open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جوگندر سنگھ کنول

**جوگندر سنگھ کنول** (1 دسمبر 1927 – 17 جولائی 2017) اک بھارتی پنجابی مول دے فجیائی ہندی اتے انگریزی ناول کار، لکھاری، شاعر سی۔

## جیون
جوگندر سنگھ کنول دا جم 1 دسمبر 1927 نوں ہویا۔ اوہناں دے پیؤ سردار چنن سنگھ فجی چلے گئے، جدوں اوہ پرائمری سکول وچ سن، تاں کنول، اس دے وڈے بھرا اتے ماں جی نوں پنڈ چھڈّ گئے سن۔ 1947 وچ بھارت دی ونڈ ویلے مذہبی دنگے ہوئے سن تاں کنول نے مہاجر کیمپاں وچ اجے وی پڑھائی کردے ویلے سماج سیوا کرن وچ مدد کیتی۔

اس نے اپنے بیچلر آف آرٹس وچ اقتصادیات اتے سیاسیات وچ پڑھائی کیتی اتے پھر امرتسر، پنجاب وچ پھر ماسٹر آف ارٹس کیتی۔

1955 وچ،  کنول نے چنڈی گڑھ وچ پوسٹ گریجوئیٹ ٹیچرز ٹریننگ کالج وچ داخلہ لیا اتے اسے سال اس نوں نویں قائم استاد سکھلائی کالج وچ پرنسپل وجوں نوکری مل گئی۔

تن سال بعد اوہ فجی پہنچے جتھے اوہ وسّ گئے اتے اک نویں زندگی شروع کر دتی۔

اوہ 1960 توں لے کے 1987 تک با ضلعے وچ خالصہ کالج دے پرنسپل سن۔ 1987–1991 تک فجی انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی وکھے بزنس کمیونیکیشن لئی انگریزی وچ لکچرار،1993-2003 توں فجی انڈین کلچرل سینٹر دے منتظم ، با وچ ملٹی-نسلی تہذیبی کونسل دے سابقہ چیئرپرسن اتے امن دے اک جسٹس رہے۔

سردار کنول دی بیماری توں بعد 17 جولائی 2017 نوں اوہناں دا انتقال ہو گیا ۔

## رچناواں
**ناول**

* سویرا 
* دھرتی میری ماں 
* کروٹ
* اے لوَ سٹوری 1920

**گییر-فکشن**

* اے ہننڈرڈ ییئر آف ہندی ان فجی
* میرا دیش، میرے لوگ
* والکنگ

**ہندی کویتاواں**

* یادو کی خوشبو
* کچھ پتے کچھ پنکھڑیاں
* درد اپنے اپنے
* فجی دی چھوٹیاں ہندی ووکیبولری کہانیاں دا اک تجزیہ

## اعزاز

* 1981 - پرواسی بھارتی کونسل انعام
* 1984 - با ٹاؤن کونسل ولوں ااؤٹسٹیڈنگ شہری انعام
* 1993 - بولی اتے ساہت نوں مُتحرک کرن لئی ساؤتھ پیسیفک یونیورسٹی ولوں اعزاز
* 1995 - میمبر آف د اوڈر آف فجی
* 2001 - بھارتی سنسکرت سنوردھن کونسل
* 2001 - فجی ہندی ساہت سمتی انعام
* 2007 - بھارت سرکار اوارڈ - عالمی ہندی سمن

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پرواسی پنجابی لکھاری
گٹھ:جم 1927
گٹھ:موت 2017
امرجیت گھمن

امرجیت گھمن دیاں تن کتاباں ‘دوپہر دا جشن’،
‘ندی نوں وہنا پیا’ اتے ‘کدمب’ آ چکیاں ہن۔ اس دا
جدید شاعری ‘چ اپنا ہی رنگ اے، جلو اے، رہسّ اے۔ اوہ
شاعری راہیں پراسرار گلاں وی کردی اے تے ماں نال سنواد وی
رچاؤندی اے جہڑا سماج دیاں پتھر چٹاناں نال کھہِ کے ناد
وی پیدا کردا اے۔ اس دی سر شیریں نہیں، تلخ تے ترش اے۔
جویں اوہ ‘دوپہر دا جشن’ دی اک لمی نظم دھندلی سویر ‘چ
آکھدی اے: ‘…اف! میں کنی خوں-کھار ہاں/زہر ہاں/اکّ دا پھلّ
ہاں۔’ ایہہ خوں-خاری…ایہہ زہر…اوہدے آپ وہاجھے ہوئے نہیں،
چگردے دی دین ہن۔ اوہ جدید سمیاں دی رابعہ اے، جو
شعری سر ‘چ رِشی، خدا تے سادھ نوں مخاطب ہندی اے۔ اوہ
یوگیاں دے ٹولے ‘چوں بھٹکی ہوئی سنیاسی روح اے جیہدی جھولی ‘چ
شاعری دا سراپ پیا ہویا اے۔ اس ویراگی جہی ندی-روح
دی شاعری دیاں کجھ لہراں پیش ہن:

## شعری سطراں

پہاڑی رستے دی گل کر

*چل اٹھ!
*اناں پہاڑاں ‘چوں وی دور چلیئے
*جتھے تینوں سادھ رنگے کپڑے ٹوہن نہ
*جتھے تیرے من دیاں آکنشاں پنگرن

## اف!
*توں کہڑی صدی توں ویراگی بنیا ہیں
*اجے وی بیوی بچے دی موت
*موڈھیاں تے لٹکائی اے
*تیرے پیراں تے مٹی جمی اے
*متھے دیاں لکیراں گواہ نے
*تیرا ویراگی من سادھپنے نوں نکاردے
*کوئی سہارا بھالدے۔

*او سادھ وچارے!
*تیرے توں بہتی تاں میں فقر ہاں۔

## ماں!
*بہت دوڑی میں
*گھر دی دیوار توں سردل تک
*تیرے توں اپنے تک
*خود توں دھیاں تک
*کتے وی واپسی نہیں…۔

## حوالے

گٹھ:شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
نہالا

**نہالا** اک پنجابی وار لکھاری سی۔ اس دیاں دو واراں "سخی سرور دا ویاہ" اتے "سخی سرور تے جتی" لیجینڈ آف پنجاب وچ لکھیاں ہن۔ شاعر سو وسوا سخی سرور دا چیلا سی۔ ایہناں دی بولی وچکارلے علاقے دی اے۔ ایہہ شاعر گجرانوالے دے ضلعے دا رہن والا اے جتھے اس نے ایہہ وار دا سین رکھیا ایہہ وار سکھاں دے راج کول دی لکھی جاپدی اے۔

## سخی سرور
سخی سرور اک مشہور شاعر اے جو کہ پٹھاناں دے راج وچ سن ایہناں دا مشہور سخی سرور دے نام دا چھوٹا جیہا ڈیرہ غازی خان تو 22 مل تے لیہندے ول تے سلیمان پہاڑ دے مڈھ وچ اے۔ ایہناں دی رچناں وچ سانوں سخی سرور بارے جانکاری ملدی اے۔ **سخی سرور تے دانی جٹی** ایہہ وار وی نہالا نے لکھی اے۔ دانی امرتسر دے علاقے دی رہن والی سی۔ اس دا گھروالا گرو نانک دیو دا سکھ سی دانی سخی سرور دی چیلی سی اس وار وچ سوہلا وی لکھیا گیا۔

۔۔ سوہلا۔۔
سبھ توفیقاں سائیں سچے۔
جملیا دے ربّ پردے کجے۔
جو کجھ چااے سوئی کردا۔


نہالے دی ایہہ وار پہلیاں واراں نالوں کجھ کو چنگی اے پر اس وچ سادی بولی تے سادہ محاورہ اے۔ اک پرانے رنگ دی شاعری اے جو اج کل دے رنگ توں وکھری اے۔ جس وچ کئی پرانے منُکھاں(انساناں) دے کردار تے کارنامے سامبھے پئے ہن۔

## حوالے

# بمبیہا بول، باوا بدھ سنگھ، پنہ نمبر۔ 291

گٹھ:پنجابی لکھاری
لالا کرپا ساگر

**کرپا ساگر** (4 مئی 1875 – 19 مئی 1939) 20ویں صدی دے شروع دور دا پنجابی ساہتکار سی۔ اسنے لکشمی دیوی شاعری لکھ کے بھائی ویر سنگھ دے مہانکاوِی رانا صورتَ سنگھ دی پرمپرا نوں اگے توریا۔ 
اسنے 1923 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جم نال متعلق ناٹک لکھکے
پنجابی وچ تریخی ناٹک لکھن دا مڈھ بنھیا۔

## جم
لال کرپا ساگر دا جم 4 مئی 1875 نوں پنڈ پپناکھا ضلع گجراں والہ وچ لال مئیا داس دے گھر ہویا۔

## تعلیم/انتقال
اوہناں نے ایفّ۔اے۔ تک تعلیم حاصل کرن توں بعد کجھ سماں سکول وچ معلمی کیتی۔ کجھ سماں پترکاری کر کے پنجاب یونیورسٹی، لاہور وچ کلرکی دا کتہ اپنا لیا۔ اتھوں ہی اوہ 1934ء وچ لیکھاکار دے طور تے رٹائر ہوئے۔ کرپا ساگر دا انتقال 16 مئی، 1939 نوں لاہور وکھے ہویا۔

## لکھتاں
### تریخی ناٹک
**مہاراجہ رنجیت سنگھ* (حصہ پہلا)
**مہاراجہ رنجیت سنگھ* (حصہ دوجا)
**ڈیڈو جموال*
## ہور
**لکشمی دیوی* (مہاکاوِ)
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
نرلیپ کور

**نرلیپ کور** (1927 - ؟؟؟؟) پنجاب ، بھارت توں اک سیاستدان سی ۔اسنے چوتھی لوک سبھا وچ سنگرور دی نمائندگی کیتی۔

## مڈھلا جیون
11 اگست 1927 نوں پٹیالہ وکھے اک شاہی پروار وچ جنمی نرلیپ کور سردار گیان سنگھ راڑیوالا دی بیٹی سی، جو بعد وچ پیپسو دی پہلی وزیر اعلیٰ بنی۔  اسنے کانوینٹ آف سیکرڈ ہارٹ لاہور توں پڑھائی کیتی۔

## کیریئر
کور نے بھارتی عام چون، 1967 نوں چوتھی لوک سبھا لئی اکالی دل-سنت فتح سنگھ دی ٹکٹ تے چون لڑی۔ اسنے کانگرس امیدوار نوں 98،212 ووٹاں دے فرق نال ہرایا۔  اوہ اتے پٹیالہ دی راجماں موہندر کور بھارتی پارلیمنٹ وچ داخل ہون والیاں پنرگٹھت پنجاب دیاں پہلیاں دو عورتاں سن۔ اوہ پہلاں آزاد پارٹی دی سیکٹری سی اتے پٹیالہ وچ ماں صاحب کور ودیالیا دی پردھان سی۔ 

کور شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دے پردھان دی چون لڑن والی پہلی عورت سی، حالانکہ اوہ ہار گئی سی۔1980 وچ اوہ پنجاب لیجسلیٹو اسمبلی چوناں لئی پائل توں چون لڑی مگر 2،936 ووٹاں دے فرق نال اوہ کانگرس دے بے انت سنگھ توں ہار گئی سی۔

## نجی جیون
14 مارچ 1942 نوں، اس نے سردار راجدیو سنگھ نال ویاہ کروایا، جس توں اس دے تن بچے ہوئے۔ چنڈی گڑھ شہر وچ اس دے گھر پہلا سویمنگ پول سی۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1927
گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:پنجابی لوک
بھوڡن بم

**بھوڡن بم** دلی، بھارت توں اک یوٹیوب انٹرنیٹّ شخصیت اتے ہاس رس کلاکار اے، جو ااپنے یوٹیوب چینل *بی بی کی واینز* اتے *دی وارل فیور* وچ اپنے کم لی جانئا جاندا اے۔ اسدا پہلا گانا *تیری میری کہانی*، دی وارل فیور اُتے ہی رلیز ہویا سی۔ بھُووَن نے *ٹیڈّ ایکس* اندرپرستھ انفارمیشن ٹیکنالوجی انسٹیچیوٹ اتے *جیپی انفارمیشن ٹیکنالوجی یونیورسٹی* وچ بھاشن وی دتا اے۔  13 جنوری 2018 نوں اسنے اپنے یوٹیوب چینل تے اک ہور سنگل گانا *سنگ ہوں تیرے* رلیز کیتا۔ اس دا تیجا گانا، *سفر* 13 جون 2018 نوں یوٹیوب اُتے رلیز کیتا گیا۔

## مڈھلا جیون اتے پڑھائی
بھُووَن  نے ریسٹورینٹاں وچ گانے گان نال اپنا سنگیتک کریئر شروع کیتا۔ بعد وچ اسنے اپنے گانے لکھنے اتے سنگیتب بند کرنے شروع کر دتے۔ اس نے گرین فیلڈ سکول، نویں دلی توں سکولی پڑھائی کیتی اتے شہید بھگت سنگھ کالج توں بیچلر ڈگری حاصل کیتی۔ 

## انٹرنیٹ کریئر
اسنے اپنے انٹرنیٹّ کریئر دی شروعات اک صحافی دی ویڈیو نال کیتی جو اک عورت نوں کشمیر ہڑ کارن اسدے پتر دی موت بارے اسنویدنشیل سوال پچھ رہی سی، اس وڈیؤ نوں فیس بک اُتے لگبھگ 15،000 وار دیکھیا جا چکیا سی۔ اس دی پہلی ویڈیو *آئي ایم فیلنگ ہورنی* پاکستان وچ وائرل ہو گی اتے اس توں متاثر ہو کے بم نے 21 جون 2015 نوں اپنا یوٹیوب چینل بنایا۔ 

### بی بی کی واینز
بیبی کی وائینز اک یوٹیوب چینل اے، جتھے 2-8 منٹ لمبیاں ویڈیو اک شہری کشور دے جیون نوں درساؤندیاں ہن۔  بم دے یوٹیوب چینل، بیبی کی وائینز اُتے 8 ملیان توں ودھ سبسکرائیبر اتے 1 بلیئن توں ودھ دے ویو ہن (5 جون 2018 تک)۔

## انعام
بھُووَن بم نے سیول، دکھنی کوریا وچ منعقد *ویبّ ٹیوی ایشییا اوارڈز* 2016 وچ یوٹیوب اُتے سبھ توں مشہور چینل لئی ایوارڈ جتیا سی۔ 

ہندوستان ٹائیمز نے گیم چینجر اوارڈ دے پہلے ایڈیشن وچ بم نوں نوازیا گیا سی۔ حہال ہی وچ بھارت نے 2017 دا یوٹیوب سرجن ہار سمیلن گولف مقابنہ جتیا، جس وچ مکھ یوگدان بیبی کی وائینز اتے *ٹیکنکل گروجی* دا سی۔ 

## ڈسکوگرافی

## حوالے

گٹھ:دلی دے لوک
ایشیتا کاتیال

**اشتا کاتیال**اک بال لکھاری اے، جو 2005 وچ پیدا ہوئی سی، اتے پونا وچ وبیور ہائی سکول ولوں ٹیڈ سپیکر اے۔ کاتیال ایشیا بحرالکاہل علاقہ وچ TEDx یوتھ ایونٹنس دی سبھ توں گھٹ عمر دی پربندھک اے۔

کاتیال نے پہلی TEDx ایونٹ اپنے سکول وکھے 7 فروری 2015 نوں منعقد کیتی۔اسنے نومبر 2015 وچ نیویارک وچ ٹیڈ یوتھ کانفرنس وکھے اک تقریر کیتی ، جسدا سرلیکھ سی "تسی ہن کیہ بننا چاہندے ہو"۔ اس ویلے اس دی عمر دس سال دی سی، اوہ کانفرنس وچ بولن والی سبھ توں گھٹ عمر دی بھارتی سی ۔

## رچناواں
* 
Cite bookTitleSimran's DiaryLast nameKatyalFirst nameIshitaPublisherPartridge IndiaYear of publication2015ISBN978-1482850406Author mask0Cite bookTitleSimran's DiaryLast nameKatyalFirst nameIshitaPublisherPartridge IndiaYear of publication2015ISBN978-1482850406Author mask0Cite bookTitleSimran's DiaryLast nameKatyalFirst nameIshitaPublisherPartridge IndiaYear of publication2015ISBN978-1482850406Author mask0Cite bookTitleSimran's DiaryLast nameKatyalFirst nameIshitaPublisherPartridge IndiaYear of publication2015ISBN978-1482850406Author mask0Cite bookTitleSimran's DiaryLast nameKatyalFirst nameIshitaPublisherPartridge IndiaYear of publication2015ISBN978-1482850406Author mask0Cite bookTitleSimran's DiaryLast nameKatyalFirst nameIshitaPublisherPartridge IndiaYear of publication2015ISBN978-1482850406Author mask0

## ایہہ وی ویکھو
* List of TED speakers

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ فیسبکّ اُتے اشتا کاتیال
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 2005
گٹھ:کرنال توں لوک
مارول کومکس

left|thumbnail|مارول کومکس دا لوگو
**مارول کومکس** (انگریزی: Marvel Comics) امریکہ دے وچ مارول اینٹرٹینمینٹ (انگریزی: Marvel Entertainment) دی اک کومکس کمپنی اے۔ مارول کومکس دے کجھ مشہور کردار ہن: سپائیڈر مین (Spider-Man)، آئیرن مین (Iron Man)، ایکس مین (X-Men)، ہلق (Hulk)، اتے کیپٹن امیریکا (Captain America)۔

31 دسمبر 2009 نوں والٹ ڈزنی کمپنی نے مارول اینٹرٹینمینٹ نوں 400 کروڑ ڈالر وچ خریدیا۔

گٹھ:کومکس
گٹھ:مارول کومکس
گٹھ:کمپنیاں
کھڑتال

**کھڑتال** نوں **کرتال** دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ کر توں مطلب ہتھ اتے تال مطلب کھڑکاؤنا۔ ایہہ چھینیاں وانگ وجایا جاندا اے۔ ایہہ پرانے ویلے توں لے کے ہن تک ایہہ سادھو سنتاں دا من بھاؤندا ساز رہا اے۔ اج وی ایہہ مندر، گوردواریاں وچ بھجن، کیرتناں نال وجائی جاندی اے۔

اس دے چھینیاں دی آواز بڑی پیاری تے مٹھی لگدی اے۔ بناوٹ ایہہ لکڑی دے دو، اک سامان ٹکڑیاں نال بنائی جاندی اے۔ اس دی لمبائی 5 انچ توں لے کے 10 انچ تک اتے چوڑائی 2 انچ توں لے کے 3 انچ تک ہندی اے۔ اس وچ خنجری دے سامان پتل دے گول سائز دے چھوٹے چھوٹے چھینے دو تن جگہ تے لگائے جاندے ہن۔ ایہہ اکو ہتھ وچ پکڑی جاندی اے۔ اک لکڑی دے ٹکڑے وچ انگوٹھا پاؤن دی تھاں ہندی اے اتے دوسرے ٹکڑے وچ انگلیاں پاؤن دی اتے ایہناں دوہاں ٹکڑیاں نوں آپس وچ کھڑکاؤنا ہی اس دی وادن سٹائل اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
یوحنا نقیوسی

یوحنا نقیوسی ایک مصری پادری تھا جو کے مصر کے نقیوس نامی شہرمیں پیدا ہوا ۔

## اسلامی تاریخ کی قدیم ترین کتاب
اس نے مصر کی تاریخ پر ایک کتاب لکھی جو مصر کی اسلامی فتوحات کے متعلق لکھی جانے والی قدیم ترین کتاب شمار کی جاتی اے۔ یوحنا نقیوسی کے متعلق مشہور یہ اے کہ وہ ساتویں صدی عیسوی کے نصف سے آٹھویں صدی عیسوی کے آغاز تک زندہ رہا۔ یوں اس نے حضرت عمر و بن العاص رضی اللہ عنہ کے ہاتھوں مصر کی فتح کا عینی مشاہدہ کیا جسے اس نے اپنی کتاب میں تفصیلاََ درج کیا۔

## کتاب کی اصل زبان
مصنف نے یہ زبان اصلا کس زبان میں لکھی تھی؟ اس کے متعلق مختلف آراء پائی جاتی ہیں۔ بعض محققین کا خیال اے کہ اس کی اصل زبان یونانی اے جب کہ بعض کے نزدیک یوحنا نے یہ کتاب قبطی زبان میں تحریر کی۔بہر حال یوحنا نقیوسی کی کتاب کا اصلی نسخہ ناپید اے۔ البتہ اس کا ایک حبشی زبان میں ترجمہ پایا جاتا اے۔ جس کے متعلق گمان یہ اے کہ یہ عربی سے مترجم ہو کر آیا اے۔ کتاب کے مندرجات میں تضاد یہ بتلاتا اے کہ حبشی مترجم نے اپنی طرف سے اس کتاب میں تحریف اور اضافے کیے ہیں۔ خاص طور پر مسلمان فاتحین کے متعلق بعض مقامات پر تعصب کا مظاہرہ کیا گیا اے۔ حالاں کہ یہی کتاب بعض دوسری جگہوں پر ان کا ذکر نہایت بلند الفاظ میں کرتی اے۔

## فرانسیسی ترجمہ
حبشی متن کا سب سے پہلے 1883ء میں فرانسیسی زبان میں ہرمن زوٹن برگ(Hermann Zotenberg) کے قلم سے اس عنوان سے ترجمہ ہوا:

Chronique de Jean, Évêque de Nikiou, Texte éthiopien publié et traduit, Paris, 1883

## انگریزی ترجمہ
اس کے بعد رابرٹ چارلس نے فرانسیسی زبان سے انگریزی میں منتقل کیا اور اپنی تعلیقات اور حواشی چڑھائے۔ 1916ء میں یہ ترجمہ لندن سے اس عنوان سے شائع ہوا ۔

The chronicle of John (c. 690 A.D.) : coptic bishop of Nikiu : being a history of Egypt before and during †the Arab conquest. Translated from Hermann Zotenberg's edition of the Ethiopic version, with an introduction, critical and linguistic notes, and an index of names

## عربی ترجمہ
کچھ عرصہ قبل عرب فاضل ڈاکٹر عمرو صابر عبد الجلیل نے اس کتاب کو براہ راست حبشی زبان سے عربی میں *تاریخ مصر۔رؤیۃ قبطیۃ للفتح الاسلامی* کے نام سے شایع کیا اور عنقریب یہ کتاب اردو میں مترجم ہو کر آنے والی اے۔
## حوالے
اچاریہ ودیاناتھ

**آچاریہ ودیاناتھ **(13ویں   صدی عیسوی دا انت-14ویں  صدی عیسوی دے شروع وچ) اک بھارتی شاعر سی ۔

## جان-پچھان

بھارتی شاعری-شاستر دے اتہاس وچ آچاریہ ودیاناتھ دی مشہوری ایہناں دی رچنا **پرتاپردریشوبھوسن** دے کارن اے۔ ایہناں دا اکت شعری شاستری گرنتھ دکھنی بھارت وچ بہت لوکپری اے۔ اس گرنتھ وچ ودیاناتھ نے اپنے آسریداتا راجا پرتاپردردیو (ویرردر اتھوا ردر) دی اپنے گرنتھ دے سوے-رچت اداہرناں وچ استتی کیتی اے۔ اس نظر توں ایہہ گرنتھ آچاریہ ودیادھر دے گرنتھ ‘ایکاولی' نال ملدا-جلدا اے کیونکہ اس وچ وی اپنے آسریداتا راجا نرسنگھ دا یشوگان کیتا گیا اے۔

## مڈھلا جیون

آچاریہ ودیاناتھ دے جیون اتے ویلے بارے ایہناں دے اپنے گرنتھ وچ حاصل الیکھاں اتے تریخی سامان دے بنیاد تے نشچی کیتا جا سکدا اے۔ ایہناں دے پیؤ دا ناں مہادیو اتے ماں دا ناں ممڑھی سی۔ پرتاپردردیو ترلنگ دے کاکتیی ٹبر دا ستوا راجا اتے اسدا راجگڑھ ایکشلا سی۔ اس راجا دے سلالیکھاں دی تتھی 1298ء صدی اتے 1317ء صدی دا ادھ حصہ اے۔

## رچناواں

آچاریہ ودیاناتھ دی شعری شاستری  اکو اکت رچنا حاصل اے۔ جسدی ونڈ-کارکا، ورتی، اداہرن دے روپ وچ اے۔ اس وچ کاوشعورت تتاں دے نال-نال ناٹی شاستری تتاں دا وی پرتپادن ہویا۔ اس گرنتھ وچ نو باب ہن:

پرکرناں دے نام اکت تتا دے بنیاد تے ہی ہن۔ اس لئی پہلے گرنتھا دے وشیا وانن، شعری، ناٹک، کرم، دوسگن، سبدالنکار، ارتھالنکار، مشر-النکار کرم نال وویچن ہویاں اے۔ اس گرنتھ دے ‘ناٹک' نام والے تے پرکرن وچ ناٹک دے انگا-اپانگاں دے اداہرن پرسعنصر کرن لئی پرتاپردر-کلیان نامک دی رچنا کیتی۔

    
اس گرنتھ دے وویچن تے بھرت، ممٹ اتے دھننجی النکار وویچن تے وشیس کر کے ریک دا اثر جاپدا اے۔

    
بھارتی کاو-شاستر دے اتہاس وچ ایہناں دا ستھان ودیاردھر دی ایکاولی دی اپیکھیاں کجھ زیادہ اچا کیہا جا سکدا اے۔ کیونکہ اس وچ صرف شعری شاستری تتاں دا جدوں کہ اس وچ ناٹی شاستر تتا دا وی پرتپادن ہویا اے۔

اس گرنتھ تے زیادہتر بھرت منی، دھننجی، ممٹ دا اثر پرتیت ہندا۔

دھنی حامی آچاریہ-ممٹ ودییتیم، وشوناتھ، ہیمچندر ودیاردھر، جیدیو، پنڈتراج، جگن ناتھ آدی ہن۔

ودیاناتھ دے پرتاپ دریسوبھوشن وچ کاو-شاستر دے موضوع وویچت ہن۔ کاوگت مادھری آدی گناں بارے ودیاناتھ نے وی انکرن کیتا اے۔ 1
 

 

وارنگل دے راجا پرتاپردر لئی ودیارناتھ نے پرتاپردری سوبھوشن نامک گرنتھ دی، جس نوں ‘پرتاپردریی' وی کہندے ہن، رچنا کیتی۔ ایہہ اک وڈا گرنتھ اے، جس وچ ‘النکار-شاستر' اتے ‘ناٹی-شاستر' دوہاں دا ذکر اے۔ اس وچ سبھے اداہرن لکھاری دے اپنے رچے ہوئے ہن اتے حیدرآباد دے پرتاپردر (1268 توں 1319 ء) دی استتِ وچ ہن۔ پنجاں انکاں دا ‘پرتاپردر-کلیان' ناٹک وی اسے کرت دا انگ اے۔ 2

## حوالے

بال کرشن ایم۔اے۔

سیکٹری پنجاب یونیورسٹی پبلیکیشن وچو چنڈی گڑھ، جنرل ایڈیٹر

ڈاکٹر۔ سریندر سنگھ کوہلی، مکھی، پنجابی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ۔ پیج نن۔ 16

بھارتی شعری شاستر، پرو۔ شکدیو شرما، پبلیکیشن بیورو، پنجابی، پنہ نمبر۔ 387-388

گٹھ:بھارتی لوک
فزکس وچ نوبل انعام

**نوبل انعام برائے فزکس** ہر سال  سویڈن دے ادارے رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسس ولوں فزکس وچ اہم کارکردگی کرنے والے طبیعیات دان نوں دتا جاندا اے۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام
* فزکس وج نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ
* فزکس وچ نوبل انعامات

## حوالے

گٹھ:نوبل انعام
گٹھ:نوبل انعام جیتو
گٹھ:فزکس دے اعزازات
این سلیوان

**جوہانا مینسفیلڈ سولیوان میسی** (اپریل 14، 1866 – اکتوبر 20، 1936)، جو کہ **این سولیوان** دے ناں نال جانی جاندی اے، اک امریکی معلمہ سی۔ این سولیوان زیادہتر ہیلن کیلر دی استانی ہون کرکے جانی جاندی اے۔ این سولیوان دیاں کوششاں اتے سکھن دے لئی ہیلن دی رضامندی نے اسدے لئی بولی دے بھید نوں کھولھ دتا۔ این سولیوان کافی محنتی عورت سی، جسنے کئی مشکلاں ہون دے باو جود وی بولی دے بھید دا علم حاصل کیتا اتے بعد وچ ایہہ علم ہیلن کیلر نوں دتا۔ اسنے پرکن سکول جو کہ انھیاں لئی سی، توں سکھیا حاصل کیتی سی اتے 20 سال دی عمر وچ اوہ ہیلن دی استانی بن گئی۔ 3 مئی، 1905 نوں سلوین نے ہارورڈ یونیورسٹی دے انسٹرکٹر اتے ساہتی نقاد جوہن البرٹ میسی (1877-19 32) نال ویاہ کیتا، جس نے کیلر نوں اپنیاں اشاعتاں وچ مدد کیتی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1866
گٹھ:موت 1936
گٹھ:امریکی شخصیتاں
بی بی ہرشرن کور

روحانی عشقَ دی کھنڈیدھار توں قربان ہو جان والیاں ویرانگناں وچ بیبی ہرشرن کور دا ناں ستارے وانگ چمکدا اے۔ چمکور دی گڑھی وچ اکلے-اکلے سنگھ نوں لکھاں نال لڑاؤندے ہوئے دسویں گرو جی الٰہی عشق دا سبق پڑھا رہے سن۔ چمکور دے لاگلے پنڈ گھرنڈ (رائپور) وچ اک صدقی سکھ پروار رہندا سی۔ اس دا مکھی پریتم سنگھ جنگ وچ شہید ہو گیا سی۔ گھر وچ اس دی سنگھنی چمّ کور اتے اکلوتی بیٹی ہرشرن کور سن۔ ایہناں نے ستگوراں اتے سنگھاں لئی لنگر تیار کیتا پر مغلاں نے اوہ لٹّ لیا۔ 22 دسمبر، 1704 نوں ہنیرا پین تک وڈے صاحبزادے، تن پیارے اتے 29 سنگھ شہادت دے جام پی چکے سن۔ پنتھ خالصے دی بینتی اُتے مہاراج جی نے گڑھی نوں چھڈّ کے ماچھیواڑے ول چالے پا دتے سن۔ چمکور صاحب وچ منادی ہو رہی سی کہ سارے سنگھ شہید ہو چکے ہن اتے اوہناں دیاں لاشاں میدان وچ کھلریاں پئیاں ہن۔ ایہہ سن کے ماواں-دھیاں دا خون کھول اٹھیا۔ بیبی ہرشرن کور نے اپنی بردھ ماں توں اجازت اتے اسیس منگی کہ اوہ شہید سنگھاں دا سسکار کر سکے۔ ماں نے کیہا کہ ہنیری ککریلی رات اے، توں کوآری کنیا ہیں، قدم-قدم اُتے فوجی پہرہ اے، توں بے انت لاشاں وچوں سنگھاں دے سریر کویں پچھانینگی، کویں اکٹھے کرینگی، کویں سسکار کرینگی؟ بیبی نے کیہا کہ میں کلغیدھر پیؤ جی دی امرتدھاری سپتری ہاں۔ مینوں وی جوجھ مرن دا چاء اے۔ جے صحیح-سلامت میدانِ-جنگ وچ پجّ گئی تاں شہیداں دا انگیٹھا بنا کے اپنا فرض پورا کرانگی۔

ماں نے کورا کپڑا اتے پانی دا گھڑا دے کے کیہا کہ شہیداں دے مکھ دھو کے کورا کپڑا اپر پا دئیں، میں تیرے لئی ارداس کرانگی۔ بیبی نے اپنا بھیس بدلیا اتے ساودھانی نال رنزمین ول تر پئی۔ ادھی رات دا سماں سی۔ مغل فوجی جت دا جشن منا راے سن۔ اوہ نشے وچ ہی گڑچّ ہوئے بیٹھے سن۔ اس ویلے دا لابھ اٹھاؤندیاں بیبی ہرشرن کور نے سنگھ شہیداں اتے صاحبزادیاں دے سریر لبھّ لئے سن۔ اس نے بڑے ویراگ اتے ستکار نال پوتر دیہیاں نوں اکٹھا کیتا، لکڑیاں اکٹھیاں کیتیاں، ارداس کیتی اتے انگیٹھے نوں اگنی دے دتی۔ اگّ دا ایڈا بھامبڑ دیکھ کے اتے اک عورت نوں کول کھڑھیاں دیکھ کے مغل فوجی گھبرا گئے کہ شاید کوئی بلا آ گئی اے۔ ہولی-ہولی اوہ نیڑے آئے اتے پچھیا کہ توں کون ہیں؟ بیبی نے ندھڑک ہو کے جواب دتا کہ اوہ کلغیدھر جی دی سپتری اے اتے اپنے مہان ویراں دا سنسکار کر رہی اے۔ پہریداراں نے ہتھیاراں نال بیبی اُتے حملہ کر دتا۔ بیبی نے اجیہی چنڈی واہی کہ کئی فوجی جھٹکا سٹے۔ بیرتا نال جوجھدیاں بیبی سخت زخمی ہو کے ڈگّ پئی۔ کھجھے ہوئے فوجیاں نے بیبی نوں جیوندیاں ہی شہیداں دے بلدے انگیٹھے وچ سٹّ دتا۔ ایہہ مہان بیبی جیکارے لگاؤندی ہوئی عشقَ دی لاٹ اُتے قربان ہو گئی۔ بیبی جی دی یاد وچ سری چمکور صاحب وکھے گرودوارہ صاحب سشوبھت ہن۔

گٹھ:سکھ شخصیتاں
غلام جیلانی

**غلام جیلانی** پیشہ ور جاسوس سی۔ اوہ ملتان دے نواب مظفر خان دا پکا ملازم سی تے اک مشہور لکھاری سی۔ اس نے عربی تے فارسی بولی وچ بہت ساریاں تریخی کتاباں لکھیاں سن۔ اس دی کتاب (جنگ نامہ ملتان) بہت مشہور اے۔ جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ملتان اپر آخری حملہ کیتا تاں غلام جیلانی نواب مظفر خان  ولوں خالصہ فوجاں دی جاسوسی کرن لئی تعینات کیتا گیا۔ اوہ اک سکھ سپاہی دے لباس وچ خالصہ فوجاں وچ گھمدا پھر رہا سی۔ گھمدیاں-گھمدیاں اوہ اس جگہ اُتے پہنچیا جتھے کجھ سکھ سپاہی اک ٹٹی ہوئی وڈے سائز دی توپ کول آپس وچ بحث کر رہے سن۔ ایہہ اوہی بھنگیاں والی توپ سی، جس نوں زمزما توپ آکھیا جاندا سی۔

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
دلی سلطنت دی تریخ

قطب الدین ایبک جس محمد غوری نوں مار کے 1206 راج گدی سانبھی مسلماناں دا پہلا آزاد حاکم سی تے مڑ اوسے نے دہلی دی سلطانی (دلی سلطنت) قائم کیتی سی۔ پر ایہہ التمش سی جس نے اک آزاد ریاست دا کم پورا کیتا۔ جد افغانستان توں آئے ترک خلجیاں نے تیرہویں صدی دے اخیر وچ غلاماں دی راج گدی نوں لانبھے کیتا تے اوس ویلے مسلمان حاکماں دے مقامی آبادی وچ رلن تے سمان دا کم چھوہ پیا ہویا سی۔ خلجی راج ویلے مسلماناں دا راج مرکزی تے لمے (جنوبی) ہندوستان تیک اپڑ پیا سی تے راج آپنا ہتھ دُراڈے صوبیاں تیک پائی بیٹھا سی تے دہلی مسلمان راج دا اک وڈا رہتل مرکز بندا پیا سی۔

سنگیت تے سلیکھ وچ باہروں آئیاں تے ایتھاویاں دے کئی جوڑ بن دے پئے سن۔ اشراف وچوں ایس دی سبھ توں وڈی ونگی امیر خسرو (1254-1324) اے۔

دہلی دی سلطانی (دلی سلطنت) 1398وچ محمد تغلق ویلے ٹٹ گئی تے ایس نال ای تیمور دے ہندوستان اُتے دھاڑویاں دا دُکھانت وی واپریا۔ دہلی دی سلطانی مُکن مگروں بے سُکونی تے آپودھاپی دا ویلا آئیا تے جس پہلاں تاں سیدّاں دا راج لنگھایا تے مُڑ لودھیاں دا راج آ ڈُھکیا۔ دہلی سلطنت دے پھیتی پھیتی ہون دے نالوں نال مسلماناں دیاں آزاد ریاستاں وی جم پیاں جیہڑیاں خاص کر اودھ ، بہار تے بنگال وچ سن تے کجھ دکن وچ وی۔

چڑھدے تے لمے دیاں چودھویں تے پندرہویں صدی دیاں مسلمان ریاستاں نے اسلام نوں چوکھا کھلاریا تے نویں مسلمانی تے دھرت واسیاں دی سانجھی رہتل دی دس پین لگی۔ چڑھدے دیاں ریاستاں وچ جیہناں وچ جون پور، اودھ تے یوپی وی آندے سن دہلی دی راج توں 1393-1470 تیک شرقی سلطنت ہیٹھ آزاد رہیاں تے پھیر حسین شاہ نوں بہلول لودھی نے بھاج دتی۔

جون پور دی ریاست وچ لہندے ول کنوج سی تے اُبھے ول ایودھیا تے چڑھدے ول کاشی(بنارس) جیہڑا دریا گومتی اُتے اُسریا کھلا سی۔ تیمور دی بھاج مگروں جون پور مسلماناں دا وڈا رہتلی مرکز بنیا تے ایس نوں ہندوستان دا شیراز وی آکھیا جاندا سی۔
## ہور ویکھو
*دلی سلطنت

گٹھ:دلی سلطنت
سکھ ریجمنٹ

**سکھ ریجیمینٹ** دیاں اس ویلے 19 بٹالیئن ہن اتے آر۔آر۔ رائیفلز اتے ٹی۔اے۔ بٹالیئناں اندر وی سکھ ریجیمینٹ دی ای۔آر۔ای۔ اے۔ سکھ ریجیمینٹ دی 1 اگست 1846 نوں 14 فیروزپور سکھ اتے 15 لدھیانہ سکھ پلٹناں کھڑھیاں کرن دی شروعات ہوئی۔ سکھ ریجیمینٹ دا آمورت واک (موٹو) 'نسچے کر اپنی جیت کروں' اے۔ سکھ بٹالیئناں دا جنگی نعرہ 'بولے سو نہال، ست سری اکال' دی گونج نال دشمناں نوں بھاجڑاں پا دندا اے۔ 10 سال بعد 45 سکھ سن 1856 وچ کھڑی کیتی گئی۔ برٹش انڈیا سرکار نے سن 1887 وچ نرول جٹ سکھ بٹالیئن اتے 35 سکھ کھڑھیاں کیتیاں گئیاں۔
## کامیابیاں
*سکھ ریجیمینٹ دی قیام توں لے کے بٹش انڈیا راج دے انت تک اس مارشل قوم دی ریجیمینٹ نوں کل 983 بہادری دے پرسکاراں نال نوازیا گیا گیا، جس وچ بیٹل آنرز 74، تھئیٹر آنرز 38، وکٹوریا کراس 10، انڈین آرڈر آف میرٹ 196، ڈی۔ایس۔او۔ 35، ملٹری کراس 89، ملٹری میڈل 34، آئی۔ڈی۔ایس۔ایم۔ 195، او۔بی۔ای۔ 09، او۔بی۔آئی۔ 47، ایم۔بی۔ای۔ 04، ایم۔آئی۔ڈی۔ 197، باقی دے انعام 86 ہن۔
*آزاد بھارت وچ سکھ پلٹن نوں 9 بیٹل آرنز، 8 تھئیٹر آنرز، 18 یونٹ سائیٹیشنز، 22 یونٹ ایپریسیئیشن، پی۔وی۔سی۔ 2، اشوک چکر 3، پدم وبھوشن 1، پدم بھوشن 1، پی۔وی۔ایس۔ایم۔ 9، ایم۔وی۔سی 14، کے۔ سی۔ 12، اتم لڑائی سیوا میڈل 1، پدمشری 1، اے۔وی۔ایس۔ایم۔ 18، وی۔آر۔سی۔ 68، ایس۔ سی۔ 47 اتے کجھ ہور ملا کے گنتی ہن تک سکھ ریجیمینٹ دے جھولے وچ 2281 بہادری انعام پئے، جنہاں دی گنتی سن 1947 توں شروع ہوئی۔
*سکھ ریجیمینٹ نے سن 1894–95 وچ دوسری اینگلو افغان جنگ ویلے اپنے بیرتا بھرپور کارنامیاں صدقہ خوب نامنا کھٹیا۔
*سن 1897 وچ 36 سکھ بٹالیئن دے اک دستے نے ادتی جنگ ساراگڑھی لڑی، جس وچ سارے دے سارے 21 جوان حوالدار ایشر سنگھ دی کمانڈ ہیٹھ تقریباً 10 ہزار طاقتور افغان لشکراں نال جوجھدیاں اک-اک کرکے آخری گولی آخری ساہ تک لڑدیاں شہادت دا جام پی گئے۔
*پہلی جنگ عظیم اتے دوجی جنگ عظیم دوران سکھ پلٹناں نے فرانس، اٹلی، فلسطین، مصر اتے برما سمیت ہور کئی یورپیئن دیساں اتے ایشیا دے ہور کئی دیساں وچ کئیاں قسم دے بیرتا بھرپور کارنامے کر دکھائے اتے شہادتاں دتیاں۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی فوج
گٹھ:فوجاں
خطرے وچ عالمی ورثہ دی لسٹ

**خطرے وچ عالمی وراثت دی لسٹ** نوں اقوام متحدہ دے تعلیمی، سائنسی اتے تہذیبی تنظیم (یونیسکو) دی وراثت ورلڈ کمیٹی ولوں 11.4 آرٹیکل مطابق تیار کیتا گیا اے۔ لسٹ وچلے اندراجاں نوں ورلڈ ہیریٹیج سائیٹس دی سرکھیا لئی کہڑے وڈے مہماں دی لوڑ اے اتے جس لئی "مدد لئی بینتی کیتی گئی اے"۔

## حال وچ درج ستھان

؛ٹیبل لیجینڈ

:**نام**: جویں کہ عالمی وراثتی کمیٹی ولوں درج کیتا گیا اے
:**حالت**: کوآرڈینیٹ دے نال، شہر جاں صوبائی پدھر اتے دیش دے نام تے؛ راج ولوں کالم دی قسم
:**ماپدنڈ**: ایہہ سائیٹ اس لسٹ ہیٹھ دتی گئی سی
:**کھیتر**: یونیسکو ولوں مہیا کیتے گئے ہیکٹیئر اتے ایکڑ وچ
:**سال (ڈبلیوئیچئیس)**: اوہ سال جس وچ ایہہ ورلڈ عالمی وراثت لسٹ وچ درج کیتی گئی سی
:**لسٹ وچ شامل کیتا گیا**: اوہ سال جس وچ ایہہ خطرناک حالت وچ عالمی دی وراثت دی لسٹ وچ ظاہر ہویا
:**کارن**:ڈر جسنے یونیسکو نوں سائیٹ نوں خطرے دے روپ وچ درج کرن لئی راغب کیتا

## حوالے

گٹھ:لسٹاں
واندیواس دی لڑائی

thumb|411x411px|دکھن-پوربی بھارت وچ جنگ دی حالت
**واندیواس دی لڑائی **ہندوستان وچ برطانوی اتے فرانسیسی فوجاں وچالے اک فیصلہ کن جنگ سی، ایہہ ستّ سالی جنگ دا اک حصہ سی۔ جدوں فرانسیسی فوجاں نے تملناڈو وچلے واندیواس دے قلعے اتے قبضہ کرنا چاہیا تاں اوہناں اتے سر آئر کوٹ دی اگوائی والی برطانوی فوج نے حملہ کرکے اوہناں نوں مات دتی۔ نتیجے وجوں فرانسیسی پانڈیچریدے علاقے تک محدود ہو گئے اتے16 جنوری 1761 نوں اوہناں نے ہتھیار سٹّ دتے۔

فرانسیسی فوج وچ 300 یورپی گھڑسوار، 2،250 یورپی پیادے، 1،300 سپاہی، 3،000 مرہٹےاتے 16 توپاں سن، جدوں کہ برطانوی فوج وچ80 یورپی گھوڑے، 250 دیسی گھوڑے، 1،900 یورپی پیادے، 2،100 سپاہی اتے 26 توپاں سن۔

## حوالے

## باہرلیاں کڑیاں
٭ Thomas J. Mullen، Jr. Seven Years’ War: Battle of Wandiwash فروری 1994 issue of Military History magazine

گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:لڑائیاں
اورٹونا دی لڑائی

**اؤرٹونا دی لڑائی** جو (20–28 دسمبر 1943) نازی جرمنی اتے کینیڈا دے وچکار لڑی گئی۔ ایہہ لڑائی اؤرٹونا جس دی آبادی 10،000 اے اُتے لڑی گئی۔
## تصویر

Loyal Edmonton Regiment infantry and Three Rivers Regiment Sherman tanks advancing in Ortona December 1943.jpg
Loyal Edmonton Regiment soldier firing at German position Ortona December 1943.jpg
DeadGermanOrtona.jpg
Ortona 2006 -Moro River Canadian War Cemetery- by-Raboe 05.jpg

## حوالے

گٹھ:دوجی جنگ عظیم
گٹھ: لڑائیاں
سیہان ارمان

**ڈیریا سیہان ارمان** (جم 26 فروری 1980) ترکی ٹرانسجینڈر حقاں لئی کارکن، اداکارہ اتے ڈریگ کوئین اے، جو استمبول واسی اے۔ اسنوں ترکی میڈیا وچ ویکھیا گیا، جس وچ ترکی وچ رہن والے اک ٹرانسجینڈر انسان دے اپنے تجربہ بارے گل کیتی گئی سی۔ اسنوں اکثر ڈریگ کوئین دے ڈرامےآں اتے میڈیا وچ ویکھیا جاندا اے۔

اسنے تھئیٹر وچ اپنا اداکاری کیریئر 1994 وچ ادانا کاردس اوئنکولر تھئیٹر وچ شامل ہون ویلے شروع کیتا۔

## فلموگرافی
## Filmography

## حوالے

گٹھ:ترک شخصیتاں
سٹار لارڈ

**سٹار-لارڈ** (پیٹر کئل) مارول کامکس ولوں شائع امریکی کامک کتاباں وچ چھپن والا اک خیالی سپرہیرو اے۔ سٹیو اینگلہارٹ اتے سٹیو گن ولوں رچیا ایہہ پاتر، سبھ توں پہلوں "مارول پریویو" #4 (جنوری 1976) وچ وکھائی دتا سی۔ مانو میری ڈتھ کئل تے سپاٹروئی جیسن دا پتر، پیٹر کئل سٹار لورڈ دے ناں نال اک انٹرپلینیٹری پلسکرمی دے روپ وچ کم کردا اے۔

اس پاتر نے کامک کتاب کہانیلکیر "اینیہلیشن" (2006) اتے "اینیہلیشن: کانکیسٹ" (2007)، "کنگ آف کنگز" (2008) اتے "دی تھینوس امپیریٹو" (2009) وچ مکھ کردار نبھایا اے۔ 2008 وچ کئل خلاء مشتمل سپرہیرو ٹولی گارڈیئنز آف دِ گلیکسی دا مکھی بن گیا اتے اسے کامک کتاب دے نال مڑ لانچ کیتا گیا۔ کئل نوں اینیمیٹڈ ٹیلیوژن لڑی، کھڈونے اتے وپار کارڈ سنے وکھ وکھ طرحاں دے مارول مرچنڈائیز وچ وکھایا جاندا رہا اے۔ اداکار کرس پریٹ مارول سنیمیٹک یونیورس فلماں وچ پیٹر کئل دا کردار نبھان ڈاے ہن۔ پریٹ 2014 دی لائیو-ایکشن فلم گارڈیئنز آف دی گلیکسی وچ ایہہ کردار پہلی ویراں نی نبھایا سی۔، اتے پھر اوہ گارڈیئنز آف دی گلیکسی 2، اور ایوینجرز: انفینٹی وار وچ کئل دے کردار وچ وکھائی دتے۔ پریٹ ایہہ کردار انپھینٹی وار دے اگلے حصہ وچ ایہہ کردار نبھانگے۔
## حوالے

گٹھ:خیالی کردار
ہریش آئیر

**ہریش ائیئر** نوں *اہم* ہائر اتے ہرش آئر وجوں وی جانیا جاندا اے۔ اسدا جم 16 اپریل 1979 نوں ہویا، اوہ اک بھارتی برابر حقاں لئی کارکنّ اے۔ آئر کافی ویلے توں لیسبیئن، گے، ہم جنس پرست اتے ٹرانسجینڈر (ایل۔جی۔بی۔ٹی) طبقہ، بچیاں، عورتاں، پشواں اتے جنسی سوشن توں پیڑت بچیاں دے حقاں نوں بڑاوا دین دی وکالت وچ شامل اے۔

ہریش ائیئر ہم جنس پرست دے پنر-ملانکن دی بہت زیادہ پیروی کرن والیاں وچوں اک اے۔ اسنے بہت ساریاں فیصلے دے اثر والیاں مہماں وچ حصہ لیا اتے میڈیا ایڈووکیسی راہیں ستا دی نندا کیتی۔ اس نال متعلق اسنے بہت سارے پتر اتے لیکھ لکھے، جسدے نتیجے وجوں اسنوں ایل۔جی۔ٹی۔بی۔ سمودائے دی حالت نوں ابھارن وجوں نیشنل ٹی۔وی۔ شو وچ ویکھیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
سکھاں دے راج دی وتھیا

**سکھاں دے راج دی وتھیا** کتاب شردھا رام پھلوری نے 1922 بکرمی/   1866ء وچ پنجابی وچ لکھی اے جہڑی سن 1868 وچ چھپی سی ۔ اس وچ گرو نانک ( 1469–1539 ) توں لے کے 1849 وچ بریٹیش دے پنجاب وچ آؤن تک دا پنجاب دا اتہاس اے ۔ مکھ طور تے اس نوں نویں انگریزی  حکمراناں لئی لکھیا گیا سی جہڑے پنجاب نوں بریٹیش راج نال ملاؤن مگروں پنجاب وچ آئے سن ۔ اس کتاب دا انگریزی ترجمہ 1888 وچ ہینری کورٹ نے شائع کیتا سی ۔ بھائی جواہر سنگھ نے 1901 وچ اس کتاب دا اک ہور انگریزی ترجمہ چھاپیا سی جس وچ اس نے اک لمی کردار لکھی سی جس وچ کئی تتھاں دیاں غلطیاں ول دھیان دوایا گیا سی ۔ اس رچنا نوں تن حصیاں وچ ونڈیا گیا اے ۔ پہلا حصہ دس گروآں دیاں جیونیاں نال متعلق اے ( پنے 1-82 ) ۔ اس حصے وچ صرف بیوریاں دیاں ہی غلطیاں نہیں ہن سگوں مکھ تتھاں دیاں وی غلطیاں ہن ۔ دوسرے حصہ ( پنے 83-145 ) وچ مسلاں دا مختصر ذکر اے اتے پھر اس توں اگے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی چڑھت دا ذکر ملدا اے اتے اس دا انت پنجاب اتے بریٹیش دے قبضے نال ہندا اے ۔ تیجے حصے ( پنے 146-200 ) وچ پنجاب دے ریتی رواجاں ، لوک گیت اتے کہاوتاں دا مختصر ذکر ملدا اے ۔ اس وچ اس کھیتر دیاں کئی قوماں دا مختصر ذکر شامل اے ۔ اس کتاب دے انت وچ گرو نانک دی جم ساکھی وچوں لگپگ ویہہ ساکھیاں دتیاں گئیاں ہن ۔ کیونکہ لکھاری نوں سکھ اتہاس جاں دھرم دا علم نہیں سی اتے واضع طور تے اس نے گرو گرنتھ صاحب دا مطالعہ جاں ہور کسے تریخی رچنا دا مطالعہ نہیں کیتا سی ، اس لئی کئی گمبھیر غلطیاں اس کتاب وچ آ گئیاں ہن ۔

گٹھ:کتاباں
گٹھ:سکھ اتہاس
شاہ صادق نہنگ

بادشاہ اورنگزیب دے راج دور وچ حضرت شاہ صادق 'نہنگ' نے سندھ توں پنجاب دے علاقے شورکوٹ وچ آ کے ڈیرا کیتا۔ سن 1767 وچ اوہناں دا انتقال ہوݨ مگروں اوہناں نوں اسے دربار وچ دفن کرکے اوہناں دی قبر بنا دتی گئی۔ ایہہ قبر دربار دے پچھے موجود اے اتے اج وی کچی اے۔ بعد وچ سن 1878 وچ دربار دے سجادا نشین حضرت محمد پناہ شاہ ولوں حضرت شاہ صادق 'نہنگ' دی یاد وچ عالیشان دربار دا اساری کروایا گیا، جو کہ کاشکاری آرٹ دا دہدف نمونہ اے۔ سن 1910 وچ اپروکت دربار دے داخلہ دوار سمیت ہورناں بھوناں دا جدوں نواساری کروایا گیا تاں علاقے دے ہندو سکھاں نے اس وچ ودھ چڑھ کے یوگدان پایا۔ ڈسٹرکٹ گزٹیئر جھنگ سن 1941 دے مطابق حضرت شاہ صادق 'نہنگ' دا سالانہ عرص 5 توں 7 ماگھ تک منایا جاندا سی، جس وچ ہندو، سکھ تے مسلمان عقیدت مند وڈی گنتی وچ شامل ہُندے سن۔

دربار حضرت شاہ صادق 'نہنگ' دیاں دیواراں تے چھتاں اُتے چینی دیاں ٹائیلاں نال کیتی گئی سجاوٹ، پچیکاری، تیل چتر، شیشے، لکڑی اتے سیمنٹ نال کیتی گئی میناکاری ہر کسے دا من موہ لین والی اے۔ پچھلے کجھ ورھیاں توں سلھاب دے کارن ایہناں سبھ دا کافی نقصان ہو رہا سی، پر پراتتو ڈیپارٹمنٹ پاکستان نے سماں رہندیاں نواساری دا کم شروع کروا کے اس نوں سہیجن وچ کامیابی حاصل کر لئی اے۔ ڈیپارٹمنٹ ولوں دربار دے متھے اُتے گرمکھی وچ لکھی عبارت 'جی آیاں نوں' سمیت فرش اُتے گرمکھی تے دیوناگری وچ لکھیاں ہندو-سکھ دانیاں دے ناواں دیاں صلاں نوں وی کامیاب ڈھنگ نال سہج کے نشٹ ہون توں بچا لیا گیا اے۔ ڈیپارٹمنٹ تے دربار دے پربندھکاں دا کہنا اے کہ اپروکت دربار وچ گورمکھی اتے دیوناگری وچ لکھیاں ایہہ صلاں اس یادگار دی وراثت دا اہم حصہ نیں، جیہناں دے ختم ہوݨ نال اس یادگار دی وراثت وچ بہت وڈی کمی آ سکدی اے۔

گٹھ:ضلع جھنگ
گٹھ:پنجابی لوک
ترانا برک

**ترانہ برک** (جم 12 ستمبر، 1973) نیویارک دے برونکس توں سول حقاں لئی کارکن اے، جس نے 'می ٹو' لہر دا قیام کیتا سی۔ 2006 وچ برک نے 'می ٹو' دی سماج وچ ہو رہے جنسی استحصال اتے جرماں خلاف جاگروکتا ودھاؤن لئی کیتی۔ جس دی ورتوں 2017 وچ ہیسٹیگ #MeToo نال کیتی گئی۔

## مڈھلا جیون
برک دا جم برونکس، نیو یارک وچ ہویا سی۔ اوہ اک ہاؤسنگ پراجیکٹ وچ گھٹ آمدنی والے ورکنگ طبقہ دے پروار وچ رہِ کے وڈی ہوئی اتے اسدا چھوٹے ہندیاں اتے نوجوانی  وچ جنسی استحصال ہویا سی۔

اس دی ماں نے ایہناں پرتشدد کاروائیاں توں اسنوں ٹھیک کرن لئی اسدی مدد کیتی اتے اس نوں کمیونٹی وچ شامل ہون لئی راغب کیتا۔ اسنے اپنی جیونی وچ ایہناں تزربیاں توں ہی لڑکیاں دے جیون وچ سدھار لیاؤن لئی راغب کیتا، جنہاں نوں ایہو جہے ہلاتاں دا ساہمنا کرنا پیندا اے۔  نوجوان عمر وچ، اوہ حاشیے اُتے رہِ رہے مسلماناں دے جیون نوں بہتر بناؤن لئی کم کرن وچ شامل ہو گئی سی۔  برک نے الاباما سٹیٹ یونیورسٹی توں اتے پھر آبرن یونیورسٹی توں اپنی پڑھائی پوری کیتی۔  اپنے ویلے دوران کالج وچ اسنے معاشی اتے نسل پرستاں بارے پریس کانفرنساں اتے مخالف مظاہرےآں  دا انعقاد کیتا سی۔

 

## اعزازات
* 2017: *[[ٹائم (رسالہ)|ٹائم]]،* ''ٹائم'' سال دی شخصیت
* 2018: The Ridenhour Prizes، The Ridenhour Prize for Courage
## حوالے

## باہرلےجوڑ
* 
* 
* 
## حوالے

گٹھ:امریکی شخصیتاں
باکو ٹیوی ٹاور

**باکو ٹی۔وی۔ ٹاور** (انگریزی: **Baku TV Tower،** آذربائیجانی: *Televiziya Qlləsi*)، 1996 وچ باکو، آذربائیجان وچ بنایا گیا اک آزاد مستقل کنکریٹ دور کمیونیکیشن ٹاور اے۔ 310 میٹر دی اچائی (1017 فٹ) دے نال، ایہہ آذربائیجان دی سبھ توں اچی عمارت اے اتے قفقاز وچ سبھ توں اچی پرچلت کنکریٹ دی عمارت اے۔

ایہہ ٹاور باکو دے سبھ توں مشہور رستہ درشناں وچوں، اکثر شہر وچ قائم فلماں دے قائم شاخاں وچ مشہور بن گیا اے۔ ازیرلی ٹیوی ٹاور دی 62 ویں منزل (175 میٹر) تے اک گھمن والے ریسٹورینٹ نوں 2008 وچ کھولھیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان
بلوچستان (چیف کمشنر صوبہ)

**بلوچستان چیف کمشنر صوبہ** (Chief Commissioner's Province of Balochistan) برطانوی ہند تے بعد وچ پاکستان دا اک صوبہ سی، جو ہُن دے صوبہ بلوچستان دے شمالی حصیاں تے مشتمل سی۔

## تریخ
صوبہ اصل وچ **رابرٹ سینڈمین** (Robert Sandeman) تے خان قلات دے درمیان تن معاہدیاں توں بعد 1876–1891 دی مدت وچ قائم کیتا گیا۔ رابرٹ سینڈمین برطانوی ہند تے افغانستان دے درمیان واقع برطانوی زیر انتظام علاقیاں دا پولیٹیکل ایجنٹ بن گیا ۔ کوئٹا وچ اک فوجی چھاونی قائم کیتی گئی جیہنے دوسری تے تیسری افغان جنگ وچ اک اہم کردار ادا کیتا۔ صوبہ 1947ء وچ پاکستان دا حصہ بن گیا   جو چیف کمشنر دے زیر انتظام سی۔ 1955ء وچ اس نوں تحلیل کر دتا گیا تے **بلوچستان (چیف کمشنر صوبہ)**، **[[بلوچستان ریاستی اتحاد]]** تے **[[گوادر]]** نوں ملا کے نواں بلوچستان، پاکستان قائم کیتا گیا۔

## حکومت

## ہور دیکھو
* بلوچستان، پاکستان
* بلوچستان ریاستی اتحاد
* ریاست مکران
* ریاست خاران
* ریاست قلات

## حوالے

گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی تقسیم
آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز

آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (انگریزی وچ: **Azerbaijan National Academy of Sciences، ANAS**)، اک مکھ راج کھوج ادارہ اے، جو باکو وچ واقع اے اتے اک پرائمری باڈی اے جو آذربائیجان وچ سائنس اتے سماجی سائنس دے کھیتراں وچ کھوج اتے تالمیل کارجاں نوں سنچالت کردی اے۔ اس نوں 23 جنوری 1945 نوں قائم کیتا گیا سی۔ اس دا پردھان اکید عاکف علیزادیہ اے اتے تعلیمی سیکٹری آکد رسیم الگولئیو ہن۔

## ڈھانچہ
اکادمی وچ کئی تنظیم، جویں کہ سائنسی پیداوار ایسوسی ایشن "سائیبرنیٹکس"، سینٹرل سائنسی لائبریری، سائنسی مرکز اناس دے پریسیڈئم ماتحت کم کردے ہن۔ لگبھگ 10،000 اہلکار (4939 سائنسی اہلکار، 664 ڈاکٹراں، 2026 فلسفہ ڈاکٹر) اسن کم کردے ہن۔

آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز نوں 6 وحصےآں وچ ونڈیا گیا اے (کل ملا دے ایہہ پورے دیس وچ 40 کھوج اتے تہذیبی ادارےآں ایفیلیئیٹ کردے ہن)، یعنی:

* جسمانی، گنت اتے تکنیدی سائنس ڈیپارٹمنٹhttp://www.science.gov.az/institutes/2
* کیمیا سائنس ڈیپارٹمنٹ
* دھرتی سائنس ڈیپارٹمنٹ
* جیو سائنس اتے میڈیکل سائنس ڈیپارٹمنٹhttp://www.science.gov.az/institutes/17
* انسانی ڈیپارٹمنٹhttp://www.science.gov.az/institutes/24
* سوشل سائنسز ڈیپارٹمنٹ

## جڑاو
اکیڈمی، کاکیسس یونیورسٹی ایسوسی ایشن دی اک میمبر اے۔

## حوالے

گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:تعلیمی عمارتاں
گٹھ:آذربائیجان
بوغازچی یونیورسٹی

**بوغازچی یونیورسٹی** 
() (آبنائے باسفورس دے یورپی حصے وچ) استنبول، ترکی وچ واقع اک یونیورسٹی اے۔
 
## حوالے

گٹھ:1971ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:باسفورس
گٹھ:ترکی وچ 1971 دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1863 دیاں تاسیساں
گٹھ:بوغازچی یونیورسٹی
گٹھ:ترکی وچ تعلیم
آر کے نارائن

**آر۔ کے۔ نرائن** (اکتوبر 10، 1906 - مئی 13، 2001) انگریزی ساہت دے بھارتی ناول کار اتے لکھاری سن۔ ایہناں دا پورا نام *راسیپرم کرشنسوامی ائیئر نرائن سوامی* سی۔
## جیون

نرائن دا جم 10 اکتوبر 1906 نوں مدراس (ہن چینئی) وچ ہویا سی۔ اوہناں نے میسور دے مہاراجہ کالج توں سکھیا حاصل کیتی سی جتھے اسدے پیؤ پروفیسر سن۔ اوہناں نے دکھن بھارت دے خیالی شہر مالگڑی نوں بنیاد بناکے اپنیاں رچناواں کیتیاں۔ نرائن میسور دے یادو ڈگی وچ قریب دو دہاکیا تک رہے۔ 1990 وچ روگ دی وجہ نال اوہ چینئی ہجرت کر گئے۔

'دا گائیڈ' رچنا لئی اوہناں نوں 1958 وچ ساہت اکادمی انعام وی دتا گیا سی اتے 1964 وچ جمہوریہ دن موقعے اوہناں نوں پدم بھوشن اعزاز دتا گیا سی۔ اس توں علاوہ 1980 وچ اونھاں نوں *اے۔سی۔ بینسل میڈل* وی ملیا سی۔ کئی وار اوہناں دا ناں ساہت دے نوبل انعام لئی نانمزد کیتا گیا اے پر اجے ایہہ انعام اوہناں نوں نہیں ملیا اے۔
## حوالے

 

گٹھ:انگریزی ناول کار
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
میری وولسٹونکرافٹ

**میری ولسٹونکرافٹ** (انگریزی: Mary Wollstonecraft، 27 اپریل 1759، لنڈن - 10 ستمبر 1797) — انگریزی لیکھکا اتے ناریوادی سی۔ اپنے مختصر کیریئر دے دوران، اس نے ناول، لیکھ، اک سفر وارتا، فرانس دے انقلاب دا اتہاس، اک چالچلن کتاب، اتے اک بچیاں دی کتاب لکھی۔
## جیونی
**میری وولسٹن کرافٹ** (، ; 27 اپریل 1759ء – 10 ستمبر 1797ء) انگریو مصنفہ، بچزں د‏‏ی ادیبہ تے حقوق نسواں د‏‏ی حامی سن۔ آزاد خیال فلسفہ تے سوانیاں وچ عدم مساوات دا ادراک تو‏ں پہلے 1792ء وچ وولسٹن کرافٹ نے اپنی کتاب آ وینڈی کیشن آف رائٹس آف وومن وچ کیہ سی۔ ایہ کتاب نسائیت دے میدان وچ پہلی دستاویز ثابت ہوئی۔

## نطریات
وولسٹن نے 18واں صدی د‏‏ی بورژوائی سوانیاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں پنجرے دے پرندےآں تو‏ں تعبیر کيتا۔ جو اپنی مرضی نئيں رکھدے۔ متوسط طبقے د‏‏ی سواݨی ہونے د‏‏ی صورت وچ اسنو‏ں اپنی محت، آزادی تے کردار نو‏‏ں شوہر د‏‏ی مرضی اُتے قربان کر دينا پڑدا ا‏‏ے۔ مرد وقار، عیش کوشی تے اقتدار دا لطف اٹھاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سوانیاں نو‏‏ں اپنے فیصلے لینے دا کوئی حق حاصل نئيں ا‏‏ے۔

وولسٹن دے مطابق سوانیاں دے اندر آزادی دا فقدان اے سماج تے خاندان وچ انہاں د‏‏ی منطقی صلاحیت وچ اضافے د‏‏ی حوصلہ شکنی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انھاں مرداں تے بچےآں د‏‏ی خواہشات دے مطابق عمل کرنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ عورتاں دے کردار اُتے گل کردے ہوئے کرافٹ نے اس عام خیال د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ عورت فطری طور اُتے تعیش پسند تے عیش دا سامان ہُندی ا‏‏ے۔ البتہ اس دا خیال اے کہ جے مرداں نو‏‏ں ايس‏ے قید وچ ڈال دتا جائے جس وچ عورت بند ہُندی اے ت وان دے اندر وی محکومیت د‏‏ی اوہی خصومیات پیدا ہو جاواں گی جو عورت دے اندر نيں۔
### مڈھلی زندگی
ولسٹونکرافٹ دا جم سپیتلفیلڈج، لندن وچ 27 'اپریل 1759 نوں ہویا سی۔ اوہ ایڈورڈ جون ولسٹونکرافٹ اتے الزبتھ ڈکشن دے ستّ بچیاں وچوں دوجے ستھان تے سی۔

## حوالے

## ہور ویکھو

* نسائیت

## ملاحظات

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 

گٹھ:1759 دے جم
گٹھ:1797 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارويں صدی دے انگریز ناول نگار
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی برطانوی مصنفات
گٹھ:اموات بسبب زچگی
گٹھ:انگریز مورخین
گٹھ:انگریز سوانیاں ناول نگار
گٹھ:انگریز سفر نامہ نگار
گٹھ:انگریز حامی حقوق نسواں
گٹھ:انگریز فلسفی
گٹھ:نسائی فلسفی
گٹھ:فرانسیسی-انگریزی مترجمین
گٹھ:برطانوی سوانیاں مضمون نگار

گٹھ:انگریزی ناول کار
گٹھ:انگریز شخصیتاں
فلپ لارکِن

**فلپ آرتھر لارکن**، (9 اگست 1922 – 2 دسمبر 1985) انگریزی شاعر، ناول کار اتے لائبریرین سی۔ اوہ انگلینڈ دے، 20ویں صدی دے دوجے ادھ دے، اہم شاعراں وچوں اک منیا جاندا اے۔
## زندگی
آکسفورڈ توں انگریزی ساہت وچ پڑھائی پوری کرن دے بعد، اس نے حل یونیورسٹی وچ 30 سال لائبریرین دی نوکری کیتی۔ ایہناں 30 سالاں دے دوران، اس نے اپنے کم دا اک وڈا حصہ رچیا۔ اس دا پہلا شعری مجموعہ *دی نارتھ شپ* 1945 وچ شائع ہویا۔ اس دے بعد اس دے دو ناول، *[[پانی (ناول)|پانی]]* (1946) اتے *[[اے گرل ان ونٹر]]* (1947) شائع ہوئے۔ 1946 وچ اس نے تھامس ہارڈی دیاں کویتاواں پڑھیاں جہناں دا اوہناں اتے گہرا اثر پیا۔ ہارڈی دے نال نال، ییئٹس اتے اؤڈن دی چھاپ وی اوہناں دی کویتاواں اتے اے۔ اپنے دوجے شعری مجموعہ *د لیسّ ڈیسیوڈ* نال اوہ شاعر وجوں قائم ہو گیا۔ *[[دی وٹسن ویڈنگز]]* اتے *[[ہائی ونڈوز]]* نال شاعری دی دنیا وچ اس دا بول بالا ہو گیا۔ لوکاں نوں ملنا-جلنا اس نوں سخت ناپسند سی اتے مشہوری دی وی کوئی اچھا نہیں سی۔ 1984 وچ جدوں اس نوں پوئٹ لوریئیٹ دا خطاب دتے جان دی گل چلی، اس نے ایہہ قبول نہ کیتا۔

گٹھ:انگریزی شاعر
گٹھ:انگریزی ناول کار
2016 پٹھانکوٹ حملہ

**2016 پٹھان کوٹ حملہ** 2 جنوری 2016 نوں پٹھان کوٹ ہوائی فوج اڈے اتے کجھ ات گرداں ولوں کیتا گیا۔ شروعاتی حملے وچ 2 ات گرداتے 3 سرکھیا فوجی مارے گئے۔ 2 جنوری نوں ایہہ کاروائی لگاتار 17 گھنٹے چلدی رہی۔ ات گرداں نے بھارتی فوج دی وردی پائی ہوئی سی اتے شکّ اے کہ اوہ جیش محمد ناں دی اسلامی ات گرد جتھیبندی نال متعلق سن۔

3 زخمی فوجیاں نوں ہسپتال وچ داخل کیتا گیا اتے اوہناں دی ہسپتال وچ موت ہو گئی۔ اس نال مرن والیاں دی گنتی 6 ہو گئی۔ 3 جنوری نوں اک وار پھیر گولیاں چلن دی آواز آئی اتے اک سرکھیا افسر دی اک دھماکے کارن موت ہو گئی۔ ایہہ کاروائی 4 جنوری نوں وی چلی اتے پنجویں ات گرد دی موت دی تائید کیتی گئی۔ 4 جنوری نوں ہوئے حملے دی ذمہ واری متحد جہاد کونسل نے لئی۔

## حوالے




گٹھ:ضلع پٹھان کوٹ
گٹھ:سماجی تشدد
گٹھ:بھارت
سُکھبنس کور بھِنڈر

**سکھبنس کور بھنڈر** (1**943-2006** ) بھارتی قومی کانگرس دی اک بھارتی سیاستدان سی، جو بھارت دی اکو اک عورت سی جو لگاتار چھ وار، لوک سبھا دی پنج وار اتے راج سبھا وچ اک وار، پارلیمنٹ بنی سی۔ اوہ 1980، 1985، 1989، 1992 اتے 1996 وچ پنجاب دے گرداس پور توں لوک سبھا لئی چنی گئی سی۔

## شروعاتی زندگی اتے سکھیا
سکھبنس، ارجن سنگھ دی دھی، دا جم 14 ستمبر 1943 نوں لائلپور (ہن پاکستان ) وچ ہویا سی۔ اوہ یسو اتے میری کانوینٹ،  مسوری  وکھے سکول وچ پڑھی اتے بعد وچ پنجاب یونیورسٹی، چنڈیگڑھ وچ پڑھائی کیتی۔ اس نے بی۔اے۔ نال گریجوئیشن کیتی۔

## کیریئر
سکھبنس اک کھیتی باڑی تے سیاسی اتے سماجی ورکر سی۔ اوہ پہلی وار 1980 وچ ستویں لوک سبھا لئی چنی گئی سی۔ اوہ اٹھویں لوک سبھا لئی دوجی وار 1985 وچ دوبارہ چنی گئی اتے پھر 1989 وچ نوویں لوک سبھا لئی، 1992 وچ دسویں لوک سبھا لئی اتے 1996 وچ گیارویں لوک سبھا لئی چنی گئی۔ 1997 وچ لوک سبھا چوناں دوران اوہ بھاجپا ولوں کھڑے اداکار سیاستدان ونود کھنہ توں ہار گئی سی۔ 

اوہ 2005 وچ راج سبھا لئی نامزد ہوئی سی۔

اوہ سماجی کم اتے عورتاں دے ترقی وچ دلچسپی لے رہی سی۔ اس نے آئی۔ٹی۔ڈی۔سی۔ اتے ایسٹ انڈیا ہوٹلاں دے نال اک ایگزیکٹیو دے طور اُتے وی کم کیتا اتے پیرس وچ ہوٹل ایگزیکٹیو وجوں سکھلائی دتی۔

## نجی جیون
سکھبنس دا ویاہ سابقہ آئی۔پی۔ایس۔ اہلکار پریتم سنگھ بھنڈر نال 12 اکتوبر 1961 نوں ہویا سی اتے اوہناں دیاں دو بیٹیاں ہن۔ اوہ گرداس پور، پنجاب وچ رہندی سی۔ 15 دسمبر 2006 نوں 63 سال دی عمر وچ اس دی موت ہو گئی سی جو کئی مہینیاں توں پیٹ دیاں بیماریاں توں پیڑت سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1943
گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورتاں
اتول پرساد سین

**اتل پرساد سین**  (20 اکتوبر 1871 – 26 اگست 1934) اک بنگالی سنگیتکار، گیت کار، گلوکار، وکیل، سماج سیوی، معلم اتے ساہتی مفکر سی۔

## مڈھلا جیون
اتل پرساد سین دے پیؤ دا نام رام پرساد سین اتے ماں دا ناں ہیمنتا ششی سی۔ اوہناں دا پروار وید براہمن سی اتے اوہ دکھنی شریعت پور ضلعے وچ بکرمپور دے دکھن وچ واقع مگور پنڈ دے سن، جو کہ ہن بنگلہ دیش وچ واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:بنگالی لوک
کیوی (پھل)

**کیوی** جاں **چینی گوزبیر** *[[ایکٹینڈیا]]* جنس دی اک لکڑ والی ویل دا کھان یوگ بیرنما پھل ہندا اے۔ ایہدا چھلڑ ریشیدار، دھندلا اتے ہرا-بھورا ہندا اے اتے اندرلا گدا چلکیلے ہرے جاں سنہری رنگ دا ہندا اے جس وچ نکے-نکے، کالے، کھان یوگ بیں ہندے ہن۔ اس پھل دا گدا کولا اتے مٹھا پر نویکلے سواد والا ہندا اے اتے اجکلھ ایہدی اٹلی، نیوزیلینڈ، چلی، یونان اتے فرانس ورگے کئی ملکاں وچ بطور ونجی فصل کھیتی کیتی جاندی اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*Kiwifruit at the Center for New Crops & Plant Products at Purdue University
*

گٹھ:پھل
گٹھ:بیر
گٹھ:ویلاں
اینٹر دی ووئڈ

**اینٹر دی** ووئڈ (Enter the Void) 2009 وچ رلیز ہوئی اک انگریزی بولی والی فرینچ ڈرامہ فلم اے جسنوں گاسپر نوئے ولوں لکھیا اتے ڈاریکٹ کیتا گیا اے۔ اس فلم وچ مکھ طور اُتے نتھانیئل براؤن، پاز دے لا ہیورتا اتے آسان روئے نے اداکاری کیتی اے۔ ایہہ فلم نیون دی روشنی والے ٹوکیو دے نھائیٹکلبّ دے ماحول وچ بنائی گئی اے۔ اس فلم وچ اؤسکر ناں دا اک امریکی ڈرگّ ڈیلر جسنوں کہ پولیس ولوں گولی مار دتی اے پر اسدی روح (سریر توں باہر ہون دا تجربہ) اگلے ہون والے قصے ویکھدی رہندی اے۔ ایہہ فلم اتم پرکھی ذکر دے نظرئیے توں فلمائی گئی اے جس وچ اوہ اکثر شہر دیاں سڑکاں اتے گلیاں اپر تیردا رہندا اے اتے کدے-کدے اؤسکر نوں اپنے موڈھے توں ویکھدیاں وی وکھایا گیا اے جس وچ اوہ اپنے سابق دور وچ جھاتی ماردا اے۔ نوئے اس فلم نوں اک سائیکیڈیلک میلوڈراما (psychedelic melodrama) کہندا اے۔[4]

ایہہ فلم بہت سالاں توں نوئے دا چہیتا پروجیکٹ سی۔ اسدی پچھلی فلم اررورسیبل (2002) دی وپاری سفلتا توں پچھوں ہی اسنوں بنا سکنا ممکن ہویا۔ اینٹر د ووئڈ وچ مکھ طور اُتے سارا خرچ وائیلڈ بنچ ولوں کیتا گیا سی، جس وچ فڈیلائیٹ فلمز نے اصل اساری دا کم کیتا اے۔ تجربیکاراں اتے نویاں کلاکاراں دے سمیل نال، اس فلم وچ خیالی بمباولی (imagery) دی بہت ہی زیادہ ورتوں کیتی گئی سی جہڑی کہ پریوگمئی سنیما اتے سائیکیڈیلک نشیاں دے تجربیاں توں متاثر سی۔ اسدی مڈھلی فوٹوگرافی ٹوکیو دے آس-پاس کیتی گئی سی اتے اس وچ بہت سارے کرین شوٹاں دی ورتوں کیتی گئی سی۔ اس فلم دا سنگیت الیکٹرونک پوپ اتے پریوگمئی سنگیت دا میل اے۔

اس فلم دا عام روپ-ریکھا والا التھا 2009 کانس فلم فیسٹیول وچ وکھایا گیا سی، پر اسدی پوسٹ-پروڈکشن چلدی رہی اتے اک سال تک اسنوں فرانس وچ رلیز نہیں کیتا گیا۔ اسدا اک ہور ورژن امریکہ اتے انگلینڈ وچ ستمبر 2010 نوں رلیز کیتا گیا سی۔ تنقیدی پدھر تے اس فلم نوں دو طرحاں دیاں سمیکھیاواں ملیاں۔ مثبت سمیکھیاواں وچ اسنوں آکرشک اتے نوین فلم کیہا گیا، جدکہ منفی سمیکھیاواں اسنوں اکاؤ اتے بچگانا کیہا گیا سی۔ ایہہ فلم بوکس آفس تے بری ثابت ہوئی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:فلماں
گاندھی امن انعام

**انٹرنیشنل گاندھی امن انعام**،مہاتما گادھی دے نام تے اک انعام اے جوبھارت سرکار ولوں ہر سال دتا جاندا اے۔

گاندھی دے آدرشاں نوں اک نذرانہ دے طور اُتے انٹرنیشنل گاندھی امن انعام، بھارت سرکار نے 1995 موہنداس گاندھی دی 125ویں جم ورھےگنڈھ دے موقعے تے قائم کیتا سی۔ایہہ سالانہ اوارڈ اے جو عدم تشدد اتے ہور گاندھیوادی ڈھنگاں ولوں سماجی، معاشی اتے سیاسی تبدیلی وچ یوگدان لئی ویکتیاں اتے ادارےآں نوں دتا جاندااے۔ اوارڈ 1 کروڑ (10 ملیان) رپے نقد رقم ، جو دنیا دی کسے وی کرنسی وچ بدلی جا سکدی اے، علاوہ اک تختی اتے اک تعریف پتر دے روپ وچ اے۔ایہہ قومیت، نسل، دھرم جاں صنف دے کسے وتکرے دے بغیر سب لوکاں لئی کھلا اے۔

## انعام جیتو

## ایہہ وی ویکھو
* گاندھی میموریال انٹرنیشنل فاؤڈیشن
* اندرا امن انعام
٭ امن کارکناں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارتی روپئے
گٹھ:امن انعام
گرم ہوا (فلم)

**گرم ہوا**   ایم ایس ساتھیؤ ولوں ڈاریکٹ، 1973 وچ رلیز ہوئی اک ہندوستانی فلم اے۔ ایہہ عصمت چغتائی دی اک انچھپی نکی کہانی اتے مشتمل اے اتے اسدا سکرین روپ وچ روپانترن کیفی اعظمی نے کیتا، اتے اعظمی نے ہی اس فلم لئی سنگیت لکھیا۔ مکھ پاتر سلیم مرزا دا پاتر بلراج ساہنی نے ادا کیتا سی۔

*گرم ہوا* دی کہانی اک ایسے شمالی بھارتی  مسلم خاندان دے گرد گھمدی اے جس دے کچھ میمبر تقسیم دے بعد پاکستان چلے جاندے ہن لیکن سلیم مرزا نامی اک شخص بضد اے کہ ہندوستان اسدا وطن اے اتے اوہ کتے نہیں جائیگا۔ ایہہ بھارت دی پارٹیشن تے ہن تک بنیاں سبھ توں مارمک فلماں وچوں اک اے۔ ایہہ بھارت وچ مسلماناں دی پوسٹ-پارٹیشن درسمت نال نپٹن والیاں کجھ کو گمبھیر فلماں وچوں اک اے۔

عصمت چغتائی دی کہانی وچوں:

## اداکار
* بلراج ساہنی – *سلیم مرزا*
* گیتا سدھارتھ - *امینا مرزا*
* فاروق شیخ – *سکندر مرزا*
* دینیتیم جتشی - 'حلیم*
* بدر بیگم - *سلیم دی ماں*
* شوکت اعظمی (کیفی)
* [[اے کے ہنگل]] – *اجمانی صاحب*
* ابو سوانی - *بقر مرزا*
* [[جلال آغا]] – *شمشاد*
* جمال ہاشمی - *کاظم*
* راجندر رگھوونشی - سلیم مرزا دا ڈرائیور

== حوالے ==

== باہری لنک ==
* 
* [http://www.garmhava.com/ www.GarmHava.com]  *گرم ہوا* دی ادھکرت سائیٹ
* [http://www.upperstall.com/films/garamhawa.html Review on UpperStall.com] at *Upperstall''

گٹھ:ہندوستانی فلماں‏
گٹھ:اردو فلماں
ملوٹ

**ملوٹ** پنجاب دے ضلع مکتسر دا اک شہر اے ۔ 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
لکھنؤ دی تریخ

لکھنؤ نوں پاسی راجا لاکھن نے اپنے نام اتے بسایا سی پہلاں لکھنپور نام سی بعد وچ لکھنؤ ہو گیا تے موجودہ ناں روپ نواب آصف الدولہ نے 1775 وچ دتا سی ۔ ایودھیا دے راجےآں نے لکھنؤ نوں اپنی راجگڑھ بناکے اسنوں بختاور کیتا ۔ لیکن بعد دے نواب ولاسی اتے نکمے ثابت ہوئے ۔ اگے چلکے لارڈ ڈلہولی نے ایودھیا تے مل مار کے بریٹیش راج وچ ملیا لیا ۔ 1850 وچ ایودھیا دے اخیر نواب واجد علی شاہ نے بریٹیش حاکمیت قبول کر لئی
## نواب دور

1775 وچ ایودھیا دے چوتھے نواب آصف الدولہ  نے ایودھیا دا راجگڑھ نوں فیض آباد توں لکھنؤ منتکل کیتا ۔ فن تعمیر دی نظر ولوں ایودھیا دے نواباں دا اس شہر وچ کافی یوگدان اے ، اسدے علاوہ اس ویلے دے لکھنؤ دی مغل مصوری وی اج بہت سارے عجائب-گھر وچ سرکھات ہن ۔ بھوناں دے پدھر اتے بڑا امامباڑا ، چھوٹا امامباڑا ، اتے رومی دروازہ مغل فن تعمیر دا جتیا جاگدا اداہرن اے ۔ حالانکہ جدید پرراج دی اپیکشا ولوں اس اہم وراستو دا کھنڈراں وچ تبدیل ہون دا خطرہ موجود ہو گیا اے ۔

پرانے ایودھیا راج دا ولا بریٹیش سامراج وچ 1857 دے سپاہی بغاوت دے پھلسرپ ہویا سی ۔ ایہہ شہر بھارت دے اس پہلاں ووواقع آزادی لڑائی دے دوران سبھتوں پہلاں جتے گئے کجھ شہراں وچوں سی ۔ بریٹیش حکمراناں نوں ایہہ شہر اپنے قبضے وچ لین لئی کافی مشقت کرنی پئی ۔ لکھنؤ دا شہید یادگار اج وی سانوں اوہناں کرانتیکاریاں دی یاد تازہ کراندا اے ۔

لکھنؤ دے جدید واستکاری وچ لکھنؤ ودھانسبھا اتے چارباغ واقع لکھنؤ ریلوے سٹیشن دا نام لیا جا سکدا اے ۔ دنیا دے سبھتوں پرانے جدید سکولاں وچوں اک لیا مارٹینئر کالج وی اس شہر وچ موجود اے جسدا قیام بریٹیش حکمران کلاؤڈ مارٹن دی یاد وچ کیتا گئیا سی ۔

احمد شاہ ابدالی دے دلی اتے حملے دے بعد شاعر میر تقی میر ایودھیا دے چوتھے نواب آصف الدولہ دے دربار وچ لکھنؤ چلے آئے سن اتے اپنی زندگی دے باقی دن اوہناں نے اتھے گزارے سن اتے 20 ستمبر 1810 نوں اتھے اوہناں دا ندھن ہویا ۔

سن 1902 وچ نارتھ ویسٹ پروونس دا نام بدل کر یونائٹڈ پروونس آف آگرہ اینڈ ایودھیا کر دتا گیا ۔ عام بول-چال دی بولی وچ اسنوں یوپی کیہا گیا ۔ سن 1920 وچ پردیش دے راجگڑھ نوں الہٰ آباد ولوں لکھنؤ کر دتا گیا ۔ پردیش دا اچّ عدالت الہٰ آباد ہی بنا رہا تے لکھنؤ وچ اچّ عدالت دی ایک نیائپیٹھ قائم دی گئی ۔ سوتنترتا دے بعد 12 جنوری سن 1950 وچ اس کھیتر دا نام بدل کر اتر پردیش رکھ دتا گیا اتے لکھنؤ اسدا راجگڑھ بنیا ۔ گووند ولبھ پنت اس پردیش دے پہلے وزیر اعلیٰ بنے ۔ اکتوبر 1963 وچ سچیتا کرپلانی اتر پردیش ایوم بھارت دی پہلی تینویں وزیر اعلیٰ بنی ۔

لکھنؤ دے پارلیمنٹ  اٹل بہاری واجپائی دو وار ، مئی 16 ، 1996 ولوں جون 1 ، 1996 تک اتے پھر مارچ 19 ، 1998 ولوں مئی 22 ، 2004 تک بھارت دے  وزیراعظم رہے ہن ۔

گٹھ:لکھنؤ
گٹھ:بھارت دی تریخ