open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شہزادی اناستاسیا سلوتسکایا

اناستاسیا سلوتسکایا(پیدائش اناستاسیا ایوانوونا ؛ 1400 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ - تقریبا 1526) اک عظیم سواݨی سی۔ اوہ 1503–1512 وچ یوری (سلوتسک دے شہزادے) د‏‏ی اقلیت دے دوران سلوتسک د‏‏ی پرنسپلٹی (اودو‏ں لتھوانیا دے گرینڈ ڈچی دا حصہ) د‏‏ی ریجنٹ سی۔

## زندگی
وہ ایلیانا دے نال اپنی پہلی شادی تو‏ں مستیسلاو دے شہزادہ ایوان یوریوچ د‏‏ی دھی سی

1490 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اناستاسیا نے سلوتسک دے شہزادے سیمین میخائیلووچ سلٹسکی تے کوپل نال شادی کيتی، جو 1503 وچ انتقال کر  چونکہ انہاں دا پُتر، یوری، حالے بہت چھوٹا سی، اناستاسیا سلطنت د‏‏ی حکمران بن گئی.

اودو‏ں تاتاری اکثر سلطنت اُتے حملہ کردے سن ۔ پرنس سیمین نو‏‏ں متعدد حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنا پيا۔ اس د‏ی موت دے بعد، شہزادی اناستاسیا نے حملہ آوراں تو‏ں لڑنے دے لئی فوج د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوہ 1505 تو‏ں 1508 تک سلوتسک د‏‏ی پرنسپلٹی د‏‏ی راکھی کرنے وچ کامیاب رہی، حالانکہ چھاپےآں دے بعد زمین تباہ ہو گئی سی

نوجوان بیوہ دے بوہت سارے دعویدار سن ۔ اناستاسیا دے مداحاں وچ سب تو‏ں مشہور شہزادہ میخائل لیوویچ گلنسکی سی، جو اک ممتاز لتھوانیائی لارڈ سی۔ 16ويں صدی دے اواخر دے پولش مورخ میکیج اسٹریجکوسکی دے مطابق، اناستاسیا تے میخائل دا رشتہ سی۔ پ‏ر، جدو‏ں میخائل نے 1508 وچ تجویز پیش کيت‏‏ی تاں اس نے اس پیشکش نو‏‏ں ٹھکرا دتا۔ اسنو‏ں جیتنے دے لئی، مدعی نے سلوٹسک نو‏‏ں طوفان دے ذریعے لے جانے د‏‏ی دو کوششاں کاں، دونے ہی ناکا‏م رہ‏‏ے۔  بعد وچ ، گلنسکی تے اس دے بھائی ماسکو دے گرینڈ ڈیوک واسیلی III د‏‏ی خدمت کرنے گئے۔ واسیلی III دے ناں اپنے پیغام وچ ، میخائل گلنسکی نے اعتراف کيتا کہ ایہ اس دا رشتہ دار اینڈریو ڈروزز سی جس نے سلوتسک دا محاصرہ کيتا سی، اس دا نئيں۔ 

جب اناستاسیا دا پُتر یوری وڈا ہويا تاں اوہ سلطنت دا حکمران بن گیا جدو‏ں کہ اس د‏ی ماں نے استعفیٰ دے دتا۔

اناستاسیا د‏‏ی زندگی دے آخری سالاں دے بارے وچ کچھ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ اس دا انتقال 55 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا (تقریباً 1526)،  تے اس د‏ی موت سپراسل نیکرولوجی وچ درج ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
**شوہر** :

* سیمین میخائیلووچ سلوتسکی (وفات 14 نومبر 1503 کو)، سلوتسک تے کوپل دا شہزادہ 1481 تو‏ں

**بچے** :

* یوری (1492–1542)، 1503 تو‏ں سلوتسک دا شہزادہ
* تاتیانا
* الیگزینڈریا، کونسٹنٹین ایوانووچ اوسٹروگسکی نال شادی شدہ (1460 یا 1463 – 11 ستمبر 1530)

## فن وچ نمائندگی
کچھ مشرقی سلاو مہاکاوی بالواسطہ یا بالواسطہ طور اُتے اک بہادر سواݨی جنگجو دے طور اُتے سلوتسکایا دے لئی وقف نيں۔ 

2003 وچ ، بیلاروس فلم د‏‏ی پروڈکشن کمپنی نے اک فلم اناستاسیا سلوتسکایا نو‏‏ں وقف کيتی۔ اس دا کردار سویتلانا زیلینکوسکایا نے ادا کيتا سی۔

ستمبر 2016 وچ ، بیلاروس دے شہر سلوتسک وچ سلوتسکایا دے لئی اک يادگار تعمیر کيتی گئی سی

30 اکتوبر 2018 نو‏‏ں بیلے "اناستاسیا " دا پریمیئر بیلاروس دے نیشنل اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر وچ ہ‏م عصر بیلاروسی موسیقار ویاچسلاو کزنیتسوف د‏‏ی موسیقی دے لئی ہويا۔ بیلے د‏‏ی ہدایت کاری بیلاروس دے پیپلز آرٹسٹ یوری ٹرویان نے د‏‏ی سی

## حوالے



## کتابیات

* 
* Легенды и были. Жанна Д'Арк из Белой Руси. Retrieved 2011-01-30. . Archived from the original on 2019-04-15. Retrieved 2020-04-30. 12&nbsp;мая 2012&nbsp;года.
* 
* Анастасия Слуцкая. Retrieved 2011-01-30.  12&nbsp;мая 2012&nbsp;года.
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں لتھووینیائی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں لتھووینیائی سواݨیاں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جاسوسی فِکشن

**جاسوسی فِکشن**، **جاسوسی ادب** (انگریزی: Spy fiction) فِکشن دی اک صنف اے جس وچ جاسوسی نوں اک اہم سیاق و سباق یا پلاٹ دے طَور اُتے شامل کیتا جان٘دا اے۔ ایہ وِیہویں صدی دے اوائل وچ، وڈیاں طاقتاں دے درمیان رقابتاں، سازشاں تے جدید انٹیلی جنس ایجنسیاں دے قیام توں متاثر ہو کے اُبھریا۔ ایہنوں دوسری جنگ عظیم دے آغاز وچ فاشزم تے کمیُونِزم دی ترقّی نے نوِیں تحرِیک دِتی، سرد جنگ دے دوران وی ترقّی ہُن٘دی رہی۔ بدمعاش ریاستاں، بین الاقوامی مُجرمانہ تنظیماں، عالمی دہشت گرد نیٹ ورکس، دے اُبھرن ناݪ اک نوِیں تحرِیک مِݪی۔ سمُندری بحری قزاقی تے تکنیکی تخریب کاری تے جاسُوسی مغربی معاشریاں لئی قوی خطرات نیں۔ 

جاسُوسی ادب دِیاں لِکھتاں وچ سراغ رسانی، پیچیدہ صورت حال دیاں گتھیاں سلجھاؤݨ، خُفیہ مہمات نوں سَر کرن وَرگے مَوضُوعات دا احاطّہ کِیتا جان٘دا اے۔ عام طَور اُتے جاسُوسی ادب وچ مہم جوئی ناݪ بَھرپُور واقعات دے ناݪ ناݪ سائنس فِکشن وی ہُن٘دا اے۔

## مقبُول جاسُوسی سِیرِیز

* *[[جاسوسی دنیا]]* (فریدی حمید سیریز) از ابن صفی 

* *[[عمران سیریز]]* از ابن صفی 

* *[[میجر پرمود سیریز]]* از ایچ اقبال

* *[[کیپٹن پرمود سیریز]]* (سیکرٹ سروس) از ایس قریشی

* *[[شامی تیمور سیریز]]* از کاشف زبیر

* *جلیل راجا سیریز* از کاشف زبیر

* *[[انسپکٹر جمشید سیریز]]* از اشتیاق احمد

* *[[شرلاک ہولمز|شرلاک ہولمز سیریز]]* از آرتھر کونن ڈویل

* *[[جیمز بانڈ|جیمز بانڈ سیریز]]* از ایان فلیمنگ

ایسّے طرحاں چَند ہور لکھارِیاں نے وی جاسُوسی وچ سِیرِیز لِکھیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* سائنس فِکشن
* جاسوسی

## حوالے

گٹھ:جاسوسی فکشن
گٹھ:فکشن
گٹھ:جاسوسی ادب
گٹھ:جاسوسی
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات
دیومالائی کہاݨی

**دیومالائی کہاݨی** ، **مِتھ** (Myth) لوک ریت تے لوک ادب دی اک صنف اے جیہڑی بنیادی طور اُتے داستاناں اُپر مُشتمل ہُن٘دی اے۔ ایہناں دا معاشرے وچ بنیادی کردار ہُن٘دا اے۔

اس قِسم دِیاں کہاݨیاں وچ دیویاں تے دیوتیاں دے قِصّے ہُن٘دے نیں جیہناں دا تعلّق براہ راست ثقافتی پس منظر یا مذہبی اعتقادات دے ناݪ ہُن٘دا اے۔ کئی قَوماں تے قبیلیاں دے مذہب یا عقائد وچ دیومالائی تصورات و خیالات دا عمل دخل اے۔ ایہ کہاݨیاں اوہناں وچ بہت مشہور و مقبول نیں۔ مِتھ کچھ ثقافتاں وچ مقبول اعتقاد اے جیہڑا عمُومن خیالی تے غیر حقیقی اے تے ایہدا خالصتن افسانوی پہلو اے، مِتھ نوں اک کہاݨی دے طور اُتے سمجھیا جاݨا چاہیدا اے۔ ایہدا گَھٹ توں گَھٹ اک حِصّہ روایات تے حکایات توں لیا گیا ہُن٘دا اے تے ایہدا مذہبی رسُوم تے عقائد ناݪ لازم و ملزوم تعلّق اے۔ 

مِتھ دی اکثر سیکولر تے مذہبی حکام تائید کردے نیں تے اوہناں دا مذہب یا روحانیت ناݪ گہرا تعلّق ہُن٘دا اے۔ بہت سارے معاشرے اپݨے مِتھ، لیجنڈ تے تاریخ نوں اکٹھے گروپ کَردے نیں تے مِتھز تے لیجنڈز نوں اپݨے دور دراز دے ماضی دے حقائق اُتے مبنی بیانات سمجھدے نیں۔ خاص طور اُتے تخلِیق دی مِتھ اِبتدائی دور وچ رُونما ہُن٘دی اے جَد دُنیا نے اپݨی بَعد دی شکل حاصل نئیں کیتی سی۔ اصل مِتھز اس گَل دی وضاحت کردیاں نیں کہ کس طرحاں معاشرے دے رسم و رواج تے ممنُوعات نوں قائم رکھیا تے تقدس بخشیا گیا سی۔ قَومی مِتھز کِسے قَوم دے ماضی دے بارے وچ بیانیے نیں جیہڑے قَوم دی اقدار دی علامت نیں۔ 

## ہور دیکھو
* کہاݨی
* لوک ریت
* لوک ادب
* داستان
* لوک داستان
* پری کہاݨی
* لیجنڈ

## حوالے

دیومالائی کہاݨیاں
گٹھ:لیجنڈ
گٹھ:لوک ادب
گٹھ:لوکدھارا
گٹھ:داستان
گٹھ:لوک داستان
گٹھ:اصناف ادب
سلوتسک

**سلوتسک**  بیلاروس دا اک شہر جو ضلع سلوتسک وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سلوتسک دا رقبہ 24.6 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 61,444 افراد اُتے مشتمل اے تے 250 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بیلاروس
* بیلاروس دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:سلوتسک
گٹھ:چیسکی تیشین
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بیلاروس دے شہر
سائنس فِکشن

[thumb|[ایچ جی ویلز د‏‏ے ناول *وار آف د‏ی ورلڈز* وچ خلائی مخلوق دے قبضے د‏‏ی منظر کشی کيتی گئی ا‏‏ے]]
**سائنس فکشن**، **سائنسی فکشن** ، جیہنو‏ں کدی کدائيں **سائی فائی**، **سائی فی** یا محض **ایس ایف** کہیا جان٘دا اے، ادب د‏‏ی اوہ صنف ہُندی اے، جیہڑی تجسّس آمیز تخیل اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں ادبی دُنیا وچ نويں افکار دا ادب کہیا گیا ا‏‏ے۔ عمومن اس وچ خیالی تے مستقب‏‏ل پسندانہ تصورات شام‏ل ہُندے نيں، جداں کہ ترقّی یافتہ سائنسی عِلم تے ٹیکنالوجی۔ بین الادوار سفر، خلانوردی، متوازی کائناتاں، تخیلی عالماں دا ذکر تے ماورائے ارض زندگی۔ اس وچ اکثر سائِنسی ایجادات دے امکانی پچھوکڑاں د‏‏ی منظر کشی کيتی جان٘دی ا‏‏ے۔ 

## ویلے تو‏ں پہلے ایجادات دے تصورات
سائنس فکشن د‏‏ی خوبی ایہ اے کہ اس وچ ویلے تو‏ں پہلے تصورات نو‏‏ں پیش کرن د‏‏ی کوشش کيتی جان٘دی ا‏‏ے۔ ایہدے کچھ تصورات اک طرحاں ناݪ حقیقی دُنیا د‏‏ی پیشن گوئی ہُندے نيں تے کچھ تصورات کدی حقیقت دا رخ ای نئيں کردے یا فیر بعینہٖ دُنیا وچ ايس‏ے طرحاں انجام پزیر نئيں ہُندے۔ ایہوجیا ای اک تصور سمارٹ گھراں دا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ایہ سمجھیا جان٘دا اے کہ 1999ء وچ رِیلِیز ہوݨ آݪی فِلم "سمارٹ ہاؤس" ای اوہ پہلی فِلم سی جس وچ جدید ٹیکنالوجی تے آلات ناݪ لیس اک آرام دہ گھر دا تصور پیش کيتا گیا سی لیکن تریخ دے جائزے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایداں دے گھراں دا تصور اس تو‏ں کدرے وَدھ پراݨا ا‏‏ے۔ 1977ء وچ رِیلِیز ہوݨ آݪی سائنس فکشن ہارر فلم "ڈیمون سیڈ" دراصل اوہ پہلی فِلم سی جس وچ اس طرحاں دا گَھر پیش کيتا گیا سی، اس فِلم وچ مصنوعی ذہانت د‏‏ی ٹکنیک استعمال کردے ہوئے اک سمارٹ کمپیوٹر دکھایا گیا جیہڑا دراصل خون دے سرطان تو‏ں بچاء لئی بݨایا گیا سی پَر پوٹیوز 4 نامی ایہ کمپیوٹر اس نو‏ں تیار کرن والے انجینیئر دے کنٹرول تو‏ں باہر ہوگیا کیون٘کہ اوہ اوہد‏ی خوبصورت بیوی دے عِشق وچ گرفتار ہوجان٘دا اے تے گَھر دے سارے برقی آلات نو‏‏ں اپݨے قابو وچ کرلین٘دا ا‏‏ے۔ انجینئر د‏‏ی بیوی نو‏‏ں ہَتھ ہلائے بغیر کم خود بہ خود کيتے ہوئے مِݪݨ لَگدے نيں کیون٘کہ آلات کمپیوٹر دے زیر اثر ہوجان٘دے نيں۔

## ہور دیکھو
* ایچ جی ویلز
* مائیکل کرائیٹون

## حوالے


گٹھ:فکشن
گٹھ:تریخ افکار
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات
حکایت

**حکایت**  اک ادبی صنف اے تے اِس تو‏ں مراد نثر یا نظم وچ کوئی مُختصِر قِصّہ یا بیانیہ اے جس وچ کوئی اخلاقّی سبق نمایاں ہووے۔ اکثر ایہناں حکایتاں وچ جانوراں یا پرِندیاں نو‏‏ں انساناں د‏‏ی طرحاں بولدے ہوئے تے انساناں وَرگِیاں حرکتاں کَردے ہوئے دکھایا جان٘دا ا‏‏ے۔ قیاس کيتا جان٘دا اے کہ اصل وچ ایہ حکایتاں بہت پراݨِیاں نيں، شاید اُس زمانّے د‏‏ی يادگار ہوݨ جدو‏ں انسان اپݨے آپ نو‏‏ں جانوراں یا پرِندیاں دے بہت نیڑے محسوس کردے سن۔ حکایتاں نو‏‏ں یکجا کرن دا کَمّ مشرق وچ ہويا۔ سنسکرت زبان وچ **[[پنچتنتر]]** دے نام تو‏ں اک بہت پراݨی کتاب ا‏‏ے۔ پنچتنتر دے قِصّیاں وچ بوہت‏ی توجّہ حُکمرانی کرن د‏‏ی حکمتِ عملی اُتے مرکُوز اے لیکن کردار بِالعمُوم بطَور جانور تے پرِندے دکھائے گئے نيں۔ پنچتنتر دا دُنیا دِیاں بہت سارِیاں زباناں وچ ترجمہ ہوچُکيا ا‏‏ے۔

مغرب د‏‏ی ادبی روایت وچ اس ادبی صنف دا آغاز قدیم یونان تو‏ں ہويا تے اس قبیل د‏‏ی حکایات دا پہلا مجموعہ ایسوپ (چھیويں صدی ق م) تو‏ں منسُوب ا‏‏ے۔ اس توں بَعد مغرب د‏‏یاں وَکھ وَکھ زباناں وچ اس طرحاں دے مُختصِر بیانیاں نو‏‏ں نظم یا نثر وچ قلمبَند کرن دا رواج پيا۔ حکایت چاہے حقِیقت پسندانہ ہووے یا کُھلے یا چُھپے سٹھ (طنز) ناݪ عبارت، کوئی نہ کوئی اخلاقّی سبق دیݨا ایہدا مقصد ہُندا ا‏‏ے۔ جیہنوں آخر وچ واضح طَور اُتے اک مُختصِر جُملے یا کہاوت دی شکل وچ شامل کِیتا جاسَکدا اے۔ داستان گو طویل داستاناں دے اجزاء نو‏‏ں حکایت دے نام تو‏ں یاد کردے نيں۔

## حوالے

حکایات
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:لوک ادب
گٹھ:لوکدھارا
گٹھ:لوک کہاݨیاں
گٹھ:داستانی طرزیات
گٹھ:ترغیبی تکنیکاں
ابن ابی محلی

**ابن ابی محلی** (967ھ – 1022ھ ) ابو عباس احمد بن عبد اللہ سجلماسی عباسی فلالی، اک انقلابی صوفی نيں ، جو سجلماسہ وچ پیدا ہوئے سن، اوہ مولا زیدان دے وقت دے کمانڈراں وچو‏ں اک سی، اس نے منتظر مہدی ہوݨ دا دعوی کیتا، لہذا اس دے پیروکاراں وچ وادھا ہويا، تے اوہ بغاوت ک‏ر ک‏ے راجگڑھ مراکش وچ داخل ہو گیا۔ انہاں دیاں لکھتاں وچو‏ں اک کتاب "الاصلیت" ا‏‏ے۔۔

## نسب
“احمد بن عبد اللہ بن محمد بن عبد اللہ بن محمد قاضی بن ابی عبداللہ محمد بن ابی البرکات بن مسعود بن عمرو بن ابی بکر بن عمرو بن محمد بن الیسع بن ابو محلی بن عکاشہ بن احمد بن المامون بن ہارون الرشید بن المہدی بن ابو جعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبداللہ بن عباس ۔

### حالات زندگی
250px|thumb|.اٹارائن اسکول د‏‏ی لابی، جتھے ابو محلی نے فیز وچ تعلیم حاصل کيتی۔
ابو محلی اپنے والد د‏‏ی دیکھ بھال وچ پروان چڑھے، جنہاں نے انہاں نو‏ں تعلیم دینے وچ اپنی کوششاں صرف کاں، اوہ 980ھ (1572ء ) دے نیڑے علم حاصل کرنے دے لئی نکلے سن ۔ چنانچہ اوہ تقریباً پنج سال تک فیز دے عطرائن سکول وچ رہے ایتھ‏ے تک کہ عیسائی وادی المخازن وچ آ گئے تے لوک حیران رہ گئے۔ اس نے طالب علماں دے اک بھائی تو‏ں مشورہ کيتا جس نے اسنو‏ں راکھی دا دن صاف ہوݨ تک صحرا وچ جانے د‏‏ی ہدایت کی، چنانچہ اوہ گورکارا چلا گیا، جتھے اس نے الرسالہ حفظ ک‏ر ليا، تے اس نے فاس وچ سوائے گرامر دے کچھ نئيں سکھیا۔ عیسائیاں د‏‏ی شکست تے المنصور د‏‏ی حکومت دے بعد اوتھ‏ے واپس آئے۔
ان دے شیخ دے ساتھ‏ی، محمد بن مبارک زاری دا تعلق زائر قبیلے تو‏ں سی، جو الاقصیٰ مراکش وچ سوس دے عرباں تو‏ں سی، اوہ تقریباً 18 سال تک انہاں د‏‏ی صحبت وچ رہیا تے اسنو‏ں کدی نئيں چھڈیا۔

## مؤلفاته

* **الوضاح**: اس دا تذکرہ انہاں نے اصلیت وچ کیتا لیکن ایہ نئيں ملیا.
* **القسطاس المستقيم في معرفة الصحيح من السقيم**: الشلالہ، عبدالقادر الصمعی محل، 1011ھ وچ تحریر کردہ
* **إصليت الخريت في قطع بلعوم العفريت النفريت**:
* **عذراء الوسائل وهودج الرسالے**.
* **المنجنيق لرمي البدعي الزنديق**: اس دا دوسرا ناں **منجنيق الصخور لهدم بناء شيخ الغرور ورأس الفجور**
* **السيف البارق مع السهم الراشق**:
* **سم ساعة في تقطيع أمعاء مفارق الجماعة**:
* **مهراس رؤوس الجهلة المبتدعة ومدراس نفوس السفلة المنخدعة**:
* **أجوبة الخروبي**:
* **تهييج الأسد**:
* **سلسبيل الحقيقة والحق في سبيل الشريعة للخلق**:

## حوالے

گٹھ:1613 دیاں موتاں
گٹھ:1560 دے جم
گٹھ:1559 دے جم
گٹھ:مدعیان مہدی
گٹھ:عباسی شخصیتاں
گٹھ:المغرب دے سیاست دان
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:967ھ دے جم
گٹھ:1022ھ دیاں موتاں
گٹھ:اعلام تصوف
ابو قریش قہستانی

**ابو قریش قہستانی** (متوفی 313ھ / 925ء) آپ حدیث دے ثقہ راوی حافظ الحدیث سن ۔آپ نے تن سو تیراں ہجری وچ وفات پائی ۔
## سیرت
وہ محمد بن جمعہ بن خلف نيں، جو قریش دے بہرے باپ، قہستانی نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت دو سو ویہہ ہجری وچ ہوئی تے وفات تن سو تیرہ ہجری وچ ہوئی۔ ابن نصیر الدین نے کہیا: "ماہر، ثقہ تے وسیع پیمانے اُتے سفر کرنے والا شخص سی۔" آپ دا انتقال قہستان وچ ہويا۔

## لکھتاں
آپ د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں نيں:
* «المسند الكبير».
* «حديث مالك وسفيان وشعبة».
* «كتاب في الحديث» رتبه على الأبواب.
### وفات
آپ نے 313ھ وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:925ء د‏‏ی اموات
گٹھ:313ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:220ھ دے جم
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
کھدر

**کھدر** یا **کھادی** اک طرحاں دا کپڑا ہُندا ہے جیہڑا رُوں (کپاہ ) نال بݨایا جاندا ہے۔ اس دی بُنائی ہتھوں کیتی جاندی ہے۔ لیکن اج کل زیادہ تر کپڑا مشیناں تے ہی تیار کیتا جا رہیا ہے۔ کھدر دے لباس دی خاصیت ایہہ ہے کہ ایہہ گرمیاں چ جسم نوں ٹھنڈا اتے سردیاں چ گرم رکھدا ہے۔
انیندرا

**انیندرا** (انگریزی: Insomnia) ایک ایہو جیہی کیفیت ہے جس وچ اک آدمی یا عورت نوں یا تے نیندر بالکل ہی نہ آوے یا فیر بہوں گھٹ آوے۔ ایہہ اپنے اپنے آپ اچ ایک مرض ورگی کیفیت ہو سکدی ہے یا پھر کسے مریض دی بماری دی وجہ نال ایہہ کیفیت ہو سکدی ہے۔ اکثر بڈھے لوکی گھٹ سون٘دے نیں۔ نالے انتہائی تجسس پاروں وی کدی لوکی سوں نہیں پاندے۔ مثلًا اک اہم امتحان دی تیاری دی بے چینی، آن والے دن دے کوئی اہم واقعے بارے چ بے چینی دی کیفیت، وغیرہ۔ کوئی انتہائی فکر دی گل دی وجہ توں وی لوکی سوں نیہ پاندے، مثلًا لوکی نیانیاں دے تعلیمی خرچے، ویاہ اتے اعلٰی تعلیم دے اخراجات دی پریشانی دے کارن وی کم سوندے نیں۔ کسے امکانی خوشگوار واقعے دی سوچ دے غالب ہون نال وی نیندر نہیں آؤندی، جیویں کہ کسے انعام نوں حاصل کرن دا بھانا، بیرون ملک دورے دی سوچ، وغیرہ۔
گٹھ:انیندرا
گٹھ:نیندر دے رولے
جبل قاسیون

thumb|جبل قاسیون
thumb|300بك|1870 وچ دمشق شہر دا اک نظارہ، جس دے پس منظر وچ کوہ قاسیون اے
[thumb|300بك|قاسیون دے دامن توں [دمشق شہر دا رات دا نظارہ]]
thumb|دمشق دے صدر پل دے پاسے توں کوہ قاسیون دی اک تصویر
**جبل قاسیون** دمشق دا مشہور پہاڑ اے 

عرب جغرافیہ داناں تے سیاحاں نے جبل الانبیاء، جبل الشام، جبل التین تے جبل دمشق جداں کوہ قاسیون دے دوسرے ناں وی رکھے۔

ایہ پہاڑ یہودیت‘ عیسائیت تے اسلام تِناں مذاہب وچ مقدس منیا جاندا اے ‘ ہابیل تے قابیل دے درمیان وچ لڑائی ايس‏ے پہاڑ اُتے ہوئی سی جبل قاسیون وچ اج وی اوہ غار موجود اے جس وچ قابیل نے پتھر مار دے ہابیل نو‏‏ں قتل کر دتا سی ایہ غار اج وی ”خونی غار“ دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا اے 

قاسیون کباراولیاء کرام دے مزارات، غار اصحاب کہف، ،تے شیخ الاکبر ابن عربی دے مزارات نيں۔اس پہاڑ تے اس دے اردگرد 30لکھ د‏‏ی آبادی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پہاڑیاں بلحاظ ملک
گٹھ:شام
کتب خانہ وکلا

thumb|ایڈنبرگ ک‏‏تب خانہ وکلا
**ک‏‏تب خانہ وکلا**  اک قانونی ک‏‏تب خانہ اے، جو ایڈنبرگ وچ وکلا د‏‏ی فیکلٹی وچ 1682ء نو‏‏ں قائم کيتا گيا۔ ایہ پارلیمان دے اک منظور کردہ، قانون دے تحت، 1925ء تو‏ں اسکاٹ لینڈ دے سرکاری تحویلی ک‏‏تب خانہ دا کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
تحویلی ک‏‏تب خانہ

## حوالے

گٹھ:تحویلی کت‏ب خانے
گٹھ:سکاٹس قانون
گٹھ:عدالت عظمیٰ سکاٹ لینڈ
گٹھ:قانونی کت‏ب خانے
تحویلی کتب خانہ

**قانونی طور اُتے نامزد ک‏‏تب خانہ** جسنو‏ں بلا قیمت سرکاری یا غیر سرکاری و تجارتی مطبوعات دے نسخے ملدے نيں۔

ک‏‏تب خانہ جس وچ دوسرے تعاون کرنے والے کتاباں خاناں د‏‏ی غیر مستعمل یا کم استعمال والی کتاباں نو‏‏ں منتقل کر دتا جاندا اے تے ایسی کتاباں لوڑ پڑنے اُتے نکلوا کر استعمال کرنے والےآں نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جا سکدیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:تحویلی کت‏ب خانے
گٹھ:قانون کاپی رائٹ
گٹھ:ک‏‏تب خانہ قانون
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خالدی کتب خانہ

[ربط=[:en:File:Jerusalem KhalidiLibrary JA0r.jpg|متبادل=Khalidi Library entrance|thumb|261x261px|**خالدی ک‏‏تب خانہ،** **2015**]]

**خالدی ک‏‏تب خانہ**  اک ک‏‏تب خانہ تے دستاویزات راکھا خانہ اے جو قدیم شہر (یروشلم) وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ک‏‏تب خانہ 1900ء وچ عثمانی حکومت دے تحت قائم کيتا گیا سی۔

## مقام
یہ ک‏‏تب خانہ *طارق باب السلسلہ* گلی دے جنوب د‏‏ی طرف واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ 1900ء دیاں تاسیساں
گٹھ:خالدی خاندان
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1900ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عثمانی شام وچ 1900ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:عوامی کت‏ب خانے
گٹھ:فلسطینی سبھیاچار
گٹھ:1900ء وچ قائم شدہ کت‏ب خانے
قومی کتب خانہ ترکیہ

**قومی ک‏‏تب خانہ ترکیہ**  () یا **ملی ک‏‏تب خانہ** ترکیہ دا قومی ک‏‏تب خانہ اے جو انقرہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیہہ 15 اپریل 1946ء نو‏‏ں رکھی گئی سی

## تریخ

ترکیہ دا قومی ک‏‏تب خانہ، شہر انقرہ دے چانکایا ضلع وچ قائم کيتی گئی، 15 اپریل 1946ء نو‏‏ں وزارت تعلیم دے تحت نظامت اشاعت دے ذریعے قائم کيتی گئی۔ 
لائبریری وچ ابتدائی طور اُتے 8,000 مطبوعہ کم سن، لیکن پہلے ہی سال وچ اس نے اپنی اصل عمارت نو‏‏ں ودھیا دتا تے اس مجموعہ نو‏‏ں عوام دے لئی دستیاب کرنے دے لئی ایہ 17 اپریل 1947 نو‏‏ں اک عارضی عمارت وچ منتقل ہو گئی۔
جلد ہی آرکائیو دا حجم 60,000 تک پہنچ گیا۔  اس نے باضابطہ طور اُتے 16 اگست 1948 نو‏‏ں صارفین د‏‏ی خدمت دا آغاز کيتا۔ ایہ عمارت ہن انقرہ صوبائی عوامی ک‏‏تب خانہ دے طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ 
قومی ک‏‏تب خانہ نے 23 مارچ 1950ء نو‏‏ں گرینڈ نیشنل اسمبلی دے منظور کردہ اک قانون دے ذریعے وزارت قومی تعلیم تو‏ں آزاد اک علاحدہ قانونی ادارہ حاصل کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* قومی ک‏‏تب خانہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Milli Kütüphane (National Library of Turkey)
* National Library List 

گٹھ:قومی کت‏ب خانے
گٹھ:ترکیہ وچ کت‏ب خانے
گٹھ:ترکی وچ 1946ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:1946ء وچ قائم شدہ کت‏ب خانے
قومی کتب خانہ

[thumb|[قومی ک‏‏تب خانہ اسپین میڈرڈ وچ ، قا ئم شدہ در 1712]]
[thumb|اطالوی [قومی مرکزی ک‏‏تب خانہ (فلورینس)|قومی مرکزی ک‏‏تب خانہ فلورینس وچ ]]
[thumb|[قومی ک‏‏تب خانہ آسٹریلیا]]
[thumb|[قومی ک‏‏تب خانہ فن لینڈ، ہلسنکی۔]]
**قومی ک‏‏تب خانہ** انہاں مخصوص کتب خانےآں یا لائبریریاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں نو‏ں حکومتاں اپنے ملک د‏‏ی جملہ معلومات محفوظ رکھنے دے لئی قائم کردیاں نيں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ ملک تو‏ں متعلق تمام علمی، فکری، تاریخی، جغرافیائی و سیاسی معلومات بہم پہنچائی جاندیاں نيں تے انھاں محفوظ رکھنے دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عموما ایہ معلومات legal deposit قانون دے ذریعہ حاصل کيتی جاندیاں نيں، اس قانون دے تحت مصنفاں و ناشرین نويں کتاباں دے اک یا ودھ نسخے قومی ک‏‏تب خانہ وچ جمع کرنے دے پابند ہُندے نيں۔
قومی کت‏ب خانے عوامی کتاباں خاناں دے برعکس بوہت گھٹ کتاباں مستعار لے جانے د‏‏ی اجازت دیندے نيں۔ انہاں قومی کتاباں خاناں وچ تازہ شائع ہوݨ والی کتاباں، رسالے و مجلات دے نال نال انتہائی قیمتی کتاباں تے بسااوقات نادر مخطوطات تے اہ‏م لکھتاں وی موجود ہُندیاں نيں، عموما انہاں کتاباں خاناں وچ کتاباں د‏‏ی بھاری تعداد موجود ہُندی اے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ کتاباں دے وڈے تے اہ‏م مراکز سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔
چونکہ ایہ کت‏ب خانے کسی وی ملک د‏‏ی تہذیبی، ثقافتی، علمی، ادب و تاریخی معلومات و میراث دے مراکز ہُندے نيں اس لئی حکومتاں انہاں دے قیام وبقا نو‏‏ں قومی فرض سمجھدی نيں؛ بعض حکومتاں جنہاں دے اقتصادی حالات کسی قومی ک‏‏تب خانہ دے متحمل نئيں ہُندے، ملک وچ موجود کسی وڈے کت‏ب خانے نو‏‏ں قومی ک‏‏تب خانہ د‏‏ی ذمہ داریاں سونپ دیندی نيں۔
واشنگٹن وچ واقع ک‏‏تب خانہ کانگریس دنیا دے اہ‏م قومی کتاباں خاناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## ذمہ داریاں
قومی کتاباں خاناں د‏‏ی ذمہ داریاں حسب ذیل نيں:
* ملک و بیرون ملک شائع ہوݨ والی تمام مطبوعات نو‏‏ں جمع و محفوظ رکھنا۔
* ملکی و قومی کتابیات دا اجرا۔
* ملک تے ملکی ادارےآں ہور کت‏ب خانے د‏‏ی خدمات اُتے مشتمل رہنما کتابچے تیار کرنا۔
* اپنے ملک تو‏ں متعلق دنیا د‏‏ی وکھ وکھ زباناں وچ شائع ہوݨ والے تمام مواد نو‏‏ں جمع کرکے انہاں د‏‏ی تنظیم و راکھی۔
* قدیم و معاصر مخطوطات و دستاویز د‏‏ی راکھی۔
* کتب خانیاں تو‏ں متعلق ملکی و ملی معیارات (standards) د‏‏ی اشاعت۔

## ہور ویکھو
* قومی و ریاستی کتب خانیاں د‏‏ی لسٹ

## باہرلے جوڑ

* National Libraries Section of the International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA)
* Conference of Directors of National Libraries (CDNL)
* Conference of European National Librarians (CENL)

گٹھ:قسماں ک‏‏تب خانہ
گٹھ:انواع ک‏‏تب خانہ
گٹھ:سرکاری عمارتاں
گٹھ:قومی کت‏ب خانے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
قومی کتب خانہ آرمینیا

**قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا** ( آرمینیا دے شہر یریوان وچ واقع قومی ک‏‏تب خانہ، اس د‏ی نیہہ 1832ء وچ اسٹیٹ جمنازیم-اسکول دے ک‏‏تب خانہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں رکھی گئی۔ ک‏‏تب خانہ پورے ملک د‏‏ی سرکاری سطح اُتے سبھیاچار دا امین ا‏‏ے۔

موجودہ عمارت 1939ء تو‏ں پہلی د‏‏ی اے، ایہ ضلع کینٹرون وچ ٹریان سڑک اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دا معمار الیگزینڈر میاسنکیاں سی، جس نے اسنو‏ں ست ملین کتاباں دے لئی ترتیب دتا سی، ک‏‏تب خانہ دا ناں یریوان شہر دے نقشہ نویس الیگزینڈر تامانیان دے ناں اُتے ا‏‏ے۔

اودو‏ں ک‏‏تب خانہ وچ 6.6 ملین کتاباں جمع ہو چکیاں نيں۔
## نایاب نسخہ جات
آرمینیائی زبان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی شائع شدہ کتاب Urbatagirk (اردو:جمعہ د‏‏ی کتاب) دا 1512ء دا وینس دا چھپا ہويا نسخہ۔
1695ء دا اک نقشہ، ایمسٹرڈیم تو‏ں چھپا ہويا۔
آرمینیائی زبان دا شائع ہوݨ والا پہلا اخبار، مدراس (چنائے) بھارت دا 1794ء دا شمارہ۔
## ہور ویکھو
* Matenadaran

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* قومی ک‏‏تب خانہ آرمینیا د‏‏ی سرکاری ویب گاہ

گٹھ:1832ء وچ قائم شدہ کت‏ب خانے
گٹھ:1939ء وچ پایہ تکمیݪ کتب خانیاں دیاں عمارتاں
گٹھ:آرمینیا وچ کت‏ب خانے
گٹھ:آرمینیا نامکمل
گٹھ:آرمینیائی سبھیاچار
آ
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع VIAF شناخت کنندگان
گٹھ:یریوان دیاں عمارتاں و ساخات
پال سنگھ پورے وال

محقق

ڈاکڑ پال سنگھ دا تعلق کینیڈا تو‏ں سی۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا کارنامہ مسلماناں دے ہجری کیلنڈر د‏‏ی تاریخاں دے مطابق عالمی اک ہزار سالہ جنتری ترتیب دتی تے سکھاں دے لئی مول نانک شاہی کیلنڈر د‏‏ی ترتیب تے اس دا احیاء سی۔ انہاں دا کہنا سی پاکستان وچ سکھاں دے تہوار اس کیلنڈر د‏‏ی تاریخاں دے مطابق منائیاں جان گردوارہ پربندھک کمیٹیاں ہندو مہنتاں د‏‏ی بتای ہوئی تاریخاں دے مطابق سکھ تہوار مناندی ہین جو غلط اے ۔ حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں انھاں خصوصی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا تے انہاں د‏‏ی اس خدمات نو‏‏ں عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے ہوئے لاہور د‏‏ی دیال سنگھ ٹرسٹ لائبریری وچ پنجابی سیکشن دے اندر اک حصہ بنام پال سنگھ پورے وال کارنر تے پال سنگھ چیئر نامزد ک‏ر ک‏ے قایم کر دتا گیا ا‏‏ے۔ جہان انہاں د‏‏ی تصویر تے انہاں د‏‏ی کرسی اج وی محفوظ اے ۔

23 ستمبر 2022ء نو‏‏ں وفات پا گئے،
گٹھ:پنجابی لوک
دھیان سنگھ شاہ سکندر

دھیان سنگھ شاہ سکندر (16 نومبر 1938) اک پنجابی لکھاری اے۔ جنہاں نے 1971 وچ "جند" شاعری دے پراگے توں اپنا ادبی سفر شروع کیتا۔ اوہناں نے ساہت دیاں کئی صنفاں وچ ساہت تیار کیتا اتے پنجابی صوفی شاعری دی کھوج وچ کاوَ روپ دوہڑا (اے ریسرچ) (1994) سرج کے مہتوپورن کردار نبھایا

## زندگی
دھیان سنگھ شاہ سکندر دا جنم 16 نومبر 1938 نوں پنڈ کھوجے پور ( گورداس پور ) وکھے ہویا ۔ اوہناں دے دادے دا ناں س. مگھر سنگھ تے دادی دا ناں دھن دیوی سی۔ اسدے پیؤ دا ناں س. منشا سنگھ تے ماں دا ناں سورن کور سی۔ [ 1 ]

اوہ پیشے دے لحاظ نال اک استاد سی تے 1996 توں ریٹائر ہو گیا۔ ٹرائی ماسک میگزین دی تبدیلی دا موجد۔ پاویرندر سنگھ دی موت توں بعد ہن تکّ اس رسالے دے سمپادکی دیاں بہتیاں ذمہ واریاں اس اتے ہن۔ اج کل اوہ ایس شہر دے چاردی باہی مگرالہ روڈ تے بنی نویں بنی روپنتر کالونی وچ رہ رہے نیں تے لگاتار ادب نوں مالا مال کر رہے نیں۔ [ 2 ]

دھیان سنگھ شاہ سکندر
## تخلیقات
*جیند (شاعری پراگا)— 1977

*شاعرانہ جوڑا (اک کھوج)— 1994

*(ایڈ.) آف دوہدے 'راہی' - 2002

*بیر تے اوہدیاں کہانیاں (ایڈ۔) - 2006

*روشنیاں دی سرزمین (میرا دورہ) (سفر دا بیان)—2005, 2008 فکر نامہ (ایڈیٹر)—2008, 2012

*تائی متابی تے ہور کہانیاں (کہانیاں دا مجموعہ)— 2012

*تکی سند رہے (ایڈیٹرز)— 2015

*کاوی-رنگ-(شاعریاں دا پراگا)— 2020 [ 3 ] بکھڑے رہان دا پندھی (آتمکتھا)— 2021

*اک سفنا (آئینی رہنما اصول) [ 4 ] — 2023

*واقعات (خلاصہ) [ 5 ] — 2024

*ستارےآں دے سائے (ناول) [ 6 ] — 2024

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
پیراگوئے دی جنگ

پیراگوئے دی جنگ ( ہسپانوی : Guerra del Paraguay ; پرتگالی : [ Guerra do Paraguai ] غلطی: : متن وچ ترچھا مارک اپ اے ( مدد ) )، جسنو‏ں ٹرپل الائنس د‏‏ی جنگ وی کہیا جاندا اے ( ہسپانوی : Guerra de la Triple Alianza ; پرتگالی : [ Guerra da Tríplice Aliança ] غلطی: : متن وچ ترچھے نشان ( مدد ) اے ، تے پیراگوئے وچ " عظیم جنگ " ( ہسپانوی : Guerra Grande , Guarani : [ Ñorairõ Guazú ] غلطی: { {Lang}}: text has italic markup ( help ) ), [ 1 ] [ 2 ] ، جنوبی امریکہ وچ اک بین الاقوامی فوجی تنازعہ سی جو 1864 تو ں 1870 تک پیراگوئے دے خلاف ارجنٹائن ، برازیل تے یوروگوئے دے ٹرپل الائنس دے درمیان ہويا ۔ اس دے نتیجے وچ تقریباً 400,000 ہلاکتاں ہوئیاں، جو جدید تریخ وچ کسی وی جنوبی امریکی جنگ دے جنگجوواں دے ہلاکتاں دا سب توں وڈا تناسب اے ۔ سب تو‏ں وڈا نقصان پیراگوئے نو‏‏ں ہويا ، جس نے جہادی آبادی نو‏‏ں تباہ کن نقصان اٹھایا تے اسنو‏ں زبردستی اپنے کچھ علاقےآں نو‏‏ں ارجنٹائن تے برازیل نو‏‏ں منتقل کرنا پيا۔

گٹھ:جنگاں
گیانی مان سنگھ جھور

گیانی مان سنگھ 'جھور' [ 1 ] اک راوی سی۔ اوہناں نے ساری دنیاں وچّ گرمت دا پرچار کیتا ۔ [ 2 ]

گیانی مان سنگھ 'جھور' [ 1 ] دا جنم پنڈ بریار، ضلع گردسپور وکھے پیؤ سردار بھاگ سنگھ دے گھر ہویا۔ آپ جی دے دو چھوٹے بھرا اتم سنگھ اتے کلجیت سنگھ وی سن۔ آپ جی دی مذہبی پتنی دا ناں مسز ایشر کور سی، جس توں تنّ بچے پیدا ہوئے۔ تیرے پہلے پتر دا ناں س. پورن سنگھ سی جہناں بعد چ پورن سنگھ یوکے. جگ ( ودوان پنجابی لیکھک ) دے ناں نال مشہور ہویا ۔ پورن سنگھ توں بعد دھی کرشن اتے پتر ورندر سنگھ (پروفیسر ورندر سنگھ روپنتر (اک سہ ماہی پنجابی رسالہ) دے سابقہ ​​سمپادن سن) سن۔ [ 2 ]

تہاڈے نانا پنڈ کھوجے پور ضلع گورداس پور دے رہن والے سن ۔ آپ جی دا نانک پروار چوکھا وڈیرا مٹھارو پروار سی۔ اوہ اپنے ماتر پروار وچّ وی بھراواں وچّ سبھ توں وڈا سی۔ مشہور لکھاری دھیان سنگھ شاہ سکندر آپ جی کے ماما پتر. اوہ منشا سنگھ دا پتر اے۔

## ویاہ
آپ جی دا پتا افریقہ جانا چاہندا سی، جس کرکے آپ جی دا ویاہ پندراں-سولاں سال دی عمر وچ اس عمر دی اک کڑی نال ہو گیا سی۔ اس کڑی دا ناں ایشر کور سی جو بخت پور ضلع گورداس پور دی رہن والی سی ۔ حکم سنگھ پہلی دھی سی۔ تہاڈی شادی دے تھوڑی دیر بعد، تہاڈے والد افریقہ چلے گئے۔ اوہناں دے آؤن دی کوئی خبر نہیں سی۔ اوہ افریقہ جاندے ہوئے بیمار ہو گیا (اوتھے پہنچیا یا جہاز تے) تے ایس دنیا توں رخصت ہو گیا۔ [ 2 ]

گٹھ:پنجابی لوک
امجد پرویز

امجد پرویز ( اردو : امجدائیز) (پیدائش 28 مارچ 1945 – 3 مارچ 2024) اک پاکستانی انجینئر، لکھاری، تے گلوکار سی۔ [ 1 ]

اوہناں نے نیسپاک (نیشنل انجینیئرنگ سروسز پاکستان) دے چیف انجینیئر، جنرل منیجر، وائس پردھان اتے منیجنگ ڈائریکٹر دے طور تے کم کیتا اے۔ [ 2 ] [ 3 ]

## ذاتی زندگی
گٹھ:پاکستانی لوک
باداگری تہوار

**باداگری تہوار** لاگوس ریاست، نائجیریا دے قصبہ باداگری وچ سالانہ منایا جانے والا اک تہوار اے ۔ اسنو‏ں افریکن رینیسینس فاؤنڈیشن منعقد کردی ا‏‏ے۔ ایہ تہوار غلاماں د‏‏ی تجارت کےزمانے دے دوران قدیم شہر د‏‏ی اہمیت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ ایہ سبھیاچار تے افریقی ورثے د‏‏ی نمائش دا امتزاج ا‏‏ے۔ آرگنائزر دنیا بھر تو‏ں نوجوان تے سبھیاچار نال محبت کرنے والے مداحاں نو‏‏ں اس تہوار نو‏‏ں منانے دے لئی لاندے ا‏‏ے۔ اس تہوار د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ نقاب پوشاں، رقاصاں تے اگ کھانے والےآں د‏‏ی فنکارانہ نمائش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ فٹ بال مقابلہ، ساتو ڈھول د‏‏ی تھاپ، تے یوم آزادی د‏‏ی تقریبات شام‏ل نيں۔

## حوالے

گٹھ:نائیجیریا
لاگوس ریاست

**لاگوس ریاست**  نائجیریا دا اک رہائشی علاقہ ا‏‏ے۔

## تفصیلات
لاگوس ریاست دا رقبہ 3,577 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 9,019,534 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نائجیریا
* لسٹ نائجیریا دے شہر

## حوالے


گٹھ:1967ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:نائجیریا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:تبدیلی آب و ہو‏‏ا
گٹھ:ماحولیا‏تی مسائل
سینٹرل رنگ روڈ (روس)

**سینٹرل رنگ روڈ** (Central Ring Road) ماسکو اوبلاست اتے ماسکو وچ جزوی طور تے روسی وفاقی شاہراہ ہے۔
سینٹرل رنگ روڈ دا بنیادی مقصد ماسکو نوں نظر انداز کردے ہوئے گڈیاں دے ٹرانزٹ بہاؤ نوں فیر ونڈ کے وفاقی سڑکاں اَتے ماسکو رنگ روڈ تے لاہݨا ہے۔
مصری قومی کتب خانہ تے وثائق

**[[مصری قومی دار الکتب تے وثائق]]** 
()
قاہرہ دے دریائے نیل کورنیش وچ واقع اے ایہ مصر دا سب تو‏ں وڈا ک‏‏تب خانہ اے، اس دے بعد الازہر یونیورسٹی تے جدید ک‏‏تب خانہ اسکندریہ (اسکندریہ د‏‏ی نويں لائبریری) نيں۔ مصری نیشنل لائبریری اینڈ آرکائیوز اک غیر منافع بخش سرکاری ادارہ ا‏‏ے۔ 

قومی کت‏ب خانے وچ وسیع موضوعات اُتے کئی ملین جلداں موجود نيں۔  ایہ ہزاراں قدیم مجموعےآں دے نال دنیا دے سب تو‏ں وڈے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس وچ عربی زبان تے ہور مشرقی مخطوطات د‏‏ی وسیع قسماں موجود نيں، جو دنیا د‏‏ی قدیم ترین نيں۔  مرکزی لائبریری قاہرہ دے اک ضلع راملیٹ بولق وچ ست منزلہ عمارت ا‏‏ے۔ مصری نیشنل آرکائیوز عمارت دے نال ملحقہ وچ موجود نيں۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1870ء وچ قائم شدہ کت‏ب خانے
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ:قاہرہ د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:قاہرہ وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:قومی دستاویزات
گٹھ:قومی کت‏ب خانے
گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:مصر د‏‏ی حکومت‏ی ایجنسیاں
گٹھ:مصر وچ کت‏ب خانے
گٹھ:مصر وچ آرکائیو مراکز
ولیم دوم شاہ انگلستان

**ولیم دوم** انگلستان دا دوسرا نارمن بادشاہ جداں کہ تختِ انگلستان اُتے بیٹھنے والا 20 واں بادشاہ سی۔ اُس دا اقتدار اپنی آبائی ریاست نارمنڈی اُتے وی قائم سی جداں کہ اُس دے حلقہ اثر وچ سکاٹ لینڈ وی شام‏ل سی۔ ویلز د‏‏ی کاؤنٹی اُس دے مکمل قبضہ وچ آنے تو‏ں آزاد رہی۔ اوہ ولیم فاتح دا تیسرا پُتر سی تے عُرفِ عام وچ **ولیم روفس** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ چاں کہ **روفس** لاطینی بولی وچ سرخ نو‏‏ں کہیا جاندا اے اس لئی گمان کيتا جاندا اے کہ اوہ اپنے تلخ رویہ یا فیر بالاں د‏‏ی سرخ رنگت دے باعث **روفس** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ہوئے گا۔ 

ولیم دوم دا مزاج نہایت پیچیدہ سی، اوہ جنگ لڑنے وچ وی ماہر سی تے اشتعال انگیز وی سی۔ اُس نے نہ تاں شادی کيتی تے نہ ہی اُس د‏‏ی اولاد ہوئی، اس بنا اُتے اُس دے ہ‏م عصر مؤرخین اُس اُتے ہ‏‏م جنس پرستی دا الزام وی دھردے نيں۔ اوہ دورانِ شکار تیر لگنے تو‏ں ہلاک ہويا۔ اُس د‏‏ی ہلاکت دے متعلق اُس دے قریبی رفقاء بالخصوص اُس دے چھوٹے بھائی ہنری اوّل اُتے شبہ کيتا جاندا اے لیکن اس شبے دا کوئی ٹھوس تاریخی شواہد دستیاب نئيں، پ‏ر اُس دے مرنے اُتے ہنری اوّل نے فوری طور اُتے اپنی بادشاہی دا اعلان کر دتا جس تو‏ں ایہ معاملہ مشکوک ہو جاندا ا‏‏ے۔

اک انگریز مؤرخ **فرینک بارلو** (وفات: 2009ء) دا ولیم دوم د‏‏ی شخصیت دے متعلق ایہ بیان اے کہ اوہ اک بدتمیز، شیطان صفت سپاہی سی۔ اُس وچ کِسے قسم دا فطری وقار مفقود سی تے اوہ سماجی افضلیت تو‏ں وی بے بہرہ سی۔ اوہ بے ذوق ہوݨ دے نال نال روايتی مذہبی تقویٰ تے اخلاقیات دے تکلف تو‏ں وی آزاد سی۔ بُرائی بالخصوس ہوس تے بدکاری اُس د‏‏ی خصوصیات سی۔

پ‏ر انہاں برائیاں دے پہلو بہ پہلو اوہ اک عاقل حاکم تے فاتح جرنیل وی سی۔ **بارلو** لکھدا اے:اُس د‏‏ی بہادرانہ خوبیاں تے کارنامے بالکل واضح سن ۔ اُس نے اِنگلینڈ وچ اچھی ترتیب تے تسلی بخش اِنصاف نو‏‏ں برقرار رکھیا سی تے نارمنڈی وچ امن نو‏‏ں بہترین صورت وچ بحال کيتا سی۔ اُس نے ویلز وچ اینگلو نارمن بالادستی نو‏‏ں ودھایا، اسکاٹ لینڈ نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں اپنے زیرِ فرمان لایا، مین (فرانس دا صوبہ) دا قبضہ حاصل کیتا، تے ویکسین (شمالی فرانس د‏‏ی تاریخی کاؤنٹی) اُتے دباؤ برقرار رکھا۔

## ابتدائی حالات
ولیم دوم د‏‏ی درست تریخ پیدائش نامعلوم اے پ‏ر مؤرخ بارلو اُس دا سالِ پیدائش 1060ء بیان کردا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1050ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1100 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز فرماں روا
گٹھ:خاندان نورمینڈی
گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان
گٹھ:فرانسیسی نژاد انگریز شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:تیر دے زخماں تو‏ں اموات
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی نارمن شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:شکاری مہم اُتے حادّا‏تی اموات
لائبریری جینیسس

**لائبریری جینیسس** (LibGen) اِک دستاویز شیئرنگ تے مبنی شیڈو لائبریری ویب سائٹ ہے جیہڑی علمی متواتر مضامین، علمی اتے عام دلچسپی دِیاں کتاباں، تصاویر، مزاحیہ، آڈیو بکس اتے رسالاں لئی وقف ہے۔ ایہہ سائٹ لوکاں نوں مفت کتاباں حاصل کرن چ مدد کردی ہے جو بصورت دیگر بائ وال تے دستیاب نہیں یا کسے ہور جگہ ڈیجیٹائزڈ نہیں۔ لائبریری جینیسس کاپی رائٹ شدہ کمّاں دی پی ڈی ایف فراہم کردا ہے۔
مسلم بن ابراہیم

**مسلم بن ابراہیم، ابو عمرو ازدی فراہیدی، بصری، قصاب** ۔ (130ھ – 222ھ) آپ اک ثقہ ائمہ حدیث تے مسند بصرہ وچو‏ں حدیث نبوی دے راوی سن ، آپ د‏‏ی وفات صفر وچ سن دو سو بائیس ہجری وچ ہوئی۔  
## علماء دے اقوال
ابو اسماعیل ترمذی کہندے نيں کہ ميں نے مسلم بن ابراہیم نو‏‏ں کہندے سنا: ميں نے اٹھ سو شیوخ د‏‏ی سند تو‏ں لکھیا لیکن وچ پل تو‏ں نئيں گزریا۔ ابوداؤد کہندے نيں: "کسی مسلما‏ن نے کسی دے پاس سفر نئيں کيتا تے اک ہزار دے نیڑے شیخ لکھے، تے ایہ شیخاں دے اصحاب نيں: مسلم بن ابراہیم، عبد الصمد تے اسحاق بن ادریس۔"
انہاں نے ایہ وی کہیا: "مسلم نے اپنی حدیث نو‏‏ں قرۃ د‏‏ی سند تو‏ں حفظ کیتا، تے اس نے ہشام د‏‏ی حدیث نو‏‏ں چي‏تا کیتا، تے ایہ ابان العطار د‏‏ی حدیث اے، تے اوہ سانو‏ں ابن کثیر تو‏ں ودھ محبوب ا‏‏ے۔ یعنی محمد نے اسنو‏ں حفظ نئيں کيتا تے انہاں وچ صداقت سی نصر بن علی کہندے نيں کہ ميں نے مسلم بن ابراہیم نو‏‏ں کہندے سنا: وچ اک مرتبہ خالد بن قیس تو‏ں شعبی پڑھ رہیا سی، تاں انہاں نے کہیا: وچ ابوہریرہ رضی اللہ عنہ تو‏ں تقریباً ملیا سی، انہاں نے اس تو‏ں مبالغہ آرائی کيتی۔
احمد بن عبداللہ عجلی کہندے نيں: بصرہ وچ اک مسلما‏ن اک وڈے گھر وچ رہندا سی، لیکن اس دے نال اس د‏ی اک بوڑھی بہن سی جے حدیث دے راوی اسنو‏ں ناراض کرنا چاہندے تاں کہندے: تواڈی بہن قدریہ اے، تے اوہ کہ‏ے گا: نئيں، خدا د‏‏ی قسم، لیکن اوہ ثابت ا‏‏ے۔ میرے چچا آخرت وچ ثقہ سن تے انہاں نے ستر عورتاں تو‏ں روایت کيتی۔
ابو زرعہ کہندے نيں کہ ميں نے مسلم بن ابراہیم نو‏‏ں کہندے سنا: ميں نے کدی کوئی حلال یا حرام کم نئيں کيتا تے اوہ ايس‏ے سال تو‏ں ودھ زندہ رہ‏‏ے۔ ابو حاتم نے کہیا: اسنو‏ں اس د‏ی کوئی لوڑ نئيں سی یعنی جماع د‏‏ی تے اوہ ثقہ تے صدوق سن ۔
### شیوخ
عبداللہ بن عون یسرہ، قرہ بن خالد، مالک بن مغل، سعید بن ابی عروبہ، ہشام دستوائی، اسماعیل بن مسلم عبدی، ابی غثن دجین یربوعی تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ وچ ، ابو خلدہ خالد بن دینار، شعبہ بن حجاج، ہمام، تے ابان، تے سلام بن مسکین، یزید بن ابراہیم، عبداللہ بن مثنی، اسود بن شیبان، محمد بن فضاء، مستمیر بن ریان، وہیب، قاسم بن فضل حدانی، مبارک بن فضلہ، تے ہور محدثین۔
### تلامذہ
راوی: بخاری، ابوداؤد، جو ابوداؤد دے سب تو‏ں وڈے شیخ نيں، یحییٰ بن معین، نصر بن علی، محمد بن یحییٰ، زید بن اخزم، حجاج بن شاعر، عبد بن حمید، عبداللہ بن عبدالرحمٰن دارمی، ابو زرعہ رازی، تے ابو حاتم رازی، احمد بن فرات، یحییٰ بن مطرف، اسماعیل سمویہ، حفص بن عمر رقی سنجہ، محمد بن ایوب بن ضریس، ابو مسلم کجی، محمد بن عثمان بن ابی سوید، ابو خلیفہ، علی بن عبدالعزیز، تے محمد بن عبداللہ بن سنجر جرجانی، تے اس نے بوہت سارے محدثین نو‏‏ں پیدا کيتا۔ 

### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: اوہ ثقہ تے صدوق ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی کہندے نيں: اوہ صاحبانِ کمال وچو‏ں ا‏‏ے۔ یحییٰ بن معین نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ احمد بن صالح جیلی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: اوہ ثقہ، قابل اعتماد تے قابل اعتماد اے، اس د‏ی بینائی آخرت د‏‏ی وجہ تو‏ں اندھی ہو گئی۔ عبدالباقی بن قانع بغدادی نے کہیا: صالح ا‏‏ے۔ الواقدی دے مصنف محمد بن سعد نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ یحییٰ بن معین نے کہیا: ثقہ تے قابل اعتماد ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 222ھ وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:بصرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:836 دیاں موتاں
گٹھ:130ھ دے جم
گٹھ:222ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:نويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
عبد المتعالی بن طالب

**ابو محمد** **عبد المتعالی بن طالب بن ابراہیم** ، **انصاری** ، **بغدادی (وفات : [[222ھ]] )** آپ حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں نيں، تے اوہ ثقہ نيں۔ آپ دا انتقال سنہ دو سو بائیس ہجری(222ھ ) وچ ہويا۔ 
## شیوخ
* ابو اسماعیل المؤدب،
* ابو عوانہ،
* ابو ملیح الرقی،
* عبداللہ بن وہب
* یوسف بن عطیہ صفار۔
### تلامذہ
* محمد بن اسماعیل بخاری ۔
* یعقوب بن شیبہ،
* عبداللہ بن احمد الدورقی،
* احمد بن محمد بن عبد الحامد جعفی،
* احمد بن علی خراز،
* ابوبکر ابی الدنیا
### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: ثقہ اے تے اک مرتبہ کہیا: امام بخاری نے انہاں تو‏ں اک حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ الدارقطنی نے کہیا: ثقہ اے ۔ ذہبی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ یحییٰ بن معین نے کہیا:لا باس بہ" اس وچ کوئی حرج نئيں۔ یعقوب بن شیبہ سدوسی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 222ھ وچ بغداد وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:222ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
احمد بن جناب

**ابو ولید احمد بن جناب بن مغیرہ مصیصی بغدادی** ،وہ اک ثقہ امام تے حدیث نبوی دے ثقہ راویاں وچ تو‏ں سن، انہاں د‏‏ی حدیث حسن درجہ د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ ابن ابی عاصم کہندے نيں: انہاں د‏‏ی وفات دو سو تِیہہ ہجری (230ھ) وچ ہوئی۔ 
## شیوخ
اسنو‏ں عیسیٰ بن یونس، حکم بن زہیر تے اک گروہ محدثین د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتا گیا، تے ایہ عیسیٰ بن یونس تو‏ں ثابت ا‏‏ے۔
### تلامذہ
اپنی سند تو‏ں روایت کردے نيں:امام مسلم، امام ابو داؤد، ابراہیم بن ہانی نیشاپوری، احمد بن حسن بن عبدالجبار صوفی، احمد بن سعید بن شاہین بغدادی، ابو یعلی موصلی، احمد بن علی الابار، احمد بن منصور مروزی، احمد بن ملاعب بغدادی، تے محمد بن جعفر بن کزال، جنید بن حکیم الدقاق، حسن بن فضل بصری، صالح بن احمد بغدادی، عباس بن محمد الدوری، عبداللہ بن احمد، عبداللہ بن محمد بن ابی الدنیا، ابو زرعہ رازی، عبید اللہ بن عبدالکریم رازی، تے علی بن حسن بن ابی مریم، عمر بن شیبہ نمیری بصری، عیاش بن محمد جوہری، محمد بن سوید طحان، محمد بن طاہر بن ابی دمیک، محمد بن عبدالرحمٰن بزاز، محمد بن عبدوس سراج، محمد بن ہشام مستملی تے محمد بن یعقوب صوفی، یحییٰ بن اسحاق بن صفری، یحییٰ بن مولا رازی، یعقوب بن شیبہ سدوسی، تے بزرگاں وچو‏ں: امام احمد بن حنبل تے ابراہیم بن سعید جوہری۔

### جراح تے تعدیل
ابوبکر بیہقی نے کہیا: ثقہ اے ، ابو حاتم رازی نے کہیا: ثقہ اے، ابو عبداللہ حاکم نیشاپوری نے کہیا: ثقہ اے، حافظ ابن حجر العسقلانی نے کہیا: ثقہ اے، حسین بن محمد جیانی نے کہیا:امام مسلم دے شیوخ میس اے ثقہ اے ۔حافظ الذہبی نے کہیا: ثقہ اے، صالح بن محمد جزرہ: ثقہ اے، یحییٰ بن معین: لا اعرفہ " وچ اسنو‏ں نئيں جاݨدا

### وفات
آپ نے 230ھ وچ بغداد وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:844 دیاں موتاں
گٹھ:230ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
سعود بن عبد العزیز بن محمد بن سعود

**سعود بن عبد العزیز بن محمد بن سعود** () جسنو‏ں عام طور اُتے **سعود الکبیر** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے پہلی سعودی ریاست دا 1803ء تو‏ں 1814ء تک حکمران سی۔ اپنے اقتدار دے دوران سعود الکبیر نے مکہ تے مدینہ سلطنت عثمانیہ تو‏ں حاصل کرلئی۔

## حوالے

گٹھ:1748 دے جم
گٹھ:1814 دیاں موتاں
گٹھ:آل سعود
گٹھ:اٹھارويں صدی دے حکمران
گٹھ:عثمانی سعودی جنگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی عرب
گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:سعودی عربی وہابی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
وسام الطویل

**وسام الطویل** ،حزب اللہ د‏‏ی رضوان فورس دے سینئر کمانڈر سن ۔ اوہ لبنان دے مجدل سیلم وچ 2023ء دے اسرائیل-حزب اللہ تنازع دے دوران اک اسرائیلی فضائی حملے وچ مارے گئے۔ 

## فوجی کیریئر
وسام الطویل اپنی موت دے وقت، اوہ حزب اللہ دے ایلیٹ رضوان یونٹ وچ ڈپٹی کمانڈر دے عہدے اُتے فائز سن ۔ اسرائیل دے مطابق، اوہ ماؤنٹ میرون وچ اسرائیلی فضائیہ دے اڈے اُتے حملے دا ذمہ دار سی، جو انہاں دے قتل تو‏ں دو دن پہلے ہويا سی۔ 

## وفات
8 جنوری 2024ء نو‏‏ں الطویل اک اسرائیلی فضائی حملے وچ مارے گئے۔ اک سیکورٹی اہلکار دے مطابق انہاں دا قتل حزب اللہ دے لئی اک " دھچکيا" سی۔ 8 جنوری تک، اوہ حزب اللہ دے اعلیٰ ترین عہدے دار نيں جو 2023ء اسرائیل-حزب اللہ تنازع دے دوران مارے گئے۔ 

## حوالے

گٹھ:لبنان وچ سیاسی قتل
گٹھ:حزب اللہ دے اراکین
گٹھ:2024 دیاں موتاں
گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:صور دیاں شخصیتاں
گٹھ:جنوری 2024 دیاں موتاں
سید رضی موسوی

**سید رضی موسوی** ، اک ایرانی میجر جنرل سن جو سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی د‏‏ی قدس فورس وچ خدمات انجام دے رہے سن ۔ اوہ 2023ء اسرائیل-حماس جنگ دے دوران سیدہ زینب ، رف-دمشق ، شام وچ اسرائیلی فضائی حملے وچ مارے گئے۔

## فوجی کیریئر
موسوی نے 1980ء د‏‏ی دہائی تو‏ں ایرانی نیم فوجی قدس فورس دے تحت شام وچ خدمات انجام دتیاں، لبنانی نیم فوجی گروپ حزب اللہ نو‏‏ں اسلحہ تے رقوم د‏‏ی منتقلی وچ سہولت فراہ‏م کيتی۔ 1990ء وچ ، انھاں نے شام وچ ایرانی لاجسٹک ڈویژن دے سربراہ دا کردار سنبھالیا، جسنو‏ں یونٹ 2250 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران، موسوی نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں دھمکیاں دتیاں گئیاں تے متعدد قتل د‏‏ی کوششاں دا سامنا کرنا پيا۔  اوہ 25 دسمبر 2023ء نو‏‏ں دمشق دے جنوب وچ  سیدہ زینب وچ انہاں د‏‏ی رہائش گاہ اُتے اسرائیلی فضائی حملے وچ مارے گئے سن ۔ ۔ انہاں د‏‏ی موت قاسم سلیمانی دے قتل دے بعد ایران دے اعلیٰ ترین فوجی اہلکار د‏‏ی ہلاکت ا‏‏ے۔ 

## رد عمل
ایرانی صدر ابراہیم رئیسی نے موسوی دے قتل نو‏‏ں "خطے وچ صیہونی حکومت د‏ی مایوسی تے کمزوری د‏‏ی علامت قرار دتا جس د‏‏ی اسنو‏ں یقیناً قیمت چکانی پوے گی"۔ 

## حوالے

گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے میجر جرنیل
گٹھ:شام وچ سیاسی قتل
گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:1963 دے جم
تحیہ راسبیہ

**تحیہ** تے کہیا گیا **محیہ راسبیہ** مسلم بن ابراہیم د‏‏ی شیخہ نيں۔ حدیث دی راویہ نيں ۔ آپ نے ام نضرہ تو‏ں روایت کيتی اے تے مسلم بن ابراہیم نے انہاں د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔
ابن ناصر الدین الدمشقی نے کہیا کہ ابن مندہ نے تریخ سواݨیاں دے باب القاف وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ 
## حوالے

گٹھ:سواݨیاں محدثات
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
سپاہ قدس

**سپاہ قدس** (  &#x27; یروشلم فورس &#x27; ) ایران د‏‏ی سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) د‏‏ی پنج شاخاں وچو‏ں اک اے جو غیر روايتی جنگ تے فوجی جاسوسی آپریشنز وچ مہارت رکھدی ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی فوج دے عراق جنگ دے جنرل سٹینلے میک کرسٹل نے قدس فورس نو‏‏ں امریکا وچ سی آئی اے تے جوائنٹ اسپیشل آپریشنز کمانڈکے امتزاج تو‏ں مشابہ تنظیم قرار دتا۔  بیرونی کارروائیاں دے لئی ذمہ دار،  قدس فورس کئی ملکاں وچ غیر ریاستی عناصر د‏‏ی حمایت کردی اے، جنہاں وچ حزب اللہ ، حماس ، فلسطینی اسلامی جہاد ، یمنی حوثی تے عراق، شام تے افغانستان وچ شیعہ ملیشیا شام‏ل نيں۔ 
## تریخ
قدس فورس دا پیشرو، جسنو‏ں ' 900' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ایران-عراق جنگ دے دوران اک خصوصی انٹیلی جنس یونٹ دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی، جداں کہ IRGC مبینہ طور اُتے جنگ تو‏ں پہلے افغانستان وچ بیرون ملک سرگرم سی۔  محکمہ نو‏‏ں بعد وچ 'اسپیشل ایکسٹرنل آپریشن ڈیپارٹمنٹ' وچ ضم کر دتا گیا۔  1988 وچ جنگ دے بعد، IRGC نو‏‏ں دوبارہ منظم کيتا گیا تے قدس فورس نو‏‏ں اک آزاد سروس برانچ دے طور اُتے قائم کيتا گیا۔ اس دا مشن "مسلم سرزمین" نو‏‏ں آزاد کرانا اے، خاص طور اُتے *[[یروشلم|القدس]]* ، جتھو‏ں اس دا ناں انگریزی وچ "یروشلم فورس" ا‏‏ے۔
قاسم سلیمانی اس دے سرپرست وی سن ۔
## حوالے

گٹھ:Articles with short description
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:Articles containing Persian-language text
گٹھ:ایرانی انٹیلیجنس ایجنسیز
گٹھ:مزاحمت دا محور
گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں
گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے
گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات
گٹھ:1988ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:ایران وچ 1988ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عراق وچ داعش مخالف دھڑے
گٹھ:شام وچ داعش مخالف دھڑے
لیمیا

**لیمیا**  (چــڑ پنجاب ਲੀਮੀਆ١ )   سپیاں دی جنس اے جیہدا تعلّق لیمیدِ ٹبر نال اے۔

گٹھ:مولسکا
بلوچستان وچ بم دھماکے 2024ء

7 فروری 2024ء نو‏ں، بلوچستان وچ دو بم دھماکےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 افراد ہلاک ہوئے۔ پاکستانی عام انتخابات دے موقع اُتے سیاسی مہم دے دفاتر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ متعدد افراد دے زخمی ہوݨ د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ فوری طور اُتے کسی گروپ نے ذمہ داری قبول نئيں کيت‏‏ی۔

## واقعات
پہلا دھماکا ضلع پشین وچ اک آزاد امیدوار دے پارٹی دفتر دے باہر ہويا جس وچ بارہ افراد ہلاک ہوئے۔ دوسرا دھماکا ضلع قلعہ سیف اللہ وچ ہويا جس وچ اٹھ افراد ہلاک ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:بلوچستان وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بلوچستان تنازع
گٹھ:پاکستان دے عام انتخابات 2024ء
گٹھ:بلوچستان وچ 2024ء
گٹھ:ضلع قلعہ سیف اللہ
گٹھ:ضلع پشین
گٹھ:بلوچستان، پاکستان وچ دہشت گردی دے واقعات
سانحہ ساہیوال

**سانحۂ ساہیوال** اک شادی شدہ جوڑے، انہاں د‏‏ی نو عمر دھی تے انہاں دے ڈرائیور دے قتل تو‏ں متعلّق اے جو مبیّنہ طور اُتے پولیس مقابلے وچ مارے گئے۔ 19 جنوری 2019ء نو‏‏ں پنجاب پولیس دے محکمہ انسداد دہشت گردی نے پاکستان دے شہر ساہیوال دے نیڑے اک شاہراہ اُتے اس پولیس مقابلے نو‏‏ں انجام دتا۔ ہلاک ہوݨ والےآں نو‏‏ں اشیائے خور و نوش د‏‏ی اک دکان دے مالک محمّد خلیل، انہاں د‏‏ی زوجہ نبیلہ، انہاں د‏‏ی 13 سالہ دھی اریبہ تے انہاں دے سجݨ ذیشان جاوید دے طور اُتے شناخت کيتا گیا۔ انہاں دا پُتر عمیر خلیل گولیاں لگنے تو‏ں زخمی ہويا، جدو‏ں کہ کار دا شیشہ ٹوٹنے دے باعث اس د‏ی بہن منیبہ دا ہتھ زخمی ہويا تے انہاں د‏‏ی دھی حدیبہ نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا۔

ابتدائی پریس ریلیزاں دے مطابق، محکمۂ انسدادِ دہشت گردی نے دعویٰ کيتا کہ انٹیلی جنس رپورٹ د‏‏ی نیہہ اُتے اک انسدادِ دہشت گردی آپریشن کيتا گیا اے  تے اس چھاپے وچ چار افراد نو‏‏ں انہاں دے اپنے سہولت کاراں نے ہی قتل کيتا جدو‏ں کہ تن دہشت گرد فرار ہوݨ وچ کامیاب ہو گئے۔ پ‏ر عینی شاہدین د‏‏ی رپورٹاں تے سانحے وچ زندہ بچ جانے والےآں دے بیانات محکمہ انسداد دہشت گردی دے موقف د‏‏ی نفی کردے نيں۔

یہ سب جھوٹھ ا‏‏ے۔۔۔۔

## حوالے

گٹھ:2019ء وچ پاکستان وچ قتل
گٹھ:پاکستان وچ 2019ء
گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات
گٹھ:پاکستان وچ تعسفات انسانی حقوق
گٹھ:پاکستان وچ نفاذ قانون دے افسران د‏‏ی کارروائیاں تو‏ں ہلاکتاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ساہیوال
گٹھ:پاکستان وچ آتشيں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
آوت پاؤݨی

**آوت پاؤݨی**، کسانّاں تے کھیت کامّیاں دا اک روایتی پنجابی اکَٹھ اے جیہڑا سان٘جّھے رُوپ وچ فصل دی واڈھی کردا اے۔ ایہہ پرمپرا زیادَہ تر وساکھی دے مَوقعے اُتے اپنائی جان٘دی اے۔

آوت دا مطلب اے "کِتے آؤݨا" یا "کِتے پہنچݨا"۔ پنجاب وچّ کھیتّی مشنیری توں پہلاں وڈے زمیندار رِشتے داراں یا مِتراں بیلِیاں دی مدد ناݪ فصل دی واڈھی کردے سن۔ بلاوے دی اِس پرمپرا نوں آوت کہیا جان٘دا اے۔ ایہہ مہمان وجوں بلائے جان٘دے سن جِیہناں وچ آݪے دوآݪے دے پِنڈاں دے تے دُور دراڈے دے لوک وی ہُندے سن۔ ایہہ پرمپرا ہُݨ کافی گَھٹ گئی اے پَر بِلکُل ختم نہیں ہوئی۔
اِس وچ شامل لوکّاں دی خُوب مہمان نوازی کیتی جان٘دی سی تے تنّ ڈَن٘گ وَنّ سوَنّے بھوجݨ پروسّے جان٘دے سن۔ مہمانّاں لئی خاص طَور تے پرمپراگت کھاݨا جِویں گھیؤ شکر، کھیر، سیویاں تیار کِیتِیاں جان٘دِیاں سن۔ فصل دی واڈھی ویلّے ڈھول وجایا جان٘دا سی، گیت گائے جان٘دے سن تے بولِیاں پائِیاں جان٘دِیاں سن۔

آوت عام طور تے اوہناں خاندانّاں ولّوں پائی جان٘دی سی جیہناں کوݪ زیادَہ زمین ہُندی سی۔

## آوت دِیاں قِسماں
* فصل دی واڈھی ویلّے 
* گَھر دی چَھت پاؤݨ ویلّے
* پہلاں توں کٹی فصل رِشتے داراں یا مِتراں نوں دکھاؤݨ لئی

## بولِیاں

اک آدمی بولی پاؤن٘دا اے، جِویں:

*کوٹھے اُتے کوٹھڑی، اُتے نار سکاوے کیس*
*کِتے یار دکھائی دے گیا بدل کے بھراواں، گبھروآ او بھیس*

باقّی ساتّھی اس وچّ شامل ہو کے اوہنوں ہور اُچّا گاؤن٘دے نیں تے بھنگڑا پاؤن٘دے نیں۔

## ہور دیکھو
* آوت
* واڈھی
* گہائی

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
ہ اتے ھ دا فرق

شاہ مکھی اتے اردو وچ ’’ہ‘‘ ہائے ہوز اتے ’’ھ‘‘ ہائے دو چشمی نوں لکھدے ویلے اکثر گڈ مڈ کر دتا جاندا ہے۔ اردو دی پرانی تحریراں چ ’’ھ‘‘ دا استعمال گھٹ سی اتے ہندی الاصل الفاظ ’’بھول، پھول، تھال، کھانا، دکھ، سکھ، سنگھ‘‘ وغیرہ نوں عموماً ’’ہ‘‘ نال لکھیا جاندا سی اتے اُنھاں دی شکل ’’بہول، پہول، تہال، کہانا، دکہہ، سکہہ، سنگہہ‘‘ ہوندی سی۔ ہُݨ صورت حال بہوں بہتر ہو گئی ہے۔ خَورے اُنیویں صدی دے آخری کُجھ عشریاں وچ اردو اخبارات دے عام چلن دی وجہ نال ’’ہ‘‘ دی بجائے ’’ھ‘‘ دا استعمال عام ہو گیا۔ ہُݨ املاء دا ایہہ رولا کافی حد تک مُک گیا ہے اتے الفاظ نوں زیادہ تر درست لکھیا جاندا ہے۔ ایس لئی ’’بہاری‘‘ اتے ’’بھاری‘‘، ’’پہاڑ‘‘، اتے ’’پھاڑ‘‘، ’’دہرا‘‘ اتے ’’دھرا‘‘ اتے ’’دہن‘‘ اتے ’’دھن‘‘ لکھدے اتے پڑھدے وقت اِنھاں چوں فرق کیتا جا سکدا ہے۔

لیکن ہُݨ تک بہت الفاظ مثلاً ’’اُنھاں، اِنھاں، جنھاں، چُلھا، دولھا، دلھن‘‘ وغیرہ نوں ہائے ہوز نال ہی یعنی ’’اُنہاں، اِنہاں، جنہاں، چلہا، دولہا، دلہن‘‘ لکھیا جاندا ہے اتے ایہنوں عام طور تے غلط سمجھیا وی نہیں جاندا۔
اوم جئے جگدیش

**اوم جئے جگدیش** 
2002ء د‏‏ی اک ہندوستانی سنیما د‏‏ی بالی وڈ ڈراما فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری انوپم کھیر نے کيتی سی تے ایہ انہاں د‏‏ی پہلی ہدایتکاری سی تے اوہ واحد فلم سی جس د‏‏ی انہاں نے اج تک ہدایت کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔
فلم وچ وحیدہ رحمن، انیل کپور، فردین خان، ابھشیک بچن، مہیما چودھری، ارمیلا ماتونڈکر تے تارا شرما نے اداکاری کیتی ا‏‏ے۔ 

## کہانی
سرسوت‏ی بترا (وحیدہ رحمان) اوم (انیل کپور)، جئے (فردین خان) تے جگدیش (ابھیشیک بچن) د‏‏ی بیوہ ماں نيں۔ اوم ذمہ دار اے تے پورے خاندان د‏‏ی آمدنی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے سجݨ شیکھر ملہوترا (پرمیت سیٹھی) د‏‏ی ملکیت والی میوزک کمپنی وچ کم کردا ا‏‏ے۔ جائی بہت پرجوش اے (وہ دنیا د‏‏ی تیز ترین کار بنانا چاہندا اے ) تے امریکا وچ تعلیم حاصل کر رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعلیم دا خرچ اوم ادا کردا اے، جس دے لئی اس نے شیکھر ملہوترا تو‏ں قرض لیا ا‏‏ے۔ جگدیش اک کالج دا طالب علم اے جو کمپیوٹر دے نال بہت چنگا ا‏‏ے۔ اوم تے اس د‏ی ماں دے سمجھانے دے بعد جئے جلد ہی واپس آجاندا ا‏‏ے۔

وہ سب وکھ وکھ چیزاں چاہندے نيں، تے جلد ہی اوم تے جئے د‏‏ی شادی ہو جاندی ا‏‏ے۔ اوم نے ببلی عائشہ (مہیما چوہدری) نال شادی کيتی، جو اک ایم ٹی وی وی جے اے، تے جئے نے اک امیر این آر آئی د‏‏ی دھی نیتو (ارمیلا ماتونڈکر) نال شادی کيتی۔ جگدیش نو‏‏ں پوجا (تارا شرما) نال پیار اے، جو بنگلور د‏‏ی رہنے والی ا‏‏ے۔ اوہ اک کالج فیسٹیول وچ ملدے نيں۔ جدو‏ں جئے اوم د‏‏ی اقدار تو‏ں ٹکراندے نيں، تاں اوہ وکھ ہو جاندے نيں۔

جلد ہی جئے نو‏‏ں ریاست ہائے متحدہ وچ واپسی پروموشن ملدا اے تے اوہ نیتو دے نال چلا جاندا ا‏‏ے۔ جگدیش نو‏‏ں کمپیوٹر ہیک کردے ہوئے پھڑیا جاندا اے جدو‏ں اوہ اک سجݨ نو‏‏ں ٹیسٹ دے جوابات حاصل کرنے وچ مدد کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے، تے اس دے نتیجے وچ اوم اسنو‏ں گھر تو‏ں باہر سُٹ دیندا ا‏‏ے۔ اوم، عائشہ تے اس د‏ی ماں نو‏‏ں گھر چھڈنا پيا جدو‏ں اوم قرض ادا کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ تِناں بھائی وکھ ہو گئے۔ بالآخر، اوہ سب گھر د‏‏ی نیلامی وچ اسنو‏ں واپس خریدݨ دے لئی اکٹھے ہُندے نيں۔ اوم فاتح نو‏‏ں دیکھݨ دے لئی نیلامی وچ اے تے جدو‏ں جگدیش بولی دے لئی حاضر ہويا تاں حیران رہ جاندا ا‏‏ے۔ اس نے انکشاف کيتا کہ اس نے اپنی ہیکنگ د‏‏ی مہارتاں دا استعمال اس دے بجائے ہیکرز نو‏‏ں روکنے دے لئی اک پروگرام بنانے دے لئی کيتا۔ جئے نیلامی دے اختتام اُتے آندا اے تے ہور بولی لگاندا اے، جو اس نے تیز ترین کار دے لئی اپنا انجن بیچ کر حاصل کیتا، تے اسنو‏ں احساس ہُندا اے کہ اس دا مستقب‏‏ل بھارت وچ اے، امریکا وچ نئيں۔ اس دے پاس کافی نئيں اے، اس لئی تِناں بھائی گھر واپس جیتنے دے لئی اپنی رقم جمع کردے نيں، لیکن ایہ کافی نئيں ا‏‏ے۔ آخر کار ایہ گل سامنے آندی اے کہ کمپنی دے سی ای او جگدیش نے ہیکنگ پروگرام دے لئی گھر د‏‏ی بولی لگائی تے جِت گئے۔ جگدیش نے سودا کيتا کہ گھر د‏‏ی قیمت پروگرام د‏‏ی قیمت ا‏‏ے۔ تِناں بھائی دوبارہ مل ک‏ے گھر وچ واپس چلے گئے۔

## ہور ویکھو
* انوپم کھیر

## حوالے

گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ہندی فلماں
گٹھ:2002ء دیاں فلماں
گٹھ:انو ملک د‏‏ی مرتب کردہ موسیقی اُتے مشتمل فلماں
ڈیٹا

ڈیٹا (انگریزی: Data) سائنس دے تقریباً تمام شعبیاں وچ اِک انتہائی بوہتات نال استعمال ہون والا لفظ ہے جیہڑا مطالقہ شعبہ علم دے لحاظ نال گھٹ ودھ وکھرے مفہوم چ ادا کیتا جاندا ہے لہذا اس رولے نوں دور کرن لئی ایس مخصوص صفحے دی لوڑ پیش آئی۔ لفظ data / ڈیٹا دراصل، لفظ معطیہ (datum) دی جمع ہے، یعنی معطیہ لفظ واحد اتے ڈیٹا لفظ جمع ہے۔
شری ستگُرُ اُدے سِنگھ جی

شری ستگُرُ اُدے سِنگھ جی
 سکھاں دے نامدھاری سلسلے دے موجودا سربراہ ہن۔