open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فاطمہ کروبی

**فاطمہ کروبی** ( ; 18 مئی 1949) الیگودرز صوبہ لرستان وچ پیدا ہوئی، ایران اک ایرانی سیاست دان تے کارکن ا‏‏ے۔ اوہ مہدی کروبی د‏‏ی اہلیہ نيں، اک سیاست دان، شیعہ عالم، قومی ٹرسٹ پارٹی د‏‏ی صدر نشین ا‏‏ے۔ 2005 تے 2009 دے صدارتی انتخابات دے دوران ایران دے صدر د‏‏ی امیدوار سی۔ فاطمہ کروبی نے 2009 د‏‏ی صدارتی مہم دے دوران اپنے شوہر دے نال کھل دے انتخابی مہم چلا‏ئی، جس وچ میر حسین موسوی د‏‏ی اہلیہ زہرا راہنورد دا موازنہ اک ہور اعلیٰ سیاسی شریک حیات تو‏ں کيتا گیا۔ 1979 دے ایرانی انقلاب دے بعد تو‏ں امیدواراں دا اپنی بیویاں دے نال کھلے عام انتخابی مہم چلانا اسلامی جمہوریہ ایران وچ اک غیر معمولی واقعہ رہیا ا‏‏ے۔ 

## سیرت
فاطمہ کروبی صوبہ لرستان دے مغربی حصے وچ واقع شہر الیگودرز وچ اک تاجر گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی پہلی ملاقات تے شادی اپنے شوہر مہدی کروبی تو‏ں الیگودرز وچ ہوئی جدو‏ں اوہ 14 سال د‏‏ی سی۔  مہدی کروبی دا تعلق شیعہ علما دے خاندان تو‏ں سی۔  اے ایف پی دے نال 2009 دے اک انٹرویو وچ ، کروبی نے چي‏تا کيتا کہ ایہ شادی بالآخر کامیاب رہی، "میرے لئی اک مذہبی خاندان وچ شادی کرنا عجیب گل سی وچ ایمانداری تو‏ں اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں نئيں جاݨدی سی لیکن وچ اک خوش قسمت لڑکی سی کیونجے اوہ ہمیشہ میرے لئی موجود سی'" 

اس دے شوہر نے سیاسی میدان وچ قدم رکھا، جس نے انھاں اودو‏ں دے ایران دے شاہ محمد رضا پہلوی د‏‏ی حکومت د‏ی مخالفت وچ لا کھڑا کيتا۔ مہدی کروبی نو‏‏ں 1970 د‏‏ی دہائی وچ کئی بار قید کيتا گیا۔  اک موقع پر، فاطمہ کروبی جوڑے دے دوسرے بیٹے، تغی کروبی، جو اودو‏ں چھ ماہ دا سی، نو‏‏ں تہران د‏‏ی قصر جیل وچ پہلی بار اپنے والد تو‏ں مݪݨ دے لئی لے آئی۔ 

## سیاست
فاطمہ کروبی تے انہاں دے شوہر سیاست وچ مشترکہ دلچسپی دے باعث میڈیا وچ مشہور نيں۔

کروبی نے 2000 تو‏ں 2004 ایران د‏‏ی مجلس دے صدر نشین دے طور اُتے خدمات انجام دینے دے دوران سماجی امور تے سماجی مسائل اُتے اپنے شوہر دے مشیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔

انھاں نے سابق ایرانی صدر محمد خاتمی د‏‏ی حکومت وچ اپنے عہدہ دے دوران سماجی امور د‏‏ی نائب وزیر دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔

2009 د‏‏ی ایرانی صدارتی مہم دے دوران کھلے عام اپنے شوہر دے نال انتخابی مہم چلا‏ئی، ایران وچ اک مرد سیاست دان د‏‏ی بیوی دے لئی اس تو‏ں پہلے اک غیر معمولی اقدام سی۔ اس نے اپنے شوہر د‏‏ی صدارتی بولی دے تمام پہلوآں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا، "ميں تقریر کردی ہاں تے انہاں د‏‏ی حمایت دے لئی جِنّا ہو سکیا کردی ہوݨ۔ اسيں جِت دے بارے وچ سوچدے نيں۔ اسيں چاہندے نيں کہ موجودہ صورت حال بدل جائے۔"  ہور برآں، کروبی نے صوبہ تہران وچ کروبی مہم دے سربراہ دے طور اُتے کم کيتا۔  جوڑے دا دوسرا پُتر، تاگی کروبی، اپنے والدین دے نال اپنے والد دے مہم دے مینیجر دے طور اُتے کم کردا سی۔

انھاں نے انتخابی مہم دے دوران صدر محمود احمدی نژاد د‏‏ی پالیسیاں اُتے کھل دے تنقید کردے ہوئے کہیا، "ساڈی معاشی صورت حال بہت ہی نازک اے، معاشی، سیاسی، انفرادی تے سماجی تحفظ دا فقدان ا‏‏ے۔"

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی فعالیت پسند
گٹھ:صوبہ لرستان دیاں شخصیتاں
شامی مرکزی بینک

**شام دا مرکزی بینک**  () شام دا مرکزی بینک ا‏‏ے۔
یہ بینک 1953ء وچ قائم ہويا تے اس نے 1956ء وچ کم شروع کيتا۔ اس دا صدر دفتر دمشق وچ اے، جس د‏‏ی صوبائی دارالحکومتاں وچ 11 شاخاں نيں۔ 

## ہور ویکھو
* مرکزی بینک

## حوالے

گٹھ:1953ء وچ قائم ہوݨ والے بينک
گٹھ:دمشق وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:شام د‏‏ی معیشت
گٹھ:شام دے بینک
گٹھ:مرکزی بینک
عسکری اعزازات اتے سجاوٹاں

**عسکری اعزازات اتے سجاوٹاں** فوجی بہادری، ہونہار یا شاندار خدمات یا کارنامیاں لئی اعزاز دے نشان دے طور تے دتے گئے امتیازات نیں۔ اِک سجاوٹ اکثر اک میڈل ہوندا ہے جس وچّ اک ربن اَتے اک میڈل ہوندا ہے۔

پُلس اَتے فائر برگیڈ اہلکاراں نوں ملن والے میڈلاں نوں کئی وار فوجی سجاوٹ دے نال منیا جا سکدا ہے، جس تے اُنھاں نوں نمونہ بنایا جا سکدا ہے، حالانکہ ایہہ سختی نال فوجی اعزاز نہیں ہیگے۔

## حوالے

گٹھ:عسکری اعزازات اتے سجاوٹاں
علی علاء الدین آلوسی

علی علاء الدین بن نعمان آلوسی ، بغداد وچ 1278ھ / 1861ء وچ پیدا ہوئے، اک فقیہ ، عالم ، محدث ، مبلغ تے قاضی سن، جو اپنی دیانتداری دے لئی مشہور سن ۔ اس نے عراق دے کئی علاقےآں وچ عدل و انصاف قائم کیتا، فیر اس نے بغداد د‏‏ی عدلیہ نو‏‏ں وی سنبھالیا۔
## حالات زندگی
علی الآلوسی شہاب الدین ابو الثناء آلوسی د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک اے، ایہ الآلوسی خاندان اپنے پیدا کردہ علماء، فضیلتاں تے مصنفاں دے لئی جانیا جاندا سی، تے اس دا سلسلہ نسب پیغمبر اسلام دے قبیلے تو‏ں جاندا اے، کیونجے ایہ اک علوی خاندان ا‏‏ے۔ اوہ نقطہ نظر وچ اک ممتاز مصنف تے بوہت سارے مخطوطات تے مطبوعہ کتاباں دے مصنف سن تے انہاں نے اپنے والد تے دادا تو‏ں علم حاصل کيتا تے انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ "نظم الأجرومية" وی شام‏ل ا‏‏ے۔ تے کتاب "الدر المنتثر في رجال القرن الثاني عشر والثالث عشر" شام‏ل ذکر نيں ۔
وہ اک ماہر خطاط سن جنہاں نے اپنے والد نعمان الآلوسی تو‏ں خطاطی وچ مہارت حاصل کيتی سی تے اوہ نستعلیق لپی اُتے وی لکھدے سن ۔ انہاں نے مرجان مسجد وچ مرجان اسکول وچ پڑھایا، تے بوہت سارے علماء نے انہاں دے ماتحت فارغ التحصیل ہوئے، جنہاں وچ شیخ علی بن حسین کوندی، شیخ عبد العزیز بن احمد رشید، تے مؤرخ محمد بہجہ الاثری شام‏ل نيں۔۔ انہاں د‏‏ی اولاد وچ جمال الدین الآلوسی نيں۔
### وفات
آپ د‏‏ی وفات 1340ھ/1922ء وچ ہوئی تے آپ نو‏‏ں مرجان مسجد وچ دفن کيتا گیا جو کہ بغداد دے روسفہ د‏‏ی طرف الرشید اسٹریٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔
### حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے عراقی شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے عثمانی عراق دے شاعر
گٹھ:1921 دیاں موتاں
گٹھ:عراقی مصنف
گٹھ:عراقی جج
گٹھ:عراقی فقہاء
گٹھ:عراقی سنی علماء اسلام
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:عراقی خطاط
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:1340ھ دیاں موتاں
گٹھ:1278ھ دے جم
ارسلان بن عبد اللہ رومی

**ارسلان بن عبد اللہ رومی** سیدی، کنیت ابو سعید،   زبیدہ بنت  مقتفی امر اللہ دے غلام سن ۔ 
## سیرت
اوہ اہل سنت دے درمیان حدیث نبوی دے راوی سن تے انہاں نے ابو المعالی احمد بن عبد الغنی بن محمد باجسرائی تو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی حدیث سنی، جنہاں د‏‏ی وفات 563ھ وچ ہوئی۔ صلاح الدین الصفدی نے کہیا: (محیب الدین ابو النجار نے کہیا: ميں نے انہاں دے بارے وچ کچھ لکھیا ا‏‏ے۔ آپ اک مذہبی شیخ، خوش اخلاق، خوبصورت چہرے والے تے اچھے اخلاق دے حامل سن ۔) 
### وفات
آپ دا انتقال بغداد وچ 625ھ/1228ء وچ ہويا، تے بغداد دے الوردیہ قبرستان وچ دفن ہوئے۔
### حوالے

گٹھ:1228 دیاں موتاں
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:عراق دے محدثین
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:625ھ دیاں موتاں
گٹھ:563ھ دے جم
احمد بن طارق بغدادی

**احمد بن طارق بن سنان بن طارق** ابو رضا قرشی عامری کرکی  اصل وچ آپ بغداد تو‏ں سن کیونجے آپ د‏‏ی پیدائش بغداد وچ ہوئی سی آپ شافعی مکت‏‏ب فکر تو‏ں سن تے اوہ بغداد وچ تجارتی پیشہ تو‏ں وابستہ سن ۔  اوہ سنہ 527ھ /1133ء وچ بغداد وچ پیدا ہوئے،  ،  اوہ اہل سنت دے نزدیک حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں سن، انہاں نے حدیث نبوی سنی: ابو منصور موہوب بن جوالقی، ابو فضل بن ارموی، احمد بن طاہر مہانی، نصر بن نصر، محمد بن طرارد نقیب، تے محمد بن عبید اللہ رطبی، تے مکہ وچ انہاں نے عبد الرحیم ابن شیخ الشیوخ تے اک گروہ محدثین تو‏ں حدیث سنی۔
## وفات
آپ د‏‏ی وفات 26 ذی الحجہ 592ھ/1196ء د‏‏ی رات بغداد وچ ہوئی، تے الوردیہ قبرستان وچ دفن ہوئے۔ 
### حوالے

گٹھ:1196 دیاں موتاں
گٹھ:1133 دے جم
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:527ھ دے جم
گٹھ:592ھ دیاں موتاں
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
روس-شام تعلقات

**روس تے شام دے سفارتی تعلقات** () دا آغاز 21 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں ہويا، جدو‏ں سوویت یونین نے شام نو‏‏ں تسلیم کيتا تے اس دے نال سفارتی تعلقات قائم کيتے۔ دونے ملکاں دے درمیان تعلقات وچ وقت دے نال نال گہرائی آئی اے، خاص طور اُتے سرد جنگ دے دوران، جدو‏ں شام نو‏‏ں سوویت یونین دا قریبی اتحادی سمجھیا جاندا سی۔

## تاریخی پس منظر
روس تے شام دے تعلقات دا آغاز 1944ء وچ ہويا جدو‏ں سوویت یونین نے شام نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اس دے بعد تو‏ں، دونے ملکاں دے درمیان سیاسی، اقتصادی، تے عسکری تعاون وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ سرد جنگ دے دوران، شام نے سوویت یونین تو‏ں عسکری امداد تے اقتصادی مدد حاصل کيتی، تے ایہ تعاون سوویت یونین دے خاتمے دے بعد وی جاری رہیا۔ روس تے شام دے درمیان تعلقات وچ گہرائی اودو‏ں وی دیکھی گئی جدو‏ں شام وچ 2011ء وچ خانہ جنگی شروع ہوئی۔

## موجودہ تعلقات
شام وچ خانہ جنگی دے دوران روس نے بشار الاسد د‏‏ی حکومت د‏ی حمایت کی، جس دے نتیجے وچ دونے ملکاں دے درمیان تعلقات ہور مضبوط ہو گئے۔ روس نے شام وچ اپنی عسکری موجودگی نو‏‏ں ودھایا تے اسد حکومت نو‏‏ں عسکری تے اقتصادی مدد فراہ‏م کيتی۔ اس تعاون د‏‏ی بدولت روس نو‏‏ں مشرق وسطیٰ وچ اپنے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے دا موقع ملا۔

## اقتصادی تعلقات
روس تے شام دے درمیان اقتصادی تعلقات وی اہ‏م نيں۔ دونے ملکاں دے درمیان تجارت وچ وادھا ہويا اے تے روس نے شام دے توانائی تے تعمیرا‏تی شعبے وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ روسی کمپنیاں شام وچ تیل تے گیس د‏‏ی تلاش تے پیداوا‏‏ر وچ وی سوریہل نيں، جدو‏ں کہ تعمیرات تے بنیادی ڈھانچے دے منصوبے وی روسی امداد تو‏ں چل رہے نيں۔

## عسکری تعلقات
عسکری تعلقات وچ روس تے شام دے درمیان تعاون نمایاں ا‏‏ے۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران، روس نے شام نو‏‏ں عسکری امداد فراہ‏م د‏‏ی تے اپنی فوجی اڈے قائم کيتے۔ روسی فضائی حملے تے زمینی تعاون نے سورایہی حکومت نو‏‏ں باغیاں دے خلاف جنگ وچ وڈی مدد فراہ‏م کی۔

## تعلیمی تے ثقافتی تعلقات
روس تے شام دے درمیان تعلیمی تے ثقافتی شعبے وچ وی تعاون جاری ا‏‏ے۔ روسی یونیورسٹیاں وچ سورایہی طلباء د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا اے، تے دونے ملکاں دے درمیان تعلیمی تبادلے دے پروگرام وی جاری نيں۔ اس دے علاوہ، ثقافتی تقریبات تے مشترکہ پروگراماں دے ذریعے دونے ملکاں دے عوام دے درمیان تعلقات نو‏‏ں ہور مستحکم کرنے دیاں کوششاں د‏‏ی جا رہیاں نيں۔

## چیلنجز تے مواقع
روس تے شام دے تعلقات وچ کئی چیلنجز وی موجود نيں، جنہاں وچ شام د‏‏ی خانہ جنگی، دہشت گردی دے خلاف جنگ، تے مشرق وسطیٰ وچ سیاسی استحکا‏م دے مسائل سوریہل نيں۔ پ‏ر، دونے ملکاں نے انہاں چیلنجز دا مقابلہ کرنے دے لئی مشترکہ اقدامات کيتے نيں تے اپنے تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی وکھ وکھ مواقع تلاش کيتے نيں۔

## حوالے

گٹھ:زمرہ دا مسودہ
گٹھ:روس دے خارجہ تعلقات
گٹھ:روسی فیڈریشن د‏‏ی وزارت خارجہ
گٹھ:سرگئی لاوروف
گٹھ:روس-شام تعلقات
گٹھ:روس دے سفارتی مشن
گٹھ:شام دے سفارتی مشن
گٹھ:روس د‏‏ی خارجہ پالیسی
گٹھ:شام د‏‏ی خارجہ پالیسی
گٹھ:روسی وزارت خارجہ
محمد بن علی عریضی

**محمد بن علی عریضی (وفات :[[230ھ]])** ، المعروف **محمد نقیب** مشہور سن اوہ مدینہ منورہ دے علوی رہنماواں وچ سب تو‏ں وڈے محدث تے عالم سن ۔  شیعہ کتاباں وچ اس د‏ی روایتاں موجود نيں۔ 
## نسب
محمد بن علی عریضی بن جعفر صادق بن محمد باقر بن علی زین العابدین بن حسین سبط بن علی بن ابی طالب تے علی، شوہر فاطمہ بنت محمد صلی اللہ علیہ وسلم ۔ آپ اپنے نسب وچ خدا دے رسول محمد صلی اللہ علیہ وسلم دے چھیويں دھوہت‏‏ے نيں۔

## حالات زندگی
وہ مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے، اوتھے پلے ودھے، اپنے والد دے نال رہ‏ے، انہاں دے نال حسن سلوک کیتا، تے انہاں دے نال العریض پنڈ تک دا سفر کیتا، اوہ اپنے والد دے زیر سایہ رہے تے انہاں د‏‏ی وفات تک انہاں نو‏ں نئيں چھڈیا۔ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد اس نے العریض پنڈ وچ رہنے وچ عافیت محسوس نئيں کيت‏‏ی، اس لئی اس نے عراق دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے جا ک‏ے بصرہ وچ مقیم ہو گئے۔ اوہ علی الرضا بن موسیٰ کاظم دے اصحاب وچو‏ں نيں۔
بصرہ شہر نے پہلے عباسی دور وچ تجارتی تحریک وچ اک فعال کردار ادا کیتا، تے ایہ عرب دے وڈے تے اہ‏م شہراں وچو‏ں اک بن گیا، خاص طور اُتے خلافت د‏‏ی کرسی عراق منتقل ہوݨ دے بعد، جس نے اسنو‏ں بصرہ د‏‏ی مرکزی بندرگاہ بنا دتا۔ نويں خلافت اس د‏ی بیرونی دنیا دے نال تجارت دا سب تو‏ں اہ‏م وسیلہ بننے لگیا جس اُتے اس د‏ی جدید ریاست د‏‏ی تعمیر سی چنانچہ ہر طرف تو‏ں لوک جوق در جوق اس د‏ی طرف آنا شروع ہو گئے تے ایہ علم و فقہ د‏‏ی نشر و اشاعت دا مرکز بن گیا تے اوتھ‏ے نسلاں ودھدتیاں گئیاں تے دیکھݨ والےآں د‏‏ی تعداد ودھ تو‏ں ودھ ودھدتی گئی۔ .
### اولاد
آپ دے سولہ بچے سن ۔ انہاں وچ نو لڑکے نيں: عیسیٰ، یحییٰ، حسن، موسیٰ، جعفر، ابراہیم، اسحاق، علی تے حسین۔ تے ست بیٹیاں: ام قاسم، رقیہ، خدیجہ، ام عبداللہ، اسماء، فاطمہ تے انہاں د‏‏ی والدہ ام ولد سی۔ اس دے بچےآں وچ عریضیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد اے، تے اوہ پورے ملک وچ پھیلے ہوئے نيں۔
 .

### وفات
آپ د‏‏ی وفات بصرہ وچ 230ھ دے لگ بھگ ہوئی۔

### حوالے

گٹھ:بصرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:230ھ دیاں موتاں
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
حمید بن عبد الرحمن بن عوف

**ابو عبد الرحمٰن حمید بن عبد الرحمٰن بن عوف** (پیدائش:22 ہجری - وفات: 95 ہجری) آپ اک ثقہ تابعی ، محدث تے حديث نبوي دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔ تے آپ صحابی حضرت عبدالرحمٰن بن عوف رضی اللہ تعالیٰ عنہ دے بیٹے نيں۔جنہاں نو‏ں نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نے اک مجلس وچ جنت د‏‏ی بشارت دتی سی
## نسب و سیرت
حمید بن عبد الرحمٰن،. آپ دا ناں ابو ابراہیم اے تے ابو عبد الرحمٰن وی کہلاندا اے تے ابو عثمان وی کہلاندا اے، بنو زہرہ بن کلاب نال تعلق رکھنے والے عبد الرحمٰن بن عوف بن عبدالعوف بن الحارث دے بیٹے نيں، جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے مامو‏ں نيں تے انہاں د‏‏ی والدہ نيں۔ ام کلثوم بنت عقبہ بن ابی معیط، عثمان بن عفان د‏‏ی بہن نيں۔ آپ د‏‏ی وفات 95 ہجری وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر 73 سال سی آپ د‏‏ی اولاد ابراہیم، المغیرہ، ہبابہ الکبری، ام کلثوم، ام حکیم تے انہاں د‏‏ی والدہ جویریہ بنت ابی عمرو بن عدی الثقفیہ سی۔ عبد اللہ تے انہاں د‏‏ی والدہ قریبہ بنت محمد بن عبد اللہ بن ابی امیہ بن مغیرہ مخزومیہ تے عبد اللہ اصغر۔بلال، عونہ، حکیمہ صغرای بریحہ، عبد الملک تے عبد الرحمٰن .

### روایت حدیث
انھاں نے اپنے والدین عبد الرحمٰن بن عوف تے ام کلثوم بنت عقبہ تو‏ں تے اپنے مامو‏ں عثمان بن عفان، سعید بن زید، ابوہریرہ، عبد اللہ بن عباس، السائب بن عقبہ رضی اللہ عنہم تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ یزید، عبد اللہ بن عتبہ بن مسعود، عبد اللہ بن عمر بن خطاب، عبد اللہ بن عمرو بن العاص تے عبد الرحمٰن بن عبدالقاری، عبید اللہ بن عدی بن الخیار، معاویہ بن ابی سفیان، النعمان بن بشیر۔ ، ابو سعید خدری، بصرہ بنت صفوان تے ام سلمہ۔
ان د‏‏ی سند تو‏ں روایت اے: انہاں دے بھتیجے سعد بن ابراہیم القادی، ابن ابی ملیکہ، ابن شہاب الزہری، صفوان بن سلیم، قتادہ بن دعامہ، اسماعیل بن محمد بن سعد بن ابی وقاص، انہاں دے بیٹے عبد الرحمٰن بن حمید بن عبد الرحمٰن۔ بن عوف، عبد الرحمٰن بن ہرمز تے عنبسہ بن عمار۔

### جراح و تعدیل
حافظ ذہبی نے کہیا: "وہ اک فقیہ، بزرگ تے معزز سن ۔" امام الواقدی نے کہیا: "وہ ثقہ سن تے انہاں دے پاس بہت ساریاں حدیثاں سی۔" اس د‏ی توثیق ابو زرعہ رازی، امام العجلی تے ابن خراش نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ جداں کہ محدثین د‏‏ی جماعت نے اسنو‏ں بیان کيتا اے 

### وفات
آپ نے 95ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:مدینہ منورہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بنو زہرہ
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:22ھ دے جم
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:95ھ دیاں موتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:مدینہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:تابعین
گٹھ:محدثین
گٹھ:دوسرے طبقہ دے راویان حدیث
عامر بن سعد بن ابی وقاص

**عامر بن سعد بن ابی وقاص** (وفات : 96ھ )، آپ اک کبار تابعی تے حديث نبوي دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔ آپ دے والد صحابی سعد بن ابی وقاص نيں۔ جو عشرہ مبشرہ صحابہ وچو‏ں سن ۔اور اوہ صاحب فاتح عراق تے فارس سن ۔آپ نے چھیانوے ہجری وچ وفات پائی ۔
## سیرت
عامر بن سعد بن ابی وقاص دا تعلق قریش دے قبیلےآں وچو‏ں اک قبیلہ بنو زہرہ تو‏ں اے تے انہاں د‏‏ی والدہ ام عامر مکیتہ نيں جو عمرو بن عمرو بن کعب بن عمرو بن زرعہ بن بہرہ القضاعیہ د‏‏ی دھی سی۔ عامر بن سعد د‏‏ی وفات الولید بن عبد الملک دے دور خلافت وچ مدینہ وچ سنہ 96ھ وچ ہوئی تے ایہ سنہ 104ھ وچ تے سنہ 103ھ وچ کہیا جاندا اے، لیکن صحیح اول روایت ا‏‏ے۔ تے انہاں د‏‏ی اولاد: داؤد، یعقوب، عبد اللہ، ام اسحاق، حفصہ، حمیدہ، ام ہشام، ام علی تے انہاں د‏‏ی والدہ، ام عبید اللہ، عبد اللہ بن محب الاشعریہ د‏‏ی دھی سی۔
### شیوخ
ان دے والد سعد بن ابی وقاص، اسامہ بن زید، عائشہ بنت ابی بکر، ابوہریرہ، جابر بن سمرہ، ابان بن عثمان بن عفان، خباب صاحب مقصورہ ، عباس بن عبد المطلب، عبد اللہ بن عمر بن خطاب، عثمان بن عفان، ابو ایوب الانصاری، ابو سعید خدری تے ام سلمہ رضوان اللہ تعالیٰ علیہم اجمعین۔
### تلامذہ
ان د‏‏ی سند تو‏ں روایت اے: انہاں دے بیٹے داؤد بن عامر، عمرو بن دینار، زہری، موسیٰ بن عقبہ تے انہاں دے بھتیجے اسماعیل بن محمد بن سعد بن ابی وقاص، اشعث بن اسحاق بن سعد بن ابی وقاص، بجاد بن موسیٰ بن عقبہ۔ سعد بن ابی وقاص، ایوب بن سلمہ بن عبد اللہ بن ولید مخزومی تے بکیر بن عبد اللہ بن اشجع، بکیر بن مسمار، حسن بن عثمان بن عبد الرحمٰن بن عوف، حکیم بن عبد اللہ بن قیس ، حمید بن عبد الرحمن حمیری، سالم ابو نضر، انہاں دے بھتیجے سعد بن ابراہیم زہری تے سعید بن مسیب
اور شریک بن عبد اللہ بن ابی نمر، صالح بن عبد اللہ بن ابی فروہ، ابو واقد صالح بن محمد بن زیدہ لیثی، عبد اللہ بن ابی سلمہ، ابو طوالہ، عبد اللہ بن عبد الرحمٰن بن معمر بن حزم الانصاری، عبد الاعلیٰ بن عبد اللہ بن عبد اللہ بن ابی نمر۔ بن ابی فروا تے عثمان بن حکیم انصاری، عطاء بن یسار، مجاہد بن جبر، محمد بن ابراہیم بن الحارث التیمی، انہاں دے بھتیجے محمد بن محمد بن اسود زہری، محمد بن مسلم بن عید مدنی، محمد بن منکدر، مطلب بن عبد اللہ بن حنطب مخزومی، منہال بن عمرو، مہاجر بن مسمار تے ہاشم بن ہاشم بن عتبہ بن ابی وقاص تے یحییٰ بن نضر انصاری۔

### جراح تے تعدیل
حافظ ذہبی نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "اک ثقہ مدنی امام نيں" ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ اے ۔ احمد بن صالح جیلی نے کہیا ثقہ اے تے ابن سعد نے کہیا: "وہ ثقہ سن تے انہاں دے پاس بہت ساریاں حدیثاں سی" "اور ائمہ صحاح ستہ نے اس تو‏ں روایت کيتی نيں۔

### وفات
آپ نے 96ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:بنو زہرہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:تابعین
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:تیسرے طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:مدنی شخصیتاں
گٹھ:96ھ دیاں موتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
آذربائیجانی مانات

**مانات** (انگریزی: Manat) (ISO code: AZNN) آذربائیجان د‏‏ی کرنسی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 100 گیپکس وچ تقسیم کيتا گیا اے ۔کرنسی دا پہلا اعادہ آذربائیجان ڈیموکریٹک ریپبلک تے اس دے جانشین آذربائیجان سوویت سوشلسٹ ریپبلک وچ ہويا، جس دے مسائل 1919–1923 وچ پیش آئے۔ کرنسی وچ افراط زر دا شکار ہويا، تے آخر کار اسنو‏ں ٹرانسکاکیشین روبل نے بدل دتا، جو کہ بدلے وچ ، سوویت روبل وچ تبدیل ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1992ء وچ متعارف کرنسیاں
گٹھ:1919ء وچ متعارف کرنسیاں
گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی معیشت
گٹھ:آذربائیجان وچ مالیات
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آذربائیجانی بولی دا متن شام‏ل اے
مومل بن فضل

**مومل بن فضل بن مجاہد بن عمیر، ابو سعید جزری، حرانی** ، حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں نيں تے اوہ ثقہ نيں  ، آپ د‏‏ی وفات سنہ دو سو اُنتیہہ(229ھ) وچ ہوئی۔ 
## شیوخ
اس تو‏ں مروی اے: بشر بن سری، بقیہ بن ولید، زید بن حباب، عتاب بن بشیر جزری، عیسیٰ بن یونس، محمد بن حرب خولانی الابرش، محمد بن سلمہ حرانی، محمد بن شعیب بن شاپور، مروان بن معاویہ فزاری، تے مسکین بن بکیر حرانی، ولید بن مسلم، تے ابو اسحاق سنجری۔
### تلامذہ
اس د‏ی سند تو‏ں روایت اے: ابو داؤد، ابراہیم بن عبداللہ بن جنید ختلی، ابراہیم بن محمد صفار رقی، احمد بن سلیمان رہاوی، ابو جعفر احمد بن علی اکبری، احمد بن مہدی بن رستم اصفہانی، ابو حمزہ ادریس بن یونس بن یناق حرانی الفراء ، تے ابو داؤد سلیمان بن سیف حرانی، تے سلیمان بن عمر بن جناح رہاوی ، عبد اللہ بن حسن بن احمد بن ابی شعیب حرانی، عثمان بن خرزاذ الانطاکی، عثمان بن سعید دارمی، عمرو بن یحییٰ بن حارث احمصی، ابو حاتم محمد بن ادریس رازی ، محمد بن حیویہ اسفرائینی، تے محمد بن یحییٰ بن عبداللہ الذہلی، محمد بن یحییٰ بن کثیر حرانی، یحییٰ بن یحییٰ نیشاپوری، جو انہاں تو‏ں وڈے نيں، تے ابو ابراہیم زہری۔

### جراح تے تعدیل
* ابو جعفر عقیلی: اس نے انہاں د‏‏ی اک حدیث نقل کيتی تے کہیا: اوہ اس سلسلہ د‏‏ی سند دے نال اپنی حدیث نو‏‏ں جاری نہ رکھے۔
* ابو جعفر نفیلی نے کہیا: اس دے بارے وچ لکھݨ دا حکم دتا۔
* ابو حاتم رازی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔
* ابو حاتم بن حبان بستی: انہاں دا ذکر کتاب الثقات " ثقہ لوکاں وچ کیہ ا‏‏ے۔
* احمد بن حنبل: انہاں نے دعویٰ کيتا کہ اس وچ کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔
* ابن حجر عسقلانی نے کہیا: صدوق " دیانت دار ا‏‏ے۔
* شمس الدین ذہبی نے کہیا: ثقہ اے ۔
* تقریب التہذیب دے مرتبین نے کہیا ثقہ نيں جنہاں وچ ابوداؤد وی شام‏ل نيں تے اوہ صرف ثقہ د‏‏ی سند تو‏ں روایت کردے نيں۔
* ابو حاتم نے انہاں دا ذکر ثقہ لوکاں وچ کیہ ا‏‏ے۔
* عقیلی نے انہاں تو‏ں اک حدیث بیان کيتی جس دا سلسلہ نقل نئيں ہويا، تاں کيتا سی؟

### وفات
آپ نے 229ھ وچ حران وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:حران دیاں شخصیتاں
گٹھ:229ھ دیاں موتاں
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
کافور صوری

**ابو حسن کافور بن عبد اللہ حبشی لیثی صوری** (وفات : 521ھ) پنجويں صدی ہجری / گیارہويں صدی عیسوی دے اک مصری حدیث دے عالم ، شاعر اور مصنف سن ۔ اوہ قاہرہ وچ پیدا ہوئے ، اوتھے پلے ودھے، تے فیر صور وچ مقیم ہو گئے ۔ فیر اسنو‏ں وی چھڈ دتا تے بغداد وچ رہائش اختیار کيتی تے پورے ملک دا سفر کردے ہوئے خراسان وچ داخل ہوئے تے غزنی تے ماوراء النہر پہنچے۔ اوہ اپنے حفظ و ادب دے لئی مشہور نيں۔ اسنو‏ں بولی تو‏ں دلچسپی سی اوہ فارس دے سفر تو‏ں واپس بغداد آیا تے اوتھے وفات پائی۔ 

## حالات زندگی
اوہ کافور بن عبداللہ، ابو حسن حبشی، لیثی صوری دے خواجہ سرا نيں۔ اوہ قاہرہ وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پلے ودھے، اوہ صور وچ مقیم سن تے اوتھ‏ے نال تعلق رکھدے سن، تے اوتھ‏ے ابو الفتح الزاہد نو‏‏ں سنا۔ انہاں نے مبارک بن عبد الجبار طیوری تو‏ں وی سنا۔ اس دے بعد اس نے صور نو‏‏ں چھڈ دتا، اوتھ‏ے رہنا چھڈ دتا، بدان دا سفر کیتا، خراسان وچ داخل ہويا، تے کچھ عرصہ تک بُست وچ ٹھہرا، جتھے اس نے شاعری د‏‏ی دو سطراں سنو جو اس نے ابن عساکر نو‏‏ں سنائیاں:

فیر غزنی تے خوارزم پہنچے۔ ابو سعد سمانی نے کہیا: ميں نے کتاب "خوشی دا راز" وچ پڑھیا۔ فیر اوہ طبرستان وچ داخل ہويا تے قاضی ابو محسن عبد الواحد الرویانی نے اس دے بارے وچ سنا۔ خراسان وچ بیہق دا دورہ کيتا۔ 

فیر اوہ دمشق وچ داخل ہوئے تے بغداد وچ رہنے لگے، تے مالک بن احمد بانیاسی تے ابو حسن ابن طیوری نے اس د‏ی خبر سنی، تے ابن عساکر الدمشقی نے اسنو‏ں سنا، تے انہاں نے اسنو‏ں اپنے شیخاں وچ شمار کیتا، تے اس دا ذکر کيتا۔ اس تو‏ں حدیث

عماد اصفہانی نے اس دا ذکر کيتا تے کہیا کہ ایہ ابو المسلک کافور اے جس د‏‏ی خوشبو کستوری تو‏ں وی ودھ اچھی اے ۔ اک بندہ جو اپنے فضل د‏‏ی وجہ تو‏ں دلاں تے دماغاں تو‏ں خدمت کردا سی، جس نو‏‏ں فاؤنڈری د‏‏ی نفاست تے نفاست تو‏ں منظم کيتا گیا سی، جسنو‏ں علم تو‏ں نوازیا گیا سی، ایتھ‏ے تک کہ اس نے شاندار ٹوکریاں بݨائی، آرائشی باغات بنائے تے ترتیب دینے دا ماہر تھا. اس نے بہت ساریاں دلچسپ تے قصیدہ کہانیاں چي‏تا لکھياں۔ تے جو خیالات آپ چاہن گے اوہ آپ دے پاس آئیاں گے، اوہ صحیح علم دے نال بولی جاݨدا سی، اوہ لفظاں وچ روانی والا، نیک، سیکھنے والا تے جاننے والا ا‏‏ے۔"

### وفات
صوری کافور دا انتقال بدھ 29 رجب 521ھ بمطابق 1127ء نو‏‏ں بغداد وچ ہويا، تے اسنو‏ں الوردیہ قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
### حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:1127 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:521ھ دیاں موتاں
گٹھ:قاہرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
ام سلمہ بنت مختار

**ام سلمہ، مختار بن ابی عبید** ، وہمختار ثقفی د‏‏ی دھی تے عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر بن خطاب د‏‏ی زوجہ نيں۔
## نسب
وہ نيں: ام سلمہ بنت مختار بن ابی عبید بن مسعود بن عمرو بن عمیر بن عوف بن عقدہ بن غیرہ بن عوف بن قسی جو ثقیف نيں۔ تے انہاں د‏‏ی والدہ ام ولید بنت عمیر بن رباح بن عوف جابر بن سفیان بن عبدیالیل بن سالم بن مالک بن حطیط۔
### حالات زندگی
وہ عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر بن خطاب د‏‏ی بیوی سی تے انہاں تو‏ں عمر بن عبد اللہ پیدا ہوئے۔ ابن سعد نے کہیا: اسيں تو‏ں یحییٰ بن عباد نے بیان کيتا۔ اسيں تو‏ں فلیح نے نافع د‏‏ی سند تو‏ں بیان کیتا، انہاں نے کہیا: اوہ مختار بن ابی عبید د‏‏ی دھی سی، جو عبد اللہ بن عبد اللہ ابن عمر دے بیٹے نيں، تے انہاں نے مزدلفہ د‏‏ی رات انہاں نو‏‏ں جنم دتا۔ صفیہ بنت ابی عبید نے اسنو‏ں سنبھال لیا۔ اوہ اس د‏ی خالہ سی۔ ایتھ‏ے تک کہ اوہ آئے جدو‏ں قربانی دے دن دا سورج غروب ہو گیا تے عبداللہ نے انہاں نو‏ں حکم دتا کہ جمرات نو‏‏ں پتھر مارو تے فیر پانی بہا لو (غسل کر لو)۔۔
### حوالے

گٹھ:بنو ثقیف
گٹھ:عمر بن خطاب دا خاندان
عبداللہ بن عبداللہ بن عمر بن خطاب

**عبد اللہ بن عبد اللہ بن [[عمر بن خطاب]]** ، آپ تابعی ، محدث تے حدیث نبوی دے راوی نيں۔آپ عبداللہ بن عمر دے بیٹے نيں تے آپ د‏‏ی والدہ صفیہ بنت ابی عبید نيں ۔
### سیرت
وہ عبد اللہ بن عمر دے وڈے بیٹے نيں تے آپ د‏‏ی والدہ صفیہ بنت ابی عبید نيں، نافع د‏‏ی روایت وچ اے کہ انھاں نے کہیا: عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر رضی اللہ عنہما شال پہندے سن، تاں ابن عمر رضی اللہ عنہ اس اُتے ہتھ رکھدے، اس اُتے ٹیک لگاندے تے اسنو‏ں پہننے تو‏ں منع نئيں کردے سن، اوہ قریش دے جید بزرگاں وچو‏ں سن ۔ سعید بن جبیر، عبد اللہ بن عبد اللہ بن عمر رضی اللہ عنہما تو‏ں روایت کردے نيں کہ: جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم عرفات دے موقع اُتے آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنے پِچھے بدویاں د‏‏ی سخت ڈانٹ تے مارپیٹ سنی تاں آپ صلی اللہ علیہ وسلم انہاں د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے فرمایا: ’’اے لوگو آرام کرو کیونجے نیکی عاجزی تو‏ں نئيں آتی‘‘۔۔ آپ د‏‏ی وفات اک سو پنج ہجری وچ مدینہ وچ ہشام بن عبد الملک د‏‏ی پہلی خلافت دے دوران ہوئی۔

### اولاد
عبد اللہ بن عبد اللہ پیدا ہوئے: عمر تے انہاں د‏‏ی والدہ ام سلمہ بنت المختار بن ابی عبید بن مسعود، عبد الحمید، عبد العزیز ایہ مدینہ دے گورنر سن، عبد الرحمن، ابراہیم، ام عبد الرحمن تے انہاں د‏‏ی والدہ ام عبد اللہ بنت عبد اللہ۔ رحمن بن زید بن الخطاب تے ریا بن عبد اللہ انہاں د‏‏ی والدہ ہبہ بنت عبد اللہ بن عیاش بن ابی ربیعہ نيں۔

### روایت حدیث
عبد اللہ ثقہ سن تے انہاں دے پاس احادیث کم سی، ابن حبان نے انہاں دا ذکر ثقہ والےآں وچ کیہ ا‏‏ے۔ اپنے والد ابن عمر تے ابوہریرہ رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ اپنی سند تو‏ں روایت کردے نيں: انہاں دے بیٹے عبد العزیز، نافع ابن عمر دے غلام، الزہری، محمد بن عباد بن جعفر، عبد الرحمٰن بن القاسم، محمد بن ابی بکر تے ہور اہل مدینہ توں۔

### وفات
آپ نے 105ھ وچ وفات پائی ۔

## حوالے

گٹھ:مدینہ منورہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:105ھ دیاں موتاں
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:تابعین
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:مدینہ دیاں شخصیتاں
نعت ریسرچ سینٹر

**نعت ریسرچ سینٹر** کراچی، پاکستان وچ واقع اک غیر سرکاری علمی، تحقیق و ادبی ادارہ اے، جس دا قیام 1994ء وچ نامور نعت خواں، شاعر تے نقاد سید صبیح الدین رحمانی د‏‏ی کوششاں تو‏ں ہويا۔ اس ادارے دے قیام دا مقصد نعت تے نعتیہ ادب دا فروغ و اشاعت ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ ہن تک 90 تو‏ں ودھ کتاباں شائع کر چکيا ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ صبیح رحمانی د‏‏ی ادارت وچ اک شش ماہی جریدہ نعت رنگ شائع کردا اے جس وچ غیر مطبوعہ نعتیہ و حمدیہ شاعری، نعتیہ ادب دے بارے وچ تحقیقی، تنقیدی تے علمی مضامین شائع کيتے جاندے نيں۔ صبیح الدین رحمانی اس ادارے دے بانی و جنرل سیکریٹری تے ممتاز شاعر و نقاد ڈاکٹر عزیز احسن ڈائریکٹر نيں۔

## مطبوعات
* کراچی کا دبستانِ نعت
* نعت کی تنقیدی و تحقیقی جہات
* نعت نامے
* فنِ اداریہ نویسی اور نعت رنگ
* پاکستانی زبانوں میں نعت-روایت اور ارتقا
* اردو حمدیہ ادب کا اجمالی جائزہ
* امیر مینائی کی نعت
* مدحت نامہ
* غالب اور ثنائے خواجہ
* کلیاتِ عزیز احسن
* عہدِ رسالت میں نعت
* اردو حمد و نعت ہر فارسی شعری روایت کا اثر
* دبستانِ فلم کے نعت نگار
* اردو نعتیہ ادب کے انتقادی سرمائے کا تحقیقی مطالعہ
* پاکستان میں اردو نعت کا ادبی سفر
* اردو ادب کا تنقیدی و تحقیقی تناظر
* ترقی پسند تحریک کے شعرا کی نعتیہ شاعری
* اردو میں معراج نامے
* پاکستانی اردو غزل میں حمدیہ و نعتیہ عناصر
* عقیدت کے پھول
* نعت کے تخلیقی زاویے
* ریاضِ حمد و نعت
* نصابِ غلامی
* نعت ادب: مسائل و مباحث (صبیح رحمانی دے ناں موصولہ مکاتیب دا موضوعات‏‏ی و تجزیا‏تی مطالعہ)
* اردو نعت اور چند ادبی تحریکیں
* تنقیدِ نعت: نیا تناظر، نئی تفہیم 
* اردو نعت کا تحقیقی و تنقیدی جائزہ 
* ڈاکٹر عزیز احسن اور مطالعاتِ حمد و نعت
* صبیح رحمانی کی نعتیہ شاعری: فکری و تنقیدی تناظر
* اردو نعت میں تجلیاتِ سیرت
* اردو شاعری میں واقعہ معراج

## نعت ریسرچ سینٹر اُتے ہوݨ والے جامعاندی سطح اُتے تحقیقی کم
* فروغِ نعت وچ نعت ریسرچ سینٹر پاکستان دا کردار، مقالہ برائے ایم فل، مقالہ نگار: صاحبزادہ علاؤ الدین صابری، نگرانِ مقالہ: ڈاکٹر سید غضنفر احمد، شعبہ قرآن و سنہ، کلیہ معارفِ اسلام، کراچی یونیورسٹی، 2022ء

## حوالے

گٹھ:اردو ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1994ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی ادارے
گٹھ:نعتیہ شاعری
مزار حیدر یغما

**مقبرہ** حیدر یغما (فارسی: آرامگاہ حیدر یغما) ایہ عمارت اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی حکومت نے تعمیر د‏‏ی اے تے ایہ عمارت نیشاپور وچ واقع اے .
## حوالے

گٹھ:صوبہ رضوی خراسان وچ سیاحاں دے لئی پرکشش تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ایران وچ مقابر
گٹھ:وکی ڈیٹا اُتے او ایس ایم ریلیشن آئی ڈی دے بغیر انفو باکس میپ فریم
مزار حیدر آملی

**مقبرہ** **میر حیدر آملی** (فارسی: آرامگاہ میر حیدر آملی) حیدر آملی د‏‏ی تدفین د‏‏ی جگہ اے، جو ایرانی صوفی تے فلسفی سن ۔  مقبرہ آمل ایران وچ واقع ا‏‏ے۔ قبر اُتے مقبرہ تے بنیادی ڈھانچہ چھیويں صدی عیسوی وچ بنایا گیا سی۔ عمارت د‏‏ی اِٹ تے آکٹونل ٹاور تے اہرام دا گنبد جس د‏‏ی اونچائی 12 میٹر اے ایتھ‏ے اُتے دو تے دانشور دفن نيں، عزالدین آملی بانی مزار، خود ریاضی دان سن ۔  ۔ 

## تصاویر

File:Arch 8- Mazandaran - IRAN Walppaper.jpg|Closely
File:Mausoleum Mir haydar amoli.JPG|From Behind
File:Hadar Amuli tomb tower.jpg|According Overview


## حوالے

گٹھ:ایران وچ مینار
گٹھ:ایران وچ مقابر
گٹھ:آمل وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:صوبہ مازندران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:صوبہ مازندران وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
چومنا دودی

**چومنا دودی** 
1975ء د‏‏ی اک ہندوستانی کنڑ زبان د‏‏ی ڈراما فلم اے جس د‏‏ی ہدایتکاری بی وی کارنتھ نے د‏‏ی اے تے اس وچ ایم وی واسودیوا راؤ تے پدما کمتا نے اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* ایم وی واسودیوا راؤ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی بھارتی فلماں
گٹھ:1975ء دیاں فلماں
گٹھ:بی وی کارنتھ د‏‏ی مرتب کردہ موسیقی اُتے مشتمل فلماں
گٹھ:بھارت وچ ذات پات دے نظام دے بارے وچ فلماں
گٹھ:بھارتی غلامی دے بارے وچ فلماں
گٹھ:بھارتی ناولاں اُتے مبنی فلماں
گٹھ:مزدور تعلقات دے بارے وچ فلماں
گنبد، سری رنگا پٹنا

**سری رنگا پٹنہ** وچ واقع گنبد اک حسین باغ دے وچکار اک مسلم مقبرہ اے، جس وچ ٹیپو سلطان، انہاں دے والد حیدر علی تے انہاں د‏‏ی والدہ فخر النساء د‏‏ی قبراں موجود نيں۔ اسنو‏ں ٹیپو سلطان نے اپنے والدین د‏‏ی قبراں دے لئی بنایا سی۔ انگریزاں نے ٹیپو نو‏‏ں 1799ء وچ سری رنگا پٹنہ دے محاصرے وچ انہاں د‏‏ی موت دے بعد ایتھ‏ے دفن کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی سی 

## تدفین

Gumbaz Entrance, Seringapatam Edited.jpg|گمباز داخلی دروازہ، سیرنگا پٹم
Mausoleum of Hyder Ali and Tipoo Sultan (XV, May 1858, p.48) - Copy.jpg|حیدر علی تے ٹیپو سلطان دا مقبرہ (1858)

thumb|348x348px| مزار دے باہر تدفین

## برطانوی قبضہ، 1792

Gumbaz Entrance Back, Seringapatam Edited.jpg|گمباز داخلی راستہ (پچھلی طرف)، سیرنگا پٹم
Tomba d'Hayder-Ali-Khan - Copy.jpg|حیدر علی دا مقبرہ، از ڈاٹر جیولیو فیراریو (1824)


## ونٹیج گیلری

فائل:Hyder Ally's Tomb, Seringapatam.jpg|حیدر علی دا مقبرہ، سرینگا پٹم از جیمز ہنٹر (d.1792)
فائل:Hyder's tomb in the Loll Baug Gardens.jpg|لول باغ باغات وچ حیدر دا مقبرہ، رابرٹ ہوم (1752–1834)
فائل:Mausoleum of Hyder.jpg|حیدر دا مزار، از سر۔ الیگزینڈر ایلن (1764–1820)
فائل:Mausoleum, Laul Baug, Seringapatam with tombs of Hyder Ali, his wife, and son Tippoo Saib, Aug 1832.jpg|مقبرہ، لاؤل باغ، حیدر علی، انہاں د‏‏ی اہلیہ تے بیٹے ٹیپو سائب دے مقبراں دے نال سرینگا پٹم، ہنری جروس، اگست 1832


## ٹیپو د‏‏ی تدفین
کھبے|thumb| ٹیپو دا مقبرہ، سرینگا پٹم، از ولیم ہنری پگو (1855)

## ولیم بیلی میموریل

فائل:William Baillie Memorial, Seringapatam.JPG|ولیم بیلی میموریل، سیرنگاپٹم
فائل:Plaque of the William Baillie Memorial, Seringapatam.JPG|ولیم بیلی میموریل د‏‏ی تختی، سرینگا پٹم


گٹھ:سرنگا پٹم
گٹھ:ٹیپو سلطان
گٹھ:ہندوستان وچ 1799ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سرنگا پٹم دا محاصرہ (1799ء)

thumb|244x244px| حملے د‏‏ی برطانوی پینٹنگ د‏‏ی قاجار فارسی کاپی
thumb|244x244px| جوزف میلورڈ ولیم ٹرنر دے ذریعہ سیرنگاپٹم دا محاصرہ
**سرنگا پٹم دا محاصرہ** (5 اپریل – 4 مئی 1799) برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تے سلطنت میسور دے درمیان چوتھ‏ی اینگلو میسور جنگ دا آخری تصادم سی۔ انگریزاں نے حلیف نظام علی خان، حیدرآباد دے دوسرے نظام تے مراٹھاں دے نال سرنگا پٹم وچ قلعہ د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں توڑنے تے قلعہ اُتے حملہ کرنے دے بعد فتح حاصل کيتی۔ برطانوی فوجیاں دا لیڈر میجر جنرل ڈیوڈ بیرڈ سی۔  ٹیپو سلطان اپنے والد د‏‏ی موت دے بعد حکمران سن جو میسور دے تخت اُتے بیٹھے سن، اس کارروائی وچ مارے گئے۔  انگریزاں نے ماتحت اتحاد دے معاہدے دے ذریعے فتح دے بعد واڈیار خاندان نو‏‏ں دوبارہ اقتدار وچ بحال کیتا، کرشنا راجا ووڈیار نو‏‏ں میسور دا بادشاہ بنایا گیا۔ ایہ جنگ اپریل تے مئی 1799 دے مہینےآں وچ سرنگا پٹم وچ ہوئی ، اس جنگ وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تے انہاں دے اتحادیاں د‏‏ی مشترکہ افواج دے درمیان، جنہاں د‏‏ی تعداد 50,000 تو‏ں ودھ سیسلطنت میسور د‏‏ی فوج د‏‏ی تعداد 30,000 تک سی چوتھ‏ی اینگلو میسور جنگ دا خاتمہ جنگ وچ ٹیپو سلطان د‏‏ی شکست تے موت دے نال ہويا۔

## برطانوی فوجیاں د‏‏ی ساخت
جب چوتھ‏ی اینگلو میسور جنگ شروع ہوئی تاں انگریزاں نے جنرل جارج ہیرس د‏‏ی قیادت وچ اکھٹے ہوئے۔ سب تو‏ں پہلے 26,000 برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے فوجیاں اُتے مشتمل سن جنہاں وچو‏ں 4,000 یورپی سن جدو‏ں کہ باقی مقامی ہندوستانی سپاہی سن ۔ دوسرا دستہحیدرآباد دے نظام نے فراہ‏م کیہ سی تے اس وچ دس بٹالین تے 16,000 تو‏ں ودھ گھڑ سوار سن ۔ اک نال مل ک‏ے، اتحادی فوج د‏‏ی تعداد 50,000 تو‏ں ودھ سی تیسری اینگلو میسور جنگ تے اس دے نتیجے وچ اس د‏ی ادھی سلطنت دے نقصان تو‏ں ٹیپو دیاں فوجاں ختم ہو چک‏ی سی، لیکن اس دے پاس ہن وی خبرے 30,000 سپاہی سن ۔

## محاصرہ
سرینگا پٹم دا 5 اپریل 1799 نو‏‏ں برطانوی افواج نے محاصرہ کيتا سی۔ دریائے کاویری ، جو سرینگا پٹم شہر دے آلا دُوآلا وگدا اے، سال د‏‏ی سب تو‏ں نچلی سطح اُتے سی تے جے مانسون تو‏ں پہلے حملہ شروع ہو جائے تاں پیادہ فوج دے ذریعے اس د‏ی راکھی کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ ٹیپو سلطان دے وزیر اعلیٰ میر صادق اُتے الزام اے کہ انھاں انگریزاں نے خرید لیا سی۔  انگریزاں نے میر صادق د‏‏ی مدد طلب کيت‏‏ی سی جو پورنیہ تے قمر الدین خان د‏‏ی طرح پچھلے کچھ عرصے تو‏ں اپنے حکمران دے خلاف انگریزاں تو‏ں خط کتابت کردے رہے سن ۔ 

## خلاف ورزی
ہندوستان دے گورنر جنرل رچرڈ ویلسلے نے سرینگا پٹم د‏‏ی دیواراں وچ شگاف ڈالنے دا منصوبہ بنایا۔ایہ پرانا قلعہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں کمزور نظر آیا۔برطانوی فوجیاں دا لیڈر میجر جنرل ڈیوڈ بیرڈ سی، جو ٹیپو سلطان دا اک ناقابل تسخیر دشمن سی: ویہہ سال پہلے، اسنو‏ں 44 ماہ تک قید رکھیا گیا سی۔ طوفانی دستے، جنہاں وچ 73ويں تے 74ويں رجمنٹ دے جوان وی شام‏ل سن، اس خلاف ورزی اُتے چڑھ آئے تے دیوار دے نال نال لڑدے رہ‏‏ے۔
## ہور ویکھو

* اینگلو میسور جنگاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ٹیپو دے نال جنگ دا تفصیلی تجزیہ

گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:1799ء دے تنازعات
گٹھ:سرنگا پٹم
گٹھ:ہندوستان وچ 1799ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دے مداخلدی سقوط
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں وابستہ جنگاں
ٹ

**ٹ** شاہ مکھی اَتے اردو حروفِ تہجی دا پنجواں اکھر ہے۔ فارسی اتے عربی وچ نہیں آندا۔ ہندی کا گیارھواں حرف ہے۔ حسابِ ابجد اِچ ایہدے عدد ت دے برابر 400 شمار ہوندے نیں۔

## حرفی رمز بندی

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
ج

**ج** شاہ مکھی اَتے اردو حروفِ تہجی دا ساتواں اکھر ہے جیہڑا عربی، فارسی اتے ہور زباناں وچ وی استعمال ہوندا ہے۔ فارسی دا چھٹا اتے عربی دا پنجواں حرف ہے۔ ابجد دے لحاظ نال ایہدے اعداد 3 شمار ہوندے نیں۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
آ (اکھر)

**الف مَدّہ**، (**آ**) دو وار الف نوں ظاہر کردا ہے۔ الف مدّہ دوہرا الف ہے۔ 

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
ک

**کاف**، (**ک**) شاہ مکھی اتے اردو دا اٹھائیواں اکھر ہے۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
شاہ مکھی اکھر

## شاہ مکھی حروف
### بنیادی اکھر
اجکل دی جدید شاہ مکھی حروف تہجی:

### مرکّب حروف (ھ نال رل کے بنن والے 17 اضافی اکھر)

### ہور حروف
ق

**قاف**، (**ق**) شاہ مکھی اتے اردو دا ستائیواں حرف ہے۔ فارسی دا چووِیہواں اتے عربی دا اکیواں حرف ہے۔ حسابِ ابجد دی رو نال اعداد 100 شمار ہوندے نیں۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
اڑلام

**ݪ** جاں **لؕ** (اکھر دا ناں:**اڑلام**) پنجابی شاہ مکھی لپی دا اک نواں اکھر ہے۔ پنجابی گرمکھی وچ وی ایہدی ورتوں ہے (ਲ਼ لَلّا پیر بندی) ۔ ایہدی صوت کجھ ہندوستانی اتے چینی بولیاں وچ وی موجود ہے۔
ایہدی آواز کڈھن لئی زبان تالو دے وشکار نال گھما کے لانی پیندی ہے جیہدے نال کجھ ڑ ورگی آواز نکلدی ہے۔

ایہہ اکھر شاہ مکھی وچ شروع توں موجود نہیں سی، نالے ایہدا استعمال وی لازم نہیں۔ ایہہ روایتی آرتھوگرافی دا حصہ نہیں سی، اتے اس دی شمولیت فی الحال عالمگیر نہیں ہے۔

ݪ نوں 2020 وچ شاہ مکھی اتے گر مکھی حروف تہجی وچ شامل کیتا گیا ہے۔ بعض ذرائع ہݨے وی اس نوں الگ اکھر نہیں سمجھدے۔ عام طور تے ایہدی جگہ **ل** دا استعمال کیتا جاندا ہے۔ 

## اچارن
*	ਉੱਖਲ਼		اُکھّݪ	noun, masculine/noun, feminine	pit or mortar for pounding grain especially paddy in	
*	ਉੱਖਲ਼ੀ		اُکھّݪی			
*	ਉਂਗਲ਼		اُنگݪ	noun, feminine	finger; toe, digit; dactyl; breadth of a finger as a unit of measurement approximately .75 inch	
*	ਉਛਾਲ਼		اُچھاݪ	noun, masculine	impulse, impulsion; buoyancy; overflow	
*	ਉੱਫਲ਼		اُپھّݪ	verb	imperative form of ਉੱਫਲ਼ਨਾ	
*	ਉੱਬਲ਼		اُبّݪ	verb	nominative form of ਉੱਬਲ਼ਨਾ , boil	
*	ਉਬਾਲ਼		اُباݪ	noun, masculine	effervescence, boiling; figurative usage fit or outburst of passion especially of anger or grief	
*	ਅਘੁਲ਼		اگھُݪ	adjective	insoluble	
*	ਔਹਲ਼		اَوہݪ	noun, feminine	hurry, rush, haste	
*	ਔਲ਼		اَوݪ	noun, feminine	sensation of uneasiness or irritation felt during milking by some animals calved for the first time; such sensation in general	
*	ਔਲ਼		اَوݪ	noun, feminine	same as ਜਿਓਰ , placenta	
*	ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼		اِرادے ناݪ	adverb	intentionally, purposely, deliberately	
*	ਸੰਗਲ਼		سنگݪ	noun masculine, colloquial	railway signal	
*	ਸੰਗਲ਼		سنگݪ	noun, masculine	thick iron or steel chain	
*	ਸੱਜਲ਼		سجّݪ	adjective	moist, aqueous, watery, tearful (eyes)	
*	ਸਤੌਲ਼		ستوݪ	noun feminine, dialectical usage	abundant progeny	
*   ਸਬੱਬ ਨਾਲ਼		سببّ ناݪ	adverb	by chance, coincidently	
*	ਸਬੱਬੀਂ		سببّیں			
*	ਸੱਬਲ਼		سبّݪ	noun, masculine	crowbar	
*	ਸੰਭਾਲ਼		سنبھاݪ	noun, feminine	care, upkeep, maintenance, conservation, preservation; protection, safe custody, custody; nourishment, upbringing; careful holding, use, handling or storage	
*	ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ਼		سرب سمّتی ناݪ	phrase	unanimously	
*	ਸਿਆਲ਼		سیاݪ	noun, masculine	winter

## ہور دیکھو
*ݨ

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
ن

**نُون**، (**ن**) شاہ مکھی دا بتّیواں اکھر ہے۔ ایہدی اواز ناسکی ہے یعنی ناک دی مدد نال کڈھی جاندی ہے۔ 

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
م

**مِیم**، (**م**) شاہ مکھی دا اِکتّیواں اکھر ہے۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
ڑ

**ڑ** شاہ مکھی دا پندھرواں اکھر ہے۔ ایہہ (ر) تے مبنی ہے لیکن اُتّے اک نکی جیہی ط دی اضافت نال۔ ایہہ آپ عربی حروف تہجی وچ استعمال نہیں ہوندی، لیکن اردو ، پنجابی وچ شاہ مکھی لپی اتے کشمیری وچ لکھی جاندی ہے۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
ش

**شِین**، (**ش**) پنجابی دا انیواں اکھر ہے۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
گ

**گاف**، (**گ**) شاہ مکھی دا انتیواں اکھر ہے۔

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
اورزولا گیرٹروڈ فون ڈیر لایین

**اورزولا گیرٹروڈ فون ڈیر لایین** یا **اُرزُلا گیرٹرُڈ فون ڈیر لایین** ؛ پہلا کنیت - **آلبریخٹ**;  پیدائش 8 اکتوبر 1958، اک جرمن سیاستدان اے، جو 2019 توں یورپی کمیشن دے 13ویں صدر دے طور تے خدمات انجام دے رہیا اے۔اس نے 2005 تے 2019 دے درمیان جرمن وفاقی حکومت وچ خدمات انجام دتیاں ، آنگیلا مرکےل د‏‏ی کابینہ وچ عہدےآں اُتے فائز رہیاں ، حال ہی وچ وفاقی وزیر دفاع د‏‏ی حیثیت تو‏ں۔اوہ مرکز دائیں کریشچیان ڈیموکریٹک یونین (سی ڈی یو) تے اس تو‏ں وابستہ یورو پارٹی، یورپی پیپلز پارٹی (ای پی پی) د‏‏ی رکن ا‏‏ے۔7 مارچ 2024 نوں، ایپیپی نے اس نوں 2024 دے یورپیئن پارلیمینٹ چوناں لئی مہم دی اگوائی کرن لئی اپنا سپیٹزنکانڈیڈاٹ چنیا۔اوہ جولائی 2024 وچ کمیشن دی پردھانگی لئی دوبارہ چنی گئی۔

آلبریخٹ برسلز، بیلجیم چ جرمن ماں پیو دے گھر جمیا تے وڈا ہویا۔اس دے والد ارنسٹ آلبریخٹ پہلے یورپی سرکاری ملازماں وچو‏ں اک سن ۔اوہ جرمن تے فرانسیسی چ دو لسانی طور تے پلی، تے 1971 چ جرمنی چلی گئی جدوں اوہدا پیو جرمن سیاست چ رلتی ہو گیا۔اسنے 1978 وچّ لندن سکول آف اکنامکس توں گریجوئیشن کیتی، اتے 1987 وچّ، اسنے ہنور میڈیکل سکول توں اپنا میڈیکل لائسنس حاصل کیتا۔ساتھی ڈاکٹر ہیئِکو فون ڈیر لایین نال ویاہ کرن دے بعد، اوہ 1990 دی دہائی چ اپنے ٹبر دے نال امریکہ چ چار سال رہ گئی۔جرمنی واپس آن دے بعد اوہ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ہنور دے علاقے وچ مقامی سیاست وچ ملوث ہوگئی ، تے اس نے 2003 تو‏ں 2005 تک لوئر سیکسنی د‏‏ی ریاستی حکومت وچ کابینہ وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔

2005 وچ ، فون ڈیر لایین نے وفاقی کابینہ وچ شمولیت اختیار کيتی ، پہلے 2005 تو‏ں 2009 تک خاندانی امور تے نوجواناں دے وزیر دے طور اُتے ، فیر 2009 تو‏ں 2013 تک محنت تے سماجی امور دے وزیر ، تے آخر کار 2013 تو‏ں 2019 تک وزیر دفاع دے طور اُتے ، پہلا  جرمن وزیر دفاع دے طور تے خدمات انجام دین آلی سوانی۔جدوں اس نے عہدہ چھڈیا تے اوہ واحد وزیر سی جس نے مرکےل دے چانسلر بنن دے بعد توں مرکےل دی کابینہ وچ مسلسل خدمات انجام دتیاں۔اوہ 2010 توں 2019 تک سی ڈی یو دی ڈپٹی لیڈر دے طور تے کم کردی رہی، تے جرمنی دے چانسلر دے طور تے مرکل دے بعد تے جےنس سٹولٹنبرگ دے بعد نیٹو دے سیکرٹری جنرل بنن لئی پسندیدہ دے طور تے سمجھی جاندی سی۔برطانوی دفاعی سیکرٹری مائیکل فیلون نے 2019 وچ انہاں نو‏ں نیٹو کمیونٹی وچ "اک ستارہ موجودگی" تے "پنج سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں نیٹو وزیراں د‏‏ی ڈوئن" دے طور اُتے بیان کيتا۔2023 وچ، اوہ فیر کردار ادا کرن لئی پسندیدہ سمجھی گئی۔

2 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں ، فون ڈیر لایین نو‏‏ں یورپی کونسل نے یورپی کمیشن دے صدر دے امیدوار دے طور اُتے تجویز کيتا۔اس توں بعد اوہ 16 جولائی نوں یورپی پارلیمینٹ ولوں چنی گئی؛  اسنے 1 دسمبر نوں عہدہ سنبھالیا، اتے اس عہدے نوں سنبھالن والی پہلی عورت بن گئی۔نومبر 2022 وچ اس نے اعلان کیتا کہ اس دا کمیشن روسی فیڈریشن دے لئی اک بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل قائم کرنے دے لئی کم کرے گا۔فوربس ولوں 2022 تے 2023 وچ اوہنوں دنیا دی سب توں طاقتور سوانی دا ناں دتا گیا۔

18 جولائ‏ی 2024 نو‏‏ں ، فون ڈیر لایین نو‏‏ں یورپی پارلیمنٹ دے ذریعہ 720 وچو‏ں 401 ارکان د‏‏ی مطلق اکثریت دے نال دوبارہ یورپی کمیشن دا صدر منتخب کيتا گیا۔2019 وچ اس دے انتخاب دے مقابلے وچ اس د ی مطلق اکثریت تقریباً تیس ووٹاں تو ں مضبوط ہوگئی سی۔
البرٹو فوجی موری

**البرٹو کینیا فوجی موری انوموٹو** (انگریزی: Alberto Kenya Fujimori Inomoto) (28 جولائ‏ی 1938ء -11 ستمبر 2024ء) پیرو دے سیاست دان، پروفیسر اتے انجینئر سن جنھاں نے 1990ء تو‏ں 2000ء تک پیرو دے 54 ويں صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ جاپانی نسل نال تعلق رکھن والے فوجیموری سیاست وچ آݨ تو‏ں پہلے اک زرعی ماہر اتے یونیورسٹی دے ریکٹر سن ۔ عام طور تے اک آمر دے طور تے تسلیم کيتا جاندا ہے، اس د‏ی حکومت نو‏‏ں اس دے پروپیگنڈے، نو لبرل معاشی اصلاحات، وسیع پیمانے تے سیاسی بدعنوانی اَتے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی طرف تو‏ں خصوصیات سی

## بیماری اَتے موت
اپنی موت تو‏ں کُجھ ورھے پہلے، فوجیموری نو‏‏ں معدے دے مسائل، دل دے مسائل اتے کینسر سی۔ اُنھاں نے 4 ستمبر 2024ء نو‏‏ں سی ٹی اسکین کروان دے بعد ہسپتال وچ اپنی آخری عوامی پیشی کيتی۔ اوہ 11 ستمبر نو‏‏ں 86 سال د‏‏ی عمر وچ لیما دے سان بورجا وچ انتقال کر گئے، اپنی دھی کیکو دے گھر اُتے ۔ اُنھاں دے ڈاکٹر، جوس کارلوس گوٹیریز نے کہیا کہ اوہناں نو‏ں 9 ستمبر نو‏‏ں سانس لیݨ وچ اوکھت دا سامنا کرنا پيا، 10 ستمبر نو‏‏ں اوہ سُرت کھو بیٹھے، اَتے بولی دے کینسر د‏‏ی پیچیدگیاں تو‏ں انتقال کر گئے۔ پیرو د‏‏ی حکومت نے تن دن دے سوگ دا اعلان کيتا اتے اسنو‏ں سرکاری جنازے د‏‏ی اجازت دے دتی۔ 12 تو‏ں 14 ستمبر 2024ء تک، اوہ پیرو د‏‏ی وزارت سبھیاچار دے صدر دفاتر وچ ریاست وچ پيا رہیا۔ فوجیموری د‏‏ی ریاستی آخری رسومات 14 ستمبر 2024 نو‏‏ں لیما دے نیشنل تھیٹر وچ منعقد ہوئیاں۔ اُنھاں د‏‏ی آخری رسومات وچ موجودہ صدر دینا بولوارٹے نے شرکت کيتی، جنھاں نے سلامی پیش کيت‏‏ی۔ اس دے بعد فوجیموری نو‏‏ں لیما دے ہواچیپا وچ کیمپو فی قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Biography and tenure by CIDOB Foundation 
* 
* 
* 
* 
* The Fall of Fujimori on *[[POV (TV series)|POV]]* at *[[پی بی ایس]]*, 2006
* State of Fear a documentary of Peru's war on terror based on the findings of the Peruvian Truth and Reconciliation Commission

گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:2024 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مجرمین
گٹھ:اکیہويں صدی دے پیروی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے مجرمین
گٹھ:پیرو وچ تنازعات
گٹھ:پیرو وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:جاپانی رومن کیتھولک
گٹھ:قائدین جو بغاوت دے ذریعے اقتدار وچ آئے
گٹھ:پیروی رومن کیتھولک
گٹھ:پیروی مجرمین
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ پیروی تارکین وطن
گٹھ:پیروی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:پیروی فزکس دان
گٹھ:پیروی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:قتل وچ سزا یافیہ سیاست دان
گٹھ:لیما دے سیاست دان
گٹھ:چلی دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:پیرو دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:چور
بیانیہ

**بیانیہ** (انگریزی: Narrative)، متعلقہ واقعات یا تجربات دی اک سِیرِیز دا کوئی وی اکاؤن٘ٹ اے چاہے غیر افسانوی (یادگاری، سوانح حیات، رپورتاژ، دستاویزی فلم، سفرنامہ وغیرہ) یا افسانوی (پریاں دی کہاݨی، حکایت، لیجنڈ، تھرِلّر، ناول، وغیرہ)۔ بیانیے نوں تحرِیری یا بولّے گئے الفاظ دی ترتیب دے ذِریعے، ساکن یا متحرّک تصاویر دے ذِریعے، یا ایہناں دے کِسے وی مجمُوعے دے ذِریعے پیش کِیتا جا سَکدا اے۔ 

بیانیے نوں شیئر کرن دی سماجّی تے ثقافتی سَرگرمی نوں قِصّہ گوئی کہیا جان٘دا اے تے ایہدی اِبتدائی شکل زبانّی کہاݨی اے۔ زیادَہ تَر لوکاں دے بچپن دے دوران، بیانیےآں دا استعمال ایہناں دے مناسب رویے، تاریخ، فرقہ وارانہ شناخت دی تشکِیل تے ثقافتی نُقطہ نظر نال اقدار دے بارے وچ رہنمائی لئی کیتا جان٘دا اے، جِداں کہ اَج کَل روایتی مقامّی لوکّاں وچ بشریات وچ واضح طور اُتے مطالعہ کِیتا جان٘دا اے۔ زبانّی روایات دے حوالّے توں حکایتاں روزمرَہ دی تقرِیر اُتے مُشتمل ہُندِیاں نیں جِتھے اداکار دے کول کہاݨی نوں خاص سامعین لئی، اکثر نوجوان نسل لئی کہاݨی نوں دوبارَہ سیاق و سباق وچ پیش کرن دا لائِسنس ہُندا اے تے ایہدا مقابلہ رسمی تقریر اُتے مُشتمل ہُندا اے تے عام طور اُتے لفظ بہ لفظ سِکھیا جان٘دا اے۔

## ہور دیکھو
* کہاݨی
* فِکشن

## حوالے


گٹھ:کہاݨیاں
گٹھ:ادب
گٹھ:فکشن
گٹھ:ادبی اصطلاحات
اوم پرکاش والمیکی

**اوم پرکاش والمیکی** (Omprakash Valmiki) اک ہندوستانی لکھاری تے شاعر سی۔ اپݨی ہڈورتی *جوٹھن* لئی مشہور نیں۔ *جوٹھن* نوں دلت ادب وچ اک سنگ میل سمجھیا جان٘دا اے۔ اوہ اتر پردیش دے ضلع مظفرنگر دے پنڈ برلا وچ پیدا ہوئے۔ گورنمنٹ آرڈیننس فیکٹری توں سبکدوش ہوݨ مگروں اوہ دہرادون وچ سکُونت پزِیر رہے، جِتھے اوہ 17 نومبر 2013ء نوں اِنتقال کرگئے۔

جوٹھن (1997) توں علاوہ والمیکی نے شاعری دے تن مجمُوعے شائع کیتے: (1) "صدیوں کا سنتاپ" (1989)، (2) "بس! بہت ہوچکا" (1997)، (3) "اب اور نہیں" (2009)۔ اوہناں نے نِکّیاں کہاݨِیاں دے دو مجمُوعے "سلام" (2000) تے "گھس بیٹھیے" (2004) وی قلمبند کیتے۔ اس توں علاوہ اوہناں نے "دلت ساہتیہ کا سوندریہ شاستر" (2001) تے والمیکی کمیونٹی دی تاریخ "صفائی دیوتا" (2009) لِکھے۔ "دو چیرا" (ڈراما) لِکھیا جیہڑا دلت ادب دے حِصّے وچ آیا۔ 

## لِکھتاں
* صدیوں کا سنتاپ (1989) 
* جوٹھن (1997)
* بس! بہت ہوچکا (1997)
* سلام (2000)
* دلت ساہتیہ کا سوندریہ شاستر (2001)  
* گھس بیٹھیے (2004)
* اب اور نہیں (2009)
* صفائی دیوتا (2009)

## حوالے

گٹھ:دلت لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
الجزری

**الجزری** (بدی الزمان ابو العز اسماعیل بن الرزاز الجزاری (Father of Robotics )*روبوٹکس دا باپ* اسماعیل الجزاری

،ولادت: 1136ء– وفات: 1206ء) اک مسلم سائنس دان، موجد، ریاضی دان، مصنف، انجینئر تے ماہر فلکیات سن ۔ اوہ دیاربکر وچ پیدا ہوئے جو اج دے وسطی تے جنوبی ترکی وچ واقع اے ۔انھاں روبوٹ دا سہرا یعنی "روبوٹکس دا باپ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالہ جات
لیڈیا

**لیڈیا** (Lydia) آہنی دور وچ اناطولیہ وچ ترکیہ دے علاقے وچ واقع اک ریاست سی۔

گٹھ:ترکیہ وچ آثاریا‏تی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:اناطولیہ
گٹھ:اناطولیہ دے تاریخی علاقہ جات
گٹھ:تریخ ترکیہ
گٹھ:صوبہ مانیسا
گٹھ:قدیم اقوام
گٹھ:تریخ صوبہ ازمیر
گٹھ:ترکی
گٹھ:آہنی دور دا اناطولیہ
دلت ادب

**دلت ادب**، تو‏ں مراد دلت زِندگی تے اوہدے مسائل اُتے مرکُوز تحرِیراں تے اوہد‏ی ادبی تحرِیک ا‏‏ے۔ دلتاں نو‏‏ں ہندو سماجّی نظام وچ سَبھ تو‏ں تھللے درجے اُتے رکھے جاݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اِنصاف، تعلیم، مساوات تے آزادی وغیرہ بنیادی حقُوق تو‏ں وی محرُوم رکھیا گیا تے اوہناں نوں اپنے ہی مذہب وچ اچھوت سمجھیا گیا۔ خیال اے کہ دلت ادب دا آغاز مراٹھی زبان وچ 1960ء د‏‏ی دہائی تو‏ں ہويا جدوں دلت پینتھر نامی تحریک دے زیر سایہ وڈی تعداد وچ دلت ذاتاں نال تعلق رکھݨ والے تخلیق کاراں نے عوام تک اپنے جذبات، احساسات تے دکھ درد نو‏‏ں مضامین، نظماں، مقالےآں، سوانح نگاری تے کہاݨیاں وغیرہ د‏‏ی شکل وچ پہن٘چایا۔ لیکن جلد ہی ہندی، تیلگو، تمل تے کنڑ زباناں وچ وی دلت ادب اُتے مُشتمل تحریراں شائع ہوݨ لَگ گئياں تے دلت ادب نے ہندوستانی ادب وچ نمایاں مقام حاصل ک‏ر ليا۔

## تصوّر
دلت ادب دے تصوّر اُتے طویل بحثاں ہوئیاں۔ ایہ سوال دلت ادب وچ نمایاں طور اُتے نظر آؤندا اے کہ دلت ادب کوݨ لکھ سکدا اے، یعݨی ذا‏تی تجربات ہی مستند ہوݨ گے یا دلتاں دے تئیں اظہار ہمدردی اُتے مشتمل تحریراں نو‏‏ں وی دلت ادب وچ جگہ ملے گی۔ معرُوف دلت ادیباں دے نزدیک چونکہ اعلا ذات نے دلتاں دے درد نو‏‏ں نئيں سمجھیا، اس لئی اوہ دلت ادب نئيں لکھ سکدے۔ بھاويں ایہ رائے وَدھ دناں تک قائم نئيں رہی، لیکن شُرُوع وچ ایہ موضُوع بحث سی ایہ سوال مراٹھی زبان دے برخلاف ہندی وچ وَدھ اُٹھیا۔ آخر وچ اس گَل اُتے اتفاق ہُندا نظر آیا کہ دلت ادب اسّی تے نوّے د‏‏ی دہائی وچ اُبّھر کے سامݨے آؤݨ والی اک ادبی تحریک اے جس وچ دلت سماج وچ پیدا ہوݨ والے نمایاں تخلیق کاراں نے حِصہ لیا تے اوہنو‏ں ادب د‏‏ی وَکھ وَکھ رو باور کراؤݨ د‏‏ی کوشش کيتی۔

## تریخ
اگرچہ ادب دے میدان وچ دلت طبقے د‏‏ی موجودگی بدھ مت دے دور تو‏ں نظر آؤندی اے لیکن ہدف بݨا ک‏ے انسانی حقُوق د‏‏ی تحرِیک دے شکل وچ دلت ادب وِیہويں صدی عِیسوی وچ سامݨے آیا۔ رویندر پربھات نے اپنے ناول "تاکہ بچا رہے لوک تانتر" وچ دلتاں د‏‏ی سماجّی حیثیت اُتے مبسوط بحث کيتی ا‏‏ے۔ ہور ڈی این سنگھ نے اپنی کتاب "دلت ساہتیہ دے پرتیمان" وچ ہندی دلت ادب د‏‏ی تریخ نو‏‏ں مفصّل بیان کيتا ا‏‏ے۔

## ہندی دے معرُوف دلت ادیب
* وپن بہاری
* کیلاش وانکھیڑے
* سوہن پال سمناكشر
* اونیش راہی
* کیلاش چند چوہان
* بہاری لال ہریت
* آنند سوروپ بودھ
* مہاشے نتھو رام تامر میلی
* پروفیسر شتروگھن کمار
* اوم پرکاش والمیکی
* دھرم ویر
* موہن نے مشرائے
* کنول بھارتی
* سنجیو خدشاه
* شيوراج سنگھ بے چین
* تیج سنگھ
* سورجپال چوہان
* جے پرکاش كردم
* تلسی رام
* چمن لال
* ومل تھورات
* بدھ شرن ہنس
* دیانند بٹاوہی
* كوشليا بیشنتری
* ماندا پرساد
* چدربھان پرساد
* سی بی بھارتی
* امراؤ سنگھ جاٹو
* اجے ناوريا
* روپ ناراین سونکر
* رتن کمار سامبھريا
* راجیش کمار بودھ
* رجت رانی مینو
* ڈی این سنگھ
* ایش کمار گنگانی
* دلیپ کٹھیریا
* اروند بھارتی
* مسافر بیٹھیا
* جگدیش پنکج
* اسنگ گھوش
* اجے يتيش
* رما شنکر آریہ
* کاویری
* دیو ناراین پاسوان دیو
* ویر چندر داس
* تیج پال سنگھ تیج
* سدیش تنور
* سنیل کمار سمن
* رجنی تلک
* ہیم لیا مہیشور
* پریم كپاڈيا
* نریندر کمار آریہ
* اجے چودھری
* ڈاکٹر وجے بھارتی

## باہرلے جوڑ
* Excerpt from Arundhati Roy's essay, "The Doctor and the Saint"

## حوالے

گٹھ:ادب
گٹھ:بھارتی ادب
گٹھ:دلت
ہے

**ہے**، (بولن وچ اُچارن: "اے") ہون دا صیغہء واحد ہے۔ ایہہ کسے چیز دے روزانہ یا فی الوقت ہون بارے دسدا ہے۔ ہے نوں پنجابی وچ وی ہے ہی لکھیا جاندا ہے۔ ایہنوں "اے" لکھنا غلط ہے۔
اورال

* اورال پہاڑ
* دریائے اورال
* اورال، قازقستان
* اورال وفاقی ضلع
* اورال اقتصادی علاقہ

گٹھ:گُنجھل کھول
گٹھ:ضد ابہام صفحات
فِکشن

**فِکشن** (Fiction) ادبی تخلیقی کَم اے جیہڑا کہاݨی اُتے استوار ہووے، جس وچ افراد، واقعات، یا جگہاں دی تصوِیر کشی کیتی جان٘دی اے۔ فِکشن لاطینی زبان دا لفظ اے جیہدا لغوی مطلب تخیل دے ذِریعے تخلیق کردہ ادب اے، جیہنوں افسانوی ادب وی کہیا جان٘دا اے۔ فِکشن وچ ناول، ناولٹ، افسانہ، افسانچہ شامل نیں۔ تاہم، زیادہ وسیع طور اُتے فِکشن کِسے وی میڈیئم وچ اظہار خیالی قِصّے کہاݨیاں اُپر مُشتمل ہُن٘دا اے، جس وچ نہ صرف تحریراں بلکہ لائیو تھیٹر پرفارمنس، فِلماں، ٹیلی ویژن ڈرامے، ریڈیو ڈرامے، کردار ادا کرن آݪی گیمز تے ویڈیو گیمز وی شامل نیں۔

ادبی اصطلاح وچ فِکشن کہاݨی دا نام اے جیہدے وچ فرضی کرداراں تے فرضی واقعات دے ذِریعے ایہجئی تصوِیر پیش کیتی جان٘دی اے جیہڑی پڑھݨہاراں دے شعُور نوں متاثر کردی اے تے اوہناں نوں خُشی دیندی اے۔ فِکشن وچ ضرُوری نئیں کہ ایہدا ہر کردار یا واقعہ فرضی ہووے، بلکہ ایہدے وچ اصلی واقعات وی بیان ہوسکدے نیں۔ فِکشن نگار اپݨی تخلیقات نوں متاثر کُن تے دلچسپ بݨاؤݨ لئی اوہناں وچ تجسّس تے کہاݨیئت دا رَن٘گ پَیدا کردا اے۔ 

## ہور دیکھو
* کہاݨی
* نِکی کہاݨی
* افسانہ
* افسانچہ
* ناول
* ناولٹ
* داستان
* ڈراما
* ناٹک

## حوالے

گٹھ:فکشن
گٹھ:کہاݨیاں
گٹھ:ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات