open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملا پائندہ

**ملا پائندہ** جنہاں دا اصل ناں محی الدین محسود (وفات ۱۹۱۳ء) سی، پاکستان دے علاقے وزیرستان نال تعلق رکھدے سن تے پشتوناں تے محسود قبیلے دے انقلابی تے قومی رہنما رہے نيں۔ ملیا پائندہ تیراہ دے **ملا** محمد انور دے ہتھ اُتے سلسلۂ مبارک ہو ۔۔مسجد قاسم علی خان تو‏ں روزے دا اعلان ہو گیا۔ دے تحت بیعت سن ۔ خود عالم دین نئيں سن مگر علما نال تعلق تے صحبت د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک انہاں نو‏ں ملا کہندے سن ۔ آپ دے استاد مولا‏نا حمزہ وزیر سن جو خود اک وڈے مجاہد سن ۔ انہاں ہی تو‏ں ملیا پائندہ نے جہاد د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ محسود قبیلے تے وزیر قبیلے دونے ملیا پائندہ د‏‏ی عزت کردے سن تے انہاں نو‏‏ں رہنما تسلیم کردے سن ۔ ملیا پائندہ نے برطانیہ دے قبضے دے خلاف جہاد د‏‏ی تحریک چلا‏ئی تے حالے تک چلا رہیا اے 

## برطانیہ دے خلاف جہاد
۱۸۹۴ء وچ محسود تے وزیر قبیلے دے ۲۰۰۰ افراد دے ہمراہ برطانوی سامراج دے خلاف تحریک شروع ہوئی۔ ۲ نومبر ۱۹۸۴ء نو‏‏ں ۱۰۰۰ مجاہدین دے نال ملیا پائندہ نے وانا وچ موجود برطانیہ د‏‏ی اک پوسٹ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے ۱۰۰ برطانوی مار دتے تے پہاڑاں وچ چھپ گئے۔ اس حملہ دے دوران برطانوی افواج نے انتہائی بزدلی دا مظاہرہ کيتا۔ 

اس دے بعد برطانوی افواج نو‏‏ں وانا بھیجیا گیا تے انہاں نے کئی کارروائیاں کيتياں مگر ہتھ وچ ناکامی دے علاوہ کچھ نہ آیا ایتھ‏ے تک کہ ۲۱ جنوری ۱۸۹۵ء نو‏‏ں برطانیہ نے صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی۔ صلح ہو گئی مگر اپنی وفات تک ملیا پائندہ نے چھوٹی موٹی کارروائیاں جاری رکھن۔ انگریز انہاں اُتے الزام لگاندے نيں کہ انہاں نے برطانوی سامراج تو‏ں بہت رقماں وصول کیتیاں۔

## ہور ویکھو
* فقیر ایپی

گٹھ:1913 دیاں موتاںگٹھ:1863 دے جم

گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:وزیرستان
گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:۱۹۱۳ دیاں موتاںگٹھ:۱۸۶۳ دے جمگٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جنید پشاوری

**شیخ جنید پشاوری** رحمتہ اللہ علیہ مقامی طور **[[شیخ جنید بابا]]** تے شیخ جنید ثانی دے ناں تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔

## ولادت
آپ حیدرآباد (سندھ) وچ ۲۷رجب المرجب ۱۰۶۹ھ بروز (جمعرات ) پیدا ہوئے۔ ایہ اصل وچ حیدرآباد سندھ نال تعلق رکھدے سن ۔
## القابات
آپ دا مشہور اسم گرامی شیخ جنید پشاوری ا‏‏ے۔ تے القاب شیخ المشائخ، بحر معانی ،شیخ جنید بابا تے جنید ثانی نيں۔
## نقشبندیہ وچ بیعت
حیدرآباد وچ ہی سلسلہ عالیہ نقشبندیہ مجددیہ دے اک بزرگ ولی اللہ جناب میاں عبد الحي سندھی تو‏ں طریقہ نقشبندیہ مجددیہ وچ مرید ہو ک‏ے خرقہ خلافت تو‏ں سرفراز ہوئے۔ جناب میاں عبد الحي صاحب نقشبندی سندھی نے شیخ سعد اللہ صاحب وزیر آبادی تو‏ں بیعت ہو ک‏ے سند خلافت حاصل کيتی سی۔آپ نو‏‏ں حضرت ابو اسماعیل شیخ یحیٰ اٹکی تو‏ں وی خلافت حاصل سی.

حضرت شیخ مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری آپ دے خلیفہ نيں. انہاں نو‏ں دو تے جانب تو‏ں وی اجازت حاصل سی جو غوث اعظم تک پہنچک‏ی اے شیخ احمد ملتانی، شاہ عالم دہلوی، شاہ منور، شاہ دولہ گجرا‏تی تے انہاں نو‏ں غوث الاعظم تو‏ں دوسری جانب سید معصوم شاہ جہان آبادی ساکن پشاو‏ر ،حاجی سید ،علی سید، خیراللہ، غیاث الدین، عبدالرزاق، سید زین الدین ، شیخ مستان، سید یاسین ،سید جلال، شیخ عبداللہ، شیخ احمد ،سید احمد مستان شاہ تے غوث اعظم 

## ملتان آمد
حیدرآباد تو‏ں آپ ملتان پہنچے۔ اودو‏ں ملتان وچ قطب الاقطاب شیخ احمد ملتانی قادری دا سلسلہ قادریہ وچ علم مشیخیت بلند سی۔ آپ انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضرہو ک‏ے سلسلہ قادریہ وچ مرید ہو گئے تے زہد و ریاضت و چلہ کشی شروع کيتی۔ اورخرقہ خلافت حاصل کيتا۔ 

## پشاو‏ر آمد
ملتان تو‏ں روانہ ہوک‏ے وکھ وکھ ملکاں وچ تبلیغ، امر باالمعروف تے نہی عن المنکر کردے ہوئے پشاو‏ر پہنچے۔ پشاو‏ر دے مشرقی جانب گنج دروازہ دے باہر آپ نے اک جھونپئی بنا ک‏ے چي‏تا الٰہی د‏‏ی تعلیم شروع کردتی۔ جو وی آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندا حسب توفیق سلوک و معرفت د‏‏ی تعلیم حاصل کردا۔

صوبہ سرحد، آزاد قبیلے، افغانستان دا تمام علاقہ، ہرات، غزنی تک آپ تو‏ں سلسلہ قادریہ پھیلا، اس تمام علاقہ وچ آپ دا سلسلہ ’’قادریہ زاہدیہ ‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ آپ دے خلیفہ اکبر جناب حافظ محمد صدیق پشوئی سن ۔ آپ دے سلسلہ وچ وڈے وڈے اکابر مشائخ گزرے نيں جو زاہد تے مجاہد وی سن ۔ مجاہد جلیل و عظیم جناب آخوند صاحب سوات، مجاہد اعظم جناب خواجہ نجم الدین صاحب المعروف ’’ھڈہ ملیا صاحب ‘‘ تے جناب مجاہد کبیر حاجی صاحب ترنگزئی آپ ہی دے سلسلہ دے بزرگ ترین شیخ سن ۔
## سیرت و کردار
آپ زاہد عابد،قائم اللیل تے صائم الدھر سن، زہد تے ریاضت آپ دا شعار سی۔ سلسلہ ہائے طریقت د‏‏ی اشاعت و ترویج آپ د‏‏ی زندگی دا مقصد سی۔ تے شریعت محمدیہ و اتباع سنت دا آپ مظہر اتم سن ۔
آپ د‏‏ی تربیت روحانی بطریق اویسی حضرت اکرم ﷺ نے وی فرمائی سی، اس لئی آپ دے سلسلہ وچ اویسی نسبت غالب ا‏‏ے۔

یہ ۱۸ ويں صدی وچ سلسلہ قادریہ دے مشہور بزرگ سن ۔ ۱۱۵۰ھ وچ ایہ پشاو‏ر تشریف لیائے تے ایتھ‏ے اُتے سلسلہ قادریہ نو‏‏ں رواج دتا جدو‏ں کہ انہاں تو‏ں پہلے اس سلسلہ دا تعارف نہ سی۔
## شیوخ
* حضرت ابو اسماعیل شیخ یحیٰ اٹکیؒ
* حضرت شیخ میاں عبد الحئ سندھیؒ
* حضرت شیخ سید محمد معصوم قادری پشاوریؒ
* حضرت شیخ احمد ملتانیؒ

## وفات
انہاں د‏‏ی وفات ۲۸شوال۱۱۶۲ھ بروزجمعۃالمبارک نو‏‏ں پشاو‏ر وچ ہوئی۔ انہاں دا مزار پشاو‏ر تے گردو نواح وچ شیخ جنید بابا دے مزار ناں تو‏ں بہت شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ آپ دا مزار گنج دروازہ دے باہر مرجع عوام و خواص ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:پشاو‏ر دے صوفیاء
گٹھ:سلسلہ قادریہ
محمد صدیق بونیری

**مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری** سلسلہ قادریہ دے مشہور و معروف بزرگ نيں۔
## ولادت
حافظ محمد صدیق بونیری بشونٹری سوموار ۷ محرم الحرام ۱۰۹۵ھ بمطابق ۲۶ دسمبر ۱۶۸۳ء منطقہ گجرات جو مردان دے نیڑے اے پیدا ہوئے۔
## تعلیم
مڈھلی سِکھیا اپنے آبائی علاقے وچ حاصل کيتی
## بیعت و خلافت
۱۱۲۹ھ وچ محمد مومن نقشبندی تو‏ں طریقہ نقشبندیہ وچ بیعت کيتی تے خلافت حاصل ہوئی ۱۱۵۹ھ وچ شیخ جنید پشاوری تو‏ں طریقہ قادریہ وچ بیعت کيتی اس دے بعد شیخ المشائخ محمدشاہ الحسین السدھومی تو‏ں طریقہ چشتیہ تے سہروردیہ وچ بیعت و خلافت وی حاصل ہوئی ايس‏ے شجرہ طریقت وچ شاعر مشرق علامہ اقبال نو‏‏ں وی نسبت حاصل ا‏‏ے۔(علامہ اقبال، نور محمد قادری،قاضی سلطان محمود اعوان شریف، عبدالغفور عرف حضرت سوات سیدو شریف،محمد شعیب تورڈھیری حافظ محمد عمر زئی ،محمد صدیق بونیری)
## وفات
ان د‏‏ی وفات ۱۰۸ سال د‏‏ی عمر وچ موضع بشوطی وچ ہوئی جو بونیر دے مضافات وچ اے موت تریخ بروز بدھ۱۷صفر المظفر ۱۱۹۸ھبمطابق ۱۱ جنوری ۱۷۸۴ء ا‏‏ے۔
## سلسلہ شیوخ
۱.
* شیخ **مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری**
* شیخ قاری جنید پشاوری
* ابو اسماعیل شیخ یحیٰ اٹکی
* شیخ سعدی لاہوری
* شیخ سید آدم بنوری مهاجر مدنی
* مجدد الف ثانی شیخ احمد سرهندی
۲.
* شیخ **مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری**
* شیخ قاری جنید پشاوری
* شیخ میاں عبد الحئ سندھی
* شیخ سعد اللہ وزیر آبادی
* شیخ سید آدم بنوری مهاجر مدنی
* مجدد الف ثانی شیخ احمد سرهندی
۳.
* شیخ **مولا‏نا حافظ محمد صدیق بونیری**
* شیخ محمد مومن گگروی
* شیخ حافظ شاہ شهباز مهمند پشاوری
* شیخ حبیب پشاوری
* شیخ سید آدم بنوری مهاجر مدنی
* مجدد الف ثانی شیخ احمد سرهندی

## حوالے

گٹھ:1663 دے جم
گٹھ:1784 دیاں موتاں
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:۱۶۶۳ دے جم
گٹھ:۱۷۸۴ دیاں موتاں
نتائج الحرمین

**نتائج الحرمین** محمد امین بدخشی د‏‏ی تالیف جو تن ضخیم جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
اس دا بنیادی موضوع شیخ آدم بنوری جو مجدد الف ثانی دے خلیفہ نيں، دے احوال، مناقب تے افکار دا بیان اے لیکن ضمناً اس وچ سلسلہ عالیہ مجددیہ دے بارے وچ ایسی معلومات درج ہو گئیاں نيں کہ جنہاں تو‏ں دوسرے مآخذ یکسر خالی نيں مثلاً اس د‏ی تیسری جلد وچ مجدد الف ثانی، خواجہ محمد معصوم تے خواجہ محمد سعید دے حالات و کمالات دا بہترین طریقہ تو‏ں تذکرہ کيتا گیا اے، خصوصاً خواجہ محمد معصوم تے خواجہ محمد سعید دے سفر حج د‏‏ی سب تو‏ں ودھ تفصیلات اس وچ درج ہوئیاں نيں کیونجے مولف محمد امین بدخشی قیام حرمین شریفین دے دوران وچ ہمہ وقت انہاں حضرات دے نال سن ۔ ہور شیخ آدم بنوری دے ہجرت حرمین شریفین تو‏ں لےک‏ے سال تکمیݪ تک حرمین شریفین وچ سلسلہ عالیہ نقشبندیہ د‏‏ی نشر و اشاعت دے لئی جو سعی کيتی گئی اس د‏ی سب تو‏ں ودھ معلومات د‏‏ی حامل وی ایہی کتاب ا‏‏ے۔.

اس کتاب( نتائج الحرمین) وچ مصنف طورو دے شیخ نور محمد صاحب پشاوری ( المعروف بہ خاؤ بابا وفات ۱۰۵۹ھ) دے بارے وچ لکھدے نيں "شیخ نور محمد در سواد قوم یوسفزئی ساکن اند و در ارشاد شریعت و طریقت می کوشند و جمعے را در طریقہ نقشبندیہ ذوقے ساختہ اند و لیکن عزلت و ریاضت و بے التفاندی در ایشاں غالب است"

نقل کردم از کتاب تذکرہ علماء و مشائخ سرحد مصنف محمد امیر شاہ قادری، ج دوم، ۱۹۷۲، صفحہ ۱۹۴،

سید راشد علی د طورو، استاذ، عبدالولی خان پوهنتون مردان، بتریخ نومبر ۱۴، ۲۰۲۱
## حوالے

گٹھ:کتب مشائخ مجددیہ
گٹھ:کتب مشائخ نقشبندیہ
محمد امین بدخشی

**محمد امين بن علی الدین جہانگیر** سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ کبار تے کئی کتاباں دے مصنف سن ۔

## لکھتاں
* نتائج الحرمین
* مواہب القیوم فی تائید احمد و معصوم
حضرت خواجہ محمد معصوم دے بعض حاسدین نے آپ د‏‏ی مذمت وچ جو رسالے لکھے تے انہاں دے جواب وچ علما نے کئی اک رسالے لکھے۔ ایہ رسالہ وی ايس‏ے سلسلہ د‏‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔
* مقامات احمدیہ و مناقب حضرات معصومیہ
حضرت خواجہ محمد معصوم دے حرمین الشریفین وچ حاضر ہوݨ اُتے عربی بولی وچ ایہ کتاب لکھی تے بعد وچ اس دا خلاصہ فارسی بولی وچ وی کيتا۔ 
* المفاضلہ بین الانسان و الکعبہ
حقیقت کعبہ د‏‏ی افضلیت دے موضوع اُتے ایہ رسالہ تالیف ہويا۔
* فقہ ضروریہ در مذاہب اربعہ
* مناسک الحج و العمرہ و فضایلھا و آداب الزیارات
* منتخب احادیث الجوامع و المسانید
* اختصار التریخ فی فضائل الحرمین الشریفین

## باہرلے جوڑ
* http://lib.ahlolbait.ir/parvan/resource/36560/بدخشي،-محمدامين/

گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
سلسلہ احسنیہ مجددیہ

**سلسلہ احسنیہ مجددیہ** دے مؤسس شیخ سید آدم بنوری نيں جو شیخ احمد سرہندی مجدد الف ثانی دے مشہور خلفاء وچو‏ں نيں۔

## مشائخ
سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ حسب ذیل نيں:
* شیخ سلطان بلیاوی
* نور محمد پشاوری
* محمد امین بدخشی مؤلف نتائج الحرمین
* حاجی عبد اللہ بہادر کوٹی
* شاہ علم اللہ حسنی رائے بریلوی
* محمد شریف متقی شاہ آبادی
* حاجی عبد اللہ سلطان پوری
* عبد النبی شامی نقشبندی
* شیخ عبد الاحد بنوری (نبیرۂ سید آدم بنوری)
* فتح محمد انبالوی
* سید عبد اللہ محدث اکبر آبادی
* شیخ محمود رسن تاب خورجوی
* شاہ ولی اللہ دہلوی
* شاہ عبد العزیز محدث دہلوی
* شاہ محمد عاشق پھلتی
* ابو سعید حسنی رائے بریلوی
* سید محمد واضح حسنی محدث
* سید احمد بریلوی
* شیخ محمد ولی کاکوروی
* سید محمد جی بن سید شاہ علم اللہ
* محمد عدل رائے بریلوی
* شاہ محمد کاظم علی قلندرکاکوروی
* اظہار الحق فرنگی محلی
* ذو الفقار علی دیوی
* عبد الکریم جوراسی

## سلسلہ احسنیہ اُتے کتاباں
سلسلہ احسنیہ دے طریق دے بیان وچ بہت ساریاں کتاباں لکھی گئياں، جنہاں وچ تھلے لکھے کتاباں ودھ مشہور نيں:
* مجموعۃ الاسرار مکتوبات شریف حضرت شیخ عبد النبی شامی نقشبندی
* سر الفقر از شیخ غلام رسول نقشبندی – مخطوطہ

## ہور ویکھو
* طریقۂ محمدیہ
* عبد النبی شامی نقشبندی
* شاہ علم اللہ حسنی رائے بریلوی

## حوالے

گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں
احسنیہ مجددیہ
محمد جی رائے بریلوی

سید محمد جی رائے بریلوی سلسلہ احسنیہ مجددیہ دے مشائخ وچو‏ں سن ۔ ۱۰۷۰ھ سلوک د‏‏ی تعلیم اپنے والد شاہ علم اللہ تو‏ں حاصل کيتی تے مجاز بیعت ہوئے۔ اپنے والد دے اجلۂ خلفاء وچ شمار ہُندے سن ۔ سید محمد جی اک قوی النسبت بزرگ سن ۔ اتباع سنت، علم و فضیلت، زہد و تقوی، صبر و قناعت وچ اپنے ہ‏م عصر علما وچ وڈا درجہ رکھدے سن ۔ شہر رائے بریلی وچ اک خانقاہ تے مسجد تعمیر کرائی جو دائرہ والی مسجد دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اک تصنیف "شرح کلمات نقشبندیہ" انہاں د‏‏ی يادگار ا‏‏ے۔ ۲۴ ربیع الثانی ۱۱۵۶ھ نو‏‏ں وفات ہوئی۔ انہاں دے صاحبزادے سید محمد عدل حسنی انہاں دے جانشین ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
پنجاب حد بندی کمیشن

**پنجاب حدبندی کمیشن** پنجاب دے علاقے نوں پنجابی صوبہ اتے ہندی بوولدے علاقیاں 'چ ونڈیا جانا سی جس واسطے ۲۳ اپریل، ۱۹۶۶ نوں بھارت سرکار نے جسٹس شاہ، ایم.ایم. فلپ اتے سبمل دتّ دا اکّ پنجاب حدبندی کمیشن بنا دتا۔ ۵ جون، ۱۹۶۶ نوں پنجاب حدبندی کمیشن نے ریپورٹ دتی۔ اس رپورٹ دے خلاف بہت روس ظاہر کیتا گیا۔ مارچ، ۱۹۶۶ وچ کانگرس نے بھاویں پنجابی صوبہ بناؤنا منّ تاں لیا پر اندرا گاندھی دی منظوری نال گلزاری لال نندہ، اس صوبے نوں چھوٹا اتے بے جان کر دتا۔ ۱۵ اپریل، ۱۹۶۰ نوں مرکزی سرکار نے صوبے دی حدبندی واسطے ۱۹۶۱ دی مردمشماری نوں بنیاد منّ لیا۔ ۱۹۶۱ دی مردمشماری نوں نویں پنجاب دی حدبندی دا بنیاد منیا گیا۔
## مخالف بیان
پنجاب جنسنگھ دے یگّ دتّ، کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسی)، جیپرکاش نرائن، چیف خالصہ دیوان، کانگرسی گرمکھ سنگھ مسافر، سرجیت سنگھ اٹوال، دلجیت سنگھ، سادھو رام، دیوان چندو لال آدی نے ۱۹۶۱ دی مردمشماری دے بنیاد دا خلاف کیتا کیونکہ ایہہ مردمشماری، بولی دے بنیاد ‘تے نہیں سگوں دھرم دے بنیاد ‘تے ہوئی سی۔ پر فرقو لوک اس گل نوں سنن لئی تیار نہیں سن۔ سنت فتح سنگھ اکالی دل دی ورکنگ کمیٹی نے ۲۶ اپریل، ۱۹۶۶ دی میٹنگ وچ ۱۹۶۱ نوں حدبندی دا منن دا خلاف کیتا پر کمیشن اگے اپنا کیس پیش کرن دا فیصلہ کر لیا۔ پنجابی خطے دے کانگرسی وزیراں نے وی ۱۹۶۱ دی مردمشماری خلاف بیان دتے۔ فتح سنگھ نے ۱۳ اپریل، ۱۹۶۶ نوں حدبندی دا بنیاد منن دا خلاف کیتا۔ ماسٹر تارا سنگھ اتے اس دے اکالی دل نے اعلان کیتا کہ اوہ پنجابی صوبے دی حدبندی بارے بنائے گئے کمیشن دا بائیکاٹ کرنگے۔ اوہناں نے پنجابی خطے نوں ہی پنجابی صوبہ بناؤن دی منگ کیتی۔ ہریانوی لیڈراں نے حدبندی لئی ۱۹۶۱ نوں بنیاد منن دی حمایت کیتی۔
## سپھارشا
کمیشن دے ۲ میمبراں نے چنڈی گڑھ، ہریانہ نوں دین دی حمایت کیتی پر اکّ ممبر ایس. بمل دتّ نے چنڈی گڑھ، پنجاب نوں دین واسطے سفارش کیتی۔ اوہناں نے انندپور صاحب اتے بھاکھڑا، ہماچل پردیش نوں دتے۔ کھرڑ تحصیل ہریانے نوں دتے جان دی سفارش کیتی گئی۔ 
## حوالے

گٹھ:پنجاب
لذت النساء بیگم

**لذت النسا بیگم** () (۲۳ ستمبر 1597 – ) اکّ مغل شہزادی سی، جو بادشاہ جہانگیر اتے اسدی راٹھور بیوی جگت گوسین دی سبھ توں چھوٹی دھی سی۔ اوہ بادشاہ شاہ جہاں دی پوری بھین وی سی۔

## جیون
۲۳ ستمبر ۱۵۹۷ نوں جنمی، لزت مغل بادشاہ اکبر دے سبھ توں وڈے بچے ہوئے پتر پرنس سلیم (بعد وچ جہانگیر) دی سبھ توں چھوٹی دھی سی۔ اسدی ماں راٹھور شہزادی، جگت گوسین (ادھکارک اتہاس وچ بلقیس مکانی)، مارواڑ دے راجا ادے سنگھ راٹھور دی دسویں دھی سی۔ اس دا جم کشمیر وچ اپنے دادا اکبر دے شاہی دل دی لاہور ول واپسی دی سفر دوران ہویا سی۔

اس دے دو وڈے بھرا سن، بیگم سلطان، جو بچپن وچ ہی مر گئی سی اتے پرنس کھرم، جو اپنے پیؤ توں بعد گدی 'تے بیٹھا سی۔

## موت
لذت النسا دی موت ۵ سال () دی عمر وچ، اپنے پیؤ دی بغاوت دوران ہوئی سی۔

## ٹبر

## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں
سلطان النساء بیگم

**سلطان النساء بیگم** (۲۵ اپریل ۱۵۸۶ – ۵ ستمبر ۱۶۴۶) اکّ مغل شہزادی سی، جو مغل بادشاہ جہانگیر دی اسدی پہلی بیوی، شاہ بیگم توں سبھ توں وڈی بچی اتے پہلی دھی سی۔

## جیون
**سلطان النساء**، جس نوں **نتر بیگم وی کیہا جاندا اے،** دا جم ۲۵ اپریل ۱۵۸۶ نوں کشمیر وچ اس دے دادا، اکبر دے حکمرانی دوران شاہی گھرانے دی فتح پور سیکری ول واپسی دی سفر دوران ہویا سی۔ اس دے پیؤ اکبر، پرنس سلیم دے سبھ توں وڈے بچے ہوئے پتر سن اتے اسدی ماں شاہ بیگم سی، جو آمیر دے راجا بھگونت داس دی دھی، مان بائی دے نام نال مشہور سی۔

اس دے جم دے موقعے 'تے، بادشاہ نے مہارانی ماں، مریم مکانی دے گھر اکّ مہان دعوت اکٹھی کیتی جتھے وڈی مقدار وچ تحفیاں دا آدان-حاصل کیتا گیا۔

اسدا اکلوتا پورا بھین-بھرا بدقسمت خسرو مرزا سی جس نوں اس دے چھوٹے سوتیلے بھرا، شاہ جہان دے حکم 'تے ماریا گیا سی۔

## موت
سلطان النساء دی موت ۵ ستمبر ۱۶۴۶ نوں انویاہی ہوئی اسنوں اس دے دادا اکبر دے مقبرے وچ دفنایا گیا سی۔
 

## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں زنانیاں
بھائی موکم سنگھ

**بھائی موہکم سنگھ** (۶ جون ۱۶۶۳ – ۷ دسمبر ۱۷۰۴ جاں ۱۷۰۵) پنجاں پیاریاں وچوں چوتھے تھاں اتے سن۔ آپ دے پیؤ دا نام تیرتھ چندی اتے ماں دا نام دیوی بائی سی۔ آپ ۱۵ سال دی عمر وچ ماں پیؤ سمیت دسوی پاتشاہی جی دی پناہ وچ آئے سی۔ آپ ۱۷۰۴ بِ: نوں ساکہ چمکور صاحب وچ شہید ہوئے۔

مڈھلے سروتاں وچ پنج پیاریاں وچ ایہناں دا تھاں دوجا سی پر بعد والے سروتاں نے ایہناں نوں چوتھے تھاں اتے رکھیا تے دوجے تھاں اتے بھائی دھرم سنگھ نوں رکھیا۔

## حوالے

گٹھ:سکھی
بھائی دھرم سنگھ

**بھائی دھرم سنگھ** پنجاں پیاریاں وچوں دوجے تھاں تے سن۔ اوہناں دے پیؤ دا نام پرم سکھ جی اتے ماں دا نام اننت سی۔ اوہ جٹّ ذات دے ہستناپور(میرٹھ) دے نزدیک سیفپور کرمچند دے وسنیک سی۔ اوہناں دا جم ۱۷۲7 (1727) بِ: ۱3 (13) وساکھ دن سوموار پہر رات رہندی ہویا سی۔ اوہ ۲۵ سال دی عمر وچ دسویں پاتشاہی گرو گوبند سنگھ دی پناہ گئے۔ اوہ ۱۷۶۸ای. نوں ابچل نگر شری حجور صاحب وکھے جوتی جوت سمائے۔

گٹھ:سکھی
بھائی ہمت سنگھ

**بھائی ہمت سنگھ** پنجاں پیاریاں وچوں تیسرے تھاں تے سن۔ آپ دے پیؤ دا نام مال دیؤ جی اتے ماں نال دیئی جی سن۔ آپ جگن ناتھ دے واسی سن اتے جھیور جاتی دے سن۔ آپ دے ماں پیؤ نووی پاتشاہی شری گرو تیغ بہادر جی دی پناہ وچ رہندے سن۔ آپ دا جم ۱۶۶۱ بِ: جیٹھ ۱۵ نوں بابا بکالا وکھے ہویا۔ آپ ۱۷۰۵ بِ: وچ سری چمکور صاحب دی جنگ وچ شہید ہوئے سن۔

گٹھ:سکھی
بھائی صاحب سنگھ

**بھائی صاحب سنگھ** جی پنجاں پیاریاں وچوں پنجویں تھاں تے سن۔ آپ دے پیؤ دا نام گر نارین جی اتے ماں دا نام انکمپا جی سی۔ آپ دا جم ۱۷۳2 (1732) بِ: 5 (5) مگھر نوں ہویا۔ آپ بردپر دے واسی سن۔ ماں پیؤ نے آپ نوں ۱1 (11) سال دی عمر وچ دسویں پاتشاہ جی دی پناہ وچ چڑھائے سی۔ آپ ۱۷۶1 (1761) بِ: نوں سری چمکور صاحب جی دی جنگ وچ شہید ہوئے سن۔

گٹھ:سکھی
ماسٹر جنرل آف آرڈیننس (پاکستان)

پاکستان آرمی دا ادارہ **ماسٹر جنرل آف آرڈیننس** (یا MGO) انہاں پنج پرنسپل افسران برائے معاونت وچو‏ں اک اے جو پاکستان آرمی دے چیف آف آرمی سٹاف (COAS) نو‏‏ں انہاں دے فرائض وچ معاونت کردے نيں، جو شہر راولپنڈی وچ آرمی ہیڈ کوارٹر تو‏ں کم کردے نيں۔ ہور پرنسپل افسران چیف آف جنرل اسٹاف (CGS) نيں۔ کوارٹر ماسٹر جنرل (QMG)؛ ایڈجوٹینٹ جنرل (AG)؛ تے انسپکٹر جنرل برائے تشخیص تے تربیت (IGT&E)۔

میجر جنرل سید شاہد حامد پاک فوج دے سب پہلے ماسٹر جنرل آف آرڈیننس سن ۔

## آرڈیننس دے ماسٹر جنرلز د‏‏ی لسٹ

گٹھ:پاک فوج دے سربراہان
گٹھ:پاک فوج
سیکرٹری دفاع (پاکستان)

**پاکستان دا سیکرٹری دفاع** پاکستان د‏‏ی وزارت دفاع دا وفاقی سیکرٹری ہُندا ا‏‏ے۔ 

## دفاعی سیکرٹریاں د‏‏ی لسٹ

## ہور مطالعہ

* کیبنٹ سیکرٹری آف پاکستان
* پاکستان دے اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری
* پاکستان دے سیکرٹری خارجہ
* پاکستان دے فنانس سیکرٹری
* پاکستان دے سیکرٹری داخلہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* وزارت دفاع د‏‏ی سال د‏‏ی کتاب ۲۰۰۴–۲۰۰۵

## ہور مطالعہ

* عسکریہ پاکستان

گٹھ:معتمدین دفاع پاکستان
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستانی ادارے
بھٹ متھراناتھ شاستری

**بھٹّ متھراناتھ شاستری** () (23, 1889 – 4 جون 1964) ویہویں صدی دے پہلے دے یگپرش، مشہور سنسکرت شاعر، موردھنی مفکر اتے سنسکرت سوندریاشاستر دے پرتیپادک سن۔ 
## جیون
اوہناں دا جم 23 مارچ 1889 (وکرم سنوت 1946 دی ہاڑھ کرشن سپتمی) نوں آندھرا دے کرشنئجروید دی تیتریئے شاخاں ساتھی ویلناڈُ باہمن مفکراں دے مشہور دیورشی پروار وچ ہویا، جہناں نوں سوائی جیسنہ دوسرا نے ‘گلابی نگر’ جے پور شہر دا قیام دے ویلے اتھے بسن لئی سدا دتا سی۔ اوہناں دے پیؤ دا نام دیورشی دوارکاناتھ، ماں دا نام جانکی دیوی، اگرج دا نام دیورشی رماناتھ شاستری اتے پتامہ دا نام دیورشی لکشمیناتھ سی۔ شریکرشن بھٹّ، دوارکاناتھ بھٹّ، جگدیش بھٹّ، واسدیوَ بھٹّ، منڈن بھٹّ آدی پرکانڈ مفکراں دے اس خاندان روایت وچ بھٹّ متھراناتھ شاستری نے اپنے مکمل ساہت سرجنا دی آبھا نال سنسکرت جگت نوں پرکاشمان کیتا۔

گٹھ:جدید سنسکرت ساہتکار
آچاریہ بھٹ نائک

بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ اچاریہ **بھٹّ نائک** دا نام بہت مشہور اے۔'ناٹیشاشتر'وچ اچاریہ بھرت منی دے مشہور گرنتھ 'رسسوتر'دے چار ویاکھیاکارا وچوں اچاریہ بھٹ نائک دا نام بہت مشہور اے।اہنانں نوں بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ اکّ یگ پرورتک وجوں جانیا جاندا اے۔ایہناں نے پہلاں دے مفکراں دے متا دا کھنڈن کرکے اپنے نویں اصول پیش کیتے سن۔اتری ساہت دے علاقہ وچ ایہناں دے سدھاتاں دی بہت چرچہ کیتی زانندی اے।آنندوردھن دے دھنی سدھاننت نوں نہ منن والے الننکاروادی اچاریہ وچوں بھٹّ نائک پرمکھ اتے پرانے النکارواداری اچاریہ ہن۔

## جیون دور
بھٹّ نائک دے جیون بارے سانوں کوئی خاص جانکاری حاصل نہیں ہندی۔ایہناں دے جیون نال متعلق جو وی سامان ملدی اے اس دی بنیاد تے ایہہ پتہ لگدا اے کہ اوہ کشمیری سن।ایہناں دا سماں ۸۵۰-۹۸۰عیسوی دے وچکار منیا زانندا اے۔مطلب ایہناں دا سماں دسویں صدی دے وچکار دا اے۔بھٹ نائک نیے آنندوردھن دے دھنی متعلق مت دا کھنڈن کیتا سی اتے ابھنو خفیہ نے بھٹّ نائک دے مت دا کھننڈن کیتا سی।اس توں ایہہ شپشٹ ہندا اے کہ بھٹ نائک دا سماں آنندوردھن توں بعد دا اتے ابھنو خفیہ توں پہلاں دا سی۔

## ساہت وچ یوگدان
بھٹّ نائک دھنی قوم دے کٹڑ مخالف سن۔ایہناں نے 'ہدیدرپن' نامک گرنتھ لکھیا سی پر اوہ سانوں کسے وی روپ وچ حاصل نہیں ہندا۔دھنیورودھی اتے رس نشپتی دا اصول ایہناں دے گرنتھ دیاں پرمکھ کھاسیئتا ہن۔ایہہ دوویں اصول ہی بہت اہم ہن اتے ایہہ بھٹّ نائک دی نوین دشٹیکون توں پیدا ہوئے ہن۔ابھنوگپت نے ایہہ شپشٹ کیتا اے کہ بھٹ نائک نے 'دھونیلوک' دا کھنڈن بہت ہی سوکھمتا اتے دھیانپوروک کیتا اے।

## ہدیدرپن گرنتھ
بھٹ نائک دا ایہہ شعری کلاسیکل گرنتھ اے۔بھٹ نائک دا ایہہ گننتھ دھنیوروودھی اتے رس نشپتی دے نظریات نال تعلق رکھن کرکے ودھیرے جانیا زاندا اے।ایہناں دوواں نظریات لئی اچاریہ بھٹّ نائک دا نقطہ نظر بالکل نواں سی۔ ایہہ گرنتھ ۱۱ویں صدی توں بعد حاصل نہیں ہندا۔اچاریہ مہمابھٹّ نے اپنے گرنتھ 'وئکتیگتواد' وچ اس گرنتھ دی انؤپلبتا دے درد نوں بیان کیتا اے۔اس گرنتھ نوں اچاریہ ابھنوگپت توں بناں کوئی ہور اچاریہ پڑھ ہی نہینں سکیا۔اس لئی صرف ابھنوگپت نے ہی بھٹّ نائک دے گرنتھ دے نظریات دا کھنڈن کیتا اے۔

## بھٹّ نائک دا مت 'بھکتیواد'
بھٹ نائک نے اتپتیواد اتے انمانواد دا کھننڈن کیتا اے اتے اپنے مت 'بھکتیواد' نوں پیییش کیتا اے।ایہناں دے اس سوووتر دے 'سننیوووگ'شبد دا مطلب بھوووگن-یوووگن اتے بھوووگن واالا سبنندھ کیتا اے۔بھوووگن-یوووگن رس اے اتے بھوووگن والا وبھاو اے।سادھرنیکرن دا پریووگ سبھ توں پہلاں بھٹ نائک دے رس نشپتی متعلق بھرت دے سوووتر دی وضاحت دے اننترگت کیتا اے۔ اس دا سدھارنیکرن دا سدھاننت بہملا اے۔اوہناں دا ساادھارنیکرن دا اصول بہملاّ اے۔شعری جانں ناٹک شبدتاتمک کلا اے۔ایہہ رس دا علم کرواؤدیا ہن۔بھٹ نائک انسار شعری آدی راہینں رس نشپتی دیاں تننّ کسمانں دسیا ہن۔

### ۱.ابھدھا
ابھدھا راہیں وبھاو آدی جانے زاندے ہن۔اس نال شعری دے سادھارن مطلب دا علم ہندا اے।

### ۲.بھاوکتا
بھاوکتا راہیں وبھاو اتے رتی آدی مستقل مطلب سانجھے بن کے رسکاں دے بھوگ دے موضوع بندے ہن।

### ۳.بھوگ جاں بھکتی
بھوگ پاٹھک جاں درشک دی سواد لین دی طاقت اے۔اس موقعے تے درشک جاں پاٹھک دے دل وچ رجوگن اتے تموگن بالکل دب زاندے ہن اتے صرف ستوگن دی ہی بہلتا ہندی اے۔ستوگن دے ہون نال ناٹک جاں شعری وچوں تجربہ کیتے جا رہے آنند دا علم ہندا اے।

## حوالے

گٹھ:سنسکرت
بالاسور

**بالاسور**  بھارت دا اک شہر و spaceport جو بالاسور ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بالاسور د‏‏ی مجموعی آبادی 118,202 افراد اُتے مشتمل اے تے 16 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:بھارت دے بندرگاہ شہر
گٹھ:ضلع بالاسور دے شہر تے قصبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ڈینش ہند
گٹھ:ہندو-جرمن سازش
گٹھ:پرتگیزی سلطنت
گٹھ:پرتگیزی زبان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سویڈش نیشنل بینک

**سیورجس رکس بینک** یا سویڈش نیشنل بینک سویڈن د‏‏ی مرکزی بینک اے جو دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مرکزی بینک ا‏‏ے۔ ایہ اپنے قیام تو‏ں لے ک‏ے ہن تک چݪݨ والا دنیا دا تیسرا بینک ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1668ء وچ عمل وچ لیایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:حکومت سویڈن
گٹھ:سویڈن د‏‏ی معیشت

گٹھ:سویڈن دے بینک
گٹھ:مرکزی بینک
گٹھ:مرکزی بینکاں دا یورپی نظام
گٹھ:1668ء وچ قائم ہوݨ والے بينک
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ملائیشیا دا مرکزی بینک

**[[ملائیشیا دا مرکزی بینک]]**  () ملائیشیا دا مرکزی بینک ا‏‏ے۔
اس دا قیام 26 جنوری 1959ء نو‏‏ں **ملایا مرکزی بینک** دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ اس دا بنیادی مقصد کرنسی جاری کرنا اے، حکومت ملائیشیا دے بینکر تے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملک دے مالیا‏تی ادارےآں نو‏‏ں منظم کرنا، قرض دے نظام تے مالیا‏تی پالیسی بنانا ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر ملائیشیا دے وفاقی راجگڑھ [[کوالا لمپور وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مرکزی بینک
گٹھ:مضامین جنہاں وچ مالے بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:ملائشیا د‏‏ی وزارتاں تے محکمہ جات وفاقی
گٹھ:ملائیشیا دا مرکزی بینک
گٹھ:وزارت خزانہ (ملائیشیا)
گٹھ:Short description is different from Wikidata
حاجی محمد ادریس

**حاجی محمد ادریس** افغانستان مرکزی بینک دے موجودہ قائم مقام گورنر نيں۔  ادریس طالبان دے فنانس سیکشن دا سربراہ سی ، لیکن اس د‏ی کوئی باقاعدہ مالی تربیت یا اعلیٰ تعلیم نئيں اے ۔ 

طالبان دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے اک بیان وچ کہیا کہ امارت اسلامیہ د‏‏ی قیادت نے حاجی محمد ادریس نو‏‏ں افغانستان دے مرکزی بینک د‏‏ی ذمہ داری دتی اے ۔ تقرری دا مقصد سرکاری ادارےآں تے بینکاری نظام نو‏‏ں منظم کرنا تے عوامی مسائل نو‏‏ں حل کرنا ا‏‏ے۔ 

## حوالے
 

گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایران دے ناں

مغربی دنیا وچ ایران دے لئی فارس ناں سب تو‏ں عام ناں رہیا ا‏‏ے۔ 1935ء تک، خاص طور اُتے نوروز پر، جدو‏ں رضا شاہ پہلوی نے غیر ملکی نمائندےآں تو‏ں سرکاری خط کتابت وچ سرکاری ناں دے طور اُتے ایران دا ناں استعمال کرنے نو‏‏ں کہیا۔ اس دے بعد تو‏ں ہی "ایران" د‏‏ی اصطلاح مغربی دنیا تے پوری دنیا وچ ودھ تو‏ں ودھ عام ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اس تبدیلی وچ ایران دے شہریاں د‏‏ی وضاحتی عہدہ شام‏ل سی، کیو‏ں کہ اس دا ناں "فارسی" تو‏ں بدل ک‏ے "ایرانی" ہو گیا ا‏‏ے۔ محمد رضا شاہ پہلوی (ولد رضا شاہ پہلوی) د‏‏ی حکومت نے 1959 وچ اعلان کيتا سی کہ "فارس" تے "ایران" دونے لفظاں باضابطہ طور اُتے اک دوسرے دے نال بدل سکدے نيں۔پ‏ر، ایہ عنوان اج وی زیربحث ا‏‏ے۔

## حوالہ‌جات

گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ
گٹھ:جغرافیائی ناں متنازعات
گٹھ:نام اشتقاقیات ملک
گٹھ:1935ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایران وچ زرتشتیت

زرتشتی ایران وچ آباد اک مذہبی اقلیت نيں جو زرتشت دے مذہب، دین زرتشتی دے پیروکار نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے صوبہ یزد تے کرمان وچ آباد نيں۔ البتہ ویہويں صدی وچ وسیع پیمانے اُتے نقل مکانی دے باعث ہن ایہ لوک تہران ، شیراز ، اصفہان تے اہواز وچ وی موجود نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے بہدینی بولدے نيں جو ایران د‏‏ی مرکزی زباناں وچ شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔

انقلاب دے بعد قومی مجلس شوری د‏‏ی تشکیل دے وقت آئین وچ مذہبی اقلیتاں د‏‏ی نمائندگی نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا گیا مثلاً ایرانی آئین دے مطابق زرتشتیاں دا اک نمائندہ وی اس ایوان وچ موجود ہُندا اے تے اس شق نو‏‏ں 1979 دے انقلاب دے بعد وی برقرار رکھیا گیا۔  تے چونکہ زرتشتیاں نو‏‏ں ایران وچ اک مذہبی اقلیت تسلیم کيتا گیا اے لہذا انہاں دا اک نمائندہ ایران د‏‏ی اسلامی مجلس شوری وچ وی موجود ہُندا ا‏‏ے۔قومی مردم تے خانہ شماری دے مطابق 2006 وچ ایران دے زرتشتیاں د‏‏ی تعداد 19823 سی تے ؁ 2011 دے اعداد و شمار دے مطابق 25271 زرتشتی ایران وچ آباد سن ۔

## حوالے

ایران وچ زرتشتیت
گٹھ:ایران دے نسلی گروہ
گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ
گٹھ:ایران وچ مذہب
گٹھ:زرتشتیت بلحاظ ملک
مارکنڈے پران

**مارکنڈے پران** (سنسکرت: मार्कण्‍डेय पुराण) 18 پرمکھ مہانپراناں وچوں اکّ اے۔ اس مارکنڈے اتے ویاس دے چیلے جیمنی دے وچکار مکالمہ دے طور اتے لکھیا گیا اے۔ پدم پران دے مطابق اسنوں رجو گن والا پران کیہا گیا اے۔

## سار
اس لکھت وچ جیمنی مارکنڈے رشی توں چار سؤال پچھدا اے جو مہامبھارت پڑھن توں بعد اس دے من وچ پیدا ہوئے۔ مارکنڈے اسنوں وندھیا وچ رہندے 4 سیانے پنچھیاں کول جان نوں کہندا اے۔ پھر باب 4 توں 44 تک جیمنی اتے پنچھیاں وچ مکالمہ ہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پران
مالویکاگنی مترم

**مالوکاگنمترم** (دیوناگری: मालविकाग्निमित्रम्, مطلب مالوکا اتے اگنیمتر) کالیداس دا پہلا سنسکرت ڈرامہ اے۔ اس وچ مالودیش دی شہزادی مالوکا اتے ودیشا دے راجے اگنیمتر دا پریم اتے اوہناں دے ویاہ دا ذکر اے۔

ایہہ شنگار رس پردھان پنج انکاں دا ڈرامہ اے۔ ایہہ کالیداس دی پہلی ناٹ رچنا اے؛ اس لئی اس وچ اوہ مٹھاس اتے سہجاتمک رس نہیں جو وکرموروشی اتے ابھگیانشاکنتلم وچ اے۔ ودیشا دا راجا اگنیمتر اس ڈرامے دا ہیرو اے اتے ودبھرراج دی سکی بھین مالوکا اس دی ہیروئن اے۔ اس ڈرامے وچ ایہناں دوناں دی پریم کہانی اے۔"

کالیداس نے شروع وچ ہی سوتردھار توں کہایا اے -

پرانمتئیو ن سادھ سروں ن چاپِ کاوئں نومتئودئم۔

سنت: پریکشیانئتردبھجنتے موڈھ: پرپرتئینیئبدھِ: ॥

یعنی پرانی ہون توں ہی نہ تاں ساریاں وستواں چنگیاں ہندیاں ہن اتے نہ ہی نویاں ہون نال بریاں۔ وویک شیل انسان اپنی بدھی نال امتحان کر کے سبھ توں ودھیا چیز نوں انگیکار کر لیندے ہن اتے مورکھ لوک دوسریاں دے دسن اتے رکھن اتے چھڈن دا فیصلہ کردے ہن۔

ایہہ ڈرامہ ناٹ - ساہت دے شاندار باب دا پہلاں ورقہ اے۔

## حوالے

گٹھ:سنسکرت ساہت
درواسا رشی

ہندو دھرم وچ، **درواسا** اکّ رشی ہن، جو اتری اتے انسئیا دی سنتان سن۔ درواسا اپنے کرودھ دے کارن مشہور سن۔ اوہناں نے اپنے سراپ نال کئی لوکاں دی زندگی تباہ کر دتی۔ اس لئی اوہ جتھے کتے جاندے سن لوک، ربّ دی طرحاں اوہناں دا آدر کردے سن۔ مہانکوی کالیداس دی مہان رچنا ابھگیانشاکنتلم وچ اوہناں نے شکنتلا نوں سراپ دتا سی کہ اسدا پریمی اسنوں بھلّ جاوے گا جو سچ ثابت ہویا۔

گٹھ:مہابھارت وچ پاتر
گٹھ:ہندو رشی
کنتی

ہندو پران مطابق، **کنتی** ( Kuntī) جس نوں **پرتھا** وی کہندے ہن، اکّ یادو راجا شورسین دی دھی سی۔ کنتی واسدیوَ دی بھین اتے بھگوان شری کرشن دی بھوآ سی۔ مہاراج کنتیبھوج نے کنتی نوں گود لیا سی۔ ہستناپر دے راجا پانڈو دی بیوی اتے انگ دے راجا کرن اتے اندرپرستھ دے راجا یدھشٹھر دی ماں سی۔

کنتی دے پانڈو نال ویاہ توں پہلاں، اس نے سورج دیوتا، نال سنگم توں کرن جم دتا سی۔ اس نے بعد وچ پانڈو نال ویاہ کرایا اتے یدھشٹھر، بھیم اتے ارجن نوں جم دتا۔

## جم اتے مڈھلا جیون

کنتی شوراسین دی دھی سی، جو اکّ یادو حاکم سی۔ اس دا جم دا نام *پرتھا* سی۔ اس نوں دیوی سدھی دے پنر جم وجوں وی کیہا جاندا اے۔ اوہ واسودیو دی بھین سی، جو کرشن دا پیؤ سی اتے کرشن نال نیڑلا رشتہ سی۔ اس دے پیؤ نے کنتی نوں اس دے بے اولاد چچیرے بھرا کنتیبھوجا نوں دے دتا۔

## ہستناپرا دیاں واقعے وچ کردار
جدوں کنتی، پانڈواں اتے دروپدی دے نال، ہستناپرا واپس آ گئی، تاں اوہناں نوں بہت ساریاں سمسیاواں دا ساہمنا کرنا پیا، جس وچ دروپدی بہو-ونڈ اتے یدھشٹھر اتے دریودھن دے وچکار جانشین اختلاف شامل سن۔ بھیشم دی صلاح 'تے، پانڈواں نوں راج کرن لئی اکّ بنجر زمین  دتی گئی سی جس نوں [اندرپرستھ وچ ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔ حالانکہ کنتی  اپنی دی بھابی، گندھاری نال ہستناپرا وچ ہی رہِ گئی۔
جدوں پانڈو اکّ ڈائیس گیم وچ راج گوا بیٹھدے ہن اتے تیراں سالاں لئی جلاوطنی وچ جان لئی مجبور ہو جاندے ہن، تاں کنتی نوں راجا دھرتراشٹر ولوں راجگڑھ وچ رہن لئی مجبور کیتا جاندا اے۔ اس نے شاہی محل دی بجائے ودرا دے گھر وچ رہن دی چون کیتی۔

## بعد دا جیون اتے موت

[کروکشیتر لڑائی] توں بعد، کنتی کئی سالاں تک اپنے پتراں نال رہی۔ جدوں اس نے محسوس کیتا کہ دنیا وچ اس دی نوکری ختم ہو گئی اے، تاں اوہ اپنے جیووا وتاؤنودرا اتے دھرتراشٹر] نال ہمالیہ دے نیڑے اکّ جنگل وچ چلی گئی، سنجے اتے بھابی گندھاری۔ ودرا دی اوہناں دے جان توں دو سال بعد موت ہو گئی۔ بعد وچ سنجے ہمالیہ لئی روانہ ہو گیا اتے باقی لوک جنگل دی اگّ وچ مر گئے۔

## حوالے

[[گٹھ:مہابھارت دے پاتر]
مہابلیپورم

## دیکھن یوگ مکھ تھانواں

### ارجنس پینینس
ایہہ تھاں سبھ توں وڈی نقاشیارن مشہور اے۔ ایہہ 27 میٹر لمبا اتے 9 میٹر چوڑا اے۔ اس ویل مچھی دی پٹھ دے آار ورگا وڈا شلاکھنڈ اتے اشور، انسان، پشو اتے پنچھیاں دے چتر بنائے گئے ہن۔ ارجنس پینینس نوں کیولمہابلیپرم جاں تاملناڈو دا ہی نہیں بلکہ پورے دیس دا گرو منیاں جاندا اے۔ 

### سمندر-تٹ دا مندر (شور ٹیمپل)
مہابلیپرم دے تٹ مندر نوںدکھنی بھارت دے سبھ توں پرانے مندر منیا جاندا اے جسدا تعلق اٹھویں صدی نال اے۔ اس مندر دراوڑ وستو کلا دا بیہترین نمونا اے۔ ایہہ تن مندر ہن۔ وچکار بھگوانوشنوں دا مندر اتے اس دے دوویں پاسےشو مندر ہن۔ مندر نال ٹکراؤندیاں سمندر دی لہراں اکّ انوکھا نظارہ پیدا کردیاں ہن۔ 

### رتھّ

### کرشن منڈپ

### گوفاواں

### مورتیاں

### مہابلیپرم ناچ تہوار

## چتر

تصویر:Mahabalipuram beach.jpg|Human head, lion body sculpture
تصویر:Mamallapuram.jpg|Stone Carvings
تصویر:ShoreTemple.jpg
تصویر:MamallapuramStoneCarvings.JPG
تصویر:Mahishasuramarthini Mandapam-1.jpg
Mahabalipuram Landscape, India.jpg
Mahabalipuram, Stone carvings 2, India.jpg
Mahabalipuram, Arjuna Ratha, Carvings, India.jpg
Mahabalipuram, Pancha Rathas 3, India.jpg
Mamallapuram, Mahabalipuram, The Shore Temple, India.jpg
Mamallapuram, Mahabalipuram, Shore Temple, India.jpg


## حوالے

## باہری کڑیاں
* महाबलीपुरम (मामल्लापुरम)

گٹھ:بھارت وچ عالمی وراثتی تھاواں
گٹھ:بھارت
ہمپی

**ہمپی** یونیسکو دی عالمی وراثت اے جو مشرق-مرکزی کرناٹک، بھارت وچ واقع اے۔ ایہہ ۱۴ویں صدی وچ ہندو وجینگر سامراج دا راجگڑھ بن گیا۔ فارسی اتے یورپیئن یاتریاں ولوں چھڈیا گیا اتہاس، خاص کرکے پرتگالی، راج ہمپی تنگبھدر ندی دے نیڑے اکّ خوشحال، امیر اتے شاندار شہر سی، جس وچ بہت سارے مندر، کھیت اتے وپاری بازار سن۔ ۱۵۰۰ سیئی تک، ہمپی-وجینگارا بیجنگ توں بعد عالمی دا دوجا سبھ توں وڈا مدھیگی یگ دا شہر سی، اتے شاید اس ویلے بھارت دا سبھ توں امیر سی جو پرسیا اتے پرتگال دے وپاریاں نوں متوجہ کردا سی۔ وجینگارا سامراج مسلمان سلطاناں دے گٹھجوڑ ولوں ہار گیا؛ اس دا راجگڑھ ۱۵۶۵ وچ سلطان دی فوجاں ولوں جتی گئی، چکناچور کیتی گئی اتے نشٹ کر دتی گئی، جس توں بعد ہمپی کھنڈراں بچ کے رہِ گیا۔

کرناٹک وچ جدید یگ دے ہوسپیٹ شہر دے نیڑے واقع، ہمپی دے کھنڈر  پھیلیا ہویا اے اتے اس نوں یونیسکو ولوں دکھنی بھارت دے آخری مہان ہندو راج دے ۱٬۶۰۰ توں ودھ بچیاں وستاں دی اکّ "سدھارن، شاندار جگہ" وجوں درسایا گیا اے جس وچ "قلعے، دریاواں دیاں وشیشتاواں، شاہی اتے پوتر کمپلیکس، مندر، دھارمک استھان، حال، منڈپ، یادگاری ڈھانچے، پانی دے ڈھانچے اتے ہور چیزاں شامل ہن۔ ہمپی وچّ وجینگر سامراج دی پوروَ-انومان؛ اشوکن اپ- لکھت دے پرمان ہن، اتے اسدا ذکر *[[رامائن]]* اتے ہندو دھرم دے پراناں وچّ پمپا دیوی تیرتھ کھیتر دے طور تے کیتا گیا ہے۔ ہمپی اکّ مہتوپورن دھارمک کیندر ہے، جتھے ویروپکش مندر، اکّ سرگرم آدی شنکرا -نال جڑے مٹھّ اتے پرانے شہر نال سبندھت وکھ-وکھ سمارکاں دا گھر ہے۔

## ٹکانا
thumb|ہمپی دی چٹان والے علاقہ دی تصویر
ہمپی آندھرا پردیش دی راج دی سرحد دے نیڑے مرکزی کرناٹک دے مشرقی حصے وچ تنگبھدر ندی دے کنارے واقع اے۔ ایہہ بنگلور توں ۳۷۶ کلومیٹر (۲۳۴ میل)، حیدرآباد توں ۳۸۵ کلومیٹر (۲۳۹ میل) اتے بیلگاؤں توں ۲۶۶ کلومیٹر (۱۶۵ میل) 'تے اے۔ سبھ توں نیڑلا ریلوے سٹیشن ۱۳ کلومیٹر دی دوری 'تے ہوسپیٹ (ہوسپیٹ) وچ اے اتے نزدیکی ہوائی اڈا ۳۲ کلومیٹر (۲۰ میل) تے تورناگلو دے جندل وکھے جسدا رابطہ بنگلور اتے حیدرآباد نال اے۔ رات دی بسّ سروس اتے گڈیاں ہمپی نوں گوآ، سکندر آباد   اتے بنگلور نال جوڑدیاں ہن۔ ایہہ بادامی اتے آئیہولے آثار قدیمہ ستھاناں توں دکھن-مشرق وچ ۱۴۰ کلومیٹر (۸۷ میل) اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* ہمپی میوزیم، بھارت دے آثار قدیمہ سروے 
* ہمپی وکھے سمارکاں دا گروہ، یونیسکو دی عالمی وراثت دی لسٹ 
* وجینگارا ریسرچ پروجیکٹ ، پین http://asi.nic.in/asi_museums_hampi.aspمیوزیم  
* جت دے علاقہ: وجینگارا , کیتھلین مورسن، یوسی برکلے 
* ہمپی  - گمّ گئے سامراج دی پڑچول کردا

گٹھ:بھارت وچ عالمی وراثتی تھاواں
سبالٹرن اسٹڈیز

**سبالٹرن مطالعہ گروپ** (ایسّ ایسّ جی) جاں **سبالٹرن مطالعہ گروہ** دکھن ایشیائی مفکراں دا اکّ گروپ اے جو دکھن ایشیا دے سماجاں نوں خاص فوکس وچ رکھ کے، عام معنےآں وچ ترقیاتی دنیا دے حوالے نال اتربستیوادی اتے اتر-سامراجی سماجاں نوں اپنے مطالعہ دا موضوع بناؤندا اے۔ **سبالٹرن مطالعہ** دی ورتوں بہت وار مکمل طور تے اوہناں دوسرے لوکاں لئی وی کر لئی جاندی اے جہڑے اوہناں دے بہت سارے وچاراں نال سہمت ہن۔ اوہناں دی مولواد-مخالف پہنچ لوکاں دے اتہاس دی پہنچ اے جسدا فوکس الیٹ حلقیاں دی بجائے، مکھ طور تے تھلے دے پدھر تے عوام وچ واپردیاں واقعے اتے پرکریاواں ہن۔
## سبالٹرن دی تشریح
اس حوالہ وچ *سبالٹرن* دا اشارہ اطالوی مارکسسٹ مفکر انتونیؤ گرامشی (1891–1937) دی رچنا *[[پرجن نوٹبکس]]* وچ اس پد دی پیش کیتی وضاحت ول اے۔ اسنے سبالٹرن پد دا استعمال نسل، ورگ، صنف، لنگک دلچسپی، نسلیئت، جاں دھرم دے پہلو توں سماج دے گون سمجھے جاندے- دلت، پیڑت اتے پسے ہوئے لوکاں لئی کیتا اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دی اتہاسکاری
چامپانیر

**چامپانیر** (; ) ریاست گجرات دے ضلع پنچ محل وچ واقع اک تاریخی قصبہ ا‏‏ے۔ ایہ ضلع دے صدر مقام گودھرا تو‏ں 30 میݪ د‏‏ی دوری اُتے واقع پاواگڑھ پہاڑی د‏‏ی ترائی وچ واقع اے تے کچھ وقت سلطنت گجرات دا صدر مقام وی رہ چکيا ا‏‏ے۔

## تریخ
اٹھويں صدی وچ راجا ونراج چاؤلا نے ایہ قصبہ بسایا۔ کچھ عرصے بعد بہادر سالار چامپا دے ناں اُتے اس دا ناں چامپانیر رکھ دتا گیا۔ 15ويں صدی وچ اس قلعہ اُتے چوہان راجپوت قوم دا قبضہ ہو گیا۔ 4 دسمبر 1482 وچ گجرات دے جواں سال حکمراں محمود بیگڑا نے اس قلعہ اُتے دھاوا بول دتا۔20 ماہ د‏‏ی جنگ دے بعد راجا جے سنگھ نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے 14 نومبر1484 نو‏‏ں قلعہ اُتے قبضہ کيتا۔ اس نے 23 سال قصبے د‏‏ی تعمیر و توسیع وچ لگائے تے اس دا ناں محمدآباد رکھا۔ اس دے بعد مغلاں نے پاواگڑھ پہاڑی دے کھلے تے غیر محفوظ علاقے اُتے وی قلعہ بنوایا۔ 2004 وچ یونیسکو نے ایتھ‏ے د‏‏ی قدیم عمارتاں نو‏‏ں عالمی وراثت قرار دتا۔

سلطان محمود نے ایتھ‏ے 172 ستون تے دو 30 فٹ قد دے مینار والی عظیم الشان جامع مسجد بݨوائی۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے اُتے شہر د‏‏ی مسجد، کسٹم ہاؤز، ہرے گنبد والی مسجد، اک منارہ مسجد، کبوترخانہ، قلعہ، خستہ حال باوامان مسجد وغیرہ تاریخی عمارتاں تعمیر کیتیاں۔

## سیاحاں دے لئی کشش
جامع مسجد

شہر د‏‏ی مسجد

اک منارہ مسجد

ہرے گنبد والی مسجد

قلعہ دا کسٹم ہاؤز

وڈا تالاب دے کنارے کبوترخانہ

باوامان مسجد

قلعہ د‏‏ی فصیل اُتے واقع ست کمان

سلطان سکندر شاہ دا مقبرہ

وراست بن جنگل

گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت
گٹھ:گجرات (بھارت) وچ سیاحت
گٹھ:ضلع پنچمہال دے شہر تے قصبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
اُچ شریفلی مسجد

**اچ شریفلی مسجد** (ترکی زبان: Üç Şerefeli Camii، اُچ شَرِیفَلِی جَامِع) ترکی دے شہر ادرنہ وچ واقع اک قدیم مسجد اے جو عثمانی دور وچ تعمیر کيتی گئی۔ مستطیل شکل د‏‏ی ایہ مسجد عثمانی سلطان مراد ثانی نے 1438ء تو‏ں 1448ء دے درمیان تعمیر کرائی۔ ایہ مسجد شہر دے تاریخی مرکز وچ واقع اے، جتھے ہور اہ‏م و تاریخی مسیتاں سلیمیہ مسجد (سلیمیہ جامع) تے قدیم مسجد (اس د‏ی جامع) وی موجود نيں۔

اس مسجد دے صحن دے چاراں اطراف اک سائبان اے جس اُتے اکیس گنبد قائم نيں جدو‏ں کہ مرکزی گنبد اک شش پہلو ستون اُتے کھڑا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ 8 چھوٹے گنبد وی موجود نيں۔

اس مسجد دے ناں وجہ ایہ اے کہ اس دے اک مینار د‏‏ی تن منزلیاں نيں۔ ترکی بولی وچ مینار د‏‏ی منزل (بالکنی) نو‏‏ں "شریف" کہیا جاندا اے تے تن نو‏‏ں "اُچ"۔ جدو‏ں کہ ترکی بولی وچ جامع مسجد نو‏‏ں "جامع" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح اچ شریفلی جامع دا مطلب ہويا "تین منزلاں والی مسجد"۔

مسجد دا تن منزلاں والا سلجوقی دور د‏‏ی مخصوص رنگین اِٹاں دا حامل ا‏‏ے۔

## مورتاں

Image:Edirne 5230.jpg|
Image:Edirne 5228.jpg|
Image:Edirne 5219.jpg|
Image:Edirne 7309 Nevit.JPG|
Image:Edirne 5223.jpg|
Image:Inner court of the Üç Şerefeli Mosque.jpg|
Image:Edirne 7314 Nevit.JPG|


گٹھ:1440ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی معماری
گٹھ:1447ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:ادرنہ دیاں مسیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:ترک معماری
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:صوبہ ادرنہ دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:عثمانی معماری
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ترک مسجد دے نامکمل مضامین
کوناک مسجد

**یالی مسجد** یا **کوناک مسجد** (ترکی زبان: **Yalı Mosque**) اک تاریخی مسجد اے جو احاطہ کوناک، ازمیر وچ واقع ا‏‏ے۔
## محل وقوع
یالی مسجد کوناک، ازمیر، ازمیر، ترکی دے احاطہ کوناک وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ تاریخی احاطہ اے جو عثمانی طرز تعمیر اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ مسجد دے عقب وچ ازمیر گھنٹہ گھر واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
اِس مسجد د‏‏ی تعمیر ۱۱۶۸ھ/ ۱۷۵۵ء وچ شروع ہوئی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر عائشہ خانم د‏‏ی نگرانی وچ ہوئی جو ازمیر دے گورنر کاتپ زادے محمد پاشا د‏‏ی زوجہ سی۔

## ہیئت عمارت
مسجد د‏‏ی عمارت خشتی تے ہشت پہلو ا‏‏ے۔ گنبد کلاں ہشت پہلو دیواراں پرتعمیر کيتا گیا اے ۔گنبد اُتے اک کلس ہلال نما لگایا گیا ا‏‏ے۔ مسجد دا اک مینار اے جو زمین تو‏ں بلندی د‏‏ی جانب تعمیر کيتا گیا اے، حالانکہ عثمانی طرز تعمیر وچ مینار مسیتاں دے دروازےآں یا چہار سمتاں اُتے تعمیر کيتے جاندے رہے نيں۔ مینار خشتی تے ہشت پہلو اے تے بلندی اُتے کوہان نما ا‏‏ے۔ مینار دے چھجے وچ جالیاں لگائی گئیاں نيں۔ مینار د‏‏ی بلندی زمین تو‏ں لے ک‏ے مسجد دے گنبد تک سفید پتھر تو‏ں تعمیر کيتی گئی اے تے بعد وچ سرخ پتھر تو‏ں بقیہ عمارت مکمل کيتی گئی ا‏‏ے۔ شرقی جانب اک داخلی دروازہ موجود اے جس اُتے عربی زبان وچ الصلوۃ عماد الدین (نماز دین دا ستون اے ) کندہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مسجد دا رقبہ ہور مسیتاں د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی چھ اطراف وچ آہنی کھڑکیاں موجود نيں، جنہاں اُتے نیلی ٹائیلاں دا نقاشی دار کم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ستويں گوشہ وچ مینار تے اٹھويں گوشہ وچ مسجد د‏‏ی محراب و منبر موجود نيں۔ عمران بارادان د‏‏ی جانب تو‏ں ہدیہ کردہ فانوس مسجد د‏‏ی اندرونی سمت دے وسط وچ آویزاں کيتا گیا ا‏‏ے۔ مسجد دے صحن وچ سرخ قالین بچھائے گئے نيں۔ مشرقی دروازے تو‏ں قدرے فاصلے اُتے اک کتبہ آویزاں اے جس اُتے مسجد د‏‏ی تریخ کندہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ مسجد دے چاراں اطراف باغ موجود ا‏‏ے۔

## نگارخانہ

فائل:Yali Camii.jpg|مسجد د‏‏ی چھت دے عین وسط وچ آویزاں فانوس
فائل:Konak Mosque, İzmir.JPG|مسجد دا مشرقی سمت تو‏ں نطارہ
فائل:Konak Yalı Mosque.jpg|مسجد دا داخلی دروازہ
فائل:Konak,sekizgen camii ve saat kulesi-İzmir - panoramio.jpg|یالی مسجد تے احاطہ کوناک دا نظارہ
فائل:Konak camii-İzmir - panoramio.jpg|مسجد دا جنوب مغربی سمت تو‏ں خوبصورت نطارہ
فائل:Konak meydanı -İzmir - panoramio.jpg|مسجد د‏‏ی محراب
فائل:Konak meydanı - Konak Cami ve İzmir Saat Kulesi.jpg|یالی مسجد تے اُس دے عقب وچ ازمیر گھنٹہ گھر


## ہور پڑھو
* سلطنت عثمانیہ
* عثمانی طرز تعمیر
* ازمیر
* احاطہ کوناک
* کوناک، ازمیر
* ازمیر گھنٹہ گھر

## حوالے

گٹھ:۱۷۵۵ء
گٹھ:۱۷۵۵ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:1755ء
گٹھ:1755ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:ترک فن تعمیر
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی معماری
گٹھ:گنبد
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
اندرا گاندھی نیشنل آرٹ سینٹر

[thumb|250x250px| اندرا گاندھی راشٹری کلا کیندر، [نویں دلی ।]]
**اندرا گاندھی نیشنل سینٹر فار د آرٹس** ( **IGNCA** ), نویں دلی بھارت وچّ اکّ پرمکھ سرکاری فنڈ نال چلدی کلا سنستھا ہے۔ ایہہ کیندری سبھیاچارک منترالے دے ادھین اکّ خودمختیار سنستھا ہے۔ 
thumb|250x250px| IGNCA وکھے سبھیاچارک پردرشن
thumb|250x250px| اندرا گاندھی نیشنل سینٹر فار د آرٹس (IGNCA), نویں دلی وکھے تنّ روزہ 'کتھاکار: انترراشٹری کہانی کار پھیسٹیول' دا ۷واں سنسکرن۔

## اتہاس
اندرا گاندھی راشٹری کلا کیندر دی شروعات پردھان منتری راجیو گاندھی نے۱۹ نومبر، ۱۹۸۵ نوں کیتی سی۔ کیندر لئی، تتّ - اگّ، پانی، دھرتی، آکاش اتے بنسپتی -  اکتر کیتے گئے سی۔ پنج وڈیاں ندیاں - سندھو ( سندھ ), گنگا، کاویری، مہاندی اتے نرمدا (جتھے سبھ توں پراچین امونائیٹ پتھراٹ ملدے ہن) دیاں پنج چٹاناں نوں مورتی-روپاں وچّ ڈھالیا گیا سی۔ ایہہ بھارتی سنسکرتی دی پراتنتا اتے اس دیاں ندیاں اتے چٹاناں دی پوترتا دی یاد دواؤندے ہوئے اس ستھان 'تے موجود ہن۔

۲۴ مارچ ۱۹۸۷ نوں نویں دلی وکھے اندرا گاندھی نیشنل سینٹر فار آرٹس ٹرسٹ دا گٹھن  کیتا گیا اتے اس نوں رجسٹر کروایا گیا سی۔

## بارے

## کھیتری کیندر

* **[http://ignca.gov.in/regional-centers/eastern-regional-centre/ وارانسی]**
* **[http://ignca.gov.in/regional-centers/northeastern-regional-centre-guwahati/ گہاٹی]**
* **[http://ignca.gov.in/regional-centers/southern-regional-centre/ بینگلرو]**
* **[http://ignca.gov.in/regional-centers/ranchi-regional-centre/ رانچی]**
* **[http://ignca.gov.in/regional-centers/puducherry-regional-centre/ پڈچیری]**
* ترسور
* گوآ
* **[http://ignca.gov.in/regional-centers/vadodara-regional-center/ وڈودرا]**
* شری نگر؉  

## حوالے

گٹھ:بھارت
اکبر دے بعد مغلاں دی مذہبی پالیسی

مغل سامراج، جو کہ پانیپت دی پہلی لڑائی ۱۵۲۶ وچ ابراہیم لودھی دی ہار توں بعد قائم ہویا سی اتے ویلے دے نال اس دے حکمراناں دی وستاروادی پالیسی نال مضبوط ہو گیا سی، اس ساشن نے اپنی طاقت نوں اپنی کلینتا توں حاصل کیتا جو کہ انتر-ذات‏ی شادی نال لبریز سی اتے اس وچ ترک، افغان، ازبیگ، ہندو راجپوت اتے کھتری آدی شامل سن۔  مغل حاکم اپنی پربندھکی اتے مذہبی پالیسی دے کارن اپ-براعظم دے وڈا علاقہ 'تے لمبے ویلے تک راج کرن وچ کامیاب رہے، جس نے وکھ-وکھ قوماں اتے متاں وچ ایکتا حاصل کیتی۔ بابر اتے ہمایوں دوویں اپنے حکمرانی-دور دے سالاں دوران ودروہ دے دمن توں علاوہ لڑائیاں اتے جتاں وچ رجھے رہے اتے انتظامیہ اتے پالیسیاں بناؤن لئی کافی سماں نہیں لگا سکے۔ ایہہ اکبر (جس نے دین-اے-الٰہی نامک ہم عصر دھرم نوں اگے ودھایا) جس دے راج دوران مغلاں دی مذہبی پالیسی تیار کیتی گئی سی۔ بعد دے مغلاں نے اکبر دا رستہ-فلسفہ کیتا پر اسدی پالیسی دی النگھنا کئی وار بے روک کر گئے اس طرحاں  اورنگزیب دے راج دور  دوران اکبر ولوں پیش کیتے گئے "دیوی دھرم" دے اصول نوں پوری طرحاں پتن ول چلا گیا۔ 
[thumb| مغل مختصر چتر:- [ابل فضل|ابو-ال-فضل، دین-اے-الٰہی اصول دا منن والےاکبر نوں *[[اکبرناما]]* پیش کردا ہویا۔]]
[left|thumb| '''دارا شکوہ''' ( [میاں میر اتے ملا شاہ بدکھشی دے نال)، سی.اے. ۱۶۳۵]]

## حوالے

گٹھ:بھارتی سبھیاچار
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ: بھارت
رابرٹ منٹگمری

**سر رابرٹ منٹگمری** ہندوستان وچ اک برطانوی کرنل ایڈمنسٹریٹر سی۔

## حوالے

گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:منتظمین برطانوی ہند
گٹھ:گورنر پنجاب (برطانوی ہند)
گٹھ:کاؤنٹی ڈانیگول دیاں شخصیتاں
گٹھ:انڈین سول سروس (برطانوی ہند) دے افسران
جنوب مغربی قفقازی عبوری قومی حکومت

**جنوب مغربی قفقازی عبوری قومی حکومت** (Provisional National Government of the Southwestern Caucasus یا Provisional National Government of South West Caucasia)  (جدید ترکی: *Güneybatı Kafkas Geçici Milli Hükûmeti*; عثمانی ترکی: *جنوبِ غربی قفقازحکومتِ موقتائے ملی یسی* ) جسنو‏ں **[[جمہوریہ قارص]]** (Kars Republic) وی کہیا جاندا اے قارص، مشرقی ترکی وچ اک قلیل مدتی برائے ناں آزاد عبوری حکومت سی

## حوالے

گٹھ:1918ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1919ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1919ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:آذربائیجان جمہوری جمہوریہ
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ
گٹھ:تریخ صوبہ ارداہان
گٹھ:تریخ صوبہ اغدیر
گٹھ:تریخ صوبہ قارص
گٹھ:جمہوری جمہوریہ جارجیا
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:عبوری حکومتاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:تریخ قارص
گٹھ:ایشیا وچ 1918ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سابقہ موکل ریاستاں
گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ڈونگ کیان جھیل

**ڈونگکیان جھیل** (  ) چین دے شیجیانگ وچ ننگبو دے ینزو ضلعے وچ تازے پانی دی اکّ وڈی جھیل اے۔

اس جھیل دا رقبہ ۲۰ مربع کلومیٹر (۷٫۷ مربع میل) ।

## حوالے


گٹھ:جھیلاں
گٹھ:شیجیانگ دیاں جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
بنگلا دیش عبوری حکومت

**عبوری حکومت عوامی جمہوریہ بنگلا دیش** (Provisional Government of the People's Republic of Bangladesh)
(، **') [[جنگ آزادی بنگلہ دیش]] دے دوران **بنگلا دیش عبوری حکومت''' (ماخذ ) جلاوطنی وچ کلکتا، بھارت وچ قائم سی 17 اپریل 1971ء نو‏‏ں سرکاری طور تے قائم ہوئی جیہدا قائم مقام صدر سید نذر الاسلام، وزیر اعظم تاج الدین احمد تے کرنل ایم اے جی عثمانی فوج دا سربراہ سی۔ بنگلا دیش د‏‏ی آزادی دے اعلان توں بعد پورے مشرقی پاکستان وچ فسادات شروع ہوگئے۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:بنگلا دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:بنگلا دیش
جمہوریہ چین دی عارضی حکومت (1937ء–1940ء)

**جمہوریہ چین د‏‏ی عارضی حکومت** (لاطینی: Provisional Government of the Republic of China) سلطنت جاپان دا اک صوبائی حکومت و کٹھ پتلی ریاست ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سلطنت جاپان
* سلطنت جاپان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:عبوری حکومتاں
گٹھ:دوسری چین-جاپانی جنگ
گٹھ:چین وچ اشتراکیت مخالف
گٹھ:چینی تریخ دے سابقہ ملک
گٹھ:چین وچ 1937ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چین وچ 1940ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:محوری قوتاں
گٹھ:1940ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:1937ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
نارمر

**نارمر** (Narmer) ابتدائی خاندانی دور دا اک قدیم مصری بادشاہ سی۔ 
کچھ محقیقین اسنو‏ں مصر نو‏‏ں متحد کرنے والا تے مصر دے پہلا شاہی خاندان دا بانی تصور کردے نيں۔

## تصاویر

Image:BaboonDivityBearingNameOfPharaohNarmerOnBase.png|
Image:MudJarSealing-EstateOfNarmer MetropolitanMuseum.png|
Image:Narmer Macehead.png|
Image:Narmer-PotterySherdWithSerekhAndName MuseumOfFineArtsBoston.png|
Image:Narmer-Tjet2.JPG|
Image:Narmer tarkhan.jpg|


## کتابیات

* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .

## باہرلے جوڑ
* The Narmer Catalog

## حوالے

گٹھ:نارمر
گٹھ:پہلی مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:مصر
جھیل کومو چاملنگ

**کومو چاملنگ** تبتی پٹھار 'تے مشرقی ڈنگئے کاؤنٹی، تبت آٹونومس علاقہ، چین وچ اکّ کھارے پانی دی جھیل اے۔

اسدا رقبہ ۵۳٫۲ مربع کلومیٹر (۲۰٫۵ مربع میل) اے، جو کہ ۱۹۷۴ وچ ۶۶٫۳ مربع کلومیٹر (۲۵٫۶ مربع میل) توں گھٹ اے، حالانکہ ویلے دے نال، جھیل دا رقبہ سنگڑدا اتے پھیلدا رہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:تبت دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
چنگھائی جھیل

**چینگہائی جھیل** (  ) چین دے جونان صوبے وچ اکّ پٹھار جھیل اے۔ جھیل دا کل رقبہ لگبھگ ۷۷٫۲۲ مربع کلومیٹر (۲۹٫۸۱ مربع میل) اے ۔ چینگہائی جھیل دنیا دیاں صرف تن جھیلاں وچوں اکّ اے جتھے سپیرولنا قدرتی طور 'تے پائی جاندی اے۔

## نوٹس


گٹھ:یوننان دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
سنگیستر جھیل

**سنگیستر سو جاں جھیل** , جسنوں پہلاں **شونگا-تسرگا جھیل** کیہا جاندا سی اتے جو کہ **مادھری جھیل** وجوں جانی جاندی اے ، اروناچل پردیش دے توانگ ضلعے وچ توانگ توں بم لا پاس دے رستے 'تے سمندر پدھر توں۔      اپر بھارت-چین سرحد دے نیڑے اے۔ اس جھیل نوں فلم کوئلہ وچ مادھری دیکشت ( بالیوڈّ اداکارہ) دے ڈانس کرم وچ نمائش کیتا گیا سی، جس دے نتیجے وجوں اسنوں *مادھری جھیل* کیہا جان لگا اے۔

## جغرافیہ
Sangestar Tso لگبھگ  توانگ دے اتر اتے  بم لا پاس دے مغرب وچ، جو کہ بھارت اتے چین وچکار اکّ سرحدی وپاری تھاں اے۔

ٹکسانگ چو ندی جو اتر ول تکپو شری گلیشیئر توں ہیٹھاں نکلدی اے، اس علاقہ وچوں وگدی اے۔ ایہہ مغرب اتے پھر دکھن-مغرب ول وہندا اے اتے  نیامجنگ چو ندی نال جڑدا اے۔ ہیٹھاں ول۔ Taktsang Gompa علاقہ دے اندر اے،  مغرب ول۔

## سیر سپاٹا
thumb| سردیاں وچ سنگرور جھیل
ایہہ اکّ سچ مچّ سندر جگہ اے. ایہہ ٹکانا اجاڑ وچ گھمنا پسند کرن والیاں لئی کٹے ہوئے ٹریک توں باہر اے۔ جے تسیں توانگ توں سویرے ۷ وجے دے نیڑے-تیڑے باہر چلے جاندے ہو اتے ہر چیز نوں اپنے نال لے جاندے ہو تاں ایہہ جیون بھر دی پکنک لئی اکّ شاندار جگہ اے۔

بھارتی فوج دی اجازت نال بھارت دے شہری سیلانی ولوں سفر دی اجازت اے۔ ٹریک بہت ہی دھوکھے باز اے، صرف SUV دی ہی صلاح دتی جاندی اے، اتے اوہ وی صرف صاف موسم والے دن، جس وچ برفباری جاں بارش نہیں ہندی اے۔

بم لا پاس  لئی اکّ خاص پرمٹ دی لوڑ ہندی اے۔  توانگ ضلعے وچ ڈپٹی کمیشنر دے دفتر وچ پرمٹاں دی بینتی کیتی جاندی اے، اتے اوہ توانگ شہر وچ بھارتی فوج دی چھاؤنی وچ ہن۔ فوج دی موہر توں بناں، رستے وچ کئی چیکّ پوسٹاں راہیں سیلانیاں نوں جان دی اجازت نہیں اے۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* توانگ شہر
* توانگ مٹھّ
* توانگ ضلع

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:اروناچل پردیش دیاں جھیلاں
پارشوناتھ

***پارشوناتھ*** ()، ہور معروف بہ ***پارشو*** () و ***پارس ناتھ***، جین مت دے 24 *[[تیرتھنکر]]اں* وچو‏ں 23 واں (فورڈ بنانے والے یا دھرم دا پرچار کرنے والے) سن ۔ اوہ واحد تیرتھنکر نيں، جنھاں نے ***کالی کال کلپترو*** (اس کل یگ وچ کلپاورکش) دا خطاب حاصل کيتا۔ 

## حوالے
### حوالے
 انگریزی ویکی مضمون :en:Parshvanatha تو‏ں اس مضمون وچ توسیع د‏‏ی جا سکدی اے Khaatir (تبادلۂ خیال • شراکتاں) 10:21، 28 جنوری 2022ء (م ع و)

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:پارشوناتھ
گٹھ:اٹھويں صدی ق م دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:تیرتھنکر
گٹھ:ہندوستانی جین سادھو
گٹھ:870 ق م د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:770 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ی وفیات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تیرتھنکر

جین مت وچ **تیرتھنکر** (اریہنت، جِنیندر) انہاں 24 افراد دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جو ریاضتاں دے ذریعہ ہمہ دانی (کیول گیان) حاصل کردے تے سنسار ساگر پار لگانے والے تیرتھ د‏‏ی تخلیق کردے نيں۔ تیرتھنکر اوہ شخص ہُندا اے جو غصہ، فخر، دھوکھا، خواہش، وغیرہ اُتے قابو پالے۔ تیرتھنکر نو‏‏ں اس ناں تو‏ں کہیا جاندا اے کیونجے اوہ ”تیرتھ“ (پایاب)، اک جین برادری دے بانی نيں، جو ”پایاب“ دے روپ وچ ”انسانی دکھاں د‏‏ی ندی“ نو‏‏ں پار کراندا ا‏‏ے۔

## لسٹ
*[[دھنش (اکائی)|دھنش]]* تو‏ں مراد "bow"، ہتھ تو‏ں مراد انسانی ہتھ اے تے *1 پورو* 8٬400٬000 x 8٬400٬000 یا 70٬560٬000٬000٬000 سالاں دے برابر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جین مت وچ خدا
گٹھ:تیرتھنکر
گٹھ:جین مت دے سانچے
گٹھ:جین مت
سلطنت عثمانیہ ملوث جنگاں دی لسٹ

یہ سلطنت عثمانیہ ملوث جنگاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## جنگاں د‏‏ی لسٹ
 

(جنگ دے محل وقوع دے لئی رنگین علامات)

## حوالے

## ملاحظات

گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:جنگاں دیاں فہرستاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
امبریز

**امبریز**  انگولہ دا اک commune of Angola جو بنگو صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
امبریز د‏‏ی مجموعی آبادی 17,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انگولہ
* لسٹ انگولہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:انگولا د‏‏ی بلدیات
گٹھ:انگولا دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
بنگو صوبہ

**بنگو صوبہ**  انگولہ دا اک province of Angola جو انگولہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بنگو صوبہ دا رقبہ 31,371 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 351,579 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انگولہ
* لسٹ انگولہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:انگولا دے صوبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
لسٹ انگولا دی بلدیات

thumb|انگولا د‏‏ی بلدیات

یہ **لسٹ انگولا د‏‏ی بلدیات** (List of municipalities of Angola) ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:افریقہ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:انگولا د‏‏ی بلدیات
گٹھ:انگولا دے آباد تھاں
گٹھ:انگولہ د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:انگولہ متعلقہ فہارست
گٹھ:انگولہ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:بلدیات دیاں فہرستاں
گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:انگولا جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کاشیتو

**کاشیتو**  انگولہ دا اک شہر و commune of Angola جو Bengo وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
کاشیتو د‏‏ی مجموعی آبادی 11,447 افراد اُتے مشتمل اے تے 84 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انگولہ
* لسٹ انگولہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:Short description is different from Wikidata