شاہ مکھی وچ املاء دیاں غلطیاں

پنجابی زبان دا المیہ ایہہ ہیگا کہ ایہہ بولی پاکستانی پنجاب وچ صرف سن سنا کر زندہ ہے اَتے پڑھ کر زندہ نہیں ہے۔ مطلب ایہہ ہے کہ اِس زبان نوں پڑھایا نہیں گیا بلکہ ایہہ صرف ماں پیو اتے وڈیاں کولوں سُن کہ اگلی نسل نوں منتقل کیتی گئی ہے۔ اِس واسطے مسئلہ ایہہ بݨ گیا ہے کہ ہُݨ پنجابی لکھن ویلے لوکی الفاظ نوں اُنھاں دی ادائیگی دے مطابق سمجھ کر اپنے ولوں بنان اتے لکھن دی کوشش کردے نیں۔ پنجابی زبان بولن وچ الفاظ دی تخفیف کردی ہے اسی وجہ توں کئی اکھر صحیح طرح ادا نہیں ہو پاندے پر اوہ اکھر/حروف لفظ وچ موجود ہوندے نیں خاص طور تے "ہ" کیونکہ ہ لئی حلق توں اواز کڈھنی پیندی ہے جس وجہ توں اوہ لفظ بولن اِچ لمّا ہو جاندا ہے اَتے تھوڑا جیہا وقت لیندا ہے۔ ایس لئی پنجابی ہ آلے الفاظ وچ ہ نوں الف یا ئ دی اواز دے کر لفظ دا تلفظ نِکّا اَتے اسان کردے نیں۔ لیکن ایہہ گل یاد رکھنی ضروری ہے کہ ہ لفظ وچ موجود ہوندی ہے۔
 جیویں "ہے" نوں اکثر "اے" لکھیا جاندا ہے کیونکہ "ہے" نوں اکثر لوکی "اے" بولدے نیں۔

پنجابی وچ ہون والیاں املاء دیاں غلطیاں وچ کجھ ایہہ ہیگیاں نیں:
## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">جمع اسم دے نال [[حرف اضافی]] (ے+آں تے ختم ہون آلے جمع شبد)</span>
جدوں جمع لفظ نال حرف اضافی آ جاون یعنی، دا، دے، دی، نوں، نال، تے، اُتے وغیرہ فیر لفظ دے آخر تے **یاں** دا اضافہ ہوندا ہے پر بعض لوکی لفظ نوں "ےآں" دے نال لکھ کر غلطی کردے نیں۔ مذکر اَتے مونث جمع دی تفریق لئی اعراب دا سہارا لیا جاندا ہے۔

جے اعراب نہ ہون تاں ایہہ گل واضع ہے کہ
جدوں "ی" کسے لفظ دا آخری جاں پہلا حرف نہ ہووے (یعنی لفظ دے درمیان ہووے) تاں اوہدی آواز واضع طور تے "ے"  دی بندی ہے۔ نالے ایہہ لفظ نوں مذکر وی بناندا ہے۔
"ای" دی آواز لئی "ی" توں پہلے والے حرف تے زیر  ِ لاؤ۔ ایہہ لفظ نوں مونث بناندا ہے۔

"ایہہ" دی آواز لئی "ی" توں پہلے والے حرف تے زبر  َ لاؤ جیویں چَین، بَین، لَین وغیرہ
زبر زیر لانا لازمی ہے۔
جیویں:
* علاقےآں غلط ہے۔ **علاقیاں** ٹھیک ہے۔
* بچےآں غلط ہے۔ **بچیاں** ٹھیک ہے۔ (جے مذکر بچہ دی جمع کیتی جاوے)
* بچی آں جاں بچیآں غلط ہے۔ **بچِیاں** ٹھیک ہے۔ (جے مونث بچی دی جمع کیتی جاوے تاں زیر لایا جاندا ہے)
ایسے طرحاں
* بوٹےآں غلط ہے۔ **بوٹیاں** ٹھیک ہے۔ (جے بوٹے دی جمع کیتی جاوے)
* بوٹی آں غلط ہے۔ نالے بوٹیاں دے بجائے **بوٹِیاں** ٹھیک ہے۔ (جے بوٹی دی جمع کیتی جاوے)
* والے آں غلط ہے۔ **والیاں** ٹھیک ہے۔ (جے والے دے متعلق کجھ فعل یاں گل ہووے)
* والی آں غلط ہے۔ **والِیاں** ٹھیک ہے۔ (جے والی دی جمع کیتی جاوے جاں متعلق کجھ فعل یاں گل ہووے جیویں اردو وچ والیوں ہوندا ہے)

* وڈیاں لکھیا جاوے گا جدوں وڈے دی جمع نال کوئی لکھاوٹی علامت ہووے۔
* وڈِیاں لکھیا جاوے گا جدوں وڈی دی جمع نال کوئی لکھاوٹی علامت ہووے۔

* گھینٹیاں (گھینٹے دی جمع)
* گھینٹِیاں (گھینٹی دی جمع)

اہل زبان یاں پنجابی لوکاں لئی اعراب لانا ضروری نہیں پر باقِیاں لئی پڑھن وچ آسانی اتے واضع کرن لئی اعراب لاݨے چاہیدے۔

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">شبداں دیاں غلطیاں</span>
* **اے** غلط ہے۔ **ہے** ٹھیک ہے۔ 
* **اُنہاں** غلط ہے۔ **اُنھاں** یا **اوہناں** ٹھیک ہے۔ 
* **اِنہاں** یا **ایناں** غلط ہے۔ **اِنھاں** یا **ایہناں** ٹھیک ہے۔ 
* **جنہاں** غلط ہے۔ **جنھاں** ٹھیک ہے۔ 
* **اونوں** غلط ہے۔ **اوہنوں** ٹھیک ہے۔
* **جیدا** غلط ہے۔ **جیہدا** ٹھیک ہے۔
* **ایدا** غلط ہے۔ **ایہدا** ٹھیک ہے۔
* **جڈا** غلط ہے۔ **جیڈا** ٹھیک ہے۔
*  غائب اسم ضمیر**او** غلط ہے۔ **اوہ** ٹھیک ہے۔
* **اودا** غلط ہے۔ **اوہدا** ٹھیک ہے۔
* **لَب** غلط ہے۔ **لبھ** ٹھیک ہے۔
* فعل **کَڈ** غلط ہے۔ **کڈھ** لکھیا جاندا ہے۔
* **ورا** جاں ایہدی جمع **ورے** غلط ہے۔ **ورھا** اتے جمع **ورھے** ٹھیک ہے۔ 
* **وَد** غلط ہے۔ **وَدھ** ٹھیک ہے۔
* **اینوں** غلط ہے۔ **ایہنوں** ٹھیک ہے۔
* **کعر** غلط ہے۔ **گھر** ٹھیک ہے۔ گھ نوں ک پڑیا جاندا ہے۔
* **ایہ** غلط ہے۔ **ایہہ** لکھیا جاندا ہے۔ 
* حرف عطف and یعنی **تے** لکھنا غلط ہے۔ **اَتے** لکھیا جاندا ہے۔ **تے** پنجابی وچ on نوں کہندے نیں جیہنوں اُردو وچ **پر** آکھی دا ہے۔
* نفی لئی **نی** غلط ہے۔ **نِیہ** لکھیا جاندا ہے۔ ایہدے علاوہ **نہیں** وی لکھ سکدے ہو۔
* سوال لئی **کی؟** غلط ہے۔ **کیہ؟** لکھیا جاندا ہے۔
* فعل جاری وچ فعل نال **ریا** لکھنا غلط ہے۔ **رہیا** لکھیا جاندا ہے۔ جیویں: کر رہیا سی۔ آ رہیا ہے۔ وغیرہ
* **جیڑا** غلط ہے۔ **جیہڑا** لکھیا جاندا ہے۔
* حرفِ استثناء **باجوں** غلط ہے۔ **باجھوں** لکھیا جاندا ہے۔ ایہہ شبد **باجھ** توں بنیا وا۔
* اُراں دا متضاد **پراں** لکھنا غلط ہے۔ اِس نوں **پرانہہ** لکھیا جاندا ہے۔
* **نیوں** غلط ہے۔ **نین٘ہہ** یا **نیون٘ہہ** لکھیا جاندا ہے۔
* **جُسّا** جاں **جُسّہ** غلط ہے۔ **جُثّہ** لکھیا جاندا ہے۔
* **دھوکا** غلط ہے۔ **دھوکھا** لکھیا اتے بولیا جاندا ہے۔
* **جہیا** لکھنا غلط ہے۔ **جیہا** ٹھیک ہے۔ "ی" ہ توں پہلے آؤندی ہے۔
* پنجابی وچ کانٹے لئی **کنڈا** اتے کنارے لئی **کنڈھا** لکھیا جاندا ہے۔
* **بارلے** غلط ہے۔ **باہرلے** ہوندا ہے۔
* **دئیدا** غلط ہے۔ **دیئیدا** لکھیا جاندا ہے۔

## <span style="font-family:Mehr Nastaliq Saraiki">ہ پاروں غلط طریقے نال لکھے جاݨ والے الفاظ</span>
پنجابی وچ **ہ** دی آواز بہوں گھٹ لئی جاندی ہے اتے اوہنوں تلفظ وچ **ا**، **ئ** جاں **ی** نال تبدیل کر دتا جاندا وا۔ ایس کر کے اسیں کئی واری "ہ"  دی جگہ "ا" لا دیندے ہاں پر ہ نوں لکھن وچ لفظ چوں کڈھیا نہیں جاسکدا۔ جیویں

* **اے** صرف **ہے** دی روانی نال بولن/اُچارن دی آواز ہے جیہڑی عام طور تے ورتی جاندی ہے پر "ہے" اصل لفظ ہے۔ اے، ہے دا بگاڑ ہے۔
* **آں** صرف **ہاں** دی روانی نال بولن/اُچارن دی آواز ہے جیہڑی عام طور تے ورتی جاندی ہے پر "ہاں" اصل لفظ ہے۔ آں، ہاں دا بگاڑ ہے۔

* **اجے** اتے **ہجے** دوویں صحیح نیں۔
### ہ دا استعمال
جے لفظ وچ **ہ** ہووے تاں **ہ** نوں ہٹا کے الف جاں ی لایا نہیں جا سکدا۔ جیویں 
* **ہو** نوں **او** نہیں لکھیا جا سکدا بے شک روانی وچ **ہو** نوں **او** کہہ جاں پڑھ دِتا جاندا ہووے۔
* **کہندے** نوں **کیندے** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن روانی نال اچارن وچ "کیندا"/"کیندے" کہہ دتا جاندا ہے۔
* **لہندے** نوں **لیندے** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن روانی نال اچارن وچ "لیندا"/"لیندے" کہہ دتا جاندا ہے۔
* **چاہیدا** نوں **چائیدا** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن روانی نال اچارن وچ "چائیدا" کہہ دتا جاندا ہے۔
* **نہیں** نوں **نئیں** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن روانی نال اچارن وچ "نئیں" کہیا جاندا ہے۔
* **ہی** نوں **ای** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن اچارن وچ "ای" وی کہیا جا سکدا ہے۔
* **رہی** نوں **رئی** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن روانی نال اچارن وچ "رئی" کہیا جاندا ہے۔
* **لوہا** نوں **لویا** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن روانی نال اچارن وچ "لویا" ہی کہیا جاندا ہے۔
* **لوہے** نوں **لوئے** نہیں لکھیا جا سکدا۔ لیکن اچارن وچ "لوئے" ہی کہیا جاندا ہے۔

ایس توں علاوہ ہور وی کئی لفظ اتے اسماں نیں جنہاں وچ **ہ** نوں نہیں بدلا جا سکدا بھاویں تلفظ جو وی ہووے۔

فیر ایسے طرحاں ای **و** نوں کئی واری الف نال بدل دتا جاندا ہے۔
* **والا** اتے **آلا** دوویں ٹھیک نیں۔
* **ول** اتے **ال** دوویں ٹھیک نیں۔
* **وِچ** اتے **اِچ** دوویں ٹھیک نیں۔ ایہدی تخفیف لئی **چ** وی لکھیا جاندا ہے۔

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">اوہ اَتے ایہہ</span>
اوہ نال اتے ایہہ نال بنن والے کُجھ الفاظ:

## <span style="font-family:Mehr Nastaliq Saraiki">ݨ</span>

اڑنون (ݨ) جمیل نوری نستعلیق وچ موجود نہیں۔ ایہدے لئی مہر نستعلیق سرائیکی فونٹ یا نوٹو نستعلیق اردو فونٹ یا گُلزار فونٹ استعمال کیتا جا سکدا ہے۔

## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">"تے"  دا  ورتوں</span>

ایس دے علاوہ تے نوں پٹھواری وچ "کر/کے" دے استعمال وچ وی ورتیا جاندا ہے۔

## <span style="font-family:Mehr Nastaliq Saraiki">اِنھاں اَتے اُنھاں دے وچکار فرق</span>
*اِنھاں یا ایہناں اردو لفظ "اِن" دا متبادل ہے یعنی "ایہہ سبھ"۔ استعمال جمع یا واحد حاضر لئی اسم ضمیر ہے۔ 
*اُنھاں یا اوہناں اردو لفظ "اُن" دا متبادل ہے یعنی "اوہ سبھ"۔ استعمال جمع یا واحد غیر حاضر لئی اسم ضمیر ہے۔

## <span style="font-family:Mehr Nastaliq Saraiki">لا اَتے لاہ دا فرق</span>
* لا مطلب جوڑ، لگا۔
* لاہ مطلب اُتار، کسے شے نوں تھلے اتارن دا کمّ

## حوالے

گٹھ:گریمر
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:پنجابی گریمر