open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بہرام سقا بردوانی

**بہرام سقا بردوانی**  (وفات: 1562ء)  بنگال دے مشہور صوفیا وچوں اک نیں  ۔بہرام سقا صاحبِ دِل صوفی تے فارسی زبان دے شاعر سن۔

## جیون ویروے
بہرام سقا دا سلسلۂ نسب بخارا دے چغتائی ترکاں نال ملدا اے۔ بہرام  بردوان  وچ پیدا ہوئے سن۔ اُنہاں دا سال پیدائش معلوم نہیں ہو سکیا تے نہ ای کسے تذکرے دی کتاب وچ اُنہاں دا سال پیدائش رقم اے۔بہرام پیشے دے اعتبار توں سقا جاں بہشتی کہلاندے سن۔ اُنہاں دی عادت سی کہ اوہ مسافراں، زائرین تے حجاج نوں   فی سبیل اللہ پانی پلایا کردے سن۔ بہرام نے مجذوبانہ زِندگی بسر کیتی۔ مشہور اے کہ جدوں   مغل شہنشاہ نصیرالدین ہمایوں (متوفی1556ء) نے    953ھ مطابق 1546ء وچ جلال الدین اکبر دی رسم ختنہ اُتے قندھار وچ جشن منعقد کیتا تے اُسے زمانے وچ بہرام اُتے مجذوبانہ کیفیت طاری ہوئی۔ نصیرالدین ہمایوں جدوں   ایامِ جلاوطنی گزار کے دوبارہ ہندوستان دا شہنشاہ بن گیا تے ایہ اُس زمانے وچ ہندوستان آئے۔ غالباً ایہ زمانہ فروری 1555ء دے بعد دا ہوۓگا کیونجے نصیرالدین ہمایوں نے دوبارہ ہندوستان  1555ء وچ تسخیر کر لیا سی۔ جلال الدین اکبر دے عہدِ حکومت وچ بہرام آگرہ وچ مقیم سن۔

* ملا عبدالقادر بدایونی صاحب منتخب التواریخ نے اِنہاں دے حالات دے ضمن وچ لکھیا اے کہ:

’’اوہ اپنے چند مریدین تے شاگرداں دے نال اکبرآباد وچ مفت پانی پلایا کردے سن تے نال نال شعر کہندے جاندے سن۔ اکبر دے ابتدائی عہدِ حکومت وچ اُنہاں اُتے رفض دا اِلزام لایا گیا، اُنہاں نے اپنے اَشعار وچ اِس دی تردید کیتی۔ تریخ نگاراں دا بیان اے کہ اوہ اِسے توں بددِل ہوکے اکبرآباد چھڈ کے چلے گئے۔‘‘

## وفات
970ھ مطابق 1562ء وچ بہرام  بردوان   پہنچے تے اوتھے پہنچنے دے تیسرے روز وفات پائی۔ بہرام سقا دا مقبرہ  بردوان   وچ اے تے اِس مقبرے دے احاطہ وچ ملکہ نورجہاں دے پہلے شوہر شیرافگن دی قبر وی موجود اے۔ دوسری قبر قطب الدین دی اے جسنوں   شیرافگن نے قتل کیتا سی۔

## شاعری
ملا عبدالقادر بدایونی (صاحبِ منتخب التواریخ) دا بیان اے کہ: "بہرام سقا نے اپنی شاعری دے بوہت سارے دِیوان جمع کیتے سن لیکن جدوں   اُنہاں اُتے جذب دی کیفیت طاری ہُندی تے اوہ اُنہاں دھو دیندے۔‘‘  اِس دے باوجود اُنہاں دی شاعری دا اک نسخہ  ایشیاٹک سوسائٹی، کلکتہ تے خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری (پٹنہ) وچ موجود اے ۔انسکرپشن آف بنگال وچ لکھیا اے کہ مقبرہ بہرام سقا دے متولی دے کول اک دِیوان سی جسنوں   اوہ بہرام سقا دا دِیوان بتلاندا سی۔ اِس دیوان دے اک خالی ورق اُتے ایہ عبارت رقم سی: ’’تریخ وصال حضرت حاجی الحرمین الشریفین بہرام سقا کہ در سنہ نہصد و ھفتاد واصل حق شد، قطعہ از فتحی۔‘‘ بہرام سقا دے کلام وچ سانوں  اُس دور دے معاشرے دی جھلکیاں وی نظر آندیاں نیں   جنہاں توں سانوں  اُنہاں دے زمانے دے حالات نوں   سمجھنے وچ وڈی مدد ملدی اے۔ اوہ اُس زمانے دی خود غرضی تے نخوت نوں   اپنے تجربے دے آئینے وچ عکاسی کردے ہوئے فرماندے نیں:


 


 


 


 


 
## ہور ویکھو

* خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تصوف
گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم
گٹھ:صوفی سنت
گٹھ:صوفی شاعر
عبد الحمید خان بھاشانی

عبد الحمید خان بھاشانی۔ برصغیر دے ممتاز سیاست دان۔ سراج گنج ضلع پٹنا ’’بہار، بھارت‘‘ وچ پیدا ہوئے۔ 12 سال دی عمر وچ مشرقی بنگال دے علاقہ تانگیل وچ سکونت اختیار کیتی۔ کچھ عرصہ بعد آسام منتقل ہو گئے تے جدوجہد آزادی وچ سرگرم حصہ لینا شروع کیتا۔ 1919ء وچ تحریک خلافت وچ شامل ہو گئے تے 18 مہینے قید و بند وچ گزارے۔

شروع وچ مولانا بھاشانی دیاں ہمدردیاں کانگرس دے نال سن پر چھیتی ای کانگریسی لیڈراں توں مایوس ہو گئے تے مسلم لیگ دے مطالبۂ پاکستان دی پرجوش حمایت کرن لگ گئے ۔ پاکستان دے قیام دے وقت آسام مسلم لیگ دے صدر سن ۔ اوہناں دیاں کوششاں نال آسام دے مسلم آبادی والے ضلع سلہٹ دے مسلماناں نے 1947ء دے ریفرنڈم وچ پاکستان وچ شمولیت دے حق وچ ووٹ دتا۔

قیام پاکستان توں بعد مولانا بھاشانی نے مسلم لیگی لیڈراں توں بد دل ہو کے عوامی لیگ وچ شمولیت اختیار کیتی ۔ 1949ء وچ عوامی لیگ توں وی علیحدہ ہو گئے تے اپنی اک جماعت نیشنل عوامی پارٹی قائم کیتی ۔ 1970 وچ 23 مارچ توں 25 مارچ تک ٹوبھا ٹیک سنگھ وچ مشہور کسان کانفرنس دا انعقاد کیتا ۔ 1970ء وچ مشرقی پاکستان دے علیحدگی پسنداں دے نال مل گئے ۔بنگلا دیش دی تشکیل وچ شیخ مجیب الرحمن دی بھرپور مدد کیتی ۔ مشرقی پاکستان وچ باغیاں دے خلاف فوجی کارروائی دے نتیجے وچ باغیاں دا جیہڑا پہلا جتھا فرار ہو کے بھارت پہنچیا اوہدے وچ مولانا بھاشانی وی شامل سن ۔ سقوط ڈھاکا توں بعد واپس آ گئے تے ملکی سیاست وچ حصہ لینا شروع کر دتا۔ اکتوبر 1976ء وچ پیرانہ سالی دے سبب عملی سیاست توں کنارہ کش ہو گئے ۔ شعلہ نفس تے سیماب طبع بزرگ سن ۔

گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1976 دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مسلمان
گٹھ:پاکستانی لوک
مکتی باہنی

اک چھاپہ مار تنظیم جس نے پاکستان دے مشرقی بازو نوں   کٹ کے بنگلہ دیش بنانے وچ اہم ترین کردار ادا کیتا۔ اسے بھارت دی آشیر باد حاصل سی۔ اس نے اپنے ہم وطناں تے بہاریاں دے قتل عام وچ اگے ودھ کے حصہ لیا تے دہشت گردی تے وحشتناکی دی تریخ رقم کیتی۔ اس وچ ابتدا وچ نہ صرف بنگالی شامل سن بلکہ بھارتی افواج دے لوگ وی سن جنہاں نے اسنوں گوریلا جنگ دی ٹریننگ کیتی۔

## تشکیل
اس گوریلا تنطیم دی تشکیل بھارتی فوج دے سابق میجر جنرل اوبین نے 1969ء وچ ملٹری اکیڈمی ڈیرہ دون وچ کیتی سی۔

## کمان
پاک فوج دے سابق کرنل عثمانی اس دے سر براہ سن جو بنگلہ دیش دے قیام دے بعد اوتھے دی مسلح افواج دے پہلے کمانڈر انچیف مقرر ہوئے۔

## قوت

## سرگرمیاں

## تنقید

گٹھ:1971 دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگلہ دیش دی تریخ
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1971
گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:دہشت گرد تنطیماں
گٹھ:آزادی دیاں قومی تحریکاں
کرایون شِنچین

**کرایون شِنچین**  اک جاپان دا کارٹون مانگا کردار اے۔ ایہ کارٹون سیریز اک پنج سالہ نٹ کھٹ لڑکے شینچین دی زندگی تے اس دی معصومانہ شوخیاں اُتے مبنی اے۔ کارٹون وچ شینچین دے باپ دا ناں ہیری اے۔ اس دی ماں دا ناں مِیتسی اے۔ اس دی اک چھوٹی بہن اے جس دا ناں ہیماواری اے۔ اس دے اسکولی دوست مساؤ، کزاما، بوگچین، نینی، آئیچین، وغیرہ نیں  ۔ اس دی دو ٹیچرز نیں  : یوشیناکا تے ماتسوزاکا نیں  ۔ اس دے کتے دا ناں شیرو اے۔

## ہور ویکھو
* ڈورے مون
* چھوٹا بھیم
* مائٹی راجو
* نکلوڈین (بھارت)
* اوشا اتھپ

## حوالے

گٹھ:مانگا سلسلہ
گٹھ:1990ء مانگا
گٹھ:کارٹون فلماں
سیف علی جنجوعہ

**نائیک سیف علی جنجوعہ شہید** 1948 دی پاک بھارت لڑائی وچ وطن دی حفاظت کردے ہوئے شہید ہوئے ۔ انہاں نے وطن عزیز دی حفاظت کردے ہوئے تمغا ہلال کشمیر حاصل کیتا۔

## ولادت
نائیک سیف علی جنجوعہ، کھنڈباز (کھنڈہار) تحصیل نکیال (کوٹلی آزاد جموں تے کشمیر ) وچ 25 اپریل 1922ء نوں پیدا ہوئے۔

## فوج وچ شمولیت
سیف علی جنجوعہ 18 سال دی عمر وچ 18 مارچ 1941ء نوں   اوہ برٹش انڈین آرمی وچ رائل کور آف انجینئرز وچ شامل ہوئے۔ 1947ء وچ اوہ اپنے وطن واپس آئے تے سردار فتح محمد کریلوی دی حیدری فورس وچ شامل ہو گئے۔ یکم جنوری 1948ء نوں   حیدری فورس نوں   شیر ریاستی بٹالین دا ناں دے دتا گیا تے اس دا کمانڈر لیفٹیننٹ کرنل شیر خان نوں   بنایا گیا۔ اس بٹالین وچ سیف علی خان جنجوعہ نوں   نائیک دا عہدہ دتا گیا تے انہاں بدھا کھنہ دے مقام اُتے دشمن توں دفاع دا حکم دتا گیا جتھے اوہ جاں بحق ہو گئے۔

## شہادت
سیف علی جنجوعہ نے26 اکتوبر 1948 نوں   جاں بہ حق ہوئے۔ توپ دا گولہ انہاں دی پوسٹ اُتے لگیا، جس وقت نائیک سیف اللہ جنجوعہ دی موت ہوئی انہاں دی عمر 26 سال 6 مہینے سی۔ انہاں   دا مزار انہاں دے آبائی گا&lrm;ؤں وچ واقع اے۔

## پہلا ہلال کشمیر
نائیک سیف علی جنجوعہ شہید پیر کلیوہ راجوری دی چوٹی اُتے بھارتی فوج دے اک بریگیڈ دا مقابلہ اک پلاٹون دی نامکمل تے مختصر نفری دے نال کیااوربریگیڈ نوں   پسپا کرتے ہوئے انتقال کر گئے۔ اسی طرح انہاں نے مشین گن توں دشمن دا اک جہاز وی مار گرایا۔ انہاں دی بے مثال بہادری دکھانے پر14 مارچ 1949ء نوں   حکومت آزاد جماں و کشمیر نے نائیک سیف علی خان جنجوعہ نوں   آزاد جموں تے کشمیر دا سب توں وڈا جنگی اعزاز” ہلال کشمیر “ دتے جانے دا اعلان کیتا۔ انہاں نوں   سب توں پہلا” ہلال کشمیر “تمغا نال نوازا گیا جو پاکستان دے نشان حیدر دے مساوی اے۔ حکومت پاکستان نے انہاں دی قربانی دی یاد وچ 30 اپریل 2013 نوں   اک یادگاری ٹکٹ وی جاری کیتا اے جو محکمہ ڈاک توں دستیاب اے۔

## ہلال کشمیر تے نشان حیدر
اس وقت پاکستان دے تمغے نہیں بنے سن اس لئی حکومت پاکستان نے “ہلال کشمیر” اعزاز نوں   برطانیہ دے “وکٹوریہ کراس” دے برابر لکھیا سی۔ جدوں پاکستان دے تمغے بنے تے سیف علی جنجوعہ دے کمپنی کمانڈر لیفٹیننٹ محمد ایاز خان (ستارہ سماج) صدر پاکستان سوشل ایسوسی ایشن نے حکومت پاکستان نوں   مسلسل اڑتالیس سال لکھیا کہ نائیک سیف علی شہید نوں   نشان حیدر دے اعزاز دا اعلان کیتا جائے۔ بالاخر 30 نومبر 1995ء نوں حکومت پاکستان نے ہلال کشمیر نوں   پاکستان دے سب توں وڈے عسکری اعزاز نشان حیدر دے مساوی تسلیم کرنے دا اعلان کر دتا۔ پی ایس اے دی سفارش پرچیف آف آرمی سٹاف جنرل پرویز مشرف نے 6ستمبر 1999 نوں نائیک سیف علی جنجوعہ دے لئی نشان حیدر دے اعزاز دا اعلان کر کے انہاں دے بیٹے صوبیدار میجر محمد صدیق نوں  ”نشان حیدر” دتا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* 

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:1948 دیاں موتاں
گٹھ:آزاد کشمیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع کوٹلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:میدان جنگ وچ شہید ہونے والے پاکستانی فوجی
گٹھ:نشان حیدر
کرنل امام

**سلطان عامر تارڑ** پاکستان فوج وچ کرنل دے عہدے توں سبکدوش ہوئے۔ انہاں نے سوویت اتحاد دے افغانستان اُتے قبضہ دے بعد 1980ء وچ شروع ہونے والے افغان جہاد وچ پاکستان دی آئی ایس آئی ولوں افغانیاں دی معاونت کیتی۔ اوہ افغانیاں وچ **کرنل امام** دے لقب توں مشہور سن تے ماورائی شہرت رکھدے سن۔

1974ء وچ اعلیٰ عسکری کورس دے لئی فورٹ برگ ٹریننگ سنٹر امریکا گئے جتھوں انہاں نے اعلیٰ عسکری ایوارڈ گرین بیرٹ حاصل کیتا پاکستان آرمی دے بہترین پیرا شوٹر سن دوران سروس انہاں ستارہ جرأت ستارہ بسالت تے ستارہ شجاعت دتا گیا۔ انہاں دا تعلق ضلع چکوال دے اک گاؤں چتال توں سی

26 مارچ 2010ء وچ برطانوی اخبار نویس دے نال وزیرستان گئے جتھے انھاں اک دہشت گرد گروہ، جو مبینہ طور اُتے غیر ملکی پشت پناہی رکھدا اے تے جس دا ناں پہلے کسے نے نہیں سُنیا   سی، اغوا کر لیا تے 23 جنوری 2011ء وچ شہید کر دتا۔

## حوالے

گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:افغانستان وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:پاکستان دی عسکری حکومت (1977–1988)
گٹھ:پاکستانی اسلام پسند
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی عسکری عہدیداران
گٹھ:پاکستانی عسکری کارکنان
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں جنہاں نوں تحریک طالبان پاکستان نے قتل کیتا
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:کارکنان پاک فوج
گٹھ:امریکہ وچ  پاکستانی تارکین وطن
پاکستان مسلح افواج

پاکستان دے دفاع دا ذمہ دار ادارہ **عسکریہ پاکستان** جاں **پاکستان مسلح افواج** اے۔ عسکریہ پاکستان نوں   پاکستان دا سب توں منظم تے ترقی یافتہ ادارہ سمجھیا جاندا اے۔ اس دے تن وڈے حصے جاں اعضا نیں   جو ایہ نیں  :
* پاک فوج (Pakistan Army) 
* پاک فضائیہ (Pakistan Air Force) 
* پاک بحریہ (PNavy)

اس دی افرادی قوت 5658898009000 اے جس دے لحاظ توں پاکستان فوجی افرادی قوت دے اعتبار توں 7 ویں نمبر اُتے اے۔ اگر 302000 نیم فوجی اداریاں دے افراد وی شامل کر لئی جان تےو پاک عسکریہ دی مضبوط افرادی قوت 1000000 تک پہنچ جاندی اے۔

پاک عسکریہ اک نہایت منظم ادارہ اے جس وچ اختیاری طاقت دا اک مکمل تے متوازن نظام موجود اے۔

1947ء وچ قیام پاکستان دے بعد توں ہن تک بیشتر عرصہ پاکستان اُتے پاک فوج حکومت کر چکی اے۔ پاکستانی معاشرے وچ پاک عسکریہ نوں   بے پناہ عزت حاصل اے۔ عوام اس ادارے نوں   اپنی حفاظت دا ذمہ دار تے اپنی قربانیاں دا امین تصور کردی اے۔ قوم 6 ستمبر نوں   یوم دفاع مناندی اے، جو پاک بھارت جنگ 1965 وچ پاک عسکریہ دی بے مثال جرات و بہادری دی یاد وچ منایا جاندا اے۔

پاک عسکریہ اُتے جی ڈی پی دا تقریبا 4.9 فی صد خرچ کیتا جاندا اے۔ جس توں ملکی ترقی تے عام عوامی زندگی متاثر ہُندی اے۔ پاکستان ایسا اپنی کم توں کم دفاعی ضروریات نوں   پورا کرنے دے لئی کردا اے جو اس دی سلامتی دے لئی ضروی سمجھیا جاندا اے۔ پاکستان جس خطے وچ واقع اے اوتھے دفاعی قوت دی زبردست دوڑ اے۔

## تریخ

1947ء وچ قیام پاکستان توں پہلے پاک عسکریہ، ہندوستانی فوج دا حصہ سی۔ اس لحاظ توں اس دے تاج برطانیہ دے زیر اثر پہلی جنگ عظیم تے دوسری جنگ عظیم وچ وی حصہ لیا اے۔ تقسیم برصغیردے بعد ہندوستانی فوج پاکستان تے بھارت وچ بالترتیب 36% تے 64% دے تناسب وچ تقسیم ہو گئی۔ اس وقت اعلان ہویا کہ کوئی وی فوجی جس وی فوج وچ جانا چاہندا اے تے اسنوں مکمل اجازت اے۔ اس وقت بوہت سارے مسلمان فوجی، پاک عسکریہ وچ شامل ہو گئے۔ تقسیم دے وقت بھارت وچ 16 آرڈینس فیکٹریاں سن جدونکہ پاکستان وی اک وی نہیں سی۔ الحمد اللہ ہن پاکستان کافی حد تک دفاعی اعتبار توں خود کفیل ہو گیا اے لیکن بھارت دے اپنا دفاعی تباسب برقرار رکھنے دے لئی اس وڈی طاقتاں توں خریداری کرنا پیندی اے جس اُتے خطیر زر مبادلہ خرچ ہُندا اے۔

## تنظیم تے اختیاری نظام

[270px|thumb|left|[ایس ایس جی کمانڈوز دا 23 مارچ، یوم پاکستان دے موقع اُتے اسلام آباد وچ پریڈ دا منظر]]
### مشترکہ رؤسائے عملہ کمیٹی

### [[پاک فوج]] دی تنظیم
پاک فوج دی تنظیم ایسی ای اے جیسا کہ عام طور اُتے پوری دنیا وچ اے۔ اس دی کمیشنڈ یافتہ عہدے سکینڈ لیفٹینٹ توں شروع ہُندے نیں  ۔
* سیکنڈ لیفٹیننٹ
* لیفٹیننٹ
* کپتان
* میجر
* لیفٹیننٹ کرنل
* کرنل
* بریگیڈیئر
* میجر جنرل
* لیفٹیننٹ جنرل
* جنرل
* فیلڈ مارشل

پاکستان دا جنرل صدر پاکستان، وزیراعظم پاکستان دے مشورے نال منتخب کردا اے۔

## افرادی قوت

### پاک عسکریہ دے ہر اعضا دی افرادی قوت

## عسکری تربیندی ادارے

پاکستان ایشیا دے چند بہترین عسکری تربیندی ادارے رکھتا اے جنہاں دے ناں ایہ نیں  ۔
* آرمی میڈیکل کالج
* کالج آف فلائنگ ٹرینگ
* کمانڈ اینڈ سٹاف کالج
* ملٹری کالج آف انجئنرنگ
* ملٹری کالج آف سگنلز
* پاکستان ائیر فورس اکیڈمی
* پاکستان ملٹری اکیڈمی
* پاکستان نیوی انجئنرنگ کالج

## باہرلے جوڑ
* سی آئی اے بک 2006 
* Pakistan Military Consortium 
* Pakistan Military Guide from GlobalSecurity.org
* JCO Ranks
* Rank insignia of the World 
* BBC Pakistan Military Through the Ages

گٹھ:افواج پاکستان
گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1947 دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے
نور خان

پاکستان فضائیہ دے ائیر مارشل **نور خان** 1941ء توں 1971ء تک فوج وچ خدمت انجام دتی تے فضائیہ دے سربراہ رہے۔ 1965ء دی جنگ وچ دادِ شجاعت دتی۔ بعد وچ کئی منتظمی عہدیاں اُتے فائز رہ کے انہاں شعبیاں وچ اپنا لوہا منوایا۔ ملک نور خان دا تعلق تلہ گنگ دے گاؤں ٹمن توں اے۔

## 1965 دی جنگ وچ کردار
ائیر مارشل نور خان توں پہلے ائیرمارشل اصغر خان پاک فضائیہ دے سربراہ سن۔ انہاں نے پاک فوج دے طیارے تے سازوسامان حاصل کرنے دی بھرپور تے کامیاب کوشش کیتی۔ انہاں نے پائلٹاں دی تربیت دے لئی وی بوہت محنت کیتی لیکن اپریل، مئی 1965 وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان وچ رن آف کچھ دے تنازعے اُتے انہاں نے بھارتی فضائیہ دے سربراہ نوں   فون کر کے دوناں ملکاں دی ائر فورسز نوں   اس تنازعے توں دور رکھنے دا اہتمام کیتا۔ بادی النظر وچ ایہ اقدام معمولی نظر آندا اے لیکن اس نال فضائیہ دے مورال اُتے بہر طور منفی اثرات مرتب ہوئے۔ اصغر خان دے اس طرز عمل اُتے 23 جولائی 1965 نوں   آنے والے ائر چیف نور خان نے شدید تنقید کیتی سی تے فوری طور فضائیہ نوں   الرٹ اُتے لیا کے کشمیر تے ملحقہ علاقیاں وچ پروازاں شروع کرا دتیاں سن۔ جس نال پاک فضایہ جنگ دے لئی تیار ہو گئی تے اس نے جنگ وچ بہترین مہارت دا ثبوت دتا۔

## وفات
انہاں نے 12 دسمبر 2011ء نوں   وفات پائی۔
## حوالے

گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:1965 دی پاک بھارت جنگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاستدان
گٹھ:پاکستان ہاکی فیڈریشن دے صدر
گٹھ:پاکستانی آپ بیتی نگار
گٹھ:پاکستانی اڑتے اکے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ منتظمین
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی یاداشت نگار
گٹھ:پاکستانی ہواباز
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پشتون لوک
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں بھارتی شخصیتاں
گٹھ:رئیس عملہ پاک فضائیہ
گٹھ:سالاران پاک فضائیہ
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:عہدیداران پاک فضائیہ
گٹھ:گورنر مغربی پاکستان
گٹھ:ہلال جرات
چودھری محمد علی

**چودھری محمد علی** پاکستانی سیاست دان سن جو 1955ء توں 1956ء تک پاکستان دے وزیر اعظم رہے ۔ چوہدری محمد علی جلندھر، پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ پنجاب یونیورسٹی لہور توں تعلیم حاصل کیتی ۔ برطانوی حکومت دے دوران وچ انہاں دا شمار اعلیٰ مسلمان سول سرونٹس وچ ہُندا سی۔ پاکستان دے قیام توں بعد اوہناں نوں نویں مملکت دا جنرل سیکریٹری بنایا گیا تے بعد وچ وزیر خزانہ ۔
1955ء وچ اس وقت دے گورنر جنرل سکندر مرزا نے اوہناں نوں محمد علی بوگرا دی جگہ پاکستان دا وزیر اعظم نامزد کیتا ۔ اوہناں دی سبھ توں وڈی کامیابی پاکستان دا پہلا آئین بنوانا سی جیہڑا 1956ء وچ نافذ ہویا ۔

## ہور دیکھو
* فہرست وزرائے اعظم پاکستان

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* پاکستان کرانیکل

گٹھ:چوہدری محمد علی
گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ماہرین معاشیات
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
پُٹلم ساحلی جھیل

**پٹلم ساحلی جھیل** (Puttalam Lagoon) مغربی سری لنکا دے ضلع پُٹلم وچ اک  وڈی ساحلی جھیل اے۔

## حوالے

 

گٹھ:سری لنکا دیاں جھیلاں
گٹھ:سری لنکا
تمغا حسن کارکردگی

**تمغا حُسن کارکردگی**  حکومت پاکستان د‏‏ی طرفو‏ں اک شہری اعزاز اے جیہڑا پاکستان وچ ادب، فنون، کھیل، طب، سائنس تے ہور کھیتراں وچ اعلا کاردکرگی دکھاؤݨ واݪےآں نُو‏‏ں سال وچ اک دفعَہ دِتا جان٘دا ا‏‏ے۔ اس اعزاز دے مُستحق افراد دے ناواں دا اعلان یوم آزادی پاکستان دے دن کيتا جاندا اے جد کہ یوم پاکستان دے دن صدر پاکستان دے ہتھو‏ں ایہ اعزاز دِتا جان٘دا ا‏‏ے۔

## فہرِست وصول کُنِندگان
* تمغا حسن کارکردگی (1958–1959)
* تمغا حسن کارکردگی (1960–1969)
* تمغا حسن کارکردگی (1970–1979)
* تمغا حسن کارکردگی (1980–1989)
* تمغا حسن کارکردگی (1990–1999)
* تمغا حسن کارکردگی (2000–2009)
* تمغا حسن کارکردگی (2010–2019)
* تمغا حسن کارکردگی (2020–2029)

## حوالے


گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات
گٹھ:پاکستان وچ 1958ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی اعزازات
شاکر علی

**پروفیسر شاکر علی**  (پیدائش: 6 مارچ،1914ء - وفات: 27 جنوری، 1975ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور مصور، خطاط، پاکستان وچ *تجریدی مصوری* تے *تجریدی خطاطی* دے بانی تے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور دے سابق پرنسپل سن۔
## حالات زندگی
شاکر علی 6 مارچ، 1914ء نوں  رام پور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ مصوری دی ابتدائی تعلیم جے جے اسکول آف آرٹس، بمبئی توں حاصل کرنے دے بعد اوہ انگلستان چلے گئے جتھے انہاں نے فن مصوری دا تن سالہ کورس مکمل کیتا۔ انہاں کچھ عرصہ فرانس دے ممتاز مصور آندرے لاہوندے (Andre L'Hote) دے نال کم کرنے دا موقع وی ملیا۔ 1951ء وچ پاکستان آ گئے تے 1952ء وچ میو اسکول آف آرٹس لاہور نال وابستہ ہو گئے جو بعد وچ نیشنل کالج آف آرٹس کہلانے لگیا۔ 1961ء وچ اوہ اسے کالج دے پرنسپل مقرر ہوئے تے 1973ء تک اس عہدے اُتے فائز رہے۔

شاکر علی پاکستان وچ *تجریدی مصوری* دے نال نال *تجریدی خطاطی* دے بانیاں وچ وی شمار ہُندے نیں  ۔ انہاں نے آیات قرآنی نوں   تجریدی انداز وچ لکھنے دی جو طرز ڈالی اسنوں بعد وچ محمد حنیف رامے، صادقین، آفتاب احمد، اسلم کمال، شفیق فاروقی، نیر احسان رشید، اسماعیل گل جی تے شکیل اسماعیل نے بام عروج تک پہنچا دتا۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے شاکر علی دی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نوں 14 اگست، 1966ء نوں   صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تے 1971ء وچ ستارہ امتیاز عطا کیتا۔ پاکستان پوسٹ نے شاکر علی دی 100 سالہ جشن پیدائش دے موقع اُتے 10روپیہ مالیت دے ڈاک ٹکٹ دا اجرا کیتا۔

## وفات
شاکر علی 27 جنوری، 1975ء نوں   لاہور، پاکستان وچ وفات پا گئے تے لاہور وچ گارڈن ٹاؤن دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی خطاط
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے فنکار
گٹھ:مسلم مصور
گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی
گٹھ:وصول کنندگان ستارہ امتیاز
علی مردان خان

**علی مردان خان** (وفات: 26 اپریل 1657ء) اک کرد سی جو مغلیہ دربار وچ آنے توں پہلے صفوی سلطنت دے شاہ صفی دے دربار وچ سی۔

## حوالے

گٹھ:صوبیدار لاہور
گٹھ:1657 دیاں موتاں
گٹھ:صوبیدار کشمیر
گٹھ:کرد حکمران
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغل صوبیدار
گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ ایرانی تارکین وطن شخصیتاںگٹھ:مغل سلطنت
عظیم الشان

**شہزادہ عظیم الشان** (Prince Azim-ush-Shan) مغل شہنشاہ بہادر شاہ اول دا دوسرا پتر سی۔ وہ اورنگزیب عالمگیر دا پوتا سی جس دے دور وچ اوہ 1697ء توں اپنی موت 1712ء تک بنگال، بہار تے اڑیسہ دا صوبے دار سی۔

گٹھ:1664 دے جم
گٹھ:1712 دیاں موتاں
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:بھارتی اسلام پسند
گٹھ: پٹنہ ی تریخ
گٹھ:چنگیز خان دی اولاد
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:صوبیدار بنگال
گٹھ:مغل شہزادے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مغل سلطنت
ابراہیم خان دوم

**ابراہیم خان دؤم** (وفات: 1713ء) صوبیدار بنگال صوبہ سی۔ اوہ نواب علی مردان خان دا فرزند سی۔ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے عہد دا بنگال صوبہ دا آخری صوبیدار سی۔ 
## سوانح
ابراہیم خان نواب علی مردان خان دا وڈا بیٹا سی۔ بنگال صوبہ دی تقرری توں پہلے اُسنوں لاہور، کشمیر تے بہار دی نظامت سپرد کیتی گئی سی۔ ابراہیم خان دا اک بیٹا زبردست خان ناں دا سی۔ 

## عہدِ نظامت
اولاً 1654ء وچ ابراہیم خان مغل شہنشاہ شاہ جہاں دے دربار وچ دیوان دے عہدے اُتے فائز ہویا سی۔ دیوان دا عہدہ تا دمِ مرگ قائم رہیا۔ 1689ء وچ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے ابراہیم خان نوں   لاہور، کشمیر تے بہار دا صوبیدار مقرر کیتا۔ اُس دے عہدِ نظامت وچ انگریز تاجراں نے بنگال صوبہ وچ متعدد شاہی فرامین حاصل کیتے تاکہ تجارتی راستے ہموار ہوسکاں۔ 1695ء/1696ء وچ اُس نے چندراکونا زمیندار تے شوبھا سنگھ دی بغاوتاں نوں   کچل ڈالا۔ 1697ء وچ اورنگزیب عالمگیر نے بنگال صوبہ دی عملداری توں معزول کر دے ہوئے اپنے پوتے عظیم الشان نوں   صوبیدار مقرر کر دتا۔

## آخری ویلہ
1707ء وچ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دی وفات دے بعد مغلیہ سلطنت انتشار تے زوال دا شکار ہوئی تے بالآخر 1713ء وچ فرخ سیر مغل شہنشاہ بن گیا۔ ابراہیم خان بدستور دیوان دے عہدے اُتے فائز سی لیکن فرخ سیر دے حکم توں ابراہیم خان نوں   قتل کر دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* بنگال دے حکمراناں دی لسٹ
* بنگال دی تریخ
* بنگلہ دیش دی تریخ
* ہندستان دی تریخ

## حوالے

گٹھ:صوبیدار بنگال
گٹھ:صوبیدار بہار
گٹھ:صوبیدار کشمیر
گٹھ:صوبیدار لاہور
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغل صوبیدار
گٹھ:مغل سلطنت
چڑھدا

**چڑھدا** East (مشرق) اک پاسے دا ناں اے ۔ جیہڑے  پاسیوں سورج چَڑھدا یا نِکلدا اے اوہ پاسا چڑھدا کہلاؤندا اے ۔ ایہ چار بنیادی پاسیاں وچوں اک پاسا اے ۔

## چڑھدا/چڑھدی
چَڑھدے پاسے دی کسے وی شے یا چَڑھدے پاسے رہݨ آلے لوکاں نوں “چَڑھدا“ یا  “چَڑھدی“   “Eastern“ آکھیا جاندا اے ۔

## پوادھ
سویرے تڑکے سورج نکلݨ یا چڑھݨ ویلے نوں “پو“ پھٹݨا وی کہیا جاندا اے ۔ “پو“ توں ای لفظ پوادھ بݨیا اے ۔
پوادھ  چڑھدے پنجاب دے چڑھدے پاسے پنجاب دا اک تھاں اے ۔ پوادھ ضلع موہالی ، ضلع روپ نگر ، ضلع فتح گڑھ صاحب تے چندی گڑھ تے مشتمل اے ۔ ایتھے پنجابی دی پوادھی پڑبولی بولی جاندی اے ۔ 
پنجاب وچ اندرونی طور تے چڑھدے پاسے واسطے پوادھ دا لفظ وی ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جغرافیا
لیلۃ المبیت

لیلۃ المبیت اُس رات دا ناں اے جس وچ **[[علی |علی ابن ابی طالب علیہ السلام]]** بستر **[[محمد|رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]** اُتے آنحضرت دی حفاظت دے پیش نظر سو گئے سن، تے اس اُتے سورہ بقرہ دی ایہ آیت نازل ہوئی سی حسب روایات؛

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَّشْرِىْ نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللّـٰهِ ۗ وَاللّـٰهُ رَءُوْفٌ بِالْعِبَادِ (207)

ایہ آیت مبارکہ  آية ليلة المبیت دے ناں توں معروف اے تے اہل تشیع دے نزدیک **[[علی|امیرالمومنین علی ابن ابی طالب]]** دے فضائل وچ نازل ہون والی آیات وچوں اہم ترین اے۔ 

ایہ اوہی رات اے جس وچ سرداران قریش نے جناب **[[محمد  |محمد بن عبداللہ رسول خدا]]** نوں   نعوذباللہ قتل کرنے دا منصوبہ بنایا سی، لیکن علی ابن ابی طالب **[[محمد|رسول خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]**دے بستر اُتے سو گئے تے قریش دا ایہ منصوبہ کامیاب نہ ہو سکیا۔

## لیلۃ المبیت دا ماجرا
جدوں کفار دین اسلام ، اس دی آفاقی دعوت تے روز بروز مسلماناں دی ودھدی تعداد توں خائف ہوئے تے نعوذ باللہ اس دین دا قلع قمع کرنے دے لئی  دار الندوة وچ صلاح مشورے دے لئی جمع ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:علی
فاطمہ بنت اسد

**فاطمہ بنت اسد** ابو طالب دی شریک حیات تے علی بن ابی طالب دی والدہ سن ۔سنہ وفات 626ء اے۔

## ناں تے نسب
فاطمہ ناں، اسد بن ہاشم دی بیٹی تھاں تے عبد المطلب، جد ّ رسول اللہ   دی بھتیجی سن ۔  آپ ابو طالب دے چچا دی بیٹی تے محمد  دے دادا ہاشم دی پوتی سن ۔
## اعزازات
* اسلامی روایات دے مطابق آپ  دی خاطر خانہ کعبہ دی کندھ وچ شگاف ہویا تے آپ  تن دن تک کعبہ دے اندر رہیاں تے اوتھے ای علی بن ابی طالب دی ولادت ہوئی۔ 
*  پہلی ہاشمی خاتون سن جنہاں نے اسلام قبول کیتا ۔
* پہلی ہاشمی خاتون سن جنہاں نے ہجرت دی۔ 
* پہلی ہاشمی خاتون سن جنہاں دی ہاشمی مرد توں شادی ہوئی۔
* پہلی ہاشمی خاتون سن جو ہاشمی مرد دے بچے دی ماں بناں۔
* پہلی ہاشمی خاتون سن جنہاں دا بیٹا امام بنا۔ پوتے وی امام بنے۔
* پہلی ہاشمی خاتون سن جنہاں دا بیٹا خلیفہ بنا۔ پوتا وی خلیفہ بنا۔
* آپ  نے حضرت محمد  دے ہمراہ تن سال شعب ابی طالب وچ صعوبتاں وی برداشت کیتیاں جدوں قریش نے مسلماناں دا معاشرتی مقاطعہ کیتا سی۔
* پہلی خاتون سن جنہاں دی وفات اُتے نبی اکرم نے انتہائی دکھ دا اظہار کیتا۔
* تنہا شخصیت سن جنہاں دے کفن وچ نبی اکرم  دی قمیض شامل ہوئی۔
## اولاد
فاطمہ بنت اسد نوں   ایہ اعزاز حاصل اے کہ انہاں نے **[[محمد|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]** نوں   اپنے بیٹے وانگ پالیا جدوں انہاں دے دادا عبد المطلب دی وفات ہوئی تے اوہ ابو طالب دے زیرِ کفالت آئے۔ محمد  انہاں ماں سمجھدے سن تے کہندے سن۔ جدوں وی اوہ فاطمہ بنت اسد نوں   دیکھدے تے احتراماً کھڑے ہو جاندے۔ اس دے علاوہ انہاں دی اپنی اولاد درج ذیل اے۔
* علی ابن ابی طالب
* جعفر بن ابی طالب المعروف بہ جعفر طیار
* عقیل ابن ابی طالب
* طالب ابن ابی طالب
* ام ہانی بنت ابی طالب
* جمانہ بنت ابی طالب
نوٹ: عبدالرحمان بن ابی طالب انہاں دے بیٹے نئیں سن۔
## بہن/بھائی
* **حُنين بن اسد** "مدفنحجون قبرستان اے"۔
* **عمران بن اسد** [مہیار جاں مہار وی مشہور اے] ۔"انہاں والدہ دا ناں برّہ بنت عاص بن** [[امیہ بن عبد شمس |امیہ بن عبد الشمس ]]** بن **[[عبد مناف بن قصی| عبد مناف]]**  سی"۔"مدفنحجون قبرستان اے"۔
* **ابراہیم بن اسد** "نا معلوم مقام، بعض دے نزدیکحجون"۔
* **عدائی بنت اسد**"بعض دے نزدیک مدفن ملک شام" اے۔ 
*** [[خلدہ بنت اسد|خلدة بنت أسد]]** "انہاں دی شادی اپنے  چچا زاد ارقم بن نضلہ بن ہاشم نال ہوئی، جنہاں توں شفاء نامی اک بیٹی پیدا ہوئی"۔"مدفنحجون قبرستان اے"۔

## وفات
[thumb|200px|آپ جنت البقیع وچ چار اماماں ([حسن بن علی، زین العابدین، محمد باقر تے جعفر صادق) دے نال دفن نیں  ]]
آپ  دی وفات 626ء وچ آنحضرت  دی زندگی وچ ہوئی جس دا **[[محمد|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]** نوں   انتہائی دکھ ہویا۔ تے اس سال نوں   عام الحزن قرار دتا۔ انس بن مالک راوی نیں   کہ جدوں فاطمہ بنت اسد دا انتقال ہویا تو محمد  انہاں دے گھر تشریف لے گئے تے انہاں دے سرہانے بیٹھ کے فرمایا:- 

اس دے بعد **[[محمد|آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]** نے انہاں دی قبر مبارک دے رکھنے دے لئی اپنی قمیض عنائت فرمائی تے انہاں دی قبر وچ خود اتر کے لیٹے تے اسنوں ملاحظہ کیتا تے فاطمہ بنت اسد دا جسم اقدس اس وچ اتاریا۔ لوکاں نے وجہ دریافت کیتی تے فرمایا میں انہاں نوں   قمیض پہنائی کہ جنت وچ انہاں نوں   حلہ ملے تے قبر وچ لیٹ گیا کہ شدائدِ قبر وچ کمی واقع ہوۓ۔

## حوالے

گٹھ:4ھ دیاں موتاں
گٹھ:625 دیاں موتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:صحابیات
گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
گٹھ:علی
ابو علی الروذباری

آپ دا مکمل ناں احمد بن محمدبن قاسم اے تے ابوعلی الروذباری دے ناں توں شہرت رکھدے نیں   
أَبُو عَلِيٍّ الرُّوْذبَارِيُّ أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ القَاسِمِ بنِ مَنْصُوْرٍ
شیخ الصوفیہ نیں   ابو الحسن نوری ابو حمزہ بغدادی ابن الجلاء دی صحبت وچ رہے ایہ جنید بغدادی دے شاگرد سن تے انھاں توں خرقہ تصوف حاصل کیتا آپ شروع وچ بغداد وچ رہندے سن لیکن بعد وچ مصر چلے گئے۔ ایہ 322ھ بمطابق 934ء وچ انتقال کر گئے۔ آپ دے شاگرداں وچ ابو علی کاتب شامل نیں   جنہاں دا قول اے میں ابو علی (الروذباری)دے علاوہ کسے وچ حقیقت تے شریعت دا علم جمع نئیں دیکھیا۔
تے علامہ زرکلی دے الفاظ نیں   محمد بن أحمد بن القاسم، أبو علي الروذباري:وڈے فاضل سن كبار صوفيہ وچ شمار ہُندے نیں   انہاں دی تصنيف حسان فی التصوف مشہور اے۔
نسبت(الرُوْذَبار)، جو اک موضع باب الطّابران طوس۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی صوفی اولیا
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:دسویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:عراقی صوفیاء
گٹھ:قرون وسطی دیاں فارسی شخصیتاں
گٹھ:کبروی صوفیاء
گٹھ:نویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاںگٹھ:صوفی سنت
ذوالنون مصری

**ذوالنون مصری**: صوفی بزرگ، اولیا وچ اہم مقام اُتے فائز سن

## ناں
ثوبان بن ابراہیم ناں۔ کچھ نے الفیض بن ابراہیم وی لکھیا اے۔ ابو الفیض کنیت۔ تساں   دے والد نوبہ دے رہنے والے سن 
## پیدائش
ذوالنون مصری دی والادت 796ء وچ ہوئی
## وفات
تساں   859ء:245ھ وچ قاہرہ دے قریب خبیرہ دے مقام اُتے انتقال کیتا تے اوتھے ای مدفون ہوئے۔
## علم و زہد
طبقہ صوفیہ وچ اعلی مقام رکھدے سن، علم و تقویٰ تے حال و ادب وچ نمایاں مقام اُتے فائز سن۔ تفصیلی حالات معلوم نئیں۔ صرف اتنا معلوم اے کہ تساں   نے علم دی جستجو وچ دوردراز دے سفر کیتے۔ آخر قاہرہ وچ قیام کیتا جتھے معتزلی عقیدے دی مخالفت وچ گرفتار  کرکے بغداد بھیج دتے گئے اوتھے کچھ عرصہ قید رہے مگر بعد وچ رہیا کر دتے گئے۔ صوفیا دے نزدیک انہاں دا مرتبہ بوہت بلند اے۔ معرفت دے متعلق انہاں نے ای مختلف مدارج مقرر کیتے۔ جنہاں نوں   مقامات کہتے نیں  ۔ چند کتاباں وی تصنیف کیتیاں جو ہن نایاب نیں  ۔ 

کسے نے خلیفہ وقت متوکل دے کول تساں   دی شکایت کیتی تے اس نے تہانوں   مصر بلوا بھیجیا۔ تساں   نے آندے ای اسنوں وعظ و تذکیر شروع کر دتی اوہ رو پیا تے باعزت طور اُتے تہانوں   مصر روانہ کر دتا۔ خلیفہ متوکل دے کول جدوں وی متقی لوکاں دا ذکر ہُندا تو اوہ رونے لگدے سن تے کہندے سن کہ جدوں وی پرہیزگار لوکاں دا ذکر کرو تے ذوالنون دا ذکر ضرور کیتا کرو۔ 

یوسف بن حسین فرماندے نیں کہ وچ اک دن ذوالنون مصری دی مجلس وچ حاضر ہویا اتنے وچ تساں   دے ہاں سالم مغربی آپہنچے تے ذوالنون توں پچھیا کہ تساں   نے کس بنا اُتے توبہ کیتی سی؟ انہاں نے کہیا ایہ اک عجیب کہانی تو منے گا نئیں! سالم نے کہیا: تہانوں   اپنے معبود دی قسم ضرور دسو۔ ذوالنون نے کہیا: میں مصر توں کسے بستی دا ارادہ لئی نکل کھڑا ہویا۔ جنگل وچ پہنچیا تے راستے وچ ای سو گیا۔ میری اکھ کھلی تاں دیکھیا کہ اک گھونسلے وچوں اندھی چڑی زمین اُتے آگری میرے دیکھدے زمین وچ شگاف ہو گیا کیہ دیکھدا آں دو کوزے سن اک سونے دا دوسرا چاندی دا اک وچ تاں تل سن تے دوسرے وچ پانی چڑی تل کھائے جا رہی سی تے پانی پیندی جا رہی سی۔ ایہ ماجرا دیکھ کے میں خیال کیتا کہ اس توں زیادہ ہور کیہ دیکھاں چنانچہ میں برے ارادےآں توں توبہ کر لی تے ذکر الہی شروع کر دتا۔ اللہ دا شکر اے کہ اس نے شرف قبولیت توں نواز دتا۔
## حوالے

گٹھ:796 دے جم
گٹھ:859 دیاں موتاں
گٹھ:عرب
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم کیمیا گر
گٹھ:مصری صوفی اولیا
گٹھ:مصری صوفیاء
گٹھ:مصری مذہبی رہنما
گٹھ:مصری مؤرخین
گٹھ:عرب شخصیتاں
عبد اللہ شاہ غازی

**عبد اللہ شاہ غازی** (عربی: عبد الله شاه غازى‎) کراچی، سندھ، پاکستان دے نہایت معروف تے برگزیدہ ولی اللہ منے جاندے نیں  ۔ آپ دا مزار کلفٹن، کراچی وچ واقع اے۔

## حالاتِ زندگی
thumb|عبداللہ شاہ غازی دے مزار دے اندر دا منظر
اک مقامی تریخ دان سہیل ظہیر لاری دے مطابق، عبد اللہ شاہ غازی 
امام محمد نفس الزکیہ دے فرزند تے اہل بیت وچوں سن۔

سنہ 720ء وچ مدینہ وچ ولادت ہوئی تے آپ سندھ وچ تقریباً 760ء وچ تشریف لائے تے آپ نے نال بوہت زیادہ تعداد وچ گھوڑے لیائے سن جو آپ نے کوفہ، عراق توں خریدے سن۔

بعض روایات دے مطابق عبد اللہ شاہ غازی نوں   خارجیاں نے شہید کیتا سی جو جنگل وچ چھپے ہوئے سن۔ تے شہادت دے بعد آپ دی لاش نوں   آپ دے جانشین کراچی لے آئے سن تے آپ  نوں   اک ٹیلا نما پہاڑ موجودہ کلفٹن، کراچی وچ دفنا دتا سی۔ تے آپ  دے بھائی مصری شاہ جو دے آپ  دے نال شہید ہوئے سن انہاں نوں   موجودہ کراچی ڈیفینس وچ دفنایا گیا سی۔

### ترکہ
کراچی دے کچھ شہریاں دا مننا اے کہ عبد اللہ شاہ غازی دی وجہ توں کراچی سمندری طوفان توں محفوظ اے۔ تے اس پاک ہستی دی وجہ توں بحر ہند توں کدی کوئی طوفان کراچی نال نئیں ٹکرایا۔

## سلسلہ نسب
آپ دا شجرہ ۔ حضرت سید حسن مثنی دی شادی فاطمہ صغری بنت سید امام حسین نال ہوئی اسی وجہ توں آپ حسنی حسینی سید نیں  ۔

## کرامات
حضرت عبد للہ شاہ غازی دی سب توں وڈی کرامت سمندر دے قریب مزار دے نیچے میٹھے پانی دا چشمہ اے جو آپ دی چلہ گاہ وچ وی موجود اے۔ لوک دور دور توں آندے نیں   تے ایہ پانی پی کے شفا یاب ہُندے نیں  ۔

آپ دے مزار اُتے آنے والے زائرین وچ ہر مذہب دے افراد شامل ہُندے نیں  ۔ زائرین دا کہنا اے کہ انہاں ایتھے آکے دل نوں   تقویت ملتی اے تے مراداں پوریاں ہُندیاں نیں  ۔

## تریخ
عبد اللہ شاہ غازی دی کنیت ابو محمد تے لقب العشتر اے۔ آپ دی ولادت واقعہ کربلا دے اٹھائیس سال بعد سن اٹھانوے ہجری وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی تے ایہ بنی امیہ دی حکومت دا آخری دور سی۔ آپ سن اک سو اڑتیس ہجری وچ سندھ تشریف لائے۔

عباسی دورِ حکومت دے زمانہ جنگ وچ عبد اللہ شاہ غازی نوں   سن اک سو اکیاون ہجری وچ شہید کر دتا گیا آپ دے خادمین تے عقیدت منداں نے تہانوں   ایتھے موجود پہاڑی اُتے دفن کر دتا جتھے اج وی آپ دا مزار موجود اے۔

## ہور دیکھو
* پاکستان وچ مزاراں تے مقبرےآں دی لسٹ
* امام  محمد نفس الزکیہ اولادِ حسن ابن علی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* عبد اللہ شاھ غازی دی مزار دی تصویر سن 1948ء دی

گٹھ:720 دے جم
گٹھ:اٹھویں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اولیا
گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات
گٹھ:پاکستان وچ مزارات
گٹھ:سندھ دی تریخ
گٹھ:سندھی صوفیاء
گٹھ:علوی
گٹھ:مدنی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علی
امیر حبیب اللہ خان

thumb|بائیں|حبیب اللہ اپنے گھوڑے تے سوار۔
والئی افغانستان امیر عبدالرحمن دے وڈے بیٹے سن۔ سمرقند وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے عہد وچ انگریزاں نے افغانستان دی خارجی تے داخلی امور وچ کامل آزادی تسلیم کر لی۔ 1905ء وچ ہندوستان دا سفر کیتا۔ تے اسلامیہ کالج لاہور دا سنگ بنیاد رکھیا، کالج دا حبیبیہ ہال انہاں دے ناں توں منسوب اے۔ انہاں دے زمانے وچ افغانستان وچ ڈاکٹری علاج شروع ہویا۔ مغربی طرز دے مدرسے کھولے گئے تے پن بجلی گھر قائم ہویا۔ جلال آباد دے قریب شکار گاہ وچ قتل ہوئے۔ 1901 توں لے کر 1919 تک افغانستان اُتے حکومت کیتی۔

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:1872 دے جم
گٹھ:1919 دیاں موتاں
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:افغان سیاستدان
گٹھ:افغان شاہی حکمران
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:افغانستان وچ 1910 دی دہائی
 
گٹھ:بارکزئی خاندان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پشتون لوک
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:تاشقند دیاں شخصیتاں
گٹھ:مقتول شاہان
گٹھ:امیران افغانستان
حبیب عجمی

**حبیب عجمی** جاں حبیب فارسی دے ناں توں مشہور نیں   جو حضرت حسن بصری دے مرید سن تے پہلی صدی ہجری دے مشائخ تصوف وچ شمار ہُندے نیں  
آپ دی ولادت فارس وچ ہوئی کنیت ابو محمد سی شروع وچ وڈے مالدار تے سودی کاروبار کر دے حسن بصری دے ہتھ اُتے توبہ کیتی تے سارا مال راہ خدا وچ خرچ کر دتا 
### وصال
ہشام بن عبد الملک دے عہد وچ 3 ربیع الآخر 156ھ بمطابق یکم مارچ 773ء وچ وصال ہویا تے بصرہ وچ مدفون ہوئے۔
## توکل علی اللہ
حضرت سیدنا حبیب عجمی دے دروازے اُتے اک سائل نے صدا لگائی، آپ دی زنانی محترمہ گندھیا ہویا آٹا رکھ کے پڑوس توں اگ لینے گئی سی تا کہ روٹی پکائے۔ آپ نے اوہی آٹا اٹھا کے سائل نوں   دے دتا، جدوں اوہ اگ لے کر آئی  تو آٹا ندارد (یعنی غائب) آپ نے فرمایا: اسنوں روٹی پکانے دے لئی لے گئے نیں  ، بوہت پچھیا تے آپ نے خیرات کر دینے دا واقعہ دسیا اوہ بولی: سبحان اللہ عزوجل! ایہ تاں چنگی گل اے مگر سانوں  وی تے کچھ کھانے دے لئی درکار اے! اتنے وچ اک شَخص اک وڈی لگن وچ بھر کے گوشت تے روٹی لے آیا۔ آپ نے فرمایا: دیکھو تہانوں   کس قدر چھیتی لُٹیا دتا گیا، گویا روٹی وی پکا دتی تے گوشت دا سالن نال  بھیج دتا!
## حوالے

گٹھ:ایرانی صوفی اولیا
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:صوفی سنت
اردو اُتے فارسی زبان دے اثرات

**[[فارسی زبان]]** نے مشرق وسطی، وسط تے جنوب ایشیائی خطےآں دیاں کئی جدید وڈی زباناں دی صورت گری وچ اہم کردار ادا کیتا اے جن وچ اردو وی شامل اے۔ فارسی زبان دا انہاں زباناں وچ نفوذ و اثر بوہت زیادہ اے۔  محمود غزنوی دی فتح دے بعد ہندی دی بغل توں ترکی، فارسی، عربی تے مغربی ایشیاء دیاں مقامی زباناں دے الفاظ و تراکیب توں مرکب اک مخلوط النسل زبان نے جنم لیا جو بعد وچ اردو دے ناں توں جانی گئی۔اس زبان دا انداز تحریر فارسی اے تے ایہ بولنے وچ ہندی زبان توں مشابہ اے۔ اسنوں اردو دا ناں دتا گیا یعنی لشکر دی زبان، کیونجے ایہ زبان اس وقت لشکری حلقیاں وچ رائج سی۔ اردو زبان دی فارسی توں قربت دا اندازہ اس گل توں لایا جا سکدا اے کہ پاکستان دا قومی ترانہ فارسی وچ اے تے اردو دی شاعری وچ بیشمار اشعار ایسے نیں   جنہاں فارسی بولنے والے بغیر کسے ترجمے دے مکمل مفہوم دے نال سمجھ سکدے نیں  ۔

اردو پاکستان دی قومی زبان اے تے ہندوستان دی ست سرکاری ریاستی زباناں وچوں وی اک اے۔ 
فارسی زبان دے انتہائی نفوذ دے باوجود اردو نوں   ہندی-ایرانی زباناں دے گروہ وچ اک ہندوستانی زبان دے طور اُتے زمرہ بند کیتا گیا اے۔اپنی ہیئت ترکیبی دی وجہ توں اردو بوہت چھیتی ادبی تے ثقافتی حلقیاں وچ سرایت کر کے مقبول ہونے لگی۔ غزل، قصیده، مرثیہ تے نظم جیسی ادبی اصناف فارسی ادب توں اردو ادب وچ وارد ہوئیاں۔

فارسی زبان تے  طرز تعمیر  ہند-ایرانی ثقافت دے دو وڈے ستون رہے نیں  ۔ علاوہ ازاں تصوف تے تعلیمات اسلامی دا گرانقدر سرمایہ وی فارسی وچ رہیا اے۔ ست سو سال تک فارسی ہندوستان دی سرکاری ،درباری تے عوامی زبان رہی تاوقتیکہ چارلس تر ویلین نے 1836 وچ فارسی دی بجائے انگریزی زبان نوں   فروغ دتا۔ 

روایات عمومی دے مطابق برصغیر وچ فارسی دا نفوذ مسلمان حکمراناں تے خصوصاً سلاطین دہلی دے توسط توں تیرہواں تے سولہواں صدی دے دوران مغل سلطنت دے عہد وچ ہویا۔ لیکن ایسی روایات وی نیں   جنہاں توں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ برصغیر وچ فارسی دا وجود تے نفوذ آمد اسلام توں وی پہلے دا سی۔ 

ایران تے ہندوستان دے باہمی مراسم دی تریخ ہزاراں سال اُتے محیط اے۔ تریخ نگار لکھدے نیں   کہ جدوں 1100 توں 1500 قبل مسیح دے دوران آریا درہ خیبر دے راستے ایران تے ہندوستان وچ وارد ہوئے سن اسے دن توں ایران تے ہندوستان دے درمیان ثقافتی تے لسانی روابط دا آغاز ہو گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:اردو
گٹھ:بھارت دی لسانیاتی تریخ
گٹھ:پاک ایران تعلقات
گٹھ:پاکستان دی لسانیاتی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ فارسی زبان
گٹھ:ہند یورپی زباناں دا تقابل
گٹھ:ہندوستانی زبان
گٹھ:بولیاں
اسرافیل

thumb|اسرافیل کا خطاطی نام
وڈے فرشتاں وچوں اک فرشتہ مسلماناں دے عقیدے دے مطابق خدا نے اسرافیل نوں   صور پھونکنے اُتے مامور کیتا اے۔ قرب قیامت دے وقت ایہ خدا دے حکم توں صور پھونکے گا تاں سارے لوک ہلاک ہوجان گے۔ دوبارہ پھونکے گا تاں مرے ہوئے لوک زندہ ہو کے میدان حشر ول دوڑن گے۔ جتھے انہاں دے اعمال دا محاسبہ ہوۓگا۔ قرآن مجید وچ نفخ صور دا ذکر اے۔ البتہ اسرافیل دا ناں کدرے نئیں   آیا۔ طبری ،کسائی تے غزالی وغیرہ نے قیامت دے ضمن وچ اسرافیل دے تفصیلی حالات لکھے نیں  ۔ یہودیاں دی روایات وچ وی اک فرشتے دا ناں کدرے سرافیم کدرے سرافیل تے کدرے سرافین دسیا گیا اے۔ لیکن یہودی نفخ صور دے قائل نئیں  ۔ نفخ صور دا عقیدہ مسلماناں دے علاوہ مسیحیاں وچ پایا جاندا اے۔ایہ خیال درست نئیں   کہ یہود صور دے قائل نئیں   بلکہ ایہ عقیدہ سناتن دھرم وچ وی پایا جاندا اے جس نوں   شنکھ تے شوفار کہیا جاندا اے۔ شنکھ بوہت وڈی سیپ نوں   کہندے نیں  ۔ جدونکہ یہودیاں دی بھیڈ دی سینگھ جس نوں   عبرانی وچ شوفار کہیا جاندا اے رائج اے۔ اصل وچ یاددہانی تے علامت اے جدوں آخری شنکھ بجے گا۔ یعنی روز قیامت دا شنکھ جاں شوفار۔ جس نوں   سن کے ناؤ تے نیور والی کیفیت پیدا ہوجاندی اے ۔ تے اک عزم مصمم پیدا ہوجاندا اے۔  اس لئی ایہ شنکھ تے شوفار بجایا جاندا اے۔  

سور اسرافیل دی بابت تالمود وچ صراحت نال لکھیا ہویا اے جس نوں   شوفار سراف ایل  کہیا جاندا اے  ۔

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلام وچ فرشتے
گٹھ:اسلامی معادیات
گٹھ:فرشتے
گٹھ:مقرب فرشتے
گٹھ:انفرادی فرشتے
گٹھ:اسلام
ابوسعید ابوالخیر

**ابوسعید ابو الخیر** مشہور ایرانی صوفی شاعر ء نیشاپور وچ پیدا ہوئے۔ تساں دی فارسی رباعیات بوہت مشہور نیں ۔ انہاں رباعیات دے اردو تراجم وی ہو چکے نیں ۔

### رباعیات
من بی تو دمی قرار نتوانم کرد
احسان ترا شمار نتوانم کرد
گر برسر من زبان شود هoر مویی
یک شکر تو از ہزار نتوانم کرد

### حوالے
* مج‍موعہ رباعیات ابوسعید ابوالخیر/ پیشگفتار اسمعیل شاهرودی؛ خط عبد الملکی تویسرکانی؛ همدان: نش‍ر هنرآفرین، 1376۔
* اسرار التوحید فی تھاں الش‍یخ ابی‌سعید/ تألیف محمدبن منور ابی‌سعدبن ابی‌طاهربن ابی‌سعید میهنی؛ با مقابلہ نسخ استانبول و لنین‌گراد و کپنه‍اگ؛ باهتمام ذبیح‌اللہ صفا؛ نشر در تهران۔
* حالات و سخنان شیخ ابوسعید ابوالخیر میهنی: متن بازماند از قرن شش‍م هج‍ری/ اثر یکی از احفاد شیخ؛ بکوشش ایرج افش‍ار۔
* فرهنگ معین۔
* ابوسعید ابوالخیر[چاپ سنگی]؛ کاتب: محمدابراهیم بن محمدحسین‌خان اولیاسمیع؛ وضعیت نشر: محمدابراهیم بن مححمدحسین‌خان اولیاء سمیع، 1284ق۔ 1286ق۔ شمارہ بازیابی: 6–15730۔
* رباعیات ابوسعید ابوالخیر، خیام، باباطاہر؛ گردآوری و مقدمہ: جهانگیر منصور، تهران: انتشارات ناهید (1378)۔

گٹھ:1049 دیاں موتاں
گٹھ:967 دے جم
گٹھ:ایرانی شعراء
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:دسویں صدی دے فارسی شعرا
گٹھ:فارسی شعراء
گٹھ:گیارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:گیارہویں صدی دے فارسی شعرا
گٹھ:نیشاپور دے صوفیاء
گٹھ:نیشاپوری شعراء
احمد غزالی

**مجدالدین ابوالفتح احمد بن محمد غزالی** پنجویں صدی ہجری دے شافعی فقہا و صوفیا وچوں سن اوہ امام غزالی دے برادرِ اصغر وی سن۔ 
## مدرسہ نظامیہ
اک عرصہ تک مدرسہ نظامیہ بغداد وچ تدریس دے فرائض سر انجام دیندے رہے۔ 
## تصوف
تصوف دا غلبہ ہویا تے سب چھڈ چھڈا کے اپنے وڈے بھائی امام محمد غزالی صاحب "احیا ءالعلوم"دی تحریک وچ شامل ہو گئے۔ انہاں دے وصال دے بعد انہاں دے مشن نوں   کامیابی نال چلاندے  رہے۔ وعظ ونصیحت تصنیف وتألیف دا سلسلہ جاری رکھیا آپ دے وعظ وچ بیحد تأثیر سی۔ آپکے وعظ دی برکت نال ہزاراں لوک راہِ راست اُتے آئے۔ تساں   فصیح اللسان تے صاحب ِکرامت سن ۔
## وفات
احمد غزالی 520ھ وچ ایرانی شہر قزوین وچ وفات پاگئے۔ 
## تالیفات
تساں   نے امت مسلمہ نوں   مفید کتب نال نوازا اے،انہاں وچوں چند کتب ایہ نیں  !
* الذخيرة في علم البصيرة» تصوف وچ اے 
* لباب الإحياء» مختصر كتاب«إحياء علوم الدين»، اپنے وڈے بھائی امام غزالی دی کتاب نوں   مختصر کیتا۔ 
* سوانح العشاق» فارسی، 
* بوارق الإلماع في الرد على من يحرِّم السماع»، ہندوستان وچ 1317ھ طبع ہوئی 
* تفسير سورة يوسف وقصة يوسف عليہ السلام» 
* التجريد في كلمة التوحيد»، 
* كتاب الحق والحقيقة». 
* مدخل السلوك إلى منازل الملوك» 
* لطائف الفكر وجوامع الدرر»، 
## حوالے

گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:بارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سلجوقی دور دے شاعر
گٹھ:فارسی مصنفین
گٹھ:گیارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
بایزید بسطامی

**بایزید بسطامی** جو شيخ أبو يزيد البسطامی تے طیفور ابویزید بسطامی دے ناں توں وی جانے جاندے نیں  ، اصل ناں أبو يزيد طيفور بن عيسى بن شروسان البِسطامِی تے کنیت ابو یزید اے۔ فارس(ایران) دے صوبے بسطام وچ پیدا ہوئے۔ بسطامی تساں   دے ناں دے نال اسی نسبت توں لگایا جاندا اے۔ تساں   دے آباؤ اجداد مجوسی سن جو بعد وچ اسلام ول راغب ہو گئے۔ بسطام اک وڈا قریہ اے جو نیشاپور دے راستے وچ واقع اے تساں   دے دادا دے تن بیٹے سن،آدم، طیفور (بایزید دے والد)تے علی ایہ سارے وڈے ای زاہد تے عبادت گزار سن وفات 261 ہجری وچ ہوئی۔

### عظیم صوفی
معروف ترین مسلم صوفیہ کرام وچوں اک۔ تصوف وچ ابو یزید دے استاد ابوعلی السندی نامی اک صوفی سن جو عربی نئیں   جاندے سن۔ بعد ازاں دنیا ترک کر دتی تے بارہ سال تک جنگلاں وچ ریاضت کیتی۔ تصوف وچ تساں   دا مرتبہ بوہت بلند اے۔ تہانوں   علم باطن وچ امام جعفر صادق دی روحانیت توں تربیت اے جدونکہ تساں   دی پیدائش امام دی وفات دے بعد دی اے۔ انہاں دے معتقدین نوں   طیفوریہ تے بسطامیہ کہیا جاندا اے۔

### مقام تے مرتبہ
سید الطائفۃ جنید بغدادی نے تساں   دے متعلق فرمایا بایزید ساڈے درمیاں اس طرح نیں   جس طرح ملائکہ وچ حضرت جبریل۔ ۔ تے مقام توحید وچ تمام بزرگاں دی انتہا تساں   دی ابتدا اے کیونجے ابتدائی مقام وچ ای لوک سرگرداں ہو کے رہ جاندے نیں  ۔ جیسا کہ بایزید بسطامی دا قول اے اگر لوک دوسو سال تک وی گلشن معرفت وچ سرگشتہ رہن تد کدرے جاکے انہاں نوں   اک پھل مل سکدا اے جو مجموعی طور اُتے ابتدا ای وچ مینوں   مل گیا  امام مناوی فرماندے نیں کہ ابویزید بسطامی عارفین دے اماماں دے وی امام سن تے محققین صوفیہ کرام دے مشائخ دے شیخ سن تواڈے لئی انہاں دے بارے وچ جناب خانی دا ایہ قول ای کافی اے کہ تساں   انہاں سلطان العارفین کہیا کر دے سن تے ابن عربی انہاں ابو یزید اکبر کہیا کر دے سن تے انہاں نے ذکر کیتا کہ تساں   اپنے زمانہ دے قطب غوث سن۔ شیخ ابو سعید دا قول اے کہ وچ پورے عالم نوں   تساں   دے اوصاف اُتے دیکھدا آں لیکن اس دے باوجود وی تساں   دے مراتب نوں   کوئی نئیں   جانتا ۔ جدوں بایزید نماز پڑھدے تے انہاں دے سینہ دی ہڈیاں توں آواز نکلدی سی جس نوں   لوک سن لیندے خدا دی ہیبت تے شریعت دی تعلیم دی وجہ توں۔ بایزید نے موت دے وقت ایہ کہیا ; !الہی ما ذکرتک الا عن غفلۃ وما خدمتک الا عن فترۃخدایا میں  تینوں   یاد نہ کیتا سوائے غفلت دے تے میں تیری خدمت سوائے نقصان دے نئیں   کیتی۔

### وفات
تساں   نے 15 شعبان 231 ھ بسطام وچ انتقال کیتا۔ جدونکہ ایہ وی کہیا گیا کہ انہاں دا وصال 261ھ وچ ہویا  کوئی مستقل تصنیف نئیں   چھڈی۔ چند اقوال مختلف لوکاں دی زبانی تصوف دی کتاباں وچ موجود نیں  ۔ 
## تصویراں


Image:Baizid Bostami's Mazar 002.JPG|بایزید بسطامی دا مزار چٹاگانگ، بنگلہ دیش
File:Bayazid Mosque.JPG|بایزید مسجد دا اندرونی حصہ
File:Bayzid Mosque2.JPG|بایزید مسجد دا گنبد
File:Texture of Bayazid's Mosque.JPG|بايزید مسجد میں کندہ کاری


## حوالے

## باہرلے جوڑ

* بایزید بسطامی دی سوانح اردو زبان وچ
* بایزید بسطامی دا مزار ایران وچ
* اطالیہ وچ نقشنبدیہ خالدانیہ حقانیہ طریقہ تصوف
* امریکا تے یورپ وچ نقشبندی

گٹھ:804دے جم
گٹھ:874دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:نقشبندی خواجگان صوفیاء
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:نویں صدی کی ایرانی شخصیتاں

گٹھ:صوفی سنت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
محمود شبستری

**شیخ محمود شبستری** اک عارف، ادیب تے اٹھواں صدی ہجری دے شاعر نیں  ۔
## ناں
ناں شیخ محمود لقب سعدالدّین نجم الدین والد عبد الکریم‌بن یحیی شبستری نیں  
## ولادت
شبستر وچ 1250ء وچ پیدا ہوئے ایہ ہلاکو خان دا زمانہ سی شبستر تبریز توں اٹھ فرسنگ دے فاصلے اُتے اے۔ کتاب روضات الجنان جلد 2 دے مندرجات دے مطابق، اوه (متوفی بہ سال 740ھ) 52 جاں 53 دی عمر وچ فوت ہوئے۔ اوه ایران دے اکابر عرفا وچوں سن۔ انہاں دی وجہ شہرت مثنوی گلشن راز اے۔

## لکھتاں
* گلشن راز
* حق الیقین فی معرفۃ رب العالمین
* سعادت نامہ
* رسالہ شاہد
## وفات
محمود شبستری دی وفات 720ھ بمطابق 1320ء اے۔
## حوالے

گٹھ:1288 دے جم
گٹھ:1320 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:تیرہویں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:چودہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:چودہویں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:چودہویں صدی کے مصنفین
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
سید موسا پاک

**شيخ سيد ابوالحساب موسى پاک شہید** دسویں صدی ہجری دے اک صوفی سی جو سید موسا پاک شہید دے ناں نال معروف نیں  ، سلسلہ قادریہ دے اہم بزگ جو ملتان، پنجاب، پاکستان وچ دفن نیں ۔ اوہناں دی کتاب تیسیرالشاغلین نوں سلسلا قادریا وچ تصوف دا نصاب قرار دتا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
* سلسلہ قادریہ

## حوالے

گٹھ:1592 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ مزارات
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:ملتانی شخصیتاں
گٹھ:صوفی سنت
ضیاء الدین سہروردی

**عبد القاہر ابو نجیب سہروردی**(490ھ-563ھ) سلسلہ سہروردیہ دے بانی نیں   جو اپنے ناں کہ جگہ ضیاء الدین سہروردی توں زیادہ شہرت رکھدے نیں   سہروردیہ انہاں دے بھتیجے شہاب الدین سہروردی دی وجہ شہرت دی بلندیاں اُتے پہنچ گیا۔ 
## ناں
پورا ناں عبد القاہر بن عبد الله بن بن محمد بن عمویہ بن سعد البكري الصدّيقی کنیت ابو النجیب سی اورلقب ضیاء الدین سہروردی اے
### ولادت
تساں   پنج فروری 1094ء۔ صفر 490ھ وچ بمقام سہرورد جو زنجان دے قریب واقع اے پیدا ہوئے انہاں دا سلسلہ نسب 13 واسطیاں توں حضرت ابوبکر نال جا ملدا اے
### نسب
ابو النجيب السہروردي

ابو النجيب عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ، انہاں دا ناں عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن علقمہ بن النضر بن معاذ بن عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن ابو بكر الصديق، الملقب ضياء الدين السہروردي.تے محب الدين بن النجار " تاريخ بغداد "ماں یوں نقل کیتا نسب الشيخ أبو النجيب جو انہاں دے ہتھ توں لکھیا ہویا اے: عبد القاہر بن عبد الله بن محمد بن عمویہ تے انکا ناں عبد الله، بن سعد بن الحسين بن القاسم بن النضر بن سعد بن النضر عبد الرحمن بن القاسم بن محمد بن أبو بكر الصديق،
### علوم ظاہری
بچپن وچ ای سہرورد توں بغداد تشریف لیائے جامعہ نظامیہ بغداد توں تعلیم حاصل کیتی۔ امام اسعد یمنی توں فقہ اصول فقہ تے علم کلام حاصل کیتا۔ علامہ ابو الحسن توں نحو و ادب دی تعلیم حاصل کیتی۔ تساں   احمد غزالی دے صحبت وچ وی رہے امام بیہقی خطیب بغدادی تے امام قشیری توں علم حدیث حاصل کیتا
### تصنیفات
# آداب المريدين
# شرح الأسماء الحسنى
# غريب المصابيح
## وصال
563 ہجری بمطابق 1168ء وچ بغداد وچ وفات ہوئی۔ تہانوں   عباسی خلیفہ مستنجد باللہ ولوں کافی تکالیف ملیاں جس توں آپ دی شہادت ہوئی آپ   بغداد وچ مدفن نیں  ۔
## حوالے

گٹھ:1097 دے جم
گٹھ:1168 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:بارہویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:سہروردی صوفیا
گٹھ:قرون وسطی دیاں فارسی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
امیر کلال

### جائے ولادت
امیر سید مسعود کلال سبوخاری بخاری دی  جائے ولادت  بخارا اے۔ شہر بخارا توں چھ میل دے فاصلہ اُتے سوخار نامی قریہ وچ 676ہجری 1278 عیسوی  وچ پیدا ہوئے۔ تساں   دی نسبت بابا سماسی توں اے 20 سال انہاں دی خدمت وچ رہے۔ 

### کلال دی وجہ تسمیہ
تساں   کوزہ گری دا شغل رکھدے سن فارسی وچ کلال کوزہ گر(کمھار،داشتگر) نوں   کہندے نیں   معاش دا ذریعہ زراعت سی۔ طاقت ور پہلوان سن، اوائل جوانی وچ شوق نال کشتی کھیلیا کر دے سن۔ چنانچہ اک مرتبہ لوکاں دا مجمع لگیا ہویا سی،اک دن رامتین وچ کشتی وچ مصروف سن کہ اوتھے توں بابا سماسی دا گزر ہویا تے تساں   اوتھے ای کھڑے ہو گئے تے فرمانے لگے ”ایتھے موجود اس میدان وچ اک مرد میدان جس دی صحبت توں کاملین زمانہ فیض یاب ہون گے تے بندگان خدا نوں   فیض پہنچے گا، میں اسی لئی کھڑا آں “۔ جدوں خواجہ امیر کلال دی نگاہ پئی تے سب کچھ چھڈ کے انہاں دے پیچھے چل پئے تے طریق تصوف وچ شامل ہو گئے۔ ایہ سیدزادے بابا سماسی دے نال روانہ ہو گئے۔ صحبت و خدمت وچ رہ کے تساں   دے خلیفہ بلکہ جانشین بنے۔ تساں   دے باکمال تے صاحب فیض ہونے دے لئی ایہی کافی اے کہ تساں   طریقہ عالیہ نقشبندیہ دے عظیم پیشوا سید بہاؤالدین نقشبند بخاری دے پیر و مرشد نیں  ۔

### استغناء دا عالم
اک دفعہ امیر تیمور نے سمرقند توں اک قاصد تساں   دی خدمت وچ بھیجیا کہ اس دی ولایت نوں   قدم مبارک نال مشرف کرو۔ تساں   نے اپنے صاحبزادے امیر عمر نوں   عذر خواہی دے لئی بھیجیا تے کہیا کہ اگر امیر تیمور تہانوں   کوئی جاگیر جاں انعام دے تے مت قبول کرنا۔ اگر تو قبول کرے گا تو اپنے جد بزرگوار **[[محمد|حضرت محمد ﷺ]]** دے خلاف کرے گا۔ امیر تیمور نے تہانوں   تمام بخارا عطا کیتا لیکن تساں   نے قبول نہ کیتا۔ امیر تیمور نے کہیا اگر سارا نئيں تو کچھ حصہ قبول کر لوو امیر عمر نے فیر انکار کیتا تے کہیا کہ اجازت نئيں اے۔ امیر تیمور نے کہیا کہ امیر کلال نوں   کیہ لکھ بھیجاں کہ ساڈا تقرب درویشاں وچ ہو جا ئے۔ سید امیر عمر نے کہیا کہ اگر تو چاہندا اے کہ تیرا تقرب درویشاں وچ ہو جائے تو تقویٰ تے عدل نوں   اپنا شعار بنا لے کیونجے اللہ تعالیٰ تے خاصان حق دے تقرب دا ایہی راستہ اے۔

### وصال
جمعرات 8 جمادی الاول 771ھ بمطابق  28 نومبر 1370ء بروز جمعرات نوں   اس دار فانی توں دائمی ملک بقا روانہ ہوئے مزار مبارک سوخار وچ زیارت گاہ تے مرکز رشد و ہدایت اے۔

### مورتاں

File:Brigadier Mohammad Ahmed.jpg|Major Mohammad Ahmed, gandson of Shaykh Altaf Hussain 18th in direct descent from Amir Kulal being awarded Military Cross by Quaid-e-Azam at DACCA (Former East Pakistan) 1948
File:Colonel Salman Ahmed.jpg|Colonel Salman Ahmed, great grandson of Shaykh Altaf Hussain 19th in direct descent from Amir Kulal being awarded Sitara-e-Basalat by the Vice Chief of Army Staff at Rawalpindi, 1985
File:Hejaz to Mehran.jpg|Journey of Shaykhan Family from Hejaz to Mehran
File:Shaykhan Family Tree.JPG|Genealogy of Shaykhan Family
File:Shajra.jpg|Comprehensive Genealogy of Shaykhan Family 
File:Family Picture 1.jpg|Ancestors (1894 photo)
File:Family Picture 2.jpg|Ancestors (1933 photo)


## حوالے

گٹھ:1277 دے جم
گٹھ:1364 دیاں موتاں
گٹھ:صوفی سنت
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
نعمت اللہ شاہ ولی

**نعمت اللہ شاہ ولی** اک ایرانی صوفی بزرگ سن جو اک نعمت اللہ صوفی فرقے دے بانی سن۔ عصر حاضر وچ ایرانی انقلاب دے بعد ایران وچ اس فرقے دے صوفیاں اُتے سختیاں کیتی گئی نیں جس دے سبب کئی رہنما جداں جواد نوربخش امریکا چلے گئے جتھے اس صوفی گروہ دی کثیر تعداد آباد اے۔

## ذاتی زندگی
تساں دا اصل ناں * نور الدین* سی۔ تساں دا نسب کئی ست پشتاں توں حضرت امام موسیٰ کاظم(ع) توں جا ملدا اے۔

گٹھ:1330 دے جم
گٹھ:1431 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شعراء
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:سو سالہ ایرانی شخصیتاں
گٹھ:صوفی شعرا
گٹھ:فارسی شعراء
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں