open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کانجی (لپی)

**کانجی** (;  ) چینی لوگوگرافکس لپی ہانجی دے اوہناں اکھراں دا گروہ اے جو کاتاکانا اتے ہراگانا دے نال نال جاپانی بولی لکھن لئی ورتے جاندے ہن۔ کانزی اکھراں دی کل تعداد مقررہ نہیں اے، پر کجھ اندازےآں مطابق لگبھگ 85000 کانجی اکھر ہن۔ پر روزانہ زندگی دے وچ جاپان وچ صرف 2000-3000 کانجی اکھرا دا استعمال کیتا جاندا اے۔

## اداہرناں
ہر کانجی دے کئی اچارن ہندے ہن اتے ہر کانجی دے اک دوجے نال متعلق کئی مطلب ہو سکدے ہن۔ اداہرن وجوں 月 دا مطلب مہینہ وی اے اتے چند وی۔

## جوئیو کانجی
ایہہ سرکار ولوں جاری کیتی 2136 اکھراں دی اک لسٹ اے جو جاپان دے سکولاں وچ پڑھائی جاندی اے۔ اس نال جاپانی اخبار وغیرہ پڑھن دی قابلیت آ جاندی اے۔

## حوالے

گٹھ:لپیاں
گٹھ:جاپان
کاتاکانا

**کاتاکانا** جاپانی اچارکھنڈ اکھر اے جو کہ جاپانی بولی لکھن دا مڈھلا حصہ اے جس نال ہیراگانا، کانجی، تے لاطینی بولی دے لئی رومانجی دی ورتوں ہندی اے۔  کاتاکانا شبد دا مطلب اے "اکٹھے کانا" کیونکہ کاتاکانا دے کئی نشان جٹل کانجی دے حصے وچوں لئے گئے اے۔ ہیراگانا تے کاتاکانا دونو کانا شاخاں دے اندر آندے ہن۔ جاپانی بولی دی ہر آواز اک جاں دو اکھراں نال ہندی اے۔ سۉر اکھر (واول)(جویں a, e, i,o,u) *ا* (کٹاکانا ア)جاں فیر وئنجن دے مگر سور اکھر جنویں *کا* (کٹاکانا カ);جاں *ن* (کٹاکانا ン)।

کاتاکانا دی ورتوں غیرملکی بولی والے شبداں دی جاپانی وچ پرتلپی کرن لئی ہندی اے۔ کاتاکانا دی خاصیت اس دے چھوٹے، سدھی لکیراں تے تکھے کونے ہندے ہن۔ 

## کاتاکانا اکھر

}||ユ|| ||ヨ
|- align=center
!*ر*
|ラ|||リ||ル||レ||ロ
|- align=center
!*و*
|ワ||ヰ|| ||ヱ||ヲ
|}

## کٹاکانا اچارکھنڈ اکھر تے شبد-جوڑ

}||ユ|| ||ヨ
|- align=center
!*ر*
|ラ|||リ||ル||レ||ロ
|- align=center
!*و*
|ワ|||| ||||ヲ
|- align="center"
!*ن*
|||||ン||||
|}

## سٹروک ترتیب اتے سمت

## حوالے

گٹھ:جاپانی بولی
گٹھ:لپیاں
ریݨو سُکھیجا

**ریݨو سُکھیجا** (ہندی: रेनु सुखेजा، بنگالی: رینوں سکیجا، سندھی: ڙعنو صوڪحعجا; جم 25 دسمبر، 1959) اک بھارتی کاروباری، سماجی اتے پرانی ماڈل اے۔ اوہ فیشن اتے میڈیا صلاح کار، اینتھم کسلٹنگ پرائیویٹ لیمٹڈ دی مکھ ایگزیکٹیو اہلکار اے۔لیمٹڈ فیشن صنعت وچ دو دہاکیاں توں ودھ دے کریئر دے نال منیا جاندا اے کہ اوہ دکھنی بھارت وچ فیشن، میڈیا اتے شوبز دی دنیا وچ سبھ توں ودھ موہری ناواں وچوں اک اے۔
 
## حوالے

گٹھ: بھارتی خواتین مکھ اہلکار
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
بائیومیٹرک

**بائیومیٹرک** ٹکنیک نال اسیں کسے وی انسان دیاں فیزیکل خاصیتاں دی پرکھ کرکے اس نوں پہچان سکدے ہاں۔ اس تکنیک نال انسان دے نجی عملاں نوں ماپیا جا سکدا اے۔ اس ٹکنیک دا موڈھی سر ولیئم ہرشل نوں منیا جاندا اے اہناں نے اس تکنیک دی ورتوں سن 1858 ء نوں کیتی سی۔ قدرت ولوں ہریک انسان دیاں انگلیاں، انگوٹھے اتے اکھاں دیاں پتلیاں دے نشان، ہتھ دیاں ناڑیاں، چہرہ دی پہچان، چہرے دے نقوش، ڈی این اے، ہتھیلی دا نشان، ہتھ دی جیامتی، سگندھ وغیرہ دنیا وچ کسے وی ہور انسان نال میل نہیں کردے، چاہے اوہ کسے پروار دے وچ جڑواں بچے ہی کیوں نہ ہون۔ بھارت وچ جدوں کسے انسان دا ولکھن شناختی نمبر یا شناختی کارڈ بنایا جاندا اے تاں اس دے انگوٹھے، انگلیاں دے نشان اتے اکھاں دیاں پتلیاں دی فوٹو کھچی جاندی اے۔ اس تکنیک دی ورتوں نال دنیا دے لگبھگ 1.2 بلیئن بندےآں دے کارڈ تیار ہو چکے ہن۔ دنیا دے بہت سارے دیساں نے اس تکنیک نوں اپناء لیا اے۔ خاص کرکے برازیل، کینیڈا، یونان، چین،آسٹریلیا، قبرص، چین، گیمبیا، عراق، اسرائیل، اٹلی، ملائشیا، نیدرلینڈ، نیوزیلینڈ، نائیجیریا، ناروے، پاکستان، لموچی افریقا، تنزانیا، یوکرین، برطانیا، بھارت، جرمنی تے امریکا وغیرا دے نام خاص نیں ۔

## خاصیتاں
* اس تکنیک نال اہلکاراں دی حاضری لگائی جا سکدی اے۔ جویں بھارت دے  پنجاب وچ وی پرائیویٹ اتے سرکاری اہل کاراں  دی حاضری وی بائیومیٹرک تکنیک نال لگنی شروع ہو گئی اے۔
* جہناں طالب علماں نے امتحان دینا اے اس تکنیک نال صحیح پہچان کیتی جا سکدی اے۔ جویں طالب علماں دے داخلے لئی لئے جاندے ٹیسٹ اتے اہلکاراں  دی بھرتی ویلے ٹیسٹ لئی انگوٹھے دے نشان لئے جاندے ہن، تاں کہ صحیح انسان دی پہچان ہو سکے۔

## حوالے

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:ٹیکنالوجی
گھیو

**گھیو** اک خاص پرکار دا مکھن اے جسدی ورتوں برصغیر (بھارتی، بنگلادیشی، پاکستانی، نیپالی اتے سریلنکائی رسوئیاں اتے رسماں) وچ پرانے سمیاں توں ہی کیتی جاندی اے۔

ایہہ شبد *گھیؤ*  (مطلب چھڑکیا ہویا) توں آیا اے اتے دنیا بھر وچ بھانت-بھانت نانواں نال جانیا جاندا اے (بنگالی: ঘি *گھی*، ہندی: घी *گھی*، گجراتی: ઘી *گھی*، میتھلی/نیپالی: घ्यू *گھیو*، اردو: گھی *گھی*،  *گھیؤ*، مراٹھی/کونکنی: तूप *توپ*، کنڑ: ತುಪ್ಪ *تپا*، ملیالم: നെയ്യ് *نے*، تامل: நெய் *نے*، سنہالی: ایلا-گھتیل جاں گھتیل، تیلگو: నెయ్యి *نییی*، ، عربی: سمنة *سمنا*، فارسی: روغن حیوانی *روغن-ایوغن حیوانی*، دکھنی کردی: ڕۊنِ دان *رون-ایون دان*، جارجیائی: ერბო *عربو*، ، مالے: *منئک سپی*، ہوسا: *من شنو*)۔

گٹھ:ددھ
جاوید صدیقی

**جاوید حسن صدیقی** ( ) ہندی اتے اردو دا بھارتی سکرین رائٹر ، ڈائیلاگ رائٹر  اتے ناٹک کار اے۔

اپنے کریئر دوران، صدیقی نے ستیاجیت رائے اتے شیام بینیگل ورگے آزاد ڈائریکٹراں توں لے کے یش چوپڑہ اتے سبھاش گھئی ورگے وپاری نردیشکاں تک بھارت دے کجھ پرمکھ فلمکاراں نال کم کیتا اے۔ وپاری اتے کلا سنیما دونوں کھیتراں وچ اوہ بھارتی سنیما دا اک انکھڑواں حصہ بن گیا اے۔

صدیقی نے دو فلمفیئر اوارڈ، دو سٹار سکرین اوارڈ اتے اک بی ایف جی اے اوارڈ جتے ہن۔
حال ہی وچ، اس نے Tumbhi  نال اپنے تعلقاں دا اعلان کیتا جتھے اوہ کلاکاراں اتے اوہناں دی کلاکاری دی تجزیہ کرنگے۔ (2010)

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
مائی سُکھن

**مائی سُکھن  ** 18ویں صدی اتے 19ویں صدی دے شروعاتی سکھ آگوُ سردار گلاب سنگھ بھنگی جسدی دی 1800 وچ موت ہو گئی سی، دی بیواہ سی۔ بھنگی مثل دے حکمران ڈھلوں قبیلے دے جٹّ سن جنہاں نے 1716 توں 1810 تک راج کیتا سی۔ مائی سکھن نوں اپنی فوجی لیڈرشپ لئی پنجاب وچ مانتا حاصل ہوئی۔

مائی سکھن اس علاقے دی اک طاقتور سکھ حکمران سی، جس نے پورے پنجاب وچ اپنی مانتا حاصل کیتی۔

1805 وچ، جدوں لاہور دے سکھ راجے رنجیت سنگھ دیاں طاقتاں مقدس شہر امرتسر اتے جت حاصل کردیاں سن تاں مائی سکھن ڈھلوں دی کمانڈ ہیٹھ ڈیفینڈراں دے بینڈ نے ایہناں نوں کافی ویلے لئی بند کر دتا۔ جدوں رنجیت سنگھ نے  زمزمہ توپ نوں حوالے  کرن دی بینتی کیتی، تاں مائی سکھن نے اسنوں بچاؤن لئی شہر نوں سیل کر دتا۔ بعد وچ، بادشاہ نے اپنے پنج جاں چھ پنڈ دے کے اسدی بہادری نوں مانتا دتی۔

اسدا اک پتر، گردتّ سنگھ ڈھلوں، سی جدوں اوہ 10 سال دا سی تاں اسدے پیؤ گلاب سنگھ دی موت ہو گئی سی۔ اسدی1824 وچ موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں
گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارت وچ عورتاں
گٹھ:موت 1824
ایمان مرسال

**ایمان مرسال** (عربی:إيمان مرسال) (جم 30 نومبر 1966) عربی دے سبھ توں بہترین جوان شاعراں وچوں اک منی جاندی اے۔ اوہ مصر دی جمی پلی اے۔

عربی وچ اس دے چار شعری مجموعے شائع ہو چکے ہن اتے چونویں شاعری دا اک مجموعہ، خالد متاوا دے کیتے انگریزی ترجمہ وچ، *دیز آر ناٹ آرینجیس، مائی لوَ* سرلیکھ ہیٹھ 2008 وچ شیپ میڈو پریس ولوں شائع ہویا۔ عربی ساہت وچ اچّ سکھیا حاصل کرن دے بعد ایمان نے بہت سال قاہرہ وچ ساہتی رسالےآں دی اڈیٹری کیتی۔ 1998 وچ اوہ امریکہ چلی گئی اتے پھر کینیڈا۔ انگریزی دے علاوہ فرانسیسی، جرمن، اطالوی، عبرانی، ہسپانوی اتے ڈچ وچ وی اس دی کویتاواں دا ترجمہ ہو چکیا اے۔ اس نے دنیا -بھر  وچ ساہتی تقریباں وچ شرکت کیتی اے اتے شاعری پڑھی اے۔ اوہ اڈمانمینٹن، کینیڈا وچ رہندی اے اتے البرٹا یونیورسٹی وچ عربی ساہت پڑھاؤندی اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* "This Is Not Literature, My Love"، *Al-Ahram*، Youssef Rakha, 11–17 فروری 2010
* poets blog
* A Poem by Iman Mersal

گٹھ:جم 1966
گٹھ:عربی شاعر
گٹھ:عربگٹھ:عرب شخصیتاں
رؤیا محبوب

**رؤیا محبوب** اک افغان صنعت کار اتے کاروباری عورت اے۔ اسنے ہرات، افغانستان وچ واقع افغانستان ساٹلینڈ سافٹویئر کمپنی دا قیام کیتا جو کیہ اک فل-سروس سافٹویئر ڈویلپمینٹ کمپنی اے۔ اس نے افغانستان وچ پہلی آئی ٹی خاتون سی ای او  بن کے مشہوری حاصل کیتی۔

## جیونی
رؤیا محبوبدا جم افغانستان ہرات وچ ہویا سی، پر سوویت حملے دے مدنظر اپنے پروار نال دیس چھڈّ کے اوہ پاکستان وچ رہن چلی گئی اتے بعد وچ ایران چلی گئی۔

 
## حوالے

گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:افغانستان دے مکھ ایگزیکٹیو
گٹھ:خواتین مکھ اہلکار
گٹھ:کاروبار وچ افغان عورتاں
گٹھ:افغان کاروباری
سِندھُوجا راجارمن

**سِندھُوجا راجارمن** (تامل: சந்துஜா ராஜமாறன்، جم 27 جنوری 1997) 14 سال دی عمر وچ بھارت دا سبھ توں چھوٹا سی ای او اتے 2 ڈی اینیمیٹر اے۔ اس نے سیپن نامی اک اینیمیشن کمپنی دی بھارت وچ سبھ توں چھوٹی سی ای او بنن لئی گنز ورلڈ ریکارڈ وچ نام درج اے۔ سیپن دا قیام 2010 وچ ہوئیا اتے اسدے 10 اہل کار سی۔ سِندھُوجا کورل سافٹویئر کمپنی دی اک برانڈ امبیسڈر دے طور تے وی سیوا کر دی اے، جس نے اسنوں ڈیجیٹل کارٹون دے سبھ توں گھٹ عمر دے سرجنہار وجوں سرٹیفائیڈ کیتا۔

## حوالے

گٹھ: بھارتی خواتین مکھ اہلکار
گٹھ:بھارتی عورتاںگٹھ:بھارتی لوک
مدیحہ افتخار

**مدیحہ افتخار** (5 فروری 1985 نوں جمی ) اک پاکستانی ٹیوی ڈرامہ اداکارہ اتے ماڈل اے۔

## شروعاتی زندگی
مدیحہ افتخار دا جم افتخار احمد اتے ریحانہ افتخار ، جو کہ اسلام آباد، پاکستان وچ ہویا سی۔ اس دے ماں-پیؤ شو 'بولتے ہاتھ'   کردے سن جو کہ بولھے لوکاں لئی سینت بولی اتے خاص لوکاں نوں بولن دے بنیاد اتے سی۔ ایہہ شو 1990 دے دہاکے وچ پی۔ٹی۔وی اتے ہفتہ نوں براڈکاسٹ کیتا جاندا سی۔

## کریئر
مدیحہ افتخار  نے اپنے اداکاری دے کریئر دی شروعات 17 سال دی عمر وچ کیتی ۔

اوہ فی الحال اولیویا  کریم لئی برانڈ امبیسڈر اے اتے فروری 2011 توں اس دی اشتہاری مہم وچ ظاہر ہوئی اے۔

اوہ ہیٹھاں دتے ٹی ​​وی ڈرامہ سیریئلاں وچ وی ظاہر ہوئی اے:
* سوتیلی
* کیسا یہ جنون
* دل درد دھواں
* سرکار صاحب
* پپو (ٹیوی دی لڑی)
* انداتا
* تجھ پر قربان
* عشق کی انتہا (2009–2010)
* من سے پچھو
* جگم
* جان ہتھیلی پر

## نجی زندگی
مدیحہ افتخار کراچی وچ رہندی  اے۔ 

## ٹیوی دی سویر دا مظاہرہ میزبان
مدیحہ افتخار نے ڈان نیوز ٹی۔وی۔ چینل اُتے 2013 دی رونق رمضان نشریات دا انعقاد کیتا۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1985
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
پنجابی شاعری دیاں صنفاں

**[[پنجابی شاعری]]** دیاں صنفاں دا ویروا انج ا ے۔

## چوبولا
شاعراں  دا   رَلواں کلام  یا  جس وچ چار بولیاں وَرتیاں گیاں ہوڽ۔ ایس دی مثال گرو گرنتھ صاحب وچ موجود ہے۔

## سویا
سویا چار تُکاں دا بحر ہے، ہر اک تُک وچ ٢٢ پائے ہُندے ہن ، پہلے ٢١ پایاں دیاں ست تکڑیاں بندیاں ہن اک تکڑی وچ کلاں خورد  خورد  ایس طرح تِن تِن پائے ہندے ہن تے بایئسواں پایہ کلاں ہندا ہے، وقفہ چار پایاں بعد۔ایس دیاں کئی قسماں ہن۔

## فرد
غزل دا مطلع چھڈ کے باقی اس دا   ہر شعر اپنی جگہ تے فرد ہند اہے۔

## کِبت
کبِت ہِندی وِچ جملہ نوں آکھدے ہن، یعنی کہی ہوئی گل۔ ایہہ  لمبے بحر دا شعر ہےہر مصرعہ دے چار ٹکڑے یعنی رکن ہُندے ہے،  تے چوتھا ٹکڑا پہلے تِناں نالوں تھوڑا چھوٹا ہُندا ہے۔   کِبت چار تُکاں دا ہندا ہے ایس وچ ماترے دا حساب نہیں ہندا ، پر پائے ٣١ ہونے چاہیدے ہے۔ پایاں دی لمبائی چھوٹائی دا وی خیال نہیں ، صرف اخیرلا پایہ کلاں ہووے تے ایس وچ اَٹھ اَٹھ پایاں دے بعد تِن وقفے ہندے ہن۔ سکھ  تے ہِندو  شاعراں دے کبت اکثر مِلدے ہن۔
     
      

### کبت دا اِک ہور نمونہ
       
      

## سَر کھنڈی
ایہدے وچ تُکاں قافہ بند نہیں ہُندیاں، یعنی ردیف قافیہ دی پابندی نہیں ہندی۔ ایس نوں انگریزی وچ بلینک ورس آکھدے ہن۔

## بَارَہْ  مَاھے - اَٹھوارے- سَت وَارے
شاعر محبوب دے ہجر وچ سال دے مہینہ دے ناں لے لے کے جدائی دی کیفیت بیان کردا ہے۔

## [[سی حرفی]]
پنجابی شاعراں ابجد دے ٣٠ حرفاں تے بَیت لکھ کے اوہنوں نوں سی حرفی دا ناں دے دِتا۔

## کُنڈلیاں
چھ مصرعہِ دا اک بند جس وچ بند دے پہلے مصرعہ دا پہلا لفظ تے آخری مصرے دا آخری لفظ اِکو جیہا ہندا ہے، دوسرے مصرعہِ دا  آخری ٹکڑا تیجے مصرعہِ دا پہلا ٹکڑا ہندا ہے انٛج سنگلی وانگو مصرعہِ جڑ جاندے ہن۔

## کورڑاچھند
ایس وچ دو تُکاں ہندیاں ہن۔ ہر اک تُک وچ ١٣ پائے ۔ ٦ پائے بعد وقفہ تے تِیجا پائے کلاں خورد کلاں آوڽ تاں بحر سوادلا بڽ جاندا ہی۔  ایہہ چار  یا  چھ مصرعے وچ ہُندے ہے۔

## بشن پَدے
ہندو لوک اپنے دیوی دیوتاؤں دی تعریف وچ لکھے بھجن نوں آکھدے ہن۔

## اشٹ پَدے
اوہ خیال جیہڑا اٹھارہ پوڑیاں دی لڑی وچ ہووے۔

## غزل
غزل دے معنی ہن معشوق نال لاڈ پیار دیاں گلّاں کرنا۔ غزل دے ہر شعر دا مضمون یا خیال وَکھ وَکھ ہندا ہے، ایس دا پہلا شعر بیت تے باقی فرد ہندے ہن۔ ایس دے شعراں دی تعداد طاق ہندی ہے تے تیراں توں زیادہ اشعار نہیں ہندے۔

## مثلّث
ایہہ اوہ نظم ہے جس دے ہر اک بند دے تن مصرعہِ ہندے ہن۔

## خمّس
جس نظم دے ہر بند دے پنج مصرعہِ ہووڽ اوس نوں کیہندے ہن۔

## مسدّس
جس مسلسل نظم دے ہر بند دے چھ مصرعہِ ہووڽ، تے ایہدے پہلے چار مصرعہِ یا دو بَیت ہم قافیہ ہندے ہن تے باقی دو مصرعہِ وکھرے ہندے ہن۔

## چوپائی، چو مصرعہ، چوکلیا، قِطعہ، رُباعی
چار مصرعہ دا اِک بند، انسانی زندگی تے کسی اک پہلو اتے ایس وچ روشنی پائی جاندی ہے۔ جس وچ فارسی رباعی وانگ اِک خیال پیش کیتا جاندا ہے، پر رباعی دے کجھ خاص وزن ہن ، چوپائی یا قطعہ لئی کوئی قید نہیں۔ امرت چھند وی ایس دی اِک قسم ہے۔

## ہور دیکھو
*پنجابی شاعری
*پنجابی شاعری دیاں معنوی صنفاں
*پنجابی شاعری دی ونڈ

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی شاعری
پنجابی شاعری دی ونڈ

**پنجابی شاعری دی ونڈ**

پنجابی ادب وچ زیادہ کم شاعری اُتے ہویا اے تے شاعری نوں مختلف حصیاں وچ ونڈیا جاسکدا اے۔

## جدید شاعری
ایہہ آزاد شاعری اے۔ ایس وچ سیاست دے ماحول تے سماج نوں تمثیل وچ بیان کیتا جاندا اے۔

## رزمیہ شاعری، بیررس
ایہدے وچ بہادراں دے جنگی کارنامے دسے جاندے نیں، قوم وچ قربان ہون دا جذبہ ابھاریا جاندا اے۔ جنگی قومی ترانے ایسے شاعری دی صنف دا حصہ اے۔

## رومانوی شاعری، شنگاررس
ایہہ عشقیہ شاعری اے۔ ایس وچ دمودر، مقبل، وارث شاہ جہے شاعراں لکھیا۔

## صوفیانہ شاعری، شانت رس
صوفیانہ شاعری وچ تصوف، نیکی تے اخلاق دی تعلیم ہٰندی اے۔ ایہدے مشہور شاعر بابا فرید، شاہ حسین، سلطان باہُو،  بُلّھے شاہ ورگے بزُرگ نیں۔

## کرنا رس
جس وچ غم دا اظہار ہووے۔ مرثیہ وغیرہ ۔

## مذہبی شاعری
مذہبی شاعری وچ شرع، حدیث تے مذہبی اصول بیان کیتے جاندے نیں۔ عبدالکریم، حافظ برخوردار ایس واسطے مشہور نیں۔

## مزاحیہ شاعری، ہاس رس
ایس وچ طنز و مزاح تے مخول دی شاعری آؤندی اے۔ ستھرا شاہ، چرن سنگھ شہید تے حکیم ناصر ایس شاعری واسطے مشہور نیں۔

## وبھت رس
جس وچ حقارت تے نندیا دا اظہار کیتا جاوے۔

## ہور دیکھو
*پنجابی شاعری دیاں صنفاں

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی شاعری
پنجابی شاعری دیاں معنوی صنفاں

**[[پنجابی شاعری]]** دیاں معنوی صنفاں دا ویروا انج اے۔

## اُشتر نامہ
ایہہ اوس صوفیانہ شاعری دا ناں ہے جس وچ عشق دیاں تکلیفاں تے مشکلات برداشت کرن دی تلقین کیتی جاندی ہے۔

## پَوڑی
پَوڑی دے ڈنڈے، جس وچ کسی خیال نوں لڑی وار خیر تے شر دا دسیا ہووے۔

## جندڑی
شاعر اپنے آپ نوں اک پردیسی مسافر سمجھ کے دنیا وچ چنگے عمل دی تلقین کردا ہے۔

## جنگ نامہ
ایس وچ عام طور تے امام حسین تے یزید دی لڑائی، واقعہ کربلا دا ذکر ہُندا ہے۔

## جوگی نامہ
شاعر اپنے آپ نوں جوگی یا جوگن سمجھدے ہوۓ عاجزی دا اظہار کردا ہے۔

## چرخہ نامہ
تصوف دے رنگ دی شاعری ، اس وچ شاعر اپنے آپ نوں چرخے دی مثال دے کے تے سوت نوں اعمالِ حسنہ نال تشبیہ دیندا ہے۔

## چوٹاں
ایس وچ دوسرے اتے چوٹ کیتی جاندی ہے یا چھیڑیا جاندا ہے۔

## چوھریٹڑی نامہ
ایہدے وچ شاعر اپنے آپ نوں بھنگن دے روپ وچ رکھ کے عجز و انکساری نال محبوب دے ملن دی خواہش کر دا ہے۔

## حُلیہ شریف
جس شاعری وچ نبی پاک دا حلیہ مبارک درج ہووے۔

## حمد
ایس وچ ﷲ تعالٰی دی ذات دی تعریف کیتی جاندی ہے تے تقریباً ہر شاعر نے حمد لکھی ہے۔

## سلام
حضور اُتے سلام تے درود بھیجیا جاندا ہے۔

## فقر نامہ
جس وچ معرفت دیاں رمزاں ہوݨ۔

## گلزار
ایس وچ جنگ نامہ دی طرز تے پیغمبراں تے اولیا دا حال ہُندا ہے۔

## مثنوی، مرثیہ، نوحہ
مثنوی وچ تاریخ، تصوف، عشق تے قصے کہانیاں مسلسل بیان کیتیاں جاندیاں ہن، جد کہ مرثیہ تے نوحہ وچ کربلا دا واقعہ آندے ہن۔

## مولود نامہ
شاعری دی اوہ صنف جس وچ حضور پاک دی ولادت دا ذِکر ہُندا اے۔

## معراج نامہ
جس شاعری وچ حضور پاک دے معراج دا ذکر ہُندا اے اوہنوں معراج نامہ کہیا جاندا اے۔

## منقبت
ایس وچ صحابہ اکرام دی تعریف کیتی جاندی ہے۔

## نعت
ایہہ آنحضرت دی تعریف وچ لکھی گئی شاعری ہے تے تقریباً سارے مسلمان شاعراں نے لکھی ہے۔

## ہجو
کِسے دی برائی بیان کیتی شاعری نوں آکھدے ہن۔

## وار
جس وچ لڑائی دا مسلسل حال لوکاں وچ جوش پیدا کردا اے۔ مثلن: نادر دی وار، چٹھیاں دی وار۔

## ہور دیکھو
*پنجابی شاعری
*پنجابی شاعری دیاں صنفاں
*پنجابی شاعری دی ونڈ

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی شاعری
ماں بولیاں دا عالمی دیہاڑا

**[[اقوام متحدہ]]** ہیٹھ ہر سال سارے جگ وچ ماں بولیاں دا عالمی دیہاڑا منایا جارہیا ہے۔ عالمی ادارے ہیٹھ ایہہ دیہاڑ 2000 توں منایا جارہیا ہے۔ ایس سلسلے وچ ہوون والی آکسفورڈ یونیورسٹی دی اک کاہڈ موجب سارے جگ وچ ہن وی 6912 بولیاں بولیاں جاندیاں نیں جدوں کہ پچھلے 500 سالاں وچ گھٹو گھٹ اینیاں ہی بولیاں مر گئیاں۔ عالمی پدھر تے بولیاں دی گنتی تے اوہناں دے بولن والیاں دا تناسب بڑا غیر متوازن ہے۔ صرف 75 بولیاں انج دیاں ہین جنہاں نوں بولن والیاں دی گنتی اک کروڑ توں ودھ ہے تے صرف اٹھ بولیاں انج دیاں ہین جنہاں نوں بولن والے بندیاں دی گنتی دس کروڑ توں ودھ ہے جیہڑا کل عالمی آبادی دا چالی فیصد بن دا ہے۔ سب توں ودھ بولیاں جاون والیاں بولیاں چینی، ہسپانوی، انگریزی ، ہندی، پرتگالی، بنگالی روسی تے عربی ہین جدوں کہ دنیا دیاں اسی فیصد بولیاں صرف ویہہ ملکاں وچ ورتیاں جاندیاں ہین۔ دنیا وچ دو سو چار بولیا ں نوں بولن والے بندے صرف دس تیکر یاں ایہدے توں ودھ ہین جدوں کہ تن سو چوتالی بولیاں نوں بولن والیاں دی گنتی دس توں نڑینوے فیصد وچ ہے۔ عالمی پدھر تے صرف سو بولیاں نوں لکھیا جاندا ہے۔

سی آئی اے ورلڈ فیکٹ بک موجب پاکستان وچ سب توں ودھ 48 فیصد پنجابی باراں فیصد سندھی دس فیصد سرائیکی اٹھ فیصد پشتو اٹھ فیصد اردو تن فیصد بلوچی دو فیصد ہندکو بروہی اک فیصد جدوں کہ انگریزی تے ہور بولیاں اٹھ فیصد بولیاں جاندیاں ہین۔ ماہر ابلاغیات ڈاکٹر شمس الدین ڈین آرٹ فیکلٹی کراچی یونیورسٹی دا کہنا ہے مادری بولی ہر بندے نوں پیاری لگدی ہے انسان جے اپنی مادری بولی وچ ہی پڑھے تے اوہدے سکھن دے عمل وچ تیزی تے اوہدیاں خوبیاں ودھ دیاں نیں ۔
## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
کوآلا

**کوآلا** آسٹریلیا  وچ رہن والا جانور اے اس نوں ٹیڈی بیئر وی کیہا جاندا اے۔

آسٹریلیا دے آدواسی جاتی اوبرزنل لوک اس نوں ٹیڈی بیئر (بونا بھالو) دے ناں نال وی جاندے سن۔ آسٹریلیا دے زیادہ تر لوک اس ٹیڈی بیئر جیو نوں پیار اتے مبارک جانور وی مندے ہن۔

## مہاندرا

ایہہ دو فٹ اچا، گول-مٹول، وڈی ساری نکّ، اچّ-اچے کنّ، تکھیاں اکھاں، ملائم بھورے وال، رچھّ دے منہ-مہاندرے والے سندر جانور اے۔ اس دے دند بڑے نکیلے ہندے ہن۔ اس دا سبھاء ڈاڈھا سنگاؤ، سدھا-سادہ، شانت ہون کرکے ایہہ اپنے-اپنے وچ گواچے رہن نوں پسند کردا اے۔ کوالا بھالو دا رنگ اپروں بھورا اتے ہیٹھوں پیلا مخملی ہندا اے۔ مادہ کوالا دو سالاں بعد اک بچے نوں جم دندی اے۔ بچہ اینا کومل ہندا اے کہ ماں اس نوں اک سال تک پٹھّ اُتے بٹھا کھان، رکھاں اُتے چڑھن-اترن اتے رہن دے ڈھنگ-طریقے سکھاؤندی رہندی اے۔
## وسوں تھاں اتے کھانا
ایہہ اچے توں اچے رکھ اُتے چڑھن، اترن وچ ماہر ہندا اے اس لئی ایہہ اپنا گھر وی اچے-سدھے سفیدے رکھ اُتے ہندا اے۔ ایہہ خالص سبزی خور جانور اے اتے نرم گھاہ دے پتے، پھل-پھُلّ کھا کے گزارا کردا اے۔ ایہہ جانور اک دن-رات، 24 گھنٹیاں دوران 18 گھنٹے نیند وچ رہندا اے۔ اس جانور دی نیند کارن ہی ایہہ جنگلی جانوراں، شکاریاں دا شکار ہو جاندا اے۔ اس دی کھلّ توں آکرشک، قیمتی وستر اتے ہور ہینڈ بیگز وغیرہ تیار کیتے جاندے ہن۔ آسٹریلیا دی سرکار اتے جیو سائنسداناں نے 1936 وچ اس نوں مارن اُتے پابندی لگا دتی سی۔ اس دے ودھن-پھُلن لئی سرکھات جنگلی رکھاں اتے چڑیاگھراں دی اساری وی کر دتی گئی۔
## حوالے

گٹھ:جنگلی جانور
گٹھ:جانور
گٹھ:آسٹریلیا دے جانور
گٹھ:آسٹریلیا
ڈھاٹکی بولی

**ڈھاٹکی بولی** (انگریزی: Dhatki language)، (جیہنوں **تھری** تے **ڈھاٹی** وی کہیا جاندا اے) اک ہند آریائی زبان اے جو بنیادی طور تے پاکستان، جنوبی سندھ دے ضلع عمرکوٹ تے تحصیل چھاچھرو وچ بولی جاندی اے۔ مارواڑی بولی ناݪ کافی مݪدی جݪدی اے۔ 

ڈھاٹکی بولݨہار %60 مسلمان، %35 ہندو نیں تے باقی %5 روایتی لوک مذاہب اُتے عمل پیرا نیں۔

ڈھاٹکی بولݨ والی کچھ آبادی قیام پاکستان توں بعد بھارت ہجرت کر گئی، لیکن ڈھاٹکی بولݨہاراں دی وڈی اکثریت ہُݨ وی پاکستان وچ مقیم اے۔

ڈھاٹکی زبان بولݨ واݪیاں مشہور برادریاں:
* کمھار
* مہیش واڑی
* راجپوت
* راج پروہت
* چرن
* سودھا
* کھتری
* ملھی
* ستھر
* بجیر
* سنیار
* میگھواڑ
* بھیل
* ہری جن
* گراسیا 

## حوالے

گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
گٹھ:سندھ د‏‏یاں زباناں
گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں
مائی بھاگو

**مائی بھاگو** بھائی پارے شاہ دے خاندان وچوں سی۔ مائی بھاگو بھائی پارے شاہ دے پتر بھائی ملو دی پتری سی جس دا جم اپنے جدی پنڈ جھبال، ضلع امرتسر وچ ہویا۔ بھائی لنگاہ ڈھلوں جٹّ سی جو گرو ارجن دیو دے ویلے سکھ سجّ گیا سی۔ مائی بھاگو دا بچپن دا نام بھاگبھری سی۔ سکھ اتہاس وچ اس نوں مائی بھاگو وجوں یاد کیتا جاندا اے۔ اس دا ویاہ پٹی دے ندھان سنگھ وڑیچ نال ہویا سی۔ جھبال دے پیرو شاہ دے دو پتر سن۔ مالے شاہ اتے ہرو۔ مالے شاہ دے گھر چار پتر تے اک دھی نے جم لیا۔ اس دے ماں جی دا ستگرو دے دربار آؤنا جانا سی۔ اوہ اپنے پیؤ نال  گرو تیغ بہادر  دے دربار وچ درشن کرن لئی جاندی ہندی سی۔  گرو تیغ بہادر  دی ادتی قربانی اتے بے مثال شہیدی دی خبر بجلی دی طرحاں سارے دیس اندر پھیل گئی۔ بیبی بھاگو نے کیہا، 'پیؤ جی! میرا دل کردا اے کہ میں تلوار لے کے ہُنے دلی چلی جاواں تے جا کے اوہناں ظالماں دا خاتمہ کر آواں، جنہاں نے میرے  گرو تیغ بہادر  نوں اس طرحاں شہید کیتا۔' مائی بھاگو ہمت اتے دلیری دی دھارنی سی۔
## چالی مکتے
انندپور دا قلعہ خالی کراؤن لئی مغلاں نے اعلان کیتا سی کہ جو کوئی اپنے آپ نوں گرو دا سکھ نہ منّ کے گرو نوں چھڈّ دیویگا، اس نوں کجھ نہیں کیہا جاویگا۔ مہاں سنگھ دی اگوائی ہیٹھ چالی سنگھ گرو گوبند سنگھ کول ایہہ کہن گئے کہ اوہ گرو دے سکھ نہیں ہن۔ گرو صاحب نے کیہا کہ ‘اوہ لکھ کے دے دین کہ اج توں اوہ گرو دے سکھ نہیں ہن اتے اس تے اپنی صحیح پا دین۔’ اس طرحاں چالی سکھاں نے ‘بے دعویٰ’ لکھ کے دے دتا اتے انندپور چھڈّ کے تر پئے۔ جنگ لڑن وچ اتے دسویں پاتشاہ سری گرو گوبند سنگھ جی دا ساتھ دے کے مائی بھاگو نے سکھ اتہاس نوں اک نواں ہی موڑ دتا۔ سری انندپور صاحب توں  بے دعویٰ دے کے گئے 40 مجھیل سنگھاں نوں پریرنا دے کے اتے اوہناں دی آپ اگوائی کرکے گرو جی دی بھال وچ مائی بھاگو نے کھدرانے دی دھرتی (ہن سری مکتسر صاحب) دے جنگے میدان وچ دشمن دیاں فوجاں دا مقابلہ کیتا تے جنگ وچ آپ زخمی ہو گئے۔ سری گرو گوبند سنگھ جی نے سہکدی مائی بھاگو نوں ویکھیا تاں اس دے زخم صاف کرکے مرھم پٹی کرکے اس نوں ٹھیک کیتا۔ سکھ اتہاس وچ مائی بھاگو جی اس گھٹنا کرکے کافی مشہور سن کہ اوہناں نے ماجھے دے سکھاں نوں پریرنا دے کے مڑ گرو جی دے لڑ لایا ۔ اوہناں سکھاں نے کھدرانے دی ڈھاب اُتے پہنچ کے بھاری جنگ کیتی تے گرو جی نال ٹٹی گنڈھی سی۔ مائی بھاگو اس لڑائی وچ زخمی ہو گئے سن۔ مائی بھاگو جی حضور صاحب تک گرو گوبند سنگھ جی دے نال گئے اتے اس علاقے وچ وچردے رہے، سکھی دا پرچار کیتا اتے  بدر  (کرناٹک) دے علاقے وچ نانک جھیرا جی دے کول لگبھگ 10 کلومیٹر دے جنواڑے وچ اپنا سریر تیاگیا۔ ایہناں نے دھرم، قوم واسطے آپا واریا اتے بے مکھ ہوئے سکھاں نوں پریرنا دے کے دسمیش پیؤ پاس لیاندا۔
## حوالے

 
گٹھ:بھارت وچ عورتاں
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
مینوتور

**[[یونانی اساطیر]] جاں متھہاس**  وچ  **[[انگریزی]]:[[:en:Minotaur|Minotaur]] ** (/ˈایمaɪnلئیٹیɔːr/، /ˈایمɪnلئیˌٹیɔːr/; Μῑνώταυρος ، ، Etruscan: *Θevrumineś*) اک اساطیری جاں متھہاسی جانور اے جو کلاسیکل زمانے وچ بلد یعنی ڈھگے دے سر دے اتے اک آدمی دے سریر والا کلپیا گیا سی۔ جاں جویں رومن شاعر اووید نے درسایا اے:  "انشک آدمی اتے انشک بلد" سی۔ مینوتور اک بھول-بھلئیاں دے مرکز وچ وسدا سی، جو اک وسترت پیچ دار باغ ورگی عمارت سی جسنوں آرکیٹیکٹ دائدالس اتے اس دے پتر اکارس نے کریٹ جزیرے دے راجا منوس دے حکم نال ڈزائن کیتا سی۔ مینوتور نوں آخرکار اینتھنیئن ہیرو تھیسیئس نے مار دتا سی۔

خطاب مینوتور پرانی یونانی Μῑνώταυρος توں اے جوΜίνως (منوس) اتے نانوَταύρος "بلد (ڈھگا)" دا مجموعہ اے جس دا ترجمہ "منوس دا بلد" اے۔ کریٹ وچ، مینوتور نوں ایستریون دے طور تے جانیا جاندا سی۔ ایہہ نام منوس دے دھرم پیؤ دا وی سی۔

اس اساطیری کردار دے حوالے وچ "مینوتور" مول روپ وچ اک خاص نام سی۔ ڈھگے دے سر والے جانوراں لئی عامَ نام دے طور تے مینوتور بہت بعد وچ 20 ویں صدی دیاں فینتاسی سٹینلی فکشن وچ ڈیولپ ہویا۔

## جم اتے شکل
left|thumb|The bronze "Horned God" from Enkomi, Cyprus
کریٹ جزیرہ دے سنگھاسن اُتے بیٹھن دے بعد، مینوس نے اپنے بھراواں نال حکومت کرن دا مقابلہ کیتا۔ منوس نے پوسیڈون، سمندر دیوتے نوں بینتی کیتی کہ اسنوں برف-چٹا بلد نشانی وجوں (کریٹن بُل) بھیج دیوے جس دی مدد دے نام نال اوہ عوام نوں جتا سکے کہ اوہ دیوتیاں دی پسند اے۔ پوسیڈون نے ایہہ بینتی اس شرط اتے تسلیم کیتی کہ اوہ بیل جسنوں اوہ اس واسطے سمندر وچوں نمودار کریگا بعد وچ قربانی لئی اسے نوں پیش کیتا جاویگا۔ مگر اوہ جانور انا خوبصورت سی کہ مینوس اپنے آپ نوں اسنوں اس طرحاں قربان کرن لئی تیار نہ کر سکیا اتے اس نوں رکھن دا فیصلہ کیتا۔ اس نے سوچیا کہ پوسیڈون نوں اس گل نال کوئی فرق نہیں پینا کہ اسنے چٹا بیل رکھ لیا اتے اپنے اک ہور دی قربانی دے دتی۔  مینوس نوں سزا دین لئی، پوسیڈون نے مینوس دی بیوی پاسیفے نوں بلد دے نال پیار دی دیوانی بنا دتا۔پاسیفے نے کاریگر ڈیڈلس توں اک کھوکھلی لکڑی دی گٔو بنوا لئی اتے چٹے بیل دے نال میل کرن لئی اسدے اندر وڑ گئی۔ اس ملاپ توں جو اولاد پیدا ہوئی اوہ ڈراونا جانور مینوتور سی۔ پاسیفے نے اس دی دیکھ-بھال کیتی، مگر اوہ وڈا ہو کے بڑا خونخار بن گیا اتے اک عورت اتے اک جانور دے ملاپ توں پیدا ہویا اک غیر قدرتی  بچہ ہون کرکے بھیانک ہو گیا۔ اس کول خوراک دا کوئی قدرتی سروت نہیں سی اتے اس لئی اوہ غذا لئی انساناں نوں نگل جاندا سی۔ منوس نے ڈیلفی دے اؤریکل توں صلاحَ لین توں بعد، ڈیڈلس کولوں مینوتور نوں رکھن لئی اک بہت وڈی بھول-بھلئیاں تیار کروا لئی سی۔ اس دا محل وقوع نوسوس وچ مینوس دے محل دے نیڑے سی۔

## نوٹ

گٹھ:یونانی اساطیر
گٹھ:اساطیرگٹھ:یونان
قدیم یونانی

**پرانی یونانی بولی** (انگریزی: Ancient Greek, یونانی: ہیلینکی) پرانے دور دے یونان دیس اتے اس دے آلے دوآلے دے علاقےآں دی مکھ بولی سی۔ اسنوں سنسکرت دی بھین بولی منیا جا سکدا اے۔ ایہہ ہند یورپی بولی پروار دی یونانی شاخاں وچ آؤندی اے۔ اسنوں اک کلاسکی بولی منیا جاندا اے، جس وچ کافی زیادہ اتے اچکوٹی دا ساہت رچیا گیا سی، جس وچ خاصکر ہومر دے دو مہانکاوی الیئڈ اتے اوڈیسی ہن۔ اس دا گرائمر، ووکیبولری، دھنی-تنتر اتے سنگیتمئی بولی اسنوں سنسکرت دے کافی قریب رکھ دندی اے۔

**قدیم یونانی** یونانی زبان د‏‏ی قدیم ترین شکل سی تے ایہ قدیم یونان وچ بولی جاندی سی۔ اسنو‏ں سنسکرت د‏‏ی ساتھی بولی منیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہند یورپی لسانی خاندان د‏‏ی یونانی شاخاں وچ آندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک کلاسیکی بولی منیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:صقلیہ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:قدیم یونان
گٹھ:قدیم یونانی زبان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:یونان وچ نويں صدی ق م دیاں تاسیساں

## حوالے

 

گٹھ:بولیاں
گٹھ:پرانا یونان
گٹھ:یونان دی تریخ
البرٹا یونیورسٹی

**البرٹا یونیورسٹی** (جسنوں **یو آف اے** اتے **یو البرٹا** وی کیہا جاندا اے) اک پبلک کھوج یونیورسٹی اے، جو کہ ایڈمنٹن، البرٹا، کینیڈا وچ قائم اے۔ اس یونیورسٹی دا قیام 1908 وچ الیگزینڈر کیمرون ردرفورڈ ولوںاتے ہینری مارشل ولوں کیتا گئیا سی۔

## مورتاں

File:Convocation Hall University of Alberta Edmonton Alberta Canada 02.jpg|thumb|left|upright|یونیورسٹی دی پرانی کلا نال  متعلق   عمارت
File:Tory Building University of Alberta Edmonton Alberta Canada 02.jpg|thumb|upright|ہینری مارشل ٹاری عمارت، البرٹا یونیورسٹی
File:Rutherford House University of Alberta Edmonton Alberta Canada 03.jpg|thumb|left|البرٹا یونیورسٹی دے نال ردرفورڈ دا گھر
File:University of Alberta Biology Building Pano.jpg|thumb|left|بائیولاجیکل سائنس نال متعلق البرٹا یونیورسٹی دی عمارت
File:Corbett Hall University Of Alberta Edmonton Alberta Canada 08A.jpg|thumb|کوربٹ ہال، البرٹا یونیورسٹی

## حوالے

گٹھ:کینیڈا دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:کینیڈا وچ تعلیمگٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:کینیڈا دے تعلیمی ادارے
بی بی دلیر کور

**بیبی دلیر کور** ستارھویں صدی دی اک سکھ عورت سی جو مغلاں خلاف لڑ رہی سی۔ اسنے 100 عورتاں نال مغلاں خلاف اک ریلی کڈھی۔ اسدا قتل کیتا گیا اتے سکھاں وچ شہید منیا جاندا اے۔ بیبی دلیر کور نوں گرو گوبند سنگھ جی نے 17ویں وچ انندپور صاحب دی رکھوالی لئی ذمہ واری دتی سی۔

## حوالے

## سورس
* "Bibi Dalair Kaur" from Allaboutsikhs.com, URL accessed 12/01/06 

## باہری کڑیاں

## ایہہ وی دیکھو
* سدا کور
* بیبی رجندر کور
* مائی بھاگو
* مائی سُکھن

گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:بھارت وچ عورتاں
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
ایسٹیریؤن دا گھر

"**ایستریؤن دا گھر**" (مول سپینی سرلیکھ: "**La casa de Asterión**") ارجنٹینی لکھاری ہورہے لوئیس بورہیس دی اک نکی خیالی اتے دہشت دی کہانی اے جو پہلی وارمئی 1947 وچ لوس اینیلس ڈی بیونو ایرس وچ چھاپی گئی۔ ایہہ 1949 وچ کہانی مجموعے ال الیف وچ دوبارہ چھاپی گئی سی۔

ہورخیس دی دوجیاں کہانیاں دی طرحاں ایہہ کہانی وی اک دلچسپ ساہتی تجربہ اے، جس وچ اک مشہور یونانی دیومالا نوں کریٹ دے مینوتور دے نظرئیے توں بیان کیتا گیا اے۔

## پلاٹ دا خلاصہ
کہانی ایستریؤن ولوں اک منبچنی دے روپ وچ اے۔ اوہ کجھ غیر حساس داعویاں - کہ اوہ گھمنڈی، جاں مانودوکھی جاں پاگل اے - دی گل کردے ہوئے شروع کردا اے جو کہ جھوٹھ ہن۔ ایستریؤن اپنے گھر نوں پھلار وچ بیان کردا اے: کہ اس وچ کوئی تالابند دروازے نہیں ہن؛ کہ ایہہ بہت سارے گلیارے اتے کمرے، پول اتے ویہڑے ہن۔ اوہ دسدا اے کہ اک وار جدوں اوہ اپنا گھر چھڈّ گیا سی تاں عامَ لوک انے پریشان ہو گئے سن کہ ہن اوہ باہر نہیں جاندا۔ اوہ ایہہ یعقین کر رہا اے کہ اس دے شاہی خون نے اس نوں الگ پچھان دندا اے (آخر اوہ اک رانی دا جایا اے)۔ ایستریؤن دسدا اے کہ کویں اوہ اپنے دن اکانت وچ بتاؤندا اے: کاریڈور وچ دوڑن راہیں؛ سون دا سوانگ رچا کے؛ اتے کدے-کدے ایہہ ناٹک کرکے کہ "دوجا ایستریؤن" ملن آیا اے، اتے اسنوں گھر دا دورہ لواؤندا رہا اے۔

اپنے گھر دا موازنہ کائنات نال کردے ہوئے، ایستریؤن اس دی بے انتتا بارے وستار وچ جاندا اے۔ اس نے ایہہ وی سجھاء دتا اے کہ شاید اس نے دنیا بنایا اے اتے اس بارے بھلّ گیا اے۔ آخر وچ اوہ ہور لوکاں دا ذکر کردا اے، نوں آدمی دا جو ہر نوں سالاں بعد آؤندے ہن "تاں جو میں اوہناں نوں برائی توں نجات دوا سکاں"، اتے جنہاں دیاں لاش اوہ خالی کمریاں وچ اک نوں دوجے توں فرق کرن لئی چھڈّ دندا اے۔ ایستریؤن اپنی موت بارے سوچدا اے اتے اتسکتا نال اس دے "نجات دواؤن والے" دے آؤن دا انتظار کر رہا اے، جو اس نوں اپنے اننت گھر توں دور لے جاویگا۔

ایہہ کہانی، تھیسیئس دی اک لائن نال ختم ہندی اے— “کیہ توں ایہہ منینگی، ارییادنے؟ تھیسیئس نے کیہا۔ مینوتور بڑی مشکل نال ہی اپنا پکھ پور سکیا۔” — پاٹھک نوں ایہناں شبداں نال درساؤندے ہوئے کہ ایستریؤن سچ مچّ کریٹ دا منوتور اے۔

اپنیاں کئی ہور کہانیاں دے وانگ ہی، ہوراے اک وکھرے لینج راہیں اک مشہور کہانی نوں دیکھدا اے، واقعے دے ہور ممکن معنےآں تے روشنی پاؤندا اے۔ ایڈگر ایلن پو دے وانگ اوہ اک سماجی طور تے اسادھارن پاتر منبچنی نال کہانی شروع کردا اے اتے انت وچ کہانی نوں اچانک موڑ موڑ دے دندا اے۔

گٹھ:ہورہے لوئیس بورہیس دیاں نکیاں کہانیاں
گٹھ:نکیاں کہانیاںگٹھ:کتاباں
گردوارہ بُڈھا جوہڑ

**گرودوارہ بُڈھا جوہڑ** دا استھان 18ویں صدی دے سکھ اتہاس نال متعلق اے۔ ایہہ ستھان راجستھان دے سری گنگانگر ضلعے دے پنڈ  ڈابلا پنڈ وچ پدمپور-جیتسر سڑک تے واقع اے۔ ایہہ ستھان شری گنگانگر توں 85 کلومیٹر اتے رائےسنگھ نگر توں 30 کلومیٹر دی دوری تے اے۔ بڈھا جوہڑ ستھان تے سکھاں ولوں کیتے مہان کم دی یاد وچ عمارت دی نیہہ 1953 وچ سنت فتح سنگھ ولوں رکھی گئی۔ پرانے سکھاں دے کجھ برتن پرات، دیگ، کڑچھے آدی وی اتھے لنگر ورتاؤن لئی رکھے ہوئے ہن۔ عمارت وچ اک پرانا قلعہ وی اے جو ہن ڈھیہہ چکیا اے۔ گرودوارہ صاحب دے ناں 150 ایکڑ زمین لگی ہوئی اے۔ ایہہ سماں سکھاں لئی گھور اندھکار دا سماں سی۔ سکھ مغلاں، پٹھاناں، پہاڑی راجیاں اتے دلی دے تخت نشیناں نال ہی جوجھدے رہے۔ 18ویں صدی دے انت وچ سکھ راج دای قیام ہو گئیا سی۔ زکریا خان نے سکھاں دے سراں دے ملّ رکھ دتے۔ اس ویلے سکھ جنگلاں وچ لک-چھپ کے اپنا بچاؤ کردے رہے۔ اجیہے ہی ویلے بابا بڈھا سنگھ نے پدمپور دے نال راجستھان دے جنگلاں وچ سنگھاں دا ڈیرہ بنایا، جس نوں ہن بڈھا جوہڑ کیہا جاندا اے۔ سنگھ ویلے-کویلے اتھے ہی لک-چھپ کے آؤندے-جاندے سن۔ ایہہ سن 1740 عیسوی دا سماں سی جدوں زکریا خان دے ستائے ہوئے سکھ اپنا گھر-گھاٹ چھڈّ کے راجستھان دی بیکانیر ریاست وچ آ وسے سن۔ سنگھاں دی اک جتھیبندی نے جو ہن شہید نگر گرودوارہ بڈھا جوہڑ اے، ستھان نوں چنیا۔
## سکھا سنگھ اتے مہتاب سنگھ
بھائی بلاکا سنگھ ناں دے سنگھ نے پجّ کے خبر دتی کہ حکومت دے کارندیاں ولوں ہرمندر صاحب دی بے ادبی کیتی جا رہی اے، جس نوں ٹھلھ پاؤنی چاہیدی اے۔ اس کم لئی مہتاب سنگھ میرکوٹیا اتے سکھا سنگھ ماڑی کمبوج تیار ہوئے۔ ایہہ دوویں ترن تارن دے نیڑے پجّ کے چودھریاں دے بھیس وچ دربار صاحب گئے۔ سکیم مطابق اوہناں نے اپنے گھوڑے اکال بنگے ساہمنے الاچی بیر نال بنھ دتے۔ پہریداراں نوں کیہا کہ اوہ معاملہ دین آئے ہن۔ جدوں مسا رنگڑ نوں دسیا گیا کہ چودھری معاملہ تارن آئے ہن تاں اس نے سکھا سنگھ اتے مہتاب سنگھ نوں اندر بلا لیا۔ اندر کنجری نچّ رہی سی۔ شراب دے دور چل رہے سن۔ دوواں نے تھیلیاں بھیٹ کیتیاں۔ جویں ہی مسا رنگڑ گردن نیویں کرکے تھیلی کھولھ کے پیسے ویکھن لگا، مہتاب سنگھ نے پھرتی نال اس دا سر تلوار نال دھڑ توں الگ کر دتا۔ سکھا سنگھ نے مسے رنگڑ دے وڈھے سر نوں نیزے نال ٹنگ لیا تے سبھ دے ویکھدے-ویکھدے گھوڑے بھجا کے لے آئے۔ لمبا سفر طے کرکے بڈھا جوہڑ پجّ کے اتھے اکتر خالصہ دل دے دیوان وچ آ پیش کیتا۔ جدوں ذکریا خان نوں سکھاں دے اس کارنامے دی خبر ملی تاں اوہ بہت حیران ہویا۔
## حوالے

گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
بیبی صاحب کور

**بیبی صاحب کور** (1771–1801) اک سکھ شہزادی اتے پٹیالہ دے راجا صاحب سنگھ دی وڈی بھین سی۔ اسدے بھرا نے اسدے ویاہ توں بعد اس نوں یاد کیتا اتے 1793 وچ اس دا وزیراعظم تعینات کیتا۔ اسنے برطانوی راج دے خلاف لڑائی لئی فوجاں دی اگوائی کیتی اتے اوہ اک برطانوی جنرل دے خلاف لڑائیاں نوں جتن والی کجھ پنجابی سکھ عورتاں وچوں اک سی۔

جورج تھامس اک آئرش اے جو حصار اتے ہانسی دے حال راج ہریانہ حکومتی راج اتے حکمرانی کردا اے اپنے علاقے نوں ترقی یافتہ کرن لئی اتسک سی اتے اپنے اتری سرحد تے سکھ علاقیاں ول اپنا دھیان مرتکز کیتا اتے اپنی طاقت دے نال جیند ول مارچ کیتا۔ صاحب کور نے جورج تھامس دیاں فوجاں نال لڑائی کیتی اتے جیند توں واپس آؤن لئی مجبور کر دتا۔
## ایہہ وی دیکھو
* سدا کور
* بیبی رجندر کور
* مائی بھاگو
* مائی سُکھن
* بی بی دلیر کور
## حوالے

## سورس
* "Bibi Sahib Kaur (1771–1801 A.D.)"، URL accessed 09/02/06 

گٹھ:جم 1771
گٹھ:سکھ جنگجو عورتاں
گٹھ:برطانوی ہند دے لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
والٹر سکاٹ

**سر والٹر سکاٹ**،(15 اگست 1771 – 21 ستمبر 1832) اک سکاٹش تریخی ناول کار، ناٹک کار، اتے شاعر سی، جسدے یورپ، آسٹریلیا، اتے شمالی امریکہ وچ بہت سارے   پاٹھک سن۔

## حوالے

## باہری کڑیاں

* Sir Walter Scott and Hinx, his Cat
* Walter Scott Digital Archive at the University of Edinburgh.
* The Edinburgh Sir Walter Scott Club 
* ''Sir Walter Scott''، biography by Richard H. Hutton, 1878 (from Project Gutenberg)
* 
* 
* 
* Works by Walter Scott at The Online Books Page
* 
* Walter Scott's profile and catalogue of his library at Abbotsford on LibraryThing.
* Guardian Books – Sir Walter Scott
* Portraits at the National Portrait Gallery
* Bust of Walter Scott by Sir Francis Leggatt Chantrey, 1828, white marble, Philadelphia Museum of Art, # 2002.222.1, Philadelphia (PA)۔
* Millgate Union Catalogue of Walter Scott Correspondence 
* Correspondence of Sir Walter Scott, with related papers, ca. 1807–1929

گٹھ:سکاٹش ناول کار
گٹھ:سکاٹش ناٹک کار
گٹھ:سکاٹش شاعر
گٹھ:رومانسزم
گٹھ:جم 1771
گٹھ:سکاٹلینڈ
رومانیت

رومانوی لہر 18ویں صدی دے دوجے اد چ یورپ چ ٹری ایدا جوڑ ساہت، آرٹ تے موسیقی نال سی۔ اے کلاسیکی ویلے توں الٹ سی۔ ایدے چ جذبات، تصور، نیچر، تے پرانے ویلیاں دیا کعانیاں تے لوکاں نوں اگے رکھیا جاندا اے۔ اے صنعتی انقلاب، عقلی سوچاں دے خلاف سی۔ مورتاں چ یدے چ تیز رنگ ورتے جاندے سن۔

رومانوی تحریک دے منے پرمنے ناں تھلے دتے گۓ نیں:

*فرانسسکو گویا
*یوجین ڈیلاکراہ
*ٹیوڈر گریکو
*ولیم ٹرنر
*تھامس کول
مقصود ثاقب

**مقصود ثاقب** (جم 4 اپریل 1955) پاکستانی پنجاب دے اک ساہتکار، کہانی کار، اڈیٹر اتے پبلشر ہن۔ پہلاں 'ماں بولی' نام دے پرچے دی (1986 توں 1997 تک) اڈیٹری کیتی تے اج کل شاہمکھی وچ 'پنچم' (1998 توں ہن تک) ناں دے مہینہ وار پرچے دا اڈیٹری کر رہے ہن۔
## کیریئر
مقصود  ثاقب نے اپنا ساہتی کیریئر 1970ویاں وچ شروع کیتا۔ اس نے اردو اتے پنجابی رسالیاں لئی کجھ کہانیاں لکھیاں، پر اس دا پہلا پیار پنجابی سی۔ پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ اس نوں نجم حسین سید، جو ڈیپارٹمنٹ دے چیئرمین سن، اتے پروفیسر آصف خان اتے علی عباس جلالپوری ، جو اتھے پارٹ ٹائم استاد سن، ورگے ساہتی بابیاں دی سنگت وچ بیٹھن دا موقع ملیا سی۔ ایہہ چھیتی ہی پنجابی بولی دی ترقی دے لئی کلوقتی عزم وچ بدل گئی۔ اس نے مزدور کسان پارٹی وچ وی کم کرنا شروع کر دتا۔ پر ایہہ انٹیکجوئل اتے سیاسی جدوجہد سی، کیریئر دی شروعات نہیں۔ پنجابی بولی لئی جدوجہد دیاں جڑاں کھبے پکھی لوک راجپالیسی وچ ہن۔ پر پاکستان وچ، کھبے پکھ دی راجپالیسی وانگ ہی، پنجابی بولی لئی جدوجہد بڑا ہی مشکل کم اے۔

پنجابی، سٹھّ فیصد توں ودھ پاکستان دے لوکاں دی ماں بولی اے اتے دنیا دی 14ویں مکھ بولی اے، پر پاکستان وچ ایہہ رولی پئی اے۔ ثاقب نے ایہناں حالتاں وچ پنجابی وچ کم کرن دی شروعات کیتی اے۔ پچھلے 40 سال توں اپنے جاری کم نال اس نے لہندے اتے چڑھدے دوناں پنجاباں وچ خوب نامنا کھٹیا اے۔ اس نے مہینہ وار پنجابی رسالے، "ماں بولی" نوں اپنے کم دا زریعہ بنایا۔ ایہہ منیرالدین خالد نال مل کے شائع کیتا گیا سی۔ ایہہ 1987 وچ شروع کیتا سی۔ منیر نے نبیبیاں دے ادھ وچ رسالے نوں چھڈّ دتا۔ "ماں بولی" نوں پنجابی دے ودھیا رسالے لئی 1990 وچ کلا اتے ساہت دے وقاری انعام **[[بھائی ویر سنگھ انعام]]** نال نوازیا گیا گیا سی۔ اس دے نال ادوں ایہہ انعام ملک راج آنند اتے پنڈت روی شنکر نوں وی ملیا سی۔

## لکھتاں
* *کہانیاں*
* *سچا تلا* (نکیاں کہانیاں)
* *پنکھ مکٹ* (بدیسی کہانیاں دے ترجمے)
* *سر سنگیت دے ہیرے*
* *شاہ مہرے*
* *کامریڈاں نال تردیاں* (ارندھتی رائے دے سفرنامے دا پنجابی ترجما)
* *سنگیتکاراں دیاں گلاں* (انٹرویو اتے مضمون)
* *لوک بولی لوک وہار* (پنجاب دی بولی دے مدعے تے 82 مضمون)
* *پچھن دسن* (انٹیکچوئل، لکھاری، کھوجکار، شاعر، تھئیٹر فنکاراں دے انٹرویو)

## حوالے

## باہری جوڑ
* ثاقب دی کہانی سنو

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
نقش لائلپوری

**جسونت رائے شرما** (24 فروری 1928 – 22 جنوری 2017)، اس دا اصلی ناں سی، ویسے اوہ اپنے قلمی ناں نقش لائلپری نال مشہور اے۔ اوہ بھارتی غزلکاراتے بالیوڈّ دا فلمی گیت کارسی۔  اس نے ودھیا گیت ہن -  رسم الفت کو نبھائیں تو نبھائیں کیسے، لتا دی آواز وچ 1973 وچ آئی فلم ‘دل کی راہیں’ دا گیت)؛ الفت میں زمانے کی ہر رسم کو ٹھکراؤ (1994 دی فلم ‘دور گرل’ دا گیت)؛ مجھے پیار تمسے نہیں ہے… (رونا لیلیٰ دی آواز وچ 1977 وچ بنی فلم ‘گھروندا’ دا گیت)؛ نا جانے کیا ہوا جو تجھ کو چھو لیا، لتا دی آواز وچ 1981 دی فلم ‘درد’ دی گیت) آدی۔ نقش لائلپری دے لکھے گیت محمد رفیع، لتا منگیشکر، مکیش، آشا بھونسلے اتے کشور کمار ورگے گائکاں نے گائے ہن تے مدن موہن، نوشاد، جےَ دیوَ، سپن-جگموہن، روندر جین، ہنس راج بہل، حسن لال-بھگت رام وغیرہ ورگے سنگیتکاراں نے اوہناں دے گیتاں نوں سنگیتبندھ کیتا اے۔

## شروع دا جیون
جسونت رائے شرما دا جم 24 فروری 1928 نوں اک پنجابی-براہمن پروار وچ لائلپور (ہن دے فیصل آباد اتے اجوکے پاکستان) وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ، اک مکینک انجینیئر ہون کرکے، چاہندے سی کہ جسونت نوں وی انجینیئر بنایا جاوے۔ اسنے ساہت لئی جسونت دی محبت نوں نفرت کردا سی۔ جدوں اوہ اٹھ سال دا سی تاں اس دی ماں دی چیچک نال موت ہو گئی اتے اوہناں دے پیؤ نے دوبارہ ویاہ کروا لیا، جس توں بعد پیؤ-پتر دا رشتہ وگڑ گیا۔

1946 وچ شرما نے اشاعت گھر ہیرو پبلیکیشنز وچ کم کیتا اتے بعد وچ کم دی بھال لئی لاہور چلے گیا۔ بھارت دی ونڈ توں بعد، ایہہ پروار لکھنؤ چلے گیا۔ بعد وچ شرما نے قلمی نام "نقش" اپنا لیا اتے اردو شاعراں دی روایت مطابق جم ستھان نال جوڑن لئی اس وچ "لائلپوری" دا وادھا کر لیا۔

لائلپوری 1951 وچ ممبئی چلے گیا اتے ٹائیمز آف انڈیا وچ اک پروف ریڈر وجوں کم کرنا شروع کر دتا۔ بڑے پاپڑ ویلے۔ اس نے کملیش نال ویاہ کیتا، جس دے نال اس دے تن بیٹے، باپن، راجیندر اتے سنیت ہوئے۔ اسدے پروار دے میمبراں نے وی لائلپوری نوں اپنے تخلص دے طور تے اپنا لیا۔لائلپوری اپنی بیوی نوں اپنی "طاقت دا تھمھ" مندا سی جس نے اس دے ناکام سالاں وچ اس دا ڈٹّ کے ساتھ دتا سی۔ اس دا پتر راجیندر "راجن" لائلپوری اک سنموٹوگرافر اے۔

## رچناواں
لائلپوری 1950 دے دہاکے وچ ہندی فلماں وچ کم کرن لئی ممبئی آیا سی۔ اسنے سٹیج ناٹک لکھنا شروع کیتا اتے اداکار رام موہن نال اسدی ملاقات ہوئی، جو اداکار اتے ڈریکٹر جگدیش سیٹھی دا معاون سی۔ موہن نے لائلپوری نوں سیٹھی نال ملایا، جسنے اسدی شاعری سنی اتے اس نوں اپنی اگلی فلم لئی گیت لکھن لئی کیہا۔ جگدیش سیٹھی اس ویلے ‘جگو’ فلم بنا   رہے سن۔  ‘جگو’ دے آشا بھونسلے دے گائے اتے ہنسراج بہل دے کمپوز کیتے گیت ‘اگر تیری آنکھوں سے آنکھیں ملا دوں…” راہیں فلماں وچ اسدا داخلہ ہویا۔

1970 دے دہاکے تک، لائلپوری دے کم نوں سفلتا نصیب نہیں سی ہوئی۔ اسنے اپنا جیون نباہ کرن لئی ڈاک ڈیپارٹمنٹ وچ کم کیتا۔ سنگیت ڈریکٹر جیدیو نے اس نوں ٹیوی لڑیواراں دے راہ پایا اتے اس نوں ہندی ٹیلیوژن لڑی شریکانت لئی گیت لکھن لئی کیہا۔ لائلپوری نے تقریباً 40 پنجابی فلماں دے نال-نال 50 ٹیوی سیریل لئی گیت لکھے۔

لائلپوری نے مدن موہن، خیام، جیدیو، نوشاد اتے روندر جین سمیت کئی بالیوڈّ سنگیت ڈریکٹراں، اتے سریندر کوہلی، ہنسراج باہل، وید سیٹھی اتے ہسنلال بھگترام ورگے پنجابی سنگیت کمپوزراں نال ملکے کم کیتا۔  1970 وچ اوہناں دی پہلی فلم 'فکر' دے ویلے توں اسدا ڈائریکٹر بی۔ آر۔ اشارہ نال نیڑلا تعلق سی، جس نال مکیش دا گایا لائلپوری دا گانا "میں تو ہر موڑ پر تجھ کو دونگا صدا' مشہور  ہویا سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1928
گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:موت 2017
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:غزل گو
رانی دُرگاوتی

**رانی دُرگاوتی ** (5 اکتوبر، 1524 –  24 جون، 1564) 1550 توں 1564 تک گونڈوانا دی اک رانی سی۔ اس دا جم مشہور راجپوت چندل بادشاہ کیرت رائے دے پروار وچ ہویا سی۔ اوہ کلنجر دے قلعے (باندا، اتر پردیش) وچ چندل شاہی خاندان وچ پیدا ہویا سی، جو کہ راجا ودیادھر دی رکھیا لئی بھارتی اتہاس وچ مشہور اے جس نے غزنی دے محمود دے حملے نوں نشٹ کیتا سی۔ رانی درگاوتی دیاں کامیابیاں نے پرانے پرمپرا دے حوصلے اتے سرپرستی نوں ہور ودھا دتا۔

## جیون
1542 وچ، اس دا ویاہ گونڈ شاہی خاندان دے راجا سنگرام شاہ دے سبھ توں وڈے پتر دلپٹ شاہ نال ہویا سی۔ اس ویاہ دے کارن چندل اتے گونڈ خاندان اکٹھے ہو گئے سن۔ اسدے نتیجے وجوں کیرت رائے نے شیرشاہ سوری دے  حملے ویلے گونڈ دی مدد حاصل کر کیتی سی۔

اسنے 1545ء وچ اک پتر نوں جم دتا جسدا ناں ویر نارائن سی۔ دلپٹشاہ دی موت1550 وچ ہو گئی اتے ویر نرائن دی چھوٹی عمر کرکے، دُرگاوتی نے گونڈ ریاست دی سیاست وچ حصہ لیا۔ دیوان بیوہار آدھار سمہا اتے منتری مان ٹھاکر نے رانی نوں  حکمرانی دے کامیاب تے بااثر طریقے نال دیکھبھال کرن وچ مدد کیتی۔

## ایہہ وی دیکھو
* چاند بی بی
* ردرما دیوی
* کیتُور چیننامما

## باہری کڑیاں

گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:مدھ پردیش دے لوک
گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:مشہور زنانیاں
مشی خان

**مشی خان** اک فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ اتے ٹیوی ہوسٹ اے۔
اوہ پی۔ٹی۔وی دے ڈرامہ 'عروسہ' ناں دا سرلیکھ 'عروسہ' دے روپ وچ اداکاری کیتی سی، جو کہ اوہناں دی شروعاتی سیریل سی۔ اس نے پھر کئی ہٹ پی۔ٹی۔وی۔ ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی جس نے اس نوں اپنا گھر بنایا اے۔ اسنے 1998 وچ اپنی پہلی فلم نکاح وچ وی شروعات کیتی۔

## کریئر
مشی نے اپنے کریئر دی شروعات پی۔ٹی۔وی۔ دے ہٹ ڈرامہ 'عروسا' نال کیتی، بعد وچ اسنے عجائب خانہ  ،بوٹا فرام ٹوبا ٹیک سنگھ، ٹیپو سلطان اتے اندر کی بات    ورگے ہور پی۔ٹی۔وی۔ ڈرامےآں وچ کم کیتا ۔ اسنے پچھلے کئی سالاں وچ ماڈلنگ، گائننگ، ڈرامے تیار کرکے، فلماں وچ ہوسٹنگ اتے اداکاری کیتی۔

## فلماں
* *نکاح *1998)
* *جنن* (2016)

## ٹیلیوژن

## ٹی۔وی۔ ہوسٹ
* کشمش (1998) :- پی۔ٹی۔وی۔
* سحیہر مشی خان کے ساتھ (2012) :- کے ٹو چیننل اتے

## حوالے

## باہری کڑیاں
* http://www.imdb.com/name/nm3472828/
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
2جی سپیکٹرم گھوٹالا

**2 جی سپیکٹرم گھٹالا** 2 جی سپیکٹرم ونڈ کارن سرکاری خزانے نوں 1.76 لکھ کروڑ دا نقصان ہویا سی۔ سینٹرل انویسٹیگیشن بیورو نے اک کیس وچ دو سیاستداناں نوں مکھ ملزم دسدیاں سپیکٹرم دی ونڈ دی تاریخ بدلن کارن 575 'چوں 408 عرضیاں پہلاں ہی مقابلے 'چوں باہر ہو گئیاں۔ دو ملزماں اُتے پہلاں آؤ، پہلاں پاؤ دی پالیسی دا النگھن کرن اتے تجربیکار کمپنیاں نوں لائسینس دین دا الزام لایا گیا سی۔ آڈیٹر جرنل آف انڈیا نے لائسینس بہت ہی گھٹ دراں اُتے دین دا الزام لایا سی۔ ایہہ 2 جی معاملہ نومبر 2010 وچ 'آڈیٹر جرنل آف انڈیا' ولوں پیش کیتی رپورٹ توں بعد سرخیاں وچ آیا سی۔  یو۔پی۔اے۔ سرکار اُتے غیرقانونی ڈھنگ نال لائسینس ونڈن اتے کجھ ٹیلیکام کمپنیاں نوں فائدہ پہنچاؤن دا الزام لایا گیا سی۔

## لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارتی گھوٹالے
گٹھ:بھارت
مہاں سنگھ سُکرچکیا

**مہاں سنگھ سُکرچکیا ** (م۔ 1790ء): سردار چڑھت سنگھ سکرچکیا دا پتر اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا پیؤ سی ، جو پیؤ دی اچانک موت کارن بچپن وچ ہی اپنی مثل دا سردار بنیا۔ اس دے بالغ ہون تک اس دی ماں مائی دیساں نے مثل دی واگ-ڈور سمبھالی۔ اپنے بھراواں دی مدد نال اس نے اپنے علاقے نوں محفوظ رکھیا۔ مہاں سنگھ نے جوان ہون تے مثل دا اختیار سمبھالیا اتے نورالدین بامیزئی توں روہتاس اتے چٹھے سردار نور محمد توں رسولگڑھ نگر واپس لئے۔ جدوں ایہہ رسولگڑھ جت کے پرط رہا سی ، تاں اس نوں 13 نومبر 1780ء  نوں پتر دے جم دی خبر  ملی ۔ اس نے اس دا ناں ‘رنجیت سنگھ’ رکھیا۔ اس نے پنڈی بھٹیاں، ساہیوال، عیسی خیل، جھنگ  نگراں نوں اپنے ماتحت کیتا اتے جموں اتے حملہ کرکے شہر نوں خوب لٹیا۔ اس نے سردار جسا سنگھ رامگڑھیا نال مل کے کنھیا مثل دے سردار جے سنگھ نال بٹالے نیڑے لڑائی کیتی جس وچ جے سنگھ دا اکلوتا پتر سردار گربخش سنگھ ماریا گیا اتے کنھیا مثل دی ہار ہوئی۔ پھر اس نے صاحب سنگھ بھنگی نوں سدھورا قلعے وچ گھیر لیا۔ لمبے گھیرے دوران ایہہ بیمار ہو گیا اتے اپریل 1790ء  نوں چلانا کر گیا۔ اس توں بعد رنجیت سنگھ سکرچکیا مثل دا سردار بنیا۔
## ہور ویکھو
*مہاراجہ رنجیت سنگھ
*چڑھت سنگھ سکرچکیا
*سکرچکیا مسل
## حوالے

## باہرلے جوڑ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ سلطنت
تواریخ گرو خالصہ

**تواریخ گرو خالصہ** ایہہ وڈے سائز دی سکھ اتہاس اُتے  گیانی گیان سنگھ (ویکھو) دی رچنا اے۔ اس دے پنج حصہ ہن، جویں (1) جنمساکھی دساں گروآں، (2) شمشیر خالصہ ، (3) راج خالصہ، (4) سردار خالصہ اتے (5) پنتھ خالصہ۔ اس دے پہلے حصہ وچ دس گرو صاحبان دے جیون-تذکرےآں توں علاوہ سکھ قوم دے خالصہ سجے جان تک دی تریخ  دتی گئی اے۔ دوجے حصہ وچ  بندہ سنگھ بہادر دیاں مہماں اتے شہیدیاں دا حال انکت کرن توں بعد سکھاں اتے ڈھائے گئے ظلماں اتے اوہناں دے درعمل وجوں قائم ہویا ‘دل خالصہ ’ اتے اس دے جدوجہد دا ذکر ہویا اے۔ تیجے حصہ وچ مسلاں دیاں کاروائیاں دے چترن توں بعد مہاراجہ رنجیت سنگھ دی بادشاہی دی مہانتا نوں درسایا گیا اے اتے انت وچ پنجاب اتے انگریزاں دے قبضے دی گل کیتی گئی اے۔ چوتھے حصہ وچ اوہناں سکھ ریاستاں دا ذکر درج اے جو مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج وچ شامل نہیں ہوئیاں سن۔ پنجویں حصہ وچ سکھ قوماں ، گوردواریاں، سنگتاں، پرچار-مرکزاں وغیرہ اتے چاننا پایا گیا اے۔

انے وڈے سائز والے اتہاس نوں لکھن لئی گیانی جی نے سامان اکٹھا کرن اتے لگبھگ 15 ورھے لگائے اتے تن پرکار دے زریعہ ورتے۔ اک، پرانے سکھاں نال رابطہ؛ دوجا ، سارے دیس دا سفر اتے تیجا، پرانے سکھ اتہاس۔ اس اتہاس دے پہلے تن حصہ گرو گوبند سنگھ پریس، سیالکوٹ ولوں سن 1891–92 ء وچ شائع کیتے گئے۔ اس پرکاشن لئی سیالکوٹ دے مہنت پریم سنگھ اتے بھائی ہری سنگھ اتے راولپنڈی دے س۔ بوٹا سنگھ نے مالی مدد دتی۔ باقی دو حصہ اجے چھپے نہیں سن کہ گیانی جی امرتسر آئے اتے سخت بیمار ہو گئے۔ اوہناں دی ماڑی حالت ویکھ کے خالصہ ٹریکٹ سوسائٹی دے مکھی میمبراں نے گیانی جی نوں پریر کے چھپیاں انچھپیاں کتاباں دے کھرڑے لے کے اوہناں دے پرکاشن دے حقوق سوسائٹی دے ناں لکھوا لئے اتے اس دے بدلے وچ گیانی جی نوں 12 روپئے مہینہ دین دا اقرارنامہ لکھ دتا۔ پر سوسائٹی نے کھرڑے نا شائع کیتے اتے نا ہی گیانی جی نوں پرتائے۔ اس حقیقت بارے گیانی جی نے خود لکھیا ہے—اتی انیائے ان ظلم بڈ مجھ سوں کینو آپ۔ نہ کھرڑے مجھ دیت ہیں نہِ چھاپ ہیں آپ۔ برکھ ستاراں بھئے ہیں ان کو دئے بنائ۔ کھٹے مں پا رکھے ہیں ٹالا کرت رہائِی۔ … ساگر سمع مم کرت سے ٹریکٹ چھاپ کئی۔ دھن عر نام کما رہے پنتھک آگوُ نیک۔ (گرمتِی پرکاش، 9/1992)।

تواریخ گرو خالصہ  دا چوتھا حصہ (سردار خالصہ) اجے تک نہیں چھپیا اتے پنجویں حصہ (پنتھ خالصہ) دا سن 1919ء وچ صرف اردو اڈیشن چھپیا اے۔ پہلے تن کھنڈاں نوں اکٹھیاں اتے وکھرے وکھرے روپ وچ کئی وار اردو اتے پنجابی وچ چھاپیا جا چکا اے۔ سن 1970ء  وچ بولی ڈیپارٹمنٹ نے وی اس نوں دو حصیاں وچ چھاپیا اے۔
 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سکھ اتہاسگٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ
گٹھ:کتاباں
سردار کروڑا سنگھ

**کروڑا سنگھ** ( موت:1761 )   سکھاں دی کروڑسنگھیا مثل دا بانی سی۔ ایہہ لاہور ضلعے وچ برکی پنڈ دا وسنیک سی اتے جٹاں دے ورک گوت نال متعلق سی ۔ اس نوں نواب زکریا خان دے ویلے زبردستی مسلمان بنایا گیا سی ۔ مگر ایہہ دیوان دربارا سنگھ توں امرت چھک کے مڑ سنگھ سج گیا سی ۔ کروڑا سنگھ نے اپنیاں سرگرمیاں نوں زیادہ تر ہشیارپور ضلعے وچ کانگڑا پہاڑیاں دے دکھن والے علاقے تک محدود رکھیا ۔ 1759 وچ ، آدینا بیگ خان دی موت پچھوں ، کروڑا سنگھ نے آدینا بیگ دے دیوان بشمبھر ملّ نوں مار کے اس دے کافی علاقے اتے قبضہ کر لیا سی جس وچ ہشیارپور ، ہریانہ اتے شام چوراسی علاقے شامل سن ۔ کروڑا سنگھ 1761 وچ کنجپورا دے نواب دے خلاف لڑدا ہویا کرنال دے نیڑے تراؤڑی وکھے ماریا گیا سی ۔

## ہورویکھو
*دل خالصہ
*سکھ مسلاں
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:جٹ

گٹھ:پنجابی جرنیل
تارا بائی

**تارابائی بھوسلے ** (1675-9 دسمبر 1761 ستارا وکھے) 1700 توں 1708 تک بھارت دی مراٹھا سلطنت دی ریجینٹ سی۔ اوہ چھترپتی راجارام بھوسلے دی رانی سی، جو سامراج دے بانی شیواجی دی نونہہ سی اتے شواجی II دی ماں سی۔ اسنے اپنے جیون ساتھی دی موت توں بعد مغل علاقے دے مغل قبضے دے خلاف اہم کردار نبھایا اتے اپنے بیٹے دے راج دوران ریجینٹ وجوں کم کیتا۔

## جیون
تارابائی موہیتے قبیلے توں آئی سی اتے مشہور مراٹھا جنرل ہمبیراؤ موہیتے دی دھی سی۔ اوہ وی سوئرابائی دی بھتیجی سی اتے اوہ اسدے شوہر راجارام دی اک چچیری بھین سی۔

1700 وچ راجارام دی موت اُتے، اسنے اپنے بال پتر، شواجی II نوں راجارام دا جانشین اتے اپنے آپ نوں ریجینٹ وجوں اعلان کیتا۔

## سبھیاچار وچ مشہور
* پلوی جوشی نے پیشوا باجیراؤ (ٹیوی سیریز) وچ تارابائی دی کردار نبھایا۔

## حوالے

گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارت دی تریخگٹھ:بھارتی عورتاں
پلوی جوشی

**پلوی جوشی** اک بھارتی فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ، ماڈل اتے پروڈیوسر اے۔

## کیریئر
پلوی نے چھوٹی عمر وچ ہیمنچ تے مظاہرہ   شروع کر دتا سی۔ اسنے اک بال کلاکار دے طور تے *بدلہ* اتے *آدمی سڑک کا* ورگیاں فلماں وچ کم کیتا۔ اس نے اک انھے بچے دا رول کیتا، جو *دادا* وچ اک بدنام گینگسٹر (1979) نوں سدھار کردا اے۔

1980 دے شروع اتے 90 دے وچ اس نوں *رکموتی کی حویلی*، سورج کا ساتواں گھوڑا، ترسئگنی (1988)، ونچت، بھجنگائیانا دشئوتار (1991) اتے *رہائی* ورگیاں کلا-فلماں وچ کم کیتا۔
## پرمکھ فلماں

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
سورج کا ساتواں گھوڑا (فلم)

**سورج کا ساتواں گھوڑا**http://www.youtube.com/watch?v=jYsV94yKKMI، 1992 دی بنی شیام بینیگل دی ڈائریکٹ کیتی اتے دھرمویر بھارتی دے اسے نام دے ناول تے مشتمل ہندی فلم اے۔ اسنے 1993 وچ ہندی وچ بیسٹ فلم لئی نیشنل فلم اوارڈ جتیا۔ ایہہ 'دیوداس' سنڈروم نوں کھور دین دے اپنے اپرالے لئی وی مشہور اے۔ 
## پلاٹ
*سورج کا ساتواں گھوڑا* دا پلاٹ اک کتھاواچک اتے اسدی سروتا-منڈلی دی روائتی سنرچنا نال بنیا اے۔ مانک ملاں کتھاواچک ہن۔ کہانی - ‘ویاکھیا’ ول ودھیرے رچت اسدی منڈلی کتھا-رسا لین والی روائتی منڈلی توں کنچت بھنّ اے، اسے طرحاں جویں ‘ہڈبیتیاں’ سناؤن والے اوہناں دے کتھاواچک مانک ملاں جگبیتیاں سناؤن والے روائتی کتھاواچک توں بھنّ اے۔ پلاٹ مانک دیاں سنائیاں تن کہانیاں نال بنیا گیا اے۔ مانک وکھ-وکھ اجلاساں وچ ایہہ کہانیاں سناؤندے ہن۔ سروتے اوہی تن۔ پہلی کہانی دوجی اتے تیجی وچ، دوجی پہلی اتے تیجی وچ، یعنی ساریاں کہانیاں اک دوجے وچ اوتپوت ہن۔ تن عورتاں - (نینا گپیؤ (غریب)، پلوی جوشی (انٹیکجوئل) اتے راجیشوری سچدیو (مدھ طبقہ) جنہاں نوں اوہ اپنے جیون وچ وکھ وکھ ویلے تے ملیا سی - دیاں تن کہانیاں فلم دے وکھ وکھ پاتراں دے پکھ توں دیکھی دراصل اک ہی کہانی اے۔
اس کتھانک دی خاصیت اس پل اتے مورت دے سنتعمیری ملّ دی اچکّ پہچان اے جس نال اک کہانی دوجی نال جڑدی اے۔ دھرمویر بھارتی دے ناول وچ ایہہ سنتعمیری ملّ امورت رہندا اے۔ بینیگل دی فلم وچ ایہہ کہانیاں دا سبھ توں اہم مورت اے۔

## مکھ کلاکار
* نینا گپیؤ … ستی
* پلوی جوشی - للی
* رجت کپور۔.۔ مانک ملاں
* امریش پوری … مہیسر دلال
* کے کے رینا … مانک ملاں دے وڈے بھرا،
* راجیشوری سچدیو … جمنا
* ویریندر سکسینا … صابن-وکریتا
* ہمانی شوپوری ۔.۔.۔ روما چاچی
* روی جھندور … رامدھن
* رگھویر یادو ۔.۔. مانک ملاں دا متر اے
* رجُو بجاج … تنا
* للت تواڑی ۔.۔. ستی دے چمن انکل
* الا ارن ۔.۔.۔للی دی ماں
* سریش بھاگوت ۔.۔.۔ جمنا دا شوہر

## حوالے

 

گٹھ:1992 وچ بنیاں ہندی فلماں
گٹھ:ہندی فلماںگٹھ:فلماں