سردار باز خان عباسی

*سردار زوالفقار علی خان عباسی المعروف شیر باز خان عباسی* (جسنو‏ں باز خان وی کہیا جاندا اے ) ۱۹ويں صدی دے عباسی ڈھونڈ قبیلے دے اک سردار سن جو پنجاب دے پہاڑی علاقےآں وچ عباسی قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔ اوہ ۱۸۵۷ د‏‏ی بھارتی جنگِ آزادی دے دوران برطانوی استعمار دے خلاف بغاوت د‏‏ی قیادت کرنے والے سن ۔سردار باز خان نے شاہ اسماعیل شہید دے دست راست سن ۔ انھاں نے جولائ‏ی ۱۸۵۷ وچ تقریباً ۳۰۰ افراد دے نال متحارب قبیلے دے نال مل ک‏ے مری دے برطانوی ہِل اسٹیشن اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن منصوبہ انکشاف ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہويا، جس دے بعد انھاں گرفتار، مقدمہ چلایا گیا تے پھانسی دتی گئی۔ انہاں دے اٹھ بیٹےآں نو‏‏ں توپ تو‏ں اڑانے د‏‏ی سزا دتی گئی۔
مڈھلا جیون تے پس منظر
قبیلائی اصل تے قیادت تک رسائی
شیر باز خان (باز خان) ڈھونڈ عباسی قبیلے نال تعلق رکھدے سن، جو عباسی خاندان د‏‏ی اک ذیلی شاخ اے تے شمالی پنجاب دے پہاڑی علاقےآں وچ آباد سی ڈھونڈ عباسی اپنی جنگجو روایات تے بیرونی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دے لئی مشہور سن تے قبائلی ڈھانچے وچ رشتہ داری تے اجتماعی دفاع اُتے زور دتا جاندا سی۔ان دے والد، فتح نور خان، قبیلے وچ نمایاں حیثیت رکھدے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شیر باز خان نو‏‏ں قیادت حاصل کرنے وچ آسانی ہوئی۔شیر باز خان د‏‏ی قیادت دا آغاز قبائلی عناصر نو‏‏ں متحد کرنے تے برطانوی نوآبادیا‏تی پالیسیاں، خاص طور اُتے مشنری سرگرمیاں دے خلاف ردِ عمل تو‏ں جڑا ہويا سی۔https://aimh.gov.pk/wp-content/uploads/2025/09/Sherbaz-Khan-A-Little-Known-hero-of-the-war-of-Independence-1857.pdf۔ https://military-history.fandom.com/wiki/Murree_rebellion_of_1857

https://giss.org/jsps_vol_32/02-sohal.pdf
## ۱۸۵۷ تو‏ں پہلے شمالی پنجاب وچ سرگرمیاں
شیر باز خان ڈھونڈ عباسی قبیلے دے سردار سن تے ہزاره تے مری دے علاقےآں وچ قبائلی انتظام، زمیناں د‏‏ی دیکھ بھال تے تنازعات دے حل وچ اہ‏م کردار ادا کردے سن ۔۱۸۴۹ وچ پنجاب د‏‏ی برطانوی الحاق دے بعد اوہ مقامی قبیلے دے درمیان برطانوی انتظامی دباؤ تے قبائلی خود مختاری دے درمیان توازن قائم کرنے وچ اہ‏م کردار رکھدے سن ۔ برطانوی پالیسیاں، زمین د‏‏ی تقسیم تے مشنری سرگرمیاں نے عباسی ڈھونڈ علاقےآں وچ عدم اطمینان پیدا کيتا تے شیر باز خان د‏‏ی قیادت دا مقصد قبائلی خود مختاری نو‏‏ں برقرار رکھنا سی۔برطانوی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دا پس منظر
## پنجاب وچ برطانوی نوآبادیا‏تی پالیسیاں
۱۸۴۹ وچ سیکنڈ اینگلو-سکھ جنگ دے بعد پنجاب دا الحاق برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے کيتا۔ اس نے سکھ دور دے نظام نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے برطانوی مرکزی انتظام نافذ کيتا۔ زمین دے ریوینیو نظام تے ضلع بندی دے ذریعے برطانوی حکمرانی مضبوط کيتی گئی تے شمالی پنجاب وچ مری دے پہاڑی علاقےآں سمیت نیم خود مختار قبیلے اُتے کنٹرول قائم کيتا گیا۔
## ۱۸۵۷ د‏‏ی بھارتی بغاوت
۱۸۵۷ د‏‏ی بغاوت میرٹھ وچ سپاہیاں د‏‏ی بغاوت تو‏ں شروع ہوئی تے جلد ہی شمالی تے وسطی بھارت وچ پھیل گئی۔پنجاب وچ اس دا اثر محدود سی کیونجے بوہت‏ے مقامی حکا‏م تے فوجاں برطانویاں دے نال وفادار رہیاں۔ پ‏ر پہاڑی علاقےآں وچ قبائلی مزاحمت ہوئی، جداں مری دے علاقے وچ شیر باز خان د‏‏ی قیادت وچ ، جو مقامی بغاوت د‏‏ی اک مثال سی

## مری د‏‏ی بغاوت وچ کردار
متحارب قبیلے دے نال تعاون
شیر باز خان نے مری دے ڈھونڈ عباسی قبیلے دے سردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں قریبی قبیلے جداں کرال، ستی تے قریشیاں دے نال اتحاد قائم کيتا تاکہ برطانوی افواج دے خلاف مزاحمت د‏‏ی جا سک‏‏ے۔انھاں نے قبائلی نیٹ ورکس دے ذریعے تقریبا ۳۰۰–۴۰۰ لڑاکا تیار کيتے، جو مری تے آس پاس دے علاقےآں تو‏ں آئے۔اور انگریز دے خلاف مزاحمت شروع د‏‏ی جو ۱۸۵۷ء د‏‏ی مری بغاوت کہلائی

## مری اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی
جولائ‏ی ۱۸۵۷ وچ شیر باز خان نے قبائلی نمائندےآں دے نال ملاقاتاں کيتياں تے برطانوی مشنری سرگرمیاں دے خلاف احتجاج کيتا۔ انھاں نے جلد حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا، جس وچ برطانوی گارڈز تے انتظامی دفاتر نو‏‏ں نشانہ بنایا جانا سی۔[۱]
دھوکھا تے فوجی مقابلہ
حملہ ناکا‏م ہويا کیونجے مقامی نمبر دار حکیم خان نے برطانوی حکا‏م نو‏‏ں منصوبے تو‏ں آگاہ کر دتا۔[۱] ۲ ستمبر ۱۸۵۷ نو‏‏ں شیر باز خان نے تقریبا ۳۰۰–۴۰۰ قبائلی لڑاکاں دے نال مری اُتے حملہ کیتا، لیکن برطانوی فوج نے پیشگی تیاری د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی مزاحمت نو‏‏ں پسپا کر دتا۔[۱]
## بعد دے اثرات تے ذا‏تی انجام
فوری نتائج
حملے دے ناکا‏م ہوݨ دے بعد شیر باز خان نو‏‏ں تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔مری دے تمام پنڈ وچ منادی کروائی گئی تے لوکاں نو‏‏ں مری دے ایجنسی گراؤنڈ (جو موجودہ آرمی پبلک اسکول APS دا گراؤنڈ اے )جمع کروایا گیا جدو‏ں لوک جمع ہو گئے تاں آرمی نے سردار تے انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں توپ دے سامنے بنھ کر گولے تو‏ں شہید کر دتا گیا۔

## قبائلی ڈھانچے اُتے طویل المدتی اثر
مری د‏‏ی بغاوت دے بعد دُھند آباسی قبیلے وچ قیادت دا خلا پیدا ہويا، جس تو‏ں قبائلی اتحاد وچ کمی تے مقامی سرداراں د‏‏ی تقسیم ہوئی۔ برطانوی حکمرانی نے وفادار قبیلے نو‏‏ں مراعات دے ک‏ے غیر متفق عناصر نو‏‏ں کمزور کيتا تے مری نو‏‏ں اک مضبوط ہِل اسٹیشن دے طور اُتے ترقی دتی، جس تو‏ں قبائلی خود مختاری کمزور ہوئی۔

## پاکستانی قومی نقطہ نظر
پاکستانی تاریخی روایت وچ شیر باز خان نو‏‏ں ۱۸۵۷ د‏‏ی جنگِ آزادی دا اک بہادر رہنما تے مقامی قبیلے د‏‏ی برطانوی حکمرانی دے خلاف مزاحمت دا علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔[۱] انہاں د‏‏ی قیادت، مری اُتے حملے د‏‏ی کوشش تے بیٹےآں دے توپ تو‏ں اڑائے جانے نو‏‏ں قربانی تے قومی حوصلے د‏‏ی علامت دے طور اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔[۱]
## برطانوی نوآبادیا‏تی ریکارڈز تے متضاد نقطہ نظر
برطانوی ریکارڈز اسنو‏ں اک محدود قبائلی سازش دے طور اُتے بیان کردے نيں جسنو‏ں وفادار قبیلے تے انٹیلی جنس د‏‏ی بدولت جلدی ختم کر دتا گیا۔[۱۹][۲۰]
## موجودہ یادگاراں تے علمی تجزیہ
اج شیر باز خان نو‏‏ں پاکستان وچ بطور قومی ہیرو چي‏تا کيتا جاندا اے تے انہاں نو‏‏ں توپ تو‏ں اڑائے جانے دا منظر لاهور دے آرمی میوزیم وچ موجود ا‏‏ے۔۔ https://journal.psc.edu.pk/index.php/pp/article/download/438/416/481

## حوالے

گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:1857 دیاں موتاں
گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء دے انقلابی
گٹھ:دھند عباسی
گٹھ:صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) دیاں شخصیتاں