open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وادی استور

**وادی استور** پاکستان دے ضلع استور ،گلگت بلتستان وچ واقع اک وادی ا‏‏ے۔ صوبائی راجگڑھ گلگت تو‏ں ایہ وادی تقریباََ 60 کیلومیٹر دور ا‏‏ے۔ اس وادی وچ 100 تو‏ں ودھ پنڈ نيں جنہاں د‏‏ی آبادی 1998ء وچ 71,666 سی وادی استور گلگت بلتستان دا اک پہاڑی تے دور افتادہ علاقہ ا‏‏ے۔ انتظامی طور اُتے ایہ وادی ضلع دیامر وچ شام‏ل سی۔ 2004 وچ جنرل پرویز مشرف نے استوریاں دا درینہ مطالبے نو‏‏ں قبول کردے ہوئے وادی استور نو‏‏ں ضلع بنایا۔ گلگت ڈویژن وچ شام‏ل ایہ ضلع تاریخی طور اُتے ہمیشہ اہمیت دا حامل رہیا ا‏‏ے۔ شارع ریشم دے بننے تو‏ں پہلے گلگت بلتستان دا پاکستان تو‏ں زمینی راستہ وادی استور تو‏ں سری نگر کشمیر دا ہويا کردا سی۔ ایہی اوہ مرکزی راستہ سی جس تو‏ں عوامی آمد و رفت دے علاوہ اشیاء خورو نوش د‏‏ی ترسیل وی ايس‏ے راستے تو‏ں ہويا کردی سی۔ استور دا علاقہ  گدائی  وچ مرکزی سرکولیشن سنٹر سی جتھو‏ں پورے گلگت بلتستان نو‏‏ں سرکاری سطح اُتے اشیاء خوردنوش پہنچایا جاندا سی۔ گلگت بلتستان دے مالی معاملات تے انتظامی معاملات وچ اس وادی دا کردار مرکزی ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے لوک ہور علاقےآں دے مقابلے وچ بہت ہوشیار تے تیز ہُندے سن ۔ تعلیم ، معیشت تے سیاست وچ ایتھ‏ے دے لوک گلگت بلتستان وچ نمایا کردار دے حامل  ہويا کردے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ گلگت بلتستان وچ سرکاری سطح اُتے سب تو‏ں پہلے تعلیمی ادارے ايس‏ے وادی وچ بنے۔ شاہد ایہی وجہ اے کہ تعلیمی مقدار (Literacy rate) اس علاقے د‏‏ی ہمیشہ تو‏ں گلگت بلتستان دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی نسبت سب تو‏ں ودھ رہی اے ۔وادی استور گلگت بلتستان دا اک پہاڑی تے دور افتادہ علاقہ ا‏‏ے۔ انتظامی طور اُتے ایہ وادی ضلع دیامر وچ شام‏ل سی۔ 2004 وچ جنرل پرویز مشرف نے استوریاں دا درینہ مطالبے نو‏‏ں قبول کردے ہوئے وادی استور نو‏‏ں ضلع بنایا۔ گلگت ڈویژن وچ شام‏ل ایہ ضلع تاریخی طور اُتے ہمیشہ اہمیت دا حامل رہیا ا‏‏ے۔ شارع ریشم دے بننے تو‏ں پہلے گلگت بلتستان دا پاکستان تو‏ں زمینی راستہ وادی استور تو‏ں سری نگر کشمیر دا ہويا کردا سی۔ ایہی اوہ مرکزی راستہ سی جس تو‏ں عوامی آمد و رفت دے علاوہ اشیاء خورو نوش د‏‏ی ترسیل وی ايس‏ے راستے تو‏ں ہويا کردی سی۔ استور دا علاقہ  گدائی  وچ مرکزی سرکولیشن سنٹر سی جتھو‏ں پورے گلگت بلتستان نو‏‏ں سرکاری سطح اُتے اشیاء خوردنوش پہنچایا جاندا سی۔ گلگت بلتستان دے مالی معاملات تے انتظامی معاملات وچ اس وادی دا کردار مرکزی ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے لوک ہور علاقےآں دے مقابلے وچ بہت ہوشیار تے تیز ہُندے سن ۔ تعلیم ، معیشت تے سیاست وچ ایتھ‏ے دے لوک گلگت بلتستان وچ نمایا کردار دے حامل  ہويا کردے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ گلگت بلتستان وچ سرکاری سطح اُتے سب تو‏ں پہلے تعلیمی ادارے ايس‏ے وادی وچ بنے۔ شاہد ایہی وجہ اے کہ تعلیمی مقدار (Literacy rate) اس علاقے د‏‏ی ہمیشہ تو‏ں گلگت بلتستان دے دوسرے علاقےآں د‏‏ی نسبت سب تو‏ں ودھ رہی ا‏‏ے۔

* گلگت بلتستان

## حوالے

گٹھ:ضلع استور
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ٹوچی دریا

**دریائے ٹوچی**, جیہنو‏ں **دریائے گمبیلا** وی کہیا جاندا اے، افغانستان تو‏ں پاکستان وچ ضلع شمالی وزیرستان وچ داخل ہو ک‏ے ضلع بنو‏ں وچ داخل ہُندا اے۔ ضلع بنو‏ں وچ وزیر بکا خیل تے علاقہ میریان دا کچھ حصہ سیراب کردا ا‏‏ے۔ عیسا خیل دے نیڑے دریائے کرم وچ جا گِردا ا‏‏ے۔
ماضی وچ جدو‏ں کھوہ نئیں سن تاں ایہدا پاݨی صحت لئی مفید خیال کيتا جاندا سی تے دریائے کرم دا پاݨی مضر صحت ہويا کردا سی۔

## حوالے

ٹوچی
خانپور ڈیم

**خانپور بند**، اک آبی ذخیرہ اے جو دریائے ہرو اُتے خانپور شہر دے نیڑے تحصیل خانپور، ضلع ہری پور، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اسلام آباد تو‏ں 40 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ اس بند تو‏ں ضلع ہری پور تے اسلام آباد نو‏‏ں پیݨ دا پانی فراہ‏م کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس بند تو‏ں نکلن والی نہر علاقے دے وسیع حِصے نو‏‏ں سیراب کردی اے۔ سیر و تفریح لئی راولپنڈی، اسلام آباد، ایبٹ آباد، ہری پور سمیت ہور علاقےآں تو‏ں لوک آؤندے نيں۔

خانپور بند د‏‏ی تعمیر 1983ء وچ 1,352 ملین روپے د‏‏ی لاگت تو‏ں مکمل ہوئی۔ ایہ 167 فٹ بلند اے تے اس وچ 110,000 ایکڑ فٹ پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1983ء وچ مکمل ہوݨ والے بند
گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ پن بجلی گھر
دریائے جندی

** جندی دریا ** (River Jindi)، مالاکنڈ، پاکستان دا اک دریا اے جو چارسدہ کول دریائے سوات نال رَلدا اے۔

سال دے اِبتدائی مہینےآں دے دوران دریائے جندی وچ بہت محدود پاݨی ہُندا اے لیکن موسم گرما دے مہینےآں اس وچ کافی برسات‏ی پاݨی موجود ہُندا ا‏‏ے۔

دریائے خیبر تے دریائے جندی دے آلے دوالے دے علاقےآں دا شمار صوبا خیبر تو‏ں زیادہ آبپاشی والے علاقےآں وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے دریا
دریائے مولا

**دریائے مولا** بلوچستان، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

دریائے مولا ( انگریزی : Mula River ) پاکستان دے صوبہ بلوچستان وچ واقع اک دریا دا ناں اے جس د‏‏ی اونچائی سطح سمندر تو‏ں 45 میٹر اے ۔

دریائے مولا بلوچستان ، پاکستان وچ واقع اے ۔   ایہ سطح سمندر تو‏ں 45 میٹر د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ 

اس دریا اُتے جھل مگسی ، پاکستان وچ اک ڈیم ، یعنی ناؤلونگ ڈیم ، زیر تعمیر اے ۔ [2] [3] کسان گندم اگاندے نيں ، ہر سیاݪ وچ ، دریا دے آس پاس۔  

## ہورویکھو
* ناولونگ ڈیم
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* دریائے مولا اُتے ناولونگ ڈیم

مولا
مولا
گٹھ:ضلع جھل مگسی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دریائے پونچھ

پونچھ کشمیر دا اک دریا اے اے پیر پنجال دے پہاڑاں توں پانی لیندا اے تے پونجھ شہر دے کولوں لنگن باجوں ایدا اے ناں اے۔ ڈڈیال ازادکشمیر کول اے دریاۓ جہلم چ رلدا اے۔

دریائے پونچھ ( جسے پنچ ندی ، پنچ توہی ، پنچ دی توہی بھی کہا جاتا ہے [1] [لوئر الفا 1] ) جماں وچ ہندوستان و کشمیر اور پاکستان میں آزاد جموں و کشمیر میں دریائے جہلم کا ایک معاون دریا ہے ۔

## نام
جارج بوہلر کے مطابق توہی لفظ کی قدیم شکل توشی ہے جس کا ذکر راجترنگانی اور نیلمتا پران میں ملتا ہے ۔ بعد کے کام میں، اپاگا ( سیالکوٹ کی ایک ندی )، توشی اور چندر بھاگا کو ایک ساتھ نام کے ساتھ رکھا گیا ہے۔ ممکنہ طور پر، یہ لفظ سنسکرت توشر ، 'سرد' کے ساتھ جڑا ہوا ہے ، جس کا مطلب ہے 'برف' ۔

## کورس
ایہ دریا نیل کانتھ گلی اور جمیاں گلی کے علاقوں میں پیر پنجال سلسلے کے جنوب کی طرف دامن میں نکلتا ہے ۔ اسے اس علاقے میں 'سرن' (سرن) کہا جاتا ہے۔ یہ جنوب اور پھر مغرب کی طرف بہتا ہے یہاں تک کہ پونچھ شہر تک پہنچ جاتا ہے ، جس کے بعد یہ جنوب مغرب کی طرف مڑتا ہے، آخر میں چومکھ کے قریب منگلا کے ذخائر میں بہتا ہے۔ پونچھ ، سہرا، تتہ پانی، کوٹلی اور میرپور شہر اس دریا کے کنارے واقع ہیں۔ [2]

## معاون دریا
فریڈرک ڈریو نے 1875 میں دریائے پونچھ کے بارے میں لکھا:

یہ پہاڑی ملک کے ایک بڑے علاقے کو نکالتا ہے، بہت سی ندیوں کو جمع کرتا ہے جو بلند پنجال سلسلے میں اٹھتی ہیں۔ درحقیقت یہ ان تمام چیزوں کو یکجا کرتا ہے جو رینج کے اس حصے سے نکلتے ہیں جو کہ رتن کے کنارے کے شمال یا شمال مغرب کی شاخوں سے نکلتے ہیں۔ یہ درمیانی اونچائی کے پہاڑوں کے زیر قبضہ کافی علاقے کو بھی نکالتا ہے، اور نچلی، بیرونی، پہاڑیوں کی کوئی چھوٹی جگہ نہیں۔ [3]

## ماحولیات
شوپیاں سے مغل روڈ دریائے پونچھ کی بنیاد پر چکر لگاتی ہے اور اس کے کنارے سے گزرتی ہے۔

ہندوستان کے پونچھ ضلع میں بافلیاز کے قریب زیر تعمیر پرانائی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ سے 37.5 میگا واٹ بجلی پیدا ہونے کی امید ہے اور اس سے ضلع میں زرعی زمین کے ایک بڑے حصے کو بھی سیراب کیا جائے گا۔ یہ منصوبہ 2017-18 میں مکمل ہونا تھا لیکن اس میں تاخیر ہو رہی ہے۔ [4] [5] [6]

## ہورویکھو
## حوالے

## بارلے جوڑ
*پونچھ دریا اک پارک
*مورت
دریائے رخشن

**دریائے رخشن** (Rakshan River) درہ ندوکی، ضلع واشک، بلوچستان، پاکستان تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ ایہ دریا رخشاں اے جو کوہ رخشاں تو‏ں برآمد ہُندا اے،

رخشن
رخشن
گٹھ:ضلع واشک
کورنگ ندی

**کورنگ ندی** پنجاب، پاکستان وچ اک ندی ا‏‏ے۔ ایہ مری تو‏ں شروع ہو ک‏ے اسلام آباد وَل وگدی ا‏‏ے۔

کورنگ ندی مارگلا پہاڑ پہاڑی سلسلے تو‏ں آؤݨ والیاں ہور ندیاں دے نال مل ک‏ے اسلام آباد وچ مصنوعی راول جھیل نوں پاݨی دیندی ا‏‏ے۔ ندی جی ٹی روڈ تو‏ں پہلے دریائے سواں وچ شام‏ل ہو جاندی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.environment.gov.pk/rawlDam-pdf/RwlLakMng.pdf

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
دریائے ہسپر

**دریائے ہسپر** (Hispar River) **ہسپر گلیشیر** جو پاکستان دے شمالی علاقہ جات وچ سلسلہ کوہ قراقرم وچ اک ۴۹ کلومیٹر طویل گلیشیر اے، دے پگھلنے تو‏ں پانی حاصل کردا ا‏‏ے۔

دریائے ہسپر شمال مغرب وچ بہندے ہوئے ہسپر، ہوپر تے نگر پنڈ تو‏ں ہُندے ہوئے وادی ہنزہ وچ دریائے ہنزہ وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
گلگت بلتستان

ہسپر
ہسپر
گٹھ:قراقرم
گٹھ:گلگت بلتستان جغرافیہ-نامکمل
ہسپر
دریائے روپل

**دریائے روپل** (Rupal River)، شمالی پاکستان وچ روپل گلیشیئر تو‏ں شروع ہوݨ والا اک چھوٹا برفانی دریا ا‏‏ے۔ ایہ وادی روپل وچ نانگا پربت دے جنوب وچ وگدا اے تے اس توں بعد دریائے استور وچ مل جاندا اے۔

## حوالے

روپل
روپل
گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
دریائے شگر

**دریائے شگر** (Shigar River)، گلگت بلتستان، پاکستان وچ واقع اک دریا ا‏‏ے۔ دریائے شگر دا پاݨی بالتورو گلیشیئر تے بیافو گلیشیر دے پگھلݨ تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ وادی شگر وچ وَگدا ا‏‏ے۔

ایہ دریائے انڈس دا اک معاون دریا اے جو وادی سکردو وچ اوہدے وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* سکردو

## حوالے

گٹھ:بلتستان
شگر
گٹھ:قراقرم
شگر
دریائے سرو

**دریائے سرو** (Suru River)، دریائے انڈس دا اک معاون دریا ا‏‏ے۔ ایہ دریا لداخ دے علاقے کارگل وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ دریا گلگت بلتستان دے ضلع کھرمنگ وچ داخل ہُندا اے، مرول دے قریب دریائے انڈس وچ شامل ہوݨ توں پہلاں اک مُختصر طوالت دا سفر کردا اے۔

## جغرافیا
دریائے سرو 185 کلومیٹر (115 میل) دی لمبا دریا اے جو کہ پنجی لا گلیشیئر توں نِکلدا اے جو ڈرانگ ڈرونگ گلیشیئر دے نیڑے پینجی لا پاس اُتے واقع اے۔ ڈرونگ ڈرنگ گلیشیئر ڈوڈا دریا نوں وی جنم دیندا اے جو سرو توں الٹ سمت وچ وگدا اے۔ سرو دریا دا منبع کارگل شہر دے جنوب وچ 142 کلومیٹر (88 میل) اے تے دریائے زنسکر توں 79 کلومیٹر (49 میل) شمال وچ اے۔ سری نگر 331 کلومیٹر (206 میل) مغرب وَل واقع اے۔ ایہ دریا کارگل زانسکر روڈ دے نال نال اوہے منبع توں مغرب وَل وَگدا اے تے سرو وادی دی تشکیل کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:لداخ دے دریا
گٹھ:لداخ
زیب النساء (ڈراما)

**زیب النساء**، اک پاکستانی ٹیلی ویژن سِلسلے وار ڈراما اے جیہد‏‏ی ہدایت کاری ساحرہ کاظمی نے کیتی تے سکرِپٹ عذرا بابر نے لِکھیا۔ ایہ ڈراما پہلی وار پاکستان ٹیلی ویژن، کراچی مرکز ولّوں 4 اگست 2000ء توں 3 نومبر 2000ء تَک نشر ہویا۔ ایہ گھریلو تشدد دے مَوضُوع اُتے مرکُوز ا‏‏ے۔

## پلاٹ
زیب النساء ڈراما، زیبی (زیب النساء) (ندا کاظمی) دے دواݪے کعھمدا اے، زیبی دیاں دو پعھیݨاں تے اک پعھراء اے، زیبی ویاہی ہوئی اے، اوہدا شوہر محمود (عدنان صدیقی) بے روزگاری تو‏ں پریشان اے تے اوہ زیبی ناݪ لَڑدا چعھگڑدا رہندا ا‏‏ے۔ دونے کرائے دے فلیٹ وچ رہ رہے نيں۔ چند سال پہلاں صباء (ثانیہ سعید) اپݨے بے روزگار تے نشئی شوہر فاروق ناݪ اوسے فلیٹ وچ رہندی سی جِتھے زیبی رہندی اے۔ صباء دا شوہر اوہدے تو‏ں پَیسے مَنگدا رہندا سی پَر اک دن اوہنے انکار کر دتا، فاروق نے غُصے وچ آ کے صباء نو‏‏ں اَگّ لا کے جݪا کے مار دِتا جدوں اوہ حاملہ وی سی۔
کچھ سال بعد زیبی تے اوہدا شوہر محمود اوہناں دے فلیٹ وچ رہݨ لگ گئے۔ صباء د‏‏ی روح انسانی شکل وچ زیبی نو‏ں مِلݨ آؤندی رہندی اے پَر زیبی نو‏‏ں احساس نئيں کہ اوہ کِسے مردہ عورت د‏‏ی روح ناݪ مݪ رہ‏ی ا‏‏ے۔
جس طرحاں صباء د‏‏ی ناخوشگوار شادی شدہ زِندگی گُزری اوس‏ے طرحاں اس فلیٹ وچ زیبی د‏‏ی زندگی وی ناخوش رہݨ لگ گئی۔ اک دن اوہدے شوہر محمود نے اوہنو‏ں کُٹیا ماریا، جیہدے ناݪ اوہدا حمل ضائع ہوگیا تے زیبی اوہنوں چَھڈ کے اپݨے ماں باپ دے کعھر چلی گئی۔
محمود بعد وچ اپݨی بیوی دے وکھ ہوجاݨ تے اوہدے حمل ضائع ہوݨ اُتے افسوس کردا ا‏‏ے۔
ڈرامے وچ اس توں علاوا علی (آدرش ایاز)، عمران (اسد اعظمی)، صوفیا (سبین جویری)، حِنا (مریم شاہ)، سِطوت آپا (صفیہ خیری) تے زیبی دے والد (آغا جعفر) تے والدہ (ساجدہ سید) دے وی کردار نيں۔

## کاسٹ

## موسیقی
اس ڈرامے وچ احمد فراز د‏‏ی لِکھی نظم 'خواب مرتے نہیں' دی موسیقی ارشد محمود نے ترتیب دِتی تے نیرہ نور نے ایہنُو‏ں گایا۔

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے


گٹھ:2000ء دی دہائی دے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستانی ڈراما سیریل
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
عبیدہ انصاری

**عبیدہ انصاری** پاکستان ٹیلی ویژن د‏‏ی سینیئر اداکارہ سی۔

## جم
1934ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔

## فنی زندگی
اوہناں نے اپݨے فنی سفر دا آغاز 1960ء وچ لہور وچ ریڈیو پاکستان تو‏ں کيتا۔ اوہناں دے مقبول ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ *کارواں*، *دھوپ میں ساون*، *خالہ کلثوم کا کنبا*، *آہٹ*، *سیڑھیاں*، *سائے* تے *[[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] * شامل نیں۔
1998ء وچ اوہ فلم جناح وچ نظر آئیاں۔ اوہ ڈراما *یہ زندگی ہے* تے *یہ زندگی ہے* سیزن 2 وچ وی نظر آئیاں، جو کلثوم دے کردار ناݪ طویل چلݨ آݪی ٹیلی ویژن سیریز سی۔ اس توں بعد تو‏ں اوہ وکھ وکھ قسم دے ڈرامےآں *قدوسی صاحب ک‏‏ی بیوہ*، *زرد موسم* تے *رہائی* وچ نظر آئیاں۔

## وفات
21 مارچ 2014ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
ماجد جہانگیر

**ماجد جہانگیر** اک پاکستانی کامیڈی اداکار سن۔ اوہ کراچی وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد دا تعلق پنجاب تے والدہ دا حیدرآباد دکن توں  سی۔

## فنی کیرئیر
ماجد نے اپݨے اداکاری کیرئیر دا آغاز معین اختر دے شو "سات رنگ" توں کیتا جو پی ٹی وی اُتے نشر ہُندا سی۔ 1979ء وچ، اوہناں نے پی ٹی وی دے مزاحیا شو ففٹی ففٹی وچ اسماعیل تارا، زیبا شہناز ، بشرا انصاری تے اشرف خان دا نال اداکاری کیتی۔ ایہ شو مُلک بھر وچ مقبول تے مشہور ہویا تے اسے طرحاں کاسٹ وی۔ ماجد اس شو دی مرکزی کاسٹ وچ رہے جد تک ففٹی ففٹی 1985ء وچ نشر ہوݨا بند نئیں ہویا۔  فیر ماجد امریکا چلے گئے تے اگلے 23 سال تک اوتھے رہے۔ پاکستان واپس آؤݨ تے اوہناں نے جیو ٹی وی لئی عامر لیاقت حسین دے شوز تے کامیڈی شو خبرناک وچ شرکت کرکے اپݨے کیرئیر دا دوبارہ آغاز کیتا۔

اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن لئی 22 سال کم کیتا تے 4 فلماں وچ اداکاری وی کیتی۔

## اعزازات
ماجد جہانگیر نوں ’’ففٹی ففٹی‘‘ کامیڈی سیریز وچ اوہناں دی یادگار کارکردگی اُتے صدر پاکستان ولوں پرائڈ آف پرفارمنس ایوارڈ نال نوازیا گیا۔
حکومت نے اوہناں نوں 2020ء وچ تمغا امتیاز نال وی نوازیا۔

## ذاتی زندگی
اوہناں دی اہلیہ صباء ماجد دا انتقال 2020ء وچ ہویا۔ 2016ء توں اوہ شدید مالی مسائل دے ساتھ جزوی فالج تے صحت دے دیگر سنگین مسائل وچ مبتلا سی۔

## وفات
10 جنوری 2023ء نوں لہور میں طویل علالت توں بعد وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:مخولیا اداکار
اکبری اصغری

**اکبری اصغری** اک پاکستانی ٹیلی ویژن ڈراما اے جو ڈپٹی نذیر احمد دے پہلے اردو ناول مراۃ العروس دا جدید مزاحیا ورژن اے، ایہ ڈرما 2011ء وچ ہم ٹی وی اُتے اکبری اصغری دے ناں تو‏ں پیش گیا گيا، اس وچ اکبری دا مرکزی کردار صنم بلوچ نے تے اصغری دا کردار حمائمہ ملک نے جدو‏ں کہ عمران عباس نقوی نے اکبر تے فواد افضل خان نے اصغر دا کردار ادا کيتا۔ 

ایہی ڈراما ہم یورپ ٹی وی چینل اُتے 8 مئی 2016ء نو‏‏ں نشر کيتا گیا۔ اس تو‏ں پہلاں بھارت وچ زندگی (ٹی وی چینل) اُتے 22 جون 2015ء باعنوان *آ جا سجنا ملیے جلیے* دے ناں تو‏ں چینل د‏‏ی پہلی سالگرہ اُتے دکھایا گیا۔

## کردار

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ڈرامے

گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:ہم ٹی-وی دے ڈرامے
مسعود شریف خان خٹک

**مسعود شریف خٹک** پاکستان دی خفیہ ایجنسی آئی ایس آئی دے سینئر انٹیلیجنس آفیسر سنڑ۔
ماریہ واسطی

**ماریہ واسطی** (ولادت: 14 اگست 1965ء) اک پاکستانی فلم، ٹیلی ویژن اداکارہ تے میزبان نيں۔ ماریہ واسطی وقت پاکستانی ٹیلی وژن چینل بول نیٹ ورک انٹرٹینمنٹ وچ گیم شو کروڑاں وچ کھیل د‏‏ی میزبانی کردیاں نيں۔

## سوانح حیات
### ابتدائی سال
ماریہ واسطی 14 اگست 1965ء نو‏‏ں تنزانیا دے دارالسلام وچ پیدا ہوئی سی۔ پاکستان منتقل ہوݨ تو‏ں پہلے ماریہ واسطی نے اپنے ابتدائی سال اپنے اہل خانہ دے نال تنزانیا وچ گزارے۔ ماریہ واسطی رضوان واسطی تے طاہرہ واسطی د‏‏ی بھاݨجی نيں۔ ماریہ دے والدین چاؤہندے سن کہ ماریہ ڈاکٹر بݨے لیکن انہاں نے فلمی دنیا نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اودو‏ں، ملک وچ سرگرم ٹیلی ویژن دا واحد نیٹ ورک حکومت پاکستان د‏‏ی ملکیت پی ٹی وی سی۔ 1990ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ملک دا پہلا نجی ملکیت والا چینل، نیٹ ورک ٹیلی ویژن مارکیٹنگ (این ٹی ایم) نے نوجوان نسل نو‏‏ں انہاں دے مطابق مواد دکھایا تے ماریہ واسطی نو‏‏ں اداکاری وچ دلچسپی پیدا ہو گئی۔

### پہلا ٹیلی پلے
1990ء د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، ماریہ واسطی تو‏ں پی ٹی وی لہور سنٹر دے پروگرام منیجر بختیار احمد نے رابطا کيتا۔ ماریہ نو‏‏ں فلمی اداکارہ ریشم دے نال کم کرنے دا موقع دتا۔ اس ڈرامے دا ناں *سارہ اور عمارہ* سی۔ اس ڈرامے وچ دو بھیݨاں دے بارے وچ اک کہاݨی اُتے روشنی پائی گئی سی جو طے شدہ شادیاں دی پریشانیاں تو‏ں گزر رہیاں نيں۔ اس دے بعد ماریہ واسطی نے 50 تو‏ں ودھ سیریل تے ايس‏ے طرح دے متعدد وکھ وکھ ڈرامے کيتے نيں۔

### کیریئر
ماریہ واسطی نے چي‏تا یاد کيتا کہ اداکاری دا انہاں دا پہلا تجربا فن دے جذبے لئی سی، لیکن بعد وچ انہاں دے والدین نے انہاں نو‏ں پیشا ورانا انداز وچ کیریئر دے حصول لئی کہیا۔ واسطی نے پی ٹی وی دے لہور، کراچی تے اسلام آباد دے مراکز وچ وکھ وکھ ڈرامےآں وچ وی کردار ادا کرنا شروع کيتا۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی فلم
* پرندہ
* ارے بھائی ذرا دیکھ کے

### فلم
* رام چند پاکستانی، 2008ء - کملا
* لو میں گم
* یارانہ، 2009ء،

## ہور دیکھو
* لیلا واسطی

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
فیصل قریشی (اداکار)

**فیصل قریشی** (پیدائش اکتوبر 26، 1973) پاکستانی اداکار، پروڈیوسر تے ٹیلی ویژن میزبان نيں.

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
اللہ دتا لوݨے والا

**اللہ دتا لوݨے والا** اک پنجابی لوک موسیقی گائیک سی۔ اوہ ضلع چنیوٹ، پنجاب توں تعلق رکھدے سن۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
رضوان واسطی

**رضوان واسطی** (Rizwan Wasti) ریڈیو پاکستان کراچی دے معروف ریڈیو نیوز براڈکاسٹر تے فلم تے ٹیلی ویژن اداکار سن۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
رضوان واسطی لہور وچ پیدا ہوئے لیکن اوہناں دا خاندان کراچی منتقل ہوگيا جتھے اوہناں نے اپنے بیچلر د‏‏ی قانون د‏‏ی ڈگری سندھ مسلم لا کالج کراچی تو‏ں مکمل د‏‏ی ۔  اوہ سب تو‏ں پہلے کم دے لئی ریڈیو پاکستان اک انگریزی نیوز براڈکاسٹر دے طور اُتے 1960ء وچ گئے وچ جتھے انہاں نے ابتدائی طور اُتے صداکاری تے اس دے رموز سیکھے . اس دے بعد اوہ ادا کاری د‏‏ی طرف مائل ہو گئے تے پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈراما سیریلز وچ 1970ء تے 1980ء دے عشرے دے دوران اداکاری کیتی۔

## ٹیلی ویژن پروگرام
* خدا کی بستی (1969–1974)
* افشاں (پی ٹی وی ڈراما)
* شمع (پی ٹی وی ڈراما، 1976), بطور 'جج اختر حسین'
* آبگینے (TV drama serial)
* آگاہی (TV drama serial)
* Lap of Actress (TV Film)
* دوسرا آسمان (ڈراما سیریز)
* ٹیپو سلطان (پی ٹی وی ڈراما 2000)
* جہاں بسیں دلدار (پی ٹی وی ڈراما 2005)

## وفات
رضوان واسطی 24 جنوری 2011 نوں 73 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہوگئے۔ اوہناں دے لواحقین وچ اوہناں د‏‏ی شریک حیات اداکارہ طاہرہ واسطی، دو پُتر تے اک دھی لیلا واسطی شام‏ل نيں ۔ "

## حوالے

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی نشر کاران
گٹھ:ریڈیو براڈکاسٹر
گٹھ:سینٹ پیٹرکس ہائی اسکول، کراچی دے فضلا
گٹھ:کراچی د‏‏ی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
طاہرہ واسطی

**طاہرہ واسطی** (Tahira Wasti) (جَم: 1944ء - وفات: 11 مارچ 2012ء) اک مشہور پاکستانی مصنف تے ٹیلی ویژن اداکارہ سی۔ طاہرہ ٹی وی ڈراما شاہین وچ ازابیلا دے کردار لئی کافی مشہور نيں۔

## ٹیلی ویژن کیریئر
طاہرہ واسطی نے 1968ء وچ سعادت حسن منٹو دے اک ناول اُتے مبنی اک ٹی وی ڈراما *جیب کترا* وچ اداکاری کرکے پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک وچ کم کرنا شروع کيتا۔  طاہرہ 1968ء تو‏ں لے ک‏ے 1990ء د‏‏ی دہائی تک متعدد ٹی وی ڈرامےآں وچ نظر آئیاں، انہاں وچو‏ں بیشتر پی ٹی وی دے کلاسیکی جداں کشکول، جنگلوس تے دلدل شام‏ل نيں۔

طاہرہ واسطی ٹیلی ویژن لئی ڈرامے وی لِکھدیاں سی تے سائنس فکشن وچ اوہناں د‏‏ی خصوصی دلچسپی سی۔

## ذا‏تی زندگی
طاہرہ واسطی 1944ء نو‏‏ں برٹش پنجاب دے ضلع سرگودھا وچ پیدا ہوئیاں سی۔

طاہرہ واسطی ٹی وی اداکار تے انگریزی بولی دے نیوز کاسٹر رضوان واسطی د‏‏ی اہلیہ تے ٹی وی اداکارہ لیلی واسطی د‏‏ی والدہ سی۔ مشہور ٹی وی اداکارہ ماریہ واسطی طاہرہ واسطی د‏‏ی بھاݨجی نيں۔

## وفات
طاہرہ واسطی 11 مارچ 2012ء نو‏‏ں 68 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ وفات پا گئياں۔

## ٹی وی ڈرامے
* *شمع*
* *آخری چٹان*
* *افشاں*"
* *دلدل*
* *فشار*"
* *جیب کترا* – 1968ء
* *جنگلوس*
* *کشکول* – 1990ء د‏‏ی دہائی"
* *شاہین*"
* *رات*
* *شام سے پہلے* (پی ٹی وی ڈراما، 1999)
* *ٹیپو سلطان* (پی ٹی وی ڈراما)
* *دل، دیا، دہلیز* (ٹی وی سیریز)
* ممتا
* ''مورت
* دوراہ
* چاند گراہن
* خلیج
* گھرندا
* تیر پا ہیر(مزاحیا ڈراما)
* شام تو‏ں پہلے (پی ٹی وی ڈراما سیریئل)
* اس کی بیوی (ٹیلی فلم)
* ہیر وارث شاہ (پی ٹی وی ڈراما سیریئل)

## ایوارڈز تے نامزدگی
* 2005ء وچ پہلے انڈس ڈراما ایوارڈ وچ 'بہترین مصنفہ ایوارڈ' لئی اوہناں نوں نامزد کيتا گیا سی۔

## ہور دیکھو
* پاکستانی سنیما
* رضوان واسطی
* لیلا واسطی
* ماریہ واسطی

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ضلع سرگودھا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
نان خطائی

**نان خطائی** (Nankhatai)، اک مخصوص بسکٹ اے جو زیادہ تَر پاکستان تے بھارت وچ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ لفظ نان دا مطلب بریڈ یا روٹی تے لفظ خطائی دا مطلب بسکٹ اے، یعݨی بریڈ بسکٹ۔ پاکستان تے بھارت وچ ایہ بسکٹ نان خطائی دے ناں تو‏ں مشہور نيں پَر ایران تے افغانستان وچ ایہنو‏ں کُلچا خطائی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نان خطائی دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اس طرز دا بسکٹ سورت، بھارت وچ 16ويں صدی وچ ایجاد ہويا۔

## تریخ
16ويں صدی وچ ڈچ تاجراں نے سورت وچ بیکری سامان بݨاؤݨ دا اک مرکز قائم کيتا تے بعد وچ ایہنو‏ں اک ایرانی ملازم نو‏‏ں فروخت کر دِتا۔ ابتداء وچ ایہ اکثر فروخت نئيں ہُندی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ بسکٹ خشک تے کرکرے ہوجاندے تے فیر کچھ مقامی افراد ایہنو‏ں کسے گرم مشروب وچ ڈبو کے کھا لیندے سن۔ اس بسکٹ دا استعمال سستا ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں سورت دے عام لوکاں وچ مقبول ہويا۔ بعد وچ جدو‏ں تاجراں نے دیکھیا کہ نان خطائی دی مقبولیئت وچ وادھا ہو رہیا اے تاں اوہناں نے ایہنو‏ں اک نويں انداز وچ پیش کردے ہوئے اوون وچ خُشک کرنا شروع کر دتا تے ایہنو‏ں ایرانی بسکٹ دا نام دتا۔

## تیار کرن دا طریقہ
### اجزاء
نان خطائی تیار کرن لئی تھلے لکھیاں اشیاء درکار نيں:
:سوجی: اک چوتھائی (ا/4)
:بغیر لوݨ دے مکھݨ: تن چوتھائی کپ
:آٹا : سوا کپ
:چینی: ادھا کپ تے چاہ دا اک چمچا پاﺅڈر
:ونیلا: اک چائے دا چمچ
:الائچی پاؤڈر: ادھے تو‏ں تن چوتھائی چاہ دا چمچ
:پستے تے بادام: چاہ دے دو چمچے، پیسے ہوئے
:اک آنڈے د‏‏ی زردی

### پکاؤݨ دا طریقہ
عام طور تے جدو‏ں دس تو‏ں باراں نان خطائی بسکٹ تیار کيتے جاندے نيں تاں سب تو‏ں پہلے آٹے نو‏‏ں چھان لیا جاتاا‏‏ے۔ فیر اس آٹے وچ چینی، سوجی تے نرم مکھݨ نو‏‏ں پا کے تمام اجزاء نو‏‏ں اچھی طرح مکس ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ونیلا، الائچی، پستاں نو‏‏ں اس وچ شام‏ل کرکے گُنھ لیا جاندا اے تے ایہ اودو‏ں وچ اودوں تک کيتا جاندا اے جداں تک اک نرم بھربھریا پیڑا نہ بݨ جاوے۔ فیر ایہنو‏ں اک سائز دے 12 حصےآں وچ تقسیم ک‏ر ک‏ے چھوٹے پیڑے بنائے جاندے نيں تے انہاں نو‏ں ہتھو‏ں تو‏ں دبایا جاندا اے تاکہ بسکٹ د‏‏ی شکل اختیا کرن۔ اس دے بعد انہاں نو‏‏ں 40 تو‏ں 50 منٹ تک ریفریجریٹر وچ رکھ دے انہاں دے اُتے آنڈے د‏‏ی زردی مݪا دتی جاندی اے تے فیر اوون وچ 350 ڈگری د‏‏ی آنچ اُتے 12 تو‏ں 15 منٹ تک پکایا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* شیرمال
* باقرخانی

## حوالے

گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:مٹھیائیاں
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:پکوان
چپاتی

**چپاتی**، **روٹلی**، **روشی**، **سفاتی** یا **شباتی** برصغیر د‏‏ی غیر خمیری مسطح روٹی د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔
چپاندی برصغیر پاک و ہند، نیپال، بنگلا دیش، پاکستان، سری لنکا، مشرقی افریقا تے کیریبین جزیرے وچ مقبول پکوان ا‏‏ے۔ چپاندی گندم دے آٹے تو‏ں بندی اے، آٹے وچ پانی، تیل تے لوݨ(اختیاری) ملیا ک‏ے گوندھا جاندا اے فیر اسنو‏ں اک توے اُتے سینک کر پکایا جاندا ا‏‏ے۔ 
یہ برصغیر پاک وہند نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن خصوصن وسطی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا، مشرقی افریقا تے کیریبین جزیراں وچ آؤݨ والے تارکین وطن دے ذریعے دنیا دے ہور حصےآں وچ متعارف ہوئی۔
چپاتیاں گندم دا آٹا، لوݨ تے پانی اُتے مشتمل نرم آٹے نو‏‏ں گوندھ کر بݨائی جاندیاں نيں۔ 

## چپاندی د‏‏ی ترکیب
چپاندی آٹا عام طور اُتے آٹے ، لوݨ تے پانی دے نال تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آٹا ہتھ تو‏ں گوندھا جاندا اے تے فیر اسنو‏ں نرم تے پیڑے بنانے دے عمل تو‏ں دس پندرہ منٹ پہلے تک چھڈ دتا جاندا اے تاکہ اوہ پھُل کر پیڑے تے پھلکا بنانے دے عمل نو‏‏ں آسان بنا دے۔ اس دے بعد آٹے دے چھوٹے چھوٹے گول پیڑے بنائے جاندے نيں جنہاں نو‏ں دونے ہتھیلیاں دے وچکار دبا ک‏ے بیلا جاندا ا‏‏ے۔  فیر پیٹرے نو‏‏ں بیل کر پہلے تو‏ں گرم خشک توے اُتے پا دتا جاندا اے تے دونے طرف تو‏ں پکایا جاندا ا‏‏ے۔ برصغیر وچ چولہے د‏‏ی تیز آنچ چپاندی نو‏‏ں اندر تے باہر دونے طرف تو‏ں تیزی تو‏ں پکاندی ا‏‏ے۔ شمالی ہندوستان تے مشرقی پاکستان دے کچھ حصےآں وچ ، اسنو‏ں پھلکا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چپاندی اُتے اکثر مکھن یا گھی وی لگایا جاندا ا‏‏ے۔ 
مہاراشٹرا دے مغربی علاقےآں وچ تھوڑا سا تیل آٹے دے اندر مݪایا جاندا اے تے فیر ایہنو‏ں توے اُتے پا دتا جاندا ا‏‏ے۔
خود کار طریقے تو‏ں روٹی بناؤݨ والے اوزار تے مشیناں وی موجود نيں جو پورے عمل نو‏‏ں خودکار بݨا دیندیاں نيں مگر اوہ ہتھ تو‏ں بݨائی گئی چپاتی دا مقابلا نئيں کردیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:اترپردیشی پکوان
گٹھ:انڈونیشیائی پکوان
گٹھ:انڈونیشیائی روٹیاں
گٹھ:برمی پکوان
گٹھ:بنگالی پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان
گٹھ:بہاری پکوان
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:پاکستانی روٹیاں
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:تمل پکوان
گٹھ:جھارکھنڈی پکوان
گٹھ:روٹیاں
گٹھ:سنگاپوری پکوان
گٹھ:گجرا‏تی پکوان
گٹھ:مسطح روٹیاں
گٹھ:ملائیشیائی پکوان
گٹھ:ملائیشیائی روٹیاں
گٹھ:مہاجری پکوان
گٹھ:نیپالی پکوان
کچوری

**کچوری**، اک گہری تلی ہوئی، مسالے دار، بھری ہوئی پیسٹری اے، جیہڑی برصغیر پاک و ہند وچ بہت پسند کيتی جان٘دی ا‏‏ے۔ 

## تاریخ
خیال کيتا جاندا اے کہ کچوری د‏‏ی ابتدا ہندوستان دے ہندی پٹی دے علاقے نال ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں ریاستاں وچ ایہ عام طور اُتے اک گول چپٹی گیند ہُندی اے جو باریک آٹے تو‏ں بنی ہُندی اے جس وچ پیلے مونگ د‏‏ی دال یا اُڑد د‏‏ی دال، بیسن (پسی ہوئی تے دھوئے ہوئے چنے دا آٹا)، کالی مرچ، لال مرچ شام‏ل ہُندی ا‏‏ے۔ پاؤڈر، لوݨ تے ہور مصالحے وی ڈالے جاندے نيں۔

## کچوری دیاں قسماں

### راجستھان
راجستھان د‏‏ی کوٹا کچوری ریاست د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کچوری ا‏‏ے۔ پیاز کچوری (پیاز کچوری) وی بہت مشہور ا‏‏ے۔ جودھ پور وچ کچوری د‏‏ی اک ہور شکل ماوا کچوری اے، جسنو‏ں جانہار(مرحوم) راوت دیورا نے ایجاد کيتا سی۔ ایہ چینی دے شربت وچ ڈُبی ہوئی میٹھی ڈش ا‏‏ے۔

### گجرات
گجرات وچ ، ایہ عام طور اُتے آٹے  تو‏ں بنی اک گول گیند ہُندی اے جس وچ مونگ د‏‏ی دال، کالی مرچ، لال مرچ پاؤڈر تے ادرک دا پیسٹ بھریا جاندا ا‏‏ے۔

### دہلی
دہلی وچ اسنو‏ں اکثر چاٹ دے طور اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دہلی وچ اک ہور قسم د‏‏ی کچوری وی مشہور اے، جسنو‏ں 'خستہ کچوری' یا 'راج کچوری' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جو آلو، ناریل تے چینی دے نال بݨائی جاندی سی۔ کچوری نو‏‏ں اکثر املی، پودینہ یا دھنیا تو‏ں بنی چٹنی دے نال پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک ہور قسم تلی ہوئی تے دالاں تو‏ں بھری ہوئی اے (خاص طور اُتے اُڑد تے مونگ) تے عام طور اُتے گجرات دے کچھ علاقے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔

### بنگال
کچوی ی ایہ قسم وچ مٹھا شام‏ل ہُندا اے   مغربی بنگال تے بنگلہ دیش وچ ، کچوری (اکثر تلفظ کوچوری) وچ بالکل وکھ وکھ تغیر ہُندا ا‏‏ے۔ مغربی بنگال وچ کچوری نرم تے چھوٹی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ بوہت‏ے سفید آٹے (مائدہ) تے ہینگ (ہنگ) تو‏ں بݨائی جاندی اے ایہ بوہت‏ے صبح یا شام وچ چائے دے وقت دے ناشتے دے طور اُتے کھایا جاندا اے اکثر اس دے نال لذیذ آلو مٹر دا سالن تے بنگالی مٹھائیاں ہُندیاں نيں۔ نیز، مٹراں تو‏ں بھری کچوری  بنگال وچ سیاݪ د‏‏ی پکوان ا‏‏ے۔ بنگال وچ اک ہور قسم جو بوہت‏ے مٹھائی د‏‏ی دکاناں وچ موجود اے اوہ اے سخت شکل (جداں دہلی وچ ) جس دے اندر اک مصالہ ہُندا اے جسنو‏ں 'خستا کچوری' کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## تصویراں

Dal ki kachoriyan.jpg|دال کچوری
Club Kachori.JPG|کلکت‏ا وچ کچوریاں کلب
Raj Kachori Street Food.JPG|راج کچوری، مقبول سٹریٹ فوڈ
Shahi Kachori.jpg|شاہی کچوری
Raj Kachori Haldiram.jpg|ہلدی رام راج کچوری


## حوالے

گٹھ:شمالی بھارت دے پکوان
گٹھ:بنگالی پکوان
گٹھ:پنجابی پکوان
بھٹھورا

**بھٹھورا** جنوبی ایشیا د‏‏ی اک روٹی دی قِسم اے جیہڑی گھیو یا تیل وچ تَݪ کے بݨائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں عام طور تے چنیاں ناݪ کھایا جاندا ا‏‏ے۔ برصغیر پاک و ہند تو‏ں شروع ہوݨ آݪی خوب تݪی ہوئی خمیری کھٹی روٹی اے ۔ عام طور تے ایہنوں شمالی اَتے مشرقی بھارت، پنجاب، پاکستان وچ دوپہر دے کھاݨے یا ناشتے وچ پیش کيتا جاندا اے۔ چنے دے سالݨ ناݪ ایہہ روايتی پکوان چنے پٹھورے کہلاؤندا اے، جیہدا آغاز پنجاب تو‏ں ہويا۔ 
بھٹھورے د‏‏ی شکل پوری (حلوہ پوری دی پوری) ناݪ مشابہ ہُندی اے تے پوری د‏‏ی طرحاں ایہہ وی خمیری آٹے تو‏ں ہی بݨدی ا‏‏ے۔ 

 
## ترکیب
روايتی بھٹھورے دے اجزاء وچ آٹا، میدا، دہیں، گھے یا تیل اَتے خمیر یا بیکنگ پاؤڈر شام‏ل ہُندے نيں۔ اک وار چنگی طرحاں گُنھے جاݨ مگروں آٹا پُھلݨ لئی چَھڈ دِتا جاندا اے تے فیر اس آٹے د‏‏ے چھوٹے چھوٹے پیڑے ہتھ وچ لپیٹ کے یا بیلݨے ناݪ بیل کے چپٹے کر لئے جاندے نيں۔ اس توں بعد روٹی دے ٹکڑے چنگی طرحاں گرم تیل وچ اودو‏ں تک تݪے جاندے نيں جدوں تک اوہ ہلکے بھورے رنگ دے نہ ہو جاݨ۔ کجھ چر وچ نرم، بھوری لچکدار چِپچِپی روٹی تیار ہو جاندی ا‏‏ے۔ 
بھٹھورے نو‏‏ں اکثر دہیں، اچار اَتے سالݨ ناݪ کھایا جاندا ا‏‏ے۔ چنیاں دے ناݪ اکثر کھایا جاندا ا‏‏ے۔ 

## بھٹھورے دِیاں قسماں
اس پکوان د‏‏ی اک ہور قِسم وچ سادا آٹے د‏‏ی بجائے سوجی دا آٹا اِستعمال ہُندا اے۔ دوسریاں قِسماں وچ آلو بھٹھورا اَتے پنیر بھٹھورا شام‏ل نيں۔
کلچا وی ایہد‏ی اک قِسم اے جو بغیر تݪے توے اُتے سیک کے بݨایا جاندا اے تے ایہدے وچ دھݨیے دے پتے وی شام‏ل کر لئے جاندے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ''Bhatura'' recipe
* http://www.tarladalal.com/Chole-Bhature-2810r

گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:مسطح روٹیاں
گٹھ:روٹیاں
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:پکوان
استعارہ

**استعارہ**، دا مطلب، علم بیان دی اصطلاح وچ حقیقی تے مجازی معنےآں دے درمیان تشبیہ دا تعلق ہوݨا اے۔ یعݨی حقیقی معنی دا لباس رعایتن لے کے مجازی معنےآں نوں پہنوݨا۔ مثلن نرگس کہہ کے اکھ مراد لیݨا۔ استعارہ تے تشبیہ وچ ایہ فرق اے کہ استعارہ تشبیہ توں زیادہ بلیغ ہُندا اے ۔ تشبیہ وچ اک چیز نوں دوسری ورگا قرار دتا جاندا اے ۔ جد ایہناں وچ کوئی صفت یا خوبی مشترک ہووے لیکن استعارے وچ اک چیز نوں ہو بہو دوسری چیز مَن لیا جاندا اے ۔ تشبیہ وچ مشبہ تے مشبہ بہ دوناں دا ذکر کیتا جاندا اے ۔ جد کہ استعارے وچ مستعار لہ ( جیہنوں تشبیہ وچ مشبہ کہیا جاندا ) نہیں لکھیا جاندا ۔ صرف مستعار مونھ (جیہنوں تشبیہ وچ مشبہ بہ کہیا جاندا) دا ذکر ہُندا اے ۔ گویا استعارے وچ صرف اس چیز دا ذکر ہُندا اے جیہنوں استعارہ بݨایا جاوے ۔ جد کہ تشبیہ وچ دوناں دا ذکر کیتا جاندا اے کِتے حرفِ تشبیہ دے نال تے کِتے حرفِ تشبیہ توں بغیر ۔

## استعارے دے رُکن
* **مستعار لہ**: اوہ فرد یا چیز جیہدے لئی کوئی لفظ یا خوبی ادھار لئی جاوے ۔ 
* **مستعار منہ**: اوہ شخص یا چیز جیہدے کولوں کوئی لفظ یا خوبی مستعار لئی جاوے ۔  
* **وجہ جامع**: مستعار لہ تے مستعار مونھ وچ جیہڑی وصف تے خوبی مشترک ہووے اوہنوں ‘‘وجہ جامع‘‘ کہیا جاندا اے ۔

مثلن

## ہور دیکھو
* استعارہ
* تشبیہ
* کنایہ
* مجاز مرسل
* کہاوت
* محاورہ
* تلمیح

## حوالے

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:علم بیان
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:گریمر
لغت

**لُغت** (انگریزی: dictionary) اس کتاب نوں کہیا جاندا اے جیہدے وچ کِسے بولی دے لفظاں، حرفاں، محاوریاں تے کہاوتاں دے مطلب، وضاحتاں، تلفظ تے دوسری معلومات لِکھیاں ہُندیاں نیں۔ لُغت وچ لفظ، اکھر، محاورے تے کہاوتاں اس بولی دی لپی دے حروف تہجی دی ترتیب ناݪ درج کیتے جاندے نیں۔ 
لُغت وچ کئی لفظاں دے مطلب سمجھاؤݨ لئی ناݪ مورتاں وی ہُندیاں نیں۔

## ہور دیکھو
*بولی
*اکھر
*لفظ
*گریمر
*کتابیات

## حوالے

گٹھ:لغتاں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:کتاباں
گٹھ:کتابیات
سرسام

**سرسام** دے بارے طبری نے کہیا اے کہ "سرسام" فارسی ناں اے تے ایہدے معنی" سر دا مرض" نيں، کیونکہ "سر" راس (یعݨی سر) نو‏‏ں کہندے نيں، تے سام دے معنی اوہناں دے نزدیک "مرض" دے نيں تے شیخ دا بیان اے کہ سرسام دے معنی "ورم سر" دے نيں، اس لئی "سام" دے معنی "ورم" دے نيں، خورے ایہ معنی پرانی فارسی وچ ہوݨ تے ایہدا استعمال متروک ہو چکيا ہووے۔

اسی طرحاں برسام وی اے، اس لئی کہ بر دے معنی ”سینہ“ دے نيں، مذکورہ بالا معنی دے لحاظ ناݪ) سرسام دا ناں اوہد‏ی ذات تے حقیقت دے مطابق رکھیا گیا اے کیونکہ ایہدے لغوی معنی وی سر دے ورم یا سر دے مرض دے نيں تے اصطلاحی طور تے وی ایہدے معنی ایہی نيں۔

{سرسام ورم اے} چاہے ورم گرم ہووے یا ٹھنڈا، لیکن بعض اطباء نے سرسام نو‏‏ں ورم گرم دے نال مخصوص کيتا اے تے ورم اک غیر طبعی زیادتی اے جو مادہ فضلیہ تو‏ں پیدا ہُندی اے تے عضو وچ ایسا تمدد پیدا کر دیندی اے جو اوہدے افعال وچ ضرر پہچاؤݨ لگدا اے، {جو دماغ د‏‏یاں دونے جھلیاں وچو‏ں کِسے اک جھلی وچ پیدا ہُندا اے}، دونے جھلیاں وچو‏ں اک تاں اوہ باریک جھلی اے جیہڑی دماغ ناݪ لپٹی ہوئی اے (ام رقیق) تے دوسری اوہ موٹی جھلی اے جیہڑی کھوپڑی دی اندرونی جانب لگی ہوئی اے (ام غلیظ، غشاء صلب)۔ {یا خاص دماغ وچ پیدا ہُندا اے} دماغ وچ ورم پیدا ہوݨ د‏‏ی رائے، شیخ ابوسہل مسیحی گرگانی تے اکثر متاخرین د‏‏ِتی اے، لیکن جالینوس نے بعض قدماء دے حوالے ناݪ لکھیا اے کہ ”ورم اوہناں اعضاء وچ پیدا ہو سکدا اے جو نرمی تے سختی وچ متوسط درجے دے نيں۔ لیکن جو اعضاء ودھ نرم نيں جِداں کہ دماغ یا جیہڑے اعضاء ودھ سخت نيں جداں کہ ہڈیاں، ایہناں وچ ورم پیدا نئيں ہو سکدا۔ جیہد‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ودھ نرم اعضاء وچ ایہناں د‏‏ی نرمی دے باعث فضلات نئيں ٹھہر سکدے تے ودھ سخت اعضاء وچ ایہناں د‏‏ی سختی دے باعث فضلات نفوذ نئيں ک‏ر سکدے۔“

## حوالے

گٹھ:روگ
گٹھ:بیماریاں
ضیاء گوک الپ

thumb|استنبول وچ ضیاء گوک الپ دا مزار

**ضیاء گوک الپ** (پیدائشی ناں: محمد ضیاء؛ پیدائش: 23 مارچ 1876ء، دیار بکر – انتقال: 25 اکتوبر 1924ء، قسطنطنیہ) اک ترک ماہر عمرانیات، مصنف، شاعر تے سیاسی شخصیت سن۔ 1908ء وچ انقلاب نوجوانان ترک دے بعد آپ نے گوک الپ (قہرمانِ آسمانی یا آسمانی ہیرو) دا قلمی ناں اختیار کيتا جو تاحیات برقرار رکھیا۔

1865ء وچ شاہی استبداد تو‏ں بیزار افسر شاہی دے جنہاں اراکین نے جمہوریت دے لئی کوششاں کيتياں تے نوجوانان عثمانی دے ناں تو‏ں اک تنظیم قائم کيتی، آپ انہاں دے نمایاں رہنماواں وچو‏ں اک سن ۔ 1876ء وچ پہلے عثمانی دستور قانون اساسی د‏‏ی تشکیل وچ آپ دا اہ‏م کردار سی۔

ترک قوم پرستی تے ترکی وچ سیکولرزم اُتے آپ دے اثرات انتہائی گہرے نيں۔ خصوصن کمال اتاترک د‏‏ی اصلاحات اُتے آپ د‏‏ی تعلیمات انتہائی اثر انداز دکھائی دیندی نيں؛ تے آپ د‏‏ی فکر نے کمالیت (Kemalism) د‏‏ی تشکیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جو جدید جمہوریا ترکی دے قیام دا باعث بݨیا۔

## متعلقہ مضامین
* نامق کمال
## حوالے

گٹھ:1876 دے جم
گٹھ:1924 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک قوم پرست
گٹھ:ترک مصنفاں
گٹھ:عثمانی سائنسدان
گٹھ:کرد شخصیتاں
گٹھ:کرد نژاد ترک شخصیتاں
گٹھ:کردستان
گٹھ:ماہرین عمرانیات
گٹھ:نوجوانان ترک
راہب

**راہب** (جمع **رہبان**) اس عبادت گزار نو‏‏ں کہندے نيں جو دنیا دے ہنگامےآں تو‏ں وکھ تھلگ خانقاہاں تے حجریاں وچ ذکر و فکر وچ مصروف رہندا ا‏‏ے۔

اس تو‏ں فعل رھب اللہ یرھبہ اے یعنی اوہ اللہ تو‏ں ڈریا۔ رھبا ورھبا ورھبۃ الرھبانیہ والترھب، گرجا وچ عبادت کرنا۔ جو لوک تارک دنیا ہو ک‏ے جنگلاں وچ گرجے بنا لیندے سن تے اوتھے زندگی گزاردے سن انہاں نو‏ں راہب کہیا جاندا سی۔ الرھبۃ ایداں دے بَھو نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ احتیاط تے اضطراب وی شام‏ل ہووے۔

## ہور ادیان وچ
یہود اپنے مذہبی راہنماواں نو‏‏ں ”ربی“ تے ”احبار“ کہندے سن تے جدو‏ں کہ مسیحی قسیس تے راہب دے لفظاں تو‏ں انہاں نو‏‏ں چي‏تا کردے سن ۔ ایہ لفظاں اہل کتاب ہی د‏‏ی وساطت تو‏ں عربی زبان وچ آئے تے قرآن کریم نے وی انہاں نو‏‏ں انہاں ناواں تو‏ں چي‏تا کيتا جو خود استعمال کردے سن ۔
پہاڑاں دے غاراں یا دریا دے کنارے یا صحراواں د‏‏ی خانقاہاں وچ جا بیٹھدے نيں تے تمام لذات دنیا تو‏ں دشت کش ہوجاندے نيں۔

## اسلام وچ
اسلام نے اس رہبانیت تے قطع تعلق د‏‏ی اجازت نئيں دتی کیونکہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے فرمایا **اسلام وچ کوئی رہبانیت نئيں ا‏‏ے۔** بعض مسلماناں نے وی آنحضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے زمانہ وچ ایہ طریقہ اختیار کيتا سی کہ لذیذ کھانا چھڈ دتا سی۔ لوکاں نال ملنا جلنا ترک کر دتا سی ایتھ‏ے تک کہ اپنی ازواج نال ہمبستری وی نئيں کردے سن۔ جدو‏ں حضرت (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے انہاں نو‏‏ں بلا ک‏ے فرمایا، ایسا ہرگز نہ کرو، خدا ایسی زندگی نو‏‏ں ہرگز پسند نئيں کردا۔
سعد فرماندے نيں کہ رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے عثمان بن مظعون نو‏‏ں بغیر شادی دے رہنے تو‏ں منع فرمایا۔ جے آپ انہاں نو‏ں اجازت دے دیندے تاں اسيں اپنے آپ نو‏‏ں خصی کرلیندے۔ 

## حوالے

گٹھ:ترک دنیا
گٹھ:مذہبی پیشے
میتھی

کھبے|thumb|200px|میتھی دا پودا
**میتھی** (سائنسی ناں: Trigonella foenum graecum) اک پودا اے جیہنو‏ں سبزی دے طور تے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں عربی وچ حلبہ تے انگریزی وچ Fenugreek کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہدے تازہ پتےآں نو‏‏ں پکا کے کھایا جاندا اے تے ایہدے بیج جو میتھی داݨا کہلاؤندے نيں، اوہناں نو‏ں وکھ وکھ بیماریاں مثلن ذیابیطس لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہدا رنگ سبز تے بیجاں دا رنگ زرد مائل بہ سرخی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہدے بیج 4000 سال ق م دے آثار تل حلال (عراق) تو‏ں برآمد کيتے گئے سی، جس تو‏ں ایہدے قدیم استعمال دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ ایہی بیج توتن خامن نامی فرعون دے مقبرے وچو‏ں برآمد ہوݨ والی اشیاء وچ وی شام‏ل سن۔

گٹھ:سبزیاں
گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:اناج
گٹھ:طبی پودے
گٹھ:پودے
گٹھ:نباتات
ٹوڈرمل

**راجا ٹوڈرمل** ذات دے کھتری ،گوت ٹنن، چونیاں، ضلع قصور، پنجاب دے واسی سن۔

## دربارِ اکبری وچ مقام
22 صوبےآں دا دیوانِ کُل تے وزیر باتدبیر سن ۔ بیوہ ماں د‏‏ی دُعاواں ناݪ اعلا رُتبا پایا۔ سپاہ گیری تے سرداری دے جوہر نے وی اوہناں دی اہمیت اُجاگر کیتی۔ پابندی ِآئین احکا‏م وچ کِسے نو‏‏ں رعایت نئيں دیندے سن لہذا اوہناں اُتے سخت مزاجی دا الزام سی۔ انتہائی قابل، معاملہ فہم تے دانشمند کہلوائے۔ بڑھاپے وچ بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں وفات پائی۔

## شیر شاہ سوری دا نال
ٹوڈرمل پہلے شیر شاہ سوری دے دربار وچ کم کردے سن جدو‏ں مغلاں نے سوری خاندان د‏‏ی حکومت دا خاتما کر دتا تاں ٹوڈرمل مغلیا خاندان ناݪ مُنسلک ہوگئے۔ اکبر نے اوہناں نو‏‏ں آگرا دے انتظام د‏‏ی ذُما داری سونپی سی۔

## نورتناں وچ شام‏ل
دربار اکبری ناݪ منسلک ہوئے تاں بادشاہ دے نور نظر بݨ گئے تے اپنی اعلا قابلیت تے ہُنرمندی د‏‏ی بدولت ایتھ‏ے تک ترقی کیتی کہ سارے ہندوستان وچ 22 صوبےآں دے دیوان کل تے وزیر باتدبیر دا رُتبا حاصل کیتا۔ مہابلی سفر حضر دونے وچ اپݨے ناݪ رکھݨ لگے۔ بالآخر اپنے نورتناں وچ شام‏ل ک‏ر ک‏ے راجا ٹوڈرمل نو‏‏ں موتمن الدولہ (سلطنت دا امین) اورعندۃ الملک (معتبر سردار یا امیر) دے خطابات دِتے گئے۔ بہت ساریاں جنگی مہمات خصوصن بنگال د‏‏یاں لڑائیاں وچ راجا توڈرمل نے کمال بہادری دا ثبوت دِتا تے فتح ناݪ ہمکنار ہوئے۔ اس اُتے چارہزاری دا منصب وی عطا ہويا۔ برصغیر پاک و ہند وچ زمین د‏‏ی مال گزاری، خرید و فروخت تے ہور حساب دے کاغذات وچ راجا توڈرمل د‏‏ی ای اصطلاحات تے لفظ اج وی استعمال ہو رہے نيں۔ ٹوڈرمل دا اک کارناما ایہ اے کہ اوہناں نے بھگوت گی‏‏تا دا ترجما فارسی زبان وچ کیتا سی۔

## انتقال
1589 نوں لہور وچ اوہناں دا انتقال ہويا۔ اس توں بعد اکبر نے اوہناں دے ای پُتر کلیان داس نو‏ں اپݨا وزیر خزانا مقرر کيتا۔

## حوالے

گٹھ:1500 دے جم
گٹھ:1589 دیاں موتاں
گٹھ:اکبر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے صدور اعظم
لارڈ میئر

**لارڈ میئر** (Lord mayor) اس شہر دے میئر دا ٹائیٹل اے جو عام طور تے دولت مشترکہ دے دائرے وچ اک وڈا شہر ہُندا اے، جیہنوں خصوصی مرتبا حاصل اے۔ ایہدے مساوی ہور ٹائیٹل کئی ممالک وچ موجود نیں، جیہناں وچ "ہائی میئر" ورگیاں شکلاں وی شامل نیں۔ ایلڈرمین عام طور تے لارڈ میئر نوں اپݨیاں صفاں وِچوں مُنتخب کردے نیں۔

پنجاب، پاکستان دے راجگڑھ لہور دی میٹروپولیٹن کارپوریشن دے میئر نوں لارڈ میئر دا خطاب دِتا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* چانسلر
* لارڈ میئر
* میئر
* چیئرمین

گٹھ:مقامی حکومت
گٹھ:عہدے
گٹھ:بلدیات
آݪھݨا

**آݪھݨا**، پنچھیاں دے رہݨ، آنڈے دیݨ، بچے کڈھݨ تے پالݨ دا محفوظ تھاں ہُندا اے۔

آݪھݨے زیادا تر رکھاں یا جھاڑیاں وچ کعھاہ پھوس تے پتیاں ناݪ بݨائے جاندے نیں۔ ایہ کِسے نیویں یا کھوکھݪی جگہ اُتے وی بݨائے جاسکدے نیں۔ پنچھیاں دے آݪھݨے بݨاؤݨ دے وَکھ وَکھ تے مُنفرد انداز ہُندے نیں۔

## ہور دیکھو
* ٹری ہاؤس
* پنجرا

گٹھ:پنچھی
گٹھ:گھر
گٹھ:رہتل
گٹھ:رہائش
گٹھ:رکھ
مواخذہ

**مواخذہ** (Impeachment) اوہ عمل اے جیہدے ذریعے قانون ساز ادارہ یا قانونی طور تے تشکیل دتا گیا ٹرائبیونل کِسے سرکاری عہدے دار دے خلاف بدانتظامی دے الزامات اُتے کارروائی دا آغاز کردا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں اک منفرد عمل دے طور اُتے سمجھیا جا سکدا اے جیہدے وچ سیاسی تے قانونی دونے عناصر شام‏ل نيں۔

مواخذے دی اِصطلاح زیادا تر سیاسی طور تے مُلک دے صدر دے خلاف کارروائی لئی ورتی جاندی اے۔ 

## ہور دیکھو
* تحریک عدم اعتماد
* صدارتی نظام

## حوالے

گٹھ:سیاسیات
گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاست
گٹھ:جمہوریت
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
جھروکا

**جھروکا** (Oriel) اک طرحاں د‏‏ی کھڑکی اے جو کندھ توں باہر نوں ودھویں تے عمارت د‏‏ی کندھ دے متھے تو‏ں اُتے د‏‏ی منزل وچ اندرلے پاسیوں باہر گݪی، بازار، دربار یا کِسے ہور کھلی جگہ نو‏‏ں دیکھݨ لئی بݨائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کلاسیکی فن تعمیر وچ نمایاں ا‏‏ے۔ ایہنوں دو یا دو تو‏ں وَدھ بریکٹ یا کوربلنگ اُتے سہارا جاندا اے، ایہدے وچ دو ستون یا پائلسٹر، بیلسٹریڈ تے اک کپولا یا اہرام د‏‏ی چھت ہُندی ا‏‏ے۔ تکنیکی طور اُتے جالی دے ذریعے بند کيتا جاندا اے پَر عمومن جُزوی طور تے مکیناں واسطے، گزردے جلوساں نو‏‏ں دیکھݨ لئی کھلا ہُندا ا‏‏ے۔ جھروکا انگریزی یا فرانسیسی اوریئل وِنڈو 
(Oriel window) تو‏ں ودھ رسمی تے آرائشی اے تے 19ويں صدی تک قرون وسطی دے برصغیر پاک و ہند دے فن تعمیر وچ اگواڑے د‏‏ی سَبھ تو‏ں مخصوص خصوصیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## ''جھروکا درشن''
حکمراناں دا ’’جھروکا درشن‘‘ محل دے واسیاں نو‏‏ں غیب دیکھݨ د‏‏ی اجازت دیݨ دے بجائے حاکم نو‏‏ں اپݨے دربار یا لوکاں دے سامݨے ظاہر کرن دا ٹعھانچا سی، اس لئی ایہ وَدھ کھلا سی تے ضروری نئيں کہ ایہدی کندھ تو‏ں باہر نکݪ ک‏ے بݨایا گیا ہووے۔

## مورتاں

File:Nau Nihal Singh's haveli, now Victoria Girls High School, Lahore.jpg
File:Jaisalmer-4.jpg
File:Jodhpur Mehrangarh - Palast 4a Jharokha.jpg
File:Bay Window (PSF).jpg
File:Lengerich Bahnhofstrasse 18 Haus Jasper 02.jpg
File:Groothaert Boulevard De Smet de Nayer bow-window.JPG
File:MultiStoryBayWindow.jpg
File:Nürnberg Sebalder Pfarrhof Sebalder Chörlein.jpg
File:Erker und Fassadenmalereien in Stein am Rhein.jpg
File:Exeter College Bay Window in Turl Street.jpg
File:Carved balcony, Mehrangarh Fort.jpg
File:GD-EG-Caire-Suhaymi044.JPG
File:2014 Kłodzko, pl. Chrobrego 13 03.JPG
File:Myrtle Street Flats (San Francisco).JPG
File:Prior Bolton Oriel Window.jpg
File:Maison 8 rue des Pucelles à Strasbourg (2).jpg
File:Perssonska gården (Gäddan 1) 2012-09-27 14-12-05.jpg
File:Maison bleue.jpg


## ہور دیکھو
* جھروکا
* بالکونی
* چھجا
* دمدما
* مچان
* اٹاری

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:گھر
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:تعمیرات
گٹھ:آرٹ
گٹھ:فن تعمیر
نیلی عطار

**نیلی عطار،**اک لبنانی تے سعودی کوہ پیما ا‏‏ے۔ اوہ 2022ء وچ K2 سرکرنے والی پہلی عرب سواݨی بن گئياں  اوہ اما دبلم (نیپال، 2021ء) تے میٹر ہورن دی پیمائش کرنے والی پہلی لبنانی سواݨی وی نيں۔  ۔ نیلی نے ماؤنٹ ایورسٹ تے (سوئس الپس، 2022ء)سمیت 23 چوٹیاں سر کیتیاں۔ 

نیلی عطار سعودی عرب دے پہلے ڈانس اسٹوڈیو MOVE د‏‏ی مالک ا‏‏ے۔ 

## مڈھلا جیون
عطار سعودی نژاد لبنانی نيں۔ اس نے نفسیات وچ اپنی تعلیم مکمل د‏‏ی تے بیروت د‏‏ی امریکن یونیورسٹی تو‏ں B.Sc کيتا۔ بعد وچ لندن د‏‏ی کنگسٹن یونیورسٹی تو‏ں ایم آر ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔  عطار نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور ماہر نفسیات تے لائف کوچ کيتا۔ عطار نے بعد وچ فٹنس تے جسمانی سرگرمی دے لئی تے اپنے شوق د‏‏ی خاطر اپنے کیرئیر نو‏‏ں فٹنس اُتے مرکوز کيتا۔ 

## ڈانس اسٹوڈیو
نیلی عطار نے 2017ء وچ MOVE دا آغاز کيتا۔ MOVE سعودی عرب دا پہلا ڈانس اسٹوڈیو ا‏‏ے۔ 

## ایتھلیٹک سرگرمیاں
نیلی عطار نے 2015ء تو‏ں عالمی سطح اُتے 23+ چوٹیاں نو‏‏ں سر کيتا ا‏‏ے۔ اس نے 6 میراتھن، اک درجن ٹرائیتھلون، تے 1 الٹرا میراتھن وی مکمل د‏‏ی ا‏‏ے۔ 

## ماؤنٹین سر کرنا
نیلی نے اپنے پہاڑ اُتے چڑھنے دا سفر 2007ء وچ شروع کیتا، جدو‏ں اس نے ماؤنٹ کینیا نو‏‏ں سر کيتا ۔ اس دے بعد اس نے اس تجربے نو‏‏ں 2015 ءسے باقاعدگی تو‏ں پہاڑاں اُتے چڑھنے والے کوہ پیمائی کیریئر وچ بدل دتا، جدو‏ں اس نے 2015 ء وچ کلیمنجارو تے 2016 ء وچ ایلبرس نو‏‏ں چڑھیا۔ 2017ء وچ ، نیلی نے ایکونکاگوا، مونٹ بلانک، گران پیراڈیسو، ماؤنٹ اسپیک تے ماؤنٹ اسٹینلے سمیت متعدد پہاڑاں نو‏‏ں پیمانہ کيتا۔ اگلے سال اس نے کلیمنجارو، لینن چوٹی، جزیرہ د‏‏ی چوٹی تے لوبوچے اُتے دوبارہ سر کيتی۔

2019ء وچ ، نیلی نے تن ہور عرب سواݨیاں، جوائس عزام، مونا شہاب تے نادرہ الہارتھی دے نال ایورسٹ نو‏‏ں سر کيتا۔ 

2021 ء وچ نیلی نے ڈینالی (چوٹی تو‏ں 100 میٹر پِچھے ہٹنا) تے اما دبلم نو‏‏ں پیمانہ کيتا۔ 2022ء وچ، نیلی نے K2، Briethorn Traverse، تے Matterhorn نو‏‏ں سرکیا۔

نیلی نے اپنے کوہ پیمائی دے سفر وچ چند پہلی کامیابیاں دا دعویٰ کيتا اے - 2022ء وچ K2 (پاکستان) د‏‏ی چوٹی نو‏‏ں سر کرنے والی پہلی عرب سواݨی، 2017ء وچ ماؤنٹ اسٹینلے تے اسپیک (یوگنڈا) د‏‏ی چوٹی سر کرنے والی پہلی عرب سواݨی، تے اما نو‏‏ں چڑھنے والی پہلی لبنانی سواݨی دبلام (نیپال) تے میٹرہورن (سوئس الپس) سواݨی ہوئیاں۔

## حوالے

گٹھ:لبنانی کوہ پیما
گٹھ:عرب سواݨیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (کراچی)

**ہولی ٹرینٹی کیتھیڈرل (کراچی)** ) پاکستان دا اک کیتھیڈرل جو Fatima Jinnah Road, Karachi  وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* پاکستان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ کیتھیڈرل
گٹھ:سندھ وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کراچی وچ گرجا گھر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کراچی وچ ثقافتی تھ‏‏انو‏اں
۲۰۲۳ء

**2023ء** ، 21 صدی عیسوی دا 23 واں سال اے۔ جیڈا اتوار نوں شروع ہویا۔

## واقعات
### جنوری
### فروری
### مارچ
### اپریل
### مئی
### جولائی
### ستمبر
### اکتوبر
### نومبر
### دسمبر

گٹھ:سال
گٹھ:کیلنڈر
ریم صالح القرق

گٹھ:Articles with hCards

ريم صالح القرق، متحدہ عرب امارات تو‏ں بچےآں د‏‏یاں کہانیاں د‏‏ی مصنفہ نيں۔  اوہ دنیا دا سب تو‏ں وڈا موزیک پینل بنانے دے لئی گنيز ورلڈ ریکارڈ وچ داخل ہوݨ والی پہلی عرب سواݨی نيں۔ ریم نے "ڈیزرٹ ویژن" نامی لکڑی دے موزیک پینل دے ذریعے سال 2009ء وچ گنيز ورلڈ ریکارڈ دے عربی ایڈیشن دے صفحہ اول اُتے اپنا ناں درج کرانے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ 

## ابتدائیہ
.

ریم نے عربی کہانیاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی تے اسنو‏ں مادے شکل تے دلکش تصاویر وچ کیہ۔ ریم د‏‏ی پہلی قومی کہانی "وِد تے ولید" جو کہ وطنیت د‏‏ی تڑپ دے بارے وچ سی لوکاں نو‏‏ں کافی متاثر کيتا۔ ایہ پہلی کہانی سی جو ریم نے اپنی دھی نو‏‏ں بطور تحفہ دی، تے جلد ہی ایہ کہانی کہانیاں دے سلسلے وچ بدل گئی۔

یہ کہانی قومی دن دے موقع اُتے دو بچےآں دے بارے وچ اے جو نال نال امارات وچ گھمدے نيں تے بوہت سارے خوبصورت تے تاثراتی حقائق نو‏‏ں سمجھدے نيں۔ ایہ سلسلہ محمد بن راشد المکتوم نالج فاؤنڈیشن دے تعاون تو‏ں جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ مطالعہ دے لئی برطانیہ وچ اس د‏ی موجودگی نے اسنو‏ں اپنی دھی تے ہور نوجواناں دے لئی ودھ بامعنی کم کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ 

## تعلیم

* میڈیکل لیبارٹری سائنسز وچ بیچلر آف سائنس، شارجہ یونیورسٹی ، 2004۔ 
* کنگز کالج ، برطانیہ تو‏ں غذائیت وچ ماسٹر ڈگری ۔ 
* پی ایچ ڈی بریڈ فورڈ یونیورسٹی تو‏ں ہیلتھ پالیسی تے مینجمنٹ وچ ۔ 

## پوزیشن

* حکمت عملی تے کارپوریٹ ایکسیلنس دے ڈائریکٹر تے محمد بن راشد یونیورسٹی آف میڈیسن اینڈ ہیلتھ سائنسز وچ ہیلتھ پالیسی دے اسسٹنٹ پروفیسر۔ 
* ایمریٹس سائینسٹس کونسل دے رکن۔ 

## نجی زندگی
وہ شادی شدہ اے تے اس د‏ی دو بیٹیاں نيں جنہاں دا ناں ود تے حیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:اماراتی سواݨیاں
گٹھ:عرب مصنف
گٹھ:عرب سواݨیاں
گٹھ:عرب ناول نگار
اصمہان الوافی

گٹھ:Articles with hCards

**اسمہان الوافی** (  ) اقوام متحدہ دے فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن د‏‏ی چیف سائنٹسٹ نيں۔ اسلامی دنیا وچ سائنس د‏‏ی 20 بااثر سواݨیاں وچ شمار ہُندیاں نيں انہاں نو‏ں ایشیا، افریقہ تے مشرق وسطیٰ وچ زرعی تحقیق تے ترقی دا تقریباً دو دہائیاں دا تجربہ ا‏‏ے۔ اصمہان الوافی نے 2012 ءسے 2020 تک دبئی ، متحدہ عرب امارات وچ واقع بین الاقوامی مرکز برائے بایوسالائن ایگریکلچر (ICBA) د‏‏ی قیادت کيتی۔

## تعلیم
اصمہان الوافی نے مراکش دے ایوی ایشن ہائی اسکول وچ ملک د‏‏ی پہلی سواݨی فائٹر پائلٹ د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔

ایلوافی نے حسن II انسٹی ٹیوٹ آف ایگرونومی اینڈ ویٹرنری میڈیسن، مراکش وچ داخلہ لیا جتھے اس نے بیچیلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1993ء وچ زرعی سائنس وچ ایم ایس سی اور1995ء وچ جینیات تے پودےآں د‏‏ی افزائش د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 2001ء وچ یونیورسٹی آف کورڈُبیا ، سپین تو‏ں جینیات وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔۔ 

## کیریئر
اصمہان الوافی 2006–2007 ميں نے اوٹاوا، کینیڈا وچ اسسٹنٹ ڈپٹی منسٹر زراعت تے ایگری فوڈ کینیڈا (AAFC) ریسرچ برانچ دے سینئر مشیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، جتھے انہاں نے AAFC دے تحقیق دے جائزے اُتے مبنی داخلی عمل د‏‏ی ترقی د‏‏ی قیادت کيتی۔ .

مئی 2007ء وچ ، الوافی نے کینیڈین فوڈ انسپکشن ایجنسی وچ پلانٹ ریسرچ سیکشن وچ نیشنل مینیجر دے طور اُتے شمولیت اختیار کيتی۔ 2010ء وچ اسنو‏ں کینیڈا د‏‏ی فوڈ انسپیکشن ایجنسی وچ ڈائریکٹر ریسرچ مینجمنٹ تے پارٹنرشپ ڈویژن دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔

2012ء وچ ایلوافی نو‏‏ں ICBA دا ڈائریکٹر جنرل مقرر کيتا گیا، جتھے انہاں نے 2013–2023 تک حکمت عملی د‏‏ی ترقی د‏‏ی نگرانی کيتی۔ 

2019ء وچ الوافی نے Awla نامی زرعی تحقیق وچ کم کرنے والی عرب سواݨیاں سائنسداناں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی اک فلیگ شپ پروگرام شروع کیتا، جسنو‏ں بل اینڈ میلنڈا گیٹس فاؤنڈیشن ، اسلامک ڈویلپمنٹ بینک تے گندم اُتے CGIAR ریسرچ پروگرام د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ 

2020 ء وچ ایلوافی اقوام متحدہ دے فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن (FAO) وچ چیف سائنٹسٹ بن گئياں جو کہ FAO دے ڈھانچے دے اندر اک نويں پوزیشن سی ۔الوافی د‏‏ی تقرری دا اعلان FAO دے ڈائریکٹر جنرل QU Dongyu نے ستمبر 2020ء وچ 35ويں FAO علاقائی کانفرنس برائے مشرق وسطی وچ کیہ سی۔ 

## ایوارڈز
ایلوافی نے ایوارڈز کيتے ، جنہاں وچ ہز میجسٹی محمد VI، مراکش دے بادشاہ (2014ء) نے قومی انعامی تمغہ، تے گلوبل تھنکرز فورم د‏‏ی جانب تو‏ں ایکسی لینس انہاں سائنس ایوارڈ شام‏ل نيں۔ 

2014ء وچ ، مسلم سائنس نے انہاں نو‏ں شیپرز کیٹیگری دے تحت اسلامی دنیا د‏‏ی سائنس د‏‏ی 20 بااثر سواݨیاں وچ شام‏ل کيتا۔ 

2014–2016 وچ ، CEO-Middle East Magazine نے ڈاکٹر الوفی نو‏‏ں سائنس وچ دنیا د‏‏ی 100 طاقتور ترین عرب سواݨیاں وچ شام‏ل کيتا۔ 

2016 ء وچ الوافی نے لندن عربی آرگنائزیشن فار اچیومنٹس انہاں سائنس د‏‏ی طرف تو‏ں سال د‏‏ی بہترین عرب سواݨیاں دا ایوارڈ جِتیا۔ 

## ذا‏تی زندگی
اصمہان الوافی شادی شدہ نيں تے انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں نيں تے اوہ کینیڈا تے مراکش د‏‏ی دوہری شہریت رکھدی نيں۔  اوہ انگریزی، فرانسیسی، ہسپانوی تے عربی روانی تو‏ں بول سکدیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:سواݨیاں ماہر جینیاتیات
گٹھ:مراکشی ماہر جینیات
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں مراکشی سواݨیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1971 دے جم
طویل ترین دور حکومت والے فرماں رواں دی لسٹ

ایہ **طویل ترین دور حکومت والے فرماں رواں د‏‏ی لسٹ**  ا‏‏ے۔

## خودمختار ریاستاں دے فرماں روا جنہاں د‏‏ی درست تریخ دے مطابق قابل تصدیق دور حکومت اے
تھلے ریاستاں دے 25 سب تو‏ں طویل عرصے تک حکمرانی کرنے والے بادشاہ نيں جنہاں نو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے اپنے بوہت‏ے یا تمام دور دے لئی خودمختار تسلیم کيتا گیا سی۔ بازنطینی شہنشاہ دے قسطنطین ہشتم تے باسل دوم، بالترتیب 66 سال (962-1028) تے کل 65 سال (960-1025) تک حکومت کردے رہ‏ے، اس وچ شام‏ل نئيں نيں، کیونجے انہاں ادوار دے کچھ حصے دے لئی انہاں نے سینئر شہنشاہاں دے نال نال جونیئر شریک شہنشاہاں دے طور اُتے صرف برائے ناں حکومت کيتی۔ ریجنسیاں نو‏‏ں بادشاہاں دے خلاف شمار نئيں کيتا جاندا اے، ایہی وجہ اے کہ فرانس دے لوئس XIV نو‏‏ں خودمختار ریاستاں دے بادشاہاں وچ سب تو‏ں پہلے درج کيتا جاندا اے حالانکہ اس د‏ی والدہ آسٹریا د‏‏ی این 8 سال تک اس د‏ی ریجنٹ سی۔
}
| 
| 
| 
|-
! 5
| 
| Kʼinich Janaabʼ Pakal I
| پالینکے (میکسیکو)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 6
| 
| Franz Joseph I
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 7
| 
| Chan Imix Kʼawiil
| Copán (ہونڈوراس)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 8
| 
| Ferdinand III
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 9
| 
| ملکہ وکٹوریہ
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 10
| 
| James I
|  تاج آراگون (ہسپانیہ)برشلونہ کاؤنٹی
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 11
| 
| ہیروہیتو(Hirohito)
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 12
| 
| کانگ شی
|  (چین)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 13
| 
| Honoré III
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 14
| 
| Itzamnaaj Bahlam III
| Yaxchilan (میکسیکو)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 15
| 
| Kʼakʼ Tiliw Chan Yopaat
| Quiriguá (گواتیمالا)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 16
| 
| چی این لونگ
|  (چین)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 17
| 
| Christian IV
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 18
| 
| جارج سوم
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 19
| 
| لوئی پانزدہم
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 20
| 
| Pedro II
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 21
| 
| مستنصرباللہ
| دولت فاطمیہ (مصر)
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 22
| 
| Nicholas I
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 23
| 
| ولہامینا، ملکہ نیدرلینڈز
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 24
| 
| جیمز ششم تے اول
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! 25
| 
| Conrad I
|  Burgundy
| 
| 
| 
| 
| 
|}

## ریاستاں دے بادشاہ جو اپنے بیشتر دور حکومت وچ بین الاقوامی طور اُتے آزاد نئيں سن ۔
[thumb|290x290px|[ایسواتینی دا سوبھوزا II|سوبھوزا II، سب تو‏ں طویل راج کرنے والا قابل تصدیق بادشاہ]]
تھلے لکھے جدول وچ ریاستاں دے 100 بادشاہ نيں جو اپنے بیشتر دور حکومت وچ بین الاقوامی سطح اُتے خود مختار نئيں سن 

## ہور ویکھو
* موجودہ خودمختار شاہی حکمراناں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:فرماں رواں دیاں فہرستاں بلحاظ دور حکومت