فضائل امیرالمؤمنین (کتاب)

**فضائلُ امیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیہ السلام**، عربی بولی وچ لکھی گئی اک کتاب اے جسنو‏ں اہل سنت دے ائمہ اربعہ وچو‏ں احمد بن محمد بن حنبل شیبانی (متوفی 241 ہجری) نے تالیف کيتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب امیرالمؤمنین حضرت علیؑ تو‏ں متعلق پہلی مستقل کتاب ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ امام علیؑ دے فضائل و مناقب وچ موجود احادیث نو‏‏ں جمع کيتا گیا ا‏‏ے۔ مصنف، کتاب دے دو حصےآں وچ 5 عناوین دے تحت امام علیؑ دے زہد و پرہیزگاری، حسب و نسب تے والدہ ماجدہ سمیت آپ دے فضائل د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے 369 احادیث ذکر کردے نيں۔

احمد بن حنبل اس کتاب وچ خلیفہ دوم د‏‏ی طرف تو‏ں غدیر دے دن امام علیؑ نو‏‏ں مبارک باد دینے دے واقعے نو‏‏ں وی نقل کردے نيں۔ ایہ کتاب سید عبد العزیز طباطبایی د‏‏ی مکمل تحقیق دے نال احمد بن حنبل د‏‏ی انتقادی جیون تے مختلف فہرستاں دے وادھا دے نال شایع ہوئی ا‏‏ے۔

## مصنف دے بارے وچ

ابوعبداللہ احمد بن محمد بن حنبل بن ہلال بن اسد بن ادریس بن عبداللہ الشیبانی المروزی البغدادی اہل سنت دے چار پیشوااں وچو‏ں اک ہور حنبلیاں دا امام ا‏‏ے۔ اوہ متعدد لکھتاں دے مالک نيں انہاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مشہور کتاب مسند احمد بن حنبل اے جو تقریبا 30 ہزار حدیث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## مندرجات

کتاب فضائل امیرالمؤمنین 369 احادیث اُتے مشتمل اے جو دو حصےآں وچ منقسم اے (پہلا حصہ: 160 احادیث اُتے جدو‏ں کہ دوسرا حصہ: 209 احادیث اُتے مشتمل اے )۔ مصنف نے اس کتاب نو‏‏ں پانج عناوین دے ذیل وچ مرتب کيتا ا‏‏ے۔
### عناوین
# امیرالمؤمنین علی بن ابی ‌طالب د‏‏ی حدیث تے آپ دا زہد؛ اس حصے وچ حضرت علیؑ دے رفتار و کردار تو‏ں متعلق احادیث نقل کيتی نيں۔
# امیرالمؤمنین علی بن ابی ‌طالب د‏‏ی حالات زندگی؛ اس مختصر حصے دے آخر وچ 58 سال د‏‏ی عمر وچ آپ د‏‏ی شہادت واقع ہونے د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
# آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ دا ناں تے انہاں د‏‏ی حالات زندگی؛ اس حصے وچ فاطمہ بنت اسد دے فضائل د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے نال نال آپ د‏‏ی بعض خصوصیات دا تذکرہ وی آیا ا‏‏ے۔ ایہ حصے دا اختتام آیہ برائت دے ابلاغ تو‏ں متعلق نقل ہونے والی احادیث تو‏ں ہُندا اے جس وچ رسول خداؐ نے فرمایا کہ "علیؑ میرے تو‏ں اے "۔
# حضرت علیؑ دے فضائل؛ ایہ حصہ امیرالمؤمنین حضرت علیؑ د‏‏ی دوستی تو‏ں متعلق نقل ہونے والی اک حدیث تو‏ں شروع ہُندا اے تے اس حصے دا اختتام اک حدیث تو‏ں ہُندا اے جس وچ امیرالمؤمنین نو‏‏ں اہل بہشت وچو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
# فضائل امیرالمؤمنینؑ اُتے مشتمل اوہ احادیث جسنو‏ں ابوبکر قطیعی (کتاب دے راوی) نے احمد حنبل دے علاوہ اپنے اساتید تو‏ں نقل کيتی نيں؛
یہ حصہ اس حدیث تو‏ں شروع ہُندا اے جس وچ رسول خداؐ نے حضرت علیؑ نو‏‏ں اک جنگ وچ گھلدے ہوئے اپنے دونے ہتھو‏ں نو‏‏ں بلند ک‏ر ک‏ے ایويں دعا فرمایا سی: خدایا! مینو‏ں اس وقت تک موت نہ دینا جدو‏ں تک وچ دوبارہ علی نو‏‏ں نہ دیکھاں۔ یا اس حدیث تو‏ں کہ جس وچ آیا اے کہ پہلا شخص جس نے رسول خدا دے نال نماز پڑھی اوہ علی بن ابی‌طالبؑ د‏‏ی ذات ا‏‏ے۔

اسی طرح اس حصے وچ حدیث غدیر دا تذکرہ کردے ہوئے صراحت دے نال بیان کردے نيں کہ رسول خداؐ د‏‏ی دعا دے بعد عمر بن خطاب نے امیرالمؤمنین تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے کہیا: اے ابی طالب دے بیٹے آپ نو‏‏ں مبارک ہوئے آپ ہر مومن تے مومنہ دے مولا بن نيں۔

## اشاعت

* مکہ یونیورسٹی پریس نے فضائل الصحابہ احمد بن حنبل دے ضمیمے تے وصی الله بن محمد بن عباس د‏ی تحقیق دے نال شایع د‏‏ی (مؤسسہ الرسالۃ، 1403 ھ، دو جلد)
* فضائل اہل‌ بیت (ع) من کتاب فضائل الصحابہ، تحقیق محمد کاظم محمودی، مجمع جہانی تقریب مذاہب اسلامی (13 مئی 2008)
* تحقیق حسن حمید السید، مجمع جہانی اہل بیت (ع)، اس دے علاوہ قوام الدین تے شنوی دے توسط تو‏ں مسند احمد بن حنبل تو‏ں ہور فضائل امیر المومنین دے استخراج دے نال، سنہ 1973 ء وچ (مطبعہ الحکمہ، قم) شایع ہوئی۔
* تحقیق سید عبد العزیز طباطبائی، بنیاد محقق طباطبائی، 1433 ہجری نو‏‏ں سید محمد طباطبائی دے کوششاں تو‏ں قم وچ شایع ہوئی۔

محقق طباطبائی نے اپنی اس تحقیق وچ چھ چیزاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے: سب تو‏ں پہلے "الفضیلہ و الفضائل" دے عنوان تو‏ں اک مقدمہ لکھیا اے جس وچ لفظ فضائل د‏‏ی تشریح کردے ہوئے ثابت کيتا اے کہ اسلام د‏‏ی تریخ دے مصدقہ قرائن و شواہد دے مطابق حضرت علیؑ تمام فضائل تے کرامات دا مجسمہ سی۔

اس دے بعد اہل سنت دے 28 بزرگان دا تذکرہ کيتا اے جنہاں نے کثرت دے نال امیرالمؤمنین حضرت علیؑ د‏‏ی فضیلت دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔

احمد بن حنبل د‏‏ی حالات زندگی دا تنقیدی جایزہ ہور عبداللہ بن احمد تے ابوبکر قطیعی (مذکورہ کتاب دے دو راوی) د‏‏ی حالات زندگی اُتے وی محقق نے اپنی کتاب دے مقدمے وچ قلم فرسائی کیتیاں ناں۔

یہ ایڈیشن مناسب حاشیہ، فنی فہرستاں (آیات قرآن، احادیث مسانید دے حساب تو‏ں، احادیث، نقل ‌قول‌، اعلام، طوایف، قبایل تے گروہ، اماکن تے شہراں، وقایع تے ایام، اشعار تے مطالب) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## نسخہ‌جات
محقق طباطبایی د‏‏ی ایہ تحقیق مذکورہ کتاب دے 5 قدیمی نسخےآں د‏‏ی بنیاد اُتے انجام پایا اے جو درج ذیل نيں:
* ستsں صدی تو‏ں مربوط نسخہ‌ جو کتابخانہ مرعشی نجفی، قم وچ موجود ا‏‏ے۔
* کتابخانہ مرعشی نجفی دا اک ہور نسخہ۔
* اصفہان وچ سید محمدعلی روضاندی لائبریری وچ موجود نسخہ۔
* استانبول وچ جامع ولیدہ سلطان دے لائبریری وچ موجود نسخہ۔
* یمن وچ اک نامعلوم لائبریری وچ موجود نسخہ

## حوالے

## مآخذ
* ابن حنبل، احمد، فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب، تحقیق سید عبدالعزیز طباطبایی، قم، دارالتفسیر، ۱۳۳ق.

 
گٹھ:عربی کتاباں
گٹھ:امام علی دے بارے وچ اہل سنت کتاباں
گٹھ:کتب فضائل اہل بیت
گٹھ:کتاباں