open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زید بن علی

**زید بن علی** (پیدائش: 695ء— وفات: 5 جنوری 740ء)  زین العابدین تے جیدہ السندہی دے فرزند سن۔

## حالات زندگی
بنو ہاشم حصول خلافت دی جدوجہد وچ بنو امیہ دے سیاسی حریف سن تے امام حسن علیہ السلام دی نسل توں سن۔ سانحہ کربلا دے بعد بنو ہاشم اک عرصہ تک اس کش مکش توں الگ رہے۔ امام زین العابدین علیہ السلام جنہاں نے کربلا دے لرزہ خیز واقعات نوں اپنی اکھاں نال دیکھے سن اوہ اس آرزو توں قطعاً لا تعلق رہے۔ اگرچہ حضرت علی دی فاطمی اولاد حالے تک مہر بلب سی لیکن نواں نسل دے ذہناں وچ خلافت دے حصول دی خواہش دوبارہ زندہ ہو چکی سی۔ چنانچہ امام زید بن علی نے اپنی اس خواہش دا اظہار وی کسے محفل وچ کر دتا۔ اک بار آپ اپنے کسے خاندانی وقف دے تنازع دے فیصلہ دے لئی ہشام نال ملنے دمشق گئے ہشام آپ دی آرزوئے خلافت توں آگاہ سی آپ نال اس حسن سلوک تے مروت توں پیش نہ آیا جس دے تسی‏‏ں مستحق سن۔ اول تے دربار وچ باریابی ای کافی وقت دے بعد ہوئی لیکن جدو‏‏ں باہم گفتگو دا وقت آیا تو دوناں دے درمیان وچ تلخ کلامی ہوئی تے کچھ نازیبا کلمات وی استعمال کیتے گئے۔ امام زید بن علی کوفہ توں واپس چلے گئے۔ بعض مورخاں نے لکھیا اے کہ خود ہشام نے تہانو‏‏ں اپنے تنازع دا تصفیہ دے لئی والی کوفہ دے کول بھجوا دتا۔ امام جعفر صادق علیہ السلام نے تہانو‏‏ں خلافت دے حصول دی کوشش توں باز رکھنے دی کوشش کیتی۔ تے کوفیاں دی بدفطرتی ول توجہ دلاندے  ہوئے کہیا۔

لیکن امام زید بن علی کوفیاں دے جال وچ پھنس گئے۔ 15 ہزار کوفیاں نے تسا‏‏ں دے ہاتھ اُتےبیعت کر لی تے اک تریخ خروج دی وی مقرر کر دتی۔

## وفات
جدو‏‏ں یوسف بن عمرو والی کوفہ مقابلہ دے لئی آیا تے سب کوفی نال چھڈ گئے۔ صرف دو سو جانثار باقی رہ گئے۔ پر تسا‏‏ں دے پایہ استقلال وچ لغزش نہ آئی تے نہایت ثابت قدمی نال میدان جنگ وچ ڈٹے رہے ایتھے تک کہ اک تیر آپ دی پیشانی وچ لگیا تے اس دے کڈدے ای آپ دی روح پرواز کر گئی۔ تساں دی وفات دا واقعہ صفر 101ھ بمطابق جنوری 740ء وچ پیش آئیا

## زیدیہ

تسا‏‏ں دی وفات دے بعد اک مستقل فرقہ وجود وچ آگیا جو زیدیہ کہلایا۔ تس‏اں دے مننے والے امام علی ابن حسین دے بعد امام محمد باقر دی بجائے تہانو‏‏ں امام مندے نیں۔ اس فرقہ دے مننے والیاں دی ہن وی کافی تعداد موجود اے۔ ایہ فرقہ خلافت نوں وی تسلیم کردا اے تے امامت نوں وی مندا اے۔ زیدی سادات انہاں دی اولاد توں نیں اگرچہ انہاں دی اکثریت زیدیہ فرقہ توں نئی‏‏ں بلکہ شیعہ جاں سنی فرقہ توں تعلق رکھدی اے۔

## حوالے

گٹھ:695 دے جم
گٹھ:740 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھویں صدی دیان عرب شخصیتاں
گٹھ:زیدی ائمہ
گٹھ:زیدی شخصیتاں
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:مدنی شخصیتاں
گٹھ:مسلم تریخی شخصیتاں
گٹھ:بنو حسین
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
جارج حبش

ریڈیکل فلسطینی تنظیم پاپولر فرنٹ فار دی لبریشن آف پیلیسٹائن (پی ایف ایل پی) دے بانی .جارج حبش فلسطین دے علاقے لیڈا وچ 2 اگست 1926 وچ پیدا ہوئے جو ہن اس اسرائیل وچ اے تے اسنوں لود کہیا جاندا اے۔ جدو‏‏ں 1948 وچ جنگ شروع ہوئی تو انہاں اوہ علاقہ چھڈنا پیا۔

## قوم پرستی
انہاں دا تعلق مسیحی مذہب نال سی لیکن اوہ سیکیولر عرب نیشنلزم اُتے پختہ یقین رکھدے سن۔ انہاں نے طب دی تعلیم حاصل کیتی سی۔ انہاں نے 1951 وچ عرب نیشنلسٹ موومنٹ بنائی جو بعد وچ ہور گروہاں دے نال مل کر پی ایف ایل پی بنی۔

## تحریک فلسطین
60 دی دہائی وچ پی ایف ایل پی نے اپنے حملیاں وچ تیزی پیدا کیتی تے فلسطینی مسئلے نوں عالمی طور اُتے روشناس کرایا۔ پی ایف ایل پی نے شروع ای توں عرب۔ اسرائیلی امن مذاکرات تے دو ریاستی منصوبے دی مخالفت کیتی اے۔ حبش اسرائیل نال مذاکرات کرنے اُتے اکثر یاسر عرفات اُتے تنقید کر دے رہندے سن۔ اپنی ساری زندگی انہاں نے اسرائیل دے خلاف تشدد دے استعمال دی حمایت ککتی اے۔ اسرائیل نے کئی سال کوشش کیتی کہ کسے طرح جارج حبش نوں گرفتار کرے۔ لیکن اسنوں اس وچ ناکامی ہوئی۔ 

## عسکری جدوجہد
حبش دی سربراہی وچ پی ایف ایل پی اک انتہائی شدت پسند گروپ دے طور اُتے ابھری سی جس ننے کئی مرتبہ جہاز ہائی جیک کیتے سن۔ ستمبر 1970 وچ اس گروہ نے چار جہاز ہائی جیک کیتے تے فیر مسافراں نوں نکالنے دے بعد پوری دنیا دے ذرائع ابلاغ دے سامنے انہاں جہازاں نوں بماں توں اڑا دتا سی۔ گروپ نے اک اسرائیلی جہاز تے اس دے عملے اُتے وی فائرنگ کیتی، بم چلائے تے اک مرتبہ تے ویانا وچ تیل پیدا کرنے والے ملکاں دی تنظیم اوپیک دے ارکان نوں اک میٹنگ وچ یرغمال بنا لیا سی۔ 80 سال دی عمر وچ 26 جنوری 2008 نوں دل دا دورہ پین نال لبنان وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:عرب قوم پرست
گٹھ:فلسطینی اطباء
گٹھ:فلسطینی سیاست دان
گٹھ:فلسطینی شخصیتاں
گٹھ:فلسطینی عرب قوم پرست
گٹھ:فلسطینی کمیونسٹ
گٹھ:فلسطینی مسیحی
گٹھ:مسیحی عرب
گٹھ:موتاں بسبب دورہ قلب
گٹھ:فلسطینی انقلابی
گٹھ:عرب شخصیتاں
معتزلہ

**معتزلہ** اک عقلیت پسند فرقہ جس دا بانی اک ایرانی نژاد واصل بن عطا الغزال شاگرد خواجہ حسن بصری سی، اس دے نزدیک قرآن مخلوق اے، توحید عقلاً معلوم ہو سکدی اے، گناہ کبیرہ دا مرتکب کافر نئی‏‏ں وغیرہ وغیرہ، مامون الرشید دے عہد وچ ایہ سرکاری مذہب بن گیا سی۔
امت مسلمہ وچ پنج وڈے فرقے ہوئے نیں انہاں وچوں اک معتزلہ وی اے، سنی، خوارج، شیعہ، معتزلہ تے باطنیہ۔

## وجہ تسمیہ
دوسری صدی ہجری دے اوائل وچ ایہ فرقہ وجود وچ آیا تے اس دا سب توں پہلا پیروکار عمرو بن عبید سی جو حسن بصری دا شاگرد سی، انہاں لوگاں نوں اہل السنۃ و الجماعۃ دے عقائد توں الگ ہوجانے دی بنا اُتے معتزلہ کہیا جاندا اے۔

معتزلہ دے مذہب دی بنیاد عقل اُتے اے، کہ انہاں لوکاں نے عقل نوں نقل اُتے ترجیح دتی اے، عقل دے خلاف قطعیات وچ تاویلات کر دے نیں تے ظنیات دا انکار کردیندے نیں، اللہ تعالیٰ دے افعال نوں بندیاں دے افعال اُتے قیاس کر دے نیں، بندیاں دے افعال دے چنگے تے برے ہونے دی بنیاد اُتے اللہ تعالیٰ دے افعال اُتے چنگے تے برے دا حکم لگاندے نیں، خلق تے کسب وچ کوئی فرق نئی‏‏ں کرپاندے ،
## پنج اصول
انہاں دے مذہب دے پنج اصول نیں:

*عدل
*توحید
*نفاذِ وعید
*منزلۃ بین منزلتین۔
*امر بالمعروف تے نہی عن المنکر۔

* (1) عقیدۂ عدل دے اندر درحقیقت انکارِ عقیدۂ تقدیر مضمر اے، انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالیٰ شر دا خالق نئی‏‏ں، اگر اللہ تعالیٰ نوں خالقِ شر ماناں تو شریر لوکاں نوں عذاب دینا ظلم ہوئے گا جو خلافِ عدل اے، جدونکہ اللہ تعالیٰ عادل اے ظالم نئی‏‏ں۔
* (2) انہاں دی توحید دا حاصل ایہ اے کہ اللہ تعالیٰ دی تمام صفات تے قرآن مجید مخلوق نیں، اگر انہاں غیر مخلوق منیئے تے تعدد قدماء لازم آندا اے جو توحید دے خلاف اے۔
* (3) نفاذِوعید دا مطلب ایہ اے کہ اللہ تعالیٰ نے جو جو عذاب بتلائے نیں تے جو جو وعیداں سنائیاں نیں، گنہگاراں اُتے انہاں نوں جاری کرنا اللہ تعالیٰ اُتے واجب اے، اللہ تعالیٰ کسے نوں معاف نئی‏‏ں کر سکدا تے نہ کسے گنہگار دی توبہ قبول کر سکدا اے، اس اُتے لازم اے کہ گنہگار نوں سزا دے، جداں کہ اس اُتے لازم اے کہ نیکو کار نوں اجر و ثواب دے، ورنہ نفاذِ وعید نئی‏‏ں ہوئے گا۔
* (4) منزلۃ بین منزلتین دا مطلب ایہ اے کہ معتزلہ ایمان تے کفر دے درمیان اک تیسرا درجہ مندے نیں تے اوہ مرتکبِ کبیرہ دا درجہ اے، انہاں دے نزدیک مرتکبِ کبیرہ یعنی گنہگار شخص ایمان توں نکل جاندا اے تے کفر وچ داخل نئی‏‏ں ہُندا، گویا نہ اوہ مسلمان اے تے نہ کافر۔
* (5) امر بالمعروف دا مطلب انہاں دے نزدیک ایہ اے کہ جن احکامات دے اسی‏‏ں مکلّف نیں دوسریاں نوں انہاں دا حکم کرو تے لازمی طور اُتے انہاں دی پابندی کروان تے نہی عند المنکر ایہ اے کہ اگر امام ظلم کرے تو اس دی بغاوت کرکے اس دے نال قتال کیتا جائے۔

## حکم
معتزلہ دے ایہ تمام اصول تے انہاں دی تشریحات عقل و قیاس اُتے مبنی نیں، انہاں دے خلاف واضح آیات و احادیث موجود نیں، نصوص دی موجودگی وچ عقل و قیاس نوں مقدم کرنا سراسر غلطی تے گمراہی اے۔

## ہور ویکھو
* زمخشری
* تفسیر کشاف

## حوالے

گٹھ:خلافت عباسیہ
گٹھ:معتزلیت
گٹھ:اسلامی فرقے
گٹھ:اسلام
تنک

[thumb|گیارہویں صدی دے تنک دا اک صفحہ مع [ترجُم]]
**تنک** (عبرانی: תַּנַ"ךְ ؛ انگلش: Tanakh) جاں "تناخ" جاں "تنخ" اُس مجموعہ دا ناں جس نوں عبرانی بائبل کہیا جاندا اے تے جو یہودیت دا سب توں مقدس کتابی مجموعہ ہےـ اس دے تن اجزاء نیں : تورات (درس)، نوییم (انبیا) تے کیتُوویم (کتب) ـ

تورات وچ خدا دے احکامات دے علاوہ کائنات، عالم تے انسان دی تخلیق دا قصہ اےـ اس دے علاوہ اس وچ نوح دی نبوت تے سیلاب، ابراہیم دی نبوت تے خدا دے عہد تے ہور انبیا دے قصص نیں ـ تورات دا اختتام بنی اسرائیل دے کنعان وچ داخلہ تے خدا دے عہد دی تکمیل اُتے ہُندا اےـ

نبییم وچ موسیٰ دے کچھ ہور قصص بیان نیں تے باقی تمام انبیاء دے قصے تے انہاں دے پیغام درج نیں ـ ایہ انبیا وقتاً فوقتاً خدا ولوں بھیجے گئے سن تاکہ بنی اسرائیل اپنے عہد اُتے پورا اترےـ نیوییم دے اختتام تک بنی اسرائیل ناکام ہویا تے خدا دا عذاب حاصل کر گیا ـ

کتبیم زبور توں شروع ہُندی اےـ اس وچ داؤد تے سلیمان دے علاوہ ہور پیغمبراں دا ذکر اےـ اس دے علاوہ اس وچ مملکت یہوداہ دی تریخ تے عروج وی بیان اےـ اس دا اختتام بنی اسرائیل دی توبہ تے خدا دے عہد دی بحالی اُتے ہُندا اے۔

## ہور ویکھو

* یہودیت

## حوالے

گٹھ:عبرانی الفاظ تے جملے
گٹھ:عبرانی بائبل
گٹھ:عبرانی بائبل دیاں زباناں
گٹھ:قدیم عبرانی متون
گٹھ:قدیم یہودی ادب
گٹھ:یہودی متون
گٹھ:یہودیت
ابو عباس

پیدائش: دسمبر 1948ء

ابو عباس اک ہوائی جہاز دی ہائی جیکنگ دے منصوبے دے ذمہ دار فلسطینی حریت پسند فلسطین لبریشن فرنٹ دے بانی تے رہنما۔ 

انتقال:8 مارچ 2004ء

## تریخ
عباس انہاں کئی فلسطینیاں وچوں اک سن جنہاں نے انیس سو پچاسی وچ اسرائیل دی حراست توں پنجاہ فلسطیناں نوں رہیا کرانے دی غرض توں جہاز ہائی جیک کر لیا سی۔ دو دن جاری رہنے والی اس ہائی جیکنگ وچ مسلح فلسطینیاں نے ویل چیئر اُتے سوار اک امریکی یہودی نوں گولی مار کر ہلاک کر دتا سی تے اس دی لاش سٹ دتی سی۔ اس واقعہ دے بعد مصر نے ہائی جیکراں نوں حفاظت دے نال نکل جانے دی ضمانت دتی سی لیکن اس رعایت دے بدلے جہاز اُتے یرغمال کئی امریکیاں نوں رہیا کرا لیا گیا سی۔ پر ہائی جیکراں نوں تیونس ول جانے والا ایہ جہاز امریکا دی نیوی دے طیاریاں دی نظر وچ آگیا تے اسنوں اٹلی اترنے اُتے مجبور کر دتا گیا سی۔ 

## سزاواں
عباس دے ساتھیاں نوں طویل سزاواں سنائیاں گئیاں سن لیکن اٹلی وچ حکام نے عباس نوں رہیا کر دتا سی کیونجے انہاں دے خلاف ثبوت ناکافی سی۔ پر بعد وچ غیر موجودگی وچ انہاں ایہ کہہ کر پنج سال دی سزا سنائی گئی کہ انہاں نے اس ہائی جیکنگ دا منصوبہ بنایا سی۔ عباس نے 2003 گرفتار ہونے توں پہلے تقریباً ستاراں سال عراق وچ گزارے۔ انیس سو چھیانوے وچ انہاں نے کہیا سی کہ جہاز اُتے سوار امریکی یہودی نوں ہلاک کرنا اک غلطی سی۔ 

## موت
مارچ 2003 وچ امریکی افواج نے انھاں نوں بغداد توں فرار ہُندے وقت گرفتار کر لیا۔ مارچ 2004 وچ امریکیاں نے انھاں شہید کر دتا۔ 

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* 
* U.S. captures mastermind of Achille Lauro hijacking, David Ensor, *[[CNN]]*, 16 April 2003
* The World Should Know What He Did to My Family, Smadar Haran Kaiser, *[[Washington Post]] (mirror)*, 18 May 2003
* Achille Lauro hijacking, *[[BBC]]* H2G2
گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:فلسطین
گٹھ:فلسطینی دہشت گردی
گٹھ:فلسطینی عرب قوم پرست
گٹھ:فلسطینی قوم پرست
گٹھ:فلسطینی مسلم
گٹھ:عرب شخصیتاں
احمد بن بیلا

**احمد بن بیلا** (Ahmed Ben Bella) (عربی: أحمد بن بلة) الجزائر دا اک سوشلسٹ فوجی تے انقلابی سی جو 1963ء توں 1965ء تک الجزائر دا پہلا صدر سی۔

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:الجزائر دے صدور
گٹھ:الجزائری اسلام پسند
گٹھ:الجزائری اشتراکیت پسند
گٹھ:الجزائری انقلابی
گٹھ:الجزائری باغی
گٹھ:الجزائری بیرون ملک قید افراد
گٹھ:الجزائری زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:الجزائری فٹبالر
گٹھ:الجزائری کھلاڑی-سیاست دان
گٹھ:الجزائری مسلم
گٹھ:الجزائری وزرائے اعظم
گٹھ:پاکستانی شہریت حاصل کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں فرانسیسی عسکری شخصیتاں
گٹھ:سرد جنگ دے رہنما
گٹھ:عرب قوم پرست
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:عرب شخصیتاں
لیلا شہزادا

**لیلیٰ شہزادہ**  (پیدائش: 1926ء - وفات: 20 جولائی، 1994ء) پاکستان توں تعلق رکھنے والی بین الاقوامی شہرت یافتہ مصورہ سن۔

## حالات زندگی
لیلیٰ شہزادہ 1926ء نوں لٹل ہیمپٹن،برطانیہ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے ڈرائنگ سوسائٹی لندن توں مصوری دی تعلیم حاصل کیتی۔ 1958ء توں 1960ء دے دوران انہاں مشہور مصور احمد سعید ناگی توں مصوری دی تربیت حاصل کرنے دا موقع ملیا۔ 1960ء وچ آرٹس کونسل کراچی وچ انہاں دی مصوری دی پہلی انفرادی نمائش ہوئی۔ انہاں دی مصوری دا خاص موضوع بدھ ازم تے وادی سندھ دی تہذیب سی۔ انہاں دی مصوری دیاں نمائشاں پاکستان دے مختلف شہراں، لندن، ٹوکیو، پیرس، مونٹی کارلو تے نیو یارک وچ ہوئیاں۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے لیلیٰ شہزادہ دی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نوں 1984ء وچ تمغا امتیاز تے 1995ء نوں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دا اعزاز عطا کیتا۔ پاکستان پوسٹ نے 14 اگست، 2006ء نوں پاکستان دے عظیم مصوراں اُتے مبنی 40 روپے مالیت دی ڈاک ٹکٹ شیٹ دا اجرا کیتا، انہاں وچ لیلیٰ شہزادہ وی شامل سن۔

## وفات
لیلیٰ شہزادہ 20 جولائی، 1994ء نوں اسلام آباد، پاکستان وچ وفات پا گئیاں۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:1994 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی خواتین فنکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:وصول کنندگان تمغا امتیاز
گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
احمد سعید ناگی

**احمد سعید ناگی**  (پیدائش: 2 فروری، 1916ء - وفات: یکم ستمبر، 2006ء) پاکستان توں تعلق رکھنے والے عالمی شہرت یافتہ مصور سن۔ انہاں *تحریک پاکستان دا سرکاری مصور* ہونے دی وجہ توں شہرت حاصل اے۔ 

## حالات زندگی
احمد سعید ناگی 2 فروری، 1916ء نوں امرتسر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے امرتسر، لاہور، دہلی تے پیرس وچ تعلیم پائی۔ 1944ء وچ انہاں قائد اعظم محمد علی جناح نوں روبرو بٹھا کے انہاں دا پورٹریٹ بنانے دا اعزاز حاصل ہویا۔ احمد سعید ناگی دی مصوری دی نمائش پیرس، لندن، لوزان، نیویارک، زاغرب، تہران، دہلی، شملہ، لاہور تے کراچی شہراں وچ ہوچکی سی۔ انہاں دیاں بنائیاں ہوئیاں پینٹنگز زیارت ریذیڈنسی، گورنر ہاؤس کوئٹہ، گورنر ہاؤس کراچی، موہٹہ پیلس، قصر ناز، گورنر ہاؤس پشاور تے پنجاب اسمبلی بلڈنگ لاہور وچ آویزاں نیں ۔ انہاں *تحریک پاکستان دا سرکاری مصور* وی کہیا جاندا اے۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں دی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں 14 اگست، 1990ء نوں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کیتا۔

## وفات
احمد سعید ناگی یکم ستمبر، 2006ء نوں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصور
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی
تمغا امتیاز

**تمغائے امتیاز** (**Tamgha-i-Imtiaz)**، پاکستان وچ سِول تے عسکری شخصیتاں نوں عطا کیتا جانے والا چوتھا وڈا اعزاز اے۔ اِس دا ترجمہ **تمغائے فضیلت** وی کیتا جاندا اے۔ ایہ اک ایسا اعزاز اے جو حکومتِ پاکستان عسکری تے سِول شخصیتاں نوں عطا کردی اے۔ سِول شخصیتاں نوں ایہ اعزاز اُنہاں دی اَدب، فنونِ لطیفہ، کھیل، طب جاں سائنس دے میدان وچ نمایاں خدمات دے اعتراف وچ دتا جاندا اے۔ اِس اعزاز دا اعلان سال وچ اک دفعہ یومِ آزادی دے موقع اُتے کیتا جاندا اے تے یوم پاکستان دے موقع اُتے صدر پاکستان اس اعزاز توں منتخب شخصیتاں نوں نوازدے نیں۔
گٹھ:تمغائے امتیاز
گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات تے علامات
گٹھ:پاکستان دے عسکری اعزازات تے علامات
گٹھ:پاکستانی اعزازات
گٹھ:وصول کنندگان تمغا امتیاز
گٹھ:پاکستانی اعزاز
شکتی سامنت

بالی وڈ دے نامور فلمساز تے ہدایت کار۔

## ابتدائی زندگی
مغربی بنگال وچ 13 جنوری 1926ء نوں پیدا ہوئے سامنت بالی وڈ دے جانے منے فلمساز سن۔ فلماں وچ اوہ اداکاری کرنے آئے سن لیکن فیر پردے دے پیچھے رہ کے انہاں نے اپنی فلمی کیریئر دا آغاز کیتا۔ بعد وچ انہاں نے اپنی ہدایت وچ فلم ’بہو‘ بنائی۔ اس وقت دی مشہور ہیروئین اوشا کرن تے کرن دیوان دے نال ششی کلا تے پران اس فلم دے اہم اداکار سن۔
## پروڈکشن
سامنت نے چند ای برساں وچ اپنی پروڈکشن کمپنی بنا لی تے فیر انہاں نے اس دے بینر تلے بے حد کامیاب فلماں بنائیاں۔ جس وچ کشمیر دی کلی، این ایوننگ ان پیرس، ہاوڑا برج، چائنا ٹاؤن وغیرہ شامل نیں۔ ہاؤڑا برج نے مدھو بالا نوں نویاں اونچائیاں تک پہنچایا۔ ہمہ جہت شخصیت دے مالک شکتی سامنت صرف پروڈیوسر جاں ہدایت کار ای نئی‏‏ں سن انہاں نے اک دور وچ فلماں تے انہاں دے مکالمے وی لکھے۔ فلم برسات کی اک رات، گریٹ گیمبلر تے امانش کے دی کہانی تے مکالمے انہاں دے لکھے۔ 
## ہٹ فلماں
سامنت نے پنجاہ دی دہائی دے اواخر تے سٹھ دی دہائی دے اوائل وچ شمی کپور دے نال اگر ہٹ فلماں دتیاں تو بعد وچ راجیش کھنہ دے نال انہاں نے تن ایسی فلماں بنائیاں جنہاں بعد وچ فلم فیئر ایوارڈ نال وی نوازیا گیا۔ آرادھنا، کٹی پتنگ، امر پریم اگر سلور جوبلی ہٹ فلماں سن تو آرادھنا، امر پریم تے امانش نوں فلم فیئر ایوارڈ ملے۔
## پسندیدہ اداکار
شکتی سامنت ایسے پہلے بالی وڈ فلمساز سن جنہاں نے ہندی فلم نوں ہندی دے علاوہ دوسری زبان وچ ڈب کرنے جاں دوسرے ورژن وچ بنانے دی شروعات کیتی۔ انہاں نے فلم امانش نوں ہندی تے بنگالی وچ بنایا۔ جس طرح شمی کپور تے راجیش کھنہ انہاں دے پسندیدہ اداکار سن اسی طرح اوہ شرمیلا ٹیگور نوں بوہت پسند کر دے سن۔ کشمیر کی کلی دے بعد توں انہاں نے شرمیلا نوں اپنی کئی فلماں وچ ہیروئین بنایا۔ 
## اعزازات
ہندستانی فلمی صنعت وچ انہاں دے کارہائے نمایاں دے لئی کئی مرتبہ لائف ٹائم اچیومینٹ ایوارڈ توں نوازیا گیا۔ اوہ انڈین موشن پکچرز پروڈیوسرز ایسوسی ایشن دے صدر وی رہے۔ 9 اپریل 2009ء نوں انہاں دا انتقال ہویا۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:ویہویں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار
گٹھ:بھارتی مرد منظر نویس
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:مغربی بنگال دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ہندی زبان دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ممبئی وچ موتاں
شفیع انعامدار

**شفیع انعامدار** (23اکتوبر 1945ء-13مارچ 1996ء) اک بھارتی اداکار سی۔ اس نے فلم ویجیندا دے نال اپنا کیرئیر شروع کیتا تے آردھ ستیا دے نال جاری رکھیا۔
اس نے وڈی تعداد وچ ٹی وی سیریز وچ وی کم کیتا جن وچ" ایہ اے زندگی "وی شامل اے۔

شفیع نے اداکارہ بھکتی بریو توں شادی کیتی۔ 13 مارچ 1996ء وچ اوہ فوت ہویا۔ اس دی بیوی 12فروری 2001ء وچ اک سڑک حادثہ وچ جان بحق ہوئی۔

شفیع دے سب توں زیادہ قابل ذکر فلم کرداراں وچ انسپکٹر دا کردار "آج کی آواز" فلم وچ، ولن دا کردار "عوام" (فلم) تے ہیرو دے دوست دا کردار" نذرانہ" ، "انوکھا رشتہ " تے "امرت" شامل نیں۔ اس دی ہور کامیاب فلماں وچ "سدا سہاگن" ، "جرم" تے " لوّ 86" وی شامل نیں۔

شفیع انامدار نے اپنی ابتدائی تعلیم پنگری تے سینٹ جوزف ہائی اسکول عمر کھڈی (ڈونگری) ممبئی انڈیا توں حاصل کیتی۔
جتھے اس نے اپنا ایس ایس سی دا امتحان 1958ء وچ پاس کیتا۔

اس نے سال 1963ء وچ دے سی کالج توں بی ایس سی وی کیتی۔ اوہ زیادہ تر عام آدمی دے کردار ادا کردا رہیا۔ اس نے متعدد ٹی وی شوز وچ وی کم کیتا جن وچ سب توں زیادہ شہرت حاصل کرنے والا ٹی وی شو " ایہ اے زندگی" وچ کندن شاہ دا کردار ادا کیتا تے ایہ دور درشن توں آن ائیر ہونے والا شو سی۔ اس شو نے اسنوں ہاؤس ہولڈ بنا دتا۔
ایہ شو اتنا مقبول ہویا کہ اس دی فلمی زندگی اُتے وی اس دا اثر پین لگیا۔ ایہ جمعہ دی رات نوں بوہت دیر نال آن ائیر ہُندا سی۔ ایہ اتنا مقبول ہویا کہ 61 ہفتیاں تک اس دیاں قسطاں چلیاں جدو‏‏ں کہ عام طور اُتے ایہ 25 ہفتاں توں زیادہ نئی‏‏ں ہُندی سن۔
ٹی وی اُتے اس دی آخری پرفارمنس 'تیری وی چپ میری وی چپ' وچ دتی۔ اس نے ہندی فلم یشونت وچ اک وکیل دا کردار وی ادا کیتا جو اس دے مرنے دے بعد ریلیز ہوئی۔ رمیش سپی دی فلم ساگر وچ وی اس نے اداکاری کیتی۔ انامدار نے اک فلم ہم دونوں وی بنائی جس وچ اداکار نانا پاٹیکر، رشی کپور تے پوجا بھٹ شامل نیں۔ فلم اک زبردست ہٹ سی تے اس نوں اک چنگا ہدایتکار وی سمجھیا جاندا سی۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* 
* Shafi Inamdar at IndiaFM

گٹھ:بھارتی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:ہندی سنیما rے مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار
گٹھ:ویہویں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
ابن البناء المراکشی

**ابو العباس احمد بن محمد بن عثمان الازدی المراکشی**، **ابن البناء** دے ناں توں مشہور ہوئے کیونجے انہاں دے والد “بنا” (تعمیراندی کم کرنے والا) سن، اوہ “المراکشی” دے لقب توں وی معروف ہوئے کیونجے اوہ مراکش وچ رہے تے اوتھے ای تعلیم پائی تے اوتھے ای انتقال کیتا۔. انہاں دے بارے وچ مؤرخاں وچ اختلاف پایا جاندا اے، کدرے اُتے انہاں دی تریخِ وفات 721 ہجری درج اے تو کدرے اُتے 723 ہجری، کچھ دا خیال اے کہ اوہ غرناطہ وچ پیدا ہوئے تے کچھ لوک مراکش انہاں دی جائے پیدائش بتاندے نیں، اسی طرح انہاں دے سالِ پیدائش وچ وی اختلاف پایا جاندا اے مگر حتمی طور اُتے انہاں دا سالِ پیدائش 639 تے 656 ہجری دے درمیان کوئی سال دسیا جاندا اے۔

ابن البناء بوہت سارے علوم دے ماہر سن، لیکن ریاضی تے اس توں متعلق علوم وچ خاص شہرت پائی، اوہ اک زرخیز سائنس دان سن، انہاں نے عدد، حساب، ہندسہ، جبر تے فلکیات اُتے ستر توں ودھ کتب ورسائل لکھے جنہاں دی اکثریت ضائع ہو گئی تے مغربی سائنس دان انہاں دی مکتوبات وچوں بوہت کم مواد تلاش کر پائے، لیکن جو کر پائے اس دا زیادہ تر حصہ انہاں نے اپنی زبان وچ ترجمہ کر لیا تد انہاں اُتے انکشاف ہویا کہ حساب، جبر تے فلکیات دے بوہت سارے بنیادی نظریات دا سہرا ابن البناء دے سر جاندا اے۔

ابن البناء دی شہرت دی اک وڈی وجہ انہاں دی کتاب “کتاب تلخیص اعمال الحساب” اے جو انہاں دی مشہور تے نفیس ترین تصنیف اے، ایہ کتاب سولہواں صدی عیسوی دے اواخر تک مغرب وچ پڑھائی جاندی رہی، اس کتاب دے علاوہ ابن البناء دی جبر ومقابلہ اُتے دو تے مشہور کتاباں “کتاب الاصول والمقدمات فی الجبر والمقابلہ” تے “کتاب الجبر والمقابلہ” نوں وی نظر انداز نئی‏‏ں کیتا جاسکدا، انہاں دی ہور قابل ذکر لکھتاں وچ انہاں دا ہندسہ اُتے اک رسالہ، فلکیاندی زیچ تے “کتاب المناخ” اے جس وچ فلکی ٹیبل تے انہاں دی تیاری دے بارے وچ تفصیل توں بیان کیتا گیا اے، ابن البناء نے انیسواں تے بیسوی صدی دے سائنسداناں دی وی بھربور توجہ حاصل دی۔

## حوالے

گٹھ:1256 دے جم
گٹھ:۱۲۵۶ دے جم
گٹھ:1321 دیاں موتاں
گٹھ:ازد
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:تیرہویں صدی دیاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:تیرہویں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:تیرہویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:تیرہویں صدی مسلمان
گٹھ:چودہویں صدی دیاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:چودہویں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:چودہویں صدی مسلمان
گٹھ:عرب ریاضی دان

گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے مورش ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے مورش منجمین
گٹھ:مراکشی ریاضی دان
گٹھ:مراکشی ماہرین فلکیات
گٹھ:مراکشی مصنفین
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:ہندسہ دان
قطب الدین شیرازی

**قطب الدین شیرازی** (1236–1311) فارسی: قطب‌الدین محمود بن ضیاالدین مسعود بن مصلح شیرازی&lrm;) اک تیرہواں صدی دے ہرفن مولا شخصیت سن جھناں نے شاعری، فلکیات، ریاضی،طب، طبیعیات، نظریہ موسیقی، فلسفہ تے تصوف اُتے کم کیتا۔

## سوانح
انہاں دی پیدائش 1236ء وچ کازرون دے اک صوفی خاندان وچ ہوئی، قطب الدین دے والد ضیا الدین مسعود کازرونی پیشے دے لحاظ توں اک طبیب تے سلسلہ کازرونیہ دے صوفی سن۔ ضیا الدین مسعود نوں خرقہ مشہور صوفی شہاب الدین عمر سہروری نے عطا کیتا سی، جدو‏‏ں کہ قمطب الدین نوں، انہاں دے والد نے خرقہ اس وقت عطا کیتا جدو‏‏ں انہاں دی عمر صرف دس برس سی۔

## تصنیفات
قطب الدین شیرازی نے عل مہیت، فلکیات، فلسفہ، ریاضی تے مختلف کتاباں اُتے حواشی تے شرح لکھی۔

### مصدقہ
درةالتاج 705–693
نهایة الأدراک فی درایة الأدراک
تحفة الشاهیہ (عربی وچ، نجوم و هیئت اُتے)
ترجمۂ فارسی کتاب اصول اقلیدس، ہندسہ اُتے
اختیارات مظفری (فارسی وچ، نجوم و هیئت اُتے)
رسالة فی حرکة الدرجة فی النسبة بین المستوی و المنحنی (منسوب بہ علّامہ، هیئت و ریاضی اُتے)
شرح کتاب حکمة الاشراق از شهاب‌الدین سهروردی
تحفة السعدیہ (شرحی کتاب قانون طب از ابن سینا)
شرح کتاب مفتاح العلوم از سکاکی (مفاتح المفتاح)
شرح کتاب مختصر الأصول از ابن حاجب (فقہ اُتے)
رسالہ در تحقیق عالم مثال (در بارهٔ عالم مثال، معاد جسمانی و کیفیت آخرت)
رسالهٔ فعلت فلاتلم (هیئت اُتے)
شرح کتاب روضة الناظر از خواجہ نصیر طوسی
اجوبة المسائل (در طرح چند پرسش و ابهام فلسفی)

### مشکوک
اوہ کتب و رسائل جنہاں دی نسبت قطب الدین شیرازی دی طرف مشکوک اے۔
حاشیہ کتاب الکشاف عن الحقایق التنزیل از زمخشری
فتح المنان فی تفسیر القرآن
خریدة العجایب
رسالہ فی بیان الحاجة الی الطب و آداب الاطباء و وصایائهم
شرح کتاب نجات ابن سینا
شرح اشارات ابن سینا
مشکلات التفاسیر جاں مشکلات القرآن
مشکل الاعراب
شرح الاسرار از شهاب‌الدین سهروردی
التبصرة فی الهیئة

## ہور ویکھو
 
* قبل از جدید دور دے ایرانی سائنس داناں تے فضلا دی فہرست
* فارسی ادبی شخصیتاں دی فہرست
* فارسی ادب

## حوالے

## باہرلےجوڑ
*  (PDF version)
* 

گٹھ:1236 دے جم
گٹھ:1311 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موسیقی نظریہ ساز
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:تیرہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تیرہویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:چودہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:فارسی فلسفی
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب
گٹھ:کازرون دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
القزوینی

**ابو عبد اللہ بن زکریا بن محمد القزوینی**، انہاں دا نسب عالمِ مدینہ امام مالک بن انس اُتے جاکے ختم ہُندا اے، قزوین وچ کوئی 605ھ نوں پیدا ہوئے تے 682ھ نوں وفات پائی، کچھ عرصہ قاضی رہے، مگر علمی تصنیف و تالیف جاری رکھی، اوہ فلکیات دان، طبیعیات دان تے علومِ حیات دے ماہر سن، مگر ہوائی رصد وچ انہاں دے نظریات عظیم الشان نیں، انہاں دی اہم لکھتاں وچ انہاں دی مشہور کتاب “عجائب المخلوقات وغرائب الموجودات” اے، اس وچ انہاں نے آسمان تے اس دے ستارے، اجرام، بروج، انہاں دی ظاہری حرکت تے اس سب دی وجہ توں سال دے موسماں دے اختلاف اُتے بحث کیتی اے، اس دے علاوہ انہاں نے ہوائی کرہ، ہواواں دے چکر، سمندر تے اس دے جاندار، فیر خشکی تے اس وچ موجود جمادات، نباتات تے حیوانات اُتے وی وڈی خوبصورتی نال روشنی ڈالی اے تے اس سب نوں انہاں نے بوہت دقیق ابجدی ترتیب دتی اے۔

انہاں دی اک تے مشہور کتاب “آثار البلاد واخبار العباد” اے، اس وچ انہاں نے شہر تے پنڈ بنانے دی ضروت، ملکاں دے خواص تے موسم دا انساناں، درختاں تے جانوراں اُتے اثر بیان کیتا اے، کتاب وچ قوماں دیاں خبراں، علما، ادبا تے شاہاں دے تراجم تے فسادات دا بیان وی قابلِ ذکر اے۔

انہاں نے قرآنِ مجید دے حکم دے مطابق زمین وآسمان اُتے اللہ تعالٰی دی آیات اُتے غور و فکر اُتے زور دتا، ایتھے غور و فکر توں انہاں دی مراد معقولات اُتے فکر تے محسوسات اُتے نظر تے انہاں دی حکمت دی تلاش اے۔

## حوالے

گٹھ:1203 دے جم
گٹھ:1283 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:تیرہویں صدی دے سائنس دان
گٹھ:عرب نسل دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب
گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسلم قرون وسطی دے ماہرین حیوانات
عوام دا عظیم ہال

**عوام دا تالار عظیم** (چینی:人民大会堂) چین دی اک سرکاری عمارت اے جو بیجنگ دے مغربی علاقہ وچ تائینا نیم چوک دے کنارے اُتے واقع اے۔اس عمارت نوں حکومت عوامی جمہوریہ چین تے حکمران چینی کمیونسٹ پارٹی اپنے اجلاس تے تقاریب دے لئی استعمال کردیاں نیں۔ اسی عمارت وچ قومی عوامی کانگریس دا سالانہ اجلاس ہُندا اے ۔ قومی عامی کانگریس چین دی مقننہ اے۔ ایہ اجلاس ہر سال موسم سرما وچ ہُندا اے۔ عموما مارچ وچ اجلاس منعقد ہُندا اے۔کانگریس دے نال ای سیاسی مشاورتی اکائی چائنیز پپلز کنسل ٹیٹو کانفرنس دا وی اجلاس اسی عمارت وچ اک ای وقت وچ ہُندا اے۔ اسی عمارت وچ قومی کانگریس برائے چینی کمیونسٹ پارٹی وی اپنا اجلاس کردی اے۔لیکن ایہ اجلاس 1982ء دے بعد توں ہر پنج سال وچ اک مرتبہ ہُندا اے تے پارٹی دی مرکزی کمیٹی سال وچ اک اجلاس کردی اے۔

اس ہال وچ کئی مخصوص تقاریب وی ہُندیاں نیں جداں قومی سطح دی میٹینگ، مختلف سماجی، سیاسی جلسے، سالانہ تقاریب تے سابق لیڈران دی یادگار تقاریب وغیرہ۔عوام دا تالار عظیم شہر وچ سیاحاں نوں وی اپنی جانب متوجہ کردا اے تے کئی سیاح اس دی زیارت نوں آندے نیں۔

## تریخ
1959ء وچ عوامی جمہوریہ چین دی دسویں سالگرہ دے موقع اُتے چین نوں جو وڈے تحفے ملے نیں انہاں وچوں اک عوام دا تالار عظیم وی اے۔ اس دا افتتاح 1959ء نوں ہویا سی۔ اس دی تعمیر وچ 7785 مزدوراں نے حصہ لیا سی۔

## استعمال
thumb|300x300px|رات ویلے تالار عظیم دا خوشنما منظر۔

اس عمارت نوں حکومت عوامی جمہوریہ چین تے حکمران چینی کمیونسٹ پارٹی اپنے اجلاس تے تقاریب دے لئی استعمال کردیاں نیں۔ اسی عمارت وچ ہرسال موسم سرما وچ قومی عوامی کانگریس دا سالانہ اجلاس ہُندا اے۔کانگریس دے نال ای سیاسی مشاورتی اکائی چائنیز پپلز کنسل ٹیٹو کانفرنس دا وی اجلاس اسی عمارت وچ اک ای وقت وچ ہُندا اے۔ اسی عمارت وچ قومی کانگریس برائے چینی کمیونسٹ پارٹی 1982ء دے بعد توں ہر پنج سال وچ اک مرتبہ اپنا اجلاس کردتی اے۔ تے پارٹی دی مرکزی کمیٹی سال وچ اک اجلاس کردی اے۔
thumb|left|200x200px|آڈیٹوریم دی چھت۔

اس ہال وچ کئی مخصوص تقاریب وی ہُندیاں نیں جداں قومی سطح دی میٹینگ، مختلف سماجی، سیاسی جلسے، سالانہ تقاریب تے سابق لیڈران دی یادگار تقاریب وغیرہ۔کسے عظیم لیڈر تے شہید نوں آخری سفر دی رسمی سلامی ایتھے ای دتی جاندی اے جداں 1989ء وچ تانا نیم اسکوائر احتجاج وچ شہید ہوئے جنرل سکریٹری ہو یاوبانگ نوں آخری رسمی سلامی دتی گئی سی۔ ایسے ای 1997ء وچ پیراماؤنٹ رہنما دنگ شاوپنگ نوں وی رسمی تقاریب ایتھے ای ہوئیاں سن۔

ماؤ زے تنگ دی رسمی تقاریب ایتھے نئی‏‏ں سن اس دی بجائے تیانانیم اسکوائر دا استعال کیتا گیا سی۔

جدو‏‏ں عمارت مین کوئی اجلاس جاں تقریب نہ ہو رہی ہو تو عوام تے سیاحاں نوں آنے دتا جاندا اے۔ گزشتہ کچھ دناں توں ایتھے غیر سرکاری تے تے غیر سیاسی تقاریب وی ہوئیاں نیں۔
جنوری 2009ء وچ امریکی کنٹری میوزک دے تیناں لوسی اینجیل نوں عوام دے تالار عظیم وچ پرفارم کرنے دا اعزار ملیا تے اوہ پہلے امریکی بن گئے جن نوں ایہ اعزاز حاصل ہویا۔اس دوران وچ عوام دے علاوہ حکومتی افسران تے معزز مہمان وی موجود سن۔

## حوالے

گٹھ:1959ء وچ مکمل ہونے والیاں عمارات تے ساخات
گٹھ:بیجنگ دیاں عمارات تے ساخات
گٹھ:چین دیاں سرکاری عمارات
گٹھ:چین
تاریخ بغداد (کتاب)

**تاريخ بغداد** دے ناں توں جرح و تعدیل اُتے لکھی گئی کتاب جس دے مؤلف حافظ ابو بکر علی بن خطیب بغدادی متوفی 463ھ نیں۔ اس کتاب وچ انہاں نے بغداد وچ رہنے والے تے باہر توں آنے والے حضرات دا ذکر کیتا تے نال نال مفید چیزاں وی ذکر کیتیاں ایہ حروف تہجی دے اعتبار توں 14 جلداں اُتے مشتمل اے جس وچ خطیب بغدادی نے ضعیف ،ثقہ تے متروکین سب دا ذکر کیتا ۔
امام سمعانی کہندے نیں کہ خطیب دی 56 لکھتاں نیں تریخ ابن خلکان وچ مرقوم اے کہ خطیب دی سو دے قریب تصنیفات نیں ،علما دا کہنا اے کہ‘‘تریخ بغداد ’’ دے علاوہ اگر خطیب دی کوئی تصنیف نہ وی ہُندی تے صرف ایہ تریخ ای انہاں دے علم و فضل تے وسعت معلومات دے لئی کافی سی۔
دار الكتب العلميہ نے بيروت، توں 1404ھ وچ 4 1جلداں وچ شائع کیتا۔

## حوالے

گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
یاقوت الحموی

**یاقوت الحموی** (پیدائش: 1178ء– 12 اگست 1229ء) مسلمان مؤرخ تے جغرافیہ نگار سن۔ اُنہاں دی وجہ شہرت معجم البلدان اے جو دنیاء دے شہراں دی انسائیکلوپیڈیا لغت اے جو پنجوی‏‏ں تے چھیویں صدی ہجری دے زمانہ وچ دنیا دے مختلف تھاواں توں متعلق معلومات فراہم کردی اے۔

## ابتدائی حالات

## بغداد وچ قیام

## بحیثیت مؤرخ تے جغرافیہ نگار

## جیون

**الشیخ الامام شہاب الدین [[ابو عبد اللہ]] یاقوت بن عبد اللہ الحموی الرومی البغدادی** اے، تریخ وچ انہاں دی پیدائش دے متعلق کچھ نئی‏‏ں ملدا، پر ایہ ثابت اے کہ انہاں روم توں قیدی بناکے دوسرے قیدیاں دے نال بغداد لیایا گیا سی جتھے انہاں اک غیر تعلیم یافتہ تاجر “عسکر الحموی” نوں فروخت کر دتا گیا چنانچہ انہاں توں منسوب ہوکر یاقوت الحموی کہلائے۔

عسکر الحموی نے انہاں پڑھنے اُتے ڈال دتا اس امید دے نال کہ اوہ نہ صرف انہاں فائدہ پہنچائے گا بلکہ دوسری تاجر برادری دے حساب کتاب مرتب کرنے وچ معاون ثابت ہون گے، انہاں نے صرف ونحو تے لغت دے دوسرے قاعدے سکھے، عسکر الحموی نے انہاں تجارتی اسفار وچ استعمال کیتا فیر انہاں آزاد کر دتا، آزاد ہونے دے بعد انہاں نے نسخِ کتب نوں ذریعۂ روزگار بنایا، اس کم توں انہاں بوہت ساریاں کتب دے مطالعہ دا موقع ملیا تے انہاں دے علمی افق وچ اضافہ ہویا۔

کچھ عرصہ بعد اوہ عسکر الحموی دے کول دوبارہ لوٹ آئے جنہاں نے انہاں اُتے فیر نظرِ کرم کیتی تے انہاں اپنے تجارتی اسفار دا نگران بنادتا، اس کم توں انہاں نے خوب فائدہ اٹھایا تے منفرد جغرافیائی معلومات اکٹھیاں کیتیاں، فیر حلب گئے تے اوتھوں خوارزم جاکے سکونت اختیار کرلی، 616 ہجری وچ جدو‏‏ں چنگیز خان نے خوارزم اُتے شبِ خون ماریا تو اپنا سب کچھ چھڈ کے موصل چلے گئے تے آخر کار فیر حلب آ گئے جتھے 626ھ وچ انتقال کر گئے۔

انہاں دیاں اہم لکھتاں وچ انہاں دی مشہور ترین کتاب “معجم البلدان” اے جو کئی زباناں وچ ترجمہ ہوکے کئی بار شائع ہوچکی اے، اس کتاب وچ ہور موضوعات دے نال نال زمین دی تصویر تے متقدمین تے متاخرین دا زمین دے بارے وچ تصور زیرِ بحث لیایا گیا اے، کتاب وچ برید، الفرسخ، المیل، الکورہ ورگے الفاظ دی کثرت توں تکرار اے۔

## حوالے

گٹھ:1179 دے جم
گٹھ:1229 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہویں صدی دے جغرافیہ دان

گٹھ:عرب مصنفین
گٹھ:قرون وسطی دے شامی جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار
گٹھ:قسطنطنیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:یونانی النسل اہل عرب
گٹھ:یونانی غلام
گٹھ:عربی ادب
گٹھ:عرب لغت نویس
گٹھ:لغت نگار
گٹھ:حماۃ دیاں شخصیتاں
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:یونانی شخصیتاں
جابر بن سنان البتانی

**ابن عبد اللہ محمد بن سنان بن جابر الحرانی**، **البتانی** دے ناں توں مشہور نیں، حران وچ پیدا ہوئے تے عراق وچ وفات پائی، انہاں دا زمانہ دوسری صدی ہجری دا آخری تے تیسری صدی ہجری دی شروعات دا زمانہ اے، انہاں دا شمار دنیا دے عظیم ترین فلکی سائنسداناں وچ ہُندا اے، اس دی وجہ انہاں دے اوہ اہم نظریات نیں جو انہاں نے اس میدان وچ وضع کیتے، اس دے علاوہ انہاں نے جبر، حساب تے مثلثات وچ وی کافی نظریات وضع کیتے نیں۔

آسمانی اجرام تے ستاریاں دے رصد وچ مشہور نیں، حالانکہ انہاں دے زمانے وچ اج دے مقابلے وچ رصد دے آلات نہ ہونے دے برابر سن اس دے باوجود انہاں نے جو ارصاد جمع کیتے نیں انہاں اج دے فلکیات دان حیرت تے احترام دی نظر توں دیکھدے نیں۔

فلک تے جغرافیہ اُتے انہاں دی بیش قیمت لکھتاں نیں، انہاں دے بنائے ہوئے فلکی ٹیبل تے زیچ قرونِ وسطی توں ساڈے تک پہنچنے والے درست ترین زیچ نیں، کارلو نللینو دی تحقیق توں 1899 عیسوی نوں سپین دی اسکوریل لائبریری وچ محفوظ انہاں دی کتاب “الزیج الصابی للبتانی” شائع ہوئی جس وچ سٹھ توں ودھ اہم فلکیات موضوعات زیرِ بحث لیائے گئے نیں جداں فلکی دائرے دی تقسیم تے اس دے حصےآں نوں آپس وچ ضرب تے تقسیم کرنا، رصد نال ستاریاں دی حرکات معلوم کرنا تے انہاں دے تھاں بنانا وغیرہ۔۔ انہاں نے یونانیاں دے ہندسی طور اُتے حل کردہ بوہت سارے مسائل دا درست ریاضیاتی حل دریافت کیتا جداں جبری طریقے توں زاویاں دی ویلیو معلوم کرنا۔

انہاں نے گرما تے سرما دوناں دی ویلیو درست کیتی تے دن دے نسبتی فلک توں فلکِ بروج (سورج دے گرد گھومنے دی نسبت نال زمین دا اپنے گرد چکر دا جھکاؤ) دی ویلیو متعین کیتی، انہاں نے دریافت کیتا کہ ایہ ویلیو 23 درجہ تے 35 منٹ اے، اج جو درست ویلیو اے اوہ وی 23 درجہ اے۔۔!! یقیناً ایہ انہاں دی اہم ترین فلکیاتی دریافتاں نیں۔

انہاں نے سورج تے چند دے خسوف دے بوہت سارے حالات رصد کیتے، البتانی نے شمسی سال دا طول ناپیا تے اس دے قیاس وچ صرف 2 منٹ 22 سیکنڈ دی غلطی کیتی۔۔!!

## حوالے

گٹھ:858 دے جم
گٹھ:929 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے منجمین
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:دسویں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:دسویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے شامی ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عراقی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عراقی ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلمان موجدین
گٹھ:نویں صدی دیاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:نویں صدی دے منجمین
گٹھ:نويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:شامی شخصیتاں
فرمان فتح پوری

**ڈاکٹر فرمان فتح پوری** پاکستان توں تعلق رکھنے والے مصنف، محقق، ماہرِ لسانیات، نقاد، معلم تے مدیر سن۔ اوہ جامعہ کراچی دے شعبہ اردو دے سربراہ تے اردو لغت بورڈ دے مدیر اعلیٰ وی رہے۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر فرمان فتح پوری دا حقیقی ناں سید دلدار علی سی۔ انہاں دی پیدائش 26 جنوری 1926ء نوں بھارت دی ریاست اترپردیش وچ فتح پور وچ ہوئی۔

### تعلیم
فرمان نے فتح پور توں میٹرک پاس کیتا۔ اس دے بعد انہاں نے 1948ء وچ الہ آباد توں انٹر مکمل کیتا۔ 1950ء وچ آگرہ یونیورسٹی توں گریجویشن کیتی سی۔

### پاکستان آمد
1950ء وچ فرمان فتح پوری ہجرت کر کے دے کراچی پاکستان آ گئے۔ انہاں نے کراچی یونیورسٹی توں ایم اے، ایل ایل بی تے بی ٹی کیتا تے فیر 1965ء وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔

## ملازمت
### کراچی یونیورسٹی نال وابستگی
فرمان فتح پوری کراچی یونیورسٹی دے شعبۂ اردو توں وابستہ رہے تے صدر شعبۂ اردو ریٹائر ہوئے۔

### اردو ڈکشنری بورڈ
1985ء وچ فرمان فتح پوری اردوڈکشنری بورڈ دے مدیراعلی تے سیکریٹری مقرر ہوئے۔ انہاں دی خدمات دی وجہ توں اسی سال حکومت پاکستان نے انہاں نوں  ستارہ امتیاز نال نوازیا۔

### سندھ حکومت دے سول سروس بورڈ
ڈاکٹرفرمان فتح پوری 1996ء وچ سندھ حکومت دے سول سروس بورڈ دے رکن بنے۔

## ادبی خدمات
## جریدہ نگار
فرمان ادبی جریدے نگار دے مدیر وی رہے جس دے بانی نیازفتح پوری سن ۔

## لکھتاں
فرمان فتح پوری 60 توں ودھ کتاباں دے مصنف سن۔ چند معروف لکھتاں اس طرح نیں:
* اردورباعی 
* تدریس اردو
* اردوکی مضمون داستان
* تحقیق وتنقید
* نیا اورپرانا ادب
* قمرزمانی بیگم
* زبان اوراردوزبان
* اردو کی نعتیہ شاعری
* اقبال سب کے لیے
*اردو شعرا کے تذکرے اور تذکرہ نگاری
*غالب شاعر امروز و فردا
*ھندی اردو تنازع
* نیازفتح پوری دیدہ شنیدہ
* عورت اورفنون لطیفہ 

## انتقال
فرمان فتح پوری دا انتقال 3 اگست 2013ء نوں کراچی وچ ہویا۔ انہاں دے پس ماندگان وچ اہلیہ، چار لڑکیاں تے دو لڑکے نیں۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2013 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنفین
گٹھ:اردو محققین
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:اردو مفکرین
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات
گٹھ:پاکستانی محققین
گٹھ:پاکستانی مصنفین
گٹھ: کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا  کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دے مصنفین
گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
معجم البلدان

**معجم البلدان** ایہ شہاب الدین ابو عبد اللہ یاقوت بن عبد اللہ الحموی دی تالیف اے۔ جو جائے پیدائش دے اعتبار توں حموی ،نسل دے اعتبار توں رومی تے سکونت دے اعتبار توں بغدادی نیں۔ 626ھ وچ حلب شہر دے باہر رباط وچ وفات ہوئی۔
* اس کتاب دا موضوع یا مقصد شہراں، پہاڑاں، وادیاں، جنگلاں، بستیاں، محلاں، علاقیاں،دریاواں،بتاں، مورتیاں تے سمندراں تک دے ناں تے انہاں دا تعارف بیان کرنا اے۔گویا ایہ اپنے دور دا عربی وچ اک انسائیکلو پیڈیا اے۔
## حوالے

گٹھ:1220ء دی دہائی دیاں کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:تیرہویں صدی دیاں عربی کتاباں
گٹھ:جغرافیائی رموز
گٹھ:قومی دائرۃ المعارف
یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

سونگ خاندان چین اُتے 960ء توں 1279ء تک بر سر اقتدار رہیا۔ عہدِ زوال جدو‏‏ں قریب ودھدا گیا تے یوآن خاندان تخت و تاج ول ودھیا تے سونگ خاندان دی حکومت 1279ء وچ ختم ہو گئی۔ یوآن خاندان اصلاً مغل سی۔ یوآن خاندان نے 1279ء توں 1368ء تک چین اُتے حکومت کیتی۔

## [[یوآن خاندان]] وچ اسلام دے پھیلاؤ دیاں تفصیلاں
یوآن خاندان چونکہ مغل سی تے ابتدائی ایام وچ ایہ تاتار کہلاندے سن۔ اِنہاں دے چین اُتے قابض ہُندے ای مسلم آبادیاں وچ اضافہ ہُندا چلا گیا تے تبلیغ اسلام وچ نمایاں تے واضح فرق دیکھیا گیا۔ چنگیز خان دے داخلہ ٔ چین وچ اُس وقت اُس دے ماتحت جو فوج سی، اُنہاں وچ اکثر مسلمان قبیلہ تونگان (دونغان) توں سن۔ اُس دے جانشین اوغدائی خان دی فوج دے تقریباً سبھی لشکر مسلمان سن۔ ایہ لوک مشرقی چینی ترکستان وچ آباد ہوئے تے تیانشان دے شمالی علاقے وچ جنہاں مسلماناں نے سکونت اختیار کیتی اوہ چغتائی خانیت نال تعلق رکھدے سن جنہاں دی اصل مغل سی۔ یوآن خاندان دے امرا وچ مسلماناں دی تعداد خاصی زیادہ سی۔ تریخ یوآن وچ درج اے کہ شہنشاہ شین چونگ (عہد حکومت: 1312ء) نے اک شخص حسن نامی نوں اپنا وزیر مقرر کیتا مگر اُس نے پہلے عہدہ قبول نہ کیتا کیونجے حسن مغل دستور توں واقف سی کہ دربار وچ عموماً دو وزیر ہُندے سن، اک وزیر ایمن تے دوسرا ایسر۔ وزیر ایمن دا مرتبہ وزیر ایسر توں بلند ہُندا سی تے چونکہ شہنشاہ نوں اصرار سی کہ حسن نوں وزیر بنایا جائے، اِسی لئی حسن نے صرف وزیر ایسر دا عہدہ قبول کر لیا۔ وزیر ایمن دے لئی شہنشاہ نے اک دوسرے شخص بطاش نامی ترک نوں منتخب کیتا سی۔ یوآن خاندان دے عہد وچ مجلسِ شوریٰ جو صوبہ جاتی حکومتاں توں متعلق ہُندی سی، شہنشاہ عموماً اُس وچ مغل مسلماناں نوں مقرر کیتا کردا سی۔ اگر اُنہاں وچ کوئی قابل تے لائق آدمی نہ مل سکدا تے ترک مسلمان منتخب کر لیا جاندا۔ تے اگر ترک مسلمان وی اِس عہدے دے لائق نہ ملدے تے تد ہان مسلماناں دا انتخاب ہُندا سی۔ عام طور اُتے ہانیاں نوں چینی مسلمان کہندے نیں۔ 1258ء وچ سقوط بغداد وچ خلافت عباسیہ دا خاتمہ ہویا تے بغداد ہلاکو خان دے ہتھوں تباہ ہویا۔ دولت اسلامیہ دے مرکز وچ چونکہ علمی زِندگی بالکل فنا ہوچکی سی تے سوائے کھنڈر شہر دے بغداد دی حیثیت کچھ وی باقی نہ رہ گئی سی۔ ایسی حالت وچ چین وچ تبلیغ اسلام وسیع پیمانے اُتے جاری رہی۔ اِس زمانے وچ عربی علوم و فنون نوں چین وچ مروج ہوئے تے علم طب، علم نجوم تے فنِ سپہ گری دے شعبہ جات اُتے مسلمان فائز ہُندے رہے۔

### محکمہ ٔ تریخ اُتے مسلماناں دا مقام
یوآن خاندان دے وچ محکمہ ٔ تریخ نویسی اُتے جو 1227ء وچ قائم کیتا گیا سی، وچ جدو‏‏ں کم ودھدا گیا تے شہنشاہ نے چینیاں تے مسلماناں توں پنج افسران منتخب کرکے اِس ادارے وچ مقرر کیتے کہ تاریخ مرتب کرنے وچ اوہ مدد کرن۔ 1314ء وچ مسلماناں دے لئی دارالاستفتاء دی بنیاد رکھی گئی جنہاں وچ وڈے وڈے مسلمان علما مقرر ہوئے۔ محکمہ ٔ فوج وچ وی ہزاراں مسلمان کم کر دے سن جو فن سپہ گری توں واقف سن۔ 1346ء وچ توپچی دا عہدہ وی مسلماناں دے سپرد کر دتا گیا تے 1353ء وچ محکمہ الفوج والبحر وی قائم ہویا جس وچ مسلمان فوجاں دے لئی درجہ ٔ اول دے دستے موجود سن۔

## ہور ویکھو
* چین وچ اسلام دی تریخ
* یوآن خاندان
* سونگ خاندان
* تانگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* سونگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

## حوالے


گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ
گٹھ:یوآن خاندان
گٹھ:1271ء
گٹھ:چین دی تریخ
تانگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

چین وچ اسلام دے داخلے تے مسلم آبادیاں دی رہائش دی ابتدا تانگ خاندان دے عہد وچ ہوئی۔تانگ خاندان نے 618ء توں 907ء تک چین اُتے حکومت کیتی۔ اس دوران اِس خاندان وچ 23 شہنشاہاں نے حکمرانی کیتی۔ چین وچ تانگ خاندان دے تیسرے شہنشاہ گاؤژونگ دے عہدِ حکومت وچ اسلام دے چین وچ داخل ہونے دے شواہد ملدے نیں۔ اِنہاں شواہد وچ متعدد غیر مستند روایات وی شامل نیں کہ جنہاں وچ مشہور غیر مستند روایت اے کہ 650ء جاں 651ء وچ سعد بن ابی وقاص بحیثیت اتاشی جاں سفیر خلیفہ سوم حضرت عثمان غنی رضی اللہ عنہ دی جانب توں چین آئے سن تے ایہ اُنہاں دا چین دا تیسری بار سفر سی۔ مؤرخین اسلام تے محققین دے مطابق ایہ روایت مستند نئی‏‏ں تے نہ ای ایسی کوئی تاریخی شہادت مل سکی اے کہ عہد نبوت وچ افراد چین آئے ہوں جاں خلافت راشدہ دے زمانے وچ۔

### [[تانگ خاندان]] وچ اسلام دے ابتدائی نقوش
تانگ خاندان دے دور وچ چین دی خوشحالی دی راہاں برقرار ہوئیاں تے لوکاں دے تجارتی تے ذہنی ترقی دی جانب اذہان مائل ہوئے۔ ایہ اوہ زمانہ سی جس وچ مغربی ایشیا دے مختلف مذاہب دا اثر چین دی زندگی اُتے پینا شروع ہویا۔ بدھ مت ، عیسائیت تے یہودیت وی اِسی زمانے وچ چین وچ داخل ہوئے۔ اسلام جو ابتداً خلافت راشدہ دے ادوار وچ جزیرہ نما عرب توں نکل کے ایشیا وچ منتقل ہو رہیا سی، اوہ ماوراء النہر وچ پہنچدا ہویا چین داخل ہویا۔ تقریباً تیس سال دے عرصے وچ مسلم آبادیاں ایشیا وچ قائم ہوچکیاں سن تے ماوراء النہر وچ داخل ہُندے ہوئے مسلمان جدو‏‏ں مشرقی ترکستان پہنچے تے اوتھے دے باشندے وی اسلام توں فیض یاب ہوئے تے منجملہ اُنہاں سب قبائل دے جنہاں نے اسلام قبول کیتا، اُنہاں وچ اک قبیلہ ’’ہوئی چِای‘‘ وی سی۔ ایہ لوک قتیبہ بن مسلم دے زمانہ وچ حلقہ ٔ اسلام وچ داخل ہوئے تے اج چینی زبان وچ اِنہاں مسلماناں نوں ’’ہوئی ہوئی‘‘ کہندے نیں۔ اِنہاں دی اصل ’’ہوئی چِہی‘‘ سی تے ایہ ناں غیر مسلماناں نے اِنہاں مسلماناں دے لئی تجویز کیتا سی جو عہد تانگ خاندان وچ اسلام لیائے۔ کیونجے اِنہاں دے اکثر افراد اِس زمانے وچ ’’ہوئی چِہی‘‘ قبیلہ نال تعلق رکھدے سن لیکن یوآن خاندان یعنی ابتدائی مغلاں دے زمانہ وچ اِنہاں مسلماناں نے ’’ہوئی چِہی‘‘ دے ناں توں اِجتناب کیتا تے ’’ہوئی چِہی‘‘ نوں ’’ہوئی ہوئی‘‘ وچ تبدیل کر دتا کیونجے ایہ لفظ اُنہاں دے نزدیک بالکل اسلام دا مفہوم ادا کردا اے تے شرقِ اقصیٰ وچ اج تک اوہ اِسی ناں توں مشہور نیں۔

### [[جامع مسجد شیان]]
تانگ خاندان دے عہد وچ ای جامع مسجد شیان تعمیر کیتی گئی۔

 
## ہور ویکھو
* چین وچ اسلام دی تریخ
* یوآن خاندان
* سونگ خاندان
* یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* سونگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* جامع مسجد شیان
## حوالے


گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ
 
گٹھ:چین دی تریخ
 
گٹھ:تانگ خاندان
سونگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

تانگ خاندان دے زوال دے بعد 907ء وچ سونگ خاندان برسر اِقتدار آیا تے اِس خاندان دے عہدہائے حکمرانی وچ چین وچ مسلمان وڈے عہدیاں اُتے فائز ہوئے تے مسلم آبادیاں چینی مقبوضات تے چینی صوبیاں وچ مستقل آباد ہوئیاں۔

### سونگ خاندان وچ مسلمان آبادیاں دے نقوش
907ء وچ تانگ خاندان دی سلطنت ختم ہو گئی تے سونگ خاندان برسر اِقتدار آیا۔ تانگ خاندان دے عہد وچ تبلیغ اسلام اپنے عروج اُتے رہی تے مختلف قبائل نے اسلام قبول کرکے چینی علاقیاں تے صوبیاں وچ آبادیاں قائم کیتیاں۔ سونگ خاندان دے دوسرے حکمران شہنشاہ تائی ژونگ (دور حکومت: 976ء تا 997ء) دے زمانہ ٔ حکومت وچ کاشغر دے حاکم بغرا خان نے چینی ترکستان اُتے لشکرکشی کردتی، کیونجے بغرا خان والی ٔ خراسان دے ماتحت سی تے اِس لشکرکشی دے بعد بغرا خان نے چینی ترکستان نوں اپنے ماتحت کر لیا تے اوتھے دے باشندیاں نوں غلام بنا لیا تے شمال و جنوب وچ ’’یتان و شان‘‘ نوں اُنہاں دی سکونت دے لئی مقرر کر دتا، چونکہ اُنہاں وچوں اکثر مسلمان سن، اِس لئی اُنہاں نوں آزاد کر دتا تے اُنہاں نوں ایہ اختیار دِتا گیا کہ جتھے اُنہاں دا جِی چاہے، اوہ اوتھے مقیم ہوسکدے نیں۔ اج چینی ترکستان تے کانسو وچ اک مسلم قبیلہ ’’جوتون گان دل‘‘ (دونغان) دے ناں توں مشہور ۔ موجودہ لوکاں دا بیان اے کہ ایہ قبیلہ اُنہاں لوکاں دی اولاد اے جنہاں نوں بغرا خان نے 976ء توں 987ء دے زمانہ وچ قید کر دتا سی۔ 1068ء وچ صفر خان حاکم بخارا نے جو غز ترک قبیلہ نال تعلق رکھدا سی، چین دے دار الحکومت آیا تے شہنشاہ چین نال ملاقات کیتی جس دی وجہ توں حکمران چین تے مسلماناں دے تعلقات مضبوط ہوئے۔ سونگ خاندان دے چوتھے حکمران رین ژونگ نے اُس دا شاندار استقبال کیتا تے دربارِ چین وچ اُس نوں خاص مہمان دی حیثیت نال رکھیا تے اُنہاں دی دوستی و تعلقات ایسے بندھے کہ بعد وچ کشیدہ نئی‏‏ں ہوئے۔

صفر خان دے دو بیٹے سن: اک دا ناں میسری تے دوسرا سیف الدین سی۔ شہنشاہ چین رین ژونگ نے میسری نوں ریاست لُو دا حاکم مقرر کر دتا تے اُس نوں لوکواکون یعنی امیر ریاستِ لُو دا خطاب دتا تے سیف الدین نوں چُوجِنگ یعنی صاحب البرکہ والکرامہ دا خطاب تفویض کیتا۔ سیف الدین دا اک بیٹا جو شمس شاہ دے ناں توں مشہو سی، نوں محافظ تاتارون دا خطاب دتا گیا۔ شمس شاہ دی اولاد وچوں اک دا ناں کمال الدین سی، سونگ خاندان دے دسواں حکمران شہنشاہ گاؤژونگ سونگ نے اُس نوں امیرالفوج مقرر کیتا تے کمال الدین دے فرزند محمود نوں ریاست جیون جونگ دا حاکم مقرر کیتا تے محمود نوں اُس ریاست دا حاکم بنانے دی وجہ ایہ سی کہ اُس زمانے وچ جنوب مغربی چین وچ اک قبیلہ ’’کُن‘‘ دا ظہور ہویا سی تے ایہ قبیلہ چین دے مغربی سرحد اُتے برابر حملہ تے یورش کردا رہندا سی تے شہنشاہ چین نوں خوب معلوم سی کہ صرف مسلم حاکم ای اِنہاں سرکشاں نوں درست کرسکتے نیں، چنانچہ محمود نوں ریاست جیون چونگ دا حاکم بنایا تے اُس نوں حکم دِتا کہ اِنہاں سرکشاں دی قوت توڑنے دی تدبیر کرے تے محمود نے ایہ حکم پاندے ای اک ہزار سوار دا لشکر تیار کر لیا تے قبیلہ کُن دی سرکوبی دے لئی روانہ ہویا تے لشکر سمیت مغربی چین دی جانب پہنچیا۔ قبیلہ کُن اُتے حملہ کیتا تے فتح پائی۔ واپس دار الحکومت آیا تے دربارِ چین وچ حاضر ہویا تے خود شہنشاہ توں جنگی واقعات بیان کیتے۔ شہنشاہ نے اُسنوں ہان یان (صوبہ شانسی) دا حاکم مقرر کیتا۔
## ہور ویکھو
* چین وچ اسلام دی تریخ
* یوآن خاندان
* سونگ خاندان
* یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* تانگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
 
## حوالے


گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ
 
گٹھ:چین دی تریخ
 
گٹھ:سونگ خاندان
منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

یوآن خاندان دے زوال دے بعد منگ خاندان بر سر اقتدار آیا تے 1368ء وچ اِس خاندان دی حکومت دا آغاز ہویا تے 276 سال دی حکمرانی دے بعد 1644ء وچ اِس خاندان دی حکومت دا اختتام ہویا۔ منگ خاندان چین وچ ہان چینیاں دی آخری سلطنت سی۔ بیجنگ دے سقوط دے بعد اِس خاندان دی اک شاخ جنوبی منگ خاندان دی حکومت 1683ء تک برقرار رہی۔

## [[منگ خاندان]] دے عہد وچ مسلماناں دے ثقافتی نقوش
منگ خاندان دے ہمعصر ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت تے عرب سمیت افریقہ تے یورپی ملکاں دے اک حصہ اُتے سلطنت عثمانیہ قائم سن۔ منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں نے نہ صرف فوجی ملازمتاں وچ حصہ لیا بلکہ تمدنی تے عمرانی عہدیاں اُتے وی اپنی استعداد تے ذہانت ظاہر کیتی۔ 1433ء وچ جدو‏‏ں چین شی دا امتحان ہویا تے جو لوک اِس امتحان وچ کامیاب ہوئے، اُنہاں وچ صرف دس توں ودھ ای مسلمان سن۔ تریخ منگ خاندان دے آخری حصے وچ ایہ بیان ملدا اے کہ اک شخص جس دا ناں عبد اللہ سی، شہنشاہ منگ تائی چُو نے اُسنوں 1368ء وچ ادارۂ علم الہیت دا ناظم مقرر کیتا گیا۔ اک تے مشیر ابن عبد اللہ سی جس دا ناں الیاس سی، اُسنوں تے اُس دے چودہ رفقا نوں اُس سال تقویم مرتب کرنے اُتے مقرر کیتا گیا۔ شہنشاہ نے مقام چین یُواَن وچ اک رصدگاہ تعمیر کروائی تے اک شخص علی نامی نوں اُس دا مہتمم مقرر کیتا گیا۔ 1369ء وچ علی تے اُس دے دس رفقا نوں شہنشاہ دے حکم اُتے دار السلطنت بلوایا گیا تے نواں تقویم دی ترتیب وچ اُنہاں توں مشورہ لیا گیا تے گردشِ سیارگان دی تحقیق دے لئی اُنہاں توں تاکید کیتی گئی۔ 1371ء وچ اُس ادارہ نوں ’’دارالمشاہدہ‘‘ دے ناں وچ تبدیل کر دتا گیا جو چار شعبیاں وچ منقسم سی: علم نجوم، الساعت المائتہ، تقویم عالم تے تقویم ہجری۔1383ء وچ علامہ ٔ زمان نوں تقویم ہجری دے متعلق کرۂ ارض دے طول و عرض دے متعلق جو کتب عربی زبان وچ مل سکیاں، اُنہاں نوں چینی زبان وچ ترجمہ کرنے اُتے مقرر کیتا گیا۔ اصل وچ ایہ بات سی کہ ابتدا وچ جدو‏‏ں امیرالفوج نے دار السلطنت اُتے قبضہ کیتا سی تے یوآن خاندان دے شاہی کتب خاناں وچ بوہت ساریاں ایسیاں کتاباں پائیاں گئیاں سن جو غیر ملکی زباناں وچ سن تے اُنہاں کتاباں دے متعلق لوک بیان کیتا کر دے سن کہ اوہ قدیم علما تے حکما دیاں لکھتاں نیں جن وچ عقل تے حکمت آمیز اقوال موجود نیں تے عام گمان ایہ سی ایہ کسے چینی نوں ایہ طاقت نئی‏‏ں کہ اُنہاں اقوال دی تاویل کرسکے۔ چونکہ شہنشاہ تائی چُو اک دانشمند تے سمجھدار دانا شہنشاہ سی، لہٰذا اُس نے اُنہاں کتب نوں محفوظ رکھنے دا حکم دِتا آخر کار تحقیق توں معلوم ہویا کہ اوہ سب کتب عربی زبان وچ سن۔ شہنشاہ تائی چو نے علاقہ ہویہ چونگ تے لی زَن تے شیخ المشائخ نوں حکم دِتا کہ اِنہاں کتب دا ترجمہ عربی زبان توں چینی زبان وچ منتقل کر دوے تاکہ تقویم عالم دی تدوین وچ اِنہاں کتب توں مدد مل سکے۔ ایہ واقعات تریخ منگ خاندان دے سینتیسویں حصہ وچ مندرج نیں۔ بعد ازاں اِنہاں کتب اُتے تحقیق جاری رہی کہ ایہ ترجمہ شدہ کتاباں کتھے چلیاں گئیاں؟۔ مذکورۂ بالا بیانات توں واضح اے کہ منگ خاندان وچ اِسلامی علوم و فنون نوں خاص اہمیت حاصل سی، نہ صرف حکام اِنہاں نال دلچسپی لیندے سن، بلکہ شہنشاہِ وقت وی اِنہاں دے پھیلانے وچ حتیٰ الامکان کوششاں تے اِمداد کیتا کر دے سن۔
## ہور ویکھو
* چین وچ اسلام دی تریخ
* یوآن خاندان
* منگ خاندان
* یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* سونگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* تانگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* جامع مسجد شیان
## حوالے


گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ
 
گٹھ:چین دی تریخ

 
گٹھ:منگ خاندان
محمد بن حسن شیبانی

**امام محمد بن حسن شیبانی** پورا ناں ابو عبد اللہ محمد بن حسن بن فرقد شیبانی، امام ابو حنیفہ دے شاگرد تے مشیر خاص سن۔امام ابو یوسف دے بعد تسی‏‏ں جید شاگرد سن۔ استاد دے نظریات نوں تدوین کرنے وچ انہاں دی محنت وی شامل سی۔ فقہ حنفی دے اولین مرتب،جو امام محمد دے ناں توں مشہور نیں۔

## نسب
محمد بن حسن بن عبد اللہ طاؤس بن ہرمز ملک بنی شیبان۔

## شیبان دی نسبت
نسبت شیبان دے متعلق مختلف آراء نیں بعض کہندے نیں کہ ایہ قبیلہ ول نسبت اے تے بعض محققین دے نزدیک نسبت ولائی اے کیونجے آپ دے والد بنو شیبان دے غلام سن۔

## پیدائش
اصل وچ انہاں دا قریہ حرستا اے ایہ غوطہ دمشق دے قریب اے جدونکہ انہاں دی پیدائش واسط وچ ہوئی تے زیادہ زندگی كوفہ وچ گزاری۔

## سنہ ولادت
انہاں دا سنہ ولادت 132ھ جاں 135ھ اے۔

## اساتذہ کرام
ایہ امام اعظم ابو حنیفہ نعمان بن ثابت دے شاگر د سن انہاں دی وفات دے بعد امام ابو یوسف توں تربیت حاصل کیتی جدونکہ امام مالک دے درس وچ وی حاضری دیندے سن۔ ہور اساتذہ وچ مسعر بن کدام،سفیان ثوری،عمر بن فدا تے مالک بن مغول وی اساتذہ وچ شامل نیں۔

## تصنیفات
انہاں دیاں بوہت ساریاں تصنیفات فقہ تے اصول فقہ اُتے نیں
* المبسوط -جو فروع فقہ وچ اے
* الزيادات -
* •الجامع الكبير -
* الجامع الصغير -
* کتاب الآثار -امام ابو حنیفہ توں مروی روایات
* السيرالکبیر -
* السيرالصغیر -
* الموطأ امام محمد-
* الأمالی -
* المخارج فی الحيل -
* الأصل -
* الحجۃ على اہل المدينہ -
* کتاب الکسب ۔ مترجم 

## وصال
189ھ وچ جدو‏‏ں عمر 58 سال دی ہو گئی رے دے مقام نبویہ نامی بستی وچ انتقال ہویا

## ہور ویکھو
* امام ابو حنیفہ
* امام ابو یوسف

## حوالے

گٹھ:189ھ دیاں موتاں
گٹھ:749 دے جم
گٹھ:805 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:اٹھویں صدی دے مصنفین
گٹھ:احناف
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:فقہ حنفی
گٹھ:نویں صدی دے مصنفین
گٹھ:عراقی شخصیتاں
ملا صدرا

صدر الدین محمد بن ابراہیم قوام شیرازی معروف بہ مُلاصَدرا و صدرالمتألہین (وفات 1045ھ ق)، شیعہ ایرانی الہی (متألہ) فلسفی گیارواں صدی ہجری قمری و حکمت متعالیہ دے بانی نیں۔
انہاں دا سنہرا کم اپنے توں پہلے دے ہزار سالہ اسلامی فلسفہ تے سوچ نوں تلفیق و مجزا کر کے دکھانا اے۔

## حوالے

گٹھ:1570ء دی دہائی دے جم
گٹھ:1640 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:ایرانی مصنفین
گٹھ:تریخ دے فلسفی
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ستارہویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:سولہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفوی سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:عراق میں مدفون شخصیتاں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:فارسی فلسفی
گٹھ:ماہرین مابعد الطبیعیات
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:نفسیات دے فلسفی
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں