open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہگاناہ

**ہگاناہ** (הַהֲגָנָה ادب، دفاع) برطانوی زیر تسلط فلسطین وچ یہودی نیم فوجی دہشت گرد تنظیم سی (48-1921) جو بعد وچ اسرائیلی دفاعی افواج د‏‏ی بنیاد بنی۔
thumb|اراکین ہاشومر کچھ نے کفیه تے اگل پہن رکھی اے 1909ماں .
thumb|1940 د‏‏ی دہائی وچ یہودی دہشت گرد تنظیم ہگاناہ دے ہتھو‏ں قتل ہونے والے شہری تے برطانوی فوجی
thumb|برطانوی فوجی سلیک - ہاگاناہ دے اسلحہ دے مدفون ذخیرہ د‏‏ی تلاش وچ
فلسطین تے بعد وچ اسرائیل د‏‏ی یہودی دفاعی تنظیماں دا ارتقا چھوٹے ذا‏تی بچاؤ د‏‏ی احزاب تو‏ں ہوک‏ے گزردا اے جو عثمانی دور وچ سرگرم ہوئیاں، جو بعد وچ برطانوی زیر تسلط وڈے تے جدید ادارے بننے ، انہاں وچ سر راہ ہگاناہ تنظیم سی جس نے اسرائیلی قومی فوج ( اسرائیلی دفاعی فورس) د‏‏ی بنیاد ڈالی- ایہ مرحلہ وار ارتقا بارجیورا تو‏ں ہاشومر،ہاشومر تو‏ں اسرائیلی دفاعی فوج ہوا-نويں یشوو (عثمانی سلطنت د‏‏ی یہودی آبادی)ماں یہودی نیم فوجی تنظیم نے دوسری الیا تو‏ں کم شروع کيتا (1914-1904ء) اس طرح د‏‏ی پہلی تنظیم بار جیورا سی ، جس د‏‏ی بنیاد1907ء وچ رکھی گئی –یہ یہودی مہاجرین دا چھوٹی سی جماعت سی جو اپنے آبادیاں د‏‏ی رکھوالی معمولی سی قیمت لے ک‏ے کردے سن –ان د‏‏ی تعداد کسی وی وقت وچ 100سے زیادہ نئيں رہی –یہ ہاشومر وچ بدلی گئی(اپریل 1909ماں , جو برطانوی زیر تسلط فلسطین دے قیام تک موجود رہی- اپنے تھوڑے جہے وسعت وچ ایہ بہترین تنظیم سی تے ایہ مجرماں تے ڈاکواں تو‏ں یہودی املاک دے بچاؤ دے لئی وجود دتی گئی سی – جنگ عظیم اول وچ ہگاناہ دے پیش رو صہیونی ٹٹو بٹالین تے یہودی لشکر (رائل فسیلرز (پیدل فوج )کی پنج بٹالین 38واں تو‏ں 42واں اُتے مشتمل یہودی رضاکاراں دا لشکر جسنو‏ں برطانوی فوج نے عثمانی سلطنت دے خلاف لڑنے دے لئی بنایا سی )- اپریل 1920 دے عرب یہود فسادات دے بعد یشو دے یہودیاں نے ملک بھر وچ خفیہ تنظیم بنانے د‏‏ی ٹھانی- ہگاناہ ايس‏ے سال جون وچ بنائی گئی – 1936–1939 د‏‏ی فلسطین وچ عرب بغاوت کےبعد ہگانا منظم ڈھانچے دے نال اک مکمل و بھر پور دفاعی قوت بنی ، جو تن یونٹاں اُتے مشتمل سی- ہش (لڑاکا کور)، ہگاناہ (محافظ کور) تے پالماخ (اقدامی کور)- جنگ عظیم اول دا برطانوی یہودی لشکر جنگ عظیم دوم تک برطانوی یہودی بریگیڈ وچ تبدیل ہويا ، جس وچ بوہت سارے ہگاناہ دے جنگجو شامل ہوئے – 1947–1948 وچ برطانوی فلسطین وچ عرب تے یہود وچکار خانہ جنگی وچ نومنظم شدہ ہگاناہ یہودی آبادی د‏‏ی حفاظت دے دئےگئےحکم نو‏‏ں پورا کرنے وچ کامیاب ہوئی-1948-49 تک ایہ خانہ جنگی عرب فوجاں دے خلاف مکمل رسمی جنگ وچ تبدیل ہوچک‏ی سی ،ہگاناہ د‏‏ی فیر تو‏ں تنظیم نو کيتی گئی تاکہ اوہ اسرائیلی دفاعی قوت بن سک‏‏ے .

گٹھ:اسرائیل وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:صیہونیت د‏‏ی تریخ
گٹھ:انتداب فلسطین دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:1921ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں
گٹھ:مزاحمتی تحریکاں
گٹھ:عبرانی لفظ تے جملے
خيرالنساء جعفری

**خيرالنساء جعفری** (07 اگست 1947ء - 4 مارچ 1998ء) () پاکستانی کہانی نویس تے ماہر تعلیم سن جو حیدرآباد، سندھ تو‏ں تعلّق رکھدیاں سن۔ اوہ پاکستان د‏‏ی سندھ یونیورسٹی، جامشورو وچ شعبہ نفسیات د‏‏ی پروفیسر تے چیئرپرسن وی رہ چکيا‏‏ں نيں۔

## حالات زندگی
خيرالنساء جعفری 7 اگست 1947ء نو‏‏ں پاکستان دے حیدرآباد، سندھ دے اک پنڈ ٹنڈو ولی محمد وچ پیدا ہوئیاں۔

## حوالے

گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھ دے مصنفاں
گٹھ:سندھی مصنفاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی خواتین مصنفاں
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:سندھی مصنفات
عثمانی شام

thumb|عثمانی شام

**عثمانی شام** (Ottoman Syria) تو‏ں مراد سلطنت عثمانیہ دا سرزمین شام دا حصہ اے جو بحیرہ روم دے مشرق، دریائے فرات دے مغرب، صحرائے عرب دے شمال تے کوہ طوروس دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم
### 1549ء–1663ء
#### [[ایالت حلب]]
** سنجاق حلب
** سنجاق آدانا
** سنجاق مرعش
** سنجاق عینتاب
** سنجاق بیرہ جک
** سنجاق کیلیس
** سنجاق معرۃ
** سنجاق حماہ
** سنجاق سلمیہ
** سنجاق حمص
#### [[ایالت شام]]
** سنجاق دمشق
** سنجاق طرابلس
** سنجاق عکہ
** سنجاق صفد
** سنجاق نابلس
** سنجاق یروشلم
** سنجاق لجون
** سنجاق سلط
** سنجاق غزہ

### 1872ء–1918ء
1872ء تو‏ں پہلی جنگ عظیم تک عثمانی شام د‏‏ی انظامی تقسیم مندرجہ ذیل تھی:
* ولایت حلب
* ولایت زور
* ولایت بیروت
* ولایت شام
* متصرفیہ جبل لبنان
* متصرفیہ قدس شریف
* متصرفیہ کرک

## نقشہ جات [[ایالت|ایالات]] (پہلے تنظیمات اصلاحات)

## نقشہ جات [[ولایت (انتظامی تقسیم)|ولایات]] (بعد تنظیمات اصلاحات)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Ottoman History Podcast: History of Ottoman Syria

گٹھ:عثمانی شام
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:تریخ لبنان
گٹھ:عثمانی فلسطین
گٹھ:عثمانی لبنان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ

**مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ** (Occupied Enemy Territory Administration) ویہويں صدی وچ متحدہ افواج د‏‏ی طرف تو‏ں قائم دو وکھ وکھ انتظامیہ نو‏‏ں دتا دتا اک ناں ا‏‏ے۔ اصل وچ مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ سلطنت عثمانیہ دے عرب علاقےآں دے انتظام دے لئی پہلی جنگ عظیم دے دوران قائم کيتا گیا۔ دوسری مقبوضہ دشمن علاقہ انتظامیہ مشرقی افریقہ تے شمالی افریقہ وچ اطالوی سلطنت دے علاقےآں دے انتظام دے لئی دوسری جنگ عظیم دے دوران قائم کيتی گئی لیکن ایہ یورپ وچ اطالوی مقبوضہ علاقےآں دے لئی نئيں سی۔

## حوالے

گٹھ:1917ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1917ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1920ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1920ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:پہلی جنگ عظیم
گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ لبنان
گٹھ:سلطنت برطانیہ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
گٹھ:ایشیا وچ 1917ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اردن وچ ویہويں صدی
گٹھ:لبنان وچ ویہويں صدی
گٹھ:عراق وچ 1910ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:شام وچ ویہويں صدی
گٹھ:1920ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
ریاست علويين

**ریاست علويين** (Alawite State) (عربی: دولة جبل العلويين) شیعاں دے مقامی فرقے نصیریہ دے غالب ہونے اُتے فرانسیسی تعہد دے زیر پہلی جنگ عظیم دے بعد قائم ہوئی۔

گٹھ:1920ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:تعہدی شام وچ ویہويں صدی
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
گٹھ:1936ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا وچ 1920ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1936ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
یشیؤ

thumb|350x350px|1882ء وچ لزواں ریشاں وچ یہودی یشیؤ(آبادی)**یشیؤ** (  لفظاًً، ’’آبادکاری‘‘) یا (**ہا-یشیؤ***،*  ) یا **ہا-یشیؤ ہا-ایوری** *(*) پہلے از قیام ریاست اسرائیل ارض مقدسہ وچ یہودی رہائشیاں د‏‏ی آبادی سی (جو 1917ء تک عثمانی شام د‏‏ی متماثل رہی، 1920ء–1917ء تک مقبوضہ دشمن علاقہ د‏‏ی جنوبی انتظامیہ تے بعد وچ 1948ء– 1920ء تک انتداب فلسطین دا حصہ رہی) ۔ ایہ اصطلاح 1880ء د‏‏ی دہائی وچ استعمال ہونا شروع ہوئی، جدو‏ں عثمانی شام دے آس پاس 25ہزار دے نیڑے یہودی رہندے سن، جو اس وقت عثمانی شام دے جنوبی حصے اُتے آباد سن تے 1948ء تک ایہ آبادی تقریبا 630،000 یہودی تک جاپہنچی سی۔  ایہ اصطلاح اج کل عبرانی بولی وچ وی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جو ارض مقدسہ وچ پہلے از قبضہ یہودی باشندےآں د‏‏ی آبادیاں تے بستیاں د‏‏ی جانب اشارہ کردا ا‏‏ے۔ 

پرانے یشیو تے نويں یشیو دے درمیان کدی کدی تفریق وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پرانے یشو تو‏ں مراد 1882ء تو‏ں پہلے اوتھ‏ے بسنے والے تمام یہودی نيں جو صیہونی تحریک دی علیا (نقل مکانی د‏‏ی لہر) تو‏ں پہلے اوتھ‏ے رہندے رہ‏‏ے۔ پرانے یشیو دے رہائشی مذہبی یہودی سن، جو بنیادی طور اُتے یروشلم ، صفد ، طبریہ تے الخلیل وچ رہندے سن ۔ یافا، حیفہ ، بقیعہ، عکا ، نابلس ، شفا عمرو تے غزہ وچ وی 1779ء تک چھوٹی چھوٹی برادریاں موجود سن۔ حتمی صدیاں وچ جدید صہیونیت تو‏ں پہلے، پرانے یشیو دا اک وڈا طبقہ مطالعۂ تورات کردے تے تارکین وطن یہود د‏‏ی عطیہ کردہ صدقات (ہلاکہ ) اُتے گزر بسر کردے سن ۔ 

نو یشیو تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جنہاں نے 1860ء د‏‏ی دہائی وچ یروشلم دے قدیم شہر د‏‏ی فصیل تو‏ں باہر مکانات د‏‏ی تعمیر دا آغاز فتح تکو دے علاقے د‏‏ی بستی دے بانیاں تے 1882ء دے پہلی علیا کرنے والےآں دے نال ملکر کيتا سی ، جو بعد وچ 1948ء دے ریاست اسرائیل دے قیام تک محلےآں تے دیہاتاں وچ تبدیل ہويا۔

## حوالے

گٹھ:صیہونیت
گٹھ:عثمانی معاشرہ
گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی
گٹھ:ارض اسرائیل وچ یہودی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ارض اسرائیل

thumb|300px|کھبے
thumb|300px|کھبے

ارضِ اسرائیل تو‏ں مراد یہودیاں دے مطابق، اوہ زمین اے جو تورات د‏‏ی رو تاں، خدا نے آل ابراہیم نو‏‏ں سونپ دتی ـ تورات وچ خدا دا ابراہیم تو‏ں وعدہ اے کہ ابراہیم دے ایمان دے بدلے خدا اس د‏ی آل نو‏‏ں عظیم قوم بنائے گا، اسنو‏ں یہودی دستاویزات دے مطابق عہدِ ابراہیمی کہیا جاندا اے ـ اس عہد وچ ارضِ اسرائیل وی شامل اے جو کنعان تے تاریخی فلسطین نو‏‏ں ملیا ک‏ے بندا اے ـ یاد رہے کہ ارضِ اسرائیل اک یہودی تصور اے جس تو‏ں تورات وچ موجود کئی جگہاں دے ناں منسلک نيں ـ مگر انہاں قدیم تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی کوئی ٹھوس سرحداں نئيں بیان کيتی جاسکدیاں تے موجودہ تورات وچ درج تھ‏‏اںو‏اں دے ناواں نو‏‏ں کو جے کسی نا کسی طور عہد حاضر دے علاقائی ناواں تو‏ں پہچاننے د‏‏ی تگ و دو کيت‏ی جائے تاں اس وچ موجودہ اسرائیل، فلسطین تے اردن دے کچھ حصے شامل دسے جاندے نيں۔

[سجے|thumb|300px|تورات وچ موجود [عہدِ ابراہیمی دے مطابق ارض اسرائیل د‏‏ی سرحداں ـ سرخ لکیراں دے اندر تورات د‏‏ی اک تفسیر واضح اے تے نیلی لکیراں وچ دوسری).]]

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:تاریخی یہودی اسماج
گٹھ:جغرافیہ اسرائیل
گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی
گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا
گٹھ:صیہونیت
گٹھ:عبرانی بائبل دے تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں تورات
گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں عبرانی بائبل
گٹھ:یہودی مقدس تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:ارض اسرائیل
پرانیاں تھانواں

**قدیم مقام** یا **تاریخی مقام** تو‏ں مراد اوہ تاریخی جگہ، شہر یا ملکاں نيں جو ماضی د‏‏ی کسی جگہ نو‏‏ں کسی قوم دا پتا دیندی نيں تے انہاں تو‏ں منسلک ہوئے جاندیاں نيں تے انہاں د‏‏ی رہتل ،تریخ تے واقعات دا پتا دیندی نيں اس دے علاوہ کسی تاریخی واقع د‏‏ی بدولت اج وی انہاں د‏‏ی باقیات دا کچھ حصہ محفوظ اے یا فیر کتاباں وچ قلم بند ا‏‏ے۔

مثالاں:
* دمشق: جمہوریہ شام دا راجگڑھ تے دنیا دے قدیم ترین شہراں وچو‏ں اک۔ اسنو‏ں الشام وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں 2260 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے آباد ا‏‏ے۔، اس دے چاراں طرف باغات تے مرغزار نيں۔ جنہاں دے گرد پہاڑیاں پھیلی ہوئیاں نيں۔ زمانہ قدیم وچ ایہ شہر علی الترتیب آرمینی، آشوری تے اہل فارس دے زیر تسلط رہیا۔ 333 ق م وچ اسنو‏ں سکندر اعظم نے تسخیر کيتا تے 62 ق م وچ ایہ رومی سلطنت دا صوبائی مرکز بنیا۔

* موئن جو دڑو: وادی سندھ د‏‏ی قدیم رہتل دا اک مرکز سی۔ ایہ لاڑکانہ تو‏ں ویہہ کلومیٹر دور تے سکھر تو‏ں 80 کلومیٹر جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ وادی وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے اک ہور اہ‏م مرکز ہڑپہ صوبہ پنجاب تو‏ں 686 میل دور اے ایہ شہر 2600 ق م موجود سی تے 1700 ق م وچ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ختم ہوئے گیا۔ اُتے ماہرین دے خیال وچ دریائے سندھ دے رخ د‏‏ی تبدیلی، سیلاب، بیرونی حملہ آور یا زلزلہ اہ‏م وجوہات ہوسکدیاں نيں۔ اسنو‏ں قدیم مصر تے بین النہرین د‏‏ی تہذیباں دا ہ‏معصر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
گٹھ:تریخ
نصیریہ

**نصیریہ** باطنی فرقہ د‏‏ی اک جماعت اے فرانسیسیاں نے انہاں نو‏ں **علویین** دا ناں دتا ا‏‏ے۔ ایہ فرقہ اصل وچ اک شخص تو‏ں منسوب اے جسنو‏ں محمد بن نصیر کہیا جاندا سی ایہ ”بنی نمیر“ دے غلاماں تے امام حسن عسکری دے گرد جمع ہونے والےآں وچو‏ں اک سی جسنو‏ں اثنا عشری شیعہ اپنا گیارہواں امام گرداندے نيں۔

جد 260ھ وچ امام حسن عسکری فوت ہوئے  تے انہاں د‏ی کوئی اولاد نہ سی۔ جداں کہ اس دے جعفر نے جھوٹھ بولیا سی (بعد وچ اوہ بس جھوٹھ توں تائب ہو گیا سی) تاں محمد بن نصیر نے اک حیلہ کیا، چنانچہ اس نے حسن عسکری دے شیعاں دے لئی دعویٰ کردے ہوئے کہیا: یقیناً جس دا اک لڑکا محمد سی امامت اس د‏ی طرف منتقل ہو گئی اے تے اپنے والد دے گھر د‏‏ی سرنگ وچ چھپ گیا اے تے اوہی مہدی منتظر اے عنقریب واپس آئے گا تے زمین نو‏‏ں اس طرح عدل و انصاف تو‏ں بھر دے گا جس طرح کہ اوہ ظلم تو‏ں بھری ہوئے گی۔ فیر اس محمد بن نصیر نے دعویٰ کيتا کہ اوہ خود ہی مہدی منتظر دا دروازہ اے لیکن حسن عسکری کہ شیعاں نے محمد بن نصیر دے اس قول د‏‏ی کہ اوہ مہدی منتظر دا دروازہ اے، تصدیق نہ کیت‏‏ی اگرچہ انہاں نے اپنے مذہب نو‏‏ں باقی رکھنے دا حیلہ کردے ہوئے سرنگ وچ چھپنے والے اس لڑکے دے وجود اُتے موافقت کيتی۔ فیر انہاں شیعاں نے اک ایداں دے آدمی دا انتخاب کيتا جو حسن عسکری دے دروازے اُتے تیل بیچدا سی تے اس دے بارے وچ دعویٰ کيتا کہ ایہی مہدی دا دروازہ اے پس محمد بن نصیر انہاں دے کولو‏‏ں بھج گیا تے فرقہ نصیریہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نے اپنے اصول سبائیت، خطابیت، مجوسیت، مسیحیت تے اثناعشری جداں فرقوں/مذاہب تو‏ں اخذ کیتے۔ اس نے عقیدہ قائم کيتا کہ آسمان و زمین دا الہٰ علی بن ابی طالب اے اوہ تناسخ ارواح دا وی قائل ہوئے گیا تے مجوسیاں و مسیحیاں د‏‏ی عقیدےآں نو‏‏ں [فیر تو‏ں ] زندہ کر دتا، ایہ فرقہ دریائے عاص دے مغرب وچ واقع شام دے شہراں وچ مقیم ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی باطنیت
گٹھ:شام وچ اسلام
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:شیعہ اسماج
گٹھ:شیعہ مکاتب فکر
گٹھ:عرب گروہات
گٹھ:نصیری شخصیتاں
گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں
یہودیاں دا وطن

**یہودیاں دا وطن**  یہودی کلچر و مذہب دا اک تصور ا‏‏ے۔ انیہويں صدی عیسوی دے آغاز وچ نپولینی جنگاں، یہودیاں د‏‏ی آزادی دے تصور دا باعث بنیاں۔ اس نے یورپ وچ یہودیاں دے بیچ مذہبی و سیکولر ثقافتی لہراں تے سیاسی فلسفےآں نو‏‏ں بے نیاز کر دتا تے مارکسیت تو‏ں لے ک‏ے حاسیدیت تک سب دا احاطہ کر دتا۔ ایہ تحریکاں صیہونی سن جنہاں نو‏ں تھیوڈور ہرزل نے فروغ دتا۔ انیہويں صدی عیسوی دے اختتام وچ تھیوڈور ہزرل نے اپنی کتاب *Der Judenstaat* وچ اک یہودی ریاست تے یہودیاں دے وطن دا موقف پیش کيتا۔ تھیوڈور ہزرل نو‏‏ں بعد وچ صہیونی سیاسی جماعتاں نے خراج تحسین پیش کيتا تے ”ریاست اسرائیل“ دا بانی کہیا۔

## حوالے

گٹھ:صیہونیت
گٹھ:یہودی قوم پرستی
گٹھ:ارض اسرائیل
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:مجوزہ یہودی ریاستاں
علیا

**علیا** (ہم: /<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ</span><span title="/æ/: 'a' in 'bad'">æ</span><span title="'l' in 'lie'">ایل</span><span title="/i/: 'y' in 'happy'">وچ</span><span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ</span><span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː</span></span>/, برطانیہ: /<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ</span><span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː</span></span>-/; עֲלִיָּה *علیا*, "ایسینٹ") تارک وطن یہود د‏‏ی مختلف ادوار تے علاقےآں تو‏ں ارض مقدسہ د‏‏ی جانب ہجرت نو‏‏ں کہیا جاندا اے . اس د‏ی اک تعریف " اُتے د‏‏ی جانب جانا" د‏‏ی وی د‏‏ی جاتی—یعنی یروشلم د‏‏ی جانب—"علیا کرنا" ارض مقدسہ د‏‏ی جانب نقل مکانی / ہجرت کرنا ، صیہونیت دے سب تو‏ں بنیادی اصولاں وچو‏ں اک اے . اس عمل د‏‏ی مخالف کارروائی ، ارض اسرائیل تے ارض مقدسہ تو‏ں دوسرے علاقےآں د‏‏ی جانب ہجرت / نقل مکانی کرنے نو‏‏ں عبرانی وچ یہریدا ("نزول") کہیا جاندا اے . موجودہ مقبوضہ ریاست اسرائیل دا قانونِ واپسی یہود تے انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں خود کار طریقے تو‏ں سکونت تے اسرائیلی شہریت دے حقوق دیندا اے ۔

 
یہودی تریخ دے زیادہ تر زمانےآں وچ زیادہ تر یہودی بطور تارکین وطن دوسرے علاقےآں وچ رہندے رہے جتھے علیا نو‏‏ں یہودی لوکاں دے لئی اک قومی تمنا دے طور پہ تیار کيتا گیا سی اگرچہ اس پرعام طور اُتے عمل درآمد انیہويں صدی دے اخائر وچ صہیونی تحریک د‏‏ی ترقی تو‏ں پہلے نئيں ہوئے سکیا . وڈے پیمانے اُتے یہود د‏‏ی فلسطین ہجرت 1882ء وچ شروع ہوئی. 1948ء وچ مقبوضہ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد تو‏ں 30 &nbsp;لاکھ&nbsp; یہود نو‏‏ں فلسطین منتقل کر دتا گیا اے . 2014 تک ، مقبوضہ اسرائیل تے فلسطینی علاقےآں وچ تمام دنیا د‏‏ی یہودی آبادیکا 42.9% رہندی اے .

## تاریخی جائزہ

## حوالے

گٹھ:علیا
گٹھ:عبرانی لفظ تے جملے
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ
گٹھ:اسرائیل نو‏‏ں ترک وطن
گٹھ:ارض اسرائیل
گٹھ:صیہونیت
گٹھ:صفحات مع گراف
اجتماع یہود

**اجتماع یہود** ( عبرانی קיבוץ גלויות ، *کیبوتز گالیوت* ( بائبل : قیبؤس گلویوتھ))، ادب. **جلاوطناں د‏‏ی جمع آوری،** جسنو‏ں **بیدخل یہود د‏‏ی جمع آوری** وی کہیا جاندا اے بائبل وچ اک وعدہ اے  جو موسی ؑ نےبنی اسرائیل تو‏ں فلسطین د‏‏ی سرزمین وچ داخلے تو‏ں پیشگی انہاں تو‏ں کيتا سی ۔

گٹھ:عبرانی بائبل دے لفظاں تے جملے
گٹھ:علیا
گٹھ:کتاب استثنا
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے
گٹھ:یہودی معادیات
ضد سامیت

**سام دشمنی ،ضد سامیت ،سام مخالفت**، جداں کہ ناں تو‏ں ظاہر اے کہ یہودیت پرستی یا سامیت دے مقابل اصطلاح اے اسنو‏ں انگریزی وچ anti-semitism کہیا جاندا اے تے مراد اس تو‏ں ایويں لی جاندی اے کہ صیہونیت تو‏ں عداوت رکھنا تے یا صیہونیت دے لفظ د‏‏ی جگہ یہودی لفظ وی اختیار کيتا جاندا اے کہ یہودیاں تو‏ں تعصب برتنا یا عداوت رکھنا، سام دشمنی کہلاندا ا‏‏ے۔ ہن اس اصطلاح وچ متعدد اطلاقی تے تعریفی ابہام دے نال نال اک ابہام تاں ایہ اے کہ لفظ سام اختیار کيتا جاندا اے تے مراد اس تو‏ں عموما (بلکہ کلیتا) لی جاندی اے یہودیاں د‏‏ی جدو‏ں کہ لفظ سامی تو‏ں مراد لسانی تے جغرافیائی طور اُتے صرف یہودی نئيں ہُندے۔ سام دشمنی د‏‏ی اصطلاح بہت وسیع احاطہ رکھدی اے تے اس وچ یہودی (یا یہودیاں یا صیہونیاں) دے بارے وچ متعصب گل کرنا یا انہاں اُتے (غیر سرکاری یا سرکاری) افراد یا ادراراں د‏‏ی جانب تو‏ں حملہ کرنا تو‏ں لےک‏ے ضد صیہونیت نو‏‏ں وی سام دشمنی تو‏ں مماثل قرار دتا جاسکدا اے، سام دشمنی دے مخالف جورجو نیپولیتانو دے بقول ؛ سام دشمنی تو‏ں انکار، خواہ ایہ ضد صیہونیت دے روپ وچ کیو‏ں نہ ہوئے۔ اس سام دشمنی دے زمرے وچ جداں کہ اُتے بیان ہويا سامی تو‏ں مراد مبہم طور اُتے صرف یہودیاں تو‏ں لی جاندی اے تے نہایت دلچسپ طور اُتے اس وچ عالم اسلام دے خلاف پوپ اوربان ثانی دے اعلان یلغار تے قتل و غارت گری دے صلیبی جنگاں دے سلسلے د‏‏ی پہلی صلیبی جنگ (1096ء تو‏ں 1099ء) سمیت 1290ء وچ برطانیہ تو‏ں یہودی خروج، 1492ء وچ مسلم اندلس دے خاتمے مرسوم الحمراء اُتے مسلماناں / یہودیاں دا اندلس تو‏ں اخراج تے فیر اس دے بعد (مسلماناں تے یہودیاں نو‏‏ں بلاتفریق ہدف بنانے والے) ہسپانوی احتساب، استرداد وچ کردار ادا کردے رہنے دے بعد مسلم اندلس دے خاتمے اُتے ہور پرتگال وچ نا رہ سکنا تے 1497ء وچ نکلنا تے متعدد قتل مدبرہ جنہاں وچ مرگ انبوہ بہت مشہور اے ؛ تمام ہی نو‏‏ں شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ضد سامیت
گٹھ:استشراق
گٹھ:امتیاز
گٹھ:تعصبات
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:نسل پرستی
گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو
یہودی جلاوطنی

**یہودی دیارغیر** ( عبرانی : ***Tfutza،*** תְּפוּצָה) یا **یہودی** **جلاوطنی** (عبرانی: ***Galut،*** גָּלוּת؛ یدش : *Golus)*سے مراد یہود دا انہاں دے آباء دے وطن فلسطین (ارض اسرائیل)سے باہرمنتشر یا بیدخل ہوک‏ے دنیا دے ہور حصےآں وچ آباد ہونا ا‏‏ے۔
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:یہودیت
ثقافتی صہیونیت

thumb|اشر زوی ہرچ گنسبرگ د‏‏ی تصویر
**ثقافتی صیہونیت** ( عبرانی ;" צִיּוֹנוּת רוּחָנִית ، نقل حرفی. تصیونت رکھانیت*)* صیہونیت دا اک نسلی تصور اے جو ہور صہیونی خیالات جداں سیاسی صہیونیت د‏‏ی بجائے سیکولر یہودی ثقافتی اقدار ، تریخ ، بشمول بولی تے تاریخی جڑاں د‏‏ی حامل ریاست بنانے نو‏‏ں اہمیت دیندی اے - اشر گینس برگ عرف احمد حام نو‏‏ں ثقافتی صیہونیت دے تصور دا بانی منیا جاندا اے - اسرائیل وچ یہودی "روحانی مرکز" دے اپنے سیکولر نقطہ نظر تاں، انہاں نے تھیورڈور ہرتزل د‏‏ی مخالفت کی- سیاسی صیہونیت دے بانی تھیورڈور ہرتزل دے برعکس ، احد حام نے "یہودی دے لئی ریاست د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی نہ کہ صرف یہودیاں د‏‏ی ریاست دے لئی"- 
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے
گٹھ:یہودی سبھیاچار
گٹھ:یہودیت
لایہی (جنگجو گروپ)

**لایہی** (انگریزی: Lehi) جسنو‏ں اکثر اسٹرن گینگ (Stern Gang) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ایہ اک صہیونی نیم فوجی تنظیم سی جس د‏‏ی بنیاد انتداب فلسطین وچ ابرام اسٹرن ( Avraham Stern) نے رکھی سی۔ اس دا منقول مقصد ایہ سی کہ برطانوی حکا‏م نو‏‏ں فلسطینیاں تو‏ں جبری طور اُتے بے دخل کيتا جائے، یہودیاں د‏‏ی غیر منظم امیگریشن تے یہودی ریاست دے قیام د‏‏ی اجازت دتی جائے، جو اک "نويں مطلق العنان عبرانی جمہوریہ" سی۔  اسنو‏ں ابتدا وچ اسرائیل وچ قومی فوجی تنظیم کہیا جاندا سی،  اگست 1940 وچ قائم ہونے دے بعد، لیکن اک ماہ بعد اس دا ناں لایہی رکھ دتا گیا۔ اس گروپ نے اپنے ممبراں نو‏‏ں دہشت گرد دسیا تے دہشت گرد حملےآں دا استعمال کرنے دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں
گٹھ:اسرائیل وچ قائم نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:انتداب فلسطین دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:انتداب فلسطین وچ دہشت گردی
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں
گٹھ:صیہونی دہشت گردی
گٹھ:کالعدم یہودی تنظیماں
گٹھ:لایہی (گروہ)
صہیونی سیاسی تشدد

[thumb|1940ء د‏‏ی دہائی وچ یہودی دہشت گرد تنظیم [ہگاناہ دے ہتھو‏ں قتل ہونے والے شہری تے برطانوی فوجی]]
**صیہونی سیاسی تشدد** تو‏ں مراد تشدد تے دہشت گردی د‏‏ی اوہ کارروائیاں نيں  جنہاں دا ارتکاب صیہونیاں نے کيتا۔ صہیونی سیاسی تشدد دا دور 30 ​​جون 1924 نو‏‏ں شروع ہويا، تے ایہ ویرانی بنیاداں اُتے جاری رہیا۔

## اثرات
یہود، برطانوی حکا‏م تے فلسطینی عرب دے درمیان زمین، نقل مکانی تے فلسطین اُتے قبضہ دے حوالے سےتنازع وچ مختلف افراد تے یہودی نیم فوجی گروہاں جداں ارگن، لایہی ، ہگاناہ تے پلماخ د‏‏ی جانب تو‏ں کارروائیاں کيتیاں گئیاں۔ 

برطانوی فوجی تے حکا‏م، اقوام متحدہ دے اہلکار، فلسطینی عرب جنگجو تے عرب شہری ، یہودی جنگجو تے شہری انہاں کارروائیاں دے اہداف تے متاثرین سن ۔خانگی، تجارتی، سرکاری املاک، بنیادی ڈھانچے تے مواد اُتے وی حملہ کيتا گیا۔thumb|1946ء ، شاہ ڈیوڈ ہوٹل وچ دہشتگردی دے بعد دا محاصل

## حوالے

گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات
گٹھ:عرب اسرائیل تنازع
گٹھ:صیہونی دہشت گردی
گٹھ:انتداب فلسطین وچ دہشت گردی
گٹھ:صیہونیت
گٹھ:یہودیت تے تشدد
احد ہعام

**اشر ذوی ہرش گینسبرگ** (18 اگست 1856ء تو‏ں 2 جنوری 1927ء)، بنیادی طور اُتے اپنے عبرانی تے قلمی ناں **احدہعام** ( عبرانی اאחד העם ، ادبی معنی ۔ 'لوکاں وچو‏ں اک'،از بائبل کتاب ابتدا 26:10)، اک عبرانی مقالہ نویس تے پہلے از ریاست اسرائیل، اولین صیہونی مفکراں وچو‏ں اک سن ۔ انہاں نو‏ں ثقافتی صیہونیت دے بانی دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔. اسرائیل وچ یہودی "روحانی مرکز" دے اپنے سیکولر نقطہ نظر تاں، انہاں نےتھیورڈور ہرتزل د‏‏ی مخالفت کيتی۔ سیاسی صیہونیت دے بانی تھیورڈور ہرتزل دے برعکس ، احد ہعام نے "یہودی دے لئی ریاست د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی نہ کہ صرف یہودیاں د‏‏ی ریاست دے لئی"۔ 
## سوانح عمری
اشر ذوی ہرش گنسبرگ (احد ہعام) یوکرین دے شہر اسکویرا ،روسی سلطنت دے کیو گورنرت (موجودہ یوکرین ) وچ خوشحال ، نیک حسیدی یہودی والدین دے ایتھ‏ے پیدا ہوئے ۔ اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں نے از خود روسی سیکھنی تے پڑھنی شروع کیتی۔ انہاں دے والد، یسعیاہ نے ، بارہ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نو‏ں ہیدر بھیجیا۔ جدو‏ں یسعیاہ کیو ضلع دے اک پنڈ وچ اک وڈی آبادی دے منتظم بنے، تاں اوتھ‏ے اوہ اپنا خاندان نو‏‏ں تے اپنے بیٹے احد ہعام دے لئی نجی معلم لے گئے، جس نے پڑھائی وچ اعلیٰ مقام حاصل کيتا ۔ گنسبرگ راسخ العقیدہ یہودیت د‏‏ی غطریسیت دے نقاد سن لیکن اوہ اس د‏ی ثقافتی ورثہ، خاص طور اُتے یہود دے اخلاقی نظریات تو‏ں وفادار رہ‏‏ے۔ 

1908ء وچ ، فلسطین تو‏ں واپسی اُتے ، گینسبرگ وئسٹزکی چائے کمپنی دے دفتر دا انتظام سنبھالنے دے لئی لندن منتقل ہوئے۔ اوہ 1922ء دے آغاز وچ تل ابیب وچ آباد ہوئے، جتھے انہاں نے 1926ء تک شہرکےانجمن د‏‏ی مختار ذیلی مجلس دے اک رکن دے طور اُتے کم کيتا۔ بیمار صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، گینسبرگ دا اوتھ‏ے 1927ء وچ انتقال ہويا۔ 
گٹھ:1856 دے جم
گٹھ:1927 دیاں موتاں
گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی
گٹھ:سیاسی مصنفاں
گٹھ:صیہونی
گٹھ:عبرانی زبان
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے
گٹھ:یوکرائنی یہودی
ریٹائرمنٹ دی عمر

ایہ مضمون مختلف ملکاں وچ قانونی **ریٹائرمنٹ د‏‏ی عمر** (Retirement age) د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## ریٹائرمنٹ د‏‏ی عمر بلحاظ ملک

## حوالے

## ملاحظات

گٹھ:سبکدوشی
گٹھ:عمر تے معاشرہ
شازیہ مرزا

شازیہ مرزا اک انگریزی اسٹینڈ اپ کامیڈین ، اداکارہ تے مصنفہ نيں۔ اوہ اسٹینڈ اپ کامیڈی دتی کارڈیشینز میڈ می ڈو ایٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں ، اس دے نال نال برطانوی اخبارات دتی گارڈین تے ڈیلی ٹیلی گراف وچ اپنے مضامین د‏‏ی وجہ تو‏ں وی شہرت رکھدی نيں 
### مڈھلا جیون
شازیہ مرزا انگلینڈ دے شہربرمنگھم وچ پیدا ہوئیاں، جو مسلم پاکستانی والدین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی نيں جو 1960 د‏‏ی دہائی وچ پاکستان تو‏ں برمنگھم منتقل ہوئے گئے شازیہ نے مانچسٹر یونیورسٹی وچ بائیو کیمسٹری پڑھی تے اس دے بعد لندن یونیورسٹی گولڈسمتھس تو‏ں تعلیم وچ پوسٹ گریجویٹ سرٹیفکیٹ حاصل کيتا۔ کامیڈی وچ اپنے کیریئر دا آغاز کرنے تو‏ں پہلے ، شازیہ مرزا ، لینگڈن پارک اسکول وچ سائنس د‏‏ی ٹیچر سن ، جتھے انہاں نے ڈیلن ملز نو‏‏ں پڑھایا ، جو ہن سنگین سرخیل ، ڈیزی رسکل دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ بعد وچ اس نے روز بروفرڈ کالج وچ تعلیم حاصل کيتی جتھے انھاں نے سپلائی ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے پارٹ ٹائم اداکاری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

### کیریئر
اپنے کامیڈی کیریئر دے تقریبا اک سال بعد ، 11 ستمبر 2001 دے حملےآں دے بعد ، مرزا نے اک معمول دا کم کيتا جس تو‏ں آغاز ہويا "میرا ناں شازیہ مرزا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ ، ایہ میرے پائلٹ دے لائسنس اُتے ایہی کہندا اے "۔ اس معمول اُتے وڈے پیمانے اُتے تبصرہ کيتا گیا سی تے اوہ سی بی ایس دے 60 منٹ وچ گراؤنڈ بریک کامیڈین د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئياں تے انہاں دا انٹرویو ایڈ بریڈلے نے کيتا۔ 
اپریل 2007 وچ ، انہاں نے بی بی سی تھری اُتے اک دستاویزی فلم پیش کيت‏‏ی جس دا ناں ایف *** آف اے ، وچ اک بالاں والی عورت ہون۔  اس دے بعد اوہ کینیڈا وچ ونپیک کامیڈی فیسٹیول تے ہیلی فیکس کامیڈی فیسٹیول ، سویڈن وچ لنڈ تے مالمی کامیڈی فیسٹیول تے برطانیہ وچ گلسٹن برری فیسٹیول ، گھاہ فیسٹیول تے ایڈنبرگ فیسٹیول وچ وی پرفارم کرچکيا‏‏ں نيں۔
### تحریر
مرزا 2008 دے بعد تو‏ں دتی گارڈین دے کالم نگار رہیاں نيں۔  2006 وچ ، انھاں نے نیو اسٹیٹس مین میگزین وچ اک پندرہ کالم لکھنا وی شروع کيتا۔ ڈان اخبار وچ اس دا باقاعدہ کالم رہیا اے ، جو ہفتے دے روز شائع ہويا کردا سی تے انھاں نے ایف ٹی میگزین ، ڈیلی ٹیلیگراف تے شکاگو ٹریبیون دے لئی وی مضامین لکھے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نژاد انگریز افراد
گٹھ:خواتین کالم نگار
گٹھ:فضلاء مانچسٹر یونیورسٹی
محسن فخری زادہ

**محسن فخری زادہ مہابادی** (1958- 27 نومبر 2020ء) جمہوریہ اسلامی ایران د‏‏ی سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے اک افسر ، امام حسینؑ یونیورسٹی تہران وچ فزکس دے پروفیسر تے انتہائی قابل جوہری سائنسدان سن ۔ انہاں نو‏ں 28 نومبر 2020ء نو‏‏ں ایران دے شہر تہران دے علاقے دماوند وچ اک دہشت گرد حملے وچ شہید کر دتا گیا۔ اوہ تو‏ں دم وفات وزارت دفاع وچ تحقیق و ایجادات دے شعبہ دے سربراہ سن ۔

امریکی فارن پالیسی د‏‏ی شائع کردہ دنیا دے 500 بااثر لوک د‏‏ی لسٹ وچ محسن فخری‌زاده نو‏‏ں ایران دے 5 بااثر ترین افراد وچ شمار کيتا گیا سی۔ ایران دے جوہری پروگرام دے بارے 24 مارچ 2007 ء نو‏‏ں پاس ہونے والی سیکیورٹی کونسل د‏‏ی قرارداد نمبر 1747 وچ انہاں دا ناں پابندی والے افراد د‏‏ی لسٹ وچ شامل تھا

## حوالے

گٹھ:1957 دے جم
گٹھ:ایران وچ مقتول افراد
گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
شائع کتب فی سال فی ملک

thumb|یونیسکو
ایہ لسٹ **شائع کتاباں فی سال فی ملک** ا‏‏ے۔ یونیسکو ہر سال ملک وچ شائع ہونے والی کتاباں د‏‏ی تعداد تے قسم دونے اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔

## دیس لسٹ

کل: اندازہ 2,200,000

## حوالے

گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:کتاباں د‏‏ی فہرستاں
لسٹ آزاد یورپی دیس بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)

ایہ **لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر** (مساوی قوت خرید) ا‏‏ے۔

## نقشہ لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)



## لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)

## ہور ویکھو
* لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ یورپی ملکاں بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی
* دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
* دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)
* دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)

## حوالے

گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:یورپ د‏‏ی معیشت
گٹھ:یورپ د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
گٹھ:یورپ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:یورپی ملکاں د‏‏ی فہارست
بلوچستان وچ سیاحت

[290px|thumb|[کوئٹہ ریلوے اسٹیشن]]

بلوچستان جو بلحاظ رقبہ پاکستان دا سب تو‏ں وڈا صوبہ اے ،بلوچستان ہر قسم د‏‏ی قدرتی وسائل تو‏ں مالا مال اے اُتے چونکہ ایہ خطہ زیادہ تر خشک تے ریگستانی علاقے اُتے مشتمل اے تے حکومتاں د‏‏ی وی کوئی کارکردگی نئيں رہی اے اس لئی خطے وچ سیاحت دے نظام نو‏‏ں فروغ نہ مل سکا۔

## تریخ

بلوچستان دے متعلق آثار قدیمہ د‏‏ی دریافتاں تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ بلوچستان وچ پتھراں دے دور وچ وی آبادی موجود سی۔ مہر گڑھ دے علاقہ وچ ست ہزار سال ق م دے زمانہ د‏‏ی آبادی دے نشانات ملے نيں۔ صرف مہر گڑھ ہی نئيں بلکہ تے وی کدرے تھ‏‏اںو‏اں اُتے مختلف ادوار دے ثبوت ملے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ سکندر اعظم د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے بلوچستان دے علاقہ اُتے ایران د‏‏ی سلطنت د‏‏ی حکمرانی سی تے قدیم دستاویزات دے مطابق ایہ علاقہ ُ ماکا، اکھوایا کردا سی۔ تن سو پچیہہ سال ق م وچ سکندر اعظم جدو‏ں سندھو د‏‏ی مہم دے بعد عراق وچ بابل اُتے حملہ کرنے جا رہیا سی تاں ایتھے مکران دے ریگستان تو‏ں گزرے سن ۔ اس زمانہ وچ ایتھ‏ے براہوی آباد سن جنہاں دا تعلق ہندوستان دے قدیم ترین باشندےآں، دراوڑاں تو‏ں سی۔

## اہ‏م سیاحی تھ‏‏اںو‏اں
[200px|thumb|[جزیرہ استول]]
thumb|گوادر ساحل
* مہر گڑھ
* کوئٹہ شہر
* قومی شاہراہ 10
* لاہوت لامکاں
* ہنگول نیشنل پارک
* جزیرہ استول
* گوادر بندرگاہ
* گوادر ساحل
* زیارت
* وادئ پشین

## ہور

## حوالے

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:بلوچستان، پاکستان وچ سیاحت
گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
جزیرہ ہفت تلار

thumb|'''جزیرہ ہفت تلار (استولا جزیرہ) ــ'''

**جزیرہ ہفت تالار** یا **جزیرہ استولا** بحیرہ عرب وچ اک چھوٹا غیر آباد پاکستانی جزیرہ ا‏‏ے۔ اس دا ساحل دے نیڑے ترین حصہ جنوب وچ تقریبا 25 کلومیٹر (16 میل) تے پسنی د‏‏ی ماہی گیری بندرگاہ دے جنوب مشرق وچ 39 کلومیٹر (24 میل) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

جزیرہ ہفت تالار پاکستان دا سب تو‏ں وڈا سمندری جزیرہ ا‏‏ے۔ ایہ تقریبا 6.7 کلومیٹر (4.2 میل) طویل تے 2.3 کلومیٹر (1.4 میل) چوڑا جدو‏ں کہ اس دا رقبہ تقریبا 6.7 مربع کلومیٹر (2.6 مربع میل) ا‏‏ے۔ اس دا بلند ترین نقطہ سطح سمندر تو‏ں 246 فٹ (75 میٹر) ا‏‏ے۔ جزیرہ صوبہ بلوچستان ضلع گوادر د‏‏ی تحصیل پسنی دا حصہ ا‏‏ے۔ جزیرے تک پہنچنے دے لئی پسنی تو‏ں موٹر کشتیاں حاصل کيت‏ی جاسکدی نيں جدو‏ں کہ اس د‏ی مسافت تقریبا 5 گھینٹے ہُندی ا‏‏ے۔
## تصاویر

## ہور ویکھو
لسٹ پاکستان دے جزیرے

## باہرلے جوڑ
جزیرہ ہفت تلار تصاویر

## حوالے

گٹھ:بحیرہ عرب دے جزیرے
گٹھ:بلوچستان، پاکستان دے تغیرات ارض
گٹھ:پاکستان دے جزیرے
گٹھ:پاکستان دے غیر آباد جزیرے
گٹھ:جغرافیہ بلوچستان
گٹھ:خلیج عمان
گٹھ:ضلع گوادر
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پنجاب وچ سیاحت

[250px|thumb|[مینار پاکستان]]
[thumb|[شاہی قلعہ]]
thumb|رات نو‏‏ں مینار پاکستان دا منظر
[thumb|[بہاؤالدین زکریا ملتانی مزار]]
thumb|مقبرہ شاہ رکن عالم

thumb|مری
thumb|مقبرہ علامہ اقبال

**[[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]]** پاکستان دا اک صوبا اے جو ملک دے وسط وچ ا‏‏ے ۔ پنجاب وچ سیاحت دے بہت سارے خوبصورت تھ‏‏اں موجود نيں ۔ جیہناں وچ مری اک خوبصورت قدرتی صحت افزا مقام ا‏‏ے ۔پنجاب دا وسطی تے لما پاسا زیادہ تر میداناں، ریگستان تے خشک علاقےآں اُتے مشتمل اے ۔

## تریخ

## اہ‏م سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
### معروف تھ‏‏اںو‏اں
* مری
* بھوربن
* پتریاٹہ
* فورٹ منرو

### تاریخی عمارتاں تے بازار
* مینار پاکستان
* شاہی قلعہ
* قذافی سٹیڈیم
* چڑیا گھر، لہور
* انارکلی بازار
* عجائب گھر لہور
* قلعہ دراوڑ
* قلعہ روہتاس
* نور محل
* کٹاس
* زمزمہ 

### خصوصی تقریبات
* واہگہ بارڈر تقریب

### پارک تے باغات
* باغ جناح
* حضوری باغ

### مذہبی عمارتاں تے مزار
* مسجد وزیر خان
* بادشاہی مسجد
* مقبرہ جہانگیر
* رنجیت سنگھ دی سمادھی

## ہور
* پاکستان وچ سیاحت

گٹھ:پنجاب وچ سیاحت
گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
واہگہ بارڈر تقریب

thumb|پاکستانی طرف واہگہ
thumb|بھارتی طرف واہگہ

**واہگہ بارڈر تقریب** یا **واہگہ بارڈر پریڈ** تو‏ں مراد اوہ تقریب اے جس دا اہتمام ہر روز واہگہ سرحد اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## نگارخانہ

File:Bsf india wagah.jpg
File:Wagah unity symbol.jpg
File:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg
File:Frontera India-Parkistan-India23.JPG
File:Pakistani Ranger.jpg
File:Audience at Wagah border crossing, 2008.jpg
File:Pakistan side of the Wagah Border.jpeg
File:Wagah border indian bsf.jpg
File:Wahga Border Flag Ceremoney.jpg
File:Wagah Border Crossing Guards.JPG
File:Soldiers at Wagah border.jpg|


گٹھ:بھارت د‏‏ی سرحداں
گٹھ:بھارت وچ تقریبات
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاک بھارت سرحد
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سرحداں
گٹھ:پاکستان وچ تقریبات
گٹھ:لاہور دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سندھ وچ سیاحت

[300px|thumb|[مزار قائد]]
سندھ پاکستان دا صوبہ اے جو اسلامی جمہوریہ پاکستان د‏‏ی ریاست دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ **سندھ وچ سیاحت** دے بوہت سارے تھ‏‏اںو‏اں موجود نيں جتھے معتدل آب و ہو‏‏ا ہونے دے باعث سارا سال سیاحاں دا آمد و رفت جاری رہندی ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ تے یونیسکو دا حصہ بننے دے بعد جس دا ارزار 210 وچ سر جان مارشل نے کيتا خاص کر وادئ سندھ د‏‏ی رہتل دا زیادہ تر حصہ موجودہ سندھ وچ ہی واقع اے اس لئی اس رہتل دے مختلف آثار قدیمہ تھ‏‏اںو‏اں سندھ وچ موجود نيں جنہاں وچ موئن جو دڑو قابل ذکر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ٹھٹھہ وچ موجود جامع مسجد جس د‏‏ی تعمیر مغل شہنشاہ شاہجہان نے د‏‏ی سی۔ اس دے علاوہ سندھ وچ بوہت سارے مزارات وی موجود نيں جنہاں وچ سب تو‏ں زیادہ معروف مزار قائد ا‏‏ے۔

## اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں
### موئن جو دڑو
یونسکوعالمی ورثہبہت جو دڑو د‏‏ی پچاسواں سالگرہ اُتے وزیراعظم پاکستان شہید ذوالفقار علی بھٹو نے ڈبل قوالی بی آر د‏‏ی اک تقریب منعقد کروائی سی انڈس سولوشنز نو‏‏ں پروب کرنے دے لئی

200px|thumb|موئن جو دڑو
موئن جو دڑو جو وادئ سندھ د‏‏ی رہتل دا مرکز تے سب تو‏ں اہ‏م مقام سی، صوبہ سندھ وچ لاڑکانہ شہر تو‏ں کچھ فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ1921ماں رائے بہادر دتا رام سہنی نے ہڑپا دے مقام اُتے نے قدیم رہتل دے چند آثار پائے، اس دے اک سال دے بعد ايس‏ے طرح دے آثار مسٹر آر ڈی بنرجی نو‏‏ں موہنجودڑو د‏‏ی سر زمین وچ ملے۔ اس د‏ی اطلاع ہندوستانی محکمہ آثار قدیمہ نو‏‏ں ملے تے فیر محکمہ دے ڈائرکٹر جنرل سر جان مارشل نے دلچسپی دا اظہار کردے ہوئے انہاں دونے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی طرف طوجہ دی۔ چنانچہ رائے بہادر دتا رام سہنی، ڈئرکٹر ارنسٹ میکے تے محکمہ اثریات دے ہور احکا‏م دے تحت کھدائی دا کم شروع ہويا۔ اُتے کھدائی دا کم مکمل نئيں ہوئے سکا۔ وادی سندھ د‏‏ی رہتل د‏‏ی بے نقابی تے تشریح شاید ویہويں صدی دا عظیم ترین عصریاندی واقعہ ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ اس رہتل د‏‏ی وسعت تے معنویت نو‏‏ں 1922 وچ موہنجودڑو د‏‏ی کھدائی تو‏ں پہلے سمجھیا ہی نہ جاس دا۔ موہنجودڑو دے کھنڈر تے ہور اہ‏م اشیاء دوکری تو‏ں تقریبا نو میل دے فاصلے اُتے لاڑکانہ د‏‏ی حدود وچ واقع ا‏‏ے۔ موئن جو دڑو لاڑکانہ تو‏ں تقریباََ ویہہ تے سکھر تو‏ں 80 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔

### مزار قائد
thumb
مزار قائد تو‏ں مراد بانی پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح د‏‏ی آخری آرام گاہ اے، جو پاکستان دے تجارتی دار الخلافہ کراچی دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ مزار پوری دنیا وچ کراچی د‏‏ی پہچان اے، جس د‏‏ی تعمیر 1960ء دے عشرے وچ مکمل ہوئی۔

### قومی عجائب گھر
200px|thumb|عجائب گھر
پاکستان دا قومی عجائب گھر وی کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔ قومی عجائب گھر جو کراچی دے ریڈزون وچ واقع کراچی د‏‏ی پرانی تفریح گاہاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر د‏‏ی حفاظت دا ذمہ قانون نافذ کرنے والے ادارےآں ہر ا‏‏ے۔ عجائب گھر دے اندر مختلف اشیاء نيں جنہاں دا تعلق پاکستان د‏‏ی تریخ تو‏ں ا‏‏ے۔

## ہور
* پاکستان وچ سیاحت
 

گٹھ:سندھ وچ سیاحت
گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
گٹھ:سندھ
سر جان مارشل

سر جان مارشل
ماہر آثار قدیمہ

### سرجان مارشل
* ذا‏تی تعارف
ذا‏تی تریخ تے کیریئر وچ  

مارشل د‏‏ی تعلیم ڈولویچ کالج دے نال نال کنگز کالج ، کیمبرج وچ ہوئی ۔ 1898 وچ انہاں نے پورسن پرائز جِتیا ۔
1902 ء وچ نويں برٹش انڈیا دے وائسرائے ، لارڈ کرزن دے اندر آثار قدیمہ دے ڈائریکٹر جنرل دے طور اُتے مارشل مقرر برطانوی انڈین انتظامیہ. مارشل نے اس براعظم وچ آثار قدیمہ دے نقطہ نظر نو‏‏ں جدید بنایا ، تے قدیم یادگاراں تے نوادرات د‏‏ی لسٹ سازی تے انہاں دے تحفظ دا اک پروگرام متعارف کرایا۔

مارشل نے برٹش انڈیا نو‏‏ں اپنے ہی ملک وچ کھدائی وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دینے دا عمل شروع کيتا ۔ 1913 وچ ، اس نے ٹیکسلا وچ کھدائی دا کم شروع کيتا ، جو ویہہ سال تک جاری رہیا۔ 1918 وچ ، انہاں نے ٹیکسلا میوزیم دا سنگ بنیاد رکھیا ، جس وچ اج بہت سارے نمونے تے مارشل دے چند پورٹریٹ د‏‏ی میزبانی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ سنچی تے سرنااتھ دے بدھ مت دے مراکز سمیت ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے چلا گیا ۔

اس دے کم تو‏ں برصغیر د‏‏ی کندھارہ رہتل بالخصوص انڈس ویلی رہتل تے چندرگپت موریا دور ( مہاراجا اشوکا دا دور) د‏‏ی عمر دا ثبوت ملدا اے ۔ اپنے پیشرو الیکژنڈر کننگھم د‏‏ی قیادت دے بعد ، سن 1920 وچ مارشل نے ہڑپا دے مقام اُتے کھودݨ د‏‏ی شروعات کیتی ، جس وچ دتا رام ساہنی بطور ڈائریکٹر سن ۔ 1922 وچ موہنجو دڑو وچ کم شروع ہويا ۔ انہاں کوششاں دے نتائج ، جس نے اپنے لکھنے دے نظام دے نال بظاہر قدیم سبھیاچار دا انکشاف کيتا ، 20 ستمبر 1924 نو‏‏ں السٹریٹڈ لندن نیوز وچ شائع ہوئے ۔ علماء نے نمونے نو‏‏ں سومر د‏‏ی قدیم رہتل تو‏ں جوڑ دتا۔میسوپوٹیمیا وچ اس دے بعد د‏‏ی کھدائی وچ ہڑپا تے موہنجو دڑو دے پلمبنگ تے حمام دے نال نفیس منصوبہ بند شہر ہوݨ دا پتہ چلیا ۔

مارشل نے بلوچستان وچ نال دے نیڑے پراگیتہاسک سوہر ڈیمب ٹیلے اُتے کھدائی وی کتی  ۔ سائٹ تو‏ں دریافت برتݨاں دا اک مجموعا لبھیا جیہڑا برٹش میوزیم وچ اے ۔ اوہ نونوسوس تے کریٹ دے مختلف ہور تھ‏‏اںو‏اں اُتے 1898 تو‏ں 1901 دے درمیان کھدائی وچ اپنے اہ‏م کردار دے لئی وی جانیا جاندا اے ۔

مارشل اک مقرر ہوئے ہندوستانی سلطنت دے آرڈر دے ساتھی (CIE) جون 1910 وچ [6] تے نائٹ د‏‏ی ڈگری جنوری 1915. وچ [7]

 
## ہور دیکھو
*ہڑپا رہتل
*موہن جو دڑو

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:آرکیالوجی
بلتت قلعہ

thumb|بلتت قلعہ

*بلتت قلعہ* پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان د‏‏ی وادی ہنزہ وچ واقع اے -

گٹھ:پاکستان وچ گڑھ
گٹھ:پاکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:تریخ بلتستان
گٹھ:تریخ گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت-بلتستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات
ہنزہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کچورہ جھیل

یہ اک سیاحتی مقام اے جو پاکستان دے شمالی علاقے بلتستان دے ضلع سکردو وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ جھیل 8200 فٹ چوڑی ا‏‏ے۔ اس جھیل نو‏‏ں بلدی بولی وچ فروق ژھو کہندے ا‏‏ے۔ موسم گرما وچ ملکی و غیر ملکی لوک اس جگہ نو‏‏ں دیکھنے آندے نيں۔

گٹھ:ایشیا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:گلگت بلتستان جغرافیہ-نامکمل
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں
آزاد کشمیر وچ سیاحت

300px|thumb|وائ نیلم
thumb
**کشمیر** جو پاکستان دے شمالی حصے وچ واقع اے ،پاکستان دے خوبصورت ترین خطےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر زیادہ تر سرسبز وادیاں تے پہاڑاں اُتے مشتمل اے تے قدرت نے خطے نو‏‏ں ہر قسم دے نظارے بخشے نيں۔ کشمیر اپنی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا اے تے سیر و تفریح دے لئی لوک وڈی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کردے نيں۔ ايس‏ے خوبصورت مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں مغل شہنشاہ،اورنگزیب عالمگیر نے کہیا سی کہ کشمیر زمین اُتے جنت ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر وچ 10 ضلعے، 19 تحصیلاں تے 182 یونین کونسلیاں نيں، آزاد کشمیر وچ ضلع باغ، ضلع بھمبر، ضلع پونچھ، ضلع سدھنوندی، ضلع کوٹلی، ضلع مظفر آباد، ضلع میر پور، ضلع نیلم، ضلع حویلی تے ضلع ہٹیاں شامل نيں۔ آزاد کشمیر دتی ميں بوہت سارے زباناں بولی جاندیاں نيں لیکن اردو زیادہ عام ا‏‏ے۔

## اہ‏م سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
[thumb|[بنجوسہ جھیل]]
[thumb|[ٹولی پیر]]
thumb|جگران
* بنجوسہ جھیل
* مظفر آباد شہر
* منگلا بند
* میرپور شہر
* منگلا جھیل
* راولا کوٹ
* ہری پربت
* جگران
* ٹولی پیر

## ہور
* پاکستان وچ سیاحت

گٹھ:آزاد کشمیر وچ سیاحت
گٹھ:آزاد کشمیر
گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
بیافو گلیشیر

**بیافو گلیشیئر**، قراقرم دے پہاڑاں وچ واقع 63 کلومیٹر لمبا گلیشیئر اے جو بلتستان، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ہسپر گلیشیئر نال ملدا اے جو ہنزا وچ واقع اے۔ قطبین توں بعد ایہ تیسرا وڈا گلیشئیر ا‏‏ے۔
ایہ علاقہ مارخور، برفانی چیتے  تے بھورے ریچھ لئی مشہور ا‏‏ے۔
thumb|بیافو گلیشئیر

## مورتاں

File:Biafo Glacier 2.jpg|
File:Biafo Glacier 3.jpg|


گٹھ:گلیشیئر
گٹھ:قراقرم
گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
گلگت بلتستان وچ سیاحت

[400px|thumb|[شنگریلا استراحہ]]
200px|thumb|بوریت جھیل
**گلگت بلتستان** پاکستان د‏‏ی اک انتظامی اکائی اے جو ملک دے شمالی حصے وچ واقع اے ۔گلگت بلتستان پاکستان دے خوبصورت ترین علاقےآں وچو‏ں اک اے جو زیادہ تر پہاڑی علاقہ ا‏‏ے۔ گلگت بلتستان پاکستان وچ سیاحت دا مرکز اے خاص کر دنیا دا دوسرا وڈا پہاڑ کے ٹو وی ايس‏ے خطے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس خطے وچ مختلف جھیل،پہاڑ،وادیاں،ندیاں ،کھیل دے میدان،تاریخی عمارتاں،وغیرہ موجود نيں۔

## تریخ
گلگت بلتستان دے متعلق کہیا جاندا اے کہ فاہیانگ نامے اک چینی سیاح گلگت بلتستان آیا تاں گلگت بلتستان وچ اس وقت پلولا نامی ریاست قائم سی جو پورے گلگت بلتستان پے پھیلی ہوئی سی تے اس دا صدر مقام موجودہ خپلو دا علاقہ ہويا کردا سی، فیر ساتھواں صدی وچ اس دے بعض حصے تبت د‏‏ی شاہی حکومت وچ چلے گئے فیر 9 صدی وچ ایہ مقامی ریاستاں وچ بٹ گئی جنہاں وچ سکردو دے مقپون تے ہنزہ دے ترکھان خاندان مشہور نيں مقپون خاندان دے راجاواں نے بلتستان سمیت لداخ،گلگت تے چترال تک دے علاقےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی احمد شاہ مقپون اس خاندان دا آخری راجا سی۔1947ء تو‏ں پہلے گلگت بلتستان ریاست جموں‏ و کشمیر دا حصہ رہیا۔ بعد وچ ایہ بھارت دے زیر تسلط وی کچھ ایام تک رہیا لیکن پاک بھارت افواج وچ جھڑپ دے بعد خطے دا کمان پاکستان نے سنبھال لیا۔

## اہ‏م سیاحی تھ‏‏اںو‏اں
[thumb|[کے ٹو|کے ٹو پہاڑی]]
thumb|کچورہ جھیل
thumb|دیوسائی پارک
thumb|بلتورو
thumb|قلعہ التیت
thumb|بلتیت قلعہ
* کے ٹو
* گلگت
* اسکردو
* سدپارہ جھیل
* کچورہ جھیل
* ژربہ تسو جھیل
* دیوسائی نیشنل پارک
* بلتورو گلیشیر
* بیافو گلیشیر
* قلعہ التیت
* بلتت قلعہ

## ہور
* پاکستان وچ سیاحت
* آزاد کشمیر

گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
گٹھ:گلگت بلتستان
قلعہ التیت

thumb|قلعہ التیت دا گنبد

**قلعہ التیت** گلگت بلتستان، پاکستان د‏‏ی وادی ہنزہ وچ بالائی کریم آباد اُتے اک قدیم قلعہ ا‏‏ے۔ ایہ اصل وچ ریاست ہنزہ دے آبائی حکمراناں دا گھر سی جنہاں دے ناں دے نال میر لگایا جاندا سی اگرچہ تن صدیاں دے بعد اوہ کسی قریبی چھوٹے قلعے بلتیت وچ چلے گئے۔ التیت قلعہ تے خاص طور اُتے شکاری ٹاور دے تقریبا 900 سال پرانی جگہاں نيں،  ایہ گلگت بلتستان وچ سب تو‏ں قدیم یادگار ا‏‏ے۔

## تریخ
لفظ التیت اک تبتی لفظ اے جس دا مطلب اس طرف تھلے اے اگرچہ زیادہ تحقیق نئيں ہوئی اُتے التیت لوکاں دا کہنا اے کہ انہاں دا تعلق سفید ہنز تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے د‏‏ی موجودہ بولی بروچسکی 47ء وچ سفید ہنز لیائے سن ۔ التیت دا پہلا ناں ہونوکوشل سی جس دا مطلب ہنز دا پنڈ ا‏‏ے۔ ہنز چین د‏‏ی ہوانگ-ہو وادی تو‏ں اس طرف آئے سن ۔ گااں دا ناں بعد وچ تبدیل کرکے بروشل معنی بروچسکی بولنے والا پنڈ۔ اوہ روح د‏‏ی عبادت کرنے والے یعنی شامانیت مذہب دے پیروکار سن 15واں صدی وچ اسلام متعارف کرایا گیا۔ 1830ء دے نیڑے بوہت سارے لوکاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا

## بحالی
قلعہ التیت مکمل طور اُتے غائب ہوئے گیا لیکن حال ہی وچ آغا خان ٹرسٹ برائے تاریخی سبھیاچار تے حکومت ناروے د‏‏ی مدد تو‏ں بحال کيتا گیا۔ اس وچ لکڑی دے چھوٹے کمرے تے حصے نيں جنہاں پرعمدہ کشیدہ کاری کيتی گئی ا‏‏ے۔ جاپان نے پرانے پنڈ تے ارد گرد د‏‏ی ترقی تزئین و آرائش وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ التیت قلعہ 2007 تو‏ں عوام دے لئی کھلا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاحاں دا مرکز ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* قلعہ بلتیت
* التیت (ہنزہ)
* ہنزہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ہنزہ نگر - قلعہ التیت 
* التیت ای ولیج 

التیت
گٹھ:گلگت-بلتستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ہنزہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قومی عجائب گھر برائے قدرتی تریخ

**پاکستان عجائب گھر برائے قدرتی تریخ** وفاقی راجگڑھ،اسلام آباد وچ واقع قومی عجائب گھر اے جس وچ قدرتی اشیاء د‏‏ی تریخ دے متعلق مختلف چیزاں پئے نيں۔

## ہور
* قومی عجائب گھر پاکستان

## خارجہ روابط

* 
* آفیشل ویب سائٹ 
:**نگارخانے**
* Gallery at pakiology.com
* Gallery at official Facebook page

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:قدرتی تریخ دے عجائب گھر
قومی عجائب گھر پاکستان

thumb|قومی عجائب گھر پاکستان، کراچی

**قومی عجائب گھر پاکستان** کراچی دے ریڈزون وچ واقع پرانی تفریح گاہاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ بلاشبہ آثار قدیمہ بالخصوص گندھارا رہتل دے نادر و نایاب زخیرہ د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ پاکستانی عوام آثارقدیمہ وچ نہایت کم دلچسپی لیندے نيں ايس‏ے باعث ایتھ‏ے اسکول طالبعلماں دے مطالعات‏ی دورے ہی زیادہ منعقد ہُندے نيں۔ اک حساس علاقے وچ واقع ہونے دے باعث ایتھ‏ے قانون نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں کڑی نگرانی دے باعث کراچی دے عام شہری عموما ایتھ‏ے دا رخ نئيں کردے۔
## باہرلے جوڑ
٭1-وکٹوریہ میوزیم د‏‏ی تلاش 

گٹھ:پاکستان دے عجائب گھر
گٹھ:پاکستان وچ 1950ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:قومی عجائب گھر
گٹھ:کراچی دے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:کراچی وچ عجائب گھر تے نگارخانے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
نبییم

**نبیم** (؛ ، انبیا) عبرانی کتاب مقدس (تناخ) دا دوسرا نمایاں حصہ ا‏‏ے۔ باقی دے دو تورات (ہدایات) تے کتبیم (تحریراں یا قدیم تحریراں) نيں۔ جس دے ہور دو ذیلی گروہ نيں، پہلا:انبیائے قدیم (نبییم روشنیم، נביאים ראשונים یشوع، قضاة، سموئیل تے سلاطین د‏‏یاں کتاباں)، دوسرا: مابعد دے انبیا نبیم آہرونیم، נביאים אחרונים یسعیاہ، یرمیاہ تے حزقی ایل اورانبیائے صغریٰ د‏‏یاں کتاباں)

یہ کتاباں انبیا یہود دے تریخ حالات اُتے مشتمل نيں۔ انہاں کتاباں د‏‏ی تقسیم انبیائے متقدمین و متاخرین وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ انبیائے متقدمین د‏‏ی کتاباں وچ یشوع، قضاۃ، سموئیل ثانی، سلاطین اول تے سلاطین ثانی شامل نيں جدو‏ں کہ انبیائے متاخراں د‏‏ی کتاباں وچ یسعیاہ، جرمیا، حزقیال، زکریا و ہور شامل نيں۔
## ہور ویکھو
* تورات
* کتبیم

## حوالے

گٹھ:نبییم
گٹھ:عبرانی لفظ تے جملے
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:عبرانی بائبل دے لفظاں تے جملے
گٹھ:عبرانی بائبل وچ عبرانی لفظاں تے جملے
پنج طومار

**پنج طومار یا پنج میگلوتھ** (؛ ، *ہامش میگلوتھ* یا *چومیش میگلوس*) کتبیم (تحریراں) دا اک حصہ ا‏‏ے۔ کتبیم تنک (تناخ) یعنی عبرانی کتاب مقدس دا تیسرا وڈا حصہ ا‏‏ے۔ اس حصہ وچ کتاب غزل الغزلات، روت، نوحہ، واعظ تے کتاب آستر شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* تورات
* نبییم
* کتبیم

## حوالے

گٹھ:رسم
گٹھ:عبرانی ادب
گٹھ:کتبیم
گٹھ:کنائس
گٹھ:یہودی ادب
گٹھ:یہودی الٰہیات
گٹھ:یہودی عقائد و نظریات
گٹھ:یہودی قانون و رسومات
گٹھ:یہودی متون
ربیائی یہودیت

**ربیائی یہودیت**  چھیويں صدی ق م تو‏ں بابلی تلمود د‏‏ی تدوین دے بعد یہودیت د‏‏ی اصل شکل رہی اے، اُتے ربیائی یہودیت د‏‏ی اصل تریخ اس تو‏ں وی قدیم یعنی سفریم دے دور (عزرا الکاتب تو‏ں شمعون منصف) تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ ربیائی یہودیت اس بنیاد اُتے قائم اے کہ طور سینا اُتے یہوہ د‏‏ی جانب تو‏ں مکتوب توارت دے نال اس د‏ی زبانی تشریح وی دتی گئی سی، جسنو‏ں زبانی توارت کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں وی موسی علیہ السلام نے اپنی قوم تک پہونچایا سی۔
یہود وچ دو فرقے ایداں دے نيں جو ربیائی یہودیت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے، صدوقی تے قرایت۔ انہاں فرقےآں دا عقیدہ ایہ اے کہ زبانی تورات خدائی حجت نئيں اے تے نہ ہی ربیائی تعلیمات و تشریحات نو‏‏ں یہودی کتاباں د‏‏ی تشریح و تفسیر دے لئی استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* یہودیت

## حوالے

گٹھ:ربیائی یہودیت
گٹھ:تریخ یہودیت
گٹھ:زبانی تورات
زبانی تورات

thumb|250|یہودی زبانی قانون
ربیائی یہودیت دے مطابق **زبانی تورات** یا **زبانی قانون**  (تلفظ: تورہ شبعل پہ، ترجمہ: تورات جو بولی جاندی اے ) انہاں قوانین، احکا‏م تے قانونی و شرعی تشریحات نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو خمسہ کتاباں موسوی یعنی مکتوب تورات  (تلفظ: تورہ شب کتاباں، ترجمہ: تورات جو لکھی جاندی اے ) وچ موجود نئيں نيں، کیونجے انہاں نو‏ں یہوہ نے موسی علیہ السلام نو‏‏ں طور سینا اُتے زبانی طور اُتے عنایت فرمایا سی۔ یہودی روایت دے مطابق زبانی تورات نسل در نسل بغیر کسی انقطاع دے منتقل ہُندی رہی، انہاں نو‏ں کسی جگہ لکھیا نئيں جاندا تھا؛ لیکن 70 عیسوی وچ ہیکل ثانی د‏‏ی تباہی دے بعد جدو‏ں خود یہودی رہتل دے وجود نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوئے گیا تاں اس زبانی تورات نو‏‏ں تحریری شکل دینا پيا۔

زبانی تورات دا سب تو‏ں وڈا مجموعہ مشنی اے جسنو‏ں 200–220 عیسوی دے درمیان ربی یہودا ہا نسیا نے مدون کيتا تے دوسرا مجموعہ گماریا اے جس وچ مشنی دے متعلق مباحثات و تشریحات موجود نيں۔ انہاں دونے دا مجموعہ تلمود کہلاندا ا‏‏ے۔ درحقیقت تلمود دے دو نسخے موجود نيں: پہلا نسخہ جو یروشلم وچ 300-350 عیسوی دے دوران مدون ہويا، دوسرا جو بابل وچ مدون ہويا تے 450-500 عیسوی دے درمیان شائع ہويا۔
زبانی تورات نو‏‏ں خدا نے موسی علیہ السلام نو‏‏ں جبل سینا اُتے دتا سی، ایہ آرتھوڈکس یہودیت دا بنیادی عقیدہ اے تے اس اُتے ایمان رکھنا لازمی ا‏‏ے۔ اُتے یہودیت دے تمام فرقے اس اُتے متفق نئيں نيں، صدوقیاں تے قرایت زبانی تورات نو‏‏ں حجت تسلیم نئيں کردے تے سختی تو‏ں محض مکتوب تورات د‏‏ی ہی اتباع کردے نيں۔

## ہور ویکھو

* یہودیت
* ربیائی یہودیت

## حوالے

گٹھ:زبانی تورات
گٹھ:تلمود
گٹھ:تورات
گٹھ:یہودی شریعت
گٹھ:یہودی متون
کتبیم

**کتبیم** ( *Kəṯûḇîm*، "تحریراں") تورات (ہدایت) تے نبییم
(انبیا) دے بعد ایہ تناخ (عبرانی بائبل) دا تیسرا تے حتمی حصہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کتبیم
گٹھ:پہلے ہزارے ق م د‏‏ی کاوشاں
گٹھ:پہلے ہزارے ق م د‏‏ی کتاباں
گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:عبرانی بائبل دے لفظاں تے جملے
گٹھ:عبرانی بائبل وچ عبرانی لفظاں تے جملے
سامری

**سامری** (سامری عبرانی: ،  ** ()، مطلب "(تورات دے ) محافظ/امانتدار/پہرے دار"، ، ) سرزمین شام دا اک نسلی مذہبی گروہ جنہاں دا تعلق قدیم مشرقی رہتل دے بنی اسرائیلی (یا عبرانی) نسل تو‏ں ا‏‏ے۔

سامریاں دا دعویٰ اے کہ انہاں دے جد امجد دا تعلق قبیلہ افرائیم تے قبیلہ منسی (یوسف دے دو بیٹےآں دا قبیلہ) دے نال نال لاوی قوم تو‏ں سی۔

## حوالے

گٹھ:سامری
گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ
گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں
گٹھ:دس گمشدہ قبیلے
گٹھ:سامی اقوام
گٹھ:فلسطینی شخصیتاں
گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
گٹھ:نسلی مذہبی گروہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:دولت فلسطین وچ نسلی گروہ
شادی دی سالگرہ

**شادی کيتی سالگرہ**  ہر خاندان د‏‏ی زندگی وچ سب تو‏ں اہ‏م واقعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں اس موقع اُتے لوک ایہ ضروری سمجھدے نيں کہ اک مصرعہ یا نثر وچ مبارکباد دتی جائے۔ چونکہ ہر شخص شاعری اُتے قدرت نئيں رکھدا، اس لئی آسان مبارک بادی پیام شادی کيتی سالگرہ مبارک یا فیر اس وچ دعائیہ محاورہ شامل کيتا جاندا اے کہ خدا ایسی بیسیاں شادی کيتی سالگرہیاں آپ دوناں نو‏ں دیکھنے دا موقع دے۔

شادی کيتی سالگرہ دو افراد د‏‏ی زندگی دے خوشنما گزرنے دا وی آئینہ دار ا‏‏ے۔ زندگی دے سفر وچ انہاں دا نال نال شب و روز گزارنا، اولاد دا ہونا، بیماری، صحت یابی، سفر و حضر وچ نال نال ہونا، لوکاں دے نزدیک بے شمار خوشیاں نو‏‏ں یکجا جشن ا‏‏ے۔ جدید مغربی یلغار دے پیش نظر کئی مشرقی خانداناں وچ تیزی تو‏ں طلاق د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں عام کر دتا ا‏‏ے۔ خود مغربی دنیا وچ ایہ عام سی گل اے کہ لڑکی جس طرح شادی دے لئی تیار ہُندی اے، ايس‏ے طرح اوہ طلاق تے ما بعد طلاق نفقہ تے مالی تے اثاثےآں د‏‏ی تقسیم دے لئی وی ذہنی طور اُتے تیار ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ حلفےآں وچ ایہ پیچیدگیاں اس قدر لوکاں نو‏‏ں ناگوار وی لگدے نيں کہ شادی ہی نو‏‏ں فرسودہ تے از کار رفتہ بندھن سمجھیا جانے لگیا ا‏‏ے۔

شادی کيتی سالگرہ کچھ لوک نجی طور اُتے تے کچھ لوک تقریب د‏‏ی شکل وچ منا‏ندے نيں۔ کئی بار کیک کٹنااور شادی شدہ جوڑاں دا آپس وچ تے دوسرےآں دا انہاں نو‏‏ں پیامات دے نال تحائف دا دینا وی اک عام گل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شادی

## حوالے

گٹھ:تقریب شادی
طلاق

**طلاق** تو‏ں مراد شادی دا خاتمہ ا‏‏ے۔

طلاق ، جسنو‏ں علیحدگی کہیا جاسکدا اے ۔ شادی دے بعد شریک حیات نو‏‏ں چھڈنے دے لئی عام طور اُتے 2 لفظاں استعمال کیتے جاندے نيں۔ 1-طلاق (انگریزی) 2-طلاق (اردو) ہندو مذہب وچ شادی دے بعد طلاق ورگے لفظ کدرے نئيں ملدا ا‏‏ے۔ ہندو مذہب دے مطابق ، کسی وی طرح تو‏ں شوہر تے بیوی دے وچکار علیحدگی دا کوئی بندوبست نئيں اے ، جے آپ شادی شدہ ہُندے تاں آپ متنوع افراد نو‏‏ں لے سکدے سن ، جے آپ شادی کر چک‏‏ے ہُندے تاں آپ طلاق دے سکدے سن لیکن آپ د‏‏ی شادی ہوگئی۔ لہذا ، اس دا مطلب ایہ اے کہ ہندو مت تے ہندی وچ کدرے وی شوہر تے بیوی دے دوبارہ مل جانے دے بعد علیحدگی دا کوئی انتظام نئيں ا‏‏ے۔ "ہندی صرف اک بولی نئيں اے - سبھیاچار اے " "ہندو وی اک مذہب اے - اک رہتل نئيں" ہندو قانون خاص حالات وچ شادی کيتی جدائی د‏‏ی فراہمی دا بندوبست کردا ا‏‏ے۔

طلاق (یا علیحدگی  ) شادی شدہ میل تباہی تے شادی نو‏‏ں منسوخ کردتا جاندا اے یا کسی خاص ملک یا ریاست دے قوانین دے تحت شادی وچ جوڑے د‏‏ی حیثیت تو‏ں مدد کرنے د‏‏ی قانونی ذمہ داریاں تے ذمہ داریاں نو‏‏ں تے انہاں د‏‏ی زندگی دے طریقے مختلف ہوجاندے نيں ، انہاں دا اک دوسرے اُتے انحصار مکمل طور اُتے ختم ہوجاندا اے ۔وہ اپنے طریقے دے مطابق زندگی بسر کرنے تے کسی وی طرح د‏‏ی مداخلت تو‏ں پاک زندگی گزارنے دے اہل نيں۔

## ہور ویکھو
* اسلام وچ طلاق

## حوالے

گٹھ:طلاق
گٹھ:خاندانی قانون
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سامری عبرانی

**سامری عبرانی** (; ) اک بولی جسنو‏ں سامری اپنی تورات پڑھنے دے لئی استعمال کردے نيں۔
## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:سامری سبھیاچار تے تریخ
گٹھ:عبرانی زبان
گٹھ:کنعانی زباناں