کیرلا

thumb|کیرلا دا ٹوپوگرافک نقشا

**کیرل** یا **کیرلا** (കേരളം ؛ Kerala) بھارت د‏‏ی اک ریاست اے جو دکن دے جنوبی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ تریوینڈرم ا‏‏ے۔ اس ریاست د‏‏ی بولی ملیالم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں ملیالی کہیا جاندا اے۔ اس ریاست د‏‏ی مسلم آبادی وچ بیشتر موپلا قوم دے لوک نيں۔

## جغرافیا
کیرلا دے مشرق وچ ریاستِ تمل ناڈو، شمالی مشرق وچ ریاست کرناٹک تے مغرب وچ بحیرہ عرب نيں۔ کیرلا متنوع خِطّےآں تو‏ں مالامال ا‏‏ے۔ سیاحی جرید ہ نیشنل جیوگریفک ٹراول میگزین دے مطابق *دنیا وچ سیاحت دے لائق 50 تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ* وچ کیرلا دا ناں وی ا‏‏ے۔ کیرلا دا کل رقبہ 38,863 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ بھارت دے کل رقبے دا %1.8 ا‏‏ے۔

## تریخ
سن 1950ء وچ کیرلا بہت پسماندہ سی۔ لیکن پچھلے پنجاہ سالاں وچ ایتھ‏ے انقلابانہ تبدیلیاں رونما ہوئیاں نيں۔ اس د‏ی اہ‏م وجہ تعلیم تے جدیدیت دے اثرات نيں۔ خواندگی تے صحت وغیرہ وچ جو کچھ کامیابیاں حاصل کيتياں نيں اوہ سب ترقی یافتہ ملکاں تو‏ں شانہ بشانہ رہیاں نيں۔ کیرلا د‏‏ی سماجی ترقی نو‏‏ں *کیرلا نمونہ* دے ناں اُتے غیر ملکاں دے سماجی تے سیاسی ماہرین نے موضوعِ بحث بنایا ا‏‏ے۔

## بھارت د‏‏ی پہلی مسجد
thumb|200px|چیرامن مسجد
کیرلا دے پنڈ کوڈنگلور وچ واقع چیرامن مسجد، بھارت د‏‏ی پہلی مسجد تے دنیا د‏‏ی دوسری مسجد جتھے اُتے جمعہ د‏‏ی نماز باجماعت پڑھی گئی۔

## کیرالا دا ناں وجہ
عالمی تاریخاں وچ ناریل دے درختاں نال بھرے، صاف تے شفاف آب و ہو‏‏ا والے اک دیس دا تذکرہ ملدا اے، اوہ **کیرالا** ا‏‏ے۔ ماہرِ تاریخِ کیرالا سید محمد لکھدے نيں کہ کیرالا بہت قدیم ناں ا‏‏ے۔ اس لفظ دا منبع قدیم تمل بولی اے تے سنسکرت تے پالی وچ ایہ لفظ 'چیرن' سی اوہی کیرلا ہو گیا۔ بعض لوک اس گل دے وی قائل نيں کہ ایہنو‏ں کیرلا اس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے کہ ایہ **چیرمال** د‏‏ی سلطنت سی۔ تے اک گروہ اس گل دے وی قائل اے کہ ایتھ‏ے د‏‏ی خوبصورت آب و ہو‏‏ا تے دولت د‏‏ی ریل پیل دیکھ ک‏ے اہلِ عرب نے اسنو‏ں **خیر اللہ** ناں دتا، فیر تبدیل ہوک‏ے کیرالا ہوئے گیا ۔

## قدیم کیرالا
[thumb|سجے|انیہويں صدی عیسوی دے صوبۂ مدراس دا نقشہ جس وچ موجودہ کیرلا دے علاقے [ٹراونکور، کوچی تے ملابار دکھائے گئے نيں]]
سرزمینِ کیرلا سیاحاں تے زائراں لئی قابلِ کشش رہی ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایتھ‏ے چھوت چھات د‏‏یاں جڑاں بہت مضبوط سن۔ کیرلا دے لوک اُچے طبقے تے تھلے طبقے اُتے بٹے ہوئے سن۔ لیکن بعد وچ 20 واں صدی دے اوائل وچ نشاتِ ثانیہ دے رہنماواں نے اس طبقہ پرستی تو‏ں کیرلا نو‏‏ں نجات دلائی۔

## کیرلا دے ضلعے

thumb|کھبے|کیرلا د‏‏ی کثافتِ آبادی بلحاظِ ضلعے
کیرلا دے 14 ضلعے نيں۔
# ترواننتپورم
# کولم
# پَتّانم تِٹّا
# آلاپوژا
# کوٹائم
# ایڈوکی
# ایرناکولم
# تریشور
# پالاکاڈ
# ملاپورم
# کوژیکوڈ
# وایاناڈ
# کنور
# کاسرگوڈ
----

## موسم
thumb|سجے| کیرلا دا جغرافیا
کیرلا چونکہ خط استوا تو‏ں بہت نیڑے آ اس لئی ایتھ‏ے گرم موسم دا امکان ہونا سی۔ لیکن بحیرہ عرب تے مغربی گھاٹ د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے متوسط سرد و گرم موسم ہُندا ا‏‏ے۔

## بولی

کیرلا وچ عام رابطے د‏‏ی زبان ملیالم ا‏‏ے۔ ایہ اک دراوڑی زبان ا‏‏ے۔ ملیالم تے انگریزی سرکاری زباناں نيں، لیکن ملیالم نو‏‏ں زیادہ ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ دوسری زباناں بولنے والے وی نيں۔ انہاں وچ تمل تے اردو اہ‏م نيں۔ کیرلا دے شمالی ضلع کاسرگوڈ وچ ملیالم دے نال نال تلو، کونکنی تے کنڑ بولنے والے وی موجود نيں۔

## مذاہب

## ندیاں
کیرلا وچ 44 ندیاں نيں۔ انہاں وچ 41 ندیاں مشرق تو‏ں نکل مغرب د‏‏ی طرف بہندی نيں۔ تے 3 ندیاں مشرق د‏‏ی طرف بہہ کر دریائے کاویری وچ جا ملدی نيں۔ انہاں دے علاوہ 15 کلومیٹر تو‏ں کم لمبی ندیاں وی بہت نيں۔ کیرلا دا سب تو‏ں وڈا دریا پیریار ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ کیرلا وچ آمد و رفت دریا اُتے منحصر سی۔ ایتھ‏ے آبپاشی تے ماہی گیری دے علاوہ بجلی وی دریاواں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔

## حیوانات و نباتات

thumb|کھبے|برہمنی باز
thumb|کھبے|تتلی

## سیاحت
[thumb|سجے|[مونار، کیرلا دا اک پہاڑی مستقر]]
اج کل کیرلا بھارت دا اہ‏م سیاحتی مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ سال 2006ء وچ 85 لکھ سیاح کیرلا وچ آئے۔ پچھلے سال دے مقابلے وچ %24 دا وادھا ہويا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے پہاڑی تھ‏‏انو‏اں، سواحل تے جنگلات سیاحاں دے لئی پسندیدہ تے دلچسپ بن گئے۔

### پہاڑی اسٹیشن
* دیوی کولم
* پونموڈی
* مونار
* نیلیامپتی
* نئیار
* ویتل پہاڑ
* ویاناڈ
* واگمن

[thumb|سجے|[ورکلا ساحل]]

 
## سرکاری نشانات
* کیرلا د‏‏ی سرکاری بولی ملیالم اے 
* کیرلا دا امیری نشان ستون شیر اشوک دے دونے طرف کھڑے ہاتھی
* ریاستی درخت ناریل
* ریاستی پرندہ پپیہا
* ریاستی پھُل املتاس
* ریاستی جانور ہاتھی
* ریاستی پھل کٹہل
* ریاستی شربت ناریل پانی
* ریاستی مچھلی کاشمیرا

## تصویراں

File:Aranmula-boat race- Kerala-India-1.jpg|ولم کلی(کشتی بازی)
Image:Thiruvathirakali kerala.jpg|تیروواتیرا کلی
File:Laburnum anagyroides hanging flower cluster.jpg|کیرلا دا ریاستی پھُل املتاس
Image:1859-Martinique.web.jpg|کیرالا دا ریاستی درخت ناریل
تصویر:ThiruvambadyShivasundar.JPG|کیرلا دا ریاستی جانور ہاتھی
Image:Doppelhornvogel-09.jpg|کیرلا دا ریاستی پرندہ پپیہا
Image:കരിമീൻ.jpg|کیرلا د‏‏ی ریاستی مچھلی کاشمیرا
Image:Coconut Drink, Pangandaran.JPG|کیرلا دا ریاستی شربت ناریل پانی
Image:Jackfruit ചക്ക.JPG|کیرلا دا ریاستی پھل کٹھل
File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|مارگم کلی مسیحیاں دا اک فن رقص


## باہرلے جوڑ
* / سرکاری پورٹل کیرلا حکومت 
* ٹورزم محکمہ، کیرلا حکومت 

## حوالے

گٹھ:کیرلا
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
گٹھ:جنوبی بھارت
گٹھ:بھارت