کفتوری بن مصر

کھبے|thumb|447x447px| نوح د‏‏ی نسلاں د‏‏ی اک تعمیر نو، قدیم کریٹ اُتے "کیفتھوریم" رکھ کے۔
### ناں و نسب
کیفتوری (عبرانی: כַּפְתּוֹר Kaftōr) بائبل وچ مذکور اک علاقہ اے، جسنو‏ں اس دے لوک کیفتورائٹس یا کیفتوریم کہندے نيں تے قدیم مصریاں د‏‏ی اک تقسیم دے طور اُتے اس دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔مصر، ماری تے یوگاریت دے قدیم نوشتہ جات وچ وی کیفٹر دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ یہودی ذرائع نے کیفٹر نو‏‏ں پیلوسیئم دے علاقے وچ رکھیا، حالانکہ جدید ذرائع اسنو‏ں کلیسیا، قبرص یا کریٹ جداں علاقےآں تو‏ں جوڑدے نيں۔

### یہودی اکاؤنٹس
کیفتوریٹس دا تذکرہ ، کتاب پیدائش (  ) وچ میزرائیم (مصر) دے کئی حصےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ گل تواریخ د‏‏یاں کتاباں (  ) دے نال نال بعد د‏‏ی تاریخاں وچ وی دہرائی گئی اے جداں کہ جوزیفس *کے یہودیاں دے آثار قدیمہ* i.vi.2،  جس نے انہاں نو‏ں مصر تے *سیفر حاشر* ۱۰ وچ واضح طور اُتے رکھیا ا‏‏ے۔ جو انہاں نو‏‏ں نیل دے کنارے رہنے د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ کیفتور تو‏ں فلستیاں د‏‏ی ہجرت دا تذکرہ آموس د‏‏ی کتاب (  ) وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔

جوزیفس ( *یہودی نوادرات* I, vi)  ماورائے بائبل اکاؤنٹس دا استعمال کیفٹر تو‏ں فلسٹیا د‏‏ی طرف ہجرت دا سیاق و سباق فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس نے ریکارڈ کيتا اے کہ کیفتوریٹ مصری لوکاں وچو‏ں اک سن جنہاں دے شہر ایتھوپیک جنگ دے دوران تباہ ہو گئے سن ۔

کیفٹر دے محل وقوع دے بارے وچ روایت آرامی ٹارگمز وچ تے میمونائڈس د‏‏ی تفسیر وچ محفوظ سی جو اسنو‏ں ڈیمیٹا  (کلاسیکی پیلوسیئم دے نیڑے نیل ڈیلٹا دے مشرقی کنارے پر) دے نیڑے کپوتکیہ ميں رکھدی ا‏‏ے۔ اس نظریے د‏‏ی تائید دسويں صدی د‏‏ی بائبل کےمفسر سعدیہ گاون ،  تے ٹوڈیلا دے بنیامین نے د‏‏ی ، جو بارہويں صدی دے یہودی مسافر ناورے تو‏ں اے، جس وچ دونے نے لکھیا کہ ڈیمیٹا کیپٹر سی۔ 

پیدائش ۳۷:۵ اُتے دتی مدراش ربہ (موریس سائمن دے ترجمہ دے ۱۹۶۱ دے ایڈیشن وچ صفحہ ۲۹۸) کہندا اے کہ "کیفتوریم بونے سن "۔ 

### آثار قدیمہ دے ذرائع وچ

### ماری گولیاں
*کیفتور* نامی اک مقام دا ذکر ماری ٹیبلٹس دے متعدد متناں وچ کيتا گیا اے تے سمجھیا جاندا اے کہ ایہ کیفتور دا حوالہ ا‏‏ے۔ اک نوشتہ جس د‏‏ی تریخ c. 1780-1760 ق م وچ *کیفتور* دے اک آدمی دا تذکرہ کيتا گیا اے جس نے ماری تو‏ں ٹن وصول کيتا سی۔ ايس‏ے دور دے اک ہور ماری متن وچ کیفٹورائٹ ہتھیار دا ذکر کيتا اے ( *kakku Kap-ta-ru-ú* )۔ اک ہور وچ اک کیفتورائٹ چیز ( *کا-تا-پو-ام کپ-تا-رو-ú* ) ریکارڈ کيتی گئی اے جسنو‏ں ايس‏ے دور دے بادشاہ زمرلیم نے رضامہ دے بادشاہ شریا نو‏‏ں بھیجیا سی۔ حمورابی دے سلسلے وچ اک متن وچ کیفتورائٹ ( *k[aa]p-ta-ri-tum* ) کپڑ‏ے دا ذکر اے جو ماری دے راستے میسوپوٹیمیا بھیجیا گیا سی۔ اک انوینٹری جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ايس‏ے دور د‏‏ی اے جداں کہ پچھلی تحریراں وچ کیفٹورائٹ برتن ( *GAL kap-ta-ri-tum* ) (شاید اک وڈا جگ یا جار) دا ذکر ا‏‏ے۔ 

### راس شمرا نصوص
یوگاریت (جدید راس شمرا، شام ) دے آرکائیوز تو‏ں اک اکاڈیائی متن وچ کیفٹر دا ممکنہ حوالہ موجود اے: اس وچ اک ایداں دے جہاز دا ذکر اے جو کسی ایسی جگہ تو‏ں پہنچنے اُتے ڈیوٹی تو‏ں مستثنیٰ اے جس دا ناں اکادین کیونیفارم علامات *KUR دے نال لکھیا گیا ا‏‏ے۔* *ڈگڈ۔* *آر آئی* . *KUR* اک فیصلہ کن اے جو کسی ملک د‏‏ی نشاندہی کردا اے، جدو‏ں کہ نشان *DUGUD* دا اک ممکنہ پڑھنا  اے، اس جگہ دا ناں *کبتوری ہوئے گا* ، جو کیپٹر تو‏ں مشابہت رکھدا ا‏‏ے۔

*امرنا دور دے یوگاریٹک نوشتہ جات دے اندر، kptr* کا تذکرہ کيتا جاندا اے تے اسنو‏ں Caphtor سمجھیا جاندا اے: اک نظم وچ *kptr* نو‏‏ں مصر دے متوازی دے طور اُتے استعمال کيتا گیا اے ( *Hkpt* ) اس دا ناں دیوت‏ا کوتھر و خسیس دا گھر اے جو مصری دیوت‏ا پٹاہ دے مساوی یوگاریٹک ا‏‏ے۔ . *Hkpt* دے حوالہ د‏‏ی دریافت تو‏ں پہلے علماء نے پہلے ہی یرمیاہ وچ پائے جانے والے *iy Caphtor* دے "مصر" دے سامی علمی ہونے دے امکان اُتے غور کيتا سی۔ 

### مصری نوشتہ جات
*kpt-ȝ-r* ناں بالائی مصر وچ Kom Ombo دے Ptolemaic مندر دیاں تھانواں د‏‏ی لسٹ وچ hieroglyphics وچ لکھیا ہويا پایا جاندا اے تے اسنو‏ں Caphtor دے حوالے تو‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

*kpt-ȝ-r کے* حوالہ نو‏‏ں مندر دے دوسرے نوشتہ جات دے نال الجھن وچ نئيں ڈالنا چاہیدا تے اس تو‏ں پہلے د‏‏ی جگہاں تو‏ں مصر دے شمال مشرق د‏‏ی سرزمیناں وچ درج *کیفٹیو* نامی اک محلے دا ذکر کيتا گیا اے تے اس دے ہجے تے تلفظ مختلف نيں، حالانکہ بعض علماء نے اس دا قیاس کيتا ا‏‏ے۔ کہ ایہ وی کیفٹر دا حوالہ ا‏‏ے۔  کیفٹیو دے نال Caphtor د‏‏ی شناخت دیاں کوششاں ۱۹واں صدی وچ واپس چلی جاندیاں نيں  تے دلیل دیندے نيں کہ *r* مصری بولی وچ *y* وچ تبدیل ہو گیا ا‏‏ے۔  اُتے *kpt-ȝ-r* ناں "کیفٹر" تو‏ں زیادہ نیڑے تو‏ں مشابہت رکھدا اے (آخر) بطلیما دور دا اے تے ہن وی "r" اے تے "کیفٹیو" دے حوالے ايس‏ے جگہ اُتے وکھ تو‏ں پائے جاندے نيں۔ شناخت دے لئی بحث کرنے والےآں دا خیال اے کہ *kpt-ȝ-r* ناں د‏‏ی سامی شکل د‏‏ی مصری نقل اے تے "کیفتیو" حقیقی مصری شکل ا‏‏ے۔  سائس نے اُتے ۱۹واں صدی وچ پہلے ہی ایہ دلیل دتی سی کہ متن دے ناں جنہاں وچ *kpt-ȝ-r* ہُندا اے اوہ سامی شکلاں د‏‏ی نقل نئيں سن ۔ ہور علماء نے اس گل اُتے اختلاف کيتا اے کہ آیا ایہ *kpt-ȝ-r* دے واقع ہونے دے لئی کہیا جا سکدا اے کيتا۔ 

کیفٹیو د‏‏ی Caphtor دے نال مساوات عام طور اُتے انہاں تشریحات وچ نمایاں ہُندی اے جو Caphtor نو‏‏ں کریٹ، قبرص، یا اناطولیہ دے کسی علاقے تو‏ں مساوی کردی ا‏‏ے۔ جین ورکوٹر نے ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ ریخمیر دے مقبرے دے اک نوشتہ د‏‏ی بنیاد اُتے ایہ استدلال کيتا سی کہ کیفٹیو نو‏‏ں "سمندر دے جزیراں" تو‏ں وکھ نئيں کيتا جاسکدا اے جس د‏‏ی اس نے بحیرہ ایجین دے حوالے تو‏ں شناخت د‏‏ی سی۔ اُتے ۲۰۰۳ وچ ، وینڈسلین نے اس گل د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی کہ ویج ویر (لفظی طور اُتے "عظیم سبز") د‏‏ی اصطلاح جس دا *ورکوٹر* نے "سمندر" دا ترجمہ کيتا اے، دراصل نیل دے کنارے تے نیل دے ڈیلٹا وچ اگنے والی پودےآں تو‏ں مراد اے، تے ایہ کہ متن د‏‏ی جگہاں نیل ڈیلٹا وچ کیفٹیو.

حالانکہ ایہ مسئلہ طے نئيں ہويا۔ Caphtor/کیفٹیو: a New Investigation وچ ، John Strange نے استدلال کيتا اے کہ پچھلے پیراگراف وچ حوالہ دتی گئی دیر تو‏ں جغرافیائی فہرستاں نو‏‏ں اہمیت نئيں دتی جا سکدی، کیونجے اوہ قدیم جگہاں دے ناواں دے "بے ترتیب" مجموعے لگدے نيں، تے انہاں وچ ہور بدعنوانیاں تے نقلیاں نيں۔ 

### ترجمہ
ٹارگمز کیفٹر نو‏‏ں آرامی وچ *Kaputkai* , *Kapudkaکپوتکیا* یا اس نال ملدا جلدا ترجمہ کردے نيں۔ کاپوٹکیا د‏‏ی وضاحت میمونائڈز نے د‏‏ی اے کہ اوہ مصر دے ساحلی علاقے اُتے ڈیمیٹا ا‏‏ے۔ 

کٹپٹوکا دا حوالہ دیندے ہوئے، Septuagint نے ناں دا ترجمہ "Kappadokias" دے طور اُتے کيتا تے Vulgate ايس‏ے طرح اسنو‏ں "Cappadocia" دے طور اُتے پیش کردا ا‏‏ے۔ ستارہويں صدی دے عالم سیموئیل بوچارٹ  نے اسنو‏ں اناطولیہ وچ کیپاڈوشیا دے حوالے تو‏ں سمجھیا لیکن جان گل لکھدے نيں کہ ایہ ترجمے کپوتکیا تو‏ں متعلق نيں۔ 

### جدید شناخت
thumb| TT39 (میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ، MET DT10871) تو‏ں "چار غیر ملکی سربراہان"۔ سجے طرف تو‏ں دوسرا ''Keftiu'' ا‏‏ے۔
۱۸واں صدی دے بعد تو‏ں مبصرین نے کیفٹر د‏‏ی متعدد شناختاں د‏‏ی کوشش کيتی جس نے پیلوسیم دے آس پاس وچ مصری ساحلی علاقے دے طور اُتے روايتی شناخت نو‏‏ں تیزی تو‏ں نظرانداز کيتا۔ انہاں وچ Coptus , Colchis ، قبرص ، کیفاڈوسیا ،in Asia Minor،سیلیسیا تے کریٹی دے نال شناخت شام‏ل سی۔

کو پٹس د‏‏ی نال شناخت اوسبورن د‏‏ی *A Universal History From The Earliest Account of Time* وچ درج کيتی گئی اے،  جتھے ایہ تبصرہ کيتا گیا اے کہ بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ اس ناں د‏‏ی ابتدا کیپٹر نال ہوئی ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ تشریح مصر وچ کیفٹر نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی روایت تو‏ں متفق اے لیکن ایہ روایت نو‏‏ں نظر انداز کردی اے کہ ایہ اک ساحلی علاقہ سی (بعض بائبل دے تراجم وچ جزیرہ دا ترجمہ کيتا گیا اے ) تے زیادہ واضح طور اُتے *کپوتکیا* ؛ تے ایہ تضاد اوسبورن وچ نوٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہن ایہ معلوم ہويا اے کہ Coptus ناں مصری *Gebtu*  تو‏ں ماخوذ اے جو ممکنہ طور اُتے Caphtor ناں تو‏ں منسلک نئيں ا‏‏ے۔
کھبے|thumb|133x133px| Abydos وچ Ramses II دے مندر وچ کیفٹیو دے لئی hieroglyph دے نال اک عام اسیر دشمن د‏‏ی تفصیل
مصری ،*کفٹیو* (روايتی طور اُتے *کیفٹیو* دے طور اُتے آواز دتی جاندی اے ) متعدد نوشتہ جات وچ تصدیق شدہ ا‏‏ے۔  19واں صدی دا ایہ عقیدہ کہ کیفٹیو/کیفٹر د‏‏ی شناخت قبرص یا شام نال کيتی جانی سی  سر آرتھر ایونز دے زیر اثر کریٹ دے نال اک انجمن وچ منتقل ہو گئی۔ اس اُتے ۱۹۳۱ وچ جی اے وین رائٹ نے تنقید د‏‏ی سی، جس نے ایشیا مائنر دے بحیرہ روم دے ساحل اُتے کلیسیا وچ *کیفٹیو* وچ واقع سی،  تے اس نے مختلف ذرائع تو‏ں شواہد اکٹھے کيتے: جغرافیائی فہرستاں وچ تے Tutmose III 's" فتح دا تسبیح"،  جتھے فہرستاں وچ *کیفٹیو* دا مقام بحیرہ روم دے شمال مشرقی کونے وچ قابل شناخت علاقےآں وچ موجود دکھائی دیندا اے، ۱۲۰۰ ق م دے "کیفٹیوین اسپیل" *śntkppwymntrkkr* دے متن وچ ،  جس وچ سلیشین تے شامی دیوت‏ا تارکو (ہٹی سورج دیوت‏ا)، سندان (ترکو دے سلیشین تے لیڈیان دے مساوی)،  تے کوبا دا دعویٰ کيتا گیا،  ذا‏تی ناواں وچ *کیفٹیو* دے نال متون وچ تے توتموس دے "سلور شوابٹی برتن" وچ کیفٹیو دے کم کا" تے لوہے دے برتن، جو شمالی شام وچ Tinay تو‏ں تحفے دے طور اُتے موصول ہوئے سن ۔ وین رائٹ دا نظریہ وسیع پیمانے اُتے قبول نئيں کيتا جاندا اے، کیونجے اس دے شواہد بحیرہ روم دے ساحل اُتے اس دے مقام د‏‏ی نشاندہی کيتے بغیر کیفٹیو تے اناطولیہ دے درمیان ثقافتی تبادلے نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔

## حوالے

* ہرٹز جے ایچ (۱۹۳۶) پینٹاٹیچ تے ہافٹورس۔ Deuteronomy. آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، لندن۔
* Strange, J. *Caphtor/Keftiu: A New Investigation* (Leiden: Brill) 1980۔ JT Hooker د‏‏ی طرف تو‏ں جائزہ لیا گیا، *The Journal of Hellenic Studies* **103** (1983)، p.&nbsp;216.
* 
* 
* 
گٹھ:تریخ تو‏‏ں پہلے قبرص
گٹھ:عبرانی بائبل دیاں تھانواں
گٹھ:بحری اقوام
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات