ایران دا قومی کرنسی وچ اصلاحات دا منصوبہ

**ایران د‏‏ی قومی کرنسی وچ اصلاحات دے منصوبے تو‏ں** مراد صفر نو‏‏ں ہٹانے تے ایران د‏‏ی کرنسی دا ممکنہ ناں تبدیل کرنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ ایران وچ افراط زر د‏‏ی بلند شرح تے قومی کرنسی د‏‏ی قدر وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایرانی کرنسی تو‏ں چند صفر ( مرکزی بینک د‏‏ی تجویز اُتے ۴ صفر نو‏‏ں ہٹانا) ہٹانے دا فیصلہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ وی سمجھیا جاندا اے کہ اوہ نويں قومی کرنسی دے لئی ناں منتخب کرنے دے بارے وچ عوام تے پارلیمنٹ تو‏ں انہاں د‏‏ی رائے طلب کرے۔ ریال ، جو کہ تومان د‏‏ی بجائے ۱۳۰۸ ش ھ وچ ایران د‏‏ی سرکاری کرنسی بن گئی، ایرانی عوام وچ اس دا کوئی استعمال نئيں اے، تے لوک ہن وی تومان نو‏‏ں بطور کرنسی استعمال کردے نيں۔ 

۹ اگست ۲۰۱۸ کو ایران دے صدر حسن روحانی د‏‏ی زیر صدارت ایرانی حکومت‏ی بورڈ دے اجلاس وچ مرکزی بینک د‏‏ی جانب تو‏ں قومی کرنسی نو‏‏ں ریال تو‏ں تومان وچ تبدیل کرنے تے چار صفر نو‏‏ں ہٹانے دے بل د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ ۱۵ مئی ۲۰۱۹ کو اسلامی کونسل نے چار صفر نو‏‏ں ہٹانے تے ایران د‏‏ی قومی کرنسی نو‏‏ں ریال تو‏ں تومان وچ تبدیل کرنے دے عمومی بل د‏‏ی منظوری دی ۔ اس بل نو‏‏ں لاگو کرنے دے لئی گارڈین کونسل د‏‏ی منظوری درکار ا‏‏ے۔ جے گارڈین کونسل اس بل نو‏‏ں منظور کر لیندی اے تاں ایران د‏‏ی قومی کرنسی "منتقلی دور" دے دوران بتدریج ریال تو‏ں تومان وچ تبدیل ہو جائے گی تے قرآن نويں چھوٹی کرنسی بن جائے گی۔ ایران دے مرکزی بینک دے سربراہ عبدالناصر ہمتی نے اس منصوبے دے نفاذ د‏‏ی مدت ۲ تو‏ں ۵ سال تک دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ 

یہ منصوبہ ۱۴۰۰ دے آخری مہینےآں تو‏ں خاموشی تو‏ں شروع کيتا گیا ا‏‏ے۔ پنج ہزار تومان دا نواں نوٹ تقریباً ۱۴۰۰ش ھ دے آخری مہینےآں تو‏ں مارکیٹ وچ آیا۔ ۱۴۰۱ ش ھ دے موسم گرما تو‏ں ۱۲۰۰ تومان بینک نوٹ وی مارکیٹ وچ داخل ہوئے۔ نويں بینک نوٹاں وچ ، زیرو اُتے تو‏ں ہلکے تو‏ں پرنٹ کيتے جاندے نيں تے تھلے تو‏ں مکمل طور اُتے ہٹا دتے جاندے نيں۔ ایہ بینک نوٹ عبدالناصر ہمتی دے دور وچ چھاپے گئے سن ۔ 

## نويں قومی کرنسی دے لئی ناں دا انتخاب
اودو‏ں ایران د‏‏ی مرکزی کرنسی دا ناں ریال تے ثانوی کرنسی تومان ا‏‏ے۔ مرکزی بینک نويں قومی کرنسی دا ناں منتخب کرنے دے لئی عوام تے پارلیمنٹ تو‏ں انہاں د‏‏ی رائے منگ رہیا ا‏‏ے۔ غلام رضا مصباحی موغدم (نويں پارلیمنٹ دے اقتصادی کمیشن دے چیئرمین) نے کہیا: "لوکاں د‏‏ی افواہاں وچ جو کچھ اے اوہ تومان اے تے لوکاں د‏‏ی بوہت‏ے ادائیگیاں تومان اُتے مبنی نيں۔" ایتھ‏ے تک کہ ملک دے حکا‏م وی اپنے حساب کتاب تے گفتگو وچ کم ریال استعمال کردے نيں۔ اس لئی جے اسيں وی ریال دے بجائے تومان استعمال کرن تاں تن صفر دے بجائے ملک د‏‏ی قومی کرنسی تو‏ں چار صفر کڈے جا سکدے نيں۔ بھانويں بوہت سارے لوک "تومان" تے "ریال" لفظاں نو‏‏ں انہاں دے غیر ایرانی ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں پسند نئيں کردے، انہاں نے اس د‏ی بجائے د**ریک** ، **سیگل، پارسی** تے **ایرانی** تجویز کيتا ا‏‏ے۔  آخر کار، ریال د‏‏ی بجائے تومان نو‏‏ں سرکاری کرنسی دے طور اُتے چنا گیا۔ 

## مرکزی بینک د‏‏ی قومی کرنسی وچ اصلاحات د‏‏ی وجوہات
ایران دے مرکزی بینک نے اس سلسلے وچ اعلان کيتا اے: ملکی معیشت د‏‏ی گزشتہ ۴ دہائیاں د‏‏ی جمع شدہ افراط زر نے ملک د‏‏ی کرنسی کی قوت خرید نو‏‏ں کم کر دتا ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت، انہاں پابندیاں دے نال جو وڈے بینک نوٹاں د‏‏ی چھپائی دے لئی موجود سی، گردش وچ بینک نوٹاں دے حجم وچ نمایاں توسیع دا باعث بنی، جس دے نتائج تھلے لکھے نيں:

۱- روزمرہ دے سادہ لین دین وچ وڈی تعداد دا استعمال

# اکاؤنٹنگ تے آفس اکاؤنٹنگ دے شعبےآں وچ متعلقہ مسائل
# روزمرہ دے لین دین دے لئی وی وڈی مقدار وچ رقم لے جانے وچ عدم تحفظ
# بینکاں وچ لائن وچ انتظار کرنا تے وڈی مقدار وچ بلاں تے سکےآں د‏‏ی گنت‏ی دے مسائل
# مالیا‏تی اعداد و شمار وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک د‏‏ی کرنسی نو‏‏ں ریال تو‏ں تومان وچ تبدیل کرنا
# اس تو‏ں متعلق قانونی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایرانچیک استعمال کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔
# بینک نوٹاں د‏‏ی وڈی مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ بینک نوٹاں د‏‏ی چھپائی تے مٹانے د‏‏ی ودھ قیمت
# بینک نوٹاں د‏‏ی وڈی مقدار وچ ذخیرہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی قدر وچ کمی 

## ریال کرنسی یونٹ دے مسائل
۱۳۰۸ ش ھ( رضا شاہ پہلوی دے زمانے وچ ) وچ تومان نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ترک کرنے تے اس د‏ی جگہ ہسپانوی ریال د‏‏ی تبدیلی دے باوجود، لوکاں نے غیر ملکی تے غیر مانوس ریال دا استعمال نئيں کيتا تے ۱ تومان دے بدلے ۱۰ ریال لئی۔ کئی سال گزرنے دے باوجود ریال یونٹ نو‏‏ں ایران دے عوام نے حالے تک اپنایا نئيں تے تومان یونٹ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

ایرانی عوام د‏‏ی طرف تو‏ں ۱۰ ریال دے بجائے تومان کرنسی دے استعمال نے الجھناں تے مسائل نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔ چونکہ سرکاری کرنسی ریال اُتے مبنی اے تے لوک صرف تومان نو‏‏ں اپنے ذہن وچ استعمال کردے نيں، اس لئی جدو‏ں وی اوہ ریال وچ قیمت سندے نيں تاں انہاں نو‏ں اسنو‏ں تومان وچ تبدیل کرنا پڑدا اے، تے ایہ ایرانیاں اُتے اک بیکار ذہنی کوشش مسلط کردا اے، جس وچ بعض اوقات غلطیاں وی ہُندیاں نيں۔ بوہت سارے معاملات وچ ، ایہ واضح نئيں اے کہ درج قیمت تومان یا ریال وچ ا‏‏ے۔ ایسی صورت حال جتھے اس طرح دو وکھ وکھ مالیا‏تی اکائیاں ہاں (اک سرکاری تے دوسری عوام وچ ) صرف ایران وچ ہی غالب ا‏‏ے۔ ایہ مسئلہ ایران وچ غیر ملکی سیاحاں دے لئی وی مشکلات دا باعث بندا ا‏‏ے۔ 

## اصلاح د‏‏ی لوڑ
۱۳۸۰ش ھ د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں، بلند افراط زر تے ایران د‏‏ی کرنسی د‏‏ی ڈگدی ہوئی قدر د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایران د‏‏ی کرنسی تو‏ں صفر نو‏‏ں ہٹا دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ریال کرنسی د‏‏ی جڑاں ہسپانوی نيں تے ایران وچ اس دا کوئی تاریخی ریکارڈ نئيں اے تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ اسنو‏ں عوام د‏‏ی طرف تو‏ں قبول نئيں کيتا گیا اے، اس د‏ی بجائے نويں کرنسی دا انتخاب کرنے دا فیصلہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے بھانويں ریال ۱۳۰۸ وچ ایران د‏‏ی سرکاری کرنسی بن گیا، تومان ہن وی لوکاں وچ مقبول اے تے ریال لوکاں وچ مفید نئيں ا‏‏ے۔ اس بارے وچ لوکاں تو‏ں مشورہ کيتا جانا اے تے ریفرنڈم دے انعقاد دا امکان ا‏‏ے۔ 

بھانويں ایران د‏‏ی کرنسی ریال اے لیکن لوک اپنا لین دین تومان د‏‏ی نیہہ اُتے کردے نيں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بینکنگ آپریشنز وچ صفر لکھݨ یا پڑھنے وچ دشواری ہُندی اے (تومان نو‏‏ں ریال وچ تبدیل کرنا) یا میڈیا وچ اقتصادی رپورٹس پڑھدے وقت۔ اج تومان دے مقابلے وچ ریال کرنسی لوکاں د‏‏ی زندگیاں وچ ودھ کردار ادا نئيں کردی، تے دوسری طرف، لوکاں دا روزمرہ دا لین دین بوہت‏ے تومان تو‏ں ہُندا اے، تے قیمتاں تے ریال دا تعلق معاشرے دے لئی ٹھوس نئيں ا‏‏ے۔ 

## قومی کرنسی د‏‏ی اصلاح دے لئی سروے
قومی کرنسی وچ اصلاحات دے لئی ایران دے مرکزی بینک نے اس بارے وچ لوکاں د‏‏ی رائے جاننے دے لئی اک انٹرنیٹ سروے کيتا ا‏‏ے۔ 

اس مقصد دے لئی اسلامی جمہوریہ ایران دے مرکزی بینک نے نويں کرنسی دے ناں دے بارے وچ رائے شماری تے کرنسی تو‏ں صفر نو‏‏ں ہٹانے دے لئی اک سائٹ دا آغاز کيتا۔ 

اسلامی جمہوریہ ایران دے مرکزی بینک نے کہیا کہ مذکورہ سروے نو‏‏ں مذکورہ ڈیٹا ویہہ وچ شام‏ل کرنے دا بنیادی مقصد ہ‏م وطناں نو‏‏ں مرکزی بینک دے نال مسلسل تعلقات رکھنے د‏‏ی ترغیب دینا تے مرکزی بینک تے اس دے درمیان کسی قسم دا تعامل پیدا کرنا ا‏‏ے۔ لوک. اس وجہ تو‏ں، ایہ امکان صارفین نو‏‏ں فراہ‏م کيتا گیا سی تاکہ اوہ مستقب‏‏ل وچ سروے دے نتائج اُتے مسلسل عمل ک‏ے سکن۔

یہ ڈیٹا ویہہ کرنسی اصلاحات دے منصوبے دے نفاذ تے نويں سک‏‏ے تے بل متعارف کرانے دے بعد تقریباً دو سال تک لوکاں دے پاس رہے گا تے ضروری معلومات فراہ‏م کرے گا۔ موجودہ سروے "فارم" د‏‏ی سرگرمی اودو‏ں تک جاری رہے گی جداں تک کہ شرکت کيتی سطح مطلوبہ سطح تک نہ پہنچ جائے۔ سروے فارم دے اوپری حصے وچ ، مرکزی بینک نے شروع تو‏ں اعلان کيتا کہ "اس سروے دے نتائج نو‏‏ں شماریا‏تی بنیاداں دے لحاظ تو‏ں پورے معاشرے دے لئی عام نئيں کيتا جا سکدا۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ انٹرنیٹ سروے وچ سائنسی شماریا‏تی نمونے د‏‏ی بازی نئيں اے، تے اس لئی اس گل اُتے زور دتا گیا اے کہ نتائج نو‏‏ں پورے معاشرے وچ عام نئيں کيتا جا سکدا۔

معلومات‏‏ی نیہہ دے قیام دے آغاز تو‏ں ہی، اسلامی جمہوریہ ایران دے مرکزی بینک نے شماریا‏تی منصوبےآں د‏‏ی شکل وچ متوازی خصوصی رائے شماری شروع کی، جو معاشرے دے وکھ وکھ طبقاں دے میدان وچ منعقد کيتے گئے سن تے انہاں وچ سائنسی نمونےآں د‏‏ی تقسیم سی۔ "سروے" دا خلاصہ قومی کرنسی د‏‏ی اہ‏م تے ذیلی اکائیاں دے ناں دا تعین کرنے وچ استعمال ہوݨ والے معیارات وچو‏ں اک سی۔ لیکن مہارت دے ہور پہلوآں تے ثقافتی، تاریخی، صو‏‏تی، نسلی تے قدر و قیمت نو‏‏ں ضرور مدنظر رکھنا چاہیے۔ انہاں تمام جہتاں دا نتیجہ ایہ طے کرے گا کہ قومی کرنسی د‏‏ی اہ‏م تے ذیلی اکائیاں دے ناں کيتا ہوݨ گے۔لفظ "پارسی" نو‏‏ں قومی کرنسی دا ناں دینے دے اختیارات وچو‏ں اک دے طور اُتے بیان کرنے دا مطلب ایہ نئيں اے کہ ایہ لفظ ناں دے لئی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ بلکہ اس لفظ تے دوسرے لفظاں نو‏‏ں واضح کرنے د‏‏ی وجہ اوہ بہت ساریاں تحریری تجاویز تے نکات نيں جو گزشتہ مہینےآں دے دوران مرکزی بینک نو‏‏ں بھیجے گئے نيں۔ اک قاعدہ دے طور پر، اختیارات وچ لفظ "پارسی" دا ذکر نہ کرنے تو‏ں مرکزی بینک اس سوال دا شکار ہو گیا کہ اس نے متعدد تجاویز تے معاشرے وچ ظاہر ہوݨ والی توقعات دے باوجود اس دا ذکر کرنے تو‏ں انکار کیو‏ں کيتا۔ پولز وچ حصہ لینے والے مخصوص لفظاں دے علاوہ قومی کرنسی دے ناں دے لئی کوئی تے اظہار تجویز کرنے دے لئی آزاد نيں۔ آخر وچ ، اس گل اُتے دوبارہ زور دتا جاندا اے کہ انتخابات دے نتائج قومی کرنسی دے ناں دے لئی متعدد فیصلہ کن معیارات وچو‏ں اک نيں۔ » 

## میڈیا وچ قومی کرنسی د‏‏ی اصلاح

# قومی کرنسی دے نويں ناں دا تعین اک سروے سائٹ، وطن اخبار اج، اتوار، ۱۹ جولائ‏ی، سال اک ہزار تن سو نوے نو‏‏ں شروع ک‏ر ک‏ے۔
# کيتا قومی کرنسی تو‏ں صفر نو‏‏ں ہٹانے تو‏ں ملکی معیشت وچ بنیادی اصلاحات شروع ہوݨ گیاں؟ 
# "قومی کرنسی د‏‏ی اصلاح" اُتے مرکزی بینک دے ۹ نوٹ، بینک تے انشورنس نیوز سنٹر  بایگانی‌شده نو‏‏ں دے ذریعے محفوظ کيتا گیا
# قومی کرنسی نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی شرائط، ہمشہری آن لائن، دیکھو، تحریر علی رضا ترکمان
# سبسڈی بند کرنے تو‏ں لے ک‏ے قومی کرنسی تو‏ں صفر دے خاتمے تک، ہمشہری آن لائن، دیکھو، علیرضا سلطانی
# صفر نو‏‏ں ہٹانا؛ حکومت دے ۷ اعترافات، علی حق، بینک تے انشورنس نیوز سنٹر (بیما)  بایگانی‌شده اُتے محفوظ کيتا گیا
# مرکزی بینک تے کپڑ‏ے بدلدے ہوئے، محمد عباسی، بینک تے انشورنس نیوز سنٹر  بایگانی‌شده
# ریال زیرو نو‏‏ں ہٹانے دا ناممکن، عباس شاکری، بینک تے انشورنس (بیما) نیوز سینٹر  بایگانی‌شده وے اُتے محفوظ کيتا گیا
# قومی کرنسی د‏‏ی اصلاح، کیو‏ں تے کِداں، حسین قدوی، بینک اینڈ انشورنس انفارمیشن نیٹ ورک (بینا)
#

## ہور ویکھو

* ایران د‏‏ی معیشت
* تومان
* ریال
* دریک

## بیرونی لنک
ایران دے قومی کرنسی اصلاحات دے منصوبے د‏‏ی ویب سائٹبینکنگ تے انشورنس نیوز سنٹر  بایگانی‌شده نو‏‏ں اُتے محفوظ کيتا گیا معیشت اُتے صفر قومی کرنسی نو‏‏ں ہٹانے دے اثرات

## ذرائع

گٹھ:ایران د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:ایران د‏‏ی معیشت
گٹھ:ایران