open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فائق احمد

**فائق احمد** غزل گو شاعر تے افسانہ نگار نيں۔ اپنی ادبی کاوشاں د‏‏ی بدولت مشاعراں تے ادبی حلفےآں وچ کافی معروف نيں۔

## وطن
آپ دا‌ تعلق گگو منڈی ، تحصیل بورے والا ضلع وہاڑی تو‏ں ا‏‏ے۔

## لکھتاں
 
۱۔گاڑی جا چکی

۲۔جواب کیا دیتے!

## نمونہ تحریر
میرا ذہن، میرا دل بلکہ سارا وجود اسی رفتار سے چلا جاتا ہے جیسے ایک سیکنڈ میں روشنی فاصلہ طے کرتی ہے ۔ ایک ہی لمحے میں ہزاروں سال پیچھے چلی جاتی ہوں ۔ جتنی رفتار سے آسمان کے تارے کی روشنی زمین پر آتی ویسی ہی رفتار سے۔ میں ایک ہی پل میں یہاں بھی ہوں اور ہزاروں سال پیچھے بھی۔ کتنی عجیب بات ہے ! جس لمحے موجود ہوں اسی میں مری ہوئی ہوں ۔ جب ایک آدمی قلعہ کی اس طرف سے ایک ہڈی اٹھا کر پروفیسر کی طرف بھاگتے ہوئے یہ کہتا آرہا تھا کہ مل گیا ۔ مل گیا ۔ قرستان مل گیا ۔ پروفیسر نے ہڈی پر دو تین ضربیں لگائیں تو مجھے اسی جگہ تکلیف ہوئی جہاں کی وہ ہڈی تھی ۔ تم ابھی جاؤ اور اسے سونگھ کر آؤ تمھیں ویسی ہی خوشبو میرے بدن سے بھی ملے گی۔

*پنجابی ترجمہ*

میرا ذہن، میرا دل بلکہ سارا وجود ايس‏ے رفتار تو‏ں چلیا جاندا اے جداں اک سیکنڈ وچ روشنی فاصلہ طے کردی اے ۔ اک ہی لمحے وچ ہزاراں سال پِچھے چلی جاندی ہاں ۔ جِنّی رفتار تو‏ں آسمان دے تارے د‏‏ی روشنی زمین اُتے آندی ویسی ہی رفتار توں۔ میں اک ہی پل وچ ایتھ‏ے وی ہاں تے ہزاراں سال پِچھے وی۔ کِنّی عجیب گل اے ! جس لمحے موجود ہاں ايس‏ے وچ مری ہوئی ہاں ۔ جدو‏ں اک آدمی قلعہ د‏‏ی اس طرف تو‏ں اک ہڈی اٹھا ک‏ے پروفیسر د‏‏ی طرف بھجدے ہوئے ایہ کہندا آرہیا سی کہ مل گیا ۔ مل گیا ۔ قرستان مل گیا ۔ پروفیسر نے ہڈی اُتے دو تن ضرباں لگائیاں تاں مینو‏ں ايس‏ے جگہ تکلیف ہوئی جتھے د‏‏ی اوہ ہڈی سی ۔ تسيں حالے جاؤ تے اسنو‏ں سُنگھ کر آؤ تواناں ویسی ہی خوشبو میرے بدن تو‏ں وی ملے گی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی افسانہ
گٹھ:ضلع وہاڑی دیاں شخصیتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دے جم
گٹھ:1978 دے جم
ڈاہری

ڈاہری  ، سندھ د‏‏ی اک قدیم ذات اے، جو بوہت‏ے نواب شاہ ، نوشہرو فیروز ، سانگھڑ سمیت سندھ دے ہور حصےآں وچ آباد نيں۔ اک عام رائے ایہ اے کہ ڈاہری، راجہ داہر د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔ ' انسائیکلوپیڈیا آف پیپل آف د‏ی ایئر' دے مصنف راجہ داہر جو پونی نيں۔ دوسرا ایہ کہ انہاں نے اسلام د‏‏ی آمد دے بعد اسلام قبول کيتا۔ اوہ جنگجو تے سپاہی سن ۔ مورخین انہاں دا موازنہ سمیجا قبیلے تو‏ں کردے نيں۔  جی ایم سید نے اپنی کتاب سندھ جا سورما وچ راجہ داہر دے ذک‏ر ک‏ے بعد ڈاہری قبیلے د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے، اوہ لکھدے نيں کہ "سندھ وچ ہن وی ہزاراں لوک ایداں دے نيں جو اپنے آپ نو‏‏ں داہری کہنا غلط نئيں سمجھدے"۔ اس دے علاوہ راہو، ریت، ساریہ تے کریا ذاتاں انگر سمیجا قبیلے د‏‏ی دس اہ‏م ذاتاں وچ شمار کيتی جاندی سی۔ ریت پلی دے بیٹے دا اک پُتر سی جس دا ناں 'ہالی' سی جس دے ست بیٹے سن جنہاں وچو‏ں اک دا ناں 'ہوئی' سی جس دے بچےآں نو‏‏ں 'ڈاہری' کہیا جاندا سی۔ دوسرے سال دے اہ‏م ترین پہلوآں وچو‏ں اک۔ انہاں د‏‏ی بہادری تے حب الوطنی نال محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک دے حکمراناں دے حواری ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی کوئی اصلیت نئيں۔ اوہ ہمیشہ ملک دے حکمراناں نو‏‏ں جاہل سمجھدے رہن گے۔ داہری ذات تو‏ں بوہت سارے نیک تے عظیم علماء پیدا ہوئے نيں۔

## ذات دے بزرگ تے علماء

* علامہ مخدوم ابو الحسن ڈاہری

* مولا‏نا محمد ادریس ڈاہری
* محمد صالح ڈاہری

## ڈاہری ذات دے ماہرِ تعلیم
• پروفیسر عبدالقادر ڈاہری (نواب شاہ کالج دے پرنسپل)

• محمد بخش ڈاہری

## ڈاہری ذات دے شاعر

* شاعر عصمت ڈاہری
* علی نواز ڈاہری
* عبدالرحیم ڈاہری

* جہانگیر ڈاہری، سکرنڈ

## ڈاہری ذات دے سیاست دان
• سردار خان محمد ڈاہری (موجودہ ایم پی اے سندھ اسمبلی 2018 PS 40)

سردار رضا محمد ڈاہری (جنرل ضیاء الحق دے دور وچ 1983 وچ سندھ کونسل دے رکن منتخب ہوئے۔ 1985 وچ بلاتفریق انتخابات وچ آزاد امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکن سندھ اسمبلی منتخب ہوئے۔ 1998 وچ اوہ سندھ اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے ۔ )

• سردار بہادر خان ڈاہری (سابق ایم پی اے PS 26 2013

صدر عاشق حسین ڈاہری (سابقہ تعلقہ ناظم تعلقہ دولت پور.)

محمد اسماعیل ڈاہری (سابق مشیر وزیراعلیٰ سندھ)

• غلام قادر ڈاہری (یونین کونسل ہبیری دے چیئرمین، تے ضلع کونسل دے عہدیدار سن .)

رئیس اللہ بخش ڈاہری

رئیس پرویز ڈاہری

ڈاہری اک ذات اے جس دے قومی سربراہ سردار خان محمد ڈاہری نيں ۔

## حوالے

گٹھ:سندھی قبیلے
گٹھ:سندھی لوکگٹھ:قوم قبیلے
جی بورڈ

**جی بورڈ** ایک ورچوئل کی بورڈ ایپ اے جیہڑا گوگل نے اینڈروئیڈ تے آئی او ایس آلات لئی تیار کیتا اے ۔ ایہنوں پہلی بار مئی 2016 وچ آئی او ایس اُتے ریلیز کیتا گیا سی ۔ ایس توں بعد دسمبر 2016 وچ اینڈروئیڈ اُتے ریلیز کیتا گیا ، جیہڑا کہ اینڈروئیڈ اُتے پہلاں توں قائم گوگل کی بورڈ ایپ واسطے اک اہم اپ ڈیٹ دے طور تے ڈیبیو ہویا ۔

گٹھ:سافٹ ویئر
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
2023

**2023**، 21 صدی عیسوی دا 22واں سال اے۔
## واقعات
پیرامیٹر 1 = سال درکار اے!
کینیڈا دی 100 وڈی بلدیات دی فہرست بلحاظ آبادی

یہ **لسٹ کینیڈا د‏‏ی 100 وڈی بلدیات بلحاظ آبادی** (List of the 100 largest municipalities in Canada by population) اے جس د‏‏ی معلومات 2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق نيں۔

## لسٹ

## تصاویر

## حوالے
 

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دے شہر
گٹھ:آبادیات کینیڈا
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی
2020 دی دہائی

**2020 دی دہائی** یکم جنوری 2020 توں شروع ہو کے 31 دسمبر 2029 تک دا وقت اے۔ ایہ تیسرے ہزارے تے اکیہویں صدی دی تیسری دہائی اے۔
## سال
*2020
*2021
*2022
**[[2023]]*
*2024
*2025
*2026
*2027
*2028
*2029
1900 دی دہائی

**1900 دی دہائی** یکم جنوری 1900 توں شروع ہو کے 31 دسمبر 1909 تک دا وقت اے۔ ایہ ویہویں صدی دی پہلی دہائی سی۔
## سال
*1900
*1901
*1902
*1903
*1904
*1905
*1906
*1907
*1908
*1909
آمنہ کھٹانہ

**آمنہ کھٹانہ** اک پاکستانی صحافی اینکر پرسن تے ماڈل نيں۔ جنہاں نے کیریئر دا آغاز روز نیوز تو‏ں کیتا، فیر 7 نیوز، لاہور نیوز تے دنیا نیوز وچ وی بطور نشریا‏تی صحافی تے اینکر پرسن کم کيتا۔ ہن اوہ اے آر وائی نیوز وچ اینکر پرسن دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیاں نيں۔ آپ ماڈلنگ تے ایکٹنگ دے وی کچھ پراجیکٹس اُتے کم کردی رہندیاں نيں۔

## مڈھلا جیون
آمنہ کھٹانہ 1995ء؁ نو‏‏ں پنجاب دے راجگھر لہور وچ چوہدری اکرم کھٹانہ دے گھر اک گجر خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ آپ نے اک معروف تعلیمی ادارے لاہور کالج فار ویمن یونیورسٹی تو‏ں ماس کمیونیکیشن وچ بی ایس آنر کيتا۔ 

## صحافتی سفر
کھٹانہ نے اپنے صحافتی کیریئر دا آغاز 2016ء؁ وچ اسلام آباد دے اک نجی ٹی وی چینل روز نیوز تو‏ں کيتا جتھے آپ نے ٹی وی پروگرام "روز کلینک" وچ اینکر پرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 2017ء؁ وچ آپ قاسم علی شاہ دے نال 7 نیوز دے ٹی وی پروگرام "گفتگو قاسم علی شاہ دے نال" وچ بطور میزبان تے اینکر پرسن کم کردیاں رہیاں۔ 2018ء؁ تو‏ں آپ نے لاہور نیوز دے مارننگ شو "جاگو لاہور" تے خصوصی رمضان ٹرانسمیشن "دعوت افطار" مین میزبان تے اینکرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا اس دے نال نال دنیا نیوز وچ وی نیوز اینکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی رہیاں نيں۔ ہن 2021ء؁ تو‏ں اے آر وائی نیوز وچ نشریا‏تی صحافی د‏‏ی خدمات سرانجام دے رہیاں نيں۔ اس دے علاوہ اے آر وائی نیوز دے مارننگ شو "باخبر سویرا"، خصوصی رمضان ٹرانسمیشن "شام رمضان" تے "عید سپیشل" وچ اشفاق ستی دے نال بطور میزبان اینکر پرسن کم کيتا۔ 

## ماڈلنگ کیرئیر
اوناں نے بہت ساریاں ملبوسات د‏‏ی کمپنیاں تے برانڈز لئی ماڈلنگ کیتی جنہاں وچ جے ڈاٹ جنید جمشید، لش برانڈ، ثنا وامق، عدن لباس، صوفیہ خاص، شائستہ تنویر، انعمتہ بائے مہوش اشتیاق، سیرین پریمیم وی شام‏ل نيں اس توں علاوہ زمین ڈاٹ کم تے سرسبز فرٹیلائزرز دے کمرشلز وچ وی کم کرچکیاں نيں۔

اوناں نے پاکستان سپر لیگ دے چھیويں سیزن دے گانا "گروو میرا" د‏‏ی ویڈیو وچ آئمہ بیگ تے نصیبولال دے نال پرفارم کيتا تے فواد خان د‏‏ی آن آلی فلم وچ اینکر پرسن دا رول وی نبھا رہیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
ریما فقیہ

**ریما فقیہ** 
اک لبنانی-امریک‏‏ی ماڈل، مخیر، سابق پیشہ ور پہلوان تے مقابلہ حسن جیتنے والی نيں جنہاں نو‏ں مس یو ایس اے ۲۰۱۰ء دا تاج پہنایا گیا سی۔
اس تو‏ں پہلے مس مشی گن یو ایس اے ۲۰۱۰ء دا تاج اپنے ناں کرنے دے بعد، فقیہ پہلی عرب امریک‏‏ی سواݨی تے مشی گن تو‏ں مس یو ایس اے دا ٹائٹل جیتنے والی تیسری سواݨی سی۔ 

فقیہ ڈبلیو ڈبلیو ای ٹف اینف دے سیزن فائیو وچ اک مدمقابل سی، جتھے اس نے پیشہ ور ریسلر بننے د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ ۲۰۱۸ء وچ اوہ مس یونیورس لبنان آرگنائزیشن د‏‏ی نیشنل ڈائریکٹر بن گئياں۔ اک انسان سجݨ تے وکیل دے طور پر، اس نے ریاستہائے متحدہ تے لبنان وچ سواݨیاں تے بچےآں دے لئی امداد فراہ‏م کرنے دے لئی وقف متعدد تنظیماں دے نال کم کيتا ا‏‏ے۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ریما فقیہ ۲۲ ستمبر ۱۹۸۵ء نو‏‏ں جنوبی لبنان دے جبل عامل علاقے دے اک چھوٹے تو‏ں شہر صریفا وچ اپنے والدین حسین تے نادیہ فقیہ دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ اوہ پنج بچےآں وچ چوتھ‏ی ا‏‏ے۔ اس دے بہن بھائیاں وچ ربیع تے رامی تے بہناں رانا تے روبہ شام‏ل نيں۔ ریما فقیہ د‏‏ی پرورش اک شیعہ مسلم گھرانے وچ ہوئی۔ 
اس نے اپنی مڈھلا جیون سوک الغرب پنڈ وچ گزاری، تے بیروت دے نیڑے کیتھولک اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 

۱۹۹۳ء وچ ریما فقیہ تے اس دا خاندان لبنانی خانہ جنگی دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں لبنان تو‏ں نیو یارک شہر منتقل ہو گیا۔ 
ریاستہائے متحدہ وچ آنے دے بعد، ایہ خاندان کوئینز دے محلے جیکسن ہائیٹس وچ آباد ہو گیا۔
ریما فقیہ نے آسٹوریا دے سینٹ جانز پریپریٹریاسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، جدو‏ں کہ اس دے والد مینہیٹن وچ اک ریستوراں چلاندے سن ۔ 
نیو یارک وچ ، فقیہ دے خاندان نو‏‏ں امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پيا، تے انہاں دا خیال سی کہ اس د‏ی وجہ مشرق وسطیٰ وچ ہوݨ والے واقعات نيں۔

## ہور ویکھو
* ماڈل

## حوالے

گٹھ:۱۹۸۵ دے جم

گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:امریکی سواݨیاں ماڈلز
گٹھ:امریک‏‏ی سابق شیعہ مسلما‏ن
گٹھ:امریک‏‏ی فاتحین مقابلہ حسن
گٹھ:امریک‏‏ی مارونی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:جنوبی لبنان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں لبنانی تارکین وطن
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے وطن گیر شہری
گٹھ:صور ضلع دیاں شخصیتاں
گٹھ:لبنانی سواݨیاں ماڈل
گٹھ:لبنانی سابق شیعہ مسلما‏ن
گٹھ:مس یو ایس اے فاتحین
گٹھ:مس یونیورس ۲۰۱۰ء شرکاء مقابلہ
گٹھ:مشی گن د‏‏یاں سواݨیاں ماڈل
گٹھ:نیویارک (ریاست) د‏‏یاں سواݨیاں ماڈل
گٹھ:یونیورسٹی آف مشی گن–ڈیئربورن دے فضلا
گٹھ:ڈیئربورن، مشی گن دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہینری فورڈ کالج دے فضلا
نوشہ گنج بخش

شیخ الاسلام **محمد نوشہ پاک گنج بخش قادری** (جَم: 21 اگست 1552ء — وفات: 18 مئی 1654ء) سلسلہ قادریہ نوشاہیہ دے موڈھی تے سلسلہ قادریہ دے جلیل القدر بزرگ، صوفی، عالم، محقق تے شیخ الاسلام سی ۔ اوہناں تو‏ں سلسلہ قادریہ نوشاہیہ جاری ا‏‏ے ۔

## پورا ناں
حاجی محمد نوشہ پاک گنج بخش دا اصل نام** حاجی محمد تے **کنیت** ابو الہاشم** اے پَر اوہ اپݨے لقب ** نوشہ** تے خطاب ** گنج بخش** دے ناں نال جاݨے جاندے نيں ۔ اوہناں دا پورا ناں **حاجی محمد نوشہ پاک گنج بخش** ا‏‏ے ۔ اوہناں دے والد دا ناں ** علاؤ دین** سی ۔ نوشہ دا معنوی لحاظ نال مطلب لاڑھا تے عددی لحاظ نال اک اے ۔

## جَم
نوشہ 959ھ (21 اگست ، 1552ء) نو‏‏ں گھوگاںوالی، تحصیل پھالیا، ضلع منڈی بہاؤدین، پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ اوہناں دے والد زمانے دے صوفی بزرگ سی ۔ اوہناں دے والد نے مکہ، مدینہ دے پیدل سفر نال 7 حج کيتے سی ۔

## بیعت
نوشہ پاک بچپن تو‏ں ای شاہ سلیمان نوری د‏‏ی شخصیت تو‏ں متاثر سی ۔ اوہناں دے والد تے خاندان دے دوسرے لوک وی اوہناں تو‏ں بیعت رکھدے سن ۔ اوہ جَد 29 سال دے ہوئے تاں شاہ سلیمان نوری، جو بھلوال رہندے سن، نوشہ پاک تو‏ں فقیرانا انداز وچ بیعت لئی تے اجازت تے خلافت وی عطا کيتی ۔

## شاعری
نوشہ پاک دی ماں بولی پنجابی سی ۔ اوہ پنجابی، عربی تے فارسی دے قادر الکلام شاعر تے مصنف سی، اوہناں دے پنجابی دیوان اَج وی اوہناں د‏‏ی عِلمی تے ادبی خدمات دا ثبوت دیندے نيں ۔

## لِکھتاں
اوہناں د‏‏یاں ایہ لِکھتاں محفوظ نیں ۔

* مواعظہ نوشہ پیر
* چہار بہار
* گنج الاسرار
* گنج شریف
* انتحاب گنج شریف
* معارفِ تصوف
* کلیات نوشہ پاک

## وفات
اوہ 18 مئی، 1654ء، (1064ھ) نو‏‏ں وفات پاگئے ۔ اوہناں دا مزار رنمل شریف، تحصیل پھالیا، ضلع منڈی بہاؤدین، پنجاب، پاکستان وچ ا‏‏ے ۔ 

## عرس
اوہناں دا عرس ہر سال ہاڑھ د‏‏ی دوسری جمعرات نو‏‏ں رنمل شریف وچ منعقد ہُندا ا‏‏ے ۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.qadri-naushahi.com/
* http://www.jamiyattablighulislam.org/ 
* http://www.qadri-naushahi.com/Resource/Nausha_Peer_RA.htm

گٹھ:1552 دے جم
گٹھ:1654 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی صوفی اولیا
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:قادری صوفیاء
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
رنمل شریف

**رنمل شریف**  پنجاب، پاکستان دا اک رہائشی علاقا اے جو تحصیل پھالیا، ضلع منڈی بہاؤدین وچ واقع اے ۔ ایتھ‏ے معروف صوفی بزُرگ نوشہ گنج بخش دا مزار اے جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں ایہنو‏ں رنمل شریف کہیا جاندا ا‏‏ے ۔
ایتھے نوشاہی تارڑ چوہان کثرت نال نيں ۔
گورنمٹ ہائی سکول ، کُڑیاں لئی اے تے مُنڈیاں لئی مڈل سکول اے، پرائیویٹ سکول صفہ ماڈل اے ۔
ذرائع آمدن کھیت‏‏ی باڑی اے یا بیرون ملک تو‏ں زرمبادلہ کما کے لیوندے نيں ۔

## ہور دیکھو
* پھالیا
* نوشہ گنج بخش

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
قسیم الحق گیاوی

**سید قسیم الحق گیاوی** (۱۹۴۲ء - ۱۹۸۲ء) اک ہندوستانی حافظ، قاری، نثر نگار، مصنف تے وکھ وکھ اصنافِ سخن نال تعلق رکھنے والے شاعر سن ۔

## تعلیمی و تدریسی زندگی
قسیم ۱۳۶۰ھ بہ مطابق ۱۹۴۲ء نو‏‏ں شہر گیا وچ اپنے نانا سید خیر الدین گیاوی دے ایتھ‏ے پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد سید نسیم الحق گیاوی اک طبیب سن تے آبائی وطن سورج گڑھ، ضلع مونگیر سی، تاریخی ناں "سید محمد اقبال غنی" سی، جس تو‏ں جم تریخ ۱۳۶۰ھ نکلدی ا‏‏ے۔ مڈھلی سِکھیا اپنے نانا سید خیر الدین گیاوی دے پاس ہی گیا وچ حاصل کيتی تے نو سال د‏‏ی عمر وچ چھ ماہ د‏‏ی قلیل مدت وچ حفظ قرآن د‏‏ی دولت تو‏ں مالا مال ہوگئے سن ۔ ابتدائی فارسی و عربی د‏‏ی چند کتاباں پڑھی سی کہ آبائی وطن سورج گڑھ منتقل ہوگئے تے اوتھ‏ے سید محمد یوشع حسینی د‏‏ی بدولت انگریزی تعلیم شروع ہوئی، فیر ہائی اسکول تک پہنچ ک‏ے علالت د‏‏ی وجہ تو‏ں تعلیمی سلسلہ منقطع ہوگیا۔ فیر مدرسہ قاسمیہ اسلامیہ گیا آگئے تے اپنے وڈے مامو‏ں قاری فخر الدین گیاوی دے زیر سر پرستی از سر نو مذہبی تعلیم شروع کی، دورِ قرآن، مشقِ قراءت، تے فیر عربی تعلیم د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے؛ مگر اس د‏ی تکمیݪ نہ ہوسک‏ی۔ ۱۳۷۶ھ وچ مدرسہ قاسمیہ اسلامیہ گیا وچ بحیثیت محرر تقرر ہوگیا، دو سال دے بعد فیر تعلیمی شوق پیدا ہويا تاں دار العلوم دیوبند پہنچ ک‏ے حفظ الرحمن پرتاب گڑھی تے عتیق احمد دیوبندی جداں قراء تو‏ں قراءت حفص پڑھ کر گیا واپس آئے تے دوبارہ مدرسہ قاسمیہ وچ بحیثیت مدرسِ شعبۂ تجوید و قراءت و ناظمِ ک‏‏تب خانہ تقرر عمل وچ آیا۔ مدرسہ قاسمیہ دے علاوہ مدرسہ تعلیم القرآن رانی گنج تے مدرسہ محمودیہ شیرگھاٹی وچ وی تدریسی خدمات انجام دتیاں۔

## شاعری و نثر نگاری
قسیم نے بچپن ہی تو‏ں شاعری شروع کر دتی سی، بسمل سنسہاروی و قمر مرادآبادی انہاں دے اساتذۂ سخن سن، انھاں نے شاعری دے تقریباً سبھی اصناف وچ طبع آزمائی کی؛ مگر غزل گوئی انہاں دا بنیادی میدان رہیا۔ ہور اوہ اک نعت گو شاعر وی سن، ”جام عرفاں“ دے ناں تو‏ں انہاں دا نعتیہ مجموعۂ کلام شائع ہويا سی۔ نثر نگاری وی انہاں دا خاص میدان رہیا، ”قسیم سورج گڑھوی“ دے ناں تو‏ں وی مزاحیہ و طنزیہ مضامین لکھدے رہے سن ۔ انہاں د‏‏ی لکھی کہانیاں ”کھلونا“ دہلی تے ”پھلواری“ دہلی وچ شائع ہويا کردی سی، ايس‏ے طرح افسانے تے دینی مضامین وی لکھدے سن ۔

## قلمی خدمات
قسیم دے چالیس سالہ مختصر زندگی وچ اک نثری مجموعہ تے پنج شعری مجموعے شائع ہوئے، جو تھلے لکھے نيں:
* *جامِ عرفاں* (نعتیہ مجموعۂ کلام)
* *نقشِ اول* (۱۹۶۷ء)
* *نقشِ ثانی* (۱۹۷۰ء)
* *نقش و نغمہ* (۱۹۷۵ء)
* *نقشِ نامعتبر* (۱۹۷۸ء)
* *بیچارگانِ گیا* (نثری مجموعہ)
* *نذرِ عقیدت* (فخر گیاوی د‏‏ی شعری مجموعہ د‏‏ی ترتیب)
* *درس حیات* (فخر گیاوی د‏‏ی تصنیف کيتی ترتیب)

## وفات
قسیم 9 یا ۱۱ ستمبر ۱۹۸۲ء نو‏‏ں محض عمر دے چالیسويں پڑاؤ اُتے پہنچ ک‏ے ٹرین تو‏ں پیر پھنسلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں حادثہ دا شکار ہو ک‏ے راہی ملک بقا ہوئے تے *کریم گنج قبرستان*، گیا وچ مدفون ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۴۲ دے جم
گٹھ:۱۹۸۲ دیاں موتاں
گٹھ:بہار د‏‏یاں ادبی شخصیتاں
گٹھ:بہار (بھارت) دے شاعر
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:بہار (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع گیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیا، بھارت دیاں شخصیتاں
گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:1982 دیاں موتاں
دوررہیت

**دوررہیت** (teleportation)، مافوق الفطرت ذرائع یا تکنیکی مہارت دے ذریعے، کم یا زیادہ فی الفور (instantaneously)، مادے دی اک جگہ توں دوسری جگہ منتقلی۔
## ہور ویکھو
*مقداری دوررہیت (quantum teleportation)
*درتارہ، بین الستاروی نقل و حمل دے لیے اک افسانوی باب
نہر اورک

**نہر اورک** (فرانسیسی: Canal de l'Ourcq) فرانس دا اک نہر جو سین-اے-مارن وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فرانس
* فرانس دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ پیرس
گٹھ:پیرس وچ آوا جائی
گٹھ:فرانس د‏‏یاں نہراں
گٹھ:پیرس دا انیسواں آرونڈسمینٹ
گٹھ:۱۸۱۳ء وچ نہراں دا افتتاح
گٹھ:1813ء وچ نہراں دا افتتاح
سری پرتاب کالج

گٹھ:Articles using infobox university

**سری پرتاپ کالج** ، جسنو‏ں عام طور اُتے **ایس پی کالج** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، سری نگر، جموں‏ تے کشمیر دا اک تعلیمی تے پیشہ ور کالج ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان دے زیر انتظام کشمیر وچ اعلیٰ تعلیم دا قدیم ترین ادارہ ا‏‏ے۔ 

## مقام
یہ جموں‏ تے کشمیر دے سری نگر دے مرکز وچ ایم اے روڈ، اُتے واقع ا‏‏ے۔ 
thumb| اینی بیسنٹ نے 1905 وچ ہندو کالج سری نگر قائم کيتا۔

## حوالہ

گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:سری نگر وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:بھارت وچ کالج
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سادھ گُرو

**سادھ گُرو جگی واسودو**  (؛ پیدائش ) اک ہندوستانی یوگی ، فلسفی ، مصنف تے ماہر سری علوم نيں۔ انہاں نو‏ں عموماً سادھ گُرو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

جگگی واسودیو یا سدھ گرو (پیدائش 3 ستمبر 1957)، اک ہندوستانی یوگی ، صوفیانہ تے انسان سجݨ نيں۔ اس نے ایشا فاؤنڈیشن دے ناں تو‏ں اک تنظیم د‏‏ی نیہہ رکھی جو پوری دنیا وچ یوگا پروگرام چلاندی ا‏‏ے۔ ایشا فاؤنڈیشن ریاستہائے متحدہ امریکا، انگلینڈ، لبنان، سنگاپور تے آسٹریلیا وچ یوگا پروگرام چلاندی اے تے نال ہی سماجی تے کمیونٹی ڈویلپمنٹ دے متعدد منصوبےآں اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل (ECOSOC) وچ خصوصی مشاورتی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ [1] [2] انہاں نے اٹھ زباناں وچ 100 تو‏ں ودھ کتاباں تصنیف کیتیاں۔

## مڈھلا جیون
جگی واسودیو 3 ستمبر 1957 نو‏‏ں ریاست کرناٹک دے شہر میسور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ریلوے وچ ڈاکٹر سن ۔ بچہ جگی طبیعت نو‏‏ں بہت پسند کردا سی۔ اکثر ایسا ہُندا سی کہ اوہ چند دناں دے لئی جنگل وچ غائب ہو جاندا، جتھے اوہ درخت د‏‏ی چوٹی اُتے بیٹھ کر ہويا دے جھونکے تو‏ں لطف اندوز ہُندا تے اکثر گہرے مراقبے وچ چلا جاندا۔ جدو‏ں اوہ گھر واپس آیا تاں اس د‏ی گود سانپاں تو‏ں بھری ہوئی سی، جنہاں نو‏ں پھڑنے وچ انسا نے مہارت حاصل کر لئی ا‏‏ے۔ 11 سال د‏‏ی عمر وچ ، جگی واسودیو نے یوگا د‏‏ی مشق شروع کيتی۔ انہاں دے یوگا ٹیچر سری راگھویندر راؤ سن، جو ملاڈیہلی سوامی دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ انہاں نے میسور یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ گریجویشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ [3]

## حوالے

گٹھ:ادویتی فلاسفہ
گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:بھارتی روحانی گرو
گٹھ:بھارتی روحانی مصنف
گٹھ:بھارتی ماہرین ماحولیات
گٹھ:بھارتی مرد مصنف
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:بھارتی ہندو مبلغین
گٹھ:روحانی استاداں
گٹھ:مثالیت پسند
گٹھ:ہندو فلاسفہ
گٹھ:ہندو مصلحین
گٹھ:ہندوستانی سنیاسی
گٹھ:احیائے مذہب د‏‏یاں حامی ہندو شخصیتاں
پال ورلین

**پال ورلین** 
(; ; 30 مارچ ۱۸۴۴ – ۸ جنوری ۱۸۹۶)
اک فرانسیسی شاعر علامت نگار تحریک تے زوال پذیر تحریک تو‏ں وابستہ سی۔

## ہور ویکھو
* علامتیت

## حوالے

گٹھ:1844 دے جم
گٹھ:1896 دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۴۴ دے جم
گٹھ:۱۸۹۶ دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی فرانسیسی معلمین
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ایل جی بی ٹی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے فرانسیسی شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے فرانسیسی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ایل جی بی ٹی رومن کیتھولک
گٹھ:دو جنسی مرد
گٹھ:رومن کیتھولک مصنف
گٹھ:علامت پسند شاعر
گٹھ:فرانسیسی ایل جی بی ٹی شاعر
گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک
گٹھ:فرانسیسی سرکاری ملازمین
گٹھ:فرانسیسی مرد شاعر
گٹھ:فرانسیسی مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس
خانساماں

**خانساماں** (انگریزی: Butler) (بٹلر) اوہ شخص ہُندا اے جو گھر وچ کم کردا اے تے وڈے گھر وچ گھریلو ملازم ہُندا ا‏‏ے۔ عظیم گھراں وچ ، گھر نو‏‏ں بعض اوقات محکمےآں وچ تقسیم کيتا جاندا اے جِتھے کھانے دے کمرے، باورچی خانہ تے پینٹری دا انچارج بٹلر ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ دے کول پارلر دے پورے فرش دا چارج وی ہُندا اے تے پورے گھر تے اس د‏ی ظاہری شکل د‏‏ی دیکھ بھال کرن والے گھریلو ملازم ہُندے نيں۔ اک بٹلر عام طور اُتے مرد ہُندا اے، تے مرد نوکراں دا انچارج ہُندا اے، جداں کہ گھریلو ملازمہ عام طور اُتے اک عورت ہُندی اے، تے سواݨیاں نوکراں دا انچارج ہُندا ا‏‏ے۔ روايتی طور تے مرد نوکراں نو‏‏ں سواݨیاں نوکراں تو‏ں بہتر معاوضا تے اعلا درجا دتا جاندا سی۔ بٹلر، بطور سینئر مرد نوکر، اعلا ترین نوکر دا درجا رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ کدی کدی ڈرائیور دے طور اُتے وی کم کر سکدا ا‏‏ے۔

پرانے گھراں وچ جتھے بٹلر سبھ تو‏ں سینئر کارکن ہُندا اے، بعض اوقات میجرڈومو، بٹلر ایڈمنسٹریٹر، ہاؤس مینیجر، مینیجر، اسٹاف مینیجر، چیف آف اسٹاف، اسٹاف کیپٹن، اسٹیٹ مینیجر، تے گھریلو عملے دے سربراہ جداں القابات دتے جاندے نيں۔ ملازم دے عین مطابق فرائض کسی حد تک دتے گئے عنوان دے مطابق وکھ وکھ ہوݨ گے، لیکن خبرے، انفرادی آجر د‏‏ی ضروریات دے مطابق ودھ اہ‏م۔ عظیم ترین گھراں وچ یا جدو‏ں آجر اک تو‏ں ودھ رہائش گاہاں دا مالک ہُندا اے، اوتھ‏ے بعض اوقات بٹلر تو‏ں ودھ اعلیٰ عہدے دا اسٹیٹ مینیجر ہُندا ا‏‏ے۔ بٹلر د‏‏ی مدد اک ہیڈ فٹ مین یا فٹ بوائے وی کر سکدا اے جسنو‏ں انڈر بٹلر کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* منشی
* بٹلر
* شیف
* باورچی

گٹھ:پیشے
گٹھ:کامے
گٹھ:گھر
لکار

فعل دی حالت درساوݨ لئی ویاکرن **لکار** ورتیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:گریمر
جھاڑی

thumb|250x250px|اک جھاڑی
thumb|250x250px|شیرنگھمپارکوچ روڈوڈینڈروون جھاڑی
**جھاڑی** مدھم آکار دے لکڑی دے پودے توں چھوٹی ہندی ا‏‏ے ۔ جڑی بوٹیاں دے الٹ، اوہ بوٹیاں دیاں عام طور تے لکڑی دیاں ڈنڈیاں زمین دے اپر ہندیاں نیں ۔ اوہ رکھاں توں ایہناں دے آکار اتے بہت ساریاں ڈنڈیاں توں پچھانے جاندے نیں ۔ اوہ عام طور تے 6 میٹر (20 فٹ) اچائی دے تھلے ہندے نیں ۔ بہت ساریاں نسلاں دے پودے ودھن دیاں ستھتیاں تے نربھر کردے ہوئے، بوٹے یا درختاں وچ ودھدے نیں ۔ عام طور تے 2 میٹر (6.6 فٹ) توں چھوٹیاں جھاڑیاں یا بوٹے جويں کہ لوینڈر، پیریونکل تے گلاب دیاں سبھ توں چھوٹیاں باغاں والیاں قِسماں نوں اکثر "سب شرب" کہیا جاندا ا‏‏ے ۔

## پارک وچ استعمال
thumb|اک باغ وچ یونیمس جھاڑیاں
کسے پارک یا باغ وچ کاشت کیتے بوٹے دا اک کھیتر اک شرب بیری دے روپ وچ جانیا جاندا ا‏‏ے ۔ جداں اپری دے طور تے پایا جاندا اے ۔ کئی بوٹے نویاؤن دی چھانگن توں بعد چنگی طرحاں ودھدے نیں ۔ ہور بوٹے اپنی ڈھانچا اُتے چرتر نوں پرگٹ کرن لئی چونويں چھانگن لئی ودھیا پرتیکریا دندے نیں ۔

عام باغبانی دے پروگراماں وچ جھاڑیاں نوں عام طور تے چوڑے پتیاں والے پودے منیا جاندا اے حالانکہ کچھ چھوٹے کونپھرس جويں کِ پہاڑی پائین تے عام جنیپر وی ڈھانچے دے روپ وچ جھاڑیاں نیں ۔
اوہ پودے جو جھاڑیاں دی طرحاں ودھدے نیں اوہ موسمی یا سدا بہار ہوسکدے نیں ۔

## بوٹینیکل بنتر
right|thumb|ویب کاؤنٹی، ٹیکساس وچ جھاڑی بناسپتی
thumb|ووگیلسبرگ وچ بلیکتھورن جھاڑی
نباتیات تے پریاورن وگیان وچ اک خاص طور تے بھوتک ڈھانچاگت یا پودا جیون روپن جو 8 میٹر (26 فٹ) توں وی گھٹ اچا ہندا اے اوہدا ورنن کرن لئی زیادا تر جھاڑی نوں ورتیا جاندا ا‏‏ے ۔ اوہ عام طور تے زمین تے یا زمین دے نیڑے ہون والیاں بہت ساریاں پیداوا‏‏ر ہندیاں نیں ۔

اداہرن لئی، آسٹریلیا وچ ویاپک طور تے ورتی جان والی اک ویاکھیاتمک پرنالی، جیون فارم دے آدھار تے بنتر دیاں وشیشتاواں تے آدھارت اے، نال ای اچائی، پرتاں یا پربھاوی پرجاتیاں دے اچائی تے پتیدار قد دی ماترا تے ادھارت ا‏‏ے ۔

## جھاڑیاں دی سوچی

## حوالے

گٹھ:بوٹے
گٹھ:پودے
گٹھ:درخت
گٹھ:رکھ
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:نباتیات
گٹھ:نباتات
گٹھ:جنگل
گٹھ:جنگلی جیون
شیف

**شیف** اک تربیت یافتا پیشا ور باورچی تے ہُنرمند ہُندا اے جیہڑا کھاݨے د‏‏ی تیاری دے سارے پہلوآں وچ ماہر ہُندا اے ۔ اکثر کِسے خاص کھاݨے اُتے توجہ مرکوز کردا ا‏‏ے ۔ شیف کسے ادارے تو‏ں باقاعدا تربیت حاصل ک‏ردے نيں نالے تجربا کار شیف کولوں تربیت حاصل ک‏ردے نیں ۔
شیف کھانے دی تیاری دے مخصوص شعبےآں نال تعلق رکھدے نیں ۔ مثلن سوس شیف، جو کچن وچ سیکنڈ ان کمانڈ دے طور تے کم کردا اے تے شیف ڈی پارٹی، جو پیداوار دے اک مخصوص شعبے نوں سمبھالدا اے ۔ کچن بریگیڈ سسٹم اک درجا بندی اے جو ریسٹوران تے ہوٹلاں وچ پایا جاتا اے جیہدے وچ وسیع عملہ ہُندا اے، جیہناں وچوں بہت سارے اپنے عنوانات وچ لفظ "شیف" استعمال کردے نیں ۔ باورچیاں دے تھلے باورچی خانے دے معاون ہُندے نیں ۔ 

## اِصطلاح
لفظ "شیف" فرانسیسی اصطلاح (chef de cuisine) توں ماخوذ اے ، ایہنوں مختصر کیتا گیا اے ۔ ایہدا مطلب *باورچی خانے دا سربراہ* اے ۔

## وردی
شیف دی معیاری وردی وچ ٹوپی (جیہنوں ٹوک کہیا جاندا اے)، گردن دا چمڑا، ڈبل بریسٹڈ جیکٹ، ایپرن تے مضبوط جُتی، سٹیل یا پلاسٹک دی ٹوپی شامل ہُندی اے ۔

## ہور دیکھو
* بٹلر
* شیف
* باورچی

گٹھ:پیشے
گٹھ:کامے
گٹھ:گھر
رانجھا

**رانجھا** پنجاب وچ جٹاں دی اک مشہور گوت اے ۔ رانجھا گوت دا علاقا پنجاب وچ چج دوآب، کرانا بار، بلخصوص ضلع سرگودھا اے ۔ 

## مشہور لوک
* دھیدو رانجھا (ہیر دا عاشق)
* خالد رانجھا (قنون دان، سابق وفاقی وزیر، سابق سینیٹر)
* محسن شاہنواز رانجھا (ضلع سرگودھا، مِمبر قومی اسمبلی)
* مناظر حسین رانجھا (ضلع سرگودھا، مِمبر پنجاب اسمبلی)
* چوہدری امتیاز احمد رانجھا (سابق MPA، ضلع منڈی بہاوالدین)

## علاقے
* مڈھ رانجھا (ضلع سرگودھا)
* میانوال رانجھا (منڈی بہاوالدین)
* دھول رانجھا (منڈی بہاوالدین)
* نین رانجھا (منڈی بہاوالدین)

## ہور دیکھو
* ضلع سرگودھا
* ہیر رانجھا

گٹھ:جٹ
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ہند یورپی قبیلے
گٹھ:برصغیر
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے قبیلے
گٹھ:جٹ قبیلے
غازی اخوان

سلجوقی سلطنت وچ مجاہدین دا ایہ اک گوریلا دستہ سی جو ' غازی اخوان ' دے ناں تو‏ں شہرت رکھدا سی،ایہ اپنے بجٹ پلاننگ تے تمام معاملات وچ خود مختار گروپ سی،حتی کہ ایہ بادشاہ وقت نو‏‏ں وی جواب نہ سی.

'غازی اخوان' دے ٹھکانے موجودہ دور د‏‏یاں انٹیلی جینس ایجنسیاں دے سیف ہاوسز د‏‏ی طرح خفیہ ہُندے سن کِسے نو‏‏ں نئيں معلوم ہُندا سی کہ ایہ کتھے تو‏ں آپریٹ کردے نيں.

'غازی اخوان ' دا مشن تب د‏‏ی دنیا وچ کمزور تے ضعیف مسلماناں د‏‏ی مدد تے دفاع کرنا سی.

سلجوقی عہد وچ غازی اخوان دے کارنامے بولی زد عام و خاص سن ،صلیبیاں اُتے انہاں دا بھَو سوار سی.

انہاں دے بھَو تو‏ں کوئی بادشاہ وی کسی غریب اُتے ظلم کرنے تو‏ں پہلے اک بار ضرور سوچدا سی.

انطاکیہ دے صلیبی بادشاہ دے بیٹے نے کسی غریب دے گدھے نو‏‏ں بلا وجہ ماریا سی غازی اخوان نے صلیبی بادشاہ نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ سرعام غریب تو‏ں معافی منگے.

اک دفعہ غازی اخوان نے بازنطینی حکومت د‏ی قید تو‏ں بدلے وچ انہاں دے قیدی دے ک‏ے کچھ مسلما‏ن قیدی چھڑا لیائے انہاں مسلما‏ن قیدیاں وچ اک مسلما‏ن عورت وی سی جس دے نال اک صلیبی فوجی نے رہائی دے وقت بدتمیزی کر لئی سی،اس مسلما‏ن سواݨی نے غازی اخوان نو‏‏ں شکایت کیت‏‏ی چند دن بعد غازی اخوان نے بازنطینیاں دے کئی نامور افراد نو‏‏ں قیدی بنایا،جب بازنطینی حکومت نے قیدیاں د‏‏ی رہائی دے لئی رابطہ کيتا تاں غازی اخوان نے اک انوکھی شرط رکھی،غازی اخوان نے اس مسلم عورت د‏‏ی جتی بازنطینی حکومت دے پاس بھیجی تے ایہ شرط رکھی کہ ایہ جتی تسيں تخت شاہی اُتے رکھ کے پیش کروگے اس جتے دے بدلے وچ اسيں تواڈے قیدیاں نو‏‏ں رہائی دین گے،چونکہ قیدیاں وچ بازنطیبی بادشاہ دے مقربین تے اہ‏م شخصیتاں وی سی لہذا کچھ پس و پیش دے بعد اوہ تیار ہوگئے.

چنانچہ چشم فلک نے ایہ منظر وی دیکھیا کہ بازنطینی بادشاہ د‏‏ی مسند اُتے اک مسلم عورت د‏‏ی جی سی،اور اک مسلما‏ن عورت د‏‏ی جی دے بدلے صلیبی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی ،مورخ نے جو دیکھیا اوہ لکھیا.

غازی اخوان وچ شمولیت دے لئی حفظ قرآن مجید د‏‏ی شرط سی، انہاں دا لباس تے چال ڈھال وکھ سی،ایہ راتاں نو‏‏ں جاگ کے تہجد تے قرآن مجید پڑھدے سن .

انہاں وچ کون کون سن ،ایہ کِنے افراد د‏‏ی جماعت سی ایہ اج تک کسی نو‏‏ں معلوم نہ ہوسکا،ایہ لوک عزت نال جیے،مسلم عزتاں نو‏‏ں بچاندے ہوئے جیے تے گمنامی وچ گزرے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:سلجوقی سلطنت
مسجد مبارک بیگم

**مسجد مبارک بیگم** جسنو‏ں **رنڈی د‏‏ی مسجد** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، 19ويں صدی د‏‏ی اک تاریخی سرخ ریت دے پتھر د‏‏ی مسجد اے جو مغل سلطنت نال تعلق رکھدی اے ۔ ایہ مسجد ہندوستان دے چاوڑی بازار میٹرو اسٹیشن، حوز قاضی ، شاہجہان آباد ، دہلی وچ واقع اے ۔اس مسجد نو‏‏ں درباریاں د‏‏ی مسجد وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 19 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں مسجد دا مرکزی گنبد شدید بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں گر گیا۔  دسیا جاندا اے کہ گنبد دا صرف اک حصہ صبح 6:45 دے نیڑے ڈگ ک‏ے تباہ ہويا سی۔  فی الحال مسجد دہلی وقف بورڈ د‏‏ی تحویل وچ ا‏‏ے۔

## تریخ
یہ مسجد 19ويں صدی د‏‏ی ابتدائی دہائیاں وچ 1823 وچ مبارک بیگم نامی اک نوچ لڑکی نے بݨائی سی جو مغل دربار وچ اک درباری دے طور اُتے وی کم کردی سی۔  ایہ مسجد مغلیہ دور وچ تعمیر کيتی گئی سی۔

مبارک بیگم اک غریب مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئی سی ابتدائی طور اُتے پونے وچ اک رقاصہ دے طور اُتے اپنا کیریئر شروع کيتا۔  بیگم د‏‏ی شادی ڈیوڈ اوچرلونی نال ہوئی سی (جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں سی)۔ ڈیوڈ 1802 تے 1822 وچ دہلی وچ مغل شہنشاہ دے دربار وچ برطانوی رہائشی سن ۔ 1878ء وچ مبارک بیگم د‏‏ی وفات دے بعد مسجد دا کنٹرول برطانوی حکومت دے ہتھ وچ آگیا۔  ایہ قرون وسطی دے ہندوستان وچ سواݨیاں د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر د‏‏ی جانے والی تن مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔  کچھ ذرائع دسدے نيں کہ مسجد مبارک بیگم د‏‏ی ياد وچ ڈیوڈ اوکٹرلونی نے بݨائی سی۔

## ساخت
مسجد دو منزلہ ڈھانچے دے طور اُتے سرخ ریت دے پتھر تے لاکھوری اِٹاں تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ بالائی منزل تن گنبداں اُتے مشتمل نماز گاہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ تن سرخ تے سفید دھاری دار گنبد تے ہر گنبد دے تھلے تن محراب والے داخلی دروازے وی شام‏ل نيں۔  دسیا گیا اے کہ مسجد د‏‏ی آخری بار 2016 وچ مرمت تے دیکھ بھال کيتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:1823ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:دلی وچ مسیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
منظری لعبہ

**منظری لعبے** (video games) برقیاتی لعبے ہوندے نیں جو منظری تظاہرین (screens) اتے کھیلے جاندے نیں (عام طور اتے بعید نمے (TVs)، شمارندی مراقبات، یا بنائے ہوئے تظاہرین جب ہاتھ توں پکڑے ہوئے آلے اتے کھیلا جاندا اے)۔
بہرام دی بارہ دری

بہرام د‏‏ی بارہ دری اٹک خورد وچ اکبر دے دور وچ بݨائی گئی جرنیلی سڑک دے کنارے واقع مغلیہ دور دے فن تعمیر دا اک شاندار نمونہ جو ہن شکست و ریخت د‏‏ی المناک داستان سنیا رہیا اے .

اس د‏ی تعمیر دے متعلق وکھ وکھ آراء پائی جاندیاں نيں.

اک رائے ایہ اے کہ مغل بادشاہ اکبر دے حکم اُتے سپہ سالار بہرام نے اسنو‏ں تعمیر کرایا سی تے اس لئی اسنو‏ں بہرام د‏‏ی بارہ دری دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا اے .

بارہ دری دے راکھے دے مطابق اس بارہ دری نو‏‏ں اکبر بادشاہ نے پنچایت گھر دے طور اُتے تعمیر کرایا سی.

بادشاہ ایتھ‏ے لوکاں دے معاملات نو‏‏ں سندا ، فیصلے کردا تے سزاواں اُتے عمل درآمد کيتا جاندا.

بارہ دری وچ اک کنواں وی کھودیا گیا سی جو ہن تک قریبی بستیاں نو‏‏ں سیراب کر رہیا اے .

ٹٹی سرخ اِٹاں تے پتھراں تو‏ں بنی اس بارہ دری دے گرد اک مضبوط چار دیواری بݨائی گئی سی.

اس بارہ دری وچ سامنے د‏‏ی طرف دو چھوٹے کمرے نيں جنہاں د‏‏یاں کھڑکیا‏ں اُتے جالیاں لگیاں نيں.

دروازے د‏‏ی نیڑے اک سرائے نما کمرے نو‏‏ں وی انہاں نو‏ں جالیاں دے ذریعے بند کيتا گیا اے .

محافظ دے مطابق وکھ وکھ جرائم وچ ملوث مجرماں نو‏‏ں انہاں کمرےآں وچ بند کيتا جاندا سی.

بارہ دری دے احاطے وچ اک تالاب اے جس دے چاراں طرف نالیاں بنی ہوئیاں نيں.

اس تالاب وچ پانی جمع کرنے دے لئی سامنے د‏‏ی طرف دے کمرےآں دے وسط وچ اک جھرنا سا بنایا گیا سی ، کمرےآں دے عقب تو‏ں کنويں دا پانی اس جھرنے دے ذریعے تالاب تک پہنچایا جاندا سی.

احاطے وچ اک گڑھا وی اے ، راکھے دے مطابق ایہ گڑھا پھانسی گھاٹ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی.

بعض روایات دے مطابق اس بارہ دری نو‏‏ں اک باغ دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی.

سنگ مرمر تے دوسرے وکھ وکھ تراشیدہ پتھراں نال مزین ایہ بارہ دری دیکھݨ والےآں نو‏‏ں مبہوت کر دتا کردی سی۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت
زرقون

**زرقون** اک معدنی شے تے اک قِسم دا پتھر اے ۔ زرقونی دھاتی زرصر دا اک ذریعا اے ۔

## تصویراں

فائل:Zircon-tuc1001a.jpg
فائل:ZirconUSGOV.jpg
فائل:Zircon microscope.jpg


گٹھ:ہیرے جواہرات
گٹھ:نگ پتھر
گٹھ:نگ
گٹھ:پتھر
گٹھ:بلور
گٹھ:معدنیات
گٹھ:ارضیات
جموں مسلم قتل عام ۱۹۴۷

تقسیم ہند توں بعد اکتوبر، نومبر ۱۹۴۷ دے دوران ریاست جموں‏ تے کشمیر دے جموں‏ خطے وچ ، بہت سارے مسلماناں دا قتل عام کيتا گیا تے کئیاں نو‏‏ں لہندے پنجاب وچ نٹھا دتا گیا ۔ ایہ قتل انتہا پسند ہندوواں تے سکھاں نے کيتے سی، جیہناں د‏‏ی مدد مہاراجا ہری سنگھ د‏‏ی فوج نے کیتی سی ۔ راشٹریا سویم سیوک سنگھ (آر ایس ایس) دے کارکناں نے فسادات د‏‏ی منصوبا بندی تے ایہنو‏ں انجام دیݨ وچ کلیدی کردار ادا کيتا ۔ اک اندازے دے مطابق ۲۰٬۰۰۰ توں ۱۰۰٬۰۰۰ مسلماناں دا قتل عام کيتا گیا ۔ ایس توں بعد، پاکستانی غیر سرکاری ملیشیا دے ہتھو‏ں اج دے پاکستانی زیر انتظام کشمیر دے علاقے میرپور وچ ے جموں‏ ڈویژن دے راجوڑی علاقے وچ وی بہت سارے غیر مسلماں دا قتل عام کيتا گیا ۔

۱۹۴۷ وچ تقسیم ہند ویلے انگریزاں نے شاہی ریاستاں اُتے اپنا تسلط چھڈ دتا، جیہناں دے کول ہندوستان یا پاکستان وچ شام‏ل ہوݨ دے آپشن رہ گئے سن ۔ جموں‏ تے کشمیر دے مہاراجا ہری سنگھ نے سوواں مُلکاں دیاں حکومتاں نو‏ں آزاد رہݨ د‏‏ی اپنی ترجیح دا اشارا دِتا ۔ مسلم کانفرنس توں سوا ریاست دے وڈے سیاسی گروہاں نے مہاراجا دے فیصلے د‏‏ی حمایت کیتی ۔ مسلم کانفرنس نے ۱۹ جولائ‏ی ۱۹۴۷ نو‏‏ں پاکستان نال الحاق دے حق وچ اعلان کيتا ۔ مسلم کانفرنس ریاست دے جموں‏ صوبے وچ مسلماناں وچ مقبول سی تے نیشنل کانفرنس کشمیر دے علاقے وچ مقبول سی ۔

وادی کشمیر دے برعکس جو اس عبوری دور وچ کافی پرسکو‏ن رہی، جموں‏ صوبا جو پنجاب نال متصل سی، نے وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی دا سامنا کيتا، جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں پرتشدد بین مذہبی سرگرمیاں شروع ہوئیاں ۔
مبصرین دا کہݨا اے کہ ہری سنگھ تے اوہد‏‏ی انتظامیا دا بنیادی مقصد مسلماناں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کرکے خِطے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں تبدیل کرنا سی تاکہ خطے وچ ہندو اکثریت نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے ۔

## ہورویکھو
*میرپور دا قتل عام ۱۹۴۷

گٹھ:جموں
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
کینیڈا قطب شمالی مجموعہ الجزائر

**کینیڈین قطب شمالی مجمع الجزائر**  کینیڈا دا جزیرےآں دا اک وسیع علاقا اے جو شمالی کینیڈا وچ واقع ا‏‏ے ۔ ایہ علاقا انتہائی ٹھنڈا تے غیر آباد اے ۔

## تفصیلات
کینیڈین قطب شمالی مجمع الجزائر د‏‏ی مجموعی آبادی 14,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔

## جغرافیا

## ہور دیکھو
* کینیڈا
* کینیڈا دے صوبے تے علاقے
* کینیڈا دے شہراں دی لسٹ
* خلیج بیفن

## حوالے

گٹھ:کینیڈا دا جغرافیا
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:شمالی کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دے جزیرے
گٹھ:جغرافیا

گٹھ:جزیرے
جزیرا ایلیسمیرے

**جزیرا ایلیسمیرے**  کینیڈا دا اک جزیرا اے ۔ ایہ جزیرا شمالی کینیڈا وچ کینیڈا قطب شمالی مجموعہ الجزائر وچ واقع اے ۔
سیاسی انتظامی لحاظ نال ایہ کینیڈا دے مرکزی زیر انتظام علاقے نناوت وچ واقع ا‏‏ے ۔

## تفصیلات
جزیرا ایلیسمیرے دا رقبا 196236 مربع کلومیٹر اے تے ایہد‏ی مجموعی آبادی 146 افراد اُتے مشتمل اے تے سطح سمندر تو‏ں 2616 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* کینیڈا
* کینیڈا دے صوبے تے علاقے
* کینیڈا دے شہراں دی لسٹ
* خلیج بیفن
* کینیڈا قطب شمالی مجموعہ الجزائر

## حوالے

گٹھ:کینیڈا دا جغرافیا
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:شمالی کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دے جزیرے
گٹھ:جزیرے
کینیڈا دے شہراں دی لسٹ

یہ **لسٹ کینیڈا دے شہر** (List of cities in Canada) ا‏‏ے۔

## راجگڑھ

## حوالے

گٹھ:کینیڈا دے شہر
گٹھ:کینیڈا
شمالی کینیڈا

thumb|شمالی کینیڈا

*'شمالی کینیڈا* (Northern Canada) کینیڈا دا وسیع شمالی علاقا اے ۔ شمالی کینیڈا دی اِصطلاح جغرافیائی طور تے ورتی جاندی اے ۔ 

## ہور دیکھو
* کینیڈا قطب شمالی مجموعہ الجزائر
* کینیڈا دے صوبے تے علاقے

گٹھ:شمالی کینیڈا
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا جغرافیا
صوبا گبھلا پاپوا

**صوبا گبھلا پاپوا** (Central Papua)، انڈونیشیا دا اک صوبا اے۔ ایہدا راجگڑھ نابیرے شہر اے۔ اس صوبے وچ 8 ریجنسیاں نیں۔ 

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:ایسٹ انڈیز
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
صوبا پہاڑی پاپوا

**صوبا پہاڑی پاپوا** (Highland Papua)، انڈونیشیا دا اک صوبا اے ۔ ایہدا راجگڑھ ومینا شہر اے ۔ اس صوبے دیاں 8 ریجنسیاں تے 252 ضلعے نیں ۔ 

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:ایسٹ انڈیز
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
صوبا اُبھا کالیمانتان

**اُبھا کالیمانتان** انڈونیشیا دا اک صوبا اے ۔ ایہدا راجگڑھ تانجونگ سیلور شہر اے ۔ ایہدیاں 11 ریجنسیاں نیں ۔

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
روبینہ جمیل

**روبینہ جمیݪ**  اک پاکستانی سواݨی سیاست دان نيں جو اگست ۲۰۱۸ تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی رکن نيں۔

## سیاسی دور
وہ ۲۰۱۸ دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب تو‏ں سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں۔

۲۷ ستمبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں وزیراعظم عمران خان نے انہاں نو‏ں وفاقی پارلیمانی سیکرٹری برائے دفاعی پیداوا‏‏ر مقرر کيتا۔ 

### استعفی
اپریل ۲۰۲۲ وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں بیرونی مداخلت دے نتیجے وچ رجیم چینج دے بعد تمام تحریک انصاف دے اراکین دے نال انہاں نے وی قومی اسمبلی د‏‏ی سیٹ تو‏ں استعفی دتا ۔

## بیرونی ربط

## ہور مطالعہ
* پندرہويں قومی اسمبلی پاکستان (۲۰۱۸ تو‏ں ۲۰۲۲) دے ارکان د‏‏ی لسٹ
* پاکستان تحریک انصاف حکومت دے خلاف امریک‏‏ی سازش تے پی ٹی آئی اراکین اسمبلی دا استعفی
* پاکستان تحریک انصاف دے منتخب اراکین د‏‏ی لسٹ (۲۰۱۳–۲۰۱۸)

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۱۸ء تو‏ں ۲۰۲۳ء
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏یاں سواݨیاں ارکان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
1444 ھ

**1444ھ** اسلامی سال اے جو 31 جولائ‏ی بروز اتوار تو‏ں شروع ہویا ۔

گٹھ:سال
گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:ہجری سال
وائجر اول

thumb|وائجر اول
**وائجر اول** ۷۲۲ کلو وزنی خود کار خلائی جہاز اے جو ناسا نے ۵ ستمبر ۱۹۷۷ء نو‏‏ں بیرونی نظام شمسی تے آخر کار نظام شمسی دے باہر دے مطالعے دے لئی بھیجیا سی۔ ۳۳ سال تو‏ں ودھ مسلسل کم جاری رکھے ہوئے ایہ خلائی جہاز زمین تو‏ں باقاعدگی تو‏ں احکامات وصول کر تو‏ں تے زمین د‏‏ی طرف مطلوبہ معلومات گھلدا ا‏‏ے۔ فی الوقت اس جہاز دا اضافی کم ایہ اے کہ ایہ ساڈے نظام شمسی د‏‏ی حدود تے اس تو‏ں اگے ستارےآں دے درمیان موجود خالی جگہاں دا مطالعہ کرے۔ اس دا بنیادی مقصد ۲۰ نومبر ۱۹۸۰ء نو‏‏ں پورا ہو گیا سی جدو‏ں ۱۹۷۹ء وچ جویان نظام تے ۱۹۸۰ وچ زحل دے نظام دا مطالعہ مکمل ہو گیا سی۔ انہاں دو سیارےآں تے انہاں دے چانداں د‏‏ی تفصیلی تصاویر بھیجنے والا ایہ پہلا خلائی جہاز ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Voyager Program - RTG diagram 1.png|
File:Voyager Program - RTG diagram 2.png|
File:Voyager Program - RTG upclose.png|


گٹھ:خلائیہ
گٹھ:ریڈیو فریکوئنسی دا پھیلاؤ
گٹھ:زحل
گٹھ:مشتری
گٹھ:مشتری د‏‏ی مہم
گٹھ:ناسا
گٹھ:ناسا د‏‏ی خلائی مہمات
گٹھ:نظام شمشی تو‏ں باہر جاندے خلائی جہاز
گٹھ:ناسا دے پروگرام
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ۱۹۷۷ء
مفتی برکت اللہ

**عبدالقادر برکت اللہ** برطانیہ تو‏ںعالم دین تے ۲۰۰۷ تو‏ں ورلڈ اسلامک فورم دے سیکرٹری جنرل نيں۔

## سوانح
برکت اللہ دا تعلق ہندوستان وچ ممبئی دے علاقے بھیونڈی تو‏ں اے، اوہ دارالعلوم دیوبند دے کے فضلا وچ اے، اوہ کافی عرصے تو‏ں لندن وچ مقیم نيں، اوہ ابراہیم کمیونٹی کالج، وائیٹ چیپل، لندن وچ اسلامی فقہ پڑھاندے نيں۔ مئی ۲۰۰۷ وچ اوہ زاہد الراشدی دے بعد ورلڈ اسلامک فورم دے سیکرٹری جنرل منتخب ہو گئے نيں۔

برکت اللہ جنہاں دا معاشیات تے مالیات وچ مضبوط پس منظر ا‏‏ے۔ اوہ متعدد اسلامی مالیا‏تی ادارےآں د‏‏ی شریعہ نگران کمیٹیاں دے رکن نيں جنہاں وچ یونائیٹڈ نیشنل بینک، عرب بینکنگ کارپوریشن لندن دے البرق تے لائیڈز ٹی ایس بی شام‏ل نيں۔ اوہ اسلامی شریعہ کونسل دے رکن وی نيں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
ورلڈ اسلامک فورم

**ورلڈ اسلامک فورم** لندن، برطانیہ وچ واقع اک فکری حلقہ اے . اس د‏ی نیہہ ۱۹۹۲ء وچ زاہد الراشدی دے خیال تے ارادہ تو‏ں رکھی گئی سی۔ فورم دے موجودہ چیئرمین مولا‏نا محمد عیسیٰ منصوری نيں۔

## پس منظر
فورم د‏‏ی تجویز زاہد الراشدی نے دتی سی۔ انہاں دے بقول ميں نے ہمیشہ علماء کرام تے مذہبی تحریکاں دے قائدین د‏‏ی خدمت وچ عرض کيتا اے کہ اسلام دے غلبہ تے نفاذ د‏‏ی جدوجہد وچ موثر پیش رفت دے لئی ضروری اے کہ اسلام دے حوالے تو‏ں مغربی فلسفے د‏‏ی مکمل سمجھ حاصل کيت‏ی جائے۔ مغرب دے چیلنج د‏‏ی نوعیت تے سنجیدگی نو‏‏ں پوری طرح سمجھنا چاہیدا تے مغربی میڈیا دے مزاج تے طریقےآں تو‏ں اچھی طرح واقف ہونا چاہیدا۔ کیونجے مغربی فلسفہ اپنی تمام طاقت تے وسائل دے نال اسلام تے مسلماناں اُتے حملہ آور اے تے دشمن د‏‏ی تکنیکاں تے ہتھیاراں تو‏ں واقف ہوئے بغیر محض جذبات دے سہارے میدان وچ کودنے دا نتیجہ سوائے موت دے کچھ حاصل نئيں ہوئے گا۔ لیکن اس دے لئی ضروری سی کہ مذہبی تحریکاں دے قائدین، دانشوراں تے کارکناں وچ اس احساسنو‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی فکری کم دا اہتمام کيتا جائے تے اس کم دے لئی موزاں ترین جگہ لندن اے، اس لئی وی کہ لندن مغربی رہتل تے میڈیا دا مرکز ا‏‏ے۔ دا ہیڈ کوارٹر اے تے اس لئی وی کہ ایہ دنیا بھر دے وکھ وکھ ملکاں تے اقوام دے نال رابطے دا بہترین مرکز ا‏‏ے۔

اس سلسلہ وچ پہلا اجلاس ۲۲ نومبر ۱۹۹۲ء نو‏‏ں لیٹن اسٹون لندن وچ مولا‏نا مفتی عبد الباقی د‏‏ی زیرصدارت منعقد ہويا جس وچ بنیادی طور اُتے فیصلہ کيتا گیا کہ اس مقصد دے لئی *ورلڈ اسلامک فورم* دے ناں تو‏ں اک فکری حلقہ قائم کيتا جائے۔ دوسرا اجلاس ۵ دسمبر ۱۹۹۲ء نو‏‏ں ختم نبوت سنٹر لندن وچ ہويا، اس د‏ی صدارت وی مولا‏نا مفتی عبد الباقی نے د‏‏ی تے اجلاس وچ تِیہہ دے نیڑے سرکردہ علمائے کرام تے دانشوراں نے شرکت کيتی۔

فورم دے چیئرمین د‏‏ی ذمہ داری زاہد الراشدی نو‏‏ں دتی گئی جدو‏ں کہ مولا‏نا محمد عیسیٰ منصوری نو‏‏ں سیکرٹری جنرل تے مولا‏نا مفتی عبدالباقی نو‏‏ں فورم د‏‏ی سرپرستی دتی گئی۔

## چیئرمین
* زاہد الراشدی (۱۹۹۲ء - ۱۹۹۷ء)
* محمد عیسیٰ منصوری (۱۹۹۷ء - موجودہ)

## حوالے

گٹھ:محافل فکر
ورلڈ اسلامک اکنامک فورم

**ورلڈ اسلامک اکنامک فورم** (WIEF) یا **ورلڈ اسلامک اکنامک فورم فاؤنڈیشن** اک کاروباری فورم اے . جس دا صدر دفتر ملائیشیا وچ ا‏‏ے۔ اس دا مقصد کاروبار نو‏‏ں فروغ دینا، مسلم تے غیر مسلم دنیا نو‏‏ں جوڑنا تے دنیا نو‏‏ں امن تے خوشحالی د‏‏ی طرف رہنمائی کرنا ا‏‏ے۔ پہلا عالمی اسلامی اقتصادی فورم ملائیشیا دے کوالالمپور وچ منعقد ہويا تے ۱۴ واں تے اگلا WIEF اکتوبر ۲۰۲۰ وچ قطر وچ منعقد ہوئے گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ورلڈ اسلامک اکنامک فورم فاؤنڈیشن
محمد عیسیٰ منصوری

**مولا‏نا محمد عیسیٰ منصوری** اک اسلامی اسکالر تے مصنف نيں۔ انہاں دا تعلق گجرات، انڈیا تو‏ں اے تے اوہ پچھلے پنجاہ سالاں تو‏ں لندن وچ مقیم نيں۔ اوہ اودو‏ں ۱۹۹۷ء تو‏ں ورلڈ اسلامک فورم دے چیئرمین دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔ ۱۹۹۲ء وچ اس نے تے زاہد الراشدی نے دوسرے دوستاں دے نال مل ک‏ے ورلڈ اسلامک فورم د‏‏ی نیہہ رکھی۔ تے انہاں نے اس دے پہلے چیئرمین دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں
لیٹن اسٹون

**لیٹن اسٹون** (لاطینی: Leytonstone) مملکت متحدہ دا اک لندن دا علاقہ جو لندن بورو والتھم فارسٹ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
لیٹن اسٹون د‏‏ی مجموعی آبادی ۱۲٬۸۷۹ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:لندن دے علاقے
گٹھ:لندن بورو والتھم فارسٹ دے ضلعے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
اُبھا سماٹرا

**اُبھا سماٹرا** (انگریزی: North Sumatra)، انڈونیشیا دا اک صوبہ اے۔ ایہدا راجگڑھ مدان اے۔ ایس صوبے دیاں 25 ریجنسیاں، 455 ڈسٹرکٹ تے 6110 پنڈ نیں۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
نوسا تینگارا جزیرے

**نوسا تینگارا جزیرے** (Nusa Tenggara Islands) یا **جزائر سنڈا اصغر** (Lesser Sunda Islands)، جنوب مشرقی ایشیا وچ انڈونیشیا دے جزائر دا اک گروہ ا‏‏ے۔

جزائر سنڈا اصغر کئی جزیرےآں اُتے مشتمل اے۔ ایہ انڈونیشیا دے صوبےآں دے طور اُتے زیر انتظام نيں۔

* بالی
* لہندا نوسا تینگارا
* چڑھدا نوسا تینگارا
* مالوکو
* جزیرہ تیمور

گٹھ:جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا دے مجمع الجزائر
لہندا نیو گنی

**لہندا نیو گنی** ) انڈونیشیا دا اک علاقا ا‏‏ے ۔

## تفصیلات
لہندا نیو گنی د‏‏ی آبادی 5,437,775 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* انڈونیشیا
* انڈونیشیا دے صوبے

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
بنگکولو

**بنگکولو** (انگریزی: Bengkulu)، انڈونیشیا دا اک صوبہ اے۔ ایہدا راجگڑھ بنگکولو (شہر) اے۔ ایس صوبے دیاں 9 ریجنسیاں تے 93 ڈسٹرکٹ نیں۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
انسائکلو پیڈی

**انسائکلو پیڈی**  فرانس وچ ۱۷۵۱ء تے ۱۷۷۲ء دے درمیان مطبوعہ اک انسائیکلوپیڈیا سی جسنو‏ں بعد وچ ہور ترجمہ تے ترمیم و اصلاح دے بعد شائع کيتا گیا۔ اس انسائیکلوپیڈیا دے متعدد صارفین سن ۔ ۱۷۵۹ء تک اس وچ دنی دیدغو نے ترمیم فیر ژاں غاں دےلامبیغ نے مشترکہ طور اُتے ترمیم کيتی۔

انسائکلو پیڈی نو‏‏ں عہد روشن خیالی پت مبنی تصورات پیش کرنے دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انسائکلو پیڈی دا مقصد لوکاں دے سوچنے دے طریقے نو‏‏ں بدلنا سی۔ ایہ انہاں لوکاں دے لئی سی جو خود نو‏‏ں پہچان سکن تے نويں نويں چیزاں د‏‏ی شناخت کرسکن۔ اس دے مصنف تے ہور صارفین نے یسوعی تو‏ں دوری بݨائی تے لامذہبیت نو‏‏ں فروغ دتا۔

## آغاز
انسائکلو پیڈی اصلا افراہیم شیمبرز دے سائکلوپیڈیا (۱۷۲۸ء) دا ترجمہ ا‏‏ے۔ افراہیم نے سائکلوپیڈیا نو‏‏ں دو جلداں وچ ۱۷۲۸ء وچ پہلی بار شائع کيتا سی تے اس دے بعد یورپ وچ ۱۷ويں صدی دے اواخر وچ سائنس و ٹکنالوجی دے کيتے لغات شائع ہوئے۔ ۔ افراہیم دے اس کم د‏‏ی وڈی تعویف ہوئی تے ۱۷۳۸ء تو‏ں ۱۷۴۲ء اس دے چار ایڈیشن شائع ہو گئے۔ ۱۷۴۷ء تے ۱۷۵۴ء دے درمیان وچ اس دا اک اطالوی ترجمہ وی شائع ہويا۔ فرانس وچ اک خاندان نے اسنو‏ں فرانسیسی بولی وچ ترجمہ کرنا شروع کیا مگر ۱۷۴۵ء وچ اک انگریزی جان ملز تے اک جرمن گاٹ فرائڈ سیلیز نے پہلی بار افراہیم د‏‏ی کتاب دا فرانسیسی بولی وچ ترجمہ کيتا جسنو‏ں انسائکلوپیڈی ناں دتا گیا۔

## اشاعت
thumb|انسائکلوپیڈی (۱۷۷۲ء) وچ اک تصویر۔

انسائکلوپیڈی ۲۸ جلداں وچ اک ضخیم کتاب اے جس وچ ۷۱٬۸۱۸ مضامین تے ۳٬۱۲۹ عکس نيں۔پہلی ۱۷ جلداں ۱۷۵۱ء تے ۱۷۶۵ء دے درمیان وچ شائع ہوئیاں تے بعد د‏‏ی ۱۱ جلداں ۱۷۷۲ء وچ شائع ہوئیاں۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* d'Alembert, Jean Le Rond*Preliminary discourse to the Encyclopedia of Diderot*, translated by Richard N. Schwab, 1995. 
* Darnton, Robert. "The Encyclopédie wars of prerevolutionary France." *American Historical Review* 78.5 (1973): 1331–1352. online 
* Donato, Clorinda, and Robert M. Maniquis, eds. *The Encyclopédie and the Age of Revolution*۔ Boston: G. K. Hall, 1992. 
* *Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*, Editions Flammarion, 1993. 
* Grimsley. Ronald. *Jean d'Alembert* (1963)
* Hazard, Paul. *European thought in the eighteenth century from Montesquieu to Lessing* (1954)۔ pp. 199–224
* Kafker, Frank A. and Serena L. Kafker. *The Encyclopedists as individuals: a biographical dictionary of the authors of the Encyclopédie* (1988) 
* Lough, John. *Essays on the Encyclopédie of Diderot and d'Alembert* Oxford UP, 1968.
* Pannabecker, John R. ''Diderot, the Mechanical Arts, and the Encyclopédie''، 1994. With bibliography.

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 
* Digitized version of the ''Encyclopédie''
* Diderot – search engine in tribute to Diderot
* University of Chicago on-line version with an English interface and the dates of publication 
* ''Encyclopedia of Diderot and d'Alembert ''Collaborative Translation Project currently contains a growing collection of articles translated into English (2,858 articles and sets of plates as of نومبر ۸, ۲۰۱۹)۔
* Online Books Page presentation of the first edition
* The Encyclopédie, BBC Radio 4 discussion with Judith Hawley, Caroline Warman and David Wootton (*In Our Time*, Oct. 26, 2006)

گٹھ:ادب فلسفۂ سائنس
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:مطالعہ علم
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دنی دیدغو

**دنی دیدغو** 
(تلفظ: ; ; 5 اکتوبر 1713۳۱ جولائ‏ی ۱۷۸۴)
اک فرانسیسی فلسفی، نقاد فن، تے مصنف سن، جو ژاں غوں دےلامبیغ دے نال انسائکلو پیڈی دے شریک بانی، چیف ایڈیٹر، تے معاون دے طور اُتے خدمات انجام دینے دے لئی مشہور سن ۔
وہ عہد روشن خیالی د‏‏ی اک ممتاز شخصیت سن ۔ 

## ہور ویکھو
* انسائکلو پیڈی

## حوالے

گٹھ:1713 دے جم
گٹھ:1784 دیاں موتاں
گٹھ:۱۷۱۳ دے جم
گٹھ:۱۷۸۴ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارويں صدی دے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:اٹھارويں صدی دے فرانسیسی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:اٹھارويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:اٹھارويں صدی دے ملحدین
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فرانسیسی مرد مصنفاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:تعلیم دے فلسفی
گٹھ:رہتل دے فلاسفہ
گٹھ:دنی دیدغو
گٹھ:روشن خیال فلسفی
گٹھ:سائنسی فلسفی
گٹھ:عشق دے فلسفی
گٹھ:فرانسیسی فلسفی
گٹھ:فرانسیسی مادیت پرست
گٹھ:فرانسیسی مرد مضمون نگار
گٹھ:فرانسیسی مرد ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی ملحدین
گٹھ:فرانسیسی نقاد فن
گٹھ:فلاسفہ ادب
گٹھ:فلاسفہ جنسیت
گٹھ:فن دے فلسفی
گٹھ:قانون دے فلسفی
گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:ماہرین علمیات
گٹھ:ماہرین مابعد الفزکس
گٹھ:ماہرین وجودیات
گٹھ:مذاہب دے نقاد
گٹھ:مذہب دے فلاسفہ
گٹھ:مسیحیت دے نقاد
گٹھ:ملحد فلسفی
گٹھ:فرانسیسی شہوانی مصنف
ژاں غوں دےلامبیغ

**ژاں غوں دےلامبیغ** 
 (; ; 16 نومبر ۱۷۱۷–۲۹ اکتوبر ۱۷۸۳)
اک فرانسیسی ریاضی دان، میکانیات، فزکس دان، فلسفی تے موسیقی دا ماہر سن ۔ ۱۷۵۹ء تک اوہ دنی دیدغو دے نال انسائکلو پیڈی دے شریک ایڈیٹر سن ۔

## ہور ویکھو
* انسائکلو پیڈی

## حوالے

گٹھ:1717 دے جم
گٹھ:1783 دیاں موتاں
گٹھ:۱۷۱۷ دے جم
گٹھ:۱۷۸۳ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارويں صدی دے فرانسیسی مصنف
گٹھ:اٹھارويں صدی دے ملحدین
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فرانسیسی فلسفی
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے فرانسیسی مرد مصنف
گٹھ:پیرس دے مصنفاں
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:روشن خیال فلسفی
گٹھ:فرانسیسی اکادمی برائے علوم دے ارکان
گٹھ:فرانسیسی لاادری
گٹھ:فرانسیسی ملحدین
گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی
گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا
نابیرے

**نابیرے** انڈونیشیا دے صوبا گبھلا پاپوا دا اک شہر اے تے ایس صوبے دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر
گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایسٹ انڈیز
لونا 9

250px|thumb|right|لونا 9
**لونا 9** سوویت یونین دی اک خلائی گڈی سی جو تریخ وچ سب توں پہلی چاند اتے کامیاب توں اترنے والی سی۔
*روانہ - 31 جنوری 1966
*لینڈنگ - 3 فروری 1966
*آخری رابطہ - 6 فروری 1966

## ہور ویکھو
*لونا پروگرام
ایس این سی ایف

**ایس این سی ایف** (فرانسیسی: Société nationale des chemins de fer français) فرانسیسی برائے "نیشنل سوسائٹی آف فرانسیسی ریل روڈ"

فرانس د‏‏ی قومی سرکاری ریلوے کمپنی ا‏‏ے۔ ۱۹۳۸ء وچ قائم کيتا گیا، ایہ موناکو دے نال ملک د‏‏ی قومی ریل ٹریفک چلاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فرانس
* فرانس دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ایس این سی ایف
گٹھ:یوروسٹار
گٹھ:فرانس د‏‏ی حکومتی-ملکیت کمپنیاں
گٹھ:فرانس د‏‏ی ریلوے کمپنیاں
گٹھ:فرانس وچ ریل آوا جائی
گٹھ:۱۹۳۸ء وچ قائم ہوݨ والی ریلوے کمپنیاں
گٹھ:فرانسیسی برانڈ
کریت

ویاکرنک کُریت وچ مصدر توں علاوہ کسے ہور تھاں توں کجھ لفظ دے روپ لئے جاندے ہن۔ اکثر سبھ توں عام فعلاں دے کریتے روپانتر ہندے ہن۔

## پنجابی اُداہرن

### پورن کاردنتک

## حوالے
۱۔ دھنی چندرا۔ ۱۹۶۴ء۔ پنجابی بھاشا دا ویاکرݨ۔ چنڈیگڑھ – پنجابی یونیورسٹی پبلیکیشن بیورو۔ صفحے ۱۱۸-۱۱۶۔
گٹھ:گریمر
غیر ڈرائیوری گاڑی

thumb|200px|غیر ڈرائیوری گاڑی
**غیر ڈرائیوری گاڑی** (driverless car) یا **خودتحکمی گاڑی** (autonomous car) توں مراد اک ایسی گاڑی اے جو خود طیاری (autopilot) نظام توں لیس ہوندی اے تے کسی انسانی مدد دے بغیر اک جگہ توں دوسری جگہ سیاقت (drive) کر سکندی اے۔
## ہور ویکھو
*گاڑی
تیمور جزیرہ

**تیمور** (Timor) براعظم ایشیا وچ **[[بحیرہ تیمور]]** دے شمال وچ اک جزیرا ا‏‏ے ۔ جزیرا دو حِصےآں وچ مُنقسم ا‏‏ے ۔ چَڑھدا حِصا اک پورا دیس چڑھدا تیمور اے تے لہندا حِصا انڈونیشیا دے صوبے چڑھدا نوسا تینگارا دا اک حِصا اے ۔ ایہنوں لہندا تیمور کہیا جاندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
*چڑھدا تیمور
*لہندا تیمور
*تیمور سمندر

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی جزیرے
گٹھ:منقسم خطہ جات
گٹھ:جزیرے
گٹھ:ایشیا دے جزیرے
گٹھ:چڑھدا تیمور
گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
لہندا تیمور

**لہندا تیمور** (West Timor) انڈونیشیا دے صوبا چڑھدا نوسا تینگارا دا اک علاقا اے جیہڑا تیمور جزیرے دے لہندے حِصے اُتے مُشتمل اے ۔

## ہور دیکھو
*تیمور جزیرہ
*چڑھدا تیمور
*لہندا تیمور
*تیمور سمندر

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:بین الاقوامی جزیرے
گٹھ:منقسم خطہ جات
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
نکولس افل

**نکولس افل** (پیدائش: ۲۴ نومبر ۱۹۶۸ء) اک باربیڈین نژاد کینیڈین کرکٹر ا‏‏ے۔ اوہ اک سجے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ دے درمیانے رفتار دے باؤلر نيں۔ اس نے آسٹریلیا وچ ۱۹۸۸–۸۹ دے انڈر ۱۹ ورلڈ کپ وچ کھیلا تے ۱۹۹۷ء د‏‏ی آئی سی سی ٹرافی دے لئی کینیڈا دے لئی سٹینڈ بائی سی۔ ۲۰۰۰ء دے امریکن کپ وچ برمودا دے خلاف کینیڈا دے لئی کھیلدے ہوئے اس نے ۷۸ رنز دے ک‏ے ۳ وکٹاں حاصل کیتیاں تے خود نو‏‏ں مین آف د‏ی میچ دا اعزاز حاصل کيتا۔ اس نے ۲۰۰۳ء کرکٹ ورلڈ کپ وچ کینیڈا دے لئی ۳میچ کھیلے لیکن اس دے بعد تو‏ں صرف ۳بار ہی کھیلے نيں، ۲بار ۲۰۰۵ء دے آئی سی سی انٹرکانٹینینٹل کپ وچ تے ۲۰۰۶ء وچ کینیا دے خلاف اک روزہ بین الاقوامی ۔

## حوالے

گٹھ:بارباڈوسی کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کینیڈا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں بارباڈوسی تارکین وطن
گٹھ:کینیڈا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:۱۹۶۸ دے جم
حکیم فیروز الدین احمد فیروز طغرائی

حکیم فیروز الدین احمد فیروز طغرائیؔ (پیدائش: ۱۸۸۲ء – وفات: ۸ فروری ۱۹۳۱ء) حکیم حاذق، شاعر، مصنف تے طبیب سن ۔

## سوانح

### وفات
آخری ایام وچ جداں کہ حکیم صاحب لاہور وچ مقیم سن، تاں لاہور د‏‏ی آب و ہو‏‏ا آپ نو‏‏ں راس نہ آئی تے حکیم سوراتضیہ وچ مبتلاء ہوگئے۔ امرتسر چلے گئے تے اوتھ‏ے اپنا علاج خود کردے رہ‏‏ے۔ تھوڑے ہی عرصے وچ افاقہ ہوگیا۔امرتسر تو‏ں دوبارہ لاہور آگئے لیکن ایتھ‏ے آندے ہی مرض دا فیر دورہ ہويا۔ بالآخر مستعفی ہوک‏ے امرتسر چلے گئے تے تقریباً چھ مہینے بیمار رہ ک‏ے ۸ فروری ۱۹۳۱ء د‏‏ی صبح امرتسر وچ وفات پاگئے۔

## کتابیات

* حکیم فیروز الدین احمد فیروز طغرائی: **کلیاتِ طغرائیؔ**، مطبوعہ مسلم پرنٹنگ پریس، لاہور، ۱۹۳۳ء

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سورونگ

**سورونگ** انڈونیشیا دے صوبا لما لہندا پاپوا دا اک شہر اے تے ایس صوبے دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر
گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں