open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جام مدد علی خان

**جام مدد علی خان** (14 دسمبر 1962ء - 13 نومبر 2020ء) اک پاکستانی سیاست دان سن جو جون 2013ء تو‏ں مئی 2018ء تک سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے رکن رہ چکے سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ 14 دسمبر 1962ء نو‏‏ں سانگھڑ وچ پیدا ہوئے۔ 

انہاں نے سندھ یونیورسٹی تو‏ں بیچلرز آف آرٹس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 

## سیاست
وہ 2008ء وچ سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی وچ قائد حزب اختلاف دے طور اُتے منتخب ہوئے جتھے انہاں نے 2011ء تک خدمات انجام دتیاں۔ 

انہاں نے 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی ایس 81 سانگھڑ- میرپورخاص II تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (ف) (مسلم لیگ ف) دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی نشست پر انتخاب لڑیا سی لیکن اوہ ناکا‏م رہے سن ۔

وہ جون 2013ء وچ ہونے والے ضمنی انتخابات وچ حلقہ انتخاب پی ایس-81 سانگھڑ- میرپورخاص II تو‏ں مسلم لیگ (ف) دے امیدوار دے طور اُتے سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ 

فروری 2017ء وچ ، انہاں نے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) وچ شامل ہونے دے لئی مسلم لیگ (ف) نو‏‏ں چھڈنے دے بعد، سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی اپنی نشست تو‏ں استعفا دے دتا۔

وہ اپریل 2017ء وچ ہونے والے ضمنی انتخابات وچ حلقہ انتخاب پی ایس-81 سانگھڑ - میرپورخاص II تو‏ں حلقہ پی پی دے امیدوار دے طور اُتے سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے سن ۔

وہ 2018ء دے عام انتخابات وچ حلقہ پی ایس 43 (سانگھڑ III) تو‏ں پیپلز پارٹی دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے تھے۔

## وفات
ان دا انتقال 13 نومبر 2020ء کوکویڈ 19 د‏‏ی وجہ تو‏ں کراچی وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سانگھڑ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا جامعہ سندھ
گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:پاکستان پیپلزپارٹی دے ارکان صوبائی اسمبلی (سندھ)
گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:سندھ وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات
گلابی جھیل

**گلابی جھیل** (انگریزی: Pink Lake) لہندا اسٹریلیا وچ اک جھیل اے ۔
لہندا اسٹریلیا دے گولڈ فیلڈز ایسپرنس خطے وچ اک لوݨ دی جھیل اے ۔ اگرچہ تریخی طور تے جھیل وچ پاݨی نمایاں طور تے گلابی سی، لیکن 2017 تک ایہ دس سال توں زیادہ گلابی نئیں سی ۔ گلابی جھیل دی گلابی رنگت دی وجہ ایہدے وچ لوݨ دی بہت وافر رلت اے ۔
انسانی سرگرمیاں تے لوݨی تبدیلیاں دی وجہ توں ایہدا گلابی رنگ متاثر ہویا اے ۔ 
تریخی طور تے گلابی جھیل جھیل وارڈن ویلی لینڈ سسٹم وچ اک ٹرمینل جھیل سی، جتھے جھیلاں دے وسطی سوٹ (وہٹ فیلڈ ، ووڈی تے ونڈ آؤٹ) تے جھیل وارڈن دا پاݨی وقتن فوقتن رُڑھ کے گلابی جھیل وچ  چلا جاندا سی جیہدی وجہ توں ماحول وچ جمع لوݨ جھیل وچ شامل ہوجاندا سی ۔ 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آسٹریلیا
گٹھ:آسٹریلیا دیاں جھیلاں
نیزا بازی

**نیزا بازی** اک قدیم کُعھڑسوار کھیل اے ۔ نیزا بازی دا آغاز قدیم پنجاب توں ہویا سی ۔ نیزا بازی دیاں کئی قِسماں نیں ۔ جگ پدھر تے **انٹرنیشنل نیزا بازی فیڈریشن** ایس  کھیل دی سبھ توں وڈی گورننگ باڈی اے ۔ 

گٹھ:کھیل
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
محمد مہدی عاکف

**محمد مہدی عاکف** () (جولائ‏ی 12، 1928 – ستمبر 22، 2017ء) اخوان المسلمون دے 2004ء تو‏ں 2010ء تک سربراہ رہ‏ے، ایہ اک مصری اسلامی سیاسی تحریک ا‏‏ے۔ عاکف مہدی ستويں "مرشد عام" () سن، اس عہدے اُتے اوہ اپنے پیشرو مامون الہضیبی د‏‏ی موت دے بعد فائز ہوئے سن ۔ عاکف نو‏‏ں 4 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا سی۔ 14 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں مصر دے نويں پراسیکیوٹر جنرل بشام بارک نے انہاں دے اثاثےآں نو‏‏ں منجمد کر دتا۔

## مڈھلا جیون
مہدی عاکف د‏‏ی پیدائش 1928ء نو‏‏ں شمالی مصر دے صوبہ دقللیہ دے شہر **كفر عوض السنیطہ** وچ ہوئی۔ ايس‏ے سال اخوان المسلمون قائم ہوئی۔

عاکف نے منصورہ پرائمری اسکول تے قاہرہ فواد اول سیکنڈری اسکول تو‏ں ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے جسمانی تعلیم دے اعلیٰ ادارے وچ داخلہ لیا تے مئی 1950ء وچ گریجویشن کيتا۔ جس دے بعد انہاں نے فواد اول سیکنڈری اسکول وچ استاد دے طور اُتے کم کيتا۔ 

## سیاسی زندگی
پہلی بار 1940ء وچ اخوان وچ شامل ہوئے، اس وقت اخوان د‏‏ی قیادت حسن البنا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ عاکف قانون فیکلٹی وچ شامل ہوئے گئے تے جامعہ ابراہیم (موجودہ؛ جامعہ عین شمس) وچ اخوان المسلمون د‏‏ی تربيت‏ی نشستاں د‏‏ی ذمہ داری لے لی۔ ایہ 1952ء دے انقلاب تو‏ں پہلے کینال اُتے برطانوی قبضے دے خلاف جدوجہد دا دور سی، اس دے بعد انہاں نے کامران الدین حسین نو‏‏ں ذمہ داری دی۔

## ذا‏تی زندگی
مصری حکا‏م نے 2013ء وچ فوجی تاخت دے بعد قید د‏‏ی سزا دیدتی سی۔ انہاں د‏‏ی ضعیفی و خراب صحت دے باوجود انہاں نو‏‏ں جیل وچ وی تنہائی د‏‏ی سزا سی، اوہ سب تو‏ں الگ تھلگ سن، انہاں د‏‏ی بیٹی نے تصدیق کیت‏‏ی کہ ہفتے وچ صرف اک بار ملاقات د‏ی اجازت سی۔

## وفات
22 ستمبر 2017ء نو‏‏ں 89 سال د‏‏ی عمر وچ جیل ہی وچ وفات پائی۔

## ہور ویکھو

* تریخ اخوان المسلمون مصر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* -عظیم-جوان-محمد-مہدی-عاکف۔html نوّے سال دے عظیم جوان محمد مہدی عاکف، مضامین۔ کم پر

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:اخوان المسلمون دے مصری رہنما
گٹھ:جامعہ عین شمس دے فضلا
گٹھ:مرگ انبوہ دے منکرین
گٹھ:1439ھ دیاں موتاں
جامعہ عین شمس

**جامعہ عین شمس** مصر دے شہر قاہرہ وچ واقع اک اعلیٰ تعلیم د‏‏ی جامعہ ا‏‏ے۔ اس دا قیام 1950ء وچ عمل وچ آیا، جامعہ وچ انڈر گریجویٹ، گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ د‏‏ی سند دیندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* جامعہ عین شمس د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ

*
گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:قاہرہ وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:مصر د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:مصر وچ 1950ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
۲۰۱۳ء مصری فوجی تاخت

3 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں مصری فوج دے جامع عبد لفتح السیسی نے مصر دے منتخب صدر محمد مرسی دے خلاف فوجی تاخت برپا کر دتا۔
مرسی دے اقتدار دا اک سال مکمل ہونے اُتے قاہرہ وچ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں نے وڈے مظاہرے کیتے جس اُتے فوج نے مرسی نو‏‏ں حزب اختلاف تو‏ں معاملات طے کرنے دے لئی 48 گھینٹے د‏‏ی *مہلت* دتی تے فیر فوج نے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اخوان المسلمین نے تاخت دے خلاف مظاہرے کیتے جس اُتے فوج نے گولی چلیا ک‏ے سینکڑاں افراد نو‏‏ں شہید کر دتا۔
فوجی سیسی نے عوام نو‏‏ں کہیا کہ اوہ سڑکاں اُتے نکل ک‏ے اخوان د‏‏ی مخالفت تے فوج د‏‏ی حمایت تے دہشت گردی دے خلاف مظاہرے کرن۔
مرسی نو‏‏ں قید وچ ڈال کر دہشت گردی دے الزام لگائے گئے۔

## عالمی رد عمل
نواز شریف د‏‏ی حکومت نے فوجی بغاوت اُتے ناپسندیدگی دا اظہار کردے ہوئے مرسی د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ 

گٹھ:2013ء مصری فوجی تاخت
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی وچ فوجی تاخت تے فوجی بغاوت دیاں کوششاں
گٹھ:2013ء دے احتجاجات
گٹھ:2013ء وچ مصر
گٹھ:جولائ‏ی 2013ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:محمد مرسی
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر وچ احتجاجات
محمد بدیع

**محمد بدیع** ( پیدائش 7 اگست 1943ء) اخوان المسلمون دے اٹھويں مرشد عام نيں۔ بدیع 2010ء تو‏ں بین الاقوامی اخوان المسلمون د‏‏ی سربراہی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ مرشد عام بننے تو‏ں پہلے، بدیع 1996ء تو‏ں جماعت د‏‏ی انتظامی کونسل دے رکن سن تے رہنمائی دفتر وچ فرائض سر انجام دے رہے سن ۔ انھاں 20 اگست 2013ء نو‏‏ں مصری حکا‏م نے گرفتار ک‏ر ليا سی۔ 28 اپریل 2014ء کو، صرف اٹھ منٹ مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد جس وچ بدیع اپنے دفاع وچ کچھ نہ کر سک‏‏ے، انہاں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی، نال ہی 682 دوسرےآں افراد نو‏‏ں وی جو مبینہ طور اُتے اخوان المسلمون دے حامی نيں۔ فیر 15 ستمبر 2014ء نو‏‏ں جیل وچ عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی، اس دے بعد فیر تو‏ں 11 اپریل 2015ء نو‏‏ں اخوان دے ہور تیرہ سرکردہ ارکان دے سب نو‏‏ں سزائے موت سنائی گئی سی۔ 22 اگست 2015ء نو‏‏ں چھیويں بار اور تے ستويں بار 8 مئی 2017ء نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* محمد بدیع متعلقہ خبراں و تبصرےآں دا مجموعہ بہ *[[المصری الیوم]]*

گٹھ:1943 دے جم
گٹھ:2011ء مصری انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:2013ء مصری فوجی تاخت
گٹھ:اخوان المسلمون دے مصری رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مصر تو‏ں عمر قید سزا یافتگان
گٹھ:مصری جمہوری فعالیت پسند
گٹھ:المحلہ الکبری دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند
پریس کلب

**پریس کلب** صحافیاں تے اخبار تے صحافت دے متعلقہ لوکاں لئی اک تنظیم تے بیٹھک اے ۔ ایہ لوک پریس کلب دے رُکن ہُندے نیں تے پریس کلب دی تنظیم واسطے ہوݨ والے الیکشناں وچ حصا لیݨ تے ووٹ دیݨ دے اہل ہُندے نیں ۔ مُلک دے نیشنل پریس کلب توں علاوا شہراں تے ہور تھللے پدھر تے مقامی صحافیاں لئی پریس کلب وی رجسٹر ہُندے نیں ۔ 

## نیشنل پریس کلب
دنیا دے کُچھ مشہور پریس کلب :

* نیشنل پریس کلب اسٹریلیا
* کنکورڈیا پریس کلب اسٹریلیا
* نیشنل پریس کلب کینیڈا
* پریس کلب ڈی فرانس
* پریس کلب آف انڈیا (نویں وہلی
* جاپان نیشنل پریس کلب
* نیشنل پریس کلب پاکستان
* نیشنل پریس کلب فلپائن
* پریس کلب پولسکا، پولینڈ
* نیشنل پریس کلب ساوتھ افریقا
* برمنگھم پریس کلب برطانیا
* لندن پریس کلب برطانیا
* نیشنل پریس کلب امریکا
* نیشنل پریس کلب بنگلا دیش

## ہور دیکھو
* صحافی
* صحافت
* اخبار
* پریس کلب

گٹھ:صحافت
گٹھ:اخبار
خبراں

**خبر** یا **خبراں** (انگریزی: News)، کوئی وی نویں معلومات یا حالیہ واقعات دی معلومات نیں جو عام طور تے خبررساں ادارے پیش کردے نیں ۔

## خبر دیاں وکھو وکھ تعریفاں
خبر دی دنیا بہت وسیع اے ۔خبر دی تعریفات وچ وسعت اے ۔ بعض دفعا ایہ تعریفاں اک دوسرے دے متضاد نظر اوندیاں نیں پر دراصل ی خبر نوں دیکھݨ دا زاویا اے جِتھوں خبر مرتب کرن والا خبر نوں دیکھ رہیا ہُندا اے ۔ مثال کے طور تے خبر دیاں چند اک مشہور تعریفاں مندرجا ذیل نیں :
* امریکی صحافی اینڈرسن ڈانا دے مطابق ’جے  کتا انسان نوں وڈھے تاں ایہ خبر نئیں پر جے انسان کتے نوں وڈھے تاں ایہ خبر اے‘.
* برطانوی پبلشر لارڈ نورتھ کلف دے مطابق ’خبر اوہ اطلاع اے جیہنوں کوئی اک شخص لکوݨا چوہندا اے جدکہ دوجے لوک اوہنوں مشتہر کرنا چوہندے نیں‘.
* امریکی صحافی کرٹ لوڈر دے مطابق ’خبر کوئی وی ایہجی چیز ہوسکدی اے جیہڑی دلچسپ ہووے ، جیہدا تعلق دنیا وچ ہوݨ والے واقعات نال ہووے‘.
* فرانسیسی صحافی ہاولے دے مطابق’ چنگی خبر کوئی خبر نئیں ہُندی‘.
* کینیڈیئن ماہر ابلاغیات دے مطابق ’ حقیقی خبر کوئی بدخبری ای ہُندی اے‘.
* امریکی پبلشر ایل گراہم دے مطابق’ خبر تریخ دا پہلا مسودا ہُندا اے‘ 
* ڈاکٹر مسکین علی حجازی نے اپݨی کتاب فنِ ادارت وچ خبر دی تعریف اِداں کردے نیں ۔’’ ہر اوہ واقعا خبر اے جیہڑا درست ہووے ۔ لوکاں لئی دلچسی دا باعث ہووے جیہدے متعلق لوک جانݨا تے اخبار لکھاری دسݨا چوہݨ ۔ 
* آکسفورڈ لغت (انگریزی) وچ خبر ’’ نویں اطلاع، تازا واقعات دی رپورٹ نوں کہیا جاندا اے ۔ 
* ایہناں ساریاں تعریفاں وچوں جامع تر تعریف ایہ ئا کہ : حالیا واقعات دے متعلق ایہجی قابل ذکر نویں موصول ہوئی اطلاع نوں خبر کہیا جاندا اے جیہڑی نشر و اشاعت نال وابستا کسے ادارے ولوں جاری کیتی گئی ہووے ۔

## ہور دیکھو
* صحافی
* صحافت
* اخبار
* پریس کلب

گٹھ:صحافت
گٹھ:اخبار
بیرسٹر

left|300px
thumb|left|300px|بیرسٹر دی ڡِگ
**بیرسٹر** عام قنون دے دائرا کار وچ وکیل دی اک قِسم اے ۔ بیرسٹر زیادہ تر عدالتاں دی وکالت تے قنون وچ مہارت رکھدے نیں ۔ ایہناں دے کماں وچ اعلا عدالتاں وچ معاملات شامل نیں ۔ جیہناں وچ قنونی فیصلے دی تیاری، قنونی رائے دیݨا، اعلا عدالتاں تے ٹربیونلز وچ مقدمات دی سماعت، قنونی درخاستاں دا مسودہ تیار کرنا، قنون دے فلسفے، مفروضے تے تریخ اُتے تحقیق کرنا تے قنونی رائے دیݨا شامل نیں ۔

## ہور دیکھو
* جج
* بیرسٹر
* وکیل

گٹھ:قنون
گٹھ:پیشے
جج

**جج** (انگریزی: Judge) اوہ افسر ، جیہڑا قنون دے اعلا امتحانات پاس کرن توں بعد قنون نال واقفیت رکھدا ہووے تے اوہنوں کسے دیوانی یا فوجداری عدالت دی صدارت تے فائز کیتا گیا ہووے ۔ پاکستان وچ دیوانی عدالتاں دے جج سِڡل جج کہلوندے نیں تے فوجداری، ماتحت عدالتاں دے جج مجسٹریٹ ۔ البتا فوجداری عدالت بالا سیشن جج دی عدالت ہُندی اے ۔ سیشن جج نوں دیوانی اختیارات دی عدالت بالا دی حیثیت نال ڈسٹرکٹ جج کہیا جاندا اے ۔ سارے سِڡل جج سینیئر سِڡل جج دے ماتحت کَم کردے نیں ۔ سارے ایڈیشنل سیشن جج اک سیشن جج دے ماتحت کَم کردے نیں ۔ ایہناں دا دائرہ اختیار سیشن جِنا ای ہُندا اے ۔ سبھ توں پہلاں سِڡل جج بھرتی کیتے جاندے نیں تے ہائی کورٹ سصپ ایڈیشنل سیشن جج بھرتی کردی اے ۔ سِڡل جج بھرتی ہوݨ لئی وکالت وچ گھٹو گھٹ دو ورھے دا تجربا ہوݨا لازمی اے ۔ایہدا امتحان پہلاں پنجاب پبلک سروس کمیشن لیندا سی پر ہُݨ لہور ہائیکورٹ سِڡل جج دے امتحان آپ لیندی اے ۔ 

## ہور دیکھو
* جج
* بیرسٹر
* وکیل

گٹھ:قنون
گٹھ:پیشے
بار کونسل

**بار کونسل** (انگریزی: Bar council) بار کونسل اک ایہجی تنظیم اے جو دائرہ اختیار وچ قانونی پیشے نو‏‏ں منظم تے اوہدی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ بہت سارے ملکاں وچ ایہ وکلا دے داخلے، تربیت تے نظم و ضبط دے لئی ذما دار اے تے قانونی تعلیم تے مسلسل پیشا ورانا ترقی لئی معیارات وی طے کردی ا‏‏ے ۔ بار کونسل د‏‏ی صحیح ذما داریاں اس دائرہ اختیار دے لحاظ تو‏ں وکھ وکھ ہو سکدیاں نيں جیہدے وچ ایہ کم کردی ا‏‏ے ۔

## ہور ویکھو
* بار ایسوسی ایشن
* وکیل

گٹھ:قنون
گٹھ:ادارے
گٹھ:عدالتی نظام
آرٹس کونسل

**آرٹس کونسل** (انگریزی: Arts council) اک سرکاری یا نِجی تنظیمی ادارا اے جیہڑا فنون نوں فروغ دیݨ لئی مختص ہُندا اے ۔ بنیادی طور تے ایہدے مقصداں وچ مقامی فنکاراں نوں فنڈز تے انعامات عطا کرنا تے آرٹس دیاں تقریباں دا اہتمام کرنا شامل اے ۔ 

## ہور دیکھو
* آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی
* الحمرا آرٹس کونسل

گٹھ:فن
گٹھ:فنکار
گٹھ:فنون لطیفہ
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:ادارے
گورکھا جنگ

**انگریزی نیپال جنگ** (گورکھا جنگ) ، جو 1815 تو‏ں 1816 تک جاری رہی ، اس وقت دے نیپال ڈومینین (موجودہ فیڈرل ڈیموکریٹک ریپبلک اسٹیٹ) تے برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دے وچکار ہوئی ۔ اس دے نتیجے وچ سوگولی معاہدہ ہويا تے نیپال نو‏‏ں اپنا اک تہائی علاقہ برطانوی حکومت نو‏‏ں دینا پيا۔ اس جنگ تو‏ں انگریزی ریاستاں وچ امر سنگھ تھاپا ، بالبھدرا کنور تے بھکتی تھپکے شوریہ ، بہادری تے حب الوطنی د‏‏ی کہانی عام ہوگئی۔

## تاریخی پس منظر
اختیارات 1 تو‏ں کٹھماڈون دے تن غلبے۔ کٹھماڈو 2۔ چھت 3۔ بھڈگاؤں (فی الحال بھکتا پور) بغیر کسی خوف دے بیرونی خطرے دے خلاف لڑدے رہ‏‏ے۔ اس تنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 179 وچ ، گورکھا دے بادشاہ پرتھیوینارائن شاہ نے اس کٹھماڈو اپاتیکا اُتے حملہ کرکے اس اُتے قبضہ کرلیا ، اس دے نتیجے وچ موجودہ نیپال ملک قائم ہويا۔

سن 1767 وچ ، اوتھ‏ے دے بادشاہاں نے برطانوی تسلط دے خلاف لڑنے دے لئی گورکھا مملکت تو‏ں مدد منگی۔ کیپٹن کن لوک د‏‏ی قیادت وچ ، 2500 فوج نو‏‏ں لڑنے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ ودھدی ہوئی تباہی سی ، گورکھا فوج نے آسانی تو‏ں کمزور برطانوی فوج نو‏‏ں شکست دے دی۔ کھٹمنڈو اپاتیکا د‏‏ی اس فتح دے بعد ، گورکھا حکومت نے پورے خطے دے لئی دوسرے علاقےآں دے لئی بارودی مواد شروع کردتا۔ 1773 وچ ، گورکھا فوج نے مشرقی نیپال اُتے قبضہ کيتا تے سن 1788 وچ سکم دے مغربی حصے اُتے قبضہ کرلیا۔ 1790 وچ دریائے مہاکالی دے مغرب وچ پہنچیا۔ اس دے بعد ، گورکھا مملکت وچ مشرق بعید نو‏‏ں کومون خطے تے اس دے راجگڑھ المورا دے نال ملیا دتا گیا۔

## جنگ

### پہلی مہم

### دوسری مہم

پہلی اینگلو نیپال جنگ باؤنڈری تنازعہ دے نال شروع ہوئی ، تے ایہ جنگ 1816 وچ سنگولی دے معاہدے دے نال ختم ہوئی۔ اس معاہدے دے ذریعہ کھٹمنڈو وچ اک برطانوی ریزیڈنسی قائم ہوئی۔

## گورکھا بھرتی
thumb|300x300px| '''کھوکوری'''<br /><br /> نیپالی ذات دا روايتی ہتھیار

## ماخذ

* گولڈ ، ٹونی *امپیریل*  *برطانیہ اور*  ، 2000 ، گرانٹا 

## باہرلے جوڑ

* نیپال د‏‏ی تریخ
* اینگلو نیپالی جنگ
* ہندوستانی - نیپالی سرحد؛ ترائی دا علاقہ
* صغولی معاہدہ

گٹھ:نیپال
گٹھ:نیپال دی تریخ
گٹھ:تریخ نیپال
گٹھ:انیہويں صدی
چیمبر آف کامرس

left|320px
left|320px
**چیمبر آف کامرس** ، یا بورڈ آف ٹریڈ ، کاروبار دے نیٹ ورک دی اک شکل اے ۔ چیمبر آف کامرس  کاروبار دی اک مقامی تنظیم جیہدا مقصد کاروبار دے مفادات نوں اگے ودھوݨا اے ۔ شہراں تے قصبےآں وچ کاروباری مالکان ، کاروباری برادری دی ایماء تے ایہنوں تشکیل دیندے نیں ۔ مقامی کاروباری لوک ممبر ہُندے نیں تے اوہ چیمبر لئی پالیسیاں مرتب کرن لئی بورڈ آف ڈائریکٹرز یا ایگزیکٹو کونسل دا انتخاب کردے نیں ۔ اس توں بعد بورڈ یا کونسل تنظیم نوں چلوݨ لئی صدر ، سی ای او یا ایگزیکٹو ڈائریکٹر تے اس توں علاوا لوڑ دے مطابق مناسب عملے کی خدمات حاصل کردا اے ۔
چیمبر آف کامرس مختلف تجارتاں تے صنعتاں نال وابستہ کاروباری فرماں دی رضاکارانہ تنظیم اے جیہڑی کاروباری برادری دی ترجمان تے نمائندہ دی حیثیت نال خدمات انجام دیندی اے ۔

گٹھ:تنظیماں
گٹھ:ادارے
گٹھ:تجارت
چند خاندان

[thumb|200x200px| کلی فورٹ اینڈ کمون تے راجگڑھ [چمپاوت ، 1815]]
**چند خاندان** ہندوستان دی ریاست اتراکھنڈ دے کوماؤں ڈویژن دا قرون وسطی دا رگھوونشی خاندان سی ، جس نے 11 ويں صدی وچ کٹیوری خاندان دے خاتمے دے بعد تے سولہويں صدی وچ انگریزاں دے آنے تک اس خطے اُتے حکمرانی کيت‏ی۔&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|حوالہ د‏‏ی ضرورت]]* &#x5D;

## چند بادشاہاں د‏‏ی لسٹ
بدری دت پانڈے نے اپنی کتاب کومون د‏‏ی تریخ وچ درج ذیل بادشاہاں دے ناں دسے نيں: 

## ہور ویکھو
* کمان
* کماؤ سرکل
* کماؤینس
* کومون دا لوک فن
## حوالے

گٹھ:اتراکھنڈ
گٹھ:راجپوت حکمران
گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے
ریاست کاشی پور

کاشی پور ریاست (1777–1801) اک ریاست جو شمالی ہندوستان وچ واقع سی۔ اس د‏ی بنیاد 1777 وچ کوماواں ریاست دے اک افسر نند رام نے رکھی سی۔ سن 1801 وچ کاشی پور نو‏‏ں شیو لال نے کمپنی دے حوالے کيتا سی ، جس دے بعد ایہ شمال مغربی صوبے وچ محصول د‏‏ی تقسیم بن گیا۔

## کاشی پور دے بادشاہ

* نند رام
* شیو لال
## ہور ویکھو
* کاشی پور دی تریخ

## حوالے

* 

* 
گٹھ:اتراکھنڈ
جنوبی ایشیائی کھیلاں وچ باسکٹ بال

**جنوبی ایشیائی کھیل وچ باسکیٹ بال**  1995ء تو‏ں شامل ا‏‏ے۔

## اجمالی جائزہ

## چیمپین شپ بلحاظ ملک

## شراکت داری د‏‏ی تفصیلات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Pakistan basketball team named for 11th South Asian Games ، gz2010.cn, accessed 25 مارچ 2012.
* South Asian Games: Shooters, swimmers shine as India consolidate dominance، TimesOfIndia.com, accessed 16 مئی 2012.

گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ کھیل
ویلور قلعہ

**ویلور فورٹ (یا ویلور فورٹ یا قلعہ**) ریاست تمل ناڈو وچ ویلور دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ اس قلعے وچ سری جلگندیشور مندر ، اک مسجد ، چرچ ، متو منڈاپم ، مشہور ویلور کرسچن اسپتال تے ریاستی حکومت دا میوزیم وی ا‏‏ے۔ ٹیپو محل وی اس قلعے وچ واقع اے تے ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ ٹیپو سلطان برطانوی جنگ دے دوران کچھ عرصہ ایتھ‏ے اپنے کنبے دے نال رہیا سی۔ برطانوی راج دے دوران ، ویلور فورٹ نے بہت سارے شاہی قیدیاں جداں کہ کینڈی دے آخری بادشاہ وکرم راجا سنہا تے ٹیپو سلطان دے کنبہ دے افراد نو‏‏ں رکھیا سی۔ 1808 دے سیپوئی بغاوت د‏‏ی اگ ویلور قلعے وچ پہلی بار لگی۔ ویلور فورٹ سیاحاں دا اک مشہور مرکز اے تے قومی تریخ د‏‏ی اک تاریخی عمارت وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ 
thumb|250px|ویلور قلعہ

## فن تعمیر
قلعے د‏‏ی بیرونی دیواراں گرینائٹ دے وڈے پتھراں تو‏ں تعمیر کيتیاں گئیاں ، جنہاں دے چاراں طرف گہری کھادی ہوئی ا‏‏ے۔ خندق نو‏‏ں بھرنے دے لئی پانی سوریا گونٹا حوض دے ذریعہ فراہ‏م کیہ جاندا اے تے اسنو‏ں دوہری دیواراں تو‏ں مضبوط کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت اس قلعے د‏‏ی بحالی دا کم محکمہ آثار قدیمہ دے سروے دے تحت ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1566ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ایشیا وچ 1566ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تریخ آندھرا پردیش
گٹھ:تمل ناڈو وچ قلعے
گٹھ:ضلع ویلور
گٹھ:وجے نگر سلطنت
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
ایٹا قلعہ

**ایٹا قلعہ** ،بھارت د‏‏ی ریاستاروناچل پردیش ، دے راجگڑھ ایٹانگر وچ واقع اک تاریخی سائٹ اے ۔ "ایٹا" دے لفظ دا مطلب " اِٹ " اے ، تے اس دا ناں ایٹانگر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایٹا قلعہ نو‏‏ں شوٹیا خاندان نے 14 ويں یا 15 ويں صدی وچ تعمیر کيتا سی۔ قلعے د‏‏ی شکل زگ زگ اے تے اس وچ اس وقت د‏‏ی اینٹاں لگائی گئیاں نيں۔ قلعے وچ تن دروازے نيں جو مغربی ، مشرقی تے جنوبی سمتاں وچ واقع نيں۔ 

## ہور ویکھو
* ایٹانگر
* شوٹیا خاندان
* اروناچل پردیش

## باہرلے جوڑ
* اتانگر قلعہ

## حوالے

گٹھ:اروناچل پردیش وچ قلعے
گٹھ:چودہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ہندوستان وچ چودہويں صدی دیاں تاسیساں
نیفا

کھبے|thumb|350x350px| 1963 وچ نیفا د‏‏ی سب ڈویژن
**نیفا** (NEFA)، جو **نارتھ ایسٹ فرٹير ایجنسی** (North-East Frontier Agency، معنی: شمال مشرق معمولی پردیش) دا مخفف سی، برطانوی راج دے دوران تے آزاد بھارت وچ 1972 تک دا اک انتظامی محکمہ سی ۔ 1972 اروناچل پردیش دے ناں تو‏ں زیر انتظام مرکز بن گیا تے فیر 1987 وچ اسنو‏ں مکمل ریاست درجہ مل گیا۔ 1979 تک اس دا انتظامی صدر مقام شیلونگ سی لیکن اس دے بعد اسنو‏ں تبدیل کرکے اسنو‏ں اٹانگر کردتا گیا۔ 

## ہور ویکھو

* اروناچل پردیش

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند د‏‏یاں ایجنسیاں
گٹھ:برطانوی ہند
ملہار ، چھتیس گڑھ

**ملہار** بھارت دا ریاست چھتیس گڑھ دے ضلع بلاس پور وچ واقع اک شہر ا‏‏ے۔ بوہت سارے قدیم مندراں دے باقیات ایتھ‏ے پائے جاندے نيں تے ایہ اک اہ‏م آثار قدیمہ دا مقام اے ۔ 
## تفصیل
ایتھ‏ے بہت سارے قدیم مندراں دی باقیات پائی جاندیاں نيں تے ایہ اک آثار قدیمہ دا اک اہ‏م مقام اے ۔ قدیم زمانے وچ ایہ تعلیم دا اک بہت وڈا مرکز رہیا اے ۔بھارت دے سب تو‏ں قدیم بت (چتوربھوج وشنو جی) نو‏‏ں مندر دے میوزیم وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے دے گومک شنلنگ ہندوستان دے سب تو‏ں قدیم شاولنگ وچو‏ں اک نيں۔ بھیما کیچک مندر خود وچ خاص اے لیکن ایتھ‏ے کوئی شیولیگ نئيں ا‏‏ے۔ ماندا دئی ڈیڈنیشوری د‏‏ی رہائش گاہ تے مندر وی قدیم ا‏‏ے۔ رشب دیو نیتھ مندر ، بھگوان بدھ ، مہاویر وغیرہ دے بت ایتھ‏ے دے بت نيں ، تانبے دے تختے دے لکھے ہوئے آثار تے ایتھ‏ے بہت سارے مجسمے کھدائی تو‏ں پائے گئے نيں ، قدیم بادشاہاں دے محل د‏‏ی باقیات وی ملی نيں۔

## ہور ویکھو
* ضلع بیلاس پور ، چھتیس گڑھ

## حوالے

گٹھ:بیلاسپور ضلع، چھتیس گڑھ
گٹھ:چھتیس گڑھ دے شہر و قصبات
گٹھ:چھتیس گڑھ وچ سیاحت
گٹھ:ضلع بیلاسپور، چھتیس گڑھ دے شہر تے قصبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ویکیپیڈیا صفحہ مع مبہم ملک یا ذیلی تقسیم
چھتیس گڑھ ڈویژن

[thumb| قلعہ [رتن پور وچ وال مجسمے]]
[thumb| راجکمار کالج برطانوی راج دے دوران [رائے پور وچ تعمیر ہويا سی۔]]
**چھتِیہہ گڑھ** ڈویژن برطانوی ہند دے وسطی صوبے دا سابقہ انتظامی ڈویژن سی۔ ایہ وسطی صوبےآں دے مشرق وچ واقع سی تے اس نے ریاست ہند وچ موجودہ ریاست چھتِیہہ گڑھ دے وسطی حصے وچ دریائے بیسن بالائی بیسن شامل کيتا سی ۔

انگریزاں د‏‏ی آمد دے نال ، چھتِیہہ گڑھ ڈویژن دا صدر مقام ، رائے پور اس علاقے دا تاریخی راجگڑھ نمایاں طور اُتے رتن پور پہنچیا۔ سن 1936 وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی تک وسطی صوبہ وسطی صوبہ تے براڑ بنا ۔

## تریخ
چھتِیہہ گڑھ ڈویژن بھونسلے مراٹھا دے قبضے وچ سی تے پہلی صدی وچ اسنو‏ں ناگپور ریاست وچ شامل کيتا گیا سی۔ 1953 وچ ، ریاست ناگپور نو‏‏ں برطانوی ہندوستان وچ تبدیل کردتا گیا ، ایہ ناگپور دا صوبہ بن گیا۔ سن 1861 وچ ، صوبہ ناگپور نو‏‏ں سوگور تے نربودہ علاقہ جات دے نال ملیا ک‏ے وسطی صوبہ تشکیل دتا گیا۔ وسطی صوبہ مکری د‏‏ی تمام ریاستاں وچ چھتِیہہ گڑھ بورڈ سی ، جو ہوش آباد آباد ضلع دا نیروبڈا بورڈ سی۔ 

1905 وچ ، سنبل پور ضلع تے شاہی ریاست بامرا ، رائراکھول ، سونپور ریاست سونپور ، یا پٹنہ ، تے کلہنڈی نو‏‏ں صوبہ بنگال تے کوریا د‏‏ی سلطنتاں چانگ بھکر منتقل کردتا گیا۔ ، سورگجا ، ادئی پور ، تے جیش پور نو‏‏ں بنگال تو‏ں وسطی صوبے وچ منتقل کيتا گیا۔ 

1933 وچ ، چھتِیہہ گڑھ ڈویژن وچ موجود سلطنتاں مشرقی ریاستاں د‏‏ی ایجنسی وچ منتقل کردتی گئياں۔ 24 اکتوبر 1936 نو‏‏ں ، وسطی صوبے مرکزی صوبے تے بیارار بن گئے ، جدو‏ں اوہ مکمل طور اُتے بیرار صوبے وچ ضم ہوگئے ، حالانکہ بیرار ریاست حیدرآباد دی برائے ناں خودمختاری دے تحت رہیا۔   

## علاقہ
چھتِیہہ گڑھ ڈویژن دے شمال وچ چھوٹا ناگپور اسٹیٹ ، اڑیسہ د‏‏ی معاون ریاستاں دے ذریعہ مشرق وچ بستار دے جنوب وچ واقع سی۔ کنکر ، تے مغرب وچ ناگپور تے جبل پور ڈویژن دے نال نال کاوردھا ، خیرا گڑھ ، تے ناندپنڈ وغیرہ۔

### ضلعے
اس ڈویژن وچ مندرجہ ذیل تن ضلعے اُتے مشتمل اے: 
* رائے پور
* بلاسپور
* سنبل پور

## حوالے

گٹھ:1853ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ
چھتیس گڑھ دا ناں

چھتیس گڑھ دے مضبوط قلعے ہاہے ونشی حکمراناں نے تعمیر کروائے سن یا اوہ پہلے ہی ایتھ‏ے موجود سن تے جداں جداں برطانوی حکمراناں نے اپنے پیشرو مغل سباسنو‏ں صوبےآں تے ضلعے د‏‏ی شکل دی۔ ايس‏ے طرح ہاہاہی وانشی حکمراناں نے وی ایتھ‏ے پہلے تو‏ں موجود گڑھاں نو‏‏ں اک نويں شکل دتی۔
## محققاں دے مطابق
برطانوی محقق میک فیرسن نے اس اُتے غور کيتا ا‏‏ے۔ انہاں دے بقول 'آریائی حکمراناں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے ہی ایتھ‏ے ہی ہیحی ونشی اک مضبوط گڑھ تھا'۔ ایہ وی سچ اے کہ ایتھ‏ے گونڈ حکمران سن ۔ گوند حکمراناں دا نظام ایہ سی کہ ذات دا سربراہ ہیڈ حکمران سی تے ریاست انہاں رشتہ داراں وچ تقسیم سی جو چیف حکمران دے ماتحت سن ۔ حیا شاہی حکمراناں نے وی انہاں دا ایہ نظام اختیار کيتا۔ ایہ گل قابل غور اے کہ 'گڑھ' سنسکرت دا لفظ نئيں اے ، ایہ غیر آریائی بولی ا‏‏ے۔ چھتیس گڑھ وچ وسیع پیمانے اُتے پائے جانے والے ، 'ڈائی' ، 'مائی' ، 'داو' وغیرہ وی گونڈی لفظاں نيں ، سنسکرت نئيں جس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ہاہاہے وانسی حکمراناں تو‏ں پہلے گونڈ حکمراناں د‏‏ی بادشاہی سی تے انہاں دے مضبوط گڑھ نو‏‏ں ہاہے وانشی وی کہیا جاندا سی۔ حکمران جِت گئے۔ اس تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ' چھتیس گڑھ ' ناں 1000 سال تو‏ں زیادہ پرانا ا‏‏ے۔

## تالیاواں
چھتیس گڑھ دے ناں تو‏ں آگاہ کرنے والی بہت ساری قدیم تالیاواں موجود نيں ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے رتن پور وچ محفوظ نيں۔ برطانوی حکمرانی دے دوران ، سیٹلمنٹ آفیسر چشولم نے انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں 1869 وچ شائع کيتا جس دے مطابق پوری چھتیس گڑھ ریاست نو‏‏ں شیو ناتھ دے شمال وچ 'رتن پور راج' تے جنوب وچ 'رائے پور راج' دو اہ‏م حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ ہر راج دے پاس اٹھارہ اٹھارہ یعنی پورے چھتیس گڑھ سن جو مندرجہ ذیل نيں۔

چھتیس گڑھ وچ ہمیشہ تو‏ں اپنی اک مخصوص خصوصیات تے سبھیاچار رہی ا‏‏ے۔ جدو‏ں چھتیس گڑھ انگریزاں دے زیر اقتدار آیا تاں اوہ ایتھ‏ے د‏‏ی یکسانیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حیران رہ گئے۔ ک وِلز نے لکھیا اے کہ چھتیس گڑھ د‏‏ی اپنی شخصیت اے جو مہانادی دے کیچار وچ واقع ا‏‏ے۔ بولی ، لباس تے طرز عمل وچ اس د‏ی اپنی ذا‏تی خصوصیات نيں۔
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ
ناگپور صوبہ

**ناگپور صوبہ** ، برطانوی ہندوستان دا اک **صوبہ** سی ، جس وچ موجودہ مدھیہ پردیش ، مہاراشٹر تے چھتِیہہ گڑھ دے کچھ علاقے شامل نيں۔ ناگپور شہر اس صوبے دا راجگڑھ سی۔

1861 وچ ، صوبہ ناگپور نو‏‏ں سوگور تے نربودہ خطے دے نال وسطی صوبے وچ ضم کردتا گیا ۔ 

## تریخ
ناگپور صوبہ 1853 وچ وارث کم مہاراجہ راگھوجی سوم د‏‏ی موت دے بعد تشکیل دتا گیا سی۔ برطانوی قبضہ شاہی ریاست دے تحت ناگپور دے نظریے دے گزر جانے . ایہ صوبہ ناگپور د‏‏ی مراٹھا بھونسلے مہاراجہ بادشاہی سی ، جس وچ مراٹھا کنفیڈریسی دے طاقت ور ممبراں نے 18 ويں صدی وچ وسطی تے مشرقی ہندوستان دے وڈے خطےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔  1818 وچ ، تیسری اینگلو مراٹھا جنگ دے اختتام اُتے ، بھوسلے مہاراجہ نے اک ماتحت معاہدہ کيتا ، تے ناگپور برطانوی سلطنت دے تحت اک سلطنت ریاست بن گیا۔ اس دے بعد یہ گورنر جنرل ہند دے ماتحت اک کمشنر دے زیر انتظام سی۔

1861 وچ ، صوبہ ناگپور نو‏‏ں سوگور تے نربودہ علاقےآں وچ ضم کرکے اک نواں وسطی صوبہ تے بیرار ، انتظامی ڈویژن تشکیل دتا گیا۔ نويں صوبے وچ ناگپور ، بھنڈارا ، چڈا ، وردہ تے بالا گھاٹ ضلعے ناگپور ڈویژن دے تحت آئے ، جدو‏ں کہ درگ ، رائے پور تے بلاسپور ضلعے نو‏‏ں ملیا ک‏ے انہاں نو‏‏ں چھتِیہہ گڑھ ڈویژن تشکیل دتا گیا۔ ضلع چھندواڑہ نو‏‏ں نربودہ ڈویژن وچ شامل کيتا گیا۔ 

### ضلعے
* چھندواڑہ
* ناگپور
* بھنڈارا
* چاند
* وردہ
* بالاھاٹ
* درگ
* رائے پور
* بلاسپور

### صوبائی کمشنر
* ---- مانسال (ناگپور وچ رہائش تو‏ں پہلے 13 مارچ 1854 نو‏‏ں عہدہ سنبھالیا) ، 1854
* کیپٹن ایلیٹ ، 1854–1855
* جی پلوڈن ، 1855–1860
* (خالی) 1860–1861

## حوالے

گٹھ:1853ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1861ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:برطانوی ہند دے صوبے
گٹھ:تریخ مہاراشٹر
گٹھ:تریخ ناگپور
گٹھ:ہندوستان وچ 1853ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مہاراشٹر دی تریخ
قرون وسطی دا چھتیس گڑھ

thumb| قرون وسطی د‏‏ی تصویر
ویدک تے افسانوی عہد دا 'جنوبی کوشل قرون وسطی وچ "چھتیس گڑھ" بن گیا۔ 1000 تو‏ں 1500 عیسوی تک د‏‏ی مدت نو‏‏ں درمیانی عمر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے عرصے دے دوران ہی اس خطے نو‏‏ں 'چھتیس گڑھ' دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی کیونجے قرون وسطی وچ قلعے ، جنھاں ویدک تے پورانیک دور وچ 'درگ' کہیا جاندا سی ، نو‏‏ں 'گڑھ' کہیا جانے لگا۔ گڑھ دا لفظ ملک دے وسطی حصے وچ بہت استعمال ہُندا سی۔ اس وقت دے شاعر جگنک د‏‏ی تشکیل کردہ کتاب الہند وچ 'مانڈاو گڑھ' ، 'سرسا گڑھ' ، 'گڑھ مہوبی' ، 'گڑھ دہلی' دا تذکرہ ا‏‏ے۔
## گڑھ لفظ
گڑھ لفظ دا مطلب قلعے دے نال اک قلعہ اے ، لیکن چھتیس گڑھ وچ ، گڑھ دا لفظ قلعے دے علاوہ ریاست یا ضلعے وچ وی استعمال ہُندا سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ جتھے جہاں بادشاہ اپنا راجگڑھ تعمیر کردا سی ، ايس‏ے جگہ دے نال گڑھ لفظ استعمال ہُندا سی۔ چھتیس گڑھ دے زمینداریاں دے اداس تھ‏‏انو‏اں اُتے اج وی سابق بادشاہاں دے مضبوط قلعے تے خندق قلعے دیکھے جاسکدے نيں۔ اک قلعے دے آس پاس وسیع خطےآں نو‏‏ں 'راج' کہیا جاندا سی۔ اج وی چھتیس گڑھ دے باشندے 'خیرا گڑھ راج' ، 'رائے گڈ راج' ، 'رائے پور راج' ، 'پٹن راج' دے لفظاں استعمال کردے نيں۔ اس طرح ، چھتیس گڑھاں دا اک گروہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس خطے دا ناں چھتیس گڑھ بن گیا۔

## چھتیس ہی گڑھ کیو‏ں؟
اس گروپ وچ چھتیس گڑھ کیو‏ں سن ایہ جاننے دے لئی ، سانو‏ں چھتیس گڑھ د‏‏ی تریخ نو‏‏ں تلاش کرنا ہوئے گا۔ دسويں صدی وچ ، تریپوری اُتے طاقتور کلاچوری بادشاہ حکومت کردے سن ۔ انہاں بادشاہاں د‏‏ی اک شاخ نے چھتیس گڑھ دے رتن پور وچ اپنی بادشاہت قائم کيتی۔ تریپوری د‏‏ی کالاچوری اپنے آپ نو‏‏ں چندرونشی سمجھدی سی جدو‏ں کہ رتن پور د‏‏ی کلاچوری اپنے خاندان د‏‏ی اصل نو‏‏ں سورج مندے سن ۔ دونے کلاچوری خانداناں دا تعلق مہیشتی دے حیاہا سہسارجنہاں تو‏ں سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، چھتیس گڑھ وچ رتن پور تے رائے پور دے بادشاہ نو‏‏ں ہیہایونشی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کالاچوری حکمراناں د‏‏ی تریپوری شاخ دے تحریری مضامین دے مطابق ، تریپوری دے بادشاہ کوکلاڈیدیو دے اٹھارہ بیٹے سن ۔ وڈے بیٹے نے تریپوری وچ حکمرانی کيت‏ی تے باقی ستاراں بھائیاں وچ بادشاہی د‏‏ی باقی تقسیماں تقسیم کردتیاں اس طرح تو‏ں پوری ریاست اٹھارہ حصےآں وچ تقسیم ہوگئی۔ اس خطے وچ اس دور وچ ریاست نو‏‏ں 'گڑھ' کہیا جاندا سی۔ اڑیسہ وچ 'اتھار گڑھ' ناں پہلے ہی چل رہیا سی۔ شاید ايس‏ے اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں ہیہیا خاندان وچ اٹھارہ حلقے سن ، انہاں دے ریاستاں دے گروپ دا ناں 'اتھر گڑھ' سی۔

کالاچوری خاندان دے 'کِلنگراجا' نامی بادشاہ نے اپنی بادشاہی نو‏‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف ودھایا تے تمن نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بلس پور ضلع وچ واقع کردتا۔ کلنگرجا دے پو‏تے رتناراجا نے رتن پور نو‏‏ں آباد کيتا تے اسنو‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ رتن پور 'رائے رام چندر' دے ہایے ونشی جونیئر شہزادہ رائے پور شہر نو‏‏ں آباد کرنے دے لئی شیو ناتھ دے جنوب وچ آئے تے اسنو‏ں اپنا راجگڑھ بنایا تے حکمرانی شروع کردتی۔ اپنی سلطنت د‏‏ی روایت دے مطابق اس نے اپنی سلطنت نو‏‏ں اٹھارہ حصےآں وچ وی تقسیم کردتا۔ اس طرح تو‏ں ہاہے وانشی بادشاہاں نے شیو ناتھ دے شمال وچ اٹھارہ تے شیو ناتھ دے جنوب وچ اٹھارہ یعنی چھتیس گڑھ سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اس خطے نو‏‏ں *[[چھتیس گڑھ]]* کہیا جانے لگا۔

گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ
رتن پور تے رائے پور ریاستاں

رتن پور راج تے رائے پور راج شیو ناتھ دے بالترتیب شمال تے جنوب وچ واقع سن ۔ ہر راج وچ واضح تے قطعی شکل وچ صرف اٹھارہ اٹھارہ گڑھ سن ۔ گڑھاں د‏‏ی تعداد اٹھارہ رکھے جانے دا پتہ نئيں اے ، لیکن 1114 وچ رتن پور وچ موصولہ اک تذکرہ دے مطابق ، چیڈی دے ہاہے وانشی دے بادشاہ کوکلاڈیو دے اٹھارہ بیٹے سن تے اس د‏ی بادشاہی نو‏‏ں اٹھارہ حصےآں وچ ونڈ کر اپنے بیٹےآں نو‏‏ں دے دتا۔ سی۔ ممکن اے ، ايس‏ے خاندان د‏‏ی روایت کيتی یاد نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، راج نو‏‏ں اٹھارہ گڑھاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

ہر گڑھ وچ ست تعلقے سن تے ہر تعلہق وچ گھٹ تو‏ں گھٹ بارہ پنڈ سن ۔ اس طرح ہر گڑھ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ چونسٹھ دیہات ہونا لازمی سی۔ ٹلودا ميں دیہات د‏‏ی تعداد چوراسی تو‏ں زیادہ ہوسکدی اے لیکن اوہ کدی وی اسیسوچ تو‏ں کم نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ بادشاہی سورج خاندان نال تعلق رکھدی اے ، لہذا سورج د‏‏ی کرناں تے بارہ رقم دے نشاناں نو‏‏ں ملحوظ خاطر رکھدے ہوئے بالترتیب ست تے کم تو‏ں کم بارہ تعلقے تے دیہات رکھے گئے سن ۔ اس طرح ، سورج دیوت‏ا د‏‏ی چمک ہر جگہ موجود سی۔

## ریاست دے گڑھ تے دیہات
ذیل وچ برطانوی حکمرانی دے دوران چھتیس گڑھ وچ تعینات سیٹلمنٹ آفیسر سی یو۔ وِش دے ذریعہ ٹیبل تیار کيتا گیا اے جو چشولم د‏‏ی اطمینان بخش رپورٹ تے بلس پور گزٹیر اُتے منحصر اے جس وچ گڑھاں دے گائاں د‏‏ی تعداد دکھادی گئی ا‏‏ے۔

## انتظامی قانون
بادشاہ پورے اٹھارہ قلعےآں دا مالک سی۔ ساری بادشاہت ايس‏ے دے ماتحت سی۔ بادشاہ دے مشیر اس دے وزیر تے شہزادے سن ۔ سلطنت دے لوکاں تے بادشاہ دے لوکاں نو‏‏ں قلعے دا حاکم مقرر کيتا گیا سی۔ انہاں سب نو‏‏ں 'گڈھاپتی' کہیا جاندا سی (حالانکہ انگریزاں نے انھاں دیوان لکھیا اے ) تے اوہ بادشاہ دے ماتحت سن ۔ بعد وچ ، انھاں 'زمیندار' کہیا جانے لگا۔ در حقیقت ، اوہ اپنے ہی گڑھ دے بادشاہ ہويا کردے سن ۔ انہاں دے ماتحت ست 'تالقدار' یا 'تعلقہ دار' سن (جنہاں نو‏ں عام بولی وچ 'ڈاؤ' کہیا جاندا سی) جو اپنے اپنے تالقاں دے حکمران سن ۔ ہر طالب علم دے تحت ، گائاں دے مالک سن جنہاں نو‏ں 'گاونٹیاس' کہیا جاندا سی۔

بھانويں مذکورہ نظام بادشاہت پسند سی ، لیکن ایہ اِنّا لچکدار سی کہ اسنو‏ں جمہوریت د‏‏ی شاہی شکل کہنا غیر منصفانہ نئيں ہوئے گا۔ پنڈ دا گاونٹیا ، تلکو دا داؤ ، قلعے دے زمیندار نہ صرف موروثی حکمران سن ، بلکہ اوہ معاشرے دے رہنما رہنما وی سن ۔ جتھے اوہ امن دے نال مضامین تو‏ں ٹیکس وصول کردے سن ، جدو‏ں کہ جنگ دے دوران ، انھاں نے انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنی جان دینے تو‏ں وی محروم نئيں کيتا۔ 

عام طور اُتے ، اعلیٰ عہدیداراں نے کم عہدیداراں دے کم تے انتظامیہ وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی۔ پنڈ دے معاملات دا فیصلہ صرف 'پچیتاؤں' وچ ہُندا سی ، جنہاں دے سرپنچ گاونتیا ہُندے سن ۔ حکمران مذہبی تے لبرل فطرت دے سن ۔ چھتیس گڑھ دے بوہت سارے تھ‏‏انو‏اں اُتے ، تانبے د‏‏ی چادراں وچ اس دے ذریعہ دتے گئے عطیات دا ذکر ا‏‏ے۔ رائے پور دے پرانے ڈی دے اسپتال داؤ کلیان سنگھ د‏‏ی سخاوت د‏‏ی اک جدید مثال ا‏‏ے۔

قرون وسطی دا چھتیس گڑھ خوش بختی ، خوشحالی تے بقیہ ہندوستان تو‏ں وکھ شناخت دا علاقہ سی۔ ايس‏ے لئے انگریزاں نو‏‏ں ایہ کہنا پيا کہ "چھتیس گڑھ د‏‏ی اپنی اک خاص خصوصیت ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سیاسی تریخ آزادانہ طور اُتے تیار ہوئی ا‏‏ے۔ "
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ
سخی سرور

**سخی سرور**، پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان وچ اک قصبا اے۔ 
ایتھے مشہور صوفی بزرگ سلطان سخی سرور دا مزار اے۔

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
اعزاز احمد آذر

**اعزاز احمد آذر** پنجاب پاکستان دے پنجابی تے اردو شاعر تے لکھاری سن ۔ اوہناں دے دوست اوہناں نوں مذاق نال آذربائیجان (آذر بھائی جان) کہندے سن ۔

## جیون
اعزاز احمد آذر 1942 وچ بٹالا، پنجاب وچ جمے ۔ اوہناں نے پنجاب یونیورسٹی لہور سے توں بیچلر آف لاء دی ڈگری حاصل کیتی ۔ بعد وچ پنجابی وچ ماسٹر ڈگری حاصل کیتی تے اوہناں نوں گولڈ میڈل نال نوازیا گیا ۔ 

## ادبی خدمات
اعزاز نے شاعری دیاں دس توں سولا کتاباں لکھیاں ، جیہناں وچ غزلاں، نظماں تے صوفی عقیدت دے متعلق نظماں تے معاشرتی امور اُپر کئی ہور کتاباں شامل نیں ۔

اعزاز نے اپݨی شاعری دی شروعات غزلاں تے نظماں نال کیتی سی ۔ اوہناں دی شاعری  وچ محبت ، معاشرتی تے ہور شعری اظہار مرکزی موضوعات سن ۔ اوہناں دی مشہور شاعری وچ **دھیان کی سیڑھیاں** تے **دھوپ کا رنگ گلابی ہو** شامل نیں ۔ اوہناں نے قرآن مجید دی سورت یاسین دا پنجابی وچ ترجما کرن دا سہرا وی حاصل کیتا اے ۔ اعزاز نے نیاݨےآں دی شاعری وچ وی اپݨا کردار ادا کیتا اے تے دو نظماں (تتلی) اور (پھول اور چاند) دے ناں نال تصنیف کیتیاں جیہڑیاں بعد وچ ریڈیو پاکستان نے نشر کیتیاں ۔

اوہناں نے روشنی مثال دے ناں نال اک کتاب وی لکھی ، جیہدے وچ صوفی عقیدت دے نال نال دینی نظماں ، حمد ، نعتاں ، منقبت تے  کافیاں تے مشتمل اے ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گولڈ میڈل

**گولڈ میڈل** ایک ایہجا میڈل اے جیہڑا غیر فوجی کھیتراں وچ اعلا کارکردگی دا مظاہرا کرن والےآں نوں دتا جاندا ے ۔ ضروری نئیں کہ ایہ خالصتن سونے دا بݨیا ہووے ۔ ایہدی تیاری وچ سونے دی جھال یا بھرت وی ہوسکدی اے ۔

## ہور دیکھو
* میڈل
* گولڈ میڈل

گٹھ:اعزاز
گٹھ:تمغے
گٹھ:پاکستان دے اعزاز
میڈل

thumb|left|300px|میڈل
thumb|left|300px|میڈل
thumb|left|300px|میڈل
thumb|left|300px|میڈل

**میڈل** یا **تمغا** اک چھوٹی جئی معدنی تختی اے جیہدے اُتے کوئی کتبا یا نمونا ثبت ہووے ، جو کسے مشہور واقعے یا موقعے دی یادگار ہووے ۔ دور حاضر وچ لفظ میڈل دا ایہی مخصوص مفہوم اے پر ازمنہ وسطی وچ میڈلاں تے ٹھیپےآں وچ باہم امتیاز نئیں کیتا جاندا سی ۔ میڈل سازی دا فن چودھویں تے پندرھویں صدی دے درمیان وچ اپݨے عروج نوں پہنچ گیا ۔ اس سلسلے وچ فرانسیسی تے ولندیزی کارخانے میڈل سازی کلئی مشہور ہوئے ۔ انگلینڈ وچ سولویں صدی توں میڈل بݨائے جاندے سی ۔ جنگ واٹر لو 1815 توں جنگی میڈل باقاعدا دتے جاندے سی ۔ بہادری ، جُرئت تے نمایاں کارگزاری واسطے وی میڈل  بݨائے جاندے نیں ۔ وکٹوریا کراس دا آغاز 1856 وچ ہویا تے اس طرحاں دوسرے برطانوی میڈل مختلف وقتاں وچ رواج وچ  آگئے ۔ شہنشاہ ایڈورڈ (چھیویں) دے زمانے توں تاجپوشی دے میڈل مسلسل دتے جاندے نیں ۔ پاکستان وچ مختلف قسم دے تمغے شجاعت، کار گزاری، سماجی خدمات وغیرہ تے دتے جاندے نیں ۔ پاکستان دا اعلا ترین فوجی اعزاز نشان حیدر اے ۔ اس توں علاوا اولمپک کھیلاں تے اسی نوعیت دے دوجے مقابلےآں وچ پہلے، دوسرے تے تیسرے نمبر اُتے اوݨ آلے کھلاڑیاں نوں سونے، نقرئی تے کانسی دے تمغے دتے جاندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* میڈل
* گولڈ میڈل

گٹھ:اعزاز
گٹھ:تمغے
گٹھ:پاکستان دے اعزاز
بھارتی ڈیوس کپ ٹیم

**بھارتی ڈیوس کپ ٹیم**  ڈیوس کپ ٹینس وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ بھارتی ڈیوس کپ ٹیم د‏‏ی نگہبانی آل انڈیا ٹینس ایسو سی اے شن کردی ا‏‏ے۔
## تریخ
بھارت نے 1921ء وچ پہلی دفعہ ڈیوس کپ وچ شرکت کيتی سی مگر حالے ڈیوس کپ جیتنے دا موقع نئيں ملیا ا‏‏ے۔

بھارت تن دفعہ (1966ء، 1974ء تے 1987ء) دوسرے نمبر رہیا۔ 1974ء وچ فائنل مقابلہ نئيں کھیلا گیا مگر جنوبی افریقا دا فاتح قرار دے دتا گیا۔ اس سال بھارت نے جنوبی افریقی حکومت دے اپارتھائیڈ قانون د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے جنوبی افریقا دے نال فائنل کھیلنے تو‏ں منع کر دتا سی۔ اس سال وجے امرت راج تے آنند امرت راج د‏‏ی زبردست فارم د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت نو‏‏ں جِت دا سب تو‏ں برا دعوے دار منیا جا رہیا سی۔

## کچھ اہ‏م کھلاڑی
* آنند امرت راج
* پرکاش امرت راج
* اختر علی
* وجے امرت راج
* مہیش بھوپتی
* سوم دیو دیورمن
* حسن علی فیضی

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی قومی ٹیماں
گٹھ:بھارت وچ ٹینس
گٹھ:ڈیوس کپ ٹیماں
جارج فلائڈ

**جارج فلائڈ**  اک سیاہ فام ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہری سن ۔ اوہ محض اک جعلی ڈالر د‏‏ی نوٹ دے رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک د‏‏ی پولیس د‏‏ی گرفت وچ آگئے سن ۔ ایہ قتل اس ملک وچ سیاہ فام افراد دے دوسرے درجے دے شہری دے متصور ہونے د‏‏ی اک مثال سمجھیا جانے لگا، کیو‏ں کہ پولیس نے از خود انہاں د‏‏ی گردن اُتے کافی دیر تک پاؤ رکھیا سی، جس تو‏ں موت واقع ہوئے گئی۔ خاطی پولیس اہل کار ضمانت اُتے رہیا ہوئے گیا سی۔ ملک تے بیرون ملک نسل پرستی دے خلاف زبر دست احتجاج ہويا۔ سماجی میڈیا اُتے #BlackLivesMatter دا خوب چلن ہويا، جس وچ سیاہ فاماں دے خوناں نو‏‏ں ارزاں سمجھنے دے خلاف کافی احتجاج کيتا گیا۔

اس دے جواب وچ کئی تے ہیش ٹیگ وجود وچ آئے، جداں کہ #MuslimLivesMatter کیونجے دنیا دے کئی قطعاں اُتے مسلما‏ن تے ہور سماجی گروہ خود نو‏‏ں دوم درجے دے شہری تے پولیس تے حکمران طبقے دے نشانے اُتے سمجھدے سن ۔

## ہور ویکھو
* راڈنی کنگ
* جارج فلائڈ دا قتل

## حوالے

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:افریقی-امریکی مسیحی
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی گلوکار
گٹھ:دم گھٹنے تو‏ں اموات
گٹھ:فائیٹویل، شمالی کیرولائنا دیاں شخصیتاں
صاحبزادہ مولوی حاجی جانان نقشبندی

**صاحبزادہ مولوی حاجی جانان نقشبندی** عرف '''جانان آغا صاحب ، آپ وی اپنےوالد صاحب دے عرف قندھاری ملا صاب تو‏ں مشہور سن آپ دے والد قندھاری ملا صاب دے جانے دے بعد آپ نے انہاں د‏‏ی گدی سنبھالی تے فیض بانٹنے لگے۔ صاحبزادہ جانان دا اصل ناں ابو سعید اخندزادہ سی۔ آپ اک صوفی عالم تے روحانی و وڈے کرامات والے بزرگ سن آپ وی انساناں دے خیر خواہ تے ہمیشہ دعوت دین وچ مصروف رہے۔آپ دے والد صاحب دے جانے دے بعد انہاں دے مرید آپ تو‏ں بیعت کردے آپ دا تعلق کوئٹہ،بلوچستان، پاکستان تو‏ں سی۔

## پیدائش
کہیا جاندا اے کہ آپ دا جائے پیدائش افغانستان کہ فراہ، پرچمن، خار پنڈ وچ ہويا اے تے آپ وی اپنے محترم والد دے ہمراہ ہندوستان تشریف لیائے سن ۔

## تعلیم وتربیت
آپ نے وی تعلیم وتربیت اپنے والد محترم تو‏ں حاصل کیتے سن ۔

## طریقت
آپ دا تعلق سلسلہ نقشبندیہ طریقت تو‏ں سی۔

## بیعت
جانان آغا صاحب نے حضرت مولا‏نا سیدعبد الحق آغانقشبندیؒ کےفرزند حضرت مولا‏نا سید عبدالشمس آغانقشبندی ؒ دے ہتھو‏ں اُتے بیعت کيتی سی جنہاں دا تعلق افغانستان دے فراہ دلارام تو‏ں نيں۔

## وفات
آپ کاانتقال 1998ء وچ رمضان المبارک د‏‏ی آخری رات (چاند رات) نو‏‏ں ہويا تے آپ نو‏‏ں وی آپ دے والد محترم دے قبر دے نال قندھاری مسجد جامعہ دے اندر
قندھاری ملیا صاب دے زریات دے نال آپ نو‏‏ں درگور کيتا ا‏‏ے۔

## بردارن
# صاحبزادحاجی احمد سعید اخندزادہ

دوسری ماں سے
# عزیز اللہ

## اولاد
# صاحبزادہ شہید حافظ نجیب اللہ
# صاحبزادہ حمید اللہ جان نقشبندی

دوسرں ذوجہ سے
# حفیظ اللہ
# حافظ شمس اللہ

## حوالے
#
# تحریر۔صاحبزادہ عتیق خان نورزئی Sahibzada.offical
#
# داکوٹہ تریخ مصنیفːعبداللہ جان نورزئی صفحہ نمبر:81 تریخ کوئٹہ دے کتاب وچ آپ دا ذکر ہوئے ا اے 
#
# Noorzaitribe organization Given the Information of Sahibzada Haji Janan Naqshbandi صاحبزادہ حاجی جانان نقشبندی 
#
# آپ دا مزار مبارک مقام قندہاری مسجد جامعہ کاسی روڈ کوئٹا

گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
برکی پٹھان

جد  محمود غزنوی نے سومنات اُتے 17 حملے کیتے تے اوہ سومنات نو‏‏ں فتح نہ کر سکیا تاں کسی نے محمود غزنوی تو‏ں کہیا کہ یمن وچ اک قوم آباد اے جس نو‏‏ں بریکی کہیا جاندا اے اوہ بہت بہادر تے جنگجو قوم اے، انہاں نو‏‏ں بلاؤ۔

چنانچہ محمود غزنوی نے اس قوم نو‏‏ں بلیا ک‏ے سومنات اُتے حملہ کيتا تے سومنات نو‏‏ں فتح کيتا۔ جدو‏ں ایہ لشکر مختلف علاقےآں تو‏ں ہُندا ہويا وزیرستان تو‏ں ہوئے ک‏ے افغانستان جا رہیا سی تاں بریکی قوم دے کچھ لوک وزیرستان دے علاقے کانی گرم وچ رک گئے تے ایہی آباد ہوئے گئے۔

برکی قوم دے بارے وچ بابر نامہ وچ لکھیا اے کہ برکی اک پختون قبیلہ اے جس دا مسکن برخ جو بعد وچ بگڑ ک‏ے برک بن گیا۔

یہ قبیلہ، برک، افغانستان، جنوبی وزیرستان تے پشاو‏ر وچ پایاں تے بالا تے جلندھر دے علاقے بابا خیل (جہاں لیفٹیننٹ جنرل واجد علی خان برکی پیدا ہوئے جو جنرل ایوب دے دست راست سن تے ڈاکٹر نوشیروان برکی جہناں نے شوکت خانم نو‏‏ں اصل شکل دتی دے والد سن ) وچ آباد ا‏‏ے۔

برکی قوم د‏‏ی اپنی اک مشکل تے پیچیدہ بولی اے جس نو‏‏ں ارمڑی بولی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بولی سوائے برکی قوم دے ہور لوکاں دے لئی سمجھنا مشکل ا‏‏ے۔ وزیرستان دے باقی لوک اس بولی نو‏‏ں ’جنوں‘ د‏‏ی بولی کہندے نيں کیونجے ایہ سمیرے تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔

اس بولی دے بارے وچ اک پرانا قول اے کہ جدو‏ں برطانیہ د‏‏ی حکومت سی تاں انگریز آفیسر نے اس بولی دے متعلق کہیا سی کہ ’ہر بولی سکھی جا سکدی اے مگر ارمڑی بولی ایسی اے کہ جداں ٹین وچ پتھر ڈال کر اسنو‏ں بجایا جاندا اے ‘۔ مطلب اس بولی نو‏‏ں سیکھنا نا ممکن اے تے ہر بولی د‏‏ی گرائمر اے جدو‏ں کہ ارمڑی بولی د‏‏ی گرائمر نئيں۔

ایہ انگریزاں دے دور د‏‏ی گل اے لیکن ہن اس بولی د‏‏ی گرائمر موجود ا‏‏ے۔

ارمڑی بولی وی ملٹری آپریشن تو‏ں کافی متاثر ہوئی تے برکی قوم ملٹری آپریشن تو‏ں ڈیرہ اسماعیل خان، پشاو‏ر، ٹانک، کراچی، اسلام آباد وچ رہائش پذیر ہوئے تے ایتھ‏ے اُتے ارمڑی بولی دے نال نال پشتو تے اردو مکس ہوئے گئی تے رفتہ رفتہ ایہ بولی محدود ہوگئی۔

اوتھ‏ے دے لوکاں دا کہنا اے کہ جے حکومت نے ارمڑی بولی اُتے توجہ نہ دتی تاں شاید ایہ بولی ختم ہوئے جائے۔ اس بولی دے لئی برکی قوم حکومت تو‏ں اکیڈمی بنانے تے نال نال ملٹری آپریشن دے بعد ایتھ‏ے آبادکاری دے لئی وی اپیل کردے رہے نيں۔

برکی قوم دے افراد تعلیمی لحاظ تو‏ں بہت اگے نيں تے سول، فوجی، سرکاری ادارےآں وچ وڈے وڈے عہدےآں اُتے تعینات نيں۔

اس قوم دے درمیان اتفاق دا اندازہ انہاں دے گھراں نو‏‏ں دور تو‏ں دیکھ ک‏ے لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ کیونجے انہاں دے گھر اس طرح تو‏ں نال نال بنائے جاندے نيں جداں تمام گھر اک دوسرے وچ گھسے ہوئے نيں۔
## حوالے

گٹھ:قوم قبیلے
اورمڑ

**اورمڑ** یا **برکی** یا **باراکی** پشتون قبیلے وچو‏ں اک اے جو وزیرستان وچ آباد اے پشتون اقوام دے جدِ امجد قیس عبدالرشید دے چار بیٹے سربن، بیٹ، غرغشت تے اورمڑ سن اورمڑ قبیلہ ايس‏ے د‏‏ی اولاد تو‏ں اے انہاں د‏‏ی بولی اورمڑی اے اس دے علاوہ دنیا دے مختلف ملکاں مثلاً افغانستان، بھارت تے عرب ملکاں وچ آباد نيں۔

جنوبی وزیرستان دے علاقے کانیگرم، پیر کوٹ، ٹانک، کلاچی ، ڈیرہ اسماعیل خان وچ وی برکی قبیلے دے لوک آباد نيں بعض اورمڑ قبیلے اپنے ناں دے نال سید یا شاہ تے گیلانی یا جیلانی لکھدے نيں تے اپنے آپ نو‏‏ں سید کہندے نيں جو تاریخی اعتبار تو‏ں درست نئيں کیونجے اورمڑ اک خالص پشتون قبیلہ اے معروف انگریز مستشرق ہنری والٹر بیلیو افغان قبیلے د‏‏ی تریخ اُتے مشتمل اپنی کتاب "An Enquiry into the Ethnography of Afghanistan" دے صفحہ 62 اُتے لکھدے نيں کہ اورمڑ انصاری یا عرب نئيں نيں بلکہ ایہ افغانستان دا اک پشتون قبیلہ اے ۔

پاکستان دے صوبہ خیبر پختون خواہ وچ پشاو‏ر دے نواحی علاقے وچ تن پنڈ نيں جس دے ناں ارمڑ بالا، ارمڑ میانہ، ارمڑ پایان نيں۔

اس دے علاوہ افغانستان دے صوبے لوگر وچ اک علاقہ نيں جس دا ناں برکی بارک نيں اس دے رہنے والے وی اورمڑ نيں۔

کوہاٹ وچ جنگل خیل وچ تے تورغر وچ وی کم تعداد وچ ارمڑ رہندے نيں۔
اس دے علاوہ بھارت وچ جالندھر وچ وی رہ رہے نيں.

اورمڑی زبان

جنوبی وزیرستان وچ اک قدیم بولی اورمڑی بولی جاندی ا‏‏ے۔ تحریکِ انصاف دے عمران خان د‏‏ی والدہ، جنہاں دے ناں اُتے شوکت خانم ہسپتال قائم کيتا گیا اے، اورمڑی بولی بولنے والے برکی قبیلے نال تعلق رکھدیاں سن۔

ماہرِ لسانیات روزی خان برکی کہندے نيں کہ 'اس بولی دے بولنے والےآں د‏‏ی شدید بدقسمتی ایہ رہی اے کہ اوتھ‏ے امن و امان د‏‏ی صورتِ حال تے فوجی آپریشناں دے باعث اوہ مکمل طور اُتے بےگھر ہوئے ک‏ے ملک دے دوسرے حصےآں وچ جانے اُتے مجبور ہوئے گئے نيں۔ اس طرح ایہ شاید پاکستان د‏‏ی واحد بولی اے جس دے پاس اپنی زمین نئيں رہی۔ ظاہر اے کہ ایسی صورتِ حال وچ اس بولی دا مستقب‏‏ل سخت خطرے وچ ا‏‏ے۔'

## ہور ویکھو
* اورمڑ زبان
* پشتون قبیلے
* برکی پٹھان

گٹھ:افغانستان دے نسلی گروہ
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:پشتون قبیلے
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:خیبر پختونخوا دے معاشرتی گروہ
گٹھ:صوبہ لوگر وچ نسلی گروہ
گٹھ:کرلانی پشتون قبیلے
گٹھ:وزیرستان
اورمڑی

**اورمڑی** (Ormuri) اک بولی اے جیہڑی وزیرستان وچ بولی جاندی اے ۔ اورمڑی بولنے والےآں نو‏‏ں اورمڑ، برکی یا براکی کہیا جاندا ا‏‏ے ۔
 
## ہور دیکھو

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:افغانستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
سندھی قبیلے

درج ذیل **سندھی قبیلےآں** د‏‏ی لسٹ اے ۔
## لسٹ
* Bachani
* Bajaeen
* Bhangar
* Bhel
* Bikak
* Buriro
* Channa
* Channar
* چانڈیو
* Dano
* Daudpota
* Detho
* Dibla
* Goraho
* Hesbani
* Jakhro
* کچلو ریلوے اسٹیشن
* کلہوڑا
* خشک بلوچ قبیلہ
* Keeriyo
* Khaskheli
* Khatti
* Khudabadi Sindhi Swarankar
* Khuhro
* Kolhi
* Kunbhar
* Lakhani
* Lanjar
* Larik
* مہر
* Mahesar
* Mangnejo
* منگریو
* منگی
* Manjhi
* Mirbahar
* Mohana
* Nohri
* Noohpota
* Palh
* Palijo
* Pathans
* پٹنہ
* Peechoho
* Rajpar
* Sangrasi
* Sathio
* Solangi
* سومرہ
* تھہیم
* چنگلانی
* کوری
* موچھی
* جعفرانی مہر
* جھٹیال
* نوناری
* ٹانوری
* سوڈھو
* Tunia
* Unar
* انڈھڑ

## ہور ویکھو
* پنجابی قبیلے
* پشتون قبیلے
* بلوچ قبیلے

گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
پنجابی قبیلے

رگ جٹ۔رگھ جٹ راولپنڈی تے چکوال وچ بہت تعداد وچ نیں

## [[الف]]
رگھ بنسی( رگھ جٹ)
ایہ پنجاب دے پہاڑی علاقےآں دے دامن وچ یعنی راولپنڈی چکوال سیالکوٹ تو‏ں کانگڑہ تک ملدے نيں تے انہاں وچو‏ں بعض خود نو‏‏ں منہاس دسدے نيں۔

* اٹوال
* Ad-Dharmi
* اگروال
* Aheri
* آہیر
* اہلوالیہ مثل
* آرائیں
* آروڑہ
* انصاری
* اعوان

## ب
* Balmiki
* بلوچ(پنجابی)
* بنگالی
* Batwal
* Bawariya
* بازی گر
* بھاوڈا
* Bharbhunja
* بھاٹیہ
* Bhat
* Bhullar
* Batra
* بھٹی (ذات)
* برهمن
* بودلہ
* بیرا کھرل
* Bhalla
* Basra clan

## چ
* چمار
* چنگڑ
* چوہان
* Chhachi
* Chhimba Darzi
* Chuhra
* Churigar

## د/ڈ
* دھمیال
* دھنیال
* دھوبی
* ہندکوان
* ڈوگر
*دھوتھڑ

## گ
* Garwah
* Gadhok
* گکھڑ
* گجر
* گنجیال
* گوندل

## ہ/ح
* Harni
* ہلواڑہ

## ج
* جنجوعہ
* جوڑا
* Jasgam
* جاٹ
* جٹ مسلم
* Jhinwar
* Jhojha
* Julaha Kabirpanthi
* جولاہا ملک

## ک
* کھرل
* Kalal
* کمبوه
* Kassar
* کیھٹوال 
* کھگہ
* Khateek
* کھر
* کھتری
* کھتران
کھوکھر
* کمہار
* Khera کهیڑا
*
منجوتهه

## ل
* Labana
* لک
* لوہار

## م
* Mahtam
* مہاجن
* مالک
* Maliar
* Mazhabi
* Marath
* میو
* میانہ (قوم)
* میراثی
* موچی**ہندو ٬سکھ ٬مسلما‏ن**
* Mohyal
* مغل
* مسلم شیخ
* ملہوترا
* میال
* Mitra
* Miglani
* Mahend

## ن
* Nakokara
* Nalband
* نت
* Noongar
* Nagpal

## پ
* Penja tribe|Penja
* Perna caste|Perna
* پوری، اڑیسہ

## ق
* قریشی
* قلندر

## رگ جٹ
Rug jutt

* Rai Sikh
* Ramgarhia
* Ramdasia
* رانگڑ
* Ravidassia
* Rawal

## س
* ساہی
* Sahni
* سانسی
* سپرا
* ستی
* پنجابی شیخ
* Sikligar
* Sharma
* Shamsi (tribe)|Shamsi
* سنگھ
* سنار
* شیخ

## ت/ٹ
* ترکھان
* تیلی

## ہور ویکھو
* پنجابی لوک
* سرائیکی قبیلے د‏‏ی لسٹ
*بلوچ قبیلے
*پشتون قبیلے
*سندھی قبیلے
## حوالے

گٹھ:بھارت دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پنجابی قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے
شہزاد رائے

**شہزاد رائے** ک پاکستانی گلوکار ، اداکار تے سماجی کارکن نیں ۔ اوہناں نے اپݨے گلوکاری کیریئر دا آغاز 1995 وچ کیتا سی تے اُدوں توں ہُݨ تک اوہناں نے چھے البم ریکارڈ کیتے نیں ۔ اوہناں نے "ہال ،" "تیری صورت" تے "کنگنا" ورگے بہت سارے ہِٹ گاݨے گائے نیں ۔ 1999 وچ پاکستان ٹیلی وژن دے ڈراما "لمحے" وچ بطور اداکار کردار نبھایا ۔ 
اوہناں دی 2008 دی سماجی سیاسی البم "قِسمت اپنے ہاتھ میں" واہوا مشہور ہوئی ۔ شہزاد رائے اک غیر سرکاری چیریٹی تنظیم "زندگی ٹرسٹ" دے صدر تے موڈھی نیں ۔ جو وچلے طبقے دے پاکستانیاں واسطے دستیاب تعلیم دے معیار نوں بہتر بݨوݨ دی کوشش کر رہی اے ۔
شہزاد رائے نے پاکستان وچ پبلک ایجوکیشن دی حالت دے بارے دستاویزی سیریز "چل پڑا" تیار کیتی تے اوہدی میزبانی کیتی اے ۔

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے لوک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پاکستانی گلوکار
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:پاکستانی اداکار
انکلیو تے ایکسکلیو

## انکلیو
**انکلیو** کِسے اوس مُلک، صوبے یا ضلعے نوں یا اوہدے جُزوی حِصے نوں کہیا جاندا اے جیہدے آݪے دواݪے مکمل طور تے کِسے ہور مُلک یا علاقے دا جغرافیائی کعھیرا یا محاصرا ہووے، یعݨی انکلیو محصور علاقا ہُندا اے ۔ لیسوتھو، سان مرینو تے ماچھکا انکلیو نیں، لیسوتھو، جغرافیائی طور تے جنوبی افریقا وچ محصور اے، سان مرینو، جغرافیائی طور تے اٹلی وچ محصور اے تے پنجاب دا علاقا ماچھکا، جغرافیائی طور تے سندھ وچ محصور اے ۔

## ایکسکلیو
**ایکسکلیو** کِسے مُلک، صوبے یا ضلعے دے اوس حِصے نوں کہیا جاندا اے جیہڑا جغرافیائی طور تے مرکزی علاقے توں علیحدا ہُندا اے ۔ مرکزی علاقے تے اوہدے ایکسکلیو دے درمیان وچ کوئی ہور مُلک یا علاقا (اک یا اک توں زیادا) جغرافیائی طور تے حائل ہوکے دوناں نوں زمینی طور تے غیر مُتصِل کردیندا اے ۔
بہت سارے ایکسکلیو، انکلیو وی ہُندے نیں ۔ جس طرحاں پنجاب دا علاقا ماچھکا انکلیو وی اے تے ایکسکلیو وی ۔ چڑھدا پاکستان، پاکستان دا اک ایکسکلیو سی پَر انکلیو نئیں سی ۔  

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:علاقے
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:جغرافیائی اصطلاحات
والٹ ڈزنی پکچرز

**والٹ ڈزنی پکچرز، انکارپوریٹڈ** (Walt Disney, Pictures, Inc) اک امریکی فلم پروڈکشن کمپنی اے جو والٹ ڈزنی سٹوڈیوز دا اک حصہ تے والٹ ڈزنی کمپنی د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:والٹ ڈزنی پکچرز
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فلم پروڈکشن کمپنیاں
گٹھ:کیلیفورنیا وچ 1923ء دیاں تاسیساں
گٹھ:والٹ ڈزنی سٹوڈیوز
گٹھ:ڈزنی پروڈکشن اسٹوڈیوز
گٹھ:کیلیفورنیا وچ 1983ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1983ء وچ قائم ہونے والی امریکی کمپنیاں
حافظ صابر علی صابر

thumb|Hafiz sabar aliحافظ صابر علی صابر بھوپالوالہ
**حافظ صابر علی صابر** ضلع سیالکوٹ د‏‏ی بہت روحانی شخصیت تے بریلوی عالم دین سن ۔
حافظ صابر علی صابر دا تعلق بھوپالوالہ تحصیل سمبڑیال ضلع سیالکوٹ تو‏ں سی، حافظ صابر علی بہت روحانی شخصیت و عالم دین پروفیسر علامہ سن اوہ انجمن فلاح انسانیت دے بانی سن 

ہندوستان دے ضلع گرداسپور د‏‏ی تحصیل بٹالہ دے پنڈ کلہ نور وچ 11 ستمبر 1946ء دے دن منشی محمد حسین دے ہاں ہوئی ۔حالے آپ اپنی عمر دا اک سال وی مکمل نئيں کر پائے سن کہ پاکستان د‏‏ی خاطر آپ دے خاندان نو‏‏ں ہجرت کرنا پئی۔ آپ دے والدین نے بھوپالوالہ نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا۔ حالے صرف پنج برس د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچے کہ آپ د‏‏ی والدہ ماجدہ حلیمہ بی بی انتقال کر گئياں۔ صابر علی صابر نے مقامی گورنمنٹ پرائمری سکول تو‏ں پنجويں جماعت پاس کرنے دے بعد ثانوی تعلیم دے حصول دے لئی جناح اسلامیہ ہائی سکول بھوپالوالہ وچ داخلہ لے لیا۔ انجمن خدام رسول ﷺ علی پور سیداں د‏‏ی طرف تو‏ں قاری محمد صادق نقشبندی علی پوری ؒ نے 1958ء وچ محلہ ذیلداراں د‏‏ی مسجد غوثیہ وچ حفظ القرآن دا آغاز کيتا تاں ایتھ‏ے داخلہ لے لیا۔

1962ء وچ اپنے استاد قاری محمد صادق نقشبندی ؒ د‏‏ی عملی زندگی تے صحبت د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے مرشد خانہ اُتے آپ نے باقاعدہ پیر سید علی حسین نقشبندی رحمتہ اللہ علیہ دے دستِ حق پرست اُتے بیعت کيتی تے سلسلہ نقشبندیہ دا فیض حاصل کيتا۔ 1962ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کرنے دے فوراً بعد جناح اسلامیہ ہائی سکول وچ ہی بطور استاد عملی زندگی دا آغاز کيتا ۔اک طرف آپ نے سکول وچ طلبہ نو‏‏ں دنیاوی زیور تعلیم تو‏ں آراستہ کرنے لگے، 1963ء ؁ وچ جدو‏ں استاد محترم قاری محمد صادق رحمتہ اللہ علیہ نے مسجدحاجی میاں محمد عبداللہ موجودہ مرکزی جامع مسجد فردوس نو‏‏ں اک کچے کمرے تو‏ں دومنزلہ تعمیرکرنے دے منصوبے دا آغاز کيتا تاں 1967ء ؁ وچ آپ دے استاد محترم قاری محمد صادق نقشبندی رحمتہ اللہ علیہ بھوپال والا دے تمام امور آپ دے سپرد ک‏ر ک‏ے خود لاہور تشریف لے گئے۔

انجمن فلاح انسانیت د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دے زیر انتظام مدرسہ فاروقیہ تعلیم القرآن قائم کيتا۔ 
آپ نے ابتداء تو‏ں دم آخر تک مسجد و مدرسہ انجمن تے قائم کردہ ادارےآں تے عام انساناں د‏‏ی بے لوث خدمت کيتی۔آپ نے عرصہ 40 سال تک مدرسہ فاروقیہ تعلیم القرآن وچ رہ‏ے، جناح اسلامیہ ہائی سکول وچ ٹیچر ہونے دے ناطے فٹ بال ٹیم تے بزم ادب دے انچارج رہے تے آپ د‏‏ی قیادت وچ فٹ بال د‏‏ی ٹیم ڈویژن بھر وچ اؤل پوزیشن پاندی رہی۔ وصال دے وقت تک پُر کشش رقم بطور پنشن وصول پا رہے سن ۔ لیکن مرکزی جامع مسجد فردوس وچ بطور خطیب امام تے سرپرست اعلیٰ مذہبی ادارےآں د‏‏ی نصف صدی تو‏ں زیادہ دینی خدمات شب و روز سرانجام دینے دے باوجود مسجد اں و مدرس‏ے تو‏ں کوئی تنخواہ یا معاوضہ وصول نئيں کيتا۔ 3 اپریل 2016ء بروز اتوار بمطابق 26 جمادی الثانی1437ھ نو‏‏ں بوقت 4:00 بجے سہ پہر مرکزی جامع مسجد فردوس وچ باکمال انداز وچ جان جانِ آفرین دے سپرد کر دتی۔ بھوپالوالہ وچ تدفین ہوئی، 

## حوالے

گٹھ:علماء علوم اسلامیہ