ابن اثیر ابو سعادات

وہ **مجد الدین ابو سعادات مبارک بن محمد بن محمد بن محمد بن عبد الکریم شیبانی جزری بن اثیر** ( 544ھ – 606ھ = 1150 – 1210ء ) اوہ اک عربی محدث تے ماہرِ لغت سی۔

## پیدائش تے مڈھلا جیون
وہ جزیرہ ابن عمر وچ پیدا ہوئے تے اوتھے پرورش پائی، جو دریائے دجلہ اُتے شمالی الجزیرہ الفراتیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نسبت ايس‏ے جگہ د‏‏ی طرف اے، اس لئی انہاں دے خاندان تے برادری نو‏‏ں "آل جزری" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوک بنی شیبان بن ثعلبہ بن بکر بن وائل نال تعلق رکھدے سن، جو اس علاقے د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے بااثر قبیلے وچو‏ں اک سی، 
### نسب
وہ ابن الاثیر الکاتب تے ابن الاثیر الجزری دے وڈے بھائی سن تے ایہ سبھی علم و فضل تے بلند مرتبے والے سن ۔ انہاں دے والد امیر مجاہد الدین قایماز دے دربار وچ اک اعلیٰ عہدے اُتے فائز سن ۔ فیر سنہ 565ھ وچ اوہ اپنے والد تے بھائیاں دے نال موصل منتقل ہو گئے، اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی
اور انھاں نے اپنی تعلیم و تربیت حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ عزالدین مسعود الاتابکی تو‏ں وابستہ ہو گئے، جنھاں نے انھاں اپنا مقرب بنایا، اپنے خاص کاتبین وچ شام‏ل کيتا تے دیوانِ رسالے (دفترِ مراسلات) دا منصب سونپیا۔ پ‏ر، انھاں نے علم د‏‏ی طلب نو‏‏ں ترجیح دتی تے کچھ عرصے بعد بغداد چلے گئے، جتھے انھاں نے وڈے وڈے علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔

### استاداں
# ناصح الدین سعید بن مبارک بن دہان، جنہاں تو‏ں انھاں نے نحو (قواعد زبان) تے ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
# ابوبکر یحییٰ بن سعدون قرطبی۔
# ابوالحزم مکی بن ریان بن شبہ نحوی ضریر (نابینا نحوی)۔
# ابوالفضل عبد اللہ بن احمد بن محمد طوسی۔
# عبد الوھاب بن سکینہ۔

### شاگرد
سبط ابن الجوزی، جو مرآة الزمان في تواريخ الأعيان دے مصنف نيں۔
### لکھتاں

# جامع الأصول في أحاديث الرسول
# النهاية في غريب الحديث والأثر — چار جلداں وچ (مطبوع)
# شافي العي في شرح مسند الشافعي — دس جلداں وچ (مطبوع)
# البديع في علم العربية
# الإنصاف في الجمع بين الكشف والكشاف — تفسیر وچ 
# المرصع في الآباء والأمهات والبنات (مطبوع)
# ديوان الرسالے
# المختار في مناقب الأخيار (مخطوط)
# تجريد أسماء الصحابة (مخطوط)
# منال الطالب، في شرح طوال الغرائب (مخطوط) — خزانہ رباط، الزكلي
# المصطفى والمختار في الأدعية والأذكار

### عہدہ
موصل دے حاکم عز الدین مسعود الاتابکی دے دربار وچ دیوانِ انشاء دے نگران مقرر ہوئے۔
### علما دا خراجِ تحسین

* الذهبی نے کہیا: "وہ پرہیزگار، عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"
* ابن الجوزی نے کہیا: "انھاں نے حدیث روایت کيتی، لوک انہاں تو‏ں مستفید ہوئے تے اوہ اک عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان شخصیت سن ۔"
* جمال الدین القفطي نے کہیا: "اک فاضل کاتب سن، ادب وچ مکمل مہارت رکھدے سن تے علومِ شرعیہ وچ اچھی بصیرت رکھدے سن ۔"
* ابن کثیر نے کہیا: "وہ پرہیزگار، باوقار، عقل مند تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"
* جلال الدین سیوطی نے انھاں "مشاہیر علما، اکابر نبلاء تے اوحد فضلاء" وچ شمار کيتا۔ 
* ابن خلكان نے کہیا: "وہ فقیہ، محدث، ادیب، نحوی، حساب تے انشاء دے ماہر، پرہیزگار، عقل مند، باوقار تے صاحبِ بر و احسان سن ۔"

### مرض تے وفات
ابن الاثیر نقرس (جوڑاں دے درد) دے مرض وچ مبتلا ہو گئے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے ہتھ تے پیر مفلوج ہو گئے۔ ایہ بیماری آخر عمر تک انہاں دے نال رہی۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی تمام لکھتاں ايس‏ے مرض دے دوران طلبہ نو‏‏ں املا کروا ک‏ے تیار ہوئیاں، طلبہ ہی انہاں د‏‏ی تحریر و تدوین وچ انہاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔

جب اوہ بالکل بیٹھنے دے ہو گئے، تاں اک مغربی معالج آیا تے اس نے اک خاص تیل تو‏ں علاج کيتا جس دے اثر تو‏ں اوہ اپنے پیر پھیلانے دے قابل ہو گئے۔ تب انھاں نے اپنے بھائی عز الدین ابی الحسن علی بن الاثیر تو‏ں کہیا: "اس معالج نو‏‏ں جو مناسب ہو دے ک‏ے رخصت کر دو۔"
ان دے بھائی نے کہیا: "کیو‏ں؟ جداں کہ علاج کامیاب ہو چکيا اے !"
انھاں نے جواب دتا: "تواڈی گل درست اے، مگر ہن وچ انہاں امرا و سلاطین د‏‏ی صحبت تو‏ں نجات پا چکيا ہوݨ، میری طبیعت سکو‏ن و گوشہ نشینی د‏‏ی عادی ہو گئی ا‏‏ے۔ پہلے وچ انہاں دے درباراں وچ ذلت اٹھاندا سی، ہن ایہ خود میرے پاس کسی اہ‏م مشورے دے لئی آندے نيں۔ عمر دا وی ہن بہت تھوڑا حصہ باقی اے، لہٰذا چاہندا ہاں کہ باقی زندگی آزادی تے عزت تو‏ں بسر کراں۔"

چنانچہ انہاں دے بھائی نے انہاں د‏‏ی خواہش دے مطابق معالج نو‏‏ں عمدگی تو‏ں رخصت کيتا۔ 
ابن الاثیر بقیہ زندگی اپنے گھر وچ صبر تے قناعت دے نال گزاردے رہ‏‏ے۔ علما انہاں نال ملاقات دے لئی آندے، سلاطین و امرا انہاں تو‏ں مشورے لیندے تے انہاں دے علم تو‏ں فیض یاب ہُندے رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ 606ھ وچ موصل وچ انہاں دا انتقال ہويا۔ رحمہ الله۔

## حوالے

گٹھ:1322ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:1210 دیاں موتاں
گٹھ:1150 دے جم
گٹھ:1149 دے جم
گٹھ:عرب لغت نویس
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:عرب سوانح نگار شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی ہجری دے مسلم علماء
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے عراقی شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:موصل وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:امرا
گٹھ:بارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:544ھ دے جم
گٹھ:606ھ دیاں موتاں