جے پور ساہت فیسٹیول 2015

**جے پور ساہت فیسٹیول ** اک سالانہ کیتا جان والا  میلہ اے، جو 2006 توں بھارت دے گلابی نگر جے پور وچّ منعقد کیتا جا رہیا اے۔  ایشیا دا سبھ توں وڈا ساہت فیسٹیول اے۔ اس وچّ دنیاں بھر توں ساہتکار حصہ لیندے ہن۔ سال 2015 دے جے پور ساہت میلے وچّ وحیدہ رحمٰن، نصیرالدینشاہ، گریش کرناڈ، وشال بھاردواج، بشرط پیر،  ٹم سپل، جاوید اختر، پرسون جوشی، انوپما چوپڑہ، شبانہ اعظمی اتے ساہت-سنگیت جگت توں ہور کئی ہستیاں شامل ہوئیاں۔
## پہلا دن
جے پور ساہتک میلے 2015 دے پہلے دن ”پرگٹاوے دی مکمل آزادی” ‘تے زوردار بحث ہوئی تے اس گلّ ‘تے نٹھّ کے چرچہ کیتی گئی کہ کی بھارت وچّ ”بولن دی پوری آزادی” دا سبھیاچار ہے جاں اک پاردرشی جیہا پردہ ہے، جس تحت ایہہ دھیان رکھیا جاوے کہ لکھن لگیاں ایہہ حد پار نہیں کیتی جانی چاہیدی۔ بحث کر رہے کمیٹی میمبراں نے تاملناڈو دے لیکھک پیروملّ مروگن دا سدھا نام لیا، جس نے وکھ-وکھ سنگٹھناں دے ورودھ مگروں لکھنا بند کرن دا فیصلہ لے لیا ہے۔ اج دے سیشن ”کی ساہت دے ونج نے چنگیاں لکھتاں نوں مار دتا ہے” وچّ ساہت دے وپاریکرن اتے اس دے وشا وستو اتے پیندے پربھاواں بارے چرچہ نہیں کیتی گئی بلکہ چرچہ کرن والی کمیٹی دے میمبراں لیکھک نینتارا سہگل، تامل لیکھک سی. ایس. لکشمی، پترکار تے لیکھک مارک ٹلی تے پرکاشک کارتھیکا وی. کے. نے ”ساہت وچّ پرگٹاوے دی آزادی” ختم کیتے جان اتے گل بات کیتی اتے کیہا کہ ہن اکثر ہی پستکاں اتے جاں تاں پابندیاں لائیاں جا رہیاں ہن جاں پھر ایہناں نوں ساڑیا جا رہا ہے، ایہہ وکھ-وکھ سنگٹھناں دے اسہنشیل وطیرے دا پرگٹاوا ہے۔ اس سیشن دی پردھانگی گیت کار پرسون جوشی نے کیتی۔ نینتارا سہگل انوسار ہن اوہ سماں آ گیا ہے کہ لیکھک نوں ”بھاوناواں دے آہت” ہون دی پرواہ نہیں کرنی چاہیدی کیونکہ پرگٹاوے دی آزادی اوہ ورتارا ہے، جس نال سمجھوتہ نہیں کیتا جانا چاہیدا۔ اوہناں کیہا کہ وپار نے نہ کیول ساڈے جیون ‘چ اہم تھاں لے لئی ہے، بلکہ ساڈے اتوں دی پے گیا ہے۔ سیاست، ویاہاں تے کھیڈاں وچّ وی ونج بھارو ہے۔ اوہناں نے لیکھکاں نوں کیہا ”اج بناں کوئی سمجھوتہ کیتے بولنا ہی پینا ہے۔ اسیں سارے اس وچاردھارا دے خلاف ہاں، جو ورودھی آوازاں نوں چپّ کراؤن ‘چ لگی ہوئی ہے۔ اجیہے سمیں ‘چ جو سانوں لازمی کرنا بندا ہے، اوہ ایہہ ہے کہ اسیں ایہناں اگے گوڈے نہ ٹیکیئے۔” تامل ناول کار مروگن نے 13 جنوری نوں پھیسبکّ ‘تے اعلان کر دتا ہے کہ اوہ لکھنا بند کر رہا ہے۔ اس دے اک ناول دا کجھ جتھیبندیاں ولوں ورودھ کیتا جا رہا ہے۔ سی. ایس. لکشمی انوسار اجیہا، خطرناک ماحول ہی تامل لیکھکاں دے ”لکھن دے ادھیکار” لئی خطرہ بن رہا ہے۔ سانوں ایہہ سوچنا پئیگا کہ کمرشیئل پرکاشناواں اجیہے ماحول ‘چ کویں جاری رہِ سکنگیاں۔ مارک ٹلی دا مننا سی کہ ایہہ ورتارے لیکھکاں دے جیون دا حصہ ہندے ہن۔ اوہناں کیہا کہ اوہناں نوں نہیں لگدا کہ بولن جاں پرگٹاوے دی مکمل آزادی جہی کوئی چیز ہندی ہے، پر سبھ توں مہتوپورن ہے کہ سرکاراں نوں اوہناں ‘عنصراں’ نوں ٹھلھ آؤنی چاہیدی ہے، جو ‘آزادی’ دے ارتھاں نوں ڈھاہ لا رہے ہن۔ 

اسے سیشن دی ہور گتیودھی وچّ ‘پڑن دے لطفَ’ وچّ وکتا وجوں منچ اپر آئے ناٹک-لیکھک، اداکار تے کوی گریش کرناڈ دا مننا ہے کہ تکنالوجی نے نوجواناں اتے بچیاں دیاں پڑھن دیاں عادتاں نوں کھورا لایا ہے تے اوہ اصل کتاب توں پڑھن ’چ جو لذت ملدی ہے، اس توں محروم رہِ رہے ہن۔ جے پور ساہت میلے ’چ اک سیشن وچّ اوہناں کیہا کہ نویں پیڑھی وچّ جلد والیاں جاں پیپر بیک پستکاں پڑھن دا رواج ہی نہیں، اوہ تاں ہر سمیں ٹیبلینٹ جاں آئیپیڈ نال چمبڑے رہندے ہن۔ کرناڈ دے کنڑ ’چ لکھے ناٹک انگریزی تے ہور بھاشاواں وچّ انوواد ہوئے ہن تے اوہناں دی ایہہ بڑی پربل دھارنا ہے کہ نویں پیڑھی کتاب پڑھن دے آنند توں واجھی رہِ رہی ہے۔ اوہناں کیہا کہ اوہناں دی عمر دے لوکاں دی ایہہ دھارنا ہے کہ جہڑیاں موجاں اوہناں نے کیتیاں، اوہ نویں پیڑھی دے حصے نہیں آئیاں۔ بھارت دے سابقہ صدر عبدالکلام دی سویجیونی ونگز آف فائر دی آڈیؤ پستک ’چ اپنی آواز دین والے کرناڈ انوسار نویں تکنالوجی رومانچک تاں ہے پر اصل کتاباں دا آنند سدابہار ہے۔ اوہناں مطابق ای-پستکاں وچوں تہانوں کجھ یاد نہیں رہندا، دوجا اصل پستک پڑھدیاں تہاننن رہاؤ دا ساہ لین دا تے مڑ اسے توں پڑھنا شروع کرن دا موقع ملدا ہے، پر آدھونک تکنالوجی ’چ بہت سارے لنک بندے نوں اگے ہی اگے لجائی جاندے ہن۔ 77 سالا بہپکھی کرناڈ دیاں فلماں تے دستاویزیاں نوں بہت سارے مان-سنمان ملے ہوئے ہن۔ اوہناں کیہا کہ ہو سکدا ہے کہ اوہناں دی ایہہ رائے آدھونک تکنالوجی بارے مکمل سمجھ نہ ہون کر کے بنی ہووے۔ اوہناں کیہا کہ اوہناں دا پتر اوہناں نوں اس کر کے ٹوٹر تے پھیسبکّ نہیں ورتن دندا کہ اوہناں نوں اس دی لط لگّ جائیگی۔ اوہناں چیتے کیتا کہ بچپن ’چ اوہ رات نوں پڑھ نہیں سکدے سن کیونکہ بجلی نہیں ہندی سی۔ اوہناں نوں 7 وجے شام نوں سوا دتا جاندا سی۔ دنے اوہناں کول پڑھن دی بہتی وہل نہیں ہندی سی کیونکہ اوہناں نے کھیڈنا وی ہندا سی۔ اوہناں دسیا کہ دلچسپ گلّ ایہہ سی کہ ادوں بچیاں لئی پستکاں نہیں ہندیاں سن۔ ادوں اس دی لوڑ ہی نہیں سمجھی گئی سی۔ کتاباں وچّ جاں تاں دھارمک پستکاں ہندیاں سن جاں اشلیل ساہت ہندا سی| گریش نے مخول کردیاں کہہ دتا کہ اسنے دوہاں طرحاں دا ساہت خوب پڑیا۔ 

اک ہور سماگم دوران لمکا بکّ آف رکارڈز نے لیکھنی ‘تے کیندرت اپنے وشیش انک وچّ پنجابی دے ناول کار گردیال سنگھ سمیت انگریزی تے ہور بھاشاواں دیاں کلّ 15 ساہتک ہستیاں دا وشیش سنمان کیتا ہے۔ جے پور ساہتک میلے وچّ اج لمکا بکّ دا 26واں انک رلیز کیتا گیا جس وچّ ایہناں 15 ساہتک ہستیاں نوں ‘پیپل آف دِ ییئر’ وجوں شامل کیتا جا رہا ہے۔ ایہناں 15 لیکھکاں وچّ پنجابی دے گردیال سنگھ توں علاوہ مہاں شویتا دیوی (بنگالی)، نامور سنگھ (ہندی)، کنور نرائن (ہندی)، ندا فازلی (اردو)، سیتا کنت مہاپاترا (اڑیا)، رحیم راہی (کشمیری)، رسکن بونڈ (انگریزی)، نینتارا سہگل (انگریزی)، واسودیون نائر (ملیالم)، لکشمن سی. گائکواڑ (مراٹھی)، سی.ایس. لکشمی (تامل)، چندر شیکھر کامبر (کنڑ)، امت گھوش (انگریزی)، ناگین سیکیا، (اسامیا) شامل ہن۔ ‘پیپل آف دِ ییئر’ لئی جیوری میمبراں وچّ پترکار تے راج سبھا دے میمبر ایچ کے دعا، ہارپر کولنز پرکاشک کارتکا وی کے ساہت اکاڈمی دے سکتر پرو. سری نواسراؤ تے نامور پترکار مارک ٹلی شامل سن۔ 

## دوجا دن
جے پور ساہتک میلے 2015 دے دوجے دن فلم جگت دی سینئر اداکارہ وحیدہ رحمٰن ویروار نوں ساہتک میلے دا حصہ بنی اتے اک یادگاری روبرو دوران اوہناں اپنے جیون وچو کجھ پل لوکاں نال سانجھے کیتے| اپنے سمیں دی خوبصورت تے بولدیاں اکھاں والی اداکار وحیدہ رحمٰن نے کیہا کہ جدوں 1956 ’چ ‘سی.آئی.ڈی.’ فلم راہیں اس نے بالیوڈّ ’چ پیر دھریا سی تاں اوہ بڑی ضدی قسم دی کڑی سی۔ اس فلم ’چ اوہ دیوَ آنند نال سی تے ایہہ فلم گرودتّ نے بنائی سی۔ گرودتّ پیاسا فلم ’چ وحیدہ دے نائک وی سن۔ جے پور ساہت میلے دے اک سیشن ‘‘مجھے جینے دو: وحیدہ رحمٰن نال سنواد’’ وچّ اوہ نسرین منی کبیر تے ارشیا ستار نال گل بات کر رہی سی۔ وحیدہ نے دسیا کہ کویں اس نے گرودتّ تے سی.آئی. ڈی. دے ڈائریکٹر راج کھوسلا دی اس دا نام بدلن دی کوشش وچّ کوئی پیش نہ جان دتی۔ دوواں نے اس نوں دلیپ کمار، مدھو بالا، مینا کماری تے ہوراں دیاں مثالاں دتیاں، جہناں نے اپنے نام بدلے سن. ایہہ جویں اس سمیں فیشن ہی سی۔ اوہناں دوواں دا کہنا سی کہ ‘وحیدہ رحمٰن’ نام آکرشک نہیں جاپدا۔ وحیدہ انوسار ‘میں اڑی ہوئی سی کیونکہ میرا نام میرے ماپیاں نے رکھیا سی تے مینوں ایہہ بہت پیارا سی۔’ اس نے دسیا کہ گرودتّ تے راج کھوسلا ایہہ جان کے حیران-پریشان رہِ گئے سن کہ کوئی نواں اداکار اوہناں نوں کسے کم لئی منع کر رہا سی۔ تنّ دن اوہ کجھ نہ بولے اتے چوتھے دن اس دا اصلی نام ہی ورتن لئی سہمت ہو گئے۔ 76 سالا اداکار نے دسیا کہ گرودتّ نال کم کرنا بہت اوکھا سی کیونکہ نردیشک وجوں اوہ وار-وار ریٹیک کردے سن۔ اوہ اپنے ہی سیناں توں وی سنتشٹ نہیں ہندے سن۔ سین ہون ’تے اوہ اکثر آکھدے ‘اور ہو جائے۔’ رحمٰن نے دسیا کہ کئی سیناں دے 50-50 ریٹیک وی ہوئے۔ پیاسا فلم دے اک سین دے 76 ریٹیک ہون دی گلّ وی اس نے دسی۔ گرودتّ تے ستیاجیت رائے وچالے تلنا کردیاں وحیدہ نے دسیا کہ ریء بڑے سپشٹ نردیشک سن۔ اوہ بہتے ریٹیک نہیں کردے سن تے جدوں اوہناں دیاں آساں مطابق اداکار نہیں کردا سی تاں اوہ ریٹیک کرنے بند کر دندے سن، پر اس توں پہلاں اوہ سمجھاؤندے ضرور سن کہ اوہ کی چاہندے ہن۔ 

اس توں علاوہ اک ہور سنواد گتیودھی کردیاں بھارت، پاکستان تے افغانستان ’تے وی ہوئی چرچہ ہوئی۔ ساہت میلے وچّ بھارت، پاکستان تے افغانستان دے آپسی سبندھاں ’تے دھیان کیندرت کیتا گیا جس دوران پینل میمبراں نے پاکستان تے افغانستان دے وچالے چل رہی گل بات روں وچّ ہون اتے بھارت دے اپنے گوانڈھی نال سبندھاں ’تے بھرویں چرچہ کیتی۔ پاکستان دے سابقہ ودیش منتری خورشید قصوری نے کیہا کہ بھارت تے پاکستان دے سبندھاں دے معاملے وچّ ‘آس دی بھاونا’ جیوندی رکھی جانی چاہیدی ہے جدکہ سابقہ بھارتی سفیر جی. پارتھاسارتھی نے ‘سرحد ’تے پھائرنگ نوں ٹھلھ پائے جان’دا سدا دتا تاں کہ ارتھ-بھرپور سنواد جاری رکھیا جا سکے۔ اوہناں کیہا کہ گولیاں دے کرم نال سنواد نہیں ہو سکدا۔ اس شور ’چ کوئی وی گل بات نہیں سندا ہندا۔ ایہہ دوویں پاکستان بارے ہوئے سیشن ’چ شامل سن۔ افغانستان، پاکستان تے مدھ ایشیا ’تے کئی پستکاں لکھ چکے تے ودیش نیتی دے ماہر احمد راشد نے کیہا کہ بھارت دے دوویں گوانڈھی اس سمیں سنکٹ وچوں لنگھ رہے ہن۔ پاکستانی سینا جدوں پاکستان رہندی طالبان لیڈرشپ ’تے دباء پائیگی تاں ہی اپھگانی طالبان اپنی سرکار نال گل بات کرنگے۔ 

## تیجا دن

## چوتھا دن

## پنجواں دن

## حوالے

گٹھ:ساہت
گٹھ:ساہت میلہ
گٹھ:جے پور