open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
توہین رسالت دے ملزمان نوں قتل کرنے والےآں دی لسٹ

**توہین رسالت دے ملزمان نو‏‏ں قتل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ**۔

## دور حاضر
# سید عبدالرشید بعمر 50 سال سکنہ دہلیموت تریخ 14 نومبر 1926ء۔
# علم دین شہید سکنہ لاہور بعمر 21 سالموت تریخ 30 اکتوبر 1929ء بمقام سنٹر جیل میانوالی۔
# محمد صدیق بعمر 21 سال سکنہ قصورموت تریخ 6 مارچ 1935ء
# عبدالقیوم بعمر 23 سال سکنہ ہری پور ضلع ایبٹ آباد مقام وفات کراچیموت تریخ 19 مارچ 1935ء۔
# حسن دین میانی قبرستان لاہورموت تریخ 29 جون 1936ء
# عبدالرحمن بعمر 24 سال سکنہ مانسہرا ضلع ایبٹ آبادموت تریخ 27 جولائ‏ی 1936ء
# محمد اسحاق سکنہ سلامت پورہ لاہورموت تریخ 25 مارچ1936ء
# مرید حسین نمبردار بعمر 22 سال قوم قریشی سکنہ بھلہ کریالہ ضلع چکوال شہادت د‏‏ی تریخ 24 ستمبر 1937ء۔
# صوفی محمد عبداللہ بعمر 32 سال ضلع قصور مقام وفات خانقاہ ڈوگراں مدفون امرت سر (بھارت)موت تریخ 1938ء
# ملک میاں محمد قوم اعوان بعمر 17 سال سکنہ تلہ گنگ ضلع چکوال شہادت د‏‏ی تریخ 12 اپرل 1938ء
# امیر احمد سجݨ محمد عبد اللہ مقام وفات کلکتہ (بھارت)
# مولوی منظور حسین سکنہ موضع بھیس ضلع چکوال مقام وفات و مقام مدفون بمقام عباسیہ متصل لکی مروت صوبہ سرحدموت تریخ جولائ‏ی 1944ء بعمر 34 سال۔
# محمد منیر (ضلع فیروز پور (بھارت)
# محمد حنیف سکنہ بھوپال (بھارت)
# غلام محمد سکنہ جہلم
# اللہ دتہ سکنہ جہلم
# عامر عبدالرحمن چیمہ ولد پروفیر نذیر احمد چیمہ سکنہ ساروکی چیمہ ضلع حافظ آباد رہائشی کشمیریاں روڈ راولپنڈی تریخ 4 دسمبر 1977ء بمقام راولپنڈی موت تریخ 2 مئی 2006ء یعنی عمر 29 سال مقام وفات جرمن جیل مدفون آبائی پنڈ۔
# ممتاز قادری

## ہور ویکھو

* اسلام وچ توہینِ رسالت قانون
* توہین رسالت قانون (معترضین دے دلائل)

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ناموس رسالت ﷺ دے ست شہیدBook

گٹھ:اسلامی نیہہ پرستی
موچی

**موچی** (انگریزی: Cobbler)، جُتیاں مرمت کرن، گٹھݨ، سلائی کرن، پالش کرن آݪے نوں، چمڑا سلائی کرن آݪے نوں، زین ساز نوں تے چمڑے دا کَم کرن آݪے نوں کہیا جاندا اے۔ 

موچی دی مونث موچݨ اے۔ نویاں جُتیاں تیار کرن آݪے نوں وی موچی کہیا جاسکدا اے۔ 

## ہور دیکھو
* جُتی
* کُھسا
* چمڑا

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
دھوبی

**دھوبی**، کپڑے دھوݨ آݪے کامے نوں آکھیا جان٘دا اے۔ کپڑے دھوݨ توں علاوہ استری کرن آݪے نوں وی دھوبی کہیا جان٘دا اے۔ 

دھوبی دا مونث لفظ دھوبݨ اے۔ دھوبی جِتھے کپڑےآں دی دھلائی کردا اے اوس تھاں نوں دھوبی گھاٹ کہیا جان٘دا اے۔ دھلائی توں بَعد کپڑے سکائے تے استری کیتے جان٘دے نیں۔

## ہور دیکھو
* دھوبی گھاٹ
* واشنگ مشین
* صابݨ
* نیل

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
ابوبکر محمد زکریا

**ابوبکر محمد زکریا موجمدار** (; پیدائش 1969) ایک بنگلہ دیشی اسلامی اسکالر، میڈیا شخصیت، پروفیسر، مصنف، مبلغ تے اسلامی مقرر ا‏‏ے۔ وہ اسلامک یونیورسٹی کشتیا میں فقہ اور قانونی علوم د‏‏ی پروفیسر د‏‏ی طور پر کام کرتے ہیں۔ وہ بنگلہ دیش د‏‏ی مختلف ٹیلی ویژن چینلز پر مختلف اخبارات تے رسائل میں اسلامی پروگراموں اور اسلام پر گفتگو کرتے ا‏‏ے۔ وہ مختلف اسلامی محفلوں میں خطبہ بھی دیتے ہیں تے مختلف جگہوں پر جمعہ کی نماز سے پہلے خطبہ دیتے ا‏‏ے۔ ان کی *تفسیر زکریا* کو کنگ فہد پرنٹنگ پریس نے شائع کیا۔ یہ سعودی عرب کی سرکاری اشاعت ہے تے اس کتاب کو بنگال د‏‏ی مسلمان قارئین نے سراہا ا‏‏ے۔ ان د‏‏ی کتاب ہند و تسور تے شرک فل کدیم والحدیث عرب دنیا میں بہت مشہور ہیں۔ اس د‏‏ی علاوہ ان د‏‏ی کتابیں بنگلہ دیش د‏‏ی عوامی اعلیٰ تعلیم د‏‏ی نصاب میں بھی شامل ہیں۔ 2023 د‏‏ی حج پر سعودی عرب سے شائع ہونے والی ان کی دو جلدوں پر مشتمل بنگالی تفسیر سعودی حکومت کی طرف سے تمام بنگالی عازمین کو بطور تحفہ دی گئی۔

## حوالہ جات

## بیرونی روابط

* 
* 
* اسلام ہاؤس ڈاٹ کام پر ابوبکر محمد زکریا
دھوبی گھاٹ

**دھوبی گھاٹ**، جنوبی ایشیا وچ کِسے وی لانڈری یا کپڑے دھوݨ دے تھاں نوں کہیا جان٘دا اے جِتھے بہت سارے دھوبی کپڑے دھون٘دے نیں۔ پیشا ور دھوبیاں توں علاوہ عام لوک وی اس جگہ نوں کپڑے دھوݨ لئی ورت سکدے نیں۔ 

گھاٹ، اک اصطلاح اے جو برصغیر پاک و ہند وچ استعمال ہُندی اے، گھاٹ ڈھلوانی سِلسلہ اے جو پاݨی دے کِسے جِسم وَل نوں جان٘دا اے جِداں نہر، ندی، دریا یا تلاء دے کن٘ڈھے دی جگَہ۔

ممبئی وچ اک وسیع دھوبی گھاٹ اے جیہنوں مہا لکشمی دھوبی گھاٹ کہیا جان٘دا اے۔

### مورتاں

File:Dhobi Ghat in Mumbai.jpg
File:Dhobi-Ghat-Mumbai.JPG
File:Dhobi ghat (1).JPG
File:Dhobi ghat (2).JPG


## ہور دیکھو
* دھوبی
* واشنگ مشین
* دھوبی گھاٹ گراؤنڈ

## باہرلے جوڑ
* دھوبی گھاٹ لاہور
* دھوبی گھاٹ فیصل آباد 

## حوالے

گٹھ:تھاں
گٹھ:صفائی
گٹھ:پنجابی رہتل
گودی

[thumb|کھبے|[بوسٹن،امریکا وچ انیہويں صدی د‏‏ی گودی دا اک منظر]]
thumb|کھبے|اک امریک‏‏ی گودی وچ جہاز اُتے سامان لدّیا جا رہیا اے

**گودی،** بندرگاہ اُتے مخصوص حِصّہ یا عمارت جِتھے سمندری جہاز لنگر انداز ہُندے نيں تے اوتھے سامان لدّیا تے لاہیا جان٘دا اے تے مسافر وی اُتردے تے سوار ہُندے نيں۔

## جہاز رانی د‏‏یاں گودیاں
ایہ اوہناں گودیاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو خُشکی نال جڑیاں ہُندیاں نيں۔ گودیاں توں جہازاں وچ صنعتی کمپلیکساں تو‏ں لیائے جاݨ والا صنعتی مال لدّیا جاندا اے تے اوہناں نوں بین الاقوامی من٘ڈیاں وچ بیچیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہناں گودیاں د‏‏ی دیکھ بھال کارگو پورٹ نال کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے


گٹھ:تھاں
گٹھ:تجارتی سامان دی نقل و حمل تے تقسیم
گٹھ:ساحلی تعمیرات
منیار

**منیار**، پنجاب وچ کَنچ دیاں چوڑیاں بݨاؤݨ آݪیاں تے بیچݨ آݪیاں نوں کہیا جان٘دا اے۔ 
منیار چوڑیاں توں علاوہ سواݨیاں دے ہار سن٘گھار دے متعلقہ ہور چِیزاں وی بیچدے نیں جیہناں نوں منیاری دا سامان کہیا جاندا اے۔ منیاری دے سامان وچ چوڑیاں، سندور، گجرے، مہندی، گوٹا کناری، بِن٘دیا تے اُبٹن وغیرہ شامل ہُن٘دے نیں۔ منیار دا مونث لفظ منیارن اے۔ منیار نوں منہار وی کہیا جاندا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
پنجابی حروفاں دیاں وکھریاں آوازاں

پنجابی وچ کجھ ھ نال بݨے ہوٸے مرکب حروف ایہو جیہے نیں جو جدوں کسے لفظ دے شروع وچ آندے نیں تاں اوہ پنجاب دے کٸی علاقیاں وچ  کجھ ہور پڑھے یا بولے جاندے نیں۔ تھلے اوہ حرف دتے ہَوۓ نیں:
جے کسے لفظ دے شروع اچ، 
* **بھ** آوے تے اوہدی آواز **پ** دی بن جاندی ہے۔ جیویں "بھرا: پڑھیا جاوے گا پرا"، "بھانڈے: پانڈے" وغیرہ
* **دھ** آوے تے اوہدی آواز **ت** دی بن جاندی ہے۔ جیویں "دھی: تی"، "دھوݨ: توݨ" وغیرہ
* **ڈھ** آوے تے اوہدی آواز **ٹ** دی بن جاندی ہے۔ جیویں "ڈھڈ: ٹِد"، "ڈھول: ٹول" وغیرہ
* **گھ** آوے تے اوہدی آواز **ک** دی بن جاندی ہے۔ جیویں "گھر: کر"، "گھوڑا: کَوڑا" وغیرہ
* **جھ** آوے تے اوہدی آواز **چ** دی بن جاندی ہے۔ جیویں "جھانجر: چانجر"، "جھوٹا: چوٹھا" وغیرہ

## ہ دی آواز
اس دے نال نال اکثر پنجابی وچ "ہ" دی آواز لئی "الف" دی جاں "ی"، "ئ" دی آوازاں مونہ چوں کڈھِیاں جاندِیاں نیں۔ جداں کہندا نوں کیندا بولیا جاندا اے۔ لیکن لکھنے وچ ہر لفظ دے اندر "ہ" نوں الف جاں ی جاں ئ نال بدلا نہیں جا سکدا۔ ایہدے بارے مزید جانن واسطے شاہ مکھی وچ املاء دیاں غلطیاں ویکھو۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گریمر
بین الاقوامی بیس بال فیڈریشن

**بین الاقوامی بیس بال سافٹ بال فیڈریشن**، بیس بال، سافٹ بال نالے بیس بال دے کھیڈاں دے لئی عالمی انتظامیہ اے۔ایہدا صدر دفتر سوئٹزرلینڈ وچ اے۔
ایہدے اراکین قومی ٹیماں نوں منظم تے منتخب کرن دے حقوق رکھدے نیں۔ WBSC تے اس دے اراکین دا ہر اک جزو ملک اچ بیس بال دے کھیڈ دی منظوری تے اوہناں نوں منظم کرن دا ایہ خصوصی اختیار اوہناں 141 خطےآں وچ لاگو ہوندا اے جنہاں وچ WBSC دا اک متعلقہ قومی فیڈریشن اے۔
## حوالے
۱۹۰۴ گرمائی اولمپک کھیڈ

**۱۹۰۴ اولمپک گیمز** یا III اولمپیاڈ سینٹ لوئس، میسوری، امریکا وچ منعقد ہوئیاں۔ گیمز دا افتتاح 29 اگست نوں ہویا تے ۳ ستمبر ۱۹۰۴ نوں مکیا۔ ایہ یورپ توں باہر منعقد ہون آلے پہلے اولمپک کھیڈ سن۔
650 کھڈاریاں وچوں صرف 62 کھڈاری ہور ملکاں دے سن، باقی سارے شمالی امریکہ دے سن۔ اس کھیل میلے وچ صرف 12-15 ملکاں دے کھڈاریاں نے حصہ لیا۔
## تمغیاں دی فہرست

## حصہ لین آلے دیس
روس تے جاپان دے وچکار لڑائی پاروں زیادہ ملک ایہدے وچ شریک نہیں ہوۓ۔ ایس لئی امریکہ تے کینیڈا دے باہروں بہت گھٹ اعلیٰ درجے دے کھڈاریاں نے حصہ لیا۔

## حوالے
سس

**سس** خاوند دی ماں یا بیوی دی ماں نوں آکھی دا اے۔

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
ماسی

**ماسی**، بےبے دی بہن نوں کہندے نیں۔ ماں دی بہن نوں اردو یا ہندی وچ **خالہ** کہندے نیں۔

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
مسیر

**مسیر** ماسی (خالہ) دے پتّر نوں کہندے نیں۔

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
بھنوَئیا

**بھنوَئیا** بھین دے خاوند نوں کہندے نیں۔ بہن دے گھرآلے نوں اردو تے ہندی وچ بہنوئی یا جیجا کہندے نیں۔

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
للاری

**للاری**، پنجاب وچ کپڑے رن٘گّݨ تے چھاپݨ آݪےآں نوں کہیا جان٘دا اے۔ للاری دا مونث لفظ للارن اے۔ 

پنجابی زبان دے معروف صوفی شاعر میاں محمد بخش دے شعر وچ للاری دا تذکرہ:

کـچّـا رَن٘ـگ لـلاری واݪا چَـڑھــدا لـہـن٘ـدا رہـن٘ـدا

عِشق تیرے دا رَن٘گ محمّد! چڑھیا فیر نَہ لہن٘دا 

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
بھرجائی

**بھرجائی**، بھرا دی ووہٹی نوں کہندے نیں۔ بھرجائی نوں بھابی وی کیندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:انسان
سینٹ لوئس

**سینٹ لوئس**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک شہر اے جو مسوری وچ واقع اے۔ سینٹ لوئس دا رقبہ 170.94 مربع کیلومیٹر اے تے اس دی مجموعی آبادی 319,294 افراد تے مشتمل اے تے 142 میٹر سمندری پدھر توں اچا اے۔
سوہرا

**سوہرا** خاوند دے پیو یا بیوی دے پیو نوں آکھی دا اے۔
## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
قصائی

**قصائی** (انگریزی: Butcher)، اوہ شخص ہُن٘دا اے جو حلال جانوراں نوں ذِبَح کردا اے، اوہناں دی کَھلّ لاؤہندا اے، اوہناں دا گوشت تیار کردا اے یا بیچدا اے۔ جانوراں وچ بکرے، چھترے، دُن٘بے، کٹّے، وچھّے، اونٹھ، مرغے، مچھلیاں تے جھین٘گے وغیرہ شامل ہوسکدے نیں۔ 

قصائی دا مونث لفظ قصائݨ اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
ماشکی

**ماشکی** (انگریزی: Water carrier)، نہر، ندی، کھوہ، ٹوبھے یا پَمپ وغیرہ توں مشکاں وچ پاݨی بَھر کے گھراں یا ہور مطلُوبہ تھاں تک پہنچاؤن٘دا اے۔ اس توں علاوَہ ماشکی سڑکاں اُتے پاݨی ترون٘کدا اے، درختاں تے پودّیاں نوں وی پاݨی لاؤن٘دا اے۔ 

ماشکی دا لفظ مشک توں بݨیا اے۔ مشک چمڑے دا اک وڈا تھیلّا ہُندا اے جیہدے وچ پاݨی بھریا جان٘دا اے۔ 

ماشکی نوں سقا، بہِشتی یا جِھیر وی کہیا جان٘دا اے۔ پاݨی دی فراہمی دے جدید نظام توں پہلاں ماشکی دا پیشا بہت اہمیت رکھدا سی۔

## مورتاں

File:Bhishti (water carrier) in 1880.jpg
File:Bhesties-John Luard-1838.jpg
File:A water carrier or “bhisti” in India,.jpg
File:Jean-Baptiste Vanmour (1671-1737) (after) - Turkish Men and Women, 'Derviche qui donne l’eau par charité' - 803040.14.3 - National Trust.jpg


## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
بیٹ مین

**بیٹ مین** اک کامک کردار نالے سوپر ہیرو آ جیہنوں ڈی سی کامکس ولوں پیش کیتا جاندا اے۔ ایہنوں 1939 وچ باب کین نے بنایا سی۔ 
## کردار دی اصلیت
بیٹ مین دا خفیہ کردار بروس وین اے جیہڑا اک امریکی ارب پتی اے۔ جدوں ایہنے اپنے ماں پیو نوں جوانی وچ اک چور دے ہتھوں مردے ہوئے ویکھیا تاں اوہنے قسم کھادی پئی جتھے وی جرم موجود ہوۓ گا اوہدے خلاف لڑیں گا اوہناں ورگا بنے بغیر، تے تمام مجرماں توں بدلہ لے گا، تاں جے اوہ کسے نوں وی قتل نہ کرن بھاویں کجھ وی ہو۔

## حوالے
حلوائی

**حلوائی** (انگریزی: Confectioner)، اوہ شخص ہُن٘دا اے جیہڑا مٹھیائیاں تیار کردا اے تے بیچدا اے۔ 

حلوائی پراݨے ویلے وچ پن٘جابی رہتل وچ شادیاں ویاہواں اُتے گھراں وچ جا کے وی مٹھیائیاں بݨ٘اؤندے سن جیہناں وچ زیادہ تَر لڈو، شکر پارے تے نمک پارے وغیرہ شامل نیں۔ 

حلوائی دا لفظ حلوا توں بݨیا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
حکیم

**حکیم**، دیسی طریقہ علاج دے ماہر نوں کہیا جان٘دا اے تے اوہدے پیشے نوں حِکمت کہیا جان٘دا اے۔ 

حکیم دا لفظ طبیب دی طرحاں عربی زبان توں آیا اے تے پن٘جابی زبان وچ بکثرت طب یونانی دے ماہرین و اطباء لئی استعمال ہُن٘دا اے۔ 

حکیم اللہ تعالیٰ دا صفاتی نام اے۔ معنوی لحاظ ناݪ حکیم دا مطلب *دانا* اے تے حِکمت دا مطلب *دانائی* اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:اطباء
گٹھ:صحت
ملاح

**ملاح**، **مانجھی** یا **کھیوݨ ہار**، کشتی چلاؤݨ واݪے شخص نوں کہیا جان٘دا اے۔ ملاح کشتی چلا کے مال برداری تے مسافر ڈھوائی کرن دے ناݪ ماہی گیری ناݪ وی مُنسلک ہوسکدے نیں۔

## لفظی ساخت
کشتی دے پھیرے، کرائے تے سواریاں نوں کھیوا تے کشتی چلاؤݨ واݪے نوں کھیوݨ ہار کہیا جان٘دا اے۔ 

مانجھی دا لفظ منجھ توں بݨیا اے جیہدا مطلب درمیانی اے تے لفظ منجھدھار وی ایتھوں ای ماخوذ اے۔ منجھ دا مطلب عقل تے تجربہ وی اے جیس طرحاں عقلمند تجربہ کار نوں منجھیا ہویا کہیا جان٘دا اے۔

ملاح عربی لفظ اے۔ فرہنگ آصفیہ دے مطابق ملاح اک قد آور پرندہ اے جیہڑا اپݨے پَر چپُّوآں وان٘گوں پھڑپھڑاؤن٘دا اے۔ بعض مصنفین کہن٘دے نیں کہ ملاح دا مآخذ "ملح" اے جیہدا مطلب نمک اے۔ پنجاب وچ ملاح کوہستان نمک دے علاقے وِچوں نمک کشتیاں وچ لَد کے دریا پار لے کے جان٘دے نیں۔ کھیوڑا دے نزدیک جہلم دریا دا علاقہ کشتی رانی تے کشتی سازی دا گڑھ سی۔ کالا باغ دے علاقے وِچوں وی ملاح نمک کشتیاں وچ لَد کے دریا پار ریلوے سٹیشن تے باقی تھان٘واں اُتے پہن٘چاؤن٘دے نیں۔ ایس طرحاں "ملح" (نمک) توں ماخوذ لفظ "ملاح" دا مطلب اے نمک دا کاروبار کرن واݪا تے اوہدی ترسیل کرن واݪا۔ 

پنجابی زبان دی اک مشہور کہاوت اے : **ملاح دا حُقّہ سُکّے دا سُکّا** 

## تفصیل
ملاح دا پیشا بہت پراݨا اے تے ایہدی تاریخ اوس زمانے توں اے جدوں سمندری جہاز دور دراز نقل و حمل دا بنیادی ذریعہ سی۔ پراݨے زمانے وچ دریاواں، نہراں تے ندیاں اُتے پُݪ نہ ہوݨ دی وجہ توں آر پار آؤݨ جاݨ لئی تے مال برداری لئی کشتیاں دا بہت زیادہ اِستعمال ہُن٘دا سی تے ایس توں علاوَہ سڑکاں دا جدید نظام نہ ہوݨ دی وجہ توں لمبے فاصلے تک ندیاں، نہراں تے دریا دے ذریعے آبی نقل و حمل ای ہُن٘دی سی۔ 

ملاح پاکستان، بھارت، بنگلا دیش تے نیپال دے روایتی کشتی بان تے ماہی گیر قبیلے یا برادریاں نیں۔ اس توں مراد اوہ کمیونٹیز نیں جیہناں دا روایتی پیشا دریاواں اُتے مرکوز اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجاب دے قبیلے
گٹھ:پنجاب دیاں ذاتاں
پنساری

**پنساری**، اوہ شخص ہُن٘دا اے جیہڑا پنسار دا سامان تیار کردا اے یا بیچدا اے۔ پنسار دے سامان وچ جڑی بوٹیاں، دیسی دوائیاں دے اجزاء تے کریانے دا متعلقہ سامان ہُندا اے۔

پنساری دی دکان یا پنساریاں دے بازار نوں پنسار ہٹا کہیا جان٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
ڈاک

**ڈاک** یا **ٹپال**، پوسٹ کارڈز، خطوط تے پارسل نوں جسمانی طور تے مُنتقل کرن دا اک نظام اے۔ 
دستاویزات یا سامان نوں عمومن چھوٹے لفافے وچ بَن٘د کرکے دُنیا بَھر وچ اپݨی منازل اُتے پہن٘چا کے حوالے کیتا جان٘دا اے۔ ڈاک دے نظام دے ذِریعے بھیجیاں جاݨ واݪیاں چیزاں نوں ڈاک کہیا جان٘دا اے۔

پوسٹل سروس سرکاری یا نِجّی ہوسکدی اے۔ ڈاک بھیجݨ دی پری پیڈ فِیس ہُن٘دی اے، ادائیگی دا ثبوت عام طور تے لفافے اُتے اک چِپکݨ واݪے ڈاک ٹِکٹ دی شکل وچ ہُن٘دا اے۔ 

## ہور دیکھو
* ڈاک خانہ
* ڈاکیا

## حوالے

گٹھ:ڈاک
ڈاک خانہ

**ڈاک خانہ**، **ڈاک گھر** یا **ٹپال گھر** (انگریزی: Post office)، ڈاک دے محکمے یا ادارے دا دفتر ہُن٘دا اے۔ 

ڈاک خانہ اک عوامی سہولت تے اک ریٹیلر اے جو ڈاک دی خِدمات فراہم کردا اے، جِداں خطوط تے پارسل قبول تے فراہم کرنا، ڈاک وصول کرنا، ڈاک ٹکٹ، پیکیجنگ تے ڈاک سٹیشنری فروخت کرنا۔ ڈاک خانے اضافی خِدمات وی فراہم کر سکدے نیں جو ہَر مُلک دے لحاظ ناݪ مُختلف ہوسکدیاں نیں۔ ایہناں وچ سرکاری فارم فراہم کرنا تے وصول کرنا (جِداں پاسپورٹ دیاں درخواستاں)، سرکاری خِدمات تے فیساں (مثلن روڈ ٹیکس، پوسٹل سیون٘گ یا بن٘ک فیس) ​​اُتے کارروائی کرنا شامل اے۔ ڈاکخانے دے مُنتظم اعلا نوں پوسٹ ماسٹر کہیا جان٘دا اے۔

## ہور دیکھو
* ڈاک
* ڈاکیا

## حوالے

گٹھ:ڈاک
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:دفتر
سہوتا

**سہوتا** (Sahota)، پنجاب وچ جٹاں دی اک گوت اے۔ ایہ اک زرعی قبیلہ اے جو پنجاب دے میدانی تے پہاڑی علاقےآں وچ آباد اے۔

سہوتا گوت نال تعلق رکھݨ والے لوک بنیادی طور تے مشرقی پنجاب تے مغربی پنجاب وچ رہن٘دے نیں۔ کثیر تعداد وچ کینیڈا، امریکا تے آسٹریلیا وچ وی مقیم نیں۔ 

مذہبی لحاظ نال مسلم، سکھ تے ہندو نیں۔ ہندو سہوتا بھارت وچ راجستھان، ہریاݨا، اتر پردیش تے مدھیہ پردیش سمیت مختلف ریاستاں وچ وسدے نیں۔

پاکستان وچ پنجاب توں علاوہ سندھ تے بلوچستان وچ وسدے نیں۔ 

## مشہور لوک
* روبی سہوتا (کینیڈیئن مِمبر پارلیمنٹ)
* کلدیپ سہوتا (برطانوی مِمبر لارڈ ہاؤس)
* ڈاکٹر عبدالوحید سہوتا (پاکستانی سائنسدان، پروفیسر)

## ہور دیکھو
* جٹاں دی تریخ
* اولکھ
* بٹّر
* رانجھا
* گِل

## حوالے

گٹھ:جٹ
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ہند یورپی قبیلے
گٹھ:پنجاب دے قبیلے
گٹھ:پنجابی قبیلے
گٹھ:جٹ قبیلے
سوالیہ الفاظ

سوالیہ لفظ اک ایہو جیہا  لفظ اے جیہڑا سوال پچھن لئی استعمال ہوندا اے، جیویں کیہ، کیہڑا،کادا ، کدوں، کِتھے، کون، کس، کیہنوں،کیہدا ، کیوں، بھاویں تے کنج۔ ایہ الفاظ سِدا سِدا سوال کن لئی وی استعمال ہوندے نیں تے نالے بالواسطہ سوالات کرن لئی وی استعمال ہوندے نیں (اوہ خورے کتھے جاندا پیا اے؟)۔
مڑھکا

**مُڑھکا** جاں **تریلی**، تھن دار جاوراں دی کھل وچوں نکلن والے ترل مادے نوں آکھدے نیں۔

## حوالے
گردوارا سری گرو نانک صاحب سنگھ سبھا ماچھکا

**گردوارا سری گرو نانک صاحب سنگھ سبھا ماچھکا**، پنجاب، پاکستان دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل صادق آباد دے قصبہ ماچھکا وچ واقع اک گردوارا اے۔

## ہور دیکھو
* گردوارا جنم استھان
* گردوارا دربار صاحب کرتارپور
* گردوارا پنجا صاحب

## باہرلے جوڑ
* گردوارا ماچھکا، گوگل میپ اُتے
* فیس بک پیج
* فیس بک پیج 

## حوالے

گٹھ:گردوارے
گٹھ:پاکستان وچ گردوارے
.az

**.az** آذربائیجان دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔

thumb|250px

## باہرلے جوڑ
* IANA - .az  

گٹھ:آذربائیجان
Siege of Cawnpore

**کان پور دا محاصرہ** 1857 دی ہندوستانی بغاوت دا ایک اہم واقعہ سی۔ کاون پور (ہون کانپور ) وچ گھیرے ہوئےایسٹ انڈیا کمپنی دی فوج تےعام لوکاں دا ایک لما گھیرا پایا گیا،تے نانا صاحب تے باغی فوج سامنے ہتھیار رکھ دتے، تاکہ الہ آباد تک دا راہ مل جائے، فیر وی کاون پور توں انہاں دا نکلن  ایک قتل عام وچ بدل گیا تےسارے مارے گئے۔ جیوں ہی آلہ آباد توں فوجاں چڑھیاںتے باغیاں نے 120 بچے تے بڈیاں قتل کر دتیاں۔ تے انہاں دیاں لاشاں ایک نیڑے خالی کھوہ وچ پا دتیاں۔ جدے جواب اچایسٹ انڈیا کمپنی دیاں فوجاں نے وڈے پیمانے تے قتل عام کیتا۔ اس تل عام نے جنگ دا نقشہ ای بدل دتا، ہر قتل عام تو بعد انگریزاں جنگی نعرہ لانا شروع کر دتا ، *"***<small>ک</small>اون پور دی یاد اچ**!"
سلیکھ

**سلیکھ**، پنجابی زبان دی نویکلی اصطلاح اے جیہڑی زبان و ادب دی لکھاوٹی شکل لئی ورتی جان٘دی اے۔ نظم تے نثر دیاں ساریاں صنفاں سلیکھ دا حِصّہ ہُن٘دیاں نیں۔ 

سلیکھ کِسے وی تحریری کَم دا مجموعہ اے، لیکن اس اصطلاح دا استعمال اوہناں ادبی تخلیقاں لئی وی کیتا جان٘دا اے جو خاص طور تے آرٹ دی شکل سمجھیاں جان٘دیاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
* زبان
* ادب
* نظم
* نثر
* لپی
* بولی علم
* ادب دی تریخ

## حوالے

گٹھ:بولی
گٹھ:ساہت
گٹھ:ادب
گٹھ:بولی علم
گٹھ:لسانیات
محمد اقبال شیدائی

**محمد اقبال شیدائی**، اک برطانوی ہندوستانی تے بعد وچ پاکستانی انقلابی سن، انہاں نے برطانوی ہند دی آزادی تے برطانوی سامراجی چال چلن دی مخالفت کیتی۔ انہاں نے اپنی حیاتی دا بوہتا ویلا ایشیا تے یورپی ملکاں وچ آپو آپ جلاوطنی وچ لنگھایا۔ 

## جیون دی شروعات
گیاراں بھین بھراواں وچوں اک، شیدائی پورا ہریاں والا سیالکوٹ، برطانوی ہند وچ 1888ء وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دی جم اک راجپوت بھٹا خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے ابا جی دا ناں غلام علی بھٹا سی جیڑے سکاٹ مشن سکول وچ سائنس تے ریاضی پڑھاؤندے سن۔ شیدائی نے مرے کالج توں گریجوشن کیتی پر لاہور تے قانون پڑھاؤن والے کالج نے شیدائی نوں داخل کرن تو انکار کر دتا۔

## میرا واپس آونا
ڈاکٹر اقبال شیدائی نے اپنا واپسی دا سفرنامہ آپ لکھیا جس دا ناں "میرا واپس آونا" اے۔ جدے وچ ڈاکٹر شیدائی نے تفصیل نال سارے ویلے دی ونڈ لکھی کہ کس طرح مولانا عبدالکلام آزاد نے انہاں نوں پاسپورٹ لین وچ مدد دتی۔

## حوالے

گٹھ:1974 دیاں موتاں
گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ریڈیچ ریلوے اسٹیشن

**ریڈیچ ریلوے اسٹیشن**(Redditch Railway Station) ریڈیچ، نارتھ ورسٹر شائر، انگلینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ برمنگھم نیو اسٹریٹ ریلوے اسٹیشن دے جنوب وچ 14.5 میݪ (23 کلومیٹر) کراس سٹی لائن دا جنوبی ٹرمینس ا‏‏ے۔ اسٹیشن تے اس د‏ی خدمت کرنے والی تمام ٹریناں ویسٹ مڈلینڈز ٹریناں دے ذریعے چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔ ریڈیچ اسٹیشن ،بارنٹ گرین تو‏ں سنگل ٹریک برانچ لائن دے آخر وچ واقع اے جو کراس سٹی لائن دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ لائن جنوب وچ ایلوچرچ تے ایوشام تک جاری رہندی سی لیکن ایہ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ بند ہو گئی سی

## تریخ
جولائ‏ی 1858ء وچ ریڈیچ ریلوے ایکٹ نے ریڈ ڈچ نو‏‏ں مڈلینڈ ریلوے د‏‏ی برمنگھم تے بارنٹ گرین وچ گلوسٹر لائن تو‏ں جوڑنے دے لئی اک لائن د‏‏ی اجازت دتی۔ ریڈیچ ریلوے 18 ستمبر 1859ء نو‏‏ں کھولی گئی لیکن اسنو‏ں شروع تو‏ں ہی مڈلینڈ ریلوے نے چلایا۔

## سہولیات
اسٹیشن اُتے عملہ موجود اے تے اس وچ بکنگ آفس دے نال نال ٹکٹ مشین وی ا‏‏ے۔ وہیل چیئر صارفین دے لئی مرحلہ وار رسائی دستیاب ا‏‏ے۔ مسافراں دے لئی اخبارات، کھانے تے مشروبات فروخت کرنے دے لئی اک دکان وی دستیاب ا‏‏ے۔ ٹرین چݪاݨ د‏‏ی معلومات ڈیجیٹل سی آئی ایس ڈسپلے ، خودکار اعلانات ، ٹائم ٹیبل پوسٹر بورڈ تے کسٹمر ہیلپ پوائنٹ دے ذریعہ پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ 

## خدمات
ویسٹ مڈلینڈز ریلوے برمنگھم نیو اسٹریٹ دے راستے کراس سٹی لائن تو‏ں فور اوکس تک ہر 30 منٹ وچ اسٹیشن د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔ اتوار نو‏‏ں ادھے گھینٹے د‏‏ی سروس لیچ فیلڈ ٹرینٹ ویلی تک جاندی اے جو راستے وچ تمام اسٹیشناں اُتے کال کردی ا‏‏ے۔  خدمات کلاس 323 الیکٹرک ملٹی پل یونٹاں دے ذریعہ چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔

## تصاویر

فائل:Redditch - panoramio.jpg
فائل:Welcome to Redditch railway station.JPG


## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Rail Around Birmingham and the West Midlands: Redditch station
* Redditch Railway Stations – Redditch Model Railway Club

گٹھ:مملکت متحدہ وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:انگلستان وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:انگلستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:مملکت متحدہ وچ مسافر ریل آوا جائی
گٹھ:برطانیہ وچ ریل آوا جائی
گٹھ:ریل آوا جائی بلحاظ ملک
گٹھ:ووسٹر شائر وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:انگلستان وچ 1859ء دیاں تاسیساں
گٹھ:محکمہ آوا جائی زمرہ D اسٹیشن
پنجابی سلیکھ

**پنجابی سلیکھ**، دی اصطلاح وچ پنجابی زبان تے پنجابی ادب شامل اے۔ نظم تے نثر دیاں ساریاں صنفاں پنجابی سلیکھ دا حِصّہ نیں۔ 

پنجابی سلیکھ تحریری کَم دا مجموعہ اے، لیکن ایہدے وچ اوہ ادبی تخلیقات وی شامل نیں جو خاص طور تے آرٹ دی شکل سمجھیاں جان٘دیاں نیں۔ 

پنجابی سلیکھ پنجابی بولی وچ، خاص طور تے پنجاب کھیتر دے لوکاں تے پنجابی ڈائسپورا راہیں لِکھیا گیا اے۔ ایہنوں لِکھݨ لئی عمومن پنجابی زبان دیاں شاہ مُکھی تے گرمکھی لپیاں ورتیاں جان٘دیاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
* پنجابی زبان
* پنجابی ادب
* پاکستانی پنجابی ادب
* پنجابی لوک ادب
* پنجابی لوک بولیاں
* پنجابی لوک گیت
* پنجابی ناول
* پنجابی ناول دی تریخ
* پنجابی تنقید
* پنجابی ڈراما
* پنجابی ناٹک
* پنجابی ادب دی تریخ

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی ساہت
فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی

**فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی**، لاہور، پنجاب، پاکستان وچ اک سرکاری میڈیکل یونیورسٹی اے ۔ اس یونیورسٹی دا گنگا رام ہسپتال لہور نال تدریسی اشتراک اے ۔ 
1941 وچ سر گنگا رام دے خاندان نے بالک رام میڈیکل کالج دے نام نال میڈیکل کالج شروع کیتا جیہدا نام سر گنگا رام دے پُتر دے نام تے رکھیا گیا ۔ 1947 وچ آزادی توں فورن بعد کالج نوں بند کردتا گیا تے ایہدا احاطہ متروکہ ہو گیا ۔ تاہم طبی پیشا ور پروفیسر شجاعت علی نے اپݨے ساتھیاں دی مدد نال خواتین ڈاکٹراں دی تعلیم لئی اس ای حاطے وچ اک میڈیکل انسٹی ٹیوٹ دے قیام دے خیال نوں پروان چڑھایا ۔ اس مقصد دے نال پروفیسر شجاعت علی دی ٹیم نے قائد اعظم محمد علی جناح کولوں اوہناں دی بھیݨ فاطما جناح دے ناں نال اس ادارے نوں منسوب کرن دی منظوری منگی ۔ قائد اعظم نے نام رکھݨ دی منظوری دے دتی ۔ فاطمہ جناح میڈیکل کالج برائے خواتین، لہور وچ اکتوبر 1948 نوں 39 پڑھیاراں دی پہلی کھیپ میں نے داخلہ لیا ۔ ایہدا باضابطہ افتتاح مارچ 1949 وچ وزیر اعظم پاکستان لیاقت علی خان نے کیتا ۔ 2015 وچ پنجاب حکومت نے اس کالج نوں یونیورسٹی دا درجا دے دتا ۔

## ہور دیکھو
* ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے میڈیکل کالج تے میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
خان (لقب)

کسے صوبے یا ریاست دے مرد حکمران نو‏‏ں **خان** کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔

### اسلامی القاب
* شاہ
* سلطان

گٹھ:القاب
بروشسکی زبان

** بروشسکی زبان** (انگریزی: Burushaski language)، پاکستان دی اک الَگ تھلَگ زبان اے۔ ایہدے بولݨہار بروشو لوک نیں، جو بنیادی طور تے پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان وچ رہندے نیں۔ بروشسکی ضلع گلگت، ضلع گوپس یاسین، ضلع غذر، ضلع نگر تے ضلع ہنزا وچ بولی جاندی اے۔ 

پاکستانی میڈیا وچ غالب زباناں اردو، پنجابی تے انگریزی دے اثرات تے عربی تے فارسی دے مذہبی اثرات دی وجہ توں پاکستان دی دوجیاں زباناں دی طرحاں بروشسکی وچ وی ایہناں زباناں دے الفاظ شامل ہوگئے نیں۔
 
ایہ زبان کِسے زبان ٹبّر وچ درجہ بَند نئیں۔ ایہدے بولݨہاراں دی گِݨتی 112,000 دے لَگ بَھگ اے۔ 

## حوالے


گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
گٹھ:گلگت بلتستان دیاں بولیاں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
جھانجر

**جھانجر** دا گہݨا پنجابی ثقافت تے جیون جین دی کجھ نویکلی پچھاناں وچوں اک اہم تھاں رکھدا اے۔ اک مٹیار تہوار، میلے، رسم جاں ویاہ ویلے جھانجر پاؤن دا ماتم کردی اے۔
سوانیاں دے گٹیاں تے پاؤن آلے چاندی دے پٹینوما چین دے زیوراں نوں جھانجر کہی دا اے۔ جھانجراں تے گول سائز دے نکے گھونگھرو لگے ہوندے نیں۔ پہلے زمانے وچ کنواریاں کڑیاں لئی گہنے پاؤنا منع ہوندا سی۔
لُطف علی

**لُطف علی** (1714ء–1794ء)، مولوی لُطف علی بہاولپوری دے ناں توں وی جاݨے جان٘دے نیں، سرائیکی شاعر سن۔ اوہ قدیم ملتان شہر دے ملحقہ شمالی علاقے بہادرپور وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دیاں بہت ساریاں منظوم ادبی تخلیقات نیں جیہناں وچ مشہور "سیفل نامہ" اے۔ 1780ء وچ داستانی نظم (مثنوی) سیفل نامہ لِکھی جو داستان الف لیلا اُتے مبنی اے۔
مثنوی توں علاوہ کافیاں، دوہڑے، وغیرہ وی نیں۔ 

لُطف علی نے ملتان وچ عربی، فارسی تے دینی تعلیم حاصل کیتی۔ علی حیدر ملتانی اوہناں دے استاد سن۔ 

لُطف علی بعد وچ بہاولپور منتقل ہوگئے۔ بہاولپور وچ کافی عرصہ رہݨ دی وجہ توں لُطف علی بہاولپوری دے نام توں مشہور ہوگئے۔ بہاولپور وچ ای مثنوی سیفل نامہ لِکھی۔

## لِکھتاں
اوہناں دیاں مشہور لِکھتاں:
* سیفل نامہ
* قدسی نامہ
* مناجات حضرت فاطمہ
* قصیدہ جہانیاں جہاں گشت 
* دوہڑے

## نمونہ کلام
**خِطۂ پنجاب بارے**

**حضرت مُلک پنجاب اُتے ہے پنجتن پاک دا سایہ 〇 پیر بہاؤالدین میݙا جہیں نور ظہور ݙکھایا **

**آبائی علاقے بہادر پور بارے**

**اپݨے دیس بہادر پور دا وی ایتھے اسم این٘ویں 〇 شالا رہے آباد سدا جِتھے ہر دم شاد رہوے**

## وفات تے مدفن
مولوی لُطف علی 1794ء وچ فوت ہوئے۔ مبینہ طور تے اوہناں دا مدفن ضلع رحیم یار خاں دے قصبے "مئو مبارک" وچ اے۔ مزار دی تعمیر سجاد حسین قریشی مرحوم سابق گورنر پنجاب نے کروائی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:1714 دے جم
گٹھ:1794 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ملتانی شخصیتاں
دھمال

**دھمال**، دے معنی اچھل کود کرن دے نيں۔ اس توں علاوہ دھما چوکڑی تے شور و غل کرنا وی دھمال کرن وچ ہی آؤن٘دا ا‏‏ے۔ عُرف عام وچ درباراں تے مزاراں اُتے عُرس دے مواقع اُتے کيتے جاݨ والے بے ہن٘گّم رقص نوں وی دھمال کہیا جان٘دا ا‏‏ے۔ 

دھمال درویشاں دے جھومر دا اک انداز، قلن٘درانہ رقص تے وجد دی حالت وچ رقص اے۔

## حوالے

گٹھ:تصوف
گٹھ:ناچ
گٹھ:پنجابی ناچ
لچھا

**لچھا** (انگریزی: Cotton candy)، لچھا، جیہنوں کینڈی فلاس وی کہیا جان٘دا اے، اک کتیا ہویا چینی کنفیکشن اے جو روں نال ملدا اے۔ ایہدے وچ عام طور تے ذائقہ یا کھاݨے دے رن٘گ دی تھوڑی جئی مقدار ہُن٘دی اے۔

ایہ چینی نوں گرم کرکے تے مائع بݨا کے تیار کیتا جان٘دا اے تے ایہنوں منٹ دے سوراخاں وچ سین٘ٹری فیوگلی (مرکز گریزانہ) طور تے گھمایا جان٘دا اے، جیہدے نال ایہ تیزی نال ٹھنڈا ہُن٘دا اے تے باریک کنارےآں وچ دوبارہ مضبوط ہُن٘دا اے۔ ایہ اکثر میلّےآں، سرکساں تے تہواروں تے فروخت ہُن٘دا اے، جیہنوں پلاسٹک دے لفافے وچ، سلاخ اُتّے، یا کاغذی کون اُتے پیش کیتا جان٘دا اے۔

لچّھا بݨاؤݨ لئی اِستعمال ہوݨ آلیاں عام مشیناں وچ اک گُھمدا ہویا سرا شامل ہُن٘دا اے جیہدے وچ اک چھوٹا جیا "شوگر ریزرو" کٹورا شامل ہُن٘دا اے جیہدے وچ داݨے دار، رن٘گین چینی (یا علیحدہ چینی تے کھاݨے دا رن٘گ) پایا جان٘دا اے۔ سِرے دے کنارے دے قریب ہیٹر چینی نوں پگھلاؤن٘دے نیں، جیہنوں سین٘ٹرفیوگل فورس (مرکز گریز قُوّت) دے ذِریعے چھوٹے سوراخاں توں نچوڑیا جان٘دا اے۔ اس عمل لئی خاص طور تے پیک کیتی گئی رن٘گین چینی پگھلݨ دی خصوصیات دے نال ملائی جان٘دی اے تے سرے تے گرم سوراخاں لئی موزوں کرسٹل دا سائز ہُن٘دا اے۔ بیکنگ وچ اِستعمال ہوݨ آلی داݨے دار چینی وچ باریک کرسٹل ہُن٘دے نیں جو بغیر پِگھلدے باہر نکلدے نیں، جد کہ راک شوگر دے کرسٹل اِنّے وڈّے ہُن٘دے نیں کہ ہیٹر توں صحیح طریقے نال رابطہ نہ کر سکن، جیہدے نال لچّھے دی پیداوار سست ہو جان٘دی اے۔

پِگھلی ہوئی چینی ہوا وچ ٹھوس ہوجان٘دی اے تے اک وڈّے پیالّے وچ پھڑی جان٘دی اے جو گُھمدے ہوئے سِرے نوں پوری طرحاں گھیر لین٘دی اے۔ روں ون٘گوں مصنوعات وڈّے پیالّے دی اندرلیاں کن٘دّھاں اُتّے بݨدی اے، اس مقام اُتّے مشین چلاؤݨ آلے وڈّے کیچن٘گ پیالّے دے کنارے دے گِرد اک سلاخ یا کون نوں گھماؤن٘دے نیں، تے چینی دیاں پٹَیاں نوں حصیاں وچ جمع کردے نیں۔ سلاخ یا کاغذی کون اُتّے یا پلاسٹک دے لفافیاں وچ پیش کیتا جان٘دا اے۔ جِداں ای شوگر ریزرو دا پیالّا خالی ہُن٘دا اے، آپریٹر ایہنوں مزید فیڈ اسٹاک دے نال ری چارج کردا اے۔ پروڈکٹ نمی لئی حساس اے، تے موسم گرما دے مرطوب مقامات وچ ایہ عمل چِپچِپا ہو سکدا اے۔

## تصویر گیلری

File:MapleCandyFloss.jpg
File:Cotton candy making.JPG
File:Cotton Candy Maker.JPG
File:A sugar candy vendor.JPG
File:Cotton candy girl.jpg
File:Candy floss shop.jpg
File:பஞ்சு முட்டாய்.jpg
File:Spinning head of the cotton candy maker.jpg


## حوالے

گٹھ:مٹھیائیاں
گٹھ:کھاݨ پیݨ
آنٹی

**آنٹی** (انگریزی: Aunt)، اوہ عورت ہُن٘دی اے جو والدین دی بھیݨ ہُن٘دی اے یا والدین دے بھائی نال ویاہی ہُن٘دی اے۔ 
خالہ، پُھپھی، مامی، چاچی، تائی توں علاوہ ماں دی عُمر دی کِسے ہور عورت نال مخاطب ہوݨ لئی وی لفظ آنٹی ورتیا جان٘دا اے۔

خانداناں وچ عمر تے نسل دے فرق دی وجہ توں اپݨے والدین دِیاں کزناں نوں وی آنٹی کہیا جاسکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:خاندان
انکل

**انکل** (انگریزی: Uncle)، اوہ شخص ہُن٘دا اے جو والدین دا بھراء ہُن٘دا اے یا والدین دی بھیݨ نال ویاہیا ہُن٘دا اے۔ 
ماموں، چاچو، تایا، خالو، پُھپھے توں علاوہ باپ دی عُمر دی کِسے ہور شخص نال مخاطب ہوݨ لئی وی لفظ انکل ورتیا جان٘دا اے۔

خانداناں وچ عمر تے نسل دے فرق دی وجہ توں اپݨے والدین دے کزناں نوں وی انکل کہیا جاسکدا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:خاندان
مظفر خان سدوزئی

**مظفر خان سدوزئی**، اک افغانی سردار سی۔ اوہ افغان درانی سلطنت ولوں ملتان تے راج کر رہیا سی۔ اوہ 1757ء وچ قندہار وچ جمیا، درانی سلطنت دے شجاع خان دا وڈا پُت سی۔ اوہ چار بھائی تے اک بھین سن۔ اوہ سِول ایڈمنسٹریشن تے جنگ دے بارے وچ مہارت رکھدا سی۔ اوہنے چھوٹی عمر وچ ریاستی امور وچ حصہ لیا۔ اوہدی عمر 18 سال سی جد اوہدے باپ نے جنوری 1775ء وچ اوہنوں کابل جان لئی اک مشن دی قیادت کرن دی ہدایت کیتی۔ اوہدا مشن ناکام رہیا لیکن اوہنے افغان بادشاہ دی توجہ حاصل کرلئی۔ فروری 1775ء وچ ملتان دے محاصرے دے دوران اوہنے افغان دستے دی قیادت کیتی۔ اوہ اکتوبر 1775ء نوں اپنے باپ دا جانشین بنیا۔ مظفر خان سدوزئی 1780ء تک ملتان اُتے قبضہ نئیں کر سکیا۔ فیر اوہنوں افغانستان دے بادشاہ تیمور شاہ درانی نے ملتان دا حکمران مقرر کر دِتا۔ 

نواب بہاولپور دے تعاون نال 1818ء وچ رنجیت سنگھ نے اپنی فوج ملتان بھیجی۔ فوج دا کمانڈر مسر دیوان چند سی۔ اس فوجی کارروائی دا مقصد ملتان وچوں افغانی حکومت دا خاتمہ سی۔ 1818ء وچ کھڑک سنگھ تے ہندو کمانڈر مسر دیوان چند دے ہتھیاراں دے دستے نے ملتان دے ارد گرد محاصرہ کرلیا۔ مظفر خان نے ملتان شہر دے لوکاں نوں کہیا کہ اوہ ہندو تے سکھ فوجیاں دے خلاف جنگ لڑن لیکن مظفر خان دی ایہ حکمت عملی ناکام ہوگئی کیونکہ لوکاں نے غیر جانبدار رہنا پسند کیتا۔ اس جنگ وچ مسر دیوان چند دی فوج نوں کامیابی مِلی، مظفر خان سدوزئی اپنے پُتراں سمیت ہلاک ہوگیا تے جون 1818ء وچ ملتان اُتوں افغان درانی سلطنت دا خاتمہ ہوگیا۔

## حوالے

گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:درانی سلطنت
خانیت

اک خان یا خاقان دے زیرِ نگراں اقلیم یا جغرافیائی علاقے نو‏‏ں **خانیت** یا **خاقانیت** کہلاندی ا‏‏ے۔

خانیتاں ذیل وچ درج نيں:

*خانیت عوار
*خانیت یارکند
*خانیت خزر
*خانیت قازان
*قازق خانیت
*خانیت قاسم
* دربند خانیت
*خانیت سیبیر

گٹھ:جغرافیا
بھومج

**بھومج**   بھارتی راجاں پچھمی بنگال، آسام، اڑیسا اتے جھارکھنڈ (خاس کرکے وڈے سنگھبھوم زلے وچّ) وچّ رہن والا اکّ آدواسی کبیلا ہے۔ اہ آسٹرو-ایشیاٹک بھاشا سموہ دی اکّ مول بھاشا بولدے ہن - بھومج بھاشا/ہورو کازی بھاشا۔ کجھ تھاواں 'تے بھومج بنگالی ورگیاں مکھّ ستھانک بھاشاواں وی بولدے ہن۔

## حوالے
پنڈ ملکاں

**پنڈ ملکاں**  اس دا موجودہ ناں "محفوظ آباد" اے، پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جو اسلام آباد وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ یونین کونسل کورال دا حصہ اے۔ ایہنو‏ں شہرت لانس نائیک محمد محفوظ شہید د‏‏ی وجہ تو‏ں مِلی جیہناں نو‏ں پاکستان دا سَبھ تو‏ں اعلا فوجی اعزاز نشان حیدر مِلیا۔ 

## تفصیلات
پنڈ ملکاں د‏‏ی مجموعی آبادی 457 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد دے آباد تھاں
گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ
واڈھی

**واڈھی** (انگریزی:Harvesting)، فصل دی کٹائی دا عمل اے، پودےآں نوں کَٹ کے گہائی یا ہور مراحل واسطے جمع کیتا جاندا اے۔ ایہ خاص طور تے پکّیاں فصلاں نوں وڈھݨ دا عمل اے۔ ایہناں وچ کݨک دی واڈھی سَبھ توں اہم اے۔ فصل دے پودےآں نوں زمین توں کٹیا جاندا اے تاکہ فیر ایہدی گہائی کرکے اناج حاصل کیتا جاسکے۔ واڈھی واسطے عام طور تے داتری، داتر، ریپر یا ہارویسٹر استعمال کیا جاندا اے۔ 

گَھٹ توں گَھٹ میکانائزیشن دے ناݪ چھوٹے کھیتاں وچ فصل دی کٹائی وَدھدے ہوئے موسم دی سَبھ توں زیادہ محنت والی سرگرمی اے۔ وڈے مشینی فارماں اُتے واڈھیاں واسطے زرعی مشینری دا استعمال کیتا جاندا اے جِداں کمبائن ہارویسٹر۔ آٹومیشن نے بجائی تے واڈھی دے عمل، دوناں دی کارکردگی وچ اضافہ کیتا اے۔ واڈھی دے مخصوص آلات، نرم گرفت تے وڈے پیمانے اُتے نقل و حمل لئی کنویئر بیلٹ دا استعمال کردے ہوئے ہر اک پودے نوں ہَتھ ناݪ ہٹاوݨ دے دستی کَم دی جگہ لے لیندے نیں۔ عام طور تے "واڈھی" دی اصطلاح وچ فصل نوں کٹائی دے ناݪ فوری طور تے سن٘بھالݨا شامل ہو سکدا اے، بشمول صفائی، چھٹائی تے پیکِن٘گ۔

واڈھی دا عمل مکمّل ہوݨا وَدھدے ہوئے موسم دے اختتام یا کِسے خاص فصل دے پکّݨ دے دور دی نشاندہی کردا اے تے اس تقریب دی سماجی اہمیّت ایہنوں فصلاں دے تہواراں ورگی موسمی تقریبات دا مرکز بݨاؤن٘دی اے، جو بہت ساریاں ثقافتاں وچ پائے جاندے نیں۔

## کݨکاں دی واڈھی
فصلاں دی واڈھی وچ سَبھ توں اہم کݨکاں دی واڈھی اے۔ موسم بہار وچ پنجابی رہتل دی ایہ اک وڈی زرعی ثقافتی سرگرمی اے۔ پنجابی رہتل دا تاریخی تہوار وساکھی کݨکاں دی واڈھی نوں پنجاب وچ خُشحالی تے ثقافتی تقریب دے طور تے اجاگر کردا اے۔ پنجاب نوں دنیا بھر وچ کݨک دی پیداوار واسطے اہم مقام حاصل اے۔

وساکھ وچ کݨکاں پَک جاندیاں اے تے واڈھی دا آغاز ہو جاندا اے۔ واڈھیاں داتری ناݪ تے زرعی مشینری ناݪ کیتی جاندی اے فیر کݨک نوں اکٹّھا کیتا جاندا اے، اس توں بَعد گہائی کیتی جاندی اے۔

واڈھی دا آغاز ڈھول بجا کے کیتا جاندا سی۔ واڈھیاں وچ ون٘گار دی رسم وی ہُندی سی، جیہدے وچ پنڈ دے لوک مِݪ کے واڈھی کردے سن۔ 

## ہور دیکھو
* گہائی
* وساکھی

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:پنجابی رہتل
بھرا

اکّو ماں تے/جاں پیو دے نر بچَیاں نوں دوجے بچَیاں دا **بھرا** کہیا جاندا اے۔ پوٹھوہاری وچ بھرا نوں **بھاپا** کہندے نیں۔ بھرا نوں برادر تے ویر وی کہیا جاندا اے۔ وڈّے بھرا نوں عزّت احترام نال بھا جی وی کہیا جاندا اے۔

گٹھ:رشتے
پڑھولا

**پڑھولا** یا **بھڑولا**، کھڑواں تے اُتوں مخروطی شکل دا بݨایا گیا وڈا ڈرَم اے جو اناج ذخیرا کرن لئی ورتیا جاݨ آݪا غلّہ دان ہُندا اے۔

پہلاں مِٹّی دے پڑھولے بݨائے جاندے سی پَر ہُݨ جست دی چادّر دے پڑھولے بݨائے جاندے نیں۔ 

پڑھولے وچ عام طور تے کݨک رکھی جاندی اے، ایہدے توں علاوہ ہور اناج، مکی وغیرہ وی محفوظ کیتی جاندی اے۔

## ہور دیکھو
* چاپڑ

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:برتݨ
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
طویلہ

* اصطبل
* واڑا

گٹھ: ڈنگر پالݨ
گٹھ:اصطبل
گٹھ:کھیتی باڑی عمارتاں
جراثیم

**جراثیم** (Unicellular organism)، اک خلیے والے جاندار نوں کہندے نیں جیہڑا کلا یا گروہ بنا کے رہندا اے۔ ایہناں دے بارے پڑھن نوں مائکروبیالوجی کہندے نیں۔ مائکروبیکٹیریم ٹیوبرکلوزز، بیکلس اینتھراکس، وبریو کولرا اک خلیے والے جاندار نیں۔

## تریخ

## درجہ بندی تے وکھالا

## ایکالوجی

## اہمیت

## ہور دیکھو
* ‎مائکروبیالوجی
*فنگس
*بیکٹیریا
*جیون پڑھت
*وائرس

گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:مائکروبیالوجی
گٹھ:بیکٹیریا
ممراض

علم طب وچ ممراض (پیتھوجن / pathogen) نو‏‏ں متعدی سازندہ (infectious agent) کہیا جاندا اے، اصل وچ ایہ اک طرحاں دا حیاتیا‏تی سازندہ (biological agent) ای ہُندا اے جیہدے کسے میزبان دے جسم وچ داخل ہوجان نال کوئی مرض (disease) پیدا ہو جاندی اے، یعنی سادہ لفظاں وچ ایہ کہیا جاسکدا اے کہ (جراثیم، وائرس وغیرہ)، جو کِسے جسم وچ داخل ہو ک‏ے امراض پیدا کرن دا باعث بنن اوہناں نو‏‏ں ممراض کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک ملدے جلدے لفظ ممرض تو‏ں فرق کرنا لازمی اے جیہدے معنی male nurse دے ہُندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:متعدی امراض
گٹھ:فعلیات
گٹھ:مناعیات
گٹھ:طب
گٹھ:طب یونانی
گٹھ:خرد حیاتیات
ڈونگا گلی

**ڈونگا گلی** (Dunga Gali) شمالی پاکستان وچ گلیات دے علاقے وچ ایوبیہ نیشنل پارک وچ 2,500 میٹر (8,200 فٹ) دی بلندی اُتے واقع اک صحت افراء پہاڑی مقام ا‏‏ے۔ ایہ ضلع ایبٹ آباد د‏‏ی نسی گلی د‏‏ی یونیئن کونسل ا‏‏ے۔

ڈونگا گلی توں ایوبیہ والی ڈنڈی پہاڑاں وچ پھرن تُرن آلیاں لئی پسندیدہ ڈنڈی اے۔ ایہ مری توں نتھیاگلی جاندے ہوئے راہ وچ آؤندی اے تے چار کلومیٹر لمبی اے۔ ڈونگا گلی توں ایوبیہ جاندے ہوئے ایہدے سجّے پاسّے پہاڑ اے تے کھبّے پاسّے نیواں تھاں تے جنگل اے۔ ڈنڈی پہاڑ والے پاسّے چکر کھاندی ہوئی ایوبیہ پہنچدی اے۔

## ہور دیکھو
* ایوبیہ نیشنل پارک
* نتھیاگلی
* مکشپوری

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے پہاڑی مستقر
مچان

**مچان**، عمارتی انداز وچ اساریا گیا کثیر المقاصد ڈھانچا ہُندا اے۔ جو عمومن کھیتاں وچ بݨایا جاندا اے تاکہ کھیتاں دی راکھی کیتی جا سکے۔
اس توں علاوہ آرام کرن، مچھلیاں پھڑن، شکار کرن، فصلاں نوں کَٹ کے سکاؤݨ لئی ورتی جاندی اے۔

مچان لکڑی ناݪ بݨے چبُوترے ہُندے نیں، جیہناں وچ سُکے گھاہ یا ترپاݪ دیاں چھتریاں ہُندیاں نیں۔

## وَکھ وَکھ مچاناں
*مچان، لکڑیاں یا تختے نیں جو کَندھ وچ اُچی جگَہ اُتے برتݨ یا ہور سامان رکھݨ لئی لائے جاندے نیں، جیہنوں ٹان٘ڈ وی کہیا جاندا اے۔
*لکڑیاں یا بانساں دا بݨایا گیا اوہ ڈھانچا جو کھیت یا باغ وچ اُچی جگہ لایا جاندا اے تاکہ ایہدے اُتے بیٹھ کے کھیت یا باغ دی رکھوالّی کیتی جاسکے۔
*عمُومن درخت اُتے اوہ اُچی جگہ جِتھے بیٹھ کے شکاری نشانہ لاؤندے نیں۔
*پرِندےآں دے بیٹھݨ لئی سُوٹّیاں تے بان٘س ناݪ بݨایا گیا چھتری وَرگا اُچّا ڈھانچا یا اڈّا۔
*دریا یا تلاء دے کنارے پاݨی وچ اوہدی سطح توں سَت اَٹھ فٹ بلَند بلّی یا بانس دا قینچی نما بݨیا ہویا مچھلی دے شکار کرن دا تھاں۔
*سرکس یا تھیٹراں دے باہر تختےآں ناݪ بݨائی ہوئی اُچی جگہ یا چبُوترا، جِتھوں تماشائیاں نوں راغب کرن لئی آوازاں لائیاں جاندیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* درخت گھر
* اٹاری
* کاں گڈا

## حوالے

گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی عمارتاں
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی
گٹھ:شکار
گہائی

**گہائی** (انگریزی:Threshing)، فصل دی واڈھی توں بَعد اوہدے پودےآں وِچوں اناج تے توڑی نوں الَگ الَگ کرن دا عمل اے۔ تھریشنگ اناج توں چوکر نہیں ہٹاؤندی۔

پراݨے وقتاں وچ ہتھ ناݪ یا جانوراں ناݪ گہائی کیتی جاندی سی، فیر جدید مشینی تکنیکی نظام آؤݨ ناݪ پراݨے روایتی طرِیقے چَھڈ کے تھریشر مشِیناں دے ذِریعے گہائی کیتی جاݨ لگ گئی۔ جیہدے ناݪ وقت تے محنت دی بچت وی ہُندی اے تے اناج تے توڑی وی چن٘گی طرحاں الَگ ہوجاندی اے۔ 

## ہور دیکھو
* واڈھی

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:پنجابی رہتل
ہوالیئن شہر

**ہوالیئن شہر** (لاطینی: Hualien City) تائیوان دا اک آباد مقام جو ہوالیئن کاؤنٹی وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
ہوالیئن شہر دا رقبہ 29.41 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 106,368 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## جڑواں شہر
شہر ہوالیئن شہر دے جڑواں شہر البیکرکی، نیو میکسیکو و السان نيں۔

## ہور ویکھو
* تائیوان

## حوالے

گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
جنج گھر

**جنج گھر**، اک مخصوص طرزِ تعمیر دی کشادہ عوامی عمارت ہُندی اے جِتھے جنجاں آکے ٹھہردیاں سن۔ پنجاب وچ شہراں تے قصبےآں وچ لوک اپݨی سانجھی لوڑ واسطے مݪ جݪ کے اپݨی مدد آپ دے تحت یا سرکاری سرپرستی وچ جنج گھر بݨاؤندے سن۔ 
قیام پاکستان توں بعد ہُݨ بہت سارے متروکہ جنج گھر لہندے پنجاب وچ موجود نیں، چڑھدے پنجاب وچ جنج گھر ہُݨ وی فعال نیں۔ لہندے پنجاب وچ ٹھیک حالت وچ موجود جنج گھراں دی تزئین و آرائش کرکے اوہناں نوں مختلف مقاصد لئی سرکاری عمارتاں، سکولاں، عجائب گھراں یا دفتراں دے طور تے ورتیا جا رہیا اے۔

جنج گھر اپݨے مقصد دے لحاظ ناݪ کافی حَد تَک جدید دور دے شادی ہالّاں ناݪ مماثلت رکھدے نیں۔ فرق ایہ آ کہ جنج گھر مُشترکہ عوامی ملکیت ہُندے سن تے شادی ہال نِجی ملکیت ہُندے نیں جیہناں نوں لوڑ ویلے کرائے اُتے حاصل کیتا جاندا اے۔
جنج گھر شادی ویاہ توں علاوہ کمیونٹی دے اکَٹھ تے مُختلف تقریبات دے انعقاد کرن لئی وی ورتے جاندے نیں۔ 

## خدوخال
جنج گھر دی عمارت عام طور تے دو یا تن منزلہ بݨائی جاندی سی۔ لوکاں دے بیٹھݨ لئی وڈا ہال تے بیٹھکاں تعمیر کیتیاں جاندیاں سن۔ عمارت وچ بہت ساریاں کِھڑکیاں تے دروازے لائے جاندے سن۔ لوکاں دی تعداد دے پیش نظر ہوا داری دا چن٘گا انتظام کیتا جاندا سی تے اکثر جنج گھراں دیاں عمارتاں اُتے، باہرلے پاسّے گوڑھا لال، پیݪا یا ہور رَن٘گ پھیریا جاندا سی تاکہ جانجیاں نوں جنج گھر لبھݨ وچ آسانی ہووے۔

عمارت دے دو اطراف وچ درجݨاں کمرے، اک طرف غُسل خانے تے اک حِصہ لنگر یعݨی کھاݨے لئی مختص ہُندا سی۔ جنج گھراں وچ پاݨی دے حصول لئی کھوہ یا تلاء وی بݨائے جاندے سی۔ 

عمارت دا تھللا حِصہ لاڑھے دے خاندان لئی مختص کیتا جاندا سی۔ اُتلا حِصہ ووہٹی لئی مختص ہُندا سی تے ایتھے کُھلے، روشن، ہوا دار کمرے تے غُسل خانے ہُندے سن۔ ووہٹی تے اوہدے خاندان دیاں عورتاں چوبارے اُتوں جنج تے لاڑھے نوں دیکھدیاں سن۔ 

## ہور دیکھو
* شاملاٹ
* کارواں سرائے

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:تریخی عمارتاں
ہیرامنڈی

**ہیرا منڈی**، لہور دا اک علاقہ تے متروک بازار حسن اے جو اندرون شہر وچ واقع اے۔ اس علاقے دا ناں رنجیت سنگھ دے دیوان ہیرا سنگھ دے نام اُتے رکھیا گیا سی جیہڑا سکھ حکومت دے ڈوگرا سردار دھیان سنگھ دا پُتر سی۔

بادشاہ اکبر دے دور وچ لہور سلطنت دا دارالحکومت سی تے اُس ویلے ہیرا منڈی دا علاقہ شاہی محلّہ کہلاؤندا سی۔ ہُن وی ایہ علاقہ شاہی محلہ دے ناں توں معروف اے۔
ماضی وچ شاہی خاندان دیاں رہائش گاہواں دے اِرد گِرد دے اس علاقے وچ اوہناں دے ملازمین تے دیگر اہلکار رہندے سن، اس لئی اوہنوں شاہی محلّے دا نام دِتا گیا۔

مغل سلطنت وچ اس علاقے وچ ریاست توں تعلق رکھن والے با اثر، امیر لوک تے اوہناں دے خاندان رہندے سن۔ خوشی دے مواقع اُتے اوہناں دی تقریبات شاہی محلّات وچ ہُندیاں سن۔

اک وقت سی جد ایہ علاقہ آرٹ دا مرکز سی جِتھے گانا، موسیقی تے رقص ہُندا سی۔ بازارِ حسن نال منسلک خواتین فنکارہ یا اداکارہ کہلاؤندیاں سن، ایتھے ودھیا تحریراں لکھیاں جاندیاں سی، شاعری ہُندی سی تے بہت اعلا درجے دا مکالمہ ہویا کردا سی تے لوک گُفتگُو کرن دے آداب سِکھن لئی ایتھے آؤندے سن۔

مغل سلطنت دے زوال دے نال برصغیر وچ مرہٹے مضبوط ہو گئے جیہناں نے احمد شاہ ابدالی دے حملیاں دا مقابلہ کیتا۔ ابدالی نے شمالی ہند اُتے حملے کیتے تے اوہدیاں فوجاں نے ابتداء وچ دھوبی منڈی تے ہیرا منڈی دے نیڑے محلہ دارا شکوہ دے علاقے وچ اپنے مراکز قائم کر لئے۔

احمد شاہ ابدالی دے حملیاں دے نال ایتھے افغانی اثرات مرتب ہوئے۔ ابدالی دے فوجی دستیاں نے اپنے نال افغانستان وچوں سرخ رنگت دیاں پشتون عورتاں بطور داشتہ نال لیاندیاں۔ ایہ اوہناں دی جنگی حکمت عملی دے تحت سی۔ اوہناں افغانی پشتون عورتاں دے نال ابدالی دے سپاہی اپنے اپنے طے شدہ وقت دے مطابق ہم بستری کردے سن تے اوہناں عورتاں نوں ای علاقے وچ مقامی با اثر افراد کول بھیجیا جاندا سی۔ مقامی با اثر افراد نوں اپنا قرب فراہم کرکے جال وچ پھساؤن توں بعد معلومات اکٹھی کرکے تے اوہناں دی جاسوسی کرکے ایہ خواتین ابدالی دی فوج نوں اطلاعات دیندیاں سن۔ ایہناں پشتون خواتین نوں ایتھے شاہی محلے وچ باقاعدہ طور تے رہائشاں فراہم کیتیاں گئیاں۔ اوہناں نے آہستہ آہستہ ہر خاص و عام لئی اپنی خدمات فراہم کرنیاں شروع کردتیاں۔ جسم فروشی دے دھندے نوں چلاؤن لئی اوہناں پشتون عورتاں وچوں کچھ وڈی عُمر دیاں عورتاں خانم بن گئیاں جو اپنے اپنے طائفے دیاں نگران ہُندیاں سن تے دلال مرداں نوں خانصاحب کہیا جاندا سی۔ مقامی لوکاں وچ سرخ رنگت دیاں پشتون عورتاں دی طلب ودھدی گئی تاں افغانستان وچوں ہور جوان پٹھان خواتین منگوائیاں جان لگ گئیاں۔ دیکھدے ہی دیکھدے پشتون خواتین دا جسم فروشی دا ایہ دھندا باقاعدہ اک کاروبار بن گیا۔ 

1799 وچ لہور اُتے رنجیت سنگھ دا قبضہ ہوگیا۔ رنجیت سنگھ دے دور وچ اس علاقے نوں کچھ وجوہات دی بناء اُتے اجاڑیا نئیں گیا۔ اسے دور وچ رنجیت سنگھ دے دیوان ہیرا سنگھ دے نام اُتے شاہی محلے دا نام ہیرا سنگھ منڈی رکھ دتا گیا جو ڈوگرا سردار دھیان سنگھ دا پُتر سی۔ جد انگریز اقتدار وچ آئے تاں اوہناں نے ایہجیاں ساریاں چیزاں نو بند کرنا شروع کر دتا جو بغاوت دا باعث بن سکدیاں سن تے طوائفاں دے کوٹھیاں لئی اجازت نامے مقرر کردتے گئے۔ قانون دی عملداری دے نام اُتے کوٹھیاں اُتے پولیس نے چھاپے مارنے شروع کر دِتے۔ برطانوی دور حکومت وچ پولیس تفتیش دے بہانے کسے وی وقت چھاپا مار سکدی سی۔ ایہ معمول بن گیا سی، اس صورت حال نوں دیکھدے ہوئے لوکاں نے ایتھے آؤنا چھڈ دتا تے کاروبار ختم ہون لگ گیا۔ ایتھے بسن والیاں پشتون طوائفاں، خانماں تے خانصاحبان نے اپنے اڈے ایتھوں ختم کرنے شروع کردتے۔

## حوالے

گٹھ:بازار حسن
جارج گن (کرکٹر)

**جارج گن** (پیدائش:13 جون 1879ء)|(انتقال:29 جون 1958ء) اک انگریز کرکٹ کھلاڑی سی جس نے 1907ء تے 1930ء دے درمیان 15 ٹیسٹ میچ کھیلے۔ مقامی طور پر، انھاں نے ناٹنگھم شائر دے لئی 1902ء تو‏ں 1932ء تک اول۔درجہ کرکٹ کھیلی تے اوہ انہاں دے ہن تک سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی نيں۔
## کیریئر
جیک ہوبز، فرینک وولی تے فل میڈ جداں ہور قابل ذکر بلے بازاں دے نال، اوہ اک ایداں دے گروہ وچو‏ں اک سی جس نے ایڈورڈین ایرا وچ اپنے کیریئر دا آغاز کیتا، ایسا لگدا سی کہ اوہ ہمیشہ دے لئی جاری رہے گا۔ گن دے معاملے وچ ، ایہ 1902ء تو‏ں 1932ء تک سی، جس دے دوران اس نے ناٹنگھم شائر دے لئی اس تو‏ں پہلے یا اس دے بعد تو‏ں ودھ رنز بنائے: 35.70 اُتے 31,592۔ کرسٹوفر مارٹن جینکنز نے انہاں دے بارے وچ لکھیا: "اک سنکی فنکار، جارج گن کسی وی حملے، آرتھوڈوکس یا غیر روايتی، جداں کہ موڈ اسنو‏ں لے گیا، دے خلاف رنز بنانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا سی۔ طویل کیرئیر وچ اس دا ریکارڈ شاندار اے، لیکن اوہ سب جنھاں نے اسنو‏ں باقاعدگی تو‏ں کھیلدے دیکھیا۔ ایسا لگدا اے کہ اسنو‏ں اس تو‏ں وی ودھ رنز بنانے چاہیے سن ۔" انہاں دا ٹیسٹ کیریئر اک غیر معمولی سی، انہاں دے 15 ٹیسٹ وچو‏ں اک دے علاوہ باقی تمام انگلینڈ تو‏ں باہر سن ۔ انھاں آسٹریلیا دے 1907-8ء دے دورے دے لئی منتخب نئيں کيتا گیا سی، لیکن اس نے اپنی صحت د‏‏ی بہتری دے لئی بہرحال ملک دا دورہ کيتا۔ ایہ انتظام کيتا گیا سی کہ لوڑ پڑنے اُتے اسنو‏ں انگلینڈ تو‏ں بلايا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایونٹ وچ ، ایہ ضروری سی تے اوہ سڈنی وچ پہلے ٹیسٹ وچ نظر آئے. ٹیسٹ کرکٹ وچ اپنی پہلی اننگز وچ 119 دے اسکور تے 74 نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ اوہ پنجاں ٹیسٹ وچ کھیلاں گے۔ انھاں نے اک ہور سنچری، 122، پنجويں ٹیسٹ وچ ، سڈنی وچ وی بݨائی۔ اوہ 51.33 د‏‏ی اوسط تو‏ں 462 رنز دے نال سرلسٹ رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں 1909ء وچ آسٹریلیا دے خلاف انگلینڈ د‏‏ی ہوم سیریز وچ صرف اک ٹیسٹ دے لئی منتخب کيتا گیا سی، جس نے لارڈز وچ دوسرے ٹیسٹ وچ 0 تے 1 بنایا، لیکن 1911-12ء وچ دوبارہ دورہ کيتا۔ بھانويں چار سال پہلے جِنّا کامیاب نئيں سی، اس نے 42.33 د‏‏ی رفتار تو‏ں 381 رنز بنائے۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد، اوہ حق تو‏ں باہر ہو گیا سی تے اس دے آخری چار ٹیسٹ 1929-30ء تک نئيں آئے سن، ویسٹ انڈیز دے دورے اُتے جدو‏ں کئی تجربہ کار کھلاڑیاں (مثلاً روڈس تے سینڈھم) نو‏‏ں انعام دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ طویل سروس. اوہ ناٹنگھم شائر کرکٹ دے اک قابل ذکر خاندان دا رکن سی، جو جان گن دا چھوٹا بھائی تے بلی گن دا بھتیجا سی، دونے نے ٹیسٹ کرکٹ وی کھیلی سی تے جی وی گن دے والد سن ۔ اس نے اپنی پچاسويں سالگرہ، 13 جون 1929 نو‏‏ں ورسیسٹر وچ ناٹ آؤٹ 164 رنز بنائے۔ 1931ء وچ ، 52 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے واروکشائر دے خلاف 183 رنز بنائے، انہاں دے بیٹے نے ايس‏ے اننگز وچ ناٹ آؤٹ 100 رنز بنائے، جو فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اک منفرد واقعہ ا‏‏ے۔ اوہ 1914ء وچ وزڈن کرکٹ کھلاڑی آف د‏ی ایئر سن ۔
### انتقال
انہاں دا انتقال 29 جون 1958ء نو‏‏ں کیکک فیلڈ، سسیکس، انگلینڈ وچ 79 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* انگلستان قومی کرکٹ ٹیم
* انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
جیک ہابس

**سر جان بیری "جیک" ہابس** (پیدائش:16 دسمبر 1882ء)|(وفات:21 دسمبر 1963ء اک انگریز پیشہ ورانہ کرکٹ کھلاڑی سن جو 1905ء تو‏ں 1934ء تک سرے تے 1908ء تو‏ں 1930ء تک انگلستان دے لئی 61 ٹیسٹ میچز دے لئی میدان وچ اترے۔ اپنے وقت وچ اوہ اک "ماسٹر" کرکٹ کھلاڑی دے طور اُتے بیان کيتے گئے نيں تے انھاں کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ عظیم ترین بلے بازاں وچو‏ں اولین د‏‏ی حثیت حاصل ا‏‏ے۔ اوہ 61،760 رنز تے 199 سنچریاں دے نال اول درجہ کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ رنز تے سنچریاں بنانے والے بلے باز دے طور اُتے اپنی اک وکھ پہچان رکھدے نيں۔

## مڈھلا جیون تے کرکٹ کیریئر
ہابس 1882ء وچ غربت وچ پیدا ہوئے۔ اوہ بچپن تو‏ں ہی کرکٹ وچ کیریئر بنانا چاہندے سن ۔ 1905ء وچ سرے دے لئی اپنے پہلے اول درجہ میچ وچ انھاں نے 88 رنز بنائے۔ آنے والے سالاں وچ انھاں نے اپنے آپ نو‏‏ں اک کامیاب کاؤنٹی بلے باز قائم کيتا۔ 1908ء وچ انگلینڈ دے لئی ٹیسٹ کرکٹ وچ ڈیبیو کيتا جس وچ انھاں نے پہلی اننگز وچ 83 رنز بنائے۔ اگے دے برساں وچ ملی جلی کارکردگی دے بعد، 1911ء-12ء وچ آسٹریلیا دے خلاف انھاں نے تن سنچریاں سکور کرکے سب نو‏‏ں متحیر کر دتا ايس‏ے لئی اس کارکردگی دے بعد انھاں دنیا دا سب تو‏ں وڈا بلے باز منیا جانے لگا۔ 1914ء وچ پہلی عالمی جنگ دے آغاز تک اوہ کاؤنٹی کرکٹ وچ بہت کامیاب رہی۔ پہلی عالمی جنگ وچ برطانوی فوج وچ خدمت رہنے دے بعد، 1919ء وچ کرکٹ دے آغاز ہوݨ اُتے انھاں نے اپنی ساکھ برقرار رکھی لیکن انہاں دے کیریئر اُتے آنت وچ اپاتر سوزش-اے پے ڈساٹس تو‏ں دوچار ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوݨ دا خطرہ منڈلانے لگا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 1921ء وچ سیزن دے کئی میچ نئيں کھیل پائے۔ جدو‏ں اوہ لوٹے تاں اوہ ہور محتاط بلے باز بن گئے تے کھیڈݨ د‏‏ی محفوظ سٹائل دا استعمال کرنے لگے۔ اس دے بعد اوہ اپنی ریٹائرمنٹ تک ٹیسٹ تے گھریلو کرکٹ، دونے وچ مسلسل تے ودھ رن بنانے لگے۔ اس مدت وچ انھاں نے اپنی قابل تعریف اننگز کرکٹ دے صفحات وچ درج کروائیاں۔ سلامی بلے باز دے طور اُتے انھاں نے بہت مؤثر شراکت قائم کيتی؛ سرے دے لئی ٹام ہارورڈ تے اینڈریو سینڈہم دے نال تے انگلینڈ دے لئی ولفریڈ روڈس تے ہربرٹ سٹكلپھ دے نال۔ سٹكلف دے نال انہاں د‏‏ی شرکت ٹیسٹ تریخ وچ ، پہلے وکٹ دے لئی 2016ء وچ اوسط د‏‏ی صورت وچ ، سب تو‏ں ودھ مؤثر تسلیم کيتی گئی۔ معاصر لوک ہابس نو‏‏ں انتہائی بلند درجہ دیندے سن تے کرکٹ مبصرین حالے تک انھاں سب تو‏ں اچھے بلے بازاں وچو‏ں اک وچ درج کردے رہندے سن ۔ہابس د‏‏ی 56.94 د‏‏ی ٹیسٹ بیٹنگ اوسط، سلامی بلے بازاں وچ صرف لین ہٹن تے سٹكلف تو‏ں کم ا‏‏ے۔ اوہ آرام تو‏ں اپنے کیریئر دے دوران معروف ٹیسٹ رنز بنانے والے سن تے اپنے ریٹائرمنٹ دے وقت انہاں دے سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ رنز رکھدے سن ۔ 1910ء تے 1929ء دے درمیان انہاں د‏‏ی ٹیسٹ کرکٹ وچ 65.55 د‏‏ی اوسط سی

### ریکارڈ
* جیک ہابس دے کچھ قابل ذکر ریکارڈ
* 61،760 رنز دے نال اول درجہ کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ رن۔
* سب تو‏ں ودھ اول درجہ کرکٹ سنچری۔ (199)
* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ سنچری (46)

### انتقال
جیک ہابس دا انتقال 21 دسمبر 1963ء نو‏‏ں 81 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ اس نے اپنی وصیت وچ £19,445 (£433,263) اپنی وصیت وچ چھڈے تے ہوو قبرستان وچ دفن ہوئے۔ فروری 1964ء وچ ساؤتھ وارک کیتھیڈرل وچ اک یادگاری خدمت منعقد کيتی گئی۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* انگلستان قومی کرکٹ ٹیم
* انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* وزڈن کرکٹرز آف د‏ی ایئر د‏‏ی لسٹ
* فرسٹ کلاس کرکٹ وچ 100 سنچری لگانے والے بلے بازاں د‏‏ی لسٹ
* فرسٹ کلاس کرکٹ ریکارڈز د‏‏ی لسٹ

## حوالے
انڈین پریمیئرلیگ مقابلیاں وچ پنج وکٹاں لین والےآں دی لسٹ

کرکٹ وچ ، پنج وکٹاں دا حصول (جسنو‏ں "پنج دے لئی" یا "فائفر" وی کہیا جاندا اے )  اک ہی اننگز وچ پنج یا اس تو‏ں ودھ وکٹاں لینے والا بولر اے جسنو‏ں اک قابل ذکر کارنامہ سمجھیا جاندا اے، خاص طور اُتے ٹوئنٹی20 کرکٹ وچ جتھے اک گیند باز ودھ تو‏ں ودھ صرف 24 گینداں (4 اوورز ) کر سکدا ا‏‏ے۔  انڈین پریمیئر لیگ (آئی پی ایل) بھارت وچ اک پیشہ ور ٹوئنٹی 20 کرکٹ لیگ اے،  جو 2008ء وچ اپنے پہلے سیزن تو‏ں ہر سال منعقد ہُندی رہی اے کھیلے گئے 16 سیزن وچ وکھ وکھ گیند بازاں نے 32 مرتبہ پنج وکٹاں حاصل کیتیاں جنہاں وچو‏ں صرف دو پنج وکٹاں بھارت تو‏ں باہر لی گئياں۔  تیرہ وچو‏ں 12 ٹیماں دے کھلاڑیاں نے پنج وکٹاں حاصل کیتیاں۔ کوچی ٹسکرز کیرالہ واحد فرنچائز اے جس دے لئی کسی کھلاڑی نے پنج وکٹ نئيں لئی۔ 
[thumb| [جیمز فالکنر (کرکٹر)|جیمز فالکنر اک ہی سیزن وچ اک تو‏ں ودھ پنج وکٹ لینے والے تے اک ہی سیزن وچ اک تو‏ں ودھ پنج وکٹاں لینے والے صرف 3 بولرز وچو‏ں اک نيں۔ ]]
اس لسٹ دے پہلے حصے وچ تاریخی ترتیب وچ آئی پی ایل وچ لئی گئے تمام پنج وکٹاں دے واقعات شام‏ل نيں جدو‏ں کہ لسٹ دا دوسرا حصہ آئی پی ایل سیزن دے ذریعے 5 وکٹاں دے نقصانات دا جائزہ فراہ‏م کردا اے تے تیسرا حصہ آئی پی ایل ٹیماں دے ذریعے5 وکٹاں دے نقصانات دا جائزہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ آئی پی ایل ٹیماں دے دوسرے ٹورنامنٹس وچ کھیلے گئے کھیلاں دا احاطہ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔

## پنج وکٹاں حاصل کرنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## سیزن دا جائزہ
2022-2011ء تے 2023ء وچ 4 دے نال سب تو‏ں ودھ 5 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 2010ء، 2014ء تے 2015ء وچ کوئی 5 وکٹاں نئيں لی گئياں۔

## ٹیم دا جائزہ

Last updated: 31 مئی 2023

## حوالے

گٹھ:انڈین پریمیئر لیگ دیاں فہرستاں
گٹھ:بھارتی کرکٹ دیاں فہرستاں