open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڈی سی موٹر

**ڈی سی موٹر** اک بجلئی آلہ اے جو بجلئی توانائی (electrical energy) نوں مکینیکل توانائی (mechanical energy) وچ بدلدی اے۔ ڈی سی موٹر بجلی دا سدھا کرنٹ جاں ڈی سی نال جوڑن تے ہی کم کردی اے۔ ہریک طرحاں دی ڈی سی موٹر مقناطیسی میدان ولوں پیدا کیتی گئی طاقت تے منحصر ہندی اے | ڈی سی موٹراں نوں ورتن دا مکھ کارن ایہہ ہندا اے کہ ایہناں دی رفتار نوں بڑی آسانی نال تے کافی وڈا گھیرے وچ ودھ جاں گھٹ کیتا جا سکدا اے |

## جان پچھان
اک عام ڈی سی موٹر وچ سٹیٹر وچ پکے طور تے اک مقناطیساں دا گروہ اتے آرمیچر وچ اک جاں اک توں ودھ انسولیٹڈ تاراں دے کنڈل لوہے دی کور تے ولے ہوئے ہندے ہن، جہڑے مقناطیسی اثر پیدا کردے ہن۔ کور دے اپر تاراں دے کنڈلاں دے عامَ طور تے بہت سارے گیڑے دتے ہوئے ہندے ہن۔ تاراں دے سرے اک کموٹیٹر نال جوڑے ہوئے ہندے ہن۔ کموٹیٹر ہریک آرمیچر کوائل نوں توانائی دندا اے اتے گھمدیاں ہوئیاں کوائلاں نوں برشاں دے ذریعے باہری پاور سپلائی نال جوڑدا اے۔ (برشاں توں بنھاں والیاں ڈی سی موٹراں وچ برشاں دی جگہ الیکٹرانک سرکٹ ہندے ہن، جہڑے ڈی سی کرنٹ نوں ہریک کوائل نال بدلدے ہن اتے بند اتے چالو کردے رہندے ہن)۔ ڈیسی موٹر وچ بہت سارے آپس وچ جڑیا چالکاں دا تنتر رہندا اے، جسنوں اک آرمیچر (armature) اتے جڑیا ہندا اے۔ آرمیچر، نرم لوہے دیاں بہت ساریاں پلیٹاں نوں جوڑکے بنایا ہندا اے اتے بیلناکار (cylindrical) ہندا اے۔ اس وچ چارے پاسے خانچے (slots) کٹے ہوئے ہندے ہن۔

## باہری لنک

* Make a working model of dc motor at sci-toys.com
* How to select a DC motor  at MICROMO
* DC motor model in Simulink  at File Exchange – MATLAB Central

## حوالے

گٹھ:الیکٹریکل موٹر
گٹھ:ڈی سی موٹراں
گٹھ:بجلی
گٹھ:سائنسی آلات
ڈریکٹ کرنٹ

**بجلی دا ڈریکٹ کرنٹ** (**ڈی سی**) بجلئی چارجاں دے ویلے دے بالکل سمتل اک سمت وچ بہاؤ ہون کارن پیدا ہندا اے۔ ایہہ بجلی دے کجھ عام سروتاں جویں بیٹریاں،تھرموکپل(thermocouple)،سورجی سیلاں جاں ڈی سی جنریٹراں ولوں پیدا ہندا اے۔
## حوالے

گٹھ:الیکٹرکل انجنیرنگ
گٹھ:سائنس
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
گٹھ:بجلی
سورجی سیل

**سورجی سیل** جاں سلیکان سیل اک اجیہا ہی سیمی-کنڈکٹر آلہ اے جو سورج دے روشنی نوں بجلی توانائی وچ بدلدا اے۔ جدوں سورجی توانائی سولر پینل تے پیندی اے تے سیمیکنڈکٹر اس نوں سوکھ لیدا اے جس نال الیکٹران متحرک ہو جاندا اے ایہہ جاں تاں گرمی چھڈیگا جاں سیل وچ دوڑیگا اتے الیکٹروڈ تے پہنچ جاویگا جس نال کرنٹ جاری ہو جاویگا۔ سورجی توانائی (تاپ توانائی+روشنی توانائی) اک اجیہی سستی تے آلودگی توں پاک توانائی اے جس نوں آسانی نال سلیکان سورجی سیلاں دی مدد نال بجلی توانائی وچ بدلیا جا سکدا اے۔ سلیکان سورجی سیلاں دا پینل سورج دی سمت وچ لایا جاندا اے۔ جدوں روشنی دیاں کرناں ایہناں سیلاں تے پیندیاں ہن تاں سیل سورجی توانائی نوں اک بیٹری وچ بجلی توانائی دے روپ وچ سنبھالنا شروع کر دندے ہن۔ پھر اس بجلی توانائی نوں اسیں روزانہ زندگی دے لوڑیندے کماں وچ ورت سکدے ہاں۔ سلیکان ورگے سیمی-کنڈکٹر سورجی توانائی نوں بجلی توانائی وچ بدلن دے کم آؤندے ہن۔ سیمی-کنڈکٹر وچ کنڈکٹر تے انسولیٹر دوواں دیاں خاصیتاں ہندیاں ہن۔ سلیکان، جرمینیئم، انڈیئم فاسفائیڈ وغیرہ کجھ اہم سیمی-کنڈکٹر مادہ ہن۔ سیمی-کنڈکٹر تاپ توانائی دے چالک ہن۔ ایہناں سیلاں دی آؤٹپٹ صرف 15-20 فیصدی ہی اے۔
## لابھ
ایہہ بناں آلودگی تے شور دے ایہہ بجلی توانائی بناؤندے ہن۔ سورجی پینل بجلی موٹراں چلاؤن دے کم وچ ورتے جا رہے ہن۔ اس نال پکھے، ٹیوب لائیٹاں، بلب، ٹی۔وی وی چلا ئے جا سکدے ہن۔ سورجی سیل دی طاقت اس دے ڈزائین اتے بناؤن دے طریقے تے انحصار کردی اے۔

## حوالے

گٹھ:سولر انرجی
گٹھ:آلات
گٹھ:سولر آلات
سونالی کلکرنی

**سونالی کلکرنی** بالی وُڈ دی فِلمی اداکارہ نیں۔

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:اداکارہ
ویکٹر فیلڈ

ویکٹر کیلکلس وچ، اک ویکٹر فیلڈ سپیس دے اک سب-سیٹ اندر ہریک نقطہ نوں اک ویکٹر حاصل کردی اے۔ اداہرن دے طور تے، ستہِ اندت اک ویکٹر فیلڈ نوں سطح اندر اک نقطہ نال جڑی ہریک دتی ہوئی مقدار اتے سمت والے تیراں دے اک گروہ دے طور تے دیکھیا جا سکدا اے۔ ویکٹر فیلڈاں اکثر ماڈل بناؤن لئی ورتیاں جاندیاں ہن، اداہرن دے طور تے، سپیس دے وچ گزردے رفتار شیل ترل دی سپیڈ اتے سمت دا ماڈل، جاں کسے فورس دی طاقت اتے سمت دا ماڈل، جویں مقناطیسی جاں گریویٹیشنل بل، جو نقطہ توں نقطہ تک بدلدا رہندا اے۔

ڈفرینشیئل اتے انٹگرل کیلکلس دے عنصر ویکٹر فیلڈاں تک اک قدرتی طریقے نال پھیلدے ہن۔ جدوں کوئی ویکٹر فیلڈ طاقت نوں پیش کردی اے، تاں اک ویکٹر فیلڈ دا لائن انٹگرل کسے رستے دے نال نال رفتار شیل کسے فورس ولوں کیتا گیا کم ظاہر کردا اے، اتے اس وئکھیا ماتحت توانائی دی سرکھئتا کیلکلس دا مڈھلا تھیورم دے خاص معاملے دے طور تے پیش کیتی جاندی اے۔ ویکٹراں فیلڈاں نوں سپیس اندر کسے رفتار شیل پرواہ دے ویگ دیاں پیش-کرتا ہون وجوں سوچیا جا سکدا اے، اتے ایہہ طبیعاتی سہج علم ڈائورجنز ورگیاں دھارناواں ول لجاندا اے (جو کسے پرواہ دے حجم دی تبدیلی دی شرح ظاہر کردا اے) اتے کرل ورگیاں دھارناواں ول لجاندا اے (جو کسے پرواہ دی روٹیشن ظاہر کردا اے)۔

سمتاں وچ، n-ڈمینسنل اقلیدسی سپیس اندر کسے ڈومین اتے کوئی ویکٹر فیلڈ نوں کسے ویکٹر-ملر فنکشن دے طور تے ظاہر  کیتا جا سکدا اے جو ڈومین دے ہریک نقطہ نال اصلی نمبراں دے اک n-ٹپل نوں جوڑدا اے۔ کسے ویکٹر فیلڈ دی ایہہ حالت سمتی سسٹم اتے انحصار کردی اے، اتے اک سمتی سسٹم توں دوجے کسے ہور سمتی سسٹم تک لنگھن لئی اک چنگی طرحاں متاثر کیتا جان والا ٹرانسفورمیشن اصول ہندا اے۔ ویکٹر فیلڈاں نوں اکثر اقلیدسی سپیس دے کھلے سب-سیٹاں اتے وچاریا جاندا اے، پر ستہاں ورگے ہور سب-سیٹاں اتے وی گل سمجھ وچ آؤندی ہن، جتھے ایہہ ہریک نقطہ اتے سطح متعلق  اک سپرش تیر (اک ٹینجینٹ ویکٹر) نال متعلق ہندے ہن۔

ہور عامطور تے کہندے ہوئے، ویکٹر فیلڈاں نوں ڈفرینشیئیبل مینیفولڈاں (بہپرتاں) اتے متاثر کیتا جاندا اے، جو سارٹ پیمانیاں اتے اقلیدسی  سپیس ورگیاں دسدیاں سپیساں ہندیاں ہن، پر وڈا پیمانیاں اتے ہور گنجھل دار بنتر رکھدیاں ہو سکدیاں ہن۔ اس سیٹنگ وچ، اک ویکٹر فیلڈ، مینیفولڈ دے ہریک نقطہ اتے اک سپرش ویکٹر (یعنی کہ، مینیفولڈ بارے ٹینجینٹ بنڈل دا اک حصہ) دندی اے۔ ویکٹر فیلڈاں، ٹینسر فیلڈاں دی اک قسم ہندی اے۔

## تشریح

### [[اقلیدسی سپیس]] دے سب-سیٹاں اتے ویکٹر فیلڈاں

### مینیفولڈاں اتے ویکٹر فیلڈاں

## اداہرناں

### گرینڈیئنٹ فیلڈ
### مرکزی فیلڈ

## ویکٹر فیلڈاں اتے اوپریشن

### لائن انٹگرل
### ڈائورجز
### کرل
### کسے ویکٹر فیلڈ دا سوچکانک

## اتہاس

## پرواہ وکراں

### مکمل ویکٹر فیلڈاں

## سکیلر اتے ویکٹر فیلڈ درمیان انتر

### اداہرن 1
### اداہرن 2

گٹھ:فزکس
پنڈت مان سنگھ کالیداس

**پنڈت مان سنگھ کالیداس** (13 اکتوبر 1865–1944) پنجابی دے پرمکھ قصہ کار ہن، پر اوہناں نوں بہتا کالیداس گجرانوالیا دے ناں نال ہی جانیاں جاندا اے ۔ اوہناں دا جم پنڈت جےَ دیال دے گھر گجرانوالہ وکھے ہویا۔ پنڈت جےَ دیال مہاراجہ شیر سنگھ دے درباری اہل کار تے پروہت سن۔آپ نے سنت ہری سنگھ جی گجرانوالیا دے اثر تھلے آکے سکھ دھرم قبول کیتا۔ اوہ اپنی رچنا وچ اپنا ناں کالی داس ہی لکھدے ہن تے اسے ناں نال ہی مشہور ہوئے ۔کالی داس نے مڈھلی تعلیم اپنے پیؤ  تو حاصل کیتی پھر محلے دی مسیت دے مولوی صاحب تو اردو فارسی پڑھی۔ اس نوں پنجابی بولی تے ہندو شاشتراں دا بہت گوڑہا علم سی۔ اوہناں نے پنجاب دے مشہور لوکاں پورن بھگت،روپ بسنت، راجا رسالو،پرہلاد بھگت وغیرہ دے قصے لکھے ہن۔اوہناں دیاں رچناواں ہن: پورن بھگت، گوپی چند تے راجا بھرتھری ، روپ بسنت، درگا استتی، حقیقت رائے دھرمی، چرکھا نامہ، راجا مریال، بھورا کلی، پرہلاد بھگت، راجا ہریش چند، رامائن، گرُ کیاں ست ساکھیاں، راجا رسالو، سری گرُو مہما تے سلوک اتے جیون مکتی وغیرہ نیں ۔

**پنڈت مان سنگھ کالیداس** (1865–1944) اک پنجابی قصہ کار اے۔
## جم
اسدا دا جم اک ہندُو پروار وچ 13 اکتوبر 1865ء نوں ہویا۔ آپ جی دے پیؤ دا ناں پنڈت جےَ دیال سی اوہ گجرانوالہ دے وسنیک سن۔ اسدا پیؤ پنڈت جےَ دیال مہاراجا شیر سنگھ دے درباری اہل کار تے پرروہت سن۔ آپ جی دے وڈے بھرا گوپی ناتھ وی چنگے ودوان سن۔ ادھ کھڑ امر وچ کالی داس سنت ہری سنگھ جی گجرانوالیا دے پرربھاو تھلے آیا تاں اس نے سکھ دھرم وچ داخلہ کیتا۔ اس دا ناں مان سنگھ رکھیا گیا۔ اس نوں پنڈت مان سنگھ وی کیہا جادا اے۔ اوہ اپنی رچنا وچ اپنا ناں کالی داس ہی لکھدا اے تے اسے ناں نال مشہور ہویاں۔ اس دی 1944ء وچ موت ہوئی۔
## تعلیم اتے صلاحیت
کالی داس دی صلاحیت نوں اس دی تعلیم نے لشکایا اے۔ کالی داس نے مڈھلی تعلیم اپنے پیؤ جی تو حاصل کیتی پھر محلے دی مسیت دے مولوی صاحب تو اوردو فارسی پڑی۔ اس نوں پنجابی بولی تے ہندو شاشترا دا بہت گوڑا علم سی۔ ہندو شاشترا دے علم دی بنیاد تے اوہ اپنے کسیا وچ یوگ،سنیاس تے دھرم دی چرچہ کئی واری بڑی بریکی نال کردا اے۔ اس نوں ہندو متھیا تے پرانا دا وی کافی علم سی۔
### پنڈتائی علم
اس تعلیم دے مرکز مندر،اکھاڑے تے پاٹھشالا ہی سن۔ کالی داس نے ایہناں پربندھا تو چنگی تعلیم حاصل کیتی۔ اس نوں سکھ دھرم دی وی ڈونگھی جانکاری سی۔
### لوک کہانیاں
اس نے پنجاب دے مشہور ہیرو،حقیقت رائے،پرن بھگت،رپ بسنت،راجا رسالو،پرہلاد بھگت آدی دے قصے لکھے ہن۔ ایہناں مہاں پرشا دیا کہانیاں لوکا وچ عامَ پرچلت ہن۔ کالی داس نوں ایہناں کہانیاں دی ڈونگھی جانکاری سی۔
### قصہ پرمپرا دا مطالعہ
کالی داس نوں اپنے توں پہلاں لکھے جادیں کسیاں دا پورن علم سی۔ پر اوہ اپنے توں پہلے کساکاراں تو بہتا متاثر نہیں ہویا۔

## رچناواں
کالی داس نے ہندی تے پنجابی وچ کئی رچناواں کیتیا۔
*پورن بھگت 1898 ء
*گوپی چند تے راجا بھرتھری 1901 ء
*روپ بسنت تے درگا استتی 1905 ء
*حقیقت رائے دھرمی 1906 ء
*چرکھا نام 1908 ء
*راجا مریال تے بھورا کلی 1919 ء
*پرہلاد بھگت 1924 ء
*راجا ہریش چند 1928 ء
*رامائن 1931 ء
*گرُ کیا ست ساکھیاں 1931–37
*راجا رسالو 1933 ء
*سری گرُ مہما تے سلوک 1935 ء
*جیون مکتی
## قصہ کلا
کالی داس نے پنجابی قصہ کاری وچ پریورتن لیاندا۔اس پریورتن دے تن پکھ ہن:-
*قصے دے روپ تے اصول وچ پریورتن۔
*قصے دے موضوع تے کتھا-بنیاد وچ پریورتن۔
*قصہ شعری تے بولی دے پدھر وچ پریورتن۔
## حوالے

گٹھ:1865
گٹھ:پنجابی لکھاری

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی لکھاری
کرمجیت سنگھ گٹھوالا

**پرنسپل کرمجیت سنگھ گٹھوالا** (23مارچ 1951-) دا جم پنڈ نارائن گڑھ ضلع سنگرور (پنجاب) وچ ہویا ۔ اوہناں نے پنجابی، ہندی اتے انگریزی دی ایم۔ اے۔ تک سکھیا حاصل کیتی ۔ زندگی دے ہر میدان نوں اوہناں نے نیڑیوں ہو کے ویکھیا اے ۔ اوہناں نوں بچپن توں ہی ساہت نال بہت پیار اے ۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شاعر
پال سنگھ عارف

**پال سنگھ عارف **(1873–1958) دا جم پنجاب دے امرتسر ضلعے دے پنڈ پڈھاری وچ ہویا ۔اوہ رہسوادی شاعر سن ۔ اوہناں نے پنجابی پڑھنا اتے لکھنا پنڈ دے گرنتھی کولوں اتے اردو اک مسلمان سجن کولوں سکھی ۔جوانی وچ پیر پاؤندیاں ہی اوہ پنجابی وچ شاعری رچن لگ پئے سن ۔ اوہناں نوں نیک اتے مذہبی بندیاں دی سنگت بہت پسند سی ۔ اوہناں نے کوئی تن درجن کتاباں لکھیاں ۔ 1949 وچ اوہناں نے 1250 صفیاں دا اپنا شعری مجموعہ 'عارف پرکاش' شائع کیتا ۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شاعر
نور محمد نور

**نور محمد نور** (جنم 13 ستمبر 1954) پنجابی کوی ا‏‏ے۔ نور محمد نور دا جم جناب محمد اسمٰعیل تھند دے گھر، قلعہ رحمت گڑھ، مالیر کوٹلہ، ضلع سنگرور، پنجاب وچ ہویا ۔اوہناں دا اصلی ناں نور محمد تھند اے اتے نور محمد نور اوہناں دا قلمی ناں اے ۔اوہناں نے ایم۔اے۔پنجابی (پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ) توں کیتی ۔ اوہناں نوں بابائے پنجابی ادبی ایوارڈ اتے لہراں ادبی ایوارڈ 2001 (لاہور پاکستان) نال نوازیا گیا  اے ۔ اوہناں دے غزل مجموعہ *یاداں دے اکھر* 1990، *سوچاں دے ستھر* 1993،* پیڑاں دے پتھر* 2001،* برہا دے کھکھر* 2010،*سدھراں دی ستھ* 2002 (چونویاں غزلاں شاہمکھی) اتے *وسدے درد کلکھر* ہن ۔ اوہناں ولوں اڈیٹ پاکستانی پنجابی غزل (حصہ پہلا اتے دوجا) نوں لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ پٹیالہ نے شائع کیتا اے ۔ اس توں بناں اوہناں نے پرنسپل عباس مرزا دی رچنا پتاسے دا پنجابی بیت، لپی انترن اتے اڈیٹنگ وی کیتا اے ۔

## جیون
نور محمد نور دا جنم جناب محمد اسمٰعیل تھند دے گھر، قلعہ رحمت گڑھ، مالیر کوٹلہ، ضلع سنگرور، پنجاب وچّ ہویا۔ اس دا اصلی ناں نور محمد تھند اے اندے نور محمد نور اس دا قلمی ناں ا‏‏ے۔ اس نے پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ تاں پنجابی وچّ ایم اے کیندی۔ اس ناں 'بابا-اے-پنجابی ادبی اوارڈ' اندے 'لہراں ادبی اوارڈ' 2001 (لاہور، پاکستان) نال سنمانت کیندا گیا ا‏‏ے۔

## رچناواں
### غزل مجموعے
* *یاداں دے اکھر* (1990)
* *سوچاں دے ستھر* (1993)
* *پیڑاں دے پتھر* 2001،
* *برہیا دے کھکھر* 2010،
* *سدھراں دتی ستھّ* 2002 (چونویاں غزلاں شاہمکھی)
* *وسدے درد کلکھر*
* *پاکستانی پنجابی غزل* ( پہلا تے دوجا حصہ) سمپادت

اس دے سمپادت کیتے *پاکستانی پنجابی غزل* (بھج پہلا اتے دوجا) ناں لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ پٹیالہ نے شائع کیتا ا‏‏ے۔ اس توں بناں اوہناں نے پرنسپل عباس مرزا دی رچنا پتاسے دا پنجابی بیت، لپیئنترن اتے سمپادن وی کیتا ا‏‏ے۔

## شعری مجموعے
*یاداں دے اکھر  
*سوچاں دے ستھر  
*پیڑاں دے پتھر  
*برہا دے کھکھر  
*وسدے درد کلکھر  
## شاعری نمونہ
نور محمد نور دے شعری مجموعے *یاداں دے اکھر* وچوں **کنا چر ہن وگدے رہنے ساہاں نے** غزل:-

 
 
کنا چر ہن وگدے رہنے ساہاں نے؟
بیڑی پٹھی تور لئی ملاہاں نے۔

یاد اوہناں دی جفی پا کے گھٹّ لئی،
ہمت کیتی جد چیتے دیاں باہاں نے۔

کوتک ہے، جاں میل ترے دا ایہہ جادو،
ہاسے دے گھر کلی پائی آہاں نے۔

تیرے وصلاں دی ہانڈی وچ رجھن نوں،
کی نہیں کیتا آس مری دے ماہاں نے۔

پھلاں دے ہاسے نوں ٹھلاں پائیاں نے،
تتلی قابو کر کے پنڈ دے ساہاں نے۔

کیہدے مکھڑے نال ملاواں نظراں نوں،
سبھ سجناں دے چہرے ہیٹھ-اتاہاں نے۔

ریجھو! کجھ دن ٹھہرو، بوہا ملانگے،
اج-کلّ سوچاں یار دیاں کجھ 'تاہاں نے۔

یار دیاں گلیاں وچ لے کے گھمنگے،
ہور کتھے لے جانے سنیاں راہاں نے؟

وکھ–وکھ سمتاں درساؤندے نے چالے 'نور'،
ایویں رل کے ترن دیاں افواہاں نے۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی کوی

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمانگٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:جٹ
بابو فیروز دین شرف

**بابو فیروز دین شرف** (1898-11 مارچ 1955) دا جم لاہور وچ ویرو خان دے گھر ہویا۔ اوہناں نوں اوہناں دی دل کھچویں آواز دی وجہ توں پنجابی بلبل کہیا جان لگیا۔ اوہناں دی شاعری دے موضوع ہندو مسلم اتحاد، سماج سدھار، دیس پیار، آزادی، غلامی دی بھنڈی وغیرہ نیں۔ اوہناں دیاں رچناواں وچ دُکھاں دے کیرنے، نوری درشن، سنہری کلیاں، ہجر دی اگ، شرومنی شہید، نبیاں دا سردار، شرف ہلارے، شرف اڈاری، شرف سنیہے، جوگن وغیرہ شامل نیں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
ودھاتا سنگھ تیر

**ودھاتا سنگھ تیر** (1901–1972) اک پنجابی بولی دے شاعر سن اوہنان دا جم پنڈ گھگھروٹ ضلع راولپنڈی وچ اپنے نانکے گھر ہویا ۔اوہناں دے پیؤ  دا ناں سردار ہیرا سنگھ پنج سی ۔گیانی ہیرا سنگھ درد آپدے ماما  سن ۔اوہناں نے مڈھلی سکھیا اپنے ماما جی کولوں ہی حاصل کیتی ۔اوہناں دی شاعری دے موضوع دیس پیار، مذہبی اتے سماجی ودھیرے ہن ۔ اوہناں دیاں پرمکھ شعری رچناواں انیالے تیر، نویں نشانے، دور کوکاں، مٹھے میوے، گنگے گیت، دشمیش درشن اتے روپ رانی شکنتلا وغیرہ ہن ۔

## شاعری نمونے

**بھلیکھا**

 
رات انھیری جھکھڑ جھلے، پت کھڑکے میں روواں ۔
اسل-وٹّ بھناں تے لچھاں، اٹھ اٹھ پئی کھلوواں ۔
اپنے ہی پرچھاویں دا جاں، پئے جھاؤلا آ کے ۔
سمجھاں آپے آ گئے نے اوہ، ودھ ودھ اگے ہوواں ۔



**طوطا مجنوں**

جنگل جوہ وچ ڈٹھا کوئی، رکھ دی اوٹ کھلوتا ۔
سوچوں پرے ہو گیا پریمی، مار عشقَ وچ غوطہ ۔
پریم لے وچ 'لیلاں لیلاں' آکھے، اک نے پچھیا ۔
ایہہ کی ؟ مجنوں ! کہن لگا، میں لیلیٰ دا ہاں طوطا ۔

'لٹّ پٹّ پنچھی' میں نہیں پڑھیا، دن لنگھاون والا ۔
بنا چوریؤں بنا پانیوں، اک وچ ہاں متوالہ ۔
اوہ تے میں اکو ہاں دوویں، دسن وچ ہاں وکھرے ۔
'لیلاں' میرے گل دی 'گانی'، لیلاں میری 'مالا' ۔


**ساڈا چن**
 
'چن اساڈا' دنیاں نالوں، وکھرا تے نورانی ۔
اس چن اگے ایہہ چن پھکا، پھردا جو اسمانی ۔
ایہہ اٹکواں، نمھا، ہوچھا، گھٹدا ودھدا رہندا ۔
تاہیئیں ساڈے نوری چن دا، ہو نہیں سکدا ثانی ۔

ساڈا چن ساڈے نیناں وچ، ایہہ امبر تے وسدا ۔
ساڈا چن چنناوے ہر شے، ایہہ پل دا پل لسدا ۔
ایہہ نت ساڈے چن دے کولوں، چانن لیندا منگواں ۔
ساڈا چن ٹکواں، اک رس اے، ایہہ چن اٹھ اٹھ نسدا ۔

اس چن دا چانن ہے پھکا، ساڈے چن دے اگے ۔
ایہہ چن ساڈے چن دے ساہویں، کال کلوٹا لگے ۔
ایہہ راتیں ہے روپ وکھاندا، دن نوں دسدا بھسا ۔
ساڈا چن ہر ویلے ہر وچ، چمکے تے جگ مگے ۔

ایہہ 'بجی' تے پھٹکیا ہویا، جوٹھا سوچ-وگچا ۔
اس دے نالوں چن اساڈا، پاک پوتر سچا ۔
جس اکھ نے ساڈا چن ڈٹھا، اوہ نہیں اس نوں تکدی ۔
اس چنے نالوں چن اساڈا، لکھ گناں اے اچا ۔

نوری اکھیاں والے اسنوں، تھکدے نہیں وڈیاندے ۔
جھوٹھے چن دے ویکھن ولوں، اکھیاں نت چراندے ۔
جس چن دا پرچھاواں ہے ایہہ، اس چن نوں اوہ ویکھن ۔
ٹچ سمجھن اسمانی چن نوں، اصلی چن جو پاندے ۔

اہیؤ ساڈا پیارا چن اے، ہور نہ بھاوے کوئی ۔
اس چن اندر وس کے سئیؤ، 'میں' ساڈی ہے موئی ۔
چن ساڈے وچ چمک رہا اے، نور نرے ہاں ہو گئے ۔
چن ول تکدی رچدی چن وچ، 'میں' ساڈی 'چن ہوئی' ۔
 

 
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شاعر
ڈاکٹر دیوان سنگھ کالےپانی

**ڈاکٹر دیوان سنگھ کالےپانی** (22 مئی 1897 -13،14 جنوری 1944) دا جم پنڈ گھلوٹیاں خورد ضلع سیالکوٹ (پاکستان) وچ ہویا ۔ اوہناں نوں جاپانیاں نے بڑے ظلم تے اسیہہ تسیہے دے کے انڈیمان (کالاپانی) دی سیلولر جیل وچ شہید کر دتا ۔اوہ فوج وچ ڈاکٹر سن ۔اوہ لوک بھلائی چاہن والے اتے اپنے وچاراں تے اڈگ رہن والے انسان سن ۔اوہناں دا شعری مجموعہ وگدے پانی 1938 وچ چھپیا۔ اوہناں دے دو ہور شعری مجموعہ آخری لہراں اتے ملھیاں دے بیر اوہناں دی موت توں بعد چھپے ہن ۔اوہناں دی سائنسی سوچ، انسانی نفسیات دی سوجھ، لوکاں لئی کجھ کردے رہن دی تانگھ، آزادی لئی تڑپ اتے کتھنی تے کرنی وچ فرق نا ہونا؛ اوہناں دی شاعری نوں خاص بناؤندے ہن ۔
## شعری مجموعے
*پنجابی کویتا  
*وگدے پانی 
*انتم لہراں  
*ملھیاں دے بیر 
## شاعری نمونے

**وگدے پانی**

پانی وگدے ہی رہن،
کہ وگدے سنہدے نے،
کھڑوندے بسدے نے،
کہ پانی وگدے ہی رہن ۔

جنداں ملیاں ہی رہن،
کہ ملیاں جیندیاں نے،
وچھڑیاں مردیاں نے،
کہ جنداں ملیاں ہی رہن ۔

روحاں اڈدیاں ہی رہن،
ایہہ اڈیاں چڑھدیاں نے،
اٹکیاں ڈگدیاں نے،
کہ روحاں اڈدیاں ہی رہن ۔

تے میں ٹردا ہی رہاں،
کہ ٹریاں ودھدا ہاں،
کھلویاں گھٹنا ہاں،
کہ ہاں، میں ٹردا ہی رہاں ۔
 


گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شاعر
الف شفق

**ایلیف شفق** اک ترک  لکھاری ، کالم نویس ا تے ناول نگارہ اے ۔ انہاں دیاں پندراں کتاباں شائع ہوئیاں، جنہاں چ دس ناول سی۔ انہاں نے ترک زبان تے انگریزی زبان وچ لکھیا۔ انہاں دا سب توں مشہور ناول 'عشق دے چالھی قنون' اے جس نے ترکی وچ سب توں زیادہ فروخت ہون دا ریکارڈ قائم کیتا۔
اسدیاں کتاباں دا تیہ توں زیادہ زباناں وچ ترجمہ ہو چکا اے۔

## جم تے تعلیم
الیف شفق دا جم25 اکتوبر 1971ء کو سٹراسبرگ، فرانس وچ  ہوئیا۔ جدوں اوہ اک سال دی سی اودوں اسدے   والدین وچ جدائی ہو گئی۔ اس وجہ نال اسدی پوری تربیت تے پرورش اسدی ماں  شفق اتیمان نے کیتی۔ انھاں نے سیاست دے موضوع تے ترکی دی میڈل ایسٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی توں بی۔ اے۔ تے اسی جامعہ توں مطالعات نسواں تے ایم۔اے۔ تے پی ایچ ڈی کیتی اے۔

## ذاتی زندگی
انہاں نے 2005ء وچ ترکی صحافی ایوب خان (Eyüp Can) نال شادی کیتی۔ انہاں دے دو بچے، اک لڑکا زاہر تے اک لڑکی زیلدا اے۔

## تصنیفاں
الیف شافاق اک مصنفہ تے ناول نویس ہون دے نال نال کالم نگار وی بے ۔ انہاں دیاں پندراں کتاباں شائع ہوئیاں، جنہاں چ دس ناول سی۔ انہاں نے ترک زبان تے انگریزی زبان وچ لکھیا۔ انہاں دا سب توں مشہور ناول 'عشق دے چالھی قنون' اے جس نے ترکی وچ سب توں زیادہ فروخت ہون دا ریکارڈ قائم کیتا۔
اسدیاں کتاباں دا تیہ توں زیادہ زباناں وچ ترجمہ ہو چکا اے۔
## حوالے

## بیرونی جوڑ
ایلف شفق دی باضابطہ ویب سائٹ

گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
تیسری دنی

**تیسری دنی** زریینا مسعود کی طرف سے تیار ایک پاکستانی پاکستانی فلم ورژن ہے اور اے ریاض نے ہدایت کی ہے. اس میں ریما خان، شان شاہد، ہمایون قریشی، شاہد مینی، رستم اور عابد علی ستارے کردار ادا کرتے ہیں.

گٹھ:پاکستانی فلماں
میچکا

**کنٹکرنج** جاں **میچکا** جاں **کوڑا بادام** (Guilandina bonduc) ایہہ جھاڑینما کنڈیالا پودا اے۔ ایہہ سیسلپنیا خاندان وچ اک پھلدار بنسپتی دی اک نسل اے۔ ایہہ پودا بہت کوڑا ہندا اے۔ اس دی تاثیر گرم خشک اے۔ میچکا تاپ بواسیر، پیٹ دے کیڑے اتے چمڑی دے روگاں نوں دور کرن لئی کم آؤن والا طبی پودا اے۔ ایہہ اک ویل دی طرحاں 6 میٹر (20 فٹ) تک دوجے رکھاں اتے چڑھ سکن والی اک بنسپتی اے۔
## مورتاں

## حوالے

گٹھ:نیپال دے پودے
گٹھ:پودے
عشق دے چالھی قنون

**چالھی چراغ عشق دے** یا **عشق دے چالھی قنون** ترکی، انگریزی تے عربی وچ شائع اک مقبول ناول دا عنوان اے۔ ایہ ناول ترکی دی مشہور ناول نگار ایلیف شفق دا سب توں مشہور ناول اے۔ اس ناول دا پلاٹ جلال الدین رومی تے انہاں دے پیر و مرشد شمس تبریز دے ارد گرد گھمدا اے۔ ایہ ناول ساڈھے سات لکھ دی تعداد وچ شائع ہوئیا تے ترکی دی سب تون زیادہ فروخت ہون والی کتاب اے۔

اس ناول دا موضوع مشرق تے مغرب تے ماضی و حال دے مابین محبت تے روحانی و دنیاوی محبت اے جس نوں جلال الدین رومی تے انہاں دے پیر و مرشد شمس الدین تبریزی دے قصے دے ذریعہ بیان کیتا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:ترکی ناول
گٹھ:2009ء دے ناول
گٹھ:کتاباںگٹھ:ناولگٹھ:ترکی ساہت
لوہارو

**لوہارو** ہریانہ بھارت دے ضلع بھیوانی دا اک چھوٹا نگر اے۔ لوہارو پنجاب دی دیسی ریاست لوہارو دا راجگڑھ سی۔

## لوہارو دا ناں
لوہارو چ ریاست جے پور دے ٹکسال چ کم کرن آلے لوہار رہندے سی۔ ایس وجہ توں ایس بستی دا ناں لوہارو پے گیا۔

## ہور دیکھو
* لوہارو
* ریاست لوہارو
* قلعہ لوہارو

گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:ہریانہ
قلعہ لوہارو

**قلعہ لوہارو** ہریانہ دے ضلع بھیوانی دے شہر لوہارو چ  ٹھاکر ارجن سنگھ نے 1570 چ تعمیر کروایا سی۔

## ہور دیکھو
* لوہارو
* ریاست لوہارو
* قلعہ لوہارو

## باہرلے جوڑ

گٹھ:قلعے
ٹائٹینک

آر۔ایم۔ایس۔ **ٹائیٹینک** اک برطانوی سواری-بیڑا  سی جو 15 اپریل، 1912 نوں تڑکسار ہی برف دے اک تودے نال بھڑن مگروں ساؤتھ ہینپٹن، یو۔کے۔ توں نیویارک شہر، یو۔ایس تک دی اپنے پہلی ہی سفر وچ  شمالی بحر اوقیانوس وچ ڈبّ گیا سی۔ ایہدے ڈبن نال 1,500 لوکاں دی جان چلی گئی جو اجوکے اتہاس وچ امن دور موقعے سبھ توں مارو سمندری حادثیاں وچوں اک اے۔ ایہدی پہلی یاترا وچ اس اتے 2,224 پاندھی اتے عملہ سوار سی۔ 15 ایپرل، 1912, نوں ‘سپنیاں دا جہاز’، ‘ٹائیٹینک’، اپنے 2224 مسافراں اتے اہل کاراں نال سمندر دیاں تیہاں وچ ڈبّ گیا۔ ایہہ سفر ساؤتھئیمپٹن، برطانیہ توں نیو یارک، امریکہ  تک دا سی جو 10 ایپرل، 1912 نوں شروع ہویا اتے 1500 توں ودھ جاناں لے کے 15 ایپریل سویر دے 02.20 منٹ تے ختم ہو گیا۔ ایہہ جہاز اٹلانٹک سمندر وچ ہمیشہ لئی ڈب گیا۔ ‘ٹائیٹینک’ جس بارے کیہا گیا سی کہ ایہہ ڈب نہیں سکدا، ٹائیٹینک نوں ‘شپ آف ڈریمز’ وی کیہا کیہا گیا سی۔
## خاص
* اس جہاز اُتے 13 اجیاے جوڑے سوار سن، جو اپنا ہنیمون سیلیبریٹ کرن لئی سفر کر رہے سن۔
* اس جہاز وچ کجھ لوک اجیہے وی سن، جو ایہہ سفر نہیں کرنا چاہندے سن۔ اصل وچ اک ہور جہاز وچ کوئلے دی کمی ہون کارن سفر وچ رکاوٹ پیش آ رہی سی۔ اس نوں دور کرن لئی وائیٹ سٹار لائن جہاز دی یاترا رد کرنی پئی اتے اس وچ سوار لوکاں نوں ٹائیٹینک اُتے بھیج دتا۔
* ٹائیٹینک جہاز 17 منزلاں عمارت دے برابر سی۔ انگلینڈ دے راجگڑھ لندن وچ موجود ٹاور برج دے برابر سی۔ ٹائیٹینک وچ لگی سیٹی دی آواز وی 11 میل دی دوری تک سنی جا سکدی اے۔ اس جہاز دی لمبائی فٹ بال دے تن میداناں دے برابر سی۔ جہاز وچ 800 ٹن کوئلے دی کھپت ہندی سی۔
* ٹائیٹینک جہاز اُتے 9 کتے سن ۔
* ٹائیٹینک جہاز وچ مسافراں اتے کرو میمبراں دے کھان-پین دا ودھیا انتظام سی۔ جہاز اُتے کھان لئی 86000 پونڈ گوشت، 40000 انڈے، 40 ٹن آلو، 35000 پونڈ پیاز، 36000 سیب تے کئی طرحاں دا کھان-پین دی سامان موجود سی۔
* ٹائیٹینک شپ وچ فرسٹ کلاس وچ سفر کرن لئی قریب 100 سال پہلاں 4350 ڈالر یعنی 2 لکھ 70000 دے قریب کرایہ سی۔ اکانومی کلاس لئی 1750 ڈالر یعنی اک لکھ روپئے تے تھرڈ کلاس لئی 30 ڈالر یعنی صرف 2000 روپئے کرایہ سی۔ اج دے ویلے وچ ڈالر دی قیمت نوں دیکھیا جاوے جاں اک مسافر دا خرچہ 50 لکھ روپئے وچ پویگا۔
* ٹائیٹینک جہاز دے کیپٹن سمتھ سفر توں بعد رٹائرمینٹ لینا چاہندے سن پر ایہہ سفر اوہناں دی زندگی دا آخری سفر ثابت ہو گیا۔
## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی دا جہاز
حنا سلطان

**حنا سلطان** پاکستانی ٹیلیوژن میزبان، وی جے اتے اداکارہ اے۔

حنا سلطان اک پاکستانی ماڈل اداکارہ تے وی جے اے اوہ جدہ سعودی عرب وچ پیدا ہوئی اس دے والدین لاہور واپس آگئے جدوں اوہ بہت چهوٹی سی اس نے لاہور توں تعلیم حاصل کیتی۔ اس نے اپنے کیرئیر دا آغاز وی جے توں کیتا اس دے بعد اوہ مختلف پاکستانی چینلاں دے کئی ڈرامےآں تے ٹیلی فلمز وچ جلوہ افروز ہوئی۔

## شروع دا جیون
سلطان دا جم سعودی عرب دے جدہ  شہر وچ ہویا سی۔ اس دا پروار لاہور واپس چلیا گیا، جدوں اوہ بہت چھوٹی عمر دی سی۔ اسنے ترتیب وار مرکزی یونیورسٹی، پی۔آئی۔سی۔ اتے کینیرڈ کالج وچ کمپیوٹر سائنس اتے  کمیونیکیشن دا مطالعہ کیتا۔

## کیریئر
سلطان نے اپنے کیریئر نوں اک ایس۔جے۔جے۔ / میزبان دے طور اتے اے پلس اینٹرٹینمینٹ تے اک ٹیوی شو ٹن ہو جاؤ لئی شروع کیتا۔ پھر اسنے اے پلس لئی لائیو سنگیت شو "دور ٹوؤن" دی میزبانی وی کیتی جو روزانہ آؤندا سی۔ اوہ 2011 وچ پلے ٹیوی لئی رمضان پریمیئر لیگ سیزن 4 دی میزبانی سی۔ 2012 وچ اس نے موونگ ہیڈز سٹائیل 360 دی میزبانی کیتی۔ اس نے پالی ٹیوی اتے اک رسالہ شو "ایجنٹ اولویڈ" دا وی انعقاد کیتا اے۔ اے پلس لئی لائیو ہفتہ برانچ مظاہرہ "میل جول" دا انعقاد کیتا اے۔ حال وچ اوہ تے شمع ٹی۔وی۔ اتے "ہر پاکستانی میں چھپا ایک ہیرو" دی میزبانی لردی اے۔  

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:لاہور دے لوک

گٹھ:سعودی نژاد پاکستانی شخصیتاں
 
 
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
حُسنہ

**حُسنہ  **1950, 1960 اتے 1970 دے دہاکے دے اخیر دی اک پاکستانی فلم اداکارہ سی۔ اسدی پہلی فلم جنوری-اے-بہاری (1958) وچ اک بال سٹار دے روپ وچ پیش کیتی گئی سی جس وچ اسنے سدھیر اتے مسرت نذیر دی دھی دی کردار نبھایا سی۔ اسنے اس توں علاوہ چنگیز خان (1958)،* *ناگن (1959)،* *فرشتہ (1961)*،* شہید (1 962)* *اتے نیلا (1965) وچ اداکاری کیتی۔ 

حُسنیٰ کدے وی اک مکھ ہیروئن نہیں بنی اتے مکھ طور اتے اوہناں دے لمبے کیریئر دے دوران اردو اتے پنجابی فلماں وچ سیکنڈ ہیروئن دے کردار نبھا رہی سی۔ پھر اس نے بلاک بسٹر فلم عجب خان (1961) وچ اپنی وڈی سفلتا حاصل کیتی اتے جو کہ اداکار سدھیر دے نال اسدی فلم سی۔ اوہ رانی خان (1960)، دوستی (1971) وچ ہورناں سنگیتک فلماں وچ پیش ہوئی۔ اسدی آخری فلم لالو دے رشی (1980) سی، اس نے رٹائر ہون تے 22 سال تک کم کیتا۔ اس نے اک مشہور سیاستدان رائے رشید احمد بھٹی نال ویاہ کروا لیا اے اتے اس دے اک پتر اتے اک دھی ہوئی۔

## ہور ویکھو
* لالی وڈ اداکاراواں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فنکار
سلطنت ورسنجلی

thumbnail|کھنڈرات، لاس قری
**سلطنت ورسنجلی** (Warsangali Sultanate) (صومالی: Saldanadda
اگنی میزائل-6

**اگنی مزائل-6** بھارت دی اپنا ایٹمی گنجائش والا ڈیفنس مزائیل اے۔ بھارت نے اس دی کامیاب ازمائش کر لئی اے۔ ایہہ مزائل 4000 کلومیٹر دی مار گنجائش والا مزائیل اے۔ ٹیسٹ ویلے اس مزائیل نے اپنی پوری مار گنجائش تک دا سفر طے کیتا۔ بھارت دے اس مزائیل دی ویلھر جزیرہ دے لانچ کمپلیکس-4 توں لانچ کر کے ازمائش کیتی گئی۔ ایہہ مزائیل جدید سازو-سامان نال لیس اے۔ اس دا بھار 55,000 – 70,000 کلوگرام لمبائی 20 – 40 میٹر ڈایامیٹر 2 میٹر اے۔ ایہہ لمبی رینج بیلسٹک مزائل اے۔ اس دا ٹسٹ عبدالکلام جزیرہ تے کیتا گیا سی۔ایہ ٹسٹ فوجی رننیتک فورس کمانڈ ولوں ٹیسٹ کیتا گیا۔ ایہہ مزائل صرف 20 منٹ توں گھٹ ویلے چ پاکستان اتے چین نوں نشانہ بنا سکدا اے۔ اس اگنی-4 مزائل دا بھارت ہن تک پنجواں کامیاب ٹیسٹ کر چکا اے۔ اس دی ٹیسٹنگ دوران ڈی۔آر۔ڈی۔او۔ دے سائنٹسٹ اتے ڈیفینس منیسٹری دے عہدیدار وی سامل سن۔
## ہور ویکھو
*اگنی میزائل
## حوالے

گٹھ:فزکس
گٹھ:ایٹمی ہتھیار
1439ھ

**1439ھ** اسلامی سال 22 ستمبر 2017ء بروز جمعہ نوں شروع ہویا۔
## واقعات
اگنی میزائل-5

**اگنی فائیو** بھارت دا 2013ء وچ متعارف کردہ بین البراعظمی میزائل اے جو 5000کلومیٹر تک نیوکلیر ہتھیار لے جاسکدا اے۔
## حوالہ

گٹھ:2012ء وچ بھارت 
گٹھ:بھارت
1 محرم

1 محرم الحرام اسلامی سال دا پہلا دن اے۔

## تریخ
* یکم محرم نوں حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ دی شہادت ہوئی

## واقعے
## جم
## موت
## تعطیلاں تے تہوار
## حوالے
In-N-Out Burger

**إن-N-أوت بورجرز، Inc.** أند الوجبات السريعة من جنوب غرب الولايات المتحدة.
ہارڈيز

هارڈيز ریستوران دی اک چین اے، جو زیادہ تر امریکہ جنوب تے لہندے علامےآں وچ واقع اے۔

## کمپنی پروفائل

Hardee دے بانی ، ولبر ہارٹز نے 9 ستمبر، 1960 نوں، گرینول، شمالی کیرولینا وچ پہلا ریسٹورانٹ  - کھولیا۔

گٹھ: ریستوراں
گٹھ:کھان پین
نیلم جسونت سنگھ

نیلم جسونت سنگھ (8 جنوری 1971 نوں شارمان وچ جمیا) اک بھارتی ڈسکس تھروئر اے۔

اس دے ودھیا کارکردگی 64.55 میٹر بے جو اسنے 2002 ایشیائی کھیڈ وچ بسان وچ حاصل کیتی۔

2005 عالمی ٹرافی دوراں اسدا ڈوپنگ ٹیسٹ  پابندی لگی  pemoline دی استعمال دی وچ توں مثبت آیا ۔

سال 1998 وچ بینگلور ایشیائی کھیڈاں وچ نیلم جسونت سنگھ نے کانسی دا تمغہ جتیا سی۔ الماتی (قازقستان) وکھے کوسانووا انٹرنیشنل ایتھلیٹ میل وچ نیلم جے۔ سنگھ نے سونے دا تمغہ حاصل کیتا ۔ اگست 2000 وچ، اس نے جیٹا وچ ایٹیئیپھ وچ اک سونے دا تگما جتیا سی۔ پر 55.26 میٹر دی چھال نال، اوہ سڈنی اولمپک وچ اک نشان بناؤن وچ ناکام رہی۔ اس دا ویاہ اسدے کوچ جسونت سنگھ نال ہویا اے۔ نیلم کپورتھلہ وچ ریلوے کوچ فیکٹری وچ نوکری کردی اے اتے 1996 وچ پنجاب سرکار ولوں اوہناں نوں نوازیا گیا گیا سی۔ اسدی قابلیت نوں مانتا دندیاں بھارت سرکار نے سال 1998 وچ ارجن انعام دتا سی۔

## ایہہ وی ویکھو

## حوالے
* 

گٹھ:جم 1971
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی اولمپک اتھلیٹ
گٹھ:بھارتی عورتاں
کٹھا مصرال

**کٹھا مصرال** پنجاب دے ضلع خوشاب وچ اک پنڈ اے ۔

## جغرافیا
کٹھہ مصرال دے شمال تے  مغرب وچ دِل کش تے خوب صورت پہاڑ نیں ۔  اویہناں پہاڑاں وچ کوئلے  تے لوݨ دے  وسیع ذخائر موجود نیں تے ایہ نہایت ای خوب صورت تے تفریحی مقام اے تے مشرق وچ اک چھوٹا جیہا پنڈ ’’کوٹلی راجگان‘‘ واقع اے ۔ کٹھا مصرال دے جنوب وچ زرخیز زمیناں نیں ۔ کٹھا مصرال دے لوک ٹماٹر ، پیاز ، جوار ، باجرا ، کݨک تے مختلف قِسم دیاں سبزیاں کاشت کردے نیں ۔  ۔کٹھا مصرال وچ اک مِٹھا چشمہ وی اے جیہنوں مقامی لوک ’’جے‘‘ کہندے نیں ۔

## تریخ
کٹھا دے معنی محنت مشقت، پنج سیرغلے دا پیمانا تے مِٹھے پاݨی دا تلاء اے ۔ کٹھا مصرال وچ مٹھے پاݨی دا تلاء موجود اے ۔ ایہ راڄا مصرال آباد کیتا سی ۔

## برادریاں
ایتھے تھہیم ، جنجوعا ، ملکال ، حق مال ، بڈھال ، کرمال ، پرجال ، بخشال ، گِکڑال ، موچی ، نائی ، دھنائی ، لنگاہ ، پاولی ، مسلم شیخ ، جاندری اعوان ، مہر(آرائیں) ، لوہار ، مستری، ڈھیور تے جٹ برادری دے لوک رہندے نیں ۔

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
فقیر

**فقیر** دا لفظ عربی دے فقر تو‏ں نکلیا اے جس دے معنی لوڑ مند تے محتاج دے نيں۔

## لغوی اعتبار تو‏ں
فقیر لغت عرب وچ اس شخص نو‏‏ں کہندے نيں جس د‏‏ی ریڑھ ہڈی ٹوٹی ہوئی ہو یا ایہ افقر تو‏ں اے جس دے معنی حفرۃ یعنی گڑھے دے نيں تے ايس‏ے تو‏ں فقیر ہر اس گڑھے نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ بارش دا پانی جمع ہوجاندا ا‏‏ے۔ بعض نے کہیا اے کہ ایتھ‏ے الفقیر اک کھوہ دا ناں ا‏‏ے۔

## اصطلاحی معنی وچ
فقیر اوہ شخص اے جس دے کول کچھ ہووے مگر نہ اتنا کہ نصاب نوں پہنچ جاوے یا نصاب د‏‏ی مقدار ہووے تاں اس د‏ی حاجت اصلیہ وچ مستغرق ہووے۔

## فقیر د‏‏ی قسماں
فقیر دا لفظ چار طرح اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
* (1) زندگی د‏‏ی بنیادی ضروریات دا نہ پایا جانا اس اعتبار تو‏ں انسان کیہ کائنات د‏‏ی ہر شے فقیر و محتاج ا‏‏ے۔ چنانچہ ايس‏ے معنی وچ فرمایا لوکو ! تسيں سبھ خدا دے محتاج آں۔ [ فاطر/ 15] تے الانسان وچ ايس‏ے قسم دے احتیاج د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا : تے اسیں انہاں دے ایداں دے جسم نئيں بنائے سن کہ کھانا نہ کھان۔ [ الأنبیاء/ 8]

* (2) ضروریات زندگی دا کما حقہ پورا نہ ہونا چنانچہ اس معنی وچ فرمایا : تاں انہاں حاجت منداں لئی جو خدا دے راہ وچ رے بیٹھے نيں [ البقرة/ 273]۔ جے اوہ مفلس ہوݨ گے تاں خدا انہاں نوں اپنے فضل تو‏ں خوشحال کر دیوے گا ۔ [ النور/ 32] صدقات ( یعنی زکوۃ و خیرات ) تاں مفلساں تے محتاجاں ۔۔۔ دا حق ا‏‏ے۔ [ التوبة/ 60]

* (3) فقرالنفس : یعنی مال د‏‏ی ہوس۔ چنانچہ فقر دے اس معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے آنحضرت نے فرمایا : دا دالفقر انہاں یکون کفرا۔ کچھ تعجب نئيں کہ فقر کفر د‏‏ی حد تک پہنچادے اس دے بالمقابل غنی دے معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا الغنیٰ عنی النفس نو‏‏ں غنا تاں نفس د‏‏ی بے نیازی دا ناں ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے معنی وچ حکماء نے کہیا ا‏‏ے۔ من عدم القناعۃ لم یفدہ المال غنی جو شخص قیامت د‏‏ی دولت تو‏ں محروم ہويا تو‏ں مالداری کچھ فائدہ نئيں دیندی۔

* (4) اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف احتیاج جس د‏‏ی طرف آنحضرت نے اشارہ کردے ہوئے فرمایا اللھم اغننی بالافتقار الیک ولا تفتونی بالاستغناء عنک ( اے اللہ مینو‏ں اپنا محتاج بناکر غنی کر تے اپنی ذات تو‏ں بے نیاز کرکے فقیر نہ بنا ) ايس‏ے معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا : کہ پروردگار! میں اس دا محتاج آں کہ توں میرے اُتے اپنی نعمت نازل فرمائے [ القصص/ 24] ۔

* تصوف وچ اک ایداں دے شخص نو‏‏ں کہندے نيں جو نفسی خواہشات د‏‏ی بجائے صرف خدا د‏‏ی رضآ دا طالب تے محتاج ہوئے۔ فقیر مسلما‏ن صوفیاء لئی استعمال ہُندا اے جنہاں نے اپنا سبھ کچھ چَھڈ چُھڈ کے کسے د‏‏ی بجائے صرف اللہ دے سامنے اپنا سر جھکایا۔ فقیر لوک اکثر غریب ہُندے نيں تے اپنا زیادہ وقت خدا دے ذکر وچ گزاردے نيں البتا انہاں دے مریداں د‏‏ی تعداد بہت ودھ زیادہ اے پچھلے ادوار وچ بادشاہان وقت انہاں دے در اُتے سلامی دیندے سن۔

اسلامی فقہ وچ فقیر اس شخص نو‏‏ں کہندے نيں جس دے پاس اپنے سال دے اخراجات نہ ہوݨ۔

## حوالے

گٹھ:تصوف
گٹھ:صوفیانہ فلسفہ
گٹھ:ترک دنیا
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:ہندوستانی زبان
گٹھ:سادہ زندگی
گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:پاکستان وچ اسلام
10 محرم

10 محرم نوں حضرت حسین رضی اللہ عنہ دی شہادت ہوئی  ۔
## تریخ
## واقعے
* واقعہ کربلا 
## جم
## موت
## تعطیلاں تے تہوار
یوم عاشورہ

## حوالے
ایلس میکلین برنی

**ایلس میکلین برنی** (19 اکتوبر، 1858 – 20 دسمبر، 1907) اک امریکی  استانی اے، جسنے 1897 وچ قومی ماں استاد ایسوسی ایشن دا مڈھ  رکھیا۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
ایلس جوزفین میکلین دا جم مارئیٹا، جارجیا وچ ہویا، ایہہ لنڈر اتے ہارٹ تائیم میکلین دی دھی سی۔ اسنے اپنے ہائی سکول دی پڑھائی 15 سال دی عمر وچ پوری کیتی۔ ماؤنٹ ہوئیوک کالج، وچ تھوڑے ویلے بعد اسنے بطور سکول استانی،  اک سماج خدمتگار وجوں کم کرنا شروع کیتا۔

## کیریئر
اسنے اتے فوبی ہرسٹ نے نیشنل کانگرس آف مدرز دا قیام کیتا، جس نوں بعد وچ ماں-استاد ایسوسی ایشن دے ناں نال جانیا گیا، جس دی پہلی میٹنگ 1897 وچ واشنگٹن، ڈی۔سی وچ رکھی گئی۔ برنی نے پہلے پنج سال پیٹیئے دی اس ادارہ سی پردھان وجوں سیوا کیتی۔

## نجی زندگی اتے وراثت
اسدے پہلے شوہر توں بعد، وکیل الونزو جے۔ وائٹ جسدی موت 1880 وچ ہوئی، اسنے 1892 وچ تھیؤڈور ویلڈ برنی نال ویاہ کروایا۔ اس دیاں تن دھیاں، الونستا الزا وائٹ(جم۔ 1881)، کیتھرین ویلڈ برنی (جم۔ 1893)، اتے للیئن ہیرئیت برنی (جم۔ 1895) سن۔ ایہہ 1897 وچ دوبارہ بیواہ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:کھوجی عورتاں
گٹھ:جم 1858
گٹھ:موت 1907
گٹھ:امریکی شخصیتاں
جرنیل سنگھ (فٹبالر)

**جرنیل سنگھ ڈھلوں** اک سابق بھارتی فٹ بال کھلاڑی سی، جو سٹاپر وجوں کھیل چکیا سی۔ اوہ بھارت دی قومی فٹ بال ٹیم دا 1965 توں 1967 تک کپتان رہا۔ اس نوں 1964 وچ فٹ بال دیاں کامیابیاں صدقہ ارجن اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔

## موت
جرنیل سنگھ دی 64 سال دی عمر وچ دمے دے سبب 13 اکتوبر 2000 وچ وینکوور، کینیڈا وچ موت ہو گئی۔

## کامیابیاں
* اوہ بھارت دے واحد فٹ بال کھلاڑی سی جسنوں *کل ایشیائی ستاریاں دی فٹ بال ٹیم* (انگریزی:*Asian All Star Football Team*) دے کپتان وجوں 1966 وچ چنیا گیا سی۔
* اس نوں 1964 وچ ارجن اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔
اسدے علاوہ ایشیا کپ، مڈریکا کپ، ایشیا کھیڈاں وچوں سونا دا تغمہ جتنا، المپک وچ دنیا الیون دا میمبر چنے جانا، 1970 اتے 1974 وچ سنتوش ٹرافی پنجاب دی جھولی پاؤنی، اس دیاں کامیابیاں  وچ شامل سی۔

## حوالے

## باہری لنک
* 

گٹھ: بھارتی فٹبالر
گٹھ: بھارت انترقومی فٹبالر
گٹھ: جم 1936
گٹھ: موت 2000
گٹھ: ہشیارپور دے فٹبالر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
جنرل موسا خان

**جنرل محمد موسیٰ خان ہزارا** (موسى خان) پاکستان دی فوج (1966–1969) دا چوتھا کمانڈر-ان-چیفنڈر سی۔ اوہ فیلڈ مارشل جنرل ایوب خان دی تھاں کمانڈر-ان-چیف بنیا۔ پاکستان فوج وچوں رٹائر ہون توں بعد اوہناں نے مغربی پاکستانی صوبہ دے چوتھے گورنر اتے بلوچستان دے دسویں گورنر (1985 توں 1991) بنے۔ اوہناں دی موت بلوچستان دے گورنر دے طور تے 1991 وچ دفتر وچ ہوئی۔

## مڈھلا جیون
اوہناں دا جم سردار یزدان خان دے گھر کوئٹہ پاکستان وچ ہویا۔ اوہ اک ہزارہ خاندان نال تعلق رکھدے سن۔

## ایہ وی ویکھو
*ہزارہ لوک
## حوالے

* Official profile at Pakistan Army website
گٹھ:پاکستانی لوکگٹھ:ہزارہ لوکگٹھ:پاک فوج
لوئیگی بارتولینی

**لوئیگی بارتولینی** (اطالوی: Luigi Bartolini]] اک اطالوی مصور، لکھاری اتے شاعر سی۔ ایہہ اپنے ناول بائیسائیکل تھیوز لئی مشہور اے، جس اتے وتوریؤ دے سیکہ نے اپنی  حقیقت پسند فلم بنائی۔ اس دیاں اس دے جیون وچ 70 توں ودھ کتاباں شائع - ہوئیاں۔

 گٹھ:لکھاری
گٹھ:اطالوی لکھاریگٹھ:اطالوی شخصیتاں
اگنی میزائل-4

*******اگنی 4 ( agni-iv ) ******* اک انٹر میڈائٹ رینج بیلسٹک میزائل اے ۔ اگنی 4 اگنی سیریز دے میزائلاں وچ چھوتھا میزائل  اے جس نوں پہلے اگنی 2 پرائیم میزائل کیہا جاندا سی ۔ جس نوں بھارتی فوج  دے استعمال دے لئی ڈیفنس ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ آرگنائزیشن‏ ولوں ڈیولپ کیتا گیا اے ۔ 

## ایہ وی ویکھو
*اگنی میزائل
*اگنی میزائل-6
## حوالے

گٹھ:بھارت دے میزائل
گٹھ:میزائل
گٹھ:اگنی میزائل
غسل

**غسل** اک عربی اصطلاح اے جس دے معنی پورے جسم نو‏‏ں دھونے دے نيں۔

## حدیثِ مبارکہ

## غسل دا طریقہ
شریعت د‏‏ی رو تو‏ں غسل تو‏ں مراد پاک پانی دا تمام ظاہری بدن اُتے خاص طریقے تو‏ں بہانا ا‏‏ے۔ قرآن حکیم وچ اللہ تعالٰیٰ نے فرمایا:

غسل دے 3 فرائض نيں:
# کلی کرنا
# ناک وچ پانی ڈالنا
# پورے ظاہری بدن اُتے پانی بہانا۔

### غسل دا مسنون طریقہ
# نیت کرے۔
# بسم اللہ تو‏ں ابتدا کرے۔
# دونے ہتھو‏ں نو‏‏ں کلائییاں تک دھوئے۔
# جسم اُتے جتھے کدرے نجاست (ناپاکی) لگی ہووے اسنو‏ں دھوئے۔
# فیر وضو کرے جس طرح نماز دے لئی کيتا جاندا اے جے ایسی جگہ کھڑا ا‏‏ے۔ جتھے پانی جمع ہو جاندا اے تاں پیر نو‏‏ں آخر وچ غسل دے بعد دھوئے۔
# تن بار سارے جسم اُتے پانی بہائے۔
# پہلے سجے کندھے د‏‏ی طرف تو‏ں پانی بہائے۔
# فیر کھبے کندھے د‏‏ی طرف پانی بہانے دے بعد پورے بدن اُتے تن بار پانی پائے۔
# وضو کردے وقت جے پیر نئيں دھوئے سن تاں ہن دھو لے۔

غسل واجب د‏‏ی صورت وچ جسم اُتے لگی ہوئی نجاست نو‏‏ں پہلے دھونا سنت ا‏‏ے۔

شاور، ٹوٹی، نل تے ٹب وغیرہ دے ذریعے غسل کرنے دے لئی پہلے اچھی طرح کلی کرن تے ناک وچ نرم ہڈی تک پانی ڈالاں تے فیر پورے بدن اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ اک مرتبہ اس طرح پانی بہاواں کہ بدن دا کوئی حصہ بال برابر وی خشک نہ رہے تاں غسل دے واجبات ادا ہو جاواں گے۔

### تالاب یا نہر وچ غسل دا طریقہ
تالاب، دریا یا نہر وچ نہاؤن تو‏ں پہلے کُرلی کرن فیر ناک وچ پانی ڈال کر خوب صاف کرن تے تھوڑی دیر اس وچ ٹھہرنے تو‏ں غسل د‏‏ی سب سنتاں ادا ہو جاواں گی۔ تے جے تالاب تے حوض یعنی ٹھہرے ہوئے پانی وچ نہاواں تاں بدن نو‏‏ں تن بار حرکت دینے یا جگہ بدلن تو‏ں غسل ہو جائے گا۔

### سر دے بالاں دا دھونا
اگر غسل کرنے والی عورت دے سر دے بالاں نو‏‏ں کھولے بغیر پانی سر د‏‏ی جلد تک بخوبی پہنچ جائے تاں اس دے لئی سر دے بالاں نو‏‏ں کھولنا ضروری نئيں۔ پ‏ر جے گوندھے ہوئے بالاں د‏‏ی تہ تک پانی نہ پہنچے تاں فیر بالاں دا کھولنا واجب ا‏‏ے۔

### دوران غسل قرآنی آیات تے دعاواں دا پڑھنا
غسل کردے ہوئے انسان بالعموم برہنہ ہُندا اے اس لئی اس دوران قرآنی آیات یا ہور کوئی دعا وغیرہ پڑھنا جائز نئيں ایتھ‏ے تک کہ کوئی دنیوی کلام کرنا وی منع ا‏‏ے۔

## غسل دے فرض ہوݨ د‏‏ی صورت
# مباشرت دے دوران مرد دے ذکر کيتی ٹوپی عورت د‏‏ی فرج وچ داخل ہوݨ تو‏ں مرد تے عورت دونے اُتے غسل فرض ہو جاندا اے، خواہ انزال ہو یا نہ ہوئے۔
# احتلام د‏‏ی صورت وچ غسل واجب ہو جاندا ا‏‏ے۔
# عورت حیض تے نفاس تو‏ں فارغ ہوئے تاں اس اُتے غسل فرض ا‏‏ے۔
# مباشرت تے اس دے علاوہ کسی وی دوسرے طریقے تو‏ں شہوت حاصل کردے ہوئے انزال ہو جائے تاں غسل واجب ہو جاندا ا‏‏ے۔
# جے شہوت دے علاوہ کسی دوسری وجہ مثلا محنت و مشقت یا کسی بیماری ، قبض، د‏‏ی وجہ تو‏ں انزال ہو جائے تاں غسل واجب نئيں، التبہ اس تو‏ں وضو ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔
# جے پتلی منی پیشاب دے نال بغیر شہوت دے نکلی تاں غسل فرض نئيں۔
# سو کر اُٹھݨ دے بعد کپڑےآں اُتے کچھ نشانات پائے گئے تاں اس اُتے غسل د‏‏ی چند صورتاں نيں:
## جے اس دے ودی یا مذی دونے وچو‏ں اک دے ہوݨ دا یقین یا اِحتمال ہوئے تاں غسل واجب نئيں۔
## جے یقین اے کہ منی یا مذی نئيں کچھ تے اے تاں غسل واجب نئيں۔
## جے منی ہوݨ دا یقین اے مگر مذی دا شک اے تے جے خواب وچ احتلام ہونا چي‏تا نئيں تاں غسل ضروری نئيں ورنہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
گٹھ:طہارت
گٹھ:عربی لفظ تے جملے
جے کے رولنگ

**جون "جو" راؤلنگ** (انگریزی: Joanne "Jo" Rowling; جم 31 جولائی 1965) اک برطانوی ناول نگارہ اے۔ اس نوں ہیری پوٹر لڑی لئی جانیا جاندا اے۔ 31 جولائی 1965 نوں جمی جے۔ کے۔ راؤلنگ اک بریٹیش ناول کار اے۔ جو کہ 'ہیری پوٹر' لڑی دیاں کتاباں لکھن کرکے مشہور اے۔ شوہر نال طلاق ہون توں بعد اوہ اک بے روزگار ماں سی جس اپر اپنے بچے دی ذمہ واری سی۔ اسدی کتاب نوں پہلاں 12 پبلشران نے ٹھکرا دتا سی پر جدوں اسدی کتاب شائع ہوئی، تاں کامیابی دے نویں ہی ریکارڈ پیدا کر دتے۔ راؤلنگ دنیا دی پہلی اجیہی انسان اے جو کتاباں لکھن نال اربپتی بنی اتے پہلی اجیہی انسان جو اپنی کمائی دان کرن کرکے اربپتی توں کروڑپتی بنی۔

## کروڑپتی
* 2004 وچ فوربز نے جے۔ کے۔ راؤلنگ نوں پہلا کروڑپتی اعلان کیتا جہڑا لکھاری اے
* دوجی امیر عورت اتے 1,062واں دنیا دا امیر انسان
* جے۔ کے۔ راؤلنگ نے کیہا کہ اوہ کروڑپتی نہیں اے بے شک اس کول بہت پیسہ اے
* 2008 وچ سنڈے ٹائیمن دی امیراں دی لسٹ وچ راؤلنگ دا برطانیہ وچ 144واں تھاں اے۔
## اشاعتاں
### ہیری پوٹر لڑیوار
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی فلوسفرز سٹون]]* (26 جون 1997)
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی چیبر آف سیکریٹ]]* (2 جولائی 1998)
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی پرجنر آف اجکابن]]* (8 جولائی 1999)
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی گوبلیٹ آف فائر]]* (8 جولائی 2000)
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی آرڈر آف دی فنوکس]]* (21 جولائی 2003)
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی ہاف بلڈ پرنس]]* (16 جولائی 2005)
# *[[ہیری پوٹر اینڈ دی ڈیتھلی ہالوئز]]* (21 جولائی 2007)

### بچیاں دیاں کتاباں
# *[[فینٹاسٹک بیسٹ ایڈ ویئر ٹو فائینڈ دیم]]* (1 مارچ 2001)
# *[[کئڈٹچ تھرو دی ایج]]* (1 مارچ 2001)
# *[[دی ٹیلز آف بیڈل دی بارڈ]]* (4 دسمبر 2008)

### ہور
* *[[دی کیجوئل ویکنسی]]* (27 ستمبر 2012)

### منی کہانی
* *[[ہیری پوٹر پریکوئل]]* (جولائی 2008)

 
## حوالے

گٹھ:برطانوی لکھاریگٹھ:انگریز
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
کݨکی

**کݨکی **(Ischaeum rugosum) ایہہ اک گھاہ دی قسم اے جو جھونے وچ اگدی اے۔ زیاد پانی اتے سلھا اس دے بڑھوتری  وچ وڈا حصہ پاؤندے ہن۔

گٹھ:پودے
گٹھ:بوٹے
گھاہ کھانے مرد

thumb|گھاہ-کھانے مرد عامَ طور تے فیشنیبل پہراوے دے شوقین اتے تکنیک-پریمی ہندے ہن
**شاکاہاری مرد** جاں &#x20;(草食(系)男子،&#x20;*Sōshoku(-kei) danshi*<span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 ۔1em;">?</span>)&#x20;(草食(系)男子،&#x20;*Sōshoku(-kei) danshi*<span class="t_nihongo_icon" style="color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 ۔1em;">?</span>) اک خطاب اے جو جاپان دے وچ اوہناں مرداں دا ذکر کرن لئی ورتیا جاندا اے، جو ویاہ کرواؤن جاں اک محبوبہ  لبھن وچ کوئی دلچسپی نہیں رکھدے۔ شاکاہاری مرد ناں مردانگی گوا چکے نوجواناں لئی وی ورتیا جاندا اے اک شاکاہاری مرد دی دکھ نوں بیان کرنا امریکی پچھان میٹروسیکسوئل دے برابر اے۔  اک شاکاہاری مرد دی دکھ دے وچ ہلکے رنگ نال رنگے وال شامل اے۔ اک شاکاہاری آدمی دے برابر ڈزائنر دے چھلے اتے بالیاں جاں سٹڈ ورگیاں گہنیاں دیاں آئٹماں شامل ہن۔ وکھن وچ ایہہ رجھان 20ویں صدی دے انت وچ واپرنے شروع ہوئے۔ ایہہ نان لکھاری میکی فکاساوا نے 13 اکتوبر 2006 وچ شائع اک لیکھ وچ ورتیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:لوک بلحاظ دیس
گٹھ:لوک
سمندری گھوڑا

**سمندری گھوڑا** (سی ہارس) اصل وچ اک وکھرے طرحاں دی مچھی اے۔اسدا سر گھوڑے دے سر نال ملدا ہون کارن اس نوں سمندری گھوڑا کہہا جاندا اے۔ اس دی پوچھ باندر دی پوچھ ورگی، اکھاں گرگٹ دیاں اکھاں وانگ باہر نوں نکلیاں ہندیاں ہن جس نال ایہہ اپنے اگے، پچھے تے آلے دوآلے دیکھ سکدا اے۔ ایہہ عام طور تے گرم سمندری پانی وچ ہندا اے تے سمندری گھاہ تے پودیاں نال کنڈلی مار کے چپکیا رہندا اے۔ ایہناں دی لمبائی 25 سینٹیمیٹر توں لے کے 30 سینٹیمیٹر تک ہندی اے۔سمندری گھوڑا اپنے آپ نوں لکاؤن لئی ضرورت پین تے اپنا رنگ بدل لیندا اے۔ ایہہ سمندری ساحل، سمندری بندرگاہاں، کھاڑی، جھیلاں وچ پیدا ہون والے گھاہ بوٹے، مونگے تے سمندری چٹاناں وچ ملدے ہن۔ ایہناں دا رنگ عام طور تے چٹے، پیلے تے لال ہندا اے۔ سمندری گھوڑا 50 توں ودھ قسماں وچ ملدا اے۔ سمندری گھوڑے دے دند نہیں ہندے۔ سمندری گھوڑے دیاں زیادہ قسماں اپنا جوڑا حمل تے بچے پیدا کرن لئی اک وار ہی بناؤندیاں ہن۔
## مادہ اتے نر جوڑا
حمل ٹھہراؤن ویلے نر سمندری گھوڑا اپنے جرثومے مادہ دے ساہمنے پانی وچ چھڈدا اے۔ مادہ 100 توں 1500 تک انڈے دندی اے۔ نر سمندری گھوڑا آنڈیاں نوں امانت وجوں 25 توں 30 دن تک اپنے ڈھڈّ تے لگی تھیلی وچ حمل لئی رکھدا اے۔ نر حمل حالت وچ اپنے پیٹ اندر بچیاں نوں آکسیجن تے کھانا دندا اے۔ 30 دن توں بعد نر سمندری گھوڑا بچیاں نوں باہر کڈھن لئی سمندر دے گھٹ ڈونگھے پانی وچ جاندا اے تے اپنی تھیلی دیاں پٹھےآں نوں گھٹدا اے تے چھوٹے چھوٹے بچے سمندری کنڈھیاں تے باہر آ جاندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:سمندری جانور
گٹھ:سمندری جیون
سیہہ (پنڈ)

**سیہہ** کھنہ شہر نیڑے اک پنڈ اے سیہ-سرورپور اتے گوہ-مانومپور دے جڑویں ٹبیاں وچالے ہی احمد شاہ ابدالی اتے میر منو وچکار تریخی جنگ ہوئی سی۔ اس تھاں نوں ‘ گھیہ دا تھیہ’ آکھدے ہن جتھے کسے ویلے دریا ستلج دی وگدی اک دھارا وچ کشتی چلدی سی۔ پہلاں اس پنڈ نوں ‘دادو خاں دی سیہ’ آکھدے سن۔
## پرانی نشانی
اس پنڈ دی سبھ توں پرانی نشانی وڈے گردوارے وچلا صدیاں پرانا بھاری بروٹا اے جو گروہ نگر واسیاں دی سیانپ تے دور اندیشی صدقہ اجے وی ہریا بھریا اتے صحیح سلامت اے۔ کھوکھراں نے اپنی پرانی کھوہی اتے جٹ برادری نے وی ‘ویہڑے’ دے پرانے کھوہ نوں بزرگاں دیاں نشانیاں وجوں پوری عقیدت اتے سجاوٹ نال اج وی قایم رکھیا اے پر 1962 دی بھارت-چین جنگ وچ شہید ہوئے اس نگر دے فوجی کرنیل سنگھ سپتر نرنجن سنگھ ‘راگی’ دی اج تک اتھے کوئی یادگار نہیں۔ ماسٹر گرچرن سنگھ، میہر سنگھ اتے کرم سنگھ ‘جگدیو’ آزاد ہند فوج دے سنگرامیئیں وی اس نگر دے جمپل سن۔ پچھم ول ‘کیاریاں والا روڑ سنگھ شہید’ اے جو نامدھاری لہر ماتحت اپنے سہرے پنڈ بغلی وکھے گٔو-بدھّ روکو مورچے وچ، انگریزی پولیس ہتھوں ماریا گیا سی۔ پنڈ دے دکھن ول ‘وچالے والا’شام سنگھ شہید اے۔
## تعلیم
تعلیم دے کھیتر وچ ماسٹر جگندر سنگھ، کشمیرا سنگھ اتے لچھمن داس دی پنڈ نوں وڈی دین اے۔ ایہناں تناں استاداں دا اتھے سیوا دور دا سماں پڑھائی پکھوں سنہری دور منیا جا سکدا اے۔ بابو متّ سنگھ تے ماسٹر جوگندر سنگھ دے یتناں صدقہ 1953 وچ پرائمری سکول اتے سہکاری سوسائٹی دی ہوند ممکن ہو سکی۔ پنڈ وچ آنگنواڑی، پنچائت گھر، بجلی گرڈّ اتے سرکاری ہائی سکول تاں اے پر پانی-ٹینکی، لائبریری ، ہسپتال اتے کھیڈ میدان دی گھاٹ اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر اتے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:لدھیانہ ضلعے دے پنڈ
سید رضا علی گیلانی

***سید رضا علی گیلانی*** پاکستانی سیاستدان تے پی پی 187 (اوکاڑہ-III) دے 16 ویں قومی اسمبلی پاکستان دے رکن نے۔ انا دے موجودہ واللے سرکاری عہدوں وچ اک ہاؤسنگ، شہری ترقی تے پبلک ہیلتھ انجینئرنگ، سروسز جنرل ایڈمنسٹریشن دے رکن نوں. اے اک نوجوان سیاستدان نے جیناں نوں محمد نواز شریف دی قیادت وچ پاکستان مسلم لیگ دے نال رل گے۔ اناں  2000–2001 توں پہلاں ناظم ڈسٹرکٹ کونسل وی راہ نے، 2002–2007 پنجاب اسمبلی وچ ہاؤسنگ تے شہری ترقی دے وزیر وی راہ نے 2008–2013 دے وچ پنجاب اسمبلی دے رکن وی راہ نے، ویکیپیڈیا وچ صفحہ لِکھن دی اجزت ملی اے ساڈے نال تحاون کیتا اے۔ محمد عاشق علی جیڑے حجرہ شاہ مقیم وچ رنیدے نۓ.

گٹھ:مسلم لیگ ن
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
میر منو

**میر منو**(م۔ 1753ء): لاہور دا اک صوبیدار جس دا پورا ناں معین الدین اتے خطاب معین الملک رستم ہند سی۔ دلی دی مغل سرکار نال اس دے خاندان دے پرانے تعلقات سن۔ اس دا پیؤ قمر الدین خاں دلی وچ وزیر سی۔ اس پچھوکڑ کرکے اس نوں اپریل 1748ء وچ لاہور دا صوبیدار بنایا گیا۔

حالات دے وس ہو کے اس نے احمد شاہ درانی دے حملے ویلے اس دی ماتحتی قبول کر لئی۔ فلسروپ اس نوں صوبیداری دے عہدے توں ہٹا کے شاہ مہمان نواز ناں دے اک ہور انسان نوں لاہور دا صوبیدار بنایا گیا۔ شاہ مہمان نواز نوں رستے وچوں ہٹاؤن لئی اس نے دیوان کوڑا مل دی وچولگی نال سن 1751ء  (1808 بِ۔) وچ سکھاں توں مدد لئی۔ شاہ مہمان نواز نال ہوئی لڑائی وچ سکھ فوجیاں نے شاہ مہمان نواز نوں مار دتا۔ دیوان کوڑا مل دے تعاون لئی اس نے اس نوں مہاراجہ دا خطاب دتا۔ احمد شاہ درانی دی فوج نال ہوئی لڑائی وچ 6 مارچ 1752ء  نوں دیوان کوڑا مل دے مرن توں بعد اس نے سکھاں نال تعلقات وگاڑ کے اوہناں نوں پوری طرحاں ختم کرن دا فیصلہ کیتا۔ پر سکھ جتھیبندی نوں ختم کرن وچ ایہہ ناکام رہا۔ اس تعلق وچ مشہور لوک-گیت اس پرکار اے—

لاہور دے نیڑے گنے دے کھیت وچ سکھاں نوں گھیر کے مارن دی مہم ویلے ایہہ گھوڑے توں ڈگ کے 4 نومبر 1753ء  نوں مر گیا۔ اس نوں لاہور وچ ہی دفنایا گیا۔ اس دے مرن نال سکھ-طاقت مضبوط ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
گٹھ:لہور
گٹھ:لاہور دی تریخ
گٹھ: 1753ء دی مرگاں
مہاتما گاندھی دا جیون 1869-1948

مہاتما: گاندھی دا جیون، 1869-19 48  اک 1968 دی ڈاکومینٹری جیونی فلم اے، جس وچ مہاتما گاندھی دے جیون بارے جانکاری دتی گئی اے۔ ایہہ فلم بھارت سرکار دے فلم ڈویزن دے تعاون نال گاندھی نیشنل میموریال فنڈ ولوں تیار کیتی گئی سی، اتے وٹھلبھائی جویری ولوں ڈاریکٹ اتے سکرپٹ کیتی گئی سی۔ جواہری پوری فلم وچ ٹپنی حاصل کردی اے۔ ایہہ فلم بلیک اینڈ وائیٹ وچ اے، جس وچ 33 ریل (14 باب) ہن، اتے 330 منٹ لئی چلدا اے۔

ایہہ فلم گاندھی جیون کہانی اتے اس دی سچائی لئی لگاتار کھوج لئی بنائی گئی سی۔ فلم دے کئی ورژن ہن۔ انگریزی وچ 5 گھنٹیاں دا ورژن اے، اک چھوٹا ورژن جو 2 گھنٹیاں اتے 16 منٹ اے، اتے اک چھوٹا جیہا ورژن جو اک گھنٹے اے، اک ہندی ورژن اے جو 2 گھنٹیاں اتے 20 منٹ لئی چل رہا اے، اتے 1 گھنٹہ اتے 44 منٹ وچ اک جرمن ورژن اے۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Mahatma Gandhi : Film : MAHATMA - Life of Gandhi, 1869-1948 (5hrs 10min) Channel of GandhiServe Foundation
* Mahatma: Life of Gandhi 1869 - 1948 streams and commentaries  - Offers various versions of the movie for free online viewing and written commentaries on the film.
گٹھ:فلماں
ینگ انڈیا

thumb|''ینگ انڈیا ''
***ینگ انڈیا*** 1919 توں 1931 چلن والا اک ہفتہ وار اخبار جاں رسالہ سی جو موہن داس کرمچند گاندھی ولوں انگریزی وچ شائع کیتا گیا سی۔ گاندھی نے اس رسالے وچ کئی کتھن لکھے جہناں نے بہت سارے لوکاں نوں راغب کیتا۔ اسنے ینگ انڈیا نوں اپنی انوکھی وچاردھارا اتے تحریکاں نوں منعقد کرن لئی اہنسا دی ورتوں بارے وچار کرن اتے پاٹھکاں نوں برٹین توں بھارت دی اخیر آزادی لئی وچار کرن، سنگٹھناں اتے سکیم بناؤن دی اپیل کرن لئی ورتیا۔

1933 وچ گاندھی نے اک ہفتہ واری اخبار ، ہریجن نوں انگریزی وچ چھاپنا شروع کیتا۔ ہریجن رسالہ 1948 تک چلدا رہا۔ اس ویلے دوران گاندھی نے گجراتی وچ ہرجن بانڈو اتے ہندی وچ ہرجن سیوک دی اشاعت کیتی۔ ایہہ تنے رسالے بھارت دے اتے دنیا دیاں سماجی اتے معاشی سمسیاواں اتے مرتکز ہن۔

اس رسالے نوں انڈیا ہوم رول لیگ آف امریکہ ولوں امریکہ وکھے مڑ-شائع کیتا گیا۔

## ایہہ وی ویکھو
* *انڈین اوپینیئن*
* گاندھی ہیریٹیج پورٹل

## حوالے

## باہری لنک
* Issues of ''Young India'' in the South Asian American Digital Archive (SAADA)۔
* http://www.youngindia24.com 
گٹھ:مہاتما گاندھی
گٹھ:اخبار
لوتھر میتھیوس

**لوتھر میتھیوس** جرمنی دا فٹبالر اے جس نے عالمی فٹ بال وچ پنج عالمی فٹ بال کپ کھیڈ اتے جس دے موڈھے تے فیفا دے پنج فٹ بال کپ کھیڈن دا کھیڈ سٹار لگیا۔ ایہہ مان میکسیکو دے کھڈاری کاربجال اتے اٹلی ٹیم دا گولکیپر گیانلگی بوفون نوں ملیا اے۔ لوتھر میتھیوس دا جم ارلیجین وچ نیڑے باواریا شہر وچ ہویا۔ اس نے باواریا نیڑلے اک چھوٹے جہے قصبے ہرزوگینورچ وچ فٹ بال کھیڈنی شروع کیتی۔ میتھیوس لوتھر نے بندیسلیگا لئی اپنے کھیڈ کریئر دی شروعات 1979 توں 1984 تک وچ بورسیا مونچگلیڈبیخ ولوں کھیڈن صدقہ کیتی۔
## کھیڈ جیون
اوہ 1984 توں 1988 تک بائرن میونخ فٹ بال کلب، دو بار بندیسلیگا کلب اتے 1999–2000 تک امریکی فٹ بال کلب میٹرو سٹار لئی کھیڈیا۔ لوتھر میتھیوس نے سپین-1982, میکسیکو-1986, اٹلی-1990, امریکہ-1994 اتے فرانس-1998 دے لگاتار پنج فیفا فٹ بال کپ اتے اٹلی-1980, فرانس-1984, جرمنی-1988 اتے 2000 وچ بیلجیئم اتے نیدرلینڈ دی مشترکہ-میزبانی وچ کھیڈے گئے چار یورو فٹ بال کپ کھیڈن والا کھڈاری اے۔ اس دی کپتانی وچ جرمن ٹیم نے 1990 وچ اٹلی وچ کھیڈیا گیا عالمی فٹ بال کپ جتیا۔ پنج عالمی فٹ بال کپ کھیڈن والے لوتھر دے فٹبالر رکارڈاں وچ فیفا کپ دے سبھ توں زیادہ 25 میچ کھیڈن دا ریکارڈ وی درج اے۔

## اعزاز
اس نوں سال-1990 وچ انٹرنیشنل فٹ بال ایسوسی ایشن ولوں ‘فیفا فٹ بال پلیئر آف دِ ییئر’ نامزد کیتا گیا۔ فیفا ولوں 1991 وچ ‘یورپیئن فٹبالر آف دی ییئر’ دا خطاب ملیا۔ لوتھر میتھیوس اپنے 20 سالا کھیڈ کریئر وچ 150 میچاں وچ مخالف ٹیماں تے جت درج کیتی۔ اس دا نام پیلے ولوں فیفا دے 100 مہان پلیئراں دی لسٹ وچ شامل اے۔

## حوالے

گٹھ:فٹ بال کھڈاری
گٹھ:فیفا عالمی کپ
گٹھ:کھیڈاری
چیکرز ڈرائیو ان ریسٹورینٹس

* چیکرز ڈرائیو ان ریسٹورانٹس * امریکہ دیاں ڈبل ڈرائیو ریسٹورینٹس چیناں وچوں اک اے۔

کمپنی 28 امریکی ریاستاں تے  ڈسٹرکٹ آف کولمبیا وچ چیکرس تے ریلی دے ریستوران چلاندی اے. اوہ ہیمبرگر، ہاٹ ڈاگ، فرینچ ورائی  تے ملک شیک وچ مہارت رکھدے نیں.
## باہرلے جور

* – Checkers
* – Rally's

گٹھ: امریکی فوڈ کمپنیاں
گٹھ:امریکی کمپنیاں
گٹھ:امریکہ
انیتا بورگ

**انیتا بورگ  **(17 جنوری، 1949 – اپریل 6, 2003) اک امریکی کمپیوٹر سائنسدان سی۔ اس نے خواتین اتے تکنالوجی لئی انسٹیچیوٹ دا قیام کیتا (ہن انیتا بروگ انسٹیچیوٹ فار خواتین اتے تکنالوجی) اتے کمپیوٹنگ وچ خواتین دا گریس ہافر سیلیبریشن آف وومن دا قیام کیتا۔

## زندگی اتے کیریئر
اس دا جم انیتا بورگ  نفیز، شکاگو، الینوئس وچ ہویا۔  ایہہ پلاٹائین، الینوئس؛ کینواے، ہوائی؛ اتے مکلٹے، واشنگٹن وچ وڈی ہوئی۔ بورگ  نے 1969 وچ، اپنی پہلی پروگرامنگ نوکری حاصل کیتی۔ بھاویں ایہہ وڈی ہون دے نال نال گنت نوں پسند کردی سی، اوہ مول روپ وچ کمپیوٹر سائنس وچ جان دا ارادہ نہیں سی اتے اپنے آپ نوں اک چھوٹی جہی بیمہ کمپنی وچ کم کردے ویلے پروگرام وچ سکھایا۔ اسنے 1981 وچ نیویارک یونیورسٹی توں کمپیوٹر سائنس وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس دی مشق آپریٹنگ سسٹم سنکرونائیزیشن کامیابی سی۔

## اوارڈ اتے مانتا
بورگ  نوں کمپیوٹر سائنسی دے روپ وچ کم کرن دے نال نال کمپیوٹنگ وچ عورتاں دی طرفوں اسدے کم لئی وی مانتا حاصل اے۔ اسنے 1995 وچ کمپیوٹنگ کھیتر وچ عورتاں دی طرفوں اپنے کم لئی ایسوسی ایشن فار ومین ان کمپیوٹنگ ولوں اگستا ایڈا لولیس انعام حاصل کیتا۔ 1996 وچ، ایہہ ایسوسی ایشن فار کمپیوٹنگ مشینری دی فیلو وجوں شامل کیتا گیا سی۔

## حوالے

## باہری لنک
* انیتا Borg انسٹیچیوٹ دے لئی خواتین اتے تکنالوجی 
* Systers
* Grace Hopper دے جشن وچ خواتین کمپیوٹنگ کانفرنس 
گٹھ:جم 1949
گٹھ:موت 2003
گٹھ:کھوجی عورتاں
گٹھ:امریکی شخصیتاں