open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عثمانی سلطنت دا دوسرا آئینی دور

سلطنت عثمانیہ دا *دوسرا آئینی دور* یا *دوسرا دور مشروطیت* (ترکی: İkinci Meşrûtiyyet Devri اکنجی مشروطیت دوری) سلطان محمد سادس د‏‏ی جانب تو‏ں 1908ء دے نوجوانان ترک دے انقلاب دے بعد آئینی بادشاہت د‏‏ی بحالی دے نال شروع ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ متعدد انتخابات دے بعد جمعیت اتحاد و ترقی نو‏‏ں سیاست وچ فروغ حاصل ہويا۔ اس آئینی دور دا خاتمہ پہلی جنگ عظیم تے استنبول اُتے اتحادیاں دے قبضے دے نال 18 مارچ 1920ء نو‏‏ں ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ویہويں صدی
گٹھ:نوجوانان ترک
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
جمعیت اتحاد و ترقی

*جمعیتِ اتحاد و ترقی*یا *اتحاد و ترقی جمعیندی* (ترکی: İttihad ve Terakki Cemiyeti، انگریزی: Committee of Union and Progress) سلطنت عثمانیہ وچ 1889ء وچ قائم کردہ اک خفیہ انجمن سی جو پہلے جمعیتِ اتحادِ عثمانی یا اتحاد عثمانی جمعیتی (İttihad-ı Osmanî Cemiyeti) دے ناں تو‏ں قائم کيتی گئی۔ ابراہیم تیمو، عبد اللہ جودت، اسحاق شوکتی تے حسین زادہ علی اس دے بانی سن ۔ بعد وچ 1906ء وچ بہاء الدین شاکر نے نوجوانان ترک دے تحت اسنو‏ں سیاسی تنظیم بنا دتا۔ 1908ء تو‏ں 1918ء دے دوران اسنو‏ں بھرپور قوت حاصل رہی۔ جنگ عظیم اول دے اختتام اُتے سلطان محمد ششم نے اس دے کئی اراکین نو‏‏ں سزاواں سنیا داں تے کئی پابندِ سلاسل کر دتے گئے۔ 1926ء وچ اتاترک نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی مبینہ سازشاں وچ ملوث پائے جانے اُتے اس تنظيم دے متعدد ارکان موت دے گھاٹ اتار دتے گئے۔ بقیہ اراکین نے جمہوریت خلق پارٹی (ترکی: Cumhuriyet Halk Partisi) دے ناں تو‏ں سیاسی سفر جاری رکھیا۔

گٹھ:1889ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:آرمینیائی نسل کشی
گٹھ:ترک قوم پرستی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1889ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نوجوانان ترک
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
یئشیلکوئے

thumb|یئشیلکوئے

**یئشیلکوئے**  باقر کوئے، استنبول، ترکی وچ بحیرہ مرمرہ تو‏ں تقریباً 11 کلومیٹر (7 میل) اُتے اک تاریخی قصبہ ا‏‏ے۔ استنبول اتاترک ہوائی اڈا ایتھے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:باقر کوئے دے محلے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ترکی
مقدونیا (علاقہ)

**مقدونیہ** (Macedonia) (تلفظ: ) جنوب مشرقی یورپ وچ بلقان وچ اک جغرافیائی تے تاریخی علاقہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی حدود وقت دے نال کافی بدل گئیاں نيں، لیکن موجودہ دور وچ علاقے وچ چھ بلقان ملکاں دے بعض حصےآں نو‏‏ں شامل سمجھیا جاندا اے، جو یونان، جمہوریہ مقدونیہ، بلغاریہ، البانیہ، سربیا تے کوسووہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تقریبا 67،000 مربع کلومیٹر (25،869 مربع میل) دا احاطہ کردا اے تے اس د‏ی آبادی 4.76 ملین ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مقدونیا
گٹھ:سربیا دے تاریخی خطے
گٹھ:منقسم خطہ جات
ہنری کسنجر

ہنری کسنگر(1923ء تا حال) امریکا دے اک یہودی سفارت کار تے سماجی سائنس دان نيں جنہاں د‏‏ی امن د‏‏ی خدمات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے1973ء وچ انھاں نوبل امن انعام دا حقدار قرار دتا گیا۔
## [[بھٹو]] نو‏‏ں دھمکی
1976ء وچ ہینری کسنگر نے بطور امریکی سیکریٹری آف اسٹیٹ پاکستان دا دورہ کيت‏‏ا تے امریکی احکامات تو‏ں آگاہ کيت‏‏ا۔ بھٹو دے انکار اُتے کسنگر نے بھٹو نو‏‏ں دھمکی دتی کہ فیر اسيں توانو‏‏ں دھشتناک مثال بنا دین گے۔
4 اپریل 1979ء نو‏‏ں بھٹو نو‏‏ں راولپنڈی جیل وچ پھانسی دے دتی گئی۔

In the game of diplomacy and power, nobody is any one else's friend.......we will make a horrible example of you! (Henry Kissinger)

## تیسری جنگ عظیم دا منتظر
:"آنے والی جنگ اس قدر بھیانک ہوئے گی کہ صرف اک سپر پاور جیت سکدی اے تے اوہ اسيں ني‏‏‏‏ں۔ ایہی وجہ اے کہ یورپیئن یونین اس قدر جلدی وچ اے کہ یورپ نو‏‏ں اک وڈی مملیکت وچ تبدیل کر دے کیونجے اوہ جاندے نيں کہ کیہ ہونے والا اے تے اپنی بقا دے لئی یورپ نو‏‏ں اک متحدہ مملیکت بننا پئے گا۔ انہاں د‏‏ی جلدبازی مینو‏ں دسدی اے کہ اوہ اچھی طرح آگاہ نيں کہ انہاں اُتے کيہ  قیامت آنے والی ا‏‏ے۔ اوہ، وچ انہاں خوبصورت لمحات دا کدو‏‏ں تو‏ں منتظر سی"
:"The coming war will will be so severe that only one superpower can win, and that's us folks. This is why the EU is in such a hurry to form a complete superstate because they know what is coming, and to survive, Europe will have to be one whole cohesive state. Their urgency tells me that they know full well that the big showdown is upon us. O how I have dreamed of this delightful moment."

## اقتباس
: "کسنگر نے اوہ پروگرام بنائے سن جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں لکھاں لوک مارے گئے، کئی ملکاں برباد ہوئے گئے تے ظالم نسل کُش حکمران اُبھرے"
:“He was the architect of programs which were responsible for the deaths of hundreds of thousands of people, the destabilization of several nations, and the enabling of brutal, genocidal regimes,” 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
* نوبل امن انعام

## حوالے

گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریکی مصنفاں
گٹھ:امریکی سفارتکار
گٹھ:امریکی سیاسی مصنفاں
گٹھ:امریکی مرد مصنفاں
گٹھ:امریکی نوبل انعام یافتہ
گٹھ:امریکی وزرائے خارجہ
گٹھ:امریکی یاداشت نگار
گٹھ:امریکی یہودی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی مصنفاں
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی امریکی عسکری شخصیتاں
گٹھ:روس امریکا تعلقات
گٹھ:سٹی کالج نیویارک دے فضلا
گٹھ:ضد-میسنری
گٹھ:میساچوسٹس د‏‏ی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:نوبل امن انعام یافتہ شخصیتاں
گٹھ:نیو یارک شہر د‏‏ی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:نیویارک شہر د‏‏ی عسکری شخصیتاں
گٹھ:نیویارک شہر دے لکھاری
گٹھ:ہارورڈ کالج دے فضلا
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی شخصیتاں
گٹھ:ہڈسن انسٹی ٹیوٹ

 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
بینجمن ڈزرائیلی

framepx|thumb|باواں|بنجمن ڈزریلی

**بنجمن ڈزریلی** (پیدائش: 1804ء، انتقال: 1881ء) یہودی نژاد برطانوی وزیر اعظم۔ ابتدا وچ ناول لکھدا تھا1837ماں پارلیمنٹ دا رکن بنیا۔ 1852ء وچ وزیر خزانہ تے 1837ء وچ وزیر اعظم بنیا۔ کچھ عرصے بعد اس د‏ی پارٹی ہار گئی۔ لیکن نويں انتخابات وچ کامیاب ہوئے ک‏ے 1874ء تو‏ں 1880ء تک فیر وزیر اعظم رہیا اس دے عہد وزارت وچ مزدوراں دے بہبود دے لئی کارخانےآں وچ نويں اصلاحات کيتیاں گئیاں۔ نہر سویز دے حصص خریدے گئے تے ملکہ وکٹوریہ ہندوستان د‏‏ی ملکہ بنی۔

## حوالے

گٹھ:1804 دے جم
گٹھ:1881 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز سوانح نگار
گٹھ:انگریز مرد ناول نگار
گٹھ:انگلستانی غیر افسانوی مصفنین
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز مصنفاں
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز ناول نگار
گٹھ:برطانوی وزرائے اعظم
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:سفاردی یہودی
گٹھ:لندن دے مصنفاں
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1837–41ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1841–47ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1847–52ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1852–57ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1857–59ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1859–65ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1865–68ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1868–74ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1874–80ء
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:وکٹوریہ عہد دیاں شخصیتاں
گٹھ:یہودی وزرائے اعظم
گٹھ:برطانوی یہودی سیاست دان
عظیم چالبازیاں

**گھناؤنی چالبازیاں**  د‏‏ی اصطلاح 19 واں تے 20 واں صدی وچ وسط ایشیا اُتے بالادستی حصول دے لئی سلطنت برطانیہ تے سلطنت روس دے درمیان ہونے والی مسابقت تے تنازع دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اولین گھناؤنے کھیل دا دور عام طور اُتے 1813ء دے روس فارس معاہدے تو‏ں 1907ء دے انگریز روس معاہدے تک تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ 1917ء وچ بالشیوک انقلاب دے بعد اک دوسرے لیکن کم شدت دے دور دا آغاز ہويا۔

گھناؤنے کھیل د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں عموماً آرتھر کونولی (1807ء – 1842ء) تو‏ں منسوب کيت‏‏ا جاندا اے جو برطانوی شرق الہند کمپنی دے چھیويں بنگال گھڑ سوار دستے وچ جاسوس افسر سن ۔ اس اصطلاح نو‏‏ں عوامی سطح تک برطانوی ناول نگار روڈیارڈ کپلنگ دے ناول کم (Kim) (1901ء) نے پہنچایا۔

موجودہ افغان صورت حال تے افغانستان وچ عالمی قوتاں د‏‏ی ریشہ دوانیاں تے مفادات دے باعث ہن وی سمجھیا جاندا اے کہ گھناؤنا کھیل جاری اے جس دا مقصد وسط ایشیا دے تیل دے ذخائر اُتے قبضہ جمنیا ا‏‏ے۔ اس جدید عظیم کھیل وچ امریکا د‏‏ی زیر قیادت نیٹو تے روس-چین اتحاد بر سر پیکار ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

عظیم چالبازیاں
گٹھ:افغانستان روس تعلقات
گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:افغانستان د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:افغانستان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:افغانستان وچ انیہويں صدی
گٹھ:ایران برطانیہ تعلقات
گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی
گٹھ:برطانوی ہند د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ انیہويں صدی
گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:بھارت روس تعلقات
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:بھارت دے خارجہ تعلقات
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ وسطی ایشیا
گٹھ:جدید افغانستان
گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت
گٹھ:روس برطانیہ تعلقات
گٹھ:روس د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات
گٹھ:روس وچ انیہويں صدی
گٹھ:سرد جنگ
گٹھ:سلطنت برطانیہ
گٹھ:سلطنت روس
گٹھ:ہندوستان وچ انیہويں صدی
گٹھ:افغانستان مملکت متحدہ تعلقات
پودگوریتسا

**پودگوریتسا** (Podgorica) مونٹینیگرو دا راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ 1946 تو‏ں 1992 تک اس دا ناں ٹیٹوگراڈ (Titograd) سی۔


File:TrgRepublike.jpg|جمہوریہ چوک
File:Toranj na Dajbabskoj Gori.JPG|گورا ٹاور
File:Sahat Kula at Night.JPG|کلاک ٹاور
File:Dva mosta panorama sm.jpg|ماسکو پل
File:Njegosh.JPG|پیٹر II یادگار
File:Vlada Crne Gore.jpg|مونٹینیگرو د‏‏ی حکومت
File:Aerodrom Podgorica.jpg|پوڈگوریکا بین الاقوامی ہوائی اڈہ
File:Podgorica from air.JPG|پوڈگوریکا
File:Telenor.JPG|جارج واشنگٹن بلیوارڈ
File:Moskovska.jpg|سڑک
File:Morača.JPG|دریا
File:Spomenik Partizanu Borcu.JPG|پہاڑ اُتے یادگار
File:Titograd.jpg|پوڈگوریکا
File:PC Kruševac.JPG|رومن چوک
File:Vaso Brajovic.jpg|جنرل یادگار
File:SkupštinaPG.JPG|پودگوریتسا شہر اسمبلی
File:Varvari-radza.jpg|پودگوریتسا سٹی اسٹیڈیم


## آب و ہو‏‏ا




## حوالے

گٹھ:پودگوریتسا بلدیہ
گٹھ:پوڈگوریکا
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:یورپی راجگڑھ
پلاو، مونٹینیگرو

**پلاو، مونٹینیگرو**  مونٹینیگرو دا اک شہر جو پلاو بلدیہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مونٹینیگرو
* لسٹ مونٹینیگرو دے شہر

## حوالے

گٹھ:پلاو بلدیہ
گٹھ:مونٹینیگرو دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ثیسالیا

**ثیسالیا**  یونان دا اک رہائشی علاقہ جو یونان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
ثیسالیا دا رقبہ 14,037 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 732,762 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* لسٹ یونان دے شہر

## حوالے

گٹھ:ثیسالیا
گٹھ:یونان دے جدید علاقے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ولایت بوسنیا

**ولایت بوسنیا** (Bosnia Vilayet) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اک ولایت سی، جو کم و بیش موجودہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے علاقہ اُتے قائم سی۔

## حوالے

گٹھ:1867ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1908ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی تریخ وچ عثمانی دور
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1910ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:عثمانی سربیا
گٹھ:یورپ وچ 1867ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1908ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1867ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے تاریخی خطے
گٹھ:1908ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
بوسنیا (علاقہ)

**بوسنیا** (/Босна; ; ) بوسنیا تے ہرزیگووینا دا شمالی علاقہ اے، جو ملک دا تقریبا 80 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ جنوبی حصہ ہرزیگووینا ا‏‏ے۔

گٹھ:بوسنیا (علاقہ)
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
ہرزیگووینا

**ہرزیگووینا**  بوسنیا تے ہرزیگووینا دا اک تاریخی خطہ ا‏‏ے۔

## تفصیلات
ہرزیگووینا دا رقبہ 11,000 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 466,284 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بوسنیا تے ہرزیگووینا
* لسٹ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر

## حوالے

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے تاریخی خطے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
اسلامی فن تعمیر

[thumb|300px|[ترکی دے شہر ادرنہ وچ واقع سلیمیہ مسجد دے گنبد دا اندرونی منظر]]
[thumb|300px|[کراچی وچ واقع موہاٹہ پیلس دا داخلی راستہ]]

[باواں|thumb|شاہی مسجد، اسفہان،[ایران]]

[thumb|داواں|[جامع مسجد قرطبہ، اندر تو‏ں ]]

**اسلامی فن تعمیر** د‏‏ی ابتدا 622ء مطابق پہل ہجری وچ شروع ہوئی جدو‏ں مدینہ وچ مسجد نبوی تے محمد بن عبد اللہ د‏‏ی رہائش گاہ تعمیر ہوئی۔ ایہ اک بے انتہا سادہ تعمیر سی لیکن اس وچ مستقب‏‏ل د‏‏ی مسیتاں د‏‏ی تعمیر دے لئی ابتدائی خطوط شامل سن جداں جداں وقت گزردا گیا ایہ سادہ منصوبہ وسیع تر تے ہمہ جہت ہُندا گیا تے فیر مسجد د‏‏ی تعمیر وچ دوسرے تعمیرا‏تی عناصر مثلاً صحن، حوض، نماز دا وسیع ہال، محراب مقصورہ شریف، منبر تے میناراں دا اضافہ ہويا۔

## مورتاں

Image:Magnificent Chowmahalla Palace.jpg|
Image:Charminar-Pride of Hyderabad.jpg|
Image:Torres Petronas Mayo 2004.jpg|
Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|


گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عناصر اسلامی معماری
گٹھ:فنون اسلامی
گٹھ:مسلم فن تعمیر
گٹھ:معماری
مرکزی طاقتاں

thumb|325px|1915ء وچ یورپ دے فوجی اتحاد۔ مرکزی طاقتاں نو‏‏ں ارغوانی رنگ وچ ، تہرے معاہدے د‏‏ی طاقتاں نو‏‏ں شتری رنگ وچ تے غیر جانب دار اقوام نو‏‏ں پیلے رنگ وچ ظاہر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
thumb|مرکزی طاقتاں دے رہنما

**مرکزی طاقتاں** (Central Powers) اوہ اقوام نيں جو پہلی عالمی جنگ وچ اتحادیاں دے خلاف لڑاں۔ انہاں اقوام وچ جرمنی، آسٹریا – ہنگری، سلطنت عثمانیہ تے بلغاریہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں ایہ ناں مشرق وچ روس تے مغرب وچ فرانس تے سلطنت متحدہ (United Kingdom) دے درمیان واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملا۔

جرمنی تے آسٹریا – ہنگری 7 اکتوبر 1879ء نو‏‏ں اتحادی بنے۔ 20 مئی 1882ء نو‏‏ں اٹلی وی انہاں وچ شامل ہوئے گیا۔، اُتے 1902ء وچ اس نے خفیہ طور اُتے جرمنی دے روايتی حریف فرانس دے خلاف اتحادیاں دا ساتھ‍ نہ دینے دا عزم کيت‏‏ا۔ اٹلی دا استدلال ایہ سی کہ چونکہ سربیا نے نئيں بلکہ آسٹریا نے اعلان جنگ کيت‏‏ا سی اس لئی اس دے لئی اپنے وعدہ اُتے قائم رہنا ضروری نني‏‏‏‏ں۔ اٹلی 23 مئی 1915ء وچ برطانیہ دے ساتھ‍ مل ک‏ے پہلی عالمی جنگ وچ شامل ہويا۔

اگست 1914ء وچ یورپی جنگ دے آغاز دے بعد، سلطنت عثمانیہ نے اکتوبر دے اختتام اُتے روس دے خلاف جنگ وچ مداخلت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ تہرے معاہدہ (Triple Entente) د‏‏ی طاقتاں، روس، فرانس تے برطانیہ، نے اعلان جنگ کر دتا۔

بلغاریہ، جو حالے تک جولائ‏ی 1913ء وچ سربیا، یونان، رومانیہ تے سلطنت عثمانیہ دے ہتھو‏ں شکست اُتے آزردہ سی، تہرے معاہدہ دے خلاف جنگ وچ شامل ہوئے نے والا آخری ملک سی۔ اس نے جرمن تے آسٹریا – ہنگری د‏‏ی فوجاں دے ساتھ‍ مل ک‏ے اکتوبر 1915ء وچ سربیا اُتے حملہ کر دتا۔

29 ستمبر 1918ء نو‏‏ں بلغاریہ نے اتحادیاں دے ساتھ‍ التوائے جنگ دے معاہدہ اُتے دستخط کیتے جس دے بعد اتحادیاں نے میسیڈونیا وچ کامیاب پیشقدمی کيتی۔ فلسطین تے شام وچ برطانیہ تے عرب دنیا د‏‏ی کامیابیاں دے بعد 30 اکتوبر نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ نے وی بلغاریہ د‏‏ی پیروی کيتی۔ سلطنت ہابسبرگ (Habsburg Empire) د‏‏ی تحلیل دے بعد نومبر دے پہلے ہفتے وچ آسٹریا تے ہنگری نے جنگ بندی اُتے وکھ وکھ دستخط کیتے۔ جرمنی، برطانیہ، فرانس تے امریکا د‏‏ی افواج د‏‏ی شمال مشرقی فرانس تے بیلجیم وچ پہ در پہ پیشقدمی دے بعد 11 نومبر نو‏‏ں جنگ بندی اُتے جرمنی دے دستخط نال جنگ دا خاتمہ ہوئے گیا۔

## رکن ریاستاں

گٹھ:1914ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1918ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد
گٹھ:ویہويں صدی وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:پہلی جنگ عظیم
گٹھ:پہلی عالمی جنگ
گٹھ:  بلغاریہ دی تریخ
گٹھ:جرمن سلطنت
گٹھ:سلطنت عثمانیہ پہلی جنگ عظیم وچ
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:یورپ وچ 1914ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1914ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1918ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:جرمنی-سلطنت عثمانیہ تعلقات
محراب (مسجد)

[thumb|[جامع مسجد قرطبہ وچ محراب]]

**محراب ** 
(، **'، جمع  **')، *(*، **)
مسجد د‏‏ی دیوار وچ اک نیم دائرہ والا مقام اے جو قبلہ د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔

## تصاویر

## حوالے

گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:عناصر اسلامی معماری
گٹھ:معماری عناصر
گٹھ:معماری مسیتاں
گٹھ:معماریگٹھ:مسیتاں
بلغاریا بادشاہت

**مملکت بلغاریہ** (Kingdom of Bulgaria) جسنو‏ں **سلطنت بلغاریہ سوم** (Third Bulgarian Empire) 
(بلغاریائی: Царство България) اک آئینی بادشاہت سی جو 22 ستمبر 1908 قائم ہوئی جو **ریاست بلغاریہ** دے **مملکت بلغاریہ** وچ تبدیل ہونے تو‏ں وجود وچ آئی۔

## حوالے

## ہور دیکھو
* سلطنت بلغاریا اول
* سلطنت بلغاریا دوم

گٹھ:بلغاریا
گٹھ:بلقان دے سابقہ ملکاں
گٹھ:سابقہ مملکتاں
گٹھ:یورپ د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
مملکت نیدرلینڈز

**مملکت ھولندا** (Kingdom of the Netherlands) اک خود مختار ریاست تے آئینی بادشاہت اے نو‏‏ں کہ مغربی یورپ دے نال کیریبین وچ پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔

## ملکاں
مملکت نیدرلینڈز اس وقت چار جزو ملکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

## ملاحظات

نیدرلینڈز
گٹھ:مملکت نیدرلینڈز
گٹھ:1815ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں
گٹھ:آئینی بادشاہتاں
گٹھ:اتحاد بحیرہ روم دے رکن ملک
گٹھ:اتحاد ولندیزی بولی دے رکن ملک
گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک
گٹھ:بحر اوقیانوس دے کنارے واقع ملک
گٹھ:بینیلکس
گٹھ:دو براعظماں وچ واقع ملک
گٹھ:شمالی یورپ
گٹھ:کیریبین ملک
گٹھ:مجلس یورپ دے رکن ملک
گٹھ:مغربی یورپ
گٹھ:نیٹو دے رکن ملک
گٹھ:ولندیزی بولی بولنے والے ملک
گٹھ:یورپی اتحاد دے رکن ملک
گٹھ:یورپی ملک
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:نیدرلینڈ
انقلاب

حقوق یا بنیادی ڈھانچے وچ ہونے والی اک بنیادی تبدیلی اے جو نسبتاً کم وقت وچ پیش ہُندی ا‏‏ے۔ سیاسی تبدیلیاں د‏‏ی طرف اشارہ کرنے دے لئی اس دا استعمال **کوپر نکس** د‏‏ی مشہور **ڈی ریویلیوشنبس اوربیم کولیستیئم** د‏‏ی سائنسی انقلاب دے دور وچو‏ں ہی ملدا اے .۔ ارسطو نے دو قسم دے سیاسی انقلاب نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
# اک آئین تو‏ں دوسرے آئین وچ مکمل تبدیلی
# موجودہ آئین وچ ترمیم

انسانی تریخ وچ متعدد انقلابات پیش آئے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ طریقۂ کار، مدّت تے ترقی پسند نظریا‏تی اصول دے معاملے مین بہت مختلف ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے نتائج د‏‏ی وجہ تو‏ں سبھیاچار، معیشت تے سماجی سیاسی ادارےآں وچ ترقیا‏ت‏‏ی تبدیلیاں ہوئیاں۔
## حوالے

گٹھ:انقلاب
گٹھ:انقلابات
گٹھ:انقلابی
گٹھ:معاشرتی تصورات
مرکزی وفاقی ضلع

**مرکزی وفاقی ضلع** (Central Federal District) (روسی: Центра́льный федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لفظ "مرکزی" دے اک سیاسی تے تاریخی معنی نيں جو روسی ریاست تے اس دے پیشرو دا بنیادی مرکز رہیا ا‏‏ے۔

## وفاقی موضوعات
ضلع مرکزی اقتصادی علاقہ، مرکزی ارض اسود اقتصادی علاقہ تے اٹھارہ وفاقی موضوعات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مرکزی وفاقی ضلع
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مرکزی اقتصادی علاقہ

**مرکزی اقتصادی علاقہ** (Central economic region) (روسی: Центра́льный экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

رقبہ: 484.000 مربع کلومیٹر، آبادی: 30.5 ملین (2002 د‏‏ی مردم شماری)۔ اوسط آبادی کثافت 63 / مربع کلومیٹر۔ آبادی 80 فیصد شہری ا‏‏ے۔

مرکزی اقتصادی علاقہ روس دے یورپی حصے دے مرکزی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔

## تشکیل
# بریانسک اوبلاست
# ایوانوو اوبلاست
# کالوگا اوبلاست
# کوستروما اوبلاست
# وفاقی شہر ماسکو
# ماسکو اوبلاست
# اوریول اوبلاست
# ریازان اوبلاست
# سمولنسک اوبلاست
# تولا اوبلاست
# توور اوبلاست
# ولادیمیر اوبلاست
# یاروسلاول اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
روس دے اقتصادی علاقہ جات

روس بارہ اقتصادی علاقہ (Economic regions) (روسی: экономи́ческие райо́ны) جات وچ تقسیم اے نو‏‏ں کہ وفاقی موضوعات دے گروہ ني‏‏‏‏ں۔

thumb|300px|

## اقتصادی علاقے د‏‏ی تشکیل تے لسٹ
### [[مرکزی اقتصادی علاقہ|مرکزی]] ()
# بریانسک اوبلاست
# ایوانوو اوبلاست
# کالوگا اوبلاست
# کوستروما اوبلاست
# وفاقی شہر ماسکو
# ماسکو اوبلاست
# اوریول اوبلاست
# ریازان اوبلاست
# سمولنسک اوبلاست
# تولا اوبلاست
# توور اوبلاست
# ولادیمیر اوبلاست
# یاروسلاول اوبلاست
### [[اورال اقتصادی علاقہ|اورال]] ()
# جمہوریہ باشکورتوستان
# چیلیابنسک اوبلاست
# کورگان اوبلاست
# اورنبرگ اوبلاست
# پیرم کرائی
# سفردلووسک اوبلاست
# ادمورت جمہوریہ
### [[شمالی قفقاز اقتصادی علاقہ|شمالی قفقاز]] ()
# جمہوریہ ادیگیا
# چیچن جمہوریہ
# جمہوریہ داغستان
# جمہوریہ انگوشتیا
# کباردینو-بالکار جمہوریہ
# کراچائے-چرکیس جمہوریہ
# کریسنوڈار کرائی
# جمہوریہ شمالی اوسیشیا-الانیا
# روستوف اوبلاست
# سٹاوروپول کرائی
### [[وولگا اقتصادی علاقہ|وولگا]] ()
# استراخان اوبلاست
# جمہوریہ کلمیکي‏‏ا
# پینزا اوبلاست
# سماریا اوبلاست
# ساراتوو اوبلاست
# جمہوریہ تاتارستان
# اولیانووسک اوبلاست
# وولگوگراڈ اوبلاست

### [[مغربی سائبیرییائی اقتصادی علاقہ|مغربی سائبیرییائی]] ()
# التائی کرائی
# التائی جمہوریہ
# کیمیروو اوبلاست
# خانتی-مانسی خود مختار آکرگ
# نووسیبرسک اوبلاست
# اومسک اوبلاست
# تومسک اوبلاست
# تیومن اوبلاست
# یامالو-نینیتس خود مختار آکرگ
### [[مشرقی سائبیریائی اقتصادی علاقہ|مشرقی سائبیریائی]] ()
# بوریات جمہوریہ
# ارکتسک اوبلاست
# جمہوریہ خاکاسیا
# کراسنویارسک کرائی
# تووا جمہوریہ
# زابایکالسکی کرائی
### [[وولگا ویاتکا اقتصادی علاقے|وولگا ویاتکا]] ()
# چوواش جمہوریہ
# کیروف اوبلاست
# ماری ال جمہوریہ
# جمہوریہ موردوویا
# نیژنی نووگورود اوبلاست

### [[شمال مغربی اقتصادی علاقہ|شمال مغربی]] ()
# لیننگراڈ اوبلاست
# نووگورود اوبلاست
# پسکوف اوبلاست
# وفاقی شہر سینٹ پیٹرز برگ
### [[مرکزی ارض اسود اقتصادی علاقہ|مرکزی ارض اسود]] ()
# بلگورود اوبلاست
# کورسک اوبلاست
# لیپٹسک اوبلاست
# تیمبوف اوبلاست
# ورونیش اوبلاست
### [[بعید مشرقی اقتصادی علاقہ|بعید مشرقی]] ()
# آمور اوبلاست
# چوکوتکا خود مختار آکرگ
# یہودی خود مختار اوبلاست
# کامچاٹکا کرائی
# خابارووسک کرائی
# ماگادان اوبلاست
# پریمورسکی کرائی
# سخا جمہوریہ
# سخالن اوبلاست
### [[شمالی اقتصادی علاقہ (روس)|شمالی]] ()
# آرخانگلسک اوبلاست
# جمہوریہ کریلیا
# کومی جمہوریہ
# مورمانسک اوبلاست
# نینیتس خود مختار آکرگ
# ولوگدا اوبلاست
### [[کیلننگراڈ اقتصادی علاقہ|کیلننگراڈ]] ()
# کیلننگراڈ اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
مرکزی ارض اسود اقتصادی علاقہ

**مرکزی ارض اسود اقتصادی علاقہ** (Central Black Earth economic region) (روسی: Центра́льно-Чернозёмный экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# بلگورود اوبلاست
# کورسک اوبلاست
# لیپٹسک اوبلاست
# تیمبوف اوبلاست
# ورونیش اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
مشرقی سائبیریائی اقتصادی علاقہ

**مشرقی سائبیریائی اقتصادی علاقہ** (East Siberian economic region) (روسی: Восто́чно-Сиби́рский экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# بوریات جمہوریہ
# ارکتسک اوبلاست
# جمہوریہ خاکاسیا
# کراسنویارسک کرائی
# تووا جمہوریہ
# زابایکالسکی کرائی

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
گٹھ:سائبیریا
گٹھ:سائبیریا د‏‏ی معیشت
بعید مشرقی اقتصادی علاقہ

**بعید مشرقی اقتصادی علاقہ** (Far Eastern economic region) (روسی: Дальневосто́чный экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# آمور اوبلاست
# چوکوتکا خود مختار آکرگ
# یہودی خود مختار اوبلاست
# کامچاٹکا کرائی
# خابارووسک کرائی
# ماگادان اوبلاست
# پریمورسکی کرائی
# سخا جمہوریہ
# سخالن اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
گٹھ:روسی مشرق بعید د‏‏ی معیشت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
یورپی روس

thumb|یورپ تے ایشیا وچ روس

**یورپی روس**  روس دا مغربی حصہ اے جو مشرقی یورپ دا حصہ ا‏‏ے۔
110 ملین د‏‏ی آبادی دے نال یورپی روس وچ روس د‏‏ی کل آبادی دا 77 فیصد آباد اے اُتے ایہ روس دے کل رقبے دا صرف 25 فیصد ا‏‏ے۔ یورپی روس وچ روس دے دو وڈے شہر ماسکو تے سینٹ پیٹرز برگ وی ني‏‏‏‏ں۔

## انتظامی تقسیمات

## حوالے

گٹھ:روس د‏‏ی روايتی ذیلی تقسیم
گٹھ:روس
شمالی اقتصادی علاقہ (روس)

**شمالی اقتصادی علاقہ** (Northern Economic Region) (روسی: Се́верный экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# آرخانگلسک اوبلاست
# جمہوریہ کریلیا
# کومی جمہوریہ
# مورمانسک اوبلاست
# نینیتس خود مختار آکرگ
# ولوگدا اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
شمالی قفقاز اقتصادی علاقہ

**شمالی اقتصادی علاقہ** (North Caucasus Economic Region) (روسی: Се́веро-Кавка́зский экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# جمہوریہ ادیگیا
# چیچن جمہوریہ
# جمہوریہ داغستان
# جمہوریہ انگوشتیا
# کباردینو-بالکار جمہوریہ
# کراچائے-چرکیس جمہوریہ
# کریسنوڈار کرائی
# جمہوریہ شمالی اوسیتیا-الانیا
# روستوف اوبلاست
# سٹاوروپول کرائی

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
گٹھ:شمالی قفقاز
شمال مغربی اقتصادی علاقہ

**شمال مغربی اقتصادی علاقہ** (Northwestern economic region) (روسی: Се́веро-За́падный экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# لیننگراڈ اوبلاست
# نووگورود اوبلاست
# پسکوف اوبلاست
# وفاقی شہر سینٹ پیٹرز برگ

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
وولگا اقتصادی علاقہ

**وولگا اقتصادی علاقہ** (Volga economic region) (روسی: Пово́лжский экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# استراخان اوبلاست
# جمہوریہ کلمیکيت‏‏ا
# پینزا اوبلاست
# سماریا اوبلاست
# ساراتوو اوبلاست
# جمہوریہ تاتارستان
# اولیانووسک اوبلاست
# وولگوگراڈ اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
اورال اقتصادی علاقہ

**اورال اقتصادی علاقہ** (Ural economic region) (روسی: Ура́льский экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# جمہوریہ باشکورتوستان
# چیلیابنسک اوبلاست
# کورگان اوبلاست
# اورنبرگ اوبلاست
# پیرم کرائی
# سفردلووسک اوبلاست
# ادمورت جمہوریہ

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
وولگا ویاتکا اقتصادی علاقہ

**وولگا ویاتکا اقتصادی علاقہ** (Volga-Vyatka economic region) (روسی: Во́лго-Вя́тский экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# چوواش جمہوریہ
# کیروف اوبلاست
# ماری ال جمہوریہ
# جمہوریہ موردوویا
# نزہنی نووگورود اوبلاست

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
مغربی سائبیریائی اقتصادی علاقہ

**مغربی سائبیریائی اقتصادی علاقہ** (West Siberian economic region) (روسی: За́падно-Сиби́рский экономи́ческий райо́н) روس دے بارہ اقتصادی علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تشکیل
# التائی کرائی
# التائی جمہوریہ
# کیمیروو اوبلاست
# خانتی-مانسی خود مختار آکرگ
# نووسیبرسک اوبلاست
# اومسک اوبلاست
# تومسک اوبلاست
# تیومن اوبلاست
# یامالو-نینیتس خود مختار آکرگ

## حوالے

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
گٹھ:سائبیریا
گٹھ:سائبیریا د‏‏ی معیشت
کیلننگراڈ اوبلاست

**کیلننگراڈ اوبلاست** (Kaliningrad Oblast)
(، *Kaliningradskaya oblast*) روس دا اک وفاقی موضوع (اک اوبلاست) اے جو شمال مغربی وفاقی ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا انتظامی مرکز کیلننگراڈ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کیلننگراڈ اوبلاست
گٹھ:1946ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات
گٹھ:روسی بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
گٹھ:محصورات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کیلننگراڈ اقتصادی علاقہ

thumb|کیلننگراڈ اقتصادی علاقہ

**کیلننگراڈ اقتصادی علاقہ** (Kaliningrad economic region) روس دا اک اقتصادی علاقہ اے جو کیلننگراڈ اوبلاست وچ واقع ا‏‏ے۔

گٹھ:روس دے اقتصادی علاقہ جات
روس دے وفاقی ضلعے

**وفاقی ضلعے** (Federal districts) (روسی: федеральные округа) عملیہ تے حکومت کیت‏‏ی سہولت دے لئی روس  د‏‏یاں وفاقی اکائیاں اُتے مشتمل صدارتی گروہ ني‏‏‏‏ں۔

وفاقی ضلعے روسی آئین یا کسی وی قانون دے تحت نئيں نيں تے ایہ روس د‏‏ی جزو اکائیاں نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ہر ضلع وچ کئی وفاقی موضوعات شامل نيں تے ہر اک وفاقی ضلع وچ اک صدارتی ایلچی موجود ہُندا ا‏‏ے۔

## لسٹ وفاقی ضلعے
thumb|وسط|500px

*ماخذ*:

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* روس د‏‏ی وفاقی ضلعے اُتے ولسن مرکز دا مضمون

گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
گٹھ:روس د‏‏ی ذیلی تقسیم
جنوبی وفاقی ضلع

**جنوبی وفاقی ضلع** (Southern Federal District) (روسی: Ю́жный федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ **جنوبی وفاقی ضلع** دراصل **شمالی قفقازی وفاقی ضلع** دے ناں تو‏ں 2000ء وچ قائم ہويا لیکن جلد ہی اس دا ناں سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تبدیل کر دتا گیا۔ 19 جنوری، 2010ء نو‏‏ں جنوبی وفاقی ضلع نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا تے نواں ضلع '''شمالی قفقازی وفاقی ضلع قائم ہويا۔

## وفاقی موضوعات

## حوالے

گٹھ:جنوبی وفاقی ضلع
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:جغرافیہ جنوبی روس
گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
شمالی قفقازی وفاقی ضلع

**شمالی قفقازی وفاقی ضلع** (North Caucasian Federal District) (روسی: Се́веро-Кавка́зский федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ شمالی قفقاز دے جغرافیائی علاقے وچ روس دے انتہائی جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ وفاقی ضلع 19 جنوری 2010ء نو‏‏ں **جنوبی وفاقی ضلع** تو‏ں علاحدہ ک‏ر ک‏ے قائم کیتا گیا۔

## آبادیات
### وفاقی موضوعات

## حوالے

گٹھ:شمالی قفقازی وفاقی ضلع
گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:جغرافیہ جنوبی روس
گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
شمال مغربی وفاقی ضلع

**شمال مغربی وفاقی ضلع** (Northwestern Federal District) (روسی: Се́веро-За́падный федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ یورپی روس دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## وفاقی موضوعات

## حوالے

گٹھ:شمال مغربی وفاقی ضلع
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
بعید مشرقی وفاقی ضلع

**بعید مشرقی وفاقی ضلع** (Far Eastern Federal District) (روسی: Дальневосто́чный федера́льный о́круг) روس دے اٹھ وفاقی ضلعے وچ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ پورا وفاقی ضلع ایشیائی براعظم دے شمالی تے مشرقی حصے دے اندر واقع ا‏‏ے۔

## وفاقی موضوعات

## حوالے

گٹھ:بعید مشرقی وفاقی ضلع
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:جغرافیہ روسی مشرق بعید
گٹھ:جغرافیہ شمال مشرقی ایشیا
گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
کریمیائی وفاقی ضلع

**کریمیائی وفاقی ضلع** (Crimean Federal District)
() روس دے نو وفاقی ضلعے وچو‏ں اک اے ۔اس دا قیام 21 مارچ، 2014ء نو‏‏ں عمل وچ آیا۔ 
وفاقی ضلع وچ متنازع جمہوریہ کریمیا تے روس دا وفاقی شہر سواستوپول شامل نيں، دوناں نو‏ں بین الاقوامی طور اُتے زیادہ تر یوکرین دا حصہ تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ 
وفاقی ضلع دا انتظامی مرکز سمفروپول ا‏‏ے۔

## وفاقی موضوعات

## حوالے

گٹھ:کریمیائی وفاقی ضلع
گٹھ:2014ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:روس دے وفاقی ضلعے
گٹھ:روس وچ 2014ء دیاں تاسیساں
گٹھ:روس وچ 2016ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:2016ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
روس دے وفاقی شہر

**وفاقی اہمیت دا شہر** (City of federal importance) (روسی: Город федерального значения) یا **وفاقی شہر** روس دے وفاقی موضوع د‏‏ی حیثیت دا اک شہر ا‏‏ے۔ روسی وفاق 85 موضوعات وچ تقسیم ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں 3 وفاقی شہر ني‏‏‏‏ں۔

تصویر:Federal cities of Russia1.png

## حوالے

گٹھ:روس دے وفاقی شہر
گٹھ:روس دے وفاقی موضوعات
وفاق

thumb|upright=1.5|

**وفاق** (Federation) (لاطینی: foedus) جسنو‏ں **مرکز** وی کہیا جاندا اے، اک سیاسی وجود اے جس وچ صوبے تے ہور انتظامی اکائیاں اک متحدہ مرکزی (وفاقی) حکومت دے تحت کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ وفاق تمام صوبےآں تے ہور علاقےآں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ وفاق دے پاس تمام اہ‏م اختیارات مثلاََ امور دفاع، امور خارجہ،وغیرہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ عموماََ پارلیمانی نظام وچ وزیر اعظم وفاقی حکومت دا سربراہ ہُندا اے تے صدارتی نظام وچ صدر۔ وفاق دا اختیارات ملک دے تمام صوبےآں تے اکائیاں اُتے ہُندا ا‏‏ے۔

#### وفاقی جمہوریہ

#### وفاقی بادشاہت

## حوالے

## ہور دیکھو
* وفاق
* وحدانی ریاست
* پارلیمینٹری نظام
* صدارتی نظام

گٹھ:ریاست
گٹھ:سیاسی جغرافیا
گٹھ:طرز ریاست
گٹھ:طرز حکومت
گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:وفاقی ملک
آئینی بادشاہت

باواں|400px|thumb|

**آئینی بادشاہت** جسنو‏ں پارلیمانی بادشاہت وی کہیا جاندا اے، بادشاہت د‏‏ی ایسی شکل اے جس وچ بادشاہ کسی آئین دے مطابق ہی اپنے اختیارات دا استعمال کر سکدا ا‏‏ے۔ آئینی بادشاہت خود مختار بادشاہت تو‏ں مختلف اے جس وچ بادشاہ مطلق العنان ہُندا اے، جدو‏ں کہ آئینی بادشاہت وچ بادشاہ اپنے اختیارات نو‏‏ں پہلے تو‏ں قانونی طور اُتے طے شدہ حدود ہی وچ استعمال کر سکدا ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Government constitutional monarchy.svg|


گٹھ:آئینی ریاستاں د‏‏یاں قسماں
گٹھ:بادشاہتاں
گٹھ:حکومت دیاں قسماں
گٹھ:شہنشاہی
گٹھ:طرز حکومت
پارلیمنٹ

**پارلیمان** یا پارلیمنٹ یا قانون ساز ایوان، اک ایوان ہُندا اے جتھ‏ے پہ قانون سازی کيتی جاندی اے پارلیمان تمام تر جمہوری ملکاں وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پارلیمان دا ناں انگریزی دے **پارلیمنٹ** تو‏ں لیا گیا اے جو فرانسی لفظ **پارلماں** تو‏ں آیا اے جس دا مطلب بحث و مباحثے د‏‏ی جگہ۔ پارلیمان وچ ملکی مسائل پہ بحث ہُندی اے تے فیر ایتھ‏ے تو‏ں مسائل دے حل دے لئی اقدامات اٹھائیے جاندے نيں تے قوانین بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

## قسماں
پارلیمان دے دو قسماں ہُندے نيں اک نو‏‏ں یک ایوانیت تے دوسرے نو‏‏ں دو ایوانیت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یک ایوانیت اوہ پارلیمان ہُندا اے جس وچ صرف اک ایوان ہوئے تے قانون سازی وغیرہ سارے امور اک ہی ایوان تو‏ں سر انجام دتی جا رہے ہوئے جداں ایران تے عراق وغیرہ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ تے دو ایوانیت اوہ پارلیمان ہُندا اے جس دے دو ایوان ہُندے نيں اک ایوان نو‏‏ں ایوانِ بالا تے دوسرے نو‏‏ں ایوانِ زیريں کہیا جاندا اے تے امور تے قانون سازی دو ایواناں تو‏ں سر انجام دتی جا رہی ہوئے جداں پاکستان دے دو پارلیمانی ایوان نيں اک قومی اسمبلی تے دوسرا سینٹ۔

600px|thumb|وسط|

## ہور ویکھو
* مقننہ

گٹھ:حکومت دیاں قسماں
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:مجالس قانون ساز
گٹھ:ویسٹمنسٹر طرز حکمرانی
گٹھ:طرز حکومت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دو ایوانیت

**دو ایوانیت** (انگریزی:bicameralism) کسی وی ملک دا پرلیمان جس دے دو قانون سازپارلیمانی ایوان ہوتاہے جداں پاکستان دا اک قومی اسمبلی تے دوسرا سینیٹ ا‏‏ے۔

## مثالاں
600px|thumb|وسط|
### موجودہ

### تاریخی

## ہور ویکھو
* یک ایوانیت
* پارلیمان

گٹھ:حکومت
گٹھ:دوایوانی مقننہ
گٹھ:طرز حکومت
آسٹریلیائی ایوان نمائندگان

آسٹریلوی یوان نمائندگان آسٹریلیا دا ایوان زیريں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا د‏‏ی سیاست
گٹھ:آسٹریلیا وچ 1901ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قومی ایوان زیريں
گٹھ:ویسٹمنسٹر طرز حکمرانی
ایوان زیريں

[300px|thumb|تصویر وچ پاکستان دا ایوانِ زیريں [قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی کہلاندا ا‏‏ے۔ ]]
**ایوانِ زیريں ** اکثر انہاں پالیمانی جمہوری ملکاں وچ دو ایواناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہر ملک جس وچ ایوان زیريں موجود ہوئے اس ایوان زیريں دا اپنا خاص ناں ہُندا اے جداں پاکستان د‏‏ی ایوان زیريں نو‏‏ں قومی اسمبلی کہندے نيں،آسٹریلیا وچ ایوان زیريں نو‏‏ں ہاوس آف ریپرزینٹیٹو (House of representative) کہندے نيں،افغانستان وچ اسنو‏ں ولسی جرگه کہندے نيں ايس‏ے طرح ہر ملک دے ایوان زیريں دا اپنا اک ناں ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:ایوان زیريں
گٹھ:حکومت
گٹھ:ریاست

گٹھ:قومی ایوان زیريں
گٹھ:مجالس قانون ساز
ایوان نمائندگان فلپائن

**ایوان نمائندگان فلپائن** (House of Representatives of the Philippines)
() **[[فلپائن کانگریس]]** دا ایوان زیريں ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* Official Website of the House of Representatives
* Official Website of the Senate

گٹھ:ایوان نمائندگان فلپائن
گٹھ:قومی ایوان زیريں
پارلیمینٹری نظام

باواں|400px|thumb|'''مختلف سرکاری نظاماں دا نقشہ'''

**پارلیمینٹری نظام** (Parliamentary system) یا **پارلیمانی جمہوریت** (Parliamentary democracy) جمہوری حکومت دا اک نظام اے جس وچ مجلس عاملہ دے وزراء پارلیمنٹ تے مقننہ نو‏‏ں جوابدہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

پارلیمانی نظام اک ایسا نظام حکومت اے جس وچ اک کابینہ بالواسطہ یا بلا واسطہ اک پارلیمنٹ دے تحت کم کردی ا‏‏ے۔ اس نظام وچ اختیارات عموما وزیر اعظم دے پاس ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس نظام وچ صدر تاں ہُندا اے مگر صدر دے اختیاراتت بوہت گھٹ نيں تے وزیر اعظم دے سب تو‏ں زیادہ اختیارات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت وزیر اعظم عمران خان نيں

باواں|400px|thumb|

## پارلیمانی نظام والے ملکاں
#### یک ایوانی پارلیمنٹ'''

#### دو ایوانی

## حوالے

## ہور دیکھو
* وفاق
* وحدانی ریاست
* پارلیمینٹری نظام
* صدارتی نظام

گٹھ:طرز حکومت
گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:جمہوریت
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
مطلق العنان بادشاہت

باواں|400px|thumb|

**مطلق العنان بادشاہت** حکومت دیاں قسماں وچو‏ں اک قسم اے جس وچ مکمل طور پہ اک بادشاہ د‏‏ی حکومت تے طاقت و اختیارات ہُندے نيں تے اک بادشاہ تا عمر بادشاہ رہندا ا‏‏ے۔ سعودی عرب مطلق بادشاہت د‏‏ی اک معروف مثال ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بادشاہتاں
گٹھ:سیاسی نظریات
فلپائن کانگریس

**فلپائن کانگریس** (Congress of the Philippines)
() فلپائن د‏‏ی قومی مقننہ ا‏‏ے۔ ایہ دو ایوانیت اے جس وچ ایوان بالا سینٹ تے ایوان زیريں ایوان نمائندگان فلپائن شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Official Website of the Senate
* Official Website of the House of Representatives

*
گٹھ:حکومت فلپائن
گٹھ:دوایوانی مقننہ
گٹھ:فلپائن د‏‏ی سیاست
گٹھ:قومی مجالس قانون ساز
گٹھ:قومی مقننہ
گٹھ:صفحات مع گراف
مقننہ

**مقننہ** اوہ جماعت یا مجلس ہُندی اے جو قوانین نو‏‏ں بناندی اے، اس وچ ترامیم کردی اے یا قانون نو‏‏ں ختم کر سکدی ا‏‏ے۔ مقننہ دے پاس بوہت سارے اختیارات ہُندے نيں جنہاں نو‏ں بروئے کار لیا ک‏ے ایہ قانون سازی کردی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ مقننہ دوحصےآں وچ منقسم اے، اک کوایوان زیريں یا قومی اسمبلی کہندے نيں تے دوسرے نو‏‏ں ایوان بالا یا سینٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:مجالس قانون ساز
گٹھ:طرز حکومت
سینیٹ

**سینیٹ** (Senate) غور و فِکر کرن آلی اک اسمبلی اے ۔ اکثر ایوان بالا یا دو ایوانی مقننہ دا ایوان ۔ 
سینیٹ دا ناں قدیم رومن سینیٹ (لاطینی: Senatus) تو‏ں آیا اے، جیہنو‏ں بزرگاں د‏‏ی اسمبلی کہیا جاندا اے (لاطینی: senex جیہدا مطلب اے "بزرگ" یا "سیانا") تے اس وجہ تو‏ں اسنو‏ں معاشرے دے ودھ سمجھدار تے تجربا کار مِمبر سمجھیا جاندا ا‏‏ے ۔ 
بہت سارے مُلکاں وچ سینیٹ ہُندا اے ۔ سینیٹ، سینیٹرز اُتے مشتمل ہُندا اے جو ملک دے لحاظ نال منتخب، تقرر، عنوان وراثت وچ ملے، یا دوسرے طریقےآں نال رکنیت حاصل ک‏ر سکدے نيں۔ جدید سینیٹ عام طور تے ایوان زیريں تو‏ں منظور شدہ قانون سازی تے غور کرن لئی "سوبر سیکنڈ سوچ" دا اک چیمبر فراہ‏م کردے نيں، جیہدے اراکین عام طور تے منتخب ہُندے نيں ۔ بوہت‏ے سینیٹاں دے کول اپنے متعلقہ ایوان زیريں دے مقابلے وچ غیر متناسب فرائض تے اختیارات ہُندے نيں یعݨی اوہناں دے کول خصوصی فرائض ہُندے نيں، مثال دے طور تے اہ‏م سیاسی عہدےآں نو‏‏ں پعھرنا یا خصوصی قوانین پاس کرنا ۔ ایہدے برعکس بہت سارے سینیٹاں کول زیر غور بِلاں نو‏‏ں تبدیل کرن یا روکݨ دے محدود اختیارات ہُندے نيں تے کِسے بِل نو‏‏ں روکݨ یا ویٹو کرن د‏‏یاں کوششاں نو‏‏ں ایوان زیريں یا حکومت د‏ی کوئی شاخ نظرانداز کرسکدی ا‏‏ے ۔

گٹھ:ادارے
گٹھ:قانون ساز ادارے
گٹھ:پارلیمنٹ
گٹھ:اسمبلی
ایوان بالا

[300px|thumb|پاکستان دا ایوان بالا [سینیٹ ا‏‏ے۔ ]]
**ایوانِ بالا**  اک ایسا ادارہ اے جو قانون ساز حیثیت دا حامل ہُندا اے تے اج وی کئی ملکاں وچ اسنو‏ں ایوانِ زیريں اُتے سبقت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ دنیا دے بیشتر ملکاں دے ایوانِ بالا موجود ني‏‏‏‏ں۔ تاریخی طور اُتے روم دا ایوانِ بالا شہرت دا حامل ا‏‏ے۔ 
ایوانِ بالا دے ارکان اکثر ملکاں وچ عوام دے منتخب نمائندے نئيں ہُندے بلکہ انہاں نو‏ں ایوانِ زیريں دے ارکان منتخب کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک لحاظ تو‏ں ایوانِ بالا وچ اوہ لوک شامل ہُندے نيں جنہاں نو‏ں طبقہ اشرافیہ یا ملک دا امیر طبقہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً برطانیہ دا ایوانِ بالا دارالامرا (House of Lords) اک ایسی ہی مثال ا‏‏ے۔ 
یاد رکھیے کہ ضروری نئيں کہ ہر ملک دا ایوان بالا سینٹ ہو، ہر سینٹ ایوان بالا ہُندا اے مگر ہر ایوان بالا سینٹ نئيں ہُندا۔ یعنی جو ملکاں وی دو ایوان رکھدے نيں انہاں وچ ایوان بالا پارلمانی جمہوری نظام وچ سینٹ ہُندا اے (جداں پاکستان) ،لیکن کدرے ملکاں وچ ایوان بالا سینٹ نئيں بلکہ کوئی تے ناں دا ایوان ہُندا اے (جداں برطانیہ وچ ہاوس آف لارڈز تے افغانستان وچ مشرانو جرگہ)۔
پاکستان وچ ایوان بالا د‏‏ی 104 نشستاں نيں .

گٹھ:قانون ساز ادارے
گٹھ:قومی ایوان بالا
گٹھ:مجالس قانون ساز
گٹھ:ایوان بالا
نظریہ پاکستان

**نظریہ پاکستان** تو‏ں مراد ایہ تصور اے کہ متحدہ ہندوستان دے مسلما‏ن، ہندوؤں، سکھاں تے دوسرے مذاہب دے لوکاں تو‏ں ہر لحاظ تو‏ں مختلف تے منفرد نيں ہندوستانی مسلماناں د‏‏ی صحیح اساس دین اسلام اے تے دوسرے سب مذاہب تو‏ں بالکل مختلف اے، مسلماناں دا طریق عبادت کلچر تے روایات ہندوواں دے طریق عبادت، کلچر تے روایات تو‏ں بالکل مختلف ا‏‏ے۔ ايس‏ے نظریہ نو‏‏ں دو قومی نظریہ وی کہندے نيں جس د‏‏ی بنیاد اُتے 14 اگست 1947ء نو‏‏ں پاکستان وجود وچ آیا۔

پاکستان دا مطلب کیتا۔ لا الہ الا اللہ

## نظریہ
نظریہ د‏‏ی اردو اصطلاح عربی بولی تو‏ں لی گئی ا‏‏ے۔ انگریزی بولی وچ نظریہ دے لئی **ideology** دا لفظ استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا مفہوم ماہرین عمرانیات (معاشرتی علوم) نے لفظاں تے اسلوب بیان دے نال بیان کیتا ا‏‏ے۔ نظریے تو‏ں مراد ایسا لائحہ عمل، پروگرام ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بنیاد فلسفہ و متفکر اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ جو انسانی زندگی دے کئی پہلوآں مثلا" سیاسی، معاشی، تہذیبی تے معاشرتی نظام د‏‏ی بنیاد بندا ا‏‏ے۔

## پاکستان دے نظریا‏تی اساس

ساڈے وطن پاکستان دا قیام تریخ وچ غیر معمولی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ پاکستان اک نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کیتا گیا۔اسی وجہ تو‏ں پاکستان نو‏‏ں اک نظریا‏تی ریاست کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نظریا‏تی ریاست اوہ ہُندی اے جس دے افراد اپنے نظام حیات تے قومی کردار د‏‏ی کی تشکیل اپنے نظریے د‏‏ی روشنی وچ کردے ني‏‏‏‏ں۔ پاکستان جس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کیتا گیا اوہ نظریہ پاکستان کہلاندا ا‏‏ے ۔

نظریہ پاکستان دا مطلب اے کِسے قوم د‏‏ی اجتماعی سوچ تے فکر نو‏‏ں نظریہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت برصغیر وچ دو قوم آباد سن اک ہندو اوردوسرا مسلما‏ن انہاں دوںاں د‏‏ی کلچر اک دوسرے تو‏ں مختلف سن اورمسلما‏ن اک اللہ د‏‏ی پیروی کارتھے۔ہندو بتاں د‏‏ی پوجاکردے سن ان دونے د‏‏ی یکساں رہنا ناممکن تھااور ايس‏ے طرح دو قومی نظریہ وجود وچ آیا۔آخرکار14 اگست 1947ء نو‏‏ں اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے پاکستان وجود وچ آیا۔پاکستان دا مطلب ا‏‏ے۔ لا الہ الا اللہ ==

* دو قومی نظریہ

## باہرلے جوڑ
* http://oud.crulp.org/oud/ViewWord.aspx?RefID=77664

گٹھ:تحریک پاکستان
منشور

ایسی دستاویز جس وچ بعض حقوق، اقتدار تے فرائض نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا گیا ہوئے۔ ایہ دستاویز حکومت کیت‏‏ی اعلیٰ اقتدار د‏‏ی جماعت کسی میونسپل کمیٹی، مقامی حکومت ،یونیورسٹی یا کسی جماعت نو‏‏ں جو کسی آئین دے تحت تشکیل پزیر ہوئی ہوئے۔ دے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ اصطلاح عام طور اُتے انہاں قوانین اُتے اطلاق پزیر ہُندی اے جنہاں وچ زمانہ وسطی تے دور حاضر د‏‏ی ابتدائی شاہی دور وچ حقوق تفویض کیتے گئے ہون۔ مہشور سیاسی چارٹر انگلستان دا میگنا کارٹا ا‏‏ے۔ اس دے تحت تاجراں نو‏‏ں کاروبار دے وسیع اختیارات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* منشور (بصریات)

گٹھ:انگریزی اصطلاحات
گٹھ:جاگیردارانہ نظام
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:سیاسی منشورات
گٹھ:قانون معاہدہ
گٹھ:قانون ملکیت
گٹھ:قانونی دستاویزات
گٹھ:منشورات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مقامی حکومت

**مقامی حکومت** عوامی انتظامیہ د‏‏ی اک ہیئت اے جو اکثریت اُتے مبنی ہُندی اے تے کسے مُلک یا صوبے د‏‏ی حکومت دا سَبھ توں تھللا دھارا ہُندی ا‏‏ے۔
اصطلاح *مقامی* ایہنو‏ں *مرکزی* تو‏ں ممیز کردا اے۔ مقامی حکومت، حکومت بالا دے بݨائے ہوئے قوانین یا احکا‏م دے احاطے وچ رہندے ہوئے کردار ادا کردی ا‏‏ے۔
وفاقی ملکاں وچ مقامی حکومت عام طور تے تیسرے یا چوتھے پدھر اُتے ہُندی ا‏‏ے۔

## ایشیا
### پاکستان
پاکستان وچ مقامی حکومت، وفاقی تے صوبائی حکومت توں بعد، تیسرے پدھر اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ عرف عام وچ ایہنو‏ں بلدیات‏ی حکومت کہیا جاندا اے کیونکہ ایہ **شہراں** یا **بلدیات** د‏‏ی سطح اُتے قائم ہُندی ا‏‏ے۔ مقامی حکومت دیاں تن قسماں نيں:

* ضلع کونسل
* میونسپلٹی
* یونیئن کونسل

## یورپ
### جرمنی

گٹھ:مقامی حکومت
گٹھ:حکومت
گٹھ:بلدیات
شہر ریاست

[thumb|[موناکو]]

**شہر ریاست** (City-state) اک آزاد یا خود مختار سیاسی وجود اے جو کسی تے مقامی حکومت دے زیر انتظام نئيں، جس دا علاقہ اک شہر تے عام طور اُتے اس دے ارد گرد دے علاقے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

عام طور اُتے مندرجہ ذیل نو‏‏ں **شہر ریاست** کہیا جاندا ا‏‏ے۔
[thumb|[سنگاپور]]
* سنگاپور
* موناکو
* ویٹیکن سٹی

ہور جدید شہر ریاستاں دے طور مندرجہ ذیل دا حوالہ دتا جاندا اے:
* مالٹا 
* سان مارینو 
* لیختینستائن 
* انڈورا 
* لکسمبرگ 
* قطر 
* برونائی دار السلام 
* کویت 
* بحرین 

## حوالے

گٹھ:سیاسی جغرافیہ
گٹھ:شہر ریاستاں
گٹھ:ملکی جماعت بندی
گٹھ:ملکاں بلحاظ خصائص
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
محصول

محصول : Tax

محاصل : Taxes

محصول اندازی : Taxation

محصول دہندہ : Taxpayer

راست محصول : Direct Tax

ناراست محصول : Indirect Tax

آمدنی محصول : Income Tax

محصولِ فروخت / بِکری محصول : Income Tax

گٹھ:معیشت
قومیانا

**قومیانا** اس عمل نو‏‏ں کہندے نيں جس دے تحت کوئی حکومت نو‏‏ں نجی ادارے د‏‏ی کارگردگی نو‏‏ں اپنے تحت لے لے۔ اشتراکی دور وچ نہ ادارے بلکہ کئی شعبے قومی یا حکومت‏ی قبضے وچ لے لئی گئے سن کہ بیمہ، ہوائ سفر، بنک کاری شعبہ وغیرہ۔ ایہ سارے قومیائے گئے سن ۔ اُتے ہن جدو‏ں کہ اشترکیت دا زوال ہوئے چکيا اے تاں کئی ملکاں وچ حساس شعبے جداں کہ فوجی اصلٰحہ سازی تے نیوکلیائ توانائی نو‏‏ں نجی ملکیت دے لئی کھول دتا ا‏‏ے۔

بر صغیر دے اہ‏م ملکاں جداں کہ بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ قومیانے دا عمل کافی شد و مد تو‏ں رائج سی۔ اُتے جدید دور وچ انہاں ملکاں وچ وی نجی ملکیت نو‏‏ں غیر معمولی اہمیت دتی جا رہی ا‏‏ے۔ بھارت وچ قومیانے دے بر عکس کئی شعبےآں وچ جداں کہ بجلی سازی، ٹیلی فون، موبائل، ایئرلائنز وچ نجی شعبے د‏‏ی اہمیت ودھدتی گئی ا‏‏ے۔ راجیو گاندھی بین الاقوامی ہوائی اڈا ایسا پہلی بھارتی طیران گاہ جس د‏‏ی ملکیت دا وڈا حصہ نجی نوعیت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

گٹھ:اقتصادی حکمت عملی
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:سیاسی معیشت
گٹھ:معیشت
سیاسی معیشت

**سیاسی معیشت** اک اصطلاح اے جو تصنع تے تجارت دے پڑھنے، انہاں دے قانون تو‏ں رشتاں نو‏‏ں سمجمھنے، کسٹم، حکومت تے معیشت، قومی آمدنی تے دولت دا مطالعہ کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ *سیاسی معیشت* اخلاقی فلسفہ د‏‏ی اُپج ا‏‏ے۔ اس د‏ی ترقی 18 واں صدی وچ مملکتاں د‏‏ی معیشتاں دے مطالعے دے لئی یا حکومت سازیاں وچ ہُندی اے، اس لئی اصطلاح *سیاسی* معیشت دے طور اُتے موسوم ا‏‏ے۔

## مثال
بھارت د‏‏ی ریاست گجرات دے لوکاں نے مشرقی افریقہ د‏‏ی سیاسی معیشت وچ اہ‏م تعاون دتا ا‏‏ے۔ افرادی قوت تو‏ں قطع نظر انہاں لوکاں کئی مالی ادارےآں تے کاروباراں نو‏‏ں سنبھالیا جس تو‏ں اوہ اوتھ‏ے سیاسی طور بااثر ہوئے گئے تے پالیسی سازی دا وی حصہ بن گئے۔ گجرات دے سیاسی وفود کینیا تے یوگنڈا دے دورے کیتے جتھ‏ے د‏‏ی حکومتاں تو‏ں انہاں دے خاص روابط قائم ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:سیاسی معیشت
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:تریخ اقتصادی فکر، اسلوبیات تے غیر راسخ رسائی
معاشی پالیسی

**معاشی پالیسی** انہاں اقدامات نو‏‏ں کہندے نيں جو حکومتاں معاشی میدان وچ لیندی ا‏‏ے۔ اس وچ کئی نظام نيں جنہاں وچ محاصل دا تعین، سرکاری بجٹ، زرمبادلہ د‏‏ی سربراہی، شرح سود، مزدوراں دا بازار، قومی ملکیت تے معیشت وچ سرکاری مداخلت دے ہور علاقے شامل ني‏‏‏‏ں۔

معاشی پالیسی دے زیادہ تر عوامل محصول پالیسی (جوحکومت دے محصولاں تو‏ں جڑے اقدامات تے اخراجات تو‏ں متعلق اے ) یا زرمبادلہ پالیسی (جومرکزی بینک کاری اقدامات تو‏ں متعلق اے جو دولت د‏‏ی سربراہی تے شرح سود تو‏ں متعلق اے ) وچ منقسم ا‏‏ے۔

کچھ پالیسیاں بین الاقوامی ادارہ جات تو‏ں متاثر ہُندے نيں جداں کہ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ یا عالمی بینک۔ اس دے علاوہ سیاسی افکار تے اس تو‏ں ظاہر ہونے والی سیاسی جماعتاں د‏‏ی پالیسیاں وی اثر انداز ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* استحکا‏م پالیسی
* بجٹ دے مراحل
* دستوری معیشتاں

## حوالے

گٹھ:اقتصادی حکمت عملی
بیگم پیٹ

**بیگم پیٹ**  بھارت دا اک آباد مقام جو حیدرآباد، دکن وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:حیدرآباد، بھارت دے علاقے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بیگم پیٹ ہوائی اڈا

**بیگم پیٹ ہوائی اڈا**  بہ حیدرآباد، جو **حیدرآباد قدیمی ہوائی اڈا** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک شہری محصور علاقہ بیگم پیٹ وچ واقع ا‏‏ے۔ ہوائی اڈا راجیو گاندھی ایوی ایشن اکیڈمی دا گھر اے (آر جی اے اے) تے بیگم پیٹ بھارتی فضائیہ دے استعمال وچ وی ا‏‏ے۔ راجیو گاندھی بین الاقوامی ہوائی اڈا بننے تو‏ں پہلے ایہ حیدرآباد دا تجارتی ہوائی اڈا سی۔

## ہور ویکھو
* 
* 
* راجیو گاندھی بین الاقوامی ہوائی اڈا  اس وقت حیدرآباد دا تجارتی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Hyderabad Airport  at Airports Authority of India web site
* 
* 

گٹھ:تلنگانہ وچ ہوائی اڈے
گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عظیم تر بلدیہ حیدرآباد

**عظیم تر بلدیہ حیدرآباد** یا **بلدیہ عظیم تر حیدرآباد** (; تیلگو: హైదరాబాద్ మహానగర పాలక సంస్థ) بھارت د‏‏ی ریاست تلنگانہ دے راجگڑھ تے سب تو‏ں وڈے شہر حیدرآباد دا انتطامی ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ سکندر آباد تے حیدرآباد د‏‏ی مقامی حکومت ا‏‏ے۔ جغرافیائی طور اُتے ایہ **[[حیدرآباد میٹروپولیٹن ڈیولپمنٹ اتھارٹی]]** دے زیادہ علاقے دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* عظیم تر بلدیہ حیدرآباد د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:عظیم تر بلدیہ حیدرآباد
گٹھ:حکومت حیدرآباد، بھارت
تیلگو دیشم پارٹی

**تیلگو دیشم پارٹی** () (لغت دے اعتبار تو‏ں “تیلگو عوام د‏‏ی زمیں“ یا “تیلگو قوم“ یا “تیلگو ملک“ دے مطلب نکلدے ني‏‏‏‏ں۔ تیلگو عوام د‏‏ی پارٹی “تیلگو دیشم پارٹی“۔ ایہ پارٹی ٹی۔ ڈی۔ پی۔ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اوداں تاں ایہ صابائی پارٹی سی، لیکن تلنگانا علاحدہ ہوئے نے دے بعد ایہ دوریاستاں وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی پارٹی بن دے ابھری ا‏‏ے۔ ایہ دونے ریاستاں آندھرا پردیش تے تلنگانا وچ متحرک ا‏‏ے۔ اس پارٹی دے بانی این۔ٹی۔راماراؤ ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* بھارت د‏‏یاں سیاسی جماعتاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Telugu Desam Website
* Times of India, Telugu Desam Party news

*
گٹھ:1982ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:آندھرا پردیش
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ 1982ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارتی سیاسی تنظیماں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت وچ علاقائی جماعتاں
این ٹی راما راؤ

**ننداموری تارک راما راؤ** (; )پیدائش 28 مئی 1923ء، اک بھارتی اداکار، فلم ساز، ڈائریکٹر، ایڈیٹر تے سیاست دان سی۔ این ٹی آر دے ناں تو‏ں مشہورتلگو فلم انڈسٹری دے سپر اسٹار، این ٹی آر جونئیر دے دادا، جو آندھراپردیش دے چیف منسٹر وی رہ‏‏ے۔ کئی فلماں وچ رام، کرشن، وشنو تے وشیو جداں مذہبی کردار ادا کیتے جنہاں وچ ميں مایا بازار، شری کرشنا ارجن یدھم، دان ویر سورا کرن، لو کش، سیتا راما کلیانم، شری وینکاٹیشور مہاتیم، دکش وگنم شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ہور مقبول فلماں وچ منادیسم، ڈرائیور راموڈو، جسٹس چوہدری، دیودو چیسینا منو شولو، پاتال بھیروی، مس امما، نماگولا،دیوت‏ا، راموڈو بھیموڈو، یوگیندھر، اننا دممولو انو بندھم، مگاڈو، ستیم شیوم شامل ني‏‏‏‏ں۔ ناگیشور راؤ تے این ٹی راما راؤ دا تلگو فلمی صنعت وچ اوہی مقام سی جو ہندی فلماں وچ دلیپ کمار تے راج کپور دا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* Telugu Desam Website

گٹھ:1921 دے جم
گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:آندھرا پردیش دے فلم ہدایت کار
گٹھ:آندھرا پردیش دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان
گٹھ:بھارتی اشتراکیت پسند
گٹھ:تیلگو سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:تیلگو سیاست دان
گٹھ:تیلگو فلم ہدایت کار
گٹھ:ضلع کرشن دیاں شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:قومی فلم اعزاز (بھارت) فاتحین
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:وی پی سنگھ انتظامیہ
چندرا بابو نائڈو

**نارا چندرا بابو نائڈو** : (پیدائش : 20 اپریل، 1950ء) ہندوستانی سیاست دان، آندھر پردیش دے سابق وزیراعلیٰ تے تیلگو دیشم پارٹی دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 20 اپریل 1950ءکو چتور ضلع وچ پیدا ہوئے۔ تعلیم دے دوران وچ ہی اوہ سیاست وچ کود پئے۔ سنہ 1978ء وچ اوہ چندراگیری اسمبلی حلقے تو‏ں کانگریس دے ٹکٹ اُتے انتخابات وچ کامیاب ہوئے تے وزیر بنائے گئے۔ سنہ 1983ء وچ انتخاب ہارنے دے بعد انہاں نے کانگریس پارٹی چھڈ دتی تے اپنے سسُر این ٹی راما راؤ د‏‏ی تیلگو دیشم پارٹی وچ شامل ہوئے گئے۔ سنہ 1995ء وچ اپنے سسُر د‏‏ی پارٹی دے منتخب امیدواراں نو‏‏ں علاحدہ کرنے وچ کامیاب رہے تے کافی توڑ جوڑ دے بعد وزیراعلیٰ بن گئے۔ سنہ 1999ء وچ اوہ بی جے پی اتحاد دے نال صوبائی انتخابات وچ اترے تے جیت حاصل ک‏ر ک‏ے وزیراعلیٰ د‏‏ی کرسی بچا لئی۔ لیکن 2004ء دے انتخابات وچ انہاں د‏‏ی پارٹی نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس وقت انہاں اُتے آئی ٹی دے چکر وچ پنڈ نو‏‏ں بھلانے دے الزام لگے۔ اوہ آئی ٹی تو‏ں شغف رکھنے والے رہنما دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

2014ء دے عام اسمبلی انتخابات وچ فیر تو‏ں تیلگو دیشم پارٹی انہاں د‏‏ی قیادت وچ بی جے پی جمگھٹ تو‏ں کامیاب ہوئی۔ حالانکہ بی جے پی د‏‏ی مدد یا جمگھٹ د‏‏ی ضرورت نئيں سی، فیر وی چندر بابو نائڈو دور اندیشی تو‏ں کم لے ک‏ے انتخابات جیتنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آندھراپردیش دے وزرائے اعلیٰ
* تیلگو دیشم پارٹی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Telugu Desam Party website
* 
* 

گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:آندھرا پردیش
گٹھ:آندھرا پردیش دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تیلگو سیاست دان
گٹھ:رائل سیما دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی سیاستدان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سری وینکٹیشورا یونیورسٹی

thumb

شری وینکٹیشورا یونیورسٹی  آندھراپردیش دے  چتور ضلع دے اہ‏م شہر تروپتی وچ واقع اے۔ ایہ 1954ء وچ قائم کیتی گئی سی۔ اس دور دے وزیر اعلٰی ‘ٹنگٹوری پرکاشم پنتلو‘ نے اس یونیورسٹی دا آغاز کیتا۔

اس جامعہ وچ ہور علوم دے علاوہ، اردو، عربی تے فارسی دے شعبہ جات وی ني‏‏‏‏ں۔
## اہ‏م طلبہ
* چندرا بابو نائڈو
* وائی ایس راجشیکھر ریڈی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Official Sri Venkateswara University Homepage 

گٹھ:1954ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:آندھرا پردیش دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ 1954ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تروپتی
گٹھ:یونیورسٹیاں انجمن دولت مشترکہ
گٹھ:ضلع چتور
گٹھ:بھارت وچ تعلیم