open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تکلامکان

**تکلامکان** لیندے چین دے صوبے شینجیانگ وچ اک روہی اے۔ ایہ ۳۳۷٬۰۰۰ مربع کلومیٹر تھاں تے پھلی ہوئی اے۔

صحراۓ تکلامکان شمال مغربی چین دے سنکیانگ اویغور خود مختار علاقہ وچ اک صحرا اے اس دے جنوب وچ سلسلہ کوہ کونلون، مغرب وچ سلسلہ کوہ پامیر، شمال وچ تیان شان تے مشرق وچ صحرائے گوبی واقع اے آمو دریا وسط ایشیا دا سب تو‏ں وڈا دریا اے جدو‏ں کہ ایہ دریائے جیحاں وی کہلاندا اے پامیر دے پہاڑاں تو‏ں نکلنے والے اس دریا د‏‏ی کل لمبائی ۲۴۰۰ کلومیٹر (۱۵۰۰ میل) اے تے ایہ افغانستان، تاجکستان، ترکمانستان تے ازبکستان تو‏ں ہُندا ہويا بحیرہ ارال وچ گردا اے اس وچ پانی دا سالانہ اخراج ۵۵ مکعب کلومیٹر اے اس دریا نو‏‏ں افغانستان تے تاجکستان، افغانستان تے ازبکستان تے افغانستان تے ترکمانستان دے درمیان سرحد قرار دتا گیا اے سنکیانگ یا شنجیانگ عوامی جمہوریۂ چین دا اک خود مختار علاقہ اے ایہ اک وسیع علاقہ اے اُتے اس د‏ی آبادی بوہت گھٹ اے سنکیانگ د‏‏ی سرحداں جنوب وچ تبت اور، جنوب مشرق وچ چنگھائی تے گانسو دے صوبےآں، مشرق وچ منگولیا، شمال وچ روس تے مغرب وچ قازقستان، کرغزستان، تاجکستان، افغانستان تے پاکستان تے بھارت دے زیر انتظام کشمیر تو‏ں ملدی نيں اکسائی چن دا علاقہ وی سنکیانگ وچ شام‏ل اے جسنو‏ں بھارت جموں‏ و کشمیر دا حصہ سمجھدا اے مانچو بولی وچ سنکیانگ دا مطلب "نیا صوبہ" اے ایہ ناں اسنو‏ں چنگ دور وچ دتا گیا ایتھ‏ے ترک النسل باشندےآں د‏‏ی اکثریت اے جو اویغور کہلاندے نيں جو تقریباً تمام مسلما‏ن نيں۔ ایہ علاقہ چینی ترکستان یا مشرقی ترکستان وی کہلاندا اے صوبے دا راجگڑھ ارومچی اے جدو‏ں کہ کاشغر سب تو‏ں وڈا شہر اے کاشغر بذریعہ شاہراہ قراقرم و درہ خنجراب پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد تو‏ں منسلک اے تے درہ تورگرت تے ارکشتام تو‏ں کرغزستان تو‏ں ملیا ہويا اے "کرغیز" یا "قرقیز" دے معنی "چالیس قبیلے" نيں جو ترک روایت دے مطابق زمانہ قدیم وچ متٌحد ہو ک‏ے اک قوم بن گئے سن کرغیزستانی جہنڈے اُتے اس اتحاد د‏‏ی نشاندہ چالیس کرناں نيں بعض تریخ داناں تے زبانشناساں دے مطابق قرقیز دے اصل لفظی معنی لال نيں جو اس علاقہ وچ مقیم ترک قبیلےآں دا قومی رنگ ہويا کردا سی اٹھويں صدی وچ جدو‏ں عرب افواج نے وسط ایشیا فتح کيتا تاں ایتھ‏ے مقیم آبادی مسلما‏ن ہونے لگی بارويں صدی وچ چنگیز خان نے اس علاقے دا قبضہ ک‏ر ليا تے ایويں چھ صدیاں تک ایہ چین دا حصہ رہیا اٹھارويں صدی دے آخر وچ دو معاہدےآں دے تحت ایہ علاقہ روسی سلطنت دا مفوّضہ صوبہ کرغزیہ بن گیا اس دور وچ کئی سرکش کرغیز چین یا افغانستان منتقل ہو گئے۔ ۱۹۱۹ء تو‏ں ایتھ‏ے سوویت دور شروع ہويا جو ۳۱ اگست ۱۹۹۱ء وچ جمہوریہ کرغیزستان د‏‏ی آزادی دے نال اپنے اختتام اُتے پہنچیا۔

گٹھ:روہی
عام وڈی سمندری بطخ

**عام وڈی سمندری بطخ** بطخاں دے ٹبر دی اک سمندری بطخ اے۔ایہ یورپ، اتلے امریکہ تے چڑھدے سائیبیریا دے اتلے کنڈیاں تے ملدی اے۔ سیال وچ ایہ دکھنی تھانوں ول آندی اے۔ ایہ 113 کم/کینٹہ (70 میل/کینٹہ) نال اڈ سکدی اے۔

## بارلے جوڑ
پگبن وڈی سمندری بطخ

**پگبن وڈی سمندری بطخ** بطخاں دے ٹبر دی اک سمندری بطخ اے۔

## بارلے جوڑ
احمد پور لما

**احمد پور لما**  پنجاب پاکستان دی تحصیل صادق آباد وچ اک قصبا اے۔ ایہ قصبا شہر صادق آباد توں 9 کلومیٹر دور لہندے ول اے۔ ایہ اک پراݨا قصبا اے۔ 

ایتھے دے لوکاں نے سندھ  توں آوݨ والے دشمݨاں تو بچݨ لئی ایتھے اک قلعا بنوایا سی۔ ایس قلعے دا ڈگھدا ڈھیندا روپ حالے تک موجود اے۔ تریخ وچ ذکر نیٔیں ملدا کہ کوئی جنگ ایتھے ہوئی ہووے یا کلہوڑیاں دی فوج نے حملہ کیتا ہووے ۔ سترھویں صدی دے برطانوی تے اطالوی مسافراں دے چھپے مضموناں وچ ایس شہر دا تھوڑا جیہا غیر اہم ذکر ملدا اے۔

ایہ قصبا انگریزاں دے آوݨ توں پہلاں  تحصیل دا درجا رکھدا سی پر محصول وچ کمی تے انگریز دور وچ ریلوے لا ین تو دور ہوݨ پاروں ایہدا تحصیل دا درجا ختم کر دتا گیا۔  

احمد پورلما عرض بلد 28٫3167 تے طول بلد 70٫0500 تے موجود اے۔ ایہ قصبا سطح سمندر توں تقریبن 75 میٹر اچا اے۔ ایہ صادق آباد توں بھونگ تے ہیڈ گڈو جاݨ والی سڑک تے موجود اے۔ 

ایہدے آلے دوالے دو کھاد فیکٹریاں،اک شوگر مل، کئی کاٹن جیننگ فیکٹریاں موجود نیں۔ ایتھے دی زمین زرخیز تے پاݨی مٹھا اے۔  سارا سال گرمی دا زور ہوندا اے تے ٹھنڈ تھوڑا چِر ای رہندی اے۔

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
وڈیاں سمندری بطخاں

**وڈیاں سمندری بطخاں** بطخاں دے ٹبر وچ سمندری بطخاں دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدے وچ 3 وندآں نیں جیہڑیاں زمین دے اتلے ٹھنڈے تھانواں وچ وسدیاں نیں۔ ایہدے تھلویں پراں نوں سرہانیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ 
## ونڈاں
# عام وڈی سمندری بطخ
# پگبن وڈی سمندری بطخ
# سوہنی وڈی سمندری بطخ

## بارلے جوڑ
ویونت:بیٹھک

## اردو، پنجابی، پشتو، سندھی، کھوار، بلوچی ویکی پیڈیا کا مشترکہ منصوبہ
پاکستانی (دائیں سے بائيں لکھی جانے والی، عربی رسم الخط والی زبانون) کے ویکیپیڈیا آپس میں دوری ختم کریں اور ایک دوسرے سے تعاون کریں، کیونکہ عام طور پر ہم لوگ اردو پڑھ اور لکھ سکتے ہیں، جو اردو پڑھ لکھا سکتا ہے وہ لازمی بات ہے کہ پنجابی بھی لکھ سکے اور پڑھ سکے (گھروں میں بھی تو ہم بولتے ہیں) اسی طرح پشتو، سندھی، کھوار والے کم از کم اردو سن کے تو سمجھ لیتے ہیں، اور پڑھنا بھی کئی صارفین کو آتا ہے، تو جیسے وہ اردو اور سندھی یا پشتو کو پڑھتے اور لکھ سکتے ہیں ایسے ہی وہ تھوڑی کوشش میں پنجابی بھی لکھ اور پڑھ سکتے ہیں۔ اس منصوبہ پر میں کام کر رہا ہوں، اور امید ہے کہ تمام زبانوں والے بلا تعصب اس میں شرکت کریں گے۔ تا کہ یہ تمام ویکی پیڈیا بہتر سے بہتر کی طرف جائیں۔ اسی طرح کچھ منصوبے ویکی انکو بیٹر میں ہیں، جیسے پنجابی کے اقتباسات پر کافی مواد ہے مگر وہ ابھی نگہداشت میں رکھا ہے ایسے ہی بلوچی اور کھوار ویکی ہے جو انکو بیٹر میں ہے۔ ہم اگر سب مل کر ایک سفارت خانہ صفحہ بنا لیں وہاں سے ہم ایسے صارفین جو ان زبانوں میں سے کوئی سی بھی دو زبانیں جانتا ہوں اسے اس طرف راغب کیا جائے کہ جو محنت وہ کر رہا ہے، اس کو تھوڑی سی ترمیم کے ساتھ وہ دوسری زبان میں پیش کر کے اپنی محنت کو زیادہ سے زیادہ لوگوں تک پہنچا سکتا ہے۔-- (talk) 14:20, 20 اپریل 2015 (PKT)

٭ عبید رضا جی، سلام۔ تواڈی بڑی مہربانی ہویگی جے اگر تسیں اتے دتے گۓ سنیہے نوں پنجابی وچ لکھو۔ -- (talk) 19:38, 20 اپریل 2015 (PKT)

٭ عبید بھائی آپ کی بات بالکل درست ہے ہم سب کو پاکستانی زبانوں کے فروع کے لیے متحد ہوجانا چاہئے، یہ سب زبانیں ہماری اپنی ہیں کوئی زبان بڑی یا چھوٹی نہیں ہوتی، سب زبانیں ہم سب کے لیے احترام کے لائق ہیں، آپ کے پاس اگر ٹائم ہو تو کھوار ویکیپیڈیا میں زمرہ جات کی نوک پلک سنوارنے اور نئے زمرہ جات بنانے میں ہمارے ساتھ تعاون کیجئے گا، شکریہ --  (talk) 10:25, 4 مئی 2015 (PKT)
*  Syedalinaqinaqvi (talk) 05:49, 21 نومبر 2015 (PKT)

* Please create Modules and Templates for Khowar Wikipedia https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/khw/%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%84%D9%88_%D8%B5%D9%81%D8%AD%DB%81 Thanks --Rehmat Aziz Chitrali  17:49, 28 مارچ 2016 (PKT)

*   ایک دوسرے سے آپسی تعاون خوش آئند ہے, شکریہ JogiAsad (گل بات • کم) 16:09, 18 دسمبر 2018 (PKT)

## صفے ودھاؤ مقابلہ
سب نوں سلام ہووے۔ اس ویلے گرمکھی  وکی اتے اک صفے وادھاؤ مقابلہ کروایا جا رہا اے۔ اس وچ نویں صفے نہیں بناۓ جا رہے سگوں پرانے صفیاں وچ ہی وادھا کیتا جا رہا اے۔ کی خیال اے جے آپاں شاہمکھی وکی تے وی یہ مقابلہ شروع کر دیئے۔--Satdeep Gill (گل بات • کم) 07:02, 11 اپریل 2016 (PKT)
کوہ سفید

**کوہ سفید** پاکستان تے افغانستان دے باڈر تے اک پربت دھارا اے۔ کوہ سفید سارا ورہ برف وچ لدیا ریندا اے۔ ایہ افغانستان دے چڑدے پاسے تے پاکستان دے لیندے اتر ول اے۔ ایس دی سب توں اوچی چوٹی سیکرم اے، جیدی اوچائی 4761 میٹر اے۔ کوہ سفید نوں دریاۓ کابل تے خیبر گلی اکو جگہ کٹدا نیں۔ دریاۓ کابل دریاۓ سندھ وچ جا ڈگدا اے۔
پودگورتسا

پودگورتسا یورپ دے علاقے بلقان چ واقع یوگوسلاویہ دے ٹٹن مگروں بنن آلے دیس مونٹی نیگرو دا راجگڑھ تے وڈا شہر اے ۔

گٹھ:جغرافیہ

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
مدنی چینل

**مدنی چینل** دعوت اسلامی پاکستان دا اک مذہبی ٹی وی چینل اے، جہڑا پہلا پاکستانی ٹی وی چینل اے جس تے مشہوریاں نہیں ویکھائی جاندیاں نا ہی ایدے تے کوئی کڑی نظر آندی اے۔ ایدا کل سرمایہ لوکاں دے چندے توں پورا کیتا جاندا اے۔

## ہور یکھو
*دعوت اسلامی
*محمد الیاس قادری

## باہرلے جوڑ
*ویب سائٹ
*دعوت اسلامی دی ویب سائٹ اُتے مدنی چینل 

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل
دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*demographia.com
*citypopulation.de
*World Gazetteer
*PopulationData.net: all 1M+ inhabitants Metropolitan Areas 
*OECD Territorial Reviews - Competitive Cities in the Global Economy - has some definitions for انجمن اقتصادی تعاون تے ترقی countries

گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:لسٹاں
ضلع تامدی

**ضلع تامدی ** ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ تامدیبولاق شہر اے ۔
## لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 26،400 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 42،400 مربع کلومیٹر اے ۔
## تریخ

ضلع تامدی 1920ء دے دہاکے چ قراقل پاک خودمختار اوکروگ دے حصے دے طور اتے قایم کیتا گیا ۔ 1943ء چ *بخارا اوبلاست* چ رلا دتا گیا ، 1982ء چ اسنوں صوبہ نوائی چ شامل کر دتا گیا ۔ 1988 توں 1992 چ ایہ صوبہ بخارا دا حصہ رہیا ۔
## حوالے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ نوائی دے ضلعے
ضلع قزل تپہ

**ضلع قزل تپہ** ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ قزل تپہ شہر اے ۔اس ضلع چ ای شہر قزل تپہ تے 8 قصبے :آرابان, بوستان, وانغازی, گردیان, زرمیتون, آقالتن, خوجہ حسن, یانگی حیات نیں ۔
## لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،12،400 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 2200 مربع کلومیٹر اے ۔
## تریخ

## حوالے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ نوائی دے ضلعے
ضلع انگور

**ضلع انگـَور** ازبکستان دے صوبہ ســُـرخان دریا دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ انگـَور شہر اے ۔ ضلعی راجگڑھ انگـَور قصبہ صوبے دے راجگڑھ ترمذ توں 33 کلومیٹر اتلے لہندے چ واقع اے ۔ضلع انگـَور چ 7 قصبے نیں :برینچی میۓ , دوستلک, زانگ, نوائی, تال لیماران, یانگی آباد, قایران
## لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 85،000 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 3,873 مربع کلومیٹر اے ۔ نقشے چ ایہ ضلع نمبر 1 اتے اے ۔
## حوالے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ ســُـرخان دریا دے ضلعے
ضلع رامیتان

**ضلع رامیتان ** ازبکستان دے صوبہ بخارا دے 11 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ رامیتان شہر اے ۔ اس ضلعے چ 2 شہر رامیتان تے گازلی تے 7 قصبے ،باغِ ترکان, دوستلک, رامیتان, چیلانگو, شورچہ, قزل راوات, قورغان نیں ۔
## لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،05،500 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 1290 مربع کلومیٹر اے ۔
## حوالے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ بخارا دے ضلعے
سیرا نیوادا

**سیرا نیوادا** دکھنی سپین وچ اندلس دے علاقے وچ اک پربت دھارا اے۔ ایہ لیندے توں چڑھدے ول اے۔ ایتھے سپین دی سب توں اچی پہاڑی چوٹی ملحسن اے جیہڑی 3,478 میٹر (11,411 فٹ) اچی اے۔ غرناطہ دا شہر ایس دے تھلے وس ریا اے۔ سیرا نیوادا نیشنل پارک ایدے وچ اے۔ ایہ پربت دھارا 90 کلومیٹر لما اے تے 15 توں 30 کلومیٹر تک چوڑا اے۔

## مورت/نقشے

Image:Spain Sierra Nevada.jpg|** **
Image:Maps-for-free Sierra Nevada.png|***'
Image:Location Sierra Nevada.PNG|***'


## بارلے جوڑ
سیرا مورینا

**سیرا مورینا** دکھنی سپین وچ اندلس دے علاقے وچ اک پربت دھارا اے۔ ایہ لیندے توں چڑھدے ول اے۔ ایدی سب توں اچی چوٹی بینولا اے جیہڑی 1,332 میٹر اچی اے۔ قرطبہ دا شہر ایس دے سامنے وس ریا اے۔ ایہ پربت دھارا 450 کلومیٹر لما تے 75 کلومیٹر چوڑا اے۔

## بارلے جوڑ
فوز

**فوز** چڑھدے فرانس وچ اک پربت دھارا اے۔ گرینڈ بیلون 1424 میٹر نال ایہدی سب توں اچی چوٹی اے۔ ایہ دکھن توں سویٹزرلینڈ دی ولگن کولوں ٹردا اے تے اتلے رہائن ویڑے تک جاندا اے۔ ایہ 120 کلومیٹر لما اے تے 8,000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ جرمنی دا کالا جنگل چڑھدے ول رہا‏ئن توں پار ایدے سامنے اے۔ 

## بارلے جوڑ
ضلع اورگوت

**ضلع اورگوت** ازبکستان دے صوبہ نوائی دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ اورگوت شہر اے ۔
## لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 3،35،200 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 1120,3 مربع کلومیٹر اے ۔نقشے چ ایہ ضلع 14 نمبر اتے اے ۔
## حوالے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ سمرقند دے ضلعے
افیمی جنگاں

انیویں صدی دے ادھ وچّ چین اتے مکھ طور تے برطانوی سلطنت دے وچّ لڑے گئیاں دو لڑائیاں نوں **افیمی لڑائیاں** کہندے نیں۔ ایہہ لمبے چر توں چین (چنگ راج ٹبر) اتے برطانیہ دے وچّ چل رہے وپاری جھیڑےآں دے اپنی شکھر اتے پہنچن دے پاروں ہوئیاں۔ پہلی لڑائی 1839 توں 1842 تکّ چلی اتے دوجی 1856 توں 1860 تکّ۔ دوجی وار فرانس وی برطانیہ دے نال سی۔ دونھوں ای لڑائیاں وچّ چین دی ہار ہوئی اتے چینی حکومت نوں افیم دا غیرقّنونی وپار سہنا پیا۔ 
## ہور ویکھو
*پہلی افیونی لڑائی
## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:جنگاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:چین
گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:لڑائیاں
ضلع ایللک قلعہ

**ضلع ایللک قلعہ** ازبکستان دے خودمختار لوکراج قراقل پاکستان دے 14 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ بوستان ،ازبکستان شہراے ۔
## لوک گنتی
اس ضلعے دی کل لوک گنتی 1،40،500 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا کل رقبہ 5،420 مربع کلومیٹر اے ۔
## حوالے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے ضلعے
گٹھ:قراقل پاکستان دے ضلعے
ضلع اوغُزخان

**ضلع اوغُزخان ** ترکمانستان دے صوبہ مرو دے 12 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ گولانلی شہر اے ۔
## لوک گنتی

## رقبہ

## حوالے

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ مـَرﯞ دے ضلعے
جگتار

**جگتار** (گرمکھی: ਜਗਤਾਰ؛ 23 مارچ 1935 - 30 مارچ 2010) اک بھارتی پنجابی شاعر سی- اسنوں 1996 وچ اپنی کتاب "جگنو دیوا تے دریا" لئی ساہت اکادمی پرسکار ملیا-

## جیون
جگتار دا جم 23 مارچ 1935 نوں ضلع جلندهر دے پنڈ راجگومال وچ ہویا- ملک دی ونڈ ویلے ایہ اپنی بھین کول شیخوپورا (ہن پاکستان) وچ رہ رہا سی تے ونڈ توں بعد ایہ بھارت آ گیا-

اسنے 1947 توں 1972 تک دی پاکستانی پنجابی شاعری اتے کھوج دا کم کیتا-

## کتاباں
*رتاں رانگلیاں(1957)
*تلخیاں رنگینیاں(1960)
*ددھ پتھری (1961)
*ادھورا آدمی (1967)
*لہو دے نقش (1973) 
*چھانگیا رخ (1976)
*شیشے دے جنگل (1980)
*جزیریاں وچ گھریا سمندر (1985)
*چنکری شام (1990)
*جگنو دیوا تے دریا (1992)
*اکھاں والیاں پیڑاں (1999)
*پروش دوار (2003)
*موم دے لوک (2006)

## حوالے


گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
بطخ بوٹی

**بطخ بوٹی** سٹا ٹبر دے نکے ٹبر بطخ بوٹیاں دی اک ونڈ اے۔ایہ نیڑے تریڑے ساری دنیا دے کئی ونگیاں دے سجرے پانیاں وچ ملدی اے۔ ایہ نال نال اگ کے پانی اتے اک چادر تن دیندیاں نیں۔

## وکھالہ
ہر بوٹی اک پدھری، گول یا گردے ورگی 1 توں ادھا سینٹی میٹر چوڑی ہوندی اے۔ایہ پانی تے ازاد تیردیاں نیں تے اک ٹولی وچ 4 توں 7 بوٹیاں ہوندیاں نیں۔ ایہ اتوں ہری تے تھلیوں جامنی ہوندی اے۔ پتی 2 توں 3 ملی میٹر چوڑی ہوندی اے۔ اک بوٹی تھلے 3-18 تک جڑاں ہوندیاں نیں۔

## بارلے جوڑ

نیچر وچ اک آرٹیکل
پاکستان وچ بطخ بوٹی

گٹھ:سٹا ٹبر
ٹلینڈسیا

**ٹلینڈسیا** برومیلی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے، جیدے وچ 730 ونڈاں نیں۔ ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ ایہ دوجے بوٹیاں تے اگدے نیں تے زمین تے نہیں ہوندے۔ ٹلینڈسیا نوں مٹی دی لوڈ نہیں، ایہ کھان پین ہوا توں لیندے نیں۔ جڑاں سہارے لئ ورتیاں جاندیاں نیں۔

## بارلے جوڑ
سپیاں

**سپیاں** مولسکا دی برادری دی اک ٹولی اے جیدے وچ سجرے تے کھارے پانی دیاں سپیاں آندیاں نیں۔ ایہناں دا پنڈا پدھرا ہوندا اے تے دو پرتاں نال جڑ کے بندا اے۔ ایہناں دا سر تے کھانوالی جیب نہیں ہوندی۔ 

## بارلے جوڑ
دانہ بوٹی

**دانہ بوٹی** پھلوالے بوٹیاں چوں سٹا ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ دنیا دا سب توں نکا بوٹا اے۔ ایہ یورپ، افریقہ تے ایشیاء دے کج حصیاں دی واسی اے۔ دانہ بوٹی اک پانی بوٹا اے۔

## وکھالہ
دانہ بوٹی سٹا ٹبر دے ولفیا ٹوکرے وچوں اے، پانی بوٹا ہون باہجوں ایہ رکے چھپڑاں وچ ہوندا اے۔ ایہ 0.5 توں 1.5 ملی میٹر لما تے ایہدی اتری پرت پدھری ہوندی اے۔ ایہ پانی تے تیردا اے اے تے ایہدیاں جڑاں نہیں ہوندیاں۔ ایہدے اتے سٹومیٹا دیاں لیناں ہندیاں نیں تے ایس دانے جڈے بوٹے تے پھل وی لگدا اے جیدا اک پراگ ڈنڈی تے پسٹل وی ہوندا اے۔ ایہ چانن پکائی نال وی اپنی خوراک بناندا اے یا فیر دوالیوں کاربن لیندا اے۔

ایہدے وچ 40٪ پروٹین تے ایہدی ٹیورین 40٪ نشاستہ ہوندی اے  جیہڑی تے ایہ چیزاں ایہنوں اک طاقتوالی خوراک بناندیاں نیں۔ برما، لاؤس تے تھائیلینڈ وچ ایہ پرانے ویلیاں توں اک سستا کھان پین اے۔ ایہ بوٹی ودن وچ تیز اے۔ لباٹری وچ ایہ بوٹی چار دناں وچ دونی ہوجاندی اے۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:سٹا ٹبر
ردبیکیا

**ردبیکیا** تارہ پھل ٹبر دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 20-23 ونڈاں ہوندیاں نیں۔ ایہ اتلے امریکہ دے واسی نیں تے ایہدیاں کج ونڈاں اپنی سہنپ باہجوں پھلواریاں وچ اگایا جاندیاں نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پھل
کلیماٹس

**کلیماٹس**  ہوا پھل ٹبر دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 300 ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ
اوم پرکاش گاسو

**اوم پرکاش گاسو** (جم 9 اپریل 1933) پنجابی ساہتکار نیں۔ اوہ ہن تک پنجابی وچّ 50 توں وی ودھیرے کتاباں لکھ چکے نیں۔

## جیونی
گاسو دا جم اتمی دیوی تے پنڈت گوپال داس دے گھر برنالہ چ ہویا۔ادھیاپن دے کتے دے نال اچیری پڑھائی ایم.اے. پنجابی، ایم.اے. ہندی، ایم.فل. کرکے پروفیسر دا عہدہ حاصل کیتا۔

کئی کالجاں وچّ ساہت اتے پنجابی ماں-بولی بارے طالب علماں نوں پڑھایا۔ اس دے انیکاں سٹوڈینٹ اچّ تعلیم حاصل کرکے اچے عہدیاں تے پہنچے نیں۔ اوم پرکاش گاسو نے سرکاری نوکری دی شروعات پی.ٹی. ماسٹر وجوں کیتی۔ 
## ساہت سرجنا
سری گاسو سکول وچّ بچیاں اندر کومل قلعواں پیدا کرن لئی کویتاواں، گیت اتے غزلاں، سندے۔ اوہ ہمیشہ ساہت سرجنا دیاں گلاں ہی کردے۔ اوہناں نے اپنے سادے جیون، سادے سبھاء اتے سادے لباس نال بہت ہی سوخم، سنویدنشیل، ودوتا نال لبریز رچناواں دی سرجنا کیتی۔ جہڑا مان اوہناں دیاں ساہت پراپتیاں نوں ہویا ہے، اس توں ودھ مان برنالے دی مٹی نوں ہویا ہے۔ جس طرحاں ساہت دی ونگی اوہناں دیاں رچناواں ’چ نظر آؤندی اے، اوہو جہے جھلکارے ہی اوہناں دے جیون چ نظریں پیندے نیں۔ اوہناں دے دل اندر پنجاب، پنجابیت، سبھیاچار، گواچ رہے ورثے تے ٹٹّ رہے موہ پرتی فکر اے۔ اوہناں نے اس سبندھی انیکاں لیکھ لکھ کے، سمیں-سمیں ساہت دا رکھوالا بن کے ہوکا دتا اے۔ 
## چلدی پھردی لائبریری
اوم پرکاش گاسو لیکھک ہی نہیں سگوں اک سنستھا نیں، چلدی پھردی لائبریری نیں۔ ساہت پرتی انا مشنری ہونا بہت اوکھا کم اے۔ اوہناں نے ہر گلی-محلے اگیانتا(بے علمی) دے ہنیرے نوں دور کرن لئی اپنی ساری زندگی ساہت دے لیکھے لائی اے۔ گاسو دیاں گلاں بہت ہی بے باک ہندیاں نیں۔ اک وار ایکسیڈینٹ ’چ زخمی ہون دے باو جود اوہ ساہت سرجنا ’چ لگے رہے جویں اوہناں نوں اپنی صحتَ نالوں ساہت دی صحتَ دا ودھ فکر ہووے۔ گاسو نے ماں-بولی دی جھولی وچّ درجناں کتاباں پائیاں نیں۔
## رچناواں دے سارے پتر جدوجہدی
اوہناں دا سمچا ساہت جماعتی کانی ونڈ دے خلاف اے۔ لٹیریاں جماعتاں دے لٹیرے نظام دا بھانڈا بھندا اے۔ اوہناں دیاں رچناواں دے سارے پتر جدوجہدی نیں۔ زندگی جیون دی للک رکھدے ہوئے، نویں سرہدیاں دی تلاش ’چ لگے رہندے نیں۔ اسے کرکے ہی اوہناں دا رچنا سنسار لوکاں وچّ مقبول اے۔ ایہی دعا اے کہ پنجابی ساہت دا ایہہ المست فقیر ہتھ ’چ قلم پھڑ کے اپنیاں انملیاں لکھتاں راہیں سماج دا منہ متھا سنواردا رہے۔
## رچناواں
### ناول
*''سپنے تے سنسکار'' 
*''کپڑواس''
*''آس پتھر''
*''پنچناد''
*''مٹی دا ملّ''
*''لوہے لاکھے''
*''انعام''
*''بجھ رہی بتی دا چانن''
**موت در موت* 
*ا''دھورے خط دی عبارت''
*''جواب دہ کون''
*''بند گلی دے باشندے''
*''رتا تھیہ''
*''اتفاق''
*''توں کون سی''
*''درکنار''
*''اتہاس دی آواز''
*''تردیاں تردیاں''
*''چترا بچترا''
*''گھرکین''
**تامبے دا رنگ*

### شاعری
*کتھے ہے آدمی

### بال ساہت
*سکھیا تے سبق
*پھلورنجنی دے پھلّ

### ہندی شاعری
*نیم کی چھایا تلے
*راج مارگ
*پوروکا
*بھیگی گلیاں بکھرا کانچ

### تنقید
*پوتر پاپی 
*صوفی خانہ 
### سبھیاچار
*پنجابی سبھیاچار
*ملوئی سبھیاچار
*پستک سبھیاچار
*ارتھات
*پنجابی دکھ تے درشن
*زندگی دی سوغات
*زندگی دے حرف
*تلخیاں دے روبرو
*لوکیانک سواد
*پنجابی سبھیاچار،سودری شاستر
*دسہدیاں دی داستاں 

گٹھ:پنجابی لیکھک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر

**گیانی گرمکھ سنگھ مسافر** (15 جنوری 1899-18 جنوری، 1976) دا جم لہندے پنجاب دے کیمل پور ضلعے دے ادھوال ناں دے قصبے وچّ سردار سجان سنگھ دے گھر ہویا۔ **گیانی گرمکھ سنگھ مسافر** نوں ساہت تے سیاست دا سمیل منیا جاندا اے۔ ایہناں دے ابا جی کھیتی باڑی دے نال ساہوکارا کردے سن۔ 
## سکھیا، نوکری اتے سیوا
اوہناں نے مڈھلی سکھیا پنڈ توں حاصل کیتی۔ مڈل دے امتحان دین لئی راولپنڈی جانا پیا۔ اتھوں جے. وی دا امتحان پاس کرکے 1918 'چ پہلاں ضلع بورڈ چکری دے سکول وچّ اتے پچھوں راولپنڈی ضلعے دے کہوٹا تحصیل دے کلر قصبے دے خالصہ ہائی سکول وچّ ماسٹر رہے۔ اس توں بعد ایس. وی. پاس کرکے بسالی وچّ ہیڈّ ورنیکولر ماسٹر دی نوکری شروع کیتی۔ 1930 وچّ اک سال لئی سری اکال تخت صاحب دے جتھیدار وجوں سیوا نبھائی۔ اس توں علاوہ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے سیکٹری اتے شرومنی اکالی دل دے جنرل سیکٹری دی حثیت نال سیواواں نبھائیاں۔

جلھیاں والا باغ اتے ننکانہ صاحب دے خونی ساکیاں نے گیانی گرمکھ سنگھ نوں دھر اندروں جھنجوڑ دتا۔ 1922 وچّ ماسٹری دے کتے نوں چھڈّ کے گرودوارہ سدھار لہر وچّ کدّ پئے۔ 1922 وچّ 'گورو کا باغ' وچّ گرفتار ہوئے اتے جیل یاترا کیتی۔ وکھ-وکھ آزادی تحریکاں وچّ حصہ لین 'تے کئی وار جیل جانا پیا۔ آزادی توں پچھوں 1949 وچّ ایہناں دی سیوا نوں دیکھدیاں پنجاب صوبائی کانگرس دے پردھان چنیا گیا۔
گیانی گرمکھ سنگھ مسافر 1952 توں 1966 تکّ تنّ وار لوک سبھا دے میمبر وجوں چون جتے۔ 1968  توں 1976 تکّ دو وار راج سبھا دے میمبر چنے گئے۔ جدوں 1966  وچّ پنجابی صوبے دی ستھاپنا ہوئی تاں آپ جی پنجاب دے مکھ منتری بنے۔ اوہناں نے کویتا لکھنی شروع کیتی تاں ناں دے نال تخلص وجوں 'مسافر' لکھنا شروع کر دتا۔ 
اوہ سیاست نالوں ساہت وچّ ودھ رچی رکھدے رہے۔

## ساہت رچنا
### ناولٹ
اوہناں دے نوں ناولٹ چھپے ملدے نیں 
#صبر دے بان
#پریم-بان
#جیون-پندھن
#مسافریاں
#ٹٹے کھنبھ
#کاوَ-سنیہے
#سہج سیتی
#وکھرا وکھرا قطرہ قطرہ
#دور نیڑے

### کہانی
*وکھری دنیاں
*آہلنے دے بوٹ
*کندھاں بول پئیاں
*ستائی جنوری
*اﷲ والے
*گٹار
*سبھ ہچھا
*سستا تماشہ
* اروار پار (ساہت اکیڈمی انعام نال اعزازیا)
### جیونی ساہت
اوہناں دیاں لکھیاں تنّ جیونیاں اتے اک مختصر جیونی وی پرکاشت ملدی اے۔ اوہناں نوں انیکاں وکاری مان-سنمان وی ملے۔ گیانی جی نوں اکال چلانے توں پچھوں پدم وبھوشن نال سنمانت کیتا گیا۔

## موت
ایہناں دی موت 18 جنوری 1976 نوں ہوئی۔

گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
سنت سنگھ سیکھوں

***سنت سنگھ سیکھوں*** (30 مئی 1908-7 اکتوبر 1997) پنجابی دے اک ناٹک کار، فکشن رائٹر (گلپ-لکھاری) اتے کھوجی تنقید نگار سن۔
## مڈھلی زندگی
سنت سنگھ سیکھوں دا جم سردار حکم سنگھ دے گھر چکّ نمبر 70 فیصل آباد ضلع (لائلپور) پاکستان چ ہویا۔ بیر خالصہ ہائی سکول وچوں دسویں پاس کرکے اچیری سکھیا لئی اوہ ایف. سی. کالج لاہور وچ داخل ہو گئے۔ پھر اوہناں انگریزی اتے اقتصادیات وچ پوسٹ-گریجوئیشن کیتی۔ سٹوڈنٹ جیون چ ہی اوہناں دا ویاہ، 1928 وچ، بیبی گرچرن کور نال ہو گیا، جس توں اوہناں دے گھر چار کڑیاں اتے اک منڈا جمے۔ سیکھوں نے 1931 توں 1951 تکّ لگبھگ 20 سال خالصہ کالج امرتسر چ انگریزی دے استاد رہے ۔ اسے دوران 1937 توں 1940 تکّ اس نے 'ناردرن ریویو' ناں دا انگریزی ہفتہ وار وی سفلتا نال جاری رکھیا۔ 1953 توں 1961 تکّ اوہ گورو ہرگوبند خالصہ کالج گروسر سدھار (لدھیانہ) چ انگریزی دا لکچرار رہا۔ پچھوں کجھ چر اس نے پرنسیپلی وی کیتی۔
## ساہتک جیون
سنت سنگھ سیکھوں نے لکھن دی شروعات انگریزی بولی توں کیتی پر پرنسپل تیجا سنگھ دے کہن اتے اس نے پنجابی وچ لکھنا شروع کر دتا۔ اس دیاں ساہتک کرتاں دی سوچی (لسٹ) بہت لمی اے، جنہاں وچّ ناٹک (ڈرامہ)، اکانگی، کہانیاں، ناول، کویتا(شاعری)، نبندھ، آلوچنا(تنقید)، سویجیونی (سوانح عمری)اتے ترجمہ وغیرہ شامل نیں۔ سکول توں لے کے یونیورسٹی پدھر دیاں پڑھائی کتاباں چ اس دیاں رچناواں پڑھیاں-پڑھائیاں جاندیاں نیں۔ 
سادھارن منکھ دی سدھارنتا ن پیمی دے نیانے، اک یودھے دا چلانا، مڑ ودھوا، مینہہ جاوو ہنیری جاوو ورگیاں رچناواں نوں پنجابی کہانی 'چ کلاسک ہون دا مان حاصل اے۔
اس دا ناول 'لہو مٹی' درمیانے طبقے دے پنجابی کسانی ٹبر دے سنگھرشی (جدوجہد) جیون دی دستاویز اے۔

## رچناواں
### [[ناول]]
*لہو مٹی 
*بابا اسمان

### [[کہانیاں]]
*کامے تے یودھے 
*سماچار 
*باراندری
* ادھی واٹ

### اک انگی (اک ایکٹی پلے)
* چھ گھر (1941)
* تپیا کیوں کھپیا (1950)
* ناٹ سنیہے (1954)
* سندر پد (1956)
* ویوہلی (نظمیہ ناٹک)
* بابا بوہڑ (نظمیہ ناٹک)

### [[ناٹک]]
*بھومیدان 
* کلاکار (1945)
* نل دمینتی (1960)
* نارکی (1953)

### تریخی ناٹک

* میاں سار نہ کائی (1954)
* بیڑا بندھ نہ سکیو (1954)
* وارث (1955)
* بندہ بہادر (1985)
* وڈا گھلوگھارا (1986)
* متر پیارا (1971)

### کھوج تے تنقید
*ساہتارتھ
*پرسدھ پنجابی کوی
*پرگتی پندھ 
*پنجابی کاوَ شرومنی 
*ہیر وارث 
*ناول تے پلاٹ

### ترجمہ
*انتونی تے قلوپترا (ولیئم شیکسپیئر)
*اینا کیرنینا (ٹالسٹائی)
*فاؤست (گیٹے)
٭

## اعزاز
#سنت سنگھ سیکھوں نوں سمیں-سمیں 'تے وبھنّ سنستھاواں وجوں سنمانت کیتا گیا
#پنجابی لیکھک (پنجاب سرکار، 1965)
#بھارتی ساہت اکادمی پرسکار (ناٹک متر پیارے لئی، 1972 'چ، نویں دلی)
#پدم سری (بھارت سرکار، 1987)
#بھارتی پریشد پرسکار (کلکتہ، 1989)
#ڈی لٹ دی آنریری ڈگری (پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ 1991)
#لائف فیلوشپ (پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ)
#پروفیسر آف ایمینینس
#پروفیسر ایمیریٹس (پنجاب کھیتی باڑی یونیورسٹی، لدھیانہ)
#فیلوشپ (گرو نانک دیو یونیورسٹی،امرتسر) وغیرہ شامل نیں۔ 
#اپنے جیون کال وچ اوہ بھارتی ساہت اکادمی، نویں دلی دے جنرل کونسل دے میمبر اتے کیندری پنجابی لیکھک سبھا دا (1984 توں 1997) تکّ پردھان رہن توں علاوہ پنجابی ساہت اکادمی لدھیانہ دے میت پردھان وی رہے ۔ 
 
## حوالے

گٹھ:پنجابی لیکھک
گٹھ:پنجابی ناٹک کار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو
گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
اکدن دا پتنگا

**اکدن دے پتنگے** کیڑیاں دی اک پتی اے۔ ایہناں کیڑیاں دا جیون چھوٹا ہوندا تے ایس باہجوں ایہناں دا ایہ ناں اے۔ ایہ پانی دے واسی نیں۔

## بارلے جوڑ
چھلڑ پر

**چھلڑ پر** کیڑیاں دی تیجا وڈی پتی اے  جیدے وچ 156,000 ونڈاں نیں۔ ایہدے وچ تموڑیاں، مکھیاں تے کیڑیاں آندیاں نیں۔ 
* تموڑی
* مکھی
* کیڑی

## بارلے جوڑ
شاہ چمن

**شاہ چمن** (6 مئی 1940 - 19 مارچ 2014) پنجابی ناول کار، ترجمہ کار اتے صحافی سن۔ اوہناں نوں بھارتی ساہت اکیڈمی ولوں پریم چند دے ناول 'کربلا' دا ترجمہ کرن تے سال 2001 دا پرسکار مل چکا اے۔
## رچناواں
### ناول
**زخمی گلاب*
**[[ایہہ ارداس تماری ہے (ناول)|ایہہ ارداس تماری ہے]]*
**ماتم خانہ*
**ہیر بیراگن*
### ترجمہ
* *توں کہ میں* (فخر زمان دی کتاب)
* *کربلا* (پریم چند دا ناول)
**سپارٹیکس*: (ہاورڈ فاسٹ دا ناول)
* *رات پشمینے دی* (گلزار دا کتاب)
### صحافت
*پنجاب دے بول
*کلام بلھےشاہ
*کلام شاہ حسین
*کلام سلطان باہو
*جنگ نامہ ہند پنجاب
*شاعری غلام فرید
## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
اوپاہ

**اوپاہ** اک وڈی تے رنگلی سمندری مچھی اے۔ ایہ اوپاہ ٹبر توں اے تے جس وچ دو ای ونڈاں نیں۔ ایہ سارے سمندراں وچ ملدی اے پر ہوائی تے لیندا افریقہ ول ایہ عام اے۔ ایہنوں اچیچا تے نہیں پھڑیا جاندا پر دوجیاں مجھیاں نال ایہ وی جال وچ آجاندی اے۔ 

ایہ مچھی گرم خون والی اے تے آلے دوالے دے پانی توں اپنا گرمی ناپ 5 ڈگری سینٹی گریڈ تک ود رکھدی اے تے اینج ایہ گرم خون والی پہلی مچھی اے جیدا پتہ چلیا اے۔

## بارلے جوڑ
چمپا

**چمپا ** کنیر ٹبر دی اک پھلوالی چاڑی اے۔ ایہدا اصل دیس میکسیکو وشکارلا امریکہ کولمبیا تے وینزویلا نین پر ہن ایہ ٹراپیکی دیساں دیاں پھلواریاں وچ عام اگاۓ جاندے نیں۔ ایھدا رکھ 7–8 میٹر (20–25 فٹ) اچائی تے گھیر وچ جاندے اے جیدے تے چٹے پیلے یا گلابی رنگاں دے خشبو والے پھل لکدے نیں۔

## بارلے جوڑ
پیلا کنیر

**پیلا کنیر** کنیر ٹبر دا اک نکا رکھ یا وڈی چاڑی اے۔ ایہ میکسیکو توں لے کے وشکارلے امریکی یساں دا واسی اے۔ کنیر دا نیڑے دا ساک ہوں باہجوں پیلا کنیر اخواندا اے۔

ایہ اک سدا ہرا رکھ اے۔ ایہدے پتے لمے تلوارورگے تے لشکدے ہرے ہوندے نیں۔ پتیاں تے موم ہوندا اے (کنیر ٹبر دے دوجے بوٹیاں وانگوں) جیہڑا پانی نوں پتیاں توں نکلن نوں روکدا اے۔ ایہدا تنا ہرا ہوندا اے پر فیر ویلے نال ایہ پؤرا چاندی ورگا ہوجاندا اے۔ ایہ 2-6 میٹر تک اچا جاندا اے۔ ایہدے پھل پیلے یا کھٹے رتے ہوندے نیں تے گرمیاں توں لے کے پت چڑ تک کھڑدے ریندے نیں۔

## بارلے جوڑ
سوہل

**سوہل‎** (گجراتی: સોહિલ, s̪oːɦil) گجراتی زبان توں مردانا ناں ے۔ ے ناں عام طور تے مغربی ہندوستان تے پاکستان چ ورتیا جاندا ے۔

گٹھ:ناں
توئی

**توئی** نیوزی لینڈ دا اک پنچھی اے۔ ایہ ماکھیو کھانا ٹبر دے وڈے پنچھیاں چوں اک اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنچھی
گٹھ:ماکھیو کھانا
پیر کامل (ناول)

{| class="toccolours vatop infobox" cellpadding="1" cellspacing="1" style="float:left;   padding:0px; margin: auto; width:300px; clear both; text-align:center; font-size:90%;" align="center;"
|-

**پیر کاملﷺ** عمیرہ احمد دا اک ناول اے جیہڑا پہلے خواتین ڈائجسٹ وچ  سلسلہ وار چھپدا ریا تے فیرر 2004ء وچ فیروز سنز نے کتابی صورت وچ شائع کیتا۔ ناول دا ترجمہ انگریزی وچ وی ہو چکیا اے۔ ایس ناول دا موضوع  ختم نبوت اے جیہڑا اسلام دا بنیادی عقیدہ اے۔

## تعارف
:پیر کاملﷺ‘‘ اوہ آواز اے جیہڑی روشنی اے جیہڑی زندگی وچ سانوں چائیدی اے

:یقینا ہدایت اوناں نوں دتی جاندی اے جیہڑے ہدایت چاہندے نیں

ایس کہانی دا مرکزی کردار امامہ اے جیہڑی قادیانی  گھرانے توں تعلق رکھدی اے، لیکن جد اونوں ہدایت ملدی اے تے عشق رسولﷺ وچ اپنا گھر چھڈ دیندی اے۔ سالار سکندر ایس دی مدد کردا اے جیہڑا پیدائشی مسلمان اے پر اسلامی تعلیمات توں کوسوں دور۔ اوسدی زندگی وچ مذہب کوئی اہمیت نئیں رکھدا۔ گمراہی دے ہنیریاں وچ ڈبیا ہویا سالار۔ جلال انصر، امامہ دی دوست دا بھائی، عشق رسول دا دعویدار اے۔ جیہڑا وقت آن تے جھوٹا نکلیا
## کردار
### مرکزی کردار
* امامہ - کڑی جیہڑی قادیانیت توں اسلام قبول کردی اے۔
* سالار سکندر -  امامہ دا گوانڈی لڑکا، جیہڑا بہت امیر اے تے ایس دا آئی کیو لیول 150 اے۔

### وڈے کردار
* وسیم - امامہ دا بھائی
* جلال - اک ڈاکٹر، زینب دا بھائی
* ہاشم مبین -  وسیم تے امامہ دا پیو
* سکندر عثمان -  سالار دا پیو
* طیبہ -  سالار دی ماں تے سکندر عثمان دی ووٹی
* سعد ظفر - سالا دا دوست
* ڈاکٹر فرقان -  اک مخلص مسلمان تے ڈاکٹر.
* ڈاکٹر سبط علی -  اک لاہور دا اسلامی علوم دا ماہر
* سعیدہ اماں -  ڈاکٹر سبط علی دی چچا زاد

## حوالے
فیوزیریم

**فیوزیریم** تعاگے ورگی الی دی اک وڈا ٹوکرہ اے۔ اے زیادہ تر مٹی تے بوٹے نال ہوندی اے۔
ایسپرجیلس

**ایسپرجیلس** مولڈ الی دا ک وڈا ٹوکرہ اے۔ ایس الی چ جنسی تولید نئی ہوندی۔
پینیسیلیم

**‎ پینیسیلیم** ایسکومائیسیٹس الی دا اک ٹوکرہ اے۔  کھان پین، دوائی بنان تے محول دی اہم الی اے۔
نلٹاوا

**نلٹاوا** کیڑے پھڑنے ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایس دیاں 6 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں
# فوجی نلٹاوا
# وڈا نلٹاوا
# نکا نلٹاوا
# کھٹے ٹڈ والا نلٹاوا
# سوہنا نلٹاوا

## مورتاں

File:2006-large-niltava.jpg|
File:Niltava macgrigoriae.jpg|
File:Rufous bellied niltava.jpg|
File:Niltava vivida -Wawu Shan, Sichuan, China-8.jpg|


## بارلے جوڑ
فوجی نلٹاوا

**فوجی نلٹاوا** کیڑے پھڑنے ٹبر دے اک ٹوکرے نلٹاوا دی اک ونڈ اے۔ ایہ چڑدے ایشاء دا پنچھی اے۔
وڈا نلٹاوا

**وڈا نلٹاوا** کیڑے پھڑنے ٹبر دے اک ٹوکرے نلٹاوا دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی چڑدے ایشیاء دا پنچھی اے۔
## بارلے جوڑ
منلا

**منلا** چڑیاں پتی دا اک ٹوکرہ اے جیدے وچ 3 پنچھی نیں۔
## ونڈاں
# لال پوچھلی منلا
# نیلپری منلا
# سوہنی منلا

## بارلے جوڑ
لال پوچھلی منلا

لال پوچھلی منلا چڑیاں پتی دی اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء توں لے کے چڑھدے دکھنی ایشیاء دے پہاڑی چنکلاں وچ ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ
نیلپری منلا

نیلپری منلا چڑیاں پتی دی اک منلا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وچ ہندستان توں لے کے چڑھدے ول ویت نام تک ملدی اے۔

## بارلے جوڑ
سوہنی منلا

سوہنی منلا چڑیاں پتی دی اک منلا اے۔ ایہ ہندستان توں لے کے چڑھدے ایشیاء دے پہاڑی جنگراں وچ ملدی اے۔

## بارلے جوڑ
بکنگھم فوارہ

**بکنگھم فوارہ** گرانٹ پارک، شکاگو، امریکہ وچ اک فوارہ اے۔ایہ دنیا دے وڈے فواریاں وچوں اک اے۔ 
### بارلے جوڑ

* ویب سائٹ 

گٹھ:شکاگو
ایڈلر امبری وکھالہ

**ایڈلر امبری وکھالہ** شکاگو، امریکہ وچ اک امبری وکھالہ اے۔ ایہ تارہ پڑھت دے سائینسی کماں لئی 1930 وچ شکاگو دے بپاری میکس ایڈلر نے بنوایا سی۔
### بارلے جوڑ

٭ویب سائٹ

گٹھ:شکاگو
شکاگو واٹر ٹاور

**شکاگو واٹر ٹاور**، شکاگو امریکہ وچ اک ویکھن تھاں اے۔ ایہ ٹاور اک وڈے پمپ لئی جھیل مشی گن توں پانی کھچن لئی بنایا گیا سی۔ ایہنوں 1869 وچ بنایا گیا سی۔

### بارلے جوڑ
شکاگو دریا

**شکاگو دریا** امریکہ دا اک دریا اے جیہڑا شکاگو شہر وچوں لنگدا اے۔ ایہ 156 میل لماں اے۔ ایہدے نال کمال ایہ کیتا گیا اے جے ایہدے پانی دی روڑھ نوں پلٹا دتا گیا۔ پہلے ایہ جھیل مشیگن وچڈگدا سی پر ایہنوں پرتا کے مسسپی دریا ول موڑیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ
مشیگن جھیل

**جھیل مشی گن** اتلے امریکہ دیاں پنج جھیلاں وچوں اک اے تے اے ای کلی جھیل اے جیہڑی ساری دی ساری امریکہ وچ اے۔

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:امریکہ دیاں جھیلاں
سٹلالٹیپیٹل

**سٹلالٹیپیٹل** میکسیکو دی سب توں اچی تے اتلے امریکہ دی تیجی سب توں اچی چوٹی اے۔ ایہ اک ستا اگپہاڑ اے۔ ایہ 5,636 میٹر (18,491 فٹ) اچا اے۔ ایہنوں اوریزابا وی کیندے نیں۔ ایہدے چوں 19ویں صدی وچ 1846 نوں آخری واری اگ نکلی سی۔ ایہ افریقہ دے کلیمنجارو مگروں دوجا سب توں اچا اگپہاڑ اے۔ 1848 وچ ایہدے تے پہلی چڑھائی ہوئی۔
## بارلے جوڑ
کاش پنوں

کاش پنوں پنجابی لیکھک ہے
## External links ==‎‏           ‏
* Official Facebook Account
* Official Twitter Account
پراگ (پھل)

**پراگ** پھلاں دے بور نوں کیندے نیں جنہاں وچ نر ولگن ہوندے نیں جیہڑے بوٹیاں دے بی بنان وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہناں دی پینڈی کھل ہوندی اے جیہڑی ایہناں نوں نر حصے توں مادھ حصے تک پونچن تک بچاندی اے۔ اگر پراگ کسے اپنے ورگے بوٹے دے پھل دے دے مادھ حصے تے جا ڈگے تے فیر ایہدے وچوں اک پراگی نالی نکلدی اے جیہڑی نر دانے نوں انڈے وچ لے جاندی اے۔ اکلا پراگ بہت نکا ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
پراگ ڈنڈی

**پراگ ڈنڈی** پھل دے نر انگ نوں کیندے نیں۔ ایہدے تے پراگ ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ
بلنجا

**بلنجا** روہی وچ ہونوالا اک بوٹا اے۔ ایہ 4 توں 6 فٹ تک اچا جاندا اے۔
وراثت خالصا

**وراثت خالصہ** سکھاں بارے آنند پور صاحب وچ اک میوزیم اے۔ ایہدے وچ 500 وریاں دی سکھ تے 300 وریاں دی خالصہ تریخ نوں دسیا گیا اے۔

سری انندپور صاحب وکھے وراثت کھالسات دی اساری سکھ وراثت نوں پیش کرن دا پہلا وڈا ادم ہے۔ 100 اlکڑ رقبے وچّ اسارے وراثتِ کھالسات نوں قومانتری پدھر اتے مشہور آرکیٹیکٹ سری موشے سیفدی، جس ولوں یروشلم وچّ ہولو-کاسٹ میوزیم وی تیار کیتی گئی سی، نے ڈزائن کیتا ہے۔ وراثت- کھالسات وچّ قومی اتہاس نوں پیش کرن لئی پورب ولّ پھلّ عمارت اتے کشتی عمارت بنائے گئے ہن۔ آرچیٹیکٹ ولوں پنج پانی اتے پنج پتیاں دے منورتھ نوں ساہمنے رکھ کے پنج دریاواں دی دھرتی اتے پنج پیاریاں دے گورو سنکلپ نوں پرگٹ کرن دا ادیش رکھیا گیا ہے۔
### کلّ گیلریاں
لگبھگّ 30 گیلریج وچو 14 گیلریج تیار ہن

### اندر دی جھلک
گیلری دے اندر داخل ہندیاں ہی ‘‘ہیر آکھدی جوگیا جھوٹھے بولے کون وچھڑے یار ملانودا ای’’ دے بول گانے دے روپ وچّ سنائی دتے، سجے ہتھ شروع ہندیاں ہی ڈی.اے.وی. سکول بلڈنگ دی چترکاری نظر آئی۔ ڈی.اے.وی. سنستھا دا گٹھن تاں 1885 ای: وچّ ہویا ہے، نہ تاں پنجاب تے نہ خالصہ دا اتہاس 19ویں صدی دے انت وچّ آرنبھ ہویا ہے اتے نہ ہی ختم۔ ہور پنجابی گانیاں نوں سن اتے زمیندارا ڈھابے ورگے چتر ویکھ کے میری حیرانی ودھدی گئی۔ ایہہ سکھ وراثت دا کس طرحاں دا چترن کیتا ہویا ہے؟ پنجاب دا اتہاس وی مڈھلے وسنیکاں نوں آریہ ولوں فتح کرنا، بدھ دھرم دا آگمن، مصر دے بادشاہ ولوں فتح، مسلمان حملہ آور غزنوی، غوری، غلام خلجی تغلق، تیمور، سید، لودھی تے  مغل سلطنت توں سکھ راج ولّ آؤندا ہے۔ اس کھیتر وچّ ویداں دی رچنا ہوئی، گیتا دا گیان ارجن نوں سنایا گیا، صوفی تے گرمتِ دے گیان، بہادر یودھیاں دیاں واراں، چرتروان پورن بھگت دا قصہ آدی پنجابیاں دا من بھاؤندا سنگیت رہا ہے۔ اگلے پڑھاء وچّ دسّ گورو صاحبان دے نال سبندھت گیلریاں ہن۔ آسام دا راجا رتن رائے جو گرو تیغ بہادر صاحب دی بخشش نال پیدا ہونا مندا سی نوں وی غیر سکھ سروپ وچّ گھوڑے ’تے بیٹھا وکھایا گیا ہے
### فوٹو گیلری

File:Khalsa Heritage Memorial 207.JPG|خالصہ ہیریٹیز میموریال کمپلیکس
File:Khalsa Heritage Memorial 095.JPG|کمپلیکس دے درش
File:Night view from the entrance of the campus.jpg|کمپلیکس دا رات دا درش
File:Khalsa Heritage Complex, Anandpur Sahib, Punjab ,India.JPG|خالصہ وراثت میموریال کمپلیکس


### حوالے
گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:عجائب گھر
موہاک دریا

**موہاک دریا** امریکی صوبے نیویارک دا 149 میل لما اک دریا اے۔ موہاک ہڈسن دریا وچ ڈگنوالا سب توں وڈا دریا اے۔ ایہ البنی شہر توں کج میل اتے ہڈسن دریا وچ ملدا اے۔
ستنام سنگھ بھمرا

ستنام سنگھ بھمرا بھارتی مول دے پیشیور باسکٹبال کھڈاری ہن جہناں دی امریکہ دی " راشٹری باسکٹبال ایسوسیئیشان" ( N.B.A.) وچّ 25 جون 2015 نوں چون ہوئی ہے ۔ اوہ اس وکاری ٹیم لئی چنے جان والے پہلے بھارتی کھڈاری ہن۔ اوہناں دا جنم 10 دسمبر 1995 نوں بھارت دے پنجاب راج  دے ضلع برنالہ دے پنڈ بلوکے وچّ ہویا ۔ سری بھمرا دا قد 7 فٹّ 2 انچ ہے ۔ اوہ 2010 وچّ اوہ آئی.ایم.جی. اکیڈمی (IMG Academy) اتے رلائنس دے وظیفہ پروگرام ادھین امریکہ چلے گئے سن ۔ اوہناں نے 2014-15 وچّ آئی.ایم.جی. اکیڈمی، ولوں کھیڈدے ہوئے 20 منٹاں وچّ پرتی گیم اوسط 9.2 پوآئنٹس، 8.4 ربونڈ اتے 2.2 بلوک بنائے۔
### مڈھلا جیون
ستنام سنگھ بھمرا بھارتی پنجاب دے بلوکے پنڈ دے اک سکھ پریوار وچّ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے دے پتا سری بلبیر سنگھ 2 اےکڑ زمین دی مالکی والے اتے نال آٹا چکی دا سہائک دھندا کرن والے چھوٹے کسان ہن۔ بھمرا دے قد دا تیزی نال ہو رہا وادھا سارے پنڈ نے اسدے بچپن وچّ ہی بھانپ لیا سی ۔ 9 سال دی عمر وچّ ہی اوہناں دا قد 6 پھوٹ 2 انچ تکّ ودھ گیا سی ۔ اسنوں ویکھکے اسدے پتا نے کسے دوست دی صلاحَ اتے گھرے اک باسکٹبال دا سکنجا دوار نال لگوا دتا سی جستے اوہ کھیڈ دا ابھیاس کرن لگا ۔ اسدی لگن نوں ویکھدے ہوئے پریوار نے اسنوں لدھیانہ وکھے "لدھیانہ باسکٹبال اکیڈمی" وچّ داخلہ دوا دتا ۔
### پیشیور کیریئر
اپریل 2015 وچّ بھمرا 2015 این.بی.اے. ڈرافٹ لئی چنے گئے جد اوہناں نوں کھیڈن لئی ہور وظیفہ پراپت نہیں سی ہویا۔ 
اس نال اوہ اس وکاری کھیڈ سنستھا "این.بی.اے. لئی ڈرافٹ/چنے جان والے پہلے بھارتی بن گئے  ] جہناں نے بنا کسے کالج جاں بنا ودیشی کھڈاری دی نمائندگی دے ایہہ چون وچّ کامیابی حاصل کیتی۔

### قومانتری کیریئر
اوہناں نے بھارتی راشٹری باسکٹبال ٹیم دی 2011 فیبا چینپیئنشپ اتے 2013 فیبا ایشیا چینپیئنشپ وچّ بھارت دی نمائندگی کیتی ۔

### حوالے
### باہری لنک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:کھیڈاری
ساراٹوگا کاؤنٹی

**ساراٹوگا** امریکی صوبے نیو یارک دی اک کاؤنٹی اے۔

## بارلے جوڑ
سخنا جھیل

سخنا جھیل ہمالیا دی تلہٹی شوالک پہاڑیاں تے چنڈی گڑھ، بھارت وچّ اک جھیل اے۔ ایہہ3 مربع کلومیٹر برساتی جھیل 1958 وچّ سخنا چوء نوں بنّھ مار کے بنائی گئی سی۔ پہلاں اس وچّ سدھا برساتی پانی پیندا سی اتے وڈے پدھر تے گار جمع ہو جاندی سی۔ اس نوں روکن لئی 25.42 مربع کلومیٹر زمین لیکے اس وچّ جنگل لا دتا گیا۔ 1974 وچّ، چوء مکمل طور تے جھیل توں لامبھے موڑ دتا، اتے گار نوں گھٹّ توں گھٹّ کرن لئی نترے پانی نال جھیل نوں بھرن دا پربندھ کر لیا
## تسویراں

Sunset view at Sukhna lake Chandigarh, India.JPG|

Migratory birds at sukhna lake, Chandigarh , India.JPG|)
Migratory birds at Sukhna Lake, Chandigarh ,India.JPG|
Sunset view at Sukhna Lake ,Chandigarh , India.JPG|
File:Bar-headed geese, Sukhna lake, Chandigarh 01.jpg|
File:Sun set ,Sukhna Lake ,Chndigarh.jpg|


## حوالے

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
مٹھی مارنا

**مٹھی مارنا**، یا **استمناء باليد**، اِک انسانی شہوتی عمل ہوندا جدے وچ اِک مرد بغیر کسے دوجے انسان دے اپنی شرمگاہ نو ہتھ، انگلیاں یا کسے اَور چیز دی مدد نال متحرک رکھے اور جدے وچ انسان دے شرمگاہ توں منی نکل آئے۔ ایدا ارتکاب انسان عام طور پر اس وقت کردا ہے جد اوہ اپنی شہوت دے دباؤ نو سنبھال نہ سکے۔

## مذاہب میں حلت و حرمت
### اسلام
باز لوگ مٹھی مارنے دی حرمت دا قرآنِ کریم وچ سورت مؤمنون کی ستویں آیت دا حوالہ دیندے,"فمن ابتغى وراء ذلك فاولئك هم العادون"

ترجمہ: تے جیھڑا اس دے سوا کچھ اور چاہوے اوہ حد توں تجاوز کرجانے والے نے
پر ایہ آیت مٹھی مارنے تو نہیں بلکے صرف بیرون ازدواجی جماع تو مراد اے.

باز لوکی حدیثھا دا حوالہ دیندے نے, حدیثها دی صحت مشکوک اے ہور قرآن شریف توہ اعلٰى ہور بيہتر حدیث کیہڈی ہے؟.

بیشک مٹھی مارنا اسلام میں مباح ہے. یہ عربی اصطلاح ہے جِسکو علماء ایسے کام میں لاگو کرتے ہیں جسکا کرنا حرام یاں مکروہ نا ہو لیکن قرآن میں اِسکو خصوصی طور پر حلال نا فرمایا گیا ہو اس بات کی حقیقت قرآن شریف کی پانچوی سورت المائدہ آیات 101-102 میں ثابت ہوتی ہے, جہاں اللہ تعالی فرماتا ہے: "ياأيها الذين آمنوا لا تسألوا عن أشياءَ إن تبد لكم تسؤكم وإن تسألوا عنها حين ينزَّل القرآن تُبْدَ لكم عفا الله عنها والله غفور حليم قد سألها قوم من قبلكم ثم أصبحوا بها كافرين"

ترجمہ:ایمان والو ان چیزوں کے بارے میں سوال نہ کرو جو تم پر ظاہر ہوجائیں تو تمہیں بری لگیں اور اگر نزول قرآن کے وقت دریافت کرلو گے تو ظاہر بھی کردی جائیں گی ان باتوں کو اللہ نے معاف کردیا ہے کہ وہ بڈا بخشنے والا اور برداشت کرنے والا ہےتم سے پہلے والی قوموں نے بھی ایسے ہی سوالات کئے اور اس کے بعد پھر ان کو ماننے کی تردید کی.

## حوالہ جات
علی احمد کُرد

**علی احمد کُرد** اک پاکستانی وکیل نیں۔ او "سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن" دے صدر رئے نیں تے ملک چ وکیلاں دی تحریک چ اگے رئے سن۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
خدیرا

خدیرا اتلے اسرائیل دا اک شھر اے۔

## References

گٹھ:اسرائیل دے شہر
ساہیوال گانواں

**ساہیوال گاں**  گانواں دی اک نسل اے۔ گاںواں دی ایہ نسل پنجاب دے ضلع ساہیوال تے آݪے دواݪے دے علاقے نال تعلق رکھدی اے ۔ ساہیوال نسل دیاں گاںواں جگ بھر وچ سبھ توں ودھ دُدھ دین واݪیاں منیاں جاندیاں نیں تے دنیا وچ بہت سارے مُلکاں وچ بھیجیاں جاندیاں نیں۔ ایہ گاں چوکھا دُدھ دیݨ پاروں دنیا بھر وچ پسند کیتی جاندی اے۔

## ہور دیکھو
*گانواں
*گاں
*نیل گاں
*ہولسٹن فریزین گانواں
*اسٹریلیئن فریزن ساہیوال

## حوالے

## باہرلے جوڑ
http://punjabitribuneonline.com/2015/04/%E0%A8%9A%E0%A8%A1%E0%A8%BC%E0%A9%8D%E0%A8%B9%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%B5/ 
http://www.srimuktsarsahibonline.com/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B0-%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%97%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A9%B0/

گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:ضلع ساہیوال
گٹھ:گانواں
گٹھ:ڈنگر
ایگر

**ایگر** یا "ایگر-ایگر" جیلی وانگوں اک مادا اے جیہڑا "ایلجی" توں حاصل کیتا جاندا اے۔ پہلی واری ایہدا پتہ جپان چ 1650 چ لگیا، اوتھے ایہنوں کینٹن آکھیا جاندا اے۔

ایہ ااک پولیسیکرائڈ مادے "ایگروز" توں بنایا جاندا اے جو الجی دی ولگن کند بناندے نیں۔ ایس الجی نوں ایگیروفائٹا یا رھوڈوفائٹا ( رتی الجی ) آکھیا جاندا اے۔ ایگر عام طور تے سدھے پولی سیکرائڈ "ایگروز" تے ہیٹروجینس مادے "ایگروپیکٹن" توں رل کے بندا اے۔

ایشیا چ ایگر نوں مٹھائیاں تے مائکروبیالوجی چ بیکٹیریا تے الی اگان لئی کلچر میڈیم چ ورتیا جاندا اے۔
پی ایچ

**پی ایچ** اک نمبراں دا سکیل اے جو کیمسٹری چ کسی پانی آلے محلول دی تیزابیت یا کڑواہٹ بارے جان کاری دیندا اے۔ ایس سکیل نوں ہائیڈروجن آئناں دے 10 دے منفی لاگرتھم دی شکل چ ناپیا جاندا اے۔

## جانداراں چ پی ایچ
گلوکوز

** گلوکوز** اک مٹھی کاربوہائیڈریٹ (شوگر)   اے جیدا کیمیکل فارمولہ C6H12O6   اے۔ ایہنوں "**ڈیکسٹروز**" یا **انگوری شوگر** وی آکھیا جاندا اے۔ ایہ 6 کاربن ایٹماں آلی  "**ہیگزوز**"، مونوسیکرائڈ شوگر اے۔

اے چانن پکائی ویلے سورج دی چانن چ پانی تے کاربن ڈائی آکسائڈ نال رل کے بندی اے۔ ولگن سائی ویلے اے ٹٹ کے توانائی تے پانی بناندی اے۔ جنوراں چ ایہ گلائکوجن تے بوٹیاں چ سٹارچ دی شکل چ محفوظ ہوندی اے۔
کیمیکل فارمولہ

**کیمیکل فارمولہ** کسی مالیکیول چ ایٹماں دی خاص ترتیب وکھان دا اک ول اے۔ ایہنوں لکھن لئی کیمیائی عنصراں دے ایٹماں دے پہلے ہجے رلا کے لکھے جاندے نیں۔ ایہدے چ بریکٹاں، کوما، لکیر، جمع منفی دے نشان وی ورتے جاندے نیں۔ کیمکل فارمولے توں کئی دفعہ مالیکیول دے وکھالے دا وی پتہ لگ جاندا اے۔
نیوران

**نیوران** اک ولگن اے جو برقی طور تے کم کردا اے تے پنڈے چ کیمیائی تے برقی پیغام اپڑاندا اے۔ اے دماغ تے نروس پربندھ نوں بناندا اے۔ نیوراناں دی دو ونڈاں نیں **سینسری نیوران** تے **موٹر نیوران**۔ سینسری نیوران دا کم محسوس کرنا اے جیویں اواز، چانن، چھونا ھو حسی انگاں نوں پیغام دیندے نیں
موڈھا

**موڈھا** اک پنڈے دا انگ اے۔ انسانی موڈھا تن ہڈیاں توں رل کے بندا اے۔ **کلیوکل** (کالر ہڈی)، **سکیپولا** (موڈا بلیڈ) تے **ہیومرس** (اتلی بانہ ہڈی) تے ایہناں دے نال لگے پٹھے، لگامنٹ تے ٹینڈن۔
تارا سنگھ

**تارہ سنگھ** ((1929-1993)) اک پنجابی شاعر اے۔ تارہ سنگھ پنجابی ساہت دی اک وڈی شخصیت سی، جو کہ سدا اپنے پاٹھکاں تے دوستاں دے چیتیاں وچّ وسدی رہیگی۔

## شاعری
تارہ سنگھ نویں کویتا تے شاعری دی تلاش اتے سرجنا وچّ لگاتار لگیا رہا۔ اس دی کویتا ہر طرحاں دے واد-وواد توں مکت سی اتے اوہ زندگی دے مقصد نوں پچھاندا اے اتے اپنے انوبھواں(تجربےآں) نوں شبداں دا جامہ پہناؤندا اے۔ شاعری دا حسن، لے تے ردم اتے سہج تے سہج اس دی کویتا دی پچھان نیں۔ اوہ بناں کسے کرسی دے نرول اپنی شخصیت دے بل صدقہ اپنے پاٹھکاں وچّ قبولیا گیا تے پنجابی ساہت وچّ چنگے شاعر وجوں اپنی تھاں بنائی۔ اسنے اپنی کویتا نوں کدے وی اکویتا نہ بنن دتا۔
## رچناواں
### شعری مجموعے
* *سمدے پتھر* (1956)
* *میگھلے* (1958)
* *اسیں تسیں* (1971)
* *کہکشاں* (1988)
* *سورج دا لیٹر بکس* 
* *ڈولدے پانی*
* *ناتھ بانی*

## شاعری دا نمونہ
### موم بتیاں
کاہنوں بالدیں بنیرے اتے مومبتیاں
لنگھ جان دے بازار چوں ہواواں تتیاں

بوہے تے شرمندگی دے داغ رہن دے
بدنام راجنیتی دے سراغ رہن دے

آؤن والیاں نے اج دا قصور لبھنا
ایہناں گھراں وچّ بجھے ہوئے چراغ رہن دے

کتھے جائینگا؟ دشاواں سبھ لہو-تتیاں
کاہنوں بالدیں بنیریاں تے مومبتیاں

سچی رتّ نال پوچی ہوئی تھاں رہن دے
ایہناں کندھاں اتے اکرے ہوئے ناں رہن دے

کجھ بے قصور چیکاں والے کھیت رہن دے
کجھ سازشاں دے مارے ہوئے گراں رہن دے

ایویں بھال نہ خزاواں وچّ پھلّ-پتیاں
اجے بال نہ بنیریاں ’تے مومبتیاں

سوہا بور تلواراں اتوں جھڑ جان دے
غصہ تھوتھیاں وچاراں اتوں جھڑ جان دے

جہڑے گھراں اتے لہو دے نشان لکھے نے
اوہ نشان وی دیواراں اتوں جھڑ جان دے

کالی رتّ نے سگندھاں کلّ ساڑ گھتیاں
اجے بال نہ بنیریاں تے تے مومبتیاں

جدوں گلّ تے دلیل بلوان نہ رہے
ادوں تیغ تلوار وی میان نہ رہے

ایسی وگی اے ہوا اسیں اکھیں دیکھیا
جند جان کہن والے جند جان نہ رہے

نہیں رکیاں ہواواں اجے مان-متیاں
اجے بال نہ بنیریاں تے ’مومبتیاں
لنگھ جان دے بازاراں ’چوں ہواواں تتیاں
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سیبوراڈ ایگر

**سیبوراڈ ایگر** "ایگر" دی اک ونڈ اے۔ جیدے چ "پیپٹون" وی ہوندے نیں۔ اے ایگر الی نوں اگان لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہدا نا 1892 چ ریمنڈ سیبوراڈ دے نا تے رکھیا گیا۔ بعد چ ایہدی پی ایچ نیوٹرل کر دتی گئی تے ایہدے چ ڈیکسٹروز دی مقدار کم کر دتی گئی جے دوجی الی وی اگ سکے۔ اہدی 5٫6 دی پی ایچ تے بیکٹیریا نئی اگ سگدے۔

## نسخہ/ترکیب

*ڈیکسٹروز =40 گرام/ لیٹر

*پیپٹون =10 گرام/ لیٹر

*ایگر =20 گرام/ لیٹر

*پی ایچ = 6۔5
نند لال نورپوری

**نند لال نورپوری** (1906-1966) اک پنجابی شاعر، لکھاری اتے گیت کار سی ۔اسدی جم پیؤ بشن سنگھ اتے ماں حکم دیوی دے گھر پنڈ نورپور، ضلع لائلپور (ہن فیصل آباد) ، برطانوی ہند وچّ ہویا| اسنے اپنی پڑھائی خالصہ سکول اتے خالصہ کالج لائلپور توں کیتی۔ نند لال نورپوری دا ویاہ سمترا دیوی نال ہویا اتے دیس دی ونڈ توں بعد اوہ جالندھر آ وسے۔

## رچناواں
اج دے دور وچّ میڈیا ولوں لچر شعراں آلی جس طرحاں دی گیت کاری سنچاری، پساری اتے پرچاری جا رہی اے اوہ پنجابی نوجوان نوں وہلڑ، جنسی مریض ،بے فکرے تے نشئیّ دے روپ وچّ بیاندی ای نہیں سگوں سرجدی وی اے ۔ پر نورپوری دے گیتاں وچلا نوجوان سریری، دماغی اتے روحی طور تے بہت بلوان اے ۔ اس دے امر گیتاں نوں گا کے ہرچرن گریوال، آسا سنگھ مستانہ، پرکاش کور، سریندر کور وغیرہ نے اپنی امرتا نوں یقینی بنایا-
# داتا دیا بے پرواہیاں توں اوئے بیپرواہا ڈریا کر
#بلے نی پنجاب دیئے شیر بچیئے
#گوری دیاں جھانجراں بلوندیاں گئیاں
#چن وے کہ شوقن میلے دی
#نی مینوں دیور دے ویاہ وچّ نچّ لین دے
#چمّ چمّ رکھو نی ایہہ کلغی ججھار دی 
#کتھے ماتا توریا اجیت تے ججھار نوں

## انعام-سنمان لین لئی ترلے نہیں

نند لال نورپوری نے ہن دے رواجاں وانگ انعام-سنمان لین، کھوج پربندھ لکھوا کے چرچہ مشہوری کراؤن لئی ترلے نہیں مارے۔ اس دی سمچی رچنا اس دے مرن توں کئی سال مگروں ‘پنجاب بولیا’ دے ناں ہیٹھ کتابی روپ وچّ ساہمنے آئی ۔ پر اسدی شبد شکتی لوک مناں نوں اجے تکّ ونھ رہی اے۔

## آخری ویلا
سٹھاں سالاں دی عمر چ اس سماجی تے معاشی حالت اتے راج پربندھ دی کروکتا توں مایوس ہوئے انت گھور غریبی دی حالت وچّ 13 مئی 1966 نوں خدکشی کر لئی۔

## نند لال نورپوری سوسائٹی
نند لال نورپری سوسائٹی کجھ سال پہلا کجھ ودواناں، شاعراں نے رل کے بنائی جسدا مقصد نند لال نورپوری دے وچاراں نوں پرپھلت کرنا اے اتے ہر سال کسے اک کلاکار نوں پرسکار وی دندی اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:پنجابی لکھاری
پرمندر سوڈھی

**پرمندر سوڈھی** (جم: 27 ستمبر 1960) پنجابی لکھاری، شاعر اتے ساہتی کتاباں دا ترجمہ کار اے۔ اوہ جاپان دے شہر اوساکا وچّ وسدا اے۔ پنجابی ادب وچّ جاپانی شعری صنف ہائیکو متعارف کراؤن دا سہرا اس نوں جاندا اے۔

## جیون
پرمندر سوڈھی دا جدی پنڈ چنڈی گڑھ دے نیڑے دیال پور سوڈھیاں اے۔ اس دا جم فیروزپور شہر وچّ 27 ستمبر 1960 نوں راجندر سنگھ تے ماں سنتوش کماری دے گھر ہویا۔ بچپن ننگل ڈیم لئی مشہور شہر ننگل وچّ بیتیا۔ اتھوں ای سرکاری سکول، ننگل توں اسنے 1976 وچّ میٹرک کیتی اتے کالج دی پڑھائی انندپور صاحب خالصہ کالج توں ہوئی۔ بی اے توں بعد پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا توں 1981 وچّ جرنلزم کرن اپرنت 1983 وچّ پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ توں پنجابی ایم اے اتے کیتی۔ بعد وچّ پنجاب دی بگڑی حالت کرکے اوہ پی ایچ ڈی وچے چھڈّ 1986 وچّ جاپان چلیا گیا اتے اتھے ہی اپنا بزنسّ شرو عکر لیا۔ پر ساہت پڑھن تے لکھن دی اس دی رچی لگاتار پروان  چڑھدی رہی۔

## رچناواں
### شعری مجموعے
* *اتسوَ* (1990)
* *تیرے جان توں بعد* (2000)
* *اک چڑی تے مہاننگر* (2002)
* *سانجھے ساہ لیندیاں* (2008)
* *جھیل وانگ رکو* (2009)
* *پتے دی مہانیاترا* (2010)
* *پل چھن جینا* (2013)

### ترجمے
* سچائیاں دے آر پار (1993)
* دھمپد (بدھ بانی دا سرل(آسان) پنجابی روپ، 2003، 2007)
* آدھونک(جدید) جاپانی کہانیاں (1993)
* اجوکی جاپانی کویتا(شاعری) (2007)
* جاپانی ہائکو شاعری ( چون، ترجمہ، 2000)
* گیتا (2004)
**اشٹاوکر گیتا* (2014)
**سنسار پرسدھ کتھن* (2015 وچّ چھپ رہی)
### وارتک
* چینی درشن : تاؤواد (1997)
٭ ربّ دے ڈاکیئے (2005، 2007، 2014)
* سنسار پرسدھ محاورے (سمپادن، 2007، 2008)
**قدرت دے ڈاکیئے*

## حوالے
کرمجیت کسا

**کرمجیت سنگھ کسا** (1 جنوری 1953 - 20 مارچ 1998) پنجابی دے پرسدھ ناولکاراں وچوں اک اے۔ اس نے اپنے ناولاں وچّ 20ویں صدی دی آخری صدی دوران پنجاب دی نمن کسانی دی کھر رہی ہوند نوں اتے دلتاں دے مانسک دکھانت نوں چتریا اے۔
## ناول
* *برقعے والے لٹیرے* (1977)
* *رات دے راہی* (1979) 
* *زخمی دریا*
* *روہی بیابان*
**اگّ دا گیت* 
**اکال پرکھی* (1998)
## کرمجیت کسا بارے کتاباں
**کرمجیت سنگھ کسا دے ناول برتانت دے پاسار* (سمپادک بلدیو سنگھ دھالیوال، 2011)
## حوالے
امتوج

*ترچھی لکھائی*
**امتوج** (مڈھلا ناں – کرشن کمار؛ فیر کنول شمیم؛ فیر کرشن کنول سرین، 3 جون 1947 - 28 اگست 2005) پنجابی دا اک وڈا شاعر سی۔
## جیون ویروے
اسدا جم چرن داس اتے جانکی دیوی دے گھر ضلع گرداسپور دے پنڈ مریدکے وچ ہویا۔ 
اسدا کپورتھلے سرکاری کالج وچّ پڑھدیاں 1962 وچّ ہونہار کوی سرجیت پاتر نال میل ہویا۔ اسنے جیون بیمے دی نوکری کردیاں ایوننگ کالج وچّ پڑھائی کیتی اتے اخبار نواں زمانہ وچّ ڈیڑھ سال پترکاری دا کم کیتا۔ پھر پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ توں ایمّ اے اتے پی ایچّ ڈی کیتی۔ 1980ویاں وچّ جالندھر دوردرشن دے پروگرام *کچّ دیاں مندراں* وچّ اپنی ساہتی سٹائل نال وی جانیاجاندا اے۔

اسدیاں کویتاواں دی اکو-اککو کتاب *خالی ترکش* (اوپینیئن میکرز، لدھیانہ، 1998) سرجیت پاتر دی پہل قدمی تے چھپی سی اتے بہت ساریاں رچناواں اجے شائع نہیں ہوئیاں۔ اسدا ناں امتوج پاتر نے ہی رکھیا سی۔

1971 وچّ بنگلہ دیش دے مکتی سنگرام دے دوران امتوج نے ڈھاکا یونیورسٹی دے اک طالب علم لئی اک شردھانجلی وجوں *روشنارا* ناں دی اک کویتا لکھی سی، جو اک پاکستانی ٹینک ولوں کچل دتا گیا سی۔ اس کویتا یوئینائی نے دیش بھر وچّ جاری کر دتی سی اتے ایہہ ویاپک طور تے صلاحی گئی گئی سی۔ 
*لاہور دے ناں خط*، *بڈھا بولد*، *خالی ترکش* اتے *گریٹنگ کارڈ* ورگیاں انیکاں خوبصورت کویتاواں اس نے لکھیاں۔ برتولت بریخت دے ناٹک *کاکیشیئن چاک سرکل* دا پنجابی روپ *پرائی ککھّ* امتوج دے گیتاں صدقہ بڑا مشہور ہویا۔
## شعری نمونہ

کندھ ’تے ٹنگیا خالی ترکش ہسّ رہا ہے
کندھ ’تے ٹنگیا خالی ترکش کی کی دسّ رہا ہے

پہلی کانی ماں نے بھنھی گھول کے دودھ وچّ لوری
دوجی کانی بن گئی بڈھے باپ لئی ڈنگوری

سولاں تیر توڑے مدرسے باقی توڑے یاراں
صاحباں دے ہتھ اک نہ آیا مرزا کرے وچاراں


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
کرنل نرندرپال سنگھ

**کرنل نرندرپال سنگھ** (جم 1922/23 - ) پنجابی دا ناول کار، لکھاری اتے پترکار اے۔ اسنے 1976 وچّ  *با ملاحظہ ہوشیار* دے لئی ساہت اکادمی انعام حاصل کیتا سی۔ اسنے ہن تکّ 60 توں ودھ کتاباں لکھیاں نیں۔
## جیونی
نرندرپال سنگھ دا جم پنجاب برطانوی ہند (ہن پاکستان)، ضلع لائلپور (ہن فیصل آباد) وچّ 1922/23 نوں کاما بنگلا وکھے ہویا سی۔ اوہ رکھیا سیواواں وچّ 1942 چ کمیشن افسر بھرتی ہویا سی اتے دوجی وڈی جنگ دوران اسنے لہندے ایشیا وچّ سیوا کیتی سی۔ اوہ 1972 وچّ برگیڈیئر دے طور تے سیوا مکت ہویا۔  اس نے 1962-66 دے دوران بھارت دے صدر دے ملٹری سیکٹری دے طور تے سیوا کیتی۔ نرندرپال سنگھ بھائی ویر سنگھ دے بعد سکھ اتہاس دا ناولی چترن کرن لئی مشہور اے۔

## ناول
**[[ملاح (ناول)|ملاح 1948]]*
**[[شکتی (ناول)|شکتی]]*
**[[تریا جال]]* 
**[[امن دے راہ]]*
**[[اک راہ، اک پڑا]]* 
**[[سیناپتی (ناول)|سیناپتی]]* 
**[[انتالی ورھے]]* 
**[[کھنیو تکھی]]* 
**[[والوں نکی]]* 
**[[ایتِ مارگ جانا]]*
**[[ٹاپو (ناول)|ٹاپو]]*
**[[با ملاحظہ ہوشیار]]* (1975)  
## حوالے
نرنجن تسنیم

**نرنجن سنگھ تسنیم** (جم 2 مئی 1929)، ساہت اکاڈمی انعام جیتو پنجابی ناول نگار اتے تنقیدنگار اے۔ ہن تکّ اس دیاں لگبھگ 30 کتاباں پنجابی اتے انگریزی وچّ چھپ چکیاں نیں۔ 
## رچناواں
### ناول
**پرچھاویں*
**جدوں سویر ہوئی* (1977)
**جگاں توں پار* (1981)
**گواچے ارتھ* (1993)
**تلاش کوئی سدیوی* (2008)
## تنقید
**پنجابی ناول دا آلوچناتمک ادھٔین* (1973)
**پنجابی ناول دا مہاندرا* (1979)
**میری ناول نگاری* (1985)
**ناول کلا تے میرا انوبھوَ* (1996)
## حوالے

گٹھ:۱۹۲۹ دے جم