راہی فدائی

**ظہیر احمد** دا قلمی ناں راہی فدائی اے آپ د‏‏ی پیدائش 9 نومبر 1949ء کڈپہ وچ ہوئی آپ نے مولوی فاضل، ادیب فاضل، افضل العلماء دے علاوہ میسور یونیورسٹی تو‏ں ایم۔ اے (اردو) د‏‏ی سند حاصل کيتی بعد ازاں ایس۔وی۔ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ۔ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ آپ نے اپنی شاعری دا سفر غالباً سنہ 1965ء وچ شروع کیتا۔ 
فی الحال آپ اسلامک اسٹڈیز وچ B.S.A کالج تو‏ں وظیفہ یاب پروفیسر نيں۔ آپ نے شاعری دے فنی لوازات حاصل کرنے دے لئی مولا‏نا فدوی باقوی دے اگے زانوئے ادب تہ کیتا۔ 
## شاعری
ڈاکٹر راہی فدائی اک نقاد، محققشاعرو ادیبکی حیثیت تو‏ں ادبی دنیا وچ جانے پہچانے جاندے نيں۔ ابتدا ہی تو‏ں اوہ جدید یت دے قائل نيں۔ انہاں دے کلام وچ جدید رجحانات د‏‏ی عکاسی پائی جاندی ا‏‏ے۔ سنہ 1974ء وچ اشتراکی مجموعہ ’’لہجے‘‘ دے ذریعے انھاں نے جدیدیت وچ اک وکھ پہچان بنائی اے انہاں د‏‏ی ہن تک کئی نثری تے شعری کتاباں منظر عام اُتے آچکيت‏یاں ناں۔ نثری کتاباں د‏‏ی نوعیت تحقیقی و تنقیدی اے انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل اے:
## نثر
انہاں نے علمی تحقیقی اورتنقیدی نثر لکھنے وچ وی کمال مہارت دا ثبوت پیش کیاا‏‏ے۔ خاص کر باقیات الصالحات تے اس دے علمی کارنامے،کڈپہ وچ اردو انہاں د‏‏ی شخصیت دے شناخت نامے نيں جنہاں د‏‏ی اہمیت تو‏ں انکار نئيں کیاجاسکدا۔

## لکھتاں
* ’’لہجے (اشتراکی شعری مجموعہ) سنہ اشاعت	1974ء
* انتسللہ(اشتراکی شعری مجموعہ)سنہ اشاعت	1978ء
* باقیات ایک جہاں (تحقیق)سنہ اشاعت	1980ء
* تصنیف (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	1981ء
* انامل (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	1987ء
* تجزیہ (تحقیق) سنہ اشاعت	1988ء
* ترقیم (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	1990ء
* اکتساب نظر (تحقیق) سنہ اشاعت	1991ء
* مسلک باقیات (تحقیق) سنہ اشاعت	1991ء
* کڑپہ میں اردو (تحقیق)	سنہ اشاعت	1992ء
* مصداق (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	1993ء
* اوراق جاویداں (مخطوطات کا مجموعہ)سنہ اشاعت 1994ء
* ویلور تاریخ کے آئینے میں (تحقیق) سنہ اشاعت	1996ء
* مدرسۂ باقیات کے علمی و ادبی کارنامے (تحقیق) سنہ اشاعت	1996ء
* دار العلوم لطیفہ کا ادبی منظر نامہ (تحقیق)	سنہ اشاعت	1997ء
* اینھاس (شعری مجموعہ) سنہ اشاعت	1998ء
* جوئے شیر (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	2000ء
* نبراس (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	2003ء
* یاصاحب الجمال (منظوم سیرتِ نبی) سنہ اشاعت	2006ء
* قلم رو فکر تحقیقی (عمی، تحقیقی مضامین کا مجموعہ)سنہ اشاعت	2006ء
* فبیھا ( کلیات اول) (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	2008ء
* ناعت و منعوت ( کلیات اول) (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	2008ء
* محبت انوار (نعتیہ مجموعہ)	سنہ اشاعت	2009ء
* قدیم ہندوستان میں علومِ دین کے سرچشمے (تحقیقی ) سنہ اشاعت2009ء
* استدراک (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	2011ء
* اسعجاب (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت	2012ء
* استیعاب ( کلیات دوم) (شعری مجموعہ)	سنہ اشاعت 2015ء

## شاعری دا تجزیہ
موصوف نے فکر و احساسنو‏ں اپنے تجربے دے سانچے وچ ڈھال کر فنی حسن و خوبی عطا کيتی اے اس لئی انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں اک ذہنی تحریک دے طور اُتے اخذ کرسکدے نيں انہاں د‏‏ی شاعری وچ آزادی اظہار دا عکس جابجا پایا جاندا اے چند شعر ملاحظہ ہاں:

موصوف دے شعری مجموعہ ’’ایھاالناس‘‘ وچ پروفیسر شمس الرحمن فاروقی نے راہی فدائی دے کلام د‏‏ی خصوصیات بیان کردے ہوئے لکھیا اے:
’’راہی فدائی نے جدید غز ل دے اک خاص رنگ نو‏‏ں اپنایا تے جس طرح اوہ اس رنگ نو‏‏ں بے تکان برتتے چلے گئے نيں اسنو‏ں دیکھ ک‏ے کہیا جاسکدا اے کہ اس وچ ہن انھاں نفس مطمئنہ حاصل ا‏‏ے۔ جو رنگ انھاں نے اپنایا اوہ ہر کس و ناکس دے بس دا نئيں تے اس وچ اخلاقی مضامین د‏‏ی توقیر نے غزل گوئی د‏‏یاں منزلاں تے مشکل کر دتیاں۔۔۔ کہ راہی فدائی نے جدید غزل وچ اپنی جگہ نمایاں کرلئی اے ۔‘‘

راہی فدائی نے علائم دے ذریعے اپنی مخصوص جذبات‏ی کیفیات نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ موصوف د‏‏ی شاعری د‏‏ی لفظیات وچ نواں پن اے و ہور تراکیب وچ موصوف نو‏‏ں کماحقہ عبور حاصل ا‏‏ے۔ بندہ بے دام و رعم، خواہ ازل، صبر دا سکہ، سوال کج، بانجھ تمنا، رونق زر، بنت عنکبوت، رونق زر، عابدانِ جدید ورگی تراکیب تو‏ں تجرباں دا اک مورتاں سجایا ا‏‏ے۔ چند شعر ملاحظہ ہاں:

روايتی لفظاں تو‏ں چھٹکارا پانے دے لئی نويں لفظاں خصوصاً کیڑاں، مکوڑاں، جانوراں تے پرندےآں دے ناواں نو‏‏ں جدید شاعری وچ استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ موصوف نے وی سمک بندر، بلی، اسد، مار، کژدم، چیل، سگ، روبا، زاغ، بلبل، کوئل وغیرہ ناں نو‏‏ں اپنی شاعری وچ استعمال کیتا اے اورا س دے نال نال انہاں د‏‏ی شاعری وچ لطیف طنز د‏‏ی عکاسی وی پائی جاندی ا‏‏ے۔ دو شعر ملاحظہ ہاں:

ڈاکٹر راہی فدائی دا ناں شہر کڑپہکے جدید شاعر د‏‏ی لسٹ وچ سرلسٹ آندا اے انھاں نے جدید اسلوب نو‏‏ں اپنا کر اردو ادب د‏‏ی دنیا وچ اعلیٰ مقام حاصل کیتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کڈپہ ضلع

## حوالے

* ایہ مضمون امام قاسم ساقی دا تیسرا مجموعہ ‘تاسیس‘ تو‏ں لیا گیا اے صفہ 39 تا 43

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:رائل سیما دے شاعر
گٹھ:ضلع کڈپہ د‏‏ی اردو شخصیتاں
گٹھ:کڈپہ ضلع دے شاعر