مرزا محمد اخباری

**مرزا محمد بن عبدالنبی بن** عبدالسان نیشاابوری آف استرآبادی جو **مرزا محمد اخباری** دے ناں تو‏ں مشہور نيں (۱۱۷۸-۱۲۳۳ھ ش) اوہ فقیہ، محدث، شاعر تے مکتبِ اخباری دے بانیاں وچو‏ں اک سن ۔

## زندگی

### زندگی دا آغاز
مرزا محمد اخباری ۱۱۷۸ھ۔ اوہ اکبر آباد، ہندوستان وچ ۱۱۴۳ء یا ۱۷۶۵ء وچ پیدا ہوئے۔ تقریباً ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ (۱۱۹۸ھ۔ س) حج اُتے گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں عراق گئے تے نجف، کربلا تے کاظمین وچ سکونت اختیار کيتی تے دینی علوم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوتھ‏ے اس نے عجیب و غریب علوم ، جعفر ، شماریات تے منتر وی سیکھے۔ چونکہ اوہ اک ماہر خطیب سی، اس لئی اس نے مداح حاصل کيتے تے انہاں دے خیالات کچھ لوکاں وچ مقبول ہوئے۔  دوسرے محدثین د‏‏ی طرح اوہ وی اعتدال پسند سن تے اسلامی فقہاء تے مجتہداں بشمول شیخ جعفر نجفی دے نال انہاں دے مشترکہ اصولاں اُتے قائم رہنے تے مکت‏‏ب اہل بیت نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا شدید اختلاف تے جھگڑا سی۔ انہاں نے اس اُتے دباؤ وی ڈالیا ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں عراق چھڈ ک‏‏ے ایران جانے اُتے مجبور کر دتا گیا۔ 

### ایران روانگی
ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Tsitsianov_new.jpg/200px-Tsitsianov_new.jpg|thumb|257x257px| اشپختر ( پاول سیسیانوف )
ایران روانہ ہوݨ دے بعد کچھ عرصہ مشہد تے ہور شہراں وچ رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے تہران وچ چار سال فتح علی شاہ قاجار دے حکومت‏ی آلات د‏‏ی قبولیت دے نال گزارے۔ تہران وچ انہاں د‏‏ی موجودگی ایران تے روس دیاں جنگاں دے پہلے دور (۱۲۲۸-۱۲۱۸ ہجری) دے آغاز دے نال ہی سی۔ ہجری یا ۱۱۸۲-۱۱۹۲ھ۔ ش) رہیا ا‏‏ے۔ اس تمام عرصے دے دوران شاہ قاجار د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی عزت و تکریم کيتی گئی تے انہاں نے گائے گائے سکھائے تے کمپوز کيتا۔ کچھ کم کرنا، خاص طور اُتے روسی فوج دے کمانڈر دے قتل دے بارے وچ اس د‏ی پیشین گوئی، اس دا سبب بنی کہ اوہ بادشاہ دے نال قابل احترام مقام حاصل کر سک‏‏ے۔ 

اودو‏ں روسی جنرل اشپختر نے کچھ سرحدی صوبے لے لئی تے ہر شہر نو‏‏ں تباہ کر دتا، فتح علی شاہ اس صورت حال تو‏ں پریشان سی۔ مرزا محمد شاہ دے پاس گیا تے دعویٰ کيتا کہ اوہ روسی فوج دے کمانڈر اشپختر ( پاول سیسیانوف ) دا سر چالیس دن تک فتح علی شاہ قاجار دے پاس لا سکدا ا‏‏ے۔ شاہ تو‏ں انہاں د‏‏ی درخواست ایہ سی کہ اصول مجتہداں دے مذہب نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے ترک کر دتا جائے، تے انہاں نو‏ں بک تے بین تو‏ں دبا دتا جائے، تے اخباری مذہب نو‏‏ں پھیلایا جائے۔ فتح علی شاہ نے انہاں د‏‏ی درخواست قبول کر لئی۔ مرزا محمد نے وی شاہ [//ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%DB%81_%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AF&from=fa&page=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7+%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C&targettitle=%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7+%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF+%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C&to=ur# ]عبدالعظیم د‏‏ی پناہ لی تے کچھ جادوئی کرتب دکھائے۔ اس نے اک جانور چھڈیا، موم تو‏ں اک شکل بنائی تے تلوار تو‏ں اس د‏ی گردن اُتے وار کيتا۔ اوداں چالیس دن ختم ہوݨ تو‏ں عین پہلے سر سیسیانوف نو‏‏ں بادشاہ دے دروازے اُتے لیایا گیا۔ کہاوت "کیہ تسيں پیٹرزبرگ نئيں لے گئے تے اشپختر نو‏‏ں واپس نئيں لائے!" اس واقعہ د‏‏ی طرف اشارہ ا‏‏ے۔ 

جب درباریاں نے ایہ دیکھیا تاں فتح علی شاہ تو‏ں مشورہ کيتا تے دسیا کہ مجتہدین مذہب اک ایسا مذہب اے جو ائمہ دے زمانے تو‏ں موجود اے تے اوہ صحیح نيں، لیکن اکابری مذہب اک نایاب تے کمزور مذہب اے تے اس نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ قاجار خاندان دے پہلے دور تک۔ لوکاں نو‏‏ں مذہب تو‏ں تبدیل نئيں کيتا جا سکدا تے اس تو‏ں حکومت کمزور ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس گل دا وی امکان اے کہ مرزا محمد آپ تو‏ں ناراض ہون گے تے آپ دے نال اوہی سلوک کرن گے جو اس نے اشپختر روس دے نال کيتا سی۔ اسنو‏ں رقم دے ک‏ے اس تو‏ں معافی منگ کر اسنو‏ں راستے اُتے بھیج دینا مناسب اے ۔سلطان نے وی ایہ گل مان لی۔ انہاں دناں شیخ جعفر نجفی جو جعفر کاشف الغطا دے ناں تو‏ں مشہور سن، جو حکومت اُتے اکابرین دے اثر و رسوخ تو‏ں پریشان سن، نے مرزا محمد عدو العلماء دے عیوب اُتے کشف عصر دے ناں تو‏ں اک مقالہ لکھیا تے اسنو‏ں تہران بھیجیا۔ فتح علی شاہ د‏‏ی عدالت وچ 

### عراق وچ واپسی تے موت
اس دے بعد مرزا محمد نے کاظمین وچ سکونت اختیار کيتی۔ اودو‏ں اسد پاشا تے داؤد پاشا بغداد د‏‏ی حکمرانی دے لئی اک دوسرے تو‏ں مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مرزا محمد نے اسد پاشا نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ غیر معمولی کم ک‏ر ک‏ے اپنے حریف اُتے قابو پا سکدا ا‏‏ے۔ داؤد پاشا، جو اس فکر وچ سی کہ اوہ اشپختار دا انجام بھگتاں گے، مرزا محمد دے قتل دے لئی میدان تیار کيتا تے لوکاں نو‏‏ں اس دے خلاف اکسایا۔ اس گل دا وی امکان اے کہ مرزا محمد د‏‏ی موت وچ اصولی علماء ملوث سن ۔

مرزا محمد اخباری ۱۲۳۳ھ۔ ہجری (۱۱۹۶ھ یا ۱۸۱۸ء) وچ قتل ہويا۔ اک گروہ اس دے گھر آیا تے اسنو‏ں، اس دے بیٹے احمد تے اس دے اک طالب علم نو‏‏ں قتل کر دتا تے اس دے گھر نو‏‏ں لُٹ لیا۔ فقہ ، دینیات تے غیر ملکی علوم اُتے بہت ساریاں کتاباں انہاں د‏‏ی رہ گئیاں نيں۔ انہاں نے فارسی تے عربی زباناں وچ نظماں وی لکھياں۔

## آثار

# ماول العقول اصولاں د‏‏ی نیہہ نو‏‏ں کٹنا 
# شمس الحقیقۃ 
# القسورہ 
# قبصہ العجول تے منبہ الفحول 
# مناسک حج 
# الشہاب الثقیب 
# الامر السریح فی جہر الذکر و تسبیح (فارسی وچ ) 
# معافی 
# انسان العین 
# المرتضین دا ماڈل 
# سنہری فائدے 
# المرزا محمد الاخباری دے خطوط دا مجموعہ 
# المیزان الفرقان نو‏‏ں جاننا 
# سائنس دے شعبے
## معاول العقول لقطع أساس الأصول
## شمس الحقیقة
## القسورة
## قبسة العجول و منبهة الفحول
## مناسک حج
## الشهاب الثاقب
## الأمر الصریح فی جهر الذکر و التسبیح (به فارسی)
## الاعتذار
## إنسان العین
## أنموذج المرتاضین
## الفائدے الذهبیة
## مجموعة رسالے المیرزا محمد الأخباری
## المیزان لمعرفة الفرقان
## دوائر العلوم

## فوٹ نوٹ

## ذرائع

* 
گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:۱۷۶۴ دے جم
گٹھ:۱۸۱۷ دیاں موتاں
گٹھ:1764 دے جم
گٹھ:1817 دیاں موتاں