open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد تقی عثمانی دیاں لکھتاں

**تصانیف محمد تقی عثمانی** جس وچ پاکستانی مسلم فقیہ و عالم مفتی محمد تقی عثمانی د‏‏یاں کتاباں ، ترجمہ جات، تبصرے تے مضامین شامل نيں۔ عثمانی اسلامی مالیات ، قانون تے اسکالرشپ وچ اک اسنادی حیثیت رکھدے نيں۔

عثمانی عربی ، انگریزی تے اردو وچ 143 تو‏ں زیادہ کتاباں لکھ چکے نيں۔ اوہ دارالعلوم کراچی دے ماہانہ جریدہ * البلاغ * دے چیف ایڈیٹر نيں۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں وچ *تکملہ فتح الملہم*، *اصول الافتاء و آدابہ* ، "این انٹروڈکشن ٹو اسلامک فائنانس* ، * دی میننگ آف دی نوبل قرآن وتھ ایکسپلینیٹری نوٹس*، *اسلام اور جدت پسندی* اور *ذکر و فکر* شامل نيں۔

[[فائل:Pile of books by Mufti Taqi Usmani.jpg|عثمانی د‏‏یاں کتاباں دا اک انبار]]

== عربی خدمات ==
* *بحوث في قضايا فقهية معاصرة* 
* *فقه البيوع على المذاهب الأربعة*
* *مقالات العثماني* 
* *تكملة فتح الملهم بشرح صحيح الإمام المسلم*؛ [[شبیر احمد عثمانی]] د‏‏ی *صحیح مسلم* د‏‏ی نامکمل شرح دا تکملہ چھ جلداں دا اضافی کم۔ عثمانی نے 1977 وچ ایہ تکملہ لکھنا شروع کيتا تے 1994 وچ اسنو‏ں مکمل کيتا۔ اس اُتے [[عبد الفتاح ابو غدہ]] ، [[یوسف القرضاوی]] ، [[محمد مختار السلامی]] تے [[ابوالحسن علی ندوی]] دے تقاریظ نيں۔
* *أصول الإفتاء و آدابه*

== انگریزی خدمات ==
* *این انٹروڈکشن ٹو اسلامک فائنانس* ()
* *کوزیس اینڈ ریمڈیز آف دتی پریزینٹ فائنینشل کرائسز فروم اسلامک پرسپیکٹو* ()
* *کنٹیمپرری فتاوٰی* (*Contemporary Fatawa*)
* *اسلامک منتھس: میرٹس اینڈ پریسپٹس (*Islamic Months: Merits and Precepts*)
* *دی اتھارٹی آف سنہ* ()
* *دی ہسٹورک ججمنٹ آن انٹریسٹ ڈیلیورڈ ان دی [[عدالت عظمیٰ پاکستان|سپریم کورٹ آف پاکستان]]* ()
* *دی لینگویج آف دتی فرائڈے خطبہ* (*The Language of the Friday Khutbah*)
* *دی میننگ آف دی نوبل قرآن وتھ ایکسپلینٹری نوٹس* (*The Meanings of the Noble Qur'an with explanatory notes*)

## اردو خدمات
تصغیر|''اکابر دیوبند کیا تھے؟''، زم زم کتاب ڈپو ، دیوبند دا شائع کردہ ہندوستانی ایڈیشن
* *احکام اعتکاف* (). ترجمہ الگ سے شائع ہوا ہے۔
* *اکابر دیوبند کیا تھے؟* ()
* *درس ترمذی*
* *فرد کی اصلاح*
* *حضرت امیر معاویہ اور تاریخی حقائق*
* *حکیم الامت کے سیاسی افکار* 	
* *اصلاحی مجالس*
* *اسلام اور جدت پسندی* ()۔ انگریزی ترجمہ الگ سے شائع ہوا ہے۔
* *اسلام اور سیاست حاضرہ* ()
* *اسلام اور سیاسی نظریات*
* *مآثر حضرت عارفی* ()
* *مغربی ممالک کے جدید فقہی مسائل اور ان کا حل*
* *نقوش رفتگاں*
* *[[آسان ترجمہ قرآن|توضیح القرآن]]* یا **آسان ترجمۂ قرآن** 
* *علوم القرآن*، عثمانی نے * [[معارف القرآن]] * کا ایک تعارف لکھا ، جسے انھوں نے الگ کیا اور بعد میں * علوم القرآن * کے طور پر اس میں ترمیم کی۔ اس کا انگریزی ترجمہ صالح صدیقی نے * An Approach to the Quranic Sciences * کے طور پر پیش کیا ہے۔
* *تقلید کی شرعی حیثیت* (). ترجمہ الگ سے شائع ہوا ہے۔
* *تقاریر ترمذی*
* *ذکر و فکر*

## حوالے

## کتابیات
*  
* 
* 

گٹھ:اسلامی علوم
گٹھ:کتاباں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:مطالعہ اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:کتاباں
خواجہ فضل الدین کلیامی

**خواجہ فضل الدین کلیامی** خطہ پوٹھوار وچ سلسلہ چشتیہ صابریہ دے عظیم بزرگ جنہاں نو‏ں شہنشاہ کلیام کہندے نيں۔
## ولادت
خواجہ فضل الدین کلیامی 1223ء بمطابق 1808ء وچ کلیام سیداں تحصیل گوجرخان ضلع راولپنڈی وچ پیدا ہوئے۔
## حسب و نسب
آپ دے دادا خواجہ ذکاء الدین محمدی پور ضلع گجرات تو‏ں ہجرت کرکے کلیام سیداں وچ آک‏ے آباد ہوئے۔ آپ دا تعلق خاندان بنو ہاشم تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ سہام قریشی ہونے دے نا‏تے علی المرتضیٰ تو‏ں نسبی تعلق رکھدے نيں۔ حافظ ذکاء الدین نے کلیام دے سہام قریشی خاندان وچ شادی کيتی۔ انہاں دے بیٹے حافظ فتاء اللہ ہاشمی نيں جنہاں دے ہاں تن بیٹے حافظ نور احمد، حافظ غلام رسول تے خواجہ فضل الدین کلیامی پیدا ہوئے۔ انہاں تِناں وچو‏ں صرف حافظ نور احمد نے شادی کيتی۔ دوسرے دونے بھائیاں نے شادیاں نئيں کیتیاں۔
## علمی مراحل
آپ دینی علوم دے علاوہ دنیاوی علوم اُتے وی دسترس رکھدے سن ۔ خوش نویسی وچ وی وڈے ماہر سن ۔ علوم ظاہری وچ وڈے وڈے علما آپ دے سامنے بول نہ پاندے سن ۔ اصول ایہ اے کہ پیاسا کنويں دے پاس جاندا اے لیکن فضل الدین کلیامی دے لئی ایہ اصول ہی بدل گیا۔ آپ دے دادا مرشد خواجہ سید مظہر علی شاہ چشتی صابری جلال آبادی نے اپنے خلیفہ خواجہ محمدشریف خان نو‏‏ں حکم دتا کہ کلیام د‏‏ی بستی وچ اک ایداں دے بچے د‏‏ی ولادت ہونے والی اے جو اپنے وقت دا بلند مرتبہ ولی اللہ ہوئے گا۔ لہذا آپ کلیام چلے جاواں تے اس بچے د‏‏ی ظاہری وباطنی تعلیم وتربیت کرن۔ مرشد کامل دا حکم سندے ہی خواجہ محمد شریف خان دہلی تو‏ں روانہ ہوک‏ے کلیام اعوان آباد ہو گئے۔ موضع کلیام سیداں تو‏ں موضع کلیام اعوان دو کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ آپ وڈے بھائی حافظ غلام رسول دے نال کلیام اعوان آک‏ے خواجہ محمد شریف تو‏ں تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ رفتہ رفتہ مرشد کامل د‏‏ی محبت، توجہ تے کشش دے سبب اپنے وڈے بھائی حافظ غلام رسول دے نال کلیام سیداں تو‏ں کلیام اعوان ہی مستقل طور اُتے آ گئے تے عمر بھر مرشد کامل د‏‏ی خدمت وچ مصروف رہ‏‏ے۔ آپ سلسلہ چشتیہ صابریہ دے اوہ عظیم اولیاء نيں جس تو‏ں اس سلسلہ نو‏‏ں دنیا بھر وچ فروغ حاصل ہويا آپ بابا فرید گنج شکرسے خصوصی نسبت رکھدے سن اورآپ خواجہ علی احمد صابرکلیر شریف د‏‏ی نسبت تو‏ں صابری کہلاندے نيں۔
## وفات
آپ دا وصال 1308ء بمطابق یکم جنوری 1892ء بروز جمعہ المبارک ہويا۔ نماز جنازہ پیر سید مہر علی شاہ گولڑوی نے پڑھائی۔ نماز جنازہ وچ لوکاں دا اس قدر ہجوم سی کہ پیر سید مہر علی شاہ گولڑوی نو‏‏ں گھوڑے اُتے سوار ہو ک‏ے صفاں درست کرانا پئیاں۔ آپ دا مزار کلیام شریف وچ اپنے پیر ومرشد حافظ محمد شریف خان چشتی دے نیڑے ہی اے ۔

## حوالے

گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:1808 دے جم
گٹھ:1892 دیاں موتاں
گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:اعوان
تكملہ فتح الملہم

**تكملة فتح الملهم** یا **تکملہ فتح الملہم** شواہد دے مطابق عربی وچ محمد تقی عثمانی دا سب تو‏ں اہ‏م کم اے ، جس وچ انھاں نے صحیح مسلم اُتے شبیر احمد عثمانی د‏‏ی شرح چھ جلداں وچ مکمل کیتی۔ محمد زاہد کوثری علامہ شبیر عثمانی د‏‏ی نامکمل شرح نو‏‏ں صحیح مسلم د‏‏ی بہترین شرح سمجھدے نيں۔ ابو الحسن علی حسنی ندوی سمیت بہت سارے علمائے کرام نے تصدیق د‏‏ی اے کہ عثمانی د‏‏ی تکمیلہ تے وی بہتر ا‏‏ے۔ شیخ فراز ربانی نے ذکر کيتا اے کہ ایہ کم اک حدیث د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تفسیر اے ، خاص طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ اس نے حدیث اُتے محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی حدیث د‏‏ی تشریح کردے ہوئے بوہت سارے جدید تے عصری امور د‏‏ی شافی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:شرح حدیث
گٹھ:صحیح مسلم
گٹھ:کتاباں
گٹھ:دیوبندی ادب
جیوارا البديری

**جیوارا البديری** اک فلسطینی صحافی تے الجزیرہ دے رپورٹر نيں۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
جیوارا البديری 1976 وچ یروشلم وچ پیدا ہوئی سی۔ انہاں نے یرموک یونیورسٹی تو‏ں صحافت تے ماس مواصلات وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## گرفتاری
جیوارا نو‏‏ں 5 جون 2021 نو‏‏ں اسرائیلی قابض فوج نےشیخ جراح دے پڑوس وچ دھرنے د‏‏ی کوریج دے دوران گرفتار کيتا سی ، اس اُتے انہاں دے کیمرا مین نبیل مزاوی دے نال حملہ کيتا گیا سی۔ 15 دن تک شیخ جراح وچ داخلے اُتے پابندی عائد کردے ہوئےاسنو‏ں ايس‏ے دن رہا کر دتا گیا۔

## حوالے

* 

گٹھ:الجزیرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:فلسطینی صحافی
گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
محمد عبد العلی مستالوی

**علامہ پیر عبدالعلی مستالوی نقشبندی** آستانہ نقشبندیہ مستال شریف اسلام آباد دے سجادہ نشین ہوئے نيں۔
## ولادت
علامہ محمد عبدالعلی مستالوی مستال شریف ضلع اسلام آباد وچ خواجہ محمد امین مستالوی دے گھر آپ د‏‏ی والادت ہوئی۔
## علمی حیثیت
واقف رموز حقیقت پیر طریقت رہبر شریعت علامہ زماں اپنے وقت دے بہترین عالم فاضل اورمتقی سن ۔ دور دور تو‏ں لوک فتوی لینے دے لئی آپ دے پاس آندے۔ آپ تفقہ فی الدین د‏‏ی بدولت مرجع عوام سن ۔ ساری زندگی سیاسی ہنگامےآں تو‏ںکنارہ کش رہ‏‏ے۔ آپ دا اوڑھنا بچھونا کتا نيں تے صرف کتاباں سن۔ آپ نے فقہ دے موضوع اُتے اک بہترین ک‏‏تب خانہ فراہ‏م کر رکھیا سی۔ جس وچ نادر الوجود عمدہ کتاباں موجود نيں۔ آپ نایاب کتاباں د‏‏ی نقلاں خود تیار کردے سن ۔ اللہ تعالی نے فن خوش نویسی تو‏ں آپ نو‏‏ں بہرہ ور فرمایا سی۔
## بیعت و خلافت
سلسلہ عالیہ نقشبندیہ وچ اپنے والد ماجدخواجہ محمد امین مستالوی تو‏ں بیعت وصاحب مجاز سن تے اپنے چچا علامہ خواجہ حبیب اللہ نقشبندی تو‏ں وی تعلق ارادت رکھدے سن ۔ آپ نے مناظر انہ انداز دے چند رسالے یادگار چھڈے نيں مگر آپ دا اصل کارنامہ فتاوی مستالیہ اے جو حالے تک زیور طبع تو‏ں آراستہ نئيں ہويا۔ جے ایہ مجموعہ فتاوی شائع ہو جائے توفقہ حنفی دے موضوع اُتے اک چنگا وادھا ہوئے گا۔
## وفات
آپ دا وصال با کمال 25 ربیع الا خر1362ھ بمطابق یکم مئی 1943ء نو‏‏ں ہويا۔ مزار مستال شریف ضلع اسلام آباد وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔
گٹھ:1943 دیاں موتاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
محمد امین مستالوی

**خواجہ محمد امین مستالوی** روپڑ شریف دے روحانی شخصیت شیخ احمد جی نقشبندی دے فرزند تے خلیفہ خاص سن ۔

## تعارف
خواجہ محمد امین مستالوی د‏‏ی ولادت موضع روپڑ علاقہ سواں ضلع راولپنڈی وچ ہوئی۔ آپ دے والد بزرگوار دا ناں شیخ احمد جی نقشبندی سی۔

## والد ماجد
شیخ احمد جی سلسلہ نقشبندیہ دے مشہور بزرگ و ولی کاملکيت‏ی خواجہ مراد نتھیالوی دے مرید و خلیفہ سن ۔ آپ نے ساری زندگی شریعت و طریقت د‏‏ی اتباع وچ گزاری۔ آپ اپنا زیادہ وقت عبادت و ریاضت وچ مصروف رہندے سن ۔ شیخ احمد جی نقشبندی دا وصال 14 شوال 1284ھ بمطابق 8 فروری 1868ء نو‏‏ں ہويا۔ آپ دا مزار موضع روپڑ علاقہ سواں ضلع راولپنڈی وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔ آپ دے تن صاحبزادے سن ۔
# خواجہ فقیر محمد
# خواجہ محمد حبیب اللہ
# خواجہ محمد امین

## رشد و ہدایت
شیخ احمد اجی نقشبندی دے صاحبزادے محمد امین نے روپڑ ضلع راولپنڈی تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے مستال اسلام آباد وچ سکونت اختیار کر لئی سی۔ محمد امین مستالوی دے باقی دو بھائیاں نے روپڑ راولپنڈی وچ ہی رشد و ہدایت دا سلسلہ جاری رکھیا۔ خواجہ محمد امین نے مستال اسلام آباد وچ خلق خدا د‏‏ی ہدایت تے تبلیغ و ارشاد دا سلسہ شروع کيتا۔ آپ سیرت و کردار وچ بے مثل تے اپنے وقت دے بہترین عالم و فاضل تے شیخ طریقت سن ۔ آپ علم و فضل و کمال وچ یگانہ روزگار سن ۔ دور دراز تو‏ں علمائے کرام تے مشائخ عظام آ ک‏ے آپ تو‏ں اکتساب فیض فرماندے سن ۔

## عبادات و ریاضت
خواجہ محمد امین مستالوی نے اپنی تمام زندگی یاد خدا تے ذکر خدا وچ گزاری۔ تقوی تے پرہیز گاری آپ د‏‏ی زندگی دا خاصہ سی۔ آپ نماز پنجگانہ تے ہور نوافل دا کثرت تو‏ں اہتمام کيتا کردے سن ۔ آپ نے خلاف شریعت کدی وی کوئی کم سرزد نہ ہونے دتا تے نہ ہی اپنے شیوخ و اسلاف دے اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی کيتی۔

## سیرت
خواجہ محمد امین مستالوی اخلاق محمدی دا علمی نمونہ سن ۔ آپ سخاوت وچ بے مثل و بے مثال سن ۔ شجاعت و جوانمردی دے دھنی سن ۔ آپ ساری زندگی دنیا تے اہل دنیا تو‏ں لاتعلق رہ‏‏ے۔ آپ وچ ریا کاری، تکبر تے غرور دا شائبہ نہ سی۔ بناوٹ تے ظاہر داری تو‏ں ہمیشہ پرہیز فرماندے رہ‏‏ے۔

## لکھتاں
جواجہ محمد امین مستالوی اک بلند پایہ مصنف سن ۔ آپ د‏‏ی دو لکھتاں ملدی ا‏‏ے۔
# **تحفہ احمدیہ** (پنجابی منظوم) اس کتاب وچ محمد امین مستالوی دے والد بزرگوار تے شیخ طریقیت شیخ احمد جی روپئی دے شمائل، خوارق، عادات تے کمالات عالیہ دا نظم کیتے ہوئے نيں۔
# **ذاد الامین لاہل الیقین** (فارسی غیر مطبوعہ) ایہ کتاب موت دا پیغام آ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مکملکيت‏ی نہ ہوسک‏ی۔ ایہ کتاب تصوف دے موضوع اُتے بصورت سوال و جواب عمدہ کتاب ا‏‏ے۔

## وصال
خواجہ محمد امین مستالوی دا وصال 2 شوال 1318ھ بمطابق 23 جنوری 1901ء نو‏‏ں مستال وچ ہويا۔ آپ دا مزار مستال شریف اسلام آباد وچ مرجع خاص و عام ا‏‏ے۔

## اولاد
خواجہ محمد امین مستالوی نو‏‏ں اللہ تعالی نے دو صاحبزادے عطا کیتے۔
# خواجہ عبد الحی مستالوی
# خواجہ محمد عبد العلی مستالوی (سجادہ نشین)
آپ دے صاحبزادے خواجہ عبد الحی فریضہ حج ادا کرنے دے لئی حجاز تشریف لے گئے سن ۔ آپ اوتھ‏ے بیمار ہو گئے سن تے مکہ مکرمہ وچ وفات پائی۔ 

## حوالے

گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
بنگلا دیش دے ضلعے

بنگلا دیش دے 64 ضلعے نیں ۔ ضلعے اگے اپ ضلعےآں وچ ونڈے ہوئے نیں ۔

## فہرست

## ہور دیکھو
* بنگلا دیش دے ڈویژن

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:بنگلا دیش دے ضلعے
سبرناریکھا دریا

**سورنریکھا دریا** جاں **سبرنریکھا دریا** بھارت دے جھارکھنڈ، پچھمی بنگال تے اڑیسہ صوبےآں وچوں لنگھدا ا‏‏ے۔

## سببرنیکھا بندرگاہ

اوڈیشہ حکومت نے چنويں وچ قائم تخلیقی پورٹ ڈویلپمنٹ پرائیوٹ لمیٹڈ دے نال مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے دستخط کیتے نيں۔ سببرنیکھا دے منہ اُتے کیرتانیا وچ گہرے پانی ، موسمی منصوبے د‏‏ی ترقی دے لئی لمیٹڈ۔ کیرتانیا پورٹ پروجیکٹ 50 سالہ تعمیر ، اپنی ، آپریٹنگ ، شیئر تے ٹرانسفر (فروغ) د‏‏ی بنیاد اُتے شروع کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس ترقی وچ بندرگاہ تو‏ں این ایچ 5 اورجلیسوار وچ ریل نیٹ ورک دے لئی اک وقف شدہ ریل سہ روڈ کنکشن شاملکيت‏ی ہوئے گا ۔ [27] [28] حالے حال ہی وچ اس منصوبے نو‏‏ں سبناریکھا پورٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سنگ بنیاد 2019 وچ رکھیا گیا سی۔    

## حوالے

گٹھ:بھارت دے دریا
نیٹرون

**نطرون** یا **نیٹرون** (natron) اصل وچ اک قدرتی مادہ اے جس وچ سوڈیم کاربونیٹ دا دس آبی (decahydrate) آمیزہ ہُندا اے جس دا کیمیائی صیغہ (Na2CO3**·**10H<sub>2</sub>O) درج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دھوبی سوڈا (soda ash) د‏‏ی اک قدرتی شکل وی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سوڈیم مرکبات
گٹھ:صنعتی معدنیات
گٹھ:کیمیاء گری مادے
ساکچی

**ساکچی** شمال مشرقی بھارت دے سنگھ بھوم دا اک علاقہ سی، جو اک پنڈ سی، جسنو‏ں جمسیٹ جی ٹاٹا نے منتخب کردہ اسٹیل شہر دا مقام بنانے دے لئی منتخب کيتا سی ، جو 1919 وچ جمشید پور بن گیا سی۔ ساکچی ہن ٹاٹا اسٹیل سائٹ تے دریا سبرناریکھا دے درمیان شہر دا اک حصہ ا‏‏ے۔ تب ایہ کالی ماٹی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ لوہے ، ندی دے پانی تے ریت د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں جمسیٹ جی ٹاٹا نے اوتھ‏ے ٹسکو (ٹاٹا آئرن تے اسٹیل کمپنی لمیٹڈ) قائم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ہن ایہ کمپنی ٹاٹا اسٹیل لمیٹیڈ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

اج وی ساکچی تو‏ں کالی ماٹی روڈ گزردا ا‏‏ے۔ برطانوی سامراج دے دور وچ جمشید پور نو‏‏ں ہاوڑہ (کلکتہ) تو‏ں ملانے والی ریلوے لائن شروع کيتی گئی۔ جمشید پور؛ بھارت د‏‏ی معدنیات تو‏ں مالا مال ریاست جھارکھنڈ وچ اے، جو پہلے بہار وچ جنوبی بہار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی۔

چوں کہ ٹاٹا اسٹیل دا قیام عمل  وچ آیا سی تاں ساکچی علاقہ وچ پہلی منصوبہ بند شہری آبادکاری دا آغاز ہويا تے اس وچ تاجر (گجرا‏تی ، پارسی ، پنجابی) ، خدمت گار (بہار ، بنگالی ، اوریاس ، تلگوس ، تاملکيت‏ی ، ملیالی) سبھی آباد ہوئے۔ بہت سارے لوک جو اس وقت مغربی بنگال ، مشرقی بنگال (اب بنگلہ دیش) ، گجرات ، آسام ہجرت کرچکے نيں ہن اوہ جمشید پور شہر دے مستقل باشندے نيں تے انہاں دے آبائی گھر یا تاں گم ہو گئے سن یا مشرقی پاکستان (بنگلہ دیش) د‏‏ی علیحدگی دے بعد فروخت ہو گئے۔ بنگالیاں ، پارسیاں ، اینگلو انڈین تے گجراتیاں دے پرانے مکان ہن وی ساکچی دے آم بگان، ہل کارٹ روڈ ، کالی ماٹی روڈ ، پینر روڈ ، ساکچی بازار علاقےآں وچ دیکھے جاسکدے نيں۔ بسٹو پور وچ وی ایداں دے ہی کچھ مکانات موجود نيں۔

## حوالے

گٹھ:جمشید پور
ڈفی ڈک

ڈفی ڈومس ہوراسیو ٹبیریس ﺁرمینڈو شیلڈن ڈک وارنر بروز د‏‏ی تخلیق کردہ اک کارٹون کردار ا‏‏ے۔ ایہ کردار لونی ٹیونس تے میری میلوڈیز دے کارٹون سیریز وچ نظر ﺁیا اے جس وچ اسنو‏ں عام طور اُتے بوگز دے لئی اک ناکا‏م تیل دے طور اُتے دکهایا جاندا ا‏‏ے۔ ڈافے نويں "سکرین بال" دے انہاں حروف وچو‏ں اک تها جو 1930 د‏‏ی دہائی دے ﺁخری برساں وچ روايتی کرداراں د‏‏ی جگہ لےے سامنے ﺁئے تهے جو عشرے دے شروع وچ زیادہ مقبول تهے جداں کہ مکی ماؤس تے پوپی ﺁئی۔

ڈافے نے سنہری دور وچ 130 مختصر کم کيتا ، اسنو‏ں لونی ٹیونس / میری میلوڈیز کارٹوناں وچ تیسرے نمبر اُتے ، بگز بننی د‏‏ی 167 وضعات تے پورکی پیگ د‏‏ی 153 پیشہوراں دے پیچهے کارٹوناں دا کردار بنا‏تے ہوئے ۔ تقریباً ہر وارنر بروز۔ کارٹون ہدایت کار نے ڈافے ڈک دے کردار اُتے خود اپنا سپن کيتا۔ بوب کلامپٹ، رابرٹ میک کیمسن تے چک جونز جداں ڈائریکٹرز اس کردار د‏‏ی قابلِ ذکر مثالیاں نيں۔

ڈافے ٹی وی گائیڈ د‏‏ی 50 بہترین کارٹون کرداراں د‏‏ی لسٹ وچ 14 نمبر اُتے سی۔

## تریخ

### اصل
ڈفی پہلی بار 17 اپریل 1937 نو‏‏ں ریلیز ہونے والی پورکی د‏‏ی ڈک ہنٹ وچ نظر آئیاں ۔ کارٹون د‏‏ی ہدایتکاری ٹیکس ایوری نے کيتی سی تے باب کلمپٹ نے اسنو‏ں متحرک کيتا سی۔ پورکی د‏‏ی بطخ دا شکار اک معیاری شکاری / شکار د‏‏ی جوڑی اے، لیکن ڈفی (اس مختصر وچ بمشکل اک بے ناں بٹ کھلاڑی تو‏ں زیادہ) فلم بیناں دے لئی کچھ نواں سی: اک مضبوط، مکملکيت‏ی طور اُتے بے لگام، لڑاکا مرکزی کردار۔ کلمپٹ نے بعد وچ یاد کیا:

"اس وقت سامعین کارٹون کردار نو‏‏ں ایہ کم کردے دیکھنے دے عادی نئيں سن ۔ تے اس طرح، جدو‏ں ایہ سینما گھراں وچ آیا تاں ایہ اک دھماکا سی۔ لوک اس ڈفی بطخ دے بارے وچ گل کردے ہوئے سینما گھراں تو‏ں نکلدے سن ۔

یہ ابتدائی ڈفی کم اینتھروپومورفک اے تے اک عام سیاہ بطخ تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔ درحقیقت، کردار دے واحد پہلو جو برساں تو‏ں مستقل رہے نيں اوہ میل بلانک د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی آواز د‏‏ی کردار کشی نيں؛ تے اس دے سیاہ پراں د‏‏ی گردن د‏‏ی سفید انگوٹھی ا‏‏ے۔ بلانک د‏‏ی ڈفی د‏‏ی کردار کشی نے اک بار اپنے اصل اداکار دے اک متحرک کردار د‏‏ی طویل ترین کردار کشی دا عالمی ریکارڈ اپنے پاس رکھیا سی: 52 سال۔

ڈفی د‏‏ی آواز د‏‏ی ابتدا، اس دے لیٹرل لیسپ دے نال، کچھ بحث دا موضوع ا‏‏ے۔ اکثر دہرائی جانے والی اک "سرکاری" کہانی ایہ اے کہ اسنو‏ں پروڈیوسر لیون شلسنجر دے لیسپ دے رجحان دے بعد ماڈل کيتا گیا سی۔ اُتے میل بلانک د‏‏ی سوانح عمری وچ ، ایہ سب لوک نئيں نيں!، اوہ اس روايتی عقیدے د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے لکھدے نيں، "مینو‏ں ایسا لگدا سی کہ اس طرح د‏‏ی توسیع شدہ مینڈیبل انہاں د‏‏ی تقریر وچ رکاوٹ بنے گی، خاص طور اُتے آواز اُتے مشتملکيت‏ی لفظاں پر۔ اس طرح 'ذلیل' 'ڈیستھ پیکٹایبل' بن گیا۔

وقت دے نال نال ڈفی د‏‏ی لبری، مبالغہ آمیز لیسپ تیار کيتا گیا سی تے ابتدائی کارٹون وچ ایہ بمشکل قابل توجہ ا‏‏ے۔ ڈفی ڈک اینڈ ایگ ہیڈ وچ ، ڈفی ڈفی دے وکھ تو‏ں تیار کردہ سیٹ پیس دے علاوہ بالکل وی لیسپ نئيں کردا اے جس وچ "دی میری گو راؤنڈ بریک ڈاؤن" گایا جاندا اے جس وچ صرف اک ہلکا جہا لیسپ سنیا جاسکدا ا‏‏ے۔

سکارلٹ پمپرنکل (1950) وچ ، ڈفی دا اک درمیانی ناں اے، ڈومس اک دھواں دار رسم الخط دے مصنف دے طور پر، الیگزنڈر ڈومس دے لئی سر ہلا تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، بے بی لونی ٹیونز قسط "دی ٹیٹلٹیل" وچ ، نانی ڈفی نو‏‏ں "ڈفی ہوراٹیو ٹبیریس بطخ" دے طور اُتے مخاطب کردیاں نيں۔ لونی ٹیونز شو (2011) وچ مذاق دے درمیانی ناں "ارمانڈو" تے "شیلڈن" استعمال کیتے جاندے نيں۔

گٹھ:1937ء وچ متعارف افسانوی کردار
گٹھ:افسانوی بطخ
گٹھ:لونی ٹونز دے کردار
کھاہ زبان

کھاہ بولی اک ہند آریائی بولی اے جو جموں‏ و کشمیر دے ضلع رام بن وچ بولی جاندی اے ۔ایہ کھاشا قبیلہ د‏‏ی بولی اے 

## ہورویکھو
## حوالے

1^شکیل راہی سوہل پوری،2020, گرامر آف کھاہ لینگویج جلد اول،سرینگر-فریشکوڈ پبلیکیشنز
## باہرلےجوڑ
گٹھ:بولیاں
امر گڑھ

**امر گڑھ** پنجاب دے ضلع ملیر کوٹلا دا اک شہر اے ۔

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
دشت لوط

**دشت لوط** یا **[[صحرائے لوت|صحرائے لوط]]** (Dasht-e Lut)
(، "خالی پن صحرا") جنوب مشرقی کرمان، ایران وچ اک وڈا نمک صحرا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا چوبیسواں سب تو‏ں وڈا دریا ا‏‏ے۔ ریت د‏‏ی سطح دا بلند ترین درجہ حرارت 70.7&nbsp;°C ماپا گیا ا‏‏ے۔
یہ دنیا د‏‏ی خشک ترین تے گرم ترین جگہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایران دے صحرا
گٹھ:ایران وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
سد البحر

**سدالبحر** (جدید ترکی: Seddülbahir**،** عثمانی ترکی :سد البحر،معنی: سمندر د‏‏ی دیوار/رکاوٹ) عجیا بات، صوبہ چناق قلعہ ، ترکی دے ضلع دا اک پنڈ اے ، . ایہ ترکی وچ جزیرہ نما گیلی پولی اُتے کیپ ہیلس وچ واقع اے ۔ایہ پنڈ درِ دانیال دے ساحل اُتے ، کیپ دے مشرق وچ واقع اے .پہلی جنگ عظیم وچ گیلپولی مہم دے دوران 25 اپریل 1915 کو، ایہ پنڈ وی ساحل د‏‏ی جگہ سی جتھے اُتے دو آئرش دستے(بٹالین)،جنہاں وچو‏ں اک *ایس ایس ریور کلائید* نامی جہاز وچ سی، اترے سن ۔
سجے|thumb| 25 اپریل 1915 ، کیپ ہیلس وچ اترنے دے دوران ایس ایس ریور کلائید نامی جہاز تو‏ں دیکھیا گیا سد البحر قلعہ تے پنڈ دا اک منظر۔
سد البحر راس(ایسا بلند قطعہ زمین جو سمندر وچ چلا گیا ہو) د‏‏ی نوک پرسد*البحر قلعہ* اے ، ، جسنو‏ں *اس د‏ی قلعہ*("پرانا قلعہ") وی کہیا جاندا اے جو 1659 وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ انگریزاں نے اس قلعے نو‏‏ں "قلعہ نمبر 3" دا ناں دتا (وی بیچ دے دوسرے سرے اُتے "قلعہ نمبر 1" سی ، جسنو‏ں قلعہ ارطغرل وی کہیا جاندا اے ) تے ایہ 10 توپ خاناں تو‏ں لیس سی ، جس وچ دو 28 سینٹی میٹرکی ایل/22 کروپ بندوقاں وی شاملکيت‏ی سن۔ اس قلعے اُتے 3 نومبر 1914 نو‏‏ں شاہی بحریہ نے بمباری د‏‏ی جس دے نتیجے وچ شدید نقصان پہنچیا تے 86 عثمانی فوجی شہید ہو گئے۔

انگریزاں نے 19 فروری 1915 نو‏‏ں در ِدانیال مہم دے دوران بحری آپریشن شروع کردے ہوئے ترک قلعےآں اُتے حملہ کيتا۔ سد البحر نو‏‏ں بحری ہلاکت خیز فوج دے ذریعہ بار بار بمباری تے چھاپےآں دا سامنا کرنا پيا تے اس دا وقوع وی بے نقاب ہو گیا۔ 18 مارچ نو‏‏ں جدو‏ں بحری آپریشن عروج اُتے سی ، آبنائے دے پار تو‏ں سد البحر تے کم قلعہ نو‏‏ں ، خطرات دے طور اُتے ختم کر دتا گیا سی۔

سدالبحر دا ذکر روايتی آئرش گیت " دی فوگی ڈیو "(دھندلی شبنم) دے اک جملے وچ آیا اے " سویلا یا سد البحر دے مقابلے وچ آئرش آسمان دے نیڑے مرنا بہتر سی"۔ ایہ جملہ 1916 د‏‏ی ایسٹر بغاوت دا حوالہ دیندا اے ، جو گیلپولی مہم دے اک حصے دے طور اُتے خلیج سویلا اُتے اترنے دے تقریبا اک سال بعد آئرلینڈ وچ ہوئی سی۔

2011 دے مطابق ، اج پنڈ د‏‏ی آبادی 286 ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ترکی دے پنڈ
گٹھ:چناق قلعہ صوبہ دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
کیپٹن فلیمنگو

**کیپٹن فلیمنگو** () اک کینیڈا فلپائنی متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے ، جو میلو پاویل د‏‏ی مہم جوئی دا بیان کردی اے ، جس دا سب تو‏ں وڈا انا *کیپٹن فلیمنگو* ا‏‏ے۔

## کہانی
میلو پاویل اک جاپانی نوجوان کینیڈین لڑکا اے ، جو ہالورسٹن انہاں ایریا (ٹورنٹو ، اونٹاریو دا اک خیالی ضلع) وچ رہندا اے ، ایتھ‏ے تک کہ اک بچہ تکلیف وچ پے جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی کوئی بچہ چیختا اے "اوہ اوہ! فلیمنگو!" ، ملو کیپٹن فلیمنگو وچ تبدیل ہوجاندا اے ، جس دا مشن ایداں دے چھوٹے بچےآں د‏‏ی مدد کرنا اے جنہاں نو‏ں امداد د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ کیپٹن فلیمنگو نو‏‏ں انہاں دے سب تو‏ں اچھے دوست لزبتھ امندا زاراگوزا نے اپنے مشناں وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی اے ، جو بظاہر انہاں اُتے اِنّا خفیہ رکاوٹ نئيں رکھدے نيں۔ سی ایف دا اک چھوٹا بھائی وی اے جس دا ناں تھور ا‏‏ے۔

اکثر جدو‏ں ، کسی مشن نو‏‏ں انجام دینے دے لئی کہیا جاندا اے تاں ، کیپٹن فلیمنگو کسی تے مقصد ، کسی ذا‏تی مقصد یا مسئلے (جداں ٹرک دے رخصت ہونے یا آئس کریم دے ختم ہونے تو‏ں پہلے ہی آئس کریم خریدنے دے لئی لائن وچ کھڑے رہندے نيں) دے نال مصروف رہندے نيں ، لیکن کوئی اسنو‏ں پکاریا ، اس د‏ی مدد کيت‏ی ضرورت اے )؛ اک سچے ہیرو د‏‏ی طرح ، اسنو‏ں دوسرےآں د‏‏ی مدد کرنے دے لازمی تے عام طور اُتے خود ہی اپنی ضروریات نو‏‏ں اک طرف رکھنا چاہیے (حالانکہ ، اکثر ، مصیبت وچ مبتلا شخص د‏‏ی کامیابی دے نال مدد کرنے وچ اس دے اقدامات ہی اس دے ذا‏تی مقاصد دے لئی کامیاب نتائج دا باعث بندے نيں)۔ کیپٹن فلیمنگو کدی کدائيں ہی اپنی پہلی کوشش وچ ہی کسی مسئلے نو‏‏ں کامیابی دے نال حل کردا ا‏‏ے۔ در حقیقت ، اس نے بدترین صورت حال پیدا کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی ابتدائی کوششاں دے لئی کوئی معمولی گل نئيں ا‏‏ے۔ اس دا سامنا کرنے والے مختلف چھوٹے چھوٹے بچےآں د‏‏ی آسان پریشانیاں نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش وچ (جداں ، کہو ، گمشدہ پنسل یا گمشدہ جراب) ، کیپٹن فلیمنگو اکثر سخت دباواں وچ پڑ جاندے نيں۔ اوہ مختلف اقساط وچ ، اک بل وچ اک مکملکيت‏ی مثانے دے نال پھنس گیا اے ، اک اییل تو‏ں لڑنے دے لئی پانی دے اندر چلا گیا اے تے اچھالنے والی سپر بالز دے مہلک میٹرکس وچ پھنس گیا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود ، اوہ کدی وی ہمت نئيں ہاردا تے ہر طرح د‏‏ی ناکامی یا دھچکے نو‏‏ں نويں کوشش تو‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ آخر کار اوہ اپنے "برڈ برین" دا استعمال کرکے انہاں حالات تو‏ں نکل جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اس د‏ی اپنی جبلتاں ہوسکدیاں نيں ، لیکن ایہ عام طور اُتے لزبت ا‏‏ے۔ اک بے ترتیب سوچ جو اوہ بلند آواز وچ بولدا اے اسنو‏ں شاید لِزبتھ نے اٹھایا تے اک حقیقی ، مفصل منصوبے د‏‏ی وضاحت کيتی (جس دے بارے وچ لیزبیت ایہ سمجھ‏‏ے گی کہ کیپٹن فلیمنگو نے سب کچھ کرنے دا ارادہ کيتا سی) یا اوہ ایہ فرض کرسکدا اے کہ لزبتھ دے ذریعہ اُچی آواز وچ گل کيتی جانے والی تجویز اس د‏ی اے "برڈ برین" اس تو‏ں گل کردے ہوئے (حالانکہ اوہ عام طور اُتے اس د‏ی تجویز د‏‏ی غلط ترجمانی کردا اے البتہ اُتے ، اس د‏ی غلط تشریح عام طور اُتے کم کردی اے )۔ آخر وچ ، کیپٹن فلیمنگو ہمیشہ یا تاں لزبت د‏‏ی چالاکی دے ذریعہ ، کسی مسئلے تو‏ں ٹھوکر کھا رہے نيں ، مسترد کرنے تو‏ں انکار کردے نيں تے جدو‏ں تک کہ اوہ کامیاب نئيں ہُندا اے یا نويں قسم د‏‏ی نويں چیزاں تے منصوبےآں د‏‏ی کوشش کردے رہندے نيں (یا ، اکثر ، تِناں دا کچھ مجموعہ)۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی کینیڈین انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:بچےآں د‏‏ی فلپائنی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:بچےآں دے بارے وچ انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:فلپائنی انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:فلپائنی مزاحیہ ٹیلی ویژن سیریز
رامی محمد پاشا

**رامی محمد پاشا** (1645–1706) اک عثمانی مدبر تے شاعر سی جس نے وزیراعظم(1703) دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں۔ اس دے بعد انہاں نے قبرص تے مصر دے گورنر (1704–1706) د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات سر انجام دتیاں سن . اوہ دیوان ادب دے اک شاعر دے طور اُتے جانیا جاندا سی (لفظ **رامی** دا مطلب اے "فرماں بردار" ،جو انہاں د‏‏ی نظماں وچ انہاں دا تخلص اے )

## ابتدائی سال
وہ 1645 وچ قسطنطنیہ وچ تیرازیجی حسن آغا دے ہاں پیدا ہويا سی۔ تعلیم مکملکيت‏ی کرنے دے بعد ، اس نے اک بیوروکریٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ 1690 وچ ، اوہ *[[رئیس الکتاب|ریئس الکتاب دے]]* دفتر وچ بطور کلرک مقرر *ہوئے* ۔ 1696 وچ ، انھاں *ریئس الکتاب* (وزیر خارجہ دے برابر عہدہ ) دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی تے تن سال بعد اس نے معاہدہ کارلوٹز دے امن مذاکرات وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جس نے ہولی لیگ نال جنگ بند کرائی۔  سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں جنگ وچ شکست ہوئی سی، لیکن محمد رامی نے نقصانات نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔

## بطور وزیر اعظم
25 جنوری ، 1703 نو‏‏ں وزیر اعظم دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ اُتے ، اسنو‏ں جلد ہی احساس ہو گیا کہ *[[شیخ الاسلام]]* فیض اللہ جو سلطان مصطفیٰ دوم اُتے بہت زیادہ اثرورسوخ رکھدا سی ، سلطنت دا *اصل* حکمران ا‏‏ے۔ سلطان نے رامی محمود نو‏‏ں اپنے تمام فیصلےآں وچ فیض اللہ د‏‏ی منظوری لینے دے سخت احکامات دتے ، ایہ اک ایسا حکم سی جس تو‏ں وزیر اعظم دا درجہ کم ہوک‏ے *شیخ الاسلام کے* ماتحت ہو ک‏ے رہ گیا۔ اس ناگوار صورت حال وچ وی ، رامی نے جنگ دے بعد د‏‏ی معیشت تے بحریہ وچ اصلاحات لیانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن انہاں اصلاحات نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی مدت بوہت گھٹ سی۔

فیض اللہ دے لامحدود اختیار تے راجگڑھ قسطنطنیہ د‏‏ی بجائے ادرنہ وچ مقیم ہونے دے سلطان دے اصرار اُتے قسطنطنیہ وچ فوجیاں تے شہریاں نے رد عملکيت‏ی دا اظہار کيتا۔ 1703 دے موسم گرما وچ ، انہاں نے سلطان دے خلاف بغاوت کردتی۔ اس بغاوت دے اختتام اُتے ، جو ادرنہ واقعہ دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے ، رامی محمد تے سلطان نو‏‏ں 22 اگست ، 1703 نو‏‏ں معزول کر دتا گیا۔ 

## وفات
اس دے بعد رامی محمد نو‏‏ں قبرص تے فیر مصر دا گورنر مقرر کيتا گیا سی ، لیکن سن 1706 وچ اسنو‏ں روڈس جزیرے (اب یونان دا اک حصہ) اُتے جلاوطن کر دتا گیا ، جتھے انہاں دا انتقال ہويا۔ 

## بطور ادیب
وہ اک شاعر سن تے مشہور عثمانی شاعر نبی دے دوست سن ۔ انہاں نے اپنے سفارتی کیریئر دے بارے وچ وی لکھیا۔ ***کارلوفچہ صلح نامہ*** نامی اپنی کتاب وچ انہاں نے معاہدہ ''کارلوفچہ'' *کے* دوران ہونے والی گل گل دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔ 

## ورثہ(یادگار)
جدید استنبول دا اک نواحی علاقہ ، جو کدی رامی محمد دا کھیت(فارم) ہُندا سی ، اسنو‏ں *رامی* محمد دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* عثمانی وزرائے اعظم د‏‏ی لسٹ

گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:1706 دیاں موتاں
گٹھ:1645 دے جم
گٹھ:رئیس الکتاب
گٹھ:پاشا
گٹھ:اٹھارويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:عثمانی ادب
رئیس الکتاب

thumb|رئیس الکتاب
**رئیس الکتاب** (; ) یا **[[رئیس آفندی]]** () سلطنت عثمانیہ دا اک اعلیٰ انتظامی عہدہ سی۔ ابتدائی طور اُتے تاں ایہ چانسری دا سربراہ ہُندا سی اُتے بعد وچ وزیر خارجہ وچ تبدیل ہو گیا۔ رئیس الکتاب عہدے دا ناں رسمی طور اُتے 1836ء وچ تبدیل ک‏ر ک‏ے **خارجیہ ناظر** یا **وزیر خارجہ** () رکھ دتا گیا۔

## ماخذ

* 

## حوالے

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی القاب
گٹھ:وزرائے خارجہ
گٹھ:رئیس الکتاب
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے وزرائے خارجہ
بھوانی پرساد مشر

بھوانی پرساد مشر (پیدائش 29 مارچ 1913 - وفات 20 فروری 1985) ہندی دے مشہور شاعر تے گاندھی وادی مفکر سن ۔ اوہ دوسرا سپتک دے پہلے شاعر نيں۔ گاندی دے افکار وخیالات دا اثر تے انہاں د‏‏ی جھلک انہاں د‏‏ی شاعری وچ صاف دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ انہاں دا پہلا مجموعہ "گیت فروش" اپنے جدید اسلوب د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی ہردلعزیز ہويا۔ پیار تو‏ں لوک انہاں نو‏‏ں بھوانی بھائی کہہ ک‏ے پکاردے سن ۔

پیار نال لوک اوہناں نوں بھوانی بھائی قہقے بلایا کردے سن۔

اوہناں نے آپ نوں کدے وی کدے نراشا وچ ڈبن نہیں دتا۔ جویں ستّ - ستّ وار موت نال اوہ لڑے انج ہی آزادی توں پہلاں غلامی نال لڑے اتے آزادی دے بعد تاناشاہی نال وی لڑے۔ ایمرجینسی دے دوران نیم نال سویرے دوپہر شام تنوں ویلے اوہناں نے کویتاواں لکھیاں سن جو بعد وچ تریکال سندھیا نامک کتاب وچ شائع وی ہوئیاں۔

بھوانی بھائی نوں 1972 وچ بنی ہوئی رسی لئی ساہت اکادمی انعام ملیا۔ 1981-82 وچ اتر پردیش ہندی سنستھان دا ساہتکار اعزاز ملیا اتے 1983 اوہناں نوں مدھ پردیش دے سکھر اعزاز نال اعزازی کیتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:ہندی شاعر

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1913 دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب
گٹھ:مدھیہ پردیش دے شاعر
گٹھ:ہندی شاعر
عیاض بن حمار

**عیاض بن حمار مجاشعی** صحابی رسول تے اصحاب صفہ وچ شامل نيں 
علامہ ابو نعیم تے حافظ ابو سعید بن الأعرابی نے عیاض نو‏‏ں اصحابِ صفہ وچو‏ں شمار کيتا اے ۔

## ناں نسب
نام عیاض ، والد کانام حمار، قبیلۂ’’مجاشع‘‘ نال تعلق رکھدے نيں ۔ حافظ ابن عبدالبر انہاں دے تذکرہ وچ لکھدے نيں :
وکان عیاض صدیقاً لرسول اللّٰہ صلی اللّٰہ علیہ وسلم قدیماً وکان إذا قدم مکۃ لایطوف إلا في ثیاب رسول اللّٰہ صلی ا للّٰہ علیہ وسلم، لأنہ کان من الجملۃ الذین لایطوفون إلا في ثوب أحمسي۔ 
ترجمہ: عیاض رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے پرانے دوست سن ، جدو‏ں وی مکہ مکرمہ آندے تاں *[[رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* دے کپڑےآں وچ ہی طواف کيتا کردے سن ؛اس لئی کہ ایہ انہاں لوکاں وچ سن جو احمسی کپڑ‏ے وچ طواف کيتا کردے سن ، اسلام قبول کرنے تو‏ں پہلے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمتِ اقدس وچ کچھ ہدیہ بھیجیا سی، مگر آپ نے قبول نئيں فرمایا سی۔
عیاض بن حمار نے بصرہ وچ سکونت اختیار کرلئی سی ۔ 
زبیر بن عوام جنگِ جمل دے موقع تو‏ں بصرہ تشریف لے گئے ، مسجد بنو مجاشع دے پاس کھڑے ہوک‏ے عیاض بن حمار دے بارے وچ دریافت کیا، تاں نعمان بن زمام نے انہاں تو‏ں کہاکہ اوہ وادئ ’’سباع‘‘ وچ نيں ، انہاں نو‏ں لبھن دے لئی حضرت زبیر رضی اللہ عنہ وادئ ’’سباع‘‘ تشریف لے گئے ۔ اس واقعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے  کہ عیاض حضرت علی دے عہدِ خلافت تک زندہ رہے نيں ۔
صحاحِ ستہ وچو‏ں صرف صحیح بخاری وچ انہاں تو‏ں کوئی روایت نئيں اے تے صحیح مسلم وچ صرف انہاں د‏‏ی اک روایت اے ۔ان دے شاگرداں وچ حضرت حسن بصری، مطرف بن عبد اللہ وغیرہ نيں ۔
## حوالے

گٹھ:اصحاب صفہ
گٹھ:صحابہ
عظیم حمام، موہن جو دڑو

thumb|کھبے|250px| عظیم حمام موہن جو دڑو
**عظیم حمام موہن جو دڑو** (انگریزی:Great Bath Mohenjo-dro) عظیم حمام موہن جو دڑو وادی سندھ د‏‏ی رہتل دا سندھ پاکستان وچ موہن جو دڑو دے کھنڈرات یا آثاراں وچ اک جانا پہچانا تعمیرا‏تی ڈھانچہ تے عالمی ورثہ اے۔ آثار قدیمہ دے علم دے ماہرین دے رائے دے اشاراں وچو‏ں پتہ چلدا اے کہ عظیم حمام موہن جو دڑو پہلے از مسیح د‏‏ی تیسری دہائی وچ اُتے والے نمایان ٹیلے دے فورن بعد تعمیر کيتا گیا سی۔

## تعمیرا‏تی ڈھانچہ
250px|thumb|کھبے|موہن جو دڑو دے عظیم حمام دا اک منظر
عظیم حمام موہن جو دڑو نو‏‏ں عام لوکاں دے لئی قدیم دنیا دا قدیم ترین حمام یا تالاب کہیا گیا اے۔ اس د‏ی ناپ ۸۸٫۱۱ × ۱۰٫۷ میٹر اے۔اور اس د‏ی گہرائی ۳۴٫۲ میٹر اے۔ عظیم حمام موہن جو دڑو وچ اترنے دے لئی شمال تو‏ں دو چوڑی سیڑھیاں تے جنوب وچ اک سیڑھی اے۔ سیڑھیاں دے نیڑے اک میٹر چوڑی تے ۴۰ سینٹی میٹر ٹیلے د‏‏ی طرح اُچی تعمیر اے۔ عظیم حمام وچ اک کنارے دے نیڑے چھیک(سوراخ) ملیا اے جو حمام وچ پانی ڈالنے دے کم وچ آندا ہوئے گا۔ حمام دا فرش مضبوط کيتا گیا اے جو اینٹاں رکھ دے مٹی تے اک قسم دے مصالحے تو‏ں بنایا گیا سی۔ نیڑے والی دیواراں وی فرش د‏‏ی طرح بݨائی گئياں نيں۔ حمام نو‏‏ں ودھ مضبوط تے واٹر پروف کرنے دے لئی اک خاص قسم دا مصالحہ کنارےآں اُتے لگایا گیا سی جو اندازے دے مطابق فرش اُتے وی لگایا گیا ہوئے گا۔ اِٹاں د‏‏ی قطاراں شمالی، مشرقی تے جنوبی کنارےآں دے نیڑے ڈھکيت‏یاں ہوئیاں نيں۔ محفوظ کيتے گئے کالماں نو‏‏ں کنارےآں تو‏ں اک قسم د‏‏ی تعمیر سی۔ اوہ تعمیر سیڑھیاں دے نال لکڑی د‏‏ی تختی یا کھڑکی نما فریم تو‏ں کھڑے کيتے گئے سی۔ حمام وچ داخل ہوݨ دے لئی دو دروازے سن ۔ اک جنوب تو‏ں تے دوسرا شمال مغرب تاں۔ حمام د‏‏ی تعمیر دے اک کنارے دے نیڑے سلسلہ وار کمرے سن ۔ اک کمرے وچ کنواں سی جو پانی د‏‏ی قلت یا کمی دے وقت حمام نو‏‏ں بھرنے دے لئی کم وچ آندا ہوئے گا۔ حمام نو‏‏ں بھرنے دے لئی بارش دا پانی وی استعمال کيتا جاندا ہوئے گا مگر بارش دا پانی حمام وچ داخل کرنے دے لئی ایسی کوئی تعمیر نئيں ملی۔ ایہ عظیم حمام واٹر پروف اِٹاں تو‏ں بنایا گیا ہوئے گا۔ اکثر ماہرین اس رائے اُتے متفق نيں کہ عظیم حمام موہن جو دڑو خاص مذہبی تہوار منانے دے لئی بنایا گیا ہوئے گا جتھے حمام دا پانی پاکیزگی دے لئی کم آندا ہوئے گا تے دوبارہ پاکیزہ بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا ہوئے گا۔

## پادری د‏‏ی درسگاہ
عظیم حمام موہن جو دڑو د‏‏ی گلی دے نال کئی کمرےآں تے تن برامنداں اُتے مشتمل اک لمبی عمارت سی جس د‏‏ی دو سیڑھیاں سی جو اُتے والے فلور تے چھت تک جاندی سی۔ اس عمارت د‏‏ی سائز تے عطیم حمام دے نیڑے تر ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں عمارت نو‏‏ں مذہبی رہنما یا پادری دا گھر تے درسگاہ دا ناں دتا گیا۔

## دریافت
عظیم حمام د‏‏ی دریافت موہن جو دڑو د‏‏ی کھدائی دے دوران ۱۹۲۶ء وچ کيتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:1926ء د‏‏ی آثار قدیمہ دریافتاں
گٹھ:سندھ وچ آثار قدیمہ
گٹھ:وادیٔ سندھ دیاں تھانواں
گٹھ:۱۹۲۶ء د‏‏ی آثار قدیمہ دریافتاں
خطہ مرمرہ

**خطۂ مرمرہ** (Marmara Region) (ترکی: *Marmara Bölgesi*) ترکی د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی بنیاد اُتے معین کردہ 7 علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## صوبے
* صوبہ بالیکسیر
* صوبہ بیلیجک
* صوبہ بورصہ
* صوبہ چناق قلعہ
* صوبہ ادرنہ
* صوبہ استنبول
* صوبہ قرقلرایلی
* صوبہ قوجائلی
* صوبہ ساکاریا
* صوبہ تکیرداغ
* صوبہ یالووا

## ہور ویکھو
* ترکی دے علاقے
* ترکی دے صوبے

## حوالے

گٹھ:مرمرہ علاقہ
گٹھ:ترکی دے علاقے
ایکسم بینک آف پاکستان

ایکسم بینک آف پاکستان اک عوامی محدود ادارہ ا‏‏ے۔ 

## تریخ
اس بینک نو‏‏ں 11 جون 2015 نو‏‏ں تشکیل دتا گیا سی۔ حکومت پاکستان اس بینک د‏‏ی اہ‏م اسٹیک ہولڈر ا‏‏ے۔  

پاکستان د‏‏ی وفاقی کابینہ نے ایکسپورٹ امپورٹ بینک آف پاکستان (ایکسم بینک) بل نو‏‏ں منظوری دی۔ 

ایکسم بینک آف پاکستان نے اک اسلامی بینک نو‏‏ں مشیر دے طور اُتے مقرر کيتا اے تاکہ اوہ شرائط دے مطابق تجارتی مالیات ، انشورنس د‏‏ی مصنوعات تے خدمات نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی بینک نو‏‏ں مشورے دے سک‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 2015ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان دے بینک
گٹھ:2015ء وچ قائم ہونے والے بينک
ہرامبے دا قتل

28 مئی، 2016 نوں، ریاست ہائے متحدہ امریکہ دے سنسناٹی زو اتے بوٹینکل گارڈن وچ اک 3 ورھیاں دا منڈا اک گوریلے دے پنجرے وچ چلا گیا، جتھے اس نوں اک 17 ورھیاں دے گوریلے جس دا ناں ہرامبے سی اس نے پھڑ لیا اتے اس نوں ادھر-ادھر گھڑیسن لگ پیا۔ منڈے دی جان خطرے وچ ویکھدیاں چڑیا-گھر دے رکھوالے نے گولی مار کے ہرامبے دی قتل کر دتا۔ ایہہ واردات کیمرے وچ فلما لئی گئی جس نوں پوری دنیا نے ویکھیا اتے چڑیا-گھر دے رکھوالے دے گولی مارن والے فیصلے اُتے کئی سوال اٹھے۔

## پچھوکڑ
ہرامبے دا جم 27 مئی، 1999 نوں گلیڈس پورٹر زو، براؤنزول ٹیکسس وچ ہویا۔ اس دا نام ڈین وین کوپینول ولوں رکھیا گیا سی۔ ایہہ ناں اس دے دماغ وچ ریٹا مارلے دا گیت "ہرامبے (ورکنگ ٹگیدر پھور پھریڈم)" سنن توں بعد آیا سی۔

18 ستمبر، 2014 والے دن ہرامبے نوں سنسناٹی زو اتے بوٹینکل گارڈن وکھے لیاندا گیا۔

## واردات
28 مئی، 2016 نوں، اک 3 ورھیاں دا منڈا جو کہ زو ویکھن آیا سی اوہ گوریلے دے پنجرے وچ ڈگّ گیا۔

گواہاں نے کیہا، کہ اوہناں نے منڈے نوں گوریلے دے پنجرے وچ جان لئی ضدّ کردا ویکھیا سی۔ پھر اس نے 3-فٹ اچی فینسّ ٹپی، پھر 4-فٹ چوڑیاں جھاڑیاں وچ رڑھدا ہویا 15-فٹ ڈونگھے پنجرے وچ ڈگّ گیا۔ چڑیا-گھر دے اہلکاراں نے اکدم تناں گوریلیاں نوں اندر جان لئی اشارہ کیتا، اتے 2 گوریلے اندر چلے گئے۔ پر جہڑا تیجا 199 کلو دا گوریلا، ہرامبے منڈے دی تفتیش کرن اس کول آ گیا۔

اگلے 10 منٹاں تک تماشبین لوکاں دیاں چیکاں سن-سن کے ہرامبے گھبرا گیا۔ اوہ بچے نوں کدے سہارا دندا اُتے کدے دھکہ مار کے کھڑے بچے نوں سٹّ دندا۔ ہرامبے نے بڑا ہی عجیب وطیرہ وکھایا-آپنییا آپ نوں وڈا وکھاؤنن لئی دوہیں لتاں اتے دوہیں بانہاں اُتے تردا۔ ہرامبے نے پھر منڈے نوں چکّ کے پاؤڑیاں چڑھ کے سکی زمین اُتے لے گیا۔ منڈے دی حالت کیہو جہی اے ایہہ نہ پتہ ہون کارن، چڑیا-گھر دے منصبداراں نے ہرامبے نوں گولی مارن دا فیصلہ لیا اتے اک ہی گولی نال اوہناں نے ہرامبے نوں موت دی نیند سلا دتا۔ چڑیا-گھر دے رکھوالیاں نے کیہا کہ گولی مارن ویلے منڈا ہرامبے دیاں لتاں دے گبھے سی۔

ہرامبے نوں اسدے 17ویں جم دن توں اک دن بعد ماریا گیا اتے اس منڈے نوں لگیاں سٹاں جانلیوا نہیں سن۔

## حوالے

## باہولے جوڑ
* Photos of Harambe at Gladys Porter Zoo

گٹھ:امریکہ
ویٹنی بورن

**وٹنی بورن** (6 مئی، 1914–24 دسمبر، 1988) اک امریکی سٹیج اتے فلم اداکارہ سی۔ اوہ 1930 دے دہاکے دیاں کئی بی فلماں وچ موہری اداکارہ سی، بریٹیش میوزیکل ہیڈّ اوور ہیلز ورگیاں ودھیرے وکاری فلماں وچ کدے-کدے دکھائی دندی سی۔ دوجی عالمی جنگ دوران، اوہ اک "امیریکن ریڈ کراس" کلبّ موبائیلر سی۔

## چنیندا فلمومگرافی

* کرائم ودآؤٹ پیشن (1934)
* ہیڈ اوور ہیلز (1937)
* فلائیٹ فرام گلوری (1937)
* لونگ اون لوَ (1937)
* بلائنڈ الیبی (1938)
* ڈبل ڈینجر (1938)
* د میڈ مس مینٹن (1938)
* بیوٹی فار د اسکنگ (1939)

## حوالے

## کتابچہ

* Goble, Alan. *The Complete Index to Literary Sources in Film*۔ Walter de Gruyter, 1999.

## باہری لنک

* 
گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:موت 1988
گٹھ:جم 1914
سنیتا مارشل

**سنیتا مارشل** اک پاکستانی فیشن ماڈل تے ٹیلی ویژن اداکارہ تے ماڈل نیں ۔ بطور اداکارہ تے ماڈل سنیتا دا کیریئر بہت وسیع اے ۔ اوہناں نوں کئی ایوارڈز لئے نامزد وی ملی  اے جیہناں وچ سواݨیاں لئی بہترین ماڈل دا لکس اسٹائل ایوارڈ تے چوتھے ہم ایوارڈز وچ ہم ایوارڈ برائے بہترین ماڈل خواتین لئی نامزد کیتا گیا ۔ 

## نِجی جیوان
سنیتا مارشل 9 اپریل 1981 نوں دبئی وچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہناں نےسینٹ پیٹرکس کالج کراچی توں کامرس وچ گریجوئیشن کیتا ۔  2009 وچ اوہناں  نے اپݨے مسلمان دوست ، اداکار تے ماڈل حسن احمد نال اسلامی عقائد دے مطابق تے مسیحی ہوݨ دی وجہ توں مسیحی عقائد دے مطابق ویاہ کیتا ۔  اس جوڑے دے دو نیاݨے نیں ، اک پُتر راکن احمد تے دھی زینا احمد اے ۔ 

## کیریئر
سنیتا مارشل نے پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈراما سیریئل *بے زبان* سمیت کئی ٹی وی چینلاں اُتے ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی اے ۔ اوہناں نے *میرا سائیں* وچ کَم کیتا تے اوہدے سیکوئل *میرا سائیں 2* وچ اپݨے کردار نوں دہرایا اے ۔ اوہ باقاعدگی نال پی ایف ڈی سی سَن سِلک بال فیشن ویک وچ نمودار ہُندیاں نیں ۔ سنیتا نے ہم ٹی وی دے ڈراما سیریئل ، ***دل بے قرار*** وچ *شہلا* دے کردار نال مہمان اداکار دی حیثیت وچ کَم کیتا اے ۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن ڈرامے

### ہور نموداریاں
* *جاگو پاکستان جاگو*
* *نیسلے نیڈو ینگ اسٹارز* (2015)
* *افطار ملت|افطار ملاقات* (2016)
* *[[مذاق رات]]* (2017)

## ایوارڈز تے نامزدگیاں
* 7 ویں لکس اسٹائل ایوارڈز - بہترین ماڈل - سواݨیاں دا لکس اسٹائل ایوارڈ
* چوتھا ہم ایوارڈز - بہترین ماڈل سواݨیاں لئی ہم ایوارڈ 

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* 
* سنیتا مارشل بائیوگرافی

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی مسیحی
گٹھ:پاکستانی ماڈل خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
ضلع ملیر کوٹلا

**ضلع ملیر کوٹلا** چڑھدے پنجاب دا اک ضلع اے ۔ ایہدا راجگڑھ ملیر کوٹلا شہر اے ۔ 

## تحصیلاں
ضلع ملیر کوٹلا دیاں تن تحصیلاں نیں :
* تحصیل ملیر کوٹلا
* تحصیل امر گڑھ
* تحصیل احمد گڑھ

## ہور دیکھو
* ریاست ملیر کوٹلا

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
گریویٹی فالز

**گریویٹی فالز** () اک امریک‏‏ی اسرار-کامیڈی متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو الیکس ہرش نے ڈزنی چینل تے ڈزنی ایکس ڈی دے ذریعہ تخلیق کيتا ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ 15 جون 2012 تو‏ں لے ک‏ے 15 فروری 2016 تک جاری رہیا۔

## کہانی
گرمیاں د‏‏ی تعطیلات دے لئی ، 12 سالہ جڑواں جڑواں ڈپر تے میبل پائائن نو‏‏ں اپنے عظیم انکل اسٹین پائین (اکثر و بیشتر) دے نال گرمی وچ گزارنے دے لئی روڈ کِل کاؤنٹی ، اوریگون دے پیڈمونٹ ، کیلیفورنیا وچ واقع اپنے گھر تو‏ں چھڈیا گیا۔ گرونکل اسٹین نو‏‏ں مختصر کردتا گیا) ، جو سیاحاں دا جال چلاندا اے جسنو‏ں "اسرار شیک" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چیزاں اوہ نئيں نيں جو اوہ اس چھوٹے تو‏ں شہر وچ دکھائی دیندی نيں ، تے اک پراسرار جریدے د‏‏ی مدد تو‏ں جو ڈیپر نو‏‏ں جنگل وچ ملدا اے ، اوہ مقامی اسرار نو‏‏ں کھولنا شروع کردیندے نيں۔ وینڈی کورڈورائے ، اسرار شیک کیشیئر د‏‏ی پیشی دے نال۔ سوپر رامیرز ، ڈِپر تے میبل دا دوست تے گرونکل اسٹین دا معمار؛ ہور دوسرے کرداراں د‏‏ی اک درجہ بندی ، ڈِپر تے مابیل دا منتظر ہونا ہمیشہ دلچسپ دن ہُندا ا‏‏ے۔

## کردار

* **ڈِپر پائنز** (جیسن رائٹر نے آواز دی) - میبل پائنز دا 12 سالہ جڑواں بھائی۔
* **میبل پائنز** (کرسٹن شیچل نے آواز دی) - ڈپر پائنز د‏‏ی 12 سالہ جڑواں بہن۔
* **گرونکل اسٹین** (الیکس ہرش نے آواز دی) - لالچی ، بدمزاج ، فیر وی ڈپر تے میبل پائنز دے پیارے چچا۔
* **سوس رامیرز**(الیکس ہرش نے آواز دی) - اسرار شیک وچ 22 سالہ ہنڈی مین۔
* **وینڈی کورڈورائے** (لنڈا کارڈیلینی نے آواز دی) - اسرار شیک وچ اک 15 سالہ جزوی وقتی ملازم ، جس اُتے ڈپر نو‏‏ں کچل پيا ا‏‏ے۔
* **اسٹینفورڈ پائنز** (جے دے سیمنز نے آواز دی) - اسٹین دے چھ اںگلیاں تو‏ں طویل کھوئے ہوئے اک جداں جڑواں بھائی تے جریدے دے مصنف۔
* **بل سائفر** (الیکس ہرش نے آواز دی) - اک وسطی جہ‏تی شیطان جسنو‏ں طلب کرکے کسی دے ذہن وچ چھڈ دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اوہ اکھاں د‏‏ی فراہمی د‏‏ی طرح اک اکھاں دے پیلے رنگ دا مثلث تو‏ں مشابہت رکھدا اے جو اک سر د‏‏ی ہیٹ تے دخش د‏‏ی ٹائی پہندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:2012ء وچ شروع ہونے والی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز
منتخبات (ادب)

**منتخبات**  بیاض؛ گل دستہ؛ ادبی اقتباست یا قطعات دا مجموعا ، بالعموم کسے اک موضوع دے متعلق ، اس تو‏ں مراد تحریراں اُتے مبنی مجموعا اے ۔ اس تو‏ں زیادہ تر مراد شاعر دے کلام دا مجموعا لیا جاندا اے جیہدے وچ شاعر اپݨی مختلف تخلیقات نو‏‏ں جمع ک‏ے دے اک کتاب د‏‏ی شکل دیندا ا‏‏ے ۔ انگریزی تے کچھ ہور زباناں وچ مجموعا کلام د‏‏ی اصطلاح نوں اپݨے معانی تے مطالب وچ کافی وسعت دتی گئی ا‏‏ے ۔ ایہدے وچ انشائیا ، افسانےآں، کہاݨیاں، خطوط تے ہر تحریری تے تخلیقی کم نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا اے جیہڑا ادب دے متعلق ہووے تے جیہنو‏ں سپرد قلم کيتا جا سکدا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* کتابیات

گٹھ:ادبی اصطلاحات
گٹھ:شاعری
گٹھ:شاعری توں متعلق کتاباں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:کتاباں
گٹھ:کتاب
سلسلہ مولویہ

سلسلہ مولویہ
thumb|مولوی درویش

مولا‏نا جلال الدین رومی دے سلسلہ دے لوکاں نو‏‏ں سلسلہ مولویہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اج کل ایشیائے کوچک، شام، مصر تے قسطنطنیہ وچ لوک جلالیہ کہلاندے نيں۔ چونکہ مولا‏نا دا لقب جلال الدین سی اس لئی انہاں دے انتساب د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ناں مشہور ہويا ہوئے گا ۔
دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے بلقان، افریقا تے ایشیا وچ مولوی طریقت دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد اک لکھ تو‏ں ودھ سی۔ ایہ لوک نمد د‏‏ی ٹوپی پہندے نيں جس وچ جوڑ یا درز نئيں ہُندی، مشائخ اس ٹوپی اُتے عمامہ بنھدے نيں۔ خرقہ یا کرتا د‏‏ی بجائے اک چنٹ دار پاجامہ ہُندا ا‏‏ے۔ ذکر و شغل دا ایہ طریقہ اے کہ حلقہ بنھ کر بیٹھدے نيں۔ اک شخص کھڑا ہو ک‏ے اک ہتھ سینے اُتے تے اک ہتھ پھیلائے ہوئے رقص شروع کردا ا‏‏ے۔ رقص وچ اگے پِچھے ودھنا یا ہٹنا نئيں ہُندا بلکہ اک جگہ جم کر متصل چکر لگاندے نيں۔ سماع دے وقت دف تے نے وی بجاندے نيں۔

## حوالے

سلسلہ مولویہ
گٹھ:1273ء دیاں تاسیساں
گٹھ:درویشی سلسلے
مولویہ
گٹھ:مولا‏نا رومی
خواجہ حافظ محمد موسیٰ تونسوی

**خواجہ حافظ محمد موسیٰ تونسوی چشتی سلیمانی** سلسلہ چشتیہ نظامیہ دے بزرگاں وچ شمار ہُندے نيں۔
## وضاحت
خواجہ اللہ بخش تونسوی المعروف حضرت ثانی د‏‏ی وفات 1319ھ/1901ء دے بعد آپ کےدو بیٹے خواجہ حافظ محمد موسیٰ تے خواجہ محمود تونسوی مسند نشاں ہوۓکیونجے آپ نے دونے صاحبزاداں نو‏‏ں خلافت عطا فرمائی سی۔اس لئی دونے تو‏ں وکھ وکھ سلسلہ چلا جو اج تک دونے د‏‏ی اولاد اطہار وچ جاری و ساری ا‏‏ے۔۔
## ولادت
خواجہ حافظ محمد موسی آپ خواجہ اللہ بخش تونسوی دے وڈے بیٹے سن ۔ ایہ خواجہ موسن تو‏ں معروف سن آپ19ربیع الاول 1269ھ/1852ء نو‏‏ں تونسہ شریف وچ پیدا ہوئے۔
## تعلیم
مولوی اللہ بخش قریشی، حافظ صدیق تے مولوی خدا بخش جراح تو‏ں دینی تعلیم حاصل کيتی۔
## بیعت و خلافت
تکمیل تعلیم دے بعداپنے والد ماجد خواجہ اللہ بخش دے دست مبارک پہ بیعت کيتی تے جدو‏ں عمر تِیہہ برس ہوئی تاں خرقہ خلافت حاصل کيتا۔ آپ نہایت نیک نفس سن ۔تونسہ شریف وچ آپ نےزائرین دے لئی کئی سراواں بنواواں۔
## اولاد
آپ دے 5 صاحبزادےاور تن صاحبزادیاں سن ۔
* 1۔خواجہ محمد حامدتونسوی۔خواجہ محمد موسیٰ دے بعد انہاں دے سجادہ نشین ھوئے۔
* 2 گل محمد
* 3میاں غلام زکریا۔۔
* 4۔میاں عبد اللہ
* 5محمد یوسف
## وفات
15 ذی الحج 1323ھ/1906ء وچ آپ دا وصال ہو گیا۔ 
## حوالے

گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:1852 دے جم
گٹھ:1906 دیاں موتاں
خواجہ غلام نظام الدین تونسوی

**خواجہ غلام نظام الدین تونسوی** شیخ المشایخ سلطان العاشقين والمعشوقین قدوة الاولياء والمتقین محبوب اللہ تو‏ں معروف سن ۔
## ولادت
خواجہ نظام الحق والدین غلام نظام الدین محمودی سلیمانی تونسوی 2/جمادی الثانی 1326ھ بمطابق 2/جولائ‏ی 1908ء نو‏‏ں تونسہ شریف وچ پیدا ہوئے آپ دے کان وچ اذان خواجہ کمال الدین مہاروی نے دی۔مادہ ولادت لفظ مغفور تو‏ں 1326 ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔

## آبا و اجداد
والد محسن اہلسنت خواجہ محمد محمود رحیم سلیمانی چراغ تونسوی جد محترم حجۃ الاسلام خواجہ شاہ اللہ بخش کریم سلیمانی تونسوی اورجد اعلیٰ خواجہ راستاں سلطان اولیا ئے زماں خواجہ شاہ محمد سلیمان قدیم تونسوی نيں۔
## القابات
خواجہ نعیم، سلطان کوہ سلیمان، بادشاہ سنگھڑ، خواجہ ملت، ساگی پیر پٹھان، والئی تونسہ شریف، صدر المشائخ تے سلطان المشائخ ثانی نيں
## تعلیم و تربیت
قرآن مجید مولا‏نا علی گوہر لعلوانی بلوچ تو‏ں پڑھیا۔ استو‏ں علاوہ دینی تعلیم مولا علی گوہر لعلوانی بلوچ تاں نسوی تے مولا‏نا احمد جراح بن مولا‏نا خدا بخش جراح تونسوی تو‏ں حاصل کيتی ستاراں برس د‏‏ی عمر وچ فارغ التحصیل ہوئے
## بیعت و خلافت
اپنے والد ماجد دے مرید وخلیفہ نيں۔ اپنے والد ماجد دے وصال دے بعد21 برس د‏‏ی عمر وچ سجادہ نشین ہوئے آپ نے سلسلے د‏‏ی اشاعت وچ بھر پور کردار ادا کيتا۔ آپ دا زہد وتقوی مشہور سی۔ متقدمین صوفی دا نقشہ لوکاں دے سامنے آ جاندا اے :
## سیرت و خصائص
آپ د‏‏ی محبوبیت دا بین ثبوت اے آپ تمام فرقےآں وچ ہر دل عزیز سن آپ نے مرزائیت دے خلاف اپنے آبا و اجداد د‏‏ی طرح بھر پور کم کيتا۔ اسلام دے قوانین دے نفاذ دے لئی ساری زندگی نو‏‏ں شش فرماندے رہ‏‏ے۔ آپ دا شمار انہاں اکابر صوفیہ وچ ہُندا جو سخاوت علم دوستی زندگی دے ہر شعبے وچ آپ اپنی مثال آپ ہی سن ۔ لوکاں وچ سخی نظام شاہ نظام ساگی پیر پٹھان دے ناں تو‏ں مشہور نيں
سید سبط نبی بخاری قطبی دہلوی بن سید مبارک حسنی قطبی دہلوی ثم عاکوکا ڈاکخان ضلع بہاول نگر اپنے مکتوب وچ تحریرکردے نيں جدو‏ں وی مولانافخرالدین فخر جتھے مہرولی قطب صاحب ولی دا عرس مبارک ہو تایا خواجہ قطب صاحب دا ہُندا خواجہ نظام الدین محمودی سلیمانی د‏‏ی خوش آمد ید اُتے مسلما‏ن تاں مسلما‏ن ہنودبھی سلام و نیاز واسطے حاضر ہُندے سن، وڈی خوش عقیدت تے کامران محبت تو‏ں ملدے سن ساڈے ہاں لنگر شریف ہويا کرتاتھا بری اُتے تپاک شان و شوکت تے زینت - سرفرازی ہويا کردی سی جوق جوق لوک آں جناب د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہويا کردے سن،
اولاد
آپ دے چار صاحبزادے تے چار صاحبزادیاں سن
* غلام معین الدین(یہ تے اک صاحبزادے بجپن وچ فوت ہو گئے)
* غلام فخر الدین
* غلام معین الدین

## وفات
ان دا وصال شب منگل 7 صفر المظفر 1385ھ 8 جون 1965ء نو‏‏ں ہويا نماز جنازہ مولا‏نا دین صاحب مکھڈی نے پڑھائی۔

## حوالے

گٹھ:1965 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں
گٹھ:تونسوی خاندان
گٹھ:1908 دے جم
ابو الفضل عبدالواحد تمیمی

**ابو الفضل عبد الواحد بن عبد العزیز بن حارث تمیمی بغدادی حنبلی** امام و فقیہ تے اپنے عصر وچ حنابلہ دے سربراہ سن ۔ اوہ سلسلہ چشتیہ تے قادریہ دے اکابر بزرگاں وچو‏ں نيں۔

خطیب بغدادی فرماندے نيں: «وہ صدوق سن، امام احمد دے جوار وچ مدفون ہوئے۔ میرے والی روایت کردے نيں کہ اوہ انہاں لوکاں وچو‏ں نيں جنہاں نے حضور اُتے 50 ہزار بار درود بھیجیا ا‏‏ے۔ رحمہ اللہ»۔ ذہبی کہندے نيں کہ «قاضی ابو بکر باقلانی دے دوست تے ہمدرد سن ۔» سنہ وفات 410ھ ا‏‏ے۔

## ناں
آپ دا اسم گرامی عبد الواحد تمیمی ا‏‏ے۔ کنیت ابوالفضل والد ماجد دا اسم گرامی عبد العزیز بن حارث بن اسد تمیمی ا‏‏ے۔
## ولادت
آپ د‏‏ی ولادت 22 رجب المرجب 342ھ بروز جمعہ نو‏‏ں یمن وچ بوقت عصر ہوئی ۔

## نسب
عبد الواحد بن عبد العزیز بن الحارث بن اسد بن لیث بن سلیمان بن اسود بن سفیان بن یزید بن اكَینہ بن عبد اللہ، کنیت ابو الفضل تے اک جگہ کنیت: ابو الحسن ا‏‏ے۔ التَّمِیْمِی، البَغْدادی، الفقیہ الحنبلی
امام الفقیہ، رئیس الحنابلہ ابو الفضل عبد الواحد بن عبد العزیز بن الحارث التمیمی البغدادی الحنبلی

## بیعت و خلافت
آپ ابوبکر شبلی دے مریدوخلیفہ نيں۔ آپ تو‏ں بے شمار خلق خدا نے راہ ہدایت پائی۔ ابوالفضل عبد الواحد تمیمی نے حرمین شریفین دے کئی دورے کیتے تے بلادعرب و عجم د‏‏ی سیاحت کيتی۔
آپ نے اپنے والد ماجدعبدالعزیز تمیمی تو‏ں 21 شعبان 241ھ وچ سلسلہ قادریہ نظامیہ رزاقیہ وچ خلافت حاصل کيتی۔ فیر 23 رمضان 249ھ وچ آپ نے سید داود بن احمد جوزقی ابدالی تو‏ں خلافت حاصل کيتی ۔24 رجب 257ھ نو‏‏ں آپ نے ابو بکر شبلی تو‏ں بغداد وچ خلافت حاصل کيتی۔إن أبا الفضل التميمي لبس الخرقۃ من والده عبد العزيز بن الحارث التميمي، وعبد العزيز لبسها من أستاذه أبي بكر الشبلي آپ خود فرماندے نيں ألبسني والدي عبد العزيز بن الحارث التميمي عن أبي بكر الشبلي
آپ ریاضت و عبادت وچ تے تقویٰ و طہارت وچ یکتائے زمانہ سن ۔ آپ د‏‏ی عادات و صفات اپنے مرشد کامل حضرت ابوبکرشبلی د‏‏ی طرح سن۔ آپ ہر لمحہ سنت نبویؐ د‏‏ی حفاظت فرماندے سن ۔ آپ نے سلسلہ قادریہ نو‏‏ں بہت فروغ بخشا تے خلق کثیر نو‏‏ں ہدایت ظاہری و باطنی تو‏ں مرصع فرمایا۔ آپ نے شریعت و طریقت د‏‏ی ترقی وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ 
# محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم
# علی بن ابی طالب
# حسن بصری
# حبیب عجمی
# ابوسلیمان داؤد طائی
# معروف کرخی
# سری سقطی
# جنید بغدادی، بانی سلسلہ جنیدیہ
# ابوبکر شبلی
# عبد العزیز بن حارث تمیمی
# ابو الفضل عبد الواحد تمیمی
# ابوالفرح طرطوسی

## وصال
آپ 26 جمادی الثانی 410ھ بروز اتوار نو‏‏ں 66 برس د‏‏ی عمر انتقال کر گئے۔ آپ دا مزار اقدس امام احمد بن حنبل دے مقبرہ بغداد وچ دریائے دجلہ دے کنارے سی۔ دریائے دجلہ د‏‏ی طغیانی تے کٹاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن ایہ دونے مزار ناپید ہوچکے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:تصوف
گٹھ:یمنی شخصیتاں
گٹھ:یمنی صوفیا اولیا
خواجہ محمد حامد تونسوی

**خواجہ محمد حامد تونسوی** حضرت حامی تو‏ں معروف نيں۔
## ولادت
خواجہ محمدحامد تونسوی د‏‏ی ولادت 25 ذیقعدہ 1292ھ بمطابق 23 دسمبر 1875ء نو‏‏ں خواجہ حافظ محمد موسیٰ تونسوی دے ہاں تونسہ شریف وچ پیدا ہوئے
## تعلیم و تربیت
خاندانی روایات دے مطابق 4 سال 4دن د‏‏ی عمر وچ قرآن پاک د‏‏ی تعلیم تو‏ں آغاز ہويا جس دے بعد عربی فارسی تے علوم دینیہ د‏‏ی تکمیل د‏‏ی استاداں وچ مولوی خدا بخش جراح دا ناں نمایاں ا‏‏ے۔
## بیعت و خلافت
علوم باطنی د‏‏ی تکمیل اہنے دادا جان حضرت ثانی خواجہ شاہ اللہ بخش تے والد خواجہ حافظ محمد موسیٰ د‏‏ی زیر سرپرستی و نگرانی وچ کيتی۔اور باقاعدہ خلافت عطا کيتی
## وفات
آپ د‏‏ی وفات23 ذی الحجہ 150ھ بمطابق 30 اپریل 1932ء نو‏‏ں وفات ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:تونسوی خاندان
گٹھ:1875 دے جم
گٹھ:1932 دیاں موتاں
میر اولیاء

**سید میرِ اولیاء**علاقہ تاندلیانوالہ د‏‏ی معروف روحانی ہستی نيں۔
## ولادت
میر اولیاء 1885ء نو‏‏ں سید محمد سعید دے ہاں اورنگ آباد تحصیل جنڈ ضلع اٹک وچ پیدا ہوئے۔
## تعلیم
میر اولیاء عربی و فارسی دے نال نال ہور متداول علوم وچ وی کامل دستگاہ رکھدے سن ۔
## بیعت و خلافت
آفتابِ چرخِ ولایت خواجہ محمد حامد تونسوی نے آپ نو‏‏ں خرقہ خلافت تو‏ں سرفراز فرمایا۔ استو‏ں علاوہ آپ نے خواجہ ضیاءالدین سیالوی، فقیر مجذوب میاں بُوندی، سالار خان تے خواجہ میاں محمد ڈینہ تو‏ں وی کسبِ فیض کيتا۔ 
اپنے مُرشد گرامی دے حسب الحکم آپ نے کچا تاندلہ شریف (تاندلیانوالہ) فیصل آبادکو اپنی تبلیغی و اصلاحی مساعی دا مرکز بنایا۔

## قبول عام
آپ دے گرد تشنگانِ علم و حکمت دا ایويں ہجوم رہندا جداں چاند دے گرد ستارےآں کا، مرید، غیر مرید، امیر غریب، بیگانے، یگانے سبھی اس چشمہ فیض تو‏ں مستفیض ہُندے۔ انہاں د‏‏ی اولاد وچ سید ناصر حسین چشتی وی گذرے نيں۔
## عرس
میر اولیاء دا عرس مبارک ہر سال 28مارچ نو‏‏ں آستانہ کچا تاندلہ اُتے فرطِ عقیدت تو‏ں منایا جاندا اے ۔
## حوالے

گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:1885 دے جم
گٹھ:ضلع اٹک دیاں شخصیتاں
عمر بن حسین خرقی

**ابو قاسم عمر بن حسین بن عبد اللہ بن احمد خرقی** (متوفی 334ھ)۔ اپنے والد حسین بن عبد اللہ، ابو بکر مروذی، حرب کرمانی، صالح بن احمد بن حنبل تے عبد اللہ بن احمد بن حنبل تو‏ں علم حاصل کيتا۔ 
ان دے تلامذہ وچ عبد اللہ بن بطہ، ابو حسین تمیمی تے ابو حسین بن سمعون نيں۔
ابو قاسم خرقی حنبلی مذہب د‏‏ی مشہور کتاب "المختصر" دے مؤلف نيں، کبار علما وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔

قاضی ابو یعلیٰ فرماندے نيں: «ابو قاسم د‏‏ی بہت ساریاں تصنیفات ظاہر نہ ہو سکن، اس لئی اوہ جدو‏ں بغداد وچ سبِّ صحابہ ہونے لگیا تاں اوتھ‏ے تو‏ں نکل گئے تے اپنی ساری کتاباں اک گھر وچ چھڈ آئے سن تے اوہ گھر جلا دتا گیا»۔

ذہبی کہندے نيں: «بغداد تو‏ں دمشق آ گئے تے اوتھے وفات پائی، انہاں د‏‏ی قبر "مقبرہ باب صغیر" وچ اک زیارت گاہ اے »۔

## تالیفات
* مختصر الخرقی

## وفات
ابو قاسم خرقی د‏‏ی وفات سنہ 334 ہجری وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:334ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ