open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کیٹین وڈاٹکی

**کیٹین وڈاٹکی** (Katyn massacre - 1940) چ پولینڈ دے لوکاں دا سوویت پولیس ہتھوں قتل اے۔ ایدے چ 22000 دے نیڑے لوک مارے گۓ۔ ایس وڈاٹکی دی سوچ روسی پویس دے سردار بیریا نے 5 مارچ 1940 نوں دتی جے پولینڈ دی افسراں نوں طتل کردتا جاۓ اے گل پولٹبیوریو نے منی تے سٹالن نے وی ایدی لئی ہاں کیتی۔ اے لوک کیٹین دے جنگل چ تے ہور تھاواں تے مارے گۓ۔ ایس وڈاٹکی دی پہلے دس نازی جرمنی نیں دتی۔

### بارلے جوڑ
جرمن چانسلر

**جرمن چانسلر** جرمن سرکار دا سردار ہوندا اے۔ جرمن بولی چ اینوں Bundeskanzler کیندے نیں تے اے پاکستان دے وزیراعظم دے برابر ہوندا اے۔

گٹھ:جرمن چانسلر
یورپی فضائی ایجنسی

thumb|یورپی فضائی ایجنسی دا پیچ

thumb|یورپی فضائی ایجنسی دا لوگو

**یورپی فضائی ایجنسی** (**ای سی اے ESA**)، 1975ء چ فضائی دی کھوج لئی قائم کیتی گئی اک تنظیم اے ، جس دے ایس ویلے 18 دیس رکن نیں۔
اس دا ہیڈ کوارٹر فرانس دے راجگھر پیرس چ اے ، تے اس دے سٹاف دی گنتی 2،000 توں ودھ اے تے اسدا سن 2009ء چ بجٹ 3.6 ارب یورو دے لاگے سی۔

ای سی اے دا خلائی پرواز پروگرام، جس چ انسان بردار خلائی پروازاں وی شامل نیں، زیادہ تر بین القوامی خلائی سٹیشن پروگرام تے دوجےآں دے تعاون نال چلدا اے، جنہاں چ چند، زمین تے دوجے سیارےآں تے کھوج دے مشن بھیجنا شامل اے ۔ اس دے نال نال ایہہ فرانسیسی گیانا چ کوؤروؤ دے مقام تے اک وڈا خلائی اڈا گیانا خلائی مرکز وی چلاندی اے تے خلائی گڈیاں وی ڈیزائین کردی اے۔

## باہرلے جوڑ

* یورپی خلائی ایجنسی دی سرکاری ویپ سائیٹ
* یورپی خلائی سٹریٹیجی

گٹھ:سائنس
گٹھ:خلائی سائنسی ادارے
گٹھ:سائنسی ادارے
سلور ڈاٹ (خلائی گڈی)

**سلور ڈاٹ** **پلینٹ سپیس** ولوں 8 بندےآں لئی اعلان کردہ مداری خلائی گڈی اے ۔ ایہہ کمپنی بین القوامی خلائی سٹیشن لئی کارگو تے عملے دیاں پروازاں دا ناسا دے **کمرشل آربیٹل ٹرانپورٹیشن سروس** پروگرام تحت کنٹریکٹ حاصل کرن دا ادارہ رکھیدی اے ۔

فروری 2007ء چ ناسا نے **قومی ایروناٹکس تے خلائی ایکٹ]] دیاں شرطاں تحت **پلینٹ سپیس''' نوں سلور ڈاٹ نوں ورتدے ہوئے بین القوامی خلائی سٹیشن تک کارگو تے عملہ پچان دی پلان دا اعلان کیتا ۔

## باہرلے جوڑ
*Space Tourism Firm Unveils Orbital Spacecraft Concept
*ناسا دا دو پرائیوٹ فرماں نال تعاون دا معاہدہ
*The Ultimate Glide: پلینٹ سپیس دی سب آربیٹل خلائی سیاحت

گٹھ:خلائی گڈیاں
گٹھ:ناسا
گٹھ:خلائی پروازاں
گٹھ:پرائیویٹ خلائی پروازاں
ریاست بہاولپور

**ریاست بہاولپور** (انگریزی: Bahawalpur state)، برطانوی ہند وچ پنجاب دی اک ریاست سی تے پنجاب سٹیٹس ایجنسی دا حِصہ سی۔ 1947ء وچ تقسیم ہند توں بعد ایہنے پاکستان نال الحاق کر لیا۔ 1955ء تک ایہد‏ی ریاستی حیثیت برقرار رہی۔ ریاست بہاولپور دریائے ستلج تے دریائے انڈس دے کنارے، جنوب مشرق وَل واقع ا‏‏ے۔ ریاست تن ضلعےآں بہاولپور، بہاول نگر تے رحیم یار خاں وچ تقسیم سی۔

ریاست بہاولپور د‏‏ی بنیاد 1690ء وچ، شمالی سندھ توں تعلق رکھݨ والے بہادر خان عباسی دوم نے رکھی سی۔ نواب محمد بہاول خان سوم نے برطانوی حکومت نال پہلا معاہدہ کيتا جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست بہاولپور نو‏‏ں خود مختار حثیت حاصل ہوگئی۔

## ریاست بہاولپور دے ڈاک ٹکٹ
1945ء تک ریاست بہاولپور برطانوی حکومت دے جاری کردہ ڈاک ٹکٹ اِستعمال کردی سی۔ یکم جنوری 1945ء نو‏‏ں سرکاری استعمال لئی اپنے ٹکٹ جاری کیتے۔ یکم دسمبر 1947ء نو‏‏ں حکمران خاندان د‏‏ی حکمرانی دے 200 سال پورے ہون اُتے یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کيتا گیا جیہدے اُتے نواب بہاول عباسی د‏‏ی تصویر تے لفظ بہاولپور لکھیا ہويا سی۔ بعد وچ یکم اپریل 1948ء نو‏‏ں مختلف نواباں تے عمارتاں د‏‏ی تصویراں اُتے مُشتمل ڈاکٹ ٹکٹ جاری کیتے گئے۔ بعد وچ اکتوبر 1949ء نو‏‏ں یونیورسل پوسٹل یونین د‏‏ی 75 ويں سالگرہ اُتے وی ٹکٹ جاری کیتے گئے۔ اس توں بعد ریاست نے ہور ٹکٹ جاری نئيں کیتے تے صرف پاکستان دے جاری کردہ ٹکٹ ای استعمال کیتے۔

## بہاولپور دے حکمران

## ہور دیکھو
* پاکستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں

## حوالے

گٹھ:ریاست بہاولپور
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سابقہ انتظامی تقسیم
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں مسلم نوابی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
ریاستی

**ریاستی** پنجابی دی اک بولی اے جیہڑی ریاست بہاولپور چ بولی جاندی سی ایس لئی ریاستی اخوائی۔ ہن اے ضلع بہاولپور تے نال والے ضلعیاں چ بولی جاندی اے۔

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ریاست نگر

**ریاست نگر** اک نوابی ریاست سی، قیام پاکستان توں مگروں ریاست نے پاکستان ناݪ الحاق کرلیا۔ ایہدا راجگڑھ نگر سی۔  ایہ سابقہ ریاست ہُݨ گلگت بلتستان دا حِصا اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
خلائی گڈی

**خلائی گڈی** اک گڈی یاں مشین اے ، جہڑی خلا وچ پرواز کرن لئی ڈیزائن کیتی گئی اے ۔ خلائی گڈی کئی کماں لئی ورتی جاندی اے ، جنہاں چ مواصلات ، زمین دا مشاہدہ ، میٹیریولوجی ، نیویگیشن ، پاندھی دی کھوج تے خلائی سیاحت شامل نیں ۔ سائنس میکشن چ خلائی گڈی تے خلائی سفر عام تھیم نیں ۔ 

سب آربیٹل خلائی پرواز چ ، اک خلائی گڈی کسے وی مدار چ چلن دے بغیر ، خلا چ داخل ہندی اے تے واپس آ چآندی اے ۔ مداروی خلائی پرواز چ خلائی گڈی زمین یاں کسے دوجے جسم دے مدار چ داخل ہو کے اس دے دوالے گھمن لگ جاندی اے ۔ انسان بردار خنلائی پروازاں چ ورتی جان آلی خلائی گڈی چ علمے تے مسافراں دے طور تے لوک ہندے نیں ، جدوں کہ روبوٹی خلائی مشان چ ورتیاں جان آلیاں خلائی گڈیاں نوں خودکار یاں ٹیلی روبوٹیکلی آپریٹ کیتا جاندا اے ۔ سائسنی تحقیق لئی ورتیاں جان آلیاں خلائی گڈیاں **سپیس پروب** نیں ۔ کسے سیارے دے مدار چ گھون آلیاں خلائی گڈیاں مصنوعی سیارجے نیں ۔ صرف کجھ **انٹرسٹیلر پروب** ، جداں پائینیئر 10 تے 11 ، وئیجر 1 تے 2 تے نیو ہاریزون اوہناں خط حرکت (ٹراچیکٹریز) تے نیں جہڑی ساڈا سورجی نظام چھڈ چکے نیں ۔ 

## تھلڑے نظام

اک خلائی گڈی نظام کمپنیاں دے کئے تھلڑے نظام ہندے نیں ، جہڑے مشن پروفاغل نے منحصر ہندے نیں ۔ 

**ایٹیچیوڈ کنٹرول**

**سی این جی**

**کمانڈ تے ڈیٹا ہینڈلنگ**

**پاور**

**تھرمل کنٹرول**

**پروپلشن**

**ساخت**

**پے لوڈ**

پے لوڈ خلائی گڈی دے مشن تے منحصر ہندا اے تے عام طور تے ایہہ حلائی گڈی دا حصہ سمجھیا جاندا اے ۔ عام طور تے پے لوڈ چ سائنسی آلات (کیمرہ ، دوربین وغیرہ) ، کارگو یاں انسانی عملہ شامل ہندا اے ۔ 

**زمینی حصہ**

زمینی حصہ اگرچہ ٹیکنیکلی خلائی گڈی دا حصہ نئیں ہندا ، پر ایہہ خلائی گڈی نوں آپریٹ کرن لئی بوہت اہم اے ۔ 

## مڑ ورتن قابل گڈیاں

پہلی مڑ ورتن قابل خلائی گڈی ، ایکس-15 ، 19 جولائی 1963ء چ فضاء چ زیر مدار (سب آربیٹل) خط حرکت (ٹریجیکٹری) تے چھڈی گئی ۔ پہلی قدرے مڑ ورتن قابل خلائی گڈی ، خلائی شٹل یوری گیگرین دے پرواز دی 20ویں سال گنڈھ 12 اپریل 1981ء چ امریکہ نے لانچ کیتی ۔ شٹل ویلے چ 6 آربیٹرز بنائے گئے ، جہڑے سارے فضاء چ اڑے تے اینہاں چوں 5 خلا اڑے ۔ انٹرپرائیز پہنچ تے لینڈنگ ٹسٹاں لئی ورتیا گیا تے بوئنگ 747 توں چھڈیا گیا ۔ پہلی خلائی شٹل جہڑی خلا چ گئی کولمبیا سی ، جس دے مگروں خلائی شٹلاں چیلنجر ، ڈسکوری ، اٹلانٹس تے اینڈیور خلا چ بھیجیاں گئیاں ۔

خلائی شٹل اینڈیور ، جنوری 1986ء چ چیلنچر دے تباہی دے مگروں اسدے تھاں بنائی گئی سی ۔ خلائی شٹل کولمبیا فروری 2003ء چ واپسی تے زمین دی فضاء چ داخلے ویلے تباہ ہو گئی ۔ 

پہلی خودکار تے قدرے مڑ ورتن قابل خلائی گڈی خلائی شٹل بوران برفانی طوفان سی ۔ جسنوں سویت یونین نے 15 نومبر 1988ء چ لانچ کیتا پر ایہہ اک ای پرواز کر سکی ۔ 

## انسان بردار خلائی گڈیاں
پائینیئر 10 پہلی خلائی گڈی

## بغیر انسان خلائی گڈیاں
روبوٹی خلائی گڈی

## ہور ویکھو

## باہرلے جوڑ
* ناسا:خلائی سائنس خلائی گڈی مشن 
* NSSDC Master Catalog Spacecraft Query Form 
* خلائیگڈی دی ابتدائی تریخ
* Basics of Spaceflight tutorial from JPL/Caltech
* بین القوامی خلائی پرواز عجائب گھر
کیرونا خلائی سٹیشن

کیرونا سٹیشن  **سویڈش سپیس کارپوریشن** ولوں  چلایا جان آلا  ، خلائی گڈیاں نال مواصلات لئی ریڈیو انٹینا سٹیشن اے ۔ ایہہ سویڈن دے شہر کیرونا توں 38 کلومیٹر چڑھدے چ واقع اے ۔  اس تھاں اک 15 میٹر تے اک 13 میٹر قطر دا انٹینا اے  ، ایہہ دونہے  *ایس بینڈ* تے  *ایکس بینڈ* وصول کردے تے *ایس بینڈ* دی ٹرانمشن کردے نیں ۔  اس سٹیشن چ  اک جی پی ایس ٹریکنک تے ڈیٹا فسیلیٹی (ٹی ڈی ایف]] انٹینا وی اے ۔ 

ایس زیادہ تر  **ای آر ایس-2** ، **اینویسیٹ** تے **آسٹرو ایف** مشناں لئی ورتیا گئیا ۔

 

## باہرلے جوڑ
* ESA webpage on ESTRACK, including links to all stations
* ESA/ESTRACK Kiruna station page

گٹھ:سویڈن
گٹھ:سویڈن دے سائنسی ادارے
آریان 1

**آریان 1** ، آریان لانچر ٹبر دا پہلا ورژن اے ۔ ایہہ بنیادی طور تے ، اک ویلے چ دو ٹیلی کمیونی کیشن سیارچےآں نوں مدار چ لےچان لئی ڈیزائن کیتا گیا سی ، تاکہ لا‍گت گھٹے ۔ جداں جداں سیارچےآں دے جسامت ودھی ، آریان 1 توں فیو ہور طاقتور آریان 2 تے آریان 3 لانچر بنائے گئے ۔

## جانکاری

آریان پہلی لانچ گڈی سی جہڑی یورپی خلائی ایجنسی نے تیار کیتی ۔ ایہہ یورپا لانج گڈی **ایل3ایس** دے ڈیزائن نوں ہور ترقی دے کے بنائی گئی ۔ ایس پروگرام دی لاگت دا اندازہ 2 ارب یورو اے ۔ 2،10،000 کلوگرام دا وزن چکن دی طاقت نال ، آریان 1 اک مصنوعی سیارچہ یاں ودھ توں ودھ 1،850 کلوگرام دے دو نکے سیارچے ، زمین ساکن مدار (جیوسٹیشنری مدار) پجان دے قابل اے ۔

آریان 1 ، اک 4 سٹیج راکٹ سی ۔ پہلی سٹیج چ 4 ویکنگ انجن لگے سن ، جنہاں نوں **سوسیئٹ یورپیئن ڈی پروپلشن** کمپنی نے بنایا سی ۔

تیجی سٹیج چ اک **بائیپروپیلنٹ انجن** لگا سی 7،000 کلوگرام فورس (69 کلو نیوٹن) دا تھرسٹ پیدا کرن جوگا سی ۔

ایہہ ڈیزائن اریان 4 تک رہیا ۔

## لانچاں

آریان 1 دی پہلی لانچ 24 دسمبر 1979ء نوں کیتی گئی جہڑی کامیاب رہی ۔ 1980ء چ کیتی گئی دوجی لانچ ، لانچ دے کجھ ای چر مگروں پہلی سٹیج دے ویکنک انجناں چوں اک چ خرابی پاروں ناکام رہی ۔ اس دی تیجی لانچ مدار چ تن مصنوعی سیارچے پچان چ کامیاب رہی تے چوتھی تے آخری کوالیفیکیشن لانچ وی کامیاب رہی ۔

پنجویں تے پہلی کمرشل لانچ چ راکٹ نے پرواز دے 7 منٹ مگروں تیجی سٹیج چ ٹربو پمپ چ خرابی پاروں کم کرنا چھڈ دتا ۔ لانچر دی مکمل جانچ پڑتال مگروں اگلیاں 6 پروازاں کامیاب رہیاں ۔

پہلا *ایس پی او ٹی* سیارچہ آریان 1 دی گیارویں تے آخری لانچ چ مدار چ پہنچآیا گیا ، جہڑی 22 فروری 1986ء نوں کیتی گئی ۔

## باہرلے جوڑ

## باہرلے جوڑ
* آریان راکٹ ٹبر

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی خلائی ایجنسی
گٹھ:خلائی گڈیاں
تحصیل احمد پور سیال

**احمد پور سیال**، پنجاب، پاکستان دے ضلع جھن٘گ دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع جھنگ
چونیاں

**چونیاں** پنجاب دے ضلع قصور دی تحصیل چونیاں وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل چونیاں دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع قصور
تحصیل قصور

**قصور** پنجاب دے ضلع قصور دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع قصور
کت دا کعیرا

کت دا کعیرا پہلی وڈی لڑائی دا اک انگ اے اے عراق دی تھاں کت تے ہوئی تے نتارے انگریزی فوج نوں بندی بنالیا گیا۔ اے سلطنت برطانیہ دی اک وڈی ہار سی۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
لکھن دے ول

**پنجابی وکیپیڈیا** تے کوئی ارٹیکل لکھن لئی یا پہلے توں کسے آرٹیکل یا وادا کرن لئی تھلے دسیاں گلاں دا جاننا ضروری اے۔

* نوان آرٹیکل لکھن لئی اے ضروری اے جے اودا کوئی نال ہوۓ۔ پہلے انگ چ اودے بارے ضروری جانکری دتی گئی ہوۓ۔ 

* آرٹیکل نوں کسے کٹھ چ ہونا چائیدا اے۔ آگر ایدا تھانوں نیں پتہ تے 'انجان' لکھ سکدے اوہ۔
* آرٹیکل دا دوجی بولیاں دے وکیپیڈیا نال جوڑ ہونا چائیدا اے۔ اگر ساریاں نال نیں تے فیر انگریزی نال ضروری اے۔
* آرٹیکل چ دسیاں گلاں دا کوئی اتہ پتہ وی ہونا چائیدا اے۔

اے گل لکھن والیاں دے زہن چ ہونی چائیدی جے کے تھواڈا لکھیا ہویا آرٹیکل اگ رٹھیک نیں تے اونوں مٹایا وی جاسکدا اے۔

گٹھ:وکیپیڈیا
شاعر

**شاعر**، شعر گوئی کرن والے شخص نوں کہیا جاندا اے۔ ایہدی جمع شعراء اے۔ شاعری اک صنف اے جیہدے وچ لکھن والا لفظاں دا چناؤ کرکے ایہنوں اشعار وچ ڈھالدا اے۔ شاعر دی مونث شاعرہ ہُندی اے۔ شعر گوئی کرن والی خاتون نوں **شاعرہ** کہیا جاندا اے، ایہدی جمع شاعرات اے۔

## مشہور پنجابی شاعر
* بلھے شاہ
* وارث شاہ
* سلطان باہو
* میاں محمد بخش
* استاد دامن
* شِو کمار بٹالوی
* بابا نجمی
* عاقب ستیانوی
* انعام الحق جاوید

## حوالے

گٹھ:شاعر
گٹھ:شاعرہ
گٹھ:شاعرات
گٹھ:شاعری
گٹھ:ادب
پنجابی شاعری

**پنجابی شاعری**، اوہ شاعری اے جیہدی رچنا پنجابی زبان وچ کیتی تے لِکھی گئی اے۔ پنجابی شاعری اچیچا پنجاب وچ تے پنجاب توں باہر پنجابی بولن والے تھان٘واں وچ تخلیق کیتی گئی۔

## تریخ

## مشہور شاعر

پنجابی زبان دے قدیم تے وڈے شاعراں وچ بابا فرید، بلھے شاہ، سلطان باہو، شاہ حسین، میاں محمد بخش تے وارث شاہ دے نام سبھ توں اہم نیں۔  

## پنجابی شاعری دیاں صنفاں

پنجابی شاعری وچ لوک شاعری، صوفی شاعری، رومانوی شاعری، منظوم قصے، غزلاں تے نظماں، واراں، جنگنامے شامل نیں۔ 

## پنجابی شاعری دیاں صنفاں

## ہور دیکھو
*پنجابی ادب
*پنجابی شاعراں دا تذکرہ

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی ادب
ککر

**ککر** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر پھلیاں دی اک جنس اے۔ ایہدیاں 1300 ونڈاں نیں جیہدے وچ رکھ تے جھاڑیاں آندیاں نیں۔ 930 ونڈاں آسٹریلیا وچ نیں تے ریہندیاں ونڈاں ایشیاء افریقہ تے امریکہ دیاں گرم تھانواں دیاں واسی نیں۔ 

### بارلے جوڑ
ٹرون پروجیکٹ

ٹرون (TRON) اک  **ریئل ٹائم آپریٹنگ سسٹم** کرنیل ڈیزائن اے  ، تے  *ریئل ٹائم آپریٹنگ سسٹم نیوکلس*' دا مخفف اے ۔ ایہہ پروجیکٹ 1984ء چ ٹوکیو یونیورسٹی دے پروفیسر ڈاکٹر کین ساکامورا نے شروع کیتا ۔ اس پروجیکٹا دا مقصد ، معاشرے دیاں ساریاں ضرورتاں لئی ، آئيڈیئل کمپیوٹر آرکیٹیکچر تے نیٹ ورک  تخلیق کرنا اے ۔

ٹرون دا صنعتی ٹرون (ITRON)ورژن جگ دے سبتوں بوہتے ورتے جان آلے آپریٹنگ سسٹماں چوں اک اے ، تے ارباں الیٹرونک آلےآں ، جداں سیل فون وغیرہ  تے ایتھے تک کہ کاراں چ وی نصب اے ۔ ایہہ آپریٹنگ سسٹم زیادہ تر جاپانی کمپنیاں  ورتدیاں نیں ، پر  ITRON چ بین القوامی طور تے دلچسپی ودھ رہی اے ۔  ٹرون دے بارے انگریزی بولن آلے دیساں چ کافی غلط فہمیاں نیں کیونجے  اس دی بوہتی ڈاکومنٹیشن جاپانی بولی چ اے ۔
کنسائی سائنس شہر

کنسائی سائنس شہر ، جاپان دے نارا ، اوساکا تس کیوٹو پریفیکچراں دے سرحدی علاقے چ واقع اک شہر اے ۔ ایہہ کیوٹو توں 25 کلومیٹر دے فاصلے تے اے ۔ اس شہر نوں  تخلیقی آرٹ ، سائنس تے تحقیقق دے نال  نال  نویاں صنعتاں تے  کلچر دی تخلیق نوں ودھان لئی اساریا گئیا ۔ 

## محل وقوع

کنسائی سائنس شہر تن پریفیکچراں دے  تھلڑے 8 شہراں تے قصبےآں  دے حصےآں تے مشتمل اے ۔ 

*اوساکا پریفیکچر

٭ہیراکاتا

٭کاٹانو

٭شیجوناواٹے

*کیوٹر پریفیکچر

٭کیوٹانابے

٭کیزوگاوا

٭سوراکو (ضلع)

٭سیئکا

‍*نارا پریفیکچر

٭ایکوما

٭نارا

اینہاں چوں  کیوٹو دے شہر سیئکا تے کیزو مکمل طور تے کنسائی سائنس شہر چ نیں ۔ 

کنسائی سائنس شہر دا کل رقبہ 150 مربع کلومیٹر تے آبادی  4،10،000 افراد اے ۔  کنسائی سائنس شہر چ  12 **کلچرل تے سائنٹیفک ریسرچ ڈسٹرکٹس** نیں  جہڑے 36 مربع کلومیٹر تے پھیلے ہوئے نیں ۔

## اہم ریسرج انسٹیٹیوٹ تے یونیورسٹیاں

یونیورسٹیاں  

٭کنسائی گائیدائی یونیورسٹی

٭اوساکا الیکٹرو کمیونیکیشن یونیورسٹی

٭ڈوشیشا یونیورسٹی

٭ڈوشیشا وومنز کالج آف لبرل آرٹس

٭اوساکا یونیورسٹی دا فری الیکٹرون لیزر انسٹیٹیوٹ

٭نیشنل نارا انسٹیٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی

*ریسرج انسٹیٹیوٹس

٭نیشنل انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن اینڈ کمیونیکیشنز ٹیکنالوجی

٭ایڈوانس ٹیلی کمیونیکیشن ریسرچ انسٹیٹیوٹ انٹرنیشل

٭شیمازو کورپ (کیہانا ریسرچ لیبارٹری)

٭جپان ایٹامک انرجی ایجنسی ، کنسائی فوٹون سائنس انسٹیٹیوٹ

٭ماٹسوشیٹا الیکٹرک انڈسٹریل کو (پیناسونک) وغیرہ وغیرہ ۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی ادارے
جانگلی

**جانگلی** جینوں بار دی بولی وی کیا جاندا اے پنجابی دی اک بولی اے جیہڑے وشکارلے پنجاب چ دریاواں دے کنڈیاں تے بار چ رہن والے پنجابی بولدے نیں۔

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
تحصیل کبیروالا

**تحصیل کبیر والا**، پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام کبیر والا شہر اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع خانیوال
تحصیل خانیوال

**تحصیل خانیوال** پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال دی اک تحصیل اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع خانیوال
تحصیل جہانیاں

**تحصیل جہانیاں**، پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال دی اک تحصیل اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع خانیوال
باسکٹ بال

**باسکٹ بال** اک رل کے کھیڈی جان والی کھیڈ اے ایدی چ دو ٹیماں کھیڈدیاں نیں تے ہر ٹیم چ 5 کھڈاری ہوندے نیں۔ ایدے چ اک کھمبے تے لگی اک ٹوکری چ بال نوں سٹ کے نمبر بنائیدے نیں۔ جیہڑی ٹیم دے نمبر بعوتے ہون گے اوہ ٹیم کھیڈ جت جائیگی۔ کھیڈدیاں ہویاں کج فنوناں تے وی چلنا چائیدا اے۔
تحصیل خوشاب

**خوشاب** پنجاب دے ضلع خوشاب دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع خوشاب
ڈیزائین گھر

<span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>فزکس</span> <span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>کیمسٹری</span> <span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>فزیالوجی</span> <span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>میتھمیٹکس</span>


فزکسکیمسٹریفزیالوجی میتھمیٹکس**</div>
<div class="NavContent" style="font-size:1em; margin:0.5em;">


<div class="NavFrame" style="clear:both;">
<div class="NavHead" style="background-color:};">[[نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ|سائینسی ناں روپ]][[دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں]]**


<span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>فزکس</span> 

<span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>فزکس</span> <span style='color: #FFFF00;background-color: #0000FF;'>کیمسٹری</span>



~****

:*اے آرٹیکل [[گن ناپ]] تے ٹرواں آرٹیکل اے۔*



### Wikiquotes in Latin script

{| style="width: 100%"
| style="vertical-align: top; width: 33%" |
*Afrikaans
*Albanian
*Azeri
*Basque
*Bosnian
*Catalan
*Croatian
*Czech
*Danish
*Dutch
*English
*Esperanto
| style="vertical-align: top; width: 33%" |
*Estonian
*Finnish
*French
*Galician
*German
*Hungarian
*Icelandic
*Indonesian
*Italian
*Kurdish
*Limburgian
*Lithuanian
| style="vertical-align: top; width: 33%" |
*Norwegian (Nynorsk)
*Norwegian (Bokmål)
*Polish
*Portuguese
*Romanian
نالا بنہا

**نالا بنہا** پنجاب، پاکستان دا اک برساتی نالا اے۔ اے سرالا ضلع چکوال توں چلدا اے تے ضلع جہلم وچ جاندا اے۔ ڈمن دے نیڑے ایہدے وچ کٹیاں تے سارولی نالےآں دا پاݨی وی شامل ہو جاندا اے۔ ایہ سارا پاݨی گھوڑا گلی توں توں لنگھ کے کھدر دے پاسے ول جاندا اے۔ گھوڑا گلی کول ایہدی چوڑائی کچھ میٹر اے۔ ٹلے کول ایہدے وچ کئی ہور نالے رلدے نیں جیہناں نوں آندڑی کہیا جاندا اے۔ پنڈ سوکا کول ایہ نالا اُچے پہاڑاں وِچوں لنگھدا اے۔ داراپور کول ایہ نالا، دریائے جہلم وچ رل جاندا اے۔ ایس نالے اُتے کوئی پل نئیں تے برسات وچ ایہنوں پار کرنا اوکھا ہُندا اے۔

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
نالا کہان

**نالا کہان**، پنجاب، پاکستان وچ ضلع جہلم وچ اک نالا اے۔ ضلع جہلم دے نیلی دے پہاڑاں وچوں دو برساتی کسیاں تُردیاں نیں تے ڈومیلی کول رل جاندیاں نیں، فیر ایہ نالا بودلا کٹیام گڑھا سکندر چک اماس تے باگاں کولوں ہُندا قلعہ روہتاس کول پہنچدا اے جِتھے ایہدے نال اک ہور کس ٹیمپرا رلدی اے۔ روہتاس کول ایہدے اُتے اک پُل بݨایا گیا اے۔ نوگراں کول ایہ نالا دریائے جہلم وچ جا رلدا اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
گرجاکھ

**گرجاکھ**، تحصیل پنڈ دادنخان، ضلع جہلم، پنجاب، پاکستان وچ اک پراݨا آباد تھاں تے قصبا اے۔ ایہنوں جلالپور شریف وی کہیا جاندا اے۔ 

## تریخ
جلال پور دا جدید نام ملک درویش جنجوعا ولوں ایہدے قدیم نام گرجاکھ دی تبدیلی نال آیا جو شہنشاہ جلال الدین محمد اکبر دے دور وچ شاہی مغل فوج دا اعلا عہدے اُتے فائز جنرل سی۔

کہیا جاندا اے کہ ملک درویش نے گرجاکھ (اپݨی توسیعی سلطنت دا حصہ) دا نام تبدیل کرکے جلال پور رکھݨ دا حکم دِتا، جد شہنشاہ اکبر اوہنوں ملݨ آیا سی۔ ایہ شہنشاہ تے جنجوعا خاندان دے تعلقات دے اعزاز وچ کیتا گیا سی۔ اس مقام اُتے جلال پور، خطے لئی تجارت دا اک اہم مرکز سی۔

اس خطے دی تریخ 326 قبل مسیح دی اے جد سکندر مقدونی تے اوہدیاں فوجاں نے جنگ جہلم توں پہلاں دریائے جہلم دے سجے کنارے اُتے واقع گرجاکھ وچ ڈیرے لائے۔ اس جنگ دے دوران سکندر دا گھوڑا Bucephalus شدید زخمی ہو گیا تے اوہنوں گرجاکھ دے قریب دفن کر دِتا گیا، جِتھے بعد وچ سکندر نے اپݨے گھوڑے دے نام توں Bucephalia نامی شہر بسایا۔

اس قصبے دا ایک قابل ذکر مقام چشتی سلسلے دے ممتاز رہنما پیر سید غلام حیدر علی شاہ دا مزار اے۔ برصغیر دے سب توں مشہور چشتی روحانی پیشوا دے مزار توں ایہی وابستگی اے کہ شریف دا لقب جلال پور دے نال ملا کے بولیا جاندا اے۔ ۔

کھیوڑا نمک دی کان، گرجاکھ توں 37 کلومیٹر مغرب وچ واقع اے۔

گٹھ:ضلع جہلم
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
راجا پنڈ

**راجا پنڈ** پنجاب پاکستان دے ضلع گجرانوالا دی تحصیل کاموں کی وچ جی ٹی روڈ اُتے اک پنڈ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:لہندے پنجاب دے پنڈ
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع گجرانوالا
چوبارا

**چوبارا** پنجاب دے ضلع لئیا دی تحصیل چوبارا وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل چوبارا دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع لئیا
تحصیل عیسا خیل

**عیسا خیل**، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع میانوالی
تحصیل میان٘والی

**تحصیل میان٘والی**، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی اک تحصیل اے۔ ایہدا راجگڑھ میان٘والی شہر اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع میانوالی
تحصیل پپلاں

**پِپلاں**، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی اک تحصیل اے۔ ایہدا راجگڑھ پپلاں اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع میانوالی
تحصیل کوٹ ادو

**تحصیل کوٹ ادو** پنجاب، پاکستان دے ضلع کوٹ ادو دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع کوٹ ادو
گٹھ:پنجاب
تحصیل مظفر گڑھ

**مظفر گڑھ** پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع مظفر گڑھ
جولین آسانژ

thumb**جولین آسانژ**  آسٹریلیا دا اک صحافی تے انٹر نیٹ تے کم کرن والا اے۔، اے وکی لیکس دا بانی وی اے.

گٹھ:آسٹریلیا
اٹک خرد

**اٹک خرد**، پنجاب، پاکستان دے ضلع اٹک وچ اک قصبہ اے۔

گٹھ:ضلع اٹک
گٹھ:ضلع اٹک دے آباد تھاں
محلا صادق آباد

**محلّا صادق آباد**، پنجاب، پاکستان دے ضلع اٹک وچ گرَیں٘ڈ ٹرَن٘کّ روڈ دے شمال وَلّ لَگبھگ 200 مِیٹر (650 فُٹّ) دی دُوری اُتے واقع آ۔

حاجی شاہ یا گرَین٘ڈ ٹرَن٘کّ روڈ توں مانسر جان٘دے ہوئے ایہ مانسر پِن٘ڈّ دے شُرُوع وِچ پَیںدا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع اٹک
گٹھ:ضلع اٹک دے آباد تھاں
منسر

منسر ضلع اٹک دا اک نگر اے۔ اے چھچھ دے لیندے پاسے دا آخری پنڈ اے۔

گٹھ:ضلع اٹک
واہ

**واہ** (Wah)، پنجاب، پاکستان دے ضلع راولپنڈی دی تحصیل ٹیکسلا وچ اک شہر اے۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع راولپنڈی
غورغشتی

غورغشتی ضلع اٹک دا اک نگر اے۔ اے چھچھ وچ اے تے صوبہ پنجاب دا اک اتلا تھاں اے۔

گٹھ:ضلع اٹک
واہ چھاونی

**واہ چھاؤݨی** (Wah Cantonment)، پنجاب، پاکستان دے ضلع راولپنڈی دی تحصیل ٹیکسلا وچ اک چھاؤݨی اے۔

گٹھ:ضلع راولپنڈی
مکھڈ

مکھڈ ضلع اٹک دا اک نگر اے۔ اے دریاۓ سند دے کنڈے تے اک تریخی تھاں اے۔

گٹھ:ضلع اٹک
سکھر تعلقہ

**سکھر تعلقہ** پاکستان دے صوبے سندھ دے سکھر شہر دی تعلقہ اے۔

## حوالہ

  
## ہور ویکھو
*سندھ دے تعلقے

گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھ دے تعلقے
قلعہ پراگ

**قلعہ پراگ**, پراگ چ اک قلعہ اے جتھے بوہیمیا دے بادشاہ، پاک رومی شہنشاہ، چیکوسلاویکیہ تے چیک لوک راج دے صدراں دے دفتر رۓ نیں۔ اینوں دنیا دا سب توں وڈا قلعہ وی منیا جاندا اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:چیک لوک راج
عابدہ سلطان

عابدہ سلطان بھوپال دی شہزادی سی۔ پاکستان بنن تے پاکستان آگئی۔
شہزادی عابدہ سلطان 1913 نوں بھوپال دی مسلم ریاست چ جمی ۔ 2002 چ کراچی چ موت ہوئی۔
ایمسٹرڈیم یونیورسٹی

**ایمسٹرڈیم یونیورسٹی** نیدرلینڈز چ اک یونیورسٹی‏ اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز دیاں یونیورسٹیاں
پروٹسٹنٹ تھیولاجیکل یونیورسٹی

**پروٹسٹنٹ تھیولاجیک یونیورسٹی** نیدرلینڈز چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
لبرے ڈی برسلز یونیورسٹی

**لبرے ڈی برسلز یونیورسٹی** بیلجیم دے نگر برسلز چ اک یونیورسٹی‏ اے۔

گٹھ:بیلجیم دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بیلجیئم وچ تعلیم
گٹھ:یونیورسٹیاں
ڈیفٹ ٹیکنالوجی یونیورسٹی

**ڈیلفٹ ٹیکنالوجی یونیورسٹی** نیدرلینڈز چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
لیگے یونیورسٹی

**لیگے یونیورسٹی** بیلجیم دے نگر لیگے چ اک یونیورسٹی‏ اے۔

گٹھ:بیلجیم دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بیلجیئم وچ تعلیم
گٹھ:یونیورسٹیاں
تحصیل چنیوٹ

**چنیوٹ** پنجاب دے ضلع چنیوٹ دی اک تحصیل اے ۔

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع چنیوٹ
ہیسلٹ یونیورسٹی

**ہیسلٹ یونیورسٹی** بیلجیم دی اک یونیورسٹی اے جو 1971 وچ قائم ہوئی سی۔

گٹھ:بیلجیم دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بیلجیئم وچ تعلیم
گٹھ:یونیورسٹیاں
پروجیکٹ 706

پروجیکٹ 706 ، جسنوں پہلس **کہوٹہ پروجیکٹ** وی آکھیا جاندا سی  ، سرد جنگ تے سویت افغان جنگ دوران پاکستان لئی پہلا ایٹم بم بنان آلے پروجیکٹ دا کوڈ ناں سی ۔  اس پروجیکٹ دا مقصد  **زیادہ افزودہ یورینیئم ٹیکنالوجی** ورتدے ہوئے  ایٹم بمب دی تیاری سی ۔  پر پاکستانی سائنسداناں تے انجینئراں نے  پروجیکٹ دی  مقصد نوں اک پاسے رکھدے ہوئے  **پلوٹونیئم وار ہیڈ ٹیکنالوجی** چ مہارت حاصل کر لئی ، تے 1980ء دے دہاکے دے شروع چ  کامیابی نال **ویپن گریڈ پلوٹونیئم** پیدا کرن چ کامیابی حاصل کر لئی ۔ ایہہ پروجیکٹ 1971ء دی پاک بھارت جنگ دے نتیجے چ  چڑھدے پاکستان دی علیحدگی دے مگروں  شروع کیتا گیا ۔ پروجیکٹ 706 خاص طور تے 1974ء توں 1983ء دے عرصے   نوں ریفر کردا اے جدوں  ایہہ پاکستان دے وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو تے بعد چ  جنرل زاہد علی اکبر خان دی انتظامیہ دے تحت  **پاکستان آرمی کور آف انچینیئرز** دے کنٹرول چ سی ۔ 

 
اس پروجیکٹ دیاں جڑاں 1967ء دے اس  سائنسداناں دے خوف چ سی کہ ہندستان اپنے  لئی جوہری ہتھیاراں لئی ہتھ پیر مار رہیا اے ۔  پاکستان لئی جوہری توانائی حاصل کرنا ذوالفقار علی بھٹو دا مقصد تے خاب سی جس نے اس پروجیکٹ نوں 1972ء چ شروع کیتا ۔ 

ایہہ سائنسی تحقیق  نامور پاکستانی  سائنداناں منیر احمد خان تے ڈاکٹر عبدالقدیر خان دی سربراہی چ ہوئی ۔  ٹائم میگزين نے پروجیکٹ 706 نوں  امریکہ دے 1940ء **مین ہیٹن پروجیکٹ** دے برابر کوشش  قرار دتا ۔ اس پروجیکٹ دی لاگت 4 کروڑ 50 لکھ امریکی ڈالر سی جسدی بھٹو نے 1972ہ چ منظوری دتی ۔ 

اس دے نتیجے چ  کثیر جہتی پیداواری تے تحقیقی تھانواں دی تخلیق عمل چ آئی جہڑیاں خفیہ طور تے مصروف عمل رہیاں ۔  ایہہ پروجیکٹ 11 مارچ 1983ء چ احتتام پزیر ہویا  ۔ جدوں پاکستان جوہری توانائی کمیشن نے  ڈاکٹر اشفاق احمد تے منیر احمد خان دی قیادت چ  اپنے  پہلے **نیوکلر ڈیوائس** دا کولڈ ٹیسٹ کیتا ۔ 

## ہور پڑھو
**Personal References and Accounts**
* Project-706: The Quest for Atomic Bomb (Dr. Abdul Qadeer Khan's column about the Project-706 was published in The News International)
*Nuclear Activities in South Asia
*کہوٹہ پروجکٹ (اردو چ)
## External links
*Project 706 : مسلم بمب  (بی بی سی فلم)
*Project-706: A history by Dr. Inam-ur-Rahman (Film only in Urdu)
پلکوو رصدگاہ

پلکوو فلکیاتی رصدگا (روسی بولی چ ) روسی سائنسی اکیڈمی دی  مرکزی فلکیاتی رصدگاہ اے  ،جہڑی روس دے شہر سینٹ پیٹرزبرگ توں 19 کلومیٹر دکھن چ  پلکوو پہاڑیاں تے واقع اے ۔  ایہہ یونیسکو دے عالمی ثقافتی رثل دا حصہ ا ے۔

## ابتدائی ویلہ

ایہہ رصدگاہ 1839ء چ  قائم کیتی گئی ۔ ایہہ روسی جرمن فلکیاتدان **فریڈرک جارج ولیم وان سٹرووے** دی فکر دا نتیجہ سی ، جہڑا اسدا پہلا ڈائریکٹر بنیا ۔  اس نوں اسارن آلا ماہر تعمیرات الیگزیندر بریؤلوف سی ۔  اس رصدگاہ نوں  بہتریں آلات نال مزین کیتا گیا جنہاں چ اک  38 سم دا آپریچر ریفلیکٹر سی ، جہڑا اوس ویلے چ جگ دے وڈے رفلیکٹراں چوں اک سی ۔ 1885ء چ اک 76 سم دا رفلیکٹر لایا گیا ۔ 

## باہرلے جوڑ

*History of the observatory  (in Russian)
*The official site of Pulkovo observatory
*Overview of the observatory 

گٹھ:سائنس
گٹھ:خلائی سائنسی ادارے
گٹھ:سائنسی ادارے
تصیل مستوج

مستوج ضلع چترال دی اک تصیل تے خوبصورت وادی اے-

گٹھ:خیبر پختونخوا
گٹھ:ضلع چترال
وکٹوریہ ٹاور

**وکٹوریہ ٹاور** لندن برطانیہ چ ویسٹ منسٹر پیلس کول اک ٹاور اے اے 1855 چ بنایا گیا اے۔ 323 فٹ اچا اے۔ 

## مورت نگری


Image:The base of Victoria Tower on Abingdon Street.jpg
Image:The Entrance to Victoria Tower looking north.JPG
File:Palace of Westminster - Victoria Tower and south elevation from the south - 240404.jpg
مائکرون

**مائکرون** یا **مائکرومیٹر** (Micrometre) اک میٹر دا دس لکھواں پاسہ ہوندا اے۔ اک وال دا ڈایامیٹر 20 توں 80 مائکرون تک ہوندا اے۔
تصیل برخان

**تصیل برخان** ظلہ برخان، بلوچستان، پاکستان وچ اے۔ ایہہ 8 کونسلاں وچ ونڈی ہوئی اے۔

## حوالے

گٹھ:بلوچستان
انشی نیشنل پارک

## ہور ویکھو
*ہندستان دے نیشنل پارک
## بارلے جوڑ

گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
ہندستان دے نیشنل پارک

ہندستان دا پہلا نیشنل پارک 1935 چ ہیلی نیشنل پارک دے ناں نال بنایا گیا سی جینوں ہن جم کاربٹ نینشنل پارک کیندے نیں۔ 1970 تک ہندستان چ 5 نینشنل پارک بن چکے سن۔ 1972 چ جنگلی جیون نوں بچان دا قنون بنایا گیا تے شیر نوں بچان لئی کم کیتے گۓ۔ اپریل 2007 تک 96 نیشنل پارک بن چکے سن 38,029.18 جناں دا کل تھاں بندا اے تے اے ہندستان دے کل تھاں دا 1.16% بندا اے۔ تھلے ہور بنن والیاں تے سوچے گیاں دی لسٹ دتی گئی اے۔ 

گٹھ:ھندستان
گٹھ:بھارت
تحصیل اوتھل

**اوتھل** پاکستان دے ضلع لسبیلا دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:لسبیلا
تحصیل دالبندین

**تحصیل دالبندین** پاکستان دے ضلع چاغی دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:بلوچستان
تصیل پنجپائی

گٹھ:بلوچستان

پنجپائی تحصیل قبیله درانی کے ذیلی شاخ پنجپائی قبائل کے نام منسوب ہے درانی کے دو شاخ ہے زیرک اور پنجپائی۔

پنجپائی کا مطلب پانچ شاخ یا پانچ بھائی یه پانچ شاخ درج ذیل ہے

نورزئی___
ماکو
خوگیانی
رودی علیزئی
ساگزئی

تاریخ دانوں کا کھنا ہے نورزئی ان سب کا بڑا بھائی ہے ساگزئی کے سوا ماکو خوگیانی علیزئی یه سب خود کو نورزئی کھتے ہے ۔

## تاریخ پنجپائی

پنجپائی ضلع کوئٹہ کی تحصیل ہے۔ ضلع نوشکی جاتے ہوئے پہلے پنجپائی آتا ہے۔ ضلع نوشکی سے افغانستان کا علاقہ ’’شوراوک‘‘ ملحق ہے، جب کہ پنجپائی سے افغانستان کا علاقہ ’’سرلٹ‘‘ لگتا ہے۔ پنجپائی کے مقام پر یہ سرحد صوبائی دارالحکومت کوئٹہ سے صرف 85کلو میٹر دوری پر ہے۔1725ء میں میں جب افغان قبائلی سردار روح خان نورزئی اور درانی کے پنجپائی شاخ بلوچوں کی ہر روز کے چوری چکاری سے تنگ آکر تو سردار روح خان نورزئی کے سپہ سالاری میں ایک مضبوط فوج تیار ہوئی۔1725ء میں سردار روح خان نورزئی پنجپائی قبیلے کے فوج کو لیکر اپنی پہلی پڑوا کوئٹہ سے تھوڑی دور ایک جگہ ڈالی بعد میں یہ جگہ پنجپائی کے نام سے مشہور ہوا۔ 

1948ء میں خان آف قلات میر احمد یار خان نے جب پاکستان سے الحاق کا معاہدہ کیا تو الحاق کو ان کے بھائی اور دوسرے بلوچ سیاسی رہنماؤں نے جبری قرار دیا۔ چناں چہ شہزادہ عبدالکریم نے اپنے ساتھیوں کے ساتھ افغانستان کی طرف نقل مکانی کی۔ گویا نیت نوزائیدہ پاکستان کے خلاف مسلح مزاحمت کی تھی، لیکن افغانستان کی حکومت نے انہیں اس کی اجازت نہ دی البتہ انہیں پْرامن طور پر پناہ گزین کی حیثیت سے رہنے کی اجازت دے دی۔ شہزادہ عبدالکریم نے اپنے ساتھیوں کے ہمراہ ’’سرلٹ‘‘ کے مقام پر پڑاؤ کیا۔ افغان حکومت کے عدم تعاون کے بعد شہزادہ عبدالکریم لوٹ آئے، اور گرفتار ہوئے۔ انہیں قید و بند کی سزا ہوئی۔ پھر وہ پاکستان کی پارلیمانی سیاست کا حصہ بھی بنے۔ بزرگ بلوچ قوم پرست رہنما نواب خیر بخش مری مرحوم کے بیٹے نواب زادہ بالاچ مری نے جب ریاست کے خلاف مسلح مزاحمت شروع کی تو کچھ عرصے بعد وہ بھی افغانستان منتقل ہوگئے تھے اور اسی سرلٹ کے علاقے میں مقیم رہے۔ ان کا افغانستان میں انتقال ہوا تو الزام یہ لگایا گیا کہ پاکستان کی فورسز نے سرلٹ کے علاقے میں ان کے کانوائے پر حملہ کرکے انہیں قتل کردیا۔ سرلٹ کی اکثریتی آبادی میں پشتونوں کی ہے۔ نواب رئیسانی کے خاندان کی زمینیں بھی واقع ہیں، جب کہ براہوی بلوچ اقوام کے ساسولی اور پاکستانی حدود کے سرلٹ کے سرحدی علاقوں میں پرکانی بلوچ قبائل آباد ہیں۔
فراڈے دا قنون

متعارف کرائی ہوئی وولٹیج دا سدا جوڑ مقناتیسی فلکس چ پلٹن نال اے۔ اے فراڈے دا قنون اے جیہڑا انگریز سینسدان مائیکل فراڈے نیں بنایا۔

## بارلے جوڑ
*http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/electric/farlaw.html
خلیفہ

**خلافت**، حکومت وچ کِسے ذیلی سلطنت دے سردار نوں کہیا جاندا اے۔ خلیفہ عربی زبان دا لفظ اے جیہدا مطلب آگو اے۔

گٹھ:اسلام
گٹھ:عہدے
گٹھ:حکومت
نندا دیوی نیشنل پارک

**نندا دیوی نیشنل پارک** اک نیشنل پارک اے جیہڑا ہندستان دے صوبے اترکھنڈ چ نندا دیوی پعاڑ دے دوالے بنایا گیا اے۔ اے پارک 3500 میٹر دی اچائی تے اے۔
## ہور ویکھو
* ہندستان دے نیشنل پارک
## بارلے جوڑ

گٹھ:ھندستان دے نیشنل پارک
بورے والا

**بورے والا**  پنجاب پاکستان دے ضلع وہاڑی دی تحصیل بورے والا دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل بورے والا دا راجگڑھ اے ۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع وہاڑی
بوسن

**بوسن** پنجاب دے ضلع ملتان وچ اک قصبا اے ۔

گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
تحصیل خانپور کٹورا

**خانپور کٹورا** پنجاب دے ضلع رحیم یار خاں دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
صادق آباد

**صادق آباد**، پنجاب، پاکستان پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل صادق آباد دا اک شہر اے تے تحصیل صادق آباد دا صدر مقام اے۔

محکمہ آثار قدیمہ د‏‏ی اک تحقیق دے مطابق جتھ‏ے اس ویلے پرانا صادق آباد آباد اے ایس جگہ اُتے بہت عرصہ پہلاں اک چھوٹی جہی بستی آباد سی جیہدا ناں صادق ورند سی، ایس توں پتا لگدا کہ صادق آباد دے مقام اُتے بستی صادق موجود سی جیہڑی ریلوے لائن دے آؤݨ تک موجود رہی تے بعد وچ اس بستی د‏‏ی نسبت نال ریلوے حکا‏م نے ایہدا ناں صادق آباد رکھ دتا۔ کچھ روایات دے مطابق صادق آباد منڈی دا ناں نواب بہاولپور سر صادق محمد خان عباسی خامس دے ناں اُتے رکھیا گیا۔

## تحصیل دا درجہ
پہلاں تحصیل احمد پور لما نوں تحصیل دا درجا دتا گیا سی ۔ ایتھے ٹرین دا آغاز ہون توں بعد نواب  بہاولپور صادق عباسی خامس بذریعہ ٹرین بہاولپور تو‏ں کراچی جا رہے سی ، اس ویلے کوئی تیز رفتار ٹرین نئيں چلدی سی بلکہ پسنجر ٹرین ای چلدی سی جدو‏ں ٹرین صادق آباد منڈی دے کچے اسٹیشن پہنچی تاں دریافت کیتا کہ اسيں اس وقت کتھے آں ۔ اس جگہ دا ناں کی اے تاں نواب ریاست سر صادق محمد خان نو‏‏ں دسیا گیا کہ ایہ صادق آبا د دا اسٹیشن اے جیہڑا ریاست بہاولپور د‏‏ی آخری تحصیل احمد پور لما دے کول واقع اے۔ فیر اوہنے حکم جاری کیتا کہ محکمہ ریلوے جلد پختہ ریلوے اسٹیشن تعمیر کرے کیو‏ن٘کہ اسيں ایتھ‏ے اک نواں شہر آباد کراں گے جیہدا ناں منڈی صادق آباد ہوئے گا تے تحصیل احمد پورلما د‏‏ی بجائے اس شہر نو‏‏ں تحصیل دا درجہ دتا جائے گا۔ نواب صادق عباسی خامس نے 19 نومبر 1935ء نوں صادق آباد منڈی دا سنگ بنیاد رکھیا۔

## تاریخی تھاں
صادق آباد وچ تقریبن اٹھ قلعا جات تے متعدد تریخی تھ‏‏اں نيں جیہناں وچ کچھ مذہبی تھ‏‏اں و‏اں وی نيں جدو‏ں کہ مزارات د‏‏ی کثیر تعداد وی ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے مدفون تہذیباں دے آثار وی موجود نيں جیہناں اُتے تحقیق د‏‏ی ضرورت اے ۔ ایہناں وچو‏ں کچھ تھ‏‏اں و‏اں اُتے تحقیقی کم کتابی شکل وچ موجود ا‏‏ے ۔ مشہور رومانوی داستان دے کردار سسی د‏‏ی جائے پیدائش بھٹا واہن تے عالمی شہرت یافتا مسجد بھونگ شریف وی صادق آباد وچ اے۔ 

ایتھ‏ے ملکی زرعی ضروریات پورا کرن لئی جنوی ایشیا دے کھاد بناون دے دو وڈے کارخانے موجود نيں ۔ ایس توں علاوا 3 شوگر ملز، متعدد کاٹن جننگ فیکٹریز، آئل فیکٹریز تے کئی چھوٹے صنعتی ادارے روزگار د‏‏ی فراہمی دے نال نال ملکی معیشت نو‏‏ں تقویت دے رہے نيں ۔ گنا، کپاہ، کݨک تے رسیلے باغات خصوصن، امب ایتھ‏ے د‏‏ی خاص سوغات اے۔ گنے د‏‏ی وسیع رقبے اُتے کاشت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ علاقہ اپنی اک وکھ پہچان رکھدا ا‏‏ے۔ تعلیمی لحاظ نال صادق آباد ضلع بھر وچ اول درجے اُتے ا‏‏ے۔ صادق آباد تن صوبےآں دا سنگم ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں تے مختلف النوع زباناں، ثقافت مثلن پنجابی، مارواڑی تے راجستھانی رنگاں دا حسین امتزاج ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
تحصیل عارف والا

**عارف والا** پنجاب دے ضلع پاکپتن دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع پاکپتن
پنڈی بھٹیاں

**پنڈی بھٹیاں** پنجاب دے ضلع حافظ آباد دی تحصیل پنڈی بھٹیاں وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل پنڈی بھٹیاں دا راجگڑھ وی اے ۔ 

**پنڈی بھٹیاں** ،پاکستان دے تیسرے وڈے شہر فیصل آباد تو‏ں تقریباً 60 کلومیٹر دور شمال د‏‏ی سمت واقع اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ ضلع حافظ آباد د‏‏ی تحصیل پنڈی بھٹیاں دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ جس دا ناں موٹروے ایم 2 تے ایم 3 دے سنگم د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہو گیا ا‏‏ے۔ انتظامی تقسیم دے لحاظ تو‏ں ایہ قصبہ پنجاب دے ضلع حافظ آباد وچ واقع ا‏‏ے۔ تریخ دان اسد سلیم شیخ دا تعلق ايس‏ے علاقہ تو‏ں ا‏‏ے۔

ایہ پراݨا شہر اے اسنو‏ں دلے دی بار وی کہندے اے۔ ایتھ‏ے سبھ تو‏ں ودھ کاشت چول تے کݨک کیتیاں جاندیاں نيں تے اس شہر دے نیڑے اک پنڈ اے جو کہ بہت مشہور اے جس دا ناں چوہدوخدایا اے تے ایہ پنڈ بہت خوبصورت ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے شہر
گٹھ:ضلع حافظ آباد
گٹھ:ضلع حافظ آباد دے آباد تھاں
میلسی

**جلہ جیمJallah Jeem**  پنجاب پاکستان کے ضلع وہاڑی کی تحصیل جلہ جیم، میلسی(Tehsil ) کا ایک شہر ہے۔ 

تحصیل جلہ جیم
**میلسی**  پنجاب پاکستان کے ضلع وہاڑی کی تحصیل جلہ جیم، میلسی کا ایک شہر ہے تاریخی شہر ہے جس تے مہندی کا شہر(City of henna, Jallah Jeem ) بھی کہا جاوے ہے۔
یو جلہ جیم سے 12-13 کلومیٹر، ملتان سے 84 کلومیٹر، کراچی سے 915 کلومیٹر، لاہور سے 348 کلومیٹر، فیصل آباد سے 251 کلومیٹر، بہاولپور سے 94 کلومیٹر، حاصل پور سے 60 کلومیٹر، وہاڑی سے 42 کلومیٹر، بورےوالاسے 73 کلومیٹر، عارف والا سے 115 کلومیٹر اور پاکپتن سے 148 کلومیٹر کے فاصلے پر واقع ہے۔
دریائے ستلج شہر کے مشرق مے بہوے ہے۔
## زراعت
میلسی کے زیادہ تر لوگاں کا ذریعہ معاش زراعت ہے۔جلہ کا موسم گرم ہووے ہے تاہم اکتوبر ارر مارچ کے دوران موسم ٹھنڈا ار خوشگوار رہووے ہے۔ میلسی، جلہ کی زرخیز زمین فصلاں واسطے کافی مفید ہے میلسی، جلہ کی مشہور فصلاں مے گندم، کپاس، چاول،گنا، مکئی ار ہائبرڈ سبزیاں مے جدید کاشت کاری تے استعمال کردے ہوئے کریلا،توری،بھنڈی،کدو،بینگن،ٹنڈی،تربوز،خربوزہ وغیرہ کی کثیر مقدار شامل ہیں۔ جلہ مے موسم گرما کے اندر آم کافی مقدار مے پیدا ہوواں ہیں ار موسم سرما مے امرود ار کینو کی پیداوار حاصل کری جاوے ہے۔
## درجہ حرارت
میلسی، جلہ کا اوسط درجہ حرارت گرمیوں مے 30 ڈگری سینٹی گریڈ سے 45 ڈگری سینٹی گریڈ ہووے ہے جبکہ سردیوں مے 6 ڈگری سینٹی گریڈ سے 24 ڈگری سینٹی گریڈ ہووے ہے۔
## موسم
میلسی، جلہ کا موسم خشک ار گرم ہے موسم گرما اپریل مے شروع ہووے ہے ار اکتوبر مے ختم ہووے ہے۔ مئی، جون، جولائی گرم ترین مہینے ہوواں ہیں۔ ان مہینیاں مے درجہ حرارت 30 سے 47 ڈگری سینٹی گریڈ تک رہوے ہے۔ موسم گرما کے دوران گرم ار گرد آلود ہواؤاں کا چلنا عام بات ہے۔ موسم سرما نومبر سے مارچ تک رہوے ہے اس دوران درجہ حرارت 4 سے 22 ڈگری سینٹی گریڈ تک رہوے ہے موسم سرما کے دوران دھند چھانا معمول ہے۔
مون کی سون بارشاں جولائی سے ستمبر تک ہوندی رہوے ہیں۔ سردیاں مے بہت کم بارشاں ہوواں ہیں۔
## ثقافت
میلسی، جلہ کی ثقافت ہریانوی-پنجابی ہے ار لوگاں کا عام لباس شلوار قمیض ہے لیکن پینٹ شرٹ بھی مقبول ہے ثقافت مے جلہ جیمی-ہریانوی(مسلم) رنگ رچرا ہے لوگ ملتانی طرز کے کھانےے عام طور پر پسند کراں ہیں۔

## زبان
اسپتالاں، اسکولاں ار دفتراں مے زیادہ تر اردو ار انگریـزی رائج ہے۔ یاں بولی جانے عالی زباناں مے اکثریتی زبان ہریانوی ر سرائیکی شامل ہیں۔ اردو قومی زبان کے طور پے ار جگاں بولی ار سمجھی جاوے ہے دسری سیڈ انگریزی پڑھے لکھے طبقے مے مقبول ہے۔
## اہم تجارتی شہر
* جلہ جیم تحصیل
*میلسی تحصیل

## حوالہ جات

پیر ابراہیم جٹی سٹی
*جلہ جیم

زمرہ:تحصیل میلسی کے آباد مقامات
زمرہ:ضلع وہاڑی کے آباد مقامات
زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مختلف مختصر وضاحت

گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع وہاڑی

## ہورویکھو
*میلسی دی تریخ

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع وہاڑی
تحصیل وہاڑی

**وہاڑی** پنجاب دے ضلع وہاڑی دی اک تحصیل اے ۔

## تھللی ونڈ
تحصیل وہاڑی انتظامی طور تے 26 یونین کونسلاں وچ وںڈی ہوئی اے ۔

350px|thumbnail|تحصیل وہاڑی دے پنڈاں دا نقشا

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع وہاڑی
زیتون

**زیتون** اک نکے ناپ دے رکھ تے اوہدے پھݪ دا نام اے۔ زیتون ٹبر دا ایہ رکھ افریقا، رومی سمندر دے دوالے دے دیساں پرتگال توں لے کے شام تک، جزیریورگا عرب توں دکھنی ایشیاء تے چین تک ایہ ملدا اے۔ ایہ کیلیفورنیا وچ وی اگایا جاندا اے۔

ایہدا فروٹ تے ایہدا تیل صدیاں توں رومی سمندر دے دوالے دے دیساں وچ ورتن وچ نیں۔

## دکھاݪا
زیتون دا رکھ اک سدا ہرا رہنوالا رکھ اے جیہڑا نکا تے سدا اتے جان دے بجاۓ ٹیڈا میڈا ریندا اے تے بہت گھٹ 8–15 میٹر (26–49 فٹ) توں اتے جاندا اے۔ چاندی ہرے پتے 4–10 سینٹی میٹر (1.6–3.9 انچ) لمے تے تے 1–3 سینٹی میٹر (0.39–1.18 انچ) چوڑے دے ہوندے نیں۔

## ہور دیکھو
*قومی رکھاں دی لسٹ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:زیتون ٹبر
گٹھ:قومی رکھ
جکرنڈا

**جکرنڈا** دکھنی امریکہ دا واسی اک رکھ اے۔ 

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ
میپل

**میپل** تکھے پتے ٹبر دے رکھاں دی اک جنس اے جیدے وچ 128 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں
* اطالوی میپل
* انگور میپل
* اوریگن میپل
* ترنگلی میپل
* جپانی میپل
* سائیکامور میپل
* شکر میپل
* موز میپل
* ناروے میپل
* نکو میپل
* ویہڑہ میپل
* پورا چن میپل
* کاغذ چھل میپل
* کیوشو میپل
## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
گنکگو

گنکگو اک انوکھی ونڈ دا رکھ اے جیدا کوئی ہور ساک رکھ نہیں۔ ایہنوں اک جیوندا پتھری جیون آکھیا گیا اے۔ ایہدے پتھری نمونے 27 کروڑ ورے پرانے ملے نیں تے اینج ایہدے وچ پچھلے 27 کروڑ وریاں توں کوئی تبدیلی نہیں آئی۔ ایہ رکھ چین دا وسنیک اے تے پہلیاں انسانی رہتلاں وج ای ایہدا ورتن پے گیا سی۔ ایہنوں کھان پین تے دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہ اپنے ٹبر دی اکو ٹوکرے دی اکو ونڈ اے۔ ایہ چین دا قومی رکھ وی ہے۔ 

## وکھالہ
گنکگو وڈے ناپ دے رکھ نیں تے 20–35 میٹر (66–115 فٹ) دی اچائی تک اپڑدے نیں۔ چین وچ کئی رکھ 50 میٹر (164 فٹ) تک وی گۓ نیں۔ ایہدیاں جڑاں ڈونگیاں جاندیاں نیں تے ایہ تیز ہوا تے برف توں ہون والی ٹٹ پج نوں سہ جاندے نیں۔ پتچڑ وچ ایہدے پتے پیلے ہوندے نیں تے ڈگ پیندے نیں۔ روگاں نال لڑن دی طاقت،کیڑیاں توں بچن والی لکڑ، ہوائی جڑاں ایہنوں لمے چر تک جیونوالا رکھ بناندیاں نیں۔ اگدیاں ایہ چھاں نہیں سہندا۔ ایہنوں پانیوالی تے پانی نچڑنوالی تھان پسند اے۔

بیوالے بوٹیاں وچ ایہدے پتے سب توں وکھرے نیں۔ ایہ پکھی ورگی مورت دے تے 5–10 سینٹی میٹر (2–4 انچ) لمے ہوندے نیں۔
 

## پسار
گنکگو تے ایہدیاں رلدیاں ونڈاں کدے ساری دنیا تے پھیلیاں ہویاں سن۔ 20 لکھ ورے پہلے ایدی اگن تھاں تھوڑی رہ گئی تے ایہ ہن چین دے نکے جۓ تھاں تے ہوندے نیں۔ ک‏ی صدیاں توں ایہ ای سمجھیا گیا جے ایہدیاں جنگلی ونڈاں مک گئیاں نیں پر چین وچ دو تھانواں تے ایہدے رکھ ملے نیں۔ ایہنوں چین وچ عام اگایا جاندا اے تے دکھنی چین وچ چوکھا عام اے۔ ایہ اتلے امریکہ وچ 200 وریاں توں تے یورپ وچ 300 وریاں توں اگایا جاریا اے۔

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
وسٹ انڈین مہاگنی

**ویسٹ انڈین مہاگنی** نم ٹبر دا اک رکھ اے جیہڑا فلوریڈا توں لے کے کریبین جزیریاں وج ہوندا اے۔ ایہدی لکڑ بہت ودھیا منی جاندی اے۔ ایہ کریبین جزیرہ دیس ڈومینیکن دا قومی رکھ اے۔

## ہور ویکھو
*قومی رکھاں دی لسٹ
کونڈو

**کونڈو** کھجور ٹبر دا اک رکھ اے۔ ایہدا اصل دیس دکھنی امریکہ دا دیس کولمبیا اے۔

## وکھالہ
ایہ 50 میٹر (160 فٹ) دی اچائی تک جاندا اے۔ پتے گوڑے ہرے رنگ دے ہوندے نیں تے اک پتہ 2 میٹر (6.6 فٹ) لما ہوسکدا اے۔ ایہ کولمبیا دا قومی رکھ وی اے۔

## ہور ویکھو
*قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
بلوط

**بلوط** بلوط ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ
بوڑھ

**بوڑھ** پھگواڑی ٹبر دا اک وڈے ناپ دا رکھ ہے۔ ایہدا اصل دیس دکھنی ایشیا ہے۔

## وکھالہ
بوڑھ دا رکھ 20 میٹر اَتے کدے کدے 30 میٹر تک وی اپڑدا ہے۔ ایہدی چھلڑ بھوری اَتے پدھری ہوندی ہے۔ ایہدا تنا وکھریا ہوندا ہے اَتے چھیتی کئی تنیاں وچ ونڈیا جاندا ہے۔ لکڑ نرم، گھٹ چلن والی جیہدا کوئی بپاری مل نہیں ہوندا۔

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ
نیلا ماہو

نیلا ماہو کپآ ٹبر دا اک رکھ اے۔

## ہور ویکھو
*قومی رکھاں دی لسٹ
یورپی بلوط

**یورپی بلوط** بلوط ٹبر دا اک رکھ اے جیہڑا یورپ وچ عام اگدا اے۔

## وکھالہ
یورپی بلوط اک وڈا پتچڑی رکھ اے۔ لیٹویا وچ اک بلوط دا گھیر 10.2 میٹر (33 فٹ) اے تے ایہ یورپ وچ سب توں موٹے تنے والا رکھ اے۔  ایہدے پتیاں تے چھالے بنے ہوندے نیں تے ایہ 7–14 سینٹی میٹر (2.8–5.5 انچ)  لمے ہوندے نیں۔ ایہنوں پھل بسنت وچ لگدے نیں تے پتچڑ وچ گریاں۔ گری 2–2.5 سینٹی میٹر (0.79–0.98 انچ)  لمی ہوندی اے۔ ایہ لمے چر تک رہنوالا رکھ اے۔ بلغاریہ تے لتھوینیا وچ بلوط دے دو رکھ 1500 ورے پرانے نیں۔

یورپی بلوط جرمنی دا قومی رکھ اے۔

## ہور ویکھو
*قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
پائن

پائن بوٹیاں دی اک جنس دا نان ایہ جیدے وج 115 دے نیڑے بوٹے آندے نیں۔

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ
* چیڑ
* چلغوزہ
## بارلے جوڑ
مقدونیا دا چیڑھ

## ہور دیکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ

گٹھ:قومی رکھ
گٹھ:بوٹے
گٹھ:رکھ
گٹھ:درخت
ناریئل

**ناریل** اک بوٹے تے اوہدے پھل دا ناں اے۔ ناریل دا رکھ 30 میٹر (98 فٹ )اچا جاندا اے۔ایدے پتے 4 توں 6 میٹر لمے ہوندے نیں۔ پرانے پتےصفائ نال بتر جاندے نیں تے تنا صاف دسدا اے۔ چنگی تھاں تے اگے ناریل تے سال وچ 75 ناریل لگدے نیں اگن مگروں ایدے تے ناریل لگدے نیں۔پورے ناپ دا ناریل ڈیڑھ کلو جوکھ دا ہوندا اے۔

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:کھجور ٹبر
گٹھ:قومی رکھ
گٹھ:بوٹے
سنکونا

سنکونااس کو چائنا بھی کہاجاتا ہے۔اس کا مریض خوشی اور غمی دونوں کیفیات رکھتا ہے۔ ڈاکٹر انجم سلطان شہباز نے اس پر ریسرچ کی ۔مریض جانورں سے ڈرتا ہے اس کی لکھائی اچھی نہیں ہوتی اور بے ربط و بے ترتیب ہوتی ہے۔ اخلاق بہتر نہیں ہوتا۔لاپروا اور بے رخ ہوتا ہے۔بچے ذکی الحس اور ضدی ہوتے ہیں ان کے چہرے کا رنگ بدلتا رہتا ہے۔

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ
املتاس

**املتاس** پھلیاں ٹبر دا اک سوہنا رکھ اے۔ ایہنوں "کِنجل" وی آکھی دا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء تے چڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔ ایہ سجاوٹی رکھ اے تے دوائیاں وچ وی ورتیا جاندا اے۔

## وکھالہ
املتاس اک مدرے ناپ دا رکھ اے جیہڑا 10–20 میٹر (33–66 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ ایہ تیز اگدا اے تے پتے 15–60 سینٹی میٹر (5.9–23.6 انچ) لمے ہوندے نیں۔ پھلے پیلے تے تھلے ول لٹکدے نیں۔ ایہدا بی اک پھلی ہوندی اے جیہڑے ڈنڈے ورگی دسدی تے لٹکدی ہوندی اے اک پھلی وچ کئی بی ہوندی اے۔ ایہدا سواد کوڑا ہوندا اے۔ ایہدی لکڑ پینڈی ہوندی اے۔ ایہ دھپ وچ تے ایسی زمین وچ جتھے پانی کھڑا نہ ہووے اوتھے چنگا اگدا تے ودھدا ہے۔ ایہ تھوڑا کورا سہ سکدا اے۔ سکی رت وچ ایہ چنگا ریندا اے۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ

گٹھ:پھلیاں
گھیل

**گھیل** پنجاب دے ضلع مری دی اک یونین کونسل اے ۔

گٹھ:ضلع مری
بان

بن ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔اورکیھٹوالاں داعلاقہ اےکل آ بادی6315اے۔
چرخان

چہارہانضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔اورکیھٹوالاں ناں علاقے اے
دریا گلی

**دریا گلی** پنجاب، پاکستان دے ضلع مری دی تحصیل مری وچ اک قصبا تے پہاڑی ریزورٹ اے ۔ 

## ہور دیکھو
* گھوڑا گلی
* جھیکا گلی
* دریا گلی
* بانسرا گلی

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:گلیات پنجاب
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں
گٹھ:ضلع مری
گھنگریلا

**گھنگریلا** ضلع راولپنڈی وچ اک گراں تے یونین کونسل اے ۔

گٹھ:ضلع راولپنڈی
مندرا

**مندرا** شہر تحصیل گجر خان،  ضلع راولپنڈی وچ اک  یونین کونسل اے ۔ مندرا شہر جی ٹی روڈ تے اتے وسدا اے۔ 
مندرا توں اک سڑک تے ریلوے لائن چکوال نوں جاندی اے۔

 

گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ: تحصیل گجر خان
مطوعہ

**مٹوا** تحصیل گجر خان، ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔

گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ: تحصیل گجر خان
ٹھٹھی

**ٹھٹھی**، پنجاب، پاکستان دے ضلع راولپنڈی دی تحصیل گجر خان وچ اک قصبا اے۔

گٹھ:پنجاب دے قصبے
مٹور

**مٹور** تحصیل کہوٹا، ضلع راولپنڈی دی اک یونین کونسل اے۔

گٹھ:ضلع راولپنڈی
پنجاڑ

**پنجاڑ** پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ تحصیل کہوٹہ ضلع راولپنڈی دا اک گراں تے یونین کونسل اے۔ اے 0'39°33 اتر پاسے پئی لیک، تے 0'31°73 چڑدے پاسے کھڑی لیک تے واقع اے۔ سطح سمندر توں ایہدی اونچائی 795 میٹر (2611 فٹ) اے۔ اے اسلام آباد توں 39 کلومیٹر دور اے۔

## تریخ
پنجاڑ گراں تے ایہدی پہاڑیاں تے جسخام نامی قبیلے دے لوکان نے بسیرا کیتا تے اج اوناں دی نسلاں اتھے رہندیاں نے۔

*مذہب: پنجاڑ دے لوکاں دا مذہب اسلام اے۔

*بولی: پنجاڑ دے لوکاں دی ماں بولی پنجابی اے۔ اے لوکی پنجابی دا پوٹھوہاری لہجہ بولدے نے۔

## تھاں

اے اک پہاڑی گراں اے۔ جنگل، پعاڑ، پعاڑیاں، چھمبر تے برساتی نالے اس علاقے دا حسن نے۔

## آلے دوالے
پنجاڑ دے اتر پاسے نرڑ تے کھڈیوٹ، لیندے پاسے دوبیرن خورد، چڑدے پاسے کشمیر تے دکھن پاسے ہوتھلہ تے کعوٹہ نیں۔

## گراں

پنجاڑ دے نکے نکے علاقیاں  وچ بنا موڑا، نکا، ہرلا، کھل چپڑیاں، اوسل، نلہ، سنبل، بھاری گلہ، بنڈ، کالا، ککوئی گلہ، براٹھیاں، سوہا، سائیں، پنجل باڑ، کولٹیا، لوانی، کنڈاں، ٹلھا، ٹیہری تے خارنگ شامل نے۔

## لوک گنتی
پنجار دی لوک گنتی 10358 اے۔

## سکول
پنجاڑ وچ 26 پرائمری سکول، 3 مڈل سکول تے 4 سیکنڈری سکول موجود نے۔

## سرکاری عمارتاں
پنجاڑ دی یونین کونسل نمبر 31 اے۔ پنجاڑ وچ اک یوٹیلٹی سٹور، اک سرکاری ہسپتال، اک جنوراں دا ہسپتال، اک ڈاک خانہ تے محکمہ جنگلات دا دفتر اے۔

## جنگلی جیون

پنجاڑ دے جنگلاں وچ  جنگلی پرندے، بوٹے تے جنور  پائے جاندے نے۔ چیڑ دا رکھ سب توں زیادہ پایا جاندا اے۔

نومبر توں مارچ تک پاکستان دے شمالی علاقیاں توں مختلف پرندے ہجرت کر کے اتھے اندے نے تے سردی ختم ہون تک پنجاڑ دے جنگلاں چ بسیرا کردے نے۔

## بوٹے تے رکھ
 
پنجاڑ وچ وکھری قسماں دے بوٹے تے  رکھ ہوندے نیں جناں وچ ٹاہلی، سنتھا، کمِلا،اُکؔن،تنی، تاوی، پھلائی، سرو، کوہ، کَسُؔنی، گھنیرہ، دھرُؔنی، بیری، ککوئی، ٹُسؔی، آخرا، پھگواڑی، منوئیاں، سمبل، دریک، سفیدہ، بٹؔی، کُروں (توت)۔ تمَؔن، رُمبل، کیکر، گرنڈا، اکؔ (چٹا اکؔ)، تِمبَر، دُدؔل ( اک ساگ دا ناں)، کلیاڑ (کلیاں دا ساگ)، بَھڑبِک (بَسوِک)، کیوَڑا، لَپھڑا، میداسک (میندسک)، بَیکڑ، چِٹاجنڈ، جامن، بوہڑ، پودنا، کعا (سروخا، کڑو، مک)، آملی، چیڑ، کھٹا (گرگل)، کچماچ، نکا ساگ، پھلیاں، امرود، خرمانی، ہاڑی، داخاں (آڑو)، ٹنگی، آلوچہ، بھیڑا، سیاؤں (وڈا بیر)، گول بیر، کچوروں، پٹاخی، موکڑی، ناخاں (ناشپاتی)، داخ (انگور) شامل نیں۔
احمدپورا

احمد پورا ضلع سیال کوٹ دا اک قصبا اے ۔

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
بھگووال

**بھگووال** (انگریزی: Bhagowal)، پنجاب، پاکستان دے ضلع سیالکوٹ وچ اک پنڈ ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع سیالکوٹ دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
بدریناتھ

**بدریناتھ** اترکھنڈ، ھندستان چ ہندوؤاں دا اک پوتر نگر اے۔ اے 11،204 فٹ دی اچائی تے اے۔ اے دریا الکننڈا دے کنڈے تے نیلکنٹھ پعاڑ دے تھلے وس ریا اے۔ اس نگر دا ذکر ہندوؤاں دیاں پرانیاں مزہبی کتاباں وچ وی اے۔ ایتھے اک مشہور بدریناتھ مندر وی اے جینوں ویکھن لوک دوروں آندے نیں۔

گٹھ:ھندستان
گٹھ:بھارت
نیلکنٹھ

نیلکنٹھ ھندستان دے صوبے اترکھنڈ چ ہمالیہ دے پربت دھارا چ 21،640 فٹ اچا پعاڑ اے۔ اے ہندوواں دے پوتر نگر بدریناتھ دے نال اے۔

گٹھ:ھندستان
گٹھ:بھارت
زنیدا گھُگی

**زنیدا گُھگی**، گُھگیاں تے کبوتراں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اینگویلا دا قومی پنجھی اے جیہڑا کریبین جزیریاں تے یوکاٹن دے علاقیاں وچ رہندا اے۔

## ہور دیکھو
* قومی پنچھیاں دی لسٹ
## باہرلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں
گٹھ:پنچھی
بنجی

**بنجی** (Bunji) ضلع استور گلگت بلتستان پاکستان چ اک پنڈ اے۔ اے گلگت توں 50 کلومیٹر دے پینڈے تے شاہراہ ریشم تے وس ریا اے۔
چلم

**چلم** (Chilm) ضلع استور گلگت بلتستان پاکستان چ اک پنڈ اے۔ اے 12896 فٹ دی اچائی تے وس ریا اے۔
ترشنگ

**ترشنگ** (Tarashing) ضلع استور گلگت بلتستان پاکستان چ اک پنڈ اے۔ اے نانگاپربت دی راہ چ اے۔ اے 2900 میٹر دی اچائی تے اے تے بعوت تھوڑے لوک ایتھے وسدے نیں۔
ہوٹزن

**ہوٹزن**، براعظم جنوبی امریکا دا اک پنچھی اے۔ ایہ گیآنا دا قومی پنچھی اے۔

## ہور دیکھو
* قومی پنچھیاں دی لسٹ

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:پنچھی
سکندر مرزا

میجر جنرل صاحبزادہ سید سکندر علی مرزا (1899-1969) ڈومینین آف پاکستان دا آخری گورنر چنرل تے لوک راج پاکستان دا پہلا صدر سی۔

سید سکندر علی مرزا مرشدآباد بنگال چ 13 نومبر 1899 نوں جمیا۔ اودا جور اک نواب ٹبر نال سی۔ میر جعفر جینے پلاسی دی لڑائی چ غداری کردیاں ہویاں انگریزاں نال رل گیا سی سکندر مرزا دا وڈ وڈیرا سی۔ اوہ بمبئی چ پلیا تے تے اوتھے پڑہن مکروں اوہ برطانیہ دے فوجی سکول سینڈھرسٹ چ پڑھیا جتھے اوہ پہلا ہندستانی سی جیہڑا اوتھے پڑھیا۔ 1920 ج سکندر برطانوی فوج چ آگیا۔ 1926 چ اسسٹنٹ کمشنر ایبٹ آباد لگیا۔ 1947 چ اوہ ڈیفنس سیکریٹری لگ گیا۔

پاکستان بنن تے اوہ پاکستان دا ڈیفنس سیکریٹری لگ گیا۔ 1954 چ اونوں چڈھدے پاکستان دا گورنر لا دتا گیا۔ ایس دے مکروں اونوں محمد علی بوگرا دی کابینہ چ وزیرداخلہ بنایا گیا۔ ایس دے مکروں پاکستان دا گورنر جنرل بنا دتا گیا۔ 1956 چ پاکستان دا آئین بنن تے اونوں پاکستان دا پہلا صدر بنایا گیا۔ 7 اکتوبر 1958 چ اونے پاکستان چ مارشل لا لا دتا۔ ایوب خان 27 اکتوبر نوں آپ صدر بن گیا تے سید سکندر مرزا نوں برطانیہ نسنا پیا۔ سکندر مرزا لندن چ مرگیا تے اونوں ایران چ دبیا گیا۔

## ہور پڑہو
*صدر پاکستان

## بارلے جوڑ
*http://www.newagebd.com/2005/oct/31/edit.html 

گٹھ:صدر پاکستان
روپل

**روپل** (Rupal) ضلع استور گلگت بلتستان پاکستان چ اک پنڈ اے۔ اے ترشنگ تے نانگاپربت کول اے۔
ڈھونڈو کشوکرو

**ڈھونڈو کشوکرو** ہندستان دا اک معاشرتی ریفارمر سی جیڈا خواتین واستے کم کردا سی۔ممبئ چ کوینز روڈ دا ناں اودے اتے کشوکرو روڈ رکھ دتا گیا۔ اوہ 18 اّپریل 1858 نوں پیدا ہویا تے 9 نومبر 1962 مریا۔
## ہور ویکھو
* بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں