open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جگی براڑ سمالسر

**جگی براڑ** بھارتی پنجاب دے موگا ضلعے دے پنڈ سمالسر توں اکّ پرواسی پنجابی شاعر، کہانی کار اتے لیکھکا اے۔ اوہ اکالی پروار دے ماسٹر  جوگندر سنگھ براڑ دی ہونہار بیٹی اے۔ 

## رچناواں
### کویتا
**کستوری* (2014)
**ونجھلی* (2016)
**کتنی* (2019)

### کہانیاں
**اسدی ڈائری دے پنے* (1988)
**کینیڈیئن پاسپورٹ* (2023)

### ہور
**سمالسر میرا پنڈ* (2021)
**دروازہ کھلا ہے* 

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی کہانی کار
قاضی غلام رسول

**قاضی غلام رسول**، پنجابی زبان دے صوفی شاعر سن۔ اوہ 1898ء نوں پِنڈ ساکھی ضلع حافظ آباد وچ پیدا ہوئے۔ اوس ویلے حافظ آباد، ضلع گجرانوالا دی تحصیل سی۔

قاضی غلام رسول دیاں لِکھتاں دی تعداد 14 دے لَگبَھگ اے۔ جیہناں وچ *قصہ ابراہیم ادھم*، *سسی دی ڈولی*، *چرخہ حقانی*، *پنج گنج*، *سنہیوڑا فراقیہ*، *باراں ماہ فراقیہ*، *ستوار فراقیہ*، *شہادت پاک معصوماں*، *تریہہ دن، قصہ کُھرک دا*، *حبیب دیاں اکھیاں*، *بھین دا ویر* شامل نیں۔

قاضی ہوراں جو کچھ وی لِکھیا بڑے سادہ ڈَھنگ نال لِکھیا۔ اوہناں دی شاعری وچوں دیہاتی ماحول دا رَنگ چھلکدا نظر اَوندا اے۔ اوہناں دے کلام وچوں مَعرفت دی لَو دے جھلکار وی پُھٹدے دِکھدے نیں۔ 

قاضی غلام رسول 1987ء نوں چلانا کر گئے۔

## نمونہ کلام

چیتر چار دیہاڑے ڈھولا حُسن جوانی
اڑیا مان کریں نہ اوڑک ہونا ایں فانی
کیتی ڈھونڈ بتیری تیرا کوئی نہ ثانی
تیری چال انوکھی نالے شکل نورانی
مٹھا ناز ادائیں زُلفاں لام قرآنی
سیّاں سیس گُندائے میرے کول نہ جانی
کیتی چَوڑ جوانی کوئی گَھل نشانی
ہو غلام تساڈی اج ہوئی بیگانی

📖 ’’باراں ماہ فراقیہ‘‘ وچوں

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

دن پہلا میں ہو واویلا بھال کراں دلبر دی
دھکا دے اگیرے ہویا رہی ترلے میں کردی
میں غلام قدیمی اوہدی نئیں ایمانوں ہردی
غلام رسولا سوہنے باہجھوں لوڑ نئیں کوئی زر دی

📖 ’’تریہہ دن‘‘ وچوں

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مون٘ہہ کالا کر لَے قلمیں نی، تینوں لایا ہویا گلمیں نی
توں کاہنوں ہتھوں پلمیں نی، اج تیتھے فصل غفاری اے
ہائے ڈاہڈی کُھرک بیماری اے، لا گَھسے رات گزاری اے
ہُن بھائیو گل سناواں میں، اک قصہ لکھ وکھاواں میں
جو بیتی شعر بناواں میں، سنو لکھدی قلم وچاری اے
ہائے ڈاہڈی کُھرک بیماری اے، لا گَھسّے رات گزاری اے
سُن کُھرکے توں گل میری نی، مَیں پیریں پَیندا تیری نی
لا ہور کدائیں پھیری نی، توں گھتی آن خواری اے
ہائے ڈاہڈی کُھرک بیماری اے، لا گَھسے رات گزاری اے

📖 ’’قصہ کھرک دا‘‘ وچوں


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
روسی کوپر

**رستم سوراب جی** " **روسی** " **کوپر** (پیدائش: 14 دسمبر 1922ء) اک بھارتی سابق اول درجہ کرکٹ کھلاڑی تے وکیل نيں۔ کوپر د‏‏ی تعلیم بمبئی وچ ایلفنسٹن ہائی اسکول تے سینٹ زیویئر ہائی اسکول وچ ہوئی۔ اک سجے ہتھ دے بلے باز، انھاں نے پارسیاں دے لئی کھیلدے ہوئے 1941–42 دے بمبئی پینٹنگولر ٹورنامنٹ وچ اول درجہ ڈیبیو کيتا۔  1943–44 تے 1944-45ء دے سیزن وچ انھاں نے رانجی ٹرافی وچ بمبئی دی نمائندگی کيتی۔  کوپر پینٹنگولر ٹورنامنٹ دے آخری زندہ بچ جانے والے کھلاڑی نيں جو 1945-46ء دے سیزن دے بعد ختم ہو گئے سن ۔  اوہ مڈل سیکس د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے اول درجہ کھلاڑی وی نيں۔  اوہ 14 دسمبر 2022ء نو‏‏ں 100 سال دے ہو گئے۔ اوہ مڈل سیکس د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے فرسٹ کلاس کھلاڑی وی نيں۔
## انتقال
وہ  31 جولائ‏ی 2023ء نو‏‏ں جنوبی ممبئی وچ انتقال کر گئے۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* فرسٹ کلاس
* مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)

**چارلس بریتھویٹ** (10 ستمبر 1845 – 15 اپریل 1946ء) اک انگریز کرکٹ کھلاڑی سی۔ اس نے 1881ء تے 1893ء دے درمیان چار فرسٹ کلاس میچ کھیلے، ایہ سب فلاڈیلفیا وچ ہوئے۔, .

## حوالے
ہیری فورسیتھ

**ہیری ہولنگز ورتھ فورسیتھ** (18 دسمبر 1903–19 جولائ‏ی 2004ء)  آئرلینڈ دا اک کرکٹ کھلاڑی سی۔ اوہ ڈبلن ، آئرلینڈ وچ پیدا ہويا سی۔ کھبے ہتھ کے بلے باز تے کدی کدائيں وکٹ کیپر ، اس نے جون 1926ء وچ نارتھمپٹن شائر دے خلاف ڈبلن یونیورسٹی  اک فرسٹ کلاس میچ کھیلا۔ انہاں نے ڈبلن یونیورسٹی د‏‏ی پہلی اننگز وچ 43 رنز بنائے۔ اس میچ وچ آئرش ڈرامہ نگار سیموئیل بیکٹ وی شام‏ل سن ۔ جون 2004ء وچ ٹیڈ مارٹن د‏‏ی موت تو‏ں لے ک‏ے 100 سال د‏‏ی عمر وچ ، صرف اک ماہ بعد، فورسیتھ سب تو‏ں عمر رسیدہ اول درجہ کرکٹ کھلاڑی سن ۔

## حوالے
جیک لیور

**جیک فرانسس لی لیور** (9 مارچ 1917ء - 3 اکتوبر 2017ء) اک تسمانیہ کرکٹ کھلاڑی سی جس نے 1946 تے 1952 دے درمیان تسمانیہ دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ دے 13 میچ کھیلے۔ لاور اک آف اسپن باؤلر تے لوئر آرڈر بلے باز سی۔ انھاں نے 1946–47ء وچ وکٹوریہ دے خلاف کھیلدے ہوئے اپنے پہلے مرحلے وچ اپنا سب تو‏ں ودھ فرسٹ کلاس اسکور 93 بنایا۔ انہاں د‏‏ی اننگز وچ صرف 94 منٹ لگے۔ دو ہفتے بعد اس نے دورہ کرنے والی ایم سی سی ٹیم دے خلاف 26 رنز دے ک‏ے (صرف 34 گینداں پر) 5 دے بہترین باؤلنگ دے اعداد و شمار حاصل کيتے، جس وچ ڈینس کامپٹن تے بل ایڈریچ د‏‏ی وکٹاں وی شام‏ل سی۔ انھاں نے 1950-51ء دے سیزن وچ وکٹوریہ دے خلاف تسمانیہ د‏‏ی کپتانی د‏‏ی لیکن تسمانیہ ایہ میچ نو وکٹاں تو‏ں ہار گئی۔

انھاں نے دوسری جنگ عظیم وچ 6 ويں آسٹریلین ڈویژن پرووسٹ کمپنی وچ بطور لیفٹیننٹ خدمات انجام دتیاں۔ مارچ 2017ء وچ اوہ 100 سال د‏‏ی عمر تک پہنچنے والے ٹیڈ مارٹن تے ہیرالڈ اسٹیپلٹن دے بعد صرف تیسرے آسٹریلوی فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی بنے۔
## انتقال
انہاں دا انتقال 3 اکتوبر 2017ء نو‏‏ں ہويا۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ نینسی انہاں تو‏ں پہلے انتقال کر گئياں۔

## حوالے
شیر و خورشید

**شیر و خورشید** (Lion and Sun)
() ایران د‏‏ی 1846ء تو‏ں 1980ء دے درمیان مرکزی علامت (نشان) سی جو پرچم ایران وچ وی شام‏ل سی شیر تے سورج د‏‏ی علامت وڈی حد تک فلکیات تو‏ں اخذ شدہ نيں جو قدیم علامت سورج تے برج اسد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
سجے|thumb|300x300px

## حوالے

## ہور ویکھو

* پرچم ایران

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:ایران د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ
گٹھ:تاریخی پرچم
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:علمِ نقابت
گٹھ:متروک قومی پرچم
گٹھ:جانوراں د‏‏ی نمائش کرنے والے پرچم
شیعہ پرچماں دی فہرست

یہ انہاں **[[اہل تشیع|شیعہ]]** پرچماں د‏‏ی لسٹ اے جو اہل تشیع حکومتاں یا ریاستاں دے ہاں استعمال کيتے گئے یا کيتے جا رہے نيں۔

شیعہ پرچماں وچ عام طور اُتے سبز رنگ استعمال کيتا جاندا اے، جو اسلام د‏‏ی علامت اے تے پاکیزگی، زرخیزی تے امن د‏‏ی بھی۔ شیعہ مسلماناں دے پرچماں وچ سرخ، سفید تے سبز رنگ عام نيں; عام علامات وچ شیر تے سورج (جو صرف ایرانی قدیم سرکاری پرچماں اُتے سن ) تے کلمہ شہادت (کلمہ طیبہ) جدو‏ں کہ بعض وچ ذوالفقار، تلوارِ علی بن ابی طالب وی نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری پرچم نيں مگر سوگ دے پرچماں وچ کالے رنگ دے پرچم ہُندے نيں جنہاں نو‏ں پاک و ہند وچ علم (عربی وچ پرچم/جھنڈے نو‏‏ں کہندے نيں) کہیا جاندا اے تے انھاں خاص تقدس دتا جاندا اے ایہ ایران، عراق شام وغیرہ وچ وی سیاہ ہی ہُندے نيں۔ کدی کدائيں سیاہ علم دے نال سبز یا سرخ رنگ دے علم وی ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی حیثیت ثانوی ہُندی ا‏‏ے۔

## شیعہ ریاستاں دے پرچم

## شیعہ مسلماناں دے داخلی علاقے

## شیعہ تنظیماں

## ہور ویکھو
* شیر و خورشید
* Order of the Lion and the Sun

گٹھ:شیعیت
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں فہرستاں
گٹھ:قومی پرچم
پرچم ادیگیا

**پرچم جمہوریہ ادیگیا** (Flag of the Republic of Adygea) روس دے وفاقی موضوع جمہوریہ ادیگیا دا پرچم سبز رنگ دا اے جس اُتے بارہ سنہری ستارے نيں۔ انہاں وچو‏ں نو ستارے اک قوس بنا‏تے نيں جس دے تھلے تن ستارے افقی قطار وچ نيں۔ انہاں دے تھلے تن تیر موجود نيں۔

## حوالے
* Flags of the World

گٹھ:1992ء د‏‏ی متعارفات
گٹھ:جمہوریہ ادیگیا
گٹھ:روسی وفاق دے زیر نگین علاقےآں دے پرچم
گٹھ:روس وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1992ء وچ متعارف پرچم
گٹھ:1830ء وچ متعارف پرچم
گٹھ:ادیگی قوم
گٹھ:قومی پرچم
گٹھ:1860ء وچ متعارف پرچم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:سبز تے پیلے پرچم
گٹھ:دو رنگ دے پرچم
چلاسی بابا

**چلاسی بابا** دا اصل ناں غلام النصیر چلاسی ا‏‏ے۔ انہاں دے والد دا ناں سید میر ا‏‏ے۔ اوہ گلگت بلتستان دا ضلع دیامر د‏‏ی تحصیل چلاس وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اردو ،فارسی ،عربی ،پشتو تے شینا زباناں دے شاعر نيں۔ موصوف نے مڈھلی سِکھیا خیبرپختونخوا دے ضلع کوہستان دے علاقے پٹن تو‏ں حاصل کيتی۔

سید میر دے چار بیٹے تے اک دھی سی بیٹےآں دے ناں غلام نصیر عرف بابا چلاسی ، امام ہادی، غلام ہادی تے غلام اللّہ نيں۔

بابا چلاسی نے چلاس وچ شرک و بدعات دے خلاف تبلیغ کيتی بعد وچ اوہ چلاس تو‏ں ایبٹ آباد منتقل ہوئے تے ہن تک ایبٹ آباد وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔
### تصنیفات
* گلدستہ عشاق (فارسی عارفانہ کلام)
* جواہر چلاسی (شینا عارفانہ کلام)
* اسرار ِ محبت۔(فارسی دیوان)
* تحفۂ مغرب
* مسلک مروارید
* انفاس ِ نفسیہ
* متاع ِ مومن (فارسی)
* نیا بیع الحکمتہ (فارسی)
* گنجینۂ معرفت (فارسی)
* تحائف قدسیہ فارسی)
* معدن التوحید (فارسی)
* فیوضات ربانیہ (فارسی) 
### نمونه اشعار فارسی
هزاران حمد بهر آن کریمی
که از گنجینه فیض عمیمی

به جن و انس سوغاتی فرستاد 
محمد (ص) یعنی آندُرّ یتیمی
## ہور ویکھو
پاکستانی فارسی گو شاعر

### حواله جات

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی فارسی گو شاعر
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:چلاس د‏ی شخصیتاں
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:پاکستانی عربی شاعر
خالد محمود (وکیپیڈیئن)

**[[ورتنوالا:Khalid Mahmood|خالد محمود]]**، پنجاب، پاکستان دے ضلع جہلم توں تعلق رکھݨ آلے اک وکیپیڈیئن سی جیہناں نے پنجابی شاہ مکھی وکیپیڈیا دا مُڈھ رکھیا۔

## جیون ویروا
خالد محمود پاکستان دے شہر اسلام آباد وچّ رہندے سن۔ اوہ کے.آر.ایل کالج وچ انگریزی دے پروفیسر سی۔ اوہ وکیپیڈیا توں علاوہ پنجابی زبان دے کئی ہور آن لائن گروپاں نال وی جُڑے ہوئے سی۔

## پنجابی وکیپیڈیا
خالد محمود نے 2008ء وچ ذاتی کاوشاں نال پاکستان دی سَبھ توں زیادہ بولی جاݨ والی زبان پنجابی دے پنجابی شاہ مُکھی وِکیپیڈیا دا آغاز کروایا۔ خالد محمود نے پنجابی وکیپیڈیا واسطے ہزاراں مضمُون لِکھے۔

## وکیمینیا کانفرنساں وچ رلت
خالد محمود نوں وکیمیڈیا فاؤنڈیشن ولّوں 2012ء وچ واشنگٹن، 2014 وچ لندن تے 2015 وچ میکسیکو وکیمینیا کانفرنساں وچ حِصّہ لَیݨ لئی بلایا گیا۔

## وفات
خالد محمود کافی چِر توں بیمار رہݨ مگروں 31 اکتوبر، 2015ء نوں فَوت ہو گئے۔ 

## باہرلے جوڑ
*

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی سیوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:ضلع جہلم دیاں شخصیتاں
ٹام پرچرڈ

**تھامس لیسلی پرچرڈ** (پیدائش:10 مارچ 1917ء)|وفات:22 اگست 2017ء) نیوزی لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی سن جنھاں نے اپنی بوہت‏ے اول درجہ کرکٹ انگلینڈ وچ کھیلی۔ پرچرڈ حقیقی طور اُتے اک تیز سجے ہتھ دے باؤلر تے اک مفید نچلے آرڈر دے سجے ہتھ دے بلے باز سن جنھاں نے دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے ویلنگٹن دے لئی کئی میچ کھیلے۔ انھاں نے 2013ء وچ کہیا کہ بیسن ریزرو وچ کھیلے جانے تے اپنے ملک دے لئی کھیڈݨ د‏‏ی انہاں د‏‏ی 1939ء د‏‏ی یاداں ہن وی مضبوط نيں۔ جنگ دے دوران نیوزی لینڈ د‏‏ی افواج دے نال یورپ تے فیر انگلینڈ آک‏ے، اس نے واروکشائر دے لئی کوالیفائی کيتا تے کئی سیزن وچ انتہائی کامیاب رہیا۔ انہاں دا بہترین سال 1948ء سی جدو‏ں انھاں نے 18.75 د‏‏ی اوسط تو‏ں 172 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 1951ء وچ ، اس د‏ی باؤلنگ نے، جو ہن تک تیز رفتار د‏‏ی بجائے تیز رفتاری دے درمیان اے، نے واروکشائر د‏‏ی غیر متوقع کاؤنٹی چیمپئن شپ د‏‏ی کامیابی وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ اس نے اپنے کیریئر دے دوران کاؤنٹی دے لئی تن ہیٹ ٹرکس کاں، جو 2016ء تک کلب دے لئی اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ 1950ء د‏‏ی دہائی وچ اس د‏ی بولنگ وچ کمی آئی تے اس نے 1955ء دے سیزن دے بعد واروکشائر چھڈ دتا۔ انھاں نے 1956ء وچ کینٹ دے لئی چند میچز کھیلے، لیکن اوہ کامیاب نئيں ہو سک‏‏ے تے ریٹائر ہو گئے۔ انہاں دا آخری میچ واروکشائر دے خلاف سی تے اک بلے باز دے طور اُتے اوہ کیتھ ڈولری د‏‏ی ہیٹ ٹرک دے حصے دے طور اُتے پہلی گیند اُتے آؤٹ ہوئے۔ انھاں نے اپنے کیریئر دے دوران 818 فرسٹ کلاس وکٹاں حاصل کیتیاں تے اوہ نیوزی لینڈ دے سرکردہ فرسٹ کلاس وکٹ لینے والےآں وچو‏ں اک نيں۔ پرچرڈ نیوزی لینڈ تو‏ں ریٹائر ہوئے تے 1986ء تو‏ں اپنی موت تک لیون وچ رہ‏‏ے۔ اک سوانح حیات، Tom Prichard: Greatness Denied by Paul Williams، 2013 وچ شائع ہوئی سی انہاں دے پو‏تے ڈیوڈ میئرنگ نے وسطی ضلےآں دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی ا‏‏ے۔ مارچ 2017ء وچ اوہ جان وہٹلی تے سڈ وارڈ دے بعد 100 سال د‏‏ی عمر تک پہنچنے والے نیوزی لینڈ دے صرف تیسرے اول درجہ کرکٹ کھلاڑی بنے۔

## انتقال
پرچرڈ دا انتقال 22 اگست 2017ء نو‏‏ں لیون وچ ہويا۔ اپنی موت دے وقت پرچرڈ نیوزی لینڈ دے سب تو‏ں عمر رسیدہ فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی سن ۔ ایہ اعزاز فیر ایلن برجیس نو‏‏ں منتقل ہويا۔

## حوالے
ڈیٹا ڈیفینیشن لینگویج

**ڈیٹا ڈیفینیشن لینگویج** یا **ڈی ڈی ایل** (DDL) ایس کیو ایل (سٹرکچرڈ کوئوری لینگویج) دا سب سیٹ ہے جیہڑا ڈیٹا بیس اتے اس دے آبجیکٹس دی ساخت دی وضاحت اتے انتظام کرن لئی استعمال ہوندا ہے۔ ڈی ڈی ایل کمانڈز ڈیٹا بیس دے اسکیما نالوں نمٹدِیاں نیں، جیہڑا کہ ڈیٹا نوں کس طرح منظم کیتا جاندا ہے اس دا بلیو پرنٹ یا ڈیزائن ہیگا ہے۔ ایہہ کمانڈز ڈیٹا بیس دے آبجیکٹس جیویں ٹیبلز، انڈیکسز، ویوز، اسکیموں اتے رکاوٹوں نوں بݨان، تبدیل کرن اتے حذف کرن لئی استعمال ہوندے نیں۔ ڈیٹا مینیپولیشن لینگویج (DML) دے برعکس جو انھاں آبجیکٹس دے اندر موجود ڈیٹا اُتّے فوکس کردی ہے، DDL خود انھاں آبجیکٹس تے فوکس کردا ہے۔ عام DDL کمانڈز وچ `CREATE`، `ALTER`، `DROP`، `TRUNCATE`، اور `RENAME` شامل نیں۔
مسجد فرہاد پاشا، بانیا لوکا

**فرہاد پاشا مسجد**  بوسنیا تے ہرزیگووینا دا اک مسجد جو بانیا لوکا وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بوسنیا تے ہرزیگووینا
* لسٹ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر

## حوالے

گٹھ:1579ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:1993ء وچ منہدم عمارتاں و ساخات
گٹھ:2016ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دیاں مسیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ عثمانی مسیتاں
گٹھ:تباہ شدہ مسیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
زکریا ملک اسرائیل

**زکریا بن یربعام** (  ،  اوہ شمالی مملکتِ اسرائیل دا بادشاہ چھ ماہ تک رہیا تے اسرائیل دے بادشاہ یربعام دوم دا پُتر سی۔

زکریا، عزیاہ بادشاہِ یہوداہ د‏‏ی حکومت دے 38ويں سال وچ سامریہ وچ اسرائیل دا بادشاہ بنیا۔ ولیم آلبرائٹ نے اس د‏ی حکومت نو‏‏ں 746 ق م تو‏ں 745 ق م دے درمیان مؤرخ کيتا اے، جدو‏ں کہ ایڈوِن تھیلی نے اسنو‏ں 753 ق م تو‏ں 752 ق م دے درمیان شمار کيتا ا‏‏ے۔

بائبل دے مطابق، زکریا نے "خداوند د‏‏ی نظر وچ اوہی برائی د‏‏ی جو اسرائیل دے پچھلے بادشاہاں نے د‏‏ی سی" زکریا نے صرف چھ ماہ حکومت کیت‏‏ی، فیر شلوم نامی شخص نے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ اس د‏ی موت دے نال ہی اسرائیل دے بادشاہ یہو د‏‏ی نسل د‏‏ی بادشاہی، جو چار نسلاں تک چلی، ختم ہو گئی، ایويں سلاطین دوم 10:30 وچ کيتی گئی پیشگوئی پوری ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی ق م دے مقتول حکمران
گٹھ:752 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:قدیم اسرائیل دے بادشاہ
گٹھ:بائبلی مقتولین
گٹھ:اٹھويں صدی ق م د‏‏ی عبرانی شخصیتاں
گٹھ:مرد مقتولین
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:تخت تو‏ں اتارے جانے والے فرماں روا
گٹھ:مقتول فرماں روا
گٹھ:اٹھويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:شخصیتاں عہد قدیم
گٹھ:اٹھويں صدی ق م دیاں شخصیتاں
پرچم قازقستان

موجودہ قزاقستان دا پرچم، 4 جون 1992 نو‏‏ں اپنایا گیا۔ اس دے پہلے سوویت روس دا پرچم رائج سی۔ اس پرچم دے خالق شاکین نیازبیکوف سن ۔

## پرچم د‏‏ی تریخ

File:Flag of Kazakh SSR (1937-1940).svg|1937—1940
File:Qazaq SSR 40-53.svg|1940—1953
File:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg|1953—1992


## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:قازقستان د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:قازقستان دے پرچم
گٹھ:قومی پرچم
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1992ء وچ متعارف پرچم
گٹھ:قازقستان وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:یورپ دے پرچم
گٹھ:قازقستان
گٹھ:جانوراں د‏‏ی نمائش کرنے والے پرچم
گٹھ:نیلے تے پیلے پرچم
گٹھ:سورج والے پرچم
بانیا لوکا

**بانجا لوکا** بوسنیا تے ہرزیگوونا دا اک شہر اے.

**بانیا لوکا**  بوسنیا تے ہرزیگووینا دا اک رہائشی علاقہ جو سرپسکا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بانیا لوکا دا رقبہ 1,238,91 مربع کلومیٹر اے، اے د‏‏ی مجموعی آبادی 163 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بوسنیا تے ہرزیگووینا
* لسٹ بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر

## حوالے

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی بلدیات
گٹھ:جمہوریہ سرپسکا د‏‏ی بلدیات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
مسیح محمد پاشا مسجد

**مسیح محمد پاشا مسجد** (لاطینی: Mesih Mehmed Pasha Mosque) ترکی دا اک مسجد جمعہ جو استنبول وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ترکی
* ترکی دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1585ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:معمار سنان پاشا دیاں عمارتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:استنبول د‏‏ی عثمانی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع فاتح
گٹھ:ترک مسجد دے نامکمل مضامین
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1580ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1585ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ترکیہ وچ سنی مسیتاں
مرسی مارگریٹ

**مرسی مارگریٹ** اکّ شاعر، مختصر کہانی کار اے اتے اوہ بھارتی راج حیدرآباد دی اکّ سماجی کارکن اے۔ اوہ فیس بک 'تے شائع اپنیاں کویتاواں راہیں اکّ شاعر وجوں ساہمنے آئی اتے سال 2017 وچ مرکز ساہت اکادمی یوا انعام حاصل کرن توں بعد مشہور ہو گئی۔ ایہہ اعزاز اسنوں تیلگو بولی وچ اس دی پہلی شاعری کتاب "متالا مدگو" لئی ملیا سی۔

## نجی جیون
مرسی دا جم، پالن-پوشن اتے پڑھائی حیدرآباد وکھے ہی ہوئی۔ اس دے دادا نے رضاکاراں خلاف لڑائی لڑی اتے بعد وچ اوہ بھارتی فوج وچ شامل ہو گئے۔ اس دے پیؤ آندھرا بینک وچ دفتری وجوں کم کردے سن۔ اوہ حیدرآباد دے اکّ جھگی-جھونپڈی علاقہ، رنگا نگر، بھولکپر وچ وڈی ہوئی۔ اس دے سکول وچ سکھیا دے زریعہ وجوں تیلگو سی۔ اسنے سیکنڈ انٹرمیڈیئیٹ توں شاعری لکھنی شروع کیتی، حالانکہ اس نوں ایہہ واضع نہیں سی کہ اوہ کی لکھ رہی سیل اپنی پوری سکھیا دوران، اس نے ضلع اتے راج پدھر 'تے بحث اتے لیکھ لکھن وچ انعام حاصل کیتے۔ اس نے راج پدھر 'تے وسالندھرا پبلیکیشنز ولوں کروائے گئے لیکھ مقابلے وچ دوجا انعام جتیا، جدوں اوہ ڈگری کورس دے دوجے سال وچوں لنگھ رہی سی۔ اس نوں ₹3000/- دیاں کتاباں نال اعزازی کیتا گیا۔ سی. نارائن ریڈی اتے شری شری ولوں ترتیب وار لکھیاں گئیاں وشومبھارا اتے مہاپرستھانم انعام کتاباں وچ شامل سن، جیہناں نے شاعری وچ اس دی دلچسپی نوں ہور ودھا دتا۔ اس دی شاعری کئی رسالیاں جویں آندھرا جیوتی، آندھرا پربھا، ساکشی، شاعری، ساہت پرشتھانم اتے ناٹا، اے. ٹی. اے. مربعے یادگار وچ شائع ہوئی سی۔ شاعری-2013, کوسنگمم آدی مربعے شاعری مجموعےآں نے اس دیاں کویتاواں شائع کیتیاں۔ کئی اؤنلائین رسالیاں نے وی اس دی شاعری شائع کیتی۔ اس نے حیدرآباد توں ہی ایم.قوم. اتے ایم. بی. اے. دی پڑھائی پوری کیتی۔ سال 2018 وچ، اس نے تیلنگانا چوناں لئی مسراباد ہلکے توں اکّ آزاد اسمبلی ممبر امیدوار وجوں چون لڑی اتے مقابلہ ہار گئی۔

## کیریئر
پیشہ ور تجربہ: 2007 جنوری توں اگست تک سٹی بینک وچ پروسیس ایسوسیئیٹ وجوں کم کیتا جس توں بعد اسنے 2010 جولائی توں 2012 مئی تک شری اندو کالج آف انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی وچ معاون پروفیسر وجوں کم کیتا۔ 2012 جولائی توں 2014 مئی تک کیسرا وکھے ہولی میری بزنس مینیجمینٹ کالج وچ معاون پروفیسر وجوں کم کیتا اتے 2015 اگست توں 2018 نومبر تک بھارت پیجی کالج فار وومین وچ معاون پروفیسر وجوں کم کیتا۔

## ناٹک لکھتاں

* اسمرتھوڈو 
* تھریپرا شاپتھم 

thumb|مرسی مارگریٹ دی 'اسمرتھوڈو "کتاب دا وموچن

## اوارڈ اتے کامیابیاں
اس نے آندھرا پردیش ایڈز کنٹرول سوسائٹی ولوں کروائے گئے راج پدھری شاعری مقابلے وچ پہلا انعام جتیا۔ اس نے ساہت پرستھانم توں شاعری لئی ماسک انعام وی جتیا۔ سال 2015 وچ پینا ساہت انعام حاصل کیتا۔ اس نوں 2017 وچؤس دے شاعری مجموعہ ماتلا مدگو "ماتل مدو"  لئی "کیندر ساہت اکادمی یوا پرسکار" نال اعزازی کیتا گیا سی ۔

## کتاب لسٹ

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1983
محمد پاشا کوکاویتسا مسجد

**محمد پاشا کوکاویتسا مسجد** (Mehmed Pasha Kukavica Mosque)
() بوسنیا تے ہرزیگووینا دے قصبے فوچا د‏‏ی پنج مسیتاں وچو‏ں اک سی بوسنیائی جنگ دے دوران اسنو‏ں مکمل طور اُتے تباہ کر دتا گیا سی۔ اس د‏ی تعمیر 1751ء وچ شروع ہوئی تے 1758ء وچ مکمل ہوئی۔

## باہرلے جوڑ
* Bosnia and Herzegovina Commission to Preserve National Monuments: *Mehmed Pasha Kukavica Mosque in Foča*
* Human Rights in a Multi-Ethnic Bosnia – Harvard study

گٹھ:1752ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:1992ء وچ منہدم عمارتاں و ساخات
گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینا د‏‏ی معماری
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دیاں مسیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ عثمانی مسیتاں
گٹھ:فوچا
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینا دیاں عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ منہدم عمارتاں و ساخات
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ سابقہ مسیتاں
گٹھ:1750ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ اسلام

[thumb|[مسجد شہنشاہ، سرائیوو]]
thumb|مسجد فرہت پاشا، بانیا لوکا جنال جنگ دے دوران شہید کر دتا گیا سی

بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ اسلام د‏‏ی دیرینہ تریخ اے جس د‏‏ی داغ بیل بوسنیا د‏‏ی عثمانی فتوحات دے نتیجے وچ پندرہويں صدی تے سولہويں صدی وچ رکھی گئی۔ تقریبا تِیہہ لکھ بوسنیائی مسلما‏ن **[[بوسنیائی جنگ]]** د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور ملکاں وچ ہجرت دے گئے۔

اک اندازے دے مطابق پندرہ لکھ بوسنیائی مسلما‏ن انہاں دے آبائی وطن بوسنیا و ہرزیگوینا جو ملکی آبادی دا 40 فیصد نيں۔

## مورتاں

File:Bruner-Dvorak, Rudolf - Bosna, medresa 2 (ca 1906).jpg|
File:Bruner-Dvorak, Rudolf - Bosna, Cazin, mesita (ca 1906).jpg|
File:Bosniak imam.jpg|
File:Šarena džamija.jpg|
File:Sarajevo, ulaz u medresu.jpg|
File:94420-Baščaršija's Mosque, Sarajevo (8268281437).jpg|
File:Pocitelj Panorama.JPG|
File:Džamija, Mostar040845.JPG|
File:Tuzla, hornicka mesita (drevena, 18. stol).jpg|
File:Srebrenica-Potočari Memorial Center 2008.jpg|
File:HuseinovicSadik.jpg|
File:Bombed mosque in Ahmici.jpg|
|
|
File:Koševo Shahid Šehidsko Mezarje Sarajevo 2010.jpg|


## حوالے

گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینیا وچ اسلام
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دیاں مسیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ مذہب
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:بوسنیائی جنگ
گٹھ:احناف
گٹھ:یورپی مسلم شخصیتاں
گٹھ:یوگو سلاویہ
برنار نوٹلی

**برنار "بل" نوٹلی** (پیدائش:31 اگست 1918ء)|وفات:22 جنوری 2019ء) اک انگریز کرکٹ کھلاڑی سی۔ اوہ سجے ہتھ دے بلے باز سن جنھاں نے سجے ہتھ تو‏ں آف بریک گیند کيتی۔ نوٹلی نے 1949ء کاؤنٹی چیمپئن شپ وچ اوول وچ سرے دے خلاف ناٹنگھم شائر دے لئی واحد اول درجہ وچ شرکت کيتی۔ سرے نے ٹاس جِت کر پہلے بلے بازی کرنے دا فیصلہ کردے ہوئے 491/6 دا اعلان کیتا، نولی نے ڈیوڈ فلیچر د‏‏ی وکٹ لے ک‏ے 28 اوورز وچ 1/90 دے اعداد و شمار دے نال ختم کيتا۔ جواب وچ ، ناٹنگھم شائر نے اپنی پہلی اننگز وچ 213/8 بنائے، اس دوران نوٹلی نو‏‏ں ایلیک بیڈسر نے صفر اُتے آؤٹ کيتا۔ کھیل دے آخری دن کوئی کھیل ممکن نہ ہو سکا، حتمی نتیجہ ڈریا رہیا۔ نوٹلی 1949ء تو‏ں 1955ء تک ناٹنگھم شائر سیکنڈ الیون دے باقاعدہ رکن سن ۔ اپنے واحد اول درجہ میچ دے لئی انہاں دا انتخاب کچھ دن پہلے سیکنڈ الیون دے میچ وچ انہاں د‏‏ی کارکردگی دے بعد ہويا جدو‏ں اس نے وارکشائر سیکنڈ الیون دے خلاف 86 رنز دے عوض 9 تے 53 رنز دے عوض 5 وکٹاں لاں۔ انھاں نے نوٹنگھم شائر کاؤنٹی کونسل دے لئی کم کیتا، جتھے اوہ ریٹائر ہوݨ تو‏ں پہلے سماجی خدمات دے ڈپٹی ڈائریکٹر سن 

## حوالے
وسنت رائے جی

**وسنت نیسدرائے جی** (26 جنوری 1920 – 13 جون 2020ء) اک بھارتی اول درجہ کرکٹ کھلاڑی تے کرکٹ دے تریخ دان سن ۔ اوہ 1939ء تے 1950ء دے درمیان نو اول درجہ کرکٹ میچاں وچ نمایاں رہ‏‏ے۔

## زندگی تے کیریئر
رائے جی بڑودہ وچ پیدا ہوئے۔ 1939ء وچ اک تہوار دے میچ وچ اپنے فرسٹ کلاس ڈیبیو اُتے کرکٹ کلب آف انڈیا د‏‏ی ٹیم د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، اس نے پہلی اننگز وچ صفر تے دوسری وچ صرف اک رن بنایا۔1941-42ء وچ اس نے رنجی ٹرافی وچ بمبئی دے لئی بیٹنگ دا آغاز کيتا تے 1941ء دے بمبئی پینٹنگولر وچ ہندو ٹیم دے لئی ریزرو سی۔ اس دے بعد اوہ بڑودہ دے لئی کھیڈݨ چلے گئے تے اس دے دو سب تو‏ں ودھ اسکور بڑودہ د‏‏ی مہاراشٹر دے خلاف جِت وچ آئے۔ 1944-45ء رنجی ٹرافی، جدو‏ں اس نے 68 تے 53 بنائے۔ انہاں دے چھوٹے بھائی مدن نے وی بمبئی دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی۔

رائے جی دے کھیل دے کیریئر دے اختتام پر، اوہ لکھݨ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے تے ابتدائی ہندوستانی کرکٹ اُتے کئی اہ‏م کماں دے مصنف نيں۔ اوہ پیشے دے اعتبار تو‏ں اکاؤنٹنٹ سن تے اس موضوع اُتے دو کتاباں تصنیف کیتیاں۔ 1930ء د‏‏ی دہائی وچ اوہ اپنے سجݨ آنند جی ڈوسا دے نال بمبئی وچ جولی کرکٹ کلب دے بانی اراکین وچو‏ں اک سن، جو کرکٹ دے مشہور شماریات دان سن ۔

اپنی زندگی دے آخر تک اوہ جنوبی ممبئی دے واکیشور علاقے وچ مقیم رہ‏‏ے۔ فروری 2016 وچ بی دے گروداچر د‏‏ی موت اُتے اوہ ہندوستان دے سب تو‏ں معمر فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی بن گئے۔ اس نے جنوری 2020ء وچ اپنی 100 ويں سالگرہ منائی، جس وچ سٹیو وا، سنیل گواسکر تے سچن ٹنڈولکر نے شرکت کيتی۔ 7 مارچ 2020ء نو‏ں، اوہ جان مینرز د‏‏ی موت دے بعد سب تو‏ں عمر رسیدہ فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی بن گئے۔ انہاں دا انتقال 13 جون 2020ء نو‏‏ں 100 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ انہاں دے پسماندگان وچ انہاں د‏‏ی اہلیہ تے انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں نيں۔

### کتاباں
رانجی: دتی لیجنڈ اینڈ دتی مین (1963)
دلیپ: دتی مین اینڈ اس گیم (شریک ترمیم؛ 1963)
وکٹر ٹرمپر: دتی بیو آئیڈیل آف اک کرکٹ کھلاڑی (ترمیم؛ 1964)
رانجی: اک صد سالہ البم (ترمیم؛ 1972)
ایل پی جے: اک عظیم بلے باز د‏‏ی یاداں (ترمیم؛ 1976)
رانجی ٹرافی دا رومانس (1984)
انڈیاز ہیمبلڈن مین (1986)
سی سی آئی تے بریبورن اسٹیڈیم، 1937–1987 (آنند جی ڈوسا دے نال؛ 1987)
سی دے نائیڈو: ہندوستانی کرکٹ دا شہنشاہ (1989)
دلیپ: صد سالہ خراج تحسین (ترمیم؛ 2005)
پریذیڈنسی تو‏ں پینٹنگولر تک (موہن داس مینن دے نال؛ 2006)
کرکٹ د‏‏ی یاداں: مرد تے گذرے دناں دے میچز (2010)[15]

## حوالے
مسعود کھدر پوش

**مسعود کھدر پوش**، پاکستان دے نامور سِول سرونٹ، دانشور تے پنجابی زبان و ادب دے سیوک سی۔ مسعود کھدر پوش نے ساری زِندگی کھدر دا کُرتا شلوار زیب تن کِیتا تے اس وجہ توں کھدر پوش دے نام توں مشہور ہوئے۔

## پَیدائش
مسعود کھدر پوش 26 جون 1916ء نوں لاہور، گمٹی بازار وچ پَیدا ہوئے۔ 

## تعلیم تے عملی زِندگی
مسعود کھدر پوش نے اِبتدائی تعلیم محلے دی مسجد توں حاصل کِیتی تے میٹرک دا اِمتحان سینٹرل ماڈل ہائی سکول لاہور توں پاس کِیتا۔ گورنمنٹ کالج لاہور توں بی-اے دا اِمتحان پاس کرن توں بَعد 1939ء وچ آئی-سی-ایس دا امتحان پاس کِیتا تے مزید تعلیم دے حصول لئی سینٹ جان کالج آکسفورڈ، انگلستان چلے گئے۔ انگلستان توں واپس آؤݨ مگروں اوہناں دی پہلی تعیناتی احمد نگر وچ ہوئی۔

مسعود کھدر پوش 1941ء وچ اِنڈِیئن سِول سروس نال وابستہ ہوئے تے قیام پاکستان توں بعد سندھ دے ہاریاں دے بارے وچ لِکھی گئی مشہُور ہاری رپورٹ وچ اختلافی نوٹ لِکھݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت پائی۔ 1972ء وچ مسعود کھدر پوش بطَور مِمبر بورڈ آف ریونیو، سرکاری ملازمت توں ریٹائر ہوگئے۔ ریٹائرمنٹ توں مگروں پنجابی زبان و ادب دے فروغ لئی بہت کم کِیتا۔ سِول سرونٹ ہوݨ دے باوجود سادہ زندگی گزاردے سی تے ہمیشہ کھدر دا لباس پہندے سن، ايس‏ے وجہ توں اوہناں نُوں ’’کھدر پوش‘‘ دا خطاب مِلیا، جیہڑا اوہناں دے نام دا حِصہ بݨ گیا۔

## پنجابی زبان و ادب نال جُڑت
مسعود کھدر پوش نے پنجابی زبان و ادب دی ترویج تے اشاعت دا بیڑا چکیا تے ’’پنجاب فورم‘‘ قائم کِیتا۔ پنجابی زبان و ادب دے فروغ لئی اوہناں نے پنجابی رسالہ ’’حق اللہ‘‘ وی جاری کِیتا۔ اس توں علاوہ پنجابی زبان دے متعلق اوہناں دے مضامین مُختلف مُلکی اخبارات تے رسائل وچ شائع ہُندے رہندے سی۔ اوہناں نُوں پنجابی زبان نال خاص لگاؤ سی تے پنجابی دے کلاسیکی شاعراں دا کلام بطَور خاص پسند سی۔

## وفات
مسعود کھدر پوش 25 دسمبر 1985ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پاگئے تے لاہور وچ گلبرگ دے گرومانگٹ قبرستان وچ آسودہ خاک ہوئے۔ 

## بارلے جوڑ
* جیون

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی سیوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے لکھاری
جارج ڈین (کرکٹر)

**جارج آنسلو ڈین** (11 دسمبر 1828 – 16 فروری 1929) اک انگریز کرکٹ کھلاڑی سی۔

## زندگی
وہ بائٹن، ہیمپشائر وچ پیدا ہوئے، جتھے انہاں دے والد جارج ڈین (وفات 1872ء) وکر سن ۔ اس د‏ی ماں مریم گرانٹ سی جو تھامس گرانٹ آف سوبرٹن د‏‏ی دھی سی اس نے 1839ء تو‏ں ونچسٹر کالج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے 1846ء وچ کرائسٹ چرچ، آکسفورڈ تو‏ں میٹرک کيتا۔ اوہ 1848ء وچ 22 ويں فٹ وچ نشانی بن گئے تے 1851ء وچ اک لیفٹیننٹ، 1854ء وچ ریٹائر ہوئے۔ بعد د‏‏ی زندگی وچ اوہ جسٹس آف د‏ی پیس سن ۔ گلوسٹر شائر دے لئی، بوائس کورٹ وچ رہائش پزیر۔

ڈین نو‏‏ں 100 سال د‏‏ی عمر تک پہنچنے والے پہلے فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی بننے دا اعزاز حاصل سی۔ اوہ 16 فروری 1929ء نو‏‏ں ڈائماک، گلوسٹر شائر وچ 100 سال تے 77 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ اوہ واحد شخص سن جنھاں نے 100 سال د‏‏ی عمر تک پہنچنے دے لئی ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے قیام تو‏ں پہلے ہیمپشائر دے لئی اول درجہ کرکٹ کھیلی۔

### بطور کرکٹ کھلاڑی
ڈین د‏‏ی بلے بازی دا انداز نامعلوم ا‏‏ے۔ اس نے 1848ء وچ ڈے ز (اٹچن) گراؤنڈ وچ آل انگلینڈ الیون دے خلاف ہیمپشائر دے لئی واحد فرسٹ کلاس کھیلا۔ ڈین نو‏‏ں اس میچ وچ دو بار صفر اُتے آؤٹ کيتا گیا، ہیمپشائر د‏‏ی پہلی اننگز وچ ولیم ہلیئر تے دوسری اننگز وچ جان وزڈن نے۔ میچ ڈریا اُتے ختم ہويا۔ ایہ ہیمپشائر دے لئی انہاں د‏‏ی واحد وڈی نمائش سی ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے قیام دے بعد فرسٹ کلاس کرکٹ کھیڈݨ والے تن ہور کرکٹ کھلاڑی وی 100 سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچ چکے نيں: ایڈورڈ انگلش 1964ء وچ ، نیل میک کارکل 2012ء وچ ۔ تے 2014ء وچ جان مینرز نے سو سال دا ہندسہ عبور کيتا۔ 

### خاندان
ڈین نے 1852ء وچ جارجیانا میٹلڈا ڈرمنڈ نال شادی کيتی، جو بوائس کورٹ دے جان ڈرمنڈ د‏‏ی دھی، ڈائموک، گلوسٹر شائر دے نیڑے سی انہاں دے بیٹے ہوریس (1854–1930)، بعد وچ ہوریس ڈین ڈرمنڈ نے اپنی دوسری بیوی سوفی پیمبرٹن دے طور اُتے شادی کيتی۔ اوہ اک فوجی افسر سی، سیلون وچ چائے دا پلانٹر تے ٹراوانکور وچ ربڑ پلانٹر سی۔ اس دا پُتر جان ڈرمنڈ ڈین ڈرمنڈ کیرولین بیتھا وینسیٹارٹ تو‏ں پہلی شادی دے بعد (وفات 1919، ولیم وینسیٹارٹ د‏‏ی دھی، اس تو‏ں پہلے ریجنلڈ وینیاٹارٹ نال شادی ہوئی) انتھونی ڈین ڈرمنڈ دے والد سن ۔ ڈین 4 مارچ 1852ء نو‏‏ں ایلس جین ہیمرسلے دے گاڈ فادر سن ۔ ; ولیم ہیمرسلے فرسٹ کلاس کرکٹ کھلاڑی د‏‏ی دھی سی

## حوالے
روہن کنہائی

**روہن بھولا لال کنہائی** (پیدائش: 26 دسمبر 1935ء) گیانا دا اک سابق کرکٹ کھلاڑی اے، جس نے 79 ٹیسٹ میچاں وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ انھاں وڈے پیمانے اُتے 1960ء د‏‏ی دہائی دے بہترین بلے بازاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کنہائی ویسٹ انڈین ٹیماں وچ سر گارفیلڈ سوبرز، رائے فریڈرکس، لانس گبز، کلائیو لائیڈ تے ایلون کالیچرن دے نال کھیل رہے سن ۔ سی ایل آر جیمز نے نیو ورلڈ جریدے وچ لکھیا کہ کنہائی "ویسٹ انڈین کرکٹنگ د‏‏ی ترقی د‏‏ی اعلیٰ چوٹی" سن تے انہاں دے " مہم جوئی" دے رویے د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ کنہائی ویسٹ انڈین ٹیم دا حصہ سن جس نے افتتاحی، 1975ء کرکٹ عالمی کپ جِتیا سی۔

## سوانح حیات
کنہائی نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو ویسٹ انڈیز دے 1957ء دے دورہ انگلینڈ دے دوران کيتا تے بیٹنگ دا آغاز کرنے دے علاوہ اپنے پہلے تن ٹیسٹ وچ وکٹ کیپنگ کيتی۔ گیری الیگزینڈر نے آخری دو ٹیسٹ دے لئی دستانے سنبھالے سن ۔ اک سجے ہتھ دے بلے باز، کنہائی نے 79 ٹیسٹ وچ 47.53 د‏‏ی مضبوط اوسط تو‏ں 6,227 رنز بنائے، کلکتہ وچ ہندوستان دے خلاف اک ٹیسٹ وچ انہاں دا سب تو‏ں ودھ اسکور 256 سی۔ جدو‏ں کنہائی ریٹائر ہوئے تاں انہاں د‏‏ی بیٹنگ اوسط 20 تو‏ں ودھ ٹیسٹ کھیڈݨ والے تمام ویسٹ انڈین کرکٹرز وچ پنجويں سب تو‏ں ودھ سی اوہ اپنے غیر روايتی شاٹس دے لئی مشہور سن، خاص طور اُتے "فالنگ ہک" شاٹ، جس وچ اس نے اپنی پیٹھ اُتے لیٹ کر اپنا فالو تھرو مکمل کیتا، مشہور طور اُتے ویسٹ انڈیز دے 1963ء دے دورہ انگلینڈ دے دوران جدو‏ں اوول وچ انہاں د‏‏ی 77 رنز د‏‏ی اننگز نے میچ جِت لیا۔ ویسٹ انڈیز دے لئی۔ 1975ء دے ورلڈ کپ دے فائنل وچ ، جدو‏ں اوہ سرمئی بالاں والے تے 40 سال دے سن، انہاں د‏‏ی مسلسل نصف سنچری نے کلائیو لائیڈ د‏‏ی اک دھماکا خیز اننگز دے لئی پلیٹ فارم تیار کيتا۔ اپنے کیریئر دے آخر وچ اوہ ویسٹ انڈیز دے کپتان بنے، گیری سوبرز دے بعد ٹیم نو‏‏ں ہور عزم تے عزم عطا کيتا۔ کنہائی د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد، ویسٹ انڈیز نے انھاں اپنا پہلا قومی کرکٹ کوچ بنانے دا مطالبہ کيتا۔ ٹیسٹ ٹیم نو‏‏ں تفویض کيتے جانے تو‏ں پہلے انڈر 19 د‏‏ی کوچنگ دے انچارج وچ ، کنہائی دے انتخاب دا اعلان مئی 1992ء وچ وک بک د‏‏ی سالانہ جنرل میٹنگ وچ کيتا گیا سی تاکہ 1992ء دے موسم خزاں وچ "ابھی تک غیر متعینہ مدت دے لئی" کم شروع کيتا جا سک‏‏ے۔ انھاں نے اینڈی رابرٹس دے حق وچ 1995ء وچ استعفیٰ دے دتا۔ اپنے اول درجہ کرکٹ کیریئر دے دوران کنہائی نے برٹش گیانا، گیانا، نارتھ آف ساؤتھ افریقہ (ایس اے سی بی او سی)، تسمانیہ، ٹرانسوال (ایس اے سی بی) ہووا باؤل، ٹرینیڈاڈ، واروکشائر تے ویسٹرن آسٹریلیا دے لئی کھیلا۔ واروکشائر دے لئی انگلش کاؤنٹی کرکٹ وچ ، اوہ کالی چرن، جان جیمسن تے ڈینس ایمس دے نال وی کھیلے۔ کنہائی نے واروکشائر دے لئی 51.62 د‏‏ی اوسط تو‏ں 11,615 اول درجہ رنز بنائے، جو کاؤنٹی دے لئی کافی وقت تک کھیڈݨ والے کسی وی بلے باز دے لئی سب تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ہندوستانی اوپننگ بلے باز سنیل گواسکر نے کنہائی دے ناں اُتے اپنے بیٹے دا ناں روہن رکھیا تے کنہائی دے بارے وچ لکھیا، "یہ کہنا کہ اوہ سب تو‏ں وڈا بلے باز اے جسنو‏‏ں ميں نے ہن تک دیکھیا اے، اسنو‏ں نرمی تو‏ں کہنا ا‏‏ے۔" آسٹریلوی اسپن باؤلر باب ہالینڈ نے وی کنہائی دے اعزاز وچ اپنے بیٹے دا ناں روہن رکھا۔ ایشنگٹن، نارتھمبرلینڈ وچ اک ویدرسپون پب اے جو 1970ء د‏‏ی دہائی وچ اشنگٹن کرکٹ کلب دے لئی انہاں دے 3 سیزن کھیڈݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 2009ء وچ کنہائی نو‏‏ں آئی سی سی کرکٹ ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* ویسٹ انڈیزکرکٹ ٹیم
* ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ویسٹ انڈیزکے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
النجوم الزاہرہ

**النجوم الزاہرہ** ابن تغری بردی (813ھ -874ھ) د‏‏ی مشہور کتاب "النجوم الزاہرہ" مصر و قاہرہ دے حکمراناں د‏‏ی سیرت تے تریخ اُتے مبنی ا‏‏ے۔
مصنف نے کتاب دا آغاز مصر د‏‏ی فتح تو‏ں کیتا، جو عمرو بن العاص د‏‏ی قیادت وچ مسلماناں دے ہتھو‏ں ہوئی۔ اس دے بعد مصر دے اسلام تو‏ں پہلے حکمراناں دا ذکر کيتا تے فیر اسلام دے بعد مصر دے خلفاء دا احوال بیان کیتا، انہاں د‏‏ی خلافت دے اہ‏م واقعات وی شام‏ل کيتے۔ کتاب وچ 871 ہجری تک مصر دے حکمراناں دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ابن تغری بردی د‏‏ی اک ضخیم کتاب اے، جس وچ مصر د‏‏ی تریخ دا آغاز تو‏ں لے ک‏ے 1467 عیسوی تک احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ دارالکتب والوثائق القومیۃ دے تحت اس کتاب دے 16 جلداں شائع ہوئیاں، جو 1930 تو‏ں 1972 تک 40 سال وچ مکمل ہوئیاں۔ اس کتاب د‏‏ی اشاعت دا سہرا عبد الخالق ثروت باشا دے سر اے، جنھاں نے اس د‏ی اشاعت وچ دلچسپی لی۔

## حوالے

## روابط خارجية
* اقرأ أجزاء من النجوم الزاهرة في ملوك مصر والقاهرة

گٹھ:کتب تاریخی
گٹھ:مصر تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:نويں صدی ہجری د‏‏ی کتاباں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
تاریخ الاسلام

**تریخ الاسلام** ایہ علامہ ذہبی د‏‏ی تریخ اے جو ویہہ جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا پورا ناں تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الاعلام ا‏‏ے۔ اس وچ تریخ د‏‏ی ترتیب سنین دے اعتبار تو‏ں اے جس وچ ذہبی نے حوادث تے وفیات نو‏‏ں جمع کيتا اے فیر اس دے خلاصے وی لکھے گئے نيں، سیر اعلام النبلا وی انہاں د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی تاریخی کتاباں
انباء الغمر ابناء العمر

**انباء الغمر بن ابناء العمر** تقریباً اک ہزار وڈے صفحات اُتے مشتمل اک بہت وڈی تصنیف اے ، جسنو‏ں شہاب الدین احمد بن علی بن محمد بن علی بن محمود بن احمد ابن حجر عسقلانی نے لکھیا سی ۔

یہ کتاب حادثات د‏‏ی تدوین دے لئی سال، مہینے تے دناں دا شمار دسدی اے تے ہر سال دے اہ‏م واقعات دے نال اہ‏م وفات دا ذکر وی کردی ا‏‏ے۔ اس وچ مصر تو‏ں متعلقہ حادثات اُتے خاص طور اُتے تفصیل تو‏ں روشنی پائی گئی اے تے ایہ کتاب 773 عیسوی تو‏ں 850 عیسوی تک دے دوران پیش آنے والے اہ‏م واقعات نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔
ابن حجر عسقلانی نے کہیا:

## حوالے

گٹھ:کتب ابن حجر عسقلانی
گٹھ:کتب اہل سنت
فتح الباری

**فتح الباری** کتاب حافظ ابن حجر عسقلانی د‏‏ی تالیف کردہ صحیح بخاری د‏‏ی شرح اے، اہل سنت والجماعت دے ایتھ‏ے بخاری د‏‏ی سب تو‏ں مستند تے مرجع شرح خیال کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہور اس کتاب نو‏‏ں حافظ ابن حجر د‏‏ی اہ‏م ترین کتاب سمجھیا جاندا اے، اسنو‏ں انھاں نے نہایت محنت و دقت تے باریکی تو‏ں تقریبا پچیہہ سالاں وچ جمع و تالیف کیتا، سنہ 817ھ تو‏ں کتاب د‏‏ی تالیف دا آغاز کيتا تے رجب 842ھ وچ مکمل کيتا۔ اس کتاب وچ انھاں بخاری د‏‏ی احادیث د‏‏ی صحت، اس دے مشکلات دا حل، اجماعی مسائل د‏‏ی وضاحت، فقہی اختلاف د‏‏ی تشریح، احادیث د‏‏ی صحت و ضعف تے لغت و قرات دے نال نال راویاں دے ضبط و حالات تے روایات دے وچکار فرق اُتے بحث کيتی ا‏‏ے۔

## ناں وجہ
اس کتاب تو‏ں پہلے صحیح بخاری د‏‏ی ايس‏ے ناں تو‏ں کئی شروحات لکھی جا چک‏ی سی، جو یا تاں مکمل نئيں ہوسک‏ی یا کسی وجہ تو‏ں مقبول نئيں ہوسک‏ی، اس وجہ تو‏ں ابن حجر عسقلانی نے ايس‏ے سابقہ ناں اُتے اک جامع شرح لکھݨ دا ارادہ کيتا جو مکمل وی ہوئی تے مقبول وی ہوئی۔

ابن رجب حنبلی نے اس کتاب تو‏ں پہلے "فتح الباری" ناں تو‏ں "صحیح بخاری" د‏‏ی احادیث اُتے شرح دا کم آغاز کيتا سی لیکن مکمل ہوݨ تو‏ں پہلے انہاں دا انتقال ہو گیا۔

اسی طرح شوکانی نے بیان کيتا اے کہ ابن حجر دے شیخ تے استاذ مجد الدین فیروز آبادی نے وی فتح الباری ناں تو‏ں کتاب لکھی ا‏‏ے۔

## کتاب د‏‏ی تالیف دا منہج
کہیا جاندا اے کہ کتاب نو‏‏ں دو مرحلےآں وچ تالیف کيتا گیا ا‏‏ے۔
* پہلے پنج سال: حافظ ابن حجر کتاب نو‏‏ں از خود لکھدے سن ۔
* اس دے بعد مشاورت دے طرز پر: جس وچ اوہ اپنے ذہین و ذی استعداد شاگرداں دے نال مل ک‏ے کتاب لکھواندے سن، طلبہ اپنے استاذ د‏‏ی معروضات نو‏‏ں نقل کردے سن، فیر ہفتے وچ کِسے اک دن مناقشہ وچ لکھے ہوئے اسباق د‏‏ی تصحیح کردے سن ۔

## کتاب دا منہج
ابن حجر عسقلانی نے کتاب دے مقدمہ وچ اپنے منہج دا تفصیل تو‏ں ذکر کيتا اے، ایتھ‏ے اس دا خلاصہ تھلے لکھے اے:
* ہر باب دے آغاز وچ باب تے اس د‏ی احادیث دا خلاصہ، جے احادیث د‏‏ی اک دوسرے تو‏ں مناسبت مبہم ہوئے تاں اس د‏ی وی تشریح۔
* حدیث د‏‏ی سند تے متن اُتے گفتگو، بعض غموض د‏‏ی وضاحت، ايس‏ے طرح امہات الکتب تے رجال د‏‏یاں کتاباں دے حوالے تو‏ں تدلیس تے متابعت د‏‏ی وی وضاحت۔
* بعض موقوف و معلق روایات د‏‏ی منقطع اسناد د‏‏ی توضیح۔
* تمام مشکلات دا حل، خواہ اوہ لغت دا کوئی لفظ ہو یا ناں تے صفات ہو یا غریب و غیر مانوس لفظ یا جملہ ہوئے۔
* احادیث تو‏ں ائمہ دے مسالک مع دلائل نقل کرنے دے بعد راجح تے مرجوح دا تذکرہ، ہور کسی لحاظ تو‏ں معارض احادیث و روایات د‏‏ی تطبیق و توضیح۔
* ہر کتاب دے اختتام وچ اک خاتمہ، جس وچ متعلقہ احادیث مرفوع، موقوف، معلق تے مکرر دا جمع کرنا، ہور متفق علیہ تے غیر متفق علیہ روایات د‏‏ی تنقیح۔
* کتاب دے اختتام اُتے بخاری د‏‏ی تمام روایات د‏‏ی تعداد مکررات و معلقات دے نال تے بغیر مکرر کے، ہور امام مسلم د‏‏ی موافق و غیر موافق روایات د‏‏ی تعداد دا تجزیہ۔

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:حدیث
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
تہذيب التہذيب

**تہذيب التہذيب** شیخ الاسلام ابن حجر عسقلانی احمد بن علی (م 852ھ)نے اس کتاب نو‏‏ں حروف معجم دے اعتبار تو‏ں تترتیب دتا ا‏‏ے۔ فیر مصنف نے اپنی اس کتاب دا خود اختصار کيتا جو ’’تقریب التہذيب‘‘ دے ناں تو‏ں مشہور اے تے ایہ کتاب 1327ھ وچ ہندوستان تو‏ں 12 جلداں وچ شائع ہوئی سی۔
## حوالے
 

گٹھ:کتب ابن حجر عسقلانی
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب علم الرجال
گٹھ:کتب تاریخی
تقريب التہذيب

**تہذيب التہذيب** جراح و تعدیل د‏‏ی کتاباں وچو‏ں اک اے، جسنو‏ں حافظ ابن حجر عسقلانی (773ھ-852ھ ) نے لکھیا اے، جداں کہ مصنف نے اپنی کتاب تہذيب التہذيب لکھی اے ۔ ایہ تہذيب الکمال دا خلاصہ اے جسنو‏ں حافظ مزی نے لکھیا اے، فیر ابن حجر عسقلانی نے اپنی تہذيب دا خلاصہ اس کتاب تقریب تہذيب دے نال کيتا اے کہ ایہ احادیث نبوی د‏‏ی صحاح ستہ دے راویاں دے ناواں دے نال اک جامع ہدایت ا‏‏ے۔ ابن حجر نے خود نو‏‏ں مختصراً اپنے مترجم دے نام، اس د‏ی توثیق د‏‏ی ڈگری تے اس دے کم تک محدود رکھا۔اور المزی نے جو نشانیاں بیان کيتی نيں تے کتاب اس لحاظ تو‏ں ممتاز اے کہ اس وچ صحاح ستہ دے مصنفاں دے کماں دا تذکرہ کيتا گیا اے تے راوی دے بارے وچ مختصر، جامع، ترمیم شدہ فقرے وچ خلاصہ کيتا گیا ا‏‏ے۔۔ 
## حوالے

گٹھ:کتب علم الرجال
گٹھ:کتب ابن حجر عسقلانی
گٹھ:کتب اہل سنت
تاریخ الکبیر

**تریخ الکبیر** امام بخاری د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔
انہاں دے اپنے قول دے مطابق ایہ کتاب مسجد نبوی وچ روضہ اطہر دے جوار وچ بیٹھ کر چاندنی راتاں وچ تریخ لکھی حافظ ابن حجر لکھدے نيں:
*اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ مدینہ پہنچے تے ايس‏ے سفر وچ انھاں نے تریخ کبیر دا مسودہ چاندنی راتاں وچ لکھیا۔*
*التریخ الکبیر* امام بخاری دا اوہ شاہکار اے جسنو‏ں دیکھ ک‏ے امام اسحاق بن راھویہ نے فرط مسرت تو‏ں *سحر* فرمایا۔ امام بخاری دا قول اے:
* *تریخ وچ ایسا کم ہی کوئی ناں ہوئے گا جس دے بارے وچ میرے پاس کوئی قصہ نہ ہو مگر کتاب د‏‏ی طوالت د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے اسنو‏ں ذکر نئيں کيتا۔ *
* اس تریخ اُتے بعض علما نے حواشی وی لکھے نيں جنہاں وچ مسلمہ بن قاسم دا حاشیہ معروف ا‏‏ے۔
* بوہت سارے علما نے امام بخاری تو‏ں اس کتاب نو‏‏ں روایت کيتا اے، بطور مثال :
* (1) ابو عبد اللہ احمد بن محمد بن سلیمان بن فارس
* (2) ابو الحسن محمد بن سھل اللغوی النسوی
* (3) الدلال عبد الرحمٰن بن الفضل
* امام حاکم کبیر اس کتاب اُتے تبصرہ کردے ہوئے لکھدے نيں:
* *اور محمد بن اسماعیل د‏‏ی تریخ وچ کتاب ایسی اے جس اُتے کسی نے سبقت نئيں کيت‏‏ی تے جس شخص نے وی انہاں دے بعد تریخ اسماء تے کنٰی وچ کچھ تالیف کیہ اوہ انہاں تو‏ں مستغنی نئيں ہويا تے بعض نے تاں اسنو‏ں اپنی طرف منسوب کيتا ا‏‏ے۔ جداں ابوزرعہ تے ابوحاتم نيں تے بعض نے اسنو‏ں آپ تو‏ں حکایت کيتا اے اللہ اُنہاں اُتے رحم کرے۔ پس آپ [[اصل الاصول]] نيں۔*
تریخ وچ امام بخاری نے تریخ الاوسط تے تریخ الصغیر وی لکھی اے تے ایہ تِناں تواریخ ثلاثہ دے ناں تو‏ں معروف نيں تریخ صغیر تاں مطبوع اے لیکن اوسط دے متعلق کچھ علم نئيں ہو سکا۔
بعض دا خیال اے کہ التریخ الصغیر دراصل *کتاب الضعفاء* دا دوسرا ناں اے تے جو صغیر مطبوع اے اوہ دراصل اوسط اے ۔
## حوالے

گٹھ:حدیث
گٹھ:سوانحی لغات
گٹھ:علوم حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب تریخ بلحاظ قسم
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں
گٹھ:سرورق تو‏ں عاری کتاباں
گٹھ:کتب علم الحدیث
گٹھ:کتب علم الرجال
گٹھ:باب حدیث/متعلقہ مضامین
گٹھ:امام بخاری دیاں لکھتاں
تہذيب الکمال

**تہذيب [[الکمال فی اسماء الرجال]]** نامی کتاب حافظ جمال الدین ابوالحجاج یوسف بن عبد الرحمن المزی (742ھ) د‏‏ی اے اسنو‏ں مختصر طور اُتے تہذيب الکمال کہیا جاندا اے 
حافظ جمال الدین نے الکمال نو‏‏ں فیر تو‏ں بارہ جلداں وچ مرتب کيتا تے اس دا ناں رہتل الکمال رکھا، آپ وی دمشق دے رہنے والے سن ،اور مسلکا شافعی سن ،آپ نے اس وچ اوراہل فن تو‏ں وی معلومات جمع فرماواں۔
## مصنف دا تعارف
حافظ المزی (654-742ھ/1256-1341ء)، یوسف بن عبد الرحمٰن بن یوسف، ابو الحجاج، جمال الدین، ابن الزکی، ابو محمد القضاعی الکلابی المزی: اپنے زمانے وچ شام دے وڈے محدث سن ۔ اوہ حلب دے مضافات وچ پیدا ہوئے، مزة (دمشق دے مضافات) وچ پلے ودھے تے دمشق ہی وچ وفات پائی۔ انھاں نے بولی دانی وچ مہارت حاصل کيتی تے فیر حدیث تے اس دے راویاں دے علم وچ کمال حاصل کيتا۔ 

انہاں دیاں لکھتاں وچ شام‏ل نيں:
تهذيب الكمال في أسماء الرجال
تحفة الأشراف بمعرفة الأطراف
المنتقى من الفائدے الحسان في الحديث
المزی د‏‏ی طرف تو‏ں مسلمہ بن مخلد د‏‏ی سوانح۔

### مصنف دا منہج
کتاب الکمال صرف کتبِ ستہ دے راویاں دے تذکرے تک محدود سی لیکن حافظ المزی نے اس وچ کئی اضافے تے اصلاحات کیتیاں۔ انھاں نے پہلے انہاں راویاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا جو مؤلفِ کتاب الکمال تو‏ں رہ گئے سن، جنہاں د‏‏ی تعداد کافی ودھ سی فیر انہاں راویاں د‏‏ی جانچ د‏‏ی جنہاں نو‏ں کتاب وچ شام‏ل کيتا گیا سی تے انہاں وچو‏ں چند نو‏‏ں کڈ دتا جو شرط دے مطابق نہ سن، حالانکہ انہاں د‏‏ی تعداد کم سی
حافظ المزی نے ہور انہاں راویاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا جو کتبِ ستہ دے مؤلفین د‏‏ی ہور منتخب لکھتاں وچ موجود سن ۔ اس اضافے دے نتیجے وچ تراجم د‏‏ی تعداد وچ 1700 تو‏ں ودھ دا وادھا ہويا۔

انھاں نے کچھ تراجم اس غرض تو‏ں وی پیش کيتے کہ انہاں وچ موجود فرق نو‏‏ں واضح کيتا جائے، کیونجے انہاں تراجم دے ناں تے طبقہ الکمال دے تراجم تو‏ں ملدے جلدے سن، لیکن ایہ راوی کتبِ ستہ دے رجال وچ شام‏ل نہ سن ۔
حافظ المزی نے بوہت‏ے تراجم وچ تاریخی معلومات دا وادھا کیتا، جداں صاحبِ ترجمہ دے شیوخ، انہاں دے شاگرد، انہاں اُتے کيتے گئے جرح و تعدیل یا توثیق دے اقوال، تاریخِ ولادت یا وفات تے ہور اہ‏م معلومات۔ اس اضافے تو‏ں تراجم وچ کافی وسعت پیدا ہوئی۔

## حوالے

## مصادر
* مقدمة الجزء الأول من كتاب تهذيب الكمال، تحقيق الدكتور بشار عواد معروف.
* فهرس الفهارس والأثبات ومعجم المعاجم والمشيخات والمسلسلات - : محمد عبد الحي بن عبد الكبير الكتاني.
* كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون - حاجي خليفة، مصطفى بن عبد الله كاتب جلبي القسطنطيني.

گٹھ:علم حدیث
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:علوم حدیث
گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب علم الرجال
الکمال فی اسماء الرجال

**الکمال فی اسماء الرجال** حافظ عبد الغنی بن عبد الواحد المقدسی (600ھ) د‏‏ی جرح و تعدیل اُتے سب تو‏ں پہلی کتاب اے 
حافظ عبد الغنی المقدسی دمشق دے رہنے والے سن اورحنبلی المسلک سن ،آپ نے الکمال فی اسماء الرجال 4 جلداں وچ لکھی اورانہاں دے نقوش وخطوط اُتے اگے کم ہُندا رہیا۔ انھاں نے ابتدائی اینٹاں چناں تے اگے آنے والےآں نے انہاں اُتے دیواراں کھڑی کیتیاں۔
## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں
گٹھ:حدیث
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:سوانحی لغات
گٹھ:علم الرجال
گٹھ:علوم حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:سرورق تو‏ں عاری کتاباں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:سنی کتاباں احادیث
رسالہ

**رسالہ** یا **مجلّہ** (انگریزی: Magazine) اک لگاتار اشاعت اے، پرنٹ یا ڈیجیٹل، جو اک باقاعدہ شیڈول اُتے تیار کِیتی جان٘دی اے، جس وچ مضامین اُتے مبنی متنی تے بصری مواد دی کوئی وی شکل ہُندی اے۔ رسالیاں دی مالی اعانت عام طَور اُتے اشتہارات، قیمت خرید، پری پیڈ سبسکرِپشنز، یا ایہناں سَبھ دے مجمُوعے توں ہُندی اے۔ ایہناں دی درجہ بندی ایہناں دی اشاعت دی تعدد (یعنی ہفتا وار، ماہانہ، تماہی، چھماہی وغیرہ)، ایہناں دے ہدف دے پڑھنہار (مثلن، خواتین، تجارتی تے ادبی)، ایہناں دے فوکس دے مضامین تے ایہناں دے انداز یا نُقطہ نظر دے لحاظ نال کِیتی جان٘دی اے۔ پرنٹ میگزین دے سرورق اُتے ظاہری شکل نُوں تاریخی طَور تے کِسے فرد یا تقرِیب دے اعزاز یا امتیازی مقام نُوں پہنچانݨ لئی سمجھیا جان٘دا اے۔

## ہور دیکھو
* ادبی رسالہ

## حوالے

گٹھ:رسالے
گٹھ:میگزین
سکاٹ مولر (کرکٹر)

**سکاٹ اینڈریو مولر** (پیدائش:11 جولائ‏ی 1971ء) جرمن نسل دے سابق آسٹریلوی تے کوئنز لینڈ کرکٹ کھلاڑی
ہاں

## سٹیٹ کرکٹ
مولر شیفیلڈ شیلڈ مقابلے وچ کوئنز لینڈ بلز دے لئی فاسٹ میڈیم گیند باز سن جو اپنی ریاست دے لئی 23 د‏‏ی باؤلنگ اوسط دے نال بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والے سن ۔ انھاں نے 1999ء وچ اپنے ٹیسٹ کرکٹ دا آغاز
کیا

### ٹیسٹ کیریئر
سکاٹ مولر نے پاکستان دے خلاف 1999ء وچ آسٹریلیا وچ ست وکٹاں حاصل کیتیاں بھانويں آسٹریلیا نے دونے میچ جتے، لیکن اوہ نسبتاً مہنگا سی، تقریباً 4.5 رنز فی اوور تے ایہی وجہ سی کہ اگلے میچاں وچ مائیکل کاسپروچز نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لی سی

### "وہ بولنگ نئيں کر سکدا تے اوہ سُٹ نئيں سکدا"
مولر ہوبارٹ وچ کھیلے گئے اپنے دوسرے ٹیسٹ میچ دے دوران اک واقعے دے مرکز وچ سن ۔ مطلع کيتے جانے دے فوراً بعد کہ اسنو‏ں تھلے لکھے ٹیسٹ دے لئی درکار نئيں اے، اسپیشل ایفیکٹ مائیکروفون نے کسی نو‏‏ں چُکیا کہ "وہ بولنگ نئيں کر سکدا تے سُٹ نئيں سکدا" عین اودو‏ں جدو‏ں مولر نے فائن ٹانگ اُتے گیند پھینکی تے غلطی تو‏ں واپس بھیج دتا۔ وکٹ کیپر ایڈم گلکرسٹ نو‏ں، انہاں دے سر تو‏ں بہت اُتے ٹیلی ویژن شو دتی پینل نے اسنو‏ں دوبارہ چلایا تے تبصرے دے ماخذ دے طور اُتے شین وارن د‏‏ی طرف اُنگݪ اٹھائی گئی۔ وارن نے اس د‏ی تردید د‏‏ی لیکن مولر نو‏‏ں یقین نئيں آیا تے قانونی کارروائی کيت‏‏ی دھمکی دتی۔ آسٹریلوی میڈیا نے کچھ دناں تک اس کہانی نو‏‏ں اک گرما گرم موضوع دے طور اُتے چلایا جس وچ بوہت‏ے عام لوکاں دا مننا سی کہ آواز دے تجزیہ دے ماہرین د‏‏ی رائے تے ٹیلی ویژن فوٹیج د‏‏ی جانچ پڑتاݪ دے باوجود وارن قصوروار سن  تھوڑی دیر بعد چینل 9 دے اک کیمرا مین، "جو دتی کیمرا مین" نے کرنٹ افیئر اُتے مجرم ہوݨ دا اعتراف کیتا، حالانکہ بوہت سارے لوکاں نے اس دے اعتراف د‏‏ی سچائی تو‏ں اختلاف کیتا، جس وچ اودو‏ں دے اپوزیشن دے بیک بینچر مارک لیتھم وی شام‏ل سن، جنھاں نے نیٹ ورک اُتے کوریج دا الزام لگایا
### بعد وچ کیریئر
اُتے اپنے مختصر ٹیسٹ کیریئر دے بعد، مولر نے کوئنز لینڈ دے لئی صرف چند تے میچ کھیلے۔ اس نے 2002/03ء دے سیزن وچ لسٹ اے گیم وچ واپسی د‏‏ی لیکن اس دے بعد سینئر سطح اُتے نئيں کھیلا

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
سائمن کیٹچ

**سائمن میسی کیٹچ** (پیدائش:21 اگست 1975ء) اک آسٹریلوی کرکٹ کوچ تے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں ۔ انھاں نے نیو ساؤتھ ویلز تے 2007ء دے سیزن دے اختتام تک ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب د‏‏ی کپتانی کيتی۔  کیٹچ نے لنکاشائر دے لئی وی کھیلا، اپنی پیدائشی ریاست مغربی آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے کنگز الیون پنجاب دے لئی انڈین پریمیئر لیگ کھیلی۔ اوہ بنیادی طور اُتے کھبے ہتھ دے اوپننگ بلے باز تے پارٹ ٹائم کھبے ہتھ دے غیر روايتی اسپن باؤلر دے طور اُتے معروف نيں۔ انھاں نے 2001ء تو‏ں 2011ء تک آسٹریلیا دے لئی 56 ٹیسٹ میچ کھیلے ۔ 12 جون 2012ء نو‏‏ں کیٹچ نے آسٹریلیا وچ فرسٹ کلاس کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لی، لیکن 2013ء وچ مغربی آسٹریلیا دے لئی کھیڈݨ دے لئی واپس آئے  اگست 2019ء وچ ، کیٹچ نو‏‏ں رائل چیلنجرز بنگلور دے لئی ہیڈ کوچ مقرر کيتا گیا تے اوہ دسمبر 2019ء وچ کولکتہ وچ 2020ء دے آئی پی ایل پلیئر د‏‏ی نیلامی وچ موجود سن ۔ کیٹچ اودو‏ں گریٹر ویسٹرن سڈنی جائنٹس اے ایف ایل کلب دے فٹ بال آپریشنز مینیجر دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔  اوہ اے بی سی ریڈیو گرینڈ اسٹینڈ  تے سیون نیٹ ورک دے مبصر وی نيں۔

### کیریئر د‏‏ی جھلکیاں
ٹیسٹ ڈیبیو: بمقابلہ انگلینڈ ، لیڈز ، 2001ء
* کیٹچ دا بہترین ٹیسٹ بیٹنگ اسکور 157 ویسٹ انڈیز دے خلاف 2008ء وچ بنایا گیا سی۔
* 65 رنز دے عوض 6 وکٹاں دے انہاں دے بہترین ٹیسٹ باؤلنگ اعداد و شمار زمبابوے ، سڈنی، 2003-04ء دے خلاف آئے۔
* کیٹچ 1998 ء وچ مارک ٹیلر دے بعد پہلے آسٹریلوی بلے باز بن گئے جنھاں نے اک مکمل ٹیسٹ اننگز وچ اپنا بلے نو‏‏ں لے ک‏ے 2008-09ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف گابا وچ 131 ناٹ آؤٹ رنز بنائے۔
* دس ٹیسٹ میچ سنچریاں بناواں، 2004ء وچ سڈنی وچ بھارت دے خلاف پہلی سنچریاں۔ انہاں دا سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ میچ اسکور 157 رنز اک بار فیر ویسٹ انڈیز دے خلاف 2008ء وچ کنسنگٹن اوول وچ بنایا گیا۔
### اک روزہ بین الاقوامی
اک روزہ ڈیبیو: بمقابلہ زمبابوے، میلبورن ، 2000–01ء
* کیٹچ دا 107 ناٹ آوٹ دا بہترین ون ڈے بیٹنگ اسکور 14 فروری 2006ء نو‏‏ں سری لنکا ، گابا دے خلاف بنایا گیا۔

### ٹوئنٹی 20
انھاں نے 2010ء ء وچ افتتاحی چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی 20 وچ نیو ساؤتھ ویلز د‏‏ی قیادت کيتی۔
### اول درجہ کرکٹ
انھاں نے نیو ساؤتھ ویلز دے لئی سڈنی 2007ء وچ کوئنز لینڈ دے خلاف 306 رنز بنائے۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* فرسٹ کلاس کرکٹ
* اک روزہ بین الاقوامی
* ٹوئنٹی20 کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* آسٹریلیا دے ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ
* آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ
* بین الاقوامی کرکٹ وچ بیٹ کیری کرنے والے کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لسٹ اے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے ٹوئنٹی 20 کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے فرسٹ کلاس کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
اکیڈمی

**اکیڈمی** (Academy) تدرِیسی ادارہ اے۔ *اکیڈمی* یونانی لفظ اے جیہدے توں مراد درس گاہ اے۔ "اکیڈیمی" دراصل ایتھنز دے نزدیک اک باغ سی جِتھے افلاطون (386 ق م) وچ اپنے شاگرداں نُوں درس دیندا سی۔ اکیڈمی دی اِصطلاح ہُݨ ہر قِسم دے اعلا تعلیمی اداریاں لئی مستعمل اے۔

اس نام دا پتا افلاطون دے فلسفے دے سکول توں ملدا اے، جیہدی بنیاد تقریبن (386 ق م) وچ اکیڈیمی وچ رکھی گئی سی، جو ایتھینا، حِکمت تے ہُنر دی دیوی، ایتھنز، یونان دے شمال وچ واقع اے۔

رائل ہسپانوی اکیڈمی، "اکیڈمی" نُوں سائنسی، ادبی یا فنکارانہ معاشرے دے طَور تے بیان کردی اے جیہنُوں عوامی اتھارٹی دے نال قائم کِیتا گیا ہووے تے اک تدرِیسی اسٹیبلشمنٹ دے طَور اُتے، سرکاری یا نِجی، پیشا ورانہ، فنکارانہ، تکنیکی یا محض عِملی نوعیت دا۔

## حوالے

گٹھ:اکیڈمیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:سکول