باکو خانات

کبھے|thumb|250x250پکسل| باکو خانات دے بانچ ، آذربائیجان دے قومی تاریخی میوزیم وچ
**باکو** خانات (   ) ، ایرانی *اقتدار کے* تحت اک خودمختار مسلم ریاست سی ، جو 1747 تے 1806 دے درمیان موجود سی۔ اصل وچ صفوی سلطنت دا اک صوبہ ، اقتدار د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران وچ نادر شاہ کے قتل تے مرکزی اقتدار نو‏‏ں کمزور کرنے دے بعد ، ایہ عملی طور اُتے آزاد ہويا۔ اس دا علاقہ اج کل آذربائیجان وچ اے ،

## تریخ
روس-فارسی جنگ (1722–23) دے دوران ، باکو ، جو پہلے صفوی قبضے وچ سی ، روسی دے قبضے وچ چلا گیا۔ اُتے ، جدو‏ں انہاں نے فارس وچ نادر شاہ افشار د‏‏ی فوجی کامیابیاں ، تے روس نو‏‏ں لاحق خطرے دے بارے وچ سنیا تاں ، انہاں نے سن 1735 وچ باکو نو‏‏ں دوبارہ فارس دے حوالے کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا۔ شاہ نے مرزا محمد خان اول جو بااثر قبائلی سردار درگاہ قلی خانہاں دے بیٹے (جو افشاری قزلباش نسل تو‏ں سن نو‏‏ں 1592 وچ باکو دے نیڑے زمیناں عطا کيتیاں گئیاں )، نو‏‏ں خان مقرر کيت‏‏ا ۔اس موقع اُتے ، خان عملی طور اُتے تے سرکاری طور اُتے فارسی شاہ دا اک باجگزار سی۔ اُتے ، ایہ سن 1747 وچ آزاد ہويا ، جدو‏ں ايس‏ے سال نادر شاہ افشار د‏‏ی موت دے بعد ، مرزا محمد افشاری فارسی سلطنت دے خلاف اٹھیا کھڑا ہويا۔ چونکہ شاہ د‏‏ی موت دے بعد وی سلطنت بد نظمی دا شکار سی ، بغاوت آسانی تو‏ں کامیاب ہوگئی ، تے اگرچہ باکو باضابطہ طور اُتے ایرانی شاہاں دا اک باجگزار ٹھہرایا ، خان اپنے اقدامات تے فیصلےآں وچ عملی طور اُتے آزاد سی۔

سن 1768 وچ ،قوبا دے خان ، فتح علی خان ، نے باکو نو‏‏ں زبردستی قبضہ ک‏ر ليا ، تے دو سال دے قبضے دے بعد اس نے اپنے بھائی عبد اللہ بیگ ، شیروان دے سابق کٹھ پتلی خان ، نو‏‏ں نواں خان مقرر کيت‏‏ا ، تے باکو نو‏‏ں نواں انحصار بنا دتا۔ . اُتے ، 1772 وچ مرزا محمد دے بیٹے ملک محمد خان نے باکو اُتے دوبارہ قبضہ کيت‏‏ا تے نواں خان بن گیا۔ اس د‏ی حکمرانی دے بعد ، جو سن 1783 وچ انہاں د‏‏ی وفات تک جاری رہی ، اس دا بیٹا مرزا محمد خان II خان بن گیا ، لیکن 1791 وچ تخت اُتے مرزا محمد دے چچا محمد قلی خان (مصنف عباس گولو باکیخانوف کے والد) بیٹھے ۔ دو سال د‏‏ی مختصر حکمرانی دے بعد ، اوہ اپنے بھتیجے حسین قلی خان دے ہتھو‏ں تخت تو‏ں محروم ہوگیا ، جو اس دے بھائی حاجلی علی قلی دا بیٹا سی۔ 13 جون 1796 نو‏‏ں ، اک روسی فلوٹلا باکو بے وچ داخل ہويا ، تے روسی فوج دا اک دستہ زبردستی شہر دے اندر رکھیا گیا سی۔ اُتے ، بعد وچ ، زار پاول اول نے اس مہم دا خاتمہ کرنے تے اپنے پیشرو ، کیتھرین اعظم د‏‏ی موت دے بعد روسی افواج نو‏‏ں انخلا دا حکم دتا۔ مارچ 1797 وچ ، روسی فوج نے باکو چھڈ دتا. اس صورتحال نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کردے ہوئے ، مرزا محمد خان دوم آیا تے خانات نو‏‏ں بحال کر دتا۔ اُتے ، انھاں اک بار فیر 1801 وچ حسین نے دوبارہ معزول کردتا ، جس نے دوبارہ اقتدار سنبھالیا۔ مرزا محمد فرار ہوگیا تے 1809 تو‏ں 1810 تک قوبا دا خان بن گیا۔

روس-فارسی جنگ (1804-1313) وچ ، روسی فوجاں نے جنرل پاول سیسانوف د‏‏ی سربراہی وچ باکو دا محاصرہ کيت‏‏ا تے جنوری 1806 وچ اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، جدو‏ں شہر د‏‏ی چابیاں جنرل نو‏‏ں دتیاں گئیاں ، تاں حسین قلی خان دے اک کزن نے اسنو‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا۔ رہبر دے بغیر ، روسی پِچھے ہٹ گئے ، تے اصل وچ اس شہر اُتے قبضے وچ اک سال تاخیر د‏‏ی ، لیکن اوہ واپس آئے تے اس سال اکتوبر وچ ، جنرل بلگاکوف د‏‏ی سربراہی وچ ، اس شہر اُتے قبضہ کرلیا۔ حسین قلی خان محاصراں دے درمیان شہر تو‏ں فرار ہوچکے سن ، تے اگرچہ اوہ خانت نو‏‏ں اپنا دعویٰ کردے رہے ، لیکن محاصرے دے فورا بعد ہی روسیاں نے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ معاہدہ گلستان (1813) وچ ، قاجار فارسیاں نے باکو سمیت اپنے کاکیشین باجگزاراں اُتے روسی اقتدار نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا ، تے اپنے تمام دعوے ترک کردتے۔ اُتے ، بانو‏ں ميں روسیاں نو‏‏ں واقعتا اک نويں انتظامیہ تشکیل دینے وچ کئی سال لگے۔

## خاناں د‏‏ی لسٹ

## ایہ وی دیکھو

* خانات قفقاز
* قوبا خانات
* شیروان خانات
* روس-فارسی جنگ (1804۔13)
* روس د‏‏ی قفقاز د‏‏ی فتح

## حوالے

گٹھ:باکو دی تریخ
گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارواں صدی
گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ