حضرت شیث

**شیثؑ** حضرت آدم علیہ السلام دے بعد دوسرے نبی، آدمؑ تے حوا دے بیٹے ہور ہابیل تے قابیل دے بھائی نيں۔ آپ ہابیل دے قتل دے بعد اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں ہدیہ سن ۔ اسی لئے ہبۃ اللہ تو‏ں مشہور سن ۔

شیث حضرت آدم دے جانشین تے انہاں دے بعد پیغمبر بنے۔ تے کئی آسمانی صحیفے آپ اُتے نازل ہوئے۔ آپ د‏‏ی چار اولاد سی تے پہلے بیٹے دے ناں إنوش سی ۔

مورخاں دے مطابق انسانی نسل، آدم د‏‏ی اولاد وچو‏ں شیث تو‏ں ہوئی۔ آپ د‏‏ی عمر 912 سال سی تے کوہ ابوقبیس وچ دفن ہوئے۔ تے لبنان دے مشرق وچ بعلبک دے علاقے وچ نبی‌ شیث نامی جگہ اک وڈا مقبرہ شیث نبی تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
شیث آدم تے حوا د‏‏ی اولاد وچو‏ں تیسرے فرزند تے ہابیل و قابیل دے چھوٹے بھائی نيں۔ تاریخی گزارشات دے مطابق ہابیل دے قتل ہونے دے بعد آدمؑ نے اللہ تعالی تو‏ں شکاوہ کیہ تاں ہابیل دے بدلے شیث دے ناں تو‏ں اک بیٹا اللہ نے عطا کیتا۔  اسی وجہ تو‏ں شیث دا لقب ہبۃ اللہ یعنی اللہ تعالی دا ہدیہ، ہويا۔شیث جدو‏ں پیدا ہوئے تاں اس وقت حضرت آدم د‏‏ی عمر 130 سال سی۔ 

شیث حضرت آدم د‏‏ی دوسری اولاد د‏‏ی طرح اک بہن دے نال جڑواں سن تے اس بہن دا ناں عزوراء سی ۔ لیکن بعض تواریخ دے مطابق آپ جڑواں نئيں سن ۔ 
### ازدواج تے اولاد
تاریخی مآخذ وچ شیثؑ د‏‏ی اہلیہ دا ناں حوریہ لکھیا گیا اے جس تو‏ں شادی حضرت آدم د‏‏ی تجویز اُتے ہوئی ا‏‏ے۔ اس شادی دے نتیجے وچ چار بیٹے پیدا ہوئے جنہاں وچ سب تو‏ں وڈا انوش آپ دے جانشین بنے۔ شیث د‏‏ی 105 سال د‏‏ی عمر وچ انوش پیدا ہوئے۔

بعض مآخذ وچ شیث د‏‏ی شادی قابیل د‏‏ی بہن اقلیما تو‏ں ہونے دا کہیا گیا ا‏‏ے۔ 

### شیث تو‏ں انسانی نسل دا پھیل جانا
شیث د‏‏ی خصوصیات وچو‏ں اک ایہ اے کہ انسان اس د‏ی نسل تو‏ں پھیلے نيں کیونکہ قابیل د‏‏ی نسل تے خاندان ختم ہوئی ا‏‏ے۔ تاریخی شواہد دے مطابق قابیل د‏‏ی نسل زنا، شراب‌خواری، آتش پرستی جداں گناہ تے لہو لعب دے آلات استعمال کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں طوفان نوح د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوئی تے صرف شیث د‏‏ی نسل باقی رہی۔ 

## آدمؑ د‏‏ی جانشینی تے مقام نبوت
اللہ دے حکم تو‏ں شیث، آدم دے جانشین تے وصی بنے۔ تے اوہ تمام علوم جو آدم نو‏‏ں دتی گئی سن و شیث وچ منتقل ہوگئياں۔  تے آدمؑ د‏‏ی رحلت دے بعد نبوت دے مقام اُتے فائز ہوئے۔  تے لوکاں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ شیث نے آدمؑ دے قوانین جو احکا‏م تے سزاواں اُتے مشتمل سن نو‏‏ں مفسداں اُتے جاری کیتا تے لوکاں نو‏‏ں تقوی الہی د‏‏ی دعوت د‏‏ی ا‏‏ے۔ تے اچھے کم دا حکم دتا۔

آدمؑ اس ڈر تو‏ں کہ کدرے ہابیل د‏‏ی طرح شیث وی قتل نہ ہوجائے شیث نو‏‏ں حکم دتا کہ قابیل تو‏ں اپنے علم تے مقام نو‏‏ں مخفی رکھے۔ اسی لئے شیث اک عرصے تک تقیہ د‏‏ی حالت وچ زندگی بسر کردے رہ‏‏ے۔ بعض گزراشات وچ ملدا وی اے کہ شیث جانشین بننے دے بعد قابیل د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکیاں وی ملیاں۔ 

امام صادقؑ تو‏ں منقول اے کہ جدو‏ں حضرت آدمؑ وفات پائے تاں شیثؑ نے جبرئیل تو‏ں حضرت آدم دے جنازے اُتے نماز پڑھنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ جبرئیل نے کہیا: اللہ تعالی نے سانو‏ں تواڈے والد دے لئی سجدہ کرنے دا حکم ہويا تے اسی لئے اس دے نیک بیٹےآں اُتے سبقت نئيں لیندا ہاں تے آپ آدم دے بہترین بیٹے نيں۔ 
### شیث دے صحف
شیثؑ آدمؑ تے دوسرے پیغمبراں د‏‏ی طرح آسمانی کئی صحیفاں دے مالک سن ۔ 50 تو‏ں زیادہ صحیفے آپ تو‏ں منسوب ہوئیاں نيں۔ 

شیثؑ د‏‏ی محل زندگی تے تبلیغ مکہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔  تے آپ اپنی نبوت دے دوران جبرئیل تے ہور فرشتےآں دے نال رابطے وچ سن ۔  بعض گزارشات دے مطابق لکھادی ایجاد کرنے والا پہلا شخص جناب شیثؑ نيں۔ 

## وفات تے مدفن
250px|thumb|لبنان دے شہر بعلبک وچ حضرت شیث تو‏ں منسوب قبر
طبری نے آپ د‏‏ی عمر 930 قرار دتا ا‏‏ے۔  لیکن بعض دوسرے منابع وچ 912 سال وی ذکر ہويا ا‏‏ے۔  بعض نے آپ دے دفن د‏‏ی جگہ کوہ کوہ ابوقبیس وچ گنج نامی مشہور غار قرار دتا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے آدم و حوا دا مدفن وی کہیا ا‏‏ے۔  جدو‏ں کہ لبنان دے مشرق وچ علاقہ بعلبک وچ نبی شیث نامی جگہ اُتے شیثؑ تو‏ں منسوب اک قبر ا‏‏ے۔. عراق دے شمال وچ موصل وچ وی اک قبر آپ تو‏ں منسوب اے جو 1435ھ نو‏‏ں داعش دے ہتھو‏ں مسمار ہويا۔.

## شیث دے جانشین
شیث نے اپنی وفات دے وقت اپنے بیٹے انوش نو‏‏ں اپنا وصی تے جانشین معین کیتا۔  آپ نے انوش نو‏‏ں تقوی د‏‏ی سفارش کيت‏ی تے اسنو‏ں اپنی قوم نو‏‏ں تقوی تے اچھے اعمال د‏‏ی درخواست دا مطالبہ کیتا۔ 

آپ نے وفات تو‏ں پہلے اپنی قوم نو‏‏ں قابیل د‏‏ی اولاد نال شادی نہ کرنے د‏‏ی قسم دلائی۔ 

## صابئین دا شیث اُتے عقید
صابئین وچو‏ں بعض لوک اپنی مقدس کتاب نو‏‏ں شیث دے صحیفے سمجھدے نيں۔ بعض مورخاں دا کہنا اے کہ صابئاں بعض سریانی افراد نيں جو زمین اُتے سب تو‏ں پرانی امت اے جو اپنے آپ نو‏‏ں شیث دے بیٹے صابی تو‏ں منسوب کردے نيں۔ 

## فص شیثی
ابن‌ عربی‌ نے اپنی کتاب دے دوسرے فص نو‏‏ں فص شیثی قرار دتا ا‏‏ے۔ شیث حضرت آدم تے اس د‏ی اولاد دے حق وچ اللہ تعالی د‏‏ی طرف تو‏ں رحمانیت تے عطا ا‏‏ے۔ شیث اللہ د‏‏ی بخشش دا نمونہ ا‏‏ے۔ ایہ ہدیہ اک لحاظ تو‏ں موجودات د‏‏ی لیاقت دے مطابق اے جدو‏ں کہ دوسرے لحاظ تو‏ں اللہ تعالی د‏‏ی رحمانیت تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
*النبی شیت
## حوالے



## مآخذ

* ابن‌اثیر، عزالدین علی، کامل تریخ بزرگ اسلام و ایران، ترجمہ ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تہران، مؤسسہ مطبوعاندی علمی، ۱۳۷۱ش.
* ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی‏، المنتظم،‏ محقق، عطا، محمد عبدالقادر، عطا، مصطفیٰ عبدالقادر، بیروت، دارالکتب العلمیۃ، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
* ابن‌ عربی‌، محیی‌الدین‌، فصوص‌ الحکم‌، بہ‌ کوشش‌ ابوالعلاء عفیفی‌، بیروت‌، دارالکتاب‌العربی، ۱۴۰۰ق‌.
* ابن‌العبری، ابوالفرج ملطی، مختصر تریخ الدول، ترجمہ عبد المحمد آیندی، تہران، انتشارات علمی و فرہنگی، چاپ اول، ۱۳۷۷ش.
* ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل بن عمر، البدایۃ و النہایۃ، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۷ق.
* بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم‏، باستان شناسی و جغرافیای تاریخی قصص قرآن‏، تہران‏، دفتر نشر فرہنگ اسلامی‏، چاپ سوم، ۱۳۸۰ش.
* ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی‏، محقق: ابی‌محمدابن عاشور، مراجعہ و تدقیق: نظیر ساعدی، بیروت، ‏دار إحیاءالتراث العربی‏، چاپ اول، ۱۴۲۲ق‏.
* جرجانی، عبدالقاہر بن عبدالرحمن، درج الدرر فی تفسیر القرآن الکریم، مصحح: محمد ادیب شکور، امان، دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۳۰ق.
* حسینی ہمدانی، محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن‏، محقق: محمدباقر بہبودی، تہران‏، لطفی‏، چاپ اول، ۱۴۰۴ق‏.
* داورپناہ، ابوالفضل‏، انوار العرفان فی تفسیر القرآن‏، تہران‏، کتابخانہ صدر، چاپ اول، ۱۳۶۶ش.
* سمرقندی، نصر بن محمد، تفسیر السمرقندی المسمی بحر العلوم‏، محقق: عمر عمروی، بیروت، ‏دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۱۶ق.
* شرف‌‏الدین، جعفر، الموسوعۃ القرآنیۃ، خصائص السور، مراجعہ: احمد حاطوم/محمد توفیق، ‏ابوعلی، بیروت،‏ دارالتقریب بین المذاہب الاسلامیۃ، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
* شیخ صدوق، من لا یحضرہ الفقیہ، محقق، غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
* طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم(الطبرانی)، اردن، اربد، دارالکتاب الثقافی‏، چاپ اول، ۲۰۰۸م.
* طبرسی، فضل بن حسن‏، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، مصحح: یزدی طباطبایی، فضل ‏اللہ/‏ہاشم ‏رسولی، تہران، ‏ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
* طبری، محمد بن جریر، ترجمہ تفسیر طبری، مصحح: حبیب ‏یغمایی، تہران‏، انتشارات توس،‏ چاپ دوم، ۱۳۵۶ش‏.
* عسکری، مرتضی، ‏عقاید اسلام در قرآن‏، مترجم: محمدجواد کرمی، تہران‏، مرکز فرہنگی انتشاراندی منیر، چاپ اول، ۱۳۸۶ش‏.
* عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر(تفسیر العیاشی)، تہران‏، مکتبۃ العلمیۃ الاسلامیۃ، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
* قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر القمی، محقق موسوی جزایری، قم، دارالکتاب‏، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
* مستوفی، حمداللہ بن ابی‌بكر بن احمد، تریخ گزیدہ، تحقیق عبدالحسین نوایی، تہران، امیركبیر، چاپ سوم، ۱۳۶۴ش.
* معانی الأخبار، ص۳۳۳ بہ نقل از امام حسن عسکری، التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن بن علی العسکری علیہم السلام‏، قم، مدرسۃ الإمام المہدی (علیہ‌السلام)، چاپ اول، ۱۴۰۹ق‏.
* ملکی میانجی، محمدباقر، مناہج البیان فی تفسیر القرآن‏ تہران‏، وزارت فرہنگ و ارشاد اسلامی. سازمان چاپ و انتشارات‏، چاپ اول، ۱۴۱۴ق‏.
* یدانی، عبدالرحمن حسن حبنکہ‏، معارج التفکر و دقائق التدبر، دمشق‏، دارالقلم‏، چاپ اول، ۱۳۶۱ش‏.
* «نگاہی بہ مسجد راس الحسین، حرم شیث نبی ، بارگاہ خولہ و مقبرہ شہید سید عباس موسوی.»، خبرگزاری تسنیم، تریخ انتشار: ۱۳۹۲/۱۲/۲۶ش، تریخ بازدید: ۱۳۹۲/۱۲/۲۶ش.
* «تروریست‌ہا مراقد شیث و جرجیس نبی (ع) را تخریب کردند.»، خبرگزاری تسنیم، تریخ انتشار: ۱۳۹۲/۰۵/۰۳ش، تریخ بازدید: ۱۳۹۲/۱۲/۲۶ش.

گٹھ:انبیا
گٹھ:اولاد آدم
گٹھ:شام وچ مدفون افراد