ترکمانستان ۱۹۴۱-۱۹۴۵ دی محب وطن جنگ دے دوران

**موضوع: ترکمانستان ۱۹۴۱–۱۹۴۵ د‏‏ی محب وطن جنگ دے دوران۔**

**نوٹ:**

۱۔ دوسری جنگ عظیم دا آغاز، اس د‏ی وجوہات۔

۲. ترکمان فوجی میدان جنگ وچ ۔ ترکمان دے حقیقی لڑکے عطامیرات عنانیاز دے بیٹے د‏‏ی بہادری

۳. جنگ دے سالاں وچ ترکمان عوام د‏‏ی محنت۔

دوسری جنگ عظیم دے اسباب پچھلی جنگاں تو‏ں نمایاں طور اُتے مختلف سن ۔ ہر وڈی طاقت دا انتخاب جس طرح تو‏ں اوہ اپنی جنگ کردی اے، اس دے ہتھیاراں تے مشناں دا انتخاب، کئی عوامل تو‏ں طے ہُندا ا‏‏ے۔ جرمنی، اٹلی تے جاپان نے متحارب گروپ تشکیل دتا۔ جرمنی بین الاقوامی تعلقات دے ورسائی نظام اُتے نظر ثانی کرنے والا سی۔ ورسائی دا معاہدہ پہلی جنگ عظیم جیتنے والے ملکاں نے اپنایا۔ اٹلی نے بلقان تے شمال مشرقی افریقہ وچ اک مضبوط فوجی سیاسی تے اقتصادی موجودگی قائم کيتی ا‏‏ے۔ جاپان د‏‏ی پالیسی دا مقصد بحر الکاہل تے مشرق بعید وچ اپنے علاقے نو‏‏ں پھیلانا ا‏‏ے۔

جرمنی نے اک نويں تکنیکی بنیاد اُتے اپنی فوجی اقتصادی بنیاد نو‏‏ں دوبارہ بنایا تے ودھایا۔ فتح دے ہٹلر دے "ریخ" دے پروگرام وچ پولینڈ د‏‏ی تباہی، فرانس د‏‏ی تباہی، برطانیہ نو‏‏ں براعظم تو‏ں نکالنے، یورپی ذخائر اُتے قبضہ، تے "مشرقی مارچ" یعنی سوویت یونین د‏‏ی تباہی دا تصور کيتا گیا سی۔ انہاں چیزاں دے بعد جرمنی نے ایشیا، افریقہ تے امریکا وچ اپنی حکمرانی پھیلانے دا منصوبہ بنایا۔

بین الاقوامی تعلقات دے میدان وچ اپنی سطح نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کرنے والے ملکاں - فرانس، انگلینڈ، امریکا - نے اس جارحانہ فاشسٹ گروپ د‏‏ی مخالفت کيتی۔ سوویت یونین د‏‏ی پالیسی اس د‏ی دوہرایت د‏‏ی خصوصیت سی۔ اک طرف سوویت یونین یورپ دے سیاسی نقشے د‏‏ی پرتشدد تبدیلی دے خلاف سی، تے مشترکہ سلامتی نو‏‏ں مضبوط کرنے دے حق وچ سی۔ اک ہی وقت وچ ، سوویت یونین نے سوویت اقتصادی تے فوجی سیاسی اثر و رسوخ دے زون نو‏‏ں ودھانے دا کم مقرر کیا.

اپریل ۱۹۳۹ وچ ، ایہ واضح ہو گیا کہ جرمنی تے پولینڈ دے درمیان فوجی تصادم نیڑے ا‏‏ے۔ یکم روحنامہ ۱۹۳۹ نو‏‏ں جرمن فوجاں نے پولینڈ اُتے حملہ کيتا۔ سوویت یونین نے اعلان کيتا کہ اوہ مغربی یوکرین تے مغربی بیلاروس دے لوکاں نو‏‏ں اپنے تحفظ وچ لاں گے، تے اوہ جلد ہی سوویت یونین وچ شام‏ل ہو گئے۔

الپ ارسلان، ۱۹۳۹ د‏‏ی ۲۳ تریخ نو‏ں، USSR تے جرمنی دے درمیان ۱۰ سالہ عدم پھیلاؤ دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ روحنامہ ۲۸، ۱۹۳۹ نو‏ں، جرمن وزیر خارجہ ربینٹرون ماسکو پہنچے، تے سوویت-جرمن دوستی تے سرحد دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ ایہ معاہدہ وی پہلے معاہدے د‏‏ی طرح اک خفیہ بیان دے نال سیل کر دتا گیا۔

۱۹۳۹ دے آخر وچ سوویت فن لینڈ د‏‏ی جنگ شروع ہوئی۔ اگست ۱۹۴۰ وچ ، سوویت حکومت نے اعلان کيتا کہ رومانیہ نو‏‏ں بیسارایا تے شمالی بخووینا نو‏‏ں یو ایس ایس آر نو‏‏ں منتقل کر دينا چاہیے، تے اگست ۱۹۴۰ وچ ، مالڈوین ایس ایس آر دا قیام عمل وچ آیا۔
 امریکا نے اپنی غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ 
اوگز دے مہینے د‏‏ی ۲۲ تریخ نو‏‏ں ۱۹۴۱ وچ فاشسٹ جرمنی نے سوویت یونین اُتے حملہ کيتا۔ صدیاں دے دوران، ترکمان عوام نے کئی شدید تے تباہ کن جنگاں دا تجربہ کيتا ا‏‏ے۔ لیکن عالمی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں خونریز جنگ، بشمول ترکمان تریخ، ۱۹۴۱–۱۹۴۵ د‏‏ی عظیم محب وطن جنگ ا‏‏ے۔ اک وی گھر ایسا نئيں جس نے اس جنگ وچ نقصان نہ اٹھایا ہو، اک وی ایسا شخص نئيں جس نے اپنے رشتہ داراں تو‏ں غداری نہ د‏‏ی ہو، اک وی ترکمان خاندان ایسا نئيں جس نے اپنی محنت تو‏ں فتح نو‏‏ں اگے نہ ودھایا ہو" (عظیم سپرمت ترکمان باشی)۔

جنگ کيت‏ی خبر سننے دے بعد ہزاراں نوجوان ترکمان فوجی دفاتر وچ گئے تے کہیا کہ اوہ ملک دے دفاع دے لئی تیار نيں۔

۱۹۴۱ دے موسم خزاں وچ ترکمانستان وچ جنگی میدان وچ بھیجنے دے لئی قومی فوج د‏‏ی تشکیل دا آغاز ہويا۔ درحقیقت ترکمانستان وچ ۱۹۲۴–۱۹۲۸ وچ قومی فوج بنائی گئی۔ پر، ۱۹۳۸ وچ ، BK(b)P د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے فیصلے دے مطابق، قومی فوج نو‏‏ں ختم کر دتا گیا، تے مختلف قومیتاں دے جواناں نو‏‏ں فوج دے جنرل یونٹاں وچ خدمات انجام دینے دا پابند کيتا گیا، جنہاں دا انتظام روسی بولی وچ کیہ جاندا سی۔ . ظاہر اے کہ ایہ فیصلہ غلط سی۔ غیر روسی قومیتاں دے فوجیاں د‏‏ی ناقص روسی بولی د‏‏ی مہارت جنگ وچ ہلاکتاں دا باعث بنی۔ شاید ايس‏ے لئی، جنگ دے پہلے دناں تو‏ں، سوویت یونین وچ قومی فوج دے رابطےآں د‏‏ی بحالی شروع ہو گئی۔

تھوڑے ہی عرصے وچ ترکمانستان وچ ۸۷ويں تے ۸۸ويں خصوصی ترکمان رائفل بریگیڈز، ۹۷ويں تے ۹۸ويں ترکمان ڈویژن تشکیل دتیاں گئیاں۔ انہاں فوجیاں د‏‏ی رپورٹاں بعد وچ جمہوریہ دے اپنے خرچے اُتے بھری گئياں۔

ان سالاں دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق، تقریبا ۱۹۰-۲۰۰ ہزار ترکمان جنگ وچ گئے، تے انہاں وچو‏ں تقریبا ۵۰ ہزار جنگ وچ مارے گئے. پر، مقدس روحنامہ وچ کہیا گیا اے: ’’دو عالمی جنگاں ہوئیاں، درجناں علاقائی تے بین الریاستی جنگاں ہوئیاں، جنہاں وچ ساڈے اسيں وطن ترکماناں نے تشدد تے خواہش دے نال حصہ لیا۔ صرف دوسری جنگ عظیم وچ جرمن حملہ آوراں دے خلاف لڑائیاں وچ ۷۴۰ ہزار ترکمان مارے گئے، دسیاں ہزار لوک معذور ہوئے۔ (روح القدس)

لیکن اس دا ایہ مطلب نئيں کہ لڑائیاں وچ دکھائی گئی بہادری نو‏‏ں فراموش نہ کيتا جائے۔ فاشسٹاں دے خلاف لڑائیاں وچ ترکماناں د‏‏ی لاپرواہ بہادری انہاں سالاں د‏‏ی تریخ وچ انمٹ صفحات دے طور اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔

جنگ دے پہلے دناں وچ ، ترکمان سپاہی بیاشم ریموف، احمد انادوردیف تے ہور نے جنوب مغربی میدان جنگ وچ انتھک لڑائی لڑی۔ گورکٹ مہینے د‏‏ی ۲۶ تریخ، ۱۹۴۱ نو‏ں، بیسارابین-رومانیہ د‏‏ی سرحد اُتے مالو-مالوکشنو نامی اونچائی اُتے حملے دے دوران، سکارچگیلی دا ترکمان بیٹا، گربان درڈی، باہر کھڑا ہويا۔ اس نے اپنی یونٹ د‏‏ی قیادت وچ تن بار حملہ کيتا تے شدید زخمی ہونے دے باوجود میدان جنگ نئيں چھڈیا۔ حملہ جاری سی، اوہ جنگجوواں نو‏‏ں اپنے نال لے گیا۔ اس بہادری اُتے انہاں نو‏ں سوویت یونین دا ہیرو قرار دتا گیا۔ گربن درڈی، جو شدید زخمی سن، ہسپتال وچ داخل ہوئے تے ۱۹۴۲ وچ اوہ اشک آباد پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ وچ داخل ہوئے تے ۱۹۴۷ وچ فیکلٹی آف ہسٹری تو‏ں گریجویشن کيتا۔ 

ماسکو دے محافظاں وچ بوہت سارے ترکمان مرد وی شام‏ل سن، جداں ایتگلی گیلدیف۔ A. Geldiyev نے جنگ وچ مرنے والے فوجی گروپ دے کمانڈر د‏‏ی جگہ لی تے فوجیاں نو‏‏ں حملہ کرنے د‏‏ی قیادت کيتی۔ دشمن نو‏‏ں پِچھے ہٹا دتا گیا۔ سانو‏ں ترکمان حقائق د‏‏ی بہادری نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ یاد رکھنا چاہیے۔

۱۹۴۴ وچ ، پولینڈ دے شہر جیزو دے علاقے وچ ، خونریز جنگ دے دوران، گولی باری دے بعد، نوجوان ترکمان سارجنٹ گارا میرادوف نے ٹینک شکن گرینیڈ لیا تے دشمن دے ٹینک دے تھلے خود نو‏‏ں گولی مار لئی۔ اوہ اپنے ساتھیاں نو‏‏ں خطرے تو‏ں بچانے دے لئی اپنی جان قربان کردا ا‏‏ے۔

جب میدان جنگ وچ ترکمان فوجیاں د‏‏ی بہادری دے بارے وچ گل کيت‏ی جائے تاں انٹیلی جنس افسر آغا بردییف تے متعصب گیلدی گربانمیراد دا ذکر نہ کرنا ناممکن ا‏‏ے۔

ترکمان مرداں نے روس، یوکرین، بیلاروس، بالٹک ریاستاں تے مشرقی یورپی ملکاں وچ فاشزم دے خلاف لڑائیاں وچ حصہ لیا۔ ترکمان مرداں دے درمیان، اوہ اٹلی، فرانس تے یوگوسلاویہ وچ سرگرم فاشسٹ مخالف تنظیماں دے درمیان لڑے۔ قفقاز وچ پے در پے جنگاں وچ بہادری تے بہادری دا مظاہرہ کرنے والے فوجیاں وچ ترکمانستان دے صدر سپارمورات ترکمان باشی دے پیارے والد عطامیرات آغا نے اپنی زندگی اپنے لوکاں تے مادر وطن د‏‏ی خدمت دے لئی وقف کر دتی۔

وہ دور جدو‏ں عطامیر آغا د‏‏ی پیدائش تے پرورش دنیا د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں پیچیدہ ادوار وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ روس وچ سیاسی ہلچل دا دور سی جس نے پہلی جنگ عظیم شروع د‏‏ی تے فیر دنیا نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ چونکہ ساڈا مادر وطن اس وقت زارسٹ روس دا حصہ سی، اس لئی اس ملک وچ ہونے والے واقعات دے اثرات، چاہے اسيں اسنو‏ں پسند کرن یا نہ کرن، ساڈے ملک تے اس دے لوکاں د‏‏ی قسمت اُتے اثر انداز ہويا۔

۷-۸ سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ عطامیرات پنڈ وچ ایمک مولا د‏‏ی مسجد وچ پڑھنے دے لئی گئے۔ Yetginjek اتامیرات حاجی دے پنڈ وچ کیولری رجمنٹ وچ تعلیم یافتہ ا‏‏ے۔ اوہ اوتھ‏ے فوجی تربیت حاصل کر رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۳۱ وچ سائنس دے لئی انہاں دا شوق عطامیراد نو‏‏ں اشک آباد پیڈاگوجیکل انسٹی ٹیوٹ لے آیا۔ اس نے اس ادارے وچ کامیابی دے نال ۳ ماہ دا کورس مکمل کيتا تے پرائمری اسکول ٹیچر بن گیا۔ اس دے بعد عطامیراد د‏‏ی زندگی وچ ہور مشکل دن شروع ہوئے۔ ۱۹۳۲ دے موسم سرما وچ ، سوویت حکومت نے مسٹر عنانیاز نو‏‏ں امیر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جلاوطن کر دتا۔ عطامیرات، جو پہلے اپنی ماں دے ہتھو‏ں یتیم سن، ہن اپنے والد تو‏ں وکھ ہو گئے نيں۔

اقبال نے عطامیراد نو‏‏ں ضلع عطامیرات (سابقہ کرکی) وچ لایا۔ اوتھ‏ے، اوہ چیکیر تے دشلیک پنڈ دے اسکولاں وچ پڑھاندا ا‏‏ے۔ ۱۹۳۳ وچ ، اوہ اشک آباد اکاؤنٹنگ اینڈ فنانس ٹیکنیکل اسکول دے منصوبہ بندی تے اکاؤنٹنگ دے شعبے وچ داخل ہوئے، تے اسنو‏ں اک ممتاز ڈپلومہ دے نال مکمل کرنے دے بعد، اوہ دوبارہ کرک چلے گئے۔

جب وطن نو‏‏ں خطرہ لاحق ہُندا اے تاں عطامرت آغا جنگ دے لئی رضاکارانہ طور اُتے اک درخواست لکھدے نيں۔ جنگ دے آغاز دے ۴۴ويں دن یعنی الپ ارسلان ۱۹۴۱ د‏‏ی ۵ تریخ نو‏‏ں اوہ اشک آباد اسٹیشن تو‏ں تاشقند دے لئی روانہ ہو رہے سن ۔ اوتھ‏ے اپنی تربیت مکمل کرنے دے بعد اوہ دوبارہ اشک آباد دے راستے قفقاز پہنچے۔ مسٹر عطامیرات 2nd انفنٹری ڈویژن د‏‏ی ۸۷۵ ويں گارڈز رجمنٹ وچ بطور سارجنٹ خدمات انجام دے رہے نيں۔ اک غیر مساوی جنگ وچ ، اوہ پھڑیا جاندا اے . اپنے پیارے والد نو‏‏ں یاد کردے ہوئے، ساڈے عظیم سردار لکھدے نيں: "بچ جانے والے فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی تھوڑی جہی معلومات دے مطابق، میرے والد جس فوجی یونٹ وچ خدمات انجام دیندے سن، اوہ بند کر دتا گیا سی۔ فوجی چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ بٹ گئے تے کاکیشین رات د‏‏ی تاریدی ميں متحد ہونے دا فیصلہ کيتا۔ میرے والد انہاں گروہاں وچو‏ں اک سن ۔ مینو‏ں نئيں معلوم کہ اس رات اس دے ذہن وچ ملک دے بارے وچ ، اپنے آبائی شہر دے بارے وچ ، اپنے خاندان دے بارے وچ کیہ خیالات آئے۔ لیکن اوہ ہر انسان دے لئی اپنی جان قربان کرنے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔ اس دے پاس حفاظت دے لئی کچھ سی، اس لئی اوہ موت تو‏ں بالکل نئيں ڈردا سی۔ اس دے لئی ظاہر اے کہ ساڈے آباؤ اجداد د‏‏ی صدیاں تو‏ں وراثت وچ ملی ہوئی پیاری سرزمین تو‏ں دشمناں نو‏‏ں کڈ باہر کرنا تے وطن د‏‏ی حفاظت کرنا ضروری ا‏‏ے۔ اوہ سپاہی جو دشمن دے ہتھے چڑھ گئے تے عزت دے نال مرنے والےآں نال پیار کردے سن، بھاری لڑائیاں دے نال اگے ودھے۔ ’’کیو‏ں، میرے والد صرف تِیہہ برس دے سن جدو‏ں دشمن د‏‏ی گولی نے انہاں د‏‏ی عمر کٹ دتی سی۔‘‘

عطامیرات ۱۹۴۲ وچ غیر جانبداری دے مہینے وچ جنگ وچ کِسے دشمن د‏‏ی غداری د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئے۔ عطامیر آغا دے پنڈ دے مہربان لوکاں نے، جتھے اوہ بہادری تو‏ں مر گیا، اسنو‏ں دفن کیتا، تے جنگ دے بعد، انہاں نے اس دے رشتہ داراں د‏‏ی تلاش شروع کيتی۔ روس دے شمالی اوسیشین ایراف ضلع دے پنڈ چکولا دے لوکاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں سرخ رنگ دے سراغ رساں (Kras. sledopyt) نو‏‏ں عطامیرت آغا د‏‏ی قبر ملی۔ ساڈے عظیم سردار نے اپنے بیٹے عطامیرات عنانیاز د‏‏ی شناخت شدہ قبر تو‏ں مٹی لیا ک‏ے اسنو‏ں امام قاسم د‏‏ی قبر وچ دفن کيتا - انہاں دے پنڈ - گپجک وچ ، گربنسولٹن د‏‏ی والدہ د‏‏ی قبر دے قریب۔

عظیم سپرمرت ترکمان باشی اپنی یادداشتاں وچ لکھدے نيں: "درحقیقت، میری پوری زندگی میرے والد د‏‏ی روحانی دولت، حکمت تے اخلاقی کمال نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اک طویل راستہ ا‏‏ے۔ "میرا باپ میرا فخر، میری خوشی، میری طاقت ا‏‏ے۔"

"یہ میرے والد دے نال نئيں ہُندا، بدقسمتی تو‏ں لڑکی۔

اگر میرے خون وچ جنگ نہ ہُندی" - عظیم سپرمت ترکمان باشی

عطامیرت عنانیاز دے بیٹے نے اپنی مختصر زندگی وچ جو کم کیتا، اپنے لوکاں، اپنے ملک نال محبت تے عوام د‏‏ی سالمیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی انہاں د‏‏ی خدمات بہادری د‏‏ی واضح مثال نيں۔ اس حقیقت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، ترکمان ریاست اسنو‏ں ترکمانستان دے ہیرو دا خطاب دینا چاہندی سی۔ اس طرح، ترکمانستان دے شہریاں د‏‏ی بہت ساریاں اپیلاں تے خواہشات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، عطامیرات نیازوف نو‏‏ں ۲۰۰۰ دے میگتیمگلی مہینے د‏‏ی ۴ تریخ نو‏‏ں ترکمانستان دے ہیرو دا خطاب دتا گیا۔

آزاد ترکمانستان د‏‏ی مجلس دے فیصلے د‏‏ی بنیاد اُتے ۲۰۰۴ نو‏‏ں ترکمانستان دے ہیرو عطامیرات نیازوف دا سال قرار دتا گیا۔ ساڈے سردار، عظیم سپارمورات ترکمان باشی نے مقدس روحنامہ وچ ، جو کہ بنیادی اصول اے: "ساڈے شہریاں دے نقصان نو‏‏ں جائیداد تے پیسے تو‏ں نئيں ماپا جا سکدا، اساں جنگ وچ مرنے والےآں نو‏‏ں ترکمان ریاست دے ہیرو قرار دتا۔ انہاں دے گھر جنت ہو تے انہاں دے سونے د‏‏ی جگہاں روشن ہاں!

۲۰۰۰ دے میگتیمگلی مہینے د‏‏ی ۴ تریخ نو‏ں، ساڈے عظیم سردار نے ۱۹۴۱–۱۹۴۵ د‏‏ی حب الوطنی د‏‏ی جنگ وچ بہادری تو‏ں لڑنے والے ساڈے شہریاں نو‏‏ں ترکمانستان دا قومی ہیرو قرار دینے دے فرمان اُتے دستخط کيتے سن ۔

ترکماناں د‏‏ی روایات د‏‏ی بنیاد پر، صدر، جنہاں نے اس حقیقت تو‏ں چشم پوشی نئيں کيت‏‏ی کہ شادی وچ سب تو‏ں اہ‏م چیز صدقہ اے، اک ایسا فیصلہ کيتا جو ترکماناں دے دل دے لئی موزاں سی۔ میگتیمگلی نے مہینے د‏‏ی ۸ تریخ نو‏‏ں ترکمانستان دے قومی ہیروز د‏‏ی یاد دا دن قرار دتا جو ۱۹۴۱–۱۹۴۵ د‏‏ی جنگ وچ مارے گئے سن ۔

جمہوریہ وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں "۱۹۴۱-۱۹۴۵ د‏‏ی محب وطن جنگ وچ بہادر مزدوراں دے لئی" تمغہ تو‏ں نوازیا گیا۔ تقریباً تمام قابل جسم مرداں نو‏‏ں میدان جنگ وچ جانا پيا، تے عورتاں، بوڑھاں تے بچےآں نو‏‏ں مل وچ تے اجتماعی کھیتاں وچ اپنی جگہ لینا پئی۔

اسنو‏ں قومی معیشت تے صنعت نو‏‏ں جنگ کيت‏ی ضروریات دے تابع کرنا سی۔ اسنو‏ں ایداں دے کاروباراں نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنا سی جنہاں نو‏ں ریاست دے مغرب تو‏ں منتقل کيتا جا رہیا سی، تے بے گھر لوکاں نو‏‏ں رہنے د‏‏ی جگہ تے روزی کمانے دے لئی نوکری فراہ‏م کرنا سی۔ جنگ اُتے جانے والے جواناں نو‏‏ں وی مزدوراں د‏‏ی مالی مدد کيت‏ی ضرورت سی۔ کم دا وقت گھنٹےآں وچ نئيں ماپا جاندا سی۔ تے عورتاں کم تو‏ں آئیاں تے دستانے تے موزے بنائے تے سپاہیاں دے لئی کپڑ‏ے سلائے۔

نقل مکانی کرنے والے ادارےآں د‏‏ی بنیاد اُتے کئی کارخانے چلائے گئے۔ چارجیو (ترکمانابات) وچ چمڑے دا اک مصنوعی کارخانہ (ووروشیلووگراڈ تے زاویدوو اونی کارخانےآں اُتے مبنی)، اشک آباد وچ گارمنٹ دا دوسرا کارخانہ (روستوف گارمنٹ فیکٹری اُتے مبنی)، کراسنوودسک (ترکمانباشی) وچ اک تیل صاف کرنے دا کارخانہ (تُوپروسینی اُتے مبنی) فیکٹریاں)، تے میری وچ کپڑ‏ے د‏‏ی اک فیکٹری (اب "وکٹری" فیکٹری دا ناں اے )۔

اشک آباد ریلوے نے حملہ آوراں تو‏ں آزاد کرائے گئے صوبےآں وچ اسٹیشناں تے ڈپواں د‏‏ی بحالی دے لئی سامان بھیجیا، تے اشک آباد گلاس فیکٹری نے شیشے د‏‏ی ۳۵ ویگناں بھیجاں۔ کارکناں دے گروپاں نو‏‏ں منظم کيتا گیا تے روسی ادارےآں وچ کم کرنے دے لئی بھیجیا گیا۔ جنگ دے سالاں دے دوران، ترکمانستان دے ۲۵ ہزار تو‏ں ودھ افراد نے روسی شہراں دے کاروباری ادارےآں تے تعمیرات وچ کم کيتا۔ 

ترکمانستان دے محنت کشاں د‏‏ی طرف تو‏ں ریڈ آرمی نو‏‏ں دتی گئی مدد خصوصی طور اُتے ذکر کيتی مستحق ا‏‏ے۔ دشوگوز دے کساناں نے ۲۵ ہوائی جہازاں د‏‏ی تعمیر دے لئی ساڈھے چار ملین منات جمع کيتے ("ترکمان۔ اسکرا"، ۲۴٫۱۲٫۴۲)، میری ایٹراپ دے کساناں تے سوانیاں کاشتکاراں نے ۷۲۳۷۵۲۶ منات، ساکرچیج ایٹراپ دے کساناں نے ۵۱۳۲۰۱۳ منات دیے۔ جمہوریہ وچ ۵۷ تو‏ں زیادہ اجتماعی فارماں وچو‏ں ہر اک نے ۲۰۰٬۰۰۰ منات تو‏ں زیادہ دتا۔

ترکمین گالا ایٹریپ دے بڈونی دے ناں تو‏ں منسوب اجتماعی فارم دے سربراہ ہوجامیرات رحمانوف نے دفاعی فنڈ وچ ۳۵ ہزار منات بھیجے۔ ۶۰٬۰۰۰ منات د‏‏ی اک توپ صداپ نیازوف دے دفاعی فنڈ وچ عطیہ کيتی گئی سی، جو اشک آباد ایٹراپ دے سویردلوف دے ناں تو‏ں منسوب اک اجتماعی کسان سی، تے دشک پنڈ د‏‏ی کونسل دے سربراہ زلیک ہنوف د‏‏ی طرف تو‏ں دتی گئی رقم تو‏ں اک ٹینک بنا ک‏ے میدان جنگ وچ بھیجیا گیا سی۔ دفاعی فنڈ وچ ۱۷۰ ملین منات تو‏ں زیادہ د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی، تے ۱۱۰ ملین منات قرض دے بانڈز جمع کرائے گئے۔ "ترکمانستان دے ویور"، "ترکمانستان دے فوڈ ورکر" دے ناں اُتے طیارےآں دا اک سیٹ (اسکواڈرن) تے انہاں فنڈز دے لئی ٹینک بنائے گئے۔ آبادی نے ۳۰۰ ویگناں بھراں تے لڑنے والے فوجیاں دے لئی مختلف تحائف (بیرونی تے اندرونی گرم کپڑ‏ے، ذا‏تی تحائف) بھیجے۔

ترکمان سوانیاں نے وی اپنے زیورات دفاعی فنڈ وچ عطیہ کيتے۔ Tagtabazar etrap دے "ریڈ آرمی" دے اجتماعی فارم د‏‏ی ۸۲ سوانیاں نے ریڈ آرمی وچ شمولیت اختیار کيتی۔&nbsp;انہاں نے اپنے چاندی دے زیورات حوالے ک‏ے دتے۔ جنگ دے دوران ترکمانستان بھر وچ سونے تے چاندی دے ۷۳۹۲ ٹکڑے جمع ہوئے۔&nbsp;کلو دے طور اُتے شمار کيتا گیا تھا. لیکن ایہ معلومات درست نئيں نيں۔ جنگ دے پس منظر وچ کم کرنے والی ساڈی ماؤں، بہناں، بہوواں د‏‏ی زندگیاں ساڈی نوجوان نسل نو‏‏ں وطن عزیز دے قومی جذبے، ہمت، محنت، بہادری تے حب الوطنی دے جذبے تو‏ں پروان چڑھانے وچ اک مقدس مثال ا‏‏ے۔ عظیم سپرمت ترکمان باشی کہندے نيں۔ ساڈے قائد دے انہاں لفظاں دا براہ راست تعلق صدر د‏‏ی والدہ گربنسولٹن تو‏ں ا‏‏ے۔ ماں گربنسولٹن ترکمان سوانیاں د‏‏ی عمومی علامت اے جنہاں نے جنگ دے دوران انتھک محنت د‏‏ی تے بہادری دا مظاہرہ کيتا۔ 

فوجیاں دے لئی ثقافتی گروپ وی بھیجے گئے۔ انہاں وچ معروف ترکمان باگشس ساہی جیپباروف، گچگلدی امانوف، نبات نورمحمدوفا تے ہور نے فوجیاں دے سامنے خطاب کيتا۔ ترکمان مرداں د‏‏ی نظماں وچ "گوروگلی" شہزادی، میگتیمگلی تے ہور شاعراں د‏‏ی نظماں دا مجموعہ ا‏‏ے۔

۹ مئی ۱۹۴۵ نو‏‏ں میگٹیمگلی نے فاشسٹ جرمنی دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ صدر نے حکم نامے اُتے دستخط کيتے جس وچ میگتیمگلی مہینے د‏‏ی ۹ تریخ نو‏‏ں ترکمان عوام د‏‏ی یوم فتح دے طور اُتے قومی تعطیل دا اعلان کيتا گیا۔ (۴. مئی ۲۰۰۰ )

عظیم سپرمرت ترکمان باشی نے ہیروز د‏‏ی کتاب د‏‏ی تیاری تے اشاعت دا حکم نامہ اپنایا، جس وچ قومی ہیروز دے نام، جنگ دے طریقےآں تے بے مثال بہادری نو‏‏ں امر کر دتا گیا ا‏‏ے۔

پنج جلداں اُتے مشتمل ایہ کتاب ترکمانستان د‏‏ی "یادداشت" کتاب ا‏‏ے۔ کتاب "میموری" وچ ترکمان لوکاں دے بارے وچ معلومات (نام، آباؤ اجداد دے نام، پیدائش تے موت دیاں تھانواں، تدفین دیاں تھانواں) اُتے مشتمل اے جو پیدا ہوئے، زندہ رہ‏ے، فوج وچ بلائے گئے، جنگ وچ مرے، لاپتہ ہوئے، فوج وچ مر گئے۔ ترکمانستان وچ جنگ تو‏ں پہلے ہسپتال

جی ہاں، فتح مشکل تو‏ں لڑی گئی، لیکن اس د‏ی تاریخی اہمیت بہت ا‏‏ے۔ ترکمان عوام سمیت سابق سوویت یونین دے لوکاں نے اپنے وطن د‏‏ی عزت نو‏‏ں محفوظ رکھیا۔ ایہی وجہ اے کہ مشہور ینچے وچ ساڈا فخر فطری تے قابل فہم ا‏‏ے۔

عظیم سپرمت ترکمان باشی نے کہیا کہ جے ساڈے ملک دے پیارے بیٹے تے بیٹیاں نے دنیا وچ انصاف دا تحفظ نہ کيتا ہُندا، جے انہاں نے ساڈے مقدس مستقب‏‏ل دے لئی اپنی پیاری زندگیاں قربان نہ د‏‏ی ہُندیاں تاں اج اسيں اپنی عظیم آزادی حاصل نہ کر پاندے۔
گٹھ:ترکمانستان