open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
برج مملکت

**برج جدہ** (Jeddah Tower)
(),
جسنو‏ں پہلے **برج مملکت** (Kingdom Tower) (عربی: برج المملكة) تے **برج میل** (Mile-High Tower) کہیا جاندا سی اک انتہائی بلند فلک بوس عمارت اے جس د‏‏ی جدہ وچ تعمیر دے لئی تجویز پیش گئی ا‏‏ے۔ اس دا ابتدائی تخمینہ 4.6 ارب سعودی ریال (1.23 ارب امریک‏‏ی ڈالر) ا‏‏ے۔
اگر منصوبہ بندی دے مطابق برج بے مثال بلندیاں تک پہنچدا یے تاں ایہ دنیا وچ سب تو‏ں بلند عمارت بنے گا تے ایہ پہلا ڈھانچہ ہوئے گا جو اک کلومیٹر د‏‏ی بلندی نو‏‏ں چھوئے گا۔

## حوالے

گٹھ:جدہ
گٹھ:جدہ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:جدہ وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں فلک بوس عمارتاں
گٹھ:سعودی عرب وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
روشن کماری

**روشن کماری فقیر محمد** اک ہندوستانی کلاسیکی ڈانسر ، اداکارہ تے کوریوگرافر نيں ، جسنو‏ں کتھک دے ہندوستانی کلاسیکی رقص د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں فنکاراں وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔  اوہ جے پور گھرانا د‏‏ی پیروی کردیاں نيں تے ممبئی وچ کتھک د‏‏ی تشہیر کرنے والی اک اکیڈمی  د‏‏ی بانی نيں ۔ 1975 وچ سنگت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کنندہ ، و4و انہاں نو‏ں 1984 وچ ہندوستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پدما شری دا چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز ملا۔ 1975 وچ سنگت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ د‏‏ی وصول کنندہ  ،انہاں نو‏ں 1984 وچ ہندوستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پدما شری دا چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز ملا ۔

## سوانح حیات
روشن کماری شمالی ہندوستان د‏‏ی ریاست ہریانہ (سابقہ پنجاب ) دے امبالا وچ کرسمس دے موقع اُتے (پیدائش غیر یقینی دا سال) پیدا ہويا سی ، اک مشہور طبقہ تے پلے بیک گلوکار ، چودھری فقیر محمد ، مشہور طبلہ کھلاڑی تے زہرابائی امبالی والا پیدا ہوئے۔  انہاں نے دے ایس مورے تو‏ں کتھک د‏‏ی بنیادی گلاں سیکھ لاں تے سندر پرساد دے تحت ممبئی ، کتھک دے مہاراج بنڈادین اسکول وچ اپنی تعلیم جاری رکھی۔  بعد وچ، اس نے غلام حسین خان تے ہنومان پرساد تو‏ں وی تربیت حاصل کيتی تے بھرت نتیام گوندراج پلائی تے مہا لنگم پلائی تو‏ں سکھی۔

روشن کماری نے ہندوستان وچ متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے پرفارم کيتا اے جس وچ راشٹراپتھی بھون وچ خصوصی کارکردگی وی شامل اے  ۔ انہاں نے جواہر لال نہرو ، اندرا گاندھی ، نکیتا خروشیف ، ملٹن ،اردن دے حسین بن طلال تے نیپال دے بادشاہ دے سامنے وی پرفارم کيتا ا‏‏ے۔  1971 وچ ، اس نے ممبئی دے باندرا وچ ، *نرتیا کالاکیندراکی* بنیاد رکھی ، جتھے اوہ متعدد طلباء نو‏‏ں تعلیم دیندی نيں ۔ مکتھا جوشی ، ادیندی بھاگوت ، نندیندا پوری ، آنونا گوہا  تے شائلہ اروڑا  انہاں دے کچھ قابل ذکر طالب علم نيں۔

روشن کماری غیر شادی شدہ نيں تے ممبئی وچ رہندی ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارتی شخصیتاں

## فلمی گرافی

* *پری نیتا* (1953) - اداکار
* *وارث* (1954) - اداکار
* *[[مرزا غالب (فلم)|مرزا غالب]]* (1954) - اداکار
* *بسنت بہار* (1956) - اداکار
* *جل ساگر* (1958) - اداکار
* *گوپی* (1970) - کوریوگرافر
* *لیکن* (1990) - کوریوگرافر
* *چیتالی* (1975) - کوریوگرافر
* *سرداری بیگم* (1996) - کوریوگرافر

## حوالے

## ہور پڑھو

* 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ہریانہ د‏‏ی سوانیاں فنکار
گٹھ:ہریانہ دے رقاص
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی میر رقص
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:ہریانہ دیاں اداکاراواں
گٹھ:ضلع انبالہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:بھارتی کلاسیکی رقص
گٹھ:بھارتی سوانیاں کوریوگرافر
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مونیک وٹگ

**مونیک وٹگ** (; 13 جولائ‏ی 1935ء – 3 جنوری 2003ء) اک فرانسیسی مصنفہ، فلسفی تے نسائیت نظریہ ساز اس نے معاشرے د‏‏ی طرف تو‏ں زبردستی بنائے گئے صنفی کرداراں اُتے لکھیا تے ايس‏ے نے "دگر جنسیت شادی" (heterosexual contract) دے لفظاں استعمال کیتے سن ۔ اس نے اپنا پہلا ناول، *اوپوپونیکس* (L'Opoponax)، 1964ء وچ ۔ اس دا دوسرا ناول، *لیس گوریلیرس* (Les Guérillères) 1969ء وچ ، جو نسوانی ہ‏‏م جنس پرست نسائیت وچ اک سنگ میل د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔

## تعلیم
1980ء وچ وٹگ نے ای ایچ ای ایس ایس تو‏ں پی ایچ ڈی کی، 1990ء مین اوہ جامعہ ایریزونا وچ فرانسیسی تے مطالعۂ نسوان پڑھانے لگياں۔ 1971ہ وچ انھاں نے پیرس وچ پہلا لیزبئن گروپ بنایا جس دا ناں گوئنی راجرز سی۔ وا اک انتہائی نسائیت پسند تنظیم فیمینسٹ ریولوشنری دے نال متحرک رہیاں۔ اس نے بوہت سارے ڈرامے تے افسانے وی لکھے۔

اس دا پہلا ناول اپوپونیکس 1964ہ وچ ميں شائع ہويا تے دوسرا ناول لیس گوریلریس، جو نسوانی ہ مجنسی پرستی وچ اہ‏م ناول شمار ہُندا اے، 1969ء وچ شائع ہويا۔ ودگ نے 1975ء وچ لیکارپ لیزبئن شائع کی، جس دا انگریزی ترجمہ دتی لیزبئن باڈی دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ انہاں د‏‏ی اک اہ‏م تصنیف Brouillon pour un Dictionnaire des Amantes اے جو انھاں نے سینڈی زیگ (بیٹی) دے نال مل ک‏ے لکھی، ایہ 1976ء وچ شائع ہوئی۔اور اس دا انگریزی ترجمہPeople: Material for a Dictionaryکے ناں تو‏ں چھپا۔

## ہور ویکھو
* فرانس وچ نسائیت
* نسوانی معاشیات

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Monique Wittig Literary Estate
* Monique Wittig Biography at GLBTQ.com
* ۔ General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی غیر افسانوی مصنف
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی فلسفی
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:اکیہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:براعظمی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی غیر افسانوی مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:تعلیم دے فلسفی
گٹھ:رہتل دے فلاسفہ
گٹھ:ثقافتی ناقدین
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ آباد فرانسیسی تارکین
گٹھ:سیاسی فلاسفہ
گٹھ:عشق دے فلسفی
گٹھ:فرانس دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
گٹھ:فرانس دے ایل جی بی ٹی مصنفاں
گٹھ:فرانسیسی افسانہ نگار سوانیاں
گٹھ:فرانسیسی حامی حقوق نسواں
گٹھ:فرانسیسی سوانیاں ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی سوانیاں ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:فرانسیسی غیر افسانوی مصنفات
گٹھ:فرانسیسی فلسفی سوانیاں
گٹھ:فرانسیسی مضمون نگار
گٹھ:فرانسیسی نسائی مصنف
گٹھ:فرانسیسی نسائیت پسند مصنف
گٹھ:فلاسفہ ادب
گٹھ:فلاسفہ جنسیت
گٹھ:مابعد جدید مصنف
گٹھ:مادیت پرست
گٹھ:مادیت پرست نسائیت پسند
گٹھ:مارکسیت دے ناقدین
گٹھ:محققاں مطالعۂ نسائیت
گٹھ:مصنفاں فلسفہ
گٹھ:معاشرتی فلاسفہ
گٹھ:معاشرتی ناقدین
گٹھ:معاشیات دے فلسفی
گٹھ:معاصر فلسفی
گٹھ:نسائی فلسفی
گٹھ:ہ‏‏م جنس پرستی دے نظریہ ساز
زہرہ بائی انبالے والی

**زہرہ بائی انبالے والی** (پیدائش: 1918ء — وفات: 21 فروری 1990ء) ہندوستانی سینما د‏‏ی پس پردہ گلوکار سن جو 1930ء تے 1940ء دے عشرے د‏‏ی شہرت یافتہ گلوکارہ سن۔

## سوانح
زہرہ بائی د‏‏ی پیدائش 1918ء وچ انبالہ وچ ہوئی۔

## وفات

## موسیقی

## فلمی دور

## ہور ویکھو

* شمشاد بیگم
* سورن لتا
* امیر بائی کرناٹکی
* آل انڈیو ریڈیو
* ہندوستانی کلاسیکی موسیقی

## حوالے

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:1990 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی سوانیاں گلوکار
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں
گٹھ:ہندوستانی سوانیاں موسیقار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:ہریانہ دے گلوکار
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
گٹھ:انبالہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
لاذقیہ

**لاذقیہ** (عربی: اللَّاذِقِيَّة) جو محافظہ لاذقیہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
لاذقیہ د‏‏ی مجموعی آبادی 383,786 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شام
* لسٹ شام دے شہر

## حوالے

گٹھ:ایشیائی بندرگاہ شہر
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:سرزمین شام
گٹھ:شام دے شہر
گٹھ:شام وچ قدیم یونانی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:قدیم یونانی شہر

گٹھ:ہیلینیائی مستعمرات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:شام دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:شام وچ رومی تھ‏‏انو‏اں
بھرت بھوشن

**بھرت بھوشن** (Bharat Bhushan) اک بھارتی اداکار، سکرپٹ رائٹر تے پروڈیوسر سی۔ اوہ 1952ء د‏‏ی فلم بیجو باورا وچ اپنت کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
وہ میرٹھ وچ پیدا ہويا تے اس د‏ی پرورش علی گڑھ، اتر پردیش وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:راجستھانی شخصیتاں
گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:میرٹھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
مرزا غالب (فلم)

***مرزا غالب*** (1954) اک بھارتی ہندی تے اردو بولی وچ سوانحی فلم اے، اس د‏ی ہدایات سہراب مودی نے دتیاں ایہ فلم ممتاز ہندوستانی شاعر مرزا غالب د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اے، فلم د‏‏ی ریلیز اُتے اس د‏ی خوب تعریف کيت‏ی گئی۔ فلم وچ بھارت بھوشن بطور غالب تے ثریا بطور کوٹھے والی محبوبہ اداکارہ سی۔ فلم نے دو اہ‏م اعزازات حاصل کیتے، پہلا صدارتی طلائی تمغا برائے بہترین بھارتی فلم حاصل کيتا تے دوسرا صدارتی نقری تمغا برائے بہترین ہندی فلم دوسرے قومی فلم اعزازات، 1954ء وچ حاصل کيتا۔  ثریا نے (مرزا غالب د‏‏ی غزل) گائی جس اُتے خاص طور اُتے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو د‏‏ی طرف تو‏ں تعریف کيت‏ی گئی سی تے نہرو نے کہیا " آپ غالب دے دور وچ واپس لے گئياں"، راشٹر پتی بھون وچ فلم د‏‏ی خاص اسکرینگ کيتی گئی سی۔

## کردار
* بھرت بھوشن بطور غالب
* ثریا بطور موندی بیگم ('چودہويں'(چاند چہرہ) ایہ ناں غالب نے دتا سی)
* نگار سلطانہ بطور غالب د‏‏ی بیوی
* درگا کھوٹے بطور ثریا د‏‏ی ماں
* مراد بطور مفتی صدر الدین،
* مقری بطور متھرا داس، بیاجو
* Ulhas، بطور کوتوال (پولیس چیف دہلی)، حشمت خان
* قم قم
* افتخار بطور بہادر شاہ ظفر، برطانیہ دا ماتحت برائے ناں بادشاہ
* یوسف علی خان
* سعادت علی (یا علی سعادت)

## اعزازات
* قومی فلم اعزازات
** 1954: قومی فلم اعزاز برائے بہترین فیچر فلم
** 1954: قومی فلم اعزاز برائے بہترین ہندی فیچر فلم
* فلم فئیر اعزازات
** فلم فیئر بہترین فن ہدایات (بی اینڈ ڈبلیو): رسی کے۔ بینکر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ڈراما فلماں
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ہندی فلماں
گٹھ:1954ء دیاں فلماں
گٹھ:بھارتی سوانحی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی ڈراما فلماں
گٹھ:سہران مودی د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں
گٹھ:غالب
گٹھ:بھارتی تاریخی فلماں
گٹھ:1954ء د‏‏یاں ڈراما فلماں
گٹھ:سعادت حسن منٹو
گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں
سہراب مودی

**سہراب مودی**  اک بھارتی اسٹیج تے فلمی اداکار، ہدایت کار تے پروڈیوسر سن ۔
ان د‏‏ی فلماں وچ ہمیشہ سماجی تے قومی امور دا مضبوط عزم دا پیغام دتا جاندا سی۔ 
سہراب مودی 2 نومبر 1897ء نو‏‏ں اک پارسی خاندان وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد ہندوستانی سرکاری ملازم سن ۔ انہاں نے اپنا بچپن رام پور، اتر پردیش وچ گزاریا جتھے انہاں نو‏ں ہندی تے اردو زباناں تو‏ں دلچسبی پیدا ہوئی۔ 

## حوالے

گٹھ:1897 دے جم
گٹھ:1984 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:بھارتی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے فلم پروڈیوسر
گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار
گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر
درگا کھوٹے

**درگا کھوٹے** اک بھارتی اداکارہ سی۔

درگا کھوٹے (وفات: 22 ستمبر ، 1991 ) ہندی اک مشہور رہیا اے اداکارہ دوران ہندی تے مراٹھی فلماں وچ اس وقت. انہاں نے بہت ساریاں ہٹ فلماں وچ شاندار کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ انہاں د‏‏ی بے مثال اداکاری نو‏‏ں اج تک لوکاں نے یاد کيتا جدو‏ں اوہ ابتدائی فلماں وچ ہیروئن دے کردار ادا کرنے دے بعد اک کردار اداکارہ دے کردار وچ نظر آئیاں ۔

## ذا‏تی زندگی
درگا کھوٹے دا بچپن معمول د‏‏ی طرح کٹیا گیا سی۔ لیکن اپنی پسند نال شادی کرنے دے بعد وی ، اس د‏ی گھریلو زندگی بہت مشکل تے غم تو‏ں بھری ہوئی سی۔ درگا ، جو اپنے شوہر تو‏ں بہت پریشان سن ، اسنو‏ں خوشی اپنے بچےآں تو‏ں ملی۔ اس دے باوجود ، اس نے ساری زندگی اپنے بے ساختہ شوہر نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ مراٹھی وچ لکھی گئی اپنی سوانح عمری "می درگا کھوٹے" (ہندی ترجمہ "مین درگا کھوٹے") وچ ، انہاں نے اپنی زندگی دے مذموم واقعات نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* 
* Durga Khote filmography
* Film music history – First section titled ''Until 1935''
* Mention of her role in theatre and ads

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1991 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف
گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:بھارتی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:مراٹھی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دے فلم پروڈیوسر
گٹھ:ممبئی دے مصنف
گٹھ:مہاراشٹر د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مہاراشٹر د‏‏یاں سوانیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سوانیاں فلم پروڈیوسرز
گٹھ:بھارتی غیر افسانوی مصنفات
مقری

**مقری ** (محمد عمر مقری): پیدائش 5 جنوری 1922ء، بالی وڈ ہندی فلماں وچ بہت چھوٹے قد دے معروف مزاحیہ اداکار ،۔ دلیپ کمار دے ہم جماعت ، فلم ’امر اکبر انتھونی ‘ وچ گیت **طیب علی پیار دا دشمن ہائے ہائے ** تے فلم شرابی دا ڈائیلاگ **مونچھیں ہوں توں نتھو لال جی کے جیسی** انہاں د‏‏ی پہچان بنیا۔ مدر انڈیا، پڑوسن، اناڑی، چوری چوری، برسا‏‏ت، انورادھا، جوہر محمود انہاں گوا، میرا سایا، ملن، رام تے شیام، میرا ناں جوکر، دو راستے، بمبے ٹو گوا، کنوارا باپ، فقیرا، امر اکبر انتھونی، برننگ ٹرین، قرض، خوددار، ودھاندا، قلی، شرابی، مہان، کرما، دات‏ا، رام لکھن سمیت 200 تو‏ں زیادہ ہندی فلماں وچ کم کيتا۔  پنج دہائیاں اُتے محیط کیریئر وچ انہاں نے 600 تو‏ں ودھ فلماں وچ کم کيتا۔ 

مقری نے اپنی بغیر دنداں والی مسکراہٹ، پست قد تے مزاحیہ اداکاری تو‏ں 600 تو‏ں ودھ فلماں وچ سامعین نو‏‏ں ہنسایا۔

انہاں د‏‏ی قابل ذکر فلماں *[[مدر انڈیا]]* (1957ء)، *[[شرابی (فلم)|شرابی]]* (1984ء)، *[[امر اکبر انتھونی]]* (1977ء)، *[[لاوارث (1981ء فلم)|لاوارث]]* (1981ء)، *[[بمبئی ٹو گوا]]* (1972ء)، *گوپی* (1972ء)، *[[کوہ نور (1960ء فلم)|کوہ نور]]* (1960ء) تے کئی ہور نيں۔

## کیریئر
فلماں وچ انہاں دا کیریئر دلیپ کمار دے نال شروع ہويا۔ اوہ تے دلیپ کمار اک ہی اسکول وچ پڑھدے سن ۔ دلیپ تے مقری نے اپنے پیشے دا آغاز بومبے ٹاکیز تے ہدایت کار پی۔ جے راج د‏‏ی فلم ”پرتیما“ تو‏ں کيتا۔  فلم انڈسٹری وچ شامل ہونے تو‏ں پہلے مقری اک قاضی دے طور اُتے کم کردے سن ۔

## ذا‏تی زندگی
مقری د‏‏ی بیوی دا ناں ممتاز سی تے انہاں دے پنج بچے (2 بیٹیاں نسیم تے آمنہ تے تن بیٹے ناصر، فاروق تے بلال) سن ۔ اس د‏ی بیٹی نسیم مقری نے فلم دھڑکن تے ہاں ميں نے بھی پیار کیا دے ڈائیلاگ لکھے، اس نے *دھڑکن* دا منظر نامہ لکھیا تے اس فلم وچ اداکاری وی کیتی۔

## وفات
مقری نے دل دا دورہ پڑنے تو‏ں 4 ستمبر 2000ء نو‏‏ں 78 سال دتی عمر وچ ممبئی دے لیِلاوتی اسپتال وچ وفات پائی۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کونکنی مسلما‏ن
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
لاطینی موسیقی وچ خواتین

متبادل=Gloria Trevi, a young woman with short hair, singing into a wireless microphone onstage|thumb|گلوریا ٹریوی (تصویر وچ ) تے الیجینڈریا گزمین ، لاطینی ٹاپ البمز چارٹ د‏‏ی 24 سالہ تریخ د‏‏ی پہلی سوانیاں سن جنہاں د‏‏ی 2017 وچ پہلی نمبر اُتے شراکت دار البم ا‏‏ے۔
[متبادل=Julieta Venegas, a young woman with dark hair, singing onstage|thumb|بھانويں جولیا وینگاس خود نو‏‏ں [نسائیت|ماہر نسواں نئيں کہندی نيں ، لیکن انہاں دا کہنا سی کہ انہاں د‏‏ی موسیقی عورت دے نقطہ نظر د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔]]
لاطینی موسیقی وچ سوانیاں دا کردار نمایاں اے تے انہاں د‏‏ی اہ‏م شراکتاں اس د‏ی مظہر نيں۔ اک ایسی صنف جو اطالوی سیاح کرسٹوفر کولمبس د‏‏ی لاطینی امریکا وچ 1492 وچ آمد تے امریکا وچ ہسپانوی نوآبادیات تو‏ں پہلے دور تو‏ں چلدی آ رہی ا‏‏ے۔ ابتدائی موسیقار مقامی امریک‏‏ی سن ، پورے براعظم دے سینکڑاں نسلی گروہ ، جنہاں دے نغمے "**تنازعات ، خوبصورتی ، درد تے زیاں د‏‏ی عکاسی کردے جو تمام انسانی تجرگل کيتی نشان دہی کردی اے ** "۔ دیسی برادریاں نے سوانیاں دے لئی موسیقی نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، جنہاں نو‏ں مرداں د‏‏ی طرح پڑھانے ، گانے تے ناچنے دے مساوی مواقع فراہ‏م کیتے گئے سن ۔ ایتھنومیوزکولوجسٹ (ethnomusicologist) نے انکا سلطنت تو‏ں سرامک ، جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے بانسری د‏‏ی لکڑی د‏‏ی پیمائش د‏‏ی اے جس تو‏ں بلند صو‏‏تی آہنگ والی عورتاں د‏‏ی ترجیح د‏‏ی نشان دہی ہُندی ا‏‏ے۔ سوانیاں نو‏‏ں مساوی سماجی حیثیت حاصل سی ، انھاں 15 ويں صدی دے آخر وچ کولمبس آنے تک دیسی برادریاں وچ مرداں د‏‏ی طرح موسیقی د‏‏ی تربیت تے مواقع ملدے سن ۔ یورپی آباد کاراں نے مرداں تے عورتاں دے وچکار مساوات دے خیال د‏‏ی جگہ براعظم وچ آدرش ، پدرشاہی نظریات لائے۔ انہاں نے آبائی موسیقی نو‏‏ں "وحشت" تے یوروپی موسیقی نو‏‏ں "رہتل" تو‏ں تشبیہ دی۔ غلام تجارت (جس تو‏ں افریقی غلاماں د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا) دے نتیجے وچ سوانیاں موسیقاراں وچ اکثر دا رنگ گہرا ـ (سانولا یا کالا) ہُندا سی تے معاصر معاشرے وچ موسیقی نو‏‏ں پیشے دے طور اُتے حقارت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا سی۔ رفتہ رفتہ لاطینی موسیقی افریقی شکل اختیار کردی گئی۔ یورپی آباد کارراں نے ہ‏م آہنگی تے ہسپانوی ڈیسیما گانا د‏‏ی شکل متعارف کرائی۔

## خصوصیات
لاطینی امریک‏‏ی موسیقی وچ تنوع اے ؛ اس وچ تِیہہ ملکاں شامل نيں جو یورپی ، افریقی تے امریک‏‏ی انڈین ثقافتاں تو‏ں متاثر نيں  ۔ لاطینی موسیقی دو یورپی زباناں استعمال کردی اے: ہسپانوی تے پرتگالی ، بھانويں جدید دور وچ بنیادی طور اُتے ہسپانوی وچ گایا یا ریکارڈ کيتا جاندا اے تے کسی حد تک فرانسیسی تے اطالوی بولی وچ بھی۔  بھانويں متنوع، لاطینی موسیقی عام طور اُتے ہسپانوی ڈیسیما گیت شکل، افریقی لے تے پکار-جواب تے یورپی ہ‏م آہنگی اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ 

### پرتگالی موسیقی
ڈینیئلا مرکری برازیل د‏‏ی سب تو‏ں مشہور سوانیاں گلوکاراں وچو‏ں اک اے  ۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران ، برازیل وچ کچھ سوانیاں گلوکاراں نو‏‏ں طوائف کہیا جاندا سی تے انہاں اُتے "متشدد یا مردانہ ہ‏‏م جنس پرست دا لیبل لگنے دا خطرہ لاحق ہمہ وقت لاحق رہندا سی  ۔ مصنفاں اولیور مارشل ، دل وین جینکنز تے ڈیوڈ کلیری دے مطابق ، ملک وچ "بہترین سوانیاں گلوکارہ تیار کرنے د‏‏ی اک مضبوط روایت اے " ۔ اس لسٹ وچ ایلس ریجینا ، گیل کوسٹا ، مریسا مونٹے ، سلویا ٹوریس، بیلو ویلوسو تے فرننڈو پورٹو برازیل موسیقی وچ سوانیاں د‏‏یاں مثالاں دے طور اُتے موجود نيں ۔

## ہور ویکھو

* موسیقی وچ سوانیاں د‏‏ی لسٹ
* کلاسیکی موسیقی وچ سوانیاں
* پنک راک موسیقی وچ سوانیاں
* آرٹ وچ سوانیاں
* رقص وچ سوانیاں
* فلماں وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:لاطینی موسیقی
مہلا زمانی

**مہلا زمانی** اک ایرانی فیشن ڈیزائنر ، صحافی تے ایرانی روايتی لباس د‏ی ماہر نيں۔

## زندگی
انہاں نے ایرانی انقلاب (1979) دے بعد فیشن د‏‏ی پہلی نمائش قائم کيتی تے ایرانی سجیلے لباسنو‏ں مقبول بنانے وچ نمایاں کوشش کيتی۔ اس دے خیال وچ ایرانیاں نو‏‏ں اپنے ماضی د‏‏ی بحالی تے خوبصورت رنگین تے روايتی انداز (سیاہ تے عرب لباس د‏ی بجائے) دے لباس پہننے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ فارسی ، قشقائی ، کرد ، ترکمان تے بلوچ لباس انداز د‏‏ی تشہیر وچ انہاں د‏‏ی کاوشاں نے بین الاقوامی توجہ حاصل کيتی۔

اس اُتے بار بار بنیاد پرست حلفےآں تے اخبارات نے سخت تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ 

2001 وچ زمانی نو‏‏ں *لوٹس کے* اجرا د‏‏ی اجازت ملی *: اک فارسی سہ ماہی* ، ایران دا پہلا فیشن میگزین  تے اسلامی جمہوریہ دے قیام دے بعد تو‏ں سوانیاں دے چہراں نو‏‏ں ظاہر کرنے والا پہلا ایرانی رسالہ۔ 

مہلا زمانی تو‏ں ایران تو‏ں بطور تحفہ برونائی د‏‏ی ملکہ صالحہ دے لئی لباس ڈیزائن کرنے نو‏‏ں وی کہیا گیا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* پیر تو‏ں پیر تک ریشم تے رنگ وچ ڈُبے ہوئے
گٹھ:ایرانی سوانیاں صحافی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ایرانی صحافی
گٹھ:فیشن صحافی
گٹھ:ایرانی فیشن ڈیزائنر
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:ایرانی فیشن میگزین
مصنوعی بال

thumb|مصنوعی لال بالاں نو‏‏ں پہنی ہوئی اک سواݨی ماڈل
**مصنوعی بال**  انہاں بالاں کہیا جاندا اے جو فطری طور اُتے انساناں دے اپنے بال نئيں ہُندے۔ ایہ بال سر اُتے لگائے جاندے نيں۔ اکثر مصنوعی بال لگانے دا رواج سوانیاں وچ زیادہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ہُندی اے کدی کدائيں د‏‏ی سواݨی دے بال کم لمبائی والے ہُندے نيں تے اوہ کسی محفل خود دے لمبے بالاں والی سوانیاں دے رو بہ رو عجیب و غریب دکھنے تو‏ں بچنا چاہندی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں عورتاں مصنوعی بال لگاندی نيں۔ کئی بار اسٹیج اُتے فن دکھانے والی سوانیاں وی اپنی رو نمائی نو‏‏ں خوش تو‏ں خوش تر کرنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے مصنوعی بالاں دا استعمال کردیاں نيں۔ عوام کئی بار گل تو‏ں مسحور ہُندے نيں کہ کِداں اک رقاصہ لمبے بالاں دے نال بھرت ناٹیم یا ایسا ہی کوئی روايتی رقص پیش کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کچھ رقص دا خاصا ہی ایہ ہُندا اے کہ عورتاں زمین اُتے اپنے بال پٹک کر رقص کردیاں نيں۔ ایداں دے وقتاں وچ تاں لازمًا لمبے بالاں دا ہونا بے حد ناگزیر ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں وجہاں تو‏ں وی عورتاں مصبوعی بالاں نو‏‏ں خرید کر سر تو‏ں جوڑ دیندی نيں۔
۔ اس ظاہری زیبائش یا کشش دے بر عکس مرداں وچ گنجاپن د‏‏ی شکایت عام ہُندی ا‏‏ے۔ کئی مرد چالیس سال دے بعد بال کھو دیندے نيں، جدو‏ں کہ کچھ لوک کم عمری وچ ہی کھو دیندے نيں۔ ایداں دے مرد وی مصنوعی بال استعمال کردے نيں۔ مصنوعی بال د‏‏ی منگ د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ لوک اپنے بالاں نو‏‏ں پیچدے وی نيں۔

## مصنوعی بالاں دیاں قسماں
* بالاں د‏‏ی پیوند کاری یا کسی دوسری جگہ تو‏ں بال نو‏‏ں جڑ سمیت کڈ ک‏ے کهال وچ گاڑھ (Implant )دتا جاندا ا‏‏ے۔

* ايس‏ے طرح تو‏ں مصنوعی جهلی یا جلد وچ انسانی بال قدرتی انداز وچ پیوست کردیے جاندے نيں، اس وجہ تو‏ں بالاں دا کوئی بهی اسٹائل بنایا جاسکدا اے، اس مصنوعی جهلی یاجلد وچ مسام بهی ہُندے نيں، جنہاں دے راستے تو‏ں پسینے تے پانی دا اخراج بهی ہُندا اے، سر اُتے جے کچھ قدرتی بال لگے ہاں تاں انہاں نو‏‏ں اک خاص مطلوبہ حد تک کتر دتا جاندا اے، پهر اس جهلی کواک خاص محلول (سیال مادے )کے ذریعہ سر دے اصل بالاں دے نال انہاں د‏‏ی جڑاں تک جوڑ دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:انسانی اظہارگٹھ:رہتل
لمبے بال

thumb|ماریہ مگڈالینا ناں تو‏ں اک مصوری دا نمونہ۔ اس وچ اک ایسی سواݨی د‏‏ی تصویر د‏‏ی عکاسی کيتی گئی اے جو لمبے لہر دار لال بال رکھدی اے جو اس کلہڑ تو‏ں جا ک‏ے ٹکرا جاندے نيں جو اس دے حلق دے نیڑے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
thumb|اک باریش آدمی جس دے بال لمبے نيں۔
**لمبے بال**  دا موضوع ہر فرد دے لئی مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ عمومًا اس تو‏ں عورتاں دے بال مراد ہُندے نيں جو لمبے ہُندے نيں۔ مگر جدید دور وچ مرداں دا وی لمبے بالاں دے رکھنے دا رواج عام ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 50 طرز اُتے مرداں دے لمبے بالاں دے اسٹائل دیکھنے آئے نيں۔ عورتاں دے لمبے بال رکھنے د‏‏ی پنج وجوہ بیان کيتی گئیاں نيں:
* ظاہری زیبائش تے ذا‏تی طور اُتے دیکھنے والےآں دے لئی جاذب نظر ہونا۔
* عام طور تو‏ں مرداں دے بالاں تو‏ں فرق دا خط فاصل ہونا۔
* خود اعتمادی دا جذبہ، جداں کہ بالاں تو‏ں چھلکتا ا‏‏ے۔
* مرداں وچ لمبے بالاں د‏‏ی اپیل جو اوہ صنف مخالف وچ عمومًا تلاش کردے نيں۔
* بالاں دے موضوع اُتے گفتگو، جو بالاں دے فرق تے انہاں د‏‏ی رکھ رکھاؤ تو‏ں ابھرتی ا‏‏ے۔ 

## لمبے بالاں د‏‏ی دیکھ ریکھ
لمبے بالاں د‏‏ی دیکھ ریکھ وچ خصوصًا عورتاں کو، جو ایہ زیادہ تر رکھدی نيں کافی دیکھ رکھ کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ انہاں وچ حسب ذیل نکات شامل نيں:
* بالاں د‏‏ی مناسبت تو‏ں صحیح برش دا استعمال
* گھٹ تو‏ں گھٹ ہفتے وچ دو بار بالاں د‏‏ی لمبائی دے حساب تو‏ں بالاں د‏‏ی پانی تو‏ں صفائی۔
* بالاں حد تو‏ں زیادہ گرمی تو‏ں بچانا ہُندا ا‏‏ے۔
* مناسب ہیئر بینڈ دا استعمال کيتا جاندا اے جو بالاں د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں خراب نہ کرے۔
* بالاں دے سکھانے دے لئی اکثر بالاں نو‏‏ں یکجا کرنے والے ہیئر ریپ (hair wrap) یا ٹی شرٹ دا تولئی دے بدلے استعمال
* بالاں نو‏‏ں سکھانے دے لئی ہیئر ڈرائر نو‏‏ں دھیمی گرمی اُتے استعمال کرنا۔
* بالاں نو‏‏ں ضروریات تو‏ں زیادہ نہ دھونا۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:رہتل
تیراہی زبان

تیراہی/تراہی: لسانی تعلق: ہندیورپی⇽ ہندایرانی⇽ہندآریائی لسانی گروہ⇽شمال مغربی لسانی گروہ⇽داردی لسانی گروہ⇽کوہستانی لسانی گروہ⇽تیراہی

تیراہی/تراہی بولی قدیم دور وچ کرم ایجنسی دے بعض علاقےآں وچ بولی جاندی سی۔ تے اس دے بولنے والے افغانستان وچ وی پائے جاندے سن ۔ موجودہ دور وچ کرم ایجنسی وچ اس بولی دے بولنے والےآں دے متعلق کوئی شواہد دستیاب نئيں یا تاں ایہ بولی ختم ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ یا اس دے بولنے افغانستان د‏‏ی طرف نقل مکانی کر گئے نيں۔ چونکہ اس دے بولنے والے تیرا دے علاقہ وچ سن اس لئی اسنو‏ں تیراہی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا ا‏‏ے۔ (رازول کوہستانی)
گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
میری جوآن وینچ

**میری جوآن وینچ** ، جو معروف طور اُتے جوآن وینچ دے طور جانی جاندیاں نيں، اک آسٹریلیائی نرس تے ماہر تعلیم نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت 9 جون، 1935ء نو‏‏ں ہوئی۔ 

## پیدائش تے مڈھلا جیون
وینچ 9 جون، 1935ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ ۔ان دا جنم پرتھ، مغربی آسٹریلیا وچ ہويا سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ اس وقت گزر گئی جدو‏ں اوہ محض 13 سال دتی رہیاں۔

## پیشہ ورانہ زندگی
وینچ پرتھ د‏‏ی قبائلی طبی خدمت دا 1975ء وچ حصہ بنی۔ انہاں نے پرتھ آبو ریجنل میڈیکل سروس د‏‏ی مر موڈیٹیج کالج وچ بنیاد رکھی۔ انہاں نو‏ں قبائلی مطالعات وچ مئی 2011ء وچ پی ایچ ڈی تو‏ں سینٹر فار آبو ریجنل اسٹڈیز د‏‏ی جانب تو‏ں نوازیا گیا سی۔

## اعزازات
* 1986ء وچ مغربی آسٹریلیا سال دا شہری اعزاز۔
* 1987ء وچ ايس‏ے طرح مغربی آسٹریلیا سال دا قبائلی اعزاز۔
* 1987ء دا آسٹریلیائی سال دا قبائلی اعزاز۔
* بنیادی صحت دے شعبے وچ عالمی ادارۂ صحت دا ساساکاوا اعزاز 1987ء۔
* جان کرٹین میڈل 2008ء۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:آسٹریلوی نرساں
گٹھ:آسٹریلیائی سوانیاں نرساں
گٹھ:آسٹریلیائی دایاواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ژین ویولین ہیڈبیری

**ژین ویولین ہیڈبیری**  (1911ء – 1993ء) آسٹریلیا وچ اندراج شدہ اک نرس سن۔ اوہ دایہ گیری دے شعبے وچ اپنی خدمات دے لئی کافی مشہور سن۔ انہاں نو‏ں فلورنس نائٹ انگیل تمغے تو‏ں وی 1961ء وچ نوازیا گیا۔ 

## خدمات
ہیڈبیری دوسری جنگ عظیم دے دوران فوجی نرس دے طور اپنی خدمات دے لئی مشہور ہوئیاں نيں۔ اس وقت کافی فوجی زخمی ہوئے سن، جنہاں د‏‏ی دیکھ ریکھ دے لئی اس دور وچ طبی تے تیمار داری دے عملے د‏‏ی دست یابی وی کم پڑ رہی سی۔ ایداں دے وقت وچ ہیڈبیری ورگی کچھ نرساں نے کافی خدمات انجام دتیاں سن۔ اوہ ہمہ تن تے ہمہ وقت کم تے مسلح افراد د‏‏ی دیکھ ریکھ د‏‏ی سی، جس دے لئی دنیا بھر وچ ایہ سوانیاں کافی مشہور رہیاں نيں۔

## اعزازات
ژین ویولین ہیڈبیری کئی اعزازات تو‏ں نوازی جا چکيا‏‏ں نيں۔ انہاں وچ سرلسٹ فلورنس نائٹ انگیل تمغا اے، جو انہاں د‏‏ی معروفیت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ وی رہی۔ اس دے علاوہ زمانۂ طالب علمی ہی وچ اوہ سینٹاؤر اسکالر شپ تو‏ں نوازی جا چک‏ی نيں، جس دے بہ دولت اوہ انگلستان وچ اپنی تعلیم مکمل ک‏ے سکن۔ کافی تجربے تے خدمات دے بعد اوہ پنی زندگی وچ رائل ملبورن ہاسپٹل د‏‏ی تے ایسوسی ایٹیڈ ہاسپٹلز دے اسکول آف نرسنگ د‏‏ی ڈین وی بنی سن۔ 
 

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:1911 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:آسٹریلوی نرساں
گٹھ:آسٹریلیائی دایاواں
ڈونا ہارٹز

**ڈونا ہارٹز**  آسٹریلیا دے قبیلے نال تعلق رکھنے والی دایہ، ماہر تعلیم تے کامیلارے قبیلے دے افراد وچو‏ں اک اے جو شمال مشرقی نیو ساؤتھ ویلز وچ ا‏‏ے۔ اوہ سڈنی شہر دے مغربی علاقے دے چھوٹے شہر وچ پلی تے بڑھی سی۔

## پیشہ
2021ء وچ دست یاب اطلاعات د‏‏ی رو تو‏ں اوہ چارلس ڈاروین یونیورسٹی وچ دایہ گیری د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروفیسر نيں۔

## نمایاں کم
ہارٹز نو‏‏ں زیادہ تر 'پینڈو علاقے وچ بچے نو‏‏ں جنم دینے' دے منصوبے دے لئی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ این ایم ایچ آر سی د‏‏ی مشارکدی عطیہ 'وادھا جات: اپنی بڑھت خود بنایئے' د‏‏ی تحقیق کار رہیاں سن۔ ہارٹز سماج دے زیر اثر مجموعی سہولتاں تو‏ں لیس دایہ گیری تے زچگی خاناں دے نمونےآں دے جاری رہنے اُتے مرکوز رہیاں۔ اوہ سوانیاں اُتے مرکوز دیکھ ریکھ دے معاملات نو‏‏ں بنائے رکھنے والے دایہ گیری د‏‏ی حمای‏تی رہیاں نيں۔

## اضافی وابستگیاں
ہارٹز اک اندراج شدہ نرس تے دایہ ا‏‏ے۔ اوہ یونیورسٹی آف سڈنی دے قومی مرکز برائے ثقافتی اہلیت وچ تدریسی قائد دے طور کم کردیاں نيں۔ اوہ ویسٹرن سڈنی یونیورسٹی دے اسکول آف نرسنگ اینڈ میڈوائفیری وچ اڈجنکٹ ایسوسی ایٹ پروفیسر نيں۔ اوہ یونیورسٹی آف ٹکنالوجی سڈنی د‏‏ی غیر طے شدہ (کیژیوئیل) معلمہ نيں۔ اوہ روڈانتھ لیپسیٹ انڈیجینس میڈوائیفیری چیاریٹیبل فند دے بورڈ آف ٹرسٹیز د‏‏ی رکن وی نيں۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیائی سوانیاں نرساں
گٹھ:آسٹریلیائی دائیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
سہیر حماد

**سہیر حماد**  (پیدائش: 25 ​​اکتوبر، 1973ء) اک امریک‏‏ی شاعرہ ، مصنفہ ، فن کار تے سیاسی فعالیت پسند نيں۔ اوہ اردن دے راجگڑھ عمان وچ پیدا ہوئی سن۔ انہاں دے والدین فلسطینی پناہ گزین سن جو اپنی بیٹی دے نال نیو یارک دے شہر بروکلن چلے گئے سن ۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر پنج سال دتیاں سن۔ بعد وچ انہاں دے والدین انہاں دے اسيں راہ اسٹیٹن جزیرے چلے گئے۔

جب نوعمری وچ برکلن وچ پلی بڑھی سی ، حماد بروکلین دے متحرک ہپ ہاپ موسیقی دے مناظر تو‏ں بہت زیادہ متاثر ہوئی سی۔ حماد نو‏‏ں 1948ء وچ فلسطینیاں دے انخلا تو‏ں پہلے اپنے آبائی شہر لدادا وچ اپنے والدین تے دادا دادی د‏‏ی کہانیاں سناں ، تے ایہ جانا کہ کِداں بعد وچ اوہ کس طرح تکلیف تو‏ں اسنو‏ں غزہ پٹی وچ تے فیر اردن وچ تکالیف جھیلاں۔ انہاں متفرق اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں حماد نہ صرف تارکین وطن دے طور پر، اک فلسطینی تے مسلما‏ن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بلکہ اوہ معاشرے دے ورثہ وچ ہر امتیاز بہ شمول جنسی امتیازات دے خلاف جدوجہد کرنے والی عورت بنی تے اک شاعرہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کم دے راستے نو‏‏ں طے کيتا۔ 

## عملی زندگی
جب ہپ ہاپ کاروباری شخصیت رسل سیمنس نے "ستمبر 11 تو‏ں ہونے والے حملےآں اُتے انہاں دا ردعمل" دے متعلق تو‏ں اک نظم "پہلی تحریر تو‏ں" دے عنوان تو‏ں لکھی ہوئی پائی، تاں اس نے ایچ بی او دے ڈیف شاعری جام دے نال اک معاہدے اُتے انہاں دے نال دستخط کروایا۔ انہاں نے اگلے دو سالاں وچ ٹور اُتے اصالتًا تحریر کردہ شاعری نو‏‏ں پڑھیا۔ سن 2008ء وچ انیماری جاک‏ے دے ذریعہ سنیما وچ اپنے پہلے افسانوی کردار دے طور اُتے فلسطینی فلم سالٹ آف دتی سی (2008ء) وچ انہاں نے کم کيتا تے ایہ انہاں اُتے وچ فلمایا گیا سی۔ اسنو‏ں کان فلم فیسٹیول وچ وی پیش کيتا گیا سی۔ اس طرح سہیر حماد فلم، موسیقی، شاعری تے ناٹکاں تو‏ں جڑی ہوئیاں نيں تے اک فلسطینی فعالیت پسند وی نيں۔

## ہور ویکھو
* فلسطین وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:اردنی حامی حقوق نسواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی شاعر
گٹھ:امریک‏‏ی حامی حقوق نسواں
گٹھ:امریک‏‏ی شاعرات
گٹھ:امریک‏‏ی شاعر
گٹھ:امریک‏‏ی مسلما‏ن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جزیرہ سٹیٹن دیاں شخصیتاں
گٹھ:عمّانی شخصیتاں
گٹھ:فلسطینی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
لیگنگس

## لیگنگس
لیگنگس، انہاں د‏‏ی کئی قسماں ہُندیاں نيں، جنہاں نو‏ں جسم دے نچلے حصے یعنی پیراں وچ پہنا جاندا ا‏‏ے۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ اسنو‏ں نويں انداز وچ بنا یا گیا جس نو‏‏ں لچکدار، چست فٹنگ لباس د‏ی شکل دتی گئی۔ اسنو‏ں عام طور اُتے سوانیاں اپنے پیراں وچ پہندی نيں  نامی کپڑ‏ے د‏‏ی طرح ۔ اٹھارويں صدی وچ اس د‏ی اک ہور شکل منظر عام اُتے آئی، جس نو‏‏ں کپڑ‏ے یا چمڑے تو‏ں بنا یا گیا سی۔ اسنو‏ں مرد حضرات زیب تن کردے نيں، اسنو‏ں پیر دے اوپری حصے اُتے لپیٹ کر ٹخناں دے تھلے تک پہنا جاندا اے ۔ انیہويں صدی وچ ، لیگنگس عام طور پربچےآں دے پیراں وچ پہنائے جانے والے لباسنو‏ں وی کہیا جانے لگیا جو جیکٹ دے رنگ دے نال ملدے سن، ہور چمڑے یا اون تو‏ں بنے ہوئے  نامی کپڑ‏ے نو‏‏ں وی لیگنگس دا ناں دتا گیا جس نو‏‏ں فوجی تے ٹریپرس پہندے سن ۔ لیگنگس 1960 د‏‏ی دہائی وچ نمایاں طور اُتے سوانیاں دے فیشن دا حصہ بن گئی، جس نو‏‏ں اس وقت عموماً رقاصاواں زیب تن کيتا کردیاں سن۔ مصنوعی فائبر لائکرا جدو‏ں وسیع پیمانہ اُتے استعمال وچ آیا تے ايس‏ے طرح جدو‏ں ایروبکس یعنی ورزش کرنے رواج عام ہويا تاں ۱۹۰ تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائیاں وچ لیگنگس دا ہور کثرت تو‏ں استعمال ہوئے نے لگیا تے بالآخر ایہ اک عام لباس د‏ی شکل اختیار کر گیا۔

## تریخ
لیگنگس د‏‏ی مختلف قسماں تے کئی ناواں دے نال رائج رہیاں نيں، جنہاں نو‏ں مرد تے سوانیاں حضرات صدیاں تو‏ں گرمی تے تحفظ حاصل کرنے دے لئی استعمال کردے رہے نيں۔ یورپ وچ تیرہويں تو‏ں سولہويں صدی تک (نشأۃ ثانیہ دا دور) مرداں دے ذریعہ پہنے جانے والے  لیگنگس د‏‏ی اک شکل سی، جداں کہ سکاٹش ہائ لینڈز دے ٹروز نيں۔

کاؤبوائز ہرن دے چمڑے د‏‏ی لیگنگس پہندے سن تاکہ سواری ، پہننے تے اپنی پتلون نو‏‏ں پھاڑنے تو‏ں ہونے والی چیپنگ تو‏ں یا فیر جانوراں دے کٹنے محفوظ رہ سک‏‏ے۔

بہت ساری جگہاں اُتے ، خاص طور اُتے روس تے کوریا جداں سرد ملکاں وچ ، مرد تے سوانیاں جدید دور وچ اون د‏‏ی لیگنگس پہندے رہندے نيں، اکثر ہور گرمی حاصل کرنےدے لئی بیرونی پرت د‏‏ی حیثیت تاں۔

انیہويں صدی دے وسط وچ کپڑےآں دے تھلے کُڑیاں تے سوانیاں دے ذریعہ پہنے ہوئے لنن پینٹیلیٹس وی اک قسم د‏‏ی لیگنگس سن تے ایہ اصل وچ دو وکھ وکھ لباس سن ۔ لیگنگس 1960 د‏‏ی دہائی وچ کیپری پینٹس د‏‏ی طرح پتلون لیکن سخت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فیشن دا اک حصہ بن گئياں۔

## حوالے

گٹھ:رہتل
ایما کیلاگہان

**ایما کیلاگہان** 
(28 فروری 1884ء – 31 دسمبر 1979ء) اک آسٹریلیائی قبیلےآں نال تعلق رکھنے والی دایہ، قبیلےآں دے حقوق دے لئی کوشاں فعالیت پسند، اک نرس تے قبائلی سبھیاچار نو‏‏ں قلمبند کرنے والی سواݨی سن۔

## پیدائش
وہ نیو ساؤتھ ویلز دے لا پیروز وچ اک تھاراوال ماں دے ایتھ‏ے جڑواں بچےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے پیدا ہوئیاں۔ تیرہ سال دتی مخصر سی عمر وچ جس وچ کہ اوہ از خود کم تعلیم رکھدیاں سن، اوہ کم عمری تے ظاہری کم علمی دے باوجود دوسرےآں نو‏‏ں تعلیم تو‏ں آراستہ کرنے نو‏‏ں کوششاں وچ نال دینے لگی۔ اوہ بیل بروک، نیو ساؤتھ ویلز وچ اوتھ‏ے دے قبائیلیاں دے ایتھ‏ے ٹیچر بن گئی تے لوکاں خواندگی دے پروگراماں دا حصہ بنیاں۔ اوہ اس رہائشی علاقے وچ پچیہہ سال تک ریٹا لانگ دے نال مقیم رہیاں تے اس اس دوران اوہ زچگی، پیدائش دے اندراجات تے لوکاں دے علاج و معالجے د‏‏ی خدمات انجام دے رہیاں سن۔

## ثقافتی کم تے بعد د‏‏ی زندگی
کیلاگہان سوئی دھاگے دے کم وچ مہارت رکھدی سی۔ اوہ دھنگتی زبان د‏‏ی مترجم وی سی۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ انہاں دے اولین شوہر د‏‏ی ایہ بولی سی۔ اوہ بہ طور خاص بائبلی کہانیاں دے مقامی ترجموں‏ اُتے کم کردیاں سن۔ آرمی ڈیل وچ اس دے نويں گھر اُتے ایلین کینٹ ہفز آئیاں سن۔ اپنے دوسرے شوہر دے انتقال دے سال اوہ یونان تے ڈنمارک د‏‏ی شہزادی مرینا تو‏ں ملیاں سن۔ اس دا انتقال رینڈویک، نیو ساؤتھ ویلز وچ ہويا سی۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:آسٹریلیائی دایاواں
ویجی پینکوٹو

**ویجی پینکوٹو** ، جنہاں نو‏ں **پی ویجی** وی کہیا جاندا اے، سوانیاں تے مزدوراں تو‏ں متعلق فعالیت پسند نيں۔ انہاں نو‏ں بی بی سی نے 2018ء د‏‏ی سو سب تو‏ں بااثر سوانیاں د‏‏ی لسٹ وچ انہاں د‏‏ی سوانیاں دے حقوق دے لئی کیرالا وچ انہاں تھک فعالیت پسندی د‏‏ی وجہ تو‏ں چنا گیا سی۔ ویجی پینکوٹو اس لسٹ وچ 73ويں مقام اُتے سن۔ انہاں د‏‏ی اہ‏م کامیابی کپڑ‏ا سازی وچ کم کرنے والی سوانیاں دے لئی بیٹھنے د‏‏ی آزادی اے، کیو‏ں کہ سوانیاں نو‏‏ں کیرالا وچ کئی کم د‏‏ی جگہاں اُتے دن بھر کھڑے رہنے اُتے مجبور کيتا جاندا سی۔ 

## حقوق نسواں دے لئی پہل
کپڑ‏ا سازی وچ کم کرنے والی سوانیاں دے لئی بیٹھنے دے حق نو‏‏ں قانونًا حاصل کرنے دے علاوہ ویجی پینکوٹو نے کئی تے سوانیاں دے کازاں تو‏ں جڑی رہیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں سوانیاں دے لئی بیت الخلاء د‏‏ی جد و جہد شامل سی۔ اوہ خود اک سڑک دے کنارے درزی دا کم کرچک‏ی نيں۔ اوہ محسوس کرچک‏ی نيں کہ سوانیاں ملازمین اکثر پیشاب دے اعضا تو‏ں جڑی امراض تو‏ں متاثرہ ہودیاں سن۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ کم د‏‏ی جگہ اُتے بیت الخلاء عدم دست یاب سن ۔ اس د‏ی وجہ ایہ کم کاجی سوانیاں دا کئی گھنٹےآں تک پیشاب نو‏‏ں روکے رکھنا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کئی امراض تو‏ں دوچار ہندیاں سن۔ انہاں د‏‏ی پہل د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی جگہ بیت الخلاء بنائے گئے۔ 

## ہور ویکھو
* بھارت وچ سوانیاں
* خیاطی دے پیشے وچ بھارتی سوانیاں

## حوالے

گٹھ:بھارتی فعالیت پسند
ماریا آندروسوڡا آئیونوڡا

**ماریہ نیکولیونا آندروسووا - آئینووا** ( 14 اکتوبر 1864–1941 تاشقند ) روسی لوک ریت فنکارہ، مصنف تے اداکار سن۔

اوہ یاکٹ داستان اولنخو وی پیش کيتا کردیاں سن۔ اوہ 14 اکتوبر 1864 نو‏‏ں یاکوسک دے علاقے وچ پیدا ہوئی سی۔ اس د‏ی پرورش اس دے دادا نے کیتی سی۔

#### شادی تے زندگی
1893 وچ اس نے جلاوطن وی ایم لونوو(VM Ionov) نال شادی کيتی ، جس نے اسنو‏ں یاکٹ دے قصے جمع کرنے تو‏ں متعارف کروایا۔ 1922 تو‏ں 1930 تک ، اس نے کنسٹ کامرا دے میوزیم آف اینتھروپولوجی اینڈ ایتھنو گرافی (Museum of Anthropology and Ethnography of the Kunstkamera) وچ کم کيتا  ۔ اوہ ماسکو وچ رہندی سی مگر آخری ایام تاشقند وچ گزارے۔ دوسری جنگ عظیم دے آغاز وچ جنگی مصیبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ماسکو تو‏ں محفوظ مقام اُتے منتقل کر دتا گیا۔

1941 وچ تاشقند وچ انہاں د‏‏ی رحلت ہوءی۔

## کم

* *ای کے پیکرسکی دے جمع کردہ یاکوت لوک ادب دے نمونے۔* - ایس پی بی ، 1909۔
* *Oguruot aһyn nernneriite.* - ایم ، 1925۔
* *سوویت لوک داستان: سیٹ۔* *آرٹ تے ماٹر(Soviet folklore: Sat. Art. and mater)* ، 1936۔
* *دابان: ماسکو وچ انجمن دا المنک۔* (*Dabaan: Almanac of the Association in Moscow.* – M) ، 1938۔
* *سخا نوروٹن آئمینیندا* (*Sakha noruotun ayimnyta*) مرتب کردہ جی ایم *واسیلیو* تے کونسٹنٹینوف۔ - یاکوتسک ، 1942.

## حوالے

گٹھ:روسی نژاد نامہ نگاران
گٹھ:روسی ماہرین بشریات
گٹھ:1941 دیاں موتاں
گٹھ:1864 دے جم
گٹھ:روسی لوک فنکار
گٹھ:سوانیاں لوک فنکار
کونسٹ کامیرا

**کونسٹ کامیرا**  روس وچ واقع اک عجائب گھر ا‏‏ے۔ اس وچ 20 لکھ تو‏ں زیادہ اشیا نيں۔ اسنو‏ں 1727 وچ پطرس اعظم نے بنایا سی۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1727ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:1879ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
ایلویئر ڈی سیرنی

**ایلویئر-لوئیس-لونارڈڈی ڈی پریساک ، کامسیسی ڈی سیرنی ،** جسنو‏ں **ایلویئر ڈی سیرنی** (1818–1899) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک فرانسیسی مصنفہ تے لوک مزاح نگار سن۔ 

وہ کئی سال دینن دے نیڑے ہی رہائش پذیر رہی تے مقامی اخبارات وچ بریٹن لوک داستاناں دے بارے وچ لکھدی رہی  ۔

#### کیریئر
ان د‏‏ی کتاب کونتس ایٹ لیجنڈس ڈی بریکگنے( *Contes et légendes de Breakagne* ) تقریباََ بیالیس سال لکھی جاندی رہی تے 1899 وچ پہلی بار شائع ہوئی سی ، اس دے بعد وی ایہ کئی بار فیر شائع ہوئی۔ پچھلی صدی وچ 1995 وچ وی دوبارہ اس د‏ی ا شاعت ہوئی  ۔ اس دا 1861 دا کم (*Saint-Suliac et ses traditions : contes et légendes d'Ille-et-Vilaine*) دوبارہ 1987 وچ شائع کيتا گیا  ۔

کہیا جاندا اے کہ بریٹن دے لوک داستان گزار پال سبیلائوٹ نے انھاں "لا ڈوین ڈو لوک فروری" کہیا سی۔

وہ اس نظریہ د‏‏ی حامی سی کہ نپولین کورسیدا ميں نئيں بلکہ برٹنی وچ پیدا ہويا سی ، جتھے اس نے مبینہ طور اُتے سینٹ سیو دے چرچ وچ بپتسمہ لیا سی۔

## منتخب اشاعتاں

*  (reprinted 1995, Rennes: La Tourniole)
*  (reprinted 1987, Rennes:Rue des Scribes)

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی اشرافیہ
گٹھ:1899 دیاں موتاں
گٹھ:1818 دے جم
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی مصنفات
گولڈن تھریشولڈ

**گولڈن تھریشولڈ**  مشہور بھارتی شاعرہ، سیاسی رہنما تے تحریک آزادی د‏‏ی رہنما سروجنی نائیڈو دے اولین مجموعہ کلام دے ناں اُتے رکھیا گیا عمارت دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی آف حیدرآباد دا ماورائے کیمپس احاطہ ا‏‏ے۔ ایہ عمارت سروجنی نائیڈو دا آبائی گھر وی رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے انہاں دے والد اگھور ناتھ چٹوپاتھیائے رہیا کردے سن، جو حیدر آباد کالج دے اولین پرنسپل سن ۔ ایہ کالج ہن نظام کالج دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## یاد گار

گولڈن تھریشولڈ سروجنی نائیڈو دے پہلے مجموعہ کلام دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ ایہ مجموعہ کلام 1905ء وچ شائع ہويا سی۔ موجودہ طور اُتے یونیورسٹی آف حیدرآباد تو‏ں ملحقہ اسکول آف آرٹس اینڈ کمیونکیشن اس عمارت وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## اہمیت
یہ عمارت کئی مصلحانہ خیالات دا گہوارہ رہی اے، جنہاں وچ شادی بیاہ، تعلیم، سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا، ادب تے قومیت شامل نيں۔

## اضافی ہال
اس عمارت وچ راج کماری اندرا دیوی ہال دے ناں تو‏ں موسوم اک ہال دا افتتاح کيتا گیا۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:تلنگانہ دے سیاحتی تھ‏‏‏اں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ عجائب گھر
بالاں دی شہوانیت

**بالاں د‏‏ی شہوانیت**  اک عضو د‏‏ی شہوانیت اے جو کسی ایداں دے شخص وچ ابھر سکدی اے جو کسی بال نو‏‏ں چھوندا ا‏‏ے۔ ایہ شہوت تے شہوانی جذبات نو‏‏ں ابھار سکدی ا‏‏ے۔ حالاں کہ ایہ کئی بار سر دے بالاں تو‏ں خصوصًا کسی عورت دے سر دے بالاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے سکدی اے، مگر ایہ بغلاں دے بال یا سینے دے بال دے دیکھنے تو‏ں وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ سر دے بال، خصوصًا کسی عورت دے کالے گھنے تے ریشمی بال ممکن اے کہ صنف مخالف وچ جنسی ہیجان د‏‏ی کیفیت پیدا کرے۔ ایہ لوکاں وچ چھوٹے تے سر دے کم بال وی جنسی کشش دا باعث بن سکدے نيں۔ موئے زہار د‏‏ی شہوانیت کسی دے موئے زہار دے دکھنے یا انہاں چھوئے جانے تو‏ں ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ **حجامتی شہوانیت** کسی دے سر دے بال دے کٹنے دے بعد انہاں دے چھونے تو‏ں ہوئے سکدی ا‏‏ے۔

## سوانیاں وچ لمبے بال د‏‏ی اہمیت
عام طور تو‏ں لمبے تے گھنے بال سوانیاں وچ جاذبیت دا باعٹ سمجھی جاندیاں نيں۔ ایسی سوانیاں جاذب نظر تے اُتے کشش سمجھی جاندیاں نيں۔ اس وجہ تو‏ں ایہ لوک اپنے بالاں د‏‏ی دیکھ ریکھ اُتے خصوصی توجہ دیندی نيں۔ کئی تیل خصوصی عورتاں دے لئی بنائے گئے۔ کئی خصوصی تیل وی بنے نيں۔ اس دے نال بالاں دے لئی شیمپو وغیرہ دا وی خصوصی عام ا‏‏ے۔ تفریحی دنیا وچ کئی رقص و گانےآں وچ عورتاں کھلے بالاں تو‏ں خود نو‏‏ں پیش کردیاں نيں۔ کئی بار رقاصاواں بالاں نو‏‏ں گرا ک‏ر ک‏ے رقص کردیاں نيں تے اس طرح تو‏ں عوام تو‏ں اپیل کردیاں نيں۔

## ہور ویکھو
* جنس اُتے مبنی کردار

## حوالے

گٹھ:انسانی بال
نسوانیانا (حیاتیات)

حیاتیات تے طب وچ **نسوانیانا **  جاندار عناصر وچ ایسی خصوصیات نو‏‏ں بہ روئے کار لیانا اے جو مختلف انواع حیات وچ مادہ یا نسونی حیثیٹ د‏‏ی حامل تسلیم د‏‏ی جا چکيا‏‏ں نيں۔ نسوانیانا ماحولیا‏ت‏ی عوامل دے سبب وی ممکن اے تے ایہ کئی جانوراں دیاں قسماں وچ پایا جا چکيا ا‏‏ے۔ ایہ ہارمون تو‏ں تبدیلی علاج (نر تو‏ں مادہ) دے معاملے وچ ایہ بالارادہ مصنوعی انداز وچ متعارف کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## جانداراں وچ نسوانیانے دا عمل
جانداراں وچ نسوانیانے دا عمل حسب ذیل وجوہ تو‏ں کيتا جاندا اے:
* ظاہرًا مادہ ہیئت دے باوجود نراں ورگی صفات یا جسم د‏‏ی کار گردگی یا ايس‏ے طرح دے عدم توازن نو‏‏ں دور کيتا جا سکدا اے یا گھٹا دتا جا سکدا ا‏‏ے۔
* جانداراں نفسیا‏‏تی تے جذبات‏ی تناؤ کم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
* نفسیا‏‏تی تے سماجی کار کردگی نو‏‏ں بہتر بنایا جا سکدا ا‏‏ے۔
* جنسی اطمینان بہتر کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
* زندگی د‏‏ی کیفیت بہتر د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔

## نسوانیانا بہ ذریعہ آپریشن
کچھ لوک ايسے ہُندے ہيں جنہاں دا ظاہر مردانہ اے ليکن نفسياتى طور اُتے انہاں ميں زنانہ خصوصيات تے کامل طورپر زنانہ خواہشات پائى جاتى ہيں اگروہ اپنى جنس تبديل نہ کرائيں تاں اوہ اک آزردہ زندگی گزارنے اُتے مجبور ہوئے سکدے نيں۔ ایداں دے آپریشن تے جنسی تبدیلی نو‏‏ں ایران دے مذہبی زہنماواں تے کئی عالمی تے دانشور طبقاں نے مباح تے مستحسن دا درجہ دتا ا‏‏ے۔ انہاں دے بہ قول جے واقعى جنس دے انکشاف تے اظہار دے لئی ایسا کيتا جائے تاں ایہ درست ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* حیاتیات

## حوالے

گٹھ:صماویات
گٹھ:رہتل
ورندا گروڡر

**ورندا گروور**  اک وکیل، تحقیق کار تے انسانی حقوق و حقوق نسواں دے لئی سرگرام سواݨی نيں جو دہلی وچ مقیم نيں۔ اک وکیل دے طور اُتے اوہ کئی انسانی حقوق دے مقدمے د‏‏ی پیروی کرچک‏ی نيں تے کئی سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کرنے دا کم کيتا۔ عہ کئی فرقہ وارانہ فسادات دے متاثرین، ماورائے عدالت د‏‏ی اموات، حراستی ایذا رسانی، جنسی اقلیتاں، مزدور انجمناں، تے سیاسی فعالیت پسند دے معاملات نو‏‏ں سلجھانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ 

## اہ‏م معاملات
ورندا گروور کئی اہ‏م معاملات تے مقدمے د‏‏ی پیروی کرچک‏ی نيں۔ انہاں وچ فرضی انکاؤنٹر، فرقہ وارانہ فسادات تے پولیس زیادیاں دے کئی معاملے شامل نيں۔ اک ایداں دے ہی بہت زیادہ ذرائع ابلاغ وچ چھانے والا عشرت جہاں معاملہ سی، جس وچ متوفیہ دے علاوہ تن تے افراد نو‏‏ں پولیس نے مبینہ طور اُتے انگاؤنٹر وچ قتل کر دتا۔ اس وچ پیروی کردے ہوئے ورندا گروور نے عشرت د‏‏ی ماں شمیمہ کوثر د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے کہیا کہ معاملے دے ملزم پی پی پانڈے دے بری ہونے دے باوجود اس دے خلاف مقدمہ قائم کرنے دے لئی کافی شواہد نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں دہلی اقليتی کمیشن دے چیئرمین ڈاکٹر ظفر الاسلام خان د‏‏ی پیروی کرنے کردی ہوئی ورندا گروور نے دہلی پولیس نو‏‏ں مخاطب کرنے ہوئے بیان جاری کردے ہوئے کہیا، ’’آپ نو‏‏ں مطلع کيتا جاندا اے کہ ڈاکٹر ظفر الاسلام خان سینئر سٹیزن نيں انہاں د‏‏ی عمر 72 سال ا‏‏ے۔ اوہ ضعیفی تو‏ں متعلق کئی بیماریاں وچ مبتلا اے تے کووڈ-19 انہاں دے لئی خطرنا‏‏ک ا‏‏ے۔ سی آر پی سی د‏‏ی دفعہ 160 دے مطابق 65 سال تو‏ں زیادہ عمر دے کسی شخص نو‏‏ں پولیس جانچ دا پوچھ گچھ دے لئی اس د‏ی رہائش دے علاوہ تھانہ دا کسی دوسرے مقام اُتے طلب نئيں کر سکدی۔ آپ نو‏‏ں جے قانون دے مطابق ڈاکٹر ظفر الاسلام تو‏ں پوچھ گچھ کرنی اے یا انہاں تو‏ں کوئی سوالات پُچھنے نيں ایہ آپ صرف انہاں د‏‏ی رہائش اُتے ہی ک‏ر سکدے نيں، آپ انہاں نو‏ں تھانہ جانے دے لئی نئيں کہہ سکدے۔‘‘ ایہ انہاں نے اس وقت کہیا جدو‏ں پولیس انہاں نو‏ں الزامات منسوبہ د‏‏ی وجہ تو‏ں تھانے لے جانے اُتے مُصر سی۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:سینٹ اسٹیفنز کالج دہلی دے فضلاء
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
پرالی ساڑنا

[thumb|1986 وچ [انگلینڈ دے ایسیکس وچ پرالیناں لائی ہوئی اگّ]]
**پرالی ساڑنا**، اکثرکنک اتے ہور اناج دیاں فصلاں دی کٹائی توں بعد بچے ہوئے مڈھاں تےتوڑی دے کرچیاںنوںاگّ لاؤندی پریکریاہے۔
ایہہ مشق 1990 دے دہاکے توںپھیلیا ہویا اے، جدوں سرکاراں نے اس دی ورتوں تے پابندیاں لگادتیاں سن۔

## اثر
[thumb|[سنگرور، پنجاب، بھارت دے آلے دوآلے کنک دی بجائی لئی زمین نوں چھیتی تیار کرن لئی، واڈھی دے بعد جھونے دی پرالی (رہند-کھونہد) نوں ساڑنا۔]]
پرالی ساڑن دی، کجھوکلپاں نال تلنا کیتی گئی اے جویں کہ فصل دیبچیہوئی رہند-کھونددنوںزمین وچ ہی واہنا، کیونکہ اس نال ماحول اپربہت سارے نتیجے اتے اثر ہندے ہن۔

پرالی ساڑنا:

* کھیت نوں چھیتی صاف کردا اے اتے سستا ہندا اے۔
* نقصاندائک جڑی-بوٹیاںنوں ماردا اے، جہناں دے علاج لئی رودھک وی بے اثر ہن۔
* سلگ اتے ہور کیڑیاں نوں ماردا اے۔
* نائیٹروجن ٹائی-اپّ گھٹا سکدا اے۔

حالانکہ، اسدے ماحول تے بہت سارے نقصان دہ اثر ہن:

* غذائیت تتاںدا نقصان
* دھوئیں توں آلودگی
* پھلیٹنگ تھریڈس توں بجلی اتے الیکٹرانک سازو-سامان نوں نقصان
* کنٹرول توں باہر پھیلن والیاں اگاںدا جوکھم

اک دھارنا ایہہ ویہے کہ پرالی دےبلن نال ماحول دیCO2 ودھن وچ یوگدان پاؤندی اے۔ پر پرالی ساڑن نالکاربن ڈائی آکسائیڈ دی ریلیز، اس دےقدرتی گلنتوں تھوڑھی جہی زیادہ اے۔

### بھارت وچ پرالی ساڑنا
شمال مغربی بھارت وچ پنجاب اتے ہریانہ وچ پرالینوں اگّ لگن نال دلی وچ ہوا دے آلودگی دا وڈا کارن دسیاگیا اے۔
ہر ستمبر دے اخیر توں اکتوبرتک، مکھ طور اُتے پنجاب اتے ہریانہ دے کسان، اک تاںگھٹ خرچےوالی پرالی دینکاسی عمل وجوں اتے دوجا اگلیفصل لئی بجائی دے وچکار آؤن والے ویلے نوں گھٹاؤن لئی، لگبھگ 35 ملیان ٹن دی پرالی اتے فصل دی رہند کھوندساڑدےہن۔ اس برننگ توں دھونئیںوالے تتاں دا اک بدل پیدا ہنداہے جسدیاں تصویراں وچ آکاشوچو دکھائی دندیاں ہن، اتے اس نالنویں دلی وچ "زہریلہ بدل" پیدا ہنداہے، جسدے نتیجے وجوں دلی وچّایئر-آلودگی ایمرجینسی دیاں گھوشناواں ہندیاں ہن۔ اس لئی، این۔جی۔ٹی۔ (نیشنل گرین ٹربیونل) نے دلی سرکار نوں 2 لکھ روپئے جرمانہ کیتا کیونکہ اوہناں نےہوا دے آلودگی نوں روکن لئی کساناں نوں پروتساہن اتے بنیادی مدد حاصل کرن دا کوئی کم سکیم نہیں بنائی۔

حالانکہ واڈھیکرن وچ پرالی ساڑن دے وکلپوالے کجھ اپکرنمہیا ہن جویں کہ بھارتی-نرمانت "ہیپی سیڈر" جس نالوڈھی فصل دے کھڑےکرچیاں نوں کھیت وچ کھلار کے بنا اگّ لائے، اگلی فصل نوں بیجیا جا سکدا اےپرکساناں ولوںشکایت کیتی جاندی اےکہ ایہناں مشیناں دی لاگت، پرالی ساڑندی تلنا وچ بہت زیادہہے۔

## حوالے

گٹھ:CS1 errors: external links
گٹھ:CS1 انگریزی-language sources (en)
گٹھ:کھیتی باڑی
کیتکی پنپلکھرے

**کیتکی پمپلکھارے** (25 ستمبر 1977) اک بھارتی چترکار اے۔ پمپلکھارے وکھ-وکھ زریعہ جویں کہ تیل، ایکریلکس، چارکول دے مصوری وچ استعمال کر رہی اے اتے اسنے سرامک مورتی، ٹار، ماحول، زمین اتے ویڈیو کلا نال کم کیتا اے۔ پمپلکھارے نے اکلے اتے گروہ دی نمائش بھارت وچ اتے قومانتری پدھر اُتے وی پردرشت کیتی اے۔ اوہ پنے وچ رہندی اے اتے کم کردی اے۔

## نجی زندگی
پمپلکھارے دا جم مہاراشٹر دے پنے وچ ہویا سی۔ پمپلکھارے نے ڈائریکٹوریٹ آف آرٹ، بمبے دے جیڈی آرٹ پروگرام توں فائین آرٹ وچ انڈرگریجئیٹ دی ڈگری پوری کیتی۔ اپنی انڈرگریجئیٹ ڈگری دوران اسنے پنے دے پھرگسن کالج توں فوٹوگراپھی دی پڑھائی کیتی۔ پمپلکھارے پھر تھوڑے ویلے لئی یوکے چلی گئی اتے ساؤتھ شیلڈز توں کریئیٹو لکھت دا مطالعہ کیتا۔ اوہ واپس بھارت چلی گئی اتے اسنے ایس این ڈی ٹی خواتین یونیورسٹی، پنے  توں فائین آرٹس وچ ماسٹرس دی ڈگری حاصل کیتی اتے اشتہاربازی اتے پروگرام پربندھن دے کھیتر وچ کم کیتا۔ اسنے اس ویلے پینٹنگ دی شروعات کیتی سی جدوں اوہ حاملہ ہوئی اتے آخرکار اسنے پنے، ممبئی اتے قومانتری پدھر اُتے سال 1999 توں آرٹ گیلریاں وچ اپنا کم پردرشت کرنا شروع کیتا۔ اوہ پنے وچ رہندی اے اتے کم کردی اے اتے اس دا ویاہ اک بحالی دین والے شیکھر پمپلکھارے نال ہویا اے اتے اسدا اک بیٹا اے۔

## سولو نمائش

* جیز گارڈن کیجون اتے کریؤل فیسٹیول وچ 2002 پورٹریٹ اتے کیریکچر۔
* 2003 'ایڈیمایا' ہیسینڈیا گیلری، کالا گھودا، ممبئی وکھے۔
* 2007 'اگنی اینڈ ایکسٹسی'، بجاج بھون، ممبئی وکھے تیل تے کینوس۔
* 2010 'میں کائنات ہاں'- مکسمیڈیا؛ تیل اتے ایکریلک، وسراوک اتے وڈیؤ آرٹ دیاں پینٹنگز ہم عصر گیلری آف ہم عصر کلا، ممبئی وکھے۔
* 2011 'پھریگمینٹڈ رئیلٹی میں- ٹار آن پیپر، آرک آرٹ گیلری، پنے۔
* 2011 'پھریگمینٹڈ رئیلٹی II'- مکسمیڈیا سرامکس، ویڈیو آرٹ، لینڈ آرٹ، پیپر ورکس ٹار، جہانگیر آرٹ گیلری، کالا گھودا، ممبئی۔

## گروہ نمائشاں

* چتاری اکیڈمی آف آرٹس، عطر سنگتانی فاؤنڈیشن بالگندھروا، پنے وکھے 2000 وکھ وکھ کلاکاراں ولوں
* 2001 پنے دے ہالیڈے ان وکھے 'امریکن انڈین' سرلیکھ دے چارکولس۔
* 2002 دے گارڈن آف ایڈن، پنے وکھے وکھ وکھ کلاکار۔
* 2007 'پیر توں پیر'، کالا گھوڈا پھیسٹ، ممبئی وکھے تاؤ آرٹ گیلری ولوں۔
* 2007 'پوائنٹ اینڈ لائن ٹو پلین'، گیلری بیونڈ، کالا گھودا، ممبئی وکھے۔
* 2007 'ہم عصر بھارتی کلا'، لنڈن۔
* 2010 'سریئل / پھینٹیسٹک' پینٹنگز گروہ نمائش، بیچموڈرن پروجیکٹ، سیلزبرگ، آسٹریا۔
* 2013 'پوائنٹ اینڈ لائن ٹو پلین- IX'، گیلری توں پرے، ممبئی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:جم 1977
کسان

**کسان** (جیہنوں کاشتکار وی کیہا جاندا اے)، اوہ انسان اے جو کھیتی باڑی کردا اے، غذا یا اناج پیدا کردا اے۔ایہہ شبد عامَ طور اُتے اوہناں لوکاں' تے لاگوُ ہندا اے جو کھیت دیاں فصلاں، باغیچیاں، باغاں، پولٹری یا ہور ڈنگر پالݨ ورگے کم کردے ہن۔ اک کسان کھیت والی زمین دا مالک ہو سکدا اے جاں دوجیاں دی مالکی والی زمین اُتے مزدور وجوں کم کر سکدا اے، پر ترقی یافتہ آرتھکتاواں وچ، اک کسان عامَ طور' تے کھیت دا مالک ہندا اے، جدوں کہ کھیت دے اہلکار کھیت مزدور، جاں پھارمہینڈ وجوں جانے جاندے ہن۔ حالانکہ، پچھلے لمبے ویلے دے ویلے وچ، اک کسان اوہ انسان سی جو کرت اتے دھیان نال زمین، فصلاں جاں جانوراں (ڈنگراں یا مچھیاں دے روپ وچ) ولوں (پودے، فصل وغیرہ ) دے وادھے نوں مُتحرک کردا یا سدھاردا اے۔

## تاریخ
کھیتی دی تاریخ  نوں پتھر قالین یگ تک ملدا اے جو اس دور دیاں پربھاشاتمک خاصیتاں وچوں اک اے۔ 5000 توں 4000 عیسوی پہلاں کانسی ویلے وچ سمیریئن لوک جو کھیتی باڑی کردے سن اس دی خاصیت کرت طاقت سی جو کہ آبپاشی تے انحصار سی۔ پرانے مصر دے کساناں نے فصلاں دے پانی نوں نیل ندی دے پانی نال سنجنا شروع کیتا۔ ڈنگر پالݨ پرتھا خاص طور اُتے کھیتی دے ادیساں لئی ہزاراں سالاں توں موجود اے۔ پوربی ایشیا وچ تقریباً 15,000 سال پہلاں کتے پالے گئے۔ لگبھگ 8000 سال پہلاں بکریاں اتے بھیڈاں دا پالن پوشن ہویا سی۔ مدھ مشرق اتے چین وچ سوراں دا پالن پوشن 7000 بی سی ای وچ کیتا گیا سی۔ گھوڑے دے پالن پوشن دا سبھ توں پراݨا نشان تقریبن 4000 بی سی ئی تک اے۔

## ٹیکنالوجی وچ ترقی
1930 دے دہاکے دے وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ اک کسان ولوں تن ہور کھپتکاراں دے لئی کافی اناز پیدا کیتا جاندا سی۔ اک جدید کسان سو توں ودھ لوکاں نوں چنگی طرحاں کھاݨ لئی کافی اناج تیار کردا اے۔ حالانکہ کچھ لکھاری اس اندازا نوں کمزور مندے ہن، کیونکہ ایہ دھیان وچ نہیں کہ کھیتی باڑی نوں ارجا اتے ہور بہت سارے سروتاں دی ضرورت اے جو کہ وادھو مزدوراں ولوں مہیا کروائے جانے چاہیدے ہن، تاں جو کساناں ولوں اگائے گئے اناج دا انوپات اصل وچ 100 توں گھٹ اے۔

## قِسماں
ودھیرے شبد عامَ طور اُتے اوہناں کساناں نوں درساؤن لئی ورتے جاندے ہن جو خاص طور طریقے نال جانور پالدے ہن،اداہرن وجوں، جہڑے بھیڈ، بکریاں اتے گھوڑے پالدے ہن، نوں گریزیئرز (آسٹریلیا اتے یو۔ کے۔)، جاں بس سٹاکمین کیہا جاندا اے۔ بھیڈاں، بکریاں اتے پشو پالکاں نوں چرواہے کیہا جاندا اے۔ ڈیئری پھارمرس شبد اوہناں لئی لاگوُ ہندا اے جہڑے مکھ طور تے دودھ دے پیداوار وچ لگے ہوئے ہن، چاہے اوہ پشو، بکریاں، بھیڈاں جاں ہور دودھ پیدا کرن والے جانوراں توں ہون۔

## زرعی ادارے
کسان زیادہ تر مقامی، کھیتری جاں قومی کسان یونیناں جاں کھیتی اتپادک ادارےآں دے میمبر ہندے ہن اتے اہم سیاسی اثر پا سکدے ہن۔یونائیٹڈ سٹیٹ وچ گراؤنڈ لہر 20 ویں صدی دے شروع وچ ریلرستہ اتے کھیتی باڑی مقصداں دے خلاف اگے ودھن وچ بااثر سی۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھیتی باڑی
خیاطی دے پیشے وچ بھارتی سوانیاں

**خیاطی دے پیشے وچ بھارتی سوانیاں**  جدید طور اُتے نئيں بلکہ صدیاں تو‏ں جڑی ہوئیاں نيں۔ بھارت دے ہر شہر تے پنڈ کئی حواتین نيں جو درزی دا کم ک‏ر ک‏ے خود دے لئی ذریعۂ معاش تلاش کردی آ رہیاں نيں۔ عام طور تو‏ں ایہ سوانیاں ہور سوانیاں دے شلوار سوٹ، بلاؤز، وغیرہ سیندی آئیاں نيں۔ اس دے علاوہ چاں کہ بھارت وچ ساڑیاں دا چلن بہت عام اے، اس لئی ایہ سوانیاں ساڑیاں اُتے فال ٹاکنے تے اس دے پیکو کرنے دے وی کم کردی آئیاں نيں۔ کچھ معاملےآں ایہ سوانیاں کم عمر دے لڑکے تے کُڑیاں دے لئی ملبوست تے اسکولی یونیفارم وی سیندی آئیاں نيں۔ ایہ سب کم عام طور تو‏ں اک غیر منظم طور اُتے مقامی سطح اُتے انجام پاندے رہے نيں۔ اُتے جدید طور وچ بھارتی سوانیاں روايتی گھریلو خیاطی تو‏ں اگے ودھ ک‏ے صنعتی تے وسیع پہنچ والی خیاطی نو‏‏ں وی اختیار کر رہیاں نيں، جو انہاں دے لئی زیادہ منفعت بخش ا‏‏ے۔

## اُدیوگ آدھار اسکیم
بھارت د‏‏ی ریاست راجستھان تے ہور حصےآں وچ سوانیاں خورد، چھوٹے تے مجھولے کاروباراں د‏‏ی وزارت (Ministry of Micro, Small & Medium Enterprises (MSME)) د‏‏ی اُدیوگ آدھار اسکیم تو‏ں استفادہ کردے ہوئے بھارت دے ریٹیل مصنوعات دے سازندے جداں کہ فیب انڈیا، بیبا، بگ بازار تے مور دے لئی تیار شدہ ملبوست تیار کر رہیاں نيں۔

## منظم تربیت تے روز گار
کچھ تھ‏‏انو‏اں اُتے سوانیاں نو‏‏ں بھارت وچ باضابطہ تربیت تے روز گار وی مہیا کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ادے پور وچ قائم *وشواس سنستھان* اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام دے دِشا منصوبے تے عوامی شعبے د‏‏ی کمپنی آر آئی ٹی ای ایس لیمی ٹیڈ د‏‏ی کارپوریٹ سماجی ذمے داری د‏‏ی مدد دے ذریعے سوانیاں نو‏‏ں اسکولی بچےآں دے یونیفارم، سیکیوریٹی گارڈاں د‏‏ی وردیاں، بیگ تے ہور سلنے د‏‏ی مصنوعات سینے د‏‏ی تربیت تے روز گار مہیا کردا ا‏‏ے۔
 ايس‏ے طرح تو‏ں کئی تے بھارتی ادارے سوانیاں تو‏ں تیار شدہ پردےآں، میز پوش، احرام تے ہور خیاطی دے سامان د‏‏ی تیاری وچ مدد کردیاں نيں تے سوانیاں دے لئی روز گار دے مواقع فراہ‏م کردے نيں۔

## ہور ویکھو
* خیاطی
* پیشے
* سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ:درزی
گٹھ:سوانیاں بلحاظ پیشہ تے قومیت