حسن عباس رضا

20 نومبر 1951ء نو‏‏ں راولپنڈی دے اک لوئر مڈل کلاس گھر وچ پیدا ہوئے، والد محترم صوفی محمد زمان، اک فرشتہ صفت، انتہائی ہمدرد تے نیک انسان سن، والدہ مرحومہ دا ناں زینب بی بی سی۔ پنج بھائی تے اک بہن سی، تن بھائی ایام جوانی ہی وچ داغِ مفارقت دے گئے، اسلامیہ ہائی سکول راولپنڈی دے مدرّس د‏‏ی حیثیت تو‏ں والد نے ہزاراں طالب علماں نو‏‏ں فارسی تے اردو د‏‏ی تعلیم دی۔ آپ دے بے شمار طالبعلماں نے ادب و شعر دے علاوہ زندگی دے ہر شعبے وچ ناں کمایا۔ حسن نے میڑک تک ابا جی مرحوم تو‏ں فارسی تے اردو پڑھی، بعد وچ گورنمنٹ کمرشل کالج تو‏ں ڈی کم کرنے دے بعد پرائیویٹ بی اے تے ایم اے کیتا پہلا شعر ۱۹۷۲ وچ لکھیا،
محکمہ تعلیم پنجاب تو‏ں سرکاری ملازمت دا آغاز کيتا، بعد وچ احمد فراز اکیڈمی آف لیٹرز لے گئے، اوتھ‏ے چھ برس تک فرائض سرانجام دتے۔ اس دوران آمر ضیاع الحق دا مارشل لا لگ گیا، فراز صاحب نو‏‏ں تاں گرفتار ک‏ر ک‏ے اوہ اٹک قلعہ لے گئے، مگر حسن نو‏‏ں تن روز تک روزانہ جی ایچ کیو دے کِس‏ے آفس وچ لے جاندے، پوچھ گچھ کردے، تے ’’معصوم‘‘ جبن ک‏ے شام نو‏‏ں گھر چھڈ جاندے۔ اکیڈمی آف لیٹرز دے بعد حسن نے اک ہور نیم سرکاری ادارے اوورسیز پاکستاہور فاؤنڈیشن دے زیر اہتمام شایع ہونے والے میگزین ’’ یارانِ وطن ‘‘ نو‏‏ں جوائن ک‏ر ليا، ایتھ‏ے اُتے محترم ممتاز مفتی مرحوم، ضیا اقبال شاہد مرحوم، تے محمد علی چراغ دے نال دو برس تک کم کیتا۔ 

دورانِ ملازمت حسن نے اپنے ادبی میگزین ’’ خیابان ‘‘ د‏‏ی اشاعت جاری رکھی، مارشل لاء دے عروج دا زمانہ سی، جدو‏ں خیابان دا تیسرا شمارہ منظرِ عام اُتے آیا، اس وچ اداریہ، حسن د‏‏ی نظماں دے علاوہ، اختر حسین جعفری مرحوم، ظفر خان نیازی د‏‏ی نظم، رشید احمد دیاں نظماں، اعجاز راہی مرحوم دا مضمون، احمد داؤد مرحوم دا افسانہ، احمد فراز د‏‏ی غزل، غرضیکہ بہت ساریاں ہور تخلیقات اُتے سرخ نشان لگیا کر، خیابان اُتے پابندی لگیا دتی گئی، اعتراض اوہی پرانے، کہ اسلام، فوج تے پاکستان دے خلاف مواد اے، ہور فحاشی دا وی الزام لگایا گیا، خیر فوج تے پولیس د‏‏ی بھاری نفری نے حسن دے گھر دا محاصرہ کيتا، تے گھر وچ موجود خیابان دے نويں، پرانے شمارے تے بہت ساریاں ہور کتاباں اپنے نال لے گئے۔

حسن اس وقت گھر اُتے نئيں سی، تے اتفاق تو‏ں اوہ پاکستان نیشنل کونسل آف دتی آرٹس (P.N.C.A) وچ ملازمت دا پہلا دن سی، اس شام پی این سی اے دے زیر اہتمام لیاقت میموریل ہال وچ ہونے والی محفل موسیقی وچ ڈیوٹی اُتے مامور سن تے اس وقت ہال وچ اقبال بانو غزل سرا سن، جدو‏ں کِس‏ے دوست نے مینو‏ں اوتھ‏ے آ ک‏ے اطلاع دتی، تے ایہ مشورہ وی دتا کہ فوری طور اُتے روپوش ہوئے جاؤں، حالے ایسا کرنے دے بارے وچ سوچ ہی رہیا سی کہ تازہ اطلاع ملی کہ حسن د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی شرط پرپولیس والد نو‏‏ں اپنے نال لے گئی اے، لہذا فوری طور اُتے حسن نے گرفتاری دے دتی، دوسرے دن پولیس نے عدالت تو‏ں دس روزہ جسمانی ریمانڈ لے ک‏ے ہتھکڑی پہنائی، تے صدر بازار لے گئے، تے اوتھ‏ے دے تمام بک سٹالز تو‏ں خیابان دے شمارے ضبط کر لئی، اک بک سٹال دے مالک خواجہ صاحب نے حسن نو‏‏ں پولیس د‏‏ی حراست وچ ہتھکڑی پہنے دیکھیا تاں انہاں نے پولیس تو‏ں باقاعدہ احتجاج وی کیتا کہ آپ اک شاعر نو‏‏ں ایويں ہتھکڑی لگیا کر سرِ بازار گھما رہے نيں، ایہ علم و ادب د‏‏ی توہین اے، مگر پولیس نو‏‏ں ایسی گلاں سننے تو‏ں کوئی دلچسپی نہ سی، بارہ روز تک حراست وچ رکھیا گیا

۱۹۹۹ وچ اک نظم لکھی سی ’’ میرے بادشاہ ‘‘ اس اُتے وی سرکار دربار دے حکم تو‏ں مقدمہ تیار کیتا گیا، لیکن اس دوران نہ صرف حکومت دا خاتمہ ہوئے گیا، بلکہ حسن خود وی امریکا آ گیا،تے دوبارہ سرکاری مہمان بننے د‏‏ی ’’ خواہش ‘‘ دل ہی وچ رہ گئی۔۔
۱۹۸۵ وچ پہلے شعری مجموعے ’’ خواب عذاب ہوئے ‘‘ دا فلیپ فیض صاحب نے لکھیا، تے ایہ فیض صاحب د‏‏ی زندگی د‏‏ی آخری تحریر سی، اس کتاب دا پیش لفظ کشور ناہید نے تحریر کیتا سی۔ ٹھیک دس برس بعد ۱۹۹۵ وچ دوسرا شعری مجموعہ ’’ نیند مسافر‘‘ شایع ہويا، جس دا دیباچہ قاسمی صاحب نے لکھیا سی، تے فلیپ احمد فراز نے ۲۰۰۰ وچ بوجوہ امریکا آنا پيا، ایويں پہلے دو برس ورجینیا وچ تے بعد وچ نیویارک وچ مقیم ہرہے،تیسرا تے تادمِ تحریر نواں شعری مجموعہ ’’ تاوان ‘‘ ۲۰۰۴ وچ اسلام آباد تو‏ں شایع ہويا جس دا دیباچہ گلزار نے لکھیا ا‏‏ے۔ میرا نواں شعری مجموعہ زیرِ ترتیب اے تے ۲۰۰۸ دے آخر تک شایع ہويا، ۔

پاکستان وچ قیام دے دوران نے ٹی وی، ریڈیو تے سٹیج دے لئی متعدد ڈرامے، گیت تے سکرپٹ تحریر کیتے، تے پی این سی اے دے زیر اہتمام منعقدہ ڈرامہ فیسٹیول وچ ہونے والے ڈرامےآں نو‏‏ں کتابی شکل وچ شایع کیتا۔ 

۱۹۸۴ وچ شادی ہوئی، اہلیہ روبینہ شاہین نہ صرف شعر شناس، تے ادب دوست سن، بلکہ اوہ باقاعدہ افسانہ نگار وی نيں، دو خوبصورت بیٹے عطا ہویے ، وڈا بیٹا فرہاد حسن، پاکستان وچ اے، تے پاکستان ایئر فورس وچ پائلٹ اے، دوسرا بیٹا وامق حسن اے، جو حسن دے نال نیویارک وچ اے،
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں