابی ریاست سی۔

## گڑھوال راج
گڑوال راج (گڑوال راج) بھارت دے اتراکھنڈ دے پھلار کھیتر دے مغربی حصے وچ پرانے ویلے وچ اک راج سی، ایہہ 1358ء وچ قائم اک ریاستی راج سی، جس نوں 1803 وچ گورکھیاں ولوں رکھیا گیا سی۔ چھوٹے ٹہری دے گٹھن نال 1815 وچ اینگلو-نیپالی جنگ اتے سگولی دا معاہدہ توں بعد  ، گڑھوال راج نوں بحال کیتا گیا سی، جس نوں 1949 وچ بھارت وچ شامل کیتا گیا سی۔ [1]

## اتہاس
روائتی طور تے، اس کھیتر دا ذکر وکھ وکھ ہندو گرنتھاں وچ کیدار کھنڈ طور آیا اے ۔ گڑوال کھتریاں دا راج سی۔ دوجی صدی ق م کنڈا راج دے آلے دوآلے وی ترقی یافتہ۔ بعد وچ ایہہ علاقہ کٹییاں دے راجیاں دے راج ماتحت سی، جنہاں نے 6 ویں صدی ای۔ توں 11 ویں صدی تک کٹیور گھاٹی، بجناتھ، اتراکھنڈ توں کماؤں اتے گڑوال کھیتر توں راج کیتا سی، بعد وچ کجھ راجیاں نے کماؤں وچ راج کرنا شروع کیتا، اسے ویلے، گڑوال   کئی چھوٹیاں-چھوٹیاں ریاستاں وچ ونڈیا گیا سی، اسے ویلے اک چینی یاتری ہوانسانگ، جس نے 629ء وچ ایتھے دا سفر کیتا۔

823ء  وچ جدوں مالوا کنکپال دے شہزادہ بدریناتھ مندر دی یاترا تے آئے، تد راجا بھاننو پرتاپ نال ملن پچھوں قائم کیتا گیا، جو چندپور گڑھی دے آگوُ سن۔ بعد وچ راجا بھانو پرتاپ نے شہزادے دا اپنی بیٹی نال ویاہ کروا لیا اتے بعد وچ اپنا راج، قصبے، شہر وغیرہ نوں کانکپال نوں سونپ دتا۔ کنکپال اتے پندر شاہ دے جانشیناں نے ہولی ہولی 52 چھوٹے سارے آزاد (گڑھ)  جت لئے ہن اتے اگلے 915 سالاں تک گڑوال راج اتے 1803ء تک راج کیتا۔
## بیرونی جوڑ
* Garhwal princely state
* Genealogy of Tehri Garhwal (princely state) at *[[Queensland University]]*۔
* Garhwali songs and uttrakhand folk songs 

گٹھ:راجپوت
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
ریاست جے پور

**ریاست جے پور** (Jaipur State) ہندوستان دی اک نوابی ریاست سی۔ ایہ جے پور شہر تے ارد گرد دے علاقےآں تے مشتمل سی۔

thumb|سٹی پیلس، جے پور

Transliteration text

## جے پور دے مہاراجہ
* جگت سنگھ
* بھارمل
* بھگونت داس
* جے سنگھ اول
* جے سنگھ دوم
* جے سنگھ سوم
* برجندھی
* مادھو سنگھ اول
* مادھو سنگھ دوم
* مان سنگھ اول
* مان سنگھ دوم
* رام سنگھ اول
* مہاراجہ رام سنگھ دوم
* بشن سنگھ
* کمار پدم نابھ سنگھ
* رام سنگھ دوم

 
## ایہ وی ویکھو
* جے پور دی تریخ
* کچھواہا
## حوالے

## باہرلے جوڑ

*  

 
گٹھ:1128 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1947 وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:  جے پور دی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:راجپوت
گٹھ:راجستھان دیاں نوابی ریاستاں
گٹھ:ہندوستان وچ بارہویں صدی دیاں تاسیسات
گٹھ:ایشیا وچ 1128 دیاں تاسیسات
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
حران دی لڑائی

**حران دی لڑائی** 53 ق م وچ رومی جمہوریہ اتے پارتھی سلطنت دے وچکار ، حران قصبے دے نیڑے لڑی گئی سی۔ پارتھی جنرل سریننے فیصلہ کن روپ وچ ودھیا رومی حملہ آور فوج نوں جہڑی دتامارکس لسینیئس کراسس دے ماتحت سی نوں ہرا دتا ۔ اس لڑائی نوں عام طور تے رومی اتے پارتھی سلطنتاں دے وچکار سبھ توں پرانیاں اتے سبھ توں اہم لڑائیاں وچوں اک دے روپ وچ دیکھیا جاندا اے اتے رومن اتہاس وچ سبھ توں ودھ کچلیاں ہاراں وچوں اک اے۔

## حوالے
* 

## ہور پڑھو
* A.D.H. Bivar, "The Campaign of Carrhae," in *The Cambridge History of Iran* (Cambridge University Press, 1983) vol. 3, pp.&nbsp;48–56, limited preview online۔
* Gareth C. Sampson, *The Defeat of Rome: Crassus, Carrhae, and the Invasion of the East* (Barnsley: Pen & Sword Military, 2008)، ۔
* Martin Sicker, "Carrhae," in *The Pre-Islamic Middle East* (Greenwood Publishing Group, 2000)، pp.&nbsp;149–51 online.
* Philip Sidnell, *Warhorse: Cavalry in Ancient Warfare* (Continuum, 2006)، pp.&nbsp;237–42, detailed discussion of the battle from a cavalry perspective, limited preview online.

## باہرلے جوڑ
The only two ancient records of the battle:
* Plutarch's *[[Parallel Lives|Life of Crassus]]*، 23–27 (Online)
* Cassius Dio's *Roman History*، 40:21–24 (Online)

Other related sites:
* Battle of Carrhae  at Livius.org
* Battle of Carrhae at *HistoryNet*
* Battle of Carrhae, 53 BC at *Gates of Nineveh*

گٹھ:ایران دی تریخ
گٹھ:پارتھی سلطنت
گٹھ:اٹلی دی تریخ
گٹھ:رومی سلطنت
راحستھان دی لڑائی

thumb|300px|قنوج مثلث
سن ۷۳۸ء وچ لڑیاں گئیاں کئی لڑائیاں دی لڑی نوں راجستھان دے لڑائی کہندے ہن ۔ انہاں لڑائیاں وچ ہندواں دے اتحاد نے حملہ آور  عرب فوجاں نوں سندھ دریا دے مشرقی حصہ ولوں پچھے دھکیلدے ہوئے اس حصہ نوں عرباں دے اثر ولوں آزاد کر دتا سی ۔ اخیر لڑائی حال سندھ اتے راجستھان دی سرحد اتے کسے  تھاں اُتے ہوئی سی ۔ عرب فوج نے سندھ اتے قبضہ کر لیا پر انھاننوں سندھ دریا دے لہندے علاقے تک رکن لئی مجبور ہونا پیا ۔

ہندو فوج گجر پرتیہار راجٹبر دا بپا راول ناگبھٹ پہلا ، دکھن بھارت دے چالکیا راجٹبر دا بادشاہ وکرمادتیہ دوسرا اتے کئی چھوٹے - چھوٹے ہندو راجا سن ۔ عرباں نے فارس نوں بہت گھٹ ویلے وچ بہت گھٹ جتن ولوں جت لیا سی ، اسی ولوں مُتحرک ہوکے عرب فوجاں نے ہندستان اتے حملہ کیتا جس وچ انھاننوں منھ دی کھانی پئی ۔

راجستھان دی لڑائی ( جاں لڑائی دی لڑی ) ، ۷۳۸ عیسوی وچ اوس ویلے دے سندھ - راجستھان دی سرحد اتے ہوئی ۔ اس لڑائی وچ ، گجر - ہندو گنڈھ-جوڑ نے عرب حملہ آوراں نوں ہرایا اتے سندھ دریا  دے مشرقی علاقے توں عرب حملہ آوراں  نوں پچھے دھکیل دتا اتے پورے بھارت دی رکھیا کیتی ۔

## مکھ بھارتی راجا جنہاں نے عرباں اتے فتح لئی یوگدان دتا سی

گجر - پرتیہار راجٹبر دا ناگبھٹّ پہلا 

راشٹکوٹ سامراج دے جیسنہا ورمن

میواڑ دے ہندو سامراج دے باپا راول

## راجستھان دا لڑائی :پس منظر

۷ویاں صدی دے انت تک اسلام اک طاقتور دھرم بنّ گیا سی اتے عرب اک طاقتور فوج ۔ محمد  بن قاسم نے ایران اتے افغانستان اتے قبضہ کر لیا سی ۔ اوہناں دے وارث ، جنید ابن عبد الرحمن المری ، نے ۷۳۰ عیسوی  دی شروعات وچ ہندوستان کھیتر وچ اک وڈی فوج دا اگوائی کیتی ۔ اپنی فوج نوں دو حصیاں وچ ونڈ کے انھاننے دکھن راجستھان ، لہندا  مالوا اتے گجرات دے کئی شہراں وچ لٹ-کھسٹّ کیتی ۔

عرب فوج دی طاقت دا تجربہ کردے ہوئے پرتیہارا راجا ، ناگبھٹّ پہلا  نے راشٹرکوٹ سامراج دے جیسنہا ورمن دے نال متحدہ مورچہ وکھاؤن دا آگرہ کیتا ۔ جیسنہا نے آگرہ قبول کیتا اتے اپنے پتّ اونجنشرآ پلکیسی نوں ناگبھٹّ پہلا  نوں حمایت دین لئی بھیجیا ۔ دوناں فوجاں راجستھان دی سیما اتے پہلاں ولوں ہی لڑائی کر رہی بپا راول دے اگوائی والی راجپوت فوج وچ شامل ہوئی ۔

## راجستھان دی آخری لڑائی اتے نتیجہ
اس لڑائی وچ ۵۰۰۰ – ۶۰۰۰ راجپوت - گجر پیدل فوج اتے گھڑسواروں نے ۳۰٬۰۰۰ ولوں زیادہ عربی فوج دا سامنا کیتا ۔ لڑائی دے دوران بپا راول دے اگوائی والی راجپوت فوج عربی آگو امیر جنید نوں مارنے وچ کامیاب رہی ۔ عرب اتیہاسکار سلیمان دے شبداں وچ ، “مسلماناں نوں نس کے پناہ  لین دا تھاں وی نہیں مل پایا سی ۔ ”

عرباں نوں اپنی ہار ولوں ابرن وچ کافی سماں لگ گیا ۔ جنید دے وارث تمیم ابن زید الابابی نے راجستھان دے خلاف اک نویں لڑائی دی رچنا دی لیکن کسے وی کھیتر اتے قبضہ کرن وچ ناکام رہے ۔ اس پرکار ، بھارتی راجاں دی تیہری صلاح نے گھٹ توں گھٹ اگلے ۲۰۰ سالاں تک عرب حملہ آوراں توں ہندوستان نوں بچایا ۔

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:جنگاں
امجد علی خان

**امجد علی خان** (جم 9 اکتوبر 1945) اک بھارتی کلاسیکل سنگیتکار اے۔ اوہ *[[سرود]]* وادن دا استاد اے۔ خان اک سنگیتک پروار وچ پیدا ہویا سی، اتے 1960 دے بعد قومانتری پدھر تے اپنی کلا دا مظاہرہ کر رہا اے۔ اس نوں 2،001 وچ، بھارت دے دوجے سبھ توں اچے شہری اعزاز، پدم وبھوشن نال نوازیا گیا گیا سی۔ امجد علی خان ولوں بھارتی سنگیت دے کھیتر وچ پاے اپنے بہو ملے یوگدان بدلے کیرل سرکار نے انھاں دا وقاری ایوارڈ سواتی سنگیت انعام نال اعزاز کیتا اے۔

## حوالے

گٹھ:کلاسیکل کلاکار
گٹھ:گلوکار
گٹھ:بھارتی مسلمان
امریکی آزادی اعلان

**امریکہ دی آزادی دا اعلان** (Declaration of Independence) اک سیاسی دستاویز اے جسدے بنیاد اتے انگلینڈ دے 13 شمالی-امریکی ریاستاں نے 4 جولائی، 1776 نوں آپ نوں انگلینڈ توں آزاد اعلان کر لیا۔ ادوں توں 4 جولائی نوں امریکہ وچ قومی چھٹی ہندی اے۔

گٹھ:امریکہ دی تریخ
اگواڈا قلعہ

**اگواڈا قلعہ** اتے اسدا لائیٹ ہاؤس بھارت دے گوا  وچ پوری سلامتی نال سامبھی ہوئی پرتگالی راج ویلے دی تریخی عمارت اے۔ ایہہ قلعہ گوا دی سنکوئیرم بیچ دے کنارے واقع اے جتھوں عرب سمندر وکھائی دندا اے۔

## اتہاس
ایہہ قلعہ 1612 وچ ڈچاں اتے مرہٹیاں اُتے نگرانی رکھن لئی بنایا گیا سی۔ ایہہ پورتگالی قلعہ کنڈولم بیچ دے دکھن وچ منڈووی دریا دے کنارے واقع اے۔ ایہہ قلعہ سمندری جہازاں نوں پانی بھیجن (سپلائی کرن) دا مقصد وی پورا کردا سی اتے اتھوں گزرن والے جہازاں اتھے رک کے پانی بھردے سن۔ اس دے پانی ٹینکر وچ 2،376،000 گیلن پانی جمع کرن دی گنجائش سی جو اس سمے پورے ایشیا وچ سبھ توں ودھ سی۔ اس قلعے دا نام اگواڈا وی اسے کرکے پیا اے کیونکہ پورتگالی وچ اگواڈا *پانی* نوں کیہا جاندا اے۔ اس قلعے وچ اک چار-منزلا لائیٹ ہاؤس وی اے جو 1864 وچ بنایا گیا سی اتے روشنی کرن لئی ورتیا جاندا سی۔ کسے ویلے اس قلعے وچ 79 توپاں ہندیاں سن ۔

## تصویراں


File:Fort Aguada، Goa.jpg|
File:Fort Aguada Goa.JPG|Fort Aguada lighthouse
File:FortAquada1.jpg| Information Plaque
File:FortAquada2.jpg|
File:FortAquada5.jpg|
File:FortAquada4.jpg |
File:Fort Aguada Light House .jpg|
File:Fort Aguada Light House 1.jpg
File:Fortification wall of Auguda Fortress 1 ( Lower ).jpg|Fortification wall of Auguda Fortress (Lower)
File:Fortification wall of Auguda Fortress 4 ( Lower ).jpg|Fortification wall of Auguda Fortress (Lower)
File:Auguda Fortress 2 ( Upper ).jpg|Auguda Fortress (Upper)
File:Auguda Fortress 5 ( Upper ).jpg|Auguda Fortress (Upper)
File:Auguda Fortress 7 ( Upper ).jpg|Auguda Fortress (Upper)
File:Auguda Fortress 8 ( Upper ).jpg|Auguda Fortress (Upper)
File:Auguda Fortress 10 ( Upper ).jpg|Auguda Fortress (Upper)



## باہری کڑیاں
٭ Fort Aguada  – spherical panorama 360.
٭ Fort Agauda & nearby attractions

گٹھ:بھارت دے قلعے
گٹھ:بھارت وچ لائیٹ ہاؤس

گٹھ:بھارت وچ پرتگلی قلعے

## حوالے
افریقہ تے قبضہ لئی بھج دوڑ

"**افریقہ لئی دھکہ-مکی**" (؛ **افریقہ دی ونڈ** جاں **افریقہ اتے فتح** وی آکھیا جاندا اے) 1881 توں 1914 تک دے نویں سامراجیت دے ویلے دوران یورپی طاقتاں ولوں افریقی علاقیاں اتے ہلاّ، قبضہ، کلونیکل اتے چڑھائی کرنا سی۔ 1870 وچ افریقہ دا 10٪ حصہ یورپی پربندھ ہیٹھ سی؛ 1914 ہندیاں ایہہ 90٪ ہو گیا اتے صرف ابیسینیا (اتھوپیا) اتے لائیبیریا آزاد بچے سن۔ 1884 دی برلن کانفرنس، جسنے افریقہ وچ یورپی کلونیکل اتے وپار نوں درست رکھیا، نوں اس کاروائی دی شروعات منیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:افریقہ دی تریخ
کہانی پنجاب (سہ ماہی رسالہ)

**کہانی پنجاب** اک تماہی پرچہ ہے جس نوں پنجابی دے اگھے لیکھک رام سروپ انکھی ولوں شروع کیتا گیا سی۔ اس دا مقصد پنجابی کہانی لئی نویں راہ کھولھنا اتے نویں کہانی کاراں نوں لکھن لئی راغب کرنا سی۔

گٹھ:پنجابی رسالے
کنہیری دیاں غاراں

**کنہیری دیاں گفاواں** ایہہ ممبئی دے مغربی کھیتر وچ وسے بورولی دے شمال وچ واقع ہن۔ ایہہ شبد کرشنگری مطلب کالا پربت توں نکلیا اے جس دے نام تے ایہناں گفاواں دا نام پیا۔ ایہہ گفاواں بدھ کلا نوں درساؤندیاں ہن۔ وڈیاں-وڈیاں چٹاناں نوں تراش کے ایہناں نوں بنایا گیا اے۔ ایہناں گفاواں نوں 10ویں صدی بی۔سی وچ بنایا گیا سی۔


Image:Kanheri steps.jpg|کنہیری ول پوڑیاں
Image:Kanheri-beds.jpg
Image:Kanheri-vihara.jpg|وہارا
Image:kanheri5.jpg|پہاڑی دی بنیاد توں گفا دی مورت
Image:Kanheri4.jpg|گف نمبر: 1
Image:Kanheri steps.jpg
Image:Kanheri6.jpg|گفا نمبر: 3
Image:Kanheri-main-vihara.jpg
File:Kanheri-stupa1.jpg
File:Entrance to Kanheri Caves.JPG|مکھ دوار
File:Buddha in kanheri caves.jpg|بدھ  دا بت


## حوالے

گٹھ:بھارت دے تریخی تھاں
گٹھ:بھارت دا اتہاس
دھاراپوری غاراں

250px|thumb


ایلفینٹا بھارت وچ ممبئی دے گیٹ آف انڈیا توں لگبھگ 12 کلومیٹر دور واقع اک تھاں اے جو اپنی فنی گپھاواں دے کارن مشہور اے۔ اتھے کل ستّ گپھاواں ہن۔ مکھ گفا وچ 26 کھمبھا ہن، جس وچ شو نوں کئی روپاں وچ اکریا گیا ہن۔ پہاڑیاں نوں کٹکے بنائی گئی ایہہ مورتیاں دکھن بھارتی مورتیکلا توں راغب اے۔ اس دا تریخی نام گھارپوری اے۔ ایہہ نام مول نام اگرہارپری ولوں نکلیا ہویا اے۔ ایلفینٹا نام پورتگالیاں ولوں اتھے بنے پتھر دے ہاتھی دے کارن دتا گیا سی۔ اتھے ہندو دھرم دے کئی دیوی دیوترپن کہ مورتیاں ہن۔ ایہہ مندر پہاڑیاں نوں کٹکے بنائے گئے ہن۔ اتھے بھگوان شنکر دی نوں وڈی - وڈی مورتیاں ہن جو شنکر جی دے وکھرے روپاں اتیکریاواننوں وکھاندیاں ہن۔ اہیاں وچ شو دی ترمورتی پرتیما سبھتوں آکرشک اے۔ ایہہ مورتی 23 جاں 24 فٹ لمبی اتے 17 فٹ اچی اے۔ اس مورتی وچ بھگوان شنکر دے تن روپاں دا چترن کیتا گیا اے۔ اس مورتی وچ شنکر بھگوان دے منہ اتے انوکھا گمبھیرتا وکھدی اے۔

دوجی مورتی شو دے پنچمکھی ربّ روپ کیتی اے جس وچ امن اتے سومئتا دا راج اے۔ اک ہور مورتی شنکر جی دے ادھی تیویں روپ کیتی اے جس وچ فلسفہ اتے کلا دا سندر سنجوگ کیتا گیا اے۔ اس پرتیما وچ پرکھ اتے قدرت دی دو مہان طاقتاں نوں ملیا دتا گیا اے۔ اسوچ شنکر تنکے کھڑے وکھائی گئے ہن اتے اوہناں دا ہتھ ابھئے مدرا وچ وکھایا گیا اے۔ اوہناں دی جٹا ولوں گنگا، جمنا اتے سرسوتی دی تردھارا وگدی ہوئی چترت کیتی گئی اے۔ اک مورتی سداشو دی چومکھی وچ گولاکار اے۔ اتھے شو دے بھیرو روپ دا وی سندر چترن کیتا گیا اے اتے تانڈو ناچ دی مدرا وچ وی شو بھگوان نوں وکھایا گیا اے۔ اس مورت وچ رفتار اتے ابھنئے اے۔ اس کارن کئی لوکاں دے وچار ولوں ایلپھینٹا دی مورتیاں سبھتوں چنگی اتے خاص منی گئیاں ہن۔ اتھے شو اتے پاربتی دے ویاہ دا وی سندر چترن کیتا گیا اے۔ 1987 وچ یونیسکو ولوں ایلیپھینٹا گپھاواں نوں دنیا امانت اعلان کیتا گیا اے۔

ایہہ پاشان - شلپت مندر گروہ لگبھگ 6،000 مربع فٹ دے کھیتر وچ پھیلیا اے، جس وچ مکھ ککش، دو پارشو ککش، پرانگن اتے دو گون مندر ہن۔ اس شاندار گپھاواں وچ سندر ابھاراکرتییاں، شلپاکرتییاں ہن اتے نال ہی ہندو بھگوان شو نوں سمرپت اک مندر وی اے۔ ایہہ گپھاواں ٹھوس پاشان ولوں کٹّ کر بنائی گئیاں ہن۔ ایہہ گپھاواں نونویں صدی ولوں تیرھویں صدی تک دے سلہارا خاندان (8100–1260) دے راجاواں ولوں نرمت بتائیں جاتیں ہن۔ کئی شلپاکرتییاں مانئکھیت دے راشٹرکوٹ خاندان ولوں بنوائیں ہوئیاں ہن۔ (حال کرناٹک وچ)۔

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:زمینی تغیرات
گٹھ:جغرافیہ تے علاقہ جات
گٹھ:بھارت دے تریخی تھاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
مہاراجہ اگرسین

**مہاراجہ اگرسین** دا جم پرتاپ نگر دے راجا بلبھ دے گھر ہویا سی۔ کیہا جاندا اے کہ مہاراجہ اگرسین دا جم جموں نریش راجا ہری ورما دی 21ویں پیڑھی وچ ہویا سی۔ راجا ہری ورما مہاراجہ لوَ دے ٹبر وچوں سن۔ آپ اہنسا دے پجاری اتے امن  دے سفیر سن۔
## بچپن
اگرسین نے بچپن وچ ہی ویداں، شاستراں، استراں-ہتھیاراں، سیاست اتے مطلب پالیسی دا علم حاصل کر لیا سی۔ سارے کھیتراں وچ قابل بنن توں بعد ایہناں دا ویاہ ناگاں دے راجا کمد دی پتری مادھوی نال ہویا۔
راجا بلبھ نے سنیاس لے کے اگرسین نوں راج-حصہ سونپ دتا سی۔ آپ نے بڑی نپنتا نال راج دا چلاون کردے ہوئے اس دا پھلار کیتا اتے پرجا دے ہتاں لئی کم کیتا۔
## وردان
مہاراجہ اگرسین مذہبی پرورتی دے مالک سن اتے دھرم وچ اوہناں دی ڈونگھی رچی سی۔ اوہناں نے اپنے جیون وچ دیوی لچھمی توں ایہہ وردان حاصل کیتا کہ جدوں تک اوہناں دے کل وچ لچھمی دیوی دی ارادھنا ہندی رہیگی، ادوں تک اگرکل دھن تے امیری نال خوش حال راے گا۔ 
## ونشز
مہاراجہ اگرسین دے 17 پتر ہوئے، جنہاں توں 17 گوتاں چلیاں، جنہاں دے ناں ایہناں دے ناواں تے ہی رکھے گئے۔ ایہناں دے 17 پتر راجاں سشو ناگ مگدھ نریش دے 9ویں پتر واسکی دیاں 17 دھیاں نال ویااے گئے۔
## گوت
مہاراجہ اگرسین دے ستاراں پتراں توں ستاراں گوت جو ایہہ ہن: گرگ، بانسل، بندل، بھندل، دھرن، ایرن، گوئل، جندل، کانسل، کچھل، مدھوکل، منگلء، متل، ننگل، سنگھل، ٹائل، ٹنگل آدی۔

## باؤلی
مہاراجہ اگرسین نے باؤلی دا اساری جو بھارتی ولوں امارتساج دا اک نمنا منیا اے ایہہ 60 میٹر لمبی اتے 15 میٹر چوڑی اے جو کناٹ پیلیس دے نیڑے نویں دلی وکھے بنی ہوئی اے دا اساری مہابھارت دے ویلے کروایا|  

## باہرو لوکاں لئی مقصد
مہاراجہ اگرسین نے اپنے راج وچ باہر توں آ کے وسن والے پریواراں لئی ایہہ حکم جاری کیتا کہ جو وی پروار اوہناں دے راج وچ وسنا چااے، اس نوں اس راج دا ہر انسان اک سکہ اتے اک جوڑا اٹّ بھیٹ کریگا تاں کہ کوئی وی انسان راج وچ غریب نہ راے۔ ایہہ وی انتظام کیتی گئی کہ کسے وی انسان دی جیکر مالی ہانی ہندی اے تاں اوہ راجے توں قرضہ لے سکدا اے اتے خوش حال ہون تے اس نوں واپس دے سکدا اے۔

## ٹکٹ جاری ہوئی
بھارت سرکار نے مہاراجہ اگرسین دی 5100ویں جیئتی ویلے 1976 وچ اوہناں دے اعزاز وچ ٹکٹ زاری کیتا۔
## یگّ اتے دسواں دسود
مہاراجہ اگرسین نے 18 یگّ کیتے سن۔ اس ویلے ہر انسان ربّ دے نام اتے اپنے راج تے مذہبی کارجاں لئی آمدن دا دسواں حصہ کڈھدا سی۔ راج دا ہر انسان اپنا گزارا وپار زریعاں راہیں کردا سی پر مصیبت آؤن تے سارے طبقےآں دے لوک جنگ لئی تیار ہو جاندے سن۔ ایہہ مہاراجہ اگرسین دی وچاردھارا دا اثر ہی اے کہ اج وی اگروال بھائیچارے دے لوک شاکاہاری، اہنسک اتے دھرم نوں پرنائے ہوئے ہن۔
## ہور ویکھو

*اگرسین دی باؤلی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*Maharaja Agrasen  at agrasen.com

*Maharaja Agrasen  at agrasen.com
*Introduction at agroha.com
*Detailed information  at maharajaagrasen.com
*About Maharaja Agrasen، Agroha، Agroha Dham، Aggarwal Gotra  at vaishsamaj.com
گٹھ:مہاراجہ
گٹھ:مذہبی لوک
گٹھ:بھارت دا اتہاس
انوپگڑھ نہر

**انوپگڑھ نہر**، راجستھان دے شمالی ضلعےآں انوپگڑھ تے بیکانیر دے علاقے وچ کھیتی باڑی تے پیݨ والے پاݨی دا سروت اے۔ 
ایہ اندرا گاندھی نہر وچوں نکلدی اے۔

## حوالے

گٹھ:راجستھان دیاں نہراں
گٹھ:بھارت دیاں نہراں
کاکوری ڈکیٹی

**کاکوری کانڈ جاں ڈکیٹی** انقلاب کاری نوجواناں نے دیس دے وکھ وکھ حصیاں وچ تنظیم قایم کر کے انگریزی سرکار خلاف ہتھیاربند کاروائیاں راہیں جدوجہد کیتا جویں ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسی ایشن نے 1936 تک انگریزاں خلاف اہم کاروائیاں کیتیاں تے انگریزاں نوں بھارت چھڈن لئی مجبور کر دتا۔ اس تنظیم دی اک اہم کاروائی 9-10 اگست دی رات نوں کاکوری لاگے ریلگڈی روک کے سرکاری خزانہ لٹن دی سی۔ اس نوں اتہاس وچ کاکوری ڈکیتی کانڈ کیہا جاندا اے۔
## واقعہ
انقلاب کاریاں نوں اپنے جدوجہد لئی ہتھیار خریدن واسطے پیسے دی لوڑ سی۔ اس کم لئی جتھیبندی ولوں شاہوکاراں جاں ظالم ذمینداراں نوں لٹن دی تھاں سرکاری خزانے لٹن نوں پہل دتی جان لگی۔ اسے سکیم تحت دس انقلاب کاری نوجواناں نے 9 اگست، 1925 دی رات نوں سہارنپور توں لکھنؤ جا رہی ریلگڈی نوں کاکوری دے تھاں اتے روک کے اس وچ رکھیا سرکاری خزانہ لٹّ لیا۔ ایہناں نوجواناں وچ راجندر لاہڑی ، سچندر ناتھ بخشی، چندر شیکھر آزاد، کیشو چکرورتی، بنواری لال رائے، اشفاق اللہ خان تے مراری لال تے رام پرشاد بسمل شامل سن۔ خزانے والا صندوق توڑ کے 14000 روپئے دی رقم نوں تن پنڈاں وچ بنھ کے نوجوان بناں روک ٹوک لکھنؤ ول چلے گئے۔ انت 17 دسمبر، 1927 نوں راجندر ناتھ لہری گونڈا جیل وچ تے دو دن بعد 19 دسمبر روشن سنگھ نینی (الہ آباد)، اشفاق اللہ خان فیض آباد جیل اتے رام پرساد بسمل گورکھپور جیل وچ ہسدیاں ہسدیاں پھانسی چڑھ گئے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی انقلاب کاری
گٹھ:بھارت دی تریخ
راجندر لاہڑی

**راجندر لاہڑی** (بنگالی: ، 23 جون 1901–17 دسمبر 1927) بھارت دے آزادی لڑائی دے اہم آزادی سپہ سالار سن۔ جوان انقلابی لاہڑی دی مشہوری کاکوری کانڈ دے اک پرمکھ ملزم سن۔

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
شنگو دریا

**دریائے شنگو** (انگریزی: Shingo River)، سرو دریا دا اک معاون دریا اے تے گلگت بلتستان تے لداخ دے علاقےآں وچ وگدا ا‏‏ے۔ 
ایہ دریا گلگت بلتستان چوں نِکݪدا اے تے ضلع کارگل وچ وَگدا اے جِتھے ایہ دریائے دراس وچ جا مِݪدا اے۔ مشترکہ دریا دریائے سرو دا پاݨی حاصل کردا اے تے فیر توں  بلتستان وچ وَگدا اے۔

## گُزرگاہ
دریا منی مرگ دے شمال وچ ضلع استور وچ چھوٹا دیوسائی دے میدانی علاقےآں توں نِکݪدا اے فیر مشرق دی طرف وَگدا اے۔ دریائے شگر، جو شمال وچ دیوسائی نیشنل پارک وِچوں نِکݪدا اے، اوہ وی مشرق وچ وَگدا اے تے ضلع کارگل وچ کاکسار پنڈ وچ، شنگو دریائے دراس ناݪ مِݪ جاندا اے۔  جو زوجیلا پاس دے کوݪوں نِکݪدا اے تے شمال مشرق دی طرف وَگدا اے۔ شنگو دا بہاؤ فیر دوگݨا ہو جاندا اے۔ مُشترکا دریا کارگل توں 7 کلومیٹر شمال وچ کھرول دے پنڈ تک مشرق دی طرف وَگدا اے، جِتھے ایہ شمال-شمال مشرق وچ وگݨ لئی 90 ڈگری دا موڑ بݨاؤندا اے۔

کھرول وچ وی دریائے سرو، دریائے دراس/شنگو ناݪ مݪ جاندا اے تے مؤخر الذکر دریائے سرو دے چینل توں گُزردا اے جَد ایہ شمال دی طرف مُڑدا اے۔ ایہ مُشترکا دریا بلتستان دے ضلع کھرمنگ توں گُزردا اے، کھبے پاسے اولڈنگ دے کافی پنڈ توں گُزردا اے۔

دریائے شنگو لداخ دے دیگر دریاواں توں زیادہ صاف اے کیونکہ ایہ برف پگھلݨ ناݪ بݨدا اے۔

## ماحول
دریائے شنگو گلگت بلتستان تے لداخ دے درمیان وچ اے۔ گلاری ایہدے کنارے دا سبھ توں وڈا قصبا اے۔ اک سڑک دریا دے ناݪ ناݪ چلدی اے، جو کارگل تے ضلع استور نوں جوڑدی اے۔ ضلع کارگل وچ دریائے شنگو دراس دی وادی، کشمیر تے لداخ نوں جوڑن والی  شاہراہ اُتے مشتمل اے۔ بلتستان وچ دوبارا داخل ہوݨ توں بعد اوہدی وادی شنگو ریور روڈ نوں سہارا دیندی اے، جیہنوں کارگل-سکردو روڈ وی کہیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:گلگت بلتستان دے دریا
گٹھ:ضلع استور
گٹھ:لداخ دے دریا
میاں چنوں

**مياں چنوں** پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال دی تحصیل میاں چنوں وچ واقع شہر اے ۔ ایہ تحصیل میاں چنوں دا راجگڑھ وی اے۔

قومی شاہراہ (N-5) ایس شہر دے درمیان چوں گُزردی اے تے ایہنوں لہور، اسلام آباد، پشاور، کراچی تے پاکستان دے دوسرے وڈے شہراں نال ملاؤندی اے۔

مياں چنوں ریلوے اسٹیشن پاکستان ریلوے دی کراچی - پشاور مرکزی ریلوے لائن اُتے مياں چنوں دے درمیان واقع اے۔ ایتھے ساریاں ایکسپريس ٹریناں رُکدیاں نیں۔

## میاں چنوں دا نام
بابا میاں چنوں دی وجہ توں ایہ نام ملیا۔ ایہناں بزرگاں دا مزار ایتھے موجود اے۔ 1918 وچ انگریز، بانیرجر نے نقشے دے تحت شہر دی بنیاد رکھی ۔ غلا منڈی، تعلیمی و طبی مراکز، فروٹ منڈی ، پارک ، پبلک لائبریری ، مسج د، کلیسا تے گردوارا سرکاری طور تے بنائے گئے نیں ۔ 1919 وچ ایہ علاقہ نوٹیفائیڈ ایریا قرار دتا گیا ۔ 1938 وچ ٹاؤن کمیٹی ، 1975 وچ میونسپل کمیٹی تے پہلی جولائی 1985 نوں تحصیل دا درجا مِلیا ۔ شہر دی آبادی اک لکھ دے لگ بھگ اے ۔ لہور توں 250 کلو میٹر، کراچی توں 1050 کلو میٹر تے خانے وال توں 45 کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع آ ۔ بھارتی ادیب خشونت سنگھ دا بچپن ایتھے گزریا سی ۔ تحصیل وچ مغل، مہر ارائیں، کاٹھیا، سادات، راجپوت، جٹ برادریاں آباد نیں۔

## ہور دیکھو
غلام حیدر وائیں

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع خانیوال
احمد بن فضلان

**احمد بن فضلان** اک عرب سفیر دا سیکریٹری سی جسنوں عباسی خلیفہ المقتدر نے دسویں صدی عیسوی (921) وچ بغداد توں روس بھیجیا سی۔ 1923 وچ اس دا گم شدہ سفر نامہ مشہد (ایران) دے آستانہ قدس میوزیئم توں دریافت ہویا جس توں قدیم روس دے بارے وچ قیمتی معلومات ملیاں۔

thumb|وائیکنگ سردار دی تدفین دا اک منظر۔ میت نوں جہاز سمیت غرق کر دتا جاندا سی۔
thumb|روسیاں تے خزریاں دے درمیان غلاماں دی تجارت
## بیرونی ربط
* شمال وچ اجنبی - احمد بن فضلان۔ ابوشامل (اردو وچ)

## ہور ویکھو
* وولگا بلغاریہ
* تاتارستان

گٹھ:بغداد دے مصنفین
گٹھ:دسویں صدی دیاں پیدائشاں
گٹھ:دسویں صدی دیاں عراقی شخصیتاں
گٹھ:دسویں صدی دیاں موتاں
گٹھ:دسویں صدی دے مصنفین
گٹھ:عراقی مصنفین
گٹھ:عرب کھوجی
گٹھ:عرب مصنفین
گٹھ:قرون وسطی دے عراقی جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار
گٹھ:مستکشفین ایشیاء
گٹھ:مسلم سیاح
گٹھ:وولگا بلغاریہ
گٹھ:عرب
رنگین دروازہ

**رنگین بُوہا** شہر اورنگ آباد دے قدیم دروازےآں وچوں اک  اے جوکہ  ڈسٹرکٹ کلکٹر دی رہائش گاہ تے  قلعہ ارک توں نزدیک واقع اے۔ قلعہ ارک جوکہ مغل شہنشاہ اورنگ زیب عالمگیر دی رہائش گاہ ہویا کردا سی جدوں شہنشاہ   1680 تا 1707 شہر اورنگ آباد وچ رہائش پزید سن۔

رنگین دروازہ  بہت پرانا  ہونے دی وجہ توں بے حد خراب حالت وچ سی جس دی کچھ عرصہ قبل اورنگ آباد میونسپل کارپوریشن ولوں قومی و ثقافتی ورثہ دے تحفظ دے پیش نظر مرمت کیتی گئی ۔ فی الحال آثار قدیمہ دے تحفظ دے مد نظر دروازہ دے دوناں پاسے راستہ بناکر دروازہ نوں استعمال دے لئی مکمل طور اُتے بند کردیا گیا اے۔

گٹھ:مغل سلطنت دیاں عمارتاں
خان جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش

[thumb|288x288px|[مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش، لاہور]]**خان جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش** (وفات: 23 نومبر 1697ء) عہدِ عالمگیری وچ مغل صوبیدار لاہور تے مغل سالار سن۔ خان جہاں بہادر توں متعلق تاریخی حقائق بہت کم میسر ہوئے نیں البتہ عہدِ عالمگیری دے مؤرخ خافی خان نظام الملک دی تصنیف منتخب اللباب وچ خان جہاں بہادر توں متعلق تاریخی معلومات ملدیاں نیں۔

## [[لاہور]] دی صوبیداری
1680ء وچ لاہور دی نظامت دے سلسلے وچ اِختلاف پیدا ہو گئے سن جنہاں نوں دور کرنے دے لئی مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے مغل شہزادہ محمد اعظم کو لاہور دا صوبیدار مقرر کر دتا۔ بعد وچ اِس منصب اُتے مکرم خان تے سپہ دار خان وی مقرر کیتے گئے۔ 11 اپریل 1691ء نوں خان جہاں بہادر نوں لاہور دی صوبیداری اُتے مقرر کیتا گیا۔
## معزولی
thumb|مقبرہ وچ موجود خانِ جہاں بہادر ظفر جنگ کوکلتاش دی قبر|312x312پکسلخان جہاں بہادر تقریباً ڈھائی سال تک لاہور دی نظامت اُتے مقرر رہیا۔ جون 1693ء وچ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے خان جہاں بہادر نوں لاہور دی نظامت توں معزول کر دتا جس دے بعد خان جہاں بہادر چار سال تک شہنشاہ دے زیر عتاب رہیا۔ ایہ تمام مدت لاہور وچ ہی بسر ہوئی۔

## کردار
خان جہاں بہادر باوقار، فتح نصیب، صاحبِ تدبیر امیر سی۔ خان جہاں بہادر نے 22 بڑی جنگاں وچ فتح حاصل کیتی۔ اِنہاں ساریاں جنگاں وچ خان جہاں بہادر گہرے زخماں دا شکار ہویا مگر ہر جنگ وچ نیک نامی و فتح حاصل کیتی۔

## وفات تے مدفن
ہور ویکھو: **[[مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش]]**

1693ء وچ معزولی دے بعد خان جہاں بہادر غریبی دی زندگی بسر کردا رہیا۔ آخری عمر وچ اوہ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے زیرِ عتاب سی۔ بروز ہفتہ 9 جمادی الاول 1109ھ مطابق 23 نومبر 1697ء نوں خان جہاں بہادر نے لاہور وچ وفات پائی۔ تے خان جہاں بہادر نوں لاہور وچ مغلپورہ دے نزدیک دفن کیتا گیا جتھے بعد وچ اُس دا شاندار مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش دسمبر 1697ء توں 1698ء دے درمیان تعمیر کیتا گیا۔

## ہور ویکھو
* مقبرہ خان جہاں بہادر کوکلتاش

## حوالے

گٹھ:1697 دیاں موتاں
گٹھ:صوبیدار لاہور
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:مغل اشرافایہ
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:مغل صوبیدار
گٹھ:ہندوستان وچ 1691
گٹھ:ہندوستان وچ 1693