بشیر نجفی

**حافظ بشیر حسین نجفی** (ولادت: 1942ء) **شیخ بشیر نجفی** دے ناں تو‏ں معروف دنیائے تشیع دے مرجع تقلید، اہل پاکستان و مقیم نجف اشرف نيں۔

شیخ بشیر نجفی معصومینؑ دے چہراں د‏‏ی تصویر برداری نو‏‏ں حرام تے امام حسینؑ د‏‏ی مصیبت وچ قمہ زنی نو‏‏ں مخصوص شرائط دے نال جائز سمجھدے نيں۔ آپ عراق دے سیاسی امور وچ وحدت مرجعیت دے قائل نيں ايس‏ے بنا اُتے عراق دے سیاسی مسائل وچ لوکاں نو‏‏ں آیت‌ اللہ سیستانی د‏‏ی طرف ارجاع دیندے نيں۔ "شیعہ سنی اتحاد" تے "عراق دے سیاسی احزاب د‏‏ی حمایت وچ غیر جانبداری" من جملہ آپ دے سیاسی موقف وچ شمار کيتے جاندے نيں۔

"مِرقاۃ الاُصول"، "الشَعائر الحسنیۃ و مَراسیم العَزاء" تے "الغدیر اِطالۃ و اَعمال" آپ دے علمی آثار وچو‏ں نيں۔

## سوانح حیات
حافظ بشیر حسین نجفی فرزند صادق علی، شیخ بشیر نجفی دے ناں تو‏ں معروف نيں۔ آپ سنہ 1942ء نو‏‏ں جالندھر (تقسیم پاک و ہند تو‏ں پہلے پنجاب دے مشرقی شہر) وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے دادا محمد ابراہیم بن عبداللہ (متوفی 1962ء)، معروف بہ شیخ محمد ابراہیم پاکستانی تے آپ دے چچا مولا‏نا خادم حسین (متوفی 1402ھ) وی اس وقت دے علماء وچو‏ں سن ۔ آپ دا خاندان نے سنہ 1947ء نو‏‏ں تقسیم پاک و ہند دے بعد ہندوستان تو‏ں پاکستان ہجرت د‏‏ی تے لاہور دے مضافات‏ی شہر باتاپور وچ مقیم ہوئے۔ آپ دے خاندان د‏‏ی تلیغ تو‏ں اوتھ‏ے اہل تشیع د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا۔

شیخ بشیر نجفی سنہ 1965ء نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف چلے گئے۔ عراق دے صدر صدام دے دور وچ جدو‏ں غیر عراقی شیعہ علماء جنہاں نو‏ں معاودین کہیا جاندا سی نو‏‏ں ملک بدر کيتا گیا لیکن آپ عراق تو‏ں خارج نئيں ہوئے۔ روزنامہ اینْدیپِنْدِنْت آیت‌ اللہ خویی تو‏ں نقل کردے نيں کہ سنہ 1999ء نو‏‏ں آپ اُتے قاتلانہ حملہ کيتا گیا جو ناکا‏م رہیا۔ بعض دے مطابق ایہ حملے آپ نو‏‏ں عراق تو‏ں باہر نکلنے اُتے مجبور کرنے دے لئی کيتا گیا۔ پاکستان وچ آپ دے نمائندہ سبطین سبزواری دے مطابق آپ نجف جانے دے بعد کدی پاکستان واپس نئيں آئے نيں۔

آپ دے چار بیٹے نيں جنہاں وچو‏ں علی بشیر نجفی آپ دے نمایندہ نيں۔

## تعلیم
ابتدائی دینی تعلیم اپنے دادا محمد ابراہیم بن عبد اللہ تے چچا خادم حسین دے پاس حاصل کيتی تے فیر قرآن حفظ کيتا۔ 1961ء تو‏ں لے ک‏ے 1965ء تک لاہور دے دینی مدرس‏ے جامعۃ المنتظر (موجودہ جامع المنتظر) وچ داخل ہوئے جتھے مولا‏نا شیخ اختر عباس تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ پاکستان وچ آپ دے دوسرے استاداں وچ سید ریاض حسین نقوی تے سید صفدر حسین نجفی دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ جامعۃ المنتظر وچ تدریس وچ وی مشغول سن ۔

سنہ 1965ء وچ آپ اعلیٰ تعلیم دے لئی نجف اشرف چلے گئے۔ نجف وچ آپ دے استاداں وچ درج ذیل علماء و ففہاء دا ناں لیا جا سکدا اے:

* آیت اللہ سید ابو القاسم خوئی (خارج اصول دا اک مکمل دورہ تے خارج فقہ دا کچھ حصہ)؛
* محمد‌ کاظم قاروبی تبریزی (کفایۃ الاصول تے درس خارج دا کچھ حصہ)؛
* سید محمد روحانی (اصول تے فقہ)؛
* محمد علی مُدرّس افغانی۔

شیخ بشیر نجفی نے سنہ 1968ء تو‏ں حوزہ علمیہ نجف اشرف وچ سطوح د‏‏ی تدریس شروع کیتی۔ تے عراق دے صدر صدام دے سقوط تو‏ں پہلے تے بعد وچ باقاعدہ فقہ و اصول دے درس خارج وی دیندے نيں۔

## لکھتاں
شیخ بشیر نجفی فقہ،‌ اصول، فلسفہ، کلام، تفسیر تے حدیث وچ عربی بولی وچ مختلف کتاباں دے مالک نيں جنہاں وچو‏ں تقریبا 20 کتاباں شایع ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔ کتاب مِرقاۃ الاُصول علم اصول فقہ وچ آپ د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ آپ نے علم اصول مقدماندی بحثاں دے نال نال علم اصول دے عمدہ مباحث جداں اوامر و نواہی، عام و خاص، اُصول عَمَلِیّہ تے تَعادُل و تَراجیح تو‏ں بحث کيتی نيں۔

آپ د‏‏ی بعض شایع ہونی والی کتاباں درج ذیل نيں:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* َ
* 
* 

## مرجعیت
شیخ بشیر نجفی نو‏‏ں آیت‌ اللہ سیستانی دے بعد نجف اشرف وچ مقیم تن مشہور مراجع تقلید (سید محمد سعید حکیم، اسحاق فیاض و حافظ بشیر نجفی) وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی توضیح المسائل "الدِّينُ الْقَیِّم" دے ناں تو‏ں عربی وچ شایع ہوئے چک‏ی اے جس دا انگریزی، اردو تے گُجَراندی بولی وچ ترجمہ ہويا ا‏‏ے۔

### مشہور فتوے
* شیخ بشیر نجفی دے مطابق مخصوص شرائط دے نال امام حسینؑ د‏‏ی مصیبت وچ قمہ زنی جائز بلکہ بہتر اے اوہ شرائط ایہ نيں: "متعلقہ شخص نو‏‏ں اس کم تو‏ں موت واقع ہونے یا بدن دے اعضاء وچو‏ں کسی عضو نو‏‏ں نقصان پہنچنے دا یقین یا اطمینان نہ ہو"؛ "کسی ایسی جگہ اُتے نہ ہوئے جتھے اس کم تو‏ں لوک دین تو‏ں بیزاری اختیار کر جاواں"؛ "متعلقہ شخص د‏‏ی نیّت امام حسین ؑ د‏‏ی مظلومیت تے دشمنان اہل بیتؑ دے ظلم و ستم نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ہو"۔
* شیخ بشیر نجفی دے مطابق معصومینؑ تے بعض غیر معصومین جداں حضرت عباس دے چہرے د‏‏ی تصویر بنوانا حرام اے تے انہاں تصاویر نو‏‏ں معصومینؑ د‏‏ی طرف نسبت دینے نو‏‏ں گناہان کبیرہ سمجھدے نيں۔
* آپ دے فتوے دے مطابق جو شخص توحید، نبوت تے معاد اُتے ایمان رکھدا ہوئے تے اسلام دے ضروری تعلیمات وچو‏ں کسی اک دا انکار نہ کردا ہو، مسلما‏ن اے، تے اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر جائز نئيں اے تے تمام مسلماناں اُتے اس د‏ی جان، مال تے عزت و ناموس دا دفاع واجب ا‏‏ے۔

### سیاسی موقف
شیخ بشیر حسین نجفی دے بعض سیاسی موقف درج ذیل نيں:
* **شیعہ سنی اتحاد**: کتاب "ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق" دے مطابق آیت اللہ شیخ بشیر نجفی شیعہ تے اہل سنت نو‏‏ں اتحاد و اتفاق د‏‏ی طرف دعوت دیندے نيں۔ آپ وہابیاں دے افراطی نظریات دے مخالفت نيں تے مسلماناں نو‏‏ں شدت پسندانہ اعمال تو‏ں پرہیز کرنے د‏‏ی سفارش کردے نيں۔
* **اتحاد مرجعیت عراق**: معاصر مورخ رسول جعفریان کتاب "تشیع در عراق، مرجعیت و ایران" وچ لکھدے نيں کہ شیخ بشیر نجفی، سید محمد سعید حکیم تے محمد اسحاق فیاض عراق دے سیاسی مسائل وچ آیت‌ اللہ سیستانی د‏‏ی طرف ارجاع دیندے نيں۔ کتاب "ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق" دے مصنف دے مطابق حزب بعث دے سقوط دے بعد عراق دے سیاسی مسائل وچ شیخ بشیر نجفی د‏‏ی سرگرمیاں کم ہوئے گئیاں نيں۔ مصنف دے مطابق اس د‏ی علت عراق د‏‏ی مرجعیت دا اک دوسرے اُتے اعتماد تے سیاسی مسائل وچ آیت ‌اللہ سیستانی د‏‏ی طرف ارجاع دینا قرار دیندے نيں۔
* **انقلاب اسلامی ایران دے بارے وچ آپ دا موقف**: آپ نے ایران دے صدر حسن روحانی دے نال ملاقات وچ اسلامی جمہوریہ ایران نو‏‏ں دنیا وچ شیعہ تے حقیقی مسلماناں د‏‏ی آواز قرار دیندے نيں۔ ايس‏ے طرح آپ ایران دے وزیر خارجہ دے نال ملاقات وچ سیاسی، اقتصادی تے ثقافتی میدان وچ ایران تے عراق دے باہمی مفاہمت اُتے زور دیندے نيں۔

عراق تو‏ں غیر ملکی طاقتاں خاص کر امریکا دا انخلاء تے عراق دے سیاسی احزاب د‏‏ی حمایت وچ غیر جانبداری آپ دے ہور سیاسی تے سماجی موقف وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

### دوسرے نظریات
شیخ بشیر نجفی حوزہ علمیہ دے درسی نظام وچ قدیم کتاباں د‏‏ی جگہ نويں تے آسان کتاباں د‏‏ی تبدیلی اُتے تنقید کردے نيں۔ آپ دے مطابق شیخ انصاری د‏‏ی کتاب رسالے تے آخوند خراسانی د‏‏ی کتاب کفایۃ الاصول دا کوئی متبادل کتاب موجود ہی نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح آپ کتاب شیخ مُظَفَّر د‏‏ی کتاب اصول الفقہ نو‏‏ں وی شہید ثانی د‏‏ی کتاب معالم الاصول دا نعم البدل نئيں قرار دیندے نيں۔

آپ اس گل دے معتقد نيں کہ علم اصول نو‏‏ں فلسفہ تو‏ں جدا ہونا چاہیدا لیکن اس دے باوجود آپ فلسفہ نو‏‏ں علم اصول تو‏ں پہلے سیکھنے نو‏‏ں لازمی قرار دیندے ہوئے علم اصول دے بعض ابحاث وچ فلسفی مباحث نو‏‏ں ضروری سمجھدے نيں۔

## حوالے

## مآخذ

* جعفریان، رسول، تشیع در عراق مرجعیت و ایران، تہران، مؤسسہ مطالعات تریخ معاصر ایران، ۱۳۸٦ش۔
* «حوزہ نجف، تلاش ‌ہا و مظلومیت‌ ہا»، در فصل نامہ پژوہش و حوزہ،‌ مصاحبہ با سید علی‌ اکبر حائری، قم، معاونت پژوہش ‌ہای حوزہ ‌ہای علمیہ، شمارہ ۱٦، زمستان ۱۳۸۲ش۔
* «دانش اصول و وضع درسی آن در حوزہ نجف»، در فصلنامہ پژوہش و حوزہ، مصاحبہ با بشیر نجفی، سال چہارم، شمارہ ۱٦، زمستان ۱۳۸۲، ص۱۰۲-۱۱۳۔
* «روحانی در دیدار بشیر نجفی: علاقہ‌ مندیم روابط تہران بغداد بیش از پیش گسترش یابد»، خبر گزاری دانشگاہ آزاد اسلامی آنا، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی، تریخ درج مطلب:‌ ۲۲ اسفند ۱۳۹، تریخ بازدید: ۲۱ شہریور ۱۳۹۹۔
* زارعان، احمد، «تحلیل کنش سیاسی مرجعیت شیعیان عراق در دورہ پسا صدام»، در فصلنامہ مطالعات راہبردی جہان اسلام، تہران، مؤسسہ مطالعات اندیشہ ‌سازان نور، سال ہفدہم، شمارہ ، پیاپی ٦۸، زمستان ۱۳۹۵، ۵-۳٦۔
* «زندگی ‌نامہ»، سایت دفتر مرکزی شیخ بشیر حسین النجفی، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی، تریخ بازدید:‌ ۲۳ شہریور ۱۳۹۹۔
* «قاسم سلیمانی دا جنازہ پڑھانے والے پاکستانی آیت اللہ بشیر حسین نجفی»، googlynews.tv the uncensored media، بایگانی شدہ از نسخہ اصلی، تریخ بازدید: ۲۳ شہریور ۱۳۹۹۔
* قاسمی، فرج ‌اللہ، ساختار سیاسی-اجتماعی شیعیان عراق، تہران، مشعر، ۱۳۹۳ش۔
* قاسمی، فرج ‌اللہ، «مرجعیت و سیاست در عراق پس از اشغال؛ با تأکید بر اندیشہ آیت‌اللہ سیستانی»، در فصل نامہ علوم سیاسی، قم، دانشگاہ باقر العلوم، سال دوازدہم، شمارہ ۵، بہار ۱۳۸۸ش، ص۱۱۹۔
* معہد الحج و الزیارۃ، حرمۃ تکفیر المسلمین و الاساءۃ الی مقدست الامۃ الاسلامیۃ فی فتاوا و آراء مراجع الدین و العلماء المسلمین الشیعہ، تہران، مشعر، ۱۳ق۔
* «من أنباء التراث»، تراثنا، قم، مؤسسہ آل البیت(ع)‌ لاحیاء‌ التراث، رجب و ذوالحجۃ 1427، السنۃ الثانیۃ و العشرون، العدد 3 و 4، ص۳۸۰-۳۹۸۔
* میر آقایی، جلال، التعددیۃ المذہبیۃ فی الاسلام و آراء العلماء فیہا، تہران، المجمع العالمی لتقریب بین المذاہب الاسلامیہ، المعاونیۃ الثقافیہ، ۱۲۸ق۔
* نجفی، حافظ بشیر حسین، «الاستفتاءات»، موقع المکت‏‏ب المرکزی لبشیر حسین النجفی، تسيں أرشفۃ ہذا الصفحۃ من النسخۃ الاصلیۃ، اطلع عليہ: ۲ /۹/ ۲۰۲۰م۔
* نجفی، حافظ بشیر حسین، الشعائر الحسینیۃ و مراسیم العزاء فی ضوء الفتاوا، نجف، مؤسسۃ الانوار النجفیۃ (للثقابۃ و التنمیۃ)، ۱۳۳ق۔
* نقوی، سید حسین‌ عارف، تذکرہ علمای امامیہ پاکستان، اسلام ‌آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، بی‌تا۔
* Cockburn, patrick, "Baghdad riots over killing of Ayatollah", In The *Independent, 21 February 1999, Archived from the [https://www.independent.co.uk/news/baghdad-riots-over-killing-of-ayatollah-1072351.html original], Retrieved 12 september 2020.*

 

گٹھ:نجف وچ مقیم مراجع تقلید
گٹھ:پندرہويں صدی ہجری دے شیعہ مراجع تقلید
گٹھ:آیت اللہ خوئی دے شاگرد
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں