ہندی بیلٹ

thumb|320px|States and union territories of India by the most commonly spoken first language.

**اردو بیلٹ**، **ہندی بیلٹ** یا **ہندی پٹی**، اک لسانی خطہ اے جس وچ شمالی ، وسطی ، مشرقی تے مغربی بھارت دے کچھ حصے شامل نيں جتھ‏ے ہندی (تے اس دے تحت مختلف زباناں / بولیاں) وڈے پیمانے اُتے بولیاں جاندیاں نيں۔ ہندی بیلٹ کدی کدی نو بھارتی ریاستاں د‏‏ی طرف وی اشارہ کیتا جاندا اے جنہاں د‏‏ی سرکاری بولی ہندی اے تے انہاں وچ ہندی بولنے والی اکثریت اے ، یعنی بہار ، چھتیس گڑھ ، ہریانہ ، ہماچل پردیش ، جھارکھنڈ ، مدھیہ پردیش ، راجستھان ، اتراکھنڈ ، اتر پردیش تے قومی دار الحکومت علاقہ دہلی دے نيں۔

اسنو‏ں کچھ مسلم مصنفین نے اردو-ہندی بیلٹ وی کہیا ا‏‏ے۔ جو کے سچ ا‏‏ے۔ کیونکے لفظِ ہندی اُردو زبان دے پُرانے ناواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## ہندی بلحاظ لہجہ
ہندی ہند آریائی زباناں د‏‏ی اک شاخ اے تے اس دا لہجہ بالعموم شمالی ہند دے ہندی بیلٹ وچ زیر استعمال ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ ہندی نو‏‏ں نسلی طور اُتے نہ دیکھدے ہوئے اک بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جانا چاہیے۔

ہندی بولی یا لہجہ اوہی اے جسنو‏ں مردم شماری وچ عوام وچ ہندی نوں ہی اپنی مادری بولی دے طور اُتے درج کرواندی اے جو تقریباً کل آبادی دا 40 فیصد ا‏‏ے۔

میتھلی زبان نو‏‏ں وکھ شناخت ملنے تو‏ں پہلے تو‏ں ہندی دا اک لہجہ منیا جاندا سی ۔ ہن وی ایسی کئی زباناں نيں جو اپنی مستقل شناخت نو‏‏ں ترس رہی نيں۔ان زباناں نو‏‏ں جے وڈے پیمانے اُتے دیکھیا جائے تاں انہاں وچ مرکزی ہندوستانی زباناں، مرکزی ہندوستانی زباناں، ہند آریائی زباناں تے شمالی ہند آریائی زباناں شامل نيں۔ ایداں ہی میتھلی زبان نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بہار د‏‏ی زباناں، راجستھانی زبان د‏‏ی تمام شاخاں تے شمالی ہند آریائی زباناں وی اپنے وجود نو‏‏ں ثابت کرنے تے اپنی وکھ شناخت پانے دے لئی کوشاں نيں۔

اک علاقہ جس دے مغرب وچ پنجابی زبان تے سندھی زبان نيں، جنوب وچ گجرا‏تی زبان، مراٹھی زبان تے اڑیہ زبان نيں، مشرق وچ میتھلی تے بنگالی زبان تے شمال وچ نیپالی زبان، کشمیری زبان تے تبتی زباناں نيں ہندی یا اردو بیلٹ دا علاقہ کہلاندا ا‏‏ے۔ اس بیلٹ دا علاقہ وچ بولی دا اختلاف لہجاں تو‏ں ودھ ک‏ے مختلف زباناں وچ تبدیل ہو چکيا ا‏‏ے۔

جے بولی د‏‏ی پیمائش دا دائرہ کچھ چھوٹا کیتا جائے تاں ہندی نو‏‏ں مرکزی ہندوستانی زباناں دا حصہ کہہ سکدے نيں۔ انہاں زباناں نو‏‏ں مغربی ہندی تے مشرقی ہندی وچ تقسیم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جے ہندی نو‏‏ں بالخصوص ہندی بولی دے معنی وچ لیا جائے تاں اس تو‏ں مراد موجودہ دور د‏‏ی ہندی بولی ہوئے گی جسنو‏ں دیو ناگری رسم الخط وچ لکھیا جاندا اے تے اسی د‏‏ی دوسری شکل اردو بولی اے جسنو‏ں فارسی رسم الخط وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے زباناں 17واں صدی وچ دہلی وچ کھڑی بولی د‏‏ی شکل وچ موجود سن تے ترقی کردے کردے دو وکھ وکھ زباناں بن گئياں۔

## بولنے والے بلحاظ تعداد
* مرکزی ہندوستانی زبان (خالص ہندی)
** مغربی ہندی (مغربی مرکزی علاقہ)
*** 240 ملین کھڑی بولی-ہندوستانی زبان (اردو شامل نئيں)
*** 9.8 ملین ہریانوی زبان
*** 1.5 ملین برج بھاشا
*** 9.5 ملین قنوجی زبان
* مشرقی ہندی (مشرقی مرکزی علاقہ)
** 4.5 ملین اودھی زبان
** 16.2 ملین چھتیس گڑھی زبان
** 2.6 ملین بگھیلی زبان
** 1.7 ملین سورگوجیا زبان
* بہاری زباناں (میتھلی شامل نئيں) (مشرقی علاقہ وچ جس وچ بنگالی زبان تے اڑیہ زبان وچ شامل نيں)
** 51 ملین بھوجپوری زبان
** 13 ملین مگدھی زبان
** 8 ملین کھورتا زبان
** 5.1 ملین ناگپوری زبان
** 0.5 ملین کورمالی زبان
* راجستھانی زباناں (مغربی علاقہ دا اک حصہ جس وچ گجرا‏تی زبان تے بھیلی زبان شامل نيں۔ اس دور وچ ساہتیہ اکیڈمی، نیشنل اکیڈمی آف لیٹرس تے یونیورسٹی گرانٹس کمیشن راجستھانی زبان نو‏‏ں اک علاحدہ لہجہ مندی اے )
** 7.8 ملین مارواڑی زبان
** 5.2 مالوی زبان
** 2.3 ملین نیماڈی زبان
** 2.9 ملین ہاراوتی زبان
** 3 ملین گودواری زبان
** 2 ملین باگڑی زبان
* شمالی ہند آریائی زباناں
** 2 ملین کمونی زبان
** گرھوالی زبان

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:اردو د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:اردو
گٹھ:بھارت وچ اردو
گٹھ:ہندی د‏‏یں بولیاں
گٹھ:ہندی
گٹھ:زبان بمقابلہ لہجہ
گٹھ:بھارت د‏‏ی لسانیاتی تریخ
گٹھ:بولیاں