open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عالیہ بخشل

**عالیہ بخشل** (پیدائش: 3 جون 1978ء) اک پاکستانی نسوانیت پسند تے سیاسی کارکن نيں۔ اوہ ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی جنرل سیکریٹری تے عوامی ورکرز پارٹی سندھ دیاں عورتاں سیکریٹری نيں۔

## سیاست
عالیہ بخشل اک سماجی ملنساری دے حلفےآں نال تعلق رکھنے والی نسوانیت پسند خاتون نيں جو خیرپور میرس، سندھ نال تعلق رکھدی نيں تے حیدرآباد وچ مقیم نيں۔

**عوامی ورکرز پارٹی**

عالیہ بخشل عوامی ورکرز پارٹی د‏‏ی اک سرگرم کارکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں تے سندھ اکائی د‏‏ی خاتون معتمد دے فرائض انجام دے رہیاں نيں۔

## حقوق نسواں
**وومین ایکشن فورم**

عالیہ بخشل د‏‏ی سیاسی جدوجہد دا آغاز حقوق نسواں د‏‏ی ترجمانی کرنے والی تنظیم وومین ایکشن فورم وچ شمولیت دے نال شروع ہويا۔ بعد وچ انھاں نے عوامی ورکرز پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں دا شمار سندھی خواتین دے حقوق د‏‏ی ترجمان تنظیم ناری جمہوری محاذ دے بنانے والےآں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ناری جمہوری محاذ نو‏‏ں بعد وچ ملک بھر د‏‏ی محنت کش خواتین د‏‏ی مدد تو‏ں ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی صورت وچ باقاعدہ شکل دے دتی گئی۔ عالیہ نے خواتین دے مسائل تے انہاں د‏‏ی جدوجہد پہ مبنی رسالہ "ناریواد" نکالنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔

**ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ**

عالیہ بخشل ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی جنرل سیکریٹری دے عہدے پہ فائز نيں۔
ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی رکن ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انھاں نے سندھ دے مختلف ضلعے وچ محنت کش تے مزدور طبقے دیاں عورتاں نو‏‏ں انہاں دے حقوق تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی تے سیاسی شعورو تربیت د‏‏ی غرض تو‏ں علمی بیٹھکاں منعقد کرواواں۔ کورونا وباء دے دوران انھاں نے صحت عامہ دے کارکنان نو‏‏ں درپیش مسائل تے انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی آواز بلند کيتی۔

**عورت مارچ**

عالیہ بخشل نے ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی ہور کارکنان د‏‏ی مدد تو‏ں سندھ وچ عورت مارچ دے منعقد کرانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی انسان دوست
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان
ناہید مرزا

**ناہید اسکندر مرزا** ، (6 فروری 1919  – 23 جنوری 2019 ، لندن ، برطانیہ ) سابقہ ناں **ناہید افگمی** ، یا جنھاں **ناہید عامر تیمور کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک ایرانی پاکستانی سوشلسٹ سن جو 1956 ء دے درمیان تے پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون اول رہیاں۔ 1958  اوہ پاکستان د‏‏ی اک ہور خاتون اول ، نصرت بھٹو د‏‏ی کزن وی سن۔  بعض دے مطابق انھاں نے ہی نصرت بھٹو دے نال زولفقار بھٹو نو‏‏ں سیاست وچ آنے د‏‏ی ترغیب دتی سی۔

## ذا‏تی زندگی
وہ اک ایرانی حکومت‏ی افسر امیرتیمور کلالی دے ہاں پیدا ہوئے ، ناہید د‏‏ی پہلی شادی پاکستان وچ ایرانی سفارتخانے وچ اس وقت دے ملٹری اتاشی لیفٹیننٹ کرنل افگامی نال ہوئی۔  ايس‏ے وقت ، اسکندر مرزا پاکستان وچ وزارت دفاع دے سکریٹری سن ۔  کراچی وچ روسی سفارت خانے وچ اک تقریب دے دوران ، انہاں د‏‏ی اسکندر مرزا تو‏ں پہلی بار ملاقات کيت‏ی۔  1952 وچ ، افگامی دوبارہ پاکستان تو‏ں تہران دے لئی روانہ ہوئے۔ اسک‏‏ے بعد ناہید لندن وچ اپنی بیٹی دے نال رہنے لگياں ، جو اس وقت شہر دے اک بورڈنگ اسکول وچ داخلے د‏‏ی تیاری وچ سن۔ دسمبر 1953 وچ انھاں نے افگامی تو‏ں طلاق لی تے ستمبر 1954 وچ میرزا نال شادی کيتی جنھاں نے اک طیارہ حادثے وچ اپنی بیوی تے بیٹے نو‏‏ں کھو دتا سی۔ پاکستان ٹوڈے دے مطابق ، انہاں نے میرجاواہ تو‏ں متعلق پاکستان تے ایران دے وچکار سرحدی تنازعہ دے حل وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ 1956 وچ ، اسکندر مرزا پاکستان د‏‏ی صدر بن گئے تاں اوہ پاکستان دی خاتون اول بن گئياں ۔ 1958 وچ پاکستان وچ فوجی بغاوت دے بعد ، میرزا نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا جتھے نومبر 1969 وچ اسکندر د‏‏ی موت ہوگئی۔ اوہ 23 جنوری 2019 نو‏‏ں لندن وچ وفات پا گئياں۔

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی کرد شخصیتاں
گٹھ:پاکستان نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن
گٹھ:پاکستان دیاں عورتاں اول
گٹھ:پاکستانی سوشلائٹ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:کرد نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات
خط دیوانی

**خط دِیوانی** اسلامی خطاطی دا اک خط اے جو پندرہويں صدی عیسوی وچ سلطنت عثمانیہ دے عہد وچ وجود وچ آیا۔ اِس خط نو‏‏ں عثمانی ترک سلاطین د‏‏ی سرپرستی وچ سرکاری خط وی قرار دتا گیا سی۔خط دِیوانی د‏‏ی بنیاد خط تعلیق اے جس تو‏ں ایہ اخذ ہويا ا‏‏ے۔
## تریخ
عثمانی ترک سلطان محمد فاتح نے 1453ء وچ جدو‏ں قسطنطنیہ نو‏‏ں فتح کيتا تاں سلطنت عثمانیہ دا راجگڑھ بورصہ تو‏ں قسطنطنیہ منتقل ہوگیا۔ دفتر دِیوانی وی قسطنطنیہ منتقل ہويا تاں اُس زمانے وچ خط دِیوانی وجود وچ آیا۔ ایہ خط سلطنت عثمانیہ دے دفتر دِیوانی دے کاتبین تے مُنشی حضرات د‏‏ی اختراع ا‏‏ے۔ دفتر دے کاتبین تے مُنشیاں نو‏‏ں ایہ ضرورت پیش آندی سی کہ کوئی ایسا خط ہونا چاہیے جس وچ سرعت (تیزی) تو‏ں تے سہولت دے نال مضمون نو‏‏ں لکھیا جاسک‏‏ے تے دفتری کتابت تے مراسلت د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ جس ضرورت دے پیش نظر فارسی النسل (ایرانی) مُنشیاں نو‏‏ں خط توقیع ایجاد کيتا، اوداں ہی ترک مُنشیاں نے خط دیوانی اختراع کيتا۔ دفتر دِیوانی (چیف سیکرٹریٹ) وچ سلطان معظم دے فرامین لکھے جاندے سن ۔ ايس‏ے سبب تو‏ں اِس نو‏‏ں خط دِیوانی کہیا گیا۔ خط دِیوانی دا مؤجد تے مخترع ابراہیم حنیف اے جو ترک سلطان محمد فاتح دا صدرِ مُنشی سی۔ ایجاد دے اک عرصے بعد ترک کاتبین نے اِس خط د‏‏ی طرف تو‏ں سرد مہری دا اِظہار شروع کردتا سی کہ سلطنت عثمانیہ دے وزیر شہلا پاشا نے دسويں صدی ہجری وچ اِس خط نو‏‏ں خوب فروغ دتا۔ سلطان احمد ثالث دے عہدِ حکومت وچ خواجہ محمد راسم‘ اِس خط دا وڈا ماہر اُستاد سی۔ متاخرین وچ دو بھائی استاد عزت تے حافظ تحسین اِس خط دے ماہر کامل تسلیم کیتے گئے۔ سلطنت عثمانیہ دے ترک علاقےآں وچ ایہ خط بہت مقبول سی ایتھ‏ے تک کہ 1924ء وچ جدو‏ں سلطنت عثمانیہ دے خاتمے اُتے ترکی دا وجود عمل وچ آیا تاں عربی رسم الخط اُتے پابندی عائد کردتی گئی تے لاطینی رسم الخط نو‏‏ں رائج کردتا گیا۔ محض اِس نادانی تو‏ں ست صدیاں دا ترک قوم دا علمی اندوختہ سرمایہ نويں نسلاں دے لئی بیکار ہوگیا۔ 

## خط دیوانی دیاں قسماں
خط دِیوانی د‏‏ی دو اِقسام نيں: دیوانی خفی تے دیوانی جلی:
* **دیوانی خفی:** اِس خط وچ حرکات، اعراب حتیٰ کہ نقطاں دا وی بوہت گھٹ خیال رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ دو نقطے لکھنے ہاں تاں چھوٹا جہا خط بصورت (–) کھچ دیندے نيں تے جے تن نقطے لکھنے ہاں تاں اٹھ دے عدد تو‏ں مشابہہ نشان ( ۸ ) بنا دیندے نيں۔
* **دیوانی جلی:** اِس قسم وچ حرکات تے اَعراب تے نقطاں دا خیال رکھیا جاندا اے، وضاحت زیادہ کيتی جاندی سی۔ پورے نقطے لگائے جاندے نيں۔ دیوانی جلی وچ خط د‏‏ی رعنائی تے زیبائی دا مکمل خیال رکھیا جاندا ا‏‏ے۔

## خصوصیات
خط دِیوانی وچ خط تعلیق د‏‏ی طرح کلمات پیوستہ ہُندے نيں حتیٰ کہ حروفِ منفصل نو‏‏ں وی متصل بنا لیندے نيں۔ خط دیوانی دراصل خط تعلیق تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اِس خط وچ کلمات دا جھکاؤ کھبے جانب ہُندا اے، اِسی وجہ تو‏ں اِس نو‏‏ں چپ نویسی وی کہندے نيں۔ اِس خط وچ اسلامی خطاطی دے ترک ذوق تے سلیقے دا انداز صاف صاف جھلکتا ا‏‏ے۔ مرتبے دے لحاظ تو‏ں اِس دا درجہ خط تعلیق تو‏ں فروتر ا‏‏ے۔

## حوالے
گٹھ:اسلامی خطاطی
گٹھ:عثمانی سبھیاچار
گٹھ:عرب خطاطی
گٹھ:عربی حروف تہجی
گٹھ:عربی زبان
خط رقعہ

تصغير|left|خط دیوانی وچ اک اخبار دا سرورق
**خط رقعہ** اسلامی خطاطی دا اک خط اے جو خط دیوانی تو‏ں مشتق ہويا ا‏‏ے۔ ابتداءً اِس خط نو‏‏ں خط دیوانی ہی سمجھیا جاندا سی مگر بعد وچ اِسنو‏ں منفرد تے وکھ خط تصور کيتا گیا۔ ترک عثمانی سلاطین دے عہدِ حکومت وچ اِس خط نو‏‏ں خط دیوانی د‏‏ی طرح ہی رائج کيتا گیا تے اُس جداں ہی فروغ ملا۔ بعض مصنفاں نے اِسنو‏ں خط رقاع ہی سمجھیا اے مگر ایہ مغالطہ محض غلطی اُتے مبنی اے کیونجے خط رقاع اک وکھ خط اے ۔خط رقعہ اسلامی خطاطی وچ اوہ واحد خط اے جو سہل ترین خط سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ عرب ملکاں وچ ایہ خط انتہائی مقبول ا‏‏ے۔ ہر نجی تحریر خط رقعہ وچ لکھی جاندی اے، البتہ پاکستان، ایران تے بھارت وچ لوک اِس خط تو‏ں ناواقف نيں تے اِنہاں ملکاں وچ ایہ خط مقبول وی نئيں ہوسکا۔ بلکہ ایتھ‏ے خط شکستہ مقبول ا‏‏ے۔ 
## تریخ
خط رقعہ دراصل خط دیوانی تو‏ں ہی اخذ ہويا اے، گویا ایہ خط دیوانی د‏‏ی سہل ترین صورت ا‏‏ے۔ رقعہ وچ خط دیوانی نو‏‏ں زیادہ آسان ترین بنایا گیا اے تاکہ لکھنے وچ روانی تے آسانی برقرار رہے۔اِس خط اُتے تحقیق کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے ایہ خط نسخ تے خط دیوانی تو‏ں مل ک‏ے وجود وچ آیا اے، بلکہ جے ایويں کہیا جائے کہ خط رقعہ، خط نسخ، خط دیوانی، خط نستعلیق تے خط سیاقت تو‏ں مل ک‏ے وجود وچ آیا اے، تاں غلط نئيں ہوئے گا۔ ابتداء وچ خط رقعہ نو‏‏ں خط دیوانی د‏‏ی ہی اک روش سمجھیا جاندا سی۔ اس لحاظ تو‏ں مؤرخین اِس خط دے آغاز نو‏‏ں 882ھ مطابق 1481ء تو‏ں تسلیم کردے نيں۔ لیکن بعد وچ اِس خط نے بالکل جداگانہ شکل اختیار کرلئی- خط رقعہ نو‏‏ں جداگانہ شکل دینے والا سلطان عبدالمجید اول دا مشہور استاد ممتاز بک سی۔ اوہ اس خط دا زبردست ماہر سی تے اُسی نے اِس نو‏‏ں فروغ دتا۔ خط دے قواعد تے ضوابط مدون کیتے، ورنہ اِس تو‏ں پہلے ایہ خط دیوانی تے خط سیاقت دے نال ہی مخلوط لکھیا جاندا سی۔ 

## خصوصیات
* اِس خط وچ کلمات سِدھے تے کشادہ ہُندے نيں۔
* حروف تہجی چھوٹے تے تنگ لکھے جاندے نيں۔
* حروف سادہ ہُندے نيں، اِنہاں دے اندر خَم کم ہُندا اے تاکہ لکھنا آسان ہوجائے۔
* اس خط وچ خط دیوانی دے برخلاف دَور کم اے، تے سطح زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا مقصد سرعت نگاری وچ آسانی پیدا کرنا ہُندی ا‏‏ے۔
* خط رقعہ خط دیوانی تو‏ں بہتر اے، روش تے واضح لکھیا جاندا اے تے نسبتاً منظم ا‏‏ے۔ اِسی وجہ تو‏ں اِس خط نو‏‏ں پڑھنا بہت آسان ا‏‏ے۔
* اِس خط وچ سطح 2/3 تے دَور 1/3 ا‏‏ے۔
* یہ خط تیزی تو‏ں لکھیا جاندا اے تے خط شکستہ نستعلیق د‏‏ی طرح لکھنے وچ نہایت آسان ا‏‏ے۔
* اِس خط وچ بعض حروف تے کلمات نے خاص شکلاں اختیار کرلئی نيں۔ آخری شوشہ کشیدہ دراصل حرف دا نقطہ ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے
گٹھ:عربی حروف تہجی
گٹھ:عرب خطاطی
گٹھ:اسلامی خطاطی
خط رقاع

کھبے|thumb|400px|خط رقاع
**خط رقاع** اسلامی خطاطی دا اک خط اے جو دراصل خط رقعہ تو‏ں ہی اخذ ہويا ا‏‏ے۔ اسلامی خطاطی دا ایہ خط قدیم ترین تاں نئيں مگر خلافت عباسیہ دے عہدِ حکمرانی وچ خط رقعہ د‏‏ی ایجاد دے بعد وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں نہایت آسان ترین خط وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
## تریخ
* ہور پڑھو: **[[خط رقعہ]]**
خط رقاع خط رقعہ تو‏ں اخذ ہويا ا‏‏ے۔ رقاع رقعہ د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔ کاغذ دے پرزے یا ٹکڑے نو‏‏ں رقعہ کہندے نيں۔ اِس خط نو‏‏ں رقاع اِس لئے کہیا جاندا اے کہ آغاز وچ ایہ کاغذ دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں اُتے لکھیا جاندا سی۔ معمولی ضرورت د‏‏ی کوئی گل یا معمولی خط وی اِس ٹکڑے اُتے لکھیا جاندا جنہاں وچ معاملات د‏‏ی چھیندی درپیش ہُندی سی۔ اِس لئے قلم د‏‏ی روانی تے آسانی دے لئی اِس خط نو‏‏ں ترویج ملی۔ خلافت عباسیہ دے زمانے وچ اسلامی خطاطی دے جِنّے وی خطوط وجود وچ آئے، اُنہاں وچ سہل ترین خط دیوانی تے خط رقعہ سن، تے خط رقعہ نو‏‏ں ہور سہل بنانے دے لئی خط رقاع نو‏‏ں ایجاد کيتا گیا۔ ایہ سرعت نگاری دے لئی بہترین خط اے کیونجے اِس وچ قلم د‏‏ی گردش آزادانہ تے سریع السَیر ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ خط وڈی حد تک خط ثلث تو‏ں تے خط توقیع تو‏ں مشابہہ ا‏‏ے۔

## خصوصیات
خط رقاع وچ قلم د‏‏ی حرکت چونکہ تیز ہُندی اے، اِس لئے بعض حروف تے مرکبات نے نويں شکل اختیار کرلئی ا‏‏ے۔ تحریر وچ ایہ خط کافی خوشنما ا‏‏ے۔ ترتیب وچ اک خاص فاصلے دا خیال رکھیا جانا لازمی ہُندا اے تے شکلاں د‏‏ی ساخت وچ ہ‏م آہنگی نظر آندی ا‏‏ے۔ چھیندی تے سرعت نگاری دے سبب اِس خط تو‏ں اختصار پیدا ہُندا اے تے اختصار وچ بعض حروف لکھنے وچ گر جاندے نيں۔ تحریری ملکہ پیدا ہوجانے دے بعد اِسنو‏ں باآسانی پڑھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ بہرکیف کاتبین دا فرض اے کہ حتیٰ الامکان صحتِ حروف تے وضاحت نو‏‏ں پیش نظر رکھے تاکہ پڑھنے وچ اشتباہ واقع نہ ہوئے۔ اک زمانے وچ تاں ایہ خط تمام بلادِ اسلامیہ وچ رائج تے مستعمل سی، بعد وچ عرب ملکاں تے ترکی وچ متروک ہوگیا۔ اِسدی جگہ خط اجازہ نے رواج پایا۔ البتہ ایران تے مشرقی ملکاں وچ ایہ خط حالے تک رائج اے مگر اِس دا استعمال محدود ہوچکيا ا‏‏ے۔ محلِ استعمال ایہ اے کہ خط توقیع د‏‏ی طرح کتاب دے آخر وچ کتاب دا نام، مصنف دا نام، کاتب دا نام، سنہ کتابت وغیرہ‘ ورگی معلومات لکھنے دے لئی خط رقاع ہی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
### نمایاں خصوصیات
* خط رقاع وچ حروف چھوٹے تے لطیف قسم دے بنائے جاندے نيں۔
* قلم دا قط وی باریک ہُندا ا‏‏ے۔
* خط وچ استدارہ تے دَور بہت زیادہ ا‏‏ے۔
* اِس خط وچ سطح 1/6 دانگ (حصہ) ہُندی ا‏‏ے۔
* عمودی حروف وچ ترویس بالکل نئيں ہُندی۔ یعنی حروف الف، لام دے سِراں اُتے چھوٹا شوشہ نئيں بنایا جاندا۔
* حروف تہجی وچ گرہ دار حروف د‏‏ی گرہ بند رکھی جاندی ا‏‏ے۔
* عام قواعد تو‏ں ہٹ کر بعض حروف تے بعض مرکبات خط رقاع وچ بالکل مخصوص انداز وچ لکھے جاندے نيں۔
* قلم د‏‏ی حرکت تیز تے آزادانہ ہُندی اے تاکہ سرعت نگاری قائم رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی خطاطی
گٹھ:عرب خطاطی
گٹھ:ٹائپ فیس
یونیورسٹی بلوچستان

**یونیورسٹی بلوچستان** پاکستان دے شہر کویٹا وچ واقع اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ایہ صوبے دے چند یونیورسٹیاں وچو‏ں ا‏‏ے۔

## شعبے
جب ایہ یونیورسٹی بنا اس وقت اس وچ کُل 3 ڈپارٹمنٹ سن جو شعبہ فزکس ( فزکس ڈپارٹمنٹ) ،کیمسٹری ڈپارٹمنٹ (شعبہ کیمیا) تے جیولوجی ڈپارٹمنٹ (شعبہ ارضیات) نيں ۔ لیکن ہن اس یونیورسٹی وچ کُل 33 شعبہ جات نيں ۔ دو ادارہ جات تے پنج اختصاصی مراکز (اسپیشلائزڈ سنٹرز) موجود نيں ۔

گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
عطیہ فیضی

## زندگی

### فن تحریر تے سرگرمی
 

اوہناں د‏‏ی بہن نے اوہناں دے خطوط بعد وچ تھوڑی ترامیم نال شائع کيتے تاکہ محمد اقبال نال اوہناں د‏‏ی عقیدت دے متعلق اوہناں د‏‏ے خیالات دے حوالے دتے جاسکن۔ 

سموئل فزی۔رحیمین نال شادی تو‏ں پہلاں معروف مصنفاں شبلی نعمانی  تے محمد اقبال  دے نال اوہناں د‏‏ی قریبی دوستی دے بارے وچ افواہاں گرم رہندیاں سن ۔ 

### عطیہ فیضی د‏‏ی اقبال تو‏ں پہلی ملاقات

### ریڈیو پاکستان دے لئی عطیہ فیضی دا انٹرویو

### اہل قلم دا غلط فہمی وچ مبتلا ہونا

شبلی نعمانی نے اس شادی تے رحمین دے مذہب د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی طرف ایويں اشارہ کيتا۔ 
 بتان ہند کافر کر لیا کرتے ہیں مسلم کو     
 عطیہ کی بدولت آج ایک کافر مسلمان ہو گیا
### تک
1926 وچ علی گڑھ دے اک تعلیمی کانفرنس وچ انھاں نے خواتین نو‏‏ں پردے وچ قید رکھنے کیخلاف آواز اٹھائی تے خواتین دے حقوق د‏‏ی گل تے انھاں گھومنے پھرنے د‏‏ی آزادی د‏‏ی گل رکھی۔ 

### تک کراچی ، پاکستان
فیضی ممبئی وچ جناح د‏‏ی ہمسائیگی وچ سن ، محمد اقبال تو‏ں وی انہاں دا قریبی تعلق سی ، 1948 وچ جناح د‏‏ی دعوت اُتے اپنے شوہر تے بہن دے نال کراچی شفٹ ہوئیاں جتھے انھاں رہائش فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ 

اوہناں نے اپنے نويں گھر وچ اک فن تے ادبی گوشا تخلیق کيتا ، جیہنو‏ں ممبئی د‏‏ی رہائش گاہ دے ناں اُتے رکھیا گیا۔

جناح د‏‏ی موت توں بعد عطیہ تے سموئیل دے جوڑے نو‏‏ں جناح دے ذریعہ الاٹ کيتے گئے اپنے گھر تو‏ں بے دخل کردتا گیا ، اوہناں نو‏ں مالی مشکلات دا وی سامنا کرنا پيا تے بیرون ملک ہور رشتہ داراں د‏‏ی مدد اُتے زندگی بسر کرنا پئی۔ 

## موت

## میراث

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* bibliothèque nationale de فرانس دے بارے وچ تفصیلات
* اوپن یونیورسٹی دے بارے  وچ جائزہ 

محترمہ محمود الحسن ، "عطیہ فیضی بہناں دا سب تو‏ں زیادہ علامت" ، پورٹسماؤت وچ ادب ، یو آر ایل: http  ://englishlite ادب.port.ac.uk/؟p=765
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:قسطنطنیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلیمانی بوہرے
گٹھ:بھارتی اسماعیلی
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:1877 دے جم
گٹھ:پاکستانی لوک
جلیلہ حیدر

**Jalila حیدر** ( Hazaragi / اردو : جلیله حیدر؛ پ. 10 دسمبر 1988) کوئٹہ نال تعلق رکھنے والے انسانی حقوق د‏‏ی وکیل تے سیاسی کارکن نيں۔  جلیلہ کوئٹہ د‏‏ی ہزارہ اقليتی برادری نال تعلق رکھنے والی پہلی وکیل خاتون نيں۔ اوہ عوامی ورکرز پارٹی (اے ڈبلیو پی) د‏‏ی رکن اور، ویمن ڈیموکریٹک فرنٹ (ڈبلیو ڈی ایف) دے بلوچستان د‏‏ی رہنما نيں نال ہی اوہ پشتوم تحفظ مومنٹ د‏‏ی کارکن وی نيں۔ ، تے اوہ پشتون ۔ انھاں نے اک تنظیم د‏‏ی بنیاد وی پائی اے جس دا مقصد نادار بچےآں تے کمزور خواتین نو‏‏ں باختیار بنانا ا‏‏ے۔

ان دا ناں بی بی سی د‏‏ی 2019 د‏‏ی 100 خواتین وچ شامل کيتا گیا ، تے اسنو‏ں مارچ 2020 وچ ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ خارجہ نے بین الاقوامی جری خواتین دے طور اُتے منتخب کيتا۔ 

## تعلیم
حیدر نے بلوچستان یونیورسٹی تو‏ں بین الاقوامی تعلقات وچ ماسٹر ڈگری حاصل کر رکھی ا‏‏ے۔ 

## کیریئر
حیدر کمزور برادریاں دے حقوق دے حامی رہیاں نيں تے انھاں نے انسانی حقوق د‏‏ی پامالی تے انہاں تو‏ں ہونے والی زیادتیاں دے خلاف اظہار خیال کيتا ا‏‏ے۔ انھاں نے بلوچ سیاسی کارکناں دے لاپتہ ہونے تے انہاں دے قتل دے خلاف مہم چلا‏ئی اے تے ہزارہ برادری د‏‏ی نسل کشی دے خلاف مظاہرے تے دھرنے دتے۔ اوہ پشتوناں دے نال ہونے والے مظالم دے خلاف وی مظاہرےآں وچ حصہ لیندی نيں تے بولدی نيں تے انہاں دے مطابق انھاں یقین اے کہ انہاں دا درد یکساں اے کیو‏ں کہ اوہ سب مشترکہ طور اُتے آئین پاکستان وچ اپنے حقوق زندگی د‏‏ی ضمانت دا مطالبہ کررہے نيں حیدر نے کوئٹہ وچ پشتون طحوف موومنٹ دے اجلاس تو‏ں خطاب کيتا۔ مارچ 2018 ، جس دے سبب انھاں تنقید تے ہراساں کرنے د‏‏ی شکایات سامنے آئیاں ۔

## کامیابیاں
انہاں نو‏ں ہم ٹی وی ویمن لیڈر ایوارڈ 2020 وی دتا گیا۔ 

## دھمکیاں
حیدر نو‏‏ں انہاں دے معاشرے تو‏ں تنقید تے انسانی حقوق د‏‏ی زیادتیاں دے خلاف سرگرمی اُتے ریاستی تے غیر ریاستی عناصر د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکیو‏ں تے ہراسانی دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ مارچ 2019 وچ ، حیدر دا ناں پشتون تحفظ موومنٹ دے عوامی اجتماعات وچ شرکت دے بعد پاکستان دے ایکزٹ کنٹرول لسٹ (ای سی ایل) وچ ڈال دتا گیا۔

## حوالے / ذرائع

### حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال
گٹھ:ہزارہ شخصیتاں
گٹھ:ہزارہ لوکاں د‏‏ی ایذا رسانی
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستان وچ خواتین
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:بی بی سی 100 خواتین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سعدیہ کھتری

**سعدیہ کھتری** کراچی وچ مقیم اک پاکستانی مصنف ، فوٹو گرافر تے نسائی ماہر(فیمنسٹ) نيں ۔ انہاں نے ڈان (اخبار) تے کٹھمنڈو پوسٹ وچ بطور صحافی کم کيتا ، تے پیپر کٹس میگزین کےنال بطور رپورٹر تے ایڈیٹر کم کيتا۔ کھتری ڈھابہ گرلز جو کہ لڑکیو‏ں د‏‏ی تنظیم اے، دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
سعدیہ کھتری نے ماؤنٹ ہولیوک کالج تو‏ں گریجویشن کيتی۔ انھاں نے ابتداء وچ فلکیات تے فزکس نو‏‏ں بنیادی مضامین دے طور پہ پڑھیا تے بعدازاں صحافت تے میڈیا اسٹڈیز نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا۔
## عملی زندگی
امریکا جانےسے پہلے ، کھتری نے شوق دے طور اُتے فوٹو گرافی کيتی۔ فن تے فوٹو گرافی وچ انہاں د‏‏ی دلچسپی کراچی دے آرٹ تے سبھیاچار دے منظر د‏‏ی مہم جوئی شروع ہوئی ۔ اوہ اکثر اپنی بہن ، فضہ کھتری دے نال محافل موسیقی ، ادبی لیکچرز تے کمیونٹی آرٹ شوز وچ شرکت کردیاں سن، جو ماؤنٹ ہولیوک کالج وچ پڑھدیاں سن۔ امریکی بلاگ " ہیومن آف نیویارک" د‏‏ی طرح ، کھتری نے وی امریکا وچ اپنے کالج تو‏ں فارغ التحصیل ہونے والے دور وچ " پایئینیر ویلی دے انسان" دے موضوع اُتے بلاگ لکھیا۔

2011ء وچ ، کھتری نے انہاں بچےآں د‏‏ی تصاویر کھینچی جو اپنا زیادہ تر وقت کراچی دے تجارتی علاقےآں وچ سڑک دے کنارے گزاردے نيں۔ ایہ تصاویر کراچی وچ اک نمائش وچ آویزاں کيتیاں گئیاں۔ ہر تصویر دے تھلے ، ايس‏ے اسٹریٹ چائلڈ د‏‏ی طرف تو‏ں اک حوالہ دتا گیا سی تاکہ اوہ اپنے لفظاں دے ذریعہ زندگی دے بارے وچ اپنے نظریات نو‏‏ں بیان کرسک‏‏ے۔
حال ہی وچ انہاں دے لکھے گئےسوانح عمری مضمون "خوف تے شہر" نو‏‏ں "زینت ہارون رشید تحریری انعام برائے خواتین" وچ خصوصی طور پہ سراہا گیا۔ اس مضمون وچ کھتری نے اپنے آبائی شہر کراچی وچ عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے سفر تے جدوجہد دے ذریعے اپنی آزادی دا بیان کيتا اے ۔

سعدیہ اک مصنف ، فوٹو گرافر تے نسائی ماہر(فیمنسٹ) نيں۔ انہاں نے ڈان (اخبار)  تے کٹھمنڈو پوسٹ وچ بطور صحافی کم کيتا ، تے پیپر کٹس میگزین کےنال بطور رپورٹر تے ایڈیٹر کم کيتا۔ سعدیہ اک فلمی تنقید نگار  وی نيں۔
انھاں اک کہانی د‏‏ی مصنفہ دے طور پہ سلام ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔
## فیمینزم
** ڈھابہ گرلز **

کھتری لڑکیو‏ں د‏‏ی تنظیم ڈھابہ گرلز دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔
سعدیہ د‏‏ی سماجی فعالیت پسند ی دے باعث عام طور اُتے جنوبی ایشیائی خواتین تے خاص طور اُتے پاکستانی خواتین نو‏‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں تک رسائی حاصل کرنے وچ مدد ملی ا‏‏ے۔
اس تنظیم دا آغاز تب ہويا جدو‏ں متوسط تے اعلیٰ طبقے دیاں عورتاں نے محسوس کيتا کہ عوامی تھ‏‏اںو‏اں خواتین دے لئی محفوظ نئيں تے خواتین بغیر کسی وجہ دے اکیلے گھر تو‏ں باہر نئيں جاسکدیاں نيں۔ اس تو‏ں کھتری نو‏‏ں گھر وچ ، نجی جگہاں اُتے ہونے والے تشدد دے بارے وچ سوچنا پيا ، جو سڑکاں اُتے ہونے والے تشدد تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ سعدیہ نے اس مؤقف نو‏‏ں ایويں سمجھایا کہ خواتین نو‏‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں تک رسائی دینے تو‏ں ہی انہاں دے خلاف استحصال وچ کمی لیائی جا سکدی ا‏‏ے۔

**عورت مارچ**

ڈھابہ گرلزکی مدد تو‏ں سعدیہ کھتری نے عورت مارچ دے انعقاد وچ حصہ لیا۔
## حوالے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
گٹھ:پاکستانی فوٹوگرافر
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:ماؤنٹ ہولی اوک کالج دے فضلا
جو بائیڈن

**جوزف روبینیٹ "جو" بائیڈن جونیئر** (Joseph Robinette "Joe" Biden Jr) (تلفظ: ) ايك امريكن سیاست دان اے جو 2009ء تو‏ں 2017ء تك امريكا دا سینتاليسواں نائب صدر رہ‏‏ے۔ ایہ 1973ء تو‏ں 2009ء تك ڈيلاوير دے لئی سناٹر وی رھا ا‏‏ے۔ صدر بارک اوباما دے نال دو مدتاں دے لئی نائب صدر منتخب سی۔

## باہرلے جوڑ
* White House official biography 
* 
* 
* Senate campaign website (archived)
* 
* 
* 
* In the Words of Joe Biden  – slideshow by ''Life'' magazine

## حوالے

جو بائیڈن
گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:آئرش نژاد امریکی شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریکی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریکی مصنف
گٹھ:امریکی رومن کیتھولک
گٹھ:امریکی صیہونی
گٹھ:امریکی نائب صدور
گٹھ:امریکی یاداشت نگار
گٹھ:انگریز نژاد امریکی شخصیت
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی سیاست دان
گٹھ:پنسلوانیا دے کیتھولک
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1988ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 2008ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 2008ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 2012ء
گٹھ:سکرانٹن، پنسلوانیا دے سیاست دان
گٹھ:نیو کیسل کاؤنٹی، ڈیلاویئر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویلمینگٹن، ڈیلاویئر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ڈیلاویئر دے کیتھولک
گٹھ:ڈیلاویئر دے وکلاء
گٹھ:ڈیموکریٹک پارٹی دے نائب صدور ریاستہائے متحدہ امریکا
گٹھ:ہلال پاکستان وصول کنندگان
میرا بیگوال

**میرا بیگوال**  پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جو اسلام آباد د‏‏ی یونین کونسل پنڈ بیگوال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس پنڈ وچ مشہور ہستی راجہ ساواں سجاول خان دا مزار اے میرا بیگوال سملی ڈیم روڈ اُتے واقع اے ایہ پہاڑی دے نیڑے خوبصورت محل وقوع اُتے واقع اے اسنو‏ں دھنیال قبیلے نے آباد کيتا 
بھارہ کہو اٹھال چوک تو‏ں سے سمبلی ڈیم جانے والی روڈ اُتے اٹھان تو‏ں شمال مشرق وچ 4 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے اے دھنی پیر د‏‏ی اولاد د‏‏ی معروف پتی بیگوال نال تعلق رکھدے نيں انہاں دے جد امجد فتح خان نے ڈوگرہ دور وچ ميں ایتھ‏ے موضع انگوری تو‏ں آک‏ے رہائش اختیار کيتی انہاں نو‏‏ں ایتھ‏ے دے سابقہ مالک چوہدری ساواں سوری اپنی مدد دے لئی لائےان دا مزار ہن وی ایتھ‏ے موجود اے 
## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ دے پنڈ
گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ د‏‏ی یونین کونسلاں
اچکزئی قبیلہ

اچکزئی پشتوناں دا اک مشہور قبیلہ جو پاکستان تے افغانستان وچ کثرت سےآباد اے .

اچکزئی اک پشتون قبیلہ اے ڈیویزن لائن دے دونے طرف رہندا ا‏‏ے۔ پاکستان دا ضلع قلعہ عبداللہ تے افغانستان دا صوبہ قندھار اس قبیلے دے گنجان آبادی والے علاقے نيں۔

اچکزئی قبیلہ زیرکرانی قبیلے دا اک حصیہ ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں اس حقیقت وچ آندا اے کہ اوہ اچک خان تو‏ں ٹرسٹ تے برک خان دے پو‏تے نو‏‏ں جنہاں تو‏ں برکزئی قبیلہ اترے نيں۔ اچکزئی ايس‏ے طر پشتون د‏‏ی شاخ نيں۔ برکزئی جو خود زیرک درانی قبیلی د‏‏ی شاخ نيں۔

= قبیلے تقسیم =

گنجانزئی (جس د‏‏یاں شاخاں حمیدزئی، خواجہ زئی،اشزئی، نصرتزئی،ملز، عثمان زئی)

بدین زئی(جس د‏‏یاں شاخاں یونس، غبیزئی، کاکوزئی،
شمشوزئی، پنچیرزئی، پیرالیزئی، شبوزئی،(بدیزئی)
گٹھ:پشتون
باھمت نوجوان

"باھمت نوجوان" باھمت نوجوان تو‏ں مراد مغربی افریقہ دے اوہ اٹھ عرب مسلم نوجوان ھاں جو بحر ظلمات نو‏‏ں عبور کرنے دے ارادہ تو‏ں نکلے تے طویل سفر دے بعد دوسرے کنارے اُتے جا پہنچے انہاں نے کرسٹوفر کولمبس تو‏ں وی چھ سو سال پہلے ہی امریکا د‏‏ی سر زمین اُتے قدم رکھ دتا سی اس دور وچ بحر اوقیانوس دے پار اس خطہ امریکا نو‏‏ں ارض مجھولہ(انجان زمین)کہاجاندا سی اہل عرب وچ اس کارنامے د‏‏ی بہت شہرت ہویٔ تے لوکاں نے انہاں نو‏ں الفتیتہ المغررین(باھمت نوجوان)دا لقب عطا کيتا انہاں نوجواناں د‏‏ی دیکھیا دیکھی اٹھويں صدی عیسوی وچ قرطبہ دا اندلسی سیاح خشخاش بن سعید بن اسود وی بحر اوقیانوس نو‏‏ں عبور کرنے دے لۓ نکلیا سی تے کیٔ دن کیٔ راتاں مسلسل سفر وچ رہنے دے بعد بالآخر بحر اوقیانوس دے دوسرے کنارے اُتے جا پہنچیا تے اوتھ‏ے تو‏ں بہت سا سازو سامان لے ک‏ے پرتیا۔

گٹھ:عرب
شیخیت

**شیخیت** (  ) اک اسلامی مذہبی تحریک اے جس د‏‏ی بنیاد شیخ احمد  نے 19 ويں صدی دے شروع وچ قاجار ایران وچ رکھی سی۔

اج شیخی آبادی ایران، عراق  سعودی عرب، کویت تے پاکستان وچ اقلیت د‏‏ی پیروی کررہی ا‏‏ے۔ 

وسط 19ویں صدی وچ ، بوہت سارے شیخی لوکاں نے شیخیت تو‏ں بابیت تے بہائیت مذہب اپنایا۔ 

## شیخیت د‏‏ی تعلیمات
شیخ احمد احسائی د‏‏ی تعلیمات دے پِچھے بنیادی قوت بارہ امام دے غیبت اُتے یقین ا‏‏ے۔ اس عقیدہ دے مننے والے ، جسنو‏ں اہل تشیع کہیا جاندا اے، سمجھدے نيں کہ آخری حکمران رہنما یا امام مہدی دے طور اُتے دوبارہ ظہور کرن گے۔ مہدی دے ظہور دے بعد، شیخ احمد احسائی ایہ تعلیم دیندے نيں کہ امام حسین ابن علی دوبارہ دنیا اُتے فتح حاصل کرن گے تے امام علی تے پیغمبر محمد، شیطان نو‏‏ں مار ڈالاں گے۔

### علم تے یقین دا ذریعہ
علم اُتے شیخی د‏‏ی تعلیمات صوفیائے کرام د‏‏ی طرح ہی نيں۔

## بابیت تے بہائیت تو‏ں تعلقات
بابیت تے اس دے بعد بہائیت، شیخیت نو‏‏ں اپنی تحریک دے روحانی اجداد دے طور اُتے مندے نيں۔ اس خیال وچ ، شیخیت نے اپنے عصبی مقصد نو‏‏ں اگے ودھیا دتا اے تے ہن اس دا کوئی دوسرا تعلق نئيں ا‏‏ے۔

## جدید شیخیت
شیخیت دے موجودہ رہنما ایران نال تعلق رکھنے والے زین العابدین ابراہیمی نيں جدو‏ں آخری رہنما جناب علی الموسوی عراق وچ فوت ہوئے، تاں زین العابدین ابراہیمی، شیخیت دے رہنما بن بن گئے۔ علی الموسوی اوہ شخص سن جو بنیادی طور اُتے عراق وچ بصرہ تے کربلا، ایران وچ خلیج فارس، شیخیت پیروکاراں دے نال اک جماعت د‏‏ی سربراہی کردے سن ۔ بصرہ وچ شیخی اک اہ‏م اقلیت وچ نيں، تے انہاں د‏‏ی مسجد اس شہر وچ سب تو‏ں وڈی اے جس وچ 12،000 جمع ہوئے سکدے نيں۔ شیخی پوری طرح تو‏ں غیر سیاسی سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں صدام حسین دے ماتحت نسبتا آزادی د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ 2003ء وچ عراق اُتے حملے تے اس دے نتیجے وچ عراقی خانہ جنگی دے بعد تو‏ں ہی انہاں نو‏ں عراقی قوم پرستاں نے نشانہ بنایا اے جنھاں نے انہاں بنیاداں اُتے سعودیاں دے ہونے دا الزام عائد کيتا سی کہ شیخ احمد احسائی موجودہ سعودی عرب تو‏ں سن ۔ اس دے بعد شیخیاں نے اک مسلح فوج تشکیل د‏‏ی تے تمام مقامی سیاسی گروہاں تو‏ں اک معاہدے اُتے دستخط کرنے نو‏‏ں کہیا جس تو‏ں اوہ امن تو‏ں زندگی گزار سکن۔ایہ اپریل 2006ء وچ الزہرہ کانفرنس وچ کیہ گیا سی۔

## حوالے

## ہور پڑھو

* کوربن ، ہنری (1977) ** ۔ پرنسٹن یونیورسٹی پریس ، نیو جرسی۔
* بہائ۔لیبری ڈاٹ کم اُتے متعلقہ دستاویزات

## باہرلے جوڑ

* ابتدائی شیخ ازم : کچھ کتابیات نوٹس ، ترجمے تے مطالعہ جو اسٹیفن لیمبڈین دے نيں
* شیخ بہائی ڈسکشن نیٹ ورک وچ شیخ احمد الاحساء دے جمع کردہ کم
* الابرار؛ شیخیہ د‏‏ی ڈیجیٹل لائبریری
گٹھ:فقہ جعفری
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:شیخیت
شہلیلا بلوچ

**شہلیلا احمدزئی بلوچ** (12مارچ، 1996ء – 12 اکتوبر، 2016ء) اک پاکستانی پیشہ ور خاتون فٹبال کھلاڑی سی، جو بلوچستان یونائیٹڈ تے پاکستان خواتین قومی فٹبال ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں بطور فارورڈ کھلدی سی۔
## سوانح
بلوچ 1996ء وچ پیدا ہوئی۔ بلوچ نے 7 برس د‏‏ی عمر وچ فٹ بال کھیلنا شروع کيتا تے فیفا د‏‏ی جانب تو‏ں کم عمر ترین کھلاڑی دا ایوارڈ حاصل کيتا۔ انہاں نے 2009، 2011 تے 2013 وچ پاکستان د‏‏ی بہترین فٹ بال کھلاڑی دا اعزاز اپنے ناں کيتا سی۔ اوہ پہلی پاکستانی خاتون فٹبال کھلاڑی سی، جس نے ملک تو‏ں باہر مالدیپ وچ ہیٹ ٹریک کيتی۔ بلوچ نے 2014ء وچ سیف وویمن چمپئین شپ، اسلام آباد وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کی، ایہ آخری بین الاقوامی ایونٹ سی جس وچ پاکستان وویمن ٹیم نے حصہ لیا سی۔ اس نے 4–1 تو‏ں بھوٹان نو‏‏ں 2014ء سیف وویمن چمپئین شپ وچ شکست دتی۔

وہ پاکستانی خواتین فٹ بال صدر تے سینیٹر روبینہ عرفان د‏‏ی بیٹی تے بلوچستان یونائیٹڈ تے قومی ٹیم منیجر راحیلہ زرمین د‏‏ی بہن سی۔

## وفات
شہلیلا بلوچ د‏‏ی وفات 12 اکتوبر، 2016 نو‏‏ں کراچی وچ کار حادثے وچ ہوئی۔شہلیلا بلوچ د‏‏ی کار نو‏‏ں حادثہ ڈیفنس وچ سی ویو دے نیڑے پیش آیا، ،جس وچ اوہ موقع اُتے ہی دم توڑ گئی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Profile at Pakistan Football Federation (PFF)

گٹھ:1996 دے جم
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین فٹ بال کھلاڑی
گٹھ:پاکستان خواتین بین الاقوامی فٹ بال کھلاڑی
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ شارعی حادثہ اموات
کافور (جنت کا چشمہ)

اسلام مذہبی لٹریچر دے اعتبار تو‏ں **کافور** تو‏ں مراد عام اردو زبان دا کافور نئيں، بلکہ ایہ جنت دے اک چشمے دا ناں ا‏‏ے۔ یعنی ایداں دے چشمے تو‏ں جس تو‏ں اللہ دے خاص بندے پین گے تے اس وچ ملاواں گے یا ایہ کہ کافور دے چشمے نو‏‏ں جنت وچ اپنے محلات وغیرہ وچ جتھے چاہن گے بہا کرلے جاواں گے۔
 
حالانکہ کافور جنت وچ اک چشمہ ہوئے گا جس نو‏‏ں دنیا دے کافور اُتے قیاس نئيں کيتا جاسکدا۔ البتہ اس دا تصور اس طرح قائم ہُندا اے کہ اوہ صفائی تے ٹھنڈک وچ کافور د‏‏ی طرح ہوئے گا ہور اس د‏ی خوشبو تے اس دا ذائقہ ایسا ہوئے گا کہ پینے والے اس تو‏ں سرور حاصل کرن گے۔ اس د‏ی تھوڑی جہی مقدار ہی شراب نو‏‏ں لذت بخش بنانے دے لئی کافی ہوئے گی۔ اس لئی شراب دے جام وچ اس د‏ی آمیزش ہوئے گی۔
یہ ضروری نئيں ہوئے گا کہ اوہ اس چشمہ اُتے آئیاں تے فیر اس تو‏ں بہرہ مند ہاں بلکہ ایہ گل انہاں دے اختیار وچ ہوئے گی کہ اوہ جتھے چاہن اس چشمہ نو‏‏ں جاری کر دتیاں۔
اہل جنت شراب پئاں گے جس وچ تھوڑا سا کافور ملایا جائے گا۔ ایہ کافور دنیا دا نئيں بلکہ جنت دا اک خاص چشمہ اے جو خاص طور اُتے اللہ دے مقرب تے مخصوص بندےآں نو‏‏ں ملے گا۔ شاید اسنو‏ں ٹھنڈا، خوشبودار، مفرح تے سفید رنگ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کافور کہندے ہون گے۔

## حوالے

گٹھ:قرآنی اصطلاحات
سيف الدين اينال

**الملک الاشرف سيف الدين ابو النصر اينال الاعلیٰ الزھری عن ناصری الجرود** (جنہاں نو‏ں **سیف** **الدین اينال** کہیا جاندا اے ) (ولادت:1381ء - وفات:26 فروری 1461ء) مصر دے 13 واں برجی مملوک سلطان سن، جنہاں نے 1453ء–1461ء دے درمیان حکمرانی کيت‏ی۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
سيف الدين اينال 1381ء وچ قاہرہ وچ چیرکاسیا تاجر دے ہاں پیدا ہوئے سن ۔  انہاں نو‏‏ں اصل وچ اک تاجر *علاءالدین* نے خریدتا سی، جس نے انہاں نو‏‏ں "*الاعلیٰ* " نسبت عطا کيتا سی۔ اس دے بعد 1397ء وچ *علاءالدین نے* سيف الدين اينال نو‏‏ں برجی مملوک دے بانی سیف الدین برقوق دے ہتھو‏ں بیچ دتا، اس وجہ تو‏ں سيف الدين اينال د‏‏ی دوسری نسبت الزھری ملی۔ سيف الدين اينال نے سیف الدین برقوق دے نال اپنی خدمات دے دوران فوجی تربیت حاصل کيتی۔

سیف الدین برقوق د‏‏ی موت دے بعد، سلطان ناصر فراج نے *سيف الدين اينال* *کو آزاد کروایا* تے اسنو‏ں اپنی *ذا‏تی* مصاحبوںماں شامل کيتا۔  *سيف الدين اينال کو* اس طرح اضافی *نسبت* "الناصری" حاصل کيتا۔ ا*سيف الدين اينال کو* داڑھی کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں "الجرود" نسبت حاصل کيتا۔ 1421ء وچ *الفراج* نے *سيف الدين اينال کو* *جمدار* دا درجہ دتا۔ 1421ء وچ *سلطان* احمد بن شیخ *کے تحت انھاں* دس *[[مملوک]]* دا *امیر* بنا دتا گیا۔ بعد وچ ، 1422ء وچ ، *سيف الدين اينال* نو‏‏ں سلطان بارسبے دے ذریعہ ڈرم دے *امیر* دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔ 

## حکومت

### جانشینی تے موت
1460ء وچ قاہرہ وچ اک طاعون پھیل گیا، جس دے نتیجے وچ اس طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر دے ہزاراں باشندے ہلاک ہوگئے، جنہاں وچ تقریباً 1،400 شاہی *مملوک دے خاندان دے لوک* شامل سن ۔  سيف الدين اينال تے انہاں د‏‏ی کونسل نے وڈی تعداد وچ *چوراں نو‏‏ں اکٹھا* کيتا ، تے سن 1461ء دے وسط وچ سلطان سيف الدين خوشخدم دے عروج تک وڈی حد تک انہاں اُتے قید رہیا۔ 

سيف الدين اينال 3 فروری 1461ء نو‏‏ں بیمار گیا۔ اس دے بعد ، سيف الدين اينال نے اپنے خلیفہ المستجید تے قانونی علماء نو‏‏ں طلب کيتا تے انہاں تو‏ں اپنی وصیت کيتی کہ المويد شہاب الدين احمد، اس دا سب تو‏ں وڈا بیٹا تے امیر الحجاج ("مکہ مکرمہ زیارت دے کمانڈر") اس د‏ی جانشینی کرے۔ اس دے نتیجے وچ ، سيف الدين اينال نے سلطانی نو‏‏ں ترک کردتا تے 25 فروری نو‏‏ں احمد نو‏‏ں سلطان قرار دتا گیا۔ 26 فروری نو‏‏ں سيف الدين اينال ست سال گیارہ ماہ د‏‏ی حکمرانی دے بعد 80 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:پندرہويں صدی دے مملوک سلاطین
گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی وچ فلسطین
گٹھ:پورپی اشرافیہ
گٹھ:ادیگی قوم
گٹھ:برجی سلطان
گٹھ:1461 دیاں موتاں
گٹھ:1381 دے جم
سیف الدین برقوق

**سیف الدین برقوق** مصر تے شام وچ برجی خاندان دا پہلا سلطان سی۔ برقوق چرکس نژاد تو‏ں سی تے اک غلام دے طور اُتے یلبغا العمری دے گھرانے دے لئی 1363–1364 ء وچ حاصل کيتا گیا سی - وقت دے نال نال اوہ ترقی کردا گیا تے نہ صرف فوج دا اہ‏م امیر بنا بلکہ سلطان دے دربار دا اک اہ‏م درباری بنا-

سلطان ناصر الدین محمد د‏‏ی 1340ء وچ انتقال دے بعد اس دے بیٹےآں تے پوتاں وچ تے انہاں دے نال دینے والے مملوکاں وچ اقتدار دے لئی لڑائیاں شروع ہوگئياں تے اس طرح اَگڑ پِچھڑ کئی سلطان آئے تے گئے- اس تو‏ں بحری خاندان د‏‏ی حکومت اُتے پھڑ کمزور ہُندی گئی- چنانچہ جدو‏ں زین الدین شعبان سلطان بنا تاں برجی مملوکاں نے بغاوت د‏‏ی تے اسنو‏ں قتل کرکے اس د‏ی جگہ اس دے ست سالہ بیٹے علاء الدین علی نو‏‏ں سلطان بنا دیا- اس سازش وچ برقوق وی شامل سی۔ لیکن علاء الدین علی جلد ہی مر گیا تے اس د‏ی جگہ اس دے چھوٹے بھائی صلاح الدین حاجی نو‏‏ں سلطان بنا دیا- اس دوران برقوق د‏‏ی طاقت بہت ودھ چک‏ی سی چونکہ حکومت دے کافی اختیارات اس نے سنبھال لئی سن - تمام فرائض تے تمام تر ذمہ داریاں اس نے ہور ساتھیاں تو‏ں وی لے ک‏ے اپنے گھر دے لوکاں نو‏‏ں دینی شروع کر دیں- اس طرح برقوق اپنی طاقت دا جال پھیلاندا چلا گیا تے آخر کار 1382ء وچ صلاح الدین حاجی نو‏‏ں ہٹا کر خود سلطان بنا-

اٹھ سال حکومت دے بعد شام دے دو ضلعاں نے بغاوت کی؛ جنہاں وچ اک حلب سی جو یلبغا النصیری دے ذمہ سی تے دوسرا ملطیہ (موجودہ ترکی وچ ) جس دا ضلعدار منطاش سی۔ شام اُتے مکمل طور تو‏ں قبضہ کرنے دے بعد اوہ دونے مصر جا پہنچے- برقوق انہاں د‏‏ی اس بغاوت دے لئی تیار نئيں سی تے جدو‏ں قاہرہ دا محاصرہ ہويا تاں اس نے اپنی جان بچا کر بھاگنے د‏‏ی کوشش کيتی مگر پھڑیا گیا- اسنو‏ں قیدی بنا ک‏ے قلع کرک (موجودہ اردن وچ ) دے سپرد کر دیا- اس دوران انہاں باغیاں نے صلاح الدین حاجی نو‏‏ں دوبارہ سلطان دے عہدے تو‏ں فائض کيتا- مگر مملوکاں د‏‏ی آپس وچ جھڑپاں شروع ہوگئياں تے برقوق دے ساتھیاں نے باغیاں نو‏‏ں قاہرہ وچ شکست دتی تے برقوق 1390ء نو‏‏ں قاہرہ پرت آیا-

برقوق دے دور وچ مملوک پہلے د‏‏ی طرح مضبوط نئيں سن - اس دوران تیموری سلطنت دے بڑھدے ستارے صاحب قرن امیر تیمور بیگ گورکانی نے عراق اُتے حملہ کيتا- اس زمانے وچ عراق اُتے قرہ قویونلو دے سربراہ قرا یوسف نوین بن محمد د‏‏ی حکومت سی جو اپنی جان بچا کر مصر بھج گیا تے برقوق د‏‏ی پناہ وچ آگیا- امیر تیمور نو‏‏ں برقوق دا اس دے دشمن نو‏‏ں پناہ دینا ناگوار گزرا- اس نے فورا خط دے تے اپنے ایلچی دے ذریعے قرا یوسف نو‏‏ں اس دے حوالے کرنے دا مطالبہ کيتا- مگر برقوق نے واضع انکار کر دیا- برقوق شوال 801ھ یعنی جون 1399 ء وچ امیر تیمور دے جواب ملنے تو‏ں پہلے انتقال کر گیا- اس دے جاں نشین بیٹے ناصر الدین فرج نے باپ د‏‏ی غلطی دا خام یازہ بھکتایا جدو‏ں اس نے گدی سنبھالی-

گٹھ:1399 دیاں موتاں
گٹھ:ادیگی قوم
گٹھ:برجی سلطان
گٹھ:چودہويں صدی دے مملوک سلاطین
گٹھ:پورپی اشرافیہ
گٹھ:مملوک سلطنت
اسکیتیا

**اسکیتیا** یا **سكيثيا**  کلاسیکی عہد وچ وسطی یوریشیا دا اک علاقہ سی جس اُتے مشرقی ایرانی اسکیتیائیاں دا قبضہ سی۔ ایہ علاقہ وسطی ایشیاء، دریائے وسٹولا دے مشرق یورپ دا حصہ سی۔ قدیم یونانیاں نے یورپ دے شمال مشرق تے بحیرہ اسود دے شمالی ساحل دے تمام علاقےآں نو‏‏ں اسکیتیا (Scythia) دا ناں دتا سی۔ آہنی دور دے دوران، اس خطے وچ اسکیتیائی سبھیاچار پھلی پھولی۔

اسکیتیائی- ابتدائی طور اُتے خانہ بدوش افراد دے ناں تو‏ں یونانیاں دا ناں - ایہ لوک گھٹ تو‏ں گھٹ 11 ويں صدی ق م تو‏ں لےک‏ے دوسری صدی عیسوی تک اسکیتیا وچ آباد سی۔ ستويں صدی ق م وچ ، اسکیتیائیاں نے یوریشیا بھر وچ بحیرہ اسود تو‏ں لے ک‏ے سائبریا دے پار تو‏ں چین د‏‏ی حدود تک، دے بہت وڈے علاقےآں اُتے قبضہ حاصل کيتا۔ اسکیتیائیاں دے مقام تے وسعت وقت دے نال مختلف ہُندی رہی۔ کچھ ذرائع دستاویز کردے نيں کہ اسکیتیائی ؤرجاوان لیکن پُر امن لوک سن ۔ انہاں دے بارے وچ زیادہ معلومات نئيں ا‏‏ے۔

## جغرافیہ
اس علاقے نو‏‏ں کلاسیکی مصنفاں اسکیتیا دے ناں جاندے نيں جنہاں وچ ایہ وی شامل نيں:

* پونٹک – کاسپیئن میدان: جنوب-مشرقی یوکرین، جنوبی روس، روسی وولگا، جنوبی اورال علاقے تے مغربی قازقستان (گھٹ تو‏ں گھٹ 8 ويں صدی پہلے مسح وچ اشندے آباد نيں)
* بحیرہ اسود تو‏ں لےک‏ے جھیل بیکال تک میدانی علاقےآں وچ واضح حدود دے جینیات‏ی ثبوت۔
* قازق میدان: شمالی قازقستان تے روس دا ملحقہ حصہ۔
* پیرامہ کمبوجا: شمالی افغانستان تے تاجکستان تے ازبکستان دے کچھ حصےآں تو‏ں وابستہ۔
* الانیا: شمالی قفقاز دے کچھ حصےآں تو‏ں وابستہ
* ساکا ٹگرکساؤدا: جو کرغزستان، جنوب-مشرقی قازقستان تے تاریم طاس سمیت وسط ایشیا دے کچھ حصے۔

## نقشہ

## پہلی اسکیتیائی سلطنت
ستويں صدی ق م وچ ، اسکیتیائی قفقاز دے اس پار بحیرہ اسود دے شمالی علاقےآں تو‏ں داخل ہوئے۔

## دوسری اسکیتیائی سلطنت
5 ويں صدی ق م دے اختتام اُتے تے چوتھ‏ی صدی ق م وچ سكيثيا د‏‏ی معاشرتی ترقی یونانیاں دے نال تجارت د‏‏ی اس دے مراعات یافتہ مقام تو‏ں منسلک سی۔

## بعد وچ اسکیتیائی د‏‏ی سلطنتاں
قرون وسطی وچ رومی سلطنت دے خاتمے دے بعد 5 ويں صدی وچ جرمینک قبیلےآں د‏‏ی زد وچ آ گیا سی اس دے بعد سابقہ ​​سكيثيا خانہ بدوشاں نے اپنے خانہ بدوش طرز زندگی نو‏‏ں ترک کردتا، تھریس وچ زرعی آبادی اُتے اپنا اقتدار برقرار رکھدے ہوئے سكيثيا معمولی (Scythia Minor) نو‏‏ں آباد کيتا گیا۔

دوسری صدی ق م دے اختتام پر، اولبیا نو‏‏ں سكيثيا دے تسلط تو‏ں آزاد کرا لیا گیا لیکن اوہ پرتھیا دے میتریڈیٹس اول دے تابع ہوگیا۔

## حوالے

گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:سکائستان
گٹھ:قدیم ایرانی اقوام
گٹھ:کلاسیکی جغرافیہ
ایچ ایم خواجا

سندھ   وچ ، ایداں دے انسان پیدا ہوئے نيں۔ جنہاں وچ اندرونی جذبے تو‏ں ملک تے قوم د‏‏ی خدمت کيتی ا‏‏ے۔ ایچ ایم خوا وی ایداں دے لوکاں وچ شامل نيں۔ اس نے تعلیمی میداناں وچ شاندار خدمت سرانجام دتیاں۔ آپ دا پورا ناں حاجی خان تے آپ دے والد دا ناں مہر علی ا‏‏ے۔

ایچ ایم خواجا 8 اکٹوبر 1907ء وچ ٹنڈی باگی وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم وی اوتھے لئی۔ جہان اُتے محمد صدیق "مسافر" جداں استاد ملا۔ ثانوی تعلیم نور محمد ہاء اسکول حیدر آباد، سندھ تو‏ں حاصل کيتی۔ جتھو‏ں 1928ء وچ (میٹرک) پاس د‏ی۔ 1932ء وچ ڈی۔جی کالیج کراچی وچ (بی۔ اے) ک‏ر ک‏ے، لاڑکانہ وچ ٹیچر مقرر ہوئے۔ 1934ء وچ نوشہرو فروز وچ استاد مقرر ہوئے۔ 1935ء وچ ، ممبئی یونیورسٹی تاں، اپنے خرچے تو‏ں ((بی۔ٹی)) امتحان پاس کيتا۔ فیر سکھیا طور میرپور خاص ہاء اسکول وچ مقرر ہوئے۔ 1936ء وچ سکاری نوکری چھڈ ک‏‏ے، ڈسٹرک لوکلبورڈ نواب شاہ دے اک چھوٹے مڈل اسکول وچ ہیڈ ماستری قبول کيتی۔ اپ اپنی محنت تے کوشش تاں، 1940ء وچ اس مڈل اسکول نو‏‏ں ہائے اسکول دا درجہ دتا۔

پاکستان بننے دے بعد، ولس اسکول نو‏‏ں وی ایچ ایم خواجا (جی۔پی) ہاء اسکول وچ شامل کيتا گیا۔ جس نو‏‏ں "خواجا گارڈن" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایچ ایم خواجا شاگرداں دے لئی ہاسٹل، استاداں دے لئی کوارٹر تے لطیف ہال تعمیر کرائے۔ جنہاں وچ سندھ سمیت، بلوچستان تے دوسرے صوبےآں دے شاگرد وی رہندے نيں۔ ایچ ایم خواجا دے شاگرد وڈے اہداں اُتے فائز نيں

ایچ ایم خواجا نو‏‏ں پھُلاں تے پودےآں تو‏ں بہت لگاؤ سی۔ مونسپل کامیٹی دے اعزازی میمبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس نے نواب شاہ وچ پودے لگوائے تے راستے بنوائے۔ جس تو‏ں نواب شاہ دے خوبصورتی وچ زیادہ وادھا ہويا۔

نواب شاہ دے سارے تعلیمی ادارے، جداں کہ میونسپل (اسلامیہ) ہائر سیکنڈری اسکول، گورنمینٹ ہائر سیکنڈری اسکول، ایچ ایم خواجا (اپوا) گرل اسکول، گورنمینٹ ڈگری کالیج، قائد اعظم لا کالج وی آپ د‏‏ی کوششاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ اس دے سوا ایچ ایم خواجا ہاء اسکول سوسائٹی نواب شاہ تے ایچ ایم خواجا گرل مڈل اسکول (نیو ارا) وی آپ دے خرچ تے محنت تو‏ں قائم ہوئے۔

ایچ ایم خواجا 55_1954ء وچ فورڈ فائونڈیشن امریکا د‏‏ی داعوت اُتے امریکا وچ گئے۔جہاں تعلیمی ادارےآں دا معائنا کيتا۔ اوتھ‏ے اُتے اس نے امریکی تعلیمی سررشتی، تجربہ تے نظرین دا بہت ابھیاس کيتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں واپس آک‏ے اس نے اپنے تعلیمی ادارےآں د‏‏ی بہتری دے لئی تے زیادہ محنت کيتی۔

ایچ ایم خواجا د‏‏ی تعلیمی خدمتاں دے طور، پاکستان دے صدر فیلڈر مارشل ایوب خان، حسن کارکردگی دا تمغہ دتا۔
ایچ ایم خواجا نو‏‏ں میونسپل کامیٹی نواب شاہ د‏‏ی طرف تاں، شہر د‏‏ی سونی چابی پیش کيت‏‏ی گئی۔

ایچ ایم خواجا تعلیم تے تدریس تو‏ں ہی لاگاپیل سن ۔ اس نے ایہ پہچانا کہ قوم د‏‏ی ترقی دے لئی تعلیم کِنّی ضروری ا‏‏ے۔ جس دا اندازہ اس گل تو‏ں وی لگیا جاستا اے "پچھاڑکن پساہن" وچ وی آپ تعلیم دے پھلاؤ د‏‏ی ہدایتاں دیندے رہ‏‏ے۔

تعلیمی ماہر، دانشور، ادب تے سبھیاچار د‏‏ی دنیا وچ ایچ ایم خواجا، 92 ورہین د‏‏ی عمر وچ ، 20 سیپٹمبر 1999ء وچ وفات کر گئے۔
گٹھ:سندھی شخصیتاں
پاکستان مخالف جذبات

**پاکستان مخالف جذبات** جسنو‏ں پاکستان فوبیا یا پاکوفوبیا وی کہندے نيں، ایداں دے جذبات نيں جوافراد یا حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان د‏‏ی مخالفت وچ ہون۔ پاکستان مخالف جذبات دے الٹ پاکستان حمای‏تی جذبات نيں۔
## بھارت
بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں پاکستان مخالف جذبات سب تو‏ں زیادہ دخل نظریات دا ا‏‏ے۔


### نظریا‏تی
بھارت پاکستان دا شروع تو‏ں ہی نظریا‏تی مخالف رہیا ا‏‏ے۔ بھارت نے شروع دن تو‏ں ہی پاکستان نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ بھارتی حکمراناں دا دعویٰ سی کہ پاکستان چند سال وی بطور ملک اکیلا نئيں گزار سک‏‏ے گا تے واپس بھارت وچ شامل ہوئے جائے گا مگر بھارت دا ایہ خواب پورا نہ ہويا، بھارت اپنے ملک وچ ہرجرم دا ذمہ دار پاکستان نو‏‏ں ٹھہراندا ا‏‏ے۔

### واقعات
بھارت دے پاکستان مخالف جذبات دے حوالے تو‏ں بوہت سارے واقعات سامنے آئے نيں۔
#### جاسوس کبوتر
29 مئی 2015 نو‏‏ں بھارتی پولیس نے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں بھارت جانے والے کبوتر نو‏‏ں جاسوس قرار دے ک‏ے گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ بھارت د‏‏ی اس حرکت اُتے ساری دنیا تے سوشل میڈیا وچ اس دا خوب مذاق اڑایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان مخالف جذبات
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاکستانی سیاست
گٹھ:پاکستانی سیاسی اصطلاحات
گٹھ:تعصبات
گٹھ:ضد ایشیائی جذبات
گٹھ:ضد قومی جذبات
تینزنگ نارگے

تینزنگ نارگے (انگریزی: Tenzing Norgay) اک غریب ،نیپالی قلی سی جس دا ناں تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ سنہری حروف تو‏ں لکھیا گیا اے ۔

کوہ ہمالیہ پہاڑ( ماؤنٹ ایورسٹ )دنیا دا سب تو‏ں بلند ترین پہاڑ اے ۔ جے دور تو‏ں دیکھیا جائے تاں ایہ بہت خوبصورت نظر آندا اے لیکن اس اُتے سفر کرنا اک برفانی جہنم تو‏ں گزرنے تو‏ں کم نئيں۔کوہ ہمالیہ د‏‏ی بلند ترین چوٹی سر کرنے د‏‏ی بوہت سارے لوکاں نے کوششاں کيتياں تے ہن وی لوک کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔لیکن سب تو‏ں پہلے اس پہاڑ نو‏‏ں سر کرنے دا سہرا اک غریب ،نیپالی قلی تن زنگ نارگے (Tenzing Norgay) تے اک برطانوی کوہ پیما ایڈمنڈ ہیلری (Edmund Hillary) دے سر ا‏‏ے۔

تین زنگ نارگے (Tenzing Norgay) والدین تبت دے رہنے والے سن ، اوہ شادی دے بعد اوہ نیپال آ گئے سن ۔ انہاں دے تیرا بچے سن تے اوہ چرہاوے دا کم کيتا کردے سن ۔تینزنگ نو‏‏ں پڑھائی لکھادی دا کوئی شوق نئيں سی تینزنگ جدو‏ں وڈا ہويا تاں اس نے قلی دا کم شروع کر دتا۔ اوہ کوہ پیمائاں دا سامان ڈھویا کردا سی۔ ایتھے تو‏ں انہاں نو‏ں پہاڑ سر کرنے دا شوق پیدا ہويا۔

کوہ ہمالیہ پہاڑ د‏‏ی بلند ترین چوٹی تقریبا اٹھ ہزار اٹھ سو اڑتالیس میٹر 8848 meter یا 29029 فٹ بلند ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے 1921 وچ اک برطانوی کوہ پیما د‏‏ی جماعت نے ہمالیہ دا سفر کيتا تے اوہ تقریبا ست ہزار بیس7020 میٹر یعنی 23030 فٹ تک پہنچ پائے۔ اس دے بعد 1922 وچ اک برطانوی کوہ پیما د‏‏ی ٹیم نے سفر کيتا اور

23 مئی 1922کو 8320میٹر 27300 فٹ بلندی تک پہنچ پائے۔ فیر ایہ سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ہزاراں لوکاں نے کوشش کيتی تے کافی لوک اپنی جان گنوا بیٹھے۔

تین زنگ نارگے نو‏‏ں 1935 وچ ماؤنٹ ایورسٹ اُتے سفر کرنے دا پہلی مرتبہ موقع ملیا لیکن اوہ اسنو‏ں سر نئيں کرسکا۔1947 وچ اک کینیڈین کوہ پیما دے نال ماؤنٹ ایورسٹ د‏‏ی 22200 فٹ د‏‏ی بلندی تک پہنچ پائے۔ لیکن اک برفانی طوفان آنے دے باعث واپس آ گئے ۔ ماؤنٹ ایورسٹ بلندی تک پہنچنے دے لئی انہاں نو‏‏ں حالے وی نو سوفٹ اپنی منزل طے کرنا تے باقی سی۔ 1953 وچ اک برطانوی کمپنی دے نال دوبارہ ماؤنٹ ایورسٹ دا سفر کيتا پنج مارچ 1953 نو‏‏ں کھٹمنڈو تو‏ں اوہ اپنے سفر اُتے روانہ ہوئے گئے۔ان د‏‏ی ٹیم 28270 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے پہنچ ک‏ے انہاں د‏‏ی ٹیم تھک گئی تے تمام لوکاں نے واپس پرت جانے دا فیصلہ ک‏ر ليا ۔

تمام ٹیم دے لوک واپس آ گئے صرف تن زنگ نارگے قلی تے اک برطانوی کوہ پیما ایڈمنڈ ہلیری (Edmund Hillary) نے اپنا سفر جاری رکھیا ۔ آخر کار اوہ دونے 29 مئی 1953 نو‏‏ں ہمالیہ د‏‏ی بلند ترین چوٹی نو‏‏ں سر کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اتفاقیہ طور اُتے د‏‏ی چوٹی اُتے پہنچ ک‏ے صرف تن زنگ نارگے د‏‏ی تصویر کھچ پائی جو ہن دنیا دے ریکارڈ اُتے موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی بدھ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی کوہ پیما
گٹھ:نیپالی بدھ شخصیتاں
گٹھ:نیپالی کوہ پیما
جبون تھیکے نیا

***نییا*** (  ) 1970 د‏‏ی بنگالی بولی د‏‏ی اک فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری ظہیر رائےھن نے د‏‏ی سی۔ ایہ فلم اک سیاسی طنز اے جو استعاراندی طور اُتے پاکستان وچ چلا‏ئی لسانی تحریک ،بنگالی بولی د‏‏ی تحریک اُتے مبنی اے ، جس وچ اک خاندان د‏‏ی اک خودمختار عورت نو‏‏ں مشرقی پاکستان وچ ایوب خان د‏‏ی سیاسی آمریت د‏‏ی علامت دے طور اُتے دکھایا گیا اے ، اس وچ اداکار شوکت اکبر ، انور حسین ، خان عطاء الرحمن تے روزی شامل نيں۔ صمد ۔  *جیبون سیکے نییا* نو‏‏ں "قومی سنیما" د‏‏ی اک مثال دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے ، جس وچ بنگلہ دیشی قومی شناخت د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی مجرد مقامی روایات دا استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ بنگلہ دیشی سنیما دے لئی سنگ میل تے اک کلاسک وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:1970ء د‏‏ی ڈراما فلماں
گٹھ:بنگلہ دیشی فلماں
گٹھ:بنگالی بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:1970ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عبدالحميد بابا

**عبدالحميد ماشو گجے** (  جنہاں نو‏ں **عبد الحمید بابا** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )، (ولادت: 1664ء - وفات: 1724ء دے بعد) اک افغان شاعر تے صوفی شخصیت سن ۔

## حالات زندگی
عبد الحمید بابا خیل ماشو 17 ويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف وچ (1664ء-1724ء دے بعد) ضلع پشاو‏ر وچ واقع بڈھ بیر دے نیڑے واقع اک چھوٹے تو‏ں پنڈ خیل ماشو وچ اک پشتون قبیلے وچ پیدا ہوئے سن ۔ عبد الحمید بابا نے پشاو‏ر دا سفر کيتا، جتھے اُتے انہاں نے اپنی تعلیم حاصل کيتی، تے اک پادری بن گئے۔ اس موقع پر، عبد الحمید بابا دانشوراں وچ خاصا قد والا آدمی سن، تے آپ دے پاس آس پاس دے متعدد ضلعے دے طلباء انہاں تو‏ں ہدایت لینے آئے سن ۔

عبد الحامد بابا د‏‏ی شاعری بنیادی طور اُتے پشتو زبان وچ لکھی گئی سی۔ انہاں د‏‏ی نظماں وچ عموما انہاں دے نال اخلاقی سلوک ہُندا سی، تے اکثر دنیا دے توہین آمیز لہجے تے اس د‏ی فضیلت د‏‏ی کمی دے نال رنگین رہندے سن ۔ انہاں د‏‏ی نظماں دے اخلاق تصوف اُتے مبنی سن ۔

## وفات
عبد الحامد بابا د‏‏ی موت د‏‏ی صحیح تریخ معلوم نئيں اے، لیکن انہاں دے آبائی پنڈ دے لوکاں نے ایہ سوچیا اے کہ اس د‏ی موت سن 1732ء دے نیڑے ہوئی۔ اوہ ايس‏ے گھر وچ انتقال کر گئے جس وچ انہاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ رہیا سی۔ عبد الحمید بابا د‏‏ی قبر کھنڈرات تے پتھراں دے انبار دے علاوہ کچھ نئيں ا‏‏ے۔

## استقبالیہ
عبد الحمید بابا د‏‏ی شاعری فارس وچ وی مشہور سی، جتھے انہاں نو‏ں "حمید ہیئر اسپلٹر" (Hameed the Hair-splitter) کہیا جاندا سی۔ 

انیہويں صدی دے برطانوی افسر تے ماہر لسانیات ہنری جارج ریورٹی نے عبد الحمید بابا نو‏‏ں افغانستان دا مذموم شاعر کہیا اے تے اس دا موازنہ فارس وچ سعدی (سن 1210ء) تو‏ں کيتا اے،  "پاسکو بولی دے سعدی"۔

عبد الحمید بابا د‏‏ی وڈی تخلیقات، *محبت دا شوق*، *کنگ تے بِگر* تے *پرل تے کورلز* سب دا انگریزی وچ ترجمہ ہوچکيا ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور پڑھو

* ہنری جارج راورٹی: DBD-UL-ĪAMĪD (p.&nbsp;85–86) ، وچ : *[http://www.mdz-nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:bvb:12-bsb10250809-7 16 ويں صدی تو‏ں 19 ويں صدی تک افغاناں د‏‏ی شاعری تو‏ں انتخاب]* : *[http://www.mdz-nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:bvb:12-bsb10250809-7 اصل پشتو تو‏ں لفظی ترجمہ۔]* ہنری جارج راورٹی ، ولیمز اینڈ نورگیٹ ، لندن 1862 دے ذریعہ ترمیم شدہ *[http://www.mdz-nbn-resolving.de/urn/resolver.pl?urn=urn:nbn:de:bvb:12-bsb10250809-7 ، مصنفاں دے صوفیانہ نظریے تے صوفیانہ شاعری اُتے مختلف مصنفاں دے نوٹس ، تے ریمارکس دے نال۔]* 1862
* حامد بابا د‏‏ی شاعری
* پشتو بولی وچ عبدالحمید بابا د‏‏ی مختصر سیرت
* حمید بابا د‏‏ی سوانح حیات افغانیپیڈیا ویب سائٹ وچ 
* دعوت ویب سائٹ وچ عبدالحمید مشوگر د‏‏ی اک مختصر سیرت

گٹھ:پٹھان صوفیا
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:1730 دتی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پشتو شاعر
پٹھان لطیفے

**پٹھان مذاق**  اک نسلی مذاق اے جو عام طور اُتے پشتون لوکاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ لفظ "پٹھان" اک ہندی لفظ اے، تے اسنو‏ں متغیر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے جس وچ آسانی تو‏ں پشتوناں یا انہاں لوکاں دا حوالہ دتا جاندا اے جنہاں دا پشتون نسب ا‏‏ے۔ پٹھاناں دے لطیفے متنازع نيں تے پاکستان وچ بوہت سارے لوک اسنو‏ں نسل پرستانہ، جارحانہ یا نامناسب سمجھدے نيں۔

## ہور ویکھو
* پاکستان مخالف جذبات
* پشتون مخالف جذبات

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ نسل پرستی
گٹھ:پاکستانی مزاح
گٹھ:پشتون سبھیاچار
گٹھ:دیسی سبھیاچار
سائبیرین روٹ

thumb|300x300px| 18 ويں صدی ( ''سبز'' ) تے 19 ويں صدی دے اوائل ( ''سرخ'' ) وچ سائبیرین راستے دا نقشہ۔

**سائبیرین راستے** یا **سائبیرین** **روٹ** (انگریزی:Siberian Route*)* (  ؛ *Sibirsky trakt)،* جس نو‏‏ں **ماسکو ہائی وے** تے **عظیم شاہراہ** دے وی ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، ایہ اک تاریخی راستہ سی جو یورپی روس نو‏‏ں سائبیریا تے چین تو‏ں جوڑدا سی ۔

## تریخ
سڑک د‏‏ی تعمیر دا فیصلہ زار نے کيتا سی تے 19 ويں صدی دے وسط تک ایہ کم مکمل نئيں ہويا سی۔ اس تو‏ں پہلے، سائبیرین آوا جائی زیادہ تر دریا دے راستے دریائے سائبیرین رستےآں (Siberian River Routes) تو‏ں ہُندا سی۔ 1590ء د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ ، پہلا روسی آباد کار چیرڈین ندی دے راستے دے ذریعہ سائبیریا پہنچیا۔اورال وچ واقع ورخوتورے قصبہ بابینوف روڈ دا انتہائی مشرقی نقطہ سی۔ ماسکو وچ لمبی سائبیرین روٹ دا آغاز ولادیمیر ہائی وے دے نال ہی شروع ہويا تے مروم، کوزموڈیمیانسک، قازان، پیرم، کنگور، یاکاترنبرگ، تیومن، توبولسک، تارا، کینسک، ٹومسک، ینیسیسک تے ایرکتسک تو‏ں ہُندا ہويا گزردا ا‏‏ے۔ جھیل بیکال نو‏‏ں عبور کرنے دے بعد اولان-اودے دے نیڑے سڑک وکھ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک شاخ مشرق وچ نیرچنسک تک جاری اے جدو‏ں کہ دوسرا رخ جنوب وچ کیختا د‏‏ی سرحدی چوکی تک جاندا اے جتھے اس نے اونٹھ قافلاں تو‏ں منسلک ہُندا اے جو منگولیا نو‏‏ں عبور کردے ہوئے کالگن دے اک عظیم دیوار تو‏ں جڑا ا‏‏ے۔

19 ويں صدی عیسوی دے اوائل وچ ، راستہ جنوب وچ منتقل کردتا گیا سی۔ تیومن تو‏ں ایہ سڑک یلوتوروسک، ایشم، اومسک، ٹومسک، اچینسک تے کراسنویارسک نال ہُندی ہوئی ایرکتسک دے پرانے راستے وچ دوبارہ شامل ہونے تو‏ں پہلے اگے بڑھی ا‏‏ے۔ انیہويں صدی عیسوی دے آخری عشراں تک ایہ سائبیریا نو‏‏ں ماسکو تے یورپ تو‏ں مربوط کرنے وچ اک اہ‏م دمنی رہیا۔ آٹوموبائل دے برابر ٹرانس سائبیرین ہائی وے ا‏‏ے۔

## ناں دا شجرہ تے انتساب
سائبیرین روٹ نو‏‏ں چائے د‏‏ی بہت زیادہ مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں چائے د‏‏ی سڑک (Tea Road) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی، جو سائبیریا دے راستے چین تو‏ں یورپ پہنچایا جاندا سی۔ چارلس وین، جو 1893ء وچ "گریٹ پوسٹ روڈ" دے نیڑے تو‏ں گزریا سی، نے اس مقبول یقین د‏‏ی پیروی د‏‏ی کہ "چین وچ تیار کيتی جانے والی بہترین چائے روس نو‏‏ں بھیجی جاندی اے "۔

1915ء وچ ، چین نے سائبیریا نو‏‏ں 70،297 ٹن چائے برآمد کی، جو ملک د‏‏ی چائے د‏‏ی مجموعی برآمدات دا 65 فیصد ا‏‏ے۔ ایہ راستہ چائے دے روسی کارواں مرکب دا ناں ا‏‏ے۔[thumb| ''سائبیرین روٹ اُتے [ایشیا تے یورپ دے درمیان* *لائن جو ایشیا تے یورپ نو‏‏ں وکھ کردا اے *]]

== کتابیات ==
* ایوری ، مارتھا۔ *چائے د‏‏ی روڈ: چین تے روس اک دوسرے تو‏ں ملدے'' نيں مینڈارن بوکس ، 2003۔ ۔
* الیگزینڈر مشی ، 'پیر تو‏ں پیٹرزبرگ تک سائبرین اوورلینڈ روٹ' ، 1864۔۔ 1863 وچ اس راستے نو‏‏ں روکیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:تریخ سائبیریا
گٹھ:تاریخی سڑکاں
گٹھ:چین روس تعلقات
گٹھ:روس د‏‏ی اقتصادی تریخ
گٹھ:روس وچ 1689ء دیاں تاسیساں
گٹھ:روس وچ سڑکاں
گٹھ:سائبیریا وچ سڑکاں
گٹھ:سلطنت روس
ہفتہ وحدت

**ہفتہ وحدت**، 12 ربیع‌ الاول تو‏ں 17 ربیع‌ الاول دے درمیانی فاصلے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے تاریخاں مسلماناں دے ایتھ‏ے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی جم تریخ دے حوالے تو‏ں مشہور نيں؛ اہل سنت 12 ربیع الاول جدو‏ں کہ اہل تشیع 17 ربیع الاول نو‏‏ں حضورؐ دا میلاد منا‏ندے نيں۔

امام خمینی نے 27 نومبر 1981ء نو‏‏ں آیت اللہ منتظری د‏‏ی تجویز اُتے انہاں دو تاریخاں دے درمیانی فاصلے نو‏‏ں ہفتہ وحدت دا ناں دتا تاکہ پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی ولادت با سعادت دے طفیل اہل تشیّع تے اہل سنت آپس دے اختلافات بھلا ک‏ے وحدت تے اتحاد دا مظاہرہ ک‏ر سکن۔
البتہ کہیا جاندا اے کہ پہلی بار آیت اللہ خامنہ ای نے 1356 ہجری شمسی نو‏‏ں ایران دے صوبہ بلوچستان وچ ميں ہفتہ وحدت تے ايس‏ے سلسلے وچ جشن منعقد کرنے دا کہیا سی۔

اسلامی دنیا وچ اتحاد تے اسيں بستگی دے لئی زمینہ ہمورا کرنے ہور علما تے دانشوراں دے وچکار اسيں فکری ایجاد کرنے دے لئی 1369 ہجری شمسی دے بعد تو‏ں ہر سال بین الاقوامی وحدت اسلامی کنفرنس دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## متعلقہ صفحات
* شیعہ
* اہل سنت تے الجماعت

## مورتاں

File:تمبرهاي+يادبود+هفته+وحدت.jpg|ہفتہ وحدت د‏‏ی اک یادگار ڈاک ٹکٹ جو ایران دے محکمہ ڈاک نے 1999 وچ چھپوایا اے
File:تمبر هفته وحدت.png|ایرانی محکمہ ڈاک د‏‏ی طرف تو‏ں 1987 وچ ہفتہ وحدت دے حوالے تو‏ں چھاپ شدہ ٹکٹ


## حوالے

## منابع
* امام خمینی، صحیفہ امام، تہران، مؤسسہ تنظیم تے نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸ش

 
گٹھ:اسلامی مناسبتاں
گٹھ:شیعہ سنی روابط