open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سید پور

سید پور ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک گراں اے۔ جیڑا یونین کونسل نور پور شاہاں وچ ہے گا اے۔

سیدپور اسلام آباد دے نال مارگلہ پعاڑ کول وس ریا اے۔

نالہ لئی دا اک انگ ایس پنڈ توں ٹردا اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے 
* سیدپور دا اک سفر

گٹھ:اسلام آباد
ستوارا

**ستوارا** (ہفتا) (انگریزی: Week) لگاتار سَت دِناں دے مجموعے نوں آکھیا جاندا اے۔ ستوارے دے ست دناں دے وکھ وکھ ناں ہُندے نیں۔  

## ستوارا (ہفتے دے دناں دے ناں)
* 1۔ پیر 
* 2۔ منگݪ 
* 3۔ بدھ
* 4۔ جمعرات
* 5۔ جمعہ
* 6۔ چھنچھر
* 7۔ اتوار 

## ہور دیکھو
* دن
* ستوارا
* مہینا
* ورھا
* دہاکا
* صدی
* ہزاریا

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ویلا
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:ستوارا
دریائے کنہار

**دریائے کنہار** (انگریزی: Kunhar River)، پاکستان وچ ہزارا دے علاقے وچ اک دریا اے۔ ایہدی لمبائی 166 کلومیٹر اے، ایہ لولوسر جھیل توں تُردا اے تے دودی پت سر جھیل، جھیل سیف الملوک تے مکڑا دا پاݨی ایہدے وچ شامل ہُندا اے۔ کنہار ساری وادی کاغان توں گُزردا ہویا مظفرآباد وَل مڑدا اے تے دریائے جہلم وچ جا رَݪدا اے۔
ایہدے پاݨیاں وچ عمدہ ٹرا‎ؤٹ مچھلی پائی جاندی اے۔ بالاکوٹ توں ناران نوں جاݨ آݪی سڑک ایہدے کنارے توں گُزردی اے۔

گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:ہزارا
آئل آف مین

آئل آف مین آئری سمندر چ برطانیہ دے جزیراں چوں اک برطانوی جزیرہ اے ۔ جزیرے دی سربراہ ملکہ الزبتھ II اے جزیرے نوں برطانیہ دا حصہ نئیں سمجھیا جاندا پر باہرلے دیساں نال تعلقات تے دفاع دی ذمہ داری برطانیہ دی حکومت دی اے ۔ آئل آف مین یورپی یونین دا حصہ نئیں پر سامان لیان تے لے جان دے تھوڑے بہت تعلقات نیں ۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:جزیرے
گٹھ:سلطنت برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے جزیرے
آئنڈہوۆن

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
آئی پوڈ

**آئی پوڈ** (iPod) اک ڈجیٹل گانے چلانے والی نکی جہی مشین تے جیبی کمپیوٹر اے جیہنوں ایپل کمپنی نے بنایا اے۔ ایہ پورٹایبل میڈیا پلیئر وچ اک ٹبر اے جیدے چ آئی پوڈ کلاسک، آئی پوڈ ٹچ، آئی پوڈ نینو تے آئی پوڈ شفل نیں۔ آئی پوڈ کلاسک کلاسک چ ڈیٹا ہارڈ ڈرائیو چ رکھیا جاندا اے تے دوجے ماڈلاں وچ ایہ فلیش میموری ج رکھیا جاندا اے۔
ایہنوں تُسی جیب وچ پا کے کتے وی لے جا سکدے او۔ ہالے تائیں 30 کروڑ آئی پوڈ ساری دنیا چ وک چُکے نیں۔ آئی پوڈ ایپل کمپنی بناندی اے۔ آئی پوڈ mp3, AAC, WMA, AIFF تے کئی دوجی قسماں دے گانے چلا سکدا اے۔ آئی پوڈ نوں کلی (USB) وانگوں ڈیٹا اک تھاں توں دوجی تھاں تے لجان لئی وی ورتیا جاسکدا اے۔ ایدے چ 2 جی بی توں لے کے 160 جی بی تک ڈیٹا رکھن دی تھاں ہوندی اے۔

## ہور ویکھو

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:آئی پوڈ
گٹھ:ایپل
آئیفل ٹاور

**آئیفل ٹاور** فرانس دے شہر پیرس چ لوہے دا بنٌیا اک مینار اے۔ انٹینا پا کے ایہدی اچائی 324 میٹر اے۔ ایہہ فرانس دا نشان سمجھیا جاندا اے۔ 

اسدا ناں اسنوں ڈیزائن کرن آلے گستاف ایفل دے ناں تے رکھیا گیا اے ۔ پیرس دا ایہہ سب توں اچّا ٹاور جگ دی سبھ توں زیادہ جانی جان آلی یادگار اے ، اسنوں 1889 پورا کیتا گیا۔ ایہہ جدوں توں بنٌیا اے اسنوں 20 کروڑ لوک ویکھ چکے نیں، اینج ایہہ اوہ تھاں ہے جتھے سب توں چوکھے پاندھی آندے نیں۔ اسدا جوکھ 7300 ٹن اے۔ اس وچ 1660 پوڑیاں نیں اَتے اُتّے جانٌ لئی لفٹ وی ہے۔ایفل ٹاور انقلاب فرانس دی 100 ویں ورھے دی یاد تے بنایا گیا۔

## تریخ
ایفل ٹاور انقلاب فرانس دی 100 ویں ورھے دی یاد تے بنٌایا گیا۔ ایہدا خیال 1853 نوں  نیو یارک وچ بنٌائے گئے ٹاور 'لیٹنگ  آبزرویٹری' توں لیا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* پیرس
*جت دی محراب
* شانزے لیزے
*لوور

## مورت نگری

Image:Eiffel Tower from platform.jpg
Image:From Below.jpg‎
Image:Eiffel Tower 06.jpg
Image:Eiffel_closeup.jpg
Image:Eiffel_tower_fireworks_on_July_14th_Bastille_Day.jpg
Image:Eiffel Tower 1945.jpg
Image:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg
Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg


## حوالے

## بارلے جوڑ
*  آئیفل ٹاور  دی   سرکاری ویب سائیٹ 
* History of transmitters at the Eiffel Tower  by Pierre Dessapt 

گٹھ:فرانس
آئیووا

**آئیووا** امریکہ دا اک صوبہ اے۔ ایدے چڑھدے پاسے دریائے مسیسپی اے، لیندے پاسے دریاۓ میسوری اے تے ایدے دکھن وچ دریاۓ ڈس موئنس اے۔
آئل اینڈ گیس ڈیویلپمنٹ کارپوریشن کمپنی لمیٹڈ

آئل اینڈ گیس ڈیویلپمنٹ کارپوریشن کمپنی لمیٹڈ پاکستان دی اک کارپوریشن اے جیڑی 1961 چ بنائی گئی سی۔ ایدا کم تیل نوں لبنا، کڈنا صاف کرنا تے ویچنا اے۔

ایس کمپنی چ 11000 لوک کم کردے نیں۔

## بارلے جوڑ
* اینڈ گیس ڈیویلپمنٹ کارپوریشن کمپنی لمیٹ
* رپورٹ
* وکنا 

گٹھ:پاکستانی کمپنیاں
آر پی جی-7 ٹینک توڑ راکٹ

آر پی جی-7 روس دا بنایا گیا ٹینک توڑ راکٹ اے۔ اے 1961 توں حلے تک استعمال کیتا جاریا اے۔ اینو طالبان تے القائدہ نے امریکہ دے خلاف وی استعمال کیتا۔ اے اک کلومیٹر دور تک 550 ملی میٹر موٹی لوہے دی چادر نوں توڑ سکدا اے۔ اے 40 دیساں دے استعمال وچ اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
گٹھ:میزائل
آرمینیا

آرمینیا قفقاز یوریشیاء چ اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول ترکی اے، اتر ول گرجستان اے، چڑھدے ول لوکراج نگورنو کاراباخ تے آذربائیجان اے، تے دکھن ول ایران اے۔ ایہ 29,743 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 3،262،200 اے۔ ایتھے آرمینیائی زبان بولی جاندی اے۔

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
گٹھ:آرمینیا
آرکانساس

**آرکانساس** امریکہ دا اک صوبہ اے۔

## ناں
**آرکانساس** دا ںاں پرانی امریکی بولی دے شبد توں لیا گیا ایے، جیدا مطلب تھلویں ہوا دے لوگ۔
آرگاو

**آرگاو** سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائیٹ
آرگون

**لاعملین**، جیندے انگریزی وچ **آرگون** کہا جاندا اے، اک کیمیائی عنصر اے جس دا علامت Ar اے تے جوہری عدد 18 اے۔
## وجہ تسمیہ
*آ = لا
*رگ = عمل
*ون = ین
*لا + عمل + ین = *لاعملین*

گٹھ:کیمیا
آریہ ورت

سنہ 25 سو قبل مسیح چ ہندستان دے اتلے علاقےآں تے گھبلے ایشیا دی اک جنگجو قوم آریا نے حملہ کر کے مل مار لئیا تے ایتھے دے دراوڑ نسل دے بوت سارے لوکاں نوں اپنا غلام بنا لئیا تے باقی لوک دکھن ول نس گے ۔ آریا نے اپنی قومی ناں تے پرانے ہندستان دا ناں آریہ ورت یعنی آریاواں دا دیس رکھئیا ۔ اس ویلے آریہ ورت دیاں سرحداں دریائے گنگا دی وادی توں لہندے چ دریائے سندھ تیکر پھیلیاں ہوئیاں سن ۔

گٹھ:ہندستان
آزاد کشمیر دے ضلعے

آزاد کشمیر انتظامی طور تے دس ضِلعیاں وچ تقسیم اے ۔

گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے
گٹھ:آزاد کشمیر
آجڑی

**آجڑی** یا **چرواہا** (انگریزی: Shepherd)، پنجاب وچ پِن٘ڈاں تھان٘واں وچ بکریاں، بھیڈّاں تے ہور ڈنگر چارن آݪےآں نوں کہیا جان٘دا اے۔ آجڑی دا لفظ اِجڑ یا توں بݨیا اے جیہنوں ریوڑ یا گلّہ وی کہیا جان٘دا اے۔ 

ڈنگر چارنا انسانی تاریخ دے سَبھ توں قدیم کمّاں وِچوں اک اے۔ 

## ہور دیکھو
* ڈنگر پالݨ
* ڈنگر چارن

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:ڈنگر پالݨ
آلو بخارا

**آلو بخارا** گلاب ٹبر دا کھادا جاݨ والا اک فروٹ اے ۔

## بارلے جوڑ

## مورت نگری
 
Image:Plums on tree.jpg|*Prunus domestica*
Image:Red Plums on tree.jpg|*Prunus domestica*
Image:Bluebyrd plum.jpg|Bluebyrd plum
Image:Pomological Watercolor POM00005001.jpg|Plum (variety Tucker) - watercolor 1894
Image:Pomological Watercolor POM00004844.jpg|Plum (variety Pacific Prune) - watercolor 1893
Image:Plum blossoming.jpg
Image:Plum blossoms.jpg
Image:Shiny plum.jpg
Image:Plum tree.jpg
Image:Plums in basket.jpg
Image:Plums in tree.jpg
Image:Plums early morning.jpg
Image:Flor del ciruelo.jpg
Image:Golden Drop.JPG|"**Golden Drop**" (yellowgage)Plum from Iran
آمری نال رہتل

آمری نال رہتل پرانے پاکستان دی اک رہتل اے جیڑی ضلع دادو سندھ دے اک پنڈ آمری توں جیڑا دریاۓ سندھ دے لیندے پاسے اک میل دور اے توں لے کے ضلع خوضدار بلوچستان دے پنڈ نال تک پھیلی ہوئی اے۔ دوناں پنڈاں دا ہوئی پینڈا 250 کلومٹر دے نیڑے اے۔ ایناں دوناں تھاواں تے پٹن نال جو کج نکلیا اے اوہاکو جیا لگدا اے اس لئی پروفیسر سٹوارٹ پگٹ نے اس رہتل نوں اکو رہتل تے ایدا ناں آمری نال رہتل آکھیا اے۔

آمری پنڈ 3540 ق‏م پہلاں وسدا سی تے پنج واری وسیا ایدے پانڈیا دا رنگ بادامی رنگ دا سی اونہاں تے شیر مچھی، بلد، پنچھی تے پپل دے پتے بنے ہوۓ نیں۔ اوہ اپنے مردیاں نوں کھلی جگہ تے رکھ دیندے سن جدوں گدھ اونہاں نوں کھا لیندے تے ہڈیاں نوں دب دتا جاندا نال ای مٹی دیاں پانڈیاں چ کج سامان وی رکھ دتا جاندا۔
آمو دریا

**آمو دریا** (، ; ; ،  ؛ )، مرکزی ایشیا دا اک پرمکھ دریا اے۔ ایہہ وخش اتے پنج دے سنگم توں بندا اے۔ پرانے سمیاں وچ ایہنوں آریانا اتے توران وچلی سرحد منیا جاندا سی۔

 
## پانی اخراج

آمو دریا وسطی ایشیا دا سب توں وڈا دریا اے ۔ اسنوں دریائے جیحوں وی آکھیا جاندا اے ۔ سطح مرتفع پامیر (پامیر) دے پہاڑاں چوں نکلن والے اس دریا دی کل لمبائی 24 سو کلومیٹر اے ، تے ایہہ افغانستان ، تاجکستان ، ازبکستان تے ترکمانستان دے وچکار سرحد بناندا ہوئیا بحیرہ ارال چ جا گردا اے ، اس چ پانی دا سالانہ اخراج 55معکب کلومیٹر اے ۔ 

## سرحد
اس دریا نوں افغانستان تے تاجکستان ، افغانستان تے ازبکستان تے افغانستان تے ترکمانستان دے وچکار سرحد قرار دتا گئیا اے ۔

## ہور ویکھو

* سر دریا

* ماوراء النہر

## حوالے

جارج نتھانیئل کورزون 1896ء :پامیر تے آمو دریا دا منبع ؛ رائل جغرافیکل سوسائٹی ؛ لندن ۔

## باہرلے جوڑ

* آبپاش زڑاعت دے اثر تھلے ، تھلوین آمو دریا چ ماہی گیری
 

گٹھ:افغانستان دے دریا
گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا
گٹھ:وچکار ایشیا
گٹھ:ازبکستان دے دریا

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دا جغرافیہ
آندھراپردیش

آنرھراپردیش ھندستان دا اک صوبہ اے۔

گٹھ:ھندستان
گٹھ:بھارت
آڈ

کھو چوں پانی کڈ کے پیلیاں نوں لان آستے جیڈی نالی بنائی جاندی اے اونہوں آڈ کیندے نے۔
آڑو

**آڑو** چین تے دکھنی ایشیاء دا اک رکھ تے فروٹ اے۔ ایہ ایران وچ وی ہوندا اے جیدے باہجوں ایہدا ایہ سائینسی ناں پیا۔ چین آڑو اگانوالا سب توں وڈا دیس اے۔

## وکھالہ
آرو دا رکھ 4–10 میٹر (13–33 فٹ) لما ہوندا اے۔ پتے خنجر ورگے 7–16 سینٹی میٹر (2.8–6.3 انچ) لمے تے 2–3 سینٹی میٹر (0.79–1.18 انچ) چوڑے ہوندے نیں۔ پھل بسنت وچ پتیاں توں پہلے اکلے یا جوڑے وچ 2.5–3 سینٹی میٹر گھیر نال گلابی رنگ وچ ہوندے نیں۔ فروٹ اندروں چٹے یا پیلے رنگ دا ہوندا اے۔ باہروں ایہ مخملی پدھرا ہوندا اے۔ ایہدے اندر ایدا وڈا بی ہوندا اے جیہڑا 1.3–2 سینٹی میٹر لما تے انڈے ورگا، رتہ پؤرا جیدا باہرلا لکڑورگا چھلڑ ہوندا اے۔

گٹھ:گلاب دا ٹبر
گٹھ:پھل فروٹ
آڑہ

آڑہ ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیہڑا یونین کونسل چراہ وچ ہے ۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
آکسفورڈ

**آکسفورڈ** برطانیہ دے صوبے انگلینڈ دی کاؤنٹی آکسفورڈشائر چ اک شہر اے۔ آکسفورڈ برطانیہ دی سب توں پرانی یونیورسٹی، آکسفورڈ یونیورسٹی توں مشہور اے۔ دریائے تھیمز تے چرول ایدے وچوں لنگدے نیں۔ شہر دی لوک گنتی 153،000 اے۔

## مورت نگری

File:Woodstock Rd, Oxford.jpg
File:Tom Quad, Christ Church 2004-01-21.jpg
File:Sheldonian Theatre Oxford.jpg
File:Rainbow Bridge, Oxford.jpg|


## ہور ویکھو
* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں

* شہر دی ویب سائیٹ

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
آق قویونلو

**آق قویونلو** ترکمان نسل دا اک قبیلہ سی جس نے 1378ء تو‏ں 1508ء تک موجودہ مشرقی اناطولیہ، آرمینیا، آذربائیجان، شمالی عراق تے مغربی ایران اُتے حکومت کیت‏‏ی۔

بازنطینی صحائف دے مطابق آق قویونلو ترکمان 1340ء تو‏ں اناطولیہ وچ موجود سن تے قرہ قویونلو حکومت دے بانی قرہ عثمان نے اک بازنطینی شہزادی نال شادی وی کررکھی سی۔

آق قویونلو نے پہلی مرتبہ 1402ء وچ حکومت حاصل کيتی جدو‏ں امیر تیمور نے انہاں نو‏ں شمالی عراق وچ دیار باکر تو‏ں نوازیا۔ طویل عرصے تک آق قویونلو اپنی سلطنت وچ توسیع نہ کرسک‏‏ے کیونجے انہاں دا حریف ترکمان قبیلہ قرہ قویونلو عروج اُتے سی۔ اُتے 1467ء وچ اوزون حسن دے ہتھو‏ں قرہ قویونلو دے جہان شاہ د‏‏ی شکست دے بعد انہاں د‏‏ی فتوحات دا آغاز ہويا۔

تیموری سلطان ابو سعید د‏‏ی شکست دے بعد اوزون حسن بغداد تے خلیج فارس دے نال علاقے حاصل کرنے دے قابل ہويا۔ اوہ مشرقی ایران وچ خراسان تک پہنچ گیا۔ ايس‏ے وقت عثمانی سلطنت مشرق د‏‏ی جانب اپنی سرحداں وسیع کر رہ‏ی سی تے اس خطرے نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے آق قویونلو نے وسطی اناطولیہ قرہ مانیاں دے نال اتحاد ک‏ر ليا۔

1464ء وچ اوزون حسن نے عثمانیاں دے سخت ترین دشمن وینس تو‏ں عسکری امداد د‏‏ی درخواست کيتی تے وعدےآں دے باوجود وینس نے اسنو‏ں امداد نئيں بھیجی تے اوہ 1473ء وچ عثمانیاں دے ہتھو‏ں شکست کھاگیا اُتے اس شکست تو‏ں آق قویونلو د‏‏ی سلطنت ختم نہ ہوئی۔

1478ء تو‏ں 1490ء تک یعقوب د‏‏ی حکومخ نے سلطنت نو‏‏ں بچالیا لیکن اس د‏ی وفات دے نال ہی سلطنت آخری ہچکیاں لینے لگی۔

1501ء وچ صفوی سلطنت دے نال ٹکراؤ آق قویونلو نو‏‏ں مہنگا پيا تے اسنو‏ں نخچیوان دے مقام اُتے جنگ وچ شاہ اسماعیل صفوی دے ہتھو‏ں شکست ہوئی۔

1508ء وچ شاہ اسماعیل صفوی نے آق قویونلو حکومت دا مکمل خاتمہ کر دتا۔

**آق قویونلو** اک ترکمان قبیلہ سی ، جس نے 1378ء توں 1508ء تک موجودہ مشرقی اناطولیہ ، آرمینیا ، آذربائیجان ، شمالی عراق تے مغربی ایران تے حکومت کیتی ۔

## تریخ

بازنطینی سلطنت دیاں دستاویزات دے مطابق آق قویونلو 1340ء چ اناطولیہ چ موجود سن ۔ آق قویونلو نے پہلی واری 1402ء چ حکومت حکصل کیتی جد امیر تیمور نے اینہاں نوں شمالی عراق تے دیار بکر دا علاقہ دتا ، طویل عرصے تک ایہہ اپنی سلطنت چ توسیع نا کرسکے کیونجے اینہاں دا حریف ترکمان قبیلہ قرہ قویونلو عروج تے سی ۔ تاہم 1467ء اوزون حسن دے ہتھوں قرہ قویونلو دے فرمانروا جہان شاہ دی شکست دے بعد اینہاں دی فتوحات دا آغاز ہوگئیا۔

آق قویونلو
گٹھ:1378ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1501ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:آرمینیا وچ پندرہويں صدی
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:ایشیا وچ 1378ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
گٹھ:قرون وسطی وچ آذربائیجان
گٹھ:قرون وسطی وچ آرمینیا
گٹھ:قرون وسطی وچ اناطولیہ
گٹھ:قرون وسطی وچ ایرانی آذربائیجان
گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا
گٹھ:قرون وسطی وچ عراق
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:ایران
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
آکسیجن

**آکسیجن** یا **تیزابساز** اک عنصر اے جیدا جوہری عدد 8 اے۔ اے کمرے دے درجہ حرارت تے اک ہور تیزابساز دے جوہر نال رل کے تیزابساز دا سالمہ بناندا اے۔ اس سالمہ توں تمام جاندار زندہ ریندے نیں۔

تیزابساز دوری جدول تے چالکوجن ٹولی دا سنگی اے۔ جیہڑا ریایکٹو عنصر اے۔ اے چھیتی نال دوجے عنصراں نال مرکب بنادا اے۔ سٹینڈرد گرمی ناپ تے تیزابساز دے دو جوہر رل کے دو تیزابساز (dioxygen) بنادے نیں جیہڑی بے رنگ بے بو بےذائقہ فارغہ اے۔ آبساز تے شمصر دے مکروں اے چک چ سب توں چوکھا ہون والا عنصر اے۔ وزن دے ناپ نال زمین دے اتے سب توں چوکھا ہون والا عنصر اے۔ ڈائاٹامک تیزابساز فارغہ ہوا دا 20.8 % بندا اے۔

جیوندے حیات دے جوڑن والے سالمہ پروٹین کاربوہائیڈریٹ تے چربی چ تیزابساز ہوندے نیں۔ اے ای سپی دند تے ہڈیاں چ وی ہوندا اے۔

تیزابساز نوں سب توں پہلے کارل ولہلم شیل نے 1773 چ لبیا تے یوسف پریسلے نے 1774 چ لبیا۔ انٹونی لیوازیر نے 1777 چ ایدا اے ناں رکھیا۔
آگ

گنے دے اوپر آلا حصہ جتھے لمے لمے پتے ہوندے نے ایناں پتیاں نوں آگ کیندے نے۔ اے ڈنگراں دے پٹھیاں دے طور تے وی ورتیا جاندا اے۔
ایئر یونیورسٹی اسلام آباد

**جامعہ فضائیہ (اسلام آباد)** ) Pakistan Pakistan دا اک  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* Pakistan Pakistan
* لسٹ Pakistan Pakistan دے شہر

## حوالے

گٹھ:2002ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ
گٹھ:اسلام آباد د‏‏یاں یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:پاک فضائیہ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہندسیا‏تی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان دے درسی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 2002ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ کاروباری اسکولاں

## بارلے جوڑ
*

گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
ابجد دی تاریخ

ابجد دی تاریخ پرانے مصر توں ٹردی اے۔ پھلی سچی ابجد 4000 ورے پھلاں اکھاں اگے آندی اے سامی کم کرن آلیاں دی بولی نمں مصر چ۔ تے اے مصری ھاءرو گلف دے اصولاں تے ٹردی سی جگ دیاں کافی بولیاں یا تےاس توں بنیاں یا ایتھوں ڈیزاءن لیا 

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
ابراج البیت

ابراج البیت سعودی عرب دے شہر مکہ چ اک عمارت اے ایہہ حجم دے لحاظ نال دنیا دی سب توں وڈی تے سعودی عرب دی سب توں اچی عمارت ہوئے گئی ، جس دی بلندی 485 میٹر ہوئے گئی ، اس طرح ایہہ دنیا دیاں بلند ترین عمارتاں چوں اک ہوئے گئی۔

اس عمارت نوں مسجدالحرام نال رلدے تھاں چ تعمیر کیتا جارہیا اے ۔ حج تے رمضان دے مہینے چ عمرہ کرن والیاں دی ودھدی ہوئی تعداد پیش نظر لوکاں نوں بہتر رہائشی سہولتاں مہیا کرنا اے ۔ 
ابراج البیت 7 عمارتاں دا مجموعہ اے ، جس چ اک 4 منزلہ خریداری مرکز تے 8 ہزار گڈیاں کھڑیاں کرن دی سہولت دتی گئی اے ۔

مجموعی طور تے اس عمارت چ 65 ہزار لوک رہائش اختیار کرسکن گئے ۔
ابراج البیت دی مرکزی عمارت دی بلندی 577 میٹر ہوئے گئی تے اسدیاں کل 76 منزلاں ہون گئیاں ۔

## ہور ویکھو
* دنیا دیاں اچیاں بلڈنگاں

## بارلے جوڑ

گٹھ:اچیاں عمارتاں
گٹھ:چین
گٹھ:معماری
گٹھ:عظیم منصوبے
گٹھ:عرب
گٹھ:سعودی عرب
ابراہیم روگوڡا

**ابراہیم روگوڡا** کوسوڡو دے پہلے صدر تے برسراقتدار ڈیموکریٹک لیگ آف کوسوڡو دے سربراہ سن ۔ کوسوڡو دی جنگ دے دوران اوہ اک میانہ رو سیاستدان تے رہنما دے طور تے پہچانے جاندے سی ، تے بعد چ اوہ کوسوو دے بابائے قوم کہلائے ۔

## ابتدائی زندگی
ابراہیم روگوڡا 2 دسمبر 1944ء چ چرنچے شہر کوسوڡو چ البانوی نژاد کیلمیندی قبیلے چ پیدا ہوئے ۔ اس ویلے کوسوو دا وڈا حصہ البانیا دے نال سی ، یوگوسلاویہ دا اس علاقے تے کنٹرول دوجی جنگ عظیم دے حاتمے دے نیڑے ہوئیا جدوں ماشل ٹیٹو دی پارٹیسان آرمی نے البانوی قوم پرستان نوں شکست دتی ۔ اسدے باپ اوکے روگووا تے دادا روستے روگووا نوں یوگوسلاویا دے کیمونسٹاں نے جرمناں دے اتحادی ہون دے الزام چ جنوری 1945ء ج پھانسی لاتی سی ۔ روگووا نے پرائمری تعلیم استوک شہر چ تے ہائی سکول دی تعلیم پیج شہر چ حاصل کیتی تے 1967ء چ گریجوئیشن کیتی ۔فیر اوہ نویں بنی پریسٹینا یونیورسٹی وچ آیا جتھے اوہ فلاسفی تے مطالعہ البانیا دے شعبے دا طالب علم رہیا تے 1968ء دے کوسوو مظاہرےآں چ حصا لیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
ابلن نمبر

ابلن نمبر کسے چیز دا گرمی ناپ تے اوہ نمبر اے جس تے اس مائع داوبپر پریشر آس پاس دے ہواءی پریشر جناں ہوجائۓ۔
ابن حزم

**ابن حزم** دا پورا نام علی بن احمد بن سعید بن حزم، کنیت ابو محمّد اے تے ابن حزم دے نام تو‏ں شہرت پائی۔ آپ اندلس دے شہر قرطبہ وچ پیدا ہونے تے عمر دی 72 بھاراں دیکھ ک‏ے 452 ہجری وچ فوت ہوئے۔

ابن حزم تقریباّ چار صد کتب دے مولف کہلاندے نيں۔ آپ دی اوہ کتاباں جنہاں نے فقہ ظاہری دی اشاعت وچ شہرت پائی اوہ المحلی تے" الاحکم" فی اصول الاحکم نيں۔ المحلی فقہ ظاہری تے ہور فقہ وچ تقابل دا اک موسوعہ اے۔ ایہ کئی اجزاء اُتے مشتمل اک ضخیم فقہی کتاب اے جس وچ فقہ تے اصول فقہ دے ابواب شامل نيں۔ المحلی دا اردو بولی وچ ترجمہ ہو چکيا اے۔ (تے اس دی تن جلداں کدی کدی بازار وچ آ جاندیاں نيں لیکن اکثر نئيں ملدیاں) موخرالذکر کتاب دا موضوع اصول فقہ اے۔ کہندے نيں کہ جے ایہ دونے کتاباں نہ ہوندیاں تو اس مسلک دا جاننے والا کوئی نہ ہوندا۔ ظاہری مسلک دے متبعین نہ ہونے دے باوجود ایہ مسلک ساڈے تک جس ذریعہ تو‏ں پہنچیا اے، اوہ ذریعہ ایہ دونے کتاباں ہی نيں۔

ابن حزم اندلس دا اک عرب فلسفی، قنون تریخ نفسیات دالکھاری سی۔ اونے 400 دے نیڑے کتاباں لکھیاں جناں چوں 40 ہجے وی ہیگیاں نیں۔ اوہ ظاہری سوچ دا پرچارک سی۔

ابن حزم 994 نوں قرطبہ چ جمیا تے 1064 نوں مر گیا۔
## حوالے

گٹھ:1064 دیاں موتاں
گٹھ:994 دے جم
گٹھ:ابن حزم
گٹھ:اثری شخصیتاں
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہوlں صدی دیاں اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:مجددین
گٹھ:محدثین
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:اندلسی مسلمان
گٹھ:اندلس
ابن رشد

ابن رشد ریاضی دان ، فلسفی ، ماہر علم فلکیات تے ماہر طب سی ۔ اوہ 1162ء چ قرطبہ چ جمیا ۔ ابن طفیل تے ابن اظہر ورگے مشہور عالماں توں دینیات ، فلسفہ ، قنون ، علم ا لحساب تے فلکیات دی تعلیم حاصل کیتی ۔ خلیفہ یعقوب یوسف دے زمانے چ قرطبہ تے اشبیلیہ دا قاضی رہیا ۔ اندلس دے خلیفہ المنصور نے کفر دا فتوی لا کے اسدیاں ساریاں کتاباں ساڑ سٹیاں تے اسنوں نظر بند کردتا ، کجھ مہنےآن دی نظر بندی دے بعد مراکش چلا گئیا تے اوتھے ای مرئیا ۔ ارسطو دے فلسفے دیاں بہت چنگیاں شرحاں لکھیاں ، جنہاں دے لاطینی بولی دے علاوہ یورپ دیاں ہور دوجیاں کئی بولیاں چ ترجمے ہوئے ۔

ابن رشد دا بنیادی نظریہ ایہہ سی کہ انسان دا ذہن اک طرح دی صلاحیت اے جہرا باہر دی کائنات توں ذہانت لئے کے اسنوں علم دی شکل دیندا اے ، انسان جماندرو ذہین نئیں ہندا تے ساریاں انساناں دی ذہانت اکو ورگی اے ۔ ۔ اوداں تے ابن رشد قنون ، منطق ، عربی بولی دے قاعدے ، علم فلکیات تے طب تے کئی کتاباں لکھیاں نیں پر اسدیاں اوہ کتاباں بہتیاں مشہور نیں جہڑیاں ارسطو دی مابعد الطبیعات دی وضاحت تے تشریح دے سلسلے چ لکھیاں نیں ۔

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:اندلسی مسلمان

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
ابو العباس السفاح

ابو العباس عبداللہ خلافت عباسیہ دا پہلا حکمران سی ۔ بنو امیہ دے آخری حکمران مروان بن محمد نوں زب دی لڑائی وچ ہرا کے خلیفہ بنیا

دریاۓ فرات دے کنڈے تے امویاں تے عباسیاں چ فیصلہ کن جنگ ہوئی تے ابوالعباس دے چاچے عبداللہ علی نے ذوالحجہ 132ھ مروان ثانی دا خاتمہ کرکے اموی سلطنت دا خاتمہ کردتا تے بنو عباس دی حکومت دی بنیاد رکھی ۔

ابو العباس نے اپنی خلافت دے استحکام دی خاطر بہت خونریزی کیتی ۔ بنو امیہ تے تاں اسدیاں سختیاں انتہا تے پہنچ گئیاں ، مردے وی اس دے جوش انتقام توں نا بچ سکے ۔ اکثر امویاں دیاں قبراں کھدوا کے اینہاں دیاں ہڈیاں تک پیس دتیاں گئیاں ۔ اس قتل و غارت تے سفاکی دی وجہ توں ایہہ سفاح دے لقب نال مشہور ہوئیا ، جس دے معنی خونریز دے نیں ۔ اسدیاں سختیاں صرف دشمناں لئی نئیں سن بلکہ اسدے اکثر ساتھی وی اس دے مظالم دا شکار ہوئے ۔ مشہور عباسی داعی ابو سلمہ جہڑا کہ اسدا پہلا وزیر وی سی ، اس دی ایما تے موت دے گھاٹ اتاریا گئیا ۔

حالانکہ ایہہ تحریک سادات تے علویاں دی سی ، اسنوں تاں حادثاتی طور تے اس دی سربراہی مل گئی سی ، پر حکومت لبھن تے اسنے سادات تے علویاں تے بہت ذیادہ مظالم ڈھائے تاکہ اوہ دب جان تے حکومت چ حصہ نا منگن کیونجے علویاں تے سادات دا خیال سی کہ ایہہ تحریک جوں ساڈی سی اس لئی لامحالہ خلافت وی ساڈی ہونی چاہیدی اے ۔

گٹھ:عباسی خلیفے
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:عباسی خلافت
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
ابو الہول

framepx|thumb|left|ابوالہول

**ابوالہول** (Greek: Σφίγξ /*sphinx*/, Bœotian: Φίξ */Phix*, Arabic: أبو الهول،) قصے کہانیاں وچ ایسی افسانوی مخلوق دا ناں اے جس دا جسم تاں شیر دا اے مگرسر انسان دا۔ مصر دے آثار قدیمہ وچ **ابوالہول** (Sphinx) دا مجسمہ بہت مشہور ا‏‏ے۔ ایہ جیزہ دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی لمبائی 189فٹ تے اونچائی 65فٹ دے نیڑے ا‏‏ے۔ دور تو‏ں دیکھو تاں پہاڑ سا نظر آندا ا‏‏ے۔ ایہ مجسمہ تقریباً تن ہزار سال ق م اک وڈی چٹان نو‏‏ں تراش کر بنایا گیا سی۔ اس دے پنجے تے دھڑ شیر دے نيں تے سر انسان کا۔ سورج دیوت‏ا د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی پوجا وی کيتی جاندی سی۔ امتداد زمانہ تو‏ں اس د‏ی صورت بگڑ گئی ا‏‏ے۔ ڈاڑھی تے ناک ٹُٹ چک‏ی اے تے اس دا اوہ پروقار تبسم جس دا ذکر قدیم سیاحاں نے کيتا اے ناپید ہوچکيا ا‏‏ے۔ ہن ایہ اک ہیبت ناک منظر پیش کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں عرباں نے اس دا ناں ابوالہول یعنی (خوف دا باپ) رکھ دتا ا‏‏ے۔ 

مصر دے آثار قدیمہ چ **ابو الہول** بہت مشہور اے ۔ ایہہ اک بہت وڈا مسجمہ اے جس دا سر اک انسان دا تے باقی دھڑ شیر دا اے ۔ ایہہ غزہ دے علاقے چ اے ۔ اس دی لمبائی ۱۸۹ فٹ تے انچائی ۶۵ فٹ دے نیڑے اے ۔ دور توں ویکھن چ ایہہ پہاڑ ورگوں نظر آندا اے ، ایہہ مجسمہ تقریبا ۳ ہزار سال قبل مسیح چ اک وڈی چٹان نوں تراش کے بنائیا گئیا سی ، اسدے پنجے تے دھڑ بیٹھے ہوئے شیر دے تے سر انسان دا اے ۔ سورج دیوتا دی حثیت نال اس دی پوجا وی کیتی جاندی سی ۔ ویلے دے لنگھن نال اس دی صورت وی بگڑ گئی اے ، داڑھی تے نک ٹٹ گئی اے تے اسدا اوہ پہلے آلا چہرہ جسدا ذکر پرانے ویلے دے سیاحاں نے کیتا اے ہن موجود نئیں تے ہن ایہہ اک خوفناک شکل دا اے ۔ ایسے وجہ توں عرباں نے اسدا ناں ابوالہول ( خوف دا پیؤ) رکھیا اے ۔

## ابوالہول اُتے پہیلی

ابوالہول (افسانوی جانور) تو‏ں متعلق اک پہیلی وی مشہور دے کہ اوہ کونسا جانور اے جو صبح نو‏‏ں چار ٹانگاں پر، دوپہر نو‏‏ں دو ٹانگاں اُتے تے شام نو‏‏ں تن ٹانگاں اُتے چلدا ا‏‏ے۔ اس دا جواب 'انسان' ا‏‏ے۔ 

## مورتاں
File:The Great Pyramid and the Sphinx.jpg|File:Museo Egizio di Torino-631 o.jpg|File:Hatshepsut-SmallSphinx MetropolitanMuseum.png|File:028MAD Sphinx.jpg|File:Sphinxes.jpg|File:Wien Schloss Belvedere DSC03014.JPG|File:Bundesarchiv Bild 170-770, Potsdam, Sanssouci, Sphinx im Park Sanssouci.jpg|File:Queluz Palace sphynx statue and ballroom wing.JPG|File:Enghien CHSph1JPG.jpg|File:Sphinx - Park Schönbusch.jpg|File:IngresOdipusAndSphinx.jpg|File:Paris Hôtel de Ville 2497 07.jpg|File:Gustave Moreau 005.jpg|File:Esfingedebotero.jpg|File:Jardin El Capricho Sfinxs at Plaza de los Emperadores05 cropped.jpg|File:Foreign Affairs Building of Canada.jpg|File:Marble sphinx on a cavetto capital.jpg|File:Sphinx guinle 1.JPG|File:Sphinx guinle 2.JPG|

گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دے آثار قدیمہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:افریقہ
ابو سفیان

ابو سفیان (560-650) دا جوڑ مکہ دے قبیلے قریش دی اک ٹعنی بنو امیہ نال سی۔ اوہ مکہ دے سرداراں چوں اک سن۔ پیلے ویلے وچ اوہ مسلماناں دے ویری سن۔ اونہاں دی اک تعی رملھ محمد مسلمان سی تے پیفمبر اسلام دی بیوی سی تے اونہاں دا اک پتر معاویہ خلیفہ وی بنیا۔

## پہلا جیون
ابو سفیان مکہ چ جمے اوہ تجارت پیشہ سن تے شروع چ اوہ مسلماناں دے مخالف سن۔ بدر دی لڑائی چ اوہ شریک نئیں سن تے احد دی لڑائی وچ اونہاں نے حصہ لیا مکہ دی فتح دے ویلے اوہ مکہ دے سردار سن تے اس ویلے اونہاں نے اسلام من لیا۔ پیفمبر اسلام محمد نے ابو سفیان دے مکان نوں فتح مکہ دے موقع تے امن دی جگہ دا ناں دے دتا۔

## مسلمان ہون توں بعد
ابو سغیان نے مسلمان ہون توں بعد اونہاں نے وڈے کم کیتے۔ اوہ طائف وچ بت توڑن گۓ۔ اونہاں دیاں صلاحیاتاں دی وجہ توں محمد نے اونہاں نوں نجران دا گورنر مقرر کیتا۔

## ابو بکر دا ویلا
ابو بکر دے ویلے اوہ شام چلے گۓ اسلامی فوجاں چ شامل ہوگۓ تے رومیاں دے خلاف جنگاں چ حصہ لیا۔ اونہاں نے یرموک دی لڑائی چ وی حصہ لیا۔

## موت
مدینہ چ ابو سفیان 90 وریاں دا ہو کے 650 چ مر گیا تے مدینہ چ اونہاں نوں دبیا گیا تے خلیفہ عثمان نے اونہاں دی قبر تے نماز پڑھائی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
ابو قاسم زہراوی

**ابو قاسم زہراوی** عرب دا مشہور طبیب سی ، جہڑا 11ویں صدی چ گزریا اے ۔ اس نے جراحی تے ادویا ت تے اک قابل قدر کتاب لکھی ، جہڑی 3 حصیاں تے مشتمل اے ۔ اس کتاب چ اس نے اعضاء دا اپنی جگہ توں ہل جانا ، ہڈی دا ٹٹ جانا وئیرہ تے تفصیل نال لکھیا اے ۔ اس کتاب دا ناں "تصریف " اے تے اسدا لاطینی تے ہور دوجیاں زباناں چ وی ترجمہ ہوئیا ۔

گٹھ:حکیم
گٹھ:عرب
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
اُبھا

**اُبھا** North (شمال) اک پاسے دا ناں اے ۔ اُبھے نال دوجے پاسیاں نوں پرکھیا جاندا اے ۔ ایہہ کسے وی نقشے دے اپر آلے پاسے ہُندا اے ۔ ایہ چار بنیادی پاسیاں وچوں اک پاسا اے ۔

## اُبھی/ اُبھیچی
“اُبھے“ والے پاسے دی کسے وی شے یا “اُبھے“ ول رہݨ آلے لوکاں نوں “اُبھی“ یا “اُبھیچی“   "Northern" آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جغرافیا
اُتّر پردیش

**اُتر پردیش** (Uttar Pradesh)، بھارت دی اک ریاست اے۔ ایہدا راجگڑھ لکھنئو اے۔

گٹھ:اتر پردیش
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
شمالی آئرلینڈ

آئرلینڈ دا اوہ حِصا جیہڑا حالے تک برطانیا دے کول اے، اوہنوں شمالی آئرلینڈ کہیا جاندا اے ۔ واہوا چر توں ایتھے آزادی دی تحریک جاری اے، جیہڑی پہلے ات پسند سی تے ہن اوہ حمہوری طریقے نال جدوجہد جاری رکھے ہوئے آ۔ شمالی آئرلینڈ دے لوک آئرش قومیت نال تعلق رکھدے نیں۔ شمالی آئرلینڈ دا راجگڑھ بیلفاسٹ شہر اے ۔ 

گٹھ:شمالی آئرلینڈ
گٹھ:آئرلینڈ
گٹھ:برطانیہ
ضلع شمالی وزیرستان

**ضلع میرانشاہ** یا **ضلع شمالی وزیرستان** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔ 

**شمالی وزیرستان** خیبر پختونخوا دا ضلع ا‏‏ے۔ جو بنو‏ں دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دا صدرمقام میران شاہ ا‏‏ے۔

شمالی وزیرستان دے تحصیلاں وچ شام‏ل اک تحصیل دا ناں تحصیل دتہ خیل اے ایہ تحصیل بہت ذخائر تو‏ں ڈھکا ہويا اے اس دا نادرا دفتر بویہ ا‏‏ے۔ اس وچ محمد خیل کاپر پراجیکٹ موجود اے ۔اس دا سب تو‏ں وڈا بازار دیگان بازار ا‏‏ے۔

## وزیرستان دے قبیلے
وزیر تے داوڑ قبیلے ایتھ‏ے دے وڈے قبیلے شمار ہُندے نيں۔
## ہور ویکھو
* محمد خیل کاپر مائننگ پراجیکٹ

## حوالے

شمالی وزیرستان
گٹھ:پاکستان دے قبائلی علاقےآں د‏‏ی ایجنسیاں
گٹھ:کابل شاہی
شمالی
گٹھ:خیبر پختونخوا دے ضلعے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے خطے

گٹھ:خیبر دے ضلعے
اتلابرابنٹ

**اتلابرابنٹ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے دکھن وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 2,415,946 اے۔ تے ایدی تھاں 4,919مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
اج آکھاں وارث شاہ نوں

**اج آکھاں وارث شاہ نوں** امرتا پریتم دی مشہور پنجابی نظم اے۔ ایہ نظم 1947 دی پنجاب دی ونڈ تے تباہی تے لکھی گئی سی۔ امرتا نے ایس نظم وچ پنجابی شاعر وارث شاہ نوں یاد کیتا جد اوہنے اپنی مشہور پنجابی نظم ہیر لکھی سی۔

## نظم

اَج آکھاں وارث شاہ نوں کِتوں قبراں وچوں بول
تے اج کتابِ عشق دا کوئی اگلا ورقا پھول
اک روئی سی دھی پنجاب دی تو لِکھ لِکھ مارے وين
اج لکھاں دھي آں روندياں تينوں وارث شاہ نوں کیہن
اٹھ دردمنداں دیا درديا اٹھ تک اپنا پنجاب
اج بيلے لاشاں وِچھياں تے لہو دی بھری چناب
کسے نے پنجاں پانیاں وچ دِتّی زہر رلا 
تے اوہناں پانیاں دھرتی نوں دِتّا پانی لا
ایس زرخیز زمین دے لوں لوں پھٹیا زہر
گِٹھ گِٹھ چڑھیاں لالیاں، فٹ فٹ چڑھیا قہر
ویہو ولسی وا فیر ون ون وگی جا
اوہنے ہر اک بانس دی ونجلی دتی ناگ بنا
ناگاں کِیلے لوک منہ، بس فر ڈنگ ہی ڈنگ
پلو پلی پنجاب دے نیلے پے گئے انگ
گلیوں ٹٹے گیت فیر ترکلیوں ٹٹی تند
ترنجنوں ٹٹیاں سہیلیاں چرَخڑے کوکر بند
سنے سیج دی بیڑیاں لُڈن دِتیاں روڑ
سنے ڈالیاں پینگھ اج پپلاں دتی توڑ
جتھے وجدی سی پھوک پیار دی اوہ ونجھلی گئی گواچ
رانجھے دے سبھ ویر اج بھل گئے اُس دی جاچ
دھرتی تے لہو وسیا قبراں پئیاں چون
پریت دیاں شاہ زادیاں اج وچ مزاراں رون
اج سبھے کيدو بن گئے ، حُسن عشق دے چور
اج کتھوں ليائیے لبھ کے  وارث شاہ اک ہور
اج آکھاں وراث شاہ نوں کِتوں قَوّراں وچوں بول
تے اج کتابِ عشق دا کوئی اگلا ورقا پھول

## جوڑ
ایہ نظم امرتا پریتم دی آواز وچ
اجنتا

ایہہ تریخی تھاں ہندستان چ مہاراشٹر چ ممبئی دے نیڑے واقع اے ، ایتھے دوجی صدی قبل مسیح توں 7ویں صدی عیسوی کے وچکار پہاڑی غاراں چ چٹاناں نوں رند (تراش) کے مندر بنائے گئے ،اینہاں دیاں کندھاں تے گوتم بدھ دے جیون دے متعلق رنگین مورتاں بنیاں نیں ۔ ایہہ مورتاں مشرقی فن مصوری دا شاہکار سمجھیاں جاندیاں نیں ۔ ایہہ غار مدتاں توں ملبے ہیٹھ ڈھکے ہوئے سن تے 1817ء چ اتفاقا ایہہ لبھے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ہندستان
گٹھ:مندر
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
احمد راہی

**احمد راہی **، پنجابی شاعر تے لکھاری سن۔ اوہناں دا جنم امبرسر وچ ہویا۔ اوہناں نے 1947ء دی ونڈ اتے اس کارن پنجابیاں دے ہنڈھائے سنتاپ بارے لکھیا۔ 

اوہناں دی شعری رچنا *ترنجݨ* 1952ء وچ شائع ہوئی۔ اوہناں نے کئی مشہور فلماں لئی گیت وی لِکھے، جیہناں وچ ہیر رانجھا، مرزا جٹ، مراد بلوچ، ناجو، یکے والی وغیرہ شامل نیں۔

احمد راہی پنجابی زبان دے شاعر سن۔ اوہ امبرسر وچ 12 نومبر 1923ء نوں جمے۔ ستمبر 2002ء وچ فوت ہو گئے۔

## ترنجݨ
ترنجݨ احمد راہی دی پنجابی شاعری دی پہلی کتاب سی اے 1952ء وچ چھپی تے ایہ 1947ء وچ ہون والی پنجاب دی ونڈ اُتے آ۔

## فلم
اجد راہی نے فلماں دے گیت وی لِکھے۔

## شاعری نمونہ
ناں کوئی سہریاں والا آیا
تے ناں ویراں ڈولی ٹوری
جس دے ہتھ جیہدی بان٘ھ آئی
لے گیا زور و زوری

** نمھی نمھی واء وگدی**


رکھ ڈولدے تے اکھ نئیں لگدی
نمھی نمھی واء وگدی
سانوں ٹھگّ گئی یار اکھّ ٹھگّ دی
نمھی نمھی واء وگدی

راہواں راہواں تکّ تکّ تھکدیاں نہ
اکھاں اکدیاں نہ
نی میں بِنا دیکھے نیندے رہ سکدی نہ
ہݨ بنا دیکھے نیندے رہ سکدی نہ
اوہدی تان٘گھ تے نالے ڈیری جگّ دی
نمھی نمھی واء وگدی

لوکاں کولوں تے لکاوانگی ہسّ ہسّ کے
جھوٹھ سچ دسّ کے
پر دل کولوں جاوان٘گی میں کتھے نسّ کے
لاٹ پیار والی لٹ لٹ جگدی
نمھی نمھی واء وگدی

جاواں پاݨی بھرنے نوں تڑکے تڑکے
میرا دل دھڑکے
جے بلا لیا اوہنے کِتے بان٘ھ پھڑکے
ڈھیری بھکھ پؤُ دی ہوئی اگّ دی
نمھی نمھی واء وگدی


**تاریا وے تیری لوء**

چناں وے تیری چاننی
تاریا وے تیری لوء
تاریا وے تیری لوء

میرے ہاسے لٹّ کے کھیڑیاں
میرے دتے ہونٹھ پرو
میں امانت رانجھے چاک دی
میرے نال ہویا دھروہ
عمراں دیاں سانجھاں ٹٹیاں
اج گئے نکھیڑے ہو
تاریا وے تیری لوء

رووݨ خوشیاں سہکن ہاسے،
جاواں کیہڑے پاسے
چار چپھیرے گھپّ ہنیرے،
ہاڑھا وے اڑیو
تاریا وے تیری لوء

بابل دیاں اکھیاں دے چانݨ
امیں دے ارمان
موت دی گھوڑھی چڑھے
اج ویراں دی بھیݨ نماݨی
کس دی واگ پھڑے
بھیݨاں دے ویریو
بھیݨاں دے ویریو
تاریا وے تیری لوء


## باہرلے جوڑ
*احمد راہی اُتے مضمون

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شاعر
ادیس ابابا

ادیس ابابا افریقی دیس ایتھیوپیا دا راجگڑھ اے۔

گٹھ:جغرافیہ
ادرنہ

**ادرنہ** یورپی ترکی چ تھریس تے بلقان والی تھاں چ صوبہ ادرنہ دا شہر اے۔ ادرنہ کج ویلے تک سلطنت عثمانیہ دا راجگڑھ وی ریا۔ ادرنہ وچ ای سنان دی بنائی ہوئی سلیمیہ مسجد وی ہے۔

## ناں
اہدا اصل ناں یونانی بولی دا شبد ہیڈریانوپولس سی جیہڑا اک رومی بادشاہ ہیڈرین دے ناں تے اے۔ ایہ ناں تبدیل ہوکے ترک بولی وچ ادرنہ بنیا۔

## تریخ

## بارلے جوڑ
* مورتاں 
* مورتاں 
* ویب 
* ادرنہ بارے
## مورت نگری

Image:Selimiye_camii.JPG 
Image:Edirne_mosque_outside.jpg
Image:Salimiye's beauty and grandeur.jpg
Image:Stained glass in Selimiye Mosque.jpg
Image:Interior_of_Old_Mosque_in_Edirne.jpg
Image:Edirne_tower.jpg
Image:Adalet_Tower_in_Edirne,_Turkey.jpg
Image:Edirne_7341_Nevit.JPG
Image:Edirne_7342_Nevit.JPG
Image:Edirne_sultan%27s_bridge.jpg
Image:Edirne_Graveyard_7345_Nevit.JPG
File:Sts._Constantine_and_Helen_Church_(Edirne),_Front.jpg


گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
ارد شیر بابکاں

اردشیر بابکاں یاں اردشیر اول (226ء -240ء) ایران دی مشہور ساسانی سلطنت دا بانی سی ۔ پہلاں ایہہ فارس دا راجہ سی تے اشکانی ( پارتھیا دے ) بادشاہ دی اطاعت توں انکار کیتا تے برنر دے مقام تے اسنوں ہرا کے ایران دا بادشاہ بن گئیا ۔ اس نے پنجاب دے سارے علاقے تے مل مار کے اسنوں اپنی سلطنت چ شامل کر لئیا ۔ قیصر روم دیاں فوجاں نوں شکست دے کے آرمینیا تے وی مل مار لئیا ۔ اردشیر نے زرتشتی مذہب جہڑا کہ اشکانیاں دے دور ج کمزور ہوئیا سی نوں دوبارہ اتے چکیا ۔ پارسی موبداں تے دستوراں ( مذہبی آگوآں) نوں جاگیراں دتیاں تے آتش کدےآں نوں فیر روشن کیتا ۔ اس نے فوج چ اصلاحاں کیتیاں تے عدل تے انصاف لئی کوششاں کیتیاں ۔ اردشیر بابکاں دا قول سی باقاعدہ فوج دے بغیر حکومت ممکن نئیں ، روپئیے دے بغیر فوج ممکن نئیں ، زراعت دے بغیر روپئیہ ممکن نئیں تے عدل تے انصاف دے بغیر زراعت ممکن نئیں ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
اردبیل

اردبیل ایران دے صوبہ اردبیل دا اک تریخی شہر اے ۔ پہلے ایہہ شہر صوبہ شرقی آذربائیجان دا حصہ سی ۔ 1993ء چ اس نوں وکھرا صوبہ بنا دتا گئیا ۔ اس دی آبادی 3،40،386 افراد تے مشتمل اے ۔ ایہہ علاقہ ریشم تے قالینآں دی تجارت لئی مشہور اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایران
گٹھ:ایشیا
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایران دے شہر
گٹھ:ایران دےآباد تھاں
ارتھ شاستر

ارتھ شاستر ٹیکسلا یونیورسٹی دے گرو تے موریہ سلطنت دے وزیراعظم کوٹلیہ چانکیہ دی سیاست پیسے دے ساب کتاب تے لڑائیاں دے بارے چ کتاب اے ارتھ شاستر چوتھی صدی ق‏م چ لکھی گئی

## بارلے جوڑ
* چانکیہ دی فلاسفی 
* چانکیہ دی کتاب ارتہ شاستر) 
* چانکیہ دے کم 
* فلاسفی تے جیون
ارم ذات العماد

**ارم ذات العماد** (ارم ستوناں آلا شہر) (انگریزی: Iram of the Pillars) یاں عام زبان چ صرف ارم ، قدیم عرب چ قوم عاد دے مرکزی شہر دا ناں سی ۔ ایہہ شہر نوح علیہ سلام دے طوفان دے کافی چر بعد بسئیا تے زبردست ترقی کر گئیا ۔ اس ویلے دے لوک طوفان نوح نوں بھل کے فیر شرک تے بت پرستی ول ٹر پئے سن ۔ اس قوم تے ہود علیہ سلام نوں نبی بنا کے بھیجئیا گئیا سی ۔ جدوں اس قوم نے شرک تے بت پرستی نا چھڈی تے اللہ نے عذاب نازل کر کے اسنوں تباہ کر دتا ۔ اس قوم دے تذکرے نوں کہانی سمجھئیا جانا سی پر اس شہر دے آثار لبھے نیں ، جہڑے کہ ربع الخالی دے ایس حصے چ اے جہڑا اج کل عمان چ شامل اے ۔ اس دے آثار 1984ء چ خلائی شٹل چیلنچر دی مدد نال لبھے گئے ۔ ایہہ شہر 3000 سال قبل مسیح توں لے کے پہلی صدی عیسوی تک اوٹھاں دے اس کاروانی رستے تے آباد سی ، جتھوں ہند عرب تے یورپ تک تجارت کیتی جاندی سی تے ایہہ اپنے زمارے دا اک تجارتی مرکز سی ۔ روایت اے کہ ایہہ شہر اک وڈے طوفان نال تباہ ہوئیا ۔ اسنوں اک ہزار ستوناں دا شہر کہئیا جاندا سی ۔ اس دے ستون بہت اچّے سن ۔ اس دا ذکر قرآن چ سورۃ ھود چ آئیا اے ۔

## بارلے جوڑ
*عرب دا گواچیہ شہر
*ناسا-امریکی خلائی ادارہ  
*http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:قوماں
گٹھ:قصص القرآن
گٹھ:اسلام
گٹھ:ایشیا
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:عرب دی  تریخ
گٹھ:عرب
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:قوماں
گٹھ:قصص القرآن
گٹھ:قدیم  قوماں
گٹھ:عرب قوماں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ سعودی عرب
گٹھ:تریخ جزیرہ نما عرب
ارنسٹ ردرفورڈ

ارنسٹ ردرفورڈ اک برطانوی فزکس تے کیمسٹری دا گرو سی۔ اونوں اودے کم دی وجہ توں ایٹمی فزکس دا پیو کیندے نیں۔ اونے اے سب توں پہلاں دسیا کے ایٹم چ اک نیوکلیس ہوندا اے جیدے تے کوئی نہ کوئی چارج ہوندا اے جس دے اتے اونے ردرفورڈ اٹمی ماڈل دتا جیدے تے کم کر کے بوہر ایٹمی ماڈل دسیا گیا۔ اونے اے کم سونے دی پتری تے ایلفا دی بمباری کیتی تے کج ایلفا پارٹیکل اپنی راہ توں مڑ گۓ تے کج واپس ٹر پۓ جس نال اونے ایٹم چ نیوکلیس لبیا۔ اونوں 1908 چ کیمسٹری چ نوبل انعام دتا گیا۔ اوہ پہلا بندہ سی جینے ایٹم دے دو ٹوٹے کیتے (1917) تے اس نال اودے دو شگرداں نے اودی نگرانی چ پہلی واری قابو چ رکھدیاں ہوئیاں ایٹم توڑیا
(1932)۔
## جیون
ارنسٹ ردرفورڈ نیوزی لینڈ چ 30 اگست 1871 نوں اک کسان ٹبر چ جمیا۔ اودے ماں پیو برطانیہ توں آۓ سی۔ اوہ شروع چ ہاولوک سکول تے نیلسن کالج توں پڑدا ریا پر بعد چ اونے سکالرشپ تے کانٹربری کالج نیوزی لینڈ یونیورسٹی توں پڑن لگ پیا۔ اونوں اوتھوں ایم اے، بی اے تے بی ایس سی دی ڈگری لئی تے دو سال تک بجلی دی ٹیکنالوجی تے کم کردا ریا۔ اس توں بعد اوہ کیمبرج یونورسٹی برطانیہ پی ایچ ڈی کرن ٹر گیا۔

اونے اوتھے تابکاری لبھی تے اودیاں ونڈاں دے ناں ایلفا تے بیٹا رکھے جیناں چ فرق تے اونا دیاں طاقتاں رکھیاں گياں۔ ایہ تابکار شعاواں تھوریم تے یورینیم توں لئیاں گئیاں۔

اونے 1900 چ ویاہ کر لیا تے اودی اکو دھی ہوئی۔
### کم
1898 چ اونوں کینیڈا چ مونٹریل چ میکگلز یونیورسٹی چ فزکس دا وڈا گرو بنا دتا گیا۔ اوتھے اودے کم تے اونوں 1908 چ کیمسٹری چ نوبل انعام دتا گیا۔ 1900 چ اونے نیوزی لینڈ دی یونورسٹی توں ڈی ایس سی دی ڈکری لئی۔ 1900 توں لے کے 1903 تک میکگلز یونورسٹی کینیڈا چ اوہ اپنے سنگی فریڈرخ ساڈی نال رل کے عنصراں دے اک دوجے چ بدلن تے کم کردے رۓ۔ ردرفوڑڈ نے اے دسیا جیڑے ایٹم تابکار ہوندے نے اوہ اصل چ ٹٹ کر دوجے عنصراں دے اٹیماں چ بدل رۓ ہوندے نیں۔ جنے ویلے چ اک ایٹم ٹٹ کے ادا ہو جاندا اے اونوں ادے جیون دا ناں دے دتا گیا تے اے پتہ چلیا کہ اے ویلا ہر عنصر دا اپنا ہوندا اے تے اے اکو ای ریندا ے اس نال جگ دی عمر دسی گئی جیڑی کے گروواں دے خیال توں کافی زیادہ سی۔

1903 چ ردرفورڈ نوں اے پتہ چلیا کے اک فرانسیسی فزکس دے گرو نے تابکاری دی تیجی قسم دریافت کیتی اے جیدی طاقت ایلفا تے بیٹا نال زیادہ اے ردرفورڈ نے اودا ناں گیما رے رکھ دتا۔ 

1907 چ اونے مانچسٹر یونورسٹی چ فزکس دا وڈا گرو بن گیا تے اونے اپنے سنگیاں نال رل کے اک تجربہ کیتا جیدے چ اونے ایلفا دی سونے اتے بمباری کر کے نیوکلیس دریافت کیتا۔ 1919 چ اوہ پہلا بندہ بنیا جینے اک عنصر نوں دوجے عنصر چ بدللیا ہوۓ اے کم اونے نائیٹروجن دے اتے ایلفا بمباری کیتی جیدے نال نائیٹروجن آکسیجن چ بدل گیا۔ 1921 چ اونے اپنے سنگی نیلز بوہر نال کم کردیاں ایٹم چ نیوٹران دریافت کیتے جیناں دی وجہ توں پروٹان قابو چ ریندے نیں تے ایٹم ٹٹدا نئیں اے۔

اونوں 1914 چ نائیٹ(knight) بنا دتا گیا۔ 1916 چ اوناں نوں ہیکٹر میموریل میڈل دتا گیا۔ 1919 چ اوہ کیمبرج یونیورسٹی واپس آگۓ تے کج ہور لوکاں نوں نوبل انعام اوناں دے تھلے دتا گیا۔

## مرنا
اونوں ہرنیۓ دا مسئلہ سی کیونجہ اوہ اک نائیٹ سی اس واسطے برطانیہ دے قنون دے مطابق اونون کوئی پکا ڈاکٹر ای ویکھ سکدا سی اس واسطے اوہ ڈاکٹر نہ ہون تے 19 اکتوبر 1937 چ مر گیا۔ اونوں جے جے تھامسن دے نال تے نیوٹن دے کول دبیا گیا۔
## ورثہ
* ارنسٹ ردرفورڈ دے ناں تے اک عنصر رتھرفورڈیم دا ناں رکھیا گیا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پنجابی وکیپیڈیا

**پنجابی** وکیپیڈیا پنجابی بولی چ لکھیا جان والا اک انسائیکلوپیڈیا ہے۔ ایہدے تے کم 24 اکتوبر 2008 نوں انکیوبیٹر چ ٹریا اَتے 13 اگست 2009 نوں ایہنوں نارمل کر دتا گیا۔

* پنجابی انسائیکلوپیڈیا
* پنجابی ماں بولی
اروناچل پردیش

آروناچل پردیش ھندستان دا اک صوبہ اے۔

گٹھ:ھندستان
گٹھ:بھارت
اری

اری سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Lake near Sunnig Grat summit.JPG
File:Urseren.jpg
File:Uri Rotstock.jpg
اساس

اساس عام طور تے اس کیمکل نوں کیندے نیں جس دا پانی آلا کول پروٹان لے سکدا اے۔ اساس دے پانی دے کول دا پی ایچ 7 توں زیادہ ہوندا اے۔ اساساں دیاں عام مثالاں کاسٹک سوڈا تے امونیا اے۔ اساس تیزاب دے الٹ نیں۔ تیزاب پانی نوں کھرا کر دیندے نیں تے اساس پانی دے کھرے پن نوں کئی درجہ کم کردے نیں۔ اساس تیزاب نال ریایکٹ کر کے پانی تے نمک بناندے نیں۔
## اساساں دیاں خصوصیتاں
* اساس تلکنے ہوندے نیں۔ اس دی وجہ اے وے کہ انگلیاں دے اتے فیٹ بننا شروع ہو جاندے نیں۔
* کھرے اساس کاسٹک تے خطرناک ہوندے نیں تے جلد نوں ساڑ دیندے نیں تے تیزاباں نال تیزی دے نال ریایکٹ کردے نیں۔
* اساس تے پانی دا کول جس دے آئن علیحدہ علیحدہ ہوندے نیں بجلی نوں اپنے اندروں گزن دیندے نیں۔
* اساس سرخ لٹمس نیلا تے فینولفتھالین نوں گلابی کر دیندے نیں۔
آزاد کشمیر

**آزاد کشمیر** پاکستان دا اک زیر انتظام، نیم خود مختار علاقا اے ۔ ایہ ریاست جموں‏ تے کشمیر دا اک حِصا اے ۔ ایہدا باقاعدہ ناں ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر اے ۔ ایہدا علاقا 13،300 مربع کلومیٹر (5،135 مربع میل) اُتے پھیلیا ہویا ا‏‏ے ۔ آزاد کشمیر دا راجگڑھ مظفرآباد اے تے ریاست آزاد جموں‏ و کشمیر د‏‏ی آبادی اندازن 40 لکھ ا‏‏ے ۔ ایتھ‏ے پنجابی، گوجری تے کشمیری زباناں بولی جاندیاں نيں ۔ آزاد کشمیر د‏‏ی شرح تعلیم 65 فیصد ا‏‏ے ۔

کشمیر اپنی قدرتی خوبصورتی تے دلکش مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا اے تے سیر و تفریح دے لئی لوک وڈی تعداد وچ آزاد کشمیر دا رُخ کردے نيں۔ انہاں خوبصورت مناظر د‏‏ی وجہ تو‏ں مغل شہنشاہ ظہیر الدین بابر نے کہیا سی کہ کشمیر زمین اُتے جنت ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر وچ 10 ضلعے، 32 تحصیلاں تے 182 یونین کونسلیاں نيں۔ آزاد کشمیر دے میرپور ڈویژن وچ ضلع باغ، ضلع بھمبر، ضلع پونچھ، ضلع پلندری، ضلع کوٹلی، ضلع مظفر آباد، ضلع میرپور، ضلع نیلم، ضلع حویلی تے ضلع ہٹیاں شام‏ل نيں۔

## جغرافیا
آزاد جموں‏ کشمیر دا شمالی حصہ ہمالیا دے نچلے علاقے اُتے محیط اے ۔ بشمول جام گڑھ چوٹی (4،734 میٹر یا 15،531 فٹ)، وادی نیلم وچ سروالی چوٹی (6326 میٹر) ریاست د‏‏ی بلند ترین چوٹی ا‏‏ے ۔ اس علاقے وچ سیال تے گرمیاں وچ بارش ہُندی ا‏‏ے ۔ مظفر آباد تے پٹن پاکستان دے گِلے علاقےآں وچ شام‏ل نيں۔ بوہت‏ے علاقے وچ ، اوسط بارش 1400 ملی میٹر تو‏ں تجاوز کر گئی اے، سب تو‏ں ودھ اوسط بارش مظفر آباد دے نیڑے ہُندی اے (تقریبا 1800 ملی میٹر)۔ گرمیاں دے موسم وچ ، دریائے جہلم تے لیپا وچ مون سون دا سیلاب انتہائی بارشاں تے برف پگھلن د‏‏ی وجہ تو‏ں عام ا‏‏ے۔

## ترقی
ایشیائی ترقیا‏تی بینک د‏‏ی پراجیکٹ رپورٹ دے مطابق بینک نے آزاد کشمیر دے لئی صحت، تعلیم، غذائیت تے سماجی ترقی دے شعبےآں وچ ترقیا‏تی اہداف مقرر کيتے نيں۔ پورے منصوبے اُتے 76 ملین امریک‏‏ی ڈالر لاگت دا تخمینس لایا گیا ا‏‏ے۔ جرمنی، 2006ء تو‏ں 2014ء دے درمیان، AJK ہیلتھ انفراسٹرکچر پروگرام دے لئی 38 ملین ڈالر دا عطیا وی دے چکيا ا‏‏ے۔
thumb|باغ

## انتظامی تقسیم
ریاست انتظامی طور اُتے تن ڈویژناں وچ تقسیم اے جو دس ضلعے وچ تقسیم ا‏‏ے۔

[thumbnail|کوٹلا، [ضلع باغ]]
[thumb|دھیرکوٹ پارک، [ضلع باغ]]

## تعلیم
2004ء وچ آزاد کشمیر وچ شرح خواندگی 62 فیصد سی جو پاکستان دے کسی وی دوسرے علاقے تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ آزاد کشمیر د‏‏ی موجودہ شرح خواندگی 2018ء وچ 76.60٪ ا‏‏ے۔ تے ایہ 2019ء وچ 76.80 فیصد رہیا۔ پ‏ر، پاکستان وچ اوسط 2.9 فیصد دے مقابلے وچ صرف 2.2 فیصد گریجویٹ سن ۔

### یونیورسٹی
ہائر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان (ایچ ای سی) تو‏ں تسلیم شدہ یونیورسٹیاں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھی ا‏‏ے۔

#### کیڈٹ کالج پلندری
* کیڈٹ کالج پلندری اسلام آباد تو‏ں 100 کلومیٹر (62 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

### میڈیکل کالج
پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل (پی ایم ڈی سی) د‏‏ی طرف تو‏ں 2013 تک تسلیم شدہ انڈر گریجویٹ میڈیکل ادارےآں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔
* پونچھ میڈیکل کالج، راولاکوٹ
* آزاد جموں‏ کشمیر میڈیکل کالج، مظفر آباد

#### نجی میڈیکل کالج
* محی الدین اسلامک میڈیکل کالج، میرپور 

[thumb|100px|[آزاد کشمیر دا جھنڈا]]

## مورتاں


File:Toli Pir landscape (6).jpg|ٹولی پیر
File:Bazaar Rawalakot.jpg|راولاکوٹ بازار
Azad kashmir.jpg|نیلم وادی



## ہور دیکھو
* جموں تے کشمیر
* کشمیر
* آزاد کشمیر حکومت دی ویب سائیٹ

## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر
گٹھ:کشمیر
گٹھ:پاکستان
استراخان

استراخان روس دے استراخان اوبلاست دا اک شہر تے انتظامی مرکز (راجگڑھ) اے .

استراخان جنوبی یورپ چ روس دا اک اہم شہر اے ، شہر دریائے وولگا دے کنارے اس دے ڈیلٹا تے واقع اے ۔ شہر دے نیڑے ای دریائے وولگا بحیرہ کیسپیئن چ جا ڈگدا اے ۔ 2004ء دے اندازے دے مطابق شہر دی لوک گنتی 502800 اے ۔

## تریخ

ایہہ شہر خزر (خزاری سلطنت) تے طلائی اردو سلطنتاں دا راجگھر رہیا ۔ امیر تیمور نے اسنوں حملے دے بعد اگ لاکے ساڑ دتا سی ۔ 1459ء توں 1556ء تک ایہہ خانان استراخان (استراخان خانات ) دا راجگڑھ رہیا ۔ اس پرانے شہر دے کھنڈرات تے آثار قدیمہ نویں شہر توں 12 کلومیٹر دور اج وی موجود نیں ۔

جدوں 1556ء چ زار روس ایوان چہارم خوفناک (ایوان گروزنی) نے خانان استرا خان دی ریاست فتح کرلئی تے اسدی جگہ اک جدید قلعہ تعمیر کروائیا ۔ 1569ء چ سلطنت عثمانیہ دیاں فوجاں نے استراخان دا محاصرہ کیتا تاہم پسپائی اختیار کیتی ۔

## جغرافیہ

## اہم تھانواں

 
## آن جان دے ذریعے

## ثقافت تے رہتل

 
## بین القوامی تعلقات
استراخان اینہاں شہراں نال جڑواں شہر اے :

***[[رشت]]**, صوبہ گیلان, ایران
* **[[احمد آباد]]**, گجرات, ہندستان
* **[[آتیراؤ]]**, قازقستان
* **[[بریست]]**, بیلارس
* **[[گرینڈ پوپو]]**, بنین
* **[[لیوبلیانا]]**, سلوینیا

## ایتھے دے اہم لوک

## ہور ویکھو

## باہرلے جوڑ

*استراخان دیاں مورتاں
*Geographical .ru استراخان علاقہ 
*استراخان شہر دیاں سڑکاں دیاں مورتاں
*استراخان دیاں پرانیاں مورتاں 
*استراخان سرشل نیٹ ورک 
*استراخان ویڈنگ پورٹل 

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:روس دا جغرافیہ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:یورپ دیاں سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:تریخی شہر
استوائی گنی

**استوائی گنی** لیندے دکھنی افریقہ دا اک دیس اے۔ استوائی گنی دے اتر وچ کیمرون، دکھن تے چڑدے وچ گیبون اے۔ استوائی گنی دا تھاں 28,050 مربع کلومیٹر / 10,830 مربع میل اے۔ استوائی گنی دی لوک گنتی 1,622,000 اے۔ استوائی گنی دی دیسی ہسپانوی ایے۔ استوائی گنی دا راجگڑھ مالابو اے۔

گٹھ:دیس
اسراع

ولاسٹی دے وچ تبدیلی ویلے دے حساب نال اسراع اکھواندی ے۔ کیونکہ ولاسٹی اک ویکٹر اے واسطے رفتار تے سمت دوناں وچ تبدیلی اسراع ہوندی اے۔
اسلام آباد

**اسلام آباد** پاکستان دا راجگڑھ اے ۔ ایہ پنجاب دی سطح مرتفع پنجاب وچ مارگلا پربت دھارے دے نال واقع اے ۔ ایہدا رقبا 906.50 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے ۔ ایتھے دیکھݨ آلے تھاں فیصل مسیت تے شکرپڑیاں نیں ۔

قائداعظم یونیورسٹی، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی، اسلامی یونیورسٹی تے ہور پڑھائی دے ادارے ایتھے ہوݨ دی وجہ توں ایہ پڑھائی دا گڑھ وی  بݨ گیا اے ۔

## تریخ
پاکستان دے پرانے دارالحکومت کراچی دی جگہ 1958 وچ اک نواں دارالحکومت راولپنڈی دے نال بناوݨ بارے سوچیا گیا تے اک یونانی کمپنی نے ایہدا نقشا بنایا ۔ 

## جغرافیا
اسلام آباد پنجاب دے اتر وچ سطح مرتفع پنجاب چ مارگلا دے لمے پاسے وسایا گیا اے ۔ پنجاب دا پرانا شہر راولپنڈی ایہدے نال ای جنوب ول اے ۔ ایہ پہلے پنجاب دے ضلع راولپنڈی دا اک انگ سی تے فیر ایہنوں وکھرا کرکے پاکستانی سرکار دے تھلے تے پنجاب توں وکھرا کیتا گیا۔ ٹلہ چرونی 1604 میٹر/ 5263 فٹ نال ایہدی سب توں اچی تھاں اے۔ کورنگ نالہ، نالہ لئی، دریاۓ سوآں ضلع اسلام آباد دے نالے نیں جیہڑے مینہ پین تے دریا بن جاندے نیں۔

## بولی
اسلام آباد دے  واسیاں دی بولی پنجابی اے ۔ 

## پارک
اسلام آباد پارکاں دا شہر اے۔ شکرپڑیاں،دامن کوہ، فاطمہ جناح پارک، جانے پشانے پارک نیں۔

## مورت نگری


File:Islamabad-Arrival-40105.JPG
File:Islamabad the beautiful-5.JPG
Image:Logo of lok virsa heritage museum in Islamabad.JPG
Image:Fatima Jinnah Park.JPG
Image:National Art Gallery, Islamabad, Pakistan.jpg
Image:Rawat Fort.JPG
File:Metal-art.JPG
File:Map of Islamabad.JPG
Image:Islamabad di Daat.jpg
Image:Islamabad di Daat-2.jpg
File:Islamabad di Daat-3.jpg
File:Tilla Charouni.JPG
File:Tilla Grani.JPG
File:Nekka Phullai beside Faisal maseet.JPG


## ہور دیکھو
* نیشنل آرٹ گیلری اسلام آباد
* لوک ورثہ اسلام آباد
* اسلام آباد دے پنچھی
* اسلام آباد دے رکھ

## باہرلے جوڑ

*سرکاری ویب سائٹ
* ہوٹل
* سرکاری ویب 
* مشہوریاں 
* سی ڈی اے 
* اسلام آباد 
* ہاوزنگ سوسائٹیز دے نقشے
* سپیس انسٹیٹیوٹ 
* اردو یونیورسٹی

گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:ضلع اسلام آباد
گٹھ:پاکستان دے شہر
اسو

**اسو**، پنجابی کیلنڈر دا ستواں مہینا اے۔ ایہ اَدھ ستمبر توں شروع ہُندا اے۔ اس مہینے توں گرمی دا زور ٹُٹ جاندا اے۔ 

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
اشبیلیہ

**اشبیلیہ** دکھنی سپین دا رہتلی تے بپاری گڑھ اے ، تے اسدا ہسپانوی ناں سویلے اے ۔ ایہہ بہت تریخی اہمیت دا شہر اے ۔ اندلس دی اسلامی سلطنت چ اشبیلیہ اک اہم شہر تے فوجی تے سیاسی گڑھ سی ۔ ایہہ ریاست اشبیلیہ دا راجگھر تے کجھ چر لئی اندلس دا دارالخلافہ وی رہیا۔

* گیرالڈا

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:سپین دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سپین دے آباد تھاں
اشور بنی پال

**اشور بنی پال** ، موجودہ عراق چ واقع ، اشوریہ دا بادشاہ سی ، جس نے مصر ، شام ، فلسطین ، بابل تے جنوب مغربی ایران نوں فتح کیتا سی ۔ 550 قبل مسیح چ مصر اسدے قبضے چوں نکل گئیا ۔ 648ق م چ اسنے بابل دی بغاوت سختی نال کچل دتی اس نے اپنے دور حکومت چ عالی شان مندر تے محل تعمیر کروائے ۔ عالماں تے فاضلاں دا سرپرست سی ۔ اشوریا دے راجگھر نینوا چ اسدی قائم کیتی ہوئی لائبریری (کتب خانہ) اس زمانے داانمول علمی خزانہ سی ۔ اس دے مرن دے بعد بابل دے لوکاں نے 612 ق م چ مدائن تے فارس دے لوکاں دی مدد نال نینوا تے چڑھائی کردتی تے اسدی اٹ نال اٹ بجا دتی ۔شہر دی ساری آبادی نوں موت دے گھاٹ اتار دتا گئیا تے اسدے بعد سلطنت اشوریہ ہمیشہ لئی ختم ، ہوگئی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دے بادشاہ
گٹھ:عراقی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایشیا
اصفہان

اصفہان ایران دا تیجا وڈا شہر تے صوبہ اصفہان دا راجگھر اے ۔ ایہہ ایران دے راجگھر تہران توں 340 کلومیٹر جنوب چ واقع اے ، 2006 دے اندازیاں دے مطابق اصفہان دی آبادی 15 لکھ دے نیڑے اے ۔

اصفہان دا میدان نقش جہاں اقوام متحدہ دے ادارے یونسکو دے عالمی ورثے دی حثیت رکھدا اے ۔ اس دے علاوہ شہر چ 11ویں صدی عیسوی توں 19ویں صدی عیسوی دے دوران دے اسلامی طرز تعمیر دے اعلی نمونے وی موجود نیں ۔

اس شہر دی خوبصورتی دے وجہ توں اسنوں عروج دے زمانے چ " اصفہان نصف جہان" اکھیا جاندا سی ۔

## تریخ

تریخ چ ایہہ شہر اک وقت دنیا دا سب توں ترقی یافتہ تے وڈا شہر رہیا اے 1050ء توں 1722ء دے درمیان اس شہر نے بھرپور ترقی کیتی خصوصا 16ویں صدی عیسوی چ صفوی سلطنت دے دور حکومت چ ایہہ شہر شہرت دیاں بلندیاں تے پہنچ گئیا ۔ ایہہ شہر خوبصورت اسلامی طرز تعمیر ، محلات ، مسیتاں (مسجداں) تے میناراں دی وجہ توں سارے جگ چ مشہور اے ۔ ایتھے پوری دنیا توں ایران دے سارے شہراں توں زیادہ سیاح آندے نیں ۔

## صنعتاں
اصفہان اپنے خوبصورت قالیناں دے حوالے نال وی ساری دنیا چ جانیا جاندا اے ۔ اج کل اصفہان چ قالین بنان دیاں ، کپڑے دی مصنوعات دیاں ، ہتھ نال بنیاں شیواں دیاں تے لوہے دیاں صنعتاں قائم نیں ۔ ایتھے کارخانیاں دی کل تعداد 2 ہزار دے نیڑے اے ۔

گٹھ:تریخی شہر
گٹھ:ایشیا دے ہر
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیائی دیساں دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایران
اقلیدس

اقلیدس اک یونانی ریاضی دان سی جہڑا مصر دے شہر اسکندریہ چ تیجی صدی قبل مسیح چ رہئیا ، اس دے جیون بار ے بوت گھٹ پتا اے ۔ اسدی کتاب "ایلیمنٹس" (عناصر) ریاضی دی تریخ دی مشہور ترین تے سب توں ودھ چر لئی پڑھائی جان آلی کتاب اے ۔

گٹھ:یونانی لوک
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونانی شخصیتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:مصر
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:یونان
الانبار دی لڑائی

**جنگ الانبار** خلافت راشدہ دے کمانڈر خالد بن ولید تے ساسانی سلطنت دے درمیان وچ لڑی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:633ء

گٹھ:۶۳۳ء
گٹھ:بین النہرین د‏‏ی مسلم فتوحات
گٹھ:خالد بن ولید دیاں جنگاں
گٹھ:خلافت راشدہ د‏‏ی شمولیت والیاں لڑائیاں
گٹھ:خلافت راشدہ وچ ۶۳۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں

گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
الاباما

**الاباما** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
**الاباما** پرانی چکوٹا امریکی بولی دا شبد اے۔
البٹراس

**البٹراس** وڈے ناپ دے سمندری پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ دکھنی وڈے سمندر تے اتلے پیسیفک وڈے تے ہوندے نیں تے اتلے اوقیانوس تے ایہ نہیں ہوندے۔ ایدے پر سب پنچھیاں توں لمبے ہوندے نیں۔ ایہ جگ دے سب توں وڈیاں پنچھیاں چوں اک اے۔ ایہ ہوا دے زور نوں سب توں ودھیا ول نال ورتدے نیں۔ البٹراس سکوڈ، مجھیاں تے کرل کھاندے نیں۔ ایہ شکار پانی وچ ڈبکیاں لا کے، پدھر دے اتے رہ کے یا فیر دوجیاں دا چوری کر کے کردے نیں۔

## وکھالہ
البٹراس وڈے ناپ دا سمندری پنچھی اے۔ ایہناں دے لمے تے پتلے پر ہوندے نیں۔ البٹراس دا پر پسار 3.5 میٹر تک ہوندا اے تے ایناں پر پسار کسے ہور پنچھی دا نہیں۔ ایس ٹبر دے سب توں نکی پنچھی دا پر پسار 2 میٹر اے۔ 12 کلو نال ایہ ایس سب توں بھارے اڈنوالے پنچھی نیں۔ چنج وڈی، پینڈی تے اگیوں مڑی ہوندی اے۔ ایہ پیلی گلابی یا ہور کسے تیز رنگ وچ ہوندی اے۔ چنج وچ دو نالیاں ہوندیاں نیں سمندری لون کڈن لئی۔ لتاں نکیاں تے تکڑیاں ہوندیاں نیں۔ ایناں دے پنجیاں وچ جھلیاں ہوندیاں نیں تے ایہ چنگے تارو ہوندے نیں تے اچیاں سمندری چھلاں تے وی ٹھہر سکدے نیں۔

## ونڈاں
*پاندھی البٹراس
*ایمسٹرڈیم البٹراس
*ٹرسٹان البٹراس
*راج البٹراس
*چھل البٹراس
*نکی پوچھلوالا البٹراس
*کالے پیرانوالا البٹراس
*لیاسان البٹراس
*سالون البٹراس
*چٹسرا البٹراس

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنچھی
گٹھ:البٹراس