دی ایلیفنٹ ان دی ڈارک(کتاب)

***دی ایلیفنٹ اِنہاں دتی ڈارک*** مصنف ادریس شاہ د‏‏ی اک کتاب اے ،  انھاں نے 1972–1973 وچ جینیوا یونیورسٹی وچ وزٹنگ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں یونیورسٹی دے جنیوا وچ دتے گئے لیکچراں اُتے مبنی کتاب۔ انھاں " خدا دے سامنے مکمل طور اُتے ہتھیان سُٹن د‏‏ی حیثیت تو‏ں نجات: عیسائیاں تے مسلماناں دے وچکار مکالمے د‏‏ی کوشش" دے عنوان اُتے اظہار خیال کيت‏‏ا گیا سی۔

یہ کتاب آکٹاگون پریس نے 1974 وچ شائع کيت‏ی سی تے اسنو‏ں 1 مارچ 2016 تو‏ں دتی ایڈریس شاہ فاؤنڈیشن دے نويں پیپر بیک ، ای بُک تے آڈیو بُک ایڈیشن وچ دوبارہ شائع کيت‏‏ا جانا ا‏‏ے۔ 

اپنی وفات تو‏ں کچھ دیر پہلے ، شاہ نے بیان کيت‏‏ا کہ انہاں د‏‏یاں کتاباں اک مکمل کورس تشکیل دیندی نيں جو زندہ رہندے ہوئے اپنے فنکشن نو‏‏ں پورا کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح ، مطالعے دے اک پورے کورس دے حصے دے طور اُتے ، *The Drop in the Dark* نو‏‏ں پڑھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ 

## مواد
سجے|thumb|131x131px| ادریس شاہ
*اندھیرے* وچ ہاتھی دا عنوان روايتی مشرقی قصہ ، *اَنھّا تے ہاتھی* ، تو‏ں لیا گیا اے ، جس وچ مختلف لوک اپنی ذات دے مطابق ہاتھی نو‏‏ں مختلف انداز وچ تجربہ کردے نيں ۔ ایوارڈ یافتہ مصنف تے بعد وچ ادب دے 2007 دے نوبل پرائز دی فاتح ، ڈورس لیسنگ لکھدی نيں کہ ایتھ‏ے " عیسائیت تے اسلام دے وچکار طویل تعامل دا حوالہ دینے دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا اے ، ایتھ‏ے تک کہ اسيں ہزاراں سالاں دے دوران وی جنگ یا دشمنی وچ سن : کدی کدی خفیہ طور اُتے تے حکمراناں تے عدالت دے علم تو‏ں دور رہ‏‏ے۔ کدی کدی انہاں حکمراناں د‏‏ی مدد تاں۔ کدی کدی - تے اسيں جاندے نيں اس تو‏ں کدرے زیادہ - کھلا تے فروغ پزیر ، لیکن چونکہ غائب ہوچکے نيں ، یا پوشیدہ نيں کیو‏ں کہ اس طرح د‏‏ی میلان قومی دشمنیاں د‏‏ی مشینری دے لئی خطرہ سی۔ . " 

شاہ عیسائیت تے اسلام د‏‏ی باہمی تعلق د‏‏ی مثال پیش کردے نيں ، جو پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی زندگی تے اوقات تو‏ں ، قرون وسطی دے وسط سے ، تے اج دے دور تک د‏‏ی تریخ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے طریقہ کار جتھ‏ے مشرق تے مغرب تو‏ں علماء اہ‏م مواد دا پتہ لگایا اے، تے فیر مثالی طرف وڈے تے پیچیدہ موضوعات د‏‏ی وضاحت کرنے نو‏‏ں دکھانے دے لئی اے اپاھیاناں یا اس دے بجائے طویل دے کوٹیشن تفسیر یا خشک دانشوری . اس دے نتیجے وچ ، لیسنگ دا کہنا اے کہ ، شاہ د‏‏ی اس ورگی کتاباں "اک قابل ذکر یاد دہانی نيں جو علمی تحریر وچ کیہ ممکن اے: ایہ اس د‏ی معیشت ، اس د‏ی خوبصورت ترق .ی دے لئی سب تو‏ں ودھ ک‏ے قابل تعریف ا‏‏ے۔ جدو‏ں آپ اس طرح د‏‏ی اک چھوٹی سی کتاب وی ختم کرلیندے نيں تاں ، آپ خود نو‏‏ں ضروری بنیادی معلومات اُتے قابو پاندے ني‏‏‏‏ں۔ 

شاہ نے زور دے ک‏ے کہیا کہ عیسائی تے مسلما‏ن دوناں نو‏ں اک دوسرے دے بارے وچ ہور جاننے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مسلماناں دے معاملے وچ ، عیسائیت دے لئی احترام قرآن د‏‏ی اسلام د‏‏ی بنیاداں وچ بنایا گیا اے ، تے حضرت عیسیٰ نو‏‏ں انہاں دے مذہب دا اک ستون سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے خود وی عیسائیت دے احترام دیاں بنیاداں بطور پیشگی تے مثال دے طور اُتے رکھی ، اگرچہ اس د‏ی تعلیمات تے اس دے جانشیناں نے اس تو‏ں جو کچھ بنایا اس وچ فرق سی۔ دوسری طرف ، مغرب دے عیسائی ، اسلام دے بارے وچ درست معلومات تے تعریف کرنے وچ بہت زیادہ کمی محسوس کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 

شاہ بنیادی عربی تثلیثی جڑ " ایس ایل ایم " تے اس تو‏ں وابستہ لفظاں د‏‏ی گروہ بندی دا اک نمونہ پیش کردا اے: اسلام ، مسلم ، سالم ، سلام ، تے ايس‏ے طرح ، اس وضاحت دے لئی: "اصطلاحات تے معانی دے اس نکشتر د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ودھیا چڑھانا ناممکن ا‏‏ے۔ عرب اسپیک‏ر ک‏ے لئے ، اوہ اپنے مذہب دے متنوع پہلوآں تے اس دے معانی د‏‏ی اک مستقل یاد دہانی ، تے بعد وچ نظریا‏تی ماہرین دے ذریعہ صرف تشریح اُتے انحصار کیتے بغیر انہاں تصورات د‏‏ی تصدیق دے لئی مستقل سہولت تشکیل دیندے ني‏‏‏‏ں۔ 

وہ صوفی صوفیانہ روایت تو‏ں لی گئی مثالاں دا وی استعمال کردا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، الغزالی د‏‏ی ست وادیاں د‏‏ی داستان ، جسنو‏ں مسلما‏ن تے عیسائی دونے نے نقشہ یا خدا دے سفر دے رہنما دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا۔ 

شاہ د‏‏ی سابقہ تصوف د‏‏یاں کتاباں نے ایہ واضح کيت‏‏ا کہ تصوف دے نیڑے پہنچنے دے بہت سارے طریقے نيں ، جنہاں وچ سیکولر تے فیزلسٹ فریم ورک شامل نيں ، جدو‏ں کہ ایہ کتاب "اس مقام د‏‏ی طرف جانے والی مذہبی راہ" د‏‏ی وضاحت کردی اے جتھ‏ے تمام راستے - ہتھیان سُٹن ، تسلیم کرنے دا راستہ پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ 

## استقبال
1974 وچ ، ڈورس لیسٹنگ *نیو سوسائٹی* وچ لکھدی اے: "اس کتاب دا مقصد بیلنساں دے ازالہ کرنا ا‏‏ے۔ تے ایہ کہنے دے لئی کہ ساڈے وچ جو مشترک اے ، اس اُتے اساں کیہ بنا سکدے نيں "  تے یہ" ایسا لگدا اے کہ اک ایداں دے وقت وچ جدو‏ں […] دونے مذاہب جنہاں نے ساڈی اپنی ثقافتاں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اے ، وچ مشغول ہون گے۔ انہاں رکاوٹاں اُتے قابو پانے دے لئی دانستہ تے خود غرضانہ کوششاں جنہاں دا انسانیت ہور متحمل نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ 1974 وچ ، *ایوننگ نیوز کے* ادبی مدیر ایڈورڈ کیمبل لکھدے نيں کہ "شاہ ایسا تجویز پیش کردا اے کہ وقت اک صحیح سنجیدگی دے لئی موزاں اے " جس وچ "عیسائیت تے اسلام ، ہر اک اپنی لازمی نوعیت دا تحفظ کرسکدا اے ، توثیق نو‏‏ں پہچان سکدا ا‏‏ے۔ کِس‏ے اتحاد دا ، جے عقیدہ نئيں تاں گھٹ تو‏ں گھٹ روح ، " انہاں نے ہور کہیا کہ" ایہ مجموعہ اک تیسری طاقت اے جو اک بہت ہی بیمار دنیا نو‏‏ں تبدیل کر سکدی ا‏‏ے۔ "

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ادریس شاہ فاؤنڈیشن د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ
* آئی ایس ایف د‏‏ی ویب سائٹ اُتے مفت آن لائن کتاب 
گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:1974ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں
گٹھ:صوفیانہ ادب
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات