open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دریائے خلم

**دریائے خلم** افغانستان چ اک دریا اے۔ ایدی لمبائ 230 کلومیٹر تک اے۔
دریائے پنج

**دریائے پانج** افغانستان چ اک دریا اے۔ ایدی لمبائ 921 کلومیٹر تک اے۔
[thumb|220px|  [ افغانستان اتے تاجکستان دی انٹرنیشنل سرحد دا اک بہت حصہ پنج دریا نوں منیا جاندا ہے]]
**پنج دریا** جاں **پانچ دریا** (تاجک بولی: Панҷ) وچکار ایشیاوچّ واقع اک دریا ہے جو آمو دریا دا اک  معاون دریا وی ہے ۔ ایہہ دریا 1،125 کلومیٹر لمبا ہے ۔ افغانستان اتے تاجکستان دی انٹرنیشنل سرحد دا اک بہت حصہ اس دریا نوں منیا جاندا ہے ۔ پنج دریا چڑھدے افغانستان وچّ قلعہ پنجیہ پنڈ دے کول واخان دریا اتے پامیر دریا دے ملاپ توں بندا ہے ۔ پھر ایہہ لہندے چلدا ہے اتے اگے چلکے وخش دریا نال مل جاندی ہے ، جسدے بعد ایہناں نوں آمو دریا دے نام توں جانیا جاندا ہے ۔

گٹھ:افغانستان دے دریا
گٹھ:تاجکستان دے دریا
ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو

**ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو** لیندے امریکہ دا دو جزیریاں والا اک دیس اے۔ ایدے چڑھدے اتر ول باربادوس، لیندے اتر ول گریناڈا، چڑھدے دکھن ول گیآنا تے ایدے دکھن تے لیندے پاسے وینزویلا اے۔ ایہ 5,131  مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی  1,310,000  اے۔
مٹیورا

**مٹیورا** یوناں چ چٹاناں تے بنیاں یونانی آرتھوڈوکس فرقے دیاں خانگاہواں نیں۔ 9ویں صدی چ ایتھے راہب آن لگے تے اوناں نے ہولی ہولی ایناں نوں بنایا۔

## مورت نگری

File:Nikolaos1.png
File:Rousanu.png
File:Moni Agiou Stephanou BW 2017-10-07 10-59-13.jpg
File:Moni Varlaam BW 2017-10-07 09-19-06.jpg|
File:Moni Metamorphosis BW 2017-10-07 09-09-08.jpg|


## بارلے جوڑ

*مورتاں
*ویڈیو
شیرانوالا گیٹ

**شیرانوالا گیٹ** یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر چ اک گیٹ اے۔
کیوراساؤ

کیوراساؤ دکھنی  کریبین سمندر چ اک جزیرہ دیس اے ۔ ایہ جزیرہ نیدرلینڈز دی عملداری چ سی تے  	10 اکتوبر 2010  نوں اسنوں خودمختاری ملی ۔
پاک قبر والا گرجا

**پاک قبر والا گرجا** یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر چ اوہ تھاں اے جتھے پیغمبر عیسا نوں سولی تے چڑھایا گیا سے۔
گیتھسمنی

**گیتھسمنی** یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر نال اک باغ اے۔ سغا‏ي سوچ دے نال پیغمبر عیسا نے سولی چڑھن توں پہلے رات ایتھے گزاری سی۔
کرسچن کوارٹر

**کرسچن کوارٹر** یا سعائیاں دی تھاں یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر اوہ تھاں اے جتھے سغائی ریندے نیں
دکھ دی گلی

**دکھ دی گلی** یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر چ اک گلی اے۔ سغائی مت دے نال اےیس گلی چوں پیغمبر عیسا اپنی سولی چک کے سولی تے ٹنگن والی تھاں تک لنگیا سی۔
دریائے کوٹنے

**کوٹنے** اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔

گٹھ:اتلے امریکہ دے دریا
دریاۓ میکینزی

**میکینزی** اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔ اے گریٹ سلیو جھیل توں ٹردا اے تے وڈا سمندر آرکٹک چ ڈگ جاندا اے۔ اے کینیڈا دا سب توں لمبا دریا اے ایدی لمبائ 1,738 کلومیٹر اے۔ دریاۓ پیس تے فنلے نوں رلا کے اے اتلے امریکہ دا وی سب توں لمبا دریا بن جاندا اے۔
دریاۓ میسوری

**میسوری** اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔ اے 3,767 تک بیندا اے امریکہ توں تے اے دریائے مسیسپی دی اک شاخ اے۔‎
دریائے فیدر

**فیدر** اتلے امریکہ دا اک دریا اے۔

گٹھ:اتلے امریکہ دے دریا
کلائیپیدا

لتھوانیا اتلے یورپ دا دیس اے جہڑا 1991ء سویت یونین توں علیحدہ ہو کے  اک نویں دیس دے  طور اتے سامنے آیا  اس دا راجگھر ویلیوس شہر اے ۔ 
کلائیپیدا شہر لتھوانیا دا شہر اے تے  لتھوانیا دی کلائیپیدا کاؤنٹی دا انتظامی مرکز اے ۔
## باہرلے جوڑ

گٹھ:لتھوانیا دے شہر
گٹھ:لتھوانیا دے آباد تھاں
گٹھ:لتھوانیا
گٹھ:لیتھوانیا
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
اوکنیتسا

مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔

اوکنیتسا شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع ا وکنیتسا دا انتظامی مرکز اے ۔ 
## باہرلے جوڑ

گٹھ:مالدووا دے شہر
گٹھ:مالدووا دے آباد تھاں
گٹھ:مالدووا
گٹھ:یورپ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
مونٹلبانسٹورن

**مونٹلبانسٹورن** نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ 16ویں صدی دا بنیا اک مینار اے

## بارلے جوڑ

گٹھ:نیدرلینڈز
نواں گرجا (ڈیلفٹ)

**نواں گرجا (ڈیلفٹ)** نیدرلینڈز دے شہر ڈیلفٹ چ اک گرجا اے

## بارلے جوڑ

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے گرجے
نواں گرجا (ہارلم)

**نواں گرجا (ہارلم)** نیدرلینڈز دے شہر ہارلم چ 17ویں صدی دا بنیا اک گرجا اے

## بارلے جوڑ

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے گرجے
وونڈل پارک

**وونڈل پارک** نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ 1865 دا بنی اک پھلواری/پارک اے۔

## بارلے جوڑ
ویسن

**ویسن** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن سینٹ گالن دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1,591 لوک وسدے نیں۔

## بارلے بوڑ
کونٹن

**کونٹن** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن جورا دا اک پنڈ اے۔

## بارلے بوڑ
مونٹمیلن

**مونٹمیلن** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن جورا دا اک پنڈ اے۔ ایدی لوک گنتی 114 سی 2003 دی لوک کنتی ج۔ اے 594 میٹر یا 1949 فٹ دی اچائی تے وس ریا اے۔

## بارلے بوڑ

* ویب سائٹ
ریکون ام ٹوسٹل

**ریکون ام ٹوسٹل** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن زیورچ دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1,364 لوک وسدے نیں۔

## بارلے بوڑ
آؤ

**آؤ** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن زیورچ دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 4979 لوک وسدے نیں۔

## بارلے جوڑ
واہلرن

**واہلرن** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن برن دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 6,197 لوک وسدے نیں۔

## بارلے بوڑ

گٹھ:سویٹزرلینڈ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پنڈ
ونگن

**مونٹمیلن** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن برن دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1,300 لوک وسدے نیں۔
کلی، سویٹزرلینڈ

**کلی** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن واود دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1752 لوک وسدے نیں۔

## بارلے جوڑ
گنٹیلینو

**گنٹیلینو** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ٹیسینو دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1328 لوک وسدے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:سویٹزرلینڈ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پنڈ
گیرا، سویٹزرلینڈ

**گیرا** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ٹیسینو دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1,192 لوک وسدے نیں۔

## بارلے جوڑ
برزونا

**برزونا** سویٹزرلینڈ، دی کینٹن ٹیسینو دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 48 لوک وسدے نیں۔

## بارلے جوڑ
جامعہ بولونا

**جامعہ بولونا** اٹلی دے نگر بولونا چ اک یونیورسٹی‏ اے۔ اے دنیا دے سب توں لگاتار چلن والی یونیورسٹی اے۔ بول "یونیورسٹی" سب توں پہلے ایس یونیورسٹی توں چلیا سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دیاں یونیورسٹیاں
ایلبیگنالپ

**ایلبیگنالپ**، آسٹریا دے صوبے ٹیرول دا اک پنڈ اے۔

## بارلے جوڑ
لاورز

لاورز، سویٹزرلینڈ دے کینٹن شوائز دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 1,056 لوک وسدے نیں۔

## بارلے بوڑ
لوہن

لوہن، سویٹزرلینڈ دے کینٹن شافہاوزن دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 704 لوک وسدے نیں۔

## بارلے بوڑ
فرائینباخ

فرائینباخ، سویٹزرلینڈ دے کینٹن شوائز دا اک پنڈ اے۔ ایتھے 15,758 لوک وسدے نیں۔

## بارلے بوڑ
والدشٹاٹ

والدشٹاٹ، سویٹزرلینڈ دے کینٹن اپنزل بارلہ رہوڈز دا اک پنڈ اے۔
کلارشی ،مالدووا

مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے  جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی  تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں  آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے  ۔

کلارشی شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع کلارشی دا انتظامی مرکز اے ۔ 
## باہرلے جوڑ

گٹھ:مالدووا دے شہر
گٹھ:مالدووا دے آباد تھاں

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
مالدووا

**مالدووا** چڑھدے یورپ دا اک دیس اے ۔ ایہدا راجگڑھ کشینیف اے ۔ ایہ 33851 مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
عبدالعزیز ابن سعود

عبدالعزیز ابن سعود (1953-1876) سعودی عرب دا اک بادشاہ سی۔

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دے بادشاہ
گٹھ:سعودی شخصیتاں
عبداللہ بن عبدالعزیز

عبداللہ بن عبدالعزیز (1923) سعودی عرب دا اک بادشاہ سی۔

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دے بادشاہ
گٹھ:سعودی شخصیتاں
احد پہاڑ

**احد پہاڑ** سعودی عرب دا 1077 میٹر / 3،533 فٹ اچا پہاڑ اے۔ ایہ مدینہ شہر دے اتر چ اے۔ 19 مارچ 625 نوں ایس پہاڑ کول احد دی لڑائی ہوئی سی۔

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
صوبہ باحہ

**صوبہ باحہ** سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
صوبہ عسیر

id="tstyle="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1"
| style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |**<font size="+1" color=black>صوبہ عسیر<font>**
|-
| style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |**<font size="1" color=black>'Asir Province<font>**
|-
|-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2"
|- align="center"
| colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | 
|-|- align="center"
| colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | 
|-
| دیس: || سعودی عرب
|-
| تھاں: || 81,000 مربع کلومیٹر
|-
|راجگڑھ: || ابھا
|-
| لوک گنتی: || 1,563,000
|-
|بولی: || عربی
|-
|}
**صوبہ عسیر** سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
صوبہ مکہ

**صوبہ مکہ** سعودی عرب دا اک صوبہ اے۔ لوک گنتی نال ایہ سعودی عرب دا سب توں وڈا صوبہ اے۔ ایدا سب توں وڈا شہر جدہ اے۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
* مورتاں

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
گٹھ:سعودی عرب دے صوبے
ضلع کاہول

مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔

مالدووا انتظامی طور اتے 32 ضلعےآں ، 3 شہری میونسپلٹیاں تے 2 علاقائی اکائیاں گاگاؤزیا تے ٹرانسنسٹریا اے مشتمل اے ۔

ضلع کاہول مالدووا دے 32 ضلعےآں چوں اک ضلع اے اسدا راجگڑھ کاہول شہر اے ۔ 
## باہرلے جوڑ

گٹھ:مالدووا دے ضلعے
گٹھ:مالدووا
گٹھ:یورپ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
عنایت اللہ فیضی

ڈاکٹر عنایت اللہ فیضی پاکستان چ اردو تے کھوار بولی دے مشہور شاعر, تے کالم نگار نیں. ایناں نوں اپنے چنگے کم دی وجہ توں حکومت پاکستان ولوں اک اعزاز تمغہء امتیاز دتا گیا اے۔ 
اے نوجونان دے من پسند شاعر وی ھیگے نیں۔

## لکھتاں
* کھوار بول چال
* چترال(کتاب)
* چین بہ جبین

## ہور ویکھو
* کھوار
* اردو
* شاعری

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:تمغہء امتیاز جیتن والے
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:کھوار شاعر
کانشی کس

**کانشی نالا**پنجاب دا اک پہاڑی نالا اے ۔ ایہ تحصیل کہوٹا دے نیویں پہاڑاں توں چلدا اے ۔ کلر سیداں کولوں لنگھ کے دریائے جہلم وچ جا ملدا اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
سگڑ نالا

**سگڑ کس** اتلے پنجاب دا اک پعاڑی نالہ یا کس اے۔ اے برہان تے جسن ابدال دا پانی لیندا اے تے لمبا پینڈا کرن مکروں دریاۓ سواں چ جا رلدا اے۔

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
لنگ نالا

**لنگ نالا**، پنجاب، پاکستان دے شمال وچ اک پہاڑی نالا اے۔ اے لہتراڑ تے کہوٹا کولوں لنگھدا اے۔ سہالا دے کول  دریائے سواں نال رلدا اے۔ اپنے راہ وچ ایہ روات تریڑ نوں وی کئی واری پار کردا اے۔

پنڈ سوڑ تے نڑھ تحصیل کہوٹہ دے علاقےآں دے پنج نالے لنگ جھیل تحصیل کہوٹہ دے مقام اُتے آک‏ے ملدے نيں جو اک وڈے نالے وچ تبدیل ہو جاندے نيں اسنو‏ں لنگ نالہ یا دریائے لنگ کہیا جاندا اے ۔ ایہ نالہ اگے جا ک‏ے نڑیل، کہوٹہ شہر ، لونا تے کاک پل تو‏ں گزردا ہويا سواں دے مقام اُتے دریائے سواں وچ جا گردا اے تے فیر کالا باغ دے مقام اُتے دریائے سندھ تو‏ں جا ملدا اے 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
پرگنہ

پرگنہ مغل سلطنت دی اک پربندھک ونڈ سی۔ مشل سلطنت چ دیس نوں صوبیاں چ تے صوبے نوں سرکار چ تے سرکار دی نکی ونڈ پرگنہ سی۔

گٹھ:مغل سلطنت
دریاۓ زیمبزی

**زیمبزی** افریقہ دا چوتھے نمبر تے سب توں لمبا دریا اے ایدی لمبائ 2,574 کلومیٹر اے۔ اے زیمبیا توں ٹردا اے تے انگولا ،بوٹسوانا ،نامیبیا زمبابوے تے موزمبیق توں ہوندا ہویا بحر ہند چ ڈگ جاندا اے۔ ایدی سب توں سوہنی تھاں وکٹوریہ چھمبر اے۔
لیو فان کیپریوی

لیو فان کیپریوی 1890 توں 1894 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن چانسلر
جارج مائیکلز

جارج مائیکلز جولائ 1917 توں اکتوبر 1917 تک جرمنی دا چانسلر ریا۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:جرمن چانسلر
مستورہ نالہ

**مستورہ نالہ** اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا کرم ایجنسی چوں نکلدا اے تے باڑا نالہ نال رلدا اے۔

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
کوہاٹ ٹوئی

**کوہاٹ ٹوئی** اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا ضلع ہنگو چوں ٹردا اے تے ضلع کوہاٹ چون لنگ کے دریاۓ سند چ جا رلدا اے۔ ایدے نال اک ہور نالہ خانکی ٹوئی وی رلدا اے۔ کوہاٹ ثوئی دی لمبآی ماموں زئی توں جتھوں اے نکلدا اے، دریا‎ سند تک جتھے ایدا انت ہوندا اے 90 میل اے۔

## بولی پرکھ
* ثوئی سنسکرت دا بول اے جیدا مطلب اے ندی۔

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
تیری ٹوئی

تیری ٹوئی ضلع کوہاٹ دا اک پعاڑی نالہ اے اے 60 میل لمبا اے۔

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
خرمانہ نالہ

خرمانہ نالہ اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا کوہ سفید دے پربت دھارے چوں نکلدا اے تے سدا دی تھاں تے دریاۓ کرم نال کرم ایجنسی چ رل جاندا اے۔

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
انر نالہ

**انر نالہ** ضلع مانسہرہ دا اک نالہ اے اے اوگی کولوں لنگدا اے تے دریاۓ سند چ جاڈکدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
جلکوٹ نالہ

جلکوٹ نالہ ضلع کوہستان دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے ضلعے دے چڑھدے پاسیوں ٹردا اے ہور نکے نالیاں دا پانی لیندا ہویا پش کری دادابند، بوجا تے جلکوٹ کولوں ہوندا دریاۓ سند چ ڈگدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
کینڈیا نالہ

**کینڈیا نالہ** ضلع کوہستان دا اک نالہ اے۔ اے ضلعے دے لیندے پاسیوں ٹردا اے تے میرشاہی رچا کورنگ تے کوٹ گلہ کولوں ہوندا دریاۓ سند چ ڈگدا اے۔

## بارلے جوڑ
* نقشہ 
* مورت
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
پلاس نالہ

پلاس نالہ ضلع کوہستان دی پلاس وادی را اک نالہ اے۔ اے ضلعے دے چڑھدے پاسیون ٹردا اے۔ ڈومبالہ کولوں لنگدا اے تے پوری پلاس وادی دا پانی کھچدا اے۔ انت چ دریاۓ سند چ جاڈکدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 
*نقشہ
الائی کھوار نالہ

الائی کھوار نالہ ضلع بٹگرام دا اک نالہ اے۔ اے الائی تے پازنگ کولوں لنگ کے دریاۓ سند نال رلدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
یارخن دریا

**یارخن دریا** ضلع چترال دا اک دریا اے۔ اے اتلے چترال دے گلیشراں توں پانی لیندا اے۔ یارخن، کانخن، لشت، علی آباد، کولوں لنگدا ہویا کوروغ کول توریخو گول نال جا رلدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
لسپر نالہ

لسپر نالا ضلع چترال دا اک پعاڑی نالا اے۔ اے ہندوراج پربت دھارے چوں لنگدا اے۔ 

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
لٹخو نالہ

لٹخو نالہ ضلع چترال دا اک نالہ اے۔ اے گرم چشمہ، مومی تے شوگر کولوں لنگدا ہویا دریاۓ چترال نال جا ملدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
دریائے چترال

**دریائے چترال** (انگریزی: Chitral River)، پاکستان دے شمالی علاقے ضلع اپر چترال، ضلع چترال تے مشرقی افغانستان (نورستان، کنڑ، ننگرہار) وچ وگݨ آلا 480 کلومیٹر (300 میل) لمبا اک دریا اے۔ ایہ پاک افغان سرحد دے قریب پاکستان دے ضلع اپر چترال دے بالائی حِصے وچ بروغل درے دے بِلکل جنوب وچ اُبھردا اے۔ دریائی نظام نوں ہندو کش پہاڑاں توں گلیشیئرز تے برف پگھلݨ توں پاݨی حاصل کردا اے۔ دریائے چترال، دریائے خیبر دا اک معاون دریا اے، جو دریائے انڈس وچ شامل ہُندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
گولن نالہ

گولن نالہ ضلع چترال دا اک نالہ اے جیڑا کے ہندوکش پربت دھارے توں ٹردا اے تے دکاداکی، استور تے ازگور دے نالوں لنگ کے دریاۓ چترال نال رل جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
ہیرونائی نالہ

**ہیرونائی نالہ** ضلع سوات دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے ضلعے دے لیندے پاسیوں ٹردا اے تے مٹہ کول دریاۓ سوات نال رلدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
بحرین، پاکستان

**بحرین** ضلع سوات پاکستان وچ اک تھاں اے ۔ 

گٹھ:پاکستان دے شہر
مٹہ

**مٹہ** ضلع سوات پاکستان چ اک تھاں اے۔ اے دریا‎ۓ سوات دے کنڈے تے وس ریا اے۔
غالے گے

**غالے گے** ضلع سوات پاکستان دا اک پنڈ اے۔ ایتھے اک سٹوپا وی ہے۔
دوبیر کھوار نالہ

دوبیر کھوار نالہ ضلع کوہستان دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے ضلع دے لیندے پاسیوں ٹردا اے تے گٹلڑائی، گایا تے دوبیر دے نالوں لنگدیاں دریاۓ سندھ چ جا رلدا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
ڈگر

**ڈگر**  پاکستان دے ضلع بونیر وچ اک شہر تے ضلع بونیر دا ضلعی راجگڑھ اے ۔

گٹھ:پاکستان دے شہر
پیر بابا

آپ دا اصل ناں"سید علی ترمذی عابدی الحسینی" تھا. معروف ناں پیر بابا ہے۔آپ دا سادات ترمذ وچ شمار ھوندا اے۔ آپ دی پیدائش 908ھ وچ بمقام قندس تے ہوئی۔ آپ دا نسبی تعلق امیر کبیر میر سید علی ہمدانی سے ہوندے ہوئے امام زادہ محدث مدینہ المنورہ حضرت حسین اصغر علیہ السلام بن امام علی زین العابدین علیہ السلام بن حضرت امام حسین علیہ السلام دےنال ملدا ہے۔ آپ دے والد بزرگوار سید قنبر علی ہمایوں بادشاہ دی فوج وچ کمانڈر تھے.پیربابا دی ابتدائی تربیت آپ دے دادا جناب سیداحمد نور یوسف نے کری ۔
آپ اک صوفی باصفا اور ولی الله تھے.آپ نے ہمیشہ اپنے متوسلین نوں شریعت مطہره دی پابندی دا درس دتتاسیِ.

## مزار
**پیر بابا** ضلع بونیر پاکستان دا اک پعاڑی گراں اے۔ 
## حوالے

گٹھ:صوفی
علم گڑھ

**علم گڑھ** ضلع بونیر پاکستان دا اک پعاڑ اے۔ ایدی لمبائ 2,800 میٹر اے۔
پریانو دند

**پریانو دند** اک چکور جھیل اے علم گڑھ پعاڑ تے ‌ضلع بنیر اچ۔
تصیل مردان

**تصیل مردان** ضلع مردان دی اک تصیل اے۔ ایدیاں 58 یونین کونسلاں نے۔
ڈانڈوکا

**ڈانڈوکا** صوابی پاکستان دا اک گراں ایدی لوک گنتی 4000 تے 7000 دے درمیان اے۔
تصیل سوابی

**تصیل سوابی** صوابی پاکستان د؛ اک تصیل اے۔ ایدیاں 39 یونین کونسلاں نے۔
چھاجیاں

**چھاجیاں** ضلع ہریپور پاکستان دا اک گراں اے۔ اتھے ہندکو زبان بولی جاندی اے۔
دراڑ سن نالہ

دراڑ سن نالہ ضلع سوات چ اک نالہ اے جیڑا کے لیندے پاسیاں توں ٹردا اے تے بارانیال تے بحرین دے کول دریائے سوات چ رل جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
*نقشہ 

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
سمانہ

**سمانہ** ضلع کوہاٹ پاکستان دا اک پربت دھارا اے۔ اے خانکی وادی تے میرانزئی وادی دے وشکار اے۔ اے 6670 فٹ تک اچا اے۔
تیراہ

**تیراہ** پاکستان دی خیبر ایجنسی تے کرم ایجنسی چ اک تھاں اے۔ دریائے باڑہ تیراہ توں پانی لیندا اے۔ میدان، راجگل، واراں باڑہ تے مستورہ ایدا وادیاں نیں۔ تیراہ چ افریدی تے اورکزئی قبیلے وسدے نیں۔
* نقشہ 

گٹھ:فاٹا
موسا درہ نالہ

**موسا درہ نالہ** ضلع نوشہرہ پاکستان دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے چراٹ دے پعاڑی سلسلے چوں نکلدا اے تے نیلاب چوں لنکدا ہویا دریاۓ سند چ رلدا اے۔

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
چراٹ

**چراٹ** ضلع نوشہرہ پاکستان چ اک تھاں تے فوجی چھاونی اے۔ اے 2927 فٹ دی اچائی تے اے۔
نیلاب

**نیلاب** اِنڈس دریا دا اک ناں اے ۔ خاص طور تے اٹک توں میاں والی تک اس دریا نوں نیلاب کہیا جاندا اے ۔

گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:پنجاب دے دریا
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
خیسورہ نالہ

**خیسورہ نالہ** اک پعاڑی نالہ اے جیہڑا وزیرستان پاکستان چ اے تے اے دریاۓ سند چ ڈگدا اے۔

گٹھ:سرحد دے پہاڑی نالے
گٹھ:پاکستان دے ندی نالے
پریغل

**پریغل** وزیرستان دا سب توں اچا پعاڑ اے ایدی اچائی 11556 فٹ اے۔
شویدر

**شویدر** وزیرستان دا دوجا اچا پعاڑ اے۔ ایدی اچائی 10936 فٹ اے۔
نالا بروچ

نالہ بروچ ضلع میانوالی دا اک پعاڑی نالہ اے۔ دریاۓ سند چ اے ڈگدا اے۔

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
نالا گم

**نالہ گم** ضلع اسلام آباد دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے ضلعے دے اتر چ پعاڑاں چوں نکلدا اے۔ اسلام آباد ہائیوے کول اے کورنگ نالہ نال رلدا اے۔

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
وولر جھیل

**وولر جھیل** (انگریزی: Wular Lake)، وادی کشمیر وچ دریائے جہلم اُتے 16 میل لمبی اک جھیل اے۔

گٹھ:کشمیر
گٹھ:جھیلاں
اوڑی نالہ

**اوڑی نالہ** ضلع بارہ مولہ پعارتی کشمیر چ اک پعاڑی نالہ اے اے دریاۓ جہلم نال رلدا اے۔
سوپور

**سوپور** (Sopore)، وادی کشمیر دے ضلع بارامولا وچ اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ سری نگر دے شمال مغرب وچ 45 کلومیٹر (28 میل) دور تے بارامولا شہر تو‏ں 16 کلومیٹر (10 میل) دور شمال مشرق وچ ا‏‏ے۔

گٹھ:کشمیر
گٹھ:کشمیر دے شہر
اگار نالہ

**اگار نالہ** کشمیر دے پعاڑی سلسلے پیرپنجال توں نکلدا اے۔ ازادکشمیر دا ایے لالہ دریاۓ جہلم نال رلدا اے

## بارلے جوڑ
*[نفشہ]
کھڈ نالہ

کھڈ نالہ کشمیر دا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے پونچھ دریا نال رلدا اے۔
رنگپور نالہ

**رنگپور نالہ** پیر پنجال دے پعاڑاں چوں نکلن والا اک پعاڑی نالہ اے۔ کوٹلی کول اے پونچھ دریا نال رلدا اے۔

*http://www.apnakotli.com/aboutkotli.asp
جبا نالا

**جبہ کس** پنجاب دی اک کس یا اک پعاڑی نالہ اے۔ اے ضلع گجرات دے پبی دے پعاڑاں دے اتلے پاسیوں ٹرکے لیندے پاسے سراۓ عالمگیر تون اتے دریاۓ جہلم نال رلدا اے 

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
باندر نالا

**باندر نالا** پنجاب دا اک پہاڑی نالا اے ۔ ایہ ضلع گجرات وچ پبی دے پہاڑاں دے اتلے پاسیوں چل کے لہندے وَل دریائے جہلم نال رلدا اے ۔

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
پمبر نالا

**پمبر نالہ** کشمیر پیر پنجال دے پعاڑاں چوں نکلدا اے تے ضلع گجرات ٹپ کے دریاۓ چناب نال رلدا اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
پنڈر نالا

**پنڈر نالہ**  ضلع گجرات دے اتلے پعاڑاں چوں نکلدا اے تے  ضلع گجرات وچ ای پمبر نالہ نال رلدا اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
دریاۓ فینی

**دریا‎ۓ فینی** ہندستان دا اک دریا اے۔

گٹھ:دریا
گٹھ:ہندستان دے دریا
دریاۓ گمتی

**دریاۓ گمتی** ہندستان دا اک دریا اے ایدی لمبائ 150 کلومیٹر اے۔

گٹھ:دریا
گٹھ:ہندستان دے دریا
دریاۓ کانگشا

دریائے کانگشا یا دریائے کانگسا بنگلہ دیش دے ضلع میمن سنگھ اَتے ضلع نیتروکونا وچ وگدا اک دریا ہے۔ سومیشوری ندی شمال وچ ہندوستان توں آندی ہے اَتے اس وچ رل جاندی ہے۔

گٹھ:دریا
گٹھ:ہندستان دے دریا
کلائیڈ دریا

**کلائیڈ دریا**، سکاٹلینڈ، برطانیہ دا اک دریا اے۔ اے برطانیہ دا نوواں سب توں لمبا تے سکاٹلینڈ دا تیسرا سب توں لمبا دریا اے۔ اے گلاسگو شہر چوں لنگدا اے تے کاروبار چ ایس دریا توں وادا ہویا اے۔

## بارلے جوڑ

* [دریا دی ویب سائیٹ http://www.clydewaterfrontheritage.com/heritagehome.aspx ]
گلاسگو وڈی مسیت

**گلاسگو وڈی مسیت** گلاسگو سکاٹلینڈ چ کلائیڈ دریا دے کنڈے تے اک مسیت اے۔

## بارلے جوڑ

* [مسیت دی ویب سائیٹ  http://www.centralmosque.co.uk]
فورختنسٹائن قلعہ

**فورختنسٹائن** آسٹریا چ اک قلعہ اے

## ہور ویکھو
* آسٹریا دے قلعے
## بارلے جوڑ

گٹھ:آسٹریا دے قلعے
گٹھ:آسٹریا
گسنگ قلعہ

**گسنگ** آسٹریا چ اک قلعہ اے 

## ہور ویکھو
* آسٹریا دے قلعے
## بارلے جوڑ
ہوخستروٹز قلعہ

**ہوخستروٹز** آسٹریا چ اک قلعہ اے 

## ہور ویکھو
* آسٹریا دے قلعے
## بارلے جوڑ
ضلع ڈاگانہ

ڈاگانہ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔

گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
ضلع پوناکھا

پوناکھہ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔


Punakha-12-Reisterrassen-2015-gje.jpg|Punakha
Punakha-24-Banane-2015-gje.jpg|
Punakha-Dzong-14-2015-gje.jpg|Dzong
Punakha-Lobesa-06-Reisstroh-2015-gje.jpg|Lobesa
Punakha-Lobesa-26-Ghos-2015-gje.jpg|
Punakha-Chime Lhakhang-22-Gebetsmuehle-Fahnen-2015-gje.jpg|Chime Lhakhang


گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
ضلع وانگڈو فوڈرانگ

وانگڈو فوڈرانگ دکھنی ایشیاء دے اک دیس بھوٹان دا اک ضلع اے۔

گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
جیگمے ہیسار نامگیال وانگچوک

جیگمے ہیسار نامگیال وانگچوک (1980) بھوٹان دا اک بادشاہ اے۔

گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
تھمپھو

**تھمپھو** بھوٹان دا راجگڑھ تے سبھ توں وڈا شہر اے۔

گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:بھوٹان دے شہر
دریاۓ لونی

دریاۓ لونی ہندستان دا اک دریا اے۔

**لونی** مغربی راجستھان، بھارت دا اکّ دریا اے۔ ایہہ اجمیر کول اراولی پہاڑاں دی پشکر گھاٹی توں شروع ہو کے گجرات وچ کچھ دی رن تک وگدا اے اتے ایہدی کل لمبائی ۵۳۰ کلومیٹر اے۔ پہلاں ایہنوں ساگرمتی کیہا جاندا اے، پھیر گوبندگڑھ ٹپن مگروں اپنے معاون دریا سرسوتی نال ملن پچھوں ایہنوں لونی ناں ملدا اے۔.

## حوالے

گٹھ:بھارت دے دریا
دریاۓ بٹوا

دریاۓ بٹوا ہندستان دا اک دریا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:دریا
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:ہندستان دے دریا
گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
سیڈار ریپڈز

**سیڈار ریپڈز** امریکی صوبے آئیووا دا دوجا وڈا شہر اے۔ اے سیڈار دریا دے کنڈے تے، آئیووا شہر توں 36 کلومیٹر تے ڈس موئنس توں 160 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ شہر دی نیو 1838 چ رکھی گئی۔

## [[ناں]]
سیڈار ریپڈز دا اے ناں ایدے نال وگدے دریا سیڈار تے اودے چ بندیاں تیز پانی دیاں آبشاراں توں رکھیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

* سیڈار ریپڈز شہر دی ویب سائٹ 

گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
ددھ کوشی

**ددھ کوشی** ماؤنٹ ایورسٹ دی برف دا پاݨی لے کے نیپال دے ساگرمتھا نیشنل پارک توں تُرن والا اک پہاڑی نالا اے ۔ ایہدا پاݨی برف رلیا تے ددھ ونگوں چٹا لگدا اے ایس لئی ایہدا ناں ددھ کوشی اے ۔

## باہرلے جوڑ
* نیپال دے دریاواں تے ندی نالےآں دا نفشا 

گٹھ:نیپال دے دریا
انوما دریا

**انوما دریا** بھارت دا اک دریا اے۔

## بارلے جوڑ
* 

گٹھ:بھارت دے دریا
ارون دریا

**ارون دریا** نیپال دا اک دریا اے۔

## بارلے جوڑ
* نیپال دے دریاواں تے کسیاں دا نفشہ
بارون دریا

**بارون دریا** نیپال دا اک دریا اے۔

بارون دریا ارن دریا دا اک معاون اے اتے ورن دریا ، نیپال وچ کوسی دریا سسٹم دے حصے وچ پایا اے۔ نیپال کانکی دریا ابراج دریا ، دودھ کوشی، ایما، ہانگزی، اندراوٹی دریا باگمتی دریا، کیٹرپلر دریا ، لکھادریا دریا بسننٹی دریا ، گدریا دریا (نارائنی) (کالی گندکی) دی شروعات ہوئی، پوربی راپٹی دریا، تسیلی دریا، سیتی گندیکی دریا مارشنگی، بڈھا گنڈیکی دریا ۔
## کوسی دریا نظام
کوسی دریا نظام نوں ستاتا کوشی کیہا جاندا اے۔ اس کرکے ستّ دریا اے، جو کہ اکو دریا دے اساری لئی پورب-مدھ نیپال توں شامل کر رہے ہن۔ مکھ دریا اے، جو کہ کوسی سسٹم نوں بناؤن - کوسی دریا، کوسی ووٹنگ، دودھ کوسی، ارن دریا ، بارون دریا پہاڑی نوں حاصل کرن لئی متحد دریا چٹورا کھڈّ ولوں اک دکھنی سمت وچ وہندا اے |

## کورس
بارون دریا بارون گلیشیئر ہزار اٹھ وچ مکالو اُتے مشتمل تک شروع۔ آؤ اسیں تہانوں ایہہ دسیئے کہ سردی دے مہینیاں وچ ورن دریا اکٹھے ہو جادریا اے۔ اتے گرمی دے مہینے وچ شامل کدے ورن دریا ہڑ دا کارن بن سکدا اے، ورن دریا نوں وی کوچووا مقامی لوک جینشن بولی دے طور تے جانیا گیا اے۔ سٹڈیز دکھایا اے، جو کہ اس نوں جگہ وچ چیئرمین اتے نمبو دے کے چلا گیا سی، نوں شروع کرن لئی |
## پنچھیاں نوں دیکھنا
نیپال دے ورن کوٹھی اچّ پدھری تے وادی اے کتھے پنچھی اکثر پین لئی پانی دے برابر اے موقعے اُتے ہی انسان نوں پہنچن نہ کرن لئی آ | برڈ واچر ناں دے کجھ اجیاے پنچھی ہن۔ جو کہ پہنچن دے یوگ نہی اے۔ اس کرکے اس نوں ایہہ وی اُتے پنچھی دے لئی پہنچن لئی وڈے وادی جتھے لوپے ہور بہت مشکل کم کرن وچ بہت ہی موجود اے | کتھے اے، جتھے (ادھار کمپلیکس دے نیڑے) وڈے بارون وادی لونگملے دی تیسری پیڑی دے اُتے چاہ نوں حاصل کرن لئی دے اک چھوٹے چاہ مان مول ولوں سنچالت کیتا گیا اے
## حوالے

## بارلے جوڑ
* نیپال دے دریاواں تے کسیاں دا نفشہ 

گٹھ:نیپال دے دریا
گٹھ:دریا
تحریک منہاج القرآن

تحریک منہاج القرآن (منہاج القرآن انٹرنیشنل) پاکستان دی اک مذہبی تنظیم دا ناں اے، ایس تنظیم دی نیوں 1980 وچ ڈاکٹر محمد طاہر القادری نے لاہور وچ رکھی۔ ہون اے تنظیم ترقی کر کے دنیا سے بوت ساریاں ملکاں وچ پونچ گئی اے۔

تحریک منہاج القرآن دا مرکزی سیکرٹریٹ، 365 ایم ماڈل ٹاؤن لاہور وچ واقع اے

تحریک **منہاج القرآن** (منہاج القرآن انٹرنیشنل) اسلامی تجدیدی و احیائی تحریک دا نام اے جس دا آغاز ڈاکٹر محمد طاہر القادری دی زیرِ قیادت 17 اکتوبر 1980ء (بمطابق 7 ذوالحجۃ 1400ھ) نوں لاہور پاکستان وچ کیتا گیا۔ تحریک دا مرکزی دفتر ماڈل ٹاؤن لاہور (پاکستان) وچ واقع ا‏‏ے۔

تحریک منہاج القرآن دے تحت 1995ء وچ پاکستان وچ عوامی تعلیمی منصوبہ دی بنیاد رکھی گئی جو غیر سرکاری سطح اُتے دنیا بھر دا سب تو‏ں وڈا تعلیمی منصوبہ ا‏‏ے۔ اِس وچ ملک بھر وچ پنج یونیورسٹیاں، اک سو کالجز، اک ہزار ماڈل ہائی اسکول، دس ہزار پرائمری اسکول تے پبلک لائبریریاں دا قیام شامل ا‏‏ے۔ پچھلے چند برساں وچ صرف اسکولاں دی تعداد ہی پنج سو تو‏ں تجاوُز کرچک‏ی اے تے اس سمت تیزی تو‏ں پیش رفت جاری ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لاہور وچ قائم کردہ منہاج یونیورسٹی وی ہائر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان دی طرف تو‏ں چارٹر ہو چک‏ی اے ۔

تحریک منہاج القرآن نے بوت سارے شعبے نے جناں وچوں کجھ اے نیں
* منہاج یوتھ لیگ: اے تحریک منہاج القرآن دے نوجوانوں دی تنظیم اے۔
* منہاج ویمن لیگ: اے تحریک منہاج القرآن دیاں عورتاں دی تنظیم اے۔
* منہاج علماء کونسل: اے تحریک منہاج القرآن دے علماء دی تنظیم اے۔
* پاکستان عوامی تحریک: اے تحریک منہاج القرآن دی سیاسی جماعت اے۔
* مصطفوی سٹوڈنٹس موومنٹ: اے تحریک منہاج القرآن دے طالب علماں دی تنظیم اے۔

## سپین وچ منہاج القرآن

سپین وچ تحریک منہاج القرآن دا قیام 1996 وچ عمل وچ آیا تے تحریک دے بانی شیخ الاسلام ڈاکٹر محمد طاہر القادری نے خود افتتاح کیتا، اس وقت سپین وچ منہاج القرآن دے 4 مراکز نيں جنہاں وچو‏ں 2 تاریخی شہر بارسلونا وچ 1 اس دے مضافات وچ جدو‏ں کہ 1 سپین دے شمال وچ واقع شہر لوگرونیو وچ ا‏‏ے۔

سپین وچ تحریکِ منہاج القرآن نو‏‏ں منہاج القرآن انٹرنیشنل سپین دے نام تو‏ں جانیا جاندا اے تے اس دے ماتحت مختلف تنظیمات مختلف شعباں وچ کم کر رہی نيں جنہاں وچ منہاج ویلفیئر فاؤنڈیشن سپین، منہاج ویمن لیگ سپین، منہاج یوتھ لیگ سپین، منہاج کرکٹ کلب سپین تے منہاج چلڈرن لیگ سپین شامل نيں ۔
## قیادت
## متعلقہ مضامین
* ڈاکٹر محمد طاہر القادری
* پاکستان عوامی تحریک
* منہاج یونیورسٹی
* مصطفوی سٹوڈنٹس موومنٹ

## باہرلے جوڑ
* تحریکِ منہاج القرآن دی آفیشل ویب سائٹ
* تحریکِ منہاج القرآن دی ہور ویب سائٹس

## حوالے
کرتار پور

**کرتار پور** پنجاب دے ضلع نارووال دی تحصیل شکرگڑھ وچ اک قصبا اے۔ 
کرتار پور پنجابی دا شبد اے جیہدا مطلب اے خدا دا شہر ۔ ایتھے گرو نانک دا مرنستھان اے تے دنیا دا سبھ توں وڈا گُردوارا، گُردوارا دربار صاحب کرتارپور موجود اے ۔ ایہ علاقا کرتارپور لانگھے دے ذریعے چڑھدے پنجاب نال جُڑیا ہویا اے۔ 

## ہور دیکھو
*کرتارپور لانگھا
*گردوارہ دربار صاحب کرتارپور

گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع نارووال
نالا لئی

**نالہ لئی** ضلع اسلام آباد تے راولپنڈی دا اک نالہ اے۔ ایدے تن انگ یا کسیاں مارگلہ پعاڑ چوں نکلدیاں نیں۔ ساون پعادوں دے مینہ نال ایس موسم چ ایدے چ چوکھا پانی ہوندا اے۔ایدے چ 234.8 مربع کلومیٹر تھاں دا پانی کٹھا ہوکے رلدا اے۔ دریاۓ سوآں تے کورنگ نالہ نال اے سوآں کیمپ کول رلدا اے۔ پہلے ایدے چ مچھیاں وی ہوندیاں سن پر ہن اے اک گندہ نالہ بن چکیا اے۔

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
4 ستمبر

4 ستمبر ورے دا 247واں دن اے۔

4

  
تے ستمبر دا مہینہ عیسوی کیلنڈر جاں گریگوری کیلنڈر سال دا  9واں مہینا  اے جہڑا اگست دے مگروں تے اکتوبر توں پہلوں آندا اے ۔

4 ستمبر ورے دا 247واں دن اے۔
__TOC__
## تریخ

## واقعے

## جم

## موت

## تعطیلاں تے تہوار

## حوالے


### بارلے جوڑ

گٹھ:ستمبر
گٹھ:سال دے دن
ایڈمز کاؤنٹی، آئیووا

**ایڈمز** امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
اپانوز کاؤنٹی

**اپانوز** امریکی صوبے آئیووا دی اک کاؤنٹی اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:آئیووا دیاں کاؤنٹیاں
رائیں

**رائیں** اک جنگلی بکری اے۔ اے ہمالیہ, ھندوکش تے ہندو راج دے پربت دھاریاں چ ہوندی اے۔ ایدا نکا قد، موٹے وال، تے سنگ ہوندے نیں۔ رائیں مکن دے نیڑے اپڑی ہوئی اے۔ اے اتلے پاکستان تے مری، ہزارہ تے مارگلہ دے پعاڑاں تے ملدی اے۔

## وکھالہ
رائیں 95- 130سینٹی میٹر (37"-53") لمی ہوندی اے تے ایدا جوکھ 35-42 کلوگرام ہوندا اے۔ ایدی کھل پعوری تے لتاں ککیاں ہوندیاں نیں۔ ایدی گردن تے چٹے چٹاک تے کمر تے گوڑے رنگ دی لمی پٹی ہوندی اے۔ نر مادہ دوناں تے پچھے نوں مڑے ہوۓ سنگ ہوندے نیں جیہڑے 18 سینٹی میٹر (7") تک لمے ہوسکدے نیں۔

## پسار
رائیں ہمالیہ, ھندوکش تے ہندو راج دے پربت دھاریاں چ 1000 میٹر توں 4000 میٹر دی اچائی تک ریندی اے۔ ایناں دا اک اجڑ 100 ایکڑ تھاں وچ ریندا یا پھردا ٹردا اے۔ ایدی حیاتی 14 توں 15 ورے تک ہوندی اے۔ ایدا حمل ویلہ 170-218 دن تک ہوندا اے تے اکثر اک ای لیلا جمدی اے۔ اے 7 توں 8 معینے تک لیلے نوں نال رکھدی اے تے لیلا 3 وریاں چ جوان ہوجاندا اے۔

## رہن سہن
اے چار توں 12 دا اجڑ بناکے ریندے نیں بڈے نر کلے وی ریندے نیں۔ اے کعا تے پتے کھاندے نیں تے تھوڑے جانن ویلے: سویلے تے آتھن ویلے بار نکلدے نیں۔ کعا کھان دے مگروں کدے کدے پانی پیندے نیں تے فیر سارا دن کسے پعاڑ دی چٹان تے گزاردے نیں۔ رائیں بڑی پھرتی تے دوڑ نال نسدی اے۔ اپنے رنگ نال اینوں چھپن چ اسانی ریندی اے ایس لئی اے دسدی وی کعٹ ای اے فیر وی ایدے بڑے شکاری نیں تے ایدی گنتی تھوڑی ہوندی جارئی اے۔

## بارلے جوڑ

* دساں
* دساں

گٹھ:گانواں
زیبرا

**زیبرا** گھوڑا ٹبر دا جانور تے اوہدا اک ٹوکرا اے۔ ایدے پنڈے تے کالیاں تے چٹیاں پٹیاں ہوندیاں نیں۔ ایہ پٹیاں ہر زیبرے تے وکھریاں ہوندیاں نیں۔ ایہ رل مل کے ریندے نیں تے وڈے اجڑ بنا کے ریندے نیں۔ اپنے نیڑے دے ساکاں کھوتا تے گھوڑے توں اڈ ایہ کدے وے پالے نہیں جاسکے۔ ایہناں دیاں تن ونڈاں نیں۔ ایہ افریقہ دے واسی نیں۔

## ونڈاں
* عام زیبرا
* گریوی زیبرا
* پہاڑی زیبرا

## بارلے جوڑ
ڈک-ڈک

**ڈک-ڈک** اک نکے ناپ دا ہرن اے جیہڑا چڑھدے تے دکھنی افریقہ دے چاڑیاں والے تھانواں تے ریندا اے۔ 

## وکھالہ
ڈک-ڈک 50–70 سینٹی میٹر (20–28 انچ) لما تے مگراں توں 30–40 سینٹی میٹر (12–16 انچ) اچا ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ  3–6 کلو تک ہوندا اے۔ مادھ نر نالوں تھوڑی وڈی ہوندی اے۔ نر دے سنگ ہوندے نیں جیہڑے  3 انچ یا 7.5 سینٹی میٹر لمے تے پچھے ول مڑے ہوندے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
امپالا

**امپالا** پدھرے کھراں وچوں گانواں دے ٹبر دا مدرے ناپ دا اک جانور اے جیہڑا افریقہ دا واسی اے۔امپالا زولو بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے غزال۔

## وکھالہ
ایہ 120–160 سینٹی میٹر (47–63 انچ) دے وشکار لمے ہوندے نیں۔نر مکراں تے 75–92 سینٹی میٹر (30–36 انچ) اچے تے 53–76 کلو جوکھ دے جد کہ مادھ 70–85 سینٹی میٹر (28–33 انچ) لمے تے 40–53 کلو جوکھ دے ہوندے نیں۔ دوناں دی لشکدی رتی پؤری کھل ہوندی اے۔ نر دے سنگ چکرکثدے 45–92 سینٹی میٹر (18–36 انچ) لمے ہوندے نیں۔ امپالا تیز نسدے نیں تے ایہناں دی اچیچی گل ایہناں دیاں اچیاں جھالاں نیں جیہڑیاں 3 میٹر (9.8 فٹ) اجائی تک جاندیاں نیں۔

## کھان پین
ایہ کھلے تھانواں وچ رہنا پسند کردے نیں جتھے پانی نیڑے ہووے۔ گھآ پتے عام کھان پین اے۔

## پسار
کینیا، یوگنڈا، تنزانیہ توں لے کے ایہ بوٹسوانا تے اتری دکھنی افریقہ تک پھیلے ہوۓ نیں۔

## ویہار

ایہناں دا جیون پسار جنگلاں وچ 15 ورے تے ڈک کے رکھن وچ 17 ورے اے۔ ایہ شام ویلے تے سویر ویلے کھاندے چگدے نیں۔ رات نوں ایہ ارام کردے یا چگدے نیں۔ اک دوجے نوں سنیعہ دین لئی وکھالے، سنگن تے واز دے ول ورتدے نیں۔ ڈر نوں ویھکدیاں ای ایہ اچیاں چھالاں ماردے نیں تے تیزی نال نسدے نیں۔ امپالا ماس کھانے جانوراں شیر، چیتا، تیندوہ، لگڑبگڑ، مگرمچھ، افریقی جنگلی کتا تے وڈے سپ دا وڈا شکار نیں. شکاری دی بو سنگدیاں ای ایہ اکدم ای رک جاندے نیں نیں تے ڈر والے پاسے اکھاں پھیردے نیں تے لبدے نیں۔ دوجے ہرن ڈر ہون تے کھلے گھا دے ویہڑیاں ول نسدے نیں جد کے امپالا جنگلاں تے چاڑیاں ول لکن لئی نسدے نیں۔

## نسل ودھائی
نر امپالا اک سال دا ہوندا اے تے جوان ہوجاندا اے پر نسل ودھائی دا کم اوہ 4 سال دا ہو کہ ای کردا اے۔ ایس ویلے وچ ایہ اپنی تھاں بناندے تے سمبھالدے نیں۔ مادھ امپالا ڈیڑھ سال دی ہوکے جمن لگ جاندی اے۔ مئی دے انت تے گلی رت دے مکن تے ایہ مادھ لئی آپس وچ بھڑن لگ پیندے نیں۔ مادھ سنار ہون مگروں 6 توں 7 مہینیاں مگروں اک بچہ جمدی اے۔ مادھ اپنے بچے نوں اجڑ توں وکھ رکھدی اے کجھ دناں مگروں اجڑ نال آ رلدی اے۔ بچے 4 توں 6 مہینیاں تک ماں دا دد چنگدے نیں۔

## بارلے جوڑ

* امپالا

گٹھ:گانواں
شترمرغ

**شترمرغ** افریقہ دا اک ناں اڈنوالا وڈا پنچھی اے ایدی لمی تؤن تے لمی تؤن ہوندی اے جیدے نال ایہ 70 کلومیٹر/ کینٹہ دی دوڑ نال دوڑ سکدا اے۔ ایدا 63 توں 145 تک کلو تک جوکھ ہوندا اے۔ 
## بارلے جوڑ

گٹھ:پنچھی
ہائینا

**ہائینا** دد پلانے تے ماس کھانے شکاری جانوراں دا اک ٹبر اے جیدے 4 سنگی نیں۔ 
* سیونکھ کھانا
* دھبیاں آلا لگڑبگڑ
* بورا ہائینا
* دھاریوالا ہائینا
## بارلے جوڑ
بیبون

**بیبون** عربی تے افریقی پرانی دنیا دے باندر نیں۔ ایناں دیاں 5 ونڈاں نیں۔ ایہ وڈے ناپ دے نیں۔ ایناں وچ 120 سینٹی میٹر (47 انچ) قد تے 40 کلو جوکھ نال چکمہ بیبون سب توں وڈا بیبون اے۔ تے 50 سینٹی میٹر (20 انچ) تے 14 کلو جوکھ نال گنی بیبون سب توں نکا اے۔

## بیبون دیاں ونڈاں
# ہیماڈریاس بیبون
# چکمہ بیبون
# پیلا بیبون
# گنی بیبون
# زیتونی بیبون

## [[پرانی دنیا دے باندر]]

* مکاک
* سوریلی
* بیبون
* کولوبس

## بارلے جوڑ

گٹھ:بیبون
گٹھ:باندر
زرافا

**زرافا** پدھرے کھر والے جانوراں دا اک سنگی تے ایہ زرافا ٹبر وچوں اے ۔ ایہدی اچیچی گل ایہدی لمبی گردݨ ، لمبیاں لتاں تے دوجےآں توں وکھرے نشاناں والی کَھل اے ۔ ایہ افریقا دا واسی اے تے چاڈ توں لے کے لموچی افریقا تے نائجر توں لے کے صومالیا تک موجود اے ۔

## دکھالا
زرافا 5–6 میٹر (16–20 فٹ) تک لمبا ہُندا اے تے نر مادہ توں لمبا ہُندا اے ۔ نر دا اوسط وزن 1192 کِلوگرام تے مادہ دا اوسط وزن 828 کِلوگرام اے ۔ ایہدی جیبھ 50 سینٹی میٹر (20 انچ) لمبی ہُندی اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:زرافا ٹبر
افریقی جنگلی کتا

**افریقی جنگلی کتا** افریقی سوانا دا سب توں وڈا کتا اے۔ ہائینا وانگوں ایہ ٹولی بنا کے ریندے تے شکار کردے نیں۔ 39 نکیاں ٹولیاں وچ ایہناں دی گنتی 6،600 دے نیڑے اے۔

## وکھالہ
ایہدا سائینسی ناں (Lycaon pictus) جیدا مطلب اے رنگلا بگیاڑ ایہدی کھل دے رنگاں بارے دسدا اے۔ پنڈے دے کالے رنگ تے پؤرے، پیلے، چٹے تے رتے نشان بنے ہوۓ نیں۔ ایہ نشان ہر کتے تے وکھرے نیں تے اینج کوئی کتا وی دوجے ورگا نہیں۔

افریقی جنگلی کتا 80 توں 110 سینٹی میٹر تک لما ہوندا اے تے ایہدی پوچھل 35 سینٹی میٹر دی ہوندی اے۔ مگر 70 سینٹی میٹر اچے تے جوکھ 17-36 کلوگرام تک ہوندا اے۔ اینج ایہ گدڑ تے بگیاڑ دے وشکار اندا اے۔

## پسار
کینیا، تنزانیہ، زیمبیا، زمبابوے تے دکھنی افریقہ وچ کروگر نیشنل پارک وچ ایہناں دیاں وڈیاں ٹولیاں نیں۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
افریقی ہاتھی

**افریقی ہاتھی** افریقہ چ وسن والا اک ہاتھی اے۔ ایس ہاتھی دیاں اگوں 2 ونڈاں نیں: افریقی جھاڑی ہاتھی تے نکا افریقی جنگلی ہاتھی۔

## وکھالہ
افریقی جھاڑی ہاتھی دنیا دا سب توں وڈا زمینی جانور اے۔ ایشیائی ہاتھی دوجیاں دو ونڈاں دے وشکار آندا اے۔ ایہدے مگر ایہدی سب توں اچی تھاں اے۔ نر تے مادھ دے باہر نکلے دند ہوندے نیں۔

## باہرلے جوڑ
کالا گینڈا

**کالا گینڈا** گینڈے ٹبر دا اک جنور اے جیڑا افریقہ چ ہوندا اے۔
* چٹا گینڈا
* ہندستانی گینڈا
* جاوی گینڈا
* سماٹری گینڈا
## بارلے جوڑ
افریقی مجھ

**افریقی مجھ** افریقی جنگلاں چ رہن آلی اک مجھ اے۔

## باہرلے جوڑ
جنگلی بینسا

**جنگلی بینسا** افریقہ دا اک جانور اے۔ اے ہرناں، گانواں تے بکریاں نال رلدا اک ڈنگر اے۔ ایہ 1.27 توں 1.47 تک اچاہوسکدا اے تے ایدا جوکھ 120 توں 270 کلو تک ہوسکدا اے۔ اے افریقہ دے ویہڑیاں چ جناں چ سیرانگتی نیشنل پارک وی ہیگا اے ہوندا اے۔ جنگلی بینسا 30 ورے توں ود تک جیندا اے پر ایدی اوسط عمر 20 ورے ہوندی اے۔ 

## بارلے جوڑ
افریقی جنگلی کھوتا

**افریقی جنگلی کھوتا** گھوڑا ٹبر دا اک جانور اے تے کھوتے دا ایہ پرکھ اے۔ ایہ افریقہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
چمگادڑ کن لومڑ

**چمگادڑ کن لومڑ** افریفہ دا اک جانور اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ڈنگر
گٹھ:لومڑ
لیچوی

**لیچوی** افریقا دا اک جانور اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ڈنگر
گٹھ:جانور
دھبیاں آلا لگڑبگڑ

**لگڑبگڑ** افریفہ دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ دکھنی صحرائی افریقہ دا واسی اے۔ ایہدا مکن دا ڈر نئیں تے ایہدی گنتی 27،000 توں 47،000 دے وشکار اے۔ ایہ ہائینا ٹبر دا سب توں ودا سنگی اے۔ ایہ ٹولیاں بنا کے ریندے نیں تے اک ٹولی وچ 80 تک لگڑ بگڑ ہوسکدے نیں۔ ماداواں ٹولیاں دیاں آگو ہوندیاں نیں۔

## وکھالہ
دھبیاں آلہ لگڑ بگڑ 125 توں 160 سینٹی میٹر لما ہوندا اے تے ایہدی پوچھل 22 توں 27 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے۔ ایہ مگراں تک 70–91.5 سینٹی میٹر اچا ہوندا اے۔ ایہ 45 توں 55 کلو جوکھ دا ہوندا اے۔ کئی 86 کلو تک وی اپڑدے نیں۔ ماداواں نراں نالوں 10% وڈیاں ہوندیاں نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ہائینا
گٹھ:ماس کھانے
تھامسن غزال

**تھامسن غزال** گانواں ٹبر دے اک نکے ٹبر غزالاں دا اک جانور اے۔ ایہدا ناں اک سکاٹ کھوجی جوزف تھامسن دے ناں اتے اے۔ افریقہ وچ ایہناں دی گنتی 550,000 دے نیڑے اے تے چڑھدے افریقہ دے ایہ عام غزال نیں۔

## وکھالہ
تھامسن غزال 55 توں 82 سینٹی میٹر (22 توں 32 انچ) اچے، 80 توں 120 سینٹی میٹر (31 توں 47 انچ) لمے تے مادھ 15 توں 25 کلو جوکھ دی تے نر 20 to 35 کلو دے ہوندے نیں۔ ایہناں دی ہلکی پؤری کھل ہوندی جیہڑی تھلیوں چٹی ہوندی اے۔ پاسیاں تے دوروں دسدی کالی پٹی ہوندی اے۔ پچھے تے پوچھل تھلے چٹی ہوندی اے۔ کدے غلطی نال گرانٹ غزال نوں وی تھامسن غزال سمجھ لیا جاندا اے۔ 
## بارلے جوڑ

گٹھ:گانواں
نیلا ڈوئکر

**نیلا ڈوئکر** جنگلاں وچ رہن والا اک ڈوئکر اے۔ ایہ افریفہ دا  جانور اے۔

## وکھالہ
ایہ اپنے مگراں توں 35 سینٹی میٹر (14 انچ) دے نیڑے اچا ہوندا اے۔ ایہ 4 کلو دا ہوندا اے۔ ایہ اپنے ٹبر وچ سب توں نکا اے۔ ایہدی کھل پؤری ہوندی اے تے نیلی پؤں ماردی اے تے ایسے باہجوں ایہدا ایہ ناں پیا۔ تھلیوں ایہ چٹا ہوندا اے۔
کناں دے وشکار اک نکا جیا ٹگ بنیا ہوندا اے۔ 

## پسار
ڈوئکر بارشی جنگلاں وچ ریندے نیں تے فروٹ، پھل، پتے کھاندے نیں جیہڑے اتوں چھتری توں ڈگدے نیں۔ ایہناں دے نال ایہ آنڈے تے کیڑے وی کھاندے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
ڈوئکر

**ڈوئکر** گانواں دے ٹبر دا اک نکے توں مدرے ناپ دے ہرناں دا اک نکا ٹبر اے۔ ایدے وچ 21 ونڈاں نیں۔ ڈوئکر شبد ڈچ بولی دا اے جیدا مطلب اے چھال مارنوالا۔ ایہ چھل مارکے چاڑیاں وج لک جاندا اے۔ ایہ افریقہ دے دکھنی صحرائی تھانواں دا واسی اے۔ 

## ونڈاں
* عام ڈو‏‏ئکر
*ایبٹ ڈوئکر
*ایڈر ڈوئکر
*بے ڈوئکر
*کالا ڈوئکر
*اگوں کالا ڈوئکر
*بروک ڈوئکر
*ہاروے ڈوئکر
*جینٹنک ڈوئکر
*اوگلبائی ڈوئکر
*پیٹر ڈوئکر
*لال پاسہ ڈوئکر
*لال جنگلی ڈوئکر
*رونزوری ڈوئکر
*وائن ڈوئکر
*چٹے ٹڈوالا ڈوئکر
*چٹیاں لتاںوالا ڈوئکر
*پیلی مگروالا ڈوئکر
*زیبرہ ڈوئکر
*نیلا ڈوئکر
*میکسویل ڈوئکر
* والٹر ڈوئکر
*عام ڈوئکر
## بارلے جوڑ
گریوی زیبرا

**گریوی زیبرا** افریقہ دا اک جانور اے جیہڑا گھوڑا ٹبر دے ٹوکرے زیبرا توں اے۔ ایہ دوسرے دو زیبریاں نالوں وڈا اے تے کینیا تے ایتھیوپیا دا واسی اے۔ فرانس دے صدر جولس گریوی دے ناں تے ایہدا ناں گریوی زبیرا اے۔

## ہور ویکھو

* زیبرا
* عام زبیرا
* پہاڑی زیبرا

## بارلے جوڑ
بوہر ریبک

**بوہر ریبک** ایتھیوپیا دا اک جانور اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ڈنگر
گیلاڈا

**گیلاڈا** پرانی دنیا دے باندراں  چوں اک باندر اے۔ ایہ افریقہ دے دیس ایتھیوپیا دے پہاڑی تھانواں وچ وسدا اے۔ ایہ بیبون نال رلدا اے۔ چوکھا ویلہ ایہ زمین تے ای گھآ ویہڑیاں وچ پھردے نیں۔

## وکھالہ
گیلاڈا اک وڈا تے ترکھا باندر اے۔ ایہدے پنڈے تے گوڑے پورے تے موٹے وال ہوندے نیں۔ مونہہ کالا تے پلکاں پیلیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدیاں بانہواں تے پیر کالے ہوندے نیں تے پوچھل دے انت تے اک پھمن بنیا ہوندا اے۔ ایہدی مگر تے لمے تے گھنے وال ہوندے نیں۔ ایہدے مونہہ تے وال نہیں ہوندے تے تھنی نکی ہوندی اے۔

## [[پرانی دنیا دے باندر]]

* مکاک
* سوریلی
* بیبون
* کولوبس

## بارلے جوڑ
نیل مگرمچھ

**نیل مگرمچھ** افریقہ دا سب توں وڈا مگرمچھ اے۔ ایہ سر توں پوچھل دے انت تک 21 فٹ 3 انچ / (6.2 میٹر) لماں تے ایدا جوکھ 225 کلوگرام دے دوالے ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
کالا چٹا کولوبس

**کالا چٹا کولوبس** لیندے افریقہ ددے باندراں دی اک جنس اے۔

## بارلے جوڑ
لال پانڈا

**لال پانڈا** چین دا اک نکے ناپ دا پانڈا اے۔ ایہ بلی رچھ ٹبر دا کلا سنگی اے۔

## بارلے جوڑ

*ہور گلاں
ایلک

**ایلک** چڑھدے ایشیاء تے اتلے امریکہ دا اک وڈا ہرن اے۔

## بارلے جوڑ
ارگالی

**ارگالی** ایشیاء دی اک جنگلی پہاڑی بھیڈ اے۔
150px|right
**آرگالی** یا **پہاڑی بھیڑ** (*Ovis ammon*) بھیڑ د‏‏ی جنگلی نسل ا‏‏ے۔ ایہ وسط ایشیاء تے جنوبی ایشیاء وچ ہمالیہ، تبت تے التائی دے پہاڑی علاقےآں وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ 
ایہ بھیڑاں وچ دریافت ہونے والی سب تو‏ں وڈی جسامت والی بھیڑ اے تے اس دا قد تقریباً 120 سینٹی میٹر ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا وزن تقریباً 140 کلوگرام تک ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ پامیر آرگالی یا مارکوپولو بھیڑ جو عظیم سیاح مارکوپولو د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے اس نسل وچ سب تو‏ں مشہور پہاڑی بھیڑ ا‏‏ے۔ اس د‏ی لمبائی 6 فٹ تک ہُندی ا‏‏ے۔ عالمی سطح اُتے اس نسل د‏‏ی بھیڑ بقا ء د‏‏ی خطرے تو‏ں دوچار ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان دے ممالیا
گٹھ:حیوانیہ قازقستان
گٹھ:قازقستان دے ممالیا
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:لال لسٹ خطرہ دے نزدیک انواع
گٹھ:ممالیہ جانور
گٹھ:یوریشیا دے وڈے حیوانا
گٹھ:گانواں
مآسائی

**مآسائی** افریقی دیساں کینیا تے اتلے تنزانیہ دے جنگلاں تے کعا دے میداناں چ رہن والے لوک نیں۔ افریقی دیسی لوکاں چ اوہ سب توں بعوتے پچھانے جاندے نیں۔ سیرانگتی نیشنل پارک تے اودے آلے دوالے دا تھاں اینان لوکاں دا وڈا ٹھکانہ اے۔

مآسائی تھلویں دریاۓ نیل دے کنڈیاں دے الے دوالے رہن والے لوک نیں۔ ایناں دی بولی مآسائی وی ایسے تھاں دیاں بولیاں دی ٹولی چوں اے۔ 
 

## بارلے جوڑ
ایودھیا

**ایودهیا** (Ayodhya)، بھارت دی ریاست اترپردیش وچ اک شہر اے تے ضلع ایودھیا دا صدر مقام اے۔

## مورتاں

File:Ayodhya city.jpg|
File:Saryu.JPG|
File:Hanuman Garih Temple, Ayodhya, Faizabad (U.P.), India.JPG|
File:Saryu River Bank, Ayodhya, Faizabad, (U.P.), India..JPG|


## حوالے

گٹھ:اترپردیش دے شہر
گٹھ:اترپردیش دے آباد تھاں
موہڑہ مرادو

**موہڑہ مرادو**، ٹیکسلا، پنجاب، پاکستان وچ پراݨے ویلے دے بدھ سٹوپا تے خانقاہ دے کھنڈر نیں۔ ایہ دوسری صدی وچ بݨایا گیا تے پنجویں صدی وچ ایہنوں دوبارہ ٹھیک کیتا گیا۔ ایس لئی ایہدا تعلق کشان ویلے نال اے۔ 

موہڑہ مرادو ٹیکسلا میوزیم توں کچھ فاصلے اُتے دو پہاڑاں دے درمیان اے۔ ایہدے ول اک راہ جاندا اے۔ ایہ تنگ تے اچی تھاں تے آ۔ ایدے ول جان توں پہلے اچا سٹوپا آندا اے۔

خانقاہ اک ویہڑے دے دوالے بنی اے جیہدے درمیان وچ اک تلاب اے۔ ایہدے وچ طلبا، تے اوہناں دے استاداں ل‏ئی 27 کمرے بݨے نیں جیہڑے چار چفیرے بݨائے گئے نیں، پر ہُݨ اوہناں دیاں چھتاں نئیں رہیاں۔ بدھ مجسمے طلباء دے کمرےآں وچ تے ویہڑے وچ لگے ہوئے سی۔ ایہ خانقاہ دو منزلہ سی۔

## مورت نگری

Image:MohraMuraduPlan.JPG|نقشہ
Image:MohraMuraduWell.JPG|کھوہ
Image:MohraMuraduStairs.JPG|پوڑیاں
Image:MohraMuraduAssemblyHall.JPG|اسمبلی ہال
Image:MohraMuraduPool.JPG|تلآ.
Image:MohraMuraduVotiveStupa.jpg|
Image:MohraMuraduOldNew.JPG|کندھ


گٹھ:ٹیکسلا
گٹھ:ٹیکسلا دی تریخ
گٹھ:پنجاب دے آثار قدیمہ
گٹھ:پاکستان وچ بدھ مقامات
پدی چڑی

**ہُمینگ برڈ جاں پدی چڑی** جگ دے سب توں نکے پنجھیاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 450 دے نیڑے چریاں آندیاں نیں۔ زیادہ چڑیاں 7.5–13 سینٹی میٹر (3–5 انچ) دے وشکار آندیاں نیں۔ مکھی چڑی دنیا دی سب توں نکی پدی چڑی اے۔ ایہ ہوا وچ اک سکنٹ وچ 12 توں 80 واری اپنے پر مار سکدیاں نیں۔ ایہ ایسا پکھیرو اے جیہڑا پچھے نوں وی پر مار سکدا اے۔ ایہ 15 میٹر/سکنث (54 کلومیٹر/گھینٹہ; 34 میل/گھینٹہ) دی رفتار نال اُڈ سکدیاں نیں۔

**ہمنگ پچھی** (انگریزی: Humming Bird, ہمنگ برڈ)  اکّ اجیہا پنچھی ہے جو کہ دنیا  دا سبھّ توں چھوٹا پنچھی ہے جسدی لمبائی صرف 2.5 انچ  تے بھار 3 گرام ہندا ہے۔ ہمنگ پنچھی دے آنڈے دا سائز مٹر دے دانے جناں ہندا ہے۔ پنچھیاں وچّ ہمنگ پنچھی سبھ نالوں چھوٹے پنچھی ہن۔ ایہہ پنچھی سبھ نالوں زیادہ جھگڑالو ہن۔ لڑائی وچّ ایہہ پنچھی چنجھاں پھڑ لیندے ہن۔ خوب گھماؤندے ہن جدوں تکّ کہ اک جنا دھرتی اتے ڈگّ نہیں پیندا اتے مر نہیں جاندا۔ ہمنگ برڈ پنچھیاں دے دو نر ہوا وچّ سخت بھیڑ توں بناں گھٹّ ہی ملدے ہن۔ جے اک پنجرے وچّ تاڑے ہون تاں اوہ لڑ-لڑ اک دی جیبھ پاڑ دندے ہن۔ زخمی پنچھی پھر کھا نہیں سکدا اتے انت مر جاندا ہے۔

## مورت نگری

File:Hummingbird (Trochilidae) at a feeder full of red sugar water.jpg|Anna's Hummingbird 
File:TrafficJam.jpg|Feeding frenzy
File:Eugenes-fulgens-001.jpg|Magnificent Hummingbird
File:Hummingbird.jpg|Costa's Hummingbird
File:Nano Hummingbird.jpg|Artificial hummingbird


## بارلے جوڑ
مکھی چڑی

**مکھی چڑی** پدی چڑی دی اک ونڈ اے۔ اے صرف کیوبا وچ لبھدی اے۔ اپنے 1.8 گرام جوکھ تے 5 سینٹی میٹر لمبائی نال دنیا دا اے سب توں نکا پنچھی اے۔ 

## بارلے جوڑ
*مکھی چڑی دیاں مورتاں، وڈیو تے وازاں 
*مکھی چڑی دی وڈیو  
*http://vireo.acnatsci.org/search.html?مورتاں
پِیرو پریمن

**پِیرو پریمن** 19ویں صدی دی اک پنجابی شاعرہ سی۔

پیرو پریمن (اندازا 1832 - 1882) نوں پنجابی دی پہلی شاعرہ منیا جاندا اے۔ اس دا ذکر پہلی وار ڈاکٹر. دیوندر سنگھ ودیارتھی نے اپنے کھوج پتر "پنجابی دی پہلی  استری کوی" وچ کیتا سی اتے پیرو دا سماں 1832 توں 1882 تک متھیا اے۔
## جیون
پیرو دے جیون بارے بہت گھٹ جانکاری ملدی اے۔ پاکستان دے لکھاری اقبال قیصر مطابق اسدا جم 19ویں صدی وچ کسے وقت کسے فقیر دے گھر ہویا سی اتے اسدی ماں دی موت جلدی بعد ہو گئی سی۔ فقیر پیؤ اسنوں تھاں تھاں مذہبی تھاںاں تے نال لے جاندا سی۔ اتے اسنے لاہور دے کسے بندے نال اسدا ویاہ کر دتا سی۔ پر اس لاہوری نے پیرو نوں ہیرا منڈی وچ ویچ دتا سی۔ اتھوں اوہ بچ نکلن وچ کامیاب ہو گئی اتے ضلع قصور (ہن پاکستان وچ) دے اک نگر وچ گلاب داس دے ڈیرے چلی گئی۔
## شعر رچنا
پیرو دیاں 160 کافیاں ملدیاں ہن، جنہاں وچ مذہبی مارگاں دیاں رہُ-ریتاں اتے عورت دے مثلیاں نوں پیش کیتا گیا اے۔ حاشیے دے حاصل نام ہیٹھ ڈاکٹر۔ راجندر پال سنگھ براڑ اتے ڈاکٹر۔ جیت سنگھ جوشی دی سنپادت کتاب وجوں شائع ہو چکیاں ہن۔ پیرو دیاں ہتھ لکھتاں گلاب لونڈی پنتھ دے موجودہ گدی نشین وجندر کمار کول ہن، جو ہریانہ (بھارت) دا بشندا اے۔ لاہور رہندے اقبال قیصر کول ایہناں ہتھ لکھتاں دیاں فوٹو کاپیاں ہن۔  ڈاکٹر شہریار نے پیرو بارے کئی لیکھ لکھے اتے سوراجبیر نے 'پیرو پریمن' نام دے اپنے ناٹک وچ اسنوں موضوع بنایا۔
## حوالے

## بارلے جوڑ
*http://webapp.mcis.utoronto.ca/EventDetails.aspx?eventid=6672
*http://ijg.sagepub.com/content/10/2/183.abstract
*http://wichaar.com/news/303/ARTICLE/10002/2008-11-17.html
*http://wichaar.com/news/303/ARTICLE/10241/2008-11-29.html
سانتا یولالیا گرجا

**سانتا یولالیا** بارسیلونا سپین چ اک گوتھک گرجا اے۔ اے بارسیلونا دے بشپ دا گڑھ وی اے۔ اے گرجا 1450 چ بنیا۔

## بارلے جوڑ

*ویب سائٹ
ہندو راج

**ہندو راج** اتری پاکستان چ اک پربت دھار اے۔ ایہ ھندوکش تے قراقرم دے پربت دھار دے وشکار تے چڑھدے ضلع چترال ضلع غذر تے ضلع کوہستان چ اے۔ ایدیاں آجیاں چوٹیاں چ کو یو زوم اے جیہڑی 22546 فٹ اے۔

## بارلے جوڑ
*http://www.hindukushtrails.com/mountain_ranges/hindukush_hindu_raj.asp
کھبل

**کھبل** ایشیا، افریقا، جنوبی یورپ، شمالی امریکا تے آسٹریلیا دا اک عام گھاہ اے۔ پاکستان تے پنجاب وچ وی ہُندا اے۔

## باہرلے جوڑ
*کھبل 
*پاکستانی بوٹیاں 

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ
لیندا جرمنی

*لیندا جرمنی* (جرمن: Westdeutschland، انگریزی: West Germany) مئی 1949 ۃوں لے کے 1990 تک جرمنی دے لیندے انگ نوں کیا جاندا اے جیہڑا دوجی وڈی لڑائی مگروں اوہناں تھانواں تے بنیا جیہے فرانس، برطانیہ تے امریکہ کول سن۔

ایہ 248,577 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا سی تے ایدا راجگڑھ بون سی۔۔ایہ 23 مئی 1949 توں لے کے 3 اکتوبر 1990 تک ریا تے فیر چڑھدے جرمنی نال رل کے اک جرمنی بن گیا۔

## ہور پڑھو
* چڑھدا جرمنی
* چڑھدا برلن
* لیندا برلن
* نازی جرمنی
* دوجی جنگ عظیم
* سرد جنگ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دا جغرافیہ

zh-min-nan:Se-tek
be-x-old:Заходняя Нямеччына

nds-nl:West-Duutslaand

zh-yue:西德
گواڈلکویر

**گواڈلکویر** اندلسیہ سپین دا اک دریا اے۔ سپین دے دو تریخی شہر قرطبہ تے اشبیلیہ ایدے کنڈیاں تے وس رۓ نیں۔

## بارلے جوڑ
ٹورے ڈل اورو

ٹورے ڈل اورو یا سنہری برج اشبیلیہ سپین چ گواڈلکویر دے کنڈے تے عرباں دا بنایا ہویا اک سنہری برج اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:سپین دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سپین دے آباد تھاں
کرسٹو ڈی لا لوز

**کرسٹو ڈی لا لوز** طلیطلہ سپین چ اک پرانی مسیت اے۔ 

## بارلے جوڑ

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:ہسپانوی شخصیباں
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
کچی لسی

کچی لسی دُد چ پانی پا کے بنائی جاندی اے، اپنی پسند دے ساب نال کجھ لوگ ایدے چ چینی تے کجھ لون وی پاندے نے۔

*لسی
دوباساری

مالدووا چڑھدےیورپ دا اک دیس اے جہڑا پہلے سویت یونین دی اک ریاست سی تے 1991ء چ سویت یونین دے ٹٹن مگروں آزاد دیس بنیا ، اسدا راجگھر کشینیف شہر اے ۔

دوباساری شہر مالدووا دا شہر اے تے مالدووا دے ضلع دوباساری دا انتظامی مرکز اے ۔ 
## باہرلے جوڑ

گٹھ:مالدووا دے شہر
گٹھ:مالدووا دے آباد تھاں

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
وریندر سہواگ

**وریندر سہواگ** جناں نوں "ویرو" دے ناں توں وی جا نیا جاندا اے بھارتی کرکٹ ٹیم دے بڑے مشہور تے اوپننگ کرن آلے کھیڈاری  نیں۔ وریندر سہواگ اپنا پہلا ون ڈے انٹرنیشنل 1999 وچ کھیڈیا تے پہلا ٹیسٹ میچ 2001 وچ۔ 

وریندر سہواگ پہلا ہندستانی کرکٹر اے جس نے ٹیسٹ کرکٹ وچ سب توں چوگھیاں دوڑاں اک واری وچ  (319) بنایآں سن۔

## کیرئیر دے کجھ وکھالے
گیند باز

گیند باز کرکٹ دا اوہ کھیڈاری اے جیہڑا بلےبازی دے بجاءے گیندبازی چ ذیادہ مہارت رکھدا اے۔