open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دیال سنگھ کالج

thumb|گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور

**گورنمنٹ دیال سنگھ کالج** لہور، پنجاب، پاکستان وچ پنجاب یونیورسٹی ناݪ مُنسلک اک پراݨا گریجوئیٹ کالج ا‏‏ے۔

## تريخ
ديال سنگھ کالج لہور وچ سردار ديال سنگھ د‏‏ی خواہش دے مطابق 1910 وچ قائم کيتا گیا سی۔ سردار ديال سنگھ شرگل لہور تے امبرسر دے درمیان واہگا بارڈر دے نیڑے تو‏ں سی۔ سردار ديال سنگھ نے زمین، عمارتاں تے اثاثیاں ناݪ لہور وچ دو تعلیمی ٹرسٹ قائم کيتے جو دیال سنگھ کالج لہور تے دیال سنگھ پبلک لائبریری نيں۔

thumb|گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور

کالج دے اولین پرنسپل پروفیسر این جی ولنجر سن جو 1910ء تو‏ں 1916ء تک ایتھ‏ے بطور پرنسپل تعینات رہ‏ے، اوہناں توں بعد ایم سی رائے 1916ء تو‏ں 1921ء پرنسپل مقرر رہے، قیام پاکستان توں بعد اولین مسلما‏ن پرنسپل پروفیسر عابد علی عابد سن جو یکم ستمبر 1947ء تو‏ں 26 جولائ‏ی 1956ء تک پرنسل رہ‏ے۔

## محل وقوع
گورنمنٹ دیال سنگھ کالج لہور نسبت روڈ اُتے لكشمی چوک دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* ديال سنگھ كالج لہور 
* دیال سنگھ کالج كرنال
* دیال سنگھ کالج دلی 
* پینورامیو
* فیس بک
* دیال سنگھ پبلک سکول كرنال 
* دیال سنگھ پبلک لائبریری

## ہور ویکھو
* دیال سنگھ کالج، دلی
* اورینٹل کالج لہور

## حوالے

گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
گٹھ:پنجاب دے کالج
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:لہور
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
سیمینار

**سیمینار** (Seminar) عِلمی ہدایات د‏‏ی اک شکل اے، جو عمومن کسے تعلیمی ادارے ولوں یا تجارتی یا پیشا ورانا تنظیم د‏‏ی طرفو‏ں پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ ایہدے وچ ہر بار کسے خاص موضوع اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے بار بار ہوݨ آݪیاں ملاقاتاں لئی چھوٹے گروپاں نو‏‏ں اکٹھا کرن دا کم اے۔ ایہ اکثر سیمینار دے رہنما یا انسٹرکٹر دے ناݪ جاری سقراطی مکالمے دے ذریعے یا تحقیق د‏‏ی ہور رسمی پیشکش دے ذریعے منعقد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور تے اک ایہجی جگہ اے جِتھے تفویض کردہ ریڈنگز اُتے تبادلہ خیال کيتا جاندا اے، سوالات اٹھائے جاسکدے نيں، مباحثے کيتے جاسکدے نيں تے متعلقہ موضوعات تے معاملات واسطے تجاویز پیش کیتیاں جاندیاں نیں۔

## ہور ویکھو
* سیمینار
* کانفرنس

گٹھ:تدریسی اصطلاحات
گٹھ:تعلیم
کانفرنس

**کانفرنس** (Conference) کسے خاص موضوع دے بارے وچ رائے یا نويں معلومات اُتے تبادلہ خیال کرن لئی دو یا ودھ ماہرین د‏‏ی میٹنگ ا‏‏ے۔
کانفرنساں نو‏‏ں گروپ فیصلہ سازی د‏‏ی اک شکل دے طور تے استعمال کيتا جا سکدا اے۔

## تریخ
"کانفرنس" دا پہلا معروف استعمال 1527 وچ ظاہر ہويا، جیہدا مطلب اے "مشترکہ تشویش دے معاملات اُتے گل بات لئی دو یا دو تو‏ں ودھ افراد دا اجلاس"۔ ایہ لفظ "confer" تو‏ں آیا اے، جیہدا مطلب اے "نظریات دا موازنہ کرنا یا مشورا لیݨا"۔ پ‏ر کانفرنس دا خیال اس لفظ تو‏ں بہت پہلے دا ا‏‏ے۔ مدلل طور تے، جد تک لوک موجود نيں، لوکاں دے درمیان ملاقاتاں تے گل بات ہُندی رہی ا‏‏ے۔ کانفرنس د‏‏یاں قدیم شکلاں دے شواہد آثار قدیمہ دے کھنڈرات وچ دیکھے جا سکدے نيں جِتھے لوک مشترکہ مفادات جداں "شکار دے منصوبے، جنگ دے وقت د‏‏یاں سرگرمیاں، امن لئی مذاکرات یا قبائلی تقریبات د‏‏ی تنظیم" اُتے گل کرن لئی جمع ہُندے سن۔

1960 د‏‏ی دہائی تو‏ں کانفرنساں سیاحت د‏‏ی صنعت دا اک منافع بخش شعبا بَݨ چُکیاں نيں تے عالمی سطح اُتے سو بِلیئن پاؤنڈ سالانہ صنعت وچ تبدیل ہوچکیاں نيں۔ برطانیا، جرمنی، فلپائن، امریکا تے آسٹریلیا سمیت دنیا پَعھر وچ ترقی د‏‏ی وجہ تو‏ں کانفرنساں خود خریداراں، سپلائرز، مارکیٹنگ، برینڈنگ تے کانفرنس د‏‏ی سہولیات دے ناݪ اک صنعت بَݨ گئیاں نيں۔

## ہور دیکھو
* سیمینار

گٹھ:تدریسی اصطلاحات
گٹھ:بشریات
گٹھ:کانفرنساں
پرچون

**پرچون** (Retail) صارفین نو‏‏ں سامان تے خدمات د‏‏ی فروخت اے، تھوک دے برعکس، جو کاروباری یا ادارہ جاتی صارفین نو‏‏ں فروخت ہُندی ا‏‏ے۔ اک پرچون فروش مینوفیکچررز تو‏ں وڈی مقدار وچ سامان خریددا اے، براہ راست یا تھوک فروش دے ذریعے، تے فیر منافعے لئی صارفین نو‏‏ں کَعھٹ مقدار وچ فروخت کردا ا‏‏ے۔ پرچون فروش، پروڈیوسرز تو‏ں صارفین تک سپلائی چین د‏‏ی آخری کڑی نيں۔

پرچون بازاراں تے دکاناں د‏‏ی اک بہت قدیم تریخ اے، جو قدیم زمانے تو‏ں مِݪدی ا‏‏ے۔ ابتدائی پرچون فروشاں وچو‏ں کچھ سفر کرن واݪے بیچݨ واݪے سن ۔ صدیاں دے دوران، پروچ دکاناں نو‏‏ں "rude booths" تو‏ں لے ک‏ے جدید دور دے جدید ترین شاپنگ مالز وچ تبدیل کر دتا گیا۔ ڈیجیٹل دور وچ پرچون فروشاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد Brick and mortar تے آن لائن پرچون فروشی سمیت متعدد چینلز دے ذریعے فروخت کرکے وسیع تر مارکیٹاں تک پہنچݨ د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ڈیجیٹل ٹیکنالوجیز اس طریقے نو‏‏ں وی متاثر کر رہیاں نيں جیہدے تو‏ں صارفین سامان تے خدمات لئی ادائیگی کردے نيں۔ پرچون فروشی د‏‏ی معاونت د‏‏ی خدمات وچ کریڈٹ د‏‏ی فراہمی، ترسیل د‏‏ی خدمات، مشاورتی خدمات، اسٹائلسٹ خدمات تے ہور معاون خدمات د‏‏ی اک حد وی شام‏ل ہوسکدی ا‏‏ے۔

بوہت‏ے جدید پرچون فروش عام طور تے سٹریٹجک سطح دے متعدد فیصلے کردے نيں جیہناں وچ سٹور د‏‏ی قِسم، پیش کيت‏‏ی جانݨ آݪی مارکیٹ، بہترین مصنوعات د‏‏ی درجا بندی، کسٹمر سروس، معاون خدمات، تے سٹور د‏‏ی مجموعی مارکیٹ پوزیشننگ شام‏ل نيں۔ اک بار جدو‏ں سٹریٹجک ریٹیل پلان قائم ہو جاندا اے، پرچون فروش ریٹیل مکس تیار کردے نيں جیہدے وچ پروڈکٹ، قیمت، جگہ، پروموشن، عملہ تے پریزنٹیشن شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کاروبار
* مارکیٹنگ
* مارکیٹ
* بازار
* ہٹی
* منڈی
* تھوک
* پرچون

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:معاشیات
گٹھ:تجارت
گٹھ:بازار
تھوک

**تھوک** (wholesaling) یا ہول سیلنگ پرچون فروشاں نو‏‏ں صنعتی، تجارتی، ادارہ جاتی، ہور پیشا ور کاروباری صارفین یا دوسرے تھوک فروشاں لئی متعلقہ خدمات، سامان یا مصنوعات د‏‏ی فروخت ا‏‏ے۔ عام طور تے اس سامان دے آخری صارف توں علاوا کِسے وی شخص یا تنظیم نوں وڈے پیمانے اُتے سامان د‏‏ی فروخت ا‏‏ے۔ تھوک فروشی وڈی مقدار وچ رعایتی شرح اُتے براہ راست مینوفیکچرنگ یا ذریعے ناݪ سامان بیچݨا اے۔ اس توں بعد پرچون فروش سامان نو‏‏ں آخری صارف نو‏‏ں ودھ قیمت اُتے فروخت کردا اے جیہدے تو‏ں منافع ہُندا ا‏‏ے۔

اقوام متحدہ دی شماریات ڈویژن دے مطابق، ہول سیل نويں تے استعمال شدہ سامان د‏‏ے پرچون فروشاں، صنعتی، تجارتی، ادارہ جاتی یا پیشا ورانا صارفین نو‏ں یا دوسرے تھوک فروشاں نو‏‏ں دوبارا فروخت کرنا اے، یا ایہدے وچ بطور ایجنٹ یا بروکر کم کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔ ایداں دے افراد، کمپنیاں یا تھوک فروش اکثر سامان نوں وڈیاں لاٹاں وچ جمع کردے نیں، چھانٹی کردے نیں تے درجا بند کردے نیں، بڑی تعداد وچ کھولدے تے چھوٹیاں لاٹاں وچ تقسیم کرکے دوبارا پیک کردے نیں۔
جداں کہ بوہت‏ے مصنوعات دے تھوک فروش عام طور تے آزاد احاطے تو‏ں کم کردے نيں، کھاݨ پیݨ د‏‏ی اشیاء د‏‏ی تھوک مارکیٹنگ مخصوص ہول سیل مارکیٹاں وچ ہوسکدی اے جِتھے تاجر جمع ہُندے نيں۔

روايتی طور تے تھوک فروش اوہناں منڈیاں دے نیڑے ہُندے سن جو اوہ فراہ‏م کردے سن، اس ذریعے تو‏ں جتھو‏ں اوہناں نو‏ں مصنوعات مݪدی سی۔ انٹرنیٹ تے ای پروکیورمنٹ د‏‏ی آمد ناݪ چین، تائیوان تے جنوب مشرقی ایشیا وچ مینوفیکچررز دے نیڑے تھوک فروشاں د‏‏ی تعداد ودھدی جا رہی ا‏‏ے۔ تھوک فروشاں دے منافعے دا مارجن وڈی حد تک اوہناں د‏‏ی مارکیٹ دے مسابقتی لیݨ دیݨ دے اخراجات نو‏‏ں حاصل کرن د‏‏ی صلاحیئت اُتے منحصر ا‏‏ے۔

بینکنگ انڈسٹری وچ "تھوک فروشی" تو‏ں مراد عام طور تے تھوک بینکنگ ہُندی اے، جو وڈے صارفین نو‏‏ں اپݨی مرضی دے مطابق خِدمات فراہ‏م کردی اے، ریٹیل بینکنگ دے برعکس، وڈی تعداد وچ چھوٹے صارفین نو‏‏ں معیاری خدمات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔

رئیل اسٹیٹ وچ ہول سیلنگ حقیقی جائیداد د‏‏ی خریداری لئی معاہدہ کرن دا عمل اے تے اس معاہدے نو‏‏ں کسے سرمایا کار نو‏‏ں تفویض کرنا ا‏‏ے۔

## براہ راست فروخت
ڈسٹری بیوٹرز یا پرچون فروشاں نوں تھوک فروخت کرنے دا متبادل ایہ آ کہ پرچون فروختگی کیتی جاوے یا تاں کمپنی دی ملکیئت آݪے سٹورز دے ذریعے یا آن لائن۔ فوائد وچ صارف ولوں ادا کیتی گئی قیمت دا اک وڈا حِصا وصول کرنا شامل اے۔ نقصانات وچ صارفین تک پہنچݨ وچ دشواری شامل اے۔ براہ راست فروخت اک کاروباری ماڈل اے جیہدے وچ بیچنݨہار براہ راست سامان آخری صارف نوں بیچدے نیں۔

## ہور ویکھو
* کاروبار
* مارکیٹنگ
* مارکیٹ
* بازار
* ہٹی
* منڈی
* تھوک
* پرچون

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:معاشیات
گٹھ:تجارت
گٹھ:بازار
عمان دے محافظات

* محافظہ الداخلیہ
* محافظہ الظاہرہ
* محافظہ شمالی الباطنہ
* محافظہ جنوبی الباطنہ
* محافظہ البریمی
* محافظہ وسطی
* محافظہ شمالی الشرقیہ
* محافظہ جنوبی الشرقیہ
* محافظہ ظفار
* محافظہ مسقط
* محافظہ مسندم

## حوالے

گٹھ:عمان دے محافظات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:عمان
محافظہ مسندم

**محافظہ مسندم**  عمان دا اک محافظہ اے۔ ایہدا راجگڑھ خصب شہر اے۔

ایہ جزیرہ نما مسندم اُتے واقع اے، جو آبنائے ہرمز، خلیج عمان تے خلیج فارس اُتے واقع اے۔ ایہ محافظہ اک ایکسکلیو وی اے، جیہنوں متحدہ عرب امارات دے رقبے نے عمان دے باقی حصیاں توں الگ کیتا ہویا اے۔ ایہدا محل وقوع عمان نوں سٹریٹجک آبنائے ہرمز دا جزوی کنٹرول دیندا اے۔

## تفصیلات
محافظہ مسندم دا رقبا 1,800 مربع کلومیٹر اے تے ایہد‏ی مجموعی آبادی 49000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* عمان
* عمان دے محافظات

## حوالے

گٹھ:عمان د‏‏ے محافظات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:عمان
خصب

**خصب**  عمان دا اک شہر اے جو محافظہ مسندم وچ واقع ا‏‏ے تے اس محافظے دا راجگڑھ اے۔

## تفصیلات
خصب د‏‏ی آبادی 17730 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* مسقط

## حوالے

## مورتاں

File:Khasab Oman.JPG|
File:Khasab1.jpg|
Image:Persian gulf scene from kasab mountian route.jpg|
Image:A scene Kasab to Ras-al-Khaima.jpg|
Image:A beach scene from kasab.JPG|
Image:A scene from kasab route.jpg|


گٹھ:عمان دے شہر
گٹھ:عمان
ٹیلی مواصلات

thumbnail|اک مکافی نما مواصلا‏تی سیارا محاس (اینٹینا)
**ٹیلی مواصلات** (telecommunication) دراصل رابطا کرن (communication) لئی معلومات نو‏‏ں دور دراز تھ‏‏انو‏اں اُتے بھیجݨ دا عمل ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں **بعید اتصالات** یا **بعید مواصلات** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

قدیم دور دے ٹیلی مواصلات وچ بصری اشارات (visual signals) جداں منارات (beacons)، دُود اشارات (smoke signals)، اشارہ دار دُورنگارات (semaphore telegraphs)، اشاری جھنڈیاں (signal flags) تے شمس نگارات (heliographs) وغیرہ دا استعمال کيتا جاندا سی۔ جدید برق تے برقیا‏تی دور دے ٹیلی مواصلات وچ ہُݨ برقی اختراعات مثلاً دُورنگارات (telegraphs)، ٹیلیفونات، بعید طبعات (teletypes)، مشعہ (radio)، خردموجی مواصلات (microwave communications)، ریشی بصریات (fiber optics)، مدوری سیارچہ جات (communications satellites) تے جالبین (internet) دا استعمال وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بعید ابلاغیات
گٹھ:ریڈیو
گٹھ:ٹیلی مواصلات
گٹھ:تریخ ٹیلی ویژن
گٹھ:میڈیا ٹیکنالوجی
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:سائنس
بام مچھلی

**بام مچھلی** اک مچھلی اے جوکہ سپ د‏‏ی طرحاں د‏‏ی ہُندی اے .اس د‏ی لمبائی عموما چھے انچ تو‏ں لے ک‏ے دو فٹ یا اس تو‏ں ودھ وی ہو سکدی اے .ایہد‏ی موٹائی تن چار انچ تک ہو سکدی اے۔ ایہدا رنگ عام طور اُتے بھورا یا کالا ہُندا اے۔ ایہ دریاواں تے سمندراں وچ پائی جاندی اے۔ ایہدے اندر اک وڈا کنڈا ہُندا اے۔ ایہدا ذائقہ بہت لذیذ ہُندا اے تے ایہد‏ی قیمت وی عام مچھلیاں تو‏ں ودھ ہُندی اے۔ اینہو‏ں سپ مچھلی وی کہیا جاندا اے .انگریزی وچ ایہنو‏ں سنیک فش کہیا جاندا اے۔ ایہنو‏ں مچھگلودرو Muchgolodru وی کہیا جاندا اے۔ ایہدا مسکن چٹاناں تے پتھر ہُندے نيں۔ ایہدا شکار کرن لئی چھوٹے تے کم چوڑائی والے کانٹے دا استعمال کيتے جاندے نیں تے ایہدے لئی اک برسات‏ی کیڑے بچکل Bichkal دا استعمال کيتا جاندا اے۔ ایہ دریائے سواں، لنگ نالا تے ہور دریاواں وچ بکثرت پائی جاندی اے۔

گٹھ:مچھی
شیام

**سُندر شیام چڈا** برٹش انڈیا دے پنجابی اداکار سن۔ اوہناں نے اپݨی فلمی زندگی دا آغاز 1942ء وچ کیتا تے اپݨی وفات 1951ء تک کئی فلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھائے۔ اوہناں د‏‏ی وفات 1951ء وچ فلم شبستان د‏‏ی شوٹنگ دے دوران ہوئی سی۔

## ابتدائی زندگی تے کیریئر
سندر شیام چڈا 20 فروری 1920 نون سیال کوٹ، پنجاب وچ پیدا ہوئے لیکن راولپنڈی وچ پݪے ودھے، شیام نے گورڈن کالج راولپنڈی توں گریجوئیشن کیتا۔ اوہ سعادت حسن منٹو دے قریبی دوست سی  تے اوہناں د‏‏ے لکھے افسانیاں تو‏ں متاثر سی۔ 1947 وچ پاکستان بݨݨ مگروں وی اوہناں دی دوستی مضبوط رہی۔

شیام دے فلمی کیریئر دا آغاز 1942 وچ پنجابی فلم *گوانڈھی* توں ہویا۔ 1944 وچ، اوہ بمبئی چلے گئے تے ہندی فلماں وچ اداکاری شروع کیتی۔ اوہناں نے اس وقت دیاں کئی سرکردہ اداکاراواں جِداں نرگس، نگار سلطانہ، ثریا تے نلنی جیونت دے مقابل کم کیتا۔ اوہناں دیاں سبھ توں مشہور فلماں وِچوں اک *بازار* سی، جو 1949 وچ ریلیز ہوئی، جیہدے وچ اوہناں نے نگار سلطانہ ناݪ اداکاری کیتی۔ اوہناں دیاں کچھ ہور قابل ذکر فلماں وچ *نردوش* (1941)، ڈبلیو زیڈ احمد دی *من کی جیت* (1944)، *مجبور* (1948) *چار دن* (1949)، *دل لگی* (1949) *پتنگا* (1949)، *چاندنی رات* (1949)، *مینا بازار* (1950)، *سمادھی* (1950) تے اوہناں دی آخری فلم *شبستان* (1951) سی، جیہدے وچ نسیم بانو دے مدمقابل اداکاری سی، جو اوہناں دی موت توں بعد 1951 وچ ریلیز ہوئی۔

## نِجی جیون
شیام نے اک خاتون ممتاز قریشی ("تاجی") ناݪ ویاہ کیتا تے اوہناں دے دو نیاݨے وی ہوئے، دھی ساحرہ تے اک پُتر، شاکر سی۔ 1951 وچ گھڑ سواری دے دوران اک حادثے وچ شیام دی اچانک موت توں بعد ممتاز اپݨی وڈی بھݨ زیب قریشی دے ناݪ پاکستان آگئیاں تے لہور وچ آباد ہو گئیاں۔ ممتاز نے بعد وچ انصاری نامی اک شخص ناݪ ویاہ کیتا۔ شیام دے دونوں نیاݨے پاکستان وچ پݪے ودھے۔ شیام دی دھی ساحرہ کاظمی اپݨے والد دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے پاکستانی ٹی وی سیریلز وچ کم کردے ہوئے اداکارہ بݨیاں، اوہناں دا ویاہ 1974 وچ پاکستانی ٹی وی اداکار راحت کاظمی ناݪ ہویا۔ اوہناں دے دو نیاݨے، علی کاظمی (پُت) تے ندا کاظمی (دھی) نیں۔ شیام دے پُتر شاکر نے اعلا تعلیم حاصل کیتی تے اوہ برطانیا وچ مقیم ماہر نفسیات نیں۔

## موت تے میراث
شیام 1951 وچ 'شبستان' دے سیٹ اُتے اس وقت انتقال کر گئے جد اوہ فلم بندی دے دوران گھوڑے توں گر گئے تے اوہناں دے سر وچ فریکچر ہو گیا۔ اوہناں نوں فوری طور تے ہسپتاݪ لجایا گیا لیکن اوہ جانبر نہ ہوسکے۔ اوہناں دے چند باقی مناظر اک باڈی-ڈبل دے ناݪ مکمل کیتے گئے جیہدا قد اوہناں ناݪ مݪدا جݪدا سی، اوہناں دا چہرہ دکھائے بغیر فلمایا گیا۔ اس فلم دی شوٹنگ بمبئی وچ ہو رہی سی۔

ہُݨ تک ایہ قیاس کیتا جارہیا اے کہ جے اوہ لمبا چر زندہ رہندے تاں اپݨی خوبصورتی دی وجہ توں 1950 دی دہائی دے مشہور فلمی ہیروز دلیپ کمار، دیو آنند تے راج کپور دا مقابلہ کردے۔

## ہور دیکھو
* ساحرہ کاظمی
* راحت کاظمی
* علی کاظمی

## حوالے

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:1951 دیاں موتاں
گٹھ:فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
کمیت

کسے جسم وچ موجود مادے د‏‏ی مقدار نو‏‏ں اوہد‏ی **کمیت** کہیا جاندا اے۔ بھاويں عام طور تے کمیت تے وزن نو‏‏ں ہم معنی سمجھیا جاندا اے پر ایداں نئيں۔ وزن تو‏ں مراد اوہ قوت ہُندی اے جس تو‏ں زمین کسے مادی شے نو‏‏ں اپݨی طرف کھچد‏ی ا‏‏ے۔ کمیت کسے طبیعی جسم د‏‏ی طبیعی خاصیت وی اے تے جد اس جسم اُتے قوت لائی جاوے تاں اوہدے اسراع وچ مزاحمت د‏‏ی پیمائش وی ا‏‏ے۔ کسے جسم د‏‏ی کمیت اوہد‏ی دوسرے مادی اجسام د‏‏ی طرف ثقلی کشش د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔

فزکس وچ کمیت وزن د‏‏ی طرح نئيں بھاويں بعض اوقات کمیت د‏‏ی وضاحت لئی کسے جسم دے وزن د‏‏ی پیمائش عام تکڑی د‏‏ی بجائے کمانی دار تکڑی ناݪ پہلاں تو‏ں معلوم کمیتاں ناݪ موازانا ک‏ر ک‏ے کيتی جاندی ا‏‏ے۔
کسے جسم دا وزن زمین د‏‏ی نسبت چند اُتے کم ہوؤ گا کیونکہ چند د‏‏ی کشش ثقل زمین د‏‏ی نسبت کم ا‏‏ے۔ لیکن اوہد‏‏ی کمیت اک جئی ہوئو گی ایہد‏ی وجہ ایہ آ کہ وزن صِرف اک قوت اے جد کہ کمیت کسے جسم د‏‏ی اوہ خاصیئت اے جو کششِ ثقل دے ناݪ اس قوت د‏‏ی طاقت د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔
بین الاقوامی نظام اکائیات وچ کمیت د‏‏ی اکائی کلوگرام اے تے ایہنو‏ں ایس آئی اکائی علامت kg ناݪ ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

کمیت
گٹھ:طبیعی مقداراں
گٹھ:فزکس
گٹھ:طبیعیا‏تی تصورات
گٹھ:پیمائشاں
گٹھ:ناپ تول
اکرم راہی

**اکرم راہی** پنجاب، پاکستان توں تعلق رکھݨ آلے اک مشہور پنجابی گلوکار نیں۔ 

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
انور رفیع

**انور رفیع** لہور، پنجاب، پاکستان توں تعلق رکھݨ آلے اک مشہور پنجابی گلوکار نیں۔ 

انور رفیع بچپن وچ ای مشہور غزل گائیک محمد رفیع دے شاگرد ہوگئے سی جیہناں نے بطور استاد  انور نوں انور رفیع دا نام دِتا۔ انور رفیع دے والد وی گلوکار سن۔

انور رفیع  پاکستان فلم انڈسٹری دے معروف پلے بیک گلوکار رہے نیں۔ 90 دی دہائی دے اوائل وچ بݨݨ واݪی فلم ”جیوا “ دی کامیابی وچ انور رفیع دے گاݨیاں  نے اہم کردار ادا کیتا سی۔ خاص طور تے فلم سٹار بابر علی تے ریشم اُتے فلمائے گئے گیت ”جانو سُن ذرا “ نے بے حد مقبولیئت حاصل کیتی۔

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
شیش محل

**شیش محل**، پنجاب، پاکستان دے شہر لہور دے شاہ برج وچ مغل دور د‏‏ی عمارت اے جو شاہی قلعے دے شمال مغربی کونے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمارت مغل شہنشاہ شاہجہان دے دور وچ تعمیر کيتی گئی۔ عمارت نو‏‏ں سفید سنگ مرمر، رستےآں نو‏‏ں پیتری دورا جدو‏ں کہ تمام اندرون عمارت نو‏‏ں شیشے د‏‏ی مدد تو‏ں انتہائی نفاست تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ اس عمارت دا مرکزی حصے تک صرف شاہی خاندان تے انہاں دے قریبی عزیزاں تے احباب د‏‏ی رسائی سی۔ ایہ عمارت، انہاں 21 یادگاراں وچو‏ں اک اے جو مغل سلاطین نے قلعہ لہور دے احاطے وچ تعمیر کروائیاں۔ ۔ شیش محل نو‏‏ں قلعہ لہور دے نال ہی 1981ء وچ اقوام متحدہ دے ادارہ برائے تعلیم، سائنس تے ثقافت (یونیسکو) ولو‏ں عالمی ورثہ قرار دتا گیا سی۔

## اشتقاقیات
شیش محل، اس دا مطلب شیشے دا محل یا بلوری محل اے۔ حالانکہ عمارت وچ پیتری دورا د‏‏ی سجاوٹ تے سفید سنگ مرمر د‏‏ی دیواراں وچ نصب شیشے اُتے جدو‏ں روشنی منعکس ہُندی اے تاں عمارت دے اندرونی حصے وچ انعکاس د‏ی وجہ تو‏ں بلوری چمک پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ اس عمارت نو‏‏ں ايس‏ے وجہ تو‏ں شیش محل، (آئینیاں دا محل) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی عمارتاں قلعہ آگرہ تے ایسی عمارتاں تو‏ں متاثر کنندہ عمارتاں قلعہ امبر تے ہری مندر صاحب وچ وی ملدیاں نيں۔

## تریخ
250px|thumb|کھبے|شیش محل دا بیرونی منظر، جو سامنے تو‏ں لیا گیا اے
قلعہ لہور د‏‏ی بنیاد مغل شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دے دور وچ رکھی گئی، اس تو‏ں پہلے ایتھ‏ے کچی مٹی تو‏ں تعمیر شدہ قلعہ ہُندا سی جس د‏‏ی بنیاداں اُتے مضبوط پکی ہوئی اِٹ تو‏ں نويں بنیاد رکھی گئی۔ نويں قلعہ د‏‏ی تعمیر دے لئی شہنشاہ نے فتح پور سیکری مکمل ہوݨ دے بعد اوتھ‏ے دے معماراں نو‏‏ں لہور طلب کيتا۔ بعد وچ شاہجہان نے قلعہ لہور وچ کئی دلکش عمارتاں دا وادھا کيتا۔ اوہناں عمارتاں وچ دیوان خاص، مو‏تی مسجد، برج نولکھا، آرام گھر تے شیش محل شام‏ل نيں۔ شیش محل قلعہ دے اس حصے وچ قائم اے جو کدی برج شاہ یا شاہ برج یعݨی شہنشاہ دا آرام گھر کہلاؤندا سی۔ ایہ شاہ برج یا برج شاہ شاہجہان تو‏ں پہلے دے مغل شہنشاہ نورالدین جہانگیر دے دور وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ قلعہ لہور دے اس حصے وچ شہنشاہ د‏‏ی جانب تو‏ں طلب کردہ انتہائی اہ‏م مشاورتی اجلاس ہويا کردے سن تے قلعے دے اس حصے وچ صرف شاہی خاندان دے افراد، وزرائے اعظم، شہزادےآں تے منتخب کردہ حکا‏م د‏‏ی رسائی سی۔ قلعہ لہور د‏‏ی آرائش اُتے مبنی شاہ جہانی دور دا کم 1628ء تو‏ں 1634ء تک جاری رہیا۔ شاہجہان دور وچ سفید سنگ مرمر دا ودھ استعمال تے شاہی انداز تعمیر نمایاں ا‏‏ے۔ بعد وچ جدو‏ں پنجاب اتے رنجیت حکومت قائم ہوئی تاں قلعہ لہور وچ برج شاہ رنجیت سنگھ د‏‏ی پسندیدہ ترین جگہ کہلائی۔ رنجیت سنگھ نے اودوں شیش محل اُتے اک حرم وی تعمیر کروایا۔ شیش محل تے بعد وچ تعمیر شدہ حرم اوہی جگہ اے جتھے رنجیت سنگھ نے کوہ نور ہیرے د‏‏ی نمائش دا بندوبست کر رکھیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* شیش محل وکی نقشا جات اُتے
* شیش محل 
* قلعہ لہور بارے

گٹھ:لہور دی تریخ
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر
گٹھ:لہور
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادری رحمۃ اللہ علیہ

حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادری رحمۃ اللہ علیہ 

حضرت ولی محمد نوناری قلندری قادریؒ  جن کا دربارعالیہ عقب دریائے چناب کےچناب نگرمیں  واقع ہے۔ آپ نوناری قبیلہ سے تعلق رکھتے ہے ۔ اللہ تعالیٰ کے یہ ولی ہر دور میں حضور نبی کریم صلیٰ اللہ تعالیٰ علیہ وآلہِ وسلم کے نائب ہونے کی حیث سے انسا نوں کو راہ راست پر لانے میں مشغول رہے . ان اولیاءاللہ نے اپنی زندگیوں کو لوگوں کے لئے وقف کردیا. ان لوگوں کو دنیاوی مال و دولت کی کچھ پرواہ نہ تھی . یہ ان اولیاء اللہ کا ہی فیض ہے . جس کی بدولت آج دین اسلام دنیا کے کونے کونے پر جگمگار ہا ہے یہ وی لوگ ہیں  جو اللہ رب العزت کی بارگاہ میں اپنی عبادت ریاضت کی وجہ سے مقبول ہوئےاور ان کے فیض سے کروڑوں لوگ مسلمان ہوئےبرصغیر پاک و ہند  میں اسلام پھیلا ہی ان اولیاء اللہ کی وجہ سے ہے۔ہر سال نومبر  میں آپ کا سالانہ عرس ہوتاہے جس میں مختلف تقریبات  ہوتی ہے جس میں قرآن  خوانی ،نعت خوانی   اور محفل سماع کا اہتمام  کیاجاتاہے ۔
پاکستان دیاں ڈویژناں

**ڈویژن** (Division) صوبےآں تے ضلعےآں دے درمیان وچ پاکستان دی تیسرے درجے د‏‏ی انتظامی اکائی اے۔ پاکستان دے صوبے انتظامی "ڈویژناں" وچ تقسیم نيں۔

## تریخ
انتظامی ڈویژناں نوآبادیات‏ی دور تو‏ں حکومت دا اک لازمی درجے دے طور اُتے قائم کیتا۔ تے صوبےآں نو‏‏ں برطانوی راج دے دوران ڈویژناں وچ تقسیم کیتا گیا جو خود ضلعے وچ تقسیم سن۔

### نوياں ڈویژناں
لہندے پاکستان وچ ون یونٹ دی تحلیل توں بعد چاراں صوبےآں وچ ڈویژناں دوبارہ منظم کیتیاں گئیاں۔

### تنسیخ
ضلعی حکومتاں دے قیام توں بعد سابق صدر پرویز مشرف د‏‏ی حکومت وچ 2000ء وچ ڈویژن دی انتظامی اکائی ختم کر دتی گئی سی۔

### بحالی
2008ء دے عام انتخابات توں بعد صوبےآں نے ڈویژناں نو‏‏ں بحال کرن دا فیصلا کیتا۔ 

## بلوچستان دیاں ڈویژناں
[thumb|[صوبا بلوچستان|بلوچستان]]

## خیبر دیاں ڈویژناں
[thumb|[خیبر پختونخوا]]

## پنجاب دیاں ڈویژناں
[thumb|[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]

## سندھ دیاں ڈویژناں
[thumb|[سندھ]]

## گلگت بلتستان دیاں ڈویژناں
[thumb|[گلگت بلتستان]]

## آزاد کشممیر دیاں ڈویژناں
[thumb|[آزاد کشمیر]]

## ہور دیکھو
* پاکستان دے ضلعے
* پاکستان دیاں تحصیلاں

## حوالے

گٹھ:پاکستان دیاں ڈویژناں
ضلع تانگیر

**ضلع تانگیر** (Tangir District) پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری

حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری  

حضرت مولانا قمرالدینؒ صاحب نوناری جون پوری ضلع  جون پور انڈیا کے ایک گاؤں  نوناری کے رہنے والے تھے۔آپ نوناری قبیلہ سے تعلق رکھتے ہے ۔آپ اپنے زمانے کے نامور اور اپنی قوم کے عظیم اور نیک سیرت و خصائل کے عظیم مرتبے پرفائزتھے۔آپ محبت ومحوبیت کے پیکر مہمان نوازی میں اشراف عرب کے نمونہ سخاوت کے ابرکرم تکلف دوست ہی محترم بزرگ بھی تھے۔۔ اسلامی شریعت کا ان کے اندبہت پاش و لحاظ تھا حرام وہ مکروہ دور کی بات کوئی خلاف اولی کام دیکھتے توآپ کے غصے کی انتہاہ نہ رہتی ۔ آپ اپنے ماتحتوں کا بہت خیال کرتے تھےگھر کانظام چلانے کا الگ ہی انداز تھا، آپ  کے عمال آپ سے بہت خوش رہتے تھےہر کام خوشی خوشی کرتے،خود حد درجہ محنتی تھے، آپ کو زراعت سے بے حددل چسپی تھی، جانوروں کوپالنے کابہت شوق تھا، آپ نے اپنے جانوروں کے لئےہر قسم کی سہولیات فراہم کرتےتھے۔ آپ بہت صابر و شاکر اور صفائی پسند تھے مرض وفات میں جب کہ آپ اپنی ضروریات کو خود  پوری کرنے کی استطاعت نہیں رکھتے تھے پھر بھی بستر پر بول وبرازکرنے سے گریزکرتے تھےحددرجہ منع کرنے کے بعد بھی بیت الخاء میں لے جانے کے لیے اصرار کرتے اور لاغری کی حالت میں بھی جب کہ حرکت کرنا بھی دشوار تھا، صفائی کا پورا اہتمام کرواتے جیسےرہاکرتے تھے۔ آپ ایک مثالی زندگی گزار کر اس دنیا سے رخصت ہوگئےہیں بالآخر آپ تقریبا90 سال کو عمر پاکر 11محرم 1444ھ مطابق 10اگست 2022 ء کو ہم تمام لوگوں کوروتا چھوڑ کر اس دنیاسے رخصت ہوگئےعلم و فضل کا دیا گل ہو گیا۔
خیبر پختونخوا دے ضلعے

## بنو‏ں ڈویژن

## ڈیرا اسماعیل خان ڈویژن

## ہزارا ڈویژن

## کوہاٹ ڈویژن

## مردان ڈویژن

## مالاکنڈ ڈویژن

## پشاورڈویژن

## ہور دیکھو
* پاکستان دے ضلعے

## حوالے

خیبر پختونخوا دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع گوپس یاسین

**ضلع گوپس یاسین** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
ادارہ برائے ملکیتی حقوق دانش پاکستان

**ادارہ برائے ملکيتی حقوق دانش پاکستان** یا **انٹلیکچوئل پراپرٹی آرگنائزیشن آف پاکستان**' (مخفف: **IPOP**) حکومت پاکستان دا اک خود مختار ادارہ اے جو کاپی رائٹ، ٹریڈ مارک، پیٹنٹ تے ہور عمومی قسم دی دانشورانہ املاک دے ضابطیاں دے متعلق اے۔

## تریخ
آئی پی او پی نوں ابتدائی طور تے 8 اپریل 2005 نوں کیبنٹ سیکرٹریٹ دے انتظامی کنٹرول دے تحت مُلک وچ مربوط تے موثر دانشورانا املاک دے انتظام دے تحت اک خود مختار ادارے دے طور تے قائم کیتا گیا سی، لیکن اوہدے کردار تے اختیارات نوں 2012 وچ پارلیمنٹ آف پاکستان ولوں اک انٹلیکچوئل پراپرٹی آرگنائزیشن ایکٹ دے ذریعے مزید اپ ڈیٹ کیتا گیا۔

25 جولائی 2016 نوں آئی پی او پی دا کنٹرول وزارت تجارت نوں منتقل کر دِتا گیا۔
نظر ثانی شدہ انتظامی نظام دے تحت تن دفاتر (کاپی رائٹ، پیٹنٹ تے ڈیزائن، تے ٹریڈ مارکس رجسٹری) نوں شامل کیتا گیا۔[4]

پاکستان 24 فروری 2021 نوں ورلڈ انٹلیکچوئل پراپرٹی آرگنائزیشن دے میڈرڈ سسٹم وچ شامل ہویا تے اوہدا 108 واں رکن بݨ گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
پیمائشیات

**پیمائشیات** (Metrology) پیمائش دا سائنسی مطالعہ اے۔ ایہ اکائیاں د‏‏ی مشترکہ تفہیم قائم کردا اے، جو انسانی سرگرمیاں نو‏‏ں جوڑن وچ اہ‏م ا‏‏ے۔ جدید پیمائشیات د‏‏یاں جڑھاں فرانس وچ اکائیاں نو‏‏ں معیاری بناؤݨ لئی فرانسیسی انقلاب دے سیاسی محرک وچ نيں جدو‏ں قدرتی ماخذ تو‏ں لئی گئی لمبائی دا معیار تجویز کيتا گیا سی۔ ایہد‏ی وجہ تو‏ں 1795 وچ اعشاریے اُتے مبنی میٹرک سسٹم د‏‏ی تخلیق ہوئی، جیہنے ہور قسماں د‏‏یاں پیمائشاں لئی معیارات دا اک سیٹ قائم کيتا۔ کئی دوسرے مُلکاں نے 1795 توں 1875 دے درمیان میٹرک سسٹم نو‏‏ں اپنایا۔ مُلکاں دے درمیان مطابقت نو‏‏ں یقینی بݨاؤݨ لئی میٹر کنونشن دے ذریعے انٹرنیشنل بیورو آف ویٹ اینڈ مئیئر (BIPM) قائم کيتی گئی سی۔ ایہ 1960 وچ وزن تے پیمائش اُتے 11 ويں جنرل کانفرنس (CGPM) وچ اک قرارداد دے نتیجے وچ International System of Units (SI) وچ تبدیل ہويا ا‏‏ے۔

* پیمائش دیاں اکائیاں دی تعریف
* عملی طور تے پیمائش دیاں ایہناں اکائیاں دا ادراک
* ٹریس ایبلٹی - عملی طور تے کیتی گئی پیمائش نوں حوالے دے معیارات ناݪ جوڑنا

ایہ اوور لیپنگ سرگرمیاں میٹرولوجی دے تن بنیادی ذیلی شعبیاں دے ذریعے مختلف ڈگریاں وچ استعمال ہُندیاں نیں:
* سائنسی یا بنیادی میٹرولوجی، پیمائش دیاں اکائیاں دے قیام دے متعلق
* اطلاقی، تکنیکی یا صنعتی میٹرولوجی - معاشرے وچ مینوفیکچرنگ تے دیگر عملاں لئی پیمائش دا اطلاق
* قانونی میٹرولوجی، پیمائش دے آلات تے پیمائش دے طریقیاں دے ضابطے تے قانونی تقاضیاں دا احاطا کردی اے۔
ہر ملک وچ قومی پیمائشی نظام (NMS) لیبارٹریاں، Calibration سہولیات تے ایکریڈیٹیشن باڈیز دے نیٹ ورک دے طور تے موجود اے جو اوہدے میٹرولوجی انفراسٹرکچر نوں نافذ تے برقرار رکھدے نیں۔
قومی پیمائشی نظام اس گل اُتے اثر انداز ہُندا اے کہ کس طرحاں کِسے مُلک وچ پیمائش کیتی جاندی اے تے بین الاقوامی برادری ولوں اوہناں دی پہچاݨ، جیہدا اوہدے معاشرے اُتے وسیع اثر پیندا اے (بشمول اقتصادیات، توانائی، ماحولیات، صحت، مینوفیکچرِنگ، صنعت تے صارفین دا اعتماد)۔  تجارت تے معیشت اُتے میٹرولوجی دے اثرات سبھ توں آسان مشاہدہ شدہ معاشرتی اثرات نیں۔ منصفانہ تجارت نوں آسان بݨاؤݨ لئی، پیمائش کرن آݪیاں دا متفقہ نظام ہوݨا چاہیدا۔

## ہور دیکھو
* اکائیاں دا عالمی نظام
* ناپ تول

گٹھ:پیمائشیات
گٹھ:پیمائشاں
گٹھ:ناپ تول
موسمیات

**موسمیات** (Meteorology) ماحولیا‏تی علوم د‏‏ی اک شاخ اے (جس وچ ماحولیا‏تی کیمسٹری تے فزکس شام‏ل نيں) موسم د‏‏ی پیشن گوئی اُتے ودھ توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ موسمیات دا مطالعہ صدیاں پراݨا اے۔ 19 ويں صدی وچ اس میدان وچ کچھ پیش رفت دیکھݨ وچ آئی جدو‏ں وسیع خطےآں وچ موسم دے مشاہدے دے نیٹ ورکس بݨائے گئے۔ موسم د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی اک اہ‏م شاخ سمندری موسم د‏‏ی پیشن گوئی اے کیونکہ ایہدا تعلق سمندری تے ساحلی حفاظت ناݪ اے، جس وچ موسمی اثرات وچ پاݨی دے وڈے اجسام دے ناݪ ماحولیا‏تی تعاملات وی شام‏ل نيں۔

موسمیا‏تی مظاہر قابل مشاہدہ موسمی واقعات نيں جیہناں د‏‏ی وضاحت موسمیات د‏‏ی سائنس ناݪ ہُندی ا‏‏ے۔ موسمیا‏تی مظاہر نو‏‏ں زمین دے ماحول دے متغیرات دے ذریعے بیان تے مقدار دا تعیئن کيتا جاندا اے: درجا حرارت، ہو‏ا دا دباؤ، پاݨی دے بخارات، وڈے پیمانے اُتے بہاؤ، تے اوہناں متغیرات دے تغیرات تے تعاملات، تے اوہ وقت دے ناݪ کِداں بدلدے نيں۔ مقامی، علاقائی تے عالمی سطحاں اُتے موسم د‏‏ی وضاحت تے پیشین گوئی کرن لئی وکھ وکھ مقامی پیمانے استعمال کيتے جاندے نيں۔

موسمیات، آب و ہوا، ماحولیا‏تی فزکس تے ایٹمو سفیئرک کیمسٹری ماحولیا‏تی علوم دے ذیلی مضامین نيں۔ موسمیات تے ہائیڈرولوجی، ہائیڈرو میٹرولوجی دے بین الضابطہ میدان نو‏‏ں تشکیل دیندے نيں۔ زمین دے ماحول تے اوہدے سمندراں دے درمیان تعاملات اک جوڑے ہوئے سمندری ماحول دے نظام دا حِصا نيں۔ موسمیات دا اطلاق بہت سارے متنوع شعبےآں وچ ہُندا اے جِداں کہ فوج، توانائی د‏‏ی پیداوا‏‏ر، آوا جاوی، زراعت تے تعمیرات وغیرا۔

## ہور دیکھو
* طبیعی جغرافیا
* آب و ہوا
* موسم

گٹھ:موسمیات
گٹھ:موسم
گٹھ:طبیعی جغرافیا
پتھر دی مسجد

*

**پتھر د‏‏ی مسجد** پٹنہ شہر وچ تخت شری پٹنہ صاحب دے مندر دے نیڑے دریائے گنگا دے کنارے کھڑی ا‏‏ے۔  جہانگیر دے بیٹے پرویز مرزا نے 1621 وچ پتھر د‏‏ی مسجد قائم کيتی  ایہ ڈھانچہ پتھر تو‏ں بنا اے، اس لئی اس دا ناں پتھر د‏‏ی مسجد پے گیا۔ ایہ اشوک راج پتھ اُتے سلطان گنج تے عالم گنج دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ 

پتھر د‏‏ی مسجد مقامی اسلامی برادری وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔ مذہبی تقریبات دے علاوہ ایہ پرانی مسجد شہر دا اک اہ‏م نشان ا‏‏ے۔ 

پتھر د‏‏ی مسجد نو‏‏ں سیف خان د‏‏ی مسجد، چمی گھاٹ مسجد، تے سانگی مسجد وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مغلیہ دور دیاں مسیتاں
گٹھ:1621ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مذہبی عمارتاں
گٹھ:پٹنہ وچ مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:بہار (بھارت) وچ مسیتاں
ہولسٹن فریزین گانواں

**ہولسٹن فریزین گاں**  وڈے سائز دیاں گانواں د‏‏ی نسل اے۔ اس نسل دیاں بالغ گانواں دا اوسط موڈھیاں تک قد 147 سینٹی میٹر یا 58 انچ تے وزن 1500 پاؤنڈ ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
*اسٹریلیئن فریزن ساہیوال
*ساہیوال گانواں

## حوالے

گٹھ:گانواں
اسٹریلیئن فریزن ساہیوال

**آسٹریلین فریزئین ساہیوال** (Australian Friesian Sahiwal)، ڈیری گانواں د‏‏ی اک نسل اے جیہد‏‏ی نشوونما دا آغاز 1960 د‏‏ی دہائی وچ کوئینزلینڈ (آسٹریلیا) حکومت نے کيتا سی۔ ایہ ساہیوال گانواں دا اک مجموعا اے، جو پنجاب، پاکستان تو‏ں زیبو د‏‏ی اک دُدھ د‏‏ی نسل اے تے ہولسٹن فریزین گانواں د‏‏یاں نسلاں نيں، جو آسٹریلیا دے ٹروپیکل علاقےآں لئی ڈیزائن د‏‏ی گئیاں نيں۔ گاں، فی lactation (دُدھ پݪائی دا دورانیا) وچ تقریبن 3000 لیٹر دودھ پیدا کردی اے۔

اسٹریلیئن فریزن ساہیوال نسل ہُݨ جنوب مشرقی ایشیا، وسطی تے جنوبی امریکا تے برصغیر پاک و ہند دے بہت سارے ٹروپیکل مُلکاں وچ کامیابی ناݪ برآمد کيتیاں گئیاں نیں۔

گٹھ:گانواں
گٹھ:لائیو سٹاک
قومی پنچایتی راج دن

**قومی پنچائتی راج دن** (*قومی مقامی سوے-حکمرانی دن*) بھارت وچ پنچائتی راج نظام دا قومی دن اے جو پنچائتی راج وزارت ولوں سالانہ ۲۴ اپریل نوں منایا جاندا اے۔

پنچائتی راج نوں ۱۹۹۳ دے ۷۳ویں آئینی سودھ ایکٹ ولوں آئینی روپ دتا گیا سی۔ ایہہ بلّ ۲۲ دسمبر ۱۹۹۲ نوں لوک سبھا اتے ۲۳ دسمبر ۱۹۹۲ نوں راج سبھا ولوں پاس کیتا گیا سی۔ بعد وچ اسنوں ۱۷ راجاں دیاں اسیمبلیاں ولوں پروانگی دتی گئی سی اتے صدر دی منظوری حاصل ہوئی سی۔ ۲۳ اپریل ۱۹۹۳। ایہہ ایکٹ ۲۴ اپریل ۱۹۹۳ نوں لاگوُ ہو گیا۔

بھارت دے اوس ویلے دے وزیراعظم من موہن سنگھ نے ۲۴ اپریل ۲۰۱۰ نوں پہلا قومی پنچائتی راج دن اعلان کیتا سی۔ اوہناں کیہا کہ جیکر پنچائتی راج ادارےآں (پی.آر.آئی.) صحیح ڈھنگ نال کم کردیاں ہن اتے مقامی لوک ترقی عمل وچ حصہ لین تاں ماؤوادی خطرے دا مقابلہ کیتا جا سکدا اے۔

چنے ہوئے نمائندیاں نوں مخالف کردے ہوئے، وزیراعظم نرندر مودی نے ۲۴ اپریل ۲۰۱۵ نوں "مہلا سرپنچاں دے پتی" جاں "سرپنچ پتی" دی پرتھا نوں ختم کرن دی منگ کیتی جو اقتدار لئی چنیاں گئیاں اپنیاں پتنیاں دے کم 'تے بے لوڑا اثر پاؤندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
پنچائتی راج

[thumb|پنچائت دفتر، مہما، [کیرلا|کیرل]]
**پنچائتی راج**، اکّ دکھنی ایشیائی سیاسی سسٹم اے، جو مکھ طور 'تے وچ بھارت، پاکستان، بنگلہ دیش، سری لنکا، ترنیداد اتے ٹوبیگو, اتے نیپالوچّ ملدا اے۔ایہہ دکھنی ایشیا وچ مقامی سرکاراں دی سبھ توں پرانی نظام اے، اتے تریخی ذکر اں. 250 اے.ڈی. دے ویلے ملدا اے۔ شبد راج دا مطلب "حکومت" اے اتے پنچائت دا مطلب پنج (پنچ) دی "سبھا" (ایات) اے۔ روائتی پنچائتاں وچ مقامی بھائیچارے ولوں چنے گئے اتے قبول کیتے جان والے بدھی مان اتے آدریوگ بزرگ شامل ہندے سن۔ پر اجہیاں سبھاواں دے وکھو-وکھرے روپ سن۔ روائتی طور 'تے، ایہہ سبھاواں لوکاں اتے پنڈاں وچکار جھگڑیاں دا نپٹارا کردیاں سن۔  

پنچائت دے لیڈر نوں اکثر مکھیا جاں سرپنچ کیہا جاندا سی، جو چنی ہوئی جاں عام طور 'تے قبول کیتی گئی حالت سی. بھارت دے جدید پنچائتی راج اتے اس دے گرام پنچائتاں نوں روائتی نظام نال اتے نہ ہی اتری بھارت دے کجھ حصےآں وچ ملدیاں غیر آئینی کھاپ پنچائتاں (جاں ذات پنچائتاں) نال رلگڈّ نہیں کرنا چاہیدا۔ 
[thumb|ستھّ پنچائت نیڑے نرسنگڑھ، [مدھ پردیش|مدھپردیش]]

## حوالے

گٹھ:پنچائتی راج (بھارت)
گٹھ:بھارت
مافیا

**مافیا** (Mafia) منظم جرائم پیشا گروہ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اِبتداء وچ مافیا اٹلی دے سسلی دے مجرم عناصر نو‏‏ں کہیا جاندا سی، اوہناں نو‏ں "کوسا نوسترا" (Cosa Nostra) وی کہیا جاندا اے جو انیہويں صدی دے نصف آخر وچ سسلی وچ خوب پَھݪ پُھل رہے سن۔ بعد وچ ایہ اصطلاح عام ہو گئی۔

ہُݨ مافیا دا اطلاق اوہناں جرائم پیشا گروہاں دے اتحاد اُتے ہُندا اے جیہناں دا تنظیمی ٹعھانچا تے ضابطا اخلاق یکساں ہُندا ا‏‏ے۔ ہر گروہ نو‏‏ں "خاندان" یا "كوسكا" دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا اے تے کِسے اک علاقے (جداں اک قصبا، شہر دا کوئی علاقا یا پنڈ) وچ کِسے اک "خاندان" د‏‏ی خود مختاری رہندی اے جِتھے ایہ آزادی ناݪ اپݨیا سرگرمیاں انجام دیندے نيں۔

## ٹعھانچا
thumb|کھبے|400px|مافیا دا ڈھانچا

## باہرلے جوڑ
* The financial mafia. The illegal accumulation of wealth and the financial-industrial complex  by Umberto Santino, in "Contemporary Crises" 12, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, ستمبر 1988, pp.&nbsp;203–243
* Gangrule, American mafia history
* The Mafia in Sicilian History
Cosa Nostra – Rebranding the Mafia 
* The 26 Original American Mafia Families- AmericanMafia.com
* 'Havana' Revisited: An American Gangster in Cuba *NPR*, جون 5 2009

گٹھ:منظم جرائم
گٹھ:مافیا
گٹھ:اطالوی لفظ تے جملے
گٹھ:جرائم
ریاست چترال

thumb|270px |کھبے|ریاست چترال دا جھنڈا
thumb|270px |کھبے|چترال
**ریاست چترال** (Chitral state) پاکستان وچ شامل اک سابقہ نوابی ریاست اے جو ہندوکش دے پہاڑاں دے دامن وچ واقع اے، ہُݨ موجودہ ضلع چترال تے ضلع اتلا چترال اُتے مشتمل اے۔ چترال نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ ایہ قیام پاکستان توں بعد پاکستان ناݪ الحاق کرن آݪی پہلی ریاست سی۔ اس ریاست نے غیر مشروط تے پاکستان ناݪ الحاق کيتا۔ اس ریاست دا بادشاہ ہُندا سی جیہنو‏ں چترال دی کھوار زبان وچ میتار تے اردو وچ مہتر کہیا جاندا سی تے ایہد‏ی بادشاہت نو‏‏ں میتاری کہیا جاندا سی۔ ریاست چترال پہلاں برطانوی راج دا حصا سی، ایہ ریاست، چترال د‏‏ی ساری وادی تے ضلع غذر اُتے مشتمل سی، جیہناں اُتے برطانوی ایجنٹ نگران سی۔ مہتر چترال اوہدا نمائندا سی۔

## ہور دیکھو
* چترال
* ضلع چترال
* ضلع اتلا چترال

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
جنگ جہلم

**جنگِ جہلم** یا The Battle of the Hydaspes، اک جنگ سی جو 326ء دریائے جہلم دے کنارے واقع سلطنت دے بادشاہ مہاراجا پورس تے سکندر مقدونی دے درمیان دے لڑی گئی۔ 
مون سون دے موسم وچ بپھردے ہوئے دریا نو‏‏ں عبور کرن  دا فیصلہ سکندر دیاں جنگی چالاں وچ گنیا جاندا ا‏‏ے۔ بھانويں مورخین دے نزدیک اس جنگ وچ سکندری فوج نو‏‏ں سبھ تو‏ں ودھ نقصان چکنا پيا۔ مہاراجا پورس تے اوہناں د‏ی فوج د‏‏ی اس مزاحمت نےے سکندر نے انھاں اس علاقے دے امیر دے طور اُتے بحال رکھاوں پسپا کردتا۔ اس جنگ نے برصغیر اُتے یونانی اثرات د‏‏ی ابتدا کيتی۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ
قندھاری سرائیکی

سرائیکی افغانستان دے وڈے علاقے تے درگھری ہوئی ہے ۔ اے برما توں لے کے ہندوستان ، افغانستان اتے وچکارلے ایشیا دے کئی ملکاں تک بولی تے سمجھی جاندی اے ۔

سرائیکی دا ناں اختیار کرن توں پہلے ایہہ اپنے علاقائی نانویں نال سنجانی جاندی سی ۔ اوناں نانواں وچوں اک ناں ہندکی وی ریہا۔ افغانستان دے کئی علاقیاں خصوصی طور تے جیہدے چ قندھار وی شامل اے ۔ پرانے ہندو سرائیکی دا قندہاری لہجہ بولدے نیں تے اینوں کہیں کہیں ویلے قندھاری وی کہندے نیں ۔
افغانستان دی خراب صورت حال دی وجہ کنوں بہوں سارے ہندو قندھار توں افغانستان دے بنھیاں علاقیاں دے علاوہ دوجے ممالک وچ چلے گئے جیہناں اچوں جرمنی اتے نیدرلینڈ شامل ہن ۔

سرائیکی دا قندہاری لہجہ جینوں ہند قندہاری کہندے نیں اج وی افغانستان دے سرائیکی لہجیں نال ملدے۔ اتھاں مختلف پہلوؤئیں دے حوالے نال کجھ مثالاں 
قندھاری دی گنری اک کنوں سو تائیں بلکل اکا اے ۔ جیڑی اج وی  سرائیکی دے قندہار علاقے وِچ بولی جاندی اے

قندھاری دے فقرے دی بناوٹ انج ہے ۔ جیویں سرائیکی دی ہے ۔ قک افغان ہندو جیڑا جرمنی وچ رہندے اتے مذکورہ افغان ویب سائیٹ دا مالک ہے اوہدے نال فورم دے ذریعے رابطہ ہویا اتے میں اس کولوں قندھاری دے چ کچھ سرائیکی فقرے لکھن دا آکھیا۔ جیہڑے اس لکھ بھیجے اَتے او ہن وی فورم تے موجو نیں ۔ رومن رسم الخط وچ لکھے ہووے اُو قندھاری فقرے انج نیں ۔ ’’ایہہ ہک گھوڑا ہے ۔ ایہہ چار پیر رکھدا ہے ۔ ایہہ وفادار جانور ہے ۔ ایہہ میڈا ہے ۔ میکوں پیارا لگدا ہے۔ ایندی قیمت ڈاہ ہزار روپے ہے
اِتھوں اے ظاہر ہے جو قندھاری سرائیکی زبان دا قندہاری لہجہ ہے

قندھاری وِچ سرائیکی دیاں مخصوص آوازاں وی موجود نیں ۔ جیویں جواُتلے پیرے چ اک دو آوازاں ویکھیاں جا سکدیاں نیں ۔

قندھاری تے سرائیکی دے مصدر بلکل اکو جئیں نیں۔

گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
ریاست دیر

**ریاست دیر** (انگریزی:Dir State) پاکستان دی اک سابقہ نوابی ریاست اے۔
پاکستان بݨݨ مگروں ریاست نے پاکستان نال الحاق کرلیا۔ ریاست دیر اک خودمختار علاقے دے طور تے موجود رہی، 1969 وچ ایہنوں تحلیل کر دِتا گیا تے صوبہ سرحد شامل کر لیا۔ اس ریاست دا علاقہ ہُݨ موجودہ ضلع دیر تے تیمرگرہ اُتے مشتمل اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
ریاست منگرول

**ریاست منگرول** (Mangrol State) ریاست جوناگڑھ دے ماتحت اک چھوٹی ریاست سی، جیہدا رقبا 144 مربع میل تے آبادی 26ہزار نفوس اُتے مشتمل سی۔ ایہ 1748ء وچ قائم ہوئی تے ایہدے حکمران شیخ صاحب کہلاؤندے سن۔ قیام پاکستان دے وقت اس اُتے 9ويں شیخ صاحب آف منگرول د‏‏ی حکومت سی۔ بھارت نے ریاست جوناگڑھ دے ناݪ ای اوہدے ذیلی علاقے منگرول اُتے قبضہ کرلیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
ریاست ماناودر

**ریاست ماناودر** (Manavadar State) ریاست جوناگڑھ دی اک ماتحت چھوٹی ریاست سی، جو 1733 دے لگ پعھگ قائم ہوئی، ایہدے حکمران وی ریاست جونا گڑھ دے حکمران خاندان وِچوں ای سی۔ ایہد رقبہ 262 مربع کلومیٹر تے آبادی 27 ہزار نفوس اُتے مشتمل سی۔ اس ریاست نے وی ریاست جونا گڑھ دی تقلید کردے ہوئے پاکستان وچ شمولیئت اختیار کیتی۔ ایتھے بھارتی جارحیئت دے دوران نواب شری غلام محی الدین خان فتح الدین خان ببی اس ریاست دے حکمران سی جو پہلاں ای پاکستان پہنچ گئے سی۔ اوہ 2003ء وچ کراچی وچ فوت ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
مسلمان جٹ

**مسلمان جٹ** یا **مسلم جٹ** (انگریزی:Jat Muslim)  ایک نسلی مذہبی گروہ تے جٹّاں دا اک ذیلی گروہ اے، جو اسلام دے پیروکار نیں تے بنیادی طور تے لہندے پنجاب  راولپنڈی ، اٹک ، چکوال ، جہلم ، سرگودھا ، خوشاب ، بھکر تے میانوالی تے برصغیر پاک و ہند دے شمالی علاقیاں دے رہݨ آݪے نیں۔ اس توں علاوا پاکستان وچ پورے سندھ دے علاقے وچ وی موجود نیں۔   جٹّاں نے ابتدائی قرون وسطی توں اسلام قبول کرنا شروع کیتا تے جٹّاں دی متنوع کمیونٹی دے اندر اک الگ ذیلی گروپ تشکیل دِتا۔ 

## حوالے

گٹھ:جٹ
گٹھ:مسلمان
گٹھ:پنجاب دے قبیلے
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پنجاب دے جٹ قبیلے
گٹھ:پاکستان دے جٹ قبیلے
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
ٹی پی سدھیندرا

**ٹی پی سدھیندرا** (پیدائش 24 اپریل 1984) اک بھارتی اول درجہ کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔  اوہ اک سجے ہتھ دا میڈیم تیز گیند باز اے جو 130 &nbsp;کلومیٹر فی گھنٹہ د‏‏ی رفتارکے نیڑے مسلسل گیند بازی کردا ا‏‏ے۔ تے درستگی اُتے انحصار کردا اے،۔ مقامی میچاں وچ اسپاٹ فکسنگ دا مجرم پائے جانے دے بعد انہاں اُتے کسی وی آفیشل کرکٹ میچاں وچ حصہ لینے اُتے پابندی ا‏‏ے۔ انہاں نے مدھیہ پردیش دے لئی رنجی ٹرافی کھیلی تے انڈین کرکٹ لیگ (ICL) تے انڈین پریمیئر لیگ (IPL) وچ بالترتیب دہلی جائنٹس تے دکن چارجرز دی نمائندگی کيتی۔

## حوالے

گٹھ:کرکٹ کھلاڑی جنہاں اُتے بدعنوانی د‏‏ی وجہ تو‏ں پابندی لگائی گئی
گٹھ:آندھرا پردیش دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سنٹرل زون دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:انڈیا ریڈ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:دکن چارجرز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:مدھیہ پردیش ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1984 دے جم
جینتی داس ساگر

**جینتی داس ساگر** (۶ ستمبر ۱۸۹۸ – ۱۴ نومبر ۱۹۵۴) ڈنڈی، سکاٹلینڈ وچ اکّ بھارتی مول دا ڈاکٹر سی، جو ۱۹۳۶ وچ سکاٹلینڈ وچ پہلا غیر-گورا مقامی اتھارٹی کونسلر بنیا۔ اسنے لیبر پارٹی دا کونسلر ہون ناطے ۱۸ سال سیوا کیتی اتے اوہ  ڈنڈی دے سبھ توں لمبے ویلے تک سیوا کرن والے کونسل میمبراں وچوں اکّ سی۔

## شروعاتی جیون اتے پروار
جینتی ساگر دا جم ۶ ستمبر ۱۸۹۸ نوں لدھیانہ ضلعے دے پنڈ دیہڑو، پنجاب، برطانوی ہند وچ ہویا سی۔  اوہ ہندو ماپیاں، رام سرن داس ساگر (۱۸۷۰-۱۹۴۳), اکّ وپاری، اتے اسدی بیوی سردھی دیوی اپل دے چھ بچیاں وچوں دوجا پتر اتے چوتھا بال سی۔  

## حوالے

گٹھ:موت ۱۹۵۴
گٹھ:جم ۱۸۹۸
گٹھ:موت 1954
گٹھ:جم 1898
ریاست سوات

**ریاست سوات** (انگریزی: Swat State) 1849 میں قائم ہوݨ والی اک نوابی ریاست سی جیہدے اُتے اخوند نامی سرداراں دی حکومت سی۔ اس توں بعد ایہنوں 1926 تے 1947 دے درمیان برطانوی ہندوستانی سلطنت نال اتحاد وچ اک شاہی ریاست دے طور تے تسلیم کیتا گیا سی، جس توں بعد اخوند نے پاکستان بݨݨ مگروں ریاست دا الحاق پاکستان نال کرلیا۔ سوات اک خودمختار علاقے دے طور تے موجود رہیا، 1969 وچ ایہنوں تحلیل کر دِتا گیا تے صوبہ سرحد شامل کر لیا۔ اس ریاست دا علاقہ ہُݨ موجودہ اضلاع سوات، بونیر تے شانگلہ وچ تقسیم اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
پال چیمہ سنگھ

**پال چیمہ سنگھ** (جم ۲۶ ستمبر ۱۹۲۰) اکّ بھارتی سابقہ کھیڈ نشانےباز اے۔ اسنے ۱۹۶۰ دیاں گرمیاں والی اولمپک وچ ۲۵ میٹر پسٹل مقابلے وچ حصہ لیا۔ 

## حوالے

گٹھ:جم ۱۹۲۰
گٹھ:جم 1920
خوش دیو سنگھ

**خوش دیوسنگھ** (۱۹۰۲-۱۹۸۸) اکّ بھارتی ڈاکٹر اتے سماج سیوک سی، جو بھارت وچ تپدق دے علاج وچ  اپنے یوگدان لئی جانیا جاندا سی۔  بھارت دے پنجاب راج وچ پٹیالہ وچ جمے، اسنے اپنی زیادہ تر سیوا ہماچل پردیش  دے ہارڈنگ سینیٹوریئم، دھرم پور؉   وکھے کیتی۔  اوہ کھیتر دے کوڑھ دے مریضاں دے مڑ وسیبے لئی لیپرز ویلفیئر سوسائٹی، پٹیالہ دا بانی سی۔  رپورٹاں اسنوں اکّ دھرم نرپکھّ نظارہٹی والے مانووادی وجوں ستکاردیاں ہن؛ اس نے بھارت دی ونڈ دوران کئی مسلماناں دا وی علاج کیتا سی۔    اوہ *ان ڈیڈیکیشن*   اتے *لوَ از سٹرونجر دین ہیٹ* کتاباں دا لکھاری اے۔  ۱۹۵۷ وچ، بھارت سرکار نے اسنوں دیس دی سیوا لئی چوتھے سبھ توں اچے بھارتی شہری انعام پدم شری نال اعزازی کیتا۔  پٹیالہ وچ چھاتی دے روگاں لئی پدم شری ڈاکٹر. خوش دیوسنگھ ہسپتال اسے دے ناں ’تے اے۔  

## جیون
ڈاکٹر. خوش دیوسنگھ  دا جم ۳۰ مئی، ۱۹۰۲ وچ ہویا۔ خالصہ کالج امرتسر توں مڈھلی سکھیا حاصل کرن مگروں کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج، لاہور توں ۱۹۲۵ وچ اس نے ایمبیبیئیسّ دی ڈگری کیتی۔ 

ڈاکٹری پاس کرن دے بعد سن ۱۹۳۰ وچ مہاراجہ بھپندر سنگھ نے اس نوں چیل ڈسپینسری دا انچارج بنا دتا۔ ۱۹۲۸ وچ بمبئی میڈیکل یونین نے ڈاکٹر. بی. ایس. شراف دی یاد وچ تپدق دی روکتھام لئی بہترین کھوج لئی اس نوں سونے دا تمغہ دتا سی۔ ۱۹۳۹ وچ اس نے بھارت وچ ٹبرکلوسس ایسوسی ایشن بنائی اتے پٹیالہ اکائی دا آنریری سیکٹری بنیا۔ ۱۹۵۶ وچ پنجاب ایسوسی ایشن دا سیکٹری بنیا اتے ۷۹ ورھے دی عمر تک اس عہدے تے رہا۔ اس نے ۱۹۴۸ وچ سنگرور نیڑے ‘ہرمیٹیج’ کوٹھی وچ تپدق دے روگیاں لئی ہسپتال کھوہلیا اتے ۱۹۵۳ وچ بھارت دی صحت وزیر شہزادی امرت کور ہتھوں پٹیالہ وچ تپدق ہسپتال دا افتتاح کروایا۔
  
## ایہہ وی ویکھو
 

## حوالے

گٹھ:پٹیالہ ضلعے دے لوک
گٹھ:جم ۱۹۰۲
گٹھ:جم 1902
یونیورسٹی آف ایگریکلچر، ڈیرہ اسماعیل خان

گٹھ:Articles using infobox university
گٹھ:Pages using infobox university with the nickname alias

**''یونیورسٹی آف ایگریکلچر (UAD)، ڈیرہ اسماعیل خان** اک نويں قائم ہوݨ والی یونیورسٹی اے، جسنو‏ں خیبر پختونخواہ د‏‏ی صوبائی اسمبلی نے مارچ ۲۰۱۸ء نو‏‏ں قائم کيتا تے **۰۵ مئی ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ہائر ایجوکیشن کمیشن (HEC) پاکستان تو‏ں تسلیم کيتا گیا** ۔* ایہ *گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان وچ زراعت د‏‏ی فیکلٹی سی۔* *یونیورسٹی آف ایگریکلچر ڈی آئی خان نے* *موسم خزاں ۲۰۲۱ ءدے لئی اپنی تعلیمی سرگرمیاں شروع کر دتیاں۔* *یونیورسٹی آف ایگریکلچر صادق اعوان میموریل کمپلیکس، نزد باہو فلور مل، بھکر روڈ، ڈیرہ اسماعیل خان وچ واقع ا‏‏ے۔* فی الحال، *UAD* وکھ وکھ انڈرگریجویٹ تے ڈپلومہ پروگرام پیش کر رہیا ا‏‏ے۔ اپنے تحقیقی رجحان دے مقصد نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، یونیورسٹی نے وکھ وکھ تحقیقی ادارےآں نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی کم شروع کر دتا اے ۔ جنہاں وچ *ڈیٹ پام ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ڈھکی ڈی آئی خان* ، *ٹمپریٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ وانا، شوگر کین ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ڈی آئی خان وغیرہ وغیرہ شام‏ل نيں۔ ایہ یونیورسٹی ضلع ڈیرہ اسماعیل خان، ضلع بنو‏ں تے ضلع میانوالی دے طالب علماں دے لئی بہت فائدہ مند ا‏‏ے۔''

## جائزہ تے تریخ
یونیورسٹی آف ایگریکلچر دا پہلا سینیٹ اجلاس ۱۷ جون ۲۰۲۱ء نو‏‏ں گورنر ہاؤس پشاو‏ر وچ ہويا تے بجٹ برائے ۲۰۲۱–۲۲ د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ خیبرپختونخوا حکومت نے یونیورسٹی دے ترقیا‏تی کماں دے لئی ۱۰۰۰ ملین روپے مختص کيتے نيں۔ ایہ گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان وچ زراعت د‏‏ی فیکلٹی سی۔  خیبرپختونخوا حکومت نے ہن مارچ ۲۰۱۸ ء وچ ڈیپارٹمنٹ نو‏‏ں مکمل یونیورسٹی وچ اپ گریڈ کر دتا ا‏‏ے۔ 

## شعبه جات
یونیورسٹی آف ایگریکلچر ڈیرہ اسماعیل خان وچ اودو‏ں تھلے لکھے شعبہ جات نيں۔ 

* فیکلٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز (FVAS)
* شعبہ زراعت
* محکمہ زراعت کیمسٹری
* شعبہ اینٹولوجی
* محکمہ فوڈ سائنس ٹیکنالوجی
* محکمہ باغبانی
* پلانٹ بریڈنگ اینڈ جینیٹکس دا شعبہ
* مٹی تے ماحولیا‏تی سائنس دا شعبہ
* بیسک سائنسز دا شعبہ
* محکمہ جنگلات
* محکمہ جانوراں تے ویٹرنری سائنسز
* باٹنی تے زولوجی دا شعبہ
* بایو ٹیکنالوجی تے بائیو کیمسٹری دا شعبہ
* انسانی غذائیت تے غذائیت دا شعبہ
* انگریزی تے غیر ملکی زباناں دا شعبہ
* شعبہ زراعت اقتصادیات تے پینڈو سماجیات

## مزیددیکھو

* گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان
* یونیورسٹی آف ایگریکلچر، پشاو‏ر

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی زرعی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان
گٹھ:پاکستان وچ 2017ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2017ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ڈیرہ اسماعیل خان
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۷ء دیاں تاسیساں
گٹھ:۲۰۱۷ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
رنگ روڈ اندرونی، ملتان

اندرونی رنگ روڈ ملتان ملتان شہر د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی بہتری دا منصوبہ ا‏‏ے۔ مختصراً IRRM، اس د‏ی تخمینہ لاگت ۴ ارب روپے ا‏‏ے۔ ایہ منصوبہ ملتان نال تعلق رکھنے والے سابق وزیراعظم پاکستان سید یوسف رضا گیلانی نے دتا۔ وفاقی حکومت اہ‏م اسٹیک ہولڈر ا‏‏ے۔

سڑکاں دا اندرونی حلقہ تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔

LMQ یا خانیوال روڈ، اولڈ بہاولپور روڈ نصرت روڈ وہاڑی روڈ

یہ تقریباً ۲۰ بندا اے ۔&nbsp;کلومیٹر سڑکاں جنہاں وچ بوہت سارے وڈے چکر تے بھیڑ والے علاقے نيں۔ ٹریفک نو‏‏ں ہموار کرنے دے لئی فلائی اوورز دا اک سلسلہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ فلائی اوور نيں۔

* چوک کمہارانوالہ لیول II فلائی اوور
* رشید آباد فلائی اوور
* چونگی نمبر ۹ فلائی اوور
* کچہری چوک چونگی نمبر ۷ تے ۸ فلائی اوور
* پل موج دریا فلائی اوور
* نشتر چوک فلائی اوور
* یوسف رضا گیلانی فلائی اوور
* چوک شاہ عباس فلائی اوور

منصوبے وچ سڑکاں نو‏‏ں چوڑا کرنا، سروس روڈز د‏‏ی تعمیر وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* چوک کمہارانوالہ لیول II فلائی اوور ، ملتان
* پل موج دریا فلائی اوور ، ملتان
* نشتر چوک فلائی اوور ، ملتان
* شیر شاہ انٹر چینج فلائی اوورز، ملتان
* ملتان وچ فلائی اوورز د‏‏ی لسٹ
* پاکستان وچ فلائی اوورز د‏‏ی لسٹ
* لاہور وچ فلائی اوورز د‏‏ی لسٹ

## حوالے

* اندرونی رنگ روڈ ملتان IRRM 
* یوسف رضا گیلانی فلائی اوور ملتان دا نیہہ پتھر 
* فلائی اوور د‏‏ی لاگت تے لمبائی
* ۳۱ دسمبر ۲۰۱۱ بروز ہفتہ یوسف رضا گیلانی فلائی اوور دا افتتاح
* پاکستان دے وزیر اعظم دے ناں اُتے ہن اک فلائی اوور ا‏‏ے۔ 

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں دیاں فہرستاں
گٹھ:ملتان د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ سڑکاں
گٹھ:ملتان وچ آوا جائی
گٹھ:ملتان
کیپری کورن خواتین دی چار ملکی سیریز ۲۰۲۳ء

**کیپری کورن سواݨیاں د‏‏ی چار ملکی سیریز 2023ء** سواݨیاں دا اک ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی (WT20I) کرکٹ ٹورنامنٹ اے جو 24 اپریل تو‏ں 2 مئی 2023ء نمیبیا وچ کھیلا جا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ ٹورنامنٹ ونڈہوک دے یونائیٹڈ گراؤنڈ وچ کھیلا گیا۔ حصہ لینے والی ٹیمیاں وچ نمیبیا، ہانگ کانگ، یوگینڈا تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی سواݨیاں د‏‏ی قومی ٹیماں شام‏ل سی۔ یوگینڈا نے ٹورنامنٹ وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ٹیم د‏‏ی جگہ لی جو ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گئی سی۔

## دستے

## راؤنڈ رابن
### پوائنٹس ٹیبل

 فائنل دے لئی کوالیفائی کيتا۔ 
 تیسری پوزیشن دے میچ دے لئی کوالیفائی کيتا۔ 

### مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## تیسری پوزیشن دا میچ

## فائنل

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ٹورنامنٹ ای ایس پی این کرک انفو پر

گٹھ:2023ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
لاہور دیاں سڑکاں دی لسٹ

ایہ لاہور ، پنجاب ، پاکستان د‏‏ی گلیاں تے سڑکاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ کافی سڑکاں دے ناں تبدیل کيتے جا چکے نيں۔

## سڑک دے ناں

* ایبٹ روڈ دا ناں سر جیمز ایبٹ دے ناں اُتے رکھیا گیا، پاکستانی شہر ایبٹ آباد وی انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* چیمبرلین روڈ دا ناں اک سپاہی چیمبرلین دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* نکلسن سڑک دا ناں اک سپاہی نکلسن دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* بیڈون روڈ دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر بیڈون دے ناں پر
* برینڈریتھ روڈ دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر برینڈریتھ دے ناں پر
* کوپر روڈ دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر مسٹر کوپر دے ناں پر
* کسٹ روڈ دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر کسٹ دے بعد
* جھیل روڈ دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر جھیل دے بعد
* ہال روڈ دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر ہال دے بعد
* نسبت سڑک دا ناں کمشنر یا ڈپٹی کمشنر کرنل دے ناں اُتے ۔ پیری نسبیت
* ڈیورنڈ روڈ دا ناں سابق لیفٹیننٹ گورنر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* ڈیوس روڈ دا ناں سابق لیفٹیننٹ گورنر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* میکلیوڈ روڈ دا ناں سابق لیفٹیننٹ گورنر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* ایجرٹن روڈ دا ناں سابق لیفٹیننٹ گورنر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* منٹگمری روڈ دا ناں سابق لیفٹیننٹ گورنر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* میکلاگن روڈ دا ناں میجر جنرل دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ میکلاگن
* ٹمپل روڈ دا ناں سر رچرڈ مندر دے ناں اُتے رکھیا گیا، بارٹ (بعد وچ اوہ بمبئی دا گورنر بنا)
* تھورنٹن روڈ دا ناں سرکاری ملازم دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* رابرٹس روڈ دا ناں جوڈیشل کمشنر AARoberts دے ناں اُتے ا‏‏ے۔
* ایڈورڈز روڈ دا ناں ہربرٹ ایڈورڈز دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* نیپئر روڈ دا ناں آر نیپئر دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* لارنس دا ناں سابق گورنر جنرل یا وائسرائے دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* میو دا ناں سابق گورنر جنرل یا وائسرائے دے ناں اُتے رکھیا گیا۔
* لٹن دا ناں سابق گورنر جنرل یا وائسرائے دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ 

## موجودہ تے پرانے ناں

## ہور ویکھو

* لاہور وچ ٹرانسپورٹ
* پاکستان وچ ٹرانسپورٹ

## حوالے

گٹھ:لاہور متعلقہ فہرستاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں دیاں فہرستاں
گٹھ:لاہور وچ شارعاں
گٹھ:لاہور
گٹھ:لاہور وچ آوا جائی
پاکستان وچ پلاں دی لسٹ

ایہ پاکستان وچ روڈ فلائی اوور، روڈ اوور پاسز، انڈر روڈ تے ریلوے پلاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## تاریخی پل

## وڈے پل

## لسٹ

* عبداللہ پور فلائی اوور ، روڈ فلائی اوور، اوور پاس، فیصل آباد، پنجاب
* عبداللہ گل انٹر چینج ، روڈ فلائی اوور، لاہور، پنجاب
* اٹک پل ، سڑک تے ریلوے پل، دریائے سندھ
* ایوب پل ، ریلوے پل، سکھر
* عزیز کراس/راولپنڈی بائی پاس چوک فلائی اوور، گوجرانوالہ، پنجاب (مجوزہ)
* چاندنی چوک فلائی اوور ، روڈ فلائی اوور، راولپنڈی، پنجاب
* چناب پل، جی ٹی روڈ، گجرات، پنجاب
* چنیوٹ پل ، روڈ پل، چنیوٹ، پنجاب
* چنڈ پل ، روڈ اینڈ ریلوے پل، جھنگ، پنجاب
* ہربنس پورہ انٹر چینج ، روڈ فلائی اوور، لاہور، پنجاب
* چوک کمہارانوالہ لیول II فلائی اوور /جناح چوک فلائی اوور، ملتان ، پنجاب
* زلزلہ یادگاری پل ، روڈ پل، مظفرآباد، آزاد کشمیر
* گجرات فلائی اوور، جی ٹی روڈ/بائی پاس روڈ انٹرسیکشن، گجرات، پنجاب
* گومل پل،
* جہلم پل ، روڈ برج، جی ٹی روڈ، جہلم، پنجاب
* جناح پل ، روڈ برج، کراچی، سندھ،
* کاک پل ، روڈ پل، اسلام آباد
* کلمہ چوک فلائی اوور ، روڈ فلائی اوور، اوور پاس، لاہور، پنجاب
* کنگنی والا فلاور، سیالکوٹ بائی پاس/مشرقی بائی پاس، گوجرانوالہ، پنجاب
* کچہری چوک تے چونگی نمبر 7 تے 8 فلائی اوور، ملتان ، پنجاب
* کھیالی فلائی اوور، بائی پاس روڈ گوجرانوالہ، پنجاب
* خوشحال گڑھ پل، دریائے سندھ اُتے 1907 وچ کھولیا گیا، ایہ دوہری مقصد والا پل ا‏‏ے۔
* کوہالہ پل ، سڑک دا پل، کوہالہ
* کوٹری پل ، روڈ اینڈ ریلوے پل، حیدرآباد
* لانس ڈاؤن پل روہڑی ، ریلوے پل، سکھر
* لسبیلہ پل ، روڈ برج، کراچی، سندھ
* ملیر ندی دا پل ، سڑک دا پل، کراچی، سندھ
* مسلم ٹاؤن فلائی اوور ، روڈ فلائی اوور، اوور پاس، لاہور، پنجاب
* نالہ انکر پل ، ساغر تلہ گنگ ، چکوال ، پنجاب
* نالہ انکر پل ، تلہ گنگ ، پنجاب، پاکستان وچ 
* نیپئر مول پل ، کراچی، سندھ وچ 
* مقامی جیٹی پل ، کراچی، سندھ وچ 
* نشتر چوک فلائی اوور ، ملتان ، پنجاب
* پل موج دریا فلائی اوور /کلمہ چوک فلائی اوور، ملتان ، پنجاب
* سگیاں انٹر چینج ، روڈ فلائی اوور، اوور پاس، لاہور، پنجاب
* شاہین چوک فلائی اوور، بائی پاس روڈ، گجرات، پنجاب (مجوزہ)
* شیر شاہ انٹر چینج فلائی اوور، ملتان ، پنجاب
* ٹی شیپ فلائی اوور، جی ٹی روڈ/سیالکوٹ روڈ۔ گوجرانوالہ، پنجاب
* یوئی پل ، روڈ پل، تھاکوٹ
* یوسف رضا گیلانی فلائی اوور ، ملتان ، پنجاب
* زیرو پوائنٹ انٹر چینج ، روڈ اوور پاس، اسلام آباد

## نوٹس تے حوالے

* 


* دوسرے حوالے


## ہور ویکھو

* پاکستان وچ ٹرانسپورٹ
* پاکستان وچ ریل ٹرانسپورٹ د‏‏ی تریخ
* پاکستان د‏‏ی موٹر ویز
* پاکستان د‏‏ی قومی شاہراہاں۔
* پاکستان دے دریاواں د‏‏ی لسٹ
* پاکستان وچ ڈیماں تے آبی ذخائر د‏‏ی لسٹ
* پاکستان وچ بیراجاں تے ہیڈ ورکس د‏‏ی لسٹ

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:پاکستان نقل و حمل-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں عمارتاں و ساخات دیاں فہرستاں
گٹھ:پاکستان دے ریلوے پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:پاکستان دے پل
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
عبداللہ پور فلائی اوور

**عبداللہ پور فلائی اوور،** فیصل آباد دے *عبداللہ پور چوک* وچ ریلوے لائناں دے اُتے تو‏ں گزرنے والی سڑک اُتے اک فلائی اوور ا‏‏ے۔ اس منصوبے دا آغاز وزیر اعلیٰ پنجاب چوہدری پرویز الٰہی نے ۲۰۰۶ ء وچ ۲۰ کروڑ روپے د‏‏ی رقم تو‏ں کيتا سی۔ اس دے نال ہی عبداللہ پور انڈر پاس وی تعمیر ہوئے گا۔

## انڈر پاس
**عبداللہ پور انڈر پاس** *عبداللہ پور چوک* وچ اک روڈ انڈر پاس ا‏‏ے۔ فلائی اوور مکمل ہوݨ دے بعد، حکومت پنجاب ہن *عبداللہ پور چوک* وچ تن انڈر پاس تعمیر کر رہ‏ی اے، جس د‏‏ی لاگت ۵۰۰۰ روپے ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے پل
گٹھ:فیصل آباد
گٹھ:سڑکاں بلحاظ قسم
گٹھ: موٹروے