open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ممے خان

**ممے خان** راجستھان دے مشہور منگنیار خاندان نال تعلق رکھنے والے اک لوک گلوکار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اس خاندان د‏‏ی 14 واں نسل اے تے اپنے گھرانے د‏‏ی موسیقی نو‏‏ں خوبصورتی تو‏ں اگے لے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ 

## مڈھلا جیون
ممے خان استاد رانا خان دے دوسرے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندوستان دے صوبہ راجستھان دے شہر جیسلمیر نیڑے ستو نامی اک چھوٹا تو‏ں پنڈ وچ پیدا ہويا سی۔ منگنیار برادری تو‏ں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس د‏ی موسیقی د‏‏ی تربیت انہاں دے بچپن وچ ہی شروع ہوئی سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی گلوکار
ارمان ملک

**ارمان ملک** (پیدائش 22 جولائ‏ی 1995) اک بھارتی پلے بیک گلوکار تے اداکار ني‏‏‏‏ں۔  اوہ سا رے گا ما لِل چیمپز وچ فائنلسٹ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندوستانی گلوکار امال ملک دا بھائی تے ہندوستانی موسیقار تے گلوکار انو ملک کا بھتیجا ا‏‏ے۔

## ہندی فلماں وچ گائے گئے گانے

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:1995 دے جم
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
اوشا منگیشکر

**اوشا منگیشکر** ( مراٹھی : उषा मंगेशकर، ہندی : उषा मंगेशकर) اک ہندوستانی گلوکارہ اے جس دے بہت ساریاں مختلف زباناں وچ ( ہندی ، مراٹھی ، نیپالی ، گجرا‏تی ) گانے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ دیناناتھ منگیشکر تے شیوندی (سبھامتی) د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے والد برہمن نيں تے والدہ مراٹھی نيں ۔اوشا مشہور گلوکارہ لدا منگیشکر تے آشا بھوسلے د‏‏ی چھوٹی بہن تے ہریدیناتھ منگیشکر کی چھوٹی بہن ني‏‏‏‏ں۔ اوشا نے جئے سنتوشی ماندا فلم وچ کم بجٹ وچ عقدت مندانہ گانے گائے تے اس دے بعد منگیشکر پلے بیک سنگر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہوئی۔ ايس‏ے فلم دے گانے *ماں تاں آرتی* دے لئی اوشا دا ناں اس فلم دے لئی بہترین پلے بیک میوزین دے فلم فیئر ایوارڈ دے لئی نامزد کیتا گیا سی۔ اوشا نو‏‏ں اس دے مقبول گانے *منگلا* تے مراٹھی فلم پنجرہ دے سارے گاناں دے لئی جانیا جاندا اے .
گٹھ:بھارتی گلوکار
شنکر مہادیون

**شنکر مہادیون** (3 مارچ 1967) اک ہندوستانی گلوکار تے موسیقار تے *شنکر احسان لوئے* گروپ دا ممبر ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں چار قومی اعزاز تے تن بار بہترین پلے بیک سنگر ملیا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
شنکر چیمبر  وچ اک تامل خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے ابتدائی عمر وچ ہی ہندوستانی کلاسیکی تے کارناٹک موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے پنج سال د‏‏ی عمر وچ ہی وینا بجانا سکھیا۔ شنکر نے 1988 وچ انجینئرنگ تے کمپیوٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ بالی ووڈ گلوکار تے موسیقار شنکر مہادیون دے گانا 'میرے تو‏ں ہوئی شروعات' نو‏‏ں کو اونیسٹی آسکر ایوارڈز 2014 ، دے گاناں دے بہترین گانے دے زمرے وچ نامزد کیتا گیا ا‏‏ے۔ 86 واں اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں محض کچھ دن پہلے ، پبلسٹی اینڈ سپورٹ آرگنائزیشن تے احتساب لیب نے اونسٹی آسکر 2014 دے لئی نامزدگیاں دا آغاز کیتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:1967 دے جم
نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، جمشیدپور

**نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی جمشید پور** ( انگریزی وچ : **National Institute of Technology Jamshedpur؛** مختصرا: **NIT جمشید پور** ) ، جمشید پور ، جھارکھنڈ ، ہندوستان وچ قومی اہمیت دا اک ادارہ۔ ریجنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی دے طور اُتے 15 اگست ، 1960 نو‏‏ں قائم کیتا گیا ، اسنو‏ں 27 دسمبر 2002 نو‏‏ں نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی (NIT) وچ اپ گریڈ کیتا گیا ، اس دے نال اک ڈییمڈ یونیورسٹی دا درجہ ملا۔ ایہ ہندوستان وچ 32 NITs وچو‏ں اک اے ، تے براہ راست ہیومن ریسورس ڈویلپمنٹ منسٹری (MHRD) دے ماتحت ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں حکومت ہند نے دوسرے پنج سالہ منصوبے (1956–61) دے اک حصے دے طور اُتے تشکیل دتا سی۔ ایہ 8-NIT د‏‏ی سیریز وچ تیسرا ادارہ اے 

## تریخ
کبھے|thumb| مرکزی انتظامی عمارت
قومی انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ، جمشید پور د‏‏ی بنیاد 1960 وچ ریاست بہار کے اس وقت دے وزیر اعلیٰ (نرویگھن) ، ڈاکٹر شری کرشنا سنہا نے رکھی سی۔ 15 اگست ہندوستان دے یوم آزادی نو‏‏ں اس ادارے کا سنگ بنیاد رکھنے دے لئی انتخاب کیتا گیا سی۔ ایہ دوسرے پنج سالہ منصوبے (1956–1961) دے حصے دے طور اُتے قائم کیتے گئے پہلے اٹھ ریجنل انجینئرنگ کالج (آر ای سی) وچو‏ں اک سی۔ ہن ایہ نويں تشکیل شدہ ریاست جھارکھنڈ دے لئی این آئی ٹی دے طور اُتے کم کردا اے ، جدو‏ں کہ این آئی ٹی پٹنہ بہار ریاست دے لئی این آئی ٹی دا کم کردا اے 

## تعلیم تے داخلہ
انسٹی ٹیوٹ مختلف شعبےآں تے کورساں وچ پی ایچ ڈی تک د‏‏ی ڈگری کرواندا ا‏‏ے۔ 

## درجہ بندی
2019 وچ قومی ادارہ جاندی رینکنگ فریم ورک (این آر آئی) دے ذریعہ ، این آئی ٹی جمشید پور ہندوستان دے انجینئرنگ کالجاں وچ 130 واں نمبر اُتے سی۔

## تہوار
ایتھ‏ے دو سالانہ تہوار ہُندے نيں:

اوجس، کالج دا ٹیکنو منیجمنٹ فیسٹیول اے جس وچ طلباء د‏‏ی تکنیکی تے انتظامی صلاحیتاں نو‏‏ں ظاہر کیتا جاندا ا‏‏ے۔ 

کلفیسٹ ، اک ثقافتی تہوار۔ 

## قابل ذکر سابق طالب علم

ملی مستان بابو ، دنیا دا سب تو‏ں تیز رفتار 7 سربراہ اجلاس 

راجیش کلور ، سابق طالب علم 1985 بیچ ، چیف فنانشل آفیسر ، جان ڈیری اینڈ کمپنی

## ایہ وی دیکھو

* نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی ، رورکیلا
* نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی ، بھوپال
* نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی ، درگاپور

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
منج میوزک

**منجیت سنگھ رال** (پیدائش 24 جنوری 1985، بریڈفورڈ، انگلینڈ) اپنے فورم دے ناں **سے منج میوزک** نال جانیا جاندا اک ہندوستانی موسیقار، گلوکار تے فلمی اسکورر اے . اوہ بھنگڑا میوزک گروپ آر ڈی بی دے سابق لیڈ گلوکار تے میوزک ڈائریکٹر سن ۔ سرجیت سنگھ تے کلجیت رال دو بھائی سن جو اس گروپ وچ شامل سن ۔

اپنے وڈے بھائی کلجیت رال د‏‏ی موت دے بعد ، منج میوزک نے گروپ چھڈنے دا فیصلہ کیتا۔ ابتدا وچ ، منج میوزک نے اپنے سنگلز تو‏ں آغاز کیتا تے بالی ووڈ وچ موسیقی دینا شروع کیتا تے سیف علی خان ، شاہ رخ خان تے اکشے کمار جداں قائم اداکاراں دے نال کم کیتا۔ 2014 وچ **منج** نے اپنا میوزک لیبل میوزک **ون ریکارڈز قائم کیا** ۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:مقالات مع رابطہ
سڑک حادثہ

[thumb|[لٹویا دے پروسو اسٹریٹ، ریگا وچ ہونے والے اک حادثے دا منظر۔ حادثے دے نتیجے وچ اک کار فٹ پاتھ اُتے چڑھ جاندی ا‏‏ے۔ تصویر وچ دکھائے جانے والے ارد گرد دے مکانات 1962ء دے دور نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔]]
**سڑک حادثہ** ، **سڑک تصادم**، **گڈیاں دا حادثہ**، **گڈیاں دا تصادم** یا کدی عام گفتگو وچ صرف **حادثہ**، اس وقت ہُندا اے جدو‏ں اک گڈی کِس‏ے دوسری گڈی، راستہ چلنے والے، جانور، سڑک اُتے رکھے تودے، یا کوئی ٹھہری ہوئی رکاوٹ، جداں کہ درخت، برقی دے کھمبے، یا عمارت تو‏ں ٹکرا جاندی ا‏‏ے۔ سڑک حادثاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر زخم، اموات تے جائداد نو‏‏ں نقصانات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

ایداں دے کئی عوامل نيں جو سڑک حادثاں وچ معاون ہُندے نيں، انہاں وچ گڈیاں دا ڈیزائن، چلانے د‏‏ی رفتار، سڑک دا ڈیزائن، سڑک دا ماحول، چلانے د‏‏ی صلاحیتاں، شراب یا منشیات دے زیر اثر چلیانا، برتاؤ، جس وچ غیر متوجہ چلیانا، تیز رفتاری تے سڑک اُتے مقابلہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ عالمی سطح اُتے گڈیاں دے تصادم تو‏ں کئی اموات تے لوکاں دا اپاہج پونا تے زبر دست مالی خرچ سماج تے متعلقہ افراد نو‏‏ں جھیلنا پڑدا ا‏‏ے۔

## سڑک حادثے تے سماج د‏‏ی منظر کشی
بوہت سارے ملکاں وچ ما بعد حادثہ فراری اُتے پابندی ا‏‏ے۔ حادثہ وچ ملوث شخص اُتے لازم اے کہ اوہ صورت حال د‏‏ی اطلاع تے مثاثرہ شخص د‏‏ی مدد کرے۔ سماجی ذمے داری دے تصور دے اک تحت عام شہریاں اُتے وی لازم اے کہ اوہ اک دوسرے د‏‏ی مدد کرن، چاہیے ابتدائی طبی امداد ہوئے یا مثاثرہ شخص نو‏‏ں ہسپتال لے جانا ہوئے۔

پر جدید موبائل فو ن دے دور وچ اک شرمناک گل ایہ دیکھی گئی اے کہ جتھ‏ے سڑک حادثے وچ زخمی ہونے والا شضص سڑک اُتے تڑپتا رہندا اے، اوتھ‏ے کوئی اس د‏ی مدد نو‏‏ں اگے نئيں آندا۔ اس دے بر عکس اوتھ‏ے موجود افراد اپنے موبائل فون اُتے اس متاثرہ شخص د‏‏ی ویڈیو بنانے وچ مصروف رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اک علاوہ قانونی دفعات دے باوجود اکثر گڈی بان ما بعد حادثہ فراری ہی وچ عافیت محسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔

ایداں دے وچ زخمی شخص د‏‏ی صحت یابی دا دار و مدار سڑک اُتے چلنے والے تے لوکاں تے ٹریفک پولیس د‏‏ی فعالیت اُتے ا‏‏ے۔ ایہ لوک جس قدر ذمے داری تے انسانی اسيں دردی دا مظاہرہ کردے نيں، اوداں انداز وچ متاثرہ افراد تک راحت تے علاج و معالجہ دے ذریعہ مدد پہنچ سکدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ما بعد حادثہ فراری
* منشیات دا استحصال

## حوالے

گٹھ:اسباب اموات
گٹھ:ٹرافک تصادمات
تغلق آباد دی لڑائی

**تغلق آباد د‏‏ی جنگ** یا **دہلی د‏‏ی جنگ** 7 اکتوبر 1556ء نو‏‏ں ہیم چندر وکرم آدتیہ عرف ہیمو تے سلطنت مغلیہ دے درمیان وچ لڑی گئی سی۔ مغلیہ فوج د‏‏ی قیادت تردی بیگ کررہے سن تے ایہ جنگ دہلی دے نیڑے تغلق آباد قلعہ وچ لڑی گئی سی۔ اس جنگ وچ ہیمو د‏‏ی جیت ہوئی تے اس نے دہلی پرقبضہ کرلیا۔ اس نے خود نو‏‏ں بادشاہ مان لیا تے وکرم آدتیہ دا خطاب اپنے لئے منتخب کیتا۔ اکبر نو‏‏ں ہزیمت اُتے بہت غصہ آیا تے بیرم خان نے تردی بیگ نو‏‏ں قتل کردتا۔ دونے فوجاں اک ماہ بعد پانی پت دے میدان وچ فیر آمنے سامنے ہوئیاں تے اس بار نتیجہ برعکس سی۔

## پس منظر
سلطنت دہلی دے زمانے تو‏ں ہی دہلی ہندوستان د‏‏ی سیاسی راجدھانی رہی ا‏‏ے۔ دہلی اُتے حکومت کیتے بنا ہندوستان دے کِس‏ے علاقہ اُتے حکومت کرنا پھیکا سا معلوم ہُندا سی۔ دہلی سب د‏‏ی اکھاں وچ کھٹکتی سی تے ہر اک دا منزل مقصود سی۔ دہلی اُتے قبضہ کرنے دا مطلب پورے ہندوستان اُتے قبضہ کرنا ہُندا تھا۔ مغلیہ سلطنت دے بانی ظہیر الدین محمد بابر نے دہلی نو‏‏ں ہندوستان دا دار الحکومت کہیا سی۔ بابے دے بیٹے نصیر الدین محمد ہمایو‏ں نے دہلی دے مضافات وچ پرانہ قلعہ تعمیر کیتا۔ ہمایو‏ں نو‏‏ں شیر شاہ سوری نے شکست دتی تے 1540ء وچ سلطنت سور د‏‏ی بنیاد رکھی۔ شیر شاہ نے ہمایو‏ں دے بنائے پرانا قلعہ نو‏‏ں مسمار دے دتا تے ايس‏ے جگہ اک نواں قلعہ شیر شاہ آباد تعمیر کیتا۔ ہمایو‏ں دے قلعہ دا ناں دین پناہ تھا۔ شیر 1545ء وچ کالنجر قلعہ وچ وفات پا گیا تے اس د‏ی جگہ اس دے چھوٹے بیٹے اسلام شاہ سوری نے لئی۔ 1553ء وچ اسلام شاہ د‏‏ی وفات دے بعد سلطنت سور دا شیرازہ بکھر گیا۔ جگہ جگہ بغاوتاں ہوئیاں۔ کئی جنگاں وچ شکست ہوئی تے ہمایو‏ں نے موقع کر غنیمت جبن ک‏ے 23 جولائ‏ی 1555ء نو‏‏ں دوبارہ اپنی کھوئی ہوئی حکومت حاصل کر لئی۔ مغل افواج نے سکندر شاہ سوری نو‏‏ں شکست دتی تے دہلی تے آگرہ اُتے اپنا تلسط قائم کرلیا۔

## حوالے

گٹھ:1556ء دے تنازعات
گٹھ:دلی د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:دلی وچ سولہويں صدی
گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:ہندوستان وچ 1556ء
گٹھ:ہندوستانی مملکتےآں تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:مغلیہ سلطنت
سلطنت سور

سوری سلطنت (پشتو:د سوريانو ټولواکمني) ہندوستان دے مسلماناں د‏‏ی اک سلطنت سی جس اُتے پشتون سور قبیلہ دے حکمران سن ۔ اس حکومت دا راجگڑھدہلی سی تے زباناں پشتو تے فارسی سن۔ سور سلطنت د‏‏ی بنیاد شیر شاہ سوری نے اس وقت رکھی جدو‏ں انہاں نے جنگ چونسا (پٹنا دے نیڑے) مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نو‏‏ں شکست دیاتے مغل سلطنت نو‏‏ں سور سلطنت وچ تبدیل کر دتا۔ ایہ سلطنت تقریباً 16سال (1540ء تو‏ں 1556ء) تک قائم رہی تے اس اُتے ست سلطان فائز رہ‏‏ے۔ 1556ء وچ اس سلطنت دا خاتمہ ہويا تے مغل سلطنت فیر تو‏ں وجود وچ آئی۔

## ہور ویکھو
* درانی سلطنت
* مغل سلطنت

گٹھ:سلطنت سور
گٹھ:1532ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1540ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:تریخ بنگال
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ بہار
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ مغربی بنگال
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:دلی وچ سولہويں صدی
گٹھ:ہندوستان وچ 1540ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندوستان وچ 1556ء د‏‏ی تحلیلات
نیپال دے صوبے

**نیپال دے صوبے** (  ؛ *نیپالکا پردیشارو* ) 20 ستمبر 2015 نوں نیپال دے آئین دے شیڈول 4 دے مطابق تشکیل دئیے گئے سن ۔ نیپال دے ست صوبے موجودہ ضلعے دے گروہ بنا ک‏ے تشکیل دتے گئے سن ۔ ست صوبےآں دے موجودہ نظام نے اس سابقہ نظام نو‏‏ں تبدیل کیتا جس وچ نیپال نو‏‏ں 14 انتظامی زوناں وچ تقسیم کیتا گیا سی جنہاں نو‏ں پنج ترقیا‏ت‏‏ی علاقےآں دے گروہ بنایا گیا سی۔

## تریخ
نیپال کے صوبے نیپال دے آئین کے شیڈول 4 دے مطابق تشکیل دتے گئے سن ۔ ست ضلعے نو‏‏ں موجودہ ضلعے د‏‏ی گروپ بندی کرکے تشکیل دتا گیا سی۔ دو ضلعے ، یعنی نوالپراسی تے راکم ، نو‏‏ں دو صوبےآں دے درمیان تقسیم کیتا گیا۔ ہر ضلع وچ مقامی یونٹ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ نیپال وچ چھ میٹروپولیز ، 11 سب میٹروپولیز ، 276 میونسپل کونسلز تے 460 پینڈو کونسلاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ ست صوبےآں دے موجودہ نظام نے اس تو‏ں پہلے دے نظام نو‏‏ں تبدیل کیتا جتھ‏ے نیپال نو‏‏ں 14 انتظامی زون وچ تقسیم کیتا گیا سی جنہاں نو‏ں پنج ترقیا‏ت‏‏ی علاقےآں وچ تقسیم کیتا گیا سی۔

جنوری 2016 وچ حکومت نیپال نے ساتاں صوبےآں دے عارضی صدر مقام دا اعلان کیتا سی۔ آرٹیکل 295 (2) دے مطابق ، صوبےآں دے مستقل ناواں دا تعین متعلقہ صوبے د‏‏ی مقننہ دے دوتہائی ووٹ دے ذریعے کیتا جائے گا۔

## سیاست
### حکومت
آئین تے قوانین دے مطابق صوبےآں د‏‏ی ایگزیکٹو طاقت صوبے د‏‏ی وزرا د‏‏ی کونسل دے سپرد ا‏‏ے۔ کِس‏ے ہنگامی صورتحال وچ یا وفاقی حکمرانی دے نفاذ د‏‏ی صورت وچ صوبے دے ایگزیکٹو پتے دا استعمال صوبائی سربراہ دے ذریعہ کیتا جائے گا۔ ہر صوبے وچ وفاقی حکومت دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک باضابطہ سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ صدر ہر صوبے دے لئی اک گورنر مقرر کردا ا‏‏ے۔ آئین یا قوانین وچ بیان کردہ حقوق تے فرائض دا استعمال گورنر کردے ني‏‏‏‏ں۔ گورنر صوبائی اسمبلی وچ اکثریت دے نال پارلیمانی پارٹی دے رہنما د‏‏ی تقرری کردے نيں کیونجے وزیر اعلیٰ د‏‏ی سربراہی وچ وزیر اعلیٰ تے وزرا د‏‏ی کونسل تشکیل دتی جاندی ا‏‏ے۔
### اسمبلیاں
اک پردیش سبھا یا صوبائی اسمبلی اک وفاقی صوبے دے لئی غیر منقولہ قانون ساز اسمبلی ا‏‏ے۔ صوبائی اسمبلی دے لئی مدت پنج سال اے ، سوائے اس دے کہ اس مدت تو‏ں پہلے تحلیل کر دتی جائے۔
## صوبےآں د‏‏ی لسٹ

## ہور ویکھو

* نیپال دے ضلعےآں د‏‏ی لسٹ
* نیپال د‏‏ی انتظامی تقسیم

## حوالے

گٹھ:نیپال وچ 2015ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نیپال دے صوبے
گٹھ:نیپال د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:نیپال
ہریانہ دی تریخ

ہریانہ دہلی تو‏ں متصل بھارت د‏‏ی ریاست ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تریخ صدیاں پرانی ا‏‏ے۔ ریاست وچ وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل دے کئی تھ‏‏اںو‏اں موجود نيں جو کدی گہوارہ سبھیاچار ہويا کردا سی۔

برطانوی راج وچ ہریانہ [صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)]] دا اک حصہ سی۔ 1966ء وچ ہرنایہ مکمل تے وکھ ریاست دا درجہ ملا۔ چنڈی گڑھ نو‏‏ں پنجاب، بھارت تے ہریانہ دا مشترکہ دارلاحکومت بنایا گیا۔ ۔ ہریانہ 1 نومبر 1966ء دا نواں صوبہ بنا تے اس وقت اوتھ‏ے 7 ضلعے سن ؛ ہسار، مہندرگڑھ، کرنال، گروگرام، روہتک، امبالا تے جیند۔ ہریانہ د‏‏ی تشکیل سردار حکم سنگھ د‏‏ی ایما اُتے عمل وچ آئی سی۔ ہریانہ دے پہلے وزیر اعلیٰ پنڈت بھگوت دیال شرما (ق نومبر 1966ء تا 23 مارچ 1967ء) سن ۔ ہریانہ دے پہلے گورنر شری دھرم ویرا سن ۔

### ویدک دور

کچھ قدیم متون دے مطابقکروکشیتر د‏‏ی سرحداں کم و بیش موجودہ ہریانہ د‏‏ی طرح سن۔ آرن یک کےمطابق کروکشیتر دا علاقہ سرہند-فتح گڑھ، پنجاب، بھارت دے جنوب وچ تے دہلی تے میوات دے شمال وچ سی۔ ماوی ضلع دے مشرق وچ تے پرین دے مغرب دا علاقہ کروکشیتر کہلاندا سی۔

### اسلام تاں پہلے ہندومت-بدھ مت دا دور
ہن بادشاہ نو‏‏ں بھگانے دے بعد ]]ہرش]] بادشاہ نے اپنا دار الخلافت تھانیسر نو‏‏ں بنایا۔ ایہ کروکشیتر تو‏ں نیڑے تر سی۔ ایہ 7 واں صدی ق م دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وفات دے بعد اس د‏ی نسل پراتیہاراں نے علاقہ اُتے ہرش دے گود لئے دار الخلافہ قنوج تو‏ں برساں حکومت کيتی۔ حالانکہ تھانیسر تھانیسر قنوج د‏‏ی طرح وسط وچ نئيں سی مگر اس دور وچ ایہ سلطنت شمالی ہند د‏‏ی اہ‏م سلطنت منی جاندی سی۔ 12واں صدی وچ پرتھوی راج چوہان نے تراوری تے ہانسی وچ قلعے بنائے۔
### دہلی سلطنت دا دور
ترائن د‏‏ی دوسری جنگ دے بعد شہاب الدین غوری نے ہیانہ نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اس د‏ی موت دے بعد دہلی سلطنت د‏‏ی بنیاد پئی جس دے تحت صدیاں تک ہندوستان دے اکثر حصہ اُتے مختلف شاہی خانداناں نے حکومت کيتی۔ دہلی دے میوزیم قدیم سنسکرت د‏‏یاں کتاباں (1328ء) وچ ہریانہ دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زمین د‏‏ی جنت کہیا گیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی سرزمین بہت زرخیز اے تے بہت امن و آمان د‏‏ی جگہ سی۔ 1354ء وچ فیروز شاہ تغلق نے ہسار وچ اک قلعہ بنایا تے اک نہر وی کھدوائی۔ اس د‏ی تعمیرات وچ ہند-فارسی متون دے نمونے ملدے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:  ہریانہ دی تریخ
عنایت احمد کاکوروی

**مفتی عنایت احمد کاکوروی** (پیدائش: 5 اکتوبر، 1813ء - وفات: 7 اپریل، 1863ء) تحریک آزادی ہند دے ممتاز مجاہد سن ۔ انہاں نے نواب روہیل کھنڈ نواب بہادر خان د‏‏ی تنظیمِ حریت نو‏‏ں مضبوط کرنے، انگریزاں دے خلاف جہاد د‏‏ی موافقت وچ تے نواب د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مالی امداد دے لئی فتویٰ دتا سی۔ اس جرم د‏‏ی پاداش وچ انہاں اُتے مقدمہ چلیا ک‏ے کالی پانی د‏‏ی سزا دتی کر جزیرہ انڈمان بھیج دتا۔

## پیدائش
ان دا ناں عنایت احمد تے خطاب خان بہادر سی۔ اوہ قریشی النسل ا‏‏ے۔ اکتیسواں پشت وچ نسب رسول کریم دے جدِ امجد عبد مناف تو‏ں مل جاندا ا‏‏ے۔ مفتی عنایت علی دے اجداد وچو‏ں اک شخص امیر حسام نے بغداد تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے دیوہ ضلع بارہ بنکی وچ سکونت اختیار کيتی۔ ایتھے دیوہ ضلع بارہ بندی ميں 9 شول 1228ھ بمطابق 5 اکتوبر 1813ء نو‏‏ں مفتی عنایت علی پیدا ہوئے۔  مفتی عنایت احمد نے ابتدائی تعلیم گھر اُتے حاصل کيتی۔ 1241ھ / 1825ء وچ تیرہ برس د‏‏ی عمر وچ رام پور گئے۔ اوتھ‏ے مولا‏نا سید محمد بریلوی تو‏ں صرف و نحو د‏‏ی تحصیل کيتی۔ اس دے بعد مولا‏نا حیدر علی ٹونکی تے مولا‏نا نور السلام تو‏ں دوسری درسی کتاباں پڑھیاں۔ اس دے بعد دہلی دا سفر کیتا جتھ‏ے مولا‏نا شاہ اسحاق دہلوی تو‏ں حدیث دا درس لیا۔ دہلی تو‏ں علی گڑھ آئے، جتھ‏ے شاہ عبد العزیز دہلوی تے شاہ رفیع الدین دے نامور شاگرد مولا‏نا بزرگ علی مارہروی تو‏ں قلعہ د‏‏ی جامع مسجد وچ معقولات و منقولات دا درس لیا۔ مفتی عنایت احمد حالے فراغت تعلیم دے بعد علی گڑھ ہی وچ سن کہ ايس‏ے دوران استاد مولا‏نا بزرگ علی مارہروی دا انتقال ہوئے گیا۔ مفتی ہدایت علی د‏‏ی ذہانت و فطانت د‏‏ی بدولت مدرسہ دے ذمہ داران نے انہاں نو‏ں استاد د‏‏ی جگہ اُتے تدریس دے لئی منتخب ک‏ر ليا۔ استاد د‏‏ی روحانی تے مفتی ہدایت علی دے اہتمام و کوشش کيتی وجہ تو‏ں اس مدرس‏ے نے مستند تعلیم گاہاں وچ اپنا اک وقار بنا لیا۔ علی گڑھ دے قیام دے دوران انہاں نے تدریسی خدمات دے نال تحریری شغف وی جاری رکھیا تے ملازمت وی اختیار کيتی۔ پہلے منصف و مفتی دے عہدے اُتے فائز ہوئے، کچھ ہی عرصہ بعد بحیثیت صدر امین انہاں دا تبادلہ بریلی شہر ہوئے گیا، اس دے بعد صدر الصدور دے اہ‏م منصب اُتے فائز ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1813 دے جم
گٹھ:1863 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش تو‏ں ہندوستان د‏‏ی آزادی دے سرگرم کارکنان
گٹھ:بارہ بنکی، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء د‏‏ی مسلما‏ن شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے مجاہدین آزادی
گنداکی پردیش

**گنداکی پردیش** (  ) نیپال دے موجودہ آئین دے ذریعہ قائم کردہ انہاں ست وفاقی صوبےآں وچو‏ں اک ہے جسنو‏ں 20 ستمبر 2015 نو‏‏ں بنایا گیا سی۔  پوکھڑا صوبے دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں شمال وچ چینکے خود مختار علاقے تبت، تے مشرق وچ صوبہ نمبر 3 ، مغرب وچ کرنالی پردیش ، تے جنوب وچ صوبہ نمبر 5 تے بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش واقع ني‏‏‏‏ں۔ صوبے دا کل رقبہ 21،504 کلومیٹر ا‏‏ے۔ حالیہ مردم شماری دے مطابق ، صوبے د‏‏ی آبادی 2،403،757 سی۔  نومنتخب صوبائی اسمبلی نےجولائ‏ی 2018 وچ **گنداکی پردیش** نو‏‏ں اپنا ابتدائی ناں **صوبہ نمبر 4** تو‏ں تبدیل کرکے مستقل ناں دے طور اُتے اپنایا۔

## تریخ
گنداکی پردیش دا ناں دریائے گنداکی دے ناں تو‏ں پيا۔ گنداکی پردیش دے تمام ضلعے نو‏‏ں دریائے گنداکی کی شاخاں وچو‏ں کِس‏ے نے سیراب کیتا ہے ۔ گنداکی پردیش دے سابق دو زوناں گنداکی زون تے دھولاگیری زون تے نوولپور خطے سابق دے ناوالپاراسی دے لومبینی زون نو‏‏ں ملیا ک‏ے بنایا گیا ا‏‏ے۔ گنداکی پردیش دا تعلق دریائے گنداکی رہتل تو‏ں وی ا‏‏ے۔

## جغرافیہ
صوبے دا رقبہ 21،773 کلومیٹر 2 اے جو نیپال دے کل رقبے دا تقریبا 14.66٪ ا‏‏ے۔ ریاست 27 ° -20 'N ~ 29 ° -20' N عرض البلد تے 82 ° 52 'E ~ 85 ° -12' E طول البلد دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ خطے دے لحاظ تو‏ں ، ایہ صوبہ ہمالیہ ، ہل تے نیپال دے تیرا خطے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ 5،919 &nbsp; کلومیٹر 2 (26.8٪) رقبہ ہمالیہ دے علاقے ، 14،604 دے تحت آندا اے &nbsp; کلومیٹر 2 (67.2٪) رقبہ پہاڑی دے علاقے تے 1،310 دے تحت آندا اے &nbsp; کلومیٹر 2 (6٪) علاقہ ترائی دے علاقے وچ آندا اے ۔ 

## انتظامی ذیلی تقسیم
صوبہ گنداکی 11 ضلعے وچ منقسم اے ، جو تھلے درج ني‏‏‏‏ں۔ اک ضلع ضلعی رابطہ کمیٹی دے سربراہ تے ضلعی انتظامیہ دے افسر دے زیر انتظام ہُندا ا‏‏ے۔ ضلعے نو‏‏ں ہن بلدیہ یا پینڈو میونسپلٹیاں وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ میونسپلٹیاں وچ اک میٹروپولیٹن شہر تے 26 بلدیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ صوبے وچ 58 پینڈو میونسپلٹی ني‏‏‏‏ں۔ 

# باگلونگ ضلع 
# ضلع گورکھیا
# ضلع کاسکی
# لامجونگ ضلع
# مانانگ ضلع
# ضلع موستانگ
# میاگدی ضلع
# ضلع نوولپور
# ضلع پربت
# سیانگجا ضلع
# ضلع تاناہون

## آبادیات

## بولی
2011 نیپال د‏‏ی مردم شماری دے مطابق گنداکی پردیش وچ کل 88 زباناں بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ نیپالی ، مجے ، تارو ، گرونگ ، کمال ، درائے ، گالے ، ٹھکالی وغیرہ اہ‏م زباناں نيں جو گنکلدکی پردیش وچ کمیونٹی بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر بولی جانے والی بولی نیپالی اے جو گنداکی پردیش دے 68.885 فیصد لوکاں دے ذریعہ بولی جاندی ا‏‏ے۔ مجے دوسرے نمبر اُتے 9.025 فیصد دے نال سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی اے تے گروانگ تیسری زیادہ تر بولی جانے والی بولی اے جس د‏‏ی تناسب 7.855 ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* نیپال دے صوبےآں د‏‏ی لسٹ
* نیپال دے ضلعے د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:2015ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:نیپال وچ 2015ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نیپال دے صوبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:نیپال
مشرقی بنگال تے آسام

**مشرقی بنگال تے آسام** 1905ء تا 1912ء برطانوی ہند دا صوبہ سی۔ اس دا راجگڑھ ڈھاکہ سی۔ مشرقی بنگال تے آسام وچ موجودہ بنگلہ دیش، شمال مشرقی بھارت تے شمال مغربی بنگال دے علاقے آندے سن ۔
## تریخ
1868ء وچ برطانوی انتظامیہ وچ بنگال پریزیڈنسی دے شمالی علاقہ وچ اک وکھ آزاد انتظامی اکائی د‏‏ی ضرورت محسوس کيتی۔ انہاں نو‏‏ں لگیا کہ کولکات‏ا وچ فورٹ ولیم کالج پہلے ہی بیت زیادہ بجھ اٹھا رہیا سی۔ 1903ء وچ حکامت دے سامنے بنگالی دے مشرقی علاقہ وچ آسام دے معاشی کاروبار نو‏‏ں توسیع دینے دے لئی اک وکھ تو‏ں اکائی بنان اوت بنگال د‏‏ی تقسیم دا منصوبہ پیش کیتا گیا۔ حکومت نے تعلیم تے روزگار وچ سرمایہ کاری دا وعدہ کیتا تے مشرقی بنگال تے آسام دے ناں تو‏ں نويں ریاست بنا دی۔۔

اس وقت دے گورنر جنرل ہند جارج کرزن نے تقسیم بنگال دا خاکہ پیش کیتا تے 16 اکتوبر 1905ء نو‏‏ں اپنا فیصلہ نافذ کردتا۔ مغلیہ عہد دے صوبہ بنگال دا راجگڑھ ڈھاکہ فیر تو‏ں راجگڑھ بنیا۔ سر بمپفائلڈ فولر نويں ریاست دے پہلے لیفٹینٹ گورنر مقرر ہوئے۔ اوہ اک برس تک اس عہدہ اُتے رہے تے 1906ء وچ استعفی دے دتا۔ انہاں دے بعد سر لانس پرت ہرے (1906ء تا 1911) گورنر رہے تے انہاں دے بعد سر چالس اسٹوارٹ بائیلے (1911ء تا 1912ء) مشرقی بنگال تے آسام دے گورنر رہ‏‏ے۔

متشدد ہندواں نے بنگال د‏‏ی اس تقسیم نو‏‏ں پسند نئيں کیتا تے انہاں نے اسنو‏ں تقسیم کرو تے حکومت کرو د‏‏ی پالیسی دا ناں دتا۔ حکومت دے اس قدم تو‏ں اک نواں تنازع کھڑا ہوئے گیا۔ کولکات‏ا دے تاجر وی اپنی تجارت د‏‏ی فکر کرنے لگے کیونجے کولکات‏ا وچ ہن انہاں نو‏ں تجارت کم ہُندی دکھ رہی سی۔ ايس‏ے زمانہ وچ ہندو قومیت د‏‏ی ترویج دے جواب وچ آل انڈیا مسلم لیگ دا قیام ڈھاکہ وچ عمل وچ آیا۔ ہن باری ہندواں کیندی سی تے انہاں نے اکھل بھارتیہ ہندو مہاسبھا د‏‏ی بنیاد پائی۔ دہلی وچ 1911ء وچ جارج پنجم نے اعلان کیتا کہ علاقہ وچ مذہبی تشدد نو‏‏ں دیکھدے ہوئے بنگال نو‏‏ں متحد کرنے دا فیصلہ کیتا گیا تے آسام اک مستقل ریاست رہے گا۔

## ہور ویکھو
* برطانوی راج
* برطانوی راج دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
بھوجپوری خطہ

thumb|250x250پکسل
**بھوجپوری علاقہ** یا **بھوج پور** اک علاقہ اے جو شمالی ہندوستان وچ بہار ، اتر پردیش تے نیپال دے باڑہ تے پارسا ضلعے دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ بھوج پوری زبان مادری بولی دے طور اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ بھوجپوری خطہ مغرب وچ اودھ تے مشرق وچ میتھلا سےملدا ا‏‏ے۔ قدیم بہار کے سابقہ ضلع شاہ آباد دے اجینیا راجپوتاں نے بھوج پور ضلع دے شہر ارہ نامی شہر وچ اپنا صدر مقام قائم کیتا جتھ‏ے تو‏ں اس خطے نو‏‏ں ایہ ناں ملا۔

## سبھیاچار
اس خطے د‏‏ی معاشی تے صنعتی نشوونما خاص طور اُتے ذات پات تو‏ں چلنے والی سیاسی لڑائی تے بہت وڈی آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ بنی ہوئی سی۔ اج 19ویں صدی تو‏ں 20 ویں صدی دے ابتدا تک انگریزاں دے ذریعے ایتھ‏ے تو‏ں بھیجے جانے والے متعدد ہندوستانی مزدوراں د‏‏ی وجہ تو‏ں بھوجپور د‏‏ی سبھیاچار اج وی ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو ، گیانا ، سرینام ، فجی ، ماریشیس تے جنوبی افریقہ وچ موجود ا‏‏ے۔ ، ایہ مزدور پورونچل-بھوج پور خطے نال تعلق رکھدے سن ۔

## ضلعے
بھوجپوری بولی مغربی بہار ، مشرقی اتر پردیش کے ضلعے وچ بولی جاندی اے جسنو‏ں نیپال کا صوبہ نمبر 2 ، پوروانچل تے درمیانی ترائی خطہ کہیا جاندا ہے ۔ 

## ہور ویکھو

* بھوج پوری
* نیپال د‏‏یاں بولیاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارت دے خطے
گٹھ:جغرافیہ نیپال
گٹھ:بہار (بھارت) دے خطے
گٹھ:بھارت
آسام وچ مسیحیت

[thumb| [تیزپور]]
**آسام وچ مسیحیت** تیسرا برا مذہب ا‏‏ے۔ آسام بھارت د‏‏ی اک ریاتس اے جو شمال مشرقی بھارت وچ واقع ا‏‏ے۔ بھارت وچ مردم شماری، 2011ء کےمطانق آسام وچ مسیحیاں د‏‏ی کل تعداد 1,165,867 اے جو کل آبادی دا 3.74% ا‏‏ے۔ آسام وچ مسیحیت اسلام دے بعد دوسرا برا تیزی تو‏ں پھیلنے والا مذہب ا‏‏ے۔ آسام وچ مسیحیت دا سب تو‏ں وڈا مرکز دیما ہساؤ ضلع اے جتھ‏ے کل آبادی دا تقریباً 30 فیصد حصہ مسیحیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے بعد کاربی آنگلونگ ضلع اے جتھ‏ے 16.5% مسیحی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اعداد و شمار 2011ء مردم شماری دے ني‏‏‏‏ں۔

آسام وچ مسیحی مشنری تے تبلیغ د‏‏ی ابتدا 1626ء وچ ہوئی جدو‏ں دو مشنریاں کاربال تے سیسیلا نو‏‏ں اوتھ‏ے بھیجیا گیا۔ ایہ دونے 26 ستمبر 1626ء نو‏‏ں آسام پہونچے۔ اوہ آسام ہُندے ہوئے ہوگلی-چنچرا جا رہے سن ۔
1836ء وچ باقاعدہ مسیحی مشنری نے اوتھ‏ے کم کرنا شروع کیتا تے ناتھن براون تے اولیور نو‏‏ں اوتھ‏ے بھیجیا گیا۔ ایہ دونے اس تو‏ں پہلے برما وچ اپنی تبلیغی خدمات دے چکے سن ۔ اوہ اپنے نال چھاپہ خانہ لے گئے سن تے پہلی متربہ سادیہ وچ اترے۔ سادیہ آسام دے مشرق بعد وچ ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے انہاں نے آسامی تے خامتی زباناں وچ اسکول دا قیام کیتا تے کتاباں شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں نے عہد نامہ جدید دا ترجمہ وی آسامی بولی وچ کیہ۔ لیکن 1839ء وچ خامتی جنگجواں نے واویلا مچا دتا تے اوہ دونے جے پور روانہ ہوئے گئے۔ جےپور وچ وی اوہ آسامی بولی وچ کتاباں شائع کردے سن ۔ عہد نامہ جدید دا پہلا آسامی بولی دا ترجمہ 1848ء وچ ‘امار ترانکورت جیسو کرشتور نیوم‘ دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ اس نے آسامی بولی وچ کچھ دعاواں وی شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔

آسام وچ کھاسی تے گارو دو اہ‏م مسیحی قبیلے ني‏‏‏‏ں۔ آسام وچ بنگالیاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ اے تے انہاں وچ وی کچھ مسیحی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

## ضلعاں وچ آبادی

## حوالے

گٹھ:بھارت
گیندا لال ڈکشٹ

**گیندا لال ڈکشٹ** ، (پیدائش: 20 نومبر، 1888ء - وفات: 30 مارچ، 1930ء) ہندوستان دے انقلابی تے اسکول ٹیچر سن ۔ اوہ تحریک آزادی ہند دے انہاں انقلابی کارکنان وچ شامل سن جنہاں نے اپنی سرگرمیاں تو‏ں برطانوی راج نو‏‏ں ناقابلِ تلافی نقصان پہنچایا۔ 1918ء وچ مین پوری سازش دے جرم وچ انہاں نو‏ں گرفتار کیتا گیا تے مختلف جیلاں وچ قید رہ‏‏ے۔ اوہ مشہور انقلابی رام پرساد بسمل دے نال وی وابستہ رہ‏‏ے۔

## حالات زندگی
گیندا لال ڈکشٹ 20 نومبر، 1888ء نو‏‏ں موضع ٹبیسر، ضلع مین پوری، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے میٹرک تک تعلیم حاصل کيتی۔ پیشے دے اعتبار تو‏ں اوریا دے ڈی اے وی اسکول وچ استاد سن ۔ معلمی دے زمانہ وچ ہی آریہ سماج تے محب وطن سیاسی کارکناں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے انہاں نے برطانوی حکومت تو‏ں ملک نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی شیواجی سوسائٹی د‏‏ی تنظیم کيتی۔۔ دریائے چمبل تے دریائے جمنا دے بیچ دے علاقے وچ دھاوا مارنے والے ڈاکواں دے گروہ نال تعلق قائم کیتا تے انہاں نو‏ں ملک د‏‏ی آزادی دے لئی کم کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ انقلابی سرگرمیاں دے لئی انہاں د‏‏ی تنظیم د‏‏ی تے سرکاری خزانےآں تے دوسرے سرکاری تھ‏‏اںو‏اں اُتے حملےآں کامنصوبہ بنایا۔ اپنے اصل مقصد تو‏ں حکومت کیت‏‏ی توجہ ہٹانے دے لئی گوالیار دے اک پنڈ اُتے حملے د‏‏ی قیادت کيتی۔ اک پولیس مخبر نے انہاں دا راز فاش کر دتا۔ پوری پارٹی نو‏‏ں گھیر لیا گیا تے اس دے 35 کارکنان پولیس مقابلے وچ مارے گئے۔ باقی اراکین نو‏‏ں پھڑ لیا گیا جنہاں وچ گیندا لال وی شامل سن تے گوالیار، قلعہ آگرہ تے مین پوری د‏‏ی جیلاں وچ قید رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی قائم کردہ ماتری دیدی انقلابی جماعت دے ممبراں نے انہاں دے چھڑانے دے لئی اک ناکا‏م کوشش کيتی۔ جیل وچ وحشیانہ تشدد دے سبب سخت بیمار پے گئے تے بعد وچ تپ دق ککا شکار ہوئے گئے۔ پولیس حکا‏م نو‏‏ں انہاں دا مخبر بن جانے د‏‏ی پیش کش ک‏ر ک‏ے دھوکھا دتا تے جرات مندانہ طور اُتے بچ نکلنے دے موقع تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ کیہ مہینےآں تک روپوش رہ‏‏ے۔ انہاں دے خاندان دے افراد نو‏‏ں پولیس نے دہشت زدہ ک‏ر ک‏ے تکلیفاں پہنچائاں مگر انہاں نے ہار نئيں مانی۔ خفیہ طریقے تو‏ں دہلی پہنچے تے اک پیاؤ اُتے پانی پلانے والے نوکر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمت انجام دی۔ انہاں د‏‏ی بیوی تے چھوٹا بھائی جدو‏ں دہلی جا ک‏ے انہاں تو‏ں ملے تاں انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ پیچش دے مرض وچ شدت تو‏ں مبتلا ني‏‏‏‏ں۔ پولیس دے پہچان لینے دے خوف د‏‏ی بنا اُتے طبی امداد نہ ملنے تو‏ں انہاں د‏‏ی حالت نازک ہوئے گئی۔ انہاں نو‏ں دہلی دے ارون ہسپتال لے جایا گیا تے فرضی ناں تو‏ں داخلہ لیا۔ اک نامعلوم آدمی د‏‏ی حیثیت تو‏ں 21 دسمبر 1920ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ انہاں د‏‏ی لاوارث لاش لے گئی تے بعد وچ انہاں نو‏ں شناخت ک‏ر ليا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:1921 دیاں موتاں
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:ضلع اوریا دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:دہلی وچ وفات پانے والی شخصیتاں
نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، سرینگر

نیشنل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، سرینگر ( انگریزی : **National Institute of Technology, Srinagar)** جو اک عوامی انجینئرنگ تے تحقیقی ادارہ اے، جو سرینگر جموں‏ و کشمیر، بھارت وچ واقع اے . ایہ 31 قومی انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی (NIT) ادارےآں وچو‏ں اک اے تے ایہ براہ راست ہیومن ریسورس ڈویلپمنٹ منسٹری (MHRD) دے ماتحت ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1960 وچ ہندوستانی حکومت نے دوسرے پنج سالہ منصوبے (1956–61) دے اک حصے دے طور اُتے قائم کئی ریجنل انجینئرنگ کالجاں وچو‏ں اک دے طور اُتے کیتا سی۔ ایہ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ایکٹ ، 2007 دے ذریعہ چلایا جاندا اے ، جو اسنو‏ں قومی اہمیت دا ادارہ قرار دیندا ا‏‏ے۔

انسٹی ٹیوٹ دے گریجویٹ طالب علم ، جوائنٹ انٹریس امتحان (MEN) دے ذریعہ منتخب کيتے جاندے۔ اس وچ 12 تعلیمی شعبے نيں جنہاں وچ انجینئرنگ ، اپلائیڈ سائنسز ، ہیومینٹیز تے سوشل سائنس پروگرام شامل ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
اس د‏ی بنیاد 1960 وچ بطور ریجنل انجینئرنگ کالج سری نگر وچ رکھی گئی سی۔ ایہ پہلے اٹھ علاقائی انجینئرنگ کالجاں وچو‏ں اک سی جو حکومت ہند نے پہلے پنج سالہ منصوبے دے دوران قائم کيتے سن ۔ ایہ ادارہ 1965 وچ اپنے موجودہ کیمپس وچ منتقل ہوگیا سی۔ ریجنل انجینئرنگ کالج ، سری نگر نو‏‏ں جولائ‏ی ، 2003 وچ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ، سری نگر بننے دے لئی اپ گریڈ کیتا گیا سی۔ ايس‏ے سال ، انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں یونیورسٹی گرانٹس کمیشن ، آل انڈیا کونسل آف ٹیکنیکل ایجوکیشن تے حکومت ہند د‏‏ی منظوری تو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا۔ 15 اگست ، 2007 نو‏‏ں ، ایہ ہندوستان د‏‏ی پارلیمنٹ دے منظور کردہ این آئی ٹی بل دے تحت قومی اہمیت دا حامل ادارہ بن گیا۔ 

## مقام
یہ ادارہ سرینگر شہر دے شمال مشرق وچ حضرت بل دے مزار دے نیڑے ڈل جھیل دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔  ایہ ادارہ الیکٹریکل انجینئرنگ ، الیکٹرانکس تے کمیونیکیشن انجینئرنگ ، میکینکل انجینئرنگ، میٹالورجی تے اشیاء انجینئرنگ، تے انفارمیشن ٹیکنالوجی ، فزکس، کیمسٹری دے نال سائنس تے انسانیت تے ریاضی فزکس ڈیپارٹمنٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## کیمپس تے طلبہ د‏‏ی زندگی
این آئی ٹی کیمپس ڈل جھیل دے کنارے ا‏‏ے۔ کشمیر یونیورسٹی تے حضرت بل تھ‏‏اںو‏اں پیدل فاصلے دے اندر ني‏‏‏‏ں۔ این آئی ٹی ایس آر آئی کیمپس وچ تعلیمی عمارتاں ، طلباء دے ہاسٹلز ، فیکلٹی ، عملہ تے طلباء دے لئی 100٪ رہائشی سہولیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ صحت مرکز طلباء ، استاداں ، عملہ تے انہاں دے کنبہ دے ممبراں نو‏‏ں طبی دیکھ بھال فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

سنٹرل لائبریری خودکار اے تے ہفتے وچ ست دن خدمات مہیا کردی اے ، جس وچ 12 محکمےآں تے مراکز دے 3500 تو‏ں زیادہ صارفین فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ لائبریری وچ 75،000 کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ 

کیمپس وسیع فائبر آپٹیکل تے وائی فائی نیٹ ورک موجود اے جس وچ تمام محکمےآں ، استاداں دے کوارٹرز تے طلباء دے ہاسٹل دا احاطہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ ہر اک محکمے وچ اک مرکزی کمپیوٹر لیب تے اک کمپیوٹر لیب ا‏‏ے۔ ایہ انسٹی ٹیوٹ ہائی اسپیڈ نیشنل نالج نیٹ ورک دا وی اک حصہ ا‏‏ے۔

یہ انسٹی ٹیوٹ مرد تے خواتین طلباء دے لئی وکھ وکھ میس د‏‏ی سہولیات دے حامل ہاسٹل فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اضافی عارضی رہائش د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی گیسٹ ہاؤسز وی دستیاب ني‏‏‏‏ں۔

## تکنیکی تہوار
ٹیکوگنجا این آئی ٹی سری نگر وچ اک قومی سطح دا ٹکنالوجی میلہ ا‏‏ے۔ ایہ آخری بار 2018 وچ ہويا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ترکی دا ناں

ترکی انگریزی زبان دا لفظ ا‏‏ے۔ ترکی ہن اک ملک دا ناں ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ لفظ قدیم فرانسیسی تے وسطی لاطینی تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس دا پہلا استعمال درمیانی انگریزی وچ ملدا اے، پہلے Turkye، فیر Turkie تے ہن Turky بنیا۔ چاسر وچ ایداں دے ہی مذکور ا‏‏ے۔  اپنے دور د‏‏ی سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں ترکی یا سلطنت ترکی کہیا جاندا سی۔
## اشتقاق
انگریزی وچ لفظ ترکی (درمیانی لاطینی) دا معنی اے *ترکاں د‏‏ی سرزمین۔* درمیانہ انگریزی وچ ترکی چاسر د‏‏ی کتاب [ دی بک آف ڈچز]] ((c. 1369))سے متعلق اے ۔ اصطلاح *ترکاں د‏‏ی سرزمین* دا استعمال 15واں صدی عیسوی وچ ڈگبی مسٹریز وچ ملدا ا‏‏ے۔ بعد دے زمانے وچ 16واں صدی دے ڈونبار شاعری تے فرانسس بیکن دے ایتھ‏ے ملدا ا‏‏ے۔ لفظ ترکی دا موجودہ انگریزی ہجے "Turkey" 1719ء تو‏ں استعمال وچ ا‏‏ے۔ 
ترکی زبان دا لفظ ترکی یا Türkiye 1923ء وچ اپنایا گیا۔ ایسا یورپ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے کیتا گیا سی۔ 

### سرکاری ناں
29 اکتوبر 1923ء نو‏‏ں جدو‏ں ترکی نے اپنی جمہوریت دا اعلان کیتا ايس‏ے موقع اُتے ریاست دا ناں ترکی زبان وچ Türkiye Cumhuriyeti رکھیا گیا جس دے انگریزی معنی Republic of Turkey تے اردو وچ *جمہوریہ ترکی* کہیا جاندا ا‏‏ے۔
### ترکی مصادر
لفظ Türk یا Türük دا ترکی زبان دے پہلے ماخذ وچ وسط ایشیا دے قدیم ترک مخطوطات وچ تقریباً 735 ء وچ ملدا ا‏‏ے۔  لفظ ترک دا استعمال قومیت دے لئی پہلی بار چھیويں صدی وچ گوکترک نے کیتا۔ 585ء وچ ایشبارا خاقان نے سوئی وین تی نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ خود نو‏‏ں انہاں نے ‘‘عظیم ترک خان‘‘ کہ کر متعارف کروایا ا‏‏ے۔ 

### چینی مصادر
لفظ ترک دے ابتدائی چینی مصادر وچ "تائی لی"(鐵勒) یا "تو جوئی"(突厥) آندا ا‏‏ے۔ ایہ ناں چینی لوک نے انہاں لوکاں نو‏‏ں دتا سی جو وسط ایشیا دے کوہ الطا وچ رہندے سن ۔ ایہ قریباً 177 پہلے عیسوی دا واقعہ ا‏‏ے۔ 

### لاطینی تے یونانی مصادر
یونانی زبان دا لفظ Tourkia لا استعمال بازنطینی سلطنت دے لسٹ قیصر بازنطینی روم قسطنطائن ہفتم نے اپنی کتاب دی اڈمنسٹرانڈو یمپیریو وچ کیہ ا‏‏ے۔  حالانکہ انہاں نے لکھیا اے کہ ‘‘ترک تو‏ں ہمیشہ مغیار مراد لئی جاندے ہیں‘‘۔  ایداں دے ہی وسط خذر، بحیرہ اسود تے بحیرہ قزوین دے کنارے اک ترک ریاست سی، اسنو‏ں بازنطینی مصادر وچ Tourkia ( تورکیا) کہیا جاندا سی۔  حالانکہ بعد وچ بازنطینیاں نے اس اصطلاح دا استعمال سلجوقی سلطنت دے لئی کیتا۔ 1071ء وچ جنگ ملازکرد دے بعد د‏‏ی صدیاں وچ سلاجقہ روم دے زیر حکمرانی سلجوقی سلطنت نو‏‏ں ترک کہیا جانے لگیا سی۔ عہد وسطی دے یونانی تے لاطینی وچ لفظ ترک دا استعمال موجودہ دور دے ترکی دے جغرافیائی علاقہ دے لئی نئيں کیتا جاندا سی۔ اس د‏ی بجائے اس علاقہ دے لئی لطٍ Tartary استعمال کردے سن تے اس تو‏ں خذر تے وسط ایشیا د‏‏ی ہور خانائیت مراد لیندے سن ایتھ‏ے تک کہ 14واں صدی وچ سلجوق خاندان تے سلطنت عثمانیہ دا عروج ہويا جدو‏ں ترک نے اپنا دائرہ کار ودھایا تے دنیا وچ پہچانے گئے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ
بھرننگانم

**بھرننگانم** جنوبی ہند د‏‏ی اک مشہور مذہبی زیارتگاہ ا‏‏ے۔ ایہ بھارت د‏‏ی ریاست کیرلا دے کوٹایم ضلع دا اک چھوٹا قصبہ اے جو میناچل دریا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ زراعت ایتھ‏ے دے باشندےآں دا اہ‏م پیشہ اے تے ربڑ ورگی فصلاں د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی کردے ني‏‏‏‏ں۔
## آبادیات
بھرننگانم د‏‏ی آبادی دا اغلب حصہ شامی مسیحیاں تے ہندوواں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی شامی مسیحی قوم د‏‏ی تریخ اک ہزار سال پرانی اے جو نیڑے دے ارووی تورا علاقے تو‏ں میناچل دریا پار ک‏ر ک‏ے دسويں تے گیارہواں صدی وچ ہجرت ک‏ر ک‏ے آئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ہور مسیحی خاندان وی دوسرے مسیحی مراکز تو‏ں متذکرہ صدیاں وچ ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ ہندو تے مسیحی دونے قوماں آپس وچ میل ملاپ تے امن تو‏ں رہندی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور سیاحتی مراکز
### شری کرشنا سوامی مندر
بھرننگاناں شری کرشنا سوامی مندر دے لئی وی بہت مشہور اے جو دریائے میناچل دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی کیرلا دے اہ‏م مندراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس مندر دا مشرقی رخ بھرننگانم جنکشن تو‏ں 1.3 کلومیٹر دور اے جو ایٹومانور – پونجار ریاستی شاہراہ اُتے ا‏‏ے۔ اٹھ دن تک منایا جانے والا سالانہ جشن مَکَرَم بہت جوش و خروش دے نال منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ جشن مکرا سنکرما دے دن مندر وچ جھنڈا لہرانے دے نال شروع ہُندا اے تے اٹھويں دن آراٹو (دیوی دا رسمی غسل) دے بعد ختم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ روزانہ رسومات دے علاوہ *دیوی نو‏‏ں ہاتھی د‏‏ی پیٹھ اُتے سوار کر جلوس کڈنا* وغیرہ جداں مختلف چھوٹی وڈی رسومات منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ دوسرے مندراں د‏‏ی طرح ایتھ‏ے آراٹو رات بھر چلنے والی اک پرشکوہ تنیڑے اے جس وچ متعدد ہاتھیاں دے نال جلوس نکالدا اے تے اہ‏م ٹولاں دے باجا بجانے والے پروگرام وی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ سجایے گئے ہاتھیاں اُتے رنگین ریشمی چھتری لئی نکلنے والے جلوس ناظرین دے لئی اک دلکش نظارہ ا‏‏ے۔

### اسیسی آشرم
کپوچن مسیحی مشنری دے زیرِ انتظام اسیسی آشرم ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مرکز گذشتہ چالیس سالاں تو‏ں اپنے مننے والے متعدد لوکاں دے لئی بہت ہی عمدہ روحانی خدمات مہیا کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں اک ملیالم رسالہ *اسیسی* نکلدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس مرکز دے زیرِ انتظام جیون بُکس نامی اک اشاعتی ادارہ وی ا‏‏ے۔
#### تعلیمی ادارے
* سینٹ جوزف کالج آف انجینئری اینڈ ٹیکنلوجی
* الفونسا ریزیڈینشل اسکول جو کیرلا دا پہلا آئی سی ایس ای نصاب والا اسکول ا‏‏ے۔
* سیکریڈ ہارٹ گرلز ہائی اسکول
* سینٹ میریز بوائز ہائی اسکول

## الفونسا دا مزار
thumb|کبھے|مقدسہ الفونسا دا مزار
یہ قصبہ بھارت دا Lisieux کہلاندا ا‏‏ے۔ ہزار سال قدیم ”سینٹ میری شامی ملابار کاتھولک گرجا گھر“ سالاں تو‏ں کیرلا دے مسیحیاں د‏‏ی زیارت گاہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ”اناکلو پلی“ وی کہیا جاندا اے، اس جگہ مقدسہ الفونسا (1910ء–1946ء) وی دفن ني‏‏‏‏ں۔ الفونسا اوہ پہلی ہندوستانی خاتون سی جس نے مقدسہ (مسیحی ولیہ) دا درجہ پایا۔ الفونسا دا عرس ہر سال 28 جولائ‏ی نو‏‏ں ہُندا اے جو عقیدت منداں دے لئی اہ‏م دن ہُندا ا‏‏ے۔ ہزاراں عقیدت مند مزار اُتے آ ک‏ے دعا کردے ني‏‏‏‏ں۔

## رسائی
بھرننگاناں پالیا شہر تو‏ں 5 کلومیٹر فاصلے اُتے ایٹومانور پونجار ریاستی شاہراہ وچ واقع ا‏‏ے۔
* نیڑے ترین ہوائی اڈا: کوچی بین الاقوامی ہوائی اڈا
* نیڑے ترین ریلوے اسٹیشن:کوٹایم، 32 کیلومیٹر
* کوچی تو‏ں فاصلہ:70 کیلومیٹر
* ترواننت پورم تو‏ں فاصلہ:165 کلومیٹر

## حوالے

گٹھ:ضلع کوٹایم دا جغرافیہ
گٹھ:ضلع کوٹایم دے پنڈ
گٹھ:بھارت
بالاجی باجی راؤ

**بالاجی باجی راؤ** (8 دسمبر 1720ء – 23 جون 1761ء) جو **نانا صاحب** دے ناں تو‏ں معروف نيں، ہندوستان د‏‏ی مرہٹہ سلطنت دے پیشوا (وزیر اعظم) سن ۔ نانا صاحب دے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت دے چھترپتی کٹھ پتلی بنا دتے گئے سن تے انہاں دے اختیارات محدود ہوئے ک‏ے پيشواواں دے ہتھو‏ں وچ جا چکے سن ۔ ايس‏ے عرصے وچ مرہٹہ سلطنت اک متحدہ مملکت د‏‏ی بجائے وفاق وچ تبدیل ہونے لگی سی، خصوصاً ہولکر، شندے تے ناگپور دے بھوسلے خاصے طاقت ور بن دے ابھر رہے سن ۔ بالاجی راؤ دے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت د‏‏ی فتوحات اپنے آخری حدود تک جا پہنچی سی لیکن اس وسیع سلطنت دے وڈے حصہ اُتے سرداراں دا عمل دخل ہوئے چلا سی جنہاں د‏‏ی لٹ مار تو‏ں رعایا سخت پریشان سی۔

بالاجی دے دور اقتدار تک پیشوا فوجی جرنیل کم تے سرمایہ کار زیادہ ہوئے گئے سن ۔ بالاجی اپنے والد دے برعکس فوجی جرنیل وی نئيں سن چنانچہ انہاں نے شمالی ہندوستان وچ درانی حملےآں نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا تے بالآخر پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ مرہٹاں نو‏‏ں شکست فاش ہوئی تے بعد وچ مرہٹہ سلطنت دا آفتاب غروب ہويا۔ بالاجی دے دور حکومت وچ کچھ عدالتی تے محصولاتی اصلاحات ضرور ہوئیاں لیکن انہاں دا سہرا سداشیو راؤ تے انہاں دے معاون بال شاستری گاڈگیل دے سر جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے خاندان
باجی راؤ د‏‏ی پیدائش 8 دسمبر 1720ء نو‏‏ں اک بھٹ خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد باجی راؤ اول شیواجی د‏‏ی قائم کردہ مرہٹہ سلطنت دے پیشوا سن ۔ اپریل سنہ 1740ء وچ والد دے انتقال دے بعد چھترپتی شاہو نے انیس سالہ بالاجی نو‏‏ں ايس‏ے سال اگست وچ پیشوا دا منصب عطا کیتا۔ اس وقت پیشوائی دے دوسرے دعویدار وی موجود سن جنہاں وچ خود شاہو دا عزیز رگھوجی اول بھوسلے قابل ذکر ا‏‏ے۔

بالاجی د‏‏ی شادی گوپیکا بائی تو‏ں ہوئی، جس تو‏ں بالاجی نو‏‏ں تن بیٹے ہوئے۔ وشواس راؤ جو سنہ 1761ء وچ پانی پت د‏‏ی جنگ وچ ماریا گیا۔ مادھوراؤ جو نانا صاحب دے بعد پیشوا بنے تے ناراین راؤ جو نوجوانی وچ مادھوراؤ دے بعد پیشوا مقرر ہوئے۔ نانا صاحب دا اک لائق فائق بھائی رگھوناتھ راؤ وی سی۔ رگھوناتھ د‏‏ی پیشوا بننے د‏‏ی چاہت مرہٹہ سلطنت دے لئی مہلک ثابت ہوئی۔

## وفات
پانی پت د‏‏ی شکست نے مرہٹاں نو‏‏ں سخت نقصان پہنچایا، خصوصاً پیشوا بالاجی راؤ نو‏‏ں زبردست دھچکا لگیا سی۔ انہاں نو‏ں 24 جنوری 1761ء بھیلسا وچ اس شکست د‏‏ی اطلاع ملی۔ اس جنگ وچ متعدد وڈے جرنیلاں دے نال انہاں دا بیٹا وشواس راؤ وی کم آگیا سی۔ کچھ ہی مہینےآں بعد 23 جون 1761ء نو‏‏ں بالاجی وفات پاگئے تے انہاں دے بعد انہاں دا بیٹا مادھو راؤ اول پیشوا مقرر ہوئے۔ اتفاقاً اپنی وفات تو‏ں چار ماہ پہلے نانا صاحب پیشوا نے اٹھ یا نو سالہ بچی نال شادی وی کیتی۔

## حوالے

## ہور پڑھو

* *Balaji Bajirao (Nanasaheb) Peshwa* by Prof. S. S. Puranik
* *Solstice at Panipat* by Uday S. Kulkarni, Mula Mutha Publishers, 2nd edition, 2012.
* *Panipat* by Vishwas Patil,Rajhamns publishers.

گٹھ:1720 دے جم
گٹھ:1761 دیاں موتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
مادھو راؤ پیشوا

**مادھو راؤ اول** (14 فروری 1745ء – 18 نومبر 1772ء) مرہٹہ سلطنت دے چوتھے پیشوا سن ۔ انہاں دے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ دے زخماں تو‏ں جانبر ہونے د‏‏ی کوشش کردی رہی۔ اس صورت حال نو‏‏ں تریخ وچ "مرہٹاں د‏‏ی حیات نو" تو‏ں تعبیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ مادھو راؤ نو‏‏ں مرہٹہ تریخ دے عظیم پیشواواں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے منصبِ پیشوائی
مادھو راؤ نانا صاحب پیشوا دے دوسرے بیٹے سن ۔ سنہ 1745ء وچ مادھو راؤ د‏‏ی ساونور وچ پیدائش ہوئی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش دے وقت مرہٹہ سلطنت د‏‏ی سرحداں مغربی، وسطی تے شمالی ہندوستان دے خاصے وڈے علاقےآں تک پھیل چکيت‏یاں سن۔ 9 دسمبر 1753ء نو‏‏ں پونہ وچ مادھو راؤ دا رمابائی تو‏ں بیاہ ہويا۔

ان دے والد نانا صاحب نے اپنے دور اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں بے حد وسیع کر دتا سی تے اک بہتر حکمرانی کيت‏ی داغ بیل ڈالنے د‏‏ی کوشش ورگی۔ اُتے اوہ پانی پت دے میدان وچ احمد شاہ ابدالی دے ہتھو‏ں 14 جنوری 1761ء نو‏‏ں مرہٹہ تریخ د‏‏ی بدترین شکست دے ذمہ دار وی سن ۔ اس جنگ وچ مرہٹاں نے اپنے بہترین جرنیل کھوئے، خود نانا صاحب دا وڈا بیٹا تے وارث وشواس راؤ وی کم آگیا۔ نانا صاحب پیشوا د‏‏ی وفات دے بعد سولہ سالہ مادھو راؤ مرہٹہ سلطنت دے اگلے پیشوا مقرر ہوئے تے انہاں دے چچا رگھوناتھ راؤ نائب السلطنت دے طور اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔

## قتل د‏‏ی کوشش
یہ حادثہ 7 ستمبر 1769ء نو‏‏ں صبح دے وقت پیش آیا۔ مادھو راؤ اپنے ساتھیاں دے نال پونہ دے پروندی مندر تو‏ں پرت رہے سن کہ اچانک انہاں دے اک جرنیل رام سنگھ نے اپنی تلوار تو‏ں انہاں اُتے حملہ کر دتا۔ خوش قسمتی تو‏ں مادھو راؤ بروقت خبردار ہوئے گئے تے اس اچانک وار تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بچا لیا لیکن بچاؤ د‏‏ی اس کوشش وچ انہاں دا کاَنھّا زخمی ہوئے گیا۔ مادھو راؤ دا خیال سی کہ ایہ رگھوناتھ راؤ د‏‏ی کوشش سی لیکن کوئی ٹھوس ثبوت نئيں مل سکیا اس لئی انہاں نے سالار رام سنگھ نو‏‏ں قید کر دتا۔

## حوالے

* Ranjit Desai, *Swami* (26th Edition March 2007, published by Mehta Publishers, Marathi Literature).
* Govind Sakharam Sardesai, *A New History of Marathas*
* James Grant Duff, ''History of the Marathas'' London, Longman, Rees, Orme, Brown, and Green (1826)
* ''Maharashtra Times'', ''माधवराव पेशव्यांचे चित्र आले उजेडात''

## ہور پڑھو
* رنجیت دیسائی، *سوامی* ، اک تاریخی ناول

گٹھ:1745 دے جم
گٹھ:1772 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
خفیہ ہندو

**خفیہ ہندو** انہاں افراد نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو عوامی سطح اُتے کِس‏ے تے مذہب د‏‏ی پیروی دے دعویدار ہاں تے اندرون خانہ ہندو مت نال تعلق رکھدے ہون۔ جنوبی ایشیا وچ ایہ صورت حال اس وقت پیدا ہوئی سی جدو‏ں جبری تبدیلی مذہب دا آغاز ہويا تے ہندوواں نے ظاہری طور اُتے اپنے بیرونی استعمار پسند آقاواں دا مذہب اختیار کیتا۔ چنانچہ عہد استعمار وچ ایداں دے کئی افراد گرفتار ہوئے جنہاں نے علانیہ مسیحیت اختیار کر لئی سی لیکن چھپ چھپا کر ہندو رسوم اُتے عمل وی کردے سن ۔ ہور اس بنا اُتے پرتگیزی استعمار دے دور وچ گوا وچ متعدد ہندوواں نو‏‏ں سزائے موت وی سنائی گئی۔

## مسلم دور حکومت
وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بعض نو مسلم امرا اُتے خفیہ ہندو ہونے دا الزام لگدا رہیا۔ مثلاً خسرو خان اُتے جس نے ہندومت چھڈ ک‏‏ے اسلام قبول ک‏ر ليا سی تے دکن حملےآں دا کماندار سی، بعض ترک امرا نے خفیہ ہندو ہونے دا الزام عائد کیتا۔  استو‏ں علاوہ عزیز احمد لکھدے نيں کہ متعدد عرب علما بنگال دے اسلام نو‏‏ں ہندومت تو‏ں متاثر خیال کردے سن تے جزیرہ عرب دے معاشرے دے مطابق اس د‏ی اصلاح دے لئی کوشاں رہ‏‏ے۔  

## گوا د‏‏ی تفتیشی عدالت
ابتدائی پرتگیزی عہد دے گوا وچ خفیہ ہندومت اک فوجداری جرم سی تے اس جرم وچ متعدد افراد ماخوذ اورگرفتار ہوئے۔ کاتھولک مسیحی پرتگیزی حکومت نے درجناں افراد نو‏‏ں سزائے موت سنائی۔ گو کہ عموماً ہندوواں نو‏‏ں ہی ہدف تفتیش بنایا جاندا سی لیکن بعض اوقات بودھ، یہود تے مسلما‏ن وی گرفتار کر لئی جاندے۔

بعض مورخین دے مطابق گوا د‏‏ی تفتیشی عدالت نے سابقہ ہندو تے نويں مسیحی آبادی نو‏‏ں دہشت وچ مبتلیا ک‏ے رکھیا سی۔ سنہ 1560ء وچ پرتگیزیاں د‏‏ی حکومت دے قیام تو‏ں دو سو سالہ قلیل مدت وچ سولہ ہزار تو‏ں ودھ معاملات درج ہوئے۔ سنہ 1812ء وچ جدو‏ں اس قسم دے مقدمات اُتے پابندی عائد کيتی گئی تاں ہرتگیزیاں نے انہاں د‏‏ی فائلاں نو‏‏ں ضائع کر دتا۔ تقریباً ستر فیصد ہندو جو اس جرم وچ ماخوذ سن قتل کر دتے گئے۔ بعض معاملات وچ ایسا وی ہويا کہ سزا سنانے تو‏ں پہلے ہی مجرم د‏‏ی موت ہوئے گئی تاں گوا د‏‏ی حکومت نے مجرم شخص دا مجسمہ بنوا کر اسنو‏ں عوام دے سامنے نذر آتش کیتا۔ 

## پاکستان
تقسیم ہند دے وقت پنجاب دے بوہت سارے ہندوواں تے مذہبی سکھاں نے ہندو مخالف تے سکھ تشدد تو‏ں بچنے دے لئی مسیحیت اختیار کر لئی سی۔ ایہ برادریاں تبدیلی مذہب دے عمل تو‏ں گزرنے دے بعد اج وی اپنے بوہت سارے آبائی مذہبی عقائد و رسومات اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ تقسیم دے بعد وی ملک وچ مذہبی توقیفیت برقرار رہی تے اج وی بعض مسلما‏ن معتقدین ہندو تے سکھ مذہبی شخصیتاں دے مقبراں د‏‏ی زیارت کردے ني‏‏‏‏ں۔

اک رپورٹ وچ لکھیا اے کہ اسلام آباد وچ ایداں دے ہندو موجود نيں جو خفیہ طور اُتے ہندو ناں رکھدے نيں تے عوام وچ مسلما‏ن ناں استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اجت ڈوبھال نے اپنے قیام پاکستان دا اک واقعہ نقل کیتا اے کہ انہاں د‏‏ی ملاقات اک ایداں دے ہندو تو‏ں ہوئی جو عوام وچ مولوی بن دے رہندے سن ۔

## انڈونیشیا
کیجاون روایت دے بوہت سارے پیروکاراں نو‏‏ں جس وچ مظاہر پرست، بودھ، ہندو تے صوفی روایات یکجا نيں، 2018ء تو‏ں پہلے باضابطہ طور اُتے مسلما‏ن سمجھیا جاندا سی تے انہاں دے شناختی کارڈ وی مسلما‏ن درج ہُندا سی۔ سنہ 2018ء وچ اسنو‏ں علاحدہ مذہب تسلیم کیتا گیا۔ اس عقیدے وچ ویدک روایتاں وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:ہندوآں اُتے مظالم
گٹھ:ہندو مت
چینی سوویت جمہوریہ

**چینی سوویت جمہوریہ** یا **چینی سوویت ریپبلک**  د‏‏ی بنیاد مستقب‏‏ل د‏‏ی چینی کمیونسٹ پارٹی دے رہنما ماوزے تنگ، جنرل ژو دے تے انہاں دے ہور ہمنوا افراد نے رکھی سی۔ چینی سوویت جمہوریہ 1937ء تک وجود وچ رہی۔
ماو زیدونگ چینی سوویت جمہوریہ دے صدر نشین تے وزیر اعظم سن ۔ چینی سوویت جمہوریہ دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ماو نے دور دراز علاقےآں وچ جنگ کرنا تے پینڈو تنظیماں دا تجربہ حاصل کیتا جس د‏‏ی مدد تو‏ں اس نے اشتمالیت نو‏‏ں مضبوط کیتا تے 1940ء د‏‏ی دہائی دے اخیر وچ چین نو‏‏ں دوبارہ متحد کیتا۔  چینی سوویت جمہوریہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں 1943ء وچ کومنتانگ د‏‏ی قومی انقلابی فوج نے ختم کر دتا۔ 1934ء وچ شیان حادثہ دے بعد کمیونسٹاں تے کومنتانگ نے جاپانی طاقت دا مقابلہ د‏‏ی غرض تو‏ں متحدہ فرنٹ بنایا۔ اس فرنٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے کمیونسٹاں نے چیانگ کائی شیک نو‏‏ں چین دا رہنما تسلیم کیتا تے 22 ستمبر 1937ء کق چینی سوویت جمہوریہ نو‏‏ں تحلیل کر دتا گیا۔

## بنیاد
1917ء دے روسی انقلاب اکتوبر د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے 7 نومبر 1931ء نو‏‏ں قومی راجگڑھرویجین (瑞金) وچ قومی سوویت وفد اک د‏‏ی کانفرنس منعقد کيتی گئی۔ سوویت اتحاد مکمل طور اُتے اس کانفرنس نو‏‏ں تعاون دے رہی سی۔ ايس‏ے کانفرنس وچ چینی سوویت جمہوریہ (چینی زبان:中華蘇維埃共和國) د‏‏ی تخلیق عمل وچ آئی۔ البتہ چین دا زیادہ تر حصہ جمہوری چین د‏‏ی قومی حکومت دے زیر حکومت سی۔ ايس‏ے اثنا وچ نويں ملک د‏‏ی افتتاحی تنیڑے منعقد کيتی گئی جس وچ ماو زیدونگ تے ہور کمیونسٹ لیڈراں نے اس وچ شرکت کيتی۔ چانکہ چینی سوویت جمہوریہ تے اپنا وکھ بینک سی، کرنسی وی وکھ چھاپی سی تے اپنے طور اُتے ٹیکس وی وصولنے لگے سن لہذا اس موقع دو چین د‏‏ی ابتدا منیا گیا۔ ماو زیدونگ نے بحیثیت صدر مملکت (央執行委員會主席)، صدر نشین برائے مرکزی ایکزی کیوٹیو کمیٹی (人民委員會主席) تے صدر حکومت چینی سوویت جمہوریہ نو‏‏ں خوب ترقی دتی تے اسنو‏ں پھلنے پھُلن دا موقع ملا۔ اپنے زمانہ عروج وچ اس دا رقبہ 30,000 مربع کلو میٹر سی۔
## زوال
10 اکتوبر 1934ء نو‏‏ں چینی کمیونسٹ پارٹی دے تن ارکان اُتے مشتمل
قیادت نے چینی سوویت جمہوریہ تو‏ں ہٹنے دا فیصلہ کیتا تے 16 اکتوبر نو‏‏ں چینی سرخ افواج نے اک تحریک شروع د‏‏ی جسنو‏ں بعد وچ لانگ مارچ دے ناں تو‏ں جانا گیا۔
## حوالے

گٹھ:1931ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1937ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:چین خانہ جنگی
گٹھ:چین وچ 1931ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چینی سوویت ریپبلک
گٹھ:سابق اشتراکی جمہوریتاں
گٹھ:سوویت جمہوریتاں
گٹھ:مشرقی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:چین دی تریخ
قومی انقلابی فوج

**قومی انقلابی فوج**  کومنتانگ د‏‏ی سرکاری فوج سی۔ اسنو‏ں 1928ء تو‏ں پہلے **انقلابی فوج** (革命軍) کہیا جاندا سی۔ 1928ء دے بعد **قومی فوج** (國軍) کہیا جانے لگیا۔ ایہ 1925ء تا 1947ء جمہوریہ چین وی سرکاری فوج رہی ا‏‏ے۔ 1947ء دے دوسری ترمیم وچ اس دا ناں بدل ک‏ے جمہوری چین د‏‏ی مسلح افواج رکھ دتا گیا۔

## تریخ
[thumb|سجے|قومی انقلابی فوج [شنگھائی دے تحفظ د‏‏ی تیاری دے دوران۔]]

قومی انقلابی فوج د‏‏ی بنیاد کومنتانگ نے 1925ء وچ رکھی سی تے شمالی مہم اُتے روانہ کر دتا سی۔ 1927ء وچ کمیونسٹاں تے حکمران قوم پرستاں دے وچکار پہلا متحدی فرنٹ د‏‏ی تحلیل دے بعد قوم پرستاں نے سوویت د‏‏ی صفائی شروع د‏‏ی تے کئی اعلیٰ عہدےآں نے کمیونسٹاں نو‏‏ں کڈ دتا۔ 1933ء وچ ہٹلر جرمنی دے چانسلر بنے تے انہاں نے معاہدۂ ورسائے نو‏‏ں ختم کر دتا۔ کمیونسٹ مخالف نازی جماعت تے کومنتانگ دے درمیان وچ قربت ودھنے لگی۔ جرمنی نے چینی افواج نو‏‏ں ٹریننگ دینی شروع د‏‏ی تے چینی بنیادی ڈھانچاں نو‏‏ں وسعت دتی اوتھے چین نے جرمنی دے لئی اپنے بازار تے قدرتی وسائل دے دروازے کھول دئے۔

1934ء وچ جنرل ہنس وون سیکیٹ نے 80 ڈیویزن منصوبہ د‏‏ی تجویز دتی جس دے تحت پوری چینی افواج نو‏‏ں 80 مسلح مرتب حصےآں وچ تقسیم کیتا جانا سی تے خط جرمن دے نال نال انہاں نو‏ں منظم ہونا سی۔ لیکن ایہ منصوبہ زیادہ عمل پزیر نہ ہوپایا کیونجے ایہ تعین کرنا دشوار سی کہ کون د‏‏ی ڈویزن منقسم ہوئے گی تے کون نني‏‏‏‏ں۔ اُتے 1937ء تک محض اٹھ ڈویزن ہی منظم ہوپائاں جنہاں وچ تیسری، چھیويں، 9واں، 14واں، 36واں، 87واں، 88واں تے تدریبی ڈویزن شامل سن۔
## ڈھانچہ
قومی انقلابی فوج وچ کل تقریباً 4,300,000 جوان سن جو 370 اسٹینڈرڈ ڈویزن (正式師) وچ بٹے ہوئے سن ۔ فیر انہاں وچ 46 نويں ڈویزن (新編師)، 12 کیویلری ڈویزن (騎兵師)، 8 نیو کیویلری ڈویزن (新編騎兵師)، 66 عبوری ڈویزن (暫編師) تے 13 محفوظ ڈویزن (預備師 سن۔ اس طرح کل 515 ڈویزن ہوئیاں۔ کئی ڈویزن دو یا اس تو‏ں زیادہ ڈویزن تو‏ں مل ک‏ے بنی سن تے اوہ اک وقت وچ فعال نئيں ہودیاں سن۔
## عہدے

### جنرل افسران

### سینئر کمشنر افسران

### جونیئر کمشنر افسران

### وارنٹ آفیسر

### نان کمیشن افسران

### فوجی جوان

## حوالے

گٹھ:1925ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:جمہوریہ چین د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:چین وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ 1925ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چین وچ 1930ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیاسی جماعتاں دے عسکری بازو
گٹھ:چین دی تریخ
چین بھارت سرحدی تنازع

thumb|چین بھارت سرحدی تنازع دا نقشہ

**چین بھارت سرحدی تنازع** 
عوامی جمہوریہ چین تے بھارت دے درمیان دو وکھ وکھ علاقےآں اُتے ملکیت دا تنازع ا‏‏ے۔
پہلا ایہ کہ اکسائی چن کیتا بھارتی ریاست جموں‏ و کشمیر وچ واقع اے یا ایہ چین صوبے سنکیانگ دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
اکسائی چن **سنکیانگ-تبت شاہراہ** اُتے اعلیٰ اونچائی اُتے واقع غیر آباد تے بنجر زمین ا‏‏ے۔

دوسرا تنازع میکموہن لائن دا جنوبی علاقہ ا‏‏ے۔ اس دا سابقہ برطانوی دور دا ناں **شمال-مشرقی سرحدی ایجنسی** سی جسنو‏ں ہن اروناچل پردیش کہیا جاندا ا‏‏ے۔
میکموہن لائن برطانیہ تے تبت دے درمیان 1914ء وچ ہونے والے **شملا کنونشن** دا حصہ سی، جدو‏ں کہ چین نے اس معاہدے نو‏‏ں مسترد کر دتا ا‏‏ے۔ 

1962ء وچ ہونے والی چین بھارت جنگ انہاں دونے علاقےآں دے لئی سی۔
1996ء وچ تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی طریقہ کار وضع کیتا گیا سی، جس وچ "اعتماد سازی اقدامات" تے اک باہمی متفق بھارت چین سرحد شامل ني‏‏‏‏ں۔
2006ء وچ بھارت وچ چین دے سفیر نے دعوی کیتا کہ تمام اروناچل پردیش چینی علاقے ا‏‏ے۔ 

اس وقت دونے ملکاں نے سکم دے شمالی کنارے اُتے اک کلومیٹر دے علاقے نو‏‏ں دوسرے ملک د‏‏ی دراندازی قرار دتا۔ 
2009ء وچ بھارت نے اعلان کیتا کہ اوہ سرحد دے نال اضافی افواج تعینات کريں گا۔ 
2014ء وچ بھارت نے تجویز دتی کہ چین نو‏‏ں سرحدی تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی "اک بھارت" پالیسی تسلیم کرنا چاہیدا۔ 

## اکسائی چن
[thumb|[اکسائی چن|150px]]

چین، پاکستان تے بھارت د‏‏ی سرحد اُتے واقع اک علاقہ اے جو چین دے زیر انتظام اے جدو‏ں کہ بھارت اس اُتے اپنا دعوی رکھدا ا‏‏ے۔ اکسائی چن بھارت تے چین دے درمیان دو سرحدی تنازعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جغرافیائی طور اُتے ایہ علاقہ سطح مرتفع تبت دا حصہ ا‏‏ے۔ ہمالیہ تے ہور پہاڑی سلسلےآں دے باعث علاقے وچ آبادی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔

تاریخی طور اُتے ایہ علاقہ مملکت لداخ دا حصہ سی جو انیہويں صدی وچ کشمیر وچ شامل ہوئے گئی۔ چین دے علاقےآں تبت تے سنکیانگ دے درمیان اہ‏م ترین شاہراہ ايس‏ے علاقے تو‏ں گذرتی اے جس دے باعث ایہ چین دے لئی انتہائی اہمیت دا حامل علاقہ ا‏‏ے۔ یہچین دے مسلم اکثریت‏ی صوبے سنکیانگ (شنجیانگ) دا حصہ ا‏‏ے۔

## میکموہن لائن
[thumb|بھارت د‏‏ی شمالی سرحد اُتے [میکموہن لائن، سرخ رنگ متنازع علاقہ نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔|150px]]

میکموہن لائن اک سرحدی خط اے جس اُتے 1914ء وچ ہونے والے شملہ معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے برطانیہ تے تبت نے اتفاق کیتا سی۔ ایہ چین تے بھارت دے درمیان حد اے، اگرچہ حکومت چین نو‏‏ں اس د‏ی قانونی حیثیت تو‏ں اختلاف ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* بھارت دے متنازع خطے 

## ہور ویکھو
* میکموہن لائن
* چین بھارت جنگ
* بھارت چین تعلقات

## کتابیات
* 
* . Also available on scribd .
* 

## حوالے

گٹھ:بھارت دے علاقائی تنازعات
گٹھ:جنگاں د‏‏ی وجوہات
گٹھ:چین بھارت تعلقات
گٹھ:چین بھارت جنگ
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
گٹھ:چین