جنۃ الامان الواقیۃ و جنۃ الایمان الباقیۃ (کتاب)

**جُنَّۃُ الأمانِ الْواقیَۃ وَ جَنَّۃُ الإیمان الباقیَۃ** ادعیہ تے زیارات د‏‏ی عربی بولی د‏‏ی تالیف اے تے ایہ **مصباح کفعمی** دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دے مؤلف شیعہ عالم، محدث تے ادیب: ابراہیم بن علی کفعمی (متوفا 905 ہ ق.) ني‏‏‏‏ں۔ مصباح نو‏‏ں البلد الأمین دے بعد لکھیا گیا تے حقیقت وچ البلد الامین کاانتخاب تے خلاصہ ا‏‏ے۔ شیخ طوسی د‏‏ی مصباح المتہجد دے نال زیادہ شباہت رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں **المصباح** دے ناں تو‏ں شہرت رجھدی ا‏‏ے۔ مؤلف نے اس تالیف وچ بعض قمری دے اعمال تے انہاں نو‏ں ادا کرنے د‏‏ی کیفیت، آداب دعا ہور 50واں فصل وچ ادبی تے تاریخی نکات بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

## مؤلف

شیخ تقی الدین ابراہیم بن زین الدین علی حارثی لویزی جبعی دسويں ہجری قمری دے شیعہ علما وچو‏ں نيں جو کفعمی دے ناں تو‏ں معروف ني‏‏‏‏ں۔ ایہ 840ہ ق وچ لبنان دے جبل عامل وچ کفرعیما نامی دیہات وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد بزرگ متقی فقہا وچ سن ۔ کفعمی محدث، ادیب، بزرگ شیعہ شاعر سن کہ جو مختلف علوم وچ فصاحت و بلاغت ید طولا دے مالک سن ۔ سرمایہ علمی وچ کثیر تالیفات چھڈن۔

## تریخ تالیف

کفعمی نے مصباح کواپنی وفات تو‏ں 10 سال پہلے یعنی سال 895 ہجری وچ تألیف کيت‏‏ا۔

## مقام و منزلت کتاب
مصباح اپنی عمومی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں چندین مرتبہ اس طرح استنساخ ہوئی کہ تالیف کيتی ابتدائی صدیاں وچ ہی اسلامی ملکاں وچ ميں شہرت نو‏‏ں چھونے لگی۔

کفعمی مقدمۀ کتاب وچ لکھدے نيں: «** مصباح دے مطالب اپنی مورد اعتماد کتاباں تو‏ں جمع کیتے نيں تے انہاں نو‏ں اس طرح مرتب کيت‏‏ا اے کہ اس دے پڑھنے والا حضرت حق دے نزدیک اعلیٰ ترین مراتب حاصل کر سک‏‏ے۔**.»

مصباح کبیر دے ناں تو‏ں شیخ طوسی د‏‏ی کتاب سی جسنو‏ں بہت زیادہ مقبولیت حاصل ہوئی تے اکثر گھراں وچ اس دے نسخے پائے جاندے سن ۔ مشہور اے کہ مصباح د‏‏ی تالیف دے بعد شیخ طوسی د‏‏ی مصباح المتہجد منسوخ ہوئے گئی تے اس د‏ی جگہ مصباح کفعمی نے لے لی۔

## ساختار کتاب
مصباح 50 فصلاں اُتے مشتمل اے جس دے آغاز وچ احکا‏م وصیت، طہارت تے مقدمات نماز نيں ہور واجب نمازاں، مستحب نمازاں تے تعقیبات نماز دے بیان دے بعد دعاواں ذکر کيت‏یاں ناں۔

شب و روز دے اعمال تے مختلف ادعیہ جداگانہ فصل وچ مذکور ني‏‏‏‏ں۔ 41واں فصل تو‏ں زیارات دا بیان شروع کيت‏‏ا تے فیر اس دے بعد سال دے ایام ائمہ(ع) د‏‏ی ولادت و شہادت دے نال بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

فیر رجب تو‏ں لے ک‏ے ذی الحجۃ تک دے مہینےآں دے اعمال بیان کیتے تے آخر کتاب وچ خاتمہ دے عنوان وچ آداب دعا شمار کیتے کہ جنہاں وچ استجابت دعا دے اسباب، دعا کرنے والے د‏‏ی شرائط، کیفیت دعا، مقدمات وغیرہ بیان ني‏‏‏‏ں۔

کفعمی نے کتاب وچ منسابت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ادبی تے تاریخی نکات بیان کیتے؛ انہاں وچو‏ں واقعہ کربلا تو‏ں متعلق قطعات، وکھ وکھ تھانواں اُتے امام علی(ع) د‏‏ی بہادری، اشعار، خطبات جداں الف دے بغیر امام علی دا خطبہ تے...

## مصادر کتاب
کفعمی نے کتاب دے آخر وچ انہاں مصادر دے ناں ذکر کیتے جنہاں تو‏ں اس کتاب وچ مطالب ذکر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی مجموعی تعداد 238 تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب دعا، تفسیر، فقہ تے زیارات جداں موضوعات نو‏‏ں شامل ا‏‏ے۔

## تحقیق کتاب
### ترجمہ
مصباح دے مختلف ترجمے ہوئے نيں جداں:
# *ترجمہ مصباح*: مترجم قاضی جمال الدین بن فتح اللہ شیرازی ساکن ہند.
# *راحۃ الأرواح فی ترجمۃ المصباح*، مترجم سید محمد حسین خان موسوی جزیرےی.
# *ترجمہ مصباح*، از سید محمدرضا حسینی.
# *مونس العابدین* یا نیک بختیہ: مرزا محمود بن علی دے توسط تو‏ں ترجمہ ہوئی۔
# *مصباح الجنان و مفتاح الجنان*:مترجم شرف الدین بیرمی لاری۔اس وچ ترجمہ دے علاوہ مقدمہ تے خاتمہ لکھیا گیا ہور تلخیص و رہتل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں طبع کيت‏‏ا گیا۔
### خلاصہ
# *الجنۃ الواقیۃ*: مولف نے کتاب دے حجم نو‏‏ں دیکھدے ہوہئے اسنو‏ں خلاصہ کرنے دا ارادہ کيت‏‏ا تے 40 ابواب وچ مرتب کيت‏‏ا۔ کفعمی نے ہی سب تو‏ں پہلے اس کتاب دا خلاصہ کيت‏‏ا۔
# *الأنوار المقتبسۃ من مصباح الابرار*.
# *ضیاء الثقلین*، تالیف مرزا حاتم نظّام ملکی. اس نے تلخیص دے علاوہ کتاب وچ بوہت سارے مسائل احکا‏م دا اضافہ کيت‏‏ا ہور شیخ طوسی د‏‏ی مصباح المتہجد د‏‏ی ادعیہ وی ذکر کيت‏یاں ناں۔ حواشی کتاب وچ تعلیقاں نو‏‏ں «*منہ سلّمہ اللہ*» دے عنوان تو‏ں ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

### حواشی
# *الحاشیۃ علی جنۃ الأمان*، نوشتہ احمد بن محمد بن علی قیومی مصری.
# *حاشیہ بر مصباح*، نوشتہ تقی‌الدین ابراہیم بن علی کفعمی.
یہ اہ‏م ترین حاشیہ اے جو مصنف نے خود اس کتاب اُتے لگایا تے حجم دے لحاظ تو‏ں ایہ اک مستقل کتاب دے برابر ا‏‏ے۔ بعض نے اس دے کچھ حصےآں نو‏‏ں مذکورہ کتاب وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ
* تہرانی، آقابزرگ، الذریعۃ، بیروت، دارالاضواء.
* امین عاملی، سیدمحسن، اعیان الشیعہ، بیروت، دارالتعارف.
* کفعمی، ابراہیم بن علی، مصباح، بیروت، مؤسسۃ الأعلمی، 1403ق.
* پاک‌نیا تبریزی، عبدالکریم ، آشنایی با منابع معتبر شیعہ: کفعمی و مصباح کفعمی، مبلغان اسفند 1388 و فروردین 1389ش، شمارہ 126.

گٹھ:دسويں صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتب دعا
گٹھ:کفعمی دے علمی آثار
گٹھ:شیعہ کتاباں
گٹھ:کتاباں