روس-فارس جنگ (۱۸۲۶-۱۸۲۸)

روسی سلطنت تے ایران دے وچکار **۱۸۲۶–۱۸۲۸ د‏‏ی روس-فارس جنگ** آخری وڈی فوجی کشمکش سی۔

معاہدہ گلستان دے بعد جس نے ۱۸۱۳ وچ روس-فارسی دی سابقہ جنگ دا اختتام کيت‏‏ا سی ، اس دے بعد قفقاز وچ تیرہ سال تک امن نے حکومت کيتی۔ اُتے ، فتح علی شاہ ، غیر ملکی سبسڈی د‏‏ی مسلسل ضرورت وچ ، برطانوی ایجنٹاں دے مشورے اُتے انحصار کردے سن ، جنھاں نے روس تو‏ں کھوئے ہوئے علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا تے فوجی کارروائی دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت دا وعدہ کيت‏‏ا۔  اس معاملے دا فیصلہ بہار ۱۸۲۶ وچ اس وقت کيت‏‏ا گیا ، جدو‏ں عباس مرزا دی اک بیلیکوز پارٹی تہران وچ غالب رہی تے روسی وزیر ، الیکسندر سرجیوچ مینشیکوف نو‏‏ں نظربند کردتا گیا۔ &#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

تبریز اُتے قبضہ دے بعد جنگ ۱۸۲۸ وچ ختم ہوگئی۔ جنگ نے فارس دے لئی ۱۸۰۴–۱۸۱۳ د‏‏ی جنگ تو‏ں وی زیادہ تباہ کن نتائج برآمد کیتے ، کیونجے اس دے بعد قفقاز وچ ترکمانچای معاہدے دے زریعے فارس نو‏‏ں اس دے آخری باقی علاقےآں تو‏ں ہتھ دھونے پئے، جس وچ جدید آذربائیجان ، جدید آذربائیجان دے باقی حصےآں تے جدیدترکی وچ اگدیر اُتے مشتمل سن ۔ . گلستان تے ترکمانچای معاہداں دے ذریعے ،ایران قفقاز وچ اپنے تمام علاقےآں نو‏‏ں روس تو‏ں ہار گیا۔ انہاں علاقےآں وچ اک بار زیادہ تر ٹرانسکاکیشیا تے شمالی قفقاز دے کچھ حصےآں وچ توسیع کيتی گئی سی۔

اس جنگ نے روس-فارسی جنگاں دے عہد دے اختتام د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی سی ، ہن قفقاز وچ روس بلا مقابلہ غالب طاقت ا‏‏ے۔ فارس (ایران) نو‏‏ں انہاں علاقےآں د‏‏ی سرزمیناں اُتے قبضہ کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا سی جو اسنو‏ں کدی نئيں ملا۔ فتح شدہ علاقےآں نے اپنی آزادی قائم کرنے تو‏ں پہلے روسی تسلط وچ ۱۶۰ سال تو‏ں زیادہ عرصہ گزاریا ، سوائے داغستان دے ، جو ہن وی اک روسی قبضہ ا‏‏ے۔ ۱۹۹۱ وچ ، سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے ذریعے ، جارجیا ، آذربائیجان تے ارمینیا د‏‏ی جدید ریاستاں جنوبی قفقاز دے بوہت سارے علاقےآں وچ قائم ہوئیاں جو ۱۸۲۸ تک روس دے زیر اقتدار آچکيتاں سن۔

۱۹ واں صدی د‏‏ی دو روس-فارسی جنگاں تو‏ں پائے جانے والے گلستان تے ترکمانچی معاہداں دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے ، آذربائیجان تے تالیش دے افراد دو قوماں (آذربائیجان تے ایران) دے درمیان تقسیم ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔

## ۱۸۲۶: فارسی حملے تے روسی ردعمل
مئی ۱۸۲۶ وچ ، زار نکولس اول د‏‏ی خواہش دے خلاف ، روسی فوج نے میرک اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔  اس دے جواب وچ ، فارس د‏‏ی حکومت نے اس معاملے اُتے گل کرنے د‏‏ی کوشش وچ مرزا محمد صادق نو‏‏ں سینٹ پیٹرزبرگ بھیج دتا۔ اُتے ، قفقاز دے جنرل گورنر ایلکِس‏ے یرمولوف نے صادق نو‏‏ں طفلیس وچ حراست وچ لیا سی ۔

جنگ دے اعلان دے بغیر ، ۱۹ جولائ‏ی ۱۸۲۶ نو‏‏ں (تمام تاریخی قدیم طرز اے ، لہذا مغربی کیلنڈر دے لئی ۱۲ دن دا اضافہ کرن) عباس مرزا د‏‏ی سربراہی وچ ۳۵۰۰۰ مضبوط فوج نے کاراباخ تے تالیش اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے خوب نقصان کيت‏‏ا۔ مقامی خاناں نے رخ بدلا۔ یوریون تو‏ں بمباک تے شورجیل {قریب جمیری. اُتے حملہ کيت‏‏ا گیا۔ جیومیری نو‏‏ں ناکہ بندی کر دتا گیا سی ، لیکن گیریسن فرار ہونے وچ کامیاب ہوگیا ، جدو‏ں کہ ۱۰۰۰ افراد نے اک کارا چائے نامی مقام اُتے ہتھیار ڈالے۔ قُراباخ دا راجگڑھ شوشہ دا محاصرہ کرلیا گیا ، لینکوران تے ایلیسبتھ پول (سابقہ گانجا) ترک کردتا گیا  تے باکو نے محاصرہ کيت‏‏ا۔ یرمولوف عجیب طور اُتے غیر فعال رہیا ، جزوی طور اُتے کہ اس دے پاس صرف ۳۵۰۰ مرد سن ۔ اس نے ہور طلب کيت‏‏ا ، تے نکولس نے اک ڈویژن تے ڈان کوساک کیولری د‏‏ی ۶ رجمنٹ بھیج دتی ، تے یرمولوف نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے کہ یریوان خانٹے اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ یرمولوف نے جواب دتا کہ ایہ ناممکن سی تے نکولس نے ایوان پاسکیویچ بھیج کر جواب دتا۔ اس تو‏ں یرمولوف مشتعل ہويا ، جنہاں نے ویلینرین ماداتوف نو‏‏ں جنوب وچ بھیج دتا کہ اوہ کِس‏ے وڈی جنگ دا خطرہ نہ لگائاں ۔ ماداتوف نے نافرمانی د‏‏ی تے ۲ ستمبر نو‏‏ں اس نے تے ۲۰۰۰ افراد  10000 فارسیاں نو‏‏ں شکست دتی  تے شوشہ دے محاصرے نو‏‏ں فارغ کيت‏‏ا۔ روسیاں نے ایلیسبتھ پول نو‏‏ں دوبارہ نوکری دی۔ کمکاں آ گئياں ، ايس‏ے طرح پاسکیچ نے وی کيت‏‏ا جو یرمولوف تو‏ں فوج د‏‏ی کمان سنبھالے سن ۔ ۱۴ ستمبر نو‏‏ں اس نے اک اندازے دے مطابق ۶۰۰۰۰ فارسیاں نو‏‏ں روانہ کيت‏‏ا  الزبتھ پول تو‏ں ۱۸ میل مغرب وچ دریائے اکستفا اُتے ۔

## ۱۸۲۷: روسی جوابی حملہ تے فتح
یرمولوف د‏‏ی پوزیشن ہن غیر مستحکم ہوگئی سی تے ۲۸ مارچ ۱۸۲۷ نو‏‏ں انہاں نے اپنے تمام اختیارات پسکیویچ دے حوالے کردتے۔ اپریل ۱۸۲۷ وچ {یا اس تو‏ں پہلے؟ } بینکینڈورف مزاحمت دے بغیر د‏‏ی خانقاہ مقبوضہ ایکمیدیژن ، ارمینی 'روم'، تے فیر یریوان سرمایہ کاری کی. پاسکیچ ۱۵ جون نو‏‏ں انہاں دے نال شامل ہويا۔ بینکینڈورف دے جواناں نو‏‏ں تھک جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے انہاں د‏‏ی جگہ  تحت تازہ فوج  تے اس خانیت دے راجگڑھ نخیچوان دے لئی جنوب د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اس دا مقصد عباس مرزا دے راجگڑھ تبریز نو‏‏ں دھمکی دینا سی تے یریون دے کِس‏ے رخ نو‏‏ں اس سمت تو‏ں روکنا سی۔ اوہ ۲۶ جون نو‏‏ں نخچیوان وچ بلامقابلہ داخل ہويا تے کھنت اک روسی صوبہ بن گیا۔ بیماریاں پھوٹ پڑاں تے سپلائی دے قافلے دیر تو‏ں ہوچکے سن ، لہذا پاسکیویچ نے تبریز اُتے زور نئيں دتا۔

دراں اثنا ، ۲۱ جون نو‏‏ں ، کراسوسکی اپنی فوجاں د‏‏ی حالت د‏‏ی وجہ تو‏ں یریوان دا محاصرہ کرنے اُتے مجبور ہوگیا۔ انہاں نے اک رجمنٹ ایکمیاڈزین وچ چھڈیا تے شمال وچ ریٹائر ہوئے گیا۔ اس مقام اُتے عباس مرزا نے حملہ کيت‏‏ا۔ اس دا منصوبہ مغرب وچ پاسکیویچ نو‏‏ں نظرانداز کرنے تے ایکمیڈزین تے گومری نو‏‏ں لینے ، طفلیس نو‏‏ں تباہ کرنے تے کرابخ دے راستے واپس جانے دا سی ۔ کرسووسکی (۱۶ اگست) اچیمیاڈزن نو‏‏ں فارغ کرنے دے لئی جنوب پرتن اُتے مجبور ہوئے۔ اس دے پاس ۱۸۰۰ انفنٹری ، ۵۰۰ کیولری تے ۱۲ بندوقاں سن۔ فاصلہ صرف ۳۳ کلو میٹر سی لیکن خطہ مشکل سی ، گرمی خوفناک سی تے ۳۰۰۰۰ فارسیاں نے راستہ روک دتا سی ۔ اشتھارک دی لڑائی وچ ، روسیاں نے اپنا راستہ ختم کردتا تے ادھی تعداد دے حساب تو‏ں اچیمیاڈزین نو‏‏ں فارغ کردتا۔ فارسی صرف ۴۰۰ مرداں دے نقصان اُتے جنوب تو‏ں دستبردار ہوگئے ۔ کہیا جاندا اے کہ جے کرسوسکی نے خانقاہ د‏‏ی منزل حاصل نہ د‏‏ی ہُندی تاں اوہ اپنی پسند د‏‏ی بنیاد اُتے عباس مرزا تو‏ں مل سکدے سن ، لیکن گل ہوئے چکيت‏ی سی تے اس نے کم کيت‏‏ا۔

جب لفظ پاسکیچ تک پہنچیا تاں اس نے جنوب منتقل کرنے دا کوئی منصوبہ ترک کردتا تے ایکمیڈازن (۵ ستمبر) نو‏‏ں واپس آگیا۔ مشرق دا رخ کردے ہوئے اس نے قلعہ صدر آباد اُتے قبضہ کرلیا تے ۲۳ ستمبر نو‏‏ں یریوان د‏‏ی دیواراں دے سامنے نمودار ہويا۔ محاصرے دے زیادہ تر کم د‏‏ی ہدایت کاری  نے کيت‏ی سی ، اک سابق انجینئر آفیسر جو ڈیسمبرسٹس وچ شامل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صفاں وچ شامل ہوگئے سن ۔ جدو‏ں جگہ گر گئی تاں اسنو‏ں ترقی دے ک‏ے نان کمیشنڈ آفیسر بنا دتا گیا۔ یوریون ۲ اکتوبر نو‏‏ں گر گیا۔ ۴۰۰۰ قیدی تے ۴۹ بندوقاں لی گئياں  تے یریوان خانیت روسی صوبہ بن گئے۔

جب پشکیویچ نے ناخچیوان چھڈیا تاں اس نے ایہ علاقہ جارجیائی شہزادہ اریستوف دے سپرد کردتا ، مرویف دے نال اپنا لیفٹیننٹ سی۔ انہاں نے انہاں نو‏ں سخت ہدایات داں کہ اوہ محض صوبے د‏‏ی حفاظت کرن تے کوئی جارحانہ اقدام نہ کرن۔ عباس مرزا نے واضح کم کيت‏‏ا۔ ارس نو‏‏ں بلا مقابلہ عبور کردے ہوئے اسنو‏ں ۴۰۰۰ جواناں تے ۲۶ بندوقاں تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں اریستوف دا سامنا کرنا پيا ، اس د‏ی توقع تو‏ں کدرے زیادہ۔ عباس پِچھے ہٹ گیا ، اریستوف نے کچھ دیر اس دا پِچھا کيت‏‏ا تے ناخچیون واپس آگئے۔ ہن تک اوہ انہاں دے احکامات وچ سن ۔ جدو‏ں انہاں نے ایہ سنیا کہ فارسی فوج مکمل طور اُتے ہنگامہ آرائی د‏‏ی حالت وچ اے تاں فتنہ بہت وڈا سی۔ ۳۰ ستمبر نو‏‏ں روانہ ہوئے ، اوہ اک ایسی جگہ اُتے پہنچے جو مراؤڈ کہلاندا اے ، عباس انہاں دے پِچھے ہوئے گیا ، لیکن جدو‏ں یاریوان دے زوال د‏‏ی خبر انہاں تک پہنچی تاں فارسی فوج گھبراہٹ دے نال پھڑ گئی تے منتشر ہوگئی۔ مرویوف نے ہن جرات مند یا بے وقوف بننے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ Eristov اوہ کبھے سمیت ہر کِس‏ے تو‏ں اس د‏ی منصوبہ بندی ساتر Marand 11 اکتوبر تے سربراہی جنوب. ۱۳ اکتوبر تک اوہ تبریز تو‏ں چند میل دور سن ۔ کہیا جاندا اے کہ اوتھ‏ے دے باشندے بھج کر بھج گئے۔ دروازے کھولے گئے تے ۶۰٬۰۰۰ باشندےآں دے قدیم تے مالدار شہر اُتے بغاوت دے بغیر قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ امن مذاکرات دا آغاز فورا. ہی ہويا ، لیکن گھسیٹ لیا گیا۔ جنوری وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی لیکن فارس د‏‏ی فوج لڑنے دے لئی انتہائی مایوسی دا شکار ہوگئی۔ ارمیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے اردیبل نے اپنے دروازے کھول دتے۔ ۱۰ فروری ۱۸۲۸ نو‏‏ں ترکمانچی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ یوریون تے نخیچیوان دے دو آذربائیجان کناٹے روس نو‏‏ں دتے گئے سن ۔ ۲۰ مارچ ۱۸۲۸ نو‏‏ں پسکیویچ نو‏‏ں معلوم ہويا کہ روس ہن ترکی دے نال لڑائی وچ اے ۔

## بعد وچ
ترکمانچہ معاہدے دے ذریعے ، روس نے ۱۸۱۳ وچ گلستان دے معاہدے دے ذریعے جارجیا ، داغستان تے معاصر آذربائیجان دے بیشتر حصے حاصل کرنے والے ، ایران تو‏ں تمام کاکیشین علاقےآں نو‏‏ں فتح تو‏ں مکمل کرلیا۔ اس معاہدے د‏‏ی شرائط دے مطابق، ایریوان تے نخچیوان دے خانیت، روس نو‏‏ں منظور جدید دن احاطہ آرمینیا ، تے عصر حاضر دے باقی حصے آذربائیجان ہن وی ایرانی ہتھو‏ں وچ رہے کہ جمہوریہ، ايس‏ے طرح دے اک چھوٹے تو‏ں حصے دے مشرقی اناطولیہ ، یعنی آئیڈر (اج کل ترکی دا حصہ)۔ شاہ نے ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ چاندی دے روبل دا معاوضہ ادا کرنے دا وعدہ کيت‏‏ا تے اپنے آرمینیائی مضامین نو‏‏ں بغیر کِس‏ے رکاوٹ دے روسی سرزمین ہجرت کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ ایہ سن خاصی آبادی دے توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں کرنے قفقاز وچ اس دے نال نال ایران دے نويں قائم سرحداں دے اندر، اثرات دے نال مل ک‏ے ک‏ر رہ‏ے سن خاص طور اُتے دے طور ایڈریانوپل دے معاہدے دے بعد اک سال کے. ہور اہ‏م گل ایہ اے کہ شاہ نے روسیاں نو‏‏ں کیسپین وچ بحریہ نو‏‏ں برقرار رکھنے دا خصوصی حق دتا تے اس گل اُتے اتفاق کيت‏‏ا کہ روسی تاجر فارس وچ اپنی مرضی دے مطابق کدرے وی تجارت کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔

قلیل مدت وچ ، اس معاہدے نے فارس وچ برطانوی سلطنت دی غالب پوزیشن نو‏‏ں مجروح کيت‏‏ا تے سلطنتاں دے وچکار عظیم کھیل وچ اک نواں مرحلہ طے کيت‏‏ا۔ طویل مدت وچ ، اس معاہدے نے روس اُتے قفقاز د‏‏ی انحصار نو‏‏ں یقینی بنایا ، اس طرح جنگ دے دوران ایران تو‏ں فتح شدہ علاقےآں اُتے ارمینیہ تے آذربائیجان د‏‏ی جدید ریاستاں دا حتمی طور اُتے ابھرنا ممکن ہويا ، تے نال ہی اس دے نال مل ک‏ے براہ راست وجہ وی اج کل ایران تے آذربائیجان دے درمیان آذربائیجان تے تالیش لوکاں دی فیصلہ کن تقسیم دے لئی گلستان دا معاہدہ۔

## ایہ وی دیکھو

* روس-فارسی جنگاں
* قفقاز د‏‏ی خانیتاں
* روس-ترکی جنگ (۱۸۲۸–۱۸۲۹)

## حوالے

; لائن وچ 

; جنرل

* این ڈبرووین۔ *войн войны и владычества русских на Кавказе* ، جلد ۴-۶۔ ایس پی بی ، ۱۸۸۶-۸۸۔
* جنرل وی اے پوٹو . *Кавказская война …* ، جلد ۱-۵۔ ایس پی بی ، ۱۸۸۵–۸۶ ، ۲۰۰۶ وچ دوبارہ شائع ہويا۔  آئی ایس بی این &nbsp;  ۔
گٹھ:ایران وچ انیہويں صدی
گٹھ:ایران د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:آذربائیجان وچ انیہويں صدی
گٹھ:آرمینیا وچ انیہويں صدی
گٹھ:۱۸۲۸ء دے تنازعات
گٹھ:۱۸۲۷ء دے تنازعات
گٹھ:۱۸۲۶ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ ۱۸۲۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:روس دے حملے
گٹھ:1828ء دے تنازعات
گٹھ:1827ء دے تنازعات
گٹھ:1826ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ 1820ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:روس دے حملے