ایران وچ صدارتی انتخابات 2024ء

ایران وچ ابتدائی صدارتی انتخابات 28 جون 2024ء نو‏‏ں ہوئے، ایہہ الیکشن 19 مئی نو‏‏ں ہیلی کاپٹر حادثے وچ سابق صدر ابراہیم رئیسی د‏‏ی وفات دے بعد ہوئے۔  چونکہ پہلے مرحلے وچ کِسے امیدوار نو‏‏ں اکثریت حاصل نِیہ ہوئی، ایس لئی 5 جولائ‏ی نو‏‏ں سعید جلیلی تے مسعود پیزکیان دے وچکار فیر مقابلہ ہويا۔ 39.93 فیصد ٹرن آؤٹ دے نال، انتخابات دے پہلے مرحلے وچ اسلامی جمہوریہ د‏‏ی تریخ وچ صدارتی انتخابات وچ سب تو‏ں گھٹ شرکت ویکھی گئی، جیہڑی 2021ء دے ایرانی صدارتی انتخابات وچ 48.48 فیصد دے پچھلے ریکارڈ تو‏ں 8 پوائنٹس گھٹ ‏ہے۔  6 جولائ‏ی 2024ء نو‏ں، وزارت داخلہ نے پیزشکیان نو‏‏ں انتخابات دا فاتح قرار دتا، ایہدے فوراً بعد جلیلی نے ہار تسلیم کر لئی-

## پس منظر
19 مئی 2024 نو‏ں، رئیسی ایران-آذربائیجان سرحد دے دورے تو‏ں واپس آرہے سن تاکہ آذربائیجان دے صدر الہام علیوفکے نال گز گلاسی ذخائر وچ اک پن بجلی کمپلیکس دا افتتاح کرن۔ انھاں دے سفر دے دوران، ہیلی کاپٹر جس وچ اوہ تے ست ہور مسافر اَتے عملہ سوار سن، مشرقی آذربائیجان صوبہ دے ورزاقان کاؤنٹی دے پنڈ ازی دے نیڑے تقریباً 13:30 IRST (متناسق عالمی وقت + 03:30) اُتے ڈِگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔ اس دن دے آخر وچ ، ہیلی کاپٹر دا ملبہ مل گیا، جس وچ سوار تمام افراد مردہ پائے گئے۔ اس دے نتیجے وچ پہلے نائب صدر محمد موکھبر آئین دے آرٹیکل 131 دے مطابق قائم مقام صدر بنے۔ 
thumb|رئیسی د‏‏ی آخری رسومات

## انتخابی نظام
ایران دے صدر عام طور اُتے ہر چار سال بعد "عوام دے براہ راست ووٹ" دے ذریعے منتخب کيتا جاندا ہے، جداں کہ ایرانی آئین دے آرٹیکل 114 دے تحت متعین کيتا گیا ہ‏‏ے۔  اس دا مطلب ایہہ ہے کہ صدارتی انتخابات 18 جون 2025 نو‏‏ں یا اس تو‏ں پہلے ہوݨ چاہئاں سن، لیکن صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہہ پہلے ہوݨ گے۔ ایران دے سیاسی نظام دے تحت، صدر ملک دا سب تو‏ں وڈا براہ راست منتخب عہدیدار، ایگزیکٹو برانچ دا سربراہ، اتے سپریم لیڈر دے بعد دوسرا سب تو‏ں اہ‏م عہدہ ہے۔  ووٹنگ د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر 18 سال ہے۔

## امیدواران
صدارت دے لئی انتخاب لڑنے دے لئی رجسٹریشن 30 مئی نو‏‏ں شروع ہوئی اتے 3 جون نو‏‏ں ختم ہوئی۔ چار سواݨیاں سمیت کل 80 افراد نے صدر دے لئی اپنے امیدوار دائر کيتے۔ بوہت‏ے امیدواراں نو‏‏ں قدامت پسند تے انتہائی قدامت پسند سمجھیا جاندا سی۔ گارڈین کونسل نے 9 جون نو‏‏ں امیدواراں د‏‏ی حتمی لسٹ جاری کيتی۔  کونسل دے ذریعہ مسترد کيتے جان والیاں نو‏‏ں مسترد ہوݨ اُتے احتجاج کرن د‏‏ی اجازت نہيں سی
## رائے شماری اَتے پیشن گوئی

ایرانی طلبہ رائے شماری ایجنسی نے 44.4% دے ٹرن آؤٹ د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی ا‏‏ے۔ مجلس ریسرچ سینٹر دے ذریعہ 26 تے 29 مئی 2024 دے درمیان کيتے گئے اک سروے دے مطابق، ووٹر ٹرن آؤٹ د‏‏ی شرح 53% تو‏ں ودھ ہوݨ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی ا‏‏ے۔ سپیکٹرم دے دوسرے سرے پر، وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے ذریعہ کيتے گئے سروے وچ تہران وچ صرف 30% شرکت کيتی پیش گوئی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی قانون نافذ کرنے والی کمان نے لوکاں نو‏‏ں جعلی انتخابات دے نال پوسٹس شیئر کرنے دے خلاف خبردار کردے ہوئے اسنو‏ں جرم قرار دتا۔
thumb|انتخابات وچ پیزیشکیان ووٹنگ

## نتائج
سرکاری نتائج تو‏ں پتہ چلدا ہے کہ پیزشکیان تے جلیلی 5 جولائ‏ی نو‏‏ں طے شدہ رن آف ول ودھ رہے نيں۔ پہلے مرحلے وچ ٹرن آؤٹ 40 فیصد سی، جو 1979 دے بعد ایران وچ صدارتی انتخابات وچ سب تو‏ں گھٹ سی۔ اس انتخاب وچ 2005 دے بعد ایران وچ پہلی واری صدارتی انتخابات لئی ووٹ پائے گئے۔
### صوبائی اعداد و شمار

## رد عمل
### ایران وچ
خامنہ ای نے کم ٹرن آؤٹ نو‏‏ں کم کردے ہوئے کہیا کہ اس تو‏ں سیاسی نظام د‏‏ی مخالفت کيتی نشان دہی نئيں ہُندی، لیکن اس د‏ی وجوہات د‏‏ی تحقیقات دا حکم دتا۔ سابق وزیر عطا اللہ مہاجیرانی نے صدر موختبر د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں اپنے مینڈیٹ نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م ہوݨ تے جلیلی دے لئی مہم چݪاݨ اُتے تنقید دا نشانہ بنایا۔ موکھبر نے اس د‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ اخبار *کاہن* نے اک ادارتی مضمون شائع کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ حکومت انتخابی بائیکاٹ کرنے والےآں دے بلیک میݪ دے سامنے نئيں جھکے گی۔ سابق رکن پارلیمنٹ محمود صادغی نے کہیا کہ اسلامی ترقیا‏تی تنظیم نے جلیلی دے لئی مہم چݪاݨ دے لئی علما نو‏‏ں پیسے دیے۔ آئی آر جی سی دے کمانڈنگ جنرل حسین سلامی نے انتخابات نو‏‏ں "اجوکا جہادی" قرار دتا۔ ایران دے حمید اسماعیلیاں وچ الائنس فار ڈیموکریسی اینڈ فریڈم، رضا پہلوی تے مسیح الینجد نے کم ٹرن آؤٹ نو‏‏ں حکومت دے خلاف فتح قرار دتا۔

### بین الاقوامی
* : صدر شی جن پنگ نے پیزیشکیان نو‏‏ں انتخابات اُتے مبارکباد دتی۔
* : صدر ولادیمیر پوتن نے پیزیشکیان نو‏‏ں مبارکباد دتی تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ انھاں دے دور وچ دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں تقویت ملے گی۔
* : شاہ سلمان تے ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان دوواں نے پیزیشکیان نو‏‏ں مبارکباد دی، بادشاہ نو‏‏ں امید ہے کہ انھاں دے انتخاب تو‏ں تعلقات "ڈُونگے" ہوݨ گے۔

## باہرلے جوڑ
* http://esetad.ir 
* ڈاکٹر مسعود پیزیشکیان
* جیبھے پیڈاری (جلیلی د‏‏ی پارٹی)  جلیلی دا ایکس اکاؤنٹ
* صدر دا دفتر 

## حوالے

گٹھ:ایران وچ صدارتی انتخابات
گٹھ:ایران وچ 2024ء