open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہائیکنگ

ھائیکنگ جنگلی ماحول چ پیدل اکثر کسی پہاڑي رستے تے ٹرن نوں کیندے نیں۔ ایہ اک کھیڈ وانگون کیتی جاندی اے۔۔

**ہائیکنگ** لمبے ویلے لئی پرکرتک ماحول وچّ پیدل چلن نوں کیہا جاندا اے۔ ہائیکنگ تے ترنا دو وکھ-وکھ سرگرمیاں ہن۔ ترنا اکثر تھوڑے ویلے لئی پیدل سیر کرن نوں کیہا جاندا اے۔ ہائیکنگ اک جاں اک توں ودھ دناں لئی کرن والی سرگرمی اے۔ عامَ طور تے ہائیکنگ جنگلی، پہاڑی علاقے وچّ کیتی جاندی اے۔ پر انگلینڈ وچّ ٹریکنگ، ہائیکنگ، تے پیدل ترن نوں ترنا ہی کہندے نے۔  ہائیکنگ شبد نوں سارے انگریزی بھاشی دیساں وچّ سمجھیا جاندا اے، پر اسدی ورتو بارے اختلاف ہن۔

## متعلق شبد

امریکہ   اتے برطانیہ وچّ ہائیکنگ، عام چلن دے بجائے کراس-کنٹری واکنگ دا ناں اے اتے عامَ طور اتے اجیہی جگہ اتے جتھے ہائیکنگ جتے دی ضرورت ہندی اے۔ ہائک اس ہائک نوں ریفر کردا اے جنوں اک دن وچّ پورا کیتا جا سکدا اے، اسدا استعمال اکثر پہاڑی ہائک جاں جھیل اتے سکھر لئی کیتا جا سکدا اے۔ بشواکنگ خاص روپ ولوں گھنے جنگلاں، جھاڑیاں ولوں ہندے ہوئے اوکھا رسدے دے سفر  نوں ریفر کردا اے، جتھے اگے ودھن لئی جھاڑیاں نوں وڈارن پیندا اے۔ بشوہیکنگ دے چرم روپ وچّ جتھے درخت-بوٹے انھے گھن ہن کہ انسان دا رستہ بند ہو جاندا اے، اتھے رستہ بناؤن لئی اک میچٹ (جھاڑی کٹن دا اک ہتھیار) دا استعمال کیتا جاندا اے۔ آسٹریلیائی لوک پگڈنڈی والے اتے بناں پگڈنڈی والے رسدے اتے چلن لئی بشواکنگ شبد دا استعمال کردے ہن۔ نیوزی لینڈ دے لوک ٹریمپنگ (خاص روپ ولوں رات بھر چلن والے اتے استوں لمبی ہائیکنگ دے لئی )، واکنگ جاں بشواکنگ شبد دا استعمال کردے ہن۔ بھارت، نیپال، شمالی امریکہ، دکھنی امریکہ اتے چڑھدے افریقہ دے پہاڑی علاقےآں وچّ ہائیکنگ نوں ٹریکنگ کیہا جاندا اے؛ ڈچ وی ٹریکنگ دا چرچہ کردے ہن۔ لمبی پگڈنڈیاں اتے اک نوک ولوں دوجے نوک تکّ لمبی دوری دی ہائیکنگ نوں وی ٹریکنگ اتے کجھ ستھاناں وچّ تھرو-ہائیکنگ دے روپ وچّ نردشٹ کیتا جاندا اے، اداہرن لئی اپلیچئن ٹریل (AT) جاں ورمونٹ وچّ لانگ ٹریل (LT) اتے لانگ ٹریل، امریکہ  وچّ لمی دوری دی سبھتوں پرانی ہائیکنگ پگڈنڈی اے۔

## یاترا دے ہور روپاں دے نال موازیہ
ہائیکنگ اک مولک آؤٹڈور سرگرمی جس اتے کئی ہور سرگرمیاں تے مشتمل اے ۔ کئی خوبصورت جگھاواں اتے زمینی رستے ہندے ہوئے صرف ہائیکنگ ولوں ہی اپڑیا جا سکدا اے اتے اتشاہی لوک قدرت نوں دیکھن لئی ہائیکنگ نوں سبھ توں اچھا طریقہ مندے ہن ۔ ہائیکر اسنوں، کسے وی طرحاں دے واہن وچّ بیٹھکے (جاں کسے جانور اتے بیٹھکے، ویکھو گھڑسواری) گھمن نالوں کتے اچھا مندے ہن کیونکہ اسوچّ پاندھی دیاں اندریاں نوں باریاں ، انجن دے رولے ، اڈدی دھول اتے ساتھی مسافراں ولوں کوئی اڑچن نہیں پجدی لمی دوری جاں مشکل بھرے علاقے وچّ ہائیکنگ کرن لئی دوناں دی لوڑ ہندی اے ، ہائک لئی جسمانی اہلیت دی اتے رستہ اتے اسدے خطرےآں دی جانکاری ۔

## اتہاس

## حوالے

گٹھ:کھیڈاں
ہنگری

**ہنگری** وچکارلے یورپ دا اک دیس اے ۔ ہنگری دے چڑھدے پاسے یوکرین تے رومانیا، اتر ول سلواکیا، سربیا تے کروشیا لمے ول ، سلوینیا لمے لہندے ول تے لہندے ول آسٹریا نیں ۔ ایہ نیٹو تے یورپی یونین دا ممبر تے اک شنجن دیس اے ۔ ایتھے دی بولی مگیار اے جیہڑی یورپ وج ہند یورپی بولیان دے ٹبر توں باہر سب تون وڈی بولی اے ۔ بوڈاپسٹ سبھ توں وڈا شہر اے ۔

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:ہنگری
ہائنرش سی بیرن

ہائنرش سی بیرن (1915-1999) نوں وڈے ناپ دے نقشے بنان دی نیوں رکھن والا سمجیا جاندا اے ۔ اوہ مورتاں تے مورتیاں بنان والے اک ٹبر چ انزبرک آسٹریا چ جمیا۔اے کم اسنے اپنے آپ نوں آپے غلطی تے فیر ٹھیک کر کے سکھایا۔ 1930-33 چ اوہ آرٹس تے ڈیزائن دے ےکول انزبرک چ پڑھائی کیتی۔

وڈے نقشے بنان دی دوڑ چ پیلا انعام جتن نییںاودے اندر نویں تانگ جما دتی۔ اپنے پرکھاں توں ملے فن تے نویاں ہنراں نوں رلا کے اوس نے پھرن ٹرن آلیاں لئی وکھری ونڈ دے نقشے بناۓ۔ زمین دے اتے پعاڑاں، ندیاں جنگلاں تے ہور چیزاں نوں اونے جوکس اکھ نال ویکھیا۔ تے فیر ایناں نکیاں نکیاں گلاں نوں نقشے تے بنایا۔ اودا بنیا ہویا نقشہ ویکھ کے ایہ نیئں لگدا جے اسیں نفشہ ویکھ ریۓ آن اصل جگہ اکھیاں اگے آجاندی اے۔ 1942 چ جدوں اوہ جرمن فوچ چ ناروے تے فن لینڈ سی ایس کم نے وی اودے کم تے گوڑا رنگ چھوڑیا۔ اودے نقشیاں دے  اسمان تے بدل اوس ویلے دا نشان نیں۔ 

1941 چ اونے لڈ ملا ہیرلڈ نال ویا کیتا تے اودیاں دو تعیاں الزبتھ تے اینجلا نیں ۔

1944 چ اونے مورتیاں بنان لئی ویآنا چ ڈاکٹر ورٹگن نال کم کبتا۔ لڑائی توں مگروں پروفیسر شوارزکوف دے ہتھ دین .نال مورتاں بنانا لئی ہور پڑھہائی کبتی۔ اودا سارا جیون ارٹ تے نقشہ بنان والے دے وشکار لٹکیا ریا۔ ایسے لئی توازن ای اودا نشان اے۔
بیرن 1952 توں انزبرک دے نیڑے اک گراں چ ریا۔
1962 چ اونے نیشنل جیوگرافک سوسائٹی لئی ماؤنٹ ایورسٹ دی مورت بنائی تے ایس توں مغروں امریکہ دی نیشنل پارک سروس لئی اودے چار پارکاں دے نقشے بناۓ۔

## بارلے جوڑ

*بیرن دی دنیا 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہائیڈروجن

thumb|ہائیڈروجن اسپیکٹرم ٹیسٹ
**ہائیڈروجن** یا **آبساز** دوری جدول دا پہلا عنصر اے تے اے کائنات وچ سب توں زیادہ پایا جان آلا عنصر وی اے۔ زمین تے آبسازاں سب توں زيادہ پایا جان آلا عنصر اے۔ سٹینڈرڈ درجہ حرارت تے پریشر تے آبساز دا کوئ رنگ، بو، تے ذائقہ نہیں ہوندا تے ایہہ دو جوہراں نال رل کے بنی اک فارغہ ہوندی اے جیہدا سالمی صیغہ H2  اے۔ دنیا وچ جوہری آبساز بہت گھٹ ہوندا اے کیونکہ ایہہ دوجے عنصراں نال رل کے کوویلنٹ جوڑ بنا لیندا اے۔ آبساز پانی وچ تے بتیرے آرگینی مرکباں وچ ہوندا اے۔

## تریخ

رابرٹ بوائل نے 1671 وچ لوۓ چون تے پتلے تیزاب دا آپسی میل ویکھیا جیدے انت تے آبساز فارغہ بنی۔ ہینری کیونڈش پہلا بندا سی جینے آبساز نوں وکھری شے لئی پشانیا۔ اوہنے ایہ گل آکھی جے ایہ اگ لگن والی ہوا فلوجسٹن اے۔ اوہنے 1681 وچ ایہ گل وی لبھی جے اکر ایس کیس نوں ساڑیا جاوے تے ایہ پانی بن جاندی اے۔ عنصر ل‏یئی ایہنوں لبھن تے اوہدا ناں ای منیا جاندا اے۔ 1783 وچ انٹونی لیوائزر نے ایہنوں ہائیڈروجن دا ناں دتا۔
ہائیکو

thumb
**ہائیکو** (Haiku) جاپانی شاعری د‏‏ی اک صنف اے اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں دُنیا د‏‏ِیاں ہور زباناں وچ وی مروج ا‏‏ے۔ عام طَور تے ایہ 3 لائناں اُتے مُشتمل ا‏‏ے۔ اک ہائیکو وچ 17 الفاظ استعمال ہُندے نيں، پہلی لائن وچ 5 دُوسری وچ 7 تے تِیسری وچ وی 5۔ ہائیکو وچ فِطری مظاہر دی زبان وچ گل کِیتی جان٘دی ا‏‏ے۔

ایہ اک قدیم جاپانی شعری صنف ا‏‏ے۔ اس صنف نو‏‏ں اردو تے انگریزی سمیت کئی زباناں وچ اپنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہدے وچ صِرف تِن مِصرعے ہُندے نيں لیکن شرط ایہ اے کہ ایہناں تِناں مِصرعیاں دے جملہ ارکان (syllable) ستاراں ہون۔ ایہناں د‏‏ی ترتیب ایداں ہونی چاہیدی اے۔

1) 5+7+5

2) 4+8+5

## مثال
5-A /trill /de/scend/ing

7-But /look!/ the /sky/lark/ who /sings

5-That/ song/ has/ va/nished

اک ہور مثال:

Three things are certain

Death, taxes, and lost data

Guess which has occurred

## حوالے

گٹھ:شاعری
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:جاپانی ثقافت
گٹھ:جاپانی ادب
ہاتھی

**ھاتھی** تھنٌ دار جانوراں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں 2 ونڈاں نیں۔ ایہہ افریقہ، ھندستان، سری لنکا تے انڈونیشیا چ ہوندا اے۔ ایہہ سبھ توں وڈا زمینی ددپلانا اے۔ 

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">وکھالہ</span>
ایہدے وڈے وڈے دو کن ہوندے نیں اَتے اک سُنڈ ہوندی اے۔ ہاتھیاں دیاں دنیا اچ 2 ونڈاں نیں: ایشیائی ہاتھی،  اَتے افریقی جنگلی ہاتھی۔ کجھ لوک افریقی بش ہاتھی نوں ایہدی تیجی ونڈ مندے نیں۔ ہاتھی دا سنار ہون دے مگروں وچھہ جمن دا ویلہ 22 معینے اے جیہڑا جانوراں وچ سبھ توں چوکھا اے۔ جمن تے ہاتھی دے وچھے دا جوکھ 105 کلو تک ہوسکدا اے۔ ہاتھی 50 توں 70 ورھے تک جیندا اے پر 82 ورھے تک جین دی وی ادھارن ہے۔ سبھ توں وڈے جوکھ دا ہاتھی جیہڑا انگولا وچ 1956 وچ ماریا گیا اوہدا جوکھ 11000 کلو گرام سی۔ 

ایشیاء وچ ہاتھی سیانف دی نشانی سمجھیا جاندا اے اَتے آپنی مت اَتے یاد لئی منیا جاندا اے۔

## ونڈاں
* ایشیائی ہاتھی
* افریقی ہاتھی

## باہرلے جوڑ
ہارپون میزائل

**ہارپون میزائل** امریکہ دا سمندری جہازاں دے خلاف ورتیا جان والا میزائل اے۔ ایہ 300 کلومیٹر دو 250 کلوگرام دے بمب نال نشانے نوں تباہ کرسکدا اے۔ اج تک 7000 ہارپون میزائل بناۓ جا چکے نیں۔ ایہ میزائل جہاز توں، پنڈوبی، سمندری جہاز تے زمین توں چلایا جا سکدا اے۔
ہارڈ ڈسک

**ہارڈ ڈسک** یا **قرص کثیف** شمارندہ دا اک وڈا پاسہ اے۔

گٹھ:شمارندہ
ہاشم

حضرت ھاشم بن عبدالمناف ، حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلیہ وسلم دے پڑدادا سن  ، اینہاں دی اولادقریش دے معزز ترین قبیلےبنو ہاشم دے ناں نال مشہور ہوئی ۔  اینہاں دا اصل ناں عمرو سی  ، پر اوہ مکہ آن والے زائرین دی تواضع اک خاص عربی شوربے نال کردے سی جس نوں ہشم آکھیا جاندا سی  ۔ ایہہ لقب اوہناں اوس ویلے ملیا جدوں اک قحط دے دوران اوہناں نے ایہی شوربہ مکہ دے لوکاں نوں کھلائیا ۔ آپ حضرت اسماعیل علیہ سلام دی اولاد چوں سن تے مکہ دے تاجر تے معزز  سردار سن ۔ اوہناں نے قریش دے تجارتی قافلے شروع کرواۓ تے بازنطینی سلطنت نال معاہدے کیتے ، جنہاں دے تحت قریش بازنطینی سلطنت دی عملداری چ آن والے علاقیاں چ بغیر محصول تجارت کرسکدے سن تے تجارتی قافلے لے جا سکدے سن ۔ ایہو جہا معاہدہ اوہحبشہ دے بادشاہ نال وی کرن چ کامیاب ہوئے سن جس دی وجہ توں قریش نوں بہت فائدہ پہنچ رہیا سی  تے اینہاں دے قافلے ترکی ، شام ، حبشہ تے یمن چ جان لگ پئے ۔ آپ دین حنیف تے قائم سن تے بت پرستی نئیں  کردے سن۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
ہاشم تھاچی

ہاشم تھاچی  24 اپریل 1968ء چ درینیجا  کوسووو یوگوسلاویا چ پیدا ہوئے ۔ اوہ کوسوو  دے پہلے وزیر اعظم رہے ۔ ہاشم تھاچی ڈیموکریٹک پارٹی آ‌ف کوسوو دے صدر نیں تے کوسوو لبریشن آرمی (کے ایل اے) دے سابق سیاسی رہنما وی سن ۔
ہاشم تھاچی اپریل 2016 توں کوسووو دے صدر نیں ۔

## مُڈھلی زندگی
ہاشم  کوسوو چ سربیجا دی میونسپلٹی چ درینیجا چ  پیدا ہوئے ۔ اینہاں نے پرسٹینا یونیورسی  توں فلاسفی تے تریخ دی تعلیم پائی ۔ یونیورسی چ تعلیم دے دوران اوہ البانوی طالب علم رہنما رہے ۔  1993ء چ اوہ  سویٹزر لینڈ چلے گئے تے اوتھے اوہناں نے اک البانوی سیاسی گروپ وچ شمولیت اختیار کرلئی تے نال ای زیورخ یونیورسٹی چ تریخ تے بین الاقوامی تعلقات دی پوسٹ گریجوئیشن وی جاری رکھی ۔ سویٹزرلینڈ وچ پیپلز مومنٹ آف کوسوو نامی سیاسی پارٹی دی بنیاد رکھن والیاں چوں اک ہاشم تھاچی وی سن ۔ 

## کے  ایل  اے  چ کردار
ہاشم تھاچی 1993ء وچ کوسوو لبریشن آرمی دے اندرونی حلقے دے رکن بنے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:البانوی شخصیتاں
گٹھ:کوسوو
ہامبرگ

**ہامبرگ** براعظم یورپ دے ملک جرمنی دا اک شہر اے۔ ہامبرگ جرنی دا دوجا وڈا شہر اے تے یورپی یونین دا ستواں وڈا شہر اے۔ 

گٹھ:جرمنی دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
ہاڑھ

**ہاڑھ**، پنجابی کیلنڈر دا چوتھا مہینا اے۔ ایہ اَدھ جون توں شروع ہُندا اے۔ 

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
ہانگ کانگ

**ہانگ کانگ** چین دے پربندھ وچ اک اچیچا تھاں اے۔ ایہ پہلے برطانیہ کول سی تے ہن جین کول اے۔

٧ ݨام

گٹھ:چین
گٹھ:چین دے صوبے
ہتھ

ہتھ بندے تے ہور جانداراں دا اک اہم حصہ اے۔ اے بندے دی بانہ دے آخر تے ہوندا اے۔ اے اک بڑا پیچیدہ عضو اے اے دے آحر تے انگلاں ہوندیاں نے۔ ہتھ بندے نوں اودے آس پاس دے ماحول نوںکنٹرول کرنے چ بہت مدد دیندا اے۔
ہتھ گولا

**ہتھ گولا** اک چھوٹا ہتھ نال سٹݨ آلا بمب ہُندا اے ۔ نویں صدی وچ بائزنتینی فوجیاں نے اے دیکھیا کہ جے یونانی اگ نوں کسے بوتل وچ بند کر دتا جاوے تاں ایہ بہت تباہی پھیلوندی اے تے اوہناں نے بمب بݨوݨا شروع کر دتا تے مسلماناں نے ایہنوں صلیبی جنگاں وچ وی استعمال کیتا ۔ اس توں علاوا ایہ ہتھیار امریکی سول جنگ وچ وی استعمال ہوئے نیں ۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
ہرات

ھرات لہندے افغانستان دے صوبے ھرات دا شہر اے جہڑا وسطی افغانستان توں ترکمانستان دے کاراکم صحراء ول جان والے دریا دریاۓ ہری رود دے شمال چ واقع اے ۔

ایہہ افغانستان دا تیجا وڈا شہر اے ، جس دی آبادی اک آندازے مطابق ڈھائی لکھ دے نیڑے اے ۔ 

ہرات اک پرانا شہر اے ، جس چ کئی تریخی عمارتاں اج وی موجود نیں ، حالانکہ پچھلیاں چند دہائیاں دی خانہ جنگی تے بیرونی جارحیت دی وجہ توں شہر نوں زبردست نقصان پہنچیا اے ۔ ہرات ہندستان ، چین ، مشرق وسطی تے یورپ وچکار قدیم تریخی تجارتی رستے شاہراہ ریشم تے واقع اے ۔ ہرات توں ایران ، ترکمانستان تے قندھار جان والے رستے اج وی اہم نیں ۔

 زانا وحید 

گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں

گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ہرنو ٹھنڈا پانی

ہرنو ٹھنڈا پانی ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل چراہ وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
ہرو ندی

thumb|دریائے ہارو

**دریائے ہرو** (Haro River)، پاکستان دا اک چھوٹا دریا اے جو ضلع ایبٹ آباد تو‏ں نکل ک‏ے وکھ وکھ حصےآں وچ وگدا اے تے فیر پنجاب دے ضلع اٹک وچ داخل ہو جاندا ا‏‏ے۔
ایہدے اُتے خانپور، ضلع ہری پور وچ خانپور بند تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔
دریا غازی بروتھا بند دے نیڑے دریائے انڈس وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔ اٹک کوݪ ایہدے ناݪ نندنا نالا آرݪدا اے۔

ایہدے بارے وچ رگ وید وچ وی لکھیا ہویا اے، ایہدا پراݨا ناں ارجیکیا اے۔

ایہ دے چار وڈے معاون ایہ نيں:
# لورا ہرو
# ستورا ہرو
# نیلان
# کنداد

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
ہرٹز

ہرٹز ناپ تول دے اعشاری نظام وچ فریکیونسی دا ناپ اے۔ اک ہرٹز دا مطلب اک چکر اک سکنٹ اے۔ ہائنرش ہرٹز اک جرمن سائنسدان سی جیدے ناں تے ایس ناپ دا ناں رکھیا گیا۔
ہریاݨا

**ہریاݨا** (ہندی:हरियाणा)، ابھے بھارت وچ اک ریاست ہ‏‏ے۔ 'ہریاݨا' لفظ دا مطلب ہے 'ہریاݨوی بولݨ والےآں د‏‏ی زمین'۔
ہریاݨا دا کل رقبا 44 ہزار 212 مربع کلومیٹر ہے جد کہ ریاست دے 22 ضلعے نيں۔ سبھ توں ودھ بولی جان آلی بولی ہریاݨوی ہے۔

## ناں
ہریاݨا ناں 12 ويں صدی عیسوی وچ امیرہرمشا لکھاری "وِبُدھ شْرِیدھر" (وی 1189–1230) دے کماں وچ پایا جاندا ہ‏‏ے۔
ہریاݨا دا ناں سنسکرت لفظاں **ہری** (ہندو خدا وشنو) تے **آݨا** (گھر) تو‏ں حاصل کيتا گیا ہے جیہدا مطبل "خدا دا گھر"
ا‏‏ے۔ پ‏ر، منی لال، مرلی چندر شرما، ایچ اے فڈک تے سکوید سنگھ چب ورگے سیانیاں دا خیال اے کہ ایہ ناں سنسکرت لفظاں "ہرِت" یعݨی ہرا تے "فارسی" (جنگل) دے اک مرکب تو‏ں بݨیا ا‏‏ے۔ کیونکہ ایہ ممکن نہيں کہ جنگل تے ہرا دوویں اک دوجے نو‏‏ں کٹھا کرݨ، لہاذا اک ای ناں وچ دو وکھ-وکھ لفظاں نو‏‏ں ورتیا جاوے گا تاں ایتھ‏ے "ہریاݨا" دا لفظی مطبل "ہرا جنگل" د بݨدا ہے۔ یعݨی سرسبز و شداب تے ہرا-بھرا علاقہ۔

## قیام
ہریاݨا ریاست 1 نومبر 1966ء نو‏‏ں بولی دی تے رہتلی بنیاداں اُتے قیم ہوئی جو پہلاں پراݨی بھارتی ریاست چڑھدے پنجاب دا حصہ سی۔

## آبادیات
2011ء د‏‏ے لوک گݨݨ دے مطابق 87.45 فیصد لوک ہندو مت دے منݨ آلے نيں۔ غیر ہندو اقلیت وچ مسلما‏ن 7.03 فیصد، سکھ 4.90 فیصد نيں۔

thumb|

### ضِلعے
ریاست ہریاݨا دے ضلعےآں دے ناں تھلے لکھے نيں: 

# مبالا
# بھوانی
# پانیپت
# پلول
# پنچکولا
# جمنا نگر
# جند
# جھجر
# چرخی دادری
# حصار
# روہتک
# ریواڑی
# سرسا
# سونیپت
# فتح آباد
# فریدآباد
# کرنال
# کروکشیتر
# کیتھل
# گڑگاؤں
# مہندر گڑھ
# نوہ

## باہرلے جوڑ
* Haryana Government Website 
* http://www.scertharyana.in/index.htm
* http://www.haryanahealth.nic.in
* http://www.dcrustm.ac.in/
* [//commons.wikimedia.org/wiki/گٹھ:Birds_of_Haryana Birds of Haryana]

## حوالے

گٹھ:ہریاݨا
گٹھ:بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
گٹھ:شمالی بھارت
گٹھ:بھارت
ہسدے وسدے

ہسدے وسدے پنجابی بولی وچ لکھی گئی اک کتاب اے۔ اے پنجابی مزاحیہ ادب دی تریخ اے نالے ایہدے وچ پنجابی دے مزاحیہ شاعراں دی  شاعری دا چونواں کلام وی دتا گیا اے۔ ڈاکٹر انعام الحق جاوید اس کتاب دے لکھاری نے۔ اے کتاب 2005 وچ لکھی گئی۔

اے کتاب دو پاسیاں وچ ونڈی ہوئی اے۔ پہلے وچ تریخ تے تنقید اے ۔ تے دوجے وچ 112 پنجابی شاعراں نال ٹاکرااے تے اوناں دی کوئی نظم وی دتی گئی اے۔
ہݪ

**ہَݪ** (Plough) وائی بیجی وچ ورتیا جاݨ آݪا اک ضروری سَند اے ۔ ایہدے نال پہلاں زمین تیار کیتیی جاندی اے ۔ بی یا بوٹے لاوݨ توں پہلاں ہَࢦ دے ذریعے بی وی زمین وچ پائے جاندے نیں ۔ ہݪ نال فصل دی کٹائی توں بعد پچھلی فصل دیاں مُڈھیاں، چُعھنڈے کھود کے کڈھے جاندے نیں ۔

ہݪ اک وڈا سارا چُھرا ہُندا اے جیہدے نال لکڑی دا اک وڈا دستا ہُندا اے جیہڑا بلداں دی پنجاݪی وچ پھسیا ہُندی اے ۔ بلداں دی جوڑی اس لکڑ نوں کھِچدی اے تے ہݪ دا چُھرا زمین نوں کھود دیندا اے تے سیاڑ بݨاوندا جاندا اے ۔ ہݪ ہاݪیاں دا اک پراݨا اوزار اے ۔ پنجاب وچ سویرے سویرے ہاݪی بلداں نوں لے کے اپݨیاں پیݪیاں وچ جاندے نیں تے ایہدے نال زمین نوں تیار کردے نیں ۔ ہݪاں دیاں کافی ساریاں قِسماں ہُندیاں نیں ۔ اَج کَل بلداں دی تھاں ٹریکٹر نے لے لئی اے ۔

گٹھ:وائی بیجی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:زراعت
گٹھ:سَند
گٹھ:آلات
گٹھ:اوزار
ہنزا

**وادی ہُنزا** (انگریزی: Hunza Valley)، پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان دے ضلع ہنزا دی اک پہاڑی وادی اے۔ ایہ وادی دریائے ہنزا دے شمال وچ 2500 میٹر(8,200 فٹ) دی بلندی اُتے واقع اے۔ ایہدا رقبہ 	11,660 مربع کلومیٹر (4,500 میل) دے لگ بھگ اے ۔ کریم آباد جیہڑا بلتت دے ناں نال وی مشہور اے، ایتھے دا وڈا شہر اے ۔ ایہ اپنی خوبصورت مناظر تے اُچیاں چوٹیاں دی وجہ نال سیاحاں دی پسند دا تھاں اے۔ 

## تریخ
ہنزا دا علاقہ اُبھے چڑھدے وچ چین تے اُبھے لہندے وچ پامیر دے نال جُڑدا اے۔ 1974ء توں پہلاں ایتھے شاہی راج چلدا سی جیہنوں مرکزی حکومت نے مُکا دتا سی ۔ ہنزا دے لمے وچ گلگت تے چڑھدے وچ پرانے تے مکے ہوۓ شاہی راج دا علاقہ نگر اے۔

## موسم
ہنزا دا موسم سیال وچ ٹھنڈا تے گرمیاں وچ موسم چنگا ہُندا اے ۔ سیال وچ پالا منفی 10 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہندا اے ۔ گرمیاں وچ گرمی 15 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہُندی اے ۔

## لوک

ہنزا دے لوک مہمان نواز تے امن پسند نیں ۔ ہنزا دے لوک بروشو قوم نال تعلق رکھدے نیں تے ایہناں دی وڈی تعداد بروشسکی زبان بولدی اے تے کچھ شینا تے وخی زباناں وی بولدے نیں ۔ اس توں علاوہ اردو تقریبن سبھ لوک بولدے نیں ۔ ایتھے پڑھائی دا تناسب 90 فیصد توں زیادہ اے تے ایتھے دا تقریبن ہر بال چھوٹی جماعت تک پڑھائی ضرور کردا اے ۔

## ہنزا دے پہاڑ
ہنزا وچ بہت سارے چھوٹے وڈے پہاڑ نیں ۔ جیہناں وچ راکا پوشی 7788 میٹر، گولڈن پیک 7027 میٹر، دیران 7275 میٹر تے ایس توں علاوہ بیافو گلیشیئر مشہور نیں ۔

## ہور دیکھو
* دریائے ہنزا
* ضلع ہنزا

## حوالے

گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
گٹھ:پاکستان دیاں وادیاں
ہنوئی

## مورت نگری

File:Hoan kiem hanoi 1999.jpg
File:Cẩm Tú Palace inside Thống Nhất Park 07-05-2007.jpg
ہنڈا

ہنڈا اک جپانی کمپنی اے جیڑی بوت سارے دیساں چ کم کر رئی اے۔ ہنڈا کاراں، موٹرسیکل، ٹرک، سکوٹر، روبوٹ، جیٹ ہوائی جہاز، جیٹ انجن، جیپاں، پانی چ چلن آلے انجن، کعا کٹن آلیاں مشیناں تے بجلی دے جنریٹربناندی اے۔
## بارلے جوڑ
* ہنڈا
* ہنڈا لائبریری  

## ہنڈا مورت نگری

File:2010 Honda Insight--DC.jpg
File:Rubens Barrichello 2006 Brazil.jpg
File:HondaJet 001.jpg
File:Honda mountain bike.jpg
File:HONDA ASIMO.jpg
File:Honda aoyama.JPG
File:Presscub.jpg
File:HondaCBR1000RR-002.jpg
ہنڈا 50

ہنڈا 50 اک موٹرسائیکل اے جیڑی ہونڈا موٹر کمپنی جپان نے بنائی اے۔ اے 49 سی سی دے انجن آلی موٹرسائیکل اے اینوں سب توں پہلاں 1958 چ بنایا گیا سی۔ ہنڈا دا اے ماڈل بوت چلیا تے ہلے تک بندی تے وکدی اآ رئی اے۔ اے ماڈل 6 کروڑ توں ود وک چکیا اے۔ اے کئی رنگاں تے تھوڑے فرق نال کئی ماڈلاں چ آ چکیا اے۔ ایدی وڈی مارکیٹ ایشیاء اے۔
## گن

## مورت نگری

File:LittleCub.jpg
File:Honda Dream at Chiang Mai.jpg
File:2004supercub.jpg
File:Honda SuperCub C100.jpg
File:Supercubca100.JPG
File:Supercubstreetmod.jpg
File:C50.jpg
File:LittleCub.jpg

## بارلے جوڑ
* ڈگن دی وڑیو
* ہنڈا ویب سائٹ
* ہنڈا 50 ویب سائٹ 
* مورتاں
* کلب
ہندکو

**ہندکو** ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ جییڈی پاکستان دے صوبہ سرحد چ بولی جاندی اے۔اے بولی پنجابی دے بوت نیڑے اے۔ اے پنجابی دے اینی نیڑے اے کہ پنجابی تے ہندکو نوں فرق کرنا بوؤن اوکھا اے۔ 

## [[نیرکتا|نیرکتا]]

ہندکو شبد کنج بنیا ایدے بارے چ بوت ساریاں سوچاں نے مڈلے ایشیاء تے ایران توں ہندستان آن آلیاں نوں ہندوکش پہاڑ پار کرن توں بعد جیڑی بولی نال سب توں پہلا واہ پیندا سی اوہ ایہی بولی سی کیونجہ ہندوکش نوں پار کرن توں بعد ھندستان دے رستے چ کوئی وڈی رکاوٹ نئیں سی ایس لئی اس بولی نوں ھندستان دی بولی یا ھندکو کیا گیا۔

یونانیاں نے ھندستان لئی (انڈیکوس) دا شبد ورتیا اے تے ایتھوں دی بولی وی فیر ھندکو اخوائی ۔ کج لوکاں دا اے وی کینا اے جے اے ناں ایرانیاں نے دتا اے اے دریاۓ سندھ دے پعاڑاں دے وشکار یا اگے پچھے اے بولی بولی جاندی سی تے فارسی چ پہاڑ لئی کوہ ورتیا جادا اے تے اس توں اے شبد بنیا ھندکو۔

## تریخ
ہندکو اک ہند یورپی بولی اے۔ ہندکو پنجابی ونگوں پراکرت چوں بنی اے ۔ اج کل پرانے ویلیاں وانگوں ہندکو اوناں تھاواں تے بولی جا رہی اے جیہڑے کہ گندھارا رہتل دا  علاقا سن۔ ایس لئی پرانی ہندکو گندھارا رہتل دی وی عام بول چال دی بولی سی۔ 

## ہندکو دا جغرافیا
ہندکو پاکستان دے صوبہ سرحد وچ ہری پور صوابی پشاور کوہاٹ ڈیرہ اسماعیل خان دے لوکاں دی اکثریت دی بولی اے۔  پنجابی بولن آلیاں نوں ہندکو سمجھن چ کوئی اکھیائی نئیں ہوندی نا ای ہندکو بولن آلیاں نوں پنجابی سمجھن چ کوئی مسئلا ہوندا اے۔

## ہندکو دا نکھیڑہ
* چھاچھی نال نکھیڑہ
* چھاچھی بولی چ حرف اضافت "نا"،"نی"،"نے" ورتیا جاندا اے جدونکہ ہندکو چ "دا"، "دی"، "دے" ورتیا جاندا اے۔ 
چھاچھی: مٹی نا پیالہ؛
ہندکو: مٹی دا پیالہ 
*چھاچھی چ ماضی بعید دی نشانی ہیا، ہۓ، ہیاں اے جد کہ ہندکو ج ماضی ليی ساں، سی، سن ورتے جاندے نیں۔
چھاچھی: میں آیا ہیاں، اسی آۓ ہیاں، اوہ آۓ ہۓ۔ ہندکو: میں آیا سی، اسی اسی آۓ ساں، او آۓ سن۔
*چھاچھی چ کلمہ نفی نيۂیں ورتیا جاندا اے جد کہ ہندکو چ نی۔
چھاچھی: ڈیگری نا ویلہ نين ہویا۔ ہندکو: ڈیگر دا وخت نی ہویا۔
*ہور نکھیڑے:

## گندھارہ ہندکو بورڈ
گندھارہ ہندکو بورڈ پشاور چ اک سنگت دا نان اے جیڑی 1993 توں ہندکو بولی تے رہتل لئی کم کر رئی اے۔ پروفیسر ڈاکٹر ظہور احمد اعوان ایدے سردار نیں۔ اے سنگت 'ہندکوان' تے 'دی گندھارہ وائس' دے ناں تے دو رشالے وی چھاپ رئی اے۔ گندھارہ ہندکو بورڈ نے اک ہندکو ڈکشنری سلطان سکون دی اکھ تھلے چھاپی اے۔ 

## ادارہ فروغ ہندکو
ادارہ فروغ ہندکو پشاور چ اک سنگت اے جیڑی ہنکو بولی دے وادے لئی کم کر رئی اے۔ اینے قرآن نوں ہندکو چ پلٹیا اے۔ ہر معینے فروغ دے ناں تے اک رسالہ وی کڈیا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
* ہندکو 
*ہزارے وال 
*ہندکو بلاگ
*ہندکو بلاگ 
*کپور ہندکو پشاور چ
* ہندکوان
*http://www.nowshera.com/frontpage/hindku_language.html

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
ہنی بال

ہنی بال اتلے افریقہ چ کارتھیجیا   (قرطاجینہ) دا اک فوجی کمانڈر سی۔ ایہہ تریخ دے قابل ترین کمانڈراں چوں اک اے ۔ اوہ ہملکار بارکا دے گھر 247ق۔م چ جمیا جہڑا کاتھیجیا دا فوجی کمانڈر سی۔
ہنی بال دی وڈی کامیابی دوجی پونی جنگ، جس چ اوہ اپنی فوج تے جنگی ہاتھی ایبیریا سپین توں کوہ پیریز تے کوہ الپس دے اوتوں دی اتری اٹلی لے کے گیا سی ۔ اٹلی چ داخل ہو کے اوہنے رومیاں نوں جنگاں دے اک سلسلے چ شکست دتی تے کئی رومی اتحادیاں اتے فتح پائی نالی 17 سال تک اپنیاں فوجاں اٹلی وچ رکھیاں ۔ 

گٹھ:تریخ
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہوئی ہیلیکاپٹر

ہوئی امریکہ دا سامان تے فوجی لیجان آلا ہیلیکاپٹر اے۔ ایدی کارکردگی دی بدولت 1959 توں حلے 16000 ہوئی بناۓ جا چکے نے۔ اے امریکہ دی ویتنام جنگ دا اک نشان بن گیا اے۔ اج تک 2500 ہیلی ہوئی تباہ ہوچکے نے تے 7000 ہوئیاں نے ویتنام جنگ لڑی۔ امریکہ دے علاوہ اے پاکستان، اسرائیل تے 67 مزید دیساں دے استعمال وچ اے۔

## حوالے
ہوائی

**ہوائی** امریکہ دا سب توں نواں تے 50واں صوبہ اے۔ اے اے اکو ای صوبہ اے جیہڑا سارا جزیریاں نال رل کے بنیا اے۔ اے 21 اگست 1959 نون امریکی صوبہ بنیا سی۔ ہوائی بحرالکاہل چ پولینیشیا دے جزیریاں دی ٹولی چ اے۔
ہون دھمیال

ہون دھمیال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
ہونڈراس

**ہونڈراس** وشکارلے امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول گویٹے مالا اے، لیندے دکھن ول ال سالواڈور اے، چڑھدے دکھن ول نکاراگوا اے، دکھن ول بحرالکاہل اے تے اتر ول کریبیئن اے۔ ایدی تھاں 	112,492  مربع کلومیٹر اے۔ تے ایدی لوک گنتی  8,249,574 اے۔ ایدر دی بولی ہسپانوی اے۔
ہوورکرافٹ

ہوورکرافٹ اک مشین اے جیہڑی کہ سامان یا سفر واسطے استعمال کیتی جاسکدی اے۔ ایہہ پانی، برف تے زمین تے وی ٹر سکدا اے۔ ہوورکرافٹ ہوا دے اُتے تیردا اے۔ ایہہ پانی یا زمین توں 10 سینٹی میٹر دی بلندی تے تردا اے۔ ایہنوں فوج وچ وی ورتیا جا رہیا اے۔ جگ دی سب توں وڈی غیر فوجی ہوورکرافٹ ایس آر این-4 سی اے 418 مسافر تے 60 گاڑیاں چک سکدی سی تے 111 کلومیٹر فی گھنٹے دی رفتار تے ٹُر سکدی سی۔
ہوہنزولرن

ہوہنزولرن پرشیا جرمنی دا اک شاہی ٹبر سی جینے پیلے پرشیا تے فیر جرمنی تے راج کیتا۔ اے ٹبر یارویں صدی چ ٹریا تے 1918 نوں لڑائی دے انت تے راج چڈنا پیا۔

* ولیم I
ہڑپا

**ہڑپا** (Harappa)، پنجاب دے ضلع ساہیوال وچ اک نگر، آثار قدیمہ دا تریخی تھاں تے ہڑپا رہتل دا صدر مقام اے۔ ایتھے اک پراݨا تھاں کھودݨ ناݪ پراݨی ہڑپا رہتل دریافت ہوئی اے۔ ماہرین آثار قدیما نے اندازا لایا اے کہ ایہ چیزاں حضرت عیسا دے جنم توں 3000 سال پہلاں دیاں نیں۔ 

ہڑپا پنجاب دا بہت پراݨا تھاں اے۔ ایہ اَج توں 5000 سال پہلاں موجود سی۔ ایہ دریائے راوی دے کنڈھے اُتے آباد سی۔

## ہڑپا دی تریخ
ہڑپا، انڈس تہذیب دا مرکز سی۔ کچھ اندازیاں دے مطابق ایہ شہر 3300 ق م توں 1600 ق م تک رہیا۔ ایتھے چاݪی ہزار دے لَگ بَھگ آبادی سی۔

## مورتاں

File:WLA brooklynmuseum Harappa Miniature Votive Images.jpg
File:Another view of Granary and Great Hall on Mound F.JPG
File:Valle dell'indo, barca a forma di toro, periodo kot-dijan, 2800-2600 ac ca. (coll. priv.) 02.jpg
File:Harappan (Indus Valley) Balance & Weights.jpg
File:Oiseau a tete de belier monte sur roues Indus Guimet.jpg
File:Reclining mouflon MET DT252770.jpg
File:IndusValleySeals.JPG
File:MET 1984 482 237872.jpg
File:Stamp seal and modern impression- unicorn and incense burner (?) MET DP23101 (cropped).jpg
File:Clevelandart 1973.160.jpg
File:Clevelandart 1973.161.jpg
File:Coach driver Indus 01.jpg
File:Cemetery H Pottery.png
File:Storage jar. Mature Harappan period. Indus civilization.jpg


## ہور دیکھو
*ہڑپا رہتل
*موہن جو ڈرو
*چارلس مسن
*ہڑپا میوزیئم
*ضلع ساہیوال

## باہرلے جوڑ
* ہڑپا رہتل

## حوالے

گٹھ:ہڑپا رہتل
گٹھ:پرانے ویلے
گٹھ:پنجاب دے آثار قدیمہ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:ضلع ساہیوال
ہیر رانجھا (فلم)

**ہیر رانجھا** پنجابی چ بنن والی اک فلم اے جیہڑی 1970 وچ لہور وچ بنی۔ ایہہ فلم پنجاب دی اک عشقیہ کہانی ہیر رانجھا دے دوالے بنی اے۔

## <span style="font-family:courier new">کہاݨی</span>

ہیر اک بہت سوہنی عورت سی جیہڑی سیال جٹاں دے اک کھاندے پیندے ٹبر وچ جمی۔ رانجھا، جیہدا پورا ناں دھیدو رانجھا سی اک جٹ سی جیہڑا چناب دے کنڈھے تے اک پنڈ تخت ہزارہ دا رہن والا سی۔ اوہ چار بھراواں وچ سبھ توں نکا سی تے اپنے پیو دا لاڈلا سی۔ اپنے بھراواں وانگوں زمینداری کرن دے بجاۓ رانجھے نوں ونجلی وجان دا چوکھا شوق سی۔ بھراواں نال چگڑن توں مگروں رانجھا اپنا پنڈ چھڈ دیندا اے تے ہیر دے پنڈ آ جاندا اے۔ ایتھے اوہنوں ہیر نال عشق ہو جاندا اے۔ ایتھے اوہ ہیر دے پیو دے ڈنگر چران لگ جاندا اے۔ رانجھے دی ونجلی ہیر تے جادو کردیندی اے تے اوہ وی رانجھے نوں چاہن لگ جاندی اے۔ ہیر دے چاچے کیدو نوں اس دا پتہ لگ جاندا اے تے اوہ ہیر دی ماں ملکی تے پیو چوچک نوں بھڑکاندا اے۔
ہیر دا ویاہ زبردستی اک ہور بندے سیدو کھیڑے نال کر دتا جاندا اے۔ رانجھا ٹٹے ہوۓ دل نال ٹلہ جوگیاں آندا اے۔ ٹلہ جوگیاں ضلع جہلم چ اک پہاڑ اے۔ ایتھے جوگیاں دا ٹھکانہ سی۔ رانجھا کن پڑوا لیندا اے جگ نوں چھڈ دیندا اے تے جوگی بن باندا اے۔ پنجاب دے پنڈاں چ پھردا پھردا اے تے ہیر نوں مل جاندا اے۔ دوویں ہیر دے پنڈ آندے نیں تے ہیر دے ماں پیو دوناں دے ویاہ لئ من جاندے نیں پر ہیر دا چاچا کیدو ہیر نوں زہر دے دیندا اے۔ ہیر مرجاندی اے تے ہیر دی موت دے دکھ نال رانجھا وی زہر کھا کے مرجاندا اے۔
ہیروشیما

## مورت نگری

File:HiroshimaGembakuDome.jpg
File:HiroshimaNight.jpg
File:Hiroshima port.jpg


گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
ہیری پوٹر

ہیری پوٹر انگریزی چ لکھیا گیا اک ناول اے۔ اینوں جے کے رولنگ نے لکھیا۔ اے ناول ست کتاباں تے مشتمل اے۔ ایدا پہلا ناول 1997 وچ شایا ہویا تے آخری تے ستواں ناول 2007 وچ۔ اے ناول اک جادوگر ہیری پوٹر تے اودھے دشمن لارڈ وولڈیموٹ دی کہانی دسدے نیں۔

اے ہلے تک جگ دی مشہور ترین ناولاں چوں اک اے۔ ایدا ہلے تک 67 بولیاں چ التھا کیتا جا چکیا اے۔ جون 2008 تک تقریباً 40 کروڑ توں زیادہ ہیری پوٹر دے ناول بک چکے نیں۔ ہیری پوٹر دے ناولاں اتے 8 فلماں بن چکیاں نیں۔ اس دے اتے 7 وڈیو گیماں وی بن چکياں نیں۔ حالے تک ایدا پنجابی چ التھا نئیں کیتا گئیا۔

گٹھ:انگریزی ساہت
ہیلفائیر میزائل

**ہیلفائیر** امریکہ دا ٹینکاں تے زمینی دشمناں دے خلاف استعمال ہونے آلا میزائل اے۔ اینوں ہیلیکاپٹراں تے بغیر پائیلٹ دے جہازاں توں استعمال کیتا جاندا اے۔ اینوں پریڈیٹر جہاز توں پاکستان دے قبائیلی علاقیاں چ تباہی پھیلانے آسطے استعمال کیتا جاندا اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
ہیلیئم

**ہیلیئم** یا **شمصر** اک کیمیائی عنصر اے، جیہدا جوہری عدد 2 تے جوہری بھار 4.002602 اے۔ ایہدا کیمیائی نشان He۔ ایہ اک بے رنگی، بنا کسے ذیقے دی، بنا زہر توں اک نوبل گیس اے۔ سارے عناصر اچ سب توں گھٹ ابلن تے پگھلن عدد شمصر دا اے تے صرف فارغہ (gas) دی مورت چ ریندی اے سواۓ انت حالتاں وچ۔ آبساز (hydrogen) دے مگرون ساری کائنات اچ سب توں بہتا پایا جان آلا عنصر وی ہیلیم اے تے ساڈے تارہ سمندر، چٹا راہ  دا  24٪ شمصر اے۔

1868 وچ شمصر نوں اک فرانسیسی گرو نے سورج گرہن دے دوران ایہدیاں طیفی لیناں دی مورت وچ پہچانیا تے نارمن لوکائر نے وی ایہنوں اوسے ویلے ویکھیا تے ایہدا ناں ہیلیم رکھیا۔ 1903 اچ امریکہ وچ شمصر وڈے پیمانے تے قدرتی فارغہ دے ذخائر نال لبھی، تے اج تک امریکہ شمصر دا سب توں بہتا دین آلا دیس اے۔thumb|شمصر ترتاششمصر نوں ٹھنڈا کرن واسطے وی ورتیا جاندا اے، خاص طور تے فوق موصل (superconductor) مقناطیس ٹھنڈے کرن واسطے شمصر نوں ورتیا جاندا اے جیہناں نوں MRI سکیناں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں ویلڈنگ وچ کردیاں بچاؤ واسطے ورتیا جاندا اے۔ تقریبا ادی بنائی گئی شمصر چقمین (silicon) ویفر بنان واسطے کرسٹل ودان وچ ورت جاندی اے۔ ایہدی گھٹ مقدار نوں غباریاں تے ہوائی جہازاں وچ ورتیا جاندا اے۔ سینس گرو شمصر-4 دیاں دو مورتاں نوں مقداری میکانیات (quantum mechanics) تے سپر فلوایڈٹی (superfluidity) نوں سمجن واسطے ورتدے پۓ نیں۔ فوق ایصلات (superconductivity) وی اک حالت اے جیہڑی کے سب توں بوتی ٹھنڈی تھاں تے ہوندی اے جس واسطے شمصر نوں ورتیا جاندا اے۔ شمصر دوجا سب توں ہلکا عنصر اے تے کائنات وچ وی دوجا سب توں بہتا پایا جان آلا۔ ایہہ کائنات وچ دوجے تمام پارے عنصراں توں 12 گناں بوتا پایا جاندا اے۔ سورج تے مشتری اچ وی شمصر وڈی مقدار اچ مجود اے۔ شمصر جوہری ائتلاف (nuclear fusion) تے جوہری تابکاری اچ وی بندا اے۔ کائنات دا چوکھا شمصر-4 دے بارے اچ خیال اے کے ایہہ بگ بینگ دے دوران بنیا سی۔ سورج توں ادھے وزن دے تارے جوہری ائتلاف توں شمصر بنا سکدے نیں۔

شمصر ہوا توں ہلکی ہوندی اے تے اے بوت اچائی تے اے اس واسطے اے زمین دی فضا اچ صرف 0.00052٪ اے۔ زمین تے تقریبا جنی وی شمصر اے ساری دی ساری تقریبا تابکاری دی وجہ توں اے۔ تابکاری اچ ایلفا ذرہ شمصر دا نویہ (nucleus) ہوندا اے۔ ایہہ شمصر قدرتی فارغہ دے نال پھس جاندی اے۔ ایہدی مقدار قدرتی فارغہ اچ 7٪ ہوندی اے، ایہنوں فریکشنل ڈسٹلیشن دے نال کڈھیا جاندا اے۔

گٹھ:عنصر
گٹھ:گیس
گٹھ:فارغہ
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمیا
ہیٹی

ہیٹی کیریبین دا اک جزیرہ دیس اے۔ اے ہسپینیولہ جزیرے دے لیندے ول اک دیس اے تے ایدے چڑدے ول ڈومینیکن اے۔ ایہ 27,750 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 9,719,932 اے۔
ہیگ

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
ہینری بیکرل

**ہینری بیکرل** (1852-1908) اک فرانسیسی سینسدان سی جینوں تابکاری دریافت کرن چ ہتھ دین تے فزکس چ نوبل انعام دتا گیا۔ اونوں 1903 چ نوبل انعام دتا گیا۔
## جیون
اوہ پیرس چ اک سینسداناں دے ٹبر چ جمیا۔ اودے ٹبر چ چار سینسدان جمے جیناں چ بیکرل دا پتر یان وی ہے گا سی۔ اونے ایکول پولیٹیکنیک توں سینس پڑی تے ایکول دس پونٹس توں سینس دی ڈگری لئی۔ 1890 چ اونے شادی کر لئی۔

### کم
1892 چ اوہ اپنے ٹبر دا پنجواں بندہ بنیا جینے میوزم آف نیچرل ہسٹری چ فزکس دی کرسی تے بیٹھیا۔ 1894 چ اوہ پلاں تے روڈاں دے ادارے دا وڈا انجینیئر بن گیا۔

1896 چ جدوں اوہ یورینیم دے نمک چ فلوروسیسنس ویکھ ریا سی بیکرل نے تابکاری نوں غلطی نال دریافت کر لیا۔ اونے یورینیم دے نمک نوں فوٹوگرافک پلیٹاں چ لپیٹ کے اپنی الماری چ رکھ دتا کہ اوہ اگلے دن تپ وچ اوناں تے تجربے کر سکے۔ جدوں اونے پلیٹاں ویکھیا تے اونے اے ویکھیا کہ اوناں تے کج نشان پے گۓ نیں۔ اس دا کھوج کردیاں اونے تابکاری دریافت کیتی۔

1903 چ اونوں، پیری تے میڈم کیوری دے نال فزکس چ تابکاری دریافت کرن تے نوبل انعام دتا گیا۔
## انعام
اونوں 1908 چ سینس اکیڈمی دا پکا صدر رکھ لیا گیا اوہ اوسے سال ای لی کراسک چ مر گیا۔ اودی یاد چ تابکاری دا ناپ بیکرل رکھیا گیا۔ چند دے اتے اک کھڈے دا ناں بیکرل اے تے مریخ دے اتے وی اک کھڈے دا ناں بیکرل اے۔ اس توں علاوہ اونوں اے انعام وی دتے گۓ:۔
* رمفورڈ میڈل (1900)۔
* ہیلمہولٹز میڈل (1901)۔
* فزکس چ نوبل انعام (1903)۔
* برنارڈ میڈل (1905)۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/becquerel-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یاک

**یاک** اچے تے ٹھنڈے پہاڑی برف آلے تھاواں دا ڈنگر اے۔ اے گانواں دے ٹبر توں اے۔
## پچھان
نر یاک 4 فٹ دا ہوندا اے۔ ایدے سنگ بار نو نکلدے ہوۓ اوپر ال جاندے نیں۔ مادہ دا قد وی چھوٹا تے سنک وی چھوٹے ہوندے نیں۔ ایدا رنگ پورا یا کالا ہوندا اے تے جسم والاں نال پریا ہوندا اے۔ یاک دے وال اینوں منفی 40 سینٹی گریڈ تے وی جیندا رکھدے نیں۔ ایدا وزن 1500 پونڈ تک ہوسکدا اے۔
## عادتاں
مادہ یاک دے بچے اجڑ بنا کے ریندے نیں جیڑا 20 توں 200 تک ہوسکدا اے۔ گرمیاں چ اچے علاقیاں چ چلا جاندا اے۔

پالتو یاک اک فیدے آلا ڈنگر اے تے گاں دی طرح ددھ کیو توں علاوہ سمان چکن تے سواری دے کم وی آندا اے۔ یاک اپریل مئ دے مہینیاں چ بچے دیندے نیں پاکستان چ اے بلتستان، نگر تے ہنزہ ورگیاں تھاواں تے ملدا اے۔ تبت چین چ اے عام اے۔
یاہو

یاہو انٹرنیٹ تے کم کرن والا تے ہتھ دین والا اک امریکی ادارہ اے جیہدا ہیڈکواٹر سنی ویل کیلیفورنیا امریکہ وچ اے۔ یاہو انٹرنیٹ تے اپنی ویب سائیٹ، یاہو میل،یاہو کھوجی، یاہو خبراں تے ہور کماں وچ لگیا ہویا اے۔ یاہو دی نیوں جنوری 1994 وچ جیری یانگ تے ڈیوڈ فائلو نے رکھی۔ تے پیلی مارچ 1995 نوں ایہنوں کمپنی بنا دتا گیا۔

2008 یاہو دی ویب سائٹ نوں اک ارب 57 کروڑ لوکاں نے کھولیا۔
اکتوبر 2007 دے اک دن یاہو دیاں ساریاں ویب سائٹاں تے کل ملا کے 3 ارب تے 40 کروڑ دے نیڑے صفے ویکھے گۓ نیں امریکہ تے دنیا وچ دوجی سب توں بوہتی ویکھی جان والی ویب سائٹ اے۔

## باہرلے جوڑ

* یاہو
* یاہو ڈاک
یعقوب ابن اسحاق الکندی

یعقوب ابن اسحاق الکندی دا پورا ناں ابو یوسف یعقوب ابن اسحاق الکندی سی ، مغرب چ ایہہ "الکندس " دے ناں نال جانے جاندے نیں ۔ الکندی دا شمار اسلامی دنیا دے اولین حکماء تے فلسفیاں چ ہندا اے ۔ فلسفہ تون علاوہ اینہاں نوں حساب ، طب ، فلکیات تے موسیقی چ وی مہارت حاصل سی ۔ الکندی دے کارنامیاں چ اک کارنامہ اسلامی دنیا نوں حکیم ارسطو دے خیالات توں روشناس کروانا وی سی ۔ قرون وسطی چ اینہاں نوں چند وڈیاں تے اہم شخصیتاں چ شمار کیتا جاندا سی ، جسدا اظہار کارڈانو نے کیتا اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یمن

**یمن** دکھنی لہندے ایشیاء ول جزیرے ورگا عرب دے دکھنی لہندے ول اک عرب دیس اے۔ ایہدے اتر وچ سعودی عرب تے چڑھدے ول عمان اے۔ یمن دا تھاں 527,829 مربع کلومیٹر / 203,796 مربع میل اے.یمن دی لوک گنتی 23,833,000 اے۔ یمن دی بولی عربی اے۔ یمن دا راجگڑھ صنعاء اے۔ یمن کول 200 دے نیڑے جزیرے نیں تے سب توں وڈا سقوطرہ اے۔
جاپانی ین

ین جپان دی کرنسی دا ناں اے۔ دنیا دی کرنسی مارکیٹ چ امریکی ڈالر تے یورو توں مگروں تیجے نمبر تے جپانی ین دا کاروبار ہوندا اے۔

ین دا جپانی بولی ج مطلب اے گول۔
یو-214 پنڈوبی

یو-214 پنڈوبی جرمنی دی نئی پنڈوبی اے۔ اے یو-212 پنڈوبی دا ایکسپورٹ ورثن اے۔ اے یو-212 وچ کئی خفیہ ٹیکنالوجیاں نوں استعمال نہیں کردی۔ اے پنڈوبی جنوبی کوریا تے یونان دے کول اے۔ پاکستان 3 تے ترکی 6 یو-214 خریدے گا۔ ایدے اندر 27 بندے ہوندے نے تے اے 50 دناں تک اپنے مشن کرسکدی اے۔ ایدی خاص شے اے وے کہ ایدے اندر ہائیڈریوجن فیول سیل نسب نے جدی وجہ توں اے پانی دے اندر 2 ہفتیاں تک ڈبکی لا سکدی اے جبکہ دوجیاں پنڈوبیاں(اگوسٹا) صرف اک دو دن واسطے ڈبکی لا سکدی اے۔
یو ٹیوب

**یوٹیوب** (انگریزی: YouTube) پے پال (PayPal) دے تن سابقا ملزماں ولوں بنائی اک ویڈیو سانجھی کرن والی ویبسائیٹ اے جیہدے اُتے ورتونکار ویڈیو دیکھ تے خود اپنی ویڈیو چڑھا سکدے نیں ۔ نومبر 2006 وچ گوگل نے اسنوں 1.65&nbsp;بلیئن امریکی&nbsp;ڈالراں وچ خرید لیا اتے ہن اسنوں گوگل دی معاون دے روپ وچ چلاؤندی اے۔ آنلائین ویڈیو دیکھن لئی دنیا بھر وچ یوٹیوب دا استعمال سبھ توں زیادہ ہندا اے۔ یوٹیوب اُتے جنہاں ویڈیؤز نوں تسیں سبھ توں زیادہ ویکھدے ہو اوہناں نوں تسیں آپھلائین سیوَ کر لیندے ہن جس نال اسیں اس نوں ولوں وی ویکھ سکدے ہو۔ انٹرنیٹّ تے یو ٹیوب رانہی پہلی ویڈیؤ **Me at the zoo** چڑاؤن دی شرآت 23 اپریل، 2005 نوں ہوئی۔

200px|frameless|left
یو ٹیوب انٹرنیٹ تے اک وڈی سائیٹ اے جتھے ہر کوئی اپنیاں بنائیاں ہوئیاں یا فیر کتے ہور توں لئیاں ہوئیاں ویڈیو اُتے چڑھا سکدا اے۔ ایہنوں فروری 2005 وچ تین بندیاں نیں شروع کیتا۔ گوگل نے ایہنوں نومبر 2006 وچ خرید لیا۔ ایہہ 22 وکھریاں بولیاں وچ مل سکدا اے۔ یاہو تے گوگل توں مگروں ایہہ سب توں بوہتی ویکھی جان والی سائیٹ اے۔ ہر منٹ تیرہ گھنٹے دی ویڈیو ایہدے اُتے چڑھائی جاندی اے ۔

## ویڈیو ڈاؤن لوڈ دے سٹیپس
* یوٹیوب نوں اوپن کرنا ہووےگا۔
* سرچ بار وچ جا ویڈیو نوں سرچ کرکے اس دے لنک اُتے جاؤ جنوں تسی ڈاؤنلوڈ کرنا چاہندے ہو۔
* ویڈیو نوں اوپن کر کے اسدے url لنک اُتے جاؤ اتے اس وچ یوٹیوب توں پہلاں ss ٹائیپ کرو اتے اینٹر کر دیو۔
* اینٹر کرن توں بعد تہاڈے ساہمنے Savefromnet دی ونڈو اوپن ہو جاوے گی، جس وچ ویڈیو ڈاؤنلوڈ کرن دی آپشن دتی گئی ہوویگی۔
* ویڈیو ریزولیوشن دی آپشن سلیکٹ کرو تے بعد ویڈیو ڈاؤنلوڈ ہونی شروع ہو جاوے گی۔

 
## ہور دیکھو
* گوگل
* وکیمیڈیا فاؤنڈیشن

## باہرلے جوڑ
* یوٹیوب دی ویبسائیٹ
* گوگل دی ویبسائیٹ

## حوالے

گٹھ:سائبر دنیا

گٹھ:انٹرنیٹ
یو کشتی

یو کشتی (U-boat) اک ناں اے جیڑا کہ جرمنی دیاں پنڈوبیاں نوں دتا  جاندا اے۔ عام طور تے یو کشتی جنگ عظیم 1 تے جنگ عظیم 2 دیاں ای پنڈوبیاں آستے ای استعمال ہوندا اے۔ ویکھیا جاۓ تے اگر یو کشتیاں نوں دوجیاں بحری فوجاں دے خلاف استعمال کیتا جاندا تے اوہ بوت خطرناک ثابت ہوندیاں لیکن جرمنی نے دوناں وڈیاں جنگاں چ ایناں نوں اپنے دشمناں دے تجارتی بحری جہازاں دے خلاف استعمال کیتا تے بوت فیدہ حاصل کیتا۔
یوترخت

**یوترخت** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے چڑھدے پاسے اے۔ ایدی لوک گنتی 300,030 اے۔ تے ایدی تھاں 99.32 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
یوراگوئے

**یوراگوۓ** دکھنی امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول ارجنٹائن، ایدے اتر تے لیندے ول برازیل تے دکھن تے چڑھدے دکھن ول وڈا سمندر اوقیانوس اے۔ ایدی تھاں 176،215 مربع کلومیٹر اے تے ایدی لوک گنتی 190،732،694 اے۔ تے ایتھے ہسپانوی بولی بولی جاندی اے۔ 

یوراگوئے جنوبی امریک‏‏ا دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع اک ملک ا‏‏ے۔ ملک وچ رہنے والی تقریباً 35 لکھ د‏‏ی آبادی وچو‏ں 11 لکھ افراد دار الحکومت مونٹیویڈیو تے اس میٹروپولیٹن علاقے وچ رہائش گاہ کردے نيں۔ ملک د‏‏ی 88-94٪ آبادی یورپی یا مخلوط لوک نيں۔ یوراگوئے د‏‏ی زمینی سرحد مشرق تے شمال وچ برازیل تو‏ں تے مغرب وچ ارجنٹائن، شمال وچ ریو گرینڈ دو سول تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ اس دے مغرب وچ یوراگوئے دریا، دكشپشچم وچ ریو دتی لا پلاندا دا مہانا تے جنوب وچ جنوبی اندھ اوقیانوس واقع ا‏‏ے۔ یوراگوئے جنوبی امریک‏‏ا وچ سوریناں دے بعد دوسرا سب تو‏ں چھوٹا ملک ا‏‏ے۔ یوراگوئے وچ سب تو‏ں پرانی یورپی کالونی كولونيا ڈیل سكارمے ٹو قائم پرتگال د‏‏ی طرف تو‏ں 1680 وچ کيتی گئی سی۔ موٹے ويڈيو قائم سپے نيو نے 18 واں صدی دے ابتدائی دور وچ فوجی گڑھ دے طور اُتے ورگی۔ یوراگوئے نے 1825–1928 دے درمیان وچ سپین، ارجنٹائن تے برازیل دے درمیان وچ تن طرفہ جنگ دے بعد آزادی حاصل کيتی۔ ایتھ‏ے آئینی جمہوریت اے، جتھ‏ے صدر ریاست دے نال نال حکومت دے وی سربراہ نيں۔ یوراگوئے د‏‏ی معیشت بنیادی طور زراعت اُتے تے ریاست سروس اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ٹراسپرے سي انٹرنیشنل دے مطابق، یوراگوئے لاطینی امریک‏‏ا وچ (چلی دے نال) سب ​​سے کم بدعنوان ملک اے، جتھ‏ے د‏‏ی سیاسی تے کم حالات براعظم وچ سب تو‏ں زیادہ کھلی ا‏‏ے۔ یوراگوئے اعلیٰ انسانی ترقی انڈیکس تے فی کس آمدنی دے لحاظ تو‏ں لاطینی امریک‏‏ا دے سب تو‏ں ترقی یافتہ معیشت والا ملک ا‏‏ے۔
## بارلے جوڑ
* Official website

گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیس
گٹھ:جنوبی امریکہ دے دیس
یورو

**یورو** اک کرنسی دا ناں اے جیڑی برطانیہ نوں چھڈ کے یورپی یونین دے دوجے سارے دیساں چ ورتی جاندی اے تے اوناں دی سرکاری کرنسی اے۔ اس توں مغروں کج ہور دیساں دی وی اے کرنسی اے۔ یورو دنیا دی اک وڈی کرنسی اے ایدا ناں یورو یورپ توں لیا گیا اے۔

## باہرلے جوڑ
* یورو (نوٹ)
یوروفائٹر ٹائفون

یوروفائٹر ٹائفون اک نوا ترین فائٹر جہاز اے۔ اینو چار دیس برطانیہ، اٹلی، سپین تے جرمنی نے مل کر بنایا اے۔ اینو دنیا دا بہترین لڑاکہ جہاز تصور کیتا جاندا اے۔
یوری گیگرین

**یوری الیکسیوچ گیگرین** (9 مارچ 1934ء - 22مارچ1968ء) سویت تارہ پاندھی تے سویت یونین دا ہیرو سی ۔ 12 اپریل 1961ء چ اوہ بارلے خلا تے زمین دے مدار چ جان والا پہلا انسان بنیا ۔ 

## پہلا جیون
یوری گیگرین 9 مارچ 1934ء گژاتسک دے نیرے پنڈ کلوشینو چ پیدا ہوئیا ۔ جہڑا کہ ہن روس دے  سمالنسک اوبلاست یعنی صوبہ سمالینسک چ اے ۔ گژاتسک دے قصبے دا ناں 1968ء چ اسدے اعزاز چ گیگرین رکھیا گئیا اے ۔ اسدے والدین الیکسی ایوانوویچ گیگرین تے آنا توموفیئونا گیگرینا اک "کلخوز" یعنی وڈے پیمانے تے حکومتی کھیت چ کم کردے سن ۔

File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|
File:RR5714-0010R.png|
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png|
File:Stamp of Azerbaijan 595.jpg


## حوالے

گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سویت شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سویت شخصیتاں
یوسف رضا گیلانی

مخدوم یوسف رضا گیلانی پاکستان دا 16واں وزیراعظم سی اوہ ایس توں پہلاں قومی اسمبلی دا سپیکر تے وزیر رہ چکیا اے ۔ یوسف رضا پاکستان پیپلز پارٹی دا وائس چیئرمین وی اے ۔

یوسف رضا گیلانی کراچی وچ جمیا ۔ اوہدے خاندان نے ملتان وچ پناہ اختیار کیتی سی ۔ اوہدا تعلق درباریاں تے جگیرداراں دے ٹبر نال اے ۔ گورمنٹ کالج لہور توں بی اے تے پنجاب یونورسٹی لہور توں جرنلزم چ ایم اے کیتا۔

1978 چ جرنل ضیا دے مارشل لا وچ سیاست وچ آیا تے پاکستان مسلم لیگ وچ رل گیا ۔ ضیا الحق دے ریفرنڈم وچ اوہدا بھرپور ساتھ دتا ۔ محمد خان چونیجو دی سرکار چ وزیر لگ گیا ۔ 1988 چ  بینظیر دے ویلے پیپلز پارٹی چ رل گیا تے اس پارٹی دی سرکار چ وزیر لگیا رہیا۔
1993 توں 1997 تک نیشنل اسمبلی دا سپیکر رہیا  2008 دے چناؤ چ اوناں نے الیکشن جتیا تے پاکستان پیپلز پارٹی تے دوجیاں پارٹیاں دی ہتھ نال پاکستان دا وزیراعظم بن گیا ۔

## جرنل ضیا دے مارشل لاریفرنڈم دا ساتھ
1978 چ جرنل ضیا دے مارشل لاء چ سیاست چ آیا تے پاکستان مسلم لیگ چ آگیا ۔ ضیا الحق دے ریفرنڈم وچ اوہدا بھرپور ساتھ دتا ۔ محمد خان چونیجو دی سرکار چ وزیر لگ گیا ۔ 

## 5 سال دی قید
سپیکر دا کم کردیاں ہویاں گیلانی نے قانون توڑدیاں ہویاں میرٹ دی پرواہ ناں کردیاں ہویاں اپنے ای حلقے دے 600 لوکاں نوں سرکاری نوکری تے لادتا ۔ ایس ہیراپھیری تے گیلانی نوں 5 سال دی قید ہوئی۔  نیب نے ہیرا پھیری دے الزام چ اوہنوں کئی ورہیاں لئی جیل چ پا دتا ۔ 2007 چ چھڈ دتا گیا ۔

## میگا کرپشن اسکینڈل
یوسف رضا گیلانی تے اوہدے ٹبر نے چوکھی کرپشن کیتی ۔ ٹبّر سمیت اوہدی کرپشن دی چھان بین شروع ہوگئی اے ۔
## قیمتی ترک  ہار دی چوری
2010 وچ ترک خاتون اول نے سیلاب وچ رُڑھ جان والےآں دی امداد لئی اپنا قیمتی ہار دتا ۔ اوس ویلے دے وزیراعظم یوسف رضا گیلانی نے ایہہ ہار سیلاب متاثرین دے فنڈ وچ جمع کروان دی بجائے چوری کرکے اپنی گھروالی فوزیہ گیلانی نوں دے دتا کئی سال بعد ایہہ قیمتی ہارفوزیہ گیلانی دے گل وچ پایا ہویا دیکھیا گیا ۔ سیلاب متاثرین نے عدالتی چارا جوئی کیتی ، جیہدے نتیجے وچ یوسف رضا گیلانی نوں ایہہ ہار واپس سرکاری خزانے وچ جمع کروانا پیا ۔ یوسف رضا گیلانی دی ایس چوری دی وجہ نال اوہدی پوری دنیا وچ بڑی بدنامی ہوئی ۔

## توہین عدالت تے نااہلی
فروری 2012ء اچ زرداری دے خلاف سوٹزرلینڈ چ مقدمے کھولن واسطے خط لکںن دے عدالتی حکم دی خلاف ورزی کرن دے الزام چ پھڑیا گیا۔ 26 اپریل 2012 نوں عدالت نے یوسف رضا گیلانی نوں عدالت دی گل ناں منن تے مجرم دسیا تے سزا دتی ۔
19 جون 2012 نوں سپریم کورٹ نے یوسف رضا گیلانی نوں26 اپریل 2012 توں وزیراعظم دے منصب لئی نااہل قرار دے دتا ۔

## ہور دیکھو
* ذوالفقار علی بھٹو
* بینظیر بھٹو
* آصف علی زرداری
* سید حامد سعید کاظمی

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی
گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
گٹھ:کرپشن وچ ملوث پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی شیعہ
یونان

**یونان** (Greece) دکھنی چڑھدے یورپ دا اک دیس ہے جیہڑا بلقان دے تھلے وس رہیا ہے۔ یونان دی جوہ اتر چ بلغاریہ البانیا اتے مقدونیہ نال رلدی ہے اَتے ترکی ایہدے چڑھدے پاسے جے۔ایجیئن سمندر ایہدے چڑھدے اتے دکھن چ ہے۔ بحیرہ ایونی ایہدے لہندے پاسے تے دکھن ول رومی سمندر ہے۔

اج دا یونان اپنیاں جڑاں لئی پرانے یونان ول ویکھدا ہے۔ پرانے یونان نوں نویں یورپی رہتل دے جمن دی تھاں وی کہیا جاندا ہے جتھے لوک راج، فلاسفی اولمپک کھیڈاں ساہت اَتے ڈراما ٹریا۔ یونان یورپی یونین اتے نیٹو دا سنگی ہے۔

## تریخ

## جغرافیہ
یونان دا 80٪ تھاں پہاڑی ہے۔ ایہہ اک جزیرے ورگا دیس ہے۔ ایہدے سمندری کنڈھے دی لمبائی 13,676 کلومیٹر / 8498 میل ہے۔ ایہدی زمینی ولگن 1,160 کلومیٹر / 721 میل ہے۔ اولمپس پہاڑ جس دی اچائی 2917 میٹر / 9570 فٹ ہے، یونان چ سب توں اچی تھاں ہے۔ 

یونان چ بوہت سارے جزیرے نیں وکھریاں حساباں نال ایہناں دی گنتی 1200 توں 6000 دے وشکار ہے۔ ایہناں وچوں 227 وس رہے نیں۔ سب توں وڈا جزیرہ کریٹ ہے ایس دے مگروں یوبویا، رہوڈوس اتے لسبوس آؤندے نیں۔
یونانی بولی

**یونانی** یونان وچ بولی جاندی اک ہند-یورپی بولی اے۔

## حوالہ

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
یونیئن کونسل

**یونیئن کونسل** (Union council) مقامی حکومت دا اک ادارا یا اکائی اے جیہڑی وارڈ توں اُتے تے میونسپلٹی، تحصیل تے ضلعے توں تھلے ہُندی اے۔ یونیئن کونسل دے فرائض وچ بنیادی تعمیرات، سڑکات، سالڈ ویسٹ مینجمنٹ، نکاسی آب، فراہمی آب تے سماجی بہبود سمیت کئی امور شامل نیں۔

یونیئن کونسلاں پاکستان تے بنگلا دیش وچ بطور بلدیاتی ادارا موجود نیں۔ 

پنجاب، پاکستان دے بلدیاتی ایکٹ دے مطابق یونیئن کونسل دا ادارا قائم اے۔ یونیئن کونسلاں دیہی تے شہری دوناں علاقیاں وچ قائم کیتیاں گئیاں نیں۔ دیہی یونیئن کونسل وچ کئی پنڈ شامل ہُندے نیں، ہر پنڈ اک وارڈ دا درجا رکھدا اے تے شہری یونیئن کونسلاں، شہر نوں مُختلف علاقیاں وچ وَنڈ کے بݨائیاں جاندیاں نیں۔
یونیئن کونسل وچ مُنتخب چیئرپرسن، وائس چیئرسن تے کونسلرز ہُندے نیں، جیہناں دا اِنتخاب یونیئن دی حدود دے ووٹر براہ راست کردے نیں۔ یونیئن کونسل دے امور چلاؤݨ واسطے محکما لوکل گورنمنٹ ولوں اک سیکرٹری یونیئن کونسل تے ہور سرکاری ملازمین تعینات کیتے جاندے نیں۔

## ہور دیکھو
* وارڈ
* یونیئن کونسل
* ضلع کونسل

## حوالے

گٹھ:مقامی حکومت
گٹھ:انتظامی ونڈ
گٹھ:تھاں
گٹھ:ادارے
گٹھ:بلدیات
یونین کونسل روات

یونین کونسل روات ضلع اسلام آباد، پاکستان دی اک یونین کونسل اے۔ ایدے چ تن پنڈ نیں۔

## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا

## بارلے جوڑ
* اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ
یونیورسٹی

یونیورسٹی اک اعلی تعلیمی تے تحقیقاتی ادارا اے جیڑا مختلف مضموناں وچ 
سنداں جاری کردا اے۔ دنیا دی نمبر اک یونیورسٹی ہارورڈ یونیورسٹی اے۔

## ہور دیکھو
*سکول
*کالج
*یونیورسٹی

گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
یوٹاہ

**یوٹاہ** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
**یوٹاہ** دا ںاں یوٹی زبان توں لیا گیا ایے، جیدا مطلب پہاڑی لوک اے۔
یوکوہاما

## مورت نگری

File:Yokohama station west exit.jpeg
File:Tyuukagaimon.jpg


گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
یہودی

یہودیت نوں منن آلے نوں یہودی آکھدے نیں۔ یہودی لوک اپنے آپ نوں ابراہیم اسحق تے یعقوب دے بچے اخواندے نیں۔ یہودی لیندے ایشیاء دے 3000 سال پرانے دیس اسرائیل نال اپنا جوڑ جوڑدے نیں۔ یہودیاں دی جگ وچ گنتی اک کروڑ 32 لکھ دے نیڑے اے۔





## حوالے

گٹھ:یہودیت
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
بہمنی سلطنت

**بہمنی سلطنت** جنوبی ہند دی اک سابق سلطنت اے ۔ سلطان محمد تغلق نے 1342ء وچ ظفر خان نوں جنوبی ہند (دکن) دا گورنر مقرر کیتا ۔ اس نے دکن دے سرداراں نوں اپنے نال ملا کے مرکز توں علیحدگی اختیار کیتی تے 1347ء وچ علاؤالدین حسن گنگو بہمنی دا لقب اختیار کرکے آزاد بہمنی سلطنت دی بنیاد رکھی ۔ بہمنی سلطنت چ 4 بادشاہ ہوئے جنہاں نے بہت شان و شوکت نال حکومت کیتی ۔ ایہہ سلطنت وجیانگر سلطنت دی ہندو ریاست نال اکثر برسرپیکار رہندی سی ۔ بہمنی سلاطین نے دکن چ شاندار عمارتاں تعمیر کروائیاں تے تعلیم تے زراعت نوں بہت ترقی دتی ۔ اس عہد چ دکن چ اردو زبان نے نشو نما پائی تے اسلام وی خوب پھیلیا ۔ 1490ء دے قریب بہمنی سلطنت نوں زوال آنا شروع ہوگئیا ۔ 1538ہ چ اسدا خاتمہ ہوگئیا تے اسدے علاقیاں تے5 چھوٹیاں سلطنتاں برید شاہی سلطنت ، عماد شاہی سلطنت ، نظام شاہی سلطنت ، عادل شاہی سلطنت تے قطب شاہی سلطنت دیاں بنیاداں رکھیاں گئیاں ۔

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:ہندستان
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
یوگنڈا

**یوگنڈا** افریقا دا اک دیس اے ۔ ایہدے چڑھدے ول کینیا، اتر ول دکھن سوڈان، لہندے ول لوکراج کانگو، لہندے دکھن ول روانڈا تے دکھن ول تنزانیا اے ۔ایہہ 236,040 مریع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے ایہدی لوگ گنتی 32,369,558 اے۔ ایہدر دی بولی انگریزی تے سواحلی اے۔
اٹک

**اٹک** پنجاب دے ضلع اٹک دی تحصیل اٹک وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع اٹک تے تحصیل اٹک دا راجگڑھ اے ۔ اٹک دا پراݨا ناں **کیمبل پور** اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع اٹک
پھپھڑے

پھپھڑے ساہ لین لئی ورتے جان والے اک بندے دے پنڈے دے پاسے نیں۔ پھپھریاں دی جوڑی دل دے دوناں پاسے چھاتی تے ہوندی اے۔ پھپھرے ہوا چوں آکسیجن نوں خون دیاں نالیاں تک اّڑاندے نیں۔ تے خوں چوں کاربن ڈائی آکسائڈ نوں بار کڈ دے نیں۔ گیساں دے بدلن واسطے کھلی جگہ چائیدی ہوندی اے، اے تھاں پھپھریاں وچ پائے جان آلی لکھاں نکی نکی ہوئی تھیلیاں باجوں بن جاندی اے، اناں تھیلیاں نوں ایلویولائی آکھدے نیں۔

پھپھڑیاں بارے جانن توں پہلاں، ہوا دے منہ توں ایلویولائی  تک جان دی راہ بارے جانکاری ضروری اے۔ ہوا منہ یا نک توں ہُندی ہوئی فیرنکس تے لیرنکس وچ وڑدی اے، اوتھوں ہوا دی نالی وچ وڑ جاندی اے، ہوا دی نالی پھپھڑیاں وچ وڑن توں پہلاں دو ٹہنیاں وچ تقسیم ہو جاندی اے جناں نوں برونکس آکھدے نے۔ اک برونکس اک پھپھڑے وچ وڑدا اے۔ ہر برونکس اگوں نکیاں ٹہنیاں بناندا اے جناں نوں برانکیول آکھدے نیں۔برانکیول ہور نکے ہو کے ایلویولائی بناندے نیں جتھے آکسیجن تے کاربن ڈائی آکسائڈ دا بدلاؤ کیتا جاندا اے۔

ساہ لین لئی بکھیاں تے اوہناں دے پٹھے رل کے کم کردے نیں۔

## ناں
میڈیکل وچ پھپھڑیاں لئی شبد "پلمو(English:Pulmo)" یا "نیمو (English:Pneumo)" ورتیا جاندا اے۔ پلمو شبد لاطینی بولی دے شبد(Latin:pulmonarius) توں نکلیا اے جیہدا مطلب اے پھپھڑا، تے نیمو شبد یونانی بولی دے شبد (Greek:πνεύμων) توں نکلیا اے ایہدا مطلب  پھپھڑا اے۔

## میمل پھپھڑے دا وکھالا
انسان دے وچ ہوا دی نالی دو برونکائی (انیک:برونکس) وچ تقسیم ہوندی اے۔ پھپھڑیاں دے اند اے برونکس ہور تقسیم ہوندے نیں تے برونکیول بناندے نیں۔ اے برونکیول اگے تقسیم ہو کے نکی ہوا دی تھیلیاں بناندے نیں جناں نوں ایلویولائی آکھدے نیں۔ ایناں ایلویولائی دے اگے پچھے لعو دی نکی ناڑاں ہوندیاں نیں جناں وش ہوا دا بدلاؤ کیتا جاندا اے۔

آکسیجن نکلیا لعو پلمونری آرٹری دی مدد توں پھپھڑیاں وچ وڑدا اے، پھپھڑیاں وچ ایس لعو وچ آکسیجن بھری جاندی اے تے لعو دے ہیموگلوبن توں کاربن ڈائی آکسائڈ کڈ لئی جاندی اے۔ آکسیجن توں بھریا لعو پلمونری وین دی مدد توں واپس دل وچ وڑدا اے جتھوں او سارے جسم نوں کلیا جاندا اے۔

ہر پھپھڑے سے باہر اک جھلی ہوندی اے جنوں "پلورل جھلی" آکھدے نیں۔ ایس جھلی دے دو انگ ہوندے نیں، "پیرائیٹل پلورا" تے "وسرل پلورا"۔ اناں انگاں دے وچکار اک مائع بھریا ہوندا اے جیدے باجوں  پھپھڑیاں دے کم کرن ویلے رگڑ پیدا نئی ہوندی۔

## پنچھی پھپھڑے دا وکھالا
پنچھیاں دے پھپھڑیاں وچ ایلویولائی نئی ہوندے۔ ایہناں دے پھپھڑے شہد دی مکھی دے چھتے وانگوں ہوندے نیں جناں وچ لکھاں نکے راستے ہوندے نیں جناں نوں "پیرا برونکائی" آکھدے نیں۔

## ریپٹائل پھپھڑے دا وکھالا
ریپٹائل پھپھڑیاں وچ اکو برونکس ہوندی اے۔

## ایمفیبین پھپھڑے دا وکھالا
ایمفیبین پھپھڑے غبارے وانگوں پھلے ہوندے نیں۔

## مچھی پھپھڑے دا وکھالا
مچھیاں وچ پھپھڑے نئیں ہُندے پر اک مچھی "پھپھڑا مچھی" وچ پھپھڑے ہوندے نیں، جیہناں دا وکھالا ایمفیبین پھپھڑے وانگوں ہُندا اے۔
## بارلے جوڑ
کاربن ڈائی آکسائڈ

کاربن ڈائی آکسائڈ اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیڑا آکسیجن دے دو ایٹماں تے کاربن دے اک ایٹم نال کوویلنٹلی جڑیا ہویا اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ ہوا چ نارمل دباؤ تے گرمی ناپ گیس دی مورت چ ہندی اے۔ ایہ گیس جیون لئی سب توں ضروری شیواں چوں اک اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ والیوم دے لحاظ نال زمین دی ہوا چ بوت کٹ اے: 440 ٹوٹے فی ملین۔ کاربن ڈائی آکسائڈ نیچر وچ اگپہاڑ، گیزر تے گرم چشمے توں آندی اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ پانی چ کل جاندی اے جس دی وجہ توں ایہ زمین اندر دے پانی، دریا، جھیل تے سمندر دے پانی چ پائی جاندی اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ زمین وچ دبے تیل تے گیس وچوں وی ملدی اے۔

گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:گیس
گٹھ:آکسائڈ
سعیلہ

**سعیلہ**، پنجاب، پاکستان دے ضلع جہلم وچ جیلم شہر دے نال اک گراں اے۔ منور حسین چشتی ایتھے دے پنجابی شاعر نیں۔

گٹھ:ضلع جہلم