open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عاطف اسلم

**عاطف اسلم** اک پاکستانی گلوکار اے۔ اونے 2004 چ گانے گانے شروع کیتے تے اودھا پہلا گانا عادت ہٹ ہو گیا۔ اس توں بعد اوہنے پاکستان تے بھارت وچ کئی گانے گائے۔ اوہ برصغیر وچ کافی مشہور اے تے اوہ پاکستان دے سبھ توں مشہور گلوکاراں وِچوں اک اے۔

## پہلا جیون
عاطف اسلام وزیرآباد چ 12 مارچ 1983 نوں جمیا۔ اوہ راولپنڈی تے لہور چ پڑدا ریا تے اونھے یونیورسٹی آف سینٹرل پنجاب توں بی سی ایس دی ڈگری لئی۔ اوہ شروع توں ای کرکٹ دا شدائی سی تے اونھوں پاکستان دی 19 وریاں توں کم دی کرکٹ ٹیم چ رکھ لیا گیا۔ اونے کالج توں گانے گانا شروع کیتا تے فیر اپنا پہلا گانا عادت میکال حسن سٹوڈیو چ ریکارڈ کیتا تے اوہ گانا بہت مشہور ہوگیا
## موسیقی
### جل
اونھے اپنے کالج دے اک منڈے گوہر دے نال تے کج دوجیاں نال رل کے بینڈ بنایا جیدا ناں جل رکھیا۔ اوہ کج عرصے بعد اپنے پرا دی وجہ توں اس نالوں علیحدہ ہو گیا تے آپے ای کلم کلا گانے گان لگ گیا۔

### کلیاں
جل توں الگ ہون توں بعد اوہ ھندستان ٹر گیا تے اوتھے کئی فلماں دے گانے گاۓ۔ کج عرصہ پہلاں اونھے فلم *عجب پریم کی غضب کہانی* دے دو گانے گاۓ جیڑے کافی مشہور ہوۓ۔ اس توں پہلاں اونھے *ریس* تے *قسمت کنکشن* دے وی گانے گاۓ۔

2010 دی فلم *پرنس* دے اونھے چار کانے گاۓ جیڑھے سپر ہٹ ہوۓ تے اوہ بہت مشہور ہوئے۔
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
تھیوڈر ہانچ

تھیوڈر ہانچ اک جرمن فزکس گرو تے 2005 وچ فزکس دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

تھیوڈر ہانچ 1941 چ ہائیڈلبرگ جرمنی چ جمیا۔ ہائیڈلبرگ یونورسٹی توں پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی۔ 1975 توں 1986 تک سٹین فورڈ یونورسٹی کیلیفورنیا ج پڑھایا۔ 1986 چ جرمنی مڑ آکے پڑھایا۔ 1970 چ اونے وکھری لیزر بنائی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* نوبل انعام
* میکس پلانک انسٹیٹیوٹ  
* http://www.patentgenius.com/inventor/HanschTheodor.html 
* صفہ 
* گل بات

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
شوفن

شوفن اک کیمسٹری گرو تے 2005 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رابن وارن

رابن وارن اک فزیالوجی گرو تے 2005 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہارولڈ پنٹر

شوفن اک انگریزی ادب گرو تے 2005 وچ ادب دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ابرار الحق

ابرار الحق اک پنجابی، پاکستانی گایک نیں ۔ اوہ پنجابی وچ گاݨے گوݨ آلے گلوکار نیں ۔ اوہ لہور دے اک کالج وچ پروفیسر سی ۔ اوہناں دے پنجابی گاݨے *کیہنے کیہنے جاݨا بلو دے کعھر* تے *آ جا نی بہہ جا سیکل تے* بہت مشہور ہوئے تے اوہ پورے پاکستان تے چڑھدے پنجاب وچ اک منے  ہوئے گلوکار بن گئے ۔
گلوکاری توں علاوہ سیاست وچ وی فعال نیں ۔ 

## مُڈھلا جیون
ابرار الحق 21 جولائی 1968 نوں لہور، پنجاب وچ جمے ۔ اوہ گجرات تے راولپنڈی وچ پڑھدے رہے تے اوس توں بعد اوہناں نے راولپنڈی وچ سر سید کالج توں بی اے کیتا تے قائداعظم یونیورسٹی توں سوشل سائنسز وچ ایم اے دی ڈگری لئی ۔
اوہناں نے 1996 وچ ایچی سن کالج لہور وچ جغرافیا پڑھانا شروع کر دتا تے اوتھے گاݨا *بلو دے کعھر* گایا ۔ 

## سہارا فاؤنڈیشن
ابرار الحق نے اک فلاحی تنظیم سہارا فاؤنڈیشن بنائی جیہڑی پنڈاں وچ لوکاں نوں مفت علاج تے تعلیم دیندی اے ۔

گٹھ:پنجابی گلوکار

گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی لوک
انڈریو فائر

شوفن اک فزیالوجی گرو تے 2006 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اورحان پامک

**اورحان پامک** اک ترک لکھاری اے جیہنوں 2006 وچ ادب دا نوبل انعام ملیا اے۔
ڈورس لیسنگ

**ڈورس لیسنگ** (22 اکتوبر 1919) اک لکھاری تے 2007 وچ ساہت دا نوبل انعام جتن آلی  اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایرک ماسکن

شوفن اک معاشیات دا گرو تے 2007 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ماکوٹو کوبایاشی

ماکوٹو کوبایاشی اک فزکس گرو تے 2008 وچ فزکس دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
اوسامو شیمومورا

اوسامو شیمومورا اک کیمسٹری گرو تے 2008 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
جین-میری کلیزیو

**ژاں میری گستاو لے کلیزیؤ** (; جم 13 اپریل 1940)، عامَ طور تے جے ایمّ۔ جی۔ لے کلیزیؤ وجوں جانیا جاندا، اک فرانسیسی لکھاری اتے پروفیسر اے۔ 40 توں ودھ کتاباں دے لکھاری، کلیزیؤ نوں اسدے ناول لے پروسے-ورلل لئی 1963 دا پرکس رناؤدوٹ انعام دتا گیا اتے اسدے جیون-بھر  دے کم واسطے اسنوں ساہت لئی 2008 دا نوبل انعام نال نوازیا گیا گیا۔ سویڈن دی نوبل انعام کمیٹی نے اس نوں "نویاں سمتاں، شعری ساہس-قدمی اتے احساسی وسماد دا لکھاری، غالب رہتل توں پرے اتے ہیٹھاں اک منکھتا دا کھوجی" وجوں وڈیائیا اے۔

## جیونی
لی کلیزیؤ دی ماں دا جم فرانس دے رویرا شہر نائیس وچ اتے اس دے پیؤ دا ماریشیئس جزیرہ (جس تے بریٹیش دا حق سی، پر اس دا پیؤ نسلی طور تے برٹن سی) اتے ہویا سی۔ پیؤ اتے اسدی ماں دونوں دے پوروج مول طور تے برٹنی دے دکھنی ساحل تے موربیہن توں سن۔ اس دے دادا  فرانسوئی الیکسی لے کلیزیؤ 1798 وچ فرانس توں بھجّ گیا سی اتے اپنی بیوی اتے دھی نال موریشیس وچ آ وسیا سی، جو اس ویلے اک فرانسیسی بستی سی پر چھیتی ہی بریٹیش ہتھاں وچ جان والی سی۔ بستیوادیاں نوں اپنے ریتی-رواج برقرار رکھن اتے فرینچ بولی دی ورتوں کرن دی اجازت دتی گئی سی۔ لے کلیزیؤ کسے ویلے کجھ مہینیاں توں زیادہ ویلے تک موریشیئس وچ نہیں رہا، پر اسنے کیہا کہ اوہ اپنے آپ نوں اک فرانسیسی اتے موریشیسیائی سمجھدا اے۔  اس کول دوہری فرینچ اتے موریشیائی شہریت اے (1968 وچ موریشیئس نے آزادی حاصل کیتی) اتے موریشیئس نوں اس نے اپنی "نکی مادر وطن" کیہا۔

لے کلیزیؤ دا جم اسدی ماں دے جدی شہر نائس وچ، دوج عالمی لڑائی دوران، جدوں اسدا پیؤ نائیجیریا وچ بریٹیش فوج وچ نوکری کردا سی، ہویا سی۔  اوہ 1948 تک نائس دے لاگے اک چھوٹے جہے پنڈ، راکیبلئیر وچ وڈا ہویا سی۔ اس دے بعد اوہ، اس دی ماں اتے اس دا بھرا نائیجیریا وچ اسدے پیؤ کول جان لئی جہاز وچ سوار ہوئے سی۔ اس دا 1991 دا ناول اونتشا انشک اپنی کہانی اے۔ 2004 دے اک لیکھ وچ، اس نے نائیجیریا وچ اپنے بچپن اتے اپنے ماپیاں نال اپنے رشتے بارے یاداں سانجھیاں کیتیاں ہن۔

1958 توں لے کے 1959 تک انگلینڈ وچ برسٹل یونیورسٹی وچ پڑھائی کرن توں بعد، اس نے نائس دے انسٹیٹیوٹ ڈی'ٹیوڈز لٹرریئرز وکھے اپنی انڈر گریجو ایٹ ڈگری کیتی۔ 1964 وچ لے کلیزیؤ نے پرووینس یونیورسٹی توں ہینری مکوکس تے اک تھیسس دے نال ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔

 

جین-میری کلیزیو اک فرانسیسی تے 2008 وچ ادب دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
## حوالے

گٹھ:جم 1940
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
الینور آسٹروم

**الینور آسٹروم** اک معاشیات دی گرو تے 2009 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلی اک امریکی خاتون اے ۔ الینور معاشیات چ اے انعام جتن آلی پہلی خاتون اے مطلب کہ ہلے تکر معاشیات وچ اے انعام مرداں نے ای جتیا سی۔ 

الینور دا تعلق معاشیات دے شعبہ نال اے تے ایس ویلے انڈیانا یونیورسٹی تے ایریزونا سٹیٹ یونیورسٹی چ کم کر رئی اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لہور

**یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لہور** (؛ )، پنجاب، پاکستان دی اک انجینیئرنگ یونیورسٹی اے۔ ایہ پاکستان دی سبھ توں پراݨی انجینئرنگ یونیورسٹی اے۔ یو ای ٹی سرکاری یونیورسٹی اے تے گورنر پنجاب ایہدا چانسلر اے۔ یو ای ٹی وچ 6 فیکلٹیاں تے 23 ڈیپارٹمنٹ نیں۔ ایہد شمار پاکستان دی چوٹی دی انجینئرنگ یونیورسٹیاں وچ ہندا اے۔

## کیمپس
### کالا شاہ کاکو کیمپس
ایہ کیمپس لہور بائی پاس اتے کالا شاہ کاکو وچ موٹروے توں جی ٹی روڈ کراس دے کول 2006 وچ بنایا گیا۔ ایہدا کل رقبہ 313 ایکڑ اے۔

### فیصل آباد کیمپس
ایہ کیمپس 2004 وچ بنایا کیتا گیا۔ 

### رچنا کالج
ایہ کالج یو ای ٹی دا ملحقہ ادارہ اے۔ گورنر پنجاب، خالد مقبول نے جنوری 2003 وچ ایہدا افتتاح کیتا سی۔ اے کالج جی ٹی روڈ اتے گکھڑ تے وزیر آباد دے وچکار نوکھر نہر دے کنڈھے اُتے واقع اے۔ 

## باہرلے جوڑ
* یونیورسٹی وچ داخلہ بزریعہ نیشنل ٹیسٹنگ سروس  این ٹی ایس امتحانات
* ہائر ایجوکیشن کمیشن - نمبر شمار 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
فارمین کرسچن کالج

فارمین کرسچن کالج لہور پنجاب پاکستان دا تلیمی ادارہ اے۔ ایس کالج نوں یونیورسٹی دا درجہ وی دتا گیا اے۔ اے پنجاب دے نال نال پورے پاکستان چ اپنی تریخی اہمیت تے ودھیا تلیمی محول دی وجہ توں مشور اے۔ ایدا ناں اینوں ٹورن آلے ڈاکٹر چارلس ولیم فارمین دے ناں اتے رکھیا گیا۔

## انتظام
1972 چ ذوالفقار علی بھٹو دی حکومت نے ایس کالج دا انتظام سرکار نوں دے دتا تے ایدا ناں فارمین کرسچن کالج توں گورمنٹ فارمین کرسچن کالج رکھ دتا گیا۔ 

2004 چ صدر جنرل پرویز مشرف دی حکومت نے ایس کالج نوں واپس امریکی دے حوالے کر دتا۔ صدر مشرف ایس ای کالج دے پڑھاکو نیں۔

2004 چ ای صدر مشرف دے دور حکومت چ ایس کالج نوں یونیورسٹی دا درجی دے دتا گیا۔ 20 مارچ 2003 توں ڈاکٹر پیٹر ایچ آرماکوسٹ ڑیکٹر دی حیثیت نال ایس کالج نوں چلا رئے نیں۔ کالج دے پرنسپل ڈاکٹر سی جے دوباش نیں۔

## ہور ویکھو
*لہور دے تلیمی ادارے

## بارلے جوڑ
* http://www.fccollege.edu.pk 
* http://fccollege.edu.pk/alumni_friends_notable.php 

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور
گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
ہند ایرانی بولیاں

**ہند ایرانی بولیاں** دی ٹولی ہند یورپی بولیاں دی ٹولی دا سب توں چڑھدے پاسے دا انگ اے۔ ایدے چ تن ٹولیاںنیں: ہند آریائی، ایرانی تے نورستانی بولیاں۔ ہند ایرانی بولیان لئی کدے کدے آریائی بولیاں دا شبد وی ورتیا جاندا اے۔ ایس ٹولی چ 308 دے نیڑے بولیاں نیں۔ پنجابی ایس ٹولی دی تیجی وڈی بولی اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایران دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
لہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائینسز

**لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز** (Lahore University of Management Sciences) جیہنو‏ں عرف عام وچ **لمز** (LUMS) کہیا جاندا اے، اک نجی تحقیقی یونیورسٹی اے، جو ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی (ڈی ایچ اے)، لہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
لمز 1984 وچ کاروباری بزنس انڈسٹری دے اشتراک تو‏ں قائم کيتی گئی۔ جامعہ 100 تو‏ں ودھ ایکڑ اراضی اُتے مشتمل اے جس وچ نصف تو‏ں ودھ طلبہ تے مالزمین رہائش پزیر نيں۔ 1986 وچ یو ایس ایڈ د‏‏ی مدد تو‏ں گریجویٹ بزنس اسکول د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ 2001 وچ جامعہ نے نیشنل آؤٹ ریچ پروگرام (NOP) دا آغاز کيتا۔ سال 2017 دے مطابق جامعہ وچ 4000 طلبہ زیر تعلیم نيں۔

## باہرلے جوڑ
*ویب سائیٹ
*کیمپس ریڈیو
*ایلومنائی خبراں 
*ایلومنائی ایسوسی ایشن امریکا 
*وائس چانسلر دا پیغام 
*ہائر ایجوکیشن کمیشن- نمبر شمار

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
لہور یونیورسٹی

لہور یونیورسٹی(UOL) لہور پنجاب پاکستان دی اک یونیورسٹی اے۔ ایس یونیورسٹی دی نیوں 1999 چ عبادت ٹرسٹ نے رکھی۔ اے واحد غیر سرکاری ادارہ اے جیہڑہ ٹئمز ہائر ایجوکیشنل سپلیمنٹ یونیورسٹی دے 500ویں نمبر شمار دے وچ آندا اے۔ 2007 وچ ایدا نمبر 401 واں سی۔ ایدے نال نال اینوں پاکستان ہائر ایجوکیشن کمیشن دے ’W’ نمبر شمار وچ وی سمجھیا جاندا اے۔

## کیمپس
**لہور کیمپس**
اے کیمپس لہور دے علاقے رائیونڈ چ واقع اے۔ ایدا رقبہ 40 کنال ھیگا اے۔

**میڈیکل کیمپس**
اے کیمپس وی لہور دے علاقے رائیونڈ چ ای ھیگا اے۔ اے 100 کنال دی تھاں تے پھیلیا ہوئیا اے۔

**سکول آف اکاؤنٹنگ اینڈ فنانس**
یونیورسٹی دا سٹی کیمپس لہور دے علاقے گلبرگ دے لبرٹی چوک چ ھیگا اے۔ ایتھے اکاؤنٹنگ تے فنانس دی تلیم دتی جاندی اے۔

**لہور بزنس سکول**
اے کیمپس لہور دے علاقے ڈیفنس چ ھیگا اے۔

**اسلام آباد کیمپس**
اے کیپمس اسلام آبد دے علاقے بلیو ایریا چ ھیگا اے۔

## ہور ویکھو
*لہور دے تلیمی ادارے

## بارلے جوڑ
* اسلام آباد کیمپس 
* لہور کیمپس  

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور
گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
دیگ و تیغ و فتح

**دیگ و تیغ و فتح** سکھاں دے قومی ترانے دے پہلے بول نیں۔ بندہ سنگھ بہادر نیں ایناں بولاں نوں اپنی مہر دی مورت دتی تے جسا سنگھ اہلوالیہ نے 1765 ج افغانیاں نال اک نتارہ کرن والی لڑائی دے جتن مگروں اے بول اپنے سکیاں تے لخواۓ۔ اے لخوان دا رواج مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے تک ریا۔ اینوں سکھ مسلاں وی ورتدیاں سن۔ پٹیالہ ریاست دا وی اے قومی ترانہ سی۔

## شاعری
دیگ و تیغ و فتج بیدرنگ
یافت از گرو نانک گوبند سنگھ

(کھان پین، زور تے جت رکے بغیر نانک تے گوبند سنگھ دے تحفے نیں)

راج کریگا خالصہ اک رہے نان کوئی
خوار ہوے سبھ ملینگے بچے شرن جو ہوۓ

## بارلے جوڑ
* http://www.singhsabha.com/sikh_national_anthem.htm
* http://www.apnaorg.com/articles/subhash-1/
تیراکی

تیراکی پانی چ ٹرن نوں کیندے نیں۔ تیراکی نوں مختلف کماں آستے ورتیا جاندا اے جیناں چ نھانا، ٹھنڈا ہونا، مچیاں پھڑنا، مزہ لینا تے کھیڈنا شامل نیں۔

انسان اج توں کوئی 7000 وریاں توں تیراکی کر ریا اے۔ بائبل، بیوولف تے اوڈیسی چ وی تیراکی دا ذکر مجود اے۔ 1538 چ اک جرمن پروفیسر نے پہلی واری تیراکی دے اتے کتاب لکھی۔ تیراکی اک کھیڈ دے تور تے برطانیہ چ 1800 چ شروع ہوئی۔ پہلی ماڈرن المپکس چ تیراکی دے مقابلے وی ہوۓ۔ تیراکی دے مختلف طریقے ہوندے نیں جیناں چ فریسٹائل، بریسٹ سٹروک، بٹرفلائی تے فرنٹ کرال شامل نیں۔ 

تیراکی ایکسرسائز دی اک بہترین قسم اے کیونجے ایدے چ جوڑ خراب نئیں ھوندے۔ تیراکی چ صرف اک خطرہ ہوندا اے تے اوہ ڈبن دا اے۔
شاہ محمد

**شاہ محمد** (1780-1862) مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے پنجابی دا شاعر سی۔ جنگ نامہ اودی شاعری جیدے چ اونے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی موت دے بعد پہلی انگریز سکھ لڑائی دی کہانی لکھی اے۔

شاہ محمد اوہ مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں پسند 1780 نوں ضلع امرتسر دے اک پنڈ ودالہ ویرم چ جمیا۔ شاہ محمد مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں پسند کردا سی کیوں جے اونے پنجاب نوں دکھاں دی تھاں توں جنت دی پھلواری چ پلٹ دتا سی۔

## جنگ نامہ
جنک نامہ شاہ محمد دی شعراں چ پہلی انگریز سکھ لڑائی دی کہانی اے تے اینج لگدا اے جے اے جنگ نامہ 1946 چ لخیا گیا۔اس لکھت دے لکھن دے انداز توں اینج جاپدا اے جویں اکھ ویکھیا ہوئے ۔
## جیون
شاہ محمد دا جم پنڈ وڈالا ویرام ضلع امرتسر وچّ 1780 وچّ ہویا۔ کئی ودوان جویں ڈاکٹر سریندر سنگھ کوہلی، ڈاکٹر. ہرچرن سنگھ اتے پرِوفیسر سنت سنگھ سیکھوں اس دا جم تھان بٹالا ضلع گورداسپور نوں مندے نیں۔ پنجاب وچّ وٹالا /وڈالا/بٹالا ناں دے کئیں پنڈ/نگر نیں۔اس لئی اس دے جم تھان سنبندھی ودواناں وچّ متبھید ہونا سبھاوی اے ۔ 
شاہ محمد جات دا قریشی مسلمان سی۔ اس دے دو پتر سن: اک محمد بخش تے دوسرا ہاشم شاہ ۔شاہ محمد اک پڑھیا لکھیا ویکتی(بندہ) سی اتے منیا پرمنیا شاعر ۔ اس دی تعلیم بارے سیتا رام کوہلی دے ایہہ وچار ویکھن یوگ نیں کہ کوی شاہ محمد دی تعلیم بارے وی اسیں اس دی رچنا توں بہت انومان(اندازہ) لگا سکدے آں ۔ اس دی بولی دی ترتیب اتے دو چار تھاواں تے دتیاں پرانیاں اتہاسی روایتاں اتے گوہ کرن نال اسیں اس سٹے تے سہجے ہی اپڑ سکدے آں کہ شاہ محمد ان پڑھ بندیاں وچوں نہیں سی سگوں مڈھلی عمر وچّ ہی کسے پاٹھشالا(مدرسے) وچوں تعلیم حاصل کیتی ہوئی سی ۔

## رچناواں
ہن تکّ ہوئی کھوج انوسار(مطابق) شاہ محمد دیاں صرف دو ہی رچناواں دستیاب نیں ۔
1.جنگ سنگھاں تے انگریزاں 
2.سسی پنوں 
سسی پنوں دے قصے دے بند پورے نہیں سگوں کجھ کو بند ہی سانوں حاصل ہو سکے نیں۔
شاہ محمد قصہ “جنگ سنگھاں تے انگریزاں” اوہناں نے اپنی بڈھی عمر وچّ لکھیا۔ اسنے اخیرلے بند وچّ ایہہ دسیا ہے کہ 1902 بکرمی دے شروع وچّ فرنگیاں دی جنگ ہوئی ۔ پروفیسر سیتا رام کوہلی دے وچار مطابقجون سنّ 1846 اتے نومبر 1846 دے وچکار کسے ویلے لکھی گئی ۔

## ایہہ وی ویکھو
٭جنگ نامہ شاہ محمد
## حوالے

## بارلے جوڑ
*http://www.apnaorg.com/articles/tribune-8/

گٹھ:پنجابی شاعر
تحصیل صادق آباد

**صادق آباد** پنجاب دے ضلع رحیم یار خاں دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
تحصیل جلالپور پیروالا

**تحصیل جلالپور پیروالا** (Jalalpur Pirwala Tehsil) پنجاب، پاکستان دے ضلع ملتان دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام جلالپور پیروالا اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع ملتان
گھیبی

**گھیبی** پنجابی پنجاب دے اتر چ ضلع اٹک دے تھاواں پنڈی گھیب فتح جنگ بسال جنڈ تے دھراب دے کھیرے دے پاسے چ بولی جاندی اے۔

## گھیبی دا نکھیڑہ
چھاچھی چ ماضی بعید دی نشانی ہیا،ہيی، ہۓ نال ہوندی اے۔ جد کہ گھیبی پنجابی چ ایہیا، ایہي، ایہیۓ ورتے جاندے نیں۔
*چھاچھی: اوہ نسنا ہیا، جاکت پڑھنے ہۓ، اوہ رونی ہیي۔
*گھیبی: ہو نسنا ایہیا، جاتک پڑھنے ایہے، ہو رونی ایہی۔
*چھاچھی چ اسم اشارہ 'الف' توں ٹردا اے جد کہ گھیبی چ ہ توں

## گھیبی چ اک نظم
:::: **مںزلاں توں دراڈیاں لوکاں دا کبت**
صدیاں تے زمانیاں توں
اسیں اپنے ودوڈیریاں نے
کھرے نان کھرا میچ کے
ڈنگ پھڑنگیاں راہواں اتے ٹرنے رہے آں
کچیاں تے کساہریاں جايیاں تے تعکے تعورے کھا کے
اپنا جھٹ لکھنے رے آں
پر ہجے تائیں ایدا پینڈا مکیا نیں
جیوین کھوے نے جوگردے پھرنیاں
اکھیاں بدھے داندے دا پینڈک کعٹ نین تھیندا
ویلا ہنج ای لکنا دہنا
ہکی کھوئی نے جوکردے بھونیان بھونیاں۔

## کھیبی ادہارن یوٹیوب تے
*http://www.youtube.com/watch?v=oZ_AQ9B-mTg ڈاکٹر ناشاد دی اک نظم

## بارلے جوڑ
*http://wondersofpakistan.wordpress.com/2009/04/26/linguistic-bigotry-the-great-debate-part-2/
*http://www.advancedcentrepunjabi.org/intro1.asp

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
تحصیل فتح جنگ

**فتح جنگ** پنجاب دے ضلع اٹک دی اک تحصیل اے ۔

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع اٹک
برج بھاشا

**برج بھاشا** اتر پردیش ہندستان دی اک بولی اے۔ اینون ہندی دی اک بولی سمجیا جاندا اے۔ اے اترپردیش دے تریخی پاسے برج چ بولی جاندی اے ایس لئی برج بھاشا اخواندی اے۔ ایس بولی وج ای ہندستان دا بہوت ساری لکھت تے کلاسیکی موسیقی لکھی گئی اے۔ امیر خسرو ایسے بولی دے شاعر سن۔ اے پہلے سرکاری بولی سی پر فیر کھڑی بولی نے ایدی تھان لے لئی۔ اے بولی متھرا علی گڑھ آگرہ فیروز آباد ہاتھرس اٹاوہ فرخ آباد دے ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔

گٹھ:ہندی بولیاں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
راحت ملتانی

راحت ملتانی اک پاکستانی گائیک سواݨی اے ۔ راحت ملتانی 1971  نوں ملتان پنجاب وچ جمی ۔ اوہنے گائیکی اپݨی ماں ثریا ملتانیکر توں سِکھی جیہڑی آپ اک گائیک اے ۔راحت نے گاݨے، لوک گیت تے غزلاں گائیاں نیں ۔ راحت نے ایم اے انگریزی کیتا ہویا اے تے پڑھا وی رہی اے ۔
راحت نے 2004 توں سٹیج تے کم کرن دا آغاز کیتا ۔ کئی ڈرامے کیتے ، ٹی وی تے پروگرام کیتے، نعتاں پڑھیاں ۔ کئی دیسان وچ گایا ۔ حکومت پاکستان نے راحت نوں تمغا امتیاز دتا ۔

## راحت گیلری

Image:Rahat at National Art Gallery Islamabad.jpg
Image:Rahat Multani-2.jpg
Image:Rahat Multani singing at National Art Gallery Islamabad.jpg


## [[یو ٹیوب]] تے راحت دے گیت

*http://www.youtube.com/watch?v=tC1hNCsdxGw میرا ڈھول
*http://www.youtube.com/watch?v=w5I9QWFCDEo&feature=related پیلو پکیاں وے
*http://www.youtube.com/watch?v=QZglQorGTDQ&feature=related نیندر نے جھوکاں

## باہرلے جوڑ
*http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=245433خبر
*https://archive.is/20130705190937/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010%5C06%5C17%5Cstory_17-6-2010_pg11_12خبر
*http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=36786خبر

گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
پلانک کوانٹم تھیوری

میکس پلانک نے 1900 چ کوانٹم تھیوری پیش کیتی۔ ایدے چ اونے انرجی دے اخراج تے سوک دے بارے چ دسیا۔ اس تھیوری دے مطابق انرجی غیر مسلسل طور تے چھڑی یا جزب کیتی جاندی اے۔ انرجی بوت چھوٹے یونٹاں دی بنی ہوندی اے جینا نوں کوانٹا کیندے نیں۔ اس تھیوری دیاں خاص گلاں اے نیں:-
*انرجی لگاتار نا ای خارج کیتی جاندی اے نا ای جزب کیتی جاندی اے۔ بلکہ انرجی غیر مسلسل طور تے خارج یا جزب کیتی جاندی اے تے اے موج دے پیکٹاں دی مورت چ ہوندی اے۔ ہر موج دے پیکٹ یا کوانٹم دی اک خاص تے پکی انرجی ہوندی اے۔ روشنی دی انرجی دے کوانٹم نوں فوٹون کیندے نیں۔
*تابکاری دے کوانٹم دی انرجی تابکاری دی فریکونسی (v) دے نال لاگ دار اے۔ فریکونسی اک سکنٹ چ کسے اک تھاں توں لنگن والیاں موجاں دی گنتی اے۔
:E∝v
:E=hv
:اس مساوات چ 'h' نوں پلانک کانسٹنٹ کیندے نیں تے ایدی قیمت 6.626x10-34Js اے۔ اے دراصل فوٹون دی انرجی تے فریکونسی دے درمیان ریشیو اے۔
*اک شے انرجی صرف کوانٹا دی شکل چ ای خارج یا جزب کرسکدی اے۔
:E=hv
:اک فوٹون دی فریکونسی 'v' تے ویولینتھ 'λ' دے درمیان اے مساوات ہوندی اے:-
:v=c/λ
:اس دے مطابق جنی بوتی ویولینتھ ہوۓ گی، اونی کٹ فوٹون دی فریکونسی ہوۓ گی۔ اس واسطے:-
:E=hv
:ویولینتھ دو اگلے پچھلے اتار یا چڑھاو دے درمیان دا فاصلہ ہوندا اے تے اینوں عام طور تے آنگسٹرام، نینو میٹر یا پیکو میٹر دے ناپ چ ظاہر کیتا جاندا اے۔
:فوٹون دی جنی بوتی ویولینتھ ہوئے گی اوسے حساب نال اودھی انرجی کم ہوۓ گی۔ موج نمبر (ṽ) اک یونٹ لمبائی چ موجاں دی گنتی نوں کیندے نیں۔ اے موج دی لمبائی یا ویولینتھ دا الٹ ہوندا اے۔ 
:ṽ=1/λ
:λ دی قیمت اتے دتی گئی مساوات چ پا کے اسی اے مساوات بنا لیندے آں:-
:E=hcṽ
فوٹون دی انرجی فریکونسی، ویولینتھ تے موج نمبر نال رلدی اے۔ فوٹون دا موج نمبر جینا بوتا ہوۓ گا اودی انرجی وی اونی زیادہ ہوۓ گی۔ اس تھیوری چ روشنی دے فوٹون دی انرجی، فریکونسی، ویولینتھ تے موج نمبر دے درمیان دتیاں گیاں مساواتاں نوں سینس گرو مندے نیں تے ایناں نوں بوہر نے اپنے ایٹمی ماڈل چ ورتیا۔
دامان

**دامان** پنجاب دا اک تھاں اے ۔ پنجاب وچ اِنڈس دریا دے لہندے پاسے کوہ سلیمان تے اِنڈس دریا دے وِچلے میدانی تھاں نوں دامان کہیا جاندا اے ۔ ایہ علاقا ضلع ڈیرا غازی خاں تے ضلع راجن پور دے علاقےآں تے مشتمل اے ۔ تونسا، ڈیرا غازی خاں تے راجن پور دامان دے وڈے شہر نیں ۔ 
دریاۓ سندھ تے کوہہ سلیمان دے وچالے کوں [دامان][ اَھدن تے اے [سرائیکی سماجداحصہ اے

گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب
ہلال جرات

ہلال جرات نشان حیدر توں مگروں پاکستان دا دوجہ وڈا فوجی اعزاز اے۔ اے 1957 چ پاکستان دے جمہورہ بنن توں مگروں ٹریا۔ اے اعزاز صرف پاکستانی فوجیاں نوں اونہاں دی بہادری تے جرات دی وجہ توں دتا جاندا اے۔ 

## تفصیل
اے اعزاز پاکستان دی فضائی، زمینی تے بحری فوج دے بہادر سپائیاں نوں دتا جاندا اے۔ اے اعزاز انگریزاں دے (British Distinguished Service Order) تے (United States Distinguished Service Cross)دے برابر سمجھیا جاندا اے۔ 
پہلے چار اعزاز وصول کرن آلیاں چ بریگیڈیئر حیاءالدین، بریگیڈیئر محمد اسلم خان،بریگیڈیئر نوابزادہ شیر علی خان تے میجر جنرل محمد ایوب خان شامل نیں۔

## اعزاز حاصل کرن آلیاں دی لسٹ
**پاک فوج**
* میجر جنرل حیاءالدین
* بریگیڈیئر محمد اسلم خان
* بریگیڈیئر نوابزادہ شیر علی خان
* میجر جنرل محمد ایوب خان 
* محمد موسیٰ خان
* اختر حسین ملک
* میجر جنرل ابرار حسین
* میجر اختر عبدالرحمٰن
* لفٹین جنرل عمر عبداللہ خان نیازی
* لفٹین جنرل عبدالعلی ملک
* بریگیڈیئر امجد علی چوہدری
* بریگیڈیئراحسن رشید شامی
* میجر جنرل نصیراللہ خان بابر
* میجر جنرل ابوبکر عثمان مٹھا
* بریگیڈیئر عبدالقیوم شیر
* لفٹین کرنل غلام حسین چوہدری
* لفٹین کرنل راجہ محمد اکرم
* میجر جنرل امیر حمزہ خان
* کپتان محمد اقبال (شہید)

**پاکستان/ [[بنگلہ دیش]] فوج**
* لفٹین جنرل ضیاءالرحمٰن

**پاک فضائیہ**
* ایئر مارشل نور خان
* گروپ کیپٹن ظفر مسعود
* سکوارڈن لیڈر سرفراز احمد رفیقی
* ایئر مارشل عبدالرحیم خان
* ایئر کموڈور انعام الحق خان

**پاکستان نیوی**
* وائس ایڈمرل افضل رحمان خان
* ریئر ایڈمرل محمد شریف

## ہور ویکھو
* نشان حیدر
* ستارہءجرات
* تمغہء جرات
* پاکستانی فوجی اعزاز
* پاکستانی فوج

## بارلے جوڑ
* پاکستانی اعزاز 
* پاکستانی اعزاز
ستارا جرات

ستارہ جرات نشان حیدر تے ہلال جرات توں مگروں پاکستان دا تیجا وڈا فوجی اعزاز اے۔ اے 1957 چ پاکستان دے جمہوریہ بنن توں مگروں ٹریا۔ اے اعزاز صرف پاکستانی فوجیاں نوں اونہاں دی بہادری تے جرات دی وجہ توں دتا جاندا اے۔

## اعزاز حاصل کرن آلیاں دی لسٹ
**پاک فوج**
*محمد یعقوب 
*میجر ملک آفتاب احمد خان
*لفٹین کرنل عبدالرحمٰن 
*لفٹین کرنل رشید کیانی
*لفٹین کرنل صاحب زاد گل- کھیم کرن
*لفٹین کرنل حق نواز کیانی
*بریگیڈیئر پرویز حسن خان نیازی
*بریگیڈیئر کے پرویز ناصر
*کپتان اسرار حیدر
*کپتان کاشف خلیل
*سپائی بخمل جان
*لفٹین کرنل غلام رسول راجہ
*میجر عبدالجلیل اورکزئی
*کرنل شیر الرحمٰن
*میجر جنرل امیر حمزہ خان
*بریگیڈیئر محمد اخلاق عباسی
*میجر عبدالغنی
*میجر ضیاءالدین
*میجر جنرل محمد جمشید
*بریگیڈیئر لیاقت اسرار بخاری
*بریگیڈیئر مضفر خان زاہد
*بریگیڈیئر ناصر احمد خان
*بریگیڈیئر تنویر احمد خان
*میجر ملک منور خان
*میجر سید نسیم حیدر رضوی 
*کپتان آغا عبدالرحمٰن 
*جنرل شمیم عالم خان
*میجر سعید ٹوانا
*میجر جنرل ہدایت اللہ خان
*لفٹین جنرل شاہ رفیع عالم
*لفٹین جنرل محمد طارق
*میجر راجہ نادر پرویز
*میجر فاروق عدم خان
*لفٹین جنرل محمد افضل
*کپتان عمر افتخار احمد
*بریگیڈیئر ارشد زمان
*لفٹین جنرل مسعود عالم
*لفٹین محمد قیس
*میجر رضا شاہ
*کپتان صغیر ھسین
*میجر سعیداللہ جنگ
*سپائی مقبول حسین

**پاکستان/ [[بنگلہ دیش]] فوج**
*کپتان عبدالرحمٰن

**پاک فضائیہ**

## ہور ویکھو
*نشان حیدر
*تمغہء جرات
*پاکستانی فوجی اعزاز
*پاکستانی فوج

## بارلے جوڑ
*پاکستانی اعزاز 
*پاکستانی اعزاز 
* http://www.paktribune.com/exclusive/exclusivedetails.php?id=76 

گٹھ:فوجی اعزاز
بلند دروازہ

**بلند دروازہ** (پنجابی: اچا بوآ) فتح بور سیکری ہندستان چ مغل بادشاہ اکبر دا 16ویں صدی دے انت ج اودے دکن تے مل مارن دی یاد ج بنایا ہویا اک اچا دروازہ اے۔ اے 53 میٹر اچا تے 35 میٹر چوڑا اے تے ایدیاں 42 پوڑیاں نیں۔اے بوآ 1572 ج بنایا گیا تے اینون دنیا دا سب تون وڈا بوا سمجیا جاندا اے۔ ایدے تے قرآن دیاں دے بول نین۔ ایدی چھت تے 13 قبے بنے نیں۔

### بارلے جوڑ

*http://www.tajhub.com/taj-mahal/monuments-india/fatehpur_sikri/architecture.html 

گٹھ:مغل سلطنت
کھڑی بولی

**کھڑی بولی** ہندی نوں کیعا جاندا اے۔ اے لیندے اتر پردیش تے دلی دے آلے دوالے بولی جاندی اے۔ کھڑی بولی اردو تے ہندی دا سرکاری لہجہ اے۔ اے سہارنپور مظفرنگر باغپت میرٹھ غازی آباد رام پور مراد آباد بجنور دے ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔

1950 دے مگروں ایدے چ چوکھے سارے سنسکرت دے بول رلاۓ گۓ۔ ہندستانی فلماں ہلے وی پرانی کھڑی بولی ای ورتی جاندی اے۔

اے بولی نوں سرکار تھاپڑ ایدے دلی دے آلے دوالے بولن باجوں تے فیر رہتل دی بولی بنن باجوں ملیا۔

گٹھ:اردو دیاں بولیاں

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
رلی

**رلی**، وکھ وکھ رنگاں والے کپڑیاں دے ٹوٹیاں نوں جوڑ کے بنائی جاݨ والی چادر اے، جیہنوں سندھ، پاکستان دے پنڈاں وچ سواݨیاں بݨاؤن٘دیاں نیں۔ 

رلی پنجابی تے سندھی دا لفظ اے جیہدا مطلب اے "رلا کے بنی ہوئی"۔ رلی چادر علیحدہ علیحدہ ٹُکڑیاں یا کاتراں نوں اس طرحاں رلا کے تے جوڑ کے بݨائی جاندی اے کہ منجے اُتے وچھاؤݨ لئی اک سوہݨی چادر بݨ جاندی اے۔

## باہرلے جوڑ
* رلی

گٹھ:پاکستانی ثقافت
راجا عزیز بھٹی

میجر راجا عزیز بھٹی شہید ، پاکستان دے اک بہادر فوجی سی جیہڑے 1965 دی پاک بھارت جنگ وچ بہادری نال لڑدیاں ہوئے شہید ہو گئے ۔ اوہناں نوں ایس کارنامے دی وجہ توں فوج دا سبھ توں وڈا اعزاز نشان حیدر دتا گیا ۔

## حیاتی
عزیز بھٹی 1928 وچ چین دے علاقے ہانگ کانگ وچ جمے ۔ پاکستان بݨݨ توں پہلاں پنجاب آ گئے تے ضلع گجرات دے پنڈ لادیاں وچ وس پئے ۔ اوہناں نے پاکستان آرمی وچ نوکری کر لئی تے 1950 وچ پنجاب رجمنٹ چ شامل ہو گئے ۔

## ہور دیکھو
*نشان حیدر

## باہرلے جوڑ
* http://www.pakdef.info/pakmilitary/army/war/haider2.html 

گٹھ:نشان حیدر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
دھنی

**دھنی** بولی پنجابی دا اک انگ اے جیہڑی ضلع چکوال چ بولی جاندی اے۔ دھنی دے پہلے منے پرمنے شاعر دا ناں شاہ مراد اے۔ اوہ 1702 ج موۓ۔ شاہ مراد نون پنجابی دا پہلا غزل کہن والا شاعر منیا جاندا اے۔

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
پنجابی چ پہلی وار

* بابا فرید الدین گنج شکر نون پنجابی دا پہلا شاعر منیا جاندا اے۔
* شریف کنجاہی نے پہلی پنجابی نظم (1938) لکھی۔
* مولا بخش کشتہ پنجابی چ اپنا دیوان آپ چھپواؤݨ واݪے پہلے شاعر نیں۔
* پنجابی چ پہلا ناول ویر سنگھ نے "سندری" دے ناں ناݪ 1897 چ لکھیا۔
* پنجابی چ پہلا افسانہ 1921 چ لال سنگھ نے "کملا اکالی" دے ناں نال لکھیا۔
* دت سنگھ نے "سپن ٹانک" دے ناں نال پہلا پنجابی ڈراما لکھیا۔
* پنجابی چ شعراں چ پہلا سفرنامہ گرو نانک دا حاضر نامہ اے۔
* لکھت چ پہلا پنجابی سفرنامہ "ایشیاء دی سیر" دے ناں نال 1898 چ چھپیا۔
* انشائيا لکھݨ دا مڈھ مشتاق باسط دے انشائیاں دی کتاب "سکھ دا ساہ" دے 1976 چ چھپݨ ناݪ ہویا۔
* پنجابی ج مزاح دی پہلی کتاب انور علی دی "کاݪیاں اٹاں کاݪے روڑ" (1972) اے۔
* پنجابی دی پہلی گریمر 1812 چ ڈاکٹر کیری نے سیرام پور توں چھاپی۔
* جے نیوٹن نے 1854 وچ پہلی پنجابی ڈکشنری چھپوائی۔
* پنجابی وچ پہلی لکھت 990 ہجری وچ "مواعظ نوشا پیر" دے ناں ناݪ لکھی گئی۔
* پنجابی کتاباں دی پہلی لسٹ: پنجابی کتابیات ڈاکٹر شہباز ملک نے 1991 چ لکھی۔
* ڈاکٹر شہباز ملک پنجابی دے پہلے پی ایچ ڈی نیں۔
* پنجابی وچ لکھے گئے آرٹیکلاں دی پہلی لِسٹ 1984 وچ اقبال صلاح الدین نے لکھی۔
* حافظ برخوردار نے اپݨی کتاب مفتاح الفقہ وچ 1670 وچ پہلی واری لفظ پنجابی بولی لئی ورتیا۔
* پنجاب دا ناں شیر شاہ سوری دے ویلے توں (1545 - 1540) رواج وچ آیا۔ 
* پنجابی دا پہلا وڈا انسايیکلوپیڈیا پنجابی وکیپیڈیا اے۔
*پنجابی دی پہلی فلم پنڈ دی کڑی 1935 وچ بݨی۔

## اتا پتا

گٹھ:پنجابی بولی
محمد سرور

**راجا محمد سرور** (Raja Muhammad Sarwar) پاک فوج وچ کیپٹن سن۔ 10 نومبر 1910 نوں پنجاب دے ضلع راولپنڈی دی تحصیل گجر خاں دے اک پنڈ سنگھوڑی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں راجا محمد حیات خان سی۔

پہلا نشان حیدر حاصل کرن والے کیپٹن راجا محمد سرور شہید نے اپنی مڈھلی تعلیم گورنمنٹ زمیندارہ اسلامیہ ہائی اسکول دسوہا، فیصل آباد تو‏ں حاصل کيتی۔ 1929ء وچ انہاں نے فوج وچ بطور سپاہی شمولیت اختیار کيتی۔ 1944ء وچ پنجاب رجمنٹ وچ کمیشن حاصل کیتا، جیہدے توں بعد انہاں نے برطانیا ولو‏ں دوسری عالمی جنگ وچ حصہ لیا، شاندار فوجی خدمات دے پیشِ نظر 1946ء وچ انہاں نو‏ں مستقل طور اُتے کیپٹن دے عہدے اُتے ترقی دے دتی گئی۔

قیام پاکستان دے بعد سرور شہید نے پاک فوج وچ شمولیت اختیار کرلئی- 1948ء وچ جدو‏ں اوہ پنجاب رجمنٹ د‏‏ی سیکنڈ بٹالیئن وچ کمپنی کمانڈر دے عہدے اُتے خدمات انجام دے رہے سن، انہاں نو‏ں کشمیر وچ آپریشن اُتے مامور کيتا گیا۔ 27 جولائ‏ی 1948ء نو‏‏ں انہاں نے کشمیر دے اوڑی سیکٹر وچ دشمن د‏‏ی اہ‏م فوجی پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ اس حملے وچ مجاہدین د‏‏ی اک وڈی تعداد شہید تے زخمی ہوئی لیکن کیپٹن سرور نے پیش قدمی جاری رکھی۔ دشمن دے مورچے دے نیڑے پہنچ ک‏ے انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ دشمن نے اپنے مورچیاں نو‏‏ں خاردار تاراں تو‏ں محفوظ ک‏ر ليا اے، ایہدے باوجود کیپٹن سرور مسلسل فائرنگ کردے رہ‏‏ے۔

کارروائی دے دوران دشمن د‏‏ی فائرنگ دا نشانہ بنے لیکن انہاں نے بے مثال جذبے دا مظاہرہ کردے ہوئے اک ایسی گن دا چارج لیا جیہدا جوان شہید ہوچکيا سی، اپنے زخماں د‏‏ی پرواہ کيتے بغیر، 6 ساتھیاں دے ہمراہ انہاں نے خاردار تاراں نو‏‏ں عبور کرکے دشمن دے مورچے اُتے آخری حملہ کيتا۔ 

دشمن نے اچانک حملے توں بعد اپنیاں توپاں دا رخ کپٹن سرور د‏‏ی جانب کر دتا، اک گولی کپٹن سرور دے سینے تے لگی تے انہاں نے اوتھ‏ے شہادت پائی، مجاہدین نے جدو‏ں انہاں نو‏ں شہید ہُندے دیکھیا تاں انہاں نے دشمن اُتے ایسا بھرپور حملہ کيتا کہ اوہ مورچے چھڈ کے بھج گئے۔

اوہناں د‏‏ی شاندار خدمات دے اعتراف وچ جتھے انہاں نو‏ں وکھ وکھ اعزازات تو‏ں نوازیا گیا، اوتھے 27 اکتوبر 1959ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں نشان حیدر دے اعلا ترین اعزاز تو‏ں نوازیا گیا، انہاں نو‏ں پہلا نشانِ حیدر حاصل کرن دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔
یہ اعزاز انہاں د‏‏ی بیوہ محترمہ کرم جان نے 3 جنوری 1961ء نو‏‏ں صدر پاکستان، جنرل ایوب خان دے ہتھو‏ں وصول کيتا سی۔

## نشان حیدر

100px


## باہرلے جوڑ
* نشان حیدر 

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1948 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:پنجاب رجمنٹ دے افسر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:کارکنان پاک فوج
گٹھ:نشان حیدر یافتگان
گٹھ: ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں
محمد اکرم

thumb|Right|200px|میجر محمد اکرم میموریل
میجر **محمد اکرم** (1938 – 1971) پاک فوج وچ فوجی افسر سن۔ میجر اکرم نو‏‏ں ” ہیرو آف ہلی “ دے ناں تو‏ں شہرت ملی تے جرات و بہادری د‏‏ی اعلیٰ مثال قائم کرنے اُتے اوہناں نو‏‏ں اعلا ترین فوجی اعزاز نشان حیدر تو‏ں نوازیا گیا۔

محمد اکرم اپنے ننھیال ضلع گجرات دے شہر ڈنگا وچ 4 اپریل 1938ء نوں پیدا ہوئے۔ اوہ پاکستان دے اعوان خاندان نال تعلق رکھدے سن۔ لیکن انہاں دا موضع نکہ کلاں نال تعلق سی جو ضلع جہلم وچ واقع اے۔ 

ابتداء وچ اوہ نان کمیشنڈ عہدے لئی منتخب ہوئے مگر فیر ملٹری اکیڈمی کاکول تو‏ں تربیت حاصل کرن تے خصوصی امتحانات پاس کرن توں بعد 1963ء وچ بحیثیت سیکنڈ لیفٹیننٹ پاکستان آرمی د‏‏ی فرنٹیئر فورس رجمنٹ نال وابستا ہوئے۔

1965ء وچ میجر محمد اکرم نو‏‏ں کیپٹن دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی تے انہاں نے 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ ظفروال سیکٹر وچ خدمات انجام دتیاں جد کہ 1970ء وچ میجر دے عہدے اُتے تقرر کيتا گیا۔

1971ء د‏‏ی جنگ وچ مشرقی پاکستان دے علاقے ہلی دے محاذ اُتے میجر محمد اکرم نے اپنی فرنٹیئر فورس د‏‏ی کمانڈ وچ مسلسل پنج دن تے پنج راتاں اپنے تو‏ں کئی گُنا ودھ بھارتی فوج د‏‏ی پیش قدمی روک کے دشمن دے اوسان خطا کر دتے۔

میجر محمد اکرم نے دشمن دے خلاف بہادری نال لڑدے ہوئے 5 دسمبر 1971ء نوں جام شہادت نوش کيتا۔ 
اوہناں نو‏‏ں 1971ء وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان وچ لڑی گئی ہلی د‏‏ی جنگ وچ بہادری دے کارنامے دا مظاہرہ کرن اُتے پاکستان دے اعلا ترین فوجی اعزاز نشان حیدر تو‏ں نوازیا گیا۔

## ہور ویکھو
* نشان حیدر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* نشان حیدر 
* شہید فاؤنڈیشن 

گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:نشان حیدر یافتگان
گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا
سوار محمد حسین

**محمد حسین**، (سوار محمد حسین شہید) ، 18 جون 1949ء نو‏‏ں ضلع راولپنڈی د‏‏ی تحصیل گجر خاں دے اک پنڈ ڈھوک پیر بخش (جو ہُن انہاں دے ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں ڈھوک محمد حسین دے ناں تو‏ں موسوم اے) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے 3 ستمبر 1966ء وچ ستاراں سال د‏‏ی کم عمری وچ پاک فوج وچ بطور ڈرائیور شمولیت اختیار کيتی تے ڈرائیور ہوݨ دے باوجود عملی جنگ وچ بھر پور حصہ لیا۔

## مرتبۂ شہادت
انہاں نے پاک بھارت جنگ وچ حصہ لیا تے 10 دسمبر 1971ء نو‏‏ں شام 4 بجے بھارتی فوج د‏‏ی مشین گن تو‏ں نکلی گولیاں انہاں دے سینے اُتے لگياں تے اوہ اوتھے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔ انہاں د‏‏ی ايس‏ے بہادری دے اعتراف وچ پاک فوج نے انہاں نو‏ں اعلیٰ ترین فوجی اعزاز نشان حیدر تو‏ں نوازیا۔

## تصاویر

فائل:Sawar Muhammad Hussain Shaheed Nishan e Haider - Battle Account (7833460866).jpg|alt=فائل:Sawar Muhammad Hussain Shaheed Nishan e Haider - The Grave (7833474774).jpg|alt=


## باہرلے جوڑ
سوار محمد حسین شہید دا تعارف

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:کارکنان پاک فوج
گٹھ:نشان حیدر یافتگان
شبیر شریف

میجر شیبر شریف شہید 28 اپریل 1943 نوں پنجاب دے ضلع گجرات دے اک قصبے کنجاہ چ جمے۔ اوناں نے لہور دے سینٹ انتھونی سکول توں او لیول دا امتحان پاس کیتا۔ اس توں مگروں او گورنمنٹ کالج لہور چ پڑھن لگ پئے 1964 چ او پاک فوج دی فرنٹیئر فورس رجمنٹ چ شامل ہو گئے۔

1971 چ اوناں نوں سلیمانکی ہیڈورکس دے نیڑے دشمن دی فوجاں نوں روکن دا حکم دتا گیا۔ دشمن نال لڑائی وچ اوناں نوں توپ دا گولہ وجیا تے او شہید ہو گئے۔ 
اوناں نیں دتا گیا کم پورا کیتا تے اپنی جان دی پرواہ نہ کیتی۔ ایس بہادری تے جرات دے مظاہرے کرن تے اوناں نوں پاک فوج دا سب توں وڈا اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔
## جیون

28 اپریل 1943ء پاکستانی فوج دے نامور سپوت میجر شبیر شریف د‏‏ی تریخ پیدائش ا‏‏ے۔ میجر شبیر شریف کنجاہ ضلع گجرات وچ پیدا ہوئے سن ۔ 19 اپریل 1964ء نو‏‏ں انہاں نے فوج وچ کمیشن حاصل کيتا تے فرنٹیر فورس رجمنٹ وچ تعینات کیتے گئے۔ 1965ء نو‏‏ں پاک بھارت جنگ وچ انہاں نو‏ں ستارہ جرات عطا کيتا گیا۔ 3 دسمبر 1971ء نو‏‏ں اوہ سلیمانکی سیکٹر وچ فرنٹیر فورس رجمنٹ د‏‏ی اک کمپنی د‏‏ی قیادت کررہے سن ۔ انہاں نو‏‏ں اک اُچے بند اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی مہم سونپی گئی جتھو‏ں دو گائاں گورمکھ کھیڑہ تے بیری والا زد وچ آسکدے سن ۔ فوجی لحاظ تو‏ں اس جگہ د‏‏ی وڈی اہمیت سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں بھارت نے ایتھ‏ے آسام رجمنٹ د‏‏ی اک کمپنی مامور کيتی سی جسنو‏ں ٹینکاں دے اک اسکواڈرن د‏‏ی مدد وی حاصل سی مطلوبہ پوزیشن تک پہنچنے دے لئی انہاں نو‏ں 30 فٹ چوڑی تے 10 فٹ گہری دفاعی نہر نو‏‏ں تیر کر عبور کرنا تے دشمن دے بارودی سرنگاں دے علاقے تو‏ں گزرنا سی۔ مگر میجر شبیر شریف نے اپنی کمپنی دے نال ایہ تمام مرحلے طے کرلئی تے 3 دسمبر د‏‏ی شام تک دشمن نو‏‏ں اس د‏ی دفاعی قلعہ بندیاں تے خندقاں تو‏ں باہر کڈ دتا۔ اس معردے ميں دشمن دے 43 سپاہی مارے گئے تے 4 ٹینک تباہ ہوئے۔ 5 اور6 دسمبر د‏‏ی درمیانی شب میجر شبیر شریف نے آسام رجمنٹ دے کمپنی کمانڈر نو‏‏ں ہلاک کرکے اہ‏م دستاویزات اُتے قبضہ کرلیا۔ 6 دسمبر نو‏‏ں دشمن نے اک خوفناک جوابی حملہ کيتا۔ اس حملے وچ میجر شبیر شریف جو مسلسل دشمن اُتے فائرنگ کررہے سن ‘ شہید ہوگئے۔ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی اعلیٰ عسکری خدمات اُتے نشان حیدر دا اعزاز عطا کيتا۔ میجر شبیر شریف لاہور وچ میانی صاحب دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں۔ میجر شبیر شریف شہید دا نشان حیدر دا اعزاز 3 فروری 1977ء نو‏‏ں ایوان صدر اسلام آباد وچ منعقدہ اک خصوصی تقریب وچ انہاں د‏‏ی بیوہ نے حاصل 
## ہور ویکھو
*نشان حیدر

## بارلے جوڑ
*میجر شبیر شریف شہید 
*میجر شبیر شریف اتے اک مقالہ
* http://www.pakdef.info/pakmilitary/army/war/haider2.html 

گٹھ:نشان حیدر
پہاڑی

**پہاڑی یا پعاڑی** پنجابی دی اک بولی جیہڑی اتلے پنجاب ازاد کشمیر تے پعارتی کشمیر چ بولی جاندی اے۔ بولی دا جغرافیہ، رلویں بول، رلواں لٹریچر تے ہور خصوصیتاں اینوں پنجابی نال رلاندیاں نیں۔ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ نے اینوں پنجابی بولیاں چ رکھیا اے۔

## پعاڑی تے پنجابی دے رلویں بول

*پنجابی وانگوں پعاڑی چ وی اک انیک بنان ليی کج بولاں دے انت تے 'ا' ہٹا کے 'ے' دا وادا کیتا جاندا اے۔

*کج بولاں دے انت تے 'اں' دا وادا کیتا جاندا اے۔

*مزکر مونث بنان لگیاں بول دے انت تے 'ا' ہٹا کے 'ی' لا دتا جاندا اے۔

## پہاڑی لٹریچر
* میاں محمد بخش پنجابی دے شاعر پنجابی دے پعاڑی نال گوڑے ساک ہون تے پنجابی دے پعاڑی انگ دے وی شاعر منے جاندے نیں۔ 

*حسام الدین بے تاب دا اک قطعہ:

## بارلے جوڑ
*http://www.advancedcentrepunjabi.org/intro1.asp پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ
*http://globalrecordings.net/language/768

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
کھیترانی

**کھیترانی زبان**  ایک ہند آریائی زبان اے جسے شمال مشرقی بلوچستان میں کھیتران ایک بلوچ قبیلے کے لوگ بولتے ہیں جو سلسلہ کوہ سلیمان، ضلع بارخان، ضلع کوہلو کے کچھ حصوں اور شمالی ضلع موسیٰ خیل میں آباد ہیں۔

**کھیترانی** اک بولی دا ناں اے جیہڑی بلوچستان دے ضلع برکھان چ بولی جاندی اے۔ کھیترانی پنجابی نال رلدی بولی اے تے پنجابی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی چار ہزار دے نیڑے اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*http://www.punjabiandpunjab.com/punjabi-language-and-dialect 
*http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=xhe
*http://www.ethnologue.com/show_lang_family.asp?code=xhe
*http://linguistlist.org/search/search-all-res2.cfm?res=All&AppLanguageId=5192&search1=search1 
*http://www.khetran.4t.com/contact.html 
*https://archive.is/20130105044936/www.punjabiandpunjab.com/Pictures/Dialect-Pun2.jpgپنجابی بولیاں

گٹھ:بلوچستان دیاں بولیاں
گٹھ:شمال مغربی ہند آریائی بولیاں
گٹھ:ہند آریائی بولیاں
گٹھ:پاکستانی بولیاں
پریا بولی

**پریا** (، ، ) ہندی، ہریاݨوی، برج بھاشا، راجستھانی اتے پنجابی نال رلدی اک بولی دا ناں اے جیہڑی افغانستان، ازبکستان تے تاجکستان دے کج تھانوان ج بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیان دی کنتی 2500 دے نیڑے اے۔ بولیاں دے روسی گرو اونسکی نے ایدے تے کھوج تے سوج وچار کیتی اے۔
## بارلے جوڑ
*http://lingweb.eva.mpg.de/numeral/Parya.htm 
*https://archive.is/20130105044936/www.punjabiandpunjab.com/Pictures/Dialect-Pun2.jpg
*http://www.punjabiandpunjab.com/punjabi-language-and-dialect 

گٹھ:بولیاں
جندالی

**جندالی** پنجابی دی اک بولی اے جیہڑی اتلے پنجاب دے ضلع اٹک چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والے فتح جنگ ناڑہ جنڈ بسال دے رلے ہوۓ تھان ج بولی جاندی اے۔ اے پنجابی دیاں نال والی بولیان چھاچھی، پوٹھوہاری تے گھیبی نال رلدی اے۔

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*لاہوری
*لہندا
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
بابا حیدر زمان

**بابا حیدر زمان**، اک پاکستانی سیاستدان، صوبہ ہزارا ایکشن کمیٹی تے تحریک صوبہ ہزارا دے سربراہ سن۔

## حالات زندگی
اوہناں دا اصل ناں سردار حیدر زمان ا‏‏ے۔ سردار حیدر زمان بابا ایبٹ آباد دے دیوال پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق بنیادی طور تے کڑلال قبیلے نال ا‏‏ے۔ انہاں نے ایف اے تک تعلیم حاصل کيتی تے پاکستان ائیر فورس وچ ملازمت اختیار کيتی۔ بابا نے اپنی سیاسی زندگی دا اغاز 1962ء وچ صوبائی اسمبلی دا انتخاب لڑ کر کيتا پ‏ر اوہ الیکشن وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں نے پہلی مرتبہ انتخابات وچ کامیابی 1985ء وچ غیر جماعتی بنیاداں اُتے ہوݨ والے عام انتخابات وچ حاصل کيتی جدو‏ں اوہ ایبٹ آباد تو‏ں صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ بعد وچ اوہ اودو‏ں دے وزیر اعلا سرحد ارباب جہانگیر خان د‏‏ی کابینہ وچ محکمہ محنت و افرادی قوت د‏‏ی وزیر بنے۔ اوہ دو مرتبہ ایبٹ آباد تو‏ں صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ انہاں نے بوہت‏ے انتخابات آزاد حیثیت وچ لڑے۔ پ‏ر اوہ مسلم لیگ جونیجو تے مسلم لیگ (ق) وچ وی رہ‏‏ے۔ دو مرتبہ مسلم لیگ (ن) دے سربراہ نواز شریف دے مقابلے وچ انتخاب وچ حصہ لیا لیکن ناکا‏م رہے۔ صوبہ سرحد دا ناں خیبر پختونخوا رکھے جاݨ تو‏ںہزارا وچ جو رد عمل سامݨے آیا تے بعد وچ اس رد عمل نے جد اک تحریک د‏‏ی شکل اختیار کيتی تاں اس تحریک نے اوہناں نوں دوبارہ زندہ کر دتا۔ بابا حیدر زمان ہزارا ڈیژون نو‏‏ں اک وکھ صوبا بناؤن دے پرزور داعی سن۔

## وفات
اسلام آباد دے اک نجی ہسپتال وچ 24 اکتوبر 2018ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ج) دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
بلوٹتھ

**بلوٹتھ** اک مفت بغیر تار دی ٹیکنالوجی اے جیڑی تھوڑی دوری تک مواد دے لین دین آسبے ورتی جاندی اے۔ اینوں مختلف الیکٹرانک شیواں ورتدیاں نیں۔ عام طور تے اج کل دے اکثر مبائل فوناں چ بلوٹتھ ہوندی اے۔ اینو اریکسن کمپنی نے 1994 چ ایجاد کیتا سی۔
تحصیل سیال کوٹ

**سیال کوٹ** پنجاب دے ضلع سیال کوٹ دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع سیال کوٹ
کارپیتھئن

کارپیتھئن اک پربت دھارے دا ناں اے جیڑا وشکارلے تے چڑھدے یورپ چ اے۔ ایہ یورپ دا وڈاپربت دھار اے۔
گرلاچوسکی ستت

گرلاچوسکی ستت کارپیتھئن پربت دھارا دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے یورپ دے دیس سلویکیا چ اے۔ اے 2654 میٹر یا8709 فٹ اچا اے۔
تحصیل ڈسکا

**ڈسکا** (Daska Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع سیال کوٹ دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام ڈسکا شہر اے۔

## تحصیل ڈسکا دے قصبے تے پِنڈ
* کوٹلی کپہ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع سیال کوٹ
تحصیل کھاریاں

**تحصیل کھاریاں** (Kharian Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام کھاریاں شہر اے۔

## کھاریاں شہر دے محلے
* محلہ اسلام آباد
* محلہ باؤلی مشرقی
* محلہ تنویر ٹاؤن
* محلہ تھپلا
* محلہ ڈوگا کالونی
* محلہ ریاست نگر
* محلہ ستار پورا
* محلہ سٹی ریلوے اسٹیشن
* محلہ سلطان پورا
* محلہ عزیز پورا
* محلہ غلامانِ مصطفا
* محلہ کباڑی بازار
* محلہ لطیف شاہ غازی
* محلہ ماڈل ٹاؤن
* محلہ مجاہد کالونی
* محلہ مظہر ٹاؤن
* محلہ محمدی کالونی
* محلہ میلاد چوک
* محلہ نیا آڑا

## تحصیل کھاریاں دے قصبے تے پِنڈ

* گُھرکو
* جوڑا
* جنڈاں والا
* ڈھولا
* بزرگوال 
* کوٹلا سارنگ خان
* اسماعیلا شریف
* دھوریا
* کولیاں حبیب
* کالس
* ڈھوا
* دھیدڑ
* دھنی
* باسریاں
* نوناں والی
* ڈمیان
* بھاگو
* پنڈی
* حقیقا
* موہری شریف
* کوٹھا
* مہمند چک
* سنت پورا
* سدوال چباں
*منڈیر
* بدر مرجان
* مرجان
* مکوال
* ڈوگا
* دھیال
* ککرالی
* کوٹلا ارب علی خاں
* ککرالی
* لالا موسا
* ہکلا گجراں
* میکن
* آکیا
* ویلج ایڈ
* دینا چک
* شاہ سر مست
* ٹھیکریاں
* علی چک
* باہروال
* بھگوال
* کلیوال سیداں
* دیونا منڈی
* آلی
* سیدھڑی
* ٹبا بوٹے شاہ
* ٹبا حامد شاہ
* سیدیں
* جوڑا
* کرنانا
* باشنا
* چھوکر کلاں
* کوٹلی شاہ جہانیاں
* اخلاص پور
* نندو وال
* چک سکندر 30
* چک سکندر 53
* عمر چک
* امرا
* پنجن کسانا
* پنجن شير شہانا
* پسوال

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع گجرات
تھاں

**تھاں**، کِسے جگہ، علاقے یا مقام نوں کہیا جاندا اے۔ ایہ زمین یا پاݨی اُتے ہوسکدا اے جیہڑا کِسے مُلک، ادارے، انسان یا جانور دی ملکیت ہوسکدا اے۔

ایہ کِسے اوس علاقے نوں وی کہیا جاسکدا اے جیہڑا کِسے مُلک دے ماتحت ہووے تے ایہ صوبے دے برابر وی ہوسکدا اے۔

## [[نیرکتا]]
لفظ "تھاں" پنجابی زبان دا اک مقامی لفظ اے۔ ایہی لفظ سنسکرت وچ "استھان" بݨ گیا۔ فارسی وچ ایہنوں "استاں" کہیا جاندا اے جیہڑا فارسی وچ صوبے لئی وی ورتیا جاندا اے۔ ایتھوں ای لفظ "آستانہ" بݨیا اے۔

"ستھان" پنجابی زبان دا اک پچھیتر اے تے ایہ پنجابی لفظ "تھاں" توں بݨیا اے۔ فیر ایہ پچھیتر فارسی وچ شامل ہوگیا۔ فارسی وچ "تھ" دا اکھر تے آواز نئیں ہُندی، ایس لئی پنجابی دا ایہ پچھیتر "ستھان" فارسی وچ "ستان" بݨ گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:پنجابی لفظ تے جملے
لپی

**لپی** یا **اکھر پٹی** لکھائی دے نظام نوں آکھیا جاندا ہے۔ لِپی کِسے بولی یا گل نوں لکھت دی شکل وچ بدلݨ دا عمل ہے۔ پنجابی دیاں دو لپیاں نیں ۔ جیہناں وچ گرمکھی لپی اَتے شاہ مکھی لپی شامل ہے۔ اِک لپی وچ لکھی گئی چیز نوں دوجی لپی وچ تبدیل کرن دے عمل نوں ٹرانسلٹریشن (*transliteration*) لپی وٹاندرا کہیا جاندا ہے۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*اکھر پٹی
*لپی
*املاء
*شاہ مکھی لپی
*گرمکھی لپی

گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
طائف دی لڑائی

**طائف دی لڑائی**، خلافت عثمانیہ دیا فوجاں تے سید حسین بن علی شریف مکہ دیاں فوجاں دے وشکار ہوئی۔ سید حسین بن علی دی کنڈ تے سلطنت برطانیہ وی کھڑی سی۔ سید دیاں نوجاں نیں طایف دا کعیرا کرلیا تے اک اوکھی لڑائی دے مگروں خلافت عثمانیہ دیاں فوجاں نوں ہتھیار سٹنے پۓ۔

## ہور پڑہو
*فخری پاشا
*مکہ دی لڑائی 1916
* مدینہ دا کعیرا
## بارلے جوڑ
*http://www.turkeyswar.com/campaigns/arabia.htm 

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1916ء
برونو آباکانووکز

برونو آباکانووکز اک ریاضی دا گرو، موجد تے الیکٹریکل انجینیئر سی۔ اوہ 6 اکتوبر 1852 چ لتھوانیا چ جمیا۔ اونے ریگا ٹیکنیکل یونیورسٹی توں ڈگری لئی تے 1881 چ اوہ پیرس، فرانس ٹر گیا۔ اونے 1880 دے گیڑے چ انٹیگراف ایجاد کیتا جیڑا کہ انٹیگریٹر دی اک قسم ہوندی اے۔ اوہ 29 اگست 1900 چ مر گیا۔

گٹھ:موجد
ویٹالی آبالاکوو

ویٹالی آبالاکوو اک روس دا موجد تے پعاڑیہ سی۔ اوہ 13 جنوری 1906 نوں یینیسک چ جمیا۔ اوہ پہلا روسی سی جینے 1934 چ لینن پعاڑ اتے چڑھائی کیتی۔ اوہ 1936 چ خان ٹینگری تے وی چڑیا۔ 1938 چ اونوں روسی خفیہ پولیس نے جرمن جسوس دے الظام تھلے پھڑ لیا۔ اودے اکثر سنگیاں نوں گولی مار دتی گئ تے اونوں 1940 چ چھڈ دتا گیا۔ اوہ 26 مئی 1986 نوں ماسکو چ مر گیا۔
ہووانیس ادامیان

ہووانیس ادامیان اک آرمینیا دا انجنیئر سی تے اونے کوئی 20 ایجاداں کیتایاں۔ اوہ 5 فروری 1859 چ باکو، آرمینیا چ جمیا۔ اودا ٹبجر پٹرول دا کاروبار کردا سی۔ اوہ 1879 تک باکو چ پڑدا ریا تے فیر یورپ ٹر گیا۔ اوہ زیورخ تے برلن دیاں یونیورسٹیاں چ پڑدا ریا تے اونے مختلف قسم دے ٹی وی بناۓ۔ اس توں بعد اونے پہلا تین کلراں نوں ورتن والا ٹی وی جرمنی چ ایجاد کیتا جیڑا فیر پوری دنیا چ پھیل گیا۔ اوہ 12 ستمبر 1932 چ مر يیا تے اونوں آرمینیا چ دبیا گیا۔
رابرٹ ایڈلر

رابرٹ ایڈلر اک آسٹریا چ جمن آلا امریکی موجد سی جینے مختلف شیواں ایجاد کیتیاں سن۔ اوہ ویانا چ 1913 چ جمیا۔ اونے 1937 چ ویانا دی یونیورسٹی توں فزکس چ پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہ امریکہ ٹر گیا تے 1941 چ زینتھ الیکرانکس کمپنی چ کم شروع کر دتا۔ اونے زندگی چ 58 ایجاداں کیتیاں۔ اوہ 15 فروری 2007 چ مر گیا۔

گٹھ:موجد
ایناٹونی الیگزنڈروو

ایناٹونی الیگزنڈروو اک روس دا فزکس گرو، کرچاٹوو انسٹیٹیوٹ دا ڈریکٹر تے سوویٹ سینس اکیڈمی دا صدر سی۔ اوہ 13 فروری 1903 نوں کیف چ جمیا جیڑی اس ویلے روس دا حصہ سی۔ اونے دوجی جنگ عظیم چ سمندری جہازاں نوں بارودی سرنگاں توں بچان واسطے اونا نوں ڈی میگناٹائز کرن دا طریقہ لبیا۔ اس توں بعد اونے روس دی نیوی آسطے سمندری جہازاں تے آبدوزاں  واسطے ایٹمی ریایکٹر بناۓ۔ اوہ 3 فروری 1994 نوں ماسکو چ دل دے دورہ نال مر گیا۔

گٹھ:موجد
ارنی-1 جتی

**ارنی-1 جتی** ، 5500 ورے پرانی چمڑے دی جتی اے جیڑی 2008 چ آرمینیا دی اک غار چوں لبی سی۔ جتی نوں پرانیاں چیزاں کھوجن والی اک ٹولی نے لبیا اے۔ جتی ٹھیک جالت چ اے۔ غار دے اندر حشکی تے ٹھنڈ سی جس توں جتی ٹھیک حالت چ رہی۔

آکسفورڈ تے کیلیفورنیا توں جدوں کاربن نال ایدے ویلے دا سعاب لایا گیا تے پتہ چلیا جے ایہ سٹون ہینج تو 400 ورے اہرام مصر توں 1000 ورے پرانی اے۔

## اتہ پتہ
*
*
2010 فیفا ورلڈ کپ

**2010 فیفا ورلڈ کپ** فٹبال دا انیواں جگ دا ٹاکرا اے جیڑا دکھنی افریقہ چ ہو ریا اے۔ کسے افریقی دیس چ فیفا دا اے پہلا ٹاکرا اے۔ اے کپ سپین نے جتیا۔

گٹھ:فٹ بال
گٹھ:فیفا ورلڈ کپ
کرنل شیر خان

کیپٹن کرنل شیر خان پاکستان دا سب توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر حاصل کرن آلے نوویں تے صوبہ سرحد چوں نشان حیدر حاصل کرن آلے پہلے  فوجی نیں۔ او ناردرن لائیٹ انفنٹری چ کیپٹن دے رینک تے سی۔ ایس توں پہلاں او سندھ رجمنٹ وچ سی۔ 

## ناں
کیپٹن کرنل شیر خان شہید (1970–1999) پاکستان دے صوبہ سرحد دے ضلع صوابی دے اک پنڈ نواں کلی (کلی مطلب پنڈ)چ جمے۔ ایس پنڈ دا ناں کرنل شیر خان دے ناں تے کرنل شیر کلی رکھ دتا گیا اے۔ 
## جیون
کیپٹن کرنل شیر خان/ نشانِ حیدر ٭ 7جولائ‏ی 1999ء نو‏‏ں معرکہ کارگل دے عظیم ہیرو، پاکستان دے نامور سپوت تے سندھ رجمنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں پہلا نشان حیدر حاصل کرنے دا اعزاز حاصل کرنے والے کیپٹن کرنل شیر خان نے جام شہادت نوش کيتا۔ اوہ یکم جنوری 1970ء نو‏‏ں ضلع صوابی دے مشہور گائاں نواں کلی وچ پیدا ہوئے سن ۔ آپ نے اپنے پنڈ تو‏ں میٹرک کرنے دے بعد گورنمنٹ کالج صوابی تو‏ں ایف ایس سی دا امتحان پاس کيتا۔ 1987ء وچ پاک فضائیہ وچ ائیرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں بھرتی ہوئے۔ ٹریننگ دے بعد بطور الیکٹرک فٹر/ایرو ناٹیکل انجینئر رسالپور وچ تعینات ہوئے۔ دو سال تک ائیر فورس وچ اپنے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔ بعد وچ انہاں نے پاکستان آرمی وچ کمیشنڈ آفیسر دے لئی کوشش کيتی، پہلی بار ناکا‏م ہو گئے لیکن دوسری مرتبہ کامیاب ہو گئے۔ اس طرح انہاں نے نومبر 1992ء وچ پاکستان ملٹری اکیڈمی کاکول نو‏‏ں جوائن کيتا تے 1994ء وچ گریجویٹ لانگ کورس مکمل کيتا۔ 1995ء وچ سندھ رجمنٹ وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1998ء وچ آپ د‏‏ی منگنی ہوئی۔ 1999ء وچ شادی کيتی تیاریاں زور و شور تو‏ں جاری سن کہ آپ نو‏‏ں 18400 فٹ بلند کارگل دے بلند محاذ اُتے دفاع دا کم سونپیا گیا۔ 28 جون 1999ء نو‏‏ں بھارتی افواج نے دراس دے علاقے اُتے شدید ترین حملہ کيتا۔ میجر عاصم د‏‏ی قیادت وچ صرف 24 پاکستانی فوجیاں نے دشمن دے خلاف زبردست مزاحمت کيتی۔ کیپٹن کرنل شیر خان میجر عاصم دے معاون سن ۔ دشمن دے دبائو دے پیش نظر ہور ستاراں پاکستانی فوجی بھیجے گئے تے فیر کل 41 فوجیاں د‏‏ی قیادت کیپٹن کرنل شیر خان نے د‏‏ی تے بھارتی فوج نو‏‏ں زبردست جانی نقصان اٹھاکر پسپا ہونا پيا۔ غازی میجر عاصم نے خود 300 بھارتی فوجیاں د‏‏ی لاشاں گناں پاکستانی افواج د‏‏ی اس معرکہ آرا کامیابی وچ کیپٹن کرنل شیر خان سمیت 9 پاکستانی فوجیاں نے جام شہادت نوش کيتا۔ واضح رہے کہ آپ دا ناں آپ دے دادا خان غالب نے ’’کرنل شیر‘‘ رکھیا سی جدو‏ں کہ فوج وچ آپ دا عہدہ کیپٹن دا سی ایويں آپ ’’کیپٹن کرنل شیر خان‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔13 اگست 1999ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے آپ دے اس عظیم کارنامے اُتے پاکستان دا اعلیٰ ترین فوجی اعزاز ’’نشان حیدر‘‘ عطا کيتا۔ 

کرنل شیر خان ہوراں 1990 چ پاک فوج چ بھرتی ہوئے تے ترقی کردیاں ہوئیاں کیپٹن دے رینک تکر آپڑے۔ 
## کارگل دی لڑائی
اوناں  نے 1999 چ ہون آلی پاک بھارت کارگل دی لڑائی چ جرات تے بہادری دی مثال کھڑی کیتی۔ اپنی جان دی فکر نہ کردے ہوئے دشمن دا مقابلہ کیتا۔ ایس بہادری دے کارنامے تے اوناں نوں پاک فوج دا سب توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔

## ہور ویکھو
*پاک فوج
*نشان حیدر

## بارلے جوڑ
* http://www.pakdef.info/pakmilitary/army/war/haider2.html 
* http://www.shaheedfoundation.org/NishaneHaider.asp 
*https://web.archive.org/web/20010418120500/http://www.geocities.com/menofvalor2001/karnalsherkhan.html
محمد محفوظ

لانس نائیک **محمد محفوظ** شہید، پنجاب دے ضلع راولپنڈی دے اک پنڈ ملکاں (ہُن محفوظ آباد) وچ 25 اکتوبر 1944 نوں پَیدا ہوئے۔ او 25 اکتوبر 1962 نوں پاک فوج دے دستے پنجاب رجمنٹ وچ بھرتی ہوئے۔

اوہ 1971 د‏‏ی بنگلا دیش د‏‏ی علیحدگی د‏‏ی جنگ دے دوران، 15ويں پنجاب رجمنٹ د‏‏ی اک کمپنی 43 پنجاب رجمنٹ د‏‏ی کمان وچ سی جیہڑی ہندوستانی سرحد دے نال واہگا اٹاری سیکٹر وچ تعینات سی۔ دسمبر 1971 وچ دشمن اُتے حملے دے دوران اوہناں د‏‏ی کمپنی دُشمن د‏‏ی فائرنگ نال تباہ ہوگئی تے اوہناں د‏‏ی مشین گن ہندوستانی گولا باری نال تباہ ہوگئی۔ میجر سبحان صادق د‏‏ی کمان وچ 43 پنجاب رجمنٹ د‏‏ی کمپنی ساتھ لئی آئی تے سخت لڑائی لڑی۔ لانس نائیک محمد محفوظ شہید چھرے لگن تو‏ں زخمی ہوگئے، ایہدے باوجود دُشمن دے بنکر د‏‏ی طرف ودھے۔ بنکر وچ داخل ہوݨ اُتے اوہناں نے دُشمن دے سپاہی دا گلا گُھٹنا شُروع کر دتا جیہنے اوہناں نو‏ں گولی مار دتی، اس توں فوری بعد اوہناں نو‏ں اک دوسرے نے سنگین نال مار دتا۔

لانس نائیک محفوظ بہادری تے دلیری نال دُشمن دا مقابلہ کردے رہے۔ اوہناں دی بہادری اُتے پاک فوج دا سبھ توں وڈا فوجی اعزاز نشان حیدر دتا گیا۔

## ہور دیکھو
*پاک فوج
*نشان حیدر

## باہرلے جوڑ
* http://www.pakdef.info/pakmilitary/army/war/haider2.html 
* http://www.shaheedfoundation.org/NishaneHaider.asp 

## حوالے

گٹھ:نشان حیدر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں