open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
میاں محمد منشا

**میاں محمد منشا **، اک پنجابی، پاکستانی کاروباری شخصیت نیں۔ محمد منشا 1 ستمبر 1947ء نو‏‏ں چنیوٹ وچ پیدا ہوئے۔ لاہور تے لندن وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ہن اوہ پاکستان دے امیر ترین شخص نیں۔

## کاروبار
میاں منشا دے کاروبار وچ تھلے لِکھیاں کمپنیاں شام‏ل نيں:
# نشاط ٹیکسٹائل
# ڈیرہ غازی خان سیمنٹ فیکٹری
# مسلم کمرشل بینک
# ڈیری فارمنگ
وغیرہ

## باہرلے جوڑ
https://www.forbes.com/profile/mian-mohammad-mansha/

## حوالے

گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:پاکستانی ارب پتی
گٹھ:پاکستانی صنعت کار
گٹھ:پاکستانی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ضلع چنیوٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:لاہور دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گرو رام داس

گرو رام داس سکھان دے چوسن کرو سن۔ اوہ 9 اکتوبر 1534 نوں لہور چ جمے۔ پیو دا ناں ہری داس سوڈی تے ،ماں دا ناں انوپ دیوی سی۔ اوناں دی ٹبری بی بی بھانی سی جیڑی سکھاں دے تیجے گرو امر داس دی سب توں ندی تعی سی۔

رام داس نوں 30 اگست 1574 نوں سکھاں دا چوسی گرو بنایا گیا۔ اونے رامداس پور جینوں ہن امرتسر کیتا جاندا اے وسایا تے نالے ہرمندر صاحب دا نقشہ بنایا۔ گرو رام داس نے اپنے سب توں ندے پتر گرو ارجنہاں دیو نوں سکھاں دا اگلا گرو بنایا۔

## بارلے جوڑ

* سکھ
* سکھ تریخ 
* سکھ 
* گرو رام داس دے بارے 
* گرو رام داس پروفائل

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ گرو
گرو ہرگوبند

گرو ہرگوبند سکھاں دے دس گروواں چوں چھیویں گرو سن۔ اوہ 25 مئی 1606 نوں گرو بنا‎ۓ گۓ۔ اوہ گیاراں ورے دے نیڑے سن جدوں اوناں دے پیو گرو ارجن دیو نوں ماردتا گیا۔ ایس توں اوہ مغلاں دے ویری ہوگۓ سن۔ سکھاں نون اوناں نے اک لڑاکا ٹولی دی مورت دے دتی۔ 1608 چ اونے اکال تخت بنوایا حیڑا سیاسی زور دس دا سی۔ اوناں نیں مغلاں نال 4 لڑاياں لڑیا۔ اک ورہ اوہ گوالیار دے قلعے چ قید رۓ۔ ضلع جلندر چ کیرت پور دی نیو رکھی۔

گرو 2 مارچ 1644 نوں مر گۓ۔

## بارلے جوڑ
* سکھ ویب سايٹ
* سکھ تریخ 
* سکھاں بارے 
* گرو ہرگوبند
گرو پنتھ

گرو پنتھ یا خالصہ پنتھ سکھ مت دی اک ٹولی اے حیڑی خالصہ (پاک کیتے گۓ سکھ) دے کماں نوں سمبالدی اے۔ اے اینانں سارے لوکاں ول اشارہ اے جناں نے خالصہ دی راہ نوں چنیا۔ خالصہ پنتھ گرو نانک دے نرمل پنتھ دی اگلی مورت اے۔ اے خالص روحانیت دی راہ اے جیڑی رسم رواج توں ہٹ کے اے۔ 

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گردوارا

**گردوارا**، جیہدا پنجابی زبان وچ مطلب گرو دا راہ یا بوہا اے۔ سکھ مت دے منݨ والیاں دا پوجا کرن دا تھاں اے۔ گردوارا مسافراں تے یاتریاں دے ارام تے کھاݨ دا تھاں وی اے۔

گردوارے وچ اک وڈا ہال ہُندا اے جیہنوں دربار صاحب کہیا جاندا اے۔ ہال دے وچکار اُچے تھاں اُتے گرنتھ صاحب ہُندی اے۔ گردوارے وچ آوݨ والے اپݨیاں جُتیاں لاؤہندے نیں، سر تے رومال بنھ کے دربار صاحب دے اندر جاندے نیں تے چوکڑی مار کے بیٹھ کے گرنتھ صاحب سُݨدے نیں۔

### باہرلے جوڑ

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:گردوارے
نشان صاحب

نشان صاحب سکھاں دا پوتر چنڈا اے حیڑا کاٹن یا ریشم دے کپڑے دا بنیا ہویا تے زیادھ تر تکون دی مورت چ ہوندا اے۔ ایدے انت تے اک پھمن لگیا ہوندا اے۔ نشان صاحب اک اچے ڈنڈے نال بنیا ہوندا اے تے اے کئی گردواریاں اگے لگیا ہوندا اے۔ خنڈے اتے کھنڈا بنیا ہوندا اے۔ کہانڈے چ اک دوتعاری تلوار وشکار، اک چکر تے آسے پاسے دو کرپاناں ہوندیاں نیں۔ چنڈے دے ڈنڈے اتے کپڑا لپیٹیا ہوندا اے۔ چنڈے دے ڈنڈے دے اتے وی اک کھنڈا بنیا ہوندا اے۔

نشان صاحب خالصہ پنتھ دا نشان اے تے جتھے لگیا ہوے تے دور توں وکھائی دیندا تے اوس تھاں تے خالصہ دے ہونے دا دسدا اے۔ ہر وساکھی تے اینوں لاع کے نويں نال بدلیا جاندا اے۔ پرانی سکھ تریخ چ چنڈے دا رنگ چٹا سی۔ گرو گوبند سنگھ نے ایدا رنگ کیسری کردتا تے اے پہلی واری 1609 چ اکال تخت صاحب تے لایا گیا۔ اوہ گردوارے جناں نوں نہنگ چلاندے نیں اوتھے لگے ہوۓ چنڈے کیسری دے بجاۓ نیلے رنگ دے ہوندے نیں۔

## ہور ویکھو
* اک اونکار
* واہگرو
* بانی
* نرنکار
اکال تخت

اکال تخت اک کوٹھے یا عمارت دا ناں اے جیڑی امرتسر پنجاب ہندستان چ سکھاں دے گردوارے ہرمندر صاحب دے اندر اے۔ اکال تخت دا مطلب اے خدا دا تخت۔ سکھاں دے چھیویں گرو ہرگوبند نے ایدی نیو رکھی تے اے سکھاں دی سیاسی طاقت تے اپنے آپ تے کھلون دا نشان اے۔

18ویں صدی چ احمد شاہ ابدالی نے اکال تخت تے ہرمندر صاحب تے حملے کیتے۔ 1984 چ پعارتی فوج نے ویا اینوں چوکھا تباہ کیتا۔
گرو ہر راۓ

گرو ہر راۓ سکھاں دے ستویں گرو سن۔ اوناں نوں 8 مارچ 1644 نوں گرو بنایا گیا۔ اوناں دے دادا گرو ہرگوبند چھیویں گرو سن۔ 

گرو ہر راۓ نے 2200 دے نیڑے لڑاکا سکھ جتھا ہر ویلے تیا رکھیا۔ سکھ مت تے پرچار ل‎ئی اوہ کئی تھاواں تے وی گیا۔ گرو ہر راۓ 31 ورے دا سی جدوں اوہ مر گیا۔

## بارلے جوڑ
* سکھاں دے بارے 
* گرو ہر راۓ 
* سکھ
* سکھ تریخ
غازی عینتاب

غازی عینتاب ترکی دے اک صوبے غازی عینتاب دا شہر تے راجگہڑ اے۔ اس دنیا دے کج بہت پرانے وسن آلے تہاواں چوں اے۔

گٹھ:ترکی
آنتالیا

آنتالیا بحیرا روم دے کنڈے تے ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ آنتالیا دا راجگہڑ وی اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
کیسری شہر

کیسری ترکی دا اک بہت پرانہ اک شہر اے۔ اے صوبہ کیسری دا راجگہڑ اے۔
مرسن

مرسن صوبہ بحیرا روم دے کنڈے تے تہلویں ترکی دا اک وڈا شہر اے۔

گٹھ:ترکی
گرو ہر کرشن

گرو ہرکرشن سکھ مت دے اٹھویں گرو سن۔ اوہ ست اکتوبر 1661 نون گرو بناۓ گۓ۔ اوہ اپنے پیو گرو ہر راۓ دے مگرون کرو بنے۔

گرو ہر کرشن 7 جولائی 1656 چ کیرت پور صاحب، روپ نگر پنجاب ہندستان گرو ہر راۓ تے کشن کور دے کعر جمے۔ ہر کرشن ہلے 5 وریاں دا سی جدوں اونوں اوناں دے پیو دے مرن تے گرو بنایا گیا۔ گرو ہر راۓ دے وڈے پتر رام راۓ نے مغل شہنشاہ اورنگ زیب نوں شکیت کیتی جے اونوں مغلاں نال چنگے چوڑ رکھن تے گرو وی نیں بنایا گیا تے نالے پیو دی جائداد چوں وی کج نیں لبیا۔ اورنگ زیب نے گرو ہرکرشن نوں دلی سدیا۔ گرو ہرکرشن دلی چ چیچک دے روگی ہوکے 30 مارچ 1664 نوں مر گۓ۔ 

گردوارہ بنگلہ صاحب گرو ہرکرشن دی دلی پھہرن والی تھاں تے بنایاگیا۔
واہگرو

واہگرو اک بول اے جیڑا سکھ مت وچ خدا لئی بولیا جاندا اے۔ پنجابی چ ایدا مطلب اے 'ودیا استاد'۔ سکھ اک دوجے نوں سلام کردیاں ہویاں وی ایس نوں ورتدے نیں : واہگرو جی کا خالصہ یا واہگرو جی کی فتح۔

 
'واہگرو' بول گرو گرنتھ صاحب چ اٹھاراں واری آیا اے۔ واہگرو دے نال ہور دوجے بول جیڑے خدا لئی ورتے کۓ نیں اوہ اے نیں: اونکار، رحمان، ستگرو، ستنام، رام، پروشاہ۔

## ہور ویکھو
* اک اونکار
* نشان صاحب
* نرنکار
* بانی
شانلی اورفہ

**شانلی اورفہ** دکنی چڑدے ترکی دا اک شہر اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
سیمسن

سیمسن اتلے ترکی دا کالے سمندر تے وسدا اک شہر اے۔سیمسن صوبہ سیمسن دا راجگہڈ اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
آداپازاری

آداپازاری اتلے لیندے ترکی دا اک شہر اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
وان

وان چڑدے ترکی دا اک شہر اے تے اے جہیل وان دے کنڈے تے وس ریا اے۔
خالصہ

خالصہ پاک کیتے گۓ سکھاں نوں کیندے نیں۔ خالصہ عربی بولی دا بول اے حیدا مطلب اے خھنڈیا پھوکیا ، ستھرا۔ خالصہ پہلے پنج سکھاں (پنج پیارے) دی اک لڑاکا ٹولی سی حینوں 30 مارچ 1699 نوں سکھاں دے دسویں گرو گوبند سنگھ نے نے بنایا۔ اے ناں گرو نے اپنے خیلیاں نوں امرت سنچار دی رسم چ دتا۔ خالصہ سکھ پنج ککے تے ناں دے نال 'سنگھ' (حنے لئی) تے 'کور' (سوانی لئی) توں پچھانیا جاندا اے۔

ویلے دی نال خالصہ اک وڈی لڑاکا ٹولی بن گئی جیڑی مغلاں تے افغاناں نال لڑی تے اینے پنجاب چ اک وڈی سکھ سلطنت بنالئی۔
کھنڈا

کھنڈا سکھ مت دا اک اونکار نال اک بڑا اہم نشان اے۔ اے سکھاں دا فوجی نشان وی سمجیا حاندا اے۔ کھانڈے چ تن چیزاں دسیاں جاندیاں نیں: 

*اک دوتعاری تلوار وشکار جینوں کھنڈا کیندے نیں تے اے خدا دے جانن نوں دسدی اے۔ 
*اک گول چکر خدا دے اک ہوں نوں دسدا اے۔ 
*آسے پاسے دو کرپاناں، اک سچ نوں دسدی اے تے دوجی سچ لئی لڑن نوں دسدی اے۔ 

کھنڈا سکھاں دے چنڈے نشان صاحب دے اتے ویا بنیا ہوندا اے جیرے گردوارے اگے گڈیا ہوندا اے۔

## ہور ویکھو
* اک اونکار
* نشان صاحب
* واہگرو
* بانی
* نرنکار
آنند پور صاحب

آنند پور صاحب پعارتی پنجاب دے ضلع روپنگر دا اک شہر اے۔ ایس نوں سکھاں دے نوویں گرو تیغ بہادر 1665 چ وسایا سی۔ ہمالیہ پعاڑ دے نال تے دریا‎ۓ ستلج دے کندے تے اے شہر وس ریا اے۔

‎=== بارلے جوڑ ===
* آنند پور صاحب 
* http://www.sikhnet.com/بیساکھی
* کیش گڑھ صاحب 

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ تھاں
تخت شری کیشگڑھ صاحب

تخت شری کیشگڑھ صاحب آنند پور صاحب پعارتی پنجاب ہندستان دا اک گردوارہ اے۔ اینوں خالصہ دی حمن پو دی کیندے تے اے گردوارہ اونان پنج گردواریاں چ اے جنآں نوں سکھ مت دی دنیاوی سرکار یا اتھارٹی کیا جاندا اے۔ گردوارہ شوالک پعاڑ دے تلے تے دریاۓ ستلج دے نال کر کے اے۔

## بارلے جوڑ
* ویب سائٹ
گردوارہ فتح گڑھ صاحب

گردوارہ فتح گڑھ صاحب بندہ بہادر دی فتح دی یاد چ بنایا گیا سی۔
گردوارہ بنگلہ صاحب

**گردوارہ بنگلہ صاحب** دلی ہندستان ج اک مشہور گردوارہ اے۔ اے گرو ہر کرشن دی یاد ج بنیا اے تے اینون سکھ جرنیل سردار بگھیل سنگھ نے 1783 چ شاہ عالم دے ویلے بنوایا سی۔ گرو ہر کرشن 1664 چ ایتھے ٹھہرے سن۔

سکھاں دے اٹھویں گرو ہر کرشن دی یاد وچ سکھ جرنیل سردار بگھیل سنگھ نے 1783وچ شاہ عالم دے ویلے بنوایا سی۔ گرو ہر کرشن 1664 وچ اتھے ٹھہرے سن۔کمیٹی پردھان منجیت سنگھ جی۔کے۔ نے گرودوارہ بنگلا صاحب دی چون بیتے دنیں دلی دے سبھ توں پسندیدہ مذہبی ستھان وجوں ہون اپرنت ہن سبھ توں صاف مذہبی ستھان دا نشان پتر گرودوارہ صاحب نوں ملن اُتے خوشی دا پرگٹاوا ک
نویں دلی: گرودوارہ بنگلا صاحب دلی بھارت وچ اک مشہور گرودوارہ اے۔ ایہہ یتا۔

گرودوارہ بنگلا صاحب نوں سوچھ بھارت مہم تحت دلی دے سبھ توں صاف مذہبی ستھان وجوں چنیا گیا اے۔ نویں دلی نگر کونسل دے چیئرمین پون گوئل، سیکٹری چنچل یادو، سی۔ایم۔او۔ ڈاکٹر۔ سری اصل تے سابقہ سانسد انتا آری ولوں اس متعلق کناٹ پلیس دے سینٹرل پارک وچ ہوئے سماگم دوران گرودوارہ صاحب دے چیئرمین پرمجیت سنگھ چنڈھوک نوں تعریفی سرٹیفکیٹ دتا گیا۔
 
کمیٹی لگاتار گرودوارہ صاحب دے سندریکرن دے کارجاں دے نال ہی سنگتاں دی سہولتاں وچ وادھا کرن واسطے لگاتار کوشش کر رہی اے۔ اس کرکے اج گرودوارہ بنگلا صاحب دھرم تے ادھیاتم دا سبھ توں وڈا مرکز بنکے ابھرن وچ کامیاب ہو رہا اے۔ اوہناں نے چھیتی ہی بنگلا صاحب وکھے جدید مشیناں نال لیس ہسپتال شروع ہون دی جانکاری وی دتی ۔
توکات

توکات ترکی دے صوبے توکات دا راجگہڈ اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
زونگولداک

زونگولداک ترکی دے صوبے زونگولداک دا اک شہر اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
کرسیہر

کرسیہر ترکی دا اک شہر اے۔ اے کرسیہر صوبے دا راجکعر وی اے۔
اسپارتا

اسپارتا لیندے ترکی دا اک شہر اے تے اسپارتر صوبے دا راجگہڑ وی۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
اورڈو

اورڈو کالے سمندر دی اک بندرگاہ اے ترکی آلے پاسے توں تے ادرڈو صوبے دا راجگہڑ وی اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
اریگلی

اریگلی ترکی دا اک شہر اے۔ ایدے چ ترکی دی سب توں وڈی سٹیل دی مل لگی ہوئی اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
سزرے

سزرے ترکی دا اک شہر اے۔ اے شہر شام تے عراق دے باڈر کول اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
یالووا

یالووا ترکی دا اک شہر اے۔ مسطفی کمال اتاترک نے اپنا آخری ویلا ایتھے لنگایا۔
الانیا

الانیا ترکی دا اک شہر اے۔ الانیا دی خاص محفوظ تھاں دی وجہ توں اینوں کئی سلطنتاں نے اپنے قلعے بنان واسطے ورتیا۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
تاناککالے

تاناککالے ترکی دا اک شہر اے۔ اے شہر پرانے شہر ٹراۓ دے نیڈے اے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گردوارا پنجہ صاحب

**گردوارا پنجا صاحب**، پنجاب، پاکستان وچ راولپنڈی توں 48 کلومیٹر دے پینڈے اُتے حسن ابدال وچ اک وڈا گردوارا اے۔ کہیا جاندا اے کہ ایتھے سِکھاں دے پہلے گرو نانک ایتھے آئے سن۔ اوہناں نے اک ڈگھدی ہوئی چٹان نوں اپنے ہتھ نال روک لیا سی تے چٹان تے اوہناں دے پنجے دا نشان پے گیا ۔ ہری سنگھ نلوا جد ایتھے آیا تے ایتھے ایہ گردوارا بنوایا۔

گٹھ:گردوارے
فیض احمد فیض

فیض احمد فیض پاکستان دے مشہور شاعر سی ۔ اوہ اردو تے پنجابی دے منے پر منے شاعر سن ۔ فیض ترقی پسند مصنفینِ ہند دے ممبر وی رہ چکے سن۔ اوہ اک انقلابی شاعر سن جیہڑے اپنے معاشرے دے نظام اُتے بڑی ڈونگھی نظر رکھدے سی۔

## مُڈھلی حیاتی
فیض احمد فیض  پنڈ کالا قادر ضلع نارووال، پنجاب وچ جمے ۔

## ملازمت
فیض نیں 1936 چ پروگریسو رائٹر موومنٹ پنجاب دی اک ٹہݨی دی بنیاد رکھی۔ اوہ ایہدے ممبر تے سیکرٹری وی سن۔ فیض ماہنامہ ادب لطیف دے لکھاری( 1942-1938) وی رہ چکے سن۔ فیض 1935ء چ ایم-اے-او کالج امرتسر تے فیر ہیلے کالج آف کامرس وچ انگریزی دے استاد وی رہے۔

## اعزاز
فیض ایشیا دے پہلے شاعر سن جیہناں نوں 1963 چ سوویت یونین دا لینن پیس پرائز دتا گیا جیہنوں نوبل پرائز دے برابر منیا جاندا اے۔ مرن توں پہلاں 1984 چ نوبل انعام دے حقداراں وچ اوہناں دے ناں داعلان وی کیتا گیا۔

## ہور دیکھو
* سارا شگُفتا
* احمد فراز
* جون ایلیا

## باہرلے جوڑ
* فیض احمد فیض دی مشھور غزلاں 
* فیض دی مشھور شاعری
* فیض دے ناں
* ایلس فیض دے ناں
* فیض دا اک مشاعرہ 
* فیض دے بارے چ 
* فیض دی مشھور شاعری. آواز چ 
* فیض دی شاعری. کراچی چ
* فیض دی شاعری ٹینا ثانی دی آواز چ
* فیض دی شاعری دا ٹوٹہ 
* فیض دی شاعری ہندی بولی چ
* نقشے اتے فیض دا پنڈ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گردوارہ بابا اٹل

گردوارہ بابا اٹل امرتسر ھندستان چ اک گردوارہ جیڑہ گرو ہرگوبند دے پتر دی یاد ج بنایا گیا۔ بابا اٹل راۓ نوں وریاں دا سی جدوں مریا ایسے لئی ایس گردوارے دیاں نوں منزلاں نیں۔
### بارلے جوڑ
٭ گردوارہ بابا اٹل 
* گردوارہ بابا اٹل
گردوارا جنم استھان

**گردوارا جنم استھان**، پنجاب، پاکستان وچ ننکاݨا صاحب وچ اے۔ ایہ گردوارا اوہ تھاں تے اے جتھے سکھاں دے سبھ توں پہلے گرو گرو نانک اپنے ماں پیو دے گھر جمے سن۔ مہاراجا رنجیت سنگھ نے اوس تھاں اُتے ایہ گردوارا بنوایا۔

گرودوارا ننکاݨا صاحب تاریخی مقام اے جتھے سکھ مذہب دے بانی گرو نانک پیدا ہوئے سن۔ ايس‏ے لئی ایہ گردوارا *گردوارا جنم استھان* دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا اے۔ ایہنو‏ں مہاراجا رنجیت سنگھ نے 19 ويں صدی وچ تعمیر کيتا سی۔ ایہ راؤ بھوئیں د‏‏ی تلونڈی وچ نانک دے والدین دے گھر دے مقام اُتے واقع اے۔ ایہ ضلع ننکاݨا صاحب وچ واقع اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
گٹھ:گرو نانک دیو
گردوارہ دکھ نواراں صاحب

گردوارہ دکھ نواراں صاحب پٹیالہ ہندستان چ اک گردوارہ اے جیڑا نوویں سکھ گرو تیغ بہادر دی یاد چ بنایا کیا۔ اوہ ایس تھان تے آے سن۔ 

### بارلے جوڑ
* 
* 
*
گردوارہ مہدیانہ صاحب

گردوارہ مہدیانہ صاحب جگرا‎ؤں ضلع لدھیانہ پنجاب ہندستاں دا اک گردوارہ اے۔ اے گردوارہ گرو گوبند سنگھ دی یاد ج بنایا گیا۔

### بارلے جوڑ
٭http://www.wikimapia.org/#lat=30.6735377&lon=75.4259062&z=14&l=0&m=h&v=2
گردوارہ شری ترن تارن صاحب

گردوارہ شری ترن تارن ہندستان دے صوبے پنجاب دے شہر ترن تارن چ اک گردوارہ اے۔ ایس گردوارے نون سکھان دے پنجویں گرو ارجن دیو نے بنوایا۔ ایدا تلاع سب تون وڈا اے۔

## بارلے جوڑ
٭ گردوارہ شری ترن تارن
گردوارہ گوئندوال صاحب

گردوارہ گوئندوال صاحب ہندستان دے صوبے پنجاب چ اک گردوارہ اے۔ اے تھاں ضلع امرتسر وچ ترن تارن توں 23 کلومیٹر دی واٹ تے اے۔ سکھ گرو ارجن دیو 15 اپریل 1565 نون ایتھے جمے۔ گرو امر داس نے ایس تھاں نوں سکھ مت دے پرچار دا گڑھ بنایا۔
بھائی مردانہ

بھائی مردانہ (1459-1534) سکھ مت نوں ٹورن والے گرو نانک دا سب توں پہلا چیلا تے اوناں دا لمبے ویلے دا سنگی سی۔ گرو نانک نے ایشیا تے ہندستان دے جنے سفر کیتے بھائی مردانہ اوہناں دے نال سی۔ بھائی مردانہ مسلمان سی اودے ماں پیو بدرا تے لکھو مراثی سن تے اوہ تلونڈی ننکانہ صاحب چ جمیا۔ 

بھائی مردانہ شاعر وی سی تے اودے شعر گرنتھ صاحب چ ہیگے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
* بھائی مردانہ 
* بھائی مردانہ 
*  مردانہ
اک اونکار

اک اونکار سکھ مت دی فلاسفی دی نیو اے۔ سکھ مت چ اے خدا دے اک اون دی نشانی اے۔ اے سکھ مت دیاں کتابان تے گردواریاں تے اے نشان دسدا اے۔ اک اونکار سنسکرت بولی دا بول اے ایدا مطلب اے اک خدا۔ اک اونکار مول منتر دی پہلی لائن چ اے۔ اے گرو گرنتھ صاحب دی وی پہلی لاين ج اے۔

اک اونکار سَتِ نام، کرتا پرکھ، نِر بھو، نِرویر - اکال، مورتِ اجونی، سے بھنگ، گر پرساد

## ہور ویکھو

* نشان صاحب
* واہگرو
* نرنکار

## بارلے جوڑ
* اک اونکار
* اک اونکار 
* اک اونکار 

گٹھ:سکھ
اشفاق احمد

اشفاق احمد (22 اگست, 1925 – 7 ستمبر, 2004) پاکستان چ اردو ادب دے جانے پچھانے لکھاری’ ڈرامہ نگار، دانشمند، براڈکاسٹر سی۔ اونہاں دا ناں اردو افسانے دے مشہور لکھاریاں وچکار لیا جاندا اے جنہاں چ سعادت حسن منٹو۔ عصمت چغتائی تے کرشن چندر شامل نیں۔ 
## پہلا جیون تے ملازمت
اشفاق احمد 22 اگست 1925 نوں انگریز ھندستان دے صوبے اتر پردیش چ جمے۔ اوناں نیں اپنی شروع دی پڑھائی اپنے جمن کعر توں حاصل کیتی۔ 1947 چ آزادی توں مگروں او پاکستان اپڑے تے لہور شہر چ وسیرہ کیتا۔ اوناں نیں گورنمنٹ کالج یونیورسٹی توں اردو بولی چ ماسٹر دی سند حاصل کیتی۔ اوناں دے نال پڑھن آلے سنگی وی منے پرمنے لکھاری نیں' جنہاں چ بانو قدسیہ اوناں دی شریک حیات وی شامل سن۔ آزادی توں مگروں او پاکستان آپڑ گئے تے والٹن مہاجراں دے پکھیاں تھلے وس گئے۔ فیراونہاں نیں آزاد کشمیر ریڈیو اتے ملازمت کیتی۔ اوس ویلے اے ریڈیو اک ٹرک اتے بنایا گیا سی۔ فیر اوہ دو وریاں تکر دیال سنگھ کالج لہور چ پڑھاندے رئے۔ ایس توں مگروں او روم ٹر گئے تے روم ریڈیو اتے اردو خبراں پڑھن لگ پئے۔ او روم یونیورسٹی چ اردو وی پڑھاندے سی۔ یورپ رہندیاں ھوئیاں اونہاں نیں روم تے گرینوبل (فرانس)یونیورسٹی توں اطالوی تے رومن بولیاں چ (ڈپلومہ)کورس کیتے۔ اونہاں نیویارک یونیورسٹی توں ریڈیو براڈکاسٹنگ وچ سپیشل ڈپلومہ وی کیتا۔

## لکھتاں
*ایک محبت سو افسانے
*اجلے پھول
* سفردر سفر (سفرنامہ) 
*کھیل کہانی (ناول) 
*ایک محبت سو ڈرامے (ڈرامے)
* توتا کہانی (ڈرامے)
* تلقین شاہ (ٹی وی پروگرام)

## ہور ویکھو
* بانو قدسیہ
* قدرت اللہ شہاب
* ممتاز مفتی
* ابن انشاء
* واصف علی واصف

## بارلے جوڑ
* بابے دے بارے چ  
* اشفاق احمد دا ڈرامہ
* اشفاق احمد دیاں لکھتاں 

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:پاکستانی لکھاری
ابوظہبی (امارت)

ابوظہبی یا ابوظہبی دی امارت، کٹھیاں عرب امارتاں چوں اک امارت اے، اے تھاں نال سب توں وڈی (67,340 مربع کلومیٹر) امارت اے جینے ساریں امارتاں دا 86٪ تھاں کعیریا ہویا اے۔ ایس امارت دا نگر ابوظہبی کٹھیاں عرب امارتاں دا راجگڑھ اے۔

## بارلے جوڑ
* ابوظہبی پولیس
* ابوظہبی 
* ابوظہبی 

گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں ریاستاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر
گٹھ:متحدہ عرب امارات
شارجا (امارت)

شارجا امارت کٹھیاں عرب امارتاں دی اک امارت اے ۔ ایس امارت دا نگر شارجا ایہدا راجگڑھ اے۔

گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں ریاستاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر
گٹھ:متحدہ عرب امارات
ایرک وائنمئیر

ایرک وائنمئیر دنیا دا پہلا انناں جناں اے جیڑا ما‎ؤنٹ ایورسٹ دی چوٹی تے چڑیا۔ ستمبر 2002 تک اوہ دنیا دے ست براعظمان دیاں اچیاں چوٹیاں تے وی چڑھ چکیا سی۔ ایرک وائنمئیر انگریزی دا استاد، پعلوان، پعاڑ چڑن والا، مراتھن دوڑ نسن والا، کتاباں دا لکھاری تے فلماں بنان والا اے۔ 

*ایرک وائنمئیر 23 ستمبر 1968 نوں ہانگ کانگ چ اک امریکی دے کعر جمیا۔ 
*جمن ویلے ای اودی اکھ نوں اک روگ لگ گیا جیدے نال جدوں اوہ 13 وریاں دا سی تے انناں ہوگیا۔ ہمت ناں ہاردیاں ہویاں اونیں اننیاں دی بولی بریل سکھی۔ 
*1987 چ کنکٹیکٹ دے اک سکول توں گریجوایشن کیتی۔ سکول دی پعلواناں دی ٹیم دا اوہ کپتان سی۔
*1991 چ بوسٹن کالج توں گریجوایشن کیتی تے ایسے ای ورے اونے تاجکستان دے پامیر پعاڑاں چ ٹریکنگ کیتی۔
*1993 چ اونے ایم اے کیتا تے ایسے ورے اونے پاکستان دے قراقرم پعاڑاں چ بالتورو گلیشیر نوں پار کیتا۔
*1995 چ اونے 20320 فٹ اچی اتلے امریکہ دی سب توں اچی چوٹی مککنلی تے چڑیا۔ 
*1997 چ اوہ افریقہ دے سب تون اچے پعاڑ کلیمنجارو تے چڑیا۔ 
*1998 چ اونے اک سائکل تے اپنے پیو نال ہنوئی توں ہوچی من شہر تک گیا۔ 
*1999 چ دکھنی امریکہ دی سب توں اچی چوٹی اکنکاگوا تے چڑیا۔ 
*2001 چ اوہ ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑیا۔
*وائنمئیر ماؤنٹ کینیا تے چڑھ چکیا۔
*یوسیمائیٹ نیشنل پارک چ 3300 فٹ سدی اچی چٹان ال کپتان تے وی اوہ چڑیا اے۔

## کتاباں
٭ Touch the Top of the World
٭ The Adversity Advantage: Turning Everyday Struggles Into Everyday Greatness

## فلماں
٭ Farther Than the Eye Can See 
## بارلے جوڑ
* ایرک دی ویب سائیٹ
* 
*  
* http://www.blindsightthemovie.com 
* 
* 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
دینالی

مککنلی یا دینالی الاسکا چ براعظم امریکہ دی سب توں اچی چوٹی اے۔ ایدی اچائی 20،320 فٹ اے۔
ووہان

ووہان ہوپے صوبے دا راجگہڑ اے۔ لوک گنتی نال اے وشکارلے چین دا سب توں وڈا شہر اے۔
شینژین

شینژین چین دے گوانگ‌ڈونگ صوبے دا اک شہر اے۔

گٹھ:چین
گٹھ:چین دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چین دے آباد تھاں
شینیانگ

**شینیانگ**، چین دے صوبے لیاوننگ دا اک شہر اے۔

گٹھ:چین دے شہر
چڑھدا ترکستان

چڑھدا ترکستان (ایغور بولی:**چڑھدا ترکستان** ؛ ایغوریہ) جسنوں ایغورستان وی آکھیا جاندا اے ، وسطی ایشیا دے ترکستان علاقے دا چڑھدا حصہ اے تے ایہ ہن دے چین دے سنکیانگ ایغور خودمختار علاقے تے مشتمل اے ۔ ایس علاقے وچ 80 لکھ ایغور مسلمان ، 70 لکھ ہان چینی تے 15 لکھ قازق تے دوجے 16 اقلیتی گروہ رہندے نیں ۔

## تریخ

9ویں صدی عیسوی تک ایہ علاقہ وکھریاں خاناناں دا حصہ رہیا تے فیر چین دے ٹانگ ٹبر دی حکومت دا حصہ بن گیا ۔ اس علاقے وچ مقامی بادشاہت خانان کاراخانی 840ء توں 1212ء تک قائم رہی ۔ وسطی ایشیا تے 13ویں صدی عیسوی ج منگول حملے دے بعد توں ایہہ علاقہ خانان چغتائی چ شامل رہیا ۔ 17ویں صدی دے اخیر چ ایہہ علاقہ مختلف منگول گروہاں وچ ونڈیا گئیا ۔ 1757ء توں 1759ء دے وچکار ژونگاراں دی شکست دے مگروں ایہ چین دی چنگ سلطنت دا حصہ ، بن ، گیا ۔

گٹھ:ایشیا
گٹھ:چین
گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:علاقے
بانات

بانات اک سیاسی اکائی سی جہڑی محوری طاقتاں دے یوگوسلاویہ بادشاہت تے قبضہ کرن اس دے حصے بخرے کرن دے بعد وجود وچ آئی ۔ ایہہ 1941ء توں 1944ء تک قائم رہی ۔ بانات ناں دے طور تے سربیا دے محوری پروٹیکٹوریٹ دا حصہ سی پر سارے اختیارات علاقے دی جرمن اقلیت دے ہتھ وچ سن ۔ اس دا علاقائی کمشنر جورف سیپ لاپ سی ۔ 1944ء چ محوری طاقتاں دی شکست دے مگروں ایتھے جرمن حکومت دا خاتمہ ہو گیا تے اس دا بوہتا علاقہ واجوودینا چ شامل کر لئیا گیا ، جہڑا کیمونسٹ یوگوسلاویہ چ سربیا دے 2 صوبےآں وچوں اک سی ۔
دریائے اورینوکو

**دریائے اورینکو** دکھنی امریکہ دے لمبے دریاواں چوں اک اے ۔ اس دی لمبائی 2140 کلومیٹر اے ۔ اس دریا دے کھلار نوں **اورینوکیوا ** وی آکھئیا جاندا اے جہڑا 880،000 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلیا ہوئیا اے ، اس دا 76اعشاریہ3 فیصد وینزویلا تے باقی کولمبیا چ اے ۔ دریائے اورینکو تے اس دے رلویں دریا چڑھدے تے اندرلے وینزویلا تے کولمبیا دے الانوس علاقے چ آن جان دا وڈا راہ نیں۔

گٹھ:دریا
گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
تائیپے

**تائیپے** تائیوان دا اک شہر اَتے راجگڑھ ہے۔ تائیپے شہر دی آبادی 26,18,772 ہے۔ تائیپے، نواں تائیپے اَتے کیلونگ مل کے تائیپے میٹروپولٹن کھیتر بناؤندے نیں، جس دی کلّ آبادی 69,00,273 ہے۔ صرف تائیپے لفظ دا ورتوں مکھت: میٹروپولٹن کھیتر لئی اتے تائیپے شہر لفظ دا ورتوں صرف شہر لئی کیتا جاندا ہے۔

گٹھ:تائیوان
گٹھ:تائیوان دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ڈالی بادشاہت

ڈالی اک بائی بادشاہت سی جہڑی اج دے چین دے یونان صوبے وچ واقع سی ۔ اس بادشاہت نوں 937ء چ ڈوآن سیپینگ نے قائم کیتا تے اس تے 1253ء تک 22 بادشاہاں نے حکومت کیتی ، جدوں اس نوں منگول سلطنت نے تباہ کردتا ۔ اس سلطنت دا راجگھر ڈالی شہر سی ۔ 
ڈالی بادشاہت نانژاو ٹبر نے قائم کیتی سی ۔ بانژاو ٹبر دے 11ویں بادشاہ نے بدھ مت نوں سرکاری مذہب قرار دتا تے ڈالی دے 22آں بادشاہاں چوں 10 تخت تے تاج چھڈ کے بدھ بھکشو بن گئے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں

گٹھ:چین
گٹھ:چین دی تریخ
یوسمائیٹ نیشنل پارک

**یوسمائیٹ نیشنل پارک** (Yosemite National Park) امریکہ چ اک نیشنل پارک اے۔ ایہ چڑدے وشکارلے کیلیفورنیا دیاں کاؤنٹیاں ٹولومنے میریپوسا تے ماڈیرا  دے چڑھدے پاسے توں لیکے  سیرانیوادا دیاں لیندیاں اترائیاں تک 761,266 ایکڑ تھاں تے پھیلیا ہویا اے.  یوسمائیٹ نوں سلانہ 3.5 ملین دے نیڑے لوک تکن آندے نیں۔ اے پارک سوہنیاں چٹاناں، آبشاراں، ستھریاں ندیاں، اچے سیقویا رکھاں تے ونسونے جانوراں لئی جانیا جاندا اے۔ اتلے پاسیاں ول گلیشیر دے تھلے آن نال زمین چ ڈونگیاں تریڑاں پیاں، تے ندیاں تے کسیاں نے اپنے ڈونگے راہ بناۓ۔  

## [[ناں]]
یوسمائیٹ یا یوسیمٹی اک پرانے انڈین قبیلے دا ناں سی جیہڑا یوسمائیٹ وادی چ ریندا سی۔ یوسمائیٹ دا مطلب اے 'اوہ جیہڑے ماردے نیں' تے ایہ ناں ایس قبیلے نوں نالدے قبیلے نیں دتا سی۔

## [[تریخ]]
ایتھے ریڈانڈین صدیاں توں وسدے سن۔ 16ویں صدی چ ایتھے ہسپانوی کھوجی اپڑے۔ 19ویں صدی چ ایہ تھاں امریکہ کول چلا گیا۔ 1851 چ سونے دی کھوج چ آن والے ایتھے آوسے۔ 1855 چ مورتاں بنان والیاں نیں ایدیاں سوہنیاں تھانواں دیاں مورتاں بنایاں تے اینج بارلی دنیا نوں ایدی خوبصورتی دا پتہ چلیا۔ دو امریکیاں گالن کلرک تے جان موئیر تے سیرا کلب دیاں کوششاں نال پہلی اکتوبر 1890 نوں ایہ پارک بنادتا گیا۔ 

## [[جغرافیہ]]

یوسمائٹ نیشنل پارک امریکی صوبے کیلیفورنیا دے پعاڑی سلسلے سیرانیوادا وچ 3080 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ اک کروڑ ورے پہلے سیرانیوادا اتے نوں اٹھیا فیر اینے لیندے تے چڑھدے پاسے ول ٹعلواناں بنایاں۔ ایدیاں اچائیاں تے برفانی پعاڑ بنے جناں توں گلیشیر تھلے نوں اۓ اوناں گلیشیر نے تنگ وادیاں جھیلاں دریا تے کٹیاں جٹاناں بنایاں۔  

اے سان فرانسسکو توں 4 کینٹے دے پینڈے تے تے لاس اینجلس توں 6 کینٹے دے پینڈے تے اے۔ ایدے چ ہزاراں ندیاں تے تلاع نیں۔ ایدیاں ندیاں دی لمبائی 2600 کلومیٹر، ہائیکنگ ڈنڈیاں 1300 کومیٹر تے سڑکاں 560  کلومیٹر لمیاں  نیں۔ 35 لکھ توں ود لوک ایتھے سلانہ آندے نیں تے ایناں چوں چوکھے سارے 18 مربع کلومیٹر تے پھیلی ہوئی یوسمائیٹ وادی نوں ای ویکھن آندے نیں. دو دریا ٹولمی تے مرسڈ ایس پارک تون ٹردے نیں۔ پارک 2127 فٹ توں لے کے 13114 فٹ تک اچا اے۔ ٹلہ لائل پارک دی سب توں اچی چوٹی اے۔

پارک چ بوٹیاں دیاں 1400 توں ود ونڈاں نیں۔ ایناں چوں 160 بوٹے نایاب نیں۔ پونڈروزا چیڑ, مٹھا چیڑ,  ڈگلس فر, چٹا فر تے ہور کئی ونڈاں دے بوٹے ہوندے نیں۔

پارک چ ریڈھ دی ہڈی والے جانوراں دیاں 250 ونڈاں نیں۔

1916 چ امریکہ دی نیشنل پارک سروس بنی تے اودوں توں اوہ ایس پارک نوں چلا رئی اے۔

## بارلے جوڑ

* نیشنل پارک سروس
* یوسمائیٹ سنگت
* یوسمائیٹ فنڈ 
* یوسمائیٹ پارک آرگنازیشن
* ناں

## اتہ پتہ
شروکن

**شروکن** آسٹریا دا اک پنڈ اے۔ ایہ آسٹریا دے صوبے وورےرلبرگ دے ضلعے بریگنز وچ اے۔ ایہدے پچھے بریگنز جنگل اے۔ ایہ جھیل کانسٹانس دے دکھن وچ 1269 میٹر دی اچائی تے اے۔ ایتھے 219 لوک وسدے نیں۔

1300 وچ ایتھے لوک وسن لگے تے 1453 وچ ایہ تھاں آسٹریا کول آئی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:آسٹریا دے پنڈ
گٹھ:آسٹریا
صومالی لینڈ ریاست

صومالی لینڈ ریاست قرن افریقہ وچ قائم رہن آلی اک گھٹ مدتی ریاست سی ، جہڑی صرف پنج دن ، 26 جون 1960ء نوں برطانیہ توں آزادی توں 1 جولائی 1960ء نوں صومالی جمہوریہ چ شمولیت تک قائم رہی ۔

اپنے ایس گھٹ مدت دوران وی ایتھے ایتھوپیائی قبیلےآں وچکار فساداں دا خطرہ رہیا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:افریقہ دی تریخ
آزاد ریاست اولڈنبرگ

alt=|thumb|176x176px|اولڈنبرگ دا نشان

**آزاد ریاست اولڈنبرگ** ویئمار جمہوریہ دی اک ریاست سی ، جہڑی 1918ء توں 1946ء تک قائم رہی ۔ ایہہ ریاست جرمن انقلاب دے بعد گرینڈ ڈیوک فریڈرک اگسٹوس II دے اقتدار توں علیحدگی دے مگروں 1918ء چ قائم ہوئی ۔

1937ء وچ اسدے دو باہرلے ضلعے ، بالٹک سمندر دے ساحل تے یوٹن تے دکھنی جرمنی وچ برکینفیلڈ , پروشیا دے کول چلے گئے تے ولیئم شاوین دا شہر اسنوں ملیا ، پر ایہہ صرف اک رسمی کاروائی سی ، کیونجے ہٹلر دی حکومت نے 1934ء وچ ای ساریاں وفا‍قی ریاستاں ختم کر دتیاں سن ۔

1939ء چ دوجی جنگ عظیم شروع ہون ویلے ، اینہاں علاقےآں دیاں تبدیلیاں دی وجہ توں ، اولڈنبرگ دا رقبہ 5،375 مربع کلومیٹر تے آبادی 580،000 ہو گئی سی ۔

دوجی جنگ عظیم دے بعد اولڈنبرگ نوں نویں بنائی گئی ریاست لوئر سیکسونی (زیریں سیکسونی) چ شامل کر دتا گئیا تے ایہہ دونہیں مغربی جرمنی دا حصہ بن گئے ۔

## ہور ویکھو

* آزاد ریاست لیپے

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمن بادشاہتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
ٹم برنرز لی

سر ٹیموتھی جان ٹم برنرز لی اک انگریز انجینیر، کمپیوٹر سائنسدان تے میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دا پروفیسر اے جینے ورلڈ وائڈ ویب بنائی تے مارچ 1989 چ ایدی 'پروپوزل' دتی۔ 25 دسمبر 1990 نوں رابرٹ کیلیو تے سرن دے اک جوان پڑھاکو دی مدد نال اک (HTTP) کلائنٹ تے سرور دے وشکار انٹدنیٹ دی مدد نال میل کرایا۔
آزاد ریاست لیپے

آزاد ریاست لیپے اک جرمن ریاست سی جہڑی لیپے راجواڑا دے 1918ء دے جرمن انقلاب وچ خاتمے دے مگروں قائم کیتی گئی سی تے 1947ء تک قائم رہی ۔

دوجی جنگ عظیم دے مگروں لیپے نوں نازی جرمنی دی حکومت توں آزادی مل گئی ۔ پر ایہہ آزادی جنوری 1947ء چ ختم ہو گئی جدوں برطانوی فوجاں نے لپے نوں ، تن مہینے پہلے قائم کیتی گئی جرمن ریاست اتلا رہین - لہندا فالیہ (نارتھ رہین - ویسٹ فالیہ) وچ ضم کردتا ۔ برطانیہ نے اتلا رہین - لہندا فالیہ وچ کئی فوجی بیس بنائے جنہاں وچوں اک سابق آزاد ریاست لپے دی سرحداں دے اندر سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمن بادشاہتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
بازنتیئم

**بازنتیئم** اک پرانا یونانی شہر سی ، جس دی بنیاد یونان دے مگارا علاقے دے سامراجیاں نے 667 قبل مسیح چ رکھی تے اپنے بادشاہ بیزاس یاں بازنتاس دے ناں تے اسدا ناں رکھیا ۔ بازنتیئم ، اصلی ناں ** بیزنتیون** دی لاطینی شکل اے ۔ ایہہ شہر بعد چ قسطنطنیہ دے ناں نال بازنطینی سلطنت دا راجگھر بنیا ۔ قسطنطنیہ نوں 1453ء چ سلطنت عثمانیہ دے سلطان محمد فاتح نے فتح کیتا ۔ جدید ترکی دے قیام دے بعد 1930ء چ اس شہر دا ناں استمبول رکھ دتا گئیا ۔

## [[تریخ]]

بازنتیئم دی ابتدا دا ذکر پرانیاں داستاناں چ ملدا اے ۔ اک روایتی داستان ایہہ وے کہ مگارا (ایتھنز دے کول اک شہر) دے بیزاس نے بحیرہ ایجیئن دے پار اتلے چڑھدے ول جہازرانی کردے ہوئے 667 ق م وچ بازنتیئم دی نیہہ رکھی ۔ 

بیزاس نے ڈیلفی دے کاہن نال مشورہ کیتا کہ اوہ دسے اوہ اپنا نواں شہر کتھے بسائے ۔ کاہن نے اسنوں دسیا کہ "انھے دے مخالف" اوہ تھاں لبھے ۔ اوس ویلے اوہ اس دا مطلب نئیں سمجھیا ۔ پر جدوں اوہ آبنائے باسفورس تے آیا تے اوس ویلے اس نوں پتا لگا کہ کاہن دا کیہہ مطلب سی : اتلے ساحل تے یونانی شہر چالسیدون سی ۔ اگرچہ داستان دے مطابق اوہناں نے ادھا میل دور پئی زمین ول کوئی دھیان نئیں دتا ۔ بیزاس نے اپنا شہر دی بنیاد باسفورس دے یورپی ساحل تے رکھی تے اسنوں اپنے ناں تے بازنتیون دا ناں دتا ۔ ایہہ بحیرہ اسود دے داخلے تے واقغ ہون پاروں اک وڈا تجارتی شہر بنیا ۔ بازنتیون نے بعد چ باسفورس دے ایشیائی پاسے واقغ شہر چالسیدون نوں فتح کر لیا ۔ 196ء چ روم دیاں فوجاں نے شہر دا محاصرہ کر لیا تے اسنوں بوہت نقصان پہنچایا ۔ بازنتیئم دے محل وقوع نے رومی شہنشاہ قسطنطین I نوں اس ول راغب کیتا ، جسنے 330ء چ نووا روما دے ناں نال اسدی مڑ نیہہ رکھی ۔ اسدی موت دے بعد شہر نوں قسطنطینوپول (کانسٹنٹینوپول) اکھیا جان لگا ۔ ایہہ مشرقی رومی سلطنت ، جسنوں بعد وچ تریخ دان بازنطینی سلطنت آکھدے رہے، دا راجگھر رہیا ۔ 29 مئی 1453ء چ ایہہ شہر عثمانی ترکاں دے کول چلا گیا تے اک وار فیر ، ایہہ اک دوجی طاقتور سلطنت ، سلطنت عثمانیہ دا راجگھر بنیا ۔ ترک شہر نوں استمبول کہندے سن ، اگرچہ 1930ء تک اسدا ناں نئیں بدلیا گیا سی ۔ بھانویں ہن ترکی دا صدرمقام انکرہ اے پر استمبول اج وی ترکی دا سبتوں وڈا شہر اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:یورپ
عسیر

عسیر سعودی عرب دا اک صوبہ اے ، جہڑا ملک دے لہندے دکھن وچ واقع اے ۔ اس دا رقبہ81،000 مربع کلومیٹر تے آبادی 15،63،000 نفوس تے مشتمل اے ۔ اس دی کجھ سرحد یمن دے نال لگدی اے ۔ اس دا صدرمقام ابہا اے ۔ اس دے دوجے شہراں چ خمیس ، مشایت تے قلعۃ بیشاہ نیں ۔ اس صوبے دا گورنر فیصل بن خالد (جہڑا 16 مئی 2007 نوں نامزد ہویا) اے ، ایہہ سعودی عرب دے سابق مرحوم بادشاہ خالد بن عبدالعزیز دا پتر اے ۔ اسنوں اپنے چاچا زاد بھائی خالد الفیصل دی تھاں نامزد کیتا گئیا سی ، جسنوں صوبہ مکہ دا گورنر لا دتا گئیا سی ۔ 

## جغرافیہ

جغرافیائی طور تے عسیر دا علاقہ اچی سطح مرتفع تے واقع اے تے باقی دیس نالوں ایتھے بوہتا مینہہ وردا اے تے اس علاقے وچ ای سعودی عرب دی سبتوں اچیاں پہاڑی چوٹیاں وی نیں تے ابہا دے نیڑے جبل اخبار3،000 میٹر اچی اے ۔ 

## نسلی قومتیاں

عسیر دی آبادی دی اکثریت ایتھے دے مقامی قدیم قبیلےآں تے مشتمل اے ۔ جداں بال غارن ، رجال ، الما ، شامران ، شیہر ، شاہران ، قحطان ، بال عسمار تے بال احمر تےاس دے نال نال قبیلےآں دا اک وڈا وفاق جسنوں عسیری (یاں عساریاہ) آکھیا جاندا اے ، جنہاں دی وجہ توں اس علاقے نوں عسیر آکھیا جاندا اے ۔ اینہاں دا مذہب سنی اسلام دے شافقی تے حنبلی مکتبہ فکر نیں ، تے وہابی فکر ایتھے بعد وچ متعارف ہوئی اے ۔ شیعہ اسلام دے زیدی تے اسماعیلی مسلک (سلیمانی فرقے سمیت) ایتھے دی اک وڈی اقلیت نیں تے جداں جداں دکھن ول یمن دے شیعہ اکثریت دے پہاڑی علاقے ول جائی جاؤ اینہاں دی گنتی ودھدی جاندی اے ۔ 

## تریخ

18ویں صدی عیسوی چ پہلی سعودی ریاست دے قیام ویلے ، نجد وانگ عسیر دا شہر وی مقامی قیبلےآں دے انتظام وچ سی تے وڈے قبائلی وفاقی پاروں اینہاں نوں وڈے درجے دی خودمختاری حاصل سی ۔ عسیر 1801ء وچ کجھ مزاحمت دے مگروں سعودی اقتدار تھلے آ گیا ، السعود قبیلے نے شہزادہ عبدالوہاب المثامی نوں ایتھے دا گورنر بنایا تے ایہہ علاقہ چھیتی ای وہابی بن گئیا ۔ عبدالوہاب دے مرن مگروں اسدے چاچا زاد شہزادہ تامی ابن شعیب نے سلطنت عثمانیہ دے ترکاں ہتھوں گرفتار ہون تک ایتھے حکمرنی کیتی جسنوں بعد وچ استمبول چ پھائے لا دتا گئیا ۔ جدوں 1818ء وچ پہلی سعودی ریاست مصر دیاں فوجاں نے ختم کر دتی ، عسیریاں نے ایپن علاقے وچ مصری فوجاں دے خلاف جنگ تندہی نال جاری رکھی ۔ جدوں 1824ء وچ دوجی سعودی ریاست نجد وچ قائم ہوئی ، عسیر دے اس نال بوہت ای خاص تعلقات سن ۔ عسیر آگوآں عام طور تے سعودیاں نال اتحاد کردے سن پر اوہ رسمی طور تے وی اینہاں دی حاکمیت دے تھلے نئیں آندے سن ۔ نویں ریاست سعودی عرب دے بادشاہ عبدالعزیز ابن سعود نے عسیر تے اس دے نالدے علاقے 1920ء دی دہائی دے ادھ وچ اپنے نال ملائے تے مقامی حکمراناں نوں برطرف کردتا ، تے 1934ء چ یمن دے زیدی امام دے علاقے تے دعوے دے خلاف اک کامیاب لڑائی لڑی ۔
میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی

میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی اک پرائیویٹ یونیورسٹی اے جیڑی کیمبرج، میساچیوسٹس، امریکہ چ اے۔ ایس دے 5 سکول، اک کالج تے 32 پڑھائی دے انگ نیں جتھے سائینسی تے تکنیکی کھوج تے زور دتا جاندا اے۔ ایتھوں دے 63 پڑھاکو نوبل انعام جت چکے نیں۔

ایس یونیورسٹی دی نیو 1861 چ رکھی گئی۔ ایسدا کیمپس 168 ایکڑ تھاں تے اے۔ 

### ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں
## بارلے جوڑ

٭
ڈسمونڈ ٹوٹو

ڈسمونڈ ٹوٹو (1931-2021) دکھنی افریقہ دا اک پادری اے جینے کالے افریقیاں دے حقاں لئی کم کیتا۔ اوہ آپ وی کالا اے۔ ڈسمونڈ ٹوٹو کیپ ٹاؤن دا اینگلیکن آرچ بشپ اے۔ اودے کماں تے اونوں 1984 دا امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
کلاز فان کلتزنگ

کلاز فان کلتزنگ اک جرمن فزکس گرو اے اوہ کوانٹم ہال ایفیکٹ تون جانیا جاندا اے جیدے توں اونوں 1985 دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ
* کلاز فان کلتزنگ
* کلاز فان کلتزنگ 
* کلاز فان کلتزنگ
* کلاز فان کلتزنگ
امیر دوست محمد خان

جم: 1793ء 

موت: 1863ء

بارک زئی قبیلے دا سرداو جہڑا محمد شاہ دی برطرفی دے مگروں 1826ء چ افغانستان دے تخت تے بیٹھیا ۔ اس نے دیس دا انتظام بہتر کیتا تے ایران تے روس نال تعلقات استوار کیتے ۔ کیونجے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے پشاور تے مل مار لیا سی تے ایسٹ انڈیا کمپنی رنجیت سنگھ تے کابل دے تخت دے دعوے دار شاہ شجاع نال رل کے امیر دوست محمد خان نوں تخت توں لاہنا چاہندی سی ۔ لارڈ آکلیند نے 1839ء ج افغانستان تے حملہ کر دتا تے اگست چ کابل فتح کر لیا ۔ امیر دوست محمد خان نے اپنے آپ نوں انگریزاں دے حوالے کر دتا تے شاہ شجاع کابل دے تخت تے بیٹھا ۔ پر افغاناں نے امیر دوست محمد خان دے پتر اکبر خان دی آگوائی چ بغاوت کر دتی ۔ انگریزاں دی ساڈھے سولاں(16) ہزار دی فوج وچوں صرف اک ڈاکٹر نوں جیوندا چھڈیا گیا تاکہ اوہ واپس ہندستان جا کے انگریز فوج دا حشر دس سکے ، تے شاہ شجاع نوں قتل کر دتا گیا ۔ انگریزاں نے مجبور ہو کے امیر دوست محمد خان نوں رہا کر دتا ۔ اوہ کلکتہ توں 1855ء چ کابل واپس پہنچیا تے مردے دم تک حکومت کردا رہیا ۔ مرن توں کجھ چر پہلاں اسنے ہرات نوں فتح کر کے افغانستان چ شامل کر لیا ۔
## حوالے

گٹھ:1793 دے جم
گٹھ:1863 دیاں موتاں
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:بارکزئی خاندان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:پشتون لوک

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جزیرہ ایسٹر

جزيرہ ایسٹر (راپا نوئی بولی:راپا نوئی ؛ سپینی بولی:ایزلا ڈی پاسکوآ) چڑھدے دکھنی بحر الکاہل وچ پولینشیائی جزیرہ اے ۔ ایہہ چلی دا اک علاقہ اے جستے 1888ء تے اسنے مل ماریا سی ۔ جزیرہ ایسٹر اپنے 887 قدیم سٹیچوآں (مجسمےآں) ، جنہاں نوں موآئی آکھیا جاندا اے پاروں مشہور اے ، جنہاں نوں قدیم روپا نوئی لوکاں نے بنایا سی ۔ ایہہ عالمی ثقافتی تھاں اے تے جزیرے دے وڈے حصے نوں روپا نوئی قومی پارک بنا کے تحفظ دتا گیا اے ۔ 

جزیرہ ایسٹر دا صدرمقام ہانگا روآ اے ۔ اس دی آبادی 4،781 لوکاں تے مشتمل اے جنہاں وج 60 فیصد روپا نوئی تے 40 فیصد یورپی نیں ۔ اس دا رقبہ 163.6 مربع کلومیٹر اے ۔

## ناں

جزیرہ ایسٹر نوں اسدا ایہہ ناں ایتھے آن آلے پالے معلوم پورپی ، اک ڈچ مہم جو جیکب روگیوین نے دتا جہڑا سن 1722ء دے ایسٹر اتوار ایتھے پہنچیا ۔ اس جزیرے دا سرکاری سپینی ناں "ایزلا ڈی پاسکوآ" دا مطلب وی "جزیرہ ایسٹر" اے ۔

جزیرہ ایسٹر دا موجودہ پولینشیائی ناں راپا نوئی یعنی "وڈا راپا ، جزائر آسٹرال گروپ دے جزائر باس چ واقغ جزیرہ راپا نال اس دی مماثلت پاروں اسنوں دتا گیا اے ۔

گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
رنجیت سنگھ دی سمادھی

**رنجیت سنگھ دی سمادھی** پنجاب دے سکھ سردار مہاراجا رنجیت سنگھ دے مرن دی یادگار اے۔ ایہ لہور وچ بادشاہی مسیت دے نال واقع اے۔ اہودے پتر کھڑک سنگھ نے تعمیر کروائی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*مورت 
*مورت
*پنجاب دا ورثہ

گٹھ:لہور
گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
ییلوسٹون نیشنل پارک

ییلوسٹون نیشنل پارک امریکہ دا اک پارک جیہڑا امریکی صوبے وائیومنگ چ اے تے ایدے کج انگ نال دیاں جڑے صوبیاں مونٹانا تے اڈاہو چ وی نیں۔ ییلوسٹون نیشنل پارک دنیا دا پہلا نیشنل پارک سی۔ اے اپنی جنگلی جیون، زمین دے گرم فواریاں جناں چ اولڈ فیتھفل گیزر وی اے توں جانیا جاندا اے۔

### بارلے جوڑ

* ییلوسٹون نیشنل پارک دی ویب سائیٹ
* نیشنل پارک دی گائیڈ
ایوبیہ نیشنل پارک

**ایوبیہ نیشنل پارک** ضلع ایبٹ آباد، صوبہ خیبر پختونخوا پاکستان دا اک پارک اے جیڑا 3,312 ہیکٹر (8,184 ایکڑ) تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ پارک اسلام آباد توں 90 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ایہ پارک 1984 چ بنایا گیا۔ ایتھے گرم گلے تھانواں والے چیڑ ورگے تے چوڑے پتیانوالے رکھاں دے جنگل نیں۔ اچے ہرے پہاڑ، ونسونے بوٹے، جانور تے پنچھی ایس پارک دیاں اچیچیاں گلاں نیں۔ ٹھنڈیانی، نتھیاگلی، خانسپور تے ایوبیہ ایہدے دوالے تھانواں نیں۔

## تریخ
پارک دا ناں پاکستان دے فوجی آگو تے صدر ایوب خان (1958 – 1969) دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ ایوبیہ نیشنل پارک دا مڈھ 1984 وچ رکھیا گیا تے تھاں سی 1,684 ہیکٹر (4,161 ایکڑ)[6] یا 16.84 مربع کلومیٹر (6.50 مربع میل)۔ 1998 وچ ایس نوں ودھا کے 3,312 ہیکٹر (8,184 ایکڑ)33.12 مربع کلومیٹر (13 مربع میل) کردتا گیا۔ مکشپوری اتے جانوراں تے پنچھیاں نوں بچان لئی اک اچیچی تھاں وی بنائی گئی اے۔

1996 دی گنتی وچ ایتھے 2311 گھراں وچ 18000 لوک وسدے سن۔ لوکاں دی بولی پنجابی تے ہندکو اے۔ پارک وچ سلانہ 250000 لوک آندے نیں۔

## موسم
گرمیاں وچ پارک دا موسم چنگا ہوندا اے۔ سیال وچ ایتھے برف وی ڈگدی اے۔ گرمیاں وچ گرمی ناپ 40 تک وی اپڑ جاندا اے تے پالے وچ منفی ہوجاندا اے۔ مون سون دا مینہ ایتھے رج کے وسدا اے۔

## جنگلی جیون

پارک وچ جیون دیاں 420 ونڈاں ہے نیں۔ بلوط، دیودار، بیاڑ، پلندر، چیڑ، پلچھ دے رکھ ایتھے نیں۔ پارک وچ ددپلانے دیاں 22 ونڈاں نیں۔ باندر گلدار کنیس مشہور نیں۔ دد پلانیاں وچوں 2 کیڑے کھانے، 6 چمگادڑ، 6 ماس کھانے تے 7 کترے دد پلانے نیں۔

پارک وچ پنچھیاں دیاں 165 ونڈاں نیں۔ عام دسن والیاں وچ کوگ، ٹکا چور، کھپر نیں۔ بن ککڑاں وچ بھیگر تے بن ککڑ پارک دے واسی نیں۔

پارک وچ کرلیاں دیاں 8 ونڈاں نیں جنہاں دا جوڑ 5 ٹبراں تے 3 پتیاں نال اے۔

پارک وچ دودالے 309 ونڈاں وچ نیں تے اوہناں دا جوڑ 71 ٹبراں نال اے۔ اکدالے 65 نیں تے ننگے بی 5۔ لیچن دیاں 5 تے فنجائی دیاں 9 ونڈاں نیں۔

## اچے پہاڑ

پارک دے اجے پہاڑاں وچ مکشپوری، میراںجانی تے ٹلہ ڈنگا گلی نیں۔ میراںجانی 9700 فٹ اچائی نال پارک دا سب توں اچا تے ضلع ایبٹ آباد دا سب توں اچا پہاڑ وی اے۔ مکشپوری سب توں ہرا اے تے ایہدی چوٹی تے چوکھی تھاں اے۔ ایہ پہاڑ ہندواں دا مقدس پہاڑ وی اے تے اوہناں دیاں پرانیاں کتاباں وچ ایہدے بارے ہے۔

## [[ڈونگا گلی توں ایوبیہ والی ڈنڈی|ڈنڈی]]
پارک وج ڈونگا گلی توں ایوبیہ تک جانوالی اک ڈنڈی اے جیہڑی 4 کلومیٹر لمی اے۔

## ہور ویکھو
* پارک دے اندر پنڈ
* پاکستان دے نیشنل پارک
* مکشپوری
* نتھیاگلی
* ایوبیہ نیشنل پارک
* نتھیاگلی
* ڈونگاگلی - ایوبیہ ڈنڈی

## بارلے جوڑ

٭http://www.wwfpak.org/pa_ayubia.php
* کھوج

گٹھ:پاکستان دے پارک
وکٹوریہ ایند ایلبرٹ میوزیم

وکٹوریہ ایند ایلبرٹ میوزیم، لندن انگلینڈ چ دنیا دا سجاوٹی چیزاں دا سب توں وڈا میوزیم جتھے 4.5 ملین توں بعوتیاں چیزاں نمیش لئی ہیگییاں نیں۔ اے شہزادہ ایلبرٹ تے ملکہ وکٹوریہ دے ناں تے 1852 چ بنایا گیا تے ہولی ہولی وددا گیا تے ہن اے 12۔5 ایکڑ تھاں تے تے ایدے ج 145 گیلریاں نیں۔

### بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائیٹ
آزاد عوامی ریاست وورٹیمبرگ

آزاد عوامی ریاسٹ ووٹیمبرگ ، ووٹیمبرگ ، دا ویئمار جمہوریہ دے دوران سرکاری ناں سی تے ایہہ 1918ء توں 1945ء تک قائم رہی ۔ جنگ عظیم اول دے خاتمے لاگے جرمنی چ پرتشدد انقلاب آیا ، ووٹیمبرگ بادشاہت بغیر کسے خون حرابے دے بادشاہت توں جمہوریہ چ بدل گیا ؛ ووٹیمبرگ دیاں سرحداں تے اندرونی انتظام اوہی ای رہے ۔ اس دے نویں آئین تے ویئمار آئین دے 1919ء چ اجراء دے بعد اسنوں جرمن سلطنت دی رکن ریاست بنا لیا گیا ۔

جرمنی دے 1933ء چ ہٹلر دی قیادت ج نازی جرمنی بنن دے مگروں ، ووٹیمبرگ تے دوجیاڑ ریاستاں توں غیر نازی انتظامات نوں ختم کر دتا گیا ۔ دوجی جنگ عظیم دے مگروں ووٹیمبرگ نوں امریکہ تے فرانس دے جرمنی چ اتحادی قابض علاقےآں چ ونڈ دتا گیا تے ایہہ دو نویاں ریاستاں ووٹیمبرک - باڈان تے ووٹیمبرگ - ہوہینسولین دا حصہ بن گئے ۔ اینہاں دونہے ریاستاں تے باڈان مل کے 1952ء چ نویں جرمن ریاست باڈان - ووٹیمبرگ بن گئے ۔

گٹھ:جرمن ریاستاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمن بادشاہتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
برانڈنبرگ بوآ

**برانڈنبرگ بوآ** جرمنی دے شہر برلن دا بوآ سی تے ہن اس شہر دا نشان اے۔ ایہ شہر دے وشکار لیندے پاسے انتر دن لندن تے پیرسر پلاٹز دے نال کرکے اے۔ ایہ شہر دیاں اوناں 18 بوویاں چوں اک اے جناں چوں لنگ کے شہر چ وڑی دا سی۔ ریشتاگ ایدے اتلے پاسے کرکے اے۔ پرشیا دے بادشاہ فریڈرک II نے ایس نوں امن دی نشانی لئی 1788-91 چ بنوایا۔ 2000-2002 چ اینوں دوبارہ ٹھیک کیتا گیا۔

## بنائی

ایہ بوآ پرشیا دے بادشاہ فریڈرک ولیم نے امن دی نشانی لئی بنوایا۔ ایہدا وکھالہ کارل گوٹہارڈ لانگہانز نے بنایا جیہڑا کہ درباری مستری سی۔ ایس تھاں تے اک پہلے وی بوآ ہے سی اوہنوں ہٹا دتا گیا تے ایہ 1788 توں 1179 دے وشکار بنایا گیا۔ بوۓ وچ کل 12 تھم نیں۔ 6 اک پاسے تے 6 دوجے پاسے تے اینج ایہناں وچوں 5 رستے بندے نیں۔ ایہ تھم ڈورک نمونے تے بنے نیں۔ بوۓ اتے 4 گھوڑیاں دی رتھ اے۔ ایس رتھ نوں یوہان گوٹفرائیڈ شیڈو نے بنایا سی۔ بوۓ دا پہلا ناں امن بوآ سی۔ ایہ بوآ ایتھنز یونان دے پروپائلہ ورگا اے۔

## تریخ وچ
برانڈنبرگ بوۓ نال جرمن تریخ دیاں کئی گلاں جڑیاں ہویاں نیں۔ 1806 نوں پرشیا نوں ہرا کے نیپولین ایس بوۓ تے آیا سی تے بوۓ اتے لگی رتھ لآ کے پیرس لے گیا۔ 1814 نوں پرشیائی فوج ایہ رتھ واپس لیائی تے ایہدے وج تبدیلیاں کرکے فیر بوۓ اتے لا دتا گیا۔ نازیاں نے ایس بوۓ نوں وی اپنی نشانی بنایا۔ دوجی وڈی لڑائی وچ ایس بوۓ نوں وی ٹٹ پج سہنی پئی۔ 13 اگست 1961 نوں لیندے تے چڑھدے برلن دے وشکار برلن کند بنادتی گئی جیہڑی ایس بوۓ دے نالوں لنگھدی سی۔ 1989 وچ ایہ کند ڈھادتی گئی۔ برلن اک ہوگیا۔

## مورت نگری

File:Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|نیپولین 1806 نوں ایتھوں لنگدیاں ہویاں.
File:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|The برلن کند بوۓ اگے
File:2005-10-26 Brandenburger-Tor.JPG|نال پیریسر پلاٹز
File:View from Reichstag to Brandenburg Gate and US Embassy.JPG|ریشتاگ دی چھت توں
|رات ویلے
File:Brandenburg Gate Quadriga at Night.jpg|رتھ رات ویلے
File:FOL-2012 7 14 (8096170629).jpg|وچ 2012
File:BrandenburgTor_in_early_morning_light.jpg|سویر ویلے


### بارلے جوڑ

* بوۓ دی ویب سائیٹ

گٹھ:برلن
ریشتاگ

ریشتاگ برلن جرمنی چ جرمن سلطنت دی پارلیمنٹ دے بیٹھن لئی بنایا گیا اک کوٹھا اے۔ اینوں 1894 چ بنایا گیاتے 1933 تک جرمن پارلیمنٹ ایتھے بیندی رئی۔ 1999 چ ریشتاگ دی مرمت دے مگروں جرمن پارلیمنٹ بندستاگ دوبارہ ریشتاگ چ بیٹھ رئی اے۔ 

### بارلے جوڑ

* بندستاگ دی ویب سائیٹ
* ریشتاگ
* لپیٹی ہوئی ریشتاگ
جت دا کالم

جت دا کالم برلن جرمنی چ اک یادگاری نشاں اے جیڑا پرشیا دی ڈنمارک آسٹریا تے فرانس نال لڑائیاں دے جتن تے بنایا گیا۔

اس کالم دا نمونہ 1864 چ بنایا گیا۔ 27 فٹ تے 35 ٹن دا وکٹوریہ دا بت ایدے اتے لایا گیا۔

### بارلے جوڑ
ڈھوک بدہال

ڈھوک بدھال ضلع راولپنڈی کى تحصيل گوجرخان کاگاؤں ھے ـ يہ گاؤں يونين کونسل نڑالى کاحصہ ھےـ
سانسوسی

**سانسوسی** برلن جرمنی چ اک محل دا ناں اے جینوں پرشیا دے بادشاہ فریڈرک نے 1746 چ گرمیاں گزارن لئی بنایا سی۔ اے محل روکوکو سٹائل چ بنایا گیا اے۔ محل پرشیا تے جرمنی دے بادشاواں دے رہن لئی ورتیا جاندا سی۔ اجکل لوک اینوں ویکھن جاندے نیں۔

### بارلے جوڑ

* سانسوسی 
* سانسوسی
* سانسوسی 

گٹھ:برلن
گٹھ:برلن دے محل
التس میوزیم

التس میوزیم برلن جرمنی چ اک میوزیم اے اے نیو کلاسیکل سٹائل چ بنایا گیا تے ایتھے پرشیا دے شاہی ٹبر دیاں چیزاں رکھیاں جاندیاں سن۔
### بارلے جوڑ

* التس میوزیم.
* التس میوزیم.

گٹھ:برلن
گٹھ:میوزیم
گٹھ:برلن دے میوزیم
شارلٹن برگ محل

شارلٹن برگ محل برلن جرمنی ج ہوہنزولرن ٹبر دا بنایا ہویا اک وڈا محل اے۔ اے محل 17ویں صدی دے انت ج بنایا گیا سی تے ایدے ج چ روکوکو تے بارک سٹائل دسدے نیں۔ محل دے پچھے اک پھلواری تے رکھ اگاۓ گۓ نیں۔ دوجی وڈی لڑائی چ اے محل تباہ ہویا پر اینوں ٹھیک کر لیا گیا۔ اجکل اے بعوت لوک اینوں ویکھن جاندے نیں۔

## تریخ
[thumb|234px| شارلوٹنبرگ محل میں [فریڈرک اول شاہ پروشیا دا مجسمہ]]

شارلوٹنبرگ محل  1690 وچ تعمیر کتا گیا سی۔ ایہ محل سوفی شارلٹ (فریڈرک اول شاہ پروشیا دی زنانی)  دے لئے بنوایا گیا سی تاکہ او گرم  موسم وچ چھٹیاں اوہاں گزار سکے۔محل دے معمار دے شروعاتی منصوبے وچ جوہان آرنلڈ نیرنگ تے مارٹن گرنبرگ شامل سی،لیکن محل دی تعمیر نئے منصوباں ہور نئی سجاوٹ دے نال 18ویں صدی تک جاری رہی۔ای طرح مسلسل تعمیر ہور اضافی سجاوٹ دے نال محل فن تعمیر دا اک وڈیا مرکب بن گیا۔
اس محل نوں بوہت سے نقصانات دا سامنا کرن پڑیا ،دوجی جنگِ عظیم وچ  1943چ محل  اُتے براہ راست بم لگیا جس تاں اگ دے نتیجے وچ پورا محل تباہ ہوگیا۔محل نوں  1950 وچ دوبارہ اسی طرز اتے تعمیر کتا گیا۔کافی سالاں دی محنت دے مگروں محل اپن پرانی شکل وچ واپس اگیا۔

شارلوٹنبرگ محل نوں دنیا دا اٹھواں عجوبہ اکہدے سن۔

## حوالے

## بارلے جوڑ

*پروشیا دے محلات تے باغات دی فاؤنڈیشن
*انٹرایکٹو پینوراما: شارلوٹنبرگ محل 
*360° انٹرایکٹو پینوراما تصویراں: : عظیم باغیچہ شارلوٹنبرگ محل
* شارلوٹنبرگ قلعہ دی تصویراں  

گٹھ:برلن دے محل
گٹھ:برلن
نواں محل

نواں محل سانسوسی نال پوٹسڈم برلن جرمنی چ اک محل اے اے محل پرشیا دے بادشاہ فریڈرک نے ست ورہ لڑائی جتن دی خوشی چ 1763-69 چ بنوایا۔ ایس محل نوں آخری ودیا بارک پرشیائی محل سمجیا جاندا اے۔

### بارلے جوڑ
* نواں محل
مرمر محل

مرمر محل ہیلیگن جھیل دے کنڈے تے پوٹسڈم برلن جرمنی چ اک محل اے جینوں پرشیا دے بادشاہ فریڈرک II نے 1789 چ پہلے کلاسیکل سٹائل چ بنوایا۔

### بارلے جوڑ

* مرمر محل
قیصر ولیم میموریل گرجا

قیصر ولیم میموریل گرجا برلن جرمنی چ اک گرجا اے جینوں قیصر ولیم نے اپنے دادے دی یاد چ 1890 چ بنوایا سی۔ 1943 چ لڑائی چ بمباری نال اے گرجا تباہ ہوگیا۔ 1959 دے مگروں ایدی مرمت کیتی گئی۔ 

### بارلے جوڑ

* قیصر ولیم میموریل گرجا
گالاپیگوس جزیرے

جزائر پالاگوس ایکواڈور توں 972 کلومیٹر لہندے چ بحر الکاہل چ آتش فشانی جزیرےآں دا مجموعہ اے ۔ ایہہ یونیسکو دی عالمی ورثہ سائیٹ اے ، جس دی خاص گل اس دی جنگلی حیات اے ۔

گالاپاگوس جزیرے تے اسدے آلے دوالے دے پانی اک صوبے ، قومی پارک تے بائیولوجیکل میرین ریزرو دا حصہ نیں ۔ جزیرے دی مکھ بولی سپینی بولی اے ۔ اینہاں جزیرےآں دی آبادی 23 ہزار دے نیڑے اے ۔ 

ایہہ جزيرے جغرافیائی طور تے گھٹ عمر دے نیں تے اپنیاں وکھریاں قسم دیاں "سپیسیز" (حیاتیاتی اصناف) پاروں مشہور نیں ، جنہاں دا مطالعہ چارلس ڈارون نے کیتا ۔ 

اینہاں جزیرےآں ول پہلا بحری سفر بحری قزاق ایمبروز کوولے نے 1684ء چ کیتا ، اس نے اینہاں جزيرےآں دے ناں رکھے ۔ کجھ چر پہلے ایکواڈر دی حکومت نے جزیرےآں دی سپینی ناں رکھے ۔ اگرچہ نویں سپینی ناں سرکاری نیں پر حالے وی کئی ورتن آلے پرانے انگریزی ناں ای ورتدے نیں ۔

## جغرافیہ

ایہہ جزیرے چڑھدے بحر الکاہل چ دکھنی امریکہ دے ساحل توں 972ء کلومیٹر لہندے چ واقع نیں ۔ اینہاں جزيرے دے چڑھدے چ ایکواڈور اے ، اتلے چ 720 کلومیٹر تے جزیرہ کوکوس اے تے دکھن چ 3،200 کلومیٹر تے جزیرہ ایسٹر تے جزیرہ فیلکس نیں ۔ خط استوا دے آلے دوالے پھیلے ایہہ جزيرے اتلا مخروط تے دکھنی مخروط دونہاں چ واقع نیں تے جزیرہ ازابیلا سدھا خط استوا دے اتے اے ۔ سبتوں دکھنی جزیرہ اسپانولا تے سبتوں اتلے جزیرہ ڈارون چ 220 کلومیٹر دا فاصلہ اے ۔ مجمع الجزائر گالاپاگوس دا کل رقبہ 7،880 مربع کلومیٹر اے جہڑا 45،000 مربع کلومیٹر سمندری علاقے تے پھیلیا ہویا اے ۔ سبتوں وڈے جزیرے ازابیلا دا رقبہ 4،640 مربع کلومیٹر اے تے اوہ جزائر گالاپاگوس دے کل رقبے دا ادھ توں ودھ اے ۔ جزیرہ ازابیلا تے آتش فشان وولف سبتوں اچی تھاں اے جہڑی سمندر دی پدھر توں 1،707 میٹر اچی اے ۔ 

اس جزیرے دے گروہ چ 15 وڈے جزيرے ، 3 نکے جزیرے تے 107 سمندری چٹانان تے ٹاپو شامل نیں ۔ 

## وڈے جزیرے

15 وڈے جزیرےآں (جنہاں دا رقبہ 1 مربع کلومیٹر تں ودھ اے) دے ناں ایداں نیں :-



File:Boats in Puerto Ayora on the Island of Santa Cruz in the Galapagos photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|

File:Sailboat in the Puerto Ayora on the Island of Santa Cruz Galapagos photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|

File:Home on Puerto Ayora Island of Santa Cruz in the Galapagos Islands in Ecuador photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|


* جزیرہ بلٹرا

* جزیرہ بارٹولوم

* جزیرہ ڈارون

* جزیرہ اسپانولا

* جزیرہ فرنینڈینا

* جزیرہ فلوریانا

* جزیرہ جینوویزا

* جزیرہ ازابیلا

* جزیرا مارخینا

* جزیرہ اتلا سیمور

* جزیرہ پینزون

* جزیرہ پینٹا

* جزیرہ رابیڈا

* جزیرہ سان کریسٹوبال

* جزیرہ سانٹا کروز

* جزیرہ سانٹا فے

* جزیرہ سان ٹیاگو

* جزیرہ وولف

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
برلن گرجا

برلن گرجا یا کیتھڈرل برلن جرمنی چ اک گرجا اے جیڑا پروٹسٹنٹ فرقے کول اے۔ اے 1453 چ بننا ٹریا۔

### بارلے جوڑ

* برلن گرجا 
* برلن گرجا
* برلن گرجا 

گٹھ:برلن دے گرجے
گٹھ:جرمنی دے گرجے
گٹھ:برلن
سوویت جنگی یادگار

سوویٹ لڑائی چیتا یا سوویت لڑائی دی یادگار دوجی وڈی لڑائی  وچ برلن دی لڑائی چ مرن والے 80،000 سوویت لڑاکیاں لئی بنائی جان والی اک یادگار اے جیڑی برلن تے مل مارن دے مگروں سوویت فوجاں نیں 1945 چ برلن جرمنی وچ بنائی۔

### بارلے جوڑ

٭
بوگانڈا

بوگانڈا ، **باگانڈا** لوکاں دی بادشاہت اے جہڑی موجودہ یوگینڈا دیاں روایتی بادشاہتاں چوں سبتوں وڈی اے ۔ 30 لکھ بوگانڈا لوک ، یوگنڈا دا سبتوں وڈا نسلی گروہ نیں ، اگرچہ ایہہ کل آبادی دا صرف 16.7 نیں ۔ سواحلی بولی بوگانڈا لئی ورتیا جان لفظ **یوگینڈا** برطانویاں نے 1894ء چ اختیار کیتا دوں اوہناں نے یوگینڈا پروٹیکٹوریٹ قائم کیتی ، جس دا مرکز بوگانڈا وچ سی ۔ بوگانڈا دی دکھنی سرحد تے جھیل وکٹوریہ ، چڑھدی سرحد تے دریا وکٹوریہ نیل تے اتلی سرحد تے جھیل کیوگا نیں ۔ بوگانڈا چ لوگانڈا بولی بولی جاندی اے ، جہڑی انگریزی دے نال نال یوگینڈا دیاں وڈیاں دوجیاں بولیاں چوں اک اے ۔ ایہہ یوگینڈا چ ماکیریرے یونیورسٹی دے نال نال کجھ پرائمری تے سکینڈری سکولاں چ وی پڑھائی جاندی اے ۔ 

ادب تے دوجے معاملےآں چ بوگانڈا نوں یوگینڈا دا مرکز آکھیا جاندا اے ، ایہہ اسدی سیاسی حثیت تے اس پاروں آکھیا جاندا اے کہ قومی صدر مقام کمپالا بوگانڈا چ واقع اے ۔ 

## جغرافیہ
## نویں بوگانڈا دی تریخ

## معیشت
آران

**آران** (عربی: الران) ، (آرمنیائی بولی:الوانک) ، پرانے تے قرون وسطی چ دریائے کورا تے دریائے آراس دے علاقےآں نوں آکھیا جاندا سی ، جس چ کاراباخ دے اچے تے نیویں علاقے ، مل دا میدان تے مغان دے میدان دے کجھ علاقے شامل سن ۔ ایہہ ناں اسلام توں پہلے ویلےآں چ تقریبا اج دے آذربائجان دے علاقے ورتی جاندا سی ۔ آران اس علاقے دا فارسی چ جہڑا یونانی تے رومی بولی چ البانیہ سی ۔ اسنوں آرمینیا دی بولی چ اگوانیا یاں الوانک تے عربی چ الران کہیا جاندا سی اس دیس دا مقامی ناں نامعلوم اے ۔

اج کل ایہہ ناں آذربائجان چ مل تے مغان دے میداناں لئی ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:قفقاز
گٹھ:ترکستان
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:آذربائیجان
عبرانی کیلنڈر

عبرانی کیلنڈر ، یہودیاں دا کیلنڈر اے جہڑا یہودیت چ سال دے مہینےآں تے دناں دے حساب لئی ورتیا جاندا اے ۔ اس نال توارح (یہودی عبادتاں دے دن تے ویلے) ، یہودی چھٹیاں دے دن ، یارزیت ( مرن آلےآں دی برسی تے اینہاں دے متعلق دعا) تے مذہبی کتاباں دے پڑھن دے ویلے دا اندازہ لایا جاندا اے ۔ اس تقویم چ دناں دا اندازہ لان دے دو طریقے نیں ۔ اک سن 70ء چ پہلی رومی یہودی جنگ چ دوجے ہیکل دی تباہی توں پہلے دا جہڑا چند دیاں شکلاں ویکھ دے دناں دے حساب دا اے تے دوجا مامونائیٹس دا بنیاد اصول تے وضع کردہ طریقہ اے جہڑا سن 70ء توں 1178ء تک دے عرصے چ مرتب کیتا گیا ۔

موجودہ تقویم بنیاد اصول دی قمری تے شمسی تقویم اے ، جہڑی چینی کیلنڈر دی طرز تے مرتب کیتی گئی اے ، جس چ دناں دا حساب چند دی شکلاں تے سالاں دا حساب سورج دے چکر تے کیتا جاندا اے ۔ جہڑا اک پاسے تے اسلامی کیلنڈر توں مختلف تے دوجے پاسے گریگوری دے شمسی کیلنڈر توں وی مختلف اے ۔ قمری سال دے شمسی سال نالوں 11 دن دے فرق پاروں عبرانی کیلنڈر 19 سالاں دے 235 مہینےآں دے چکراں دی شکل چ اے ، جس چ ہر دوجے یاں تیجے سال چ اک اضافی مہینہ شامل کیتا جاندا اے ۔ اینج 19 سالاں چ ست سال ایہوجہے ہندے نیں جنہاں چ اک مہینہ وادھو یعنی 12 دی بجائے 13 مہینے ہندے نیں ۔ جداں کہ عبرانی کیلنڈر رومی سمندر دے چڑھدے علاقے چ مرتب کیتا گیا سی اس لئی موسم شمالی کرہ ارض دی ترجمانی کردے نیں ۔ 

## نویں سال دی شروعات

یہودیاں دی مذہبی کتاب مشنا دے مطابق چار نویں سال ہندے نیں ۔ عام شہری معاملےآں لئی سال دا آغاز نسان دے مہینے توں ، زراعت تے ہیکل دے کجھ معاملےآں چ ایلول دے مہینے توں ، مذہبی معاملےآں چ تشری دے مہینے توں تے درختاں لئی سال دی شروعات شیوت دے مہینے توں اے ۔ تاہم نویں سال دا آغاز تشری دے مہینے توں کیتا جاندا اے ۔ جدوں اک سال ودھایا جاندا اے تے نویں سال دا تہوار روش ہاشانا منایا جاندا اے ۔ یہودیاں دیاں کتاباں تلمود وغیرہ توں اس گل دا فیصلہ وی کیتا گیا اے کہ دنیا دی تخلیق تشری دے میہنے چ ہوئی ۔

## نواں [[عبرانی]] کیلنڈر تے مہینےآں دا حساب

نویں عبرانی کیلنڈر دا آغاز یکم تشری سن موندی1 توں کیتا گیا اے ۔ جہڑا پرولیپٹک جولین کیلنڈر دے حساب نال سوموار 7 اکتوبر سن 3761 قبل مسیح اے ۔ ایہہ تریخ دنیا دی تخلیق دے روایتی یہودی نظریہ توں اک سال پہلے دی اے ، جہڑا کہ 25 ایلول سن موندی1 سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:یہودیت
گٹھ:اسرائیل دی تریخ