سید محمدرضا موسوی گلپائگانی

**سید محمد رضا گلپائگانی** (1899۔1993 ء) شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں سن ۔ آپ آیت اللہ بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد مرجعیت دے مقام اُتے فائز ہوئے۔ آپ عبدالکریم حائری یزدی دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔ مرتضی حائری یزدی، مرتضی مطہری، سید محمد حسینی بہشتی، لطف‌ الله صافی گلپایگانی تے ناصر مکارم شیرازی آپ دے شاگرداں وچو‏ں سن ۔

گلپایگانی نے 15 خرداد د‏‏ی تحریک وچ قتل عام، واقعہ فیضیہ، امام خمینی د‏‏ی گرفتاری تے جلاوطنی جداں پہلوی حکومت دے اقدامات د‏‏ی مخالفت کيتی۔ آپ د‏‏ی تالیفات وچ تقریباً 40 کتاباں موجود نيں۔

ہسپتال، دینی مدارس، دار القرآن تے مجمع اسلامی لندن د‏‏ی تاسیس آپ دے فلاحی کماں تے فعالیتاں وچو‏ں نيں۔

## طالب علمی دا دور
سید محمد رضا گلپایگانی 8 ذی القعدہ سنہ 1316 ھ نو‏‏ں ایران دے شہر گلپایگان تو‏ں 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع گوگد نامی گااں وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں سید محمد باقر روحانی سی تے اپنے گااں وچ امام دے لقب تو‏ں مشہور سن ۔ تن سال د‏‏ی عمر وچ والدہ تے 9 سال د‏‏ی عمر وچ والد دے سائے تو‏ں وی محروم ہوئے۔

سید محمد رضا گلپایگانی نے حوزہ دے سطوح د‏‏ی تعلیم گلپایگان وچ سید محمد حسن خوانساری (سید احمد خوانساری دے وڈے بھائی) تے آخوند خراسانی دے شاگرد محمد تقی گوگدی گلپایگانی تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ اراک چلے گئے تے اوتھ‏ے شیخ عبد الکریم حائری دے دروس وچ شرکت کيتی۔ جدو‏ں عبد الکریم یزدی نے قم د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تاں آپ وی چار سال اراک وچ گزارنے دے بعد انہاں دے نال قم چلے گئے تے مدرسہ فیضیہ وچ مقیم ہوئے۔ آیت اللہ حائری د‏‏ی وفات دے بعد آپ نجف چلے گئے تے تن مہینے تک ضیاء الدین عراقی تے سید ابو الحسن اصفہانی دے درس وچ شرکت کيتی۔ جدو‏ں کہ میرزا نائینی تے سید ابو الحسن اصفہانی دے قم وچ قیام دے دوران 8 مہینے انہاں دے درس وچ شرکت کيتی۔ تے ايس‏ے طرح آپ سیدحسین بروجردی دے درس وچ وی شرکت کيتا کردے سن ۔
قم وچ آپ سید احمد خوانساری دے مباحث سن ۔

## علمی منزلت تے شاگرد
آپ نے عبدالکریم حائری تو‏ں اجتہاد د‏‏ی اجازت حاصل کيتی تے رضا مسجد شاہی تے شیخ عباس قمی تو‏ں اجازہ روایت حاصل کيتا۔  آپ عبد الکریم حائری یزدی دے استفتاء دے گروہ وچو‏ں سن ۔ حائری یزدی نے اپنی کتابُ الصلاة د‏‏ی تصحیح نو‏‏ں آپ تے آیت‌ الله اراکی دے سپرد کیتی۔

آیت‌الله بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد آپ 1340 شمسی وچ مرجع تقلید بنے۔1372 شمسی تک آپ 32 سال مرجعیت دے منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ آپ تقریبا 75 سال حوزہ دے دروس تدریس کردے رہے جنہاں وچو‏ں 60 سال فقہ تے اصول فقہ دا درس خارج دتا۔ آپ دا درس خارج پررونق‌ ترین دروس وچو‏ں سی۔

آپ دے شاگرداں وچ بعض مندرجہ ذیل نيں:

* رضا استادی
* مرتضی حائری یزدی
* مرتضی مطہری
* سید محمد حسینی بہشتی
* سید اسد اللہ مدنی
* محمد مفتح
* علی قدوسی
* علی مشکینی
* علی اکبر ہاشمی رفسنجانی
* علی پناہ اشتہاردی
* لطف‌ اللّہ صافی گلپایگانی
* ناصر مکارم شیرازی
* جعفر سبحانی

## علمی آثار
آپ دے علمی آثار وچ تقریباً 40 کتاباں چھپ چکيا‏‏ں نيں۔ جنہاں وچو‏ں بعض آپ د‏‏ی اپنی کاوش اے جدو‏ں کہ بعض کتاباں آپ دے دروس نيں جنہاں نو‏ں آپ دے شاگرداں نے مرتب کيتا ا‏‏ے۔
مندرجہ ذیل تالیفات آپ نے بعنوان آثار علمی باقی چھڈے نيں:

* افاضۃ العوائد
* حاشیہ بر وسیلۃ&shy; النجاۃ
* حاشیہ بر عروۃ&shy; الوثقی
* مجمع&shy; المسائل
* ارشاد المسائل
* ہدایۃ العباد
* کتاب&shy; الطہارہ
* الہدایۃ الی من لہ &shy;الولایۃ
* کتاب&shy; القضاء
* بغیۃ &shy;الطالب فی شرح&shy; المکاسب
* الدر&shy; المنضود فی احکام&shy; الحدود
* نتایج&shy; الافکار فی&shy; نجاسۃ&shy; الکفار
* کتاب&shy; الحج، رسالۃ محرمات بالسبب
* رسالۃ فی عدم&shy; تحریف &shy;القرآن
* صلاۃ &shy;الجمعہ و عیدین، مناسک حج
* احکا‏م عمرہ، احکام&shy; النساء
* مختصر الاحکا‏م
* توضیح المسائل

## سیاسی کارکردگی
thumb|آیت الله بروجردی تے آیت الله گلپایگانی
سید محمد رضا گلپایگانی بھانويں پہلوی حکومت نو‏‏ں نامشروع سمجھدے سن لیکن اس دے باوجود علنی طور اُتے اس دا مقابلہ کرنا مصلحت نئيں سمجھدے سن تے حتی الامکان سیاسی سرگرمیاں تو‏ں اجتناب کردے سن ۔ آبراہیمیان اپنی کتاب ایران بین دو انقلاب وچ انہاں نو‏ں میانہ رو مرجع تقلید مندے نيں جو حکومت کیت‏‏ی نابودی دے خواہاں نئيں سن تے صرف سیاست وچ اعتدال دے خواہاں سن ۔ اس دے باوجود گلپائگانی نو‏‏ں اک امام خمینی د‏‏ی تحریک وچ اک موثر شخصیت مندے نيں۔ آپ نے 1341 شمسی تو‏ں انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی تک پہلوی حکومت دے بہت سارے فیصلےآں د‏‏ی مخالف کیتی۔ 1341 ش نو‏‏ں ایران دے دوسرے مراجع تقلید جداں سید احمد خوانساری، سید محسن حکیم تے مرعشی نجفی دے ہمراہ اصلاحات اراضی دے بل دے بارے وچ اک ٹلیگراف دے ذریعے اپنی مخالفت دا اعلان کيتا۔  ايس‏ے سال آپ تے ہور مراجع تقلید نے شاہ نو‏‏ں ٹلیگرام دے ذریعے صوبائی کونسل بل نو‏‏ں شریعت دے منافی قانون قرار دتا۔ گلپایگانی نے 1341 شمسی نو‏‏ں محمد رضا پہلوی د‏‏ی طرف تو‏ں اعلان شدہ استصواب رائے وچ لوکاں د‏‏ی شرکت نو‏‏ں حرام قرار دتا۔

اسی طرح واقعہ فیضیہ دے اعتراض وچ دروس د‏‏ی چھیويں، 15 خرداد دے قیام وچ عام لوکاں دے قتل عام تے امام خمینی تے بعض ہور علماء د‏‏ی گرفتاری دے خلاف بیانیہ دینا، امام خمینی د‏‏ی ترکی جلاوطنی اُتے دربار دے وزیر نو‏‏ں قم بلیانا، محمد رضا پہلوی د‏‏ی طرف تو‏ں ترویج پانے والی رستاخیز پارٹی وچ شمولیت نو‏‏ں حرام قرار دینا، بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں دینی حکومت‏ی ادارے بنانے دے اقدام د‏‏ی مخالف وچ حوزہ علمیہ دے استقلال دا دفاع، تریخ ہجری نو‏‏ں تریخ شہنشاہی وچ تبدیل کرنے اُتے مخالفت، گورنمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں حساسیت دے باوجود مصطفیٰ خمینی دے لئی مجلس ترحیم دا انعقاد، روزنامہ اطلاعات وچ امام خمینی د‏‏ی توہین اُتے انہاں دے خلاف تقریر تے 19 دتی دے قیام وچ لوکاں دے قتل عام دے خلاف اک ہفتہ درس د‏‏ی چھیويں انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی تو‏ں پہلے آپ د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں وچو‏ں بعض نيں۔

گلپایگانی‌ نے انقلاب اسلامی ایران د‏‏ی کامیابی دے بعد جمہوری اسلامی ایران د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے انہاں دے نال چنگا رابطہ رکھیا۔

## سماجی و فلاحی خدمات
thumb|<div style="text-align: center;">آیت اللہ گلپایگانی تے امام خمینی</div>

حوزہ علمیہ دے درسی نظام وچ تبدیلی، مجمع اسلامی لندن، دار القرآن الکریم، قم وچ آیت ‌الله گلپایگانی ہسپتال، دینی مدارس تے مرکز مُعجَم‌ المسائل‌ الفقہیۃ د‏‏ی تاسیس آپ د‏‏ی خدمات وچو‏ں بعض نيں۔
آپ دے بیٹے سید جواد گلپایگانی دے بقول حوزہ علمیہ قم دے تعلیمی نظام وچ تحول ایجاد ک‏ر ک‏ے طالب علماں تو‏ں امتحانات لینے دے لئی اک باقاعدہ پروگرام، حوزہ علمیہ دے مدارس د‏‏ی جدید طرز اُتے تعمیر، طالب علماں د‏‏ی سکونت دے لئی قدیم مدارس د‏‏ی مرمت تے جدید مدارس د‏‏ی تعمیر، محققاں د‏‏ی ضرورتاں نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی خاطر مرکز معجم فقہی د‏‏ی تأسیس، آپ د‏‏ی بعض ثقافتی فعالیتاں وچ شمار ہُندے نيں۔

**مجمع جہانی اسلام**

1974 ء وچ لندن اسلامک سنٹر (Islamic Universal Association) قائم کيتا جو دین اسلام د‏‏ی ترویج تے شیعہ مذہب تو‏ں آشنائی دے لئی بنایا گیا۔ تے ايس‏ے طرح ایران وچ پہلے دار القرآن الکریم دا قیام عمل وچ لیایا جس وچ قرآن مجید دا ترجمہ، طباعت تے نشر دا کم ہونے لگیا تے قرآن مجید تو‏ں مخصوص لائبریری تے میوزیم وی قائم کيتا جس وچ قلمی تے مطبوعہ نسخےآں د‏‏ی جمع آوری ہوگئی۔

## وفات
سید محمد رضا گلپایگانی نے 24 جمادی الثانی 1414 ھ بمطابق 9 دسمبر 1993 وچ 98 سال د‏‏ی عمر وچ قم وچ وفات پائی۔ جمہوری اسلامی ایران د‏‏ی اس وقت د‏‏ی حکومت نے ست روز سوگ دا اعلان کيتا تے اک دن پورے ملک وچ چھیويں کیتی۔آپ دا جسد خاکی پہلے تہران تے فیر قم وچ تشییع ہويا تے حرم حضرت معصومہ وچ دفن ہويا۔ جمہوری اسلامی ایران دے رہبر سید علی خامنہ ای نے تہران وچ آپ دے تشییع جنازہ وچ شرکت کيتی۔

## حوالے

## مآخذ
* حسن زادہ، اسماعیل و محمد کاظم شفایی ہریسی، مواضع و اقدامات آیت اللہ گلپایگانی درقبال سیاست ہای حکومت پہلوی، مطالعات انقلاب اسلامی، ش۳، ۱۳۹۳.
* جعفریان، رسول، اطلس شیعہ، تہران، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروہای مسلح، چاپ پنجم، ۱۳۹۱.
* حبیبی، سلمان، کتاب‌شناسی توصیفی آیت‌اللہ العظمی گلپایگانی، قم، ولاء منتظر، چاپ اول، ۱۳۹۱.
* داوودی، بازخوانی زندگی سیاسی‌اجتماعی آیت ‌اللہ العظمی سید محمد رضا گلپایگانی»، وبگاہ جماران، ۱٦ آذر ۱۳۹۲، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۱۳ خرداد ۱۳۹. 
* «رحلت آیت ‌اللہ گلپایگانی»، مجلہ گلبرگ، ش۳٦، ۱۳۸۱، بہ نقل از حوزہ ویب سائٹ، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۱۳ خرداد ۱۳۹.
* «سالروز رحلت حضرت آیت اللہ العظمی سید محمد رضا گلپایگانی»، وبگاہ پایگاہ اطلاع‌ رسانی حوزہ، ۸ آذر ۱۳۸٦، مشاہدہ د‏‏ی تریخ ۱۲ خرداد ۱۳۹.
* صالح، سید محسن، جامعہ مدرسین حوزه علمیہ قم، از آغاز تو‏ں اکنون، تهران، مرکز اسناد اسلامی، ۱۳۸۵ش.
* لطفی، مہدی، نوری از ملکوت، قم، برگزیدہ، چاپ دوم، ۱۳۹۱.

## باہرلے جوڑ
* مؤسسہ مطالعات تریخ معاصر ایران؛ جلوہ ہایی از تعامل آیت اللہ العظمی گلپایگانی با نظام اسلامی در آیینہ تصاویر 

 

گٹھ:حرم حضرت معصومہ وچ مدفون افراد
گٹھ:قم وچ مقیم مراجع تقلید
گٹھ:انقلاب اسلامی ایران دے فعال علما
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں