open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رام موہن رائے

بانی برہمو سماج۔ بنگال وچ پیدا ہوئے۔ بنگالی تے سنسکرت دے علاوہ عربی، فارسی تے انگریزی دے وی وڈے فاضل سن۔ اسلام تے مسیحی مذہب دی تعلیمات نے انہاں اُتے وڈا اثر کیتا تے انہاں نے ہندو سماج دے سدھار دا کم شروع کیتا۔ 1830ء وچ برہمو سماج دی بنیاد ڈالی۔ مورتی پوجا دی مخالفت دی تے خدا دی وحدانیت دی تعلیم دی۔ ستی دی خوفناک رسم ختم کرنے وچ وی وڈا کم کیتا۔ اس دے علاوہ عورتاں دے حقوق تے اپنی قوم دی تعلیم و تربیت اُتے زور دتا۔ 1831ء وچ انگلستان گئے تے اوتھے برسٹل دے مقام اُتے وفات پائی۔

**راجا رامموہن رائے** دا جم 22 مئی 1772 نوں بنگلاں دیش وچ ہوئیاں۔ راجا رامموہن رائے نوں جدید بھارت دا جنک وی کیہا جاندا اے۔ بھارتی سماج اتے مذہبی پنجاگرن دے کھیتر وچ خاص ستھان اے۔ راجا رامموہن رائے برہم سماج دے بانی ، بھارتی پریس بولی دے پرورتک، اتے بنگال دے نوَ-جاگرن دے یگ دے باپ سن۔ راجا رامموہن رائے دی دردشریتائتے ویچارکتا وچ سیکنوں اداہرناں اتہاس وچ درج ہن۔ ہندی موضوع نال انہاں نوں بہت پیار سی۔ اوہ روڑھیوادی اتے کریتیاں دے خلاف سن۔ پر انہاں دے سنسکار اتے پرمپرا اج وی عنہ دے دل دے قریب سن۔ اوہ آزادی چاہندے سی، پر اوہ نال ایہہ وی چاہندے سی کی دیش دے لوک اس دی قیمت نوں پشانن۔ 
'''

## جیونی
راجا رامموہن رائے دا جم بنگال وچ 1772 نوں اک براہمن پروار وچ ہویا ۔ اناں دے پیؤ ویشنو سن اتے ماں شاکاہاری سن۔ کشوروستھا وچ انہاں نے کافی تپسیا کیتی۔ انہاں نے 1803–1814 تک ایسٹ انڈیا کمپنی لئی وی کم کیتا۔ عنہ نے برہم سماج دی سنتھاپنا کیتی اتے ودیش سفر کیتی۔

## کریتیاں دے خلاف جدوجہد
راجا رامموہن رائے نے ایسٹ انڈیا کمپنی دی نوکری نوں چھڈ کے اپنے آپ نوں قومی سیوا وچ لا لیا ۔ بھارت دی آزادی توں الاواں اوہ دوہری لڑائی لڑ رہے سی۔ دوجی لڑائی انہاں دے اپنے ہی دیش دے لوکاں نال سی۔ جہڑے کہ روایت پسندی اتے کریتیاں وچ پھسے ہوئے سن۔ راجا رامموہن رائے نے ست پرتھا، بال ویاہ، کرمکاڈ، پردہ-پرتھا دا خلاف کیتا۔

## حوالے

## ہور دیکھو
٭ کیشچدر سین    

## باہری کڑیاں

گٹھ:جم 1774
گٹھ:موت 1833
گٹھ:بھارتی فلسفی
گٹھ:کلکتہ دے لوک
گٹھ:بنگالی لوک
 
## حوالے

 

گٹھ:1774 دے جم
گٹھ:1833 دیاں موتاں
گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:اٹھارہویں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی فلسفی
گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما
گٹھ:بھارتی مرد فلسفی
گٹھ:بھارتی مصلحین
گٹھ:تعلیم دے فلسفی
گٹھ:ثقافتی ناقدین
گٹھ:سیاسی فلاسفہ
گٹھ:کولکاتا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکاتا دے سکالر
گٹھ:مذہب دے فلاسفہ
گٹھ:معاشرتی علوم دے فلسفی
گٹھ:معاشرتی فلاسفہ
گٹھ:معاشرتی ناقدین
بنگی ساہتیہ پریشد

[thumb|بنگی ساہتیہ پریشد دی عمارت دا سامنے والا حصہ - [کلکتہ، بھارت]]**بنگی ساہتیہ پریشد** () بنگالی زبان دی اک ادبی انجمن سی۔ ایہ برٹش راج دے زمانہ وچ قائم ہوئی۔ اِس دا اہم مقصد بنگالی زبان دے ادب نوں فروغ دینا تے دوسریاں زباناں دے ادبی کماں نوں بنگالی زبان وچ ترجمہ کرنا سی۔ نمایاں مقصد بنگالی زبان نوں عروج اُتے پہنچانا تے فروغ دینا سی۔[thumb|بنگی ساہتیہ پریشد دے اراکین - [کلکتہ، 6 دسمبر 1908ء]]

## تریخ
بنگالی زبان دی اِس ادبی انجمن دی بنیاد 1893ء وچ ایل لیوٹارڈ تے کشتری پال چکرابراتی نے رکھی۔ عموماً تریخ وچ ایہ ادبی انجمن "دی بنگال اکیڈمی آف لٹریچر"  **The Bengal Academy of Literature** دے ناں توں وی مشہور اے۔ 29 اپریل 1894ء نوں اِس انجمن دے اراکین نے اِس انجمن دا ناں بینگیا ساہتیہ پریشد تجویز کر لیا۔ 1894ء وچ اِس انجمن دے پہلے سربراہی اراکین وچ رومیش چندر دت، رابندر ناتھ ٹیگور بطور صدر انجمن تے نبین چندر سین بطور نائب صدر مقرر ہوئے۔ 

1894ء وچ انجمن نے اپنا پہلا ادبی مجلہ شائع کیتا جو پہلے تو انگریزی زبان وچ شائع ہویا مگر بعد ازاں عوامی حلقیاں دے لئی بنگالی زبان وچ شائع کیتا گیا۔ 1900ء وچ رابندر ناتھ ٹیگور دا بھائی ستیندرا ناتھ ٹیگور اِس ادبی انجمن دا صدر مقرر ہویا۔ 1909ء وچ انجمن دا مستقل اک مرکزی پیڈ کوارٹر دا قیام عمل وچ آیا۔ بوہت جلد ای ہندوستان وچ اِس دی 30 شاخاں قائم ہوئیاں۔ اِس ادبی انجمن دی نمایاں بنگالی شخصیتاں دبیندرا پرساد گھوش، ایشور چندر ودیاساگر، رامیندرا سندر تری بیدی نیں۔

## حوالے

گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگالی زبان
گٹھ: بنگال دی تریخ
گٹھ:بھارت دے ناشرین کتب
گٹھ:بنگالی ادبی ادارے
سنسکرت کالج

**سنسکرت کالج** کلکتہ، مغربی بنگال وچ واقع اک ریاستی یونیورسٹی اے جتھے سنسکرت زبان، پالی زبان، لسانیات، قدیم ہندوستان تے عالمی تریخ اُتے انڈر گریجویٹ دی ڈگری دتی جاندی اے۔

سنسکرت کالج کلکتہ یونیورسٹی توں ملحق اے۔ 1 جنوری سنہ 1824ء نوں کالج دا قیام عمل وچ آیا۔ اس لحاظ توں اس کالج دا برصغیر ہند دے قدیم کالجاں وچ شمار ہُندا اے۔

## تریخ
1 جنوری 1824ء نوں جیمز پرنسپ تے ٹامس بیبنگٹن مکالے دی سفارش اُتے سنسکرت کالج دی بنیاد رکھی گئی۔ اس وقت لارڈ امھیریسٹ گورنر جنرل سن۔ سنسکرت دے معروف عالم مہیش چندر نیائے رتن بھٹاچاریہ اس کالج دے اٹھارہ برس صدر مدرس رہے۔ برطانوی عہد دے بنگال وچ تعلیمی نظام دی اصلاح و ترقی وچ مہیش چندر دا فیصلہ کن کردار رہیا اے۔ سنسکرت دی تعلیم وچ ٹول نظام اُتے نظر ثانی دی تے نویں اپادھیاں (القاب) نوں متعارف کرایا۔

پر ایہ ادارہ اس وقت زیادہ مشہور ہویا جدو‏‏ں سنہ 1851ء وچ ایشور چندر ودیا ساگر اس دے صدر مدرس بنے، انہاں نے برہمن بچاں دے علاوہ دوسری ذاتاں دے بچاں نوں وی ادارے وچ داخلہ دلوایا۔
thumb
سنہ 1824ء توں 1851ء تک کالج وچ صدر مدرسی دا کوئی عہدہ نہ سی، بلکہ ادارے دی سربراہی اک معتمد دے سپرد ہُندی۔ سنہ 1851ء توں ایہ عہدہ قائم ہویا تے ایشور چندر اس دے صدر مدرس بنائے گئے۔

### یونیورسٹی وچ تبدیلی
سنسکرت کالج نوں یونیورسٹی وچ تبدیل کرنے دا فیصلہ 17 دسمبر 2015ء نوں سنسکرت کالج اینڈ یونیورسٹی، ویسٹ بنگال بل 2015 دے تحت منظور ہویا۔ 19 فروری 2016ء نوں یونیورسٹی بنی تے 15 جون 2016ء نوں یونیورسٹی دا باقاعدہ آغاز ہویا جدو‏‏ں اس دے پہلے شیخ الجامعہ دلپ کمار موہنتا نے ادارے وچ قدم رکھیا۔

## کیمپس
سنسکرت کالج کلکتہ دے وسط وچ موجود کالج اسٹریٹ اُتے واقع اے۔ کالج دی ہندو اسکول، پریزیڈنسی یونیورسٹی، کلکتہ یونیورسٹی تے انڈین کافی ہاؤز توں قربت اس دی مرکزیت وچ ہور اضافے دا باعث بنتی اے۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* 

گٹھ:1824ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال مربوط تعلیمی ادارے
گٹھ: کولکاتا دی تریخ
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:کولکاتہ دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
پادشاہ نامہ

[thumb|329x329پکسل|سقوط [قندھار - 1638ء]]

**پادشاہنامہ** (وقائع عہد شاہجہانی) مغل شہنشاہ شاہ جہاں دے تیس سالہ عہد حکومت دے وقائع دا مجموعہ اے جو فارسی وچ تحریر کیتا گیا اے۔

## متن
پادشاہنامہ مغل شہنشاہ شاہ جہاں دے عہدِ حکومت دی مکمل تریخ اے جس دی ابتدا شاہ جہاں دی پیدائش (1592ء) توں ہُندی اے تے اختتام 1647ء دے واقعات اُتے ہُندا اے۔ پادشاہنامہ عہدِ شاہجہانی دی مکمل تریخ اے جو چار جلداں اُتے مشتمل اے۔ اِس دی ہر جلد دا مصنف و مؤلف منفرد اے۔

#### جلد اول
پہلی جلد دا مصنف معتمد خاں اے تے اِس جلد وچ شاہ جہاں دی پیدائش 1592ء توں تخت نشینی 1628ء تک دے حالات درج نیں ۔

#### جلد دؤم
جلد دؤم تن دفتراں وچ تقسیم اے، اِس وچ 1628ء توں 1647ء تک دے حالات درج نیں۔ دوسری جلد دے مصنف عبدالحمید لاہوری سن۔

#### جلد سوم
جلد سوم دے مصنف مولوی محمد وارث سن تے اِس جلد وچ 1647ء توں 1657ء تک دے حالات درج نیں۔ تیسری جلد تریخ "عمل صالح" دا خلاصہ اے۔

#### جلد چہارم
جلد چہارم دے مصنف ملیا صالح کمبوہ سن تے اِس جلد وچ 1657ء توں 1659ء تک دے حالات درج نیں۔

## موجودہ نسخہ
* ہور پڑھو: '''جارج سوم'''، '''سعادت علی خان دوم'''
پادشاہنامہ دا اک مصوری نسخہ نواب اودھ سعادت علی خان دوم نے شہنشاہ انگلستان جارج سوم نوں بطور تحفہ بھجوایا سی جو اَب قلعہ ونڈسر دے شاہی کتب خانہ وچ موجود اے۔ علاوہ ازاں محمد قزوینی دے پادشاہنامہ دا اک نسخہ برٹش کتب خانہ وچ موجود اے۔ پادشاہنامہ دا اک نسخہ خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری وچ محفوظ اے۔

## نگارخانہ

فائل:Shah Jahan Receives Persian Ambassadors.jpg|ایرانی صفوی سفیر دربارِ شاہجہانی وچ - 1636ء
فائل:The surrender of the Fort at Udgir to Khan Dawran (October 1636).jpg|مغل کماندار خان جہاں قلعہ ادگیر دی فتح دے بعد - 1636ء
فائل:The capture of Orchha by imperial forces (October 1635).jpg|اورنگزیب عالمگیر اوڑچھا دی فتح دے بعد شہر وچ داخل ہندے ہوئے - 1636ء
فائل:The siege of Daulatabad (April-June 1633).jpg|مغل افواج قلعہ دولت آباد دی فتح دے بعد - 1636ء
فائل:A'zam Khan captures Fort Dharur (January 1631).jpg|مغل کماندار اعظم خان دھرور فتح کردے ہوئے - 1633ء
فائل:The siege of Qandahar (May 1631).jpg|مئی 1631ء وچ صفویاں دا قندھار تے قبضہ - 1636ء


## ہور ویکھو
* شاہ جہاں
* عبدالحمید لاہوری

## حوالے

گٹھ:بھارتی ادب
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں بھارتی کتاباں
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں تریخی کتاباں
گٹھ:سلطنت مغلیہ نال متعلق کتاباں
گٹھ:مغلیہ فن
گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات
گٹھ:کتاباں
عبدالحمید لاہوری

[thumb|'''[پادشاہنامہ** -ایرانی صفوی سفیر دربارِ شاہجہانی وچ- [[1636ء]]]]

**عبدالحمید لاہوری*' اک سیاح تے [[مؤرخ]] سی۔ مغل شہنشاہ [[شاہ جہاں]] دے دور وچ اوہ درباری مؤرخ بنیا۔ اسی نے [[شاہ جہاں]] دے دور دی تریخ جسنوں [[پادشاہنامہ]] کہیا جاندا اے تحریر کیتی۔ 


==آن لائن کم==
*
*
*
*[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Fauth%3D3%26work%3D001 Bádsháh-Náma of 'Abdu-L Hamíd Láhorí] *Packard Humanities Institute''

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Illustrations from the Padshahnama at Royal Collection
* King of the World – The Padshahnama at University of Pennsylvania
* http://www.indianresurgence.com/history5.htm 
The English translation of the complete Padshahnama by Dr. Hamid Afaq Siddiqi has recently been published in two volumes by Idarah-i Adabiyat-i Delli (Delhi, 2011)۔

گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
گٹھ:مسلم مصنفین
گٹھ:مؤرخین ہندوستان
گٹھ:پاکستان دے مورخین
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:1654 دیاں موتاں
گٹھ:ستارہویں صدی دے مؤرخین
گٹھ:لاہور دے مصنفین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے لوک
خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری

**خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری** (، ) بھارت دے قومی کتب خاناں وچوں اک اے۔ ایہ کتب خانہ عوام دے لئی 1891ء وچ کھولا گیا سی۔ اِس کتب خانہ دے بانی خان بہادر مولوی خدا بخش خان سن جنہاں نے 4,000 کتب دے اک منفرد مجموعہ دے نال اِس کتب خانہ دا آغاز کیتا۔ اِس کتب خانہ دی عملداری وزارت ثقافت، حکومت ہند دے دائرہ اختیار وچ اے جدونکہ اِس دی نمائندگی بہار دے گورنر دے کول اے۔ اِس کتب خانہ وچ فارسی زبان، عربی زبان دے قلمی مخطوطات موجود نیں جدونکہ راجپوت تے مغل ادوارِ حکومت وچ نمایاں شخصیتاں دی تصویراں وی موجود نیں۔

## تریخ
thumb|مولوی خدا بخش، بانی خدا بخش مشرقی کتب خانہ (2 اگست 1842ء– 3 اگست 1908ء)اولاً ایہ کتب خانہ مولوی خدا بخش خان دا ذاتی کتب خانہ سی جس وچ اُنہاں دے والد محمد بخش دی جمع کردہ 1,400 کتب موجود سن جن وچ مولوی خدا بخش نے بعد ازاں اضافہ کر دے ہوئے 4,000 دی تعداد تک جمع کیتا تے 1880ء تک ایہ مولوی خدا بخش دا ذاتی کتب خانہ دے ناں توں معروف سی۔ اِس کتب خانے دا باقاعدہ افتتاح گورنر بنگال چارلس الفریڈ ایلیٹ نے 5 اکتوبر 1891ء نوں کیتا۔ تقسیم ہند 1947ء دے بعد ڈاکٹر شریدھر واسودیو سوہونی اِس بات دے زبردست حامی سن کہ اِس مجموعہ کتب نوں بھارت وچ ای برقرار رکھیا جائے۔ 26 دسمبر 1969ء نوں حکومت ہند نے اک وفاقی قنون سازی بنام خدا بخش اورئینٹل پبلک لائبریری ایکٹ (1969ء) دے ذریعہ اِس کتب خانہ نوں قومی کتب خاناں دی فہرست وچ شامل کر دے ہوئے اِس دی مالی ذمہ داریاں اپنے ذمہ لیں۔

## مجموعہ
کتب خانہ وچ نادر تے بیش قیمت قلمی مخطوطات موجود نیں جنہاں وچ تیمورنامہ (خاندانِ تیموریہ)، شاہنامہ فردوسی، پادشاہ نامہ، جامع التواریخ، دیوان حافظ تے سفینۃ الاولیاء دے قلمی مخطوطات شامل نیں۔ تیموری مخطوطات اُتے اکثر مغل شہنشاہاں دے دستخط موجود نیں تے مہاراجا رنجیت سنگھ دے عسکری حقائق نال متعلق وی مخطوطات موجود نیں۔ سلطنت مغلیہ دے زمانہ وچ تخلیق کیتیاں جان  والیاں تصویراں، خطاطی تے تزئین و آرائش دیاں کتب وی اِس کتب خانہ دا حصہ نیں جو عربی زبان تے اردو زبان وچ نیں۔ قرآن کریم دا اک نادر نسخہ جو ہرن دی کھل اُتے لکھیا گیا، وی موجود اے۔

کتب خانہ وچ قلمی مخطوطات (عربی زبان، فارسی زبان، اردو زبان، ترکی زبان، پشتو زبان) دی تعداد 21,136 اے۔ طبع شدہ کتب دی تعداد 2,082,904 اے جنہاں وچ انگریزی، عربی، اردو، فارسی، ہندی، جرمن، فرانسیسی، پنجابی، روسی، جاپانی زبان دیاں کتب شامل نیں۔ ماہ نامیاں، روزنامیاں تے ہفت وار رسالیاں دی وی کثیر تعداد موجود اے۔ علاوہ ازاں 2,195 مائیکرو فلم، 752 مائیکروفورم، 182 سلائیڈز، 2,041 آڈیو کیسٹ، 1,051 ویڈیو کیسٹ موجود نیں۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* خدا بخش اورینٹل لائبریری، ویب سائٹ

گٹھ:1891ء وچ قائم شدہ کتب خانے
گٹھ:پٹنہ دیاں عمارات تے ساخات
گٹھ:تحقیقی کتب خانے
گٹھ:تحویلی کتب خانے
گٹھ:ہندوستان وچ 1891ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت
ایشیاٹک سوسائٹی

**ایشیاٹک سوسائٹی** دی بنیاد انڈین سول سرونٹ سر ولیم جونز دے ہتھوں 15 جنوری 1784ء نوں فورٹ ولیم، کلکتہ وچ منعقد اک ایسے اجلاس وچ رکھی گئی جس دی صدارت خود سر ولیم جونز کر رہے سن۔ سوسائٹی دے قیام دا مقصد مشرقیات اُتے تحقیقی کم نوں ہور بہتر بنانا تے اسنوں ترقی دینا سی۔ ابتدا وچ اس دا ناں "ایشیاٹک سوسائٹی" سی، سنہ 1825ء وچ اس دا ناں بدل کے "دی ایشیاٹک سوسائٹی" کر دتا گیا پر اردو وچ ایشیاٹک سوسائٹی ای رائج اے۔

سنہ 1832ء وچ اس دا ناں "بنگال ایشیاٹک سوسائٹی" کیتا گیا تے سنہ 1836ء وچ فیر ناں تبدیل ہویا تے ہن اس دا ناں "رایل ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال" رکھیا گیا۔ 1 جولائی سنہ 1951ء نوں فیر توں اس دا ناں ایشیاٹک سوسائٹی کر دتا گیا۔ ایہ سوسائٹی کلکتہ دی پارک اسٹریٹ اُتے موجود اک عمارت وچ واقع اے۔ سنہ 1808ء وچ سوسائٹی اس عمارت وچ منتقل ہوئی سی۔ 1823ء وچ میڈیکل اینڈ فزیکل سوسائٹی آف کلکتہ دی تشکیل ہوئی تو سوسائٹی دے سارے اجلاس ایشیاٹک سوسائٹی ای وچ منعقد ہُندے سن۔

## کتب خانہ
ہندوستان وچ موجود متعدد تھاں اُتے بکھرے ہوئے مخطوطات نوں یکجا کرنا ایشیاٹک سوسائٹی دی اہم سرگرمیاں وچوں اک سی۔ چنانچہ سوسائٹی دے کتب خانے وچ سنسکرت دے مخطوطات دا وڈا ذخیرہ یکجا ہو گیا۔ فی الحال اس کتب خانے وچ تقریباً 117000 کتاباں تے 79000 جرائد و مجلات موجود نیں جو تقریباً دنیا دی تمام وڈی زباناں دے نیں۔ نیز 239 نقشے، اڑتالیس ہزار کتاباں دے مائکروفش، 387003 صفحات دی مائکروفلم، 182 پینٹنگ، 2500 پمفلٹ تے 2150 تصویراں نیں۔

کتب خانے وچ محفوظ سب توں قدیم مطبوعہ کتاب جولی فرمسی دی Astronomicorum Libri اے جو سنہ 1499ء وچ شائع ہوئی سی۔ اسی طرح کتب خانے وچ انہاں کتاباں دی وی وڈی تعداد محفوظ اے جو ہندوستان وچ اٹھارواں تے انیسواں صدیاں وچ شائع ہوئیاں نیز نادر و نایاب کتاباں دا وی خاصا وڈا ذخیرہ اے۔ لائبریری دی عظمت دا اندازہ اس بات توں لایا جا سکدا اے کہ اوتھے چھبیس مختلف رسم الخط وچ سینتالیس ہزار مخطوطے محفوظ نیں۔ انہاں مخطوطات وچ قرآن دا مصور نسخہ، گلستان تے شہنشاہ شاہ جہاں دے دستخط توں مزین پادشاہ نامہ قابل ذکر نیں۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* 
* "Asiatic Society"، ''Banglapedia.'' On Line.
* "Asiatic Society of Bengal"، Scholarly Societies Project.
* Scanned volumes of the Journal of the Asiatic Society

گٹھ:1780ء دی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:1784ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1784ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال مربوط تعلیمی ادارے
گٹھ:جنوبی ایشیائی مخطوطات
گٹھ:مطالعۂ ایشیا
گٹھ:بنگال دی تریخ
تتوبودھنی پتریکا

**تتوبودھنی پتریکا** (؛ **تتوبودھنی**: جویائے حق، **پتریکا**: اخبار) بنگال دا اک رسالہ جسنوں 16 اگست 1843ء نوں دیویندرناتھ ٹیگور نے تتوبودھنی سبھا دی جانب توں جاری کیتا سی۔ ایہ رسالہ کلکتہ توں شائع ہُندا سی تے 1883ء تک جاری رہیا۔

رسالہ دی مجلس ادارت وچ بنگال دی نامور شخصیتاں دیویندر ناتھ ٹیگور، ایشور چندر ودیا ساگر، راج ناراین باسو تے راجیندر لال متر موجود سن۔ اس رسالہ نے مقامی زبان دی صحافت دے رخ نوں تبدیل کرنے وچ اہم کردار ادا کیتا سی۔ ابتدائی مہینیاں وچ مذہبی کتاباں دے مثبت گوشیاں اُتے مضامین شائع کیتے گئے تے نال ای ایہ کہیا گیا کہ ایہ کتاباں اغلاط توں یکسر پاک نئی‏‏ں نیں۔ معجزیاں تے الہامات اُتے وی تنقیداں کیتیاں گئیاں۔

پتریکا وچ نظریہ اوتار تے مسیح دی آمد اُتے وی تنقیدی مضامین شائع ہوئے، چنانچہ اس دے بعد اس موضوع اُتے ہندو معاشرے دے راسخ الاعتقاد حلقیاں تے مسیحی مبلغین نال طویل مباحثے ہوئے۔ نیز پتریکا نے اپنے معاصرین دے سامنے معاشرتی رسم و رواج اُتے اپنی رائے پیش کیتی تے انسانی وجود دے روحانی و اخلاقی پہلوآں نوں مرکز توجہ بنایا۔ دانشور طبقے نوں پتریکا نے مذہب دے اک نویں تصور نال روشناس کرایا۔ اس تصور دی رو توں مذہب اک متحرک تے ترقی پزیر شے ہوۓ گی جو انسانی ذہن دی ترقی دے نال نال ترقی کر کے رہے گی۔ نیز اپنے سلسلہ وار مضامین وچ اس بات نوں ثابت کرنے دی کوشش کیتی کہ ہندومت وچ توحید پرستی پہلے توں موجود اے۔

پتریکا وچ سماجی اصلاح دے امور وی زیر بحث آندے جنہاں وچ تعدد ازدواج تے نکاح نابالغان قابل ذکر نیں۔ چنانچہ اسی سلسلے دی اک کڑی اوہ شہرہ آفاق مضمون وی سی جسنوں ایشور چندر ودیا ساگر نے سنہ 1855ء وچ بعنوان "کیہ معاشرے وچ نکاح بیوگان نوں متعارف کرایا جائے" شائع کیتا۔

تتوبودھنی سبھا دے برہمو سبھا وچ ضم ہو جانے دے بعد وی ایہ پتریکا سنہ 1883ء تک جاری رہیا۔

## حوالے

* *Tattwabodhini Patrika and the Bengal Renaissance* by Amiya Kumar Sen, formerly lecturer, Calcutta University and principal, City College, Kolkata, published by Sadharan Brahmo Samaj, 1979.
* *Akshay Kumar Datta: Aandhar Raatey Ekla Pathik* by Ashish Lahiri, Dey's Publishing,Kolkata 2007

گٹھ:برطانوی ہند وچ 1843ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:کولکاتا دی تریخ
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے بنگالی زبان دے اخبار
گٹھ:اخبار
ایشور چندر ودیا ساگر

**ایشور چندر ودیا ساگر** (26 ستمبر 1820ء – 29 جولائی 1891ء) (پیدائشی ناں: **ایشور چندر بندوپادھیائے**) برطانوی ہند دی اک انتہائی مشہور و موثر بنگالی شخصیت جو جامع العلوم دی حیثیت توں معروف سن۔ بنگالی نشاۃ ثانیہ وچ انہاں دا کلیدی کردار رہیا اے۔

اوہ اک فلسفی، دانشور، معلم، مصنف، مترجم، طابع، ناشر، مصلح تے مخیر سن۔ بنگالی نثر دی سادہ کاری تے اس دی تجدید دے لئی ایشور چندر دیاں کوششاں قابل قدر نیں۔ نیز انہاں نے برطانوی حکومت اُتے زور دتا سی کہ اوہ بیواواں دی دوسری شادی دا قنون منظور کرے۔

انہاں سنسکرت کالج، کلکتہ نے جتھے توں انہاں نے تعلیم حاصل کیتی سی، سنسکرت مطالعات تے سنسکرت فلسفے وچ عمدہ کارکردگی دی بنا اُتے ”ودیا ساگر“ دا خطاب دتا۔ ایہ سنسکرت زبان دے دو الفاظ دا مجموعہ اے، ودیا دے معنی علم تے ساگر دے معنی سمندر دے نیں، اس لحاظ توں ودیا ساگر نوں اردو وچ بحر العلوم تے پنجابی وچ علم دا سمندر کہیا جائے گا۔ مشہور بنگالی ریاضی دان انل کمار گائین نے ایشور چندر دے اعزاز وچ انہاں دے ناں اُتے ودیا ساگر یونیورسٹی قائم کیتی سی۔

سنہ 2004ء وچ بی بی سی نے اک سروے کیتا جس دا عنوان سی عظیم بنگالی شخصیتاں۔ اس سروے وچ ودیا ساگر دا نواں نمبر سی۔

## جیون
ایشور چندر بندھوپادھیائے اک ہندو برہمن خاندان وچ 26 ستمبر 1820ء نوں پچھم مدناپور ضلع دی ذیلی تقسیم گھاٹل وچ واقع برسنگھا پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں ٹھاکر داس بندھوپادھیائے تے والدہ دا ناں بھگوندی دیوی سی۔ چھ برس دی عمر وچ ایشور چندر کلکتہ چلے گئے جتھے اوہ بڑا بازار وچ بھاگوت چرن دے گھر رہیا کر دے سن، اس گھر وچ انہاں دے والد ٹھاکر داس نے وی برساں قیام کیتا سی۔ ایشور چندر بوہت جلد بھاگوت دے خاندان نال گھل مل گئے۔ بھاگوت دی سب توں چھوٹی بیٹی رائے مونی دی ممتا بھری محبت نے انہاں بوہت زیادہ متاثر کیتا تے ہندوستان وچ خواتین دی حالت زار دی اصلاح دے تئیں انہاں دے انقلابی کماں وچ رائے مونی دا زبردست تاثر صاف جھلکدا اے۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* 
* 
* www.americanchronicle.com

گٹھ:1820 دے جم
گٹھ:1891 دیاں موتاں
گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مصنفین
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصلحین
گٹھ:کولکاتا دے مصنفین
گٹھ:سنسکرت کالج دے فضلا
گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی معلمین
ینگ بنگال

**ینگ بنگال** (جاں **نوجوانان بنگال**) تحریک بنگالی نژاد آزاد خیال انقلابی فکر دے حامل افراد دا اک گروپ سی جو ہندو کالج، کلکتہ توں ظاہر ہویا۔ انہاں "دیروزی" وی کہیا جاندا اے کیونجے ہندو کالج وچ انہاں دے آتش نوا استاد دا ناں ہنری لوئی ویوین دیروزیو سی۔ نوجوانان بنگال ہندو سماج دے موجودہ سماجی و مذہبی ڈھانچے توں سخت بیزار تے آزاد خیالی دی روح توں سرشار سن۔ آتش جوانی کم ہونے دے بعد انہاں دی اک وڈی تعداد نے برہمو سماج تحریک دا رخ کیتا۔

ینگ بنگال تحریک وچ ظاہری طور اُتے کچھ مسیحی وی شامل سن جن وچ جنرل اسمبلی دے ادارے دے بانی معظم الیگزینڈر ڈف (1806ء – 1878ء) تے انہاں دے شاگرد لال بہاری دے (1824ء – 1892ء) جنہاں نے ہندومت چھڈ دتا سی قابل ذکر نیں۔ اس تحریک دے وارثین وچ برجندر ناتھ سیل (1864ء – 1938ء) معروف نیں جنہاں دا برہمو سماج دے سربر آوردہ مفکرین تے ماہرین الہیات وچ شمار ہُندا سی۔

ینگ بنگال کلاسیکی معاشیات دے پیروکار تے آزاد تجارت دے داعی سن۔ اس میدان وچ انہاں دے محرک جیریمی بینتھم، آدم اسمتھ تے ڈیوڈ ریکارڈو سن۔

## تنظیماں
دیروزیو تے ینگ بنگال نے دو ادارے قائم تے کچھ رسالے جاری کیتے سن جنہاں دا بنگالی نشاۃ ثانیہ وچ اہم کردار اے۔

### اکیڈمک اسوسی ایشن
دیروزیو سنہ 1828ء وچ ہندو کالج نال منسلک ہوئے تے کچھ ای عرصے وچ طلبہ دی توجہ دا مرکز بن گئے۔ اکیڈمک اسوسی ایشن دا قیام سنہ 1828ء وچ دوروزیو دی رہنمائی وچ ہویا سی۔

### سوسائٹی فار ایکویزیشن آف جنرل نالج
20 فروری 1838ء نوں سوسائٹی برائے حصول معلومات عامہ دا قیام عمل وچ آیا۔ سنہ 1843ء تک اس دے 200 ارکان ہو گئے سن۔ تاراچند چکربرتی اس دے صدر تے رام گوپال گھوش نائب صدر سن۔ نیز سوسائٹی نے ڈیوڈ ہیئر نوں اعزازی زائر منتخب کیتا سی۔

## معروف ارکان
ینگ بنگال تحریک دے چند مشہور ارکان دے ناں حسب ذیل نیں جنہاں نے سنہ 1830ء تے 1840ء دی دہائیاں دے کلکتہ دے معاشرے اُتے اپنے واضح اثرات چھڈے۔
* کرشن موہن بنرجی جنہاں دے قبول مسیحیت نے خاصا طوفان کھڑا کیتا سی۔
* تاراچند چکربورتی (1805–1855)، برہمو سماج تے نوجوانان بنگال دا معروف ناں
* سب چندر دیو (1811 – 1890) برہمو سماج دے مشہور رہنما
* ہرا چندر گھوش (1808 – 1868)، جج سن۔
* رام گوپال گھوش (1815 – 1868)، اک کامیاب تاجر تے مقرر۔
* دکشی نرنجن مکھرجی (1818 – 1887)، بیتھون نسواں کالج دے لئی زمین وقف کیتی سی۔
* پیارے چاند متر (1814 – 1883)، بنگالی زبان وچ اک ماہانہ رسالہ جاری کیتا سی جس نے غیر صحافتی اسلوب تحریر طرز ڈالی۔ نیز انہاں نے سنہ 1831ء وچ قائم ہونے والی کلکتہ پبلک لائبریری دے قیام وچ وی اہم کردار ادا کیتا۔
* رادھا ناتھ سکدر (1813 – 1870)، نابالغ دلہن نال شادی کرنے توں انکار کر دتا سی۔ ریاضی دان، ڈائری نگار، مصنف، مقرر جنہاں نے ہمالیہ دی بلندی دا حساب لایا۔ اوہ پہلے شخص نیں جنہاں نے ماؤنٹ ایورسٹ دا درست حساب لایا سی لیکن اس چوٹی دا ناں جارج ایورسٹ دے ناں اُتے رکھیا گیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* بنگلہ پیڈیا اُتے ینگ بنگال

گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ
گٹھ: بنگال دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:سماجی تحریکاں

گٹھ:ینگ بنگال
گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگلہ دیش
ایاوڑھی

left|200px
**ایّاوڑھی** (، ) اک توحیدی مذہب جو صرف اک خدا نوں مندا اے۔ اس دا آغاز جنوبی بھارت توں ہویا۔ ایّاوڑھی دے پیروکار اسنوں ہندومت دا حصہ نئی‏‏ں سمجھدے بلکہ اسنوں اک آزاد مذہب بتاندے نیں۔ پر پہلے اسنوں علاحدہ مذہب دی بجائے باضابطہ طور اُتے ہندوواں دی اک شاخ سمجھیا جاندا سی۔ 

گٹھ:ایاوڑھی
گٹھ:واحدیت
گٹھ:دھرمی ادیان
گٹھ:نویاں ہندو مذہبی تحریکاں
گٹھ:ہندو فرقے
گٹھ:ہندوستان وچ 1840ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندو دھرم
ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو

**ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو** (18 اپریل 1809ء – 26 دسمبر 1831ء) اک ہندوستانی شاعر، ہندو کالج، کلکتہ دے معاون صدر مدرس، انقلابی مفکر تے انہاں اولین ہندوستانی معلمین وچوں سن جنہاں نے نوجوانان بنگال نوں مغربی تعلیم تے سائنسی علوم توں روشناس کرایا۔

ڈیروزیو دی جواں مرگی دے بعد وی انہاں دے طلبہ اُتے انہاں دے اثرات باقی رہے تے اگے چل کر ایہی طلبہ ینگ بنگال دے ناں توں معروف ہوئے۔ انہاں وچوں بوہت سارے طلبہ نے سماجی اصلاح، قانون تے صحافت دے میدان وچ نمایاں مقام حاصل کیتا۔

## ابتدائی زندگی
ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو دی پیدائش کلکتہ وچ انٹالی پدماپکور وچ 18 اپریل 1809ء نوں ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں فرانسس ڈیروزیو سی۔ ہنری دا اصل خاندانی ناں "ڈے روزاریو" اے۔ ہنری لوئی دی ابتدائی تعلیم ڈیوڈ ڈرمنڈ دے اسکول وچ ہوئی جتھے اوہ اٹھ برس دی عمر توں چودہ برس دی عمر تک رہے۔
چودہ برس دی عمر وچ ہنری لوئی نے اسکول چھڈ دتا۔ ابتدا وچ کلکتہ وچ اپنے والد دے نال رہے تے بعد ازاں بھاگلپور منتقل ہو گئے تے دریائے گنگا دے ساحل دے خوبصورت مناظر توں متاثر ہو کے شاعری کرنا شروع دتی۔

ایہ اوہ وقت سی جدو‏‏ں بنگال دا ہندو سماج افراتفری دا شکار سی۔ سنہ 1828ء وچ راجا رام موہن رائے نے برہمو سماج دی بنیاد رکھی جس نے مثالی ہندو تصورات نوں باقی رکھیا تے بت پرستی دی مخالفت کیتی۔ چنانچہ اس دے خلاف قدامت پرست ہندو سماج وچ سخت رد عمل سامنے آیا۔ انہاں تبدیلیاں دے تناظر وچ ڈیروزیو دی ہندو کالج وچ تقرری عمل وچ آئی جتھے انہاں نے سماجی اصلاح دے تصورات تے افکار نوں جلا بخشی تے انہاں دی نشر و اشاعت وچ تعاون کیتا۔ ستاراں برس دی عمر وچ ہنری لوئی اک عظیم دانش ور تے مفکر دی حیثیت توں مشہور ہو گئے۔ انتہائی مختصر مدت وچ کالج وچ انہاں نے اپنے گرد ہونہار طلبہ دا اک حلقہ جمع کر لیا سی۔ اٹھارہ برس دی عمر وچ اوہ ہندو کالج وچ انگریزی ادب تے تاریخ دے لیکچرار مقرر ہو گئے۔ اوہ اپنے شاگرداں نوں مسلسل آزاد فکری تے سوال اٹھانے اُتے ابھارتے تے اندھی تقلید توں روکدے۔ انہاں دی تعلیمات نے آزاد خیالی، مساوات تے آزادی اظہار دی روح نوں جلا بخشی۔

## وفات
26 دسمبر 1831ء نوں صرف بائیس برس دی عمر وچ ڈیروزیو دی وفات ہوئی۔ کلکتہ دے ساؤتھ پارک سیمیٹری وچ انہاں دفنایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1809 دے جم
گٹھ:1831 دیاں موتاں
گٹھ:اموات بسبب ہیضہ
گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:انیہویں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:اینگلو انڈین شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے انگریزی زبان دے شاعر
گٹھ:بھارت وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:کولکاتا دے مصنفین
گٹھ:مغربی بنگال دے شاعر
گٹھ:ہندوستانی مسیحی مصنفین
گٹھ:ینگ بنگال
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا دے فضلا
گٹھ:بھاگلپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:بنگال سانچے
چین وچ دمدار سیاریاں دے تریخی مشاہدے

[thumb|362x362px|متبادل=|[ہان خاندان دے دور وچ علم نجوم دی اک جدول جس وچ دمدار سیاریاں دا اندراج موجود اے۔ (دوسری صدی قبل مسیح)]]چینی فلکیات وچ دمدار سیاریاں نوں بوہت اہمیت حاصل رہی اے۔ زمانہ قدیم  تے قرونِ وسطیٰ دے عہد وچ وی دمدار سیاریاں دا اندراج چینی تقاویم وچ مسلسل ہُندا رہیا اے جس دے باقاعدہ ثبوت ہن چینی فلکیات دی تاریخ وچ ملدے نیں۔انہاں دمدار سیاریاں دا اندراج وی اِتنا ای قدیم اے جتنا کہ چین دا فلکیاتی علم۔

## ابتدائی تاریخی مندرجات
[thumb|361x361پکسل|240 قبل مسیح وچ دوبارہ [ہیلی دا دمدار سیارہ|ہیلی دمدار سیارے دے دیکھے جانے دا جدول]]

613ء وچ چین دی قدیمی تریخ وچ چینی فلکیات وچ دمدار سیاریاں دا ثبوت ملدا اے۔ قدیمی مندرجات دے بعد اِنہاں دا تذکرہ انیہویں صدی تک جاری رہیا۔ اِنہاں مندرجات دا تذکرہ یورپ دے ماہرین علم نجوم دے ہاں وی پایا جاندا اے۔دمدار سیاریاں دا ایہ اندراج تفصیلی انداز توں لکھیا جاندا رہیا تے اِنہاں دی تصویراں وی بنائیاں گئیاں۔ مشہور دمدار سیاریاں وچ ہیلی دا دمدار سیارہ وی شامل اے جس دا ذِکر چینی ماہرین فلکیات نے بوہت تفصیل توں کیتا اے۔علاوہ ازاں اجرام مداری دے کوائف تفصیل نال ملدے نیں۔
چینی تریخ وچ پہلا اندراج 613 قبل مسیح دا ملدا اے لیکن اِس دا مشاہدہ چونکہ چینی عوام چنگی طرح نئی‏‏ں کرسکی سی، لہٰذا 1059 قبل مسیح وچ ہیلی دمدار سیارہ دے متعلق تفصیلی بیان موجود اے۔240 قبل مسیح وچ دوبارہ ہیلی دمدار سیارے دے دیکھے جانے دا ثبوت ملدا اے۔ پر ایہ بیان ہیلی دمدار سیارہ دے متعلق زیادہ واضح نئی‏‏ں اے کیونجے اِس دا مشاہدہ اِس دے دوبارہ نظر آنے اُتے ای ہو سکیا۔ ابتدائی تریخ وچ دم دار سیارے دے لئی متعدد ناں استعمال کیتے جاندے رہے نیں جداں کہ: جھاڑی دار سیارہ (bushy star)۔ اک تے دم دار سیارے دا تفصیلی تذکرہ وی ملدا اے جو سورج دے پیچھے توں ہُندا ہویا دکھائی دے رہیا سی۔ 635ء وچ دوبارہ اک دم دار سیارے دے دیکھے جانے دا معلوم ہُندا اے۔ ابتدائی چینی فلکیاتی دستاویزات وچ دم دار سیاریاں دے بارے وچ تفصیلی بیان نئی‏‏ں ملدا، کیونجے بغیر کسے مشاہدات دے دم دار سیاریاں دا ظہور ہونا جاں دکھائی دینا ایسے ای ہُندا سی کہ پیشگی اطلاعات دے بغیر ای ایہ واقعات ظہور پزیر ہُندے رہندے سن۔ البتہ 1456ء وچ اطالوی ماہر فلکیات توسکانلی نے ہیلی دمدار سیارہ دی بابت تفصیلی معلومات فراہم کیتیاں۔

## ہور ویکھو
* چینی فلکیات
* دم دار سیارے
* ہیلی دا دمدار سیارہ

## حوالے

گٹھ:فلکیات دی تریخ
گٹھ:رصدی فلکیات
گٹھ:چین وچ فلکیات
گٹھ:دم دار سیارے
گٹھ:چین وچ سائنس تے  ٹیکنالوجی دی تریخ
گٹھ:فلکیات
پنج خانداناں دی پرانی تریخ

**پنج خانداناں دی قدیم تریخ**  پنج خانداناں (907ء تا 960ء) دے سرکاری تاریخی دستاویز سن جنہاں دا قبضہ زیادہ تر شمالی چین وچ سی۔ اس دی تدوین سونگ خاندان دے سرکاری عالم شو زوہینگ نے پہلی دو دہائی وچ کیتی۔شونگ خاندان دی ابتدا 960ء وچ ہوئی۔تریخ چین وچ مصدقہ 24 تاریخاں وچوں اک اسنوں وی منیا جاندا اے۔

اس کتاب وچ 150 ابواب نیں تے ایہ پنج کتاباں وچ منقسم نیں۔ *لیانگ دی کتاب*، *تانگ دی کتاب*، *جن دی کتاب*، *ھان دی کتاب*، تے *ژاؤ دی کتاب*۔ اویانگ شیو دی کتاب پنج خانداناں دی جدید تریخ دی اشاعت دے بعد اس کتاب دی شہرت وچ کمی دیکھنے نوں ملی۔ تے اک وقت اوہ وی آیا جدو‏‏ں 12واں صدی وچ شاہی کتب خانہ توں اس کتاب نوں کڈ دتا گیا تے جن خاندان نے اسنوں شائع کرنا وی بند کر دتا تے اس زمانہ وچ ایہ کتاب تقریباً ناپید ہو گئی سی۔و1و

18واں صدی وچ چنگ خاندان دے علما نے کتاب دے متعدد مکمل جملے یونگل دا دیان وچ پائے۔ انہاں نے انہاں جملیاں نوں جمع کرنا شروع کیتا تے اس دور دیاں تمام کتاباں تے مصادر نوں تلاشیا تے ایوی‏‏ں‏ کتاب نوں کسے طرح تالیف کرنے وچ کامیاب رہے۔حالانکہ چند ابواب ہن وی غائب سن۔ چین وچ ایہ افواہ ضرور پھیلی ہوئی ہے کہ کتاب “پنج خانداناں دی قدیم تریخ“ کدرے نہ کدرے مکمل موجود اے مگر کتھے اے، ایہ ہن وی اک راز اے۔

## اوہ پنج شاہی خاندان
جنہاں پنج شاہی خانداناں دی تریخ اس کتاب وچ درج اے انہاں دی سلطنت یکے بعد دیگرے شمالی چین دے علاقہ وچ رہی۔ انہاں دا زمانہ 907ء تا 960ء اے۔ انہاں وچ اک خاندان دا ستارہ غروب ہویا تو فوراً دوسرے خاندان دا سورج طلوع ہو گیا۔ سب توں پہلا خاندان تانگ خاندان اے جو 907ء وچ زوال پزیر ہویا تے آخری خاندان سونگ خاندان اے جس دا آغاز 960ء وچ ہویا۔اس خاندان نے جبرا حکومت حاصل کیتی سی مگر انہاں دا تسلط وی چین شمالی حصہ تک محدود سی۔
اوہ پنج خاندان بالترتیب مندرجہ ذیل نیں؛
* اخیر لیانگ
* اخیر تانگ
* اخیر جن
* اخیر ہان
* اخیر ژاؤ

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:دسویں صدی دیاں تریخی کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:چین
چین دا کمیونسٹ انقلاب

**چین دا کمیونسٹ انقلاب**  چین دا کمیونسٹ انقلاب جاں 1949ء دا چینی انقلاب جسنوں ملک وچ چینی کمیونسٹ پارٹی نے ماؤ زے تنگ دی قیادت وچ برپا کیدا سی۔ اس انقلاب دے نتیجے وچ یکم اکتوبر 1949ء نوں عوامی جمہوریہ چین دا قیام عمل وچ آیا۔ انقلاب دا آغاز 1946ء وچ چین جاپان دوسری جنگ دے خاتمے دے بعد ہویا تے چین وچ خانہ جنگی دا دوسرا حصہ سمجھیا جاندا اے جسنوں ذرائع ابلاغ وچ جنگ آزادی توں تعبیر کیتا گیا۔

## تاریخی پس منظر
### ودھدی ہوئی عدم مساوات
چین دے غیر ہموار تاریخی ارتقا نے معاشرے وچ تضادات پیدا کیتے۔
چنگ خاندان دور اقتدار وچ لگان دی بلند شرح، استحصالی سود تے ٹیکس پنڈ دے سربراہان تے زمینداراں دی اک چھوٹی سی اقلیت دے ہتھ وچ مرکوز ہو کے رہ گئے۔ اعداد و شمار دے مطابق، "چین دی دس فیصد زراعتی آبادی دے کول زمین دا دو تہائی حصہ سی۔" انہاں وجوہات تے چنگ ریاست دے سقوط دی وجہ توں کساناں نے بغاوت دی جو زنہائی انقلاب دی شکل وچ رونما ہوئی۔ اس انقلاب نے 2000 سالہ شہنشاہی دا خاتمہ کر دتا تے ایوی‏‏ں‏ چین دے ابتدائی جمہوری دور دا آغاز ہویا۔ پر ایہ انقلابی حکومت اک مستحکم قومی حکومت بنانے وچ ناکام رہی جو زمین دی اصلاحات دا فریضہ سر انجام دیتی۔ نیز اس دا اہم رہنما سن یات سین معزول ہو کے جاپان وچ پناہ طلب کرنے اُتے مجبور ہویا۔ روس وچ پہلی عالمی جنگ دے اختتام اُتے اکتوبر انقلاب برپا ہویا جس دی وجہ توں چین وچ مزدور جدوجہد وچ تیزی آئی جتھے اُتے محنت کش بہتر اجرت، آزادی تنظیم، آزادی گفتار) تے بہتر فلاح و بہبود دے لئی لڑ رہے سن۔ صرف شنگھائی وچ، 1919ء تے 1923ء دے درمیان 450 توں ودھ ہڑتالاں ہوئیاں۔

### چار مئی دی تحریک
اگرچہ چین نے پہلی جنگ عظیم دے دوران وچ اتحادی افواج دا نال دیندے ہوئے جرمنی دے خلاف اعلان جنگ کیتا سی لیکن شکست دی وجہ توں اسنوں جاپان نال معاہدۂ ورسائے وچ ذلت دا سامنا کرنا پیا، جس دے خلاف چین وچ وڈے پیمانے اُتے طلبہ دے احتجاجات دا سلسلہ شروع ہویا۔انہاں مظاہریاں نوں تریخ وچ چار مئی دی تحریک توں یاد کیتا جاندا اے۔

## نتیجہ
1 اکتوبر 1949ء نوں ماؤ زے تنگ نے عوامی جمہوریہ چین دے قیام دا اعلان کیتا تے چیانگ کائی شیک 600،000 قوم پرست فوجیاں تے تقریباً دو لکھ قوم پرست پناہ گزیناں دے نال جزیرہ تائیوان وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہویا۔ جمہوریہ تائیوان دے عارضی دار الحکومت تے اپنی حکومت نوں پوری چین دے واحد قانونی اختیار دے طور اُتے تسلیم کر دے ہوئے، جدونکہ عوامی جمہوریہ چین حکومت نے تمام چین نوں متحد دے لئی کوشش دی۔ نیشنلسٹ تے کمیونسٹ افواج دے درمیان وچ آخری براہ راست لڑائی مئی 1950ء وچ ہائنان جزیرہ اُتے کمیونسٹاں دے قبضے دے نال ختم ہوئی۔ پر اس دے بعد وی کئی برس تک جھڑپاں تے گوریلا حملے جاری رہے۔ جون 1950ء وچ کوریا دی جنگ دے خاتمے دے بعد امریکی حکومت نے آبنائے تائیوان وچ اک دوسرے اُتے حملہ توں باز رکھنے دے لئی ریاستہائے متحدہ دے ستوی‏‏ں فلیٹ نوں لنگر انداز کر دتا۔

## حوالے

گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:انقلاب
صحیفہ چین

thumb|سنہ 1279ء وچ شائع شدہ شوجنگ دے نسخے دا سرورق، نیشنل سینٹرل لائبریری، تائیوان 

**صحیفہ چین** (شوجنگ/شوکنگ) چینی ادب دے پنج ادبیات عالیہ وچوں اک تے دنیا دی قدیم ترین تاریخی دستاویزاں وچ شمار کیتا جاندا اے۔ قدیم چین دے مشاہیر دے حالات و واقعات اُتے مشتمل ایہ کتاب تقریباً دو ہزار برساں توں چین دے سیاسی فلسفہ دی بنیاد رہی اے۔

صحیفہ چین دے متعدد نسخے ملدے نیں تے نسخیاں دے اسی اختلاف دی بنا اُتے ایہ کتاب قدیم زمانہ توں ادبی تنازع دا باعث رہی اے۔ "نیا متن" نامی نسخے نوں چن شی ہوانگ دے جاری کردہ فرمان کتاباں جلا دو تے علماء نوں زندہ دفن کردو توں بچا کے فو شینگ نے محفوظ کر رکھیا سی۔ جدونکہ "پرانا متن" دا نسخہ دوسری صدی ق م دے اواخر وچ کنفیوشس دے خاندانی مکان دی منہدم کندھ توں ملیا جو قوفو وچ واقع سی۔ بعد ازاں ایہ نسخہ ہان خاندان دے زوال دے وقت گم ہو گیا جو فیر چوتھی صدی عیسوی وچ دستیاب ہویا۔ ابتدا وچ ایہی نسخہ رائج تے مقبول سی لیکن جدو‏‏ں چنگ خاندان دے اک محقق یان روکو نے ایہ انکشاف کیتا کہ تانگ خاندان نے اپنے عہد حکومت یعنی تیسری جاں چوتھی صدی عیسوی وچ صحیفہ چین وچ الحاقات کیتے سن تو اس دا استناد مجروح ہو گیا۔

صحیفہ دے ابواب چار حصےآں وچ منقسم نیں جو چار مختلف عہد دی تریخ دا احاطہ کر دے نیں: یو اعظم دا نیم افسانوی عہد حکومت، شیا خاندان، شانگ خاندان تے ژؤ خاندان دے عہد۔ صحیفہ دا وڈا حصہ ژؤ خاندان دے کوائف اُتے مشتمل اے۔ نیز "نیا نسخہ" نامی متن دے کچھ ابواب وچ چینی نثر دے ابتدائی نمونے وی ملدے نیں جن وچ گیارہویں صدی ق م دے اواخر دے ژؤ شاہی خاندان دیاں تقریراں قابل ذکر نیں۔

## اردو ترجمہ
سنہ 1937ء وچ سید اسد انوری فریدآبادی نے "صحیفۂ چین" دے ناں توں اس کتاب دا اردو ترجمہ کیتا جو مکتبہ جامعہ دہلی توں شائع ہویا۔ ڈبلیو گورن اولڈ دا انگریزی ترجمہ بک آف ہسٹری مترجم دے پیش نظر رہیا۔ مترجم نے اصل کتاب دے ترجمہ دے علاوہ اس وچ اپنی جانب توں تن ضمیمے شامل کیتے نیں۔ پہلا ضمیمہ کنفیوشس دے حالات تے اس دے فلسفہ و اخلاقیات نال بحث کردا اے۔ دوسرے وچ چین دے معلق عام تے کارآمد معلومات درج کیتیاں گئیاں نیں، اسی ضمن وچ تریخ چین دا اک مختصر خلاصہ وی پیش کر دتا گیا اے۔ تیسرا ضمیمہ شاہان چین دی سنہ وار فہرست اُتے مشتمل اے۔

## ہور ویکھو
* ژؤ خاندان

## حوالے

گٹھ:چینی ادبیات عالیہ
گٹھ:کنفیوشسی متون
گٹھ:پہلے ہزارے ق م دیاں کتاباں
گٹھ:قدیم چینی
گٹھ:کتاباں
صحیفہ منظوم

**صحیفہ منظوم** (، تلفظ: **شی چنگ**) چینی ادب دے پنج ادبیات عالیہ وچوں اک تے چینی شاعری دا موجود قدیم ترین مجموعہ اے جس وچ گیارہویں صدی ق م توں ستوی‏‏ں صدی ق م دے درمیانی عرصے دی نظماں تے گیت یکجا کیتے گئے نیں۔ چینی روایات دے مطابق اس کتاب دے مولف کنفیوشس نیں تے اسی انتساب دی بنا اُتے اس کتاب نوں چینی معاشرے وچ اس درجہ پزیرائی حاصل اے۔ چنانچہ اسی غایت اہمیت دے پیش نظر تقریباً دو ہزار برساں توں چین تے اس دے ہمسایہ ملکاں دے اہل علم صحیفہ منظوم نوں حرز جاں بنا رکھیا اے۔ چینی اس دا نہ صرف مطالعہ کر دے بلکہ اسنوں حفظ وی کر دے رہے نیں۔

اس مجموعہ وچ اصل وچ انہاں نظماں نوں یکجا کیتا گیا اے جو رؤسا دے شاعر مخصوص تقریبات دے موقع اُتے شہنشاہ دی نذر کیتا کر دے سن۔ بیشتر نظماں تاریخی تے دیہاتی گیت نیں۔ کل 311 نظماں نیں جن وچوں گیارہ چنگ خاندان دیاں تے بقیہ ژؤ خاندان دے عہد دیاں نیں۔ نیز ایہ نظماں چینی محاوریاں تے ضرب الامثال دا وڈا ماخذ نیں تے ایہ محاورے اج وی چینی روزمرہ دا حصہ نیں۔

## مشتملات
صحیفہ منظوم وچ چینی نظماں دا قدیم ترین مستند انتخاب ملدا اے۔ انہاں نظماں تے گیتاں دا وڈا حصہ ژؤ خاندان دے عہد حکومت (1046–771 ق م) دا اے جدونکہ آخری پنج نظماں شانگ شہنشاہاں دے قصائد اُتے مشتمل تے انہاں دی رسمی نظم معلوم ہُندیاں نیں۔ ہان عہد دے عالم ژینگ شوان دے مطابق صحیفہ منظوم دی سب توں آخری نظم عہد بہار و خزاں دے وسط (700 ق م) دی اے۔

صحیفہ وچ نظم کردہ خیالات تے احساسات نوں دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے: ریاستی دھن تے قصیدے۔ ریاستی دھن سادہ زبان وچ چھوٹے چھوٹے قطعات نیں جو عموماً قدیم لوک گیت توں لئی گئے نیں، ایہ قطعے عوام دی آواز تے انہاں دے جذبات دا اظہار سمجھے جاندے نیں۔

## ہور ویکھو
* چینی ادبیات عالیہ
* پنج کلاسیک

## حوالے

گٹھ:چینی ادبیات عالیہ
گٹھ:کنفیوشسی متون
گٹھ:چینی شاعری مجموعات
گٹھ:قدیم چینی
گٹھ:پہلے ہزارے ق م دیاں کتاباں
چینی ادبیات عالیہ

**چینی ادبیات عالیہ** () توں مراد چینی زبان دی اوہ کتاباں نیں جو سنہ 221 ق م وچ چن خاندان دے شاہی اتحاد توں پہلے رشتہ تحریر توں منسلک ہوئیاں۔ انہاں وچ بطور خاص نو کنفیوشسی روایت دی حامل "چار کتاباں تے پنج کلاسیک" قابل ذکر اے۔ خود ایہ کتاب وی "تیرہ کلاسیک" دی تلخیص اے۔ ماقبل چن عہد دی ایہ تمام کتاباں کلاسیکی چینی زبان وچ لکھی گئی سن تے انہاں دے تیناں مجموعاں نوں بالجملہ "ادبیات عالیہ" توں موسوم کیتا جاندا اے۔

نیز ادبیات عالیہ دے تحت انہاں کتاباں نوں وی شامل کیتا جا سکدا اے جو چین دی مقامی بولیاں تے لہجاں جاں کلاسیکی چینی وچ ضبط کیتیاں گئیاں جاں آخری شاہی چنگ خاندان دے سقوط (1912ء) تک رائج رہاں۔ ادبیات عالیہ دے تن مجموعے نیں جو شی، زی تے جی کہلاندے نیں۔ شی (史) مجموعہ دے تحت تاریخی نوعیت دی کتاباں آندی نیں، جدونکہ زی (子) وچ فلسفیانہ کتاباں، نیز زراعت، طب، ریاضیات، فلکیات، الہیات، تنقید فنون تے ہور متفرق تحریراں نوں رکھیا گیا اے تے جی (集) مجموعہ وچ ادبی کاوشاں شامل نیں۔

منگ تے چنگ خانداناں دے وقت وچ انہاں کنفیوشسی فضلا دے لئی چار کتاباں تے پنج کلاسیک دی تعلیم لازمی سی جو شاہی امتحان دے کر سرکاری عہدیدار بننا چاہندے سن۔ اس عہد دی کوئی وی سیاسی گفتگو جاں مباحثہ اس دے حوالاں توں خالی نئی‏‏ں اے۔ حتی کہ انہاں حفظ کیتے بغیر کوئی شخص سرکاری فاضل (تے کدی کدی فوجی افسر) نئی‏‏ں بن سکدا سی۔ عموماً چینی بچے سب توں پہلے چینی رسم الخط سیکھتے تے اس دے بعد کلاسیکی کتاباں نوں حفظ کر دے۔

محققین نے چینی ادبیات عالیہ نوں دو زماناں وچ تقسیم کیتا اے: ماقبل و مابعد کتاب سوزی عہد۔ کتاب سوزی دا ایہ سانحہ چن خاندان دے عہد زوال وچ پیش آیا سی جس وچ ماقبل چن کتاباں دے اصلی نسخے وڈی تعداد وچ ضائع ہو گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Chinese Text Project (English Chinese) (Chinese philosophy texts in classical Chinese with English and modern Chinese translations)
* Chinese Classics (James Legge's translations of the *Analects of Confucius*, the *Great Learning*, the *Doctrine of the Mean*, the *Works of Mencius* and the *Tao Te Ching*)
* The Canonical Books of Confucianism , David K. Jordan
* Relevant Electronic Resources for Chinese Classical Studies


### روایندی چینی

* Scripta Sinica  Big classic texts database by Academia Sinica
* Palace Museum Chinese Text Database 
* 中國電子古籍世界 Classics database
* Research Center for Chinese Ancient Texts includes CHANT (CHinese ANcient Texts) Database
* Chinese classic text online


### سادہ چینی

* 凌云小筑 In Chinese, with articles and discussions on literature, history, and philosophy.
* 国学导航


### جاپانی

* 東方學デジタル圖書館 

چینی ادبیات عالیہ 
گٹھ:چینی فلسفہ
گٹھ:کنفیوشسی متون
گٹھ:چین
غزل الغزلات

ایہ کتاب ایسے گیتاں اُتے مشتمل اے جو یہودی ہر سال اپنی عید فسح دے موقع اُتے گایا کر دے سن جاں انہاں گیتاں نوں سب دے سامنے پڑھ کے سنایا جاندا سی۔ اس کتاب غزل الغزلات دے پہلے باب دی پہلی آیت توں اس طرح لگدا اے جداں اس کتاب دے مصنف حضرت سلیمان علیہ السلام ہون مگر علما دا نہ صرف انہاں گیتاں دی تصنیف دے حوالے توں اختلاف اے بلکہ تفسیر اُتے وی اختلاف اے۔ حضرت سلیمان علیہ السلام دے دور حکومت دے متعلق اندازہ اے کہ ایہ 970 توں 930 قبل مسیح سی۔ اس لئی اسی‏‏ں کہہ سکدے نیں کہ ایہ کتاب دسویں صدی قبل مسیح وچ لکھی گئی سی۔ اس کتاب نوں حضرت سلیمان علیہ السلام توں منسوب کرنے دی اک وجہ تے ایہ وی اے کہ اس کتاب دا انداز بیان، اس دی زبان کتاب مقدس دی کتاب واعظ نال ملدا جلدا اے۔ اس لئی اندازہ اے کہ دوناں ای کتاباں اک ای مصنف دی تحریر کردہ نیں۔
اس کتاب وچ ازدواجی زندگی دے طور طریقاں دی وضاحت کیتی گئی اے۔ مشرق وسطیٰ دے رہنے والیاں دی قدیم رسماں دے مطابق اس کتاب وانگ دے گیت شادی بیاہ دے موقعاں اُتے گاۓ جاندے سن، مگر اس توں ایہ ہر گز نئی‏‏ں کہیا جاسکدا کہ اس کتاب دے گیت یہودی وی اپنی شادی بیاہ دے موقعیاں اُتے گاندے سن۔ سب علما اس بات اُتے متفق نیں کہ انہاں گیتاں وچ جو ہیرو اے اوہ حضرت سلیمان علیہ السلام ای نیں جن نوں بادشاہ تے جوان گڈریے دے طور اُتے پیش کیتا گیا اے۔ مگر اس بات وچ وی اختلاف اے کہ بادشاہ تے گڈریا اک ای شخص دے دو روپ نیں جاں ایہ دو علاحدہ شخصیتاں نیں۔ بعض لوگاں نے ایہ خیال وی پیش کیتا اے کہ اس کتاب دے ذریعے حضرت سلیمان علیہ السلام نے اپنی روداد پیش دی اے۔ اُنہاں دے حرم وچ چونکہ بوہت سی بیویاں تے کنیزاں سن مگر اس دے باوجود انہاں نے اک الہڑ، شوخ و چنچل حسینہ نوں وی اپنے حرم وچ داخل کر لیا، مگر بعد وچ معلوم ہویا کہ اوہ حسینہ کسے چرواہے دے عشق وچ گرفتار اے۔ حضرت سلیمان علیہ السلام نے کسے وی طرح اُس دے دل توں اُس چرواہے دی محبت نکالنے دی کوشش دی مگر کامیاب نہ ہوئے۔ جدو‏‏ں اوہ کسے طرح حسینہ دے دل توں چرواہے دا خیال نہ کڈ سکے تو انہاں نے اُس حسینہ تے چرواہے نوں اک ہو جانے دتا۔ اوہ چرواہا تے حسینہ شادی کر دے اک ہو جاندے نیں تے حضرت سلیمان علیہ السلام سچی محبت دا راز پا لیندے نیں۔
اس کتاب وچ سمجھایا گیا اے کہ جداں دلہا اپنی دلہن توں وصل دی تمنا رکھدا اے اسی طرح خدا وی اپنی مخلوق توں ملنے دا مشتاق اے۔ اس خدائی محبت نوں کتاب مقدس دے عہد نامہ جدید وچ مختلف مثالاں توں وی سمجھایا گیا اے۔ ایسی ای اک مثال عہد نامہ جدید وچ ایسے چرواہے دی اے جو اپنی گمشدہ بھیڑاں دی تلاش وچ نکلدا اے تے جدو‏‏ں تک اُنہاں نوں پا نئی‏‏ں لیندا اس چرواہے نوں سکون نئی‏‏ں ملدا۔
اس کتاب نوں پنج حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
# دلہن تے اُس دا محبوب (باب 1 تاباب 2 آیت 7)
# محبت کرنے والے جستجو دے بعد اک دوسرے نوں پا لیندے نیں۔(باب 2 آیت 8 تا باب 3 آیت 5)
# دلہا دی اپنی دلہن دے لئی بے قراری (باب 3 آیت 6 باب 4)
# عاشق اپنی معشوقہ دے دروازہ اُتے دستک دے کے چلا جاندا اے (باب 5 تا باب 7 آیت 9)
# عاشق تے معشوق دا وصل۔ محبت دی انتہا (باب 7 تا باب 8)

## حوالے

گٹھ:غزل الغزلات
گٹھ:تیسری صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:چوتھی صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:دوسری صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:سلیمان
گٹھ:شہوانی شاعری
گٹھ:عید فسح
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
گٹھ:یہودیت تے شہوانیت
گٹھ:یہودیت
کرشن موہن بنرجی

**کرشن موہن بنرجی** (24 مئی 1813ء — 11 مئی 1885ء) انیہویں صدی دے ہندوستانی مفکر سن جنہاں نے مسیحی افکار و خیالات دی تحریک دے جواب وچ ہندو فلسفہ، مذہب تے اخلاقیات اُتے تفکیر نو دی کوشش کیتی۔ کرشن موہن نے مسیحیت اختیار کیتی تے بنگال کرسچن اسوسی ایشن دے پہلے صدر بنے، اس اسوسی ایشن دا انتظام تے مالی تعاون ہندوستانیاں دے ہتھوں انجام پاندے سن۔ کرشن موہن ہنری لوئی ویوین ڈیروزیو دے ینگ بنگال گروپ دے معروف رکن، ماہر تعلیم و لسانیات تے مسیحی مبلغ سن۔

## ابتدائی زندگی
جبون کرشن بنرجی تے سریموتی دیوی دے گھر 24 مئی 1813ء نوں شیام پور، کلکتہ وچ واقع اپنے نانا تے جوراسانکو دے سانتی رام سنگھ دے درباری پنڈت رام جے ودیا بھوشن دے گھر کرشن موہن پیدا ہوئے۔

سنہ 1819ء وچ کرشن موہن اسکول سوسائٹی انسٹی ٹیوشن (جس دا ناں بعد وچ ہیئر اسکول کر دتا گیا) وچ داخل ہوئے جسنوں کولوٹولا وچ ڈیوڈ ہیئر نے قائم کیدا سی۔ ہیئر کرشن موہن دی صلاحیتاں توں متاثر ہو کے 1822ء وچ انہاں اپنے نال پٹل دنگا دے اسکول لے گیا۔ بعد ازاں انہاں نے اعلی تعلیم دے لئی ہندو کالج دا رخ کیتا جتھے انہاں وظیفہ وی ملیا کردا سی۔

کالج دی تعلیم دے دوران وچ اوہ اسکاٹ لینڈ دے مسیحی مبلغ الیگزین‍ڈر ڈف دے محاضرات وچ شریک ہُندے۔ الیگزین‍ڈر 1830ء وچ ہندوستان پہنچا سی۔
سنہ 1828ء وچ انہاں دے والد وفات پاگئے۔

## قبول مسیحیت
1829ء وچ اپنی تعلیم توں فراغت دے بعد بنرجی پٹل دنگا دے اسکول وچ مدرس ہو گئے۔ سنہ 1832ء وچ انہاں نے الیگزین‍ڈر ڈف دے زیر اثر مسیحیت قبول کیتی۔ مسیحی ہو جانے دی پاداش وچ انہاں دی ملازمت ختم کر دتی گئی تے انہاں دی بیوی بندھیو باشنی بنرجی نوں اپنے مائیکے جانے اُتے مجبور کیتا گیا۔ پر بنرجی بعد وچ چرچ مشنری سوسائٹی اسکول دے صدر مدرس بن گئے۔
جدو‏‏ں مشنری سوسائٹی نے کلکتہ وچ اپنے خیراتی کم شروع کیتے تو بنرجی اوہ پہلے بنگالی پادری سن جو بنگالی زبان وچ تقریراں کیتا کر دے سن۔

انہاں نے اپنے نال اپنی بیوی، اپنے بھائی کالی موہن تے پرسن کمار ٹیگور دے فرزند گنیندر موہن ٹیگور نوں وی مسیحی بنایا۔ بعد ازاں گنیندر موہن دی شادی بنرجی دی لڑکی کمل منی نال ہوئی، موہن پہلے ہندوستانی سن جو بیرسٹر بنے۔ مائیکل مدھوسدن دت دے مسیحیت قبول کرنے وچ وی بنرجی دا اہم کردار رہیا۔

## بقیہ زندگی
سنہ 1852ء وچ کرشن موہن بشپ کالج، کلکتہ وچ مشرقی مطالعات دے پروفیسر مقرر ہوئے۔ اسی کالج وچ انہاں نے 1836ء توں 1839ء تک مسیحیت دے متعدد اسباق پڑھے سن۔
سنہ 1864ء وچ اوہ ایشور چندر ودیا ساگر دے نال رایل ایشیاٹک سوسائٹی دے رکن منتخب ہوئے۔ 1876ء وچ کلکتہ یونیورسٹی نے انہاں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری نال نوازیا۔

### وفات
کرشن موہن نے 11 مئی 1885ء نوں کلکتہ وچ وفات پائی تے شب پور وچ دفن ہوئے۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:انیہویں صدی دے ہندوستانی سکالر
گٹھ:بنگال سانچے
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ینگ بنگال
گٹھ:ہندوستانی انگلیکان
گٹھ:ہندومت توں مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا

**پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا** (جس دے پرانے ناں **ہندو کالج** تے **پریزیڈنسی کالج** سن) اک عوامی ریاستی یونیورسٹی اے جو صوبہ مغربی بنگال دے دار الحکومت کولکاتا وچ واقع اے۔ اس کالج دا قیام سنہ 1817ء وچ ہویا۔ کالج شروع کرنے دے لئی راجا رام موہن رائے، راجا رادھاکانت دیو، ڈیوڈ ہیئر، ایڈورڈ ہائڈ ایسٹ، بیدیاناتھ مکھوپادھیائے تے رسامے دت نے سرمایہ فراہم کیتا سی۔

## تریخ
### ابتدا
سنہ 1773ء وچ کلکتہ وچ سپریم کورٹ بننے دے بعد بنگال دے ہندوﺅں وچ انگریزی زبان سیکھنے دا شوق پیدا ہویا۔ پہلے ازاں ڈیوڈ ہیئر راجا رادھاکانت دیو دے نال مل کر بنگال وچ انگریزی تعلیم نوں متعارف کرانے دے لئی ضروری اقدامات کر چکے سن۔ چنانچہ بابو بدیناتھ مکھرجی نے انگریزی نوں ذریعہ تعلیم بنانے دی کوشش دی، اس کوشش وچ فورٹ ولیم سپریم کورٹ دے چیف جسٹس ایڈورڈ ہائڈ ایسٹ دا تعاون وی شامل سی۔ انہاں نے مئی 1816ء وچ اپنے مکان اُتے یورپی تے ہندو شخصیتاں دی نشست دا نظم کیتا۔ اس نشست دا مقصد ایہ سی کہ ہندو برادری دے بچاں نوں تعلیم دینے دے لئی اک ادارہ قائم کیتا جائے۔ انہاں دی اس تجویز دا خیر مقدم کیتا گیا تے نویں کالج دی تعمیر دے لئی اک لکھ روپے دینے دا وعدہ کیتا گیا۔

راجا رام موہن رائے نے وی اس منصوبے دی حمایت دی لیکن عوامی طور اُتے اس دے تعاون توں انکار کیتا، انہاں خدشہ سی کہ اس توں انہاں دے قدامت پرست ہم وطناں دے تعصبات بھڑک اٹھے گا تے ایوی‏‏ں‏ ایہ پورا منصوبہ خاک وچ مل جائے گا۔

بالآخر کالج بروز پیر 20 جنوری 1817ء نوں بیس طلبہ توں شروع ہویا۔ کالج دی مجلس اساسی جو اس دے قیام دی نگراں سی دے صدر راجا رام موہن رائے سن۔ ادارے دے صاحبان اختیار وچ دو گورنر تے چار ناظم سن۔ کالج دے ابتدائی گورنر بردوان دے مہاراجا تیج چندر بہادر تے گوپی موہن ٹھاکر سن۔ ابتدائی ناظمین وچ گوپی موہن دیو، جو کیہ سین سنہا، رادھا بنرجی تے گنگا ناراین داس سن۔ بدی ناتھ مکھرجی کالج دے پہلے سیکریٹری مقرر ہوئے۔ اس نویں کالج وچ داخل ہونے والے طلبہ دی وڈی تعداد دا تعلق ہندو ترقی پسند خانداناں توں سی پر غیر ہندو مثلاً مسلمان، یہودی، مسیحی تے بودھ طلبہ نے وی داخلہ لیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* 

گٹھ:1817ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ: کولکاتا دی تریخ
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکاتا
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال مربوط تعلیمی ادارے
گٹھ:ہندوستان وچ 1817ء دیاں تاسیساں
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1817ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کولکاتا وچ یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
کتاب واعظ

اس **کتاب واعظ** وچ اوہ تمام باتاں تے نصیحتاں درج نیں جو اک واعظ کسے مجمع توں خطاب کر دے ہوئے لوکاں نال کردا اے۔ ایہی وجہ اے کہ اس کتاب دا ناں ای کتاب واعظ رکھ دتا گیا اے۔ کتاب واعظ خیمیاں دی عید دے وقت لوکاں دے مجمع نوں سنائی جاندی سی۔ اس دی تصنیف دے حوالے توں علما دا کہنا اے کہ اسنوں حضرت سلیمان علیہ السلام نے دسویں صدی قبل مسیح وچ تصنیف کیتا۔ اس وچ سلیمان دی بیان کیتی گئی امثال وی بیان کیتیاں گئیاں نیں۔
اس کتاب وچ زندگی تے موت دے موضوع اُتے جو کچھ وی کہیا گیا اے اوہ بوہت ای فلسفیانہ رنگ وچ مگر واضح انداز وچ اے جس دی تشریح کر دے ہوئے علما نوں کافی مشکلات دا سامنا کرنا پیندا اے۔ اس دی وجہ غالباً ایہ اے کہ اس کتاب دے بوہت سارے حصےآں تے باتاں وچ ربط دی کمی محسوس ہُندی اے۔ کئی الفاظ نامانوس نیں۔ انداز بیان وی اک سا نئی‏‏ں لگدا بلکہ بدلدا ہویا محسوس ہُندا اے۔ اس کتاب دا نچوڑ ایہ اے کہ زندگی نوں دنیاوی تے نفسانی خواہشات دے تابع نئی‏‏ں گذارنا چاہیے۔ اس ایسا اے تو زندگی بے کار اے۔ جدو‏‏ں تک انسان خدا توں اپنا تعلق نئی‏‏ں جوڑ لیندا اس دی زندگی فضول ای ہُندی اے۔ ہور ایہ کہیا گیا اے کہ زندگی وچ کوئی وی چیز انسان نوں مطمئن نئی‏‏ں کر سکدی۔ انسان دا انجام موت ای اے۔ اس دی منزل قبر ای اے۔
اگر زندگی اسی طرح گزر رہی اے جداں خدا نے کہیا اے تو ٹھیک ورنہ اس زندگی دا کوئی فائدہ نئی‏‏ں۔ خدا دے دسے ہوئے طریقے دے مطابق زندگی دی آسائشاں دا حصول ای زندگی دا مقصد ہونا چاہیدا۔
اس کتاب نوں پنج حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے۔
# پہلا وعظ: انسانی حکمت فضول اے (باب 1 تاباب 2)
# دوسرا وعظ: زندگی دیاں مایوسیاں (باب 3 تا باب 5)
# تیسرا وعظ: دولت تے شہرت فضول نیں(باب 6 تا باب باب 8)
# خدا زندگی دی غیر انصافی دا فیصلہ کرے گا (باب 9 تا باب 12)
# نتیجہ، ابدیت دی روشنی وچ جینا (باب 12)

گٹھ:کتاب واعظ
گٹھ:ادب حکمت
گٹھ:پنجویں صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:تیسری صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:چوتھی صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:دوسری صدی قبل مسیح دیاں کتاباں
گٹھ:عید خیام
گٹھ:سلیمان
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
گٹھ:یہودیت
باطنیہ

**باطنیہ** تمام اوہ فرقے جنہاں دا خیال اے کہ قرآن شریف دی آیتاں دے ظاہر معنی کچھ تے نیں تے اصلی کچھ تے، قرمطیہ خرمیہ اسماعیلیہ مسلماناں دے تے مزدکیہ آتش پرستاں دا باطنیہ فرقے خیال کیتے جاندے نیں۔

مسلماناں دے بعض فرقے جو عباسی خلافت دے زمانے وچ نمودار ہوئے۔ انہاں دی نوعیت اصل وچ سیاسی سی۔ البتہ انہاں دا طریق استدلال مذہبی ہُندا سی۔ انہاں نوں باطنیہ کہنے دے دو وجہاں سن۔ 
# اول ایہ کہ باطنیہ فرقے والے قرآن تے ہور امور دے داخلی رخ نوں ظواہر اُتے ترجیح دیندے سن۔ 
# دوسرے ایہ کہ سرکاری تشدد دے خوف توں ایہ لوک خفیہ تے پوشیدہ تعلیمات دے قائل سن۔ تے اپنے مشنریاں دے ذریعے اپنے مذہب دی تعلیمات خفیہ طریقے توں پھیلاندے سن۔ 

عموماً باطنیہ اک اسلامی فرقے نوں کہندے نیں جو حسن بن صباح نامی شخص نے چھیویں صدی وچ ایجاد کیتا سی اس نے البرز دے پہاڑاں وچ مصنوعی جنت بنا رکھی سی ایہ لٹ مارکردے سن ڈیڑھ سو سال تک مسلماناں نوں ستاندے  رہے ایتھے تک کہ خود بادشاہان اسلام وی انہاں دے سامنے بے بس سن انہاں نے کئی جید علما دا قتل کیتا بلاآخر اک بادشاہ رکن الدین بیبرس نے انہاں دا صفایا کیتا۔ 
تریخ اسلام وچ اک فرقہ **باطنیہ** دے ناں توں لنگھیا اے۔ اس دا اک مشہور رہنما عبیداللہ القیروانی اے 
عام علمائے اسلام بالخصوص دربار خلافت توں وابستہ علما اپنے مخالفین نوں بطور تحقیر باطنیہ کہندے سن۔ باطنیہ اصل وچاسماعیلی عقائدکے بوہت قریب نیں۔ تے عام طور اُتے فرقہاسماعیلی، آغا خانی، رافضی تے خوجا دے لئی باطنیہ دا لفظ استعمال ہُندا اے۔ 
## حوالے

گٹھ:اسلامی مکاتب فکر
گٹھ:اسماعیلیت
گٹھ:نسلی تے مذہبی کلنک
گٹھ:اسلامی فرقے