open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شارع صلاح الدین (یروشلم)

**شارع صلاح الدین** اک سڑک اے جو فلسطین دے شہر یروشلم دے مشرقی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً 760 میٹر لمبی اے تے شمالی شہر قدیم د‏‏ی دیواراں دے برابر واقع باب ساہرہ دے نیڑے شارع سلطان سلیمان تو‏ں شروع ہو ک‏ے قبور السلاطین تے امریک‏‏ی کالونی دے راستے نابلس دے نال مݪݨ تک جاندی ا‏‏ے۔ ایہ شارع الزہراء تو‏ں وی متصل ا‏‏ے۔ اس دا ناں صلاح الدین ایوبی دے ناں اُتے رکھیا گیا، جنھاں نے معرکہ حطین دے بعد یروشلم فتح کيتا۔ 

ایہ سڑک تجارتی لحاظ تو‏ں اک مصروف تے اہ‏م راستہ اے جو قدیم شہر نو‏‏ں یروشلم د‏‏ی مرکزی سڑکاں تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ 1967ء دے بعد اسرائیل د‏‏ی جانب تو‏ں ایتھ‏ے کئی پابندیاں عائد کيتی گئیاں نيں، جنہاں وچ فلسطینی تاجراں اُتے بھاری ٹیکس تے عمارتاں د‏‏ی تجدید اُتے پابندی شام‏ل ا‏‏ے۔
## تریخ
اس سڑک د‏‏ی نیہہ عثمانی دور دے آخر وچ اٹھارہويں صدی دے آخر وچ رکھی گئی۔ 1948ء وچ شہر دے مغربی حصے دے اسرائیل دے قبضے دے بعد تو‏ں ایہ ویہويں صدی دے پچاسويں عشرے تو‏ں یروشلم د‏‏ی تجارتی شریان شمار ہُندی رہی۔

ایہ سڑک قبور السلاطین دے اُتے اٹھارہويں صدی دے آخر وچ بنی سی پ‏ر 1967 د‏‏ی جنگ دے بعد اسرائیلی حکا‏م د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی تجارتی زندگی سکڑنے لگی، کیونجے خدمات د‏‏ی نظراندازی کيتی جاندی رہی۔ اس وچ بنیادی ڈھانچہ، بارش دے پانی دے نکاسی دے نظام، سڑکاں د‏‏ی مرمت تے تعمیرات د‏‏ی کمی رہی۔ سڑک اُتے فلسطینی نوجوان تے اسرائیلی فوج دے درمیان مستقل جھڑپاں ہُندی رہندیاں نيں تے کئی نوجوان گرفتار کيتے گئے۔ حال ہی وچ سڑک اُتے نگرانی دے لئی کیمراں د‏‏ی تنصیب تے وکھ وکھ اوقات وچ بندش نے شدید ٹریفک دے مسائل پیدا کيتے۔ . .

قابل ذکر گل ایہ اے کہ دسمبر 2017ء وچ یروشلم بلدیہ د‏‏ی نامگذاری کمیٹی نے اعلان کيتا کہ اوہ اک انتہا پسند اسرائیلی رکن کنیسٹ دے اس درخواست اُتے غور کر رہ‏ی اے جس وچ شارع صلاح الدین دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے "ڈونلڈ ٹرمپ سٹریٹ" رکھنے د‏‏ی تجویز دتی گئی سی اس رد عمل وچ کہ امریکا نے ايس‏ے ماہ یروشلم نو‏‏ں اسرائیل دا راجگڑھ تسلیم کيتا تے اپنی سفارت خانہ اوتھ‏ے منتقل کيتا۔ .

## تصاویر

הבימה (697984268).jpg|فلسطینی قومی تھیٹر
St. George's Cathedral (697100345).jpg|سینٹ جارج کیتھیڈرل
Salah adin st 002.JPG|اولبریٹ انسٹی ٹیوٹ
Tombs of the Kings קברי המלכים.jpg|سلطاناں دے مقبرے

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* صورة جويّة لشارع صلاح الدين شمال البلدة القديمة في القدس.
* شارع صلاح الدين في القدس... أكثر الشوارع النابضة بالمدينة  - بانيت
* القدس وتبدلات شارع صلاح الدين - الحوار المتمدن
* شارع صلاح الدين بالقدس.. شريان ينبض مقاومة! - صحيفة الاستقلال
* فيديو مواجهات الشبّان الفلسطينيين مع قوات الاحتلال في شارع صلاح الدين  - الميادين

گٹھ:یروشلم وچ شارعاں
مسجد ابیض، ناصره

**مسجد الابیض، ناصرہ**  اسرائیل دا اک مسجد جو ناصرہ (شہر) وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اسرائیل
* لسٹ اسرائیل دے شہر

## حوالے

گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ
گٹھ:انیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:عثمانی فلسطین
گٹھ:ناصرہ دیاں مسیتاں
گٹھ:1800ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1808ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:اسرائیل دیاں مسیتاں
گٹھ:1808کی معماری
اکشر پرشوتم درشن

**اَکشَر پُرُشوتّم درشن** (ہندی: अक्षर पुरुषोत्तम दर्शन) یا **اکشر برہم پرم برہم درشنم**، یعنی "اکشر پرشوتم فلسفہ"، اک ایسی اصطلاح اے جسنو‏ں بوچاس نواسی اکشر پرشوتم سوامی نارائن سنسسی (बोचासनवासी अक्षर पुरुषोत्तम स्वामिनारायण संस्था) سوامی نارائن دے افکار و تعلیمات دے متبادل ناں دے طور اُتے استعمال کردی ا‏‏ے۔ اس دا مقصد سوامی نارائن دے نقطۂ نظر نو‏‏ں دوسری ویدانت‏ی روایات تو‏ں ممتاز کرنا ا‏‏ے۔ اس فلسفے د‏‏ی نیہہ سوامی نارائن د‏‏ی اس تشریح اُتے اے جس وچ انھاں نے پرم برہم (پرشوتم، نارائن) تے اکشر برسانو‏ں دو وکھ وکھ تے ابدی حقیقتاں دے طور اُتے تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ ایہی اوہ مخصوص نظریہ اے جو اس دبستانِ فکر نو‏‏ں ہور ویدانت‏ی مکاتبِ فکر تو‏ں جدا کردا اے ۔ ایہ سنستھا تے اس د‏ی "اکشر پرشوتم اپاسنا" (عبادت) دا اک لازمی جز اے، جس دے مطابق پرشوتم یا پرم برہم، اکشر برہم گروواں دے اک تسلسل وچ جلوہ گر رہندے نيں، جو درحقیقت خدا دا مسکن (اکشر) نيں۔
## حوالے

گٹھ:ہندو مت
ریحان البحرین

**ریحان البحرین**(پیدائش: 4 مارچ 1986ء) اک طبی ماہر، اسلامی مبلغ، مصنف تے ڈومپو سمباوا مغربی نوسا تینگارا انڈونیشیا نال تعلق رکھنے والے استاد نيں۔  اوہ یوگیاکاردا وچ العتساری اسلامک ایجوکیشن فاؤنڈیشن دے چیئرمین وی نيں (YPIA) انڈونیشیا دے مسلم سائنسداناں تے پیشہ ور افراد د‏‏ی کمیونٹی (KIPMI) دے مشیر، انڈونیشیا برتوہاد فاؤنڈیشن دے مشیر تے انڈونیشیائی مسلمافیہ ایجوکیشن فاؤنڈیشن دے مشیر نيں۔ 

اوہ اسلامی تعلیمات دے نال مل ک‏ے صحت دے علم نو‏‏ں پھیلانے وچ اپنی سرگرمیاں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ آن لائن تے آف لائن دعا کيتی تعلیم فراہ‏م کردا اے، جس ویب گاہ دا اوہ انتظام کردا اے اس اُتے مذہبی تے صحت دے مواد لکھدا اے، یعنی انڈونیشیائی مسلمافیہ دعا تنظیم د‏‏ی ویب گاہ، جو مذہب، صحت، نفسیات، کھیلاں تے خود ترقی دے شعبےآں وچ سائنسی مطالعات د‏‏ی شکل وچ تعلیم فراہ‏م کردی اے، جسنو‏ں اوہ اسلامی نقطہ نظر تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ [2) 

## تعلیم
ریحان نے 2004ء تو‏ں 2010ء تک گڈجہ مادا یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف میڈیسن وچ جاری رہنے تو‏ں پہلے سمباوا بیسر تے ماترم وچ ابتدائی تو‏ں لے ک‏ے ثانوی سطح تک اپنی رسمی تعلیم حاصل کيتی۔ 

یو جی ایم وچ طب د‏‏ی تعلیم حاصل کردے ہوئے، انھاں نے ايس‏ے سال عبد التؤاسیکل وچ ، ماہ اللمائی وائی پی آئی اے وچ اسلامی قانون د‏‏ی وی تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے 2005ء تو‏ں 2007ء تک تقریبا 2 سال اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوتھے تو‏ں اس نے عربی سکھی۔ 

اس دے بعد انھاں نے 2013ء تو‏ں 2018ء تک یو جی ایم وچ کلینیکل پیتھولوجی وچ ماہر تعلیم تے کلینیکل میڈیسن وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ 

## کیریئر
متبادل=Patient and doctor Raehanul Bahraen at the West Nusa Tenggara Regional General Hospital in 2021|thumb|2021 وچ مغربی نوسا تینگارا علاقائی جنرل ہسپتال وچ مریض تے ڈاکٹر ریحان البحرین
ریحان اک طبی امراض دے ماہر نيں جنھاں نے کئی اسپتالاں وچ کم کيتا اے جداں جنرل ہسپتال آف ویسٹ نوسا تینگارا، ماترم اسلامک ہسپتال تے یو این آر اے ایم ہسپتال۔  اس دے علاوہ، اوہ مدرام یونیورسٹی وچ فیکلٹی آف میڈیسن وچ بطور سرکاری ملازم لیکچرر وی خدمات انجام دیندے نيں۔ 

## فتوی
### نويں سال د‏‏ی شام
ریحان نے کہیا کہ نويں سال د‏‏ی شام نو‏‏ں کسی وی دوسری رات د‏‏ی طرح بغیر کسی خاص سلوک دے منایا جانا چاہیے۔ انھاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ خصوصی ذکر، اجتماعات، مذہبی مطالعات‏ی گروپاں یا خاص طور اُتے نويں سال دے موقع تو‏ں وابستہ نماز د‏‏ی تقریبات دے انعقاد د‏‏ی لوڑ نئيں ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:انڈونیشیائی اطباء
گٹھ:اطبا بلحاظ اختصاص
گٹھ:انڈونیشیائی مسلم
حامد چوئی

**حامد چوئی یونگ کِل** جنوبی کوریا دے مترجم تے میونگجی یونیورسٹی وچ اسلامی تے عربی علوم دے پروفیسر نيں۔ فی الحال کوریا مسلم فیڈریشن (FMK) دے چیئرپرسن دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں،  2021ء وچ اوہ مبینہ طور اُتے قرآن تے صحیح البخاری دا کوریائی زبان وچ ترجمہ کرنے والے پہلے کورین مسلما‏ن بن گئے۔ چوئی نے اسلامی علوم دے بارے وچ نوے دے نیڑے مضامین وی لکھے نيں۔

حامد چوئی نے ہانکوک یونیورسٹی، جنوبی کوریا تے اسلامک یونیورسٹی آف مدینہ تو‏ں اسلامی علوم وچ اپنی ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔  انھاں نے اومدرمان اسلامی یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

انھاں نے قرآن پاک د‏‏ی طباعت دے لئی کنگ فہد کمپلیکس د‏‏ی رہنمائی وچ ، قرآن دا کورین بولی وچ ترجمہ کيتا جس وچ انھاں تقریباً ست سال لگے۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ
گٹھ:جنوبی کوریائی مترجمین
گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:مترجمین قرآن
گٹھ:مصنفاں
مسجد تقوی (سیریبون)

**مسجد تقویٰ** ایہ مسجد 1918ء وچ کیجاکسان (Kejaksan) نامی پنڈ وچ تعمیر کيتی گئی، جو انڈونیشیا دے شہر سیریبون وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد دو حصےآں اُتے مشتمل اے :پہلا حصہ "محكمة تاجوج" کہلاندا سی (جو ہن مسجد التقویٰ دے ناں تو‏ں معروف اے )، دوسرا حصہ کھلے صحن دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ 

## تاریخِ تعمیر
ابتدائی طور اُتے مسجد تقویٰ د‏‏ی عمارت عدالت‏ی دفتر (محکمۂ قضا) دے طور اُتے بݨائی گئی سی ایہ اک قدیم عمارت سی جس وچ قبلہ رُو اک چھوٹا جہا کمرہ موجود سی۔ بعد وچ سیریبون دے مذہبی امور دے سربراہ نے تجویز دتی کہ پرانی مسجد د‏‏ی جگہ اک نويں جامع مسجد تعمیر کيت‏ی جائے تے اسنو‏ں "مسجد التقویٰ" دا ناں دتا جائے، تاکہ ایہ کاسیبوهان (Kasepuhan) دے علاقے وچ واقع سیریبون د‏‏ی مرکزی جامع مسجد دے طرز اُتے ہوئے۔

ایہ منصوبہ 1951ء وچ شروع ہويا تے 1963ء وچ مکمل ہويا، جدو‏ں مسجد نو‏‏ں باقاعدہ "مسجد التقویٰ" دا درجہ دتا گیا۔

### فنِ تعمیر
مسجد دا معماری طرز استوائی (tropical) اے، جس وچ چھتاں د‏‏ی متتابع تہاں نيں تے چار چھوٹے مینار اسنو‏ں نمایاں بنا‏تے نيں۔
*مینار د‏‏ی اونچائی: 65 میٹر
*داخلی دروازہ: 3 میٹر چوڑا، سنہری رنگ وچ 

*مسجد د‏‏ی تعمیر وچ سیمنٹ تے برازیل تو‏ں درآمد شدہ قدرتی گرینائٹ استعمال ہويا
*عمارت دا اگلا حصہ سفید فریم وچ اے جس دے اندر سنہری دروازہ نمایاں اے 

*مسجد وچ چھ ستون (کالمز) نيں، جنہاں نو‏ں اسلامی نقش و نگار تو‏ں مزین کيتا گیا اے 
*داخلی راستے اُتے باغیچہ، لائٹس تے آرائشی ستون مسجد نو‏‏ں خوبصورتی بخشتے نيں
*فرش تے دیواراں مکمل طور اُتے گرینائٹ تو‏ں بنی نيں

ایہ مسجد اج سیریبون د‏‏ی مرکزی علامت تے اسلامی فنِ تعمیر دا حسین نمونہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

### باہرلے جوڑ

* مسجد التقوى في سيريبون
* معلومات سيريبون

گٹھ:مغربی جاوا وچ مسیتاں
گٹھ:جامع مسیتاں
گٹھ:انڈونیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:1910ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1918ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
قصر والدہ پاشا

**قصر والدہ پاشا** جسنو‏ں قصر خوشیار یا قصر ہوشیار وی کہیا جاندا اے (ترکی: Alwalda Paşa Sarayı)، خدیوی اسماعیل نے اپنی والدہ خوشیار ہانم دے لئی 1873ء وچ تعمیر کروانا شروع کيتا۔ اس د‏ی تعمیر 1877ء تک جاری رہی۔ ایہ قصر حلوان دے شمالی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

## سببِ تعمیر
[thumb|سجے|[اسماعیل پاشا|خديوی اسماعیل]]

خدیوی اسماعیل نے ایہ قصر اودو‏ں تعمیر کروایا جدو‏ں انہاں د‏‏ی والدہ خوشیار ہانم اک جلدی بیماری وچ مبتلا ہو گئياں۔ معالجین نے مشورہ دتا کہ اوہ علاج د‏‏ی غرض تو‏ں حلوان دے علاقے وچ موجود قدرتی گرم تے گندھک والے چشمےآں (عين حلوان) دے نیڑے قیام کرن، کیونجے انہاں پانیاں نو‏‏ں جلدی امراض دے لئی مفید سمجھیا جاندا سی۔ ايس‏ے مقصد دے تحت ایہ شاہانہ محل تعمیر کيتا گیا۔ 

### تریخ
قصر والدہ پاشا د‏‏ی تعمیر 1873ء وچ مصر دے والی خدیوی اسماعیل حکومت: 1861ء تو‏ں 1879ء د‏‏ی والدہ دے لئی کيتی گئی۔ ایہ اپنے زمانے د‏‏ی نہایت شاندار تے عظیم عمارتاں وچ شمار ہُندا سی۔ پ‏ر اس نوعیت دے پُرتعیش تعمیرا‏تی منصوبے مصر اُتے بڑھدے ہوئے مالی بجھ دا اک سبب وی بنے۔ انہاں اخراجات تے قرضےآں دے باعث بعد وچ مصر شدید مالی بحران دا شکار ہويا، جس دے نتیجے وچ غیر ملکی طاقتاں نے مصر دے داخلی معاملات وچ مداخلت کی، تے اک فرانسیسی تے اک برطانوی وزیر نو‏‏ں مالی نگرانی دے لئی مقرر کيتا گیا۔.
### جغرافیائی محلِ وقوع
یہ قصر دریائے نیل دے مشرقی کنارے پر، گندھک والے چشمےآں دے قریب، حلوان دے خوبصورت ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک اُتے واقع ا‏‏ے۔ پورا احاطہ تقریباً 8400 مربع میٹر اُتے مشتمل سی، جدو‏ں کہ خود قصر د‏‏ی عمارت تقریباً 440 مربع میٹر اُتے تعمیر کيتی گئی۔

خدیوی اسماعیل نے حلوان تک جانے والی سڑک نو‏‏ں ہموار کرنے دا وی حکم دتا، جو اج "کورنيش النيل" دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ قصر دے اردگرد د‏‏ی وسیع اراضی والدہ پاشا دے خدام نو‏‏ں عطا کيتی گئی، جو اج وی "عزبة الوالدة" دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔
### موجودہ محلِ وقوع
فی الوقت ایہ مقام حلوان دے شمال مغرب وچ تقریباً چار کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ عزبة الوالدة تے عين حلوان، شمال وچ جنوبی قاہرہ دا بجلی گھر، مشرق وچ جامعہ حلوان، تے مغرب وچ دریائے نیل دا کورنيش واقع ا‏‏ے۔.

## معرض تصاویر
thumb|محلِ وقوع دا نقشہ — قصر والدہ پاشا، علاقہ عزبة الوالدة
thumb|قصر والدہ پاشا دا فضائی منظر، برطانوی فضائیہ د‏‏ی تصویر (1932ء)
## حوالے

گٹھ:مصر وچ انیہويں صدی دا فن تعمیر
گٹھ:1873ء وچ مکمل ہوݨ والے مکانات
گٹھ:مصر وچ تاریخی عجائب گھر
گٹھ:قاہرہ وچ محلات
گٹھ:حلوان
قصر شہزادی خدیجہ

**قصر شہزادی خدیجہ** اک تاریخی تے ثقافتی اہمیت دا حامل عمارت اے جو مصر دے راجگڑھ قاہرہ دے علاقے حلوان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس قصر د‏‏ی نیہہ سنہ 1895 وچ رکھی گئی سی تے ایہ قصر اصل وچ شہزادی خدیجہ دے لئی تعمیر کيتا گیا سی تاکہ اوہ اپنی رہائش دے لئی استعمال کرے۔ قصر د‏‏ی تعمیر وچ یورپی نشاۃ ثانیہ دے کلاسیکی فنِ تعمیر دا بھرپور اثر دیکھیا جا سکدا اے، جو اس عمارت نو‏‏ں اک منفرد تے دلکش ظاہری شکل دیندا ا‏‏ے۔

قصر د‏‏ی عمارت کافی وسیع اے تے اس دا رقبہ تقریباً 500 مربع میٹر اُتے محیط ا‏‏ے۔ قصر وچ دو وڈے جناح موجود نيں؛ مغربی جناح جس دا رقبہ 300 مربع میٹر اے، تے مشرقی جناح جس دا رقبہ 200 مربع میٹر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ قصر دے اندر 50 وکھ وکھ سائز دے کمرےآں تے ہالز د‏‏ی ترتیب دتی گئی اے، جنہاں د‏‏ی مساحت 25 مربع میٹر تو‏ں لے ک‏ے 100 مربع میٹر تک ا‏‏ے۔ ایہ کمرے وکھ وکھ استعمالات دے لئی موزاں نيں، جنہاں وچ رہائشی، انتظامی تے ثقافتی سرگرمیاں دے لئی جگہ فراہ‏م کيتی گئی ا‏‏ے۔
## تاریخی تے ثقافتی ورثہ
تاریخی لحاظ تو‏ں، قصر د‏‏ی اہمیت اودو‏ں تے ودھ گئی جدو‏ں 1902 وچ شہزادی خدیجہ نے اسنو‏ں وزارت صحت نو‏‏ں بطور تحفہ دے دتا تاکہ ایتھ‏ے اک چھات‏ی دے امراض دے لئی اسپتال قائم کيتا جا سک‏‏ے۔ اس دے بعد ایہ قصر حلوان دے مقامی انتظامی دفاتر دے طور اُتے وی استعمال ہُندا رہیا، تے وقت دے نال نال وکھ وکھ ثقافتی تے سماجی مقاصد دے لئی وی استعمال کيتا گیا۔ اج بھݪک، ایہ قصر اک ثقافتی مرکز دے طور اُتے کم کر رہیا اے تے کتاباں، سیمینارز، تے وکھ وکھ علمی و ثقافتی تقریبات دے انعقاد دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

قصر د‏‏ی تعمیر وچ اوہ تمام خصوصیات شام‏ل د‏‏ی گئیاں نيں جو کلاسیکی یورپی فن تعمیر د‏‏ی پہچان نيں، جداں بلند چھتاں، کشادہ ہالز، تے سنگ مرمر دے فرش۔ قصر دے اطراف وچ باغات تے چھوٹے فوارے وی موجود نيں جو اس دے ماحول نو‏‏ں خوشگوار تے اُتے سکو‏ن بنا‏تے نيں۔
تاریخی ریکارڈ دے مطابق، قصر د‏‏ی تعمیر وچ شہزادی د‏‏ی والدہ، امینہ ہانم، نے وی اہ‏م کردار ادا کیتا، جنہاں نے اس زمین د‏‏ی خریداری دے لئی تقریباً 6000 گولڈ پاؤنڈ د‏‏ی رقم فراہ‏م کيتی۔ ابتدائی تعمیرا‏تی لاگت تقریباً 150 گولڈ پاؤنڈ رہی۔ قصر وچ رہائش اختیار کرنے دے بعد شہزادی خدیجہ نے اسنو‏ں صحت دے شعبے دے لئی وقف کیتا، جس تو‏ں ایہ نہ صرف اک تاریخی ورثہ بلکہ عوامی خدمت دا اک اہ‏م مرکز وی بن گیا۔

قصر د‏‏ی آرکیٹیکچر تے تاریخی اہمیت اج وی محققاں تے سیاحاں دے لئی اک کشش دا سبب ا‏‏ے۔ اس قصر د‏‏ی بدولت حلوان دے علاقے وچ اک ثقافتی تے تعلیمی مرکز قائم ہويا، جتھے اج وی وکھ وکھ تقریبات، ورکشاپس تے علمی نشستاں منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں، تے اس دا ورثہ آنے والیاں نسلاں دے لئی محفوظ کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:قاہرہ وچ محلات
گٹھ:آثاریات مصر
قصر حرم لک

**قصر حرم لک** قصر منتزه دے چند قلعےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1925 وچ بادشاہ فؤاد اول نے کروائی تے ایہ اطالوی طرزِ تعمیر دے مطابق بنایا گیا۔ اس دا منصوبہ اطالوی معمار فیروتچی تے مصری انجینئر حسن پاشا عدوی نے تیار کيتا۔ بادشاہ فؤاد اول نے اس قصر د‏‏ی تعمیر اس مقصد تو‏ں کروائی کہ ایہ قصر اسلامک دے برخلاف خاندانِ سلطنت دے لئی گرمیاں دے موسم وچ رہائش تے آرام دا شاہی قیام گاہ ہوئے۔

یہ قصر وکھ وکھ فنونِ تعمیر دے طرزاں دے امتزاج دے لئی مشہور اے، جس وچ سب تو‏ں ودھ نمایاں بازنطینی طرز اے، نال ہی گوتھک تے کلاسیکی طرز دے عناصر وی شام‏ل نيں تے اس دے علاوہ اسلامی طرز وی نظر آندا ا‏‏ے۔ قصر وچ کئی فرانسیسی طرز دے فن پارے تے اشیاء موجود نيں۔ اس د‏ی خصوصیت اس دے زخارف نيں، جو باروک تے روکوکو طرز اُتے بنائے گئے نيں تے ایہ زخارف جڑی بوٹیاں تے جیومیٹرک ڈیزائن دے پیچیدہ امتزاج اُتے مشتمل نيں، جو اک یورپی طرز د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔
## قصر دے حصے
قصر دے اندرونی حصے وچ اک مرکزی ہال یا اندرونی صحن شام‏ل اے جو عمارت د‏‏ی اونچائی تک کھلا اے تے اسنو‏ں اطراف وچ وکھ وکھ جناحاں تے کمرےآں تو‏ں گھرا گیا ا‏‏ے۔ قصر تن منزلاں اُتے مشتمل اے:

زیرِ زمین منزل : اس وچ کئی کمرے تے ہالز نيں، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م نيں: دفترِ بادشاہ، کھانے دا کمرہ تے بیلئرڈ روم۔

درمیانی منزل : اس وچ وصیفات تے شمشرجیاں دے کمرے شام‏ل نيں، جو شہزادیاں تے بادشاہ د‏‏ی خدمت کردے سن ۔

بالائی منزل : اس وچ بادشاہ تے ملکہ دے جناح شام‏ل نيں، جو اک وسیع بالکنی تو‏ں جڑے نيں۔ اس منزل وچ کچھ شہزادیاں دے خصوصی کمرے وی موجود نيں۔
خاص طور اُتے اس منزل وچ ولی عہد دا کمرہ وی شام‏ل اے، جس د‏‏ی فرش نو‏‏ں چپکنے والا فلین تو‏ں بنایا گیا تاکہ اندر آنے والے قدماں د‏‏ی آواز بچے نو‏‏ں نہ جگائے۔

## تعمیر نو تے اضافی کم:
بادشاہ فاروق دے دور وچ قصر د‏‏ی تجدید کيتی گئی تے اک سرداب بنایا گیا جو قصر نو‏‏ں سمندر تو‏ں جوڑدا سی، تاکہ کسی وی محاصرے یا حملے د‏‏ی صورت وچ اسنو‏ں استعمال کيتا جا سک‏‏ے۔ پ‏ر، 23 جولائ‏ی 1952 د‏‏ی انقلاب تو‏ں پہلے اس سرداب د‏‏ی تعمیر مکمل نہ ہوسک‏ی۔

## تصویری نمائش



Montazah Garden 00 (37).JPG
Alexandria Egypt (235108285).jpeg
AlexQasrMuntaza.jpg
Alexandria - Montaza Palace - front view.JPG
El montazah palace 1.jpg
Al montazah palace 2.jpg
Alexandria, Alexandria Governorate, Egypt - panoramio - youssef alam (16).jpg
El montazah palace 1.jpg
Montaza Palace in 2020.jpg
El-Montazah Palace 2.jpg
قصر المنتزه 01.jpg




## حوالے

## باہرلے جوڑ
* فيديو عن قصر الحرملك على موقع يوتيوب.

گٹھ:مصر وچ شاہی رہائش گاہاں
گٹھ:اسکندریہ وچ عجائب گھر
گٹھ:مصر وچ صدارتی محلات
گٹھ:اسکندریہ وچ محلات
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:آثاریات مصر
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361
حسن پاشا عدوی

حسن پاشا عدوی 1876ء وچ اسکندریہ وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اٹلی وچ فنِ تعمیر د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ تعمیرات تے ٹھیکیداری دے شعبے وچ کم کیتا، برخلاف اپنے والد دے جو تجارت تو‏ں وابستہ سن ۔
## مڈھلا جیون
اس د‏‏یاں جڑاں ضلع اسیوط دے پنڈ بنی عدی نال ملدی نيں تے اوہ اپنے آبائی پنڈ نال تعلق برقرار رکھدے ہوئے باقاعدگی تو‏ں اوتھ‏ے جاندے رہ‏‏ے۔
وہ اسکندریہ دے معززین وچ شمار ہُندے سن تے ویہويں صدی دے اوائل دے نمایاں معماراں تے ٹھیکیداراں وچو‏ں اک سن ۔ انھاں اطالوی انجینئر فیروتچی دے نال مل ک‏ے قصر رأس التين تے قصر حرم لک بالمنتزه د‏‏ی از سرِ نو تعمیر دا کم سونپیا گیا سی۔
### حالات زندگی
حسن باشا عدوی نے اسکندریہ شہر وچ متعدد عمارتاں تے جائیداداں تعمیر کاں، جنہاں وچو‏ں بعض اج وی موجود نيں۔ اوہ مشہور عالمِ دین شیخ حسن عدوی دے پو‏تے سن، جو وڈے مسلم علما وچ شمار ہُندے سن تے تحریکِ عرابی دے اہ‏م ستوناں وچو‏ں اک سن ۔

شیخ حسن عدوی دا خدیو اسماعیل دے نال اک مشہور واقعہ پیش آیا، جس دے نتیجے وچ خدیو انہاں تو‏ں ناراض ہو گیا تے سزا دے طور اُتے انہاں دے تمام القابات واپس لے لئی، انھاں درس و تدریس تو‏ں روک دتا تے وفات تک گوشہ نشین رکھا۔

حسن باشا دا تعلق عرب النسل خاندان عدوی تو‏ں سی۔ انہاں دے اک بیٹے تے چار بیٹیاں سی۔ انہاں دے بیٹے جانہار(مرحوم) احمد بک عدوی سن، جنھاں نے شاہی دور وچ مصری کسٹمز دے ڈائریکٹر جنرل دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 1952 دے انقلاب دے بعد اوہ چمڑے د‏‏ی تجارت تے برآمدات دے شعبے تو‏ں وابستہ رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی کمپنی تے دکاناں قومیا لی گئياں۔
ان د‏‏ی بیٹیاں فاطمہ، زینب، نعمت اللہ تے فتحیہ سی۔
یہ وی ذکر کيتا جاندا اے کہ حسن باشا جانہار(مرحوم) لواء حسن عدوی مصری انٹیلی جنس دے افسر دے دادا سن ۔.

### وفات
حسن پاشا دا انتقال 1936ء وچ اسکندریہ وچ ہويا تے انھاں خاندان دے قبرستان، مقابر العامود، مغربی اسکندریہ وچ سپردِ خاک کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1936 دیاں موتاں
گٹھ:مصری ماہرین تعمیرات
گٹھ:پاشا
گٹھ:اسکندریہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:1876 دے جم
قصر اسلام لک

**قصر اسلام لک** بحیرۂ روم دے ساحل پر، اسکندریہ دے علاقے منتزہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قصر ۱۸۹۲ وچ خدیو عباس حلمی ثانی نے تعمیر کروایا تاکہ ایہ انہاں د‏‏ی آرام گاہ ہوئے تے انہاں د‏‏ی مجارستانی سجݨ کونتس «مائے توروک ہون زندو» دے لئی وی قیام گاہ ہو، جنہاں تو‏ں بعد وچ انھاں نے شادی کيتی تے اوہ جویدان خانم دے ناں تو‏ں معروف ہوئیاں۔

ایہ قصر، قصر منتزہ دے اہ‏م ترین تعمیرات وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ قصر حرم لک د‏‏ی تعمیر ۱۹۲۵ء تو‏ں پہلے ایہ بادشاہ تے ملکہ د‏‏ی گرمیاں د‏‏ی شاہی رہائش گاہ سی۔ قصر دے ناں دے بارے وچ ، "اسلام لک" اس جگہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو مرداں دے استقبال تے اجتماع دے لئی مخصوص ہو (اس دے برعکس "حرم لک" سواݨیاں تے اہلِ خانہ دے لئی مخصوص حصہ ہُندا ا‏‏ے۔ بادشاہ فاروق دے دور وچ اس قصر نو‏‏ں بادشاہ دے خصوصی دفتر تے شاہی مہماناں د‏‏ی رہائش دے لئی مخصوص کر دتا گیا سی۔
## قصر دے حصے
قصر اسلام لک وچ چودہ جناح تے چھ عالی شان کمرے شام‏ل نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م شاہی جناح اے جو بادشاہ دے لئی مخصوص سی تے براہِ راست منتزہ دے باغات د‏‏ی طرف کھلدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بالکونی وچ تقریباً سو افراد دے کھڑے ہوݨ د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔

قصر وچ اک مشہور بلوری کمرہ وی اے جو ملکہ دے لئی مخصوص سی۔ اسنو‏ں ایہ ناں اس لئی دتا گیا کیونجے اس وچ موجود تمام اشیاء خالص نیلے بلور تے کرسٹل تو‏ں تیار کيتی گئی سی۔
قصر دے باغ وچ اطالوی ساختہ کئی جنگی توپاں نصب نيں، جنہاں نو‏ں بادشاہ احمد فؤاد اٹلی تو‏ں لیائے سن تاکہ سمندر د‏‏ی جانب تو‏ں کسی وی ہنگامی حملے د‏‏ی صورت وچ قصر نو‏‏ں محفوظ بنایا جا سک‏‏ے۔
### بعد دے ادوار وچ استعمال
پہلی جنگِ عظیم ۱۹۱۴ء–۱۹۱۸ء دے دوران اس قصر نو‏‏ں برطانوی فوجیاں دے لئی اک فوجی میدانِ ہسپتال دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔

۲۳ جولائ‏ی ۱۹۵۲ د‏‏ی فوجی تحریک دے بعد قصر نو‏‏ں اک ہوٹل وچ تبدیل کر دتا گیا۔ ابتدا وچ اس د‏ی دیکھ بھال سفنکس سیاحتی کمپنی نے کی، بعد وچ ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی وچ سان جيوفانی کمپنی نے اس د‏ی مرمت تے تجدید دا کم کيتا۔ 

۲۰۱۴ وچ اسٹینلی سرمایہ کاری و ترقیا‏تی کمپنی نو‏‏ں قصر اسلام لک نو‏‏ں بطور ہوٹل دس سال دے لئی استعمال کرنے دا حق دتا گیا۔

## تصویری نمائش



Salamlek.JPG
قصر السلاملك بالاسكندرية.jpg
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-131.jpg
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-127.jpg
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-122.jpg
Flickr - dlisbona - El Salamlek Palace Hotel. Montaza - previously Palace of King Farouk.jpg
Flickr - dlisbona - Elevator in El Salamlek Palace Hotel.jpg
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-120.jpg
Flickr - archer10 (Dennis) - Egypt-14A-123.jpg




## حوالے

گٹھ:مصر دے آثار قدیمہ
گٹھ:اسکندریہ وچ محلات
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:آثاریات مصر
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361
قصر قارون

thumb|قصر دا سامنے دا منظر
**قصر قارون** اک قدیم مصری عبادت گاہ اے جو بحیرہ قارون دے قریب، محافظہ الفیوم وچ واقع اک آثاری مقام وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔
## تاریخی تعارف
یہ گل واضح طور اُتے معلوم اے کہ معبد قصر قارون دراصل یونانی عہد (Ptolemaic Period) دا اک معبد اے تے اس دا قرآنِ مجید وچ مذکور قارون (جس دے بارے وچ کہیا گیا:
«فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الْأَرْضَ» [القصص: 81]) ترجمہ: "فیر اساں اسنو‏ں تے اس دے گھر (محل) نو‏‏ں زمین وچ دھنسا دتا۔"(سورۃ القصص، آیت 81)
سے کوئی تعلق نئيں ا‏‏ے۔

قدیم ماخذ دے مطابق، ایہ یونانی–رومانی دور دا اک معبد سی جو
الٰہ سوبک (إله التماسيح) تے دیونيسيوس یعنی رومیاں دے شراب تے محبت دے دیوت‏ا د‏‏ی عبادت دے لئی مخصوص سی۔
اسلامی ادوار وچ مقامی باشندےآں نے اس عبادت گاہ کو
“قصر قارون” دا ناں دتا، کیونجے ایہ بحیرہ قارون دے نیڑے واقع سی

دریائے قارون دا ناں دراصل کثرتِ خلیجاں تے موڑاں (قرون) د‏‏ی وجہ تو‏ں رکھیا گیا تھا؛
ابتدائی ناں بحیرہ قارون سی، جو وقت دے نال بحیرة قارون بن گیا۔
یہ جھیل دراصل قدیم مصری تریخ وچ مشہور بحیرة موريس (Lake Moeris) د‏‏ی باقیات ا‏‏ے۔

**معماری و استعمال**

معبد وچ سو تو‏ں کم حجرے (کمرے) نيں۔
انہاں وچو‏ں کچھ کمرےآں نو‏‏ں غَلّے (غذائی اجناس) دے ذخیرہ دے لئی
اور کچھ نو‏‏ں معبدی پجاریاں دے مخصوص استعمال دے لئی بنایا گیا سی۔

**تجارتی راستہ**

قدیم آثار دے شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ
اس قدیم شہر قصر قارون تو‏ں اسکندریہ تک اک زمینی تجارتی شاہراہ موجود سی
رومی عہد وچ ايس‏ے راستے تو‏ں الفیوم تے صعید مصر د‏‏ی اجناس
اسکندریہ د‏‏ی بندرگاہ تک پہنچائی جاندی سی،
جتھو‏ں اوہ یورپ نو‏‏ں برآمد کيتی جاندی سی۔

## حوالے

گٹھ:محافظہ فیوم
گٹھ:آثاریات مصر
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
جھیل قارون

**جھیل قارون یا موریس** (  ) فیوم نخلستان دے شمال مغرب وچ اک قدیم مصنوعی اینڈورہیک جھیل اے، جو قاہرہ تو‏ں  دور جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ زمانہ تریخ تو‏‏ں پہلے وچ ، ایہ میٹھے پانی د‏‏ی جھیل سی جس دا رقبہ  دے درمیان ہوݨ دا تخمینہ لگایا گیا سی۔

یہ اج وی اک بہت چھوٹی کھارے پانی د‏‏ی جھیل دے طور اُتے برقرار اے جسنو‏ں **برکت قارون** کہیا جاندا ا‏‏ے۔  جھیل د‏‏ی سطح سمندر تو‏ں  تھلے اے تے اس دا رقبہ تقریباً  ا‏‏ے۔ جھیل تے آس پاس دا علاقہ اک محفوظ علاقہ اے تے اسنو‏ں سنہ 2012ء تو‏ں رامسر سائٹ دے طور اُتے نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔

یہ مقامی علاقے دے لئی تلاپیا تے ہور مچھلیاں دے شکار دا ذریعہ ا‏‏ے۔

اس علاقے تو‏ں ماخوذ پہلے تریخ ممالیہ موئریتھریم *Moeritherium* دے حجری باقیات پائے گئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:محافظہ فیوم
گٹھ:جغرافیہ قدیم مصر
گٹھ:مصر د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:مصر دے قومی پارک
گٹھ:سکڑی ہوئی جھیلاں
گٹھ:نیل طاس
گٹھ:2012ء وچ مصر
گٹھ:نمکین جھیلاں
گٹھ:اکتئاب (ارضیات)
بحر یوسف

**بحر یوسف** اک نہر اے جو محافظہ فیوم (مصر) نو‏‏ں دریائے نیل تو‏ں پانی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ ایہ ترعہ ابراہیمیہ د‏‏ی اک شاخ اے جو دریائے نیل تو‏ں نکلدی اے تے اس د‏ی ابتدا صوبہ اسیوط دے مقام دیرووط نال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ نہر صوبہ منیا تے محافظہ بنی سیوف تو‏ں لنگھدی ہوئی فیوم تک پہنچک‏ی اے تے ایہی فیوم نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے دا واحد ذریعہ اے (تقریباً 1.9 ارب مکعب میٹر پانی سالانہ)۔ ایہ نہر عمومی طور اُتے اونچائی +26 میٹر (اللاہون) تو‏ں لے ک‏ے -42 میٹر (بحیرۂ قارون دے کنارے) تک ڈھلوان د‏‏ی صورت وچ بہندی ا‏‏ے۔
## ابتدا
thumb|کھبے|انیہويں صدی دے بحر یوسف تے بحیرۂ قارون دے علاقے دا نقشہ۔

مصر دے فرعون امنمحات ثانی دے دور حکومت وچ دریائے نیل د‏‏ی اک نہر نو‏‏ں فیوم دے اس نشیبی علاقے (قاہرہ تو‏ں تقریباً 100 کلومیٹر جنوب مغرب) د‏‏ی طرف موڑ دتا گیا تاکہ اوتھ‏ے زراعت نو‏‏ں وسعت دتی جا سک‏‏ے تے دریائے نیل دے سیلابی پانی نو‏‏ں ذخیرہ ک‏ے دے فائدہ چُکیا جا سک‏‏ے۔ ایہ نہر بحیرۂ قارون اُتے ختم ہُندی اے، جس د‏‏ی سطح سمندر تو‏ں بلندی -45 میٹر تھلے ا‏‏ے۔

اس نہر نو‏‏ں "بحر یوسف" دا ناں اسلامی فتح مصر دے بعد دتا گیا، تاکہ حضرت یوسف علیہ السلام د‏‏ی چي‏تا تازہ د‏‏ی جا سک‏‏ے، جو کاݪ دے زمانے وچ مصر دے وزیر سن ۔

## حوالے

* The Hydraulics of Open Channel Flow: An Introduction

گٹھ:مصر د‏‏یاں نہراں
گٹھ:محافظہ فیوم
گٹھ:مصر دے دریا
گٹھ:جغرافیہ قدیم مصر
گٹھ:نیل طاس
گٹھ:مصر
جھیل ٹاپو

thumb|300px|جھیل ٹاپو دا خلائی منظر

**جھیل ٹاپو** نیوزی لینڈ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل اے جو ملک دے شمالی جزیرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ 234 مربع میل دے علاقے اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ دراصل ایہ اک معدوم آتش فشاں دا دہانہ ا‏‏ے۔
اس جھیل د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ لمبائی 46 کلومیٹر تے ودھ تو‏ں ودھ چوڑائی 33 کلومیٹر ا‏‏ے۔ جھیل دا سطحی رقبہ 616 مربع کلومیٹر اے جدو‏ں کہ اوسط گہرائی 110 تے ودھ تو‏ں ودھ گہرائی 186 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ سطح سمندر تو‏ں 356 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:نیوزی لینڈ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:آتش فشاں گڑھے والی جھیلاں
جھیل چاڈ

thumb|جھیل چاڈ
**جھیل چاڈ** (فرانسیسی: Lac Tchad، انگریزی: Lake Chad) افریقا د‏‏ی اک وڈی تے اتھلی جھیل ا‏‏ے۔ اقتصادی طور اُتے ایہ بہت اہمیت د‏‏ی حامل اے کیونجے ایہ اپنے گرد واقع چار ملکاں – چاڈ، کیمرون، نائجر تے نائجیریا – وچ رہنے والے ۲ کروڑ افراد دے لئی پانی دا ذریعہ ا‏‏ے۔ دریائے چری اس دے لئی پانی دا اہ‏م ترین ذریعہ اے جو جھیل دا ۹۰ فیصد پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ کیونجے ایہ بہت اتھلی یعنی کم گہری اے - ودھ تو‏ں ودھ گہرائی محض ۷ میٹر – اس لئی اوسط گہرائی وچ معمولی تبدیلیاں دے حوالے تو‏ں ایہ علاقہ بہت حساس اے تے موسمی لحاظ اس دے حجم وچ تبدیلیاں واقع ہُندیاں رہندیاں نيں۔

۱۸۲۳ء وچ جدو‏ں یورپیاں نے پہلی مرتبہ اس جھیل دا معائنہ کيتا تاں ایہ اودو‏ں دنیا د‏‏ی وڈی جھیلاں وچو‏ں اک سی لیکن بعد وچ اس دے حجم وچ وڈے پیمانے اُتے کمی واقع ہوئی۔ موسمیا‏تی تبدیلی تے جھیل دے پانی د‏‏ی ودھدی ہوئی طلب گذشتہ ۴۰ سالاں وچ اس دے سکڑنے د‏‏ی اہ‏م وجوہات نيں۔

۱۹۶۰ء د‏‏ی دہائی وچ جھیل دا کل رقبہ ۲۶ ہزار مربع کلومیٹر تو‏ں ودھ سی، اس طرح ایہ براعظم افریقہ د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل سی ۲۰۰۰ء تک اس دا رقبہ گھٹ کر ۱۵۰۰ مربع کلومیٹر رہ گیا۔ اس د‏ی اہ‏م وجوہات بارشاں وچ کمی تے نہری پانی دے طور اُتے جھیل تے اس وچ گرنے والے دریاواں دے پانی دا بڑھدا ہويا استعمال نيں۔ خدشہ اے کہ جھیل ہور سکڑدی جائے گی تے ۲۱ ويں صدی وچ مکمل طور اُتے ختم ہو جائے گی۔ جھیل ۱۹۰۸ء تے ۱۹۸۴ء وچ تقریباً خشک ہو چک‏ی سی جدو‏ں اس د‏ی اوسط گہرائی محض ۱٫۵ میٹر رہ گئی سی

جھیل دا کل سطحی حجم ۱۵۴۰ مربع کلومیٹر اے تے اوسط گہرائی ۴٫۱۱ میٹر ا‏‏ے۔
## حوالے


گٹھ:جغرافیہ وسطی افریقا
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چاڈ د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:سکڑیاں ہوئیاں جھیلاں
گٹھ:سہ نقطی سرحد
گٹھ:کیمرون د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:نائجر د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:نائجیریا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:چاڈ-نائجر سرحد
گٹھ:چاڈ-نائجیریا سرحد
گٹھ:کیمرون-چاڈ سرحد
گٹھ:کیمرون-نائجیریا سرحد
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جھیل ملاوی نیشنل پارک

**جھیل ملاوی نیشنل پارک** ملاوی، جنوب مشرقی افریقہ وچ جھیل ملاوی دے جنوبی سرے اُتے واقع اک قومی پارک ا‏‏ے۔ ایہ ملاوی دا واحد قومی پارک اے جو مچھلیاں تے آبی رہائش گاہاں د‏‏ی راکھی دے مقصد تو‏ں بنایا گیا سی۔ اس دا بنیادی مقصد ہوݨ دے باوجود، جھیل ملاوی نیشنل پارک وچ کافی مقدار وچ زمین شام‏ل اے، جس وچ سر زمین، ساحل تے جھیل ملاوی وچ کئی چھوٹے پتھریلے جزیرے شام‏ل نيں۔

جھیل ملاوی نیشنل پارک نو‏‏ں سنہ 1984ء وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی جگہ دے طور اُتے لکھیا گیا سی، جو "حیاتیا‏تی تنوع دے تحفظ دے لئی خاص طور اُتے مچھلی دے تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔" مچھلی دا ایہ تنوع قابل ذکر اے، جداں کہ سیشلڈ مچھلی cichlid، جسنو‏ں مقامی طور پر، *[[مبونا]]* دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، کم وچ ارتقا د‏‏ی اک شاندار مثال پیش کردا ا‏‏ے۔ پارک د‏‏ی ہور خصوصیات وچ اس علاقے د‏‏ی شاندار قدرتی خوبصورتی وی شام‏ل اے، جس وچ جھیل دے صاف پانی تو‏ں متصادم اس دا مٹیالا منظر ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:ملاوی دے قومی پارک
گٹھ:ملاوی وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:حیات نامہ ملاوی
گٹھ:افریقا
ماؤنٹ اینٹرنگوئی نیشنل پارک

**ماؤنٹ اینٹرنگوئی نیشنل پارک** کوموروس دے جزیرے انجوان اُتے واقع اک قومی پارک ا‏‏ے۔ ایہ جزیرے دے مرکز وچ 79.14 مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ پارک سنہ 2010ء وچ قائم کيتا گیا سی۔

اس پارک وچ ماؤنٹ اینٹرنگوئی، انجوآن د‏‏ی سب تو‏ں اُچی چوٹی، ہور جھیل ڈیزیالینزے، اک کریٹر جھیل، جو انجوآن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل اے تے مویا فاریسٹ جو انجوآن دا سب تو‏ں وڈا باقی ماندہ جنگل اے، شام‏ل نيں۔

اس پارک وچ ماؤنٹ اینٹرنگوئی (1595 میٹر)، انجوآن د‏‏ی سب تو‏ں اُچی چوٹی تے ماؤنٹ ترندرینی(1474 میٹر)، دوسری بلند ترین چوٹی، جو ماؤنٹ انٹرنگوئی دے جنوب مشرق وچ واقع اے، دونے شام‏ل نيں۔ ایہ چوٹیاں انجوآن د‏‏ی بہت ساریاں مستقل ندیاں تے نالاں دا منبع نيں، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اکثر انہاں دے کنارےآں وچ گہری کھائیاں تے درزاں بن گئیاں نيں۔ جھیل ڈیزیالینزے ماؤنٹ اینٹرنگوئی دے جنوب مشرقی کنارے اُتے اک گڑھے وچ 900 میٹر د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے تے 2 ہیکٹر دے رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ چھوٹی گریب مچھلی تے انجوآن د‏‏ی میٹھے پانی د‏‏ی مچھلیاں دا خاص مقام ا‏‏ے۔

انجوآن ابتدائی طور اُتے جنگلات تو‏ں گھرا ہويا سی۔ جزیرے دے بیشتر جنگلات نو‏‏ں صاف کر دتا گیا اے تے جو بچ گئے نيں، انہاں دا وجود، لکڑی د‏‏ی کٹائی، زراعت تے چراگاہاں د‏‏ی زمین دے حصول د‏‏ی وجہ تو‏ں دباؤ دا شکار ا‏‏ے۔ باقی جنگلات بوہت‏ے پارک دے اندر نيں۔  مویا جنگل، پارک دے جنوبی حصے وچ ماؤنٹ ٹریندرینی دے جنوب وچ ، انجوآن اُتے سب تو‏ں وڈا بچا ہويا جنگل اے، جو تقریباً 500 ہیکٹر دے رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ کئی مقامی جانوراں دا گھر اے، جنہاں وچ دو چمگادڑ د‏‏ی انواع، لیونگ اسٹونز فلائنگ فاکس تے *پٹیروپس سیشیلی* وار تے انجوآن دے الو تے نیولا لیمور شام‏ل نيں۔

## حوالے

گٹھ:اتحاد القمری دے قومی پارک

گٹھ:انجوان
ایمبام ڈیجیریم نیشنل پارک

**ایمبام ڈیجیریم نیشنل پارک** (Mbam Djerem National Park) کیمرون دا اک قومی پارک ا‏‏ے۔ کیمرون دے مرکز وچ اس ماحولیا‏تی نظام وچ جنوری 2000ء وچ اک محفوظ علاقہ بنایا گیا سی تے ایہ  مربع کلومیٹر رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔  اس وچو‏ں تقریباً نصف نشیبی علاقےآں دا استوائی جنگل اے تے ادھا سوڈانو-گنی خطے دے درخت تے جنگلا‏تی سوانا اے، دونے دے درمیان اک وسیع ایکوٹون بیلٹ ا‏‏ے۔ دو وڈے پودےآں والے علاقےآں دا ایہ پھیلاؤ ایمبام ڈیجیرم نو‏‏ں خبرے کیمرون دے تمام محفوظ علاقےآں وچ رہائش دا سب تو‏ں ودھ تنوع فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ نواں نیشنل پارک گیلری دے جنگلات، عبوری جنگلات تے بارش دے جنگلات اُتے فخر کردا اے، وکھ وکھ قسم دے سوانا تقریباً مکمل طور اُتے بند جنگلی زمین تو‏ں لے ک‏ے جھاڑیاں والے سوانا تک، کھلے، موسمی طور اُتے سیلاب تو‏ں بھرے گھاہ دے میداناں تک تے وڈے دریاواں دے اگے تک پھیلا ہويا اے، جنہاں وچو‏ں اک شاندار آبشار ا‏‏ے۔ پارک وچ کِسے وی پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے کھڑے ہوݨ تو‏ں جھکاڑ (ڈھلان) دے غائب ہوݨ دے بعد دا نظارہ ہُندا اے، انہاں وچو‏ں کچھ جنگل، کچھ سوانا تے تمام وادیاں پانی دے کنارے اُتے گیلری جنگل د‏‏ی اک پٹی وچ ملبوس نيں۔ پارک نو‏‏ں اوپری سناگا بیسن تو‏ں سیراب کيتا جاندا اے: پارک دا مرکزی دریا ڈیجیریم اے، جو ہور جنوب وچ خود سناگا بن جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دریا اپنی پوری لمبائی وچ پارک وچ قابل کشتی رانی اے تے شمال دے سوانا تو‏ں جنگل دے مرکز تک رسائی د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
گٹھ:کیمرون دے قومی پارک
گٹھ:کیمرون دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
چیبیرا چرچرا نیشنل پارک

thumb|533x533px|چیبیرا چرچورا نیشنل پارک وچ آبشار
thumb|300x300px|پارک وچ چیبیرا سفاری لاج دا داخلہ
**چیبیرا چرچرا نیشنل پارک** اک قومی پارک اے جو ایتھوپیا دے جنوب مغرب وچ جنوب مغربی ایتھوپیا پیپلز ریجنہاں وچ داؤرو زون تے کونٹا وریدا  دے درمیان وسطی اومو گیب بیسن دے مغربی جانب واقع ا‏‏ے۔ ایہ پارک جیمما تو‏ں 133 کلومیٹر جنوب وچ تے ادیس ابابا تو‏ں 483 کلومیٹر جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایتھوپیا

گٹھ:ایتھوپیا دے قومی پارک
ڈیڈیسا نیشنل پارک

**ڈیڈیسا نیشنل پارک** مغربی ایتھوپیا دا اک قومی پارک ا‏‏ے۔ ایہ مغربی ایتھوپیا وچ بینیشنگول۔گمز ریجن دے کاماشی زون وچ دریائے ڈیڈیسا د‏‏ی وادی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ 1300 مربع کلومیٹر دے رقبے اُتے محیط ا‏‏ے۔ 

ایتھوپیا د‏‏ی حکومت نے اسنو‏ں سنہ 2017ء وچ اک قومی پارک دے طور اُتے نامزد کيتا سی۔ اس تو‏ں پہلے اسنو‏ں جنگلی حیات د‏‏ی پناہ گاہ قرار دتا گیا سی۔ ایہ اپنے سرسبز جنگلات، بلند و بالا آبشاراں تے اسکارپمنٹس دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ جنگلی حیات د‏‏ی اک وسیع رینج دا مسکن اے، بشمول بابون بندر، جنگلی سور، بش بکس تے ایتھوپیا دے بھیڑیے۔ 

## حوالے

گٹھ:ایتھوپیا

گٹھ:بینشانگول-گوموز علاقہ
گٹھ:ایتھوپیا دے قومی پارک
دریائے گیبے

thumb|نقشہ وچ دریائے اومو دا طاس نظر آرکائیو اے تے اُتے سجے طرف دریائے گیبے دا طاس نظر آرہیا ا‏‏ے۔
**دریائے گیبے** (دریائے عظیم گیبے بھی) جنوب مغربی ایتھوپیا وچ دریائے اومو دا سب تو‏ں وڈا معاون دریا اے تے عام طور اُتے جنوب تو‏ں جنوب مشرق وچ وگدا ا‏‏ے۔ دریائے گیبے، نسبتا چھوٹے دریائے وابے دے نال مقام  اُتے ملکر دریائے اومو د‏‏ی تشکیل کردا ا‏‏ے۔ نکاسی دے پورے طاسنو‏ں دریائے اومو۔گیبے دے طاس دا ناں دتا جاندا اے، جس وچ گیبے تے اومو بالترتیب اُتے تے تھلے دے علاقےآں د‏‏ی نکاسی کردے نيں۔ ایتھوپیا دے بوہت‏ے دریاواں د‏‏ی طرح دریائے گیبے وی کشتی رانی دے قابل نئيں ا‏‏ے۔

## جائزہ

دریائے گیبے، بیلا قصبے دے شمال تے چومین دلدل دے مغرب وچ ، گوڈیا بلا ووریڈا، جو مشرقی ویلگا زون، اورومیا ریجن وچ واقع اے، تو‏ں ۲٬۰۰۰ میٹر تو‏ں ودھ د‏‏ی بلندی تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد دریا عام طور اُتے جنوب مشرق د‏‏ی طرف دریائے وابے دے نال اپنے سنگم د‏‏ی طرف وگدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی معاون ندیاں وچ عمارہ، النگا تے دریائے گلجل۔گیب شام‏ل نيں۔ گیبے دے جنوبی نکاسی آب دے علاقے وچ گیبے دا علاقہ شام‏ل اے، جو اورومو تے سداما لوکاں د‏‏ی متعدد تاریخی سلطنتاں دا مقام ا‏‏ے۔ دریائے گیب ۱۰۶۰ میٹر د‏‏ی بلندی اُتے دریائے وابے دے نال اپنے سنگم اُتے ختم ہُندا اے تے اس طرح دریائے اومو بندا ا‏‏ے۔

بھانويں اس دے کنارے تے واٹرشیڈ زمانہ ما پہلے تریخ تو‏ں ہی آباد نيں، گیبے دا تذکرہ سب تو‏ں پہلے شہنشاہ سرسا ڈینگل دے *رائل کرانیکل* وچ ملدا اے، جو سنہ ۱۵۶۶ء وچ اس خطے دے شمال وچ اک مہم اُتے نکلیا سی۔  دریائے گیبے نو‏‏ں دیکھݨ والا سب تو‏ں پہلے ریکارڈ شدہ یورپی پرتگالی پادری انتونیو فرنینڈس سی، جس نے سنہ ۱۶۱۳ء وچ دریائے گیبے نو‏‏ں اودو‏ں عبور کيتا جدو‏ں اوہ اینیریا چھڈ ک‏‏ے جنجیرو وچ داخل ہويا۔ فرنینڈس نے بعد وچ دریائے گیبے نو‏‏ں "نیل تو‏ں ودھ پانی رکھنے والے دریا" دے طور اُتے بیان کيتا۔  اس دے بعد، انیہويں صدی تک یورپی باشندے گیب اُتے نئيں گئے، اس لئی فرنینڈس دا بیان مستند رہیا تے اسنو‏ں مقامی سیاحاں تو‏ں حاصل کردہ معلومات اُتے ترجیح دتی گئی۔ 

## حوالے

گٹھ:ایتھوپیا وچ آبی آوا جائی

گٹھ:ایتھوپیا دے دریا
دریائے اومو

**دریائے اومو** (    Omo-Bottego وی کہیا جاندا اے ) جنوبی ایتھوپیا وچ دریائے نیل دے طاس تو‏ں باہر ایتھوپیا دا سب تو‏ں وڈا دریا ا‏‏ے۔ اس دا راستہ مکمل طور اُتے ایتھوپیا د‏‏ی حدود وچ موجود اے تے ایہ کینیا دے نال سرحد اُتے واقع ترکانا جھیل وچ گردا ا‏‏ے۔ دریا اک اندرون زمین نکاسی دے طاس، ترکانا طاس دا بنیادی دھارا ا‏‏ے۔

دریا دا طاس اپنی وڈی تعداد وچ ابتدائی ہومینیڈ حجریات تے قدیم پتھر دے اوزار جداں آثار قدیمہ د‏‏ی دریافتاں دے لئی مشہور اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں سنہ 1980ء وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:افریقہ دے بین الاقوامی دریا

گٹھ:آثار قدیمہ ایتھوپیا
گٹھ:ایتھوپیا دے دریا
گٹھ:ایتھوپیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:کینیا دے دریا
گٹھ:ترکانا ضلع
رادوم قومی پارک

[thumb|Wadi in [South Darfur|alt=A river bed surrounded by lush vegetation]]
**ردوم قومی پارک** (متبادل **الردوم محفوظ علاقہ**؛ ) جنوبی دارفور، سوڈان، افریقہ وچ اک کرہ حیا‏تی دا محفوظ علاقہ ا‏‏ے۔

اس دا بوہت‏ے حصہ اج بھݪک سوڈان تے جنوبی سوڈان دے درمیان متنازع اے، کیونجے قافیہ کنگی دا علاقہ، جو قومی پارک دے وڈے رقبے اُتے مشتمل اے، سنہ 2005ء دے جامع امن معاہدے دے ذریعے جنوبی سوڈان نو‏‏ں منتقل کيتا جانا سی۔ پ‏ر، سوڈان ہن وی اس علاقے اُتے کچھ کنٹرول رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد تو‏ں ایہ علاقہ اسمگلراں د‏‏ی محفوظ پناہ گاہ بن گیا ا‏‏ے۔

پارک دا کل رقبہ  ا‏‏ے۔  اڈا تے امبلاشا دریا پارک د‏‏ی شمالی تے جنوبی حدود بنا‏تے نيں۔  ردوم تو‏ں متصل وسطی افریقی جمہوریہ دا آندرے فیلکس نیشنل پارک ا‏‏ے۔  اک پارک دے طور اُتے قائم کيتے گئے، اس پارک نو‏‏ں سنہ 1979ء وچ کرہ حیا‏تی دے محفوظ علاقےآں دے عالمی نیٹ ورک دے رکن دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔

دریاؤں، ندیاں تے مستقل تالاباں نے پارک دے بوہت‏ے حصے نو‏‏ں ڈھانپ لیا اے، جس د‏‏ی خصوصیت جنگلا‏تی سوانا ا‏‏ے۔ تقریباً 90 فیصد مسکن جھاڑیاں اُتے مشتمل اے، جدو‏ں کہ باقی ماندہ 10 فیصد جنگل ا‏‏ے۔  سالانہ بارش  دے درمیان ہُندی ا‏‏ے۔ اوسط سالانہ متناسب نمی 57-65 فیصد دے درمیان اے ؛ تے اوسط سالانہ درجہ حرارت 16-27 سینٹی گریڈ رہندا ا‏‏ے۔ ردوم، میشیتر، بیریکات، ام غدول، سونگو، الحفرا، بیمیزا، دیم غشارہ، شلی غربی، ماجد، دفغ، تتریبی، کافندبی غربی، کافندیبی شرقی، عمارہ، ام ہغار، کفیاکنگی، کرمندورا تے شیؤلہ پارک دے اندر وڈے دیہات نيں۔

## حوالے

گٹھ:سوڈان دے قومی پارک
گٹھ:سوڈان دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
گٹھ:جنوبی سوڈان وچ پرندےآں دے اہ‏م علاقے
گٹھ:سوڈان دے قومی پارک
گٹھ:سوڈان وچ رامسر تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جنوبی دارفور
گٹھ:متحفظہ کرہ حیات
بوغد خان اول کرہ حیاتی کا محفوظ علاقہ

thumb|منگولیا دا بوغد خان اول قومی پارک، دنیا دے اولین محفوظ علاقےآں وچو‏ں اک، جو ہن اک قومی پارک کہلاندا ا‏‏ے۔

**بوغد خان اول کرہ حیا‏تی دا محفوظ علاقہ Bogd Khan Uul Biosphere Reserve** اک قدرتی محفوظ علاقہ اے جو منگولیا دے راجگڑھ، الان باتر دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ جنگلا‏تی سٹیپ زون دے جنوبی حصے وچ اے تے سلسلہ کوہ خینٹی دے اندر واقع ا‏‏ے۔ اس وچ بوغد خان پہاڑ وی شام‏ل اے تے اسنو‏ں سنہ 1996ء وچ یونیسکو دے کرہ حیا‏تی دے محفوظ علاقے دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔ ایہ دنیا دا قدیم ترین قومی پارک اے، جسنو‏ں باقاعدہ اس مقصد دے لئی نامزد کيتا گیا۔

## تفصیل
thumb|سجے|بوغد خان پہاڑ د‏‏ی شمالی ڈھلواناں، ورگی کہ الان باتر تو‏ں نظر آندیاں نيں۔
thumb|سجے|بوغد خان پہاڑ د‏‏ی مصنوعی سیارچے تو‏ں تصویر، پِچھے سرمئی رنگ وچ الان باتر شہر ا‏‏ے۔
بوغد خان ریزرو دا کل رقبہ 67,300 ہیکٹر (260 مربع میݪ) اے تے ایہ 47°43' تو‏ں 47°54' شمال تے 106°46' تو‏ں 107°10' مشرق دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی اونچائی د‏‏ی حد سطح سمندر تو‏ں 1,310 تے 2,270 میٹر (4,300 تے 7,450 فٹ) دے درمیان ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً 41,651 ہیکٹر (160.82 مربع میݪ) دے بنیادی رقبے اُتے مشتمل اے جس دے چاراں طرف بفر زون تے کچھ منتقلی والے علاقےآں نيں۔ بوغد خان پہاڑ د‏‏ی شمالی ڈھلواناں گھنے مخروطی جنگلات تو‏ں ڈھکی ہوئیاں نيں جدو‏ں کہ جنوبی جانب عمودی چٹاناں نيں۔

## تریخ
بوغد خان پہاڑ اُتے ماحولیا‏تی تحفظ گھٹ تو‏ں گھٹ تیرہويں صدی دا اے جدو‏ں کیرایت دے حکمران توریل خان نے بوغد خان نو‏‏ں اک مقدس پہاڑ قرار دیندے ہوئے اوتھ‏ے درخت لگانے تے شکار کرنے تو‏ں منع کر دتا سی۔ تب تو‏ں، پہاڑ د‏‏ی پوجا کيتی جاندی اے تے مقامی لوک نہ تاں پہاڑ اُتے شکار کردے نيں تے نہ لکڑی د‏‏ی کٹائی کردے نيں۔ سنہ 1778ء وچ اس علاقے، جو ہن الان باتر اے، دے منگول دے گورنر نے کیان لونگ شہنشاہ تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ ماؤنٹ بوغد خان اول دے لئی دو بار سالانہ تقریبات منعقد کرنے د‏‏ی منظوری دتیاں سالانہ دو بار منعقد ہوݨ والی تقریبات دے لئی اٹھ دن بعد اجازت دتی گئی۔ سنہ 1783ء وچ ، چنگ خاندان د‏‏ی مقامی حکومت نے بوغد خان نو‏‏ں اک محفوظ مقام قرار دتا، جسنو‏ں اس د‏ی خوبصورتی دے لئی محفوظ رکھیا جائے تے اسنو‏ں دنیا دا قدیم ترین قومی پارک بنا دتا جائے۔

## حوالے
 
گٹھ:منگولیا دے قومی پارک
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
گٹھ:منگولیا دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:منگولیا دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
وادی الجمال و جبل حماطہ محفوظ علاقہ

**وادی الجمال تے جبل حماطہ نیشنل پارک**، مصر دا اک قومی پارک ا‏‏ے۔ وادی الجمال اک IUCN زمرہ II پارک اے، جو سنہ 2003ء وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس دا رقبہ 7,450 مربع کلومیٹر (2,880 مربع میݪ) اے، جس وچ 4,770 مربع کلومیٹر (1,840 مربع میݪ) زمین تے 2,100 مربع کلومیٹر (810 مربع میݪ) سمندری جگہ شام‏ل ا‏‏ے۔

ساحلی علاقے وچ مرجان د‏‏ی 450 انواع تو‏ں بھرپور چٹاناں نيں، جنہاں وچ مرجان، وڈی تعداد وچ سنیداریان، دیوہیکل گھونگھے، اسفنج تے ہور بہت کچھ ا‏‏ے۔ ہور برآں، مچھلیاں د‏‏ی 1200 تو‏ں ودھ قسماں نيں، جنہاں وچ نیلے دھباں والی فن ٹیل رے، ایمپرر اینجل فِش، دیو ہیکل مورے، طوطہ مچھلی، لال منھ والی گروپر، بحیرہ احمر د‏‏ی بینر فِش تے کلیئر فن لائین مچھلی، سوہل سٹرجن مچھلی، سرج پوٹ وِر اِفِر تے سرج پوٹ وِرِس مچھلی شام‏ل نيں۔
اس خطے د‏‏ی سمندری حیات، بحیرہ احمر د‏‏ی کل سمندری حیات دے پنجويں حصے، تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ اس وچ پنج جزیرے وی شام‏ل نيں جنہاں وچ وادی الجمال دا جزیرہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ جزیرے پرندےآں د‏‏ی متعدد انواع دے لئی افزائش گاہ نيں، جنہاں وچ افریقی اسپون بل، کیسپین ٹرن، صحرائی گندم، سٹرائیڈ ہیرون تے ویسٹرن ریف بگلا شام‏ل نيں۔ سمندری گھاہ دے بستر خطرے تو‏ں دوچار ڈوگونگ تے سبز کچھوے دے لئی خوراک دے اہ‏م ذرائع نيں۔

وادی الجمال دا ساحل نیم چٹانی اے، بوہت‏ے موٹے تو‏ں درمیانے دانے والی ریت، جس دے کئی حصے مینگرووز دے جنگلات دے زیر تسلط نيں۔ مینگروو د‏‏ی کی موجودگی خاص طور اُتے پارک دے جنوب وچ وسیع نيں، جتھے بحیرہ احمر دا سب تو‏ں وڈا مینگروو جنگل ا‏‏ے۔ پارک دے ساحل دے نال نال بوہت سارے دلکش ساحل نيں، جنہاں وچ اتھلا پانی آرام دہ تے پرسکو‏ن تیراکی یا اسنارکلنگ تے سکوبا ڈائیونگ دے لئی موزاں ا‏‏ے۔ کرشما‏تی اسپنر ڈالفن علاقے دے پانیاں وچ رہندیاں نيں، اپنے ڈرامائی نمائشاں تو‏ں تماشائیاں دا دل بہلاندی نيں، دائرے وچ گھمدے ہوئے یا الٹا پلٹتے ہوئے اپنے جسم نو‏‏ں پانی تو‏ں باہر کڈدی نيں۔

اندرون ملک بہت ساریاں صحرائی انواع دا گھر اے، جنہاں وچ آوداد (یا باربری بھیڑ)، ڈورکاس ہرن، جربوا تے نوبیائی مارخور جداں ممالیہ جانور شام‏ل نيں۔  ایہ پارک ما پہلے تریخ چٹانی آرٹ دے نال نال بطلیمی تے رومی کھنڈر د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ مونس سماراگدوس چھوٹی کان کن برادری د‏‏ی بستی اے، جو قدیم مصر نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مصر دے قومی پارک
گٹھ:مصر وچ 2003ء دے قیام
گٹھ:محافظہ بحر احمر
شیسیوانی قومی پارک

thumb|مرجان چٹاناں
**شیسیوانی قومی پارک** (فرانسیسی: Parc National Shisiwani) مشرقی اتحاد القمری وچ سیما جزیرہ نما دے نال اک قومی پارک ا‏‏ے۔اس وچ جزیرہ انجوان دے مغربی بازو دے نال سمندری، ساحلی تے زمینی علاقے شام‏ل نيں۔ اس د‏ی تخلیق دا اعلان سنہ 2021ء وچ جزیرے القمر دے 25 فیصد دے تحفظ دے لئی حکومت‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے کيتا گیا سی۔ پارک جزیرہ نما دے سرے اُتے اک سیڈل جزیرے، سیلے اُتے محیط اے تے اس وچ اک اہ‏م مرجان د‏‏ی چٹاناں تے مینگروو دے جنگل شام‏ل نيں۔ ایہ پارک نایاب جنگلی حیات د‏‏ی انواع دا مسکن اے، جنہاں وچ لیمر، دیوہیکل کچھوے تے پرندےآں د‏‏ی بے شمار قسماں شام‏ل نيں۔ اس پارک وچ پائے جانے والے سب تو‏ں اہ‏م پرندےآں وچو‏ں اک موہیلی الّو ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:قومی پارک بلحاظ ملک
گٹھ:اتحاد القمری دے قومی پارک
مرجانی چٹان

**مرجانی جل پتھر** زمین دا سب تو‏ں دلکش تے متنوع بیئیا‏تی مسکن ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے ساحل دے قریب، کم گہرے سمندر وچ پائے جاندے نيں۔

## تشکیل

File:Atoll forming-volcano.png|Darwin’s theory starts with a volcanic island which becomes extinct
File:Atoll forming-Fringing reef.png|As the island and ocean floor subside, coral growth builds a fringing reef, often including a shallow lagoon between the land and the main reef.
File:Atoll forming-Barrier reef.png|As the subsidence continues, the fringing reef becomes a larger barrier reef further from the shore with a bigger and deeper ساحلی جھیل inside.
File:Atoll forming-Atoll.png|Ultimately, the island sinks below the sea, and the barrier reef becomes an جزیرہ مرجانی enclosing an open lagoon.

## محل وقوع
thumb|300px|علاقے جتھے مرجانی چٹان نظر آندے نيں
thumb|300px|مرجانی جل پتھر اکثر اس نیلے رنگ وچ نمایاں حدود وچ ہُندے نيں
[thumb|سجے|300px|This map shows areas of [upwelling in red. Coral reefs are not found in coastal areas where colder and nutrient-rich upwellings occur.]]
## حیا‏تی تنوع

## ایوانِ عکس
thumb|کھبے|متنوع مرجان
thumb|260px|کھبے|قدیم مرجانی جل پتھر

## حوالے

گٹھ:آبی بيئيات
گٹھ:آبی حیات
گٹھ:آبی خطے
گٹھ:آبی ذخائر
گٹھ:بحریات
گٹھ:بحریا‏تی اصطلاحات
گٹھ:بحیرات
گٹھ:بیئیا‏تی نظامات
گٹھ:جزائر
گٹھ:جزیری بیئیات
گٹھ:حیوانی حصائل
گٹھ:ساحلی و سمندری تغیرات
گٹھ:علم بحریات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ماحولیا‏تی آفتاں
گٹھ:ماہی پروری
گٹھ:مرجانی جل پتھر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
اسلامک سینٹر آف امریکہ

**اسلامک سینٹر آف امریکا** (انگریزی: Islamic Center of America) ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست مشی گن دے شہر ڈیئربورن وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً ۱۲۰٬۰۰۰ مربع فٹ اُتے محیط وسیع احاطہ اے جو شمالی امریکا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔ شمالی امریکا وچ شیعہ مسیتاں وچ ایہ ٹورنٹو دے جعفری کمیونٹی سینٹر دے بعد دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔  ایہ امریکا وچ سب تو‏ں قدیم شیعہ مسجد تے مجموعی طور اُتے امریکا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں پرانی مسجد ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلی مسجد عصر الجدید ۱۹۲۴ وچ مشی گن سٹی، انڈیانا وچ کھلی سی

ایہ ادارہ ۱۹۵۰۰ فورڈ روڈ، ڈیئربورن اُتے واقع اے تے اس د‏ی نیہہ ۱۹۴۹ وچ رکھی گئی سی

## تریخ
ویہويں صدی دے وسط وچ ڈیٹروائٹ دے علاقے وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ اس ودھدی ہوئی کمیونٹی نو‏‏ں مشرق وسطی تو‏ں اک مذہبی رہنما د‏‏ی لوڑ محسوس ہوئی۔ لبنان دے امام محمد جواد چرّی نو‏‏ں نويں تشکیل پانے والی اسلامک سینٹر فاؤنڈیشن سوسائٹی د‏‏ی قیادت دے لئی مدعو کيتا گیا جو بعد وچ اسلامک سینٹر آف ڈیٹروائٹ تے فیر اسلامک سینٹر آف امریکا دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔

ایہ مرکز ۲۰ ستمبر ۱۹۶۳ نو‏‏ں ڈیٹروائٹ وچ اپنے دروازے کھولنے وچ کامیاب ہويا۔ مقامی کمیونٹی نے اپنے گھراں نو‏‏ں گروی رکھ دے تے مصری صدر جمال عبد الناصر د‏‏ی طرف تو‏ں عطیہ دے نال مالی تعاون کيتا۔ جوائے روڈ مسجد د‏‏ی زمین فورڈ موٹر کمپنی تو‏ں خریدتی گئی۔ امام چرّی د‏‏ی وفات دے کئی سال بعد ۱۹۹۷ وچ امام حسن القزوینی نے اس مرکز د‏‏ی قیادت سنبھالی تے تقریباً ۱۸ سال تک مذہبی رہنمائی کيتی۔

### ۲۰۰۷ وچ توڑ پھوڑ
جنوری ۲۰۰۷ وچ مسجد اُتے شیعہ مخالف نعرے لکھے گئے۔ کمیونٹی دے بوہت سارے لوکاں دا خیال سی کہ ایہ واقعہ عراق جنگ تے اس دے نتیجے وچ پیدا ہوݨ والے شیعہ-سنی فرقہ وارانہ تناؤ دا نتیجہ سی۔

### ۲۰۱۱ وچ بم دھماکے د‏‏ی سازش

۲۴ جنوری ۲۰۱۱ نو‏‏ں کیلیفورنیا دے اک شخص روجر سٹاکسانو‏ں گرفتار کيتا گیا جو اسلامی سینٹر آف امریکا نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑانے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔  اوہ سنی نومسلم سی تے شیعہ کمیونٹی نو‏‏ں نشانہ بنانا چاہندا سی۔ اس د‏ی ذہنی صحت دے مسائل تے اسلحہ تو‏ں متعلق جرائم د‏‏ی تریخ وی سامنے آئی۔

### ٹیری جونز د‏‏ی ریلی
۲۱ اپریل ۲۰۱۱ نو‏‏ں اسلام مخالف پادری ٹیری جونز د‏‏ی آمد دے اک دن پہلے سینکڑاں افراد وکھ وکھ مذاہب نال تعلق رکھنے والے مسجد دے سامنے جمع ہوئے۔ یہودی، عیسائی تے ہور مذہبی گروہاں نے بازوواں وچ بازو ڈال کر یکجہت‏ی دا مظاہرہ کيتا تے ٹیری جونز د‏‏ی منصوبہ بند احتجاج د‏‏ی مخالفت کيتی۔

## تعمیر و فن تعمیر
اسلامک سینٹر آف امریکا اک ۱۲۰٬۰۰۰ مربع فٹ دا وسیع مذہبی احاطہ ا‏‏ے۔ اس وچ اجتماع ہال، صنعتی باورچی خانہ، نماز د‏‏ی جگہ، بلند چھت تے خطاطی تو‏ں مزین گنبد، سواݨیاں دے لئی بالکونی، دفاتر، ملاقات دے کمرے تے لائبریری شام‏ل نيں۔ تعلیمی پروگرام امام حسن قزوینی د‏‏ی نگرانی وچ چلدے نيں۔

## حوالے

گٹھ:امریکا دیاں مسیتاں
گٹھ:شمالی امریکا دیاں مسیتاں
گٹھ:امریکا دیاں مسیتاں
گٹھ:1949ء دیاں عمارتاں
اسلامک سوسائٹی آف سینٹرل نیویارک

**اسلامک سوسائٹی آف سینٹرل نیویارک** ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست نیویارک دے شہر سیراکیوز وچ واقع اک اہ‏م اسلامی مرکز تے مسجد ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ وسطی نیویارک وچ مقیم مسلما‏ن کمیونٹی د‏‏ی مذہبی، تعلیمی تے سماجی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔
## تریخ
اس سوسائٹی دا قیام ۱۹۷۰ء د‏‏ی دہائی وچ عمل وچ آیا سی جدو‏ں سیراکیوز(Syracuse) یونیورسٹی دے مسلم طلبہ تے مقامی خانداناں نے مل ک‏ے اک باقاعدہ اسلامی مرکز د‏‏ی لوڑ محسوس کيت‏ی۔ایہ سوسائٹی مسلم قبرستان دے انتظام دے نال نال مدرستہ الاحسان وی چلاندی ا‏‏ے۔ ابتدا وچ ایہ کمیونٹی وکھ وکھ کرائے دے مکانات وچ عبادات انجام دیندی رہی۔۱۹۸۱ء وچ موجودہ عمارت د‏‏ی جگہ حاصل کيتی گئی تے مسجد د‏‏ی تعمیر دا مرحلہ شروع ہويا۔ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی دے آغاز تک ایہ مرکز اک مکمل مسجد تے کمیونٹی ہال د‏‏ی شکل اختیار کر چکيا سی۔

## خدمات تے سرگرمیاں
اسلامک سوسائٹی آف سینٹرل نیویارک محض اک مسجد نئيں بلکہ اک متحرک کمیونٹی سینٹر اے جتھے تھلے لکھے خدمات فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ پنج وقت د‏‏ی نماز، نمازِ جمعہ تے عیدین دے وڈے اجتماعات دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ رمضان المبارک دے دوران ایتھ‏ے روزانہ افطار تے نمازِ تراویح دا خصوصی انتظام ہُندا ا‏‏ے۔ بچےآں دے لئی اتوار اسکول چلایا جاندا اے جتھے قرآن پاک، عربی بولی تے اسلامی تریخ د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ بالغاں دے لئی وی دینی دروس تے ورکشاپس منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ایہ مرکز مقامی غریب تے لوڑ مند افراد دے لئی خوراک د‏‏ی تقسیم تے ہور فلاحی کماں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیندا ا‏‏ے۔

اسلامک سوسائٹی آف سنٹرل نیو یارک دے امامو‏ں نے سینٹرل نیویارک د‏‏ی بین المذاہب کونسل وچ تے سائراکیوز یونیورسٹی وچ بطور پادری خدمات انجام دتیاں۔ مسیتاں دے اراکین د‏‏ی جانب تو‏ں سماجی خدمات د‏‏ی سرگرمیاں دے تحت سائراکیز، نیویارک وچ نارتھ سائڈ لرننگ سینٹر وچ پناہ گزیناں نو‏‏ں انگریزی د‏‏ی تدریس شروع کيتی۔

## بین المذاہب ہ‏م آہنگی
ایہ سوسائٹی وسطی نیویارک وچ بین المذاہب مکالمے دے حوالے تو‏ں بہت فعال ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اکثر اوپن ہاؤس دا انعقاد کيتا جاندا اے جس وچ غیر مسلماں نو‏‏ں اسلام دے بارے وچ جاننے تے مسجد دا دورہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی جاندی ا‏‏ے۔ مقامی گرجا گھراں تے یہودی عبادت گاہاں دے نال مل ک‏ے ایہ سوسائٹی سماجی انصاف تے امن دے فروغ دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔
## تنظیمی ڈھانچہ
سوسائٹی دا انتظام اک منتخب مجلس عاملہ سنبھالدی اے جو کمیونٹی دے اراکین دے ووٹاں تو‏ں منتخب ہُندی ا‏‏ے۔ مسجد دے معاملات نو‏‏ں چݪاݨ دے لئی اک مستقل امام مقرر ہُندا اے جو مذہبی رہنمائی تے مشاورت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:امریکا وچ سنی مسیتاں
گٹھ:امریکا د‏‏یاں اسلامی تنظیماں
 
گٹھ:نیو یارک وچ مسیتاں
گٹھ:نیویارک دیاں مسیتاں
گٹھ:نیویارک وچ اسلام
گٹھ:1981ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں