افریقا

thumb|400px|براعظم افریقا

**افریقا** (Africa) رقبے دے لحاظ تو‏ں کرہ ارض دا دوجا وڈا بر اعظم، جیہدے شمال وچ بحیرہ روم، مشرق وچ بحر ہند اَتے مغرب وچ بحر اوقیانوس واقع ہے۔

دلکش نظاریاں، گھنے جنگلات، وسیع صحراواں تے گہری وادیاں د‏‏ی سرزمین جتھے اج 53 ملکاں نيں جنھاں دے باسی کئی زباناں بولدے نيں۔ 
افریقا رقبے تے لوک گِنتی دے حساب نال دنیا دا دوجا وڈا براعظم ہے ۔ افریقا دا رقبا 30.2 ملین مربع کلومیٹر ہے ۔ ایہنے زمین دا ٪6 تے زمین سیارے دی سُکی تھاں دا ٪ 20۔4 تھاں گھیریا ہویا ہے ۔ ایتھے اک ارب دے نیڑے لوک وس ر‎ۓ نیں جیہڑے دنیا دی لوک گنتی دا 14.72% بندے نیں۔ ایہدے اتر چ رومی سمندر اُبھے چڑھدے پاسے سویز نہر تے لال سمندر ، لمے چڑھدے پاسے اِنڈک ساگر تے لہندے پاسے اٹلانٹک ساگر  نیں ۔ مڈغاسکر تے کُچھ جزیرا جُٹ ایہدے نال نیں ۔ ایہدے وچ 54 ازاد دیس ، 9 جُڑیاں تھانواں اتے 3 نیم ازادی دیس نیں ۔

چڑھدے افریقا وچ انسان تے بن مانس دا جمݨ تھاں ہے ۔ سبھ توں پرانا انسان 2 لَکھ ورھے پہلاں ایتھیوپیا وج دریافت ہویا۔ ایکوایٹر افریقا وِچوں  لنگھدا ہے ۔ افریقا وچ کئی موسمی محول ملدے نیں ۔

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">[[نیرکتا]]</span>
ناں افریقا اُبھے افریقا دے افری لوکاں توں بنیا ہے ۔

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">جغرافیا</span>
افریقا 62 سیاسی تھانواں نال رل کے بنن والا براعظم اے۔ نال رلدے جزیرے رلا کے ایہدا تھاں 30,368,609 مربع کلومیٹر (11,725,385 مربع میل) بندا اے۔ اتر وچ رومی سمندر ایہنوں یورپ توں وکھ کردا اے تے لال سمندر ایشیاء توں۔ سینائی چزیرییورگا ایہنوں ایشیاء نال جوڑدا اے۔ نہر سویز توں چڑھدے ول سینائی چزیرییورگا کدے کدے براعظم افریقہ ورگا وج گنیا جاندا اے۔

راس بن سکا ٹیونس وچ ایس براعظم دا سب توں اتری تھاں اے۔ دکھنی افریقہ وچ کیپ اگلہاس سب تون دکھنی تھاں اے۔ ایہناں دونواں تھانواں دے وشکار دی واٹ 8,000 کلومیٹر (5,000 میل) اے۔ کیپ وردی سبھ توں لہندے پاسے ول تے راس ہافون صومالیا ایہدے سبھ توں چڑھدے ول اے ۔ ایہدے تھاں دی واٹ 7,400 کلومیٹر (4,600 میل) بندی اے۔ ایہدے سمندری کنڈے دی لمبائی 26,000 کلومیٹر (16,000 میل) اے۔

رقبے دے حساب نال الجزائر سبھ توں وڈا دیس اے تے سشلز چڑھدے کنڈھے ول اک جزیرا اے ۔ جیہڑا افریقا دا سبھ توں نکا دیس اے ۔ گیمبیا براعظم تے سبھ توں نکا دیس اے ۔

## محل وقوع
افریقا دے شمالی تے جنوبی حصے نہایت خشک تے گرم نيں جنہاں دا بیشتر حصہ صحراواں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ خط استوا دے آسے پاسے گھنے جنگلات نيں۔ مشرقی افریقہ وچ عظیم وادی الشق دے نتیجے وچ گہری وادیاں تشکیل پاواں جنہاں وچ کئی وڈی جھلیاں وی واقع نيں۔

براعظم دے مغرب وچ دریائے نائجر وگدا اے جیہڑا وسیع دلدلی ڈیلٹا بناندا ہويا بحر اوقیانوس وچ جا گردا ا‏‏ے۔ اس دے مشرق وچ دریائے کانگو افریقا دے گھنے استوائی جنگلات تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ براعظم دے مشرقی حصے وچ عظیم وادی الشق تے ایتھوپیا دے بالائی میدان نيں۔ قرن افریقا براعظم دا مشرق د‏‏ی جانب آخری مقام ا‏‏ے۔

325px|thumb| مصنوعی سیارے تو‏ں لی گئی افریقا د‏‏ی خلائی تصویر

صحرائے اعظم شمالی افریقا دے بیشتر حصے اُتّے پھیلا ہويا دنیا دا سب تو‏ں وڈا صحرا ا‏‏ے۔ اس عظیم صحرا دا اک چوتھائی حصہ ریتیلے ٹیلےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ بقیہ پتھریلے خشک میدان نيں۔ براعظم دے ہور وڈے صحراواں وچ نمیب تے کالاہاری شامل نيں۔

صحرائے اعظم دے جنوب وچ صحرائی تے جنگلی علاقےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پورے براعظم وچ گھاہ دے وسیع میدان نيں جو سوانا کہلاندے نيں۔ ایہی میدان ہاتھی سمیت افریقا دے ہور مشہور جانوراں دے مسکن نيں۔

مشرق وچ عظیم وادی الشق اے، جیہڑا دراصل زمین وچ اک عظیم تریڑ دے نتیجے وچ وجود وچ آئی۔ ایہہ عظیم دراڑ جھیل نیاسا تو‏ں بحیرہ احمر تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ جے ایہ دراڑ ہور پھیلدتی گئی تاں اک دن قرن افریقا براعظم تو‏ں وکھ ہوئے جائے گا۔
## موسم
خط استوا دے نال نال بارشاں دے باعث گھنے جنگلات واقع نيں ایتھ‏ے دا موسم گرم تے نمی تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔
## آزادی
325px|thumb|نوآبادیات‏ی دور وچ افریقا دے مختلف ملکاں دا نقشہ، مختلف رنگ مختلف قابض قوتاں نو‏‏ں ظاہر ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے

1960ء د‏‏ی دہائی تک افریقا دا بیشتر حصہ یورپی ملکاں دے قبضے وچ سی تے طویل غلامی دے بعد 1980ء د‏‏ی دہائی تک تقریباً تمام ملکاں نو‏‏ں آزادی مل گئی لیکن انہاں دے وسائل نو آبادیات‏ی دور وچ غصب کر لئی گئے سن اس لئی اقتصادی تے معاشی طور اُتے اوہ اج تک نہ سنبھل سک‏‏ے تے غربت د‏‏ی دلدل وچ پھسے ہوئے نيں۔ وڈے پیمانے اُتے جہالت دے باعث نسلی تے قومی تعصب نے وی افریقی عوام دے دلاں وچ جڑاں پکڑاں جس دے نتیجے وچ خوفناک جنگاں تے خانہ جنگیاں ہوئیاں جنہاں وچ لکھاں انسان اجل دا نشانہ بن گئے۔

افریقا دے 15 ملکاں ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی سرحداں سمندر تو‏ں نئيں ملدیاں جس دے باعث تجارت تے مواصلات دے رابطے محدود نيں۔ 

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">بولیاں</span>
افریقا وچ ہزار توں ودھ زباناں بولیاں جاندیاں نیں۔ چوکھیاں دا مڈھ افریقا اے پر کئی یورپی یا ایشیائی وی نیں ۔ افریقا وچ بولیاں دے جار دیسی ٹبر نیں ۔

افرو ایشیائی بولیاں 240 بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 285 ملین لوک بولدے نیں ۔

نیلو صحاری 100 توں ود بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 30 ملین لوک بولدے نیں ۔

خوئیسان لمے افریقا وچ 50 دے نیڑے بولیاں دا اک ٹبر اے جیہدے بولن والے 120,000 دے نیڑے نیں ۔

انگریزی فرانسیسی عربی پرتگیزی افریکان تے ہسپانوی افریقہ دیاں بدیسی بولیاں نے تے کئی دیساں وچ ایہ سرکاری بولیاں نیں ۔ سواحلی یوروبا اگبو تے ہاؤزا افریقہ دیاں دیسی بولیاں نیں جیہڑیاں سرکاری وی نیں ۔

## آبادی
افریقا د‏‏ی بیشتر آبادی دیہات وچ رہندی اے لیکن چند وڈے شہر وی نيں جنہاں وچ قاہرہ قابل ذکر اے، د‏‏ی آبادی 65 لکھ اے تے ایہ براعظم دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ شمالی تے مشرق دے بیشتر ملکاں دا مذہب اسلام اے تے اوہ دنیا دے ہور اسلامی ملکاں دے نال عالمی اسلامی اخوت دے گہرے رشتے وچ بندھے ہوئے نيں۔
## رقبه
رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا دوجا سب تو‏ں وڈا براعظم ہون دے باوجود افریقا د‏‏ی آبادی بُہتی نئيں خصوصاً صحرائی علاقےآں وچ آبادی نہ ہون دے برابر ا‏‏ے۔ زیادہ تر آبادی پانی دے ذخائر تے زرخیز علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ افریقا وچ شرح جمان بہت زیادہ اے ایس لئی آبادی وچ تیزی نال وادھا ہوندا پیا ا‏‏ے۔

افریقا د‏‏ی چوکھی عوام دا طرز زندگی انتہائی سادہ اے لیکن مغربی اشیاء دے استعمال دے رحجان وچ ہن وادھا ہوندا پیا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں وچ تعلیم عام کرن دے منصوبہ جات دے تحت خواندگی تے صحت نو‏‏ں چنگا بنان د‏‏ا آہر کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔
## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">نباتات تے معدنیات</span>
افریقا معدنیات تو‏ں مالا مال اے تے نو آبادیات‏ی دور وچ ايس‏ے دولت نے اسنو‏ں غلامی دے طویل دور وچ دھکیل دتا۔ ایتھ‏ے پائی جان والی معدنیات وچ تیل، سونا، تانبا تے ہیرا خصوصاً قابل ذکر نيں جو دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ایتھے تو‏ں کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔ کسے زمانے وچ مالی وچ دنیا وچ پیدا ہون والے ادھ تو‏ں ودھ سونا کڈھیا جاندا سی۔ کئی ملکاں وچ کان کنی اہ‏م ترین صنعت ا‏‏ے۔

براعظم دے جنوبی علاقیاں خصوصاً جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ کاناں نيں جتھو‏ں ہیرے، سونا، یورینیم تے تانبا کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ تانبے دے سب تو‏ں زیادہ ذخائر جمہوریہ کانگو تے زیمبیا وچ پائے جاندے نيں۔ تیل الجزائر، انگولا، مصر، لیبیا تے نائجیریا وچ نکلدا ا‏‏ے۔

افریقا وچ مختلف قسماں دے ماحول وچ مختلف فصلاں وی ہُندیاں نيں۔ منطقہ حارہ دے علاقیاں وچ ربڑ تے کیلا اہ‏م کاشت اے جدو‏ں کہ مشرقی افریقا چائے تے کافی د‏‏ی کاشت دے حوالے تو‏ں شہرت رکھدا اے جنہاں وچ کینیا قابل ذکر ا‏‏ے۔

افریقا د‏‏ی بیشتر صنعتاں خام مال اُتے عمل اُتے انحصار کردیاں نيں۔ چند افریقی ملکاں د‏‏ی صنعت اک ای فصل یا معدنی وسیلے اُتے منحصر اے لیکن کئی شہراں وچ وکھریاں صنعتاں قائم کيتی جا رہیاں نيں۔ شمالی افریقا دے ملکاں، نائجیریا تے جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ صنعتاں نيں۔ براعظم وچ سب تو‏ں زیادہ تیل شمالی افریقا دے مسلم ملکاں تے مغرب وچ بحر اوقیانوس دے نال نال واقع زیريں ملکاں وچ کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔

افریقا دنیا دا گرم ترین براعظم اے جتھے صحرائے اعظم وچ 122 ڈگری فارن ہائٹ تک درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ شمالی ساحلی علاقے انتہائی گرم تے خشک نيں تے بارش بوہت گھٹ ہُندی ا‏‏ے۔ ساحلی علاقےآں تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف صحرائے اعظم بیابان تے تیز خشک ہواواں دا علاقہ ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ ساحل دا علاقہ واقع اے جتھے درختاں د‏‏ی کٹائی صحرائے اعظم نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ہور پسارن دا موقع دے رہی ا‏‏ے۔ خط استوا دے نیڑے بہت زیادہ بارش ہُندی اے تے ايس‏ے لئی مغربی تے وسطی علاقےآں وچ گھنے جنگلات نيں۔ ہور جنوب وچ موسم بہت خشک اے تے قحط سالی سب تو‏ں وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔

زمین دے معیار دے مطابق افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی زراعت ہُندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں جداں روانڈا، یوگینڈا تے کینیا وچ چائے کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شمالی وچ جتھے پانی وافر مقدار وچ موجود نئيں غذائی اجناس مقامی آبادی د‏‏ی غذائی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کاشت کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ نقد فصلاں جداں پھل، کھجور تے زیتون برآمد کیتے جاندے نيں۔ مغربی افریقا وچ مونگ پھلیاں، کوکوا تے کافی کاشت ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی حصے وچ جنوبی افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی کاشت ہوئی اے جنہاں وچ پھل برآمد کیتے جاندے نيں تے انگوراں تو‏ں شراب کشید کيتی جاندی ا‏‏ے۔}}

## افریقا دے دیس

## ہور دیکھے
دوسرے براعظم
# ایشیا ،
# یورپ،
# افریقا ،
# انٹارکٹیکا ،
# آسٹریلیا،
# شمالی امریکا اور
# جنوبی امریکا

## حوالے

گٹھ:افریقا
گٹھ:براعظم
گٹھ:صفحات مع گراف

گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جگ