open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جسٹن نیپ

**جسٹن اینتھنی نیپ** (جنم 18 نومبر 1982) انڈینیپلس، انڈیانا توں اک امریکی وکیپیڈیا یوزر ہے جو وکیپیڈیا تے اک لکھ توں ودھ سودھاں دا یوگدان پاؤن والا پہلی بندہ سی۔. جولائی 2015 تکّ اسنے وکیپیڈیا تے لگبھگ 1.5 لکھ سودھاں کر دتیاں سن۔ 

## کیریئر

### وکیپیڈیا
right|thumb|Knapp (third from left) at a Wikipedia training session in 2011

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
 
گٹھ:1982ء دے جم
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکی لکھاری
جارج سانڈرز

**جارج سانڈرس** (جنم 2 دسمبر 1958) اک امریکن لکھاری، کہانی کار، مضمون نگار، ناول کار اتے بل ساہتکار ہے۔
## جیونی
جارج سانڈرس امریلو، ٹیکساس وچّ پیدا ہویا سی۔ اتے شکاگو، دے دکھنی اپنگر وچّ وڈا ہویا۔ اوہ اوک جنگلات ہائی سکول دا سکول گریجوئیٹ ہے۔ 1981 وچّ، سانڈرس آرتھر لیکس (شہر، گولڈن، کولوراڈو) نامی مائین دے کالراڈو سکول توں بھوگربھ-وگیان وچّ سائنس دی بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1988 وچّ اس نے ساہتی رچنا دے میدان وچّ ماسٹر دی ڈگری سراکوز یونیورسٹی توں کیتی۔
گٹھ:امریکی لکھاری
جونو دیاز

**جونو دیاز** (جنم 31 دسمبر 1968) ڈومینیکن-امریکن لکھاری، میساچوسٹس ٹکنالوجی انسٹیچیوٹ (ایمائیٹی) وچّ رچناتمک لیکھنی دا پروفیسر، اتے *[[بوسٹن رویو]]* وکھے گلپ اڈیٹر ہے۔ اوہ جارجیا وچّ کم کردے اک ولنٹیئر ادارے، فریڈم یونیورسٹی، جو پرواسیاں نوں پوسٹ-سیکنڈری سکھیا دندی ہے، دے صلاح کار دے بورڈ اتے سیوا کردا ہے۔ پرواسی تجربہ اوہدی رچنا دا مرکزی سروکار ہے۔

## حوالے

 
گٹھ:1968ء دے جم
گٹھ:امریکی لکھاری
نُوک

**نُوک ** (), گرینلینڈ دا راجگڑھ اتے سبھ توں وڈا شہر ہے اتے دنیا دا سبھ توں شمالی راجگرھ ہے۔ ایہہ گرینلینڈ سرکار دا ٹکانا ہے۔ اس دا موجودہ ناں کلالیسوت ہے جسدا مطلب ہے انتریپ کیونکہ ایہہ لابراڈور سمندر دے چڑھدے ساحل اتے نوپ کنگرلوا فیورڈ دے کونے اتے واقع  ہے۔ ایہہ دیس دا معاشی اتے سبھیاچاری مرکز ہے۔ اس دے نیڑلے شہر ہن کینیڈا دے ایکالوئیت اتے سینٹ جان اتے آئیسلینڈ دا ریکیاوک۔

## حوالے

گٹھ:گرینلینڈ دے شہر
گٹھ:ڈنمارک دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:ڈنمارک دے آباد تھاں
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
لابراڈور سمندر

**لابراڈور سمندر** (فرانسیسی: *mer du Labrador*) لابراڈور جزیرہ نما اتے گرینلینڈ وچکار شمالی آرکیٹک وڈا سمندر دی اک شاخ ہے۔ اس دے پاسے دکھن-پچھم، اتر-پچھم اتے اتر-پورب ولّ براعظمی شیلفاں نال لگدے ہن۔ اتر ولّ ایہہ ڈیوس پنجوڑ راہیں بیفن کھاڑی نال جا لگدا ہے۔ اسنوں بحر آرکٹک دا کنی دا سمندر دسیا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:آبی جغرافیہ
آبنائے ڈیوس

**آبنائے ڈیوے جاں ڈیوس پنجوڑ** () لابراڈور سمندر دی شمالی  شاخ ہے۔ ایہہ ادھ لہندے گرینلینڈ اتے نناوت، کینیڈا دے بیفن جزیرہ وچکار پیندا ہے۔ اس دے شمال ولّ بیفن کھاڑی واقع ہے۔ اس پنجوڑ دا ناں انگریز کھوجی جان ڈیوس (1550-1605) مگروں پیا سی جسنے اتر-لہندے  راہ لبھدے وقت اس علاقے  دی گھوکھ کیتی سی۔ 1650 دے دہاکیاں تکّ اتھے ویل دا شکار شروع ہو گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:دے پرمکھ آبنائے
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:پانی
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:آبنائے
خلیج بیفن

**خلیج بیفن بیفن کھاڑی** (انکتیتوت: *Saknirutiak Imanga*, ), جو بیفن جزیرہ اتے گرینلینڈ دے دکھن-لہندے  ساحل وچکار واقع ہے، بحر آرکٹک دا اک حاشیہ سمندر ہے۔ ایہہ بحر آرکٹک نال ڈیوس پنجوڑ(آبنائے ڈیوس) اتے لابراڈور سمندر راہیں جڑیا ہویا ہے۔ اک ہور بِھیڑا ناریس پنجوڑ(آبنائے ناریس]]) اسنوں بحر آرکٹک نال جوڑدا ہے۔

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:پانی
گٹھ:آبی جغرافیہ
خلیج اموندسن

**خلیج اموندسن جاں ایمونڈسن کھاڑی** کینیڈیائی اتلا لہندا علاقےآں وچّ بینکس جزیرہ اتے وکٹوریا جزیرہ اتے مکھ جزیرہ وچکار واقع اک کھاڑی جان خلیج  ہے۔ ایہدی لمبائی لگبھگ 250 میل اتے بوفور سمندر نال ملن موقعے چوڑائی 93 میل ہے۔

## حوالے

گٹھ:اتلا امریکہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
بوفور سمندر

**بوفور سمندر** () بحر آرکٹک(بحر منجمد شمالی) دا اک کنی دا سمندر ہے جو اتلا لہندا  علاقہ، یوکون اتے الاسکا دے اتر اتے کینیڈیائی آرکٹک جزیرےآں دے لہندے ولّ واقع ہے۔ ایہدا ناں آبی-سائنسدان سر فرانسس بوفور مگروں رکھیا گیا ہے۔

## حوالے

گٹھ:اتلا امریکہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
بالی سمندر

**بالی سمندر** () انڈونیشیا وچّ بالی جزیرہ دے اتر ولّ اتے کانجیئن جزیرہ دے دکھن ولّ واقع اک سمنر ہے۔ ایہہ فلورس سمندر دے دکھن-لہندے حصے وچّ آؤندا ہے اتے لہندا ولوں مدورا پنجوڑ(آبنائے) اس وچّ آ کھلدا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
فلورس سمندر

**فلورس سمندر** جاں **بحیرہ فلورس  ** انڈونیشیا وچلے پانیاں دا 93,000 مربع ک.م (240,000 مربع میل) رقبے وچّ پھیلیا ہویا سمندر ہے۔

## جغرافیہ
فلورس سمندر دیاں حداں بالی سمندر (لہندے ولّ)، جاوا سمندر (اتر-لہندےولّ) اتے بندہ سمندر (چڑھدے اتے اتر-چڑھدے ولّ) نال لگدیاں ہن۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
جاوا سمندر

**جاوا سمندر** ()   اک وڈا (320,000 مربع ک۔م۔) پیتلا سمندر اے۔ ایہہ آخری برف-ویلے دے انت ویلے سمندراں دے تل ودھن کر کے بنیا سی۔ ایہہ اتر ول بورنیو، دکھن ول جاوا، لہندے ول سماٹرا اتے چڑھدے ول سلویسی ناں دے انڈونیشیا دے جزیرےآں وچکار پیندا اے۔ کاریماں آبنائے اسنوں دکھنی چین سمندر نال جوڑدا اے۔
## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
الاسکا دی کھاڑی

**خلیج الاسکا جاں الاسکا کھاڑی** () بحر الکاہل دی اک شاخ ہے جس نوں الاسکا دے دکھنی ساحل دے ول کول شروع کیتا جاندا ہے اتے جو لہندے وچّ الاسکا جزیرہنما اتے کوڈیاک جزیرہ توں لے کے چزھدے وچّ سکندر جزیرہ گروہ (جتھے گلیشیئر کھاڑی اتے اندرونی راہ واقع ہن) تکّ پھیلی ہوئی ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
کیلیفورنیا دی کھاڑی

**کیلیفورنیا دی کھاڑی** (جس نوں **کورتیس سمندر** جاں **سندوری سمندر**؛ مقامی طور اتے سپینی بولی وچّ **مار دے کورتیس** (Mar de Cortés) جاں **مار بیرمیہو** (Mar Bermejo) جاں **گولفو دے کالیفورنیا** (Golfo de Californi)) پانی دا اک پنڈ ہے جو ہیٹھلے کیلیفورنیا جزیرہنما نوں میکسیکی مکھ جزیرہ توں وکھ کردا ہے۔ اس دیاں حداں میکسیکی ریاستاں ہیٹھلا کیلیفورنیا، دکھنی ہیٹھلا کیلیفورنیا، سونورا اتے سنالوآ نال لگبھگ 4,000 ک.م. دی ساحلی پٹی نال لگدیاں ہن۔ اس کھاڑی وچّ ڈگن والے دریاواں وچّ کولوراڈو، مائیو، سنالوآ، سونورا اتے یاکی شامل ہن۔ اس دا رقبہ لگبھگ 160,000 مربع ک.م. ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
کارپینٹیریا دی کھاڑی

**خلیج کارپینٹیریا جاں کارپینٹریا دی کھاڑی** () اک وڈا ، کچھار سمندر ہے جو تنّ پاسیوں اتلے آسٹریلیا اتے شمال ولّ ارافرا سمندر (آسٹریلیا اتے پاپوا نیو گنی وچکار پیند سمندر) نال گھریا ہویا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
فونسیکا دی کھاڑی

**خلیج فونسیکا جاں فونسیکا دی کھاڑی** (), جو کہ بحر الکاہل دا حصہ ہے، وچکار امریکہ وچلی اک کھاڑی ہے جسدیاں حداں سیلواڈور، ہونڈوراس اتے نکاراگوا نال لگدیاں ہن۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
ایمنڈسن سمندر

**ایمنڈسن سمندر** لہندا انٹارکٹکا وچّ میری برڈ لینڈ دے ساحل توں پرھاں دکھنی وڈا سمندر دی اک شاخ  ہے۔ اس دیاں حداں چڑھدے ولّ تھرسٹن جزیرہ دے اتلے لہندے سرے، کیپ فلائنگ فش اتے لہندے ولّ سپل جزیرہ اتے کیپ ڈارٹ نال لگدیاں ہن۔ کیپ فلائنگ فش دے لہندے ولّ بیلنگسہاؤسن سمندر شروع ہو جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
بیلیگسہاؤسن سمندر

**بیلنگزہاؤسن سمندر** براعظم انٹارکٹکا دے لہندے پاسے لاگلا علاقہ ہے جو سکندر جزیرہ دے لہندے ولّ، تھرسٹن جزیرہ اتلے کیپ فلائنگ فش دے چڑھدے ولّ اتے پیٹر اول جزیرہ دے دکھن ولّ پیندا ہے۔ دکھن وچّ، لہندے توں چڑھدے ولّ، لہندا انٹارکٹکا دے ایٹز ساحل ، برائن ساحل اتے انگریزی ساحل پیندے ہن۔ کیپ فلائنگ فش دے لہندے  ولّ ایمنڈسن سمندر آ جڑدا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر منجمد جنوبی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
ساموف سمندر

**ساموف سمندر** بحر منجمد جنوبی دا اک سمندر ہے اتے انٹارکٹکا براعظم دے چڑھدا انٹارکٹکا  علاقہ دے سبھ توں چڑھدے پاسے پیندا ہے۔ ایہدے لہندے پاسے ڈرول سمندر ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر منجمد جنوبی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
تعاون سمندر

**تعاون سمندر**، جہنوں   **سودروزیستوا سمندر** وی کیہا جاندا ہے، دکھنی وڈا سمندر دا اک سمندر ہے جو اینڈربی لینڈ اتے لہندی برف شیلف وچکار میکرابرٹسن لینڈ اتے ملکہ ایلزابیتھ لینڈ دے ساحل کول واقع ہے۔ اسدا رقبہ لگبھگ 258،000 مربع کلومیٹر ہے۔

ڈیوس سٹیشن اسے سمندر دے ساحل تے واقع ہے۔

تعاون سمندر دے چڑھدے ولّ ڈیوس سمندر اتے لہندے ولّ خلانورد سمندر ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر منجمد جنوبی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
تھائی لینڈ دی کھاڑی

**تھائیلینڈ دی کھاڑی** (, ), جس نوں مقامی مالیا لوکاں ولوں *اتیلک سیام*' (مطلب **سیام دی کھاڑی**) وجوں اتے کھمیر وچّ **بوئیؤنگ تونلے سیام** (Boeung Tonle Siem) کیہا جاندا ہے، دکھنی چین سمندر دی اک کچھار شاخ ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
پیلا سمندر

**پیلا سمندر** چڑھدا چین سمندر دے اُبھے حصے نوں آکھیا جاندا اے جیہڑا پیسفک ساگر دے حاشیے دا سمندر اے ۔ ایہ مکھدھرت چین تے جزیرا نما کوریا دے وچکار اے ۔صحرائے گوبی دے ریتلے طوفاناں توں ریت اُڈ کے آوݨ دی وجا توں ایس سمندر دا رنگ پیلا یا سنہری ہو گیا ۔

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
خلیج عقبہ

**خلیج عقبہ** یا **عقبہ دی کھاڑی** (، انگریزی: Gulf of Aqaba)، لال سمندر دے سِرے اُتے واقع اک خلیج اے جیہڑی جزیرہ نما سینا دے چڑھدے تے جزیرہ نما عرب دے لہندے ولّ واقع ہے۔ ایہدی ساحلی پٹی چار دیساں، مصر، اسرائیل، اردن تے سعودی عرب وچّ ونڈی ہوئی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:خلیجاں
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیا
سویز دی کھاڑی

لال سمندر دا شمالی سرا جزیرہ نما سینا ولوں دو حصیاں وچّ ونڈیا جاندا ہے جس نال لہندے ولّ **سویز دی کھاڑی** (; لپانترن: خلیج اس-سویز) لہندے وچّ اتے چڑھدے ولّ عقبہ دی کھاڑی بندیاں ہن۔ ایہہ کھاڑی موازناتی طور 'تے اک نویں پر ہن سست تیڑ-چلمچی، سویز دی کھاڑی تیڑ، وچّ بنی ہے جو 2.8 کروڑ سال پرانی ہے۔ اس کھاڑی دی ادھ-ریکھا دے نال-نال افریقہ اتے ایشیا براعظماں دی سرحد ہے۔ اس کھاڑی دا داخلہ علاقہ اک  گیمسا تیل اتے گیس بھنڈاراں دے اتے واقع ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر منجمد جنوبی
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
خلیج عمان

**خلیج عمان**   یا  خليج مکران اک سمندری خلیج یا گلف اے جیہڑی عرب سمندر نوں آبنائے ہرمز نال جوڑدی اے تے اگیوں خلیج فارس نوں عرب سمندر نال جوڑدی اے ۔ خلیج عمان دیاں حداں اُبھے پاسے پاکستان تے ایران ، لمے پاسے اومان تے لہندے پاسے متحدہ عرب امارات نال لگدیاں نیں ۔

## ہور دیکھو
* خلیج فارس
* خلیج عمان
* خلیج گوادر
* عرب سمندر

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
آبنائے ہرمز

**آبنائے ہرمز** (انگریزی:Strait of Hormuz)، خلیج عمان تے خلیج فارس دے درمیان واقع اک اہ‏م آبنائے آ۔ ایہدے شمالی ساحلاں اُتے ایران تے جنوبی ساحلاں اُتے متحدہ عرب امارات تے عمان واقع نيں۔ ایہ آبنائے گھٹ تو‏ں گھٹ 21 میل چوڑی ا‏‏ے۔ تیل د‏‏ی دولت نال مالا مال خلیجی ممالک دے تیل د‏‏ی برآمدات دا ایہ واحد سمندری رستا ا‏‏ے۔ ایہد‏ی اہمیت دا اندازہ اس گل تو‏ں لایا جاسکدا اے کہ روزانہ دنیا بھر وچ تیل د‏‏ی کُل رسد دا 20 فیصد اس آبنائے تو‏ں گُزردا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آبنائے
گٹھ:بین الاقوامی آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:خلیج عمان
گٹھ:خلیج فارس
گٹھ:صوبہ ہرمزگان
لکادیپ سمندر

**لکدیپ سمندر** جاں **لکھٹاپو سمندر** () اک سمندر ہے جسدیاں حداں بھارت (اس دے لکشدیپ جزیرےآں سمیت)، مالدیپ اتے سری لنکا نال لگدیاں ہن۔ ایہہ کیرالا دے لہدے  ولّ واقع ہے۔ اس نگھے سمندر دے پانی دا درجہ حرارت سال بھار  رہندا ہے اتے سمندری جیون نال بھرپور ہے؛ صرف منار دی کھاڑی وچّ ہی 3,600 نسلاں دا گھر ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر ہند
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
منار دی کھاڑی

**منار دی کھاڑی** ( ) اک وڈی کچھار کھاڑی ہے جو بحر ہند وچلے لکادیپ سمندر دا حصہ ہے۔ ایہہ بھارت دے دکھنی سرے اتے سری لنکا دے  لہندے ساحل وچکار واقع ہے۔ نیویں جزیرےآں اتے مونگاں-چٹاناں دی اک لڑی، جس نوں آدم دا پل جاں رامسیتو کیہا جاندا ہے (جس وچّ منار جزیرہ شامل ہے)، اس کھاڑی نوں پاک کھاڑی توں وکھ کردی ہے جو اتر ولّ بھارت اتے سری لنکا وچکار پیندی ہے۔ دکھنی بھارت تھمیربرانی دریا اتے سری لنکا دا ارووی ارو دریا اس وچّ آ ڈگدے ہن۔
## حوالے

گٹھ:بحر ہند
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
رودبار موزمبیق

**رودبار موزمبیق** مڈگاسکر اتے موزمبیق وچلا بحر ہند دا اک حصہ ہے۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دوران ماداگاسکر دی لڑائی دا ٹکر-تھاں  سی۔ اپنے سبھ توں بِھیڑے(تنگ) مقام وچّ اس دی انگوچے، موزمبیق اتے تمبوہورانو، مڈگاسکر وچکار چوڑائی 460 ک.م. ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر ہند
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
مجمع الجزائر سمندر

**مجمع الجزائر سمندر** (فنلینڈی *Saaristomeri*, سویڈنی *Skärgårdshavet*) بالٹک سمندر دا اک حصہ ہے جو بوتھنیا دی کھاڑی، فنلینڈ دی کھاڑی اتے الاند دا سمندر وچکار فنلینڈ دے علاقائی پانیاں وچّ واقع ہے۔ کجھ آنکڑےآں مطابق اس وچّ جزیرےآں دی گنتی پکھوں دنیا دا سبھ توں وڈا بحیرا ہے پر کئی جزیرے بہت چھوٹے اتے جھرمٹ وچّ ہن۔

## حوالے

 
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
آبنائے فرام

**آبنائے جاں پانی گلی فرام جاں فرام پنجوڑ** لہندے ولّ گرینلینڈ اتے چڑھدے  ولّ سوالبارد وچکار پیندا وڈا سمندر آرکٹک(بحر آرکٹک)  دا سبھ توں ڈونگھا پنجوڑ جاں آبنائے  ہے جو بحر آرکٹک نوں گرینلینڈ سمندر اتے ناروی سمندر نال جوڑدا ہے۔ ایہدا ناں نارویئی بیڑے *[[فرام]]* دے ناں توں پیا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:آبنائے
گٹھ:پانی
ارجنٹائن سمندر

**ارجنٹینی سمندر** () ارجنٹینی  دے ساحل نال لگدے سمندر نوں آکھیا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
مین دی کھاڑی

**مین دی کھاڑی** شمالی امریکہ دے چرھدے ساحل اتے بحر اوقیانوس وچّ اک وڈي کھاڑی ہے۔ میساچوسٹس کھاڑی اتے فنڈی دی کھاڑی دوویں اسے وچّ شامل ہن۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
شیر دی کھاڑی

**شیر دی کھاڑی** (فرانسیسی: *golfe du Lion*, سپینی: *golfo de León*, اوکسیتائی: *golf del/dau Leon*, کاتالان: *golf del Lleó*,  لاطینی: *sinus Leonis, mare Leonis*, پرانی لاطینی: *sinus Gallicus*) رومی سمندر دی اک وڈی کھاڑی ہے جو فرانس وچّ پرووینس اتے لانگڈوک-روزییوں توں لے کے لہندے ولّ کاتالونیا تکّ پھیلی ہوئی ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گنی دی کھاڑی

**گنی دی کھاڑی**  بحر اوقیانوس دا، گیبون وچّ کیپ لوپیز اتے اتلے اتے لہندے وچّ لائیبیریا وچّ کیپ پالماس وچکار، سبھ توں اتلا چڑھدا حصہ ہے۔ خط استوا اتے   (طول بلد اتے عرض بلد دوہیں صفر ڈگری) اسے کھاڑی وچّ ملدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
خط استوا

thumb|350px|دنیا دے نقشہ اتے خط استوا لال رنگ وچّ۔
thumb|گلوب دا مہانتم چکر (گھیرا) اسنوں اپری اتے ہیٹھلے گولاردھاں وچّ ونڈدا ہے۔
left|thumb||سیر علاقےآں وچّ خط استوا نوں سڑک دے کناریاں اتے نشان زدہ کیتا جاندا ہے۔
left|thumb||خط استوا دا نشان
**خط استوا** (انگریزی:Equator) دھرتی دی سطح اتے قطب شمالی اتے  قطب جنوبی  توں اکو جہی دوری اتے واقع اک خیالی کلیر ہے۔ ایہہ دھرتی نوں اتری اتے دکھن ادھ گولیاں وچّ ونڈدی ہے۔ دوجے شبداں وچّ دھرتی دے مرکز توں سبھ توں زیادہ دریڈا استوائی ابھار اتے واقع نقطےآں نوں ملاندے ہوئے گلوب اتے لہندے توں چڑھدے دے ولّ کھچی گئی  خیالی لکیر نوں حط استوا کہندے ہن۔ اس اتے سال بھر دن-رات برابر ہندے ہن، اس لئی اسنوں وشوت ریکھا وی کہندے ہن۔ ہور سیارےآں دی وشوت ریکھاواں نوں وی سامان روپ نال پربھاشت کیتا گیا ہے۔ اس ریکھا دے اتر ولّ 23½° وچّ خط سرطان ہے اتے دکھن ولّ 23½° وچّ خط جدی ہے۔

پریبھاشا دے انوسار بھو-مدھ ریکھا دا اکشانش صفر (0) ہندا ہے۔ دھرتی دی بھو-مدھ ریکھا دی لمبائی لگبھگّ 40,075 کہ می(24,901.5 میل) (شدھ لمبائی 40,075,016.6856 میٹر) ہے۔ دھرتی دے گھمن دی دھری اتے سورج دے چارے پاسے دھرتی دی پرکرما دے اکش توں پراپت سطح دے وچّ دے سنبندھ ستھاپت کرو، تاں دھرتی دی سطح اتے اکشانش دے پنج گھیرے ملدے ہن۔ اوہناں وچوں اک ایہہ ریکھا ہے، جو دھرتی دی سطح اتے کھچیا گیا مہانتم گھیرا (چکر) ہے۔ سورج اپنی سامائک چال وچّ اکاش ولوں، سال وچّ دو وار، 21 مارچ اتے 23 ستمبر نوں بھو-مدھ دے ٹھیک اتے ولوں گزردا ہے۔ ایہناں دناں بھو-مدھ ریکھا اتے سورج دیاں کرناں دھرتی دی سطح دے اکدم لمبوت پیندیاں ہن۔ بھو-مدھ ریکھا اتے ستھت پردیشاں وچّ پربھات اتے آتھن ٹاکرے تے زیادہ دیر نال ہندا ہے۔ اجیہے ستھاناں اتے سال بھر، سدھانتک طور تے، 12 گھنٹیاں دے دن اتے رات ہندے ہن، جدوں کہ بھو-مدھ ریکھا دے اتر اتے دکھن وچّ دن دا سماں موسم دے انوسار بدلدا رہندا ہے۔ جدوں اس دے اتروچّ شیتکال وچّ دن چھوٹے اتے رات لمی ہندیاں ہن، تدّ اس دے دکھن وچّ گرمی دی رتّ وچّ دن لمبے اتے راتاں چھوٹیاں ہندیاں ہن۔ سال دے دوجے نوک اتے موسم دوناں اردھ گولیاں وچّ اکدم الٹے ہندے ہن۔ پر بھو-مدھ ریکھا اتے دنمان دے نال نال موسم وی سامان ہی رہندا ہے۔

دھرتی بھو-مدھ ریکھا اتے تھوڑھی ولوں ابھری ہوئی ہے۔ اس ریکھا اتے دھرتی دا ویاس 12759.28 کہ می (7927 میل) ہے، جو دھرواں دے وچّ دے ویاس (12713.56 کہ می، 7900 میل) توں 42.72 کہ می زیادہ ہے۔ بھو-مدھ ریکھا دے آلے دوآلے دے ستھان آکاش کیندر لئی چنگے ہن (جویں گیانا آکاش کیندر، کوروؤ، پھرینچ گیانا)، کیونکہ اوہ دھرتی دے گھورنن دے کارن پہلاں ولوں ہی دھرتی اتے کسے وی ہور ستھان ولوں زیادہ گتیمان (کونیئے رفتار) ہے، اتے ایہہ ودھی ہوئی رفتار، انترکش یان دے پرکھیپن لئی ضروری بالن دی ماترا نوں گھٹّ کر دندی ہے۔ اس پربھاو دا ورتو کرنلئی آکاش یان نوں پوروَ دشا وچّ پرکھپت کیتا جانا چاہیدا ہے۔

گٹھ:جغرافیہ
سینٹ لارنس دی کھاڑی

**خلیج سینٹ لارنس** (فرانسیسی: *golfe du Saint-Laurent*), دنیا دا سبھ توں وڈا دہانا، شمالی امریکہ دیاں عظیم جھیلاں (امریکا) دا سینٹ لارنس دریا راہیں بحر اوقیانوس وچّ نکاس ہے۔ ایہہ کھاڑی ادھ-گھریا سمندر ہے جہدا رقبہ لگبھگ 236،000 مربع ک.م. ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
وینیزویلا دی کھاڑی

**وینیزیلا دی کھاڑی** کیریبیائی سمندر دی اک کھاڑی ہے جسدیاں حداں ونیزویلا دیاں ریاستاں سولیا اتے فالکون اتے کولمبیا دے گواہیرا ڈیپارٹمنٹ نال لگدیاں ہن۔ اک 54 کلومیٹر لما آبنائے اسنوں دکھن ولّ ماراکائیبو جھیل نال ملاؤندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
بُوتھیا دی کھاڑی

**بُوتھیا دی کھاڑی** نناوت، کینیڈا وچلا اک جل-پنڈ ہے۔ انتظامی طور اتے ایہہ لہندے ولّ کتیکمیوت علاقہ اتے چڑھدے ولّ ککیتکالوک علاقہ وچّ ونڈی ہوئی ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
آبنائے ڈنمارک

**آبنائے ڈنمارک جاں ڈینمارک پنجوڑ** جاں **گرینلینڈ پنجوڑ** (, , پچھلے والے دا مطلب ہے گرینلینڈ جل-ڈمرو) گرینلینڈ (اتر-لہندے ولّ) اتے آئیسلینڈ (دکھن-چڑھدے ولّ) وچکار پیندا اک سمندری پنجوڑ  آبنائے ہے۔ نارویئی جزیرہ جان میئن اس پنجوڑ دے اتر-چڑھدے ولّ واقع ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:آبنائے
گٹھ:پانی
فنلینڈ دی کھاڑی

**فنلینڈ دی کھاڑی** (; ; ; ) بالٹک سمندر دی سبھ توں چڑھدی شاخ ہے۔ ایہہ اتر ولّ فنلینڈ توں دکھن ولّ اسٹونیا تکّ پسری ہے اتے روس وچّ سینٹ پیٹرزبرگ تکّ جاندی ہے جتھے اس وچّ نیوا دریا ڈگدا ہے۔ اس کھاڑی دے کنڈھے ہیلسنکی اتے ٹالن وی وسے ہوئے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بحر ہند
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
آبنائے کارا

**آبنائے کارا جاں کارا پنجوڑ** (Russian: Пролив Карские Ворота; *پرولو کراسکیئے ووروتا*) اک 56 کلومیٹر (35 میل) چوڑی پانی دی کھاڑی (خلیج) ہے جو نووایا زیملیا دے دکھنی سرے اتے ویگاچ جزیرہ دے شمالی  سرے وچکار پیندی ہے۔ ایہہ آبنائے(پنجوڑ ]] اتری روس وچّ کارا سمندر اتے بیرنٹس سمندر نوں جوڑدا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:آبنائے
گٹھ:پانی
لنکن سمندر

**لنکن سمندر** وڈا سمندر آرکٹک دا اک جل-پنڈ ہے جو لہندے ولّ راس کولمبیا(کیپ کولمبیا]])، کینیڈا توں پورب ولّ راس مارس جیسپ(کیپ مارس جیسپ)، گرینلینڈ تکّ پھیلیا ہویا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر منجمد شمالی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
شہزادہ گستاو ایڈولف سمندر

**شہزادہ گستاو اڈولف سمندر**، وڈا سمندر آرکٹک دی اک شاخ، نناوت، کینیڈا دے ککیکتالک علاقہ وچّ واقع ہے۔

ایہہ کینیڈیائی آرکٹک جزیرہ گروہ وچّ پیندا ہے۔ ایہہ اتر ولّ بحر آرکٹک اتے دکھن ولّ بیام مارٹن کھاڑی اتے میکلین پنجوڑ(آبنائے میکلین) نال جا ملدا ہے۔

اس سمندر دا ناں سویڈنی راجے گستاو چھیواں اڈولف مگروں پیا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر منجمد شمالی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
پیچورا سمندر

**پچورا سمندر** (, جاں پیچورسکوئی مورے)، روس دے اتر-لہندے ولّ واقع اک سمندر ہے جو بیرنٹس سمندر دا سبھ توں دکھن-چڑھدا حصہ ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر منجمد شمالی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
واندل سمندر

**واندل سمندر** (جہنوں **میکنلی سمندر** وی کیہا جاندا ہے) وڈا سمندر آرکٹک وچلا اک جل-پنڈ ہے جو گرینلینڈ دے اتر-چڑھدے توں لے کے سوالبارد تکّ پھیلیا ہویا ہے۔ ایہدے لہندے ولّ لنکن سمندر ہے اتے ایہہ دکھن ولّ فرام پنجوڑ(آبنائے فرام) راہیں گرینلینڈ سمندر نال جڑیا ہویا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بحر منجمد شمالی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
لزاریف سمندر

**بحیرہ لزاريف** (Lazarev Sea) بحر منجمد جنوبی دا اک سمندر  ہے۔ ایہ مغرب میں بحیرہ شاہ ہاکون ہفتم تے مشرق وچ بحیرہ ریسر لارسن دے درمیان واقع ہے۔ ایہ 929000 مربع کلومیٹر دے علاقے وچ پھیلا ہوا ہے۔ 

اسدے جنوب وچ **شہزادی ایسٹرڈ کوسٹ** (Princess Astrid Coast) واقع ہے۔

بحیرہ لزاريف روسی ایڈمرل تے  کھوجی (ایکسپلورر) میخائل لزاريف (Mikhail Lazarev) دے نام توں منسوب کیتا جاندا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر منجمد جنوبی
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
لندن بورو ہیعرو

**لندن بورو ہیعرو** (London Borough of Harrow) لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں  اک بورو اے۔

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:گریٹر لندن
بارکنگ تے ڈیگنہیم بورو

**لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم (London Borough of Barking and Dagenham)** لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں  اک بورو اے۔

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:گریٹر لندن
بروملی بورو

**لندن بورو بروملی** لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں  اک بورو اے۔

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:گریٹر لندن
گرینچ دا شاہی بورو

**شاہی بورو گرینچ (Royal Borough of Greenwich)  ** لندن عظمی دیاں ٣٢ وچوں  اک بورو اے۔

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:گریٹر لندن
ویسٹمنسٹر شہر

**ویسٹمنسٹر شہر** (City of Westminster) اک لندن بورو ہے جو لندن عظمیٰ دے زیادہ تر مرکزی علاقے اتے مشتمل ہے۔ **[[ویسٹمنسٹر]]** (Westminster) مرکزی لندن وچ ویسٹمنسٹر شہر دے اندر اک علاقہ ہے۔

## آبادی
2011 دی مردم شماری دے مطابق شہر دی آبادی 219،396 سی۔

**سفید فام**: (61.6٪) برطانوی - (35.2٪) آئرش - (2.3٪) خانہ بدوش یا آئرش مسافر - (0.0٪) ہور - (24.1٪)

**سیاہ فام**: (7.5٪) افریقی - (4.2٪) کیریبین - (2.0٪) ہور- (1.3٪)

**ایشیائی**: (14.6٪) بھارتی - (3.3٪) پاکستانی - (1.1٪) بنگلہ دیشی - (2.9 فی صد) چینی - (2.7 فیصد) ہور- (4.6٪)

**مخلوط**: (5.2٪) سفید تے سیاہ کیریبین - (0.9٪) سفید فام تے افریقی سیاہ فام - (0.9٪) سفید فام تے ایشیائی - (1.6 فیصد) مخلوط ہور- (1.8٪)

**ہور**: (11.1٪) عرب - (7.2٪) ہور- (3.9٪)

## مورتاں

فائل:BPheadoffice.JPG|بی پی ہیڈ آفس
فائل:Economist building London4.jpg|اکنامسٹ بلڈنگ
|پیکاڈلی سرکس
فائل:Marylebone station 01.jpg|میرلبون سٹیشن
فائل:LSE main entrance.jpg|لندن سکول آف اکنامکس
فائل:CharingCrossLibraryLondon.JPG|چیرنگ کراس لائبریری
فائل:Methodist Central Hall.JPG|میتھوڈسٹ سنٹرل ہال ویسٹمنسٹر


## حوالے

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:لندن دے شہر
گٹھ:ویسٹمنسٹر شہر
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
درشن سنگھ بھاؤ

**درشن سنگھ** (24 فروری 1928 - 27 جنوری 2017) دلی وچّ رہندا ساہت اتے پرقی پسند چنتن نال  جڑیا پنجابی لکھاری ، ناول نگار، کہانی کار، اتے مترجم سی۔ اسنوں 1969 وچّ سوویت لینڈ نہرو انعام ملیا سی۔ اس نے لکھنا ستر سالاں دی عمر ہو جان پچھوں شروع کیتا اتے  کہانیاں،  ریکھا چتراں اتے ناولاں دے روپ وچ اک درجن توں ودھ کتاباں پنجابی ساہت نوں دتیاں، جنھاں وچوں 'مینہہ کنی دے دن'،  'بدلاں دی پؤڑی'،  'بھاؤ'،  'گیلری شہیداں'، 'بٹوارا' اتے 'لوٹا' مشہور ہن۔ پہلی عمرے اس  نے سوویت اتے روسی ساہت دیاں کلاسکی رچناواں دے ترجمے  کیتے۔  اس دا ناول 'لوٹا' 2015 دے پنجابی ساہت لئی سبھ توں وڈے قومانتری انعام 'ڈھاہاں انعام' لئی چنیا گیا سی۔ پنجاب سرکار دا 'شرومنی ساہتکار' دا انعام وی اسنے حاصل کیتا سی۔ درشن سنگھ پنجابی ساہت سبھا دلی دے مکھ پربندھکاں وچوں سی۔

## رچناواں
### ناول
**[[مینہہ کنی دے دن]]* 
**بدلاں دی پؤڑی* 
**گیلری شہیداں* 
**بٹوارا* 
**لوٹا* 
**[[دیش کدیش]]*
**[[کنڈا]]*
**[[مٹی]]*
**[[بھاؤ]]*
**[[مینہہ ورنیندا]]*

### کہانی مجموعے
**[[ہنیری]]*

### ریکھا چتر
**[[ادھ چاننا]]*

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
توڑی

**توڑی**، کھیتی باڑی دی اک ساتھی-پیداوار اے۔ جھونا، کݨک، جؤ وغیرا، فصلاں دیاں وادھو ڈنڈیاں نوں توڑی کہیا جاندا اے ۔ توڑی بہت سارے کماں لئی فا‏ئدے مند اے۔ ایہنوں ڈنگراں دے چارے، بالݨ تے ڈنگراں دے بسترے وغیرا دے طور تے ورتیا جا سکدا اے۔ توڑی نوں طرحاں طرحاں دے بنڈل بݨا کے یا اک وڈی ڈھیری بݨا کے جمع کیتا جاندا اے۔ ایہ بنڈݪل چوکور، گوݪ یا ہور شکلاں وچ وی ہو سکدے نیں، بیلر دی قسم تے منحصر ہندا اے۔

## ورتوں
*بیلاروسی پراݪی گڈے
*پراݪی دے ایسٹر بنی 
*گڈیاں
*پراݪی میناکاری
*پراݪی پیٹنگ
*پراݪی دا سنگار
*جاپانی روایتی بلی دے گھر
*مٹی دے ڈھاہ اتے کنٹرول

## سرکھیا
سکی ہوئی توڑی نوں اگّ لگن دا خطرا ہُندا اے۔ کِسے چنگاری یا اک لاٹ نال ایہنوں آسانی ناݪ روشن کیتا جا سکدا اے۔ 

## ہور دیکھو
* ڈنگر پالݨ
* لائیو سٹاک
* ڈیری
* چارا

## حوالے

گٹھ:بالݨ
گٹھ:چارا
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:ڈنگر پالݨ
یحیی جامع

**یحیی  عبدالعزیز جامع ** (جنم 25 مئی 1965) گیمبیا دا صدر ہے۔ 1994 دے تختاپلٹ راہیں اسنے ایہہ منصب حاصل کیتا سی۔

2016 دیاں چوناں وچّ اداما بارو دے ہتھوں اوہدی ہار ہوئی۔ حالانکہ شروع وچّ اسنے ہار منّ لئی سی، پر 9 دسمبر 2016 نوں اسنے چوناں دے نتیجیاں نوں منن توں انکار کر دتا۔
thumb|یحیی  جامع

## حوالے

گٹھ:1965ء دے جم
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:گیمبیا
اداما بارو

**اداما بارو** (جنم 16 فروری 1965) گیمبیا دا تیجا اتے موجودہ صدر ہے۔ اوہ یونائیٹڈ ڈیموکریٹک پارٹی دا میمبر ہے۔ صدر بنن توں پہلاں اوہ اپنی پارٹی دا خزانچی سی۔ اسنے لندن وکھے پڑھائی کیتی ہے۔

## صدارتی چوناں

صدارتی چوناں وچّ بارو نے 43.34% ووٹاں، یحیی جامع نے39.6% ووٹاں، اتے تیجی دھر دے امیدوار ماما کاندیہ نے17.1% ووٹاں حاصل کیتیاں۔

## نوٹ

## حوالے

گٹھ:1965ء دے جم
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:گیمبیا
روزانہ سپوکسمین

**روزانہ سپوکسمین** اک روزانہ پنجابی اخبار ہے جو چنڈی گڑھ توں شائع ہندا ہے۔ شروعاتی سالاں وچ ایہہ ہفتہ واری اخبار ہویا کردا سی۔ اسدا اڈیٹر جوگندر سنگھ ہے۔  ایہہ دوجا سبھ توں ودھ وکن والا پنجابی اخبار ہے۔

روزانہ سپوکسمین اخبار بھارتی اسمبلی دے سابقہ سپیکر حکم سنگھ نے 1951 وچّ جاری کیتا  سی۔
## ہور ویکھو
*پنجابی اخبار
*پنجابی اخباراں دی لسٹ
## حوالے

گٹھ:پنجابی اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
پنجاب کیسری اخبار

**پنجاب کیسری** لالا جگت نرائن ولوں چلایا ہندی بولی دا روزانہ اخبار ہے۔ ایہہ بھارت دے وکھ وکھ علاقےآں پنجاب، ہریانہ، راجستھان، دلی، جموں اتے کشمیر وچ شائع ہندا ہے.

 
## ہور ویکھو
*پنجابی اخبار
*پنجابی اخباراں دی لسٹ
## حوالے

 
گٹھ:اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:ہندی اخبار
امر اجالا

*امر اجالا* ہندی دا اک پرمکھ روزانہ اخبار ہے۔ اس دا آغاز لہندے اتر پردیش دے اک شہر آگرہ توں 18 اپریل 1948 نوں ہویا سی۔
## اتہاس
سنّ 1948 وچّ ڈوریلال اگروال اتے مراریلال مہیشوری نے آگرہ توں *امر اجالا* دی اشاعت شروع کیتی۔ 1967 وچّ اس دا بریلی اڈیشن وی شروع ہویا۔ ایہہ  اترپردیش دے آگرہ، بلند شہر، علی گڑھ، متھرا، بریلی وغیرہ ضلعیاں دے لوکاں وچّ بہت مقبول اخبار ہے۔ 11 دسمبر 1968 توں *امر اجالا* میرٹھ توں وی شائع ہون لگا سی۔

*امر اجالا* (آگرہ) دے پربندھ اڈیٹر انل کمار اگروال اتے مقامی اڈیٹر اجے کمار اگروال ہن۔
 
## حوالے

گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
ٹوکیو سپورٹس

thumb|200px|مکھ دفتر

 اک جاپانی اخبار ہے، جو جاپان وچّ روزانہ چھپدا ہے اتے ایہہ اخبار 1960 وچّ شروع کیتا گیا سی۔ اس اخبار وچّ کھیڈاں نال متعلق خبراں ہی چھپدیاں ہن۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* http://www.tokyo-sports.co.jp دفتری ویبسایٹ

گٹھ:اخبار
گٹھ:کھیڈ اخبار
گٹھ:جاپانی اخبار
گٹھ:ٹوکیؤ دا میڈیا
گٹھ:جاپانی کھیڈ اخبار
گٹھ:ایشیائی اخبار
اکالی روزانہ اخبار

**اکالی اخبار** 21 مئی 1920 نوں چھپنا شروع ہویا|ایہہ اخبار روزانہ ہی چھپدا سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ راج سمیں دے مشہور سکھ فوجی جرنیل پھولا سنگھ اکالی دیاں بے مثال جتاں تے بہادری دے چرچیاں کارن ہی سکھ بھائیچارے نے اخبار دا نام اکالی رکھیا سی۔ ماسٹر سندر سنگھ لائلپوری تے کجھ ہور ہمتی انساناں دی کوششاں صدقہ اکالی اخبار لاہور توں نکلن لگا۔  
## اخبار متعلق
اس اخبار دی آمد تو پہلاں وی خالصہ سماچار،پنتھ-سیوک تے پنجاب درپن ورگے کجھ ہفتہ واری پرچے چھپدے سن|خالصہ سماچار تاں پوری طرحاں انگریز پکھی اخبار سی،جو کہ چیف خالصہ دیوان دے جاگیرو سرداراں دیاں سیاسی تے مذہبی بھاوناواں تے خواہشاں دی ہی ترجمانی کردا سی، اس لئی ایہہ سارے ہی پرچے عامَ سکھاں دی سوچ دی نمائندگی نہی کردے سن،کیوکِہ ایہی اوہ سماں سی جد پورے دیس اندر آزادی دی لہر زور پھڑدی جا رہی سی|انگریزی سرکار پنجاب اندر حالتاں تے قابو رکھن لئی زیادہتر لمبردراں،ذیلداراں،مہنتاں تے ٹوڈی سرداراں تے ہی منحصر سی۔اکالی اخبار نے 21 مئی 1920 نوں چھپے اپنے پہلے ہی پرچے وچّ اپنیاں نیتیاں درسائیاں تاں سکھ بھائیچارے دی سوچ اندر وڈیاں تبدیلیاں واپر گائیاں۔ 
## اخبار دا مقصد
اکالی اخبار نے سکھ بھائیچارے نوں لامبند کرن لئی  پنج-اصولاں تے ٹیچیاں دا اعلان کیتا۔  
* گوردواریاں دا پربندھ بھرشٹ مہنتاں توں کھوہ کے سکھ بھائیچارے دی جمہوری دیکھریکھ تحت کرنا 
* خالصہ کالج امرتسر نوں سرکاری دخل اندازی تو پاسے کرکے  سکھاں دے جمہوری کنٹرول ہیٹھ چلاؤنا
* دلی دے رکاب-گنج گرودوارا دی ڈھاہی گئی کندھ نوں اسے تھاں تے مڑ اساری لئی مرکزی حکومت تے زور پاؤنا
* سکھ بھائیچارے اندر راجسی تے قومی چیتناں بھرنی،اوہناں نوں قومی آزادی دی لہر اندر پوری تندیہی نال حصہ پون لئی پریرت کرنا
* جمہوری اصولاں تے ادھارت سکھ بھائیچارے لئی مرکزی جتھیبندی بناؤنی۔ 
## حوالے

گٹھ:پنجابی اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
پراودا

***پراودا*** (, "سچ") روسی فیڈریشن دی کمیونسٹ پارٹی نال متعلق اک روسی سیاسی اخبار ہے۔

گٹھ:کمیونسٹ اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:روس دے اخبار
اِسکرا

**اِسکرا **(روسی: Искра, اچارن: [ˈiskrə], چنگیاڑی)روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی دا ترجمان سیاسی اخبار سی۔ اسدا پہلا شمارہ سٹٹگارٹ وچّ 1 دسمبر 1900 نوں شائع کیتا گیا سی۔  اسدے ہور شمارے میونخ، لندن اتے جنیوا وچّ شائع کیتے گئے سن۔  اسدا شروعاتی پربندھک ولادیمیر لینن سی۔ 1903 وچّ، روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی دے ٹٹن دے بعد، لینن نے اس توں اپنے آپ نوں وکھ کر لیا کیونکہ اوہناں دے اس پرستاو - کہ اسدے اڈیٹر بورڈ وچّ صرف تنّ میمبر ہونے چاہیدے ہن اک اوہ اپنے آپ، دوجا مارتوف اتے تیجا پلیخانوف - دی بھاری مخالفت کیتی گئی سی۔ اخبار تے مینشویکاں دا قبضہ ہو گیا اتے پلیخانوف دی نگرانی وچّ 1905 تکّ شائع کیتا گیا۔

اِسکرا دا آدرش واک سی:**искры Из пламя возгорится** یعنی اک چنگاری بھڑک کے اگّ بندی ہے۔ سائبیریا وچّ قید زار مخالف دسمبریاں نوں مخاطب الیگزینڈر پشکن ولوں لکھی گئی کویتا دے جواب وچوں الیکزینڈر اوڈیووسکی دی اک سطر ہے۔

سٹاف دے کجھ رکن بعد وچّ اکتوبر 1917 دی بالشویک انقلاب وچّ شامل سن۔

## حوالے

 

گٹھ:کمیونسٹ اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:روس دے اخبار
گیورگی پلیخانوف

**گیورگی ویلینتینووچ پلیخانوف** (روسی: Георгий Валентинович Плеханов ، 29 نومبر 1856 – 30 مئی 1918)  اک روسی انقلابی اتے روس دے سبھ توں پہلے مارکسسٹ مفکر سن۔ اوہ روس وچ سوشل ڈیموکریٹک انقلاب دا اک بانی سی۔ 1880 اتے 1890 دے دہاکیاں وچ اوہناں نے پوری دنیا نوں مارکسسٹ نظریعے اتے اسدے اتہاس دے بارے شاندار رچناواں دتیاں، جنہاں وچ اوہناں نے مزدور طبقے دی انقلابی وچاردھارا نوں پیش کرن والے کارل مارکس اتے فریڈرک اینگلز دے وچاراں اتے سکھیاواں دی نہ صرف رکھیا کیتی سگوں اوہناں نوں ہور ڈویلپ وی کیتا اتے اوہناں دی نوں وضاحت اتے وستار کر کے لوکپری بنایا۔ مارکس اتے اینگلز جرمنی دے اجیاے دانشور سن جنہاں نے سیاسیات، معاشیات اتے فلسفے دے میدان وچ مزدور طبقے دا پکھ لیندے ہوئے اس ویلے تک دنیا وچ پرچلت وچاراں اتے وچاردھاراواں دی تنقید کردے ہوئے مزدور طبقے دی مکتی دا انقلابی نظریعہ پیش کیتا سی۔ دہاکیاں دی محنت، جدوجہد، تجزیہ، بحث-مباحثیاں نال ڈویلپ ایہی یگانترکاری نظریعہہ مارکسزم ، کمیونزم وغیرہ دے نام نال جانیا جاندا اے۔
## تریخی مادہ پرستی دی وضاحت
اتہاس وچ وکھ-وکھ سماجی نظاماں (آدم سامواد، داس سماج، سامنتی سماج، سرمایہ دارانہ سماج) دی ترقی دے سائنس نوں پیش کرن والا مارکسسٹ نظریعہ تریخی مادہ پرستی کہاؤندا اے۔ پلیخانوف نے تریخی مادہ پرستی دی وضاحت کیتی۔ اسدے علاوہ اوہناں نے اتہاس وچ مکمل عامَ جنتا اتے آدمیاں (لیڈراں) دے کردار، مالی حالت دے بنیادی ڈھانچے دے ادھرچنا ( سیاست، قانون، ساہت، وچاردھاراواں، اخلاقیات، ریتیاں۔.۔) دے نال تعلقاں دی مارکسزم دے بنیاد اتے سائنسی جانچ پڑتال کیتی۔ سماجی تبدیلی اتے ترقی وچ وچاردھاراواں دے اہمیت بارے وی پلیکھانوو نے لکھیا۔

فلسفہ شاستر، سہج شاستر، سماجی اتے سیاسی وچاراں دے اتہاس اتے خاص کر روس وچ مادہ پرستی اتے فلسفہ شاستر دے اتہاس بارے اوہناں دیاں رچناواں سائنسی وچاراں اتے ترقی پسند رہتل دے ترقی دے حوالہ وچ وڈملا یوگدان ہن۔

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:مارکسسٹ مفکر
گٹھ:کمیونسٹ
گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:1856ء دے جم
گٹھ:1918ء دیاں موتاں
روزنامہ مسلمان

***روزنامہ مسلمان*** () ویہویں صدی دے تیجے دہاکے دا اردو زبان وچّ چھپن والا سبھ توں پہلا روزنامہ سی۔ ایہہ بھارت دی ریاست تامل ناڈو دے شہر چنائی توں شائع ہندا ہے۔  ایہہ اک شام نوں شائع ہون والا چار صفحےآں دا اخبار ہے۔ پرنٹنگ پریس راہیں چھپن توں پہلاں ایہہ سارے دا سارا خوش خط ہتھ نال لکھیا جاندا ہے۔ وائرڈاتے ٹائیمس آف انڈیا دے مطابق، روزنامہ  مسلمان دنیا دا واحد اخبار ہے جو کاتباں دی مدد نال چھپ رہا ہے۔

## حوالے

گٹھ:اردو اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
جبرالٹر کرانیکل

**جبرالٹر کرانکل** (انگریزی: Gibraltar Chronicle) برطانوی سمندرپار علاقے جبرالٹر وچّ 1801 توں شائع ہون والا اک قومی اخبار ہے۔ ایہہ 1821 وچّ روزانہ بنّ گیا سی۔ ایہہ جبرالٹر دا سبھتوں پرانا  روزانہ اخبار ہے اتے اسدے نال ہی ایہہ لگاتار چھپن والا دنیا دا دوجا سبھتوں پرانا انگریزی دا اخبار وی ہے۔ اسدا  دفتر واٹرگیٹ ہاؤس وچّ ہے اتے چھپائی دا کم نیو ہاربرس صنعتی علاقہ وچّ ہندا ہے۔

## ٹریفلگر دی خبر
left|thumb|100px|2 فروری 1826 دا ''جبرالٹر کرانکل''
اکتوبر 1805 وچّ ٹریفلگر دی لڑائی دے پنج دن بعد کتھبرٹ کالنگوڈ، پہلاں بیرن کالنگوڈ، نے  انگلینڈ دی طرف جا رہے سکونر پیکل دے سپہ سالار لیفٹنینٹ لپینوٹئر نوں جیتو ہون دی خبر بھیجی۔ پردھانمنتری ولئم ٹھک اتے بادشاہ جارج سوم نوں نومبر 6 تکّ ملک دے فتح ہون دی کوئی اطلاع نہیں مل پائی سی، پرنامسوروپ د ٹائیمس وچّ اطلاع دے شائع ہون وچّ نومبر 7 تکّ دی دیری ہو گئی۔ لڑائی دے اک دن بعد بریٹیش بیڑا اک مچھی پھڑن والی کشتی دے نال رابطے وچّ آیا سی، جو بعد وچّ جبرالٹر وچّ  ایڈمرل کالنگوڈ دی رپورٹ نوں پہنچان دا زریعہ بنی۔ جبرالٹر کرانکل نے جیتو ہون دی خبر اکتوبر 23 نوں انگریزی اتے فرانسیسی بولی وچّ شائع کیتی، جس وچّ ایڈمرل کالنگوڈ دا جبرالٹر دے گورنر ہینری ایڈورڈ فاکس نوں لڑائی دی جانکاری دندا خط وی شامل سی۔

## آرکائیو
اخبار دے آرکائیو دی صرف دو سیٹ ہی بچی ہن۔ ایہہ دونے سیٹ جبرالٹر وچّ ہی موجود ہن۔ گیریسن لائبریری 1801 توں شروع ہون والے اک مکمل  سیٹ نوں رکھدی ہے، جس وچّ ٹرفیلگر دی جت دی خبر دینا والا شمارہ وی شامل ہے۔ جبرالٹر سرکار دے کھیل، رہتل ، وراثت وزارت  دے محکمہ جبرالٹر آرکائیوز دے کول دوجا سیٹ ہے، جس وچّ صرف شروعاتی سالاں دے شمارےآں نوں چھڈّ کر سارے موجود ہن۔

## باہری کڑیاں
*http://www.chronicle.gi

## حوالے

گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی گارڈیئن

**دی گارڈیئن** (انگریزی: The Guardian), برطانیہ دا قومی روزانہ اخبار ہے۔ پڑھن والےآں دی گنتی مطابق ایہہ دی ڈیلی ٹیلیگراف اتے دی ٹائیمز توں پچھے ہے۔ الین رسبرڈز اس دے مکھ اڈیٹر ہن۔

جون ایڈورڈ ٹیلر نے اسنوں 1821 وچّ "دی منچیسٹر گارڈیئن" دے طور  تے قایم کیتا اتے 1959 تکّ اس دا ایہی نام رہا جو بعد وچّ "دی گارڈیئن" ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی وال سٹریٹ جرنل

***دی وال سٹریٹ جرنل*** وپار اتے مالی خبراں تے زور دین والا اتے نیویارک توں چھپن والا اک امریکی روزانہ اخبار ہے۔ نیوز کارپ دی اک ڈویزن، ڈو جونز اینڈ کمپنی ولوں ایشیاای اتے یورپی اڈیشناں سمیت ایہہ *جرنل* ہفتے وچّ چھ دن چھپدا ہے۔ اس دی کلّ عالمی روزانہ تعداد اشاعت 20 لکھ توں زیادہ ہے۔ ایہہ کئی سالاں توں امریکہ وچّ چھپن والا سبھ توں وڈا اخبار ہے۔ الائنس فار آڈٹڈ میڈیا مطابق اس دی اشاعت *[[یو ایس اے ٹوڈے]]* دی 1.7&nbsp;ملیان دے مقابلے تے مارچ 2013 نوں (لگپگ 900,000 ڈجٹل چندیاں سمیت)، 2.4&nbsp;ملیان کاپیاں سی۔

ایہہ مکھ طور تے امریکی معیشت اتے قومانتری وپار، اتے فانینشل خبراں دی گلّ کردا ہے۔ اس دا ناں نیویارک شہر دی اک گلی *وال سٹریٹ* توں آیا ہے جو منہیٹن دے اقتصادی ضلعے دا دل ہے۔ ایہہ اپنے تھاپے جان دے دن 8 جولائی 1889 توں لگاتار چھپدا آ رہا ہے۔ اسنے 34 وار پلتزر انعام جتیا ہے۔

8 جون 1889 نوں پہلی وار چھپے *دی وال سٹریٹ جرنل* نے ڈو جونس نیوز دی ڈلوری ٹیلیگراف ذریعے شروع کیتی۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی واشنگٹن پوسٹ

***دی واشنگٹن پوسٹ*** (**ڈبلیو پی**) اک امریکی روزانہ اخبار ہے۔ واشنگٹن ڈی سی توں وڈی تعداد وچّ چھپن والا اخبار ہے، اتے ایہہ 1877 وچّ شروع ہویا سی۔

## حوالے

گٹھ:امریکہ دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی سٹیٹس مین

***دی سٹیٹسمین*** بھارت وچّ شائع ہون والا اک انگریزی  دا روزانہ اخبار ہے۔ ایہہ 1875 وچّ شروع ہویا اتے اکو وقت کولکاتہ، دلی، سلیگڑی اتے بھونیشور توں شائع ہندا ہے۔ ایہدی مالکی دی سٹیٹسمین لمیٹڈ کول ہے اتے ایہدا ہیڈکوارٹر سٹیٹسمین ہاؤس، چورنگی چوک، کولکاتہ وچّ ہن۔ ایہدا مکھ دفتر سٹیٹسمین ہاؤس، کناٹ پلیس،  نویں دلی وچّ ہے۔

*دی سٹیٹسمین* دی اوسط ہفتہ وار اشاعت 180,000, اتے *سنڈے سٹیٹسمین* دی 230,000 ہے۔ ایہہ لہندا بنگال، بھارت دے موہری انگریزی اخباراں وچوں اک ہے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی سنڈے گارڈیئن

***دی سنڈے گارڈیئن*** ویکلی انگریزی اخبار جس نوں بھارتی صحافی ایم جے اکبر نے 2010 وچّ شروع کیتا سی۔

ایہہ ہر ایتوار نوں دلی اتے چنڈی گڑھ توں چھپدا ہے۔ ایہہ لندن توں ***انڈیا آن سنڈے*** نام ہیٹھ چھپدا ہے۔

گروپ دا حصہ ہون دے ناطے دی سنڈے گارڈیئن پیپر کارتکیا شرما دے *انفرمیشن ٹیوی گروپ* دے تحت ہے، جس ولوں انڈیا نیوز چینل وی چلایا جا رہا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی ہندو

**دی ہندو** (The Hindu) بھارت وچّ شائع ہون والا اک انگریزی اتے تامل اخبار ہے۔

## باہری کڑیاں
* دی ہندو  
## حوالے

گٹھ:بھارت دے اخبار

 
گٹھ:تامل اخبار
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی نیشنل ہیرالڈ

***نیشنل ہیرالڈ*** دلی اتے لکھنؤ توں شائع ہون والا روزانہ انگریزی اخبار سی۔ اس دی شروعات 9 ستمبر 1938 نوں لکھنؤ وچّ جواہر لال نہرو نے کیتی سی۔ اخبار دے پہلا اڈیٹر وی پنڈت جواہر لال ہی سی۔ 2008 وچّ اس دی اشاعت بند ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی ڈیلی ٹیلیگراف

***دی ڈیلی ٹیلیگراف*** برطانیہ دا اک روزانہ انگریزی اخبار ہے جو لندن وچّ ٹیلیگراف میڈیا گروپ ولوں چھاپ کے برطانیہ اتے قومانتری پدھر تے ونڈیا جاندا ہے۔ اس دے بانی آرتھر بی سلیگ نے اسنوں جون 1855 وچّ بطور ***The Daily Telegraph and Courier*** قایم کیتا سی۔ 2004 توں ڈیوڈ اتے فریڈرک بارکلے اس دے مالک ہن۔ مارچ 2014 مطابق اس دی روزانا پہنچ 523,048 کاپیاں ہے جو 2013 وچّ 552,065 سی۔ اس دے مقابلے *[[دی ٹائیمز]]* دی اوسط روزانہ پہنچ 400,060 تو ڈگّ کے 394,448 ہو گئی سی۔

ایہہ *[[دی سنڈے ٹیلیگراف]]* دا بھرا اخبار ہے۔ اس دا اپنا وکھرا اڈیٹری سٹاف ہے پر ایہہ کجھ خبراں اتے اک ویبسائیٹ ساجھی کردے ہن۔

## ویبسائیٹ

اس دی ویبسائیٹ * [http://www.telegraph.co.uk/ www.telegraph.co.uk]* اس اخبار دا آنلائین روپ ہے۔ اس وچّ *دی ڈیلی ٹیلیگراف* اتے *دی سنڈے ٹیلیگراف* دے چھپے روپاں دے لیکھاں دے نال-نال کجھ صرف-ویبّ مواد جویں بریکنگ نیوز، فیچر، تصویر گیلریاں اتے بلوگ وغیرہ وی ہندی ہے۔ ایہہ سائیٹ سال 2007 وچّ یو.کے. کھپتکار ویبسائیٹ اعلانی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی ٹائیمز

***دی ٹائیمز*** لندن توں چھپن والا اک برطانوی روزانہ قومی اخبار ہے۔ ایہہ 1785 وچّ *دی ڈیلی یونیورسل رجسٹر* ناں ہیٹھ شروع ہویا اتے 1 جنوری 1788 نوں *دی ٹائیمز* بنیا۔ ایہہ اتے اس دی بھین اخبار *[[دی سنڈے ٹائیمز]]* (1821 وچّ جاری) ٹائیمز نیوزپیپرز ولوں چھاپے جاندے ہن جو کہ 1981 تو  نیوز یو.کے. دی اک اپسنگی ہے اتے جسدا مالک  نیوز کورپ  گروپ ہے۔ *دی ٹائیمز* اتے *دی سنڈے ٹائیمز* اکو اڈیٹری سٹاف سانجھا نہیں کردے بلکہ آزاد طور تے جاری کیتے گئے سن جہناں دا صرف مالک 1967 توں سانجھا ہے۔

*دی ٹائیمز* اس ناں دا پہلا اخبار سی جسنے کئی ہور اخباراں نوں ایہہ نام ادھار دتا جنھاں وچّ *[[دی ٹائیمز آف انڈیا]]* (1838 وچّ جاری)، *[[دی سٹریٹ ٹائیمز]]* (1845), *[[دی نیویارک ٹائیمز]]* (1851), *[[دی آئرش ٹائیمز]]* (1859), *[[لاس اینجلس ٹائیمز]]* (1881), *[[ید سیئیٹل ٹائیمز]]* (1891), *[[دی منیلا ٹائیمز]]* (1898), *[[دی ڈیلی ٹائیمز (ملاوی)|دی ڈیلی ٹائیمز]]* (ملاوی) (1900), *[[دی کینبرا ٹائیمز]]* (1926) اتے ''دی ٹائیمز (مالٹا) دے ناں شامل ہن۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
دی پائنیئر (اخبار)

***دی پائنیئر***  بھارت وچّ کئی تھاواں توں چھپدا اک انگریزی روزانہ اخبار ہے۔ ایہہ بھارت وچّ چھپدا دوجا سبھ توں پرانا انگریزی روزانہ اخبار ہے۔ 2010, وچّ اس دا ہندی اڈیشن لکھنؤ توں شروع کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
ٹِٹ بِٹس

**'ٹِٹ بِٹس**' (Tit-Bits جاں پورا ٹائیٹل: Tit-Bits from all the interesting Books, Periodicals, and Newspapers of the World) اک برطانوی ہفتہ واری رسالہ سی جس نوں جارج نیونیز ولوں 22 اکتوبر 1881 نوں شروع کیتا گیا سی اتے 18 جولائی 1984 تکّ نکلدا رہا۔ اس سمیں اس نوں ایسوسی ایٹڈ نیوزپیپرز  *ویک اینڈ* نے لے لیا سی جو خود 1989 وچّ بند ہو گیا سی۔ اسدے آخری اڈیٹر ڈیوڈ ہلّ اتے برائن لی سن۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
ڈاؤن ٹو ارتھ (رسالہ)

***ڈاؤن ٹو ارتھ*** اک پندرہ روزہ رسالہ ہے سائنس اتے ماحول موضوعات تے لیکھ ہندے ہن۔ اس دا مقصد عامَ لوکاں وچّ ماحول دے سکنٹ وارے جاگرتی پیدا کرنا ہے۔ انل اگروال اس دے موڈھیاں وچوں سن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اخبار

 
گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
مارگریٹ مِیڈ

**مارگرٹ مِیڈ ** (16 دسمبر 1901&nbsp;– 15 نومبر 1978) امریکی سبھیاچاری نفسیات دان سی، جو اکثر 1960ویاں اتے 1970ویاں دوران ماس میڈیا وچّ اک خاص لکھاری  اتے بھاشن کار سی۔ اسنے نیویارک شہر دے برنارڈ کالج توں بیچولر دی ڈگری اتے کولمبیا یونیورسٹی توں ایم اے تے پی ایچ ڈی دیاں ڈگریاں لئیاں۔

اوہ جدید امریکی اتے لہندا سبھیاچار وچّ نقسیات  دی سوجھ سمجھ نوں پرسدھ کرن والا اک مان یوگ، اکثر ووادپورن، اکادمی مانو سی۔ 

## حوالے

گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
لیزا ای بلوس

**لیزا ای بلوم** (جنم 1958) اک امریکی سبھیاچاری نقاد اتے ناریوادی کلا اتہاسکار تے قطبی علاقےآں بارے نپن لکھاری ہے۔ سمکالی کلا، ماحول کلا، فوٹوگرافی دا اتہاس، دکھّ سبھیاچار اتے فلم سکھیا وچّ جانی-پچھانی شخصیت ہے۔ ایہناں میداناں وچّ اس دیاں کتاباں  اتے لیکھ مجموعے  ہن۔

## سکھیا
**لیزا ای بلوم** نے بی.اے.(اتہاس کلا) نال ٹرینٹی کالج توں کیتی اتے ایم.ایف.اے (فوٹوگرافی اتہاس) روکیسٹر انسٹیچیوٹ آف ٹیکنولوجی توں کیتی۔ دکھّ دا مطالعہ ورکشاپ اتے پی.ایچّ.ڈی. چیتنا پروگرام دا اتہاس وشے تے کیلیفورنیا یونیورسٹی توں کیتی۔ سینٹا کروز وکھے اسنے اپنا تھیسس جیمز کیڈیفورڈ، ڈونا ہاروے تے ہیڈن وائٹ دے  ڈریکشن ہیٹھ پورا کیتا۔ اسنے سٹینفورڈ یونیورسٹی 1993-95 وکھے اینڈریو ڈبلیو میلن فاؤنڈئیشن توں پوسٹ ڈاکٹریل فیلوشپ حاصل کیتی۔

## پچھوکڑ
بلوم نے کیلیفورنیا یونیورسٹی، سان ڈیاگو ،جوشل انٹرنیشنل یونیورسٹی، سان فرانسسکو سٹیٹ یونیورسٹی، سین فرانسسکو آرٹ انسٹیچیوٹ اتے کیلیفورنیا، سینٹا کروز یونیورسٹیاں وچّ پڑھایا۔ اجکل ایہہ یو ایلّ سی اے وچّ عورت متعلق سکھیا دی ودوان ہے۔

## کارج
لیزا نے آرٹ کلا دے موضوعات توں علاوہ سبھیاچاری سکھیا وچّ سیاسیات،  تنقیدی نظریعہ ، مارکسزم،    اتہاس فلسفہ، میڈیا اصول، فلم،ویڈیو پڑصائی، سیاسی اقتصادیات، ترجمہ سکھیا وغیرہ تے کم کیتا۔ بلوم نے لنگ، موسمی تبدیلیاں تے قطبی علاقےآں اتے لارا کے تے ایلینا گلوسبرگ نال کم کیتا اسدا لکھتی میدان وچّ سبھیاچاری سکھیا تے کم ہے۔

## حوالے

 
گٹھ:1958ء دے جم
گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
لیمین ایبٹ

**لیمین ایبٹ ** (1835 - اکتوبر 22,1922) اک امریکی کانگریجنسٹ تھیؤلوجسٹ، اڈیٹر اتے لکھاری سی۔ لیمین ایبٹ دا جنم روکسبری، میساچوسیٹس وچّ 18 دسمبر 1835 ہویا۔ اوہناں دے پیؤ دا نام جیکب ایبٹ سی۔اسدا شرواتی پالنا فریمنگٹن، مینِ وکھے ہوئیا اتے بعد وچّ ایہ نیو یارک شہر وچّ رہیا۔

گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
پٹیالا گھرانا

**پٹیالا گھرانا** ہندوستانی کلاسیکل کنٹھ سنگیت (گاؤݨ) دے سبھ توں پرمکھ گھرانےآں وچوں اک آ ۔
## تریخ
پٹیالا گھرانا استاد فتح علی خان تے استاد علی بخش خان ولوں قایم کیتا گیا سی.

## مشہو گائک
*بڑے غلام علی خاں
*استاد بڑے فتح علی خان
*اجے چکرورتی
*بیگم اختر
*نرملا دیوی
*نینا دیوی
*پروین سلطانہ
* فریدہ خانم
* حامد علی خان
* جگدیش پرساد
* جوہر علی خان
* کوشکی چکربرتی، اجے چکربرتی دی دھی
* لکشمی شنکر
* منور علی خان، بڑے غلام علی خاں دے پتر
* رضا علی خان، بڑے غلام علی خاں دے پوتے
* گھوش سنجکتا
* شفقت امانت علی
* محمد حسین سرہا

## حوالے

گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے
گٹھ:سنگیت
سٹیف چا

**سٹیف چا** اک کوریائی امریکی ناول کار اتے گلپکار ہے، جو زیادہتر جرم معاملیاں جاں مسئلیاں اپر لکھدا ہے۔ سال 2013,2014 اتے 2015 وچّ اوہ ترتیب وار اپنے تنّ ناول لکھ چکا ہے۔
## حوالے

## باہری کڑیاں
*سٹیف چا دی ویبسایٹ 
*سٹیف دوارا 'ایلے ٹائیمز' نوں دتی گئی انٹرویو
*سٹیف دوارا 'د رمپس' نوں دتی انٹرویو 
گٹھ:1986ء دے جم
 
گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
سٹیفن کنگ

**سٹیفن ایڈون کنگ** (جنم 21 ستمبر 1947) امریکی  ہارر، پراسرار، وگیان گلپ اتے فینٹیسی    لکھاری  ہے۔ اس دیاں کتاباں دیاں 350 کروڑ توں زیادہ کاپیاں وک چکیاں ہن اتے وڈی گنتی وچّ فیچر فلماں، ٹیلی فلماں اتے کامک کتاباں اوہناں دیاں رچناواں توں روپانترت کیتیاں گئیاں ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
جیسیکا لال

**جیسکا لال** (5 جنوری 1965 - 29 اپریل 1999) نویں دلی وچّ اک ماڈل سی۔ 29 اپریل 1999 نوں، اسدی گولی مار کے قتل کر دتا گئیا جدوں اوہ اک بھیڑ بھری اعلی طبقی  پارٹی وچّ اک بارمیڈ وجوں کم کر رہی سی۔ درجناں گواہاں نے قاتل دے روپ وچّ ہریانہ دے اک دھنی کانگرس نیتا ونود شرما  دے بیٹے سدھارتھ وششٹھ عرف منوں شرما دی نشاندیہی کیتی سی۔

ستّ سال چلے مقدمے  دے بعد 21 فروری 2006 نوں، منوں شرما اتے ہور کئی لوکاں نوں بری کر دتا گیا سی۔ 18 دسمبر 2006 نوں دلی ہائی کورٹ نے ہیٹھلی عدالت دے فیصلے نوں اکا ہی الٹاؤندیاں اس نوں عمر قید دی سزا سنا دتی سی۔ ہیٹھلی عدالت ولوں منو شرما نوں بری کر دین توں بعد عامَ جنتا وچّ بہت روس جاگیا اتے میڈیا نے وی اس کیس دوران ورتیاں کوتاہیاں دی خوب چرچہ شروع کر دتی سی۔ ہائی کورٹ نے  جادثہ متعلق ثبوت، اس گلّ دی تصدیق کہ کارتوس اتے گڈی دا مکھ دوشی نال تعلق سی اتے گھٹنا توں بعد منو شرما دے ووہار، اس معاملے وچّ پولیس ولوں کوئی 92 نقطیاں اپر ورتی گئی ڈھلّ نوں بنیاد  بناؤندیاں اپنا فیصلہ دتا سی۔

میڈیا اتے جنتا دے زبردست دباء دے بعد، ابھیوجن پکھ نے اپیل کیتی اتے دلی اچّ عدالت نے کاروائی دا پربندھ فاسٹ ٹریک اتے روزانہ سنوائی دے نال 25 دناں تکّ کیتا سی۔ ہیٹھلی عدالت دے فیصلے نوں قانوناً نقصدار پایا گیا، اتے منوں شرما نوں جیسکا لال دے قتل  کرن دا دوشی پایا گیا سی۔ پھر منو شرما نے دلی ہائی کورٹ دے فیصلے نوں سپریم کورٹ وچّ چنوتی دتی جس دی سنوائی جسٹس پی.ستشوم اتے جسٹس سوتنتر کمار دے بینچ نے کیتی۔ پر 21 اپریل 2010 نوں مان یوگ سپریم کورٹ نے جیسکا لال قتل کانڈ دے مکھ دوشی منو شرما دی عمر قید دی سزا برقرار رکھن بارے فیصلہ سنایا۔

## حوالے

گٹھ: 1965ء دے جم
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
استاد بڑے فتح علی خان

**استاد وڈے فتح علی خان** (اردو: استاد بڑے فتح علی خان) دا تعلق برصغیر دے مشہور پٹیالا گھرانے نال اے ۔ اس گھرانے دی بنیاد اوہناں دے دادا علی بخش تے اوہناں دے دوست فتح علی خان نے رکھی سی۔ اوہناں دے فن گائیکی نوں داد تحسین پیش کردے ہوئے لارڈ ایلگن نے علی بخش نوں جرنیل اتے فتح علی خان نوں کرنیل دا خطاب دتا۔ علی بخش دے بیٹے استاد اختر حسین دے تنّ بیٹے ہوئے جو سنگیت دنیا وچّ استاد امانت علی خان، استاد فتح علی خان تے استاد حامد علی خان دے ناواں نال مشہور ہن ۔ گوالیار گھرانے دے اک گائک نوں وی استاد فتح علی خان نام نال جانیا جاندا ہے، لہٰذا شناخت دی وضاحت لئی پٹیالا گھرانے دے استاد فتح علی خان نوں استاد بڑے فتح علی خان کیہا جاندا اے ۔

 

گٹھ:پٹیالہ گھرانہ
گٹھ:پاکستانی کلاسیکل گلوکار
گٹھ:پاکستانی غزل گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
سنگیت گھرانا

**گھرانا** بھارتی کلاسیکل سنگیت تے ناچ دی اوہ روایت اے جو اک ای کیٹیگری دی کلا نوں کجھ خاصیئتاں دے کارن دو یا کئی ذیلی کیٹیگریاں وچّ ونڈدی ہے۔ گھرانا ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دا خاص سٹائل ہے کیونکہ ہندوستانی سنگیت بہت وڈے جغرافیائی علاقے  وچ پھیلیا اے ۔ سمیں دے نال ایہدے وچ کئی لسانی تے سٹائل بدلاء آئے نیں ۔

اس توں علاوہ کلاسیکل سنگیت دی "گورو چیلا پرمپرا" وچ ہر اک گُرو تے استاد اپݨے ہاو بھاوَ اپݨݨے چیلیاں دی جماعت نوں دیندے جاندے نیں ۔ گھرانا کسے خاص میدان دا پرتیک ہوݨݨ توں علاوہ، انسانی  عادتاں دی پچھان بن گیا ہے، ایہ پرمپرا زیادہ تر سنگیت سکھیا دے روایتی طریقے اتے سنچار سویدھاواں دے ابھاوَ دے کارن پرپھلت ہوئی، کیونکہ ایہناں حلاتاں وچّ چیلیاں دی پہنچ سنگیت دیاں ہورناں سٹائلاں تکّ نہیں جاندی سی۔

## لفظ گھرانا دا مطلب
گھرانا لفظ دا مطلب ٹبر یا اولاد دے نال متعلق اے ۔ اس لفظ دی اساری ہندوستانی لفظ "گھر" توں ہوئی اے ۔

## کنٹھ سنگیت گھرانے
کنٹھ سنگیت یا گوݨ دے گھرانے۔

### خیال گھرانے

* گوالیار گھرانا
* آگرہ گھرانا 
* کرانا گھرانا 
* بھنڈی بازار گھرانا 
* جے پور-اترولی گھرانا 
* پٹیالا گھرانا
* رامپر سہسوان گھرانا 
* اندور گھرانا 
* دلی گھرانا 
* میواتی گھرانا 
* کول بچھے گھرانا 
* شام چوراسی گھرانا 

### دھرپد گھرانے
* ڈاگروانی گھرانا 
* بشنوپر گھرانا 
* دربھنگا ملک گھرانا 
* بیتیا گھرانا 

### ٹھمری گھرانے

*بنارس ٹھمری گھرانا
*پٹیالا ٹھمری گھرانا

## وادی سنگیت گھرانے
وادی سنگیت یا صرف سازاں والے سنگیت دے گھرانے ۔

### طبلا گھرانے
* پنجاب گھرانا
* دلی گھرانا
* اجرارا گھرانا 
* لکھنؤ گھرانا 
* بنارس ٹھمری گھرانا
* فرخ آباد گھرانا 

### سشر تے تنتی ساز گھرانے
سشر (پھوک یا ہوا نال چلݨ والے ساز) تے تنتی (تار والے) سازاں دے گھرانے۔

*امدادخانی (اٹاوا جا امداد) گھرانا (ستار وا سربہار)
*میہر گھرانا 
*بشنوپور گھرانا 
*کشمیر دا صوفیانہ گھرانا (سنتور)

#### ستار گھرانے

*امدادخانی گھرانا 
*سینیا گھرانا 
*اندور گھرانا 
*میہر گھرانا 
*جے پور گھرانا 
*بشنوپور گھرانا 

## ناچ گھرانے
کتھک شاستری نرت دے تنّ پرمکھ گھرانے ہن۔ اک ہور گھٹّ مشہور (اتے بعد دا) گھرانا وی ہے۔
 
*جے پور گھرانا - جے پور دے کچھواہا راجپوتاں دے دربار وچّ پیدا ہویا۔
*لکھنؤ گھرانا - اودھ دے نواباں دے دربار وچّ پیدا ہویا۔
*بنارس گھرانا - وارانسی وچّ پیدا ہویا۔
*رائے گڑھ گھرانا 

## حوالے

گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے
گٹھ:سنگیت
گٹھ:ساز
گٹھ:ہندوستانی ساز
بنارس گھرانہ

**بنارس گھرانہ** بھارتی طبلہ دے چھ مشہور گھرانیاں وچوں اک ہے۔ ایہہ گھرانہ 200 سالاں توں وی ودھ سماں پہلاں کھیاتی حاصل پنڈت رام سہائے دیاں کوششاں نال ڈویلپ ہویا سی۔ پنڈت رام سہائے نے اپنے پیؤ دے نال پنج سال دی عمر توں ہی طبلہ وجاؤنا شروع کر دتا سی۔ 9 سال دی عمر وچّ اوہ لکھنؤ آ گئے اتے لکھنؤ گھرانے دے مودھو خان دے شاگرد بن گئے۔  جدوں رام سہائے صرف 17 سال  دے ہی سن، تدّ لکھنؤ دے نویں نواب نے مودھو خان  نوں پچھیا کہ کی رام سہائے اوہناں دے لئی پرفارمینس دے سکدے ہن؟  کہندے ہن، کہ رام سہائے نے 7 راتاں تکّ لگاتار طبلہ وجایا جسدی واہ واہ پورے سماج نے کیتی اتے اوہناں تے تحفےآں دی بارش ہو گئی۔ اپنی اس پرفارمینس دے بعد رام سہائے بنارس واپس آ گئے۔
## ایہ وی ویکھو
*پٹیالہ گھرانہ
## حوالے

گٹھ:کلاسیکل موسیقی
گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے
شاہد پرویز خان

استاد **شاہد پرویز خان** (جنم 4 اکتوبر 1955) ہندوستانی کلاسیکل سنگیت دا اک ستار پلیئر ہے۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستانی کلاسیکل گائک
گٹھ:گائک
سمتا پرساد

*پنڈت سمتا پرساد*' (20 جولائی 1921, – 1994) اک بھارتی کلاسیکل سنگیتکار اتے بنارس گھرانے دا طبلہ نواز سی۔ اس نے بہت ساریاں ہندی فلماں، جہناں وچّ *میری صورتَ تیری آنکھیں* (1963) اتے *[[سوہلے]]* (1975) وی ہن، وچّ طبلہ وجایا اتے فلمی سنگیت دے مشہور کمپوزر راہل دیو برمن وی اس دے شاگرداں وچوں اک سی۔
## حوالے

گٹھ:ہندوستانی کلاسیکل گائک
گٹھ:گائک
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
نینا دیوی (شہر)

**نینا دیوی** بھارتی صوبے ہماچل پردیش دے بلاسپور ضلعے وچّ اک نگر وچّ اک اتے نگر کونسل ہے۔ 
## مندر
نینا دیوی مندر بلاسپور ضلعے وچّ شوالک پہاڑ سہسے اتے واقع اک شاندار مندر ہے۔ ایہہ دیوی 51 شکتیپیٹھاں وچّ شامل ہے۔ نینا دیوی ہندواں دے پوتر تیرتھ ستھاناں وچوں اک ہے۔ اس ستھان تکّ سیلانی اپنیاں نجی گڈیاں نال وی جا سکدے ہن۔ مندر تکّ جان لئی پالکی وغیرہ دا وی انتظام ہے۔ ایہہ سمندر پدھر توں 11000 میٹر دی اچائی اتے ستھت ہے۔ مانتا ہے کہ اس ستھان اتے دیوی ستی دے نیتر گرے سن۔ مندر وچّ پپل دا درخت مکھ کھچ  دا مرکز ہے جو کہ صدیاں پرانا ہے۔
 
  
3 اگست 2008 نوں بھگدڑ ہون نال لگبھگ 123 شردھالوآں دی موت اتے بہت سارے زخمی ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:ہماچل پردیش
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
کے ایم کریاپا

**کے ایم کرئپپا** (انگریزی:K. M. Cariappa) (28 جنوری 1899 – 15 مئی 1993 ) اس نے 1947 وچ پہلی بھارت -پاک لرائی دی اگوائی کیتی سی۔ اوہ بھارت دا فیلڈ مارشل سی۔ اوہ آزاد بھارت دا پہلے کمانڈر-ان- چیف   سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں