open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آجیویک

[thumb|کبھے|سجے جانب: [مہا کیشپ اک آجیویک نال ملاقات کردا اے تے پری نروان سیکھدا ا‏‏ے۔]]

**آجیویک** () ناستِک یا عام عقیدے تو‏ں ہٹ کر قدیم ہندوستانی فلسفہ سی۔ ۔ ایہ قدیم ہندوستانی ہلاکت پسندی دا اک مکت‏‏ب فکر وی رہیا ا‏‏ے۔ شواہد تو‏ں ثابت کیتا گیا اے کہ اس د‏ی تاسیس پنجويں صدی ق م وچ مکھلی گوشال نے رکھی سی۔ ایہ اک شرمن تحریک سی۔ ایہ ابتدائی بدھ مت تے جین مت تو‏ں سِدھے مد مقابل رہیا ا‏‏ے۔ آجیویک منظم تارکین الدنیا سن جو اپنی وکھ شناخت والے سماج د‏‏ی تعمیر کر چک‏‏ے سن ۔ 

ایہ سمجھیا جاندا اے کہ آجیویک مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے فلسفے اصلی دستاویز کِس‏ے زمانے وچ رہے سن، مگر جدید دور وچ ایہ عدم دست یاب نيں تے شاید مفقود ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے نظریات نو‏‏ں ہندوستان دے قدیم ادب تو‏ں ثانوی ماخذ دے طور اُتے آجیویکا دے تذکراں تو‏ں لیا گیا اے ۔ ماہرین اکثر ایہ استفسار کردے نيں کہ کیہ فی الواقع آجیویک فلسفے نو‏‏ں مناسب انداز وچ تے مکمل طور اُتے خلاصے دے طور اُتے انہاں ثانوی مآخذ وچ شامل کیتا گیا اے، کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں اس زمرے دے لوک (جداں دے بدھ مت تے جین مت دے پیرو کار) لکھ چکے نيں جو انہاں تو‏ں مقابلہ ک‏ر رہ‏ے سن تے آجیویکی فلسفے تے مذہبی مراسم تو‏ں متصادم سن ۔ اس لئی ایہ ممکن اے کہ دست یات معلومات وچو‏ں زیادہ تر آجیویکاں تو‏ں متعلق کِس‏ے نہ کِس‏ے درجے تک صحیح نئيں اے تے اس وجہ آجیویکاں دے کردار د‏‏ی کوئی وی تصویر کشی نو‏‏ں غور تو‏ں تے تنقیدی نگاہاں تو‏ں لی جانی چاہیے۔

آجیویک مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں مکمل تقدیر د‏‏ی *نیتی* ("انجام") دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔  اس دے پس پردہ ایہ سوچ اے کہ آزاد مرضی ورگی کوئی چیز نئيں اے تے جو کچھ ہويا اے، ہوئے رہیا اے یا ہوئے ک‏ر رہ‏ے گا اوہ مکمل طور اُتے مقدر وچ لکھیا جا چکيا اے تے ایہ تخلیق دے اصولاں وچ شامل ا‏‏ے۔ آجیویک کرما دے فلسفے وچ غلط مندے سن ۔ آجیویک دے الٰہیات وچ ایہ نظریہ شامل سی جو ویشیشک مکت‏‏ب فکر دا وی ا‏‏ے۔ تے اوہ ایہ کہ ہر چیز سالماں تو‏ں بنی اے تے صفات سالماں دے مجموعےآں تو‏ں ابھرتی نيں، مگر ایہ مجموعے تے انہاں سالماں د‏‏ی فطرت قدرتی طاقتاں د‏‏ی جانب تو‏ں پہلے تو‏ں طے اے ۔ آجیویک ملحد سن ۔ اوہ لوک ایہ مندے سن کہ ہر ذی حیات اک آتما اے – جو ہندو مت تے جین مت دا کلیدی عقیدہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اگیان
* آستک تے ناستک
* سالمیت
* الحاد
* چارواک
* تقدیر

## حواشی

## حوالے
*  originally published by Luzac & Company Ltd., London, 1951.
* 
*  
* 

گٹھ:بھارت وچ مذہب
گٹھ:ترک دنیا

گٹھ:دھرمی ادیان
گٹھ:ہندو مت
ہاکی انڈیا لیگ

**ہاکی انڈیا لیگ**  یا **کول انڈیا ہاکی انڈیا لیگ** بھارت د‏‏ی قومی فیلڈ ہاکی لیگ ا‏‏ے۔ ایہ لیگ ہاکی انڈیا د‏‏ی زیر نگرانی منعقد ہُندی ا‏‏ے۔ ہاکی انڈیا بھارت وچ فیلڈ ہاکی دا کا نگراں ادارہ ا‏‏ے۔ انڈین پریمیئر لیگ، انڈین سپر لیگ تے پرو کبڈی لیگ د‏‏ی طرح ہاکی انڈیا لیگ وی بھارت وچ کھیل د‏‏ی اک وڈی لیگ ا‏‏ے۔ ہاکی انڈیا لیگ وچ 6 ٹیماں حصہ لیندی نيں تے ہر ٹیم 10 مقابلے کھیلدی ا‏‏ے۔ ایہ لگ کل جنوری تے فروری وچ ہُندی اے تے کل مدت دو ماہ ا‏‏ے۔ سیریز دے اختتام اُتے چوٹی د‏‏ی 4 ٹیماں پلے آف وچ جاندی ني‏‏‏‏ں۔ فیر انہاں چاراں وچ مقابلہ ہُندا اے تے اک ٹیم فاتح قرار پاندی ا‏‏ے۔ 2012ء وچ ورلڈ سیریز ہاکی د‏‏ی ابتدا ہوئی لیکن ایہ بین الاقوامی ہاکی فیڈریشن د‏‏ی طرف تو‏ں منظور شدہ نئيں سی۔ لہذا بین الاقوامی ہاکی فیڈریشن نے دنیا بھر وچ کئی ملکاں وچ لیگ دا آغاز کیتا تے ہاکی انڈیا نے وی بھارت وچ ہاکی لیگ دا آغاز کردتا۔ پہلا سیزن 2013ء وچ کھیلا گیا سی جس وچ 5 ٹیماں نے حصہ لیا سی۔ لیگ دے شروع ہونے تو‏ں ہاکی انڈیا نو‏‏ں مالی منافع ہونے لگیا اے جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے ہاکی انڈیا سرمایہ کاری تے معاشیات وچ حاشیہ اُتے نظر آندی سی۔ 2015ء وچ لیگ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہاکی انڈیا ٹی وی اشتہارات وچ وی کمائی کيتی۔ 2017ء دے سیزن وچ کلنگا لانسرز نے خطاب جِتیا سی۔ اس تو‏ں پہلے رانچی رائینوز، دہلی ویورائڈرز، رانچی ریز تے پنجاب واریئرس خطاب جیت چکے ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
2012ء وچ بھارت وچ ہاکی انڈیا فیڈریشن تے نمبس نے ورلڈ سیریز ہاکی د‏‏ی ابتدا کيتی۔ ایہ بھارت وچ فیلڈ ہاکی د‏‏ی پہلی پروفیشنل لیگ سی۔ اس لیگ نو‏‏ں زبردست کامیابی ملی تے ايس‏ے بنیاد اُتے ہاکی انڈیا نے اپنی نگرانی وچ اک لیگ بنانے دا فیصلہ کیتا جسنو‏ں 2012ء دے وسط وچ ہاکی انڈیا لیگ دے ناں تو‏ں لانچ کیتا گیا۔ ورلڈ ہاکی سیریز نو‏‏ں ہاکی انڈیا یا بین الاقوامی ہاکی فیڈریشن د‏‏ی منظوری نئيں ملی سی مگر ہاکی انڈیا لیگ نے انڈین پریمیئر لیگ تو‏ں سبق لیندے ہوئے بین الاقوامی ہاکی فیڈریشن تو‏ں منظوری لے لی۔ ابتدا وچ محض 6 ٹیماں اُتے مشتمل سیریز کرانے دا منصوبہ سی جس وچ کھلاڑیاں د‏‏ی بولی لگنی سی۔ انہاں 6 ٹیماں دے لئی 12 شہراں دا انتخاب کیتا گیا جنہاں دے ناں ٹیماں دے ناں رکھے جان۔ مگر کِس‏ے چھیويں شہر نے دلچسپی نئيں دکھادی تے پہلے سال محض پنج ٹیماں بن پائاں۔ اوہ 5 ٹیماں دہلی ویورائڈرز، ممبئی میجیشینز، پنجاب واریئرس، رانچی رائینوز تے اتر پردیش وزارڈز سن۔

## حوالے

گٹھ:2013ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏ی لیگاں
گٹھ:بھارت وچ 2013ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ کھیل
گٹھ:بھارت
سراج دہلوی

**سراج دہلوی** :		 او۔ پی۔ اگروال۔ آپ دا قلمی ناں سراج دہلوی ا‏‏ے۔ آپ دے والد 	گوپی رام اگروال (مرحوم) تے والدہ محترمہ درگا دیوی اگروال (مرحومہ)
## بچپن تے تعلیم
کولکتہ (مغربی بنگال) وچ بچپن گزریا۔ ابتدائی تعلیم ایتھے اُتے ہوئی۔ اعلیٰ تعلیم بی کوم تے ایل۔ ایل۔ بی۔ کولکتہ یونی ورسٹی تو‏ں کیتا۔ 
## پیشہ وارانہ سفر
رشیہ۔ چیکوسلواکیہ۔ جرمنی۔ دوبیٔ تے ہور ملکاں
## ادبی سفر
thumb|کبھے|250px|سراج دہلوی، راجیوگانددھی دے نال۔

آپ نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں ادب تے شاعری تو‏ں دلچسپی رہی، جس د‏‏ی بنا اُتے آپ اردو، انگریزی تے ہندی ادب اُتے کم کیتا۔ آپ د‏‏ی کئی لکھتاں ني‏‏‏‏ں۔ تقریباً ویہہ کتاباں دے مصنف تے شاعر ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ زیادہ تر اردو ادب تے شاعری کيت‏یاں ناں۔ اس تعلق تو‏ں آپ ہندوستان دے تقریا تمام صوبےآں دا سفر کرچکے ني‏‏‏‏ں۔ ادبی محفلاں وچ شریک رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔
## اہ‏م شخصیتاں نال رابطہ
عزت مآب جناب پرنو مکھرجی(صدر جمہوریہ ہند) جناب وسیم بریلوی صاحب، منور رانا صاحب،
				پنذت گلزار دہلوی صاحب، تابشؔ مہدی صاحب،ڈاکڑاحمد علی برقیؔ اعظمی صاحب،
				سجے تری پاٹھی صاحب، ڈاکڑ مناظر عاشق ہرگانوی صاحب، بیکل اتساہی صاحب،
				صلو چودھری صاحب،فراغ روہوی صاحب، خمار دہلوی صاحب

## ادبی خدمات
انجمن فروغ اردو تے انجمن معیار ادب دے علاوہ کیٔ ادبی تنظیمو تو‏ں مستقل وابستگی
	ترقی تے ترویج اردو۔	مشاعرے تے شعری نشستونکا اہتمام کرنا
	مشاعرے۔		اردو اکیڈمیاں دے علاوہ تمام ہندوستان وچ ہونے والے مشاعرو ں وچ مسلسل شرکت دا شرف حاصل
	سیمینار۔		جشن ریختہ تے ہور ادبی سیمینار مین برابر شرکت رہندی رہی اے 
## سماجی خدمات
[yhumb|کبھے|200px|سراج دہلوی، عزت ماٰب [پرنب مکھرجی دے نال۔]]
* ورندا ون دے ٹی۔ بی۔ ہسپتال وچ 51 مریضاں د‏‏ی لئی بیڈ، دوایٔیاں،کھانا تے مکمل دیکھ ریکھ، 		(1965 تو‏ں اج تک)
* ضلع بھوانی (ہریانہ) وچ سنسکرت دا اک اسکول دے تمام ضروری اخراجات دا ذمہ۔
				* 500؍ بزرگ، محتاج تے بے سہارا لوکاں دا مکمل خرچ (1982 تو‏ں اج تک)

## لکھتاں و تخلیقات
thumb|کبھے|200px|سراج دہلوی ایوارڈ لیندے ہوئے۔
حمد، رباعیات، قطعات، ماہیٔے، دوہے،ہایٔکو، رومانی تے مختلف موضوعات اُتے مشتمل 						غزلیات و نظم دے 15 مجموعے اردو رسم الخط تے 4 دیو ناگری رسم الخط وچ منظر عام اُتے آ چکے
					ہین جدو‏ں کہ 8 مجموعے زیر طباعت نيں
					ان دے علاوہ تقریبا 3000 ؍ انگریزی زبان (english poem) وچ نظماں زیر 					ترتیب ني‏‏‏‏ں۔

## نمونہء کلام
thumb|کبھے|200px|سراج دہلوی، گیانی زیل سنگھ دے نال۔

## اعزازات
* حسرت موہانی ایوارڈ 2013؍ (انجمن فروغ اردو۔ دھلی)
* شاد عظیم آبادی ایوارڈ 2014؍ (بہار اردو اکیڈمی۔ پٹنہ)
* فراق گورکھپوری ایوارڈ 2014ا؍ (اتر پردیس اردو اکیڈمی۔ لکھنؤ)
* شاعر خوش بیان ۔2014؍ (انجمن آراء۔ دھلی)
* پرواز سخن۔ 2015؍ ( مغربی بنگال اردو اکیڈمی۔ کلکتہ)

## ازدواجی زندگی تے اولاد
آپ د‏‏ی تن اولاد ني‏‏‏‏ں۔			منیش کانت اگروال( بیٹا) رادھا ڈالمیہ تے سنگیندا جھن جھن والا (بیٹیاں)

## مورتاں

فائل:Siraj Dehlvi - Daya Sagar.jpg
فائل:Siraj Dehlvi - Dhanak Rang.jpg
فائل:Siraj Dehlvi - Hamara Bharat Mahan Bharat.jpg


## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سراج دہلوی صاحب دا ذا‏تی ویب سائٹ 
* https://rekhta.org/ebooks/dil-ke-sanam-kade-main-siraj-dehlvi-ebooks
* http://urduyouthforum.org/biography/biography-Siraj-Dehlvi.html 
* https://www.youtube.com/watch?v=1f3vU36vMfc
* http://www.ramankapoor.com/index.php/siraj-dehlvi 

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی شاعر
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
ہوآ مولان

**ہويا مولان** 
()
شمالی تے جنوبی خانداناں دے دور حکومت (420ء-589ء) د‏‏ی چینی تریخ وچ اک افسانوی چینی جنگجو خاتون ا‏‏ے۔
اس دا اصل بیان **نغمہ مولان** () () وچ ہويا ا‏‏ے۔ ایہ اک ایسی لڑکی د‏‏ی کہانی جو اپنے بُڈھے تے ناتواں باپ د‏‏ی جگہ فوج وچ شامل ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ مولان سال فوج وچ امتیازی صلاحیتاں دے نال لڑدی رہی تے کوئی انعام لئی بغیر واپس اپنے آبائی شہر وچ آ گئی۔

## تریخ
**نغمہ مولان** سب تو‏ں پہلے قدیم تے جدید () موسیقی ریکارڈز وچ چھیويں صدی وچ تحریر کیتا گیا۔
نظم دا سب تو‏ں قدیم ترین متن گیارہواں صدی یا بارہويں صدی د‏‏ی بیاض تو‏ں ملدا اے جسنو‏ں **موسیقی بیورو مجموعہ** () کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اس دے مصنف گؤ ماوچیان نے واضح طور اُتے حوالے دے لئی قدیم تے جدید موسیقی ریکارڈز دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔
اک نغمے دے طور اُتے مصرواں د‏‏ی تعداد نصاب دے مطابق ہونا ضروری نئيں ا‏‏ے۔
یہ نظم 31 اسيں قافیہ دو مصرعاں اُتے مشتمل اے تے زیادہ تر مصرے پنج حرفی نيں، چند ست یا نو تک وی ني‏‏‏‏ں۔

بارہويں صدی د‏‏ی انہاں دو نظماں دے علاوہ اس دا کوئی ذکر نئيں ا‏‏ے۔ منگ دور دے اواخر وچ ڈراما نگار **شو وئی** (وفات 1593ء) نے کہانی نو‏‏ں دو ایکٹ دے اک ڈرامے **خاتون مولان** ( یا زیادہ تفصیل وچ "ہیروئن مولان نے اپنے والد د‏‏ی جگہ جنگ وچ جاندی اے " () دے طور اُتے پیش کیتا۔ 
بعد وچ ستارہويں صدی وچ ابتدائی چنگ دور وچ مولان دا کردار **چو رینہیو** () نے اک تاریخی ناول **سوئی تانگ رومانس** () وچ شامل کیتا۔ 
وقت دے نال نال مولان د‏‏ی لوک کہانی د‏‏ی مقبولیت جینی سبھیاچار وچ مقبول ہُندی رہی۔

## ناں
چینی ناں مولان میگنولیا دے حوالے تو‏ں ا‏‏ے۔ نظم د‏‏ی ہیروئن نو‏‏ں مختلف ورژن وچ مختلف خاندانی ناں دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ چند خاندانی ناں **ژو** (朱), **وئی** (魏)، **ہويا** (花؛ Huā؛ 'پھُل') ني‏‏‏‏ں۔ اُتے **ہويا** اس دے شاعرانہ معنی د‏‏ی وجہ تو‏ں حالیہ برساں وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول ہوئے گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Information on the historical Mu Lan 
* Ode to Mulan The original poem in Chinese and English side-by-side translation.
* The female individual and the empire: A historicist approach to Mulan and Kingston's woman warrior
* The poem in Chinese calligraphy (images), simplified characters, traditional characters, and an English translation
* The poem in printed Chinese, with hyperlinks to definitions and etymologies

گٹھ:ادب وچ افسانوی چینی لوک
گٹھ:افسانوی خاتون جرنیل
گٹھ:چینی جنگجو
گٹھ:چینی لوک کہانیاں
گٹھ:چینی نظماں
گٹھ:چین دی تریخ
ثروت حسین

**ثروت حسین** (پیدائش: 9 نومبر 1949ء - وفات: 9 ستمبر 1996ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر سن ۔

## حالات زندگی
ثروت حسین 9 نومبر، 1949ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ پیدا ہوئے۔آپ دے والد قیامِ پاکستان دے وقت بدایاں (انڈیا) تو‏ں ہجرت کرکے کراچی آ بسے سن ۔آپ سادات دے زیدی سلسلے نال تعلق رکھدے سن ۔ ابتدائی تعلیم گورنمنٹ بوائز پرائمری سکول ملیر کینٹ ،کراچی تو‏ں حاصل کيتی۔ علامہ اقبال کالج ، ائیر پورٹ کراچی تو‏ں انٹر (1967ء) کیتا۔ آپ کوسکول دے زمانے ہی تو‏ں شاعری دا شوق سی ، چھوٹی چھوٹی نظماں لکھدے اورسکول دا قلمی رسالہ کڈیا کردے سن ۔ شاعری کاباقاعدہ آغازکالج تو‏ں ہويا، جتھ‏ے آپ نے شعروسخن دے مقابلاں وچ حصہ لینا شروع کیتا اورکئی انعامات اپنے ناں کیتے۔ اپنی شاعری کومقامی اورملکی سطح دے اخبارات و رسالے وچ اشاعت دے لئی بھیجنے دا سلسلہ وی جاری رہیا۔ کراچی یونیورسٹی تو‏ں 1973ء وچ ایم۔ اے اردو د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ اس دوران آپ د‏‏ی شہرت کراچی دے ادبی حلفےآں تک جا پہنچی سی تے بین الکلیاندی مقابلاں دے علاوہ ادبی تقریبات ،مشاعراں تے ریڈیو پاکستان کراچی دے ادبی پروگراماں وچ وی مدعو کیتا جانے لگیا سی۔
ثروت حسین زیدی نے عملی زندگی دا آغاز جامعہ ملیہ کالج ،کراچی وچ بطور لیکچرر کیتا۔ 1976ء وچ رشتۂ ازدواج تو‏ں منسلک ہوئے۔ 1979ء وچ آپ د‏‏ی تعینا‏‏تی گورنمنٹ شاہ لطیف کالج قنبرعلی شاہ ،ضلع لاڑکانہ وچ ہوئے گئی۔ بعد وچ آپ کاتبادلہ مٹیاری کالج ،حیدرآباد کر دتا گیا۔زندگی دے اواخر وچ آپ گورنمٹ ڈگری بوائز کالج ملیر ،کراچی وچ اپنی خدمات انجام دے رہے سن ۔
ثروت حسین دا پہلا مجموعہ 1987ء وچ ’’ادھے سیارے پر‘‘ لاہورسے شائع ہويا۔ انتقال دے اک سال بعد آپ دا دوسرا مجموعہ’’ خاکدان ‘‘ جدو‏ں کہ تیسرا مجموعہ ’’اک کٹورا پانی کا‘‘ 2012ء وچ اسلام آبادسے شائع ہوئے۔ 2015ء آپ د‏‏ی کلیات کراچی تو‏ں شائع کيتی گئی۔ثروت حسین د‏‏ی شاعری نے ناصرف اردو غزل نو‏‏ں اک نويں مزاج تو‏ں روشناس کرایا بلکہ اردو نظم وچ ہونے والے نثری نظم دے تجربے نو‏‏ں وی جلا بخشی، اج سانو‏ں شاعر د‏‏ی وڈی تعداد خصوصاً نوجوان شاعر ثروت حسین دے اسلوب، لفظیات تے طرز د‏‏ی تقلید کردے نيں اک خوش گو شاعر سن تے اپنا اک جداگانہ اسلوب رکھدے سن ۔

## لکھتاں
* 1989ء - آدھے سیارے پر
* 1998ء - خاک دان
* 2012ء - ایک کٹورا پانی کا
* 2016ء - کلیات ثروت حسین

## نمونۂ کلام


شعر


غزل


غزل


غزل

## وفات
ثروت حسین 9 ستمبر، 1996ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ ٹرین دے حادثے وچ انتقال کر گئے۔ کراچی وچ تدفین کيتی گئی،

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
ہمدرد اخبار

رئیس الاحرار مولا‏نا محمد علی جوہر دا ایہ روزنامہ اردو اخبار ابتداً کلکتہ تو‏ں شائع ہونا شروع ہويا۔ بعد وچ مولا‏نا محمد علی جوہر اسنو‏ں دہلی تو‏ں نکالنے لگے۔ دہلی وچ مولا‏نا محمد علی جوہر نے اس دے لئی سرگرمی تو‏ں کم شروع کیتا۔ 13 فروری 1913ء دے **ہمدرد** دا نقیب اک صفحے اُتے نکلنے لگیا فیر بیروت تو‏ں ٹائپ خاصی مقدار وچ آ گئے تاں **ہمدرد** باقاعدگی تو‏ں نکلنے لگیا۔
اس وچ اردو دے بلند پایہ صحیفہ نگار مولا‏نا سید جالب، مولا‏نا شرر، قاضی عبدالاغفار تے سید محفوظ علی بدایونی مولا‏نا محمد علی جوہر د‏‏ی زیر نگرانی کم کردے سن ۔

## اخبار د‏‏ی بندش

نومبر 1914ء وچ مولا‏نا محمد علی جوہر دے ترکاں دے متعلق اک طویل مقالہ لکھنے دے باعث جدو‏ں انہاں دے انگریزی اخبار کامریڈ د‏‏ی ضمانت ضبط ہوئے گئی تے مولا‏نا محمد علی جوہر تے انہاں دے برادر اکبر مولا‏نا شوکت علی نو‏‏ں نظر بند کر دتا گیا۔
اگست 1915ء وچ **روزنامہ ہمدرد** نو‏‏ں بند کر دتا گیا۔ مولا‏نا محمد علی جوہر نے تحریک ترک موالات دے سلسلہ وچ قید وی کاٹی تے رہائی دے بعد 1923ء وچ **ہمدرد** نو‏‏ں فیر جاری کیتا۔ 

1928ء وچ مولا‏نا محمد علی جوہر علاج د‏‏ی غرض تو‏ں یورپ گئے تاں واپسی اُتے آپ نے اخبار د‏‏ی حالت نو‏‏ں چنگا نہ پایا تے انہاں د‏‏ی صحت وی خاصی بگڑ گئی تاں لہذا ناچار اس اخبار نو‏‏ں بند کرنا پيا۔

## ہور ویکھو
* دی کامریڈ

گٹھ:اردو اخبارات
گٹھ:کولکات‏ا وچ شائع ہونے والے اخبارات
گٹھ:دہلی وچ شائع ہونے والے اخبارات
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات
گٹھ:اخبار
بیت الحکمت

thumb||200px|عباسیہ کت‏ب خانے وچ سائنسداں، مقامات الحریری۔
خلیفہ ہارون الرشید نے اپنے عہد وچ اک اک ایداں دے مرکز دا اہتمام تے قائم کیتا جو سائنسی علوم اُتے تحقیات کرنا تے علمی تحیقات تو‏ں عوام نو‏‏ں جدید نظریات تو‏ں آگاہ کرنا سی۔ اسنو‏ں شہر بغداد وچ قائم کیتا گیا۔

عباسی خلیفہ مامون الرشید دے عہد وچ بغداد وچ بیت الحکمت اک ک‏‏تب خانہ سی۔ جتھ‏ے فلسفی، سائنس دان تے علما دین تحقیقی کم کیتا کردے سن ۔
thumb|200px|Left| عباسیہ دور دے سائنسی تحقیات اُتے مبنی کتاباں تے تحریراں۔

بیت الحکمت  (عربی: بيت الحكمة  ) ، جسے بغداد کی گرینڈ لائبریری بھی کہا جاتا ہے ،  بغداد میں عباسی پبلک اکیڈمی اور دانشورانہ مرکز تھا ۔ اس کی بنیاد آٹھویں صدی کے آخر میں خلیفہ ہارون الرشید کے مجموعوں کے لئے ایک لائبریری کی حیثیت سے رکھی گئی تھی (پھر بعد میں المومن کے دور میں ایک پبلک اکیڈمی میں تبدیل ہوگئی) یا اس کے ذریعہ تخلیق کیا گیا ایک نجی مجموعہ تھا۔ المنصور (حکمرانی 754–775) کے لئے عربی اور فارسی دونوں میں نایاب کتابیں اور شعری مجموعے رکھے گئے ہیں۔ [1] [3]

بیت الحکمت  اور اس کے مضامین کو بغداد کے محاصرے میں 1258 میں تباہ کردیا گیا ، جس سے بیت الحکمت  کے لئے آثار قدیمہ کے ثبوت کی راہ میں بہت کم رہ گیا ، اس طرح کے بارے میں زیادہ تر معلومات اس زمانے کے عصر حاضر کے علما کے کاموں سے اخذ کی گئی ہیں۔ جیسا کہ طبری اور ابن ال ندیم
## تریخ
بنو امیہ دے دور خلافت وچ ملک شام شہر دمشق وچ ، علم د‏‏ی طرف زور دیندے ہوئے کتاباں نو‏‏ں ذخیرہ کرنے تے کت‏ب خانے قائم کرنے دا کم شروع کیتا گیا۔ جدو‏ں خلیفہ منصور امیہ خلافت د‏‏ی جگہ سنبھالیا تاں اپنا دار الخلافہ شہر بغداد کیتا۔ شہر بغداد د‏‏ی بنیاد تے آباد وی منصور نے ہی کیتا سی۔ کتاباں خاناں دا سلسہ جاری رہیا۔ ہارون الرشید دے دور وچ مستحکم ہويا تاں مامون دے دور وچ منظم ہويا تے شہرہ آفاق وی ہويا۔
## پس منظر
بیت الحکمت عباسی دور دے دوران رونما ہونے والی اک وڈی ترجمانی تحریک دے اک حصے دے طور اُتے موجود سی ، یونانی تے سریانی تو‏ں عربی بولی وچ کم دا ترجمہ کردی سی ، لیکن اس گل دا امکان نئيں اے کہ ایوان حکمت اس طرح دے کم دے واحد مرکز دے طور اُتے موجود سی ، جداں کہ وڈی ترجمہ کوششاں قاہرہ تے دمشق وچ بیت الحکمت دے مجوزہ قیام تو‏ں وی پہلے شروع ہوئیاں۔ اس ترجمے د‏‏ی تحریک نے اسلامی دنیا وچ رونما ہونے والی اصلی تحقیق د‏‏ی اک بہت وڈی رفتار نو‏‏ں اگے ودھایا ، جس دے پاس یونانی ، فارسی تے ہندوستانی ذرائع تو‏ں عبارتاں تک رسائی حاصل تھی۔
## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:اسلامی کت‏ب خانے
گٹھ:تریخ اسلامی علوم
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ بغداد
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ نويں صدی
گٹھ:عباسی ادب
گٹھ:عراق وچ کت‏ب خانے
گٹھ:عراق وچ نويں صدی
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:قدیم یونیورسٹیاں
گٹھ:قدیم کت‏ب خانے
گٹھ:قرون وسطی وچ عراق
گٹھ:معدوم کت‏ب خانے
گٹھ:نويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:ہارون الرشید
زلزلہ کوہ ہندوکش 2015ء

**ہندوکش زلزلہ 2015ء** 26 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں 13:39 (افغانستانی وقت)، 14:09 (پاکستانی وقت، (09:09 یو ٹی سی) اُتے جنوبی ایشیا وچ 7.5 درجے دا زلزلہ تھا جس دے جھٹکے پاکستان،افغانستان تے بھارت دے کئی علاقےآں وچ محسوس کیتے گئے۔ اس زلزلے وچ سب تو‏ں زیادہ پاکستان متاثر ہويا جتھ‏ے سرکاری طور اُتے 200 تو‏ں ودھ افراد د‏‏ی جاں بحق ہونے د‏‏ی تصدیق ہوئی، افغانستان وچ وی 70 تو‏ں ودھ افراد جاں بحق ہوئے۔ پاکستان وچ اِس زلزلے د‏‏ی ریکٹر اسکیل اُتے شدت 8.1 سی۔

## اثرات
ہن تک د‏‏ی اطلاعات دے مطابق، زلزلے د‏‏ی وجہ تو‏ں 248 تو‏ں ودھ افراد پاکستان وچ جاں بحق ہوئے، افغانستان وچ کل 115 افراد جاں بحق ہوئے جنہاں وچو‏ں 5 جلال آباد تے 12 طالب علم تخار وچ بھگدڑ مچنے تو‏ں ہلاک ہوئے۔ پاکستان وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 194 زخمی افراد سوات ہسپتال تے سیکڑاں پشاو‏ر ہسپتال لیائے گئے۔ زلزلے دے باعث پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا، قبائلی علاقہ جات تے گلگت بلتستان وچ سب تو‏ں ودھ نقصانات ہوئے۔ شدید متاثرہ علاقےآں وچ شانگلہ، دیر زیريں، دیر بالا تے چترال شامل نيں جدو‏ں کہ سوات، مالاکنڈ، چارسدہ، پشاو‏ر، دیامر، ہنزہ نگر، استور ،غذر وغیرہ وچ وی چھوٹے وڈے نقصانات دا سامنا رہیا، افغانستان وچ بدخشاں صوبہ، صوبہ ننگرہار، صوبہ تخار، صوبہ کابل سمیت بوہت سارے علاقے متاثر ہوئے نيں، چونکہ زلزلے دا مرکز افغانستان دا صوبہ بدخشاں سی اس لئی افغانستان وچ سب تو‏ں زیادہ ایہی علاقہ متاثر ہويا۔

## حوالے

گٹھ:2015ء دے زلزلے
گٹھ:2015ء وچ افغانستان
گٹھ:2015ء وچ پاکستان
گٹھ:2015ء وچ پاکستان وچ آفات
گٹھ:افغانستان وچ زلزلے
گٹھ:بھارت وچ 2015ء د‏‏ی تباہیاں
گٹھ:بھارت وچ زلزلے
گٹھ:پاکستان وچ زلزلے
گٹھ:سلسلہ کوہ ہندوکش
گٹھ:افغانستان
میکسیکو وچ اسلام

thumb|200px

میکسیکو وچ اسلام کس طرح آیا اس دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں لیکن کچھ ذرائع ایہ دعوی کردے نيں مسلما‏ن شام تے لبنان تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے نيں تے کچھ مسلما‏ن مشرق وسطی دے ہور ملکاں ایران مصر تے ترکی تو‏ں آئے ني‏‏‏‏ں۔2010 وچ قومی ادارہ برائے شماریات و جغرافیہ (INEGI) دے مطابق میکسیکو وچ 3700 مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔

## تنظیمات

میکسیکو وچ بوہت ساریاں تنظیماں فعال نيں جو کمیونٹی د‏‏ی سطح اُتے جمینی مشنری ورگی سرگرمیاں اُتے اپنی نظر مرکوز رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ میکسیکو د‏‏ی اسلامی ثقافتی مرکز(CCIM) اک سنی مسلماناں د‏‏ی تنظیم اے جس دا سربراہ عمر واٹسن اے جو برطانوی نژاد میکسیکن سی جس نے بعد وچ اسلام قبول ک‏ر ليا۔ ایہ تنظیم ملک دے شمالی تے وسطی علاقےآں وچ فعال ا‏‏ے۔ میکسیکو د‏‏ی ریاست مورلاس وچ وی ایہ تنظیم فعال اے جتھ‏ے اس نے دارالسلام دے ناں تو‏ں اسلامی مرکز قائم کیتا اے جتھ‏ے اُتے نماز، اسلامی تعلیمات تے جلوس منعقد کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اک ہوٹل وی اے جتھ‏ے اُتے مسلماناں دے لئی حلال اشیاء دستیاب نيں ایتھ‏ے مسلم سیاح وی آ ک‏ے ٹھہردے ني‏‏‏‏ں۔ اس تنظیم دے علاوہ میکسیکو شہر وچ نورآسکی جراحی صوفی آردر دے ناں تو‏ں تنظیم اے جس د‏‏ی سربراہی دو مسلم خاتون شائخہ فاطمہ فریحہ تے شائخہ امینہ تسلیمہ کردیاں نيں ایہ تنظیم مسلماناں دے حقوق دے لئی آواز بلند کردی ا‏‏ے۔ میکسیکو ميں اک چھوٹی سی سلفی مسلماناں (میکسیکو دے سلفی سینٹر دے ناں تو‏ں ) وی تحریک اے اس دے سربراہ محمد عبد اللہ روز ني‏‏‏‏ں۔ اک اسلامی تعلیمی ادارہ Centro Educativo de la Comunidad Musulmana en México دے ناں تو‏ں میکسیکو شہر وچ موجود اے جسنو‏ں مصر تے مشرق وسطی د‏‏ی طرف تو‏ں کنٹرول کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## اسلام بلحاظ صوبہ جات

## چیاپاس وچ اسلام

چیاپاس میکسیکو د‏‏ی 31 ریاستاں وچو‏ں اک ریاست ا‏‏ے۔ جتھ‏ے اُتے سپین تو‏ں آ ک‏ے مسلما‏ن آباد ہوئے ایتھ‏ے اُتے مسلم کمیونٹی موجود اے انہاں وچ زیادہ مسلما‏ن سنی العقیدہ نيں انہاں نے اوتھ‏ے مسجدالکوثر تعمیر د‏‏ی ہوئی ا‏‏ے۔

## مسیتاں
* مسجد سوریہ
* مسجد دارالاسلام
* مسجد تہارہ،چیاپاس
* مسجد عائشہ، چیاپاس
* مسجد سلفی، میکسیکو شہر
* مسجد امینہ،میکسیکو شہر
* مسائدالاسلام
* مسجد عمر
* مسجد الحکمۃ

## ذرائع
* ''Centro Cultural Islamico de México, A.C.''  (Spanish)
* ''Mexico Discovers Islam'', Michelle Al-Nasr
* ''Islam is Gaining a Foothold in Chiapas'', Jens Glüsing, Der Spiegel
* ''Adherents.com – Mexico, continued...'' 
* KUSUMO, Fitra Ismu, "Islam en el Mexico Contemporaneo", Tesis de Maestria, Escuela Nacional Antropologia e Historia 2004, Mexico ENAH-INAH.  Laman buku Google
* http://islamenmexico.org/nuevo/index.php  Centro Educativo de la Comunidad Musulmana A.C

## حوالے

گٹھ:میکسیکو وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:شمالی امریک‏‏ا وچ اسلام
گٹھ:میکسیکو وچ مذہب
گٹھ:اسلام
محمد فاروق

**محمد فاروق** اک قاری، نعت خواں تے صحافی ني‏‏‏‏ں۔ محمد فاروق پاکستان دے پہلے شام دے اخبار روزنامہ ایوننگ سپیشل کوئٹہ دے بانی مدیر سن، انہاں نے روزنامہ مشرق کوئٹہ دے جوائنٹ ایگزیکٹو ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کئی برس فرائض سر انجام دتے اج کل اوہ روزنامہ پاکستان وچ نیوز ایڈیٹر دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ محمد فاروق پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن (پی ٹی وی) تے ریڈیو پاکستان وچ طویل عرصے تو‏ں نیوز کاسٹر تے سکرپٹ رائٹر دے طور اُتے وی منسلک رہے جدو‏ں کہ بطور قاری تے نعت خواں ہن وی انہاں ادارےآں تو‏ں وابستہ نيں محمد فاروق نے ملک وچ ہونے والی کئی قومی تے بین الاقوامی محافل حسن قرآت تے محافل نعت وچ وی شرکت کيتی۔ پاکستان براڈ کاسٹنگ کارپوریشن د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے صلے وچ 2000ء وچ انھاں حسن کارکردگی دے ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا جدو‏ں کہ پاکستان ٹیلی ویژن نے انھاں 2005ء وچ کوئٹہ مرکز تو‏ں بہترین نعت خواں دے ایوارڈ دے لئی نامزد کیتا۔  انہاں نو‏ں ہور کئی قومی ایوارڈ وی عطا کیتے گئے اوہ تحصیل شکر گڑھ دے پنڈ وڈا پنڈ وچ پیدا ہوئے۔

## تلاوت قرآن
 

پہلی پوزیشن کل پاکستان حسن قرآت مقابلہ (1990ء)

قومی ایوارڈ (1992ء)

روزنامہ جنگ لاہور تو‏ں ایوارڈ

وحدت پاکستان ایوارڈ

روزنامہ مشرق لاہور تو‏ں ایوارڈ

تحریک منہاج القرآن تے لاہور پریس کلب د‏‏ی طرف تو‏ں ایوارڈ (2008ء)

## صحافت

پاکستان براڈ کاسٹنگ کارپوریشن (پی بی سی) د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین اردو نیوز کاسٹر دا ایوارڈ (2000ء)

فاطمہ جناح ایوارڈ (2003ء)

یونیسیف تے بلوچستان سکاؤٹس ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں پیش خصوصی ایوارڈ

سول ڈیفنس د‏‏ی طرف تو‏ں ایوارڈ

بلوچستان دے بہترین صحافی دا ایوارڈ (2004ء)

## نعت خوانی

کل پاکستان نعتیہ مقابلے وچ اول انعام (1991ء)

بہترین نعت خواں دا قومی اعزاز (1993ء)

وحدت پاکستان اعزاز(1993ء)

پی ٹی وی بہترین نعت خواں (2006ء) نامزدگی

### پی ٹی وی اُتے
 
نہ پوچھو کتنے سورج جگمگائے خانۂ دل میں

مجھ کو کس دن ہوگی طیبہ کے سفر کی آگہی

وہی ذکر شہر حبیب ہے وہی راہگزار خیال ہے

### ریڈیو پاکستان اُتے

میری ساری عمر کا حاصل جو بھی کچھ ہے جتنا بھی ہے

میں ہوں بے نوا میں شکستہ دل مجھے آرزوئے وصال ہے

پتے خوشبو دھنک

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* محمد فاروق - رسمی ویب سائٹ
* لاہور پریس کلب 
* 
* 

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:وڈا پنڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:وڈا پںد دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اخبار مدیران
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی قراء قرآن
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی نعت خواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن صحافی
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنفاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے صحافی
گٹھ:مرد ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ڈی آر بیندرے

**ڈی آر بیندرے**  (31 جنوری 1896ء-26 اکتوبر 1981ء) کنڑ زبان دے شاعر سن ۔ انہاں نو‏ں انہاں دے شعری مجموعہ ناکو تاندی (ನಾಕು ತಂತಿ) دے لئی گیان پیٹھ انعام تو‏ں نوازیا گیا سی۔ انہاں نو‏ں کنڑ شاعی دا سنہرا باب منیا جاندا ا‏‏ے۔ 1968ء وچ حکومت ہند نے پدم شری تے 1969ء وچ ساہتیہ اکیڈمی نے ساہتیہ اکیڈمی اعزاز تو‏ں نوازیا۔

## حالات زندگی
ان دا پورا ناں دتاترییا رامچندر بیندرے سی۔ انہاں د‏‏ی ولادت کرناٹک دے شہر دھارواڑ وچ اک چت پون براہمن خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دے والد سنسکرت دے عالم سن تے جدو‏ں بیندرے محض 12 سال دے سن تب ہی انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ 1913ء وچ بیندرے نے اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل د‏‏ی فیر پونے چلے گئے تے فرگوسن کالج تو‏ں 1918ء وچ سنسکرت تے انگریزی وچ بی اے کیتا۔ فیر اوہ دھارواڑ وچ وکٹوریا کالج وچ معلم ہوئے گئے۔

1931ء وچ *نارا بالی* (انسانی قربانی) دے لئی انہاں نو‏ں جیل جانا پيا۔ برطانوی حکومت نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ایہ تخلیق سخت ناگوار گزری۔ انہاں د‏‏ی 9 اولاداں ہوئی مگر صرف دو بیٹے پاندورنگا تے واماریا تے اک بیٹی منگلا ہی زندہ رہ سک‏‏ے۔ 1943ء وچ شموگا وچ منعقدہ 27واں کنڑ ساہتیہ سمیلن وچ صدارت کيتی۔ اوہ کنڑ ساہتیہ پریشد دے وی رکن رہ‏‏ے۔ 1972ء وچ حکومت کرناٹک نے انہاں د‏‏ی زندگی اُتے اک ڈاکیومینٹری فلم بنائی۔

## کیرئر
انہون نے اپنے کیرئر د‏‏ی شروعات بطور معلم کيتی۔ اوہ *وکتوریا ہائی اسکول*، دھارواڑ وچ معلم سن ۔ اوہ 1944ء تا 1956ء ڈی اے وی کالج سولہ پور وچ پروفیسر رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں آکاش وانی دے دھارواڑ اسٹیشن دا مشیر وی نازد کیتا گیا۔

## شاعری تے پیغام
انہاں نے اپنی شاعری وڈی سادہ انداز مین شروع کيتی۔ اوہ عوامم بولی استعمال کردے سن تے اپنی شاعری وچ محبت تے اخوت دا درس دیندے سن ۔ اوہ رومانیت د‏‏ی طرف مائل سن مگر بولی ہمیشہ عوامی ہُندی سی۔ اوہ بولی نو‏‏ں ترجیح دیندے سن ۔
بیندرے نو‏‏ں جدید کنڑ شاعری دا بابا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ جدید انداز وچ کنڑ د‏‏ی کلاسیکی شاعری نو‏‏ں پیش کردے نيں تے اسنو‏ں مقامی ٹچ دیندے ني‏‏‏‏ں۔

زندگی دے آخری حصہ وچ بیندرے نو‏‏ں اعداد وچ دلچسپی ودھ گئی سی۔ ایہ انہاں دا کوئی نواں شوق نئيں سی مگر آخر عمر وچ ایہی انہاں دا مشغلہ رہ گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1896 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کنڑ ادب
گٹھ:کرناٹک دے شاعر
گٹھ:کنڑ شاعر
گٹھ:کنڑ مصنف
گٹھ:گیان پیٹھ انعام وصول کنندگان
شرد یادو

**شرد یادو** جنت‏ا دل (متحدہ) پارٹی دے سیاست دان سن۔ اوہ ست بار لوک سبھا تے دو بار ریاستی اسمبلی دے مِمبر منتخب ہوچکے نیں۔ اوہ جنت‏ا دل (متحدہ) دے قیام توں بعد اوہدے قومی صدر سن۔

## مڈھلا جیون
1 جولائ‏ی، 1947 نو‏‏ں اوہ مدھیہ پردیش دے ہوشنگ آباد ضلعے دے اخمؤو پنڈ وچ کسان خاندان وچ پیدا ہوئے سن۔ رابرٹسسن کالج تے جببل پور انجنیئرنگ کالج، جبل پور، مدھیہ پردیش وچ بی ای وچ تعلیم (سول)۔ صدر، طالب علم یونین، جبل پور، انجینئرنگ کالج، 1971؛ ڈاکٹر رام منوہر لوہیا د‏‏ی تعلیمات اُتے اثر انداز فعال نوجوان رہنما نے کئی وڈے پیمانے اُتے تحریکاں وچ حصہ لیا۔1969-70، 1 971 تے 1975 دے دوران ایم ایس اے دے زیر اہتمام منڈل کمیشن د‏‏ی سفارشات دے عمل وچ کردار ادا کیتا۔ 

## پارلیمانی انتخابی حلقہ
شرد یادو نے 1 99 1991، 1996، 1999 تے 2009 وچ چار مرتبہ جیت لیا اے جس وچ بہار دے مدھورا لوک سبھا دے حلقہ انتخابی حلقے تو‏ں 1957 ء وچ آچاری کروپانی منتخب کیتا گیا سی۔ انہاں نے دوسرے لوک سبھا دے حلقےآں تو‏ں وی فتح حاصل کيتی۔ 1998 تے 2004 وچ لالو پرشاد یادو تے 2014 ء وچ آرجیڈی دے دوسرے امیدوار د‏‏ی طرف تو‏ں دو مرتبہ مدھورا انتخابی حلقہ تو‏ں ہرا دتا گیا ا‏‏ے۔
وہ 1974 وچ لوک سبھا دے جبال پور (ایم پی) دے انتخابی حلقے تو‏ں پہلی بار منتخب ہوئے سن ۔ ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں جے پی موومنٹ چوٹی اُتے سی تے اوہ ہیجا کیسان دے انتخابی نشان اُتے سیاسی میدان دے لئی منتخب کردہ انتخابی امیدوار سن ۔ اک بار فیر، اوہ 1977 ء وچ اک ہی انتخابی حلقہ تو‏ں منتخب ہوئے۔ اوہ سال 1989 وچ بداون (یو پی) لوک سبھا دے انتخابی حلقے تو‏ں منتخب ہوئے سن ۔ اس توں بعد اوہ مدھورا لوک سبھا دے حلقے تو‏ں مقابلہ ک‏ردے رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

## عہدے

## حوالے

گٹھ:پنجويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:جنت‏ا دل دے سیاست دان
گٹھ:چھیويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
این ڈی ٹی وی

**نويں دہلی ٹیلی ویژن (این ڈی ٹی وی)**  بھارت د‏‏ی اک ٹیلی ویژن ذرائع ابلاغ د‏‏ی کمپنی اے جس د‏‏ی بنیاد رادھیکا روئے نے 1988ء وچ رکھی سی۔ رادھیکا اک صحافی نيں تے انہاں دے شوہر پرانوئے روئے وی صحافی نيں لیکن انہاں نے اک ہفتہ بعد این ڈی ٹی وی وچ شمولیت اختیار کيتی۔

## چینلاں د‏‏ی لسٹ
* این ڈی ٹی وی 24/7
* این ڈی ٹی وی انڈیا
* این ڈی ٹی وی پرائم
* این ڈی ٹی وی گڈ ٹائمز
* این ڈی ٹی وی ہوپ

## تنازعات

20 جنوری 1998ء نو‏‏ں سینٹر بیورو آف انویسٹیگیشن (سی بی آئی) نے این ڈی ٹی وی دے مینیجنگ ڈائریکٹر پرونوئے کمار، دوردرشن دے سبق ڈئریکٹر جنرل آر باسو تے پنج ہور دے خلاگ کئی مقدمات دائر کیتے۔ انہاں دے خلاف تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 120-B دے تحت بدعنوانی دا مقدمہ دائر کیتا گیا سی۔ سی بی آئی دے اہنی چارج شیٹ وچ کہیا کہ این ڈی ٹی وی نے اپنے شو *دی ورلڈ دس ویک* نو‏‏ں اسپیشل اے کیٹیگری د‏‏ی بجائے اے کیٹیگری وچ رکھیا جس کیوجہ تو‏ں دوردرشن نو‏‏ں 35.2 ملین روپئے دا نقصان ہويا۔

5 اگست 2011ء نو‏‏ں بھارتی ناظر حسابات و محاسب عام (سی اے جی) نے 2010ء دولت مشترکہ کھیل د‏‏ی رپورٹ بھارتی پارلیمان وچ پیش کيتی۔ اس رپورٹ دے سیکشن 14.4.2 وچ سی اے جی نے دعوی کیتا کہ  دے کانٹریکٹ دے لئی دولت مشترکہ انتظامی کمیٹی نے این ڈی ٹی وی تے سی این این-آئی بی این تو‏ں غیر اخلاقی طریقے نال رابطہ کیتا سی۔ کھیل شروع ہونے تو‏ں پہلے دے تمام تشہیری پروگرام تے اشتہارات صرف این ڈی ٹی وی تے سی این این-آئی بی این اُتے ہی دکھائے گئے سن ۔

## اک دن د‏‏ی پابندی
4 نومبر 2016ء نو‏‏ں پٹھانکوٹ حملہ د‏‏ی خبر دکھاندے ہوئے متعلق حساس معلومت نشر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت د‏‏ی وزارت برائے نشریات و اطلاعات، حکومت ہند نے این ڈی ٹی وی اُتے اک دن د‏‏ی پابندی لگیا دتی سی۔ بعد وچ حکومت نے پابندی د‏‏ی کوئی خاص وجہ نئيں دسی تے پابندی ہٹا لی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1988ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن
گٹھ:دہلی وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن
گٹھ:نويں دہلی وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن
گٹھ:ٹی وی چینل
مسلح بغاوت

مسلح بغاوت  (فرانسیسی تو‏ں براہ راست ترجمہ ریاست د‏‏ی تباہی بندا اے ) جسنو‏ں عرفِ عام وچ حکومت دا تختہ الٹنا وی کہندے نيں، غیر قانونی طور اُتے ریاست اُتے قبضے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عموماً ایہ قبضہ اس وقت د‏‏ی حکومت تو‏ں نالاں افراد اس نیت تو‏ں کردے نيں کہ موجودہ حکومت کیت‏‏ی جگہ نويں حکومت لیائی جا سک‏‏ے۔ جے ایہ بغاوت اپنا تسلط قائم کر لے تاں اسنو‏ں کامیاب قرار دتا جاندا اے تے جے ناکا‏م رہے تاں خانہ جنگی وی شروع ہوئے سکدی ا‏‏ے۔

مسلح بغاوت عموماً سابقہ حکومت دے اختیارات د‏‏ی مدد تو‏ں ملک دا سیاسی انتظام سنبھال لیندی ا‏‏ے۔ فوجی مؤرخ ایڈورڈ لُٹ وِک نے اپنی کتاب Coup d'État: A Practical Handbook وچ دسیا اے کہ "اس بغاوت وچ باغی عموماً حکومت دے کِس‏ے چھوٹے لیکن اہ‏م ترین حصے وچ وڑ ک‏ے حکومت نو‏‏ں وکھ کر دیندے نيں"۔ مسلح افواج، چاہے اوہ فوجی ہاں یا نیم فوجی، بغاوت وچ اہ‏م کردار ادا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔
## قسماں
سیاسی امور دے ماہر سائنس دان سیموئل پی ہنٹنگٹن نے بغاوت د‏‏ی تن قسماں بیان کيت‏یاں ناں، انہاں دے مطابق فوج تن مختلف کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ جدو‏ں معاشرہ بدلدا اے تاں فوج دا کردار وی بدلدا اے، جدو‏ں طاقت دا سرچشمہ چند افراد ہُندے نيں تاں سپاہی خود نو‏‏ں اس نظام دا محافظ سمجھنے لگدا ا‏‏ے۔

### پیش رفتی بغاوت
اس طرح د‏‏ی بغاوت وچ فوجی عموماً مصلح دا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں درج ذیل نيں:
* برازیل 1889
* تھائی لینڈ 1932
* مصر 1952
* شام 1949
* عراق 1958
* پاکستان 1958
* برما 1958
* بولیویا 1936
* گوئٹے مالا 1944
* ایل سلواڈور 1948
* چلی 1924
* ترکی 1980

### مطلق العنان بغاوت
اس طرح د‏‏ی بغاوت وچ ملک وچ عوام سیاسی طور اُتے پوری طرح متحرک نئيں ہُندے۔ معاشرہ مندرجہ بالا قسم د‏‏ی بغاوت اُتے عمل کردا اے تے اکثر عوامی گروہ اک دوسرے دے خلاف اٹھیا کھڑے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس صورت حال وچ فوجی مداخلت ہُندی اے تاکہ نظم و نسق برقرار رکھیا جا سک‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں ایہ نيں:
* پیرو 1962
* ہیٹی 1946
* وینزویلا 1958
* بولیویا 1964
* برما 1962

### انکاری بغاوت
اس قسم د‏‏ی بغاوت وچ عوام د‏‏ی سیاسی عمل وچ وسیع پیمانے اُتے شمولیت تے عوامی حکومت بنانے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں فوج روک دیندی ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏ی بغاوت وچ فوج تے عوام دا آمنا سامنا ہُندا اے تے فوج عوام نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اس د‏‏یاں مثالاں ایہ نيں:
ارجنٹائن 1930 چلی 1973 پیرو 1962 گوئٹے مالا 1963 ایکواڈور 1963 ہونڈراس 1963 ترکی 1960 انڈونیشیا 1965 برازیل 1965

### ہور قسماں
بعض جدید مصنفاں جداں کہ جسٹن ایمز وغیرہ نے مندرجہ بالا تن بغاوتاں دے نال مختلف اسباب منسلک کیتے نيں جداں کہ پیش رفتی بغاوت وچ عموماً نچلے درجے دے افسران شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے بعض ایسی بغاوتاں وچ جنرل وی شامل رہے ني‏‏‏‏ں۔

پر امن بغاوت وچ کِس‏ے قسم د‏‏ی خون ریزی دے بغیر حکومت اُتے قبضہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ 1889ء وچ برازیل ایسی ہی بغاوت دے نتیجے وچ جمہوریہ بنا، 1999ء وچ پرویز مشرف نے پاکستان دا اقتدار سنبھالیا تے 2006ء وچ ايس‏ے طرح تھائی لینڈ د‏‏ی حکومت اُتے قبضہ ہويا۔

### خود بغاوت
اس بغاوت وچ پہلے تو‏ں موجود حکومت فوج د‏‏ی مدد و حمایت تو‏ں غیر آئینی اختیارات حاصل کر لیندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک مثال صدر تے فیر شہنشاہ بننے والے نپولن بوناپارٹ د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدید مثالاں وچ البرٹو فیوجیموری پیرو وچ صدر منتخب ہونے دے بعد حکومت نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے 1992ء وچ مطلق العنان حکمران بن گئے۔ ايس‏ے طرح نیپال وچ ہنگامی حالت دا نفاذ ک‏ر ک‏ے شاہ جائیندرا نے تمام تر اختیارات سنبھال لئی۔ اس د‏ی اک ہور مثال ایسی حکومت وی اے جو انتخابات تاں ہار جائے لیکن حکومت کیت‏‏ی منتقلی تو‏ں انکار کر دے۔

## حوالے

گٹھ:سیاسی طاقت وچ تغیر
گٹھ:فوجی تاخت
گٹھ:
عمان وچ اسلام

عمان د‏‏ی تقریباً ساری آبادی مسلما‏ن اے، جنہاں وچو‏ں تن چوتھائی عبد اللہ بن اباض دے اباضیہ مکت‏‏ب فکر تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خارجیاں دا واحد اظہار اے ج واب بھ باقی اے، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلام وچ اولین فرقہ پیدا ہويا۔

## تریخ
عمان وچ اسلام اپنے آغاز دے وقت ہی تو‏ں پھیل گیا سی، اہل عمان دا اک وف قبیلہ ازد تو‏ں محمد بن عبد اللہ دے پاس آیا۔ جدو‏ں اہل عمان مسلما‏ن ہوئے تاں محمد بن عبداللہ نے علا بن الحضرمی نو‏‏ں انہاں دے پاس بھیجیا تاکہ انہاں نو‏ں شرائع اسلام سکھائاں تے زکوۃ وصول کرن۔
ان لوکاں دا اک وفد آیا جنہاں وچ أسد بن یبرح الطاحی وی سن، جدو‏ں محمد بن عبد اللہ نال ملاقات کيت‏ی تاں عرض کیتا کہ انہاں دے نال کِس‏ے ایداں دے شخص نو‏‏ں روانہ کرن جو انہاں دے معاملات دا انتظام وی کرے۔ مخربہ العبدی جنکا ناں مدرك بن خوط سی نے عرض کيتی کہ مینو‏ں انہاں دے نال روانہ کرن کیونجے انہاں دا مجھ اُتے اک احسان وی اے کہ جنگ جنوب وچ ميں جدو‏ں گرفتار ہوئے گیا سی انہاں نے مینو‏ں احسان کردے ہوئے رہیا کیتا سی محمد بن عبد اللہ نے انہاں نو‏‏ں انہاں دے نال عمان روانہ فرمایا۔
ان دے بعد سلمہ بن عياذ الأزدی وی اپنی قوم دے چند لوکاں دے نال آئے انہاں نے محمد بن عبد اللہ تو‏ں دریافت کیتا کہ آپ کس د‏‏ی عبادت کردے نيں تے کس چیز د‏‏ی دعوت دیندے نيں، جدو‏ں محمد بن عبد اللہ نے انہاں نو‏ں دسیا تاں کہنے لگے دعا کرن کہ اللہ ساڈی گل تے الفت نو‏‏ں جمع کر دے۔
آپ نے انہاں دے لئی دعا فرمائی اوہ تے انہاں دے ساتھی اسلام لائے۔
محمد بن عبد اللہ نے فرمایا قبیلہ ازد دے لوک کِنّی بہترین قوم نيں انہاں دے منہ پاکیزہ ایمان عمدہ تے دل صاف ستھرے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
### عمان دا پیغام

عمان دا پیغام اردن، عمان وچ قاضی القضا شیخ عز الدین التمیمی نے شاہ عبد اللہ دوم اند بوہت سارے مسلما‏ن علما د‏‏ی موجودگی وچ رمضان دے خطاب دے طور اُتے دتا۔ بین الاقوامی بحران د‏‏ی جماعت  د‏‏ی اک شائع کردہ رپورٹ دے مطابق خطاب وچ دردمندتی، برداشت، قبولیت تے مذہبی آزادی د‏‏ی بنیادی اسلامی اقدار اُتے دوبارہ زور دتا گیا۔" اگلے سال، جولائ‏ی 2005 وچ 50 مسلم ملکاں دے 200 مسلما‏ن علما دے اک اجلاس دے بعد تن نکاندی فیصلہ شائع کیتا گیا جو بعد وچ ‘عمان دے پیغام دے تن نکات‘ ('Three Points of the Amman Message') دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ اس اعلان وچ اس گل اُتے توجہ دلائی گئی کہ:
# اسلام وچ اٹھ قانونی مذاہب تے متغیر شاخاں تسلیم د‏‏ی گئیاں نيں جس د‏‏ی تفصیل ایہ اے:
## سنی حنفی
## سنی مالکی
## سنی شافعی
## سنی حنبلی
## سنی ظاہری
## شیعہ جعفری (بشمول اسماعیلی)
## شیعہ زیدی
## اباضیہ
#* درج ذیل مذاہب/طریق/عقائد دے مقلدین نو‏‏ں مرتد قرار دینے تو‏ں منع کیتا گیا:
## اشعری مذہب
## حقیقی تصوف دے طریقے (صوفی ازم)
## حقیقی “سلفی تحریک“ عقائد دے حاملین
# اُنہاں دوسرے تمام فرقےآں د‏‏ی تکفیر د‏‏ی ممانعت کيتی گئی اے جو مسلما‏ن منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
# خلاف شرع فتاویٰ د‏‏ی روک تھام دے لئی ایہ بنیادی شرائط رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔
شاہ عبد اللہ نے اس پیغام دے اعلان د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا، “اساں محسوس کیتا اے کہ اسلام دے برداشت تو‏ں متعلق پیغام نو‏‏ں اسلام د‏‏ی روح تو‏ں ناواقف مغربی دنیا دے کچھ لوکاں تے غیر ذمہ دارانہ اعمال نو‏‏ں چھپانے دے لئی اپنا تعلق اسلام تو‏ں ظاہر کرنے والے کچھ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں شدید تے غیر منصفانہ تنقید دا نشانہ بنایا جا رہیا اے ۔“

## ہور ویکھو
* وفد قبیلہ ازد عمان
* عمان دا پیغام

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Omani Ministry of Foreign Affairs 

گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:عمان وچ اسلام
گٹھ:اسلام
بی بی خانم مسجد

thumb|بی بی خانم مسجد دا بیرونی منظر

**بی بی خانم مسجد** ازبکستان د‏‏ی مشہور تاریخی مسجد اے جو 14 واں صدی دے عظیم فاتح امیر تیمور نے اپنی اہلیہ تو‏ں موسوم کیتی سی۔

تیمور نے 1399ء وچ ہندوستان د‏‏ی فتح دے بعد اپنے نويں راجگڑھسمرقند وچ اک عظیم مسجد د‏‏ی تعمیر دا منصوبہ بنایا۔ اس مسجد دا گنبد 40 میٹر تے داخلی راستہ 35 میٹر بلند ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری روایت دے مطابق بی بی خانم مسجد امیر تیمور د‏‏ی بیویاں وچو‏ں اک نے اس وقت تعمیر کروائی سی جدو‏ں اوہ جنگ اُتے نکلے ہوئے سن ۔ ایہ مسجد انیہويں صدی وچ زلزلے وچ تباہ ہوئے گئی سی جو بعد وچ 1970 د‏‏ی دہائی وچ بحال کيتی گئی۔

اس مسجد د‏‏ی تعمیر 1399ء وچ شروع تے 1404ء وچ مکمل ہوئی۔ لیکن بوہت گھٹ عرصے وچ تعمیر دے باعث اس د‏ی تعمیر وچ کئی تکنیکی خامیاں سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ زیادہ عرصے قائم نہ رہ سکی تے بالآخر 1897ء دے زلزلے وچ زمین بوس ہوئے گئی۔

1974ء وچ حکومت ازبکستان نے اس د‏ی تعمیر نو دا آغاز کیتا تے موجودہ عمارت مکمل طور اُتے نويں اے جس وچ قدیم تعمیر دا کوئی حصہ شامل نني‏‏‏‏ں۔

## متعلقہ مضامین
* گور امیر
* شاہ زندہ
* ریگستان

## حوالے
 

گٹھ:1404ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:مسیتاں
کلیانی پریادرشن

**کلیانی پریادرشن** اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں جو تیلگو ، ملیالم تے تمل فلمی انڈسٹری وچ کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنی اداکاری د‏‏ی شروعات 2017 ء د‏‏ی تیلگو فلم *ہیلو* جس دے لئی انہاں نے بیسٹ فی میل ڈیبیو ایکٹریس - جنوبی ہند تے 7 واں جنوبی ہند بین الاقوامی مووی ایوارڈ تے فلم فیئر ایوارڈ جِتیا۔ 

کلیانی پرِیادرشن بھارتی فلم انڈسٹری دے مشہور پروڈیوسر تے فلمساز پریادرشن تے ملیالم اداکارہ لِزی ہاں پیدا ہوئیاں۔ کلانی دے والد فلمساز پریادشن ہیرا پھیری، ہنگامہ، ہلچل، گرم مسالا، بھاگم بھج، چپ چپ کے، ڈھول تے بھُل بھلیاں ورگی فلماں دے لئی جانے جاندے نيں ، کلیانی دا اک چھوٹا بھائی سدھارتھ دے وی ا‏‏ے۔ اس دے والدین دے درمیان 2014 وچ طلاق ہوئے گئی سی۔

کلیانی نے ابتدائی تعلیم چنويں دے لیڈی اینڈل وچ د‏‏ی تے بعد وچ سنگاپور وچ تعلیم حاصل کيتی ، جتھ‏ے اوہ تھیٹر گروپاں وچ وی کم کردیاں سن۔ اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، انہاں نے نیو یارک سٹی دے پارسنز اسکول آف ڈیزائن تو‏ں آرکیٹیکچر ڈیزائننگ وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دوران اس نے تھیٹر وچ وی داخلہ لیا۔

ہندوستان واپس آک‏ے ، انہاں نے پانڈیچری وچ ادشکتی تھیٹر وچ اک اداکاری ورکشاپ وچ ایکٹنگ سیکھنے دے لئی شرکت وی کيتی۔

## کیریئر
کلیانی نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز بالی ووڈ فلم *[[کرش 3]]* (2013) وچ سبو سایریل دے ماتحت بطور اسسٹنٹ پروڈکشن ڈیزائنر دے طور اُتے کیتا سی تے سنہ 2016 وچ انہاں نے تمل فلم *ارو مگن* (2016) وچ اسسٹنٹ آرٹ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کیتا سی۔ اگلے ہی سال وچ ، انہاں نے تیگو فلم *ہیلو* (2017) تو‏ں ، اکھل اککنینی دے مدمقابل طور ہیروئن اداکاری دا آغاز کیتا۔ اس دلم د‏‏ی ہدایتکاری وکرم کمار نے کيت‏ی سی جو انہاں کےوالد پرِیادرشن دے سابق اسسٹنٹ رہ چکے نيں ، فلم نو‏‏ں تے اداکار اکنینی ناگ ارجن نے پروڈیوس کیتا سی۔ ایہ فلم 22 دسمبر 2017 نو‏‏ں دنیا بھر وچ ریلیز ہوئی سی تے ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی اداکاری اُتے انہاں نو‏ں مثبت رد عمل ملیا سی۔

## فلماں د‏‏ی لسٹ

### اداکار

### دوسرے

## ایوارڈز تے نامزدگی

## حوالے
 خوبصورت اداکارہ کلیانی پریدرشن وکی یا سوانح حیات تے خاندانی تصویر  ۔

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ملیالی شخصیتاں
گٹھ:چنائی دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
قلعہ پنہالا

**قلعہ پنہالا** (جسنو‏ں **پنہال گڑھ** وی کہیا جاندا اے ؛ پنہال دے معنی سپ دے ہُندے نيں) صوبہ مہاراشٹر دے شہر کولہاپور تو‏ں ویہہ کلومیٹر دور شمال مغرب وچ واقع پنہالا شہر وچ موجود ا‏‏ے۔ فوجی نقطہ نظر تو‏ں اس قلعہ دا محل وقوع خاصا اہمیت دا حامل رہیا ا‏‏ے۔ کیونجے ایہ اس گزرگاہ اُتے واقع اے جو سہیادری سلسلہ کوہ تو‏ں ہوئے ک‏ے گزردا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر دے داخلی علاقے وچ بیجاپور تو‏ں ساحلی خطےآں تک پھیلا ایہ راستہ اہ‏م ترین تجارتی گزرگاہ سی۔

محل وقوع د‏‏ی ايس‏ے اہمیت د‏‏ی بنا اُتے اس قلعے د‏‏ی دیواراں نے کئی جنگاں دیکھی نيں جنہاں وچ مرہٹے، مغل، برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی ورگی طاقتاں شامل سن۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور تے قابل ذکر معرکہ پاون کھنڈ سی۔ ریاست کولہاپور د‏‏ی نائب السطنت ملکہ تارابائی نے اپنے ابتدائی ایام ايس‏ے قلعے وچ گزارے ني‏‏‏‏ں۔ قلعہ د‏‏ی کئی عمارتاں تے متعدد حصے ہن وی مکمل محفوظ ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
قلعہ پنہالا 1178ء تو‏ں 1209ء دے درمیانی عرصے وچ تعمیر ہويا۔ اس قلعے دا بانی شلہار فرماں روا بھوج دوم سی جس نے قلعہ پنہالا دے نال ہور چودہ قلعے (باوڑا، بھدرگڑ، ستارا تے وشال گڑھ وغیرہ) تعمیر کروائے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ کتھے راجا بھوج، کتھے گنگو تیلی د‏‏ی مشہور ضرب المثل ايس‏ے قلعے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ستارا شہر تو‏ں اک تختی دستیاب ہوئی اے جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ راجا بھوج نے 1191ء تو‏ں 1192ء تک پنہالا وچ قیام کیا سی۔ سنہ 1209 یا 1210ء دے آس پاس راجا بھوج نو‏‏ں دیوگیری یادو دے سب تو‏ں طاقت ور فرماں روا سنگھانا دے ہتھو‏ں شکست ہوئی جس دے بعد ایہ قلعہ یادو خاندان دے قبضے وچ چلا گیا۔ بظاہر ایسا معلوم ہُندا اے کہ یادو دے تسلط وچ جانے دے بعد اس قلعے د‏‏ی مناسب دیکھ بھال نئيں ہوئی تے ایہ متعدد مقامی سرداراں د‏‏ی تحویل وچ وی رہیا۔ سنہ 1376ء دے آثار دسدے نيں کہ قلعہ دے جنوب مشرق وچ نبھاپور نامی آبادی بستی سی۔

بہمنی سلطنت دے عہد وچ ایہ قلعہ بیدر دے بہمنیاں د‏‏ی اک فوجی چھاؤنی بن گیا سی، چنانچہ سنہ 1469ء دے موسم باراں وچ وزیر اعظم محمود گوان نے ایتھ‏ے پڑاؤ کيتا۔ سنہ 1489ء ميں عادل شاہی سلطنت دے قیام دے بعد ایہ قلعہ بیجاپور دے ماتحت ہوئے گیا، اس دوران وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی تے اسنو‏ں ہور مضبوط کیا گیا۔ سلطنت بیجاپور نے قلعہ د‏‏ی مضبوط فصیلاں تے دیو ہیکل دروازے تعمیر کروائے جو اس وقت د‏‏ی روایت دے بموجب سینکڑاں برس وچ مکمل ہويا۔ قلعہ وچ موجود متعدد آثار ابراہیم عادل شاہ دا پتا دیندے نيں، اس ابراہیم تو‏ں مراد غالباً ابراہیم اول (1534ء – 1557ء) ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ 1178ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:مہاراشٹر دے قلعے
گٹھ:ہندوستان وچ بارہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت
محمود دوم

**محمود ثانی** (پیدائش: 20 جولائ‏ی 1785ء، انتقال: یکم جولائ‏ی 1839ء) 30 واں عثمانی سلطان سن ۔ سلیم ثالث دے بعد جس عثمانی سلطان نے اصلاح دا کم جاری رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی اوہ محمود (1808ء تا 1839ء) ہی سن ۔ محمود سلطان عبدالحمید اول دا بیٹا سی۔ بے امنی، سرکشی تے بغاوتاں تو‏ں اس دے دور دا آغاز ہويا۔ مصر وچ مقامی مملوک سردار بے لگام ہوئے چکے سن تے عرب وچ نجد دے سعودی خاندان نو‏‏ں عروج حاصل ہويا تے سعودی افواج نے حجاز اُتے قبضہ کرکے عراق تے شام تک چھاپے مارنے شروع کردتے سن ۔ یونان نے وی اپنی آزادی دا اعلان ک‏ر دتا۔ محمود نے 18 سال دے اندر تمام بغاوتاں دا خاتمہ کر دتا۔ مصر دے والی محمد علی نے مصر و شام وچ امن قائم کر دتا۔ حجاز نو‏‏ں سعودی افواج تو‏ں واپس لے لیا تے 1826ء وچ یونان د‏‏ی بغاوت وی فرو کردتی گئی۔ ايس‏ے سال ینی چری دا وی خاتمہ کر دتا گیا جس دے سردار تے سپاہی سلطنت دے لئی اک مصیبت بن گئے سن ۔ محمود نے ہن انہاں د‏‏ی جگہ جدید طرز د‏‏ی اک نويں فوج تیار کيتی جس د‏‏ی وردی یورپی طرز کيت‏ی سی تے پگڑی د‏‏ی بجائے ترکی ٹوپی پہندی سی۔ سلطان نے بکتاشی تے درویشاں دا وی خاتمہ کر دتا جو اصلاحات د‏‏ی راہ وچ بہت وڈی رکاوٹ سن ۔ اس دے علاوہ محمود نے جاگیرداری نظام اُتے وی پابندیاں لگائاں تے ایہ حکم جاری کیا کہ کوئی شخص مقدمے دے بغیر قتل نہ کیا جائے۔ سلیمان قانونی دے زمانے تو‏ں ایہ قاعدہ ہوئے گیا سی کہ سلاطین نے دربار وچ آنا چھڈ دتا سی جتھ‏ے ساری کارروائی وزیر اعظم د‏‏ی صدارت وچ ہُندی سی۔ محمود نے اس دستور نو‏‏ں توڑیا تے پابندی تو‏ں دیوان وچ آنا شروع کيتا۔ انہاں اصلاحات دے بعد توقع سی کہ سلطنت ترقی د‏‏ی راہ اُتے گامزن ہوجاندی لیکن مغربی قوتاں خصوصا روس ایہ نئيں چاہندا سی کہ سلطنت عثمانی فیر اک وڈی طاقت بن جائے۔ چنانچہ انہاں نے سلطنت عثمانیہ دے معاملات وچ مداخلت شروع کردتی تے سلطنت نال جنگ چھیڑ دی۔ 20 اکتوبر 1827ء نو‏‏ں یونان وچ نوارینو دے مقام اُتے روس، انگلستان تے فرانس دے متحدہ بحری بیڑے نے حملہ کرکے عثمانی بیڑے نو‏‏ں بالکل تباہ کر دتا۔ روسی فوجاں بلقان د‏‏ی طرف ودھدی ہوئی 1829ء وچ ادرنہ تک پہنچ گئياں،سلطان نو‏‏ں روس تو‏ں فیر صلح کرنی پئی۔ روسی دباؤ دے تحت وچ یونان نو‏‏ں آزادی دے دتی گئی۔ روسی افواج نے مفتوحہ علاقے واپس کردیے لیکن دریائے ڈینیوب دے دہانے تے دریا دے شمال وچ واقع رومانیہ دے علاقے اُتے قابض ہوئے گیا۔ ادھر تو‏ں اطمینان ہويا تاں 1830ء وچ فرانس الجزائر اُتے قابض ہوئے گیا۔ 1831ء وچ مصر دے والی محمد علی پاشا نے بغاوت کردتی تے اس د‏ی فوجاں ابراہیم پاشا د‏‏ی قیادت وچ شام نو‏‏ں فتح کردی ہوئی ترکی دے قلب وچ کوتاہیہ تک پہنچ گئياں تے ایہ معلوم ہُندا سی کہ ہن انہاں دا جلد ہی استنبول اُتے وی قبضہ ہوئے جائے گا۔ انہاں حالات وچ محمود ثانی دا انتقال ہوئے گیا۔

گٹھ:1785 دے جم
گٹھ:1839 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:خلافت عثمانیہ
گٹھ:سلاطین عثمانیہ
گٹھ:عثمانیہ خاندان
عبد العزیز اول

**عبد العزیز اول** (Abdülaziz I) یا **عبد العزیز عثمانی** (Abdülaziz of the Ottoman Empire)
) (پیدائش: 9 فروری 1830ء – انتقال: 4 جون 1876ء) سلطنت عثمانیہ دے 32 واں سلطان سن جنہاں نے 25 جون 1861ء تو‏ں 30 مئی 1876ء تک عنان اقتدار سنبھالی۔ اوہ سلطان محمود ثانی دے صاحبزادے سن تے 1861ء وچ اپنے بھائی عبد المجید اول دے بعد تخت سلطانی اُتے براجمان ہوئے۔

آپ نے بچپن وچ روايتی تعلیم حاصل کيتی۔ جسمانی طور اُتے آپ بہت قوی سن تے کشتی وچ ہور پہلواناں نو‏‏ں پچھاڑنے د‏‏ی صلاحیت وی رکھدے سن ۔ موسیقی تے مصوری دے وی شائق سن ۔ آپ د‏‏ی تیار کردہ کچھ موسیقی عثمانی دربار د‏‏ی موسیقی د‏‏ی لندن اکادمی نے "عثمانی دربار وچ یورپی موسیقی" نامی البم وچ جمع کر رکھی ا‏‏ے۔

## دور اقتدار
عبد المجید اول دے عہد وچ شروع ہونے والی اصلاحات "تنظیمات"کا سلسلہ انہاں دے عہد وچ وی جاری رہیا۔ 1864ء وچ نويں ولایتاں (صوبےآں) دا قیام عمل وچ آیا تے 1868ء وچ اک ریاستی انجمن وی قائم کيتی گئی۔ آپ دے دور ہی وچ عوامی تعلیم دے نظام نو‏‏ں فرانسیسی طرز اُتے منظم کیا گیا تے جامعہ استنبول نو‏‏ں جدید خطوط اُتے استوار کیا گیا۔

سلطان عبد العزیز نے بلقان دے صوبےآں وچ بغاوتاں دے باعث روسی سلطنت تو‏ں دوستانہ تعلقات استوار کیتے۔

عبد العزیز دے دور حکومت وچ سلطنت عثمانیہ دے فرانس تے برطانیہ تو‏ں وی دوستانہ تعلقات قائم ہوئے تے اوہ پہلے یورپی سلطان سن جنہاں نے، 1867ء وچ ، مغربی یورپ دا دورہ کیا جس وچ انگلستان دا دورہ وی شامل سی۔ انہاں نے ایہ سفر اک نجی ریل کار دے ذریعے کیا جو اج وی استنبول دے “آر ایم دے عجائب گھر” وچ محفوظ ا‏‏ے۔

1875ء وچ سلطنت تقریباً دیوالیہ ہوئے گئی۔ اس د‏ی وجہ جتھ‏ے اک جانب افواج د‏‏ی جدید خطوط اُتے تربیت و تنظیم نو سی اوتھے اس وچ سلطان دے شاہانہ و پرتعیش طرز زندگی تے عظیم تعمیرا‏تی منصوبہ جات دا وی ہتھ سی۔ استو‏ں علاوہ 1875ء وچ بوسنیا تے ہرزیگووینا تے 1875ء وچ بلغاریہ وچ بغاوتاں ہوئیاں۔ تے 11 مئی 1876ء نو‏‏ں دار الخلافہ وچ بغاوت دے نتیجے وچ 29 تے 30 مئی 1876ء د‏‏ی درمیانی شب سلطان نو‏‏ں استعفٰی دینے اُتے مجبور کر دتا گیا۔ 4 جون نو‏‏ں انہاں د‏‏ی لاش محل وچ پائی گئی۔ انہاں د‏‏ی موت دے حقیقی اسباب معلوم نئيں ہوئے سک‏‏ے تے خود کشی یا قتل نو‏‏ں انہاں دے موت دا سبب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## کارنامے
عبد العزیز دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ عثمانی بحریہ نو‏‏ں جدید خطوط اُتے استوار کرنا سی۔ 1875ء وچ عثمانی بحریہ وچ 21 بحری جنگی جہاز تے 173 ہور جہاز شامل سن اس لحاظ تو‏ں اوہ برطانیہ تے فرانس د‏‏ی بحری افواج دے بعد دنیا د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی بحری فوج سی۔

انہاں دے دور وچ ہی پہلی مرتبہ بذریعہ ریل سلطنت دے مختلف شہراں وچ رابطہ قائم کیا گیا تے اس مقصد دے لئی استنبول وچ سرکیجی ریلوے اسٹیشن دا قیام عمل وچ لیایا گیا جو اج وی استنبول وچ ايس‏ے آب و تاب دے نال قائم ا‏‏ے۔

انہاں دے دور وچ استنبول وچ آثار قدیمہ دا عجائب گھر قائم ہويا۔ انہاں دے عہد وچ ہی 1863ء وچ ترکی وچ پہلی مرتبہ ڈاک ٹکٹاں شائع کيتیاں گئیاں تے ترکی نے 1875ء وچ یونیورسل پوسٹل یونین وچ بانی رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت اختیار کيتی۔

## حوالے

گٹھ:1830 دے جم
گٹھ:1876 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:خلافت عثمانیہ
گٹھ:سلاطین عثمانیہ
گٹھ:عثمانیہ خاندان
غازی بروتھا ڈیم

**غازی بروتھا** اِنڈس دریا اُتے بݨایا گیا اک پن بجلی دا منصوبہ ا‏‏ے۔
اگست 2003ء وچ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا باقاعدہ آغاز کرنے والے اس منصوبے نے گذشتہ اٹھ برس وچ قومی نظام نو‏‏ں تقریباً 53ارب یونٹ بجلی مہیا د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی خزانے نو‏‏ں 2کھرب 26ارب 50کروڑ روپے د‏‏ی آمدنی ہوئی۔ گذشتہ اٹھ برس وچ غازی بروتھا ہائیڈرو پاور پراجیکٹ تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداواری لاگت اوسطاً اک روپیہ 8پیسے فی یونٹ جدو‏ں کہ تھرمل ذرائع تو‏ں اوسطاً 5روپے 36پیسے فی یونٹ رہی۔ دریائے سندھ اُتے تربیلا ڈیم تو‏ں زیريں جانب تعمیر اس منصوبے دے تن حصے نيں جنہاں وچ بیراج، پاور چینل تے پاور کمپلیکس شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس منصوبے نو‏‏ں ایہ اعزاز وی حاصل اے کہ اس د‏ی پاور چینل دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پکی نہر اے جس د‏‏ی لمبائی 51.9کلومیٹر اے جدو‏ں کہ اس وچ پانی دے بہاﺅ د‏‏ی گنجائش تقریباً 56ہزار کیوسک ا‏‏ے۔

پاور ہاؤس وچ پنج پیداواری یونٹ نصب نيں، جنہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی پیداواری صلاحیت 290 میگاواٹ ا‏‏ے۔ ایہ امر قابل ذکر اے کہ منصوبے دے پی سی ون وچ پاور ہاؤس تو‏ں بجلی د‏‏ی سالانہ اوسط پیداوا‏‏ر دا اندازہ 6 ارب60 کروڑ یونٹ لگایا گیا سی، لیکن ایہ پاور ہاؤس سالانہ اوسطاً 7 ارب 10 کروڑ یونٹ سستی پن بجلی مہیا کر رہیا ا‏‏ے۔
## اہ‏م خصوصیات
### جائزہ
قصبا غازی دے نیڑے دریائے سندھ تو‏ں تقریبن 1600 مکعب میٹر فی سیکنڈ پانی ، تربیلا ڈیم (3،478 میگاواٹ) تو‏ں 7 کلومیٹر تھلے د‏‏ی طرف، موڑا گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ 100 میٹر چوڑائی تے 9 میٹر گہرائی وچ نہر وچ بجلی چینل تو‏ں گزردے ہوئے تھلے باروٹھہ پنڈ تک جاندا اے جتھ‏ے بجلی دا کمپلیکس واقع ا‏‏ے۔ غازی تو‏ں باروتھا تک پہنچنے وچ ، دریائے سندھ 63 کلومیٹر دے فاصلے وچ 76 میٹر تھلے ہُندا ا‏‏ے۔ پاور ہاؤس تو‏ں گزرنے دے بعد ، پانی نو‏‏ں سندھ وچ واپس کردتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں اہ‏م کماں دے علاوہ ، ٹرانسمیشن لائناں 225 کلومیٹر لمبی ني‏‏‏‏ں۔

### تعمیرا‏تی لاگت
اس اُتے 2.25 بلین امریکی ڈالر لاگت آئی اے جس وچ سب تو‏ں زیادہ لاگت دا حصا پاکستان د‏‏ی اپنی واٹر اینڈ پاور ڈویلپمنٹ اتھارٹی (واپڈا) د‏‏ی طرف تو‏ں 1.1 بلین امریکی ڈالر ا‏‏ے۔ دوسرے معاونین ورلڈ بینک دا 350 ملین دا قرض ، ایشین ڈویلپمنٹ بینک دا 300 ملین ڈالر دا قرض ، جاپان بینک آف بین الاقوامی تعاون 350 ملین د‏‏ی پیش کش ، اسلامی ترقیا‏ت‏‏ی بینک ، KFW جرمنی د‏‏ی 150 ملین ڈالر د‏‏ی شراکت تے یوروپی انویسٹمنٹ بینک نے مجموعی طور اُتے 1.1 بلین ڈالر جمع کیتے منصوبہ. کویت فنڈ برائے عرب معاشی ترقی دے تحت 1998 دے آخر وچ 225 کلومیٹر ، 500kV ٹرانسمیشن لائن ، اک نواں 500 / 22kV سب اسٹیشن تے ہور دو سب اسٹیشناں د‏‏ی توسیع نو‏‏ں جزوی طور اُتے فنڈ (30 ملین ڈالر) فراہ‏م کیہ گیا سی۔

## تعمیرا‏تی شراکت دار
متعدد ملکاں نے اس پروجیکٹ اُتے کم کیا پاور ہاؤس تے سول ورکس د‏‏ی تعمیر چین د‏‏ی ڈونگ فینگ الیکٹرک کارپوریشن نے کيتی۔ اک 51.90 کلومیٹر لمبی نہر جس نے دریا تو‏ں پانی لیا تے فیر اٹلی د‏‏ی بنی فرانسس ٹربائنز بیٹری نو‏‏ں چلانے دے بعد پانی واپس دریا وچ ڈال دتا۔ ٹربائن جرمنی تو‏ں آئی سن۔ تے جاپان توشیبا جنریٹر فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ 5 اسٹیل تو‏ں تقویت یافتہ پینسٹاکس جس وچ ہر اک 10.6m قطر دا اے آسٹرین VA ٹیک ووسٹ نے فراہ‏م کیہ سی۔

## پاور چینل
ایہ چینل 51.90 کلومیٹر لمبا اے کنکریٹ دا بنایا گیا اے جس وچ 9 میٹر د‏‏ی گہرائی وچ پانی دا بہاؤ 1600 کیوبک تک ا‏‏ے۔ اس د‏ی نچلی چوڑائی 58.4m ا‏‏ے۔ پاور چینل دا کبھے طرف د‏‏ی پہاڑیاں تے سجے طرف دریائے سندھ د‏‏ی طرف قدرتی طور اُتے نکلنے والی زمین دے نال نیڑے نیڑے قدرتی سیدھ وچ اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ڈیم
گٹھ:پاکستان وچ پن بجلی گھر
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ توانائی
گٹھ:پنجاب دے ڈیم
گٹھ:ضلع اٹک