open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رحمت علی شاہ (غدر پارٹی)

**رحمت علی شاہ** برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے غدر پارٹی(Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے برطانوی راج دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔

غدر پارٹی اک انقلابی تنظیم سی، جیہڑی 1913 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقصد برطانوی حکومت توں ہندوستان نوں آزاد کروانا سی۔ رحمت علی شاہ اس تحریک دے اوہ کارکن سن جیہڑے بیرونِ ملک ہندوستانی کمیونٹی وچ بیداری پیدا کردے سن۔ رحمت علی شاہ غدر تحریک دے اک اہم رکن سن، جیہڑے برصغیر دی آزادی لئی سرگرم رہے۔ اوہناں دی قربانیاں تے جدوجہد تاریخ دا اہم حصہ نیں۔

25 مارچ 1915 نوں منٹگمری جیل وچ غدر پارٹی دے جہناں 7 انقلاب کاریاں نوں پھانسی دے تختے تے لٹکایا گیا سی اوہناں وچ اکّ رحمت علی سن۔ اوہ پنڈ وجیدکے کلاں (ہن ضلع برنالہ، بھارتی پنجاب) دے سن۔ اوہناں دی یاد وچ 'شہید رحمت علی میموریال سرکاری ہائی سکول وجیدکے خورد' اتے اکّ کلبّ، 'شہید رحمت علی میموریال کلبّ وجیدکے کلاں' بنیا ہویا اے۔ اوہ منیلا (فلپاین) وچ غدر پارٹی دا آگوُ سی اتے فروزشاہ (سب انسپیکٹر پولیس) قتل کیس چ گرفتار کیتا گیا سی۔
 

 
## ابتدائی زندگی

رحمت علی شاہ دی ابتدائی زندگی بارے مکمل تفصیل دستیاب نہیں، تاہم اوہ برصغیر دے رہن والے سن تے نوجوانی وچ ہی آزادی دی تحریک نال جڑ گئے سن۔
## غدر پارٹی وچ کردار

رحمت علی شاہ نے غدر پارٹی دیاں سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے:

* برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت دی ترغیب دتی
* بیرونِ ملک ہندوستانی مزدوراں تے تارکینِ وطن وچ شعور اجاگر کیتا
* انقلابی لٹریچر دی تشہیر وچ حصہ لیا

غدر پارٹی دے کارکن عام طور تے امریکہ، کینیڈا تے ہور ملکاں وچ رہ کے آزادی دی تحریک نوں مضبوط بنان دی کوشش کردے سن۔

## جدوجہدِ آزادی

رحمت علی شاہ دی جدوجہد دا مقصد برطانوی راج دا خاتمہ سی۔ اوہناں نے اس مقصد لئی اپنی زندگی وقف کر دتی تے خطرات دے باوجود انقلابی سرگرمیاں جاری رکھیاں۔

## اثر و رسوخ

اگرچہ رحمت علی شاہ بارے تاریخی ریکارڈ محدود نیں، لیکن اوہ غدر پارٹی دے اوہ گمنام ہیروآں وچ شامل نیں جنہاں نے آزادی دی تحریک وچ اہم کردار ادا کیتا۔
## ہورویکھو
## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:غدر پارٹی
لاطینی امریکی مسلمان

**لاطینی امریک‏‏ی مسلما‏ن** اوہ افراد نيں جو اسلامی عقیدے دے پیروکار نيں تے انہاں دا پس منظر لاطینی امریکا تو‏ں ا‏‏ے۔ 2010ء وچ پیو تحقیقی ادارے دے جانب تو‏ں کيتے جانے والے اک سروے دے مطابق لاطینی امریکا د‏‏ی کل آبادی دا صرف 0.1 فیصد مسلما‏ن نيں۔
## تریخ
امریکا پہنچنے والے یورپی عیسائی مقامی رسم و رواج نو‏‏ں اسلامی سمجھدے سن تے اسنو‏ں نسل کشی دے لئی اک دلیل دے طور اُتے استعمال کردے سن ۔

## اسلام د‏‏ی آمد تے ابتدائی دور
کچھ مورخین دے مطابق لاطینی امریکا وچ پہلے مسلما‏ن پرتگالی تے ہسپانوی فوجاں دے نال آئے۔ 1492ء تو‏ں شروع ہوݨ والی ہسپانوی تے پرتگالی سلطنتاں نے آئبیرین جزیرہ نما تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں زبردستی نکالنے دیاں کوششاں کيتياں جو ہسپانوی انکویزشن (تفتیش عقائد) دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ 1492ء تو‏ں 1610ء تک تقریباً تِیہہ لکھ مسلماناں نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں کڈ دتا گیا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے شمالی افریقہ منتقل ہو گئے جدو‏ں کہ کچھ نے لاطینی امریکا ہجرت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کيتی۔ کرسٹوفر کولمبس دے پہلے سفر (1492ء) وچ انہاں دے مترجم لوئیس ڈی ٹورس پہلے اک یہودی سن جو عربی بولدے سن تے ہن عیسائی ہو چکے سن ۔ اس دے باوجود ہسپانوی تے پرتگالی قوانین نے مسلماناں، مورسکوز (مسلماناں د‏‏ی عیسائیت قبول کرنے والی نسل) تے انہاں د‏‏ی نسلاں نو‏‏ں نوآبادیات وچ جانے تو‏ں منع کيتا سی۔
## قانونی پابندیاں
1501ء وچ ہسپانوی حکومت نے نوآبادیات وچ ہسپانوی سبھیاچار نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی شاہی فرمان جاری کيتے جس دے تحت صرف کیتھولک افراد نو‏‏ں لاطینی امریکا وچ آباد ہوݨ د‏‏ی اجازت سی انہاں فرماناں دا مقصد مسلما‏ن تے یہودی آباد کاراں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں محدود کرنا سی تاکہ کیتھولک مذہب پورے علاقے وچ پھیل سک‏‏ے ایہ فرمان پہلے شاہی گورنر نکولس ڈی اووانڈو دے نال بھیجے گئے سن ۔ اس دے بعد 1508ء ، 1522ء ، 1530ء تے 1539ء وچ وی ایداں دے ہی فرمان جاری کيتے گئے جنہاں وچ عیسائیت قبول کرنے والے کیتھولکو یا انکویزشن وچ سزا پانے والےآں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں نوآبادیات وچ آباد ہوݨ تو‏ں روکیا گیا۔ مورخین دا خیال اے کہ ایہ قوانین یکساں طور اُتے نافذ نہ ہوئے کیونجے انھاں بار بار دہرانا پيا۔ پ‏ر محدود شواہد د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دور وچ مسلما‏ن آباد کاراں د‏‏ی تعداد اُتے بحث جاری ا‏‏ے۔

## تنظیماں
لاطینی امریکا وچ بہت ساریاں مسلم تنظیماں موجود نيں جنہاں وچ نمایاں اسلامک آرگنائزیشن آف لاطینی امریکا تے کیریبین (OIPALC) ا‏‏ے۔ اس تنطیم نو‏‏ں لاطینی امریکا وچ اسلامی وابستہ کوششاں نو‏‏ں فروغ دینے وچ سب تو‏ں ودھ فعال تنظیم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* امریکا وچ اسلام
* ارجنٹائن وچ اسلام
* بیلیز وچ اسلام
* بولیویا وچ اسلام
* برازیل وچ اسلام
* چلی وچ اسلام
* کولمبیا وچ اسلام
* کوسٹا ریدا ميں اسلام
* کیوبا وچ اسلام
* جمہوریہ ڈومینیکن وچ اسلام
* ایکواڈور وچ اسلام
* ایل سلواڈور وچ اسلام
* گوئٹے مالا وچ اسلام
* ہیٹی وچ اسلام
* ہونڈوراس وچ اسلام
* میکسیکو وچ اسلام
* نکاراگوا وچ اسلام
* پاناما وچ اسلام
* پیراگوئے وچ اسلام
* پیرو وچ اسلام
* پورٹو ریکو وچ اسلام
* یوراگوئے وچ اسلام
* امریکا وچ اسلام
* وینزویلا وچ اسلام
* اسلامی تنظیم لاطینی امریکا تے کیریبین
* الیانزا اسلامکا
* افریقی نژاد امریک‏‏ی مسلما‏ن
* لاطینی امریک‏‏ی
* لاطینی امریک‏‏ی دعوہ تنظیم
* لالما
* موریسکو (مولدین)
* پیڈاڈ
* ہسپانوی وچ اسلام

## حوالے

گٹھ:امریک‏‏ی مسلما‏ن
گٹھ:جنوبی امریکا وچ اسلام
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ اسلام
گٹھ:مطالعہ لاطینی امریکا
گٹھ:وسطی امریکا وچ اسلام
سید آغا حیدر

**سید آغا حیدر** (انگریزیSayyad Agha Haider)  برصغیر دے اک نمایاں قانون دان تے جج سن، جیہڑے خاص طور تے برطانوی دورِ حکومت وچ اپنی اصول پسندی تے انصاف پسندانہ فیصلیاں دی وجہ توں جانے جاندے نیں۔ اوہناں دا نام خاص طور تے **لاہور سازش کیس** دے تناظر وچ تاریخی اہمیت رکھدا اے۔

## ابتدائی زندگی

سید آغا حیدر دی پیدائش برطانوی ہندوستان وچ ہوئی۔ اوہناں نے اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی تے قانون دے شعبے وچ مہارت حاصل کيتی۔ اوہ اپنے وقت دے پڑھے لکھے تے بااصول افراد وچ شمار ہندے سن۔ . .

## پیشہ ورانہ کیریئر

اوہناں نے وکالت توں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا تے بعد وچ جج مقرر ہوئے۔ سید آغا حیدر اپنی دیانتداری، انصاف تے غیر جانبداری لئی مشہور سن۔ اوہ عدالت وچ قانون دے مطابق فیصلے کرن تے زور دیندے سن۔

## لاہور سازش کیس وچ کردار

سید آغا حیدر دا سب توں اہم تے تاریخی کردار **لاہور سازش کیس** وچ سامنے آیا، جتھے انقلابی رہنماؤں، خاص طور تے **بھگت سنگھ** تے اوہناں دے ساتھیوں اُتے مقدمہ چلایا گیا۔

اس کیس وچ سید آغا حیدر نے کئی موقعاں تے برطانوی حکومت دی طرفوں دباؤ دے باوجود انصاف تے اصولاں دی پاسداری کیتی۔ اوہناں دی رائے کئی واری حکومتی مؤقف توں مختلف رہی، جس نال اوہناں دی غیر جانبداری ظاہر ہوندی اے۔

## اصول پسندی

اوہناں دی سب توں وڈی پہچان اوہناں دی اصول پسندی سی۔ اوہ قانون دی بالادستی اُتے یقین رکھدے سن تے کسی وی سیاسی یا حکومتی دباؤ نوں قبول نہیں کردے سن۔

## اثر و رسوخ

سید آغا حیدر نوں آج وی ایک بہادر تے انصاف پسند جج دے طور تے یاد کیتا جاندا اے۔ اوہناں دی مثال قانون دے طالب علماں تے ججاں لئی اک مشعلِ راہ اے۔

سید آغا حیدر برصغیر دی عدالتی تاریخ وچ اک اہم مقام رکھدے نیں۔ اوہناں دی دیانتداری تے انصاف پسندی اوہناں نوں ایک قابلِ احترام شخصیت بنا دی اے۔
## ہوالے
لال سنگھ (سیاست دان)

**لال سنگھ** بھارت دے اک سیاست دان نیں، جیہڑے انڈین نیشنل کانگریس (INC) نال وابستہ رہے نیں۔ اوہناں نے پنجاب دی سیاست وچ اہم کردار ادا کیتا تے مختلف سرکاری عہدیاں اُتے خدمات سرانجام دتیاں۔

## ابتدائی زندگی

لال سنگھ دی پیدائش بھارتی ریاست پنجاب وچ ہوئی۔ اوہناں نے اپنی ابتدائی تعلیم مقامی اداریاں توں حاصل کيتی تے بعد وچ سیاست وچ دلچسپی لینا شروع کيتا۔

## سیاسی کیریئر

لال سنگھ نے **انڈین نیشنل کانگریس** وچ شمولیت اختیار کيتی تے جلد ہی پارٹی دے سرگرم رہنماں وچ شامل ہو گئے۔ اوہناں نے پنجاب اسمبلی دے رکن دے طور تے خدمات انجام دتیاں۔

اوہ مختلف ادوار وچ ریاستی حکومت وچ وزیر وی رہے تے عوامی فلاحی منصوبیاں وچ حصہ لیا۔

## اہم عہدے

* رکن پنجاب ودھان سبھا
* صوبائی وزیر (مختلف محکمے)

## خدمات

لال سنگھ نے اپنے سیاسی کیریئر دوران:

* دیہی ترقی دے منصوبیاں اُتے کم کیتا
* زراعت تے کساناں دے مسائل اُجاگر کیتے
* بنیادی سہولتاں دی بہتری لئی اقدامات کیتے

## تنازعات

کچھ مواقعاں تے لال سنگھ تنازعات دا شکار وی رہے، جیہڑے سیاست وچ عام گل اے۔ تاہم اوہناں دی سیاسی سرگرمیاں جاری رہیاں۔

## اثر و رسوخ

لال سنگھ پنجاب دی سیاست وچ اک معروف نام نیں تے اوہناں دا اثر خاص طور تے دیہی علاقوں وچ محسوس کیتا جاندا اے۔

## ہوالے
ڈونلڈ ٹرمپ تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات

**[[ڈونلڈ ٹرمپ]] تے جیفری ایپسٹین دے درمیان تعلقات**  اک متنازعہ تے زیرِ بحث موضوع رہے نیں، خاص طور تے ایپسٹین اُتے لگن والے جنسی جرائماں دے الزامات توں بعد۔
ڈونلڈ ٹرمپ، جو کہ امریکہ دے 45ویں صدر رہ چکے نیں، تے جیفری ایپسٹین، اک سرمایہ دار تے مجرم، 1990 تے 2000 دیاں دہائیاں وچ سماجی حلقیاں وچ اک دوجے نال جڑے ہوئے سن۔ اوہناں نوں کئی تقریبات تے اکٹھے ویکھیا گیا۔ڈونلڈ ٹرمپ تے جیفری ایپسٹین دے تعلقات تاریخی طور تے اک سماجی رابطہ دے طور تے سامنے آندے نیں، لیکن بعد وچ ایہ تعلق ختم ہو گیا۔ ایہ موضوع آج وی تحقیق تے بحث دا حصہ اے، خاص طور تے ایپسٹین دے جرائم دے تناظر وچ۔

## شرواتی تعلقات
۱۹۹۰ دیاں دہائیاں وچ ٹرمپ تے ایپسٹین نیویارک تے فلوریڈا دے امیر سماجی حلقیاں وچ شامل سن۔ میڈیا رپورٹس مطابق اوہ کئی سماجی تقریبات وچ اکٹھے شریک ہوئے، خاص طور تے پام بیچ وچ۔

## تعلقات وچ تبدیلی
۲۰۰۰ دیاں دہائیاں دے وچکار ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات خراب ہو گئے۔ رپورٹس مطابق پام بیچ وچ اک جائیداد دے تنازعے توں بعد اوہناں وچ اختلاف پیدا ہویا۔ بعد وچ ٹرمپ نے دعویٰ کیتا کہ اوہناں نے ایپسٹین نوں اپنے کلب توں پابند کر دتا سی۔

## ایپسٹین اختلاف
جیفری ایپسٹین اُتے کم عمر لڑکیاں دے جنسی استحصال دے سنگین الزامات لگے، جیہڑے بعد وچ قانونی کاڑوائی دا باعث بنے۔ ۲۰۱۹ وچ اوہناں دی گرفتاری توں بعد ایہ معاملہ عالمی توجہ دا مرکز بن گیا۔

## ٹرمپ دا مؤقف
ڈونلڈ ٹرمپ نے آکھیا کہ اوہ ایپسٹین نال قریبی تعلق وچ نہیں سن تے کئی سالاں توں اوہناں نال رابطہ نہیں سی۔ اوہناں نے ایپسٹین دے خلاف الزامات دی مذمت وی کیتی۔
## عوامی تاثر
ایہ تعلق میڈیا تے عوامی بحث دا موضوع رہا اے۔ بعض ناقدین نے سوال اٹھائے، جدو کہ ہور ذرائع مطابق ٹرمپ تے ایپسٹین دے تعلقات محدود تے عارضی سن۔

## ہوالے
جیون سنگھ دولا سنگھ والا

غدری جیون سنگھ عرف جیون سنگھ دا جم وزیر سنگھ دے گھر پنڈ دولا سنگھ والا ریاست پٹیالہ (حال تحصیل سنام , ضلع سنگرور) وکھے ہویا۔ اوہ چار بھرا سن۔ اس دے دو بھراواں بھاگ سنگھ اتے طوطی سنگھ دی تاں بچپن وچ ہی موت ہو گئی سی۔ جسا سنگھ خاندانی ذمہ واریاں چ الجھ گیا۔

## غدر پارٹی وچ جانا
بھائی جیون سنگھ غدر لہر دا اثر قبول انگریزی سامراج توں آزادی حاصل کرن دا حامی بن کے غدر پارٹی وچ سرگرم ہو گیا۔ غدر پارٹی دا مقصد وکھو-وکھرے دیساں وچ رہِ رہے سارے بھارتیاں نوں اس آزادی تحریک لئی جوجھن واسطے تیار کرنا وی سی۔ ہانگ کانگ جا کے آپ نے غدر پارٹی دے نشانیاں دے پرچار لئی موہری رول ادا کیتا۔ آپ نے فلپائن وچ وی کم کیتا۔ پارٹی دے حکم تے اوہ منیلا توں ہانگ کانگ آ کے توشامارو جہاز راہیں ہندوستان پہنچے۔ غدری گلاب کور اتے ہور بہت سارے غدری آپ نال سن۔

## یوگدان
27 نومبر 1914 نوں فروزپور شہر توں باہر جلال‌آباد والی سڑک تے غدریاں دا اکٹھ ہویا جس وچ کرتار سنگھ سرابھا، پنڈت کانسی رام آدی کئیاں غدری شامل ہوئے۔ غدر دی تاریخ ملتوی ہون کارن سارے غدریاں نوں کھنڈنا پیا۔ 22 غدری ٹانگیاں وچ سوار ہو کے موگے ول چل پئے۔ جدوں اوہ پھیرو شہر لنگھے تاں ذیل دار فتح سنگھ تے تھانیدار بشارت علی پولیس سمیت رستہ روکی کھڑے سن۔ تھانیدار ولوں ٹانگا روکن تے ہوئی تلخ-کلامی کارن تھانیدار نے غدری رحمت علی وجیدکے دے تھپڑ ماریا، اس توں بھگت سنگھ عرف گاندھا سنگھ کچربھن نوں غصہ آ گیا۔ اسنے روالور کڈھ کے تھانیدار نوں گولی ماری اتے دوجی گولی نال ذیل دار  نوں وی چتّ کر دتا۔ اس حادثہ کارن بھگدڑ مچّ گئی۔ کجھ غدری لوکاں دے اکٹھ دی اوٹ لے کے بچ نکلے۔ نوں غدری جھاڑیاں دی اوٹ لے کے مقابلہ کردے رہے۔ جدوں غدری سوربیراں کولوں گولی سکہ مکّ گیا تاں پولیس نے جھاڑیاں نوں اگّ لا دتی۔ پولیس فائرنگ دوران بھائی دھیان سنگھ بنگسیپرا اتے چندہ سنگھ وڑائچ ( لدھیانہ) شہادت دا جام پی گئے۔ پنڈت کانسی رام خزانچی غدر پارٹی، جیون سنگھ دولا والا، جگت سنگھ بجھل اتے دھیان سنگھ اگریا، رحمت علی وجیدکے، بخشیش سنگھ خاسپور ضلع امرتسر پھڑے گئے۔ ایہناں وچوں کانسی رام نوں چھڈّ کے باقی سارے غدر پارٹی دے فلپائین گروپ نال متعلق سن۔

## گرفتاری
سپرڈینٹ، سینٹرل جیل فروزپور دے دستخطاں ہیٹھ جاری ہوئی لسٹ ( Statement Showing admission of Convicted prisoners ) مطابق ایہناں دی گرفتاری 2 فروری 1915 دی دکھائی گئی اے اتے آپ دا 5178 اے ۔ اسے لسٹ وچ دتے مطابق آپ 4 فروری 1915 نوں فروزپور جیل توں سینٹرل جیل، لاہور تبدیل کر رہا دتا گیا سی۔

ایہناں سمیت ہور چھ ساتھیاں Major B. 0. ROE شیسن ججّ ، فروزپور ڈویزن دی عدالت وچ فروزپور وکھے مقدمہ نن: 4 ( Trial No. of 1915 ) چلایا گیا ۔ ایہہ مقدمہ 22 جنوری 1915 نوں دائر ہویا۔ بھارتی پینل کوڈ مطابق آپ تے 140-302 , 302-114 , 149-307 , 402 , 399 دھاراواں ماتحت وکھ-وکھ قسم دے الزام لائے گئے ۔ حادثہ دی متی، مقدمے دی متی اتے گرفتاری دی متی وچکارلا وقفہ واضع کردا اے کہ آپ نوں کافی سماں نجائز حراست وچ رکھ کے جسمانی تسدد دا شکار بنایا گیا جد کہ سچائی ایہہ اے کہ آپ نوں حادثہ گھٹن ویلے اسے تھاں توں گرفتار کر لیا گیا سی ۔ 22 فروری 1915 نوں شیسن ججّ نے اپنے فیصلے وچ آپ نوں پھانسی دی سزا سنائی اتے Under section 62 of Indian penal Code ,ایہناں دی ساری چل اچلّ سمپتی ضبط کرن دا حکم سنایا ۔

## پھانسی
25 مارچ 1915 نوں ایہناں نوں منٹگمری جیل (ہن پاکستان) وکھے پھانسی دی سزا دتی گئی۔ جیون سنگھ ہوراں دے کیس نوں اتہاس اتے سرکاری ریکارڈ وچ فروزپور ایکشن کیس دے نام نال جانیا جاندا اے۔

گٹھ:غدر پارٹی
گٹھ:پنجابی لوک
ہرنام سنگھ کاماگاٹامارو

**ہرنام سنگھ کاماگاٹامارو** (1 جنوری،1879-30 ستمبر 1969) غدر پارٹی دے سرگرم کارکن، آزادی گھلاٹیئے، دیس دی جنگ آزادی لئی جدو جہد کرن والے پنجابی سن۔
## جم اتے مڈھلی زدگی
بابا ہرنام سنگھ دا جم گجروال، ضلع لدھیانہ وکھے پیؤ نرین سنگھ دے گھر 1879 عیسوی وچ ہویا سی۔ گھر نوں سنبھال لئی آپ نے ملایا،سنگاپور تے برما وچ سرکاری توپخانے وچ نوکری کیتی۔

## کاماگاٹامارو
اوہ جدوں کدے وی دیس-ودیش وچ گورے فرنگیاں ہتھوں بھارتیاں دی ہندی بے عزتی تے دردشا دے قصے سندے تاں اوہناں دا من انگریزاں خلاف نفرت نال بھر جاندا۔ ہرنام سنگھ سن 1913-14 وچ کینیڈا جان والے بھارتیاں وچ کاماگاٹامارو ذکر دے جہاز وچ شامل سن۔ 29 ستمبر 1914 نوں کلکتے نیڑے بج-بج گھاٹ اتے وینکوور توں واپس مڑن ویلے پولیس ولوں گولی چلائی گئی تاں بابا جی دوڑ کے جنگلاں وچ جا لکے تے آخر 25 جون 1915 نوں آپ نوں گرفتار کرکے ہزاری باغ تے ویلور اتے لدھیانہ دے گھنٹہ گھر والی جیل وچ بند کر دتا گیا تے سرکار خلاف بغاوت کرن دے الزام ہیٹھ مقدمہ چلایا گیا۔ 30 مارچ 1916 نوں آپ نوں عمر قید دی سزا سنائی گئی۔ سزا پوری ہون تے جیل ’چوں باہر آئے تاں آپنے پہلاں نالوں وی ودھ-چڑھ کے آزادی سنگرام دے کماں وچ حصہ لینا شروع کر دتا۔ آپ پنڈاں وچ جا کے کانفرنساں تے دیواناں وچ انقلابی کویتاواں اتے گیت گایا کردے سن۔ آپ نوں 19 فروری 1915 نوں غدر دی تاریخ والے دن فروزپور وکھے ہوئے اکٹھ وچ وی شامل ہوئے۔ آپ نوں سن 1932 وچ سرکار مخالف تقریراں کرن دے الزام وچ گرفتار کر لیا گیا۔
## مذہبی کم
سن 1953 وچ گردوارہ صاحب دیاں چوناں لڑے شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے ممبر بنے گجروال دا ایہہ مہان دیس بھگت غدری بابا 30 ستمبر 1969 وچ اس دنیا نوں آخری سلام کہہ گیا سی۔
## حوالے

گٹھ:آزادی گھلاٹیئے
ہری سنگھ عثمان

**ہری سنگھ عثمان** غدر پارٹی دا اکّ آگوُ سی۔

## جیونی
ہری سنگھ دا جم بھارتی پنجاب لدھیانہ شہر دے نال لگدے پنڈ بدووال وکھے 20 اکتوبر 1879 نوں کرسان پروار وچ ہویا۔ مڈھلی پڑھائی پنڈ دے سرکاری سکول توں حاصل کرکے 20 اکتوبر 1898 نوں فوج وچ جا بھرتی ہویا۔ پر، جلد ہی پہلی اپریل 1905 نوں فوج وچوں ناواں کٹوا پنڈ آ کے دو-ڈھائی سال کھیتی کیتی۔ تے پھر ہری سنگھ 30 اکتوبر 1907 نوں منیلا (فلپائین) چلا گیا۔ اتھوں اگے جنوری 1910 وچ کیلیفورنیا  (امریکہ) چلا گیا۔

ہدایتاں ملن تے آپ اپنا کھیتی باڑی دا کم چھڈّ چھڈا کے 15 اکتوبر 1914 نوں آپ اتھے چلے گئے اتے غدر دے پنجابی اڈیشن دا اڈیٹنگ شروع کیتا۔

1915 وچ آپ نوں غدر پارٹی ولوں اکّ خطرناک مشن سونپیا گیا جو کہ جرمنی دی مدد نال ہتھیاراں دا بھریا سمندری جہاز بھارت وچ سرگرم گدریاں کول پہنچاؤنا سی۔ پر سوہ ملن کرکے آپنوں انڈونیشیاں دے جکارتا وچ گرفتار کرکے جاوا جزیرہ لجایا گیا۔ 15 دسمبر 1915 نوں جرمنی دی اندرکھاتے مدد نال آپ نوں فیصلہ سنایا گیا کہ تسی آزاد ہو، جتھے مرضی چلے جاؤ۔ پر آپنوں اندرکھاتے سوہ مل گئی سی کہ جاوا جزیرہ توں باہر نکلدے ہی آپ نوں گولی مار دتی جاوے گی۔ جاوا وچ ہی آپ نے کسے متر دی مدد نال اس دے مر چکے کرندے عثمان خاں دا پاسپورٹ حاصل کر لیا، اس طرحاں 1 جنوری 1916 نوں آپدا عثمان خاں دے نام ہیٹھ دوجا جم ہویا۔
	 
1916 توں 1937 تک آپ اتھے ہی رہے، سڈانش عورت نال ویاہ کروا لیا تے کھیتی باڑی دا کم شروع کر دتا۔ اتھے وی آپ نے اپنیاں سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ جاپانی متراں دی مدد نال جاپان دے رستے سنگھائی (چین) دا پاسپورٹ حاصل کر لیا۔ 24 فروری 1938 نوں شنگھائی پہنچ کے اوتھوں فروری – مارچ 1942 نوں ٹوکیؤ (جاپان) پہنچے اتے انڈین نیشنل لیگ دے تشکیل وچ کردار نبھائی، 18 اپریل 1942 نوں واپس شنگھائی پرت آئے تے 1945 وچ واپس جاوا ٹا گئے۔ اتھے آپ نے ڈچّ سرکار دیاں زیادتیاں تے ظلماں خلاف آواز اٹھائی جس کارن آپ نوں قید کر کے موت دی سجا سنائی گئی۔
	 
آپ دے جرمن اتے جاپانی سپنرک سوتراں تے متراں دی مدد نال آخر 1 اکتوبر 1948 نوں دیس واپسی ممکن ہوئی۔ آپنے اپنی زندگی دے آخری سواس اپنی جم زمین  اپنے پنڈ بدووال وکھے 15 اگست 1969 نوں لئے۔ اس طرحاں اکّ مہان دیس بھگت اتے آزادی سنگرامی ساتھوں سدا سدا لئی وچھڑ گیا

http://www.viewpunjab.com/baba-hari-singh-usman-بابا-ہری-سنگھ-عثمان 
## ہورویکھو
## حوالے

گٹھ:آزادی گھلاٹیئے
غدر اخبار

**غدر اخبار** (ہندی:ग़दर) آزادی تو‏ں پہلے شمالی امریکا وچ مقیم ہندوستانیاں دا حریت پسند اردو اخبار سی۔ اس اخبار دا اجرا 1913ء وچ قائم ہوݨ والی انقلابی تنظیم غدر پارٹی نے کيتا جس دے پہلے مدیر لالہ ہر دیال سن ۔

غدر پارٹی نے 1 نومبر 1913 نوں ہفتہ واری غدر اخبار جاری کیتا۔ ایہہ ہتھ نال چھاپن والی مشین تے چھاپیا جاندا سی۔ 19 ورھیاں دی عمر وچ غدری کرتار سنگھ سرابھا پنجابی مضمون وی تیار کردا سی تے مشینا چلا کے چھپائی دا کم وی کردا سی۔ ایہہ اخبار اردو تے پنجابی دو بولیاں وچ کڈھیا جاندا سی۔ چھاپا مشین کیلیفورنیا امریکہ وچ لائی گئی تے اخبار غدر پارٹی دے ہیڈکوارٹر " یگانتر آشرم " سنپھرانسسکو توں کڈھیا جاندا سی۔ اتھے ہن میموریال بنایا گیا اے۔ یگانتر آشرم وچ لگی اس ویلے دی یگانتر پریسّ نوں میموریئل دے طور تے کیسر سنگھ ڈھلوں غدر اخبار دے آخری سیکٹری ولوں کباڑ وچوں سمبھالیا گیا اے۔

اخبار د‏‏ی پیشانی اُتے ایہ نعرہ درج ہُندا سی: “انگریزی راج دا دشمن“۔ اخبار دا مقصد ہندوستانی قوم وچ انگریز دے خلاف محکومانہ نفرت، قومی آزادی تے بغاوت دے جذبات نو‏‏ں ہو دینا سی۔ ہر چند اخبار وچ سکھاں تے پنجابیاں د‏‏ی اکثریت سی لیکن اخبار تے پارٹی مکمل سیکولر رجحانات رکھدی سی سوہن سنگھ بھکنا (جو بعد وچ اک معروف کسان رہنما بنے) “غدر“ وچ لکھدے نيں کہ اسيں نہ پنجابی نيں نہ سکھہ، ساڈا دھرم حب الوطنی ا‏‏ے۔

غدر اخبار دا اک ہور مقصد شمالی امریکا وچ مقیم ہندوستانیاں دے خلاف انسان دشمن امیگریشن قوانین تے معاندانہ رویہ دے خلاف صدائے احتجاج بلند کرنا وی سی۔

1917ء وچ ہندو جرمن سازش کیس وچ غدر دے اہ‏م رہنماواں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا تے اخبار نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا گیا۔

غدر اخبار قومی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ قربانیاں تے شجیع روایتاں دا اک يادگار باب ا‏‏ے۔ اج وی برصغیر پاک و ہند د‏‏ی صحافتی و سیاسی تریخ وچ غدر اخبار مزاحمت تے انقلاب دے لئی اک علامت د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔

گٹھ:اردو اخبارات
گٹھ:صحافت

## حوالے

 
گٹھ:اخبار
بھائی پرمانند

**بھائی پرمانند** (Bhai Parmanand) اک ہندوستانی قوم پرست سی۔ بھائی پرمانند پنجاب دے اک ممتاز خاندان وچ پیدا ہويا۔ 1905ء وچ تقسیم بنگال دے برطانوی اعلان دے بعد اس نے ایہ مطالبہ کيتا کہ سندھ تو‏ں پرے د‏‏ی سر زمین نو‏‏ں شمال مغربی سرحدی صوبے وچ ضم ک‏ر ک‏ے اک مسلم علاقہ بنا دتا جائے۔ سناتن دھرم دے افراد اس خطہ تو‏ں نکل جان تے ماندہ ہندوستان تو‏ں مسلما‏ن اس مسلم خطہ وچ چلے جان۔

## حوالے

گٹھ:1876 دے جم
گٹھ:1947 دیاں موتاں
گٹھ:آریہ سماجی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:بھارتی سزائے موت یافتہ قیدی
گٹھ:پنجاب، بھارت دے سیاست دان
گٹھ:غدر پارٹی
گٹھ:ہندو-جرمن سازش
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی مرکزی قانون ساز اسمبلی دے اراکین
جبان گھوشال

**جبان گھوشال** ، پیدائش: 26 جون، 1912ء - وفات: یکم ستمبر، 1930ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ جبان گھوشال 26 جون 1912ء نو‏‏ں صدارغت، ضلع چٹاگانگ، مشرقی بنگال، برطانوی ہندوستان وچ اک برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے۔وہ مکھن لال دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ حالے اوہ طالب علم ہی سن کہ وطن پرستانہ سرگرمیاں وچ حصہ لینا شروع کر دتا تے انقلابی پارٹی وچ شام‏ل ہو گئے۔ شام سین د‏‏ی سربراہی وچ ہوݨ والی مذاحمتی تحریک دے رکن سن ۔ انھاں نے 18 اپریل 1930ء نو‏‏ں شام سین، منو رنجن بھٹاچاریہ، بسنت کمار بسواس تے ہور انقلاب پسند ساتھیاں دے نال چٹا گانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے وچ حصہ لیا۔ چٹاگانگ تو‏ں فرار ہو گئے لیکن 22 اپریل 1930ء نو‏‏ں ریلوے اسٹیشن تو‏ں گرفتار ہو گئے۔ پولیس د‏‏ی حراست تو‏ں بچ نکلے تے مرزاپور، کلکتہ تے چندن نگر وچ روپوش ہو گئے۔ یکم ستمبر 1930ء نو‏‏ں چندن نگر وچ کلکتہ دے پولیس کمشنر چارلس ٹیگارٹ د‏‏ی پولیس پارٹی تو‏ں مسلح مقابلے وچ زخمی ہوئے تے ايس‏ے روز شہید ہو گئے۔ چٹاگانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے دے واقعہ د‏‏ی ياد وچ 2010ء وچ ہندی بولی وچ فلم ** کھیلیں ہم جان سے** بݨائی گئی سی جس وچ جبان گھوشال دا کردار سمت سیٹھ نے ادا کيتا سی۔

## حوالے

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
گٹھ:1 ستمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ آتشيں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:مغربی بنگال دتی تریخ
منو رنجن بھٹاچاریہ

**منورنجن بھٹاچاریہ** ، پیدائش: 1910ء - وفات: 22 اگست، 1932ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ منورنجن بھٹاچاریہ 1910ء نو‏‏ں موضع ایریکاسی ضلع فرید پور، مشرقی بنگال، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔طالب علم سن ۔ انھاں نے وطن پرستانہ سرگرمیاں وچ شریک ہوئے۔18 اپریل 1930ء نو‏‏ں چٹا گانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملے وچ شریک ہوئے، چرماگریہ وچ ڈاک دے تھیلیاں د‏‏ی ڈکيت‏ی وچ وی شریک ہوئے۔ مارچ 1931ء وچ اوہ گرفتار ہو گئے تے فریدپور جیل وچ حراست وچ رکھیا گیا۔ انہاں اُتے مقدمہ چلا ک‏ے موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 12 اگست 1932ء نو‏‏ں باریسال ڈسٹرکٹ جیل وچ انھاں پھانسی دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1932 دیاں موتاں
گٹھ:22 اگست د‏‏ی وفیات
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:برطانوی نوآبادیاں تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
بسنت کمار بسواس

**بسنت کمار بسواس** ، پیدائش: 6 فروری، 1895ء - وفات: 11 مئی، 1915ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ بسنت کمار بسواس 6 فروری 1895ء نو‏‏ں پارگاچیا، ضلع ندتا، مغربی بنگال، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ لاہور دے اک دواخانے وچ ملازم سن ۔ انھاں نے قوم پرستانہ سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لینا۔ انقلابی پارٹی دے رکن تے راس بہاری بوس دے پیرو سن ۔ آزادی دے لئی کم کرنے والی خفیہ تنظیم جوگانتر تو‏ں وابستہ سن ۔ وائسرائے لارڈ چارلس ہارڈنگ پ‏ر اودو‏ں بم پھینکنے دا منصوبہ بنایا جدو‏ں کہ اوہ 23 دسمبر 1912ء نو‏‏ں شاہانہ جلوس دے نال دہلی دے چاندنی چوک تو‏ں گذر رہے سن ۔ فروری 1914ء نو‏‏ں انھاں لارڈ ہارڈنگ دے قتل کرنے د‏‏ی سازش وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ بسنت کمار بسواس اُتے 17 مئی 1913ء نو‏‏ں لاہور دے لارنس باغ وچ بم پھینکنے دا الزام وی لگایا گیا سی جس وچ اک چپڑاسی رام پرکاش ہلاک ہويا سی۔ بسواس اُتے انہاں دے تن ساتھیاں امیر چند، بھائی بال مکند تے اودھ بہاری دے نال مقدمہ چلایا گیا تے سزائے موت دتی گئی۔ ایہ مقدمہ دہلی سازش کیس دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 11 مئی 1915ء کوانبالہ سینٹرل جیل وچ انہاں دے ساتھیاں ہمراہ پھانسی دے دتی گئی۔
left|250px

## بیرونی ربط
* Biography
* The Tribune article
* AICC website article

## حوالے

گٹھ:1895 دے جم
گٹھ:1915 دیاں موتاں
گٹھ:11 مئی د‏‏ی وفیات
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:مغربی بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ضلع ندتا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
عبداللہ ڈینگ نیال

**عبد اللہ ڈینگ نیال** جنوبی سوڈان نال تعلق رکھنے والے اک سیاست دان تے ممتاز اسلامی عالم نيں جنھاں نے سوڈان د‏‏ی سیاسی تریخ وچ اک منفرد مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 1954 دے لگ بھگ ہوئی تے انہاں دا تعلق جنوبی سوڈان دے مشہور ڈنکا قبیلے تو‏ں اے ۔ اوہ جنوبی سوڈان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دے بانی جان گارانگ دے قریبی رشتہ دار وی نيں۔ عبد اللہ ڈینگ نے اپنی اعلیٰ تعلیم مصر د‏‏ی مشہور عالم الازہر یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی جتھو‏ں انھاں نے عربی بولی تے اسلامی علوم وچ مہارت حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی علمی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں شمالی تے جنوبی سوڈان دونے حصےآں وچ یکساں احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے تے اوہ عربی بولی دے استاد دے طور اُتے وی اپنی خدمات انجام دے چکے نيں۔

## زندگی
ان دا باقاعدہ سیاسی سفر نیشنل اسلامک فرنٹ دے دور وچ شروع ہويا جدو‏ں انھاں سوڈانی حکومت وچ مذہبی امور دا وزیر مقرر کيتا گیا۔ 1993 وچ کابینہ وچ ہوݨ والی تبدیلیاں دے دوران انھاں امن تے تعمیر نو د‏‏ی وزارت دا قلمدان سونپیا گیا جس دا بنیادی مقصد جنوبی سوڈان دے جنگ زدہ علاقےآں د‏‏ی بحالی سی۔ اس عہدے اُتے فائز رہندے ہوئے انھاں نے سوڈانی حکومت تے سوڈان پیپلز لبریشن آرمی دے درمیان ہوݨ والے امن مذاکرات وچ وی کلیدی کردار ادا کيتا۔ 1994 وچ انھاں وائٹ نائل ریاست دا گورنر مقرر کيتا گیا جس دے بعد انھاں نے پارلیمانی امور تے نوجواناں و کھیلاں د‏‏ی وزارتاں د‏‏ی ذمہ داریاں وی نبھاواں۔ جدو‏ں 1999 تے 2000 دے دوران حکمران جماعت وچ پھوٹ پئی تاں انھاں نے ڈاکٹر حسن الترابی دا نال دتا تے پاپولر کانگریس پارٹی دا حصہ بن گئے۔

### صدارتی انتخاب تے سیاسی نظریہ
عبد اللہ ڈینگ نیال نے 2010 دے سوڈانی صدارتی انتخابات وچ پاپولر کانگریس پارٹی دے امیدوار دے طور اُتے حصہ لیا۔ اودو‏ں اوہ اپنی جماعت دے نائب سربراہ سن تے انہاں د‏‏ی نامزدگی دے لئی 26000 تو‏ں ودھ افراد نے دستخط کيتے۔ اوہ انہاں صدارتی انتخابات وچ حصہ لینے والے واحد جنوبی سوڈانی امیدوار سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی مسانو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے توجہ ملی۔ اپنی انتخابی مہم دے دوران انھاں نے بدعنوانی دے خاتمے، غربت وچ کمی تے صحت و تعلیم د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں بہتر بنانے دا وعدہ کيتا۔ انہاں دا مننا سی کہ اک جنوبی سوڈانی مسلما‏ن د‏‏ی صدارت ملک نو‏‏ں تقسیم ہوݨ تو‏ں بچا سکدی اے تے اوہ ریفرنڈم وچ علیحدگی دے خلاف ووٹ ڈالنے دے حق وچ سن ۔

### سیاسی ساکھ تے عوامی اثر و رسوخ
انتخابات دے دوران مصر دے مشہور اخبار الاہرام نے انھاں اک تجربہ کار تے معتدل مزاج سیاست دان قرار دتا جس دے چاہنے والے شمالی تے جنوبی سوڈان دونے علاقےآں وچ موجود سن ۔ انہاں د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں اک عملی پسند تے جمہوری مزاج رکھنے والے رہنما دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ بھانويں اوہ اک راسخ العقیدہ مسلما‏ن سن لیکن انھاں نے واضح کيتا کہ انہاں د‏‏ی جماعت جنوبی سوڈان وچ اسلامی قوانین نافذ کرنے دا ارادہ نئيں رکھدی۔ انہاں انتخابات وچ انھاں نے 396139 ووٹ حاصل کيتے جو کل قومی ووٹاں دا 3.9 فیصد بندے سن ۔ انتخابات دے بعد انھاں نے حکمران جماعت اُتے وڈے پیمانے اُتے دھاندلی دے الزامات لگائے۔ عبد اللہ ڈینگ نیال د‏‏ی زندگی اس گل د‏‏ی عکاسی کردی اے کہ کس طرح اک جنوبی سوڈانی شہری نے اپنی علمی تے سیاسی بصیرت دے ذریعے سوڈان دے پیچیدہ سیاسی ڈھانچے وچ اپنی جگہ بݨائی۔

## حوالے

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:سوڈان دے صدارتی امیدوار
گٹھ:سوڈان دے نوجواناں تے کھیلاں دے وزراء
گٹھ:زندہ شخصیتاں
حسن الترابی

حسن الترابی سوڈانی سیاست دان تے عالم سن ۔ خیال کيتا جاندا اے کہ انھاں نے 1989ء د‏‏ی سوڈانی فوجی بغاوت نو‏‏ں منظم کيتا سی، جس نے صادق المہدی نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا سی تے عمر البشیر نو‏‏ں انچارج بنایا سی۔ سوڈانی سیاست د‏‏ی سب تو‏ں بااثر شخصیتاں وچو‏ں اک دے طور اُتے جانا جاندے نيں، اوہ سخت نظریا‏تی نقطہ نظر رکھنے والے۔ انھاں نے سوڈان دے شمالی حصے وچ اسلامی قانون دے قیام وچ وڈا کردار ادا کيتا تے اعلیٰ سیاسی عہدےآں اُتے فائز رہنے دے نال نال جیل دے اندر تے باہر وقت گزاریا۔

انھاں نے نیشنل اسلامک فرنٹ (این آئی ایف) د‏‏ی قیادت کی، جسنو‏ں بعد وچ نیشنل کانگریس دا ناں دتا گیا۔ بھانويں NIF نے سیاسی طاقت حاصل کيتی، لیکن ایہ سوڈانی لوکاں وچ ودھ مقبول نئيں سی انھاں نے اسلامی اصولاں نو‏‏ں حکومت‏ی تے سلامتی دے عہدےآں وچ دھکیلنے اُتے توجہ دتی۔ 1989 ءسے 2001ء تک، الترابی تے NIF نے پردے دے پِچھے اک طاقتور قوت دے طور اُتے کم کردے ہوئے اہ‏م کنٹرول حاصل کيتا سی۔

اودو‏ں دے دوران، انھاں نے سخت پالیسیاں نافذ کیتیاں، جداں کہ 'پولیس سٹیٹ' بنانا تے کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی ملیشیا بنانا، جس دے نتیجے وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں نو‏‏ں ہیومن رائٹس واچ جداں گروپاں نے دستاویزی شکل دتی۔ الترابی نے امریکا تے سعودی عرب د‏‏ی قیادت وچ خلیجی جنگ دے اتحاد د‏‏ی وی مخالفت کيتی، جس نے خرطوم وچ پاپولر عرب تے اسلامی کانگریس د‏‏ی تشکیل کيتی۔

پ‏ر، بین الاقوامی دباؤ تے اندرونی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں 1996ء دے بعد انہاں دا اثر و رسوخ کم ہونا شروع ہويا۔ انھاں نے نیشنل کانگریس تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے پاپولر نیشنل کانگریس قائم کيتی۔ اوہ 2011 وچ شہری بے امنی دے دوران مختصر طور اُتے قید ہوئے لیکن 1989ء د‏‏ی بغاوت وچ اپنے کردار دے لئی مقدمے دا سامنا کيتے بغیر 2016 وچ انتقال کر گئے سن ۔
## حوالے

گٹھ:فولا قوم
گٹھ:سوڈانی سنی مسلم
گٹھ:سوڈانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:سوڈانی اسلام پسند
گٹھ:سوڈان دے وزرائے خارجہ
گٹھ:سوڈان دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:کسلا (ریاست) دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند
گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی
گٹھ:سوڈانی سیاست دان
گٹھ:1 فروری د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1437ھ دیاں موتاں
گٹھ:عرب قوم پرست
گٹھ:ویہويں صدی دے سوڈانی مصنفاں
گٹھ:وزرائے قانون
گٹھ:نائب وزرائے اعظم
گٹھ:اخوان المسلمون
گٹھ:ویہويں صدی دے سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے سیاست دان
گٹھ:مسلم شخصیتاں
حسن ثانی المغربی

**حسن ثانی المغربی**  () 1961ء تو‏ں 1999ء وچ اپنی وفات تک شاہ مراکش سن ۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دیاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:رباط دیاں شخصیتاں
گٹھ:شاہان المغرب
گٹھ:علوی شاہی سلسلہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مراکشی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:مسلم بادشاہ
گٹھ:مغربی مسلم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:1999 دیاں موتاں
الرشید بن الشریف

**الرشید بن شریف**  ()
1666ء تو‏ں 1672ء تک المغرب دا سلطان رہیا۔ 
وہ علوی شاہی سلسلہ دے بانی شریف بن علی دا پُتر سی، جس نے 1631ء وچ تافیلالت دے علاقے وچ اقتدار سنبھالیا۔ 

## ہور ویکھو
* علوی شاہی سلسلہ

## حوالے

گٹھ:1631 دے جم
گٹھ:1672 دیاں موتاں
گٹھ:افریقا وچ ستارہويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:سلاطین دے بیٹے
گٹھ:علوی شاہی سلسلہ دے فرماں روا
گٹھ:گھڑ سواری دے حادثے وچ اموات
گٹھ:عرب نژاد مغربی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:اٹھارويں صدی دے مسلما‏ن
سردار گرچرن سنگھ (کھمہیار)

**سردار گرچرن سنگہ ** ہندوستان دے اک نامور  ماہر کمہار (پوٹَر) تے دستکار سن، جیہڑے جدید بھارتی مٹی دے فن (سرامکس) دے بانیان وچ شمار ہندے نیں۔ اوہناں نے روایتی کمہاری نوں جدید فن دے نال جوڑ کے اس نوں عالمی سطح تے متعارف کروایا۔اہ اک عظیم فنکار سن جنہاں نے مٹی دے برتن بنان دے فن نوں اک نواں مقام دتا تے اس نوں عالمی سطح تے روشناس کروایا۔  He set up his kiln in Delhi in 1952. .  

## ابتدائی زندگی

سردار گرچرن سنگھ دی پیدائش 1899 وچ برطانوی ہندوستان وچ ہوئی۔ اوہناں نے ابتدا وچ روایتی انداز وچ مٹی دے برتن بنان دی تربیت حاصل کيتی، پر بعد وچ اوہناں نے اس فن نوں جدید تکنیکاں دے نال ترقی دتی۔

## تعلیم تے تربیت

اوہناں نے جاپان وچ جا کے جدید سرامکس دی تعلیم حاصل کيتی، جتھے اوہناں نے مٹی دے برتن تیار کرن دیاں جدید تکنیکاں سکھیاں۔ اس تربیت نے اوہناں دے فن وچ نواں رنگ پیدا کیتا۔

## کیریئر

سردار گرچرن سنگھ نے دہلی وچ "دہلی بلو پوٹری" دے فروغ وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اوہناں نے کمہاری نوں صرف روزمرہ استعمال دی چیز توں ہٹا کے اک فن دی شکل دتی۔

اوہناں نے کئی اداریاں نال کم کیتا تے نوجوان فنکاراں نوں تربیت وی دتی۔ اوہناں دی کاوشاں دے نتیجے وچ بھارتی سرامکس نوں عالمی سطح تے پہچان ملی۔

## خدمات

* دہلی بلو پوٹری دے فروغ وچ کردار
* جدید سرامکس دی تعلیم دا آغاز
* فنکاراں نوں تربیت دینا
* روایتی ہنر نوں جدید فن نال جوڑنا

## اعزازات

اوہناں دی خدمات دے اعتراف وچ اوہناں نوں کئی اعزازات نال نوازیا گیا۔ اوہ بھارتی فن دی ترقی وچ اک نمایاں شخصیت سن۔

## اثر و رسوخ

سردار گرچرن سنگھ نوں بھارت وچ جدید سرامکس دا بانی سمجھیا جاندا اے۔ اوہناں دا اثر آج وی کمہاری تے سرامکس دے میدان وچ نظر آندا اے۔

## وفات

اوہناں دی وفات 1981 وچ ہوئی، پر اوہناں دا فن تے خدمات آج وی زندہ نیں۔

## ہوالے
شہزادی لالہ مریم المغربی

**شہزادی مریم** (26 اگست 1962ء نو‏‏ں روم اطالیہ وچ پیدا ہوئی) المغرب دے جانہار(مرحوم) بادشاہ حسن دوم تے انہاں د‏‏ی اہلیہ شہزادی لالہ لطیفہ د‏‏ی پہلی دھی تے سب تو‏ں وڈی اولاد نيں۔
## تعلیم
لالہ مریم روم وچ پیدا ہوئی سی تے اوہ اپنے بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں وڈی نيں جو بادشاہ محمد ششم للا اسماء للا حسنہ تے شہزادہ مولی راچد نيں۔ اس نے اپنی ابتدائی تے ثانوی تعلیم ربط دے رائل کالج تو‏ں مکمل کيتی۔ 1981ء وچ اپنی بکلوریٹ حاصل کرنے دے بعد شہزادی للا میریم نو‏‏ں انہاں دے والد نے رائل المغرب مسلح افواہج دے سوشل ورکس دا صدر مقرر کيتا۔ انھاں نے محمد پنجم یونیورسٹی آف ربط وچ اپنی تعلیم جاری رکھی جتھے انھاں نے سوشیالوجی وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
## سرکاری سرگرمیاں
متعدد باوقار سرکاری کم د‏‏ی حامل شہزادی مریم نے اپنی بوہت‏ے سرگرمیاں سماجی تے ثقافتی دائرے اُتے مرکوز کیتیاں نيں۔ اپنی شاہی حیثیت دا استعمال کردے ہوئے اوہ سواݨیاں تے بچےآں د‏‏ی طرف تو‏ں اپنا کم جاری رکھدی نيں تے بین الاقوامی سطح اُتے انہاں دے حقوق د‏‏ی وکالت کردیاں نيں۔ اوہ تھلے لکھے تنظیماں د‏‏ی صدر نيں:

* (1981ء) صدر حسن دوم فاؤنڈیشن برائے سماجی کم سابق فوجیاں تے سابق جنگجوواں دے لئی۔
* (1993ء-یونیسیف د‏‏ی حمایت وچ المغربی ایسوسی ایشن دے صدر۔
* (1994ء) صدر، نیشنل آبزرویٹری برائے حقوق اطفال 
* (1995ء-حسن دوم فاؤنڈیشن برائے مراکش دے صدر بیرون ملک مقیم 
* (2000ء) صدر انساف ایسوسی ایشن برائے سواݨیاں تے بچےآں دے حقوق دا احترام۔ 
*  (2003ء-صدر، نیشنل یونین آف مراکشی سواݨیاں (یو این ایف ایم)

جولائ‏ی 2001ء وچ انھاں سواݨیاں تے بچےآں دے لئی یونیسکو دے منصوبےآں اُتے اپنی سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں یونیسکو دے خیر سگالی سفیر دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ لاپتہ تے استحصال زدہ بچےآں دا بین الاقوامی مرکز د‏‏ی اعزازی کمیٹی دے رکن بھی۔ 2002ء وچ ربات وچ بچےآں دے تحفظ دے لئی سابقہ المغربی لیگ نو‏‏ں "ترک شدہ بچےآں دے لئی سینٹر للا میریم" وچ دوبارہ منظم کيتا گیا۔  ايس‏ے سال 22، 23 تے 24 اکتوبر نو‏‏ں لالہ میریم نے بچےآں دے حقوق تے انسانی سلامتی تو‏ں متعلق یورو بحیرہ روم کانفرنس دے کم د‏‏ی صدارت د‏‏ی  جو مراکیش وچ منعقد ہوئی تے اس وچ یونیسکو، یونیسیف، ڈبلیو ایچ او یورپی یونین یورپی پارلیمنٹ عرب پارلیمنٹ تے متعلقہ قومی اداکاراں ورگی بین الاقوامی تنظیماں دے نمائندےآں نے شرکت کيتی۔ جولائ‏ی 2003ء وچ بادشاہ محمد ششم نے شہزادی لالہ میریم نو‏‏ں رائل آرمڈ فورسز دے سینئر کرنل دے عہدے اُتے ترقی دتی۔  جولائ‏ی 2007ء وچ انھاں نے اجڑا وچ "لالہ میریم پارک" دا افتتاح کيتا۔ ایہ پارک جو ايس‏ے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے دو ہیکٹر دے رقبے اُتے پھیلا ہويا اے تے پرانے مدینہ دے جنوب وچ واقع اے تے بلیوارڈ المغرب العربی تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ 
## شادی
15 ستمبر 1984ء نو‏‏ں اس نے فود فلالی (پیدائش 1957ء) او این اے گروپ دے سابق سی ای او تے سابق وزیر اعظم تے وزیر خارجہ عبدل الف فلالی دے بیٹے نال شادی کيتی۔  انہاں دے 2 بچے اک دھی تے اک پُتر نيں، ۔

## حوالے

گٹھ:بادشاہاں د‏‏یاں بیٹیاں
گٹھ:یونیسکو دے خیرسگالی سفیر
گٹھ:مراکشی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:رباط دیاں شخصیتاں
گٹھ:مراکشی شہزادیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1962 دے جم
درعہ تافیلالت

**درعہ تافیلالت** ( فرانسیسی: Drâa-Tafilalet) مراکش دا اک مراکش د‏‏ی علاقائی تقسیم جو مراکش وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
درعہ تافیلالت دا رقبہ 86,142 مربع کلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 1,635,008 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مراکش
* لسٹ مراکش دے شہر

## حوالے

گٹھ:درعہ-تافیلالت
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
شریف بن علی

**شریف بن علی**  
}} (; پیدائش  – جون 4, 1659)

1631ء تو‏ں 1636ء تک تافیلالت دا عرب امیر رہیا۔ 

## ہور ویکھو
* تافیلالت

## حوالے

گٹھ:1589 دے جم
گٹھ:1659 دیاں موتاں
گٹھ:افریقا وچ ستارہويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:بنو حسن
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:سلاطین المغرب
گٹھ:سولہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:علوی شاہی سلسلہ
گٹھ:عرب شہزادے
گٹھ:عرب نژاد مغربی شخصیتاں
گٹھ:1645 دے جم
گٹھ:1630ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1727ء د‏‏ی اموات
گٹھ:1587 دے جم
گٹھ:المغربی شخصیتاں
تافیلالت

**تافیلالت** (فرانسیسی: Tafilalet) مراکش دا اک آباد مقام جو درعہ تافیلالت وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مراکش
* مراکش دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:علوی شاہی سلسلہ
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:المغرب دے شہر
گٹھ:بربر
گٹھ:درعہ-تافیلالت
مراکش دی علاقائی تقسیم

thumb|مراکش

**[[المغرب دے علاقے]]** (Regions of Morocco) مراکش د‏‏ی انتظامی تقسیم نيں۔ 1997ء تک المغرب دے ست علاقے سن، لیکن 1997ء دے بعد مرکزیت تے تنظیم نو دے تحت اسنو‏ں سولہ علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ 2010ء وچ تنظیم دوبارہ نو دے تحت اسنو‏ں بارہ علاقےآں وچ تقسیم کيتا گیا، جو پریفیکچر تے صوبے نيں۔

## 2015ء دے بعد تو‏ں علاقے

**A.**Lies partially or completely within the disputed territory of Western Sahara.

## 1997 تو‏ں پہلے علاقے
1997ء تو‏ں پہلے المغرب 7 علاقےآں وچ تقسیم سی: وسطی، مشرقی، شمال وسطی، شمال مغربی، جنوب وسطی، جنوبی، تانسفت 

## 1997 تو‏ں 2010: مکمل وحدانی نظام
thumb|مراکش د‏‏ی علاقائی تقسیم
1997ء د‏‏ی تنظیم نو دے تحت اسنو‏ں 16 علاقےآں وچ تبدیل کر دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:افریقا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:لا مرکزیت
گٹھ:المغرب دے جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:المغرب د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:المغرب دے علاقے
گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:جغرافیہ المغرب
گٹھ:حکومت المغرب
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:المغرب دے سابقہ علاقے
عدنان حسینی

**عدنان غالب جواد حسینی (پیدائش: [[1947ء]]، یروشلم)** اک فلسطینی انجینئر تے *[[سیاست دان]]* نيں، جنھاں نے القدس وچ کئی اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 2008ء تو‏ں 2018ء تک القدس دے گورنر (راکھا) رہ‏ے، جدو‏ں کہ 2012ء تو‏ں 2019ء تک وزیر برائے امورِ القدس وی رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ اوقافِ القدس دے ڈائریکٹر تے محمود عباس دے مشیر برائے امورِ القدس وی رہ چکے نيں۔ 

## تعلیمی پس منظر
* 1965ء: ثانوی تعلیم (توجایہی) الکلیہ ابراہیمیہ ، یروشلم تو‏ں حاصل کيتی۔
* 1970ء: بیچلر ڈگری برائے فنِ تعمیر (آرکیٹیکچر) جامعہ عین شمس، قاہرہ تو‏ں حاصل کيتی۔
* 1977ء: تاریخی عمارتاں د‏‏ی راکھی تے مرمت دے حوالے تو‏ں تربيت‏ی کورس ICROM Institute، روم وچ مکمل کيتا۔ 
### عملی زندگی
* (1971–1984): القدس تے مغربی کنارے وچ اسلامی اوقاف دے منصوبےآں دے نگران انجینئر، جنہاں وچ مسجد الاقصیٰ د‏‏ی 1969ء د‏‏ی آتشزدگی دے بعد مرمت وی شام‏ل سی
* (1984–1989): القدس وچ اوقافِ اسلامیہ د‏‏ی تعمیرات و مرمت دے شعبے دے ڈائریکٹر جنرل۔
* (1989–2007): القدس وچ اوقافِ اسلامیہ دے ڈائریکٹر جنرل۔
* (2007–2008): صدر محمود عباس دے مشیر برائے امورِ القدس۔
* (2008–2018): القدس دے گورنر (راکھا)۔ 
.

### وزارتی عہدے
* انھاں نے متعدد فلسطینی حکومتاں وچ وزیرِ امورِ القدس دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، جنہاں وچ:
* سلام فیاض د‏‏ی حکومت
* رامی الحمد اللہ د‏‏ی وکھ وکھ حکومتاں ۔ 
### ہور ذمہ داریاں
* فلسطینی لبریشن آرگنائزیشن وچ شعبہ امورِ القدس دے سربراہ۔
* 28 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں صدر محمود عباس نے اعلیٰ کمیٹی برائے القدس تشکیل دی، جس وچ انھاں بطور رکن شام‏ل کيتا گیا۔
* ایہ شخصیت القدس دے مذہبی، تاریخی تے انتظامی امور وچ اک اہ‏م کردار ادا کرنے والےآں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:وزرائے فلسطین
گٹھ:وزرائے فلسطینی قومی عملداری
گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے فلسطینی سیاستدان
گٹھ:ویہويں صدی دے فلسطینی سیاستدان
گٹھ:فلسطینی سیاست دان
گٹھ:جامعہ عین شمس دے فضلا
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:صفحات مع خاصیت P1545