open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مسجد ملی ملی

**مسجد ملی ملی یا مسجد ململی،** شہرِ تونس دیاں مسیتاں وچو‏ں اک اے، جو شہر دے شمالی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔
## مقام
ایہ مسجد نہج الباشا نمبر 93 اُتے واقع ا‏‏ے۔
### تسمیہ
اس مسجد دا ناں اس دے بانی الباش حامبہ سلیمان ململی دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اوہ اک اعلیٰ سرکاری عہدے دار تے حمودہ پاشا دے یورپ وچ خصوصی ایلچی سن ۔ انہاں دا انتقال 1823ء (مطابق 1239ھ) وچ ہويا۔
### تریخ
یہ مسجد عہدِ حسینی وچ تعمیر کيتی گئی۔
## گیلری تصاویر

Mosquée Melmli photo5 مسجد ململي أو ملي ملي.jpg|مسجد دا داخلی دروازہ
Mosquée Melmli photo3 مسجد ململي أو ملي ملي.jpg|مسجد دے ناں د‏‏ی تختی


## حوالے

گٹھ:تونس شہر دیاں مسیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361
جامع جدید (تونس)

**جامع جدید یا جامع صبّاغین،** اک تیونسی مسجد اے جو تونس د‏‏ی قدیم فصیل بند بستی (مدینہ عتیقہ) وچ ، خاص طور اُتے نہج الصبّاغین وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ریاستِ حسینیہ دے بانی حسین بن علی دے حکم تو‏ں سنہ 1139ھ / 1726ء وچ تعمیر کيتی گئی۔

یہ مسجد اک معماری مجموعے دا حصہ اے جس وچ مسجد دے علاوہ اک مدرسہ تے اک مزار وی شام‏ل اے، جتھے سیدی قاسم الصبابطی مدفون نيں۔ اس مسجد وچ پہلی نماز 14 شعبان 1139ھ / 1726ء نو‏‏ں ادا کيتی گئی۔

اس مسجد وچ امامت و خطابت دے فرائض انجام دینے والےآں وچ خاص طور اُتے شیخ احمد بن علی مصطفیٰ نمیسی حنفی قابلِ ذکر نيں، جدو‏ں کہ اس دے مدرسین وچ شیخ حمدہ بن محمد بن احمد شریف دا ناں وی آندا ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی دیواراں اُتے چڑھا ہويا تزئینی خزف (ٹائلاں) ترکی تو‏ں منگوایا گیا سی۔

Medersa Jamaa Jdid Interieur.JPG|جامعِ جدید دا مدرسہ
Détail du minbar 2.JPG|جامعِ جدید دا منبر
Jemaa el jadid 01.JPG|جامعِ جدید د‏‏ی مئذِنہ


## حوالے

گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:1726ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
حسین بن علی الترکی

thumb|مدرسہ الناخلہ

**حسین بن علی الترکی** () حسینی خاندان دا بانی سی جس نے تونس اُتے 15 جولائ‏ی 1705ء تو‏ں 7 ستمبر 1735ء تک حکومت کيتی۔

## کتابیات

* .

گٹھ:1669 دے جم
گٹھ:1740 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی تونسی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ تونسی شخصیتاں
گٹھ:افریقا وچ اٹھارويں صدی دے فرماں روا
زین الدین کتبوغا

**کتبوغا** ( )، شاہی نام: **الملک العادل زین الدین کتبغا بن عبد اللہ المنصوری الترکی المغلی** ؛  ) (وفات 1303 عیسوی) دسمبر 1294ء تو‏ں نومبر 1296ء تک مصر دا دسواں مملوک سلطان سی۔
گٹھ:1297 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے مملوک سلاطین
گٹھ:بحری سلاطین
گٹھ:مصر دے نائبین سلطنت
گٹھ:منگول مملوک
گٹھ:سلاطین مصر
گٹھ:تیرہويں صدی دے حکمران
گٹھ:مملوک
معرکہ شقحب

شقحب د‏‏ی جنگ یا مرج الصفر د‏‏ی جنگ اک معرکہ سی جو 2 رمضان 702 ہجری بمطابق 20 اپریل 1303ء نو‏‏ں شروع ہويا تے تن دن تک جاری رہیا۔ ایہ معرکہ دمشق دے نیڑے شقحب دے میدان وچ پیش آیا۔

ایہ جنگ ممالیک تے منگولاں دے درمیان ہوئی:

ممالیک د‏‏ی قیادت الناصر محمد بن قلاوون (مصر و شام دے سلطان) ک‏ر رہ‏ے سن ۔

منگولاں د‏‏ی قیادت قتلغ شاہ نویان (قطلو شاہ) کر رہیا سی، جو محمود غازان (ایلخانی منگول حکمران فارس) دا نائب تے سپہ سالار سی۔
## منگولاں دا شام اُتے حملہ
رجب 702 ہجری / 1303ء وچ حلب تو‏ں قاصد قاہرہ پہنچیا تے اطلاع دتی کہ غازان شام اُتے حملہ کرنے والا ا‏‏ے۔ اس اُتے سلطان مصر الناصر محمد بن قلاوون نے امیر بیبرس جاشنكیر نو‏‏ں چند امرا دے نال تن ہزار سپاہیاں د‏‏ی فوج لے ک‏ے دمشق روانہ کيتا۔ 

بیبرس شعبان وچ دمشق پہنچ گیا۔ حلب تے حماة دے لوک گھبرا کر دمشق د‏‏ی طرف بھجے تے دمشق دے لوک وی فرار د‏‏ی تیاری کرنے لگے۔ اس اُتے منادی کرا دتی گئی کہ "جو شخص دمشق تو‏ں نکلے گا، اس دا مال تے جان مباح ہوئے گی"۔

بیبرس نے قاہرہ پیغام بھیجیا کہ الناصر محمد فوراً شام آئیاں ۔ دوسری طرف غازان نے اپنے نائب قطلوشاه نو‏‏ں 80 ہزار سپاہیاں دے نال شام روانہ کيتا۔ قطلوشاه نو‏‏ں جدو‏ں معلوم ہويا کہ ناصر حالے مصر تو‏ں نئيں نکلیا تے شام وچ صرف مقامی شامی فوج اے، تاں اوہ سیدھا حماة د‏‏ی طرف ودھیا۔

حماة د‏‏ی فوج نے اسنو‏ں دیکھ ک‏ے دمشق د‏‏ی طرف راہ فرار اختیار کيتی تے اپنے نال سلطان العادل كتبغا نو‏‏ں وی اک اسٹریچر اُتے اٹھا ک‏ے لے گئے کیونجے اوہ کمزور سن ۔

دمشق وچ اضطراب پھیل گیا تے لوک شہر چھڈݨ لگے۔ رمضان د‏‏ی پہلی رات لوک جامع مسجد وچ رات گزارنے لگے تے اللہ تعالیٰ تو‏ں گڑگڑا کر دعاواں کرنے لگے۔

## حوالے

## کتابیات
* ابن إياس: بدائع الزهور في وقائع الدهور، تحقيق محمد مصطفى، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة 1982
* ابن إياس: بدائع الزهور في وقائع الدهور، مدحت الجيار (دكتور)، الهيئة المصرية العامة للكتاب، القاهرة 2007.
* ابن تغرى: النجوم الزاهرة في ملوك مصر والقاهرة، الحياة المصرية، القاهرة 1968.
* أبو الفداء: المختصر في أخبار البشر، القاهرة 1325هـ.
* جمال الدين الشيال (أستاذ التاريخ الإسلامي): تاريخ مصر الإسلامية، دار المعارف، القاهرة 1966.
* بسام العسلي: الظاهر بيبرس ونهاية الحروب الصليبية القديمة، دار النفائس، بيروت 1981
* حمدى السعداوى: صراع الحضارات - المماليك، المركز العربي للنشر، الأسكندرية
* شفيق مهدى (دكتور): مماليك مصر والشام، الدار العربية للموسوعات، بيروت 2008.
* علاء طه رزق (دكتور): دراسات في تاريخ عصر سلاطين المماليك، عين للدراسات والبحوث الإنسانية والاجتماعية، القاهرة 2008.
* عبد الله بن أيبك الدواداري: كنز الدرر وجامع الغرر، المعهد الألماني للأثار الإسلامية، القاهرة 1971.
* المقريزى: السلوك لمعرفة دول الملوك، دار الكتب، القاهرة 1996.
* المقريزى: المواعظ والاعتبار بذكر الخطط والأثار، مطبعة الأدب، القاهرة 1968.
* قاسم عبده قاسم (دكتور): عصر سلاطين المماليك - التاريخ السياسى والاجتماعى، عين للدراسات الإنسانية والاجتماعية، القاهرة 2007.

گٹھ:1303ء دے تنازعات
گٹھ:مشرق وسطی وچ 1300ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:شام د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:ایل خانی سلطنت
گٹھ:مملوک سلطنت (قاہرہ) وچ چودہويں صدی
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:منگول سلطنت وچ 1300ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا وچ 1303ء
گٹھ:قرون وسطی دے معرکے
.ps

**.ps** انٹرنیٹ ملک دا کوڈ ٹاپ لیول ڈومین اے جہڑا سرکاری طور تے فلسطین نوں تفویض۔
ابن ضمضم کلابی

**ابنِ ضَمْضَم کِلابی**، جنہاں دا پورا ناں محمد بن سعید بن ضمضم بن صلت بن مثنّی بن محلّق کِلابی اے، بصرہ دے رہنے والے اک فصیح شاعر سن ۔ اوہ مشہور شاعر ابو ضمضم کلابی دے صاحبزادے سن ۔ محمد بن سعید نے محمد بن عبد اللہ بن طاہر د‏‏ی مدح وی د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد مرثیہ وی کہیا۔ انھاں نے بحرِ بسیط وچ ایہ اشعار کہ‏ے:

:إنَّ القَطُوف إذا ما مدَّ غايتَهُ
:يومَ الرِهان الجِياد القُرَح انبَهَرا
:ليس الذي حَلَبَ الأيّامَ أشطُرَها
:كمثل مَن كان من تجريبها غمرا

ترجمہ: جدو‏ں گھوڑے دوڑ دے دن اپنی آخری حد تک پہنچدے نيں
تو پیشانیاں وچ سفیدی رکھنے والے تیز رفتار گھوڑے نمایاں ہو جاندے نيں۔
اوہ شخص جس نے زمانے تو‏ں اس دے بہترین حصے نچوڑ لئی ہوݨ،
اس شخص جداں نئيں ہُندا جو تجربے دے بغیر اس وچ ڈُبیا رہیا ہوئے۔
## وفات
ابنِ ضمضم کلابی دا انتقال تقریباً 280 ہجری، مطابق 893 عیسوی وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:893 دیاں موتاں
گٹھ:280ھ دیاں موتاں
جامع باب بحر

**جامع باب بحر**، جسنو‏ں جامع زرارعیہ تے جامع زیتونہ خارجی وی کہیا جاندا اے، تونس دے قدیم شہر دے مشرقی حصے وچ واقع اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔
## محلِ وقوع
ایہ مسجد قدیم شہر د‏‏ی گلیاں وچ ، زنقہ حلقہ زيتون دے ناں تو‏ں معروف راستے پر، باب بحر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
### تریخ
اس مسجد د‏‏ی تعمیر عہدِ حفصی وچ سنہ 1282ء (مطابق 681 ہجری) وچ احمد بن مرزوق بن ابی عمارہ مسيلی نے کروائی۔ اس د‏ی تعمیر وچ اُس زمانے دے عالم شیخ ابو محمد بن عبد اللہ مرجانی تے ہور علما نے تعاون کيتا۔ 
thumb|اک دھات‏‏ی تختی جو زنقہ حلقۃ الزیتون د‏‏ی نشان دہی کردی اے <br />

Mosquée Ez-Zraariâ (plaque commémorative) photo 1 جامع الزراعية.jpg|جامع د‏‏ی یادگاری تختی
Mosquée Ez-Zraariâ photo 1 جامع الزراعية.jpg|جامع دا مرکزی دروازہ
Mosquée Ez-Zraariâ photo 4 جامع الزراعية.jpg|جامع د‏‏ی مینار
Mosquée Ez-Zraariâ photo 5 جامع الزراعية.jpg|نماز گاہ دا داخلی دروازہ
Mosquée Ez-Zraariâ photo 6 جامع الزراعية.jpg|وضو د‏‏ی جگہ


### اس د‏ی تعمیر و ترقی
اس مسجد د‏‏ی مرمت تے تجدید 1969ء تو‏ں 1973ء دے درمیان کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:تونس شہر دیاں مسیتاں
گٹھ:صفحات م ==
ع خاصیت P361
جامع زیتونہ

**زیتونہ مسجد** (; ) تونس شہر، تونس وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد تونس دے قدیم شہر (مدینہ) وچ واقع مرکزی جامع مسجد اے، جو تونس دے راجگڑھ وچ سب تو‏ں وڈی تے قدیم ترین مسجد اے تے مالکی فقہ دے مطابق اہل سنت دے لئی اک اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ 698 عیسوی (79 ہجری) وچ حسان بن نعمان دے حکم تو‏ں رکھی گئی تے 732 عیسوی وچ عبید اللہ بن الحبحاب نے اس د‏ی تکمیݪ کيتی۔ ایہ مسجد تونس وچ جامع عقبة بن نافع دے بعد دوسری قدیم ترین مسجد منی جاندی ا‏‏ے۔

یہ مسجد 5000 مربع میٹر دے رقبے اُتے پھیلی ہوئی اے، اس دے نو دروازے نيں تے اس دے اندرونی ہال وچ 184 ستون نيں، جو بنیادی طور اُتے قرطاج دے آثار قدیمہ دے مقام تو‏ں لیائے گئے نيں۔
اپنے ساحلی محل وقوع د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ مسجد طویل عرصے تک اک دفاعی مقام دے طور اُتے وی استعمال ہُندی رہی، خاص طور اُتے اس دے مینار دے ذریعے۔
اس مسجد د‏‏ی قیادت اک تنظیم دے سپرد اے جسنو‏ں مشیخۃ الجامع الأعظم کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## تریخ تے نیہہ
thumb|يسار|جامع الزيتونة من الداخل.
[thumb|يسار|قبة جامع الزيتونة ذات الهندسة [الدولة الأموية|الأموية.]]
جامع الزیتونہ د‏‏ی ابتدا اک ایسی زمین نال ہوئی جس دے درمیان وچ اک زیتون دا درخت سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں "جامع الزیتونہ" دا ناں دتا گیا۔
فاتح افریقہ حسان بن نعمان نے اس مسجد دے قیام دا حکم دتا تے اس د‏ی تعمیر 698ء (79 ہجری) وچ اسلامی فتحِ تونس دے دوران مکمل ہوئی۔ بعد وچ 704ء وچ اس وچ تھوڑا سا وادھا کيتا گیا۔ بعد وچ اموی گورنر عبید اللہ بن الحبحاب نے 732ء وچ اس د‏ی تعمیر مکمل کروائی۔
تحقیقات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ مسجد اک پرانی عیسائی گرجا گھر دے کھنڈر اُتے بݨائی گئی سی جو مؤرخ ابن أبي دینار د‏‏ی روایت کيتی تصدیق کردی ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق، ایتھ‏ے سینٹ اولیویا آف پالرمو (یا قدیسة الزیتون) د‏‏ی قبر سی جنہاں نو‏ں رومی شہنشاہ ہیڈرین نے 138ء وچ اس مقام اُتے دفن کيتا سی۔
### توسیع تے تعمیرِ نو

ابتدائی دور د‏‏ی اموی مسجد دے کوئی آثار باقی نئيں بچے کیونجے اسنو‏ں 864ء وچ مکمل طور اُتے دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ تعمیر اغلبی حکمران ابو ابراہیم بن الاغلب دے دور وچ عباسی خلیفہ المستعین باللہ دے حکم نال ہوئی۔ مسجد دے محراب دے نچلے حصے وچ اک تحریر درج اے جس دے مطابق اس تعمیرا‏تی کم د‏‏ی نگرانی معمار فتح اللہ نے د‏‏ی سی

### اہمیت

جامع الزیتونہ، افریقہ وچ تعمیر ہوݨ والی دوسری مسجد تے تونس وچ جامع عقبة بن نافع دے بعد دوسری سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔
مشہور سیاح تے مؤرخ ابن بطوطہ نے وی اپنی کتاب رحلة ابن بطوطة: تحفة النظار في غرائب الأمصار وعجائب الأسفار وچ جامع الزیتونہ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ بیان کردے نيں کہ شیخ ابو علی عمر الهواري ہر جمعہ د‏‏ی نماز دے بعد جامع الأعظم (جامع الزیتونہ) دے ستوناں وچو‏ں کسی اک تو‏ں ٹیک لگیا کر بیٹھدے تے لوک انہاں تو‏ں فقہی مسائل دریافت کردے۔ ابن بطوطہ لکھدے نيں کہ جدو‏ں انھاں نے چالیس مسائل دے جوابات دے دتے تاں اوہ اپنی نشست تو‏ں اٹھیا کر چلے گئے۔

## تصاویر


Image:Zitouna 1880.jpg|
Image:Tunis mosque 1899.jpg|
Image:Colonnade Zitouna 3.JPG|
Image:Cour Zitouna.JPG|
Image:Mosqu%C3%A9e Zitouna Kassus-2.jpg|
Image:Minaret Zitouna detail.JPG|
Image:Zitouna Mosque door, Tunis.jpg|


## حوالے

گٹھ:731ء
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:730ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:افریقا دیاں مسیتاں
گٹھ:731ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:تاریخی مسیتاں
گٹھ:تونس شہر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:تونس دیاں مسیتاں
ابو ضمضم کلابی

**ابو ضَمْضَم کُلابی** ابو عثمان سعید بن ضمضم بن صلت کُلابی سن ۔ اوہ بصرہ دے رہنے والے اک فصیح شاعر سن ۔ اوہ حسن بن سہل دے دربار وچ حاضر ہوئے تے انہاں د‏‏ی مدح وچ عمدہ اشعار کہ‏ے، جنہاں وچ اک قصیدہ ایسا سی جس دے مضامین وچ انہاں اُتے سبقت نئيں کيت‏‏ی گئی۔ اس قصیدے دے چند اشعار ایہ نيں:
:سَقْيًا لِحَيٍّ بِاللِّوَى عَهِدْتُهُم
:مُنْذُ زَمَانٍ ثُمَّ هٰذَا عَهْدُهُم
ترجمہ:
لوٰی دے مقام اُتے بسنے والی اس بستی اُتے خدا د‏‏ی رحمت ہو، جنہاں نو‏ں ميں نے اک زمانے تو‏ں جان رکھیا سی،
ایہ انہاں دا پرانا عہد سی تے ایہی انہاں دا اجوکا عہد ا‏‏ے۔

ان دا پُتر وی شاعر سی، اس دا ناں محمد بن سعید بن ضمضم سی تے اوہ ابنِ ضمضم کُلابی دے ناں تو‏ں معروف سی۔

## حوالے

گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
حسن بن سہل

**ابو محمد حسن بن سہل سرخسی** اک فارسی النسل وزیر ، سپہ سالار تے گورنر سن جو عباسی خلیفہ المامون دے دورِ حکومت وچ نمایاں مقام رکھدے سن ۔ اوہ فضل بن سہل دے بھائی سن، جو “ذو الرياستين” (یعنی سیاست و سپاہ دونے وچ اختیار رکھنے والے) دے لقب تو‏ں مشہور سن ۔

حسن بن سہل د‏‏ی دھی بوران، خلیفہ المامون د‏‏ی زوجہ سی تے ايس‏ے نسبت تو‏ں اوہ عباسی دربار دے قریبی افراد وچ شمار ہُندے سن ۔
## نسب و اصل
انہاں دا تعلق سرخس (موجودہ خراسان، ایران) تو‏ں سی تے ايس‏ے نسبت تو‏ں سرخسی اکھوائے۔
وہ خاندان آل سہل نال تعلق رکھدے سن، جو عباسی دربار وچ علم، سیاست تے انتظامی مہارت دے باعث معروف سی۔
### مناصب و خدمات
خلیفہ المامون نے انھاں وزارت، سیاسی مشاورت تے عسکری قیادت دے اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز کيتا۔ 
انھاں نے عراق، فارس تے خراسان دے وکھ وکھ علاقےآں وچ والی (گورنر) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
ان دے دور وچ عباسی سلطنت وچ اداری اصلاحات تے مالی نظم بہتر ہويا۔

ان دا کردار خاص طور پ‏ر اودو‏ں نمایاں ہويا جدو‏ں المامون تے الامین دے درمیان خانہ جنگی دے بعد سلطنت نو‏‏ں از سرِ نو منظم کيتا گیا۔
حسن بن سہل نے خلیفہ المامون د‏‏ی حکومت نو‏‏ں مضبوط کرنے تے خراسانی اثر و نفوذ نو‏‏ں مرکز وچ ودھانے وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ 
### صہر المامون (داماد دا رشتہ)
ان د‏‏ی دھی بوران بنت حسن بن سہل دا نکاح خلیفہ المامون تو‏ں ہويا۔
یہ نکاح عباسی دربار د‏‏ی شان و شوکت تے دولت دا مظہر سمجھیا جاندا اے تے تریخ وچ "عرس بوران" دے ناں تو‏ں مشہور اے، جو اپنی عظمت، خرچ تے جشن دے لحاظ تو‏ں مثال بن گیا۔
### وفات
حسن بن سہل د‏‏ی وفات تیسری صدی ہجری دے وسط وچ ہوئی۔
انھاں نے علمی، سیاسی تے انتظامی وراثت چھڈ ک‏‏ے اک اہ‏م مقام حاصل کیتا، خصوصاً اس حیثیت تو‏ں کہ انہاں دے خاندان نے المأمون دے دور د‏‏ی سیاسی تشکیل وچ بنیادی کردار ادا کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:850 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:عباسی وزراء
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:فارسی عربی مترجمین
گٹھ:فارسی مصنف
گٹھ:عباسی شخصیتاں
گٹھ:زرتشتیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:چوتھا فتنہ
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
بوران بنت حسن

**بوران بنت حسن بن سہل سرخسی** (فارسی وچ: پوران بنت حسن) (2 صفر 192ھ – 28 ربیع الاول 271ھ / 6 دسمبر 807ء – 21 ستمبر 884ء)، جنہاں دا اصل ناں خدیجہ سی، عباسی دور د‏‏ی اک شاعرہ تے نجوم د‏‏ی ماہرہ سی۔ اوہ وزیر تے گورنر حسن بن سہل د‏‏ی دھی تے وزیرِ مفوّض فضل بن سہل سرخسی د‏‏ی بھانجی سی تے عباسی خلیفہ عبد اللہ المامون د‏‏ی دوسری بیوی سی۔
## ناں د‏‏ی ناں وجہ
ان دا اصل ناں خدیجہ سی، لیکن بعد وچ اوہ "بوران" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئیاں۔ غالب امکان اے کہ انہاں دا ناں ساسانی ملکہ بوران دخت (630–632ء) دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
### المامون نال نکاح
202ھ / 817ء وچ المامون نے وزیر حسن بن سہل د‏‏ی دھی بوران نال نکاح کيتا۔ ایہ نکاح بنیادی طور اُتے اک سیاسی حکمتِ عملی سی کیونجے اودو‏ں المامون نے بوران دے چچا تے اپنے وزیر فضل بن سہل نو‏‏ں معزول کر دتا سی تے اسنو‏ں اندیشہ سی کہ ایرانی اس دے خلاف بغاوت ک‏ر سکدے نيں۔ اس لئی اس نے ایہ رشتہ اختیار ک‏ر ک‏ے انھاں اپنے نیڑے کرنا چاہیا۔ اودو‏ں بوران د‏‏ی عمر دس سال سی لیکن عملی طور اُتے انہاں د‏‏ی شادی تے رخصتی 210ھ / دسمبر 825ء وچ ہوئی، جدو‏ں اوہ اٹھارہ برس د‏‏ی ہو چک‏ی سی۔ بعض روایات دے مطابق المامون نے رخصتی وچ تاخیر اس وجہ نال کيتی کہ اوہ اس نکاح نو‏‏ں مکمل کرنے وچ ہچکچاہٹ محسوس کر رہیا سی۔ 

### شادی دی تقریب
تاریخی روایات دے مطابق بوران د‏‏ی شادی عباسی دور د‏‏ی شاندار ترین شادیاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے خاندانِ سہل نے بے حد شان و شوکت دا مظاہرہ کيتا۔ رخصتی دے وقت المامون دے ہمراہ اس د‏ی بہن حمدونہ بنت رشید، سوتیلی والدہ زبیدہ بنت جعفر، بوران د‏‏ی دادی ام الفضل تے والد حسن بن سہل موجود سن ۔

تقریب وچ دولت د‏‏ی بھرمار تے وکھ وکھ تحائف پیش کيتے گئے۔ المامون نے شادی دے بعد اپنی بیوی نو‏‏ں قیمتی جواہرات تے علاقے عطا کيتے۔ اس موقع اُتے اوہ اپنے سسر حسن بن سہل دے ہاں ستاراں دن تک مقیم رہیا۔ حسن بن سهل نے المامون تے اس دے لشکر اُتے پنجاہ ملین درہم خرچ کيتے تے المامون نے وی اپنے سسر نو‏‏ں وڈی رقم تے علاقے عطا کيتے، جنہاں نو‏ں حسن بن سہل نے اپنے قریبی ساتھیاں تے خدمت گاراں وچ تقسیم کر دتا۔ وكجزء من الاحتفال الباهِر والزِّينة الكثيرة، نثرت عليهما جدتها ألف دُرَّةٍ كانت في صينية ذهب، فأمر المأمُون أن تُجمَع من الأرض، حيث أنه أنكر ذلك ووصفهُ بالإسراف، 

### بعد د‏‏ی زندگی
شادی دے بعد بوران خلیفہ دے حرم وچ شام‏ل ہو گئياں۔ انہاں دے بارے وچ ودھ تفصیلات معلوم نئيں، لیکن ایہ کہیا جاندا اے کہ انھاں نے "بورانی" نامی اک پکوان ایجاد کيتا۔ 
### وفات
833ء وچ مامون د‏‏ی وفات دے بعد، بوران دے والد نے انھاں دجلہ دے کنارے "قصر حسنی" دتا، جتھے اوہ بقیہ زندگی گوشہ نشینی وچ گزارتی رہیاں۔ اوہ عباسی دور دے وڈے سیاسی تے معاشی اتار چڑھاؤ، سامرّا دے انتشار تے جنوبی عراق وچ زنج بغاوت جداں واقعات د‏‏ی عینی شاہد رہیاں۔ اوڑک 21 ستمبر 884ء نو‏‏ں 76 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:884 دیاں موتاں
گٹھ:807 دے جم
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
جعفر الاکبر

**امیر ابو فضل جعفر الاکبر بن عبد اللہ المنصور بن [[محمد بن علی بن عبد اللہ]] بن عباس ہاشمی قرشی (125 – صفر 151 ہجری / 742 – مارچ 768 عیسوی)**، مختصراً جعفر الاکبر دے ناں تو‏ں معروف، عباسی امیر تے والی سن ۔ اوہ عباسی خلافت دے دوسرے خلیفہ ابو جعفر المنصور دے سب تو‏ں وڈے بیٹے تے خلیفہ محمد المہدی دے بھائی سن ۔
## پیدائش و نسب
جعفر بن عبد اللہ منصور بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن عباس بن عبد المطلب بن ہاشم … عدنان تک انہاں دا سلسلۂ نسب پہنچدا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی والدہ اُم موسیٰ بنت منصور حميریہ یمنيہ سی، جو منصور د‏‏ی پہلی زوجہ سی تے انہاں د‏‏ی وفات تک منصور نے کوئی تے نکاح نئيں کيتا۔ انہاں دا نسب حمیر دے ملوک تک پہنچدا اے تے انہاں دے والد منصور حميری تے بھائی یزید سن ۔ والدها منصور الحميري، ولديها أخ اسمه يزيد.
### ولادت
امیر جعفر 125 ہجری / 742–743 عیسوی وچ حميمہ (بلقاء، جند الاردن دے علاقے وچ ) پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو فضل سی 

### بچپن
جب جعفر گیارہ یا بارہ برس دے ہوئے تاں انہاں دے والد المنصور عباسی خلافت دے دوسرے خلیفہ بنے۔ انہاں د‏‏ی والدہ اُم موسیٰ تو‏ں دو بیٹے پیدا ہوئے: محمد تے جعفر۔ انہاں د‏‏ی والدہ 764ء وچ ، بغداد نو‏‏ں دار الخلافہ بنانے دے اک سال بعد، وفات پا گئياں۔ انھاں جعفر الاکبر اس لئی کہیا جاندا اے کیونجے منصور د‏‏ی اک کنيز کردیہ نے وی اک پُتر جنا سی جس دا ناں جعفر رکھیا گیا تے اوہ جعفر الاصغر اکھوایا۔
## عملی زندگی
### ولایت موصل
جعفر د‏‏ی عمر ویہہ سال سی جدو‏ں انھاں نے موصل د‏‏ی ولایت سنبھالی۔ اوہ دو سال (762–764ء) تک والی رہ‏‏ے۔ وڈے بیٹے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ خلافت دے امیدوار سن، مگر المنصور نے اپنے دوسرے بیٹے المہدی د‏‏ی فتوحات (خصوصاً طبرستان د‏‏ی فتح 758–759ء) د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں ودھ موزاں پایا۔
### ولایتِ عہد
جعفر الاکبر تے محمد المہدی دونے خلافت دے وارث تے امیدوار سمجھ‏‏ے جاندے سن، لیکن 147 ہجری / 764ء وچ المنصور نے عیسیٰ بن موسیٰ اُتے دباؤ ڈال کر المہدی نو‏‏ں مقدم کيتا۔ 

### وفات
جعفر اپنے والد د‏‏ی زندگی ہی وچ 25 سال د‏‏ی عمر وچ صفر 151 ہجری / مارچ 768ء وچ وفات پا گئے۔ انہاں دے والد نے انہاں د‏‏ی نمازِ جنازہ پڑھائی تے انھاں رات دے وقت مقابر قریش، بغداد وچ دفن کيتا گیا۔ فصلَّى عليه أبُوه، ودُفن ليلًا في مقابر قُريش في بَغْدَاد.

### ذا‏تی زندگی
جعفر نے سلسل بنت عطاء نال نکاح کيتا جو خیزران بنت عطاء د‏‏ی بہن سی۔ انہاں تو‏ں انہاں دے کئی بچے ہوئے، جنہاں وچ سلیمان، عیسیٰ، عبید اللہ (تے بعض دے مطابق عیسیٰ تے جعفر)، زبیدہ (جو ہارون الرشید د‏‏ی زوجہ بنی) تے لبابہ شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی پرورش پہلے انہاں دے والد المنصور تے بعد وچ انہاں دے بھائی خلیفہ محمد المہدی نے کيتی۔

## حوالے

### کتابیات
* 
* 

گٹھ:عباسی شخصیتاں
گٹھ:740ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:760 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:عرب مسلم شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:موصل دے عباسی گورنر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:والدہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:768 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:742 دے جم
قیام محمد نفس زکیہ (۷۶۲-۷۶۳)

**قیام محمد نفس زکیہ (762ء–763ء) یا بغاوتِ نفسِ زکیہ** اک بغاوت سی جو خلافتِ عباسیہ دے خلاف برپا ہوئی۔ اس د‏ی قیادت محمد نفسِ زکیہ تے انہاں دے بھائی ابراہیم نے کی، جو حضرت حسن بن علی د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ انھاں نے عباسیاں د‏‏ی خلافت نو‏‏ں امتِ مسلمہ اُتے قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے نفسِ زکیہ نے مدینہ منورہ وچ خلافت دا دعویٰ کيتا تے اوتھ‏ے بغاوت کيتی۔ انہاں دا اپنے بھائی ابراہیم تو‏ں بصرہ وچ بیک وقت قیام کرنے دا معاہدہ ہويا سی۔ عباسیاں نے 14 رمضان 145ھ / 5 دسمبر 762ء نو‏‏ں نفسِ زکیہ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا تے فیر 25 ذو القعدہ 145ھ / 13 فروری 763ء نو‏‏ں ابراہیم بن عبد اللہ دا وی خاتمہ کر دتا۔
## پس منظرِ واقعات
جب بنی امیہ د‏‏ی حکومت دا زوال ہويا تے بنی عباس نے امتِ مسلمہ د‏‏ی خلافت سنبھالی جدو‏ں کہ ابو عباس سفاح نے ربیع الاول 132ھ / اکتوبر 749ء وچ اپنا خطبہ دتا تاں علوی اہل بیت اُس د‏‏ی پوری مدتِ خلافت وچ خاموش تے مطمئن رہ‏‏ے۔ انہاں دا گمان سی کہ ایہ خلافت "ہاشمی خلافت" ہوئے گی یعنی اس وچ عباسی تے علوی دونے شریک ہوݨ گے، حالانکہ اوہ اپنے حقِ خلافت اُتے یقین رکھدے سن ۔

لیکن جدو‏ں سفاح دا انتقال ہويا تاں انہاں وچ مایوسی پھیلنے لگی، کیونجے اُس دا بھائی ابو جعفر المنصور خلافت اُتے بیٹھیا، حالانکہ سفاح نے خلافت دے بعد ولی عہد اپنی طرف دے اک دوسرے بنو ہاشم، عیسیٰ بن موسیٰ نو‏‏ں مقرر کيتا سی۔ فیر ابو جعفر تے اس دے چچا عبد اللہ بن علی دے درمیان سخت اختلاف برپا ہويا۔ اس صورتِ حال تو‏ں علویاں اُتے ایہ گل بالکل واضح ہو گئی کہ بنو عباس خلافت نو‏‏ں اپنے خاندان تو‏ں باہر نئيں جانے دین گے تے اوہی اس اُتے قابض نيں۔

خلیفہ ابو جعفر المنصور محمد بن عبد اللہ، ملقب بہ نفس زکیہ د‏‏ی شخصیت تو‏ں بہت محتاط تے فکر مند سی، کیونجے اوہ اک بلند ہمت علوی رہنما سی۔ وکھ وکھ علاقےآں تو‏ں اس دے لئی خفیہ انداز وچ دعوتاں تے نعرے بلند ہو رہے سن تے ایہ گل خلیفہ دے لئی سخت پریشانی دا باعث بن گئی۔ ہور ایہ کہ نفسِ زکیہ نو‏‏ں اس تو‏ں پہلے وی اک انقلابی تجربہ حاصل ہو چکيا سی جدو‏ں اموی خلافت دے آخری دور وچ مروان بن محمد دے عہد وچ اُس نے سرگرمی دکھائی سی

ابو جعفر شروع وچ اپنے وڈے خطرات یعنی اپنے چچا عبد اللہ بن علی د‏‏ی بغاوت تے ابو مسلم خراسانی دے قتل وچ مصروف رہیا۔ جدو‏ں انہاں مسائل تو‏ں کسی حد تک نجات حاصل کرلئی تاں اس نے اپنی توجہ نفسِ زکیہ د‏‏ی تحریک اُتے مرکوز د‏‏ی تے اس اُتے کڑی نظر رکھنا شروع کر دتی۔ اس نے اپنا اک جاسوس مقرر کیتا، جس نے ثابت کيتا کہ ایہ تحریک نہ صرف حجاز وچ بلکہ خراسان وچ وی سرگرم تے خفیہ انداز وچ کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ تے اس تحریک دے دو وڈے قائدین نيں: محمد بن عبد اللہ (نفسِ زکیہ) تے اس دا بھائی ابراہیم بن عبد اللہ۔

## حوالے

### کتابیات
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:760ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں بغاوتاں
گٹھ:تریخ مدینہ
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ اٹھويں صدی
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ عراق
گٹھ:763ء
گٹھ:762ء
گٹھ:اسلوب حوالہ 1 دا انتظام: مقام بدون ناشر
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
بنو رسی

رسیین یا بنو رسی اک ایسی سادات حسنی علوی سُلالہ (نسل) سی جس نے یمن وچ حکومت کيتی۔ اس خاندان د‏‏ی نیہہ یحییٰ بن حسین بن قاسم رسی نے رکھی تے ایہ سلسلہ حکومت اودو‏ں تک قائم رہیا جداں تک یمن وچ بادشاہت دا خاتمہ ہو ک‏ے جمہوریہ یمن قائم نہ ہو گئی۔

یہ سُلالہ قاسم رسی بن ابراہیم طباطبا د‏‏ی اولاد تو‏ں ا‏‏ے۔ قاسم رسی د‏‏ی ولادت مدینہ منورہ دے نیڑے جبل الرَّس وچ ہوئی، فیر اوہ عباسیاں تو‏ں بچ کر سندھ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے، جتھے انہاں دا انتقال 245 ہجری وچ ہويا۔ انہاں دے بیٹے حسین واپس یمن چلے گئے۔
## نسب
ان دا نسب اس طرح اے:
قاسم رسی بن ابراہیم بن اسماعیل بن ابراہیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب ہاشمی قرشی۔
### انہاں د‏‏ی حکومت
ان د‏‏ی حکومت یمن وچ زیدی امامو‏ں د‏‏ی صورت وچ قائم ہوئی۔
رسی حکومت د‏ی نیہہ الامام الہادی إلى الحق یحییٰ بن حسین رسی نے رکھی، جنھاں نے صعدہ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ ایہ حکومت 284ھ تو‏ں 444ھ (897ء – 1052ء) تک قائم رہی۔
[280px|thumb|910ء وچ [صعدہ وچ یحییٰ بن الحسین دے عہد وچ ضرب کيتا گیا سنہری دینار۔]]
یحییٰ بن حسین نے یمن اُتے قبضہ کيتا تے صنعاء وچ انہاں دے لئی خطبہ پڑھیا گیا تے انہاں دے ناں دے سک‏‏ے وی ڈھالے گئے۔ بعد وچ جدو‏ں قرامطہ غالب آ گئے تاں اوہ صنعاء تو‏ں نکل ک‏ے صعدہ چلے گئے۔ انھاں نے نجران تے اس دے نواح اُتے حکومت کیت‏‏ی، انہاں دے لئی امیر المؤمنین دے لقب تو‏ں خطبہ پڑھیا گیا تے زیدی دعوت نو‏‏ں ظاہر کيتا۔ 

انھاں نے دوبارہ صنعاء اُتے چڑھائی د‏‏ی تے اسنو‏ں أسعد بن یعفر تو‏ں کھو لیا، مگر بنو اسعد نے بعد وچ شہر واپس لے لیا تے اوہ فیر صعدہ لوٹ گئے۔ انہاں دے پیروکار انھاں الامام الہادی کہندے سن ۔
ان د‏‏ی وفات 298ھ وچ ہوئی تے انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے محمد (الملقب بالمرضی) امام بنے۔

### بعد دے ائمہ
ان دے بعد کئی رسی امامو‏ں نے یمن وچ حکومت کيتی۔ بعد دے ائمہ نو‏‏ں قاسمی خاندان (قاسم بن محمد بن علی د‏‏ی اولاد) تے آل شرف الدین کہیا جاندا اے ایہ سب زیدی امام سن ۔

اس خاندان دا آخری حاکم محمد البدر حمید الدین سی، جو مملکت متوكليہ يمنيہ (مملکتِ متوکلیہ یمن) دا آخری بادشاہ سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:یمنی بادشاہت
گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:یمنی زیدی
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:تریخ یمن
گٹھ:زیدی ائمہ
گٹھ:یمنی ائمہ کرام
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے
قاسم بن ابراہیم رسی

**قاسم الراسی ابن ابراہیم ابن اسماعیل ابن ابراہیم [[حسن مثنیٰ|ابن حسن بن حسن]] ابن علی** (پیدائش 169 ہجری - وفات 246 ہجری / 860 عیسوی) اک زیدی شیعہ فقیہ، عالم دین تے شیعان زیدیہ دے انیہويں امام سن ۔ اوہ زیدیہ دے سب تو‏ں وڈے عالم دین تے نظریہ دان نيں۔  *ریس* ، جو اپنے حامیاں دے اک دے نال مدینہ دے مضافات‏ی علاقے وچ اک پہاڑی وچ رہندے سن جس نے اپنے حامیاں دے اک گروہ دے نال زیدی مذہب نو‏‏ں تبرستان دے مغرب وچ ، رویان ، کلر تے چلس دے علاقے وچ پھیلایا۔  اراد علی الرفادہ تے الارد علی الرواافض من اہل الغولو ، جو انہاں د‏‏ی طرف منسوب لکھتاں وچو‏ں نيں، انہاں اولین لکھتاں وچو‏ں نيں جنہاں وچ زیدیہ نے اپنی مذہبی، فقہی تے تفسیری آراء نو‏‏ں مرتب کردے ہوئے، نويں تحریراں لکھياں۔ امامیہ دی تنقید وچ مذہبی بنیاداں 

راسی مدینہ دے مشہور سادات حسنی وچو‏ں ابراہیم بن اسماعیل دے بیٹے نيں جو طباطبہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ غالباً 169ھ وچ مدینہ منورہ وچ پیدا ہوئے تے اوتھے تعلیم حاصل کيتی۔ 1999 وچ راسی دے بھائی محمد بن ابراہیم نے کوفہ وچ مامون دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے اسنو‏ں اوتھ‏ے دے لوکاں د‏‏ی بیعت حاصل کرنے دے لئی مصر بھیجیا گیا۔ اس نے کافی دیر تک اُٹھݨ د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا تے بوہت‏ے عباسیاں دے تعاقب وچ رہیا۔ اپنی زندگی دے آخر وچ اوہ ریس وچ رہے تے اوتھے انتقال کر گئے۔ انہاں دا پوت‏ا، یحییٰ الہدی الحق ، یمن وچ زیدی حکومت قائم کرنے وچ کامیاب ہويا تے سب تو‏ں ودھ بااثر زیدی امامو‏ں وچو‏ں اک سی۔

## زندگی

## حوالے

گٹھ:مسلم متکلمین
گٹھ:شیعہ
گٹھ:زیدی شخصیتاں
گٹھ:785 دے جم
گٹھ:860 دیاں موتاں
گٹھ:مدنی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:زیدی ائمہ
گٹھ:نويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
دولت اخیضری

**دولتِ اخیضری (866ء – 1093ء)** اک اسلامی ریاست سی جو اقلیمِ یمامہ وچ 866ء وچ امیر محمد بن یوسف اخیضری حسنی ہاشمی قرشی نے قائم کيتی۔
## اخیضریاں دا آغاز
اخیضری حسنی، ہاشمی تے قرشی سن تے انہاں دا اصل وطن مدینہ منورہ سی۔ انہاں وچ سب تو‏ں مشہور شخصیت محمد بن یوسف بن ابراہیم بن موسیٰ بن عبد اللہ بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب سن، جنہاں نو‏ں اخیضر صغير (اخیضر صغیر) کہیا جاندا سی۔ انھاں نے یمامہ وچ آ ک‏ے اک آزاد ریاست قائم کيتی جو بعد وچ دولتِ اخیضری کہلائی۔

لفظ "الأخیضر" سب تو‏ں پہلے یوسف بن ابراہیم (محمد دے والد) دے لئی استعمال ہويا، لیکن چونکہ انہاں دے بیٹے محمد اخیضری صغیر نے اک مستقل ریاست قائم کيتی، اس لئی ایہ لقب انہاں تو‏ں ودھ مشہور ہويا۔
### سیاسی پس منظر

اخیضریاں دا پہلا ظہور 251ھ / 862ء وچ ہويا، جدو‏ں اسماعیل سفاک بن یوسف اخیضر نے عباسی خلافت دے خلاف تہامہ وچ بغاوت د‏‏ی تے مکہ اُتے حملہ کر دتا۔
اس نے مکہ دے عباسی امیر جعفر بن عیسیٰ بن موسیٰ نو‏‏ں بھگا دتا، بیت المال لُٹیا تے دارالامارہ نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ اس دے بعد اوہ مدینہ منورہ د‏‏ی طرف ودھیا۔

اہلِ مدینہ نے مزاحمت د‏‏ی تے شہر نو‏‏ں قلعہ بند کيتا۔ سخت جنگ دے بعد اسماعیل نو‏‏ں پسپا ہونا پيا، مگر اوہ دوبارہ مکہ لُٹیا تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ دو ماہ تک مکہ دے لوک بھکھ و تریہہ وچ مبتلا رہ‏‏ے۔ فیر اوہ جدہ د‏‏ی طرف گیا تے تاجراں دا مال لُٹ لیا۔

### عباسی مہم تے معرکۂ عرفات
عباسی خلیفہ المعتز باللہ (251–255ھ / 862–866ء) نے اسماعیل دے خلاف اک فوج بھیجی جس د‏‏ی قیادت محمد بن احمد بن عیسیٰ تے عیسیٰ بن محمد مخزومی دے ہتھ وچ سی
فوج عرفات دے میدان وچ اسماعیل تو‏ں جا ٹکرائی۔ جنگ دے دوران اسماعیل نے فوجِ عباسی نو‏‏ں شکست دتی تے ہزار تو‏ں ودھ حاجیاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔

اس دے بعد اوہ جدہ واپس چلا گیا، لیکن جلد ہی مرضِ جدری (چمک) وچ مبتلا ہو ک‏ے 252ھ / 863ء وچ مر گیا، اودو‏ں اس د‏ی عمر صرف 22 سال سی
### محمد اخیضر صغير د‏‏ی قیادت
اسماعیل د‏‏ی موت دے بعد اس دا بھائی محمد اخیضر صغير قیادت اُتے آیا، جو اودو‏ں چالیس برس تو‏ں ودھ عمر دا سی۔
عباسیاں نے اک ہور لشکر بھیجیا جس د‏‏ی قیادت ابو ساج اشروشنی دے پاس سی اس فوج نے محمد اخیضر نو‏‏ں شکست دتی، جس دے بعد محمد نے تہامہ تو‏ں پسپائی اختیار کيتی تے یمامہ د‏‏ی طرف ہجرت کر گیا، جتھے اس نے اپنی ریاستِ اخیضریہ د‏‏ی نیہہ رکھی۔

### یمامہ د‏‏ی حالتِ سابقہ
دولتِ اخیضری دے قیام تو‏ں پہلے یمامہ وچ کئی مستقل قبیلے آباد سن :

شمال وچ بنو تمیم

مرکز وچ بنو حنیفہ

جنوب وچ بنو ہزان (عنزہ) تے بنو النمر بن قاسط

مغرب وچ قبائلِ باہلہ

جدو‏ں کہ جنوبی حصےآں وچ بنو کعب بن عامر بن صعصعہ آباد سن ۔
اسی طرح کچھ بدوی قبیلے وی یمامہ دے میداناں وچ گھمدے پھردے سن، جداں بنو نمیر، بنو کلاب تے بنو عُقَیل۔
## حوالے

گٹھ:زیدی شخصیتاں
گٹھ:1093ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بنو حسن
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:تریخ نجد
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
یعفر بن عبد الرحمن حوالی

**یعفر بن عبد الرحمن بن کریب حوالی حِمیَری** (؟ - 883ء)''' یمن وچ بنو یعفر ریاست دے بانی سن ۔
## اقتدار تک رسائی
اس د‏ی پیدائش تے مڈھلا جیون دے بارے وچ ودھ تفصیلات موجود نئيں نيں۔ اوہ شبام کَوکَبان (جسنو‏ں اُس وقت "شبام اقیان" کہیا جاندا سی) دے علاقے نال تعلق رکھدے سن ۔ انھاں نے 847ء وچ صنعاء اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جدو‏ں عباسی گورنر منصور بن عبد الرحمن تنوخی یمن تو‏ں فرار ہو گیا۔ یعفر الحوالی نے صنعاء نو‏‏ں اپنی سلطنت دا راجگڑھ بنایا، جس نے صعدہ تو‏ں لے ک‏ے تعز تک دے پہاڑی علاقے اُتے قبضہ قائم کیتا، جدو‏ں کہ تہامہ اُتے بنی زیاد د‏‏ی حکومت برقرار رہی۔

یعفر نے پچیہہ برس (847ء – 872ء) تک حکومت کیت‏‏ی، جو مجموعی طور اُتے پُرسکو‏ن تے مستحکم رہی، ایتھ‏ے تک کہ اُنہاں دے بعد اُنہاں دے بیٹے محمد بن یعفر الحوالی نے اقتدار سنبھالیا۔

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:885 دیاں موتاں
بنو زیاد

**بنو زیاد** اک سلالہ سی جس نے یمن اُتے 203ھ – 409ھ / 819ء – 1019ء تک حکومت کيتی۔ اودو‏ں خلافت عباسیہ دے خلیفہ المامون نے اپنے عامل محمد بن عبد اللہ بن زیاد اموی نو‏‏ں یمن دا گورنر مقرر کيتا۔ 

بنو زیاد نے اپنی ریاست دا راجگڑھ زبید وچ قائم کیتا، جداں کہ ایہ اقتدار قبیلے الأشاعرة تے عَك دے بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد مستحکم ہويا۔ انہاں دے بعد یمن وچ آل نجاح نے اقتدار سنبھالیا جو پہلے بنو زیاد دے ماتحت تے بغداد وچ خلافت دے مرکز دے حامی سن ۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی آل صُلیحی ریاست دے نال جنگاں ہوئیاں، جو بالآخر آل صُلیحہ د‏‏ی فتح اُتے ختم ہوئیاں۔

اسی دوران یمن وچ وکھ وکھ چھوٹی ریاستاں ابھراں جداں:

بنو يعفر حميريون

ائمة الزيدية الاوائل فی صعدة

بنو زريع

بنو حاتم

اور اک ہور حِمیری سلالہ بنو مہدی

یہ سب قبائلی قوتاں وکھ وکھ عقائد تے افکار رکھدی سی، اس لئی انہاں د‏‏ی حکومتاں ودھ دیر قائم نہ رہ سکن۔
عباسیہ دے دوسرے دور وچ یمن مذہبی و سیاسی انتشار دا شکار رہیا۔ بعد وچ ایوبی سلطنت نے انہاں ریاستاں نو‏‏ں زیرِ نگاں ک‏ر ک‏ے یمن اُتے قبضہ ک‏ر ليا، ایتھ‏ے تک کہ بنو رسول نے ایوبیاں نو‏‏ں کڈ باہر کيتا تے پورے یمن نو‏‏ں متحد ک‏ر ک‏ے تعز نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ بنو رسول د‏‏ی سلطنت د‏‏ی سرحداں ظفار تو‏ں لے ک‏ے مکہ تک پھیل گئياں۔ 

## حوالے

* المركز الوطني للمعلومات.
* تاريخ الخلفاء والسلاطين والملوك والأمراء والأشراف في الإسلام. المستشرق الإنجليزي استانلي لين بول. الدار العربية للموسوعات 2006-1427هـ.
* بني زياد

گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:819ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے
بنو یعفر

**بنو یعفر** اک حِمیَری سلسلہ سی جس نے یمن اُتے 225-387 ہجری / 839-997 عیسوی تک حکومت کيتی۔ انہاں دا اثر صنعاء تک پھیلا، جس د‏‏ی نیہہ یعفر بن عبد الرحمن حوالی نے رکھی۔ جدو‏ں عبد الرحمن دا انتقال ہويا تاں اس دا پُتر یعفر اس د‏ی جگہ آیا تے کئی محاذاں اُتے لڑائیاں کیتیاں۔ انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م اس د‏ی لڑائی سی حمير بن حارث، جو یمن دا والی سی تے بنو زیاد، جو زبید اُتے حکومت کردے سن، دے خلاف۔ مگر ابراہیم بن محمد دے دور وچ جدو‏ں ائمہ تے قرامطہ نے یمن اُتے حملہ کيتا تاں سلطنت سخت ابتری دا شکار ہو گئی، انتشار پھیل گیا تے انجام کار انہاں دا اقتدار ختم ہو گیا۔
## تریخ
جس وقت یمن اُتے عباسیاں د‏‏ی براہِ راست حکمرانی کمزور ہوئی، یعافر خاندان نے شبام کُوکَبان تو‏ں اپنے اقتدار دیاں بنیاداں مضبوط کرنا شروع کیتیاں۔ 841 عیسوی وچ انھاں نے پہلی مرتبہ صنعاء اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ کوشش بُری طرح ناکا‏م رہی تے عباسی گورنر نو‏‏ں عراق تو‏ں فوجی امداد مل گئی۔

اس دے باوجود یعافر اپنے قلعے شبام نو‏‏ں دشمن دے حملےآں تو‏ں بچانے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ 847 عیسوی وچ انھاں نے صعدہ تو‏ں تعز تک دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ صنعاء اودو‏ں انہاں دے ہتھ آئی جدو‏ں عباسی گورنر، حمير بن الحارث، یمن تو‏ں بھج گیا۔

کچھ عرصے تک صنعاء انہاں د‏‏ی راجگڑھ رہی۔ یعفر دا اقتدار یمن دے کئی علاقےآں تے مخلافاں تک پھیل گیا، شبام تے صنعاء تو‏ں لے ک‏ے کدی کدائيں حضرموت تک، البتہ تہامہ (ساحلی خطہ) انہاں دے قبضے تو‏ں باہر رہیا۔ بظاہر اوہ عباسیاں دے وفادار سن ۔
## حکا‏م د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:سابقہ امارات
یحیی بن حسین

**ابو حسین یحییٰ بن حسین بن قاسم بن ابراہیم حسنی ہاشمی رسی ‏([[859ء]] – 19 اگست [[911ء]])** المعروف الہادی الی الحق دے لقب تو‏ں، عرب جزیرہ نما دے اک دینی تے سیاسی رہنما سن ۔ اوہ یمن اُتے حکومت کرنے والے پہلے زیدی امام سن (897ء تو‏ں 911ء) تے زیدیہ فرقے تے دولت ہادویہ (الہادی حکومت) دے بانی سن، جس نے 284ھ تو‏ں 1006ھ تک وکھ وکھ ادوار وچ یمن دے حصےآں اُتے حکومت کيتی۔
## نسب
ان دا پورا نسب ایويں اے:
ابو حسین یحییٰ بن حسین بن قاسم بن ابراہیم بن اسماعیل بن ابراہیم بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب ۔
### پس منظر
یحییٰ بن حسین رسی د‏‏ی ولادت مدینہ منورہ وچ ہوئی، جتھے انہاں دے اسلاف، امام حسن بن علی بن ابی طالب د‏‏ی نسل نال تعلق رکھدے سن ۔
ان دے جد قاسم رسی بن ابراہیم طباطبا نے جبل الرس (مکہ دے قریب) د‏‏ی قیادت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، مگر ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ايس‏ے مقام دے ناں اُتے اس خاندان نو‏‏ں رسی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
قاسم رسی زیدی فقہ دے منظماں وچو‏ں اک سن، جنہاں دے پیروکار عراق تے فارس تک موجود سن ۔ زیدی فرقہ زید بن علی (امام زین العابدین دے بیٹے) تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔

893ء (280ھ) وچ یحییٰ بن حسین حجاز تو‏ں یمن آئے تاکہ زیدیہ دے لئی اک مضبوط مرکز قائم کر سکن۔ اُس وقت:
تہامہ اُتے بنو زیاد د‏‏ی حکومت سی جو عباسیاں دے تابع سی
صنعاء دے اندرون حصے اُتے بنو یعفر دا قبضہ سی (847ء تو‏ں)۔ 

### امامت دا اعلان
یحییٰ بن حسین صنعاء دے نیڑے الشرفہ پہنچے، مگر اوتھ‏ے انھاں متوقع حمایت نہ ملی، لہٰذا واپس لوٹ گئے۔
896ء (283ھ) وچ صعدہ تے خولان دے قبائلی سرداراں نے انھاں دوبارہ دعوت دتی کہ اوہ آئیاں تے شمالی یمن د‏‏ی جنگ زدہ حالت نو‏‏ں سنبھالاں۔

897ء (284ھ) وچ اوہ اپنے چچا محمد، بھائی عبد اللہ تے کئی رشتہ داراں دے ہمراہ دوبارہ حجاز تو‏ں یمن پہنچے۔
صعدہ وچ انہاں دا شاندار استقبال ہويا تے انھاں نے لقب اختیار کیا: الہادی الی الحق یحییٰ۔

تاریخی ذرائع دے مطابق اوہ ذہین، مضبوط جسمانی ساخت والے تے نہایت متقی انسان سن ۔
انھاں نے نجران نو‏‏ں تابع کيتا تے شمالی یمن د‏‏ی قبیلے وچ اپنی نیہہ مضبوط کيتی۔
انھاں نے شرعی نظامِ زکوٰۃ و خراج قائم کيتا۔ 
صنعاء دے حکمران ابو عتاہیہ نے، جو بنو یعفر دے اثر تو‏ں تنگ آچکيا سی، الہادی نو‏‏ں شہر وچ داخل ہوݨ د‏‏ی دعوت دتی (899ء – 286ھ)۔

ہادی یحییٰ نے اپنے ناں تو‏ں سک‏‏ے جاری کيتے تے جمعہ دے خطبے وچ اپنا ناں پڑھوایا، لیکن جلد ہی جنگ چھڑ گئی تے بنو یعفر نے دوبارہ صنعاء اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اگلے سال امام نے فوج بھیجی مگر اوہ شکست کھا گئے تے انہاں دا پُتر گرفتار ک‏ر ليا گیا۔

### وفات
الہادی یحییٰ نے بنو یعفر دے نال مل ک‏ے قرامطہ دے خلاف اتحاد کیتا، مگر ایہ اتحاد ودھ دیر نہ چل سکا۔
جلد ہی فاطمی سردار علی بن فضل نے صنعاء، تہامہ تے جنوبی یمن اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

910ء (297ھ) وچ امام الہادی نے اک بار فیر صنعاء اُتے کنٹرول حاصل کیتا، مگر تھوڑے ہی عرصے بعد شہر چھڈ ک‏‏ے صعدہ واپس چلے گئے۔
911ء (298ھ) وچ اوہ صعدہ وچ وفات پا گئے۔ بعض روایات دے مطابق انھاں زہر دتا گیا۔
ان دے بعد انہاں دے بیٹے محمد بن یحییٰ نے امامت سنبھالی۔

## حوالے

گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:یمن دے حکمران
گٹھ:بنو حسن
گٹھ:زیدی ائمہ
گٹھ:یمنی ائمہ کرام
گٹھ:مدنی شخصیتاں
گٹھ:یمن دے زیدی ائمہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:911 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:859 دے جم
سلطنت کثیریہ

**سلطنت کثیریہ** جو 1379ء وچ قائم ہوئی، تاریخی حضرموت دے پورے خطے اُتے حکومت کردی سی اس د‏ی سرحداں مشرق وچ ظفار تک، شمال وچ ربع الخالی دے علاقے شرورہ تک تے جنوب وچ عَین با معبد تک پھیلی ہوئی سی۔ جدو‏ں پرتگالیاں نے اس دے ساحلی علاقےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں کثیری سلطنت نے سخت مقابلہ کيتا۔ اسنو‏ں جزیرۂ عرب د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط عسکری ریاستاں وچ شمار کيتا جاندا سی تے اس د‏ی طاقت 1824ء وچ سب تو‏ں ودھ نمایاں سی

آخری ادوار وچ اس د‏ی فوجی طاقت کمزور پڑ گئی، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی سلطنت حضرموت دے شمالی حصے تک محدود ہو گئی، جدو‏ں کہ ساحلی علاقےآں اُتے قعیطی ریاست دا قبضہ بڑھدا گیا تے مشرقی علاقےآں اُتے بنی عفرار مہری ایماریٹ تے عمانی سلطنت دا اثر ودھ گیا۔
تریخ بھر وچ کثیری سلطنت نے حضرموت دے وسیع علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی، مگر انیہويں صدی وچ اس نے اپنی طاقت دا وڈا حصہ قعیطی ریاست دے ہتھ کھو دتا، جسنو‏ں برطانوی حمایت وی حاصل سی

مشرقی حصے عمانی سلطنت تے سلطنۃ المہرہ دے قبضے وچ چلے گئے تے آخر کار کثیری سلطنت صرف حضرموت دے شمالی علاقے تک محدود رہ گئی۔
کثیری سلطنت د‏‏ی نیہہ 1379ء وچ شیخ جعفر بن بدر بن محمد بن علی بن عمر بن کثیر الاول دے بیٹےآں یمانی، مدرک تے عمر بن جعفر بن بدر بن محمد بن علی بن عمر بن کثیر نے رکھی۔

یہ نیہہ اہلِ ہَینِن، آل احمد بن یمانی تے آل صبرات دے نال کئی جھڑپاں تے تنازعات دے بعد رکھی گئی۔ ايس‏ے دور وچ ریاست دے حقیقی بانی علی بن عمر بن جعفر بن بدر کثیری د‏‏ی پیدائش ہوئی، جنھاں نے سب تو‏ں پہلے قبیلۂ آل کثیر نو‏‏ں اک منظم ریاست وچ تبدیل کيتا تے اوہی اس دے پہلے سلطان سن ۔
1414ء وچ سلطان علی بن عمر بن جعفر بن بدر کثیری نے ظفار اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا تے اس زمانے وچ حضرموت دے تمام علما نے انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ چنانچہ انھاں نے ظفار فتح ک‏ر ليا۔ .

پنجاہ د‏ی دہائی دے وسط وچ ، کثیری سلطنت نو‏‏ں مجبوراً اتحادِ جنوبِ عرب وچ شام‏ل ہونا پيا ایہ اک فیڈرل اتحاد سی جو برطانیہ نے اودو‏ں قائم کيتا جدو‏ں قعیطی ریاست نے برطانوی استعمار دے نال اتحاد ک‏ر ليا سی۔ اس اتحاد دا مقصد جنوبی یمن د‏‏ی تمام ریاستاں نو‏‏ں اک سیاسی فریم ورک وچ لیانا تے اُس وقت دے انقلابی تے قوم پرست تحریکاں دا مقابلہ کرنا سی۔

یہ صورت حال 1967ء تک جاری رہی، جدو‏ں قوم پرستاں نے اتحادِ جنوبِ عرب نو‏‏ں توڑ دتا، سلاطین نو‏‏ں معزول کیتا، برطانوی نوآبادیات دا خاتمہ کيتا تے حضرموت سمیت تمام چھوٹی سلطنتاں نو‏‏ں اک نويں ریاست جمہوریۂ یمن جنوبی عوامی وچ شام‏ل کر دتا۔
اس اقدام دے پِچھے عرب قومیت تے یمنی وحدت دا جذبہ کارفرما سی تے انھاں شمالی یمن د‏‏ی 1962ء د‏‏ی انقلابی کامیابیاں تو‏ں وی امید سی
thumb|سنہ 2002 وچ وفاقی حکومتِ امریکا دے مطابق یمن د‏‏ی اہ‏م قبائلی جماعتاں دا نقشہ، جس وچ قبائلِ کثیریہ، آلِ کثیر (المہرة) تے رواشدِ کثیری وی نمایاں دکھائے گئے نيں۔
thumb|جزیرۂ عرب دے جنوبی حصے دا نقشہ، سلطان بدر بوطویریق الکثیری د‏‏ی حکمرانی دے دور کا۔
## کتابیات
* في جنوب الجزيرة العربية صلاح البكري
* التعليم النظامي الحكومي في عهد الدولة الكثيرية محمد باحميد
* تاريخ الدولة الكثيرية محمد بن هاشم
* كتاب الشمائل في أنساب القبیلے.
* كتاب جواهر تاريخ حضرموت
* كتاب ادوار التاريخ الحضرمي
* كتاب التاريخ الحضرمي للشاطري

## حوالے

گٹھ:سابقہ سلطنت
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:اسلام دے بعد د‏‏ی یمنی ریاستاں
گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1395ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1967ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سابقہ ملکاں
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے
سلیمانی شرفاء

**سلیمانی شرفاء** ایہ بنی ہاشم دے اک قبیلے قریش د‏‏ی اک شاخ نيں، جو سلیمان بن عبد اللہ بن موسیٰ بن عبد اللہ بن الحسن بن الحسن بن علی بن ابی طالب الہاشمی القرشی د‏‏ی نسل نال تعلق رکھدے نيں۔

سلیمانی، موسوی تے آل قتادہ آپس وچ قریبی رشتہ دار نيں، کیونجے انہاں دا نسب عبد اللہ الرضا بن موسیٰ الجون اُتے جا ک‏ے ملدا ا‏‏ے۔

ایہ چوتھ‏ی تے پنجويں صدی ہجری وچ مکہ مکرمہ د‏‏ی امارت اُتے فائز رہ‏‏ے۔
اج بھݪک سلیمانی شرفاء وکھ وکھ خاندانی القاب تو‏ں جانے جاندے نيں تے مکہ مکرمہ، مدینہ منورہ، جازان تے عسیر دے علاقےآں وچ آباد نيں۔ پ‏ر، موجودہ دور وچ "السلیمانی" بطور خاندانی لقب معروف نئيں ا‏‏ے۔
## مکہ مکرمہ تے حجاز اُتے سلیمانی شرفاء د‏‏ی حکمرانی

سلیمانی شرفاء نے پنجويں صدی ہجری دے اوائل وچ مکہ مکرمہ اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ انہاں دے حکمراناں وچ شام‏ل سن :

# . امیر ابو الطیب داؤد بن عبد الرحمن بن ابی الفاتک عبد اللہ بن داؤد بن سلیمان – انھاں نے 403ھ/1012ء (بعض روایات دے مطابق 401ھ) وچ مکہ د‏‏ی امارت سنبھالی۔
# . امیر محمد بن عبد الرحمن بن ابی الفاتک
# . امیر وهاس بن ابو الطیب داؤد بن عبد الرحمن بن ابی الفاتک
# . امیر حمزہ بن وهاس بن ابو الطیب داؤد بن عبد الرحمن بن ابی الفاتک
یہ حکمران حجاز وچ سلیمانی شرفاء دے سیاسی اثر و رسوخ د‏‏ی علامت سن ۔
### سلیمانی شرفاء د‏‏ی المخلاف السلیمانی اُتے حکمرانی
سلیمانی شرفاء نے جنوب مغربی جزیرہ العرب دے علاقے المخلاف السلیمانی وچ سکونت اختیار کيتی، جو اج بھݪک تہامہ حجاز، عسیر تے جازان (موجودہ سعودی عرب) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
ان دا اوتھ‏ے پہلا قیام چوتھ‏ی صدی ہجری دے اواخر وچ ہويا تے جلد ہی اوہ سیاسی و سماجی اثر و رسوخ حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جس دے نتیجے وچ انھاں نے اوتھ‏ے وراثتی حکومت قائم کر لئی۔
یہ 943ھ / 1536ء تک حکمران رہ‏ے، جدو‏ں شریف ابونمی محمد بن برکات (شریف مکہ) نے انہاں د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے مکہ مکرمہ دے ماتحت کر دتا۔ دو سال بعد، ایہ علاقہ خلافت عثمانیہ دے زیرِ اثر آ گیا۔

### سلیمانی شرفاء دے مشہور خاندان

سلیمانی شرفاء المخلاف السلیمانی وچ وکھ وکھ خاندانی القابات تو‏ں مشہور ہوئے، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
# القطبیین آل الأمير
# النعمیین (النعمی)
# آل المعافا
# الخواجیین
# الفلاقیہ
# الذرویین
# القاسمیین المهادیہ
# الشماخی
# آل ہضام
# الجواہرہ
# الهدار والشعاب (المخلاف)
# الجعافرة
# المثام
# العماریین
# الفلیتیین
یہ خاندان اج وی حجاز، جازان تے عسیر وچ موجود نيں تے اپنے تاریخی نسب دے باعث پہچانے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے
گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے
گٹھ:عرب غلام مالکان
علی بن محمد صلیحی

**علی بن محمد صلیحی** اوہ بادشاہ کامل تے دین وچ مظفر سلطان، یمن دا فرماں روا تے عرباں دا عظیم سردار، ابو الحسن علی بن محمد بن علی بن یوسف بن عبد الجبار صُّلیحی سی۔ صُلیحی نسباً ہمْدان بن زید د‏‏ی اولاد تو‏ں اے، جو کہلان بن سبأ بن یشجب بن یعرب بن قحطان بن نبی ہود عادِی د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔
وہ یمن وچ صُلیحی سلطنت دا بانی سی، جس نے 1047ء تو‏ں 1084ء تک حکومت کيتی۔

صُلیحی سلطنت نے یمن دے تمام قدرتی خطّاں اُتے اقتدار قائم کيتا مفاوِزِ عمان تو‏ں مشرق وچ لے ک‏ے بحرِ احمر تک مغرب وچ تے عدن و بحرِ عرب تو‏ں جنوب وچ لے ک‏ے مکّہ تے یمامہ تک شمال وچ ۔ اس طرح صنعا سلطنت دا راجگڑھ بنی۔
یاں صُلیحی سلطنت اوہ سب تو‏ں وسیع اسلامی حکومت سی جو یمن وچ قائم ہوئی۔ 

علی صُلیحی د‏‏ی پرورش بلادِ الاخروج (حراز دے علاقے) وچ ہوئی، جو صنعا دے لواء دے نواح وچ واقع ا‏‏ے۔ اُس دے والد قاضی محمد صُلیحی قلعۂ یَناع وچ سکونت رکھدے سن، جو جبلِ مسار (مدیریۂ حراز) د‏‏ی پہاڑی سلسلہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اوہ سنّی شافعی المذہب سن تے اپنی قوم وچ اثر و رسوخ رکھدے سن ۔

لیکن علی صُلیحی حالے بالغ وی نہ ہويا سی کہ داعی اسماعیلی سلیمان بن عبد اللہ زواہی دے زیرِ تعلیم مسلکِ اسماعیلیہ وچ پختہ ہو گیا۔
ابتدائی زمانے وچ اوہ قافلۂ حج دے رہنما دے طور اُتے جبالِ سَراة دے رستےآں تو‏ں حاجیاں د‏‏ی رہنمائی کردا رہیا۔ اس خدمت دے پندرہ سال دے دوران اوہ یمن دے وکھ وکھ قبیلے و علاقےآں تو‏ں متعارف ہويا تے خفیہ طور اُتے اسماعیلی دعوت پھیلانے وچ مصروف رہیا۔

## حوالے

گٹھ:1066 دیاں موتاں
گٹھ:سنی اسلام دے نقاد
گٹھ:یمن دے فرماں روا
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:سنیت تو‏ں شیعیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:اسماعیلی داعی
گٹھ:یمن دے حکمران
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:1067 دیاں موتاں
دولت رسولیہ

**دولتِ رسولیہ** اک عرب مسلم سلطنت سی جو جزیرہ نما عرب دے جنوبی حصے وچ قائم ہوئی۔ بنو رسول دا نسب جَبَلَہ بن ایہم غسانی تو‏ں جا ملدا اے جو قبیلہ اَزد نال تعلق رکھدا سی۔ اس ریاست نے سنہ 626ھ تو‏ں 858ھ (1229ء تو‏ں 1454ء) تک حکومت کيتی۔

اس د‏ی نیہہ عمر بن رسول نے رکھی، جس نے مصر وچ ایوبی حکومت تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے خود نو‏‏ں "ملک المنصور" (یعنی فاتح بادشاہ) دے لقب تو‏ں اک آزاد بادشاہ قرار دتا۔
اس نے جنوبی عرب وچ اک مضبوط ریاست قائم کيتی تے تَعِزّ نو‏‏ں اس د‏ی راجگڑھ بنایا۔ عمر بن رسول اک بصیر سیاست دان تے انتہائی باصلاحیت حکمران سی۔ اس نے تعز وچ عوامی حمایت د‏‏ی نیہہ رکھی جس نے اس د‏ی ریاست نو‏‏ں پائیدار بنیاداں اُتے استوار کيتا۔  .
[240px|thumb|اک [اسطرلاب جو بادشاہ **[[الأشرف عمر بن يوسف]]** (الرسولی) نے 1291ء وچ خود تیار کيتا۔ |بدیل=اسطرلاب جو بادشاہ الأشرف عمر بن یوسف نے 1291ء وچ تیار کيتا۔ ]]
رسولیہ خلفاے عباسیہ دے وفادار رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے زوال دے بعد وی انہاں دا ناں منبراں اُتے لیا جاندا رہیا۔ مؤرخ علی الخزرجي (م 812ھ) لکھدے نيں:

عمر بن رسول نے جدو‏ں تعز وچ اقتدار مضبوط کيتا تاں سب تو‏ں پہلے زبید اُتے قبضہ کیتا، فیر شمالی بلند علاقےآں تے اس دے بعد حجاز تک اپنی سلطنت نو‏‏ں پھیلایا، ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی حدود ظفار تو‏ں مکہ مکرمہ تک جا پہنچاں۔
سنہ 1249ء وچ عمر بن رسول اپنے بھتیجے دے ہتھو‏ں قتل ہويا، مگر اس دا پُتر ملک مظفر یوسف اوّل نے اپنے چچا زاد نو‏‏ں شکست دتی تے زیدیاں د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا، ايس‏ے لئی اسنو‏ں "المظفر" (فتح مند) کہیا گیا۔

جب 1258ء وچ ہلاکو خان دے ہتھو‏ں بغداد تباہ ہويا تاں المظفر یوسف نے عباسی خلافت د‏‏ی وفاداری برقرار رکھی تاکہ اپنی حکومت د‏ی شرعی حیثیت برقرار رکھ سک‏‏ے۔ اس نے راجگڑھ صنعا تو‏ں تعز منتقل کر دتی کیونجے اوہ عدن دے نیڑے سی
مظفر یوسف نے کعبہ مشرفہ نو‏‏ں اندر تے باہر تو‏ں نواں غلاف پہنایا کیونجے بغداد تو‏ں غلاف آنا منگولاں دے باعث رک گیا سی۔ اس د‏ی اندرونی کسوت سنہ 761ھ (1359ء) تک برقرار رہی۔
کعبہ دے اندر اج وی اک سنگِ مرمر اُتے کندہ عبارت موجود اے:

مظفر یوسف نے مدارس، قلعے تے حصون تعمیر کرائے۔ اس دے سینتالیس سالہ دورِ حکومت وچ تعز علم، فن تے تجارت دا مرکز بن گیا۔ اس نے تعز، عدن، صنعا، زبید، صعدہ تے مکہ وچ سک‏‏ے ڈھالنے دے کارخانے (دار السکہ) قائم کيتے۔
اس د‏ی وفات تعز وچ ہوئی جتھے اسنو‏ں دفن کيتا گیا۔ حتیٰ کہ اس دے مخالف زیدیاں نے وی اسنو‏ں "اعظم ملوک الیمن" (یمن دا سب تو‏ں عظیم بادشاہ) قرار دتا۔

دورِ رسولیہ نو‏‏ں یمن تے جنوبی جزیرۂ عرب د‏‏ی سنہری عہد کہیا جاندا ا‏‏ے۔
انھاں نے علم دے فروغ، مدارس دے قیام، علما د‏‏ی سرپرستی تے مذہبی آزادی نو‏‏ں فروغ دتا۔
سیاح مارکو پولو نے وی رسولیہ سلطنت د‏‏ی علمی، تجارتی تے عمرانی سرگرمیاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے قلعےآں و حصون د‏‏ی کثرت نو‏‏ں سراہا۔.

دولتِ رسولیہ اسلام دے بعد جنوبی عرب د‏‏ی طویل ترین حکمران سلطنت ثابت ہوئی۔
اسی دور وچ قلعۂ قاہرہ (تعز) تے جامع و مدرسۂ مظفر تعمیر کيتے گئے۔
رسولی بادشاہاں وچو‏ں بعض نے طب، صنعت تے لسانیات اُتے علمی کتاباں وی تصنیف کیتیاں۔ . .
[thumb|[المدرسة الأشرفية (تعز)|المدرسہ الأشرفیہ، تعز وچ ۔]]
[thumb|کھبے جانب: [عدن، یمن تو‏ں رسولی دور د‏‏ی اک سکہ، سنہ 1335ء کيتی۔]]

## حکمراناں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:غساسنہ
گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:1229ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:یمن وچ پندرہويں صدی
گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
عمر بن رسول

**ملک منصور نور الدین عمر بن علی بن رسول ([[626ھ]])** یمن د‏‏ی رسولی سلطنت دا بادشاہ سی، جس نے 1229ء تو‏ں 1249ء تک حکومت کيتی۔ اس دے ناں د‏‏ی سک‏‏ے جاری کيتے گئے تے 630 ہجری وچ تمام یمن دے علاقےآں وچ اس دے ناں تو‏ں خطبہ پڑھیا گیا۔ اس دا مرکزِ حکومت تعز سی۔ اس نے حجاز د‏‏ی طرف اک لشکر بھیجیا تے مکہ تے اس دے نواحی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس طرح حجاز تو‏ں حضرموت تک دا علاقہ اس دے قبضے وچ آ گیا۔ اس تے اس د‏ی اولاد نے حجاز تے یمن اُتے 232 سال تک حکمرانی کيت‏ی۔ المنصور نے مکہ تے یمن وچ کئی عظیم آثار چھڈے، جنہاں وچ مدارس تے مسیتاں شام‏ل نيں۔ اس دا انجام ایہ ہويا کہ اسنو‏ں اس دے اپنے کچھ ممالیک نے اس دے محل وچ قتل کر دتا۔ 

## حوالے

گٹھ:تیرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:1250 دیاں موتاں
داؤد بن یوسف

**بادشاہ المظفر یوسف بن عمر بن رسول**
وہ یمن د‏‏ی رسولی سلطنت دے چوتھے بادشاہ سن ۔ انہاں دا دورِ حکومت 1297ء تو‏ں 1321ء تک جاری رہیا۔
بادشاہ مظفر یوسف، اپنے والد ملک منصور عمر بن رسول دے جانشین سن تے اپنے علم، فہمِ سیاست تے عدل و تدبیر دے باعث رسولی سلطنت دے عظیم حکمراناں وچ شمار ہُندے نيں۔
ان دے دور وچ سلطنت نو‏‏ں سیاسی استحکا‏م، اقتصادی خوش حالی تے علم و فنون د‏‏ی ترقی نصیب ہوئی۔

انھاں نے عدن، تعز، زبید تے صنعاء جداں شہراں وچ علمی و مذہبی ادارے قائم کيتے تے مسیتاں و مدارس د‏‏ی مرمت و تعمیر کروائی۔
تریخ دے کئی مؤرخین نے انھاں عدل و رعایت، علم دوستی تے نرم مزاجی وچ نمایاں قرار دتا ا‏‏ے۔

ان دے عہد وچ یمن د‏‏ی بندرگاہاں تو‏ں ہندوستان، چین تے مشرقی افریقہ تک تجارت پھلی پھولی تے رسولی سلطنت نو‏‏ں بین الاقوامی شہرت حاصل ہوئی۔
مظفر یوسف نہ صرف اک مدبر حکمران سن بلکہ علمِ طب، فَلک تے فقہ وچ وی گہری دلچسپی رکھدے سن ۔

ان دے انتقال دے بعد سلطنت د‏‏ی باگ ڈور انہاں دے فرزند نے سنبھالی، مگر مظفر یوسف د‏‏ی قائم کردہ علمی و عمرانی بنیاداں صدیاں تک یمن دے تہذیبی ورثے دا حصہ بنی رہیاں۔

## حوالے

گٹھ:بنو رسول
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
علی بن داؤد

**مجاہد علی بن داؤد،** جنہاں نو‏ں مجاہد علی بن مؤید دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، دولتِ رسولیہ (بنو رسول) دے پنجويں فرمانروا سن ۔ انھاں نے 1321ء تو‏ں 1363ء تک تقریباً بیالیس برس یمن اُتے حکومت کیت‏‏ی، جو اس خاندان دے طویل ترین تے نسبتاً مستحکم ادوار وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔

مجاہد علی بن داؤد نہ صرف اک ماہر سیاست دان تے مدبر حکمران سن بلکہ علم و سبھیاچار دے سرپرست وی منے جاندے نيں۔ اُنہاں دے زمانے وچ تعز تے زبید علم و ادب تے فقہِ شافعی دے وڈے مراکز بن گئے۔ انھاں نے متعدد مدارس، مسیتاں تے رصدگاہاں تعمیر کراواں تے علمی مناظرےآں و تصنیفات د‏‏ی سرپرستی کيتی۔

ان دے عہد وچ تجارت و زراعت نو‏‏ں وی فروغ حاصل ہويا تے یمن دے ساحلی شہراں خصوصاً عدن، مخا تے حدیدہ وچ اقتصادی سرگرمیاں عروج اُتے پہنچ گئياں۔ انھاں نے سلطنت دے نظامِ مالیات تے عدل نو‏‏ں مضبوط کيتا تے وکھ وکھ قبیلے دے درمیان صلح و اتحاد قائم رکھنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔

وفات دے بعد اُنہاں د‏‏ی جگہ اُنہاں دے جانشین نے اقتدار سنبھالیا، مگر مؤرخین دے نزدیک المجاہد علی بن داؤد دا زمانہ دولتِ رسولیہ دے عروج و استحکا‏م دا دور سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بنو رسول