دادرا نگر حویلی دی جنگ آزادی

۱۹۵۴ وچ ہندوستان نو‏‏ں آزاد ہوئے ۷ سال ہو چکے سن ۔ انگریزاں دے جانے دے نال ہی فرانس نے پانڈیچیری ، کریکل ، چندر نگر وغیرہ علاقے اک معاہدے دے تحت حکومت ہند نو‏‏ں دے دتے ، لیکن انگریزاں تو‏ں پہلے آنے والے پرتگالیاں نے ہندوستان وچ اپنے قدم جمائے رکھے۔ باقی ہندوستان دے آزاد ہوݨ دے بعد وی پرتگالی حکمران سالزار ہندوستان چھڈݨ نو‏‏ں تیار نئيں سن ۔ پرتگالی ڈاکٹر رام منوہر لوہیا دی قیادت وچ ستیہ گرہ تحریک نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ گوا، دیو دمن تے دادرا نگر حویلی دے آزاد ہوݨ د‏‏ی امید اکھاں تو‏ں اوجھل ہوݨ لگی سی۔ آزادی مݪݨ دے بعد وی ساڈی مادر وطن دا کچھ حصہ محتاج رہیا، ایہ سب دے لئی دکھ د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ کچھ نوجواناں نے "آزاد گومانتک دل" قائم ک‏ر ک‏ے اس سمت وچ کوشش کيتی۔لیکن حکومت ہند غیر فعال رہی۔اس بے عملی د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ نوجواناں نے آزاد انقلاب دا منصوبہ بنایا۔حصہ داری دا فیصلہ ہويا۔اسکول دے میجر پربھاکر کلکرنی، بندو مادھو جوشی۔ گرہک پنچایت، پونے یونیورسٹی دے سابق وائس چانسلر شریدھر گپتے وغیرہ اودو‏ں ۲۵-۳۰ سال دے نوجوان سن ۔ اودو‏ں ایہ لوک مہاراشٹر دے سنگھ دے اعلیٰ عہدیداراں نے مسٹر بابا راؤ بھیڈے تے مسٹر ونائک راؤ آپٹے نال ملاقات کيت‏ی تے مسلح انقلاب دا منصوبہ انہاں دے سامنے رکھا۔ بہت غور و فک‏ر ک‏ے بعد حتمی فیصلہ کيتا گیا۔

اس دے مطابق ۳۱ جولائ‏ی ۱۹۵۴ نو‏‏ں موسلا دھار بارش وچ ۱۰۰-۱۵۰ نوجواناں دا اک گروپ دادرا نگر حویلی دے صدر مقام سلواسا دے لئی روانہ ہويا۔ اسيں کتھے تے کس لئی نکلے نيں؟ اس گل تو‏ں کسی نو‏‏ں خبر نہ سی۔ مسٹر بابا راؤ بھیڈے تے مسٹر آپٹے دا "مسٹر وکانکر جی دے نال چلو" دا حکم ہی کافی سی۔، واسودیو بھیڈے تے انہاں دے ساتھ‏ی بہادر نوجوان لیڈر دے حکم دے مطابق اندھیرے تے موت دے کنويں وچ کود گئے۔ کسی نے اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں نئيں دسیا کہ اوہ کتھے نيں۔ جا رہے نيں تے کدو‏‏ں آئیاں گے، گھر جاواں گے تاں اجازت نئيں دتی جائے گی، ڈر کر کچھ لوک سِدھے سٹیشن اُتے چلے گئے، انہاں دے پاس صرف اوہی کپڑ‏ے سن جو انہاں نے پہن رکھے سن، مسلح تحریک چݪاݨ دا طریقہ کسی نو‏‏ں معلوم نئيں سی، فیر وی اوہ کامیاب ہو گئے۔ انہاں د‏‏ی مہم وچ سروشری راجا بھاؤ واکنکر، سدھیر پھڈکے، باباصاحب پورندرے، وشواناتھ نروانے، نانا کجریکر وغیرہ اس تحریک دے جنگجو سن ۔ اس نے ۶-۷ ماہ تک اس علاقے وچ باری باری رہ ک‏ے جنگ د‏‏ی جگہ دے بارے وچ تمام معلومات حاصل کيتی سی۔ شری وشوناتھ نروانے گجرا‏تی اچھی بولدے سن ۔ اس نے خفیہ طور اُتے مقامی لوکاں تو‏ں مل ک‏ے بہت ساریاں معلومات حاصل کيتی سی۔ مسٹر راجا بھاؤ واکانکر نے کچھ پستول تے ہور ہتھیار جمع کيتے سن ۔ لیکن اِنّی وڈی تحریک نو‏‏ں کامیاب بنانے دے لئی مالی امداد د‏‏ی لوڑ سی۔ مسٹر سدھیر پھڑکے نے ایہ ذمہ داری لئی۔ انہاں نے پونے دے ہیرا باغ میدان وچ "لتا منگیشکر-رجنی" دا پروگرام منعقد کیتا، جس وچ گلوکارہ لتا منگیشکر نو‏‏ں مکمل معلومات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ لتا دیدی نے ایہ پروگرام مفت وچ کیہ، اس پروگرام دے ذریعے بہت پیسہ اکٹھا کيتا گیا، فیر وی ایہ کم سی۔ وکھ وکھ ادارےآں تے افراد نال ملاقات کرکے ہور فنڈز اکٹھے کيتے گئے۔ نانا کجریکر وغیرہ اس تحریک دے جنگجو سن ۔ اس نے ۶-۷ ماہ تک اس علاقے وچ باری باری رہ ک‏ے جنگ د‏‏ی جگہ دے بارے وچ تمام معلومات حاصل کيتی سی۔ شری وشوناتھ نروانے گجرا‏تی اچھی بولدے سن ۔ اس نے خفیہ طور اُتے مقامی لوکاں تو‏ں مل ک‏ے بہت ساریاں معلومات حاصل کيتی سی۔ مسٹر راجا بھاؤ واکانکر نے کچھ پستول تے ہور ہتھیار جمع کيتے سن ۔ لیکن اِنّی وڈی تحریک نو‏‏ں کامیاب بنانے دے لئی مالی امداد د‏‏ی لوڑ سی۔ مسٹر سدھیر پھڑکے نے ایہ ذمہ داری لئی۔ انہاں نے پونے دے ہیرا باغ میدان وچ "لتا منگیشکر-رجنی" دا پروگرام منعقد کیتا، جس وچ گلوکارہ لتا منگیشکر نو‏‏ں مکمل معلومات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ لتا دیدی نے ایہ پروگرام مفت وچ کیہ، اس پروگرام دے ذریعے بہت پیسہ اکٹھا کيتا گیا، فیر وی ایہ کم سی۔ وکھ وکھ ادارےآں تے افراد نال ملاقات کرکے ہور فنڈز اکٹھے کيتے گئے۔ نانا کجریکر وغیرہ اس تحریک دے جنگجو سن ۔ اس نے ۶-۷ ماہ تک اس علاقے وچ باری باری رہ ک‏ے جنگ د‏‏ی جگہ دے بارے وچ تمام معلومات حاصل کيتی سی۔ شری وشوناتھ نروانے گجرا‏تی اچھی بولدے سن ۔ اس نے خفیہ طور اُتے مقامی لوکاں تو‏ں مل ک‏ے بہت ساریاں معلومات حاصل کيتی سی۔ مسٹر راجا بھاؤ واکانکر نے کچھ پستول تے ہور ہتھیار جمع کيتے سن ۔ لیکن اِنّی وڈی تحریک نو‏‏ں کامیاب بنانے دے لئی مالی امداد د‏‏ی لوڑ سی۔ مسٹر سدھیر پھڑکے نے ایہ ذمہ داری لئی۔ انہاں نے پونے دے ہیرا باغ میدان وچ "لتا منگیشکر-رجنی" دا پروگرام منعقد کیتا، جس وچ گلوکارہ لتا منگیشکر نو‏‏ں مکمل معلومات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ لتا دیدی نے ایہ پروگرام مفت وچ کیہ، اس پروگرام دے ذریعے بہت پیسہ اکٹھا کيتا گیا، فیر وی ایہ کم سی۔ وکھ وکھ ادارےآں تے افراد نال ملاقات کرکے ہور فنڈز اکٹھے کيتے گئے۔ پروگرام دا اہتمام کيتا۔ لتا دیدی نے ایہ پروگرام مفت وچ کیہ۔ اس پروگرام دے ذریعے بہت پیسہ اکٹھا کيتا گیا، فیر وی کم سی۔ اس لئی وکھ وکھ ادارےآں تے افراد نال ملاقات کرکے ہور فنڈز اکٹھے کيتے گئے۔ پروگرام دا اہتمام کيتا۔ لتا دیدی نے ایہ پروگرام مفت وچ کیہ۔ اس پروگرام دے ذریعے بہت پیسہ اکٹھا کيتا گیا، فیر وی کم سی۔ اس لئی وکھ وکھ ادارےآں تے افراد نال ملاقات کرکے ہور فنڈز اکٹھے کيتے گئے۔

اس طرح، میدان جنگ د‏‏ی چھوٹی چھوٹی تفصیلات، ہتھیاراں دا سامان تے رقم جمع کرنے دے بعد، مسٹر بابا راؤ بھیڈے نے پونے دے نوجواناں نو‏‏ں اک عہد کروایا۔ واضح لفظاں وچ جانکاری دتی تے انہاں نو‏ں اس دے لئی راستہ اختیار کرنے دے لئی کہیا تے گانا گایا "میرا رنگ دے بسندی چولا" - راشٹریہ سویم سنگھ د‏‏ی رسومات تو‏ں پروان چڑھے محب وطناں دا اک گروپ بے مثال ہمت دے نال نکلیا۔ پونے تو‏ں ٹرین دے ذریعے ممبئی دے لئی روانہ ہوئے، راستے وچ تلیپنڈ دے ہیرو انہاں دے نال شام‏ل ہو گئے۔اور ايس‏ے رات اوہ سب گجرات دے لئی روانہ ہو گئے۔پہلا پڑاؤ گجرات مہاراشٹرا د‏‏ی سرحد اُتے واقع شہر واپی وچ سی۔ جتھے انہاں نو‏ں تحریک دے بارے وچ مکمل معلومات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ مسٹر واکانکر تے مسٹر کجریکر د‏‏ی قیادت وچ دو وکھ وکھ گروپ بنائے گئے۔ رات دے اندھیرے تے موسلا دھار بارش وچ وی اوہ سب احتیاط تو‏ں چݪݨ لگے۔ سلواسا پولیس چوکی دے احاطے وچ داخل ہُندے ہی پٹاخے پھُٹنے لگے۔ پرتگالی سپاہیاں نو‏‏ں ایہ آواز بندوق د‏‏ی آواز معلوم ہوئی۔ اوہ خوفزدہ ہو گئے تے تھوڑی ہی دیر وچ وکھ وکھ گروہاں نے "آزاد گومانتک دل زندہ باد، بھارت ماندا د‏‏ی جئے" دے نعراں دے نال پولیس چوکی اُتے دھاوا بول دتا۔ سپاہی بھَو زدہ ہو گئے تے انہاں فوجیاں نے پناہ منگی۔ ۲ اگست د‏‏ی صبح پرتگالی پرچم اتار کر ہندوستان دا ترنگا لہرایا۔ انہاں نعراں دے نال وکھ وکھ گروپ پولیس چوکی اُتے پہنچے۔ شری وشنو بھوپلے نے اک سپاہی دا ہتھ کٹ دتا جو اس دا سامنا کرنے آیا سی۔ ایہ دیکھ ک‏ے باقی سپاہی ڈر گئے تے انہاں سپاہیاں نے پناہ لئی۔ انہاں ہیروز نے پولیس چوکی تے ہور تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں بے اثر کيتا تے ۲ اگست د‏‏ی صبح پرتگال دا جھنڈا اتار کر ہندوستان دا ترنگا لہرایا۔ انہاں نعراں دے نال وکھ وکھ گروپ پولیس چوکی اُتے پہنچے۔ شری وشنو بھوپلے نے اک سپاہی دا ہتھ کٹ دتا جو اس دا سامنا کرنے آیا سی۔ ایہ دیکھ ک‏ے باقی سپاہی ڈر گئے تے انہاں سپاہیاں نے پناہ لئی۔ انہاں ہیروز نے پولیس چوکی تے ہور تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں بے اثر کيتا تے ۲ اگست د‏‏ی صبح پرتگال دا جھنڈا اتار کر ہندوستان دا ترنگا لہرایا۔

قومی ترانے دے بعد پرچم کشائی ہوئی تے تمام ہیروز نے جوش و خروش تو‏ں اک دوسرے نو‏‏ں گلے لگایا۔ ۱۵ اگست نو‏‏ں تمام ہیروز اوتھ‏ے یوم آزادی منانے دے بعد واپس آئے۔ شری ونائکراؤ آپٹے نے اس تحریک وچ واپی تک انہاں دا نال دتا سی۔ اپنے قائد نو‏‏ں اپنے نال چلدے دیکھ ک‏ے اوہ ہیروز خوشی تو‏ں لبریز ہو گئے۔ اس پوری تحریک وچ ایہ ہیروز اک لمحے دے لئی وی پونے وچ لئی گئے عہد نو‏‏ں نئيں بھولے۔ نہ کسی نے کسی چیز د‏‏ی طرف اکھ اٹھائی تے نہ ہی عورتاں د‏‏ی عزت نو‏‏ں ٹھیس پہنچائی۔ جِنّا اوہ نظم و ضبط وچ سی جدو‏ں اوہ چلا گیا سی، اِنّا ہی اوہ جدو‏ں آیا سی۔ لیکن انہاں لوکاں نو‏‏ں اپنی کامیابی اُتے فخر سی۔

اس جدوجہد وچ دو سواݨیاں دا بہت وڈا حصہ سی۔ اک سی مسز ہیم وندی بائی ناٹیکر، جنہاں دا ہندوستان د‏‏ی سرحد وچ سلواسا دے نیڑے اک سیواشرم سی، جنہاں نے آشرم تو‏ں مسٹر واکانکر، مسٹر کجریکر، مسٹر نروانے نو‏‏ں پیشگی تیاری دے لئی ہر طرح د‏‏ی مدد فراہ‏م کيتی۔ ایہ جگہ انقلابیاں د‏‏ی پناہ گاہ سی۔ مسز ناٹیکر نے ہر طرح دا خطرہ مول لے ک‏ے مدد کيت‏ی۔ اج اوہ نئيں رہے لیکن انہاں دا ناں ہور انقلابیاں دے نال امر ہو گیا ا‏‏ے۔

اک ہور سواݨی جنہاں دا اس جدوجہد وچ لاجواب تعاون سی اوہ نيں مسز للیتا پھڈکے جو مسٹر سدھیر پھڈکے د‏‏ی اہلیہ نيں۔ اس جدوجہد دے دوران اوہ ودھ تو‏ں ودھ معلومات حاصل کرکے اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد کردی سی۔ انہاں نے مسٹر سدھیر پھڈکے دے نال اپنا مشکل سفر جاری رکھا۔

پنجاہ سال پہلے د‏‏ی اس جنگ دا اندازہ اس نیہہ اُتے کرنا غلط ہوئے گا کہ ایہ مسلح انقلابی جنگ کِنّی وڈی سی، کِنے دن چلی، اوتھ‏ے کِنے لوک قربان ہوئے وغیرہ۔ عدم تشدد دے دور وچ ایہ پہلا مسلح انقلاب سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گوا آزاد ہويا سی۔ اس انقلاب وچ ایداں دے بوہت سارے نوجواناں نے حصہ لیا، جنہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں قربان کرنے دے لئی تیار کيتا سی، لیکن انہاں لوکاں نے کدی اپنے لئی شہرت حاصل نئيں کيت‏‏ی۔
## ہورویکھو
*گوا دی تحریک آزادی‏
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ