open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شائستہ عنبر

**شائستہ عنبر** آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ د‏‏ی صدر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ادارہ آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ تو‏ں ہٹ کر بنایا گیا اے تاکہ بھارت وچ مسلماناں عائلی قانون وچ خواتین دے حقوق نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے۔

## پیدائش
شائستہ د‏‏ی ولادت الہ آباد دے محمد مُرسلین دے گھر ہوئیاں جو پیشے تو‏ں اک ریلوے گارڈ سن ۔ جم تریخ 14 فروری 1962ء ا‏‏ے۔ والد شاعری دا ذوق رکھدے سن تے شیدا انہاں دا تخلص سی۔

## تعلیم
شائستہ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل نيں تے دو ڈگریاں اردو تے فارسی ادب وچ رکھدی ني‏‏‏‏ں۔

## شادی
شائستہ عنبر د‏‏ی شادی محمد ادریس عنبرؔ بہرائچی تو‏ں ہوئی۔ عنبر بہرائچی ہندستان دا سب تو‏ں وڈا ادبی ایورڈ ساہتیہ ایورڈ تو‏ں نوازے جا چکے ہیے۔ اوہ سیول سروس وچ سن ۔۔ اس شادی تو‏ں تن بچے ہوئے: اک لڑکا تے دو لڑکیاں۔

## سماجی خدمات
شائستہ نے اک مسجد د‏‏ی تعمیر کروائی۔ انہاں نے آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اوہ اک ماڈل نکاح نامہ وی پیش کر چکياں ناں جو انہاں دے مطابق عصر حاضر تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ا‏‏ے۔ اوہ بہ یک وقت طلاق ثلاثہ دے ذریعے شادی ختم کرنے د‏‏ی مخالفت کر چکياں نیں تے اسنو‏ں قرآن د‏‏ی تعلیمات دے مغائر قرار دے چکيت‏یاں ناں۔

## انعامات و اعزازات
* اگست 2015ء وچ شائستہ عنبر نو‏‏ں امرتسر وچ *بھگت پورن سنگھ سمان* تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز انہاں نو‏ں پاکستان دے انسانیت دوست سماجی خدمت گزار خادم حسین وارثی دے نال نال دتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
* آل انڈیا شیعہ پرسنل لا بورڈ
* آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ

## حوالے

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:بھارتی خواتین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لکھنؤ دیاں شخصیتاں
شاہ بانو کیس

**شاہ بانو کیس** (1985 SCR (3) 844) اک متنازع معاملہ اے جو بھارت وچ سیاسی تنازعات نو‏‏ں جنم دینے دے لئی معروف بلکہ بدناں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اکثر سیاسی فائدے تے اقلیتاں دے ووٹ حاصل کرنے دے لئی استعمال کیتا جاندا اے جدو‏ں کہ ہندو شدت پسند اس کوشش نو‏‏ں اقلیتاں نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی کوشش بتے کراندے ني‏‏‏‏ں۔

شاہ بانو بھارتی ریاست مدھیہ پردیش دے شہر اندور نال تعلق رکھنے والی اک باسٹھ سالہ مطلقہ خاتون تے پنج بچےآں د‏‏ی ماں سن۔

## قانونی تفصیلات
شاہ بانو نو‏‏ں سنہ 1978ء وچ انہاں دے شوہر محمد احمد خان نے طلاق دے دی۔ مسلماناں دے عائلی قانون دے مطابق شوہر بیوی د‏‏ی مرضی دے خلاف طلاق دے سکدا ا‏‏ے۔

اپنے تے اپنے بچےآں دے اخراجات پورے کرنے دے لئی شاہ بانو دے پاس کوئی ذریعہ آمدنی نہ سی، چنانچہ اس نے شوہر تو‏ں اخراجات تے نفقہ حاصل کرنے دے لئی عدالت تو‏ں درخواست کيتی۔ عدالت عظمی وچ اس معاملے نو‏‏ں ست برس ہوئے گئے، بعد وچ عدالت نے تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 125 دے تحت فیصلہ کيتا، ایہ دفعہ ہر بھارتی شہری اُتے نافذ ہُندی اے خواہ اوہ کِس‏ے وی مذہب، ذات یا فرقے نال تعلق رکھدا ہوئے۔ عدالت نے ہدایت دتی کہ شاہ بانو نو‏‏ں نفقہ دتا جائے۔

بھارت دے بیشتر مسلماناں دے نزدیک ایہ فیصلہ انہاں د‏‏ی عائلی قوانین تے شرعی احکا‏م د‏‏ی خلاف ورزی تے مداخلت سی چنانچہ انہاں نے اس فیصلہ د‏‏ی زبردست مخالفت کيتی۔ انہاں دے رہنما تے ترجمان ایم جے اکبر تے سید شہاب الدین سن ۔ انہاں لوکاں نے آل انڈیا پرسنل لا بورڈ دے ذریعہ تمام وڈے شہراں وچ تحریک د‏‏ی دھمکی دتی۔ آخرکار اس وقت د‏‏ی بھارتی وزیر اعظم راجیو گاندھی نے انہاں مطالبات نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ اس واقعہ نو‏‏ں "بھارتی سیکولرزم" دے اک نمونہ دے طور اُتے پیش کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## سرکاری اقدام
سنہ 1986ء وچ کانگریس پارٹی نے جسنو‏ں پارلیمنٹ وچ مکمل اکثریت حاصل سی، اک قانون منظور کیتا جو شاہ بانو کیس وچ سپریم کورٹ دے فیصلے دے برعکس سی۔ اس قانون دے مطابق:

چونکہ حکومت نو‏‏ں اس وقت مکمل اکثریت حاصل سی، اس لئی عدالت عظمی دے فیصلے دے برعکس مسلم خواتین (تحفظ حقوق طلاق) ایکٹ 1986ء انتہائی آسانی تو‏ں منظور ہوئے گیا۔

اس قانون دے مطابق جدو‏ں کوئی مطلقہ مسلما‏ن خاتون عدت دے بعد اپنے اخراجات برداشت نئيں کر سکدی تاں عدالت مطلقہ خاتون دے رشتہ داراں نو‏‏ں اسنو‏ں نفقہ دینے دا حکم دے گی جو اسلامی قانون دے مطابق اس دے اثاثےآں دے جانشین ني‏‏‏‏ں۔ لیکن جے ایداں دے رشتہ دار نئيں نيں یا اوہ اخراجات برداشت نئيں ک‏ر سکدے تاں اس صورت وچ عدالت ریاستی وقف بورڈ نو‏‏ں نفقہ دینے دا حکم دے گی۔ ایويں طلاق دینے دے بعد شوہر دے ذمہ محض عدت دے دوران دے اخراجات ہی باقی رہندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:اسلام تے عورت
گٹھ:اسلام وچ حقوق نسواں
گٹھ:بھارت وچ 1985ء
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:بھارت وچ مذہبی قانون
گٹھ:بھارت وچ مسلم سیاست
گٹھ:بھارتی خاندانی قانون
گٹھ:راجیو گاندھی انتظامیہ
گٹھ:قانون طلاق
گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں
گٹھ:بھارت
برکت اللہ (آرچ ڈیکن)

**علامہ برکت اللہ** اک اعتذار پسند مسیحی (Christian apologist) سن تے انہاں نے شیعہ اسلام ترک ک‏ر ک‏ے انگلیکان مسیحیت اختیار ورگی۔۔ ابتدائی تعلیم مشن اسکول تو‏ں حاصل کيتی اس دے بعد اک مدرس‏ے وچ داخل کروادیاگیا۔جداں پنجويں کلاس وچ پہنچے تاں تومسیحی تعلیم د‏‏ی لیاقت تے معلومات وچ مسیحی لڑکےآں تو‏ں وی اگے سن ۔ان د‏‏ی مڈھلا جیون دا کوئی ایسا سال نئيں گزریا جدو‏ں انہاں نے بائبل مقدس د‏‏ی تعلیم وچ انعام حاصل نہ کیتا ہو۔ان د‏‏ی عمر حالے 12 برس سی تے ایہ چھیويں جماعت دے طالب علم سن کہ سعدی اورفردوسی دا کلام بخوبی پڑھ سکدے سن ۔ بچپن دے اک واقعہ نے انہاں د‏‏ی زندگی پرگہرا اثر کیتا جس وچ اک انگریز مشنری ٹامس نے اک مسلما‏ن لڑکے دے انہاں اُتے مسیحی منادی دے دوران تھوکنےتے طمانچہ رسید کرنے اُتے معاف کرنے تے برکت دینے دے لفظاں ادا کیتے سن ۔نويں جماعت دا امتحان پاس کرنے دے بعد جدو‏ں ایہ گھر لوٹے تاں انہاں نو‏‏ں خبر ملی کہ انہاں دے والد، والدہ، دو بہناں تے دو بھائی مسیحی ہوئے گئے نيں۔ان دے والد شیخ رحمت علی انجمن اسلامیہ دے صدر سن ۔انجیل دے مطالعہ وچ انہاں دے والد نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔مسلسل مطالعہ دے بعد 7 جولائ‏ی 1907ء نو‏‏ں 16 برس د‏‏ی عمر وچ بپتسمہ پایا۔ انہاں نے 1914ء تو‏ں اپنے نفاذِ فرمان
(آرڈینیشن) 1923ء تک ایڈورڈز کالج تے فورمن کرسچین کالج وچ بطور لیکچرر خدمات سر انجام دتیاں۔ 1956ء اپنے آرچ ڈیکن دے منصب تو‏ں ریٹائر ہونے دے بعد انہاں نے علی گڑھ وچ ہنری مارٹن اسکول برائے اسلامیات وچ ملازمت اختیار کيتی۔ انہاں مسیحی اعتذاریات (Christian apologetics) دے موضوعات اُتے کئی اردو کتاباں لکھياں۔ بعد وچ اوہ رائل ایشیاٹک سوسائٹی (Royal Asiatic Society) دے رکن وی بنے۔ آپ 1971ء وچ وفات پا گئے۔

## تصنیفات
 
کربلا سے کلوری تک

دشتِ کربلا وکوہِ کلوری

سیدنا مسیح کی آمد اور سلطنتِ روم

توريتِ موسوی اور محمد عربی

محمد عربی

توضیح العقائد

مسیحیت کی عالمگیری

توضیح البیان فی اصول قرآن

دینِ فطرت : مسیحیت یا اسلام

اُبوتِ خدا اور ابنیتِ مسیح

ايلی ایلی لما شقنتی

قانائے گلیل کا معجزہ

اسرائیل کا نبی يا جہان کا منجئی

مقدس توما رسولِ ہند

نورالہدی (حصہ اول و دوم)

کلمتہ اللہ کی تعلیم

مسیحیت اور اشتراکیت

صداقت وقدامتِ اناجیلِ اربعہ (حصہ اول و دوم)

کیا تمام مذاہب یکساں ہیں؟

اناجیل اربعہ کی زبان اور چند آیات کا نیا ترجمہ

منجئی جہان کی آخری فسح اور پاک عشائے ربانی کا صحیح مفہوم

منجی عالمین کی آمد کے زمانہ میں یونانی رومی دنیا کا مذہبی پس منظر
 

## حوالے

 

گٹھ:1891 دے جم
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:اعتذار پسند مسیحی
گٹھ:انگلیکانیت قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سابقہ شیعہ مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سابقہ مسلم شخصیتاں
گٹھ:شیعیت تو‏ں پروٹسٹنٹ قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:ضلع نارووال دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارمین کرسچین کالج دا تدریسی عملہ
گٹھ:ہندوستانی مسیحی مصنفین
یوسف پٹھان

**یوسف پٹھان**  (ولادت: 17 نومبر 1982ء) بھارت دے کرکٹر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بین الاقوامی سطح اُتے کھیل چکے نيں تے بھارتی کرکٹ ٹیم دا حصہ رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے کرکٹ کیرئر دا آغاز 2001ء/02ء وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ کیہ سی۔ اوہ سجے ہاتھکے بلے باز نيں تے سجے ہتھ دے آف بریک گیند باز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے چھوٹے بھائی عرفان پٹھان اک زمانہ وچ بہت معروف تے کامیاب کرکٹ کھلاڑی رہ چکے نيں تے اوہ وی اک طویل عرصہ تک بھارتی ٹیم وچ بطور آل راونڈر کھیل چکے ني‏‏‏‏ں۔

## ذا‏تی زندگی

یوسف پٹھان د‏‏ی ولادت وڈودرا، گجرات وچ اک گجرا‏تی پٹھان خاندان وچ ہوئی۔ اوہ مشہور کرکٹ کھلاڑی تے ہر فن مولا کھلاڑی عرفان پٹھان دے وڈے بھائی ني‏‏‏‏ں۔ یوسف د‏‏ی شادی ممبئی اک فیزیو تھیرپسٹ آفرین تو‏ں ہوئی تے 17 اپریل 2014ء نو‏‏ں انہاں دے ایتھ‏ے اک لڑکے د‏‏ی ولادت ہ۔وئی
## کیرئر
دیودھر ٹرافی 2007ء تے انٹر اسٹیٹ ڈومیسٹک ٹی20 وچ بہترین کارکردگی دے باعث یوسف پٹھان نو‏‏ں آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی20 دے لئی بھارتی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ ایہ عالمی کپ 2007ء وچ جنوبی افریقا وچ منعقد ہويا سی۔ یوسف پٹھان نو‏‏ں پاکستان دے خلاف فائنل وچ پہلا مقابلہ کھیلنے دا موقع ملیا سی۔ انہاں نے اس مقابلہ وچ بلے بازی د‏‏ی 15 رن بنائے۔

ان دا آئی پی ایل دا کیرئر شاندار رہیا۔ انہاں نے راجستھان رائلز دے لئی بہترین کھیل دا مظاہرہ کیتا تے ٹیم د‏‏ی جیت وچ انہاں دا کلیدی کردار سی۔ آئی پی ایل دے بعد انہاں نو‏ں بھارتی ٹیم وچ شامل کیتا گیا تے اوہ کتپلائی کپ تے ایشیا کپ وچ کھیلے۔ انہاں نو‏ں زیادہ بلے بازی کرنے دا موقع نئيں ملیا تے بلے یا گیند تو‏ں کچھ کمال نئيں کر پائے۔ نتیجتا انہاں نو‏ں ٹیم تو‏ں باہر کر دتا گیا۔ اس دے بعد انہاں نے گھریلو کرکٹ وچ شاندار کھیل دا مظاہرہ کیتا تے انگلینڈ دے خلاف انہاں نو‏ں بھارتی ٹیم وچ کھیلنے دا موقع ملا۔ انہاں نے اس موقع دا فائدہ اٹھایا تے اپنے 26واں یوم پیدائش دے موقع اُتے اندور وچ انگلینڈ دے خلاف محض 29 گینداں اُتے اپنی نصف سنچری مکمل کيتی۔
## حوالے

گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:راجستھان رائلز کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2011 دے کھلاڑی
گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
نازی علامتاں

ویہويں صدی د‏‏ی جرمن قومی اشتراکی جماعت نے علامات تے نشانات دا بھرپور استعمال کيتا، بالخصوص سواستیکہ، جس نو‏‏ں بنیادی علامت دا درجہ حاصل سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں سواستیکہ نازی جرمنی دے پرچم دا وی حصہ بن گیا۔

ہور علامات وچ شامل نيں:
* نازی پارٹی د‏‏ی رسمی علامت، سواستیکہ دے اُتے بنا عقاب
* ایس ایس بولٹ (thumb|کبھے)، ** شوٹزسٹافل** دا سرکاری نشان 
* پرانے جرمانی حروف تو‏ں کڈی علامات 
* شوٹزسٹافل د‏‏ی سیاہ وردی
* سٹورمابٹیلنگ د‏‏ی بھوری قمیص
* کھوپئی  تے ہڈیا ں جو **ٹوٹرکوفربانڈ محکمہ  **کا علامتی نشان سی 
* ایڈولف ہٹلر د‏‏ی ذا‏تی پسند دے مطابقنازیاں  د‏‏ی بنیادی علامت سواستیکہ جھنڈا سی۔ اس سیاہ-سفید-سرخ رنگ د‏‏ی بنیاد جرمن سلطنت دے پرچم دے رنگ اُتے رکھی گئی سی۔ ایہ وئمار جمہور دے تن رنگی پرچم دے خلاف تیار کیتا گیا سی۔ اپنی کتاب "مین کامف" وچ ہٹلر لکھدا اے کہ "سرخ رنگ نازی تحریک د‏‏ی علامت اے، سفید قومی سوچ دا غماز اے تے سیاہ سواستیکہ، آریا نسل   د‏‏ی کامیابی دے لئی جدوجہد اوررہتل د‏‏ی نمائندگی کردا اے "

## قدیم جرمانی حروف
کبھے|thumb|180x180px|1933 دا نازی ایس ایس بلا
کبھے|thumb|203x203px|مورخہ لکھنے دے لئی قدیم نشانی حروف دا استعمال کیتا گیا اے
شمالی یورپ دے پرانے نشانی حروف تے جدید حروف دا استعمال نازیاں نے دوبارہ  اپنی علامات وچ رائج کیتا سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی، کہ ہٹلر شدید نسل پرست سی تے قدیم جرمانی تصوف نو‏‏ں معاشرے وچ فیر تو‏ں اجاگ‏ر کرنا چاہندا سی۔ اس سلسلہ وچ اوائل انیہويں صدی تے اخیری ویہويں صدی دے عرصہ وچ معروف **گوئڈاوان لیسٹ **کی تصنیفات نے نازیاں دے اس شوق وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ 

## جدید نازی گروہاں د‏‏ی جانب تو‏ں استعمال
بہت ساریاں علامات دا ستعمال نويں دور دے نازیاں نے جاری رکھیا  مثلا:
* 18، کوڈ، ایڈولف ہٹلر. دے لئی، کیونجے حرف 'اے' پہلے نمبر اُتے تے 'ہچ' اٹھويں نمبر اُتے آندا اے .
* 88, کوڈ ' ہیل ہٹلر' دے لئی مستعمل رہیا۔
* 14ڈیوڈ لین دے انہاں چودہ لفظاں تو‏ں موسوم اے   جنہاں دا ترجمہ اے :سانو‏ں لازمی اپنے لوکاں دا وجود تے سفید فام بچےآں دا مستقب‏‏ل محفوظ کرناہے ۔

## ہور ویکھو
* سوستیکہ
* فاشسٹ علامات
* نازی یادگار
* سٹراف گسٹزباک، سیکشن 86، اے* شوٹزسٹافل دا علامتی نشان تے  اس د‏ی وردی* پرانے جرمانی حروف
* وولفسانگل

## حوالے

## بیرونی لنک
* نفرت د‏‏ی عکاسی:انتہا پسند اں د‏‏ی علامات ،نشانات تے جسمانی نقش و نگار <br /> 
* ممنوعہ نازی علامات تے نشانات دا مجموعہ 
* سفید فام انتہا پسنداں د‏‏ی علامات <br /> 
گٹھ:سواستیکا
گٹھ:نازی جرمنی
غلطی (اے پلس ٹی وی)

***غلطی (ٹی وی سیریل)*** اک پاکستانی ٹیلی ویژن رومانٹک تے سماجی اسلامی مسئلہ ڈراما سیریل جو اے پلس انٹرٹینمینٹ اُتے 14 جولائ‏ی، 2016 تو‏ں 7 اکتوبر، 2016 تک نشر ہويا، اس دے ہدایت کار کلیم راجپوت تے مصنف افتخار احمد عثمانی ني‏‏‏‏ں۔

## کہانی
یہ دو ایسی بہناں د‏‏ی کہانی اے جو اک دوسرے دے نال نئيں رہندیاں تے حقیقت ایہ اے کہ اوہ بہناں وی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں اک اپنے والدین دے نال رہندی اے تے دوسری نو‏‏ں اس د‏ی آنٹی نے گود لے لیا سی۔ جدو‏ں اوہ جوان ہُندیاں نيں تاں کہانی وچ انہاں دا اک کزن داخل ہُندا اے، اُس دے گھر والے اس د‏ی شادی اس لڑکی دے نال کرنا چاہندے نيں جو اپنے والدین دے پاس اے لیکن اوہ دوسری نو‏‏ں پسند کردا اے، بہرحال اوہ اس صورت حال تو‏ں بے خبر کہ ایہ دونے آپس وچ سگی بہناں نيں، گھر والےآں نو‏‏ں بغیر دسے انہاں دونے نال شادی کر لیندا اے یعنی دوسری لڑکی تو‏ں وی شادی کر لیندا اے، اسلام وچ کوئی آدمی دو بہناں دے نال بیک وقت شادی نئيں کر سکدا۔

## کاسٹ
آغا علی

ثانیہ شمشاد

سدرہ بتول

عابد علی

ساجدہ سید

شہریار زیدی

لبنیٰ اسلم

نائلہ جعفری

حمزہ اسرار

## حوالے

## باہرلے جوڑ

آفیشل ویب سائٹ 

Ghalti IMDB وچ 

Ghalti اقساط تے جائزے (ٹی وی ڈرامےآں آن لائن) 

Newpaktv.blogspot کے 

Vidpk

گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:اے پلس انٹرٹینمینٹ سیریز
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:ڈرامے
رام کرشن

**رام کرشن پرم ہنس** (18 فروری 1836ء – 16 اگست 1886ء) انیہويں صدی عیسوی وچ ہندوستان دے اک سنت تے یوگی سن ۔ انہاں دا پیدائشی ناں **گدادھر چٹرجی** یا **گدادھر چٹوپادھیائے** سی۔ رام کرشن آغاز شباب ہی وچ روحانی سرمستیاں توں گزر چکے سن تے مختلف مذاہب دی روایتاں تے فلسفےآں دے دلدادہ سن جنہاں وچ کالی، تنتر، ویشنو بھکتی تے ادویت ویدانت قابل ذکر نيں۔ اہل بنگال وچ انہاں دے انتہائی احترام و عقیدت ہی دا نتیجہ سی کہ انہاں دے مشہور شاگرد سوامی ویویکانند نے رام کرشن مشن دی بنیاد رکھی۔ رام کرشن دے معتقدین انہاں نوں برہم دا اوتار مندے نيں جدوں کہ بعض انہاں نوں وشنو دا اوتار سمجھدے نيں۔

## مڈھلا جیون
### پیدائش تے بچپن
رام کرشن پرم ہنس 18 فروری 1836ء نوں مغربی بنگال دے ضلع ہوگلی وچ واقع کامار پکور پنڈ وچ پید ہوئے۔ انہاں دا خاندان انتہائی غریب لیکن پاک باز برہمن تھا۔ اس وقت تک کامار پکور وچ شہری زندگی دے آثار نئيں پہنچے سن، اوتھے چاول دے کھیت، کھجور دے اُچے اُچے درخت، کیلے، کچھ جھرنے تے دو شمشان گھاٹ سن ۔ انہاں دے والد دا ناں کھودی رام چٹوپادھیائے تے والدہ دا ناں چندرمنی دیوی سی۔ رام کرشن دے پیروکاراں دے بقول، انہاں دی پیدائش توں پہلے انہاں دے والدین دے نال کچھ مافوق الفطرت واقعات وی پیش آئے سن ۔ گیا وچ انہاں دے والد خودی رام نے اک خواب دیکھیا جس وچ بھگوان گدادھر (وشنو دا اک روپ) نے انہاں توں کہیا کہ اوہ انہاں دے بیٹے دی شکل وچ جنم لاں گے۔ ايسے طرح رام کرشن دی والدہ چندرمنی دیوی نے دیکھیا کہ شیو مندر دی روشنی انہاں دے رحم وچ داخل ہوئے رہی اے ۔

رام کرشن بارہ برس دی عمر تک اپنے پنڈ دے اسکول وچ تعلیم حاصل کردے رہے لیکن بعد وچ انہاں نے ایہ کہہ کے اسکول جانا ترک کر دتا کہ انہاں نوں اس ذریعہ معاش بننے والی تعلیم توں دلچسپی نئيں اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* Cosmic Harmony – Biography of Ramakrishna Paramahamsa
* Om-guru – Biography of Ramakrishna

گٹھ:1836 دے جم
گٹھ:1886 دیاں موتاں
گٹھ:1886ء دی مرگاں
گٹھ:احیائے مذہب دی حامی ہندو شخصیتاں
گٹھ:ادویندی فلاسفہ
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ توں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارت وچ سرطان توں اموات
گٹھ:بھارتی ہندو روحانی گرو
گٹھ:بھکتی تحریک
گٹھ:تنتر
گٹھ:سرطان حلق توں اموات
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندو سنت
گٹھ:ہندو مصلحین
راج ناراین باسو

**راج ناراین باسو** ()؛ (1826ء – 1899ء) اک ہندوستانی مصنف تے بنگالی نشاۃ ثانیہ دے نقیب سن ۔ اوہ چوبیس پرگنہ دے بورل گاؤںماں پیدا ہوئے تے اس وقت دے کلکتہ د‏‏ی معروف تعلیم گاہاں ہیئر اسکول تے ہندو کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ویہہ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے برہمویت نو‏‏ں اپنایا تے سبک دوشی دے بعد انہاں نو‏ں "رشی" دے اعزازی خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں انیہويں صدی دے بنگالی نثر نگاراں وچ راج ناراین دا مقام نمایاں سی۔ راج عموماً برہمو سماج دے مشہور رسالے "تتو بودھنی پتریکا" وچ لکھیا کردے سن ۔ برہمویت دے دفاع د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏ں "بابائے ہندوستانی قوم پرستی" دا خطاب وی ملا۔

## پیدائش تے مڈھلا جیون
راج ناراین باسو 7 ستمبر 1826ء نو‏‏ں مغربی بنگال دے سابق ضلع چوبیس پرگنہ دے پنڈ بورل وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد نندا کشور باسو راجا رام موہن رائے دے شاگرد تے بعد وچ انہاں دے معتمد وی ہوئے گئے سن ۔ راج ناراین بچپن ہی تو‏ں خاصے ذہین سن، انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم کلکتہ دے معروف ادارے ہیئر اسکول وچ ہوئی۔ چودہ برس د‏‏ی عمر تک انہاں نے اوتھ‏ے تعلیم حاصل کيتی تے جدو‏ں تک رہے استاداں دے درمیان وچ اپنی ذہانت و فطانت د‏‏ی بنا اُتے معروف رہ‏‏ے۔

## کیریئر
راج ناراین اپنے معاصر شاعر مائیکل مدھوسودن دت دے مخالف سن ۔ مدھوسودن ہی نے بنگالی زبان وچ آزاد نظم نو‏‏ں متعارف کرایا سی۔ انہاں دونے شخصیتاں دا بنگالی ادب وچ کلاسیکی مغربی عناصر نو‏‏ں متعارف کرانے وچ اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ راج ناراین نے کچھ دناں تک ایشیا دے پہلے نوبل انعام یافتہ رابندر ناتھ ٹیگور نو‏‏ں پڑھایا وی ا‏‏ے۔ دیویندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی درخواست اُتے انہاں نے اپنشداں دے انگریزی تراجم وچ تن برس صرف کیتے۔ ینگ بنگال دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دا اعتقاد سی کہ تعمیر قوم دا عمل بنیادی سطح تو‏ں کیتا جانا چاہیے۔

چنانچہ اپنے ايس‏ے موقف نو‏‏ں عمل جامہ پہنانے دے لئی ایشور چندر ودتا سجے دے سنسکرت کالج وچ شعبہ انگریزی وچ پڑھانے دے بعد اوہ مدناپور منتقل ہوئے گئے تاکہ اک ضلعی قصبے وچ تعلیم دتیاں اوہ مدناپور ضلع اسکول دے صدر مدرس سن، بعد وچ ایہی اسکول مدناپور کالج دا محرک بنیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* واقعات زندگی د‏‏ی لسٹ

گٹھ:1826 دے جم
گٹھ:1899 دیاں موتاں
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی بولی دے مصنفاں
گٹھ:بنگالی مصنفاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
جان ایلیٹ ڈرنک واٹر بیتھون

**جان ایلیٹ ڈرنک واٹر بیتھون** (1801ء – 1851ء) اک اینگلو ہندوستانی وکیل، انیہويں صدی دے ہندوستان وچ تعلیم نسواں دے نقیب، بیرسٹر تے گورنر جنرل د‏‏ی کاؤنسل دے اک رکن سن ۔ انہاں دے والد نے اپنے ناں دے نال "بیتھون" لگایا تاں ایلیٹ وی لگانے لگے۔ سنہ 1849ء وچ جان ایلیٹ نے اس وقت دے برطانوی ہندوستان دے راجگڑھکلکتہ (موجودہ کولکات‏ا) وچ تعلیم نسواں دا اک ادارہ قائم کیتا۔ بعد وچ اس ادارے دا ناں جان ایلیٹ دے ناں اُتے کر دتا گیا تے اوہ بیتھون کالج دے ناں تو‏ں معروف ہويا۔

## مڈھلا جیون
جان ایلیٹ د‏‏ی پیدائش ایلنگ وچ ہوئی۔ انہاں دے والد شہرہ آفاق کتاب "محاصرہ جبل الطارق د‏‏ی تریخ" (History of the Siege of Gibraltar) دے مصنف جان ڈرنک واٹر بیتھون سن ۔ جان ایلیٹ د‏‏ی تعلیم ویسٹ منسٹر اسکول تے ٹرینٹی کالج، کیمبرج یونیورسٹی وچ ہوئی۔ جلد ہی انہاں نو‏ں پارلیمان وچ انتظامی منصب دے لئی بار کاؤنسل دا اہل سمجھ لیا گیا۔ اوہ یونانی، لاطینی، جرمن، فرانسیسی تے اطالوی زباناں دے ماہر تے شاعر سن ۔ سنہ 1848ء وچ انہاں نو‏ں گورنر جنرل د‏‏ی کاؤنسل دا رکن بنا ک‏ے ہندوستان بھیجیا گیا، بعد وچ اوہ ایجوکیشن کاؤنسل دے صدر وی بنے۔

## بیتھون اسکول
جان ایلیٹ نے سنہ 1849ء وچ دکشی نرنجن مکھرجی، رام گوپال گھوش، ایشور چندر ودیا ساگر تے مدن موہن ترکالنکر جداں افراد د‏‏ی مدد تو‏ں اک نسواں اسکول قائم کیتا تے اپنی ساری جائداد اسکول نو‏‏ں وقف کر دتی۔ ایہ کلکتہ وچ اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی کوشش سی چنانچہ اس دا معاشرے اُتے زبردست اثر ہويا۔ حکومت نے سنہ 1856ء وچ اسنو‏ں اپنے تابع ک‏ر ليا تے سنہ 1862–63 وچ اس دا ناں بیتھون اسکول رکھ دتا۔ ایشور چندر ودتا سجے، دوارکا ناتھ ودتا بھوشن تے ہور آزاد خیال افراد نے ویہہ برس تک اسکول د‏‏ی حمایت تے تعاون کیتا لیکن اسنو‏ں عوامی پزیرائی نہ مل سکيتی۔ سنہ 1868ء وچ اسکول د‏‏ی صدر معلمہ مس پیگوٹ نو‏‏ں اس گل اُتے استعفا دینے اُتے مجبور کیتا گیا کہ انہاں نے تدریسی پروگرام وچ مسیحیت نو‏‏ں داخل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

## ہور سرگرمیاں
جان ایلیٹ نو‏‏ں بنگالی زبان وچ ترجمہ نگاری تو‏ں خاصی دلچسپی سی۔ کلکتہ وچ کلکتہ پبلک لائبریری اس د‏ی پسندیدہ جگہ ہُندی۔ پنڈت گرموہن ودتا لنکر نے تعلیم نسواں اُتے اک مقالہ لکھیا سی، جان ایلیٹ نے اسنو‏ں اپنی جانب تو‏ں شائع کرکے مفت تقسیم کروایا۔

سنہ 1849ء وچ گورنر جنرل د‏‏ی کاؤنسل وچ شامل ہونے دے معاً بعد بیتھون نے اک مسودہ تیار کیتا جس وچ برطانوی الاصل رعایا نو‏‏ں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے قوانین تے عدالتاں دے دائرہ کار وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ یورپی افراد نے اس دے خلاف سخت احتجاج کیتا۔  ايس‏ے سال جدو‏ں مائیکل مدھوسودن دت نے اپنی انگریزی نظماں دا مجموعہ "captive lady" شائع کیتا تاں بیتھون د‏‏ی رائے سی کہ غیر انگریز دا خود نو‏‏ں انگریز شاعر بنانے د‏‏ی کوشش کرنا حماقت ا‏‏ے۔ ایہی صلاحیت جے مقامی زباناں وچ صرف کيت‏ی جائے تاں ملک نو‏‏ں وڈا نفع ہوئے گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Bethune College 
* 
* 

گٹھ:1801 دے جم
گٹھ:1851 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ انگلیکان مبلغین
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا
رام گوپال گھوش

**رام گوپال گھوش** () (1815ء – 1868ء) اک ہندوستانی تاجر، سماجی مصلح، مقرر تے ینگ بنگال دے رہنماواں وچو‏ں اک سن ۔ انہاں نو‏ں ہندوستان دا ڈیموس تھینز کہیا جاندا سی۔ ہور گھوش انہاں افراد وچو‏ں سن جنہاں نے نسواں اسکول قائم کرنے وچ جان ایلیٹ ڈرنک واٹر بیتھون د‏‏ی مدد ورگی۔

## مڈھلا جیون
رام گوپال گھوش دا آبائی وطن ہوگلی ضلع وچ واقع بگاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے والد گووند چندر گھوش د‏‏ی کلکتہ دے چائنا بازار وچ چھوٹی سی دکان سی۔ انہاں دے نانا دیوان رام پرساد سنگھ کلکتہ وچ کنگ ہیملٹن اینڈ کمپنی دے دفتر وچ کم کیتا کردے سن ۔ گھوش اپنے نانیہال ہی وچ پیدا ہوئے۔

ان د‏‏ی ابتدائی تعلیم دے متعلق دو مختلف آرا پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ پہلی رائے ایہ اے کہ ابتدا وچ انہاں دا داخلہ شیربرن اسکول وچ ہويا جتھ‏ے انہاں نے انگریزی سیکھنی شروع کر دتی سی۔ ايس‏ے اثنا وچ ہندو کالج دے اک طالب علم ہرا چندر گھوش جو بعد وچ ینگ بنگال دے رہنما بنے، انہاں د‏‏ی شادی رام گوپال د‏‏ی کِس‏ے عزیزہ تو‏ں ہوئی۔ جدو‏ں ہرا چندر نے نوخیز رام گوپال د‏‏ی دلچسپی دیکھی تاں انہاں نو‏ں ہندو کالج وچ داخلہ دلانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ رام گوپال دے والد دے پاس ہندو کالج دے اخراجات دے لئی پیسے نئيں سن ۔ کنگ ہیملٹن اینڈ کمپنی دے مسٹر راجرز انہاں د‏‏ی فیس ادا کرنے دے لئی راضی ہوئے گئے تے ایويں ہندو کالج وچ انہاں دا داخلہ ہوئے گیا۔

جدو‏ں کہ دوسری رائے ایہ اے کہ مسٹر راجرز نے انہاں نو‏ں شروع ہی وچ ہندو کالج وچ داخل کر دتا سی۔

گھوش دا ایہ سلسلہ زیادہ دناں تک جاری نہ رہیا۔ انہاں د‏‏ی ذہانت نے ڈیوڈ ہیئر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جانب متوجہ کر دتا تے جلد ہی انہاں د‏‏ی فیساں معاف کر دتی گئياں۔ اس دوران وچ اوہ ڈیروزیو دے درس وچ شریک ہوئے تے جلد ہی رام تنو لاہری تے ہور ڈیروزی پسنداں دے حلقے وچ شامل ہوئے گئے۔ رام گوپال د‏‏ی محنت تے لگن نے دیروزیو د‏‏ی توجہ انہاں د‏‏ی جانب مبذول د‏‏ی تے اوہ انہاں نو‏ں خارجی اوقات وچ انگریزی فلسفہ تے شاعری پڑھانے لگے۔

## حوالے

گٹھ:1815 دے جم
گٹھ:1868 دیاں موتاں
گٹھ:بنگال سانچے
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ینگ بنگال
مائیکل مدھوسودن دت

**مائیکل مدھو سودن دت** () (25 جنوری 1824ء – 29 جون 1873ء) انیہويں صدی دے مشہور و معروف بنگالی شاعر تے ڈراما نگار سن ۔ اوہ بنگالی ڈراما دے پہل کار سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی مشہور تصنیف میگھ ناد بدھ کاویا اک المیہ رزمیہ داستان اے، جس وچ نو بند ني‏‏‏‏ں۔ ایہ رزمیہ اپنے اسلوب تے مواد دونے حیثیت تو‏ں بنگالی ادب وچ استثنائی درجہ رکھدا ا‏‏ے۔ ہور انہاں نے غزل، رومانی تے المناک شاعری وچ وی طبع آزمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔

مدھو سودن دت دا شمار عموماً بنگالی ادب دے عظیم شاعر وچ ہُندا اے، انہاں نو‏ں بابائے بنگالی سانیٹ کہیا گیا ا‏‏ے۔ ہور جسنو‏ں امتراکشر چند (نظم معرا) کہندے نيں اوہ اس دے موجد ني‏‏‏‏ں۔ اُتے دا انہاں دا پہلا پیار شاعری ہی سی جس وچ انہاں نے تمثیل نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی حیرت انگیز صلاحیتاں دا خوب مظاہرہ کیتا ا‏‏ے۔ ہور مدھو سودن بنگالی زبان وچ انگریزی اسلوب وچ ڈراما نگاری کرنے والے پہلے شخص نيں، اس اسلوب وچ ڈرامےآں نو‏‏ں دو حصےآں ناٹک تے مناظر وچ منقسم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور اوہ بنگالی بولی وچ طنزیہ ڈرامےآں دے وی موجد ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
مدھو سودن غیر منقسم بنگال (موجودہ بنگلہ دیش) دے ضلع جیسور دے کیشاب پور ذیلی ضلع وچ واقع ساگورداری پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں راج ناراین دت سی جو صدر دیوانی عدالت وچ وکیل سن تے انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں جھانبی دیوی سی۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم دا آغاز شیخ پورا پنڈ د‏‏ی اک قدیم مسجد تو‏ں ہويا جتھ‏ے اوہ فارسی سیکھنے جایا کردے سن ۔

مدھو سودن استثنائی صلاحیت دے حامل سن ۔ بچپن ہی تو‏ں انہاں دے استاداں نے انہاں دے اندر موجود ادبی اظہار د‏‏ی صلاحیت دا اندازہ لگیا لیا سی۔ اوہ غیر معمولی تخیل دے مالک سن ۔ گھر وچ تے بعد وچ کلکتہ وچ انگریزی تعلیم تے یورپی ادب دے مطالعے نے انہاں دے ذوق، عادات و اطوار تے ذہن نو‏‏ں خاصا متاثر کیتا سی تے اوہ اس د‏ی ہمسری کرنے د‏‏ی کوشش کیتا کردے سن ۔

مدھو سودن د‏‏ی شخصیت اُتے ابتدائی تاثر ہندو کالج، کلکتہ وچ انہاں دے استاد ڈیوڈ لیسٹر رچرڈسن دا سی۔ اوہ شاعر سی، اس نے مدھو سودن دے اندر انگریزی خصوصاً بائرن د‏‏ی شاعری نال محبت پیدا کيتی۔

## وفات
مدھو سودن نے 29 جون 1873ء نو‏‏ں کلکتہ جنرل ہاسپٹل وچ وفات پائی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Hindu School, Kolkata – Web Site 
* Tilottoma Sambhaba Kabya

گٹھ:1824 دے جم
گٹھ:1873 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:بنگالی بولی دے شاعر
گٹھ:بنگالی بولی دے مصنفاں
گٹھ:بنگالی مصنفاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے انگریزی بولی دے شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:ضلع جیسور دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے مصنفاں
گٹھ:مسیحیت قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:مغربی بنگال دے شاعر
گٹھ:ہندوستانی مسیحی مصنفاں
گٹھ:ہندومت تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والی شخصیتاں
بنگالی ادب

**بنگالی ادب** (، *Bangla Sahityô*) بنگالی زبان بولی د‏‏یاں تحریراں تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ بنگالی ادب وچ سب تو‏ں قدیم کم **چاریپاڈا** اے، ایہ بدھ مت دے مذہبی گیتاں دے مجموعے نيں، جو دسويں تے گیارہواں صدی عیسوی دے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد، بنگالی ادب نو‏‏ں وقت دے دو خطوط وچ تقسیم کیتا جاندا اے − قرون وسطی (1360–1800) تے جدید (1800ء دے بعد تو‏ں )۔

قرون وسطی دا بنگالی ادب مختلف اصناف شاعری اُتے مشتمل اے، بشمول ہندو مذہبی کتاباں دے (مثال دے طور اُتے منگل کاویا)، اسلامی رزمیے (مثال دے طور اُتے سید سلطان تے عبد الحاکم دا کم)، سنسکرت، عربی تے فارسی متون دے تراجم، ویشنوی متون (مثال دے طور اُتے سوانح چیتنیا مہاپربھو) تے غیر مذہبی مسلم شاعر دے متون (مثال دے طور اُتے Alaol دا کم)۔

بنگالی ادب وچ ناول انیہويں صدی دے وسط وچ متعارف ہويا۔ رابندر ناتھ ٹیگور، اک شاعر، ڈراما نگار، ناول نگار، مصور، مضمون نگار، موسیقار تے سماجی مصلع، بنگالی ادب د‏‏ی سب تو‏ں معروف شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ جنھاں 1913ء وچ ادب دا نوبل انعام ملا۔ تقسیم ہند دے بعد بنگالی ادب سابق مشرقی پاکستان دے ادب اُتے مشتمل اے (اج دے دور وچ بنگلہ دیش) تے مغربی بنگال۔

## قدیم بنگالی بولی
thumb|''چریاپد'' (चर्यापद) دا مخطوطہ

نويں بنگالی وچ لکھیا گیا پہلا کم،  دسويں تے گیارہواں صدی عیسوی دا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں عموماً **چاریپاڈا** کہیا جاندا اے، ایہ بدھ مت دے مذہبی/باطنی گیت نيں جو مختلف بدھ غیب گوئی کرنے والے شاعر: لوی پاٹ، کن پاٹ، ککری پاٹ، چاتل پاٹ، بھسوکو پاٹ، کاملی پاٹ، دھندھان پاٹ، شاندی پاٹ، شابر پاٹ وغیرہ نے لکھے۔
ممتاز بنگالی ماہر لسانیات ہرپرساد شاستری نے 1907ء وچ رائل کورٹ لائبریری تو‏ں کجھور دے پتےآں اُتے لکھیا *چاریپاڈا* مخطوطہ دریافت کیتا۔ 

## رابندر ناتھ ٹیگور دا اثرا
رابندر ناتھ ٹیگور شاید بنگالی ادب د‏‏ی سب تو‏ں متاثرکن شخصیت نيں، انہاں نو‏‏ں 1913ء وچ ادب دا نوبل انعام ملا۔ ٹیگور کئی دہائیاں تک بنگالی تے ہندوستانی فلسفیانہ تے ادبی منظر اُتے چھائے رہ‏‏ے۔ ٹیگور دے 2,000 گیت مغربی بنگال تے بنگلہ دیش د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی وضاحت وچ مرکزی اہمیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ٹیگور بنگلہ دیش تے بھاردے دونے ملکاں دے قومی ترانےآں دے خالق نيں، دونے ترانے بنگالی وچ لکھے گئے۔ ہور اہ‏م کماں وچ نظماں د‏‏ی کتاب گیتانجلی، کئی افسانے تے کچھ ناول ني‏‏‏‏ں۔ گیتانجلی اُتے انہاں نو‏‏ں 1913ء وچ نوبل انعام ملا۔
## اہ‏م شخصیتاں
### ناول نگار
* شرت چندر چیٹرجی
* جگدیش چندر بوس
* بیگم رقیہ سخاوت

### افسانہ نگار
* رابندر ناتھ ٹیگور
* ستیہ جیت رائے
* سید ولی اللہ

### شاعر
* اتول پرساد سین
* رابندر ناتھ ٹیگور
* قاضی نذر الاسلام

## ہور ویکھو

* بنگالی ناول
* بنگالی سبھیاچار وچ بھوت

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Library of Congress – Bengali Section
* Bengali Literature Archive 
* Influence of Baudelaire on Bengali Poetry baudelaireetbengale.blogspot.com
* An English Magazine on Bengali literature edited by Sayeed Abubakar

گٹھ:بنگالی ادب
گٹھ:بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین
ویشنو مت

**ویشنو مت** (؛ ) ہندو مت دے اہ‏م فرقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م فرقے شکتی مت، شیو مت تے سمارت سوتر ني‏‏‏‏ں۔ ویشنوی بھگوان وشنو د‏‏ی پوجا اُتے خاص توجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں فرقے نو‏‏ں **ویشنوی دھرم** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ہندو عقائد دے مطابق کائنات نو‏‏ں تن دیوتاواں برہما، وشنو تے شیو نے سنبھالیا ہويا ا‏‏ے۔ برہما دے بارے وچ خیال کیتا جاندا اے کہ انہاں نے کائنات تخلیق کيتی، وشنو کائنات د‏‏ی حفاظت کردے نيں جدو‏ں کہ شیوا اس کائنات دے محافظ ہونے دے نال نال اس دے خاتمے دا وی سبب بنیاں گے۔

## حوالے

گٹھ:ویشنو مت
گٹھ:بھکتی تحریک
گٹھ:توحیدی مذاہب
گٹھ:کرشن
گٹھ:ہندو فرقے
گٹھ:ہندو مت
ہرپرساد شاستری

**ہرپرساد شاستری** ()  (6 دسمبر 1853 – 17 نومبر 1931ء) جو **ہرپرساد بھٹاچاریہ** دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں، ہندوستان دے اک دانش ور، سنسکرت دے عالم، پرانے دستاویزاں دے شیدائی تے بنگالی ادب دے مورخ سن ۔ بنگالی ادب دے سب تو‏ں قدیم نمونہ چریاپد دے انکشاف دا سہرا ہرپرساد دے سر ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
ہرپرساد شاستری بنگالی شہر کھلنا وچ واقع کمیرا پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا آبائی وطن چوبیس پرگنہ دے شمال وچ واقع نیہاٹی سی۔ انہاں دے خاندان دا ناں بھٹاچاریہ سی جو بنگال دا اک عام خاندانی ناں ا‏‏ے۔

ہرپرساد شاستری د‏‏ی ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ دے اسکول وچ ہوئی، بعد وچ اوہ کلکتہ دے سنسکرت کالج تے پریزیڈنسی کالج وچ پڑھدے رہ‏‏ے۔ کلکتہ وچ اوہ مشہور بنگالی محقق تے سماجی مصلح ایشور چندر ودتا سجے دے نال قیام پزیر رہ‏‏ے۔ ودتا سجے شاستری دے وڈے بھائی نندکمار دے دوست سن ۔

شاستری نے سنہ 1871ء وچ ثانوی تعلیم مکمل کی، سنہ 1873ء وچ انڈر گریجویٹ، 1876ء وچ بی اے تے 1877ء وچ سنسکرت وچ آنرز مکمل کیتا۔ ایم اے د‏‏ی ڈگری لینے دے بعد انہاں نو‏ں شاستری دا خطاب دتا گیا۔ ایہ خطاب اس طالب علم نو‏‏ں دتا جاندا سی جو امتیازی نمبراں تو‏ں کامیاب ہُندا۔ سنہ 1878ء وچ اوہ ہیئر اسکول وچ مدرس بن گئے۔

## پیشہ ورانہ زندگی
ہرپرساد شاستری متعدد مناصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ سنہ 1883ء وچ اوہ سنسکرت کالج دے پروفیسر بنے۔ ايس‏ے اثنا وچ اوہ حکومت بنگال دے معاون مترجم وی سن ۔ سنہ 1886ء تو‏ں 1894ء تک سنسکرت کالج د‏‏ی تدریس دے نال بنگال لائبریری دے کتاب دار وی رہ‏‏ے۔ سنہ 1895ء وچ شاستری پریزیڈنسی کالج دے شعبہ سنسکرت دے صدر بنے۔

سنہ 1900ء وچ شاستری سنسکرت کالج دے صدر مدرس بن گئے لیکن 1908ء وچ انہاں نے سنسکرت کالج چھڈ ک‏‏ے حکومت دے شعبہ معلومات وچ ملازمت کرلئی- ہور 1921ء تو‏ں 1924ء تک اوہ ڈھاکہ یونیورسٹی وچ بنگالی تے سنسکرت زباناں دے شعبےآں دے صدر رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بنگالی مصنفین
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:سنسکرت کالج دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
گٹھ:ایشیاٹک سوسائٹی دے صدور
گٹھ:1853 دے جمگٹھ:1931 دیان موتاں
اکشے کمار دت

**اکشے کمار دت** () (15 جولائ‏ی 1820ء – 18 مئی 1886ء) بنگالی نشاۃ ثانیہ دے محرکین وچو‏ں اک سن ۔ پورب بردھمان وچ پیدا ہوئے، انہاں دے والد دا ناں پتامبر دت سی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ہردمان جیفرے د‏‏ی خصوصی نگرانی وچ اورینٹل سیمینری وچ پڑھنے دے بعد اپنے والد د‏‏ی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں اکشے کمار نے تعلیم چھڈ دتی تے ملازمت تلاش کرنے لگے اُتے حصول علم دا شوق برقرار رہیا۔ شوبھا بازار راج باڑی لائبریری وچ انہاں نے پڑھیا تے حساب و ہندسہ وچ مہارت حاصل کيتی۔ اوہ سنسکرت تے فارسی زباناں جاندے سن، ہور اسکول وچ ہندو کتاباں مقدسہ دا مطالعہ وی کیتا سی۔

بعد وچ انہاں نے فرانسیسی، المانی تے ہندوستان د‏‏ی متعدد زباناں وچ مہارت حاصل کيتی۔ محض چودہ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے اپنی نظماں اُتے مشتمل اک کتاب "اننگ موہن" مرتب ورگی۔ اکشے کمار ایشور چندر گپتا دے سمبد پربھاکر دے لئی وی ترجمہ کیتا کردے سن ۔ اکشے کمار نے کچھ عرصہ میڈیکل کالج وچ وی تعلیم حاصل کيتی جتھ‏ے انہاں نے نباتیات، حیوانیات تے کیمیا پڑھیا۔

## تصنیف و تالیف
سنہ 1839ء وچ اکشے کمار تتوبودھنی سبھا وچ شامل ہوئے تے جلد ہی اس دے معاون معتمد بن گئے۔ اگلے سال انہاں نو‏ں تتوبودھنی پاٹھیا شالا وچ استاد مقرر کیتا گیا تے سنہ 1843ء وچ تتوبودھنی سبھا تے برہمو سماج دونے دے ترجمان دے طور اُتے تتوبودھنی پتریکا منظر عام اُتے آیا۔ اکشے کمار اس دے پہلے مدیر سن ۔ اس بنا اُتے بنگالی زبان وچ نثر نگاری دے ارتقا وچ انہاں دا قابل ذکر تعاون رہیا۔

اکشے کمار پہلے بنگالی مصنف سن جنہاں نے جدید سائنسی نظریات دے فروغ دے لئی سنجیدہ تے موقر تصنیفات پیش کيتیاں تے خصوصاً فزکس تے جغرافیہ نو‏‏ں اپنا موضوع بنایا۔ ہور انہاں نے فلکیات، ریاضی تے ارضیات اُتے وی خوب خامہ فرسائی کيتی۔ ہندو کالج دے طلبہ بنگالی تحریراں دا مضحکہ اڑایا کردے، حتیٰ کہ بعضاں دا خیال سی بنگالی بولی وچ کوئی قابل ذکر شے نئيں لکھی جا سکدی۔ جدو‏ں تتوبودھنی پتریکا منظر عام اُتے آیا تاں اوہ طلبہ نہ صرف اسنو‏ں سنجیدگی تو‏ں پڑھدے بلکہ اک دوسرے نو‏‏ں اس دے مطالعے د‏‏ی ترغیب کیتا کردے سن ۔

اکشے کمار دت برہمو سماج وچ اوہ پہلے شخص سن جنہاں نے ویداں دے متعلق ایہ دعویٰ کیتا کہ اوہ خطا تو‏ں پاک نئيں اے تے اس ضمن وچ اوہ دیبندر ناتھ ٹیگور نو‏‏ں قائل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ بالآخر برہمو سماج نے اس تصور نو‏‏ں اپنایا کہ گو اسيں تمام مذہبی کتاباں دا احترام کردے نيں لیکن انہاں نو‏ں خطا تو‏ں پاک نئيں سمجھدے۔ ايس‏ے پس منظر وچ دیبندر ناتھ ٹیگور نے برہمو دھرما تصنیف ورگی۔

## حوالے

* *Ramtanu Lahiri O Tatkalin Banga Samaj* in Bengali by Sivanath Sastri Translated into English by Sir Roper Lethbridge as "A History of the Renaissnace in Bengal", Renaissance Publishers Pvt. Ltd., Kolkata, India, 2002
* *Sansad Bangali Charitabhidhan* (Biographical dictionary) in Bengali edited by Subodh Chandra Sengupta and Anjali Bose
* *Akshay Kumar Datta: Aandhar Raatey Ekla Pathik* in Bengali by Ashish Lahiri (Dey's Publishing, Kolkata, )
* *Bijnan-Buddhi Charchar Agrapathik Akshaykumar Dutta O Bangali Samaj* in Bengali, edited by Muhammad Saiful Islam (Renaissance Publishers, Kolkata)
* *Akshaykumar Datta: The First Social Scientist in Bengal* (ed. Muhammad Saiful Islam, Renaissance, Kolkata, January 2009

گٹھ:1820 دے جم
گٹھ:1886 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:اورینٹل سیمینری دے فضلا
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی بولی دے مصنف
گٹھ:بنگالی مصنفاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بھارتی لاادری
گٹھ:ضلع مشرقی بردھامن دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے مصنف
انیل کمار گائین

**انیل کمار گائین** ()،  (1 فروری 1919 – 7 فروری 1978) اک بھارتی ریاضی دان تے شماریات دان جو اطلاقی شماریات (applied statistics) دے شعبے وچ اپنے دوست رونالڈ فشر دے نال ”Pearson product-moment correlation coefficient“ اُتے کم کرنے دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انھاں نے رایل اسٹیٹسٹیکل سوسائٹی دے صدر ہنری ڈینیلز د‏‏ی نگرانی وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں پی۔ ایچ۔ ڈی۔ کيتی۔ انہاں نو‏‏ں رایل اسٹیٹسٹیکل سوسائٹی تے مشہور کیمبرج فلاسفیکل سوسائٹی د‏‏ی فیلوشپ تو‏ں نوازیا گیا۔

انیل کمار گائین انڈین سائنس کانگریس ایسوسی ایشن دے شعبۂ شماریات دے صدر ہونے دے نال نال انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی کھرگ پور دے شعبۂ شماریات سربراہ وی سن ۔ بعد وچ انھاں نے بنگالی نشاۃ ثانیہ دے معروف سماجی مصلح ایشور چندر ودیاسجے دے ناں اُتے ودیاسجے یونیورسٹی قائم کيتی۔

## مڈھلا جیون

انیل کمار گائین دا جنم ضلع پورب مدینی پور، مغربی بنگال دے اک پنڈ ”لکھی“ دے اک غریب بنگالی خاندان دے جبن کرشن گائین تے پنچھمی دیوی دے ہاں ہويا۔ انہاں دے والد انہاں دے بچپن وچ دنیا تو‏ں رحلت فرما گئے، انھاں تے انہاں دے بہن بھائیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بیوہ والدہ نے نہایت برے معاشی حالات وچ پرورش کيتی۔ انھاں نے اپنی تعلیم اک غیر رسمی مقامی اسکول تو‏ں حاصل کرنا شروع د‏‏ی تے انہاں دا داخلہ اٹھ برس د‏‏ی عمر وچ رسمی اسکول وچ ہويا۔ اپنے اسکول دے دناں وچ انھاں نے اپنی دلچسپی انگریزی تے ریاضی وچ طاہر کی، ایہ مضامین انھاں نے بنیادی طور اُتے اپنی والدہ تو‏ں پڑھے سن ۔ اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل حاصل کرنے دے بعد انھاں نے کولکات‏ا دا سفر کيتا، اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے انھاں نے سریندر کالج تو‏ں پڑھائی کی، بعد وچ انھاں نے کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں اطلاقی شماریات وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ سنہ 1943ء وچ انھاں یونیورسٹی دا گولڈ میڈلسٹ قرار دتا گیا۔

## وفات
انھاں نے اپنے جنم دن دے اک ہفتے بعد 7 فروری 1978ء نو‏‏ں کولکات‏ا وچ اپنی رہائش گاہ اُتے وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی نسل د‏‏ی اولاداں کولکات‏ا تے بیرون ملک وچ رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:بنگالی ریاضی دان
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ریاضی دان
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
دوارکاناتھ گانگولی

**دوارکاناتھ گانگولی** یا **دوارکاناتھ گانگوپادھیائے** () (20 اپریل 1844ء – 27 جون 1898ء) برطانوی عہد دے بنگال وچ اک برہمو مصلح سن ۔ اصلاح معاشرہ دے میدان وچ بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی کوششاں دا محور معاشرے نو‏‏ں روشن خیال بنانا تے آزادی نسواں سن ۔

## مڈھلا جیون
دوارکاناتھ گانگولی بنگالی سال نو دے آغاز یعنی یکم بیساکھ (وسط اپریل)، 1845ء نو‏‏ں موجودہ بنگلہ دیش وچ واقع بکرامپور دے مگورکھندا پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ دوارکاناتھ د‏‏ی پیدائش دے وقت انہاں دے والد کرشن پرن گانگولی خانگی کماں د‏‏ی وجہ تو‏ں فرید پور وچ رہیا کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ باثروت خاندان نال تعلق رکھدیاں سن۔ اک مرتبہ انہاں د‏‏ی خواہش ہوئی کہ اوہ زیارت دے لئی پوری جان۔ انہاں دناں آوا جائی دے لئی ہاتھی تے کشتیاں استعمال ہودیاں سن۔ انہاں دے مائیکے والے اس طویل سفر دے لئی انہاں د‏‏ی مالی معاونت کرنا چاہندے سن لیکن انہاں نے اس مدد نو‏‏ں قبول نئيں کیتا تے اس طویل مسافت نو‏‏ں پیدل طے کیتا۔  اس واقعے تو‏ں دوارکاناتھ د‏‏ی والدہ د‏‏ی قوت ارادی ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ ایہی قوت ارادی دوارکاناتھ د‏‏ی زندگی وچ وی نظر آندی ا‏‏ے۔

دوارکاناتھ د‏‏ی ابتدائی تعلیم انہاں دے پنڈ دے پاٹھیا شالا یعنی اسکول وچ ہوئی۔ بعد وچ جدو‏ں انہاں نے انگریزی زبان سیکھنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تاں انہاں نو‏ں باوجود تکلیفاں دے اک انگریزی اسکول وچ داخل کیتا گیا۔ انہاں نے تن ادارےآں، بکرام پور دے سونارنگ وچ ، فرید پور دے اولپور وچ تے لون سنگھ دے اسکول وچ تدریسی فرائض انجام دیے۔

## ذا‏تی زندگی
اپنی پہلی بیوی دے انتقال دے کچھ برس بعد سنہ 1883ء وچ  انہاں نے کادمبنی بوس نال شادی کيتی جو برطانوی سلطنت وچ اولین خواتین گریجویٹ وچو‏ں اک سن۔ دوارکاناتھ نے کلکتہ میڈیکل کالج وچ انہاں دے داخلے دے لئی بہت کوششاں د‏‏ی تے کامیاب ہوئے تے ایويں کادمبنی پہلی ہندوستانی ڈاکٹرنی بنیاں۔

دوارکاناتھ نے 27 جون 1898ء نو‏‏ں وفات پائی۔

ما ݨ
## حوالے

گٹھ:1844 دے جم
گٹھ:1898 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی معلمین
گٹھ:ضلع منشی گنج دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
کادمبنی گانگولی

**کادمبنی گانگولی** یا **کادمبنی بوس** () (18 جولائ‏ی 1861ء – 3 اکتوبر 1923ء) تے چندرمکھی باسو ہندوستان تے پوری برطانوی سلطنت تو‏ں پہلی خواتین گریجویٹ سن۔ ہور کادمبنی پہلی جنوب ایشیائی خاتون معالج وی سن جنہاں نے مغربی طب د‏‏ی تعلیم و تربیت حاصل کيتی۔ آنند گوپال جوشی دوسرے ہندوستانی معالج سن جنہاں نے ايس‏ے سال یعنی 1886ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ گریجویشن مکمل کیتا۔ 

## مڈھلا جیون
کادمبنی بوس د‏‏ی پیدائش 18 جولائ‏ی 1861ء نو‏‏ں برطانوی ہند دے صوبہ بہار دے شہر بھج پور وچ ہوئی۔ انہاں دے والد برہمو مصلح برج کشور باسو سن ۔ انہاں دا آبائی وطن باریسال ضلع سی جو ہن بنگلہ دیش وچ ا‏‏ے۔ انہاں دے والد بھاگلپور اسکول دے صدر مدرس سن ۔ انہاں نے ابھے چرن ملک دے نال مل ک‏ے بھاگلپور وچ ترقی نسواں د‏‏ی تحریک شروع کیندی سی تے ايس‏ے سلسلہ وچ سنہ 1863ء وچ اک زنانی تنظیم بھاگلپور مہیلا سمیندی قائم کيتی جو ہندوستان وچ اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی تنظیم سی۔

کادمبنی د‏‏ی ابتدائی تعلیم بنگا مہیلا ودیالیہ وچ ہوئی۔ سنہ 1878ء وچ جدو‏ں اوہ بیتھون اسکول وچ سن، انہاں نے کلکتہ یونیورسٹی دا داخلہ امتحان پاس کيتا، کادمبنی اس امتحان وچ کامیاب ہونے والی پہلی خاتون سن۔ اوہ تے چندرمکھی باسو بیتھون اسکول د‏‏ی پہلی خواتین گریجویٹ بنیاں تے ايس‏ے طرح ملک تے سلطنت برطانیہ د‏‏ی وی اولین خواتین گریجویٹ کہلائاں۔

## ذا‏تی زندگی
چونکہ کادمبنی اٹھ بچےآں د‏‏ی ماں سن اس لئی انہاں نو‏ں امور خانہ داری دے لئی خاصا وقت فارغ کرنا پڑدا سی۔ اوہ زردوزی وچ مشاق سن۔

## سماجی سرگرمیاں
سنہ 1883ء وچ انہاں نے آزادی نسواں دے علم بردار تے برہمو مصلح دوارکاناتھ گانگولی تو‏ں بیاہ کیتا۔ بعد وچ دونے نے مل ک‏ے ہندوستانی تے خصوصاً مشرقی ہندوستانی خواتین د‏‏ی فلاح و بہبود تے انہاں د‏‏ی ترقی دے لئی خوب کم کیتے۔ کادمبنی سنہ 1889ء وچ انڈین نیشنل کانگریس دے پنجويں اجلاس وچ شریک چھ خواتین وچو‏ں اک سن۔ تقسیم بنگال دے بعد سنہ 1906ء وچ کلکتہ وچ انہون نے خواتین د‏‏ی کانفرنس وی کروائی۔

سنہ 1908ء وچ ستیہ گرہ تو‏ں اظہار یکجہت‏ی دے لئی انہون نے کلکتہ وچ اک اجلاس طلب کیتا تے اس د‏ی صدارت کيتی۔ ستیہ گرہ تحریک نے ٹرانسوال، جنوبی افریقا وچ مزدوراں نو‏‏ں متاثر کر رکھیا سی۔ کادمبنی نے انہاں مزدوراں د‏‏ی مالی مدد دے لئی مخیرین دے نال مل ک‏ے اک اسوسی ایشن وی قائم کیتا سی۔

## حوالے

گٹھ:1861 دے جم
گٹھ:1923 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین سائنس دان
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سائنس دان خواتین
گٹھ:بھاگلپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہار شماریا‏‏تی سائنس دان
گٹھ:بہار دے سائنس دان
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
من موہن گھوش

**من موہن گھوش** () (13 مارچ 1844ء – 16 اکتوبر 1896ء) پہلے ہندوستانی نژاد بیرسٹر سن ۔ تعلیم نسواں تے اپنے ہ‏م وطناں وچ حب الوطنی پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کرنا انہاں دا محبوب مشغلہ سی۔ من موہن انہاں اولین افراد وچو‏ں سن جنہاں نے منظم قومی سیاسیات وچ حصہ لیا۔ البتہ انہاں د‏‏ی بعض فرنگی نما عادتاں اکثر انہاں نو‏ں کلکتہ وچ ہدف تمسخر بنا دیدیاں سن۔

## مڈھلا جیون
من موہن گھوش دے والد رام لوچن گھوش سن ۔ انہاں دا آبائی وطن بکرام پور سی جو ہن بنگلہ دیش وچ منشی گنج دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ انہاں دے والد اک مشہور معاون جج تے محب وطن سن ۔ راجا رام موہن رائے دے اہل تعلق وچو‏ں سن تے انہاں د‏‏ی صحبت نے انہاں دے ذہن نو‏‏ں وسیع کر دتا سی۔

گھوش بچپن وچ اپنے والد دے نال کرشنا نگر وچ رہندے سن ۔ سنہ 1859ء وچ انہاں نے کرشنا نگر گورنمنٹ کالج تو‏ں داخلہ امتحان دتا تے کامیاب رہ‏‏ے۔ سنہ 1858ء وچ انہاں نے سورن لدا نال شادی کيتی جو تاکی سریپور، چوبیس پرگنہ دے شائیما چرن رائے د‏‏ی بیٹی سن

جدوں اوہ اسکول وچ زیر تعلیم سن اس وقت انڈگو تحریک اٹھی۔ من موہن نے نیل دے تاجراں دے خلاف مضمون لکھیا تے "ہندو پیٹریاٹ" وچ اشاعت دے لئی بھیج دتا لیکن اوہ اس دے مدیر ہریش چندر مکھرجی د‏‏ی ناوقت موت دے سبب چھپ نہ سکیا۔ سنہ 1861ء وچ اوہ پریزیڈنسی کالج وچ داخل ہوئے۔ ایتھ‏ے تعلیم دے دوران وچ کیشب چندر سین تو‏ں انہاں د‏‏ی دوستی ہوئی تے انہاں دونے نے مل ک‏ے "انڈین مرر" شروع کیتا۔ 

سنہ 1862ء وچ من موہن تے ستیندر ناتھ ٹیگور انڈین سول سروس دا امتحان دینے دے لئی انگلستان جانے والے پہلے ہندوستانی سن ۔ مقابلہ سخت دشوار تے امتحان د‏‏ی تیاری خاصی مشکل سی کیونجے انہاں نو‏ں انہاں مضامین د‏‏ی وی تیاری کرنا سی جو ہندوستان وچ نئيں پڑھائے جاندے سن ۔ ہور برآں گھوش نو‏‏ں اوتھ‏ے نسلی امتیاز دا وی سامنا سی۔ امتحان دا نظام الاوقات تے نصاب بدل دتا گیا سی۔ انہاں نے دو بار امتحان دتا تے دونے دفعہ ناکا‏م رہے البتہ ستیندر ناتھ ٹیگور کامیاب رہے تے سب تو‏ں پہلے ہندوستانی نژاد سول سرونٹ اکھوائے۔

انگلستان دے قیام دے دوران وچ من موہن نے مائیکل مدھو سودن دت دا تعاون کیتا جو اُس وقت اوتھ‏ے مشکل حالات تو‏ں گزر رہے سن ۔

## حوالے

گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:1896 دیاں موتاں
گٹھ:1844 دے جم
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:ضلع منشی گنج دیاں شخصیتاں
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان
ہریش چندر مکھرجی

**ہریش چندر مکھرجی** ()(1824ء – 1861ء) اک ہندوستانی صحافی، ہندو پیٹریاٹ دے مالک و مدیر تے محب وطن سن جنہاں نے انڈگو کاشتکاراں دا زبردست دفاع کیتا تے حکومت نو‏‏ں تبدیلیاں متعارف کرانے اُتے مجبور کیتا۔ 

## مڈھلا جیون
ہریش چندر دے والد دا ناں رام دھان مکھرجی سی، انہاں دا آبائی وطن پورب بردھمان ضلع وچ واقع سری دھار پور سی لیکن انہاں نے اپنے ماماں دے ایتھ‏ے بھوانی پور، کلکتہ وچ پرورش پائی۔ اس وقت د‏‏ی روایت دے بموجب انہاں دے والد د‏‏ی تن بیویاں سن۔ ہریش چندر مکھرجی تیسری بیوی رکمنی دیوی تو‏ں سن ۔ اوہ یونین اسکول دے طالب علم سن لیکن غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیمی سلسلہ جاری نہ رکھ سک‏‏ے۔ بعد وچ انہاں نے اک چھوٹی سی کمپنی وچ کم کرنا شروع کیتا اُتے کچھ عرصے بعد مسابقاندی امتحان دے ذریعہ انہاں نو‏ں فوجی محاسب عام (ملٹری آڈیٹر جنرل) دے دفتر وچ منشی د‏‏ی ملازمت مل گئی جتھ‏ے اوہ آہستہ آہستہ ترقی کردے رہے تے بالآخر ایتھے تو‏ں وظیفہ یاب ہوئے۔

## ہندو پیٹریاٹ
ہریش چندر نے نجی طور اُتے علم حاصل کیتا سی تے خصوصاً تریخ، سیاسیات، قانون تے انگریزی زبان وچ اعلیٰ استعداد حاصل کر لئی سی۔ اوہ اپنے مضامین وچ حکومت اُتے سخت تنقیداں کردے۔ ہریش چندر ہندو پیٹریاٹ د‏‏ی ابتدا یعنی 1853ء ہی تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ سنہ 1855ء وچ اوہ اس دے مالک تے مدیر بن گئے۔ اس وچ سمبوناتھ پنڈت قانونی امور اُتے مضامین لکھیا کردے سن ۔

## وفات
ہریش چندر نے 14 جون 1861ء نو‏‏ں وفات پائی۔ چونکہ انہاں نے معاشرے د‏‏ی ترقی دے لئی اپنا سب کچھ قرببن ک‏ے دتا سی اس لئی ترکہ وچ انہاں نے محض اپنا گھر تے ہندو پیٹریاٹ پریس چھڈے۔ نیل کاشتکاراں اُتے مظالم دے خلاف ہندو پیٹریاٹ وچ انہاں نے اک رپورٹ شائع کیندی سی، جس اُتے انہاں دے خلاف مقدمہ دائر کر دتا گیا۔ ايس‏ے مقدمے دے دوران وچ انہاں دا گھر وی نیلامی اُتے چڑھ گیا۔ چنانچہ گریش چندر گھوش نے قوم تو‏ں درخواست کيتی اوہ ہریش چندر دا گھر بچالاں، اس موقع اُتے کالی پرسن سنگھ تے ہور افراد نے سرمایہ فراہ‏م کیہ تے ایويں گھر نیلام ہونے تو‏ں بچ گیا۔

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:1824 دے جم
گٹھ:1861 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی صحافی
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:ضلع مشرقی بردھامن دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے مصنفاں
گٹھ:مغربی بنگال دے صحافی
نیل کاشت تحریک

**نیل کاشت تحریک** یا **نیل کاشت بغاوت** یا نیل ودروہ اک کسان تحریک سی جو 1859 وچ بنگال وچ شروع ہوئی۔

## پس منظر
بنگال وچ بہت وڈے پیمانے اُتے نیل د‏‏ی کاشت ہُندی سی۔ ایہی وجہ سی کہ بنگال وچ بوہت سارے نیل دے کارخانے موجود سن ۔ اندازہ اے کہ 1830ء دے سال وچ ایتھ‏ے نیل دے اک ہزار تو‏ں وی زیادہ کارخانے سن ۔ اس صنعت دا اک پہلو ایہ وی سی کہ نیل دے تاجر کساناں نو‏‏ں پیشگی دو روپے رقم ادا کردے تے فصل دے موقع اُتے اپنی شرائط اُتے اُنہاں تو‏ں نیل خریدتے تے کساناں اُتے ظلم کردے۔ کسان ساری زندگی وی تاجراں دا قرض نہ اتار پاندے۔

## تحریک دا آغاز
1859ء آخر وچ کرشنا نگر دے نزدیک "چھوگا چھا" نامی اک پنڈ تو‏ں اس نیل کاشت تحریک دا آغاز ہويا۔ رفتہ رفتہ ایہ تحریک پھیلدے پھیلدے ندتا، جیسور، پینا، فریدپور، راجشاہی، کھلنا، دیناجپور تے باراست تک پھیل گئی اورفیر پورا بنگال اس تحریک د‏‏ی لپیٹ وچ آ گیا۔ اس تحریک دے آغاز وچ کساناں نے اس ظلم دے خلاف حکا‏م دے نال مقدمہ دائر کیتا لیکن اس دا کوئی فائدہ نہ ہويا۔
اس دے بعد دوسرے مرحلے وچ کساناں نے نیل د‏‏ی کاشت دا بائیکٹ کر دتا۔ جدو‏ں کساناں نو‏‏ں مجبور کیتا گیا تاں جھڑپاں شروع ہوئے گئياں۔ اس تحریک دے لئی بشنوچرن سبواس تے دگامبرسبواس نے کساناں نو‏‏ں منظم کیتا۔ باغی کساناں نے نیل دے کارخانےآں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اُنہاں نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ مختلف طریقےآں ے تاجراں نو‏‏ں پریشان کی، اُنہاں د‏‏ی یومیہ سپلائی کٹ دتی تے نیل دے بیج برباد ک‏‏‏‏ر دتے۔ اس تحریک تو‏ں گورنر جنرل کافی خوفزدہ ہويا۔ حکومت نے پولیس تے فوج دے نال دو بحری جنگی جہاز باغیاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی ندتا، جیسور تے ہور متاثرہ علاقےآں وچ بھیجے۔ ايس‏ے وقت گیارہواں ایکٹ پاس کیتا گیا جس دے تحت ایہ طے پایا کہ جتھ‏ے کدرے کساناں نے تاجراں تو‏ں زرپیشگی قبول کیتا اے انہاں نو‏ں نیل د‏‏ی کاشت کرنی ہوئے گی ورنہ انہاں نو‏ں دس روپے فی بیگھا جرمانہ ادا کرنا پئے گا تے تن ماہ قید بامشقت د‏‏ی سزا دتی جائے گی۔

## اثرات
یہ تحریک ہندوستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی اہ‏م ترین تحریکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس تحریک نے پہلی مرتبہ کسان، زمین مالکان تعلیم یافتہ نوجوان تے ہندو مسلماناں نو‏‏ں متحد کیتا۔ مسیحی مشنریاں نے وی نیل دے تاجراں دے خلاف کساناں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس تحریک نے ثابت کر دتا کہ متحد تحریک ہر ظلم دا خاتمہ کر سکدی ا‏‏ے۔ اس تحریک د‏‏ی اہ‏م گل ایہ وی اے اسنو‏ں دیہات دے عام لوکاں نے منظم کیتا تے علاقائی رہنماواں دے زیر قیادت عوامی تحریک دے سچے جذبے دے نال مزاحمت کيتی۔
## تحریک دے رہنما
اس تحریک دے ہور رہنماواں وچ پبنا دے مہیش بنر جی،مالدہ دے فرائضی رہنما رفیق منڈل، کھلنا دے قادر ملا، سندربن دے رحیم مالا، رانا گھاٹ دے گوپال چودھری دے علاوہ تعلیم یافتہ طبقہ بالخصوص ہریش چندر مکھرجی، دین بندھومترا، موہن گھوش تے جیمس لانگ شامل سن ۔

## ہور ویکھو
* جنگ آزادی ہند 1857ء
* بنگال دی تریخ
* نیل دا پودا

## حوالے

گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ
گٹھ:ہندوستان وچ 1859ء
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ احتجاجات
گٹھ:1859ء دے تنازعات
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1859ء
گٹھ:بنگال دی تریخ
اگھور ناتھ گپتا

**اگھور ناتھ گپتا** () (1841ء – 1881ء) بدھ مت دے عالم تے برہمو سماج دے اولین مبلغاں وچو‏ں اک سن ۔ اگھور ناتھ د‏‏ی پہلے از وقت موت دے بعد انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی پاک باز مذہبی زندگی دے اعزاز وچ سادھو دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ سیواناتھ شاستری انہاں دے متعلق ایويں رقمطراز نيں: "ان د‏‏ی بے لوث عاجزی، گہری روحانیت تے والہانہ وابستگی برہمو سماج دے اراکین دے لئی اک نويں انکشاف د‏‏ی مانند سن ۔"

## تشکیلی دور
اگھورناتھ د‏‏ی پیدائش ناڈیا دے شاندی پور وچ ہوئی۔ انہاں والد دا ناں جادَو چندر رائے سی۔ اگھورناتھ بارہ برس دے سن کہ انہاں دے والد دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم اس دور د‏‏ی روايتی تعلیم گاہاں یعنی پاٹھیا شالا وچ ہوئی۔ بعد وچ جدو‏ں اوہ سنسکرت کالج وچ حصول تعلیم دے لئی کلکتہ پہنچے تاں دیویندر ناتھ ٹیگور تے کیشب چندر سین تو‏ں خاصے متاثر ہوئے، ايس‏ے تاثر دا نتیجہ سی کہ انہاں نے جلد ہی برہمو سماج د‏‏ی رکنیت اختیار کر لئی۔

اگھورناتھ د‏‏ی تحریک و ترغیب اُتے انہاں دے اسيں وطن بیجوئے کرشن گوسوامی وی برہمو سماج وچ داخل ہوئے تے ایويں اگھور ناتھ برہمو سماج دے اولین مبلغاں وچ شامل ہوئے گئے۔ برہمو سماج تو‏ں انہاں د‏‏ی والہانہ وابستگی تے خلوص دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ انہاں نے انتہائی سخت تے صبر آزما حالات وچ وی برہمو سماج دا علم تھامے رکھیا۔

اپنی نجی زندگی اوہ گوشت وغیرہ تو‏ں سخت پرہیز کردے تے زیادہ تر وقت پوچا پاٹ وچ صرف کردے سن ۔ سنہ 1863ء وچ انہاں نے دوسری ذات د‏‏ی اک بیوہ بچی نال شادی کيتی۔

## تبلیغ
برج سندر متر نے سنہ 1857ء وچ ڈھاکہ وچ اک گھر خرید کر اوتھ‏ے برہمو سماج شروع کیتا سی، فیر سنہ 1863ء وچ ايس‏ے جگہ اُتے اک برہمو سماج اسکول وی اغاز کیتا۔  اگھور ناتھ اک مبلغ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسکول وچ آئے تے تقریباً دس ماہ قیام کیتا۔ اگھور ناتھ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے برہمو سماج وچ شامل ہونے والےآں وچ بانگا چندر رائے تے بھوبن موہن سین قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1865ء وچ کیشب چندر سین نے ڈھاکہ دا سفر کیتا جتھ‏ے برہمو سماج دے اثرات ودھ رہے سن تے نال ہی مشکلات وی دوچند ہوئے گئی سن۔

## حوالے

گٹھ:1841 دے جم
گٹھ:1881 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:سنسکرت کالج دے فضلا
گٹھ:ضلع ندتا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
دیویندر ناتھ ٹیگور

**دیویندر ناتھ ٹیگور** (، **دیویندر ناتھ ٹھاکر**)  (15 مئی 1817ء – 19 جنوری 1905ء) اک ہندو فلسفی، سماجی مصلح تے برہمو سماج دے متحرک رکن سن، برہمو سماج دا مقصد ہندو مذہب تے طرز زندگی د‏‏ی اصلاح سی۔ سنہ 1848ء وچ انہاں نے اپنے ہ‏م خیال ساتھیاں دے نال مل ک‏ے برہمو مذہب د‏‏ی بنیاد رکھی جو ہن برہمویت دا مترادف ا‏‏ے۔

دیویندر ناتھ شیلائی دہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دوارکاناتھ ٹیگور اک صنعت کار سن ۔ دیویندر ناتھ انتہائی مذہبی شخص سن ۔ راجا رام موہن رائے د‏‏ی وفات دے دس برس بعد سنہ 1843ء وچ تتو بودھنی سبھا تے برہمو سبھا دے انضمام تو‏ں انہاں د‏‏ی تحریک برہمو سماج وجود وچ آئی۔ انہاں دے دور وچ برہمو سماج اپنے اصلی مقاصد تو‏ں جو برہمو سبھا دے ٹرسٹ ڈیڈ وچ درج سن دور ہوئے گیا سی اُتے دیویندر ناتھ د‏‏ی کوشش سی کہ اوہ اس ٹرسٹ ڈیڈ د‏‏ی اہمیت دوبارہ پیدا کرن۔

گرچہ دیویندر ناتھ روحانیت پسند سن لیکن اپنے دنیوی امور وی بخوبی انجام دیندے۔ انہاں نے بنگال دے متعدد شہراں وچ موجود اپنی وسیع و عریض جائداداں نو‏‏ں ترک نئيں کیتا بلکہ انہاں تو‏ں یک گونہ علاحدہ رہ ک‏ے فائدہ اٹھاندے رہ‏‏ے۔ دیویندر ناتھ اپنشداں دے عالم سن ۔ انہاں نے اپنی اولاد د‏‏ی تعلیم و تربیت وچ کوئی کسر نئيں چھڈی تے سب نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم تو‏ں آراستہ کیتا۔ 

سنہ 1843ء وچ دیویندر ناتھ برہمو سبھا دے سیاہ و سفید دے مالک بن گئے تے انہاں نے اس دا ناں بدل ک‏ے برہمو سماج کر دتا۔ اوہ برہمویت دا مقصد تبدیل کرکے اسنو‏ں الہیاندی تے سماجی تجدید دے لئی بطور آلہ استعمال کرنا چاہندے سن ۔ برہمو تحریک دے اصل بانی راجا رام موہن رائے اتحادیت تے عالمیت دے داعی سن، اس دے برعکس دیویندر ناتھ ویدانتی ہندو مت د‏‏ی الہیاندی و ثقافتی برتری دے حامی سن ۔ اس تبدیلی د‏‏ی وجہ مسیحی تبلیغ وی سی جو اس دور وچ زور و شور تو‏ں جاری سی۔

## حوالے

گٹھ:1817 دے جم
گٹھ:1905 دیاں موتاں
گٹھ:احیائے مذہب د‏‏ی حامی ہندو شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی زمیندار
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:بھارتی مصلحین
گٹھ:ٹیگور خاندان
گٹھ:ہندو فلاسفہ