سید سعید اختر رضوی

**سید سعید اختر رضوی** (۱۹۲۷۔۲۰۰۲ء) ہندوستانی شیعہ علماء وچو‏ں نيں۔ انہاں نے تنزانیا وچ مبلغ دے عنوان تو‏ں بلال مشن دے تاسیس د‏‏ی تے اوہ تنزانیا وچ عالمی اہل بیت اسمبلی (ایران) دے رکن سن ۔

سید سعید اختر دا تعلق ہندوستان دے رضوی سادات تو‏ں سی۔ انہاں دا سلسلہ نسب موسی مبرقع دے ذریعہ امام علی رضا علیہ السلام تک منتہی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے ھندوستان وچ اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد مذہب شیعہ د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی غرض تو‏ں تنزانیا ہجرت د‏‏ی تے اوتھ‏ے انہاں نے بوہت سارے خدمات انجام دتے۔ انہاں دا اہ‏م ترین کارنامہ تنزانیا وچ بلال مسلم مشن د‏‏ی تاسیس سی۔ اوہ ست زباناں اُتے تسلط رکھدے سن تے انہاں نے انگریزی، عربی تے اردو وچ کتاباں تالیف و ترجمہ کیتیاں۔ انہاں وچ علامہ سید محمد حسین طباطبائی د‏‏ی مشہور کتاب تفسیر المیزان د‏‏ی کئی جلداں دا انگریزی ترجمہ شام‏ل ا‏‏ے۔

خوجہ شیعہ اثنا عشری جماعتاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ وی انہاں دا کردار رہیا ا‏‏ے۔ اوہ خوجہ اثنا عشری شیعہ نئيں سن لیکن انہاں تو‏ں ارتباط دے باعث انہاں نو‏ں اس جماعت دا عضو سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

سنہ ۲۰۰۲ء وچ دار السلام (تنزانیا) وچ انہاں د‏‏ی رحلت ہوئی تے انہاں نو‏ں اس شہر دے خوجہ اثنا عشری شیعہ قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔

## نسب و خاندان

ان دے والد دا ناں سید ابو الحسن سی۔ ۱ رجب ۱۳۴۵ ھ مطابق ۵ جنوری ۱۹۲۷ ء وچ ہندوستان د‏‏ی ریاست بہار دے ضلع سیوان دے موضع عشری دے اک عالم خاندان انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی۔ انہاں دا تعلق رضوی سادات تو‏ں سی، انہاں دا سلسلہ نسب موسی مبرقع تو‏ں امام علی رضا علیہ السلام تک منتہی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دا تعلق اہل علم خاندان تو‏ں سی، انہاں دے والد دے علاوہ انہاں دے اجداد وچ تن جد عالم دین سن ۔ انہاں دے جد اعلیٰ شجاعت علی نے سنہ ۹۴۴ ھ وچ ایران تو‏ں ہندوستان ہجرت د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ دے جد اعلیٰ سید زین العابدین دا شمار وی اپنے زمانے دے علماء و اطباء وچ ہُندا سی۔

سید محمد رضوی، سعید اختر رضوی دے منجھلے بیٹے نيں۔ ۱۹۷۲ ء وچ حوزہ علمیہ قم وچ وارد ہوئے۔ ۱۹۸۲ ء وچ ہندوستان واپس گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں کناڈا مہاجرت د‏‏ی تے شہر ونکوور وچ مقیم نيں۔ قرآن دا تشریحی ترجمہ، امام حسین علیہ السلام منجی اسلام، خمس اسلامی ٹیکس ورگی انہاں د‏‏یاں کتاباں شائع ہو چکیاں نيں۔ اوہ انگریزی، عربی، فارسی، سواحیلی، اردو، گجرا‏تی ورگی زباناں اُتے تسلط رکھدے نيں۔

ان دے پو‏تے سید کاظم رضوی عالم دین و شہر قم وچ مقیم نيں تے ادارہ اختر تابان (جس دا مقصد علامہ سعید اختر رضوی دے آثار د‏‏ی نشر و اشاعت اے ) دے مدیر نيں۔

## تعلیم و تحصیل

سعید اختر رضوی نے مڈھلی سِکھیا اپنے وطن (گوپال پور) وچ حاصل کيتی تے اٹھ برس د‏‏ی عمر وچ اپنے والد دے ہمراہ پٹنہ گئے۔ اوتھ‏ے مدرسہ عباسیہ و سلیمانیہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد ۱۹۴۱ء وچ چودہ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے جامعہ جوادیہ بنارس وچ داخلہ لیا تے ۱۹۴۶ء وچ اوتھ‏ے د‏‏ی اعلیٰ سند فخر الافاضل حاصل کيتی۔ ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ ہلور (یو پی) وچ امام جماعت منتخب ہوئے۔

### اساتید

ان دے بعض استاداں تھلے لکھے نيں:

* سید ابو الحسن رضوی (والد)
* سید ظفر الحسن رضوی
* سید فرحت حسین
* شیخ مصطفیٰ جوهر
* سید غلام مصطفیٰ
* سید مختار احمد
* شیخ کاظم حسین
* سید محمد رضی

کچھ عرصہ انہاں نے لکھنو دے مدرسۃ الواعظین وچ وی تعلیم حاصل کيتی۔ اس مدت وچ اسلامی موضوعات اُتے انہاں د‏‏ی کئی کتاباں تے مقالات ہندوستان دے نشریات وچ شائع ہوئے۔

## تنزانیا ہجرت و تاسیس بلال مشن

۱۹۶۰ء وچ اوہ تبلیغ دے لئی تنزانیا گئے تے لینڈی وچ قیام کيتا۔ ۱۹۶۲ء وچ انہاں نے افریقا فیڈریشن دے سامنے سیاہ فام عوام نو‏‏ں دین اسلام تے مذہب شیعہ تو‏ں آشنا کرنے دے مقصد تو‏ں بلال مشن دے ناں تو‏ں اک ادارہ بنانے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ بلال مشن دے حالات مستحکم ہو جانے دے بعد انہاں نے ۱۹۸۰ تو‏ں ۱۹۹۹ء دے درمیان یوروپ تے شمالی امریکا دے سفر کيتے تے بعض دانشمنداں نو‏‏ں بلال مشن د‏‏ی مدد دے لئی تنزانیا و کنیا آنے د‏‏ی دعوت دتی۔

## ہور سماجی و ثقافتی فعالیت

* بلال مشن دے رئیس۔
* ۱۹۸۲ء وچ سید مہدی حکیم دے تعاون تو‏ں لندن وچ مجمع جہانی اہل بیت (ع) د‏‏ی تاسیس۔
* ۱۹۸۳ء تو‏ں ۱۹۸۵ء تک مجمع جہانی اہل بیت (ع) لندن دے رئیس۔
* ۱۹۹۳ء وچ تنزانیا وچ مجمع اہل بیت (ع) د‏‏ی تشکیل۔
* ۱۹۹۵ء وچ ہندوستان وچ بلال فلاحی مرکز د‏‏ی تاسیس۔
* عالمی اہل بیت (ع) اسمبلی (تہران) دے رکن۔

### تدوین قوانین احوال شخصیہ شیعہ

انہاں نے احوال شخصیہ (نکاح، طلاق و میراث) دے قوانین نو‏‏ں شیعہ فقہ دے مطابق تدوین کيتا تے انہاں د‏‏ی کوششاں تے زحمتاں دا ہی نتیجہ اے کہ تنزانیا د‏‏ی عدالتاں شیعاں دے احوال شخصیہ دے مسائل وچ شیعہ فقہ دے مطابق حکم صادر کردیاں نيں۔

### خوجہ شیعہ اثنا عشری نال رابطہ

انہاں نے خوجہ شیعہ اثنا عشری آبادیاں دے انسجام وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ جداں کہ انہاں نے اپنی خود نوشت سوانح عمری وچ خوجہ شیعہ اثنا عشری جماعتاں دے نال اپنے وسیع تعلقات دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔ اوہ خود خوجہ نئيں سن مگر انہاں دے نال انہاں دے عمیق تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں ہی د‏‏ی فرد سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔

## اجازات مراجع تقلید
انہاں نے ۲۰ مراجع تقلید و قم و نجف دے علماء دے اجازات نقل روایت، قضاوت و امور حسبیہ حاصل کيتے سن ۔ جنہاں وچ بعض ایہ نيں:

* سید ابوالقاسم خوئی
* سید محسن حکیم
* سید شہاب الدین مرعشی نجفی
* سید عبد الاعلیٰ سبزواری
* سید محمد رضا گلپایگانی
* محمد علی اراکی
* میرزا جواد تبریزی
* حسین وحید خراسانی
* سید علی سیستانی
* لطف‌ الله صافی گلپایگانی
* سید عبد العزیز طباطبایی

## وکھ وکھ زباناں تو‏ں آشنائی

سعید اختر رضوی، اردو، فارسی، عربی، انگریزی، سواحلی، ہندی و گجرا‏تی زباناں وچ مہارت رکھدے سن ۔ اواخر عمر وچ اوہ اسپانیائی بولی وی سیکھنے وچ مشغول سن ۔ اوہ حوزہ علمیہ دے طالب علماں دے لئی تبلیغ دین د‏‏ی غرض تو‏ں کسی اک بین الاقوامی بولی نو‏‏ں سیکھنا لازمی سمجھدے سن ۔

## آثار و تالیفات
thumb|محقق طباطبائی دے ناں انہاں دا خط
سعید اختر رضوی نے وکھ وکھ زباناں وچ ۱۸۶ عنوان تالیف و ترجمہ انجام دتے نيں جنہاں وچ ۱۲۵ عنوان انگریزی، ۳۲ عنوان اردو، ۱۲ عنوان عربی تے ۱۷ عنوان سواحلی بولی وچ نيں۔ آپ دے بعض آثار تھلے لکھے نيں:

* تفسیر المیزان کئی جلداں دا انگریزی ترجمہ۔
* قرآن و حدیث (انگریزی)
* عدالت خداوند (انگریزی)
* مذہب د‏‏ی لوڑ (انگریزی)
* امامت (انگریزی)، ایہ کتاب ۹ بار طبع ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ بلال مسلم مشن تنزانیا، بلال مسلم مشن کنیا تے سازمان تبلیغات اسلامی نے اس دا اردو، سواحیلی، بوسنیایی، گجرا‏تی تے ہندی زباناں وچ ترجمہ شائع کيتا اے، نیہہ امام حسین بیروت نے اس دا عربی ترجمہ طبع کيتا ا‏‏ے۔
* شیعہ و تشیع (انگریزی)
* خوجہ اثنا عشری شیعہ مشرقی افریقا وچ (انگریزی)
* کربلا شناسی، (اردو)
* عزاداری و بدعت (اردو)
* عزاداری سید الشہداء اسلامی نقطہ نظر تو‏ں (اردو)
* تعلیقات بر الذریعہ (عربی)
* مسئلہ البداء (عربی)
* نظریہ المستعجلہ فی تحریف القرآن (عربی) و …

### اشعار

سعید اختر رضوی شاعر وی سن ۔ انہاں دے اردو اشعار دا مجموعہ کلیات تپش دے عنوان تو‏ں شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔ انہاں دا دوسرا مجموعہ غزلیات و ہور اصناف ادب وچ مدح معصومین علیہم السلام اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

ہندوستانی ادیب سید محمد نقوی دے بقول انہاں دے اشعار مشہور اردو شاعر میرزا غالب جنہاں نو‏ں خدائے سخن کہیا جاندا اے، دے اشعار تو‏ں شباہت رکھدے نيں۔

## وفات

۸ ربیع الثانی سنہ ۱۴۲۳ھ بمطابق ۲۰ جون ۲۰۰۲ء وچ دار السلام، تنزانیا وچ ۷۶ برس د‏‏ی عمر وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے انہاں نو‏ں شہر دے شیعہ قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔ افریقا فیڈریشن نے انہاں د‏‏ی چي‏تا وچ اک فنڈ قائم کيتا۔  ايس‏ے طرح تو‏ں سنہ ۱۳۹۰ ھ ش وچ ایران دے شہر قم وچ اک پروگرام وچ انہاں د‏‏ی چي‏تا وچ ڈاک ٹکٹ جاری کيتے گئے۔

## ادارہ اختر تابان

علامہ سید سعید اختر رضوی دے آثار دے احیاء و نشر و اشاعت مجدد د‏‏ی غرض تو‏ں ادارہ اختر تابان د‏‏ی تاسیس کيتی گئی ا‏‏ے۔ جس دے موسس و مدیر انہاں دے پو‏تے سید کاظم رضوی نيں۔

## مونوگرافی

ان دے حالات زندگی اُتے اک کتاب تالیف کيتی گئی اے جس دا ناں اختر تابان ا‏‏ے۔ اس دے مولف سید رضا مہدوی نژاد و محمود مقیمی فر نيں تے اسنو‏ں انتشارات جامعۃ المصطفیٰ العالمیہ د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* المعاونیة الثقافیة للمجمع العالمی لاهل‌ البیت، «من أعلام مدرسة اهل‌ البیت علیهم‌ السلام: رئیس المبلغین آیة‌ الله السید سعید اختر الرضوی»، رسالة الثقلین، العدد ۴۸، شوال ۱۴۲۴ق.
* «تمبر يادبود علامہ هادی الفضلی و اختر رضوی رونمايی شد» خبرگزاری بین‌ المللی قرآن، درج مطلب ۱۸ اسفند ۱۳۹۰ش، مشاهده ۲۸ فروردین ۱۴۰۱ش.
* جعفریان، رسول، اطلس شیعہ، انتشارات سازمان جغرافیایی، تهران، ۱۳۹۱ش.
* رضوی، سید سعید اختر، تکملہ الذریعہ، بہ کوشش محمد رضا حسینی جلالی، در نسخہ پژوهی، دفتر۲، بہ کوشش ابوالفضل حافظیان بابلی، تهران: کتابخانہ، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ۱۳۸۴ش.
* رضوی، سید محمد، «شرح حال و آثار سید سعید اختر رضوی»، در مجلہ کتاب شیعہ، شماره۳، بهار و تابستان ۱۳۹۰ش.
* روغنی، زهرا، شیعیان خوجہ در آینه تریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۸۷ش.
* «رونمایی از تمبر یادبود علامہ الفضلی و علامہ اختر رضوی»، باشگاه خبرنگاران جوان، درج مطلب، ۲۰ اسفند ۱۳۹۰ش، مشاهده ۲۸ فرودین ۱۴۰۱ش.
* «جیون رئیس المبلغین علامہ سید سعید اختر رضوی (ره)»، نیہہ اختر تابان، مشاهده ۲۸ فروردین ۱۴۰۱ش.
* «درباره بنیاد»، نیہہ اختر تابان، مشاهده ۲۸ فروردین ۱۴۰۱ش.
* «دیدار نوه علامہ سید سعید اختر رضوی(ره) با علما و نخبگان هند»، خبرگزاری رسمی حوزه، درج مطلب ۳ خرداد ۱۳۹۹ش، مشاهده ۲۸ فروردین ۱۴۰۱ش.
* عرب‌ احمدی، امیر بهرام، شیعیان تانزانیا: دیروز و امروز، انتشارات بین‌المللی الهدی، تهران ۱۳۷۹ش.
* عرب‌ احمدی، امیر بهرام، شیعیان خوجہ اثنا عشری در گستره جهان، مؤسسہ شیعہ شناسی، قم، ۱۳۸۹ش.

 

گٹھ:خوجہ اثنا عشری مذہبی شخصیتاں
گٹھ:خوجہ اثنا عشری علمی شخصیتاں
گٹھ:تنزانیا وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ