نیومی دی بادشاہی

**نیومی دی بادشاہی **، جسنوں بارا دی بادشاہی وی آکھیا جاندا اے ، دریائے گامبیا دے کنارے اک مغربی افریقی قوم سی ۔ نیومی دریا دے منہ تے واقع سی، تے اس دے شمالی کنارے دے نال تے شمال چ تقریباً 60 کلومیٹر (40 میل) تک پھیلی ہوئی سی۔ اس دے زیادہ تر وجود دے لئی ، اس د ی مشرقی سرحد بڈیبو د‏‏ی بادشاہت دے قبضے وچ سی ، تے اس د‏ی شمالی سرحد سینیگال د‏‏ی طرف جانے والی کھلی سوانا سی ۔ [2] باقاعدہ طور تے 1897 وچ گیمبیا کالونی تے پروٹیکٹریٹ دا حصہ بنن دے بعد ، بادشاہی ہن گیمبیا وچ شمالی بینک ڈویژن دے اپر نیومی تے لوئر نیومی ضلعے تشکیل دیندی اے ۔

 
## اتپتی تے اصطلاحات
'نیومی' دے ناں دا پہلا لکھیا ہویا ریکارڈ 1455/1456 وچ وینس دے کھوجی الویس کیڈاموسٹو ولوں کیتا گیا سی ، جس نے 'گنومیمینسا'، جاں دوجے شبداں وچ 'نیومی مانسا' جاں نیومی دا بادشاہ ریکارڈ کیتا۔ ڈیوگو گومز دے سفر وچ ، 'نومیان' دا ناں درج کیتا گیا اے۔ پرانے فرانسیسی تحریراں وچ، 'Ny' نو 'Gn' دے طور تے لکھیا جاندا اے، مثال دے طور تے ڈیلیسل دے 1726 دے نقشے تے 'گنومی' دے نال۔ مقامی طور تے، باشندے دو علاقیاں دا حوالہ دیندے نیں - نیومی باٹو تے نیومی بنٹا - بالترتیب نیومی دے سمندر دے کنارے تے اپلینڈ علاقے . سماج وگیانی ڈیوڈ پی گیمبل دے مطابق، نیومی دا تلفظ نیومی اے، جس وچ اک لمبا 'او' ہندا اے، اتے اس نوں لسانیات دے ماہر گورڈن انیس نے اس طرحاں لکھیا سی۔ کجھ لوک اس نوں نیومی وی کہندے ہن، جس وچّ 'یو' آواز ہندی ہے۔ سرکاری پرکاشناں وچّ اسنوں 'نیومی' لکھیا جاندا ہے ۔ [3] لفظ 'نیومی' دا مطلب 'کنار' ہو سکدا اے۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

17ویں صدی توں لے کے 1890 دے دہاکے تکّ اس راج نوں 'بڑا' وی کیہا جاندا سی۔ بارا دریائے گامبیا دے اتلے کنڈے تے پہلی بندرگاہ سی ۔ ایہ ناں ممکنہ طور تے بندرگاہ دے داخلی دروازے لئی پرتگالی اصطلاح توں نکلیا اے، لیکن لفظ 'بار' (فرانسیسی: بار) توں وی نکلیا ہو سکدا اے، کیونکہ ریت دی اک بار خطے دے دوجے دریا دے منہ دی خصوصیت سی، جویں کہ سینیگال وچ ۔ جدوں 1897 وچ پروٹیکٹریٹ قایم کیتا گیا تاں 'نیومی' شبد پھر توں ورتوں وچ آیا۔ [3]

## تریخ
### ابتدائی تریخ
نیومی دے سب توں پہلے باشندے ممکنہ طور تے ساحل تے شیلفش اکٹھے کرن آلے تے ماہی گیر سن، جو ممکنہ طور تے جدید دور دے سیر نال تعلق رکھدے سن ۔ آہستہ آہستہ ، منڈنکا آبادکار اس علاقے وچ منتقل ہوئے گئے ، جس نے سمندر دے کنارے تے دریا دے کنارےآں اُتے پنڈ قائم کیتے۔ بدیبو دے جامے قبیلے نے پہلے بکینڈک قصبے دی بنیاد رکھی تے فیر بعد چ سیتانونکو قصبہ قائم کیتا ۔ نیومی دے پہلے حکمران رانیاں دے بارے چ آکھیا جاندا سی، لیکن پہلا بادشاہ سماکے جامے سی۔ کہیا جاندا اے کہ سامکے نے گیمبیا تو‏ں دوسرے منڈینکا حکمراناں دے اک گروہ دے نال مالی دے شہنشاہ دے پاس اپنے حکمرانی د‏‏ی جائزیت حاصل کرنے دے لئی سفر کرنے دے بعد اقتدار سنبھالیا۔ [4]

ابتدائی تریخ چ، اندرونی حصے دے نال اک کافی نمک دی تجارت شروع ہوئی۔ سیین تے سالوم دے قصبےآں دے حکمراناں نے اس تجارت تو‏ں بہت دولت حاصل کيتی۔ اس بادشاہت دے پاس داخلہ دے نال تجارت تے جنگجوواں د‏‏ی نقل و حمل دے لئی وڈی تعداد وچ کینو وی سن ۔ ابتدائی منڈینکا ریاستاں ، جداں نیومی ، تو‏ں قریبی سیرر تے وولوف ریاستاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے د‏‏ی توقع کيتی جاندی سی۔ اگلا قبیلہ جو نیومی وچ آباد ہويا اوہ جنوب وچ کابو دا اک جنگجو خاندان سی ، جس دا کنیت 'مانے' سی۔ مانے نے گیمبیا دریا دے جنوبی کنارے تے دیسی لوکاں نو فتح کر لیا سی، تے بروفوٹ دے قصبے چ آباد ہو گئے سن ۔ تاہم، کجھ لوکاں نے دریا دے اس پار سفر کیتا، جس دا امکان اے کہ جامے نو سیرر تے وولوف دے جارحین نال لڑن چ مدد ملے گی۔ مانے نے جامے دے نال بادشاہت سانجھی کیتی تے کانوما تے بنیادو دے قصبے قائم کیتے ۔ [4]

اخیر تیجا وڈا قبیلہ آ گیا، جس نوں 'سونکو' کیہا جاندا سی۔ سونکو دی اصل واضح نئیں اے۔ اک کھاتے وچ کہیا گیا اے کہ اوہ عماری سونکو دی اگوائی وچ منڈنکا یودقا سن، اک ہور کہندا اے کہ اوہ سونکو یابو قبیلے نال تعلق رکھدے سن جو دریائے گیمبیا دے وچکار جنوبی کنارے تے رہندے سن، تے اک ہور کہندا اے کہ اوہ اصل وچ فولا سن تے کولی ٹینگوئلا دی اولاد سن ۔ بعد آلی روایت ممکنہ طور تے نیومی دے سونکو بادشاہاں دی جائزیت نو مضبوط کرن لئی بعد دی ایجاد اے۔ [5] پہلے ، سونکو سیئن تے سالوم د‏‏ی سرحداں اُتے آباد ہوئے تے سرر تے وولوف حکمراناں دے لئی ٹیکس وصول کردے سن ، لیکن بعد وچ انہاں نے جامے تے مانے نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جدوجہد وچ مدد کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اوہناں نے بیرنڈنگ تے جیفٹ دے شہراں دی نیہہ رکھی ۔ جفت دا ٹبر بعد چ عیساؤ تے سیکا چ وکھ ہو گیا۔ [4] تن شاہی قبیلےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار دا ایہ استحکا م ممکنہ طور اُتے 16 واں صدی دے آغاز تک مکمل ہوچکيا سی۔ [6]

اس دے بعد تن وڈے قبیلےآں دے ست قصبےآں نے گردش وچ نیومی د‏‏ی حکمرانی دا اشتراک کيتا۔ ڈیوڈ پی گیمبل نے اس نو اس طرح قائم کیتا اے: [4]

نیومی چ حکمراناں دا گردش
قصبہ	کلن	نئیں۔ حکمراناں دا
باکینڈک	جیم	10
کانوما	ماں	9
سیتنونکو	جیم	8
عیساؤ جیلنکنڈا	سونکو	9
بنیادو	ماں	7
ایسو منسارنگ سو	سونکو	8
بیرینڈنگ	سونکو	8
## ابتدائی یورپی تجارت تے آبادکاری
تدوین کرنا
یورپیاں دے نال پہلی تعامل 1446 وچ ہویا۔ 1446 وچ اک پرتگالی حملہ رد کر دتا گیا۔ اک دہائی بعد اک واری پرتگال تے نیومی دے وچکار تجارتی تعلقات کھولے جان گے۔ [7]

اگرچہ یورپی تاجراں تے کھوجیاں دے نال ابتدائی تعاملات سن ، لیکن نیومی وچ آباد ہونے د ی پہلی کوشش 1600 د ی دہائی دے وسط وچ ہوئی۔ 1651 وچ، کورلینڈرز نے نیومی دے ساحل توں دور اک جزیرے دا دورہ کیتا، جس نوں ڈاگ آئی لینڈ آکھیا جاندا اے ۔ انہاں نے اس جزیرے نو‏‏ں ہونڈے ایلات دا ناں دتا تے نیومی دے بادشاہ نو‏‏ں اس جزیرے اُتے کم کرنے د‏‏ی درخواست دتی۔ تاہم، بعد چ انہاں نے دریا دے اگے اک جزیرے تے اک قلعہ بنان دا فیصلہ کیتا جہڑا نیومی دے قبضے چ نئیں سی، جہنوں سینٹ اینڈریو جزیرہ آکھیا جاندا اے ۔ 1660 دے دہاکے چ انگریزاں نے ڈاگ جزیرے تے اک عارضی قلعہ بنایا تے ایہدا ناں بدل کے چارلس جزیرہ رکھ دتا۔ سینٹ اینڈریوز جزیرہ 1662 وچ انگریزاں دے ہتھ وچ آنے دے بعد ، تے اس دا ناں جیمز جزیرہ رکھیا گیا ، انہاں دا مرکزی گیریژن 1666 تک چارلس جزیرے اُتے رہیا۔

1678ء وچ ڈوکاس نامی اک فرانسیسی نے چارلس جزیرے اُتے اک چھوٹی سی چوکی قائم کيتی لیکن تھوڑی دیر بعد اوہ تے اس دے افراد مقامی باشندےآں نے قتل کر دتے۔ گیمبل بیان کردا اے کہ ایہ اس لئی سی کیونکہ ایہ جزیرہ سیتانکو دے باشندےآں دے لئی مقدس سی ، جو نیومی دے ست شاہی پنڈاں وچو ں اک سی۔ [8] 1681 وچ ، فرانسیسیاں نے سرزمین اُتے البریڈا وچ اک زیادہ مستقل تجارتی فیکٹری قائم کيتی۔ [1]

فرانسس مور نے 1738 وچ ڈاگ آئی لینڈ نو نیومی ساحل دے اک مسکٹ شاٹ دے اندر بیان کیتا، تے ایہ وی دسیا کہ اوتھے دا قلعہ ہن کھنڈرات وچ اے۔ یورپی لوک 19ویں صدی عیسوی چ فیر ایس جزیرے نال جڑ گئے تے 1810 دے اخیر چ جدوں انگریزاں نے دریا دے الٹ پاسے باتھرسٹ قصبے دی نیہہ رکھی تے ایس جزیرے نال پتھر دی کان کنی کیتی گئی ۔ [8]

کیپٹن جان لیچ ولوں 1732 وچّ دریائے گیمبیا دیاں ریاستاں دا نقشہ، جس وچّ نیومی نوں 'بارہ' دے روپ وچّ دکھایا گیا سی۔
اٹھارویں صدی دے زیادہ تر حصے دے دوران نیومی نے تجارتی رستیاں تے اپنی فائدہ مند پوزیشن توں خوشحالی حاصل کیتی۔ بادشاہاں نے نیومی باٹو تے اپنا کنٹرول شمال چ سالوم ڈیلٹا دے نال نال چڑھدے چ جوکاڈو تک ودھا دتا ۔ [9]

## 19ویں صدی
تدوین کرنا
انیہويں صدی دے آغاز وچ ، نیومی دے بادشاہ نو‏‏ں "دریا دے کسی وی دوسرے سردار دے مقابلے وچ یورپیاں دے لئی زیادہ زبردست" سمجھیا جاندا سی۔ ہر جہاز جہڑا گزردا سی اوہنوں 20 پونڈ ادا کرنے پیندے سن۔ ایہ فرائض اکثر جلیفری دے الکید یا گورنر دے ذریعہ ذاتی طور تے جمع کیتے جاندے سن ۔ [10] اٹلانٹک غلاماں دی تجارت دے نال نال آمدنی وچ کمی آ رہی سی ، تاہم، 'جائز' تجارت اس فرق نو پُر کرن وچ ناکام رہی۔ نیومینکا حکمراناں دے حالات نو‏‏ں بدتر بنانے دے لئی ، 1816 وچ انگریزاں نے گیمبیا دے مخالف کنارے اُتے باتھورسٹ د‏‏ی بنیاد رکھی تے غلام تجارت نو‏‏ں فعال طور اُتے دبانا شروع کردتا۔ [9]

## سیڈڈ میل تے بارا وار
تدوین کرنا
اہم مضمون: بارا وار
نیومی دا بادشاہ جہنوں 1823 چ تاج پہنایا گیا اوہ برنگائی سونکو سی۔ اوہ انگریزاں دے مخالف جانے جاندے سن ۔ اس نے نیومی وچ کم کرنے والے باتھورسٹ دے تاجراں اُتے کافی فیس وصول کيتیاں ، تے 1823 وچ باتھورسٹ دے سامنے ساحل اُتے بندوقاں د ی بیٹری نصب کرنے دے لئی برطانوی درخواست نو ں مسترد کردتا۔ اس دے باوجود، انگریزاں نے اصرار کیتا، تے برطانوی فریگیٹ ایچ ایم ایس میڈسٹون دے خطرے دے تحت ، برنگائی نے 1826 وچ اک معاہدے تے دستخط کیتے جس وچ سیڈڈ میل انگریزاں دے حوالے کیتے گئے۔ [11] فوری طور تے بارا پوائنٹ تے اک قلعہ قائم کیتا گیا، جسنوں فورٹ بلن آکھیا جاندا اے، جس دا ناں میڈسٹون دے کموڈور چارلس بلن دے ناں تے رکھیا گیا ۔ سیڈڈ میل 1 میل (1.6 کلومیٹر) چوڑا سی، تے 58 کلومیٹر (36 میل) لمبا سی، جہڑا گیمبیا دریا دے منہ تے بونیاڈو کریک توں لے کے جنکاردا کریک تک پھیلیا ہویا سی۔ اس دا اک چھوٹا حصہ البریڈا وچ محفوظ سی ، جتھ‏ے فرانسیسیاں نے اک فیکٹری قائم کيتی سی۔ برنگائی دے دستخط کیتے گئے معاہدے نے دریا دے نال نال سیڈڈ میل دے علاقے تے خود مختاری دے تمام نیومی دعویاں نو ختم کر دتا۔ اس دے بدلے وچ انگریزاں نے سالانہ 400 ڈالر دینے اُتے اتفاق کيتا۔ [12]

اس عرصے دے دوران کئی عوامل نیومی معیشت نو نچوڑ رئے سی۔ فورٹ بلن دے قیام نے آمدنی دے انہاں ذرائع نو‏‏ں دبا دینے دا کم کیتا جس اُتے نیومی پہلے انحصار کردا سی ، یعنی غلاماں د‏‏ی تجارت تے دریائے گیمبیا وچ گزرنے والے غلاماں د‏‏ی تجارتی جہازاں اُتے عائد کردہ فرائض۔ انگریزاں نے نیومی نوں اپنی ادائیگی گھٹ کر دتی کیونکہ اوہناں نوں لگدا سی کہ اوہناں دے تاجراں نال بھیڑا سلوک کیتا جا رہیا اے۔ اوہ دریا دے اپر نویاں فیکٹریاں وی قائم کر رئے سی، جس دی وجہ توں بارا چ وچولیاں دی طاقت گھٹ گئی۔ [13]

1831 وچ اک انگریزی کھیتی باڑی سماج نے ڈاگ جزیرے اتے آزاد غلاماں اتے پنشنراں لئی اک بستی بناؤن دی کوشش کیتی، پر ایہناں آبادکاراں نوں 20 اگست نوں زمین دی پوتر پرکرتی کارن باہر کڈھ دتا گیا۔ [8] [14]

اگلے دن، سالاں دے ترقی پسند برطانوی تجاوزات دے بعد، بارا جنگ شروع ہو گئی۔ مبینہ طور تے چنگاری اودوں جل گئی جدوں دو نیومی بندے شرابی تے کٹلاس دے نال فورٹ بلن وچ داخل ہوئے تے اوہناں نوں پیش کرن دا مطالبہ کیتا۔ جدوں کینٹین دے رکھوالے نے اوہناں دی سیوا کرن توں انکار کر دتا تاں اوہناں وچوں اک نے اس 'تے مسکٹ چلائی پر اس نوں چھڈّ دتا۔ [15] اگلے دن انگریزاں نے انہاں دونے افراد دے پیچھے اک جماعت بھیجی ، لیکن کشیدہ سیاسی ماحول دے نال ہی قلعے دے سامنے اک وڈی بھیڑ جمع ہوگئی۔ اک دن تک چلنے والی لڑائی دے بعد جس وچ قلعے دے نیڑے چھوٹی نوآبادیاتی بستی تباہ ہوگئی ، برطانوی فوجاں نے قلعہ بلن نو‏‏ں خالی کردتا ، نیومینکا نو‏‏ں اک بار فیر دریا دے منہ اُتے کمانڈ کرنے والے اس اسٹریٹجک نقطے دا انچارج چھڈ دتا۔ [14]

باتھورسٹ تے حملہ ہون آلا سمجھدے ہوئے، انگریزاں نے مدد لئی اپیل کیتی۔ گوری توں فرانسیسی افواج دے نال نال سیرا لیون توں میرینز نے انگریزاں نوں ہور تقویت دتی۔ نیومی دیاں فوجاں نے بارا پوائنٹ نو ہور مضبوط کیتا۔ آخر کار نومبر وچ انگریزاں نے فورٹ بلن نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا ، تے جنوری 1832 وچ نیومیمانسا دے نال اک امن معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ زمین دے حوالے د‏‏ی تصدیق کيتی گئی۔ [16] اس ناکامی دے بعد دے سالاں وچ ، موم تے کھال د‏‏ی تجارت وچ اضافہ ہويا ، لیکن نیومی حکمران اشرافیہ اس اُتے ٹیکس نئيں لگاسی تے اس لئی آمدنی دے متبادل ذرائع د‏‏ی تلاش کيتی۔ [17]

## جوکادو انقلاب
1840 دی دہائی چ جوکاڈو نے نیومی دے ودھدے ہوئے شکاری رہنماواں دے خلاف بغاوت کیتی۔ نیومیمانسا ڈیمبا سونکو نے بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ مدد دے لئی مشہور منڈینکا یودقا کیلیفا سانے نو‏‏ں بھرتی کيتا ، جو جدید دور وچ اک مقبول گریوٹ گیت دا موضوع سی ۔ [17] اس نے 700 سیراہولی کرائے دے فوجیاں دی فوج وی رکھی ۔ انہاں دے رہنما انسومان جاجو نے ڈیمبا د‏‏ی اک بیٹی تو‏ں شادی ک‏ر ک‏ے اپنے لئی ہور طاقت د‏‏ی تلاش کيتی۔ پر لوکاں نے انسومان دے خلاف ہو گئے تے 1856ء چ خانہ جنگی شروع ہو گئی ۔ سیراہولیاں دے قتل عام نو‏‏ں روکنے دے لئی ، برطانوی گورنر نے جنگ بندی دا بندوبست کيتا تے انہاں نو‏ں خطرے تو‏ں دور کرنے دے لئی دریا دے اُتے فتاطینڈا تک فوج بھیج دتی۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

## مارابوٹ انویژن
1862 وچ ڈیمبا سونکو د‏‏ی موت دے بعد ، اس دے جانشین ، بنٹنگ جامے دے تخت اُتے بیٹھنے تو‏ں پہلے اک انٹر ریگنم سی۔ اس وقت خطے دے زیادہ تر حصے وچ سونینکے کافراں ​​تے مارابوٹ مسلماناں دے درمیان جنگاں چل رہیاں سن ۔ مارابوٹ دے سربراہ مابا دیاخو با دے کپتاناں چوں اک، عامر فال نامی اک وولوف نے نیومی تے حملہ کرن دا موقع لیا۔ اس نے جوکاڈو تے قبضہ کر لیا ، جس نال مقامی حکمران نوں اسلام قبول کرن تے مجبور کیتا گیا۔ فال نے نیومی دے پار اپنا رستہ بنایا، تے مابا نے، اس بارے جان کے، اس دے پچھے جان لئی اک فوج اکٹھی کیتی۔ نیومی دے نویں بادشاہ نے باتھورسٹ چ پناہ لئی ، لیکن بیرینڈنگ تے ایساؤ دے سرداراں نے مارابوٹس دے خلاف کھڑے ہون دی تیاری کیتی ۔ اوہناں نے برطانوی گورنر، جارج عباس کولی ڈی آرسی نوں اوہناں دی مدد منگن لئی سنیہا بھیجیا۔ گورنر نے غیر جانبدار رہنے دا عزم کیتا سی ، لیکن البریڈا نو‏‏ں خالی کرنے تے فورٹ بلن وچ خواتین تے بچےآں د‏‏ی حفاظت کرنے اُتے اتفاق کيتا۔

نیومی افواج نے بیرینڈنگ نو‏‏ں ترک کردتا تے اپنی افواج نو‏‏ں ایساؤ اُتے مرکوز کرنے اُتے اتفاق کيتا ، جس دے پاس مضبوط اسٹاکڈ سن ۔ بیرینڈنگ تباہ ہو گئی۔ ڈی آرسی د‏‏ی درخواست دے جواب وچ ، مابا نے ایساؤ وچ نیومی اُتے حملہ نہ کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ اوہ گورنر نو ہلانا نئیں چاہندا سی کیونکہ اوہ بندوقاں تے گولہ بارود دی کھیپ لئی باتھرسٹ تے انحصار کردا سی۔ ڈی آرسی نے امن دا بندوبست کرن لئی دوہاں دھڑیاں نال ملاقات کیتی پر چھیتی ای جنگ بندی توڑ دتی گئی۔ مابا نے نیومی شاہی خاندان دے مویشیاں نوں پھڑ لیا، تے اپنے پچھے ہٹن تے اوہناں نوں عامر فال دے کول چھڈ دتا۔ ایساؤ دے لوک ڈنگراں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی روانہ ہوئے ، لیکن فروری 1863 وچ ڈی آرسی نے اک ہور جنگ بندی دا اہتمام کيتا۔

سیڈڈ میل نو بعد چ انہاں زمیناں توں وولوف تے سیرر پناہ گزیناں نال بھر دتا گیا سی جہناں نو مابا نے تباہ کر دتا سی۔ انہاں نو‏‏ں کانوما د‏‏ی جگہ دتی گئی ، جو پہلے تباہ ہوگئی سی ، تے بینتانگ کلنگ دا قصبہ ، جس دا ناں بدل ک‏ے فٹزجیرالڈ ٹاؤن رکھ دتا گیا۔ بعد چ اس قصبے تے عامر فال نے چھاپہ ماریا، جس نے اوہناں دے ڈنگر چوری کر لئے ۔ ڈی آرسی مذاکرات دے ذریعے تنازعہ حل نئيں کر سکیا ، تے اس لئی جولائی 1866 وچ فال دے قصبے توباب کولونگ دے خلاف اک سزا دی مہم شروع کيتی۔ اس وچ ، اسنو‏ں ایساؤ تو‏ں نیومی افواج نے مدد دتی۔ توباب کولونگ دی لڑائی چ فتح دے بعد، نیومی افواج نے لامین، البریڈا، جوفورے تے سیکا دے بنیادی طور تے مسلم پنڈاں نو ساڑن لئی اگے ودھیا۔

## آزادی دا کھس جانا
نیومی دی آزادی دا نقصان باہر دے واقعات توں ہووے گا۔ 1884 دی برلن کانفرنس نے یورپی کنٹرول چ افریقہ نوں تراشنے دا عمل شروع کیتا۔ ایہ عمل 1889ء وچ گامبیا دے علاقے تک پہنچیا جدو‏ں فرانسیسیاں تے برطانوی نے اپنے علاقائی دعوےآں دا خاکہ پیش کيتا۔ [18]

گیمبیا تے سینیگال دی سرحد دی وجہ توں نیومی دو حصیاں چ تقسیم ہو جائے گی۔ فرانس نو‏‏ں دتے گئے علاقےآں نو‏‏ں 1891 وچ بیان کيتا گیا سی تے 1893 وچ حوالے کردتا گیا سی۔ نیومی ، مارانٹا دے مانسا نے بغیر کسی احتجاج دے اپنے شمالی علاقےآں دے نقصان نو‏‏ں قبول کيتا۔ 1896 وچ ، اوہ انگریزاں تو‏ں تحفظ منگیا ، جو جنوری 1897 وچ منظور ہويا۔ اس دے بعد ، مارانٹا پہلے "ہیڈ چیف" بن گیا جو پہلے نیومی سی۔ [19]

## جغرافیہ تے معیشت

البریڈا چ اک غلام جہاز دی تعمیر نو۔

نیومی کھلے سوانا چ پیا سی جہڑا مونگ پھلی دی پیداوار لئی چراگاہ تے خشک ریتلی مٹی فراہم کردا سی۔ بڈیبو ، اس دا مشرقی گوانڈھی ، گیمبیا دریا اُتے مونگ پھلی پیدا کرنے والے امیر ترین علاقےآں وچو ں اک سی ، لیکن اس وچ مناسب دریائی نقل و حمل د ی کمی سی۔ چونکہ نیومی دے پاس گیمبیا دے دریا دے محاذ دے چند حصےآں وچو ں اک سی جو مینگرو دلدلاں تو ں گھٹیا نئيں سی ، اس لئی اہ م زمینی تے پانی دے راستے بادشاہی دے نال ملدے سن ۔ [20] نیومی د‏‏ی اشرافیہ فعال تاجر سن ، تے گزرنے والے تاجراں تے رہائشی یورپیاں تو‏ں ٹول وصول کرنے تو‏ں وی فائدہ اٹھاندے سن ۔ [9]

نیومی دی اپنی سازگار جغرافیائی پوزیشن دی وجہ توں اک لمی تجارتی تریخ سی۔ ایہہ چڑھدے تے دکھن چڑھدے دے لوکاں لئی نمک دا وسیلہ رہیا سی۔ 18ویں صدی تک، ایہ اٹلانٹک غلاماں دی تجارت دا مرکز بن گیا ۔ ہاتھی داند، شہد دی موم، کھال تے ہولڈ لے کے غلاماں نو وولی تے دوجیاں ریاستاں توں چڑھدے ول جلیفری یا البریڈا دی نیومی بندرگاہاں تے تجارت لئی دریا دے تھلے مارچ کیتا گیا ۔ اوہناں نوں برطانوی یا فرانسیسی جہازاں تے بٹھا کے ویسٹ انڈیز لئی روانہ کیتا گیا ۔ غلاماں دی تجارت تے پابندی دے نفاذ دے نال، 1840 دی دہائی تک تجارت مونگ پھلی دی برآمد ول منتقل ہو گئی سی۔ [20]

## حکمران
### نیومی دا منسا

نیومی دے بادشاہ نوں منڈینکا چ مانسا دے ناں توں جانیا جاندا سی ۔ گیمبیا دے برطانوی گورنر ہنری ویر ہنٹلے نے 1840ء چ اندازہ لایا کہ اک حکمران دا اوسطا 5 سال دا راج ہوندا اے۔ اس دا کارن ایہہ سی کہ تخت لئی اگلا شہر اس دی زندگی نوں چھوٹا کرن دی کوشش کرے گا، اتے اوہ زہر راج کرن والے بادشاہ دی خوراک وچّ باریک بینی نال داخل ہو جاویگا۔ اس مقصد لئی اکثر زیادہ شراب استعمال کیتی جاندی سی۔ نالے، جدوں کوئی حکمران نااہل ہوندا سی تے اک ریجنٹ مقرر کیتا جا سکدا سی۔ [21]

## معلوم حکمراناں دی فہرست
 پہلے ناں	کلن	تاریخاں	سرمایہ	واقعات
 جینونگ وولینگ	سونکو	– 1686	بیرینڈنگ	
 المرانتا	سونکو	– 1717	عیساؤ	
 دوسو کولی	سونکو	ج۔ 1725 – مئی 1736	بیرینڈنگ	
 سیرنکا والی	جیم	جولائی 1736 – 1750	باکنڈیکی	
 جلالی کسا	ماں	1751 – 1754	کانوما	
 سامبری ناجا	جیم	جون 1754 – دسمبر۔ 1759	سیتنونکو	
 نندانکو سنتو	سونکو	1760 – سی. 1776	عیساؤ	
 نیتی سوما جمہہ	سونکو	1783 –	عیساؤ	
 تمبا جبونائی	سونکو	1786 –	بیرینڈنگ	
 کولی منکا جمبونگ جتی	ماں	1815 – 1823	بنیادو	سیڈڈ میل ٹریٹی 1823
 برنگائی جیریانڈی	سونکو	1823 – جون 1833	عیساؤ	بارا وار 1831–32
 ڈیمبا ادما	سونکو	1834 – 1862	بیرینڈنگ	
 بنٹونگ سانے سونکو	جیم	1862 – جنوری۔ 1867	باکنڈیکی	مارابوٹ حملہ 1862–66
 مامادی سیرا مادی جمہہ	ماں	1867 – سی. 1875	کانوما	
 ولی	جیم	ج۔ 1875 – جون 1883	سیتنونکو	
 مرانتا	سونکو	1883 – 1910	عیساؤ	پروٹیکٹریٹ معاہدہ 1897
 مفامارا	سونکو	1906 – 1911	ایسو گیلنکنڈا	
 [22]

## نوٹ
### حوالے

 کوئن 1968، پی۔ 444۔
 کوئن 1968 ، پی۔ 443۔
 گیمبل 1999، پی۔ 4-5۔
 گیمبل 1999، پی۔ 7-11۔
 رائٹ، ڈونلڈ آر۔ "کولی ٹینگلا ان سونکو ٹریڈیشنز آف اوریجن: اک مثال منڈنکا زبانی روایت وچ تبدیلی دے عمل دی مثال۔" افریقہ چ تریخ، والیوم۔ 5، 1978، پی پی۔ 257–71۔ جے ایس ٹی او آر، https://doi.org/10.2307/3171489 . جون 2023 نوں رسائی حاصل کیتی گئی۔
 رائٹ 1987 ، پی۔ 292۔
 رائٹ 2018 ، پی۔ 18-19۔
 گیمبل 1999، پی۔ 12-14۔
 رائٹ 1987، پی۔ 293۔
 پارک، پی پی 3–4
 مبائی 1967 ، پی۔ 626۔
 گیمبل 1999 ، پی۔ 15-17۔
 مبائی 1967 ، پی۔ 619-25۔
 مبائی 1967، پی۔ 627۔
 مبائی 1967 ، پی۔ 618۔
 مبائی 1967 ، پی۔ 630-1۔
 رائٹ 1987، پی۔ 295۔
 رائٹ 2018 ، پی۔ 138۔
 رائٹ 2018 ، پی۔ 139-140۔
 کوئن 1968، پی۔ 443-4۔
 گیمبل 1999 ، پی۔ 9.
 گیمبل 1999 ، پی۔ 29.
## وسیلے
 گیمبل، ڈیوڈ پی۔ (اپریل 1999)۔ "گیمبیا دا شمالی کنارہ: جگہ، لوک، تے آبادی: (سی) نیومی، جوکاڈو، تے باڈیبو ضلعے" (پی ڈی ایف) ۔ گیمبیا دے مطالعے ۔ 38 .
 پارک، منگو (2002) [1799]. افریقہ دے اندرونی حصے چ سفر کردا اے ۔ لندن: ورڈز ورتھ۔
 کوئن، شارلٹ اے (اکتوبر 1968)۔ "نیومی: اک انیویں صدی دا منڈنگو بادشاہی"۔ افریقہ: جرنل آف دی انٹرنیشنل افریقی انسٹی ٹیوٹ ۔ 38 (4): 443–455۔ doi : 10.2307/1157876 . جے ایس ٹی او آر  1157876 ۔ ایس ٹو سی آئی ڈی  146778747 ۔
 مبائی، پی ایم (1967). "1831 دی بارا برطانوی جنگ: اس دی ابتدا تے اہمیت دا دوبارہ غور" ۔ جرنل آف دی ہسٹوریکل سوسائٹی آف نائیجیریا ۔ 3 (4): 617–31 . جون 2023 نوں حاصل کیتا گیا ۔
 رائٹ، ڈونلڈ آر (1987)۔ "کلیفہ سانے دا مہاکاوی پری کالونیل سینیگامبین سوسائٹی دی فطرت دے رہنما دے طور تے-تے اس دے برعکس" (پی ڈی ایف) ۔ افریقہ چ تریخ ۔ 14 : 287–309۔ doi : 10.2307/3171842 . جے ایس ٹی او آر  3171842 ۔ ایس ٹو سی آئی ڈی  162851641 - جے ایس ٹی او آر دے ذریعے۔
## ہورویکھو
## باہرلےجوڑ
گٹھ:افریقہ