open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صوبا لما لہندا پاپوا

**صوبا لما لہندا پاپوا** (Southwest Papua)، انڈونیشیا دا اک صوبا اے۔ ایہدا راجگڑھ سورونگ شہر اے۔ اس صوبے وچ 5 ریجنسیاں تے 1 شہر اے۔

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:ایسٹ انڈیز
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
گینٹو (لفظ)

**گِنٹو** (*گِنٹُ* یا *جنٹو* وی کہیا جاندا نيں) اک لفظ اے جسنو‏ں یورپی لوکاں نے ہندو د‏‏ی لفظ تو‏ں پہلے بھارت دے پُرانے باشندےآں دے لئی استعمال کيتا کردا سی۔ اسنو‏ں ہندوستان دے مسلماناں تے ہور مذہبی گروہاں تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی مذہبی مفہوم دے نال وی استعمال کيتا گیا۔

جنٹیو تے جینٹو د‏‏ی اصطلاحات تاریخی طور اُتے ہندوستان دے مقامی لوکاں اُتے لاگو ہُندیاں سن۔ بعد وچ ، ایہ سابقہ ​​مدراس صوبہ (ہن آندھرا علاقہ) دے تیلگو بولنے والے لوکاں تے انہاں د‏‏ی بولی دے لئی استعمال کيتا گیا اے .

## لسانیات

ایہ واضح نئيں اے کہ ہندوستانیاں نو‏‏ں جینٹو کیو‏ں کہیا جاندا سی۔ جداں کہ پرتگالی تجارت، مذہبی تبدیلی تے نوآبادیات دے لئی دوسرے یورپیاں تو‏ں پہلے ہندوستان پہنچے، اس لئی ممکن اے کہ ایہ لفظ پرتگالی لفظ gentio تو‏ں نکلیا ہوئے۔ اس دا مطلب اے کہ غیر قوم، بھوت پرستی لوک یا مقامی۔ ایسا لگدا اے کہ پرتگالیاں نے اسنو‏ں ہندوستان وچ رہنے والے مسلماناں تو‏ں وکھ کرنے دے لئی استعمال کيتا سی.

لفظِ ہندو اصل وچ بھارت دے نئيں ا‏‏ے۔ اس دے بجائے، ہندو لفظ مسلماناں د‏‏ی آمد دے بعد ہی اک مذہبی معنی حاصل کرنے لگا۔ انگریزاں د‏‏ی جانب تو‏ں برِصغیر وچ انتظامی مقاصد دے لئی سماجی قوانین قائم کرنے د‏‏ی پہلی کوشش (ہندوستانی فقہ د‏‏ی انفرادیت اُتے زور دینے دے لئی) A Code of Gento Law دے ذریعے۔

غیر مسلماں تے غیر عیسائیاں د‏‏ی نمائندگی دے لئی بطور مذہب ہندو د‏‏ی لفظ دے قیام ہوݨ دے بعد، گینٹو د‏‏ی لفظ قدیم تے فیر متروک ہو گئی، جداں کہ سابقہ ​​مدراس (موجودہ آندھرا پردیش خطہ) وچ تیلگو لوک تے تیلگو بولی اس وچ فرق کردے سن ۔ تامل ناڈو تے مالابار حصّہ توں۔
## متعلقہ لیکھ

* واسکو ڈے گاما
* کالیکٹ
* گوا

## حوالے

گٹھ:بھارت
جامبی

**جامبی** (انگریزی: Jambi)، انڈونیشیا دا اک صوبہ اے۔ ایہدا راجگڑھ جامبی (شہر) اے۔ ایس صوبے دیاں 9 ریجنسیاں تے 141 ڈسٹرکٹ نیں۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
سینٹ لارنس جزیرا

**سینٹ لارنس** (St. Lawrence) بیرنگ سمندر وچ امریکا، الاسکا دا اک جزیرا ا‏‏ے ۔ ایہ جزیرا مرکزی علاقا الاسکا دے لہندے پاسے واقع اے ۔ 

## ہور دیکھو
*ڈائیومیڈ جزیرے

گٹھ:جزیرے
گٹھ:امریکا دے جزیرے
گٹھ:الاسکا دے جزیرے
گٹھ:امریکا دا جغرافیا
گٹھ:الاسکا
ڈائیومیڈ جزیرے

**ڈائیومیڈ جزیرے** (Diomede Islands) دو جزیرے نیں ۔ 
*چھوٹا ڈائیومیڈ جزیرا تے وڈا ڈائیومیڈ جزیرا ۔ 
چھوٹا ڈائیومیڈ جزیرا امریکا، الاسکا دا جزیرا ا‏‏ے تے وڈا ڈائیومیڈ جزیرا روس، چوکوتکا دا جزیرا اے 

ڈائیومیڈ جزیرے الاسکا تے سائبیریا دے درمیان آبنائے بیرنگ دے گبھے واقع نیں ۔ شمال وچ چکچی سمندر تے جنوب وچ بیرنگ سمندر اے ۔

عالمی تریخ لکیر ایہناں دوناں جزیرےآں نوں الگ الگ کردی اے ۔ وڈا ڈائیومیڈ جزیرا ، چھوٹے ڈائیومیڈ جزیرا توں تقریبن اک دن اگے آ ۔

## ہور دیکھو
*ڈائیومیڈ جزیرے
*چھوٹا ڈائیومیڈ جزیرا
*وڈا ڈائیومیڈ جزیرا

گٹھ:جزیرے
گٹھ:امریکا دے جزیرے
گٹھ:الاسکا دے جزیرے
گٹھ:امریکا دا جغرافیا
گٹھ:الاسکا
گٹھ:روس دے جزیرے
گٹھ:روس دا جغرافیا
چھوٹا ڈائیومیڈ جزیرا

**چھوٹا ڈائیومیڈ جزیرا** (Little Diomede Island) امریکا، الاسکا دا اک جزیرا ا‏‏ے ۔ ایہ جزیرا ڈائیومیڈ جزیرےآں وچوں چھوٹا جزیرا اے ۔
ایہ جزیرا الاسکا تے سائبیریا دے درمیان آبنائے بیرنگ دے گبھے واقع آ ۔ شمال وچ چکچی سمندر تے جنوب وچ بیرنگ سمندر اے ۔

## ہور دیکھو
*ڈائیومیڈ جزیرے
*چھوٹا ڈائیومیڈ جزیرا
*وڈا ڈائیومیڈ جزیرا

گٹھ:جزیرے
گٹھ:امریکا دے جزیرے
گٹھ:الاسکا دے جزیرے
گٹھ:امریکا دا جغرافیا
گٹھ:الاسکا
کلیئر پیٹرسن

**کلیئر پیٹرسن** (۲ جون، ۱۹۲۲ –۵ دسمبر، ۱۹۹۵) اک امریکی سائنسدان سی۔ سبھ توں پہلاں اپنی دھرتی دی صحیح عمر پتہ کرن دا سہرا کلیئر پیٹرسن دے ای سر بجھدا اے۔ سن ۱۹۵۳ وچ پیٹرسن نے سائنسی ڈھنگ-طریقیاں نال ایہہ پتہ کیتا سی کہ ساڈی دھرتی تقریباً ساڈھے چار ارب سال پہلاں ہوند وچ آئی سی۔ ایس توں علاوہ کلیئر پیٹرسن نے ماحول وچ ودھ رہی سیسے (لیڈّ) دی مقدار بارے لوکاں نوں آگاہ کیتا تے ایس دے مارو اثراں توں دنیا نوں جانوُ کروایا۔ 

## کھوج کم
سن ۱۹۶۵ وچ کلیئر پیٹرسن نے اپنا "Contaminated and Natural Lead Environments of Man" ناں دا اک پیپر شائع کروایا۔ پیٹرسن نے سمندر دے پانی دیاں اتلیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار دی تلنا سمندر دے پانی دیاں ڈونگھیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار نال کیتی تے پتہ کیتا کہ سمندر دے پانی دیاں اتلیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار ڈونگھیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار نالوں سینکڑے گنا ودھ سی

اصل وچ کسے وی سمندر دیاں اتریاں پرتاں دے پانی نوں ڈونگھیاں پرتاں دے پانی نال مکس ہون وچ سینکڑے سال لگ جاندے اے ! ایس توں علاوہ پیٹرسن نے انٹارکٹکا دی برف دیاں اتریاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار دی تلنا انٹارکٹکا دی برف دیاں ڈونگھیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار نال کیتی ! ڈونگھیاں پرتاں وچ موجود برف سینکڑے سال پرانی سی۔ ایس معاملے وچ وی اوہی نتیجے دیکھن نوں ملے۔ انٹارکٹکا دی برف دیاں ڈونگھیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار انٹارکٹکا دی برف دیاں اتلیاں پرتاں وچ موجود سیسے دی مقدار نالوں بہت گھٹ سی۔ ایہناں انکڑیاں دی بریکی نال پرکھ-پڑتال کرکے کلیئر پیٹرسن نے ایہہ درسایا کہ ماحول وچ سیسے دی مقدار پچھلے کچھّ کُ ویلے وچ ای تکنیک اے تے سیسہ-مشتمل انڈسٹری ایہدے خاطر ذمہ وار اے۔ سیسے دی ورتوں وکھ-وکھ چیزاں (جویں کہ پائیپاں، پینٹ، کنچ، بھانڈے، ٹن دے قین، بچیاں دے کھڈونے آدی) نوں بناؤن وچ کیتی جاندی سی۔ پیٹرول وچ وی سیسے نوں اک اضافی وجوں ملایا جاندا سی۔ ایہناں سبھ کارناں کرکے ماحول وچ سیسے دی مقدار لگاتار ودھ رہی سی۔ سیسہ اک زہریلہ عنصر اے جہڑا کہ انساناں تے ہورناں جیواں دی صحت اُتے بہت مارو اثر پاؤندا اے۔ کلیئر پیٹرسن نے سیسہ-مشتمل انڈسٹری دے خلاف اک لمی جد وجہد کیتی۔ سرمائےدار؉ گھرانیاں دے خلاف کھڑے ہونا کوئی سوکھا کم نہیں سی۔ پیٹرسن نوں ایس دوران بہت اؤکھیائیاں دا وی ساہمنا کرنا پیا پر آخر اوہناں دیاں کوششاں نوں بور پیا تے ستر، اسی تے نبے دے دہاکیاں وچ امریکہ وچ وکھ-وکھ سیسہ-مشتمل چیزاں نوں ورتن اُتے قانونی پابندیاں لا دتیاں گئیاں۔ ایس طرحاں کلیئر پیٹرسن نے ماحول تے منکھتا دی حفاظت خاطر بہت تعریف یوگ کم کیتا۔
## حوالے

گٹھ:سائنس
گٹھ:امریکی سائنسدان
گایتری پٹیل

**گایتری پٹیل بحل** (جم 21 ستمبر، 1987 وچ، نیشول، ٹینسی، سنیکت راج امریکہ) اکّ بھارتی اداکارہ اے جو بالیوڈّ فلماں وچ دکھائی دیندی اے۔

## جیون
پٹیل دا جم اتے پالن-پوشن سنیکت راج امریکہ وچ اکّ گجراتی پروار وچ ہویا سی۔ اسنے اٹلانٹا، جارجیا وچ ایموری یونیورسٹی وچ پڑھائی کیتی۔

## کریئر
فلم لیٹس ڈانس نال اکّ اداکارہ وجوں اپنے کریئر دی شروعات کرن توں پہلاں، پٹیل بحل نے کئی مقابلیاں وچ کارکردگی کیتا۔ ایموری وکھے اپنے ویلے دوران، اسنے مس انڈیا جارجیا جتی۔ اوہ مس انڈیا یونائیٹڈ سٹیٹس مقابلے وچ پہلی رنر-اپّ وی سی۔ اس نے ایموری یونیورسٹی وچ کلاسک انگریزی ناٹکاں وچ حصہ لیا اے، چیکھو دے پلے لئی ارینا، تھری سسٹرز ورگیاں کرداراں نبھاؤندے ہوئے۔

بھارت وچ رہندیاں، پٹیل بحل نے وینس پھلمز ولوں نرمت چار سنگیت ویڈیؤز وچ ابھنے کیتا اتے جگل ہنسراج دے نال اپنے آپ نوں ابھنے کیتا۔ بالیوڈّ وچ اس دی پہلی فلم لیٹس ڈانس اے۔ اس نے سیزن ۱ دے ایپیسوڈ ۱۹ وچ یشراج دی رشتہ۔com وچ حسنیٰ دے روپ وچ مہمان ابھنے کیتا۔

نیویارک سٹی وچ واپس آ کے، پٹیل بحل نے لاء اینڈ آرڈر SVU وچ مہمان ابھنے کیتا اتے مارٹن سکورسیس دے ونائل، مسٹر روبوٹ، اتے شوٹائیم دی لاؤڈسٹ وائس وچ دکھائی دتی۔

اپریل ۲۰۱۷ وچ، پٹیل بحل نوں Elle میگزین دی موومینٹ سیریز دے اکّ حصے وجوں Elle میگزین US وچ نمائش کیتا گیا سی۔

اوہ لکھاری، ڈریکٹر، سہِ-پروڈیؤسر اتے انعام جیتو مختصر فلم، ٹینا دی سٹار اے۔

## سکھلائی
پٹیل نے وکھ-وکھ استاداں توں کھٹک دی سکھلائی لئی اے۔ ۱۵ سال دی عمر وچ، اوہ بنگلور گئی اتے مایہ راؤ ولوں سکھلائی دتی گئی۔ ممبئی وچ، اس نے وجیشری چودھری توں سکھلائی لئی، جسنے خود پنڈت برجو مہاراج کول دلی وچ لگبھگ ۱۰-۱۲ سالاں لئی سکھلائی لئی۔

ہندی بولی وچ روانگی لئی، اسنے مکرند دیشپانڈے دیاں رہرسلاں وچ بیٹھن دے نال-نال ستیادیو دوبے نال سکھلائی شروع کیتی۔ اس نے وینا مہتہ نال وی سکھلائی لئی، جس نے 'جانے تو یا جانے نہ' دے کیس نوں سکھلائی دتی۔

## فلموگرافی

## ایہہ وی ویکھو
* *کریئے ناچ*
* دی لسٹ بھارتی فلم اداکارہ

## اطلاع

## باہری لنک
* 
* Gayatri بحل اہلکار نے ویبسائیٹ 
* لیکھ وچ ڈیئینئے اخبار
* لیکھ وچ TOI 
* لیکھ وچ Bollyadda 
گٹھ:جم 1987

گٹھ:جم ۱۹۸۷
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
محمد عارف جمیل مبارکپوری

**محمد عارف بن جمیل احمد مبارکپوری** (پیدائش: ۱۰ مارچ ۱۹۷۱ء) اک ہندوستانی دیوبندی عالم دین، عربی و اردو بولی دے ادیب، مضمون نگار، کالم نگار، مصنف تے مترجم نيں۔

## مختصر حالات زندگی
محمد عارف بن جمیل احمد مبارکپوری ۱۰ مارچ ۱۹۷۱ء نو‏‏ں مبارکپور، ضلع اعظم گڑھ، بھارت وچ پیدا ہوئے۔ مبارکپوری نے ۱۴۰۷ھ (بہ مطابق ۱۹۸۷ء) نو‏‏ں جامعہ عربیہ احیاء العلوم، مبارکپور تو‏ں عالمیت د‏‏ی تکمیݪ کی، فیر ۱۴۰۹ھ بہ مطابق ۱۹۸۹ء نو‏‏ں دار العلوم دیوبند تو‏ں سند فضیلت حاصل کيتی، ۱۴۱۰ھ (م: ۱۹۹۰ء) وچ اوتھے تو‏ں عربی بولی و ادب وچ تخصص (تکمیلِ ادب عربی) کيتا۔  دار العلوم دیوبند تو‏ں فراغت دے بعد اوتھے اُتے معین مدرس منتخب ہوئے، ۱۴۱۴-۱۵ھ (م: ۱۹۹۴-۹۵ء) وچ کلیۃ الشریعہ، جامعہ اسلامیہ، مدینہ منورہ تو‏ں شریعت اسلامی وچ لائسنس  د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، ۱۴۲۳-۲۴ھ (م: ۲۰۰۲-۳ء) شاہ سعود یونیورسٹی، ریاض تو‏ں عربی بولی وچ پوسٹ گریجویٹ ڈپلوما  کيتا۔  ۱۴۱۶ھ (م: ۱۹۹۵ء) وچ انھاں امیرِ منطقۂ مدینہ (عبدالمجید بن عبدالعزیز آل سعود) د‏‏ی جانب تو‏ں سرٹیفکیٹ آف ایکسی لینس اینڈ اکیڈمک ایکسیلنس  تو‏ں نوازیا گیا۔ ۱۴۱۷-۱۸ھ (م: ۱۹۹۶-۹۷ء) وچ پہلی بار دار العلوم دیوبند وچ استاذ رہ‏‏ے۔ جامعہ عربیہ احیاء العلوم مبارکپور وچ تقریباً پنج سال مدرس رہ‏‏ے۔ فیر دوبارہ بہ حیثیت مدرس۱۴۳۱ھ (م: ۲۰۱۰ء) نو‏‏ں دار العلوم دیوبند وچ تقرر ہويا تے ۱۴۴۱ھ (م: ۲۰۲۰ء) وچ درجۂ علیا وچ ترقی ہوئی۔

## قلمی خدمات تے مدیر ماہنامہ الداعی
مبارکپوری عربی و اردو دے بہترین قلم کاراں تے نور عالم خلیل امینی عزیز شاگرداں وچو‏ں اک نيں، عربی و اردو بولی دے البعث الاسلامی، الداعی، دار العلوم تے معارف اعظم گڑھ جداں مشہور مجلات و رسالے وچ انہاں دے مقالات و مضامین شائع ہُندے رہندے نيں۔ ۲۰۱۰ء وچ اوہ دار العلوم دیوبند وچ عربی بولی و ادب دے استاذ بنائے گئے تے جون ۲۰۱۴ء وچ انہاں دے استاذِ عربی تے ماہنامہ الداعی دے سابق مدیر نور عالم خلیل امینی نے اپنے ضعف و مصروفیات د‏‏ی بنا اُتے مبارکپوری نو‏‏ں ماہنامہ الداعی دا معاون مدیر  منتخب کيتا تے اپنا کالم کلمۃ المحرر وی انھاں دے سپرد کر دتا۔ مبارکپوری بَہ نام:  الداعی دے کالم: ”الفکر الاسلامي“ دے تحت قسط وار شبیر احمد عثمانی د‏‏ی ”تفسیر عثمانی“ دا ترجمہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ نور عالم خلیل امینی د‏‏ی وفات دے بعد مجلس شوریٰ دار العلوم دیوبند نے انھاں ماہنامہ الداعی دا مدیر اعلیٰ  منتخب کیا تے اوہ تو‏ں حال ایہ خدمت انجام دے رہے نيں۔

## لکھتاں
مبارکپوری د‏‏ی مطبوعہ لکھتاں یا اردو تو‏ں عربی تے عربی تو‏ں اردو ترجموں‏ وچ مندرجۂ ذیل کتاباں شام‏ل نيں:
* *صحابۂ کرام اسلام د‏‏ی نظر وچ * (عربی کتاب *الصحابة في الإسلام* دا اردو ترجمہ)
* *مسجد نبوی وچ تراویح عہد بہ عہد* (عربی کتاب *التراويح أكثر من ألف عام في مسجد النبي عليه الصلاة والسلام* دا اردو ترجمہ)
* *المعتصر من آثار السنن و إعلاء السنن* (عربی)
* *بدیہیاتِ قرآن*
* *نوجوان: مسائل، مشکلات، تجزیہ تے حل* (عربی کتاب *الشباب: مشكلات و حلول* دا اردو ترجمہ)
* *الإمام محمد قاسم النانوتوي كما رأيته* (محمد یعقوب نانوتوی د‏‏ی کتاب *حالات طیب جناب مولوی محمد قاسم صاحب جانہار(مرحوم)* دا عربی ترجمہ)
* *مراقی الفلاح* (شرنبلالی د‏‏ی کتاب *مراقي الفلاح* دا اردو ترجمہ)
* *الفتنة الدجالية* (سید مناظر احسن گیلانی د‏‏ی کتاب د‏‏ی تعریب)
* *موسوعۃ علماء دیوبند*
* *لمحة عن الجامعة الاسلامية: دار العلوم / ديوبند* (عربی)
* *الجامعة الإسلامية: دار العلوم / ديوبند كما يراها الشخصيات السعودية* (عربی)
* *الإمامة والخلافة* (تعریب)
* *سلفیت اک جائزہ* (عربی تو‏ں اردو ترجمہ)
* زیب و زینت دے شرعی احکا‏م
* تسہیل المعتصر (اردو)

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
عالمی تریخ لکیر

**عالمی تریخ لکیر** بین الاقوامی خطِ تاریخ (international date line) اک فرضی لکیر اے، جیہڑی سطحِ زمین اُتے اُبھے پاسیوں لمے تک نصف النہار اولیٰ (prime meridian) دے مخالف پاسے 180 ڈگری دی دوری اُتے واقع آ ۔ اک ای وقت وچ ایہدے دوناں پاسے دو مختلف تریخاں ہُندیاں نیں ، یعݨی لہندے حِصے دی تریخ چَڑھدے حِصے دی تریخ توں اک دن اگے ہُندی اے ۔

thumb|180° درجے دے طول بلد اُتے واقع عالمی تریخ لکیر

عالمی تریخ لکیر جاپان دے مشرق وچ پیسفک ساگر دے تقرین گبھیوں نَنگھدا اے تے لگ پعھَگ 180 ڈگری دے طول بلد اُتے واقع آ ۔ نہ تاں ایہ لکیر بلکل سِدھی اے تے نہ ای اپݨی اصل جگہ اُتے واقع آ کیونکہ پیسفک ساگر وچ کئی چھوٹے بڑے جزیرے ہیگے نیں تے ایس لکیر نوں کُش چَڑھدے یا لہندے وِل ٹیڈھ دے کے پورے جزیرے نوں لکیر دے اک پاسے کر دِتا گیا اے ، نئیں تاں اک ای جزیرے اُتے اک ای دن وچ اِکو ویلے دو تریخاں ہو جاݨیاں سی ۔

سفر دے دروان ایہنوں عبور کرن نال تریخ وچ اک دن دا فرق آ جاندا اے ۔ مثلن جے کوئی 5 تریخ نوں بدھ دے دن اس خط اُتے چَڑھدے توں لہندے وَل جاوے تاں اوہ اپݨی گھڑی 24 گھنٹے یعݨی پورا اک دن پِچھے کر لیندا اے تے ایس طرحاں اوہ دوبارا منگل دے دن وچ داخل ہو جاندا اے تے تریخ وی اک دن پِچھے چلی جاندی اے یعݨی 5 توں 4 ہو جاندی اے ۔

ایہدے برعکس جے کوئی 5 تاریخ نوں بدھ دے دن اس خط اُپر مشرق توں مغرب وَل گزرے تاں اوہ اپنی گھڑی 24 گھنٹے یعݨی پورا اک دن اگے کر لیندا اے تے ایس طرحاں اوہ جمعرات دے دن وچ داخل ہو جاندا اے تے تریخ وی اک دن وَدھ جاندی اے یعݨی 5 توں 6 ہو جاندی اے ۔

## ہور ویکھو
* منطقۂ وقت

## حوالے

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:زمین
گٹھ:وقت
گٹھ:ویلا
گٹھ:گردش زمین
ریکھا راج

گٹھ:Articles with hCards

**ریکھا راج** (ملیالم: രേഖ രാജ്; جم ۵ مئی ۱۹۷۸) اکّ دلت اتے فیمینسٹ مفکر، سماجی کارکن اتے لکھاری اے۔ اوہ شروعاتی دلت ناریوادیاں وچوں اکّ اے جیہناں نے ذات اتے لنگ مدعیاں اُتے لکھیا۔

## ارنبھ دا جیون
راج دا جم کے۔پی نلنکشی اتے ایس راجپن دے گھر ۵ مئی ۱۹۷۸ نوں کیرل دے مرکزی ضلعے کوٹایم وچ ہویا سی۔ اوہ اپنے شوہر ایمار رینکمار اتے بیٹے نال رہندی اے۔ "لنگ اتے دلت پچھان دی سیاست: کیرلا وچ ہم عصر دلت بھاشناں وچ دلت عورتاں دی نمائندگی" سرلیکھ ہیٹھ فلسفے وچ پیئیچڈی دے نال، اوہ مہاتما گاندھی یونیورسٹی وچ گاندھیوادی وچار اتے ترقی ادھئین دے سکول وچ معاون پروفیسر وجوں کم کر رہی سی، حالانکہ اس دے تعیناتی وچ بے نیئمیاں دا حوالہ دیندے ہوئے کیرل دی ہائی کورٹ نے تعیناتی نوں ردّ کر دتا سی۔ اوہ پہلاں ایمنیسٹی انٹرنیشنل انڈیا وچ عورتاں دے حقاں دی پروجیکٹ منیجر سی۔

## کم
راج نے ۲۰۱۵ وچ *دلت عورت اداپیدلکل* نام دی اکّ کتاب لکھی اے، جسدا ۲۰۱۷ وچ تمل وچ ترجمہ کیتا گیا سی۔ اوہ ۲۰۱۳ وچ *دلت عورتاں* اتے *سنگھادتھا* میگزین دے خاص انک دی مہمان اڈیٹر سی۔ اسنے اکادمک اتے ہور رسالیاں وچ بہت سارے لیکھ لکھے ہن جیہناں وچ *معاشی اتے سیاسی ہفتہ واری ،* ماتھروزمین *،* *سمکالکا ملیالم وارکا، مدھیمم* *ویکلی* اتے بھارت وچ کئی ہور موجودہ پترکاواں شامل ہن۔  اس دی اکادمک دلچسپی دے کھیتر لنگ، ترقی، نسلی، تہذیبی، دلت اتے اپ-ادھئین تک وسترت ہن۔

## اوارڈ اتے اعزاز

* ۲۰۱۲: موچتا عورت پدنا مرکز، الاپجھا توں رہنا اوارڈ۔&#x5B; **' &#x5D;</sup>
* راج سنیکت راج امریکہ سرکار ولوں قومانتری وزٹر لیڈرشپ پروگرام دا اکّ سابقہ طالب علم اے۔<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;

## حوالے


## باہری لنک

* പ്രശസ്രശസ്ത വിത്- പ്ത്രീ ചിന്തക രേഖരേഖാജ് ഇനി സർവി സർവകാഫസർ വി ്റ്റൻറിട്റൻറ
* https://www.thenewsminute.com/article/outrage-intensifies-after-acquittal-four-accused-rape-and-murder-walayar-sisters-111320
* ہزاراں لوک CAA دے خلاف لانگ مارچ لئی آئے
گٹھ:بھارتی خاتون فیمینسٹ
گٹھ:دلت سنگرامیئے
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
گٹھ:دلت ساہتکار
گٹھ:جم 1978
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی فیمینسٹ
گٹھ:جم ۱۹۷۸
خلیج ہڈسن

thumb|خلیج ہڈسن

**خلیج ہڈسن** (انگریزی: Hudson Bay) شمال مشرقی کینیڈا وچ کھارے پاݨی دا اک بڑا جسم اے ۔ ایہدا رقبا 1,230,000 km2 (470,000 sq mi) اے ۔ ایہ اونٹاریو دے شمال وچ، کیوبیک دے مغرب وچ، منی ٹوبا دے شمال مشرق تے نناوت دے جنوب مشرق وچ واقع آ پَر سیاسی طور تے مکمل طور تے نناوت دا حِصا ہے ۔ اگرچہ جغرافیائی طور تے ظاہر نئیں پَر ا یہ آب و ہوا دی وجوہات دی بناء اُتے آ جِداں آرکٹک سمندر دا اک معمولی سمندر سمجھیا جاندا اے ۔ ایہ 12.3 لکھ مربع کلومیٹر اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ مشرق وچ ایہ آبنائے ہڈسن دے ذریعے بحر اوقیانوس نال منسلک اے جدکہ شمال وچ رودبار فوکس تے فیوری تے ہیکلا دی آبنائے دے ذریعے بحر منجمد شمالی نال جُڑیا ہوا اے ۔

اس خلیج دا نام ہنری ہڈسن نال موسوم اے جیہناں نے 1610ء وچ اس خلیج دا تحقیقی سفر کیتا سی ۔ اپنے چوتھے سفر دے دوران اوہ گرین لینڈ دے مغربی ساحلاں توں خلیج وچ داخل ہوئے تے اوہدے مشرقی ساحلاں دے نقشے بنائے ۔ اوہناں دا جہاز ڈسکوری موسم سرما وچ برف وچ پھَس گیا تے جہاز دے عملے نے خلیج جیمز دے جنوبی علاقے دے ساحلاں اُتے اتر کے جان بچائی ۔ جد بہار وچ برف پگھلی تاں فیر ہڈسن نے باقی علاقے نوں تلاش کرنا چاہیا پَر عملے دے اراکین نے 22 جون 1611ء کو انکار کر دِتا ۔

خلیج ہڈسن وچ نمکیات دنیا دے دیگر سمندراں دی اوسطن نمکینی توں کَعھٹ نیں ۔ جیہدی اہم وجوہات وچ سال دے بیشتر مہینےآں وچ برف نال ٹعھکے رہݨ دے باعث عمل تبخیر وچ کمی، دریاواں تےچشمےآں دا بڑی تعداد دا ایس خلیج وچ گرنا، سمندری برف دا سالانا پگھلاؤ، جو سطح اُتے مِٹھے پاݨی دا اہم ذریعا اے تے بحر اوقیانوس نال محدود تعلق اے، جیہڑا ایہدے مقابلے وچ بوہتا نمکین اے ۔

گٹھ:خلیج
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
سمندراں دی فہرست

[thumb|[بحیرہ قزوین کے ساحل پر باکو شہر]]

**[[بحیرہ]]** یا **سمندر** (انگریزی: Sea) عام طور تے نمکین پاݨی دے اک بڑے جسم نوں کہیا جاندا اے لیکن ایہ اصطلاح دیگر معنےآں وچ وی ورتی جاندی اے ۔ عام طور تے ایہ اصطلاح نمکین پاݨی دے اک بڑے حصے لئی ورتی جاندی اے جو کسے ساگر نال جُڑیا ہویا ہووے ۔ بحر تے وڈا سمندر وی کہیا جاندا اے ۔ نمکین جھیل نوں وی سمندر کہہ دِتا جاندا اے جیہدے توں کوئی قدرتی آبی راہ نہ نکلدا ہووے جِداں بحیرۂ قزوین ۔

## سمندراں دی فہرست

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:سمندر
سوراکارتا

**سوراکارتا** انڈونیشیا دے صوبا گبھلا جاوا وچ اک شہر اے ۔ ایہنوں سولو وی کہیا جاندا اے ۔ 

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر
گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ریبا رے

**ریبا رے** (۱۸۷۶–۱۹۵۷) اکّ بھارتی اوڈیا شاعر ماہر تعلیم اتے پرحکمران سی۔ سبھ توں پرانی اڑیا خاتون لکھاریاں وچوں اکّ وجوں جانی جاندی اے، اوہ ماڈل گرلز سکول، کٹک دی بانی وی سی۔ اسدی چھوٹی کہانی *سنیاسی* نوں اکّ عورت لکھاری ولوں سبھ توں پرانی جدید اوڈیا مختصر کہانی منیا جاندا اے۔ اوہ مشہور اڑیا شاعر مدھوسودن راؤ دی بھتیجی سی۔

## نجی جیون
اس دا جم ۱۸۵۷ ای۔ اس دے شروعاتی جیون دے بہت سارے ویرویاں بارے پتہ نہیں اے۔ اس دا ویاہ مشہور لکھاری سادھو چرن رے نال ہویا سی۔

## کیریئر
اوہ عورتاں دی سکھیا لئی موہری سن۔ اسنے ۱۹۰۶ وچ کٹک وکھے ماڈل گرلز سکول دا قیام کیتا۔ اس وچ سنگیت اتے سلائی سکھاؤن دا پربندھ سی۔ اسنے ۱۸۹۲ وچ اکّ عورت میگزین *آشا* دا قیام کیتا۔ اسنے اوڈیشا دی پہلی بچیاں دی میگزین *پربھات* دا قیام وی کیتی۔ اس دیاں کہانیاں *اتکل ساہت* رسالے وچ وی شائع ہوئیاں سن۔ اسنے گہالی، جاجپور وکھے اکّ ہور سکول قائم کیتا۔

## شائع رچناواں

* انجلی، 1903
* شکنتلا، 1904

## حوالے

گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی لوک
گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:اوڈیشا دے لوک
گٹھ:موت ۱۹۵۷
گٹھ:جم ۱۸۷۶
گٹھ:موت 1957
گٹھ:جم 1876
جمݨ دیہاڑ

thumb|جمݨ دیہاڑ دا کیک

**جمݨ دیہاڑ** یا **جنم دن**  کیلنڈر وچ اوہ دن ہُندا اے جدݨ کوئی انسان جَمدا اے یا کوئی بے جان شے وجود وچ آوندی اے ۔ 
مختلف مُلکاں دے لوک اپݨے سالوار قومی دن مناوندے نیں جِدݨ اوہناں دا مُلک آزاد ہویا یا بݨیا ہُندا اے ۔
جمݨ دیہاڑ اُتے سال بعد ورھے گنڈھ (سالگرہ) مناون دی تقریبات دا انعقاد وی کیتا جاندا اے ۔ ایس موقعے اُتے کیک کٹے جاندے نیں تے تحفے دتے جاندے نیں ۔ 

گٹھ:تقریبات
گٹھ:سال
انڈونیشیائی لوک

انڈونیشیائی (انڈونیشیائی: orang Indonesia) اوہ شہری یا لوک نیں جیہڑے انڈونیشیا دے قنونی وسنیک نیں تے اوہناں کول انڈونیشیا دی شہریت اے ۔ چاہے اوہناں دا تعلق کسے وی نسل ، مذہب یا زبان نال ہووے ۔ 

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:لوک
گٹھ:انڈونیشیائی لوک
شروتی بپنا

* 'شروتی بپنا' 'اک [[بھارتی]] [[ٹیوی]] [[اداکارہ]] اے۔ اوہ اکّ بھارتی اداکارہ اے جس نے وپاری فلماں، ویب سیریز اتے ٹیوی شو وچ کم کیتا اے۔ اوہ '[[ساس بنا سسرال]]' وچ نتکا دے طور تے جانی جاندی اے اتے * یہ ہے موہبتے * وچ ونددھا دا کردار لئی اوہ جانی جاندی اے۔
شروتی نے [[امیگن ٹیوی]] * جسبین جینتیلال جوشی کی جوائنٹ فیملی * وچ پارول دا کردار نال اپنا کریئر شروع کیتی۔ اوہ آخری وار * چھانہان '' وچ دیکھی گئی سی سونی ٹی۔وی۔ اتے رپالی دے کردار لئی جانی گئی۔

## کریئر
بپنا نے اپنے کریئر دی شروعات تھئیٹر نال کیتی اتے 'ویک اپّ سڈ' (۲۰۰۹) توں اپنی فلمی شروعات کیتی۔ ۲۰۱۳ وچ، اوہ پھر د 'لنچباکس' وچ دکھائی دتی۔ اس توں بعد اسنے 'ڈیڈی'، 'مردانی ۲'، 'گبر از بیک'، 'امرکا' اتے 'چترکٹ' ورگیاں فلماں وچ کم کیتا اے۔ بپنا شو 'دِ ورڈکٹ'، 'میڈیکللی یورس'، اتے 'ایمٹیوی گرلز آن ٹاپ' وچ نظر آئی۔ اوہ 'ساس بینا سسرال' لئی نیتکا دے روپ وچ، اتے 'یہ اے محبتین' وچ وندتا بالا چندرن دا کردار لئی وی جانی جاندی اے۔ شروتی نے اپنے کریئر دی شروعات امیجن ٹیوی اُتے 'جسوبین جینتیلال جوشی کی جوائنٹ فیملی' وچ پارل دا کردار نال کیتی۔

## ٹیلیویژن

## Web series

## فلماں

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیویژن دیاں اداکاراواں
مرنستھان

جیہڑے تھاں کسے جاندار دا انت یا موت ہووے اوہ تھاں اوہدا مرنستھان ہُندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* جمݨستھان
* قبرستان

گٹھ:تھاں
مرن دیہاڑ

**مرن دیہاڑ** یا **مرن دن**  کسے انسان یا جانور دا اوہ دن ہُندا اے جدݨ اوہ مردا اے ۔
مرن دیہاڑ اُتے سال بعد برسی مناون دی تقریبات دا انعقاد وی کیتا جاندا اے ۔ 

گٹھ:تقریبات
گٹھ:سال
کوموران جزیرہ

**کوموران جزیرہ** (انگریزی: Komoran Island)، انڈونیشیا دے صوبہ جنوبی پاپوا وچ اک جزیرہ اے۔ ایہ جزیرہ، جنوبی پاپوا صوبے دے جنوب مغربی حِصے وچ یوس سودارسو جزیرے دے نال واقع اے۔ تنگ آبنائے مولی ایہنوں نیو گنی توں علیحدہ کردی اے۔ 

## ہور دیکھو
*یوس سودارسو جزیرہ
*آبنائے مولی

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
گٹھ:جزیرے
یوس سودارسو جزیرہ

**یوس سودارسو جزیرہ** (انگریزی: Yos Sudarso Island)، انڈونیشیا دے صوبہ جنوبی پاپوا دا اک جزیرہ اے جیہڑا جنوبی پاپوا دے جنوب مغربی حِصے ناݪ مُنسلک اے۔ تنگ آبنائے مولی ایہنوں نیو گنی توں علیحدہ کردی اے۔
ایہ جزیرہ پتے دی شکل وَرگا اے۔

## ہور دیکھو
*کوموران جزیرہ
*آبنائے مولی

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
آبنائے

**آبنائے** (Strait)، اک زمینی شکل اے جو دو سمندراں یا دو آبی اجسام دے طاساں نوں جوڑدی اے۔ آبنائے جہاز رانی واسطے وڈے آبی جہازاں نوں مختصر آبی رستا فراہم کرن دا ذِریعہ اے تے کچھ آبنائے دی چوڑائی گھٹ ہوݨ دی وجہ توں اوتھوں جہاز دا گُزرنا مُمکن نئیں ہُندا۔ 

## مشہور آبنائے
* آبنائے باب المندب
* آبنائے تائیوان
* آبنائے پالک
* آبنائے ملاکا
* آبنائے ہرمز
* آبنائے جبل الطارق
* آبنائے ڈوور
* آبنائے باسفورس
* آبنائے باس
* آبنائے اوریسوند
* آبنائے دندس
* آبنائے ڈیوس
* آبنائے ڈنمارک
* آبنائے صقلیہ
* آبنائے کرچ
* آبنائے کلیرنس
* آبنائے اینڈیور
* آبنائے سنگاپور
* آبنائے کارا
* آبنائے ٹورس

## حوالے

گٹھ:آبنائے
گٹھ:اجسام آب
گٹھ:ساحلی و سمندری تغیرات
گٹھ:آبی جغرافیا
آبنائے مولی

**آبنائے مولی** (انگریزی: Muli Strait)، انڈونیشیا دے صوبہ جنوبی پاپوا وچ اک آبنائے آ جیہڑی سودارسو جزیرے نوں نیو گنی توں الگ کردی اے۔

## ہور دیکھو
*یوس سودارسو جزیرہ
*کوموران جزیرہ

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
گٹھ:آبنائے
سیتادیوی کھڈنگا

**سیتادیوی کھڈنگا** (۱۹۰۲–۱۹۸۳) اڑیسہ، بھارت توں اکّ ناٹک کار، ناول کار، شاعر اتے مترجم سی۔ اسنے اڑیا بولی وچ لکھیا اتے ترجمہ کیتا۔ پینڈو اڑیسہ وچ قائم، اس دیاں لکھتاں ۲۰ویں صدی وچ کھیتر دیاں سماجی سمسیاواں نوں درساؤندیاں ہن۔ اوڈیا شاعری وچ اس دے یوگدان نوں اوڈیا ساہت وچ اکّ میل پتھر منیا جاندا اے۔

## جیون
کھڈنگا دا جم ۱۹۰۲ وچ گنجم ضلعے دے اکّ پنڈ آسکا وچ اکّ روڑھیوادی براہمن پروار وچ ہویا سی۔ اسنے کوئی رسمی سکھیا حاصل نہیں کیتی، پر اکّ وزٹنگ استاد ولوں گھر وچ سکولی سی۔ اسنے اکّ سکول استاد بانچندھی کھڈنگا نال ویاہ کروا لیا۔ ۱۹۸۳ وچ اسدی موت ہو گئی۔

## کم
کھڈنگا نے ۱۹۵۰ دے دہاکے دوران سماجی ناٹک لکھے جو گنجم وچ وکھ-وکھ تھاواں اُتے منچت کیتے گئے۔ اسنے ہریہر ناٹی مندر وجوں جانیا جاندا اکّ تھئیٹر، اتے اکّ ساہتی ادارہ، کرشن سنگھ ساہت کونسل، دوویں آسکا وچ قائم کیتے۔

اپنے ویاہ توں بعد، اسنے ناٹک پڑھنا شروع کیتا، اتے اوہناں نوں اکّ اتم ساہتی روپ وجوں سمجھیا۔ جدوں اس دے بچیاں نے اچّ سکھیا لئی گھر چھڈّ دتا تاں اسنے ناٹک لکھنے شروع کر دتے۔ اسدا پہلا ناٹک *سہودر* (بھرا) سی، جو اس دے جیون دے تزربیاں اُتے مشتمل سی۔ اس نوں اس نے "اکّ مدھ-ورگی پروار وچ اس دے شوہر اتے بچیاں وچکار اکّ عورت دے جیون دی کہانی" وجوں درسایا اے۔ اس دے ہور ناٹکاں وچ *عورت* (عورتاں)، *پوشیاپتر* (گود لیا پتر)، *نائستھکا* (اکّ آرتھوڈاکس)، *پرانے پنتھی* (پرانے زمانے دا)، *شدھرا پیڈا* (بھکھ دا درد) اتے *ماتہنا* (ماں رہت) شامل ہن۔۔ اسدا ناٹک *مندر داخلہ* ہریجن ( دلتاں ) دے ہندو مندراں وچ داخل ہون دے حقاں نال متعلق اے۔

کھڈنگا دا پہلا ناول اس دے اپنے ناٹک *پوشیپتر* نوں اپنایا گیا سی، جو سماج دیاں کئی طرحاں دیاں سمسیاواں اُتے مشتمل اے۔ *اگراجا* (وڈا بھرا)، ۲۷ ادھیاواں والا، اکّ سماجی-سیاسی ناول اے۔ *پرتیابرتن* (واپسی؛ ۱۹۶۹) اڑیسہ دے پینڈو جیون اُتے مشتمل اے۔ *مورا جیون سمرتی* (میری لائیف دیاں یاداں؛ ۱۹۷۸) اکّ سوے-جیونی اے۔ اسنے ربندرناتھ ٹیگور دے *گھرے بیئر* دا بنگالی توں اڑیا وچ ترجمہ کیتا۔ اسنے کویتاواں وی لکھیاں جیہناں نے اوڈیشا دے تہذیبی پنرجاگرن وچ اہم کردار نبھائی۔ اڑیا شاعری وچ اسدا یوگدان منیا جاندا اے اوڈیا ساہت وچ اکّ میل پتھر ہونا۔

## حوالے

## ہور پڑھنا

* 

## باہری لنک

* Works by Sita Devi Khadanga at Google Books
گٹھ:موت ۱۹۸۳
گٹھ:جم ۱۹۰۲
گٹھ:موت 1983
گٹھ:جم 1902
کنول دھاریوال

**کنول دھالیوال** (جم 1960) بھارت دی ونڈ توں بعد دے پینٹراں دی دوجی پیڑھی نال متعلق پنجابی پینٹر، مورتیکار اتے مترجم اے۔ کنول دھالیوال نے اپنے آلے دوآلے دے جیون توں بہت سارے تھیماں نوں اپنی کلا وچ چتریا اے۔

## زندگی
کنول نے مڈھلی پڑھائی ملوٹ منڈی نیڑے پنڈ رتھڑیاں دے پرائمری سکول توں کیتی اتے چنڈی گڑھ دے کلا ودیالے توں کلا دی سکھیا حاصل کیتی۔

## رچناواں
* *وولگا توں گنگا* (ہندی توں پنجابی ترجمہ)
* *لہو لہان، ونڈیا، وڈھیا-ٹکیا پنجاب – 1947 دی تراشدی* (سکھونت ہندل نال مل کے اشتیاق احمد دی انگریزی کتاب دا ترجمہ)
* *ایوں دن گزردے گئے* (اڈیٹنگ)

## حوالے

## باہری لنک
* Being an Artist from Punjab By Kanwal Dhaliwal

گٹھ:پنجابی کلاکار
گٹھ:پنجابی لوک
چوہڑ سنگھ لیلھ

**بابا چوہڑ سنگھ لیلھ** بھارت دا درڑھ غدری انقلابی دیشبھگت آزادی سنگرامیا سی۔

چوہڑ سنگھ دا جم پنڈ لیلھ (نیڑے پکھووال)، ضلع لدھیانہ وکھے س: بوٹا سنگھ دے کسان پروار چ ہویا سی۔ تھوڑا سماں رسالے وچ نوکری کرن مگروں آپ امریکہ چلے گئے، جتھے اوہناں دا رابطہ اتھوں دی غدر پارٹی نال ہو گیا۔ اوہ ہورناں سمیت انگریزی راج الٹاؤن دے مقصد نال واپس بھارت نوں چل پئے اتے ۲۹ اکتوبر ۱۹۱۴ نوں کلکتہ دی بندرگاہ اپر اوہناں نوں گرفتار کر کے رائیونڈ لدھیانہ لے آندا۔ ہورناں کئیاں سمیت بابا چوہڑ سنگھ نوں اوہناں دے پنڈ نظربند کر دتا گیا۔ نومبر ۱۹۱۴ نوں کرتار سنگھ سرابھا ولوں لاڈووال میٹنگ دوران ‘ڈکیتی کمیشن’ دا قیام کیتا گئی، جس وچ صرف سرکاری خزانہ جاں کجھ امیر بندیاں نوں لٹن دی سکیم بنائی گئی سی، تاں جو پارٹی نوں ہتھیاراں دی لوڑ نوں پورا کیتا جا سکے۔

ساریاں گلاں نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے ربوں، جھنیر، راجوآنا اتے دوراہا، لدھیانہ وچ ڈاکے مارے گئے۔ ایہہ سارا پیسہ پارٹی کول جمع ہندا سی۔ ۳ فروری ۱۹۱۵ نوں بابا جی بھائی گاندھا سنگھ نوں نال لے کے اکّ مائی کولوں لٹیا گیا مال واپس وی کرکے آئے سن کیونکہ اس مائی نوں پیسے دی ودھ لوڑ سی۔ اس ایکشن توں بعد جد اوہ پنڈ پہنچے تاں پنڈ لیلھ دے اکّ مخبر نے سیائیڈی نوں سوچت کرکے بابا جی نوں گرفتار کروا دتا۔ ایہناں تے لاہور سازش ماتحت کیس چلا کے کالے پانی، جائیداد ضبط دا فیصلہ سنایا گیا۔

## موت
فروری ۱۹۳۲ نوں پھر قیدیاں اپر ظلم ودھ گئے تے بابا جی نے کمزور سریر دے باو جود ۸۲ دن دی لمبی بھکھ ہڑتال کر دتی۔ بابا جی اندر نوجوان شہید بھگت سنگھ وی بولدا سی، جو انگریزی حکومت دے اکھاں وچ رڑکن لگ پئے۔ بابا جی دی سزا پوری ہو جان بعد وی اوہناں نوں رہاء نہ کیتا گیا۔

دوسرے پاسے بابا جی نوں جیل وچوں باہر کڈھن لئی بابا سوہن سنگھ بھکنا دی اگوائی وچ ایجیٹیشن شروع ہو گیا۔ جیل اندر روس وجوں لگاتار بھکھ ہڑتال جاری رکھن کارن بابا جی دا سریر پنجر دا روپ دھار چکا سی، جس توں ڈر کے انگریزاں نے بابا جی دیاں ساریاں منگاں مندے ہوئے اوہناں نوں رہاء کر دتا۔ گھر آ کے اوہناں دے علاج لئی کافی بھج-نٹھ کیتی گئی پر کمزوری زیادہ ہون کارن ۹ ستمبر ۱۹۳۳ نوں آزادی دا ایہہ جنگجو ادھورا سپنا لے کے اس دنیا نوں سدا لئی الوداع آکھ گیا۔

## حوالے

گٹھ:غدر پارٹی
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
چھندر کور سرسا

**چھندر کور سرسا** لیکھکا، سٹیج اینکر، ریڈیو انانؤنسر، ٹی۔ وی۔ کلاکارا اتے گدھے دی کوچ اے۔ آپ دا جم ماں جسونت کور دی سلکھنی ککھوں ۲۶ اگست ۱۹۷۵ نوں سرسا وکھے ہویا۔ ہسو-ہسو کردے چہرے والی خوبصورت مٹیار چھندر کور سرسا دا ویاہ استاد کلونت سنگھ نال ہویا ایہناں دے دو پتر ہن۔
## ساہت سرجنا
دسویں وچ پڑھدیاں قلم چکن والی چھندر کور سرسا، جدوں کالج وچ نامور شاعر سرجیت پاتر جی آئے تاں اوہناں دیاں رچناواں سنیاں تاں اوہ متاثر ہوئے بنا نہ رہِ سکی۔ اتے بعد وچ نجی ٹی۔ وی۔ چینل تے کم کردیاں سرجیت پاتر جی نال گل بات کرن دا وی موقع ملیا۔ ایہناں نے ایم۔ اے۔ (پول۔ سائنس) اتے جے۔ بی۔ ٹی۔ پڑھئی کیتی اس ویلے دوران ایہہ نے کالج وچ اپنی قلم دی خوب پچھان بنا کے رکھی۔ اپنی پلیٹھی کتاب 'خیال اڈاری' نال ساہتی کھیتر وچ بھرواں ہنگارا دتا۔ بہو-کلاواں دی ایہہ مورتی اتِ رجھیویاں دے باو جود جدوں سماجی گتی-ودھیاں وچ ودھ چڑھکے حصہ لیندی اے تاں اتھے اس دا اچائیاں نوں چھوہ رہا قد-بتّ 'سماج-سیوکا' دا ہندا اے۔ ایہناں دا پروار قدم-قدم اتے تعاون اتے ہلاّ-شیری دندا اے اس صدقہ ساہت تے سماج وچ اپنی اتے اپنے خاندان دی پچھان گوہڑی کرن دی اہم کردار نبھا رہی اے۔ شاعرہ دے طور تے اڈاریاں لاوندی اوہ دلی ساہت اکادمی ولوں کروائے گئے کوی-دربار وچ وی اپنی شاعری اتے کلا دی چھاپ چھڈّ آئی اے۔
## ناٹک اتے فلماں
چھندر کور نے جتھے جالندھر دوردرشن تے کئی پنجابی ناٹک کیتے، اتھے اس نے نامور رنگ-کرمی سنجیو شاد، جو اس نوں شبداں دی جادوگرنی کیہا کردے ہن، دی نردیشنا ہیٹھ، سرسا پولیس دے تعاون نال بنی فلم 'پہل د ٹرننگ پوآئنٹ' وچ، سپرسدھّ لکھاری تے ڈریکٹر فلسفہ درویش دی نردیشنا ہیٹھ پنجابی گیت دی ویڈیو 'ٹکراں' وچ اتے بالیوڈّ ایکٹر اوتار گل نال اکّ ہندی فلم وچ کم کیتا۔

## ریڈیو اہلکار
ریڈیو-انانؤنسر ہندیاں ہویاں اس نوں بہت ساریاں شخصیتاں نال ملاقات کرن دا موقع ملیا۔ جیہناں 'چوں کامریڈ سورن سنگھ ورک، میڈم شیل کوشک، پرو۔ سیوا سنگھ باجوا (سی۔ ڈی۔ ال۔ یو۔)، پرنسپل اندرجیت سنگھ دھینگڑا، رنگ-کرمی سنجیو شاد، مالوے دے ساہتکار تے الوچک دوندر سیپھی آدی خاص ذکر یوگ نام ہن۔ آپ کئیاں سٹیجاں کور کرن دے نال-نال ہریانہ پنجابی ساہت اکادمی پنچکولا ولوں کروائے گئے کوی-درباراں دا وی کامیاب منچن کرن دا نامنا کھٹّ چکی اے۔

## شاعری

اپنی ہی زندگی دے ہنیرے دور کرن لئی،
مومبتی وانگ میں دن رات بلاں،
پر پگھلدی نہیں۔



تلیاں اُتے لگیاں مہندیاں نے رنگ گوڑھے دتے نے،
نہ بدلیا اے تے شاید نہ بدلیگا۔
عورت دی قسمت دا رنگ



مینوں اسمانی چانن تے ضرور دسدا اے ماں
پر میری زندگی دے ہنیرے تیرے ہی وانگ نے ماں



ہر وار جدوں ہدسے واپرنگے
ایسے طرحاں ہی وعدیاں نال ایہہ اچا سمان
الھے زخماں اُتے ملھم لائیگا تے بھلّ جاوے گا
تد تک نواں اکّ ہور حادثہ واپر جائےگا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
کروکشیتر یونیورسٹی

**کروکشیتر یونیورسٹی** () ۱۱ جنوری، ۱۹۵۶ نوں  بھارت دے کروکشیتر (ہریانہ) ضلعے وچ قائم کیتی گئی ۔ 1 ایہہ ایسوسی ایشن آف کامنویلتھ یونیورسٹیز دا حصہ اے۔ ایہہ یونیورسٹی پنجاب گورنر، چندیشور پرساد نارائن سنگھ، سنسکرت مفکر دا سپنا سی، جو اکّ اجیہی ادارہ قائم کرنا چاہندے سی، جس نال بھارتی رہتل اتے ریتی-رواج وچ وادھا ہو سکے۔ کروکشیتر یونیورسٹی وچ سنسکرت پہلا اتے اکلوتا ڈیپارٹمنٹ موجود سی، جدوں بھارت دے پہلے صدر، ڈاکٹر۔ راجندر پرساد نے اس دا افتتاح کیتا سی۔ ایہہ کیمپس ۴۰۰ ایکڈ تک پھیلیا ہویا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
جگسیر جیدا

**جگسیر جیدا** پنجاب دا انقلابی گلوکار اتے گیت کار اے۔ اسنے ۱۹۹۲ وچ لوک سنگیت منڈلی، جیدا بنائی گئی سی۔ اوہ اکثر اپنے پروگراماں وچ لوکاں دے مدعیاں دی گل کردا اے۔ اوہ مکھ طور اُتے بولیاں، ٹپے اتے گیتاں نوں اپنا زریعہ بناؤندا اے۔
## جیون ویروے
جگسیر دا جم بھارتی پنجاب دے بٹھنڈہ ضلعے دے پنڈ جیدا وکھے پیؤ سری گردیو سنگھ اتے ماں مرحوم مختیار کور دے گھر ۱۹۶۳ وچ ہویا سی۔ اوہ اپنے پروار نال گدڑباہا وکھے رہِ رہا جگسیر جیدا موجودہ ویلے پنڈ دولا (مکتسر) وکھے بطور ویٹرنری انسپیکٹر سیوا نبھا رہا اے۔

## کتاباں
* *لوک فکر*
* *سوچاں دا سرناواں*
## ایلبماں
* *غدر لہر دا ہوکا*

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:جم ۱۹۶۳
گٹھ:جم 1963
لمبڑدار

(نمبردار) برصغیر پاک و ہند وچ اک نیم سرکاری عہدا اے ۔ نمبردار نوں تحصیل دا تحصیلدار یا اسسٹنٹ کمشنر نامزد کردا اے ۔ 
نمبردار نوں موضع یا پنڈ وچ متعین کیتا جاندا اے ۔نمبردار دا عہدا وراثتی ہُندا اے ۔ نمبردار نوں عام طور تے محکما مال ادھا کِلا سرکاری زمین کاشتکاری واسطے دیندا اے ۔ 
نمبردار دیاں ذمے داریاں وچ مالیے دی وصولی ، پنڈ دے انتظامی یا سرکاری معاملات وچ تحصیل انتظامیا دی معاونت، پنڈ وچ امن و امان برقرار رکھݨ لئی پولیس تے تھاݨے نال تعاون کرنا، سرکاری افسراں دی میزواݨی کرنا اے ۔
مرکب لفظ نمبردار انگریزی دے لفظ **نمبر** تے فارسی پچھیتر لفظ **دار** نال مل کے بݨیا ۔  
نمبردار دا عہدا ہُݨ وی پاکستان دے بھارت دے مختلف علاقےآں وچ رائج اے۔ 

## ہور دیکھو
*پٹواری
*گرداور
*تحصیلدار

گٹھ:عہدے
گٹھ:سرکاری عہدے
گٹھ:وائی بیجی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:زراعت
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:سماج
ورگیج کوریئن

**ورگیج کوریئن** (۲۶ نومبر ۱۹۲۱ – ۹ ستمبر ۲۰۱۲) اکّ مشہور بھارتی سماجی ادمی سن اتے فادر آف د وائیٹ ریوولوشن دے نام نال اپنے *بلئن لٹر آئیڈیا* (آپریشن فلڈ) دے لئی - دنیا دا سبھ توں وڈے کھیتی باڑی ترقی پروگرام - لئی اج وی مشہور اے۔ اس آپریشن نے ۱۹۹۸ وچ بھارت نوں امریکہ نالوں وی زیادہ ترقی کیتی اتے ددھ تھڑے دیس نوں ددھ دا سبھ توں وڈا اتپادک بنا دتا۔ ڈیری کھیتی بھارت دی سبھ توں وڈی آتمانحصار صنعت بن گئی۔ اس نے عہدہ سمبھالکے بھارت نوں کھاد تیلاں دے کھیتر وچ وی خودانحصاری دتی۔ اس نے لگپگ ۳۰ اداریاں دا قیام کیتا (AMUL, GCMMF, IRMA, NDDB) جو کساناں ولوں پربندھت ہن اتے پیشیوراں ولوں چلا ئے جا رہے ہن۔ گجرات سہکاری دگدھ وپنن سنگھ (GCMMF)، دا بانی پردھان ہون دے ناطے ڈاکٹر۔ کوریئن امول انڈیا دے پیداواراں دے سرجن لئی ذمے دار؉ سن۔ امول دی اکّ اہم کامیابی سی دی اس نے پرمکھ ددھ اتپادک دیساں وچ گاں دے بجائے مجھّ دے ددھ دا دھوڑا مہیا کروایا۔ ڈاں کرئن دیاں امول نال جڑیاں کامیابیاں دے نتیجے وجوں ادوکے وزیر اعظم لال بہادر شاستری نے اس نوں ۱۹۶۵ وچ قومی ڈیری ترقی بورڈ دا بانی پردھان نامزد کیتا تاکہ اوہ راشٹرویاپی امول دے آنند ماڈل نوں دوہرا سکن۔ دنیا وچ سہکاری تحریک دے سبھ توں مہآخری سپوٹراں وچوں اکّ، ڈاں کریئن نے بھارت ہی نہیں سگوں ہور دیساں وچ لکھاں لوکاں نوں غریبی دے جال وچوں بہار کڈھیا اے۔
## اعزاز

ڈاکٹر کوریئن نوں بھارت دا اتے دنیا کھاد انعام اتے سمودائک اگوائی لئی رمن میگسیسے اعزاز سمیت کئی پرسکاراں نال اعزازی کیتا گیا سی۔
* عالمی خوراک انعام (۱۹۸۹)
* پدم وبھوشن (۱۹۹۹)
* پدم بھوشن (۱۹۶۶)
* پدم شری (۱۹۶۵)
* رمن میگسیسے اعزاز (۱۹۶۳)
## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:جم ۱۹۲۱
گٹھ:موت ۲۰۱۲
گٹھ:جم 1921
گٹھ:موت 2012
آتما رام

**آتما رام** غدر پارٹی دا کارکنّ سی جس نے غدر پارٹی اتے دیس آزاد کرواؤن لئی شہیدی دتی۔ اوہ سیام (تھائیلینڈ) وچ بھارتی انقلاب کاریاں دا اکّ بہت ہی فائدہ مند ساتھی سی۔ اوہ ۲۰ جاں ۲۲ کُ سالاں دا سی۔ اسنے ہرنام سنگھ نام دے اکّ غدار؉ نوں مار مکایا سی اتے اپنا جرم عدالت وچ قبول کیتا سی۔ اس نوں ۲ جون ۱۹۱۷ نوں شنگھائی وچ پھانسی لا کے شہید کیتا گیا۔

۱۹۱۵ دے شروع وچ، آتما رام نے کلکتہ اتے پنجاب دا وی دورہ کیتا اتے اوہ اتھوں دے انڈرگراؤنڈ انقلاب کاریاں نال جڑیا ہویا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
گٹھ:غدر پارٹی
گٹھ:پنجابی لوک
اوم پرکاش منجال

**اوم پرکاش منجال** (۲۶ اگست ۱۹۲۸ – ۱۳ اگست ۲۰۱۵) اکّ بھارتی وپاری، شاعر اتے سماجسیوک سی۔ اوہ ہیرو سائیکلز، دنیا دی سبھ توں وڈی انٹیگریٹڈ سائیکل پیداوار کمپنی اتے ہیرو موٹرز، اکّ بھارتی دو-پہیہ پرزے پروڈیؤسر کمپنی دا شریک بانی اتے موجودہ چیئرمین سی، اتے اس دے نویں کھیتراں وچ ٹھاٹھ والے ہوٹل اتے چار-پہیہ پرزے وی شامل اے۔ اوہ وکھ-وکھ سکول، اتے ہسپتال چلاؤن دے پراپکاری کم کرن لئی وی جانیا جاندا اے۔ ڈیئیمسی لدھیانہ دے ہیرو ہارٹ سینٹر وچ ۱۳ اگست ۲۰۱۵ نوں اس دی موت ہو گئی۔
## مڈھلی زندگی
اوم پرکاش منجال دا جم بہادر چند منجال اتے ٹھاکر دیوی دے گھر ہویا سی۔

۱۹۴۴ وچ، اس دا پروار اس دے تن بھراواں سمیت، برجموہن سوورن منجال، دیانند منجال اتے ستیانند منجال دے نال اکّ سائیکل سپیئر حصیاں دا کاروبار شروع کرن لئی امرتسر چلے گیا۔ پر کجھ سال دے اندر-اندر، بھارت دی ونڈ ہو گئی اتے امرتسر وچ کاروبار ماحول بری طرحاں متاثر ہویا۔ بھراواں نے لدھیانہ نوں اپنے اوپریشن دا ادھار بنا لیا۔ ۱۹۵۶ وچ، پرزیاں توں اگے اوہ ہیرو معرکہ پورن سائیکل اساری لئی بھارت وچ پہلا سائیکل اساری یونٹ چالو کیتا اتے پہلے سال وچ ۶۳۹ سائیکل بنائے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گیتا بسرا

**گیتا بسرا ** (جم 13 مارچ 1984) اکّ بھارتی اداکارہ اے جو بالیوڈّ فلماں وچ کم کر چکی اے۔ اسدا ویاہ کرکٹ کھڈاری ہربھجن سنگھ نال ہویا اے۔

## مڈھلا جیون
بسرا  دا جم انگلینڈ دے دکھنی ساحل اتے پورٹسماؤتھ وچ پنجابی بھارتی ماپیاں کول ہویا سی، پر ہن اوہ ممبئی وچ رہندی اے۔ اس دا اک چھوٹا بھرا اے جسدا ناں راہل اے۔

اس نے کشور نمت کپور ایکٹنگ انسٹیچیوٹ وچ اداکاری دی سکھلائی لئی سی۔

## کیریئر
گیتا نوں ۲۰۰۶ وچ پہلی وار اداکار عمران ہاشمی نال فلم "دل دیا اے" وچ دیکھیا گیا سی۔ اس دی دوجی رلیز ‘دِ ٹرین’ (۲۰۰۷) وی ہاشمی دے نال ہی سی۔ اس نے روما دا کردار نبھائی، اکّ کم کاجی عورت، جو کہ اکّ ویاہ توں باہرلے رشتے وچ پھس جاندی اے۔

بسرا  نوں راہل بھٹّ ولوں نبھائے گئے مرد ہیرو دے پریم وچ کردار نبھاؤن دی پیش کش کیتی گئی اتے سکشندر شندا اتے راحت فتح علی خان دے گانے "گم صم گم صم" دے سنگیت ویڈیو وچ وی ویکھیا گیا سی۔

## نجی جیون
بسرا  نے ۲۹ اکتوبر ۲۰۱۵ نوں پنجاب، جالندھر وکھے بھارتی کرکیٹر ہربھجن سنگھ نال ویاہ کروا لیا۔ اوہناں دی اکّ دھی، ہنایا ہیر پلاہا، اے جو کہ ۲۷ جولائی، ۲۰۱۶ نوں پورٹسماؤتھ، ہینپشائر وچ پیدا ہوئی۔

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
* 

گٹھ:جم ۱۹۸۴
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:جم 1984
کولا (ہندو مت)

**کولا **  تنتر شکتی مت تے شیو مت وچ اک مذہبی روایت اے جس د‏‏ی خصوصیت مخصوص رسومات تے علامتیت تو‏ں منسلک اے جو شیو تے شکتی د‏‏ی عبادت تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ کولاں دے ضابطہ اخلاق تے رسومات نو‏‏ں **[[کولاچار]]** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔  شکتی مت دے مطابق، سادھنا کھیت وچ تن بھاواں تے ست اچاراں د‏‏ی اک خاص حیثیت اے - جانوراں دے بھاو، ویر بھاو تے الہی بھاؤ۔ ایہ تِناں اظہار د‏‏ی علامات نيں۔ ویداچار، وشنوچار، شیواچار، دکشیناچار، واماچار، سدھانتاچار تے کولچرا مذکورہ بالا بھوتریا تو‏ں وابستہ ست آچار نيں۔ انہاں وچ دیویابھاو دے متلاشی دا تعلق کولاچر تو‏ں اے، اس دا تعلق ناتھ پنتھ تو‏ں ا‏‏ے۔ 

## تعارف
وہ متلاشی جو دوہرے پن نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کر دیندا اے تے اپنے وجود نو‏‏ں پوجا دیوت‏ا د‏‏ی طاقت وچ غرق ک‏ر ک‏ے ادویتانند دا مزہ لیندا اے، اسنو‏ں تانترک بولی وچ 'دیوان' کہیا جاندا اے تے اس د‏ی ذہنی حالت 'دیویابھاو' کہلاندی ا‏‏ے۔  کوناچار نو‏‏ں تانترک طریقےآں وچو‏ں بہترین سمجھیا جاندا اے، کیونجے ایہ مکمل طور اُتے قابل رسائی اے تے اس د‏ی پیروی صرف اک الہی متلاشی اے جو مکمل ادویت د‏‏ی روح تو‏ں لطف اندوز ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ آچاریاں د‏‏ی رائے وچ ، سمایاچار بہترین، خالصتاً تانترک طریقہ اے تے کوناچار اک وکھ وکھ تانترک راستہ ا‏‏ے۔ شنکراچاریہ تے انہاں دے پیروکار سمایاچار دے پیروکار سن، جداں کہ ابھینواگپت تے گاودیاشکت کوناچار دے پیروکار سن ۔ سامے مارگ وچ اندرونی یوگا (دل د‏‏ی عبادت) د‏‏ی اہمیت اے، جداں کہ کول مت وچ ، بیرونی یوگا اہ‏م ا‏‏ے۔ پنچ مکارا - شراب، گوشت، مچھلی، مدرا تے جنسی ملاپ دونے رسومات وچ عبادت دا اہ‏م ذریعہ نيں۔ فرق صرف ایہ اے کہ انہاں ماداں نو‏‏ں براہ راست استعمال کرنے دے بجائے، ٹائم مارگی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں ظاہر کردہ دوسری چیزاں دا استعمال کردا اے (جنہاں نو‏ں تانترک متن وچ 'انوکلپ' کہیا جاندا اے )؛ کول انہاں چیزاں نو‏‏ں صرف اپنی عبادت وچ استعمال کردا ا‏‏ے۔

سوندریہ لہری دے مفسر لکشمی دھر نے ۴۱ويں آیت د‏‏ی وضاحت وچ کولاں دے دو وکھ وکھ امتیازات دسے نيں۔ انہاں دے مطابق پورواکولس سری چک‏ر ک‏ے اندر واقع یونی د‏‏ی پوجا کردے نيں۔ اترکول سندری تارونی د‏‏ی یونی د‏‏ی براہ راست پوجا کردی اے تے دوسرے مکراراں نو‏‏ں وی براہ راست استعمال کردی ا‏‏ے۔ اترکولاں د‏‏ی انہاں مکروہ رسومات د‏‏ی وجہ تو‏ں کولاچر نو‏‏ں واماچار دے ناں تو‏ں پکاریا جانے لگیا تے اوہ عام لوکاں د‏‏ی لاتعلقی تے نافرمانی دا نغمہ بن گیا۔ تبتی تنتراں دے اثر دا مقصد اکثر کوناچار د‏‏ی اس بعد د‏‏ی شکل اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ گندھاروتنتر، تراتنتر، رودریامل تے وشنایامل د‏‏ی کہانی دے مطابق، وسیشٹھ نے اس قسم د‏‏ی عبادت نو‏‏ں مہاچن (تبت) تو‏ں کامروپ وچ لیا ک‏ے پھیلایا۔ قدیم زمانے وچ آسام تے تبت دے درمیان وچ باہمی مذہبی تبادلہ ہويا کردا سی۔ اس تو‏ں اس رائے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی نیہہ ملدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شیو مت

## حوالے

گٹھ:کشمیری شیو مت
گٹھ:ہندو تنتر
گٹھ:ہندو فلسفیانہ تصورات
گٹھ:شیو فرقے
شیۋ مت

[thumb|upright=1.2|[شیو جو شیو دھرم دا اولین الٰہ ا‏‏ے۔]]
**شیۋ مت**  یا *شیۋ پنتھ* ہندو مت دے وڈے فرقےآں وچو‏ں اک اے جو شیو نو‏‏ں حاکم مطلق د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوجتے نيں۔ شیو بھگت شیو پرست یا شیوی کہلاندے نيں۔ اج ہندومت وچ شیو مت دے کئی طبقے نيں سب ویداں تے مخصوص شیوی کتاباں تو‏ں مقدس صحائف د‏‏ی طرح عقیدت رکھدے نيں۔ اُنہاں دا فلسفیانہ نظریہ ایہ اے کہ شیو حقیقت مطلق اے اوہ تخلیق کرنے والا، زندگی تے موت دینے والا دیوت‏ا ا‏‏ے۔ بنی نوع انسان نو‏‏ں جہالت، کرم تے التباس دے سبب شیو نو‏‏ں وکھ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شیو نال تعلق بنانے د‏‏ی خاطر لوکاں نو‏‏ں اُس دے دسے ہوئے راستے د‏‏ی پیروی تے اس د‏ی پیروی کرنی چاہیے تے اس دے مندر وچ اس دے حضور پیش ہوݨ۔ انہاں نو‏ں گرو د‏‏ی زیر ہدایت مطالعہ تے مراقبہ کرنا چاہیے۔ بعض شیو پرستاں د‏‏ی نظر وچ خصوصی منتر دوہرانا ضروری ا‏‏ے۔ ایہ تمام افعال شیو تے پوجا کرنے والے دے وچکار اتحاد قائم کردے نيں تے قطعی نتیجہ موکش (نجات) ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:شیو مت
گٹھ:توحیدی مذاہب
گٹھ:ہندو فرقے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
قائد اعظم ٹرافی ۲۰۱۹-۲۰ء

**۲۰۱۹-۲۰ء [[قائد اعظم ٹرافی|قائداعظم ٹرافی]]** اک فرسٹ کلاس ڈومیسٹک کرکٹ مقابلہ سی جو پاکستان وچ ۱۴ ستمبر تو‏ں ۳۱ دسمبر ۲۰۱۹ء تک منعقد ہويا۔  حبیب بینک لمیٹڈ دفاعی چیمپئن رہیا۔  پ‏ر، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) د‏‏ی جانب تو‏ں اعلان کردہ نويں ڈومیسٹک ڈھانچے دے بعد، چھ نو تشکیل شدہ علاقائی ٹیماں نے ٹورنامنٹ وچ حصہ لیا۔  فکسچر دے ابتدائی راؤنڈ دے دوران، پاکستان وچ ڈومیسٹک کرکٹ میچ وچ پہلی بار کنکشن متبادل دا استعمال کيتا گیا۔  جنوبی پنجاب تے وسطی پنجاب دے درمیان کھیلے گئے میچ وچ ، محمد سعد نے عثمان صلاح الدین د‏‏ی جگہ وسطی پنجاب د‏‏ی ٹیم وچ میچ دے دوسرے دن ٹیم وچ شام‏ل کيتا۔  ۳۱ اکتوبر ۲۰۱۹ء نو‏ں، احمد شہزاد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ٹیم، وسطی پنجاب تے سندھ دے درمیان ڈریا ہوݨ والے میچ دے بعد اس د‏ی میچ فیس دا ۵۰٪ جرمانہ کيتا گیا جدو‏ں انہاں د‏‏ی ٹیم بال ٹیمپرنگ دا مرتکب پائی گئی۔ فائنل اصل وچ ۹ تو‏ں ۱۳ دسمبر تک کھیلا جانا سی۔ پ‏ر، نومبر ۲۰۱۹ء وچ ، تاریخاں نو‏‏ں ۲۷ تو‏ں ۳۱ دسمبر ۲۰۱۹ء وچ منتقل کر دتا گیا، جدو‏ں سری لنکا کرکٹ نے دسمبر وچ دو ٹیسٹ میچ کھیڈݨ دے لئی پاکستان دا دورہ کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔  میچاں دے اختتامی راؤنڈ تو‏ں پہلے، چار ٹیماں فائنل وچ پہنچنے دے لئی میدان وچ سی۔  گروپ مرحلے دے دسويں تے آخری راؤنڈ دے اختتام دے بعد سینٹرل پنجاب تے ناردرن نے ٹورنامنٹ دے فائنل دے لئی کوالیفائی ک‏ر ليا سی۔  سنٹرل پنجاب نے فائنل وچ ناردرن نو‏‏ں اننگز تے ۱۶ رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے ٹورنامنٹ جِت لیا۔  عمر اکمل تے بلال آصف نو‏‏ں بالترتیب بیٹنگ تے باؤلنگ دے لئی مین آف د‏ی میچ قرار دتا گیا،  تے ظفر گوہر نو‏‏ں ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔ 

## اسکواڈ
ستمبر ۲۰۱۹ء وچ ، وہاب ریاض نے ریڈ بال کرکٹ تو‏ں غیر معینہ مدت دے لئی وقفہ لیا، اس لئی خود نو‏‏ں جنوبی پنجاب دے اسکواڈ تو‏ں واپس لے لیا۔ 

ستمبر ۲۰۱۹ء وچ ، وہاب ریاض نے ریڈ بال کرکٹ تو‏ں غیر معینہ وقفہ لیا، اس لئی خود نو‏‏ں جنوبی پنجاب دے اسکواڈ تو‏ں واپس لے لیا۔

## پوائنٹس ٹیبل

## مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

### راؤنڈ اول

### راؤنڈ دوم

### راؤنڈ سوم

### راؤنڈ چہارم

### راؤنڈ پنجم

### راؤنڈ ششم

### راؤنڈ ہفتم

### راؤنڈ ہشتم

### راؤنڈ نہم

### راؤنڈ دہم

## فائنل

گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے سیزن ۲۰۰۰–۰۱
گٹھ:قائد اعظم ٹرافی دے سیزن
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ ۲۰۱۹ء
قائد اعظم ٹرافی ۲۰۲۱-۲۰ء

**۲۰۲۰-۲۱ء [[قائد اعظم ٹرافی|قائداعظم ٹرافی]]** اک فرسٹ کلاس ڈومیسٹک کرکٹ مقابلہ سی جو کراچی ،  پاکستان وچ ۲۵ اکتوبر ۲۰۲۰ء تو‏ں ۵ جنوری ۲۰۲۱ ءتک منعقد ہويا۔  سنٹرل پنجاب د‏‏ی کرکٹ ٹیم دفاعی چیمپئن سی۔  سنٹرل پنجاب نے اپنے پہلے پنج میچاں وچ کوئی جِت دے نال اپنے ٹائٹل دے دفاع د‏‏ی خراب شروعات کيتی۔  ٹورنامنٹ دے ہاف وے پوائنٹ اُتے ٹیبل وچ سب تو‏ں تھلے ہوݨ دے باوجود،  انہاں نے اگلے پنج وچو‏ں چار میچ جِت کر ٹیبل وچ دوسرے نمبر اُتے رہنے دے لئی خیبر پختونخوا دے نال فائنل تک رسائی حاصل کيتی۔  فائنل برابری اُتے ختم ہويا ، جس وچ وسطی پنجاب تے خیبرپختونخوا نے ٹائٹل دا اشتراک کيتا۔  ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں قائد اعظم ٹرافی دا فائنل برابر ہويا سی،  تے ڈومیسٹک فرسٹ کلاس کرکٹ ٹورنامنٹ دے فائنل وچ پہلی ٹائی سی۔  وسطی پنجاب دے حسن علی نو‏‏ں فائنل تے ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا۔  خیبرپختونخوا دے بلے باز کامران غلام نے قائداعظم ٹرافی دے سیزن دے دوران ۱٬۲۴۹ رنز بنا ک‏ے نواں ریکارڈ قائم کيتا۔ پچھلا ریکارڈ ۱۹۸۳-۸۴ء تو‏ں قائم سی۔ 

### دستے
۲۱ اکتوبر ۲۰۲۰ء نو‏ں، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے ٹورنامنٹ دے لئی اسکواڈز د‏‏ی تصدیق کيتی۔  میچاں دے ابتدائی راؤنڈ تو‏ں پہلے، سلمان بٹ ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گئے تے انہاں د‏‏ی جگہ علی زریاب نو‏‏ں وسطی پنجاب د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

۲۱ اکتوبر ۲۰۲۰ء نو‏ں، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے ٹورنامنٹ دے لئی اسکواڈز د‏‏ی تصدیق کيتی۔  میچاں دے ابتدائی راؤنڈ تو‏ں پہلے، سلمان بٹ ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گئے تے انہاں د‏‏ی جگہ علی زریاب نو‏‏ں وسطی پنجاب د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

## پوائنٹس ٹیبل

## مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

### راؤنڈون

### راؤنڈ دوم

### راؤنڈ سوم

### راؤنڈچہارم

### راؤنڈ پنجم

### راؤنڈششم

### راؤنڈہشتم

### راؤنڈنہم

### راؤنڈ دہم

## فائنل

## حوالے

گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے سیزن ۲۰۰۰–۰۱
گٹھ:قائد اعظم ٹرافی دے سیزن
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ ۲۰۲۱ء
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ ۲۰۲۰ء
بائیوسفیئر

**بائیوسفیئر** یا **حیاتیا‏تی کرہ** (Biosphere)، جیہنو‏ں ecosphere وی کہیا جاندا اے، دنیا پعھر وچ تمام ماحولیا‏تی نظام دا مجموعا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں زمین اُتے زندگی دا زون وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ حیاتیا‏تی کرہ (جو تکنیکی طور اُتے اک کروی خول اے ) مادے دے حوالے نال عملی طور اُتے اک بند نظام اے، جیہدے وچ کعھٹ تو‏ں کعھٹ اِن پٹ تے آؤٹ پٹ ہُندے نيں ۔ توانائی دے حوالے نال، ایہ اک کھلا نظام اے، جیہدے وچ فوٹو سنتھیسز تقریبن 130 ٹیرا واٹ سالانا د‏‏ی شرح نال شمسی توانائی حاصل کردا ا‏‏ے ۔ پ‏ر ایہ اک خود نو‏‏ں منظم کرن والا نظام اے جو توانائی دے توازن دے نیڑے ا‏‏ے آ ۔ سبھ تو‏ں عام بائیو فزیوولوجیکل تعریف دے مطابق، حیاتیاتی کرہ اک عالمی ماحولیا‏تی نظام اے جو تمام جانداراں تے اوہناں دے تعلقات نو‏‏ں مربوط کردا اے، بشمول لیتھوسفیئر، کرائیوسفیئر، ہائیڈروسفیئر تے ماحول دے عناصر دے نال ایہناں دا تعامل ۔ حیاتیا‏تی کرہ نو‏‏ں ارتقاء پذیر ہوݨ دا فرض کيتا جاندا اے، جیہدا آغاز بائیو پوائسز (قدرتی طور تے غیر جاندار مادے تو‏ں پیدا ہوݨ والی زندگی، جداں سادہ نامیا‏تی مرکبات) تو‏ں ہويا یا بائیو جینیسس (جاندار مادے تو‏ں پیدا ہوݨ والی زندگی)، کعھٹ تو‏ں کعھٹ 3.5 بلیئن سال پہلاں ۔

عام معنےآں وچ ، بائیوسفیئرز کوئی وی بند، خود نو‏‏ں منظم کرن والا نظام نيں جو ماحولیا‏تی نظام اُتے مشتمل نيں ۔ ایہدے وچ مصنوعی حیاتیات شام‏ل نيں جداں بایوسفیئر 2 تے BIOS-3، تے ممکنا طور تے دوسرے سیارےآں یا چنداں اُتے ۔

گٹھ:حیاتیات
گٹھ:بیالوجی
زیب النساء سٹریٹ

**زیب النسا اسٹریٹ** (Zaibunnisa Street) پاکستان دے سبھ تو‏ں وڈے شہر کراچی دے اہ‏م کاروباری مرکز صدر د‏‏ی اک مصروف تے پُر ہجوم شاہراہ ا‏‏ے۔ اس شاہراہ اُتے کراچی د‏‏یاں مہنگیاں ترین دکاناں تے شورومز موجود نيں۔ ایہ سڑک مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی تعھی شہزادی زیب النساء دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ اس سڑک دا پراݨا ناں ایلفسٹن اسڑیٹ سی جو 1970ء وچ تبدیل کر دتا گیا۔ ایہ سڑک شہر دے اولین کاروباری علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ سڑک صدر وچ سنگر شوروم تو‏ں شروع ہوک‏ے صدر وچ ای ریو سینٹر دے سگنل اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ اس سڑک اُتے بوہت‏یاں دکاناں جیولرز دیاں نيں۔ اس توں علاوا ملبوست تے جُتیاں د‏دیاں وی لاتعداد دکاناں ایتھ‏ے موجود نيں۔

## تصویر گیلری

File:Mohammad Ali Building.jpg|تریخی ، محمد علی بلڈنگ
File:St. Andrews church.jpg|چوراہے اُتے پریڈی سٹریٹ دے نال، سینٹ اینڈریوس چرچ
File:Saddar Town, Karachi, Pakistan - panoramio.jpg|سڑک دی 2009 دی اک تصویر
File:PK Karachi asv2020-02 img35 Al Shalay Mosque.jpg|صالح مسیت
File:Ilaco House Photo by Aliraza Khatri.jpg|سڑک اُتے اک پراݨی بِلڈنگ


## ہور دیکھو
* زیب النساء
* زیب النسا حمید اللہ

گٹھ:کراچی
گٹھ:کراچی د‏‏یاں شاہراہاں
گٹھ:شاہرات
گٹھ:سڑکاں
بائیوم

**بائیوم** (Biome) اک حیاتیا‏تی جغرافیائی اکائی اے جو اک حیاتیا‏تی برادری اُتے مشتمل اے جو جسمانی ماحول دے جواب وچ بنی اے جیہدے وچ اوہ پائے جاندے نيں تے اک مشترکا علاقائی آب و ہو‏‏ا ا‏‏ے ۔ بائیومز اک تو‏ں ودھ براعظماں اُتے پھیل سکدے نيں ۔ بائیوم ، مکسن تو‏ں اک وسیع اصطلاح اے تے وکھ وکھ قسم دے حیاتیاتی مسکناں  اُتے مشتمل ہوسکدی ا‏‏ے۔
بھانويں اک بایوم وڈے علاقےآں دا احاطا کر سکدا اے، اک مائیکرو بایوم حیاتیات دا مرکب اے جو بہت چھوٹے پیمانے اُتے اک متعین جگہ وچ اک نال رہندے نيں ۔ مثال دے طور تے انسانی مائیکرو بایوم بیکٹیریا، وائرس تے ہور مائیکرو آرگنِزمز دا مجموعا اے جو انسانی جسم وچ یا اس وچ موجود ہُندے نيں۔

اک 'بائیوٹا' کسے جغرافیائی علاقے یا وقت د‏‏ی مدت دے حیاتیاتی اجسام دا کل مجموعا ا‏‏ے ۔ مقامی جغرافیائی پیمانیاں تے فوری وقتی پیمانیاں تو‏ں لے ک‏ے پورے سیارے تک تے پورے وقت دے اسپیٹیوٹیمپورل پیمانیاں تک زمین دے بائیوٹاز حیاتیا‏تی کرہ نو‏‏ں بنوندے نيں ۔

گٹھ:حیاتیات
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:جغرافیا
میدان

[thumb|390px|[قفقاز د‏‏ی ارارت پہاڑی، جیہدے اگے ارارت میدانی علاقا واقع ا‏‏ے]]
**میدان** (Plain) اک پدھر تے چوپٹ پھیلی ہوئی زمین ہُندی اے جیہڑی عمومن اچائی دے نال وی ودھ نئيں بدلدی ۔ میدانی علاقے تھللی زمین دے طور تے وادیاں دے تھلے یا پہاڑاں دے شروع ہوݨ د‏‏ی جگہاں اُتے ابھردے نيں، جِداں ساحلی میدان تے پٹھار تے اُچے تھ‏‏اں ۔

کسے وادی وچ میدانی علاقا دو طرفاں تو‏ں گھرا ہويا ہُندا اے پَر کش معاملےآں وچ اوہد‏ی خطا سازی مکمل یا جزوی پہاڑیاں د‏‏ی لڑی، پہاڑاں یا گھاٹیاں نال ہُندی ا‏‏ے ۔ جتھے اک ارضیا‏تی علاقا اک تو‏ں ودھ میدان رکھدا اے، تاں ممکن اے کہ اوہنو‏ں پہاڑی درےآں نے جوڑیا ہووے ۔ ساحلی میدان بوہت‏ے سطح سمندر تو‏ں ابھردے نيں جدوں تک کہ اوہ اچائی والی خصوصیات حاصل نئيں کردے جداں پہاڑ یا پٹھار ۔

## ہور ویکھو
* پٹھار
* دوآب
* صحرا
* جغرافیا

## حوالے

گٹھ:زرعی زمین
گٹھ:ماحولیا‏تی اصطلاحات
گٹھ:میدان
گٹھ:جغرافیائی اصطلاحات
گٹھ:جغرافیا