توانائی

[کھبے|thumb|250px|اک [انجن (engine) د‏‏ی مثال؛ جو کسی صورت وچ مہیا د‏‏ی جانے والی کسی اثرانگیز قوت نو‏‏ں کم وچ تبدیل کردا اے یعنی توانائی منتقل ہُندی ا‏‏ے۔]]
علوم فطریہ وچ توانائی (energy) کسی وی جسم وچ موجود اس د‏ی کم کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تے کم نو‏‏ں ایويں بیان کردے نيں کہ ایہ کسی وی جسم وچ ، کسی قوت (مثلا؛ ثقل یا برقناطیسیت وغیرہ) دے تحت پیدا ہوݨ والا ہٹاؤ ہُندا ا‏‏ے۔ فطرت وچ قوتاں وکھ وکھ اشکال وچ پائی جاندیاں نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں توانائی تے فیر اس دے زیر اثر ہوݨ والے کم د‏‏ی وی کئی وکھ وکھ اشکال نيں ؛ جداں برقی، حرارتی تے ثقلی وغیرہ قسماں د‏‏ی توانائی تے اس دے تحت ہوݨ والا کم۔ بنیادی طور اُتے تمام قسماں د‏‏ی توانائی نو‏‏ں دو وڈے گروہاں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے ۱- حرکی توانائی (kinetic energy) تے ۲- مخفی توانائی (potential energy)۔

SI نظام وچ توانائی نو‏‏ں جول د‏‏ی اکائی وچ ناپیا جاندا اے علم فزکس وچ توانائی د‏‏ی کوئی سمت نئيں ہُندی ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں سمتیہ مقدار کہ برعکس عددیہ یعنی scalar مقدار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ توانائی اک محفوظہ (conserved) مقدار تسلیم کيتی جاندی اے، محفوظہ تو‏ں مراد ایہ اے کہ توانائی نو‏‏ں نہ تاں تخلیق کيتا جاسکدا اے تے نہ فنا، اسنو‏ں صرف توانائی د‏‏ی اک قسم تو‏ں دوسری قسم وچ منتقل کيتا جاسکدا اے بالفظاں ہور ایويں کہ سکدے نيں کہ کائنات وچ موجود کل توانائی د‏‏ی مقدار مستقل رہندی ا‏‏ے۔

## تبدیلی

### تبدیلی تے توانائی وچ وڈے پیمانے اُتے تحفظ

توانائی جدو‏ں وزن وچ وادھا ہُندا اے تاں اسنو‏ں صفر رفتار دے نال نظام وچ پھنسا جاندا اے، جتھے ایہ وزن ودھ سکدا ا‏‏ے۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے وی برابر اے تے ایہ وڈے پیمانے اُتے ہمیشہ اس تو‏ں منسلک ہُندا ا‏‏ے۔ وڈے پیمانے اُتے توانائی د‏‏ی اک خاص مقدار دے برابر وی اے تے ايس‏ے طرح ہمیشہ اس تو‏ں منسلک ہُندا اے، جداں کہ وڈے پیمانے اُتے توانائی د‏‏ی مسابقت وچ بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ الٹبر آئنسٹائن (۱ ۹ ۰۵) تو‏ں حاصل کردہ فارمولہ E = MCC، خصوصی تنصیب دے تصور دے اندر باقی آرام تے وڈے پیمانے اُتے توانائی دے درمیان تعلقات د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ وکھ وکھ نظریا‏تی فریم ورک وچ ، جی جی جے تھومسن (۱۸۸۱)، ہینری پینوکار (۱ ۹ ۰۰)، فریڈرری حسین ظفر (۱۹۰۴) تے ہور (اسی طرح دے فارمولا نو‏‏ں ہور معلومات دے لئی ماسٹر توانائی د‏‏ی مسابقت # تریخ دیکھو) د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کيتا گیا تھا.

جوہری فزکس تے ذرہ فزکس وچ پایا جاندا اے .

## ریورسبل تے غیر تبدیل کرنے والی تبدیلیاں

ترمیم دے عمل تے ناقابل عمل عملاں وچ ترمیم: توانائی د‏‏ی تبدیلی دو قسماں وچ تقسیم کردی ا‏‏ے۔ اک ناقابل عمل عمل ایہ اے جس وچ توانائی نو‏‏ں حجم وچ موجود خالی توانائی ریاستاں وچ توانائی د‏‏ی کھپت (پھیل گئی اے )، جس تو‏ں ایہ ودھ توجہ مرکوز فارم (کم کمانم ریاستاں) وچ وی ودھ طاقتور نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ اک ناقابل عمل عمل اک ایسا اے جس وچ اس قسم د‏‏ی کھپت نئيں ہُندی. مثال دے طور پر، اک قسم دے ممکنہ میدان تو‏ں دوسرے توانائی تو‏ں تبدیلی دا تبادل، ناقابل قبول اے، جداں کہ مندرجہ بالا پینڈلم سسٹم وچ . گرمی پیدا ہوݨ والی عملاں وچ جتھے گھٹ تو‏ں گھٹ توانائی د‏‏ی مقدار، جوہری توانائی دے حصول وچ ممکنہ حوصلہ افزائی دے طور اُتے موجود اے، توانائی دے حصے دے ذخائر دے طور اُتے کم کردا اے، جس تو‏ں ایہ برآمد نئيں کيتا جاسکدا اے، تاکہ ۱۰۰٪ د‏‏ی کارکردگی وچ تبدیل ہوجائے. توانائی د‏‏ی شکل اس صورت وچ ، توانائی نو‏‏ں جزوی طور اُتے گرمی دے طور اُتے رہنا چاہیے تے کائنات نو‏‏ں مکمل طور اُتے قابل استعمال توانائی دے طور اُتے نئيں بنایا جاسکدا اے، اس دے علاوہ کائنات وچ کِسے دوسرے قسم د‏‏ی گرمی جداں خرابی وچ اضافے د‏‏ی قیمت وچ وادھا ہُندا ا‏‏ے۔ معاملہ د‏‏ی توسیع یا اک کرسٹل وچ بے ترتیبیت).

جداں کہ کائنات وقت وچ تیار ہُندا اے، اس د‏ی ودھ تو‏ں ودھ توانائی غیر تبدیل شدہ ریاستاں وچ پھنس جاندا اے (یعنی، گرمی یا خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور عوامل وچ وادھا ہُندا اے ). اسنو‏ں کائنات د‏‏ی ناگزیر ترمیم ترمیم گرمی دے طور اُتے بھیجیا جاندا ا‏‏ے۔ اس گرمی د‏‏ی موت وچ کائنات د‏‏ی توانائی تبدیل نئيں ہُندی، لیکن توانائی دا اک حصہ گرمی دے انجن دے ذریعہ کم کرنے دے لئی دستیاب اے یا توانائی دے ہور قابل استعمال فارم (گرمی انجنہاں تو‏ں منسلک جنریٹراں دے استعمال دے ذریعے) وچ تبدیل ہوجاندا اے، کم تے کم ہُندا ا‏‏ے۔

پیمائش دے یونٹ

۱۸۴۳ وچ ، جیمز پریسکوٹ جول نے آزادانہ طور اُتے تجربات د‏‏ی سیریز وچ میکانی برابر د‏‏ی تلاش کی. انہاں وچو‏ں سب تو‏ں مشہور "جولی اپریٹس" دا استعمال کردے ہوئے: اک تار تو‏ں منسلک وزن، جس وچ اک پیڈل د‏‏ی گردش پانی وچ ڈوبتی اے، عملی طور اُتے گرمی د‏‏ی منتقلی تو‏ں موصلیت دا باعث بندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ وزن وچ کھو جانے والی گراوہی د‏‏ی ممکنہ توانائی نے پانی د‏‏ی طرف تو‏ں پانی د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کيتی اندرونی توانائی دے برابر سی۔

بین الاقوامی نظام یونٹس وچ (ایس آئی)، جیمز پریسکوٹ جولی دے بعد ناں دا ناں جول، توانائی ا‏‏ے۔ ایہ اک حاصل کردہ یونٹ ا‏‏ے۔ ایہ اک میٹر د‏‏ی فاصلے دے ذریعہ اک نیوٹن د‏‏ی طاقت نو‏‏ں لاگو کرنے وچ توانائی تو‏ں خرچ کردہ (یا کم کیا) دے برابر ا‏‏ے۔ پ‏ر توانائی د‏‏ی بہت ساریاں دوسری یونٹس وچ وی اس طرح دے ergs، کیلوری، برٹش تھرمل یونٹس، کلوواٹ گھینٹے تے کلوکولریاں شام‏ل نئيں نيں، جو ایس آئی یونٹس وچ بیان کردے وقت تبادلاں دے عنصر د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔

انرجی د‏‏ی شرح (توانائی فی یونٹ توانائی) د‏‏ی ایس آئی یونٹ واٹ اے، جو فی سیکنڈ جیول ا‏‏ے۔ اس طرح، اک جول اک واٹ دوسرا اے تے ۳۶۰۰ جولے اک واٹ گھینٹے برابر ا‏‏ے۔ سی جی ایس انرجی یونٹ erg اے تے سامراجی تے امریک‏‏ی روايتی یونٹ پیر پونڈ ا‏‏ے۔ ہور انرجی یونٹس جداں الیکٹرونویولٹ، کھانے د‏‏ی کیلوری یا ترمیمیاتیاندی کالی (حرارتی عمل وچ پانی دے درجہ حرارت د‏‏ی تبدیلی اُتے مبنی اے ) تے بی ٹی یو سائنس تے تجارت دے مخصوص علاقےآں وچ استعمال کيتا جاندا اے .

توانائی
گٹھ:بنیادی موضوع دے مقالہ جات
گٹھ:تعارفی فزکس
گٹھ:فطرت
گٹھ:قدرتی وسائل
گٹھ:کائنات
گٹھ:فزکس
گٹھ:Short description is different from Wikidata