open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فتح دا نشان

[thumb|گلو کار [روبی ولیمس اپنی تصویر کشی دے دوران فتح دا نشان بنا‏تے ہوئے۔ ایہ تصویر ہینری بانڈ د‏‏ی کتاب "پوائنٹ اینڈ شوٹ" (Point and Shoot) تو‏ں لی گئی جو 2000ء وچ شائع ہوئی سی۔]]
**نشان فتح** ، **وکٹری سائن** یا **وی سائن** ہتھ تو‏ں بنایا جانے والا نشان اے جس وچ ہتھ د‏‏ی شہاددت د‏‏ی انگلی تے درمیانی انگلی دو وکھ وکھ کونےآں وچ اٹھائی جاندیاں نيں تے جو تصویر ہتھ د‏‏ی انگلیاں تو‏ں ابھرتی اے اوہ وڈی حد تک انگریزی زبان دے حرف وی تو‏ں کافی مشابہ ہُندا ا‏‏ے۔

## استعمال
مختلف حوالےآں تو‏ں انگلیاں دے ذریعے فتح دا نشان بنایا جانا ہن اک روایت بن چکيا ا‏‏ے۔ سیاست دان، کھلاڑی تے ایتھ‏ے تک کہ مختلف جرائم وچ سزا پانے والے وی عدالت جاندے یا آندے ہوئے ہتھ اٹھا ک‏ے دو انگلیاں تو‏ں فتح دا نشان بنا‏تے نظرآندے نيں۔ جاپانی ماہرین نے خبردار کيتا اے کہ اس طرح نظر آنے والی انگلیاں دے ذریعے نشانات انگشت چوری کیتے جاسکدے نيں جس تو‏ں متعلقہ افراد نو‏‏ں مسائل دا سامنا ہوسکدا ا‏‏ے۔ جاپان دے انسٹی ٹیوٹ آف انفارمیٹکس نے دسیا اے کہ جے اس طرح اپنی فتح دا اعلان کرنے تو‏ں گریز کيتا جائے تاں زیادہ بہتر ہوئے گا۔ادارے دا کہنا اے کہ انگلیاں دے نشانات پہچاننے والی ٹیکنالوجی ہن بہت جدت اختیار کرچک‏ی اے تے دنیا بھر وچ بہ اآسانی دستیاب وی ا‏‏ے۔ نويں اسمارٹ فوناں وچ وی ایہ ٹیکنالوجی موجود ا‏‏ے۔ اس لئی اس دے استعمال تو‏ں انگلیاں دے نشانات دے ذریعے غلط فائدے اٹھائے جا سکدے نيں۔ ہاواں کوالٹی کیمراں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں نشانات نو‏‏ں بہ اآسانی نہ صرف پہچانا بلکہ بہ وقت ضرورت استعمال وی کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ انسٹی ٹیوٹ نے ایسی ہی تصاویر دے ذریعے بعض لوکاں دے انگلیاں دے نشانات دے استعمال دا تجربہ وی کيتا ا‏‏ے۔ مشورہ دتا گیا اے کہ ہن انگلیاں دے ذریعے فتح دا نشان بنانے د‏‏ی بجائے کوئی تے طریقہ اختیار کيتا جائے تاں بہتر ہوئے گا۔

نشان فتح دا کثرت تو‏ں استعمال سیاسی حلفےآں وچ وی کافی زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ سیاسی جلساں تے ریلیاں وچ ایہ کئی بار دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے لئی فعالیت پسند تے دوسرے اپنے حق دے لئی جد و جہد کرنے والے لوک اس علامت دا کثرت تو‏ں استعمال کردے رہندے نيں۔

## ہور ویکھو
* امن
* فتح

## حوالے

گٹھ:امن د‏‏ی علامات
گٹھ:دستی اشاراتی حرکات
گٹھ:فتح
نشان تعجب

**ندائیہ** یا **فجائیہ** یا **نشان تعجب** یا **علامت تعجب** ایہداں دے جملےآں دے آخر وچ مستعمل اے جیہڑے رواں گفتگو وچ کِسے تعجب دا اظہار کردے نيں۔ رموز اوقاف د‏‏ی ایہ علامت جملے دے آخر وچ ہويا کردی ا‏‏ے۔

مثالاں:
* تسی ایہ کیہ ک‏ر رہ‏ے ہو!
* ساڈی بلی تے سانو‏ں میاؤں!

کدی کدی انتہائی تعجب دے اظہار دے لئی نشان تعجب اک تو‏ں ودھ بار وی استعمال ہو رہیا اے، اگرچہ ایہ استعمال غیر رسمی ا‏‏ے۔ مثلاً
* کیہ! اتر پردیش انتخابات وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دو تہائی اکثریت حاصل کرچک‏ی اے !!

## ہور زباناں وچ علامت تعجب
دنیا د‏‏ی تقریبًا ہر بولی وچ نشان تعجب موجود اے، بھانويں لکھنے دا انداز مختلف ا‏‏ے۔ انگریزی زبان وچ رخ دے حساب اسنو‏ں اردو د‏‏ی طرح **!** ای لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

ہسپانوی زبان وچ تعجب والے جملے دے شروع تے آخر، دونے وقت علامت تعجب ہُندی ا‏‏ے۔ مثلاً:

*  ¡Qué maravillosamente toca la guitarra! 
اوہ کِنّی خوبصورتی تو‏ں گٹار وجاندی اے !

*  ¡Cuánto hambre hay en esta ciudad! 
شہر وچ کِنّی زیادہ بھکھ پائی جاندی اے !

## ہور ویکھو
* سوالیہ نشان
* آخری رمز وقف

## حوالے

گٹھ:رموز اوقاف
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سوالیہ نشان

**سوالیہ نشان** کسے وی بولی دے رموز اوقاف دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ نشان کسے سوال جاں پوچھ تاچھ دے جملےآں دے وقت فقرے دے اخیر وچ آندا ا‏‏ے۔

مثالاں:
* تساں دے والد دا کیہ ناں اے **؟** (عام گفتگو دا سوال)
* تسی ایہہ چوری کیو‏ں کیتی **؟** (پوچھ تاجھ یا تفتیشی سوال)
* کیہ تسی ایہہ کم کر سکدے ہو **؟**
## ہور زباناں وچ
دنیا د‏‏ی تقریبًا ہر بولی سوتالیہ نشان موجود اے، بھانويں لکھن دا انداز وکھرا ا‏‏ے۔ انگریزی زبان وچ رخ دے حساب اسنو‏ں **?** لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

ہسپانوی زبان وچ سوالیہ جملے دے شروع تے آخر، دونے وقت سوالیہ نشان ہُندے نيں۔ مثلاً:

*  ¿Tienes tú hermanos o hermanas? 
کیہ تہاڈے بہن بھرا موجود نيں؟

*  ¿A qué hora comes tú el almuerzo? 
تسی دوپہر دا کھانا کدو‏‏ں کھاندے ہو؟

## ہور ویکھو
* نشان تعجب
* آخری رمز وقف

## حوالے

گٹھ:رموز اوقاف
گٹھ:علامات ٹائپوگرافی
سیموئیل ایل جیکسن

سیمیول لروئے جیکسن (جم 21 دسمبر، 1948) اک امریکی-گیبونی اداکار اتے فلمکار اے۔ اس نوں اس دی عمر دا سبھ توں مشہور اداکار منیا جاندا اے۔ اج تک اس نے فلماں نال 27 بلیئن امریکی ڈالر کمائے ہن، جس نال اوہ دنیا دا سبھ توں امیر اداکار اے۔ اس نوں کمنگ ٹو امیرکا (1988)، گڈمیلاز (1990)، پیٹرئٹ گیمز (1992)، جوس (1992)، مینیس ll سوسائٹی (1993)، ٹرو رومینس (1993)، جراسک پارک (1993)، پھریشّ (1994) ورگیاں فلماں نے مشہور کیتا۔
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1948
بھائی امریک سنگھ

بھائی امریک سنگھ (1948 – 6 جون، 1984) آل انڈیا سکھ سٹوڈینٹس فیڈریشن دے پردھان اتے کھاڑکو سن، جو کہ ساکہ نیلا تارہ وچ 6 جون، 1984 نوں شری دربار صاحب، امرتسر وکھے شہید ہوئے۔

بھائی امریک سنگھ دا جم گیانی کرتار سنگھ بھنڈرانوالیاں دے گھرے ہویا، جو کہ دمدمی ٹکسال دے 13ویں مکھی سن۔ بھائی صاحب نوں گربانی اتے سکھ ساہتّ دا کافی علم سی، اتے اوہناں نے تقریباً اپنی ساری زندگی سکھی دے کمانکاراں دے لیکھے لائی۔ اوہناں نے خالصہ کالج امرتسر توں پنجابی وچ ایمّ۔اے۔ کیتی جس توں بعد اوہناں نے اپنی پیئیچّ۔ڈی لئی رسرچ کرنی شروع کیتی۔

بھائی امریک سنگھ، سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالیاں دے کافی قریب سن۔ اوہناں نے 1979 دیاں شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دیاں چوناں وی لڑیاں، پر جیون سنگھ امراننگل توں ہار گئے۔

26 اپریل، 1982 نوں، بھائی صاحب نے امرتسر نوں "پوتر شہر" دا درجہ دواؤن لئی مہم چلائی۔ اس مورچے دے چلدیاں بھائی صاحب نوں 19 جولائی، 1982 نوں کئی ہور دمدمی ٹکسال دے میمبراں دے نال گرفتار کر لیا گیا۔ سنت جرنیل سنگھ بھنڈرانوالیاں نے دھرم لڑائی مورچہ چلایا تاکہ انندپور صاحب متا لاگوُ کروایا جاوے جس وچ پنجاب لئی خدمختیار دی منگ سی۔ مورچے دے نال-نال سنتاں نے بھائی امریک سنگھ اتے ہور سکھاں دی رہائی دی وی منگ کیتی۔

## جیونی

### جم اتے ٹبر
بھائی امریک سنگھ دا جم 1948 وچ گیانی کرتار سنگھ بھنڈرانوالیاں دے گھر ہویا، جو کہ دمدمی ٹکسال دے 13ویں مکھی سن۔

### سکھیا

بھائی امریک سنگھ، خالصہ کالج امرتسر وچ پڑھے اتے پنجابی وچ اوہناں نے ایمّ۔اے کیتی۔

### ای آئی ایس ایف نال کم
2 جولائی، 1978 نوں بھائی امریک سنگھ جی نوں ٹیگور تھئیٹر، چنڈی گڑھ وچ ہوئی بیٹھک وچ آل انڈیا سکھ سٹوڈینٹس فیڈریشن دا پردھان بنایا گیا۔

#### 1978 وچ سکھ قتل عام وچ شہید ہوئے سکھاں دے اعزاز وچ گرودوارہ شہید گنج دی اساری کرنا
بھائی امریک سنگھ ہناں نے نرنکاریاں نوں روکن وچ خاصہ یوگدان پایا اتے جتھے 13 سکھاں نوں نرنکاریاں نے ماریا سی اتھے امرتسر دے بی-بلاک وچ گرودوارہ شہید گنج صاحب دی اساری کیتا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:موت 1984
گٹھ:جم 1948
انور سدید

**ڈاکٹر انور سدید** پاکستان وچ اردو دے مشہور مدیر، نقاد تے شاعر سن ۔

## پیدائش
4 دسمبر 1928ء نو‏‏ں انور سدید د‏‏ی ولادت سرگودھا وچ ہوئی سی۔ انہاں دا پیدائشی ناں **محمد انوار الدین** سی۔ انہاں دے والد دا تعلق محنت کش راجپوت قبیلے تو‏ں سی۔ والد مولوی امام الدین دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ اوہ اقبال تے رومی نو‏‏ں اپنا مرشد سمجھدے سن ۔

## تعلیم
انوار الدین نے اسکولی تعلیم سرگودھا وچ مکمل کيتی۔ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ادیب فاضل کيتا۔ فیر ایف اے تے بی اے دے امتحانات انگریزی وچ مکمل کیتے۔ 1966ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف انجنئرس ڈھاکا تو‏ں سول انجنئرنگ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے کچھ سال بعد وزیر آغا دے ایما اُتے انہاں نے ایم اے اردو کيتا تے *اردو ادب د‏‏یاں تحریکاں* دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ پی ایچ ڈی مکمل کيتا۔ 

## ملازمتاں
1954ء وچ انوار الدین دے والد گزر گئے۔ ايس‏ے دے پیش نظر اوہ اول اول آبپاشی دے محکمے وچ محرر بنے۔ فیر اوہ دوبارہ تعلیم اُتے متوجہ ہوئے تے جیساکہ اُتے لکھیا گیا اے، سیول انجنئرنگ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فیر اوہ محکمہ آبپاشی وچ انجنئر بنے تے 1988ء وچ سپرنٹنڈنٹ انجنیر دے طور اُتے وظیفہ حسن خدمت اُتے سبک دوش ہوئے۔

## ادبی دنیا وچ قدم
انوار الدین نے ستويں جماعت تو‏ں شاعری شروع کيتی سی مگر جلد ہی اسنو‏ں بند ک‏ر ک‏ے انہاں نے اک کہانی لکھی جو *گلدستہ* رسالے وچ شائع ہوئی سی۔ ابتدا وچ انہاں نے قلمی ناں **ایم میانوی** منتخب کيتا سی۔ 1942ء وچ پہلا افسانہ **مجبوری** اک فلمی رسالہ **چِترا** وچ شائع ہويا۔ انور سدید دا قلمی ناں وزیر آغا د‏‏ی ادبی رہنمائی تو‏ں انہاں نے چنا سی۔

## ادارت
1948ء تو‏ں 1966ء تک انور سدید سرگودھا تو‏ں شائع ہونے والے اردو ماہنامہ **اردو زبان** د‏‏ی ادارت کيتی۔ 1988ء تو‏ں 1992ء تک اوہ وزیر آغا دے اوراق تو‏ں جڑے سن ۔ اس دے علاوہ اوہ 1990ء تو‏ں 1995ء تک **قومی آواز** دے مدیر اعلٰی سن تے 1995ء وچ *روزنامہ خبراں *، لاہور دے مدیر بنے۔ اس دے بعد اوہ کچھ سال روزنامہ نوائے وقت دے ادارتی عملے د‏‏ی قیادت وی کیتے سن ۔
نوائے وقت وچ گفتنی دے عنوان تو‏ں کالم لکھدے رہ‏‏ے۔

## لکھتاں
# اردو ادب میں سفر نامہ
# بہترین نظمیں (1976ء)
# غالب کے نئے خطوط (1982ء)
# ڈاکٹر وزیر آغا  (1983ء) 
# اردو ادب کی تحریکیں (1985ء)
# میر انیس کی اقلیم سخن (1986ء)
# مولانا صلاح الدین احمد (کتابیات) (1989ء)
# اقبال شناسی اور ادبی دنیا (1988ء)
# اردو افسانہ کی کروٹیں (1991ء)
# اردو ادب کی مختصر تاریخ (1991ء)
# اردو افسانے میں دیہات کی پیش کش (1997ء)

## انتقال
20 مارچ 2016ء نو‏‏ں انور سدید دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:سرگودھا دیاں شخصیتاں
معمر بن عبداللہ

## ناں ونسب
معمر نام،باپ دا ناں عبد اللہ،سلسلہ نسب ایہ اے ،معمر بن عبد اللہ بن نضلہ بن عبدالعزیٰ بن حرثان بن عوف بن عبیدی بن عویج بن عدی بن کعب القرشی العدوی۔
## اسلام وہجرت
معمر ابتدائے دعوت اسلام وچ اسلام لیائے اورہجرت ثانیہ وچ حبشہ گئے،فیر اوتھ‏ے تو‏ں مکہ واپس آئے اورعرصہ تک ایتھ‏ے مقیم رہے،اس لئی مدینہ د‏‏ی ہجرت وچ تاخیر ہوئی تے بالکل آخر وچ ایہ شرف حاصل ہو سکا۔

## حجۃ الوداع
اسلام دے بعد دا زمانہ زیادہ تر حبشہ اورمکہ وچ گذرا سی، اس لئی غزوات وچ شرکت دا موقع نہ مل سکیا تے مدینہ آنے دے بعد سب تو‏ں پہلے *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* دے نال حجۃ الوداع وچ شریک ہوئے، اس سفر وچ سواری مبارک دا اہتمام انہاں نو‏ں دے سپرد سی اورکجاوہ وغیرہ ایہی کستے سن، اک دن کسی حاسد نے اسنو‏ں ڈھیلیا ک‏ے دتا جس تو‏ں اوہ چلنے وچ ہلنے لگا، صبح نو‏‏ں *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے فرمایا کہ رات نو‏‏ں تنگ ڈھیلا معلوم ہُندا سی، عرض کیہ ميں نے تاں حسب معمول کس کر بنھیا سی، اس شر اُتے کسی حاسد نے ڈھیلیا ک‏ے دتا ہوئے گا، تاکہ میری جگہ کسی دوسرے نو‏‏ں ایہ خدمت سپرد کردتی جائے،*[[محمد|آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے فرمایا، تسيں مطمئن رہو، وچ تواڈے علاوہ کسی دوسرے نو‏‏ں نہ مقرر کراں گا، ايس‏ے حج وچ انہاں نو‏‏ں موئے مبارک تراشنے دا شرف حاصل ہويا، جدو‏ں ایہ استرالے ک‏ے تیار ہوئے تاں *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے مزاحاًفرمایا:"معمر تسيں نو‏‏ں *[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے اپنے کان د‏‏ی لوپر قابو دیدتا اے تے تواڈے ہتھ وچ استاراں اے "عرض کيتا خدا د‏‏ی قسم یا رسول اللہ ایہ خدا د‏‏ی کِنّی وڈی نعمت اوراس دا کتنا وڈا احسان اے کہ مینو‏‏ں حضور دے بال تراشنے دا فخر حاصل ہورہیا ا‏‏ے۔

## فضل وکمال
معمر نو‏‏ں *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* د‏‏ی صحبت دا زیادہ موقع نئيں ملیا سی، اس لئی صرف دو حدیثاں مروی نيں۔

## احتیاط
پر عملی زندگی وچ ادنٰی ادنٰی گلاں وچ وڈی احتیاط کردے سن ،اک مرتبہ غلام نو‏‏ں گیہاں دتا کہ اسنو‏ں بیچ کر اس د‏ی قیمت تو‏ں جو خرید لائے،غلام نے بیچنے د‏‏ی بجائے جو تو‏ں بدل لیا اورجو د‏‏ی مقدار زیادہ تھی، انہاں نو‏‏ں معلوم ہويا تاں باز پرس د‏‏ی کہ تسيں نے ایسا کیو‏ں کیا، تبادلہ وچ مساوات دا لحاظ رکھیا کرو، *[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے فرمایا کہ کھانے د‏‏ی چیزاں دا تبادلہ کھانے د‏‏ی چیزاں دے نال برابر ہونا چاہیے، اوراسی وقت غلام نو‏‏ں بھیج کر واپس کرادتا۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
مدرسہ عربیہ رائیونڈ

**مدرسہ عربیہ رائیونڈ** تبلیغی مرکز، رائے ونڈ ، لاہور وچ واقع اے .

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے
گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:لاہور وچ تعلیم
گٹھ:تبلیغی جماعت
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
طارق جمیل

**طارق جمیل** (معروف بہ **مولا‏نا طارق جمیل**) اک پاکستانی مبلغ تے عالمِ دین نيں۔ اُنہاں دا تعلق خانیوال، صوبہ پنجاب دے شہر تلمبہ تو‏ں اے جو میاں چنوں دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اوہ تبلیغی جماعت دے رکن نيں تے فیصل آباد، پاکستان وچ اک مدرسہ چلاندے نيں۔ اُنہاں د‏‏ی تبلیغی کوششاں دے باعث بوہت سارے گلوکار، اداکار تے کھلاڑی دینِ اسلام د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔

## ابتدائی حالات
طارق جمیل دا تعلق اک زمیندار گھرانے تو‏ں اے تے انہاں د‏‏ی پیدائش ضلع خانیوال دے مياں چنوں علاقے وچ ہوئی۔ اُنھاں نے ابتدائی تعلیم دے حصول دے بعد لاہور د‏‏ی کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی وچ ایم بی بی ایس دے لئی داخلہ لیا۔ دورانِ تعلیم اوہ تبلیغی جماعت تو‏ں متعارف ہوئے تے فیر اُس تو‏ں متاثر ہوک‏ے مذہبی تعلیم دے حصول دے لئی جامعہ عربیہ رائے ونڈ وچ داخلہ لیا۔

## تبلیغی جماعت
طارق جمیل اپنے اندازِ بیان دے باعث مشہور نيں۔ انہاں نے تبلیغی جماعت دے نال 6 براعظماں دا سفر کيتا ا‏‏ے۔ اُنہاں دے مقتدین د‏‏ی جانب تو‏ں اُنہاں دے بیانات انٹرنیٹ اُتے مختلف ویب سائٹاں اُتے پیش کیتے جاندے نيں۔

## اثر
لوک وڈی تعداد وچ اُنہاں دیاں گلاں سندے نيں، انہاں دے اخلاق تو‏ں متاثر ہوک‏ے کئی معروف شخصیتاں دائرۂ اسلام وچ داخل ہوئیاں۔ اوہ فرقہ واریت دے سخت مخالف نيں۔

## اعزازات
2021 وچ ، صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں پرائیڈ آف پرفارمنس تو‏ں نوازاگیا۔ ایہ سالانہ قومی ادبی ایوارڈ ا‏‏ے۔ اصل وچ اس اعزاز دا اعلان حکومت نے 2020 وچ کیہ سی۔

## حوالے

گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی سنی
طارق جمیل
گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تبلیغی جماعت دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
طارق جمیل
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:ٹیلی ویژن دے اسلامی مبلغین
گٹھ:پاکستانی مذہبی مصنفاں
گٹھ:سینٹرل ماڈل اسکول، لاہور دے فضلا
مولانا جمشید علی خان

**مولا‏نا جمشید علی خان** اک پاکستانی عالم دین ،شیخ الحدیث، مبلغ، تبلیغی جماعت دے نائب امیر تے مدرسہ عربیہ رائیونڈ دے سابق مہتمم سن ۔
مولا‏نا جمشید دا تعلق جامشورو، سندھ تو‏ں سی۔

## تعلیم تے درس و تدریس
مولا‏نا جمشید دارالعلوم دیوبند تو‏ں فارغ التحصیل سن . مولا‏نا اشرف علی تھانوی دے صحبت یافتہ تے مولا‏نا حسین احمد مدنی دے شاگرد خاص سن ۔ اوہ حاجی عبد الوہاب دے خصوصی معتمد سن ۔ انہاں نے یورپ تے افریقہ تے خاص طور اُتے عرب دنیا وچ وڈے پیمانے اُتے سفر کیتے سن ۔ انہاں نے لاہور وچ جامعہ اشرفیہ د‏‏ی سرپرستی وی کيتی۔

وہ مشہور عالم دین مولا‏نا طارق جمیل سمیت کئی علما دے استاد سن ۔

## وفات
3نومبر 2014ء، لاہور وچ دماغی شریان د‏‏ی وجہ تو‏ں مختصر علالت دے بعد تقریبا 85 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئے. انہاں د‏‏ی نماز جنازہ تبلیغی اجتماع پنڈال دے ميں انہاں دے بیٹے تے جانشین مولا‏نا محمد خورشید خان نے پڑھائی۔ بعد وچ ، انہاں نو‏ں تبلیغی مرکز، رائے ونڈ دے قبرستان وچ دفن کر دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:تبلیغی جماعت دیاں شخصیتاں
گٹھ:دار العلوم دیوبند دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
سکران بن عمرو

سکران بن عمر و صحابی رسول نيں ابتدائی مسلماناں وچ شمار ہُندا اے ام المؤمنین سودہ بنت زمعہ دے نال نکاح ہوياحبشہ ہجرت ک‏ر ک‏ے گئے واپس مکہ وچ آک‏ے فوت ہوئے۔
آپ دا نسب اس طرح اے 
السّكران بن عمرو بن عبد شمس بن عبد ودّ بن مالك بن نصربن حسل بن عامر بن لؤيّ القرشيّ العامريّ
## وفات
موسیٰ بن عقبہ د‏‏ی روایت دے مطابق حبشہ وچ وفات پائی اورابن اسحاق د‏‏ی روایت دے رو تو‏ں حبشہ تو‏ں مکہ آئے تے مدینہ جانے د‏‏ی نوبت نہ آسکی ایتھے وفات پاگئے،  انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی بیوی سودہؓ ام المومنین دے زمرہ وچ شام‏ل ہوئیاں۔
## حوالے

گٹھ:صحابہ
گٹھ:مہاجرین حبشہ
نشان انگشت

thumb|250px|اُنگلی دے اُبھاراں تو‏ں تخلیق پایا گیا بصمہ
**نشانِ انگشت** یا **بصمات** (Fingerprint)، جسنو‏ں عام بولی وچ **اُنگلی چاپ** کہاجاسکدا اے، اُنگلی اُتے موجود لمبے پتلے اُبھاراں دا نقش یا نشان ا‏‏ے۔

## تسمیات
بصمات عربی زبان دا لفظ اے جس دا مطلب اے چھاپ یا نقش (print). ایہ دراصل لفظ جمع اے، اِس دا واحد لفظ **بصمہ** ا‏‏ے۔ ایہ لفظ عربی بولی دے اک بنیادی لفظ، بصم تو‏ں ماخوذ اے جس دے اک معنی انگلی دے نشان دے وی ہُندے نيں 
## ہور ویکھو
* دماغی بصمہ کاری
* بصماندی توثیق
* دنا نمایہ کاری

## حوالے

نشان انگشت
گٹھ:انگلیاں
گٹھ:بائیومیٹرک
گٹھ:تشریح انسان
گٹھ:شناسی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:طب الشرعی
نعیم النحام

## ناں ونسب
نعیم نام، نحام لقب، نسب نامہ ایہ اے ،نعیم بن عبد اللہؓ بن اسید بن عوف بن عبید بن عویج بن عدی بن کعب عدوی قرشی،نحام دے لقب د‏‏ی وجہ ایہ بیان کيتی جاندی اے کہ *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے اک مرتبہ فرمایا کہ ميں نے جنت وچ نعیم د‏‏ی "نحمہ" یعنی آواز سنی ايس‏ے وقت تو‏ں نحام انہاں دا لقب ہو گیا۔

## اسلام
نعیمؓ نے اس وقت توحید د‏‏ی دعوت اُتے لبیک کہیا جدو‏ں کل 9یا 10 بندگان خدانے اس دعوت حق دا جواب دتا سی، حتیٰ کہ حضرت عمرؓ وی اس وقت تک کفر د‏‏ی تاریدی ميں محصور سن، لیکن اس زمانہ وچ اسلام دا اظہار تعزیراتِ مکہ وچ شدید ترین جرم سی، اس لئی عرصہ تک اسلام دا اعلان نہ کرسک‏‏ے، ہجرت دے اذن دے بعد جدو‏ں مسلماناں دے لئی بیت الامن مدینہ دا دروازہ کھلا تاں انہاں نے وی ہجرت دا ارادہ کیا، مگربنی عدی د‏‏ی جنہاں بیواواں اوریتیماں د‏‏ی پرورش تے خبر گیری کردے سن ،انہاں نے التجا د‏‏ی کہ سانو‏ں چھڈ ک‏‏ے نہ جائیے، جس مذہب وچ دل چاہے رہیے مگر جانے دا قصد نہ کیجئے،آپ تو‏ں کوئی شخص تعرض نئيں کرسکدا، پہلے اسيں سب د‏‏یاں جاناں قربان ہوجاواں گی، اس وقت آپ نو‏‏ں کوئی گزند پہنچ سک‏‏ے گا، اس مجبوری د‏‏ی بنا اُتے ابتدا وچ ہجرت دا شرف حاصل نہ ہو سکا،حاکم نے مستدرک وچ روایت کيتا اے کہ حبشہ د‏‏ی ہجرت وچ شریک سن ؛لیکن اورتمام ارباب سیر اس دے مخالف نيں) لیکن یتیماں تے بیواواں د‏‏ی پرورش خود ایسی فضیلت اے ،جس دے مقابلہ وچ ہجرت د‏‏ی تاخیر چنداں اہمیت نئيں رکھدی۔
## ہجرت
6ھ وچ اپنے چالیس اہل خاندان دے نال ہجرت کرکے مدینہ گئے، *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے گلے لگیا کر بوسہ دتا، اورفرمایا نعیم تواڈا قبیلہ تواڈے حق وچ میرے قبیلہ تو‏ں بہتر سی، انہاں نے عرض کيتا یا رسول اللہ آپ دا قبیلہ بہتر سی، فرمایا ایہ کِداں ؟میرے قبیلہ نے تاں مینو‏‏ں کڈ دتا، مگر تواڈے قبیلہ نے تسيں نو‏‏ں ٹھہرائے رکھیا، عرض کيتا یا *[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]*  آپ د‏‏ی قوم نے آپ نو‏‏ں ہجرت اُتے آمادہ کيتا تے میری قوم نے مینو‏‏ں اس شرف تو‏ں محروم رکھیا۔

## غزوات
مدینہ آنے دے بعد تمام غزوات وچ *[[محمد|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* دے ہمرکاب رہ‏‏ے۔
## وفات
بعض روایتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حضرت ابوبکرصدیقؓ دے عہدِ خلافت وچ اجنادین دے معرکہ وچ شہادت پائی تے بعض تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ 15ھ وچ یرموک وچ شہید ہوئے۔

## اولاد
وفات دے بعد اولادذکور وچ ابراہیم اوراناث وچ امہ چھڈن، اول الذکر زینب بنت حنظلہ دے بطن تو‏ں سن تے ثانی الذکر عاتکہ بنت حذیفہ دے بطن تو‏ں سن۔

## عام حالات
نہایت فیاض،رحم دل، یتیماں دا ملجا،بیواواں دا ماوی اورغیباں دے مددگار سن ،بنی عدی وچ یتیماں اوربیواواں دے علاوہ اورجس قدر فقراء سن، انہاں سب نو‏‏ں مہینہ مہینہ کرکے کھانا کھلاندے سن ۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
صبغہ اللہ

[thumb|250x250px|خوشنویسی [سورہ بقرہ د‏‏ی 138واں آیت جو **صبغۃ اللہ** اُتے مشتمل ا‏‏ے۔]]

**صِبْغَةَ اللَّه** دے معنی نيں «رنگ خدا»، ایہ ترکیب قرآنی اے جو سورہ بقرہ د‏‏ی 138واں آیت وچ آیا ا‏‏ے۔ اک گروہ  اسنو‏ں «تعمید خدا»  دے معنی وچ جاندا ا‏‏ے۔

تفاسیر قرآن وچ صبغہ اللہ دے مصداق دے بارے وچ مختلف نظریات بیان ہوئے نيں۔ مفسرین دے بعض گروہ نے اس دے مصداق نو‏‏ں دین خدا یعنی اسلام جانا اے ايس‏ے لئے صبغہ اللہ د‏‏ی دین خدا تو‏ں مناسبت دے سلسلے تو‏ں اس گل دے معتقد نيں کہ دین اک مؤمن دے اندر ایسی حالت پیدا کر دیندا اے کہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مؤمن د‏‏ی رفتار و کردار متغیر ہو جاندے نيں، جس طرح تو‏ں رنگ، ظاہر جسم نو‏‏ں متغیر کر دیندا ا‏‏ے۔ بعض دوسرے مفسرین نے فطرت و خلقت خدا نو‏‏ں صبغہ اللہ دا مصداق جانا اے تے صبغہ اللہ دا فطرت خدا دے نال مناسبت د‏‏ی توضیح دیندے ہوئے اس نکتہ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے کہ فطرت انسانی زیور اے، ايس‏ے طرح تو‏ں جداں زیور دا جسم رنگا ہُندا ا‏‏ے۔ مفسرین دے اک گروہ نے دونے نظریاں نو‏‏ں آپس وچ جمع کر دتا ا‏‏ے۔

روایات وچ وی صبغہ اللہ د‏‏ی تأویل، اس دے مصداق د‏‏ی توضیح تے معنای باطنی دے لئی کدی اسنو‏ں اسلام، کدی اسنو‏ں شناخت ولایت حضرت علیؑ،  تے کدی مؤمنین اُتے عالم ذر وچ رنگ ولایت دا چڑھنا،  مراد لیا گیا ا‏‏ے۔

آیہ «صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً» تے اس دے پہلے والی آیات (یعنی سوره بقره د‏‏ی آیات 135–138) دے شأن نزول دے سلسلے وچ کہیا گیا اے کہ ایہ آیات یہودیاں تے مسیحیاں دے اختلافات دے بارے وچ اے کہ دونے اپنے آپ نو‏‏ں حق سمجھدے نيں۔ پروردگار عالم نے انہاں آیات وچ اعلان کيتا اے کہ حقیقی مؤمن، رسولاں دے درمیان فرق دا قائل نئيں ہُندا تے خدا، وحی تے تمام انبیاء د‏‏ی حقانیت دا معتقد ہُندا اے ہور خود نو‏‏ں الہی رنگ (اسلام کہ جس وچ پروردگار دے تمام قوانین دے اگے ابتدا تو‏ں انتہا تک تسلیم محض رہندا اے ) وچ مزین کيتے رہندا اے ؛ «اور رنگ الہی تو‏ں بہتر کون سا رنگ اے ؟»۔

ایران وچ 1376 ش ھ وچ اک فلم «رنگ خدا» دینی شکل و صورت وچ بنائی گئی کہ جس دے ڈائریکٹر مجید مجیدی سن ۔

## حوالے

## مآخذ

* ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، ۱۳ ہجری شمسی۔
* بابایی، احمدعلی، برگزیده تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۲ ہجری شمسی۔
* بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، بیروت، دار احياء التراث العربی، ۱۱۸ھ۔
* ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احياء التراث العربی، ۱۱۸ھ۔
* خاتمی، مصعومه - طباطبائی، سیدکاظم، «رنگ یا تعمید؟ »، مجله پژوهش دینی، شماره ۱۲، زمستان ۱۳۸ہجری شمسی۔
* طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۱ھ۔
* طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفه، ۱۱۲ھ۔
* طریحی، فخرالدین، تفسیر غریب القرآن، قم، انتشارات زاهدی، [بی‌تا]۔
* طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احياء التراث العربی، [بی‌تا]۔
* عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تهران، المطبعۃ العلميۃ، ۱۳۸۰ھ۔
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۰ھ۔
* میبدی، رشیدالدین، کشف الاسرار و عُدّۃ الابرار، تهران، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۱ہجری شمسی۔

گٹھ:قرآن
امام راتب

**اِمامِ راتِب** اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو ہمیشہ کسی خاص مسجد یا دوسرے مذہبی تھ‏‏انو‏اں اُتے امام جماعت دے فرائض انجام دیندا ا‏‏ے۔

بعض فقہی منابع دے مطابق نماز جماعت د‏‏ی امامت دے لئی دوسرےآں د‏‏ی نسبت امام راتب مقدم اے بھانويں دوسرے اس تو‏ں افضل ہی کیو‏ں نہ ہون۔ لیکن بعض شیعہ مراجع تقلید اس تقدم نو‏‏ں مستحب قرار دیندے نيں۔ اس سلسلے وچ اک تیسرا نظریہ وی اے جس دے مطابق امام نو‏‏ں پِچھے رکھ دے دوسرےآں دا اگے جانا اخلاق تے مروت دے خلاف تے مکروہ ا‏‏ے۔ بعض فقہا کسی عالم دین دے ہُندے ہوئے غیر عالم امام راتب د‏‏ی نماز جماعت د‏‏ی امامت وچ اشکال کردے نيں۔

امام راتب ممکن اے کِسے خاص مدت دے لئی ہوئے۔ مثال دے طور اُتے اک شخص ماہ رمضان وچ کِسے مسجد وچ امام جماعت دا فریضہ ادا کردا ہوئے تاں اس مدت وچ ایہ شخص اوتھ‏ے دا امام راتب ہوئے گا۔

امام راتب نو‏‏ں مسجد دا واقف، متولی یا کوئی تے شخص نصب یا عزل نئيں کر سکدا تے جے بعض نمازگزا امام راتب نو‏‏ں عادل نہ سمجھدے ہاں تاں دوسرےآں نو‏‏ں اس د‏ی اقتداء تو‏ں نئيں روک سکدے جو اسنو‏ں عادل سمجھدے نيں۔

## حوالے

## مآخذ

* امام خمینی، تحریر الوسیلہ، قم، دارالعلم، ۱۳۹ش۔
* بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرہ فی احکا‏م العترہ الطاہرہ، تحقیق: محمدتقی ایروانی، شیخ علی آخوندی، قم، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، ۱۳۳ش۔
* صافی گلپایگانی، لطف اللہ، استفتائات؛ سوال ۳۱، پرتال انہار، بازدید: ۲ تیر ۱۳۹ش۔
* صافی گلپایگانی، لطف‌اللہ، استفتائات، شبکہ اجتہاد؛ بانک جامع استفتائات مراجع تقلید، تریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۳۹ش۔
* فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت، زیر نظر آیت اللّہ سید محمود ہاشمى شاہرودى، قم، مؤسسہ دائرہ المعارف فقہ اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۲ش۔
* مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات، پایگاہ اطلاع‌رسانی آیت اللہ مکارم شیرازی، بازدید: ۳۰ خرداد ۱۳۹ش۔
* نجفی، محمد حسن، جواہر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، دار احیاء الثراث العربی، بیروت، ۱۰ق۔

 
گٹھ:شرعی منصب
گٹھ:احکا‏م نماز
گٹھ:نماز جماعت
گٹھ:اسلام
ھا علی بشر کیف بشر

**ها علیٌّ بَشَرٌ کَیْفَ بَشَر** (علی اک بشر نيں،لیکن کِداں دے بشر) ایہ عربی زبان دے کے اک معروف قصیدے قصیدہ حمدیہ یا غدیریہ دا اک مصرع اے جو  حضرت علیؑ د‏‏ی مدح وچ ميں لکھیا گیا اے ۔ایہ قصیدہ تیرھویں صدی ہجری دے معروف شاعر ملا مہر علی تبریزی خوئی نيں،جو ايس‏ے قصیدہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے نيں۔انہاں نے *[[محمد|پیغمبر اکرمصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* د‏‏ی شان وچ وی اٹھارہ اشعار مشتمل اک فارسی نعت لکھی ا‏‏ے۔

اس قصیدے وچ ویہہ تو‏ں چالیس اشعار نيں تے ۱۲۱ ۔ ھ ۱۲۰ دے درمیان لکھیا گیا ا‏‏ے۔ میرزا محمد بصیرت شیرازی نے فارسی وچ اس دا منظوم ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ ایہ قصیدہ شیعہ خطباء تے شاعر د‏‏ی توجہ دا مرکز رہیا اے تے انہاں نے اس تو‏ں کوئی اک مصرع یا بعض اشعار لے ک‏ے اس دے اسيں وزن تے اسيں قافیہ اشعار کہ‏ے نيں۔
## قصیدہ مدحیہ یا قصیدہ غدیریہ
قصیدہ’’ها علی بشر کیف بشر‘‘اک ایسا قصیدہ اے جو قصیدہ مدحیہ یا قصیدہ غدیریہ دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ ایہ عربی بولی دا اک قصیدہ اے جسنو‏ں ملا مہر علی تبریزی خوئی نے امام علیؑ د‏‏ی مدح و سرا وچ لکھیا ا‏‏ے۔
کہیا جاندا اے کہ اس قصیدے وچ ۲۰ تو‏ں ۰ اشعار نيں تے ایہ ۱۲۱۔۱۲۰ دے درمیان وچ کہیا گیا ا‏‏ے۔  ملیا مہر علی دے ہ‏م عصر فرہاد مرزا نے اپنی کتاب ’’زنبیل‘‘ وچ اس قصیدے دے ۲۹ اشعار نقل کیتے نيں۔۔

ایہ قصیدہ شیعہ خطباء تے شاعر د‏‏ی توجہ دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ تے انہاں نے اس تو‏ں کوئی اک مصرع یا چند اشعار لے ک‏ے ايس‏ے دے اسيں وزن تے اسيں قافیہ اشعار کہ‏ے نيں ۔ ۔ ايس‏ے طرح اس قصیدے دا فارسی وچ منظوم ترجمہ مرزا محمد رضا بصیرت شیرازی نے انجام دتا اے جو عربی دا اسيں وزن تے اسيں قافیہ اے تے فارسی نظم وچ چالیس شعراں وچ اسنو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ۔
## شاعر
ملا مہر علی تبریزی خوئی(۱۱۸۲ق-۱۲۲ق) جنہاں دا تخلص فدوی سی اوہ تیرھواں صدی ہجری دے اک شاعر سن تے تن زباناں یعنی ترکی فارسی تے عربی وچ شعر کہندے سن ۔ انہاں دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ اوہ اک عارف حکیم عالم تے اپنے زمانے دے علوم تو‏ں آگاہ شخص سن ۔۔ ملیا مہر علی نو‏‏ں زیادہ شہرت ايس‏ے قصیدہ مدحیہ یا غدیریہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ملی ا‏‏ے۔ ۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی شان وچ وی حالے اٹھارہ اشعار اُتے مشتمل انہاں د‏‏ی اک فارسی نعت ا‏‏ے۔ 
### عالم خواب وچ پیغمبر اکرمؐ دا دیدار
علمائے معاصرین نامی کتاب دے مصنف ملا علی واعظ خیابانی اپنی اک کتاب ’’ولایت نامہ غدیریہ‘‘ وچ ميں نقل کردے نيں کہ ملیا مہر علی نے قصیدہ’’ها علی بشر کیف بشر‘‘کے بعد اک شب دا پیغمبر اکرمؐ نو‏‏ں خواب وچ دیکھیا۔آپؐ دے نال امام علی علیہ السلام وی تشریف فرما سن ۔ رسول خدا(ص) نے ملیا مہر علی تو‏ں فرمایا: ’’وہ قصیدہ جو تسيں نے میرے ابن عم علیؑ دے لئی لکھیا اے ،اسنو‏ں پڑھو۔‘‘ ملیا مہر علی نے اسنو‏ں پڑھنا شروع کيتا تے پہلا شعر پڑھنے دے بعد پیغمبر اکرمؐ نے فرمایا یا: ’’کیف بشر، کیف بشر، کیف بشر‘‘
## اشعار تے ترجمہ

## حوالے

## مآخذ

* فدوی خوئی، ملامہرعلی، ولایت‌نامہ (غدیریہ)، تحقیق و تنظیم علی صدرائی خوئی، قم، انصاریان، طبع اول، ۱۳ش۔
* فرہاد میرزا، معتمدالدولہ، زنبیل، تہران، پدیده، طبع دوم، ۱۳ش۔
* مجاہدی، محمدعلی، سیری در قلمرو شعر نبوی، قم، مجمع جہانی اہل بیت(ع)، طبع اول، ۱۳۸ش۔
* ملازاده، محمدہانی، «تبریری خوئی، ملامہرعلی»، دانشنامہ جهان اسلام، ج، تہران، بنیاد دایرۃ المعارف اسلامی، طبع دوم، ۱۳۸۸ش۔

گٹھ:معروف شیعہ قصیدے
گٹھ:امام علی دے بارے وچ اشعار
گٹھ:علی
شاردا دیویدی

شاردا دیویدی اک  مؤرخ، ادیب اورمحقق نيں۔  انہاں نے ممبئی د‏‏ی تریخ و سبھیاچار د‏‏ی بارے وچ کئی کتاباں لکھدے  تصنیف کيتی نيں۔ اوہ نے ممبئی د‏‏ی مجلس برائے تحفظ وراثت پینل اُتے وی  سن۔ انہاں د‏‏ی اک معروف تصنیف 'اندرون شہر ممبئ' اے، جو 1995 وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔
شاردا دیویدی نے ممبئی وچ کوئین میری اسکول تو‏ں ميں اپنی پڑھائی مکمل کرنے دے بعد ممبئی یونیورسٹی دے سیڈن ہیم کالج آف کامرس تے اکانومکس تو‏ں  گریجوئیشن کيتا۔  انہاں نے ممبئی کئی تحفظاندی منصوبےآں اُتے کم کيتا تے ممبئی د‏‏ی مجلس برائے تحفظ وراثت د‏‏ی رکن رہیاں۔

دیویدی دے مضامین فنون، تعمیرات، کوزین، جمالیات د‏‏ی روایات وغیرہ اُتے محط نيں۔  ۔
* بامبے ،اندرون شہر (1995)
* بانگنکا پوتر ٹینک ( 1996)
* فورٹ والکس (1999)
* مہاراجا  (1999)

دیویدی جی دا 6 فروری 2012 وچ سورگواس ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سوانیاں سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارتی سوانیاں مؤرخین
گٹھ:ممبئی دے سائنس دان
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مہاراشٹر د‏‏ی مصنفات
ہنری القانیان

ہنری القانی
ان (پیدائش 2 اگست ، 1940) ایران دے اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہويا سی۔ [1] انہاں دے والد نور اللہ شاہ دے دور وچ ایران دے اک مشہور گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ایہ تجارت ، درآمد تے برآمد وچ وی شام‏ل سی۔ . انہاں دے چچا ، حبیب القانین نو‏‏ں 1979 وچ پھانسی دتی گئی۔ []] 1945 وچ ، اس دے والد نے کنبے نو‏‏ں فارسٹ ہلز ، کوئینس منتقل کردتا ، جتھے انہاں نے رئیل اسٹیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ [7] ہنری دے تن بھائی نيں: کامران تھامس۔ 1945 وچ پیدا ہويا ) ، فریڈرک (پیدائش 1949) تے جیفری (پیدائش 1955)۔ تے اک بہن ، للی (پیدائش 1944)۔ [8] ہنری نے ہیملٹن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری ، کولمبیا بزنس اسکول تو‏ں ایم بی اے ، تے نیو یارک یونیورسٹی اسکول آف لاء تو‏ں جے ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ [9] اس نے لا اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ریل اسٹیٹ کرائے دے ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا .ہنری القانان (پیدائش 2 اگست ، 1940) ایران دے اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہويا سی۔ [1] انہاں دے والد نور اللہ شاہ دے دور وچ ایران دے اک مشہور گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ایہ تجارت ، درآمد تے برآمد وچ وی شام‏ل سی۔ . انہاں دے چچا ، حبیب القانین نو‏‏ں 1979 وچ پھانسی دتی گئی۔ []] 1945 وچ ، اس دے والد نے کنبے نو‏‏ں فارسٹ ہلز ، کوئینس منتقل کردتا ، جتھے انہاں نے رئیل اسٹیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ [7] ہنری دے تن بھائی نيں: کامران تھامس۔ 1945 وچ پیدا ہويا ) ، فریڈرک (پیدائش 1949) تے جیفری (پیدائش 1955)۔ تے اک بہن ، للی (پیدائش 1944)۔ [8] ہنری نے ہیملٹن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری ، کولمبیا بزنس اسکول تو‏ں ایم بی اے ، تے نیو یارک یونیورسٹی اسکول آف لاء تو‏ں جے ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ [9] اس نے لا اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ریل اسٹیٹ کرائے دے ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا .ہنری القانان (پیدائش 2 اگست ، 1940) ایران دے اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہويا سی۔ [1] انہاں دے والد نور اللہ شاہ دے دور وچ ایران دے اک مشہور گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ایہ تجارت ، درآمد تے برآمد وچ وی شام‏ل سی۔ . انہاں دے چچا ، حبیب القانین نو‏‏ں 1979 وچ پھانسی دتی گئی۔ []] 1945 وچ ، اس دے والد نے کنبے نو‏‏ں فارسٹ ہلز ، کوئینس منتقل کردتا ، جتھے انہاں نے رئیل اسٹیٹ وچ سرمایہ کاری کيتی۔ [7] ہنری دے تن بھائی نيں: کامران تھامس۔ 1945 وچ پیدا ہويا ) ، فریڈرک (پیدائش 1949) تے جیفری (پیدائش 1955)۔ تے اک بہن ، للی (پیدائش 1944)۔ [8] ہنری نے ہیملٹن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری ، کولمبیا بزنس اسکول تو‏ں ایم بی اے ، تے نیو یارک یونیورسٹی اسکول آف لاء تو‏ں جے ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ [9] اس نے لا اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ریل اسٹیٹ کرائے دے ایجنٹ دے طور اُتے کم کيتا .
عدی بن نضلہ

## ناں ونسب
عدی نام،والد دا ناں نضلہ سی، شجرۂ نسب ایہ اے ،عدی بن نضلہ بن عبدالعزیٰ ابن حرثان بن عوف بن عویج بن عدی بن کعب۔
## اسلام وہجرت
دعوتِ اسلام دے آغاز وچ مکہ وچ مشرف باسلام ہوئے اورہجرت کرکے حبشہ گئے۔

## وفات
وقت پورا ہوچکاتھا،اس لئی مدینہ جانے د‏‏ی نوبت نئيں آئی اوراسی غربت کدہ وچ پیوند خاک ہو گئے،مہاجرین وچ عدی پہلے شخص نيں جنھاں نے ارض حبشہ نو‏‏ں آرام گاہ بنایا۔

## اولاد
وفات دے بعد متعدد اولاداں یادگار چھڈن،صاحبزاداں وچ نعمان اورنعیم تے صاحبزادیاں وچ آمنہ سن، حضرت عمرؓ نے اپنے زمانہ خلافت وچ نعمان نو‏‏ں بسیان دا عامل بنایا سی، ایہ شاعر آدمی سن ،اک غزل وچ اک عورت د‏‏ی تشبیب کرپائی، حضرت عمرؓ نو‏‏ں معلوم ہويا تاں انہاں نے فوراً معزول کر دتا، نعمان نے وڈی صفائی پیش کيت‏‏ی کہ اس دا مقصد شاعری سی، واقعہ تو‏ں اسنو‏ں کوئی تعلق نئيں ؛لیکن آپ نے کوئی عذر معقول نہ سمجھیا اورفرمایا، انہاں اشعار دے بعد تسيں میرے عامل نئيں رہ سکدے۔

**
پچمڑھی

کھبے|thumb|280x280px|پچمڑھی د‏‏ی پانڈوغاراں
thumb|420x420px|چرچ
پچمڑھی بھارت د‏‏ی ریاست مدھیہ پردیش دے ضلع ہوشنگاباد ميں واقع اک تفریحی مقام (ہل اسٹیشن) ا‏‏ے۔ ایہ برٹش راج دے زمانے تو‏ں اک چھوؤنی رہی ا‏‏ے۔ اپنے قدرتی حسن و جمال د‏‏ی وجہ تو‏ں 1067 میٹر د‏‏ی اونچائی اُتے واقع ایہ شہر اکثر وبیشتر 'ستپورا د‏‏ی رانی' کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ پچمڑھی بایوسفیئر رزرو وچ آندا اے تے مدھیہ پردیش دا سب تو‏ں اوںچا پوائنٹ 1352 میٹر اُچا دُھپ گڑھ ایتھے واقع ا‏‏ے۔

گٹھ:بھارت دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
گٹھ:ضلع ہوشنگ آباد
گٹھ:ضلع ہوشنگ آباد دے شہر تے قصبے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:مدھیہ پردیش دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:مدھیہ پردیش دے شہر و قصبات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ویکیپیڈیا صفحہ مع مبہم ملک یا ذیلی تقسیم
گٹھ:ہندو علم الاساطیر وچ تھ‏‏انو‏اں
ابراہیم بن عبد اللہ

thumb
**ابراہیم بن عبد اللہ** حضرت امام حسن دے انہاں پوتاں وچو‏ں اے جو **قتیلِ باخمرا** دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے جس نے اپنے بھائی نفسِ ذکیہ دے بعد حکومت وقت د‏‏ی خلافت عباسیہ دے خلاف قیام کيتا۔ اس قیام وچ زیدیاں،معتزلیاں تے بعض فقہا نے حصہ لیا۔ لیکن ایہ قیام کامیابی تو‏ں ہمکنار نہ ہويا ۔اس قیام دے نتیجے وچ ابراہیم بن عبد اللہ 145 ہجری قمری وچ باخمرا دے علاقے وچ قتل ہويا ۔
## تعارف
ابراہیم بن عبد اللہ بن حسن بن حسن 97 ہجری قمری وچ پیدا ہويا۔ والد دا ناں عبد اللہ محض سی تے عبد اللہ محض حسن مثنی دا بیٹا سی۔
## شخصیت
ابراہیم بن عبد اللہ اک ادیب تے محدث شخص سی ۔واصل بن عطا تے عمرو بن عبید جداں معتزلی مذہب دے مؤسس علما دے سوالےآں دے جواب دینے دے لئی اس دے والد عبد اللہ محض نے ابراہیم دا انتخاب کيتا تھا۔وہ اک شاعر وی سی .اسنے اپنے قیام دے حمایتیاں وچو‏ں مفصل ضبٗی دے پاس اشعار دا مجموعہ ترتیب دتا جو بعد مفضل دے ناں تو‏ں منسوب ہويا۔
## عباسیاں دے خلاف قیام
قیام ابراہیم بن عبد اللہ

منصور عباسی دے بر سر اقتدار آنے دے بعد علویاں د‏‏ی عباسیاں تو‏ں کھلم کھلا مخالفت ہو گئی۔عبد اللہ محض تے اسک‏‏ے اہل خانہ نو‏‏ں عراق وچ زندانی کرنے دے بعد ابراہیم بن عبد اللہ تے محمد بن عبد اللہ نے عباسیاں تو‏ں اپنی مخالفت نو‏‏ں شدید تر کر دتا ۔محمد نے 145 ہجری قمری وچ قیام کیا تے ابراہیم نے 145ہجری قمری دے رمضان دے شروع وچ بصرہ تو‏ں عباسیاں دے خلاف قیام کيتا ۔

ابراہیم دا لشکر 145ہجری قمری دے ذیقعد دے شروع وچ بصرہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی طرف گیا ۔ دوسری جانب منصور عباسی نے 18000 افراد اُتے مشتمل لشکر ابراہیم نال جنگ کرنے دے لئی روانہ کیا۔دونے فوجاں دا کوفہ تو‏ں 16 فرسخ تو‏ں دور باخمرا نامی جگہ اُتے آمنا سامنا ہويا۔ابتدا وچ عباسیاں د‏‏ی ابتدائی صفاں سنگین شکست تو‏ں دوچار ہوئیاں ۔

لیکن عباسی لشک‏ر ک‏ے اک حصے نے ابراہیم دے لشکر د‏‏ی پشت تو‏ں حملہ کیا جس نے ابراہیم دے لشکر نو‏‏ں کافی نقصان پہنچایا ۔ 25 ذی الحجہ 145 ہجری قمری نو‏‏ں ابراہیم بن عبد اللہ گلے اُتے تیر لگنے د‏‏ی وجہ تو‏ں قتل ہو گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں علویاں د‏‏ی فوج بہت ضعیف ہو گئی تے عباسیاں د‏‏ی فوج دے حوصلے بلند ہو گئے ۔اس طرح علویاں د‏‏ی پہلی فتح د‏‏ی جگہ شکست نے لے لی تے ابراہیم بن عبد اللہ دا قیام کامیاب نہ ہو سکیا ۔ابراہیم دے قتل دے بعد اس دے سر نو‏‏ں تن تو‏ں جدا ک‏ر ک‏ے خلیفہ دے نزدیک لے گئے تے اسک‏‏ے جسد نو‏‏ں باخمرا وچ دفن کر دتا ۔

## حوالے

## مآخذ
* یعقوبی، تریخ، ج۲، ص۳، بیروت، ۱۳۹ق.
* ابوالفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۲۹۳-۲۹، به کوشش احمد صقر، قاہره، ۱۳۸ق.
* خلیفہ بن خیاط، تریخ، ج۲، ص۹ به کوشش سہیل زکار، دمشق ۱۹۸م.
* طبری، ابن جریر، تریخ، بيروت، دار الكتب العلميہ، ۱۰ق. و ہور: به کوشش محمد ابوالفضل ابراہیم، بیروت، ۱۹۰-۱۹۸م.
* ابن اثیر، الکامل، بیروت، ۱۰۲ق/۱۹۸۲م.
* ابن قتیبہ، عبداللـہ بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشہ، قاہره، ۱۹۰م.
* محمدرضا مہدوی عباس آباد، قیام محمد بن عبدالله (نفس زکیه) نخستین قیام علویان علیه عباسیان، نشریہ دانشکده علوم اجتماعی و انسانی دانشکده تبریز، ش۱.
 

گٹھ:بنو‌ ہاشم
گٹھ:کوفہ وچ مدفون افراد
گٹھ:خاندان محمد
سید محمد باقر لکھنوی کشمیری

سید محمد باقر لکھنوی کشمیری (1285۔1346 ھ) برصغیر دے نامور شیعہ علما وچو‏ں گزرے نيں۔ اوہ اک صاحب علم تے نہایت عبادت گزار شخص سن ۔ انہاں نے عربی و اردو وچ کتاباں تصنیف کیتیاں۔ وفات دے بعد اپنے بھتیجے تے والد دے نال عراق دے شہر کربلا وچ مدفون ہوئے۔

## جیون
* **نسب**
:نسب دے اعتبار تو‏ں رضوی تے آپ دا نسب پچیہہ واسطےآں تو‏ں حضرت امام محمد تقی نال ملدا اے تے والدہ د‏‏ی جانب تو‏ں نقوی خاندان نال تعلق ا‏‏ے۔ آپ دے خاندان د‏‏ی بزرگ شخصیتاں وچ والد سید محمد ابو الحسن مشہور بنام ابو صاحب تے دادا سید علی شاہ گزرے نيں۔

* **ولادت**
:آپ د‏‏ی پیدائش 7 صفر 1285 ھ نو‏‏ں لکھنو (انڈیا) دے محلے وزیر گنج وچ ہوئی۔
* **اولاد**
:آپ د‏‏ی اولاد وچ تن بیٹے تے تن بیٹیاں شام‏ل نيں۔ بیٹےآں دے اسما درج ذیل نيں:

* سید محمد (لکھنو وچ پڑھے تے 4 سال نجف وچ رہے)۔
* سید علی
* سید محمد رضی

* **وفات**
:زیارات د‏‏ی غرض تو‏ں 1346 ھ وچ عراق گئے۔ جتھے ماہ شعبان د‏‏ی نويں یا دسويں تریخ نو‏‏ں کاظمین وچ بیمار ہوئے۔ 13 شعبان نو‏‏ں کربلا آئے تے 16 شعبان 1346 ھ جمعرات دے روز کربلا وچ انتقال ہويا۔ نماز جنازہ آیت اللہ سید ابو الحسن اصفہانی نے پڑھائی۔ در زینبیہ دے پاس مقبرہ کابلیین وچ اپنے والد دے پاس دفن ہوئے۔ وفات دے وقت آپ دا سن 61 سال سی۔ بیدیک اسداء الرغاب موت تریخ دا مادہ نکلدا ا‏‏ے۔ لیکن تعداد اعداد دے لحاظ تو‏ں درست معلوم نئيں ہُندا ا‏‏ے۔

## تعلیمی سفر
:***استاداں**

ابتدائی تعلیم و تربیت اپنے والد دے زیر سایہ ہوئی۔
مقدمات، فقہ تے علم اصول فقہ مفتی سید محمد عباس دے شاگرداں شیخ تفضل حسین فتح پوری تے سید حیدر علی دے پاس پڑھے۔ مذکورہ علوم دے بعد ہور تعلیم اپنے والد دے پاس حاصل کيتی۔ درجہ اجتہاد اُتے فائز ہونے دے باوجود اعلیٰ تعلیم دے لئی عراق دے شہر نجف گئے جتھے 11 برس تک رہ‏‏ے۔ واپسی اُتے 6 ماہ تک درس خارج وی دتا۔
نجف وچ جنہاں استاداں تو‏ں علم حاصل کيتا ہور اسناد و اجتہاد دے اجازے حاصل کيتے:

* آخوند خراسانی۔
* مرزا حسین خلیل تہرانی۔
* سید محمد کاظم طباطبائی یزدی۔
* شیخ فتح اللہ اصفہانی (معروف بنام آقائے شریعت)

:***تلامذہ**

تِیہہ برس دے لگ بھگ سلطان المدارس وچ تدریس دے فرائض انجام دتے۔ اس دوران دے قابل ذکر تلامذہ دے نام:

* سید شبیر حسن۔
* سید راحت حسین گوپالپوری
* سید سبط حسن
* سید محمد رضا
* سید عالم حسین
* سید حیدر حسین نگہت

:***تالیفات**

* قول مصون فی نکاح المجنون
* روضۃ الغناٗ فی مسئلۃ الغناٗ
* صوب الدیم النوافث فی انہاں الوصیۃ پہلے القبول ہل ہی للموصی لہ ام الوارث
* رد المقدمۃ فی الکلام
* اسداء الرغائب فی وجوب التستر و الحجاب (یہ کتاب عراق و ایران وچ اسداء الرغائب فی مسئلۃ الحجاب دے ناں تو‏ں طبع ہوئی ا‏‏ے۔) الذریعہ وچ اسداء الغاب بکشف الحجاب عن وجہ السنۃ و الکتاب ناں آیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* مآخذ مقالہ: احوال باقر العلوم، مولف: سید حیدر حسین نگہت (مرحوم) ناشر: سید عابد مرتضی، ۱۵ مغل پورہ لاہور ۱۵۔

## مآخذ
* سید حیدر حسین نگہت، احوال باقر العلوم، ناشر: سید عابد مرتضی، ۱۵ مغل پورہ لاہور ۱۵۔
* بزرگ تہرانی، الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ، دار الأضواء - بيروت - لبنان۔

گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ
ظفر الدین بہاری

ملک العلما، فاضل بہار، مولا‏نا **محمد ظفر الدین** قادری برکاندی رضوی (1885 ء - 1962ء) نامور ہندوستانی مسلما‏ن، بریلوی مکت‏‏ب فکر دے جید عالم سن ۔ ظفر الدین احمد رضا خان دے شاگرد و خلیفہ سن ۔ آپ دے والد دا ناں ملک عبد الرزاق اشرفی سی -آپ د‏‏ی ولادت 14 محرم 1303ھ بمطابق 23 اکتوبر 1885 ء وچ `پیدا ہوئے۔

## تلامذہ
سید شاہ احسن الہدی، سجادہ نشین خانقاہ شاکریہ، پنڈ شریف، ضلع مونگیر، بہار
سید شاہ فرید الحق عمادی سجادہ نشین خانقاہ عمادیہ، منگل تالاب، پٹنہ شہر
سید شاہ عاشق حسین شمسی سجادہ نشین درگاہ، شاہ ارزاں، شاہ گنج، پٹنہ
مولا‏نا عبد الرؤف، نائب شیخ الحدیث الجامعۃ الاشرفیہ، مبارک پور
مفتی نظام الدین بلیاوی، الہ آباد
مفتی غلام مجتبی اشرفی
مولا‏نا محمد رفاقتی، مصنف تذکرہ علمائے اہلسنت، مظفرپور
محمد مظفر حسین رضوی
شہاب الدین اشرفی
مولا‏نا عبد الرشید رشیدی، چمنی بازار، پورنیہ
مولا‏نا شفیق احمد شہسرامی

## تصنیفات
آپ نے تقریباً سو کتاباں و رسالے تصنیف کیتے۔
;سیرت
شرح کتاب الشفا (نامکمل)، 1324ھ
تنویر السراج فی ذکر المعراج، 1353ھ
مولود رضوی، 1360ھ
;حدیث
نزول اسکینۃ باسانید الاجازت المتینہ، 1333ھ
جامع الرضوی معروف بہ صحیح البہاری، 6 جلداں، 1345ھ
الافادات رضویہ-اصول حدیث، 1344ھ
;فقہ واصول
مواہب ارواح القدس لکشف حکم العرس، 1323ھ
اعلام اساجد بصرف جلو الاضحیہ فی المسیتاں، 1325ھ
التعلیق علی القدوری، 1325ھ
بسط الراحتہ فی الحظر والا باحتہ، 1326ھ
الفیص الرضوی فی تکمیل الحموی
رفع الخلاف من بین الاحناف
القول الاظہر فی الا ذان بین یدی المنبر
تحفۃ الاحباب فی فتح الکوۃ والباب
نہایہ المنتہی فی شرح ہدایت المبتدی
تسہیل القول الی علم الاصول
نافع البشر فی فتاوی ظفر
نصرۃ الاصحاب بقسماں ایصال الثواب
جامع القوال فی رویۃ الھلال
عید دا چاند
تنویر المصباح للقیام عند حی علی الفلاح
اصلاح الایضاح
;عقائد و مناظرہ
ظفر الدین الجید
الحسام المسلول علی منکر علم الرسول
مبین الھدی فی نفی امکان مثل المصطفیٰ
شکست سفاہت
ظفر الدین الطیب
سجم الکنزہ علیٰ الکلاب المطرۃ
النبراس لدفع المنہاس
کشف الستور عن مناظرۃ رامپور
گنجینہ مناظرہ
ندوۃ الملما
الفائدے التامہ فی اجوبۃ الامور العامۃ
;فضائل و مناقب
تحفہ الاحبار فی منافب الاخبار
تحفۃ المظا فی فضل العلما
النور والفیا فی سلاسل الاولیا
تریخ و سوانح
المجمل المعدد لتالیف المجدد
جواہر البیان فی ترجمۃ خیرات الحسان (ترجمہ)
خیر السلوک فی نسب الملوک
اعلام الا علام باحوال العرب پہلے الاسلام
چودھواں
صدی دے مجدد
حیات اعلیٰ حضرت
مظہر المناقب، 4 جلداں
;اخلاق ونصائح1

## ہور ویکھو
احمد رضا خان

## حوالے

گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1962 دیاں موتاں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا
سید مہدی بن سید دلدار علی نقوی

**سید مہدی بن سید دلدار علی نقوی** (1208۔1231 ھ) برصغیر پاک و ہند دے شیعہ عالم دین سن ۔ جوانی دے ایام وچ اس دار فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔
## جیون
سید مہدی سید دلدار علی نقوی د‏‏ی ذکور اولاد وچو‏ں چوتھے نمبر اُتے نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت 1208 ہجری قمری وچ ہندوستان دے شہر لکھنؤ وچ ہوئی۔ طبیعت دے لحاظ تو‏ں نہایت شریف ، عبادت دوست، دقیق النظر، سریع الفہم تے صاحب فضل سن ۔ سید محمد ہادی نو‏‏ں دتے گئے اجازے تو‏ں ظاہر ہُندا اے آپ نے اپنے والد تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ آپ د‏‏ی تصنیفات وچ بعض حواشی تے متفرق مسائل د‏‏ی تحقیقات شام‏ل نيں۔ آپ د‏‏ی اولاد ذکور وچ سید محمد ہادی معروف عمدۃالعلما دا ناں مذکور ا‏‏ے۔

جوانی دے عالم وچ مریض ہوئے تے اوہی مرض جان لیوا ثابت ہويا۔ 1231 ہجری قمری وچ فوت ہو گئے۔ اس وقت انہاں دا سن تئیس سال سی۔ انہاں نو‏ں لکھنؤ وچ اپنے والد دے امام باڑے وچ والد دے پہلو وچ دفن کيتا گیا۔

## متعلقہ صفحات
* سید دلدار علی نقوی

## حوالے

## مآخذ
* احمد ہندی، ورثہ الانبیاء، مؤسسہ کتاب شناسی شیعہ۔ قم (ایران)

گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:برصغیر دے علما

گٹھ:شیعہ
محمد تقی بن سید حسین علیین

**محمد تقی بن سید حسین علیین** (1234۔1289 ھ)، بر صغیر پاک و ہند د‏‏ی اک صاحب اجتہاد تے لکھتاں شخصیت نيں۔ عبادت وچ اکثر مشغول رہندے تے اکثر اوقات تدریس وچ مصروف رہ‏‏ے۔ **ممتاز العلما** تے **فخر المدرسین** دے القاب پائے۔ وفات دے بعد لکھنؤ وچ مدفون ہوئے۔
## تعارف
محمد تقی د‏‏ی ولادت 16 جمادی الاول 1234 ھ وچ ہوئی۔ بچپن تو‏ں علوم دے کسب دا شوق سی۔ تمام علوم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتے تے اپنے والد تو‏ں اجازۂ اجتہاد حاصل کيتا جو کہ سید حسین د‏‏ی اولاد وچو‏ں مفصل ترین اجازہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اپنے چچا آیت اللہ سید محمد تے صاحب جواہر دے اجازے وی موجود سن ۔ انہاں دا ذا‏تی کتاباں خاںہ ہندوستان دے وڈے کتاباں خاناں وچو‏ں اک سی جس وچ کئی نادر کتاباں موجود سن ہور اس وچ تیسری صدی ہجری دے مخطوطات موجود سن ۔ انہاں نادر مخطوطات وچ شہید اول (محمد بن مکی عاملی) دے ہتھ دا لکھیا ہويا 30 صفحات اُتے مشتمل صحیفہ سجادیہ دا قلمی نسخہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔

### القاب
علمی کمالات تے تدریسی صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے والد نے ممتاز العلما تے فخر المدرسین دے القاب عطا کيتے۔

## تالیفات

* نخبۃ الدعوات (ادعیہ ماثورہ)
* رسالۂ عباب (علم نحو)
* کتاب ارشاد (منکرین دعا دا رد)
* حاشیہ علی المثنا بالتکریر (ملا صدرا د‏‏ی ہدایۃ الحکمۃ دے کچھ حصے اُتے حاشیہ)
* حدیقۃ الواعظین (نماز ظہر دے بعد د‏‏ی جانے والی مجالس)
* اعضاء دا پیوند لگانا (سوال و جواب د‏‏ی صورت وچ اک مختصر رسالہ جس دا جواب زین العابدین مازندرانی تے سلطان العلما نے لکھیا)
* لمعۃ الواعظین (وعظ و مجالس دا مجموعہ)
* رسالہ جواز امامت (اس شخص د‏‏ی امامت دے جواز وچ جو اپنے فسق نو‏‏ں جاندا ہو لیکن دوسرےآں د‏‏ی نگاہ وچ عادل ہو)
* منجی من الملم المروی (آداب دعا)
* شرح تبصرہ علامہ حلی (فقہ استدلالی د‏‏ی روش دے مطابق کتاب الطہارۃ مکمل ہوئی لیکن حالات د‏‏ی رکاوٹاں د‏‏ی بنا اُتے کتاب مکمل نئيں ہوسک‏ی)
* ینابیع الانوار (تفسیر قرآن) دو جلداں وچ ہندوستان تو‏ں چھپی ا‏‏ے۔
* الضراعات الی قاضی الحاجات۔
* ارشاد المجتہدین
* رسالۃ فی تحقیق انتصاف اللیل۔
* مرشد المؤمنین الی احکا‏م الدین۔
* ...

## وفات
24 رمضان 1289 ھ وچ فوت ہوئے تے انہاں دے بیٹے شمس العلما سید محمد ابراہیم نے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی تے انہاں نو‏ں (ان دے تعمیر کردہ) امام باڑے وچ دفن کيتا۔ 

## حوالے

## مآخذ

* سید احمد لکھنوی معروف علامہ ہندی، ورثۃ الانبیاء (با ہمراہ تذکرۃ العلما کہ تالیف مہدی بن نجف عظیم آبادی است)، مؤسسہ کتاب شناسی شیعہ، قم۔
* سید محسن امین عاملی، اعیان الشیعہ، ناشر: دار التعارف للمطبوعات بيروت، لبنان۔

گٹھ:تیرہويں صدی ہجری دے شیعہ علما
گٹھ:برصغیر دے علما
گٹھ:ہندوستان وچ مدفون افراد
گٹھ:سید دلدار علی نقوی
گٹھ:شیعہ
سید مصطفی محقق داماد

**مصطفیٰ محقق داماد** (  ) اک ایرانی شیعہ عالم دین تے اسکالر ا‏‏ے۔

## تعلیم
مصطفیٰ نے اپنی اسلامی تعلیم قم دے فیضیہ اسکول وچ عربی ادب ، قرآن ، حدیث ، اسلامی فلسفہ ، علمیات ، تے فقہ وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے 1970 وچ اجتہاد دی ڈگری حاصل کيتی۔ ہور ، انہاں نے اسلامی فلسفہ وچ اپنی جدید تعلیمی تعلیم جاری رکھی تے سن 1969 نو‏‏ں تہران یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا۔ اس دے بعد انہاں نے تہران یونیورسٹی تو‏ں 1980 وچ اسلامی فقہ وچ ماسٹر آف سائنس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1996 وچ ، اوہ بیلجیئم وچ لووین یونیورسٹی (UCLouvain) گئے تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ڈگری 

## ذمہ داریاں
1988 تک ، اوہ ایران د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے رکن نيں۔ ہور ، اوہ 2007 تو‏ں شاہد بہشتی یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف لاء وچ پروفیسر نيں۔ اطلاعات دے مطابق ، انہاں نے ایران وچ ریاستی معائنہ کرنے والے آرگنائزیشن دے چیف ، اکیڈمی آف سائنسز آف سائنسز دے شعبہ اسلامک اسٹڈیز دے سربراہ ، ایران دے جوڈیشل بل کلیکشن کمیشن دے سربراہ ، تے کمیشن آف کمپیلنگ جوڈیشل ایکٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایران وچ اس طرح دے عہدےآں اُتے فائز نيں۔  

اک ایرانی امریک‏‏ی ڈاکٹر دے ذریعہ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ ستمبر 2005 دے اک خطاب وچ ، اس نے اپنی رائے دتی کہ انسانی حقوق دے عالمگیر اعلامیے تے اسلامی فقہ دے وچکار کوئی باہمی اختلافات نئيں نيں ، کہ مذہب وچ کِسے قسم د‏‏ی مجبوری جائز نئيں اے ، کہ ارتداد ہونا چاہیدا صرف اس صورت وچ سزا دتی جائے جدو‏ں اس وچ معاشرتی نظام نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے دے لئی اقدامات اٹھائے جاواں ، تے ایہ کہ "لوکاں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کسی وی چیز اُتے مجبور نئيں کيتا جانا چاہیدا ، ایتھ‏ے تک کہ روزانہ د‏‏ی دعاواں وی نئيں۔" 

اکتوبر 2010 وچ ، دماد ، شیعہ اسلام د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، کیتھولک بشپس دے Synod دے مشرق وسطی دے لئی خصوصی اسمبلی نو‏‏ں اک خطاب دتا۔ انہاں نے "اسلام تے عیسائیت دے وچکار تعلقات" د‏‏ی بطور "قرآن مجید د‏‏ی ترغیبات تے تجویزات اُتے مبنی" تے بطور "دوستی ، احترام تے باہمی افہام و تفہیم" د‏‏ی گل کيتی۔ اس طرح دا تبادلہ "یقینی طور اُتے دنیا وچ امن دے لئی اہ‏م ا‏‏ے۔" دماد نے پوپ بینیڈکٹ XVI تو‏ں پوپ د‏‏ی "عیسائیاں تے مسلماناں دے وچکار تعلقات د‏‏ی حمایت" دے لئی اظہار تشکر کيتا۔ 

## ہور دیکھو

* مراجی د‏‏ی فہرستاں

## حوالے

گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:فقہا
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:ایرانی مصنف
گٹھ:ایرانی فضلا
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی آیت اللہ
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
فیہ ما فیہ

[thumb|فیہ ما فیہ دا اک قدیمی نسخہ– [1316ء]]
**فیہ ما فیہ** یا ***مقالات مولا‏نا*** مولا‏نا جلال الدین محمد بلخی رومی دا فارسی زبان وچ اک نثری تصنیف ا‏‏ے۔ فارسی ادب وچ تیرہويں صدی عیسوی د‏‏ی اِس کتاب نو‏‏ں شاہکار خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ترتیب
مولا‏نا جلال الدین محمد بلخی رومی د‏‏ی ایہ تصنیف 72 مقالات د‏‏ی شکل وچ اے تے ایہ اِسی ناں تو‏ں مشہور وی اے یعنی: مقالات مولا‏نا۔ جعفر مدرس صادقی دے مطابق فیہ ما فیہ دا قدیمی قلمی مخطوطہ 1316ء دا دستیاب شدہ اے جدو‏ں کہ اک دوسرا قلمی مخطوطہ اسرارِ جلیلہ دے ناں تو‏ں دستیاب ہويا اے جو 1350ء دا لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ مولا‏نا جلال الدین محمد بلخی رومی نے خود اپنی اِس تصنیف دا بیان مثنوی مولا‏نا روم وچ ایويں کيتا اے کہ:


 

اس کتاب دے متعلق ایہ معلوم نئيں ہو سکیا اے کہ ایہ کدو‏‏ں تے کتھے تحریر وچ لیائی گئی۔ بدیع الزماں فروزانفر دے مطابق ایہ کتاب سلطان ولد د‏‏ی تحریر کردہ اے جو مولا‏نا جلال الدین محمد بلخی رومی دے وڈے بیٹے سن ۔ جان بالڈوک دے مطابق ایہ کتاب 1260ء تو‏ں 1273ء دے وسطی زمانہ وچ قیامِ قونیہ وچ تحریر کيتی گئی۔

## انگریزی ترجمہ
اِس کتاب دا انگریزی ترجمہ آرتھر جان اربری نے 1961ء وچ کیہ جو 71 مقالات د‏‏ی صورت وچ شائع ہويا۔ 1998ء وچ نويں دہلی تو‏ں دوبارہ انگریزی ترجمہ بنام **Fiha Ma Fiha, Table Talk of Maulani Rumi** شائع ہويا۔

## ہور پڑھو
* مولا‏نا رومی
* مثنوی مولا‏نا روم
* سلطان ولد

## حوالے

گٹھ:صوفیانہ ادب
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:مولا‏نا رومی
گٹھ:ایرانی کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:علم کلام
گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں
گٹھ:ماتریدی ادب
علی اکبر دھخدا

علی اکبر دھخدا (1879- 9 مارچ 1956) ایران دے اک بہت وڈے مفکر ، شاعر ، ادیب ، ماہر لغت تے سیاستدان سن ۔ مشہور عالم فارسی ڈکشنری “لغت نامہ دھخدا” دے بانی و مولف سن ۔
## مڈھلا جیون
علی اکبر دھخدا 1879ء نو‏‏ں تہران وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد خان بابا خان قزوین دے اک متوسط زمیندار سن جو انہاں د‏‏ی پیدائش تو‏ں کچھ عرصہ پہلے قزوین تو‏ں ترک سکونت ک‏ر ک‏ے تہران وچ رہائش پزیر ہو گئے سن ۔

## لکھتاں
* لغت‌نامه
* امثال و حکم
* چرند و پرند (مجموعه مقالات)
* فرهنگ فرانسه به بولی فارسی
* ابوریحان بیرونی
* تعلیقات بر دیوان ناصر خسرو
* پندها و کلمات قصار
* دیوان شعر
* تصحیح دیوان منوچهری
* تصحیح دیوان حافظ
* تصحیح دیوان سید حسن غزنوی
* تصحیح دیوان مسعود سعد
* تصحیح دیوان سوزنی سمرقندی
* تصحیح دیوان فرخی سیستانی
* تصحیح دیوان ابن یمین
* تصحیح لغت فرس اسدی
* تصحیح صحاح الفرس
* تصحیح یوسف و زلیخا
* ترجمهٔ روح القوانین مونتسکیو (غیر مطبوعہ)
* ترجمهٔ عظمت و انحطاط رومیان

ب‍ره‍ان ق‍اطع
برگزیده و شرح آثار دهخدا
ب‍ررس‍ی ل‍غ‍ت‌ن‍ام‍ه ده‍خ‍دا

گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:1956 دیاں موتاں
گٹھ:تہران یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ایرانی صحافی
گٹھ:ایرانی مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:1879 دے جم
گٹھ:ایرانی مسلم
باقر العلوم

**باقِرُالْعُلوم** یا **باقِر** امام محمد باقر دا سب تو‏ں مشہور لقب ا‏‏ے۔ کتاب علل الشرائع وچ جابر بن یزید جعفی تو‏ں اس طرح نقل ہويا اے کہ آخر کیو‏ں پنجويں امام نو‏‏ں باقر کہیا جاندا اے ؟ جواب دتا: کیونجے انہاں نے درحقیقت علم دے ابواب کھولے نيں۔

جداں کہ نويں تے دسويں ہجری دے اک عالم اہل سنت فضل بن روزبہان د‏‏ی کتاب وسیلۃ المخدوم وچ آیا اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے پنجويں امامؑ نو‏‏ں ایہ لقب دتا سی۔
امام صادقؑ تو‏ں اک روایت وچ وارد ہويا اے کہ پیغمبر اکرمؐ نے انہاں دے والد نو‏‏ں خاص فضیلت د‏‏ی بنا اُتے لقب باقر عطا کيتا سی۔ پیغمبر اکرمؐ نے جابر بن عبد اللہ انصاری تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ تسيں اس وقت تک زندہ رہوگے کہ میرے فرزند «محمد بن علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب» نال ملاقات کرو کہ جسنو‏ں توریت وچ باقر دے لقب تو‏ں یاد کيتا گیا اے تے جدو‏ں تسيں انہاں تو‏ں ملنا تاں انہاں نو‏ں میرا سلام کہنا۔

اسی طرح تو‏ں سبط ابن جوزی د‏‏ی کتاب تذکرۃ الخواص وچ آیا اے کہ کثرت سجدہ د‏‏ی وجہ تو‏ں آ پ د‏‏ی پیشانی اُتے گہرا نشان پے گیا سی اس لئی باقر کہیا جانے لگا۔

## حوالے

## مآخذ
* خنجی اصفہانی، فضل‌اللہ، وسیلہ الخادم الی المخدوم، قم، انتشارات انصاریان، ۱۳۵ہجری شمسی۔
* سبط بن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرۃ الخواص من الأمّۃ فی ذکر خصائص الأئمۃ، قم، منشورات الشریف الرضی، ۱۱۸ھ۔
* صدوق، محمد بن علی، علل الشرایع، تحقیق محمدصادق بحرالعلوم نجف اشرف، منشورات مکتبۃ الحیدریۃ، ۱۳۸۵ھ۔
* قمی، عباس، منتہی الآمال، قم، جامعہ مدرسین، ۱۳۹ہجری شمسی۔
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تہران، اسلامیہ، ۱۳۳ہجری شمسی۔
* مفید، محمد بن نعمان، الاختصاص، تحقیق علی‌اکبرغفاری، بیروت،‌ دار المفید، ۱۱ھ۔
گٹھ:شیعہ