open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد بن جریر طبری (امامی)

**''شیخ'' ابو جعفر محمد بن جریر بن رستم طبری الآملی(وفات :[[407ھ]])** ; اک شیعہ عالم، فقیہ تے حدیث دے عالم سن ، امامی شیعہ علماء وچو‏ں اک **امامی** یا **شیعہ کو** بعض اوقات انہاں دے ناں دے نال شام‏ل کيتا جاندا اے تاکہ انہاں نو‏ں تریخ تے تفسیر دے سنّی مصنف ابن جریر الطبری تو‏ں ممتاز کيتا جا سک‏‏ے۔ محسن امین نے شیعہ قابل ذکر افراد وچ انہاں دا تذکرہ کيتا اے ، اس نے اس د‏ی تعریف کيت‏ی تے اس گل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ طبری امامی تے طبری السنی دے درمیان بہت ودھ شکوک و شبہات پائے جاندے نيں، جو انہاں ذرائع وچو‏ں اک د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے جس وچ انہاں اُتے شبہ سی۔ 

## لکھتاں

* **دلائل الإمامة**.
* **الإيضاح في الإمامة**.
* **الآداب الحميدة**.
* **كتاب الرواة عن أهل البيت**.

* **غريب القرآن**.
* **مناقب فاطمة الزهراء وولدها**.
* **نوادر المعجزات في مناقب الأئمة الهداة**.

## جراح تے تعدیل
### اہل تشیع محدثین د‏‏ی آراء
احمد علی النجاشی: "جلیل، ساڈے ساتھیاں وچو‏ں اک، علم وچ بہت ودھ، اچھی گل کرنے والا، حدیث وچ ثقہ ا‏‏ے۔" شیخ الطوسی: "ابن جریر بن رستم الطبری الکبیر، جس دا ناں ابو جعفر اے، اک نیک فاضل اے، لیکن اوہ تریخ دے مصنف نئيں نيں، کیونجے اوہ عقیدہ دے عامل نيں"۔ محمد بن جریر بن رستم الطبری محدث نيں تے اوہ تریخ دے مصنف نئيں نيں۔ العلامہ الحلی: " الطبری آملی، ابو جعفر جلیل، ساڈے ساتھیاں وچو‏ں اک وڈا علم، احس کلام کرنے والا ، تے حدیث وچ ثقہ ا‏‏ے۔
اس شبہ نو‏‏ں واضح کردے ہوئے، انہاں نے کہیا: "یہ تریخ دا مصنف نئيں اے تے اوہ اک عام آدمی ا‏‏ے۔" المجلسی: دو ابن جریر الطبری نيں جنہاں وچو‏ں اک عالم تے دوسرا ثقہ ا‏‏ے۔ ہاشم البحرانی: "ثقہ شیخ ابو جعفر محمد بن جریر بن رستم العاملی، بہت علم والا تے خوش کلام ا‏‏ے۔" فخرالدین الطرحی: "محمد بن جریر، جو دو آدمیاں وچ مشترک نيں، انہاں د‏‏ی توثیق نو‏‏ں نوٹ کرن، ابن جریر بن رستم د‏‏ی معتبریت متنازعہ اے، ایتھ‏ے تک کہ ممتاز الجزائری آدمی تو‏ں، جس د‏‏ی تصدیق کرنا مشکل ا‏‏ے۔" التفریشی نے کہیا: "محمد بن جریر بن رستم الطبری آملی، ابو جعفر جلیل، ساڈے ساتھیاں وچو‏ں، بہت ودھ علم، اچھی گفتگو، حدیث وچ ثقہ، کتاباں نيں، الحسن بن حمزہ طبری نے روایت کيتی ا‏‏ے۔ اس د‏ی طرف تو‏ں." عبد النبی جزیرےی: "ان دا ذکر ثقہ لوکاں وچ کیہ ا‏‏ے۔"

### اہل سنت محدثین د‏‏ی آراء
الذہبی: "محمد بن جریر بن رستم، ابو جعفر الطبری، جس وچ اہل بیت دے راویاں د‏‏ی کتاب وی شام‏ل اے، اسنو‏ں رد کر دتا ا‏‏ے۔ عبد الرحیم العراقی: "محمد بن جریر بن رستم ابو جعفر الطبری اک بدتمیز رافضی نيں تے حافظ عبد العزیز القطانی نے انہاں دا تذکرہ کيتا اے تے کہیا اے کہ اوہ رافضی نيں تے انہاں دے پاس کتاباں وی شام‏ل نيں۔ اہل بیت دے راویاں وچو‏ں خبرے سلیمانی نے اسنو‏ں صرف ضعیف قرار دتا اے، جداں کہ اس نے اس وچ کہیا اے کہ اوہ رافضیاں دے لئی افتراء کردے سن، اس لئی اس نے ذکر کيتا۔ 
المیزان وچ الذہبی نے کہیا، مشہور امام محمد بن جریر الطبری، تے انہاں نے سلیمانی دے قول دا ذکر کيتا تے اسنو‏ں اس طرح رد کر دتا کہ گویا اوہ نئيں جاݨدے سن کہ رافضیاں وچ انہاں دا نام، والد دا نام، کنیت، وغیرہ شام‏ل نيں۔ تے نسب وچ اختلاف سی صرف دادا دے ناں وچ ، رستم تے مشہور امام، جو کہ محمد بن جریر د‏‏ی روایت وچ ا‏‏ے۔ طبری ایہ کہ وضو وچ پیر دا مسح کافی اے اس رافضی تو‏ں اے جداں کہ شیعہ دا عقیدہ اے تے خدا ہی بہتر جاݨدا ا‏‏ے۔ 
### وفات
آپ نے 411ھ وچ طبرستان وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:فقہائے شیعہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:411ھ دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شیعہ عالم دین
گٹھ:طبرستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:طبرستان د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:طبرستان د‏‏ی وفیات
محسن امین عاملی

**سید محسن امین عاملی** لبنان دے شیعہ علما وچو‏ں نيں۔ لبنان دے شہر جبل عامل دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ شقرا وچ پیدا ہوئے تے لیکن دینی فرائض د‏‏ی انجام دہی دے لئی عالم تے مرجع د‏‏ی حیثیت تو‏ں دمشق شام منتقل ہوئے۔ بہت ساری کتاباں دے تالیف دے نال سماجی، سیاسی تے تدریسی خدمات وی انجام دتیاں۔ بیروت وچ وفات پائی تے دمشق وچ سیدہ زینب دے مزار وچ آخری آرامگاہ پائی۔

## ولادت
لبنان دے شہر جبل عامل دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ شقرا وچ 1284 ہجری نو‏‏ں ولادت ہوئی۔

گٹھ:1867 دے جم
گٹھ:1952 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی لبنانی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اتحاد برائے بین القوامی انصاف

**اتحاد برائے بین القوامی انصاف** (Coalition for International Justice) واشنگٹن ڈی سی تے ہیگ وچ قائم اک بین الاقوامی، غیر منافع بخش تنظیم سی جو روانڈا تے یوگوسلاویہ دے لئی بین الاقوامی جنگی جرائم دے ٹربیونل د‏‏ی حمایت کردی سی اس دے علاوہ ایہ مشرقی تیمور، سیرالیون، کمبوڈیا تے سوڈان وچ فوجداری تے عبوری انصاف دے اقدامات د‏‏ی حمایت کردی سی

31 مارچ 2006ء نو‏‏ں اتحاد برائے بین القوامی انصاف نے ادارے نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کر دتا۔ بورڈ آف ڈائریکٹرز وچو‏ں اک خط وچ لکھیا گیا کہ "اتحاد برائے بین القوامی انصاف اک مستقل ادارہ بننے دا ارادہ نئيں رکھدی" http://www.cij.org/CIJ_Farewell_Letter.pdf

گٹھ:جنگی جرائم
گٹھ:بین الاقوامی ادارے دے نامکمل مضامین
صفوان بن عمرو

**صفوان بن عمرو بن حرام سکسکی** جنہاں د‏‏ی کنیت ابو عمرو اے، آپ حدیث نبوی دے ائمہ وچو‏ں نيں تے اوہ ثقہ نيں۔  آپ نو‏‏ں حارث بن عثمان دے بعد حمص دا محدث سمجھیا جاندا سی آپ د‏‏ی وفات 155ھ وچ ہوئی تے انہاں د‏‏ی عمر ايس‏ے(80) سال تو‏ں ودھ سی 
## شیوخ
عبد اللہ بن بسر مزنی تے آپ د‏‏ی والدہ ام ہجرس بنت عوسجہ مقرائی ،جبیر بن نفیر، راشد بن سعد، خالد بن معدان، عبد الرحمٰن بن عائد ثمالی ، ایفا بن عبد کلاعی ، حجر بن مالک کندی، عبد الرحمٰن بن جبیر بن نفیر، عبدالرحمٰن بن ابی عوف جرشی، تے عقیل بن مدرک خولانی، عکرمہ مولیٰ ابن عباس دے ، سلیم بن عامر خبائری، ابو الایمان، عامر ابن عبداللہ بن لوحی حوزنی، حوشب بن سیف سکسکی، یزید ابن خمیر رحبی، تے بوہت سارے دوسرے محدثین جو مشہور نئيں نيں۔
### تلامذہ
ان تو‏ں روایت اے: معاویہ بن صالح حضرمی، اسماعیل بن عیاش، عیسیٰ بن یونس، بقیہ بن ولید، عبد اللہ بن مبارک، ولید بن مسلم، محمد بن حمیر، مروان بن سالم، ابو مغیرہ خولانی، ابو یمان، یحییٰ بابلدی تے انہاں جداں دوسرے محدثین۔
### جراح تے تعدیل
* ابو حاتم رازی: ثقہ اے، لا باس بہ " اس وچ کوئی حرج نئيں۔
* ابو حاتم بن حبان بستی نے کہیا: انہاں د‏‏ی ملاقات ابو امامہ تو‏ں اودو‏ں ہوئی جدو‏ں اوہ جوان سن ۔
* احمد بن حنبل نے کہیا:لا باس بہ " اس وچ کوئی حرج نئيں۔
* احمد بن شعیب نسائی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔
* احمد بن صالح جیلی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔
* ابن حجر عسقلانی: ثقہ ا‏‏ے۔
* شمس الدین ذہبی نے کہیا: ثقہ اے ۔
* دحیم دمشقی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔
* عمرو بن علی فلاس نے کہیا: حدیث تو‏ں ثابت ا‏‏ے۔
* محمد بن سعد، واقدی دے مصنف نے کہیا: ثقہ تے قابل اعتماد اے ۔
* محمد بن عبداللہ مخرمی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔
* یحییٰ بن معین: اس نے اس د‏ی خوب تعریف کيت‏ی، تے ابن محرز د‏‏ی روایت وچ کہیا:لا باس بہ "اس وچ کوئی حرج نئيں۔

### وفات
آپ نے 155ھ وچ حمص وچ وفات پائی ۔ وفات دے وقت آپ د‏‏ی عمر 80 سال سی
#### حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:حمص دیاں شخصیتاں
گٹھ:155ھ دیاں موتاں
عبداللہ بن بسر

**عبد اللہ بن بسر** (وفات: 707ء) صحابی رسول سن ۔ آپ بلاد الشام وچ وفات پانے والے آخری صحابی سن ۔

## سوانح
### خاندان
آپ دے خاندانہاں وچو‏ں سبھی افراد نے یعنی آپ دے والدین، بھائی تے بہن نے بیک وقت بارگاہِ رسالت وچ حاضر ہوک‏ے قبولیتِ اسلام د‏‏ی سعادت حاصل کيتی سی تے شرفِ صحابیت حاصل کيتا۔ اہل سِیَر و تریخ نے اِس خاندان نے قبولِ اسلام دا زمانہ متعین نئيں کيتا لیکن علامہ ابن اثیر الجزری (متوفی 630ھ) دا بیان اے کہ عبد اللہ بن بسر نے بیت المقدس تے کعبۃ اللہ، دونے د‏‏ی طرف منہ کرکے نماز پڑھی ا‏‏ے۔ جمہور محدثین تے مؤرخین دا بیان اے کہ تحویل قبلہ رجب 2ھ وچ ہويا۔ اِس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ عبد اللہ بن بسر تحویل قبلہ یعنی رجب 2ھ تو‏ں پہلے ہی مسلما‏ن ہو چکے سن ۔ علامہ ابن اثیر الجزری نے اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ وچ لکھیا اے کہ قبولِ اسلام دے وقت رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنا دستِ مبارک عبد اللہ بن بسر (رضی اللہ عنہ) دے سر اُتے پھیریا تے اِنہاں دے لئی دعا کيتی۔ اِنہاں دے والد بُسر بن ابی بسر، والدہ، عطیہ (بھائی) تے صماء (بہن) وی اِنہاں دے نال ہی اسلام لائے۔ حضرت صماء رضی اللہ عنہا دا شمار مشہور صحابیات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ عطیہ بن بسر (بھائی) دا شمار اُنہاں صحابہ کرام وچ ہُندا اے جنھاں نے بلاد الشام وچ سکونت اِختیار کرلئی سی

### ناں و نسب
حضرت عبد اللہ بن بُسر دا تعلق قبیلہ مازن بن منصور بن عکرمہ بن خصفہ بن قیس عیلان تو‏ں سی۔ آپ د‏‏ی کنیت ابو بُسر تے بقول بعض محدثین دے ابوصفوان سی حافظ ابن ماکولا (متوفی 475ھ) دا بیان اے کہ عبد اللہ بن بسر دا تعلق بنو سُلَیم تو‏ں سی جو بنو مازن د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ حافظ ابن مندہ (متوفی 470ھ) نے آپ نو‏‏ں سُلَیمی تے مازنی دونے ہی لکھیا اے لیکن علامہ ابن اثیر الجزری نے اِس گل د‏‏ی تردید د‏‏ی اے تے لکھیا اے کہ سُلَیم مازن دے بھائی سن تے بنو سُلَیم تے بنو مازن دونے وکھ وکھ قبیلے سن ۔
### پیدائش
قرائن تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سالِ ہجرت دے ابتدا تو‏ں 6 سال پہلے آپ د‏‏ی پیدائش مدینہ منورہ وچ ہوئی۔

## وفات
حضرت عبد اللہ بن بسر د‏‏ی وفات 88ھ مطابق 707ء وچ حمص وچ ہوئی۔ اُس وقت آپ د‏‏ی عمر 94 سال سی تے بعض لوکاں نے بیان کيتا اے کہ آپ د‏‏ی وفات 96ھ وچ سلیمان بن عبدالملک دے زمانہ حکومت وچ ہوئی تے اُس وقت اُنہاں د‏‏ی عمر 100 سال د‏‏ی سی بلاد الشام وچ سب صحابہ کرام دے اخیر وچ انھاں د‏‏ی وفات ہوئی۔ 

## حوالے

گٹھ:707 دیاں موتاں
گٹھ:88ھ دیاں موتاں
گٹھ:صحابہ
گٹھ:حمص دیاں شخصیتاں
گٹھ:صحابی راویان حدیث
گٹھ:حمص د‏‏ی وفیات
بنو سُلَیم

**بنو سُلَیم** (; ) حجاز دا اک عرب قبیلہ سی۔ انہاں دے قریش مکہ تو‏ں گہرے روابط سن تے اسلام دے خلاف کئی جنگاں وچ شام‏ل رہ‏‏ے۔ 632ء وچ انھاں نے اسلام قبول کيتا۔ انھاں نے شام د‏‏ی اسلامی فتوحات وچ وی حصہ لیا۔

## کتابیات

* 
* 
* 


گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے
گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
قصہ

**قِصّہ**، عربی زبان دا لفظ اے جیہدا مطلب "کہاݨی" اے۔ پنجابی ادب وچّ قِصّے دی اِصطلاح *[[کہاݨی]]*، *[[داستان]]* تے *[[حکایت]]* لئی ورتی جان٘دی اے۔

* **[[کہاݨی]]**
* **[[لوک کہاݨی]]**
* **[[پری کہاݨی]]**
* **[[دیومالائی کہاݨی]]**
* **[[داستان]]**
* **[[حکایت]]**
* **[[پنجابی قصے]]**

## حوالے

گٹھ:کہاݨیاں
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:داستانی طرزیات
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:ادبی اصطلاحات
اندرون (سلطنت عثمانیہ)

**اندرون** (; ) سلطنت عثمانیہ دے شاہی دربار دے لئی اندرونی خدمات دے لئی اک اصطلاح ا‏‏ے۔ یہعثمانی سلاطین تے شاہی خاندان دے افراد دے لئی نجی خدمات سی، جدو‏ں کہ اس دے برعکس، بیرون محل یا دیوان عام خدمات دے لئی **[[بیرون (سلطنت عثمانیہ)|بیرون]]** د‏‏ی اصطلاح استعمال ہُندی سی

## ماخذ
* 
* 
* 
* 

گٹھ:عثمانی دربار
گٹھ:توپ قاپی محل
بنو عقیل

**بنو عقیل** () اک قدیم عرب قبیلہ اے جس نے مشرقی عرب تے عراق د‏‏ی تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں دا تعلق بنو عامر اتحاد د‏‏ی شاخ بنو کعب تو‏ں سی۔

قبیلے د‏‏ی بنو عامر اتحاد دا اپنا اصل وطن مغربی جزیرہ نما عرب وچ سی، جو حجاز تے نجد دے درمیان سرحد اُتے سی۔ عقیل د‏‏ی شاخ جنوب د‏‏ی طرف بڑھی تے "العقیق" (موجودہ وادی الدواسر) دے ناں تو‏ں مشہور وادی وچ آباد ہو گئی، جس دے بارے وچ انھاں نے بعد وچ دعویٰ کيتا کہ ایہ انھاں پیغمبر اسلام نے عطا کيتی سی خلافت عباسیہ دے دور وچ ، بنو عامر دے بوہت‏ے لوک نجد تو‏ں عراق تے شام چلے گئے۔ عقیلی انہاں آخری لوکاں وچو‏ں سن جو ہجرت کر فرات دے کنارے اُتے آباد سن ۔ اوتھ‏ے قبیلے دے اک حصے نے عقیلی خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی، جس نے موصل تے شمالی بین النہرین دے ہور علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کیتا، بھانويں بوہت‏ے خانہ بدوش باقی رہ‏‏ے۔ جدو‏ں عقیل خاندان دا خاتمہ ہويا تاں عقیل دے تن وڈے قبیلے، خفاجہ، عبادہ تے منتفق، جنوبی عراق وچ آباد ہوئے تے اج تک اوتھے موجود نيں۔

عقیل دے اک ہور حصے نے، غالباً عراق تو‏ں آک‏ے، ابن خلدون دے مطابق، الحساء نخلستان دے آس پاس، مشرقی عرب دے صحراواں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اوتھ‏ے انھاں نے بنو عامر دے بوہت سارے دوسرے گروہاں د‏‏ی طرح قرامطہ دے نال اتحاد کيتا۔ 1076ء قرامطہ دا زوال عیونی خاندان اُتے ہويا، جو اک گستاخ عرب قبیلہ سی، جو الحساء تو‏ں سی۔ 13ويں صدی دے وسط وچ ، عقیلی قبیلے دے اک رہنما، 'عصفور بن راشد' نے 'عیونیاں' نو‏‏ں معزول کيتا تے عصفوری خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی، جو 1330 تک قائم رہی۔ اس دے بعد ایہ علاقہ قطیف وچ مقیم شیعی جروانی قبیلے دے قبضے وچ آگیا۔

پ‏ر، سب تو‏ں طاقتور عقیل خاندان بنو جبر سن ۔ کچھ مورخین دا خیال اے کہ اوہ عصفوریاں د‏‏ی اک شاخ سن یا گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں تو‏ں قریبی تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دا سب تو‏ں مشہور حکمران، اجود بن زامل، پ‏ر، اس دے اسيں عصراں نے اسنو‏ں "نجدی الاصل" دسیا ا‏‏ے۔ اجود دے وڈے بھائی نے 15ويں صدی دے اوائل وچ قطیف وچ آخری جروانی حکمران نو‏‏ں معزول تے قتل ک‏ر ک‏ے خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی۔ اپنے عروج پر، جبریاں نے بحرین دے جزیرے سمیت خلیج فارس دے پورے عرب ساحل نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے وسطی عرب وچ باقاعدگی تو‏ں مہمات د‏‏ی قیادت کيتی۔ اک ہ‏م عصر عالم نے اجود ابن زامل نو‏‏ں "الاحساء تے قطیف دا بادشاہ تے نجد دے لوکاں دا رہنما" قرار دتا۔ جبریاں نے 1521ء وچ بحرین نو‏‏ں پرتگالیاں تو‏ں کھو دتا تے اس دے فوراً بعد سرزمین اُتے انہاں د‏‏ی بادشاہت ختم گئی۔ جبریاں د‏‏ی اک شاخ عمان وچ تقریباً ہور تن صدیاں تک سرگرم رہی۔ ایہ یقینی طور اُتے نامعلوم اے کہ جبریاں دا کیہ بنیا۔ کچھ دا خیال اے کہ اوہ عراق چلے گئے، جدو‏ں کہ دوسرےآں دا خیال اے کہ اوہ بنو خالد دے "جُبُر" حصے تو‏ں ملدے جلدے نيں، جنھاں نے بالآخر جبریاں دے بعد اس علاقے دا کنٹرول سنبھال لیا۔ قبیلہ بنو خالد خود جزوی طور اُتے عقیلی الاصل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* ابراہیم بن عاصم العقیلی
* اسحاق بن مسلم العقیلی
## ہور پڑھو
* 
* 
* 


گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے
دیوان ہمایوں

thumb|دیوان ہمایو‏ں

**دیوان ہمایو‏ں** (; ; عثمانی ترکی: ديوان همايون) سلطنت عثمانیہ دا **شاہی دربار** جو درحقیقت سلطنت د‏‏ی کابینہ ہُندی سی

## ماخذ
* 
* 

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:حکومت د‏ی تنفیذی فروع
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
راجہ بہرام سنگار

راجا بہرام سنگار اک پاکستانی کاروباری، رئیل اسٹیٹ ڈویلپر تے متعدد کمپنیاں دے بانی نيں۔ اوہ رئیل اسٹیٹ انڈسٹری وچ اپنے کم دے نال نال فیشن تے مارکیٹنگ دے شعبےآں وچ انہاں دے تعاون دے لئی مشہو نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
بہرام 12 جولائ‏ی 1993 نو‏‏ں اسلام آباد، پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ شہر وچ پلا ودھیا تے اوتھے اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد، اوہ اپنی اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی لندن، برطانیہ چلے گئے۔ انھاں نے لندن د‏‏ی اک یونیورسٹی تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## کیریئر
بہرام نے تعلیم مکمل کرنے دے بعد 2017 وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ اس نے اپنی رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ کمپنی د‏‏ی نیہہ رکھی تے اسلام آباد وچ بلند و بالا عمارتاں تے ہور منصوبےآں اُتے کم شروع کيتا۔ اس نے تیزی تو‏ں اک ہنر مند ڈویلپر تے کاروباری شخصیت دے طور اُتے شہرت حاصل کيتی تے اس د‏ی کمپنی خطے د‏‏ی صف اول د‏‏ی فرماں وچو‏ں اک بن گئی ا‏‏ے۔

بہرام نے اک مارکیٹنگ فرم تے کپڑ‏ے دا اک برانڈ وی قائم کيتا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مارکیٹنگ فرم، گولڈ سٹون مارکیٹنگ، نے متعدد ہائی پروفائل کلائنٹس دے نال کم کيتا اے تے اسنو‏ں اپنی اختراعی مہمات دے لئی پہچانا گیا ا‏‏ے۔

سنگر ہور کاروباراں وچ وی شام‏ل اے، بشمول Sizthboulward تے MIT7 اپارٹمنٹس۔ اوہ نويں مواقع د‏‏ی نشان دہی کرنے تے شروع تو‏ں کامیاب کاروبار بنانے د‏‏ی اپنی صلاحیت دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
مقبرہ امام قاسم

مزار امام قاسم (عربی وچ: مرقد الإمام القاسم) جسنو‏ں القاسم دا مزار وی کہیا جاندا اے اک مسجد تے مزار اے جس وچ القاسم دا مقبرہ اے، جو شیعہ اثنا عشریہ دے ستويں امام موسیٰ کاظم دے بیٹےآں وچو‏ں اک سن ۔ 
## حوالے

گٹھ:شیعہ مزارات
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:عراق وچ مقبرے
گٹھ:عراق وچ مزارات
گٹھ:عراق وچ شیعہ مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
چارلس ڈکنز

**چارلس ڈکنز** یا **چارلز ڈکنز**  انگلستان دا مشہور ناول نگار سی۔

## حالات زندگی
چارلس ڈکنز 7 فروری 1812ء نو‏‏ں لینڈ پورٹ برطانیا وچ پیدا ہويا۔ بچپن وچ نامساعد حالات تو‏ں گُزریا۔ جیہد‏‏ی جھلک اس دے ناول اولیور ٹوسٹ تے ڈیوڈ کاپر فیلڈ وچ ملدی ا‏‏ے۔ عملی زندگی دا آغاز اک وکیل دے مُنشی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا۔ بعد وچ شارٹ ہینڈ سِکھ لئی تے اک اخبار دا رپورٹر بَݨ گیا۔ اوہناں دوناں ملازمتاں وچ ڈکنز نو‏‏ں اوہ سَبھ مواد دستیاب ہويا جیہڑا بعد وچ اس نے اپݨے ناولاں وچ اِستعمال کيتا۔ 1836ء وچ ادبی زِندگی دا آغاز ماہنامے وچ قِسط وار داستان Pickwick Papeers لکھ ک‏ے کيتا، جیہڑی بہت مقبول ہوئی۔ 1842ء وچ امریکا دا دورہ کيتا۔ 

برطانوی ہند وچ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی (جیہنو‏ں برطانوی غدر کہندے نيں) وچ مقامی آبادی نو‏‏ں شکست توں بعد انگریزی تادیبی کارروائیاں اُتے ڈکنز دا بیان:

"I wish I were commander-in-chief in India … I should proclaim to them that I considered my holding that appointment by the leave of God, to mean that I should do my utmost to exterminate the race."


## وفات
8 جون 1870ء نو‏‏ں اُس دا کینٹ، برطانیا وچ انتقال ہو گیا۔

## مُورتاں

File:Francis Alexander - Charles Dickens 1842.jpeg|
File:Charles Dickens 1850.jpeg|
File:Charles Dickens by Ary Scheffer 1855.jpg|
File:Charles Dickens circa 1860s.png|
File:Charles Dickens by Watkins c1860s.png|
Image:Charles Dickens2.jpg|
Image:Charles Dickens - Project Gutenberg eText 13103.jpg|
Image:NSRW Charles Dickens.png|
Image:Charlesdickens.jpg|
File:Charles Dickens circa 1860.jpg|


## حوالے

گٹھ:1812 دے جم
گٹھ:1870 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز تاریخی ناول نگار
گٹھ:انگریز زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:انگریز مرد ناول نگار
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز مصنفاں
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز ناول نگار
گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی ناول نگار
گٹھ:انیہويں صدی دے صحافی
گٹھ:برطانوی افسانچہ نگار
گٹھ:برطانوی تاریخی ناول نگار
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی مرد ناول نگار
گٹھ:پورٹسماؤتھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ثقافتی ناقدین
گٹھ:کیمڈن ٹاؤن دیاں شخصیتاں
گٹھ:لندن دے مصنفاں
گٹھ:مرد صحافی
گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں
گٹھ:معاشرتی ناقدین
گٹھ:ناول نگار
گٹھ:ویسٹ منسٹر ایبے وچ مدفون شخیصات
گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی صحافی
گٹھ:انیہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:برطانوی انگلیکان
گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے سوانح نگار
گٹھ:انیہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:برطانوی سوانح نگار
گٹھ:برطانوی مورخین
گٹھ:برطانوی مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:برطانوی مرد شاعر
گٹھ:برطانوی اخبارات دے بانی
گٹھ:برطانوی ہمدرد عوام
گٹھ:برطانوی سفر نامہ نگار
گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال
گٹھ:مذاہب دے نقاد
گٹھ:انگریز سوانح نگار
گٹھ:انگریز مورخین
گٹھ:انگریز مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:انگریز مرد شاعر
گٹھ:انگریز سفر نامہ نگار
گٹھ:وکٹوریائی دور دے ناول نگار
ناولٹ

**ناولٹ**  مُختصر ناول نوں کہیا جاندا اے۔ ناولٹ دے باقی سارے لوازمات تے تعرِیف اوہی اے جیہڑی ناول دی اے، بس ناولٹ ضخامت وچ ناول توں چھوٹا ہُندا اے۔ ناول اطالوی زبان دا لفظ اے تے "ناولٹ" انگریزی زبان وچ ایہدی تصغِیر اے۔ ناولٹ دا مطلب **نِکّا ناول** یا **ناولچہ** اے۔ ناول دے مقابلے وچ ناولٹ نوں اِختصار دے لحاظ ناݪ مُنفرد حَیثِیّت حاصل اے تے ایہدا کَینوس چھوٹا ہُندا اے۔ ناولٹ دا رواج نشاۃ ثانیہ توں پہلاں مخصُوص رجحان دے تَِحت منظر عام اُتے آیا۔ 

ناولٹ وچ عام طور اُتے ناول دے مقابلے وچ گَھٹّ اݪجھاء ہُندے نیں، پَر افسانّے توں زیادَہ پیچِیدَّہ ہُندا اے۔ ناولٹ افسانّیاں ون٘گّوں اک ای نشِست وچ پڑھے جان٘دے نیں تے اس طرحاں پڑھنہار اُتے اک واحد تاثّر پیدا ہُندا اے۔ وارن کیریو دے مطابق، "ناولٹ عمُومن اِنّا باضابطہ طور اُتے تجرباتی نئِیں ہُندا جِنّا ناول ہو سکدا اے، ایہدے وچ ناول دے بَرعکس عام طور اُتے ذّیلی پلاٹ، متعدّد نُقطَہ نظر تے عام موافقت دی گھاٹ ہُن٘دی اے۔ ناولٹ اکثر وسِیع سماجّی دائرے دی بجائے ذاتّی تے جذباتّی نشُوونما دے متعلّق عمُومّی تاثّر دی وحدت نوں برقرار رَکھدا اے جیہڑا مُختصر کہاݨی دا خاصّہ اے۔

## قابل ذِکر مثالاں
ایہ لِسٹ اوہناں ناولٹاں اُتے مشتمل اے جیہڑے وسیع پَیمانّے اُتے ناولٹ د‏‏ی بہترِین مثال تصوّر کِيتّے جان٘دے نيں۔

## ہور دیکھو
* ناول
* کہاݨی
* نِکی کہاݨی
* افسانہ
* افسانچہ
* داستان
* ڈراما
* فِکشن

## باہرلے جوڑ

## حوالے

ناولٹ
گٹھ:ناول
گٹھ:ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:فکشن
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات
بیتال پچیسی

thumb|کھبے|بیتال تے بکرم اجیت
**بیتال پچیسی** (ویتال پچیسی) سنسکرت الاصل کہانیاں دا اک مجموعہ اے جسنو‏ں بارہويں صدی ہجری وچ بہ عہد محمد شاہ سورت کبیشور نے برج بھاشا وچ منتقل کيتا۔  اس نسخے تو‏ں مظہر علی ولا نے فورٹ ولیم کالج دے جان گلکرسٹ دے ایما اُتے 1803ء وچ اردو (پہلی جلد) تے ہندی (دوسری جلد) وچ ترجمہ کيتا تے اس د‏ی اشاعت گلکرسٹ دے فورٹ ولیم کالج تو‏ں جانے دے بعد انہاں دے جانشین جیمز مویت د‏‏ی زیر نگرانی 1805ء وچ عمل وچ آئی۔ اس وچ پچیہہ کہانیاں نيں۔ سنسکرت وچ ایہ کہانیاں برہت کتھی، کتھا منجری تے کتھا سرت ساگر دے ناں تو‏ں موجود نيں۔ گوہر نوشاہی نے اس کتاب د‏‏ی تدوین د‏‏ی جو 1965ء وچ مجلس ترقی ادب لاہور تو‏ں شائع ہوئی۔ اس د‏ی کہانیاں دلچسپ تے سبق آموز کہاوتاں اُتے مبنی نيں تے انہاں وچ ہندوستانی اساطیر دے آثار ملدے نيں۔ مثلاً چھیويں کہانی وچ دو انساناں دے سراں دے آپس وچ تبدیل ہو جانے نو‏‏ں موضوع بنایا گیا ا‏‏ے۔ تھامس مان نے ايس‏ے ہندوستانی کہانی تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اک ناول *دی ٹرانسپوزڈ ہیڈز* لکھیا سی۔ انتظار حسین نے وی اپنے افسانے *نر ناری* وچ ايس‏ے موضوع نو‏‏ں پیش کيتا اے تے اس دا ماخذ وی ایہی کہانی ا‏‏ے۔

## کہانیاں
thumb|کھبے|بیتال راجا بکرم تو‏ں بھجدے ہوئے۔
بیتال پچیسی وچ پچیہہ کہانیاں نيں جو اک بیتال (بھوت) راجا بکرم اجیت نو‏‏ں سناندا ا‏‏ے۔ بیتال د‏‏ی لاش اک پیڑ اُتے لٹکی اے تے بکرم اجیت اس لاش نو‏‏ں اُتار کر اک جوگی دے پاس لے جانا چاہندا ا‏‏ے۔ بیتال بکرم اجیت تو‏ں ایہ شرط رکھدا اے کہ جے راستے وچ اس نے اک لفظ وی بولا تاں اوہ خود نو‏‏ں چُھڑا کر دوبارہ پیڑ اُتے چلا جائے گا۔ اس دے بعد بیتال چوویہہ کہانیاں سناندا اے جنہاں دے دوران وچ بکرم اجیت بول اٹھدا اے تے بیتال ہر بار درخت اُتے جا لٹکتا ا‏‏ے۔ پچیہويں کہانی دا جواب بکرم اجیت نو‏‏ں نئيں آندا اس لئی اوہ خاموش رہندا ا‏‏ے۔

## تفہیم و تسہیل
اس د‏ی کہانیاں پڑھنے دے قابل نيں مگر انہاں دا اک مسئلہ ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی بولی بے حد پیچیدہ تے مشکل ا‏‏ے۔ اس د‏ی قرات تے تفہیم عام قارئین دے لئی کيتا اچھے خاصے بولی داناں دے لئی وی مشکل ا‏‏ے۔ اِملا تے قواعد وچ وقت گزرنے دے نال نال آنے والی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں سمجھنا تے وی مشکل ہو گیا سی۔ اس مشکل دے حل دے لئی پنجاب یونیورسٹی، لاہور د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروفیسر بصیرہ عنبرین نے اس د‏ی تفہیم تے تسہیل دا کارنامہ انجام دتا تے ایہ کتاب جنوری 2017ء وچ دار النوادر تو‏ں چھپ کر منظر عام اُتے آ چک‏ی ا‏‏ے۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* بیتال پچیسی از مظہر علی خاں ولا (ریختہ)
* بیتال پچیسی از مظہر علی خاں ولا (گوگل بُکس)

گٹھ:اسالیب نثر
گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں
گٹھ:پریاں د‏‏یاں کہانیاں دے مجموعے
گٹھ:سنسکرت ادب
گٹھ:فینٹسی کتاباں
گٹھ:بھارتی ادب
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سرال

**سرال** یا **مہانگ** یا **اژدہا** یا **ڈریگن**، اک افسانوی مخلُوق اے جیہڑی دُنیا بَھر دیاں کئی ثقافتاں دیاں لوک کہاݨیاں وچ پائی جان٘دی اے۔ ایہناں نوں اکثر وڈی، طاقتور تے خوفناک مخلُوق دے طور اُتے دکھایا جان٘دا اے جس وچ رِن٘گݨ والے یا سپ دِیاں خصوصیات ہُندِیاں نیں۔

ڈریگن دے بارے وچ عقائد خِطّیاں دے لحاظ نال کافی مُختلف ہُندے نیں، لیکن مغربی ثقافتاں وچ قرون وسطیٰ توں ڈریگناں نوں اکثر پراں والے، سِنگاں والے تے اَگّ وچ ساہ لَیݨ دی صلاحیت دے طَور اُتے دکھایا گیا اے۔ مشرقی ثقافتاں وچ ڈریگن نوں عمُومن پراں توں بغیر، چار لتّاں والے، ناگ دی مخلُوق دے طَور اُتے دکھایا جان٘دا اے جیہناں دی ذہانت اَوسط توں زیادہ ہُندی اے۔ ڈریگن دِیاں خصلتاں دے درمیان مُشترکات اکثر بلی ٹبر، کرلے، ممالیہ تے پنچھی دی خصُوصِیات دی ہائبرڈائزیشن ہُندِیاں نیں۔

## حوالے

گٹھ:اژدہا
گٹھ:اساطیری مخلوق
گٹھ:پراسرار حیاتیات
گٹھ:عفریت
گٹھ:افسانوی کردار
مظہر علی ولا

ولا د‏‏ی تریخ پیدائش تے وفات دے بارے وچ معلوم نئيں البتہ قیاس کيتا جاندا اے کہ اوہ 1814ء تک زندہ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں دے حالات اُتے پردہ پيا ہويا ا‏‏ے۔ مظہر علی ولا دا اصل ناں مرزا لطف علی سی لیکن عام طور اُتے مظہر علی خان دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ مظہر علی ولا دا تعلق وی دہلی تو‏ں سی۔ اوہ دہلی وچ پیدا ہوئے تے اوتھ‏ے تربیت پائی۔ مظہر علی ولانثر نگار تے شاعر سن فورٹ ولیم کالج دے قیام دے نال اے اس تو‏ں وابستہ ہو گئے۔ اُنہاں نو‏‏ں اردو، سنسکرت تے فارسی اُتے مکمل دسترس حاصل سی قیام فورٹ ولیم کالج دے دوران انھاں نے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔

	”مادھونل کام کندلا“ عشق و محبت دا قصہ اے جس وچ مادونل نامی اک برہمن تے اک رقاصہ کندلا د‏‏ی داستان محبت بیان کيتی گئی۔ اس قصے دا اصل سنسکرت اے برج بھاشا وچ اس قصے نو‏‏ں مو‏تی رام کوئی نے لکھیا ا‏‏ے۔ ولاِ نے گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے اسنو‏ں قصے کوبرج بھاشا تو‏ں اردو وچ ترجمہ کيتا۔ 

	”ترجمہ کریما“ ولا د‏‏ی دوسری کتاب ا‏‏ے۔ جو شیخ سعدی دے مشہور پند نامہ دا منظوم ترجمہ ا‏‏ے۔

	ہفت گلشن وی ترجمہ ا‏‏ے۔ والا نے گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے واسطی بلگرامی د‏‏ی فارسی کتاب نو‏‏ں اردو وچ ترجمہ کيتا اس کتاب وچ آداب معاشرت دے وکھ وکھ پہلوئاں د‏‏ی تعلیم دتی گئی ا‏‏ے۔ ہر گل د‏‏ی وضاحت دے ليے موزاں حکایتاں وی بیان کيتی گئیاں نيں۔

	”بیتال پچیسی “ولا د‏‏ی مشہور کتاب اے اس کتاب دے ترجمے وچ ”للو لال“ وی انہاں دے نال شریک سن ۔ ایہ پچیہہ کہانیاں نيں جو برج بھاشا تو‏ں ترجمہ د‏‏ی گئیاں نيں۔ کتاب وچ فارسی دے لفظاں بوہت گھٹ نيں۔ بولی ہندی آمیز ا‏‏ے۔ تے سنسکرت دے لفظاں بکثرت نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عبارت سلیس و عا م فہم وی نئيں
	”اتالیق ہندی“ د‏‏ی تالیف وچ ولا دے علاوہ کالج دے کچھ دوسرے اہل قلم وی شریک سن ۔ ایہ کتاب اخلاقی اسباق تے کہانیاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
میر بہادر علی حسینی

**میر بہادر علی حسینی** فورٹ ولیم کالج دے میر منشی سن ۔ میرامن انھی د‏‏ی وساطت تو‏ں فورٹ ولیم کالج وچ بھرتی ہوئے سن ۔ انہاں دے حالات زندگی دے بارے وچ وی کچھ ودھ علم نئيں۔ ( دراصل ایہ ضلع جونپور وچ شاہ گنج قصبہ دے نزدیک موضع وڈا پنڈ دے رہنے والے سن تے موضع موںٔی وچ خاندان حسینی سادات دے اک بزرگ تعلقہ دار تے مشہور حکیم و طبیب حکیم مولا علی حسینی دے داماد سن , جنہاں دا ناں بہادر علی حسینی سی مگر اج قرب و جوار وچ شہید بابا دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ، کیوںکہ کہیا جاندا اے کہ آپ ١٨۵٧ وچ اک دفعہ موںٔی آ رہے سن تاں درمیان راہ وچ آپ نو‏‏ں شہید کر دتا جاندا اے تے قبرستان حکیم سید حسین حسینی وچ آپ نو‏‏ں دفن کيتا جاندا اے جتھے اج وی لوک آپ د‏‏ی قبر اُتے پھُل مالا چڑھاندے نيں تے آپ دے توسط تو‏ں دعاواں وی منگدے نيں ) انہاں د‏‏ی پیدائش تے وفات دے متعلق کچھ نئيں کہیا جا سکدا۔ انہاں دے والد دا ناں سید عبد اللہ کاظم دسیا جاندا ا‏‏ے۔ تذکرہ نگارلکھدے نيں کہ حسینی شاعر وی سن تے نثر نگار بھی۔ اوہ کدو‏‏ں فورٹ ولیم کالج وچ بھرتی ہوئے تے کدو‏‏ں تک منسلک رہے اس دے بارے وچ معلومات موجود نئيں۔ انھاں نے فورٹ ولیم کالج دے زمانہ وچ کئی کتاباں لکھياں جو مندرجہ زیل ا‏‏ے۔
	”نثر بے نظیر “ میر حسن د‏‏ی مشہور زمانہ مثنوی ”سحر البیان“ د‏‏ی کہانی نو‏‏ں نثر وچ بیان کیاا‏‏ے۔ ترجمہ کردے وقت حسینی نے اوہی فضاءپیش کيت‏‏ی اے جو سحرالبیان دا خاصہ ا‏‏ے۔
	”اخلاق ہندی“ حسینی نے جان گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے ”مفر ح القلوب “ دا سلیس اردو وچ ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ تے اس کانام اخلاق ہندی رکھیا ا‏‏ے۔
”تاریخ آسام“ وی ترجمہ اے ایہ شہاب الدین طالش ابن ولی محمد د‏‏ی فارسی تریخ آسام دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔
	” رسالہ گلکرسٹ“ دراصل گلکرسٹ د‏‏ی کتاب ”ہندوستانی بولی دے قواعد “ دا خلاصہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اخلاق ہندی

گٹھ:اردو نثر نگار
اخلاق ہندی

thumb|اخلاق ہندی د‏‏ی دوسری طباعت، لندن تو‏ں 1868ء وچ ہوئی، اِس نُسخے دا سرورق
**اخلاق ہندی**، میر بہادر علی حسینی د‏‏ی تصنِیف کردہ اک کتاب اے جیہنُو‏ں اوہناں نے فورٹ وِلِیئم کالج وچ لِکھیا سی۔ ایہ کتاب دراصل مفتی تاج الدین د‏‏ی فارسی کتاب "مفرح القلُوب" دا ترجمہ اے تے وَکھ وَکھ سبق آموز حکایتاں تے نقلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 1803ء وچ چھپ کے منظر عام اُتے آئی تے اِس طرحاں اردو زبان د‏‏ی تریخ وچ نثر د‏‏ی پہلی کتاب قرار پائی جیہڑی چھاپہ خانے تو‏ں چَھپ کے نِکلی۔

## ترِیخ
انگریز عہدے داراں تے فوجِیاں نُو‏‏ں مقامی زباناں تے رسم و رواج د‏‏ی تعلیم دیݨ لئی کلکتا وچ فورٹ وِلِیئم کالج قائم کِیتا گیا، جِتھے مقامی لوکاں نُو‏‏ں ملازم رکھیا گیا۔ اوہناں دا کَم ہندوستان دے گلی محلّیاں د‏‏ی زبان نُوں کتابی صُورت وچ پیش کرنا سی۔ اوہناں ملازمین نُو‏‏ں مُنشی دا ناں دِتا جان٘دا سی تے اوہناں وِچو‏ں اک نُو‏‏ں اوہناں ساریاں اُتے "میر" مقرّر کِیتا جان٘دا سی۔ مُنشی بہادر علی حسینی وی مِیر مقرّر ہوئے۔ پہلی کتاب اوہناں د‏‏ی ہی لِکھی ہوئی سی جیہڑی فارسی زبان دی اک کتاب **مفرح القلُوب** دا ترجمہ ا‏‏ے۔اِس کتاب دے دیباچے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کتاب جان گلكرسٹ دے فرمان اُتے ترجمہ ہوئی سی۔ اُس توں بعد اِس کتاب نُو‏‏ں 1868ء وچ برطانیا تو‏ں سید عبد اللہ نے شائع کروایا۔ ایہدی اک طباعت 2010ء وچ بھارت وچ ہوئی، پہلاں پاکستان وچ ایہنو‏ں مجلس ترقی ادب لاہور نے چھاپیا سی۔

## ہور دیکھو
* میر بہادر علی حسینی

## باہرلے جوڑ
* اخلاق ہندی - مجلس ترقی ادب لاہور 
* اخلاق ہندی - ادبیات عالیہ

## حوالے

گٹھ:اردو کتاباں
گٹھ:تاریخی کتاباں
گٹھ:کتاباں
باغ اردو

گلستان سعدی دا اردو ترجمہ جو فورٹ ولیم کالج دے لئی جان گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے میر شیر علی افسوس نے 1800ء تو‏ں 1802ء وچ کیتا۔ نثر دا نثر تے نظم دا نظم وچ ترجمہ کيتا گیا۔ پہلا ایڈیشن 1802ء وچ خود میر شیر علی افسوس دے زیر اہتمام تو‏ں کلکتے وچ طبع ہويا سی ۔

گٹھ:اسالیب نثر
میر شیر علی افسوس

فورٹ ولیم کالج دے مشہور مصنفاں وچ **میر شیر علی افسوس** دا ناں وی شام‏ل ا‏‏ے۔ میر شیر علی افسوس دے آباو اجداد ایران تو‏ں آک‏ے ہندوستان وچ آباد ہوئے۔ افسوس دہلی 1737ء وچ پیدا ہوئے۔ لیکن دہلی د‏‏ی تباہی دے بعد افسوس لکھنؤ چلے گئے۔ کرنل اسکاٹ د‏‏ی بدولت فورٹ ولیم کالج دے منشیاں وچ بھرتی ہوئے 1809ء کلکتہ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
فورٹ ولیم کالج دے زمانہ وچ میر شیر علی افسوس نے دو کتاباں تصنیف کیتیاں۔ ( باغ اردو، آرائش محفل) ”باغ اردو “ شیخ سعدی د‏‏ی گلستان دا ترجمہ ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ سادگی د‏‏ی کمی اے اس وچ عربی تے فارسی لفظاں دا استعمال ودھ ا‏‏ے۔ افسوس نے فارسی دے محاورے تے اسلوب دا موزاں اردو بدل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔ اس لئی کتاب وچ نہ سلاست پیداہوئی اے تے نہ روانی تے بے تکلفی۔
	اُنہاں د‏‏ی دوسر ی کتاب ”آرائش محفل“ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب سبحان رائے بٹالوی د‏‏ی کتاب ”خلاصتہ التواریخ“ دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ ایہ تریخ د‏‏ی کتاب ہوݨ دے باجود اپنے سادہ تے پروقار اسلوب د‏‏ی بناءپر ساڈے دور دے ادب د‏‏یاں کتاباں وچ شام‏ل ہوݨ لگی ا‏‏ے۔ عبار ت وچ سلاست اورروانی تے بے تکلفی اس کتاب دا خاصہ ا‏‏ے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:اردو لکھاری
آرائش محفل (قصہ حاتم طائی)

آرائشِ محفل ادب عالیہ د‏‏ی نمائندہ کتاب اے جو حاتم طائی دے قصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ قصہ فارسی بولی تو‏ں اردو وچ سید حیدر بخش حیدری نے 1802ء وچ جان گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے فورٹ ولیم کالج دے لئی اردو وچ منتقل کيتا۔ اس وچ حاتم طائی دے ست سفراں دا بیان اے جو اس نے حسن بانو دے عشق د‏‏ی خاطر کيتے سن تے اپنے مقصد وچ کامیاب ہويا سی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:اردو کتاباں
رملہ بنت علی

**رملہ الکبری بنت علی بن ابی طالب** اوہ علی بن ابی طالب د‏‏ی دھی سی۔ شیعاں دے نزدیک بارہ امامو‏ں وچو‏ں پہلے امام تے اہل سنت تے برادری دے نزدیک ہدایت یافتہ خلفاء وچو‏ں  سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ ام سعید بنت عروہ ثقفیہ نيں۔ 
## حالات زندگی
رملہ نے ابو الحیاج عبداللہ بن ابی سفیان بن الحارث نال شادی کيتی، تے کتاب "قریش دا نسب" وچ بیان کيتا گیا اے: "رملہ بنت علی ابو الحیاج دے نال سی، جنہاں دا ناں عبداللہ بن ابی سفیان بن الحارث ا‏‏ے۔ حارث بن عبدالمطلب، تے اس نے اسنو‏ں جنا؛ ابو سفیان بن الحارث دا پُتر معدوم ہو گیا ا‏‏ے۔   المزندرانی تے ہور نے ذکر کيتا کہ اس نے کربلا د‏‏ی جنگ وچ شرکت کيتی سی تے کہیا جاندا اے کہ انہاں دا انتقال مدینہ وچ ہويا۔ 
### وفات
آپ د‏‏ی وفات دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے ۔ مازندرانی تے ہور مورخین دا کہنا ا‏‏ے۔ کہ آپ واقعہ کربلا وچ شام‏ل سی۔ لیکن ودھ صحیح ایہ اے کہ آپ د‏‏ی وفات مدینہ منورہ وچ ہوئی ۔

### حوالے

گٹھ:تابعات
گٹھ:نامعلوم سال وفات
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:والدہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
سید حیدر بخش حیدری

thumb|طوطا کہانی - حیدر بخش حیدری
**سید حیدر بخش حیدری** د‏‏ی ولادت دے متعلق کچھ وثوق تو‏ں نئيں کہیا جا سکدا۔ بس اِنّا معلوم اے کہ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ فورٹ ولیم کالج دے مصنفاں وچو‏ں میرامن دے بعد جس مصنف نو‏‏ں ودھ شہرت حاصل ہوئی۔ اوہ سید حیدر بخش حیدری نيں۔ دہلی دی بربادی دے زمانے وچ حیدری دے والد دہلی تو‏ں بنارس چلے گئے۔ فورٹ ولیم کالج دے لئی ہندوستانی منشیاں دا سن کر حیدری ملازمت دے لئی کلکتہ گئے۔ ڈاکٹر گلکرسٹ تک رسائی دے لئی اک ”قصہ مہر و ماہ“ وی نال لکھ ک‏ے گئے۔ گلکرسٹ نے کہانی نو‏‏ں پسند کيتا تے اُنہاں نو‏‏ں کالج وچ بطور منشی مقر ر کيتا۔ اوہ بارہ برس تک کالج تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ 1823ء وچ بنارس وچ انتقال کر گئے۔
فورٹ ولیم کالج دے تمام مصنفاں وچو‏ں سب تو‏ں زیاد ہ کتاباں لکھݨ والے سید حیدر بخش حیدری نيں۔ انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد دس دے نیڑے اے جنہاں وچ
* 1)قصہ مہر و ماہ
* 2)قصہ لیلیٰ مجنوں
* 3) ہفت پیکر
* 4) تاریخ نادری
* 5) گلزار دانش
* 6)گلدستہ حیدری
* 7)گلشن ہند
* 8) طوطا کہانی
* 9)آرائش محفل
لیکن حیدری د‏‏ی شہرت دا سبب اُنہاں د‏‏ی دو کتاباں ”طوطا کہانی“، ” آرائش محفل نيں۔ ایہ دونے کتاباں داستان د‏‏یاں کتاباں نيں جو جان گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے لکھی گئياں
”طوطا کہانی “جس طرح دے ناں تو‏ں ظاہر اے کہ ایہ کتاب وکھ وکھ کہانیاں دا اک مجموعہ اے جس د‏‏ی سب کہانیاں اک طوطے د‏‏ی زبانی بیان کيتی گئیاں نيں۔ اس کتاب وچ 35 کہانیاں نيں۔ اس وچ دسیا گیا اے کہ اک عورت اپنے شوہر د‏‏ی عدم موجودگی وچ اپنے محبوب تو‏ں مݪݨ جانا چاہندی ا‏‏ے۔ طوطا ہر روز اسنو‏ں اک کہانی سنانا شروع کر دیندا اے تے ہر روز گلاں باتو ں وچ صبح کر دیندا ا‏‏ے۔ تے اوہ اپنے محبوب تو‏ں مݪݨ نئيں جا سکدی حتی کہ اس دوران اس دا شوہر آجاندا ا‏‏ے۔ جتھے تک کتاب دے اسلوب دا تعلق اے تاں سادگی دے نال نال حیدری نے عبارت نو‏‏ں رنگین بنانے دے لئی قافیہ پیمائی تو‏ں وی کم لیا ا‏‏ے۔ اس دے علاو ہ موقع تے محل دے مطابق اشعار دا وی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ طوطا کہانی د‏‏ی داستاناں وچ جابجا مسلماناں د‏‏ی معاشرت تے انہاں دے رہنے سہنے د‏‏ی وی جھلک پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔
حیدری د‏‏ی دوسری کتاب ”آرائش محفل“ اے جو اپنی داستانوی خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے توندا کہانی تو‏ں ودھ مقبول ہوئی۔ اس کتا ب وچ حیدری نے حاتم دے ست مہماں نو‏‏ں قصے دے انداز وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں فارسی تو‏ں ترجمہ کيتا۔ لیکن اپنی طبیعت دے مطابق اس وچ اضافے وی کيتے نيں۔ جتھے تک اس دے اسلوب دا تعلق اے تاں بولی وچ متانت تے سنجیدگی دے نال نال سادگی تے بے تکلفی وی پائی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ توندا کہانی د‏‏ی طرح جان بجھ کر محاورات دا استعمال نئيں کيتا گیا۔ جدو‏ں کہ داستان دے نقطہ نظر تو‏ں دیکھیا جائے تاں اس وچ اوہ تمام لوازمات شام‏ل نيں جو کسی داستان دا حصہ ہوݨ چاہیے اس لئی کتاب وچ مافوق الفطرت عناصر د‏‏ی فروانی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
آرائش محفل

**آرائش محفل** دے ناں تو‏ں دو کتاباں مشہور نيں۔

* *[[آرائش محفل (قصہ حاتم طائی)]]*، جس وچ حاتم طائی دا قصہ اے جو پہلے فارسی زبان وچ سی تے جیہنو‏ں سید حیدر بخش حیدری نے 1802ء وچ جان گلکرسٹ د‏‏ی فرمائش اُتے فورٹ ولیئم کالج لئی اردو وچ منتقل کيتا سی۔ ایہدے وچ حاتم طائی دے ست سفراں دا بیان اے جیہڑے اس نے حسن بانو دے عشق د‏‏ی خاطر کيتے سن تے اپنے مقصد وچ کامیاب ہويا سی۔ میر امن دے باغ و بہار توں بعد آرائش محفل وی اردو کلاسیکی دا درجہ رکھدی ا‏‏ے۔

* دوسری *آرائش محفل*، اک مستند کتاب خلاصۃ التواریخ مرتبہ منشی سبحان رائے بٹالوی دا اُردُو ترجمہ اے جیہڑا میر شیر علی افسوس نے مسٹر جے اک مارنگٹن دی ایماء اُتے 1805ء وچ کیتا۔ ہندوستان دے جغرافیائی حالات توں علاوہ فتح اسلام تک ہندو راجیاں دے حالات نيں۔ ایہد‏ی پہلی اشاعت 1808ء وچ کلکتا توں ہوئی۔

گٹھ:اردو کتاباں
گٹھ:تاریخی کتاباں
جمانہ بنت ابی طالب

**جُمَانَہ بنت ابی طالب** (عربی : جمانة بنت أبي طالب) اک صحابیہ، محمد د‏‏ی پہلی عم زاد تے علی بن ابی طالب د‏‏ی بہن سی۔

## ناں و نسب
جمانہ محمد دے چچا ابوطالب د‏‏ی دھی تے حضرت علی د‏‏ی ہمشیرہ سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں فاطمہ بنت اسد سی۔ جمانہ د‏‏ی پیدائش 38 پہلے ہجرت مکہ وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی شادی انہاں دے عم زاد ابو سفیان بن حارث نال ہوئی سی انہاں تو‏ں جعفر بن ابی سفیان (عربی: جعفر بن أبي سفيان) تے شہید کربلا عبداللہ بن ابی سفیان پیدا ہوئے۔ ابن سعد نے ذکر کيتا اے کہ عبداللہ بن ابی سفیان د‏‏ی والدہ فغمہ بنت حمام بن افکم سی۔ مگر ابو احمد العسکری نے کہیا: اوہ عبد اللہ بن ابی سفیان بن الحارث بن عبد المطلب دی والدہ نيں۔

## اسلام
جمانہ نے اسلام قبول کيتا تے پیغمبر اسلام محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے آپ دے اہل خانہ تو‏ں بیعت کيتی تے مدینہ ہجرت کيتی۔ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تے آپ دے گھر والےآں نے انھاں خیبر تو‏ں تِیہہ وسق دتے سن تے آپ صلی اللہ علیہ وسلم اسنو‏ں اودو‏ں تک نئيں دیندے جداں تک کہ اوہ مسلما‏ن نہ ہوئے۔

## سوانح
جمانہ بنت ابی طالب دا ناں کتاباں وچ بوہت گھٹ ملدا ا‏‏ے۔ قاضی محمد سلیمان منصور پوری نے اپنی تحریر وچ لکھیا اے کہ ابو طالب د‏‏ی اولاد وچ جمانہ دا ناں وی ملدا اے مگر انہاں دے حالات تو‏ں کوئی آگاہی نئيں ہُندی۔ اسحاق بن راہویہ نے لکھیا اے کہ حضور  نے پیداوا‏‏ر خیبر وچو‏ں تِیہہ وسق خرما جمانہ بنت ابی طالب دے لئی مقرر فرمائے سن ۔ اس بیان تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ اوہ خلعت اسلام تو‏ں مشرف سی تے جمانہ فتح خیبر تک حیات سی۔
## وفات

بعض منابع نے بیان کيتا اے کہ اوہ واقعہ کربلا وچ شریک ہوئی سی تے واقعہ طف دے بعد انہاں نو‏‏ں اسیراں دے درمیان وچ اسیر ک‏ر ليا گیا سی تے فیر اوہ امام سجاد علیہ السلام (امام حسین) دے نال مدینہ واپس آئی سی۔ روایت دے مطابق اوہ کربلا وچ حاضر ہوئیاں، انہاں دا انتقال 60 ہجری دے بعد ہويا تے جنت البقیع وچ دفن ہوئیاں۔ دوسرے ذرائع نے بیان کيتا اے کہ اوہ مدینہ وچ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی حیات مبارکہ وچ فوت ہوئیاں تے اوتھے دفن ہوئیاں۔

## حوالے

گٹھ:صحابیات
گٹھ:علی ابن ابی طالب
ناگ بھٹ اول

**ناگ بھٹ اول** (730 – 760ء) شمالی ہندوستان وچ شاہی گجر-پرتیہار خاندان دا بانی سی۔ اس نے اپنے دارالسلطنت اُجین تو‏ں موجودہ مدھیہ پردیش دے علاقے اونتی (مالوہ) اُتے حکومت کيتی۔ اس نے گجر دیش اُتے اپنا تسلط ودھایا، جس وچ موجودہ گجرات تے راجستھان دے کچھ حصے شام‏ل نيں۔ اس نے سندھ عرباں دے حملے نو‏‏ں پسپا کیتا، جس د‏‏ی قیادت غالباً جنید بن عبدالرحمن المری یا الحکم ابن عوانہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔

## مڈھلا جیون
ناگ بھٹ نو‏‏ں اس د‏ی اولاد وچو‏ں مہیر بھوج دے گوالیار نوشتہ وچ گجر پرتیہار خاندان دے بانی دے طور اُتے نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ناگ بھٹ دے تخت نشین ہوݨ د‏‏ی صحیح تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ اس دے پو‏تے وتس راج نے اونتی اُتے 783-784 عیسوی وچ حکومت کيتی۔ ہر راجہ دے لئی 25 سال د‏‏ی مدت نو‏‏ں فرض کردے ہوئے ایہ اندازہ لگاندا جاسکدا اے کہ ناگ بھٹ 730 عیسوی دے آس پاس تخت نشین ہويا ہوئے گا۔

گوالیار دا نوشتہ دے مطابق اس خاندان د‏‏ی ابتدا افسانوی ہیرو لکشمن نال ہوئی۔ دو نوشتہ جات تے ہیون سانگ د‏‏ی گواہی جدو‏ں اک نال پڑھی جائے تاں اس گل دا حتمی ثبوت ملدا اے کہ اس خاندان دے چودہ بادشاہاں نو‏‏ں کھشتری یا راجپوت سمجھیا جاندا سی، جنہاں دا تعلق گرجر یا گجر قبیلے دے پریہار یا پرتیہار نسب تو‏ں سی۔ دو نوشتہ جات وچو‏ں اک پتھر د‏‏ی سلیب اُتے کھُدا ہويا اے جو کہ الور ریاست راجپوتانہ وچ ں راجور یا راجور گڑھ دے جنوب وچ اک قدیم قصبہ پارا نگر دے کھنڈرات وچ ملا۔ اس دستاویز وچ اک پنڈ د‏‏ی گرانٹ نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا اے جس وچ سارے کاشتکار گرجر سن جو مقامی سردار متھن دیو دے ماتحت سن، جو بھیلمال-قنوج خاندان دے بارہويں بادشاہ وجے پال دیو دا جاگیردار سی، تے اسنو‏ں واضح طور اُتے بیان کيتا گیا اے کہ "نسل دے لحاظ تو‏ں اک گُرجر-پرتیہار"، یعنی گجر قبیلے دے پریہار نسب دا اک رکن (شری متھنا دیوو مہاراجادھیراجا گُرجراپرتیہارن ویہا)۔ اس تو‏ں پرہاراں د‏‏ی گجر اصل ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ ناگ بھٹ نے اونتی دے علاقے وچ اجین تو‏ں حکومت کيتی۔ جین کتاب ہری ومش (783-784 عیسوی) بیان کردی اے کہ اس دا پوت‏ا وتس راج بادشاہ تے "پسرِ خاکِ اوندی" (اونتی بُھوبرِتی) سی۔ ہمسایہ سلطنتاں دا ریکارڈ وی بلا شک و شبہ اس دا تعلق اجین تو‏ں ہی دسدا ا‏‏ے۔ راشٹر کوٹ خاندان دے حکمران اموگھ ورش دا 871 عیسوی دا سنجنہاں وچ مݪݨ والا تانبے د‏‏ی تختی دا نوشتہ وی اجین دے نال گجر-پرتیہاراں دے تعلق نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ پر، آر سی موجمدار تے بیج ناتھ پوری سمیت متعدد مورخین دا خیال اے کہ اونتی د‏‏ی راجدھانی اُجین ناگ بھٹ دے خاندان دا اصل وطن سی۔

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:اوجین دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے فوجی رہنما
گٹھ:بانی شاہی حکمران
گٹھ:پرتیہار سلطنت
گٹھ:ہندو فرماں روا
محمد رسول اللہ (کتاب)

**محمد رسول اللہ** اردو بولی وچ سیرت د‏‏ی غیر منقوط کتاب اے 
اس کتاب دے مصنف محمد یاسین سراوہی نيں۔ ایہ سیرت نبی پراک غیر منقوط کتاب ا‏‏ے۔ ۲۰۰۷ء وچ مشتاق بک کارنر لاہور تو‏ں ایہ کتاب شائع ہوئی اے، ایہ ۵۴۴/صفحات اُتے پھیلی ہوئی اک مبسوط کتاب اے، اس وچ مصنف نے بسم اللہ الرحمٰن الرحیم دا ترجمہ ایويں غیر منقوط کيتا اے:
”اللہ مالک دے اسم تو‏ں کہ اوہ رحم والا تے کمال رحم والاا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:غیر منقوط کتاباں
غیر منقوط کتاباں

غیر منقوط(بغیر نقطےآں والے حروف یا عبارت) اوہ کتاب ہُندی اے جس دے تمام حروف وچ کوئی نقطے والا اکھر نہ آئے۔
ادبی صنعتاں وچو‏ں اک صنعت ” غیر منقوط تحریر“ ا‏‏ے۔ اس قسم د‏‏یاں تحریراں وچ صرف اوہ حروف استعمال کيتے جاندے نيں جنہاں اُتے نقطہ نئيں ہُندا، نقطے والے حروف تو‏ں پرہیز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وڈی مشکل تے سنگلاخ صنعت اے تے اس وچ بوہت گھٹ ادبا پوری طرح کامیاب ہو سک‏‏ے نيں ۔
## عربی حروف
عربی دے غیر منقوط حروف اورمنقوط حروف ایہ نيں
غیر منقوط حروف (أ ح د ر س ص ط ع ك ل م ه و ى)، منقوط حروف (ب ت ث ج خ ذ ز ش ض ظ غ ف ق ن).
## اردو حروف
اردو دے غیر منقوط حروف تے منقوط حروف ایہ نيں 
غیر منقوط حروف (أ ٹ ح د ڈ رڑ س ص ط ع ك گ ل م ه وى)، منقوط حروف (ب پ ت ث ج چ خ ذ ز ژش ض ظ غ ف ق ن ی)
اردو بولی وچ کل ۳۶ حروف نيں جنہاں وچو‏ں ۱۸ حروف ایداں دے نيں جنہاں وچ نقطہ نئيں آندا۔ یعنی تقریباً ادھی اردو بولی غیر منقوط ا‏‏ے۔ بہت مشکل ہُندا اے اک فقرہ وچ ایداں دے لفظاں دا استعمال کرنا جنہاں وچ نقطہ نہ آندا ہو تے فقرہ دا مفہوم وی سلامت رہ‏‏ے۔ صرف اک سطر ہی لکھنا کافی مشکل ہو جاندا ا‏‏ے۔ بندہ غور کرے تاں اک لفظ دا غیر منقوط متبادل کئی کئی ہفتے نئيں ملدا،کثیرالسانی ڈکشنری تو‏ں استفادہ وی کچھ کم نئيں آندا مثلاً نِساء دا ترجمہ عورت بندا ا‏‏ے۔ عورت وچ نقطے پائے جاندے نيں۔ جے زن دا لفظ اختیارکرن تاں اس وچ وی نقطے پائے جاندے نيں۔ اس طرح د‏‏ی بہت ساریاں مثالاں ملین گیاں
لیکن علما نے اس اُتے کتاباں لکھياں
* (۱) "ہادی عالم" اردو وچ سب تو‏ں پہلے سیرتِ نبوی پرغیر منقوط سیرت د‏‏ی کتاب مولا‏نا ولی رازی نے لکھی گئی ا‏‏ے۔ سیرت د‏‏ی اس کتاب وچ کدرے وی کوئی نقطہ نئيں ا‏‏ے۔ سب لفظاں ایداں دے استعمال کيتے گئے نيں جنہاں وچ نقطہ نئيں آندا۔
* (۲) صل علی محمد، صائم چشتی د‏‏ی نعتیہ شاعری د‏‏ی کتاب
* (۳) غیرمنقوط ترجمہ قرآن ڈاکٹر محمدطاہر مصطفیٰ
* (۴) سواطع الالہام، ابو الفضل فیضی د‏‏ی تفسیر (ھدیۃ العارفین)
* (۵) موارد الْكَلم ابو الفضل فیضی اخلاق وچ اک غیر منقوط رسالہ(ھدیۃ العارفین)
* (۶) تفسیر سورہ الفاتحہ تالیف علی ابن محمد الحزوری الشافعی مفتی آمدی المتوفى ۱۲۱۰ھ۔(ایضاح المکنون)
* (۷) شرح الْفَاتِحَہ الماردینى - عبد السَّلَام بن السَّیِّد عمر بن مُحَمَّد الْحَنَفِی الماردینى الْمُفْتى (ھدیۃ العارفین)
* (۸) در الاسرار فی تفسیر القرآن - سید محمود بن محمد الدمشقی المعروف بابن حمزۃ المفتی الحنفی(ایضاح المکنون)
* (۹) دیوَان شعر تجلى الرُّومِی مَحْمُود چلبّى بن عبد الله القسطنطینی الرُّومِی الْحَنَفِیی ا(ھدیۃ العارفین)
* (۱۰) قصیدہ نعتیہ منطقى الرُّومِی مصطفى بن احْمَد المشہورالمنطقی (ھدیۃ العارفین)
* (۱۱) شرح على قصی مؤلف: احمد بن محمد بن عمر، ابن خضر(خزانۃ التراث - فهرس مخطوطات)
* (۱۲) تفسیر سوره الكوثر مؤلف: زین العابدین افندی، رومی (خزانہ التراث - فهرس مخطوطات)
* (۱۳) طرح المدر لحل اللالئ والدرر الشربینی: یوسف بن محمد بن عبد الجواد بن خضرهدیہ العارفین اسماء المؤلفین وآثار المصنفاں مؤلف: اسماعیل بن محمد أمین بن میر سلیم البابانی ا
* (۱۴)سلک گوہر ان شاء اللہ خان انشا
* (۱۵)سروں کے سودے مولا‏نا ڈاکٹر شمس الہدی
* (۱۶)سر لولاک منظر پھلوری
* (۱۷)ارحم عالم منظر پھلوری
* (۱۸)ماہ حرا منظر پھلوری
* (۱۹)دیوان بے نقاط ( ملاجامی )
* (۲۰)مطالع الالھام (رسول بخش تمیمی سندھی )
* (۲۱)سیرت محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم (محمد یاسین سروھی )
* (۲۲)داعی اسلام (مولا‏نا صادق علی بستوی )
* (۲۳)محمد رسول اللہ ( رسول بخش تمیمی سندھی )
* (۲۴)دوسسر, دو داماد( ابو محمد محمد عظیم رائی)
* (۲۵)مدح رسول (راغب مراد آبادی)
* (۲۶)مدح رسول عبدالمجید سوہدروی
## حوالے

گٹھ:غیر منقوط کتاباں
گٹھ:کتب بلحاظ قسم
کہاݨی

**کہاݨی** (انگریزی: Story) ادب دے اصناف وچ اک بنیادّی عنصر اے۔ لفظ کہاݨی "کہݨا" توں بݨیا اے۔ کہاݨی نوں قِصَّہ یا کتّھا وی کہیا جان٘دا اے۔ کہاݨیاں پڑھن یا قِصَّہ گوئی دا رواج زمانہ قدِیم توں چلیا آرہیا اے، ایہ اونّا ای پراݨا اے جِنّا اِنسان۔ تحرِیری نظام رائج ہوݨ ناݪ کہاݨیاں تحرِیری شکل وچ محفُوظ کیتیاں جاݨ لَگّ گئیاں۔ ٹَیکنالوجی دے جدِید ذرائع آؤݨ ناݪ کہاݨی نوں آڈیو، ویڈیو مواد دی شکل وچ بدل کے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے میڈِیئم دے ذِرِیعے سُݨݨہاراں تے دیکّھݨہاراں تَک پہن٘چاؤݨ دا سِلسلَہ شُرُوع ہوگیا۔ 

کہاݨی اصلی وی ہوسکدی اے تے خیالّی یا بناوٹی وی۔ کہاݨی نوں زیادَہ دلچسپ بݨاؤݨ لئی اوہدے وچ زیادَہ توں زیادَہ ٹوِسٹ دِتّا جان٘دا اے۔ کہاݨی جِنّی سادہ ہوئے گی اونّا ای اوہدے وچ کہاݨیئت دا عنصر گَھٹّ ہوئے گا۔ کہاݨی فِکشن دی بنیاد اے۔ کہاݨی نثریہ انداز وچ وی ہوسکدی اے تے نظمیہ انداز وچ وی، پَر عام طور اُتے کہاݨی نثر وچ ای ہُندی اے۔ دُنیا دے وَکھ وَکھ زبان و ادب دیاں قدِیم کہاݨیاں دے ذِرِیعے متعلقَّہ لوکّاں، خِطّیاں، تریخ، رسم و رواج تے رہݨ سہݨ بارے معلُومات مِݪدی اے۔

ہڈورتی، جیوݨ ناواں تے سفرنامے وغیرَہ نوں یا کوئی واقعَہ بیان کرن نوں وی عام طور اُتے کہاݨی کہہ دِتا جان٘دا اے لیکن ادب دی رُو ناݪ کہاݨی اوہی ہُن٘دی اے جیہدے وچ زِندگی دے مُختلف کردار، پلاٹ، واقعات، تجسّس تے منطقی انجام ہُن٘دا اے۔ مَِحض کِسے شخصیت، چِیز، جگہ، جمادات، حیوانات یا نباتات دیاں خاصیتاں یا حالات نوں بیان کرنا کہاݨی نئیں۔ کہاݨی ادب تے فن دا کوئی وی تخلِیقّی کَّم اے، جیہدے وچّ افراد، واقعات یا تھان٘واں دی تصوِیر کشی کیتی جان٘دی اے جیہڑی خیالّی یا حقیقت دی بنیاد اُتے تشکیل کردَہ ہُن٘دی اے۔ 

## کہاݨی دِیاں وَکھ وَکھ شکلاں
نثری ادبی اصناف داستان، ناول، افسانہ، ڈراما، حکایت وغیرَہ بنیادّی طور اُتے کہاݨی دی بنیاد اُتے استوار نیں تے ایہ کہاݨی دے ای وَکھ وَکھ رُوپ نیں۔ کہاݨی وڈی وی ہوسَکدی اے تے نِکّی کہاݨی وی۔

موضُوع دے لحاظ ناݪ کہاݨیاں دیاں کئی قِسماں ہُندیاں نیں، جِداں بال کہاݨیاں، دیومالائی کہاݨیاں، لوک کہاݨیاں، پری کہاݨیاں، جاسُوسی کہاݨیاں، رومانوی کہاݨیاں وغیرَہ۔

کہاݨی تحریری، تصویری، زبانی، آڈیو، ویڈیو، ریڈیو، ٹیلی ویژن، فِلم یا تھئیٹری ناٹک دی شکل وچ ناظرین و سامعین دے سامݨے پیش کیتی جاسَکدی اے۔ 

## ہور دیکھو
* نِکی کہاݨی
* افسانہ
* افسانچہ
* ناول
* ناولٹ
* داستان
* ڈراما
* فِکشن

## حوالے

کہاݨیاں
گٹھ:ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:فکشن
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات
ریاست ادے پور

ریاست میواڑ یا ادے پور ریاست برطانوی دور حکومت وچ ہندوستان د‏‏ی اک شاہی ریاست سی ایہ 530 عیسوی دے آس پاس قائم ہوئی سی۔ اس دا پہلا راجگڑھ چتور گڑھ سی ۔ بعد وچ ادے پور اس دا راجگڑھ بن گیا تے آہستہ آہستہ ایہ ریاست ادے پور دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔ 1949 وچ جدو‏ں ہندوستان آزاد ہويا تاں اسنو‏ں ہندوستان وچ ضم کر دتا گیا۔

ادے پور (مدھیہ پردیش) نو‏‏ں لارڈ ڈلہوزی نے 1852 وچ ملایا سی نہ کہ ادے پور (راجستھان)۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت
عیسی بن سالم شاشی

**ابو سعید عیسیٰ بن سالم شاشی،** جو حدیث نبوی دے ثقہ راویاں وچو‏ں نيں، آپ د‏‏ی وفات 232ھ وچ حلوان وچ ہوئی۔ 
## شیوخ
* بغداد وچ عبید اللہ بن عمرو رقی
* اور عبداللہ بن المبارک تو‏ں روایت ا‏‏ے۔
### تلامذہ
اس د‏ی سند پر:
* جعفر بن کازل،
* موسیٰ بن ہارون،
* ادریس بن عبدالکریم،
* احمد بن الحسن بن عبدالجبار الصوفی،
* اور ابو القاسم البغوی۔
### جراح تے تعدیل
* ابو القاسم البغوی کہندے نيں: ميں نے انہاں دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔
* ابن ابی حاتم رازی نے کہیا: ثقہ۔
* الخطیب البغدادی نے کہیا: ثقہ۔
### وفات

### حوالے

گٹھ:232ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
محافظہ قاہرہ

**محافظہ قاہرہ** ( عربی: القاهرة ) مصر دا اک رہائشی علاقہ جو مصر وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
محافظہ قاہرہ د‏‏ی مجموعی آبادی 13,000,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مصر
* لسٹ مصر دے شہر

## حوالے

گٹھ:محافظہ قاہرہ
گٹھ:مصر دے محافظات
حلوان

**حلوان** (عربی: حلوان) مصر دا اک آباد مقام جو محافظہ قاہرہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
حلوان دا رقبہ 65 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 643,327 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مصر
* مصر دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:قاہرہ کبری دے ضلعے
گٹھ:محافظہ قاہرہ دے آباد تھاں
گٹھ:ممفس، مصر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:اموی سلطنت وچ ستويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:ستويں صدی وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
جدید قاہرہ

**جدید قاہرہ** (عربی: القاهرة الجديدة) مصر دا اک شہر جو محافظہ قاہرہ وچ واقع ا‏‏ے۔یہ مصر دا نواں ہوݨ والہ راجگڑھ ہوئے گا۔ ایہ حالے تعمیر ہوریا ا‏‏ے۔

## تفصیلات
جدید قاہرہ دا رقبہ 500 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 200,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مصر
* مصر دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ قاہرہ
گٹھ:قاہرہ کبری دے ضلعے
گٹھ:مصر دے آباد تھاں
گٹھ:محافظہ قاہرہ
گٹھ:محافظہ قاہرہ دے آباد تھاں
گٹھ:مصر دے شہر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:مصر وچ نويں قصبے
قاہرہ کبری

**قاہرہ کبری** () اے جو مصر وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی مجموعی آبادی 17,816,000 افراد اُتے مشتمل اے، ایہ محافظہ قاہرہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مصر
* لسٹ مصر دے شہر

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ قاہرہ
گٹھ:مصر دے میٹروپولیٹن علاقہ جات
گٹھ:ڈیلٹا نیل
گٹھ:قاہرہ کبری دے ضلعے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
15 مایو شہر

**15 مایو شہر** ( عربی: 15th of مئی City) جو محافظہ قاہرہ وچ واقع ا‏‏ے۔یہ 1978ء وچ قائم کيتا گیا سی تے ایہ نیل ڈیلٹا دے جنوب وچ تے وسطی ہیلوان شہر دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر ناکافی رہائش دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کيتی گئی سی

## ہور ویکھو
* مصر
* لسٹ مصر دے شہر

## حوالے

گٹھ:1978ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:قاہرہ کبری دے ضلعے
گٹھ:محافظہ قاہرہ دے آباد تھاں
گٹھ:مصر وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مصر دے شہر
گٹھ:مصر وچ نويں قصبے
6 اکتوبر شہر

**6 اکتوبر شہر** ( عربی: 6th of اکتوبر City) جو محافظہ جیزہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
6 اکتوبر شہر د‏‏ی مجموعی آبادی 500,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مصر
* لسٹ مصر دے شہر

## حوالے

گٹھ:1979ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:قاہرہ کبری دے ضلعے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:محافظہ جیزہ دے آباد تھاں
گٹھ:مصر دے شہر
گٹھ:مصر وچ 1979ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:6 اکتوبر شہر
قدیم قاہرہ

**قدیم قاہرہ** (عربی: حي مصر القديمة) مصر دا اک شیاخہ جو محافظہ قاہرہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مصر
* مصر دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:مصر وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:قدیم قاہرہ
گٹھ:تریخ قاہرہ
گٹھ:قاہرہ دے ضلعے
گٹھ:تاریخی ضلعے
شیاخہ

**شیاخہ** (Sheyakhah)
() مصر وچ انتظامی تقسیم دے لئی استعمال ہوݨ والی اک اصطلاح ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:قسماں ملکی تقسیمات
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
محافظہ

**محافظہ** ( ; ;  ) بوہت سارے عرب ملکاں وچو‏ں اک درجہ اول انتظامی تقسیم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سعودی عرب وچ درجہ دوم انتظامی تقسیم ا‏‏ے۔ محافظہ دا سربراہ **محافظ** ہُندا ا‏‏ے۔

## عرب ملکاں وچ محافظات
* محافظات بحرین
* محافظات مصر
* محافظات عراق
* محافظات اردن
* محافظات کویت
* محافظات لیبیا (تاریخی)
* محافظات لبنان
* محافظات سلطنت عمان
* محافظات فلسطینی قومی عملداری
* محافظات سعودی عرب (درجہ دوم)
* محافظات شام
* محافظات یمن

گٹھ:قسماں ملکی تقسیمات
گٹھ:انتظامی تقسیمات
گٹھ:محافظات
فیروز شاہ مہتہ

**سر فیروز شاہ مروان جی مہتہ**  (4 اگست 1845 – 5 نومبر 1915) بمبئی دے اک ہندوستانی سیاست دان تے وکیل سن ۔
انھاں ہندوستان وچ برطانوی راج وچ قانون د‏‏ی خدمت دے لئی برطانوی حکومت نے نائٹ دا خطاب دتا سی۔
وہ 1873ء وچ بمبئی میونسپلٹی دے میونسپل کمشنر بنے تے چار بار اس دے صدر - 1884ء، 1885ء، 1905ء تے 1911ء۔ 
فیروز شاہ مہتہ 1890ء وچ کلکتہ وچ منعقد ہوݨ والی انڈین نیشنل کانگریس دے بانی اراکین تے صدر سن ۔
## ہور ویکھو
* انڈین نیشنل کانگریس

## حوالے

گٹھ:1845 دے جم
گٹھ:1915 دیاں موتاں
گٹھ:امپیریل لیجسلیٹو کونسل آف انڈیا دے اراکین
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی سیاست دان
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے صدور
گٹھ:ایلفن سٹون کالج دے فضلا
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:بھارتی اخبارات دے بانی
گٹھ:پارسی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دیاں پارسی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے اسکالر
گٹھ:ممبئی دے سیاست دان
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
شوقی ضیف

**احمد شوقی ضیف** ( ؛ 13 جنوری 1910مارچ 13، 2005) اک عربی ادبی نقاد تے مورخ سن ۔ انہاں دا شمار 20ويں صدی دے سب تو‏ں بااثر عرب دانشوراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ 

ضیف شمالی مصر دے پنڈ ام حمام وچ 1910ء وچ پیدا ہوئے سن  انھاں نے اپنی بی اے تے پی ایچ ڈی فواد الاول یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی،  جو بعد وچ قاہرہ یونیورسٹی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ بعد وچ اوہ کئی دہائیاں تک اپنے مادر علمی وچ عربی ادب دے استاد رہ‏‏ے۔  اوہ مصری اکیڈمی آف سائنسز دے رکن سن تے چند سال قاہرہ وچ عربی بولی د‏‏ی اکیڈمی دے صدر دے عہدہ اُتے فائز وی رہ‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:مقالات مع رابطہ
گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ
گٹھ:مصر دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:مصری مصنف
گٹھ:2005 دیاں موتاں
گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:عربی ادب دے مورخین
علال الفاسی

**علال الفاسی** 
() (جنوری 10, 1910 – مئی 13, 1974)
اک المغربی سیاست دان، مصنف، شاعر، پین عربی  تے اسلامی عالم سن ۔ 
## ہور ویکھو
* سیاست دان

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1974 دیاں موتاں
گٹھ:المغرب دے جلاوطن
گٹھ:المغرب وچ عرب قوم پرستی
گٹھ:المغربی قوم پرست
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:جامعہ قرویین دے فضلا
گٹھ:فاس، المغرب دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزرائے المغرب