open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دونقان قوم

**دونقان قوم** 
(، *Xuejzw* [xwɛitsu]، شیاورجنگ: ;  ; شیاورجنگ: ; ، *Dungane*; ، *Dunğandar*، دۇنغاندار; ، *Du'n'gender*، دٷڭگەندەر)
سابقہ سوویت یونین وچ چینی النسل مسلمان لوکاں دے لئی استعمال ہونے والی اک اصطلاح اے۔ 
تردی زبان بولنے والی ایہ قوم چین دے صوبے سنکیانگ وچ آباد سی۔

## ہور ویکھو
* دونقان بغاوت (1862ء–77ء)
* دونقان بغاوت (1895ء–96ء)

## باہرلےجوڑ
* Map of Dungan settlement in Kyrgyzstan and Kazakhstan
* 'A Very Dungan Wedding' Article on Kyrgyz Dungans 
* Dungans Forum (rus) 
* Chinabroadcast.cn
* Soviet Census data analyzed by mother tongue and second language, in English
* Association of Dungans of the Kyrgyz Republic, in English and Russian
* Samples of the Dungans' Cuisine 

## حوالے

گٹھ:ازبکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:روس دے مسلم گروہ
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:قازقستان دے نسلی گروہ
گٹھ:کرغیزستان دے نسلی گروہ
گٹھ:حوئی قوم
گٹھ:لوک
دونقان بغاوت (1862ء–77ء)

**دونقان بغاوت **  یا **[[تونگژی حوئی بغاوت]]** ()
(، شیاورجنگ: توْجِ حُوِ بِيًا/لُوًا، ) جسنوں **[[حوئی لوک|حوئی]] (مسلم) اقلیتی جنگ** بھی کہیا جاندا اے، مغربی چین وچ انیہویں صدی وچ لڑی جانے والی بنیادی طور پر نسلی تے مذہبی جنگ سی۔ ایہ زیادہ تر چنگ خاندان دے شہنشاہ تونگژی (دور حکومت 1861ء–75ء) دے دور حکومت وچ لڑی گئی۔

ایہ جنگ مسلمان حوئی قوم دی ذیلی دونقان قوم نے چین چین دے صوبےآں شانسی، گانسو، نینگشیا تے اس دے علاوہ سنکیانگ وچ 1862ء تے 1877ء دے درمیان وچ لڑی۔

ایہ تنازع وڈے پیمانے تے ہانتے غیر مسلم چینیاں دے قتل عام دی صورت وچ منتج ہویا۔ شانسی تے گانسو وچ 20.77 ملین آبادی دی کمی ریکارڈ کیتی گئی جس دی وجہ نقل مکانی تے جنگ توں متعلق اموات سن۔

گانسو دی آبادی وچ 74.5٪ تے شانسی دی آبادی وچ 44.8٪ کمی آئی۔ 

بغاوت دریائے زرد دے مغربی کنارے شانسی، گانسو تے نینگشیاوچ واقع ہوئی اے مگر سنکیانگ اس وچ شامل نہیں سی۔

ایک غیر معمولی معاملہ جس وچ متنازع جنگجو گروہ تے فوجی رہنما شامل ہوئے جنہاں دا کوئی خاص باہمی مقصد نہیں سی۔

ایک عام غلط فہمی ایہ وے کہ یہ بغاوت چنگ خاندان دے خلاف کیتی گئی سی، لیکن اس بات دا کوئی ثبوت نہِیں ملدا کہ باغیاں نے دار الحکومت، بیجنگ تے حملہ کرنے دا ارادہ کیتا ہوۓ ۔

لیکن کسی ثبوت توں پتہ چلدا اے کہ باغیاں نے دار الحکومت، بیجنگ تے حملہ کرنے دا ارادہ کیتا ہوۓ یا پوری چنگ حکومت دا تختہ الٹنے دی کوشش کیتی ہوۓ، بلکہ ایہ صرف نا انصافی اُتے دشمناں توں بدلہ لینے تک موقوف رہیا۔ 
بغاوت دے ناکام ہو جانے دے بعد دونقان قوم نے الی توں سلطنت روس دے طرف بڑے پیمانے تے ہجرت کیتی۔

ایتھے دونقان قوم توں مراد حوئی قوم اے جو بنیادی طور تے مسلمان نیں۔ انہاں نوں کئی مرتبہ "جینی مسلم" وی کہیا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
دونقان قوم

## حوالے

گٹھ:انیہویں صدی دیاں بغاوتاں
گٹھ:سنکیانگ دی تریخ
گٹھ:شانسی دی تریخ
گٹھ:گانسو دی تریخ
گٹھ:نینگشیا دی تریخ
گٹھ:چین وچ 1860 دی دہائی
گٹھ:چین وچ 1862
گٹھ:چین وچ 1870 دی دہائی
گٹھ:چین وچ 1877
گٹھ:چین دی تریخ
محمد یعقوب بیگ

**محمد یعقوب بیگ** 
(، *Ya’qub-bek*) تاجک یا ازبک النسل شخص سی جو مشرقی ترکستان وچ 1865ء توں 1877ء اپنی قوم دا رہنما سی۔ 
اسنوں **اتالیق غازی** دے نام توں وی یاد کیتا جاندا اے۔ 

## جیون
اوہ 1820 وچ  خانت قوقند دے پنڈ پاسکنت  وچ پیدا ہويا سی ، جو ہن جمہوریہ تاجکستان وچ ا‏‏ے۔ اوہ خانت کھوکند فوجی دستےآں وچ تیزی تو‏ں ترقی کردا رہیا۔ سنہ 1947 وچ ، روسیاں دے لئی آق مسجد دے زوال تو‏ں کچھ دیر پہلے ، اوہ اوتھ‏ے دے قلعے دا کمانڈر سی۔ فیر اوہ بخارا گیا۔ 1865 وچ اوہ کوکند فورسز دا کمانڈر بن گیا۔ اس نے فضائی بغاوت د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں روکیا تے کاشغر تے یارقند دے شہراں اُتے چینیاں دا کنٹرول حاصل کرلیا۔ 1867 تک ، دوسرے علاقے ، بشمول اکسو تے کوجا شہر وی اس دے زیر اقتدار رہ‏‏ے۔ اس نے خود نو‏‏ں کاشغر دا راجگڑھ کاشغریہ دا حکمران بنایا۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں اس دا ناں اٹلک غازی رکھیا گیا سی۔ اس دے بعد ، اس نے اپنے سابق سرور ، شیخ بوزورگ خان (شیخ نقشبندی ، جو کہ جہانگیر خضاح دے اکلوندے بچ جانے والے) نو‏‏ں معزول کردتا تے اپنا ناں امیر بنا لیا۔ کئی سالاں تو‏ں ایہ کھوکھنڈ کناٹے دا اک سبسیٹ رہیا ، لیکن آخر کار اس نے خود مختاری دا اعلان کيتا۔ کاشغر وچ یعقوب بائی دا دور وسطی ایشیاء د‏‏ی فتح دے لئی روس ، برطانیہ تے چین دے وچکار نوآبادیات‏ی دشمنیاں دے نال ملیا ، جو عظیم کھیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کاشغاریہ یعقوب بیگ آہستہ آہستہ پھیل گئی تے جتھ‏ے تک اروومکی تے ترفان تک پہنچی۔ یعقوب بی د‏‏ی ایغور فورس نے مسلم چینیاں دے خلاف جہاد کيتا۔ یعقوب بی دے دربار دے فقہا نے غلطی تو‏ں ایہ خیال کيتا کہ مسلما‏ن چینی شافعی تے حنفی ني‏‏‏‏ں۔ یعقوب بی نے مسلما‏ن چینی باشندےآں تو‏ں لڑنے دے لئی کرایے اُتے رکھے سن ۔ انہاں نے روسی سلطنت تے برطانیہ دے نال اچھے تعلقات قائم کیتے ، لیکن چینی سلطنت دے خلاف انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ بالآخر ، جنرل سوئی تے جنرل ہويا د‏‏ی سربراہی وچ چینی افواج نے یعقوب بی د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا۔ زیادہ ٹیکس تے سخت مذہبی قوانین نے جیکب بی دے ترک رعایا نو‏‏ں بے حد ناراض کردتا سی۔

## یعقوب بیگ د‏‏ی موت
ان د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ ٹائمز آف لندن تے روس دے ترکستان گزٹ دونے نے اطلاع دتی اے کہ یعقوب بی دا مختصر علالت دے بعد انتقال ہوگیا۔ معاصر مورخ موسیٰ سرامی بیان کردے نيں کہ یارقند دے سابقہ ​​حکمران بیئ ، اک ضرورت مند حکمران بی نے 30 مئی 1877 نو‏‏ں اسنو‏ں کرلا وچ زہر دتا سی۔ بے شک ، بیے حکمران نے اس د‏ی تردید د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ یعقوب بی نے خود کشی د‏‏ی ا‏‏ے۔ مسلم مورخین نے زہر آلودگی دا نظریہ پیش کيتا اے تے چینی جرنیلاں نے خودکشی دے نظریہ نو‏‏ں ہور تجویز کيتا ا‏‏ے۔ لیکن زیادہ تر مورخین اج موت نو‏‏ں فطری تصور کردے ني‏‏‏‏ں۔ یعقوب بی تے انہاں دے بیٹے اشانہ بی د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں راکھ کردتا گیا۔ اس دے دوسرے بچےآں تے بیویاں نو‏‏ں یا تاں چینیاں نے مار ڈالیا یا غلام بنا لیا۔

## یعقوب بیگ د‏‏ی میراث
یعقوب بی د‏‏ی موت دے نال ہی کاشغاریہ نو‏‏ں تیزی تو‏ں ختم کر دتا گیا۔ تے اس دا راجگڑھ کاشغر پہلے چینی سلطنت تے فیر جمہوریہ چین دے قبضے وچ آیا۔ کچھ ذرائع دا خیال اے کہ یعقوب بی دا مقبرہ کاشغر شہر وچ واقع سی تے چینیاں نے اسنو‏ں مسمار کر دتا سی۔

## ہور ویکھو
* دونقان بغاوت (1862ء–77ء)
*چین وچ مسلم جدوجہد دی تریخ

## حوالے

گٹھ:1820 دے جم
گٹھ:1877 دیاں موتاں
گٹھ: سنکیانگ دی تریخ
گٹھ:خانیت خوقند
شانو لہری

**شانو لہری**(23 جنوری 1928 – 1 فروری 2013)، اک بنگالی چترکار اتے کلا سکھیارتھی سی۔ اوہ کلکتہ دیاں پرمکھ عوامی کلاکار عورتاں وچوں اک سی،شہر نوں سندر بناؤن لئی اتے حملہ آور سیاسی نعر ےبازی نوں لکاؤن لئی کولکاتہ وچ وڈا گریپھٹی کلاکار اس وچ کم کردے سن۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
لہری دا جم 23 جنوری 1928 نوں کلکتہ وچ مزومدارپروار وچ ہویا ایہہ ستّ بھین بھرا سن۔اس دی ماں، رنکموئی مزومدار، بھاویں ان پڑھ سی، اوہ راتاں نوں کیلیگرافی دی مشق کردی سی۔لہری دے دو وڈے بھرا سن، اکلکھاری کمل کمار مجومدار اتے دوجا کلاکار نرودےمجومدار سی۔اوہسرکار کالج کلا اتے کراپھٹ، کلکتہ دی اک ودیارسی سی، جسن اسنے 1951 وچ اپنی گریجئیشن پوری کیتی۔اوہ ایائیئیپھئیسیئیسّ دے صدر دے گولڈ میڈل حاصل کرن والی کالج دا پہلی طالبہ سی۔ ایہہ 1951 وچ وی، اسنے انکول دو لوؤورے وچ پڑھائی کیتی اتے اکیڈمی جولیئن پیرس وچ سکالرشپ لگی سی۔

## کیریئر
لہری بنگال سکول آف آرٹس وچ اک پینٹر سی۔اس دی پہلی مصوری دی نمائش 1950 وچ لگی۔1960 وچ اسنے پیرس جان لئی اک سکالرشپ حاصل کیتی جسوچ اسدی بھارت اتے ودیش دوہاں لئی مصوری دی نمائس ہیٹھ سی۔اسنے پچھم وچ اپنے اکادمک کیریئر دے لئی1970 وچ، اوہ ربندر بھارتی یونیورسٹی دے مورت کلا ڈپارٹمینٹ وچ بطور ڈیپارٹمنٹ شامل ہوئی اتے بعد وچ اوہ وزئل آرٹس فیکلٹی وچ ڈین بنی سی۔

اپنی کلا راہیں، لہری نے سماج دے ہم عصر سچائیاں نوں مخاطب کیتا۔ اسنوں اپنی انفرادی سٹائیل لئی مانتا حاصل سی اتے کولکاتہ دے ہم عصر کلا سین اُتے اک مشہور عورت کلاکار بن گئی، جس وچ ساسی چترکار صاحا وی سن۔

## آخری سال
لہری عوامی کلا پروجیکٹاں وچ اوہناں دے اسی دی عمر وچ وی وچ سرگرم سی۔ 2010 وچ، اسنے حیدرآباد وچ اک پروجیکٹ دا انعقاد کیتا، رابندرناتھ ٹیگور لکشمن باغ مندر دیاں کندھاں اتے مصوری کرن لئی وکھ-وکھ سکولاں وچ، ایچّ۔آئی۔وی بچیاں نال 150 ویں ورھےگنڈھ سماگم منایا سی۔

لہری دی موت 1 فروری، 2013 نوں ہوئی۔ اسنے اسدیاں اکھاں دان کیتیاں سن، اتے اسدا سنسکار کرورٹا کریمیٹریئم وچ کیتا گیا سی۔ اوہ اپنی بیٹی، دمینتی، نال اتے اسدے پتر، ارنب نال رہندی سی۔

## کم

٭ 
٭ 
٭ *Edo Gali Theke Benimadhab*، Ananda، 2010، 8177569260
٭ 

## حوالے

## باہری لنک

٭ Shanu Lahiri، Works and Profile at Goa Art Gallery
٭ Interview – Shanu Lahiri (Bengali) at Calcuttaweb
٭ The Wall Event with Shanu Lahiri
گٹھ:جم 1928
گٹھ:موت 2013
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
بی پربھا

**بی پربھا** (1933–2001)  اک بھارتی کلاکار سی جو مکھ طور تے فوری پچھانیوگ سٹائل، تیل چترن(آئل پینٹنگ) وچ کم کردی سی۔ اوہ سبھ توں ودھ  دہاتی عورتاں دے شاندار بھرپور چتراں لئی مشہور اے، جس وچ ہریک کینوس بوہت متاثرکن رنگ وچ اے۔ اپنی موت دے ویلے تک، اس دا کم 50 توں ودھ نمائشاں وچ دکھایا گیا سی اتے کجھ اہم مجموعےآں وچ موجود اے، جس وچ بھارت دی نیشنل گیلری آف ماڈرن آرٹ وی شامل اے۔

پربھا نے اس ویلے کم کرنا شروع کیتا جدوں بھارت وچ کجھ نوں خواتین کلاکار ہی سن۔ اس دی پریرنا امرتا شیرگل سن۔ اوہ پینڈو عورتاں دیاں زندگیاں توں متاثر ہوئی، اتے ویلے دے نال، اوہ اس دے کم دا مکھ موضوع بن گیا "ینگبز انڈیا" نال اک انٹرویو وچ اسنے کیہا:

بمبئی جان توں پہلاں، اس نے ناگپور سکول آف آرٹ وچ پڑھائی کیتی۔ اوہ سر جے جے سکول آف آرٹ توں گریجوئیٹ سی، بھارت دے بہت سارے ہم عصر کلاکار اتھوں پڑھے سن۔ 1956 وچ اس نے کلاکار اتے نقاش **بی وٹھل** نال ویاہ کیتا،  جو 1992 وچ چلانا کر گئے۔

پربھا اک جدوجہدی کلاکار دے روپ وچ صرف "2 روپئے اتے 11 پیسے" لے کے بمبئی آئی۔"   اسنے فنڈ اکٹھے کرن لئی کجھ گہنے ویچ دتے۔ اوہ اتے اس دے کلاکار شوہر دی اوہناں دے دوستاں نے اوہناں نوں رہن لئی جگہ دے دے اتے اوہناں دے کلا-کم نوں سنبھال دے مدد دتی سی۔   اسدی پہلی نمائش، جدوں اوہ اجے سٹوڈنٹ سی  ، اس نوں سفلتا دے راہ اُتے کھڑا کر دتا جدوں اس دیاں تن تصویراں اگھے بھارتی سائنسدان ہومی جے۔ بھابھا ولوں حاصل کیتیاں گئیاں۔  

## کریئر
جدوں بی پربھا اجے وی اک ابھردی کلاکار سی، اس دیاں رچناواں نوں ایئر انڈیا نے لے لتا۔ اس دی مصوری مینیو کارڈاں وچ ورتی گئی سی اتے لندن وچ ایئر انڈیا بکنگ دفتر وچ نمائش ہوئی سی۔ ایہہ اوہناں دیاں رچناواں سن، جس نال ایئر انڈیا نے کلا رچناواں اکٹھیاں کرنیاں شروع کیتیاں اتے جو کہ اگے جا کے اک وڈا مجموعہ بن گیا جس وچ بھارت دے کجھ سبھ توں شاندار کلاکار جویں کہ ایم ایف حسین ، وی۔ایس۔ گائیٹونڈے، دیاں رچناواں وی شامل ہن۔

اپنے شروعاتی سالاں وچ اوہ سنگیت اتے کلا، دوواں وچ دلچسپی لیندی سی۔ پر اپنے بھراواں دی صلاحَ اُتے، اسنے اپنی میٹرک دے احتتام دے دوران کلا نوں اپنی نوکری دی چون کرن دا فیصلہ کیتا۔ اس ویلے بہت سارے بھارتی پینٹر نہیں سن۔ حالانکہ اوہ امرتا شیر-گل دے کیریئر دی تعریف کردی سی۔ اس دا مڈھلا کم جدید فریسٹائل پینٹنگ سی۔ ویلے دے نال اس نے اپنی خود دی دستخط سٹائل پائی۔ http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx؟articleid=406

اسنے اپنے شوہر بی وٹھل نال اپنی پہلی نمائش سال 1956 وچ کیتی سی۔ سالاں دوران اسنے بھارت اتے ودیساں وچ 50 توں ودھ نمائشاں دا انعقاد کیتا۔ http://artist.christies.com/B-Prabha-40038-bio.aspx#loadProfileContent 

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:موت 2001
گٹھ:جم 1933
گٹھ:بھارتی عورتاں
ایلُوش اہلووالیا

**الوش جج آہلووالیا** اک بھارتی کلاکار، "برانڈ امبیسڈر"، اتے **بزنس وومین** اے۔

## جیون
الوش نے لارینس سکول، سنتے وکھے پڑھائی کیتی، جسن اسنے عقیدت نال مصوری شروع کیتی۔ اسنے بھارتی فوج دے افسر نال ویاہ کیتا اتے اس دیاں دو دھیاں ہن۔ 1998 وچ اسنے دلی دیاں نمائشاں اُتے اپنے چتر ویچنے شروع کر دتے۔

اپنے کریئر دے شروعاتی دور وچ آہلووالیا نے انسانی چتر، زیادہتر عورتاں اتے بچیاں نوں چتریا سی، اکثر صرف پیلیٹ تے چاقو ورتدے ہوئے اتے اوہ اکھاں اُتے دھیان مرتکز کردی سی  اسنے 2011 وچ اس ترجیح بارے کیہا

اپنیاں رچناواں وچ، آہلووالیا بھارتی اپ-براعظم دے آلے دوآلے عورتاں ولوں پہنے ہوئے کپڑیاں دی وڈی کیٹیگری پیش کرنا پسند کردے ہن، جس وچ روائتی اتے قبائلی پہراوے وی شامل ہن۔ کئی سالاں تک اوہناں دی کینوس تے تیل والے رنگاں نال بہت ہی سندر بھارتی کڑیاں، جاں "سوہنی کڑی" پینٹ کرن وچ خاصیت سی۔ ایہہ اکثر خود کلاکار نال ملدے-جلدے ہندے اتے دوناں بھارت اتے لنڈن وچ ایہناں دی وکری وی چنگی سی، اوہناں دی مصوری نوں اوہ لوک پسند کردے ہن جو کلا نوں سجاوٹی اتے آسان پسند کردے ہن۔ 2005 تک آہلووالیا دلی وچ اک سال وچ گھٹو-گھٹو دو پردرشنیاں منعقد کردے سن، اتے اوہناں دیاں ساریاں رچناواں وک جاندیاں سن۔ اوہ اک "پیج تن" دی مشہور ہستی بن گئی سی اتے اوہناں دیاں بہت زیادہ تصویراں پیپارازی ولوں کھچیاں جاندیاں سی۔

قومانتری خواتین دن 2004 اُتے، آہلووالیا اہم بھارتی خواتین کلاکاراں وچوں اک سی جو اندرا گاندھی نیشنل سینٹر آف دِی آرٹس "مڈّ ہاؤس" وکھے اک کلا میلے لئی اکتر ہوئے سن، جو کہ سبھیاچار اتے پارلیمانی معاملیاں بارے وزیر بھونا چیکھیالا نے کھولھیا سی۔ اسنے "سوہنی کڑی" دا مظاہرہ کیتا جس دے بارے منوہر کھشہانی نے لکھیا کہ "اس دے برش کرافٹ تے اک حقیت پسندی نوں درساؤندا سی جو لگبھگ تصویر ورگا سی"۔

آہلووالیا نوں "سماج چترکار" کیہا گیا اے،  جدوں کہ اوہناں دے کم نوں "آشاواد نال چمکدا" ورنت کیتا گیا اے۔ اوہ دلی دے پنج تارہ ہوٹل اپل دے اورکڈ ہوٹل لئی "برانڈ امبیسڈر" وی سی،  جس نوں ہن اورکڈ کیہا جاندا اے، اسن اسنے "سوہنی کڑی" سگندھ شروع کیتی۔

2005 وچ، اس نوں گلکوما نال پیڑت ہون دا پتہ لگا اتے اس نوں اپنیاں اکھاں دی خاطر پینٹنگ نوں روکن دی صلاحَ دتی گئی۔ اوپریشن توں بعد اسنے گھٹ نواں کم کیتا۔ 2007 وچ انڈیا انٹرنیشنل سینٹر وچ اسدی نویں نمائش دا ناں "سی ارچن" رکھیا گیا۔ اگست 2011 وچ، چار سال بعد، آہلووالیا اتے اسدی بیٹی ملکہ نے سیری قلعہ دے نیڑے ارپنا فائین آرٹ گیلری وچ اک سانجھی نمائش دی شروعات کیتی، جسنوں "دھپّ تے چلنا" کیہا جاندا اے، جدوں اسنے دھپّ دے لابھاں نوں مناؤن دی اچھا پرگٹائی۔

## نوٹ


## باہری کڑیاں

* پیشن: چاکلیٹ کینویس نے پراسچت کرن لئی راغب کیتا! ndtv.com اُتے (الوش آہلووالیا نال ویڈیو)
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:Pages with unreviewed translations
کویتا بالاکرشنن

**ڈاکٹر۔ کویتا بالاکرشنن** (؛ جم 1 جون، 1976) اک کلا نقاد، شاعر http://www.harithakam.com/ml/Poet.asp؟ID=133، ہم عصر کلا کھوجکار، کلا چترکار اتے آرٹ کیوریٹر اے۔اسنے 1998 توں 1999 تک فائین آرٹس تریویندم کالج آف آرٹ ہسٹری دے لکچرار دے طور اُتے اپنا معلمی کیریئر شروع کیتا۔ بعد وچ اس نے ترپنیتھرا وچ آر۔اے۔ایل۔وی۔ سنگیت اتے فائین آرٹس کالج اتے ممبئی وچ نیشنل انسٹیچیوٹ آف فیشن ٹیکنالوجی (نفٹی) وکھے اک وزٹنگ فیکلٹی دے طور تے کم کیتا۔ بالاکرشنن فلحال ترسور وچ گورنمینٹ کالج آف فائین آرٹس کیرلا سٹیٹ، انڈیا وچ کلا دا اتہاساتے سوندریاشاستر دی لکچرار اے۔

## اکادمک کیریئر
بالاکرشنن نے 1998 وچ مہاراجہ سیاجیراو یونیورسٹی بڑودا توں للت کلا اتہاس اتے سوندریاشاستر وچ ماسٹر ڈگری حاصل کیتی۔ پھر اسنے ملیالم اخباراں وچ ساہت-انمکھ چتراں دی مشق بارے اک جانچ تھیسس پیش کیتا ، جسدے لئی اس نوں 2009 وچ مہاتما گاندھی یونیورسٹی، کوٹائم ولوں پیئیچڈی نال نوازیا گیا گیا۔

## اوارڈ
13 سال دی عمر وچ انھاننوں پینٹنگ لئی سویت لینڈ نہرو انعام ملیا ، جدوں اسنے اوہ ہنال کالا سمندر ، یوکرین ( سابق سوویت یونین ) دے آرٹیک ( شور ) دے انٹر نیشنل ینگ پائنار کیمپ وچ کریمیا ساحل اتے بتیت کیتا ۔

اوہناں دی کتاب *کیرلاٹائل چترکلیائد ویرتھمنام* نےللت کلا اکادمی ولوں 2007 وچ ملیالم وچ کلا بارے سبھ توں اتم کتاب لئی راج انعام جتیا سی۔ سال 2005 وچ اس نوں ایسبیٹی ساہت انعام نال نوازیا گیا گیا اتے 2007 وچ کویتا لئی اک ائپاپن انعام نال نوازیا گیا گیا۔

## اشاعت

### شاعری
* Angavaalulla Pakshi (رینبو بک پبلیشرز چینگننور، 2004)
* Njan Hajarundu (ڈی۔ سی۔بکس کوٹیم،2007)۔
* Kavithayude Kavithakal (INDULEKHA ،2017)۔

### کلا
* *کیرلاٹائل چترکلیائد ویرتھمنام*، رینبو بک پبلیشرز چینگننور، 2007. کیرل وچ 20 ویں صدی دیاں کلا پرتھاواں بارے لیکھاں دا اک سنگرہ، 2003 وچ سمیں-سوچ تے مدھئمم ہفتہ وار ولوں لڑیبدھّ شائع کیتا گیا۔
* *جدید کیرلتھلے چترکلا (*کیرل وچ کلا دا حال)، کیرل راج بولی سنستھان، تیروننتھپرم، 2007.
* *ARTEK انبھونگل* (سابقہ یو ایس ایس آر دی اس دی سفر بارے)، وشوفلسفہ پبلشرسج، 2003.

### ہم عصر کلا بارے انگریزی وچ لیکھ شائع
'up close n personal'

ہم عصر کلا وچ اہم لوکاں دیاں ٹریکجیکٹریاں دا پتہ کرن والے لیکھاں دی اک لڑی۔

بھارتی ہم عصر کلا لئی اک پرمکھ ویبسائیٹاں وچ کالم چھپدا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1976
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:زندہ لوک
گارگی رینا

**گارگی رینا** اک بھارتی چترکار اے جو وڑودرا، گجرات وچ رہندی اے اتے کم کردی اے۔

## مڈھلا جیون
گارگی دا پروار کشمیر دا مولواسی اے اتے بعد وچ بھارت دی ونڈ دوران لاہور وس گئے اتے پھر اوہ دلی آ گئے۔ اوہ 1961 وچ دلی پیدا ہوئی اتے اس نے اک فائین آرٹس (BFA) دی بیچلر ڈگری دلی دے آرٹس کالج دلی توں 1985 وچ حاصل کیتی۔ 1988 وچ اسنے ماسٹر آف فائین آرٹس مصوری دی ڈگری فیکلٹی آف فائین آرٹس ولوں مہاراجہ سائیجیراؤ یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔

## کیریئر
گارگی نوں 2002 وچ ریزیڈینسی ایوارڈ نال پنڈ تائیپائی آرٹیسٹ تائیوان وچ نوازیا گیا گیا سی۔اس دی نمائندگی بودھی آرٹ گیلری تھریشہولڈ اتے پالٹی کلا گیلری ولوں کیتی گئی سی۔ اس نے 2009 وچ لو ریئل ماراویلوسو : مارویلوؤس ریالٹی،20 سال دے جشن گیلری تے للت کلا اکادمی، دلی وچ حصہ لیا۔اس نے کئی ورکشاپ کروائیاں، جنہاں وچ سویڈن دے گورلیسبرگ، چینئی وچ میکس مولر بھون وچ، کھوج انٹرنیشنل کلاکار ورکشاپ مودینگر اتے سرینگر وچ، دکھنی ایشیائی خواتین امن ورکشاپ لاہور وچ کروائی، پاکستان وچ سلیمہ ہاشمی ولوں منعقد ورکشاپ یینانا محل وچ ادیپور پیلیس وچ راجستھان وچ کروائی۔

اس نے 2002 وچ مسلمان مخالف  قتل عام وچ روس مظاہرہ تقریب منعقد کیتی۔ اس تقریب دوران چندر موہن شریمنتلا نوں ایم ایس یونیورسٹی،وڈودرا وچ گرفتار کیتا گیا سی۔

اوہ وڑودرا، گجرات وچ رہِ رہی اے اتے کم کر رہی اے۔

## نمائشاں

### سولو نمائش

# *Constructing the Memory of a Room، Paintings and Installations from 2001-07*، Bodhi Art، New Delhi، 2007؛ Sakshi Gallery، Mumbai، 1999 and 1996؛ Faculty of Fine Arts، Maharaja Sayajirao University of Baroda، 1996؛ Gallery 7، Mumbai، 1992.

### اجتمائی نمائش

# *Snow*، The Palette Art Gallery، New Delhi، in collaboration with Tao Art Gallery، Mumbai، 2010
# *Zip Files*، Tao Art Gallery، Mumbai، 2009
# *Relative Visa*، Bodhi Space، Mumbai، 2009
# *Material/Im-mmaterial*، Gallery Collection، Bodhi Art، Gurgaon، 2008
# *Mapping Memories–2، Painted Travelogues of Bali and Burma*، Gallery Threshold، New Delhi، 2008
# *Angkor: The Silent Centuries*، Gallery Threshold، New Delhi، 2005

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
ارپنا کور

**ارپنا کور** (جم 1954) نامور چترکار اے۔ اوہ پرمکھ پنجابی لکھاری اجیت کور دی بیٹی اے۔
## جیون ویروے
ارپنا دا جم 1954 وچ دلی بھارت وچ ہویا۔ اوہ کلا اتے سنگیت وچ امیر ماحول وچ پروان چڑھی کلاکار اے۔ ارپنا دی شخصیت تے اس دی ماں، پدمشری اجیت کور دا اثر بڑا اگھڑواں اے۔

اس نے دلی یونیورسٹی توں ساہت وچ ایم اے دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہ آپے سکھی ہوئی چترکار اے۔ ارپنا نے اپنی مصوری لئی موٹف اپنی ماں دیاں لکھتاں، پنجابی لوک ساہت، پہاڑی چترکلا پرمپرا اتے بھارتی لوک-کلا توں آئے۔ اس دی کلا تے مقامی اتے عالمی واقعے توں راغب اس دے نجی تجربیاں دا سدھا اثر دسدا اے۔

1975 اتے 1996 دے وچکار، ارپنا نے اپنی مصوری دے 18 سولو شو کیتے، اتے نوں قومی اتے قومانتری نمائشاں اتے کلا میلےآں وچ حصہ لیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
روما مہرا

thumb
**روما مہرا** (جم 24 جنوری 1967) اک بھارتی شاعر، چترکار، نقاش اتے فلاستی اخبار لکھاری اے اتے انڈین ایکسپریس لئی اک کالمنویس اے ۔

## کیریئر
مہرا اک سماجی طور تے چیتن   کلاکار اے، جس نے 11 چتراں دیاں تصویراں، رلیف اتے مورتیاں دے ایکل شو رکھے ہن۔ اس دے چتر، پرائیویٹ اتے مستقل مجموعےآں وچ ملدے ہن- جویں نیشنل گیلری آف ماڈرن آرٹ نویں دلی،  للت کلا اکادمی نویں دلی، آرٹ اینٹیدا گیلری، ، کینیڈا اتے  سوٹزرلینڈ، امریکہ، ڈینمارک، آسٹریا، برطانیہ، سپین، متحدہ عرب امارات اتے جاپان وچ انفرادی مجموعہ۔ مہرا دی کلا نوں اک نویں کلا کیہا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1967
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:زندہ لوک
ابنیندرناتھ ٹیگور

**ابنیندرناتھ ٹیگور** (7 اگست 1871 – 5 دسمبر 1951) اک لکھاری اتے چترکار سن۔ اوہناں نے *انڈین سوسائٹی آف اوریئینٹل آرٹ* بنائی جہڑی کہ بھارتی کلا وچ سودیشی قیمتاں پیدا کرن لئی بنائی گئی سی۔ ایہہ بعد وچ بنگال سکول آف آرٹ دی قیام دا ادھار بنی جہڑا کہ بھارت دی جدید کلا دے ترقی لئی کم کردی سی۔

اونندرناتھ اک لکھاری وی سن۔ اسنوں نوں اسدے لکھے بال ساہت لئی جانیا جاندا اے۔ جویں *ابن ٹھاکر*، *راجکہنی*، *بدو انگلا*، *نالک* وغیرہ  بنگالی بال ساہت وچ ایہناں دی خاص تھاں اے۔

## اونندرناتھ دی مصوری دی لسٹ


File:Bharat Mata by Abanindranath Tagore.jpg|*بھارت ماں *
File:The Passing of Shah Jahan.jpg|*شاہ جہاں دے موت* (1900)
File:Abanindranath Tagore - My Mother - Google Art Project.jpg|*میری ماں* (1912–13)
File:Abanindranath Tagore - Journey's End - Google Art Project.jpg|*Journey's End* (circa 1913)


## حوالے

گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
سودیشی تحریک

**سودیشی تحریک** بھارت دی آزادی تحریک اتے بھارتی قوم پرستی دا حصہ سی۔ ایہہ اک معاشی پالیسی سی جس ماتحت بریٹیش راج دی طاقت گھٹ کرن دی کوشش کیتی گئی۔ اس وچ تھوڑی سفلتا وی ملی۔ سودیشی تحریک تحت بریٹیش پیداواراں دا بائیکاٹ کیتا گیا اتے اوہناں دی تھاں بھارتی پیداواراں دی ورتوں کیتی گئی۔ ایہہ تحریک بنگال وچ بہت زور تے سی۔ اسنوں بنگال وچ *بندیماترم تحریک* وی کیہا جاندا سی۔

سودیشی تحریک دی شروعات ہندوستان دے گورنر جنرل، لارڈ کرزن ولوں 1905 بنگال دی ونڈ نال ہوئی سی۔ ایہہ گاندھی تحریک توں پہلاں کافی حد تک کامیاب رہا۔ اس تحریک دی شروعات اربندو گھوش، بال گنگادھر تلک، بپن چندر پال، وی۔او۔چدمبرم پلائی اتے لالا لاجپت رائے نے کیتی سی۔ مہاتما گاندھی نے اس تحریک اتے بہت زور دتا اتے اسنوں آزادی دی روح کیہا سی۔
## اگے پڑھو
* Bandyopadhyay، Sekhar. *From Plassey to Partition – A History of Modern India* (2004) pp 248–62
* Das، M. N. *India Under Morley and Minto: Politics Behind Revolution، Revolution and Reform* (1964)
* Gonsalves، Peter. *Clothing for Liberation، A Communication Analysis of Gandhi's Swadeshi Revolution*، SAGE، (2010)
* Gonsalves، Peter. *Khadi: Gandhi's Mega Symbol of Subversion*، SAGE، (2012)
## حوالے

گٹھ:تحریکاں
گٹھ:ہندستان دی تریخ
دیناناتھ بارگۆ

**دیناناتھ بارگۆ** (1 نومبر 1927 – 25 دسمبر 2016) انتر-قومی پدھر دے مشہور چترکار سن۔ اوہ سانتینکیتن دے کلا گرو *نند لال بوس* دے پیارے سٹوڈنٹ سن۔ اوہ بھارتی آئین دے اشوک پلر وچ درسائے شیراں دی پیٹنگ بناؤن والی ٹیم دے مِمبر سن۔۔

## زندگی
بھارگۆ دا جنم مدھ پردیش دے بیتل ضلعے وچ ملتائی وچ 1 نومبر 1927 نوں ہویا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:جم 1927
گٹھ:موت 2016
ملکیت سنگھ (مصور)

**ملکیت سنگھ** (1943–2018) پنجاب دا اک اگھا چترکار سی۔ ملکیت اوہ لمبا سماں پنجابی ٹریبیون دے لئی اک کلا نقاد وی رہا۔

## زندگی
اوہ ضلع موگا دے پنڈ لنڈے توں سی۔ اسدا جم 1943 وچ ہویا سی۔ اس نے ساری عمر پی۔جی۔آئی۔ چنڈی گڑھ دے اناٹمی ڈیپارٹمنٹ وچ اک سینئر کلاکار دے طور تے اہلکار سی، جسن اوہ میڈیکل ڈرائنگاں بناؤن دا کم کردا سی۔ اسنے 1961 وچ شملہ آرٹ کالج اتے 1962 وچ سرکاری کالج آف آرٹ، چنڈیگڑھ وچ پڑھائی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
قیصر ہند میڈل

**قیصر ہند میڈل** ("ہندستان دا بادشاہ") بریٹیش شاہی راج ولوں ہندستان وچ بریٹیش راج وچ شہریاں نوں اوہناں دے یوگدان لئی   اک تمغہ دتا جاندا سی۔
## ویروا
سجاوٹ دی اس سجاوٹ دی سمت وچ سجاوٹ کیتی گئی سی جس دے مدھ وچ بادشاہ دے شاہی مونوگراماں نوں گرانٹ دے سوچ اکری ہوئی سی (تصویر وچ جارج 5 ویں آرٹیکل دے نال ایہہ ورجن دکھائی دندا اے)۔ میڈل دے الٹ پاسے لکھیا گیا اے؛ "بھارت وچ لوک سیوا لئی کائسر-اے-ہند" سجاوٹ وچ، سجائے ہوئے، جویں کہ ہور سجاوٹ، دا نام لکھن لئی ایہہ روائتی نہیں سی۔

اک گہنے نیلے رنگ دی سجاوٹ ربن توں لٹکیا میڈل ایہہ رنگ شنگارن (انوپچارک واقعے وچ پہنن لئی سجاوٹ دے اک چھوٹے جہے اڈیشن) وچ ورتیا گیا سی۔

## اہلیت اتے سجاوٹ
اہلیت دیاں شرطاں وچ ساری دنیا دے شہری شامل سن جنہاں نے بھارت وچ بریٹیش راج وچ اہم یوگدان پایا۔

کل 142 لوکاں نوں میڈل نال سجایا گیا سی۔ زیادہ تر تمغہ دھارک بریٹیش راج دے آگوُ اتے بادشاہ  (جویں کہ آصف جاہ VI، نظام حیدرآباد)، مکھ طور اُتے بریٹیش اتے بھارتی تہذیبی لوکاں نال سجایا گیا اے۔ سبھ توں ممکن طور تے سجائے ہوئے ہن موہنداس کرم چند گاندھی، بھارتی قوم دا پیؤ  ، نیں ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*Image of obverse side of Gold Kaisar-i-Hind Medal

گٹھ:برطانوی راج
گٹھ:میڈل
واسودیو ایس گائیتونڈے

**واسدیوَ ایس گائتونڈے** (**وی ایس گائتونڈے**) (1924–2001) بھارت دے بوہت اتم امورت کلاکار وجوں جانے جاندے ہن۔  اس نے 1971 وچ پدم شری انعام حاصل کیتا۔
## ورثہ
وی ایس گائتونڈے پہلا بھارتی جدید چترکار سی، جس دی اک پینٹنگ ممبئی وچ 2005 اوسیئن کلا نلامی 90 لکھ رپے (140،000 امریکی ڈالر) وچ وکی۔ 2013 وچ کرسٹی دی بھارت وچ ہون والی پہلی نیلامی وچ وی ایس گائتونڈے دی اک پینٹنگ 23.7 کروڑ روپئے (3.8 ملیان امریکی ڈالر) وچ وکی اتے اس نیلامی وچ ایہہ کسے بھارتی کلاکار دا ریکارڈ ملّ سی۔ اس نیلامی دیاں میڈیا رپورٹاں دے بعد اوہدیاں رچناواں وچ دلچپسی ودھی اے، اوہدے جم ستھان ناگپور وچ وی، جتھے اوہدی پینٹنگ ناگپور سینٹرل میوزیم دے ویئرہاؤس وچ پئی سی ایہہ جنوری 2014 وچ نمائش وچ رکھوائی گئی اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
سوہن قادری

thumb|سوہن قادری، کوپنہیگن، 1973
**سوہن قادری** (2 نومبر 1932 – 1 مارچ 2011) بھارت دا اک یوگی، شاعر اتے چترکار سی۔ اس دے چتر ڈونگھے دھیان دیاں وکھ وکھ سمتاں دا پرنام ہن۔
## جیون
سوہن قادری دا جم کپورتھلہ ضلع وچ پھگواڑے کول اک پنڈ چاچوکی وچ 1932 وچ ہویا سی۔ اسنے مڈھلی پڑھائی مقامی سکولاں وچ حاصل کرن مگروں، گورمنٹ کالج شملہ توں فائین آرٹس دی ماسٹر دی ڈگری لے کے پوسٹ معلمی کرن لگ پیا۔ 1963 وچ اسنے آزاد آرٹسٹ وجوں کم شروع کر دتا۔ 1966 وچ مشرقی افریقہ چلا گیا۔ پھر یورپ ہو کے امریکہ چلا گیا۔ 1966 توں 1970 تیک چار سال یارک اتے پیرس وچ رہے۔ پھر 1970 توں کوپنہیگن (ڈنمارک) وچ اک چوتھائی صدی گزاری۔ آخری باراں چوداں سال مسیساگا (اونٹاریؤ، کینیڈا) وچ رہا۔
### کتاباں
### پنجابی
**انتر جھاتی* (شعری مجموعہ)
**انتر جوتی* (شعری مجموعہ)
**بوند سمندر* (شعری مجموعہ)
**مٹی-مٹی*
### ہندی
**ساکشی*
### انگریزی
**Wonderstand*
**The Dot & The Dot’s*
**The Seer*
## شاعری-نمونہ

یوگی اتر پہاڑوں آ گیا
جند ٹپک چوبارے جا چڑھی
اکھی نال اکھی آ لڑی
مدھ ماہِ میلہ ہو گیا
جی تپکا-تپدا چو گیا
اک ایسا نیڑا ہو گیا
میرے ‘چوں ‘میرا’ کھو گیا
سبھ ‘تیرا-تیرا’ ہو گیا۔.۔
           ---
ایہہ اکھیاں دیکھن دا چاؤ
مڑ-مڑ ویکھن جگت تماشہ
ریجھ رجھاوے ہلکائی آشا
اچّ نظارہ فلسفہ درشٹا
چیتن چکشو دیکھدا
حد دسہدوں پار
روح رشنائی چمٹا مار۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:پنجابی شاعر
بھارتی دیال

**بھارتی دیال** (جم دسمبر 1961، شمالی بہار دے دربھنگا ضلعے وچ سمستیپور وکھے) اک بھارتی کلاکار اے۔ جسدی خاص مہارت مدھوبنی کلا وچ اے۔

## جیونی
دیال دا جم اتری بہار دے دربھنگا ضلعے دے مدھوبنی مصوری لئی مشہور متھلا کھیتر ہویا سی۔ اسنے سائنس وچ شروعاتی اچّ سکھیا لئی ماسٹر آف سائنس ڈگری (ایم ایس سی) حاصل کیتی۔

## کم

چھوٹی عمر توں ہی اوہ اپنی ماں اتے دادی توں مدھوبنی مصوری سکھی۔ اوہ 1984 توں اپنی پیشہ ور سرگرمی دے روپ وچ پیشہ کردی رہی۔ سائنس وچ اپنی رسمی سکھیا دے بعد اس نے متھلا وچ روائتی کلا وچ نوینتا لیاؤن دی کوشش کیتی اتے نویں دلی وچ اس نے آرٹ سٹوڈیؤ قایم کیتا۔ اسنے اپنے علاقے دیاں خواتین کلاکاراں دی مدد کرن لئی ذمہ واری لئی اتے اوہناں دے کم نوں عام دی اگوائی کیتی۔

دیال نے جدید میڈیا جویں کہ اکریلک ( تیزابی ) اتے کینوس دی ورتوں کردے روائتی مدھوبنی کلا نوں ہم عصر روپ دتا اے۔ اس نے قدرتی، سبزی-مشتمل رنگاں دے نال چتر بنائے۔ اس نے اپنے چتراں وچ کرشنا اتے رادھا دے چرتراں راہیں ادکھّ "پیار، کھچّ اتے امن" نوں بیانیا اے۔

## نمائشاں
دیال نے قومی اتے قومانتری طور تے اپنے کم دیاں کئی پردرشنیاں دا انعقاد کیتا سی۔ 1995 وچ فرینچ ٹیلیوژن تے مدھوبنی کلا دا شو دکھایا گیا سی۔ جون 2015 اتے جون 2016 دے وچکار کینوس اتے اکریلک ( تیزابی ) نال بنائے چتراں نوں میوزیم آف سیکرڈ آرٹ ولوں منعقد کیتا گیا سی۔

دیال دے ستّ مدھوبنی چتر، جو ہم عصر جدید موضوعاں دے نال روائتی کلا دا سمیل ہن جو کہ *د نیو بہار* کتاب وچ شامل اے۔ کتاب دے کور اپر اک لڑدی دا چتر جو "عورتاں دے شکتیکرن اتے سکھیا" نوں درساؤندا اے اتے اک مچھی اے جو "سترنگی کھیتی باڑی" دے وچار نوں ظاہر کردی اے جاں کھیتی باڑی دے سنجوگ نوں درساؤندی اے۔ کتاب دے لکھاری این۔دے۔ سنگھ اتے نکولس سٹرن نے کیہا اے کہ "ہم عصر موضوع اُتے بھارتی دی روائتی سٹائل دی ورتوں مدھوبنی کلا نوں پنر سرجیت کرن وچ یوگدان پا سکدی اے۔

## اوارڈ

* AIFACS
* ملینئم انعام
* قومی میرٹ انعام
* 2006: دستکاری وچ اتمتا لئی بھارت دا قومی انعام 

## پرکاشن

* 

؛ کور آرٹ

* 
* 

## حوالے


## کتاب لسٹ

*

## باہری لنک

* 
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1961
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
ہری سنگھ (مصور)

**ہری سنگھ **اک بھارتی چترکار سی

## سار
ہری سنگھ اوہناں کلاکاراں وچوں اک سی جہڑے اپنے کم دے تاں بہت ماہر ہندے ہن پر شہرت دے مگر نہیں بھجدے۔ پینٹنگ دے کھیتر وچ اسدی دین ناں بھلی جان والی اے ، پر اوہ شہرت توں سدا ہی دور رہا۔ کئی مشہور چترکار جنہاں وچ گربخش سنگھ شیٹھی، جی ایس سوہن، دواردا داس، اتے رام سنگھ، اسدے شاگرد سن۔ ہری سنگھ انڈین اکیڈمی آف فائین آرٹس، جو کہ امرتسر وچ قایم اے، دے فاؤنڈر سن اتے اپنے آخری ساہاں تک اسدے وائس پریزیڈینٹ رہے۔ اوہ بھارت دے اہم چترکاراں وچوں اک ہن۔

## جم
س۔ ہری سنگھ دا جم رامگڑھیا سکھ پروار وچ سن1894 وچ ہویا۔ اس دے پیؤ سردار گنڈا سنگھ، جو کہ اک مشہور آرکیٹیکّ اتے چترکار سن۔

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:جم 1894
گٹھ:موت 1970
ہیما اُپادھیائے

**ہیما اُپادھیائے** (18 مئی 1972 – 13 دسمبر 2015) اک بھارتی کلاکار سی جس دا جم 1972 وچ بڑودا، بھارت وچ ہویا سی۔ اوہ 1998 دے بعد بھارت دے ممبئی شہر وچ جیون بتیت کر رہی سی۔ اپباب وستھاپن اتے ورہ دے جذبات نوں چترت کرن لئی فوٹوگرافی اتے کلاکرتیاں دی قیام دا استعمال کردی سی۔

گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
عجائب چترکار

**عجائب چترکار** (18 فروری 1924 – 2 جولائی، 2012 ) اک پنجابی چترکار اتے شاعر سی۔
## جیون
عجائب چترکار دا جم لدھیانہ ضلعے دے پنڈ گھودی (اُدوں برطانوی ہند) وکھے 18 فروری 1924 نوں ہویا سی۔ اس نے پنجاب کھیتی باڑی یونیورسٹی، لدھیانہ  وچ کلاکار دے طور تے نوکری کیتی۔
## کتاباں
**دمیل* (1946)
**بھلیکھے* (1949)
**سجری پیڑ* (1955)
* *سورجمکھیا* (1955)
* *مہاں سکندر* (کاوَ-کسی)
**چار جگّ* (چونویں شاعری، 1958)
**انسان بیتی* (1960)
* *پنجاب دی کہانی* (لمی شاعری)
* *سچ دا سورج* (کھنڈ-کاو)
**آوازاں دے رنگ* (1976)
**زخمی خیال دا چہرہ* (1980)
**نغمے دا لباس* (1995)
**آبشار* (1988)
**ساحر : خواباں دا شاہزادہ*
**پنجابی چترکار* (1995)
**سپنیاں دا جزیرہ (1998)*
**میری ساہتی سوے جیونی*
## حوالے

گٹھ:چترکار
گٹھ:مصور
گٹھ:پینٹر
گٹھ:شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجاب دے چترکار
گٹھ:بھارت دے چترکار
گٹھ:بھارتی چترکار
ایس جی ٹھاکر سنگھ

**ایس جی ٹھاکر سنگھ** (1899–1976) پنجاب دا اک مشہور چترکار سی۔

ایس جی ٹھاکر سنگھ دا جم ضلع امرتسر دے ویرکا قصبے وچ ہویا سی۔

گٹھ:چترکار
گٹھ:مصور
گٹھ:پینٹر
گٹھ:موت 1976
گٹھ:جم 1899
گٹھ:پنجاب دے چترکار
گٹھ:بھارت دے چترکار
سیموئل مورس

**سیموئل مورس** اک امریکی چترکار اتے پروڈیؤسر سی۔ اسنے یورپی تکنیک توں متاثر اک-تار والے ٹیلیگراف اتے مورس کوڈ نوں ایجاد کیتا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:چترکار
ہیرونیمُس بوش

**ہائرونیمس بوش** (؛  ؛ جم ویلے **جھیرونیمس وان ایکن** ؛  1450 –؛ 9 اگست 1516) اک ڈچ پینٹر سی، جسدے چتر نیتک اتے مذہبی دھارناواں اتے برتانتاں نوں درساؤن لئی شاندار بمباولی دی ورتوں لئی مشہور ہن۔

## حوالے

گٹھ:جم 1450
گٹھ:موت 1516
گٹھ:چترکار
الیاس ایزولی

**الیاس ایزولی** انگریزی :Elias Izoli  غیرمعمولی صلاحیت دا مالک اک سوے- شخصیت نوجوان چترکار اے۔ 1976 دمشق، سیریا وچ پیدا، ہویا۔ اسدے چتراں وچ سیریائی جنگ دا عام لوکاں تے خاص طور تے بچیاں تے نوجواناں اپر اثر جھلکدا اے ۔

 17 سال دی عمر وچ دمشق، وکھے روسی تہذیبی مرکز وچ اسدی اک سولو نمائش نال اسدی صلاحیت نوں مانتا ملی سی۔ آیام گیلری بیروت اتے دبئی وکھے 2010، 2012، اتے 2013 وچ اسدے چتراں دی نمائش لگ چکی اے ۔

## حوالے

گٹھ:چترکار
ژاں لیؤن ژیروم

﻿
**ژاں لیؤن ژیروم** (فرانسیسی: Jean-Lon Grme؛ 11 مئی 1824ء – 10 جنوری 1904ء) اک فرانسیسی چترکار تے مجسمہ ساز سی۔ ایہ اکادمک دور دے سَبھ توں اہم چترکاراں وِچوں اک منے جاندے نیں۔ چترکار ہون دے نال نال استاد وی سی، تے اوہناں دے طالب علماں دی لِسٹ بہت لمبی اے۔

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:چترکار
ریما بانسل

**ریما بانسل** اک بھارتی عورت چترکار اے۔ اسنے اپنے پروار اتے استاداں دے تعاون صدقہ تن سال دی عمر توں ہی مصوری کرنی شروع کر دتی سی۔ اسنے چترکلا نال متعلق اتے ہور مقابلیاں وچوں بہت سارے اوارڈ اتے سرٹیفکیٹ جتے ہن۔
## حوالے

## باہری لنک
* IAMD – http://www.iamd.org/reema.htm
* ''Colours of courage''، The Tribune، اگست 26، 2006
* ''Empowered by art''، The Hindu، Aug 18، 2006 

گٹھ:جم 1986
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:چترکار
گٹھ:مصور
گٹھ:پینٹر
گٹھ:عورت چترکار
گٹھ:بھارت دے چترکار
گوگی سروج پال

thumb
**گوگی سروج پال** (جم 1945 وچ نیولی، اتر پردیش، بھارت وکھے) اک مشہور بھارتی چترکار اے۔ اسنے گوؤاچے، تیل والے چتر، مٹی، کپڑے اُتے چتر اتے ہور کئی میڈیا لئی کم کیتا اے۔ اسدا زیادہتر کم عورتاں دی حالت نوں ہی درسا رہا ہندا اے۔

اسنے لکھنؤ دے آرٹ کالج توں مصوری وچ ڈپلوما کیتا ہویا اے۔ اسنے للت کلا اکادمی دے قومی انعام توں علاوہ ہور وی کئی اوارڈ جتے ہن۔ اس توں علاوہ اس نے بھارت وچ کئی نمائشاں وچ حصہ لین توں علاوہ ودیساں وچ جویں کہ یوگوسلاویا، جرمنی، فرانس، کیوبا اتے جاپان وغیرہ دیساں دیاں نمائشاں وچ وی حصہ لیا اے۔
## حوالے

## ہور پڑھو
* Mary-Ann Milford-Lutzker، *Five Artists from India: Gogi Saroj Pal، Rekha Rodwittiya، Navjot، Anupam Sud، Rummana Hussain*، Woman's Art Journal، Vol. 23، No. 2 (Autumn، 2002 – Winter، 2003)، pp.&nbsp;؛21–27 accessed at http://www.jstor.org/stable/1358704 Feb 22، 2007 – subscription only
## باہری لنک
*اسدی ویبسائیٹ (وید نائر نال سانجھی) جس وچ اسدے چتراں دیاں تصویراں ویکھیاں جا سکدیاں ہن
*دلی کلا گیلری دی ویبسائیٹ اُتے گوگی دی پروفائیل
*Includes a photograph of the artist and two of her works
*Item that shows one of her paintings
*''A bouquet of flowerscapes''، The Tribune، Feb 13، 2004

گٹھ:جم 1945
گٹھ:چترکار
گٹھ:مصور
گٹھ:پینٹر
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:عورت چترکار
گٹھ:بھارت دے چترکار
جوتو دی بوندونے

**جوتو دی بوندونے** (1266/7 – جنوری 8، 1337)، نوں **جوٹو** () دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ جوٹو اک مشہور چترکار اتے نقاش سی۔

## باہری کڑیاں
* جوٹو دی بونڈونے - جیونی، ڈھنگ اتے چترکلا
* جوٹو دی بونڈونے دا تہاس اتے تصویراں 

گٹھ: چترکار
گٹھ:جم 1226
گٹھ:موت 1337
کرن اوجلا

**کرن اؤجلا،** اک بھارتی گلوکار اتے گیت کار اے، جو پنجابی سنگیت وچ اپنے کم لئی مشہور اے۔

## مڈھلا جیون اتے سنگیت کیریئر
کرن اؤجلا دا جم 18 جنوری نوں ہویا سی اتے اوہ گھورالا، پنجاب، بھارت توں اے۔ جدوں اوہ جوان سی تاں اسدے ماپیاں دی موت ہو گئی سی۔ اوہ اک شوق وجوں گیت لکھدے سن۔ اسنے اپنے کرئر دی شروعات دیپ جنڈو نال رل کے کیتی جو اک پنجابی گیت کار اے۔ جسی گل نے اک ویاہ دے گانے گاؤن دوران اوہناں دی کھوج کیتی سی اتے جتھوں اس دے کریئر دی شروعات ہوئی۔ اس توں بعد کرن نے دیپ جنڈو،ایلی مانگٹ، جسی گل، جیجی بی،گگن کوکری اتے بوہمیاں ورگے ہور گائکاں نال کم کیتا۔ اس نے اپنے کینیڈیئن مستقل نواس ستھان (پی۔آر۔ک) نوں حاصل کیتا اتے اتھے رہن لگا۔

## ذاتی زندگی
2019 میں ، اس نے اپنی گرل فرینڈ پلک اوجلا سے شادی کی۔ اس سال ، اس نے اپنی دائیں بازو پر اپنی والدہ کے چہرے کا ٹیٹو بھی بنایا تھا۔ اس کے والد کا ٹیٹو بھی اسی بازو پر ہے۔ 

## حوالے

## باہرلےجوڑ
*https://www.in.com/entertainment/regional/punjabi-singer-karan-aujla-gets-married-to-girlfriend-palak-298619.htm 

2."Karan Aujla's New Song Baapu Goes Through The Roof|The Link Group"
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی گلوکار
موہنداس نیمشرائے

thumb|300px|موہنداس نیمشرائے وچاراتمک لیکھنی لئی سرجن گاتھا ولوں دتا جان والا مہیش تیواری اعزاز لیندے ہوئے۔
**موہنداس نیمشرائے** دلت ساہتکار اتے بیان دا اڈیٹر اے۔ جھلکاری بائی دے جیون بارے *ویرانگنا جھلکاری بائی* نامک اک کتاب سمیت اس دیاں 35 توں زیادہ کرتیاں شائع ہو چکیاں ہن، جہناں وچ ناول، کہانی مجموعہ، آتم کہانی اتے آلیکھ وغیرہ شامل ہن۔ اوہ سماجی امن سنیہے دے اڈیٹر وی اے۔ اس دا بچپن غریبی وچ گزریا۔ اوہ میرٹھ وچ رہندے سن۔ مٹی دا کچا گھر سی۔ خاص کپڑے وی اس ویلے پہنن لئی نہیں سن۔ بناں چپل جاں جتے دے وی آنا-جانا پیندا سی۔ اس دی سکھیا میرٹھ وچ کمار آشرم وچ ہوئی۔ ایہہ آشرم لالا لاجپت رائے نے دلتاں دی سکھیا لئی بنوایا سی۔
سماجی اہلکار سی۔ اوہ ڈپریسڈ لیگ دا چیئرمین رہا اتے جدوں اس نے ہائی سکول پاس کیتا تاں اوہ پورے ضلعے وچ ہائی سکول پاس کرن والا دوجا انسان سی۔ پیؤ جی ناٹکاں وچ کردار وی کردے سن۔

## حوالے

گٹھ:ہندی لکھاری
کملا چودھری

**کملا چودھری** (1908–؟؟؟؟)ہندی بولیوچ اک بھارتی کہانی کار سی اتے تیجی لوک سبھا وچ ہاپر توں پارلیمنٹ میمبر سی۔

## مڈھلا جیون
کملا چودھری دا جم 22 فروری 1908 نوں لکھنؤوچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ رائے من موہن دیال اک ڈپٹی کلیکٹر سن۔

## کیریئر
1930 دی سول نافرمانی تحریک  دے دوران، چودھری انڈین نیشنل کانگرس وچ شامل ہو گئی۔ ادوں توں اوہ سرگرمی نال انڈین انڈیپینڈینس موومینٹ وچ شامل ہو گئی سی اتے بریٹیش اتھارٹی ولوں کئی وار قید کر لئی گئی سی۔آل انڈیا کانگرس کمیٹی دے 54 ویں سیشن دوران اسنے سینئر نائب پردھان وجوں کم کیتا۔اوہ بھارت دی آئینی سبھا دی چنی ہوئی میمبر سی اتے آئین نوں اپناؤن توں بعد اسنے 1952 تک بھارت دی صوبائی سرکار دے میمبر دے طور اُتے سیوا نبھائی۔اوہاتر پردیش دے سماجی کلیان صلاح کار بورڈ دی میمبر وی سی۔

1962 وچ، چودھری بھارتی عام چوناں جتن توں بعد ہاپر توں کانگرس دے اک  امیدوار وجوں تیسری لوک سبھا دی میمبر بن گئی۔ اسنے اپنے نیڑلے مخالف نوں 28،633 ووٹاں دے فرق نال ہرایا۔اس دیاں کہانیاں دے چار مجموعہ؛ انماد (1934)، پکنک (1936)، سفر (1947) اتے بیل پتر شائع ہوئے۔اس دے کماں وچ صنف دے وتکرے، کساناں دا استحصال اتے بنوجواناں دی ماڑی حالت مکھ موضوع سن۔

## نجی زندگی
اسنے فروری 1927 وچ جے۔ ایمّ۔ چودھری نال ویاہ کروا لیا سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1908
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:اتر پردیش دے لکھاری
گریما سنجے

**گرما سنجے **(جم 15 جنوری، الہ آباد) اک لکھاری - ناول کار اتے چھوٹی-کہانی لکھاری، سکرپٹ لکھاری اتے دستاویزی فلم پروڈیؤسر اے۔ اسنے بھارتی میڈیا انڈسٹری وچ دو دہاکے کم کیتا۔ اسنے کئی مدعیاں اپر وکھ وکھ کتاباں دی رچنا کیتی۔ اسنے سرکاری ایجنسیاں اتے پرائیویٹ کمپنیاں لئی وی کئی دستاویزی اتے چھوٹیاں فلماں بنائیاں۔

## مڈھلا جیون
اسدا جم 15 جنوری نوں الہ آباد (اتر پردیش) وچ ہویا۔ اسنے اپنی سکولی سکھیا سینٹ۔ اینتھنی سکول توں حاصل کیتی۔۔ اسنے اپنی گریجئیشن، معاشیات  وچ الہ آباد یونیورسٹی توں کیتی اتے پوسٹ گریجئیشن اسنے پرانے اتہاس اتے سبھیاچار وچ کیتی۔ گرما نے انڈین انسٹیچیوٹ آف ماس کمؤنیکیشن توں ماس میڈیا سٹڈیز وچ پوسٹ گریجئیشن پوری کیتی اتے اسنے میڈیا انڈسٹری وچ داخلہ کیتا۔ اسنے لکھتی کھیتر وچ اپنا کتہ 20 سال توں پہلاں نویں دلی توں شروع کیتا۔

## خاص کم
اسدے خاص اتے مشہور کم ہندی ناول سمرتیاں اتے آتنک کے سائے میں ہن۔ فلم انڈسٹری وچ اسنوں اپنے کم یوئینڈیپی لئی "جی ایل او ایف" (Glacial Lake Outburst Flood) لئی، "مدن لال ڈھینگرا" فلم بھارت دی ونڈ لئی اتے ڈاکٹر۔ کرن بیدی دی اگوائی ہیٹھاں "بھارتیہ پولیس- ساہس یہ بھی" بیپیار&ڈی لئی تعریف ملی۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ WorldCat Identities
Smritiyaan – http://pib.nic.in/newsite/mbErel.aspx؟relid=97195
٭ http://pib.nic.in/newsite/photoright.aspx؟phid=48175
٭ http://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-titled-smritiyan-authored-by-garima-sanjay-1373715870-1
٭ Aatank Ke Saye Mein – http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx؟relid=117868
٭ http://pib.nic.in/newsite/photoright.aspx؟phid=63724
٭ Start Up India – Shuru Karen Apna Karobaar – http://pib.nic.in/newsite/photoright.aspx؟phid=88323
٭ http://www.jagran.com/sakhi/story-storymehndi-12933942SK.html
٭ http://www.jagran.com/sakhi/story-story-kali-billi-ki-vyatha-13801936SK.html
گٹھ:جم 1969
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
کیخسرو جہاں

**بیگم کیخسرو سلطان جہان**(9 جولائی 1858 – 12 مئی 1930) بھوپال دی اک اہم اتے ترقی پسند بیگم سی جسنے 1901 توں 1926 تک راج کیتا سی۔
***سلطان کیخسرو جہاں*** (پیدائش: 9 جولائی 1858ء– وفات: 12 مئی 1930ء) ریاست بھوپال دی چوتھی مسلم خاتون حکمران تے آخری بیگم بھوپال سن۔ اوہ سلطان شاہ جہاں، بیگم بھوپال دے انتقال دے بعد ریاست بھوپال دی حکمران بنیاں تے 1926ء وچ اپنے بیٹے نواب حمید اللہ خان دے حق وچ اقتدار توں دستبردار ہوگئیاں۔ 1930ء وج وفات پائی۔

## جیون

### مڈھلا جیون
سلطان جہان (سلطان اسدا کوئی خطاب نہیں سگوں ناں اے) دا جم بھوپال وچ ہویا، اوہ نواب بیگم سلطان شاہ جہان اتے اسدے شوہر جرنل ایچ ایچ ناصر الدولا، نواب باقی محمد خان بہادر (1823–1867) دی سبھ توں وڈی اتے جیون والی اکلوتی بچی سی۔1868 وچ،اسدی دادی، سکندر بیگم دی موت اتے اسدی ماں اسدی (دادی) راج گدی دی جانشین رہی جس توں بعد اسنوں بھوپال دی راج گدی دے دی جانشین اعلان کیتا گیا 1901 وچ، سلطان جہان نے اپنی ماں موت توں بعد سفلتا حاصل کیتی، دار-ال-اقبال-اے-بھوپال دی نواب بیگم بن گئی۔
 

[thumb|314x314px|سلطان کیخسرو جہاں [دہلی دربار وچ شرکت دے لئی جاندے ہوئے– (12 دسمبر 1911ء)]]

## تخت نشینی
## تصانیف

## وفات
سلطان کیخسرو جہاں بیگم نے 12 مئی 1930ء نوں بھوپال وج انتقال کیتا۔ اُس وقت عمر 71 سال 10 ماہ سی۔
## خطاب
* 1858–1868: نوابزادی سلطان کیخسرو جہان بیگم صاحبہ 
* 1868–1877: نوابزادی سلطان کیخسرو جہان بیگم  صاحبہ ، ولی عہد بہادر
* 1877–1901:نوابزادی سلطان کیخسرو جہان بیگم صاحبہ، ولی عہد بہادر
* 1901–1904:عزت مآب سکندر سلطان، افتخار الملک، نواب سلطان کیخسرو جہان بیگم صاحبہ، دار الاقبال بھوپال دی نواب بیگم

## اعزاز
* بھارت دی مہارانی میڈل سلور– 1877
* دلی دربار گولڈ میڈل– 1903
* نائٹ گرانڈ کمانڈر آف د آرڈر آف د انڈین امپائر – 1904
* عثمانی سلطنت دی نوبلٹی دی لسٹ (نشان ماجدی)– 1911
## حوالے
## ہور ویکھو
* ریاست بھوپال
* نواب جہانگیر محمد خان بہادر
* نواب سکندر بیگم
* بیگم بھوپال
* نواب بھوپال
[link=[:ur:فائل:Sultan Jahan Begum of Bhopal and Nawab Nasr-Ullah Khan Bahadur۔jpg|thumb|325x325px|نواب نصر اللہ خان بحیثیتِ ولی عہد ریاست بھوپال سلطان کیخسرو جہاں، بیگم بھوپال دے ہمراہ دہلی دربار وچ شرکت کردے ہوئے۔ (12 دسمبر 1911ء)]]

 

 

 
 

## حوالے

گٹھ:جم 1858
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:بھارتی مسلمان

گٹھ:1858 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:بھارت دے اردو مصنفین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مخیرین
گٹھ:بھوپال دیاں بیگمات
گٹھ:بھوپال دے نواب
گٹھ:حکمراں رانیاں
گٹھ:مسلم حکمران
گٹھ:مسلم مصنفین
گٹھ:وصول کنندگان ایمپریس آف انڈیا میڈل
گٹھ:ہندوستانی خاتون شاہی اقتدار
گٹھ:ہندی زبان دے مصنفین
گٹھ:ویہویں صدی دیاں بھارتی خواتین
گٹھ:تخت توں دستبردار شاہی حکمران
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
منو بھنڈاری

**منو بھنڈاری** (ہندی:  मन्नू भंडारी) (جم: 3 اپریل 1931 - 2021) ہندی دی مشہور کہانی کار اے۔ مدھ پردیش وچ مندسور ضلعے دے بھانپورا پنڈ وچ جنمی منو دا بچپن دا نام مہیندر کماری سی۔ لکھاری وجوں اس نے منو نام دی چون کیتی۔ کولکاتہ یونیورسٹی توں گریجوئیشن کر کے اس نے 1953 ایم۔اے ہندی، بنارس ہندو یونیورسٹی توں کیتی اتے سالاں تک دلی دے میرانڈا ہاؤس وچ معلمہ رہی۔ ستیگ وچ سیریل وجوں شائع ناول 'آپکا بنٹی' (آپکا بنٹی) اتے 'مہابھوج' (مہابھوج) لئی مشہوری حاصل کرن والی منو بھنڈاری وکرم یونیورسٹی، اجین وچ پریمچند سرجنپیٹھ دی نگران وی رہی۔ لکھن دے کلا اس نوں وراثت وچ ملی سی۔ اس دے پیؤ سکھ سمپترائے وی مشہور لکھاری سن۔

## رچناواں
### کہانی-مجموعے
* ایک پلیٹ سیلاب
* میں ہار گئی
* تین نگاہوں کی ایک تصویر
* یہی سچ ہے
* ترشنکو
* شریشٹ کہانیاں
* آنکھوں دیکھا جھوٹھ
* نایک کھلنایک ودوشک
### ناول
* آپکا بنٹی
* مہابھوج، مالک
* ایک انچ مسکان اور کلوا
* ایک کہانی یہ بھی
### پٹکہانیاں
* رجنی
* نرملا
* مالک
* درپن
### ناٹک
* بنا دیواروں کا گھر

## حوالے

گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:جم 1931
انٹرنیشنل رائٹرز فورم

**قومانتری لکھاری منچ (انٹرنیشنل رائٹرز فورم)** پنجابی ساہت ،بولی اتے سبھیاچار نوں وقف اک رضاکارانہ  ادارہ اے۔ایہہ ادارہ پنجابی دے انقلابی اتے ترقی پسند لکھاری سکھوندر کمبوج اتے نامور غزل گو کلوندر دی رہنمائی ماتحت 2004 وچ بنائی گئی سی۔ایہہ دوویں شاعر اس ادارہ دے ترتیب وار پردھان اتے میت پردھان ہن اتے اجکل امریکہ وچ وسدے ہن اتے اس ادارہ دا کم پھگواڑا نواسی پنجابی شاعر سرجیت جج بطور جنرل سیکٹری چلاؤندے ہن۔اس ادارہ نے سال 2019 دی تقریب 9 مارچ نوں سلطان پور لودھی ،کپورتھلہ وکھے کروائی جو بابا گرو نانک دے 550 سالا پرکاش موقعہ نوں وقف سی۔اس ادارہ ولوں ہر سال باپو جگیر سنگھ کمبوج یادگاری قلم انعام جس وچ علاقے تے دیس دے وکھ-وکھ حصیاں وچ پاٹھکاں تے طالب علماں نے حصہ لیا ۔ اس موقعے قومانتری لکھاری منچ (قلم) ولوں باپو جگیر سنگھ کمبوج یادگاری قلم انعام ،کیسر سنگھ کیسر تنقید انعام، اتے بلوندر رشی انعام اتے نوَ صلاحیت انعام دتے جاندے ہن۔ ۔ اس موقعے باپو جگیر سنگھ کمبوج یادگاری قلم انعام نال اگھے لکھاری کرپال سنگھ قزاق نوں نوازیا گیا گیا اتے تنقید دے قلم انعام نال ڈاکٹر سرجیت نوں ڈاکٹر کیسر سنگھ کیسر دے ناں اُتے، دتا گیا اتے  مدن ویرا نوں بلوندر رشی یادگاری تے امریندر سوہل، گرتیج کہاروالا ننو نوصلاحیت قلم انعام نال نوازیا گیا۔اس موقعے انوپ ورک، درشن بٹر، کلونت اؤجلا، شمشیر موہی، بلوندر سندھو، گرتیج کہاروالا، ہروندر بھنڈال، جسوندر جنگجو، گرباز سنگھ چھینا، دیو راج دادر، مالک انتر نیرو، لکشمی نرائن بھیکھی، سردول سنگھ اؤجلا،ہروندر چنڈی گڑھ، کلوندر کنول، ڈاکٹر: سورن سنگھ نے وی کلام پیش کیتے |

## تصویراں

Kaumantari Lekhak Manch (Kalam)، literary NGO's annual function 2019 01.jpg|
Audience at Kaumantari Lekhak Manch (Kalam)، literary NGO's annual function 2019 02.jpg|


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ساہت
جل محل

**جل محل** بھارت دے راجستھان،   دے  راجگڑھ  جے پور دے مانساگر جھیل دے  وچکار واقع اک مشہور تریخی محل اے۔ اراولی پہاڑیاں دی گود وچ اسریا ایہہ محل جھیل دے وچ بنیا ہون کرکے اسنوں آئی بال وی کیہا جاندا اے۔ اسنوں رومینٹک محل دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ جےَ سنگھ ولوں اساری کروائے گئے اس محل وچ پرانے محلاں وانگ ہی، محراباں ، برج، چھتریاں اتے پوڑیاں وی ہن۔ ایہہ محل مربع سائز وچ اے۔

جل محل پرواسی پنچھیاں لئی کھچّ دا مرکز اے ۔ اس محل دی نرسری وچ اک لکھ توں وی ودھ پودے ہن اتے راجستھان دے سبھ توں اچے پودے وی ملدے ہن۔

## تریخ
left|thumb|پانی مہل دے نزدیک مانساگر ڈیم
جے پور آمیر رستا تے مانساگر جھیل وچ جل محل دی اساری راجا سوائی جےَ سنگھ دوجا نے اشومیگ جگّ توں بعد اپنیاں رانیاں اتے پنڈت نال اشنان کرن لئی اس محل دی اساری کروائی سی۔ اس محل دے اساری توں پہلاں جے سنگھ نے جے پور دی پانی ضرورت لئی گربھبتی ندی اتے بنھ بنوایا اتے مانساگر جھیل دی اساری کروائی۔ اس 300 ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے۔ اسدے اساری لئی راجپوت سٹائل نال تیار کیتیاں گئیاں کشتیاں دی مدد لئی گئی سی۔ راجا جےَ سنگھ اس محل وچ اپنیاں رانیاں نال خاص سماں وتیت کردے۔ اس محل وچ راج تقریباں وی کروائیاں جاندیاں سی۔

## بنتر
left|thumb|200x200px|مرمت ہون تو بعد پانی محل
پرانے محلاں وانگ ہی، محراباں ، برج، چھتریاں اتے پوڑیاں وی ہن۔ ایہہ محل مربع سائز وچ اے۔ اپر والی منزل دے چارے کناریاں اتے سنگمرمر دی اساری کیتی گئی اے۔

## خاصیت
گرم ریگستان وچ اسارے گئے اس محل وچ گرمی نہیں لگدی، کیوکی اسدے کئی تل پانی دے اندر بنائے گئے ہن۔ اس محل توں پہاڑاں اتے جھیلاں دا خوبصورت نظراں ویکھن نوں ملدا اے۔ چاننی رات وچ اس محل دا پانی وچ دکھدی تصویر بہت ہی سوہنی لگدی اے۔ اتھے 40 سال پرانے پودیاں نوں نواں جیون دتا گیا اے۔

## مورتاں

## ہور ویکھو
* جے پور
* ہوا محل
* سٹی پیلیس، جے پور

## حوالے



گٹھ:راجستھان دی تریخ
گٹھ:راجستھان دے قلعے
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:راجستھان
شیش محل (گُنجھل کھول)

**شیش محل** (اردو: شیش محل؛) توں مطلب ہو سکدا ہے:

*شیش محل، لہور، شاہ جہان 1631-32 وچ بنایا 
* شیش محل آگرہ قلعہ، ایہہ وی شاہ جہان 1631-32 وچ بنایا 
* شیش محل، امیر قلعہ، راجستھان
* شیش محل، لکھنؤ
* شیش محل، میہرانگڑھ قلعہ
* شیش محل، اندور، کچّ کا مندر دے نال لگدی سیٹھ ہکمچند دی حویلی
* شیش محل، روہتاس پھورٹ
* شیش محل،  پٹیالہ
* شیش محل، تاج محل، بھوپال
* شیش محل، ملیرکوٹلا، پنجاب
* ''شیش محل''، 1950 فلم
* شیش محل مووی سیٹ *[[مغل اعظم]]*، 1960 لئی بنایا
* شیش محل مووی سیٹ *[[پریم رتن دھن پائیو]]*، 2015 لئی بنایا
سٹی پیلس، جے پور

سٹی پیلیس، جے پور وچ 'چندراں محل اتے مبارک محل دے نال نال ہور عمارت وی شامل ہن۔ چندراں محل اجکل اک میوزیئم وانگ اے پر اسدی مکھ ورتوں راج پروار دے لوکاں دے رہن لئی کیتی جاندی اے۔ اس پیلیس دے کھلا وہڑھا وچ باغ بنے ہوئے ہن۔ اس پیلیس دی اساری 1729 اتے 1732 وچ سوائی راجا جے سنگھ دوجا نے کروائی۔اسدی بنتر اتے ڈزائن لئی ودیادھار بھٹچاریا دی تعریف ہوئی۔

## تریخ
left|thumb|سٹی پیلیس

## بنتر
سٹی پیلیس جے پور دے شمال مشرقی حصہ وچ واقع اے۔ ایہہ پیلیس جے پور دے بہت سار پیلیساں اتے بغیچیاں توں وکھ دکھّ رکھدا اے۔ اس محل وچ چندراں محل، مبارک محل اتے مکٹ محل، مہارانی پیلیس، شریں گووند دیوَ مندر، اتے سٹی پیلیس میؤزیئم شامل ہن۔

### داخلہ دروازہ
left|thumb|Entrance arch

### مبارک محل
left|thumb|مبارک محل

### چندرا محل
left|thumb|چندرا محل: محل دے سکھر اتے شاہی پروار دا جھنڈا دکھائی دندا ہویا

### پریتم نواس چوک

### دیوان-اے-خاصان
left|thumb|دیوان-اے-خاصان

### دیوان-اے-عامَ
thumb|سبھا نواس

### مہارانی پیلیس

### بگی خانا

### گووند دیوَ جی مندر

## مورتاں

## ہور ویکھو
* جے پور
* ہوا محل
* جل محل

## حوالے
* Bindolass، Joe؛ Sarina Singh (2007)۔ ''India''۔ Lonely Planet. p.&nbsp;؛1236. ISBN&nbsp;؛1-74104-308-5.&nbsp;؛
* Brown، Lindsay؛ Amelia Thomas (2008)۔ ''Rajasthan، Delhi and Agra''۔ Lonely Planet. p.&nbsp;؛420. ISBN&nbsp;؛1-74104-690-4.&nbsp;؛
* Marshall Cavendish Corporation (2007)۔ ''World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia''۔ Marshall Cavendish. p.&nbsp;؛1584. ISBN&nbsp;؛0-7614-7631-8.&nbsp;؛
* Matane، Paulias؛ M. L. Ahuja (2004)۔ ''India: a splendour in cultural diversity''۔ Anmol Publications Pvt. Ltd. p.&nbsp;؛228. ISBN&nbsp;؛81-261-1837-7.&nbsp;؛

## ہور دیکھو
٭ Sachdev، Vibhuti؛ Tillotson، Giles Henry Rupert (2002)۔ *[http://books.google.com/books؟id=7F_MJcTjDOQC Building Jaipur: The Making of an Indian City]۔* Reaktion Books، London. ISBN 1-86189-137-7۔

## باہرلے جوڑ
* City Palace Museum، website
* Beautiful picture gallery of City Palace

گٹھ :راجستھان دی تریخ
گٹھ:راجستھان دے قلعے
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:راجستھان
محمد اسحاق مدنی

**مولا‏نا محمد اسحاق مدنی** (1935ء – 2013ء) پاکستان دے اک معروف محقق عالم دین سن ۔

## جیون
سنہ 1935ء وچ فیصل آباد دے اک چھوٹے تو‏ں زمین دار منشی دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ میٹرک دے بعد گورنمنٹ کالج لائل پور تو‏ں ایف اے فرسٹ ڈویژن وچ کیہ۔ ریاضی دا اضافی مضمون پڑھیا۔ اس دے بعد دین د‏‏ی طرف مائل ہوئے تے دینی کتاباں نو‏‏ں سمجھنے دے لئی عربی، فارسی، اردو تے انگریزی اُتے عبور حاصل کیتا۔ اوہ والد دے نال کھیت‏‏ی باڑی وچ ہتھ وی بٹاندے سن جدو‏ں فارغ ہُندے تاں دینی کتاباں دا مطالعہ شروع کر دیندے سن ۔

مولا‏نا اسحاق اتحاد امت دے حامی تے داعی سن ۔ مختلف دینی مسائل اُتے اوہ اپنے اک منفرد پرجوش انداز تو‏ں کلام کردے سن ۔ مولا‏نا اسحاق پاکستان دے واحد محقق عالم دین سن جو اہل روایت ہونے دے نال نال شاندار دانش وی رکھدے سن تے شریعت دے مختلف مسائل اُتے کلام کردے وقت نہ صرف صحیح روایات اُتے استدلال قائم کردے سن بلکہ اس سلسلہ وچ عقلی دلائل تو‏ں حاضرین نو‏‏ں قائل کیتے بنا نتھے رہندے۔ مولا‏نا اسحاق جذبات دے نال نال دلائل وی قوی رکھدے سن، ایہی وجہ سی کہ انہاں نو‏ں شیعہ سنی سمیت تمام مکاتب فکر وچ نمایاں مقام حاصل سی تے لوک انہاں دے خطابات وڈے انہماک تو‏ں سندے سن ۔

مولا‏نا اسحاق 21 شوال 1434ھ بمطابق 28 اگست 2013ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔

## نظریات
مولا‏نا اسحاق اتحاد امت دے زبردست مبلغ سن ۔ اوہ کِس‏ے مسلک نو‏‏ں وی شدت تو‏ں رد نئيں کردے سن، ایہی وجہ سی کہ آپ احباب وچ سبھی مسالک دے لوک سن ۔ اسحاق مدنی برملا کہیا کردے کہ: مذہب نئيں سکھاندا آپس وچ بیر رکھنا تے میرا پیغام محبت اے جتھ‏ے تک پہنچے۔
## تنقید
مولا‏نا اسحاق اپنی تقریر یا گفتگو وچ پورے حوالے تو‏ں گل کردے تے فیر اس اُتے ڈٹ جاندے، چنانچہ بعض علما آپ تو‏ں نالاں رہندے۔ تنقید وی کردے کہ مولا‏نا اسحاق نہ اہل حدیث پورے نيں تے نہ پورے شیعہ، دیوبندی وغیرہم۔

 
 

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* عید میلاد النبی - حصہ اول
* عید میلاد النبی - حصہ دوم
* عید میلاد النبی - حصہ سوم
* اہل بیت دی فضیلت
* نماز تے وضو دے مسائل
* خلاف تے کربلا
* قیام لیل و اعتکاف
* حضرت علی دی خلافت
* غدیر خم
* حضرت علی دی کعبہ پیدائش
* حضرت ابو بکر دی خلافت
* جنگ صفین
* جنگ نہروان
* پندرہ شعبان
* حضرت آدم دے متعلق غلط روایات
* قادیانی
* واقعہ کربلا
* خلافت دا حقدار کون
* حضرت علی دی شہادت

گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:مسلمان

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:2013 دیاں موتاں
گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
چندر بدن

ایہہ سکھ راج دے انتلے ویلے دا قصہ اے جو میاں امام بخش نے لکھیا سی۔

**چندر بدن** پٹنا دے اک راجے دی دھی، جسدا بیجاپور دے اک سوداگر میار نال پیار سی۔ چندر بدن دا میار ول خیال نہیں سی، پر میار اسدے پیار وچ پاگل سی۔ اوہ گھر بار نوں تیاگ کے فقیر بن گیا۔ اسدا پیار اک طرفہ سی۔ جدوں بیجاپور دے راجے نوں اس دی خبر ہوئی تاں اوہ وزیر نوں لے کے پٹنے پہنچیا۔ میار نے اک میلے وچ چندر بدن نوں مل کے اپنے پیار دا تجویز پیش کیتا۔ چندر بدن کیہا ایہہ کہہ کہ کھیہڑا چھڈا لیا کہ اک ہندو لڑکی دا ویاہ مسلم نال نہیں ہو سکدا۔

اک وار پھر اگلے دن میار نے میلے وچ اپنے پیار دا اظہار کیتا تاں چندر بدن نے کیہا کہ کی اوہ اس لئی مر سکدا اے، تاں میار نے اسے ویلے اک لما ساہ لیندیاں دم تیاگ دتے۔ ایہہ دیکھ کے چندر بدن دے دل وچ اس لئی پیار جاگ گیا اتے اوہ بے چین ہو گئی۔ جدوں میار دا جنازہ چندر بدن دے محلاں اگوں لجایا گیا تاں اوہ اتھے ہی رک گیا اگے نہیں لنگھیا۔ کیہا جاندا اے کہ چندر بدن نے پہلاں اسلام قبول کیتا اتے پھر اس دے جنازے اپر ڈگّ کے دم توڑ دتا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
گٹھ:پنجاب دے قصے
گٹھ:پنجابی قصہ کار