open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جمیلہ جمیل

**جمیلہ عالیہ برٹن-جمیل** (جم 25 فروری 1986) اک بریٹیش اداکارہ اتے ریڈیو پیشکار اے۔ جمیل نے ٹی4 اُتے 2009 توں لے دے 2012 تک پیشکار بنن توں پہلاں اک انگریزی استاد وجوں اپنے کیریئر دی شروعات کیتی۔ جمیل *د افیسئل چارٹ* دی ریڈیو ہوسٹ *بنی*، اتے بیبیسی ریڈیو 1 تے سکوٹ ملّ دے نال *د افیسئل چارٹ* *اپڈیٹ* دی کو-ہوسٹ سی۔ جمیل بیبیسی ریڈیو 1 چارٹ شو دی پہلی سولو عورت پیشکار سی۔

سال 2016 وچ چھاتی دے کینسر دے ڈر توں بعد، جمیل اک سکرینرائٹر بنن لئی امریکا چلی گئی۔ اسن ہی، جمیل نے مائیکل سکور لئی آڈیشن دتا اتے امریدی ٹیلیویین دی لڑی *دِ گڈّ پلیس*' وچ تاہانی ال-جمیل دے کردار وجوں کم مل گیا۔

جمیل اک دیہہ سکاراتمکتا لہر دی کارکن اے۔

## شروعاتی جیون
جمیل دا جم لنڈن وچ اک بھارتی پیؤ اتے پاکستانی ماں توں 25 فروری 1986 نوں ہویا سی۔  اس دا پالن پوشن کتوں دھرم وچ ننیں ہویا سی، اتے اس نے کوئی دھرم اپنایا وی ننیں اے۔

جمیل دا جم جماندرو بولیپن اتے اندرونی کنّ دی سوزش نال ہویا سی، جس نوں ٹھیک کرن لئی اس نوں کئی آپریشن کراؤنے پئے۔ ااوہ دسدی اے کہ () اسدے کھبے کنّ وچ 70٪ اتے [اسدے] سجے کنّ وچ 50٪ آڈبلٹی اے۔ سکول وچ، جمیل کہندی اے کہ ااوہ "کتابی اتے شرماکل" کڑی سی۔ 

کشور اوسسی وچ، اسنوں انوریکسیا نرووسا نے دبوچ لیا سی، 14 اتے 17 سال دی عمر دے درمیان ااوہ پورا غذا ننیں کھاندی سی۔ اسدا مننا اے کہ سماجی دباء کارن اسدا کھان پین وکار ترقی یافتہ ہویا، اسدی وضاحت کردے ہوئے کیہا: 17 سال دی عمر وچ، جمیل اک مدھو مکھی توں بچدے سوچ اک کار نال ٹکرا گئی، کئی ہڈیاں ٹٹ گئیاں اتے اسدی ریڑھ دی ہڈی نکسانی گئی۔ اس نوں دسیا گیا سی کہ ااوہ دوبارہ کدے ننیں تر سکدی، اُتے سٹیروئڈ دے علاج اتے پھزیؤتھیریپی توں بعد ااوہ ہولی ہولی ٹھیک ہو گئی، زمر فریم دی ورتوں کردیاں ترن لگ پئی۔   اسنے کار درگھٹنا دا حوالہ دندے ہوئے ااوہ کہندی اے کہ اس نے اسنوں ٹھیک ہون ول توریا کہ اسنے "[اسدے] سریر نال اسدے رشتے نوں بدل دتا" اتے "شبدی طور اُتے [اس وچ] کجھ سمجھداری پیدا کے دتی۔"

جمیل نے لنڈن دے آکسفورڈ سٹریٹ دے کیلن سکول آف انگلش وکھے غیرملکی طالب علماں نوں انگریزی پڑھائی؛  اسنے اک ماڈل، فوٹوگرافر، اتے پریمیئر ماڈل مینیجمینٹ لمٹڈ لئی اک فیشن سکاؤٹ وجوں وی کم کیتا۔  

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1986
ابن الساعی

**ابن الساعی** (پیدائش: جولائی 1196ء— وفات: مارچ 1276ء) خلافت عباسیہ دے اواخر عہد وچ محدث، عالم، فقیہ، محقق، مصنف و مؤلف سن۔

## نام و نسب
ابن الساعی دا نام علی بن انجب تے کنیت ابوطالب تے لقب تاج الدین تے ابن الساعی تے الخازِن دے نام توں شہرت پائی۔ شجرۂ نسب ایویں اے: تاج الدین ابوطالب علی بن اَنجب بن عبد اللہ بن عمار بن عبیداللہ بن عبدالرحیم البغدادی۔ بغداد وچ واقع مدرسہ النظامیہ تے مدرسہ مستنصریہ وچ بطور مہتمم کتب دے اپنی خدمات سر انجام دینے اُتے اپنے زمانے وچ خازِن دے لقب توں وی مشہور ہوئے۔

## پیدائش
ابن الساعی بغداد وچ ماہِ شعبان 593ھ مطابق جولائی 1196ء وچ خلیفۂ عباسی الناصر لدین اللہ دے زمانے وچ پیدا ہوئے۔

## وفات
ابن الساعی نے 79 یا 80 سال دی عمر وچ آخر عشرۂ رمضان 674ھ مطابق مارچ 1276ء وچ بغداد وچ وفات پائی۔ مقبرۂ شونیری وچ تدفین دی گئی جو بغداد دے مغربی جانب واقع سی۔ ابن الساعی نے اپنی کتب مدرسہ نظامیہ نوں وقف کردیاں سن ۔
## حوالے

گٹھ:محدثین
گٹھ:مسلم مؤرخین
گٹھ:1196 دے جم
کیلی ہو

**کیلی این ہو** (جم 13 فروری، 1968) اک امریکی اداکارہ، آواز کلاکار، سابقہ فیشن ماڈل اتے خوبصورتی دی رانی اے۔ جو مس ٹین یو۔ایس۔اے 1985 اتے مس ہوائی یو۔ایس۔اے 1993 سی۔ ہو نے امیریکن ٹیلیوژن دے سوپ اوپیرا *سنسیٹّ بیچ* تے ڈاکٹر رائے چانگ اتے امریکی ٹیلیوژن پولیس ڈرامہ لڑی *نیش برجز* *وکھے* مشیل چین دے طور تے کردار کیتا۔ اسنے کئی فلماں وچ وی کم کیتا اے جنہاں وچوں *دِ سکارپیئن کنگ* (2002) وچ کیسینڈرا وجوں، *کریڈل 2 دِ گریو* (2003) وچ سونا وجونں، *[[ایکس 2 (فلم)|ایکس 2]]* یورنوں اویاما / لیڈی ڈیتھسٹرائیک (2003)، *دِ ٹورنامینٹ* (2009)وچ لائِ لائِ زین وجوں کردار نبھائیا۔

ہو نے سیڈبلیو دی لڑی ' *دِ وینپائر ڈائری* ' وچ پرل دے روپ وچ لگاتار کرداراں نبھائیاں ہن۔

## مڈھلی زندگی
ہو دا جم ہونولولو، ہاوائی وچ ہویا سی، جونتا پریز اسدی ماں، ہونولولو توں اک انجینیئرنگ ڈرافٹر، اتے ہربرٹ ہو،اسدا پیؤ اک وکری کرن والا اتے غیرملکی پنچھی پرجنک سی۔ ہو دے بچپن دوران اس دے ماتا-پیؤ دا طلاق ہو گیا سی۔  اسدا بھرا، گلین، امریکہ دی فوج وچ اک سروت منیجر اے۔  ااوہ چینی، انگریزی اتے ہاوائی مول دی اے۔  اس نے ما ایما ایلیمٹری سکول اتے Kamehameha سکول ہانلولیو، ہاوائی وچ اپنی پڑھائی کیتی۔

ہو گاؤن اتے نچن وچ زندگی بھر دلچسپی رہی اے اتے بچپن توں ہی مارشل آرٹس وچ رچی رکھدی اے۔ ہو دا چچیرا بھرا جاپان وچ اک کامیاب ماڈل سی، اتے ہو نے اس دی مثال اتے چلن دا فیصلہ کیتا۔کیلی ہو نے مس ہاوائی ٹین یوئیسئے دا خطاب جتیا اتے مس ٹین یوئیسئے 1985 دے مقابلے وچ حصہ لیا، مس ٹین یوئیسئے اتہاس دا تیجا خطاب دھارک اتے اسدی پہلی ایشیائی امریکی جیتو بن گئی۔ ہو نے انٹرویو وچ ذکے کیتا اے کہ اسدی ماں نے اس نوں کیہا سی کہ امریکا ایشیئن لئی انے پرمکھ رول ماڈل لئی تیار ننیں ہن۔اس نوں جتن توں بعد پتہ لگا کہ اس نوں اس دے راج دے سال لئی بناں مقابلہ متعلق سرگرمیاں وچ آؤن توں ورجت کیتا گیا سی، حالانکہ بعد وچ اس نیم نوں بدلیا گیا سی۔

## کیریئر
thumb| ہو مس مس ٹین یو ایس اے 1985 دے طور تے۔
ہو جاپان اتے اٹلی دی ماڈلنگ وچ نمائندگی کردی سی۔ فلحال فلاڈیلفیا برانڈ کریم پنیر لئی ٹیلیوژن دے اشتہاراں دی اک لڑی دی سٹار وجوں جانی جاندی اے۔

ہو نے 1993 وچ مس ہوائی یوئیسئے دا خطاب جتیا، مس مس سٹیٹ سٹیٹ دا خطاب جتن والی پہلی سابقہ مس ٹین یوئیسئے بن گئی۔ 1993 دی مس یوئیسئے پیجینٹ وچ، وسیٹا، کنساس وچ منعقد، ہو شروعاتی انٹرویو مقابلے وچ جت حاصل کردے اتے ترتیب وار دوجا اتے تیجا ستھان لے دے، تیرادی سوٹ اتے شام دے گاؤن وچ چوٹی دے 10 وچ داخل ہویا۔ اس نے پھر چوٹی دے 6 ستھان اُتے دوجا بنایا، چوٹی دے 10 شام دا گاؤن مقابلہ جتیا اتے سومسوٹ وچ دوجا ستھان حاصل کیتا۔

## نجی زندگی
ہو اک شوقین پوکے پرستار اے اتے 3 مارچ، 2008 نوں ڈبلیوپیٹی سیلبرٹی چیریٹی میچ سمیت ورلڈ سیریز آف پوکے اتے ورلڈ پوکے ٹور ورگیاں پرتییوگتاواں وچ حصہ لیندی رہی اے۔  ااوہ 30 مئی 2006 نوں ہالیوڈّ پوکے ڈاٹ کم دے "سیلبرٹی پوکے نائیٹ" دا حصہ سی،  اتے جولائی 2006 وچ پوکے لیڈیز ٹورنامینٹ دی ورلڈ سیریز وچ چوٹی دے 200 وچ تھاں بنائی، جس وچ تقریباً 1000 ہور مکابلیبازاں نوں بہترین بنایا۔ 
thumb| ہو اپریل 2013 وچ
ہو نے ایشیئن امیرکس یونائیٹڈ فار سوے-سشکتیکرن لئی مرکز دی حمایت کیتا اے  اتے 2004 وچ اوہناں لئی اک عوامی سیوا اعلان کیتی جسدا سرلیکھ “دِ لیسٹ لائکلی” سی۔اس نال ایشیئن امریکیاں نوں رجسٹر کرن اتے ووٹ پاؤن لئی مُتحرک کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:جم 1968
ابن باطیش

**ابن باطیش** — **ابوالمجد اسماعیل بن ھبۃ اللہ** (پیدائش: 22 جون 1179ء — وفات: 28 جون 1257ء) شافعی عالم، مفسر، محدث تے فقیہ سن۔

## سوانح

#### نسب

* ''اسماعیل بن ھبۃ اللہ بن سعید بن ھبۃ اللہ بن محمد بن ھبۃ اللہ بن محمد بن علی بن حمزہ بن فارس بن باطیش۔'
* ابن باطیش نے خود اپنی تصنیف التمییز والفصل وچ اپنا نسب ایویں لکھیا اے:  ابوالمجد اسماعیل بن ابی البرکات ھبۃ اللہ بن ابی الرضا سعید بن ھبۃ اللہ بن محمد بن ھبۃ اللہ بن محمد الموصلی۔
* ابن الساعی نے تلخیص معجم الالقاب وچ نسب قدرے اختلاف دے نال ایویں لکھیا اے: ابوالمجد اسماعیل بن ابی البرکات ھبۃ اللہ بن ھبۃ اللہ بن محمد الموصلی۔

#### پیدائش
ابن باطیش بروز اتوار 16 محرم 575ھ مطابق 22 جون 1179ء نوں موصل وچ پیدا ہوئے۔

## وفات
ابن باطیش نے سال مہینے شمسی دی عمر وچ بروز جمعرات 28 جون 1257ء نوں حلب وچ وفات پائی۔

## ہور ویکھو
* ابن الساعی
* حنبل رصافی
* فقہ شافعی

گٹھ:1179 دے جم
گٹھ:1257ء دیاں موتاں
گٹھ:575ھ دے جم
گٹھ:655ھ دیاں موتاں
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:موصل دی شخصیتاں
گٹھ:حلب وچ وفات پانے والی شخصیتاں
گٹھ:مدرسہ نظامیہ بغداد دے فضلاء
گٹھ:شام وچ عراقی مہاجرین
گٹھ:چھٹی صدی ہجری دے محدثین
گٹھ:ستویں صدی ہجری دے محدثین
گٹھ:بارہویں صدی دے عراقی شعراء
گٹھ:تیرہویں صدی دے عرب مصنفین
گٹھ:تیرہویں صدی دے عراقی شعراء
گٹھ:شعرائے عربی بلحاظ صدی
گٹھ:عراقی شاعر
آذربائیجان وچ سائنس تے ٹکنالوجی

**سائنس اتے تکنالوجی**، اک مکھ کھیتر اے جو عامَ طور اُتے آذربائیجان دے راج دی پالیسی دے سارے پہلوآں نوں متاثر کردا اے۔ آذربائیجان نیشنل اکیڈمی آف سائنسز (اے۔این۔اے۔ایسّ۔) نوں اس کھیتر وچ سٹیٹ پالسی نوں لاگوُ کرن لئی سائنس اتے تکنالوجی دی مرکزی ایجنسی وجوں منیا جاندا اے۔

## سائنس پالیسی
سائنسی پالیسی دیاں پرمکھ پراتھمکتاواں ہن: سائنس اتے تکنالوجی وچ مستقل سدھار کاروائیاں دی ووسسی، سائنسی اتے تکنیکی امکانات دا رکھ رکھاو، سائنس وچ اچّ یوگ انسانی وسیلیاں دی تیاری، اتے سائنسی اہلکاراں دی تکنالوجی اتے محنت ملّ ودھاؤنا۔ ANAS دے سائنسی سرگرمی دی کارکردگی نوں ودھاؤن لئی بہت سارے اپاواں دی تشریح دتی گئی اے، یونیورسٹیاں اتے سائنسی ادارےآں وچکار آپسی تعلقاں نوں آپس وچ جوڑنا، دیش وچ سماجک-معاشی اتے دوجے کھیتراں وچ سائنسی کھوجاں دے نتیجیاں دے عرضی نوں یقینی بناؤنا اتے سائنسی اہلکاراں دا صحیح استعمال کرنا۔ ازربائیجان وچ سائنس اتے تکنالوجی لئی اک ترقی پالیسی تیار کیتی گئی اے جو انھا دے پراسڈیئم ولوں تیار کیتی گئی اے۔ رنپالیسی سماجک-معاشی سمسیاواں دے حل وچ سائنس اتے تکنالوجی دے پھلار وچ کردار نال متعلق مدعیاں نوں شامل کردی اے، نوینتا عمل نوں مضبوط ​​کردی اے اتے راج دے اطلاع سروتاں نوں ودھاؤندی اے۔

## سائنسی ادارےآں اتے تنظیم
آذربائیجان وچ 35 توں ودھ سائنسی ادارےآں ہن جو سماجی سائنس، مانوتاوادی سائنس، میڈیکل-جیو سائنس، کیمیا سائنس، دھرتی سائنس اتے تکنیکی سائنس آدی دے کھیتراں وچ سائنسی جانچ مہیا کردیاں ہن۔ اطلاع تکنیک دی سنسسی، ریڈیئیشن سمسیاواں دا انسٹیچیوٹ، ایسٹوفزیکل ویوسویٹری نسریڈیدین ٹوسی، کنٹرول سسٹم دے انسٹیچیوٹ، انسٹیچیوٹ آف میتھیمیٹکس اینڈ مکینکس اتے انسٹیچیوٹ آف فزکس فزکس دے کھیتر وچ کھوجاں حاصل کردا اے، گنت اتے تکنیدی سائنس۔ کیٹالائیز اتے اکاردان کیمیا انسٹیچیوٹ، پولیمر سامان سنستھان، پیٹرو کیمیکل پروسیسز انسٹیچیوٹ اتے کیمیکل ایکٹٹیو دے انسٹیچیوٹ کیمیکل سائنسز دے ڈیپارٹمنٹ ماتحت کم کردا اے۔ ہور سائنسی ادارےآں وچ جغرافیہ دی انسٹیچیوٹ، جیولوجی انسٹیچیوٹ اتے جیوفزکس، تیل اتے گیس انسٹیچیوٹ شامل ہن، جو دھرتی سائنس ڈیپارٹمنٹ دے ماتحت سائنسی کھوجاں تیار کردی اے۔ اس توں علااوہ 10 ادارےآں بائیولوجیکل اتے میڈیکل سائنسز دے ماتحت کم کردیاں ہن جویں کہ جینیٹک رسورس انسٹیچیوٹ، ڈینٹرولوجی انسٹیچیوٹ، ماحول اتے ماحول سنستھان، انسٹیچیوٹ آف سوئل سائنس اتے ایگریکلچر کیمیٹیری، انسٹیچیوٹ آف فزیؤلوجی، انسٹیچیوٹ آف فزیولوجی، انسٹیچیوٹ آف باٹنی، سینٹرل بوٹینیکل گارڈن، انجٹیچیوٹ آف زولوجی، انسٹیچیوٹ آف مولیکولر بائیولوجی اتے بائیوٹیکنالوجی۔ کل ملا دے 15 ادارے سماجی اتے مانوتاوادی سائنس ڈیپارٹمنٹ دے ماتحت کم کردے ہن۔ اوہناں وچ مکھ طور اُتے فوکلوئر انسٹیچیوٹ، آرکیٹیکچر اتے کلا دی انسٹیچیوٹ، انسٹیچیوٹ آف لٹریچر نام دے نظامی گنجوی دے ناں اُتے، نسیمی دے ناں تے انسٹیچیوٹ آف لڈوکسس محمد فوزلی دے ناں ' انسٹیچیوٹ آف فلوسفی، انسٹیچیوٹ آف اکونومکس، انسٹیچیوٹ آف ہسٹری آف سائنس اینڈ انسٹیچیوٹ آف آرکلیگی اینڈ ایتھنوگرافی۔

## پرمکھ سائنسدان
فزی سیٹ تھیوری وچ آذربائیجان دے بہت سارے سائنسدان لوٹپھی اے۔ جدیہ سمیت مقامی اتے قومانتری سائنس سماج دوہاں لئی اہم یوگدان ہوئے۔ عجیب اراجیریا دے ہور سائنسدان نجیم مرداو آزاد میرزانزدے، یوسف ممدالیئیف، لیو لانڈو، غریب مرشودوف، کالیل کلندار، اکلرم علییف، مسعود افددیئیف وغیرہ شامل ہن۔

## حوالے

گٹھ:Pages with unreviewed translations
گٹھ:آذربائیجان
موطا امام مالک

**موطأ امام مالک**حدیث دی اک ابتدائی کتاب اے جو مشہور سنی عالم دین مالک بن انس بن مالک بن عمر (93ھ - 179ھ) نے تصنیف دی۔ انہی دی وجہ توں مسلماناں دا طبقہ فقہ مالکی کہلاندا اے جو اہل سنت دے ان چار مسالک وچ توں اک اے جس دے پیروان آج وی وڈی تعداد وچ نیں۔

موطأ دے مصنف دا پورانام یہ اے: ابوعبداللہ مالک بن انس بن ابی عامرالاصبحی الحمیری اے۔(1)
آپ دی تاریخ ولادت وچ 90ھ توں 97ھ تک دے مختلف اقوال نیں۔ امام ذہبی نے یحیی بن کثیردے قول نوں اصح قراردتا اے جس دے مطابق آپ دی ولادت 93ھ وچ ہوئی اے۔ جبکہ آپ دی وفات ربیع؁ الاول179ھ نوں مدینہ منورہ وچ ہوئی
امام مالک فقہ اورحدیث مین اھل حجاز بلکہ پوری ملت اسلامیہ دے امام نیں۔ آپ دی کتاب "الموطأ" حدیث دے متداول تے معروف مجموعاں وچ سب توں قدیم ترین مجموعہ اے۔ موطأتوں پہلے وی احادیث دے دی مجموعے تیار ہوئے  تے انہاں وچوں کءی اک اج موجود وی نیں لیکن اوہ مقبول تے متداول نہیں نیں۔ موطأدے لفظی معنی اے، اوہ راستہ جس نوں لوگاں نے پے درپے چل کے انا ہموار کردتا ہوئے کہ بعد وچ انے والاں دے لئی اس تے چلنا  اسان ہوگیاہوئے۔

جمہور علما نے موطأنوں طبقات کتب حدیث وچ طبقہ اولی وچ شمار کیتااے امام شافعی فرماندے نیں"ماعلیٰ ظہرالارض کتاب بعد کتاب اللہ اصح من کتاب مالک" کہ وچ نے روئے زمین اُتے موطأامام مالک توں زیادہ کوئی صحیح کتاب (کتاب اللہ دے بعد)نہیں دیکھی۔ حضرت شاہ ولی اللہ موطادے بارے وچ لکھندے نیں" فقہ وچ موطا امام مالک توں زیادہ کوئی مضبوط کتاب موجود نہیں اے"

موطا وچ احادیث دی تعداد دے بارے وچ کئی روایات نیں تے اس اختلاف دی بنیادی وجہ ایہ اے کہ امام مالک نے اپنی روایات دی تہذیب تے تنقیح برابر جاری رکھی لہذا مختلف ویلےآں وچ احادیث دی تعداد مختلف رہی۔

## موطا امام مالک اردو مترجم مع شرح
مختلف ادوار وچ احادیث دی مختلف کتاباں مرتب ومدون کیتیاں گئیاں لیکن امام مالک بن انس دا مجموعۂ احادیث بنام ’’مؤطا امام مالک ‘‘ نوں سلسلہ تدوین ِحدیث وچ اوّلین کتاب ہونے دا اعزاز حاصل اے ،تے یہی اوہ ذخیرہ ٔاحادیث جس نوں پہلی مرتبہ فقہی انداز وچ مرتب کیتا گیا۔

نیز اس مجموعہ احادیث دا اک خاصہ یہ وی اے کہ اس وچ صرف صحیح احادیث ہی نوں نقل کرنے دی سعی جمیل دی گئی اے تے اس بات اُتے حضرت شاہ ولی اللہ محدث دہلوی ؒ نے محدثین دا اتفاق نقل فرمایا اے۔

اس کتاب دی اسی اہمیت دے پیش ِ نظر ہر دور وچ اکابر امت نے اپنے اپنے حلقہ ہائے تدریس وچ اس توں استفادہ کیتا تے مختلف ادوار ،وچ مختلف دول ِ اسلامیہ وچ اس دی شروحات و تعلیقات وی تحریر دی گئیاں ۔

مؤطا تے اس دی شروحات چونکہ عربی وچ سن اس لئی اردو داں طبقہ دے لئی اس توں استفادہ وچ مشکلات سن اس ہی لئی ساجد الرحمن صدیقی نے شب و روز دی انتہک محنت توں نہ صرف اتوں دور حاضر دے مطابق اردو قالب وچ ڈھالیا بلکہ نال نال ہر روایت و آثار دے تحت شرح حدیث دے عنوان توں شیخ الحدیث مولانا زکریا دی کتاب ’’اوجز المسالک‘‘ تے مولانا اشفاق الرحمن کاندھلوی دی کتاب ’’ کشف المغطاء ‘‘ دی تلخیص وی ذکرکردتی ۔

گٹھ:اٹھویں صدی دی عربی کتب
گٹھ:حدیث
گٹھ:سنی کتب احادیث
گٹھ:علوم حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
جارج جرداق

**جارج سمعان جرداق ** اک مسیحی لبنانی مصنف تے شاعر سن تے اس دی مشہور تصنیف "علی :بشریت دے انصاف دی آواز " دے نام تو‏ں اے جو لبنان وچ کافی مقبول ہوئی۔

## ابتدائی زندگی
جارج سمعان جرداق 1931 وچ **جنوبی لبنان **دے اک علاقے **مرجعيون** دے قصبے **الجدیدہ** وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم ونيں تو‏ں حاصل دی۔ انہاں نے بچپن وچ ہی نہج البلاغہ،المتنبی دا دیوان (شعری مجموعہ)تے ناصف الیزیجی دا دا مجمع البیان پڑھ لیا سی۔ انہاں نو‏ں نہج البلاغہ انہاں دے بھائی فواد جرداق نے پڑھنے نو‏ں دتی۔ جو اک انجینئیر، شاعر تے ماہر علم اللسان سن۔ تیرہ برس دی عمر وچ جارج نو‏ں نہج البلاغہ دا کثیر حصہ تے دوسری دو کتب وی حفظ ہو چکیاں سن۔ جارج نے بیروت دے کالج آف بتروکیہ (College of Batrukiyya) تو‏ں تعلیم حاصل کیتی۔
## تدریس دا آغاز

یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن دے بعد جارج نے بیروت دے کچھ اسکول تے کالجاں وچ وچ عربی ادب تے عربی فلسفہ پڑھایا۔ تے اسی دوران وچ انہون نے مختلف اخبارات تے میگزین وچ لبنانیاں تو‏ں متعلق کئی مضامین لکھے تے ترجمہ کیتے۔ انہاں نے (Al-jumhuri al-jadid, Al-hurriyya, al-ṣayyād, Al-shabaka, Nisā'، Al-kafaḥ al-'arabī، Al-amn,) ورگے اخبارات دے لئی لکھیا۔ تے پیرس تو‏ں شائع ہونے والے کچھ عربی اخبارات وچ تے دو سال تک کویت تو‏ں چھپنے والے اخبارات الوطن تے (Al-ra'y al-ām) وچ وی لکھیا۔۔ جارج جرداق نو‏ں عالمی سطح اُتے عربی ادب وچ بوہت سارے انعامات ملے نيں۔ قابل ذکر اے کہ جارج جرداق لبنان دے عظیم مصنف سن۔ تے ان دے ادب و طرز نگارش تو‏ں بڑے بڑے اساتذہ انگشت بدنداں رہ جاندے نيں۔

## تصانیف
### شہرہ آفاق تصنیف

### ہور تصانیف





## وفات
جارج جرداق، بدھ، 05 نومبر 2014 نو‏ں دار الحکومت بیروت وچ 84 سال دی عمر وچ وفات پاگئے۔ ۔تے بروز جمعہ انہاں نو‏ں جنوبی لبنان وچ ان دے آبائی گاؤں مرجعیون وچ راسخ الاعتقاد کلیسیا وچ سپرد خاک کر دتا گيا۔

## حوالے

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:لبنانی مسیحی
گٹھ:لبنانی مصنفین
گٹھ:مسیحی مصنفین
پہلی نیقیہ کونسل

325ء وچ قسطنطین اعظم بادشاہ نے مسیحیت نو‏ں سرکاری مذہب قرار دتا تو اس وقت اس نے اک عالمگیر کونسل بلوائی جس دا مقصد انجیل نو‏ں مدون و مرتب کرنا، اسی کونسل وچ تثلیث نو‏ں مسیحیت دا بنیادی عقیدہ قرار دتا گيا۔ ایہ کونسل نیقیہ وچ منعقد ہوئی جو آج کل ترکی دا حصہ اے۔ اسی نسبت تو‏ں اسنو‏ں نیقیہ کونسل کہیا جاندا اے۔ کونسل نے آریوس دے عقیدہ نو‏ں رد کر دے تثلیث نو‏ں قبول کر لیا تے کئی اناجیل نو‏ں وی بدعتی تے غیر مسلمہ قرار دیندے ہوئے انہاں نو‏ں پڑھنے تو‏ں منع کر دتا۔

## ہور ویکھو

* دوسری نیقیہ کونسل

## حوالے

گٹھ:325ء
گٹھ:آریوسیت
گٹھ:ایشیا وچ 325ء
گٹھ:تثلیثیت
گٹھ:قانون کلیسیا
گٹھ:مذہب وچ چوتھی صدی
گٹھ:عیسائیت
دوسری نیقیہ کونسل

پہلی ست عالمگیر مجالس وچو‏ں **دوسری نیقیہ کونسل** نو‏ں مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا تے رومن کاتھولک کلیسیا وچ آخری مجلس تسلیم کیتا جاندا اے۔ مزید برآں، اس نو‏ں قدیم کیتھولکاں تے ہور پروٹسٹنٹ وچ وی تسلیم کیتا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:787ء
گٹھ:ایشیا وچ 787ء
گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 780ء دی دہائی
گٹھ:بازنطینی شبیہ شکنی
گٹھ:عیسائیت
بازنطینی تمثال شکنی

thumb|بازنطینی شبیہ شکنی، نويں صدی۔ اک آدمی بازنطینی شبیہ شکنی دے تحت مذہبی شبیہاں نو‏ں ضائع کر رہیا اے۔
**بازنطینی شبیہ شکنی** (، *ایکونومیشیا*) تو‏ں مراد بازنطینی سلطنت تاریخ دے دو دور نيں جدو‏‏ں مذہبی تصاویر تے شبیہاں دے استعمال یا تعظیم و تکریم کرنے دی مذہبی و شاہی اقتداراں نے مخالفت کیتی سی۔ ”پہلا شبیہ شکنی“ دا دور 726ء تے 787ء دے درمیان وچ رہیا۔ جدوںکہ ”دوسرا شبیہ شکنی“ دا دور 814ء تے 842ء دے درمیان وچ رہیا۔ اک روایت دے مطابق شبیہاں تے تصاویر اُتے پابندی دی شروعات شہنشاہ لیون سوم نے کیتی تے اُس دے جانشیناں نے وی اس پابندی نو‏ں برقرار رکھا۔

## حوالے

گٹھ:بازنطینی اناطولیہ
گٹھ:بازنطینی شبیہ شکنی
گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ اٹھويں صدی
گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ نویں صدی
گٹھ:بازنطینی سلطنت
توما دی انجیل

**[[توما]] دے مطابق انجیل**  جسنو‏ں عام طور اُتے **توما دی انجیل** کہیا جاندا اے۔ اک اچھی طرح تو‏ں محفوظ ابتدائی مسیحی انجیل، جسنو‏ں بڑے مسیحی فرقے الہامی نئيں مندے، لیکن بعض دے نزدیک ایہ وی مستند انجیل اے، اکثر محققین دا خیال اے کہ ایہ انجیل دی زبانی رویتاں دی بصیرت فراہ‏م کردی اے۔ ایہ ناگ حمادی (مصر) دے مقام تو‏ں دسمبر 1945ء وچ دریافت ہوئی، اس دے نال مزید کئی اناجیل، مذہبی صحائف تے ہور کتاباں ملیاں، جنہاں نوں عام طور اُتے کتب خانہ ناگ حمادی کہیا جاندا اے۔ توما دی انجیل دے نال ملنے والی کتب دی تعداد 52 سی۔افلاطون دی کتاب جمہوریہ تو‏ں اک اقتباس دے علاوہ، اس انجیل وچ دعوی پایا جاندا اے کہ ایہ یسوع دے شاگرد توما نے لکھی اے۔

## ہور ویکھو
* توما
* کتب خانہ ناگ حمادی

## حوالے

گٹھ:توما رسول
گٹھ:غناسطی اناجیل
گٹھ:غناسطیت
گٹھ:قبطی ادب
گٹھ:معرفت
گٹھ:کتاباں
قصر بنی مقاتل

**قصر بنی مقاتل** یا **قصر مقاتل** کوفہ دے نزدیک اوہ مقام اے جتھ‏ے حضرت امام حسین ؑ نے عذیب الہجانات دے بعد پڑاؤ کیتا ۔ پھر رات نو‏ں نینوا دی طرف چل پئے۔اسی جگہ عبید اللہ بن حر جعفی تے عمرو بن قیس مشرقی نال امام دی ملاقات ہوئی جس وچ آپ نے انہاں نو‏ں اپنے نال ملنے دی دعوت دتی لیکن انہاں نے اسنو‏ں قبول نہیں کیتا۔
## وجۂ تسمیہ
اس جگہ مقاتل بن حسان بن ثعلب نال متعلق اک قصر سی۔ ایہ جگہ عین التمر تے قطقطانہ دے درمیان واقع اے ۔امام حسین ؑ عذیب الہجانات دے بعد ایتھ‏ے ٹھہرے تے رات نو‏ں نینوا دی طرف عازم سفر ہوئے ۔

## واقعات
* اسی مقام اُتے امام حسین ؑ نے حجاج بن مسروق جعفی نو‏ں عبید اللہ بن حر جعفی دے پاس بھیجا کہ اوہ امام نال ملاقات کرے لیکن اس نے کلمہ استرجاع پڑھدے ہوئے آنے تو‏ں انکار کیتا تے کہیا میں اس دی مدد کرنے تو‏ں معذور ہاں ہور میں اسنو‏ں دیکھنا نئيں چاہندا ۔ امام خود اسدے خیمے وچ گئے تے اسنو‏ں اپنی نصرت لئی دعوت دتی ۔ اس نے انکار کیتا لیکن اپنا گھوڑا آپ دے اختیار وچ دتا ۔امام نے ایہ قبول نئيں کیتا ۔
* بعض مآخذاں وچ عمرو بن قیس مشرقی دا واقعہ مذکور اے کہ عمرو بن قیس اسی مقام اُتے اپنے بھتیجے دے نال امام حسین ؑ تو‏ں ملیا امام نے انہاں نو‏ں دعوت دتی لیکن انہاں عذر پیش کیتا۔امام نے انہاں نو‏ں کہیا کہ اوہ ایتھ‏ے تو‏ں اس قدر دور چلے جان کہ میری مدد دی آواز انہاں تک نہ پہنچے۔
* عقبہ بن سمعان دی روایت دے مطابق امام حسین ؑ نے رات دے وقت قصر بنی مقاتل تو‏ں نینوا دی طرف سفر کیتا۔اس جگہ دے قریب امام دی گھوڑے دی پشت اُتے اکھ لگ گئی ۔ اکھ کھلی تو کلمہ استرجاع نو‏ں اپنی زبان اُتے جاری کیتا ۔جو خواب آپ نے دیکھیا سی اس دی بنیاد اُتے آپ نے اپنے تے اصحاب دی شہادت دی خبر دتی ۔ حضرت علی اکبر دا امعروف جملہ : اسی مقام اُتے منقول اے ۔

بعض مآخذاں وچ ایہ خواب تے حضرت علی اکبر دا جملہ ثعلبیہ دی جگہ اُتے منقول ہويا اے ۔
## حوالے

## مآخذ
* دینوری، احمد بن داود، اخبار الطوال، تحقیق: عبد المنعم عامر مراجعہ جمال الدین شیال، منشورات الرضی، قم، ۱۳۶۸ش۔
* بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الأشراف، تحقیق: سہیل زکار و ریاض زرکلی، دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۶ ع
بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان ،‌دار و مکتبہ الہلال، بیروت، ۱۹۸۸ ع
* طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد أبو الفضل ابراہیم، دار التراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷ ع
* ابن الفقیہ، احمد بن محمد بن اسحاق ہمذانی، البلدان، عالم الکتب، بیروت، ۱۴۱۶ق۔
* شیخ مفید، الإرشاد فی معرفۃ حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ ق۔
* کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، انتشارات دانشگاه مشہد، ۱۳۴۸ش۔
* ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، کتاب الفتوح، تحقیق: علی شیری، دار الأضواء، بیروت، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱ ع

گٹھ:امام حسین دے سفر دا نقشہ
گٹھ:امام حسین
عذیب الہجانات

**عذیب الہجانات** کوفہ دے نزدیک اک مقام دا نام اے۔ 60 ہجری دے ذی الحج دی 28 تاریخ نو‏ں امام حسین ؑ نے اس مقام اُتے پڑاؤ ڈالیا سی ۔اسی مقام اُتے کوفہ تو‏ں طرماح بن عدی طائی اپنے ساتھیاں دے ہمراہ امام حسین ؑ دے قافلے وچ شامل ہويا۔ایتھے ای حضرت امام حسین ؑ نے قیس بن مسہر صیداوی دی شہادت دی خبر سنی تے اسی مقام اُتے طرماح بن عدی طائی نے امام حسین ؑ تے آپدے با وفا اصحاب دی شہادت دی خبر سنی۔

## محل وقوع تے وجہ تسمیہ
اس نام تو‏ں مصر وچ فرما دے نزدیک اک پانی دے ذخیرے ،بصرہ دے نزدیک اک جگہ تے عراق وچ کوفہ دے نزدیک جگہ اے نیز مدینہ دے شمال وچ اک مقام وی اسی نام تو‏ں اے ۔

قادسیہ تو‏ں چار میل ، مغیثہ تو‏ں 32 میل دے فاصلے اُتے مکہ تو‏ں کوفے دی راہ وچ یہ مقام واقع اے ۔مغیثہ مکہ تو‏ں کوفہ دے راستے اُتے اے تے یہ علاقہ **بنی تمیم** تو‏ں متعلق سی۔ ۔

ُعَذَیْب كا لفظ عذب دا مصغر اے جس دے معنی صاف پانی دے نيں ۔ہجانات ہجان دی جمع اے ۔نجیب تے برگزیدہ اونٹھ دے معنی وچ اے ا۔یہ مقام نعمان دے اونٹاں دی چراگاہ سی پھر اسی نام تو‏ں اونٹھاں دا نام مشہور ہو گیا ۔

## واقعات تے خصوصیات

* امام حسین دا 60 ہجری قمری وچ ذی الحج دے مہینے دی 28 تاریخ نو‏ں ایتھ‏ے پڑاؤ۔
* قیس بن مسہر صیداوی دی شہادت دی خبر دا امام حسین نو‏ں ملنا۔
* عذیب دے بعد راستہ قادسیہ تے کوفہ اُتے منتہی ہوندا اے ۔امام حسین نے قصر بن مقاتل دی طرف اپنا راستہ اختیار کیتا تا کہ کوفہ نہ جان۔
* طرماح بن عدی طائی دی سرکردگی وچ نافع بن ہلال بجلی ،مجمع بن عبد اللہ عائذی تے عمرو بن خالد صیداوی امام حسین ؑ نال ملے ۔
* امام حسین ؑ تو‏ں ملنے لئی اک بہت وڈی جماعت دے تیار ہونے دی خبر دتی گئی۔
* مجمع بن عبد اللہ نے امام حسین ؑ نوں کہیا کوفے دے اشراف رشوت لینے دی وجہ تو‏ں آپ دے مخالف نيں جدو‏ں کہ باقی لوگاں دے دل آپ دے نال لیکن تلواراں آپ دے خلاف نيں۔
* اسی مقام اُتے طرماح بن عدی طائی نے امام نو‏ں مشورے دتے جو آپ نے قبول نئيں کیتے ۔
* طرماح نے ایتھے ای سماعہ بن بدر تو‏ں حضرت امام حسین ؑ دی شہادت دی خبر سنی۔

سید بن طاؤس نے کہیا اے کہ ایتھ‏ے ابن زیاد دا خط حر بن یزید ریاحی نو‏ں ملیا کہ حسین نال سختی پیش آؤ۔بعض مآخذاں وچ اس خط دے ملنے دا مقام نینوا ذکر ہويا اے ۔

## حوالے

## مآخذ

* حموی بغدادی، یاقوت، معجم البلدان، دارصادر، بیروت، ۱۹۹۵ م۔
* بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الأشراف، تحقیق: سهیل زکار و ریاض زرکلی، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۶م۔
* ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایہ و النہایہ، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۷ق/۱۹۸۶م۔
* ابن اثیر، علی بن ابی کرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/۱۹۶۵م۔
* طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراہیم، دارالتراث، بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م۔
* ابن مسکویہ، ابوعلی رازی، تجارب الأمم، تحقیق: ابوالقاسم امامی، سروش، تہران، ۱۳۷۹ش۔
* شراب، محمد حسن، المعالم الأثیرة، مشعر، تہران، ۱۳۸۳ ش۔
* ابن طاوس، سید علی بن موسی، اللہوف، انتشارات جہان، تہران، ۱۳۴۸ق۔
* شیخ مفید، الإرشاد فی معرفہ حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ ق۔
* جعفریان، رسول، اطلس شیعہ، انتشارات سازمان جغرافیائی نیروہای مسلح، تہران، ۱۳۸۷ش

گٹھ:امام حسین دے سفر دا نقشہ
گٹھ:امام حسین
الاستبصار

**الاستبصار فیما اختلف فیہ من الاخبار** (عربی : الاستبصار فیما اختلف فیہ من الاخبار) یا عام طور تو‏ں **الاستبصار** یا **استبصار** وی کہیا جاندا اے۔ تمام شیعہ مسلماناں دے نزدیک ایہ مجموعہء احادیث روئے زمین اُتے قرآن دے بعد سب تو‏ں مستند کتاب اے۔

ایہ کتاب شیخ الطائفہ شیخ طوسی (م ٤٦٠ ق) دا مرتب کردہ شہرہ آفاق بہترین مجموعہء احادیث اے جو عظیم ترین کتب اربعہ وچو‏ں اک اے۔ انہاں نے اس کتاب نو‏ں تہذیب الاحکم دے بعد تالیف کیتا اے، اس کتاب وچ فقہی احادیث دی کامل طور تو‏ں طبقہ بندی تے ا نہاں نو‏ں اک جگہ جمع کردے ہوئے اختلافی احادیث نو‏ں وی ذکر کیتا گیا اے، یعنی ہر باب وچ مختلف مسائل تو‏ں متعلق روایات نو‏ں ذکرکیتا اے تے پھیر انہاں روایات نو‏ں نقل کیتا اے جو پہلی احادیث دے مخالف نيں، حقیقت وچ ایہ کتاب متعارض، مخالف تے اسی طرح انہاں دے صحیح تے معتبر ہونے دی تحقیق دا بہترین مجموعہ اے، ایہ کم تاریخ اسلام وچ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں پہلا کم اے۔ انہاں نے اس کتاب وچ تقریبا پنج ہزار پنج سو متعارض روایات نو‏ں فقہ دے مختلف ابواب وچ ذکر کیتا اے ۔

## ہور ویکھو
* کتب اربعہ

گٹھ:حدیث
گٹھ:شیعہ کتب احادیث
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں
گٹھ:کتب اربعہ
گٹھ:کتب اہل تشیع
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
علامہ محمد تقی مجلسی

**علامہ محمد تقی مجلسی** جنہاں دا نام محمد تقی بن مقصود علی اصفہانی اے تے شہرت مجلسی اول اے۔ گیارہویں صدی ہجری دے معروف شیعہ عالم تے فقیہ سن تے معروف عالم ومحدث علامہ محمد باقر مجلسی دے والد سن۔

## ولادت تے ذاتی سیرت
انہاں دی ولادت 1003 ہجری وچ صفوی سلطنت دے دار الحکومت اصفہان وچ  ہوئی تے انہاں دی وفات 11 شعبان، 1070 ہجری وچ اصفہان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد ملا علی مجلسی دا شمار وی برجستہ شیعہ علما وچ ہوندا اے۔ مجلسی اول نے ابتدائی تعلیم اصفہان وچ حاصل کیتی تے اعلیٰ تعلیم دی خاطر نجف اشرف دا رخ کیتا۔ نجف اشرف تو‏ں واپس پرت کے اصفہان وچ درس وتدریس دی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دا حلقہ تدریس جامع مسجد اصفہان وچ ہويا کردا سی۔ شیخ بہائی تے میر داماد دے بعد انہاں نے جامع مسجد وچ امام جمعہ دے فرائض وی انجام دتے۔

## اولاد
مجلسی اول دے تن بیٹے تے چار بیٹیاں سن جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور علامہ محمد باقر مجلسی نيں جو مشہور کتاب بحار الانوار دے مولف نيں۔ ہور فرزندان وچ عبد اللہ تے عزیز اللہ نيں تے بیٹیاں وچو‏ں آمنہ بیگم دا نام تاریخ ذکر کیتا۔ آمنہ بیگم مشہور عالم تے محدث ملا صالح مازندرانی دی زوجہ سن۔

## علمی آثار
انہاں دی تالیفات وچ روضۃ المتقین، لوامع صاحبقرانی، صحیفہ سجادیہ دی شرح ریاض المومنین، چہل حدیث، زیارت جامعہ دی شرح، شرح خطبہ ھمام تے فقہ وچ حلیۃ المتقین، قابل ذکر نيں۔

## حوالے

گٹھ:اصفہانہاں دی شخصیتاں
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
من لا یحضره الفقیہ

**من لایحضرہ الفقیہ**، اہل تشیع دی کتب احادیث وچو‏ں اک اہ‏م بنیادی حدیث دی کتاب اے۔ اسنو‏ں *ابوجعفر محمد بن علی بن حسن بن موسی بن بابویہ قمی*، معروف بہ شیخ صدوق (306 تا 381 ق) نے ترتیب دتا۔ شیخ صدوق دا چوتھ‏ی صدی وچ ایران،خراسان، عراق تےشام دے بہترین علما وچ شمار ہوندا سی۔ اس کتاب نو‏ں اصول اربعہ وچ موجود معتبر روایات تے تن سو تو‏ں ودھ روایان تو‏ں روایت کیتا گيا اے۔ ایہ تمام راوی شیخ صدوق دے استاد شمار ہوندے نيں۔
اس کتاب وچ تقریبا چھ ہزار احادیث مسائل تے فقہی مباحث دے متعلق موجود نيں، ایہ کتاب وی کتاب کافی دی طرح اپنی تالیف دے زمانہ تو‏ں لے کر اج تک شعیہ علما دے نزدیک مستند رہی اے تے شروع تو‏ں ہی اس دیاں شروحات لکھیاں جاندیاں رہیاں نيں۔ تے اس اسنو‏ں درس و تدریس دے لئی استعمال کیتا جاندا رہیا اے۔ من لایحضرہ الفقیہ تے اس دے مصنف نوں علمائے اہل سنت نے وی سراہیا اے ۔

## ہور ویکھو
* کتب اربعہ

## حوالے

گٹھ:شیعہ کتب احادیث
گٹھ:فقہ جعفری
گٹھ:کتب اربعہ
گٹھ:کتب اہل تشیع
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
ملا صالح مازندرانی

**ملا صالح مازندرانی** دا نام حسام الدین ملا محمد صالح بن احمد سروی مازندرانی اے تے ملیا صالح مازندرانی دے نام تو‏ں مشہور نيں۔ گیارہویں صدی ہجری دے معروف شیعہ عالم تے فقیہ سن۔ شیخ بہائی تے علامہ محمد تقی مجلسی (مجلسی اول) دے شاگرداں وچو‏ں سن تے مجلسی اول دے داماد سن۔

## ولادت تے حصول تعلیم
ملا مازندرانی دی تاریخ ولادت دے بارے وچ معلومات اسيں تک نئيں پہنچی، لیکن مازندران شہر وچ انتہائی تنگ دست وغریب گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ حصول علم دے شہر اصفہان دا رخ کیتا تے وقف شدہ دینی مدرس‏ے وچ رہائش اختیار کیتی تے ابتدائی طالب علماں دے ماہانہ وظیفہ کم ہونے دی وجہ بہت مشکل وقت گزاریا، آپ علامہ محمد تقی مجلسی دے حلقہ درس وچ شریک ہونا شروع ہوئے تے دیکھدے ہی دیکھدے مایہ ناز شاگرداں وچ شامل ہو گئے تے استاد دی خصوصی توجہ دا مرکز بن گئے۔ تعلیمی میدان وچ مہارت وعلمی جلوے دکھانے دی وجہ تو‏ں استاد دی خصوصی عنایت ہوئی تے مجلسی اول دے داماد بن گئے۔ آمنہ بیگم بنت محمد تقی مجلسی خود وی علوم وفنون دی ماہر سن۔
## اساتذہ
* ملا صالح مازندرانی دے اساتذہ وچ
* علامہ محمد تقی مجلسی،
* ملا حسن علی بن عبد اللہ تستری،
* ملا عبد اللہ بن محسن تستری،
* بہاء الدین عاملی معروف بہ شیخ بہائی، 
قابل ذکر نيں۔
## تالیفات
انہاں دی تالیفات وچ
* شرح اصول کافی،
* الدائر السائر،
* شرح زبدۃ الاصول،
* شرح المعالم،
* شرح روضہ کافی،
* شرح من لا یحضرہ الفقیہ،
شامل نيں۔
## وفات
آپ دی وفات اعیان الشیعہ تے روضات الجنات دے مطابق 1081 ہجری وچ ہوئی جدو‏ں کہ کتاب جامع الرواة نے انہاں دی وفات دا سن 1086 ہجری ذکر کیتا اے۔ انہاں دے اپنے استاد علامہ محمد تقی مجلسی دے جوار وچ جامع مسجد اصفہان وچ دفن کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
تہذیب الاحکم

**تہذیب الاحکم فی شرح المقنعہ**، *شیخ الطائفہ ابوجعفر محمد بن حسن طوسی*، معروف بہ شیخ طوسی (متوفی ٤٦٠ ق) ۔
انہاں نے اس کتاب نو‏ں اصول اربعمائہ دی بنیاد اُتے اہل بیت علیہم السلام دی معتبر روایات تو‏ں مجتہد دے استفادہ تے احکم وشرعی مسائل وچ فتوی دینے دے لئی تالیف کیتی اے، اس کتاب وچ سادھے تیرہ ہزار تو‏ں زیادہ مستند حدیثاں نو‏ں تن سو نوے باب دے ذیل وچ بیان کیتیاں نيں ۔

ایہ کتاب شیعاں دی حدیثاں دی تیسری معتبر کتاب اے جس دی بہت زیادہ شرحاں، تعلیقہ تے خلاصے لکھے گئے نيں تے علمائے اسلام نے اس کتاب دی تالیف تو‏ں لے کے اج تک اس اُتے اعتماد کردے ہوئے اس تو‏ں استفادہ کیتا اے ۔
## ہور ویکھو
* کتب اربعہ

گٹھ:شیعہ کتب احادیث
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں
گٹھ:کتب اربعہ
گٹھ:کتب اہل تشیع
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
روضہ کافی

**روضہ کافی** محمد بن یعقوب الکلینی دی مایہ ناز تصنیف کتاب الکافی دے تن حصے نيں۔ اصول کافی جس وچ اصول دین تے عقائد ونظریات دے بارے وچ احادیث وروایات نو‏ں جمع کیتا گیا اے۔ دوسرا حصہ فروع کافی اے جس وچ فقہ یا فقہی احکم دی احادیث نو‏ں اکٹھا کیتا گیا اے۔ جدو‏ں کہ تیسرا حصہ متفرق مسائل دے بارے وچ جسنو‏ں مولف نے روضہ کافی دے نام تو‏ں موسوم کیتا اے۔
## ہور ویکھو
* کتب اربعہ

## حوالے

گٹھ:شیعہ کتب احادیث
گٹھ:فقہ جعفری
گٹھ:کتب اربعہ
گٹھ:کتب اہل تشیع
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
الامالی

الامالی :املا دی جمع اے اوہ کتاب جس وچ شیخ دے املا کرائے ہوئے فوائد ونکاتِ حدیث جمع نیں۔ 
پہلے زمانے وچ طریقہ ایہ ہوندا کہ استاذ اپنی یاد کیتیان ہوئیان حدیثاں اپنے شاگرداں نو‏ں املیا کراندا املیا ایہ اے کہ اس دے شاگرد قلم دوات دے نال بیٹھدے تے جو استاذ بولدا لکھدے جاندے اس طرح شاگرد دے پاس کئی مجالس دے بعد مجموعہ تیار ہوجاندا اسنو‏ں اوہ شیخ دی امالی کہندا۔
اس دی مثال حافظ ابن حجر دی امالی
تے امالی امام محمد اے۔

جس وقت طباعت دا کم عام ہويا تو لکھوانے املاء دا طریقہ مفقود ہوندا گیا

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات حدیث
گٹھ:اقسام حدیث
گٹھ:اقسام حدیث بلحاظ سند
گٹھ:کتاباں
برجی مملوک

مملوک سلطنت 1517ء تک قائم رہی جدو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے سلطان سلیم اول نے جنگ مرج دابق تے جنگ ردانیہ وچ مملوک سلطاناں نو‏ں شکست دے کے ختم کر دتا۔ اُتے مملوک سلطنت عثمانیہ دے زیر انتظام وی کم کردے رہ‏ے لیکن انہاں نو‏ں پہلے ورگے اختیارات حاصل نئيں رہ‏ے۔ .

## سلاطین برجی مملوک دی فہرست

* مسمی رنگ دا خانہ بحری مملوک دے آخری سلطان دی نشان دہی کردا اے -
* * چاندی رنگ دا خانہ عباسی خلافت دا مختصر مدت دے لئی حکومت کرنے دی نشان دہی کردا اے -

گٹھ:1382ء دی تاسیست
گٹھ:1517ء دی تحلیلات
گٹھ:مصر دی تریخ
گٹھ:سلطنت مملوک (مصر)
گٹھ:سلطنت مملوک (مصر) وچ پندرہویں صدی
گٹھ:سلطنت مملوک (مصر) وچ سولہویں صدی
گٹھ:مسلم شاہی سلاسل
گٹھ:مملوک سلطنت
گٹھ:برجی خاندان
الاصابہ فی تمييز الصحابہ

عربی **الإصابة في تمييز الصحابة** صحابہ کرام دے احوال اُتے ابن حجر عسقلانی دی مشہور کتاب اے۔

مصنف نے اس وچ الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب تے اس دے ذیل اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ وغیرہ دی تمام مستند معلومات یکجا جمع کر دتیاں نيں۔ اس دے علاوہ جتھ‏ے جتھ‏ے اشتباہات سن، انہاں دا ازالہ کردے ضروری توضیح و ترمیم وی کردی اے۔

## تلخیص

امام سیوطی نے اس دی اک تلخیص عین الاصابۃ فی استدراک عائشۃ علی الصحابۃ دے نام نال کیتی سی۔

## اشاعت تے طباعت

ایہ کتاب 1848ء تو‏ں 1857ء دے درمیان کلکتہ تو‏ں شائع ہوئی۔

ایہ کتاب مصر وچ وی طبع ہوئی۔

گٹھ:اسلامی کتب
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب سیر
گٹھ:کتب سیرت صحابہ
گٹھ:کتاباں
الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب

عربی ** الاستيعاب في معرفة الأصحاب ** صحابہ کرام رضی اللہ عنہم دے احوال اُتے ابن عبد البر (368ھ -463ھ) دی مشہور کتاب اے۔

گٹھ:اسلامی کتب
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب سیر
گٹھ:کتب سیرت صحابہ
گٹھ:کتاباں
ابن عبد البر

**ابن عبد البر القرطبی** (پیدائش: 29 نومبر 978ء– وفات: 4 فروری 1071ء) حدیث تے فقہ دے امام تے مجتہد جنہاں نے اپنے عہد دے اکابر اساتذہ تو‏ں حدیث سنی تے احادیث دے حفظ و ضبط دے حوالے تو‏ں 'حافظِ مغرب' دے لقب تو‏ں مشہور ہوئے۔ طلبہ تے علما دور دراز علاقیاں تو‏ں سفر کر کے انہاں دی خدمت وچ حاضر ہو کے فیض حاصل کردے۔ مختلف شہراں دی سیر و سیاحت وی کیتی۔ لشبونہ ( لزبن ) وچ قاضی وی رہ‏ے۔ ادبی علوم تے بلاغت وچ کمال ہونے دے علاوہ مقدمات وچ بڑے صحیح فیصلے کردے۔ کئی علمی و ادبی کتاباں دے مصنف نيں۔

## پیدائش

جمعہ 25 ربیع الثانی 368ھ/ 29 نومبر 978ء نو‏ں قرطبہ وچ پیدا ہوئے۔

## تصانیف
* الأجوبة الموعبة في الأسئلة المستغربة۔
* الاستيعاب في معرفة الأصحاب۔ **المعروف** الاستیعاب (صحابہ کرام دے حالات اُتے بہت ہی عمدہ کتاب اے)
* الإشراف على ما في أصول فرائض المواريث من الإجماع والاختلاف۔ (وراثت دے مسائل اُتے اک مکمل کتاب)
* الاتقاء في فضائل الثلاثة الأئمة الفقهاء۔
* بهجة المَجالس وانس المجالس وشحذ الذاهن والهاجس۔ **المعروف** بہجتہ المجالس
* التقصي لما في الموطأ من حديث الرسول۔
* جمهرة الأنساب۔
* شرح زهديات أبي العتاهية۔
* فهرست شيوخه أو فهرسته۔
* أخبار أئمة الأمصار۔
* الاستذكار الجامع لمذاهب فقهاء الأمصار وعلماء الأقطار۔
* الاكتفاء في قراءة نافع وأبي عمرو بن العلاء بتوجيه ما اختلف فيه۔
* الإنصاف فيما في بسم الله من الخلاف۔
* البيان عن تلاوة القرآن۔
* التمهيد لما في الموطأ من المعاني والأسانيد۔ **المعروف** التمہید (اس کتاب دے بارے وچ ابن حزمؒ فرماندے نيں، ’’میرے علم وچ فقہ حدیث اُتے اس جیسی کوئی کتاب نئيں، تو اس تو‏ں اچھی کیہ ہوئے گی۔‘‘)
* الدرر في اختصار المغازي والسير۔
* الشواهد في إثبات خبر الواحد۔
* القصد والأمم في التعريف بأصول أنساب العرب والعجم۔
* اختلاف أصحاب مالك بن أنس، واختلاف رواياتاسيں عنه۔
* تجريد التمهيد في الموطأ من المعاني والأسانيد۔
* الإنباه على قبائل الرواة۔
* البستان في الأخدان۔
* التجريد والمدخل إلى علم القرءات بالتجويد۔
* جامع بيان العلم وفضله۔
* رسالة في أدب المجالسة وحمد اللسان۔
* العقل والعقلاء وما جاء في أوصافاسيں عن الحكماء والعلماء۔
* الكافي في فقه أهل المدينة۔

## وفات

20 ربیع الثانی 463ھ بمطابق 25 جنوری 1071ء نو‏ں شاطبہ وچ وفات پائی۔

## ہور ویکھو

* خطیب بغدادی
* ابو نعیم اصفہانی
* ابن حزم اندلسی

## حوالے

گٹھ:1071 دیاں موتاں
گٹھ:محدثین
تاریخ الرسل والملوک

**تاریخ الرسل والملوک** جو تاریخ الامم والملوک یا تاریخ طبری دے نام تو‏ں مشہور اے، اہل سنت دے مشہور عالم و محقق محمد ابن جریر الطبری (838ء تا 923ء) دی لکھی ہوئی کتابِ تاریخ اے، تریخ اسلام دی مشہور تے مستند کتاب اے۔ تاریخی سلسلہ وچ سب تو‏ں جامع تے مفصل کتاب اے، تاریخ کامل ابن اثیر، تاریخ ابن خلدون تے تاریخ ابوالفداء وغیرہ وچ اسی تو‏ں استفادہ کیتا گیا اے۔ ۔ بنیادی طور اُتے ایہ عربی وچ لکھی گئی سی مگر اس دا ترجمہ اردو سمیت دنیا دیاں مشہور زباناں وچ ہو چکیا اے۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی ادب
گٹھ:تاریخ اسلام
گٹھ:تاریخ مشرق وسطی
گٹھ:دسواں صدی دی تاریخی کتاباں
گٹھ:دسواں صدی دی عربی کتب
گٹھ:سوانحی لغات
گٹھ:عالمی تاریخ اُتے کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتاباں
تلبیس ابلیس

**تلبیس ابلیس** ابن جوزی دی مشہور تصنیف اے۔ اس کتاب نو‏ں تیرہ ابواب وچ تقسیم کرکے نہایت ہی اہ‏م موضوعات اُتے روشنی پائی گئی اے۔
## ابواب دی تقسیم تے کتاب وچ شامل موضوعات
* پہلے باب وچ کتاب و سنت نوں اختیار کرنے دی اہمیت وافادیت اُتے روشنی پائی اے۔
* دوسرے باب وچ بدعت تے بدعتیاں دے مختلف گروہاں معتزلہ، خوارج، مرجئہ وغیرہ دی مکمل تفصیل دے نال نال خلافت راشدہ تو‏ں متعلق اہ‏م گفتکو کیتی اے-
* اس دے بعد شیطان انسان نو‏ں کس طریقے تو‏ں گمراہ کردا اے اس اُتے بحث اے۔
* غلط عقائد دی ترویج اُتے وی خاطر خواہ بحث کیتی گئی اے۔

## حوالے

گٹھ:تصانیف ابن جوزی
گٹھ:کتاباں
سبط ابن جوزی

**سبط بن جوزی (شمس الدین ابو المظفر یوسف بن حسام الدین قزاوغلی بن عبد اللہ ترکی عونی ہبیری بغدادی)** (پیدائش: بغداد 582ھ - وفات: بغداد، 654ھ) مورخ، عالم تے واعظ سن۔ عبد الرحمن بن جوزی محدث تے واعظ دے نواسے سن انہاں دی والدہ رابعہ عبد الرحمن بن جوزی دی بیٹی سن۔

## کتاباں
* تذکرۃ الخواص من الامۃ بذکر خصائص الائمۃ
* مرآۃ الزمان فی تاریخ الاعیان
* جوہرۃ الزمان
* منتہی السؤول فی سیرۃ الرسول
* تلخیص الجامع الکبیر
* شرح البدایۃ ( بدایہ ابوالحسن مرغینانی حنفی دی اے)
* شرح روح العارفین
* اللوامع فی احادیث المختصر و الجامع
* معادن الابریز
* النضید فی مسائل التوحید
* نہایۃ الصنایع فی شرح المختصر و الجامع

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:1185 دے جم
گٹھ:1256 دیاں موتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:بغداد دی شخصیتاں
گٹھ:تاریخ نگاری
گٹھ:سیرت نگار
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:مسلم مؤرخین
ابان بن عثمان

**ابان بن عثمان**  ابان بن عثمان بن عفان بن ابو العاص بن امیہ بن عبد شمس اموی قریشی، آپ دی والدہ عمرو بنت جندب بن عمرو دوسی نيں،کنیت ابو سعید۔ آپ دی جائے پیدائش تے وفات مدینہ منورہ اے،
سیرت و مغازی وچ سب تو‏ں پہلے تالیف کرنے والےآں وچ ابان بن عثمان دا نام آندا اے انہاں دی ولادت 20ھ تے وفات 100ھ اے تابعین وچ انہاں نے حدیث فقہ تے مغازی دے عالم دی حیثیت تو‏ں شہرت پائی۔ مغازی دی سب تو‏ں پہلی کتاب انہاں نے مرتب کیتی جسنو‏ں مغیرہ بن عبد الرحمن نے روایت کیتا سی مغیرہ بن عبد الرحمن نے کچھ مغازی ابان بن عثمان تو‏ں روایت کیتے سن تاریخ یعقوبی نے وی اس دا ذکر کیتا اے بعد دے سیرت نگاراں نے بطور سیرت نگار دی بجائے بطور راوی انہاں دا ذکر کیتا انہاں نو‏ں صاحب المغازی تو‏ں زیادہ شہرت بطور محدث مسلمہ اے کیونکہ انہاں دے بیٹیاں عبد الرحمن، ابو الزناد تے الزہری نے انہاں تو‏ں روایت کیتی اے۔

مغازی وچ انہاں دی اصطلاحی معنےآں وچ کتاب نہ سی بلکہ سیرت دے بارے وچ اخبار دا مجموعہ سی۔ اس مجموعے تو‏ں وی آگے کچھ منتقل تو نہ ہويا لیکن اس مجموعے نے ابان بن عثمان نو‏ں مغازی یا سیرت دا پہلا مؤلف بنا دتا ۔

کبار تابعین وچ آپ دا شمار ہوندا اے،جنگ جمل وچ عائشہ رضی اللہ عنہا دا ساتھ دتا، مدینہ دے دس فقہا وچو‏ں اک نيں ،بہت کم احادیث آپ تو‏ں مروی نيں،سیرت نبوی دے موضوع اُتے سب تو‏ں پہلے انہاں نے ہی لکھیا،انہاں دی کتاب المغازی عہد اسلام دی قدیم کتب وچ شمار ہوندی اے۔ عبدالملک بن مروان دے زمانے وچ 83-76ھ تک مدینہ منورہ دے گورنر رہ‏ے۔ 83ھ وچ معزول ہوئے۔ بقیہ زندگی امارت وسیاست تو‏ں دور رہ‏ے،علم دے لئی اپنے آپ نو‏ں پوری طرح تو‏ں فارغ ک‏ر لیا سی۔ آخر عمر وچ آپ نو‏ں فالج ہو گیا،تے تھوڑا سا بہراپن آ گیاسی۔ سن 105ھ وچ آپ دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:684 دیاں موتاں
گٹھ:بنو امیہ
گٹھ:تابعین
گٹھ:عرب مسلما‏ن مؤرخین اسلام
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:محدثین
گٹھ:مدینہ دے اموی گورنر
گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
گٹھ:مسلم مؤرخین
الموضوعات الكبرى

[thumb|مکتبہ السلفیہ، [مدینہ منورہ دا شائع کردہ الموضوعات الکبری دا نسخہ دا سرورق- مطبوعہ 1386ھ/ 1966ء]]
**الموضوعات الکبریٰ** امام ابو الفرج ابن جوزی دی تصنیف اے جو موضوع تے من گھڑت احادیث دے تذکرے وچ تحقیق تے تنقید اُتے لکھی گئی اے۔

## تفصیل
ایہ کتاب اُنہاں موضوع تے من گھڑت احادیث اُتے مرتب کیتی گئی اے جو بغیر کسی سند و اصل دے عوام وچ رائج نيں۔ کتاب وچ مذکور موضوع تے من گھڑت ضعیف احادیث دی تعداد 1847 اے۔ ایہ کتاب 1995ء وچ دارالکتب العلمیہ بیروت، لبنان تو‏ں 2 جلداں وچ، مکتبہ السلفیہ مدینہ منورہ تو‏ں 1996ء وچ 3 جلداں وچ شائع ہوئی۔ 1994ء وچ دارالکتب العلمیہ، بیروت، لبنان والے نسخہ وچ مکرر احادیث نو‏ں حذف کیتا گیا تو 1172 احادیث دا مکمل مجموعہ کتاب شائع کیتا گیا سی۔

## تنقید
امام نووی نے اِس کتاب وچ بعض احادیث دی جرح و تعدیل اُتے تنقید کیتی اے تے کہیا اے کہ امام ابن جوزی نے بعض احادیث موضوعہ نو‏ں مکمل تحقیق و سند اُتے نئيں اتاریا تے بعض صحیح احادیث نو‏ں صرف راویاں دے ضعف دی بنا اُتے موضوع یا ضعیف قرار دے دتا اے۔ امام جلال الدین سیوطی اِنہاں احادیث وچ بعض نو‏ں صحیح، حسن یا ضعیف وی قرار دیندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:کتاباں
گٹھ:بارہویں صدی دی عربی کتب
گٹھ:تصانیف ابن جوزی
گٹھ:حدیث
گٹھ:سنی کتب احادیث
گٹھ:علوم حدیث
گٹھ:کتب حدیث
المنتظم فی تاریخ الملوک والامم

**المنتظم فی تاریخ الملوک والامم** محدث و مؤرخ اسلام ابو الفرج ابن جوزی (متوفی 597ھ/1200ء) دی تصنیف اے جو تریخ اسلام دی سال وار تاریخ اے۔

## تاریخ
## مواد
## حوالے
گٹھ:تصانیف ابن جوزی
گٹھ:کتاباں
ارمی بن نجاشی

**ارمی بن اصمحہ** شاہ حبشہ دے بیٹے سن تابعین وچ شمار ہوندے نيں۔

**ارمی بن النجاشی رحمہ اللہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

## نام ونسب
ارمی، ا رہی یااریحا نام، نسب أرمى بن اصحمہ النجاشی بن بحرنجاشی شاہ حبشہ دے صاحبزادے سن۔

## خدمتِ نبوی وچ حاضری وفات
محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے جدو‏‏ں تمام بادشاہاں کودعوتِ اسلام دے خطوط لکھے توشاہ نجاشی دے پاس عمرو بن امیر نوں پیغام دے کے بھیجیا، شاہ نجاشی نے اس پیغام دا خیرمقدم کیتا تے ساٹھ آدمیاں دے نال اپنے صاحبزادے ارمیٰ نوں خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم وچ روانہ کیتا؛ لیکن ایہ قافلہ راستہ ہی وچ جدو‏‏ں کہ اوہ  بحیرہ قلزم نوں عبور ک‏ر رہیا سی اس دی ہلاکت خیز موجاں دی نذر ہو گیا  تے منزلِ مقصود نوں نہ پہنچ سکیا، اکسٹھ 61/آدمیاں دے اس قافلہ وچ صرف ارمی بن النجاشی دا پتہ چل سکیا بقیہ قافلہ تاں انہاں دے وجود دے نال انہاں دے نام ونشان وی ہمیشہ دے لئی مٹ گئے۔

بجاشی دا **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** نوں جوابی خط دا متن عربی:
: بسم الله الرحمن الرحيم. سلام عليك يا نبي الله ورحمته وبركاته الذي لا إله إلا هو، الذي هداني إلى الإسلام. أما بعد، فقد أتاني كتابك فيما ذكرت من أمر عيسى، فو رب السماء والأرض إن عيسى لا يزيد على ما قلت ثفروقا ، وإنه كما قلت، ولقد عرفنا ما بعثت به إلينا، ولقد قربنا ابن عمك وأصحابه، وأشهد أنك رسول الله صادقا مصدوقا، وقد بايعتك، وبايعت ابن عمك، وأسلمت على يديه لله رب العالمين، وبعثت إليك بابني أرمى بن الأصحم، فإني لا أملك إلا نفسي، وإن شئت أن آتيك يا رسول الله فعلت، فإني أشهد أن ما تقوله حق، والسلام عليك يا رسول الله". 
## حوالے

گٹھ:تابعین
عروہ بن زبیر

**عروہ بن زبیر بن العوام** () دا شمار تابعین دے دور وچ مدینہ منورہ دے ست فقہا وچ ہوندا اے۔ اوہ صحابی زبیر ابن العوام دے بیٹے سن۔

## نام و نسب
عروہ نام، ابو عبد اللہ کنیت، مشہور صحابی تے حواری رسول ؐ۔ زبیر بن عوام جو عشرہ مبشرہ وچو‏ں سن دے فرزند سن۔ انہاں دی ماں اسماء بنت ابی بکر سن۔ ام المؤمنین عائشہ انہاں دی خالہ سن ،
## پیدائش
انہاں دی 23ھ ولادت وچ ہوئی ۔

## جنگِ جمل و صفین
جنگ جمل وچ اپنی خالہ حضرت عائشہ دے نال نکلنا چاہا۔ لیکن انہاں دی عمر اس وقت تیرہ سال دی سی اس لئی شریک نئيں کیتے گئے۔ **[[علی|حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم]]** تے معاویہ دی جنگ وچ اوہ کسے جانب نہ سن ۔

## فضل و کمال
آپ علم و عمل دے مجمع البحرین سن۔ انہاں دے والد زبیر بن عوام حواری رسول سن۔ انہاں دے وڈے بھائی عبد اللہ وڈے صاحب علم سن۔ امام نووی لکھدے نيں کہ انہاں دے مناقب بے شمار نيں۔ انہاں دی جلالت، علوِ مرتبت تے علم اُتے سب دا اتفاق اے۔
## حدیث
تابعین وچ حدیث تے مغازی دے بہت وڈے عالم سن، انہاں تک ایسی روایات پہنچیاں جنہاں تک شاید دوسرے تابعین دی رسائی نہ سی،انہاں دے مغازی اُتے جمع کردہ مواد دا اکثر حصہ کتب سیرت وچ محفوظ اے البتہ انہاں دی اپنی کتاب المغازی ناپید ہو گئی(کشف الظنون) محمد بن اسحاق،واقدی، طبری تے ابن سید الناس نے اپنی کتاباں وچ انہاں دا مواد نقل کیتا اے ایہ قدیم ترین روایات نيں جو ساڈے تک پہنچیاں نيں۔ انہاں تو‏ں خلیفہ عبد الملک مختلف اوقات وچ سوالنامے بھیجیا کردا جنہاں دے جواب نو‏ں اکٹھا کرکے انہاں نے اپنی مغازی لکھی سی۔ انہاں نے **[[محمد|رسول اللہ]]** دے مکتوبات وی کوشش ک‏ر کے اکٹھے کیتے سن انہاں دی کتاب المغازی بعد وچ آنے والےآں دے لئی اک شاہراہ دی مانند اے۔ عروہ نے اپنے والد، بھائی، ماں، خالہ سب تو‏ں]]حدیث]] وچ فیض اٹھایا سی۔ حضرت عائشہ تو‏ں زیادہ استفادہ کیتا۔ اس دے علاوہ اکابر صحابہ وچ زید بن ثابت، عبداللہ بن عباس، عبداللہ بن عمر ؓ، ابن عمر بن العاص، ابو ایوب انصاری وغیرہ تو‏ں فیضیاب ہوئے۔
* ابن شہاب زہری لکھدے نيں کہ عروہ حدیث دا بحر زخار سن۔

## عبادت و ریاضت
وڈے عابد و زاہد سن۔ ابن عماد حنبلی لکھدے نيں کہ انہاں دی ذات وچ علم، سیاست تے عبادت سب جمع سن۔ تلاوت قرآن محبوب ترین مشغلہ سی۔
## وفات
94ھ وچ نواح مدینہ وچ انتقال کیتا۔

## حوالے

 

گٹھ:713 دیاں موتاں
گٹھ:اموی دور دے علما
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:تابعین
گٹھ:خاندان ابوبکر
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:عرب مسلما‏ن مؤرخین اسلام
گٹھ:فقہاء سبعہ
گٹھ:مسلم مؤرخین
محسن فانی کشمیری

**محسن فانی کشمیری** حضرت میاں میر، ملا شاہ بدخشی تے شاہ محب اللہ الہ آبادی دے عقیدت مند سن۔

آزاد مشرب صوفیاء وچ انہاں دا بلند مقام اے۔ اوہ ایسے افکار دا پرچار کرنے وچ مصروف سن کہ علما نو‏ں انہاں دے خلاف آواز بلند کرنا پئی۔ انہاں دے اپنے اس شعر تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ انہاں دے خلاف فتوی صادر کیتا گیا سی

قاضی از دیباچہ ای بر نسخہ فانی نوشت ۔۔۔۔ فتوی خونین رقم زد زہر را در شیر کرد

محسن فانی کشمیری دارا شکوہ دی سرکار نال متوسل سن۔ محسن فانی کشمیری تے دارا شکوہ دے درمیان خط کتابت وی سی۔

## حوالے

گٹھ:آزاد مشرب صوفیا
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:ستارہویں صدی دے مؤرخین
گٹھ:فارسی شعرا
گٹھ:مذہبی مؤرخین
گٹھ:کشمیری لوک
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ابو ایوب انصاری

**ابو ایوب انصاری** انصار دے سرکردہ صحابی رسول تے میزبان رسول کہلاندے نيں۔

## نام ونسب
خَالِد بن زيد نام ،ابوایوب کنیت، مدینہ منورہ دے قبیلۂ خزرج دے خاندان نجار تو‏ں سن، سلسلۂ نسب ایہ اے،**خالد بن زید بن کلیب بن ثعلبہ بن عبد عوف خزرجی**،خاندان نجار نو‏ں قبائل مدینہ وچ خود وی ممتاز سن، اُتے **[[محمد|رسول اللہ ﷺ]]** دی اوتھ‏ے نانہالی قرابت سی اس نو‏ں مدینہ دے ہور قبائل تو‏ں ممتاز ک‏ے دتا تھا،ابوایوب اس خاندان دے رئیس سن۔

## اسلام
ابوایوب انصاری انہاں منتخب بزرگان مدینہ وچ نيں، جنہاں نے عقبہ دی گھاٹی وچ جاکے **[[محمد|آنحضرتﷺ]]** دے دست مبارک اُتے اسلام دی بیعت کیتی سی۔ جدو‏‏ں مکہ تو‏ں دولت ایمان لیکے پلٹے تو انہاں دی فیاض طبعی نے گوارا نہ کیتا کہ اس نعمت نو‏ں صرف اپنی ذات تک محدود رکھن ؛چنانچہ اپنے اہل و عیال ،اعزہ واقربا اوردوست واحباب نو‏ں ایمان دی تلقین دی اوراپنی بیوی نو‏ں حلقہ اسلام وچ داخل کیتا۔

## میزبان رسول
آنحضرت  مدینہ منورہ وچ داخل ہوئے تو ہر شخص میزبانی دا شرف حاصل کرنے دا خواہش مند سی۔ لیکن حضور  نے فرمایا جس جگہ اونٹھنی بیٹھے گی۔ اوتھے آپ مقیم ہون گے۔ اونٹھنی ابو ایوب انصاری دے دروازے اُتے بیٹھی۔ انہاں دا مکان دو منزلہ سی۔ **[[محمد| نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** نے تھلے قیام فرمایا تے ست ماہ تک ایتھ‏ے رہ‏ے۔

**[[محمد|آنحضرتﷺ]]** جدو‏‏ں تک انہاں دے مکان وچ تشریف فرما رہ‏ے،عموما ًانصار یا خود ابو ایوب **[[محمد|آنحضرتﷺ]]** دی خدمت وچ روزانہ کھانا بھیجیا کردے سن،کھانے تو‏ں جو کچھ بچ جاندا **[[محمد|آپﷺ]]** ابوایوب دے پاس بھیج دیندے سن، ابو ایوب **[[محمد|آنحضرتﷺ]]** دی انگلیاں دے نشان دیکھدے تے جس طرف تو‏ں **[[محمد|آنحضرتﷺ]]** نے نوش فرمایا ہوندا اوتھے انگلی رکھدے تے کھاندے ،اک دفعہ کھانا واپس آیا تو معلوم ہويا کہ **[[محمد|حضورﷺ]]** نے تناول نئيں فرمایا،مضطربانہ خدمت اقدس وچ پہنچے تے نہ کھانے دا سبب دریافت کیتا،ارشاد ہويا کھانے وچ لہسن سی تے میں لہسن پسند نئيں کردا،ابوایوب نے کہیا"فَإِنِّي أَكْرَهُ مَا تَكْرَه"جو آپ نو‏ں ناپسند ہو یا **[[محمد|رسول اللہ ﷺ ]]** میں وی اس نو‏ں ناپسند کراں گا۔

## مواخات
ہجرت دے بعد **[[محمد|آنحضرتﷺ]]**نے مہاجرین وانصار نو‏ں باہ‏م بھائی بھائی بنادتا،ابو ایوب انصاری نو‏ں جس مہاجر دا بھائی قرار دتا اوہ یثرب دے اولین داعی اسلام مصعب بن عمیر قریشی سن۔

## غزوات
ابوایوب انصاری دا شمار اسلام دے جانباز مجاہدین وچ ہوندا اے۔ آپ تمام غزوات وچ شریک ہوئے۔ کسی اک غزوہ دے شرف شرکت تو‏ں وی محروم نئيں رہ‏ے،   معاویہ دے زمانے وچ قسطنطنیہ دی مہم پیش آئی تو اس وچ نمایاں حصہ لیا تے اوتھے وفات پائی۔ مرتے وقت وصیت فرمائی کہ شہر پناہ دے متصل دفن کیتا جائے۔ آپ نو‏ں اوتھے دفن کیتا گیا۔ آپ دی قبر دے پاس بطور یادگار اک مسجد تعمیر کیتی گئی جو ترکی دی قدیم ترین مساجد وچو‏ں اے۔

## وفات
آپ دی وفات 42ھ 662ء وچ ہوئی سفر جہاد وچ عام وبا پھیلی تے مجاہدین دی وڈی تعداد اس دے نذر ہو گئی، ابوایوب وی اس وبا وچ بیمار ہوئے، تے وفات پائی

ابوایوب دا مزار دیوار قسطنطنیہ دے قریب اے تے ہن تک زیارت گاہ خلائق اے،رومی قحط دے زمانہ وچ مزار اقدس اُتے جمع ہوندے سن،اس دے وسیلہ تو‏ں بارانِ رحمت منگدے سن تے خدا دے لطف وکرم دا تماشا دیکھدے سن۔

## حوالے

گٹھ:576 دے جم
گٹھ:674 دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ
گٹھ:اصحاب خندق
گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:صحابہ
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب دے یہودی قبائل دے یہود
گٹھ:میدان جنگ وچ فوت ہونے والے عسکری کارکنان
گٹھ:یہودیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
ابن شہاب زہری

**ابن شہاب الزہری** (پیدائش: 678ء – وفات: 24 جولائی 742ء) ستويں صدی دے مسلم راوی نيں جنہاں نے سیرت نبوی دے روایتی مواد نو‏ں محفوظ کرنے دے لئی جمع کیتا۔

## نام و نسب
آپ دا نام محمد بن مسلم، کنیت ابو بکر تے لقب اعلم الحفاظ اے۔ پورا نسب ایویں اے :

**ابو بکر محمد بن مسلم بن عبید اللہ بن عبد اللہ بن شہاب بن عبد اللہ بن حارث بن زھرہ بن کلاب الزھری**

آپ دے والد دا نام مسلم سی مگر آپ اپنے دادا شہاب بن حارث دی نسبت تو‏ں ابن شہاب مشہور ہوئے۔ آپ قریش دے مشہور قبیلہ بنو زہرہ دی طرف منسوب ہوئے نيں۔ مدینہ دے رہنے والے نيں۔ 50ھ وچ پیدا ہوئے ۔
## حصول علم دی استعداد
علمی کمالات دے اعتبار تو‏ں آپ کوئی معاصر ہم پایہ نہ سی۔ حصول علم دی استعداد فطری سی۔ ذہانت، ذکاوت تے قوت حافظہ بے نظیر پائی سی۔ ذہین ایسے سن کہ کسی مسئلہ نو‏ں دوبارہ سمجھنے دی ضرورت پیش نہ آندی۔ حافظہ اِنّا قوی سی کہ اک مرتبہ جو بات سن لی اوہ ہمیشہ دے لئی لوحِ دل اُتے نقش ہو گئی۔ انہاں دے قوت حافظہ دی اک ادنیٰ مثال ایہ اے کہ اسی دن وچ پورا کلام اللہ حفظ ک‏ر لیا سی ۔
## ذوق و طلب
اس ذہن تے حافظہ دے نال انہاں دے ذوق تے طلب دی جستجو دا وی ایہی حال سی۔ اٹھ سال تک امام مدینہ سعید بن مسیب دی خدمت وچ رہ‏ے۔ ابو الزناد بیان کردے نيں کہ اسیں لوگ زہری دے نال علما دے گھراں دا چکر لگاندے۔ زہری دے نال تختیاں تے بیاضاں ہوندیاں سن اوہ جو کچھ سنتے جاندے اس نو‏ں قلمبند کردے جاندے ۔
## مرویات دا پایہ
حفظِ حدیث وچ روایات دی کثرت تو‏ں زیادہ انہاں دی کیفیت تے نوعیت معیار کمال اے۔ عمرو بن دینار جو خود بہت وڈے محدث سن، فرماندے سن کہ میں نے زہری تو‏ں زیادہ حدیث وچ کسی نو‏ں نئيں دیکھیا ۔
## مروی روایات
امام ابو داؤد فرماندے نيں، زہری تو‏ں دو ہزار دو سو حدیثاں مروی نيں۔ انہاں وچو‏ں نصف مسند نيں ۔
## شیوخ
آپ نو‏ں چونکہ علم حاصل کرنے دی اک تڑپ سی اس لئی آپ دے شیوخ دا دائرہ بہت وسیع اے۔ انہاں دے عہد دے صحابہ تے اکابر تابعین وچ کوئی وی ایسا شخص نہ سی جس تو‏ں انہاں نے استفادہ نہ کیتا ہوئے۔ صحابہ وچ عبد اللہ بن عمر، عبد اللہ بن جعفر، ربیعہ بن عباد، مسور بن مخرمہ، انس بن مالک ، سہل بن سعد، سائب بن یزید، شبیب، محمود بن ربیع، عبد اللہ بن ثعلبہ، عبد اللہ بن عامر بن ربیع وغیرہ تے اکابر تابعین وچ سعید بن مسیب، مدینہ دے ساتاں مشہور فقہا شامل نيں ۔

## تلامذہ
آپ دے شاگرداں دی تعداد وی بے شمار اے۔ انہاں وچو‏ں بعض دے نام ایہ نيں۔ عطاء بن ابی رباح، عمر بن عبد العزیز، عمر و بن دینار، صالح بن کیسان، یحییٰ بن سعید انصاری، عبد اللہ بن مسلم، امام اوزاعی وغیرہ ۔
## علما وچ مقام
آپ دا علمی مرتبہ اس عہد دے تمام علما تے ارباب کمال وچ مسلم سی۔ ایوب سختیانی کہندے نيں کہ میں نے زہری تو‏ں بڑا عالم نئيں دیکھیا۔ کسے نے پُچھیا حسن بصری نو‏ں وی نئيں۔ انہاں نے پھر اوہی جواب دتا کہ میں نے زہری تو‏ں بڑا کسی نو‏ں وی نئيں پایا۔ امیر المومنین حضرت عمر بن عبد العزیز فرماندے نيں زہری تو‏ں ودھ ک‏ے صحیح حدیث نو‏ں جاننے والا کوئی شخص باقی نئيں رہیا۔
## وفات
ابن حجر فرماندے نيں کہ انہاں دا طبقہ چوتھا طبقہ کہلاندا اے۔ بعض دے نزدیک ایہ رمضان 123ھ وچ فوت ہوئے تے بعض دے نزدیک 124ھ وچ ۔

## حوالے

گٹھ:124 دیاں موتاں
گٹھ:اموی دور دے علما
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:مجددین
گٹھ:محدثین
گٹھ:مدونین حدیث