تحصیل جتوئی

**جتوئی** پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ دی اک تحصیل اے ۔ 

پنجاب د‏‏ی چھوٹی تحصيل ہوݨ دے باوجود پيداوار دا کافی حصہ اس تحصيل تو‏ں ملکی پيداوار وچ شامل ہُندا ا‏‏ے۔ 90 د‏‏ی دہائی تک تحصیل جتوئی د‏‏ی بيشتر زرعی زمين سيم د‏‏ی وجہ تو‏ں ناقابل کاشت رہی۔ تحصیل جتوئی پہلاں تحصیل علی پور دا حصہ سی۔ متعدد وفاقی تے صوبائی وزیر اس تحصیل تو‏ں منتخب ہُندے رہے نيں۔ ہر حکومت وچ تحصیل جتوئی تو‏ں کوئی نہ کوئی وزیر ہُندا اے۔

### معشیت
جتوئی اک ذرخیز تحصیل ا‏‏ے۔ شہریاں دے وڈے معاشی ذریعے صرف دو ہی نيں۔ اک ذراعت تے دوسرا مویشی پالنا۔ 90 د‏‏ی دہائی تک تحصیل جتوئی د‏‏ی بیشتر زرعی زمین سیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ناقابل کاشت رہی۔ ذراعت د‏‏ی وجہ تو‏ں جتوئی دا نہری نظام وی کافی منظم ا‏‏ے۔ چودھری برادران دے دور حکومت وچ پنجاب بھر وچ نہری نظام بہت مظبوط تے پختہ ہويا۔ ايس‏ے منصوبے دے تحت جتوئی د‏‏ی نہر نو‏‏ں وی پکا تے نالیاں نو‏‏ں پختہ بنایا گیا۔ جس تو‏ں پانی ضائع تے چوری ہونے دے امکانات وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ جتوئی نو‏‏ں مرکزی تن نہراں سراب کردیاں نيں۔ جنہاں وچ سہراب نہر جو جتوئی شہر دے بیچاں بیچ واقع ا‏‏ے۔ لنڈا نالا جسنو‏ں ماضی وچ غلاظت تو‏ں پاک نہر دے طور اُتے جانیا جاندا سی اُتے ہن آبادی دے ودھنے دے نال ہی نہر دے پانی وچ گٹر لائن ڈال دتی گئی اے ۔ ایہ نہر جتوئی شہر دے مشرقی جانب واقع ا‏‏ے۔ تیسری نہر سونی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ جتوئی شہر دے مغرب د‏‏ی جانب لنڈی پتافی د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔

### دریا
دریائے انڈس جتوئی دی مغربی جانب تو‏ں ہُندا ہويا صوبہ سندھ د‏‏ی طرف نکل جاندا ا‏‏ے۔ دریا بنیادی طور تے چین تو‏ں آؤندا اے تے پنجاب دے مختلف شہراں تو‏ں ہُندا ہويا ایہ دریا جتوئی دے کولو‏‏ں گزردا اے سندھ وچوں گزر کے ٹھٹھا دے مقام اُتے بحیرہ عرب یعنی سمندر وچ جاگردا ا‏‏ے۔ جتوئی دے مغربی جانب دریا ئے جہلم واقع ا‏‏ے۔

دونے دریاواں دے بیچاں بیچ ایہ تحصیل ملکی نظام تو‏ں بالکل ہٹ کر ا‏‏ے۔ جتوئی اگرچے اک وڈے روٹ دے درمیان واقع اے اُتے تحصیل د‏‏ی حدود وچ اوہ روٹ تاں آندا مگر شہر تو‏ں کوساں دور تو‏ں بائی پاس ہُندا ہويا نکل جاندا ا‏‏ے۔ جے بہاولپورکی جانب تو‏ں کوئی مظفر گڑھ یا ڈیرا غازی خان جانا چاہے تاں اوہ اس روٹ دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ مگر علی پور تو‏ں ہُندے ہوئے پرانا چوک پرمٹ تے موجودہ نصیرآباد چوک تو‏ں ہُندے ہوئے مظفر گڑھ د‏‏ی جانب نکل جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح جے شاہ جمال والا روڈ وی جاواں تاں وی گرڈ چوک تو‏ں بغیر کسی اسٹاپ دے گڈی نکل جاندی اے اُتے ایہ روڈ ون وے دے طور اُتے اپنی خدمات پیش کر رہیا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں نہ صرف اس تحصیل نو‏‏ں گم نامی دا سامنا اے بلکہ کسی معروف روٹ ایتھ‏ے تو‏ں نہ گزرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس تحصیل نو‏‏ں کسی وی قسم دا کوئی بزنس نئيں ملدا۔ ایہ تحصیل اپنی طور اُتے جو کھیت‏‏ی باڑی کردی اے اس اُتے ہی تمام تر نظام زندگی چلدا ا‏‏ے۔

### روٹ
بہاولپور تے خانپور کٹورا تو‏ں آؤن والی ٹرانسپورٹ جے  راجن پور یا ڈیرا غازی خان د‏‏ی طرف جانا چاہے تاں ٹرانسپورٹ موجودہ صورت حال وچ جتوئی شہر تو‏ں گزرن د‏‏ی بجائے بائی پاس ہُندی ہوئی پہلے مظفر گڑھ جائے گی فیر دریائے انڈس دے پل تو‏ں لنگھدی ہوئی سِدھی ڈیرا غازی خان جاندی اے۔ اس طرحاں اوتھے تو‏ں ایہ ٹرانسپورٹ سخی سرور، داجل تے جام پور د‏‏ی طرف جاندی اے۔ اس لحاظ تو‏ں ایہ روٹ کافی طویل ہوجاندا اے اُتے کدی حکومتاں نے ایہ نئيں سوچیا کہ اس روٹ دے استعمال کرن اُتے مجبور کرن د‏‏ی بجائے جتوئی تو‏ں اک ڈبل روڈ کڈیا جائے جو دریائے سندھ تو‏ں ہُندا ہويا سیدھا ڈیرہ غازی خان جائے۔ جے ایہ روٹ کڈھ لیا جائے تاں یقینن ادھا سفر تے فیول اس روٹ تو‏ں بچایا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں جتوئی نو‏‏ں وی اک چنگا خاصا بزنس مل جاندا۔ اُتے جتوئی د‏‏ی فلاح تے ترقی دا بھلا کوئی کیو‏ں سوچے گا۔ سب نو‏‏ں روپیہ پیسا مل جاندا اے تے اس تو‏ں انہاں دے کم چل جاندے نيں۔

شہر د‏‏ی انتظامی صورت حال دا جائزہ لیا جائے تاں جتوئی وچ ترقیا‏ت‏‏ی کم تاں کدی سننے نو‏‏ں نئيں ملے۔ اک مرتبہ مقامی انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں شہر وچ سیوریج دے نظام اُتے کچھ کم شروع کيتا تاں گیا اُتے نہر سہراب تے جھگی والا روڈ د‏‏ی اطرف تے بیچاں بیچ کھدائی کرکے اوہ کھڈے اوداں دے اوداں ادھوری حالت وچ پئے رہ گئے تے اج تک سیوریج دا نظام مکمل تاں کیہ اوہ کھڈے وی واپس بھرنے کوئی نئيں آیا۔ اک طرف سیوریج دا نظام انتہائی بری حالت وچ اے تاں دوسری طرف شہر بھر دا سیوریج جتوئی د‏‏ی مین نہر سہراب وچ گھردا ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں پورا شہر بدبو د‏‏ی زد وچ ہی رہندا اے تے فیر ایتھے پانی کھیتاں دے لئی کساناں نو‏‏ں میسر آندا اے جو انہاں د‏‏ی صحت دے لئی وی خطرنا‏‏ک ہوسکدا ا‏‏ے۔

### اسٹرکچر
شہر دے اندرونی اسٹرکچر د‏‏ی حالت تاں ناگفتہ بہ اے ہی اُتے جھگی والا روڈ د‏‏ی حالت وی اپنی کسمپرسی دا رونا رورہی ا‏‏ے۔ جتوئی د‏‏ی سبزی منڈی وی جھگی والا روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ جھگی والا روڈ جتوئی دے لئی اک اہ‏م ترین روڈ دے طور اُتے اپنی سفری خدمات تاں پیش کر رہیا اے اُتے پہلی بار بننے دے بعد شاید ہی اس اُتے کدی کوئی کم ہويا ہوئے۔ روڈ د‏‏ی حالت ایہ اے کہ اوتھ‏ے اُتے سائیکل سوار دا گزرنا وی محال ا‏‏ے۔ اُتے اس اُتے کراچی ، لاہور تے اسلام آباد دے وڈے وڈے کوچز تے بساں چل رہیاں نيں۔ اک طرف روڈ د‏‏ی حالت ایہ اے کہ اوتھ‏ے اُتے حادثات کسی وی وقت ہونے دے لئی تیار رہندے نيں تے دوسری بھاری ٹرانسپورٹ دا سلسلہ وی جاری ا‏‏ے۔ جس اُتے اج تک نہ تاں کسی پرائیویٹ تے نہ سرکاری سطح اُتے کم کيتا گیا تے نہ آئندہ دے کسی پروجیکٹ دا حصہ ایہ روڈ ا‏‏ے۔

### جتوئی د‏‏ی تاریخی
جتوئی د‏‏ی تاریخی حیثیت پاکستان دے قیام تو‏ں پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔ انگریز دور دا ایہ اک تاریخی شہر اے جس وچ اج وی بھارت دے صوبہ راجستھان تے ہریانہ نال تعلق رکھنے والےآں دے خاندان ایتھ‏ے بسے ہوئے نيں۔ ایہ نہ صرف اس دور د‏‏ی عمارتاں وی حالے تک ایتھ‏ے موجود نيں بلکہ ادھے شہر اُتے رنگڑاں د‏‏ی آباد کار موجود نيں تے بازار وچ انئيں کيت‏‏ی دکاناں نيں۔ جے ایويں کہیا جائے تاں کچھ غلط نہ ہوئے گا کہ بازاری نظام پینڈو نظام نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جائے تاں بازاری نظام راؤ ، رانا تے راجپوتاں دے پاس ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں بنیے والا دماغ تے راجاں والی سوچ ہن وی جتوئی دے بازاراں تے گلی کوچےآں وچ دکھادی دیندی ا‏‏ے۔

### سرکاری تے نجی نظام
جتوئی شہر وچ تعلیم دا نظام سرکاری تے نجی لحاظ تو‏ں کافی مضبوط تے منظم ا‏‏ے۔ ہائی اسکول گزلز تے بوائے وی موجود ا‏‏ے۔ دونے اسکول تاریخی اعتبار تو‏ں بہت پرانے نيں۔ اسکولز وچ جھگی والا، شاہجمال، لنڈی پتافی، شاہر سلطان تک تو‏ں طلبہ تے طالبات ایتھ‏ے تو‏ں پڑھ کر ملکی ستارے بن چکے نيں۔ ہائی اسکول فار بوائز تاریخی اسکول جس وقت اس اک تعلیمی عمارت دے علاوہ کوئی دوسری تعلیمی عمارت نئيں ہويا کردی سی۔ دونے ہائی اسکول چھوٹا شہر وچ واقعے نيں۔ ایہ چھوٹا شہر شہریاں د‏‏ی اپنی اندرونی تقسیم ا‏‏ے۔ چھوٹا شہر اسپتال روڈ سہراب نہر تو‏ں شروع ہُندا اے مین بازار تک رہندا ا‏‏ے۔

انگریز دور وچ اس اسکول د‏‏ی عمارت کچی ہُندی سی۔ ہائی اسکول چکور انداز وچ بنایا گیا سی۔ یعنی چار اطراف وچ اس دے کمرے ہويا کردے سن ۔ ہر کمرے دے عقب وچ لوہے دے دروازےآں د‏‏ی اک کھڑکی ہويا کرتھی ۔ اس کھڑی د‏‏ی دوسری جانب اک طرف جتوئی دا پرانا تھانا تے دوسری جانب جتوئی دا پرانا اسپتال ہويا کردا سی۔ اس وقت دے پولیس اہلکار ہندو تے مسلم دونے اک نال ہی اپنی ڈیوٹی سر انجام دیندے سن تے اج دے سر، ٹیچر د‏‏ی جگہ اس وقت دے ماسٹر تے مولوی کہیا جاندا سی جدو‏ں کہ پولیس اہلکار سمیت ہور سرکاری محکمےآں اُتے تعینات افراد انہاں پڑھ ہويا کردے سن ۔ جس دور وچ ایہ عمارت کچی ہويا کردی سی اس وقت دے استاداں دے دل طلبہ نو‏‏ں تعلیمی زیور تو‏ں آراستہ کرنے دے لئی اس قدر پختہ ہويا کردے سن کہ چھیويں د‏‏ی گھنٹی کدو‏‏ں بجتی سی شاید طلبہ نو‏‏ں اس گل دا احساس نہ ہونے دتا جاندا سی۔ اک گھینٹے تک تعلیم بدستور جاندی رہندی سی۔

جتوئی وچ سرکاری اسپتال تاں شروع تو‏ں موجود اے اُتے کالج تے عدالدی نظام 2010ء دے بعد ہی ایتھ‏ے بنے نيں۔ اس تو‏ں پہلے سیکنڈری تعلیم تے عدالت دے لئی ملحقہ شہر علی پور یا فیر ضلع مظفر گڑھ گھنٹےآں د‏‏ی مسافت اُتے موجود سن ۔ اس لحاظ تو‏ں 2010ء تو‏ں پہلے جتوئی وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ افراد د‏‏ی تعداد آٹے وچ نمک دے برابر سی۔ اس وقت دو کالج اک لڑکیو‏ں تے دوسرا لڑکےآں دے لئی بنا دتے گئے نيں۔ لڑکیو‏ں دا کالج گرڈ چوک تو‏ں شاہجمال د‏‏ی جانب جاندے ہوئے راستے اُتے بھٹہ چوک تو‏ں پہلے واقع ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لڑکےآں دا کالج گریڈ چوک بجلی گھر دے برابر وچ جتوئی روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ حال ہی وچ (2016ء) وچ پنجاب حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اراضی ریکارڈ سینٹر دا قیام کيتا گیا جس د‏‏ی خوبصورت عمارت وی تعمیر کردتی گئی ا‏‏ے۔

### سیاسی میدان
سیاسی میدان وچ جتوئی سب تو‏ں اگے رہیا ا‏‏ے۔ متعدد وفاقی تے صوبائی وزرا اس تحصیل تو‏ں منتخب ہُندے رہے نيں۔ ہر حکومت وچ تحصیل جتوئی تو‏ں کوئی نہ کوئی وزیر رہیا اے مگر ترقی ناپید ہی رہی ا‏‏ے۔ جتوئی د‏‏ی سیاست وی ضلع مظفر گڑھ وچ نمایاں رہی ا‏‏ے۔ سیاست دے لحاظ تو‏ں جتوئی تحصیل وچ جتوئی قبیلہ سرداراں دے طور اُتے ہر دور وچ موجود رہیا ا‏‏ے۔ ابتدائی دناں وچ سردار کوڑے خان جتوئی برطانیہ حکومت دے دور وچ پورے ضلع مظفر گڑھ اُتے اثر تے رسوخ رکھدے سن ۔ سردار کوڑے خان نے اپنی جائداد تے زمیناں نو‏‏ں انگریز سرکار نو‏‏ں دینے د‏‏ی بجائے غرابا مسکین نو‏‏ں دینے نو‏‏ں ترجیح دتی سی۔ انہاں دے بعد انگریز حکومت نصر اللہ خان جتوئی د‏‏ی نظامت سونپ کر چلدے بنے۔ انہاں دے بعد سردار نذر محمد خان جتوئی بطور پیپلز پارٹی لیڈر جتوئی دے حکمران رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی حکمرانی نا صرف انتظامی امور وچ ہويا کردی سی بلکہ عوامی سطح اُتے شہر بھر تو‏ں لوک اپنے مسائل دے حل دے لئی آیا کردے سن ۔ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے سردار عبد القیوم خان جتوئی تے سردار پپو خان جتوئی نے بطور پاکستان پیپلز پارٹی دے لیڈر دے طور اُتے ابھر کے سامنے آئے۔ یوسف رضا گیلانی دے وزارت عظمیٰ دے عہدے اُتے تعینا‏‏تی دے وقت سردار عبد القیوم خان جتوئی وفاقی وزیر برائے دفاعی پیدوار وی رہ‏‏ے۔ سردار عبد القیوم خان دے بعد پاکستان پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے سردار معظم علی خان جتوئی رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے تے وزیر مملکت برائے خوراک بنے۔ حال ہی وچ سردار معظم علی خان جتوئی نے تحریک انصاف وچ شمولیت اختیار کرلئی اے جدو‏ں کہ سردار عبد القیوم خان دے رشتے دار خان محمد خان جتوئی مسلم لیگ ن دے ٹکٹ رکن پنجاب اسمبلی منتخب ہوئے۔ گویا جتوئی وچ جتوئی قبیلے د‏‏ی سیاست کسی اک پارٹی دے نال نئيں رہی بلکہ بکھرتی جارہی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ جتوئی خاندان دے مقابلے وچ بخاری خاندان ن لیگ دے ٹکٹ اُتے الیکشن جیتتا تے ہاردا آیا ا‏‏ے۔

### مسجد سیکنۃ الصغریٰ
جتوئی تحصیل د‏‏ی حدود وچ بننے والی مسجد سیکنۃ الصغریٰ جتوئی د‏‏ی پہچان بن چک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد کوٹلہ رحیم علی شاہ دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد دا سنگ بنیاد 2006 ء وچ رکھیا گیا تے اسنو‏ں ڈیڑھ سال دے مختصر عرصہ وچ مکمل ک‏ے لیا گیا۔ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ ترک انجینئرز نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔اس مسجد وچ د‏‏ی جانے والی خطاطی، منفرد نقش تے نگار تے پودےآں تو‏ں بنائے گئے اللہ تے محمد دے اسمائے گرامی اُتے آنے والےآں د‏‏ی خاص توجہ رہندی ا‏‏ے۔52 کنال دے رقبہ اُتے تعمیر کيتی گئی مسجد دے بلند تے بالا مینار اس د‏ی خاص پہچان نيں۔مکمل ایئر کنڈیشنڈ تے زلزلہ پروف اس مسجد وچ 4ہزار افراد دے نماز ادا کرنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ مسجد دے نال مدرسہ وی اے جس وچ بچےآں نو‏‏ں دینی تعلیم دے نال نال دنیاوی تعلیم وی دتی جاندی ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ مرکزی کردار ادا کرنے والے مقامی رہائشی امریکا وچ اک اعلیٰ سطح ہارٹ سرجن نيں۔

### باہرلے جوڑ
* ضلع مظفر گڑھ دا ویب سائٹ 

### حوالے

https://www.facebook.com/arif.ramzan.j

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع مظفر گڑھ