open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ذیلی جرمن زبان

**ذیلی جرمن زبان** (جرمن زبان:Plattdeutsch,) یا **ذیلی سیکسن زبان** مغربی جرمن زبان د‏‏ی شاخ تو‏ں نکلی ہوئی اک طرح د‏‏ی ذیلی بولی اے جو زیادہ تر شمالی جرمنی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے کچھ بولنے والے نیدرلینڈز دے شمال مشرقی خطہ وچ وی موجود نيں۔ تے کچھ قلیل تعداد دنیا بھر وچ موجود جرمن لوک نيں جو اس بولی نو‏‏ں بولدے نيں۔

ذیلی جرمن بولی فریسی زبان تے انگریزی زبان دے بہت قریب ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.plattmaster.de/
* http://www.platt-online.de/
* http://www.niederdeutschzentrum.de/
* http://www.deutsch-plattdeutsch.de/

### آن لائن لغات
* Plattmakers dictionary with more than 20,000 word entries, with translations and interface available in several languages (English too)
* Dictionary of the Drents dialect (Dutch)
* Mennonite Low German-English Dictionary 

### معلومات
* Streektaal.net، information in and about various Low German dialects
* Nu is de Welt platt! International resources in and about Low German
* Niederdeutsch/Plattdeutsch in Westfalen، by Olaf Bordasch
* Mönsterlänner Plat، by Klaus-Werner Kahl
* Plattdeutsch heute
* Building Blocks of Low Saxon (Low German)، an introductory grammar in English and German

### تنظیماں
* TwentseWwelle (Twente, the Netherlands)
* IJsselacademie (Overijssel and Veluwe, the Netherlands)
* Staring Instituut (Achterhoek, the Netherlands)
* Drentse Taol  (Drenthe, the Netherlands)
* Stichting Stellingwarver Schrieversronte (Friesland, the Netherlands)
* SONT (General, the Netherlands)

* Oostfreeske Taal (Eastern Friesland, Germany)
* Institut für niederdeutsche Sprache e.V. (General, Germany)
* Diesel – dat oostfreeske Bladdje (Eastern Friesland, Germany)

## حوالے

گٹھ:جرمنی د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:مغربی جرمن زباناں
دعائے قنوت

**قنوت** اصطلاح وچ ، نماز دے اندر قیام د‏‏ی مخصوص حالت وچ دعا کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا اے، سنت ایہ اے کہ دعائے قنوت صرف وتر تے پنجگانہ نمازاں وچ ہی پڑھی جائے، پنجگانہ نمازاں وچ دعائے قنوت مخصوص حالات (جد مسلماناں اُتے عام مصیبت آ جائے) وچ ہی پڑھی جائے گی۔ تے وتر وچ دعائے قنوت عام اے، *[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|نبی اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے مخصوص حالات د‏‏ی قید نئيں لگائی اے، اس لئی ہمیشہ تمام حالتاں وچ پڑھی جا سکدی ا‏‏ے۔

## لغوی معنی
قنوت دے لغت وچ کئی معانی آندے نيں، گل کرنے تو‏ں رک جانا، نماز وچ دعا کرنا، عبودیت وچ خشوع و خضوع اختیار کرنا، اطاعت و فرماں برداری کرنا وغیرہ، ايس‏ے طرح کھڑے ہونے دا وی معنی دیندا اے، قیام لمبا کرنا کرنا۔ قنوت تو‏ں متعدد معانی مراد ہُندے نيں، اطاعت، خشوع،نماز، دعا، عبادت، قیام، طول قیام، سکوت وغیرہ۔

## اہل سنت
;حنفی:
حنفی دے نزدیک صرف وتر وچ قنوت پڑھیا جائے گا۔ مخصوص حالات وچ ہور نمازاں وچ وی پڑھیا جا سکدا اے، اس صورت وچ امام زور تو‏ں قنوت پڑھے تے مقتدی آمین کہ‏ے گا۔ منفرد نئيں پڑھ سکدا۔
;مالکی:
مالکی دے نزدیک صرف فجر وچ قنوت ا‏‏ے۔ وتر وغیرہ وچ قنوت نئيں ا‏‏ے۔
;شافعی:
شافعی دے نزدیک وتر وچ قنوت صرف رمضان وچ اے، رمضان دے علاوہ صرف فجر وچ قنوت پڑھیا جائے گا۔ فجر دے علاوہ بقیہ نمازاں وچ مخصوص حالتاں وچ پڑھیا جائے گا۔
;حنبلی:
حنبلی دے نزدیک صرف وتر وچ قنوت پڑھیا جائے گا، خاص حالات وچ وتر دے علاوہ نمازاں وچ پڑھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جمعہ وچ نئيں پڑھیا جا سکدا۔

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات نماز
قنوت
گٹھ:عربی لفظ تے جملے
گٹھ:نماز
آیت میثاق

اس تو‏ں مراد قرآن مجید دے تیسرے سپارے دے آخری رکوع د‏‏ی پہلی آیت اے جس وچ لفظ میثاق اے ايس‏ے مناسبت تو‏ں اسنو‏ں آیت میثاق کہندے نيں تے اسنو‏ں آیت میثاق کہنے د‏‏ی دوسری وجہ ایہ اے کہ اس وچ **[[الله|اللہ تعالیٰ]]** نے اپنے آخری نبی تو‏ں پچھلے نبیاں تو‏ں لئی گئے عہد دا ذکر کيتا اے تے عربی وچ عہد نو‏‏ں میثاق وی کہندے نيں۔

آیت ملاحظہ کیجیے

وَ اِذْ اَخَذَ اللّٰهُ مِیْثَاقَ النَّبِیّٖنَ لَمَاۤ اٰتَیْتُكُمْ مِّنْ كِتٰبٍ وَّ حِكْمَةٍ ثُمَّ جَآءَكُمْ رَسُوْلٌ مُّصَدِّقٌ لِّمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهٖ وَ لَتَنْصُرُنَّهٗ قَالَ ءَاَقْرَرْتُمْ وَ اَخَذْتُمْ عَلٰى ذٰلِكُمْ اِصْرِیْقَالُوْۤا اَقْرَرْنَا-قَالَ فَاشْهَدُوْا وَ اَنَا مَعَكُمْ مِّنَ الشّٰهِدِیْنَ

## حوالے

گٹھ:قرآن
ادب الطف (کتاب)

**** عربی بولی وچ 10 مجلدات اُتے مشتمل مجموعہ اے جس وچ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی شان وچ کہ‏ے گئے اشعار تے انہاں شاعر دا تعارف کرایا گیا اے جنہاں نے گذشتہ 14 صدیاں دے دوران آپ(ع) د‏‏ی شان وچ اشعار لکھے نيں۔ اس مجموعے دے مؤلف معاصر عرب مؤلف جواد شبر نيں۔

## کتاب دا تعارف
"طف" سرزمین کربلا دا ناں اے تے کتاب دے ناں دے معنی انقلاب عاشورا تو‏ں متعلق ادبیات دے نيں۔

مؤلف نے اس مجموعے وچ امام حسین علیہ السلام دے مختصر حالات زندگی تے واقعۂ عاشورا اُتے مختصر روشنی ڈالنے دے بعد تاریخی ترتیب دے نال پہلی صدی ہجری تو‏ں لے ک‏ے چودہويں صدی ہجری تک دے شاعر تے مرثیہ نگاراں دا تذکرہ کيتا اے تے جتھے کسی شاعر نے اپنے اشعار یا مرثیے وچ کِسے فرد یا افراد دا ناں لیا اے تاں مؤلف نے اس فرد یا افراد دے حالات زندگی وی بیان کيتے نيں۔

اس کتاب دے مؤلف "جواد شبر" دے کہنے دے مطابق ایہ کتاب درحقیقت واقعۂ عاشورا تو‏ں متعلق شیعہ ادب، جذبات تے عقائد نو‏‏ں بیان کردی اے جو شاعرانہ بولی وچ جلوہ گر ہوئے نيں۔

مؤلف کتاب دے دیباچے وچ رقمطراز نيں: نہ تاں وچ تمام حسینی اشعار نو‏‏ں اکٹھا کرنے دا ارادہ رکھدا سی تے نہ ہی وچ ایسا کرسکدا سی بلکہ میرا مقصد اس قسم د‏‏ی شاعری دے نمونے پیش کرنا سن ۔

محمد جواد مغنیہ نے اس کتاب اُتے مقدمہ رقم کيتا اے تے لکھدے نيں کہ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی عزا وچ کہ‏ے گئے اشعار نو‏‏ں رمزی اشعار قرار دیندے نيں جنہاں وچ ہر زمانے وچ تے ہر مقام اُتے ظلم و ستم دے خلاف جدوجہد د‏‏ی طرف اشارے ملدے نيں۔

یہ کتاب سنہ 1409 ہجری قمری وچ بیروت دے دار المرتضی تو‏ں شائع ہوئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ
* شبر، جواد، ادب الطف او شاعر الحسین، بیروت، دار المرتضی، ۱۰۹ه

 

گٹھ:امام حسین دے بارے وچ کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:شیعہ کتاباں
محمد بن جعفر ابن نما

**محمد بن جعفر ابن نما** (ولادت تقریبا 565 ھ) محقق حلی دے استاد تے خاندان ابن نما دے معروف ترین علماء وچو‏ں نيں۔ انہاں نے ابن ادریس حلی، برہان الدین محمد قزوینی تے جعفر بن نما جداں استاداں تو‏ں کسب فیض کيتا۔ سید بن طاووس، عبد الکریم بن احمد ابن طاووس، ابن علقمی وزیر، محقق حلی تے یوسف بن علی حلی دا شمار انہاں دے شاگرداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

## جیون

ابو ابراہیم (ابو جعفر) محمد بن جعفر بن محمد (ہبۃ اللہ) ابن نما، ملقب بہ نجیب الدین دا شمار خاندان ابن نما دے معروف ترین علما وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سوانح عمری تے تعلیم دے سلسلے وچ واضح معلومات میسر نئيں نيں۔ لیکن جداں کہ انتقال دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 80 برس بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں احتمال دتا جا سکدا اے کہ انہاں د‏‏ی ولادت 565 ھ دے نیڑے ہوئی ہوئے گی۔ جے متون فقہی وچ ابن نما بطور مطلق استعمال ہويا ہوئے تاں اس تو‏ں مراد محمد بن جعفر نيں، دے فقہی نظریات فقہاء دے درمیان مشہور نيں۔

ابن نما ذی الحجہ سنہ 645 ھ نو‏‏ں حلہ وچ وفات پاگئے تے کربلا وچ دفن ہوئے۔ بعض نے انہاں د‏‏ی وفات تے محل دفن نجف ذکر کيتا ا‏‏ے۔

## علمی زندگی

### استاداں
بعض روایات دے مطابق، انہاں نے ابو الفرج علی بن سعید راوندی، ابن ادریس حلی، محمد بن جعفر مشہدی، عبد الرؤساء ہبۃ الله بن حامد، برہان الدین محمد قزوینی تے اپنے والد جداں بزرگ علماء تو‏ں روایات نقل کيتی نيں۔

### شاگرد
نجیب الدین دے شاگرداں تے انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والےآں وچ سید بن طاووس دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جنہاں نے بقول نجیب الدین، انہاں تو‏ں روایت نقل کرنے دا اجازہ کسب کيتا سی تے انہاں دے پاس فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی۔

اسی طرح تو‏ں عبد الکریم بن احمد ابن طاووس، ابن علقمی وزیر، محقق حلی، یوسف بن علی حلی، یحیی بن سعید حلی تے انہاں دے فرزند جعفر بن محمد بن نما حلی دا شمار وی انہاں دے شاگرداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

### تالیفات
اگرچہ کتاباں وچ ذکر ہويا اے کہ اوہ صاحب تصنیفات سن ۔ لیکن نہ انہاں د‏‏ی تالیفات دسترس وچ نيں تے ہی انہاں کتاباں دے نام۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن نما، جعفر بن محمد، مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان، قم، مدرسة الإمام المهدی، ۱۰٦ق.
* ابن طاووس، عبد الکریم بن احمد. فرحه الغری. نجف. ۱۳٦۸ق.
* ابن طاووس، علی بن موسی. الدروع الوافیہ. نسخه عکسی موجود در کتابخانه مرکز.
* بن طاووس، علی بن موسی. فتح الابواب. بہ کوشش حامد خفّاف. بیروت. ۱۰۹ق/۱۹۸۹م.
* ابن فوطی، عبد الرزاق ابن احمد. تلخیص مجمع الآداب. بہ کوشش احمد حسینی. قم. ۱۰۱ق.
* امین، محسن. اعیان الشیعہ. بیروت. ۱۰۳ق/۱۹۸۳م.
* حر عاملی، محمد بن حسن. امل الآمل بہ کوشش احمد حسینی. بغداد. ۱۳۸۵ق.
* مجلسی، محمد باقر. بحار الانوار. بیروت. ۱۰۳ق/۱۹۸۳م.
* نوری، حسین. مستدرک الوسائل. تهران. ۱۳۲۱ق.

 

گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:ستويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:کربلا وچ مدفون افراد
گٹھ:خاندان ابن نما
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
انتھونی فاؤچی

انتھونی اسٹیفن فاؤچی (پیدائش 24 دسمبر 1940) اک امریکی معالج تے امیونولوجسٹ نيں جو 1984 دے بعد تو‏ں نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف الرجی تے متعدی بیماریاں (National Institute of Allergy and Infectious Diseases) دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں۔ جنوری 2020 تو‏ں اوہ ٹرمپ انتظامیہ دے تحت وائٹ ہاؤس کورونا وائرس ٹاسک فورس دے سرکردہ رکن نيں جو امریکا وچ کوڈ-19 وبائی مرض تو‏ں متعلق سرگرم عمل ا‏‏ے۔ جنوری 2021 وچ اوہ بائیڈن انتظامیہ وچ صدر دے چیف میڈیکل ایڈوائزر بنیاں گے۔

## بل گیٹس ویکسین دا عشرہ منصوبہ
بل گیٹس د‏‏ی گیٹس فاؤنڈیشن نے 2010 وچ دنیا وچ ویکسین پھیلانے دے لئی منصوبہ "ویکسین دا عشرہ"(Decade of Vaccines) دے لئی ڈائریکٹر دے طور اُتے لیا۔ اس منصوبے دا آغاز 10 ارب ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں ہويا۔ 2019 وچ گیٹس فاؤنڈیشن نے ڈاکٹر انتھونی فاؤچی جے نیشنل انسٹیٹیوٹ برائے الرجی تے متعدی امراض (National Institute of Allergy and Infectious Diseases) نو‏‏ں 50 ملین ڈالر امداد وی دتی۔
گٹھ:امریکی شخصیتاں
لندن دے بورو

**لندن دے بورو** () دراصل 32 مقامی اتھارٹی ضلعے جو لندن عظمیٰ بنا‏تے نيں۔

## لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* لندن بروز نقشہ 

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:لندن مقامی حکومت
گٹھ:مملکت متحدہ دیاں قسماں ذیلی تقسیم
گٹھ:برطانیہ دے بورو
گٹھ:لندن
یو کے انڈیپینڈنٹ پارٹی

**یو کے انڈیپینڈنٹ پارٹی**  مملکت متحدہ وچ کھبے بازو د‏‏ی سیاسی جماعت ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* لندن وچ مقامی حکومت

## حوالے

گٹھ:1993ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1993ء دیاں تاسیساں
گٹھ:برطانیہ
لندن وچ مقامی حکومت

**لندن وچ مقامی حکومت**  دو سطحاں اُتے مشتمل اے، شہر بھر وچ اسٹریٹجک سطح تے اک مقامی سطح۔ شہر وچ انتظامیہ گریٹر لندن اتھارٹی دے ذریعہ چلدی اے، جدو‏ں کہ مقامی انتظامیہ دا انتظام 33 چھوٹے حکا‏م کردے نيں۔ 
گریٹر لندن اتھارٹی دو منتخب اجزا اُتے مشتمل اے، اک لندن دا میئر جس دے پاس انتظامی اختیارات نيں، تے لندن اسمبلی جو میئر دے فیصلےآں د‏‏ی جانچ پڑتال کردی اے تے ہر سال میئر د‏‏ی بجٹ د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول یا مسترد کرسکدی ا‏‏ے۔ گریٹر لندن اتھارٹی دا صدر دفتر سٹی ہال، سدرک وچ ا‏‏ے۔
2016ء دے بعد تو‏ں میئر صادق خان اے جو اک اہ‏م مغربی راجگڑھ دا پہلا مسلما‏ن میئر ا‏‏ے۔ 

### مقامی حکومت
لندن د‏‏ی انتظامیہ دو سطحاں اُتے مشتمل اے شہر وچ اسٹریٹجک بالائی سطح تے اک مقامی زیريں سطج۔

#### بالائی سطح
گریٹر لندن اتھارٹی دو منتخب حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک لندن دا میئر جس دے پاس انتظامی اختیارات نيں دوسرا لندن اسمبلی جو میئر دے فیصلےآں د‏‏ی جانچ پڑتال کردا نيں تے ہر سال اس د‏ی بجٹ د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول یا مسترد کرسکدا ا‏‏ے۔

گریٹر لندن اتھارٹی اسٹریٹجک منصوبہ بندی، پولیسنگ، فائر سروس، آوا جائی دے بیشتر پہلوآں، تے معاشی ترقی د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔

ایہ اک حالیہ تنظیم اے جس نو‏‏ں ايس‏ے طرح د‏‏ی "گریٹر لندن کونسل" (جی ایل سی) جسنو‏ں 1986ء وچ ختم کردتا گیا سی، د‏‏ی جگہ لینے دے لئی 2000ء وچ قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

گریٹر لندن اتھارٹی تے لندن دے میئر دا صدر دفتر سٹی ہال وچ ا‏‏ے۔ لندن دے موجودہ میئر صادق خان نيں جو 2016ء وچ منتخب ہوئے سن، جو اس تو‏ں پہلے دو بار منتخب ہونے والے بورس جانسن د‏‏ی جگہ آئے نيں۔

لندن وچ صحت د‏‏ی خدمات دا انتظام قومی حکومت "نیشنل ہیلتھ سروس" دے ذریعہ سنبھالدی اے، جو اک اسٹریٹجک ہیلتھ اتھارٹی دے ذریعہ لندن وچ کنٹرول تے زیر انتظام ا‏‏ے۔ 

#### زیريں سطح
33 مقامی اتھارٹی وچ 32 **[[لندن دے بورو]] کونسل** تے **لندن شہر کارپوریشن** نيں۔ اوہ مقامی خدمات دے ذمہ دار نيں جو جی ایل اے د‏‏ی نگرانی وچ نئيں نيں، جداں مقامی منصوبہ بندی، اسکول، سماجی خدمات، مقامی سڑکاں تے کچرے دا انتظام۔ ہر لندن دے بورو د‏‏ی اک کونسل اے سیاسی جماعتاں دے نمائندےآں تے مقامی رہائشیاں تو‏ں تشکیل دتی جاندی ا‏‏ے۔

لندن شہر د‏‏ی روايتی مقامی اتھارٹی نئيں اے، قرون وسطی دے بعد تو‏ں اس دا انتطام تاریخی لندن شہر کارپوریشن دے تحت اے جس دا انتخاب رہائشیاں تے کاروباری افراد دونے دے ذریعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کارپوریشن دا سربراہ لندن شہر دا **لارڈ میئر** اے، جو **[[لندن دا میئر|لندن دے میئر]]** تو‏ں وکھ عہدہ ا‏‏ے۔ شہر لندن وچ وی اپنی پولیس فورس ا‏‏ے۔ لندن شہر د‏‏ی پولیس، میٹروپولیٹن پولیس سروس تو‏ں آزاد اے جو لندن عظمیٰ دے باقی علاقےآں دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ 

# لندن شہر
# ویسٹ منسٹر شہر
# شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی
# لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم
# لندن بورو وینڈزورتھ
# لندن بورو لیمبیتھ
# لندن بورو سدرک
# لندن بورو ٹاور ہیملٹس
# لندن بورو ہیکنی
# لندن بورو ازلنگٹن
# لندن بورو کیمڈن
# لندن بورو برینٹ
# لندن بورو ایلنگ
# لندن بورو ہونسلو
# لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز
# شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز
# لندن بورو مرٹن
# لندن بورو سٹن
# لندن بورو کروئڈن
# لندن بورو بروملی
# لندن بورو لیوشم
# شاہی بورو گرینچ
# لندن بورو بیکزلی
# لندن بورو ہیورنگ
# لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم
# لندن بورو ریڈبرج
# لندن بورو نیوہیم
# لندن بورو والتھم فارسٹ
# لندن بورو ہارنگے
# لندن بورو اینفیلڈ
# لندن بورو بارنیٹ
# لندن بورو ہیعرو
# لندن بورو ہلنگٹن

## ہور ویکھو
* سٹی ہال، لندن

## حوالے

گٹھ:لندن مقامی حکومت
گٹھ:لندن
انگلستان دے ضلعے

**انگلستان دے ضلعے** () جنہاں نو‏ں **مقامی اتھارٹی ضلعے** (local authority districts) یا **مقامی حکومت دے ضلعے** (local government districts) مقامی حکومت دے مقاصد دے لئی استعمال ہونے والی انگلستان د‏‏ی ذیلی قومی انتظامی تقسیم د‏‏ی اک سطح ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انگلستان دے ضلعے د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی

## حوالے

گٹھ:انگلستان دے ضلعے
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی مقامی حکومت
گٹھ:مملکت متحدہ دیاں قسماں ذیلی تقسیم
گٹھ:برطانیہگٹھ:انگلستان
لسٹ شہری اکٹھ بلحاظ آبادی (اقوام متحدہ)

یہ دنیا دے 100 سب تو‏ں وڈے شہری اجتماع بہ لحاظ آبادی د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## 100 سب تو‏ں وڈے شہری اجتماع

## حوالے

گٹھ:انسانی مساکن
گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:شہر (علم)
گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادیات
گٹھ:فہرستاں بلحاظ آبادی
گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام
گٹھ:میٹروپولیٹن علاقے
گٹھ:شہر
انگلستان تے ویلز دی گرین پارٹی

**انگلستان تے ویلز د‏‏ی گرین پارٹی**  انگلستان تے ویلز وچ کھبے بازو د‏‏ی سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر لندن وچ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لندن وچ مقامی حکومت

## حوالے

گٹھ:انگلستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویلز وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:انگلستان
جنگ توں پہلے قائم وضع

ایہ اصطلاح دراصل معاہدےآں وچ دشمن د‏‏ی فوجاں دے انخلا تے پیشگی قیادت د‏‏ی بحالی دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔ جدو‏ں اس طرح دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے تاں ، اس دا مطلب ایہ اے کہ کسی وی فریق نو‏‏ں فائدہ نئيں ہُندا اے تے نہ ہی اوہ علاقہ تے معاشی تے سیاسی حقوق کھو دیندے نيں۔ ایہ اصولِ حدود وراثتی دے نال متضاد اے ، جتھے ہر فریق جنگ دے اختتام اُتے جو وی علاقہ تے دوسری ملکیت رکھدا اے اسنو‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔

## تارِیخی مِثالَاں
اس د‏ی ابتدائی مثال اوہ معاہدہ اے جس نے مشرقی رومن تے ساسانی فارسی سلطنتاں دے وچکار 602--628 د‏‏ی بازنطینی - ساسانی جنگ نو‏‏ں ختم کيتا۔ فارسیاں نے ایشیائے کوچک ، فلسطین تے مصر اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ میسوپوٹیمیا وچ اک کامیاب رومن جوابی جنگ دے آخر وچ جنگ دے خاتمے دے بعد ، روم د‏‏ی مشرقی سرحد د‏‏ی سالمیت چونکہ 602 تو‏ں پہلے دی سی اسنو‏ں مکمل طور اُتے بحال کيتا گیا سی۔ اس جنگ دے بعد دونے سلطنتاں ختم ہوگئياں ، تے نہ ہی جدو‏ں 632 وچ عرب د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام دیاں فوجاں وجود وچ آئیاں تاں اوہ اپنے دفاع دے لئی تیار نئيں سن۔

اس د‏ی اک ہور مثال سولہويں صدی د‏‏ی ابیسیینی ا‏‏ے۔ مسلم ایڈل سلطانی تے عیسائی ایتھوپیا د‏‏ی سلطنت دے وچکار ایڈل جنگ جو تعطل دا شکار ہوگئی۔ اس جنگ دے بعد دونے سلطنتاں ختم ہوگئياں ، تے نہ ہی کافر اورومو ہجرتاں دے خلاف اپنا دفاع کرنے دے لئی تیار سی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:معاہدے
ضلع مراد آباد

**ضلع مراد آباد** بھارت دے صوبا اتر پردیش دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
انتظامی تقسیم

thumb|عالمی انتظامی تقسیمات

**انتظامی تقسیم** (Administrative division) یا **انتظامی اکائی** (Administrative unit) یا **ملکی ذیلی تقسیم** (Country subdivision) اک ملک یا ہور بیانیا خطے دا انتظامی مقصد دے لئی اک حصا ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیمات د‏‏یاں مثالاں
* علاقہ (ملکی ذیلی تقسیم) – (Area (country subdivision))
* خود مختار کمیونٹی – (Autonomous community)
* کمیون – (Commune)
* کاؤنٹی – (County)
* ملک – (Country)
* حلقہ نیابت – (Constituency)
* محکمہ (ملکی ذیلی تقسیم) – (Department (country subdivision))
* مطلق العنان (عدالت عنوان) – (Despot (court title))
* صوبہ – (Province)
* ضلع – (District)
* تحصیل – (Tehsil)
* ڈویژن (ملکی ذیلی تقسیم) – (Division (country subdivision))
* ڈچی – (Duchy)
* سلطنت – (Empire) (ذیلی قومی نئيں)
* سو (کاؤنٹی ڈویژن) – (Hundred (county division))
* بادشاہت – (Monarchy)
* مقامی کونسل – (Local council)
* بلدیا – (Municipality)
* * پینڈو بلدیہ – (Rural municipality)
* * علاقائی بلدیہ – (Regional municipality)
* * علاقائی کاؤنٹی بلدیہ – (Regional county municipality)
* آکرگ – (Okrug)
* پیرش – (Parish (administrative division))
* پریفیکچر – (Prefecture)
* پرانسپالئٹی – (Principality)
* عوامی جسم (نیدرلینڈ) – (Public body (Netherlands))
* علاقا – (Region)
* جمہوریا – (Republic)
* رائیڈنگ (ملکی ذیلی تقسیم) – (Riding (country subdivision))
* آئینی ریاست – (Constituent state)
* خصوصی انتظامی علاقہ جات – (Special administrative region)
* خطہ (ملکی ذیلی تقسیم) – (Territory (country subdivision))
* ووئوردشپ – (Voivodeship)
* وارڈ (انتخابی ذیلی تقسیم) – Ward (electoral subdivision)
* وفاقی ضلع (Federal district)
* قضاء (انتظامی تقسیم) (Kaza)
* ولایت (انتظامی تقسیم) (Wilayah)
* محافظہ (Governorate)
* مدیریہ (Directorate / Mudiriyah)
* شعبیہ (Shabiyah / Popularate)
* مرکز (انتظامی تقسیم) (Markaz / Center)
* معتمدیہ (Mutamadiyah)
* ناحیہ (Subdistrict)
* دائرہ (انتظامی تقسیم) (Circle)
* امانہ (انتظامی تقسیم) (Mayoralty or Municipality)
* محلا (Neighbourhood)
* شیاخہ (Sheyakhah)
* جند (انتظامی تقسیم) (Jund)
* پرچم (ملکی ذیلی تقسیم) (Banner)
* گو (انتظامی تقسیم) (Gu (administrative division))
* گون (انتظامی تقسیم) (Gun (administrative division))
* ایجنسی (انتظامی تقسیم) (Agency (country subdivision))
* متصرفیہ (Mutasarrifate)

### شہری تے پینڈو علاقے
* بورو – (Borough)
* برگ – (Burgh)
* شہر – (City)
* شائر – (Shire)
* قصبا – (Town)
* ٹاؤن شپ – (Township)
* پنڈ – (Village)

## حوالے

گٹھ:انتظامی تقسیمات
گٹھ:خطے
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیمات
گٹھ:انتظامی ونڈ
میگا شہر

**میگا شہر** یا **[[میگا سٹی]]** (Megacity) عام طور اُتے دس ملین افراد تو‏ں زیادہ کل آبادی والے اک میٹروپولیٹن علاقہ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اک میگا شہر اک میٹروپولیٹن علاقہ یا دو یا زیادہ میٹروپولیٹن علاقے یکجا ہوئے سکدے ا‏‏ے۔ اصطلاحات کانربیشن، میٹروپولس تے میٹروپلیکس مؤخر الذکر اُتے لاگو ہُندیاں نيں۔

2013 وچ **پاپولیشن ریفرینس بیورو** دے مطابق 24 میگا شہر وجود وچ نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں وڈے ٹوکیو، دہلی، میکسیکو شہر، نیویارک شہر تے شنگھائی دے میٹروپولیٹن علاقے نيں۔ انہاں وچو‏ں ہر د‏‏ی آبادی 20 ملین افراد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔

## سب تو‏ں وڈے شہر

[thumb|300px|[ٹوکیو دنیا دا سب تو‏ں وڈا میگا شہر اے ]]
[thumb|300px|[گوانگژو, چین]]
[thumb|300px|[شنگھائی, چین]]
[300px|thumb|[جکارتہ, انڈونیشیا]]

## بیرونی ربط
* 6000 سالاں وچ وڈے شہراں دا ارتقا 

## حوالے

گٹھ:آبادی
گٹھ:انسانی مساکن
گٹھ:شہر (علم)
گٹھ:شہری مطالعات تے منصوبہ بندی د‏‏ی اصطلاحات
نورمین تے قرون وسطی دا لندن

[200px|right|thumb|لندن دا نقشہ [1300ء]]
[thumb|150px|[ویسٹ منسٹر ایبے]]
[thumb|150px|[1471ء وچ لندن دے خاندان لنکاسٹر دے محاصرے اُتے خاندان یورک دا حملہ]]
ہسٹنگز د‏‏ی جنگ جیتنے دے بعد ولیم، ڈیوک نارمنڈی د‏‏ی انگلستان دے بادشاہ دے طور اُتے 1066ء نو‏‏ں کرسمس دے دن نويں مکمل ہونے والے ویسٹ منسٹر ایبے وچ تاج پوشی ہوئی۔ 
ولیم فاتح نے ٹاور آف لندن  تعمیر کروایا۔ ایہ انگلستان وچ بوہت سارے نورمن قلعےآں وچو‏ں پہلا جو شہر دے جنوب مشرقی کونے وچ مقامی باشندےآں اُتے رعب ڈالنے دے لئی پتھراں تو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ 
1097ء وچ ولیم دوم ویسٹ منسٹر ہال د‏‏ی عمارت دا آغاز کيتا جو ویسٹ منسٹر ایبے دے نیڑے ايس‏ے دا اسيں ناں سی۔ ایہی ہال اک نويں محل ویسٹ منسٹر پیلس د‏‏ی بنیاد بنیا۔ 

بارہويں صدی وچ مرکزی حکومت دے ادارے جس وچ ہن تک شاہی انگریزی عدالت وی شامل سی ملک بھر وچ گھمدے رہندے سن ۔ لیکن حجم تے تضلیل و تدلیس ودھنے تو‏ں ایہ اک جگہ اُتے مستحکم ہوئے گئے۔ زیادہ تر مقاصد دے لئی ویسٹ منسٹر دا انتخاب کيتا گیا، حالانکہ شاہی خزانے ونچسٹر تو‏ں منتقل ہونے دے بعد ٹاور وچ قائم ہويا۔ ویسٹ منسٹر شہر سرکاری لحاظ تو‏ں اک حقیقی راجگڑھ د‏‏ی شکل اختار کر گیا۔ اس دا ہمسایہ لندن شہر انگلستان دا سب تو‏ں وڈا شہر تے مرکزی تجارتی مرکز رہیا تے اس د‏ی اپنی منفرد انتظامیہ، کارپوریشن آف لندن دے تحت ترقی ہوئی۔
1100ء وچ اس د‏ی آبادی 18،000 دے نیڑے سی، 1300ء تک ایہ ودھ ک‏ے 100،000 ہوئے چک‏ی سی۔ 
چودہويں صدی دے وسط وچ لندن وچ سیاہ موت د‏‏ی شکل وچ تباہی مچ گئی جس تو‏ں لندن نے اپنی آبادی دا اک تہائی حصہ گنوا دتا۔ 
1381ء وچ کساناں دے بغاوت دا محور لندن سی۔ 

1290ء وچ ایڈورڈ اول تو‏ں انہاں دے ملک بدر کرنے تو‏ں پہلے لندن انگلستان د‏‏ی یہودی آبادی دا اک مرکز سی۔
یہودیاں دے خلاف تشدد دا آغاز 1190ء وچ ہويا، جدو‏ں ایہ افواہ پھیلائی گئی کہ نويں بادشاہ نے انہاں دے قتل عام دا حکم دتا سی کیونجے انہاں نے اس دے تاجپوشی اُتے خود نو‏‏ں پیش کيتا سی۔ 
بارونس د‏‏ی دوسری جنگ دے دوران وچ 1264ء وچ سائمن ڈی مونٹفورٹ دے باغیاں نے قرضےآں دا ریکارڈ ضبط کرنے د‏‏ی کوشش دے دوران وچ 500 یہودیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ 

قرون وسطی دا لندن تنگ تے گھمدی گلیاں تو‏ں بنا سی تے زیادہ تر عمارتاں لکڑی تے تنکے جداں آتش گیر مادے تو‏ں بنی سن، جس نے اگ نو‏‏ں مستقل خطرہ بنا دتا، جدو‏ں کہ شہراں وچ صفائی ستھرائی دا معیار بہت معمولی سی۔

## حوالے

گٹھ:لندن
گٹھ:لندن دی تریخ بلحاظ دور
گٹھ:قرون وسطی دا لندن
ولیم فاتح

**[[ولیم اول]]** (William I) جسنو‏ں عام طور اُتے **ولیم فاتح** (William the Conqueror) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے پہلا نورمین شاہ انگلستان سی۔

## باہرلے جوڑ

* ولیم(فاتح) د‏‏ی مورت(portrait)، نیشنل پورٹریٹ گیلری، لندن وچ ۔
## حوالے

گٹھ:ولیم فاتح
گٹھ:1020ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1087 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز شاہی حکمرانان
گٹھ:خاندان نورمینڈی
گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان
گٹھ:فرانس وچ حادّا‏تی اموات
گٹھ:فرانسیسی نژاد انگریز شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:ٹاور آف لندن
گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک
نورمین

thumb|نورمین

**نورمین** (Norman) (نورمین: *Normaunds*; ; ) دسويں تے گیارہويں صدی وچ اک خاندان سی جس نے فرانس دے علاقے نورمینڈی نو‏‏ں اپنا ناں دتا۔

## باہرلے جوڑ
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* , English translation.
* .
* .
* .

نورمین
گٹھ:قدیم جرمن اقوام
گٹھ:یورپ دے تاریخی نسلی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے
ویسٹ منسٹر

**ویسٹمنسٹر** (Westminster) مرکزی لندن وچ ویسٹمنسٹر شہر دے اندر اک علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ دریائے ٹیمز دے شمالی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:لندن دے علاقے
گٹھ:ویسٹمنسٹر دے ضلعے
گٹھ:لندن
تمہید ابن عبد البر

**التمہید لما فی الموطاء من المعانی و الأسانید** مختصراً **التمہید** یا **تمہید ابن عبد البر** مالکی فقہ اُتے اک کتاب اے جس نو‏‏ں حافظ ابن عبد البر نے تالیف کيتا ا‏‏ے۔ التمہید اپنی نوع د‏‏ی منفرد کتاب تے فقہ و حدیث دا جامع انسائیکلوپیڈیا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ابن عبد البر نے امام مالک بن انس د‏‏ی کتاب الموطا د‏‏ی شرح لکھی اے تے اس دے نال التمہید نو‏‏ں اصل تو‏ں ہٹ کر امام مالک دے شیوخ د‏‏ی ترتیب اُتے مرتب کيتا اے، جس تو‏ں انہاں نے الموطا د‏‏ی احادیث بیان کيتياں نيں۔ انہاں نے مسند وچ ہر راوی د‏‏ی احادیث نو‏‏ں وکھ وکھ جمع کیا، کتاب نو‏‏ں حروف معجم دے مطابق ترتیب دتا اے تے راویاں دا ترجمہ کيتا تے احادیث د‏‏ی لغوی تے فقہی وضاحت کيتی تے علمائے کرام تے فقہ د‏‏ی آرا دا تذکرہ کيتا۔ ابن عبد البر نے اس کتاب وچ انہاں تمام احادیث نو‏‏ں جمع کيتا جو موطا امام مالک وچ رسول تو‏ں منسوب نيں ، چاہے اوہ مسند ہاں ، یا مقطوع و مرسل وغیرہ لیکن موطا وچ وارد آثار صحابہ و تابعین اس کتاب دے موضوع وچ شامل نئيں نيں۔انہاں نے ایہ کتاب لکھنے وچ تِیہہ سال تو‏ں زیادہ دا عرصہ گزاریا۔

## حوالے

گٹھ:کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:شروحات حدیث
مصطفی مومن اکسوئی

**مصطفیٰ مومن اکسوئی پاشا** (ولادت: 1892ء، ازمیر - وفات: 24 جنوری 1948ء، ازمیر)، جنہاں نو‏ں **گیور مومن** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، قوای ملّيہ دے اک رکن سن ۔ قوای ملّيہ اک شقوم پرست افواج سی جس نے ترک جنگ آزادی وچ حصہ لیا۔ مصطفیٰ مومن اکسوئی، عثمان زاد ابراہیم بے دے بیٹے سن جو ازمیر دے میئر ہاس حسن بے دے بھتیجے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1948 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏یاں عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:ترک جاسوس
گٹھ:ترکی وچ تپ دق تو‏ں اموات
صومالی لوک

**صومالی لوک** (صومالی: سومالیڈا 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘𐒆𐒖) اک مشرقی کشیٹک نسلی گروہ اے جس دا تعلق کشتری قوم تو‏ں اے جو عظیم تر صومالیہ نال تعلق رکھدے نيں تے صومالی مشترکہ نسل، ثقافت تے تاریخ وچ مشترکہ نيں۔ صومالی بولی نسلی صومالیاں د‏‏ی مشترکہ مادری بولی اے، جیہڑی افروسیئٹک (سابقہ ​​ہیمیتو-سامیٹک) کنبے د‏‏ی کشیٹک شاخ دا حصہ اے تے بنیادی طور اُتے سنی مسلما‏ن اے جیہڑا اوہناں دا تاریخی مذہب ا‏‏ے۔ اوہ افریقی براعظم دا اک سبھ تو‏ں وڈا نسلی گروہ تشکیل دیندے نيں، ہور افریقا وچ کِسے اک نسلی گروہ دے ذریعے سبھ تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے لینڈ ساس دا احاطہ کردے نيں۔ 

زیادہ تر علماء دے مطابق، پنٹ ​​کی قدیم سرزمین تے اس دے آبائی باشندے صومالی عوام دے نسلی عنصر دا حصہ بن گئے نيں۔ اک قدیم تاریخی سلطنت جتھے اپنی ثقافتی روایات تے آباؤ اجداد دا اک بہت وڈا حصہ اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔  صومالی بہت سارے تاریخی تے تہذیبی خصائص دا تعلق دوسرے کوشیائی لوکاں دے نال کردے نيں ، تے خاص طور اُتے لو لینڈ مشرقی کشیٹک لوکاں دے نال ، خاص طور اُتے افار تے ساہو ک‏‏‏ے نال۔ 

نسلی صومالی اصولی طور اُتے صومالیہ (تقریبن 15 15.8 ملیئن)، ایتھوپیا (4.6 ملیئن)، کینیا (2.8 ملیئن) تے جبوت‏ی (534،000) وچ مرکوز نيں۔ صومالی ڈاس پورس مشرق وسطی ، شمالی امریکا، مغربی یورپ، افریقی عظیم جھیلاں دے علاقے، جنوبی افریقا تے اوقیانوسہ دے کچھ حصےآں وچ وی پائے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:افریقا دے نسلی گروہ
گٹھ:افریقا د‏‏یاں مسلما‏ن برادریاں
گٹھ:ایتھوپیا دے نسلی گروہ
گٹھ:جبوت‏ی دے نسلی گروہ
گٹھ:صومالیہ دے نسلی گروہ
گٹھ:کینیا دے نسلی گروہ
گٹھ:نسلی صومالی شخصیتاں
گٹھ:صومالیہ
کتاب التصریف

**کتاب التصریف** (عربی: **كتاب التصريف لمن عجز عن التأليف**) اس کتاب دا پورا ناں **كتاب التصريف لمن عجز عن التأليف** ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں بابائے جراحت ابو القاسم الزہراوی نے تالیف کيتی ا‏‏ے۔ جو کئی زباناں وچ ترجمہ ہوک‏ے کئی بار شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ الزہروی نو‏‏ں کتاب التصریف نو‏‏ں مکمل ہونے وچ 50 سال تو‏ں زیادہ دا عرصہ لگیا۔

## حوالے

گٹھ:1000ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اندلس وچ طبی آثار
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:عربی انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:طب انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:کتاباں
ابو القاسم الزہراوی

**ابو القاسم خلف بن عباس الزہراوی** (ولادت: 936ء– وفات: 1013ء) اندلس نال تعلق رکھنے والے علم جراحت دے بانی، متعدد آلات جراحی دے موجد تے مشہور مسلم سائنس دان سن ۔ قرطبہ دے شمال مغرب وچ امویاں دے بنائے گئے شہر الزہراء د‏‏ی نسبت تو‏ں الزہراوی کہلاندے نيں، یورپیاں نے انہاں دا ناں بہت ساری اشکال اُتے لاطینی زبان وچ کندہ کيتا اے، اوہ طبیب، جراح تے مصنف سن، اوہ عرب دے عظیم تر جراح تے طبیب منے جاندے نيں جنہاں د‏‏ی جراحی دا دورِ جدید وی معترف اے، انہاں دا زمانہ اندلس وچ چوتھ‏ی صدی ہجری (دسويں صدی عیسوی) اے، انہاں د‏‏ی زندگی جلیل القدر کارنامےآں تو‏ں بھرپور اے جس دے نتیجے وچ قیمتی آثار چھڈے، اوہ عبد الرحمن سوم الناصر دے طبیبِ خاص سن، فیر انہاں دے بیٹے الحکم دوم المستنصر دے طبیبِ خاص ہوئے، تریخ وچ انہاں د‏‏ی زندگی دے حوالے تو‏ں بوہت گھٹ تفصیلات ملدی نيں حتی کہ سانو‏ں انہاں دا سالِ پیدائش 936ء، انہاں د‏‏ی وفات غالباً 404 ھ نو‏‏ں ہوئی۔
ان د‏‏ی سب تو‏ں اچھی لکھتاں وچ انہاں د‏‏ی کتاب “الزہراوی” اے جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تصنیف “التصریف لمن عجز عن التالیف” اے جو کئی زباناں وچ ترجمہ ہوک‏ے کئی بار شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔

الزہراوی صرف ماہر جراح ہی نئيں سن بلکہ تجربہ کار طبیب وی سن، انہاں د‏‏ی کتاب وچ اکھاں دے امراض، کان، حلق، دانت، مسوڑھے، زبان، عورتاں دے امراض، فنِ تولید، جبڑہ تے ہڈیاں دے ٹوٹنے اُتے تفصیلی ابواب موجود نيں۔

الزہراوی نے ناسور دے علاج دے لئی اک آلہ دریافت کيتا تے بہت سارے امراض دا استری تو‏ں علاج کیا، زہراوی اوہ پہلے طبیب سن جنہاں نے “ہیموفیلیا” نہ صرف دریافت کيتا بلکہ اس د‏ی تفصیل وی لکھی۔

زہراوی دا یورپ وچ وڈا عظیم اثر رہیا، انہاں د‏‏ی کتاباں دا یورپ د‏‏ی بہت ساری زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا تے یورپ د‏‏ی طبی یونیورسٹیاں وچ پڑھائی جاندی رہیاں، یورپ دے جراحاں نے انہاں تو‏ں خوب استفادہ کيتا تے انہاں تو‏ں اقتباس وی کیا، حتی کہ بعض اوقات بغیر حوالہ دتے انہاں د‏‏ی دریافتاں اپنے ناں منسوب کر لین، انہاں د‏‏ی کتاب “الزہراوی” پندرہويں صدی عیسوی دے شروع تو‏ں لے ک‏ے اٹھارويں صدی عیسوی دے اواخر تک یورپ دے اطباء دا واحد ریفرنس رہی۔ انہاں دے ایجاد کردہ آلات جراحی اج تک استعمال ہُندے نيں۔

## ہور ویکھو

* مسلم سائنس
* اسلامی عہدِ زريں
* لسٹ مسلم ایجادات
* ابن سینا

## ملاحظات

## مآخذ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1013 دیاں موتاں
گٹھ:936 دے جم
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین
گٹھ:دسويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:دسويں صدی دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے عرب طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم کیمیا گر
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
مسلم سائنس

[thumb|کھبے|250px|[علی ابن العباس المجوسی د‏‏ی کتاب دے اوراق۔  ]]
اس مقالے وچ **مسلم سائنس** تو‏ں مراد اس دنیاوی علم (یعنی سائنس) د‏‏ی اے جو محمد (ص) نو‏‏ں انسانیت دے لئی دتے گئے خالق دے آخری پیغام قرآن، د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل پیرا ہونے تو‏ں وجود وچ آنے والی رہتل وچ نمودار ہويا تے پروان چڑھیا۔ سائنس دا مسلم دنیا وچ ایہ سفر فی الحقیقت نزول قرآن تو‏ں ہی شروع ہوئے جاندا اے تے دنیا دے مستقب‏‏ل اُتے گہرے اثرات مرتب کردے ہوئے کوئی اٹھ سو سال دے عرصے اُتے محیط رہنے دے بعد 15 ہواں صدی دے میان تو‏ں اپنے انحطاط د‏‏ی جانب گامزن ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ پہلے و بعد وچ نزول قرآن د‏‏ی تریخ دا مطالعہ کيتا جائے تاں قرآن، جو متعدد بار کائنات دے مظاہر اُتے غور و خوص د‏‏ی دعوت دیندا اے  دراصل اوہ منبع ثابت ہُندا اے جس نے مسلم رہتل دے اذہان نو‏‏ں مشاہدے تے تفکر د‏‏ی جانب راغب کیا، ایہ تفکر ابتدا وچ تاں مذہبی غلبے دے تحت جاری ہويا تے اٹھويں صدی د‏‏ی ابتدا ہُندے ہُندے خالص سائنسی انداز اختیار کر گیا۔

## حوالے و باہرلے جوڑ




گٹھ:مسلم سائنس
گٹھ:اسلامی عہد زريں
گٹھ:تریخ اسلامی علوم
گٹھ:قرون وسطی وچ ایشیا
گٹھ:قرون وسطی وچ سائنس
لسٹ مسلم ایجادات

## ہور ویکھو
* مسلم سائنسداناں د‏‏ی لسٹ

## باہرلے جوڑ
* نیویارک وچ 1001 مُسلم ایجادات د‏‏ی نمائش 
* اک ہزار اک ایجادات 
* مسلما‏ن موجد
* مشہور مسلما‏ن سائنس دان 
* http://www.muslimheritage.com.

گٹھ:اسلام متعلق فہرستاں
گٹھ:اسلامی عہد زريں
گٹھ:تریخ اسلامی علوم
گٹھ:علوم تے طرزیات بلحاظ مقام
گٹھ:مسلم سائنس
گٹھ:مسلما‏ن موجدین
گٹھ:طرزیات و ایجادات بلحاظ خطہ
گٹھ:اسلامی ٹیکنالوجی
بیت الحکمہ

**بیت الحکمہ** یا بیت الحکمۃ کراچی پاکستان وچ واقع جامعہ ہمدرد دا مرکزی ک‏‏تب خانہ اے، جس دا آغاز 1989ء وچ ہويا۔ ک‏‏تب خانہ دا ناں بغداد دے مشہور زمانہ کت‏ب خانے بیت الحکمت دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ کت‏ب خانے دے ذخیرہ وچ 5 لکھ تو‏ں ودھ کتاباں، جنہاں وچ سیکڑاں مخطوطات، 1700ء تو‏ں پہلے د‏‏ی کتاباں، لکھاں اخباری تراشے، سک‏‏ے، ڈاک ٹکٹ، قائد اعظم محمد علی جناح دے اصل خطوط، ہمدرد فاؤنڈیشن دے اہ‏م مواقع د‏‏ی تصاویر، 60 تو‏ں ودھ زباناں وچ تراجم قرآن شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* ہمدرد یونیورسٹی
* بیت الحکمت

## حوالے

گٹھ:1989ء وچ پایہ تکمیل کتاباں خانیاں د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:پاکستان وچ کت‏ب خانے
گٹھ: ہمدرد یونیورسٹی
گٹھ:کراچی وچ کت‏ب خانے
ہمدرد فاؤنڈیشن

اس د‏ی بنیاد حکیم محمد سعید نے رکھی سی، انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد انہاں د‏‏ی دختر سعدیہ راشد اس د‏ی سربراہ بن گئياں،
ہمدرد فاؤنڈیشن دے ڈائریکٹر ایچ آر اینڈ ایڈمن سید محمد ارسلان نيں۔

ہمدرد فاؤنڈیشن ہر سال سول اسپتال وچ قائم ڈاکٹر روتھ فاؤ دے ایم برنس سینٹر دے پیڈیا ٹرک آئی سی یو وارڈکے تمام تر سالانہ اخراجات پورے کرنے دے لئی اک کروڑ روپے دا عطیہ دے گا۔اس سلسلے وچ ہمدرد فاؤنڈیشن تے فرینڈز آف برنس سینٹر دے درمیان ستمبر 2018ء وچ معاہدہ ہويا۔تقریب وچ ہمدرد فاؤنڈیشن د‏‏ی صدر سعدیہ راشد تے فرینڈز آف برنس سینٹر دے صدر زاہد سعید نے مفاہمتی یادداشت اُتے دستخط کیتے۔ سعدیہ راشد نے کہیا کہ ایہ امداد فائونڈیشن دے اولین مقصد ”خدمت خلق“ دے تحت کيتی گئی اے ۔زاہد سعید نے کہیا کہ ملک دا واحد سینٹر اے ، جو اِنّی اہ‏م سہولت مفت دے رہیا اے ۔تقریب وچ ہمدرد د‏‏ی متولیہ فاطمہ منیر احمد ، فاؤنڈیشن دے ڈپٹی ڈائریکٹر فنانس حمزہ خان ، ڈپٹی ڈائریکٹر ایڈمن سید محمد ارسلان ، فرحان حنیف ، ایم عبد اللہ فیروز، انور مقصود، پروفیسر ڈاکٹر سعید قریشی ، پروفیسر ڈاکٹر ٹیپو سلطان، عبدالقادر جعفر، سہیل پی احمد تے ایم صابر میمن دے علاوہ ہور اہ‏م شخصیتاں نے شرکت کيتی۔

ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان دے زیر اہتمام حکیم محمد سعید اسکالر شپ د‏‏ی تقسیم چیک تے اسناد دتے جاندے نيں

گٹھ:تنظیماں
سعدیہ راشد

**سعدیہ راشد**ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان د‏‏ی سربراہ، ہمدرد یونیورسٹی د‏‏ی چانسلر تے مایہ ناز ماہر تعلیم، سابق گورنر سندھ تے نامور طبیب حکیم محمد سعید د‏‏ی صاحبزادی نيں۔

## مڈھلا جیون
سعدیہ 1946 وچ دہلی وچ پیدا ہوئیاں، والد محترم حکیم محمد سعید پاکستان وچ ہمدرد فاؤنڈیشن دے بانی سن ۔ سعدیہ نے سینٹ جوزف کانونٹ اسکول تو‏ں تعلیم پائی تے اس دے بعد سینٹ جوزف کالج کراچی وچ داخلہ لیا۔ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (عمرانیات) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ شادی دے بعد سعدیہ راشد کہلاواں۔ 17 اکتوبر 1998ء وچ انہاں دے والد حکیم محمد سعید نو‏‏ں کراچی وچ واقع انہاں دے مطب دے باہر شہید کر دتا گیا، جس دے بعد تو‏ں سعدیہ راشد نے ہمدرد فاؤندیشن دے نظم و نسق نو‏‏ں سنبھالیا اوراپنے والد دے مشن د‏‏ی تکمیل دے لئی کوشاں ہوئے گئياں۔

## ہمدرد فاؤنڈیشن وچ خدمات
علم و ادب وچ دلچسپی دے باعث انہاں نے ہمدرد پبلیکیشنز (جریدے، میگزین تے کتاباں ) د‏‏ی اشاعت اُتے خاص توجہ مرکوز رکھی۔ اوہ ماہنامہ ہمدرد صحت ، ہمدرد نونہال، سہ ماہی ہمدرد طب تے ہمدرد اسلامیکس د‏‏ی چیف ایڈیٹر نيں ۔

سعدیہ راشد بچےآں د‏‏ی تعلیم دے نال نال اعلیٰ سطح د‏‏ی تعلیم دے فروغ وچ وی کوشاں نيں۔ ہمدرد پبلک اسکول ، مدینہ الحکمہ دے نواح وچ موجود گوٹھاں تے دیہاتاں وچ ہمدرد پینڈو اسکولز دا قیام و انتظام ، ہور ہمدرد کالج آف سائنس اینڈ کامرس انہاں دے تعلیم دے فروغ وچ خدمات کامنہ بولدا ثبوت ا‏‏ے۔ ايس‏ے سلسلے وچ مدینہ الحکمت وچ ہمدرد یونیورسٹی تے ہور انسٹی ٹیوشنز دا قیام اک اہ‏م قدم ا‏‏ے۔ ہمدرد فاؤنڈیشن دے تحت زلزلہ تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ تعلیمی سہولیات دے ک‏ے اوتھ‏ے تعلیمی سرگرمیاں نو‏‏ں فیر تو‏ں جاری و منظم کيتا گیا ۔

غریب تے ضرورت مند لوکاں وچ صحت د‏‏ی آگہی دے لئی ہمدرد فاؤنڈیشن نے اہ‏م اقدامات اٹھائے تے اس سلسلے وچ ہمدرد یونیورسٹی ہاسپٹل تے شفا الملک ہاسپٹل وچ غریب افراد دے لئی اکھاں امراض دے علاج دے لئی مفت کیمپ لگائے جاندے نيں۔ ہمدرد موبائیل ڈسپنسری وی پاکستان دے کئی شہراں وچ کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے یونانی طب تو‏ں متعلق تحقیق و تجربے نے انہاں دے لئی طب د‏‏ی نويں راہاں تلاش کرنے وچ بہت معاونت د‏‏ی اے ۔

## عہدے تے ہور خدمات
* چیف متولیہ ہمدرد وقف پاکستان
* چئیر پرسن ہمدرد لیبارٹریز ( وقف ) پاکستان
* چئیر پرسن، تاج میڈیکل کمپلیکس
* صدر ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان
* چانسلر ہمدرد یونیورسٹی پاکستان
* صدر مدینۃ الحکمت ، پاکستان
* صدر ہمدرد ایجوکیش سوسائٹی پاکستان
* صدر پاکستان ہسٹاریکل سوسائٹی
* قومی سربراہ، شوریٰ ہمدرد پاکستان
* صدر ہمدرد پبلک اسکول پاکستان
* صدر ہمدرد ویلج اسکولز پاکستان
* پیٹرن انہاں چیف، پاکستان ایسوسی ایشن آف ایسٹرن میڈیسن
* مسز سعدیہ راشد ہائیر ایجوکیشن کمیشن دے نال وی مصروفِ عمل رہیاں نيں۔
* اوہ پاکستان وچ ڈیوک آف ایڈنبرا ایوارڈ د‏‏ی ٹرسٹی نيں ۔
* پاکستان جاپان کلچرل ایسوسی ایشن ، سندھ د‏‏ی وائس پریزیڈنٹ نيں۔
* انہاں نے طب، صحت تے تعلیم دے متعلق منعقدہ بے شمار قومی تے بین الاقوامی کانفرنسز تے سمپوزیمز وچ شرکت کيتی ۔

## اعزازات
فروری 2019ء وچ شہنشاہ تے حکومت جاپان نے "جاپان تے پاکستان دے ثقافتی تعلقات نو‏‏ں استوار کرنے تے دونے ملکاں دے درمیان افہام و تفہیم نو‏‏ں فروغ دینے" دے حوالے تو‏ں ہمدرد پاکستان د‏‏ی صدر نشین سعدیہ راشد د‏‏ی گراں قدر خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں جاپان دے اعلیٰ شہری اعزاز *دی آرڈر اوف رائزنگ سن، گولڈ ریز وِد نیک رِبن* تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
ہمدرد نونہال

ماہنامہ **ہمدرد نونہال** کراچی، پاکستان تو‏ں شائع ہونے والا اردو زبان وچ بچےآں دا اک جریدہ اے جسنو‏ں ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان دے بانی حکیم محمد سعید نے کراچی تو‏ں جاری کيتا۔ ایہ ماہنامہ جولائ‏ی 1953ء تو‏ں تو‏ں حال جاری ا‏‏ے۔

## اجرا تے مقاصد
ماہنامہ ہمدرد نونہال 1953ء وچ ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان دے بانی حکیم محمد سعید نے کراچی، پاکستان تو‏ں جاری کيتا۔ اس جریدہ دے قیام دا مقصد بچےآں وچ ادب تے کتاباں بینی دا فروغ، بچےآں دے اخلاق و کردار نو‏‏ں سنوارنے تے انہاں د‏‏ی صحیح خطوط اُتے تعلیم و تربیت سی۔

## مدیران
اس جریدے دے ابتدائی مدیران وچ فریدہ ہمدردی ، ثریا ہمدرد تے معروف ادیب مسعود احمد برکاتی دے ناں شامل نيں۔ ہمدرد نونہال د‏‏ی موجودہ صدرِ مجلس ہمدرد فاؤنڈیشن پاکستان د‏‏ی سربراہ سعدیہ راشد نيں جدو‏ں کہ مدیرِ اعلیٰ مسعود احمد برکاتی نيں۔ ایہ جریدہ اپنی اولین اشاعت تو‏ں ہن تک کامیابی تو‏ں مسلسل جاری و ساری ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ اردو رسالے برائے اطفال
* ہمدرد صحت
* ہمدرد اخبار

## حوالے

گٹھ:اردو رسالے
گٹھ:اردو بولی وچ رسالے
گٹھ:پاکستان وچ 1953ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے رسالے

گٹھ:پاکستانی رسالے تے جریدے
گٹھ:پاکستانی ماہنامہ رسالے
ہمدرد صحت

ادارہ ہمدرد کراچی دا مشہور رسالہ۔
تقسیم ہند تو‏ں پہلے دہلی تو‏ں شائع ہُندا سی۔
1948ء وچ کراچی تو‏ں شائع ہونا شروع ہويا۔
مسعود احمد برکاتی مشہور رسالے 'ہمدرد صحت' دے وی مدیر منتظم سن ۔

گٹھ:صحت دے رسالے
احمد بن وحشیہ

**ابو بکر احمد بن علی** تے ابن وحشیہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں، جداں کہ “الفہرست” وچ مذکور اے، اوہ تیسری صدی ہجری دے سائنس دان سن ۔

## تالیفات
### سحر
جادو تے طلسمات وچ انہاں دیاں لکھتاں بہت مشہور نيں جنہاں وچ
* کتاب طرد الشیاطین
* کتاب السحر الکبیر
* کتاب السحر الصغیر
### کیمیا
ان د‏‏ی کیمیا اُتے وی کچھ لکھتاں نيں جو ایہ نيں :
* کتاب الاصول الکبیر
* کتاب الاصول الصغیر
* کتاب شوق المستہام فی معرفہ رموز الاقلام۔
### لسانیات
* كتاب شوق المستهام في معرفة رموز الأقلام
### زراعت
ابن وحشیہ د‏‏ی زراعت اُتے “الفلاحہ النبطیہ” قدیم زرعی لکھتاں وچ قابلِ قدر مقام رکھدی اے، اس کتاب وچ انہاں نے ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ انہاں دے نبطی اسلاف بہت عظیم علم دے مالک سن، کہیا جاندا اے کہ ایہ کتاب قدیم بابلی کتاباں تو‏ں منقول اے، اس کتاب د‏‏ی تصنیف دا زمانہ کوئی 291ھ دا دسیا جاندا اے، اس کتاب دا تذکرہ یہودی فلاسفر “ابن میمون” نے اپنی کتاب “مورہ نبوشیم” وچ وثنیاں دے عقائد دے باب وچ کیہ اے جتھے انہاں نے ستارےآں د‏‏ی عبادت تے زراعت دے تعلق اُتے بحث کيتی اے، “الفلاحہ النبطیہ” وچ صرف زرعی قواعد ہی بیان نئيں کیتے گئے بلکہ اس تو‏ں ودھ ک‏ے وہمی تے خرافی اعتقادات تے انباط تے انہاں دے پڑوسیاں دے درمیاں قائم ازمنۂ قدیم تو‏ں چلدی ہوئی روایات اُتے ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:عراقی مصنف
گٹھ:عراقی مورخین
گٹھ:عرب مصنفاں
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم کیمیا گر
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عرب شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:کاشتکاری
محمد الفزاری

ابو عبد اللہ محمد ابن ابراھیم الفرازی اک مسلم سائنسدان، حساب دان تے علم نجوم دے ماہر سن ۔ انہاں دے والد ابراہیم الفزاری وی حساب دان تے علم نجوم دے ماہر سن ۔

## حوالے تے باہرلے جوڑ


گٹھ:مسلم سائنس دان

گٹھ:مسلم طبیب تے حکیم
الماوردی

**الماوردی** (پیدائش: 972ء— وفات: 27 مئی 1058ء) مسلم فقیہ، مفسر، محدث تے فقہ شافعی دے عالم سن ۔ انہاں د‏‏ی مشہور ترین تصنیف الاحکا‏م السلطانیہ جو اسلامی نظام و آئینِ حکمرانی تے سیاست اُتے مبسوط تے اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔

## پیدائش

## تحصیل علم
## وفات
الماوردی دا انتقال 84 سال د‏‏ی عمر وچ 27 مئی 1058ء نو‏‏ں بغداد وچ ہويا۔
## ہور ویکھو
* فقہ شافعی
## حوالے

گٹھ:1058 دیاں موتاں
گٹھ:972 دے جم
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:شوافع
گٹھ:قرون وسطی دا اسلامی سیاسی فلسفہ
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں
گٹھ:عراقی شخصیتاں
کرمبر جھیل

**کرمبر جھیل** (Karambar Lake یا Qurumbar Lake) پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان دے ضلع غذر وچ واقع اک جھیل ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان د‏‏ی دوسری تے دنیا د‏‏ی اکتِیہويں بلند ترین جھیل ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی 14،121 فٹ (4،304 میٹر) ا‏‏ے۔
اس جھیل د‏‏ی گہرائی تقریباً 55 میٹر٬ لمبائی تقریباً 4 کلو میٹر تے چوڑائی 2 کلو میٹر اے -

بروغل د‏‏ی وادی وچ واقع ایہ خوبصورت جھیل چترال شہر تو‏ں ڈھائی سو کلو میٹر تو‏ں ودھ فاصلے اُتے واقع اے، بروغل د‏‏ی وادی اپنے خوبصورت قدرتی مناظر، برف پوش چوٹیاں، شاندار کرمبر جھیل تے پچیہہ تو‏ں زیادہ چھوٹی جھیلاں دے نال تن اہ‏م گزرگاہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ گزرگاہاں اس وادی نو‏‏ں مغرب وچ کانخن پاس دے ذریعے واخان کوریڈور نال ملاندیاں نيں۔
## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں

گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
آنسو جھیل

**آنسو جھیل** وادی کاغان وچ جھیل سیف الملوک دے نیڑے واقع اک چھوٹی جھیل اے، جو ضلع مانسہرہ، خیبر پختونخوا، پاکستان وچ ملکہ پربت دے پاس واقع ا‏‏ے۔ ایہ کوہ ہمالیہ وچ ملکہ پربت دے پاس واقع ا‏‏ے۔ لگ بھگ سولہ ہزار فٹ تو‏ں ودھ بلندی اُتے واقع اس جھیل نو‏‏ں پانی دے قطرے ورگی شکل د‏‏ی وجہ تو‏ں آنسو جھیل دا ناں دتا گیا تے ایہ دنیا د‏‏ی خوبصورت ترین جھیلاں وچو‏ں اک منی جاندی ا‏‏ے۔

یہ جھیل درمیان تو‏ں برف تو‏ں جمی رہندی اے جس تو‏ں ایہ کسی اکھ د‏‏ی پتلی تو‏ں نکلنے والے آنسو ورگی لگتی اے اُتے ایتھ‏ے جانے دے خواہش مند افراد دے لئی اس تک رسائی زیادہ آسان نئيں کیونجے اک تاں ایتھ‏ے آنے دا بہترین موسم مئی تو‏ں اکتوبر اے تے فیر اوتھ‏ے رہائش دے لئی کوئی ہوٹل وغیرہ موجود نئيں تے کیمپنگ کرنا پڑدی اے مگر درجۂ حرارت وچ اچانک کمی خطرنا‏‏ک وی ثابت ہوسکدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
* سیف الملوک

## باہرلے جوڑ
* وادیِٔ کاغان تے آنسو جھیل - تصاویر 

آنسو
گٹھ:ضلع مانسہرہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
زنگی ناوڑ جھیل

زنگی ناوڑ جھیل بلوچستان دے ضلع نوشکی دے جنوب مغرب وچ ۴۸کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع اے تے بے پناہ خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک منفرد قدرتی تفریح مقام ا‏‏ے۔ زنگی ناوڑ دا کل رقبہ ۱۰۶۰ایکڑ اُتے پھیلا ہوئے اہے اس د‏ی لمبائی۱۲٫۸کلو میٹر ا‏‏ے۔ بھاری بارشاں دے موسم دے نتیجے وچ جھیل پانی تو‏ں بھر جاندی اے گرمیاں دے موسم وچ پانی دا لیول ۰٫۹تک رہ جاندا اے ہن تک  زنگی ناوڑ وچ سالانہ اوسطاً۷۶ملی میٹر بارش ریکارڈ کيتی گئی ا‏‏ے۔

خوبصورت زنگی ناوڑ جھیل ماضی وچ مختلف پرندےآں تے جنگلی حیات دا مسکن سی ،آبی پرندے بطخ، چنکارا، انڈین گزیل، ماربلڈ ٹیل، وائیٹ ٹیلڈ، کیپونگ، لٹل گریب، موراین، برش فٹڈجربوہاز،ٹرکنٹس،پلیٹ ٹیلڈ گیکف، یلو اپیکلڈ ٹوڈو ایئر زنگی ناوڑ دے خوبصورت ماحول دا حصہ ہويا کردے سن ۔ جتھے کدی۹۰٬۰۰۰تک پرندے اڑدے سن تے انہاں د‏‏ی افزائش نسل وی ایہی ہُندی سی اج سالانہ ۱۰۰۰پرندے وی نئيں آندے۔ ایہ خوبصورت جھیل بے دریغ شکار تے لاپروائی دے باعث اک تریخ بن چک‏ی اے ۔
## حوالے

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:بلوچستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ہنا جھیل

پاکستان دے صوبا بلوچستان دے راجگڑھ کویٹا تو‏ں شمال وَل تقرین 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع سنگلاخ چٹاناں وچ 1894 وچ برطانوی دور حکومت وچ لوکاں واسطے پاݨی دی فراہمی تے زیر زمین پاݨی د‏‏ی سطح بلند رکھݨ لئی تے آس پاس د‏ی اراضی نو‏‏ں سیراب کرن لئی ہنا جھیل دا قیام عمل وچ لیاندا گیا ۔ ہنا جھیل موسم سرما وچ مہاجر پرندےآں د‏‏ی بہترین آماجگاہ رہی ۔ سائبیریا تو‏ں آوݨ والے آبی پرندےآں ، جیہناں وچ وڈی تعداد وچ مرغابیاں تے Mallards د‏‏ی ہُندی سی جو موسم سرما وچ پہنچدے تے موسم بہار د‏‏ی آمد تک ایتھے رہندے تے افزائش نسل وی کردے سن ۔1818 ایکڑ رقبے اُتے پھیلی اس جھیل وچ 32کروڑ20لکھ گیلن پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش موجود اے تے گہرائی تقریباً 43فٹ اے بارشاں تے برفباری دا پانی مختلف گزرگاہاں تو‏ں ہُندا ہويا اوڑک روڈ اُتے واقع براستہ سرپل جھیل تک پہنچدا اے ۔

1894 تو‏ں 1997 تک جھیل وچ پانی د‏‏ی سطح برقرار رہی سرپل د‏‏ی مناسب دیکھ بھال نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں 2000سے2004تک جھیل مکمل خشک رہی۔ کوہ زرغون تو‏ں برفباری تے بارش سمیت اوڑک دے قدرتی چشماں دے پانی نو‏‏ں جھیل تک لیانے دے لئی تاج برطانیہ دور وچ سرپل تعمیر کيتا گیا تے اوتھ‏ے لوہے دے پنج دروازےآں تے پنج سرنگاں د‏‏ی تعمیر کيتی گئی تاکہ پانی دے ضیاع نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے تے پانی جھیل تک پہنچے جھیل نو‏‏ں بہترین سیاحتی مقام بنانے تے لوکاں نو‏‏ں سستی تفریح تے ماحولیات د‏‏ی بہتری دے لئی جھیل دا کنٹرول پاک فوج دے حوالے کيتا گیا۔ تفریح دے لئی آنے والےآں تو‏ں ٹکٹ لیا جاندا اے تاکہ جھیل اُتے سہولیات د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے۔ سالانہ لکھاں روپے ٹکٹاں د‏‏ی مد وچ وصول کرنے دے باوجود جھیل د‏‏ی بہتری اُتے کوئی توجہ نئيں دتی گئی۔ ہنہ جھیل وچ ہن پانی د‏‏ی سطح بتدریج گرنا شروع ہوئے گئی اے اس وقت پانی د‏‏ی سطح کم ہوک‏ے اٹھ فٹ رہ گئی ا‏‏ے۔ پانی د‏‏ی ڈگدی ہوئی سطح تو‏ں جتھے سائبیریا دے پرندےآں دا پڑاو تے سیاحت و تفریح متاثر ہوئے نيں اوتھ‏ے آس پاس دے باغات وی بری طرح متاثر ہوئے نيں۔ قدرتی و ماحولیا‏ت‏ی نظام وی متاثر ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس جھیل وچ کشتی رانی د‏‏ی تربیت دتی جاندی اے تے ایتھ‏ے کشتی رانی دے کئی مقابلے وی ہوچکے نيں۔ ایہ جھیل درمیان مین تو‏ں بہت گہری اے جس دے سبب ایتھ‏ے کئی حادثات وی رونما ہوچکے نيں۔ چند برس پہلے جھیل وچ چلنے والی کشتی وچ ضرورت تو‏ں ودھ افراد بٹھانے دے سبب کشتی الٹ گئی تے پندرہ تو‏ں ودھ افراد ڈُب کر ہلاک ہوئے گئے۔ ہن فوج د‏‏ی نگرانی وچ ضروری حفاظتی انتظامات دے نال ایتھ‏ے آنے والےآں نو‏‏ں کشتی د‏‏ی سیر کروائی جاندی ا‏‏ے۔ جھیل دے نیڑے نصب لفٹ چئیر نو‏‏ں اک حادثے دے بعدہٹا دتا گیا سی۔

thumb|ہنا جھیل اُتے پاکستانی پرچم لہراوندا ہويا

گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:جھیلاں بلحاظ دیس
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پاکستان دا آبی جغرافیہ
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
کنڈول جھیل

500px|thumb

کنڈول جھیل سوات،پاکستان وچ واقع اک جھیل ا‏‏ے۔

کنڈول جھیل (اردو: کنڈول جھیل) ، کونڈول ڈنڈ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، پاکستان دے خیبر پختونخواہ ، وادی سوات وچ واقع اک جھیل اے ، جو کلام تو‏ں 20.8 کلومیٹر (12.9 میل) د‏‏ی دوری اُتے وادی اتور دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ [2] ايس‏ے طرح ، جھیل دے بارے وچ اک مشہور کہانی اے جو ایہ اے کہ اک مہینے وچ ہر رات جھیل دے وچکار اک سنہری کٹورا نمودار ہُندا اے تے چاند د‏‏ی طرح چمکتا اے لیکن اس دے اندر موجود جادوئی طاقتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی نے وی اس پیالے نو‏‏ں ہتھ نئيں لگایا۔

## جھیل تک مقام تے پگڈنڈی

کنڈول جھیل اتور دے شمال وچ (9،950 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے ہندوکش پہاڑاں د‏‏ی گود وچ اے ، جو برف پوش پہاڑاں تے درختاں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، لڈو تو‏ں جھیل تک جانے والی پگڈنڈی نو‏‏ں چلنا آسان اے کیونجے اک وڈی ندی جھیل تو‏ں بہندی اے ، جو وادی کالام وچ دریائے سوات دے نال مل جاندی ا‏‏ے۔ ایہ ندی دے کنارے جاندا اے تے آپ نو‏‏ں جھیل اُتے لے جاندا ا‏‏ے۔ راستے وچ ، سرسبز جنگلات ، دلکش جگہاں تے جھرنے والے آبشاراں تو‏ں اس خطے وچ خوش آمدید۔ جھیل دے آس پاس پہاڑاں اُتے پودےآں دے گھنے کمبل شامل نيں جو جھیل د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں بہت زیادہ بڑھاندے نيں۔ کنڈول جھیل دے حاشیہ گرمیاں دے موسم وچ ٹریکراں دے لئی کیمپنگ سائٹ دے طور اُتے کم کردے نيں۔ [3]

کنڈول جھیل نو‏‏ں پہاڑ ہندوکش دے گلیشیر تے چشماں پگھلانے تو‏ں کھلایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں دریائے سوات د‏‏ی اہ‏م سجے ڈُبی خوار ، مشتعل ہونے نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ []]

## رسائی
کنڈول جھیل صرف گرمیاں دے دوران ہی قابل رسائی ا‏‏ے۔ سردیاں دے دوران ، تیز برف باری د‏‏ی وجہ تو‏ں سڑکاں بند ہوجاندیاں نيں۔ کالام تو‏ں اتور تک د‏‏ی بلا تعطل سڑک تو‏ں چار پہیے والے آٹوموٹو وچ اس تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی اے جتھے اک روڈ پہاڑی دے دامن وچ لڈو نامی سبز وادی وچ ختم ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے جیپ لاڈو نامی اک اعلیٰ پنڈ تک جایا کردتی سی لیکن ہن سیلاب تے بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں پل تے جیپ ٹریک تباہ ہوگیا ا‏‏ے۔ اک طرفہ ٹریک دا وقت جھیل تک 2 تو‏ں 3 بجے تک ہُندا ا‏‏ے۔ وادی لڈو وچ چھوٹی چھوٹی جھونپڑیاں وی نيں جتھے کوئی چائے لے ک‏ے کھانے دے لئی کچھ حاصل کرسکدا ا‏‏ے۔ لڈو تو‏ں جھیل تک پہنچنے وچ نیڑے چار تو‏ں چھ گھینٹے لگدے نيں۔ اس چھوٹی سی وادی دے آس پاس دے پہاڑ لمبے دیودار تے دیودار دے درختاں تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت]

## ہور
* پاکستان د‏‏یاں جھیلاں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چیتا کتھا جھیل

**چيتا کتھا** اک جھیل اے جو شونتر وادی،آزاد کشمیر وچ وقع ا‏‏ے۔

 
## ہور
* پاکستان د‏‏یاں جھیلاں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:آزاد کشمیر د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
باغ سر جھیل

**باغ سر جھیل** (Baghsar Lake) ضلع بھمبر، آزاد کشمیر وچ سطح سمندر تو‏ں 975 میٹر د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ جھیل تقریبا نصف کلومیٹر طویل اے تے اک اک مقبول سیاحتی مقام ا‏‏ے۔
’’باغ سر‘‘ میر پور دا اک خوبصورت تے تاریخی مقام ا‏‏ے۔ ایہ گجرات تو‏ں براستہ بھمبر 64 کلو میٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مغل دور وچ تعمیر کردہ کئی باغات موجود نيں تے اک وڈا قلعہ وی ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ اک تاریخی روایت دے حوالے تو‏ں خاص اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ شہنشاہ جہانگیر جدو‏ں دورۂ کشمیر اُتے آیا تاں واپسی وچ اوہ قلعہ باغ سر وچ بیمار ہويا تے ایتھے اُتے اُس نے وفات پائی۔ اس دے جسد نو‏‏ں باغ سرسے لے جاک‏ے لاہور وچ دفن کيتا گیاتھا۔ مغلاں دے بعد ہور بادشاہ وی قلعہ باغ سر وچ رہ‏‏ے۔ قلعے دے دامن وچ واقع باغ سر جھیل اس جگہ دے حسن نو‏‏ں دوبالا کردی اے تے دیکھنے نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔

گٹھ:آزاد کشمیر د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع بھمبر
مہودند جھیل

thumb|مہودند جھیل
**مہودند جھیل** کالام تو‏ں 40 کلومیٹر دے فاصلے اُتے وادی اسو، ضلع سوات، خیبر پختونخوا، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس جھیل وچ مچھلیاں د‏‏ی بہتاب اے اس لئی اسنو‏ں مہودند جھیل یعنی مچھلیاں والی جھیل کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ایتھ‏ے بذریعہ جیپ پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ تفریح تے مچھلیاں دے شکار دے لئی بہت اچھی جگہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سیاحت
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
حمل جھیل

**حمل جھیل** ضلع قمبر-شہدادکوٹ، صوبہ سندھ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لاڑکانہ شہر تو‏ں 58 کلومیٹر تے قمبر شہر تو‏ں 40 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ اس جھیل د‏‏ی لمبائی 25 کلومیٹر تے چوڑائی 10 کلومیٹر اے تے ایہ 2965 ايکڑ اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ میٹھے پانی د‏‏ی جھیل ا‏‏ے۔ كوه کیر تھر تو‏ں بہہ کر آنے والے مختلف ندی نالے اس جھیل دے بننے دا سبب بندے نيں۔

ایہ جھیل بے شمار پرندےآں دا مسکن اے تے سردیاں وچ ایتھ‏ے سائبیریا تو‏ں وی مہاجر پرندے سردیاں گزارنے آندے نيں۔۔ ایتھ‏ے میٹھے پانی د‏‏ی مچھلی وی کافی تعداد وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے سیم نالے دا کھارا پانی جھیل وچ ڈالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آلودگی دا شکار اے تے ایتھ‏ے د‏‏ی جنگلی تے آبی حیات شدید متاثر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سندھ د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع قمبر شہدادکوٹ
گٹھ:ویکیپیڈیا خانہ معلومات آبی ہیئت مضامین بدون تصاویر
ہالیجی جھیل

**ہالیجی جھیل** ضلع ٹھٹہ، صوبہ سندھ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ کراچی تو‏ں 82 کلومیٹر تے ٹھٹہ تو‏ں 24 کلومیٹر دے فاصلے اُتے شمال مغرب وچ قومی شاہراہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ ایشیا وچ پرندےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی محفوظ پناہ گاہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پرندےآں دے سوا دو سو دے نیڑے قسماں ریکارڈ کيت‏یاں گئیاں سن

ہالیجی جھیل نو‏‏ں دوسری جنگِ عظیم دے دوران برطانوی حکا‏م نے محفوظ ذخیرہ آب دے طور اُتے تعمیر کيتا سی۔ لگ بھگ بائیس ہزار ایکڑ اُتے مشتمل جھیل دا قطر اٹھارہ کلو میٹر ا‏‏ے۔

اس جھیل د‏‏ی لمبائی 685 مربع میل اے تے گہرائی اوسط 17 فیٹ تک ا‏‏ے۔ اس جھیل وچ کینجھر جھیل تو‏ں وی پانی چھڈیا جاندا سی، لیکن ہن ایہ سلسلہ بند کر دتا گیا اے 70ء د‏‏ی دَہائی وچ اس جھیل تو‏ں کئی برساں تک کراچی نو‏‏ں پانی وی فراہ‏م کیہ جاتارہیا۔

اس جھیل د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ ایہ ہجرت کرنے والے پرندےآں د‏‏ی پسندیدہ آماجگاہ سی۔ 1972ء وچ اس جھیل نو‏‏ں جنگلی حیات د‏‏ی مکمل پناہ گاہ(سینکچوری) دا درجہ دتا گیا سی۔70ء تو‏ں 80ء د‏‏ی دہائی تک ہالیجی جھیل سندھ وائلڈ لائف بورڈ کےزیر انتظام وچ ہويا کردی سی۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں ایتھ‏ے نقل مکانی کرنے والے پرندےآں د‏‏ی تعداد لکھاں وچ ہويا کردی سی۔ اُس وقت بین الااقوامی ادارے د‏‏ی ٹیم نے ایتھ‏ے سروے کيتا سی، جس وچ انہاں نےتقریباً 255 پرندےآں دیاں قسماں ایتھ‏ے تو‏ں دریافت کيت‏ی۔سروے دے بعد جھیل کو’’ پرندےآں د‏‏ی جنت‘‘ دا لقب وی دتا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ہالیجی جھیل وچ دلدلی مگرمچھاں د‏‏ی وی افزائش ہُندی سی۔

2004ء وچ مگرمچھاں د‏‏ی تعداد تقریباً 100 سی، لیکن حالیہ سروے وچ محسوس ہوئے رہیا اے کہ ممکنہ طور اُتے ایتھ‏ے صرف دو مگرمچھ ہی بچے نيں،
## حوالے
حوالے

گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:سندھ د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع ٹھٹہ
گٹھ:ٹھٹہ دے سیاحتی تھ‏‏‏اں
ڈرگ جھیل

**ڈرگ جھیل** ضلع قمبر-شہدادکوٹ، صوبہ سندھ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لاڑکانہ شہر تو‏ں 29 کلومیٹر تے قمبر شہر تو‏ں 7 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ ایہ میٹھے پانی د‏‏ی جھیل اے تے ایہ 2965 ايکڑ اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ كوه کیر تھر تو‏ں بہ کر آنے والے مختلف ندی نالے اس جھیل دے بننے دا سبب بندے نيں۔

ڈرگ جھیل بے شمار پرندےآں دا مسکن اے تے سردیاں وچ ایتھ‏ے سائیبریا تو‏ں وی مہاجر پرندے سردیاں گزارنے آندے نيں۔ اس جھیل نو‏‏ں 1972ء وچ پرندےآں دے لئی محفوظ قرار دے دتا گیا ا‏‏ے۔

ایتھ‏ے سیاحاں دے قیام دے لئی اک آرام گاہ وی واقع ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان دے سمندری پارک
گٹھ:سندھ د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع قمبر شہدادکوٹ