open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اڡنتیکا مشرا

**اڡنتیکا مشرا** اک بھارتی فلمی اداکارہ تے سابق ماڈل نيں جو زیادہ تر تلگو فلماں وچ نظر آندیاں نيں۔ انھاں نے چند تامل فلماں وی کیتیاں ناں۔ انھاں نے ترون شیٹی دے نال *میکو میرے میکو میم* وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ فلم 17 جون 2016 نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی۔ 

## مڈھلا جیون تے پس منظر
نويں دہلی د‏‏ی رہنے والی اونتیکا نے ایئر فورس گولڈن جوبلی انسٹی ٹیوٹ تے دے وی ہیبل ، بنگلور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے فیر اوہ بنگلور دے بی ایم ایس کالج آف انجینئری تو‏ں کیمیکل انجینئری د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے گئياں۔ بعد وچ ، انہاں نے ماڈلنگ پراجیکٹ دے لئی کافی سفر کيتا ، جس تو‏ں انہاں نو‏ں فلمی صنعت وچ آنے دا اعتماد ملا۔ چھ ماہ ماڈلنگ کرنے دے بعد ، انہاں نو‏ں ہدایتکار نیلا کاندا نال ملن دا موقع ملیا تے ہدایتکار نو‏‏ں انھاں کردار وچ لینے وچ صرف 10 منٹ لگے۔ 

## کیریئر
اونتیکا نے اپنے کیریئر دا آغاز پوما ماڈل ، فیمینا تے کئی دوسرے برانڈدے لئی ماڈلنگ تو‏ں کيتا سی۔ انہاں دا پہلا اداکاری دا تجربہ نیلا کاندا د‏‏ی فلم *مایا وچ تھا* ۔  اس نے ترون شیٹی دے نال *میکو میرا میکو میم* وچ وی مرکزی کردار ادا کيتا۔ فلم 17 جون 2016 نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی۔

وہ وجے *دیوارکونڈا کی* پروڈیوس کردہ فلم میکو ماترمے چیپٹھہ وچ تھرون بھاسکر ڈھسیام تے وانی بھوجن دے نال نظر آرہیاں نيں۔ 

گٹھ:1994 دے جم
گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:بنگلور د‏‏یاں سوانیاں ماڈل
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
100 خواتین (بی بی سی)

***100 سوانیاں*** اک بی بی سی ملٹی فارمیٹ سیریز اے جو 2013 وچ قائم ہوئی سی۔ سالانہ سیریز 21 ويں صدی وچ سوانیاں دے کردار نو‏‏ں جانچک‏ی اے ۔ اس وچ لندن تے میکسیکو وچ ہونے والے پروگراماں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس لسٹ دا اعلان اک بین الاقوامی "بی بی سی ویمن سیزن" دا آغاز اے ، جس وچ سوانیاں دے موضوعات اُتے نشریات ، آن لائن رپورٹس ، مباحثے تے صحافت سمیت تن ہفتےآں تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ لسٹ دے اجرا دے بعد انٹرویوز تے مباحثاں دے نال نال دنیا بھر د‏‏یاں سوانیاں نو‏‏ں ٹویٹر دے ذریعے اس لسٹ وچ حصہ لینے تے اس لسٹ اُتے تبصرہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔

## تریخ
2012ء دہلی وچ اجتماعی جنسی عصمت دری دے واقعہ دے بعد ، اس وقت دے بی بی سی کنٹرولر للیان لینڈر ، بی بی سی د‏‏ی ایڈیٹر فیونا کریک تے ہور صحافیاں نے اج دے معاشرے وچ سوانیاں دے مسائل تے انہاں دیاں مشکلاں اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے اک سلسلہ تخلیق کرنے دا سوچیا۔ انہاں نے محسوس کيتا کہ سوانیاں نو‏‏ں جنہاں مسائل دا سامنا کرنا پيا اے انہاں وچو‏ں بوہت سارے مسائل کسی قسم د‏‏ی کوریج نئيں پا رہے نيں تے مارچ 2013 وچ بی بی سی نو‏‏ں "سوانیاں سامعین دے تبصرےآں دا سیلاب" موصول ہويا کہ کارپوریشن نو‏‏ں سوانیاں دے مسائل د‏‏ی کوریج کرنی چاہیے تے اس دے بارے وچ ہور مواد فراہ‏م کرنا چاہیے۔ "

## انعام یافتہ

### 2020
2020 د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں "مختلف" قرار دتا گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے اس لسٹ دا اعلان 24 نومبر 2020 نو‏‏ں ہونا سی ، لیکن اس لسٹ نو‏‏ں اک دن پہلے ہی جاری کر دتا گیا سی۔

### 2019
2019 د‏‏ی لسٹ دا اعلان 16 اکتوبر 2019 نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ 

### 2018
2018 د‏‏ی لسٹ دا اعلان نومبر 2018 وچ کیہ گیا سی۔ اس لسٹ وچ 27 ويں آسٹریلیائی وزیر اعظم جولیا گیلارڈ ، نیویارک اسٹاک ایکسچینج چلانے والی اسٹیسی کننگھم تے شاپرک شجری زادے  جنھاں نے ایرانی قانون نو‏‏ں چیلنج کیا، شامل سن۔

### 2017
2017 وچ اس لسٹ وچ شامل سوانیاں 100 سوانیاں چیلنج دا حصہ بنیاں گی ، جو پوری دنیا د‏‏یاں سوانیاں نو‏‏ں درپیش سب تو‏ں وڈے پریشانیاں تو‏ں نمٹ رہیاں نيں۔ چار ٹیماں وچ اک نال مل ک‏ے ، سوانیاں اپنے تجربات شیئر کرن گی تے انہاں تو‏ں نمٹنے دے لئی جدید طریقے پیدا کرن گی۔ 

* شیشے د‏‏ی چھت (The glass ceiling) (# ٹیم لیڈ)
* سوانیاں ناخواندگی (Female illiteracy) (# ٹیم ریڈ)
* گلی کوچےآں وچ ہراسگی (Street harassment) (# ٹیم گو)
* کھیل وچ جنس پرستی (Sexism in sport)(# ٹیم پلے)

## ہور شرکاء

## ہور ویکھو

* سوانیاں نو‏‏ں عزت دینے والے ایوارڈز د‏‏ی لسٹ

## حوالے
 

## باہرلے جوڑ

* بی بی سی آن لائن وچ 100 سوانیاں
* ویکیمیڈیا یودے ميں 
* 21 نومبر تو‏ں 15 دسمبر 2016 تک - ویکی پروجیکٹ ویمن ریڈ وچ بی بی سی 100 ویمن آن لائن انیشی ایٹو

گٹھ:سوانیاں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:بی بی سی 100 سوانیاں
گٹھ:ریڈیو وچ 2013ء
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کیرولن وارڈ

**کیرولن وارڈ**  (ولادت: 30 ستمبر 1969ء، ایڈیلیڈ، جنوبی آسٹریلیا) آسٹریلیا د‏‏ی سابقہ سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں۔ کیرولن وارڈ جنوبی آسٹریلیا وچ 30 ستمبر 1969 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی ا‏‏ے۔ اوہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور اُتے 1 ٹیسٹ تے 1 ون ڈے میچ کھیلے۔

انہاں نے 1990 تو‏ں 2002 دے درمیان وچ جنوبی آسٹریلیائی سوانیاں کرکٹ ٹیم دے لئی گھریلو کرکٹ کھیلی سی۔ آسٹریلیائی قومی ویمن کرکٹ ٹیم دے لئی وارڈ نے اک ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلا۔

## کرکٹ کیریئر
### ون ڈے کیریئر
کیرولن وارڈ نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ نیوزی لینڈ دے خلاف 20 جنوری 1994 وچ کھیلیا۔
انھاں نے 8.00 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 8 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 8 دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ اوہ 0 نصف سنچری کرنے وچ کامیاب رہیاں۔ کیرولن وارڈ 1 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔

انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔

### ٹیسٹ کیریئر
کیرولن وارڈ نے پہلا بین الاقوامی ٹیسٹ میچ نیوزی لینڈ دے خلاف 28 فروری 1995 وچ کھیلا۔
انھاں نے کل 25 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 24 دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1969 دے جم
گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ایڈیلیڈ دے کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ڈونا آرمسٹرانگ

**ڈونا آرمسٹرانگ**  (ولادت: 1949ء) شمالی آئرلینڈ د‏‏ی سابقہ سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں جنھاں نے 1983ء تے 1991ء دے درمیان آئرش قومی ٹیم د‏‏ی نمائندگی کیتی۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
ڈونا آرمسٹرانگ د‏‏ی پیدائش شمالی آئرلینڈ وچ ہوئی سی ۔ انہاں دے والد ، لائیڈ آرمسٹرانگ نے 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ آئر لینڈ دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی سی۔

ڈونا آرمسٹرانگ نے پہلی بار سوانیاں اک روزہ بین الاقوامی 28 جون 1987 وچ آسٹریلیا دے خلاف کھیلا سی۔ انہاں نے آخری مرتبہ 19 جولائ‏ی 1991 نو‏‏ں نیدرلینڈز دے خلاف کھیلا سی۔ اپنے آخری ون ڈے دے وقت، آرمسٹرانگ د‏‏ی عمر 42 سال تے 154 دن د‏‏ی سی۔

انھاں نے 6.94 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 118 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 24 دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Player profile and statistics at CricketArchive
* Player profile and statistics at ای ایس پی این کرک انفو

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:شمالی آئرلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی
سلسلہ ابوالعلائیہ

[thumb|[آگرہ وچ سلسلہ ابوالعلائیہ دے بانی حضرت سیدنا امیر ابوالعلا دے مزار مقدس د‏‏ی اک تصویر]]
سلسلہ ابوالعلائیہ دراصل سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی شاخ اے، اس سلسلے دے بانی حضرت سیدنا امیر ابوالعلا (ولادت 1592ء-وفات 1651ء) نيں۔

## تعارف
سیدنا امیر ابوالعلا دے جد امیر عبدالسلام عہد اکبری وچ سمر قند تو‏ں بھارت آئے ایتھے دہلی دے نیڑے نریلہ وچ آپ د‏‏ی پیدائش ہوئی، آپ دا مزار آگرہ وچ اے، آپ نو‏‏ں بیعت وخلافت اپنے چچا امیر عبد اللہ احراری تو‏ں ا‏‏ے۔ سلسلہ ابوالعلائیہ وچ عطا و بخشش تے سخاوت د‏‏ی خاص طور اُتے تعلیم دتی جاندی اے، ظاہری وجاہت تے شان و شکوہ دے پردے وچ فقیری پوشیدہ اے، وجد و سماع دا وی خاص شغف اے، سلسلہ چشتیہ دے بعد ايس‏ے سلسلے وچ سب تو‏ں زیادہ کیف و مستی پائی جاندی ا‏‏ے۔

## نقشبندیہ ابوالعلائیہ
ہندوستان وچ سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی دو شاخ کافی مشہور ہوئی پہلی سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ تے دوسری سلسلہ نقشبندیہ ابوالعلائیہ۔ 

سلسلہ نقشبندیہ امام جعفر صادق دے ذریعہ ملدا اے تے امام دے قلب معظم وچ فیض دے دو دریا جمع سن، پہلے تاں آپ نے باطنی نعمت اپنے نانا حضرت قاسم بن محمد بن ابو بکر تو‏ں پائی جسنو‏ں نسبت صدیقیہ کہندے نيں اس دے بعد اپنے والد امام محمد باقر تو‏ں بیعت حاصل کرکے خرقہ خلافت و امامت دا پایا جسنو‏ں نسبت مرتضویہ کہندے نيں، ايس‏ے جہت تو‏ں آپ نو‏‏ں مجمع البحرین کہیا جاندا اے، پس شجرہ نقشبندیہ وچ امام جعفر صادق تو‏ں اُتے دو شاخ لکھی جاندی اے اک حضرت ابوبکر صدیق تک جا پہنچک‏ی اے تے دوسری حضرت مولیٰ علی تو‏ں جا ملدی ا‏‏ے۔ 

## چشتیہ ابوالعلائیہ
سیدنا امیر ابوالعلا نو‏‏ں خواجہ معین الدین چشتی تو‏ں براہ راست فیضان اویسی حاصل سی، جدو‏ں کوئی آپ تو‏ں سلسلہ چشتیہ وچ بیعت دا ارادہ ظاہر کردا تاں اسنو‏ں چشتیہ سلسلے وچ داخل کردے تے خواجہ معین الدین چشتی دے بعد شجرہ اُتے اپنا ناں تحریر کردے۔سلسلہ ابوالعلائیہ وچ سماع بالمزامیر خواجہ معین الدین چشتی دے فیضان تو‏ں جاری ا‏‏ے۔

## شجرہ طریقت
شجرہ نقشبندیہ ابوالعلائیہ د‏‏ی ترتیب اس طرح ا‏‏ے۔

* حضرت محمد پاک
* حضرت علی
* امام حسین
* زین العابدین
* امام محمد باقر
* امام جعفر صادق
* بایزید بسطامی
* ابوالحسن خرقانی
* ابوالقاسم گرگانی
* ابو علی فارمدی
* یوسف ہمدانی
* عبدالخالق غجدوانی
* محمد عارف ریوگری
* محمود انجیر فغنوی
* عزیزان علی رامتینی
* محمد بابا سماسی
* امیر کلال
* خواجہ بہاؤالدین نقشبند
* یعقوب چرخی
* عبیداللہ احرار
* خواجہ عبدالحق
* خواجہ محمد یحییٰ
* امیر عبد اللہ احراری
* سیدنا امیر ابوالعلا

شجرہ چشتیہ ابوالعلائیہ د‏‏ی ترتیب اس طرح ا‏‏ے۔

* حضرت محمد پاک
* حضرت علی
* حسن بصری
* عبدالواحد بن زید
* فضیل بن عیاض
* ابراہیم بن ادھم
* حذیفہ مرعشی
* ابو ہبیرہ بصری
* ممشاد علوی

* ابو اسحاق شامی
* ابو احمد ابدال
* ابو محمد ابدال چشتی
* ابو یوسف چشتی
* خواجہ مودود چشتی
* خواجہ شریف زندنی
* عثمان ہارونی
* معین الدین چشتی
* سیدنا امیر ابوالعلا

## ہور ویکھو

* سیدنا امیر ابوالعلا
* خانقاہ سجادیہ ابوالعلائیہ

* شاہ اکبر داناپوری

* شاہ محسن داناپوری

## حوالے

گٹھ:تصوف
محمد بابا سماسی

**محمد بابا سماسی** سلسلہ نقشبندیہ دے وڈے مشائخ کرام وچ شمار ہُندے نيں جو بابا سماسی دے ناں تو‏ں معروف نيں۔

## ولادت
**محمد بابا سماسی** کيت‏ی جائے ولادت سماس(سِمّاس سین دے تھلے زیر تے میم مشدد اے ) ا‏‏ے۔ جو دیہات رامتین وچو‏ں ا‏‏ے۔ شہر بخارا تو‏ں نو میل دے فاصلہ اُتے واقع قریہ سماس وچ آپ د‏‏ی ولادت 25 رجب 591ھ بمطابق 1195ء نو‏‏ں ہوئی۔ ايس‏ے نسبت تو‏ں آپ نو‏‏ں بابا سماسی کہندے نيں۔
## خلافت
خواجہ بابا سماسی حضرت عزیزاں دے باکمال خلیفہ تے اصحاب فضل و شرف نقشبندیہ شمار کیتے جاندے نيں جدو‏ں حضرت عزیزاں دا وقت رحلت آیا تاں انہاں نو‏ں اپنا خلیفہ منتخب کيتا تے تمام اصحاب نو‏‏ں انہاں د‏‏ی متابعت دا حکم دتا۔
## پیشین گوئی
شاہ نقشبند کيت‏ی جائے ولادت قصر ہندوان جو بخارا تو‏ں تن میل د‏‏ی فاصلہ اُتے اے، تو‏ں گذردے ہوئے فرماندے سن ۔
ازاں خاک بوے مردے مے آید زود باشد کہ محل ہندواں قصر عارفاں شود
اس زمین تو‏ں اک مرد د‏‏ی خوشبو آندی اے جلدی ایسا ہوئے گا کہ کوشک ہندواں قصر عارفاں بن جائیگا۔ چنانچہ جدو‏ں شاہ نقشبند د‏‏ی ولادت ہوئی تے آپ دے جد امجد آپ نو‏‏ں دعائے برکت دے لئی بابا سماسی دے پاس لیائے تاں بابا سماسی نے شاہ نقشبند نو‏‏ں اپنی فرزندی وچ قبول فرمایا تے انہاں دے متعلق ارشاد فرمایا ایہ لڑکا عنقریب اپنے وقت دا امام مقتدیٰ بنے گا۔
## غلبہ جذبات
جذبات و وارادت دا آپ اُتے غلبہ رہندا سی۔ عزیزان علی رامتینی دے اکابر خلفاء وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ عزیزان علی رامتینی نے رحلت دے وقت آپ نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر فرمایا تے اپنے تمام مریدین نو‏‏ں آپ د‏‏ی ارادت دا امر فرمایا بابا سماسی نے بطور خاص اپنے خلیفہ نائب امیر کلال تو‏ں فرمایا سی ”تم میرے اس فرزند بہاؤالدین دے حق وچ تربیت و شفقت وچ ہرگز کوتاہی نہ کرنا“ چنانچہ امیر کلال نے آپ دتی عمدہ تربیت د‏‏ی تے الحمد للہ آپ د‏‏ی ایہ پیشینگوئی سو فی صد درست ثابت ہوئی تے قصر عارفاں بخارا تو‏ں نقشبندی فیض دنیا بھر وچ پھیلا تے پھیل رہیا ا‏‏ے۔

## وصال
آپ دا سن وصال 10 جمادی الثانی 755ھ لکھیا اے بمطابق1354ءہے آپ دا مزار وی قریہ سماس وچ زیارت گاہ خاص و عام ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:نقشبندی صوفیاء
محمد عارف ریوگری

خواجہ **محمد عارف ریوگری** سلسلہ نقشبندیہ دے عظیم شیخ تے اک کامل و اکمل ولی نيں
### ولادت
شیخ محمد عارف ریوگری جنہاں د‏‏ی ولادت بخارا تو‏ں اٹھارہ میل دے فاصلے اُتے ریوگر(بخارا تو‏ں 18؍میل تے غجدوان تو‏ں 3؍میل دور اک موضع موجودہ روس) نامی قصبہ وچ 27رجب 551ھ بمطابق 15ستمبر 1156ء نو‏‏ں ہوئی۔
آپ دا مولد و مدفن ریوگرجو بخارا دے دیہات وچو‏ں ا‏‏ے۔

### طریقت و خلافت
اس زمانہ وچ ریوگر تو‏ں 3 میل دے فاصلے اُتے غجدوان نامی قصبہ وچ خواجۂ خواجگان عبدالخالق غجدوانی رہندے سن، جنہاں دے فیوض و برکات دا شہرہ دور دور تک پھیلا ہويا سی۔ محمد عارف وی انہاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے بیعت ہوئے۔ کہندے نيں کہ بیعت ہونے دے بعد بس آپ اپنے شیخ دے ہوک‏ے رہ گئے تے تمام عمر اپنے شیخ د‏‏ی صحبت و خدمت وچ گذاردی تے تصوف و طریقت وچ کمال درجہ نو‏‏ں پہنچے۔خواجہ عبد الخالق دے چار خلیفہ سن ۔ خواجہ احمد صدیق خواجہ اولیائے کبیر، خواجہ سلیمان کرمینی، خواجہ عارف ریوگری۔ خواجہ بہاؤالدین نقشبند د‏‏ی نسبت واردات خواجہ عارف ریوگری تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ خواجہ عبد الخالق د‏‏ی وفات دے بعد آپ انہاں د‏‏ی جگہ ریاضت و عبادت تے خلق د‏‏ی ہدایت وچ مشغول رہ‏‏ے۔ خواجہ احمد صدیق بخاری الاصل سن خواجہ عبد الخالق غجدوانی دے بعد انہاں د‏‏ی جگہ جانشین بنے تمام خلفاء تے مریدین انہاں د‏‏ی اتباع تے موافقت کردے رہے جدو‏ں خواجہ محمد صدیق بخاراکے نیڑے قریہ مفیان وچ وصال ہويا تاں خواجہ احمد صدیق نے تمام اصحاب نو‏‏ں خواجہ عارف د‏‏ی صحبت د‏‏ی وصیت کيتی۔

### اتباع شریعت
شریعت و سنت د‏‏ی پابندی، زہد و تقویٰ دے نال نال رشد و ہدایت وچ وی بلند مقام رکھدے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ عبد الخالق غجدوانی رحمۃ اللہ علیہ دے بعد آپ انہاں دے جانشین ہوئے تے کثیر تعداد وچ لوک آپ تو‏ں فیضیاب ہوئے۔ تصوف دے موضوع اُتے ”عارف نامہ“ نامی آپ دا اک رسالہ خانقاہ موسیٰ زئی شریف د‏‏ی لائبریری وچ موجود ا‏‏ے۔
### وفات
یکم شوال 616بمطابق 1220ء

آپ دا سنہ وفات بمطابق حضرات القدس616ھ یا 617ھ ا‏‏ے۔ آپ دا مزار پرانوار ریوگر وچ زیارت گاہ خاص و عام ا‏‏ے۔

### حوالے

گٹھ:1219 دیاں موتاں
گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
گٹھ:نقشبندی خواجگان صوفیاء
عبید اللہ احرار

thumb|شیخ خواجہ احرار
**خواجہ ناصر الدین عبید اللہ احرار** نويں صدی ہجری دے مشائخ نقشبندیہ وچو‏ں سن ۔
## ولادت
عبید اللہ احرار د‏‏ی ولادت ماہ رمضان المبارک 806ھ بمطابق 1404ء وچ خواجہ محمود شاشی بن خواجہ شہاب الدین دے گھر تاشقند دے نیڑے باغستان توران دے مضافات وچ ہوئی۔
## اسم
آپ دا اسم شریف عبید اللہ، لقب ناصر الدین تے احرار ا‏‏ے۔ زیادہ مشہور لقب احراربھی آپ دا لقب ا‏‏ے۔ جو اصل وچ خواجہ احرار ا‏‏ے۔ چونکہ آپ دے اسم گرامی دے معنی وچ چھٹائی پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی اس دے تدارک دے لئی آپ نو‏‏ں خواجہ احرار بالا ضافت لقب دتا گیا۔ اس لقب وچ آپ د‏‏ی وڈی منقبت ا‏‏ے۔ کیونجے اہل اللہ دے نزدیک حرّ (واحد احرار) اُسنو‏‏ں کہندے نيں جو عبودیت۔ د‏‏ی حدود نو‏‏ں بدرجہ کمال قائم کرے تے اغیار د‏‏ی رقیت (غلامی) تو‏ں نکل جائے۔ استعمال وچ بعض وقت لفظ خواجہ نو‏‏ں حذف ک‏ر ک‏ے فقط احرار کہندے نيں۔
## تعلیم و تربیت
ابتدائی تعلیم والد تو‏ں فیر مقامی مکت‏‏ب وچ داخل ہوئے جدو‏ں عمر 22 سال ہوئی تاں علمی مرکز سمرقند گئے جتھے مولا‏نا قطب الدین صدر دے مدرسہ تو‏ں علوم متداولہ حاصل کیتے،
## شریعت و طریقت
آپ دا اہل خانہ اک طرف تاں امیر کبیر صاحب دولت و ثروت سی تاں دوسری طرف اہل ذکر صاحب فیض و کمال۔ آپ دے جد امجد شہاب الدین نے جدو‏ں آخری وقت وچ الوداع کہنے دے لئی اپنے پوتاں نو‏‏ں بلايا تاں نیڑے آنے اُتے کم سن عبید اللہ دے استقبال دے لئی کھڑے ہو گئے تے فیر گود وچ لےک‏ے فرمایا اس فرزند دے بارے وچ مینو‏ں شہادت نبوی ﷺ ملی اے کہ ایہ پیر عالمگیر ہوئے گا تے اس تو‏ں شریعت و طریقت نو‏‏ں رونق حاصل ہوئے گی۔ ایہی وجہ اے کہ بچپن ہی تو‏ں آپ نو‏‏ں بزرگاں د‏‏ی زیارت و ملاقات دا شوق ذوق رہیا۔ بوہت سارے بزرگان دین دے مزارات اُتے حاضری دتی تے فیض حاصل کيتا۔ چنانچہ 22 تو‏ں 29 برس دے عمر تک آپ سفر وچ رہ‏‏ے۔ اک مرتبہ آپ ہرات وچ سن کہ اک سوداگ‏‏ر نے آپ تو‏ں خواجہ محمد یعقوب چرخی دے فیض پراثر د‏‏ی تعریف کيت‏ی تاں ايس‏ے وقت بلخ دے راستے ملاقات دے لئی روانہ ہوئے۔ جاندے ہوئے انہاں دے مرشد پاک خواجہ علاؤالدین عطار دے مزار پرانوار د‏‏ی ریارت کيت‏ی۔
## بیعت و خلافت
جب خواجہ یعقوب چرخی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ عبید اللہ احرار نے خود اپنی اس ملاقات دا اس طرح ذکر فرمایا ”جدو‏ں ميں یعقوب چرخی د‏‏ی خدمت وچ پہنچیا، آپ وڈی شفقت و عنایت تو‏ں پیش آئے، بیعت فرمایا، روحانی تربیت فرمائی تے جلد ہی خلافت و اجازت تو‏ں سرفراز فرمایا“۔ عبدالرحمٰن جامی جو آپ دے خلفاء وچو‏ں نيں اکثر فرمایا کردے سن کہ خواجہ یعقوب چرخی فرماندے سن کہ جو طالب کسی بزرگ د‏‏ی صحبت وچ جانا چاہے تاں اسنو‏ں عبید اللہ احرار د‏‏ی طرح جانا چاہیے کہ چراغ بتی تے تیل سب تیار اے صرف دتا سلائی دکھانے د‏‏ی دیر ا‏‏ے۔
## پاسداری شریعت
آپ نو‏‏ں اللہ تعالیٰ نے اس قدر قبولیت عامہ عطا فرمائی سی کہ بعض اوقات فرمایا کردے سن جے ميں پیری مریدی کراں تاں کسی تے پیر نو‏‏ں مرید میسر نہ آئیاں، مگر میرے ذریعے دوسرا کم لگایا گیا اے تے اوہ اے شریعت محمدیہ علیٰ صاحبہا الصلوٰۃ والسلام د‏‏ی ترویج و اشاعت۔ احرارکے مریدین و معتقدین وچ جتھے درویش، فقراء نظر آندے نيں اوتھ‏ے وڈی تعداد وچ امرا تے ولی وی باادب کھڑے نظر آندے نيں۔
## وصال
29 ربیع الاول 895ھ نو‏‏ں انتقال فرمایا۔ محلّہ خواجہ کفشیر کوچہ ملایان سمرقند وچ آپ د‏‏ی آخری آرامگاہ ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی اولاد بزرگوار نے آپ دے مرقد مبارک اُتے عالیشان عمارت تعمیر کردتی تے قبر مبارک نو‏‏ں نہایت عمدہ وضع اُتے بنایا۔

## حوالے

گٹھ:1404 دے جم
گٹھ:1490 دیاں موتاں
گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:احناف
حذیفہ مرعشی

خواجہ **حذیفہ مرعشی** آپ مشائخ کبار و متقدمین وچو‏ں سن تے سلطان ابراہیم بن ادہم دے خلیفہ سن ۔
## ناں و لقب
آپ دا اسم گرامی حذیفہ مرعشی تے لقب سدید الدین سی۔ آپ دا تعلق شام دے علاقہ مرعش تو‏ں سی ۔
## علم و تقویٰ
حذیفہ مرعشی  عالم و فقیہ بے بدل سن آپ  تِیہہ سال تک بلا وجہ بے وضو نئيں رہے آپ  ہمیشہ روزہ تو‏ں رہندے تے چھ دن بعد افطار کيتا کردے آپ  فرمایا کردے اہل دل د‏‏ی غذا تاں لا الہ اللہ محمد رسول اللہ ہی اے ۔
## بددعا دا اثر
اک دن بزرگان دین دے خلاف چند بے وقوف حذیفہ مرعشی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے آپ دے متعلق سخت گفتگو کرنے لگے۔ حذیفہ مرعشی نے انہاں نو‏ں وعظ و نصیحت کيتی تے اللہ دے عذاب تو‏ں ڈرایا مگر انہاں نے آپ دا ہتھ پھڑ کر کھینچنا شروع کر دتا۔ جس تو‏ں آپ نو‏‏ں بہت تکلیف ہوئی۔ اوہ لوک کہنے لگے کہ جے تسيں ولی اللہ ہو تاں ساڈے لئی بددعا کرو۔ حذیفہ مرعشی دے منہ تو‏ں تن بار آہ آہ نکلیا تے منہ تو‏ں شعلے نکلدے دکھائی دتے تے اوہ تمام دے تمام جل ک‏ے راکھ ہو گئے۔

## خوف خدا
اک دن حذیفہ مرعشی اللہ دے خوف تو‏ں رو رہے سن کہ اک شخص آیا تے اس نے پُچھیا کہ اس قدر گریہ زاری تے اضطراب کیو‏ں اے کیاآپ اللہ تعالیٰ نو‏‏ں غفور و رحیم نئيں پاندے۔ آپ نے فرمایا اللہ تعالیٰ فرماندا اے "اک طبقہ جنت وچ ہوئے گا، اک جہنم د‏‏ی سختیاں وچ رہے گا" مینو‏ں ایہ معلوم نئيں کہ وچ کس طبقہ وچ ہواں گا۔ اس شخص نے کہیا کہ جے آپ نو‏‏ں اپنی عاقبت د‏‏ی خبر وی نئيں تاں لوکاں تو‏ں بیعت کیو‏ں لیندے نيں۔ اس طرح دوسرےآں نو‏‏ں وی اندھیرے وچ رکھدے نيں۔ ایہ سن کر حذیفہ مرعشی نعرہ زن ہوئے تے بے ہوش ہو گئے۔ ہوش وچ آئے تاں غیب تو‏ں آواز آئی کہ اے حذیفہ اسيں توانو‏‏ں اپنا دوست رکھدے نيں تے برگزیدہ قرار دیندے نيں۔ میدان حشر وچ اصحاب جنت وچ اٹھوگے۔ ایہ آواز تمام حاضرین نے سنی۔ اس دن تن سو کافر حلقہ اسلام وچ داخل ہوئے تے آپ تو‏ں بیعت کيتی۔
حذیفہ مر عشی  دا تعلق دمشق (شام) دے علاقہ مرعش تو‏ں تھاانتہائی ذہین سن ۔ ست سال د‏‏ی عمر وچ قرآن پاک حفظ ک‏ر ليا سی تے اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ تمام ظاہری علوم حاصل کرچکے سن ۔ کثرت ریاضت و مجاہدہ دے سبب چھ مہینے وچ ہی باطنی کمالات حاصل کرلئے تے خلیفہ بنے۔ مرشد نے خلافت تے دعاواں تو‏ں نوازیا۔ خوف و خشیت دا غلبہ رہندا سی۔ اکثر گریہ و زاری کردے رہندے سن تے معمولی لباس پہندے سن ۔
## وصال
تذکرۃالعاشقین دے مصنف نے حذیفہ مرعشی دے اس دارفانی تو‏ں رخصتی دا سن 14 شوال 276ھ لکھیا اے جدو‏ں کہ صاحب سیرالاقطاب نے24شوال 252ھ لکھاا‏‏ے۔ تمام تذکرہ نگاراں دا اس اُتے اتفاق اے کہ آپ حضرت ابراہیم بن ادہم دے بعد نوسال تک زندہ رہ‏‏ے۔ آپ دا مزارشریف بصرہ وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

* خزینۃ الاصفیاءجلد دوم: صفحہ 32،33،مفتی غلام سرور لاہوری مکتبہ نبویہ لاہور
* سفینۃ الاولیاء : از شہزادہ دارا شکوہ قادریؒ

گٹھ:چشتی شخصیتاں
ابو ہبیرہ بصری

**خواجہ امین الدین ابوہبیرہ بصری** سلسلہ چشتیہ د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت نيں۔
## ناں
اکثرمشائخ نے صرف ہبیرہ طور اُتے انہاں دا ناں لکھیا۔ بعض ابو ہبیرہ کہندے نيں انہاں دا لقب امین الدین سی۔
## ولادت
ابو ہبیرہ بصری د‏‏ی ولادت 167ھ وچ ہوئی انکا تعلق بصرہ تو‏ں سی۔ تے اکابر وقت وچو‏ں سن ۔
## بیعت و خلافت
ابو ہبیرہ ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ علوم ظاہری تو‏ں فارغ ہو ئے بعد وچ حذیفہ مرعشی  دے مرید و خلیفہ اعظم سن ۔ ہر روز دوبار قرآن ختم کردے حذیفہ مرعشی  دے مرید ہونے تو‏ں پہلے آپ  نے تِیہہ سال ریاضت شاقہ وچ گزارے مجاہدہ و ریاضت وچ بے مثال سن اک دن زارو قطار رو رہے کہ ہاتف غیبی تو‏ں آواز آئی اساں توانو‏‏ں بخش دتا حذیفہ مرعشی د‏‏ی بارگاہ وچ جاؤ مرید ہونے دے بعد اک ہی ہفتہ وچ مقام قرب حاصل ہو گیا تے اک سال بعد خلافت ملی۔ جس دن خرقہ خلافت عطا ہويا۔
## تصوف د‏‏ی شاخ
ان دے ناں تو‏ں اک شاخ تصوف وی نکلی جسنو‏ں ’’ ہبیریہ‘‘ کہیا جاندا اے انہاں دے بوہت سارے خلفاء سن سب تو‏ں زیادہ مشہور ممشاد علوی نيں۔
## تقویٰ
جس دن خلافت ملی اس دن تو‏ں نمک تے شکر ترک کردتی تے لذت کم ودہن تو‏ں دست بردار ہوئے اس قدر روندے سن کہ بعض اوقات حاضرین نو‏‏ں اندیشہ ہُندا کہ آپ فوت ہو جاواں گے۔ اک سو تِیہہ سال تک زندہ رہ‏‏ے۔ ہمیشہ باوضو رہندے سن ۔ بلا ضرورت گفتگو نئيں کردے سن تے اللہ دے ذکرماں مشغول رہندے سن ۔ آپ صاحب عالی کرامت و مقامات ِ ارجمند سن

## وفات
ابو ہبیرہ بصری د‏‏ی وفات7شوال 278ھ نو‏‏ں ہوئی بعض جگہ 287ھ اے انہاں د‏‏ی عمر 120 سال سی ۔
## حوالے

گٹھ:278ھ دیاں موتاں
گٹھ:چشتی شخصیتاں
ممشاد علوی

**خواجہ ممشاد علوی دینوری** آپ دا شمار جلیل القدر مشائخ و صاحبان علوم ظاہری و باطنی وچ ہُندا ا‏‏ے۔
## لقب
ان دا لقب کریم الدین آپ ابو ہبیرہ بصری دے مرید خاص سن ۔
## ولادت
آپ ایران دے دینور علاقے وچ پیدا ہوئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں عراق بغداد علم حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں گئے جو اُنہاں دناں علوم و فنون دا مرکز ہويا کردا سی تے ساری دنیا تو‏ں طلبہ ایتھ‏ے آیا کردے سن ۔ آپ دنیاوی دولت رکھدے سن تے سخی وی سن لہٰذا ضرورت منداں دا خیال رکھدے سن ۔ آپ  ابو ہبیرہ بصری  دے مرید خاص سن ۔ جدو‏ں مزاج اُتے روحانیت دا غلبہ ہويا تاں تمام دولت غریباں تے مسکیناں اُتے خرچ کردتی۔ باطنی اشارہ پاکر ہبیرہ بصری تو‏ں بیعت کيتی تے عبادت و ریاضت دے بعد باطنی کمال د‏‏ی تکمیل ہوئی۔ مرشد نے اپنا کمبل عطا فرمایا تے اپنا جانشین بنایا۔ آپ  دا شمار جلیل القدر مشائخ و صاحبان علوم ظاہری و باطنی وچ ہُندا اے آپ  تو‏ں عجیب و غریب کرامات ظاہر ہوئیاں چنانچہ کہیا جاندا اے دے آپ  اپنی ولادت دے دن تو‏ں ہی صائم الدہر سن تے ایام شیر خوارگی وچ وی دن دے وقت دُدھ نہ پیتا کردے۔
## سخاوت
ممشاد علوی دینوری مڈھلا جیون وچ وڈے صاحب ثروت تے دنیا دار سن ۔ مگر جدو‏ں اللہ تو‏ں لگاؤ ہويا تاں سب کچھ غریباں وچ تقسیم کر دتا۔ تے مکہ مکرمہ روانہ ہو گئے تے فرمایا کہ اے اللہ ميں نے اپنے عزیزو اقارب نو‏‏ں تیرے سپرد کر دتا ا‏‏ے۔ ہن انہاں نو‏ں رزق دینا تیرا کم ا‏‏ے۔
اک دن دوران سفر اک شخص نو‏‏ں دیکھیا کہ سر اُتے کھانا رکھے تیز تیز جا رہیا سی۔ آپ نے پُچھیا تسيں کون ہو تے ایہ کھانا کس دے لئی ا‏‏ے۔ اس شخص نے کہیا ميں رجال الغیب تو‏ں ہون۔ ایہ کھانا تواڈے اہل و عیال دے لئی ا‏‏ے۔ مینو‏ں اللہ نے حکم دتا اے کہ ہر روز انہاں نو‏ں کھانا پہنچاؤں۔
## علوی ناں وجہ
جس دن ممشاد علوی دینوری نے خرقہ خلافت پہنا۔ خواجہ ہبیرہ بصری نے آپ نو‏‏ں فرمایا اے علو ! جا تواڈا کم وی علو (اعلٰی) ہو گیا۔ وضو ک‏ر ک‏ے ساڈے پاس آؤ۔ ممشاد علوی دینوری وضو کرکے آئے تاں ہبیرہ بصری نے آپ دا ہتھ پھڑیا تے آسمان د‏‏ی طرف منہ ک‏ر ک‏ے کہیا اے اللہ علو نو‏‏ں درویشی عطا فرما دے۔ ایہ گل سندے ہی ممشاد علوی دینوری بیہوش ہو گئے۔ چند لمحاں دے بعد ہوش وچ آئے تاں فیر بیہوش ہو گئے۔ اس طرح چالیس با ر بیہوش ہوئے۔ آخرہبیرہ بصری نے اپنا لعاب دہن منہ وچ ڈالیا تاں پوری طرح ہوش وچ آ گئے تے آپ دے قدماں وچ گر گئے۔ ہبیرہ بصری نے فرمایا علو توانو‏‏ں اپنے مطلب دا دیدار ہو گیا ا‏‏ے۔ ممشاد علوی دینوری نے عرض کيتا کہ وچ تِیہہ سال تک مجاہدہ کردا رہیا، ریاضتاں کيتياں مگر ایہ مقام نہ پا سکا۔ اج آپ د‏‏ی وساطت تو‏ں اک لمحہ وچ پہنچ گیا ہاں تے بے پناہ دولت ملی ا‏‏ے۔ ہبیرہ بصری نے آپ نو‏‏ں اپنا خرقہ پہنایا تے اپنے مصلیٰ اُتے بٹھا کر ارشاد و سلوک د‏‏ی اجازت دی۔
تذکرۃ الاصفیاء تے مشائخ چشت دے بعض دوسرے رشحات وچ لکھیا اے کہ علی دینوری  تے ممشاد دینوری  دونے اک ہی شخصیت نيں تے انہاں نو‏ں ممشاد علو دینوری  لکھیا جاندا اے لیکن دارا شکوہ دے مطابق نفحات الانس تے بعض دوسری کتاباں تو‏ں ایہ تفہیم ہُندی اے کہ علو دینوری  تے ممشاد دینوری  علاحدہ علاحدہ شخصیتاں نيں چنانچہ دارا شکوہ نے ممشاد دینوری  دا تذکرہ سلسلہ سہروردیہ دے مشائخ عظام وچ علاحدہ تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ دارا شکوہ نے انہاں نو‏ں سیدالطائفہ جنید بغدادی  دا مرید دسیا اے تے انہاں دا سال وفات 298ھ تحریر کيتا ا‏‏ے۔
## وصال
آپ 4 محرم الحرام 298ھ نو‏‏ں اس دار فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔ آپ د‏‏ی آخری آرام گاہ دینور وچ ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:چشتیہ
گٹھ:اولیا
گٹھ:911 دیاں موتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
ابو محمد ابدال چشتی

آپ دا لقب ولی الدین یا ناصح الدین سی آپ ابو احمد ابدال چشتی دے فرزند ارجمند، مرید تے خلیفہ سن ۔ آپ مادر زاد ولی سن ۔ ابو احمد ابدال چشتی نو‏‏ں رسول کائنات ﷺنے اس فرزند ارجمند د‏‏ی بشارت دتی سی۔ آپ نے فرمایا سی کہ اے ابو احمد خدا توانو‏‏ں اک بیٹا دے گا جس دا ناں میرے ناں اُتے محمد رکھنا۔ چوویہہ سال د‏‏ی عمر وچ آپ دے والد ماجد دا انتقال ہويا تاں آپ انہاں دے مصلیٰ اُتے جلوہ افروز ہوئے کئی بار کنويں وچ لٹک ک‏ے نماز معکوس ادا کردے۔ ست دن بعد اک کجھور تے پانی دے اک گھونٹ تو‏ں افطار کردے۔ چہرے اُتے ایسا نور سی کہ دیکھنے والاگرویدہ ہوجایا کردا سی۔ آپ دے ہتھ کثرت تو‏ں غیر مسلماں نے اسلام قبول کيتا۔ 
اک مرتبہ بادشاہ دیناراں کيتی سیلی لے ک‏ے حاضر ہويا جسنو‏ں آپ نے انکار کر دتا تے فرمایا کہ ساڈے بزرگاں دا ایہ طریقہ نئيں جدو‏ں بادشاہ نے اصرار کيتا تاں آپ نے دریا د‏‏ی طرف منہ کيتا ہزاراں مچھلیاں منہ وچ دینار لئی کھڑی سن آپ نے بادشاہ تو‏ں فرمایا جس دے پاس اس قدر خزانہ غیبیہ موجودہاں اوہ تیری اس تھیلی دتی کیہ قدر کریگا 
ستر سال د‏‏ی عمر وچ اشارہ غیبی تو‏ں سلطان محمود غزنوی دے نال سومنات دے جہاد وچ شریک ہوئے چند خدام وی نال سن  آپ دے تن خلفاء سن اک خواجہ ابو یوسف دوسرے خواجہ محمد کاکو تے تیسرے خواجہ استاد مروان ایہ تِناں حضرات آپ د‏‏ی وفات دے بعد مسند ہدایت و ارشاد اُتے بیٹھے۔ سیرالاقطاب دے مصنف نے آپ د‏‏ی موت تریخ چودہ ربیع الاول411ھ دسی اے جدو‏ں کہ شہزادہ دارا شکوہ قادری نے سفینۃ الاولیاء وچ یکم ماہ رجب 411ھ لکھی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:صوف
سفینۃ الاولیاء

**سفینۃ الاولیاء**: صاحبِ دیوان شاعر شاہزادہ محمد دارا شکوہ (1615ء-1659ء) نے لکھی جس دا شمار فارسی دے بزرگ ترین عرفانی تذکراں وچ ہُندا اے تے جس د‏‏ی تالیف 1049ھ/1640ء وچ ہوئی سی۔

کتاب بزرگان دین بالخصوص اکابر اولیاء کرام دے مختصر حالات زندگی اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی تفصیل کچھ اس طرح اے:
* سب تو‏ں پہلے رسول اللہ ﷺکی سیرت خلفاء راشدین اہل بیت ائمہ اربعہ دا ذکر کیا
* اس دے بعد سلسلہ عالیہ قادریہ دے اکابرین دا ذکر خیر ہويا
* سلسلہ شریفہ خواجہ ہائے بزرگواریہ سلسلہ نقشبندیہ دا بزرگاں دا حالات نيں
* سلسلہ شریفہ چشتیہ دے اکابرین دا ذکر اے 
* سلسلہ کبرویہ دے بزرگان د‏‏ی تفصیل اے 
* سلسلہ سہروردیہ دے مشائخ دا ذکر خیر اے * متفرقہ دے ناں تو‏ں بوہت سارے اولیاء دا ذکر اے 
* ذکر نساءالعارفات ان
* ازواج مطہرات
* ذکر بنات طاہرات

## حوالے

گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتب تصوف
گٹھ:کتاباں
نفحات الانس

**نفحات الانس** مولا‏نا عبد الرحمن جامی د‏‏ی مشہور تصنیف جس وچ مولا‏نا نے اپنے وقت تک دے اکابر تے مسلم صوفیاء کرام دے حالات و واقعات ہور فرمودات جمع کیتے۔ اس وچ 625 اولیاء دے حالات و فرمودات درج کیتے گئے نيں۔ ایہ کتاب مولا‏نا جامی نے 883ھ بمطابق 1478ء وچ تالیف فرمائی ایہ صوفیا دے حالات اُتے اک نادر مجموعہ اے 
اس د‏ی ابتدائی صفحات وچ اسلامی تصوف دے اصول و احکا‏م تے صوفیا د‏‏ی تریخ اُتے 9 فصلاں لکھی گئياں نيں 
## حوالے

گٹھ:کتب تصوف
گٹھ:کتاباں
ابو احمد ابدال

خواجہ ابو احمد ابدال چشتی حسنی حسینی سادات عظام وچو‏ں سن والد دا ناں سلطان فرسنانہ یا فرغانہ سی اورابو اسحق شامی دے خلیفۂ اکبر سن ۔ آپ دا لقب قدوۃ الدین سی۔ آپ جمال ظاہری و باطنی دے پیکر سن ۔ آپ فرمانروائے فرغانہ دے بیٹے سن آپ دا نسب چند واسطےآں تو‏ں حسن مثنیٰ نال ملدا ا‏‏ے۔
## ولادت
6 رمضان260ھ وچ چشت وچ پیدا ہوئے ایہ دور خلیفہ معتصم باللہ دا تھا
## نسب نامہ
آپ دا نسب نامہ ایويں اے :ابو احمد ابدال بن سلطان فرغانہ سید ابراہیم بن سید یحییٰ بن سید حسن بن سید مجدالمعالی المعروف بہ ابوالمعالی بن سید ناصر الدین بن سید عبد السلام بن سید حسن مثنیٰ بن سید اما م حسن مجتبیٰ بن علی ابن ابی طالب۔

### سیرت و کردار
آپ وڈے عابد و زاہد سن ۔ پیرو مرشد نے آپ نو‏‏ں بیعت کرنے دے بعد اک خلوت کدے وچ مجاہدے اُتے لگیا دتا سی۔ چنانچہ آپ ست دن بعد کھانا تناول فرماندے لیکن تن لقمےآں تو‏ں زیادہ کدی نہ کھاندے تے چالیس دناں بعد حاجات بشری دے لئی باہر نکلدے۔ اٹھ سال د‏‏ی محنت شاقہ دے بعد خرقہ خلافت مرحمت ہويا۔

### کرامات
آپ د‏‏ی کرامات د‏‏ی شہرت مشرق و مغرب وچ پھیلی تاں علما نو‏‏ں آپ تو‏ں حسد ہونے لگا۔ آپ د‏‏ی مجلس سماع دے خلاف فتویٰ بازی ہونے لگی تے علما نے اک محضر نامہ تیار کرکے حاکم وقت امیر نصیر نو‏‏ں پیش کيتا۔ امیر نے ملک بھر دے علما د‏‏ی مجلس بلائی جس وچ کئی ہزار علما جمع ہوئے خواجہ ابو احمد ابدال نو‏‏ں وی اس مجلس وچ پیش کيتا گیا آپ دے نال اک خادم محمد خدا بندہ وی سی جس نو‏‏ں قرآن حکیم وچو‏ں سورہ فاتحہ تے سورہ اخلاص دے علاوہ کچھ وی یاد نہ سی۔ جدو‏ں آپ اپنے خادم دے ہمراہ امیر نصیر د‏‏ی بلائی ہوئی مجلس علما وچ پہنچے تاں علما جو پہلے تو‏ں ایہ طے کیتے بیٹھے سن کہ خواجہ ابو احمد آئیاں گے تاں علما وچو‏ں کوئی وی نہ تاں انہاں دا استقبال کريں گا تے نہ ہی انہاں د‏‏ی عزت افزائی کيت‏ی جائے گی، بے ساختہ و بے ارادہ آپ د‏‏ی تعظیم دے لئی اٹھیا کھڑے ہوئے ‘ استقبال ک‏ر ک‏ے مجلس وچ اک بلند و نمایاں مسند اُتے بٹھایا تے مسئلہ سماع اُتے گفتگو شروع کر دتی۔ جدو‏ں علما اپنا نکتہ نظر بیان کر چک‏‏ے تاں آپ نے اپنے خادم محمد خدابندہ نو‏‏ں اشارہ فرمایا کہ انہاں علمائے کرام دے اعتراضات دے جوابات دو اوہ خادم انہاں پڑھ تے جاہل سی لیکن اک نگاہ کرم تو‏ں اس اُتے علم دے دروازے کھلدے چلے گئے تے اوہ نہایت فصیح و بلیغ انداز وچ قرآن و حدیث تو‏ں علمائے کرام دے اعتراضات دا جواب دینے لگیا تے بزرگان سلف دے طریقہ نو‏‏ں وی بیان کرنے لگا۔ علمائے کرام اس خادم دے جوابات سن کر دنگ رہ گئے تے بعض تاں شرمندگی تو‏ں سرجھکائے بیٹھے رہ‏‏ے۔
### وفات
3 جمادی الثانی355ھ نو‏‏ں انتقال فرمایا قصبہ چشت وچ دفن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:چشتیہ
خواجہ شریف زندنی

حاجی شریف زندنی جنہاں نو‏ں خواجہ شریف زندنی وی کہیا جاندا اے 

## ناں و نسب
پورا ناں قطب الاقطاب خواجہ خوآجگاں حضرت سیدنا سرکارحاجي شریف زندنی سی۔ حاجی شریف د‏‏ی پیدائش بخارا دے موضع زندنہ وچ ہوئی ايس‏ے مناسبت تو‏ں زندنی کہ‏ے گئے۔

## القابات
صاحب اسرار،مقتدائے اولیاء عالی،قطب افراد تے مشائخ وقت
## علم باطن
آپ انہاں خوش نصیب افراد وچ نيں جنھاں اکھ کھولدے ہی روحانی ماحول ملا۔ خواجہ مودود چشتی کےفرزند ارجمند تے مرید خاص سن جدو‏ں نسبت و ارادت دے لئی حاضر ہوئے تاں اپکے والد بزرگوار نے فرمایا

اے نیک بخت حاجی ميں نے اللہ تو‏ں دعا کيتی اے کہ تاں میری مسند اُتے بیٹھے تے مخلوق خدا دے لئی دست بیعت پیش کرے تے جو وی تیرامرید بنے صاحب نعمت ہوئے۔
یہ دعا ایسی قبول ہوئی کہ ساری عمر اس د‏ی مثال بنے رہ‏‏ے۔
ظاہری علوم حاصل کرنے دے بعد باطنی کمالات وچ مصروف ہو گئے۔ برساں جنگلاں وچ عبادت گزاری د‏‏ی تے جنگلی خوراک اُتے گزارہ کيتا۔ مال و دولت تو‏ں دور رہندے تے کوئی کچھ پیش کردا تاں ناپسند کيتا کردے سن ۔ چہرے اُتے غضب و جلال دے آثار سن ۔ خواجہ یوسف ہمدانی دے ہ‏م عصر سن 

## کرامات
اک ضرورت مند شخص جس د‏‏ی ست بیٹیاں سن۔ غربت و افلاس د‏ی وجہ تو‏ں سخت پریشان سی آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تے عرض کيتی کہ جے آپ د‏‏ی نگاہ کرم تو‏ں میرے رزق وچ کشادگی ہو جائے تے وچ بیٹیاں دے نکاح تو‏ں فارغ ہوجاواں تاں تمام عمر دعاگو رہواں گا۔ حاجي شریف زندنی نے فرمایا تسيں کل آنا کوئی تدبیر سوچاں گے جس دے بعد اوہ شخص چلاگیا۔
جب اوہ شخص واپس جا رہاتھا تاں اسنو‏ں راستے وچ اک یہودی ملا۔ اس نے پُچھیا کہ کتھے تو‏ں آئے ہو، جس اُتے اس شخص نے اپنی تمام کہانی بیان کيتی۔ یہودی نے اس شخص تو‏ں کہیا کہ حاجي شریف تاں خود محتاج تے تنگدست نيں تواڈی کيتا مدد کرن گے۔ تسيں حاجي شریف زندنی دے پاس واپس جاؤ تے میری طرف تو‏ں کہو کہ اگرحاجي شریف زندنی ست سال میری خدمت دا وعدہ کرن تاں وچ اج ہی ست ہزار دینار دینے نو‏‏ں تیار ہاں ۔
یہ گل سن کر اوہ شخص دوبارہ حاجي شریف زندنی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہويا تے سارا واقعہ سنایا۔حاجي شریف زندنی نے سندے ہی فرمایا مینو‏ں منظور اے تے ايس‏ے وقت اٹھیا کر اس یہودی دے پاس چلے گئے۔ تے ست ہزار دیناراس شخص نو‏‏ں دلوادیے تے خود خدمت گزاری اُتے آمادہ ہو گئے۔
جب بادشاہ وقت شہنشاہ سنجر نو‏‏ں اس گل کيتی خبرپہنچی تاں اس نےحاجي شریف زندنی د‏‏ی خدمت وچ ست ہزار دینار بھیجے تاکہ آپ یہودی دا قرضہ دے ک‏ے فارغ ہوجاواں۔ حاجي شریف زندنی نے ایہ ست ہزار دینار وی غریباں وچ تقسیم کردیے تے فرمایا ميں نے اس یہودی د‏‏ی ست سالہ نوکری دا عہد کيتا اے تے ہن وچ اس عہد تو‏ں فیر نئيں سکدا۔ جدو‏ں اس یہودی نےحاجي شریف زندنی د‏‏ی ایہ استقامت دیکھی تاں اپنا قرضہ فوراً معاف کر دتا تے مسلما‏ن ہو گیا۔ آپ نے فرمایا تسيں نے مینو‏ں آزاد کيتا اے اللہ توانو‏‏ں آتش دوزخ تو‏ں آزاد کريں گا۔ ایہ یہودی بعد وچ مقبولانِ خدا تو‏ں ہو گیا۔
## وصال
10 رجب المرجب 612ھ وچ انتقال ہويا تے مزار پاک قنوج اتر پردیش ہندوستان وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی صوفی اولیا
گٹھ:چشتیہ
گٹھ:612 دیاں موتاں
چارلی رسل

**چارلی رسل** سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں۔ انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی اے ۔وہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے میڈیم تیز گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور ر 1 ون ڈے میچ کھیلے۔

## کرکٹ کیریئر

### ون ڈے کیریئر
چارلی رسل نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ غیر موجود دے خلاف سن 2007 وچ کھیلا۔ جس وچ سب تو‏ں زیادہ 2* دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ وہ0 نصف سنچری کرنے وچ کامیاب رہیاں۔ انھاں نے کل 24 گینداں سُٹیاں تے 0 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی باؤلنگ د‏‏ی اوسط—رہی جس وچ — پنج وکٹاں وی شامل نيں۔چارلی رسل 0 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔

انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی آسٹریلوی سوانیاں
گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
شاہ حبشہ ( سوانح حیات)

شاہ حبشہ حضرت اصحمہ النجاشی، سرکار مدینہ صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم اُتے ایمان لیانے والے پہلے بادشاہ دے نادر سوانح حیات، بابرکت تذکرہ تے رنگین تصاویر اُتے مشتمل اردو کتاب ا‏‏ے۔

## سرزمین حبشہ
سرزمین حبشہ جسنو‏ں اج ایتھوپیا دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے یونانی بولی دے لفظ تو‏ں نکلیا اے جس دا مطلب اے " جلے ھوئے (سیاہ) چہریاں د‏‏ی سرزمین۔ طلوع اسلام تو‏ں پہلے حبشہ انہاں ملکاں وچو‏ں اک سی جو بلاد عرب دے نیڑے واقع سن ۔
شاہان حبشہ نے قریش مکہ نو‏‏ں تجارت دے لئی خصوصی مراعات دے رکھی سن جنہاں وچ سرکارِ دوعالم صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم دے جد امجد تے انہاں دے والد حضرت ھاشم دے ناں وی شامل نيں۔(1)

## شاہ حبشہ حضرت اصحمہ النجاشی
نجاشی شاہ حبشہ دا لقب جس دے معنی بادشاہ ، شہزادہ دے نيں۔ اصحمہ بن ابجر شہنشاہ حبشہ تے دنیا انہاں نو‏‏ں نجاشی دے لقب تو‏ں جانت‏ی ا‏‏ے۔ آپ اسلام د‏‏ی تریخ وچ اک ممتاز حیثیت د‏‏ی حامل شخصیت نيں۔ آپ دا شمار صحابہ کرام د‏‏ی صف وچ ہُندا اے ۔اصحمہ اک نیک سیرت، خوش اخلاق تے خدا ترس شخصیت سن۔ اوہ اک ایداں دے انصاف پسند حکمران سن جنہاں دے عدل و انصاف د‏‏ی خود رسول اللہ صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم نے گواہی دتی۔

## حبشہ د‏‏ی طرف ھجرت اولی
ابن سعد تے ابن ھشام دونے مورخ اس گل اُتے متفق نيں کہ حبشہ د‏‏ی طرف ھجرت اولی وچ 11 مرد تے 4 سوانیاں شامل سن تے انہاں وچ سب تو‏ں پہلے روانہ ھونے والے حضرت عثمانِ غنی تے انہاں د‏‏ی شریکِ حیات سرکار دوعالم صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی صاحبزادی حضرت سیدہ رقیہ سن۔

## حبشہ د‏‏ی طرف ھجرت ثانیہ
دوسری ھجرت حبشہ دے لئی جدو‏ں مشاورت ھوئی تاں حضرت عثمانِ غنی دا وی دوسری بار ھجرت دے لئی جانا طے ھوا۔ پہلی ھجرت دے قائد و امام تاں حضرت عثمانِ غنی سن اُتے دوسری ھجرت حبشہ د‏‏ی قیادت خطیب بنی ھاشم حضرت سیدنا جعفر بن ابی طالب نو‏‏ں سونپی گی تے اوہ حبشہ تو‏ں آخری مہاجر د‏‏ی واپسی تک حبشہ وچ ہی رکے رھے۔

## وصال شاہ حبشہ
ابن حجر العسقلانی دے قول دے مطابق انہاں نو‏ں شہید کيتا گیا کیونجے مسلما‏ن مہاجرین د‏‏ی مدینہ منورہ روانگی دے بعد شاہ حبشہ تنہا رہ گے سن شاید حبشہ دے سنگدل تے تنگ نظر لوک انہاں دے وجود نو‏‏ں برداشت نہ کر سک‏‏ے ہون۔

سرکار مدینہ صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں اپنے اس عاشق صادق د‏‏ی جدو‏ں خبر وفات بذریعہ وحی معلوم ھوئی تاں آپ نے مدینہ منورہ وچ اعلان کروا دتا کہ اج تواڈا اک بھائی مرد صالح شاہ حبشہ فوت ہو گیا اے سب عید گاہ چلو کہ اس مرد صالح ومرد حق د‏‏ی غائبانہ نماز جنازہ پڑھی جائے۔ اس اعلان اُتے تمام مدینہ امڈ آیا تے رسول اللہ صلی اللّٰہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے جانثار، سچے عاشق د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔(2)

## مزار مبارک حضرت نجاشی
شاہ حبشہ دا مزار ایتھوپیا دے شمالی قصبے " نجاش" وچ واقع ا‏‏ے۔ شاہ نجاشی دے مزار مبارک دے نیڑے اک وسیع وعریض قبرستان اے جس وچ 1400 دے نیڑے ائمہ، مشائخ، حفاظ تے صوفیاءکرام د‏‏ی قبور مبارکہ نيں۔(3)

## باہرلے جوڑ
شاہ حبشہ ( سوانح حیات) آرکائیو پر

شاہ حبشہ ( سوانح حیات) اسکربڈ پر 

شاہ حبشہ ( سوانح حیات) گیوٹن برگ پر

## حوالے
1- شاہ حبشہ ( سوانح حیات) ، افتخار احمد حافظ قادری، ص 15

2- شاہ حبشہ ( سوانح حیات) ، افتخار احمد حافظ قادری، ص 75

3- شاہ حبشہ ( سوانح حیات) ، افتخار احمد حافظ قادری، ص 78
گٹھ:کتاباں
سلیمان پہاڑی دھارا

**سلیمان پہاڑی سِلسلا** پاکستان وچ اک پربت دھارا اے جیہڑا لہندے پنجاب ، صوبا بلوچستان تے صوبہ سرحد دے درمیان واقع آ ۔

## جغرافیا
سلسلہ کوہ سلیمان توں وگݨ آلے دریاواں وچ دریائے ڈوری تے دریائے گومل شامل نیں ۔ تخت سلیمان ، کوہ تکاتو ، کیسائی گھر  تے گیانداری کوہ سلیمان دے مشہور پہاڑ نیں ۔

گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پنجاب دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پربت دھارے
گٹھ:پہاڑی سلسلے
صوبہ اڑیسہ

**[[اوڈیشا|صوبہ اڑیسہ]]** () برطانوی راج دا اک صوبہ سی، جسنو‏ں 1 اپریل 1936ء نو‏‏ں صوبجات بہار و اڑیسہ نو‏‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے بنایا گیا۔

## تریخ
1803ء نو‏‏ں اڑیسہ اُتے برطانوی راج دا مکمل قبضہ ہو گیا سی۔ اس وقت اڑیسہ برطانوی راج دے بنگال پریزیڈنسی وچ آگیا۔
فیر 1 اگست 1912 نو‏‏ں صوبجات بہار و اڑیسہ دوناں نو‏ں بہار تے صوبہ اڑیسہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں بنگال تو‏ں وکھ کر دتا گیا۔
1 اپریل 1936ء نو‏‏ں صوبجات بہار و اڑیسہ تقسیم ہوک‏ے دو صوبے صوبہ بہار تے صوبہ اڑیسہ وجود وچ آئے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے
گٹھ:بنگال پریذیڈنسی
گٹھ:تریخ اوڈیشہ
گٹھ:1936ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
نار سنگھ سندھو

1776ء وچ ہیرا سنگھ سندھو دے قتل دے بعد اُس دا بھتیجا نار سنگھ سندھو (جس دا باپ نتھا سنگھ سندھو سی) اِس مثل دا سردار مقرر ہويا کیونجے ہیرا سنگھ سندھو دا بیٹا اُس د‏‏ی وفات دے وقت نو عمر سی۔ 1768ء وچ کھرل قوم دے نال اک لڑائی وچ نار سنگھ سندھو کوٹ کمالیہ وچ قتل ہو گیا تاں اُس دا بھائی رن سنگھ سندھو اِس مثل دا سردار بنیا۔ رن سنگھ سندھو د‏‏ی سربراہی وچ اِس مثل دا دائرہ اقتدار کوٹ کمالیہ، شرقپور تے قصور وچ انتہا نو‏‏ں پہنچ گیا تے اُس نے کوٹ کمالیہ دا قلعہ کھرل قبیلے تو‏ں کھو کے مثل وچ شامل ک‏ر لیا۔1781ء وچ اُس نے سیدوالہ دے حاکم کمار سنگھ تو‏ں سیدوالہ کھو کر اُسنو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بے دخل کر دتا تے سیدوالہ نکئی مثل دا حصہ بن گیا۔1781ء وچ ہی اوہ کھرل قبیلے نال جنگ دے دوران زنبورق دے حملے تو‏ں قتل ہويا۔
گٹھ:سکھ شخصیتاںگٹھ:پنجابی شخصیتاں
داج قلموس

ACORUS CALAMUS

ایہ اک نیم آبی پودا اے جو بنیادی طور تے امریکا تے یورپ وچ ہُندا سی پر ہُݨ جنوبی ایشیا وچ وی دریاواں ، ندی نالےآں تے ایہجے آبی ذخیرےآں دے کنڈھےآں اُتے اُگدے نیں جِتھے مینھ بوہتا پیندا اے ۔ پاکستان وچ کاغان تے ہنزا دے علاقےآں وچ ملدا اے ۔ ترکی وچ ایہ اِنا زیادہ ہُندا اے کہ ایہنوں طب یونانی وچ وج ترکی دا نام دِتا جاندا اے ۔ ایہدے تُرکی نام دا بگاڑ ای لاطینی وچ اکورس بݨ گیا ۔ ایہ اک خوشبودار پودا اے جیہدیاں جڑاں زیادہ خوشبودار ہُندیاں نیں ۔ ایہدا قَد اک فُٹ توں گَھٹ ہُندا اے ۔ فارسی وچ ایہنوں "اگر ترکی" ، عربی وچ "زریرہ" ، سنسکرت وچ "اگراگرنتهی" تے انگریزی وچ "سویٹ فلیگ" کہیا جاندا اے ۔ 

گٹھ:پودے
گٹھ:نباتات
گٹھ:نباتیات
ہیرا سنگھ سندھو

**سردار ہیرا سنگھ سندھو** مثل سندھو جاٹ سکھاں دا بانی سی جس نے 1748ء وچ خطۂ پنجاب وچ مغلاں د‏‏ی حکومت کمزور پڑدے ہی اِس مثل نو‏‏ں تشکیل دتا۔

ہیرا سنگھ سندھو ضلع لاہور د‏‏ی تحصیل چونیاں ( حال ضلع قصور) دے پرگنہ فریدآباد دا باشندہ سی۔اِس پرگنہ نو‏‏ں ملک نکہ کہندے سن جس تو‏ں اِس مثل دا ناں نکئی مشہور ہويا۔ پنجابی زبان وچ ’’ نَکَہ‘‘ دے معنی نيں: راستہ۔ ایہ علاقہ چونکہ دریائے ستلج تے دریائے راوی دے وچکار واقع سی، اِسی لئی اِسنو‏ں نکہ کہیا جاندا سی۔ اِس مثل د‏‏ی آبادی ضلع قصور، چونیاں تے باہروال کلاں دے شہراں وچ آباد تھی۔ہیرا سنگھ سندھو جو اِس مثل دا بانی سردار سی، نے 1731ء وچ پاہل لے ک‏ے سکھ مت مذہب اختیار ک‏ر ليا سی۔ اُس نے اولاً افغاناں تو‏ں پاکپتن دا قبضہ چھڑوانے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ درگاہ بابا فرید دے اک عقیدت مند سجان چشتی تو‏ں لڑائی دے درمیان وچ ہیرا سنگھ سندھو قتل ہو گیا۔

**ہیرا سنگھ** ( لگ-پگ 1706-1767 ) : نکئی مثل دا بانی اک سندھو جٹّ سی جو اجوکے پاکستان دے لاہور ضلعے وچ چونیاں دے نیڑے بہڑوال پنڈ دے مکھی چودھری ہیم راج دے گھر پیدا ہویا سی ۔ 1731 وچ ، اسنے  بھائی منی سنگھ توں امرت چھکیا اتے اسنے اس سمیں دے سکھاں دی طرحاں ساہسی اتے جوخم بھریا جیون جیوننا شروع کیتا ۔ گوانڈھی پنڈاں دے کئی نوجوان اس نال اسدے کارنامیاں وچ اس نال مل گئے اتے اس نے بہت چیزاں-وستاں اتے بہت سارے پسوں-اوٹھ  اتے گھوڑے وغیرہ اکٹھے کر لئے ۔ جدوں 1763 وچ سکھاں نے قصور اتے حملہ کرکے اس نوں لٹیا اتے 1764 نوں سرہند   نوں جت لیا تاں ہیرا سنگھ نے بہڑوال ، چونیاں ، دیپالپور جمبر ، جیٹھوپور ، کنگنوال اتے کھڈیاں اتے قبضہ کر لیا ۔ اسنے لاہور توں 60 کلومیٹر دی دوری تے ملتان توں فیروزپور سڑک اتے چونیاں وکھے اپنا ہیڈکوارٹر قایم کر لیا اتے نکئی مثل دا نیہہ پتھر رکھیا جو ‘ نکا` علاقے دے ناں تے اپنایا گیا سی اتے جس اتے ہیرا سنگھ دی دھاک جمی ہوئی سی ۔

پاکپتن اتے 1767 وچ حملے دوران ہیرا سنگھ اک لڑائی وچ ماریا گیا سی ۔
## ہورویکھو
*دل خالصہ
*سکھ مسلاں
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:سکھ اتہاس

گٹھ:جٹ

گٹھ:پنجابی جرنیل
گٹھ:سکھ جنگجو
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
میر احمد یار خان

میر احمد یار خان بلوچ خان آف قلات لورالائی وچ پیدا ہوئے۔ تکمیل تعلیم دے بعد 1921ء وچ بلوچستان وچ گورنر جنرل دے ایجنٹ دے پرسنل اسسٹنٹ مقرر ہوئے۔ 1923ء وچ فوجی تربیت حاصل کيتی تے ژوب ملیشیا وچ سکینڈ لیفٹنٹ دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔1928ء وچ قلات دے ولی عہد بنے 30 ستمبر نو‏‏ں والد د‏‏ی وفات دے بعد تخت نشین ہوئے۔ 1958ء وچ بغاوت دے جرم وچ گرفتار کر لئی گئے تے کچھ عرصہ لاہور وچ نظر بند رہ‏‏ے۔ 3 جنوری 1974 نو‏‏ں بلوچستان دے گورنر مقرر ہوئے تے مارشل لا دے نفاذ تک اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1902 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
گٹھ:خانان قلات
گٹھ:پاکستان دے نوابی حکمران
گٹھ:پاکستان دے نواب
صائم علی کرنالی

وزیر آباد دے اردو دے معروف استاد شاعر
## ولادت
22 اگست 1928ء نو‏‏ں کرنال وچ پیدا ہوئے،
## استاد شاعر
صائم دا تعلق کرنال دے قریبی پنڈ گنج تو‏ں سی ۔وہ تقسیم دے وقت ہجرت کرکے وزیر آباد قیام پذیر ہوئے۔ اُنہاں دا سارا گھرانہ اُردو شاعری تو‏ں وابستہ سی۔ صائم گنجوی فن ِ شاعری دے اسرار و رموز تو‏ں خوب واقف سن تے اُنہاں د‏‏ی اضافی خوبی ایہ سی کہ اوہ اس فن نو‏‏ں گھراناں تک محدود کرنے دے قائل نہ سن بل کہ ہر نويں شاعر د‏‏ی نہ صرف حوصلہ افزائی کردے بل کہ اسنو‏ں فن ِشاعری د‏‏ی مبادیات تو‏ں مکمل آگاہ کردے۔ اُنہاں دے شاگرداں د‏‏ی تعداد سیکڑاں وچ ا‏‏ے۔ وزیر آباد تے نیڑے و جوار وچ ہونے والی ادبی و شعری نشستاں وچ اوہ نہ صرف شریک ہُندے بل کہ 1922ء وچ قائم شدہ ادبی تنظیم ’’بزمِ ادب‘‘ وزیرآباد دے آخری سانس تک روح ِ رواں رہ‏‏ے۔ شرف نوگانوی، اعجاز حسین شاہ، امتیاز اللہ ہما، عبدالمعبود فتح پوری، مخلص صدیقی، ایم سلیم چشتی، غضنفر علی مظلوم ،امام دین مسافراور کئی کہنہ مشتق غزل گو اُنہاں دے رفقائے کار سن،،

## لکھتاں
* صفحۂ ہستی (شعری مجموعہ)
* تعصبانہ تبدیلیاں (1952ء)
* گنج سخن (1956ء)
* دیدہ بیدار (شعری مجموعہ)

## وفات
22 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں گلی آرائیاں وزیر آباد وچ بعمر 95 برس وفات پا گئے،
جنازہ عقب حوا میموریل ہسپتال والے قبرستان وچ ادا ہويا ، ۔ مرحوم سینئر صحافی ڈاکٹر سید رضا سلطان دے والد سن ۔پنجاب بھر وچ انہاں دے لاتعداد شاگرد سن ۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
محسن حقانی

سابق وفاقی سکریٹری، حسین حقانی دے چھوٹے بھائی،
وہ کئی کتاباں دے مصنف وی سن،

پاکستان ایڈمنسٹریٹو سروس گروپ (پاس) دے گریڈ 22 دے او ایس ڈی محسن ایس حقانی نو‏‏ں 27 اپریل 2017ء نو‏‏ں ایکسپورٹ پروسیسنگ زونز اتھارٹی (epza) دا چیئرمین لگیا دتا، انھاں پاکستان سٹیل ملز دے سی ای او دا وی اضافی چارج دیدتا گیا سی،

## وفات
3 مارچ 2021ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے ،
مرحوم د‏‏ی نماز جنازہ جمعرات نو‏‏ں بعد نماز ظہر مسجد یثرب، ڈی ایچ اے، کراچی وچ ادا کيتی گئی،
## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
راجہ حسن اختر

آپ دا شمار علامہ اقبال دے قریبی دوستاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

21 اپریل 1938ء نو‏‏ں جدو‏ں علامہ اقبال د‏‏ی وفات ہوئی تاں اُس وقت جو چند احباب جاوید منزل وچ موجود سن ‘ اُنہاں وچ راجہ صاحب وی شامل سن ۔ چودھری محمد حسین د‏‏ی وفات دے بعد راجہ حسن اختر مزار اقبال د‏‏ی کمیٹی دے صدر مقرر ہوئے سن ۔ مزارِ اقبال وچ دلچسپی دے نال نال راجہ حسن اختر یومِ اقبال نو‏‏ں قومی حیثیت دلوانے وچ وی پیش پیش رہ‏‏ے۔ آپ دا انتقال 15 اکتوبر 1964ء نو‏‏ں ہويا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
مغربی بنگال اسمبلی انتخابات، ۲۰۲۱ء

**2021ء مغربی بنگال اسمبلی انتخابات**  8 مرحلےآں وچ 27 مارچ 2021ء تو‏ں 29 اپریل 2021ء ہونے نيں۔

## پس منظر
2016ء دے گزشتہ اسمبلی انتخابات وچ آل انڈیا ترنمول کانگریس نے 211 نشستاں حاصل ک‏ر ک‏ے اکثریت ثابت د‏‏ی سی۔ انڈین نیشنل کانگریس نو‏‏ں 44 تے دایاں بازو د‏‏ی جھولی وچ بالترتیب 44 تے 33 نشستاں آئیاں تے دونے پارٹیاں اتحاد بنا ک‏ے میدان وچ اتری سن۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تے گورکھا جن مکتی مورچہ دے کھاتے وچ محض 3 نشستاں آئی سن۔ البتہ 2019ء دے عام انتخابات وچ حیرت انگیز طور اُتے ٹی ایم سی نو‏‏ں 22 تے بی جے پی 18 نشستاں جیتنے وچ کامیاب رہی سی۔ تے 2021ء آندے آندے مگربی بنگال د‏‏ی اسمبلی وچ بی جے پی د‏‏ی نشست 31 ہو گئی۔ سیاسی مبصرین دا مننا اے کہ بایاں بازو دا ایويں بی جے پی د‏‏ی طرف جانا بی جے پی دے ووٹ شرح وچ وادھا دا باعث بنے گا۔

## مدعے
2021ء اسمبلی انتخابات وچ مندرجہ ذیل مدعے زیر گفتگو نيں؛
* شہریت ترمیمی قانون، 2020ء
* نیشنل رجسٹر آف سٹیزنز
* کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء تے اس د‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی بے روزگاری۔
* امفان طوفان  دے بعد راحتی اشیاء وچ ہونے والی بد عنوانی۔

## تاریخاں

26 فروری نو‏‏ں الیکشن کمیشن دے اعلان کيتا کہ 27 مارچ تو‏ں 29 اپریل 2021ء تک انتخابات ہون گے تے 2 مئی 2021ء نو‏‏ں نتائج دا اعلان ہوئے گا۔

## حوالے

گٹھ:حالیہ انتخابات
گٹھ:مغربی بنگال وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
تارن گجرال

**تارن گجرال** (22 فروری 1931 – 31 مارچ 2021) اک پنجابی دی لیکھکا سی۔ اسدا جم پاکستان پنجاب وچ ہویا سی اتے بعد وچ موہالی،پنجاب وکھے رہی۔ اوہ شاعری اتے کہانیاں لکھدی سی اتے اپنیاں کویتاواں خود ترنم وچ وی گا لیندی سی۔

## زندگی
تارن گجرال نے اپنی زندگی دے دو وڈے اجاڑے دیکھے سی۔ 1947 وچ بھارت دی ونڈ دے ویلے راولپنڈی نیڑے اپنے جدی تھاں، گجر خان توں اس نوں پروار سمیت بھجنا پیا۔ بھارت آ کے اس دا پروار کانپور وچ وس گیا۔ اتھے ہی تارن دا ویاہ ہویا۔ پھر 1984 دے سکھ-مخالف دنگیاں توں بعد اسنوں اتے اسدے پروار نوں کانپور توں موہالی چلے جانا پیا۔

## لکھتاں
ہن تک اسدیاں ہیٹھ لکھیاں کتاباں شائع ہو چکیاں ہن:
### کہانی مجموعہ
* *جگنوناں دا قبرستان*
* *ابنے مریئم*
* *اروار پار*
* *کھپرا محل*
* *اٹاری بازار*
* *رتّ کا کنگو*

### جیونیاں
* *ساڈے بھاپا جی*
* *پکے پرانے پلّ*

### شعری مجموعہ
* *رم جھم آیا میگھلا*

### بال ساہت
* *ریڈّ فیور بنام لال بخار*
* *موٹو سیٹھ*
* *نھائی نھائی کریئے*
* *نکے نکے پیر*
* *ببی دے کارنامے*

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
رڈاکس

**رڈاکس** جاں **رڈاکسیکرن** (; **رڈکشن** (انااکسیکرن) اتے **آکسیکرن** (آکسیکرن) دا سمیل) کریاواں اوہ کیمیائی کریاواں ہندیاں ہن جہناں وچ پرمانواں سی آکسیکرن آبادی بدل جاندی اے؛ عامَ طور اتے، ایہناں کریاواں وچ کیمیائی ذاتیاں وچکار بجلانوآں دا تبادلہ ہندا اے۔

گٹھ:کیمیائی عوامل
چھاپ تلک سب چھینی

***چھاپ تلک سب چھینی*** (اردو چھاپ تلک سب چھینی) برج بولی وچ 14ویں صدی دے صوفی صوفیانہ امیر خسرو ولوں لکھی اک غزل (اک خاص روپ والی شاعری) اے۔ اس دے دھنی اتے پراسرار گیت انوپات دے کارن، ایہہ اکثر دکھنی ایشیا وچ قوالی محفلاں وچ وی سنی جاندی اے۔ اس شاعری وچ اک رومانسکی پرگٹاوا اے، پر ایہہ امیر خسرو ولوں اپنے روحانی گرو، حضرت نظامودین اولیا لئی لکھی اک شردھاوان شاعری اے۔ جو کہ ہیٹھ لکھے شبدا وچ لکھیا اے: *<nowiki/>'ہے نظام، میں تہانوں پوری زندگی سونپ دتی اے، توں مینوں صرف اک نظر نال اپنی لاڑی بنایا اے '۔*

*چھاپ* شبد چنن دی پیسٹ نں مخالف کردا اے جو ہندو اپنے متھے تے لگاؤندے ہن اتے *تلک* شبد دے متھے اُتے تلک دے نشان نوں درساؤندا اے۔ مکھ لائن کہندی اے، "تسیں میرا *چھاپ* اتے *تلک* اک نظر نال لے لئی اے۔"۔ *چھاپ* اتے *تلک* مذہبی اتے تہذیبی پچھان دا پرتیک ہن۔

## لکھت اتے ترجمہ

اس شاعری نوں استاد نصرت فتح علی خان، ناہید اختر، مہناز بیگم، ابیدا پرون، صبری بردرز،  اقبال حسین خان بنداناوازی، فرید عیاض اتے ابو محمد قوال، استاد ظفر حسین خان، استتھ ولائت خان، استرت شجات خان، ضلع خان، ہدکی کیانی اتے راحتَ فتح علی خان سمیت بھارتی اتے پاکستانی قوالاں ولوں قوالی دے روپ وچ گایا گیا اے۔

## مشہور سبھیاچار
1978 دی بالیوڈّ فلم میں تلسی تیرے دی آنگن کی وچ لتا منگیشکر اتے آشا بھونسلے ولوں اک اڈیشن پیش کیتا۔ ابیدا پروین اتے راحتَ فتح علی خان نے اک ہور مشہور ذکر پاکستانی سنگیت دے شو کوک سٹوڈیؤ اُتے دکھایا۔ اس گانے نے کئی سالاں توں اپنی مشہوری قایم رکھی اے، جسدا نیمت طور اُتے بھارت اتے پاکستان دے ٹیلیوژن صلاحیت شو اتے سوشل میڈیا' تے سنیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی گانے
سریندر گیت

**سریندر گیت** (جم 2 اپریل 1951) اک پرواسی پنجابی شاعر اے۔

سرندر گیت دا جم پیؤ جی س: اتم سنگھ دھالیوال تے ماں جی سردارنی مختیار کور دے گھر سریندر کور دھالیوال وجوں ہویا سی۔ مول طور تے اوہ موگا ضلعے دے پنڈ بیر-راؤکے دی رہن والی اے۔ 1974 وچ گھلّ کلاں (ضلع موگا) دے س: گربخش سنگھ گل نال ویاہ کروا کے کینیڈا جا بسی سی۔ اوہ کیلگری، کینیڈا وچ رہندی اے۔ 1997 وچ اوہناں دی پہلی کتاب 'شائع ہوئی سی۔

## کتاباں
### شعری مجموعہ
* *تری ساں میں اتھوں* (1996)
* *سن نی جندے* (1999)
* *چند ستارے میرے وی ہن* (2005)
* *موہ دیاں چھلاں* (غزلاں، 2011)
* *کانے دیاں قلماں*'
* *رکھ تے پنچھی* (2017)
* *شبد-سنکھے* (2019)
* *گستاخ ہوا* (2020)

### ہور
*دھی دا قرض* (وارتک مجموعہ، 2019)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
حنا شاہ

thumb|دائیں|حنا شاہ گجرات ریاست کی صنعت کار بیواؤں سے ملاقات کرتے ہوئے
[thumb|حنا شاہ [نریندر مودی کے ساتھ، جو تصویر کھینچے جانے کے وقت گجرات کے وزیر اعلٰی تھے۔]]
thumb|بھارت کی سابق صدر جمہوریہ صلاحیت دیوی پاٹل کی جانب سے عورت طاقت پُرسکار یوم خواتین کے موقع پر حاصل کرتے ہوئے۔

حنا شاہ ایک بھارت کی صنعت کار اے۔ اس نے اپنا کیرئر 1976ء میں پلاسٹک پیاکیجنگ صنعت میں شروع کیا اور تب سے وہ ایک اہم مقرر، لکھاری اور صنعت سازی اور خرد، چھوٹی اور اوسط درجے کی صنعتوں کی ترقی کی تعلیم کا درس دینے والی کے طور پر شہرت رکھتی اے۔

وہ کئی ایوارڈز حاصل کر چکی اے، جن میں بھارت کے صدر جمہوریہ کی جانب سے ملک کی معاشی ترقی میں تعاون کے لئی استری طاقت ایوارڈ، بھارت جیوتی ایوارڈ، ٹائٹن بی مور لیجینڈ خطاب اور پروجکٹ مینیجمنٹ انسٹی ٹیوٹ کی جانب سے بہترین پروجکٹ ایوارڈ۔

**حنا شاہ** اک بھارتی صنعت کار اے۔ اسنے پلاسٹک پیکنگ صنعت وچ 1976 وچ اپنے کریئر دی شروعات کیتی سی، اتے ادوں توں ہی ادمی اتے مائیکرو چھوٹے مدھم صنعت ترقی اُتے اک پرمکھ سپیکر اتے لکھاری اے۔

شاہ نے کئیاں اوارڈ جتے ہن، جنہاں وچ دیس دے معاشی ترقی دے کھیتر وچ یوگدان پاؤن لئی بھارت دے صدر ولوں حاصل سٹری طاقت انعام، بھارت جوتی اوارڈ، د ٹائٹن بی مور لیجنڈ دا سرلیکھ ملیا اتے پراجیکٹ انعام انسٹیچیوٹ ولوں بیسٹ پروجیکٹ اوارڈ ملیا۔
## خواتین کو بااختیار بنانا

اس نے اپنے کیریئر دی شروعات 1976 وچ پلاسٹک پیکنگ صنعت وچ کیتی۔

1986 وچ، اس نے انٹرنیشنل سینٹر فار اینٹرپرنیرشپ اینڈ کریئر ڈویلپمینٹ دی شروعات کیتی۔ شاہ دا ‘’افسراں رتاں لئی ادم ترقی پروگرام'' دی شروعات گجرات دیاں 25 عورتاں نال ہوئی سی اتے ایہناں وچوں 16 نے غیر-روائتی کاروبار قائم کیتے سن جو اجے وی 2011 وچ کاروبار وچ سن۔
زیمبیا وچ عورتاں دی معاشی بااختیار بنانا رنپالیسیاں دی شروعات اتے، بنگلہ دیش، لیسوتھو، بوتسوانا، کیمرون، ملیشیا، پھلیپینز، جورڈن، شریلنکا، گائنا، آئیوری کوسٹ اتے سینٹ کٹس وچ ادارہ جاتی کرن وچ شاہ دی اہم کردار سی۔

شاہ کا پہلا پروگرام، جس کا عنوان خواتین کی صنعتی ترقی کا پروگرام تھا، گجرات میں 25 خواتین کے ساتھ شروع ہوا، جن میں سے 16 خواتین نے غیر روایتی کاروباروں کو تشکیل دیا اور 2011ء میں سبھی برسرکاروبار تھے۔ 1986ء میں اس نے خود کے صنعتی تجربے کو ترقیاتی پہل کی شکل فراہم کی اور دی انٹرنیشنل سنٹر فار آنٹراپینرشپ اینڈ کیریئر ڈیولپمنٹ  (آئی سی ای سی ڈی ) شروع کیا

وہ کئی ممالک میں خواتین کے معاشی طور پر خواتین کو بااختیار بنانے کی حکمت عملیوں کو شروع کرنے اور انہیں ادارہ جاتی شکل دینے میں پیش پیش تھی۔ ان ممالک میں زیمبیا، بنگلہ دیش، لیسوتھو، بوٹسوانا، کیمرون، ملائیشیا، فلپائن، اردن، سری لنکا، گیانا، آئیوری کوسٹ اور سینٹ کیٹز شامل ہیں۔

## حوالے

* Interview of Hina Shah, founder, ICECD
* 
* 
* 
* 

## خارجی روابط

* Icecd.org آئی سی ای سی ڈی کی ویب سائٹ 
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:گجرات (بھارت) کی خواتین کاروباری شخصیتاں
گٹھ:گجرات (بھارت) کی کاروباری شخصیتاں
افضل ساحر

**افضل ساحر** (جم 14 اپریل 1974) پاکستان دا نامور شاعر، لکھاری اتے صحافی اے۔ اس دی شاعری دا محاورہ لوک-گائکی اتے قصہ-کاو اتے صوفی شاعراں دے شعری دے بہت نیڑے اے۔ اوہ پاکستان دے اک ریڈیو تے پروگرام پروڈیوسر اتے آر۔جے۔ دے طور تے کم کردا اے۔ اوہ پنجابی بولی دی جھولی اک شاعری دی کتاب `نال سجن دے رہیئے وو` پا چکا اے۔

پنجاب دی ونڈ ویلے اس دے ماپے پنڈ چبیوال، ضلع ہشیارپور توں اجڑ کے پنڈ پھرالا، ضلع لائلپور چلے گئے سی۔
## نمونہ شاعری

روز دہاڑے، جینا مرنا،
ساڈے لیکھیں لکھیا
ویلا کہڑی ٹور ٹریندے،
ایہہ نہ سانوں دکھیا
صاد مرادے جی اکھوائے
بے لجے، بے چجے
سائیں !
اسیں اس جیون توں رجے
(اس جیون توں رجے)
## باہری سروت
* Afzal Saahir,Poetry, Partition 1947
* Shiv Inder Singh Meets Punjabi Poet Afzal Sahir.

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر