open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کالی گندکی

کالی گندکی اک دریا اے جیڑا نیپال وچ مستانگ ضلعے چوں چین دے باڈر دے کولوں 12795 فٹ دی اچائی توں ٹردا اے۔ اے ہمالیہ دے پربت دھارے نوں وشکاروں کٹدیاں ہویاں دنیا دیاں دو اچیاں چوٹیاں اناپورنا تے دہولاگری دے وشکاروں لنگدیاں ہویاں ہندستان چ وڑدا اے تے گنگا نال جا رلدا اے۔

**دریائے کالی گندکی** شمالی نیپال تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ گندک، گندکی، گنڈک، ناراینی، سالیگرامی وغیرہ ناواں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نیپال تو‏ں گزردا ہويا بھارت وچ داخل ہُندا اے تے بالآخر دریائے گنگا وچ مل جاندا ا‏‏ے۔ کالی گندکی د‏‏ی خاص گل مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف پھیلے ہوئے دنیا دے سب تو‏ں اُچے پہاڑی سلسلے ہمالیہ نو‏‏ں بالکل وسط وچو‏ں سیدھا کٹتا ا‏‏ے۔

اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ سلسلہ کوہ ہمالیہ بعد وچ وحود وچ آیا لیکن ایہ دریا پہلے تو‏ں ایتھ‏ے موجود سی۔ ایہ پہاڑی سلسلہ انڈین تے ایشیائی پلیٹاں دے ٹکرانے تو‏ں وجود وچ آیا سی تے ایہ اندازہ اے کہ ہر سال ایہ اک سینٹی میٹر اُتے اٹھیا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ عمل لکھاں سالاں تو‏ں جاری اے لیکن کالی گندکی اپنے پانی دے تیز بہاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کٹ دیندا ا‏‏ے۔ چنانچہ کالی گندگی دے دونے کنارے بہت بلند نيں۔

صدیاں تو‏ں کالی گندگی بھارت، نیپال تے چین دے دوران اک شاہراہ دا کم دے رہیا ا‏‏ے۔


Mustang-Chhusang-08-2015-gje.jpg
Mustang-Tsele-68-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Chhusang to Tsele-05-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Chhusang to Tsele-42-Trockenrisse-Boden-2015-gje.jpg
Mustang-Tangbe to Chhusang-70-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Kagbeni to Tangbe-93-Kali Gandaki-Schafe und Ziegen-2015-gje.jpg
Mustang-Kagbeni to Tangbe-84-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Jomsom to Kagbeni-48-Kali Gandaki-2015-gje.jpg

گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:بہار (بھارت) دے دریا
گٹھ:دریا
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
گٹھ:گنگا دے معاون دریا
گٹھ:نیپال دے دریا
گٹھ:گنڈکی صوبہ دے دریا


Mustang-Chhusang to Tsele-44-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Chhusang to Tsele-08-Kali Gandaki-Sand-2015-gje.jpg
Mustang-Tangbe to Chhusang-22-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Tirigaon-02-Gompa-Kali Gandaki-2015-gje.jpg
Mustang-Tirigaon-20-2015-gje.jpg
Mustang-Kagbeni to Tangbe-90-Kali Gandaki-Schafe und Ziegen-2015-gje.jpg
Mustang-Kagbeni to Tangbe-88-Kali Gandaki-Schafe und Ziegen-2015-gje.jpg
Mustang-Jomsom to Kagbeni-16-2015-gje.jpg


## بارلے جوڑ
* نقشہ
بنجمن فرینکلن

بنجمن فرینکلن (1706-1790) اک امریکی لکھاری سیاستدان سائنسدان تاجر تے کتاباں چھاپن والا سی۔

بنجمن فرینکلن 17 جنوری 1706 نوں بوسٹن چ جمیا اودے پیو دا ناں جوسیا فرینکلن تے ماں دا ناں ابیا فولگر سی اوہ 17 بھین بھرا سن تے بنجمن دا نمبر 15واں سی۔ اوہ دس وریاں دا سی جدوں سکولوں ہٹا لیاگیا تے وڈے بھرا جیمز نال اوہدے چھاپی خانہ تے کم کرن لگ گیا۔ فرینکلن 17 وریاں دا سی جدوں اوہ جیمز نال لڑ کے فلاڈیلفیا ٹر گیا۔ تے کسے پرنٹنگ پریس تے کم کرن لگ گیا۔ پنسلوینیا دے گورنر دے سکے لارے تے لندن ٹرگیا واپس آ کے اک دکان تے کلرکی کرن لگ گیا۔ 1730 چ اونے اپنا چھاپہ خانہ لگایا تے پنسلوانیا آزٹ دے ناں توں اپنا اخبار ٹوریا۔ 1931 چ اوہ فری میسنری ٹولی وچ رل گیا تے ساری جندڑی ایدا سنگی ریا۔ پوور رچرڈ المانیک اک جنتری 1733 چ اونے لکھنی ٹوری جیڑی بڑی وکی تے 1758 تک چھدی رئی۔ مرن توں مگروں اودی آپ لکھی جیون کہانی چھپی جیڑی بڑی مشہور ہوئی۔

## سائنسی کم
بنجمن فرینکلن منیا ہویا سائنسدان وی سی اودیاں بنایاں ہویاں شیواں چ سٹوو ، بائی فوکل عینک ،تے بدلاں چ بجلی ہیگے نیں۔

## سماجی کم
1737 چ بنجمن فرینکلن نے امریکہ دے پیلے فائر بریگیڈ نوں ٹوریا۔ اونوں پنسلوینیا اسمبلی دا 1751 چ سنگی چن لیا گیا۔ 1743 اوہنے اک پڑھن والے ادارے دی سکیم بنائی جيڑی انت چ پنسلوینیا یونیورسٹی بن گئی۔ بنجمن فرینکلن نے فرانس لندن ایڈنبرا تے ڈبلن سیاسی سائنسی تے ہور کماں لئی گیا۔ فلاڈیلفیا چ 1775 نوں اونے امریکہ دے ازادی دے ٹنڈورے تے دسخط کیتے۔ 1776 توں 1765 تک اوہ فرانس چ امریکہ دا سفیر ریا تے اینج امریکہ دی ازادی چ فرانس نے ہتھ دتا۔ فرانس چوں جدوں اوہ واپس آیا تے او امریکہ وچ جارج واشنگٹن تو مگروں اودا نمبر سی۔ اوہ علامی نوں پسند نیئں سی کردا تے اپنے دو غلاماں نوں اونے ازاد کردتا سی۔ 

## موت
فرینکلن 17 اپریل 1790 نوں 84 وریاں دا ہوکے مر گیا تے اونوں فلاڈیلفیا چ دبیا گیا۔۔

## بارلے جوڑ
## بارلے جوڑ

* گائیڈ 

* اک وڈی حیاتی 
* سارے کم 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لوور

**لوور**، فرانس دا سَبھ توں وڈا تے دنیا وچ سبھ توں چوکھا دیکھیا جاݨ والا میوزیئم اے۔ اے فرانس دے شہر پیرس وچ سین دریا دے کنڈے تے اے۔ ایتھے وکھالے لئی 35000 چیزاں رکھیاں ہویاں نیں۔ ایتھے دکھالے لئی رقبا 60600 مربع میٹر اے۔ ابتھے تریخ توں پہلے توں لے کے 19ویں صدی تک دیاں شیواں رکھیاں ہویاں نیں۔
میوزیئم 1793 وچ قائم ہویا سی۔ 

## مائلو دی وینس
مائِلو دی وینس اک پرانا یونانی مجسما اے تے پرانے یونانی مجسمیاں وچ چوکھا مشہور اے۔ ایہنوں 100 توں 130 م پ بنایا گیا سی۔ اے پیار تے روپ دی یونانی دیوی افروڈايٹ دی مورت اے۔ ایہ چٹے پتھر نال بنیا 6 فٹ تے 8 انچ اُچا اے۔ ایہدیاں بانہواں تے پلنتھ گم گئے نیں۔ خیال اے کہ ایہنوں انطاکیہ دے اسکندروس نے بنایا سی۔ ایہ مجسما 1820ء وچ ایجیئن دے اک جزیرے مائلوس وچوں لبھیا تے اوتھوں ایہنوں فرانس لیا کے لوور وچ رکھیا گیا۔

## [[سیموتھریس دی نائیکے]]

سیموتھریس دی نائیکے اک پرانی یونانی بتی اے اے یونانی جت دی دیوی نائیکے دی مورت تے دوجی صدی پ م چ چٹے پتھر نال بنی سی۔ 1884 توں اے لوور چ اے۔ اینون 1863 چ یونان چ لبیا گیا سی تے اے 190 م پ بنی سی۔ نايکے اک دیوی دی مورت ای نیئں اے اک لڑائی چ جت دی نشانی وی اے۔

## [[مونا لیزا]]
مونا لیزا سولہویں صدی چ فلورنس اٹلی دے اک پینٹر لیونارڈو ڈی ونچی دی بنائی ہوي اک مورت اے۔

## ہور دیکھو
* چوکھے ویکھے جان والے آرٹ میوزیم

## باہرلے جوڑ
* لوور دی ویب سائیٹ  (انگریزی چ)
* لوور دے شاہکار 
* لوور بارے معلومات 

## مورت نگری

File:Psyche revived Louvre MR1777.jpg
File:Venus de Milo Louvre Ma399 n4.jpg
File:Human headed winged bull profile.jpg
File:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n2.jpg
File:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg


## حوالے

گٹھ:فرانس
گٹھ:میوزیم
ٹرینگو ٹاور

ٹرینگو ٹاور دے ناں نال پاکستان دے گلگت بلتستان دے پاسے چ قراقرم دے پربت دھارا چ بالتورو گلیشیئر نال نوک والیاں کئی اچیاں جوٹیاں نیں۔
ہتھ گھڑی

**گھڑی** اک ویلہ دسن والی شے اے۔ کعڑی منٹ، کینٹے تے سکنٹاں دے نال دن، معینے تے ورھے وی دس سکدی اے۔ نویاں گھڑیاں عام طور تے بجلی نال چلدیاں نیں۔ سستیاں گھڑیاں کوارٹز کرسٹلاں وچوں بجلی ٹورن نال ٹردیاں نیں تے اوہ بہت ٹھیک ٹھاک ویلا دسدیاں نیں۔ جدوں کہ مہنگیاں تے زبردست گھڑیاں بجلی توں علاوہ دوجے مکینکی طریقیاں نال ٹردیاں نیں اوہ ویلا بجلی والی گھڑیاں دے مقابلے تے زیادہ ٹھیک تے نہیں دسدیاں پر اوہ اپنی خوبصورتی تے اوہنوں بنان وچ محنت دی وجہ توں مہنگیاں ہوندیاں نیں۔

شروع وچ گھڑیاں بھاریاں تے وڈیاں ہوندیاں سن جیہناں نوں جیباں وچ پا کے ٹرنا پیندا سی تے ویلا لنگھن دے نال نال اوہ نکیاں ہوندیاں گئیاں تے 20ویں صدی دے شروع وچ اوہ سستیاں تے نکیاں ہوگیاں۔
اماں دبلم

**اماں دبلم** چڑھدے نیپال چ اک اچے پعاڑ دا ناں اے۔
## بارلے جوڑ
مس یونیورس

مس یونیورس سارے دیساں دیاں سوانیاں دے وشکار سوہنیاپے یا سوہنا ہون دا مقابلہ اے۔ اے 1952 توں ہوندا آریا اے تے۔ اینے امریکہ دا اک ادارہ مس یونیورس آرگنائزیشن کرارئی اے۔

## بارلے جوڑ
* http://www.missuniverse.com/

## مورت نگری

File:Pia Alonzo Wurtzbach in Philippine Terno.jpg|2015 دی مس یونیورس
File:Paulina Vega Colombia Moda white.jpg|2014 دی مس یونیورس
File:María Gabriela Isler.jpg|2013 دی مس یونیورس
File:Olivia Culpo 2012.jpg|2012 دی مس یونیورس
File:Miss-universe-2011-leila-lopes.jpg|2011 دی مس یونیورس
File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|2010 دی مس یونیورس
File:STEFANIA2.JPG|2009 دی مس یونیورس
File:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|2008 دی مس یونیورس
File:ZuleykaRivera2.jpg|2006 دی مس یونیورس
File:NatalieGlebova Tiara.jpg|2005 دی مس یونیورس
مونٹے روزا

**مونٹے روزا** سویٹزرلینڈ دا سب توں اچا پعاڑ اے۔

## ہور پرھو
*سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:الپس دے پعاڑ
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
نورڈینڈ

**نورڈینڈ** سویٹزرلینڈ دا اک پعاڑ اے۔ ایس دی اچائی 4,609 اے۔

## ہور پرھو
*سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
سگنلکپے

**سگنلکپے** اٹلی اتے سویٹزرلینڈ دی سرحد اتے پننائین الپس دے وچ اک پہاڑی اے- ایس دی اچائی 4,554 میٹر اے۔

## ہور پرھو
*سویٹزرلینڈ دے پعاڑاں دی لسٹ

گٹھ:سویٹزرلینڈ دے پعاڑ
سیکرم

**سیکرم** پاکستان تے افغانستان دے باڈر تے کوہ سفید دے پربت دھارا چ 4761 میٹر / 15620 فٹ اچی چوٹی اے۔ اے دریاۓ کابل دے دکھن چ اے ۔ افغانستان ول تورا بورا دے پہاڑ نیں۔

گٹھ:پاکستان دے پعاڑ
گینالو

**گینالو** نانگا پربت نال لیندے ہمالیہ، پاکستان وچ اک چوٹی دا ناں اے۔
گاشر برم - 4

## [[نیرکتا]]
گاشر برم بلتی بولی دے دو بولاں نال رل کے بنیا اے: گاشر = سوہنا تے برم = پعاڑ، گاشر برم = سوہنا پعاڑ ۔

## ہور پڑھو
*پاکستان دے اچے پعاڑ
التر

**التر سر** یا **التر دوم** پربت دھارا قراقرم دی اک اہم چوٹی اے۔ ایہ چوٹی پاکستان گلگت وچ وادی ہنزہ دے علاقے کریم آباد توں 10 کلومیٹر دے پینڈے تے واقع اے۔

## بارلے جوڑ
* التر 
* التر 
* http://www.bootsnall.com/articles/05-03/think-twice-about-this-solo-stroll-ultar-peak-
* http://www.jac.or.jp/english/kiroku/1996/ulta96_e.htm 

گٹھ:قراقرم
گٹھ:پاکستان دے پعاڑ
بونی زوم

بونی زوم ضلع چترال دا اک پعاڑ اے، ایہ بونی دے مقام وچ واقع اے
زنانہ انگل

لیڈی فنگر (زنانہ انگل) گلگت بلتستان دے ضلع ہنزہ دا اک پعاڑ اے، اس پعاڑ نوں ببلی موٹن وی کیندے نیں-
بگ بن

**بگ بن** لندن، برطانیہ دے اک کینٹہ کعر دی گھڑی دا ناں اے۔ ایہ دنیا دے چوتھے سب توں اچے کینٹہ کعراں چ لگی اے۔ اے 150 ورے پرانا اے۔ اس تھاں تے 1288 چ اک کینٹہ کعر لایا گیا پر اوہ 22 اکتوبر 1834 دی اگ چ سڑ گیا۔ اس دی تھاں تے 1859 چ اک ہور کینٹہ کعر لایا گیا جیدی گھڑی دا ناں بگ بن پے گیا۔

گٹھ:لندن
استور و نل

**استور و نل** پاکستان دے صوبہ سرحد دے ضلع چترال چ ھندوکش دے پربت دھارا دی تیجی سب توں اچی چوٹی اے۔ جگ دی اُچیاں چوٹیاں چوں ایدا 68 واں نمبر اے۔ اے چوٹی ھندوکش دی سب توں اچی چوٹی ترچ میر دے پرلے پاسے چ واقع اے۔ کیونکہ اے چوٹی ترچ میر دے پچھے اصلوں لُکی ہوئی اے ایس کر کے اسانی نال نظر نئیں آندی تے بوہتی مشعور وی نئیں اے۔

## تریخ
سب توں پہلے 8 جون 1955 نوں کج امریکی کوہپیماواں دی ٹیم جیدا تعلق پرنسٹن کوہپیما کلب نال سی، نے ایس چوٹی نوں سر کیتا۔

## بارلے جوڑ
* استور و نل دی مہم 
* ترچ میر 
* 7،000میٹر توں اچی چوٹیاں

گٹھ:ھندوکش
گٹھ:پاکستان دے پعاڑ
کے 6

**کے 6** اک وڈا پربت اے جو ماشربرم پربتدھارا وچ اے۔ ایہہ گلگت بلتستان، پاکستان وچ اے۔
ماؤنٹ کینیا

**کوہ کینیا** 5199 میٹر (17057 فٹ) بلند اک مردہ آتش فشاں پہاڑ اے جو وسطی کینیا وچ واقع ا‏‏ے۔ خط استوا دے انتہائی نیڑے واقع کوہ کینیا کلیمنجارو دے بعد افریقا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پہاڑ ا‏‏ے۔ ایہ 25 تو‏ں 30 لکھ سال پہلے وڈے پیمانے اُتے آتش فشانی سرگرمیاں دے نتیجے وچ تشکیل پایا۔

حکومت کینیا نے کوہ کینیا تے اس دے ارد گرد دے علاقے نو‏‏ں قومی چراگاہ دا درجہ دتا اے جدو‏ں کہ اقوام متحدہ نے اسنو‏ں عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا ا‏‏ے۔ ایہ کینیا دے مشہور ترین سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ پہاڑ دے ارد گرد پائے جانے والے گینڈےآں، ہاتھیاں تے جنگلی بھینسےآں نو‏‏ں دیکھنے دے لئی وڈی تعداد وچ سیاح آندے ني‏‏‏‏ں۔

اس پہاڑ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1899ء وچ برطانوی جغرافیہ دان ہالفورڈ جان میکنڈر نے سر کيت‏‏ا۔ پہاڑ چڑھنے وچ آسان اے لیکن فیر وی کم ماہر کوہ پیما اس د‏ی سب تو‏ں بلند چوٹیاں باتیان تے نیلیون نو‏‏ں سر کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کردے لیکن بیشتر اس د‏ی تیسری سب تو‏ں بلند چوٹی پوائنٹ لینانا تک پہنچنے وچ کامیاب ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

## مورتاں

File:Batian Nelion and pt Slade in the foreground Mt Kenya.JPG|
File:Pt Lenana Mt Kenya.JPG|
File:Krapf rognon and glacier after snowstorm.jpg|
File:Hut tarn 4500m and Midget Peak Mt Kenya.JPG|
File:Terere and Sendeyo.jpg|
File:Mugi hill and giants billards table.jpg|


گٹھ:بلند ترین نقاط بلحاظ ملک
گٹھ:کینیا دی تریخ
گٹھ:عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:عظیم وادئ شق
گٹھ:عظیم وادئ شق دے آتش فشاں
گٹھ:کینیا دے پہاڑ
گٹھ:کینیا دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:کینیا وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:معدوم آتش فشاں
گٹھ:افریقہ دے پہاڑ
لوکراج کانگو

**لوکراج کانگو** وچکارلے افریقا دا اک دیس اے ۔ رقبے دے حساب نال ایہ افریقا دا دوجا وڈا تے دنیا دا 11واں وڈا دیس اے ۔ ایہدی لوک گݨتی 7 کروڑ 10 لکھ اے ۔ ایہ فرانسیسی بولن والا دیس اے ۔

لوکراج کانگو دے اُبھے پاسے وچکارلا افریقی لوک راج تے دکھن سوڈان ، چڑھدے پاسے یوگنڈا، روانڈا برونڈی، تنزانیا ، جھیل ٹانگانیکا توں پرے زیمبیا تے انگولا ، لمے پاسے کانگو تے لہندے پاسے اٹلانٹک ساگر اے ۔

ہنری مورٹن سٹینلے پہلا یورپی سی جیہنے 1876 وچ کانگو دی کھوج کیتی ۔ 1885 وچ ایتھے بیلجیم نے مل مار لیا۔ 1908 تک ایہ بیلجیم دے بادشاہ دی ملکیت سی تے فیر بیلجیم دی سرکار کول چلا گیا۔ 1960 وچ ایہ ازاد ہوگیا۔

گٹھ:افریقہ دے دیس
گٹھ:دیس
جسونت سنگھ

جسونت سنگھ اک ھندستانی سیاستدان تے دارجلنگ توں پعارتی پارلیمنٹ دا سنگی اے۔ او راجستھان دا رہن والا تے اوہ پعارتی فوج وچ وی ریا۔ اوہ پعارتی جنتا پارٹی دے سنگی تے پعارت دے فنانس تے بارلے جوڑاں دے وزیر رۓ۔ 19 اگست 2009 نوں اوناں نوں اوناں دی قائداعظم دے اتے کتاب تے پارٹی توں بار کڈ دتا گیا۔

## بارلے جوڑ
*"جسونت سنگھ دی ویب سائٹ" 

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
واٹرلو دی لڑائی

**واٹرلو دی لڑائی** 18 جون،1815 نوں واٹرلو (جہڑا اجکل بیلجیئم وچّ ہے اتے اس ویلے نیدرلینڈ دے متحدہ راج دا حصہ سی۔) لڑی گئی سی۔ نپولیئن دی ایہہ آخری لڑائی سی۔ اس لڑائی وچّ اک پاسے فرانس سی اتے دوجے پاسے برطانیہ، روس،پروشیا، آسٹریا اتے ہنگری دی فوج سی۔ اس لڑائی وچّ ہارن توں بعد نپولیئن نے خودسپردگی کر دتی سی۔

واٹرلو بیلجیم چ برسلز دے لاگے اک پنڈ دا ناں اے جتھے 18 جون 1815ء چ فرانس دے شہنشاہ نیپولین نے اپنی آخری جنگ لڑی جس نوں واٹرلو دی جنگ 
دے ناں نال 
جانیا جاندا اے ، اس جنگ چ ولنگٹن تے بلوخر نے رل کے نیپولین دے خلاف جنگ لڑی تے اس جنگ چ نیپولین نوں وڈی ہار ہوئی۔

اس جنگ چ فرانس دی فوج دا کمانڈر نیپولین خود سی ، فرانسیسی فوج دی گنتی 73،000 سی جس چوں 25،000 مارے گئے ۔

اتحادی فوج دے کمانڈر برطانیہ دا ولنگٹن تے جرمنی دا بلوخر سن ۔ برطانیہ دی فوج دی گنتی 67،000 تے جرمن فوج 60،000 سی ، جنگ چ 3500 برطانوی تے1200 جرمن مارے گئے ۔

22 جون 1815ء نوں نیپولین نے اپنے پتر دے حق چ بیٹھدے ہوئے ہتھیار سٹ دتے تے اسنوں سینٹ ہلینا جزیرے چ قید کر دتا گئیا ، جتھے اوہ 1821ء چ مر گئیا۔
## حوالے
ایف 22 ریپٹر

**ایف-22 ریپٹر** امریکا دا نواں تے دنیا دا جدید ترین لڑاکا ہوائی جہاز ا‏‏ے۔ اسنو‏ں لاکہیڈ مارٹن نے بنایا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا پہلا مخفہ ہوائیہ اے یعنی ایہ ریڈار اُتے نظر نئيں آندا۔

ریپٹر سب تو‏ں پہلے 9 ستمبر 1997 وچ اڑا۔ اسنو‏ں دسمبر 2003 نیواڈا ایئر ویہہ دے حوالے ک‏ے دتا گیا جنھاں نے اسنو‏ں چیک کيتا۔ 

## خصوصیات
 

ایف 22 ریپٹر امریکہ دا بنایا دنیا دا سب توں ودیا لڑاکہ جہاز اے۔ اینو امریکہ دی کمپنی لاکہیڈ مارٹن نے بنایا اے۔ ایف 22 روس دے سارے جعازاں توں ودیا جعاز دے طور تے بنایا گیا سی پر سرد جنگ دے مکن توں بعد اینوں دوجے کماں جیناں چ بمباری، الیکرانک لڑائی تے جسوسی کردا اے۔ لاکہیڈ مارٹن نے اس دا ٹھیکا لیا ہویا اے تے اوہ اودی باڈی دا کافی حصہ، اسلحے دا سسٹمتے جوڑن دا کم کردا اے۔ جدونکہ بوئنگ پر بناندی اے، پچھلا حصہ بناندی اے، الیکٹرانکس دیاں شیواں لاندی اے، پائلٹ دی سکھلائی تے مرمرت دا کم کردی اے۔

ایف 22 ریپٹر سب توں مینگا فائٹر جعاز اے جیڑا کہ امریکہ دے کول اے تے ایدی گنتی وی کٹ اے پر فیر وی امریکہ دی ایئر فورس دا اے اک خاص حصہ اے تے اے اج دے ہر جعاز نالوں ودیا اے۔
thumb|کھبے|ایف-22 ریپٹر
ایف-22 ریپٹر د‏‏ی رفتار ماک 2.5 ا‏‏ے۔ اس دے اندر اک پائلٹ دے بیٹھنے د‏‏ی جگہ ہُندی ا‏‏ے۔

### اسلحہ

ریپٹر دوسرے ہوئی جہازاں دے خلاف دو قسماں دے میزائل رکھدا ا‏‏ے۔ اک سائیڈونڈر میزائل (Sidewinder) تے دوسرا ایمریم میزائل (AMRAAM) ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ زمینی نشاناں دے لئی جوائنٹ ڈائیرکٹ اٹیک منشن JDAM وی استعمال کردا اے تے جلد ہی اس ایہ امریک‏‏ی ایئر فورس دا نواں بم ایس بی ڈی SBD وی لے جانے صلاحیت رکھے گا۔ اس دے اندر اک عدد مشین گن وی نسب ا‏‏ے۔

### جنگی آلات

ایف-22 ریپٹر دے لئی اک نواں مشعاحد AN/ASG-77 AESA بنایا گیا جو مشعاحد مکشاف تو‏ں خفیہ رہندا اے اس دے علاوہ ایہ دشمن دے مشعاحد ہی د‏‏ی طرف اپنی موجاں بیج کر اس ریڈار نو‏‏ں دھوکھا دے سکدا ا‏‏ے۔ اس دے اندر ریتھن کمپنی دے دوسی آئی پی یونٹ (CIP) وی لگے ہُندے نيں جو ہر سیکنڈ 10.2 بلین کمپیوٹر دے احکامات اُتے عمل کردے ہوئے پائلٹ دے سامنے والی سکرین اُتے پیش کردے نيں۔ 

## عام معلومات
### پیمائش
* عملہ : 1
* لمبائی : 18.56 میٹر / 62.1 فٹ
* اُتے د‏‏ی لمبائی : 13.56 میٹر / 44.6 فٹ
* اونچائی : 5.08 میٹر / 16.8 فٹ
* وزن : 14366 کلوگرام
### کارکردگی
* رفتار : ماک 2.45
* حد : 3200 کلومیٹر
* ثقلی وزن : 9.5 g
* اڑان د‏‏ی بلندی د‏‏ی حد : 60000 فٹ / 18000 میٹر
### اسلحہ
* **[[مشین گن]]:**
* * 1 × 20 ملی میٹر ایم61 ولکن (M61 Vulcan) جس وچ 420 گولیاں ہُندیاں نيں۔
* **جہازاں دے خلاف اسلحہ:**
* * 6 × اے آئی ایم 120 ایمریم میزائل (AMRAAM)
* * 2 × اے آئی ایم 9 سائیڈونڈر میزائل (Sidewinder)
* **زمینی نشاناں دے لئی اسلحہ:**
* * 2 × اے آئی ایم 120 ایمریم میزائل (AMRAAM)
* * 2 × اے آئی ایم 9 سائیڈونڈر میزائل (Sidewinder)
** * 2 × جے ڈی اے ایم (JDAM)
** * 2 × ڈبلیو سی ڈی ایم (WCDM)
** * 8 × جی بی یو 39 (GBU-39)

## باہرلے جوڑ
* ایف-22 ریپٹر د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:مخفہ ہوائیہ

گٹھ:ہوائیہ
گٹھ:1997ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
پرنس آف ویلز

پرنس آف ویلز برطانیہ دے بادشاہ دے ولی عہد سرکاری خطاب اے ۔ ایہہ خطاب سب توں پہلاں 1301ء چ ایڈورڈ اول دے پتر نوں دتا گئیا سی ۔
اج کل برطانیہ دی ملکہ الزبتھ II وڈا پتر تے ولی عہد شہزادہ چارلس پرنس آف ویلز اے تے ایہی برطانیہ دا اگلا بادشاہ ہوئے گا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
کولوزیئم

کولوزیئم پورے جگ چ روم دی پہچان سمجھئیا جاندا اے ۔ ایہہ اکھاڑہ سن 80ء چ رومن بادشاہ ٹائٹس نے تعمیر کروائیا تے اس دے افتتاح دے بعد 100 دن تک رومی باشندےآں نے اوہناں خونی کھیڈاں دا ممظاہرہ کیتا جس چ غلاماں نوں لڑائیا جاندا سی ، جنہاں نوں گلیڈیئیٹر آکھئیا جاندا سی ۔ اینے چر چ تقریبا 9 ہزار جانور تے انسان موت دی بھینٹ چڑھے ۔ اس اکھاڑے چ 50 ہزار لوکاں دے بیٹھن دی گنجائش اے جس چ بادشاہ ، امراء ، مصاحباں ، عام لوکاں تے غلاماں لئی الگ الگ درجہ بندی اے ۔ اس اکھاڑے دی زمین تے ریت دی موٹی تیہہ بچھائی جاندی سی تاکہ خون جذب ہوسکے ۔ اکھاڑے لئی انگریزی چ ورتے جان آلے لفظ " ایرینا" دا مطلب ای ریت اے ۔

ایہہ اکھاڑہ 500 سال ورتے جاندا رہئیا تے ایتھے آخری کھیڈ 6ویں صدی عیسوی چ ہوئی ۔

کئی زلزلےآں تے چوراں دے ہتھوں کولوزیئم نوں شدید نقصان پہنچیا پر اس دے کجھ حصے حالے وی بہتر حالت چ موجود نیں ۔ کولوزیئم روم دی علامت تے رومی طرز تعمیر دا شاہکار سمجھئیا جاندا اے ۔ پورے جگ توں لکھاں سیاح اس نوں ویکھن لئی اٹلی دے راجگھر رجوڑوم آندے نیں

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دی تریخ
آ

**آ** اسٹونیا دے شمال چ خلیج فن لینڈ دے جنوبی ساحلاں تے آباد اک پنڈ دا ناں اے ۔ اس دی آبادی 190 لوکاں تے مشتمل اے ، ایہہ اک بوہت پرانا پنڈ اے اس دا ذکر پہلی وار 1241ء چ ڈنمارک دی اک دستاویز چ ملدا اے ۔ اوس ویلے اس دا ناں ہاذ سی فیر اسنوں اس دے جرمن ناں ہاک ہوف نال پکاریا جان لگا ۔

آ پنڈ چ بڈھےآں لئی رہن دی تھاں ، گرجا ، پارک ، درختاں دے جھنڈ تے لوکاں لئی ریت دے ساحل موجود نیں ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:سکینڈینیویا
گٹھ:پنڈ
گٹھ:یورپ
سلطنت ہسپانیہ

سلطنت ہسپانیہ یاں ہسپانوی سلطنت جگ دی تریخ دیاں وڈیاں سلطنتاں تے پہلیاں عالمی ریاستاں چوں اک سی ۔ اس سلطنت چ یورپ ، امریکہ ، افریقہ ، ایشیاء تے اوقیانوسیہ دے علاقے تے نوآبادیات شامل سن ، جہڑس 15ویں صدی توں 20ویں صدی تک سپین دے قبضے چ رہے ۔ سپین 1492ء چ سقوط غرناطہ ، یعنی استرداد دے خاتمے دے نال ای اک متحد بادشاہت دے طور تے ابھرئیا ۔ ایسے سال کرسٹوفر کولمبس دی کمان ہیٹھ پہلی ہسپانوی کھوجی مہم نے وڈا سمندر اوقیانوس دے پار " نویں دنیا " لبھی تے اینج نوآبادیاتی دور شروع ہوئیا ، جس نے اگلیاں کئی صدیاں تک کمزور ملکاں نوں طاقتور ملکاں دی غلامی چ دے دتا ۔ ہسپانوی سلطنت دا مرکزی حصہ لہندے ادھا کرہ سی ۔

کھوج دے زمانے ( عہد دریافت) چ سپین نے جزائر کیریبیئن تے نوآبادیاں قائم کیتیاں تے ہسپانوی فوجاں نے مقامی سلطنتاں ایزٹیک تے انکا دا خاتمہ کردے ہوئے مقامی لال ہندی آبادی دی وڈے پیمانے تے قتل عام کیتا ۔ بعد چ کئی بحری مہماں دے نتیجے چ اتلے امریکہ چ کینیڈا توں لے کے دکھنی امریکہ چ ٹیرا ڈیل فیگو تک اک وڈی ہسپانوی نوآبادی قائم ہوئی ۔ زمین دے دوالے چکر لگان دی ہسپانوی مہم جس دا آغاز 1519ء چ فرڈیننڈ میگلان نے کیتا تے 1522ء چ ہوان سپاستیان الکانو نے اسنوں مکمل کیتا تے ایدان سپین نے مغرب ولوں ایشیاء دا بحری رستہ تلاش کرنے چ کامیابی حاصل کر لئی ، ہن سپین دی نظر مشرق بعید تے سی ، جتھے بعد چ اس نے گوام ، فلپائن تے دوجے جزیرےآں تے نوآبادیاں قائم کیتیاں ۔ ہسپانوی عہد زریں دے دوران ہسپانوی سلطنت نیدرلینڈ ، لکسمبرگ ، بیلجیم ، اٹلی دے وڈے حصے ، جرمنی تے فرانس دے کجھ حصےآں ، افریقی ، ایشیائی تے اوقیانوسی مقبوضات تے پھیلی ہوئی سی تے اتلے تے دکھنی براعظم امریکا دا وڈا حصہ وی اس دے قبضے چ سی ۔ 17ویں صدی چ سپین دے کول اینی وڈی سلطنت سی جہڑی اس توں پہلاں کسے وی ریاست نے قائم نئیں کیتی سی ۔

استعماری دور (انگریزی:کالونیکل ایرا) چ ہسپانیہ تے اسدے مقبوضات وچکار تجارت چ زبردست اصافہ ہوئیا تے بحر اوقیانوس تجارت دا مرکز بن گئیا ۔

1808ء چ نیپولین دی کمان ہیٹھ فرانس دے سپین تے قبضے دی وجہ توں امریکی نوآبادیاں عارضی طور تے سپین توں کٹ گئیاں تے 1810ء توں 1825ء دے وچکار کئی آزادی دیاں تحریکاں دے نتیجے چ دکھنی تے گھبلے امریکا چ کئی نویں لاطینی امریکی ملک وجود چ آئے سپین دے باقی مقبوضات کیوبا ، پورٹو ریکو ، فلپائن تے ہسپانوی شرق الہند 19ویں صدی دے آچر تک سپین دے قبضے چ ای رہے ۔ جدوں ہسپانوی امریکی جنگ دے نتیجے چ اینہاں علاقےآں دا ذیادہ حصہ ریاست ہائے متحدہ امریکہ دے قبضے چ چلا گئیا تے 1899ء چ ہسپانیہ نے بحر الکاہل دے باقی جزیرے وی جرمنی نوں ویچ دتے ۔ 20ویں صدی دے شروع تک ہسپانیہ دے مقبوضات صرف افریقہ چ ای رہ گئے سن ، جتھے ہسپانوی گنی ، ہسپانوی صحارا تے ہسپانوی مراکش حالے تک اس دی غلامی چ سن ۔ 1956ء چ سپین نے مراکش نوں آزاد کر دتا تے 1968ء چ استوائی گنی نوں وی آزادی دے دتی گئی ۔ 1976ء چ سپین نے لہندا صحارا نوں وی آزاد کر دتا تے مراکش تے ماریطانیہ ے اس علاقے تے قبضہ کر لئیا تے بعد چ 1980ءچ ایہہ علاقہ مکمل طور تے مراکش دے قبضے چ چلا گئیا ۔ اقوام متحدہ دے تحت ایہہ علاقہ ہن وی سپین دے انتظام ہیٹھ مننیا جاندا اے ۔

اج جزائر کناری تے اتلے افریقہ چ کیوتا تے ملیلا دے نکے جہے علاقے سپین دے انتظامی علاقے نیں ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں
گٹھ:سپین دی تریخ
صحرائے گوبی

**گوبی** چین تے منگولیا دا اک  صحرا اے ۔ ایس صحرا دے اتلے پاسے التائی تے منگولیا دے ویہڑے نیں ، لہندے دکھن وچ تبتی اچی تھاں تے چڑھدے لمے پاسے چین دے میدانی علاقے نیں ۔ منگولی زبان وچ گوبی دا مطلب "بہت وڈا تے سُکا" دے نیں ۔ ایہ ایشیا دا سبھ توں وڈا صحرا اے ۔

تریخ وچ گوبی منگول سلطنت دا حصہ ہوݨ تے شاہراہ ریشم تے کئی اہم شہراں دی وجہ توں مشہور اے ۔

گٹھ:روہی

گٹھ:صحرا
گٹھ:جغرافیا
بروٹس

بروٹس (85 ق م-42 ق م) دا پورا ناں مرکس جونیئس بروٹس سی ۔ ایہہ قدیم روم دا اک سر کڈھواں جرنیل تے جولیس سیزر دے قاتلاں دا آگو سی ۔ اس نے سیزر تے پامپے دی جنگ چ پامپے دا ساتھ دتا ، 48 ق م چ پامپے نوں شکست ہوئی تے سیزر نے بروٹس نوں معاف کر دتا تے 44 ق م چ اسنوں روم شہر دا منصف اعلی مقرر کیتا ۔ ایہہ سیزر دے قتل دے مگروں روم توں فرار ہو گئیا ۔ 42 ق م چ فلپی دے مقام تے مارک انتونی دی فوج دا مقابلہ کیتا پر شکست کھادی تے خودکشی کر لئی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
تخت طاؤس

مغلیہ سلطنت دے شہنشاہ شاہجہان نے اپنی تخت نشینی مگروں اپنے لئی اک بوہت قیمتی تخت بنوائیا جس نوں تحت طاؤس آکھئیا جاندا اے ۔ اس تخت دی لمبائی 13 گز تے چوڑائی ڈھائی گز سی ۔ ایہہ تخت 6 پاوےآں تے قائم سی جہڑے خالص سونے دے سن ۔ تخت تے چڑھن لئی 3 نکے نکے پوڈے بنائے گئے سن جنہاں چ قیمتی ہیرے لگے ہوئے سن ۔ تخت دے دوناں پاسے 2 خوبصورت مور اپنیاں چنجاں چ موتیاں دی لڑی لئی پراں نوں کھولے کھڑے بنائے گئے سن اینہاں دے سینےآں تے لال یاقوت لائے ہوئے سن ۔ پچھلی تحتی تے وی قیمتی ہیرے لگے ہوئے سن ، جنہاں دی قیمت لکھاں روپیئے سی ۔ اس تخت دی تیاری تے اک کروڑ روپیہ خرچ ہوئیا سی ۔ جدوں نادر شاہ افشار نے دلی تے حملہ کیتا تے اوہ دلی دی ساری دولت دے علاوہ تخت طاؤس وی اپنے نال ایران لے گئیا ۔

گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
باستیل

پیرس فرانس دا اک پرانا قلعہ جہڑا 14ویں صدی چ اسارئیا گئیا تے بوہت چر تک سیاسی جیل دے طور تے ورتئیا جاندا رہئیا ۔ 14 جولائی 1789ء چ لوکاں نے ہلہ بول کے اسنوں تباہ کر دتا تے سارے قیدی رہا کرا لئے ۔ اس قلعے دے نال اک ہور سیاسی جیل لافورس وی سی اس دا وی ایہو ای حشر ہوئیا ۔ جیل دی تباہی دے مگروں انقلاب فرانس دی راہ ہور پدھری ہو گئی ۔
بماکو

بماکو جمہوریہ مالی دا راجگھر تے 16،90،471 دی آبادی نال ملک دا سب توں وڈا شہر اے ۔ بماکو مالی دا سب توں تیزی نال تے جگ دا 6ویں نمبر تے سب توں تیزی نال پھیلن آلا شہر اے ۔ بماکو دیس دے لہندے دکھن چ دریائے نائجر تے کنڈے آباد اے ۔ بماکو جمہوریہ مالی دا انتظمی مرکز ہون دے نال نال دریائے نائجر تے اہم بندرگاہ تے علاقائی تجارت دا مرکز وی اے ۔ اس دیاں اہم پیداواراں چ ٹیکسٹائیل دیاں مصنوعات ، گوشت تے دھاتی اوزار شامل نیں ۔ اس دے علاوہ دریائے نائجر توں تجارتی پیمانے تے ماہی گیری وی کیتی جاندی اے ۔

## تریخ
آثار قدیمہ ظاہر کر دے نیں کہ ایہہ علاقہ پتھر دے زمانے توں آباد اے ۔ پر موجودہ شہر دی نیہہ 17ویں صدی عیسوی چ سیریبادیان نیارے تے سومبا کولیبالی یاں بامبا سانوگو نے رکھی ۔ شہر اک اہم منڈی بن گئیا ۔ 1833ء چ ایہہ علاقہ فرانسیسی قبضے چ چلا گئیا تے 1908ء چ شہر فرانسیسی سوڈان دا راجگھر بنئیا ۔ شہر دی آبادی تیزی نال ودھن لگ پئی تے 1960ء چ اسدی آبادی 1 لکھ 60 ہزار تک پہنچ گئی ۔

## جغرافیہ تے شہر دا منصوبہ
 
بماکو دریائے نائجر تے آباد اے جس دی وجہ توں شہر دے پھیلن تے ترقی تے اثر پئیا اے ۔ سیلابی حد چ ہون دی وجہ توں دریا دا نیڑلا علاقہ تعمیرات دے قابل نئیں اے ۔ زمین دی سطح ہموار اے ، سوائے شمال دے جتھے پرانے آتش فشاں دی باقیات نیں ، ایسے علاقے چ صدارتی محل تے وڈا ہسپتال واقع نیں ۔

پہلاں شہر شمال چ ای تعمیر کیتا گئیا سی پر بعد چ ودھدی ہوئی آبادی دی ضرورتاں پوریاں کرن لئی دریا تے پل بنا کے دکھنی پاسے وی تعمیراں کیتیاں گغیاں تے اج شہر دریا دے دونے پاسے آباد اے ۔

کسے زمانے چ شہر چ اک فوجی ہوائی اڈا ہندا سی ، جس نوں ختم کر کے اس دی تھاں شہر دا کاروباری علاقہ بنا دتا گئیا اے جس نوں ACI2000 آکھئیا جاندا اے ۔

روایتی تجارتی مرکز دریا دے شمال دے پاسے بنئیا ہوہیا اے ۔ شہر دا مرکز بوہت زیادہ گنجان ، آلودہ تے مہنگا اے ۔ شہر ہن لہندے ول پھیل رہئیا اے جتھے ACI2000 واقع اے ۔ مالی دی حکومت ایسے بنے اک ہور کاروباری مرکز بنان دا ارادہ رکھدی اے ۔

بماکو دیاں اہم عمارتاں چ مالی قومی کتب خانہ ، بی سی ای اے او ٹاور تے بماکو مسجد شامل نیں ۔

دوجیاں اہم تھانواں چ مالی قومی عجائب گھر ، موسو کنڈا عجائب گھر ، بماکو علاقائی عجائب گھر ، بماکو چڑیا گھر ، بماکو بوٹینیکل گارڈن تے پوائنٹ جی ہل شامل نیں ۔ 1994ء توں بماکو چ افریقی تصویر کشی دا دوسالہ مقابلہ وی منعقد ہندا اے ۔

## آواجائی دے ذریعے

ہوائی سفر لئی شہر چ مالی دا سب توں وڈا ہوائی اڈا سینو بین الاقوامی ہوائی اڈا واقع اے ۔ اس دے علاوہ بماکو ڈاکار نائجر ریلوے دی منزل وی اے جہڑی مالی دے شہر کولیکورو نوں سینیکال دے راجگھر ڈاکار نال ملاندی اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ایٹنا

**ایٹنا** (اطالوی بولی چ مونجبلو ، لاطینی چ مونٹ تے عربی چ جبل دا مرکب اے) (سسلی) دے چڑھدے کنڈیاں دا اک بوہت ای گرم آتش فشاں اے جہڑا میسینا تے کتانیا دے نیڑے واقع اے ۔ ایہہ یورپ دا سب توں متحرک آتش فشاں اے ۔ اس دی بلندی ۳۳۲۶ میٹر/۱۰۹۱۰ فٹ اے ۔ کئی وار لاوا اگلن دی وجہ توں اس دی بلندی چ کمی آ رہی اے تے ہن اے ۱۸۶۵ء دے مقابلے چ ۲۱اعشاریہ۶ میٹر یاں ۷۱ فٹ چھوٹا اے ۔

ایٹنا ۱۱۹۰ مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلئیا ہوئیا اے ۔ ایہہ اپنے حجم تے بلندی دوناں اعتباراں نال اٹلی دا سب توں وڈا آتش فشاں اے ۔

ایہہ جگ دے متحرک ترین آتش فشاناں چوں اک اے تے پچھلے ۲ ہزار سالاں توں مسلسل لاوا سٹ رہئیا اے ۔ ۱۶۶۹ء اس نے ۸۳ کروڑ معکب میٹر لاوا کڈئیا ۔

۱۹۲۸ء چ آتش فشاں پھٹن نال نزدیکی شہر صرف ۲ دناں چ مکمل تباہ ہو گئیا ۔ ۲۰ویں صدی دے دوران ایہہ ۱۹۴۹ء ، ۱۹۷۱ء، ۱۹۸۳ء تے ۱۹۹۲ء چ پھٹئیا جدوں کہ ۲۱ویں صدی چ تہلی وار ۲۰۰۱ء چ لاوا سٹئیا ۔

۲۰۰۲ء تے ۲۰۰۳ء چ آتش فشان دے پٹھن دا خطرناک سلسلہ ویکھئیا گئیا جس دے دوران نکلن آلی راکھ اینی بلندی تک پہنچی کہ اسنوں رومی سمندر دے پار لبیا توں وی دیکھغیا جا سکدا سی ۔ ایٹنا آخری وار ۲۰۰۶ء چ پھٹئیا ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
 گٹھ:پہاڑ
دریائے نائجر

دریائے نائجر لہندے افریقہ دا سب توں وڈا دریا اے ۔ ایہہ 4180 کلومیٹر/2500 میل لمبا اے ۔ ایہہ گنی ، مالی ، نائجر ، بنین تے نائیجیریا توں اک ہلال دی شکل چ لنگھدا اے ۔

دریائے نائجر ، دریاۓ نیل تے دریائے کانگو دے بعد افریقہ دا تیجا ودا دریا اے ۔ سمندر چ ڈگن توں پہلاں ایہہ دلدلی علاقےآں تے تیمر دے جنگلات چ گھرئیا اک وڈا طاس بناندا اے ۔ اس علاقے چ تیل دے وسیع ذخیرے نیں ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
جھیل وکٹوریا

جھیل وکٹوریا افریقا دی وڈیاں جھیلاں وچوں اک اے ۔ 68،800 مربع کلومیٹر تے پھیلی ہوئی ایہ جھیل براعظم افریقا دے استوائی علاقے دی سبھ توں وڈی تے سطحی حجم دے اعتبار نال دنیا وچ تازا پاݨی دی دوجی سبھ توں ودی جھیل اے ۔ جھیل دی ودھ توں ودھ گہرائی 84 میٹر تے اوسط گہرائی 40 میٹر اے ۔

جھیل وکٹوریہ حجم دے اعتبار نال جگ وچ تازا پاݨی دی 7ویں سب توں وڈی؛ جھیل اے ، جس چ 2،750 معکب کلومیٹر (22 لکھ ایکڑ فٹ) پانی اے ۔ ایہ جھیل دریاۓ نیل دی وڈی شاخ نیل ایبض دا منبع اے ۔ ایہہ جھیل افریقہ چ تنزانیہ ، یوگنڈا تے کینیا دے وچکار وادی صدع العظیم (Great Rift Vally) دے لہندے حصے چ اک سطح مرتفع تے واقع اے ۔ جھیل دے ساحلاں دی لمبائی 3400 کلومیٹر اے جدوں کہ اس چ 3 ہزار توں ودھ جزیرے وی نیں ، جنہاں چ اکثر غیر آباد نیں ۔ جھیل دے اتلے لہندے چ واقع کئی جزیرےآں دا مجموعہ مشہور سیاحتی مقام دی حثیت رکھدا اے ۔ 

تریخ چ جھیل دے بارے چ پہلی باقاعدہ معلومات عرب تاجراں ولوں ملدی اے جہڑے سونے ، ہاتھی دند تے دوجیاں شیواں لئی افریقہ دے اندرلے رستےآں تے جاندے سن ۔ معروف مسلمان جغرافیہ دان ادریسی نے 1160ء دی دہائی چ جہڑا نقشہ ترتیب دتا اس چ جھیل وکٹوریہ نون دیکھائیا گئیا اے تے اسنوں دریاۓ نیل دا منبع وی قرار دتا گیا ۔ یورپیاں نے پہلی وار 1858ء چ اس جھیل نوں دیکھیا جدوں برطانیہ دے مہم جو جون ہیننگ اسپیک اس دے دکھنی ساحلاں تے پہنچئیا ،اس نے اس جھیل نوں برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دے ناں تے جھیل وکٹوریہ دا ناں دتا ۔

ایہہ جھیل 20ویں صدی توں یوگنڈا ، تنزانیہ تے کینیا دے وچکار بحری سفر چ اہم حثیت رکھدی اے ۔ 21 مئی 1996ء چ اک بحری جہاز ڈبن نال 1 ہزار توں ودھ لوک مارے گئے جہڑا کہ افریقہ دی تریخ دے بدترین حادثےآں چوں اک اے ۔

گٹھ:افریقا
اولمپاس

اولمپاس مقدونیہ دے بادشاہ فیلقوس دی بیوی تے سکندر اعظم دی ماں سی ۔ فیلقوس نے طلاق دے دتی تے نس کے ایپرس دے علاقے چ چلی گئی تے بادشاہ دے مخالفاں نوں اسدے قتل تے بھڑکائیا ۔ فیلقوس دے مارے جانہہ دے بعد سکندر اعظم تخت تے بیٹھا تے مقدونیہ واپس آگئی تے اس دے مرن مگروں حکومت اپنے ہتھ چ لے لئی پر خود وی 316‍ق۔ م چ دشمناں دے ہتھوں ماری گئی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونانی شخصیتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
آشا بھوسلے

آشا بھوسلے بھارت دی گلوکارہ نیں ۔ اوہ ہندی اردو پنجابی تے ہور بولیاں وچ گاوندیاں رہیاں ۔ اوہ لتا منگیشکر دی بھین نیں ۔ 1933 مہاراسٹر چ جمیاں ۔ 1943 گانے دا آغاز کیتا ۔ بالی وڈ دیاں 1000 توں ود فلماں چ گانے گائے ۔ اوہناں دے گانےآں دی گنتی 12000 توں زیادا اے ۔
آشا بھوسلے بھارت دے سبھ توں ودھ جانے پچھانے پٹھورتی گائکاں وچوں ہن۔ گائکہ لتا منگیشکر ایہناں دی وڈی بھین ہن۔ ایہناں نے گائکی دی شروعات 1943 وچّ کیتی۔ ایہناں نے تقریباً اک ہزار ہندی فلماں وچّ گیت گائے ہن اتے پرائیویٹ ایلبماں وی جاری کیتی۔ ہندی توں بناں ایہناں نے ویہہ بھارتی بولیاں وچّ گایا ہے۔

ستمبر 2009 وچّ د ورلڈ ریکارڈ اکیڈمی نے ایہناں نوں دنیاں دی سبھ توں ودھ رکارڈڈ گائکہ ایلانیا۔

## جیون
آشا بھوسلے دا جنم 8 ستمبر 1933 نوں مہاراشٹر دے ‘سانگلی’ وچ ہویا۔ اوہناں دے پتا دیناناتھ منگیسکر پرسدھ گائک اتے نائک سن، جہناں نے شاستری سنگیت دی سکھیا کافی چھوٹی عمر وچّ ہی آشا جی نوں دتی۔ آشا جی جدوں صرف 9 سال دے سن، اوہناں دے پتا دی موت ہو گئی۔ اس دے بعد اوہناں دا پروار پونے توں کولہاپر اتے اس دے بعد بمبئی آ گیا۔ پروار دی مدد لئی آشا اتے اوہناں دی وڈی بھین لتا منگیسکر نے گاؤن اتے فلماں وچّ اداکاری دا کم شروع کر دتا۔ 1943 وچّ اوہناں نے اپنی پہلی مراٹھی فلم (‘माझा बाळ’ ماجھا بال) وچّ گیت گایا۔ ایہہ گیت ‘چلیا چلا نوَ بالاک.’ دتا دواجیکر نے سنگیتبدھّ کیتا سی۔ 1948 وچّ ہندی فلم ‘چنریا’ دا گیت ‘ساون آیا. . . ’ ہنسراج بحل لئی گایا۔ دکھن ایشیا دی پرسدھ گائکہ وجوں آشا جی نے گیت گائے۔ فلم سنگیت، پوپ، غزل، بھجن، بھارتی شاستری سنگیت، کھیتری گیت، قوالی، روندر سنگیت اتے نجرل گیت ایہناں دے گیتاں وچّ شامل ہن۔ ایہناں نے 14 توں ودھ بھاشاواں وچّ گیت گائے جویں– مراٹھی، آسامی، ہندی، اردو، تیلگو، مراٹھی، بنگالی، گجراتی، پنجابی، تامل ، انگریزی، روسی ، نیپالی، ملا اتے ملیالم۔ 12000 توں ودھ گیتاں نوں آشا جی نے آواز دتی ہے۔

## ایہہ وی ویکھو
*لتا منگیشکر
*محمد رفیع

## حوالے

گٹھ:بھارتی گائک
گٹھ:1933ء دے جم
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
برٹنی سپیئرز

برٹنی سپیئرز () اک امریکی گان تے نچن والی اے۔ 1992 چو پیلی واری ٹی وی تے آئی۔ 1999 چ اودی گانیاں دی پیلی البم بزار چ آئی۔ جینے اونوں مشہور کردتا۔ برٹنی نے دو ویاہ کیتے تے اودے دو جواک نیں۔

گٹھ:امریکہ
پشکن

الیگزنڈر پشکن رومانوی ویلے دا اک روسی لکھاری سی۔ پشکن نوں سب توں وڈا روسی شاعر منیا جاندا اے۔ اونے روسی ادب دی نیوں رکھی۔ پشکن نے عام بول چال دی بولی نوں اپنی لکھی چ ورتیا تے اینج اے رواج پا گئی۔ 

پشکن 16 وریاں دا سی جدوں اونے اپنی پیلی نظم لکھی۔ اودیاں اگے دیاں سوچاں نے اونوں سرکار نال لڑا دتا۔ سرکار نے دیس نکالا دیندیاں ہویاں اونوں دکھنی روس ٹور چھڈیا۔ ایتھے اونے اپنا مشہور ڈرامہ بورس گدونوف لکھیا۔ 

پشکن نے نتالیہ گونچارووا نال ویاہ کیتا۔

گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:روسی شخصیتاں
بوسیفالس

بوسیفالس سکندر اعظم دے گھوڑے دا ناں سی ۔ اک سوداگر اس دے پیؤ دے کول ایہہ گھوڑا لے کے آئیا سی پر ایہہ کسے نوں وی اپنے نیڑے نئیں آن دیندا سی ، ایہہ اصل چ اپنی چھاں توں ڈردا سی ، سکندر اعظم نے اس گل نوں تاڑ لئیا ۔ اس نے گھوڑے دا مونہہ سورج ول کر دتا تاکہ اسنوں اپنا پڑچھانواں نظر نا آئے ۔ جدوں اسنوں اپنا پڑچھانواں نا دسئیا تے اوہ ڈھیئلا پئے گئیا تے سکندر اس دے اتے چڑھن چ کامیاب ہوگئیا ۔ ایہہ گھوڑا آخری وقت تک سکندر دی خاص سواری رہئیا تے جہلم دی لڑائی چ ، جدوں سکندر پورس دا پچھا کر رہئیا سی ، تے دوناں بادشاہاں دے ساہمنے اس دم توڑ دتا ۔ سکندر نے اس دی یاد چ ایسے ناں دا اک شہر تعمیر کروائیا ۔ ایہہ شہر کسے زمانے چ دریائے جہلم دے سجے کنڈے تے آباد سی ۔ مؤرخاں دا خیال اے موجودہ بستی جلال پور پیر والا ای اوہ شہر یاں اس تھاں تے آباد سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
بائرن

لارڈ بائرن 19ویں صدی دا انگریز رومانوی شاعر سی۔ اوہ رومانوی شاعراں دی دوجی ٹولی دا سنگی سی جیدے وچ کیٹس تے شیلی سن۔ بائرن شاعر ہون دے نال نال اک انقلابی وی سی۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* انگریزی شاعری

گٹھ:انگریزشاعر
شیلی

**پرسی بشی شیلی** انیسویں صدی دا انگریز رومانوی شاعر سی۔ اوہ رومانوی شاعراں دی دوجی ٹولی دا سنگی سی جیدے وچ بائرن تے کیٹس سن۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
*انگریزی شاعری

گٹھ:انگریزشاعر
ورڈزورتھ

ولیم ورڈزورتھ انیسویں صدی دا رومانوی انگریز شاعر سی۔ ورڈزورتھ نے کولرج نال رل کے رومانوی تحریک دی نیوں انگریزی چ رکھی۔ ورڈزورتھ فرانس دے انقلاب چ رنگیا سی۔ اودی شاعری چ عام بولی عام لوک تے عام گلاں ملدیاں نیں۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
*انگریزی شاعری
ولیئم شیکسپیر

ولیم شیکسپیئر انگریزی دا منیا ہویا شاعر تے ڈرامہ لکھاری اے۔ شیکسپیر نے 38 ڈرامے 154 سونٹ دو وڈیاں نظماں تے ہور کئی نظماں لکھیاں۔

## جم پل
ولیم شیکسپیئر جان شیکسپیئر تے میری آرڈن دا پتر سی۔ اوہ سٹریٹفورڈ ایون، واروکشائر، انگلینڈ وچ اک انجان دن جمیا تے تے 26 اپریل 1564 نوں اوہنوں گرجے وج سائی بنایا گیا۔ اوہ 8 نیانیاں وچ تیجا تے سب توں وڈا پتر سی۔ ایہ گل پک تے نئیں پر تریخ لکھاری ا یس تے پک نیں جے اوہ کنگز نیو سکول سٹریٹفورڈ توں پڑھیا۔ اوہ 18 ورے دا سی جدوں اوہدا ویاہ 26 ورے دی این ہاتھوے نال 27 نومبر 1582 نوں ہویا۔ 6 مہینیاں مگروں اوہناں دی اک ت‏ی سوزانا جمی۔ دو ورے مگروں اک پتر تے اک تئی جمے۔ پتر 11 ورے مگروں مرگیا۔

## لندن وچ
شیکسپیئر لندن آندا اے تے اوہدے لکھے ڈرامے 1592 نوں تھٹر وچ چل رۓ سن تے اوہ ڈرامیاں وچ کم وی کر ریا سی۔ رابرٹ گرین اوس ویلے دے اک ڈرامہ لکھاری نے شیسپیئر دی نندا کیتی جے اوہ اگے ود ریا اے۔ 1599 وچ اوہ گلوب تھیٹر کمپنی وچ سی. 1597 وچ اوہنے سٹریٹفورڈ وچ دوجا وڈا کر ملی لیا۔ ایس توں لگدا اے جے اوہ تھیٹر دے کاروبار جوں چنگے پیسے کما ریا سی۔ اوہدے ڈرامے 1594 توں چھپن لگ گۓ سن۔
نشان حیدر

نشان حیدر پاکستان دا سب توں وڈا  فوجی اعزاز اے جہڑا  کہ ہن تک  دس شہیداں نوں مل چکئیا اے ۔  پاکستان فضائیہ دی تریخ تے پاکستان دی بری فوج دے مطابق نشان حیدر  حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے ناں تے دتا جاندا اے کیونجے اینہاں دا لقب حیدر اے تے اینہاں دی بہادری ضرب المثل اے  ۔ ایہہ نشان صرف اوہناں لوکاں نوں دتا جاندا اے  ، جہڑے وطن لئی بوہت وڈی بہادری دا مظاہرہ کردے ہوئے شہید ہوچکے ہون ۔ اج تک پاکستان چ صرف دس بہادراں نوں نشان حیدر دتا گئیا اے ۔
اینہاں دے ناں ایہہ نیں  ۔

نشان حیدر پاکستان دا سب توں وڈا فوجی اعزاز اے جہڑا کہ ہن تک دس شہیداں نوں مل چکئیا اے۔ ایہہ نشان صرف اوہناں فوجیاں نوں دتا جاندا اے، جہڑے دیس لئی بہادری دا دکھالا کردے ہوئے مارے جاݨ۔ اج تک پاکستان چ صرف دس بہادراں نوں نشان حیدر دتا گیا اے ۔
ایہناں دے ناں ایہ نیں ۔

*1۔ کیپٹن محمد سرور
*2۔ میجر طفیل محمد
*3۔ میجر راجہ عزیز بھٹی
*4۔ میجر محمد اکرم
*5۔ پائیلٹ آفیسر راشد منہاس 
*6۔ میجر شبیر شریف
*7۔ جوان سوار محمد حسین
*8۔ لانس نائیک محمد محفوظ
*9۔ کیپٹن کرنل شیر خان
*10۔ حوالدار لالک جان

## ہور ویکھو
*ہلال جرات
*ستارہءجرات
*تمغہء جرات

## بارلے جوڑ
*نشان حیدر 
*پاکستان فضائیہ
*اعزاز حاصل کرن آلیاں دی لسٹ  
*اعزاز حاصل کرن آلیاں دی لسٹ 
*میجر شبیر شریف تے آرٹیکل
*لالک جان تے آرٹیکل
*راشد منہاس تے آرٹیکل 
* http://www.geopakistani.com/index.php/Diamond-Members-Section/Drama-Section/Nishan-E-Haider-eXclusive-only-on-GeoPakistani.com.html 
*پاکستانی اعزاز 
*پاکستانی اعزاز

گٹھ:نشان حیدر
گٹھ:فوجی اعزاز
گٹھ:فوج
گٹھ:پاکستان
گٹھ:فوجی تمغے
گٹھ:پاکستان دے اعزاز
حام

**حام** حضرت نوح علیہ سلام دے دوجے پتر دا ناں اے جس دے توریت دا تفضیل نال حلات ملدے نیں ۔ اس دا قرآن مجید چ ذکر تے ہے پر ناں نئیں آئیا ۔ ایسے آستے مفسراں چ اختلاف اے ، جہڑے لوک توریت دی روایت نوں صحیح سمجھدے نیں ، اوہ اس نوں حضرت نوح دا نافرمان پتر دسدے نیں جہڑا کشتی تے سوار نئیں ہوئیا سی بلکہ طوفان نوح چ غرق ہو گئیا سی ۔ اس دے برخلاف طبری نے غرق ہون آلے منڈے نوں حضرت نوح دا چوتھا پتر لکھئیا اے تے اس دا ناں کنعان دسیا اے ۔ حام دے متعلق لکھئیا اے کہ ایہہ بچن آلے تن منڈےآں چوں اک سی ۔ تے طوفان دے مکن دے مگروں جدوں زمین ونڈی گئی تے حام نوں مصر ، سوڈان ، حبشہ تے نوبہ دے علاقے ملے ۔ اس دی اولاد چ سیاہ فام نیں ۔ کہندے نیں نمرود وی اس دی نسل چوں سی ۔ سام دی اولاد گورے رنگ دی سی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:افریقہ
گٹھ:قدیم تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:عرب دی تریخ
بالزاک

فرانس دا ناول لکھاری ۔ اک غریب گھر چ جمئیا ۔ قنون دی تعلیم حاصل کیتی ۔ لکھن لکھان دا کتا (پیشہ) اختیار کیتا تے پیرس چ رہن لگا ۔ پہلے اک قلمی ناں توں اپنے سنسنی خیز ناول چھپوائے جہڑے بوہت مقبول ہوئے ۔ اینہاں ناولاں چ اس نے باستیل دے ڈگن توں لے کے 1848ء دے انقلاب فرانس دے فرانسیسی رہتل دی مورت بنائی تے ہر طبقے تے ہر پیشے دے لوکاں دے جیون دا نقشہ کھچئیا ۔ اس دے مشہور ناول ، ویران ، ہنھیرا گھر (1833ء) بڈھا گوریو(1835ء) نیں ۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:ادیب
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
سینٹ پیٹرز برگ مسیت

سینٹ پیٹرزبرگ مسیت (روسی بولی چ سانکت پیؤتربورگ میچت) روس دے شہر تے روسی سلطنت دے راجگھر سینٹ پیٹرزبرگ دی سب توں وڈی مسجد اے ، جدوں 1913ء چ اس مسیت دا افتتاح ہوئیا تے اوس ویلے ایہہ یورپ دی سب تون وڈی مسجد سی ۔ اس دے میناراں دی بلندی 48 میٹر اے جدون کہ گنبد 39 میٹر اچّا اے ۔ اس چ 5 ہزار نمازیاں دی گنجائش اے ۔

اس مسیت دا نیہہ پتھر 1910ء چ خانان بخارا( بخارا خانیت) دے امیر عبدالاحد خان اقتدار دی 25ویں سالگرہ دے موقع تے رکھئیا گئیا ۔ اس مسیت نوں امیر بخارا دے نال موسوم کیتا گئیا ، کیونجے اس نے مسیت دی اساری دے سارے اخراجات اپنے ذمے لئے سن ۔

اوس ویلے روسی راجگھر چ مسلماناں دی گنتی 8 ہزار دے لاگے سی تے اینہاں دی اک وڈی گنتی اس چ اکو ویلے اکٹھی نماز پڑھ سکدی سی ۔ تعمیراں دے ماہر الیگزینڈر وان گوگن نے اس مسجد نوں سمرقند چ واقع امیر تیمور دے مقبرے گور امیر نال ملدے جلدے انداز چ تعمیر کیتا ۔ اس دی تعمیر 1921ء چ مکمل ہوئی ۔

زنانیاں لئی نماز دی تھاں دوجی منزل تے اے ۔ جدوں کہ مرد پہلی منزل تے نماز پڑھدے نیں ۔ مسیت نوں دوجی جنگ عظیم دے دوران 1940ء توں 1956ء تک عبادت لئی بند کر کے اک گودام چ تبدیل کر دتا گئیا سی ۔ 1956ء چ سینٹ پیٹرزبرگ دے دورے دے موقعے تے انڈونیشیا دے پہلے صدر سوئیکارنو دے مطالبے تے مسجد نوں واپس مسلماناں دے قبضے چ دے دتا گئیا ۔ 1980ء چ مسیت چ نوین اساری دا کم کیتا گئیا ۔
## ہور ویکھو
*روس دیاں مسیتاں دی لسٹ

گٹھ:معماری
گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں مسجداں
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:عبادت گاہاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
عدنان

عدنان حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے پرکھاں چوں اک سن ۔ ایہہ حضرت اسماعیل علیہ سلام دے پتر نبایوت دی نسل چوں سن تے اتلے عرب دے جد اعلی وی کہلاندے نیں ۔ ایہہ بوہت مشہوور ادمی سن ۔ سارے قریش ( فہر بن مالک دی نسل) اینہاں دی اولاد چوں نیں ۔ مجموعی طور تے اینہاں دی اولاد نوں عرب المستعربہ ۔ بنو عدنان یا عدنانی آکھئیا جاندا اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
اورخان پاموک

ترک ناول نگار ، اصل ناں فرید **اورخان پاموک** اے ۔ اس نے 2006ء چ ادب دا نوبل انعام حاصل کیتا ۔

ایہہ اپنے افسانےآں تے ناولاں چ جدید ناول تے مشرق دی صوفیانہ روایات نوں آپس چ جوڑدا اے ۔ چڑھدے تے لہندے وچکار پل اسارن آلے اس ترک لکھاری دیاں کتاباں دے دنیا دی 35 بولیاں چ بولی وٹاندرے (ترجمے)ہو چکے نیں تے ایہہ کتاباں سو توں ودھ دیساں چ شائع ہو چکئیاں نیں ۔

اورخان دی مشہور لکھتاں چ برف باری(snow),چٹا قلعہ تے میرا ناں لال (‏‏My name is red) شامل نیں ۔ 1990ء توں اسدیاں 6 کتاباں جرمن بولی چ وی ترجمہ ہو کے شائع ہو چکئیاں نیں ۔

اس دی نویں کتاب " استمبول۔ اک شہر دی یاداں" اے ۔ استمبول ای پاموک دا آبائی شہر اے ، جتھے اوہ 7 جون 1952ء چ جمئیا ۔

54 سالہ پاموک نے ادب دا نوبل انعام 10 ستمبر 2006ء چ وصولیا ۔ پاموک نوں جرمن بک ڈیلرز ایسوسی ایشن دا امن انعام وی دتا گئیا ۔

ادب دے شعبے چ نوبل انعام جتن تے اس نوں 15 لکھ امریکی ڈالر دی رقم دتی گئی ۔

حالانکہ اوہ نوبل انعام حاصل کرن آلا پہلا ترک شخص سی پر ایہہ اعزاز حاصل کرن دے باوجود ترک باشندے اس لئی کوئی نرم گوشہ نؤیں رکھدے ، اس دی وجہ اس دی شخصیت اے ۔

پاموک نے اپنے ناولاں چ متنازعہ مسئلے چکن دی وجہ توں مغربی دنیا چ مقبولیت حاصل کیتی ۔ ترکی دی حکومت نے پہلی جنگ عظیم چ ترکاں دے ہتھوں لکھاں آرمینیائی لوکاں دے قتل عام دا ذکر کرن تے اس دے خلاف مقدمہ دائر کیتا سی ۔

پاموک نے اک انٹرویو چ آکھئیا سی کہ جنگ عظیم اول دے دوران اس دے ملک چ 30 ہزار کرد تے 10 لکھ آرمینیائی باشندےآں دا قتل عام ہوئیا سی پر اس دے علاوہ اس بارے چ ہور کوئی گل کرن نوں تیار نئیں ۔

ترکی دے قنون دے مطابق کسے لئی وی ترکی دی ریاست تے قومی اسمبلی دی توہین کرنا غیر قنونی اے ۔ پاموک دے چلاف ایسے قنون دے تحت مقدمہ قائم کیتا گئیا ۔ پر جنوری 2006ء چ شدید بین الاقوامی تنقید دی وجہ توں اس دے خلاف ایہہ الزامات ختم کر دتے گئے ۔

ناقداں نے پاموک نوں نوبل انعام دین دے فیصلے نوں سیاسی قرار دے دتا ۔ اورخان اسلامی دنیا دا پہلا ادیب اے جسنے ایران ولوں لعنتی سلمان رشدی دے قتل دے فتوے دی مذمت کیتی سی ۔

اوہ تھامس مین ، مارسل پروسٹ ، لیو ٹالسٹائی تے فیودور دوستوفسکی توں متاثر اے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
اینگلوسیکسن

اینگل تے سیکسن دو جرمن قبیلے سن ، جنہاں نے 5ویں تے 7ویں صدی عیسوی دے وچکار ہالینڈ (نیدرلینڈز) تے سکینڈے نیویا (سکینڈینویا) ولوں برطانیہ تے ہلہ بولیا تے اوتھے اپنیاں نکیاں نکیاں ریاستاں بنا لئیاں ۔ 9ویں صدی عیسوی چ انہاں ریاستاں دے اتحاد نے اک بادشاہت دی صورت اختیار کر لئی ، جہڑی اینگلو سیکسن بادشاہت دے ناں نال چر تک انگلستان چ راج کردی رہی ۔ برطانیہ دے باشندے زیادہ تر اینہاں ای قبیلےآں دی نسل چون نیں ۔ اس لئی اینہاں نوں سیکسن قوم آکھئیا جاندا اے ۔ انگریزی بولی دا خمیر وی اینگلز سیکسن قبیلےآں دی بولی توں ای تیار ہوئیا اے ۔
الجزار

اینہاں دا ناں احمد بن ابراہیم بن ابی خالد القیروانی اے تے ابن الجزار اینہاں دا لقب اے ۔ ایہہ مغرب ( مراکش) دے مشہور طبیب سن تے قیروان چ طب چ مشہور خاندان چ پیدا ہوئے ۔ اوہ اسحاق بن سلیمان الاسرائیلی دے شاگرد سن ۔ صاعد الاندلسی تے ابن ابی اصیبعہ نے اپنیاں کتاباں اس دی بوہت تعریف کیتی اے ۔ صاعد لکھدا اے " اوہ طب دا حافظ سی ، کتاباں دے تعلیم دیں آلے تے اپنے تون پہلے عالماں دی کتاباں دا علم رکھن آلے سی' اینہاں دی شہرت اپنے دیس توں باہر دور دور تک پھیلی ہو ئی سی تے اندلس دے طالب علم اینہاں کولوں تعلیم لین قیروان آندے سن ۔ اینہاں دی قابل ذکر لکھتاں چ زار المسافر ، الاعتماد فی الادویہ المفردہ ، البغیہ فی الادویہ المرکبہ نیں ۔ انہاں دا انتقال قیروان چ 369ھ چ ہوئیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
زار روس

**زار روس** ، روسی سلطنت دے بادشاہ دا لقب سی ۔ روسی بولی چ زار نوں " سار "لکھئیا تے پڑھئیا جاندا اے تے اس دا مطلب مطلق العنان شہنشاہ دا لئیا جاندا اے ، مثال دے طور تے پرانے روس چ استمبول یاں قسطنطینہ نوں *سار گراد* یعنی *شہنشاہ دا شہر* وی آکھئیا جاندا سی کیونجے پرانے روس چ قسطنطنیہ دی حثیت جداں مسلماناں چ خلیفہ تے بغداد دی سی ایداں ای سی اس دی وچہ ایہہ سی کہ جدون 9ویں صدی دے آخر چ روسیاں نے آرتھوڈوکس عیسائیت قبول کیتی ، اوس ویلے دریائے وولگا دے علاقےآں چ قائم خانان بلگاریہ ( خانیٹ آف بلگاریہ) دا مسلمان وفد اسلام دا پیغام لے کے ، روم دا وفد کیتھولک گرجے دا پیغام لے کے تے قسطنطنیہ دا وفد آرتھوڈوکس گرجے دا پیغام لے کے گئیا سی پر کیویائی روس دے حکمران نے آرتھوڈوکس عیسائیت اپنان دا فیصلہ کیتا ، اس دیاں کئی سیاسی تے معاشی وجہاں وی سن ، اوس ویلے توں ای قسطنطنیہ تے بازنطینی سلطنت روسیاں دی عقیدت تے احترام دا مرکز بن گئی تے روسیاں دیاں ہمدردیاں ہمیشہ اس دے نال رہئیاں ۔ روسی آرتھوڈوکس گرجے دے ارکان اج وی استمبول لئی "سارگراد" دا لفظ ورتدے نین ۔ 
زار (روسی چ سار) لاطینی بادشاہاں دے لقب سیزر دی ای ا ک شکل اے ۔ روس چ ایہہ لقب سب توں پہلے پیٹر اعظم نے اختیار کیتا ۔ اس دی مونث زارینہ (روسی چ سارینہ) اے ۔
روسی سلطنت دا آخری زار نکولس II سی ۔
قیصر تے خسرو وی اس دے مختلف بولیاں چ تلفظ نیں ۔

گٹھ:روس
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:یورپ
گٹھ:روسی سلطنت
سربنیتسا

**سربنیتسا** بوسنیا تے ہرزیگوینا دا اک شہر اے ۔ ایہہ شہر بوسنیا تے ہرزیگوونا دے علاقے سرپسکا چ شامل اے جہڑا کجھ آزاد اے ۔ سرپسکا سرب اکثریتی علاقہ اے پر بسربنیتسا اک مسلم اکثریتی علاقہ اے ۔ 1995ء چ سرب فوجاں نے اس شہر تے مل مار کے اک ای دن چ 8 ہزار توں ودھ مسلماناں دا قتل عام کیتا سی ۔ بوسنیا تے ہرزیگوونا نوں دو علاقےآں چ ونڈئیا گئیا سی ، جس چ اک وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا تے دوجا سرپسکا اے ۔ 24 مارچ 2007ء چ سربنیتسا دی پارلیمان نے اک قرارداد منظور کیتی جس چ سرپسکا توں علاحدگی تے وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا چ شمولیت منظور کیتی گئی ۔ اس چ سرباں نے حصہ نئیں لئیا سی ۔

سربنیتسا چ بوسنیائی مسلمان 65 فیصد توں ودھ نئیں ۔ ایتھے سونے چاندی تے دوجیاں کاناں موجود نیں ۔ اس دے علاوہ 1995ء دے قتل عام توں پہلاں ایتھے فولاد دی صنعت وی بوہت مضبوط سی ۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:علاقے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:بونسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دماوند

دماوند ایران دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے البرز دے پربت دھارے چ قزوین دے سمندر توں تھلے تے تہران توں 66 کلومیٹر اتر چ اے۔ اے اگ اگلن والا پعاڑ اے۔ 6 جولائی 2007 نوں ایدے چوں تعواں نکلیا سی۔ اے لیندے ایشیاء دا سب توں اچا پعاڑ اے۔
البرز

**البرز** ایران دے اتر چ اک پربت دھار اے جیڑا آرمینیا توں لے کے کیسپین سمندر دے اتر چ ترکمانستان تے افغانستان دے باڈر تک پھلیا ہویا اے۔ دماوند ایدا سب توں اچا پعاڑ اے۔ اے 60 توں لے کے 130 کلومیٹر تک چوڑا اے۔

گٹھ:پربت دھارے
ازاد کوہ

ازاد کوہ ایران دے اتر چ البرز دے پعاڑی سلسلے چ اک پعاڑ اے۔
ارم بن سام

ارم حضرت نوح علیہ سلام دے اک پوتے دا ناں اے ۔ ارم بن سام بن نوح عرب چ آباد سی ۔ اینہاں دی اولاد نے اک شہر بسائیا جسنوں اینہاں دے ناں تے ارم ( پورا ناں ارم ذات العماد) کہئیا جاندا سی ، جہڑا قوم عاد دا مرکزی شہر سی ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:اسلام
وکٹوریہ کراس

وکٹوریہ کراس برطانوی فوج دا اوہ سب توں وڈا فوجی نشان اے جہڑا ویری دے خلاف بہادری دکھان تے دتا جاندا اے ۔ اس تمغے دا ناں برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دے ناں تے وکٹوریہ کراس اے ۔
آل مظفر

آل مظفر 1315ء توں 1393ء تک ایران دے تخت تے بیٹپھن آلا اک ٹبر سی ۔ اس حکومت دا بانی اک ایرانی امیر مظفر سی ، جہڑا ایل خانی سلطنت ولوں یزد شہر دا حاکم سی 1315ء چ سلطان ابو سعید نے اس دے پتر مبارو الدین نوں یزد تے فارس دی حکومت دے دتی تے اوہ ایل خانیاں دے زوال دے بعد آزاد ہوگئیا ۔ اس نے 1340ہ چ کرمان ، 1353ء چ شیراز تے فارس تے 1357ء چ اصفہان تے مل مار لئیا ۔ مبارز الدین دا دور اس لحاظ نال وی اہم اے کہ اس نے شراب خوری تے دوجیاں برائیاں جہڑیاں شیراز چ اوس ویلے عام ہو گئیاں سن ، نوں روکئیا تے اس لئی سخت قنون نافذ کیتے ۔

مبارز الدین دے بعد شاہ شجاع (1357ء- 1384ء) تخت تے بیٹھا جہڑا اس ٹبر دا سب توں سرکڈھواں حکمران سی ۔ اس نے عراق دے جلائر حکمران سلطان اویس دے 1375ء چ مرن مگروں شستر ، بغداد ، سلطانیہ ، تبریز ، نخچیوان تے قرہ باغ تے وی مل مار لئیا ۔ ایہہ اوہ زمانہ سی جدوں امیر تیمور سمرقند چ اک مضبوط حکومت قائم کر چکئیا سی تے خراسان تے وی مل مار چکئیا سی ۔ شاہ شجاع نے اس دی ودھدی ہوئی طاقت دا اندازہ لا کے اس دی اطاعت کر لئی ۔ 

شاہ شجاع دے بعد اس دا جانشین زین العابدین (1384ء- 1387ء) صرف تن ورہے حکمران رہئیا ۔ 1387ء چ تیمور نے اسنوں حکومت توں بے دخل کر دتا ۔ اس دے بعد آل مظفر دے شہزادےآں چ خانہ جنگی شروع ہو گئی ۔ یزد چ شاہ یحیی ، کرمان چ سلطان احمد تے اصفہان چ شاہ منصور حکومت کرن لگے ۔ اس خانہ جنگی دا فیدہ چکدے ہوئے تیمور نے 1393ء چ آل مظفر دی حکومت دا خاتمہ کر دتا ۔

علم تے ادب دی سرپرستی۔۔

آل مظفر علم تے ادب دے سرپرست سن ۔ مشہور شاعر حافظ شیرازی (1315ء-1390ء) دا تعلق شاہ شجاع، دے دربار نال سی ۔ حافظ فارسی دا وڈا غزل گو شاعر اے ۔ اس دے علاوہ وی ہور کئی اہل علم اس دے دربار نال وابستہ سن ۔ فارسی دا سب توں وڈا ہجو گو تے طنز نگار شاعر عبید زاکانی (مرئیا 1390ء) دا تعلق وی ایسے دور نال سی ۔ اس دی کتاب " اخلاق الاشراف" طنز نگاری دا شاہکار اے تے اس نوں پڑھ کے پتہ لگدا اے اوس زمانے دے ایرانی اخلاقی لحاظ نال کنی پتسی چ ڈگے ہوئے سی ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
قل شریف مسیت

**قل شریف مسیت** روس دی ریاست تاتارستان دے راجگھر قازان چ واقع مسیت ہے جیہڑی روس دی سب توں وڈی مسیت ہے ۔ اس دے بارے اِچ ایہہ وی آکھیا جاندا ہے کہ ایہہ یورپ دی سب توں وڈی مسیت ہے ۔

ایہہ مسیت 16ویں صدی وچ قازان وچ تعمیر کیتی گئی ۔ دسیا جاندا ہے پئی اس مسیت دے مینار وی سن ۔ اس نوں روایتی وولگا بلغاریہ انداز اِچ تعمیر کیتا گیا سی اَتے یورپی نشاہ ثانیہ دے اولین دور اَتے عثمانی انداز وی ورتیا گیا سی 1552ء وچ خانان قازان( خانیٹ آف کازان) اَتے روسی زار ایوان گروزنی ( ایوان خوفناک) دی فتح اَتے سقوط قازان دے بعد روسیاں نے اس مجسد نوں شہید کر دتا اَتے اس دی تھاں اک گرجا بݨایا ۔ ایہہ مسجد قازان دی کریملن دے اندر واقع سی ۔ ماسکو دی کریملن وانگوں قازان دی کریملن وی ریاست خانان قازان دے حکمراناں دا دربار اَتے رہائش دا قلعہ بند محل سی ۔

تاتاری دانشوراں دا کہݨا ہے کہ قل شریف مسجد دیان چند جھلکیاں ماسکو چ قائم مشہور سینٹ باسل گرجے چ ویکھیاں جا سکدیاں نیں ، جنھاں وچ 8 مینار اَتے اک مرکزی گنبد شامل نیں جیہڑے روایتی روسی طرز تعمیر نال تعلق نِیہ رکھدے ۔

1996ء چ اس مسیت دی دوبارہ تعمیر دا آغاز ہویا جیہڑی جدید طرز تعمیر دی حامل ہے ۔ نویں مسجد دا افتتاح 24 جولائی 2005ء وچ ہویا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں مسجداں
گٹھ:معماری
گٹھ:عبادت گاہاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:یورپ
گوہر نصیبہ

گوہر نصیبہ 13 ویں صدی عیسوی دی اک سلجوق شہزادی سی جہڑی سلجوق سلطان قلچ ارسلان II دی دھی تے کیخسرو I دی بھین سی ۔ ترکی دے شہر قیصری (قیصریہ) چ اس دے ناں نال موسوم  شفاخانہ (دارالشفاء) ، طبی تعلیم لئی اک ادارے  تے مسجد نے اسنوں لافانی حثیت دے رکھی اے ۔ ایہہ عمارتاں (کمپلیکس) سلجوق طرز تعمیر دا اک وڈا شاہکار اے  تے اج وی قیصری شہر چ شہزادی دی یاد دلاندا اے ۔ ایہہ شفا خانہ 1204ء توں 1206 دے وچکار اسارئیا گئیا  جدوں کہ مدرسہ 1206ء چ گوہر نصیبہ دے انتقال دے مگروں تعمیر ہونہ شروع ہوئیا تے 1210ء چ مکمل ہوئیا  ۔ دارالشفاء ، مسجد تے طبی تعلیمی مدرسے تے مشتمل ایہہ سارا کمپلیکس شہزادی گوہر نصیبہ دے ناں نال ای موسوم اے ۔ کہئیا جاندا اے کہ موت دے بستر تے گوہر نصیبہ نے اپنے بھائی کیخسرو اول دے ساہمنے  اپنی آخری خواہش دسی کہ اک دارالشفاء بنائیا جائے جتھے ذہنی مریضاں دا مفت علاج کیتا جائے ۔ ایسے خواہش  نوں پورا کرن لئی کیخسرو نے ایہہ شفا خانہ تعمیر کروائیا  ۔ اس ہسپتال دے بارے چ ایہہ کہئیا جاندا اے کہ دنیا چ ذہنی مریضاں دا علاج کرن آلا ایہہ پہلا شفاخانہ سی ۔ اس دے علاوہ سلجوقیاں دی پہلیاں تعمیراں چوں ایہہ کلی(اکو) عمارت اے جہڑی اج تک سلامت اے ۔ ایہہ شفا خانہ اج وی  طب نال وابستہ اک عوامی عجائب گھر دے طور تے موجود اے  ۔ قیصری دی سب توں وڈی یونیورسٹی دے ہسپتال دا ناں وی گوہر نصیبہ دے ناں تے رکھئیا گئیا اے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک