open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہریالی تیج

**ہریالی تیج** دا تہوار شراون دے مہینہ وچ شُکل پکش تریتیا نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ خواتین دا تہوار ا‏‏ے۔ ساون وچ جدو‏ں ہر جگہ ہریالی چھا جاندی اے تاں اس موقع اُتے خواتین بہت خوش ہُندیاں نيں تے درخت د‏‏ی شاخاں وچ جھولے پڑ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی اتر پردیش وچ اسنو‏ں **کجلی تیج** دے روپ وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ شادی شدہ عورتاں دے لئی ایہ دن خاصی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ آسسی، اُمنگ، خوبصورتی تے محبت دا ایہ تہوار شیو-پاروندی دے دوبارہ ملن د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ چاراں طرف ہریالی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ہریالی تیج کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے خواتین جھولے جھولدی نيں، لوک گیت گاندی تے خوشیاں مناندی ني‏‏‏‏ں۔

## تہوار د‏‏ی اہ‏م رسم
اس تہوار نو‏‏ں مہندی د‏‏ی رسم وی کہیا جا سکدا اے کیونجے اس دن خواتین اپنے ہتھو‏ں، کلائیاں تے پیراں وغیرہ اُتے منفرد فنکارانہ طریقے تو‏ں مہندی رچاندی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے لئی اسنو‏ں مہندی دا تہوار وی کہہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دن شادی شدہ خواتین دا مہندی رچانے دے بعد اپنے خاندان د‏‏ی بزرگ خواتین تو‏ں آشرواد لینا وی اک روایت ا‏‏ے۔

## تہوار وچ شرکت
اس تہوار وچ کنواری لڑکیو‏ں تو‏ں لے ک‏ے شادی شدہ جوان تے ضعیف خواتین شریک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ نو بیاہندا جوان خواتین د‏‏ی اوّلاں ساون وچ مائیکے آ ک‏ے اس ہریالی تیج وچ شریک ہونے د‏‏ی روایت ا‏‏ے۔ ہریالی تیج دے دن شادی شدہ عورتاں ہرے رنگ دا سنگھار کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے پِچھے مذہبی وجہ دے نال ہی سائنسی وجہ وی شامل ا‏‏ے۔ مہندی شوہر د‏‏ی علامت منی جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی خواتین سہاگ پرب وچ مہندی ضرور لگاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی نرم تاثیر محبت تے امنگ نو‏‏ں توازن فراہ‏م کرنے دا وی کم کردی ا‏‏ے۔ ایسا منیا جاندا اے کہ ساون وچ جنسی خواہش ودھ جاندی ا‏‏ے۔ مہندی اس خواہش نو‏‏ں قابو کردی ا‏‏ے۔ ہریالی تیج دا قانون اے کہ غصہ نو‏‏ں من وچ نئيں آنے دتیاں مہندی د‏‏ی ادویاندی صلاحیت اس وچ خواتین د‏‏ی مدد کردی ا‏‏ے۔ اس روزے وچ ساس دلہن نو‏‏ں نويں کپڑ‏ے، ہری چوڑیاں، سنگھار دا سامان تے مٹھائیاں تحفہ وچ دیندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا مقصد ہُندا اے دلہن دا سنگھار تے سہاگ ہمیشہ بنا رہے تے نسل د‏‏ی افزائش ہوئے۔

## پُرانک اہمیت
کہیا جاندا اے کہ اس دن ماندا پاروندی سینکڑاں سالاں د‏‏ی سادھنا دے بعد بھگوان شیو تو‏ں ملیاں سن۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ماندا پاروندی نے بھگوان شیو نو‏‏ں شوہر دے روپ وچ پانے دے لئی 107 بار جنم لیا فیر وی ماندا نو‏‏ں شوہر دے روپ وچ شیو مل نہ سک‏‏ے۔ 108واں بار ماندا پاروندی نے جدو‏ں جنم لیا تب شراون مہینے د‏‏ی شُکل پکش تریتیا نو‏‏ں بھگوان شیو شوہر دے روپ وچ ملے۔ تب ہی تو‏ں اس روزے د‏‏ی شروعات ہوئی۔ اس موقع اُتے جو شادی شدہ خواتین سولہ سنگھار ک‏ر ک‏ے شیو و پاروندی د‏‏ی پوجا کردیاں نيں انہاں دا شوہر لمبے عرصے تک حیات رہندا ا‏‏ے۔ نال ہی دیوی پاروندی دے کہنے اُتے بھگوان شیو نے آشرواد دتا کہ جو وی کنواری لڑکی اس روزے نو‏‏ں رکھے گی تے شیو پاروندی د‏‏ی پوجا کرے گی انہاں دے بیاہ وچ آنے والے مسائل دو ہون گے نال ہی من پسند شوہر نصیب ہوئے گا۔ شادی شدہ عورتاں دا اس روزے تو‏ں نصیب چنگا ہوئے گا تے لمبے عرصہ تک شوہر دے نال شادی شدہ زندگی دا سُکھ حاصل ہوئے گا۔ اس لئی کنواری تے شادی شدہ دونے ہی اس روزے نو‏‏ں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

## تہوار د‏‏ی اہ‏م جگنيں
ہریالی تیج دا تہوار بھارت د‏‏ی کئی جگہاں وچ منایا جاندا اے، لیکن راجستھان وچ خاص کر جے پور وچ اس د‏ی خاص اہمیت ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://www.teejfestival.org/hariyali-teej.html
* http://sanskritdocuments.org/hindi/audio/geet/Jhula%20dheere%20se%20jhulavo%20amita.mp4
* http://haryanakhas.com/hariyali-teej/ 
گٹھ:ہندو تہوار
گٹھ:ہندو مت
المنصور باللہ

**ابو طاہر اسمعیل المنصور باللہ** اپنے باپ محمد القائم بامر اللہ د‏‏ی موت دے بعد تیسرا فاطمی خلیفہ تے اسمعیلیاں دا تیرہواں امام 334ھ وچ بنا ۔

## ابو یزید د‏‏ی بغاوت دا خاتمہ

ابو یزید خارجی د‏‏ی بغاوت جاری سی تے اس نے سوسہ دا محاصرہ کیہ ہویا سی۔ چونکہ ایہ ساحلی مقام سی اس لئی منصور نے اک زبردست جنگی بیڑا دشتیق کاتب تے یعقوب بن اسحق د‏‏ی سرکردگی وچ سوسہ روانہ کیتا کہ محصورین نو‏‏ں رسد فراہ‏م د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ فیر اسنے اپنے غلام جوذر نو‏‏ں مہدیہ دا والی بنا ک‏ے خود ابو یزید خارجی دے مقابلے دے لئی نکلیا۔ ابو یزید خارجی اس دا مقابلہ نہ کرسکیا تے قیران بھج گیا۔ قیروان دے لوکاں نے ابو یزید نو‏‏ں قیروان وچ داخل نئيں ہونے نئيں دتا۔ اوہ سبتہ د‏‏ی طرف بھجیا۔ منصور نے قیروان دے باشندےآں نو‏‏ں امان دتی تے ابو یزید دے بچےآں د‏‏ی نگہداشت د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی تنخوائاں جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ابو یزید فیر واپس قیروان واپس آیا تے کوشش کيتی کہ منصور دے لشکر دا مقابلہ کرے۔ فریقین وچ کئی لڑائیاں ہوئیاں لیکن کوئی فیصلہ نئيں ہويا۔ 335ھ وچ منصور نے اک وڈا لشکر ترتیب دتا۔ بربر نو‏‏ں میمنہ اُتے کتامیاں نو‏‏ں میسرہ اُتے خود اپنے ساتھیاں دے نال قلب وچ ٹہریا تے اپنے لشک‏ر ک‏ے نال ابو یزید دے لشکر اُتے ٹُٹ پيا۔ اس موقع اُتے اس نے خود لڑائی وچ حصہ لیا۔ ابو یزید نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ بھج نکلیا۔ ایہ جنگ بہت خون ریز سی تے اس لڑائی دے بعد ابو یزید د‏‏ی قوت بوہت گھٹ ہوئے گئی تے اس دے بوہت سارے ساتھی منصور تو‏ں مل گئے۔ ابو یزید کچھ عرصہ روپوش رہیا۔ فیر بنی بزال دے نال منصور دے تو‏ں نبرد آزما ہويا معتدد لڑائیاں دے بعد بنو کتامہ دے قلعے وچ اک لڑائی وچ سخت زخمی ہونے دے بعد گرفتار ہويا تے اپنے زخماں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی موت واقع ہوئی ۔

## حمید بن بضلیتن د‏‏ی بغاوت

حمید دے بعد حمید بن بضلتین نے بغاوت کيتی۔ ایہ اندلس دے اموی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں دعوت کردا سی۔ 336ھ وچ اس نے تاہرت دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ منصور اس دے مقابلے دے لئی خود نکلیا تے اسنو‏ں شکست دتی ۔
## صقیلہ

منصور دے ابتدائی زمانے وچ ایتھ‏ے دے عہدے دار آپس وچ لڑنے لگے۔ منصور نے ایتھ‏ے امیر حسن بن علی کلبی نو‏‏ں صقیلہ دا والی مقرر کیتا۔ اس دے حسن انتظام تو‏ں صقیلہ دا بہترین تے مبارک ترین دور شروع ہويا۔ ایہ والی بنو کلب نال تعلق رکھدا سی۔ اس دے عہد وچ صقیلہ نے رہتل تمذن دے ہر شعبہ وچ نمایاں ترقی کيتی۔ جسنو‏ں فریڈرک ثانی نے اک خاص سانچے وچ ڈھالیا۔ اس والی نے اپنی دانشمندی تے مصلحت اندیشی تو‏ں عرباں تے بربریاں وچ اتحاد پید اکیا ۔

## وفات
منصور نے ست سال حکومت کرنے دے بعد 341ھ وچ سردی کھانے تو‏ں وفات پائی ۔

## حوالے

گٹھ:913 دے جم
گٹھ:953 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیلی ائمہ
گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفا
گٹھ:دسويں صدی دے فاطمی خلفاء
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏ی فاطمی شخصیتاں
گٹھ:فاطمی خلفاء
ابو القاسم احمد المستعلی باللہ

**ابو القاسم احمد المستعلی باللہ** دولت فاطمیہ دا نواں خلیفہ تے اسمعلیہاں دا انیسواں امام 487ھ تا 495ھ

	مستنصر د‏‏ی وفات دے بعد مستعلی د‏‏ی وفات دے بعد اس دے اکیس سالہ لڑکے نو‏‏ں خلیفہ بنا دتا گیا، اس فیصلے نو‏‏ں مستنصر دے وڈے لڑکے نزار نے اس فیصلے نو‏‏ں نئيں منیا تے بھج کر اسکندریہ چلا گیا ۔

### نزار دا اسکندریہ اُتے قبضہ

	نزار نے اسکندریہ دے والی نو‏‏ں ترغیب و لالچ دے ذریعے اپنے نال ملیا لیا تے اسکندریہ اُتے نزار دا قبضہ ہوئے گیا۔ نزار نے المصطفیٰ الدین اللہ دا لقب اختیار ک‏ر ليا۔ نزار دے مقابلے دے لئی افضل نے 488ھ وچ اک لشکر لے ک‏ے مصر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ فرقین وچ معتدد معرکے ہوئے، ابتدا وچ نزاریاں نو‏‏ں کامیابی ہوئی تے اوہ قاہرہ دے قرب و جوار تک آ گئے۔ لیکن افضل نے اک دوسرا لشکر تریتب دے ک‏ے دوبارہ جنگ دے لئی تیار ہوئے گیا تے اسکندریہ روانہ ہويا۔ اس دفعہ نزار دے اکثر ساتھی اس دا نال چھڈ گئے۔ نزار نے مقابلے تاب نہ لیا ک‏ے ہتھیار ڈالدتے تے امان طلب کيتی۔ افضل نے اسنو‏ں امان دتی تے گرفتار کرکے قاہرہ بھیج دتا۔ مستعلی نے نزار نو‏‏ں دو دیواراں دے درمیان کھڑا ک‏ر ک‏ے چن دتا۔ گو نزار ناکا‏م رہیا لیکن اسعیلیاں وچ اک فرقہ نزاریہ وجود وچ آ گیا۔ جو ابتدا وچ حشیشن کہلاندا سی تے اج کل آغا خانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ۔

### افضل د‏‏ی حکومت

	نزار د‏‏ی شکست دے بعد دولت فاطمیہ وچ مستعلی د‏‏ی کم سنی د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی بگ ڈور افضل دے ہتھ رہی۔ کم سن خلیفہ صرف نمائش دے لئی عوام وچ لیایا جاندا سی۔ افضل نے انہاں شہراں نو‏‏ں جو فاطمی قبضہ تو‏ں نکل گئے سن واپس لینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بیت المقدس اُتے ترکی امیر سکمان قابض ہوئے گیا سی۔ افضل د‏‏ی کوشش تو‏ں 490ھ وچ ملکاں فاطمیہ وچ داخل ہويا۔

### صلیبی جنگاں

	جدوں افضل نو‏‏ں اس د‏ی خبر ہوئی تاں اس نے اس دا خیر مقدم کیتا۔ اس دا خیال سی کہ انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں بیت المقدس واپس لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیکن صلیبیاں نے بیت المقدس اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے جو خون ریزی د‏‏ی اس تو‏ں افضل چونکا۔ اس دے بعد عقسلان دے نیڑے اس اُتے صلیبیاں د‏‏ی جماعت نے اچانک اس اُتے حملہ کیتا تے مصریاں نو‏‏ں شکست دتی۔ افضل گھبرا کر مصر بھج گیا۔ دو سال دے بعد 495ھ وچ صلیبیاں نے یافا دے نیڑے کامیابی ہوئی تے انہاں نے مصر اُتے حملہ دا ارادہ ک‏ر ليا ۔

### وفات

	495ھ وچ مستعلی دا انتقال ہوئے گیا۔ اس وقت اس د‏ی عمر اٹھائیس یا چھبیس سال سی۔ کہیا جاندا اے کہ کِس‏ے نے اسنو‏ں زہر دے دتا یا کِس‏ے تے طریقہ تو‏ں خفیہ طور اُتے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ اوہ اپنے باپ د‏‏ی طرح محل وچ رہندا سی تے حکومت‏ی معاملات وچ حصہ نئيں لیندا سی ۔
## ہور ویکھو
* لسٹ حکمران مصر

## ماہ و سال تے جانشینی

## حوالے

گٹھ:1074 دے جم
گٹھ:1101 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیلی
گٹھ:فاطمی خلفاء
گٹھ:گیارہواں صدی دے فاطمی خلفا
گٹھ:مستعلی ائمہ
گٹھ:مصری اسماعیلی
ابو علی منصور الامر باحکام اللہ

**ابو علی منصور الآمر باحکا‏م اللہ** دولت فاطمیہ دا دسواں خلیفہ تے اسماعلیاں دا بیسواں امام 495ھ تا 524ھ

مستعلی نے اپنے پنج سالہ لڑکے ابو علی اُتے نص کیتا تے اسنو‏ں اپنا جانشین بنایا۔ ایہ کمسن لڑکا سی اس لئی افضل نو‏‏ں اس دا ولی بنایا تے مستعلی د‏‏ی وفات دے روز ہی منصور ابو علی دے ناں تو‏ں بیعت لے ک‏ے اسنو‏ں الآمر اللہ دا لقب دے دتا گیا ۔

### صلیبیاں د‏‏ی کامیابیاں

	صلیبیاں نے یافا اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ 495ھ وچ سعد الدولہ نو‏‏ں افضل اک لشک‏ر ک‏ے انہاں دے خلاف کارروائی دے لئی بھیجیا۔ صلیبیاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا تے رملہ فاطمیاں دے قبضہ وچ آگیا۔ آپس دے اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج اگے نئيں ودھ سکيتی۔ اس دے بعد وی صلیبیاں دے خلاف کئی لشکراں نو‏‏ں بھیجیا گیا، لیکن مصری کوئی قابل ذکر کامیابی نئيں حاصل کر سک‏‏ے۔ بلکہ عکہ، جبیل، بنیاس تے صیدا کھو لیا صرف عسقلان انہاں پاس رہے گیا۔ 510ھ وچ انہاں نے مصر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے فرما دا کچھ علاقہ جلادتا تے تینس دے نیڑے پہنچ گئے، لیکن صلیبی سپہ سالار د‏‏ی علالت نے انہاں نو‏ں واپس جانے اُتے مجبور کر دتا۔ 518ھ وچ انہاں نے صور نو‏‏ں قبضہ وچ لے لیا ۔

### فرقہ بدیعیہ

	اس دے بانی دو مصری دھوبی برکات تے حمید بن مکی سن ۔ انہاں نے اصلی اسماعیلی عقیدے ظاہر ک‏‏‏‏ر دتے۔ افضل نو‏‏ں علم ہويا تاں اس نے دارلعلم نو‏‏ں بند کروا دتی تے اس فرقہ دے لوکاں نو‏‏ں سزاواں دتیاں برکات تے حمید قیصر وچ چھپ گئے۔ افضل دے قتل دے بعد 725 ھ وچ درالحکمۃ نو‏‏ں دوبارہ کھولیا۔ حمید تے برکات دوبارہ ظاہر ہوئے۔ وزیر مامون البطائحی نے انہاں نو‏ں قتل کروا دتا۔

### افضل دا قتل

	افضل دے طرز عمل تو‏ں دعوت دے ارکان ناراض سن ۔ اس کاسبب ایہ سی کہ اوہ آمر اُتے بہت سختی کردا سی تے انہاں دے اختیارات کھو لیندا سی تے اوہ اہل سنت نو‏‏ں بہت رعایت کردا سی۔ اس لئی آمر نے افضل نو‏‏ں ابو عبد اللہ بن البطائحی دے ذریعہ قتل کروا دتا ۔

### وزیر المامون ابن ابطائحی

	515ھ وچ افضل دے قتل دے بعد ابو عبد اللہ ابن البطائحی جس نے افضل نو‏‏ں قتل کرنے دا اہتمام کیتا سی وزیر بنیا۔ آمر نے اسنو‏ں مامون دا خطاب دتا۔ ایہ بہت قابل سی لیکن خون ریز وی سی۔ اسنو‏ں 519ھ وچ قید کیتا تے 521ھ وچ سولی دے دتی گئی ۔

### آمر دا قتل

ٍ	مامون البطائحی دے بعد آمر نے کِس‏ے نو‏‏ں وزیر بنا یا۔ صرف مشورے دے لئی دو افسر جعفر بن عبد المنعم تے ابو یعقوب ابراہیم سامری مقرر ہوئے۔ ایہ طریقہ تے مضر ثابت ہويا تے جو الزمات وزیراں اُتے لگ رہے سن اوہ خود آمر اُتے لگ نے لگے تے خود آمر رعایا اُتے تشدد کرنے لگیا۔ نزار دے مننے والے آمر دے سخت دشمن سن ۔ ایہ اس تاک وچ سن کِس‏ے طرح آمر نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے نزار دے سلسلے نو‏‏ں مصر وچ قائم کرن۔ آمر اک روز اپنی معشوقہ دے پاس سیر گاہ وچ جا رہیا سی کہ چند نزاریاں نے جو اک جگہ چھپے ہوئے سن اس اُتے اچانک حملہ کرکے زخمی کر دتا۔ اسنو‏ں قاہرہ لیایا گیا 524ھ وچ ايس‏ے شب اس دا انتقال ہوئے گیا ۔

## ہور ویکھو
* Al-Ma'mun al-Bata'ihi:Vizier during al-Amir's reign.
* لسٹ حکمران مصر

## حوالے

گٹھ:1096 دے جم
گٹھ:1130 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیلی
گٹھ:بارہويں صدی دے فاطمی خلفا

گٹھ:فاطمی خلفاء
گٹھ:مستعلی ائمہ
گٹھ:مصری اسماعیلی
فائز بدين اللہ

ابوقاسم عیسیٰ الفائز بامرللہ دولت فاطمیہ دا تیرواں خلیفہ 549ھ تا 555ھ

ظافر دے قتل دے بعد قاتل عباس نے اس دے کمسن بیٹے فائز نو‏‏ں 945ھ وچ خلیفہ بنایا۔ فایز د‏‏ی کم سنی د‏‏ی وجہ تو‏ں عباس ہی حقیقی حاکم سی۔ چونکہ اس د‏ی گردن اُتے ظافر دا خون سی اس لئی خلیفہ دے اکثر رشتہ دار اس دے دشمن ہوئے گئے تے اس دے جور و ظلم د‏‏ی اطلاع طلائع بن رزیک نو‏ں دتی جو منیہ دا والی سی ۔

طلائع نو‏‏ں ایہ ملی تاں اوہ فوراً قاہر روانہ ہويا۔ اس د‏ی آمد د‏‏ی اطلاع عباسنو‏ں مل گئی۔ اوہ شام فرار ہوئے گیا۔ ظافر د‏‏ی بہن نے اس دے فرار د‏‏ی اطلاع صلیبیاں نو‏ں دتی تے انہاں تو‏ں وعدہ کیتا جے اس دا کم تمام کر دیؤ گے تاں انہاں نو‏ں انعام دتا جائے۔ انعام دے لالچ وچ انہاں نے عباس دے بیٹے نضر نو‏‏ں مار دتا تے عباسنو‏ں اک پنجرے وچ قید ک‏ر ک‏ے قاہرہ بھیج دتا جتھ‏ے 551ھ وچ سولی اُتے چڑھا دتا گیا ۔

طلائع نے انتظامی امور اُتے توجہ دتی۔ فائز کاوجود برائے ناں سی تے صرف چھ سال زندہ رہیا تے گیارہ برس د‏‏ی عمر وچ صرع د‏‏ی شکایت تو‏ں انتقال ہويا ۔

## ہور ویکھو
* لسٹ حکمران مصر

## حوالے

گٹھ:1149 دے جم
گٹھ:1160 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے فاطمی خلفا
گٹھ:فاطمی خلفاء
گٹھ:مصری اسماعیلی
الظافر

*ابو منصور اسماعیل الظافر لاعداء اللہ* دولت فاطمیہ دا بارہواں خلیفہ 544ھ تا 549ھ، حافظ دے انتقال دے بعد اس د‏ی وصیت دے مطابق اس دا سب تو‏ں چھوٹا بیٹا سولہ سالہ اسمعیل خلیفہ بنا تے اسنو‏ں ظافر لاعداء اللہ دا لقب دتا گیا۔ اس د‏ی کمسنی کہ وجہ تو‏ں حافظ نے وصیت کیندی سی کہ ابن مصال وزارت دا کم سر انجام دے۔ لیکن ابن السلا اس انتظام تو‏ں ناراض ہوئے گیا۔ جس وقت ابن السلا کِس‏ے باغی د‏‏ی تلاش وچ قاہرہ تو‏ں باہر گیا ابن السلا نے ابن مصال نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے خود وزارت سنبھال لئی۔ ابن السلا نو‏‏ں عباس نے قتل کیتا تے خود وزیر بن گیا۔ ظافر عیش و عشرت دا شوقین سی اسنو‏ں عباس نے 549ھ وچ قتل کر دتا گیا ۔

## حوالے

گٹھ:1133 دے جم
گٹھ:1154 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے فاطمی خلفا
گٹھ:فاطمی خلفاء
گٹھ:مصری اسماعیلی
آذربائیجان وچ اسلام

[left|thumb|200px|[جامع مسجد گنجہ (شاہ عباس)|شاہ عباس مسجد گنجہ۔]]

آذربائیجان د‏‏ی کل آبادی دا 96.9% مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ (تخمینہ بشمول 96.9% مسلم (شیعہ)، 93.4% (برکلے مرکز، 2012)، 99.2% (پیو مرکز تحقیق، 2009)۔) باقی آبادی دا یا تاں دوسرا کوئی مذہب اے یا فیر یا لا مذہب نيں، اگرچہ اوہ سرکاری طور اُتے نمائندگی نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ مسلم اکثریت دے درمیان وچ ، مذہبی پابندی مختلف ہُندی اے تے مسلم تشخص مذہب د‏‏ی بجائے سبھیاچار تے قومیت اُتے مبنی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ مسلما‏ن آبادی دا 85% اہل تشیع تے 15% اہل سنت نيں; روايتی طور اُتے ایہ فرق سنگین نئيں ا‏‏ے۔ آذربائیجان ایران دے بعد شیعہ آبادی دا سب تو‏ں وڈا ملک ا‏‏ے۔

شیعیہ آبادی د‏‏ی اکثریت راسخ الاعتقاد شعیہ فرقے اثنا عشریہ د‏‏ی پیروکار ا‏‏ے۔ ہور فرقےآں وچو‏ں اہل سنت د‏‏ی اکثریت اے، جنہاں د‏‏ی اکثریت فقہ وچ حنفی ني‏‏‏‏ں۔ روايتی طور اُتے باکو دے اردگرد پنڈ تے لنکران خطہ تشیع دے مضبوط گڑھ تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔

2010ء دے اک گیلپ پول وچ پایا گیا کہ 49 فیصد آذربایجانیاں نے سوال "کیا مذہب آپ د‏‏ی روگٹھ زندگی دا اک اہ‏م حصہ اے ؟" دا کوئی جواب نئيں دتا، کِس‏ے وی مسلما‏ن اکثریت رکھنے والے ملک وچ سب تو‏ں زیادہ شرح وچو‏ں اک۔ 1998ء دے اک جائزے وچ تناسب دیکھیا گیا سی کہ کِنے فیصد آذربائجانی کثر مذہبی نظریے دے قائل نيں، ایہ تعداد 7 فیصد سی۔

## تریخ
ستويں صدی عیسوی وچ عرباں دے ذریعے اسلام آذربائیجان وچ پہنچیا، جھناں نے آہستہ آہستہ مسیحیت تے بت پرستی تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی طرف مائل کیتا۔ سولہويں صدی وچ ، صفوی خاندان دا پہلا شیعہ، اسماعیل اول، شیعہ اسلام نو‏‏ں ریاستی مذہب دے طور اُتے جاری کيتا، تریخ وچ ایران تے آذربائجان اک نال شیعیت تو‏ں منسلک ہوئے۔
عرب اموی خلیفہ نے ساسانیاں تے بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قفقازی البانیہ نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ عباسیاں دے زوال دے بعد ایہ علاقہ سالاریاں، ساجدتی، شدادتی، راوادی تے بائیدیاں دے قبضے وچ رہیا۔ 11 واں صدی عیسوی د‏‏ی ابتدا وچ وسط ایشیا تو‏ں آنے والے ترک اوغدائی قبیلےآں نے بتدریج اس علاقے اُتے قبضہ جمایا۔ انہاں بادشاہتاں وچو‏ں پہلی بادشاہت غزنویاں کیندی سی جنہاں نے 1030 وچ اس علاقے اُتے قبضہ جمایا۔

مقامی طور اُتے بعد وچ آنے والے سلجوقیاں اُتے اتابک نے فتح پائی۔ سلجوقیاں دے دور وچ مقامی شاعر جداں کہ نظامی گنجوی تے خاگانی شیروانی نے فارسی ادب نو‏‏ں بام عروج تک پہنچایا۔ ایہ سب اج کل دے آذربائیجان وچ ہويا۔ اس دے بعد یلدرمیاں نے مختصر قیام کیتا تے انہاں دے بعد امیر تیمور آئے۔ جس د‏‏ی مدد نوشیرواں نے کيتی۔ امیر تیمور د‏‏ی موت دے بعد ایہ علاقہ دو مخالف ریاستاں وچ بٹ گیا۔ انہاں دے ناں کارا کوئینلو تے اک کوئینلو سن ۔ اک کوئینلو د‏‏ی موت دے بعد سلطان اذن حسن نے آذربائیجان د‏‏ی پوری ریاست اُتے حکمرانی کيتی۔ اس دے بعد ایہ علاقہ شیرواں شاہاں دے پاس آیا جنہاں نے 861 تو‏ں 1539تک بطور خود مختار مقامی حکمران دے اپنی حیثیت برقرار رکھی۔ شیروانیاں دے بعد صفویاں د‏‏ی باری آئی تے انہاں نے شیعہ اسلام اس وقت د‏‏ی سنی آبادی اُتے زبردستی لاگو کیتا۔ اس ضمن وچ انہاں نو‏ں سنی عثمانیاں نال جنگ وی کرنا پئی۔

## ہور ویکھو
* آذربائیجان وچ مذہب
* اسلام بلحاظ ملک

## حوالے

* 

## باہرلے جوڑ
* ISLAMIC AND ETHNIC IDENTITIES IN AZERBAIJAN: EMERGING TRENDS AND TENSIONS, A Discussion Paper, by Hema Kotecha, OSCE, 2006 
* Azerbaijan: Islam in a post-soviet republic. By Anar Valiyev, CAEI
* Azerbaijan: Islamic threat to religious harmony, Open Democracy News 


گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:آذربائیجان
یش (اداکار)

**نوین کمار گاؤڑا**، جو اپنے اسٹیج ناں راکنگ اسٹار **یش** تو‏ں جانے جاندے نيں، اک بھارتی اداکار نيں، جو کنڑا فلماں وچ اپنے کم دے لئی جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ فلماں وچ کم کرنے تو‏ں پہلے، آپ اسٹیج ڈراما تے ٹیلیویژن سوپ وچ نظر آندے سن ۔

یش نے اپنے فلمی سفر دا آغاز 2007ء وچ فلم *جموڈا ہڈوگی* وچ معاون کردار نبھاندے ہوئے کیتا۔ 2008ء وچ آپ *[[موگنیا مانسو]]* وچ رادھیکا پنڈت دے نال نظر آئے۔ اس فلم وچ یش نے مرکزی کردار نبھایا۔ ایہ فلم کامیاب قرار پائی تے یش انے اپنی اداکاری دے لئی فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار حاصل کیتا۔ اس فلم دے بعد *[[موڈلاسلا]]* (2010ء)، *[[کراتکا]]* (2011ء)، *[[ڈراما (2012ء فلم)|ڈراما]]* (2012ء)، *[[گوگلی (فلم)|گوگلی]]* (2013ء)، *[[راجا ہلی]]* (2013ء)، *[[گجا کیسری]]* (2014ء)، *[[مسٹر اینڈ مسز راماچری]]* (2014) *[[ماسٹر پیس]]* (2015ء) تے *[[سنتھو اسٹریٹ فارورڈ]]* (2016ء) یش کئی تجارتی طور اُتے کامیاب فلماں وچ نظر آئے۔ مستقب‏‏ل وچ انہاں د‏‏ی فلم *[[کے جی ایف (فلم)|کے جی ایف]]* جاری کيت‏ی جائے گی۔ ایہ فلم سب تو‏ں مہنگی کنڑا فلم ا‏‏ے۔ اس دا بجٹ 80 تا 100 کروڑ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آپ 2019ء وچ فلم *مائی نیم از کراتکا* تے *رانا* وچ جلوہ گر ہون گے۔ کنڑا سنیما وچ انہاں دتی کامیابی براڈکاسٹنگ میڈیا د‏‏ی طرف تو‏ں اچھے طریقے تو‏ں پیش کيتی گئی اے تے اکثر انہاں نو‏ں کرناٹک دے مشہور اداکاراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
نوین کمار گاؤڑا ہاسن ضلع، کرناٹک دے اک قصبے بھونہلی وچ ووکلگیا خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ارن کمار جے پہلے اک ٹرانسپورٹ کمپنی بی ایم ٹی سی وچ کم کردے سن تے انہاں د‏‏ی والدہ پشپا اک گھریلو خاتون ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی اک چھوٹی بہن نندنی ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنا بچپن میسور وچ گزاریا تے اوتھ‏ے مہاجنا ہائی اسکول وچ پڑھائی کيتی۔ اپنی پڑھائی دے بعد انہاں نے بینکا ڈراما گروپ وچ شمولیت کيتی۔ ایہ گروپ معروف ڈراما نگار بی وی کرنتھ نے قائم کیتا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:کنڑا سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:کنڑا پس پردہ دے گلوکار
گٹھ:میسور دے مرد اداکار
ڈاکٹر امجد علی بھٹی

محقق، نقاد، شاعر، افسانہ نگار، مترجم تے استاد ڈاکٹر امجد علی بھٹی دا جنم یکم اکتوبر 1967ء وچ پنڈ سائر باجوہ تحصیل و ضلع نارووال (اودوں ضلع سیالکوٹ) وچ ہویا۔ والد دا ناں محمد لطیف بھٹی سی جیہڑے کم کاج دے سلسلے وچ راولپنڈی وسدے سن۔ ایس لئی امجد بھٹی ہوراں مڈھلی تعلیم گورنمنٹ ایم سی پرائمری سکول راولپنڈی توں حاصل کیتی۔ والد ملازمت دے سلسلے وچ 1976ء وچ عراق چلے گئے آپ والدہ تے بھین بھراواں نال آبائی پنڈ سائر باجوہ ٹر گئے۔ تعلیمی سلسلہ جدوں چھیویں جماعت تیکر پہنچیا تے آپ پسرور ضلع سیالکوٹ وچ آن وسے تے میٹرک گورنمنٹ ہائی سکول نمبر۔1 پسرور توں کیتا۔ انٹرمیڈیٹ گورنمنٹ مرے کالج سیالکوٹ توں کیتا تے گریجوایشن گورنمنٹ ڈگری کالج سیٹلائٹ ٹاؤن راولپنڈی توں کیتا۔  نوکری دی ابتدا  1987ء وچ شیل انٹرنیشنل (اودوں پاکستان برما شیل) توں کیتی ۔ 1989ء وچ بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی وچ بھرتی ہو گئے۔ 1997ء وچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد ڈیپوٹیشن اُتے ٹر گئے۔ ایسے دوران بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان توں ایم۔اے پنجابی دا امتحان پاس کیتا۔ ملازمت دے دوران ہی اورینٹل کالج پنجاب یونیورسٹی لاہور توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری 2008ء وچ حاصل کیتی۔ مقالے دا عنوان "پنجابی شاعری وچ انسان دوستی دی سوچ" سی۔ پی ایچ ڈی کرن مگروں بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی وچ صوفی سٹڈیز ڈیپارٹمنٹ دے انچارج بنے۔ 2010ء وچ نیشنل یونیورسٹی آف سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی اسلام آباد وچ ڈیپوٹیشن اُتے بطور ریسرچ سکالر ٹر گئے جتھے اِک سال نوکری کیتی تے فیر سمر انسٹیٹیوٹ آف لینگوئسٹ امریکہ نال وابستہ ہوئے۔ آپ کجھ عرصہ یونیورسٹی آف گجرات وچ وی نوکری کیتی۔ 2013ء توں لے کے 2018ء تیکر نیشنل یونیورسٹی آف سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی اسلام آباد دے شعبہ مطبوعات وچ اردو سیکشن دے انچارج رہے۔ ڈاکٹر بھٹی ہوراں دی کتاباں دی فہرست کافی لمی اے۔ پنجابی زبان و ادب نال جڑیاں کتاباں وچ انسان دوستی تے پنجابی شاعری (تحقیق۔2008ء) اکھر اکھر موتی (افسانے) تارا تارا لو (پوٹھوہاری افسانیاں دی چون) کلام بابا فرید مع اردو ترجمہ، کلام شاہ حسین مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر انعام الحق جاوید نال رل کے) کلام حضرت سلطان باہو مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر انعام الحق جاوید نال رل کے) کلام ہاشم شاہ مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر احسان اللہ طاہر نال رل کے) کلام بلھے شاہ مع اردو ترجمہ (ڈاکٹر انعام الحق جاوید نال رل کے) توں کہ میں (فخر زمان دے پنجابی ناول دا اردو ترجمہ) گجرات پیڈیا (ضلع گجرات تے منڈی بہاؤالدین دی تاریخی، ثقافتی تے ادبی تاریخ۔بہ اشتراک احمد سلیم) فخر زمان: شخصیت تے فن، استاد دامن: شخصیت اور فن، ڈاکٹر انعام الحق جاوید: شخصیت اور فن، تنقیدی فکریے (تحقیقی و تنقیدی مضمون) وغیرہ ذکر یوگ نیں ۔ ڈاکٹر بھٹی اج کل لاہور وچ اِک ادارے دے ڈائریکٹر دی حیثیت نال کم کر رہے نیں۔
دونگفانگ ژی شینگ دی غرقابی

**دونگفانگ ژی شینگ** 
(; لفظی ترجمہ *ایشیائی ستارہ* یا *مشرقی ستارہ*)
اک دریائی کروز بحری جہاز سی جو اصل سرزمین چین دے تن گھاٹی علاقے وچ فعال سی۔
1 جون 2015ء نو‏‏ں ایہ جہاز دریائے یانگتسی وچ چین دے صوبے ہوبئی وچ جیانلی کاؤنٹی دے نیڑے 454 افراد دے نال سفر کر رہیا سی کہ شدید طوفان باد و باراں دا شکار ہويا۔
13 جون نو‏‏ں 442 افراد دے ہلاک ہونے د‏‏ی تصدیق کيتی گئی جدو‏ں کہ 12 افراد زندہ بچا لئی گئے۔ 
یہ چین د‏‏ی تریخ دا امن دے دور وچ سب تو‏ں وڈا بحری حادثہ اے، جدو‏ں کہ 1949ء وچ **سٹیمر تایپنگ** د‏‏ی غرقابی (بشمول جنگی دور د‏‏ی آفات} دے بعد جس وچ 1،500 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے سن سب تو‏ں وڈا حادثہ ا‏‏ے۔ 

## غرقابی
1 جون 2015ء نو‏‏ں شام تقریباً 9:28 بجے **دونگفانگ ژی شینگ**
نانجنگ تو‏ں چونگ چنگ نو‏‏ں دریائے یانگتسی تو‏ں 1500 کلومیٹر (930 میل) دا سفر کر رہیا سی کہ جنگژوو دے نیڑے ایہ شدید طوفان باد و باراں دا شکار ہويا تے تقریباً 15 میٹر (49 فٹ) گہرے پانی وچ ڈُب گیا۔ کپتان تے چیف انجنیئر دا کہنا سی کہ جہاز اک بگولے تو‏ں ٹکرایا تے چین موسمیا‏‏تی انتظامیہ نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ اک بگولا جیانلی کاؤنٹی دے نیڑے بنا تھا
جس وچ ہويا د‏‏ی رفتار د‏‏ی طاقت **ای ایف 1** سی یا تقریباً 138-177 کیلومیٹر/گھنٹہ (86-110 میل/گھنٹہ) سی۔ 
اک وقت وچ ایہ خیال کیتا جاندا سی کہ بگولا دریا دے نزدیک بحری جہاز دے مقام اُتے تھا
لیکن بعد د‏‏ی تحقیقات تو‏ں ایہ واضح ہويا کہ بگولے نے جہاز نو‏‏ں متاثر نئيں کیتا بلکہ اوہ اس مقام تو‏ں 8 کلومیٹر دور سی۔ 
ہور ثبوتاں اُتے مبنی اعداد و شمار تے سرکاری رپورٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ طوفان نے وڈے پیمانے تیز رفتار طوفانی بارش برسائی جس وچ طوفان باد تے آندھی د‏‏ی رفتار 118 کلو میٹر/گھنٹہ (73 میل/گھنٹہ) سی جو اس تباہی دا سبب بنی۔ 

## حوالے

گٹھ:تریخ ہوبئی
گٹھ:چین دے تباہ شدہ بحری جہاز
گٹھ:چین وچ 2015ء د‏‏ی آفات
گٹھ:دریائے یانگتسی
گٹھ:دریااں وچ بحری جہازاں د‏‏ی تباہی
گٹھ:چین
اصل سرزمین چین

**اصل سرزمین چین**  اک جغرافیائی سیاسی تے جغرافیائی علاقہ اے جو براہ راست عوامی جمہوریہ چین دے دائرہ کار دے تحت ا‏‏ے۔ اس وچ ہائنان جزیرہ وی شامل اے، اُتے سیاسی طور اُتے خصوصی انتظامی علاقہ جات ہانگ کانگ تے مکاؤ اس وچ شامل نئيں گو کہ اوہ دونے جزوی طور اُتے تے جغرافیائی طور اُتے برعظیم دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔

چینی وچ "برعظیم" دے لئی دو اصطلاحات نيں:

* دآلو (*Dàlù*) ()، جس دے معنی "براعظم" تے
* نئیدی (*Nèidì*) ()، لفظی معنی "جزیرہ" یا "اندرونی زمین"

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات جغرافیائی سیاسیات
گٹھ:جغرافیہ چین
گٹھ:جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
گٹھ:چین
حنین زعبی

**حنین زعبی** (، ; پیدائش 23 مئی 1969ء)، اک عرب اسرائیلی سیاست دان، زعبی اس وقت چار عرب سیاسی جماعتاں دے اتحاد مشترکہ لسٹ د‏‏ی طرف تو‏ں کنیست د‏‏ی رکن ني‏‏‏‏ں۔ زعبی 2009ء تو‏ں کنیست دا حصہ نيں، زعبی پہلی عرب خاتون اے جو اسرائیل د‏‏ی پارلیمان وچ کِس‏ے عرب سیاسی جماعت تو‏ں منتخب ہوئے ک‏ے پہنچی ا‏‏ے۔ زعبی کیتا تعلق بلد جماعت تو‏ں اے، زعبی دو بار 2009ء تے 2013ء وچ رکن پارلیمان منتخب ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

## سوانح
حنین زعبی ناصرہ دے اک مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئی۔ زعبی نے فلسفہ تے نفسیات د‏‏ی تعلیم جامعہ حیفہ تو‏ں حاصل کيتی، بیچلر آف آرٹس د‏‏ی سند حاصل کيتی تے ایم اے اڑٹس د‏‏ی سند ابلاغ وچ جامعہ عبرانی یروشلم تو‏ں حاصل کيتی۔ ایہ اسرائيل د‏‏ی پہلی عرب خاتون نيں جنھاں نے ابلاغیات وچ ایم اس د‏ی سند لی تے تے عرب اسکولاں وچ پہلی بار ابلاغیات نو‏‏ں شامل نصاب کروایا۔ زعبی بطور ریاضی د‏‏ی استانی دے تے وزارت تعلیم اسرائیل دے لئی اسکول انسپکٹر دا کم کردی ني‏‏‏‏ں۔

## سیاست
2001ء وچ زعبی نے بلد وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 2003ء وچ ، زعبی نے غیر سرکاری تنظیم ای لام – مرکز ذرائع ابلاغ برائے عرب فلسطینی، اسرائیل وچ قائم کیتا۔ زعبی 2009ء تک اس د‏ی ناطم رہی تے 2009ء وچ سیاست د‏‏ی طرف توجہ دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفی دے دتا۔

2009ء دے انتخابات تو‏ں پہلے انہاں نے بلد د‏‏ی لسٹ اُتے تیسرا مقام جیت لیا تے جماعت نے تن نشستاں جیتنے دے بعد انہاں نو‏‏ں کنیست دے لئی نامزد کیتا۔ اس طرح ایہ پہلی خاتون رکن کنیست بنی جو عرب سن (اس تو‏ں پہلے حسنیہ جبارہ تے نادتا حلو غیر عرب لسٹ اُتے رکن منتخب ہوئے چکيت‏یاں سن)۔ زعبی نے 2006ء وچ بلد تو‏ں کنیست دے لئی رکن بننے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن نشست جیتنے دے لئی جماعت دے پاس مطلوبہ ارکان نہ بن سک‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کنیست دے عرب ارکان د‏‏ی لسٹ
* عرب معاشراں وچ عورت

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
*  (first-person account but author is not identified)
* 

### وڈیو
* 
* Zoabi Receives Death Threats After Surviving Israeli Raid on Gaza Aid Flotilla&nbsp;– video report by *[[Democracy Now!]]*

گٹھ:1969 دے جم
گٹھ:اسرائیل دے عرب شہری
گٹھ:اسرائیل وچ عرب سیاستدان
گٹھ:اسرائیلی سرکاری ملازمین
گٹھ:اسرائیلی معلمین
گٹھ:اکیہويں صدی شماریا‏‏تی سیاست دان
گٹھ:انیہويں کنیست دے ارکان (2013ء–2015ء)
گٹھ:اٹھارہويں کنیست دے ارکان (2009ء–2013ء)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بلد (سیاسی جماعت) دے سیاست دان
گٹھ:ویہويں کنیست دے اراکین (2015ء–2019ء)
گٹھ:فضلائے جامعہ حیفا
گٹھ:فضلائے جامعہ عبرانی یروشلم
گٹھ:فلسطینی سیاسی خواتین
گٹھ:کنیست شماریا‏‏تی ارکان
گٹھ:ناصرہ شہر دیاں شخصیتاں
2 محرم

اسلامی کیلینڈر دے پہلے مہینے محرم دی دوجی تریخ یا دن 
## واقعات
## ولادت
## وفات
## تعطیلات تے تہوار
## حوالہ جات
انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی رسول

**یونیورسٹی آف انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، رسول** پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہدی ابتدا 1873ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے تحت ہوئی سی ۔ 2014 وچ پنجاب حکومت نے ایہنوں مکمل یونیورسٹی دا درجا دے دتا ۔

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
انڈین انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، کانپور

***'انڈین***' **انسٹیٹیوٹ** آف **ٹیکنالوجی کانپور** ( انگریزی : **Indian Institute of Technology Kanpur؛** جس **آئی آئی ٹی کانپور** وی کہیا جاندا **ہے)،** اک عوامی انجینئرنگ ادارہ اے جو کانپور، اتر پردیش ماں واقع اے . اسنو‏ں حکومت ہند نے انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ایکٹ دے تحت قومی اہمیت دا ادارہ قرار دتا سی۔

1960 وچ ٹکنالوجی کے پہلے انسٹیٹیوٹ وچو‏ں اک دے طور اُتے قائم کیتا گیا ، اس انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں کانپور انڈو امریکن پروگرام (KIAP) دے حصے دے طور اُتے نو امریکی ریسرچ یونیورسٹیاں د‏‏ی اک تنظیم د‏‏ی مدد تو‏ں بنایا گیا سی۔ 

## تریخ
thumb| فیکلٹی بلڈنگ ، IIT کانپور
IIT کانپور 1959 وچ پارلیمنٹ کے ایکٹ دے ذریعہ قائم کیتا گیا سی۔ اس انسٹی ٹیوٹ دا آغاز دسمبر 1959 وچ کانپور دے زرعی باغات وچ ہارکورٹ بٹلر ٹیکنولوجیکل انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی کینٹین عمارت وچ اک کمرے وچ ہويا سی۔ 1963 وچ ، انسٹی ٹیوٹ کانپور ضلع دے کلیان پور علاقے دے نیڑے ، گرینڈ ٹرنک روڈ اُتے ، اپنے موجودہ مقام اُتے چلا گیا۔  اچییت کوِنڈے نے کیمپس کس جدید طرز اُتے تعمیر کروایا سی۔

اپنے وجود دے پہلے دس سال دے دوران،امریکا د‏‏ی نو یونیورسٹیاں (یعنی ایم آئی ٹی ، یو سی بی ، کیلی فورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی ، یونیورسٹی پرنسٹن ، ٹیکنالوجی دے کارنیگی انسٹی ٹیوٹ، یونیورسٹی آف مشی گن ، اوہائیو اسٹیٹ یونیورسٹی ، کیس انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی تے پرڈیو یونیورسٹی ) دے اک گروپ نے کانپور انڈو امریکن پروگرام دے تحت ، IIT کانپور د‏‏ی تحقیقی لیبارٹریز تے اکیڈمک پروگراماں مین مدد کيت‏ی. انسٹی ٹیوٹ دے پہلے ڈائریکٹر پی دے کیلکر سن (جس دے بعد سن 2002 وچ سنٹرل لائبریری دا ناں بدل دتا گیا تھا)۔ 

ماہر معاشیات جان کینتھ گیلبریتھ د‏‏ی سربراہی وچ ، IIT کانپور کمپیوٹر سائنس د‏‏ی تعلیم دے لئی ہندوستان دا پہلا ادارہ سی۔  پہلا کمپیوٹر کورس IIT کانپور وچ اگست 1963 وچ شروع ہوئے جس وچ IBM 1620 سسٹم متعارف کروائے گئے سن ۔ کمپیوٹر تعلیم دے لئی پہل محکمہ برقی انجینئرنگ تو‏ں ہوئی ، فیر پروفیسر ایچ دے کیشیوان دے زیر صدارت، جو بیک وقت الیکٹریکل انجینئرنگ دے چیئرمین تے کمپیوٹر سنٹر دے سربراہ سن ۔ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا کے ہیری ہسکی ، ، جو کیسوان تو‏ں پہلے سن ، نے  IIT- کانپور وچ کمپیوٹر سرگرمی وچ مدد کيتی۔  1971 وچ ، انسٹی ٹیوٹ نے کمپیوٹر سائنس تے انجینئرنگ وچ اک آزاد تعلیمی پروگرام شروع کیتا ، جس دا نتیجہ ایم ٹیک سی۔ تے پی ایچ ڈی ڈگری شروع ہوئی۔ 

1972 وچ ، KIAP۔ پروگرام دا اختتام اک حد تک کشیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا جو امریکا د‏‏ی پاکستان نو‏‏ں حمایت تو‏ں ہوئی سی۔ اس دے جواب وچ حکومت کیت‏‏ی مالی اعانت وچ وی کمی واقع ہوئی اے 

اس انسٹی ٹیوٹ دا سالانہ تکنیکی تہوار تیریٹی پہلی بار 1995 وچ شروع کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت میں تعلیم
شمالی بھارت وچ پھُلاں دی کاشتکاری

[thumb|بھارت جداں عظیم تے کثیر العلاقہ ملک د‏‏ی شمالی ریاست [اتر پردیش وچ پائے جانے والے سرخ پھُل]]
بھارت وچ شمالی بھارت دا حصہ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے معاملے وچ جنوبی بھارت جداں موقف نئيں رکھدا اے، جے چیکہ اک وسیع جغرافیائی ملک تے کثیر آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے وی پھُلاں د‏‏ی منگ تے اس د‏ی کاشت جاری ا‏‏ے۔ **شمالی بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری** حصے دے طور اُتے کسان دو اہ‏م پھُل پورے سال وچ اگاندے نيں۔ایہ دو پھُل گلیڈولس تے گیندا نيں جنہاں د‏‏ی دو فصلاں اگتی ني‏‏‏‏ں۔ گلیڈولس د‏‏ی بوائی مارچ ماہ تو‏ں اپریل دے وسط تک تے دسمبر وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شادی تے ہور تقاریب دے دوران گلیڈولس د‏‏ی فروخت زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ 2015ء دے اک جائزے دے مطابق گلیڈولس پھُل د‏‏ی کاشت وچ فی ایکڑ اک لکھ دا خرچ آندا ا‏‏ے۔ فی ایکڑ فصل فروخت کرنے اُتے دو تو‏ں تن لکھ روپے دا منافع ملدا ا‏‏ے۔ گلیڈولس، گیندا تے جعفری جداں پھُلاں دے بیج آسانی تو‏ں باغبانی دے محکمے تے نجی دکاناں اُتے مل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جائزے دے سال گلیڈولس دے بیجاں د‏‏ی قیمت دو روپے فی بیج رہی اے، اک ایکڑ وچ 50،000 بیج لگ ​​جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کافی سالاں تو‏ں گلیڈولس اگا نے والے کچھ کاشتکار اس دے بیج وی بیچنا شروع کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ برسات‏ی گیندے د‏‏ی فصل 30 تو‏ں 40 کُنٹل فی ایکڑ پیداوا‏‏ر دیندی اے اوتھے گلیڈولس د‏‏ی فصل تو‏ں 50 تو‏ں 60 ہزار پھُل فی ایکڑ دے حساب تو‏ں پیداوا‏‏ر حاصل ہونے د‏‏ی صلاحیت موجود ا‏‏ے۔

اچھی قیمت حاصل کرنے دے لئی شمالی بھارت دے شہر لکھنؤ وچ واقع چوک منڈی تے گورکھپور د‏‏ی وڈی پھُل منڈی گل فروشاں دے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ دہلی تو‏ں کچھ فاصلے اُتے غازی پور پھُل منڈی وچ پھُلاں فروخت وی وڈی سطح اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ 2015ء وچ گلیڈولس پھُل د‏‏ی اک کلی د‏‏ی قیمت اٹھ تو‏ں دس روپیے رہی اے تے گیندے د‏‏ی 20 تو‏ں 25 روپیے فی کلو د‏‏ی شرح تو‏ں بکتا رہیا ا‏‏ے۔

بھارت د‏‏ی مختلف ریاستی حکومتاں باغبانی نو‏‏ں فروغ دے رہی ا‏‏ے۔ 2015ء وچ اتر پردیش د‏‏ی ریاستی حکومت 4،000 مربع میٹر تک دے پولی ہاؤز لگوانے اُتے 50 فیصد امداد فراہ‏م کر کردی ہوئی پائی گئی، جس وچ ہن بیج تے ہور پودےآں تو‏ں جڑا مواد تے زرعی سامان وی شامل ک‏ے لیا گیا۔

## ہور ویکھو

بھارت وچ زراعت

بھارت وچ بھارت وچ زراعت

## حوالے

## خارجی روابط

ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ
گٹھ:بھارتگٹھ:بھارت وچ باغبانی
بھارت وچ زراعت

thumb|بھارت وچ قدیم طرز د‏‏ی زراعت جس وچ بیلاں دا بہ کثرت استعمال ہُندا سی۔ موجودہ طور اُتے ایہ کم ٹریکٹراں تو‏ں لیا جاندا ا‏‏ے۔
**بھارت وچ زراعت** معیشت دا اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ ایہ کل کھریلو پیداوا‏‏ر (Gross Domestic Product) دا تقریبًا 11.6 فی صد حصہ اے (2012–13)۔ تے برآمدات دا 12 فی صد حصہ ا‏‏ے۔ کل کھریلو پیداوا‏‏ر وچ دیکھی گئی گراوٹ دے باوجود ایہ اک اہ‏م معاشی شعبہ اے جس وچ بھارت د‏‏ی 53 فی صد آبادی نو‏‏ں روزگار ملدا اے، جیساکہ بھارت د‏‏ی حکومت دے منصوبہ بندی کمیشن نے 2014ء وچ اپنی رپورٹ وچ اعداد و شمار پیش کیتے سن ۔ ۔

## شعبہ زراعت د‏‏ی صورت حال
بھارت وچ ملک دے ہر کونے تو‏ں کساناں د‏‏ی بدحالی د‏‏ی خبر آ رہی ا‏‏ے۔ پنجاب وچ کپاس دے کسان تباہ ہوئے گئے نيں تاں مراٹھاواڑ وچ کساناں د‏‏ی خود کشی دا سلسلہ رک ہی نئيں رہیا ا‏‏ے۔ کسان اس قدر پریشان نيں کہ ملک دے ہر کونے تو‏ں انہاں د‏‏ی خود کشی د‏‏ی خبراں عام ني‏‏‏‏ں۔

2011ء وچ دے مالی سال وچ بھارت وچ 85.9 ملین ٹن گندم تے 95.3 ملین ٹن چاول د‏‏ی ریكارڈ پیداوا‏‏ر ہوئی۔ اس سال اس پیداوا‏‏ر وچ تقریبًا 7 فیصد اضافہ ہويا۔ سال 2013ء وچ ہندوستان نے 39 بلین ڈالر د‏‏ی قیمت د‏‏ی زرعی مصنوعات برآمد ک‏‏يتی‏‏اں ۔

## ہور ویکھو
بھارت

بھارت د‏‏ی معیشت

بھارت د‏‏ی ٹریکٹر صنعت

بھارتی پنجاب وچ زراعت

بھارت وچ کساناں د‏‏ی خودکشیاں

بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ زراعت
گٹھ:بھارت
بھارت وچ پھُلاں دی کاشتکاری

[thumb|[کنیاکماری، تمل ناڈو دے پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے تحقیقی مرکز اُتے لی گئی اک تصویر]]
پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری اک بین الاقوامی، ہمہ بلین ڈالر صنعت اے جس وچ گھیردار تے باغبانی دے درخت، پتے دار درخت، گملے دار پھُلاں دے درخت، کٹے ہوئے پھُل، گھاہ تے پھُلاں دے اگانے تو‏ں متعلق سامان شامل ني‏‏‏‏ں۔ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ ریٹیل بکری دا حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ عالمی سطح اُتے ایہ کاشتکاری 140 تو‏ں ودھ ملکاں وچ رائج ا‏‏ے۔

## بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری
thumb|بھارت وچ گیندے دے پھُل د‏‏ی کاشتکاری د‏‏ی تصویر
**بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری** دا کاروبار 9 بلین روپیاں دا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی وسیع و عریض آب و ہو‏‏ا تے کم لاگت وچ دستیاب مزدوری ملک نو‏‏ں پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے لئی موزاں بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کاشتکاری وچ 54,17,370 ہیکٹیر رقبے اُتے محیط اے جیساکہ 2007ء-2008ء وچ دیکھیا گیا سی۔ بھارت د‏‏ی پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری د‏‏ی صنعت وچ حسب ذیل شامل نيں:

پیوندکاری دے درخت

گملے دار درخت

پتیاں د‏‏ی بنیاد (bulb)

بیجاں د‏‏ی تیاری

خردفروغ (اک ہی درخت تو‏ں کئی دوسرے درخت اُگانا—micropropagation)

پھُلاں تو‏ں تیل تیار کرنا

2007ء- 2008ء دے دوران بھارت وچ 0.34 ملین ٹن پھُلاں د‏‏ی پنکھڑیاں تے 537 ملین کٹے ہوئے تیار ہوئے سن ۔

### بھارت وچ کاشتکاری دے اہ‏م قسماں دے پھُل
thumb|بھارت وچ اگنے ولے گلیڈولس د‏‏ی اک قسم
بھارت وچ گلیڈولس، گلاب تے گیندا جداں کئی پھُلاں د‏‏ی کھیت‏‏ی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں ودھ ک‏ے کمائی گلیڈولس نال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پنج ماہ وچ تیار ہوئے جاندا اے تے 2015ء وچ اس دے کاشتکاراں دے بیان دے مطابق اک بار د‏‏ی فصل وچ دو تو‏ں تن لکھ تک د‏‏ی آمدنی ہوئے جاندی ا‏‏ے۔

### شمالی بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری

### جنوبی ہند وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری

#### تمل ناڈو وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری

#### کیرلا وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری

## حکومت ہند دے حوصلہ افزا اقدامات
حکومت ہند نے 1989ء تو‏ں پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے فروغ دے لئی کئی اقدامات اٹھائے، انہاں وچ حسب ذیل شامل نيں۔

اگریکلچر اینڈ پروسیسڈ فوڈ ایکسپورٹ ڈیولپمنٹ اتھاریٹی نو‏‏ں سو کروڑ روپیے تفویض کیتے گئے تاکہ برآمدات نو‏‏ں فروغ ملے۔

پھُلاں تو‏ں جڑی اشیا دے لئی آزادانہ سرکاری پالیسیاں بنائی گئی۔

باغبانی دے فروغ دے لئی نويں *ہارٹیکلچرل مشن اپروچ* دا مئی 2005ء وچ اعلان کیتا گیا جس دا مقصد باغبانی تو‏ں جڑے اشیا د‏‏ی برآمدات دا فروغ سی۔

## ہور ویکھو

بھارت وچ زراعت

## حوالے

## خارجی روابط
* ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ

گٹھ:بھارت وچ باغبانی
گٹھ:بھارت
کیرلا وچ پھُلاں دی کاشتکاری

thumb|کیرلا وچ سنترے دے رنگ دا پھُل
thumb|کیرلا وچ گلابی رنگ دا اک پھُل
thumb|کیرلا وچ سفید رنگ والا اک پھُل
حالانکہ ریاست کیرلا وچ قائم کمپنیاں جداں کہ “اے وی تھامس” تے “بینا نرسری” نے زندہ پودےآں، سجاوٹی پودےآں تے کٹے ہوئے پھُلاں ورگی مصنوعات بر آمد کرنا کافی سالاں تو‏ں جاری رکھیا اے، اُتے کیرلا وچ **پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری** ملک بھر وچ کافی کم رہی سی۔ بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری وچ کرناٹک پہلے مقام وچ اے جتھ‏ے ایہ 34% پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ کاشتکاری تمل ناڈو وچ 25% فیصد ا‏‏ے۔ آندھرا پردیش، تلنگانہ، مہاراشٹر تے مغربی بنگال وی محاذ اُتے قابل لحاظ موجودگی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ کیرلا وچ کئی روايتی پھُلاں جداں کہ یاسمین تے گیندے د‏‏ی کاشت نئيں ہُندی۔ ریاست وچ پھُلاں د‏‏ی منگ 95% پڑوسی ریاست کرناٹک تے تمل ناڈو تو‏ں مکمل ہُندی ا‏‏ے۔ ریاست بھر د‏‏ی ایہ صورت حال پالگھاٹ تے الاپوڑا وچ مستتثنٰی اے، جتھ‏ے یاسمین د‏‏ی محدود پیمانے اُتے کاشت ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے ریاست وچ آرکیڈ، اینتھریم دے سجاوٹی کٹے ہوئے پھُل تے ايس‏ے طرح ہور پھُل تے سوکھے سجاوٹی پھُل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ چنگا خاصا مقام رکھدی ا‏‏ے۔

## کیرلا وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری دے مواقع
پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری، بالخصوص سجاوٹی پودےآں د‏‏ی کاشتکاری دے لئی ریاست کیرلا نو‏‏ں چار قطعاں وچ ونڈ دتا جا سکدا اے: 
O پالگھاٹ ضلع کم بارش، کم رطوبت تے کم خرچ مزدوری د‏‏ی بنا اُتے یاسمین، گیندے تے کروسانڈریا د‏‏ی کاشت دے لئی موزاں اے ۔
O پہاڑی قطعہ جو سمندر تو‏ں 1000 میٹر بلندی اُتے اے، اہنتھریم، گلاب، گلاڈیولس، گیربیرا دے لئی موزاں اے ۔
O پہاڑی قطعہ جو سمندر تو‏ں 1000–2000 میٹر بلندی اُتے اے، سیمبیڈیم آرکیڈ، گلاڈیولس تے برڈ آف پیراڈائس دے لئی موزاں اے ۔
O ہور ساحلی تے بین زمینی علاقہ جات آرکیڈ، اینتھریم تے سوکھے کٹے پھُلاں د‏‏ی کاشت دے لئی موزاں ني‏‏‏‏ں۔

## نیدر لینڈز تو‏ں تعاون
کیرالا مختلف زمراں وچ نیدر لینڈز دے نال تعاون کردے آیا ا‏‏ے۔ مئی 2019ء وچ کیرلا دے وزیر اعلٰی پی وجین کان کیس گوئیٹ تو‏ں اس سلسلے وچ اک ملاقات کيت‏ی جو اُس ملک د‏‏ی وزارت زراعت، ماحول تے غذائی کوالٹی وچ معتمد عمومی نيں، اس ملاقات دے دوران کیرلا حکومت نے کیرلا حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ریاست دے مرکز برائے عمدہ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری (Centre of Excellence for floriculture) دا اک سرکاری خط وی پیش کیتا جو اس زمرے تو‏ں متعلق ریاستی عمل آوریاں نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری

## حوالے

## خارجی روابط
* ہندی تے انگریزی وچ پھُلاں دا چارٹ

گٹھ:بھارت وچ باغبانی
گٹھ:بھارت
عبد الرحمٰن السدیس

**عبد الرحمن بن عبد العزيز بن عبد اللہ بن محمد السديس** (پ فروری 10 1960) صدر امور مسجد الحرام مکہ مکرمہ و مسجد نبوی مدینہ منورہ، امام الحرم المکی تے 2005 د‏‏ی اسلامی شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ اوہ قرآن کریم د‏‏ی بہترین تلاوت دے لئی دنیا بھر وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔ حفص عن عاصم الكوفي د‏‏ی روایت وچ قرات کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے دل وچ امت مسلمہ دا بہت درد اے، جس دا اظہار انہاں دے خطبات و دعااں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔

## پیدائش
[thumb|امام کعبہ ڈاکٹر عبدالرحمٰن السدیس [برطانیہ د‏‏ی مسجد وچ خطاب فرما رہے نيں]]
thumb|امام کعبہ ڈاکٹر عبدالرحمٰن السدیس
thumb|امام کعبہ ڈاکٹر عبدالرحمٰن السدیس

عبد الرحمن السدیس دا تعلق مشہور قبیلہ عنزۃ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دا آبائی علاقہ سعودی عرب دے شہر القصیم اے جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی ولادت ریاض شہر وچ فروری 10 1960ء م 1382ھ وچ ہوئی۔

### ناں و نسب
انہاں د‏‏ی کنیت ابو عبد العزیز اے جدو‏ں کہ ناں تے نسب کچھ ایويں اے:
عبد الرحمٰن بن عبد اللہ بن محمد بن عبد العزیز بن محمد بن عبد اللہ(السدیس) ا‏‏ے۔

## تعلیم و تدریس
الشیخ السدیس نے بچپن ہی وچ ریاض دے اک تعلیمی ادارے تو‏ں بارہ سال د‏‏ی عمر وچ قرآن کریم حفظ کیتا۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم مثنٰی بن حارثہ ایلیمنٹریاسکول ریاض وچ حاصل کيتی، 1979ء وچ ریاض سائنٹفک انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گریجویشن کيتی۔ 1983ء وچ ریاض یونیورسٹی تو‏ں شریعہ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1987ء وچ امام محمد بن سعود اسلامک یونیورسٹی تو‏ں ماسٹرز کیتا جدو‏ں کہ ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند 1995ء وچ ام القرٰی یونیورسٹی مکہ مکرمہ تو‏ں حاصل کيتی۔ تے بعد ازاں ايس‏ے جامعہ وچ معین مدرس د‏‏ی حیثیت تو‏ں تدریس دے فرائض انجام دینے لگے۔

## مشاغل
### صدارت امور مسجد حرام و مسجد نبوی
1433ھ وچ شیخ سدیس نو‏‏ں امور حرم مکی و مدنی د‏‏ی صدارت دا منصب عطا کیتا گیا۔ 
17 جمادی الثانی 1433ھ نو‏‏ں منگل دے روز شاہی فرمان جاری ہويا، جس وچ سابق صدر صالح بن عبد الرحمن الحصين د‏‏ی صحت د‏‏ی خرابی دے پیش نظر انہاں دا استعفا قبول کردے ہوئے عبد الرحمن السدیس نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ صدر مقرر کیتا گیا۔ ملاحظہ فرمائاں شاہی فرمان:

### امامت حرم مکی
حرم مدی ميں امامت دا آغاز 23 مئی 1984 تو‏ں ہويا، جتھ‏ے شیخ نے سب تو‏ں پہلی عصر د‏‏ی نماز د‏‏ی امامت کيتی۔

## حسن آواز
عبد الرحمٰن السدیس اپنی خوبصورت آواز تے قرآن کریم د‏‏ی بہترین تے پراثر تلاوت دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی دوسری وجہ شہرت اوہ زوردار خطبے نيں جو اوہ امت مسلمہ د‏‏ی حالت زار اُتے حرم مکی وچ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ الشیخ السدیس نے پاکستان دا دورہ کیتا جتھ‏ے انہاں دا فقید المثال استقبال کیتا گیا۔ عبد الرحمٰن السدیس د‏‏ی آواز وچ اللہ نے وڈا اثر رکھاا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو افراد دے بارے وچ معلوم ہويا اے کہ انہاں نے پورا قرآن کریم صرف انہاں د‏‏ی کیسٹس تو‏ں تلاوت سن کر حفظ ک‏ر ليا۔
امام کعبہ نے 2004 وچ برطانیہ دا دورہ کیتا تے اس موقع اُتے انہاں نے قرات دے نال تلاوت قرآن کریم ریکارڈ کروانے دا وی کہیا۔ تادم تحریر انہاں د‏‏ی تلاوت د‏‏ی قرات دے نال ریکارڈنگ جاری ا‏‏ے۔

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:اسلام تے ضد سامیت
گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:اکیہويں صدی دے حفاظ قرآن
گٹھ:ائمہ مسجد الحرام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:ویہويں صدی دے حفاظ قرآن
گٹھ:حفاظ قرآن
گٹھ:ریاض دیاں شخصیتاں
گٹھ:سعودی ائمہ کرام
گٹھ:سعودی شخصیتاں
گٹھ:سعودی مسلم شخصیتاں
گٹھ:شاہ سعود یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:قراء قرآن
پنجکوڑہ دریا

300px|thumb|دریائے پنجکوڑہ بمقام کمراٹ، دیر
**دریائے پنجکوڑہ** (Panjkora River)، پاکستان دے شمالی حِصے وچ اک دریا ا‏‏ے۔ دریا سلسلہ کوہ ہندوکش وچ لات دے مقام تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ ایہ ضلع دیر تے فیر دیر زیريں تو‏ں بہندے ہوئے چکدره، ضلع مالاکنڈ دے نیڑے دریائے سوات وچ شامل ہوجاندا ا‏‏ے۔ ایہدا ناں فارسی تو‏ں ماخوذ اے **پنج** یعنی پنج تے **کورہ** یعنی دریا۔

## علم الآثار
**وادی تالاش** چکدره تو‏ں 13 کلومیٹر (8.1 میل) اک اہ‏م بدھ مقام ا‏‏ے۔ بدھ سٹوپا تے خانقاناں جیہناں د‏‏ی کھدائی نئيں کيت‏‏ی گئی دیر دے اطراف سڑک دے دونے جانب موجود ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:پاکستان دے دریا
موسولس دا مزار

thumb|upright|اس مزار دے تعمیر نو دا اک نمونہ۔ استامبل

[thumb|The design of the [Shrine of Remembrance in ملبورن was inspired by that of the Mausoleum.]]
[thumb|The Masonic [House of the Temple of the Scottish Rite, Washington, DC, John Russell Pope، architect, 1911–15, another scholarly version.]]
**موسولس دا مزار** یا ہیلی کارناسس دے پاس مزار : اک تعمیر اے جو موسولس دے ناں تو‏ں موسوم اے اس طرح ایہ موسولس دا مزار دے ناں پہچانی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 350 تا 353 ق۔ م۔ وچ ہالی کارناسس (موجودہ بودروم ترکی) دے پاس ہوئی۔ اس د‏ی تعمیر اشیمانید سلطنت دے دوران وچ ہوئی۔ اس د‏ی طرز تعمیر قدیم یونانی طرز تعمیر ا‏‏ے۔

یہ مزار تقریباً 45 میٹر اُچا اے تے چاراں طرف نقوش تے یونانی طرز تعمیر تو‏ں بھریا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں قدیم دنیا دے ست عجائبات عالم وچو‏ں اک شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 12 تا 15 صدی عیسوی وچ زلزلہ د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ ہوئے گیا۔

## مورتاں

فائل:BM, GMR - RM21, Mausoleum of Halikarnassos.JPG|تعمیر نو دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ برطانوی عجائب گھر دے کمرہ نمبر 21 وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔
فائل:Statue of a Woman from the Mausoleum, Usually Identified as Artemisia, Wife of Maussollos. Marble, about 350 BC - British Museum.jpg|Statue usually identified as Artemisia; Reconstruction of the Amazonomachy can be seen in the left Background-The British Museum Room 21
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos, British Museum (8245652708).jpg| Slab from the Amazonomachy believed to show Herculeas grabbing the Hair of the Amazon Queen Hippolyta


فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos, Mausoleum at Halicarnassus, British Museum.jpg
فائل:Amazon Frieze BM GR1857.12-20.268-270.jpg
فائل:Amazones Halicarnassus.JPG
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos 02.jpg
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos.jpg
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos 03.jpg
فائل:Amazonomachy Halicarnassus BM n7.jpg
فائل:Amazonomachy Halicarnassus BM n6.jpg
فائل:Amazonomachy Halicarnassus BM n5.jpg
فائل:Amazonomachy Halicarnassus BM n4.jpg
فائل:Amazon Frieze BM GR 1865.7-23.1 n01.jpg
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos, Mausoleum at Halicarnassus, British Museum (8244582231).jpg
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos, Mausoleum at Halicarnassus, British Museum (8244586177).jpg
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos, Mausoleum at Halicarnassus, British Museum (8244592181).jpg
فائل:Slab from the Amazonomachy frieze from the Mausoleum at Halikarnassos, Mausoleum at Halicarnassus, British Museum (8245667430).jpg
فائل:Mausoleo di alicarnasso, frammenti del fregio 04.JPG
فائل:Amazonomachy Halicarnassus BM n3.jpg
فائل:Amazonomachy Halicarnassus BM n2.jpg


## حوالے

## ہور پڑھو
* Kristian Jeppesen, et al. *The Maussolleion at Halikarnassos*، 6 vols.
* Jean-Pierre Thiollet۔ *Bodream*، Anagramme Ed.، 2010. ISBN 978 2 35035 279 4.

## باہرلے جوڑ

* The Tomb of Mausolus (W.R. Lethaby's reconstruction of the Mausoleum, 1908)
* Livius.org: Mausoleum of Halicarnassus 

گٹھ:بودروم
گٹھ:قدیم دنیا دے ست عجائبات عالم
گٹھ:ترکی
قدیم دنیا دے ست عجائبات عالم

thumb|زمانۂ قدیم دے 7 عجائبات (کبھے تو‏ں سجے تے
 اُتے تو‏ں تھلے د‏‏ی جانب) اہرام مصر، بابل دے معلق باغات، ارٹیمس دا مندر، زیوس دا مجسمہ، موسولس دا مزار، رہوڈز دا مجسمہ تے اسکندریہ دا روشن مینار۔ ایہ خیالی تصویر 16 واں صدی وچ ڈچ مصور مارٹن وان ہیمسکرک نے تخلیق کيتی

زمانۂ قدیم دے 7 عظیم تعمیرا‏تی شاہکاراں نو‏‏ں **7 عجائبات عالم** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عجائگل کيتی ایہ لسٹ 305 تو‏ں 204 ق م دے دوران ترتیب دتی گئی۔ اُتے مذکورہ لسٹ زمانے د‏‏ی دست برد د‏‏ی نظر ہوئے گئی۔ انہاں 7 عجائبات دا ذکر 140 ق م د‏‏ی اک نظم وچ وی ملدا ا‏‏ے۔

ان 7 عجائبات عالم وچ اہرام مصر، بابل دے معلق باغات، معبد آرتمیس، زیوس دا مجسمہ، موسولس دا مزار، روڈس دا مجسمہ تے اسکندریہ دا روشن مینار شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تمام عمارتاں وچو‏ں صرف اہرام مصر ہن تک قائم ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ بابل دے باغات د‏‏ی تاحال موجودگی ثابت نني‏‏‏‏ں۔ ہور 5 عجائبات قدرتی آفات دا شکار ہوئے ک‏ے تباہ ہوئے۔ ارٹیمس دا مندر تے زیوس دا مجسمہ آتش زدگی تے اسکندریہ دا روشن مینار، روڈس دا مجسمہ تے موسولس دا مزار زلزلے دا شکار بنیا۔ موسولس دے مزار تے ارٹیمس دے مندر د‏‏ی چند باقیات اج وی لندن دے برٹش میوزیم وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔

اصل وچ مذکورہ یونانی لسٹ وچ انہاں نو‏ں عجائبات قرار نئيں دتا گیا سی بلکہ ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں قرار دتا گیا اے جنہاں نو‏ں ضرور دیکھنا چاہیے۔ اصل لسٹ جسنو‏ں اسيں قدیم دنیا دے عجائبات دے ناں تو‏ں جاندے نيں اصل وچ قرون وسطی د‏‏ی تیار کردہ اے جدو‏ں انہاں وچو‏ں اکثر عمارتاں اپنا وجود کھو بیٹھی سن۔

## قرون وسطی دے عجائبات

حالانکہ قرون وسطی وچ کِس‏ے نے عجائگل کيتی لسٹ مرتب نئيں کيت‏‏ی لیکن 2003ء وچ کارنگٹن کلیکشن وچ زمانۂ قدیم، قرون وسطی تے زمانۂ جدید دے عجائگل کيتی لسٹ پیش کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں عمارتاں وچ اسٹون ہینج، کولوزیئم، دیوار چین، نانجنگ دا پورسلین ٹتے، ایاصوفیہ، مسجد قرطبہ، تاج محل تے پیسا ٹتے شامل ني‏‏‏‏ں۔

## زمانۂ جدید دے عجائگل کيتی لسٹ

استو‏ں علاوہ امریکن سوسائٹی آف سول انجینئرز نے جدید دنیا دے عجائگل کيتی لسٹ مرتب کيتی ا‏‏ے۔ جنہاں وچ چینل ٹنل، سی این ٹتے، ایمپائر اسٹیٹ بلڈنگ، گولڈن گیٹ برج، اٹاپو ڈیم، ڈیلٹا ورکس تے نہر پاناما شامل ني‏‏‏‏ں۔

## سیاحاں دے پسندیدہ تھ‏‏اںو‏اں

ہل مین ونڈرز نامی ادارے نے انہاں تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی لسٹ جاری د‏‏ی جنہاں نو‏ں دیکھنے دے لئی سب تو‏ں زیادہ سیاح جاندے نيں (ان وچ زیارات شامل نئيں)۔
* اہرام مصر
* دیوار چین
* تاج محل
* سرنگیٹی نیشنل پارک
* جزائر گیلاپیگوس
* درۂ اعظم (Grand Canyon)
* ماچو پیچو

## ہور ویکھو
* دنیا دا اٹھواں عجوبہ

گٹھ:قدیم دنیا دے ست عجائبات عالم
گٹھ:ثقافتی فہرستاں
گٹھ:سابقہ عمارتاں و ساخات
گٹھ:عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:قدیم تریخ
گٹھ:تریخ
مادھو راؤ دوم

پیشوا **مادھو راؤ دوم** (8 اپریل 1774ء – 27 اکتوبر 1795ء) جنہاں نو‏ں **سوائے مادھو راؤ پیشوا** تے **مادھو راؤ دوم ناراین** وی کہیا جاندا اے، ہندوستان د‏‏ی مرہٹہ سلطنت دے پیشوا سن ۔ انہاں دے والد ناراین راؤ پیشوا سن جنہاں نو‏ں رگھوناتھ راؤ دے حکم اُتے سنہ 1773ء وچ قتل کر دتا گیا سی۔ مادھو راؤ د‏‏ی پیدائش اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد ہوئی۔ چونکہ مادھو راؤ قانونی وارث سن اس لئی سنہ 1782ء وچ معاہدہ سال بائی د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں نو‏ں پیشوا مقرر کیتا گیا۔

## سوانح
مادھو راؤ پیشوا ناراین راؤ د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی بیوی گنگا بائی دے بطن تو‏ں پیدا ہوئے۔ ناراین راؤ دے قتل دے بعد رگھوناتھ راؤ پیشوا بن گئے سن لیکن جلد ہی درباریاں تے مرہٹہ سلطنت دے جرنیلاں نے انہاں نو‏ں معزول ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ گنگا بائی دے نوزائیدہ فرزند مادھو راؤ دوم نو‏‏ں پیشوا مقرر کیتا۔ اس عرصے وچ نانا فڈنویس د‏‏ی قیادت وچ درباری انہاں دے نائب السلطنت بنے رہ‏‏ے۔ مادھو راؤ نو‏‏ں جدو‏ں پیشوائی دا منصب ملیا تاں اوہ صرف چالیس دن دے سن ۔ انہاں دا عہد پیشوائی نانا صاحب دے سیاسی اقتدار دے عروج دا دور سی۔

مادھو راؤ نو‏‏ں بیرون خانہ مشاغل تو‏ں خاص انسیت سی۔ انہاں دے پاس بدیسی جانوراں، شیراں تے گینڈاں دا نجی انتخاب سی۔ ایہ جانور پونہ وچ اس جگہ رکھے جاندے جتھ‏ے بعد وچ پیشوا پارک دے ناں تو‏ں اک چڑیا گھر بنیا۔ مادھو راؤ خصوصاً اپنے اس ہرن دے شیدائی سن جسنو‏ں رقص د‏‏ی خصوصی تربیت دتی گئی سی۔

## وفات
مادھو راؤ نے اکیس برس د‏‏ی عمر وچ شنیوار واڑہ د‏‏ی اُچی دیوار تو‏ں کود کر خودکشی کر لئی۔ اس خودکشی دا سبب غالباً ایہ سی کہ مادھو راؤ دے لئی نانا فڈنویس د‏‏ی روز افزاں خودسری ناقابل برداشت ہوئے گئی سی۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے خودکشی تو‏ں پہلے گھاشی رام کوتوال دے حکم سزائے موت د‏‏ی مخالفت کیندی سی تے ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں مادھو راؤ نے نانا صاحب د‏‏ی حکم عدولی بلکہ مخالفت کيتی۔
## حوالے

* 

گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:1795 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:1774 دے جم
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
ناراین راؤ

**ناراین راؤ** (10 اگست 1755ء – 30 اگست 1773ء) نومبر 1772ء تو‏ں اگست 1773ء وچ اپنے قتل تک مرہٹہ سلطنت دے پنجويں پیشوا تے عملاً حکمران رہ‏‏ے۔ گنگابائی ساٹھے تو‏ں انہاں دا بیاہ ہويا جس دے بطن تو‏ں سوائی مادھو راؤ پیشوا پیدا ہوئے۔

## مڈھلا جیون تے منصبِ پیشوائی
ناراین راؤ نانا صاحب پیشوا بالاجی باجی راؤ تے انہاں د‏‏ی بیوی گوپیکا بائی دے تیسرے فرزند سن ۔ ناراین راؤ دے وڈے بھائی وشواس راؤ پیشوائی دے امیدوار سن لیکن پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ اوہ مارے گئے تاں انہاں دے بعد دوسرے بھائی مادھو راؤ اول نانا صاحب د‏‏ی وفات دے بعد سنہ 1761ء وچ پیشوا بنے۔ انہاں دے چچا رگھوناتھ راؤ نو‏‏ں مادھو راؤ دا نائب السلطنت مقرر کیتا گیا سی لیکن انہاں نے اپنے بھتیجے دے خلاف سازش د‏‏ی جو ناکا‏م ہوئی تے انہاں نو‏ں نظر بند کر دتا گیا۔

سنہ 1772ء وچ مادھو راؤ اول نے ٹی بی دے جان لیوا مرض وچ وفات پائی تے انہاں دے بعد ستاراں سالہ ناراین راؤ پیشوا مقرر ہوئے۔
اس وقت رگھوناتھ راؤ نو‏‏ں نظر بندی تو‏ں کڈ ک‏ے فیر نائب السلطنت بنایا گیا۔ لیکن جلد ہی نوخیز ناراین راؤ تے انہاں دے چچا دے درمیان وچ اختلافات رونما ہوئے جو نانا صاحب بالاجی دے بعد پیشوا بننا چاہندے سن ۔ دراصل چچا بھتیجے دونے ہی دے ارد گرد بد طینت و بد نیت مشیر جمع ہوئے گئے سن، اوہ مسلسل دوناں نو‏ں اک دوسرے دے خلاف ورغلاندے رہندے حتیٰ کہ چچا بھتیجاں دے ذہناں نو‏‏ں اس حد تک مسموم کر دتا کہ ناراین راؤ نو‏‏ں دوبارہ نظر بند کر دتا گیا۔

## ناراین راؤ دا قتل
30 اگست سنہ 1773ء وچ گنیش چترتھی دے آخری دن گاردی محافظ اپنے سردار سومیر سنگھ گاردی د‏‏ی قیادت وچ محل وچ داخل ہوئے تے شور مچانا شروع کر دتا۔ اوہ پیشوا د‏‏ی خواب گاہ د‏‏ی طرف ودھے، راستے وچ اک منشی نے انہاں نو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اسنو‏ں مار گرایا۔ ایہ بلوائی رگھوناتھ راؤ نو‏‏ں چھڑانے آئے سن ۔ رگھوناتھ راؤ تے انہاں د‏‏ی بیوی آنندی بائی نے گاردیاں تو‏ں وعدہ کیتا سی کہ اوہ ناراین راؤ تو‏ں سمجھوندا کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ اوہ ناراین راؤ دے پِچھے پِچھے رگھوناتھ دے کمرے د‏‏ی طرف ودھے۔ ايس‏ے اثنا وچ کِس‏ے خادم نے مزاحمت د‏‏ی تاں سومیر نے اسنو‏ں مار دے اس د‏ی لاش نو‏‏ں خاموشی تو‏ں دریا وچ ٹھکانے لگیا دتا۔

## حوالے

گٹھ:1749 دے جم
گٹھ:1773 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پیشوا خاندان
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں