قبرص وچ ترک فوجی مداخلت

**قبرص اُتے ترک حملہ**  (  &#x27; قبرص امن آپریشن &#x27; تے  ) ، ترکی دا دتا کوڈ ناں **آپریشن اتیلا** ،  (  ) جزیرے ملک قبرص اُتے ترک فوجی حملہ سی۔ اس دا آغاز 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں 15 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں قبرصی بغاوت دے بعد ہويا سی ۔ 
گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شامل اے
یونان وچ فوجی جنٹا دے ذریعہ بغاوت دا حکم دتا گیا سی تے EOKA-B دے نال مل ک‏ے قبرص نیشنل گارڈ  نے برپا د‏‏ی سی۔ اس نے قبرص دے صدر آرک بشپ ماکاریئس III نو‏‏ں معزول کردتا تے نیکوس سمپسن نو‏‏ں انسٹال کيتا۔  اس بغاوت دا مقصد قبرص د‏‏ی یونان دے نال اتحاد (  ) سی ،  تے ہیلینک جمہوریہ قبرص دا اعلان کيتا جانا سی۔ 

جولائ‏ی 1974 وچ ، ترک افواج نے جنگ بندی دے اعلان تو‏ں پہلے جزیرے دے 3٪ حصے اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ یونانی فوجی جنٹا گر گیا تے اس د‏ی جگہ اک جمہوری حکومت نے لے لئی۔ اگست 1974 وچ اک ہور ترک حملے دے نتیجے وچ اس جزیرے دا تقریبا 37٪ قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ اگست 1974 تو‏ں سیز فائر لائن لائن قبرص وچ اقوام متحدہ دا بفر زون بن گئی تے اسنو‏ں عام طور اُتے گرین لائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔

اس جزیرے دے مقبوضہ شمالی حصے تو‏ں لگ بھگ ڈیڑھ لکھ افراد (جو قبرص د‏‏ی کل آبادی دا اک چوتھائی تو‏ں زیادہ ، تے اس دے یونانی قبرصی آبادی دا اک تہائی حصہ سن ) نو‏‏ں بے دخل کردتا گیا ، جتھ‏ے یونانی قبرص د‏‏ی آبادی دا 80٪ حصہ ا‏‏ے۔ اک سال بعد 1975 وچ ، ترک قبرصی آبادی د‏‏ی نصف آبادی ، تقریبا 60،000 ترک قبرصی  ،  جنوب تو‏ں شمال د‏‏ی طرف بے گھر ہوگئے سن ۔ ترکی حملے اقوام متحدہ د‏‏ی نگرانی د‏‏ی گرین لائن، ہن وی قبرص تقسیم جس دے نال نال قبرص دے پارٹیشن وچ ختم ہويا، تے اک د‏‏ی تشکیل *[[درحقیقت|اصل]]* خود مختار ترک قبرصی انتظامیہ دے شمال وچ اے . 1983 وچ ترک جمہوریہ شمالی قبرص (ٹی آر این سی) نے آزادی دا اعلان کيتا ، حالانکہ ترکی واحد ملک اے جو اسنو‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔  بین الاقوامی برادری شمالی قبرصی ترک جمہوریہ د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں قبرص جمہوریہ دے ترک مقبوضہ علاقے سمجھدی ا‏‏ے۔  اس قبضے نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھیا جاندا اے ، تے قبرص دے یورپی یونین دا ممبر بننے دے بعد تو‏ں ایہ یوروپی یونین دے علاقے اُتے غیرقانونی قبضے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ 

ترک بولنے والےآں وچ اس آپریشن نو‏‏ں "سائپرس پیس آپریشن" (  ) وی کہیا جاندا اے ) یا "آپریشن پیس" (بارے  ) یا "قبرص آپریشن" (  ) ، جداں کہ انہاں دا دعوی اے کہ ترکی د‏‏ی فوجی کارروائی نے امن قائم کرنے دا اک آپریشن تشکیل دتا ا‏‏ے۔ 

## پس منظر

### عثمانی تے برطانوی راج
1571 وچ قبرص دے زیادہ تر یونانی آبادی والے جزیرے نو‏‏ں ، عثمانی وینیشین جنگ (1570–1573) دے بعد سلطنت عثمانیہ نے فتح کيتا سی ۔ جزیرے اُتے عثمانی دے حکمرانی دے 300 سال گزرنے دے بعد تے اس د‏ی آبادی نو‏‏ں برطانیہ نو‏‏ں قبرص کنونشن دے ذریعہ لیز اُتے دے دتا گیا ، برطانیہ تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار 1878 وچ برلن د‏‏ی کانگریس دے دوران اک معاہدہ طے پایا۔ برطانیہ نے 5 نومبر 1914 نو‏‏ں قبرص نو‏‏ں ( مصر تے سوڈان دے نال مل ک‏ے) باضابطہ طور اُتے منسلک کردتا عثمانی سلطنت دے مرکزی طاقتاں دی طرف سے پہلی عالمی جنگ وچ شامل ہونے دے فیصلے دے رد عمل دے طور پر۔ اس دے بعد جزیرے وچ برطانوی تاج کالونی بن گیا ، جسنو‏ں برطانوی قبرص کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1923 وچ لوزان دے معاہدہ دے آرٹیکل 20 وچ اس جزیرے اُتے ترک دعوے دے خاتمے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔  معاہدے دے آرٹیکل 21 نے ترک شہریاں نو‏‏ں عام طور اُتے قبرص وچ مقیم ترک شہریاں نو‏‏ں 2 سال دے اندر جزیرے چھڈنے یا برطانوی مضامین د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہنے دا انتخاب دتا۔ 

اس وقت قبرص د‏‏ی آبادی یونانیاں تے ترکاں دونے اُتے مشتمل سی ، جنہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے آبائی وطن تو‏ں شناخت کيتا۔  اُتے ، دونے برادریاں دے اشرافیہ دا عقیدہ اے کہ اوہ معاشرتی طور اُتے زیادہ ترقی پسند (بہتر تعلیم یافتہ تے کم قدامت پسند) نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سرزمین تو‏ں وکھ ني‏‏‏‏ں۔ یونانی تے ترک قبرص کئی سالاں تو‏ں خاموشی دے نال نال رہندے سن ۔ 

وسیع پیمانے اُتے ، تن اہ‏م قوتاں نو‏‏ں دو نسلی برادریاں نو‏‏ں دو قومی علاقےآں وچ تبدیل کرنے دے لئی ذمہ دار ٹھہرایا جاسکدا اے: تعلیم ، برطانوی نوآبادیات‏ی طرز عمل ، تے معاشی ترقی دے نال نال مذہبی تعلیمات۔ رسمی تعلیم شاید سب تو‏ں اہ‏م سی کیونجے اس نے بچپن تے جوانی دے دوران قبرص نو‏‏ں متاثر کيتا سی۔ تعلیم فرقہ وارانہ دشمنی نو‏‏ں منتقل کرنے د‏‏ی اک اہ‏م گڈی رہی ا‏‏ے۔ 

برطانوی نوآبادیات‏ی پالیسیاں نے نسلی پولرائزیشن نو‏‏ں وی فروغ دتا۔ بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ انگریزاں نے "تقسیم تے حکمرانی" دے اصول نو‏‏ں نافذ کيتا تے نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خلاف مشترکہ کارروائی نو‏‏ں روکنے دے لئی دونے گروہاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف ترتیب دتا۔  مثال دے طور اُتے ، جدو‏ں یونانی قبرص نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ بغاوت د‏‏ی ، نوآبادیات‏ی دفتر نے معاون پولیس دے سائز نو‏‏ں ودھایا تے ستمبر 1955 وچ ، خصوصی موبائل ریزرو قائم کيتا جو خصوصی طور اُتے ترک قبرص اُتے مشتمل سی ، EOKA نو‏‏ں کچلنے دے لئی۔  اس تے ايس‏ے طرح دے طریقےآں نے باہمی فرقہ وارانہ عداوت نو‏‏ں جنم دتا۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
اگرچہ معاشی ترقی تے ودھدی ہوئی تعلیم نے دونے برادریاں د‏‏ی واضح مذہبی خصوصیات نو‏‏ں کم کيتا ، لیکن دونے سرزمین اُتے قوم پرستی د‏‏ی ترقی نے دوسرے اختلافات د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ودھیا دتا۔ ترکی د‏‏ی قوم پرستی جدید ترکی دے والد مصطفیٰ کمال اتاترک (1881–1938)  فروغ یافتہ انقلابی پروگرام د‏‏ی اصل حیثیت وچ سی تے اس نے انہاں دے اصولاں اُتے چلنے والے ترک قبرص نو‏‏ں متاثر کيتا۔ 1923 تو‏ں 1938 تک جمہوریہ ترکی دے صدر ، اتاترک نے سلطنت عثمانیہ دے کھنڈرات اُتے اک نويں قوم د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کوشش کيتی تے ایسا کرنے دے لئی " چھ اصول " ("چھ تیر") دے پروگرام د‏‏ی وضاحت کيتی۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
سیکولرازم تے قوم پرستی دے انہاں اصولاں نے افراد د‏‏ی روگٹھ د‏‏ی زندگی وچ اسلام دے کردار نو‏‏ں کم کيتا تے قوم پرستی دے بنیادی ماخذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترکی د‏‏ی شناخت اُتے زور دتا۔ مذہبی بنیاد رکھنے والی روايتی تعلیم نو‏‏ں مسترد کردتا گیا سی تے اس د‏ی جگہ سیکولر اصولاں اُتے عمل پیرا سی تے عرب تے فارسی اثرات تو‏ں آراستہ ترک ترک سی۔ ترک قبرص نے جلد ہی ترک قوم پرستی دا سیکولر پروگرام اپنا لیا۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
عثمانی حکمرانی دے تحت ترک قبرص نو‏‏ں مسلماناں دے زمرے وچ رکھیا گیا سی ، ایہ مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے اک امتیاز سی۔ مکمل طور اُتے سیکولر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اتاترک دے پروگرام نے انہاں د‏‏ی ترکی د‏‏ی شناخت نو‏‏ں اہمیت حاصل کرلئی ، تے شاید اس نے اپنے یونانی قبرص دے پڑوسی ملکاں تو‏ں تفریق نو‏‏ں ہور تقویت بخشی ا‏‏ے۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2008)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

### 1950 د‏‏ی دہائی
*پنجاہ* د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اک یونانی قوم پرست گروپ تشکیل دتا گیا جسنو‏ں *ایتھنکی آرگنائسیس کیپریون ایگونسٹن* ( ای *اوکا* ، یا "قبرصی جنگجوواں د‏‏ی قومی تنظیم") کہیا جاندا ا‏‏ے۔  انہاں دا مقصد انگریزاں نو‏‏ں پہلے جزیرے تو‏ں بے دخل کرنا تے فیر جزیرے نو‏‏ں یونان دے نال ملیانا سی۔ EOKA نے خواہش ظاہر کیت‏‏ی کہ اوہ آزادی دے راستے یا یونان دے نال اتحاد دے راستے تو‏ں تمام رکاوٹاں نو‏‏ں دور کرن۔

EOKA دے لئی پہلی خفیہ گل گل ، یونان دے نال جزیرے نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی قائم ہونے والی اک قوم پرست تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 2 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں ایتھنز وچ آرچ بشپ مکریوس III دی صدارت وچ شروع ہوئی۔ انہاں ملاقاتاں دے بعد 7 مارچ 1953 نو‏‏ں اک "کونسل آف انقلاب" قائم کيتا گیا۔ 1954 دے اوائل وچ قبرص وچ خفیہ ہتھیاراں د‏‏ی ترسیل یونانی حکومت دے علم تو‏ں شروع ہوئی۔ لیفٹیننٹ جارجیو گریواس ، جو پہلے یونانی فوج وچ افسر سن ، 9 نومبر 1954 نو‏‏ں چھپ چھپ کر جزیرے اُتے چلے گئے تے برطانوی افواج دے خلاف EOKA د‏‏ی مہم وچ اضافہ ہونے لگا۔ 

21 جون 1955 نو‏‏ں EOKA دے ذریعہ ماریا جانے والا پہلا ترک اک پولیس اہلکار سی۔ EOKA نے یونانی قبرص دے کھبے بازوواں نو‏‏ں وی ہلاک کيتا۔  ستمبر 1955 وچ استنبول پوگرم دے بعد ، EOKA نے ترک قبرص دے خلاف اپنی سرگرمی دا آغاز کيتا۔ 

اک سال بعد EOKA نے یونان دے نال قبرص دے اتحاد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اپنی کوششاں نو‏‏ں زندہ کيتا۔ برطانوی فوج دے ذریعہ یونانی قبرص دے خلاف لڑنے دے لئی ترک قبرص نو‏‏ں پولیس وچ بھرتی کيتا گیا سی ، لیکن ابتدائی طور اُتے EOKA ترک قبرص دے خلاف دوسرا محاذ کھولنا نئيں چاہندا سی۔ اُتے ، جنوری 1957 وچ ، EOKA فورسز نے نیکوسیا وچ ترک قبرصی فسادات نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی ترک قبرص پولیس نو‏‏ں جان بجھ کر نشانہ بنانا تے قتل کرنا شروع کيتا ، جس نے برطانوی فوج د‏‏ی توجہ نو‏‏ں پہاڑاں وچ انہاں دے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں ہٹا دتا۔ فسادات وچ ، گھٹ تو‏ں گھٹ اک یونانی قبرص نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا تے اسنو‏ں یونانی قبرصی قیادت نے ترکی د‏‏ی جارحیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش کيتا۔  یونان دے نال اتحاد نو‏‏ں روکنے دے لئی ترک مزاحمتی تنظیم (ٹی ایم ٹی ، *ترک مکاویمیت تشکیلاندی*) ابتدا وچ اک مقامی اقدام دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی ، جسنو‏ں ترک قبرص نے کریٹ تو‏ں یونان دے نال اتحاد دے بعد اک بار کریٹ تو‏ں جلاوطنی د‏‏ی وجہ تو‏ں وجودی خطرہ دے طور اُتے دیکھیا سی۔ حاصل کيتا گیا سی. بعد وچ اس د‏ی حمایت تے براہ راست ترکی د‏‏ی حکومت نے منظم کيتا ،  تے ٹی ایم ٹی نے یونانی قبرص دے باغیاں دے خلاف وی جنگ دا اعلان کيتا۔ 

12 جون 1958 نو‏‏ں کونڈیمینوس پنڈ دے اٹھ یونانی قبرصی افراد ، جنہاں نو‏ں برطانوی پولیس نے سکلائیورا دے ترک قبرصی کوارٹر دے خلاف حملے د‏‏ی تیاری دے شبہے وچ اک مسلح گروہ دے اک حصے دے طور اُتے گرفتار کيتا سی ، برطانوی حکا‏م دے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے چھڈنے دے بعد ترک قبرصی آبادی والے پنڈ گونیئلی دے نیڑے ترک مزاحمتی تنظیم نے ہلاک کردتا۔  ترک مزاحمتی تنظیم ( ٹی ایم ٹی٭ نے الزام تراشی نو‏‏ں یونانی قبرص اُتے ڈالنے دے لئی نیکوسیا وچ ترک پریس دفتر دے دفاتر نو‏‏ں وی اڑا دتا۔  اس نے آزادی دے حامی ترک قبرص دے قتل دا سلسلہ شروع کيتا۔  اگلے سال ، قبرص اُتے آزادی دے معاہداں دے اختتام دے بعد ، ترک بحریہ نے ٹی ایم ٹی دے لئی ہتھیاراں تو‏ں بھریا ہويا اک جہاز قبرص بھیج دتا۔ بدنام زمانہ "ڈینس" دے واقعے وچ جہاز نو‏‏ں روک لیا گیا تے عملے نو‏‏ں رنگے ہتھو‏ں پھڑیا گیا۔ 

### 1960–1963
thumb| 1960 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق قبرص دا نسلی نقشہ
برطانوی حکمرانی 1960 ء تک برقرار رہی جدو‏ں لندن-زیورک معاہداں دے تحت اس جزیرے نو‏‏ں آزاد ریاست دا اعلان کيتا گیا۔ اس معاہدے نے ترک قبرص تے یونانی قبرصی برادریاں دے ذریعہ جمہوریہ قبرص د‏‏ی اک بنیاد تشکیل دتی سی ، حالانکہ جمہوریہ نو‏‏ں دونے ہچکچاندے طبقاں دے وچکار اک ضروری سمجھوتہ دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
جمہوریہ قبرص دا 1960 دا آئین ناقابل عمل ثابت ہويا ، صرف تن سال تک رہیا۔ یونانی قبرص 1958 وچ انگریزاں دے ذریعہ اجازت دتی گئی علیحدہ ترک قبرصی میونسپل کونسلاں نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ، جسنو‏ں 1960 دے معاہداں دے تحت جائزہ لیا جائے۔ بوہت سارے یونانی قبرص دے ل For ایہ بلدیات تقسیم دے راستے دا پہلا مرحلہ سی جس دا انہاں نو‏ں خدشہ سی۔ یونانی قبرص انوسیشن ، یونان دے نال اتحاد کرنا چاہندے سن جدو‏ں کہ ترک قبرصی یونان تے ترکی دے وچکار تقسیم چاہندے سن ۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="Need to show support for the theory that both wanted each (February 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
یونانی قبرصی برادری وچ وی ناراضگی پھیل گئی کیونجے ترک قبرص نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آبادی دے اعتبار تو‏ں سرکاری عہدےآں دا اک وڈا حصہ دتا گیا سی۔ آئین دے مطابق 30 فیصد سول سروس ملازمت ترک آبادی نو‏‏ں صرف 18.3٪ آبادی دے باوجود مختص کيتی گئی سی۔  ہور برآں ، نائب صدر دا منصب ترک آبادی دے لئی مخصوص کيتا گیا سی ، تے صدر تے نائب صدر دوناں نو‏ں اہ‏م امور اُتے ویٹو پاور دتا گیا سی۔ 

### 1963–1974
دسمبر 1963 وچ جمہوریہ دے صدر مکریوس نے ترک قبرص دے قانون سازاں دے ذریعہ حکومت نو‏‏ں روکنے دے بعد تیرہ آئینی ترامیم د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی سی۔ انہاں تعزیرات تو‏ں مایوس تے ایہ اعتقاد رکھدے ہوئے کہ آئین نے انتشار د‏‏ی روک سیم د‏‏ی اے ،  یونانی قبرصی قیادت دا خیال سی کہ سن 1960 دے آئین دے تحت ترک قبرص نو‏‏ں جو حقوق دتے گئے سن اوہ بہت وسیع سن تے اس نے اکریٹس دا منصوبہ تیار کيتا سی ، جس دا مقصد آئین وچ اصلاحات دے حق وچ سی۔ یونانی قبرص دے ، عالمی برادری نو‏‏ں انہاں تبدیلیاں د‏‏ی درستگی دے بارے وچ راضی کرن تے کچھ دن وچ ترک قبرص نو‏‏ں متشدد طور اُتے محکوم بناواں جے اوہ اس منصوبے نو‏‏ں قبول نئيں کرن گے۔  انہاں ترامیم وچ ترک برادری نے اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے تحفظات ترک کرنے وچ شامل کيتا ہوئے گا ، بشمول حکومت وچ نسلی کوٹے نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنا تے صدارتی تے نائب صدارتی ویٹو اقتدار نو‏‏ں منسوخ کرنا۔  انہاں ترامیم نو‏‏ں ترک فریق نے مسترد کردتا سی تے ترکی د‏‏ی نمائندگی نے حکومت چھڈ دتی سی ، حالانکہ اس اُتے کچھ تنازعہ اے کہ آیا انہاں نے احتجاج وچ چھڈیا یا نیشنل گارڈ دے ذریعہ انھاں مجبور کيتا گیا۔ 1960 دا آئین ٹُٹ گیا تے فرقہ وارانہ تشدد 21 دسمبر 1963 نو‏‏ں شروع ہويا ، جدو‏ں یونانی قبرص پولیس وچ شامل اک واقعے وچ دو ترک قبرص ہلاک ہوگئے۔ ترکی ، برطانیہ تے یونان ، زیورک تے لندن معاہداں دے ضامن جو قبرص د‏‏ی آزادی دا باعث بنے سن ، جنرل پیٹر ینگ د‏‏ی سربراہی وچ جزیرے وچ نیٹو فورس بھیجنا چاہندے سن ۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
دونے صدر مکریوس تے ڈاکٹر کوک نے امن د‏‏ی کالاں جاری کيتیاں ، لیکن انہاں نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔ دراں اثنا ، تشدد بھڑک اٹھنے دے اک ہفتہ دے اندر ، ترک فوج دا دستہ اپنی بیرکاں تو‏ں ہٹ گیا تے نیکوسیا دے اس پار جزیرے د‏‏ی کرینیا روڈ تک د‏‏ی انتہائی اسٹریٹجک پوزیشن اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جزیرے د‏‏ی تاریخی جگ رگ۔ انہاں نے 1974 تک اس سڑک اُتے کنٹرول برقرار رکھیا ، اس وقت اس نے ترکی دے فوجی حملے وچ اک اہ‏م کڑی دے طور اُتے کم کيتا سی۔ 20 جولائ‏ی 1974 وچ ترکی دے حملے تک ، 1963 تو‏ں لے ک‏ے ، یونانی قبرص جو سڑک نو‏‏ں استعمال کرنا چاہندے سن ، صرف جدو‏ں ہی اقوام متحدہ دے قافلے دے نال ہوسکدے سن تاں اوہ ایسا کرسکدے سن ۔ 

شمالی نیکوسیا دے 700 ترک باشندے ، جنہاں وچ خواتین تے بچے وی سن ، نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا سی۔  اس تشدد دے نتیجے وچ 364 ترک تے 174 یونانی قبرص د‏‏ی ہلاکت ،  109 ترک قبرص یا مخلوط دیہات د‏‏ی تباہی تے 25،000 تو‏ں 30،000 ترک قبرصی بے گھر ہوئے۔  برطانوی *[[روزنامہ ٹیلی گراف|ڈیلی ٹیلیگراف]]* نے بعد وچ اسنو‏ں "اینٹی ترک پوگوم" کہیا۔ 

اس دے بعد ترکی نے اک بار فیر تقسیم دا نظریہ پیش کيتا۔ خاص طور اُتے ترک قبرص ملیشیا دے زیر کنٹرول علاقےآں دے آس پاس علاقےآں وچ لڑائی د‏‏ی شدت تے ہور آئین د‏‏ی ناکامی نو‏‏ں ممکنہ ترک حملے دے جواز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ ترکی یلغار دے دہانے اُتے سی جدو‏ں امریکی صدر جانسن نے 5 جون 1964 دے اپنے مشہور خط وچ کہیا سی کہ امریکا اک ممکنہ حملے دے خلاف اے تے کہیا اے کہ جے قبرص اُتے حملہ تنازعہ پیدا کردا اے تاں اوہ ترکی د‏‏ی مدد نو‏‏ں نئيں آئے گا۔ سوویت یونین دے نال۔  اک ماہ بعد ، امریکی وزیر خارجہ ، ڈین رسک دے تیار کردہ منصوبے دے دائرہ کار وچ ، یونان تے ترکی دے نال گل گل دا آغاز ہويا۔ 

اس بحران دے نتیجے وچ انتظامیہ وچ ترک قبرصی مداخلت دا خاتمہ ہويا تے انہاں دا ایہ دعویٰ کہ اس نے اپنی قانونی حیثیت کھو دتی ا‏‏ے۔  اس واقعے د‏‏ی نوعیت حالے وی متنازعہ ا‏‏ے۔ کچھ علاقےآں وچ ، یونانی قبرص نے ترک قبرص نو‏‏ں سرکاری عمارتاں وچ جانے تے داخل ہونے تو‏ں روکیا ، جدو‏ں کہ کچھ قبرص نے ترک قبرصی انتظامیہ د‏‏ی کال د‏‏ی وجہ تو‏ں رضاکارانہ طور اُتے دستبرداری تو‏ں انکار کردتا۔  انہاں نے مختلف علاقےآں وچ انکلیواں وچ رہنا شروع کيتا جنہاں نو‏ں نیشنل گارڈ نے ناکہ لگایا سی تے ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی براہ راست تائید حاصل سی۔ جمہوریہ دے ڈھانچے نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے مکریوس نے تبدیل کيتا سی تے نیکوسیا نو‏‏ں گرین لائن نے تقسیم کيتا سی ، جس وچ یو این ایف آئی سی وائی پی دے دستے تعینات سن ۔ اس دے جواب وچ ، یونانی افواج دے ذریعہ انہاں د‏‏ی نقل و حرکت تے بنیادی رسد تک رسائی زیادہ محدود ہوگئی۔ 

1967 وچ اک بار فیر لڑائی شروع ہوگئی ، جدو‏ں ترک قبرصاں نے تحریک آزادی د‏‏ی ہور آزادی دے لئی زور دتا۔ اک بار فیر ، صورتحال اس وقت تک طے نئيں ہوئی جدو‏ں تک کہ ترکی نے اس بنیاد اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دھمکی نہ دتی کہ اوہ یونانی قبرص د‏‏ی افواج دے ذریعہ ترک آبادی نو‏‏ں نسلی صفائی تو‏ں بچائے گا۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی ، یونان نو‏‏ں جزیرے تو‏ں اپنی کچھ فوجاں ہٹانے اُتے مجبور کرنے اُتے سمجھوتہ کيتا گیا۔ EOKA دے رہنما جارجیو گریواس دے لئی ، قبرص چھڈنے اُتے مجبور ہونا پئے گا تے قبرص حکومت نو‏‏ں ترک آبادیاں د‏‏ی آوا جائی تے رسد د‏‏ی کچھ پابندیاں ختم کرنے اُتے مجبور کيتا جائے گا۔ 

## یونانی فوجی بغاوت تے ترکی دا حملہ
1974 دے موسم بہار وچ ، یونانی قبرصی انٹیلیجنس نے دریافت کيتا کہ EOKA-B صدر مکراریس  دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا اے جسنو‏ں ایتھنز دے فوجی جنٹا نے سپانسر کيتا سی۔

سنہ 1967 وچ ایتھنز وچ فوجی بغاوت دے دوران جنٹا اقتدار وچ آچکيا سی۔ 17 نومبر دے طالب علم بغاوت دے بعد 1973 دے موسم خزاں وچ ایتھنز وچ اک ہور بغاوت ہوچکيت‏ی سی جس وچ اصل یونانی جنٹا د‏‏ی جگہ اک ہور فحش کارکن نے لے لیا سی۔ چیف آف ملٹری پولیس ، بریگیڈیئر آئوناڈس ، اگرچہ اصل سربراہ جنرل فیدن گیزکیس سی۔ آئوینیڈس دا خیال سی کہ مکراریس ہن انوسیسیس دا حقیقی حامی نئيں اے ، تے اسنو‏ں کمیونسٹ ہمدرد ہونے دا شبہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں یوآنیدیس EOKA-B تے نیشنل گارڈ د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن کیونجے انہاں نے مکریو نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ 

2 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں ، مکریوس نے صدر گیزکیس نو‏‏ں اک کھلا خط لکھیا جس وچ دو ٹوک شکایت کیت‏‏ی گئی سی کہ 'یونانی فوجی حکومت دے کارکن' EOKA-B 'دہشت گرد تنظیم د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی حمایت تے ہدایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ایہ وی حکم دتا کہ یونان قبرص تو‏ں قبرص نیشنل گارڈ وچ لگ بھگ 600 یونانی افسران نو‏‏ں ہٹا دے۔  یونانی حکومت دا فوری جواب بغاوت نو‏‏ں اگے ودھانے دا حکم دینا سی۔ 15 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں اس دے یونانی افسران د‏‏ی سربراہی وچ قبرص نیشنل گارڈ دے سیکشنز نے حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ 

اس حملے وچ مکریوس معمولی طور اُتے موت تو‏ں بچ گئے۔ اوہ اس دے پچھلے دروازے تو‏ں صدارتی محل تو‏ں بھج گیا تے پافوس چلا گیا ، جتھ‏ے انگریزاں نے ویسٹ لینڈ ونور ونڈ دے ذریعہ اسنو‏ں بازیافت کرنے وچ کامیاب رہیا  16 جولائ‏ی د‏‏ی سہ پہر وچ ہیلی کاپٹر تے اس نے اکروتری تو‏ں مالٹا دے لئی اک رائل ایئر فورس آرمسٹرونگ وائٹ ورتھ آرگوسی ٹرانسپورٹ طیارے وچ تے اوتھ‏ے تو‏ں اگلی صبح ڈی ہیویلینڈ کامیٹ دے ذریعہ لندن روانہ ہويا۔ 

اس دوران ، نیکوس سمپسن نو‏‏ں نويں حکومت دا عارضی صدر قرار دتا گیا۔ سیمپسن اک انتہائی قوم پرست ، *اینولوس* نواز حامی سی جو جنونی طور اُتے ترکی مخالف سمجھیا جاندا سی تے اس نے پہلے دے تنازعات وچ ترک شہریاں دے خلاف تشدد وچ حصہ لیا سی۔ 

سمپسن حکومت نے ریڈیو اسٹیشناں اُتے قبضہ کيتا تے اعلان کيتا کہ مکریوس نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا ا‏‏ے۔ لیکن مکراریس ، جو لندن وچ محفوظ نيں ، جلد ہی انہاں خبراں دا مقابلہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔  بغاوت وچ ہی ، 91 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ترک-قبرص مکاریو دے خلاف بغاوت تو‏ں متاثر نئيں ہوئے۔ اس د‏ی اک وجہ ایہ وی سی کہ یوآنیدیس ترک ردعمل نو‏‏ں اکسانا نئيں چاہندے سن ۔  

اس بغاوت دے ردعمل وچ ، امریکی وزیر خارجہ ہنری کسنجر نے جوزف سسکو نو‏‏ں اس تنازعہ وچ ثالثی د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی بھیجیا۔  ترکی نے امریکی مذاکرات کار دے توسط تو‏ں یونان نو‏‏ں مطالگل کيتی لسٹ جاری کردتی۔ انہاں مطالبات وچ نیکوس سمپسن د‏‏ی فوری برطرفی ، قبرص نیشنل گارڈ تو‏ں 650 یونانی افسران د‏‏ی واپسی ، اپنی آبادی دے تحفظ دے لئی ترک فوجیاں دا داخلہ ، دونے آبادیاں دے مساوی حقوق تے ترک قبرص دے شمالی ساحل تو‏ں سمندر تک رسائی شامل ا‏‏ے۔ . وزیر اعظم بولینٹ ایکویت د‏‏ی سربراہی وچ ترکی نے فیر معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے دستخط کنندہ دے طور اُتے برطانیہ تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ قبرص نو‏‏ں اپنی غیرجانبدار حیثیت اُتے پرتن دے لئی کارروائی کرے۔ برطانیہ نے اس پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے آپریشن دے حصے دے طور اُتے ترکی نو‏‏ں قبرص اُتے اپنے اڈے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا۔ 

### پہلا ترک حملہ ، جولائ‏ی 1974
thumb| 20 جولائ‏ی 1974 دے اواخر وچ ترک افواج دا مقام۔
ترکی نے 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں ہفتہ نو‏‏ں قبرص اُتے حملہ کيتا۔ شمالی ساحل اُتے یونان تے یونانی قبرص د‏‏ی افواج دے خلاف مزاحمت دے لئی شمالی ساحل اُتے کیرینیا (گرنے) اُتے صبح دے وقت تو‏ں کچھ پہلے ہی بھاری مسلح فوجی اترا۔ انقرہ نے کہیا کہ اوہ ترک قبرص دے تحفظ تے قبرص د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دے لئی معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے تحت اپنا حق منگ رہیا ا‏‏ے۔  جدو‏ں 22 جولائ‏ی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل جنگ بندی حاصل کرنے دے قابل سی ، ترک افواج قبرص دے 3٪ علاقے ، کرینیا تے نیکوسیا دے وچکار اک تنگ راستہ اختیار کر رہ‏ی سن ،  جس وچ اوہ اس د‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے وسیع کرنے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔ قرارداد 353 وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا۔ 

20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، لیماسول دے ترک قبرصی چھاپہ دے 10،000 باشندےآں نے قبرص نیشنل گارڈ دے سامنے ہتھیار ڈال دئے۔ اس دے بعد ، ترک قبرص تے یونانی قبرص دے عینی شاہدین دے اکاؤنٹس دے مطابق ، ترک قبرص دا کوارٹر جل گیا ، خواتین نے عصمت دری د‏‏ی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دی۔  1،300 ترک قبرصی اس دے بعد جیل دے اک کیمپ وچ قید سن ۔  فاماگوستاانکلیو نو‏‏ں گولہ باری دا نشانہ بنایا گیا سی تے ترکی دے قبرصی شہر لیفکاپر یونانی قبرصی فوج نے قبضہ کيتا سی۔

ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی دے مطابق ، اس مرحلے اُتے تے دوسرے حملے تو‏ں پہلے اٹھائے گئے جنگی قیدیاں وچ اڈانا وچ 385 یونانی قبرص ، سرائے جیل وچ 63 یونانی قبرص تے قبرص دے مختلف کیمپاں وچ 3،268 ترک قبرصی شامل سن ۔ 

### یونانی جنت‏ا تے امن مذاکرات دا خاتمہ
23 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں یونانی فوجی جنت‏ا بنیادی طور اُتے قبرص وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں گر گیا۔ جلاوطنی وچ یونانی سیاسی رہنماواں نے وطن واپس جانا شروع کيتا۔ 24 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں قسطنطنیہ کرامینلس پیرس تو‏ں واپس آیا تے انہاں نے بطور وزیر اعظم حلف لیا۔ انہاں نے یونان نو‏‏ں جنگ وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا ، ایہ ایسا فعل اے جس اُتے غداری دے عمل دے طور اُتے بہت تنقید کيتی جاندی سی۔ اس دے فورا بعد ہی نیکوس سمپسن نے صدارت دا عہدہ چھڈ دتا تے گلافکوس کلیریڈس نے عارضی طور اُتے صدر دا عہدہ سنبھال لیا۔ 

امن مذاکرات دا پہلا دور 25 تے 30 جولائ‏ی 1974 دے درمیان سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ ہويا ، برطانوی سکریٹری خارجہ جیمز کالهان نے تِناں ضامن طاقتاں د‏‏ی کانفرنس طلب کرلئی- اوتھ‏ے انہاں نے اک اعلامیہ جاری کيتا کہ ترکی دے قبضے دے علاقے نو‏‏ں ودھایا نئيں جانا چاہیدا ، یونانیاں دے ذریعہ ترک محصورین نو‏‏ں فوری طور اُتے خالی کرایا جائے ، تے امن بحالی تے دوبارہ قیام دے لئی جنیوا وچ موجود دو قبرصی برادریاں دے نال اک ہور کانفرنس وی منعقد کيت‏ی جائے۔ آئینی حکومت۔ اس تو‏ں پہلے ہی انہاں نے دو مشاہدات کیتے ، اک تاں 1960 دے آئین نو‏‏ں برقرار رکھنا ، تے دوسرا اسنو‏ں ترک کرنے دا نظارہ کيتا۔ انہاں نے ترک نائب صدر تو‏ں اپنے فرائض دوبارہ شروع کرنے دا مطالبہ کيتا ، لیکن انہاں نے 'دو خود مختار انتظامیہ دے عمل وچ ، یونانی قبرصی برادری تے ترک قبرصی برادری دے وجود نو‏‏ں وی نوٹ کيتا'۔

جب 14 اگست 1974 نو‏‏ں دوسری جنیوا کانفرنس دا اجلاس ہويا اس وقت تک ، بین الاقوامی ہمدردی (جو اپنے پہلے حملے وچ ترکاں دے نال تھی) ہن یونان د‏‏ی طرف پلٹ رہی سی کہ اس نے جمہوریت بحال رکھی ا‏‏ے۔ امن مذاکرات دے دوسرے دور وچ ، ترکی نے قبرص حکومت تو‏ں وفاقی ریاست ، تے آبادی د‏‏ی منتقلی دے لئی اپنے منصوبے نو‏‏ں قبول کرنے دا مطالبہ کيتا۔  جدو‏ں قبرص دے قائم مقام صدر کلیریڈس نے ایتھنز تے یونانی قبرص دے رہنماواں تو‏ں مشورہ کرنے دے لئی 36 تو‏ں 48 گھنٹےآں دا وقت منگیا تاں ، ترک وزیر خارجہ نے کلیریڈس تو‏ں اس موقع د‏‏ی تردید د‏‏ی کہ مکراریس تے ہور اسنو‏ں زیادہ وقت کھیلنے دے لئی استعمال کرن گے۔ 

### دوسرا ترک حملہ ، 14۔16 اگست 1974
سجے|thumb| نقشہ قبرص د‏‏ی تقسیم دکھا رہیا اے
ترک وزیر خارجہ توران گونی نے وزیر اعظم بلند ایجوت تو‏ں کہیا سی ، "جدو‏ں ميں ایہ کہندا ہاں کہ عایشہ چھیويں اُتے جانا چاہیئے"  ( ترک *:"Ayşe Tatile Çıksın " عایشہ تعطیل )،* تاں اس دا مطلب ایہ ہوئے گا کہ ساڈی مسلح افواج حرکت وچ آنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تک کہ جے ٹیلیفون لائن ٹیپ کردتی گئی اے ، تاں اس تو‏ں کوئی شک نئيں ہوئے گا۔ "  کانفرنس ٹوٹنے دے ڈیڑھ گھنٹہ بعد ، توران گینی نے ایجوت نو‏‏ں فون کيتا تے کوڈ جملہ کہیا۔ 14 اگست نو‏‏ں ترکی نے اپنا "دوسرا امن آپریشن" شروع کيتا ، جس دے نتیجے وچ قبرص دے 37٪ حصے اُتے ترک قبضہ ہويا۔ برطانیہ دے اس وقت دے سکریٹری خارجہ (بعد وچ وزیر اعظم) جیمز کالغان نے بعد وچ ایہ انکشاف کيتا سی کہ امریکی وزیر خارجہ ہنری کسنجر نے ترک لینڈنگ نو‏‏ں پہلے از وقت خالی کرنے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ اک برطانوی فوجی کارروائی نو‏‏ں "ویٹو" کيتا سی۔  ترک دا قبضہ لوراوجینا خلیج دی حد تک جنوب تک پہنچیا۔

اس عمل وچ ، بوہت سارے یونانی قبرص مہاجر بن گئے۔ پناہ گزیناں د‏‏ی تعداد 140،000 تو‏ں 160،000 دے درمیان دسی جارہی ا‏‏ے۔  جنگ بندی لائن 1974 تو‏ں جزیرے د‏‏ی دو جماعتاں نو‏‏ں وکھ کردی اے ، تے عام طور اُتے اسنو‏ں گرین لائن کہیا جاندا ا‏‏ے۔

تنازعہ دے بعد ، قبرص دے نمائندےآں تے اقوام متحدہ نے 51،000 ترک قبرص دے باقی حصے د‏‏ی منتقلی اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی جنہاں نے شمال وچ آباد ہونے دے لئی اپنے گھر نئيں چھڈے سن ، جے اوہ ایسا کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔

اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے ترکی دے اس اقدام د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں چیلنج کيتا اے ، کیو‏ں کہ معاہدے د‏‏ی گارنٹی دے آرٹیکل فور وچ ریاست دے معاملات د‏‏ی بحالی دے واحد مقصد دے نال ضامن نو‏‏ں کارروائی کرنے دا حق ملدا ا‏‏ے۔  ترکی دے حملے دے بعد تو‏ں، پر، جمہوریہ د‏‏ی خودمختاری تے علاقائی سالمیت د‏‏ی حفاظت، لیکن الٹا اثر پيا نئيں کيتا: *اصل* جمہوریہ د‏‏ی تقسیم تے شمال وچ اک علیحدہ سیاسی وجود د‏‏ی تخلیق. 13 فروری 1975 نو‏‏ں ، ترکی نے جمہوریہ قبرص دے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں بین الاقوامی برادری د‏‏ی عالمی مذمت قرار دیندے ہوئے ، "جمہوریہ ترک ریاست" دے طور اُتے اعلان کيتا (دیکھو اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 367 )۔  اقوام متحدہ نے 1960 وچ جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں اپنی آزادی د‏‏ی شرائط دے مطابق تسلیم کيتا۔ ایہ تنازعہ ترکی دے قبرص ، یونان تے یوروپی یونین دے نال تعلقات نو‏‏ں متاثر کردا ا‏‏ے۔

*نوٹ* 

#### یونانی قبرص دے خلاف
[کھبے|thumb| 1974 وچ جدو‏ں اس دے باشندے فرار ہوگئے تے اوہ فوجی کنٹرول وچ رہے تاں [واروشا، فاماگوستا|فام گوستا دے نواحی علاقے ووروشا (ماریا) نو‏‏ں ترک کردتا گیا ]]
یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق دے ذریعہ ، افراد نو‏‏ں بے گھر کرنے ، آزادی تو‏ں محروم رہنا ، بد سلوک ، زندگی تو‏ں محرومی تے مال تو‏ں محروم ہونے دے الزام وچ ترکی نو‏‏ں قصوروار قرار دتا گیا سی۔  مقبوضہ شمالی وچ جزیرے د‏‏ی اک تہائی یونانی آبادی نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں زبردستی زبردستی مجبور کرنے ، انہاں د‏‏ی واپسی نو‏‏ں روکنے تے ترکاں نو‏‏ں سرزمین ترکی تو‏ں آباد کرنے د‏‏ی ترک پالیسی نو‏‏ں نسلی صفائی د‏‏ی اک مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 

1976 وچ تے فیر 1983 وچ ، انسانی حقوق دے یورپی کمیشن نے ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یوروپی کنونشن د‏‏ی بار بار خلاف ورزیاں دا مرتکب پایا۔ یونانی قبرصی پناہ گزیناں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی املاک وچ واپسی تو‏ں روکنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔  1976 تے 1983 دے یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی رپورٹاں درج ذیل نيں:

1975 وچ جزیرہ نما کارپاس وچ منسلک یونانی قبرص نو‏‏ں ترک لوکاں نے اپنے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دا نشانہ بنایا سی تاکہ 2001 تک جدو‏ں یورپی عدالت برائے انسانی حقوق نے اپنے فیصلے وچ ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یورپی کنونشن دے 14 آرٹیکل د‏‏ی خلاف ورزی دا مرتکب پایا۔ قبرص دا v. ترکی (درخواست نمبر 25781/94) ، 600 تو‏ں وی کم حالے باقی ا‏‏ے۔ ايس‏ے فیصلے وچ ، ترکی نو‏‏ں فوجی عدالت دے ذریعہ عام شہریاں دے مقدمے د‏‏ی سماعت کيتی اجازت دے ک‏ے ترک قبرص دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ 

یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق نے 1 دے مقابلہ وچ 12 ووٹاں دے نال ، جمہوریہ قبرص تو‏ں ترکی دے فوجیاں دے ذریعہ یونانی-قبرصی خواتین اُتے زیادتیاں تے جزیرے اُتے حملے دے دوران بوہت سارے یونانی-قبرصی قیدیاں اُتے تشدد دے بارے وچ شواہد قبول کیتے۔  عصمت دری د‏‏ی اعلیٰ شرح دے نتیجے وچ قدامت پسند قبرص آرتھوڈوکس چرچ دے ذریعہ قبرص وچ اسقاط حمل د‏‏ی عارضی اجازت ہوگئی ۔ اگرچہ اس الائونس دا بوہت گھٹ ثبوت ا‏‏ے۔ یونانی آرتھوڈوکس دے پادریاں نے اس عمل د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔  پال سینٹ کیسیا دے مطابق ، عصمت دری دا استعمال مزاحمت نو‏‏ں "نرم" کرنے تے خوف دے ذریعہ سویلین علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا گیا سی۔ بوہت سارے مظالم نو‏‏ں 1963–64 وچ ترک قبرص دے خلاف مظالم تے پہلے حملے دے دوران ہونے والے قتل عام دا بدلہ کہیا گیا سی۔  ایہ تجویز کيتا گیا اے کہ بوہت سارے مظالم انتقامی قتل سن جو ترک یونیفارم وچ ترک قبرص جنگجوواں دے ذریعہ کیتے گئے سن جنہاں نو‏ں شاید ترک فوجیاں دے لئی غلطی دا نشانہ بنایا گیا ہوئے۔  جزیرula کارپاس وچ ، ترک قبرص دے اک گروہ ، جسنو‏ں "ڈیتھ اسکواڈ" کہیا جاندا اے ، نے مبینہ طور اُتے کم عمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں عصمت دری تے نابالغ نوعمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں منتخب کيتا۔ عصمت دری دے واقعات وچ ، جنہاں وچ اجتماعی عصمت دری ، ترک فوجیاں دے ذریعہ نوعمر لڑکیو‏ں تے جزیرہ نما ترکی وچ قبرصی مرد شامل سن ، تے اک کیس وچ ترکی دے اک قبرص نے اک قدیم یونانی قبرصی شخص دے نال عصمت دری د‏‏ی ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے اس شخص د‏‏ی شناخت متاثرہ شخص نے کيت‏ی سی تے دو ہور عصمت دری کرنے والےآں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا گیا سی۔ ریپ خواتین نو‏‏ں کدی کدی معاشرے تو‏ں باہر کردتا جاندا سی۔  ترک مرداں نے اک ہزار تو‏ں زیادہ یونانی خواتین دے نال عصمت دری د‏‏ی 

### ترک قبرص دے خلاف
thumb| قبرصی دیہات دے ترک گائاں دے تھ‏‏اںو‏اں جنھاں یونانی قبرصی فورسز نے وڈے وڈے قتل عام وچ نشانہ بنایا سی
جزیرے اُتے حملے دے دوران ترک قبرصی برادری دے خلاف متعدد مظالم ڈھائے گئے۔ EOKA B دے ذریعہ مراٹھا ، سانتلاریس تے الوڈا قتل عام وچ ، 14 اگست 1974 نو‏‏ں 126 افراد مارے گئے۔  اقوام متحدہ نے ایہ کہندے ہوئے اس قتل عام نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم قرار دتا کہ "یونانی تے یونانی قبرص دے بندوق برداراں دے ذریعہ ہونے والے انسانیت دے خلاف ہور جرم قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔"  توکنی ( تاکنٹ ) قتل عام وچ ، 85 ترک باشندےآں دا قتل عام کيتا گیا۔ 

*واشنگٹن پوسٹ* نے مظالم د‏‏ی اک ہور خبر دا احاطہ کيتا جس وچ لکھیا اے کہ: "لیماسول دے نیڑے ترکی دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ اُتے یونانی حملے وچ 200 د‏‏ی آبادی وچو‏ں 36 افراد ہلاک ہوگئے۔ یونانیاں دا کہنا سی کہ انہاں نو‏ں ترک فوجاں دے آنے تو‏ں پہلے ترک پنڈ دے باشندےآں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے احکامات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ "  
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ دہی|<span title="A complete citation is needed (June 2020)">مکمل حوالہ درکار</span>]]* &#x5D;
قبرص قومی نیشنل گارڈ دے پاس ترک قبرص دے محاصرے دے خاتمے دے بعد لیماسول وچ ، ترک قبرص دا کوارٹر جل گیا ، خواتین نے عصمت دری د‏‏ی تے بچےآں نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ ترک قبرص تے یونانی قبرص دے عینی شاہدین دے مطابق۔  مبینہ طور اُتے انہاں عصمت دریاں وچ "بوہت گھٹ عمر لڑکیو‏ں" نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی ، جنھاں عصمت دری دے بعد وطن واپس لیایا گیا سی تے "دہلیز اُتے سُٹ دتے گئے سن ۔"  فیر 1300 افراد نو‏‏ں جیل دے اک کیمپ وچ لے جایا گیا۔ 

### گمشدہ لوک

قبرص وچ لاپتہ افراد دے معاملے نے 2007 دے موسم گرما وچ اس وقت نواں رخ اختیار کيتا جدو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی زیرانتظام گمشدہ افراد تو‏ں متعلق کمیٹی (سی ایم پی)  لاپتہ افراد د‏‏ی باقیات اپنے اہل خانہ نو‏‏ں واپس کرنا شروع کر دتی (سیکشن دا اختتام ملاحظہ کرن)

پر ، 2004 تو‏ں ، قبرص وچ لاپتہ افراد دے پورے معاملے نے لاپتہ افراد د‏‏ی کمیٹی (سی ایم پی) دے بعد اک نواں رخ اختیار کيتا۔  لاپتہ افراد دے اخراج ، شناخت تے واپسی دے منصوبے اُتے (اگست 2006 سے) اس دے منصوبے نو‏‏ں ڈیزائن تے نافذ کرنا شروع کيتا گیا۔ اس پورے منصوبے اُتے سی ایم پی د‏‏ی مجموعی ذمہ داری دے تحت یونانی قبرص تے ترکی قبرص دے سائنس داناں (آثار قدیمہ ، ماہر بشریات تے جینیات دے ماہرین) د‏‏ی دو فرقہ پرست ٹیماں عمل وچ لیائے جا رہیاں نيں۔ 2007 دے آخر تک ، 57 افراد د‏‏ی شناخت ہوچکيت‏ی سی تے انہاں د‏‏ی باقیات اپنے اہل خانہ نو‏‏ں واپس کردتی گئياں۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
جمہوریہ قبرص د‏‏ی گمشدہ افراد د‏‏ی لسٹ نے تصدیق د‏‏ی اے کہ 14 اگست 1974 نو‏‏ں 83 ترک قبرص توچنی وچ  لاپتہ ہوگئے۔ ہور ، اس حملے دے نتیجے وچ ، 2000 تو‏ں ودھ یونانی قبرصی جنگی قیدیاں نو‏‏ں ترکی لے جایا گیا تے انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی جیلاں وچ نظربند کيتا گیا۔ انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں رہیا نئيں کيتا گیا سی تے ہن وی لاپتہ ني‏‏‏‏ں۔ خاص طور اُتے ، قبرص وچ گمشدہ افراد اُتے مشتمل کمیٹی (سی ایم پی) ، جو اقوام متحدہ دے زیراہتمام کم کردی اے ، نو‏‏ں یونانی قبرص تے یونانی لاپتہ افراد دے تقریبا 1600 معاملات د‏‏ی تفتیش دا اختیار دتا گیا ا‏‏ے۔ 

### ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی بربادی
thumb| اینٹیفونائٹس دے اندرونی حصے دا اک نظارہ ، جتھ‏ے فریسکوئٹس پرت لی گئياں نيں
سن 1989 وچ ، قبرص د‏‏ی حکومت نے اک امریکی آرٹ ڈیلر نو‏‏ں چھیويں صدی دے چار غیر معمولی بازنطینی موزیک دی واپسی دے لئی عدالت وچ عدالت وچ لے جایا ، جو بازنطینی شہنشاہ دے اک حکم نامے تو‏ں بچ گیا سی ، جس نے مقدس شخصیتاں د‏‏ی تمام تصاویر نو‏‏ں ختم کرنے دا الزام لگایا سی۔ قبرص نے ایہ مقدمہ جیت لیا ، تے آخر کار موزیک واپس آ گئے۔  اکتوبر 1997 وچ ، آڈن ڈیکمین ، جو پچی کاریاں نو‏‏ں فروخت کردا سی ، نو‏‏ں جرمنی وچ پولیس دے چھاپے وچ گرفتار کيتا گیا سی تے اس تو‏ں چھیويں بارہويں تے 15 ويں صدیاں دے 50 ملین ڈالر تو‏ں ودھ مالیت دے مچیک ، فریسکوز تے شبایتھے برآمد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سنت تھڈیوس تے تھامس دی عکاسی کردے ہوئے ایہ پچی کاری ، کاناکریا چرچ دے دوسرے حصے تو‏ں دو حصے نيں ، جدو‏ں کہ آخری فیصلے تے ورگی دے درخت سمیت ، اس خانقاہ نو‏‏ں اینٹیفونائٹس دے خانقاہ د‏‏ی شمالی تے جنوبی دیواراں تو‏ں اتار لیا گیا ا‏‏ے۔ 12 ويں تے 15 ويں صدیاں دے درمیان۔ ڈیکمین دے قبضے وچ پائے جانے والے فریسکوز وچ 11 ويں بارہويں صدی عیسوی دے اکانتھو وچ پینگیا پرگامنیوٹیسا دے چرچ نال تعلق رکھنے والے افراد شامل سن ، جو اس د‏ی زینت تو‏ں بھرے ہوئے آٹے نو‏‏ں مکمل طور اُتے کھو لیا گیا سی۔ 

یونانی قبرص دے اک دعوے دے مطابق ، 1974 دے بعد تو‏ں ہن تک گھٹ تو‏ں گھٹ 55 گرجا گھراں نو‏‏ں مسیتاں وچ تبدیل کيتا گیا اے تے ہور 50 گرجا گھراں تے خانقاہاں نو‏‏ں اصطبل ، اسٹورز ، ہاسٹلز یا عجائب گھراں وچ تبدیل کردتا گیا اے یا انھاں منہدم کردتا گیا ا‏‏ے۔  جمہوریہ شمالی جمہوریہ دے *ڈی فیکٹو* ترک حکومت دے حکومت‏ی ترجمان دے مطابق ایہ کم عمارتاں نو‏‏ں تباہ ہونے تو‏ں بچانے دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

جنوری 2011 وچ ، برطانوی گلوکار بوائے جارج نے قبرص دے چرچ نو‏‏ں 18 ويں صدی دا مسیح دا آئکن واپس کيتا جو اس نے اصلیت نو‏‏ں جانے بغیر ہی خریدتا سی۔ اوہ شبیہہ ، جس نے اپنے گھر نو‏‏ں 26 سال تو‏ں آراستہ کيتا سی ، 1974 وچ کیتھریہ دے نواحی پنڈ نیو چوریو تو‏ں سینٹ چارالامپس دے چرچ تو‏ں پرت لیا گیا سی۔ ایہ عکس چرچ دے عہدیداراں نے بوائے جارج دے گھر اُتے ٹیلی ویژن انٹرویو دے دوران دیکھیا سی۔ چرچ نے اس گلوکار نال رابطہ کيتا جو سینٹ انارجیرو چرچ ، ہائی گیٹ ، شمالی لندن وچ آئکن واپس کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ 

## آراء

### یونانی قبرص
یونانی قبرص نے دعویٰ کيتا اے کہ ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں حملے تے اس دے بعد د‏‏ی جانے والی کارروائیاں نو‏‏ں سفارتی چلانے د‏‏ی حیثیت دتی گئی اے ، جسنو‏ں توسیع پسند پین ترک ترک ازم دا جواز پیش کرنے دے لئی انتہائی شدت پسند ترک عسکریت پسنداں نے اگے ودھیا دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے بیان کردہ اہداف (جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری ، سالمیت ، تے آزادی د‏‏ی حفاظت) دے حصول یا جواز پیش کرنے وچ ترکی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی سمجھی جانے والی ناکامی اُتے وی تنقید د‏‏ی اے ، تے ایہ دعوی کيتا اے کہ شروع تو‏ں ہی ترکی دے ارادے شمالی قبرص دی ریاست نو‏‏ں تشکیل دینا سن ۔

یونانی قبرص ترک فوج د‏‏ی بربریت د‏‏ی مذمت کردے نيں ، جنہاں وچ عصمت دری ، بچےآں دے نال زیادتی تے تشدد د‏‏ی اعلیٰ سطح تک محدود ا‏‏ے۔  یونانی قبرصی اس گل اُتے زور دیندے نيں کہ 1976 تے 1983 وچ ترکی نو‏‏ں انسانی حقوق دے یوروپی کنونشن د‏‏ی بار بار خلاف ورزیاں دے یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق نے مجرم قرار دتا سی۔ 

یونانی قبرص نے ایہ وی دعوی کيتا اے کہ اگست 1974 وچ ہونے والے ترک حملے د‏‏ی دوسری لہر ، 24 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں یونانی جنت‏ا دے خاتمے دے بعد وی تے جمہوریہ قبرص د‏‏ی جمہوری حکومت گلفکوس کلیریڈس دے تحت بحال ہوئی سی ، اس دے بعد وی ، اس نے ایہ حملہ نئيں کيتا سی۔ جائز مداخلت جداں کہ ترک یلغار دے خاتمے دا سبب بننے والی ترک یلغار د‏‏ی پہلی لہر دا معاملہ رہیا سی۔

اس حملے دے بعد شمالی قبرص وچ 40،000 ترک فوجیاں دے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں د‏‏ی خلاف ورزی اُتے تعینات کرنے اُتے وی تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔

اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 353 ، جس نے 20 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کيتا ، قبرص اُتے ترکی دے حملے دے جواب وچ ، کونسل نے جمہوریہ قبرص وچ موجود تمام غیر ملکی فوجی اہلکاراں نو‏‏ں اقوام متحدہ دے پیراگراف 1 د‏‏ی خلاف ورزی دے فوری طور اُتے انخلا دا مطالبہ کيتا۔ چارٹر۔ 

اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 360 نے 16 اگست 1974 نو‏‏ں جمہوریہ قبرص د‏‏ی خودمختاری ، آزادی تے علاقائی سالمیت دے لئی انہاں دے احترام دا اعلان کيتا تے ترکی دے ذریعہ اس دے خلاف اٹھائے جانے والے یکطرفہ فوجی اقدامات تو‏ں باضابطہ طور اُتے اس د‏ی منظوری نو‏‏ں ریکارڈ کيتا۔ 

### ترک قبرص
ترک قبرصی رائے نے صدر آرک بشپ ماکاریئسس III دے حوالے تو‏ں کہیا ، 1974 د‏‏ی بغاوت وچ یونانی جنٹا دے ذریعہ انہاں دا تختہ پلٹ دتا گیا ، جنہاں نے فوری طور اُتے اینوسس (قبرص تے یونان دے درمیان اتحاد) د‏‏ی مخالفت کيتی۔ مکریوس نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل تو‏ں خطاب دے دوران اس بغاوت نو‏‏ں "یونان دے ذریعہ قبرص اُتے حملہ" دے طور اُتے تبدیل کرنے دے بارے وچ بیان کيتا تے کہیا کہ یونانی تے ترک قبرص دے وچکار صورتحال نو‏‏ں حل کرنے دے مقصد تو‏ں مذاکرات وچ کامیابی دے کوئی امکانات نئيں ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تک یونان دے زیر سرپرستی تے حمایت یافتہ بغاوت دے رہنما اقتدار وچ سن ۔ 

قرارداد 737373 وچ ، یورپ د‏‏ی کونسل نے جولائ‏ی 1974 وچ پیش آنے والے ترک حملے د‏‏ی پہلی لہر د‏‏ی قانونی حیثیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، 1960 دے گارنٹی معاہدے دے آرٹیکل 4 دے مطابق ،  جو ترکی ، یونان ، تے اس د‏ی اجازت دیندا اے برطانیہ قبرص وچ بحران دے کثیرالجہ‏تی رد عمل د‏‏ی ناکامی وچ یکطرفہ طور اُتے فوجی مداخلت کريں گا۔  ایتھنز وچ عدالت دے اپیل نے 1979 وچ ہور دسیا کہ ترک حملے د‏‏ی پہلی لہر قانونی سی تے ایہ کہ "اصل مجرم … یونانی افسران نيں جنہاں نے بغاوت کيت‏ی سی تے حملے د‏‏ی شرائط تیار کاں"۔ 

یہ رائے کہ ترکی نے تاریخی طور اُتے اس حملے دے بہانے دا ارادہ کيتا اے ، جو یونانی قبرصی برادری وچ موجود اے ، کچھ ترک قبرص وی رکھدے نيں تے کچھ قبرصی اشاعتاں نے وی اس د‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ ایہ اعتقاد ترک قبضے دے نمائندے ، رؤف ڈنکتاش دے اک بیان تو‏ں ثابت ہويا اے ، جس وچ اوہ متنازعہ سیاسی مقاصد دے وجود د‏‏ی تجویز کردا اے:

## بعد وچ
ترکی اُتے حملے نو‏‏ں روکنے تو‏ں امریکا اُتے ناخوش یونانی قبرص نے امریکی سفارت خانے دے سامنے ہونے والے مظاہرےآں تے فسادات وچ حصہ لیا۔ سفیر راجر ڈیوس نو‏‏ں مظاہرے دے دوران شدت پسند EOKA-B گروپ دے اک سپنر نے قتل کيتا سی۔ 

### جمہوریہ ترک جمہوریہ دا اعلان
thumb| جمہوریہ ترک جمہوریہ شمالی سائپرس دا جھنڈا ، اک ایسا ادارہ جس نو‏‏ں صرف ترکی ہی تسلیم کردا اے
1983 وچ ترک قبرصی اسمبلی نے شمالی جمہوریہ ترک جمہوریہ دی آزادی دا اعلان کيتا ۔ اس اعلان دے فورا بعد ہی برطانیہ نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دا اجلاس بلايا تاکہ اس اعلان نو‏‏ں "قانونی طور اُتے غلط" قرار دتا جائے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 541 (1983) نے "شمالی جمہوریہ ترک جمہوریہ نو‏‏ں تشکیل دینے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں باطل قرار دتا اے ، تے ایہ قبرص د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کرنے وچ معاون ثابت ہوئے گا"۔ اس نے ایہ بیان کيتا کہ اوہ "مذکورہ اعلامیہ نو‏‏ں قانونی طور اُتے غلط قرار دیندا اے تے اسنو‏ں واپس لینے دا مطالبہ کردا اے "۔

اگلے سال اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 550 (1984) وچ ترکی تے ٹی آر این سی دے وچکار "سفیراں دے تبادلے" د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے ہور کہیا گیا کہ سلامتی کونسل " ووروشا دے کسی وی حصے نو‏‏ں اپنے باشندےآں دے علاوہ دوسرے لوکاں دے ذریعہ آباد کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناقابل تسخیر سمجھ‏‏ے گی۔ اس علاقے نو‏‏ں اقوام متحدہ دے انتظامیہ وچ منتقل کرنے دے لئی "۔ 

مذکورہ قرارداداں د‏‏ی تعمیل نہ ترکی تے نہ ہی ٹی آر این سی نے د‏‏ی اے تے وروروشا غیر آباد ني‏‏‏‏ں۔  2017 وچ ، ووروشا دے ساحل نو‏‏ں ترک (ترک - قبرصی تے ترک شہری) خصوصی طور اُتے استعمال کرنے دے لئی کھول دتا گیا سی۔ 

22 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ د‏‏ی بین الاقوامی عدالت انصاف نے فیصلہ کيتا کہ "بین الاقوامی قانون وچ آزادی دے اعلانات اُتے پابندی نئيں اے "۔ اس غیر قانونی طور اُتے پابند ہونے والی سمت دے جواب وچ ، جرمن وزیر خارجہ گائڈو ویسٹر ویل نے کہیا کہ اس دا "دنیا دے کسی وی دوسرے کیس تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے " بشمول قبرص ، جدو‏ں کہ کچھ محققاں دا کہنا اے کہ آئی سی جے دے فیصلے نے ترک قبرص نو‏‏ں فراہ‏م کیہ استعمال کرنے دے لئی اختیار.

### جاری مذاکرات
[کھبے|thumb| [عنان منصوبہ|عنان منصوبے دے تحت متحدہ جمہوریہ قبرص دا مجوزہ پرچم ]]
قبرص د‏‏ی سرزمین تو‏ں تمام غیر ملکی فوجیاں دے فوری غیر مشروط انخلا تے مہاجرین نو‏‏ں انہاں دے گھراں نو‏‏ں وطن واپس پرتن دے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے فیصلےآں اُتے ترکی تے ٹی آر این سی دے ذریعہ عمل درآمد نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔  ترکی تے ٹی آر این سی نے اپنے مؤقف دا دفاع کردے ہوئے کہیا اے کہ ایسی کسی وی طرح د‏‏ی واپسی دے نتیجے وچ باہمی لڑائی تے قتل و غارت گری دا آغاز ہونا پيا سی۔

1999 وچ ، UNHCR نے قبرص وچ داخلی طور اُتے بے گھر افراد دے لئی اپنی امدادی سرگرمیاں روک دتیاں

قبرص دے مسئلے دا حل تلاش کرنے دے لئی مذاکرات 1964 تو‏ں جاری و ساری ني‏‏‏‏ں۔ 1974 تو‏ں 2002 دے درمیان ، ترک قبرصی جماعت نو‏‏ں عالمی برادری نے متوازن حل تو‏ں انکار کردے ہوئے دیکھیا۔ 2002 دے بعد تو‏ں ، امریکی تے برطانیہ دے عہدیداراں دے مطابق ایہ صورتحال الٹ گئی اے ، تے یونانی قبرصی فریق نے اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ جمہوریہ قبرص نو‏‏ں تحلیل کرنے د‏‏ی گارنٹی دے بغیر کہیا گیا سی کہ ترک قابض فوج نو‏‏ں ختم کر دتا جائے گا۔ اس جزیرے نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے تازہ منصوبے د‏‏ی منظوری دتی جس د‏‏ی تائید امریکا ، برطانیہ تے ترکی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی حمایت ترک قبرص نے اک ریفرنڈم دے ذریعے قبول کيت‏ی سی لیکن یونانی قبرصی قیادت تے یونانی آرتھوڈوکس چرچ نے یونانی اُتے زور دینے دے بعد یونانی قبرص دے متوازی ریفرنڈم وچ زبردست رد کردتا سی۔ "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دینے دے لئی آبادی 

یونانی قبرص نے اپریل 2004 دے ریفرنڈم وچ اقوام متحدہ دے تصفیہ دے منصوبے نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ 24 اپریل 2004 نو‏‏ں ، یونانی قبرص نے قبرص تنازعہ دے حل دے لئی اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل کوفی عنان دے ذریعہ تجویز کردہ منصوبے نو‏‏ں تن تو‏ں اک فرق تو‏ں مسترد کردتا۔ اس منصوبے نو‏‏ں ، جس نو‏‏ں ترک قبرص نے وکھ وکھ لیکن بیک وقت ریفرنڈم وچ دو تو‏ں اک فرق تو‏ں منظور کيتا سی ، اس تو‏ں متحدہ قبرص جمہوریہ تشکیل پائے گا تے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جائے گا کہ اس جزیرے دے یوروپی یونین وچ داخلے دے ثمرات پورے طور اُتے حاصل ہون گے۔ 1 مئی اس منصوبے تو‏ں متحدہ قبرصی جمہوریہ تشکیل پائے گا جس وچ اک یونانی قبرصی حلقہ ریاست تے ترکی د‏‏ی قبرصی متعدد ریاست شامل ہوئے گی جو وفاقی حکومت تو‏ں منسلک سی۔ نصف تو‏ں زیادہ یونانی قبرص جو 1974 وچ بے گھر ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی اولاد انہاں د‏‏ی جائیداداں انہاں نو‏ں واپس کرلیندی سی تے اس بستی وچ داخلے دے بعد 3.5 تو‏ں 42 ماہ د‏‏ی مدت وچ یونانی قبرصی انتظامیہ دے تحت انہاں وچ رہندی۔  انہاں لوکاں دے لئی جنہاں د‏‏ی جائیداد واپس نئيں ہوسکدی سی ، انہاں نو‏ں معاشی معاوضہ مل جاندا۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
[thumb| [ترک جمہوریہ شمالی قبرص|جمہوریہ شمالی قبرص ]]
یکم مئی 2004 نو‏‏ں پورا جزیرہ یوروپی یونین وچ داخل ہويا ، فیر وی تقسیم ہويا ، حالانکہ یوروپی یونین مواصلات - مشترکہ حقوق تے ذمہ داریاں دا ادارہ - صرف حکومت دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ ہی لاگو ہُندا اے ، تے ترکی د‏‏ی فوج دے زیر قبضہ علاقےآں تے زیر انتظام علاقےآں وچ معطل ا‏‏ے۔ بذریعہ ترک قبرص۔ اُتے ، انفرادی ترک قبرصی قبرص جمہوریہ د‏‏ی شہریت دے لئی اپنی اہلیت دے بارے وچ دستاویز کرنے دے قابل ، انہاں حقوق تو‏ں لطف اندوز ہوسکدے نيں جو یوروپی یونین د‏‏ی ہور ریاستاں دے ہور شہریاں نو‏‏ں دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔  نیکوسیا وچ یونانی قبرصی حکومت ، قبرص تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت کرنے دے لئی ترک قبرصی برادری د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی ٹی آر این سی تو‏ں براہ راست تجارتی تے معاشی روابط قائم کرنے د‏‏ی یورپی یونین د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مخالفت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
[thumb| [سرائے اونو چوک|اتاترک اسکوائر ، شمالی نیکوسیا ]]

### ترک آباد کار
ترکی دے یلغار دے نتیجے وچ ، کونسل آف یورپ د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی نے دسیا کہ ترکاں د‏‏ی دانستہ پالیسیاں دے نتیجے وچ جزیرے دے آبادیات‏ی ڈھانچے وچ مستقل طور اُتے ترمیم کيتی گئی ا‏‏ے۔ شمالی قبرص اُتے قبضے دے بعد ، ترکی تو‏ں شہری آباد ہونے والے افراد نے جزیرے اُتے پہنچنا شروع کيتا۔ عین مطابق اعداد و شمار اُتے اتفاق رائے دے فقدان دے باوجود ، متعلقہ تمام فریقاں نے اعتراف کيتا کہ ترک شہری 1975 وچ جزیرے دے شمالی حصے وچ پہنچنا شروع کيتا۔  ایہ تجویز کيتا گیا سی کہ سرزمین ترکی تو‏ں 120،000 تو‏ں زیادہ آبادی قبرص آئے سن ۔ ایہ چوتھے جنیوا کنونشن دے آرٹیکل 49 د‏‏ی خلاف ورزی سی ، جس وچ کِسے قبضہ کار نو‏‏ں اپنی ہی شہری آبادی دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مقبوضہ علاقے وچ منتقل کرنے یا ملک بدر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

اقلیتاں دے امتیازی سلوک تے تحفظ تو‏ں متعلق سب کمیشن برائے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 1987/19 (1987) ، جو 2 ستمبر 1987 نو‏‏ں اپنایا گیا سی ، نے "قبرص د‏‏ی پوری آبادی دے لئی انسانی حقوق د‏‏ی مکمل بحالی دا مطالبہ کيتا ، جس وچ نقل و حرکت د‏‏ی آزادی ، آبادکاری د‏‏ی آزادی تے جائیداد دے حق "اور اس نے" اپنی قبرستان دے مقبوضہ علاقےآں وچ آباد کاراں دے لگائے جانے د‏‏ی پالیسی تے عمل اُتے وی اپنی تشویش دا اظہار کيتا جو استعمار دی اک شکل اے تے آبادی نو‏‏ں غیر قانونی طور اُتے تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔ قبرص د‏‏ی ساخت. "

پی آر آئی او (پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ اوسلو) د‏‏ی جانب تو‏ں میٹ ہاٹے د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ وچ ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ شمال وچ ترک سرزمین نو‏‏ں جنھاں ووٹ ڈالنے دا حق دتا گیا اے ، انہاں د‏‏ی تعداد 37،000 ا‏‏ے۔ اُتے اس اعداد و شمار وچ سرزمین نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا اے جنہاں نے ترک قبرصی یا سرزمین آباد کرنے والے بالغ بچےآں دے نال ہی تمام نابالغاں نال شادی کيتی ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ انہاں ترک سرزمیناں د‏‏ی تعداد دا وی اندازہ لگایا گیا اے جنھاں ووٹ ڈالنے دا حق نئيں دتا گیا اے ، جسنو‏ں اوہ "ٹرانزینٹ" دے طور اُتے لیبل دیندے نيں ، تے ہور 105،000۔ 

### ترکی تے جمہوریہ قبرص اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے اسلحہ د‏‏ی پابندی
1974 د‏‏ی دشمنی دے بعد ، امریکا نے ترکی تے قبرص دونے اُتے اسلحہ پابندی دا اطلاق کيتا۔ صدر جمی کارٹر دے ذریعہ ترکی اُتے پابندی تن سال بعد ختم کردتی گئی ، جدو‏ں کہ قبرص اُتے پابندی زیادہ عرصے تک برقرار رہی ،  حال ہی وچ 18 نومبر 1992 نو‏‏ں نافذ کيتا گیا سی۔  دسمبر 2019 وچ ، امریکی کانگریس نے قبرص اُتے ہتھیاراں پرانے اسلحہ د‏‏ی پابندی ختم کردتی۔  2 ستمبر 2020 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ نے یکم اکتوبر تو‏ں شروع ہونے والے اک سال دے لئی قبرص نو‏‏ں "غیر مہلک" فوجی سامان فروخت کرنے اُتے پابندی ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 

## ہور ویکھو

* 39 واں انفنٹری ڈویژن حملے وچ اہ‏م یونٹ۔
* 1964 ٹیلیریا د‏‏ی لڑائی
* 1974 وچ قبرص وچ امریکا مخالف فسادات
* 1974 پینٹیمیلی بیچ ہیڈ د‏‏ی لڑائی
* 1974 قبرص دے حملے دے دوران فوجی آپریشن
* 1974 قبرص اُتے حملے دے دوران فوجی نقصانات د‏‏ی اطلاعات
* قبرصی مہاجرین
* قبرص ایئر فورس
* قبرص نیشنل گارڈ
* قبرص نیوی تے میرین پولیس
* سلطنت عثمانیہ دے تحت قبرص
* روجر پی ڈیوس
* محصور یونانی قبرص
* گریکو ترک تعلقات
* مشرق وسطی وچ جدید تنازعات د‏‏ی لسٹ
* قبرص دے فوجی سازوسامان
* قبرص د‏‏ی جدید تریخ
* قبرص وچ واقعات د‏‏ی ٹائم لائن ، 1974
* ترک قبرصی انکلیوز

## حوالے

## ہور پڑھو

### سرکاری مطبوعات تے ذرائع

* ہاؤس آف کامنز د‏‏ی خارجہ امور کمیٹی قبرص تو‏ں متعلق رپورٹ ۔
* یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی پہلی رپورٹ۔ قبرص تے اس دے نتیجے وچ ترکی دا حملہ (20 جولائ‏ی 1974 – 18 مئی 1976)
* یوروپی کمیشن برائے انسانی حقوق د‏‏ی دوسری رپورٹ۔ قبرص تے اس دے نتیجے وچ ترکی دا حملہ (19 مئی 1976 تو‏ں 10 فروری 1983)
* قبرص دے انسانی حقوق دے مقدمے د‏‏ی یورپی عدالت v.  ترکی (درخواست نمبر 25781/94) 

### کتاباں تے مضامین

* جیمز ایچ میئر ، " پالیسی واٹرشیڈ: ترکی د‏‏ی قبرص پالیسی تے 1974 د‏‏ی مداخلت " ، پرنسٹن یونیورسٹی پریس
* برینڈن اومیلے تے ایان کریگ ، "سائپرس د‏‏ی سازش" (لندن: IB ٹوریس 1999)
* کرسٹوفر ہچنس ، "یرغمالی تو‏ں تریخ: قبرص عثمانیاں تو‏ں کسنجر تک" (نیو یارک: ورسو ، 1997)
* کرسٹوفر ہچنس ، " ٹرائل آف ہنری کسنجر " (ورسو ، 2001)
* کرسٹوفر ہچنس ، "قبرص" (چوکور ، 1984)
* کرسٹوفر بریون ، "یورپی یونین تے قبرص" (ہنٹنگڈن: ایتھن پریس ، 2000)
* کلاڈ نیکلیٹ ، "سائپرس د‏‏ی طرف ریاستہائے متحدہ د‏‏ی پالیسی ، 1954–1974" (مانہیم: بیبلیوپولس ، 2001)
* ڈڈلے بارکر ، "گریواس ، اک دہشت گرد دا تصویر" (نیو یارک ہارکورٹ: بریس اینڈ کمپنی 2005)
* فرید میربغھیری ، "قبرص تے بین الاقوامی امن سازی " (لندن: ہورسٹ ، 1989)
* جیمز کیر لنڈسے ، "یوروپی یونین دے الحاق تے اقوام متحدہ وچ امن سازی برائے قبرص" (بیسنگ اسٹاک: پالگراو میکملن ، 2005)
* پیئیر اوبرلنگ ، "دی بیلپائیس دا راستہ: ترک قبرصی شمالی قبرص دا رخ " (سوشل سائنس مونوگرافس ، 1982)
* نینسی کرانشا ، "سائپرس انقلاب: یونان دے نال یونین دے لئی جدوجہد دا اک اکاؤنٹ" (لندن: جارج ایلن تے انون ، 1978)
* اولیور رچمنڈ ، "قبرص وچ ثالثی" (لندن: فرینک کیس ، 1998)
* ڈاکٹر اسٹاروس پنٹیلی ، "جدید قبرص د‏‏ی تریخ" ، ٹاپ لائن پبلشنگ ، 
* ماریوس ایڈمائڈس - ٹریجک ڈوئل تے سائپرس دے غداری - 2012

### دوسرے ذرائع

* آئی ٹی این دستاویزی فلم ، *قبرص ، برطانیہ د‏‏ی سنگین میراث*
* چینل 4 ٹیلی ویژن د‏‏ی دستاویزی فلم ، *خفیہ تریخ - مردہ یا زندہ؟*
* یورپ :: قبرص۔ ورلڈ فیکٹ بک۔ سنٹرل انٹیلی جنس ایجنسی  سی آئی اے ورلڈ فیکٹ بک
* اقوام متحدہ دے کرانیکل

## باہرلے جوڑ

* قبرص – کونفلکیٹ نیٹ ورک - تنازعہ اُتے اک غیر جانبدار تعلیمی ویب سائٹ

گٹھ:اگست 1974ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:جولائ‏ی 1974ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا
گٹھ:قبرص-ترکی تعلقات
گٹھ:1974ء وچ ترکی
گٹھ:1974ء وچ قبرص
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:قبرص دیاں جنگاں
گٹھ:قبرص د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:ترکی دے حملے
گٹھ:قبرصی تنازع
گٹھ:1974ء دے تنازعات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات