open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پُشپلتا داس

**پُشپلتا داس** (1915–2003) اک بھارتی آزادی کارکن، سوشل ورکر، گاندھیوادی اتے بھارتی صوبے آسام دے شمال مشرق   دی ممبر اسمبلی سی۔ اوہ 1951 توں 1961 تک راج سبھا دی میمبر رہی، آسام صوبائی اسمبلی دی اک میمبر بنی اتےبھارتی قومی کاگرس دی ورکنگ کمیٹی دی اک میمبر سی۔ اسنے کستوربا گاندھی نیشنل میموریال ٹرسٹ اتے کھڈی اتے پنڈ صنعت کمیشن دی بطور اک چیئرپرسن کم کیتا۔< بھارت سرکار نے اسنوں تیجے سبھ توں وڈے شہری دے اعزاز، پدم بھوشن، نال 1999 وچ، اسدے سماج لئی اسدے یوگدان لئی نوازیا  گیا۔

## شروعاتی جیون
thumb|235x235px|کاناکلاتا ادین وکھے 1942 وچ پولیس ولوں کیتی جان والی گولاباری دی اک مورتی
اسدا جم 27 مارچ 1915 نوں رامیشور سائیکیا اتے سورنلتا دے گھرآسام دے  لکھیمپر وکھے ہویا، داس نے اپنی پمبازر گرلز ہائی سکول وچ اپنی سکولی پڑھائی پوری کیتی۔

## ایہہ وی دیکھو
* اومیو کمار داس
* شمالی لکھمپر
* کنکلتا بروآ

## حوالے

گٹھ:جم 1915
گٹھ:موت 2003
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکن
گٹھ:بھارتی عورتاں
گوہر جان

**گوہر جان **(26 جون 1873 – 17 جنوری 1930) اک بھارتی سنگیتکارا اتے طوائف سی جو کولکاتہ توں سی۔ ایہہ پہلی فنکارہ  سی جسنے بھارت وچ 78 آر پی ایم تے اپنا سنگیت ریکارڈ کیتا۔ اسدے گیتاں نوں گراموفون کمپنی ولوں رلیز کیتا گیا۔

## مڈھلا جیون
گوہر جان دا جم 26 جون 1873 وچ اعظم گڑھ وچ، امریکی خاندان وچ ہویا۔ اسنوں، اسدے پہلے ناں "اینجیلینا ییؤورڈ" توں وی جانیا جاندا سی۔ اسدا پیؤ، *ولیئم روبرٹ ییؤورڈ*، برف دی فیکٹری وچ اک انجینیئر وجوں کم کردے سن اتے 1872 وچ اسنے، گوہر دی ماں **وکٹوریا ہیمنگز**، نال ویاہ کروایا۔ اسدی ماں، وکٹوریا، جم توں بھارتی سی جو سنگیت کلا اتے ناچ کلا وچ ماہر سی۔

1879 وچ، اسدے ماں-پیؤ وکھ ہو گئے اتے بہت تنگیا تے اؤکھیائیاں سہن توں بعد، وکٹوریا تے گوہر دوویں 1881 وچ اک مسلم سردار 'خورشید' نال وارانسی چلیاں گئیاں۔ خورشید، وکٹوریا دے شوہر توں ودھ اسدے سنگیت دی قدر کردا سی۔

بعد وچ، وکٹوریا، نے اسلام دھرم اپنا لیا اتے اپنی دھی اینجیلینا دا ناں بدل کے 'گوہر جان' اتے اپنا خود دا ناں 'ملکہ جان' رکھ لیا۔

## کیریئر
وکٹوریا ('ملکہ جان') اک نپن سنگیتکارا، کتھک رقاصہ اتے وارانسی دی اک طوائف بنی۔ اسنے اپنے آپ نوں *بڑی ملکہ جان*  دا ناں دتا۔ اسدا اپنے آپ نوں *بڑی *(elder) کہن دا ایہہ کارن سی کیونکہ اسدے ویلے تن ہور وی ملکہ جان مشہور سن: آگرہ دی ملکہ جان، ملک پکھراج دی ملکہ جان اتے *چلبلی دی ملکہ جان*، اتے اوہ ایہناں تناں توں وڈی سی۔

انت وچ، ملکہ جان 1883 وچ کولکاتہ چلی گئی، اتے اسنے اپنے آپ نوں نواب واجد علی شاہ، دے دربار وچ سونپ دتا جو ماتیابرج (Garden Reach) وچ رہندا سی۔ تن سال دے وچ، نواب نے کولکاتہ دے نیڑے 24 چتپورے رستہ (ہن رابندر سارنی) اتے، 40,000 روپئے وچ اک عمارت خریدی۔ اتھے ہی گوہر نے اپنی سکھلائی دی شروعات کیتی، اسنے خالص اتے کلاسیکل ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دا گائن، پٹیالہ دے کلے خان، 'کلو استاد'، رامپور دے استاد وزیر خان، اتے استاد علی بخش (پٹیالہ گھرانہ دے میمبر) اتے کتھک دی سکھلائی مہان کتھککار برندادین مہاراج (برجو مہاراج دے پرکھیاں وچوں)، سریجامبائی توں دھرپد دھمار، اتے چرن داس توں بنگالی کیرتن سکھیا۔ جلدی ہی اسنے غزل اپنے تخلص (قلمی-نام) 'ہمدم' ہیٹھ لکھنی اتے لیئبدھّ کرنی شروع کر دتی اتے ایہہ ربندر سنگیت وچ وی نپن بنی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:سنگیتکار
گٹھ:بھارتی مسلمان
واجد علی شاہ

**واجد علی شاہ** () (جم: 30 جولائی 1822 – موت: 1 ستمبر 1887)، **اودھ دا 5واں نواب/راجا** سی۔ اوہ 13 فروری 1847 توں 11 فروری 1856 تک گدی نشین رہا۔

## جیون
واجد علی شاہ دا جم 30 جولائی 1822 نوں ایودھیا دے شاہی پروار وچ جم ہویا۔ اس دا پورا نام 'ابو المنصور سکندر شاہ پادشاہ عادل قیصر زماں سلطان عالم مرزا محمد واجد علی شاہ اختر' سی۔ اپنے پیؤ امجد علی شاہ دے بعد گدی نشین ہویا۔
## حوالے

## باہری لنک

* Royal line of Nawabs of Oudh، A complete genealogy of the rulers of Awadh
* National Informatics Centre, Lucknow – Rulers of Awadh
* NAWABS OF OUDH & THEIR SECULARISM – Dr. B. S. Saxena 
* Annexation of Oudh – Its Affairs – The Truth An Extract from King Wajid Ali Shah of Awadh By Mirza Ali Azhar
* The Literary And Cultural Contributions of Wajid Ali Shah
* HISTORY OF AWADH (Oudh) a princely State of India by Hameed Akhtar Siddiqui 
* My Wajid Ali is Not 'Effete And Effeminate'! -Satyajit Ray
* SWANSONG OF A POET-KING, THE STATESMAN MONDAY 5TH جولائی, 1982 Calcutta – India
* Wajid Ali Shah, King of Oudh
* A tribute to Wajid Ali Shah, the last and greatest King of Avadh, THE TAJ MAGAZINE – Volume 23 No. 1
* Much of the content here has been extracted from an article by Susheela Mishra.
* "Awadh Under Wajid Ali Shah"، Dr. G.D. Bhatnagar
* "Wajid Ali Shah: The Tragic King"، Ranbir Sinh
* Baabul Moraa
* [''Wajid Ali Shah: The Naturalist King''](http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/24735/1/SR%2050(12)%2028-29.pdf) by Shakunt Pandey
 
گٹھ:بھارت دے نواب
گٹھ:بادشاہ
چورما

**چورما** اک مٹھیائی اے، جو راجستھان، پنجاب اتے بھارت دے ہور حصیاں وچ ملدی اے۔ ایہہ میدے، کھنڈ اتے گھیؤ نال بنائی جاندی اے۔ روٹی نوں چورکے گھی وچ بھنکے مٹھے دے میل توں بنائے ہوئے پنجیری ورگے بھکھّ مادہ نوں وی چورما کہندے ہن۔ ماواں اپنیاں دھیاں نوں سہرے گھر چورما بنا کے بھیجدیاں ہن۔ ملتان وچ حمل ویلے دیاں ریتاں وچ چورما بناؤندے ہن۔ چورما پرشاد دے طور تے ونڈیا جاندا اے۔

## حوالے

 

گٹھ:خوراک
گٹھ:کھان پین
صقلیگر

**صقلیگر**  اک اجیہا گروہ اے جو بھارت دے گجرات، ہریانہ اتے پنجاب دے صوبےآں وچ ملدا اے۔ ایہہ پنچال دے ناں نال وی جانے جاندے ہن۔ اوہ گجرات وچ ہندو اتے پنجاب وچ سکھ ہن اتے ہریانہ وچ ہندو اتے سکھ دوویں ہن۔

## مول

عربی شبد صقل دا مطلب اے پالش کرن والا، اتے سکلیگر اوہ لوک ہن جنہاں دی خاندانی ڈیوٹی ہتھیاراں نوں پالش کرنا سی۔ برطانوی راج دے کئی منتظم ، جویں کہ ایچّ۔ اے۔ روس، ڈینزل ابٹسن اتے ولیئم کروک نے کتاباں لکھیاں ہن جو لوہے دا کم کرن والے بھائیچاریاں نوں لوہار کہندے ہن۔ حالانکہ اصل وچ ایہہ شبد لوکاں دے اک خاص گروہ دا لکھائک اے اتے لوہار دے تھاں نہیں ورتیا جا سکدا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی قبیلے
گٹھ:بھارتی پنجاب دے سماجی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:پنجاب دے قبیلے
راگ ملہار

**راگ ملار** برسات رتّ دا راگ جس نوں جون تو ستمبر مہینے کسے وی ویلے گایا جاندا اے۔ اس راگ نوں خوشی دا راگ کیہا جاندا اے اتے ایہہ راگ راگ میگھ دا حصہ اے۔ اس راگ وچ تانسین نے کجھ بدلہ کیتے جس کر کے اس راگ نوں میا کی ملہار کیہا جاندا اے۔ گرو گرنتھ صاحب وچ ترتیب مطابق 27واں راگ اے۔ اس راگ دے سرلیکھ ہیٹھ چار گرو صاحبان اتے دو بھگتاں دیاں 76 رچناواں سری گرو گرنتھ صاحب جی دے پنہ 1254 توں  1293  تک درج اے۔

## حوالے

 

گٹھ:راگ
گٹھ:موسیقی
اوپیرا تے ڈرامہ

***اوپیرا اتے ڈرامہ*** () اک کتابی-لمبائی دا لیکھ اے جورچرڈ ویگنر نے 1851 وچ لکھیا سی جس وچ اسنے اک کلا روپ وجوں اوپیرا دیاں آمورت خاصیتاں بارے اپنے وچار پیش کیتے ہن۔  ایہہ اس دور دے دوجے لیکھاں دے نال متعلق اے جس وچ ویگنر نے اپنے سیاسی اتے فنی وچاراں نوں سمجھاؤن اتے سلجھاؤن دی کوشش کیتی، اک ویلے جدوں اوہ لبریٹی بارے اتے بعد وچ اپنے رنگ چکر دے سنگیت بارے کم کر رہا سی۔

## پچھوکڑ
ویگنر دے سارے ساہتی کماں وچوں اس دی سونح عمری *مین لیبین* (376 صفیاں دے انگریزی ترجمہ وچ) توں علاوہ سبھ توں لمبی رچنا، *اوپیرا اتے ڈرامے *نوں 'اصولی کتاب' کیہا جا سکدا اے، جویں کہ اسدے مترجم ڈبلیو۔ ایشٹن ایلس نے سجھاء دتا سی۔ ایہہ 1849–50 دے ویلے دیاں اپنیاں پہلیاں رچناواں، خاص طور تے "کلا تے انقلاب" (1849) توں بعد لکھی جس وچ اپنے آمورت سماج لئی واگنیر دے اک کلاکار لئی بہتر آمورت پیش کیتے گئے ہن؛ "مستقبل دی کلاکرتی" (1849)، وچ سنگیت ڈرامہ دے آدرشدتے گئے ہن جو اجیاے آدرشاں نوں پورا کر سکن؛ اتے "سنگیت وچ یہودیئتا" (1850)، جس وچ (ہور معاملیاں دے علاوہ) کلا وچ وپاری پہنچ دی دب کے نکھیدھی کیتی گئی اے۔

ویگنر نے اکتوبر 1850 اتے جنوری 1851 وچکار چار مہینیاں اندر زیورخ وچ ساری کتاب لکھی۔ اس نے 1851 دے شروع وچ زیووچ اسدے وڈے حصے، تھیؤڈور اہلگ نوں سمرپن دے نال عوامی اکترتواں وچ پڑھ کے سنائے۔ اس دے کجھ حصیاں نوں اک انٹیکجوئل رسالے موناٹشرپھّ وچ چھاپیا گیا سی اتے ایہہ سارا لیکھ بعد وچ 1851 وچ لیپزگ وچ چھاپیا گیا سی۔ اک ہور اڈیشن 1868 وچ آیا، جو جرمن سیاسی لکھاری کانسٹینٹین پھرانٹج نوں سمرپت سی۔

سبھ توں پرانا انگریزی ترجمہ 1856 دے شروع وچ ہویا سی، پر انگریزی بولن والے دنیا وچ عامَ طور اُتے ورتیا گیا اناختلاف اوہ اے جہڑا ڈبلیو۔ ایشٹن ایلس نے پہلی وار 1893 وچ شائع کیتا سی۔ مولک دے وانگ ایہہ گنجھل دار شبداں، گرائمر اتے سنرچنا نال بھریا ہویا اے، جس کرکے اس نوں جذب کرن وچ مشکل پیش آؤندی اے۔ ایلس نے وی ٹپنی کیتی کہ کجھ 'لبھاؤنے وشیشن' اپنے آپ نوں اجہیاں چمکاں دے گروہ وچ جڑدے جاپدے ہن کہ سبھ ذکر دھندلا ہو جاندا اے۔ 

## نوٹ
 

## حوالے

* Peter Burbidge and Richard Sutton, *The Wagner Companion*، London, 1979. 0-571-11450-4
* Richard Wagner, tr. W. Ashton Ellis, *Opera and Drama*، University of Nebraska Press, 1995. 0-8032-9765-3

گٹھ:کتاباں
انوتائی واگھ

**انوتائی واگھ** بھارت وچ پری-سکول تعلیم نوں شروع کرن والیاں وچوں اک سی۔ اوہتارابائی موڈک دی پیشہ ور ساتھی سی۔ اس نے موڈک دے نال اک پروگرام دی اگوائی کیتی جسدا پاٹھکرم سوانی سی، گھٹ لاگت سکھاؤن والے زریعہ دی ورتوں کیتی اتے حصہ لین والیاں دا مکمل ترقی کرن دا مقصد سی۔ اے۔ ڈی۔ این۔ باجپئی نے اس نوں "وڈے سماج سدھارک" وجوں متاثر کیتا اے اس نوں 1985 وچ جمنالال بجاج پرسکارنال نوازیا گیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکن
گٹھ:بھارتی عورتاں
جام ساقی

**جام ساقی** (سندھی: ڄام ساقي) (جم 31 اکتوبر 1944 – موت 5 مارچ 2018) سندھ، پاکستان دے کھبے پکھی سیاستدان سی۔  اوہ پہلاں پاکستان دی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکٹری سی۔ سیاسی سرگرمیاں دے کارن ساقی نوں 15 سال توں ودھ ویلے لئی قید رکھیا گیا سی۔ جیل وچلے اپنے ویلے دوران اس دی بیوی سخن نے جام ساقی دی موت دی افواہ والی اک خبر پڑھن توں بعد خدکشی کر لئی سی۔ جام ساقی نے پھر 1991 وچ کمیونسٹ پارٹی چھڈّ دتی اتے پاکستان پیپلز پارٹی اتے ٹراٹسکیوادی د سٹرگل گروپ وچ شامل ہو گیا۔ اس دا ویاہ اختر سلطانہ نال ہویا اے۔

## جیونی

## موت
5 مارچ 2018 نوں، اسدی 73 سال دی عمر وچ گردے فیل ہون کارن حیدرآباد، سندھ وچ موت ہو گئی سی۔ شام نوں نماز جنازہ دے بعد اس نوں حیدرآباد دے قاسم آباد وچ نسیم ناگر قبرستان وچ دفنا دتا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1944
گٹھ:پاکستانی کمیونسٹ
گٹھ:سندھی لوک
گٹھ:سندھی شخصیتاں
باگیشور

**بگیشور** اتراکھنڈ صوبے وچ سرؤ اتے گومتی دریا دے سنگم تے واقع اک تیرتھ مرکز اے۔ ایہہ باگیشور ضلعے دا انتظامی مرکز  اے۔ اتھے بگیشور ناتھ دا پرانا مندر اے، جس نوں مقامی لوکاں نوں "باگھناتھ" جاں "باگناتھ" کیہا جاندا اے۔ مکر سنکرانتی اُتے اتھے کماؤں دا سبھ توں وڈا میلہ لگدا اے۔ ایہہ شہر بھارت دے راجگڑھ نویں دلی توں 470 کلومیٹر دی دوری تے اتے صوبے دے راجگڑھ دیہرادون توں 532 کلومیٹر دور واقع اے۔

## اتہاس
باگیشور شہر اتے باغناتھ مندر دا ذکر شو پران دے مانسکند وچ کیتا گیا اے، جتھے ایہہ لکھیا گیا اے کہ مندر اتے اس دے آلے دوآلے دے شہر چندیش ولوں اسارے گئے سن، جو کہ شوا دے ہندو دیوتے دا نوکر سی۔ اک ہور ہندو لجیکٹ مطابق، رشی مارکنڈیئے نے اتھے شوا دی پوجا کیتی، جو اس دی تپسیا توں خوش ہو اک ٹائیگر دے روپ وچ ایتھے ظاہر ہویا۔

بنگیشور 19 ویں صدی دے ارمبھ وچ اٹھ-دس گھراں دا چھوٹا ٹاؤنشپ سی۔ مکھ بندوبست مندر نال جڑیا ہویا سی۔ سارو ندی دے پار دگ بازار اتے سرکاری ڈاک بنگلے دی موجودگی دا ویروا وی اے۔ 1860 دے آسپاس، اک پورے شہر دی اساری کیتی گئی سی، جس وچ لگبھگ 200-300 دوکاناں اتے گھر سن۔ 1860 دے آسپاس تک، ایہہ اک مکمل شہر ہو گیا سی جتھے 200-300 دوکاناں اتے گھر سن۔ اینٹنسن دے ہمالیا گزٹیئر وچ، اس تھاں دی مستقل آبادی سال 1886 وچ 500 درج کیتی گئی سی۔ پہلے عالمی لڑائی توں پہلاں، 1905 وچ انگریزی حکمراناں نے ٹنکپر-باگیشور ریلوے لائن دا سروے کیتا، جسدا نشان اجے وی کتے وی کھنڈے ہوئے

1921 دے اتراینی میلے دے موقعے اُتے کماؤں کیسری بدڑی دتّ پانڈے، ہرگوبند پانٹ، شیام لال شاہ، وکٹر موہن جوشی، رام لال شاہ، موہن سنگھ مہتہ، ایشوری لال ساہ آدی دی اگوائی ہیٹھ سینکڑے اندولنکاریاں نے "قلی بیگار" دے خلاف اک خلاف دا انعقاد کیتا سی۔ پہاڑی کھیتر دے وسنیکاں دے اس تحریک توں متاثر، مہاتما گاندھی وی 1929 وچ بگیشور آئے سن۔

1947 وچ بھارت دی آزادی دے دوران، بگیشور نام باغانتھ مندر دے نیڑے مارکیٹ اتے اس دے نال لگدے کھیتر لئی ورتیا گیا سی۔ 1948 وچ، باگیشور گرام سبھا دی قیام مارکیٹ دے نیڑے 9 پنڈاں نوں ملاؤن توں بعد کیتی گئی۔ 1952 وچ بگیشور نوں ٹاؤن ایریا بنایا گیا سی، جس توں بعد ایہہ 1952 توں 1955 تک ٹاؤن ایریا سی۔ 1955 وچ اس نوں اک ادھسوچت کھیتر اعلان کیتا گیا سی۔ 1957 وچ، ایشوری لال صاحا کھیتر دے پہلے پردھان بنے۔ بگیشور دی میونسپلٹی 1968 وچ بنائی گئی سی۔ اس ویلے شہر دی آبادی لگبھگ تن ہزار سی۔

## جغرافیائی حالت
بگیشور اتراکھنڈ صوبے دے بگیشور ضلعے وچ 29.49 ° N 79.45 ° E واقع اے۔ ایہہ نویں دلی دے 470 کلومیٹر اتر-مشرق اتے دیہرادون دے 502 کلومیٹر دکھن مشرق وچ واقع اے۔ بگیشور کماؤں ڈویزن دے اندر آؤندا اے اتے ایہہ کماؤں دے ہیڈکوارٹر نینٹل توں 153 کلومیٹر اتر-مشرق وچ اے۔ اسدی اوسط اچائی سمندر پدھر توں 1,004 میٹر (3294 فٹ) اے۔ باگشور نگر سرو اتے گومتی ندیاں دے سنگم تے واقع اے۔ ایہہ پچھم وچ نلیشور، بھئیلیشور پہاڑ دے مشرق ول، سوریکنڈ دے اتر ول اتے اگنیککند دے دکھن ول واقع اے۔

گٹھ:بھارت دے شہر
شریفہ

***شریفہ جاں سیتا پھل (Annona squamosa)*** ایناونسیئے پروار دا اک چھوٹا، چنگا ٹاہنیاں والا درخت جاں جھاڑ اے، جس نوں کھان یوگ پھل لگدے ہن۔ ایہہ گرمکھنڈی نیویں علاقے دے جلوایو نوں اپنے رشتے داراں اینانا ریٹکولاٹا اتے اینونا چیریمولا نالوں بہتر سہن کر لیندا اے۔ (جنہاں دے پھلاں نوں وی سیتا پھل کیہا جاندا اے۔) ایہہ تتھ اس دی وڈے پدھر تے کاشت کرن وچ مدد کردا اے۔ اینونا سکواموسا اک چھوٹا، اردھ-(جاں پچھیتا) پتجھڑی، ٹاہنی-بھرپور جھاڑ جاں چھوٹا درخت جو 3 میٹر (9.8 فٹ توں 8 میٹر (26 فٹ) اچا اے۔  سورسوپ (اینانا مورٹیٹا) ورگا ہندا اے
اس دی چوڑی، کھلھی چھتری ہندی جاں انیمت طور تے پھیلیاں شاکھاواں اتے چھوٹا جیہا تنا ہندا اے۔ اس نوں بھارت وچ سیتاپھل کیہا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:درخت
گٹھ:رکھ
کولندا گرابار کیتاروویچ

**کولندا گرابار کیتاروویچ** (Kolinda Grabar-Kitarović) (جم: 29 اپریل 1968)، اک کروشیئن سیاست دان تے سفارت کار نیں جیہناں نے 2015ء سے 2020ء تک کروشیا دی صدر دے طور تے خِدمات انجام دِتیاں۔ اوہ 1990ء وچ ہوݨ والے پہلے کثیر الجماعتی انتخابات تے 1991ء وچ یوگوسلاویا توں علیحدگی توں بعد اس عہدے اُتے منتخب ہوݨ والی پہلی عورت سی۔ اوہ 46 سال دی عمر وچ صدر بݨ کے کم عمر شخصیت بݨ گئیاں۔

کروشیا دی صدر دے طور پر اپنے انتخاب سے قبل، گرابر کیتاروویچ متعدد سرکاری تے سفارتی عہدےآں اُتے فائز رہی۔ اوہ 2003ء توں 2005ء تک یورپی امور دی وزیر، 2005ء توں 2008ء تک خارجہ امور تے یورپی انٹیگریشن دی پہلی خاتون وزیر، 2008ء توں 2011ء تک امریکا وچ کروشیا دی سفیر تے 2011ء توں 2014ء تک سیکرٹری جنرل اینڈرس فوگ راسموسن تے جینز اسٹولٹن برگ دے تحت نیٹو وچ عوامی سفارت کاری دی اسسٹنٹ سیکرٹری جنرل رہی۔

اوہ فلبرائٹ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ تے متعدد قومی تے بین الاقوامی ایوارڈز، اعزازات، اعزازی ڈاکٹریٹ تے اعزازی شہریت دی وصول کنندہ نیں۔

کولندا 1993ء توں 2015ء تک قدامت پسند کروشیئن ڈیموکریٹک یونیئن پارٹی دی رکن رہی تے سہ فریقی کمیشن دے تن کروشیئن مِمبران وِچوں اک سی، لیکن اوہناں 2015ء وچ صدر دا عہدہ سنبھالݨ توں بعد دوناں عہدےآ توں استعفا دیݨا پیا، کیونکہ کروشیئن صدور نوں دفتر وچ رہندے ہوئے دیگر سیاسی عہدے یا پارٹی دی رکنیت رکھݨ دی اجازت نئیں ہُندی۔
صدر دے طور تے اوہناں نے پولینڈ دے صدر اندرزیج ڈوڈا دے نال مل کے 2015ء وچ تھری سیز اِنیشیئیٹِو دا آغاز کیتا۔ 2017ء وچ فوربس میگزین نے کولِندا نوں دنیا دی 39ویں طاقتور ترین عورت دے طور تے درج کیتا۔

2020ء وچ اوہ بین الاقوامی اولمپک کمیٹی وچ کروشیا دی نمائندہ منتخب ہوئیاں۔

## حوالے

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:خواتین سربراہ ریاست
گٹھ:خواتین صدور
گٹھ:سواݨیاں صدور
گٹھ:خواتین وزرائے خارجہ
گٹھ:سواݨیاں وزرائے خارجہ
گٹھ:بین الاقوامی اولمپک کمیٹی دے اراکین
نیرو

**نیرو** (15 دسمبر، 37 – 9 جون، 68) روم دا بادشاہ سی۔ اس دی ماں روم دے پہلے بادشاہ اگسٹس دے پڑپوتی سی۔
اک بہت ہی ابھلاشی سی۔ اس نے اپنے ماما بادشاہ کلاؤڈیئس نال ویاہ کر لیا اتے اپنے نویں شوہر نوں اس گل تے راضی کر لیا کہ اوہ نیرو نوں اپنا جانشین اعلان کر دے۔ نیرو نوں چھیتی گدی دا وارث بناؤن دے لالچ وچ اس نے کلاؤڈیئس نوں زہر دے کے مار دتا।
## بادشاہ
روم دے واسیاں نے نیرو دا استقبال اتے حمایت کیتی اتے اس نے اپنے گرو دی مدد نال ودھیا ترھیکے نال راج کیتا پر چھیتی ہی اس وچ اوگن پیدا ہو گئے۔ نیرو نے بہت سارے قتل اپنے لالچ جاں ویاہ دے کارن کر دتیاں جس نال لوکاں وچ اس متعلق نفرت ودھ گئی۔ سال 64 وچ روم شہر وچ بھینکر اگّ پھیل گئی جس دیاں لاٹاں نال سارا شہر سڑ کے سواہ ہو گیا۔ جدوں اگّ پھیل رہی سی تاں نیرو اس دا سرنگی وجا کے نظارہ دیکھ رہا سی۔ کجھ لوکاں دا یقین سی کہ ایہہ اگّ نیرو نے آپ لگائی اے۔ جدوں اگّ بجھ گئی تاں نیرو نے اپنے واسطے اک بہت ہی خوبصورت محل بنایا۔ بہت سارے ٹیکس، برائییاں اتے ہور کرتوتاں دے کارن لوکاں وچ بغاوت پھیلن لگی ۔

سپین نے روم تے حملہ کر دتا اس حملے وچ نیرو دے سپاہی وی رل گئے تے نیرو نے دیس چھڈنا پیا۔ گرفتاری توں بچن لئی اس نے خودکشی کر لئی۔
## حوالے

گٹھ:روم
گٹھ:رومی سلطنت
گٹھ:بادشاہ
چیز بونو

**چیز سیلواتور بونو** (جم چیسٹیٹی سن بونو وجوں، 4 مارچ، 1969) اک امریکی وکیل، لکھاری، سنگیتکار اتے اداکار اے۔ اس دے ماں-پیؤ منورنجک سنی بونو اتے چیر ہن۔

بونو اک ٹرانسجینڈر آدمی اے۔ 1995 وچ، ٹیبلوئڈ پریس ولوں لیسبیئن ہون دے کئی سال بعد، اوہ اک پرمکھ امریکی گے ماسک میگزین، دی ایڈووکیٹ وچ اک کور سٹریز وچ عوامی روپ وچ سوے-پچھانے ہوئے، انت وچ اپنے آپ نوں باہر آؤن دی عمل بارے چرچہ کرن لئی جا رہا سی دو کتاباں وچ دوجیاں نوں۔ خاندانی آؤٹنگ: گیئز، لیبسبیئنز اتے اوہناں دے پریواراں لئی آؤن والی عمل بارے اک گائیڈ (1998) وچ اسدے آؤٹ-آؤٹ کھاتے شامل ہن۔ یادگاری د end of Innocence (2003) نے اپنے آؤٹنگ، سنگیت کیریئر اتے غیر-ہوڈکن دے لمپھوما توں زون دی موت بارے چرچہ کیتی۔ 

2008 توں 2010 وچکار، بونو وچ عورت توں مرد صنف تبدیلی ہوئی۔ جون 200 وچ اک دو حصے دی منورنجن ٹونائیٹ خاصیت نے دسیا کہ اس دا تبدیلی اک سال پہلاں ہویا سی۔ مئی 2010 وچ، اسنے قانونی طور تے اپنی صنف اتے ناں بدل دتا۔ بونو دے تجربے، چجا بنن دی اک ڈوکومینٹری، 2011 سانڈینس فلم فیسٹیول اُتے نشر کیتی گئی سی اتے بعد وچ اوپرا ونفرے نیٹورک' تے اپنی ٹیلیوژن دی شروعات کیتی۔

## شروع دا جیون
left|thumb|1974 وچ سونی بونو نال چیز بونو (جس نوں 'چیسٹیٹی' وی کیہا جاندا اے) ।
بونو دا جم لوس اینجلس، کیلیفورنیا وچ ہویا سی، جو چیر اتے سونی بونو دی پوپ جوڑی دا اکو اک بچہ سی۔ سونی اینڈ چے، اک ٹیوی وکھ وکھ مظاہرہ دے تارے جس اُتے چھوٹے بچے اکثر دکھائی دندے سن بونو دا نام چیسٹیٹی فلم دے بعد چیسٹیٹی سن بونو رکھیا گیا سی، جو سنی ولوں تیار کیتا گیا سی اتے جس وچ چیر نے (فیچر فلم وچ اسدی پہلی سلو کردار وچ) اک بائسیکسئل عورت کھیڈی سی۔

بونو 18 سال دی عمر وچ اک لیسبیئن دے روپ وچ دوواں ماپیاں کول آیا۔ بونو نے لکھیا، "اک بچے وجوں، میں ہمیشہ محسوس کردا سی کہ میرے وچ کجھ الگ اے۔ میں اپنی عمر دیاں ہور کڑیاں نوں دیکھدا سی اتے اوہناں دیاں نویں فیشناں وچ رچیاں لئی پریشانی محسوس کردا سی۔ جدوں میں 13 سال دا ہویا تاں مینوں اخیر وچ اک نام ملیا جس لئی میں الگ سی۔ مینوں احساس ہویا کہ میں گے ہاں۔" 

## ایل۔جی۔بی۔ٹی سرگرمی
right|thumb|بونو ' تے 2012 GLAAD اوارڈ
اپریل 1995 وچ، بونو اک سملنگی اتے لیسبیئن میگزین دے ایڈووکیٹ نال اک انٹرویو وچ اک لیسبیئن وجوں باہر آیا۔ 1998 دی بک 'فیملی آؤٹنگ' نے پھلار نال دسیا اے کہ کویں بونو باہر آ رہا اے "میری زندگی نوں اک سیاسی کردار وچ تبدیل کر دتا اے جس نے میری زندگی نوں بدل دتا اے، مینوں اک عورت دے روپ وچ اتے اک انسان دے روپ وچ تائید کیتی گئی اے۔" اکو کتاب وچ بونو نے رپورٹ دتی کہ چیر، جو اک سملنگی ردعمل اتے ایلبیبیٹی بھائیچارے دے شراکت دار دوویں سن، پہلی وار اس خبر نال بہت غیرمطمعن سن اتے "بلیسٹک" نے اسدے نال گل کرن توں پہلاں: "اگست 1996 تک، اک سال عوامی طور تے باہر آ جان توں بعد، میری ماں نے اجے تک ترقی کیتی سی کہ اوہ اپنے آپ نوں 'ایڈووکیٹ دے کور' تے اک لیسبیئن لڑکی دی گرو دی ماں دے طور اُتے باہر آؤن تے سہراضي مت ہو گئی۔ چیر ہن توں اک کھلا بولن والا LGBT حق کارکن بن گیا اے۔

## فلموگرافی

### فلم

### ٹیلیوژن

## حوالے

## باہری لنک

گٹھ:جم 1969
گٹھ:20ویں صدی دے امریکی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی شخصیتاں
فالن فاکس

فالن فاکس (جم 29 نومبر، 1 9 75) اک ایم ایم اے (مکسڈ مارشل آرٹس) فائیٹر اے۔ اوہ ایم یم اے اتہاس وچ پہلی اوپن ٹرانجینڈر ایتھلیٹ اے۔

## مڈھلا جیون
فاکس دا جم ٹولیڈو، اوہائیو وچ ہویا سی۔ اوہ پنج جاں چھ سال دی عمر وچ اپنے لنگ دی پچھان نال جدوجہد نوں یاد کردی اے۔ اک نوجوان دے روپ وچ، فوکس دا یعقین سی کہ اوہ اک سملنگی آدمی ہو سکدی اے، پر 17 سال دی عمر وچ ٹرانسجینڈر شبد دی جانکاری حاصل کیتی۔ فوکس اک ہیٹروسیکسئل مرد دے طور تے جیوں رہی سی اتے 19 سال دی عمر وچ اس نے اپنی پریمکا نال ویاہ وی کروایا سی، جدوں بعد وچ اسدی بیوی، اس دی دھی نال حاملہ ہوئی۔ پھر فوکس نے امریکہ نیوی وچ اپنے نویں پروار دی حمایت کرن لئی حصہ لیا، جو یو ایس ایس اینٹرپرائیز اُتے آپریشن ماہر دے طور' تے کم کر راے سن۔

نیوی نوں چھڈن توں بعد، فوکس نے ٹالیڈو یونیورسٹی وچ داخلہ لیا، پر اپنے اسنگت لنگ مدعیاں دے چل راے نفسیات تناء دا حوالہ دے کے اسنے چھڈّ دتا۔کالج چھڈن توں بعد، پھوکس سیکس ریسینٹمینٹ سرجری لئی پیسہ کماؤن لئی اک ٹرکّ ڈرائیور دے طور تے کم کردی سی۔ بعد وچ اوہ اپنی دھی نال شکاگو، الینائ چلے گئی۔ 2006 وچ، اوہ بینکاک نیشنل ہسپتال وچ لیک لینڈ ریسیجمینٹ سرجری، چھاتی دا وادھا، اتے وال ٹرانسپلانٹ سرجری کرن لئی بینکاک، تھائیلینڈ گئی۔

## اختلاف
شروعاتی کجھ جھگڑیاں توں بعد، فالن پھوکس 5 مارچ 2013 نوں آؤٹسپوٹس دے لکھاری سائڈ زیگلیر اتے سپورٹس السٹریٹڈ نال اک انٹرویو وچ عوامی طور اُتے باہر آئی۔ کیلیفورنیا سٹیٹ ایتھلیٹک کمیشن (سیئیس اے سی) اتے پھلورڈا دی ایتھلیٹک کمیشن ولوں لائسینسنگ عمل اتے الجھن اُتے اختلاف ودھ گیا، جو فوکس نے کورل گیبز وچ پورا جاں ختم کرن لئی چنیا سی۔ پرکاشن توں بعد لائسینسنگ عمل اُتے روشنی پائی اتے پھوکس دے بہت سارے ٹپنیکاراں نے ایہہ مدعا اٹھایا کہ کی جیو-جنتو مرد ایمئیمئے لڑائی وچ عورتاں دے ونڈ وچ لڑن دے یوگ ہونے چاہیدے ہن جاں نہیں۔

## نجی زندگی
فاکس نوں اک عقیدت مند مسیحی بنایا گیا سی، پر ہن اوہ اک ناستک(دہریہ) بن گئی اے ۔

## ایوارڈ
2014 وچ، پھاکس نیشنل گے اتے لیسبیئن سپورٹس ہال آف فیم وچ شامل کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1975
گٹھ:زندہ لوک
این سمرز

**این سمرز** پی ایچ(جم 12 مارچ 1945) اک آسٹریلیا دی لکھاری اتے کالمنویس، جس نوں اک موہری فیمینسٹ وجوں وی جانیا جاندا اے، اڈیٹر اتے پبلشر اے۔ اوہ وزیر اعظم اتے وزیر منڈل ڈیپارٹمنٹ وچ آفس آف د سٹیٹس آف وومین دی پہلی سابقہ معاون سیکٹری سی۔ دھانوزیر اتے وزیر منڈل دے ڈیپارٹمنٹ وچ خواتین دی حالت دے دفتر دی پہلی معاون سیکٹری سی۔

## شروعاتی جیون
اس دا جم ڈنیلکن، نیو ساؤتھ ویزس وچ 1945 نوں این فیئرہرسٹ کوپر وجوں ہویا، ایئیچئیف اتے ایئیف کوپر دی چھ بچیاں وچوں سبھ توں وڈی سی۔ سمرسایڈیلیڈ، دکھنی آسٹریلیا وکھے اک سخت کیتھولک پریواروچ وڈی ہوئی اتےایڈیلیڈ دے کیتھلک سکول وچ سکھیا حاصل کیتی۔ اپنی آتمکہانی وچ، اوہ لکھدی اے کہ اس دے پیؤ (اک ہوابازی جانچکرتا) اک شرابی سی اتے اس دی ماں دے نال اس دے مشکل تعلق سی۔

## اوارڈ

* 1976: Walkley Award (Print) for the Best Newspaper Feature Story, *The National Times*، Sydney
* 1989: Australia Day honour of an Officer of the Order of Australia (AO) for service to journalism and to women's affairs.
* 1994: Honorary doctorate from Flinders University, South Australia
* 2000: Honorary doctorate from the University of New South Wales

## نجی زندگی
اس دا لمبے ویلے دا ساتھی چپّ رالی، سڈنی رائیٹسز فیسٹیول دے 2010 دے کریئیٹو ڈائریکٹر اتے آسٹریلیئن بروڈکاسٹنگ کارپوریشن دے وچار پروگرام دے اڈیٹر، د ڈرم، رہا۔

## کتاب لسٹ

*  2 ed 1985, 3 ed 2002
* 
* 
* 
* 
* 

## حوالے

## باہری لنک

* 

Official websiteurlOfficial websiteurl
* Summers, Anne Fairhurst  in *The Encyclopedia of Women and Leadership in Twentieth-Century Australia*
گٹھ:جم 1945
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:آسٹریلیا
حلالہ

**نکاح حلالہ** یا  **حلالہ** اک قسم د امسلم ویاہ اے ۔ نکاح دا مطلب اے ویاہ تے حلالہ دا مطلب اے کسے چیز نوں جائز بنا لینا۔ حلال بنا لینا۔ حلال بناؤن لئی نکاح کرنا، جدوں کوئی عورت تن طلاق دے بعد دوجی جگہ نکاح کرے تے فیر اوہ شخص ازواجی تعلقات قایم کرکے ویاہ مکمل کرن توں بعد اپنی مرضی نال اوہنوں طلاق دے دوے تاں عدت گزارن توں بعد پہلے خاوند نال نکاح کرنا جائز ہووے گا۔External link in &#x7C;work= 

## حوالے

گٹھ:شادی دیاں قسماں
گٹھ:شادی
گٹھ:اسلام
نماز جنازہ

**جنازہ نماز (** ) اسلامی موت دیاں رسماں دا حصہ اے؛ سارے رل کے فوت شدہ اتے سارے موئے مسلماناں نوں کھما کرن لئی کیتی جاندی اے۔  جنازہ نماز مسلماناں (فرض کفایہ) دی گروہی ذمہ واری اے، یعنی اگر کجھ مسلمان اس نوں کرن دی ذمیواری لیندے ہن، تاں ذمہ واری پوری ہندی اے، پر جے کوئی وی اس نوں پورا نہیں کردا، تاں سارے مسلمان جواب دہ ہونگے۔ 

اسلامی طریقہ ایہہ اے کہ میت نوں قبلہ-رو لٹا دتا جاوے۔ اکھاں بند کر دتیاں جان۔ نیم گرم پانی نال غسل کروا کے کفن پوایا جاندا اے۔ شہیداں نوں غسل نہیں دتا جاندا اتے نہ کفن پوایا جاندا اے۔ اوہناں نوں خون-آلودہ کپڑیاں وچ دفن کر دتا جاندا اے۔ لاش نوں چارپائی اتے لٹا دتا جاندا اے اتے میت نوں کندھیاں اتے رکھکے آہستہ آہستہ جنازے نوں لے جاندے ہن۔ کسے پاکیزہ مقام اتے جنازہ نماز پڑھی جاندی اے۔ اس نماز وچ سجدہ نہیں ہندا۔ صرف چار تکبیراں کہیاں جاندیاں ہن۔ پہلی تکبیر دے بعد ثناء، دوجی دے بعد درود شریف، تیجی دے بعد دعا پڑھدے ہن اتے چوتھی تکبیر دے بعد سلام پھیر دندے ہن۔ نماز دے بعد میت نوں قبلہ-رو کرکے قبر وچ دفن کر دتا جاندا اے۔ جنازے وچ شرکت فرض کفایا اے اتے جنازہ نماز وی فرض کفایا اے۔

## حوالے

گٹھ:اسلام
گٹھ:موت دیاں رسماں
قلم

alt=|thumb|اک لگژری بال پَینّ
**قلم** یا **پَینّ**، کاغذ اُتے لِکھݨ دا اک سَند اے۔ اس وچ اک نلکی ہُندی اے جس وچ سیاہی بھری ہُندی اے۔

## قِسماں
* سرکنڈے دے کانّے دی قلم
* کَھن٘بھ توں بݨی قلم
* فاؤنٹین پَینّ
* بال پوائنٹ پَینّ
* مارکر

## ہور دیکھو
* پنسل

گٹھ:قلماں
گٹھ:سٹیشنری
نوتیج پوادھی

**نوتیج سنگھ پوادھی** (? - 16 اگست 1998) مشہور پنجابی لکھاری سی۔ پوادھی پچھڑے طبقےآں لئی بھارت دے قومی کمیشن دا میمبر سی ۔ اوہ پنجابی ساہت اکادمی، لدھیاݨا دے سینیئر میت پردھان تے پنجابی سماج دلی دے چیئرمین وی رہے ۔

## رچناواں
* *اُچا برج لاہور دا* (ناول)
* *بابو سنتو* (بال ناول)
* *نوتیج پوادھی دیاں کل کہاݨیاں*(اڈیٹر: من موہن سنگھ داؤں)

## نوتیج پوادھی بارے کتاباں
* *کہاݨی کار نوتیج پوادھی : جیون تے رچنا* (اڈیٹر: من موہن سنگھ داؤں)

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی کہانی کار
من موہن سنگھ داؤں

**من موہن سنگھ داؤں** نے پنجابی بال-ساہت لئی وکھ-وکھ صنفاں وچ 30 کتاباں دی رچنا کیتی اے۔ اسنوں پنجابی بولی لئی سال 2011 دا ساہت اکادمی دا بال ساہت انعام ملیا سی۔

## رچناواں
* *دھرتی دے رنگ*
* *گیتاں دے گھنگرو*
* *بولاں دے کھنبھ*
* *شاعری-ساغر*
* *تپّ تے کائنات*
* *اداسیاں دا بوہا سلکھنی*

گٹھ:پنجابی لکھاری
ہارڈی سندھو

**ہارڈی سندھو** اک بھارتی گلوکار اتے اداکار اے۔ اسنے "سوچ" گانے راہیں گائیکی دی شروعات کیتی سی اتے اس دی پہلی فلم "یاراں دا کیچپ" سی۔ سندھو دی پروفائیل ادوں ودھ گئی گئی جدوں اکشے کمار نے فلم *ایرلفٹ* لئی سوچ گانے دی ریمیک کرن دا فیصلہ کیتا۔

## ڈسکوگرافی

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1988
گٹھ:بھارتی مرد گیت کار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
جانی (گیت کار)

**جانی** بھارتی دے پنجاب دے قصبے، گِدڑباہا دا اک پنجابی گیت کار اے۔ اوہ سنگیتکار بی پراک اتے گائک ہارڈی سندھو نال اسدے گیت "سوچ" لئی مشہور اے۔

## مڈھلا جیون
جانی دا جم گِدڑباہا، ضلع مکتسر وکھے ہویا۔ اوہناں نے ایس۔ایس۔ڈی۔ میموریال سکول گدڑباہا وکھے اپنی پڑھائی پوری کیتی۔ اسنے 2012 وچ ریات اتے بحر کالج، کھرڑ، پنجاب توں گریجوئیشن کیتی۔

## کریئر
اس نے 2012 وچ اک مذہبی گیت "سنت سپاہی" دے نال اپنا کریئر شروع کیتا۔ حالانکہ، اوہ ہارڈی سندھو ولوں گائے اتے بی پراک ولوں سنگیتبدھّ کیتے گانے "سوچ" نال مشہور ہویا۔ اس گیت دا سنگیت ویڈیو اروندر خیرا نے ڈریکشن کیتا سی۔ "سوچ" توں بعد بی پراک، جانی، اروند خیرا اتے ہارڈی سندھو دی ٹیم نے نے "جوکر"، "بیکبون" اتے "ہارنبلو" ورگے پنجابی گیت تیار کیتے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں

* 

گٹھ:جم 1989
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
موہن سنگھ ہنس

**سوہن سنگھ ہنس** (? - 24 جولائی 2005) پنجابی ناول کار، لکھاری اتے پنجابی صحافی سی۔ ہنس نے اٹھ ناول لکھے، جنہاں وچ *کارے ہتھی* اتے *بنتو* شامل ہن۔ ہٹ فیچر فلم "وارث" اس دے ناول "کارے ہتھی" دے ہندی توجمے اتے مشتمل اے۔

## کتاباں
* *کلسیا - لہر دا اک آگوُ بابا سندر سنگھ کلسیا*
* *دھرتی دی خوشبو تے ہور کہانیاں*
* *کارے ہتھی* (ناول)
* *بنتو* (ناول)
* *اسل وٹے* (ناول)

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی ناول کار
ہرجیت براڑ باجاکھانا

ہرجیت براڑ باجاکھانا (5 ستمبر، 1971 - اپریل 16, 1998) اک پیشہ ور کبڈی کھڈاری سی۔ اوہ سرکل پدھری کبڈی وچ ریڈر سن۔ ہرجیت براڑ دا جم فریدکوٹ، پنجاب دے باجاکھانا پنڈ وچ ہویا سی۔ اک کار حادثے وچ مارے جان اُتے اس دی زندگی دا سفر ختم ہو گیا۔

## ہرجیت دا مڈھلا جیون
اوہ اک مضبوط ​​بچہ سی جسدا مضبوط ​​بتّ اتے قد سی۔ کیونکہ اس ویلے دہاتی پنجاب وچ کبڈی بہت حرمن پیاری سی، اس لئی اس دے پیؤ سردار بخشیش سنگھ نے اس کھیڈ نوں کھیڈن لئی راغب کیتا۔ اس نے مقامی مقابلیاں وچ کھیڈنا شروع کیتا اتے جلدی ہی اس نے جو وی گیم کھیڈی، اس وچ اسدی حاضری محسوس ہو گئی۔ جدوں ہرجیت براڑ 8 ویں جماعت وچ سی تاں اسنے گہاٹی وچ منی گیماں وچ حصہ لیا اتے ٹورنامینٹ جتیا۔ کھیڈ اُتے اپنا پکا ارادہ اتے پکڑ دیکھدیاں، اس نوں سپورٹس کالج، جالندھر، پنجاب (بھارت) وچ داخل کیتا گیا سی اتے ایہہ اوہ تھاں اے جتھوں اس دے پیشہ ور کبڈی کیریئر دی شروعات ہوئی۔

## کبڈی کیریئر
اس نے 1994 وچ اپنا قومانتری پڑائ شروع کیتا سی، جدوں اوہ کینیڈا وچ کھیڈن آیا سی مخالفاں لئی اوہناں نے دکھایا بے جوڑ گن اتے اعزاز نے چھیتی ہی اوہناں نوں جنتا دا من پسند/چہیتا بنا دتا۔ ہرجیت باجکھانا کبڈی دا مترادف بن گیا 1996 دے کبڈی ورلڈ کپ دے فائینل دوران، اک لکھ روپئے دی انعامی راشی اپنی سنگل وجیتا ریڈ لئی دتی گئی۔ کینیڈا وچ اک وار، اس دے اک ریڈ نے $ 35,000.00 دی شرط حاصل کیتی۔ ایہہ اس دا قد سی۔

## نجی زندگی

اس دا ویاہ نرندرجیت کور نال ہویا سی اتے اک سال بعد اوہناں نوں گگن ہرجیت کور نام دی دھی دی بخشش حاصل ہوئی۔

## موت
16 اپریل 1998 نوں، ہرجیت براڑ باجاکھانا اتے اسدے نال تن ہور پرمکھ کبڈی کھڈاری تلوار کانؤکے، صرف لوپوکے اتے صرف سیکھا اک سڑک حادثے وچ مارے گئے۔ سدھواں کلاں پنڈ دے سکھچین سنگھ گمبھیر روپ وچ زخمی ہو گئے اتے اس نوں پی۔جی۔آئی۔ وچ
اوہناں دے علاج توں بعد ہسپتال توں ڈسچارج کیتا گیا۔ اپنے پروار دے میمبراں مطابق، کبڈی کھڈاری ودیساں وچ اپنی سفر لئی ویزا لین لئی نویں دلی جا راے سن۔ اوہ اک جپسی بنیاد نمبر رجسٹر نمبر پیبی -10-یو-0097 وچ کھرڑ-مورنڈا نیشنل ہائیویء 95 دی سفر کر راے سن۔ حادثہ مورنڈا دے قصبے دے نیڑے ہویا، جدوں اک ٹرکّ نمبر درج کراؤن والے ایچار -35-2371 دے ٹرکّ نے اپنے واہن نال ٹکر ماری۔ اس نے موقعے اُتے چاراں دی قتل کیتی اتے پنجویں انسان نوں گمبھیر روپ وچ زخمی کیتا۔ سارے چار کبڈی کھڈاریاں نوں کھرڑ ہسپتال لیاندا گیا۔پوسٹمارٹم دی جانچ توں بعد، اوہناں دے سریر نوں بعد وچ اپنے رشتے داراں نوں رلیز کیتا گیا۔ ہرجیت باجکھانا دی موت نے اک یگ دا اچانک انت لیا۔ ہرجیت باجکھانا نے کی حاصل کیتا جو ہور کوئی کبڈی کھڈاری نہیں کر سکدا۔ اس دی بے انت مشہوری اتے مالی مشکلاں دے باوجود، اوہ امر رہا اتے بے انت مشہوری حاصل کیتی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1971
گٹھ:موت 1998
گٹھ:پنجاب، بھارت توں کبڈی کھڈاری
گٹھ:کبڈی
بلوِندر سنگھ

**بلوندر سنگھ، **جسنوں پھڈا جاں پھڈو دے طور تے وی جانیا جاندا اے، اک بھارتی پیشہ ور کبڈی کھڈاری اے۔ اسنوں 1999 وچ اپنے مظاہرہ لئی ارجن ایوارڈ ملیا سی۔ اوہ 23 مارچ 1956 نوں چرن کور اتے سردار بنتا سنگھ دے گھر پنڈ تندی، ضلع کپورتھلہ وچ پیدا ہویا سی۔1989 وچ، اوہ 1989 دیاں اسلام آباد وچ ہوئیئن دکھنی ایشیائی فیڈریشن کھیڈاں وچ بھارتی کبڈی ٹیم دا کپتان سی جتھے اوہناں دی ٹیم نے پہلی پدوی حاصل کیتی سی۔ اس نوں صیف دا سبتوں ودھیا کھڈاری اعلان دتا گیا سی۔ 1999 وچ اس نوں ارجن انعام لئی چنیا گیا (بھارت سرکار ولوں سبھ توں اچا اوارڈ دتا گیا) اتے 29 اگست 2000 نوں ارجن انعام نال نوازیا گیا گیا۔

اس نوں کبڈی دا بادشاہ، رستم-اے-کبڈی، باکان کھلاڑی اتے کبڈی دا لاڈلا پتر خطاب دتے دتے گئے ہن۔

## حوالے

گٹھ:جم 1956
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجاب، بھارت توں کبڈی کھڈاری
گٹھ:کبڈی
بمنی

**بمنی **، راجا پورس دا والد سی۔ رانی انسوئیا بمنی دی وڈی بیوی تے رانی کدکا اس دی چھوٹی بیوی سی۔ بمنی دا وڈا منڈا پورس تے چھوٹا منڈا کنشک سی۔

گٹھ:بادشاہ
گٹھ:گندھارا
ڈاکوآں دا مُنڈا

**ڈاکوآں دا مُنڈا** اک بھارتی پنجابی جیونی فلم اے جو کہ سابقہ کبڈی کھڈاری منٹو گروسریا دے جیون اُتے مشتمل اے۔ فلم مندیپ بینیپال ولوں ریلیز کیتی گئی اے اتے اس وچ دیوَ کھروڑ، پوجا ورما، جگجیت سندھو، سکھدیپ سکھ، لکی دھالیوال اتے ہردیپ گل مکھ کردار نبھا راے ہن۔ فلم توں پہلاں منٹو گروسریا دی سے سرلیکھ اُتے کتاب وی جاری ہو چکی اے۔

## کلاکار
* دیوَ کھروڑ
* پوجا ورما
* جگجیت سندھو
* لکی دھالیوال
* ہردیپ گل
* سکھدیپ سکھ
* انیتا میت
* کلجندر سدھو
## حوالے

گٹھ:پنجابی فلماں
منوہر لال کھٹر

**منوہر لال کھٹر** دا جم 5 مئی، 1954 نوں ہویا۔&nbsp;اوہ بھارتی جنتا پارٹی (بھاجپا) دا لیڈر اے اتے ہریانہ دا 10 واں وزیر اعلیٰ اے۔ اوہ اک سابقہ آر ایس ایس(راشٹریہ سویم سیوک سنگھ) پرچارک اے۔ اوہ ہریانہ صوبائی اسمبلی وچ کرنال حلقے دی نمائندگی کردا اے اتے ہریانہ صوبائی اسمبلی چون 2014 وچ بھاجپا دی جت توں بعد ہریانہ دے وزیر اعلیٰوجوں کم کر رہیا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1954
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گِدڑباہا

**گدڑباہا** (انگریزی: Giddarbaha) چڑھدے پنجاب دے ضلع مکتسر دا اک شہر، صوبائی اسمبلی چوݨ حلقا تے تحصیل راجگڑھ اے ۔ 2001 دی مردم شماری دے مطابق ایہدی آبادی 36593 اے ۔
ضلعے دا کافی پراݨا ایہہ شہر بٹھنڈا - ملوٹ سڑک تے وسیا ہویا اے ۔ ایہہ اگھے پنجابی گلوکار گرداس مان داشہر اے ۔
عام لوکاں دی سہولت لئی ضلعے دے ہور تھاواں وانگ پنجاب حکومت ولوں ایتھے وی اک فرد مرکز کھولھیا گیا اے ۔

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
راشٹریا سویم سیوک سنگھ

**راشٹریا سویم سیوک سنگھ** (آر۔ایس۔ایس۔) (اچارن: ، شبدی مطلب: *راشٹریا سویسیوک  تنظیم* اک ہندو قوم پرست، نیم فوجی، سجّ-پچھاکھڑی تنظیم اے جسدے اصول اویڑ ہندوتوا وچ نہت ہن۔ راشٹریہ سویم سیوک سنگھ نالوں آر۔ایس۔ایس۔ وجوں زیادہ مشہور اے۔ اس دی شروعات ڈاکٹر۔ کیشو ہیڈگیوار نے 1925 وچ برطانوی کلونیکل دا ٹاکرا کرن اتے مسلمان فرقہ پرستی دا خلاف کرن لئی ہندو لوکاں نوں فرقو لیہاں تے اک کرن لئی اک تہذیبی تنظیم وجوں کیتی گئی سی۔ شروع توں ہی اسنے مسلم-تشدد ایجنڈا مکھ رکھیا اے اتے بہت دنگیاں وچ سرگرم حصہ لیا اے۔  سنگھیاں نے دوجی وڈی جنگ دوران بنیاں سجیپکھی نسلی تنظیماں توں وی پریرنا لئی۔

**راشٹریہ سوائم سیوک سنگھ** یا **آر ایس ایس** بھارت کی ایک ہندو تنظیم۔ یہ خود کو قوم پرست تنظیم قرار دیتی اے۔ لیکن یہ بھی دیکھا گیا کہ چند دہشت گردانہ معاملوں میں اس تنظیم کا ہاتھ رہا اے ۔۔ اس کی اشاعت 1925 ء کو ناگپور میں ہوئی۔ اس کا بانی کیشوا بلی رام ہیڑگیوار اے۔ یہ ہندو سوائم سیوک سنگھ کے نام سے بیرون ممالک میں سرگرم اے۔ یہ بھارت کو ہندو ملک گردانتا اے۔ اور یہ اس تنظیم کا اہم مقصد بھی اے۔ بھارت میں برطانوی حکومت نے ایک بار  اور آزادی کے بعد حکومتِ ہند نے تین بار اس تنظیم کو ممنوع کر دیا۔

## فسادات
بھارت میں دنگے فسادات برپا کرنے میں اس تنظیم کا نام سر فہرت اے۔ 1927 ء کا ناگپور فساد ان میں اہم اور اول اے۔ 1948 ء کو اس تنظیم کے ایک رکن ناتھورام وہیرو گوڑسے نے مہاتما گاندھی کو قتل کر دیا۔ 1969ء کو احمد آباد فساد، 1971 ء کو تلشیری فساد اور 1979 ء کو بہار کے جمشید پور فرقہ وارانہ فساد میں ملوث رہی۔ 6 دسمبر 1992ء کو اس تنظیم کے اراکین (کارسیوک) نے بابری مسجد میں گھس کر اس کو منہدم کر دی۔
آر ایس ایس کو مختلف فرقہ وارانہ فسادات میں ملوث ہونے پر تحقیقی کمیشن کی جانب سے سرزنش کا سامنا کرنا پڑا، وہ درج ذیل ہیں
* 1969 ء کے احمدآباد فساد پر جگموہن رپورٹ
* 1970 ء کے بھیونڈی فساد پر ڈی پی ماڈن رپورٹ
* 1971 ء کے تلشیری فساد پر وتایاتیل رپورٹ
* 1979 ء کے جمشیدپور فساد پر جتیندر نارائن رپورٹ
* 1982 ء کے کنیاکماری فساد پر وینوگوپال رپورٹ
* 1989 ء کے بھاگلپور فساد کی رپورٹ

## ہم خیال تنظیمیں
* سنگھ پروار : یعنی سنگھ کا خاندان۔ اس خاندان یعنی پروار کے اراکین تنظیمیں۔ آر ایس ایس کے آدرشوں کے مطابق سرگرم تنظیموں کو عام طور پر سنگھ پروار کہتے ہیں۔
آر ایس ایس کی دوسری ہم خیال تنظیموں میں
* وشوا ہندو کونسل
* بھارتیہ جنتا پارٹی - سنگھ پروار کی سیاسی تنظیم
* ون بندھو کونسل،
* راشٹریہ سیوکا سمیتی،
* سیوا بھارتی،
* اکھل بھارتیہ طالب علم کونسل - سنگھ پروار کا اسٹوڈینٹس ونگ
* ونواسی کلیان آشرم،
* بھارتیہ مزدور سنگھ،
* تعلیم بھارتی وغیرہ شامل ہیں۔

## دہشت گردانہ سرگرمیاں
درجِ ذیل وطن مخالف سرگرمیوں میں سنگھ پروار تنظیمیں ملوّث ہیں۔
* مالیگاؤ بم دھماکا
* حیدرآباد مکہ مسجد بم دھماکا
* اجمیر بم دھماکا
* سمجھوتہ ایکسپریس بم دھماکا

## زعفرانی دہشت گردی
سنگھ پروار کے زیرِ قیادت بھارت میں ہونے والی دہشت گردانہ سرگرمیوں کو **زعفرانی دہشت گردی** کا نام دے سکتا اے ۔

## حوالے

## بیرونی جوڑ

Encyclopedia of modern worldwide extremists and extremist

گٹھ:ہندو دہشتگردی
گٹھ:راشٹریہ سویم سیوک سنگھ
گٹھ:بھارت میں 1925ء کی تاسیسات
گٹھ:سنگھ پروار
گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں
گٹھ:ہندو تنظیماں
گٹھ:ہندو قوم پرستی
بلوا

**بلوا جاں ہجومی قتل ** اک گروہ جاں بھیڑ ولوں کسے انسان نوں بناں نیاں عمل اپنایاں موت دی سزا دین نوں کیہا جاندا اے۔ ایہہ مجرم نوں بھیڑ ولوں سزا دین جاں کسے گروہ نوں ڈراؤنا، دھمکاؤنا، بھے-بھیت کرنا، دبکاؤنا لئی کیتا جاندا اے۔ ایہہ گروہ دا سماجی کنٹرول قائم کرن لئی ورتیا جاندا سرے دا روپ اے۔ایہہ قتل عوامی تماشے دے مظاہرہ نال کیتے جاندے ہن۔ ایہہ ات گردی دا اک روپ اے اتے قانون ولوں سزا یوگ اے۔ہر سماج وچ ہجومی قتل جاں ہجومی تشدد دیاں واقعے دیکھیاں جاں سکدیاں ہن۔
left|thumb|جارجیا وچ ہجومی قتلاں دا شکار تن جنے، 1890
امریکہ وچ افریکن امریکیاں دے پھانسی دین نال قتل ویہویں صدی دی شروعات پنرسرجنا دے یگ ویلے عامَ دہرائے جان والی گل بن گئے سن۔ اس ویلے جد دکھنی صوبے افریکن امریکناں نوں قانونی طور تےبھید-بھاو تھوپ رہے سن اتے اوہناں نوں بھجاؤن لئی اپنے نویں آئین تیار کر رہے سن ۔ اس ویلے بہتے ہجومی قتل گوریاں دیاں بھیڑاں ولوں کیتے گئے جس دا نشانہ کالے لوک سن اتے عامطور تے شکی لوکاں نوں مقدمہ چلن توں جاں گرفتار ہون توں پہلاں ہی چھڑا لیا جاندا سی۔ ایہناں کاروائیاں دا مکھ مقصد سیاسی سندیش دے روپ وچ گوریاں دی چڑھت اتے کالیاں دی نربلتا دے روپ وچ ساہمنے آؤندا سی۔ ہجومی قتلاں دیاں فوٹوواں کھچے جانا جاں اوہناں دا پوسٹکارڈاں دے روپ وچ چھپنا امریکہ وچ ایہناں کاریاں نوں ودھاؤن دا ہی کم کردا سی۔ کروپی جاں ایرکھا دا شکار لوکاں نوں کئی وار گولی مار دتی جاندی جاں زندہ جلایا جاندا جاں پھر دکھی کرکے کٹّ-وڈھّ دتا جاندا ۔ کجھ معاملیاں وچ تاں کٹے-وڈھے سریر دے انگ لوکاں نے یادگار وجوں وی سنبھال لئے سن۔ خاصکر پچھم وچ ہورناں گھٹ گنتیاں جویں مول امریکناں، میکسیکناں جاں ایشیئناں نوں ہجومی قتلاں دا نشانہ بنایا گیا۔ دکھنی صوبیاں وچ سبھ توں ودھ ہجومی قتل کیتے گئے۔

## نرکتی
ہجومی قتل لئی انگریزی شبد Lynch ورتیا جاندا اے جو کہ امریکن انقلاب ویلے ہوند وچ آیا۔ کریا Lynch واکانش " Lynch Law" توں نکلی اے، جو کہ  " بناں مقدمے، ابھیوگ توں سزا دینا " توں آئی اے۔
thumb|267x267px|دنگیباز پیرش جیل توڑدے ہوئے 1891, لوسیانیا
ہر سماج وچ قتلاں سمیت غیر قانونی سزاواں دین دے کئی روپ ہندے ہن۔

## امریکہ
 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:جرم
پرسُون جوشی

**پرسُون جوشی** (انگریزی: Prasoon Joshi, جم: 16 ستمبر 1968) ہندی شاعر، لکھاری، سکرین رائٹر اتے بھارتی سنیما دا گیت کار اے۔ اوہ اشتہار جگت دیاں سرگرمیاں نال وی جڑیا اے اتے بین الاقوامی اشتہار کمپنی میکئین ارکسن وچ ایگزیکٹیو پردھان اے۔ اس نوں تن وار فلم *[[فنا (2007 فلم)|فنا]]* دے گانے ‘چاند سفارش’، فلم *[[تارے زمین پر (2007 فلم)|تارے زمین پر]]* دے گانے ‘ماں ۔.۔’ اتے فلم *[[بھاگ ملکھا بھاگ (2012 فلم)|بھاگ ملکھا بھاگ]]* دے گانے ‘زندہ۔.’ لئی فلمفیئر ودھیا گیت کار اوارڈ مل چکیا اے۔ اس نوں دو وار فلم *[[تارے زمین پر (2007 فلم)|تارے زمین پر]]* دے گانے ‘ماں ۔.۔’ اتے فلم *[[چٹاگونگ (2012 فلم)|چٹاگونگ]]* دے گانے 'بولو نہ۔.' لئی گیت کاری لئی قومی فلم انعام وی مل چکیا اے۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا

پرسون دا جم اتراکھنڈ دے الموڑا ضلعے دے دنیا پنڈ وچ 16 ستمبر 1968 نوں ہویا سی۔ اس دے پیؤ دا نام دیویندر کمار جوشی اتے ماں دا نام سشما جوشی اے۔ اس دا بچپن اتے اس دی مڈھلی سکھیا ٹہری، گوپیشور، ردرپریاگ، چمولی اتے نریندرنگر وچ ہوئی، جتھے اس نے ایم ایس سی اتے اس دے بعد ایم بی اے دی پڑھائی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:جم 1971
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
جمُورا

**جمُورا ** (जमूरा جاں جمورا) اک پردرشک کلاکار ہندا اے جو (خاص طور اُتے بھارت اتے پاکستان) وچ بھنڈ، نوٹنکی تماشہ ورگے لوک ناٹک کماں وچ معاون دے طور تے کم کردا ہندا اے۔ جمورے نال اسدا مالک ہندا اے، جس نوں اکثر استاد جاں مداری کیہا جاندا اے۔ ویسے تاں جمورے دا کم اپنے استاد دی ہریک گل مننا ہندا اے پر اوہ اکثر ہی جان بجھّ کے کجھ حرکتاں کردا ہندا اے، جس نال   دیکھن والیاں لئی وینگ جاں ہاس ماحول پیدا ہووے۔ استاد-جمورے  دے تماشے نوں *مداری-جمورا*، *استاد-بچہ* اتے *مداری چیلا* وغیرہ نانواں نال وی جانیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
مائرا پیج

ڈورتھی مارکی (ڈورتھی پیج گیری، جم۔ 1897 - موت۔ 1993) اک امریکی لکھاری، یونین کارکن، اتے کمیونسٹ سی جس نوں تخلص مائرہ پیج دے ہیٹھ چھاپیا گیا۔ اوہ 1897 وچ نیوپورٹ، ورجینیا وچ پیدا ہوئی سی۔ 1930 دے دہاکے دوران، اوہ اک سیاسی صحافی اتے لکھاری سی۔ اس دی موت 1993 وچ ہوئی۔

کالج دوران پیج ینگ وومینز ایسٹرن ایسوسی ایشن (وائیڈبلیوسیئے) وچ سرگرم سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1897
گٹھ:موت 1993
گٹھ:فیمینسٹ لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
نوری جام تماچی

سندھ دے لوک ادب دیاں کہانیاں وچ نوری جام تماچی دی کہانی وی اے ۔ جس وچ علاقائی حکمران جام تماچی اک خوبصورت عورت نوری تے عاشق ہوجاندا اے ۔ 
## حوالے

گٹھ:لوک کہانیاں
گٹھ:سندھی ثقافت
گٹھ:سندھی ساہت
ترانۂ ملی

left|thumb|198x198px|اقبال
**ترانہ ملی ** (اردو:ترانۂ ملی) جاں بھائیچارے دا گیت اک اتشاہی شاعری اے جس وچ علامہ محمد اقبال نے مسلم امہ (قوم) نوں عقیدت بھیٹ کیتی اتے کیہا کہ اسلام وچ قوم پرستی دی سفارش نہیں کیتی گئی سی۔ اوہ دنیا وچ کتے وی رہندے سارے مسلماناں نوں اک قوم دے حصے وجوں پچھاندا اے،  جنہاں دے رہنما مسلماناں دے نبی، **[[محمد|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** نیں۔ 

## نظم

## حوالے

گٹھ:محمد اقبال دی شاعری
گٹھ:اردو ساہت
آئی ای ایل ٹی ایس

**انٹرنیشنل انگلش لینگوئیج ٹیسٹنگ سسٹم** (پنجابی مطلب: قومانتری انگریزی بولی جانچ سسٹم؛ انگریزی: **International English Language Testing System**)، جاں آئی۔ای۔ایل۔ٹی۔ایس۔ (**IELTS**™) غیر-مول انگریزی بولی بولن والیاں لئی انگریزی بولی دی مہارت دا اک قومانتری منیا ہویا امتحان اے۔ ایہہ بریٹیش کاؤنسل، آئی۔ڈی۔پی: آئی۔ای۔ایل۔ٹی۔ایس۔ اسٹریلیا اتے کیمبرج انگلش بولی ملانکن ولوں سانجھے طور اُتے چلایا جاندا اے، اتے 1989 وچ قائم کیتا گیا سی۔ آئی۔ای۔ایل۔ٹی۔ایس۔ دنیا دے پرمکھ انگریزی-بولی دے ٹیسٹاں وچوں اک اے، جویں ہور ٹوئفل (TOEFL)، ٹوئک (TOEIC)، پی۔ٹی۔ای:اے (PTE:A) اتے او۔پی۔آئی۔ (OPI) ہن۔

زیادہ تر آسٹریلیائی، بریٹیش، کینیڈیئن اتے نیوزیلینڈ اکادمک ادارےآں ولوں یو۔ایس۔اے۔ وچ 3,000 توں ودھ اکادمک ادارےآں ولوں، اتے دنیا بھر وچ وکھ-وکھ پیشہ ور ادارےآں ولوں آئیلیٹس نوں قبول کیتا جاندا اے۔

IELTS یوکے دے ویزا اتے امیگریشن (یو۔کے۔وی۔آئی) ولوں یوکے دے باہر اتے باہر دوواں نوں لاگوُ کرن والے ویزا گاہکاں ولوں منزورشدا سرکھات انگلش بولی دا ٹیسٹ اے۔
ایہہ آسٹریلیا لئی امیگریشن دیاں ضرورتاں نوں پورا کردا اے، جتھے TOEFL اتے انگریزی اکادمک دا پیئرسن ٹیسٹ وی قبول کیتا جاندا اے۔

کینیڈا وچ، آئی۔ای۔ایل۔ٹی۔ایس۔، ٹی۔ای۔ایف۔، جاں سی۔ای۔ایل۔پی۔آئی۔پی نوں امیگریشن اتھورٹی ولوں قبول کیتا جاندا اے۔

امتحان نوں پاس کرن لئی گھٹو گھٹ سکور دی لوڑ نہیں اے۔
اک آئیلیٹس نتیجہ جاں **ٹیسٹ رپورٹ فارم** "1 بینڈ" ("غیر-صارف") توں "9 بینڈ" ("ماہر صارف") دے انکاں نال سارے ٹیسٹ لین والیاں نوں جاری کیتا جاندا اے اتے ہریک ادارہ وکھرے تھریشہولڈ سیٹ کردی اے۔
اوہناں لئی "بینڈ 0" سکور وی اے، جو ٹیسٹ نہیں دندے۔
ادارےآں نوں صلاحَ دتی گئی اے کہ اوہ پرمانت آئیلٹس لئی دو سال توں پرانے دی رپورٹ نہ منن، جدوں تک کہ اپیوگکرتا ایہہ ثابت نہیں کردا کہ اوہناں نے اپنے اس پدھرنوں قایم رکھن لئی کم کیتا اے۔

2017 وچ، 140 توں ودھ دیساں وچ 3 ملیان توں ودھ آئیلٹس دے پریکھن ہوئے، 2012 وچ 2 ملیان توں ودھ، 2011 وچ 1.7 ملیان اتے 2009 وچ 1.4 ملیان پریکھیاواں ہوئیاں۔
2007 وچ، آئیلٹس نے 12 مہینیاں دے کسے وی کالم وچ پہلی واری دس لکھ توں ودھ پریکھن کیتے سن، جس نال ایہہ اچیری سکھیا اتے امیگریشن لئی دنیا دا سبھ توں ودھ پرچلت انگریزی بولی دی امتحان بن گئی سی۔

## انگریزی مہارت دے ہور ٹیسٹ

* ACTFL (اے۔سی۔ٹی۔ایپھّ۔ایلّ) انگریزی بولی وچ ترقی دے ملانکن (اے۔اے۔پی۔پی۔ایل۔)
* کیمبرج انگریزی بولی ملانکن
* کیمبرج انگریزی: ایڈوانسڈ (سی۔اے۔ای)
* کیمبرج انگریزی: پہلی
* کیمبرج انگریزی: پروپھیشینسی (سی۔پی۔ای)
* CAEL, کینیڈیئن اکادمک انگریزی بولی ملانکن
* CELPIP, کینیڈیئن انگلش لینگوئیج پربھاوی لسٹ پروگرام
* ای۔ایف۔ سٹینڈرڈ انگلش ٹیسٹ، اک اوپن-ایکسیس سٹینڈرڈ انگلش ٹیسٹ
* انگلش وچ پروپھینشٹی دے سرٹیفکیٹ لئی امتحان (ای۔سی۔پی۔ای۔)، انگلش وچ پروینتا سرٹیفکیٹ لئی امتحان
* ITEP, انگلش پرمپرائیشن دی قومانتری ٹیسٹ
* MUET, ملیشیئن یونیورسٹی انگلش ٹیسٹ
* OPI (اوپیائی)، OPIc (اوپیائی'سی)
* PTE اکادمک - پیئرسن ٹیسٹ آف انگلش
* STEP (سٹیپ)، سکائڈ سٹینڈرڈائیزڈ ٹیسٹ فار انگلش پروپھیشینسی
* STEP Eiken, انگریزی دا ٹیسٹ
* TELC, یوروپیئن بولی سرٹیفکیٹ
* TOEFL (ٹوئپھل)، اک غیرملکی بولی دے طور تے انگریزی دی امتحان
* TOEIC (ٹوئک)، انٹرنیشنل کمیونکیشن لئی انگریزی دا ٹیسٹ
* ٹریک ٹیسٹ، انگریزی مہارت ٹیسٹ اؤنلائین (سی۔ای۔ایف۔آر۔-مشتمل)
* ٹرنٹی کالج لنڈن ای۔ایس۔او۔ایل
* TSE, سپوکن انگریزی دا ٹیسٹ
* UBELT, انگلش بولی ٹیسٹ لئی باتھ دی یونیورسٹی۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی بولی
اسلامی عقیدہ

***عقیدہ*** (، جمع عقائد *عقائد*) اک اسلامی نظریہ اے جس دا مطلب اے، "دھرم" ()।

عقیدہ بارے اسلامی دھرم  دے بہت سارے سکولاں وچ وکھو-وکھرے وچار پرگٹائے ملدے ہن۔ کوئی مذہبی یعقین نظام، جاں اصول، اک عقیدہ دی اداہرن منیا جا سکدا اے۔ حالانکہ، اس نظریئے دی مسلم اتہاس اتے دھرم شاستر وچ اہم تکنیکی ورتوں کیتی جاندی اے، جو اوہناں مدعیاں دا لکھائک اے جنہاں نوں مسلمان دلوں مندے ہن۔ ایہہ اسلام دے یعقیناں دا ذکر کرن والے اسلامی مطلعات دی اک شاخ اے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی ووکیبولری

گٹھ:اسلام
فاشو

**فاشو (Fascio)** (; جمع*fasci - فاشی*) اک اطالوی شبد اے جس دا شبدی مطلب اے، "اک بنڈل" جاں "اک تھبہ"، اتے النکاری طور تے "لیگ"، اتے اس نوں 19 ویں صدی دے انت وچ وچ بہت سارے وکھ-وکھ (اتے کئی وار مخالف) سیاسی گروپاں دے لئی ورتیا جاندا سی۔ بہت سارےقوم پرست*فاشی* گروپ بعد وچ 20 صدی وچ**فاشی تحریک**بن گئے، جس نوں*[[فاشزم]]  *دے طور تے جانیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:اطالوی فاشزم
گٹھ:فاشزم
گٹھ:اٹلی
نیسیا فلوریستا

left|thumb|285x285px|نیسیا فلوریستا
**نیسیا فلوریستا براسلیرا اؤگستا** (پاپری، ریو گرانڈ دو نورتے، 12 اکتوبر، 1810 — روؤئین، فرانس، 24 اپریل، 1885) سی، اک برازیلی معلمہ ، مترجم ، لکھاری، شاعر اتے فیمینسٹ سی۔

اس نوں "پہلی برازیلی فیمینسٹ " منیا جاندا اے اتے ممکنہ طور اُتے وی 19ویں صدی وچ سبھ توں پہلی فیمینسٹ سی۔ جدوں مقامی پریس دی شروعات ہوئی تاں اس نے اخباراں وچ اپنا کم شروع کیتا اتے لوکل پرائویٹ حداں نوں توڑیا سی۔ اس نے ریؤ ڈی جنیرو وچ کڑیاں دے اک سکول نال تالمیل وی قایم کیتا اتے امریکی وسنیک اتے غلام عورتاں دے حقاں دی رکھیا لئی اک کتاب دی رچنا کیتی۔

اوہناں دی پہلی کتاب، عورتاں دے انٹیکجوئل برابری اتے اوہناں دی اہلیت، سکھیا حق اتے سماج وچ مرداں دے برابر دے حق اپر مشتمل سی جسدا ناں ومین'س رائٹس اینڈ مین'س انجسٹس (1832 وچ شائع) اے۔ ایہہ ومین نوٹ انپھریئر ٹو مین دااک اناختلاف اے جو خاص طور اُتے میری ورتلی مونتاگو دی رچنا اے۔ اس نوں دو وار چھاپیا گیا۔

اس نے تن ہور کتاباں دی رچنا کیتی:

* *Conselhos a minha filha* (1842)
* *Opúsculo humanitário* (1853)
* *A Mulher* (1859)۔

## ایہہ وی دیکھو

* پہلی فیمینسٹ تحریک
* فیمینسٹاں دی لسٹ
* خواتین متادھکار
* فیمینزم

## حوالے

## باہری لنک

* 
* کتاب تجزیہ ' تے ''Scielo'': ''Nísia Floresta, اے Carapuceiro ای outros ensaios de tradução تہذیبی'' (پورتگالی) گٹھ:پورتگالی بھاشائی باہری لڑھیاں والے لیکھ اتے (en)
* ''قدرت، پوشن اتے قوم: Nísia Floresta دی شمولیت وچ چھاتی-خوراک بحث وچ برازیل اتے جرمنی'' (پورتگالی) گٹھ:پورتگالی بھاشائی باہری لڑھیاں والے لیکھ
* ''Nísia Floresta Cozinha اگسٹا: pioneira کی feminismo دے – séc. xix Constância لیما Duarte''  (پورتگالی) گٹھ:پورتگالی بھاشائی باہری لڑھیاں والے لیکھ
* LibriVox
گٹھ:موت 1885
گٹھ:فیمینسٹ لکھاری
گٹھ:برازیل
گُرنام سنگھ

**گُرنام سنگھ** (25 فروری 1899 – 31 مئی 1973) اک بھارتی سیاستدان اتے 8 مارچ 1967 توں 25 نومبر 1967 تک، اتے پھر 17 فروری 1969 توں 27 مارچ 1970 دے وچکار پنجاب دا وزیر اعلیٰ رہا۔ اوہ پنجاب دا پہلا شرومنی اکالی دل دا وزیر اعلیٰ سی۔ اس دی وزارت لچھمن سنگھ گل دی پارٹی بدلی کارن ہویا، جو بھارتی قومی کانگرس دے حمایت نال اگلا وزیر اعلیٰ بنیا۔ اسدی 31 مئی 1973 نوں دلی وچ اک ہوائی کریش وچ موت ہو گئی سی۔

## شروع دا جیون
سنگھ دا جم نارنگوال، لدھیانہ وچ 25 فروری 1899 نوں اک گریوال پروار وچّہویا سی۔ اسنے فارمن کرسچیئن کالج، لاہور توں گریجوئیشن کیتی۔ اسنے پنجاب یونیورسٹی دی ہاکی ٹیم دی کپتانی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1899
گٹھ:موت 1973
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
گٹھ:پنجابی لوک
سپائی ویئر

**سپائیویئر** وائرس پروگرام عام طور تے ورتونکاراں دیاں کمپوٹری سرگرمیاں بارے جانکاری کٹھی کر کے ہیکراں نوں بھیجدا اے۔ سپائیویئر دی موجودگی عام طور تے ورتونکاراں کولوں لُکی ہندی اے۔ خاص طور تے، سپائیویئر چھپ کے ورتونکاراں دے انفرادی کمپیوٹر تے انسٹال کیتا جاندا اے۔ حالانکہ، کدے کدے، کیلاگرس ورگے سپائیویئر سانجھا، کارپوریٹ، جاں پبلک کمپیوٹر دے مالک ولوں وی انسٹال کیتے جاندے ہن تاکہ خفیہ طور تے ہور ورتونکاراں دی نگرانی کیتی جا سکے۔

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:انٹرنیٹ
ویکوئین تحریک

**ویکوئین تحریک** چین وچ چلی اک غیر-مرکزی لہر سی، ایہہ تحریک چین وچ وکیلاں، قانونی ماہراں اتے دانش وراں ولوں سول حقاں دی حفاظت  لئی پٹیشن اتے قانونی سرگرمی ولوں چلائی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:چین
گٹھ:تحریکاں
دی بک آف نیگروز (ناول)

***دا بک آف نیگروز***&nbsp;&nbsp;کینیڈیئن لکھاری لارنس ہلّ دا 2007 انعام جیتو ناول اے۔ Someone Knows My Name سرلیکھ &nbsp;دے تحت،  امریکہ، آسٹریلیا اتے نیوزی لینڈ وچ، ایہہ ناول شائع کیتا گیا سی۔

## ٹائیٹل
لکھاری نے ٹائیٹل بارے لکھیا اے: 
"میں&nbsp;*دی بک آف نیگروز*&nbsp; نوں کینیڈا وچ اپنے ناول دے ٹائیٹل اس لئی ورتیا، کیونکہ&nbsp;امریکی انقلابی لڑائی&nbsp;دے انت ویلے بریٹیش نیول اہلکار اسے ہی نام دی اک تریخی دستاویز رکھدے ہندے سن۔ ایہہ جنگ وچ 3000 کالے لوکاں دا ویروا اے جنہاں نے بادشاہ دی سیوا کیتی اتے 1783 وچ کینیڈا لئی مینہیٹن توں بھجّ رہے سن۔ تسیں &nbsp;بکّ آف نیگروس کتاب دے وچ چڑھے بغیر، کینیڈا وچ نہیں &nbsp;سی جا سکدے۔ &nbsp;میری پاتر، امناتا ڈیالو نام دی اک افریقی عورت اے جس دی کہانی اس اتہاس تے مشتمل اے، اس نوں پار جان توں پہلاں کتاب وچ چڑھنا پیندا اے۔ میرے دیس وچ، کسے ٹاویں نے ہی سرلیکھ دے بارے وچ میرے کول شکایت کیتی اے، اتے اس دے تریخی شروع بارے سمجھاؤن دے بعد کوئی وی عذر نہیں کردا۔&nbsp;میرے خیال وچ انشک طور تے کرن اے کی شبد 'نیگرو' کینیڈا وچ وکھرے مطلب دندا اے۔ اگر تسیں&nbsp;ٹورانٹو&nbsp;جاں&nbsp;مانٹریال&nbsp;اسدی ورتوں کردے ہو تسیں شاید عوامی طور تے اینا دسّ رہے ہو کہ&nbsp;تسیں نہیں جاندے &nbsp;لوک اجکلھ کویں بولدے ہن۔ پر &nbsp;اگر تسیں&nbsp;بروکلین &nbsp;جاں&nbsp;بوسٹن&nbsp;وچ اسدی ورتوں کردے ہو تاں تسیں ایہہ بول ورت کے بہت ہی اپمانجنک ڈھنگ نال بول راے ہو۔ میں&nbsp;کجھ پرمکھ امریکی شہراں دا ناول دے نال دورہ شروع کیتا، جدوں ساہتی افریکی-امریکی میرے کول آؤندے، اوہ مینوں دسدے کہ چنگا ہویا کہ اس دا سرلیکھ بدل دتا گیا سی، کیونجو اس دے کینیڈیئن سرلیکھ دیرہندیاں اوہناں نے کتاب نوں چھوہیا وی نہ ہندا۔"


## حوالے

## باہری لنک
* CBC ''The Hour'' Interview، جون 10, 2009.
* ''Quill & Quire'' Lawrence Hill Profile. 

گٹھ:کینیڈیئن ناول
گٹھ:انگریزی ساہت
پکھیوال

ایہہ اک پچھڑیا قبیلہ،پکھیوال کسے اک تھاں ٹک کے لمے عرصے لئی واس نہیں کردے۔ اس قبیلے دے لوک ودھیرے کرکے فیروزپور تے گرداس پور ضلعیاں وچ ملدے ہن۔****

## حوالے

گٹھ:قبیلے
سومناتھ چیٹرجی

**سومناتھ چیٹرجی** (Bengali: সোমনাথ চট্টোপাধ্যায়; 25 جولائی 1929 – 13 اگست 2018) جیون دا بہتا سماں (1968–2008) مارکسسٹ کمیونسٹ پارٹی دے نیتا رہے اتے چودھویں لوک سبھا دے 4 جون 2004 توں 30 مئی 2009 تک سپیکر سن۔ بعد وچ پارٹی نال اختلاف ہو جان کارن اوہ 2008 وچ پارٹی توں الگ ہو گئے۔

## سکھیا
سومناتھ چیٹرجی نے اپنی پڑھائی کولکاتہ اتے نامزد کیمبرج یونیورسٹی توں کیتی ۔

## سیاسی جیون
سومناتھ چیٹرجی پہلی وار آزاد امیدوار وجوں 1971 وچ پچھم بنگال دے بردوان حلقے توں لوک سبھا میمبر بنے سن۔ پھر 1977 اتے 1980 وچ بھارتی مارکسسٹ کمیونسٹ پارٹی امیدوار وجوں پچھم بنگال دے جادوپور حلقے توں چنے گئے۔ 1984 لوکسبھا چوناں دوران اوہ کانگرس پارٹی دی امیدوار ممتا بنرجی توں جادوپور حلقے توں چون ہار گیا سی۔ بس ایہی اک وار اوہ چون ہاریا۔ 1985 وچ مغربی بنگال دے بولپور حلقے توں انترم چون لڑ کے پھر لوکسبھا میبر بنے۔ اس توں بعد 1989 وچ 1996, 1998, 1999 اتے 2004 دیاں لوکسبھا چوناں وچ اوہ جیتو رہے۔ 2004 وچ یو پی اے سرکار وچ لوک سبھا دے 19ویں سپیکر بنے اتے 2009 تک اس عہدے تے رہا۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگوُ
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی کمیونسٹ پارٹی
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
ٹانکا لوک

**ٹانکا لوک** چین سمندری سچھیریا دی بستی اے۔ جو کئی صدیاں پہلاں حکمراناں دے راج توں انے تنگ ہوئے کہ اوہناں نے سمندر اتے رہنا طے کر لیا۔ چین وچ 700 عیسوی وچ تانگ شاہی خاندان دا حکمرانی سی۔ اس ویلے ٹانکا قبیلے گروہ دے لوک لڑائی توں بچن لئی سمندر وچ اپنی کشتیاں وچ رہن لگے سن۔ قریب 700 عیسوی تونں لے کے اج تک ایہہ لوک سمندر اپنے گھر بنا کے رہِ ہے ہن۔ ایہہ ٹانکا لوک دھرتی اتے رہن نوں تیار نہیں اتے نہ ہی جدید جیون اپناؤن نوں۔ چین دے دکھن چڑھدے علاقے وچ ایہہ اپنے ریتی رواج مطابق کشتیاں دے مکان وچ رہِ رہے ہن جو سمندر اتے تیر رہی پوری بستی اے۔ ایہہ فجیان صوبے دے دکھن چڑھدے دے ننگڈے شہر دے کول سمندر وچ تیر رہی اے۔ ایہناں دا پورا جیون پانی دے گھراں اتے مچھلیاں دے شکار وچ ہی گزر جاندا اے۔ ایہناں زمین اتے جان توں بچن لئی نہ صرف تیرن والے گھر سگوں وڈے-وڈے پلیٹ فارم وی لکڑی توں تیار کر لئے ہن۔ ایہہ ٹانکا لوک سمندری کنڈھے وسے لوکاں دے نال ویاہ وی نہیں کرواؤندے۔ ایہہ اپنیاں ہی کشتیاں دے لوکاں نال ویاہ کردے ہن۔
## حوالے

گٹھ:چینی لوک
گٹھ:قبیلے