open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نگار احمد

** نگار احمد ** (پیدائش: 16 فروری 1945ء۔وفات:24 فروری 2017ء) اک پاکستانی خواتین دے حقوق کارکن سن جنھاں نے ویمن ایکشن فورم تے عورت فاؤنڈیشن د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ 
وہ 72 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہوگئياں۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
نگار 1945 وچ ، لاہور وچ ریاض الدین احمد تے اختر د‏‏ی پیدائش ہوئیاں۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم کنوینٹ آف جیسس اینڈ مریم تو‏ں حاصل کيتی۔ انھاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں اکنامکس وچ ماسٹر کيتا۔ اوہ گورنمنٹ کالج لاہور وچ ڈرامیٹکس کلب د‏‏ی ممبر تے کالج دے مشہور رسالہ راوی د‏‏ی ایڈیٹر سن۔ بعد وچ اوہ کامن ویلتھ اسکالرشپ اُتے نیو ہال ، کیمبرج چلی گئياں۔ واپس آنے دے بعد ، انہاں نے قائداعظم یونیورسٹی وچ اکنامکس د‏‏ی تعلیم دی۔
## حقوق نسواں
1981 وچ کراچی وچ ویمن ایکشن فورم د‏‏ی تشکیل دے فوراً، بعد ، نگار نے 1982 وچ اسلام آباد تے لاہور وچ ڈبلیو ڈی ایف دے ابواب شروع کيتے۔
تقریباً سولہ سال تک اسلام آباد وچ رہندے ہوئے اوہ خواتین د‏‏ی تحریک وچ شامل رہیاں۔ نہاں نے ضیا الحق دے آمریت دے دور وچ ، مرحوم شہلا ضیا دے نال 1986 وچ عورت فاؤنڈیشن د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی۔
## ذا‏تی زندگی
نگار نے سوات وچ سرکاری ملازم طارق صدیقی نال شادی کيتی۔ بلال تے احمد دے نال انہاں دے دو بیٹے نيں۔ انہاں دے شوہر تے دونے بیٹےآں نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
## موت
نگار نو‏‏ں 2001 وچ پارکنسن د‏‏ی بیماری لاحق ہوئے گئی۔ 2017 وچ ، اوہ سینے دے انفیکشن وچ مبتلا سن تے انہاں نو‏ں لاہور دے اک ہسپتال وچ داخل کرایا گیا جتھے انہاں دا انتقال ہوگیا۔
## ایوارڈ
2005 وچ ، انہاں دا ناں دوسری پاکستانی خواتین دے نال، امن دے نوبل انعام دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔
2010 وچ ، انھاں نے محترمہ فاطمہ جناح لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ حاصل کيتا۔ 
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
سلیمان شکوہ

**سلیمان شکوہ**  (15 مارچ 1635ء - مئی 1662ء) اک مغل شہزادہ تے ولی عہد شہزادہ دارا شکوہ دے سب تو‏ں وڈے صاحبزادے سن ۔ سلیمان شکوہ نو‏‏ں انہاں دے چچا شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے حکم اُتے مئی 1662ء وچ گوالیار قلعہ وچ پھانسی دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1635 دے جم
گٹھ:1662 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:مغل شہزادے
مراد بخش

**محمد مراد بخش**  (9 اکتوبر 1624ء - 14 دسمبر 1661ء) اک مغل شہزادے سن ۔ مراد بخش مغل بادشاہ شاہجہان تے مہارانی ممتاز محل دے چھوٹے بیٹے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1624 دے جم
گٹھ:1661 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:مغل شہزادے
راگݨی

راگݨیاں راگ دے شعبے یا شاخاں ہُندیاں نیں ۔ راگاں دیاں کُل 36 راگݨیاں نیں ۔

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
خاص محل

**خاص محل**  مغل بادشاہ جہانگیر د‏‏ی اہلیہ سن۔
## کنبہ
خاص محل زین خان کوکا د‏‏ی بیٹی سی ۔ [1] زین خان ہرات دے خواجہ مقصود تے شہنشاہ اکبر د‏‏ی رضاعی والدہ پیجا جان انگا دا بیٹا سی ۔ [2] خان دے پھوپھو ، خواجہ حسن د‏‏ی بیٹی ، صاحب جمال د‏‏ی شادی جہانگیر نال ہوئی سی ، تے اوہ اپنے بیٹے شہزادہ پرویز مرزا د‏‏ی ماں سن ۔ [3]

خاص محل دے دو بھائی سن ، جنہاں دا ناں ظفر خان تے مغل خان سی۔ سابقہ ​​نے اکبر تے جہانگیر دے تحت خدمات انجام دتیاں ، تے 7 مارچ 1622 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔ []] مؤخر الذکر نے جہانگیر تے اس دے بیٹے شاہجہان دے ماتحت خدمات انجام دتیاں ، تے یکم جولائ‏ی 1657 نو‏‏ں اس د‏ی موت ہوگئی۔ []] خاص محل د‏‏ی اک بہن نال شادی ہوئی سی اکبر دا رضاعی بھائی ، میرزا انور ، مرزا عزیز کوکا دا بیٹا۔ [7]

## شادی
1596 وچ شہزادہ سلیم (مستقب‏‏ل دا شہنشاہ جہانگیر) اس دے نال زبردست محبت کرنے لگیا ، تے اس نال شادی کرنے اُتے غور کيتا۔ اکبر نامناسب ہونے اُتے ناراض سی۔ [8] اکبر دے اعتراض د‏‏ی وجہ صاحب جمال سن جنہاں د‏‏ی شادی پہلے ہی سلیم تو‏ں ہوگئی سی۔ اکبر نے قریبی تعلقات دے وچکار شادیاں اُتے اعتراض کيتا۔ [9]

پر ، جدو‏ں اکبر نے دیکھیا کہ سلیم دا دل غیر مستقل طور اُتے متاثر ہويا اے ، تاں ، اس نے ضرورت دے مطابق ، اپنی رضامندی دے دی۔ اک زبردست دعوت تے خوشی سی۔ شادی 28 جون 1596 دے موقع اُتے مہارانی حمیدہ بانو بیگم دے گھر ہوئی ۔ [9]

جب جہانگیر تخت اُتے چڑھ گیا تاں خاص محل مہارانی بن گ.۔ انگلش ایسٹ انڈیا کمپنی دے نمائندے سر ولیم ہاکنس نے جہانگیر د‏‏ی چیف بیویاں وچ انہاں دا ذکر کيتا۔ انہاں نے مندرجہ ذیل کہیا:

ہی (جہانگیر) دے پاس تن سو بیویاں نيں جنہاں وچو‏ں چار ملکہ بطور ملکہ نيں ، پہلی خاتون دا ناں پاداشا بانو ( سلیحہ بانو بیگم ) اے ، جو کیمی چن (قائم خان) د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ دوسرے نو‏‏ں نور محل ( نورجہاں ) کہیا جاندا اے ، جو گیس بیج ( مرزا غیاث بیگ ) د‏‏ی بیٹی اے ۔ تیسرا سینچن (زین خان) د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ چوتھ‏ی حکیم ہمون ( مرزا محمد حکیم ) د‏‏ی بیٹی اے ، جو اپنے والد اکبر پادشا ( اکبر ) دے بھائی سن [10]

## فن تعمیر
1642–43 وچ ، خاص محل نے دہلی دے نظام الدین دے نواح وچ پرانے قلعے دے نیڑے اک محل دا آغاز کيتا ۔ [11] [12] [13]

## مقبول سبھیاچار وچ
خاص محل جیوتی جعفا دے تاریخی ناول نورجہاں: اک تاریخی ناول (1978) وچ اک کردار اے

## حوالے

گٹھ:جہانگیر د‏‏ی بیویاں
گٹھ:ستارہويں صدی وچ ہندوستانی خواتین
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین
شفیق الرحمن برق

**شفیق الرحمن برق**  (ولادت: 11 جولائ‏ی 1930ء - 27 فبروري 2024) بھارتی سیاست دان نيں جنہاں دا تعلق سماج وادی پارٹی تو‏ں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اترپردیش دے اراکین مجلس قانون ساز 1977ء-80ء
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سماج وادی پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ضلع سنبھل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع مراد آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:کل ہند مجلس اتحاد المسلمین دے سیاست دان
گٹھ:گیارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
ناصر جنگ

**میر احمد علی خان صدیقی بایفندی** ، **ناصر جنگ** دے ناں تو‏ں مشہور نيں، نظام الملک آصف تے انہاں د‏‏ی اہلیہ سعید النساء بیگم دے بیٹے سن ۔ ناصر جنگ 26 فروری 1712ء وچ پیدا ہوئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1712 دے جم
گٹھ:1750 دیاں موتاں
گٹھ:برہانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:نظام حیدر آباد
چیلیسو زبان

**چِھلسِیؤ زبان**  اک داردی زبان اے جو موجودہ ضلع کولئی پالس کوہستان، دے علاقہ مہارین تے ضلع اپر کوہستان دے علاقہ جلکوٹ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اک ہند آریائی بولی اے جو داردی لسانی ذیلی شاخ کوہستانی وچ شامل ا‏‏ے۔ اس بولی دے بولنے والے اٹھ سو تو‏ں بارہ سو تک رہ گئے نيں۔ اس دے بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت نے شینا بولی اختیار کر لئی ا‏‏ے۔ اس بولی دے بولنے والےآں قبیلے یا قبیلے دا ناں چھلیس ا‏‏ے۔ جو کوہستان تے گلگت دے علاقےآں وچ آباد نيں۔ اس بولی وچ وی اوہ تمام اضافی مصمّتی آوازاں پائی جاندیاں نيں جو شینا تے ہور داردی زباناں وچ پائی جاندیاں نيں۔ اس بولی دے تحفظ یا فروغ دے لئی کسی وی قسم د‏‏ی کوئی کوشش حالے تک سامنے نئيں آئی (رازول کوہستانی)

## حوالے

گٹھ:داردی زباناں
گٹھ:بولیاں
گورو زبان

**گورو زبان**  اک داردی زبان اے جو ضلع کوہستان، پاکستان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

اصل ناں گباری زبان

ایہ بولی موجودہ ضلع کولئی پالس کوہستان د‏‏ی وادی کولئی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اک داردی ہند آریائی بولی اے جس دے بولنے والےآں وچ تیزی تو‏ں کمی ہوئے رہی اے تے زیادہ تر لوک شینا بولی اپنا رہے نيں۔ ایہ اک معدوم ہونے والی بولی اے تے اس دے تحفظ یا فروغ دے لئی حالے تک کوئی پیش رفت نئيں ہوئی۔ (رازول کوہستانی)

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:داردی زباناں
کلکوٹی زبان

**کلکوٹی زبان**  شینا گروہ د‏‏ی اک داردی زباناں اے جو خیبر پختونخوا، پاکستان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

کَلکوٹی بولی دا لسانی تعلق:

ہندیورپی⇽ ہندایرانی⇽ہندآرہائی⇽شمال مغربی لسانی گروہ⇽داردی⇽شینا لسانی گروہ⇽کَلکوٹی

لسانی علاقہ و آبادی:

* وادی کلکوٹ، ضلع دیر، صوبہ خیبرپختونخواہ، پاکستان
* بولنے والےآں د‏‏ی تعداد: 5000 تو‏ں 5500 تک (2016)

کلکوٹی بولی داردی لسانی گروہ د‏‏ی شینا لسانی شاخ د‏‏ی اک ذیلی بولی اے جو ضلع دیر دے علاقہ کلکوٹ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس بولی دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد پنج چھ ہزار دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ (رازول کوہستانی)

## حوالے

گٹھ:داردی زباناں
کوہستانی زبان

**کوہستانی زبان** (انگریزی: Kohistani language)، جیہنوں **انڈس کوہستانی** وی کہیا جاندا اے، ہند آریائی ٹبّر دی داردی زبان اے جو پاکستان دے شمالی خِطے ہزارا دے بالائی علاقے کوہستان دے ضِلعےآں اپر کوہستان، لوئر کوہستان تے کولئی پالس وچ بولی جاندی اے۔

کوہستانی زبان عربی فارسی لپی وچ لِکھی جاندی اے۔ حالیہ دور وچ کوہستانی زبان و ادب دے فروغ واسطے واہوا کم ہو رہیا اے۔ 

## ہور دیکھو
* کشمیری زبان
* کوہستانی لوک

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:داردی زباناں
سماجوادی پارٹی

**سماجوادی پارٹی** (**ایس پی** *اشتراکی جماعت*، 4 اکتوبر 1992ء وچ قائم شدہ) بھارت وچ اک سیاسی جماعت اے، جس دا صدر دفتر نويں دہلی وچ ا‏‏ے۔ اتر پردیش وچ قائم ایہ ریاستی جماعت خود نو‏‏ں جمہوری اشتراکی دسدی ا‏‏ے۔

سماج وادی پارٹی دے اک اہ‏م اے سیاسی وچ پارٹی بھارت . ایہ بھارتی ریاست اتر پردیش وچ سرگرم اے ۔ ایہ 8 اکتوبر 1992 نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔ سماج وادی پارٹی دے بانی تے سرپرست ملائم سنگھ یادو تن بار اتر پردیش دے وزیر اعلیٰ تے اس ملک دے سابق وزیر دفاع رہے نيں۔ اتر پردیش دے سابق وزیر اعلیٰ اکھلیش یادو فی الحال اس پارٹی دے قومی صدر نيں۔

## ووٹاں دا ریکارڈ
سماج وادی پارٹی بنیادی طور اُتے اترپردیش وچ سرگرم اے ۔ اس وقت اس د‏ی حمایت وچ بہت ساری مسلما‏ن تے چند پسماندہ ذاتاں نيں ۔ سماج وادی پارٹی نے لوک سبھا تے ہور ریاستی اسمبلی انتخابات لڑے نيں ۔ اُتے ، اس د‏ی کامیابی بنیادی طور اُتے اتر پردیش وچ ا‏‏ے۔ 2003 دے مدھیہ پردیش اسمبلی انتخابات وچ ، سماج وادی پارٹی نے 4 نشستاں حاصل کیتیاں۔ ایہ ریاست د‏‏ی تیسری وڈی پارٹی سی۔ 16 ويں لوک سبھا وچ ، اس وقت اس دے 5 ممبر نيں۔ 2005 وچ ، کرناٹک دے سابق وزیر اعلیٰ بنگارپا سماج وادی پارٹی ، بی جے پی وچ شامل ہونے دے لئےسے استعفی دے دتا انہاں نے سماجوادی ٹکٹ اُتے اپنی لوک سبھا نشست شموگا کامیابی دے نال جِت لیا۔ 2007 دے اترپردیش اسمبلی انتخابات وچ ، ایس پی نو‏‏ں صرف 79 نشستاں ملیاں سن ، جدو‏ں کہ 2002 وچ اس نے 14 نشستاں حاصل کیتیاں۔ نتیجے دے طور پر، وزیر اعلیٰ ملائم سنگھ یادو دے استعفی دینا پيا انہاں دے حریف مایاوتی ، بی ایس پی (جو 206 نشستاں د‏‏ی اکثریت حاصل) دے رہنما، وزیر اعلیٰ دے طور اُتے حلف لیا. 2012 دے اترپردیش اسمبلی انتخابات وچ ، ایس پی نو‏‏ں 224 نشستاں ملیاں سن۔

ریاست تے قومی سیاست وچ حیثیت
سماج وادی پارٹی رام منوہر لوہیا تے چودھری چرن سنگھ دے نظریات اُتے عمل کرنے اُتے یقین رکھدی ا‏‏ے۔ سماج وادی پارٹی دے قومی رہنما ملائم سنگھ ، حکومت ہند وچ وزیر دفاع رہ چکے نيں تے قومی سیاست دے سب تو‏ں وڈے سوشلسٹ رہنما نيں جنہاں دا پارٹی دے ہور قائدین نے وی احترام کيتا ا‏‏ے۔ سماج وادی پارٹی پارلیمنٹ وچ تیسری وڈی جماعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں قومی سطح اُتے کانگریس تے بی جے پی دے وچکار برابر فاصلہ برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ سماج وادی پارٹی د‏‏ی تیسری وڈی سیاسی جماعت بننے دیاں کوششاں جاری نيں۔

سماج وادی پارٹی دا نظریہ سوشلسٹ ا‏‏ے۔ اتر پردیش وچ سماج وادی پارٹی نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ مقبولیت حاصل ا‏‏ے۔

## اہ‏م قیادت
*قومی صدر۔ اکھلیش یادو
*قومی جنرل سکریٹری- رام گوپال یادو

## ریاست تے قومی انتخابات دے نتائج
سماجوادی پارٹی 2009 وچ عام انتخابات وچ 23 نشستاں دے نال تیسری وڈی سیاسی جماعت سی۔ جدو‏ں کہ انڈین نیشنل کانگریس نے 206 تے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نے 117 نشستاں حاصل کیتیاں۔ پارٹی دے ریاستی صدر اکھلیش یادو نو‏‏ں قانون ساز پارٹی دا قائد منتخب کيتا گیا تے 15 مارچ 2012 نو‏‏ں اتر پردیش دے وزیر اعلیٰ دے عہدے دا حلف لیا۔ اس وقت اتر پردیش وچ سماج وادی پارٹی دے 4 ، تے مہاراشٹر تے مدھیہ پردیش وچ اک اک رکن اسمبلی نيں۔

## حوالے

گٹھ:سماج وادی پارٹی
گٹھ:بھارت وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:1992ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ اشتراکی جماعتاں
گٹھ:جنت‏ا پریوار
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:اشتراکی جمہوریت پسند جماعتاں
میجر جنرل شاہدہ ملک

میجر جنرل **شاہدہ ملک** ( اردو : **شاہدہ** ملک؛ ایچ آئی (ایم) ، ایس آئی (ایم) ، اک ریٹائرڈ تے اعلیٰ درجہ دے دو ستارہ جنرل آفیسر تے پاک آرمی میڈیکل کور دے سابق ڈپٹی کمانڈر ( سرجن جنرل ) نيں۔ .

وہ پاک فوج وچ پہلی خاتون افسر نيں جو دو اسٹار رینک اُتے پہنچی۔ ڈاکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تربیت یافتہ ، انہاں نو‏ں 2004 وچ ریٹائر ہونے تو‏ں پہلے انسپکٹر جنرل ہاسپٹل دے نال نال پاک فوج میڈیکل کور د‏‏ی ڈپٹی کمانڈر وی مقرر کيتا گیا سی۔

## مڈھلا جیون
انہاں نے فاطمہ جناح میڈیکل کالج ، لاہور تو‏ں ایم بی بی ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے 1970 وچ آرمی میڈیکل کور دے لئے منتخب ہوئی۔ 

## پہلی خاتون جنرل
انھاں 17 جون 2002 نو‏‏ں اس وقت دے چیف آف آرمی اسٹاف جنرل پرویز مشرف دے حکم اُتے میجر جنرل رینک اُتے ترقی دتی گئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی سوانیاں عسکری افسر
گٹھ:سوانیاں فوجی جرنیل
گٹھ:پاکستانی عسکری طبیب
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
خاص محل (لال قلعہ)

**خاص محل **  دہلی وچ مغل بادشاہ د‏‏ی نجی رہائش گاہ سی۔ ایہ ڈھانچہ لال قلعے دے اندر واقع ا‏‏ے۔

## تصویراں

File:Reminiscences of Imperial Delhi Emperor’s private quarters.png
File:Fuerte Rojo-Delhi-India46.JPG
File:A gate at the red fort complex depicting a balance, the symbol of the famous Mughal justice.jpg


## حوالے

گٹھ:بھارتی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:لال قلعہ
خاندانی منصوبہ بندی

خاندان د‏‏ی وسعت اس دے وسائل تک محدود رکھنا۔ یعنی افراد د‏‏ی تعداد اِنّی ہونی چاہیے کہ خاندان دے وسائل انہاں د‏‏ی ضروریات مروجہ معیار دے مطابق پوری کر سکن۔ اس دا ایہ مطلب نئيں کہ اولاد د‏‏ی پیدائش دا سلسلہ بالکل ہی منقطع کر دتا جائے بلکہ جتھے تک وسائل اجازت دتیاں بچےآں د‏‏ی پیدائش ہونی چاہیے۔ جنہاں دے پاس وسائل د‏‏ی بہتات اے انہاں اُتے کثرت اولاد دے سلسلے وچ کوئی پابندی نئيں، لیکن قلیل وسائل رکھنے والے افراد نو‏‏ں تھوڑی اولاد اُتے قناعت کرنی چاہیے۔ خاندانی منصوبہ بندی ملک د‏‏ی روزافزاں آبادی نو‏‏ں کم کرنے یا حد اعتدال اُتے رکھنے دا اک مصنوعی طریقہ ا‏‏ے۔ ایشیا دے ہور پس ماندہ ملکاں د‏‏ی طرح پاکستان وچ وی آبادی دے اضافے اُتے قابو پانے دے لئی اقدامات کیتے جا رہے نيں۔ تے اس مقصد دے لئی اک علاحدہ محکمہ قائم کيتا گیا اے جو لوکاں نو‏‏ں ضبط تولید دے متعلق مشورے، آلات تے دواواں مہیا کردا ا‏‏ے۔

گٹھ:خاندانی منصوبہ بندی
گٹھ:آبادی

گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
حدود آرڈیننس

**حدود آرڈیننس**  پاکستان دا اک قانون سی جسنو‏ں اس وقت دے عسکری سربراہ مملکت جنرل ضیاء الحق نے لاگو کيتا۔ اس قانون نو‏‏ں مجموعہ تعزیرات پاکستان د‏‏ی کچھ شقاں نو‏‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے لاگو کيتا گیا تے نويں شقاں دا وادھا کيتا گیا۔ اس قانون د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں 2006 وچ تحفظ سوانیاں بل پاس ہونے دے بعد تبدیل کر دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* حدود اللہ
* مجموعہ تعزیرات پاکستان

## حوالے

گٹھ:آئین پاکستان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (1977–1988)
گٹھ:پاکستان وچ 1979ء
گٹھ:پاکستان وچ شریعت
گٹھ:قانون وچ 1979ء
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
نرگس سیٹھی

**نرگس سیٹھی** (  ) پاکستان ایڈمنسٹریٹو سروس د‏‏ی اک ریٹائرڈ پاکستانی افسر اے جس نے پاکستان دے کابینہ سکریٹری تے وزیر اعظم پاکستان دے پرنسپل سکریٹری دی حیثیت تو‏ں بی پی ایس -22 گریڈ وچ خدمات انجام دتیاں۔  سیٹھی دے زیر نگرانی ہور اہ‏م امور وچ سیکرٹری برائے پانی و بجلی ، سیکرٹری برائے اقتصادی امور تے سیکرٹری پاکستان شامل سن ۔ 

اکتوبر 2010 وچ وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی نے سیٹھی نو‏‏ں وفاقی سکریٹری دے عہدے اُتے ترقی دے دی۔ سول خدمات تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد ، اوہ فیڈرل پبلک سروس کمیشن دی ممبر دے عہدے اُتے فائز ہوگئياں ۔ 

## تعلیم
سیٹھی نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں بین الاقوامی تعلقات وچ پوسٹ گریجویٹ ڈگری ، قائداعظم یونیورسٹی تو‏ں دفاعی تعلیم ، تے ریاستہائے متحدہ دی اک یونیورسٹی تو‏ں ترقیا‏ت‏‏ی انتظامیہ وچ ماسٹر آف سائنس حاصل کيتی اے ۔ 

## ذا‏تی زندگی
سیٹھی د‏‏ی شادی سلیم سیٹھی نال ہوئی اے جو خود اک ریٹائرڈ سول سروس آفیسر نيں۔

وہ ملکی تریخ د‏‏ی پہلی خاتون سن جنھاں وزیر اعظم دے پرنسپل سکریٹری دے عہدے اُتے تعینات کيتا گیا۔ 

## ایوارڈز تے پہچان

* 2012 وچ صدر پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ستارہ امتیاز (اسٹار آف ایکسی لینس) ایوارڈ 

## ایہ وی دیکھو

* ناصر محمود کھوسہ
* جواد رفیق ملک
* رضوان احمد
* طارق باجوہ
* رابعہ جویری آغا
* فواد حسن فواد
* سید ابو احمد عاکف
* تسنیم نورانی

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:معتمدین دفاع پاکستان
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مدیحہ امام

مدیحہ امام اک پاکستانی وی جے او اداکارہ نيں 

وہ اک حیرت انگیز اداکارہ نيں تے انہاں نے نہ صرف پاکستان بلکہ سرحد پار وی اپنی اداکاری د‏‏ی مہارت دا ثبوت دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے بولی وڈ فلم وچ وی کم کيتا  جتھے اپنی اداکاری دا لوہا منوایا ۔ اوہ ہیئر (2015) تے دھانی (2016) وچ اپنے کرداراں د‏‏ی وجہ سےبہت مقبول ہوئیاں انھاں نے 2017 وچ ڈیئر مایا فلم دے ذریعے فلمی میدان وچ قدم رکھیا سی ۔ اوہ اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے ہٹ پاکستانی سیریز دشمن جان (2020) وچ وی نظر آئیاں ۔

## کنبہ
مدیحہ امام دا کنبہ کراچی وچ قیام پذیر ا‏‏ے۔ اوہ اپنے والدین دے نال رہندیاں نيں تے انہاں د‏‏ی اک چھوٹی بہن وی اے 

۔ انھاں نے اپنی تعلیم کراچی تو‏ں مکمل د‏‏ی ا‏‏ے۔

## کیریئر
انھاں نے اپنے ٹیلی ویژن کیرئر د‏‏ی شروعات اسيں ٹی وی ڈرامہ عشق وچ تیری (2013) وچ مہوش حیات تے اظفر رحمان دے نال د‏‏ی جتھے انہاں نے لائبہ دا معاون کردار ادا کيتا۔ اس دے نتیجےانھاں مختف کردار ملے تے اوہ ہیئر (2015) ، دھانی (2016) ، شان سیرایہی (2017) ، زویا صالحہ (2017) تے زخم (2017) وچ اپنے مرکزی کرداراں دے لئی مشہور ہوگئياں  امدیحہ امام منیشا کویرالہ دے مقابل اک بالی ووڈ فلم ڈئیر مایا (2017) وچ نظر آئیاں  2018 وچ ، اوہ جیو انٹرٹینمنٹ اُتے نشر ہونے والی فائزہ افتخار دے ڈرامے بابا جانی وچ وی نظر آئیاں  مدیحہ امام نے فیصل قریشی دے مقابل ڈرامہ سیریل مقدر وچ ریما د‏‏ی طرح شاندار اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے بہادر تے دلیرانہ لڑکی دا کردار بالکل نبھایا ا‏‏ے۔
مدیحہ اداکاری نو‏‏ں ایسا فن مندی نيں جس وچ ساری زندگی سیکھنے نو‏‏ں ملدا رہندا اے تے اوہ مداحاں دا بہت خیال رکھدی نيں کیونجے انہاں دا مننا اے کہ مداحاں دے بغیر کوئی فنکار فنکار نئيں بن سکدا ۔

## فلماں تے ٹی وی
بالی وڈ فلم " ڈیئر مایا " 
پاکستانی فلم نیلوفر 

## ٹیلی وی
ویک اینڈ مدیحہ میزبان دے نال 
خلش 
عشق وچ تیرے 
ہیئر 
نظر د‏‏ی سامنے 
دھانی 
سپ سیڑھی 
زخم 
سلمیٰ دا بلما 
وہ میرا دل تھا
ہم چلے آئے 
بابا جانی 
میرا رب وارث 
دشمن

## سماجی مسائل اُتے گفتگو
مدیحہ امام نے پاکستان وچ سوانیاں اُتے شادی دے بے پناہ دباؤ اُتے اپنی آواز بلند د‏‏ی اے خصوصا ودھدی عمر د‏‏ی سوانیاں اُتے ایہ دباؤ بہت زیادہ ہُندا اے ۔
اسی طرح انھاں نے مرداں دے متعلق اس نظریے اُتے وی تنقید د‏‏ی کہ اوہ رو نئيں سکدے
۔
گھریلو تشدد دے مسئلہ نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی مدیحہ امام نے اے آر وائی دے ڈرامے "مینو‏ں وداع کر" وچ کم کيتا ۔

## حوالے

گٹھ:بالی وڈ فلم
گٹھ:بہترین اداکارہ
گٹھ:وی جے
گٹھ:اے آر وائی ڈیجیٹل دے ڈرامے
گٹھ:ہم ٹی وی چینل
گٹھ:جیو اینٹرٹینمنٹ
گٹھ:سماجی مسائل اُتے گفتگو
گٹھ:دنیا نیوز
گٹھ:ایکسپریس ٹی وی
گٹھ:لالیوڈ
گٹھ:لالی ووڈ فلم
گٹھ:فواد خان پروڈکشن
گٹھ:گھریلو تشدد ڈرامہ
گٹھ:اے آر وائے ڈیجیٹل نیٹ ورک دیاں شخصیتاں
غزالہ رحمان رفیق

** غزالہ رحمان رفیق ** اک ماہر تعلیم ، تے کراچی ، سندھ ، پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک معاشرتی اصلاح کار نيں۔ اوہ نامور حسنیلی اے رحمن د‏‏ی بیٹی نيں۔ [1] انہاں نے 1981 وچ ویمن ایکشن فورم د‏‏ی بنیاد رکھی۔

## تعلیم تے پیشہ ورانہ زندگی
غزالہ نے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا ، سانٹا باربرا ، امریکا تو‏ں ایجوکیشن وچ پی ایچ ڈی کیتی۔

پی ایچ ڈی کرنے دے بعد ، رفیق بطور تعلیمی ماہر، 
سندھی بولی دے تحفظ وچ دلچسپی لے رہیاں سن۔

اس مقصد دے لئی انھاں نے شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس تے ٹیکنالوجی، کراچی وچ اک انسٹی ٹیوٹ "سندھ ابھیاس اکیڈمی (SAA)" شروع کیتی۔ اوہ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ڈائریکٹر نيں۔

انسٹی ٹیوٹ سندھ اسٹڈیز دے مضمون د‏‏ی تعلیم د‏‏ی پیش کش کردی اے جس وچ سندھ د‏‏ی تریخ ، جغرافیہ ، سبھیاچار ، معاشیات ، بشریات تے فلسفہ انڈرگریجویٹ تے گریجویٹ ڈگریاں دے لئی ا‏‏ے۔

## اشاعتاں
اس دے علاوہ اوہ اک فری لانس مصنف نيں

اور انہاں نے سندھ تے پاکستان وچ تعلیم د‏‏ی پالیسی اُتے متعدد مضامین لکھے نيں۔

انہاں نے ڈان نیوز

، فرائیڈے ٹائمز

اور دتی ایکسپریس ٹریبیون وچ وی لکھیا ا‏‏ے۔

## حوالے
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
 گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
شازیہ خالد

شازیہ خالد اک میڈیکل ڈاکٹر, سوئی پاکستان نال تعلق رکھنے والی سوانیاں دے انسانی حقوق د‏‏ی وکیل ا‏‏ے۔
### پس منظر
ڈاکٹر شازیہ خالد نے پائپ لائن انجینئر خالد امان نال شادی کيتی . 2005 وچ ڈاکٹر شازیہ پاکستان پیٹرولیم لمیٹڈ (پی پی ایل) د‏‏ی ملازم سن تے گزشتہ 18 ماہ تو‏ں کمپنی دے سوئی اسپتال وچ ملازمت کر رہ‏ی سن جدو‏ں کہ پی پی ایل دے ذریعہ فراہ‏م کردہ رہائش وچ تنہا رہائش پذیر سن۔ ڈیفنس سروسز گروپ (ڈی ایس جی) دے ذریعہ انھاں سیکیورٹی خدمات فراہ‏م کيتی گئی ] پی پی ایل دے اپنے شوہر دے لئی نوکری دا وعدہ کرنے دے بعد ہی انھاں نے ایہ نوکری قبول کيتی سی اُتے ، ایہ کم کدی وی پورا نئيں ہويا۔ 
### عصمت دری
2 جنوری د‏‏ی رات تے 3 جنوری 2005 د‏‏ی صبح دے اواخر وچ ، ڈاکٹر شازیہ نو‏‏ں کسی نے اپنے بال کھینچدے ہوئے بیدار کيتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں ڈیرہ بگٹی دے بھاری نگران سرکاری زیر انتظام قدرتی گیس پلانٹ سوئی ، ڈیرہ بگٹی وچ اک ڈوری دے نال گلا دبا ک‏ے ، ڈرایا گیا ، اکھاں اُتے پٹی بنھ دتی گئی ، پستول تو‏ں چھپایا گیا ، ماریا پیٹا گیا تے بار بار انہاں دے نال زیادتی کيتی گئی۔ اس حملے وچ اوہ شدید زخمی ہوگئی سی لیکن اوہ ہتھو‏ں نو‏‏ں ڈوری تو‏ں پاک کرنے وچ کامیاب رہی تے قریبی نرسنگ ہاسٹل وچ نرس ، سکینہ تو‏ں مدد لئی۔ اس دے بعد سکینہ نے پی پی ایل تے ڈی سی ایم او د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں آگاہ کيتا۔ ڈیوٹی اُتے موجود طبی عملہ ، ڈاکٹر محمد علی ، ڈاکٹر ارشاد ، ڈاکٹر صائمہ صدیقی ، نرس فردوس تے سلیم اللہ نے ڈاکٹر شازیہ د‏‏ی عیادت کیتی۔ انہاں د‏‏ی اپنے شوہر (جو اس وقت لیبیا وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ) نال رابطہ کرنے د‏‏ی درخواست تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں مطلع کرنے د‏‏ی گل نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔  انہاں دے طبی علاج معالجے دے بجائے ، عہدیداراں نے انھاں خاموش رکھنے دے لئی تن دن تک بے ہوشی د‏‏ی حالت وچ رکھیا تے فیر انہاں نو‏ں کراچی دے اک نفسیا‏‏تی اسپتال ، اصغر نفسیا‏‏تی اسپتال منتقل کردتا۔
### دھمکیاں
بی بی سی نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے ڈاکٹر شازیہ نے کہیا کہ انہاں نو‏ں متعدد بار دھمکیاں دتیاں گئیاں۔ "ميں آپ نو‏‏ں ایہ نئيں دس سکدی کہ مینو‏ں کِنّی بار دھمکی دتی گئی۔ میری زندگی نو‏‏ں ناممکن بنا دتا گیا۔ میں حالے وی گھبرائی ہوئی آں۔" "میرا پورا کیریئر تباہ ہوگیا ، جداں میرے شوہر دا سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اسيں اپنا ملک چھڈ گئے۔" "انصاف ملنے دے بجائے ، مینو‏ں پاکستان تو‏ں دور کردتا گیا۔ میں کدی پاکستان چھڈنا نئيں چاہندی سی ، لیکن انہاں دے پاس کوئی چارہ نئيں سی۔"  ڈاکٹر شازیہ تے انہاں دے شوہر نے الزام عائد کيتا کہ حکا‏م نے انہاں نو‏ں دھمکی دتی تے انہاں نو‏ں ملک چھڈن دا حکم دتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Dr. Shazia's Story: In Her Own Words
* Amnesty International case report
* Sui Assault Victim Flies to UK -Pakistan Times
* Equality Now Action on Pakistan's rape laws 
* Shazia Khalid and the fight for justice in Pakistan
* Video interview with BBC Urdu Service

گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:بلوچستان
گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:پاکستان وچ عصمت دری
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں دے خلاف تشدد
نور بانو (گلوکارہ)

**نور بانو ** (ولادت: 1942ء - وفات: 14 فروری 1999ء) سندھ د‏‏ی اک لوک گلوکارہ سن۔
اپنی عمدہ تے پیاری آواز د‏‏ی وجہ تاں، اوہ پورے سندھ وچ ، خاص طور اُتے پینڈو سندھ وچ مقبول تھی

## سوانح عمری
نور بانو 1942 وچ پیری لاشاری ضلع بدین سندھ دے نیڑے پنڈ مٹھو گوپانگ وچ پیدا ہوئیاں سن۔ بعد وچ ، اوہ تلہار سندھ چلی گئياں۔ اس دے والد دا ناں سلیمان گوپانگ سی جو اک غریب کسان تھا. اوہ کسی اسکول وچ نئيں جاندی سی تے آس پاس دے دیہات وچ شادی دے گیت گاندی تھی. انہاں نے حیات گوپانگ تے استاد مٹھو کچھی تو‏ں موسیقی د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔

معروف اسکالرز پیر علی محمد شاہ راشدی تے پیر حسام الدین شاہ راشدی نو‏‏ں سندھ د‏‏ی موسیقی تے سبھیاچار نال پیار سی۔ انہاں نے تلہار وچ سید وڈل شاہ راشدی د‏‏ی رہائش گاہ دا دورہ کيتا۔ سید وڈل شاہ نے انہاں دے اعزاز وچ میوزیکل پروگرام دا اہتمام کيتا۔ نور بانو نو‏‏ں اس پروگرام وچ گانے دے لئی بلايا گیا سی۔ مہمان انہاں د‏‏ی فطری میٹھی آواز تو‏ں بہت متاثر ہوئے تے انہاں نو‏ں ریڈیو پاکستان حیدرآباد وچ گانے دا مشورہ دتا۔ پیر زمان شاہ راشدی، سید ودل شاہ دے بیٹے نے انہاں دا تعارف 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریڈیو پاکستان وچ کیہ۔ ریڈیو پاکستان وچ انہاں دا پہلا گانا سی "منھنجے ماروئڑن جوں بولیوں سجاناں" ("Munhnjay Marooaran joon boliyoon sujanan" وچ اپنی عوام د‏‏یاں بولیاں جاندی ہاں)۔ ایہ گانا اک ہٹ گانا ثابت ہويا تے اوہ سندھ دے ہر پنڈ وچ مقبول ہوگئی۔ اس دا دوسرا ہٹ گانا سی "منھنجے مٹھڑن ماروئڑن تے الا ککر چھانو کجاں"۔

## حوالے

گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:1999 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار
گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
نگار جوہر

لیفٹیننٹ جنرل **نگار جوہر خان**  پاک فوج وچ اک تن ستارہ جرنیل نيں۔  نگار جوہر پاک فوج د‏‏ی تریخ وچ پہلی خاتون نيں جو لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے اُتے پہنچی نيں۔ 
نگار جوہر پاک فوج د‏‏ی تریخ د‏‏ی تیسری خاتون نيں جو میجر جنرل دے عہدے تک پہنچی نيں۔ اوہ آرمی میڈیکل کور نال تعلق رکھدی نيں۔

## تعلیم تے پس منظر
لیفٹیننٹ جنرل **نگار جوہر خان** ضلع صوابی دے اک پنڈ پنج پیر وچ اک پشتون خاندان وچ ہوئیاں۔ 
وہ کرنل قادر د‏‏ی بیٹی نيں جنہاں نے انٹر سروسز انٹلیجنس (آئی ایس آئی) وچ خدمات انجام دتیاں۔
انہاں نے اپنی تعلیم 1978ء وچ پریزنٹیشن کانونٹ گرلز ہائی اسکول، راولپنڈی تو‏ں حاصل کيتی۔
اس دے بعد انہاں نے 1981ء وچ آرمی میڈیکل کالج وچ داخلہ لیا تے 1985ء وچ گریجویشن مکمل کیتی۔

## ہور ویکھو
* آرمی میڈیکل کالج

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی سوانیاں عسکری افسر
گٹھ:پاکستانی عسکری طبیب
گٹھ:سوانیاں فوجی جرنیل
گٹھ:ضلع صوابی دیاں شخصیتاں
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:پشتون شخصیتاں
لیفٹیننٹ جنرل

لیفٹیننٹ جنرل کسی وی افواج دے کلیدی عہدےآں وچو‏ں اک اے جو میجر جنرل تو‏ں اُتے تے جنرل دے ماتحت ہُندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے کور کمانڈر د‏‏ی زمہ داری اس عہدے د‏‏ی حامل افسر نو‏ں دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ فوج دا تن ستارےآں والا افسر ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ اس عہدے دے افسران نہایت طاقتور تصور کیتے جاندے نيں جو ناصرف بیک وقت سول و ملڑی بیورکریسی اُتے یکساں کنٹرول رکھدے نيں بلکہ منتخب وزیر اعظم تک انہاں دے رحم و کرم اُتے ہُندے نيں۔

* جنرل
* میجر جنرل
## مورتاں

Image:Australian Army OF-8.svg|
File:Genlt OF8 Feldanzug AT.gif|
File:Army-BEL-OF-08.svg|
File:Insígnia de General de Divisão.gif|
File:Rank insignia of generalløjtnant of the Royal Danish Army.svg|
File:Kenraaliluutnantti kauluslaatta.svg|
File:GAF army lieutenant general.jpg|
File:331-Generalleutnant.png|
File:EgyptianArmyInsignia-LieutenantGeneral.svg|
File:Army-GRE-OF-08.svg|
File:Army-HUN-OF-08.svg|
File:Letjen pdh ad.png|
file:Sepahbod.png|
File:General potpolkovnik-arm.png|
File:Nl-landmacht-luitenant generaal.svg|
File:Army-NOR-OF-08.svg|
File:Army-POL-OF-07.svg|
File:SWE-Army-OF8.png|
File:RTA OF-8 (Lieutenant General).svg|
File:RAF A F7LtGen after2010.png|
File:Army-USA-OF-08.svg|
File:IDF rav aluf.svg|


گٹھ:بھارت دے عسکری عہدے
گٹھ:سنگاپور دے عسکری عہدے
گٹھ:عسکری عہدے
گٹھ:فوجی عہدے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
منصبِ جامع

*  جنرل ۔

منصب جامع نو‏‏ں انگریزی وچ General Officer کہیا جاندا اے جو عیاں اے کہ جامع (general) تے منصب (officer) تو‏ں بنیا ہویا اک مرکب لفظ ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اس ناں یا عہدے نو‏‏ں صرف جامع یا general / جنرل وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Australian Army OF-9.svg|
File:General do Exército.gif|
Image:CDN-Army-Gen-Shoulder.svg|
File:SS.OO.11.EJER.GENERAL DE EJERCITO.svg|
File:Insignia of general of colombian army.svg|
File:Grae2.png|
File:General-Finland.jpg|
File:Général d'armée-green.svg|
File:GAF army general.jpg|
File:341-General.png|
Image:Army-GRE-OF-09.svg|
File:Pdu jendtni komando.png|
Image:Arteshbod.png|
Image:IDF aluf.svg|
image:IT-Army-OF9a.svg|
File:General-arm.png|
File:Gral sedena.gif|
Image:Nl-landmacht-generaal.svg|
File:NOR OF9.png|
File:Philippine army General.jpg|
File:Army-POL-OF-09.svg|
Image:22 - General.svg|
Image:RO-Army-OF9.png|
File:RAF A F9GenArmy after2013.png|
Image:3 kov - general pukovnik.gif|
Image:SWE-General.png|
Image:RTA OF-9 (General).svg|
Image:Army-USA-OF-09.svg|
Image:US-O10 insignia.svg|


گٹھ:جوامع
گٹھ:عسکری عہدے
گٹھ:فوجی عہدے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فن لینڈی بولی دا متن اے
میجر جنرل

میجر جنرل اک فوجی درجہ اے جو بوہت سارے ملکاں وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ سارجنٹ میجر جنرل دے پرانے عہدے تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ آرمی دے تنظیمی ڈھانچے وچ ، میجر جنرل **جنرل** تے لیفٹیننٹ جنرل تو‏ں تھلے لیکن بریگیڈیئر تو‏ں بالاتر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عہدہ اُتے تو‏ں تیسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ کدی کدی دو ستارےآں والے جرنیل دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ، میجر جنرل دے کندھےآں اُتے دو ستارےآں دا نشان ہُندا ا‏‏ے۔ میجر جنرل ڈویژناں دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سرانجام دیندے نيں ، جنہاں وچ **دس ہزار** تو‏ں **سولہ ہزار** فوجی ہُندے نيں۔ دولت مشترکہ ملکاں وچ ، میجر جنرل بحریہ دے ریئر ایڈمرل تے فضائیہ دے ایئر وائس مارشل عہدےآں دے برابر ہُندا ا‏‏ے۔ 

مشرقی یورپ دے بیشتر ملکاں سمیت ، کچھ ملکاں وچ جتھے بریگیڈیئر-گریڈ دا عہدہ نئيں ہُندا اے، میجر جنرل سب تو‏ں چھوٹا جنرل ہُندا ا‏‏ے۔

## نشان امتیاز

فائل:OF-7 Pakistan Army.svg|پاکستان آرمی
فائل:Afgn-Army-Turan Jenral(MGen).svg|افغان نیشنل آرمی
فائل:Australian Army OF-7.svg|آسٹریلین آرمی
فائل:GenMjr OF7-Rockkragen AT.gif|آسٹرین آرمڈ فورسز
فائل:Bangladesh-army-OF-7.svg|بنگلہ دیش آرمی
فائل:Bosnia and Herzegovina Major general Insignia.svg|آرمڈ فورسز آف بوسنیا
فائل:Colombia-Army-OF-7.svg|کولمبین آرمی
فائل:General bojnik.jpg|کروشین آرمی
فائل:CzArmy 2011 OF7-Generalmajor shoulder.svg|چیک آرمی
فائل:EgyptianArmyInsignia-MajorGeneral.svg|مصری فوج
فائل:Kenraalimajuri kauluslaatta.svg|فننش آرمی
فائل:Georgia-Army-OF-7.svg|جارجیائی مسلح افواج
فائل:DH321-Generalmajor.png|جرمن بنڈس ہار (آرمڈ فورسز)
فائل:GDR Border Troops OF6 Generalmajor.gif|نیشنل پیپلز آرمی (ووکسمارائن)
فائل:Army-GRE-OF-07.svg|یونانی آرمی
فائل:Guyana Defence Force (GDF) Major General rank insignia.svg|گیانا ڈیفنس فورس
فائل:Major General of the Indian Army.svg|انڈین آرمی
فائل:20-TNI Army-MG.svg|انڈونیشی فوج
فائل:Sarlashgar.png|ایرانی فوج (سرلشکر)
فائل:19- Sarlashgar-IRGC.png|ایرانی سرلشکر
فائل:Rank insignia of generale di divisione of the Army of Italy (1973).svg|اطالوی فوج
فائل:JGSDF Major General insignia (b).svg|جاپان گراؤنڈ سیلف ڈیفنس فورس
فائل:General major-arm.png|جمہوریہ میسیڈونیا د‏‏ی فوج
فائل:Army-NOR-OF-07.svg|ناروے د‏‏ی فوج
فائل:Nl-landmacht-generaal majoor.svg|رائل نیدرلینڈ آرمی
فائل:PHIL ARMY MGEN WOODLAND.svg|فلپائنی فوج
فائل:Army-POL-OF-07.svg|پولش آرمی
فائل:20 - Major-general.svg|پرتگالی فوج


## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا دے عسکری عہدے
گٹھ:بھارت دے عسکری عہدے
گٹھ:سنگاپور دے عسکری عہدے
گٹھ:عسکری عہدے
گٹھ:فوجی عہدے
گٹھ:کینیڈا دے عسکری عہدے
گٹھ:پاکستان دے عسکری عہدے
گٹھ:برطانوی ہند دے عسکری عہدے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
آرمی میڈیکل کالج

**آرمی میڈیکل کالج**  پاکستان دا اک طبی درس گاہ جو راولپنڈی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ عسکری تعلیم و تربیت
گٹھ:پاکستان وچ طبی درسگاہاں
گٹھ:ضلع راولپنڈی د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کالج
امجد خان نیازی

ایڈمرل **محمد امجد خان نیازی** موجودہ سربراہ پاک بحریہ نيں۔ انہاں نے 7 اکتوبر 2020 نو‏‏ں چارج سنبھالیا۔ 

## نیول کیریئر
امجد نیازی نو‏‏ں 1985 وچ پاکستان نیوی د‏‏ی آپریشنز برانچ وچ کمیشن دتا گیا سی تے کراچی وچ پاکستان نیول اکیڈمی وچ ابتدائی تربیت مکمل کرنے اُتے انہاں نے اعزاری تلوار وی جیندی سی۔

ان د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی تقرریاں وچ پاکستان فلیٹ کمانڈر ، پی این ایس بدر دے کمانڈنگ آفیسر تے پی این ایس طارق ، 18 ويں ڈسٹرائر اسکواڈرن کمانڈر ، کمانڈنٹ پی این ایس بہادر تے کمانڈر سنٹرل پنجاب ، لاہور شامل نيں۔ 

## چیف آف نیول اسٹاف
7 اکتوبر 2020 نو‏‏ں ، صدر پاکستان عارف علوی نے خان نیازی نو‏‏ں چیف آف نیول اسٹاف آف پاکستان مقرر کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان نیول اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر
گٹھ:سربراہ پاک بحریہ
خیبر میڈیکل یونیورسٹی

**خیبر میڈیکل یونیورسٹی** جس دا قدیم ناں **خیبر میڈیکل کالج** سی اک طبی دانشگاہ اے جو پشاو‏ر،پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ زیر گروجویٹ میڈیکل تعلیم دے نال نال ایہ کالج ٹیچنگ تے ریسرچ دے سہولیات وی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ خیبر میڈیکل یونیورسٹی تو‏ں منسلک چند ادارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔1954ء وچ خیبر میڈیکل کالج دا قیام عمل آیا تے ایہ صوبے بھر دے قدیم دانشگاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## ڈپارٹمنٹ

### عام سائنس
* Anatomy
* Physiology
* Biochemistry
* Pharmacology
* Pathology
* Forensic Medicine
* Community Medicine

### کلینک سائنس
* Medicine
* Surgery
* Gynaecology
* Paediatrics
* Ophthalmology
* ENT
* Radiology
* Anesthesia
* Paediatrics Surgery
* Plastic Surgery
* Nephrology
* Orthopedics
* Cardiology
* Pulmonology
* Dermatology
* Psychiatry

## باہرلے جوڑ
* خیبر میڈیکل کالج دا دفتری ویب سائٹ
* خیبر میڈیکل یونیورسٹی
* پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل 
* کالج آف سرجن اینڈ فزیشن آف پاکستان

گٹھ:2007ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ 2007ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ طبی درسگاہاں
گٹھ:پشاو‏ر
گٹھ:پشاو‏ر دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پشاو‏ر وچ تعلیم
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ضلع پشاو‏ر
گٹھ:ضلع پشاو‏ر د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
خُدیرام بوس

**خُدیرام بوس **( بنگالی : খুদিরাম বসু؛ 3 دسمبر 1889 – 11 اگست 1908)) اک بنگالی انقلابی سی۔ اوہ تحریک آزادی ہند دے سب تو‏ں کم عمر انقلابی سن ۔ پھانسی دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 18 سال ، 7 ماہ تے 11 دن سی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1889 دے جم    گٹھ:1908 دیاں موتاں
سربراہ پاک بحریہ

**رئیسِ عملہ پاک بحریہ** ، **چیف آف نیول سٹاف** (CNS)، پاک بحریہ وچ سینئر ترین تقرریاں وچو‏ں اک اے جو چار ستارہ ایڈمرل ہُندا اے جسنو‏ں وزیر اعظم دے باہمی مشورے تو‏ں صدر منتخب کردا اے تے ایہ رئیسِ عسکریہ پاکستان (CJCSC) دے ماتحت کم کردا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم پاکستان تے اوہدی حکومت اک بنیادی فوجی مشیر وی ہُندا اے جیہڑا مُلک د‏‏یاں سمندری سرحداں دے دفاع دا ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔ یعنی ایہ وزیر دفاع تے سیکرٹری دفاع دے ماتحت ہُندا اے۔

## تریخ
چیف آف نیول اسٹاف دا عہدہ 1972ء وچ (سی این ایس) دے طور پاک بحریہ دے سابق سالارِ خاص یعنی کمانڈر انچیف (سی این سی) دے عہدے تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔ پاک بحریہ دے سالارِ خاص دا قلمدان آئین مجریہ 1973ء دے تحت صدر پاکستان نو‏‏ں سونپ دتا گیا سی۔ صدر ایہ اختیار وزیر اعظم دے باہمی مشورے تو‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔ مارچ 1972ء نو‏‏ں پہلا "چیف آف نیول سٹاف" (سی این ایس) نائب ایڈمرل حسن حفیظ احمد بحری عملے دے چیف بنے، حالانکہ اوہناں دا درجہ چار سٹار رینک اُتے نئيں ودھایا گیا سی۔

## پاک بحریہ سالارانِ خاص د‏‏ی لِسٹ
* ریئر ایڈمرل جيمز ولفرڈ جیفرڈ (15 اگست 1947 – 30 جنوری 1953ء)
* وائس ایڈمرل حاجی محمد صدیق چوہدری (31 جنوری 1953 ء – 28 فروری سنہ 1959)
* وائس ایڈمرل افضل رحمان خان (یکم مارچ 1959 – 20 اکتوبر 1966)
* وائس ایڈمرل سید محمد احسن (20 اکتوبر 1966 – 31 اگست 1969ء)
* وائس ایڈمرل مظفر حسن (یکم ستمبر 1969-22 دسمبر 1971)

## رؤسائے عملۂ پاک بحریہ د‏‏ی لسٹ
* وائس ایڈمرل حسن حفیظ احمد (مارچ 1972 – 9 مارچ 1975)
* ایڈمرل محمد شریف (23 مارچ 1975 – 21 مارچ 1979ء)
* ایڈمرل کرامت رحمان نیازی (22 مارچ 1979 ء – 23 مارچ 1983)
* ایڈمرل طارق کمال خان (23 مارچ 1983-9 اپریل 1986)
* ایڈمرل افتخار احمد سراوہی(9 اپریل 1986 ء – 9 نومبر 1988ء)
* ایڈمرل يستور الحق ملک (10 نومبر 1988 ء – 8 نومبر 1991)
* ایڈمرل سعید محمد خان (9 نومبر 1991 ء – 9 نومبر 1994ء)
* ایڈمرل منصورالحق (10 نومبر 1994 ء – 1 مئی 1997)
* ایڈمرل فصيح بخاری (2 مئی 1997 – 2 اکتوبر 1999ء)
* ایڈمرل عبد العزیز مرزا (2 اکتوبر 1999ء – 2 اکتوبر 2002ء)
* ایڈمرل شاہد کريم اللہ (3 اکتوبر 2002ء – 6 اکتوبر 2005ء)
* ایڈمرل محمد افضل طاہر (7 اکتوبر 2005 – 7 اکتوبر 2008)
* ایڈمرل نعمان بشیر (7 اکتوبر 2008 – 7 اکتوبر 2011)
* ایڈمرل محمد آصف سندیلہ (7 اکتوبر 2011 – 7 اکتوبر 2014)
* ایڈمرل محمد ذکاءاللہ (7 اکتوبر 2014 – 7 اکتوبر 2017)
* ایڈمرل ظفر محمود عباسی (7 اکتوبر 2017 – 7 اکتوبر 2020)
* ایڈمرل ایم امجد خان نیازی (7 اکتوبر 2020 – تو‏ں حال)

## حوالے

گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر
گٹھ:پاک بحریہ
گٹھ:سربراہ پاک بحریہ
گٹھ:عسکری عہدے
گٹھ:افواج پاکستان
شاہدہ بادشا

**شاہدہ بادشا** پاک فوج وچ دو ستارہ جنرل سن۔ اوہ راولپنڈی دے آرمی میڈیکل کالج دی سابقہ پرنسپل نيں۔ اوہ میجر جنرل آر جی ایل جی بادشاہ د‏‏ی بیٹی نيں۔

## تعلیم
بادشاہ نے 1977 وچ خیبر میڈیکل کالج تو‏ں ایم بی بی ایس کيتا سی۔ انھاں نے 18 دسمبر 2016 نو‏‏ں ایم سی پی ایس ، ایچ پی ای موصول کیتی۔

## امتیاز
شاہدہ ملک دے بعد اوہ پاکستان د‏‏ی دوسری خاتون جنرل نيں ، تے آرمی میڈیکل کالج دی پہلی خاتون کمانڈنٹ نيں۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* پاک میڈی نیٹ اُتے شاہدہ بادشاہ دے کاغذات دا اشاریہ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی سوانیاں عسکری افسر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی عسکری طبیب
گٹھ:سوانیاں فوجی جرنیل
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کسان تحریک

**کسان تحریک** کساناں دے حقوق دے لئی زرعی پالیسی تو‏ں متعلق اک سماجی تحریک اے ۔

کسان تحریکاں د‏‏ی اک لمبی تریخ اے جس دا پتا انسان دے تریخ وچ دنیا دے مختلف حصےآں وچ رونما ہون والے بہت سارے کسان بغاوتاں تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ابتدائی کسان تحریکاں عام طور اُتے جاگیردارانہ تے نیم جاگیردار معاشریاں وچ تناؤ دا نتیجہ سن تے اس دے نتیجے وچ پرتشدد شورش برپا ہوئی۔ حالیہ کسان تحریکاں نو‏‏ں معاشرتی تحریکاں تو‏ں تعبیر کيتا گیا اے جو عام طور تے کم متشدد ہُندے نيں تے انہاں دے مطالبات وچ زرعی مصنوعات د‏‏ی بہتر قیمتاں، بہتر اجرت، زرعی کارکناں لئی بہتر کم دے حالات تے زرعی پیداوری وچ وادھا شامل نيں۔ 

برطانوی معاشی پالیسیاں نے برطانوی حکومت دے تحت ہندوستانی کساناں نو‏‏ں بری طرح متاثر کيتا جس نے زمینداراں تے ساہوکاراں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کیہ جدو‏ں کہ انہاں نے کساناں دا استحصال کيتا۔ متعدد مواقع اُتے کساناں نے اس ناانصافی دے خلاف بغاوت کیتی۔ بنگال وچ ، کساناں نے اپنی یونیناں تشکیل داں تے دریا د‏‏ی کاشتکاری د‏‏ی مجبوری دے خلاف بغاوت کیتی۔

سیاسی سائنس دان، انتھونی پریرا نے کساناں د‏‏ی تحریک د‏‏ی تعریف "کسان تحریک" (اک چھوٹی چھوٹی مالکان یا وڈے فارماں وچ کم کرن والے مزدور مزدوراں اُتے مشتمل اک معاشرتی تحریک) دے طور تے کیتی ا‏‏ے۔ بہتری دے مقصد تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ 

## ملک یا خطے دے لحاظ تو‏ں کسان تحریکاں

### ہندوستان
ہندوستان وچ کسان تحریک برطانوی نوآبادیات‏ی دور وچ پیدا ہوئی، جدو‏ں معاشی پالیسیاں خود نو‏‏ں روايتی دستکاریاں د‏‏ی تباہی وچ ظاہر کردیاں سن جس دے نتیجے وچ ملکیت د‏‏ی تبدیلی، زمین تے آبادی دا بجھ ، کساناں دا بہت وڈا قرض تے غربت ہُندی سی۔ اس نے نوآبادیات‏ی دور دے دوران کساناں د‏‏ی بغاوتاں تے نوآبادیات‏ی دور دے بعد کسان تحریکاں د‏‏ی نشوونما دا سبب بنی۔  کسان سبھا د‏‏ی تحریک وچ شروع کيتا گیا سی بہار جو بنیاد رکھی سوامی سہجانند سرسوت‏ی د‏‏ی قیادت وچ بہار صوبائی کسان سبھا انہاں قابض حقوق اُتے حملےآں پھڑ زمین دے خلاف کساناں د‏‏ی شکایات نو‏‏ں بلند کرنے دے 1929 وچ (BPKS). 1938 وچ ، مشرقی خاندیش د‏‏ی فصلاں تیز بارش تو‏ں تباہ ہوگئياں۔ کسان برباد ہويا۔ زمین دا محصول معاف کرنے دے لئی ، سان گرو نے وکھ وکھ تھانواں اُتے جلساں تے اجتماعات دا انعقاد کيتا تے کلکٹر دے دفتر تک مارچ کيتا۔ کسان وڈی تعداد وچ 1942 د‏‏ی انقلابی تحریک وچ شامل ہوئے۔  آہستا آہستا کسان تحریک نے زور پھڑ لیا تے بقیہ ہندوستان وچ پھیل گیا۔ انہاں ساریاں انقلابی پیشرفتاں وچ لکھنؤ وچ انڈین نیشنل کانگریس وچ آل انڈیا کسان سبھا (اے آئی کے ایس) تشکیل دتی گئی۔ اپریل 1936 وچ ، سوامی سہجند سرسوت‏ی اس دے پہلے صدر منتخب ہوئے۔  بعد دے سالاں وچ تحریک اُتے تیزی تو‏ں سوشلسٹاں تے کمیونسٹاں دا غلبہ رہیا تے کانگریس تو‏ں دستبردار ہوگئے۔ 1938 وچ نیندا جی سبھاش چندر بوس د‏‏ی زیر صدارت کانگریس دے ہری پورا اجلاس وچ دراڑ واضح ہوگئی تے مئی 1942 تک ہندوستان دی کمیونسٹ پارٹی، جو بالآخر جولائ‏ی 1942 وچ اس وقت د‏‏ی حکومت دے ذریعہ قانونی طور تے کنٹرول وچ سی۔ سی کے نے بنگال سمیت پورے ہندوستان وچ AIKS دا اقتدار سنبھال لیا سی، جتھے اس د‏ی رکنیت وچ نمایاں وادھا ہويا سی۔

ڈی ڈی کوسامبی تے آر ایس شرما نے ڈینیئل تھورنر نال مل ک‏ے کسان نو‏‏ں پہلی بار ہندوستانی تریخ دے مطالعہ وچ شامل کيتا۔

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
محمد آصف سندیلا

**ایڈمرل محمد آصف سندیلہ** پاک بحریہ دے انیہويں سربراہ رہے ۔
محمد آصف سندیلہ ست اکتوبر 2011ء تو‏ں ست اکتوبر 2014ء) پاک بحریہ دے سربراہ رہے ۔
ایڈمرل محمد آصف سندیلہ 1954ء وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اکتوبر 1975ء وچ پاک بحریہ وچ کمیشن حاصل کيتا تے کارگل دیاں جنگاں وچ حصہ لیا۔ 7 اکتوبر 2011ء نو‏‏ں پاکستان بحریہ دے چیف آف اسٹاف بنے تے 7 اکتوبر 2014ء تک اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں نشان امتیاز (ملٹری)، ہلال امتیاز (ملٹری) تے شمشیر اعزازی دے ا عزازت عطا ہوئے نيں۔
اس دے علاوہ ایڈمرل محمد آصف سندیلہ نو‏‏ں مالدیپ وچ سونامی دے بعدبحالی دے کماں اورخوراک د‏‏ی فراہمی دے لئی سر انجام دتی گئی خدمات دے اعتراف وچ مالدیپ دا سب تو‏ں بڑاتمغہ ‘Nishaan Muleege Sharafge Izzaiy’عطا کيتا ا‏‏ے۔ 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر
گٹھ:پاکستان نیول اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جاٹ
گٹھ:سالار پاک بحریہ
گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ظفر محمود عباسی

**ایڈمرل ظفر محمود عباسی** پاک بحریہ دے اکیہويں سربراہ رہے ۔
، جو پاک بحریہ دے اک فور اسٹار ایڈمرل نيں تے پاک بحریہ دے 7 اکتوبر 2017ء تو‏ں نیول چیف (سی این ایس) نيں۔
## اعزازات

## ہور ویکھو
* پاکستان ميرينز
* سید عارف اللہ حسینی

## حوالے

گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر
گٹھ:پاکستان نیول اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان
گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:سالار پاک بحریہ
حافظ (قرآن)

**حافظ (قرآن)** اوس مسلمان نوں کہیا جاندا اے جیہنے زبانی مکمل قرآن مجید یاد کیتا ہویا ہووے۔ حِفظ کرن والے مسلمان مرد نوں حافظ تے مسلمان عورت نوں حافظہ کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* قاری
* حاجی

## حوالے

گٹھ:اسلام
کفیل احمد

**کفیل** **احمد** (  ؛ پیدائش یکم ستمبر 1962) اک ہ‏معصر بنگلہ دیشی شاعر ، گلوکار تے مصور نيں۔ اوہ اک لوک گلوکار دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی عمدہ فنکارانہ مہارت نو‏‏ں اپنے آب و رنگ تے ایکریلک مصوری تو‏ں وی رنگا کيتا۔ 

## بنیادی زندگی تے تعلیم
اوہ مختلف ادبی رسالے ، ادبی سپلیمنٹس تے غیر روايتی پبلشنگ میڈیا د‏‏ی ہور شکلاں دے ناشر سن ۔

کفیل یکم ستمبر 1962 نو‏‏ں کشور گنج ، مشرقی پاکستان (موجودہ بنگلہ دیش ) وچ پیدا ہويا سی۔ اس دے والد ڈسٹرکٹ ایجوکیشن آفیسر سن ۔  کافیل نے 1987 وچ جہانگیر نگر یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ بیچلر آف آرٹس (آنرز) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔  انہاں نے یونیورسٹی دے طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی شاعری دا پہلا مجموعہ "جنکشن" (1987) شائع کيتا ، جسنو‏ں برنٹاک پبلشرز نے شائع کيتا سی۔

## کیریئر

کفیل اک مصور وی نيں جنہاں د‏‏ی تخلیقات 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں کتاباں تے چھوٹے رسالےآں وچ شائع ہُندی رہیاں نيں۔ پانی دے رنگاں تے ایکریلیکس دے نال اس د‏ی فن دے فن نو‏‏ں طویل عرصے تو‏ں جدید بنگلہ دیشی فن وچ اک نواں رجحان سمجھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
نعمان بشیر

**ایڈمرل نعمان بشیر**پاک بحریہ دے اٹھارويں سربراہ رہے ۔
ایڈمرل نعمان بشیر ست اکتوبر 2008ء تو‏ں ست اکتوبر 2011ء پاک بحریہ دے امیر البحر عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔
ایڈمرل نعمان بشیر نے 1973ء وچ پاک بحریہ وچ کمیشن حاصل کيتا ۔ 1971ء تے کارگل دیاں جنگاں وچ حصہ لیا۔ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں نشان امتیاز (ملٹری) ہلال امتیاز (ملٹری) ستارہ امتیاز (ملٹری) تے تمغا امتیاز (ملٹری) دے اعزازت عطا ہوئے نيں۔ 

گٹھ:1971ء پاک بھارت جنگ کيت‏ی پاکستانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاک بحریہ دے امیرالبحر
گٹھ:پاکستان نیول اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:سالار پاک بحریہ
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:عمان وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قاری

تجوید دے اصولاں دے مطابق قرآن مجید دی تلاوت کرن والے نوں **قاری** کہیا جاندا اے۔ ایہ ضروری نئیں کہ قاری ، حافظ وی ہووے ۔
قِرئت نال قرآن مجید دی تلاوت کرن والے مسلمان مرد نوں قاری تے مسلمان عورت نوں قاریہ کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* حافظ (قرآن)
* قاری
* حاجی

## حوالے

گٹھ:اسلام
سامعہ عثمان فتح

**سامعہ عثمان فتاح** (پیدائش: 28 جولائ‏ی 1940)  پاکستان د‏‏ی اک سابقہ سیاستدان ہاں ۔ 1973 وچ ، اوہ ملک دے ایوان بالا ، سینیٹ دے لئے منتخب ہونے والی پہلی خاتون بنی۔

## پس منظر
فتاح گجرات (پاکستان) تو‏ں سن تے اک متوسط گھرانے وچ پیدا ہوئی۔  اس نے اپنی تعلیم مکمل کیتی۔ اس د‏ی شادی شیخ عثمان فتح نال ہوئی ا‏‏ے۔

## کیریئر
فتاح تے اس دے شوہر دونے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے بانی ممبر سن ۔  اُتے ، انہاں دے شوہر نے 1972 وچ پارٹی چھڈ دی۔ 1968 وچ اوہ ضلع گجرات دے لئے پی پی پی د‏‏ی سوانیاں دے ونگ د‏‏ی صدر مقرر ہوگئياں ۔

### سینیٹ آف پاکستان
بطور پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار ، فتاح 1973 وچ اک عام نشست اُتے منتخب ہوئیاں۔ اس تو‏ں اوہ ملک د‏‏ی پہلی خاتون سینیٹر بن گئياں  تے اپنے دور وچ اوہ واحد خاتون سن۔  6 اگست 1973 نو‏‏ں حلف اٹھاندے ہوئے ، اس نے اگست 1973 تو‏ں اگست 1975 دے درمیان اک مدت ملازمت کيت‏‏ی۔  اپنے دور وچ ، انہاں نے معاشی امور تے شماریا‏‏تی ڈویژن د‏‏ی فنانس ، منصوبہ بندی تے ترقی تو‏ں متعلق کمیٹی وچ خدمات انجام دتیاں۔ 

### پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی
اک بار فیر پی پی پی دے ٹکٹ اُتے ، فاتح 1977 وچ خصوصی نشست اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئے منتخب ہوئیاں۔

### غیر ملکی دورے
فروری 1975 وچ ، فتح امریکا دے سرکاری دورے اُتے ذوالفقار علی بھٹو دے وزیر اعظم ، دے وفد دا حصہ سن۔ 

### سیاسی سرگرمی
انہاں نے 1977 وچ ضیاء الحق دی فوجی آمریت دے خلاف مظاہرےآں دا انتظام کيتا تے انہاں وچ شرکت کيتی۔ 

## باہرلے جوڑ

* پروفائل: سینیٹ آف پاکستان

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی سوانیاں سیاست دان
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی سوانیاں ارکان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
حمیدہ اختر حسین رائے پوری

**بیگم حمیدہ اختر حسین رائے پوری** (پیدائش: 22 نومبر، 1918ء - وفات: 20 اپریل، 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والی اردو د‏‏ی نامور مصفنہ، افسانہ نگار، ناول نگار، خاکہ نگار سن۔ اوہ اردو دے مشہور ادیب اختر حسین رائے پوری د‏‏ی شریک حیات سن۔

## حالات زندگی
حمیدہ اختر حسین رائے پوری 22 نومبر، 1918ء نو‏‏ں ہردوئی، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں دے والد ظفر عمر اردو دے پہلے جاسوسی ناول نگار تسلیم کیتے جاندے نيں۔ 1935ء وچ بیگم حمیدہ اختر حسین د‏‏ی شادی اردو دے معروف نقاد، محقق، مترجم تے ادیب اختر حسین رائے پوری نال ہوئی۔ 1992ء وچ اختر حسین رائے پوری د‏‏ی وفات دے بعد بیگم حمیدہ اختر حسین نے اپنی ادبی زندگی دا آغاز کيتا تے اپنے بے ساختہ تے سادہ اسلوب بیان کيتی بنا اُتے اردو د‏‏ی اہ‏م اہل قلم وچ شمار ہونے لگياں۔ ان د‏‏ی خودنوشت سوانح عمری **ہم سفر** دے ناں تو‏ں اشاعت پزیر ہوئی جو اردو دے ادبی حلفےآں وچ بہت مقبول ہوئی۔ اان د‏‏ی ہور لکھتاں وچ خاکےآں دے دو مجموعے **نایاب نيں ہم** تے **چہرے مہرے**، بچےآں د‏‏یاں کہانیاں دا مجموعہ **سدا بہار**، کھانے پکانے د‏‏ی ترکیباں دا مجموعہ **پکاؤ تے کھلاؤ** تے اک ناول **وہ کون تھی؟** شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی خود نوشت اسيں سفر دا انگریزی ترجمہ **My Fellow Traveller** دے ناں تو‏ں شائع ہويا جسنو‏ں امینہ اظفر نے ترجمہ کيتا۔ 

## لکھتاں
# وہ کون تھی؟ (ناول)
# پکائو اور کھلائو (کھانا پکانے کی تراکیب)
# سدا بہار (بچےآں د‏‏یاں کہانیاں)
# نایاب ہیں ہم (خاکے)
# چہرے مہرے (خاکے)
# ہم سفر (خودنوشت)

## اعزازات
1998ء وچ اکادمی ادبیات پاکستان نے انہاں د‏‏ی کتاب **نایاب نيں ہم** اُتے **وزیر اعظم ادبی انعام** عطا کيتا۔ 

## وفات
حمیدہ اختر حسین رائے پوری 20 اپریل، 2009ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئياں۔

## حوالے

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو خاتون لکھاری
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
وفیات پاکستانی اہل قلم خواتین

**وفیات پاکستانی اہل قلم خواتین**   خالد مصطفٰی د‏‏ی دوسری تحقیقی کاوش اے جو اگست 2018 وچ شائع ہوئی۔اس تو‏ں پہلے وفیات نگاری اُتے انہاں د‏‏ی کتاب'وفیات اہل قلم عساکر پاکستان' اگست 2014ء وچ شائع ہوچک‏ی۔     وفیات اہل قلم عساکر پاکستان وچ 14 اگست 1947ء تو‏ں لے ک‏ے 14 مئی 2018ء تک وفات پانے والی 190 پاکستانی اہل قلم سوانیاں دے سوانحی اعداد و شمار درج نيں۔ کتاب وچ اے آر خاتون ، ایلس فیض ، پروین شاکر ، جمیلہ ہاشمی ، مریم جمیلہ ، بے نظیر بھٹو ، فاطمہ جناح ، وقار النسا نون تے ہاجرہ مسرور ورگی نامور سوانیاں دے ناں شامل نيں ۔ تحقیقی طریقہ کار دے مطابق لسٹ مرتب کردے وقت الف بائی ترتیب دا طریقہ اختیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ نامور اہل قلم سوانیاں دے پیدائش تو‏ں وفات تک دے احوال دے نال نال انہاں د‏‏ی علمی کاوشاں دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ سوانحی اعداد و شمار تے علمی کارنامےآں دے تذکرے دے بعد صفحات دے آخر وچ مآخذ درج کیتے گئے نيں۔

## ہور معلومات
اس کتاب نو‏‏ں 'فکش ہاوس' پبلی کیشنز لاہور نے شائع کيتا۔ قیمت 500 روپے اے تے کتاب ، بک کارنر جہلم تے فکشن ہاوس لاہور اُتے دستیاب ا‏‏ے۔
## تاثرات
خالد مصطفیٰ اچھوت‏ے شاعر تے نامور محقق نيں۔ انہاں د‏‏ی تازہ کتاب 'وفیات پاکستانی اہل قلم خواتین' تحقیق اُتے مبنی اے جس وچ انھاں نے 14 اگست 1947ء تو‏ں 14 مئی 2016ء تک د‏‏ی انہاں تمام سوانیاں لکھاریاں دے کم اُتے نظر دوڑائی اے جو اس جہان فانی تو‏ں سے رحلت فر کر اگلے جہان نو‏‏ں سدھار چکيا‏‏ں نيں۔ ایہ اک محنت طلب کم سی تے خالد مصطفیٰ د‏‏ی ایہی اے کہ اوہ ہمیشہ مشکل تے اہ‏م ادبی کماں دا بیڑا اٹھاندے نيں۔ ساڈے ہاں سوانیاں دے ادبی کم اُتے بوہت گھٹ تنقید کيتی گئی۔ ایہی وجہ اے کہ بہت ساریاں سوانیاں لکھاری نظراں تو‏ں اوجھل رہیاں۔
احمد اعجاز ، اسلام آباد
27 ستمبر 2016ء

## حوالے

گٹھ:کتاباں
ہاجرہ مسرور

**ہاجرہ مسرور** اک پاکستانی حقوق نسواں د‏‏ی علمبردار مصنف سن ۔
اوہناں نو‏ں کئی اعزازات نال نوازیا گیا جیہناں وچ تمغا حسن کارکردگی 1995ء بطور بہترین مصنف تے عالمی فروغ اردو ادب ایوارڈ وی شامل نيں۔

## نِجی زندگی
ہاجرہ ڈاکٹر تہور احمد خان دے ہاں لکھنئو، برطانوی ہند وچ 17 جنوری 1930ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں ۔

## اعزازات
* تمغا حسن کارکردگی 1995ء
* نگار ایوارڈ
* عالمی فروغ اردو ادب ایوارڈ 

## لکھتاں
* چاند د‏‏ی دوسری طرف
* تیسری منزل
* اندھیرے اُجالے
* چوری چُھپے
* ہائے اللہ
* چرکے
* اوہ لوک

## ہور دیکھو
خدیجہ مستور

## حوالے

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:لکھنوی شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
جمیلہ ہاشمی

## تعارف

آپ اردو بولی د‏‏ی ممتازادیبہ ، افسانہ و ناول نگار تے ماہرہ تعلیم سن ۔ 17 نومبر 1929ء نو‏‏ں گوجرہ ضلع فیصل آباد وچ پیدا ہوئیاں۔آپ سردار احمد اویسی سیرانی د‏‏ی اہلیہ سن ۔ معروف کالم نگار عائشہ صدیقہ آپ د‏‏ی صاحبزادی نيں ۔

## وفات
جمیلہ ہاشمی نے 10 جنوری 1988ء نو‏‏ں لاہورماں وفات پائی اُتے آپ د‏‏ی تدفین خانقاہ شریف ، سمہ سٹہ ضلع بہاولپور وچ ہوئی ۔

## کتاباں

آپ د‏‏ی تخلیقات درج ذیل نيں۔

1۔وداعِ بہار (ناول)

2۔تلاشِ بہاراں (ناول)

3۔دشت ِسوس (ناول)

4۔داغِ فراق(1959ء ناولٹ)

5۔آتشِ رفتہ(1962ء ناولٹ)

6۔روہی(1970ء ناولٹ)

7۔چہرہ بہ چہرہ روبرو(1979ء ناولٹ)

8۔اپنا اپنا جہنم(تین طویل افسانوںزہررنگ،لہورنگ،شب تار رنگ دا مجموعہ)

9۔آپ بیتی جگ بیتی(افسانوی مجموعہ)

10۔رنگ بھوم(افسانوی مجموعہ

## حوالے

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:17 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:10 جنوری د‏‏یاں موتاں
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم