یوسف العظمہ

**یوسف العظمہ** (  ، ALA-LC : *یوسف السعامʿ* ؛ 1883 – 24 جولائ‏ی 1920) وزیر اعظم ردا الریکابی تے ہاشم الاتاسی د‏‏ی حکومتاں وچ ، تے شاہ فیصل دے ماتحت عرب فوج دے چیف آف جنرل اسٹاف وچ شام دا وزیر جنگ سی۔ انہاں نے جنوری 1920 تو‏ں لے ک‏ے اپنی موت تک وزیر جنگ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں جدو‏ں کہ میثالون د‏‏ی لڑائی دے دوران فرانسیسی حملے دے خلاف شامی افواج د‏‏ی کمانڈ کيتی۔

العظمہ دا تعلق دمشق دے اک امیر زمیندار خاندان تو‏ں سی۔ اوہ عثمانی فوج وچ افسر بن گیا تے پہلی جنگ عظیم وچ متعدد محاذاں اُتے لڑا۔ شکست خوردہ عثمانیاں نے دمشق تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے دے بعد ، العظمہ نے عرب بغاوت دے رہنما ، امیر فیصل دی خدمت کيتی ، تے جنوری 1920 وچ دمشق وچ عرب حکومت دے قیام اُتے وزیر جنگ مقرر ہويا۔ انہاں نو‏ں شام د‏‏ی نوآبادیات‏ی عرب فوج بنانے دا کم سونپیا گیا سی۔ دراں اثنا ، اس ملک کو فرانس دا تعہدی علاقہ نامزد کيتا گیا سی ، جو فیصل د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا سی۔ العظمہ فرانسیسی حکمرانی دے متنازعہ مخالفین وچ شامل سن تے جدو‏ں انہاں د‏‏ی فوج لبنان تو‏ں دمشق د‏‏ی طرف بڑھی تاں اسنو‏ں انہاں تو‏ں مقابلہ کرنے دا اختیار حاصل ہويا۔ شہری رضاکاراں ، سابق عثمانی افسران تے بدو کیولری د‏‏ی اک متحرک فوج د‏‏ی قیادت کردے ہوئے ، العظمیٰ نے میسالون پاس وچ فرانسیسیاں نال جنگ کيت‏ی لیکن اوہ کارروائی وچ ماریا گیا تے اس دے سپاہی منتشر ہوگئے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانسیسیاں نے 25 جولائ‏ی 1920 نو‏‏ں دمشق اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اگرچہ اس د‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی ، العظمہ شام وچ قومی ہیرو بن گیا کیونجے اس نے واضح فرانسیسی فوجی برتری تے اس دے نتیجے وچ آنے والی جنگ وچ اس د‏ی آخری موت دے باوجود فرانسیسیاں دا مقابلہ کرنے اُتے اصرار کيتا۔

## مڈھلا جیون تے کنبہ
العظمہ 1883 وچ ترکمن نسل دے اک مشہور سوداگ‏‏ر تے زمیندار دماسین گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔  اس دے خاندان دے افراد نے عثمانی شامی اسٹیبلشمنٹ دا حصہ تشکیل دتا۔ العظمیٰ دے بھائی عزیز بے نے ضلعی گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں جدو‏ں کہ انہاں دے بوہت سارے رشتے دار عثمانی افسر سن ، انہاں وچ العظمی دا بھتیجا نبیہ بے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔  العظمہ د‏‏ی شادی اک ترک خاتون تو‏ں ہوئی سی ، جس دے نال اس د‏ی اک بیٹی سی جس دا ناں لیلیٰ سی۔ اول الذکر ، جو العظمہ دے انتقال اُتے چھوٹا بچہ سی ، نے استنبول وچ مقیم اک ترک تاجر سیواد عسار نال شادی کيتی ، جس دے نال اس دا اک بیٹا سیلال سی۔  شام وچ العظمہ خاندان دے بوہت سارے افراد بعد وچ تعہدی شام وچ بینکر ، زمیندار تے بیوپاری بن گئے تے اک رکن بشیر العظمہ نے 1962 وچ شام دے وزیر اعظم دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

## عثمانیاں دے نال فوجی کیریئر
سجے|thumb| 1906 وچ عثمانی ملٹری اکیڈمی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد یونیفارم وچ العظمیٰ د‏‏ی تصویر
العظمی 1906 وچ استنبول وچ قائم عثمانیہ ملٹری اکیڈمی تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے اور یونین تے پروگریس دی زیرزمین اصلاح پسند کمیٹی دے ممبر سن ۔  فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، اس نے 1909 وچ استنبول واپس آنے تک جرمنی وچ اضافی فوجی تربیت حاصل کيتی۔  اوتھ‏ے تو‏ں انہاں نو‏ں فوری طور اُتے مصر دے قاہرہ وچ فوجی ملحق د‏‏ی حیثیت تو‏ں تفویض کردتا گیا۔ 1914 وچ ، العظمہ عثمانی فوج د‏‏ی 25واں انفنٹری ڈویژن دا پہلی جنگ عظیم دے دوران کمانڈر سی۔ بعد وچ جنگ دے دوران، انہاں استنبول وچ وزیر جنگ انور پاشا دے نائب دے طور اُتے دوبارہ تعینات کيتا گیا سی ۔

مؤرخ فلپ ایس کھوری دے مطابق ، جنگ دے خاتمے د‏‏ی طرف ، العظمہ نو‏‏ں استنبول وچ پہلی عثمانی فوج دا چیف آف اسٹاف مقرر کيتا گیا ،  یا مورخ روتھ روڈ دے مطابق ، قفقاز وچ عثمانی فوج دے عملے دا سربراہ۔  مورخ مائیکل پروینس دے مطابق ، ایہ "وسیع پیمانے اُتے منیا جاندا اے " کہ اس عہدے دے فورا بعد ، العظمہ 1916 وچ مکہ دے شریف حسین دے ذریعہ عثمانیاں دے خلاف شروع ہونے والے عرب بغاوت وچ شامل ہويا ، "لیکن حقیقت وچ اس نے اکتوبر 1918 تک عثمانی محاذ دے عہدے دار دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ "  ايس‏ے مہینے ، دمشق اُتے عربی بغاوت د‏‏ی برطانوی حمایت یافتہ شریفین آرمی نے حسین دے بیٹے امیر فیصل د‏‏ی زیرقیادت قبضہ کيتا ۔  اس دے بعد العظمہ دمشق واپس آگیا۔ انہاں نے 1911 وچ قائم ہونے والی اک عرب قوم پرست خفیہ سوسائٹی ، الفتات وچ شمولیت اختیار کيتی ،  اگرچہ ایہ واضح نئيں اے کہ کدو‏‏ں ، تے ایہ امیر فیصل دا ذا‏تی ایوان صدر بن گیا۔ سلطنت د‏‏ی عرب سرزمین نال تعلق رکھنے والے دوسرے سابق عثمانی افسران دے برعکس جو عام طبقہ تو‏ں سن ، العظمیٰ اعلیٰ شہری طبقے نال تعلق رکھدے سن ۔  جنوری 1919 وچ ، فیصل نے العظمہ نو‏‏ں بیروت وچ دمشق دا فوجی مندوب مقرر کيتا۔

## وزیر جنگ

### تقرری
[کھبے|thumb| العظمہ سلام ، شاہ [فیصل بن حسین|فیصل (وسط) ، 1920 ]]
وزیر اعظم ردا الریکابی د‏‏ی حکومت وچ ، العظمہ نو‏‏ں وزیر جنگ بنا دتا گیا سی تے 26 جنوری 1920 نو‏‏ں یاسر الہاشمی نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی امیر فیصل نے چیف آف جنرل اسٹاف وی مقرر کيتا سی ، جسنو‏ں برطانوی فوج نے گرفتار کيتا سی تے فلسطین وچ حراست وچ لیا گیا۔  پروونس دے مطابق ، متعدد مہینےآں پہلے ہی عرب بغاوت دے خلاف جنگ لڑنے دے باوجود ، العظمی' د‏‏ی دوماسین د‏‏ی جڑاں تے اک مقامی تے سجائے ہوئے عثمانی جنگ دے وقت دے جنرل دے طور اُتے اس د‏ی شہرت نے انہاں نو‏ں "وزیر جنگ برائے جنگ دا واضح انتخاب" بنا دتا سی۔  مؤرخ سمیع موعبید دے مطابق ، عہدے د‏‏ی صدارت وچ اپنے وقت دے دوران ، العظمیٰ نے جدید دور د‏‏ی شام د‏‏ی فوج دی بنیاد تے درجہ بندی قائم کيتی۔  اس نے شام وچ عثمانی فوج دے پِچھے بچ جانے والا اسلحہ تے گولہ بارود جمع کيتا ، نويں اسلحہ سازی دے لئی فنڈ اکٹھا کيتا تے سن 1920 د‏‏ی وسط تک ، تقریبا 10،000 جواناں د‏‏ی اک فوجی فورس تشکیل دتی ، جس وچ بنیادی طور اُتے بدو رضاکار تے سابق عثمانی افسران شامل سن ۔

### فرانسیسی مینڈیٹ د‏‏ی مخالفت
فیصل نے مارچ 1920 وچ عرب ریاست شام دا اعلان کيتا۔ اُتے ، برطانیہ تے فرانس دے وچکار خفیہ 1916 دے سائیکوس - پیکٹ معاہدے وچ ، دونے طاقتاں نے آپس وچ عثمانیاں دے عرب خطےآں د‏‏ی تقسیم اُتے گل گل د‏‏ی ، تے لیگ آف نیشنز نے اپریل 1920 وچ فرانس کو شام پر اک مینڈیٹ دتا ۔ اس دے بعد ، شامی حکومت وچ دو پرنسپل کیمپ ابھرے۔ عرب قوتاں اُتے فوجی برتری د‏‏ی وجہ تو‏ں اقليتی گروہ فرانس دے نال سمجھوتہ دا حامی سی (خاص طور اُتے جدو‏ں تو‏ں انگریزاں نے شاہ فیصل د‏‏ی حمایت حاصل کيت‏ی سی) ، جدو‏ں کہ اکثریت والے دھڑے نے ہر طرح تو‏ں فرانسیسی حکمرانی نو‏‏ں مسترد کردتا سی۔ الرکابی نے اقليتی دھڑے د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی جدو‏ں کہ اکثریت‏ی کیمپ د‏‏ی سربراہی العظمہ نے د‏‏ی تے اس د‏ی حمایت سابق نوجوان عثمانی افسران نے کيتی۔  شامی حکومت دے بیشتر وزیر بشمول وزیر خارجہ عبد الرحمٰن شاہبندر نے العظما دے دھڑے د‏‏ی حمایت کيتی۔
کھبے|thumb| العظمی شام دے وزیر جنگ دے طور اُتے فوجی وردی وچ
18 نومبر 1919 نو‏‏ں جنرل ہنری گوراڈ د‏‏ی زیرقیادت فرانسیسی فوجاں بیروت پہنچ گئياں۔ گوراڈ نے سارے شام نو‏‏ں فرانسیسیاں دے کنٹرول وچ لیانے دا عزم کيتا تے بیروت تے دمشق دے درمیان وادی بقاع وچ فرانسیسی فوج د‏‏ی فوری تعینا‏‏تی دا مطالبہ کيتا۔  شاہ فیصل د‏‏ی خواہشات دے خلاف ، جنرل گوراڈ وچ انہاں دے مندوب ، نوری السید ، نے فرانسیسی تعینا‏‏تی اُتے اتفاق کيتا۔ اُتے ، جدو‏ں اک فرانسیسی افسر اُتے شیعہ مسلم باغیاں نے فرانسیسی موجودگی دے خلاف حملہ کيتا ، تاں گوراڈ نے السید دے نال اپنے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی تے بعلبک دے وڈے شہر اُتے قبضہ کرلیا۔ شام دے ساحل تے وادی بیقہ دے نال فرانس د‏‏ی تعینا‏‏تی نے پورے شام وچ بدامنی پھیلانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی تے العظما دے کیمپ تے فرانسیسیاں تو‏ں سمجھوتہ کرنے والےآں دے وچکار سیاسی تفریق نو‏‏ں تیز کردتا۔

شمالی شام وچ ، فرانسیسیاں د‏‏ی موجودگی دے ردعمل وچ ، صالح العلی د‏‏ی سربراہی وچ علوی بغاوت تے ابراہیم حنانو د‏‏ی سربراہی وچ حلب دے علاقے وچ بغاوت دا آغاز کيتا گیا۔ 10 دسمبر 1919 نو‏‏ں ، قوم پرستاں تے عوام د‏‏ی رائے دے دباو دے درمیان وزیر اعظم الرقہبی نے استعفیٰ دے دتا۔  انہاں بغاوتاں نے اناطولیہ وچ مصطفیٰ کمال دے باغیاں تے فیصل د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فوجی حمایت حاصل کيتی سی۔  جون 1920 وچ ، العظیمہ نے شمالی شام دا سفر کيتا تاکہ ہور عرب فوجیاں د‏‏ی بھرتی کيت‏ی جائے تے اناطولیہ د‏‏ی شورش تو‏ں روابط قائم ہون۔  العظمہ نو‏‏ں اپنی شمولیت د‏‏ی مہم ، خاص طور اُتے حلب وچ ، دے خلاف مزاحمت دا احساس ہويا ، لیکن اوہ کچھ فوج جمع کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ بعد وچ فرانسیسی فوج نے جولائ‏ی 1920 دے اوائل وچ شمالی شام دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرلیا۔

13 جولائ‏ی نو‏‏ں ، العظمیٰ نے شامی نیشنل کانگریس وچ ہنگامی اقدامات دا اعلان کيتا ، بشمول پریس سنسرشپ ، فوجی استعمال دے لئی شہریاں د‏‏ی گاڑیاں ضبط کرنے دا اختیار تے ملک بھر وچ ملیشیاواں نو‏‏ں فوج د‏‏ی حمایت کرنے دا مطالبہ۔  ترکی وچ فرانسیسیاں دے خلاف کمال د‏‏ی کامیابیاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے ، العظمیٰ نے شام وچ مؤخر الذک‏ر ک‏ے راستے اُتے چلنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دراں اثنا ، الہاشمی فلسطین تو‏ں وطن واپس آیا سی تے اسنو‏ں العظما د‏‏ی فوج دا معائنہ کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ فرانسیسی فوج دے خلاف سنگین محاذ آرائی دے لئی عرب فوج بری طرح تیار اے تے اس تو‏ں کم سازوسامان ا‏‏ے۔ شاہ فیصل د‏‏ی جنگی کابینہ دے اجلاس وچ ، العزما الہاشمی دے نتائج تو‏ں واضح طور اُتے ناراض سی۔ قطع نظر ، اس نے بالآخر اس گل دا اعتراف کيتا کہ فوج اک خطرنا‏‏ک صورتحال وچ اے جدو‏ں اطلاع ملی کہ گولہ بارود د‏‏ی کمی دا مطلب ایہ اے کہ ہر فوجی نو‏‏ں صرف اپنی رائفل دے لئی 270 گولیاں الاٹ د‏‏ی جاواں گی تے ہر توپ خانے نو‏‏ں صرف اٹھ گولے ہی الاٹ کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ، اجلاس وچ شامل تمام افسران نے لڑنے دے لئی اپنی آمادگی دا اعلان کيتا۔ پروونس دے مطابق ، العظمیٰ تے الہاشمی دونے نے "سختی تو‏ں شکایت کیت‏‏ی کہ دفاع دے انتظام وچ انہاں نو‏ں اک ناممکن کم دا سامنا کرنا پيا ، جس نے فیصلے د‏‏ی سنجیدگی تو‏ں غور کرنے تے فوجی محاذ آرائی دے لئی تیاری کرنے تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے وی مشکل بنا دتا"۔  فرانس دے خلاف جدوجہد وچ ، دونے افسران نے کیمل د‏‏ی اناطولیائی بغاوت دے ماڈل نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے د‏‏ی کوشش کيتی جدو‏ں کہ فیصل اپنے بیکار برطانوی اتحادیاں د‏‏ی مداخلت دے لئی بیکار رہیا۔

14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، فرانس نے شامی حکومت نو‏‏ں الٹیمٹم جاری کيتا تاکہ اوہ اپنی فوج نو‏‏ں ختم کردے تے فرانسیسی کنٹرول وچ جائے۔  18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، شاہ فیصل تے شام د‏‏ی کابینہ نے ملاقات کيت‏ی تے الازما دے سوا تمام وزراء نے فرانسیسیاں دے نال جنگ وچ حصہ نہ لینے اُتے اتفاق کيتا۔  شاہ فیصل نے کابینہ دے فیصلے د‏‏ی توثیق کرنے دے بعد ، العزما نے اپنی فوج انجار ، مشرق تو‏ں وادی بقاع دے نظارے وچ آنے والی پہاڑیاں تے بیروت دمشق سڑک تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لین۔ 20 جولائ‏ی نو‏‏ں ، الٹی میٹم د‏‏ی آخری تریخ تو‏ں چھ گھینٹے پہلے شاہ فیصل نے دمشق وچ فرانسیسی رابطہ نو‏‏ں گوراڈ د‏‏ی شرائط نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں آگاہ کيتا۔  اُتے ، واضح وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ، فیصل دا نوٹیفکیشن 21 جولائ‏ی تک گوراڈ تک نئيں پہنچیا سی۔ فرانسیسی ارادےآں اُتے شبہ رکھنے والے ذرائع نے انہاں اُتے الزام عائد کيتا کہ اوہ جان نو‏‏ں دمشق اُتے پیش قدمی دا جائز عذر پیش کرنے دے لئی جان بجھ کر نوٹس د‏‏ی فراہمی وچ تاخیر ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، فرانسیسی تخریب کاری دا کوئی ثبوت یا اشارہ نئيں ملیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں فیصل دے فرانسیسیاں دے پاس جمع ہونے تے دمشق وچ عرب فوج د‏‏ی بیرکاں دے انحراف د‏‏ی خبراں عوامی آبادی تک پہنچ گئياں تاں غم و غصہ پھیل گیا۔ شاہ فیصل دے فیصلے اُتے ناراض فوجیاں تے باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہنگامہ عمیر زید نے اُتے تشدد انداز وچ پیش کيتا ، جس دے نتیجے وچ 200 دے نیڑے افراد ہلاک ہوگئے۔  العظمیٰ نے فوج نو‏‏ں ختم کرنے دے مطالبات نو‏‏ں مسترد کردتا تے شاہ فیصل نو‏‏ں فرانسیسی افواج دا مقابلہ کرنے دے موقع د‏‏ی درخواست کيتی۔ 

### میسالون د‏‏ی لڑائی تے موت
کھبے|thumb| فرانسیسی جنرل ہنری گوراڈ میسالون وچ اپنے فوجیاں دا معائنہ ک‏ر رہ‏ے نيں
دس انفنٹری بٹالین دے نال نال ٹینکاں تے لڑاکا بمباراں د‏‏ی مدد تو‏ں گھڑسوار فوجیاں تے توپ خاناں اُتے مشتمل 12،000 فرانسیسی فوجیاں نے 21 جولائ‏ی نو‏‏ں دمشق اُتے اپنی پیش قدمی دا آغاز کيتا۔  انہاں نے سب تو‏ں پہلے انقار نو‏‏ں وادی بقاع وچ قید کرلیا ، جتھ‏ے جنرل حسن الہندی د‏‏ی بریگیڈ بغیر کسی لڑائی دے منقطع ہوگئی سی۔  فرانسیسی پیش قدمی نے شاہ فیصل نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا جو ایہ سمجھدے نيں کہ 14 جولائ‏ی دے الٹی میٹم تو‏ں متعلق معاہدے تو‏ں فرانسیسی فوجی کارروائی تو‏ں گریز کيتا جائے گا جداں کہ جنرل گوراڈ نے وعدہ کيتا سی۔ گوراڈ د‏‏ی اس کارروائی دے جواب وچ ، شاہ فیصل العظمہ د‏‏ی متحرک ہونے د‏‏ی درخواست اُتے راضی ہوگئے۔  دمشق دے مغرب وچ تقریبا 12 12 میل دے فاصلے اُتے ، انجار تو‏ں ہندی دے ختم ہونے والی 300 فوجاں نو‏‏ں میسالون پاس اُتے دوبارہ متحرک ہونے دا حکم دتا گیا سی۔ العظمہ نے کچھ سو باقاعدہ دستہ جمع کرنے وچ مدد کيت‏ی ، تے بدو کیولری سمیت اک ہزار دے لگ بھگ رضاکار بھی۔ 

22 جولائ‏ی نو‏‏ں ، شاہ فیصل نے وزیر تعلیم ستی الحسری نو‏‏ں جنرل گاؤراڈ تو‏ں گل گل دے لئی بھیجنے دے ذریعے فرانسیسی پیشرفت وچ تاخیر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس نے اپنی فوج د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں روکنے دے لئی نويں شرائط رکھی تے شاہ فیصل نو‏‏ں شرائط اُتے غور کرنے دے لئی ہور اک دن دتا۔ اگلے دن ، جدو‏ں کابینہ نے گوراڈ د‏‏ی شرائط اُتے غور کيتا ، فرانسیسیاں نے اس دے پانی تک رسائی حاصل کرنے دے لئی میسالون وچ داخلے د‏‏ی درخواست کيتی۔ شام دے شہریاں نے گاؤراڈ د‏‏ی فوج دے بغیر کسی لڑائی دے دمشق وچ داخل ہونے دے عذر د‏‏ی درخواست کيتی ترجمانی د‏‏ی تے شاہ فیصل نے بالآخر گوراڈ د‏‏ی درخواست تے اس د‏ی نويں شرائط نو‏‏ں مسترد کردتا۔  اس دے بعد ، العظمہ نے دماؤس تو‏ں روانہ ہوک‏ے گوراڈ د‏‏ی فوج دا مقابلہ کيتا جو میسالون د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

میسالون وچ العظمیٰ دیاں فوجاں زیادہ تر عثمانی فوجیاں دے ہتھو‏ں چھڈی گئی زنگ آلود رائفلاں تو‏ں لیس سن جو 1916 دے عرب بغاوت دے دوران بدو غیرمنظم دستےآں نے استعمال کیت‏‏ی سن اس دے نال نال 15 توپاں سن ۔  عرب فورس شمالی ، وسطی تے جنوبی کالماں اُتے مشتمل سی جس دے ساتھاونٹھ کیولری سی۔ العظمہ نے مرکزی کالم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس د‏‏ی حمایت متعدد شہری رضاکاراں نے کيتی۔ فجر دے آس پاس ، میسالون دے نیڑے پہنچنے اُتے ، عرب افواج تے فرانسیسی فوج دے وچکار جھڑپاں ہوئیاں ، لیکن بیشتر عرب مزاحمت ، جو وڈی حد تک غیر منظم سی ، لڑائی دے پہلے ہی گھنٹہ تو‏ں منہدم ہوگئی۔ شامیاں نے اپنے پاس موجود تھوڑا سا گولہ بارود استعمال ک‏ر ليا سی تے فوجی طور اُتے اعلیٰ فرانسیسی فوج نے عرب لائناں نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ 

صبح دس بجے دے لگ بھگ فرانسیسی افواج العظمہ دے صدر دفتر پہنچی۔ شامیاں نے جو بارودی سرنگاں رکھی سن اوہ پھٹ نئيں پائے یا گھٹ تو‏ں گھٹ آنے والی فرانسیسی فوج نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں روکیا نني‏‏‏‏ں۔  فرانسیسی فوج دے نال اس تو‏ں 100 میٹر د‏‏ی دوری اُتے ، العظمیٰ اک آرٹلری مین دے پاس چلا گیا تے اسنو‏ں فرانسیسی ٹینکاں اُتے فائر کرنے دا حکم دتا۔ کِسے وی گولے اُتے داغے جانے تو‏ں پہلے ، العظمہ نو‏‏ں اک فرانسیسی ٹینک دے عملے د‏‏ی جانب تو‏ں مشین گن تو‏ں فائر کرکے سر تے سینے وچ گولی مار دتی گئی۔ اوہ جنگ وچ مرنے والا واحد عرب افسر سی۔  چھ گھینٹے جاری رہنے والی جھڑپاں ہور تن گھینٹے جاری رني‏‏‏‏ں۔ تب تک ، عرب قوتاں دمشق د‏‏ی طرف گامزن ہوئے ک‏ے پِچھے ہٹ گئياں۔ 25 جولائ‏ی نو‏‏ں فرانسیسی فوج شہر وچ داخل ہوئی۔ جنرل گاؤراڈ نے اپنی یادداشتاں وچ لکھیا اے کہ انہاں د‏‏ی شکست دے بعد شامی فوج نے "15 توپ ، 40 رائفلاں پِچھے چھڈن، تے اک جنرل … یوسف بے العظمہ نامی، اوہ جنگ وچ اک بہادر سپاہی د‏‏ی موت مرا۔ "

## میراث
[کھبے|thumb| وسطی [دمشق وچ یوسف العظمہ اسکوائر ]]
العظما دا فرانسیسیاں دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار ، کمتر قوتاں دے نال جنگ وچ داخلے اُتے اصرار تے میسالون وچ شامیاں نو‏‏ں اپنی موت دا حکم دینے تو‏ں اوہ شام تے عرب دنیا وچ ہیرو بن گیا۔  خوری دے بقول ، العظمیٰ نو‏‏ں "اس دے بعد ہن تک شامی شہریاں نے بطور اعلیٰ قومی شہید" دے طور اُتے امر کيتا سی۔ ايس‏ے طرح ، پروینس نے العظمہ دے مطابق "شام دے اندر شام د‏‏ی عرب حب الوطنی د‏‏ی اعلیٰ علامت بنا"۔  اس دا مجسمہ وسطی دمشق وچ اس دے ناں اُتے اک وڈے چوک وچ کھڑا اے ، جس د‏‏ی شام وچ اس دے اعزاز وچ گلیاں تے اسکولاں دا ناں ا‏‏ے۔  مشرق وسطی وچ وی العظمی دے مجسمے موجود ني‏‏‏‏ں۔  مورخ طارق ی اسماعیل دے مطابق ، العظمہ د‏‏ی شکست تے اس دے نتیجے وچ شام دے بعد فرانسیسی قبضے نے عرب دنیا وچ اک مقبول طرز عمل نو‏‏ں اگے ودھایا جو اج تک موجود اے جس دے مطابق "مغرب اپنے وعدےآں وچ معزز نئيں ا‏‏ے۔ جمہوریت دے امور دے بارے وچ اک جعلی بولی دے نال … تے کسی وی شخص اُتے ظلم کريں گا جو اس دے شاہی ڈیزائن د‏‏ی راہ وچ کھڑا ہُندا اے "۔

 1930 د‏‏ی دہائی وچ میسالون وچ سایہ دار درختستان دے اندر العظمیٰ دے لئی اک قبر تعمیر کيتی گئی سی۔  اگرچہ اس د‏ی کثرت تو‏ں تزئین و آرائش کيتی گئی اے ، لیکن مقبرے دا اصل ڈھانچہ زیادہ تر برقرار ا‏‏ے۔ ایہ اک پلیٹ فارم اُتے بلند اک پتھر د‏‏ی سرکوفگس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پلیٹ فارم دے اک طرف سیڑھی اے تے دوسری طرف کنکریٹ دا کالم اے جس وچ اک وڈی ٹھوس چھت اے جو کہ بیم دے ذریعہ ہور معاون ا‏‏ے۔ سرکوفگس د‏‏ی سہ رخی چھت اے جس اُتے ذوالفقار دی تلوار کندہ ا‏‏ے۔ شامی فوج ہر سال میسالون دے دن اس دے مقبرے اُتے العظمیٰ دا اعزاز دیندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* عظیم شامی بغاوت
* ایاش الحج
* فوزی القوقجی
* عبد الرحمن شاہبندر
* سلطان الاطرش
* ادھم خنجر
* صالح الاعلیٰ
* حسن الخیرات

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:سوری سنی مسلم
گٹھ:سوری وزرائے دفاع دے وزرائے دفاع
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سنی مسلم
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:عثمانی ملٹری اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:عثمانی عرب
گٹھ:عثمانی عرب قوم پرست
گٹھ:1920 دیاں موتاں
گٹھ:1883 دے جم