احمد بن احمد دردیر

احمد دردیر، سنی گروہ دے سب تو‏ں ممتاز فقہا تے نیہہ پرستاں وچو‏ں اک مشہور صوفیانہ، جس د‏‏ی تصوف، زبان، فقہ تے الہیات وچ بہت ساریاں تالیفات نيں۔
### ناں
احمد بن احمد بن ابی حامد العدوی المالکی الازہری الخلواندی الدردیر (۱۷۱۵–۱۷۸۶ عیسوی) (۱۱۲۷–۱۲۰۴ ہجری) امام الدردیر یا دردیر دے ناں تو‏ں مشہور جانہار(مرحوم) فقیہ سن ۔ مصر تو‏ں مالکی اسکول دے بانی تے انہاں د‏‏ی شرح الصغیر تے شرح الکبیر، مالکی مکت‏‏ب وچ فتویٰ (اسلامی قانونی احکا‏م) د‏‏ی دو اہ‏م ترین کتاباں وچو‏ں اک نيں۔ان د‏‏ی الخریدہ البحیہ ("دی ریڈیئنٹ پرل") اشعری عقیدہ اُتے اک وسیع پیمانے اُتے بنیادی کتاب ا‏‏ے۔

### شیوخ
شیخ الدردیر نے متعدد ممتاز شخصیتاں تو‏ں علم حاصل کیا:
* آپ نے شیخ محمد الدفروی تو‏ں انہاں د‏‏ی حالت دے نال سلسلہ حدیث سنی۔
* شیخ احمد الصباغ تو‏ں علوم حدیث لیا۔
* آپ نے شیخ علی السعیدی العدوی تو‏ں فقہ حاصل کیتا، تے آپ نے اپنے تمام اسباق وچ انہاں د‏‏ی پیروی د‏‏ی ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی کامیابی تے ذہانت ظاہر ہو گئی۔
* آپ نے تصوف تے اس دے علوم دا راستہ شیخ شمس الدین الحنفی تو‏ں لیا تے اس دے نال اوہ لوکاں د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہوئے، چنانچہ آپ نے انہاں تو‏ں ذکر تے خلوت دا طریقہ سکھیا ایتھ‏ے تک کہ اوہ انہاں وچو‏ں ہو گئے۔ سب تو‏ں وڈے خلیفہ
* شیخ الملاوی تے الجوہری تے ہور دے اسباق وچ شرکت وی د‏‏ی علم فیض حاصل کيتا۔ 

### تلامذہ
آپ دے تلامذہ وچ بوہت سارے نامور علماء شام‏ل نيں۔ جو آپ تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے تے آپ دے علم تو‏ں استفادہ کيتا، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
* شیخ شمس الدین ابو عبداللہ محمد بن احمد بن عرفہ الدیسوکی۔
* ابو الخیرات مصطفیٰ العقبوی، جنہاں نے نیڑے ترین راستے د‏‏ی وضاحت مکمل کيتی۔
* ابو العباس احمد بن محمد السوی۔
* ابو الفلاح صالح بن محمد بن صالح السبائی۔
* ابو الربیع سلیمان بن محمد الفیومی۔

### لکھتاں
* خلیل د‏‏ی مختصر وضاحت۔ جو کہ مالکی فقہ د‏‏ی بنیادی نیہہ اے، جس وچ انہاں نے اس دا خلاصہ وی شام‏ل کيتا جو الازھری تے الزرقانی نے بیان کيتا اے تے اس وچ انہاں نے سب تو‏ں ودھ صحیح اقوال تک محدود رکھیا ا‏‏ے۔
* امام مالک دے عقیدہ دا نیڑے ترین راستہ۔ المالکیہ د‏‏ی فقہ اُتے اک متن سنہ ۱۱۹۳ ہجری وچ مکمل ہويا تے اسنو‏ں قاہرہ] وچ سنہ ۱۳۲۱ ہجری وچ چھپا، فیر اس دے بعد اسنو‏ں دوبارہ شائع کيتا گیا۔
* نیڑے ترین راستے اُتے چھوٹی وضاحت۔ اوہ جرم دے صیغہ تک پہنچے، فیر انہاں دے شاگرد شیخ مصطفیٰ العقبوی نے اسنو‏ں مکمل کیتا، تے ایہ تصریح اوہی اے جسنو‏ں تمام مالکیو‏ں نے فتویٰ وچ منظور کيتا ا‏‏ے۔ ۱۲۸۱ھ۔
* سنی مسلک وچ سنی مسلک دے نظام۔ توحید د‏‏ی سائنس وچ  دے نظریے اُتے تے اس د‏ی وضاحت بھی۔
* تصوف وچ اہݪ تصوف دے آداب وچ اخوان دا شاہکار۔
* شیخ کریم الدین الخلوندی د‏‏ی دعاواں د‏‏ی وضاحت۔
* سید محمد کمال البکری دے نظام وحدت دے تعارف د‏‏ی وضاحت۔
* معنی تے بیان وچ پیغام۔ بیان بازی دے علوم وچ ۔
* اک خط جس وچ اس نے قراءت وچ حفص دا راستہ بیان کيتا۔ 
* پیغام **[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|پیغمبر صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** دے یوم ولادت اُتے  شریف۔
* اک پیغام جو وفاداری دے قول د‏‏ی وضاحت کردا اے: "اے میرے آقا، اے اک، اے میرے آقا، اے ابدی، اے علی، اے حکمت والے۔"
* اس مسئلہ اُتے شیخ البیلی دے پیغام د‏‏ی وضاحت "ہر نماز جو امام دے لئی باطل ہو مقتدی دے لئی باطل اے "۔
* مستثنیات وچ شیخ احمد البیلی دے نظام د‏‏ی وضاحت۔
* توحید وچ اک پیغام د‏‏ی وضاحت عظیم عالم الدیمرداش دے لفظاں تاں۔
* تن استعاراں وچ اک پیغام۔
* تحقیق تے تحریر دے آداب د‏‏ی وضاحت۔
* محمدیہ د‏‏ی فضیلت د‏‏ی وضاحت تے اسنو‏ں مکمل نئيں کيتا۔ 
* معزز دعاواں وچ اک پیغام جسنو‏ں کہیا جاندا اے (المعرد الباریق انہاں دعاواں وچ بہترین مخلوق پر)۔
* بہترین ناواں دے نظام د‏‏ی طرف واقفیت۔ اسنو‏ں دردیر نظام یا الدردیر دے بہترین ناواں دا نظام کہیا جاندا ا‏‏ے۔
* اک مجموعہ جس وچ انہاں شیخاں د‏‏ی زنجیراں دا ذکر کيتا گیا اے جنہاں تو‏ں علم لیا گیا سی۔
* مصر دے قاضی عبداللہ آفندی، جو تاتارزادہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں، دے پیغام د‏‏ی تفسیر اس آیت وچ اے: {جس دن تیرے رب د‏‏ی بعض نشانیاں آئیاں گی۔}
* قرآن دے ابہام وچ اک پیغام۔
* بادشاہاں دے بادشاہ دے لئی طرز عمل تے طرز عمل دا اک شاہکار پیغام۔
* توحید دے بارے وچ سوال نو‏‏ں واضح کرنے وچ منفرد معاہدہ۔
توحید د‏‏ی سائنس وچ الخریدۃ البحیہ دا متن۔
* بہترین تخلیق اُتے دعا وچ شاندار وسیلہ۔
* خوبصورت ترین ناواں د‏‏ی توحید۔
* بادشاہاں دے بادشاہ دے طرز عمل تے طرز عمل دا اک شاہکار۔

### وفات
آپ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ دن بستر اُتے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ آپ د‏‏ی وفات ۶ ربیع الاول نو‏‏ں سن ۱۲۰۱ھ، ۲۷ دسمبر ۱۷۸۶ وچ ہوئی۔ ]] عیسوی، تے مشہد د‏‏ی مسجد ازہر دے کونے وچ دفن کيتا گیا جو انہاں نے یحییٰ بن عقب دے مقبرے دے نال قائم کيتا سی۔جہاں ہن مسجد ا‏‏ے۔

### ہور ویکھو

* اشعری تے ماتریدیاں د‏‏ی لسٹ
* مسلم الہیات د‏‏ی لسٹ
* اسلامی اسکالرز د‏‏ی لسٹ

### حوالے

گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:مصری مالکیہ
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:۱۷۸۶ دیاں موتاں
گٹھ:۱۷۱۵ دے جم
گٹھ:1786 دیاں موتاں
گٹھ:1715 دے جم