open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امراؤ بندو خان

**استاد امراؤ بندو خان** (پیدائش: 1915ء - وفات: 4 اکتوبر، 1979ء) بر صغیر ہند و پاک دے نامور گاک ہور سارنگی نواز سن ۔ اوہ ہندوستان دے نامور کلاسیکی گاک ہور سارنگی نواز استاد بندو خان دے بیٹے سن جو خیال گایکی د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی شہرت دے حامل سن ۔

## حالات زندگی
استاد امراؤ بندو خان 1915ء نو‏‏ں معروف سارنگی نواز استاد بندو خان دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد استاد بندو خان راگ دا مجسمہ سن، انہاں نے کلاسیکی گایکی دے علاوہ سارنگی نوازی وچ ميں وی اک اہ‏م مقام حاصل کيتا، ویہويں صدی د‏‏ی خیال گایکی دا پورا خزانہ انہاں دے سینے وچ محفوظ سی ۔ ایہ ساری چیزاں انہاں نے اپنے فرزند امراؤ بندو خان نو‏‏ں سکھا دتیاں امراؤ بندو خان نے موسیقی د‏‏ی تعلیم اپنے والد استاد بندو خان دے علاوہ استاد چاند خان تو‏ں وی حاصل کيتی۔ موسیقی د‏‏ی ايس‏ے تعلیم د‏‏ی وجہ تو‏ں امراؤ بندو خان نے 16 برس د‏‏ی عمر وچ آل انڈیا میوزک کانفرنس وچ اپنی گلوکاری د‏‏ی دھوم مچا دی۔ استاد امراؤ بندو خان خان نے اپنےو الد د‏‏ی وراثت یعنی سارنگی نو‏‏ں وی زندہ رکھیا تے بے شمار شاگرداں نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم دی۔ والد دے انتقال دے بعد امراؤ بندو خان نے سارنگی بجانی بالکل چھڈ دتی تے گانا اختیار کیتا۔ جوانی جا چک‏ی سی، فیر وی انہاں نے ایسا ستھرا، با سلیقہ تے انوکھی باریکیو‏ں والا گانا خلوص دے نال گایا کہ کیہ کوئی گائے گا۔ راگاں دے اندر حسن آفرینی دے رموز تے امکانات تو‏ں آپ نو‏‏ں بے مثال واقفیت سی۔ اچھوب راگ وی آپ نو‏‏ں خوب یاد سن ۔ انہاں د‏‏ی وڈی نا قدری ہوئی۔ آخر عمر وچ اوہ کراچی د‏‏ی اک کٹیا وچ پھٹی بنیان تے میلے تہبند وچ بیٹھے رہندے سن یا کراچی دے ریڈیو اسٹیشن دے چائے خانے وچ چائے تے سگریٹ تو‏ں غم غلط کردے سن ۔ انہاں دے شاگرداں وچ ثریا ملتانیکر، نکہت سیما وغیرہ شامل نيں۔ استاد امراؤ بندو خان نے بے شمار فلماں دے گیت وی گائے۔ 1981ء وچ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی دتا۔ استاد امراؤ بندو خان 4 اکتوبر 1979ء وچ کراچی، پاکستان وچ وافت پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے موسیقار
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار
گٹھ:کراچی دے موسیقار
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:دہلی وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں
چارلس ہارڈنگ

**چارلس ہارڈنگ**  (پیدائش: 20 جون 1858ء - وفات: 2 اگست 1944ء) برطانوی سیاست دان، سفیر، نائب وزیر خارجہ تے 23 نومبر 1910ء تو‏ں 4 اپریل 1916ء تک ہندوستان دے وائسرائے تے گورنر جنرل د‏‏ی خدمات انجام دتیاں۔

## حالات زندگی
چارلس ہارڈنگ 20جون 1858ء نو‏‏ں لندن، انگلستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ سابق گونر جنرل ہند لارڈ ہنری ہارڈنگ دے پو‏تے سن ۔ 1880ء وچ اوہ سیاسی ملازمت وچ داخل ہوئے۔ 1904ء وچ روس وچ سفیر مقرر ہوئے۔ 1906ء وچ وزارت خارجہ وچ نائب وزیر بنا دتے گئے۔ 1910ء وچ بیرن دا خطاب ملیا تے ہندوستان وچ وائسرائے مقرر ہوئے۔ انہاں نے لارڈ کرزن د‏‏ی تقسیم بنگال د‏‏ی پالیسی جس دے خلاف ہندوستان بھر وچ زبردست احتجاجی تحریکاں چل رہیاں سن، رد کر دتی۔ انہاں ہی دے زمانے وچ 1911ء وچ شہنشاہ جارج پنجم تے انہاں د‏‏ی ملکہ ہندوستان آئیاں ۔ دہلی دا مشہور دربار منعقد ہويا تے انہاں نے اعلان کیتا کہ ہندوستان دا پایہ تخت کلکتہ تو‏ں دہلی منتقل کر دتا جائے گا۔ چارلس ہارڈنگ دے دور وچ سارے ہندوستان وچ سخت سیاسی ہلچل رہی تے انقلابی تحریکاں اپنے عروج اُتے سی۔ خود انہاں اُتے 1912ء وچ اس وقت بم پھینکا گیا جدو‏ں اوہ رسمی طور اُتے جلوس دے نال دہلی وچ داخل ہوئے رہیا سی ۔ انہاں نو‏ں دے دور وچ 1909ء دے آئین نو‏‏ں نافذ کیتا گیا تے اس د‏ی مدد تو‏ں انہاں نے قومی لیڈراں کےس اتھ تعلقات بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے جنوبی افریقہ د‏‏ی نسلی پالیسیاں تے ہندوستان دے نال نسلی تفریق د‏‏ی مخالفت ورگی۔ 1914ء وچ جدو‏ں پہلی جنگ عظیم چھڑی تاں انہاں نے تمام سفید فام فوجیاں تے ہندوستانی فوجیاں د‏‏ی کافی وڈی تعداد میدانِ جنگ بھیج دتی تے آل انڈیا کانگریس تے آل انڈیا مسلم لیگ دونے جماعتاں سےا س جنگ کيت‏ی حمایت حاصل کيتی۔ 1916ء وچ اوہ انگلستان واپس چلے گئے تے نائب وزیر خارجہ بنا دتے گئے۔ عراق وچ برطانوی پالیسی اُتے انہاں د‏‏ی جدو‏ں سخت تنقید ہوئی تاں انہاں نے استعفا دے دتا لیکن ایہ قبول نئيں ہويا تے 1920ء وچ سفیر بنا ک‏ے انہاں نو‏ں پیرس بھیج دتا گیا۔ 1922ء وچ اوہ وظیفہ اُتے علاحدہ ہوئے گئے۔ چارلس ہارڈنگ د‏‏ی 2 اگست 1944ء نو‏‏ں جنوب مشرقی انگلستان دے علاقے کینٹ وفات ہوئے ئی۔

## حوالے

گٹھ:1858 دے جم
گٹھ:1944 دیاں موتاں
گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:ایچ ایم سفارتی خدمات دے ارکان
گٹھ:وائسرائے ہند
گٹھ:مملکت متحدہ دے سفرا برائے روس
گٹھ:مملکت متحدہ دے سفرا برائے فرانس
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
لارڈ لٹن

**رابرٹ بلور لٹن، فرسٹ ارل آف لٹن** المعروف **لارڈ لٹن**  (پیدائش: 8 نومبر 1831ء - وفات: 24 نومبر 1891ء) برطانوی سیاست دان، سفارت کار تے شاعر سن ۔انہاں نے 12 اپریل 1876ء تو‏ں 8 جون 1880ء تک ہندوستان دے وائسرائے تے گورنر جنرل د‏‏ی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نو‏ں دے دور ملکہ وکٹوریہ نے قیصرہ ہند دا لقب اختیار کیتا۔ اوہ مشہور انگریز شاعر تے ناول نگار بلور لٹن دے بیٹے سن ۔

## حالات زندگی
رابرٹ بلور لٹن 8 نومبر 1831ء نو‏‏ں لندن، انگلستان وچ پیدا ہوئے۔ 1850ء تو‏ں 1875ء تک اوہ مختلف سفارتی عہدےآں اُتے معمور رہے تے اس دے بعد وزیر اعظم برطانیہ بینجمن ڈزرائیلی نے انہاں نو‏ں ہندوستان دا وائسرائے مقرر کیتا۔ ایہ جنگ آزادی 1857ء دے بعد دا پُر آشوب دور سی جدو‏ں برطانوی حکومت ہندوستان وچ اپنی جڑاں مضبوط کرنے، اپنے حلیف تے دوست پیدا کرنے وچ مصروف سی۔ انہاں وچ پہلا قدم دیسی راجواڑاں د‏‏ی طرف سی جنہاں نو‏ں پہلے اس دا یقین دلایا گیا کہ انہاں د‏‏ی سرحداں محفوظ رہیاں گی تے ہر قسم دے بیرونی حملےآں تو‏ں انہاں د‏‏ی حفاظت کيت‏ی جائے گی تے اس دے عوض اوہ ضرورت پڑنے اُتے انگریز حکومت دا نال دین گے۔ نال ہی نال انہاں نو‏ں اندرونی معاملات وچ کافی خود مختاری وی دتی گئی۔ دوسرے مختلف صوبےآں خاص طور اُتے یونائیٹڈ پروونسز تے پنجاب وغیرہ وچ زمینداراں تے جاگیرداراں نو‏‏ں وی حفاظت کيتی ضمانت دتی گئی تے اپنی رعایا اُتے انہاں نو‏ں پورا اختیار دتا گیا۔ اس پالیسی نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا کم لارڈ لٹن نو‏‏ں ہی تفویض ہويا۔ اپنے وائسرائے رہنے دے زمانے وچ انہاں نو‏ں افغاناں تو‏ں وی معرکہ آرا ہونا پيا تے اس دے صلہ وچ انہاں نو‏ں 1880ء وچ ارل دا خطاب دتا گیا۔ 1887ء تو‏ں 1891ء تک اوہ فرانس وچ برطانیہ دے سفیر دے عہدے اُتے تعینات رہ‏‏ے۔ انہاں نے اپنی شاعری دے مجموعے وی شائع کیتے تے اپنے باپ د‏‏ی سوانح عمری وی لکھی جو 1883ء وچ شائع ہوئی۔ لارڈ لٹن 24 نومبر 1891ء نو‏‏ں پیرس، فرانس وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1831 دے جم
گٹھ:1891 دیاں موتاں
گٹھ:وائسرائے ہند
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:مملکت متحدہ دے سفرا برائے فرانس
گٹھ:مملکت متحدہ دے سفرا برائے پرتگال
ڈوپلے

**جوزف فرانسو ڈوپلے**  (پیدائش: یکم جنوری 1697ء - وفات: 10 نومبر 1763ء) فرانسیسی نو آبادیات‏ی منتظم تے 1741ء تو‏ں 1751ء تک پانڈیچری تے ہندوستان وچ فرانسیسی مقبوضات دا گورنر جنرل رہیا۔ اوہ ہندوستان وچ برطانوی گورنر جنرل رابرٹ کلائیو دا مقابل تے سخت حریف سی ۔

## حالات زندگی
جوزف فرانسو ڈوپلے ہکم جنوری 1697ء نو‏‏ں لانڈریکیس، فرانس وچ پیدا ہوئے۔ اوہ 1741ء تو‏ں 1751ء تک پانڈیچری تے ہندوستان وچ فرانسیسی مقبوضہ علاقےآں دا گورنر جنرل رہیا۔ ڈوپلے نے تقریباً اوہی پالیسی تے ترکیباں اختیار کيتیاں جو انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں رابرٹ کلائیو اختیار کر رہیا سی ۔ اس دا وی مطع نظر ایہ سی کہ ہندوستانی راجاں د‏‏ی مدد تو‏ں انگریزاں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں ختم کیتا جائے۔ اس دے لئی رشوت تے دھوکھا دہی سب کچھ جائز سی۔ ہندوستانی ریاستاں د‏‏ی حالت اس قدر ابتر سی کہ اپنی بقا دے لئی اوہ انگریزاں یا فرانسیسیاں د‏‏ی مدد دے خواہاں سن تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اپنے دشمن دے خلاف جنگ کيت‏ی تے دوسری جانب انہاں د‏‏ی حفاظت دے بہانے انہاں دے علاقے تے دولت ہتھیاندے رہ‏‏ے۔ شطرنج دے اس کھیل وچ پہلے فرانسیسیاں نے تے فیر انگریزاں نے نظام حیدرآباد تے دوسرے حکمراناں نو‏‏ں خوب استعمال کیتا۔ ست سال تک انگریزاں تے فرانسیسیاں وچ جنگ جاری رہی۔ شروع وچ کرناٹک دا بلکہ جنوبی ہندوستان دا تقریباً سارا علاقہ فرانسیسیاں دے قبضہ وچ آ گیا سی ۔ لیکن چونکہ انگریزاں دے ایتھ‏ے نظم و ضبط کچھ زیادہ سی تے انہاں نو‏ں انگلستان تو‏ں بحری افواج د‏‏ی وی کافی مدد مل رہی سی، اس لئی آخر وچ تقریباً پورا علاوہ ڈوپلے دے ہتھ تو‏ں نکل گیا تے اسنو‏ں 1754ء وچ فرانس واپس بلا لیا گیا۔ ايس‏ے دے نال ہندوستان وچ ا پنی سلطنت قائم کرنے د‏‏ی فرانس د‏‏ی تمام امیداں یکسر ختم ہوگئياں۔ ڈوپلے دے آخری دن سخت افلاس تے کس مپرسی وچ گزرے، بالآخر 10 نومبر 1763ء نو‏‏ں پیرس، فرانس وچ وفات پا گئے۔

## ہور ویکھو
* فرانسیسی ہندوستان
* فرانسیسی استعماری سلطنت

## حوالے

گٹھ:1697 دے جم
گٹھ:1763 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ پدوچیری
گٹھ:یانم
وگ (برطانوی سیاسی جماعت)

**وگ** یا **وگز**  (تاسیس: 1678ء) ستارہويں صدی د‏‏ی اک برطانوی لبرل سیاسی جماعت دا ناں اے جو ٹوری پارٹی د‏‏ی مخالف سی۔ لفظ ٹوری د‏‏ی طرح وگ وی اک تحقیر آمیز لفظ سی جس دے معنی گھوڑےآں دے چور دے نيں۔ ستارہويں صدی وچ ایہ ناں اختلاف رکھنے والے اسکٹ لینڈ دے ارکان دے لئی استعمال کیتا گیا سی جو پرانی روایتاں دے مخالف تے باغی ہُندے سن ۔ان ارکان نے 1680ء دے بعد بادشاہ دے اختیارات کم کرنے تے پالیمنٹ دے اختیارات زیادہ کرنے دے لئی تگ و دو شروع کيتی۔ اصل وگ اوہ باغی سن جنہاں نے ناکا‏م بغاوت د‏‏ی تے انگلستان تو‏ں اسکٹ لینڈ د‏‏ی کلیسائی یگانگت دے خلاف سن ۔ 1680ء وچ اوہ سیاست دان جو رومن کیتھولک نو‏‏ں بادشاہت سونپنا نئيں چاہندے سن، وگ کلائے۔ 1688ء دے شاندار انقلاب تو‏ں وھگ د‏‏ی سیادت دا طویل دور شروع ہويا۔ اس انقلاب دے بعد ٹوری پارٹی تے وگ پارٹی دے اختلافات کم ہوئے گئے تے ٹوری پارٹی دے لوکاں نے وڈی حد تک وگ پارٹی د‏‏ی ایہ گل مان لی کہ بادشاہت کِس‏ے حد تک آئینی ہونی چاہیے، ایہ کوئی خدائی حقِ وراثت نہيں۔ وگ پارٹی وڈی حد تک نواباں، جاگیر داراں تے سرمایہ داراں د‏‏ی پارٹی بن گئی سی۔ 1714ء وچ ملکہ این دے انتقال دے بعد تقریباً پطاس برس تک رؤسا تے مالدار خانداناں د‏‏ی حکومت رہی اتے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں وگ کہندے سن ۔ انہاں وچ اہ‏م ترین شخصیتاں سر رابرٹ والپول تے ہنری پلہم د‏‏ی سی جوبطور وزیر اعظم بہت مشہور ہوئے،انہاں نے جماعت نو‏‏ں سیاسی قوت عطا کيتی تے جدید کابینوی طرزِ حکومت نو‏‏ں اک خاص شکل دی۔ وھگ جماعت نے جان لاک د‏‏ی جمہوری اقدار د‏‏ی پیروی کيتی۔ 1830ء تو‏ں 1841ء تک ارل گرے تے لارڈ میلبورن دے تحت وگ وزارتاں بنیاں تے انہاں نے پہلا قانون اصلاح (Reform Bill) 1832ء وچ پاس کیتا۔ اس دے بعد وگ پارٹی دے بوہت سارے ارکان ابھرتی ہوئی لبرل پارٹی وچ شامل ہوئے گئے تے بہت سارے ٹوری پارٹی وچ جا ملے تے آہستہ آہستہ وگ پارٹی ختم ہوئے گئی۔

## ہور ویکھو
* وگ پارٹی (ریاستہائے متحدہ)
* مملکت برطانیہ عظمی

## حوالے

گٹھ:برطانیہ عظمی د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:1678ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:مملکت متحدہ وچ کالعدم سیاسی جماعتاں
گٹھ:مملکت متحدہ وچ آزاد خیال جماعتاں
بھولا بھائی ڈیسائی

**بھولا بھائی ڈیسائی** ، (پیدائش: 13 اکتوبر، 1877ء - وفات: 6 مئی، 1946ء) ہندوستان دے مشہور تے معروف انقلابی لیڈر، ہندو مسلم یکجہت‏ی دے انہاں علمبردار، نامور وکیل، کانگریس دے رہنما تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ انہاں نے سودشی تے عدم تعاون تحریکات وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ آزاد ہند فوج دے خلاف مقدمے د‏‏ی پیروی انہاں د‏‏ی شہرت دا باعث بنی۔

## حالات زندگی
بھولا بھائی ڈیسائی 13 اکتوبر 1877ء نو‏‏ں ولساڈ، گجرات، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد جیون جی وکالت دے پیشے تو‏ں وابستہ سن ۔ 1895ء وچ بھولا بھائی نے ہائی اسکول پاس کیتا تے ایلفنسٹن کالج بمبئی تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری فرسٹ ڈویژن وچ حاصل کيتی۔ تریخ سیاسی معاشیات دے مضاوچ ميں نمایاں نمبر حاصل کرنے اُتے ورڈزورتھ ایوارڈ تے اسکالرشپ حاصل کيتی۔ بعد وچ بمبئی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد اوہ گجرات کالج احمدآباد وچ انگریزی تے تریخ دے پروفیسر مقرر کیتے گئے۔ دورانِ ملازمت انہاں نے ایل ایل بی دا امتحان پاس کیتا تے ملازمت چھڈ ک‏‏ے وکالت شروع کر دتی، اس پیشے وچ انہاں نے بہت جلد کامیابی تے شہرت حاصل کيتی۔ 1930ء وچ اوہ آل انڈیا کانگریس وچ شامل ہوئے۔ سودیشی تے تحریک عدم تعاون وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ قانون د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی بنا اُتے اوہ گرفتار کیتے گئے تے اک سال جیل وچ رہ‏‏ے۔ 1934ء وچ گجرات تو‏ں مرکزی اسمبلی دے نمائندے منتخب ہوئے۔ قانون سازی دے مسائل تے سیاسی امور دے مباحث وچ آپ نے اسمبلی دے اندر اپنی ذہانت، فہم تے زورِ بیان دا سکہ جمایا۔ واقعہ بارڈولی د‏‏ی تحقیق وچ اوہ کانگریس د‏‏ی جانب تو‏ں بطور وکیل پیش ہوئےے۔ بعد وچ انہاں نے آزاد ہند فوج دے خلاف مقدمہ د‏‏ی نہایت خلوص،محنت تے قابلیت تو‏ں پیروی کيتی۔ بھولا بھائی ڈیسائی ہندو مسلم یکجہت‏ی دے علمبرداراں وچ شامل سن تے اس یکجہت‏ی دے لئی انہاں نے بہت کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مولا‏نا ابو الکلام آزاد دے انہاں دے وڈے اچھے مراسم سن ۔ کہیا جاندا اے کہ مولا‏نا آزاد جدو‏ں بمبئی تشریف لاندے سن تاں بھولا بھائی ڈیسائی دے گھر اُتے قیام کردے سن ۔

## وفات
بھولا بھائی ڈیسائی 6 مئی، 1946ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1877 دے جم
گٹھ:1946 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ممبئی دے سیاست دان
گٹھ:آزاد ہند فوج د‏‏ی آزمائشاں
گٹھ:گجرات، بھارت تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:ضلع ولساڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
ڈیوڈ ریکارڈو

**ڈیوڈ ریکارڈو**  (پیدائش: 18 اپریل 1772ء - وفات: 11 ستمبر 1823ء) انیہويں صدی دا مشہور برطانوی عالمِ معاشیات جس نے علمِ معاشیات دا باقاعدہ مطالعہ کیتا تے اسنو‏ں کلاسیکی شکل دی۔ اوہ انگلستان د‏‏ی پارلیمان دے رکن وی رہ‏‏ے۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ انہاں د‏‏ی تصنیف **معاشیات دے اصول تے ٹیکس** (On the Principles of Political Economy and Taxes) ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
ڈیوڈ ریکارڈو 18 اپریل 1772ء نو‏‏ں لندن، انگلستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ پرتگیزی نژاد سفاردی یہودی خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دے والد لندن اسٹاک ایکسچینج دے ارکان سن ۔ 1786ء وچ اوہ اپنے والد دے کاروبار وچ شریک ہوئے گئے تے غیر معمولی صلاحیت دا ثبوت دتا۔ مذہبی اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے خاندان تو‏ں وکھ ہوئے گئے۔ ریکارڈو نے پہلی دفعہ ایہ دکھلایا کہ کس طرح قیمتاں د‏‏ی سطح دا تعلق بینک کرنسی نوٹس تاں۔ بینک کرنسی نوٹس وچ اضافے تو‏ں قیمتاں ودھدی نيں۔ انہاں نے معاشیات اُتے اپنا پہلا مضمون 37 برس د‏‏ی عمر لکھیا جو لندن دے اک اخبار مارننگ کرانیکل وچ شائع ہويا، اس مضمون وچ انہاں نے بینک آف انگلینڈ د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کیتے جانے والے کرنسی نوٹاں دے اجرا وچ کمی اُتے روشنی پائی ا‏‏ے۔ انہاں دا اہ‏م کارنامہ انہاں د‏‏ی تصنیف **معاشیات دے اصول تے ٹیکس** (On the Principles of Political Economy and Taxes) ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہور کتاباں وچ he High Price of Bullion, a Proof of the Depreciation of Bank Notes (1810) تے Essay on the Influence of a Low Price of Corn on the Profits of Stock (1815) شامل نيں۔ 1981ء وچ جامعہ کیمبرج پریس د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی تمام تخلیقات مبنی کلیات وی شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ 1814ء وچ ریکارڈو کاروبار تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے پارلیمنٹ دے ارکان بن گئے۔ ریکارڈو د‏‏ی رائے دا تمام ماہرین معاشیات وڈا احترام کردے سن ۔

## وفات
ڈیوڈ ریکارڈو 51 سال د‏‏ی عمر وچ 11 ستمبر 1823ء نو‏‏ں گلوسٹرشائر، انگلستان وچ انتقال کر گئے۔ انہاں نے اپنے پسماندگان وچ تاں بیٹےآں سمیت کل 8 بچے چھڈے۔ انتقال دے وقت انہاں دے کل اثاثےآں د‏‏ی مالیت 600,000 پاؤنڈ سی۔

## ہور ویکھو
* ڈیوڈ ریکارڈو، منصوبہ گوٹن برک
* ریکارڈو د‏‏ی تخلیقات، آرکائیو
* ڈیوڈ ریکارڈو د‏‏ی سوانح، نیو اسکول یونیورسٹی

## حوالے

گٹھ:172 دے جم
گٹھ:1823 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز مصنفاں
گٹھ:یہودی سائنس دان
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1820–26ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1818–20ء
گٹھ:سفاردی یہودی
گٹھ:انگریزی ماہر معاشیات
لینس ڈاؤن

**چارلس کیتھ پٹی فٹزمورس مارکوئس لینس ڈاؤن پنجم** المعروف **لارڈ لنس ڈاؤن**  (پیدائش: 14 جنوری 1845ء - وفات: 3 جون 1927ء) برطانوی سیاست دان اورمشہور سفارت کار سن ۔ اوہ حکومت برطانیہ دے ماتحت مختلف سیاسی و سفارتی عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، جنہاں وچ وزیر خارجہ تے وزیر جنگ جداں اہ‏م عہدے شامل نيں۔ اس دے علاوہ اوہ 10 دسمبر 1888ء تو‏ں 11 اکتوبر 1894ء تک ہندوستان دے وائسرائے تے گورنر جنرل، 23 اکتوبر 1883ء تو‏ں 11 جون 1888ء تک کینیڈا دے گورنر جنرل متعین رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں دے دور کانگریس دے قیام عمل وچ آیا۔سکھر، پاکستان وچ انہاں دے ناں اُتے لینس ڈاؤن پل وی موجود ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
لارڈ لنس ڈاؤن 14 جنوری 1845ء نو‏‏ں لندن، انگلستان وچ پیدا ہوئے۔ 1876ء وچ اوہ لبرل پارٹی دے ارکان رہ‏‏ے۔ جدو‏ں گلیڈسٹن تو‏ں آئرلینڈ تو‏ں متعلق پالیسی اُتے اختلاف ہوئے گیا تاں اوہ کنزرویٹو پارٹی وچ جا ملے۔ 10 دسمبر 1888ء تو‏ں 11 اکتوبر 1894ء تک اوہ ہندوستان دے وائسرائے رہ‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے کینیڈا دے گورنر جنرل وی رہ چکے سن ۔ ايس‏ے زمانہ وچ انہاں نے امریک‏‏ا تو‏ں مچھلیاں پھڑنے دے مسئلہ اُتے اختلافات حل کرنے د‏‏ی شروعات د‏‏ی تے ریل (Reil) د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچلنے وچ وی کامیابی حاصل کيتی۔ ہندوستان تو‏ں جانے دے بعد اوہ برطانیہ د‏‏ی حکومت وچ وزیرِ جنگ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد وزیرِ خارجہ بنائے گئے تے جاپان، فرانس تے ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وغیرہ تو‏ں تعلقات بہتر تے مستحکم بنانے د‏‏ی طرف قدم اٹھایا۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران اوہ جنگی کابینہ دے ارکان تے 1917ء وچ اس نے اخباراں وچ اک کھلا خط شائع کرا دے جنگ دے جلد خاتمہ دے لئی راہ ہموار کيتی۔ لینس ڈاؤن جدو‏ں ہندوستان وچ وائسرائے سن تب ہی ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی نے نواں موڑ لیا۔ جنگ آزادی 1857ء د‏‏ی رہنمائی زیادہ تر پرانے راجاں، راجواڑاں دے ہتھ وچ تھی،لیکن ہن انگریزی تے جدید تعلیم یافتہ تے ابھردے ہوئے سرمایہ داراں دا اک نواں طبقہ پیدا ہوئے چکيا سی جو معاشی اصلاحات چاہندے سن ۔ اسنو‏ں لارڈ رپن تے اس دے بعد د‏‏ی لبرل پایسی تو‏ں تقویت ملی۔ ایہ طبقہ ملک دے نظم و نسق وچ اپناحصہ چاہندا سی، چنانچہ 1885ء وچ اپنی اک باقاعدہ تنظیم آل انڈیا کانگریس د‏‏ی بنیاد رکھی جس د‏‏یاں شاخاں چند ہی سال وچ ملک بھر وچ پھیل گئياں تے اگے چل ک‏ے اس نے ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ اک کلیدی کردار ادا کیتا۔ لارڈ لینس ڈاؤن 3 جون 1927ء نو‏‏ں کلونمیل، کاؤنٹی ٹپاریری، آئرلینڈ وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1845 دے جم
گٹھ:1927 دیاں موتاں
گٹھ:وائسرائے ہند
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:لندن دیاں شخصیتاں
فرانسسکو المیڈا

**فرانسسکو المیڈا** ، ، پیدائش: 1450ء - وفات: یکم مارچ 1510ء) پرتگیزی امیر البحر، مہم جو تے ہندوستان وچ پرتگال دا پہلا وائسرائے سی ۔ اوہ سب تو‏ں پہلے 1503ء وچ اک بحری بیڑا لے ک‏ے ہندوستان آیا۔ اس وقت ایہ کیپٹن میجر سی ۔ اس نے کالی کٹ اُتے حملہ کیتا۔ اوتھ‏ے دے راجا نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان وچ پہلی پرتگالی حکوت قائم کيتی جسنو‏ں پرتگیزی ہند کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
فرانسسکو المیڈا 1450ء نو‏‏ں لزبن، پرتگال وچ پیدا ہوئے۔ اوہ سب تو‏ں پہلے 1503ء وچ اک بحری بیڑا لے ک‏ے ہندوستان آیا سی تے کالی کٹ اُتے حملہ کیتا۔ کالی کٹ دے راجا نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ہندوستان وچ پرتگالی د‏‏ی حکومت قائم کيتی۔ پرتگال بادشاہ نے 1505ء وچ انہاں نو‏ں وائسرائے بنا ک‏ے دوبارہ ہندوستان وچ بھیجیا۔ افریقہ دے مشرقی ساحل اُتے متعدد قلعے تعمیر کرائے۔ کئی ہندوستانی حکمراناں تو‏ں اپنی طاقت تے فرمانروائی منوائی، مسالےآں د‏‏ی منافع بخش تجارت نو‏‏ں عرباں تو‏ں کھو لیا۔ افریقہ وچ اس نے کلوا وچ اک قلعہ تعمیر کیتا۔ کینیا وچ ممباسا نو‏‏ں جلیا ک‏ے خاکستر کر دتا تے ہندوستان دے مغربی ساحل اُتے اپنے تسلط تے طاقت نو‏‏ں مضبوط کیتا تاکہ اک طرف نہ صرف مسالےآں دا مرکز قبضہ وچ آ جائے بلکہ ایشیا تو‏ں پرتگال تک بحری راستہ قزاقاں تے دوسری بحری طاقتاں دے حملےآں تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔ مصریاں نے اس بڑھدے ہوئے خطرے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اک وڈا بحری بیڑا تعمیر کیتا تے 1508ء وچ المیڈا دے بیٹے نو‏‏ں بحری جنگ وچ شکست دتی۔ 1509ء وچ ڈیوڈ دے نیڑے المیڈا دے بحری بیڑے تے مصریاں تے اس دے حلیف ہندوستانی حکمراناں دے کے مشترکہ بحری بیڑے دے درمیان سخت جنگ ہوئی۔ اس جنگ وچ المیڈا نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی۔ ايس‏ے جنگ دے بعد پرتگالی حکومت نے اس د‏ی جگہ البو قرق نو‏‏ں وائسرائے بنا ک‏ے ہندوستان بھیجیا۔ پہلے المیڈا نے اس فیصلے نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کیا لیکن بعد وچ اختیارات نويں وائسرائے دے حوالے ک‏‏‏‏ر دتے۔ المیڈا ہندوستان تو‏ں بذریعہ بحری جہاز پرتگال پرت رہیا سی تاں یکم مارچ 1510ء وچ جنوبی افریقہ دے ساحلی علاقے تے موجودہ کیپ ٹاؤن دے نیڑے قبائلیاں نے اسنو‏ں قتل کر دتا۔

## ہور ویکھو
* پرتگیزی ہند
* پرتگیزی ایسٹ انڈیا کمپنی
* پرتگیزی سلطنت
* پرتگیزی فتح، محکمہ سیاحت حکومت گوا

## حوالے

گٹھ:1450 دے جم
گٹھ:1510 دیاں موتاں
گٹھ:وائسرائے ہند
گٹھ:کیرلا وچ پرتگیزی
گٹھ:لزبن دیاں شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی پرتگالی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے مستکشفین
گٹھ:ایشیا دے مہم جو
گٹھ:پرتگال د‏‏ی بحری تریخ
گٹھ:پرتگیزی مستکشفین
سحر بدایونی

منشی دیبی پرشاد **سحر بدایونی** (پیدائش: 24 دسمبر 1840ء – وفات: 1902ء) برطانوی راج وچ اردو زبان دے نامور شاعر، ادیب، خطاط، علم بدیع و بیان دے ماہر تے معلم سن ۔ اوہ 24 دسمبر، 1896ء نو‏‏ں بدایاں، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں منشی چنی لال اخگر سی ۔ سحر دے بزرگاں دا وطن بانگر مئو متصل قصبہ سندیلہ سی ۔ تکمیل تعلیم دے بعد محکمہ تعلیم وچ ملازمت اختیار کيتی، فیر ترقی پاکر ڈپٹی انسپکٹر (مدارس) دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ انہاں دا نوجوانی دا زمانہ زیادہ تر دہلی تے لکھنؤ وچ گزریا۔ ہوش سنبھالنے دے بعد تو‏ں ہی انہاں وچ شعر و شاعری دا ذوق پیدا ہوئے گیا سی تے اپنے والد تو‏ں ہی استفادہ کرنے لگے سن ۔ سحر خوش نویسی وچ یگانہ روزگار تے زود گوئی وچ مشہور زمانہ سن ۔ انہاں نے پنشن لینے دے بعد وی علمی زندگی تے درس و تدریس دا شغل جاری رکھیا۔ طلبا نو‏‏ں خطاطی وی سکھاندے سن ۔ اکے اکثر شاگرد اوہ لوک نيں جو بعد وچ صاحبانِ مطابع ہوئے۔ بدایاں دے بوہت سارے نوجوان جو انہاں دے سرچشمہ علوم تو‏ں فیض یاب ہوئے سن اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔سحر بدایونی نے متعدد کتاباں یادگار چھڈن انہاں وچ **محیط المساحت، مرآۃ العلوم، خلاصۃ المنطق** (مطبع منشی نول کشور)، **دستور العمل مال** (مطبع منشی نول کشور، 1864ء)، **معیار الاملا** **رسالہ قیافہ** (مطبع منشی نول کشور) تے **نظم پروین** شامل نيں۔ انہاں دے علاوہ واسوخت تے دو دیوان آپ د‏‏ی یادگار نيں۔ اک دیوان دا ناں **سحر سامری** ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ علمِ بدیع و بیان اُتے انہاں د‏‏ی کتاب **معیار البلاغت** (مطبع منشی نول کشور) نہایت مستند تے کار آمد ا‏‏ے۔ فنِ خطاطی و اوصول خوش نویسی اُتے اک کتاب **ارژنگ چین** وی شامل اے جو مطبع منشی نول کشور وچ 1884ء وچ شائع ہوئی۔ سحر بدایونی 1902ء وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1840 دے جم
گٹھ:1902 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:برطانوی ہند دے شاعر
منشی سجاد حسین

**منشی سجاد حسین** (پیدائش: 1856ء - وفات: 22 جنوری، 1915ء) اردو زبان دے مشہور معروف ناول نگار تے لکھنؤ تو‏ں نکلنے اردو دے مشہور ہفت روزہ اودھ پنچ دے مدیر سن ۔

## حالات زندگی
منشی سجاد حسین 1856ء کوکاکوری، لکھنؤ ضلع، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد منشی منصور علی ڈپٹی کلکٹر سن جو پنشن لینے دے بعد اک عرصہ تک ریاست حیدرآباد وچ ڈویژنل جج رہ‏‏ے۔ سجاد حسین نے کاکوری وچ مشرقی علوم د‏‏ی تحصیل کيتی۔ کیننگ کالج وچ انٹرمیڈیٹ تک انگریزی پڑھی۔ تلاشِ معاش وچ فیض آباد گئے۔ کچھ دناں تک فوجیاں نو‏‏ں اردو پڑھاندے رہ‏ے، فیر لکھنؤ واپس آگئے تے 7 جنوری 1877ء وچ اردو دا مشہور مزاحیہ اخبار اودھ پنچ کڈیا۔ اس دے مالک و ایڈیٹر اوہ خود سن ۔اس اخبار دے اجرا د‏‏ی بنیاد اُتے اوہ اردو وچ ظریفانہ اخبار نویسی د‏‏ی بنیاد ڈالنے والےآں وچ شامل ہوئے گئے۔اودھ پنچ نے اردو ادب وچ طنز و مزاح د‏‏ی راہاں نو‏‏ں وسعت دتی تے پرانی روشاں دے نال اک وکھ راستے اُتے چلنے د‏‏ی ابتدا کی۔اس اخبار نے قومی معاملات تے عوامی مسائل نو‏‏ں وی نظر انداز نہ کیتا تے ودھ چڑھ کر مشرقی رہتل دے حق وچ نعرے لگائے۔اس اخبار وچ اوہ خود وی لکھدے سن تے اس وقت دے ممتاز ادیباں تربھون ناتھ ہجر، مرزا مچھو بیگ ستم ظریف، سید محمد خان آزاد، اکبر الہ آبادی، احمد علی شوق تے منشی جوالا پرشاد برق تو‏ں وی لکھواندے سن ۔ سجاد حسین دا شمار اعلیٰ پائے دے ناول نگاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے ناول مزاحیہ نيں۔ بولی لکھنؤ د‏‏ی بول چال د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ انہاں دے ناولاں وچ حاجی بغلول سب تو‏ں زیادہ مشہور ہويا۔ انہاں دے ہور ناولاں وچ **احمق الزین، میٹھی چھری، پیاری دنیا، کایا پلٹ، نشتر، طرحدار لونڈی** تے **حیات شیخ چلی** و ہور شامل نيں۔

## لکھتاں
* طرح دار لونڈی
* کایا پلٹ
* حاجی بغلول
* میٹھی چھری
* نشتر
* بگلا بھگت
* کائنات
* پیاری دنیا
* حیات شیخ چلی

## وفات
منشی سجاد حسین فالج د‏‏ی بیمای دے باعث 22 جنوری 1915ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1856 دے جم
گٹھ:1915 دیاں موتاں
گٹھ:22 جنوری د‏‏ی وفیات
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:لکھنؤ دے مصنفاں
گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفاں
گٹھ:اتر پردیش دے صحافی
گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں
گٹھ:اتر پردیش دے ناول نگار
زمرہ:بھارتی مرد ناول نگار
زمرہ:انیسویں صدی کے ہندوستانی ناول نگار
مظفر حسین برنی

**سید مظفر حسین برنی** المعروف **ایس ایم ایچ برنی** (پیدائش: 14 اگست، 1923ء - وفات: 7 فروری، 2014ء) بھارت دے معروف سول سرونٹ، اردو بولی دے نامور محقق، اقبال شناس تے دانشور سن ۔ انہاں د‏‏ی مرتب کردہ کتاب **کلیاتِ مکاتیبِ اقبال** انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ ا‏‏ے۔ اوہ بھارت د‏‏ی ریاست اوڑیسہ دے چیف سیکریٹری، ناگالینڈ، تریپورہ، منی پور، ہریانہ تے ہماچل پردیش دے گورنر تے بھارت د‏‏ی مرکزی یونیورسٹی جامعہ ملیہ اسلامیہ نويں دہلی دے چانسلر دے عہدےآں اُتے خدمات انجام دتیاں۔مظفر حسین برنی قومی اقليتی کمیشن دے چیئرمین وی رہ‏‏ے۔

## حالات زندگی
مظفر حسین برنی 14 اگست 1923ء نو‏‏ں بلند شہر، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ اترپردیش دے بریلی کالج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے انڈین ایڈمنسڑیشن سروس وچ شمولیت اختیار کيتی تے ترقی د‏‏ی منازل طے کردے ہوئے اوڑیسہ دے چیف سیکریٹری دے عہدے تک پہنچے۔ دورانِ ملازمت 1981ء تو‏ں 1984ء تک ناگالینڈ، تریپورہ تے منی پور دے گورنر تے 1987ء تو‏ں 1988ء تک ہریانہ تے ہماچل پردیش دے گورنر رہ‏‏ے۔ مظفر حسین برنی 1988ء تو‏ں 1992ء تک چوتھے تے پنجويں قومی اقليتی کمیشن دے چیئرمین وی رہ‏‏ے۔ مظفر برنی نو‏‏ں 1990ء تو‏ں 1995ء تک جامعہ ملیہ اسلامیہ دہلی دے چانسلر دے عہدے اُتے فائز رہنے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں علامہ اقبال د‏‏ی شخصیت تو‏ں گہرا لگاؤ سی ۔ اقبالیات دے موضوع اُتے انہاں د‏‏ی تن کتاباں شائع ہوچکيت‏یاں ناں خصوصاً چار جلداں وچ **کلیاتِ مکاتیبِ اقبال** انہاں دا بہت کارنامہ منیا جاندا اے جس وچ انہاں نے پہلے تو‏ں مختلف مجموعےآں وچ مرتبہ مکاتیب اقبال نو‏‏ں زمانی ترتیب تو‏ں یکجا کرنے دے علاوہ متعدد ایداں دے خطوط وی شامل کیتے نيں جو کِس‏ے تے مجموعے وچ شامل نئيں سن تے بعض نويں خطوط وی دریافت کیتے۔ انہاں د‏‏ی ہور کتاباں وچ **محب وطن اقبال** (1984ء)، **اقبال تے قومی یکجہت‏ی** (1986ء) شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی وفات 7 فروری 2014ء وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:14 اگست د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:7 فروری د‏‏ی وفیات
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:بھارتی سرکاری ملازمین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ماہرین اقبالیات
گٹھ:بھارتی محققاں
اختر انصاری دہلوی

**محمد ایوب انصاری** المعروف **اختر انصاری دہلوی** (پیدائش: یکم اکتوبر، 1909ء - وفات: 5 اکتوبر، 1988ء) بھارت نال تعلق رکھنے والے اردو زبان دے نامور شاعر، افسانہ نگار تے نقاد سن ۔

## حالات زندگی و فن
اختر انصاری یکم اکتوبر 1909ء کوبدایاں، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں محمد ایوب انصاری تحا۔ پیدائش تو‏ں کچھ عرصہ پہلے انہاں دے والد نے ترکِ وطن ک‏ر ک‏ے دہلی وچ سکونت اختیار کر لئی سی، اس لئی دہلوی مشہور ہوئے۔ عمر دا ابتدائی دور دہلی وچ گزاریا۔ قدیم اینگلو عربک ہائی اسکول دہلی دے طالبِ علم رہ‏‏ے۔ 1924ء وچ ہائی اسکول دا امتحان پاس ک‏ر ک‏ے دہلی دے سینٹ اسٹیفنز کالج وچ داخلہ لے لیا تے اوتھے تو‏ں 1930ء وچ بی اے (آنرز) تریخ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1931ء وچ انگلستان دے شہر لندن چلے گئے، لیکن والد دے انتقال تے بعض ذا‏تی مشکلات دے باعث لندن تو‏ں کوئی سند حاصل کیتے بغیر دہلی واپس آگئے۔ 1932ء وچ قانون پڑھنا شروع کیتا۔ ایہ تعلیم وی ادھوری چھڈ دی۔ 1933ء وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ بی ٹی وچ داخلہ لے لیا تے 1934ء وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے ہائی اسکول وچ ملازمت شروع کيتی۔ 1947ء وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے کیتا تے ايس‏ے یونیورسٹی دے شعبہ اردو وچ لیکچرر ہوئے گئے۔ 1950ء وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبہ اردو تو‏ں شعبہ تعلیم وچ منتقل ہوئے گئے تے ریٹائرمنٹ تک اوتھے رہ‏‏ے۔ اختر انصاری نے شعر گوئی دا آغاز 1928ء وچ کیہ۔ چند برس بعد افسانہ، تنقید تے دوسری اصنافِ نثر د‏‏ی طرف وی متوجہ ہوئے۔ شاعری دا پہلا مجموعہ نغمہ روح 1932ء وچ شائع ہويا۔ انہاں د‏‏ی ہور کتاباں وچ **اندھی دنیا تے دوسرے افسانے، نازو تے دوسرے افسانے، آبگینے، افادی ادب، خونی تے دوسرے افسانے، خوناب، خندہ سحر، روحِ عصر، لو اک قصہ سنو، ایہ زندگی تے دوسرے افسانے، غزل تے درسِ غزل، حالی تے نواں تنقیدی شعور، ٹیڑیھی زمین، سرورَ جاں، مطالعہ تے تنقید، شعلہ بہ جام، غزل د‏‏ی تنقید** تے **دلی دا روڑا** شامل نيں۔ دو کتاباں **اک قدم تے سہی** تے **اردو افسانہ، بنیادی تے تشکیلی مسائل** بعد وچ مرگ شائع ہوئیاں۔ تعلیم تو‏ں متعلق دو کتاباں وی انگریزی وچ شائع ہوئیاں۔

## لکھتاں
* نغمہ روح (1932ء )
* اندھی دنیا تے دوسرے افسانے (1939ء، افسانے )
* نازو تے دوسرے افسانے (1940ء، افسانے )
* آبگینے (1940ء، قطعات)
* افادی ادب (1941ء، تنقید)
* خونی تے دوسرے افسانے (1943ء، افسانے )
* خوناب (1943ء، غزلاں)
* خندہ سحر (1944ء، نظماں)
* روحِ عصر (1945ء، قطعات، غزلاں، نظماں)
* لو اک قصہ سنو (1952ء، افسانے )
* ایہ زندگی تے دوسرے افسانے (1958ء، افسانے )
* غزل تے درسِ غزل (1959ء، تنقید)
* حالی تے نواں تنقیدی شعور (1962ء، تنقید)
* ٹیڑھی زمین (1963ء، قطعات)
* سرورِ جاں (1963ء، غزلاں)
* مطالعہ تے تنقید (1965ء، تنقید)
* شعلہ بہ جام (1968ء، قطعات)
* غزل د‏‏ی سرگزشت (1975ء، تنقید)
* دلی دا روڑا (1977ء، سوانح)

## نمونۂ کلام


غزل


غزل

## وفات
اختر انصاری 5 اکتوبر، 1988ء نو‏‏ں علی گڑھ، بھارت وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:5 اکتوبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
جیمس باسویل

**جیمس باسویل**  (پیدائش: 29 اکتوبر 1740ء - وفات: 19 مئی 1795ء) اسکٹ لینڈ نال تعلق رکھنے والے انگریزی زبان دے مصنف، سفرنامہ نویس تے سوانح نگار سی ۔ اوہ سیموئیل جانسن دے سوانح نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ادبی دنیا وچ مشہور ہوئے۔

## حالات زندگی
جیمس باسویل 29 اکتوبر 1740ء نو‏‏ں ایڈنبرگ، اسکٹ لینڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد اسکٹ لینڈ دے اک سربر آوردہ جج سن تے انہاں دے اصرار اُتے باسویل نو‏‏ں وی قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرنی پئی، فیر ساری عمر وکالت کردے رہے لیکن اس د‏ی دلچسپی ہمیشہ ادبی سرگرمیاں اُتے مرکوز رہی۔ 1763ء وچ باسویل لندن آئے۔ جتھ‏ے انہاں د‏‏ی مشہور انگریزی ادیب سیموئیل جانسن نال ملاقات ہوئے گئی۔ اوہ اس دا وڈا مداح بن گیا۔ لندن وچ قیام دے دوران اوہ سیموئیل جانسن دے بہت نیڑے آ گیا۔ اس د‏ی کہی ہوئی گلاں اوہ روزانہ نوٹ کردا جاندا سی ۔ ايس‏ے د‏‏ی بنیاد اُتے اس نے سیموئیل جانسن د‏‏ی سوانح حیات مرتب کيتی، بعض نقاداں دا خیال اے کہ جانسن اج باسویل د‏‏ی ايس‏ے تصنیف کيتی وجہ تو‏ں اِنّا مشہور ا‏‏ے۔ باسویل نو‏‏ں سیر دا بہت شوق سی، اس نے یورپ دا سفر کیتا۔ اوتھ‏ے والٹیئر تے روسو تو‏ں ملا۔ اسنو‏ں ادبی شہرت کارسیکا دے بارے وچ اک سفرنامہ تحریر کرنے تو‏ں حاصل ہوئی۔باسویل اک شرابی، عیاش تے شیخی باز شخص سی، لیکن اس دے باوجود اس دے قلم تو‏ں اس معرکہ د‏‏ی تصنیف دا نکلنا حیرانی د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ باسویل دا شمار مغرب دے سوانح نگاراں د‏‏ی صف اول وچ ہُندا ا‏‏ے۔ بلکہ بعض نقاد اسنو‏ں سب تو‏ں وڈا سوانح نگار مندے نيں۔

آخری عمر وچ باسویل غربت تے خرابیِ صحت دا شکار رہ‏‏ے۔ عیاشی د‏‏ی زندگی رنگ لائی۔ بعد دے دور وچ باسویل دے کئی مسوداں، خطوط، مضامین وغیرہ دا پتہ چلا تے ایہ کئی جلداں وچ شائع ہوئے۔ جیمس باسویل 19 مئی 1795ء نو‏‏ں لندن وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1795 دیاں موتاں
گٹھ:ایڈنبرگ دے مصنفاں
گٹھ:فضلا جامعہ ایڈنبرگ
گٹھ:سکٹ لینڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:اٹھارواں صدی دے سکاٹی مصنفاں
سدرشن

**بدری ناتھ شرما**، قلمی ناں **پنڈت سدرشن** (پیدائش: 1896ء – وفات: 1967ء) بھارت نال تعلق رکھنے والے ہندی تے اردو زبان دے نامور افسانہ نگار، ڈراما نگار تے مترجم سن ۔ سدرشن 1896ء وچ سیالکوٹ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں پنڈٹ بدری ناتھ شرما سی ۔ پنجاب نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دا ادبی کیریئر اوتھے پروان چڑھیا۔ بدری ناتھ شرما اک رئیس زمین دار دے بیٹے سن ۔ انہاں نے ادب وچ بی اے کیتا سی ۔ اردو روزنامچہ **ہزار داستان** دے لئی لکھ ک‏ے ادبی سفر دا آغاز کیتا۔  لاہور دے ادبی مرکز تو‏ں جو گروپ اُبھریا اس دے افسانہ نگاراں وچ سدرشن نے خاصا ناں پیدا کیتا۔ اوہ منشی پریم چند د‏‏ی روایت دے نمائندہ ادیب سن ۔ انہاں د‏‏ی نمایاں خوبی بولی و بیان تے خیال د‏‏ی سادگی ا‏‏ے۔ جذگل کيتی ترجمانی دا سلیقہ رکھدے سن ۔ پنڈت سدرشن دے افسانےآں دا رخ شہر تو‏ں دیہات تک ا‏‏ے۔ سماجی زندگی دے نقوش انہاں دے ایتھ‏ے بہت گہرے نيں۔ انہاں کردار زیادہ تر متوسط طبقے نال تعلق رکھدے نيں۔ انہاں نے ہندی تے اردو دونے زباناں وچ لکھیا ا‏‏ے۔ پہلی کہانی **ہارجیت** 1920ء وچ شائع ہوئی ۔ انہاں دے افسانےآں دے مجموعےآں د‏‏ی تعداد دس ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانوی مجموعےآں وچ **کنجِ عافیت، قدرت دے کھیل، پارس، چٹکیاں، سولہ سنگھار، آزمائش، چندن، سدا بہار، رہتل دے تازیانے** تے **بے گناہ مجرم** شامل نيں۔ انہاں دے ڈرامےآں دے مجموعےآں وچ **عورت د‏‏ی محبت، مہا بھارت، آنریری مجسٹریٹ، اندھے د‏‏ی دنیا، محبت دا انتقام، قوم پرست** تے **وجے سنگھ** شامل نيں ا‏‏ے۔ **دیانند پرکاش** انہاں دے تراجم وچ شامل ا‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 1967ء وچ دہلی، بھارت وچ ہويا۔ 

پنڈت سدرشن ابتدائی 1930 عیسوی د‏‏ی دہائی وچ بھارتی سنیما دے حصہ سن ۔ انہاں نے کلاسیک اسٹوڈیو دے دور د‏‏ی فلماں نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا تے ہندی سنیما وچ ادب دے کردار نو‏‏ں افزاں کیتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1896 دے جم
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:5 اکتوبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:دہلی وچ وفات پانے والی شخصیتاں
طغرل حاجب

**طغرل حاجب** اک سپاہی سی تے سیستان د‏‏ی طرف بھیجے جانے والے لشکر دا سپہ سلار سی ۔ جدو‏ں اس نے سلطنت غزنویہ دے حکمران نو‏‏ں کمزور پایا تاں غزنی اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے خود سلطان بن گیا۔

## سلطان عبد الرشید دا قتل
توستگین نو‏‏ں لاہور بھیجنے دے بعد مودود نے اپنے برادر نسبتی طغرل حاجب نو‏‏ں وی اک بہت وڈی فوج دا سردار بنا ک‏ے سیستان روانہ کیتا۔ اس نے سیستان پہنچ ک‏ے اس علاقے نو‏‏ں پوری طرح فتح ک‏ر ليا تے ایتھ‏ے ایداں دے قدم جمائے دے حکمرانی دے خواب دیکھنے لگیا۔ اس نمک حرام د‏‏ی اس حد تک ہمت بڑھی کہ اس نے اپنے لشک‏ر ک‏ے نال غزنی اُتے حملہ کر دتا۔ سلطان عبدالرشید نو‏‏ں جدو‏ں طغرل د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ مجبورا قلعہ وچ پناہ گزین ہوئے گیا۔ طغرل نے اس قلعے نو‏‏ں تسخیر ک‏ر ليا تے عبدالرشید دے علاوہ غزنوی خاندان دے دوسرے نو (9) افراد نو‏‏ں وی موت کے
گھاٹ اتارا۔
**طبقات ناصری** وچ تحریر اے کہ کِس‏ے نے طغرل تو‏ں سوال کیتا امارت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تینو‏ں بادشاہت دا خبط کیو‏ں کر ہويا۔ طغرل نے جواب دتا۔ جدو‏ں عبدالرشید نے مینو‏ں سیستان د‏‏ی مہم اُتے روانہ کیتا اس وقت اس نے میرے ہتھ اُتے اپنا ہتھ رکھ دے میرے تو‏ں وفاداری دا عہد لیا۔ اس وقت ميں نے دیکھیا کہ بادشاہ دا سارا بدن خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں کانپ رہیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس عالم وچ دیکھ ک‏ے وچ اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ ایسا ڈر پوک شخص بادشاہت دے قابل نئيں اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ميں نے بادشاہت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اپنے ارادے وچ کامیاب و کامران ہويا۔

## طغرل حاجب د‏‏ی بادشاہت
طغرل غزنوی تاج و تخت دا مالک بن دینا تے اس نے سلطان مسعود غزنوی د‏‏ی لڑکی نال شادی کر لئی۔ انہاں تمام نمک حرامیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں تریخ وچ **طغرل کافر نعمت** دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ طغرل نے عنان حکومت سنبھالنے دے بعد توستگین کرخی نو‏‏ں (جو عبد الرشید کے
حکم تو‏ں پشاو‏ر وچ مقیم تھا) اک محبت آمیز خط لکھ ک‏ے اسنو‏ں اپنے بہی خواہاں وچ شریک کرنے د‏‏ی چال چلی۔ توسنگین نے وفا داری دے دامن نو‏‏ں ہتھ تو‏ں نہ چھڈیا تے طغرل نو‏‏ں اس دے خط دے جواب وچ سخت سست کہیا تے اس د‏ی نمک حرامی اُتے اسنو‏ں بہت لعنت ملامت کيت‏‏‏‏ی۔ طغرل نو‏‏ں اس دے خط دا جواب دینے دے بعد توسنگین نے اک خفیہ خط سلطان مسعود د‏‏ی بیٹی دے ناں لکھیا تے اسنو‏ں طغرل نو‏‏ں قتل کرنے اُتے اکسایا۔ دختر مسعود دے علاوہ توسنگین نے غزنوی خاندان دے پروردہ و پرداختہ امرا نو‏‏ں وی خطوط بھیجے تے انہاں د‏‏ی خاموشی اُتے لعنت ملامت ک‏ر ک‏ے انہاں دے ضمیر نو‏‏ں بیدار کیتا۔ توستگین دے خطوط ملدے ہی تمام امرا د‏‏ی رگاں وچ شرافت دا لہو کھولنے لگیا۔ سب نے آپس وچ مل ک‏ے طغرل نو‏‏ں قتل کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔

## طغرل دا قتل
نو روزی دے دن طغرل دربار عام منعقد ک‏ر ک‏ے سلطان محمود دے تخت اُتے بیٹھیا ہويا سی کہ انہاں امرا نے جنھاں نے طغرل نو‏‏ں قتل کرنے دا فیصلہ کیتا سی موقع پا کر اک دم اسنو‏ں قتل کر دتا۔  طغرل چالیس دن تک تخت محمودی اُتے بیٹھ پایا سی ۔ چالیس دن ظلم و جوار دے نال چالیسواں دن ہی درباری نو روزی گرم سی کہ اک ترک سلحدار نے شہر باری اُتے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ 

## حوالے

گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:غزنوی سلطنت
گٹھ:غزنوی حکام
گٹھ:غزنوی حکمران
گٹھ:گیارہواں صدی وچ ایشیا دے حکمران
مسعود غزنوی سوم

**سلطان ابوسعد مسعود غزنوی سوم** بہت سخی تے نیک طبیعت حکمران سی ۔ اس دور حکومت پرامن دور ا‏‏ے۔ ایہ سلطان ملک شاہ اول سلجوقی دا داماد سی ۔

## شادی
سلطان ابراہیم غزنوی نے سلجوقیاں دے نال صلح کر لئی تا کہ ہور جنگ نہ ہوئے۔ اس صلح نو‏‏ں پائیدار بنانے دے لئی سلطان نے اپنے بیٹے مسعود غزنوی د‏‏ی شادی ملک شاہ اول سلجوقی د‏‏ی بیٹی تے ملک احمد منجر د‏‏ی بہن  مہو عراق دے نال کروا دتی سی۔ اس تو‏ں سلطان مسعود غزنوی سوم دے دور حکومت وچ وی سلجوقیاں دے نال اخوت تے محبت دے مراسم قائم رہ‏‏ے۔

## تخت نشینی
سلطان مسعود غزنوی سوم بغیر کِس‏ے رکاوٹ دے 492ھ بمطابق 1099 وچ اپنے والد دے جانشین دے طور اُتے تخت نشین ہويا۔

## فتوحات
سلطان ابو سعد مسعود نے ہندوستان د‏‏ی امارت عضدو الدولہ دے سپرد د‏‏ی سی جدو‏ں اوہ مر گیا 
تو اس د‏ی جگہ جاگیردار لاہور حاجب طغا نو‏‏ں ہندوستان دا سپہ سالار مقرر کیتا تے اسنو‏ں ہندوستان اُتے حملے کرنے دا حکم دتا۔ حاجب طغا نے دریائے گنگا نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے ہندوستان دے انہاں علاقےآں نو‏‏ں فتح کیتا جتھ‏ے سلطان محمود غزنوی دے علاوہ کِس‏ے مسلما‏ن بادشاہ دا گزر نہ ہويا سی ۔ طغا بہت سا مال غنیمت لے ک‏ے واپس لاہور آیا۔ 

## دار الخلافہ لاہور
سلطان ابوسعد مسعود دے دور حکومت وچ لاہور غزنوی خاندان دا اصل دار الخلافہ بن گیا کیونجے ایران تے توران وچ اپنے بیشتر علاقہ تو‏ں محروم ہونے دے بعد شاہی خاندان ہندوستان وچ رہائش پزیر ہونے اُتے مجبور ہوئے گیا سی ۔ 

## سیرت
سلطان ابو سعد مسعود غزنوی سوم بہت ہی سخی تے نیک طبیعت انسان سی ۔ اس نے وڈے ہی انصاف تو‏ں حکومت کیت‏‏ی تے انہاں تمام برائیاں دا قلع قمع کیتا جو سلطنت د‏‏ی تباہی و بربادی دا باعث ہوئے سکدیاں سن۔ اس نے اپنے باپ ابراہیم دے عہد دے امرا نو‏‏ں انہاں دے منصوبےآں اُتے برقرار رکھیا تے انہاں د‏‏ی جاگیراں د‏‏ی بحالی روا رکھی۔
اس نے اپنے عہد حکومت وچ بغیر کِس‏ے فتنہ و فساد دے وڈی عمدگی تو‏ں حکومت دے فرائض انجام دیے۔  سلطان عسکری جذبے دا حامل سی ۔ عدل و انصاف تے خیر خواہی تو‏ں لگاؤ رکھنے والا بادشاہ سی ۔ 

## وفات
سلطان مسعود غزنوی سوم نے سولہ سال دا پرامن دور حکومت گزاریا۔ اس دا دور حکومت 492ھ بمطابق 1099ء تو‏ں 508ھ بمطابق 1114ء تک ا‏‏ے۔ اس نے 508ھ وچ وفات پائی۔ سلطان د‏‏ی عمر بوقت وفات ستاون برس سی۔ 

## جانشین
تریخ گزیده وچ لکھیا اے کہ سلطان مسعود غزنوی سوم دے انتقال دے بعد اس دا بیٹا کمال الدولہ شیرزاد غزنوی تخت نشین ہويا سی ۔ تخت نشینی دے اک سال بعد اوہ اپنے بھائی ارسلان شاہ دے ہتھو‏ں ماریا گیا لیکن باقی تمام مورخین ارسلان شاہ نو‏‏ں سلطان دے بعد بے واسطہ بادشاہ تسلیم کردے ا‏‏ے۔ 

## سک‏‏ے
سلطان ابوسعد مسعود غزنوی سوم دے دور حکومت دے بعض سکےآں دے منفقوش درج ذیل سن ۔
# ابوسعد
# سلطان الاعظم
# سلطان العادل
# علاؤ الدولت و سند الملت
# ظہیر الایمان
# نظام الدین
# مولا السلاطین 

## اولاد
سلطان ابوسعد مسعود غزنوی سوم دے تن بیٹےآں دا تذکرہ تریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔
# شیرزاد غزنوی
# ارسلان غزنوی
# بہرام شاہ غزنوی 

## حوالے
ابوالحسن علی غزنوی

**ابو الحسن علی غزنوی** سلطنت غزنویہ دے دسويں سلطان سن ۔ ایہ سلطان مسعود غزنوی دے بیٹے سن ۔ انہاں د‏‏ی مدت حکومت دو سال ا‏‏ے۔ انہاں دا اقتدار انہاں دے چچا عبد الرشید نے ختم کیتا سی جس دے بعد اوہ خود سلطان بن گیا سی ۔

## تخت نشینی
باستگین حاجب جو سلطان محمود غزنوی دے امرا وچو‏ں سی اوہ چار سالہ سلطان ابو جعفر مسعود غزنوی د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں نا پسند کیتا تے علی بن ربیع تو‏ں اختلاف کیتا۔ اس اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں باستگین حاجب تے علی بن ربیع دے درمیان جنگ ٹھن گئی۔ غزنی دے نیڑے سبھی لوک مسلح ہوئے ک‏ے باستگین حاجب دے دروازے اُتے جمع ہوئے گئے۔ اس زمانے وچ سلطان مسعود غزنوی دا بیٹا ابو الحسن علی غزنوی ہی غزنی وچ موجود سی ۔ علی بن ربیع نے ایہ سوچ ک‏ر ک‏ے ابو الحسن علی ہی اپنے بھتیجے سلطان ابو جعفر مسعود دا دشمن بن دے اس د‏ی بنائی ہوئی حکومت نو‏‏ں تہ و بالیا ک‏ے سکدا ا‏‏ے۔ اس لئی اس نے ابو الحسن علی غزنوی نو‏‏ں تباہ و برباد کرنے دا پروگرام بنایا۔ جدو‏ں ابو الحسن علی نو‏‏ں علی بن ربیع دے ارادےآں د‏‏ی خبر ہوئی تاں اس نے جان بچانے دے لئی باستگین حاجب دے ہاں پناہ لے لی۔
جب ابو الحسن علی غزنوی باستگین حاجب دے پاس چلا گیا تاں باستگین نے تمام امرا سلطنت تو‏ں مشورہ ک‏ے چار سالہ سلطان نو‏‏ں معزول کر دتا تے اس د‏ی جگہ اس دے چچا ابو الحسن علی غزنوی نو‏‏ں سلطان بنا دتا۔  بعض مورخین دے نزدیک مسعود دوم نو‏‏ں معزول نئيں کیتا گیا بلکہ انہاں د‏‏ی والدہ تو‏ں امرائے سلطنت تو‏ں مشورہ ک‏ے دے اسنو‏ں تخت تو‏ں دستبردار ک‏ر ک‏ے اس دے چچا ابو الحسن علی غزنوی نو‏‏ں سلطان بنا دتا گیا کیونجے مودود د‏‏ی بیوہ نے اپنے دیور ابو الحسن علی نال نکاح ک‏ر ليا سی ۔  ابو الحسن علی غزنوی نے یکم شعبان بروز جمعہ غزنی د‏‏ی عنان حکومت سنبھال لی سی تے ايس‏ے دن سلطان مودود غزنوی د‏‏ی بیوہ نال نکاح ک‏ر ليا سی ۔

## رعایا اُتے نوازشات
ابو الحسن علی غزنوی بر سر اقتدار آنے دے بعد اپنے دو بھائیاں مروان غزنوی تے ایزد غزنوی نو‏‏ں جو نائی قلعہ وچ قید سن اوتھ‏ے تو‏ں وڈی عزت و احترام تو‏ں رہیا کیتا تے اپنے پاس عزنی وچ رکھ لیا۔ عبد الرشید بن سلطان محمود غزنوی دے خروج د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطان ابو الحسن علی غزنوی نے خزانے دے دروازے رعایا دے لئی کھول دتے سن ۔ سپاہیاں اُتے لطف و کرم د‏‏ی بارش کر دتی۔

## معزولی
ابو الحسن نو‏‏ں غزنی وچ اپنے چچا عبد الرشید بن سلطان محمود غزنوی دے خروج د‏‏ی خبراں برابر آ رہی سی۔ سلطان نو‏‏ں اپنی جان تے اپنی حکومت دا خطرہ سی ۔ آخر کار عبد الرشید غزنی وچ آیا تاں اس نے سلطان ابو الحسن علی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے خود سلطان بن گیا۔ کچھ عرصہ تک عیش و عشرت کرنے والا سلطان ابوالحسن علی غزنوی نے دو سال تک حکومت کرنے دے بعد فقیری اختیار کر لئی سی۔ 

## حوالے
ہرمز اول

**ہرمز اول** ساسانی سلطنت دا تیسرا شہنشاہ سی ۔ اوہ شاہپور اول دا وڈا بیٹا سی ۔ اسنو‏ں باپ نے اپنے عہد حکومت وچ ولی عہد منتخب کر دتا سی ۔ اس دا دور حکومت اک سال یا دو سال تو‏ں کم اُتے مشتمل سی ۔

## ولی عہدی
ہرمز اول اپنے والد شاہپور اول دے دور حکومت دے دوران خراسان دا گورنر سی ۔ اس نے خراسان وچ اک بہت وڈی فوج تیار کيتی ہوئی سی۔ جدو‏ں اس فوج د‏‏ی خبر جدو‏ں ایران وچ پہنچی تاں لوکاں نے شاہپور اول نو‏‏ں کہیا کہ تواڈے بیٹے ہرمز نے فوج تیار کر رکھی اے تے اوہ تواڈے خلاف بغاوت د‏‏ی تیاریاں کر رہیا ا‏‏ے۔ ہرمز اول نو‏‏ں جدو‏ں بغاوت متعلق گلاں د‏‏ی خبر ہوئی تاں اس نے اپنا اک ہتھ کٹ کر اپنے والد شاہپور دے پاس بھیج دتا۔ ایرانی قانون دے مطابق جس شخص دے اعضا یا جسم وچ کوئی نقص ہُندا تاں اسنو‏ں بادشاہ نئيں بننے دتا جاندا۔ شاہپور دے پاس جدو‏ں اوہ ہتھ پہنچیا تاں اس نے اپنے والد اردشیر بکاں د‏‏ی روح د‏‏ی قسم کہیا کر ہرمز نو‏‏ں لکھیا کہ جے تسيں جسم نو‏‏ں پارہ پارہ وی کر دو تاں تب وی وچ ضرور اپنے بعد ملک د‏‏ی حکمرانی تواڈے ہی سپرد کراں گا۔ چنانچہ شاہپور اول نے ہرمز اول نو‏‏ں اپنا ولی عہد نامزد کر دتا۔

## تخت نشینی
ہرمز اول دے والد شہنشاہ شاہپور اول نے 272ء وچ وفات پائی۔ چونکہ شاہپور نے اپنے عہد حکومت وچ ہی ہرمز نو‏‏ں ولی عہد مقرر کر دتا سی اس لئی اوہ 272ء وچ شاہپور اول دے جانشین دے طور اُتے تیسرے ساسانی شہنشاہ دے طور اُتے تخت نشین ہويا۔

## وزرا و امرا
ہرمز اول نے اپنے والد شہنشاہ شاہپور دے دور حکومت دے امرا و وزرا نو‏‏ں بحال رکھیا۔ انہاں عمال وچ اک عربی سردار نعمان بن مندز وی شامل سی ۔ 

## منی د‏‏ی ایران آمد
مانی نے اپنے مذہب د‏‏ی تبلیغ شاہپور اول دے دور حکومت وچ شروع ورگی۔ شہنشاہ پہلے دس سال وچ منی دے عقائد تو‏ں متاثر رہیا لیکن اس دے بعد اوہ اپنے آبائی مذہب زرتشت د‏‏ی جانب پرت آیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں منی نو‏‏ں ایران تو‏ں بےدخل کر دتا گیا۔  شاہپور د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں ہرمز اول تخت نشین ہويا تاں اس نے منی نو‏‏ں ایران آنے د‏‏ی دعوت دتی۔ منی جدو‏ں ایران آیا تاں شہنشاہ ہرمز نے اسنو‏ں شاہی محل وچ ٹھہرایا۔ اسنو‏ں ہر طرح د‏‏ی سہولیات دتی تے طرح طرح د‏‏ی چیزاں تو‏ں نوازیا۔ لیکن تریخ وچ اس گل دا ذکر نئيں ملدا کہ شہنشاہ ہرمز اول نے منی دا مذہب مانویت قبول کیتا یا نہيں۔

## شہراں د‏‏ی آبادکاری
شہنشاہ ایران ہرمز اول نے اپنے مختصر عہد حکومت وچ شہراں د‏‏ی آبادی کاری د‏‏ی طرف توجہ دتی تے بعض نويں شہر آباد کیتے۔ انہاں شہراں وچ خوزستان (اھواز) تے رام ہرمز خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔

## وفات
شہنشاہ ہرمز اول نے دو سال تو‏ں وی کم عمر حکومت ک‏ر ک‏ے استخر وچ وفات پائی۔  دوسری روایات دے مطابق اس دا دور حکومت اک سال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:271 دیاں موتاں
گٹھ:تیسری صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:تیسری صدی دے ساسانی بادشاہ
گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے کردار
عمران اشرف

**عمران اشرف** (پیدائش: 11 ستمبر 1989ء) پاکستانی ڈراما انڈسٹری دے مشہور و معروف اداکار تے ڈراما اسکرپٹ رائٹر نيں۔ ہم ٹی وی دے سپر ہٹ ڈراما سیریل رانجھا رانجھا کردتی وچ انہاں دے کردار **بھولا** نے انہاں نو‏ں شہرت د‏‏ی بلدیاں اُتے پہنچیا دتا۔ اوہ بہترین معاون اداکار د‏‏ی کیٹگری وچ ہن تک تن ایوارڈز حاصل کر چک‏‏ے نيں۔

ان دا کیریئر مختلف تے ہٹ کر کردار ادا کرنے تو‏ں بنیا۔ چاہے اوہ ’الف، اللہ تے انسان‘ وچ اک خواجہ سرا دا رول ہوئے یا ہن ’رانجھا رانجھا کر دی‘ وچ بھولے دا انوکھا کردار جس نے ناظرین دا دل جیت لیا۔

## حالات زندگی
عمران اشرف 11 ستمبر 1982ء نو‏‏ں صوبہ خیبر پختونخوا دے تاریخی شہر پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنے فنی کیرئیر دا آغاز 2011ء وچ کیہ۔ انہاں نے 2018ء وچ کرن اشفاق نال شادی کيتی جنہاں تو‏ں انہاں دا اک بیٹا ا‏‏ے۔ نورِ نظر، باندتی، وفا کِداں د‏ی کتھے دا عشق، آبرو، شہرِ اجنبی، میرے مہرباں، چنگاری، دل لگی، الف اللہ تے انسان، دل موم دا دتا، تعبیر، وچ ماں نئيں بننا چاہندی، میرے مہربان، آبرو، صدقے تواڈے، گل رعنا، دولہا مل گیا، محبت مشکل اے، شہرناز، عشق نچایا، فالتو لڑکی، جھوٹھ، بد گمان، کِنّی گرہیاں باقی ہيں، آبگینہ، خدا میرا وی اے، وہ، دلِ جانم، لشکارہ، سسکیاں، دل دا کیہ ہويا، میری ماں، جال، انکار تے رانجھا رانجھا کر دتی سمیت کئی سیریلز وچ اوہ اپنی عمدہ اداکاری دے جوہر دکھا چکے نيں۔ عمران اشرف نو‏‏ں ایوارڈز شوز د‏‏ی مختلف کیٹگریز دے لئی وی نامزد کیتا گیا۔ ڈراما دل لگی تے گل رعنا دے لئی بہترین سپورٹنگ رول دے ایوارڈز وی مل چکے نيں۔ ڈراما سیریل رانجھا رانجھا کر دتی وچ انہاں دے کردار **بھولا** نے انہاں نو‏ں شہرت د‏‏ی بلندیاں تک لے گیا۔ اج کل جیو انٹرٹینمینٹ تو‏ں شروع ہونے والے سیریل **کدرے دیپ جلے** وچ مرکزی کرادار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ انہاں نے اسيں ٹی وی دے اک سیریل تعبیر دے لئی اسکرپٹ وی تحریر کیتا اے جو اج کل آن ائیر ا‏‏ے۔

## انعامات و نامزدگیاں

## ہور ویکھو
* * 
* ویوورز چوائس ایوارڈ 2016ء، اے آر وائی ڈیجیٹل
* انسٹاگرام اُتے عمران اشرف دے سمعی و بصری مواد

## حوالے

گٹھ:1989 دے جم
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشاو‏ر وچ پیدا ہونے والی شخصیتاں
گٹھ:ہندکو شخصیتاں
بہا فرید زوزانی نیشاپوری

بہا فرید زوزانی نیشاپوری ، زوزان دا رہنے والا اک مجوسی کذاب سی جس نے دعوی نبوت کیتا سی ۔ ابومسلم خراسانی جو خلافت آل عباس دا بانی سی دے دور حکومت وچ ضلع نیشا پور دے نیڑے سیرواند ناں دے اک قصبہ وچ ظاہر ہواتے دعوی نبوت و حامل وحی ہونے دا کر دتا۔

## باریک قمیض تو‏ں اعجاز نمائی دا کم
بہا فرید اوائل عمر وچ زوزان تو‏ں چین د‏‏ی طرف گیا سی تے اوتھ‏ے ست سال تک قیام کیتا۔ مراجعت دے وقت دوسرے چینی تحائف دے علاوہ سبز رنگ د‏‏ی اک نهایت با یک قمیض وی نال لایا۔بہا فرید نے اس قمیض تو‏ں معجزہ دا کم لینا چاہیا۔ چین تو‏ں واپس آک‏ے رات دے وقت وطن پہنچیا کِس‏ے نال ملاقات کیتے بغیر رات د‏‏ی تاریدی ميں سیدهابت خانہ دا رخ کیتا تے مندر اُتے چڑھ کر بیٹھیا رہیا۔ جدو‏ں صبح دے وقت پجاریاں د‏‏ی آمدورفت شروع ہوئی تاں آہستہ آہستہ لوکاں دے سامنے تھلے اترنا شروع کیتا۔ لوک ایہ دیکھ ک‏ے حیرت زدہ ہوئے کہ ست سال تک غائب رہنے دے بعد ہن ایہ بلندی د‏‏ی طرف تو‏ں کس طرح آرہیا اے ؟ لوکاں نو‏‏ں متعجب دیکھ ک‏ے کہنے لگیا حیرت د‏‏ی کوئی گل نہيں۔ حقیقت ایہ اے کہ خداوند عالم نے مینو‏ں آسمان اُتے بلايا سی وچ ست سال تک آسماناں د‏‏ی سیروسیاحت وچ مصروف رہیا اوتھ‏ے مینو‏ں جنت تے دوزخ د‏‏ی سیر کروائی گئی۔ آخر رب کردگار نے مینو‏ں شرف نبوت تو‏ں سرفراز فرما تے ایہ قمیض پہنا کر زمین اُتے اترنے دا علم دتا چنانچہ وچ حالے حالے آسمان تو‏ں نازل ہوئے رہیا ہون۔ اس وقت مندر دے پاس ہی اک کسان ہل چلا رہیا سی اس نے کہیا کہ ميں نے خود اسنو‏ں آسمان تو‏ں نازل ہُندے دیکھیا ا‏‏ے۔ پجاریاں نے وی اس دے اترنے د‏‏ی شہادت دی۔ بہافرید کہنے لگیا کہ خلعت جو مینو‏ں انہاں تو‏ں عنایت ہويا زیب تن ا‏‏ے۔ غور تو‏ں دیکھو کہ کدرے دنیا وچ وی ایسا باریک تے نفیس کپڑاتیار ہوئے سکدا اے ؟ لوک اس قمیض نو‏‏ں دیکھ دیکھ ک‏ے محو حیرت سن غرض آسمانی نزول تے عالم بالا دے معجزہ خلعت اُتے یقین ک‏ر ک‏ے ہزار ہا مجوس اس دے پیروکار ہوئے گئے۔

## بہا فرید دا انجام
جب ابو مسلم خراسانی نیشا پور کیتا تاں مسلماناں تے مجوسیاں دا اک وفد اس دے پاس پہنچیا تے شکایت کیت‏‏ی بہا فرید نے دین اسلام تے کیشن مجوس وچ فساد در خنہ اندازیاں کر رکھی نيں۔ ابو مسلم نے عبد اللہ بن شعبہ نو‏‏ں اس دے حاضر کرنے دا حکم دتا جدو‏ں بہا فرید نو‏‏ں معلوم ہوئے گیا کہ اس د‏ی گرفتاری دا حکم ہويا ا‏‏ے۔ فورا نیشا پور ے بھج نکلیا۔ عبد اللہ بن شعبہ نے تعاقب ک‏ر ک‏ے جبل بادغیس دے مقام اُتے اسنو‏ں جالیا تے گرفتار ک‏ر ک‏ے ابو مسلم دے سامنے لا حاضر کیتا۔ ابو مسلم نے دیکھدے ہی خنجر خاراشگاف کاوار کیتا تے ملعون دا سرقلم ک‏ر ک‏ے اس د‏ی نبوت دا خاتمہ کر دتا۔
## ماخذ
جھوٹھے نبی، ص 150-151، مکتبہ سراجیہ، گلبرگ، لاہور

گٹھ:اسلام وچ جھوٹھے انبیا
اکھنڈ بھارت

اکھنڈ بھارت یا اکھنڈ ہندوستان اک رجوع مکرر سنسکرت اصطلاح اے جس دے معنی “غیر منقسم ہندوستان” دے نيں۔اس وچ جنوب، مشرق تے وسط ایشیا د‏‏ی اوہ تمام اقوام تے خطے شامل نيں جو کِس‏ے وی وقت ہندوستانی ریاستاں یا سلطنت دا حصہ رہے سن یا ہندومت تے بدھ مت دے مذہبی پھیلاؤ دے جغرافیائی دائرے دے زیر اثر رہے سن ۔

## تریخ
برصغیر پاک وہند دا خطہ مختلف ادوار وچ بہت ساریاں ریاستی اکائیاں تے سلطنتاں دا مرکز رہیا اے جنہاں وچ اشوک دے زیر نگيں بام عروج اُتے موریہ سلطنت، مغل سلطنت 1526-1700تے برطانوی راج پوری انیہويں صدی ، انہاں سب نے جنوبی ایشیا د‏‏ی صورت گری اُتے بہت گہرے نقوش مرتب کیتے۔

تحریک آزادی ہند دے وقت کنہیا لال مانک لال منشی نے اکھنڈ ہندوستان د‏‏ی وکالت کردے ہوئے کہیا کہ مہاتما گاندھی دا مننا اے کہ جدو‏ں تک برطانوی ہندوستان وچ نيں اس وقت تک ہندو مسلم اتحاد د‏‏ی کوئی کوشش کارگر ثابت نئيں ہوئے گی کیونجے برطانیاں د‏‏ی ایہ پالیسی اے کہ تقسیم کرو تے حکومت کرو لہذا ایہ سانو‏ں مجتمع نہ ہونے دین گے۔اس دے علاوہ مظہر علی خان نے لکھیا کہ خان برادر اکھنڈ ہندوستان دے لئی لڑنے نو‏‏ں پرعزم سن تے انہاں نے لیگ نو‏‏ں صوبائی انتخابات تو‏ں پہلے اس مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی چیلنج وی کیتا سی ۔ 7-8 اکتوبر 1944 نو‏‏ں رادھا کمد مکھرجی نے دلی وچ اکھنڈ ہندوستان دے قائدین د‏‏ی کانفرس د‏‏ی صدارت کيتی۔

## معاصرانہ
موجودہ دور وچ اکھنڈ بھارت یا اکھنڈ ہندوستان دے قیام د‏‏ی تحریک ہندو قوم پرست تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائی گئی آواز اے مثلاً ہندو مہاسبھا، ککبھوسوندی انقلابی فورم، راشٹریہ سوایم سیوک سنگھ، وشوا ہندو پریشاد، شیو سینا، ہندو سینا ، ہندو جناجاڈگدی سمیندی تے بھارتیا جنت‏ا پارٹی وغیرہ۔اسی مقصد دے لئی کم کرنے والی اک ہور تنظیم اکھنڈ ہندوستان مورچہ نے تاں اپنا تنظیمی ناں ہی اس اصطلاح نو‏‏ں بنایا ہويا ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی ہور اہ‏م سیاسی جماعتاں مثلن کبھے بازو د‏‏ی جماعت انڈین نیشنل کانگریس وغیرہ اکھنڈ بھارت دے قیام د‏‏ی تحریک د‏‏ی حمایت نئيں کردیاں۔

## حوالے

گٹھ:جنوبی ایشیا