open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نینڈوز

نینڈوز اک ریسٹورینٹ دی زنجیر اے جیہڑی South Africa  وچ 1987ء چ پرتگالی نظرہے نوں لے کے بنائی گئی۔ 26 دیساں تے پنج براعظماں چ ایدے اڈے ھیگے نیں۔ ایتھے عام طور تے مرغی دے وکھو وکھ کھانے ھندے نیں جیہڑے وکھو وکھ طریقے نال جیویں نمبو، بوٹیاں تے ٹھوس افریقی طریقے نال بنائے جاندے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
* نینڈو ویب سائیٹ 
* نینڈو شمالی افریقہ چ
* نینڈو انگلستان چ
* نینڈو دے کھانے
فریڈیز کیفے

فریڈیز کیفے لہور ایم ایم عالم روڈ دا اک جانا پچھانیاریسٹورینٹ اے۔ ایتھے ون سونے کھانے ملدے نیں۔ لیکن زیادہ تر فاسٹ فوڈ ملدا اے۔ کھان دے شوقین لوک بڑی وڈی گنتی چ ایتھے آندے نیں۔ ایتھے لوکاں دے بیٹھن دا چنگا بندوبست کیتا گیا اے۔ ایتھوں دا کھاناہوراں توں کج مہنگا وی ہندا اے۔

## بارلے جوڑ
* http://citysearch.com.pk/products.aspx?disp=list&selectionid=0&optionid=162 

گٹھ:لہور
بابک خرمی

خلافت عباسیہ دے دور چ اک خفیہ مذہبی تے سیاسی تحریک دا بانی ۔ آذربائیجان چ اسدا بوہت اثر تے رسوخ سی تے ایرانیاں دی اک وڈی گنتی اسدے منن آلےآں چ شامل سی ۔ بابک نے اسلامی علاقےآں تے حملے شروع کر دتے تے مسلماناں نوں لٹن مارن لگا ۔ مامون الرشید نے اس دی سرکوبی لئی اگڑ پچھڑ کئی مہماں گھلیاں پر ہر وار فتح بابک نوں ای ملی ۔ مامون دے بعد معتصم باللہ دے ویلے چ کئی ورہیاں دے مسلسل معرکےآں دے مگروں بابک پھڑئیا گئیا تے اسنوں پھانسی دے پھندے تے لٹکا دتا گئیا ۔ اس دے پیروکار اسنوں نبی من دے سی ۔ تے اینہاں دا عقیدہ سی کہ نبوت موروثی اے ۔ ایہہ لوک آواگون دے وی قائل سن ۔

گٹھ:خلافت عباسیہ
گٹھ:ایران
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پدماوت

[thumb|"کون ودھ سوہنی، میں جاں [رانی پدماوتی؟ رانی ناگمتی اپنے نویں طوطے نوں پچھدیاے، اور ایہہ ناپسند جواب دیندا اے..."؛ *پدماوت دا اک سچتر کھرڑا*، 1750]]
ملک محمد جائیسی دی مشہور کتاب جہڑی شیر شاہ سوری دے ویلے دوہا اتے چوپئی چھند وچ لکھی اک مہانکاوی اے۔ ایہہ اودھی وچ پہلی اہم رچنا اے۔

اس چ راجا رتن سین والئی چتوڑگڑھ تے رانی کملاوتی دے عشق دی داستان نظم کیتی گئی اے ۔ اس چ چتوڑ تے سلطان علاؤ الدین خلجی دے حملے تے راجا دیاں دوجیاں لڑائیاں دا حال دی لکھئیا اے ۔ کتاب ٹھیٹھ بولی چ اے جس چ شائد ای کوئی عربی فارسی دا لفظ ورتیا گیا ہوئیا اے ۔

## حوالے

گٹھ:ھندستان
گٹھ:بھارت
گٹھ:کتاباں
تائی پے 101

تائی پے 101 تائیوان دے راجگھر تائی پے چ اساری گئی اک اچّی عمارت اے ، جسنوں اپنی اساری دے بعد جگ دی سب توں اچّی عمارت دا درجہ حاصل سی ۔

اس عمارت نوں سی وائی لی اینڈ پارٹنرز نے ڈیزائین تے ٹی آر ٹی جوائنٹ وینچر اسارئیا اے ۔

عمارت دا اصل ناں تائی پے فنانشل سینٹر سی ۔ 2004ء چ اسنوں ایمپورس سکائی سکریپر ایواڈ نال نوازیا گئیا ۔

تائی پے 101 دیاں 101 منزلاں نیں تے عمارت دی مجموعی بلندی 509 میٹر اے ۔ اس عمارت نے ملائشیا دے راجگھر کوالالمپور چ قائم پیٹروناس ٹوئن ٹاور ، جس دی بلندی 452 میٹر اے دا ریکارڈ توڑ کے سب توں بلند عمارت دا اعزاز حاصل کیتا سی ۔

## ہور ویکھو
* دنیا دیاں اچیاں بلڈنگاں

گٹھ:چین
گٹھ:چین دیاں عمارتاں
جن من گن

**جن من گن** ہندستان دے قومی ترانے دا ناں اے ۔ایہہ پہلے بنگالی بولی چ سی ، فیر اسنوں سنسکرت دا لہجہ دے کے سنوارئیا گئیا ۔ اسنوں بنگالی دے مشہور نوبل انعام یافتہ شاعر رابندر ناتھ ٹیگور نے لکھئیا ، ایہہ ترانہ اصل چ برطانیہ دے بادشاہ جارج پنجم لئی لکھئیا گئیا سی ۔ جدوں اوہ بادشاہ بنئیا تے اسدی تاج پوشی ویلے ایہہ نظم لکھی گئی سی ۔ انڈین نیشنل کانگرس دے 1911ء چ اجلاس چ ایہہ پہلی وار گائی گئی ۔ 1950ء چ 24 جنوری نوں بھارت دی قانون ساز کمیٹی نے سرکاری طور تے اس نظم نوں ہندستان دا قومی ترانے دے طور تے منظور کر لئیا تے ایہہ بھارت دا قومی ترانہ بن گئیا ۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:قومی ترانے
گٹھ:ایشیائی ترانے
جھیل میڈ

**جھیل میڈ** جگ دی سب توں وڈی مصنوعی جھیل اے جہڑی امریکہ چ واقع اے ۔ ایہہ جھیل لاس ویگاس توں 30 میل چڑھدے دکھن چ نیواڈا تے ایریزونا دیاں ریاستاں دے وچکار واقع اے ۔ ایہہ جھیل اوس ویلے وجود چ آئی جدوں 1936ء چ جگ دے سب توں وڈے ڈیم ہوور دی اساری مکمل ہوئی ۔ اس جھیل دا چ اندازا 2 کروڑ 85 لکھ ایکڑ فٹ پانی اے جہڑا بند دے پچھے 110 میل (180 کلومیٹر ) دے علاقے تے پھیلئیا ہوئیا اے ۔

اس جھیل دا ناں ایلووڈ میڈ دے ناں تے جھیل میڈ رکھئیا گئیا اے جہڑا 1924ء توں 1936ء دے وچکار اس بند تے جھیل دی تعمیر دے دوران امریکی ادادرہ برائے بحالی دا کمشنر سی ۔

اس بند دی اساری نال پانی دا جہڑا وڈا ذخیرہ جمع ہوئیا اوہ کئی آبادیاں دی منتقلی دی وجہ بنئیا جنہاں چ سب توں مشہور سینٹ تھامس نیواڈا دی آبادی سی ۔ اس قصبے دے آخری واسی 1938ء چ ایہہ علاقہ چھڈ گئے ۔ کدی کدائیں جدوں جھیل میڈ چ پانی دی سطح تھلے ہو جاندی اے تے اس قصبے دے آثار نظر آندے نیں ۔

گٹھ:امریکہ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جھیلاں
پلے ٹیپس

**پلے ٹیپس** اک انڈے دینوالا ددپلانا جانور اے جیہڑا پانی تے سکے تے رہنوالا وی اے۔ ایہہ چڑھدے آسٹریلیا تے تسمانیہ دے دریاواں تے ندیاں دے کنڈیاں تے وسدا اے۔ اوداں تے اسدا شمار ممالیہ جانوراں چ ہندا اے ، پر اس دیاں کجھ خصوصیات اس نوں ممالیہ جانوراں توں جدا کردیاں نیں ۔ اسدی بطخ ورگی چنچ ہندی اے تے پنجے وی بطخ وانگ جھلی دار ہندے نیں ۔ ایہہ آنڈے وی دیندا اے تے اپنے بچےآں نوں ددھ وی پلاندا اے ۔

## بارلے جوڑ

* پلے ٹیپس دیاں گلاں
تکشا شیلا یونیورسٹی

جگ دی سب توں پرانی تے پہلی یونیورسٹی جس دی نیہہ 700 قبل مسیح چ رکھی گئی سی ۔ 

اتھے 60 توں زیادہ مضمون پڑھائے جاندے سن۔ 500 ق م  جدوں دنیا وچ علاج شاستر دی روایت وی قایم نہیں سی ہوئی، اس ویلے ٹیکسلا آیوروید وگیان دا سبھ توں وڈا موکز سی۔ آیوروید دے مہان ودوان رشی چرک نے وی اتھوں ہی سکھیا حاصل کیتی۔ 

پر بدقسمتی نال ویلا لنگھن دے نال ایہہ دھرتی توں مٹ گئی تے اج اس دا وجود صرف کجھ کھنڈراں دی شکل چ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر ٹیکسلا چ موجود اے ۔

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب
گٹھ:آثار قدیمہ
رنگون

برما دا راجگھر تے اہم بندرگاہ ۔ دریائے ایروتی دے دہانے تے آباد اے تے برما دا سب توں وڈا شہر تے اہم تجارتی تے ثقافتی مرکز اے ۔ میانمار دی موجودہ فوجی حکومت نے ملک دا ناں برما توں بدل کے میانمار تے رنگون شہر دا ناں بدل کے ینگون رکھ دتا اے ۔ ایتھے چول چھڑان ، لکڑی چیرن تے تیل صاف کرن تے جہاز سازی دے کارخانے نیں ۔ 18ویں صدی تک ایہہ اک نکا جہا پنڈ سی ۔ 1753ء چ برما دا راجگھر بنئیا تے 1842ء چ انگریزاں دے قبضے چ آ گئیا ۔ 1930ء دے زلزلے چ ادھ توں ودھ شہر تباہ ہو گئیا ۔ دوجی جنگ عظیم چ جاپانی قبضہ دوران وی شہر نوں کافی نقصان پہنچئیا ۔ مغلیہ سلطنت دے آخری بادشاہ بہادر شاہ ظفر نوں جنگ آزادی 1857ء دے بعد انگریزاں نے ایتھے جلاوطن کر دتا سی تے اس دا مزار وی رنگون چ اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:راجگھر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:برما
گٹھ:میانمار دے شہر
گٹھ:ایشیائی دیساں دے راجگھر
گل اشرفی

**گل اشرفی** تارہ پھل  ٹبر دی جنس کیلنڈولا دا اک بوٹا اے۔ اس دے پھل پیلے تے مالٹائی رنگ دے ہندے نیں ۔ ایہہ موسم بسنت دا عام پھل اے تے پھلواریاں تے سیرگاہاں چ عام اگائیا جاندا اے ۔ ایہہ گرمی سہہ جاندا اے تے نیڑے تریڑے ہر تھاں تے اگ آندا اے ۔

## بارلے جوڑ
معاہدہ ادرنہ

جنگ نوارینو چ کامیابی تے یونان دی سلطنت عثمانیہ توں آزادی دے مگروں روسی سلطنت نے قسطنطنیہ (استمبول) تے مل مارن دی خاہش نوں عملی جامہ پوان دا متا پکائیا تے اس مقصد لئی سلطنت عثمانیہ تے چڑھائی کر دتی ۔ روسی فوجاں مالدوویا تے ولاچیا (افلاق) تے مل ماردیاں ہوئیاں اگے ودھدیاں رہئیاں تے آخرکار ادرنہ تک اپڑ گئیاں تے مجبور ہوکے عثمانی سلطان محمود ثانی نوں صلح کرنی پئی تے روس تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار اوس ویلے حہڑا معاہدہ طے ہوئیا اسنوں معاہدہ ادرنہ آکھئیا جاندا اے ۔

ایہ معاہدہ 14 ستمبر 1829ء چ طے پایا ۔

## شرطاں

اس معاہدے دی رو نال ۔۔

1۔ روسیاں نے یورپی ترکی دے سارے مل مارے علاقے سلطنت عثمانیہ نوں واپس پرتا دتے ۔

2۔ دریائے ڈینیوب تے مالدوویا دا اک حصہ روسی سلطنت چ شامل کر لئیا گئیا ۔

3۔ روس ایشیا چ کجھ قلعاں دے علاوہ بقیہ مل مارے علاقےآں توں دستبردار ہوگئیا ۔

4۔ ولاچیا تے مالدووا دے امیراں دا انتخاب تاحیات ہونا قرار پائیا ۔

5۔ ولاچیا (افلاق) تے مالدوویا چ ترک افسراں دی مداخلت تے کسے وی مسلمان نوں رہائش رکھن دا حق ترکاں نوں نئیں دتا گئیا ۔

6۔ ایتھوں دے رہن آلے مسلماناں نوں جائداداں ویچن دی مہلت دتی گئی ۔

7۔ سلطنت عثمانیہ دی فرمانروائی صرف ناں دی رکھی گئی تے سالانہ خراج مقرر ہوئیا جہڑا 2 سال لئی معاف قرار دتا گئیا ۔

8۔ سرویا (سربیا) لئی وی ایہوجہی آزادی دا اعلان ہوئیا تے اس دے معاملے چ پچھلے معاہدے دے مطابق فوری عملدرآمد شروع کرنا قرار پائیا ۔ 

9۔ بحیرہ اسود ، باسفورس تے درہ دانیال روس دے تجارتی جہازاں لئی کھول دتے جانہہ گئے ۔ 

10۔ جنگ دے دوران روس نوں پہنچن آلے تجارتی نقصان نوں تلافی بطور تاوان دس سالانہ قسطاں چ ادا کرنا مقرر ہوئیا تے ساریآں قسطاں وصولن تک روس دیاں فوجاں ولاچیا تے مالڈوویا تے قابض رہن گئیاں ۔

11۔ صلح دے اس معاہدے دی سب توں بنیادی گل یونان دی آزادی سی تے اس دی رو نال سلطنت عثمانیہ نے لندن چ طے ہون معاہدے دیاں شرطاں نوں وی تسلیم کیتا ۔

12۔ کجھ مہینے مگروں سلطنت عثمانیہ نے یونان دی خودمختاری نوں من لئیا تے اس حدود بندی نوں وی من لئیا جہڑی یورپی طاقتاں ولوں کیتی گئی سی ۔

معاہدہ ادرنہ چ یونان خودمختار ہوئیا تے سربیا نوں نیم آزادی ملی پر یونان دے نت دے جھگڑیاں پاروں یورپ نوں فیر مداخلت کرنی پئی ، جدوں کہ مصر دے والی تے مصر چ آل محمد علی ٹبر دی نیہہ رکھن آلے محمد علی پاشا نے وی سلطنت دی اطاعت توں مونہہ موڑ لئیا سی تے برطانیہ نے وی اسنال اپنا رویہ بدلئیا ۔ یونان دا مسئلہ 1832ء چ لندن کانفرنس چ مسقل طور تے حل ہوگئیا جتھے یونان دی آزادی نوں برقرار رکھئیا گئیا ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکی دے معاہدے
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1829ء
سوالبارد

سوالبارد یورپ دے شمال چ وڈا سمندر آرکٹک چ واقع اک جزیرےآں دا مجموعہ اے جہڑا ناروے تے قطب شمالی دے ادھ واقع اے ، ایہہ ناروے دا شمالی ترین علاقہ اے ۔

ممکن اے وائی کنگ یاں روسیاں نے 12ویں صدی چ سوالبارد نوں دریافت کر لئیا ہوئے ، کیونجے ناروے دی روایتی داستاناں چ سوالبارو ناں دی سرزمین دا ذکر ملدا اے ، جس دا مطلب :سرد کنارا" اے ، پر اسنوں غیر متنازع طور تے پہلی وار ولندیزی جہازران تے مہم جو ولیم بیرنٹس نے 1596ء چ دریافت کیتا سی ۔

سوالبارد دے اک جزیرے لونگیئربابن تے 20 اپریل توں 23 اگست تک سورج طلوع رہندا اے جدوں کہ 26 اکتوبر توں 15 فروری تک رات رہندی اے ۔

سوالبارد دی کل آبادی 2005ء دے مطابق 2400 اے ، تقریبا 70 فیصد آبادی نارویجی اے جدوں کہ باقی 30 فیصد روسی ، یوکرینی تے پولش باشندے نیں ۔
ولیم بیرنٹس

ولیم بیرنٹس (جنم:1550ء ، مغربی فریسین جزیرے ، انتقال :20 جون 1597ء ، نووایا زیملیا ، روس) اک ولندیزی جہازران تے مہم جو سی  ، جہڑا زمین دے انتہائی اتلے علاقےآں ول شروع کیتیاں گئیاں پہلیاں مہماں دے رہبر سی ۔

## مہماں

1594ء چ اس نے سائبیریا دے شمال توں مشرقی ایشیاء جانہہ لئی دنیا دے شمال مشرقی رستے دے تلاش دا آغاز کیتا تے ایمسٹرڈیم توں  دو جہازاں دے نال ٹرئیا ۔ اوہ جزیرہ نووایا زیملیا دے مغربی ساحل تے اپڑئیا تے فیر شمال ول سفر شروع کیتا  پر اس نوں جزیرے دے انتہائی شمالی علاقے تک اپڑ کے مجبورا پرتنا پئیا ۔

اگلے ورہے اسنے ست جہازاں نال نویں مہم دا آغاز کیتا جہڑی سائبیریا دے ساحل تے جزیرہ ویگاج دے وچکار آبنائے دی تلاش لئی سی ، پر اس نوں پہنچن چ کافی دیر ہوگئی تے آبنائے دا پانی جم چکئیا سی تے جہازاں دے سفر دے قابل نا رہی سی  ۔ اس دا تیجا سفر وی ناکام رہئیا جہڑا اس دی موت دا کارن بنئیا ۔ سفر دے دوران اسنے بیورنویا تے سوالبارد دے جزیرے دی دریافت کیتے  ۔ جتھے جہازاں دے قافلے نوں دو حصیاں چ ونڈئیا گئیا  ۔ بیرنٹس دا جہاز نووایا زیملیا  دا چکر لؤن دے مگروں شمال چ برف چ پھس گئیا  تے عملے دے ارکان نووایا زیملیا چ سردی دا موسم گزارن تے مجبور  ہوگئے ۔ اس دوران اوہناں نے جہاز دے ڈھانچے چوں لکڑیاں کڈ کے رہن دے قابل مکان بنائے ۔ 1597ء دے شروع چ  وی جہاز برف چوں کڈے جان مگروں عملے دے ارکان نے 13 جون نوں دو کشتیاں راہیں علاقے توں نکلن دی مہم دا آغاز کیتا ۔ عملے دے اکثر ارکان تے جان بچان چ کامیاب ہوگئے جنہاں نوں جزیرہ نما کولا دے لاگے اک بحری جہاز نے بچا لئیا  پر بیرنٹس 20 جون نوں مر گئیا ۔

نووایا زیملیا چ لنگھائے بھیڑے دناں دی داستان گیرت دی ویر دی ڈائری دے طور تے شا‏ئع ہوئی ، جہڑا جہاز چ ترکھان سی تے سفر دے دوران ماحولیاتی اثرات دا شکار ہون آلے پہلا فرد سی ،جسنوں نووایا زیملیا اثر آکھئیا جاندا اے ۔

1871ء چ بیرنٹس تے اسدے عملے دی ارکان دی بنائی گئی رہائش گاہ صحیح سلامت مل گئی ، جس چوں اینہاں دیاں کئی شیواں وی لبھیاں ، جنہاں نوں دی ہیگ چ محفوظ ک ر لئیا گئیا تے 1875ء چ اسدا اصل روزنامچہ وی لبھ گئیا ۔

بحیرہ بیرنٹس تے بیرنٹس خطہ وی اسدے ناں توں موسوم اے ۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
نووایا زیملیا

نووایا زیملیا (روسی بولی چ مطلب نویں بھوئیں  یعنی نویں زمین) مطلب نویں بھوئیں  وڈا سمندر آرکٹک دا اک جزیرےآں دا مجموعہ اے جہڑا روس دے شمال چ واقع اے  ۔ اسنوں انگریزی تے ولندیزی بولی چ نووا زیملا وی آکھئیا جاندا اے  ، جدوں کہ نارویجی بولی چ " گاؤس لینڈیٹ" کہندے نیں جس دا مطلب اے " ہنساں دی سرزمین " ۔ ایتھے دا راس زیلانیا  یورپ دا شمال مشرقی ترین علاقہ اے  ۔ اینہاں جزیرےآں دے مجموعے دا انتظام روس دے ارخانگلسک اوبلاست دے کول اے ۔ ایتھے دی آبادی 2002ء دے مطابق 2716 اے ، جنہاں چوں 2622 بیلوشیاگوبا چ رہندے نیں ، جہڑا نووایا زیملیا ضلع دا انتظامی مرکز تے نوآبادی اے ۔ 

## جغرافیہ

نووایا زیملیا 2 وڈے جزیرےآں تے مشتمل اے جہڑا اک پتلے آبی لانگے آبنائے ماتوچکن دے راہیں اک دوجے نال جدا نیں ۔ 2 موکزی جزیرے  سیورنی (مطلب:شمالی) تے یوزنی (مطلب:جنوبی) نیں ۔ نووایا زیملیا بحیرہ بیرنٹس نوں بحیرہ کارا نالوں جدا کردا اے ۔ نووایا زیملیا دا کل رقبہ 90 ہزار 650 مربع کلومیٹر اے ۔

## اہمیت

سرد جنگ دے دوران نووایا زیملیا اک حساس عسکری  علاقہ سی جتھے جزیرے دے جنوبی علاقے چ  سویت فضائیہ نے اک ہوائی اڈا قائم کر رکھئیا سی ۔  اس عرصے وچکار سویت یونین ایتھے مختلف جوہری تجربے وی کردا رہئیا ۔ اس عرصے چ ایتھے 224 جوہری دھماکے کیتے گئے ، ایتھے آخری جوہری تجربہ 1990ء چ کیتا گئیا ۔

## ولیم بیرنٹس

مشہور ولندیزی بحری مہم جو ولیم بیرنٹس  اک مہم دے دوران نووایا زیملیا چ پھس گئیا  سی تے ایپی جان توں ہتھ دھو بیٹھا ۔
گیندا

**گيندا**  پھلوالے بوٹیاں دے تارہ ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔ ایہ امریکہ دا واسی اے تے ایس دیاں 56 ونڈاں نیں۔ 

## بارلے جوڑ
بیرنٹس سمندر

**بیرنٹس سمندر** (نارویجی بولی چ:بیرنتس ہاویت ، روسی بولی چ :بیرنتسیوو مورے ، انگریزی چ بیرنٹس سی ) وڈا سمندر آرکٹک دا اک سمندر اے جہڑا ناروے تے روس دے اتلے پاسے اے۔ اس دی مدری ڈونگائی 760 فٹ(230 میٹر) اے تے ودھ توں ودھ ڈونگائی 1480 فٹ(450 میٹر) اے ۔ اس دے لیندے چ ناروی سمندر ، اتر لیندے چ جزیرہ سوالبارد (ناروے) تے اتر چڑھدے ول فرانز جوزف لینڈ تے نووایا زیملیا (روس) نیں۔ نووایا زیملیا بیرنٹس سمندر نوں کارا سمندر توں وکھ کردا اے۔

بیرنٹس دا ناں ولندیزی سمندری کھوجی ولیم بیرنٹس دے ناں تے اے جسنے 16ویں صدی دے انت وچ اتر ول پہلیاں کھوجاں دی آگوائی کیتی سی ۔بیرنٹس سمندر تیل دے لبھن مگروں توانائی دا اہم زریعہ اے۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
وادی موت

ڈیتھ ویلی یعنی موت دی وادی امریکہ دی سب توں گرم ، خشک تے سمندر دی پدھر توں سب توں تھلڑلا تھاں اے ۔ ایہہ وادی امریکہ دی ریاست کیلیفورنیا چ واقع اے ۔ ایتھے ودھ توں ودھ درجہ حرارت 134 ڈگری فارن ہائیٹ ریکارڈ کیتا گئیا اے ۔ جدوں کہ سالانہ صرف 1 اعشاریہ63 انچ بارش ہندی اے ۔ اس دی سب توں نیویں تھاں سمندر دی پدھر توں 282 فٹ تھلے اے ۔ ایہہ وادی 3 ہزار مربع میل دے علاقے چ پھیلی ہوئی اے ۔
چو این لائی

جنم :1898ء ۔

انتقال :1976ء ۔

چین دے کیمونسٹ آگو ۔ بورژوازی ٹبر چ جمے ۔ مڈھلی تعلیم ٹین سین دے اک مشنری سکول توں لئی ۔ 1917ء چ گریجوئیشن کرن دے مگروں ہور تعلیم لئی جاپان گئیا ، ایتھے ای اک پروفیسر نے اسنوں مارکسزم ول راغب کیتا ۔ 1919ء چ چین واپس آئیا اوس ویلے چین سیاسی افراتفری دا شکار سی ۔ جو این لائی نے بیلیآں دے نال اک سٹدی گروپ قا‏ئم کیتا تے انقلابی تحریکاں چ ودھ چڑھ کے حصہ لین لگا ، جس پاروں اسنوں کچھ مہینے جیل چ وی رہنا پیا ۔

رہائی دے مگروں 4 سال 1920ء توں 1924ء تک پیرس چ رہے تے پارٹ ٹائم کم کرکے تعلیم جاری رکھی ۔ایتھے اسدی ملاقات عظیم ویت نامی انقلابی ہوچی منہ تے دوجے ایشیائی اشتراکی آگوآں نال ہوئی ۔ بعد چ کجھ دن جرمنی چ گزارے ۔ 1924ء دے آخر چ چین واپس پرتے ۔ اس دوران روس دیاں کوششاں نال سین یات سن دی کومنتانگ پارٹی تے کیمونسٹاں وچکار اتحاد ہو گئیا ۔ چین واپس پرتن تے چو این لائی چوو ہامپوآ ملٹری اکیڈیمی چ پولیٹیکل ڈائریکٹر مقرر ہو گئے ، جس دا سربراہ چیانگ کائی شیک سی ۔ ایتھے ای اس نوں سیاسی عروج ملئیا ۔ تے 1927ء چ اوہ کیمونسٹ پارٹی دی پولٹ بیورو دے رکن منتخب ہوئے ۔

جدوں کیمونسٹاں تے چیانگ کائی شیک وچکار اݨ بݨ ہوئی تے چیانگ نے کیمونسٹاں نوں چن چن کے قتل کرنا شروع کر دتا تے اوہ فرار ہو کے پہلے ہانگ کانگ تے فیر روس پہنچے۔ کچھ چِر پچھوں شنگھائی واپس آئے تے ایتھے 2 ورھے رہݨ مگروں دکھنی صوبہ کیانگسی چلے گئے ، جہڑا اوہناں دناں چ کیمونسٹ پارٹی دا دیہاتی مرکز سی ، تے اس دا سربراہ ماؤ زے تنگ سی ۔ ایتھوں ای اینہاں دوناں دی لازوال رفاقت دا آغاز ہوئیا ۔ جدوں ماؤزے تنگ نے لال فوج دے نال لانگ مارچ ، جہڑا کیانگسی توں شروع ہو کے شمال چ 6000 میل دور اک نویں دیہی مرکز چ مکنا سی ، کیتا تے چو این لائی باوجود بیماری دے اس چ شریک ہوئے ۔

 
1936ء دے آخر چ جپان نے چین تے حملہ کیتا تے چیانگ کائی شیک نے کیمونسٹاں نال صلح کر لئی ۔ اس دوران چو این لائی نے چینی حکومت دے رابطہ افسر دی حثیت نال کم کیتا ۔ 1949ء چ ماؤزے تنگ دی قیادت ہیٹھ کیمونسٹاں نے چیانگ کائی شیک دی امریکہ نواز حکومت نوں شکست فاش دتی ۔ چو این لائی نویں انقلابی حکومت چ وزیر اعظم تے وزیر خارجہ مقرر ہوئے ۔ اس نے وزیر خارجہ دی حثیت نال کوریا چ جنگ بندی مذاکرات چ حصہ لئیا تے 1954ء چ فرانس ہند چینی جنگ دے خاتمے تے جینوا چ مذاکرات چ اہم کردار ادا کیتا ۔ اس دیاں کوششاں نال 1955ء چ بنڈونگ کانفرنس منعقد ہوئی ، تے اس دی ای رہنمائی چ پنج شیل دے اصول مرتب کیتے گئے ۔ اوہ آخری دم تک وزیراعظم دے عہدے تے فائز رہے ۔

گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
معاہدہ سیورے

**معاہدہ سیورے** پہلی جنگ عظیم دے بعد 10 اگست 1920ء چ اتحادی قوتاں تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار طے پان آلا امن معاہدہ سی ۔ اس معاہدے تے عثمانی سلطنت نے دستخط کردتے سن پے اسنوں ترکی دی جمہوری تحریک نے مسترد کر دتا تے اس معاہدے تے عمل درآمد نا ہو سکئیا ۔ مصطفی کمال اتا ترک دی آگوائی ہیٹھ اس تحریک نے معاہدے دے بعد ترکی دی جنگ آزادی دا اعلان کر دتا تے قسطنطنیہ (استمبول) چ بادشاہت ختم کر کے ترکی نوں جمہوریہ بنا دتا ۔

## سلطنت عثمانیہ دی عظیم شکست

اس معاہدے نوں سلطنت عثمانیہ دی عظیم شکست سمجھئیا جاندا اے ، جہڑا اپریل 1920ء چ اتحادیاں دے وچکار سان ریمو کانفرنس دے مگروں طے پان آلے معاہدےآں دی اک کڑی سی ۔ اس معاہدے دے تحت حجاز (سعودی عرب دا اک صوبہ) تے آرمینیا آزاد دیس قرار دتے گئے ۔

معاہدے دے سکشن 3 دے ارٹیکل 62 توں 64 دے مطابق کردستان نوں وی آزادی ملنی سی تے کرد ولایت موصل وی آزاد کردستان چ شمولیت اختیار کر سکدی سی ۔ جنگ دے دوران سائیکس پیکوٹ معاہدہ دے تحت بین النہرین (موجودہ عراق )تے فلسطین برطانیہ تے لبنان تے شام دے علاقے فرانس دے انتظام چ دتے گئے سن ۔ اس دے علاوہ رومی سمندر چ ڈوڈکینیز دے رہوڈوس دے جزیرے ( جہڑے 1911ء توں ای اٹلی دے قبضے چ سن ) تے شمالی اناطولیہ اٹلی نوں دے دتا گئیا ، جدوں کہ تھریس تے مغربی اناطولیہ نوں یونان دا حصہ قرار دتا گئیا ، جس چ سمرنا (موجودہ ازمیر) دی اہم بندر‍گاہ وی شامل سی ۔ باسفورس ، درہ دانیال تے بحیرہ مرمرہ نوں غیر فوجی تے بین الاقوامی علاقہ قرار دتا گئیا تے عثمانی فوجاں دی تعداد 50 ہزاز تک محدود کر دتی گئی ۔

## [[ترکی]] دی جنگ آزادی تے معاہدہ [[لوزان]]

انکرہ چ ترکی دی قومی اسمبلی نے معاہدے نوں مسترد کردے ہوئے مغربی اناطولیہ چ یونانی فوجاں دی ودھدی ہوئی پیش قدمی نوں روکئیا ۔ مارچ 1921ء چ مصطفی کمال دے حامیاں نے سویت یونین دی بالشویک حکومت نال دوستی دا معاہدہ کر لئیا ، جس دے نتیجے چ اتاترک دیاں فوجاں نے ستمبر 1922ء تک یونان دیاں فوجاں نوں شکست دے کے اناطولیہ توں باہر کڈ دتا ، اس زبردست فتح دے بعد پہلی جنگ عظیم دے اتحادی مذاکرات دی میز تے آنہہ تے مجبور ہوگئے تے 1923ء چ سویٹزرلینڈ دے شہر لوزان چ معاہدہ سیورے نوں ترکی دے حق چ منسوخ کر دتا گئیا ۔ معاہدہ لوزان نوں ترکی دی وڈی فتی سمجھئیا جاندا اے ۔

## ہور ویکھو

*معاہدہ لوزان
*جنگ عظیم اول
*اتاترک
*ترکی
*سلطنت عثمانیہ

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکی دے معاہدے
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:معاہدے
گٹھ:امن معاہدے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1920ء
کردستان

کردستان لہندے ایشیاء دے اک جغرافیائی تے ثقافتی خطے دا ناں اے ، جس چ کرد نسل دے لوکاں دی اکثریت اے  ۔ کردستان چ شمالی تے شمال مغربی بین النہرین نال ملحقہ علاقے شامل نیں ۔ کردستان دے علاقے شام ، عراق ،ایران تے ترکی چ ونڈے ہوئے نیں ۔ کردستان دے 99 فیصد لوک مسلمان نیں تے اسلام نال اینہاں دی وابستگی بہت گہری اے ۔ صلاح الدین ایوبی وی کرد سن ۔

## جدید تریخ

18ویں صدی چ کرد لوکاں دا ایہہ علاقہ ایران دی صفوی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ وچکار ونڈئیا گئیا ۔ کردستان کدی وی تریخ چ اک علیحدہ دیس دے طور تے نہیں رہئیا ۔ وجہ ایہہ کہ ماضی چ ایہہ سارا علاقہ اک ای  خطے چ شمار ہندا سی ۔ پہلی جنگ عظیم  توں پہلاں زیادہ تر کرد باشندے سلطنت عثمانیہ دے صوبہ کردستان دے رہائشی سن ۔ جنگ عظیم چ شکست تے سلطنت دے خاتمے دے بعد اتحادی فوجاں نے سرحداں تشکیل دیندے ہوئے مختلف دیس بنان دا پروگرام بنا لئیا تے معاہدہ سیورے دے تحت اس چ کردستان وی شامل سی ۔ مصطفی کمال اتاترک ولوں اینہاں علاقےآں دی دوبارہ فتح دے مگروں معاہدہ لوزان  طے پائیا ، جس دے تحت موجودہ ترکی دیاں سرحداں متعین کیتیاں گئیاں تے کرد لوکاں دی اپنی حکومت دا خاب چکنا چور ہوگئیا ، تے دوجے  کرد  اکثریتی علاقے  برطانیہ تے فرانس دے مل ہیٹھ عراق تے شام چ شامل ہو گئے ۔

جنگ عظیم اول توں ہن تک کردستان 4 ملکاں چ تقسیم اے جنہاں چ عراق ، ترکی ، ایران  تے شام  شامل نیں ۔

## جغرافیا

انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے مطابق کردستان دا کل رقبا 74 ہزار مربع میل (1،91،660 مربع کلومیٹر ) اے تے اسدے اہم شہر دیاربکر تے وان (ترکی) ، موصل ، اردبیل تے کرکوک (عراق) تے کرمان شاہ (ایران) نیں ۔ انسائیکلوپیڈیا آف اسلام دے مطابق کردستان دا وقبہ ترکی چ 1،90،000 ، ایران وچ 1،25،000 ، عراق چ 65،000 تے شام چ 12،000 مربع کلومیٹر اے ، اینج کردستان دا کل رقبہ 3،92،000 مربع کلومیٹر بندا اے ۔ اک اندازے دے مطابق اس علاقے چ 4 کروڑ کرد باشندے آباد نیں ۔

کوہ جودی  تے کوہ ارارات  ایتھے دے اہم پہاڑ تے دریاۓ دجلہ تے دریاۓ فرات اہم دریا نیں ۔

کرد علاقے دیاں جھیلاں چ ترکی چجھیل وان ، تے ایران وچ جھیل ارمیہ  مشہور نیں ۔

گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دا جغرافیہ
تاتاری

تاتاری منگولاں دے اک قبیلے تاتامنگو نال منسوب ، جیہڑے اتلے لہندے صحرائے گوبی واقع وسطی ایشیا دے رہݨ آلے سن ۔ ہولی ہولی ایہہ ناں عام منگول قبیلیاں لئی جنھاں چ چنگیز خان دا قبیلہ وی سی ، لئی ورتیا جاݨ لگا ۔ ایہناں دا وطن اج کل روس دی وفاقی اکائی تاتارستان تے اسدا نالدا علاقہ ہے ۔ تریخی طور تے تاتاریاں دا وطن ترکستان اَتے اسدے نال لگدے علاقے جنھاں تے تاتاریاں نے مل مار لیا سی ، جیہڑے تارتری کہلاندے سن ۔ تاتاریاں دی وڈی گنتی اج کل روس دے علاقے سائبیریا تے جمہوریہ تاتارستان اَتے دریائے وولگا دے علاقیاں چ آباد ہے ۔ ایہناں لوکاں نوں 13ویں صدی دے منگول حملہ آوراں دی اولاد سمجھیا جاندا ہے ۔ روس ، افغانستان ، ایران تے ترکستان دے علاقے چ وی تاتاریاں دی کافی تعداد آباد ہے ۔ روس دے یورپی علاقے ، یوکرین تے یوکرین دی خودمختار جمہوریہ کریمیا ، بیلارس ، پولینڈ تے فنلینڈ چ وی تاتاریاں دیاں کئی نکیاں نکیاں آبادیاں آباد نیں ، بلکہ کریمیا تے اصل چ کریمیائی تاتاریاں دا اصل وطن سی اَتے 4 صدیاں تک اوہ اک آزاد ریاست قریم یورتی دے طور تے دنیا دے نقشے تے موجود رہیا ۔ تاتاری لوک مذہبا مسلمان نیں ۔

شروع شروع تاتاری خانہ بدوش قبیلیاں دی شکل چ جانوراں دے اجڑ لے کے صحرا چ پھردے سن ، پر ہن باقاعدہ واہی بیچی کرن لگے نیں ۔

13ویں صدی عیسوی چ منگول تاتاریاں نے چنگیز خان دے پتر جوجی خان دے آگوائی چ منگولیا توں لے کے یورپ دے ادھ تک اک وڈی سلطنت قا‏ئم کیتی جس نوں تریخ چ آلتین اوردا یعنی سلطنت طلائی اردو (انگریزی چ (گولڈن ہورڈ) آکھیا جاندا اے ، جس چ سارا روس ،یوکرین ، بیلارس ، پولینڈ دا کجھ حصہ رومانیہ دا کجھ حصہ تے دوجے یورپی علاقے شامل سن ۔ دوجے بنے ایہناں ہی منگول تاتاریاں نے چین تے دوجے نالدے علاقیاں تے مل ماریا اَتے چنگیز خان دے پوتے قبلائی خان نے ایتھے اک وڈی سلطنت قا‏ئم کیتی ۔ چنگیز خان دے ای اک جانشین چغتائی خان نے ترکستان ، مشرقی ترکستان تے افغانستان دے کجھ علاقےآں تے چغتائی سلطنت قائم کیتی ۔

ایران تے ملحقہ علاقےآں تے ایہناں منگول تاتاریاں نے ایل خانی سلطنت قائم کیتی ، جس نے بغداد دی خلافت عباسیہ دا خاتمہ کردتا تے بعد چ ایہہ منگول تاتاری مسلمان ہو گئے سن ۔

دلی دی سلطان شمس الدین التتمش دے زمانے چ ، جدوں تاتاریاں نے چنگیز خان دی آگوائی چ سارے ایشیاء چ قتل تے غارت دا بازار گرم کر رکھئیا سی ، خوارزم دی خوارزم شاہی سلطنت دے بادشاہ جلال الدین خوارزم شاہ دا پچھا کر دے ہو‍ئے منگول تاتاری افغانستان نوں تباہ کردے ہوئے پشاور تک اپڑ گئے ۔ جلال الدین سلطنت خوارزم دا بادشاہ سی ، جیہڑا تاتاریاں کولوں شکست کھان دے مگروں جان بچان لئی سندھ بھج گیا سی ۔

## ناں

## تاتار
**وولگا تاتار**

**قازان تاتار**

**نقرات تاتار**

**پرم تاتار**

**کیراشین تاتار**

**ناغیباک**

**تپتار تاتار**

**مشار تاتار**

**قاسم تاتار**

**استراخان تاتار**

**جگ چ وولگا تاتار**

## چڑھدے یورپ دے تاتار

**کریمیائی تاتار**

**لیتھوانی تاتار**

**بیلاروسی تاتار**

**پولش تاتار**

**دبروجا تاتار**

## دریائے کاما دے نگوئے
**قندرا تاتار**
## سائبیریائی تاتار

## برابا تاتار
## تاتار بولی دے لہجے

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے
گٹھ:روس
گٹھ:روسی مسلمان
قوئزلنگ

قوئزلنگ ناروے دا سیاستدان سی ، جدوں نازی جرمنی دیاں فوجاں نے دوجی جنگ عظیم دے دوران ناروے تے مل مار لئیا تے اوہ نازیاں دے نال مل گئیا تے نازیاں نے ا سنوں ناروے دا وزیراعظم بنا دتا ۔ جرمنی دی شکست دے بعد قوئزلنگ نوں سزائے موت دے دتی گئی ۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
دجانہ

ریاست **دجانہ** ۔ چڑھدے پنجاب دی اک چھوٹی جہی ریاست سی ، جہڑی دلی دے لہندے پاسے واقع سی ۔ آزادی مگروں ہندستان دے صوبے چڑھدے پنجاب چ شامل کر دتی گئی سی ۔ بعد چ جدوں پنجاب نوں کٹ کے 3 صوبے ہریانہ ، پنجاب تے ہماچل پردیش بنائے گئے ایہہ ریاست ہریانہ چ شامل ہوگئی ۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
خونی دروازہ

دلی دے مشہور دروازےآں چوں اک دروازے دا ناں ، اس دی تعمیر شیر شاہ سوری دے ویلے چ ہوئی تے ایہہ دلی دے پرانے قلعے دا داخلی دروازہ سی ۔

## مشہوری دی وجہ

جنگ آزادی 1857ء چ 13 تے 19 ستمبر دے درمیان انگریزاں نے دلی دا محاصرہ کیتا ۔ لہوری گیٹ تے اجمیری گیٹ توں حملے ہندے رہے ، بالآخر انگریزاں نے لہوری گیٹ توں پیش قدمی کیتی تے بہادر شاہ ظفر قلعہ چھڈ کے ہمایوں دے مقبرے چ پناہ گزین ہوگئیا ، کجھ غداراں دی مدد نال کیپٹن ہڈسن نے اسنوں قید کر لئیا تے اسدے پتراں نوں اپنے آپ نوں حوالے کرن لئی آکھئیا پر اوہناں نے جان دی امان منگی ، کیپٹن نے جان دی امان دین توں منع کر دتا تے اوہناں نے اپنے آپ نوں حوالے کرن توں انکار کر دتا ، بعد چ کیپٹن ہڈسن نے شہزادےآں نوں گرفتار کر کے اینہاں دے سر قلم کر کے بہادر شاہ ظفر دے ساہمنے طشت چ پیش کیتے تے اینہاں دیاں لاشاں نوں خونی دروازے تے لٹکا دتا گئیا ۔

## خون ای خون

اسدے علاوہ شہنشاہ جہانگیر نے عبدالرحیم خان خاناں دے 2 پتراں نوں وی ایسے گیٹ تے پھانسی دتی سی ، فیر اورنگ زیب عالمگیر نے اپنے بھائی دارا شکوہ نوں وی ایتھے ای قتل کیتا سی ۔ پر خونی دروازہ ہن 1857ء دے غدر دی وجہ توں ای مشہور اے ۔

گٹھ:برصغیر
گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:دلی
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ہندستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
وڈے میدان

امریکہ تے کینیڈا چ راکی پہاڑی سلسلے دے چڑھدے چ گھاہ دے وڈے میدان نیں۔ ایہہ تھاں امریکی ریاستاں کولوراڈو ، کنساس ، مونٹانا ، نیبراسکا ، نیو میکسیکو ، اتلا ڈکوٹا ، اوکلوہاما ، دکھنی ڈکوٹا ، ٹیکساس تے وائیومنگ تے کینیڈا دے صوبے البرٹا ، مانیٹوبا تے ساسکاچیوان تیکر پھیلئیا ہوئیا اے ۔
## حوالے
ابوسمبل

مصر چ سوڈان دی سرحد لاگے دریاۓ نیل دے کنڈے اک تھاں جتھے فرعون رامیسس II دے تعمیر کردہ تقریبا 1200 قبل مسیح ھے 2 مندر نیں ، ایہہ ڈھلوان چٹاناں نوں تراش کے بنائے گئے سن ۔ وڈا مندر اک سو فٹ ذیادہ اچا اے تے اس چ رامیسس دوم دے چار مجسمے نیں ، ہر اک دی بلندی 65 فٹ اے ۔ مندر دے پچھلے حصے چ 14 کمرے نیں ، ایہہ وی چٹاناں نوں کٹ کے بنائے گئے نیں ، کمرےآں دیاں ساریآں کندھاں تے نقش نگار تے پھل بوٹے بنائے گئے نیں تے تھماں (ستوناں) تے فرعون دیاں مورتاں بنیاں ہوئیاں نیں ۔ اینہاں مندراں نوں 1812ء چ سویٹزرلینڈ دے اک سیاح جان برک ہارٹ نے لبھئیا سی ۔ اسوان ڈیم دی اساری نال مندراں دی تباہی دا خطرہ سی ۔ آخر اٹلی دی ایہہ تحویز منظور کر لئی گئی کہ مندراں نوں کٹ کے دریاۓ نیل دے سطح توں بلند اک چبوترے تے نصب کر دتا جائے ۔ اس مہم تے 1961ء چ یونیسکو دے زیر اہتمام کم شروع ہوئیا تے اسوان بند دے مکمل ہونہہ توں پہلے ایہہ مندر اس تھاں توں ہٹا دتے گئے ۔

گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:افریقہ
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دے آثار قدیمہ
جوجی خان

جوجی خان ، چنگیز خان دا سب توں وڈا پتر سی ۔

## علاقے

جوجی خان نوں اپنے پیؤ چنگیز خان ولوں سائبیریا ، دشت قپچاق (یوکرین تے دکھنی روس) ، روس ، ازبکستان تے قازقستان دے علاقے دتے گئے سن تے اسدی حکومت وسطی ایشیا توں لے کے یورپ دے ادھ تک سی ۔

## تریخ

چنگیز خان نے اسنوں چغتائی خان دے ہمراہ خوارزم دی خوارزم شاہی سلطنت دے بادشاہ محمد شاہ دے خلاف مہم تے گھلئیا ، محمد شاہ تے اینہاں دے ہتھ نا آئیا پر اینہاں نے اسدے سارے علاقے اپنے قبضے چ لے لئے تے بوہت ذیادہ خون خرابہ تے ظلم کیتا ۔ جوجی خان نے اینہاں ظلماں دے خلاف اظہار کیتا تے چغتائی خان نے چنگیز خان نوں اطلاع کیتی تے چنگیز خان نے اسنوں زہر دلوا کے مروا دتا ، اسدی دی موت 1228ء ویلے اسدی عمر 30 ورہے سی ۔

## اولاد

چنگیز خان نے جوجی خان دے وڈے پتر جوجی خان نوں اسدا جانشین بنا کے ترکستان توں روم تک دا علاقہ بخش دتا ۔ 13ویں صدی عیسوی چ اس دی اولاد نے اسلام قبول کر لئیا ۔ ایہہ لوک 18ویں صدی عیسوی تک قپچاق تے روسی علاقےآں تے حکمران رہے ۔ اس دی اولاد چ شیبانی خان نے 15ویں صدی چ تاشقند توں سمرقند تے ہرات تک اپنی سلطنت قائم کیتی ۔ روس تے مشرقی یورپ تے حکمرانی کرن آلی طلائی اردو سلطنت (ترک بولی چ آلتین اوردا) کہلان آلے منگول وی اس دی اولاد چوں سن ، جنہاں دے 2 مشہور شہر سرائے تے استراخان سن جہڑے ہن روس چ شامل نیں ۔ اینہاں چوں اک حکمران تفتمش دا ناں امیر تیمور نال جنگ پاروں مشہور اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
چٹا راہ

**چٹا راہ** (انگریزی:Milky Way) اس تارہ سمندر دا ناں اے جس چ ساڈی زمین ، سورج تے سورجی پربندھ آندے نیں ۔ رات نوں اسمان تے ایہ اک چٹے رنگ دے راہ وانگوں ننگی اکھ نال دسدا اے۔ سانوں ایہ اک پٹی وانگوں دسدا اے۔

1610 وچ گلیلیو نے ایہ دسیا جے ایہ انگنت تاریاں دا اک اکٹھ اے۔ 1920 دے دھاکے وچ امریکی تارہ گرو ایڈون ہبل نے ایہ وکھایا جے ایہ دوجے ہور کئی تارہ سمندراں وانگوں اک تارہ سمندر اے۔

چٹا راہ اک چکری تارہ سمندر اے جیدا قطر 100,000–120,000 چانن ورے اے جیدے وچ 200–400 ارب تارے نیں۔ ایدے وچ اینے ای پاندھی ہوسکدے نیں۔ ایہ تارہ سمندر پلیٹ وچ تارہ سمندر گڑھ توں 2/3 حصہے دا پینڈا باہر ول شکاری بانہ تے اے۔ ایھدے گڑھ وچ اک ڈنڈے وانگوں تارے نیں۔ ایہدا گڑھ وچ ساجیٹیریس اک تھاں اے جیہڑی وڈا کالا مؤرا ہوسکدی اے۔ پورے تارہ سمندر وچ تارے تے گیس اک دوڑ نال دوڑدے نیں۔ سورج والی تھاں تے ایہ چکر 20 کروڑ ورے لیندا اے۔ ایہ تارہ سمندر 552 توں 630 کلومیٹر/سکنٹ دی دوڑ نال دوڑدا اے۔ منن وچ ایہ 13.2 ارب پرانی اے۔ ایہدی تے کائنات دی عمر نیڑے تریڑے برابر اے۔ ایہ سپر کلسٹر ورگو دے لوکل گروپ وچ اے۔

## بارلے جوڑ

* نقشہ
* دساں 

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارہ سمندر
صوبہ آریانا

آریانا تیونس دے 24 صوبےآں وچوں اک صوبا اے جیہڑا تیونس دے اُبھے پاسے واقع اے ۔ ایہدی آبادی 2004ء دے لوک گݨت دے مطابق 4 لکھ 22 ہزار اے ۔ ایہدا راجگڑھ آریانا اے ۔

گٹھ:تیونس
گٹھ:افریقہ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبے ریاستاں
دریائے کیم

**دریائے کیم** انگلستان (انگلینڈ ) دا اک دریا اے ۔ برطانیہ دی مشہور یونیورسٹی کیمرج وی ایسے دریا دے کنارے تے واقع اے ۔ کیمبرچ توں سمندر تک اس دی لمبائی 40 میل (64 کلومیٹر) اے ۔

پرانے ویلےآں چ اس دریا دا ناں **گرانٹا** سی ، پر اس اینگلو سیکسن قصبے 'گوانٹےبرسج' نوں نواں ناں کیمبرج دے بعد دریا دا ناں وی ایہی رکھ دتا گیا ۔
ایہہ وی آکھیا جاندا سی کہ کیمبرج دے سلور سٹریٹ پل توں اتے ایہہ دریا *گرانٹا* اے تے اس توں تھلڑے پاسے *کیم* اے ۔

گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:دریا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
دریائے یانگزے

دریائے یانگزے یاں **چانگ جیانگ** ایشیاء دا سب توں وڈا دریا اے تے دریاۓ نیل تے دریائے ایمیزون دے بعد جگ دا سب توں وڈا دریا اے ۔ ایہہ دریا لہندے چین دے صوبے چنگھائی توں نکلدا اے تے 6211 کلومیٹر دا پندھ کرن مگروں بحیرہ مشرقی چین چ جا ڈگدا اے ۔ اس دریا نوں روایتی طور تے اتلے تے دکھنی چین وچکار سرحد منئیا جاندا اے پر جغرافیہ دان دریائے چن لنگ ہوائی نوں اس جغرافیائی تقسیم دا باضابطہ خط قرار دیندے نیں ۔

اپنی چوڑائی پاروں ایہہ دریا سمندر چ ڈگں دے تھاں توں لے کے اندر تک اک ہزار کلومیٹر تک جہازرانی دے قابل اے ۔ جگ دا مشہور تن گھاٹی ڈیم (Three Gorges Dam)وی ایسے دریا تے بنائیا گئیا اے ، اس ڈیم توں 22 ہزار میگا واٹ تک پن بجلی بنان دا منصوبہ وی جگ دا سب توں وڈا پن بجلی منصوبہ اے ۔

عوامی جمہوریہ چین دا سب توں وڈا شہر شنگھائی وی ایسے دریا دے کنڈے آباد اے ۔
**یانگتسی دریا** جا پھر **یانگتسیکیانگ**، چین دی سبھ توں لمبا دریا ہے، جو سنکیانگ دے پہاڑی علاقے توں نکلکے، دکھن - لہندے توں اتلے - چڑھدے پاسے ولّ وگدا ہوئیا، چڑھدا چین سمندر وچّ ڈگدا ہے۔ اسنوں چانگ جیانگ (Simplified Chinese:长江, Traditional Chinese:長江, Cháng Jiāng) جاں یانگتسی جاں یانگجی وی کہندے ہن۔ ایہہ دنیا دی چوتھی سبھ توں لمبا دریا ہے۔ اکثر لہندے توں چڑھدے پاسے ول وگن والے اس دریا دی لمبائی لگپگ 6300 کلومیٹر ہے۔

ایہہ شروع وچ کجھ دور اچّ پہاڑی علاقے وچّ وگن دے بعد لال بیسن وچّ داخل ہندا ہے، جتھے دھراتل اتیئنت کٹیا پھٹیا اتے کجھ اسمتل ہے۔ اتھے ملکیانگ، چنگکیانگ، سئننگ اتے کیاؤلنگ  معاون دریا شمال ولوں آکے ملدے ہن۔ ایہہ سارے ناوء ہن اتے اپجاؤ گھاٹیاں بناؤندے ہن۔ لال بیسن نوں پار کر یانگتسی کیانگ اک ڈونگھی وادی وچّ وگدے ہوئے پدھری زمین وچّ داخل ہندا ہے۔ اتھے کئی جھیلاں ملدیاں ہن، جہناں وچوں تنّ مٹی بھر جان ولوں اہم تھالاں دا روپ لے چکی ہن۔ دو تھالاں نوں تاں دریا نے دو دو حصےآں وچّ ونڈ دتا ہے۔ تیجا کافی نیواں ہے، جتھے کدے کدے ہڑ آ جاندا ہے۔ دریائی وادی دا ایہہ حصہ کافی اپجاؤ ہے۔ اتھے شمالل ولوں ہین اتے دکھن ولوں سیانگ ناں دے معاون دریا اس وچّ آکے ملدے ہن، جو ناوء ہن۔ وڈے سمندری جہاز یانگتسی  راہیں ہینکاؤ اتے وڈی کشتیاں اتے سٹیمر آئشانگ تکّ آ جا سکدے ہن۔ اس دے بعد یانگتسی  کیانگسو صوبے وچّ ڈیلٹا بناؤندا ہے، جتھے دا جغرافیہ کجھ پہاڑیاں نوں چھڈکے لگبھگّ پدھرا ہے۔ ڈیلٹا دی ساری پدھرا زمین بہت اپجاؤ ہے۔

ایہہ سارے ناوء ہن اتے اپجاؤ گھاٹیاں بناؤندیاں ہن۔ لال بیسن نوں پار کر یانگتسی  اک ڈونگھی گھاٹی وچّ وگدی ہوئی پدھرا یانگتسی گھاٹی دے وکھرے بھجیا وچّ جھونا، کنک، جوں، کپاس، چاہ، جوار - باجرہ، مکئی، گنا، تمبباکو، افیم، تیلہن، مٹر، وینا، پھل اتے بھاجی بھاجیاں آدی اپجدے ہن۔ ریشم دا وی اتھے اتپادن ہندا ہے۔ کھیتی باڑی اتے آواجائی دی سلبھتا دے کارن ساری یانگتسی وادی وچّ آبادی بہت سنگھنی ہو گئی ہے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:چین دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ:دریا
گٹھ:چین
گٹھ:چین دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ
اوٹرانٹو

**اوٹرانٹو** دکھنی اٹلی دے صوبے لے چے دے زرخیز علاقے چ واقع اک قصبہ اے ، ایہہ جزیرہ نما سالنتو دے چڑھدے حصے چ آبنائے اوٹرانٹو دے کنڈے واقع اے ، جہڑی بحیرہ ایڈریاٹک نوں بحیرہ ایونیئن نال ملاندی اے ۔ ایتھے اک چھوٹی بندرگاہ واقع اے ، جتھے نکے پیمانے تے تجارت ہندی اے ۔ اس قصبے دے چڑھدے دکھن چ 5 کلومیٹر دی دوری تے واقع روشن مینار اٹلی دے چڑھدے چ اخیرلے حصے دی نشاندہی کردا اے ۔

## تھوڑے ویلے دا مسلم مل

1480ء چ سلطنت عثمانیہ دا اک بحری بیڑہ شہر دے لاگے لنگر انداز ہوئیا تے اس نے قلعے سمیت پورا شہر فتح کر لئیا ۔ اٹلی دی بھوئیں تے مسلماناں دی اس فتح نے فتح قسطنطنیہ (استمبول) تے پہلے ای بھرے بیٹھے عیسائیاں دے جذببات نوں ہور بھڑکائیا تے یورپ نے مسلماناں نوں شہر توں کڈھن لئی صلیبی جنگ دا اعلان کر دتا ۔ ناپولی دے فرڈینینڈ I نے عیسائی فوجاں نوں اکٹھا کیتا تے ترکاں دے خلاف جنگ لڑی تے 1481ء چ شہر اک وار فینر عیسائیاں دے قبضے چ چلا گئیا ۔ اس جنگ چ شکست دی اک وڈی وجہ سلطان محمد فاتح دے انتقال مگروں نویں سلطان دا اٹلی دی بھوئیں تے ہور پیش قدمی نا کرن دا فیصلہ وی سی ، اس پاروں گنتی دی ودھ ہون دی وجہ توں عیسائی اوٹرانٹو فیر حاصل کرن چ کامیاب ہوگئے ۔ مسلماناں تے عیسائیاں دے وچکار لڑیاں جان آلیاں اینہاں دو لڑائیاں دے نتیجے چ شہر مکمل طور تے تباہ ہو گئیا تے اوس ویلے توں ہن تک اس دی اوہ حثیت بحال نئیں ہو سکی جہڑی رومی سلطنت تے بازنطینی سلطنت دے دور وچ سی ۔ 1537ء چ مشہور عثمانی امیر البحر خیرالدین باربروسا نے اک وار فیر اوٹرانٹو نوں سلطنت عثمانیہ چ شامل کر لئیا پر ایہہ مل وی بوہتا چر قائم نا رہ سکئیا تے عیسائیاں نے اپنا کھوئیا ہوئیا علاقہ واپس , لے لئیا ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:یورپ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
کوہ نور

**کوہ نور ہیرا** دنیا دا اک مشہور ہیرا اے جیہڑا ایس ویلے برطانیا دی ملکہ دے تاج وچ لگیا ہویا اے ۔ کوہ نور دا مطلب اے **روشنی دا پہاڑ** ۔ ایس ہیرے دا وزن 105 قیراط (21اعشاریہ6 گرام) اے ۔

## تریخ
کوہ نور ہیرا جنوبی ہندستان دے علاقے گولکنڈہ دیاں کاناں توں لبھیا سی ۔ محتلف سلطاناں دے کولوں ہندا ہویا ایہ مغلیہ سلطنت دے بادشاہاں دے کول آیا ۔ 1739ء وچ ایہ ہیرا نادر شاہ افشار ایران لے گیا ، جتھوں ایہ کابل وچ افغانستان دے بادشاہاں دے کول پہنچیا ۔ 1830ء وچ ایہ ہیرا پنجاب دے مہاراجا رنجیت سنگھ دے کول آیا ۔ 1849ء وچ ایہہ ہیرا انگریزاں دے قبضے وچ چلا گئیا تے اوہ ایہنوں انگلستان لے گئے ۔

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاہی نگینے
ایجیئن رہتل

تن تے چار ہزار قبل مسیح دے وچکار کریٹ دے جزیرے تے اک نویں رہتل ودھ پھل رئی سی ۔ اس جزیرے دے لوک جہازراں وی سن تے اوہ مچھیاں پھڑدے تے تجارت کردے تے جے موقع ملے تے لٹ مار توں وی نئیں دریغ کردے ۔ تقریبا 1500 قبل مسیح تک جزیرہ کریٹ عظیم الشان رہتل دا مرکز بنئیا رہئیا ۔ ایہہ تہذیب جہڑی ایجیئن رہتل اکھواندی اے ، ہولی ہولی رومی سمندر تے بحیرہ ایجیئن دے دوجے علاقےآں چ وی پھیل گئی ۔ کجھ چر تک تے کریٹ دا بادشاہ اینہاں سارے علاقےآن دا فرمانروا رہئیا ، پر 1400 ق م وچ الگ الگ شہراں دیاں حکومتاں خودمختار ہو گئیاں تے کریٹ دی بجائے یونان حکومت دا مرکز قرار پائیا ۔ کریٹ تے آلے دوالے دے علاقےآں دے لوگ اعلی درجے دے صناع سن ، اوہ سوہنے خوشنما برتن بناندے جنہاں نوں بیل بوٹےآں تے مورتاں نال آراستہ کیتا جاندا ۔ مکا بازی تے سنڈےآں (سانڈاں) دی لڑائی اینہاں دے شغل میلے سن ۔ اینہاں نے وڈے عالیشان محل وی اسارے حنہاں دے کھنڈر اج وی موجود نیں ۔ اوہ لکھنا پڑھنا وی جاندے سن ، اینہاں دی لکھتاں دے واہوا نمونے ملے نیں ، پر حالے تیکر کوئی وی اینہاں نوں پڑھ نئیں سکئیا ۔
پانی پت دی دوجی لڑائی

ہمایوں دے مرن مگروں اکبر اعظم دی تخت نشینی دا اعلان ہوئیا تے ہیموں بقال نے ،جہڑا عادل شاہ دا وزیر تے صاحب قوت تے اقتدار سی ، دلی تے قبضہ کرنا چاہئیا ، بیرم خان نے اسدی مزاحمت کیتی ۔ نومبر 1556ء چ دونے فوجاں پانی پت دے میدان چ آمنے سامنے ہوئیاں ۔ زبردست لڑائی مگروں بیرم خان نوں فتح ملی تے ہیموں بقال زخمی ہو کے گرفتار ہوئیا ۔
## ایہ وی ویکھو
*پانی پت دی پہلی لڑائی
*پانی پت دی تیجی لڑائی
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
جارج ڈبلیو بش

**جارج واکر بش** (George Walker Bush) امریکا دے سابق تے 43 ویں صدر سن۔ صدر بش دوجی وار امریکی صدارت لئی منتخب ہوئے سن۔ اوہ 2001 تے 2004 وچ منتخب ہوئے۔ اپنے ہمنام پیو توں فرق کرن لئی ایہنوں عرف عام چ "ڈب یا (doubya یعنی انگریزی حرف W)" آکھیا تے لکھیا جاندا س۔ ستمبر 2001 وچ جدوں امریکا تے دہشت گرداں نے حملہ کیتا تے صدر بش نے دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ دا اعلان کیتا۔ افغانستان تے حملہ کیتا گیا تے طالبان دی حکومت نوں مُکا دتا گيا۔ اس مگروں صدر بش نے عراق تے چڑھائی کر دتی جہدے چ بے شمار لوکی مارے گئے۔ صدر بش دی پالیسیاں نوں دنیا ناپسندیدگی دی نظر توں ویکھدی اے۔
جھیل کونسٹانس

جھیل کونسٹانس جرمنی ، آسٹریا تے سویٹزرلینڈ دے وچکار اک جھیل اے جہڑی جرمنی دی سب توں وڈی جھیل اے ۔ ایہہ جھیل 210 مربع میل دے رقبے تے پھیلی ہوئی اے ۔ اس دی ودھ توں ودھ لمبائی 63 کلومیٹر تے چوڑائی 14 کلومیٹر اے ۔ اس دا سطحی رقبہ 571 کلومیٹر اے ۔ اس جھیل دی اوسط گہرائی 90 میٹر تے ودھ توں ودھ گہرائی 254 میٹر اے ۔ ایہہ سطح سمندر توں 395 میٹر دی بلندی تے واقع اے ۔ ایہہ گھبلے یورپ دی تیجی سب توں وڈی جھیل اے تے دریائے رائن تے واقع اے ۔ تریخ چ کئی وار ایہہ جھیل منجمد ہو چکی اے تے آخری وار 1963ء چ مکمل طور تے منجمد ہوئی ۔ ایہہ لہندے جرمنی لئی پین دے پانی دے حصول دا سب توں وڈا زریعہ اے ۔

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
جھیل نکاراگوا

نکاراگوا چ واقع تازہ پانی دی اک بوہت وڈی جھیل جس چ تقریبا ۴۰۰  جزیرے  نیں ۔ اینہاں چوں کجھ جزیرے اصل چ متحرک آتش فشاں نیں ۔ جنہاں چوں کونسیپشن قابل ذکر اے ۔ ایہہ جگ دی اکو جھیل اے جس چ نایاب مٹھے پانی دی شارک مچھلیاں  پائیاں جاندیاں نیں ۔ ۸۲۶۴ مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی ہوئی ایہہ گھبلے امریکہ دی دوجی سب توں وڈی جھیل اے تے جگ دیاں وڈیاں جھیلاں چوں اس دا نمبر ۲۰واں اے ۔ سمندر دی پدھر توں ۳۲ میٹر (۱۰۵ فٹ) اچی ایہہ جھیل ۲۶ میٹر(۸۴ فٹ) ڈوہنگی اے ۔
## حوالے

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
چاسوبل

رومن کیتھولک پادریاں دا اک خاص لباس جس نوں اوہ ماس دے ویلے پاندے نیں  ۔ ماس اک خاص عبادت دا ناں اے جہڑی مسیح (حضرت عیسی)دی موت توں پہلے آخری ضیافت مسیح دی یاد چ ایسے دن کیتی جاندی اے ( عیسائیاں دے عقیدے مطابق) ۔ اس عبادت دا اصطلاحی ناں عشائے ربانی اے ۔ یعنی خداوند دا عید فسح دے دن دا مخصوص کھانا ، جہڑا رات ویلے کھادا گئیا ۔ اس کھانے دی یادگار دے طور تے کھادا جاندا اے  ۔ اس چ شامل ہون آلے سارے آدمی اک بن سلا تے کڈھئیا ہوئیا کڑتا پاندے نیں کیونجے انجیل دی روایت موجب جدون حضرت مسیح نوں مصلوب کیتا گئیا سی تے آپ نے ایسے طرح دا اک بن سلا کڑتا پائیا ہوئیا سی ۔ رومن کیتھولک پادریاں دا ایہہ مخصوص لباس سینے تے پشت تے اک چوغے دی شکل چ ہندا اے تے بانہواں ننگیاں رہندیاں نیں ۔
اینٹی ڈوگمینا

بائبل (انجیل) دے نویں عہد نامہ دیاں اوہ کتاباں یاں صحیفے جنہاں نوں شروع شروع چ مختلف فرقےآں دے سرکردہ پادری مقدس نئیں مندے سن ، بھانویں بعد چ اینہاں نوں تقدس دا درجہ دے دتا گئیا سی ۔ اس دی وجہ ایہہ سی کہ ایہہ حصیفے عبرانی بولی چ نئیں ملدے سن ، بلکہ ابتدا چ یونانی بولی چ لکھے گئے سن ، اینہاں دی گنتی بوہت زیادہ سی پر جہڑے صحیفے مقدس منے گئے اوہ ایہہ نیں ۔

پولس دا خط عبرانیاں دے ناں ، مقدس جیمز دا خط ، مقدس پطرس دا دوجا خط ، یوحنا دا دوجا ، تیجا خط ، مقدس جودی دا خط تے یوحنا دا مکاشفہ ، ایہہ ساریاں لکھتاں ہن بائبل دا حصہ نیں ۔

گٹھ:مذہب
گٹھ:کتاباں
گٹھ:عیسائیت
اُر

ار اک قدیم سمیری شہر سی جہڑا اج توں تقریبا 4 ہزار یاں 3500 سال پہلے بابل توں تقریبا 140 میل دکھن چ دریاۓ فرات توں 10 میل دے فاصلے تے ‍آباد سی ۔ بائبل ( انجیل) دے مطابق حضرت ابراہیم علیہ سلام ایسے شہر چ پیدا ہوئے سن ۔ چھیویں صدی قبل مسیح تک ایہہ اک پر رونق تے خوش حال بستی سی ۔ 20ویں صدی عیسوی دے شروع چ مشہور ، آثار قدیمہ دے ماہر لیوناردو دولی نے اس شہر دے آثار لبھے ۔

گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دی تریخ
گٹھ:قدیم تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:عرب دی تریخ
گٹھ:عرب
دریائے اوہائیو

دریائے اوہائیو ، دریائے مسیسپی چ ڈگن آلا سب توں وڈا دریا اے ۔ اس دی کل لمبائی 981 میل یاں 1579 کلومیٹر اے تے ایہہ چڑھدے امریکہ چ واقع اے ۔

گٹھ:دریا
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:امریکہ
ادریسی سلطنت

**ادریسی سلطنت** ، مراکش دی اک شیعہ عرب سلطنت (788ء توں 974ء) سی ، جس دا بانی ادریس I ، حضرت علی علیہ سلام دی اولاد چوں سی ۔ اسلام دی تریخ چ ایہہ شیعاں دی پہلی سلطنت سی ۔ عرب چ خلافت عباسیہ دے خلاف بغاوت چ ناکامی دے مگروں ادریس مراکش ول نس گئیا ، جتھے اسنے اپنی حکومت دی نیہہ رکھی ۔ اس دے پتر ادریس II نے فیض شہر دی بنیاد رکھی ۔ ہسپانیہ (اندلس) دے بنو امیہ تے تیونس دی خلافت فاطمیہ نے ادریسی سلطنت دا خاتمہ کردتا ۔

دوجی ادریسی سلطنت 20ویں صدی عیسوی دے شروع چ عرباں دی اک سلطنت سی جس دا پہلا حاکم احمد الادریس مراکش دے ادریسی ٹبر چوں سی ۔ اس نے خالص بھائی چارے دی بنیاد تے اک جماعت قائم کیتی ۔ ایسے ٹبر دے اک فرد سید محمد السنوسی نے اتلے افریقہ چ سنوسی بھائی چارے دی ، بنیاد رکھی ۔

گٹھ:مراکش
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:افریقہ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:جگ دیاں شیعہ ریاستاں
بگیڑہ

**بگیڑہ** ( انگریزی چ بلیک پینتھر) ، بلی ، شیر ، تیدوہتیندوے تے چیتے دے ٹبر نال تعلق رکھن آلا اک درندہ اے ، جہڑا کہ کئی دیساں چ پائیا جاندا اے ۔ اس دی گنتی ایداں دے دوجے جیواں نالوں کافی ٹھیک اے یعنی ایہہ اج وی جگ چ کافی وڈی گنتی چ موجود اے ۔

## [[پاکستان]] چ

پاکستان تے ہندستان چ تیندوے دی جہڑی قسم پائی جاندی اے ، اسنوں ملانیسٹک لیوپرڈ یاں بلیک پینتھر آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ انسانی آبادیاں توں تے دور رہندے نیں ، پر اج وی مدھیہ پردیش تے بہار دے پہاڑی علاقےآں چ مل سکدے نیں ۔ پاکستان تے بھارت چ کئی " این جی او" اس دے تحفظ لئی کم کر رہیاں نیں ۔

## بچے
مادہ بگیڑہ عام طور تے 3 بچے جم دی اے تے اس دی حمل دی مدت وی تن توں چار مہینے ہندی اے ۔

## خطرہ
بگیڑہ انساناں توں ڈردا اے ، پر جے اینہاں نوں تنگ کیتا جائے تے ایہہ حملہ کرن دی صلاحیت ضرور رکھدے نیں ۔ ایہہ رات دے ویلے اپنا شکار کردے نیں ۔

گٹھ:ڈنگر
گٹھ:درندے
گٹھ:جانور
گٹھ:جیون پڑھت
پیر پنجال

**پیر پنجال رینج** (انگریزی: Pir Panjal Range)، مغربی ہمالیا وچ واقع زیریں ہمالیائی علاقے دا اک پہاڑی سلسلہ اے۔ ایہ وادی کشمیر دے جنوب مغرب وچ واقع اے تے وادی چناب توں مری تک جاندا اے۔ پیر پنجال سلسلہ، وادی کشمیر تے خطہ پنجال نوں الگ کردا اے۔

## ناں
پیر پنجال سِلسلے دا ناں پیر پنجال پاس دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جیہدا سریوارا نے اصل ناں پنچال دیو ریکارڈ کیتا اے، (Pāñcāladeva، جیہدا مطلب پنچال دا دیوتا اے)۔ پنچال اک مُلک اے جیہدا ذکر مہابھارت وچ شمال مغربی اتر پردیش وچ اے۔ تاہم ایہ وی روایات نیں جو مہابھارت دے علاقےآں نوں مغربی پنجاب تے جنوبی کشمیر (خطہ پنجال) وچ بیان کردیاں نیں۔ اسکالر دنیش چندر سرکار نے شکتی سنگما تنتر وچ بیان کردہ جغرافیے دا تجزیہ کیتا اے، جِتھے واقعتن ایداں ای اے۔ اسکالر ایم اے سٹین دا خیال اے کہ اس خطے وچ اسلام دی آمد توں بعد دیوتا دے تصور دا ترجمہ پیر دے تصور وچ کیتا گیا ہوسکدا اے۔

## چوٹیاں
دیو ٹبا (6,001 میٹر (19,688 فٹ)) تے اندراسن (6,221 میٹر (20,410 فٹ)) پہاڑی سلسلے دے مشرقی سِرے اُتے دو اہم چوٹیاں نیں۔ ایہناں نال پاروتی بیاس ویلی، چمبا دی اُتلی پٹی چندرا (اُتلی چناب وادی) نال رابطہ کیتا جا سکدا اے۔ کشمیر وچ گلمرگ دا پہاڑی مقام ایسے سلسلے وچ واقع اے۔

## درے
حاجی پیر پاس (بلندی 2,637 میٹر (8,652 فٹ)) کشمیر وچ پونچھ تے اڑی دے درمیان سڑک اُتے مغربی پیر پنجال رینج اُتے واقع اے۔

پیر پنجال درہ، مغل روڈ دے ذریعے وادی کشمیر نوں راجوری تے پونچھ نال جوڑدا اے۔ ایہ مغل روڈ دا سَبھ توں اُچا مقام اے جو 3,490 میٹر (11,450 فٹ) اُپر اے تے وادی کشمیر دے جنوب مغرب وچ واقع اے۔ وادی کشمیر وچ درے دے نزدیک ترین شہر شوپیاں اے۔

درہ بانیہال، (بلندی 2,832 میٹر (9,291 فٹ)) وادی کشمیر دے جنوبی سِرے اُتے دریائے جہلم دے سر تے واقع اے۔ بانہال تے قاضی گنڈ درے دے دونوں طرف واقع نیں۔

روہتانگ لا، (بلندی 3,978 میٹر (13,051 فٹ)) مشرقی پیر پنجال سِلسلے دا اک پہاڑی درہ اے جو کُلو وادی وچ منالی نوں لاہول وادی وچ کیلانگ نال جوڑدا اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے پہاڑی سلسلے
گٹھ:کشمیر
گٹھ:پہاڑی سلسلے
ایبے

ایبے رومن کیتھولک عیسائیاں دی اک ایہو جہی خانقاہ جس دا متولی ایبٹ دے درجے دا پادری یاں ایبس دے درجے دی راہبہ ہوئے ۔ عیسائیت چ راہبانہ جیون دی شروعات پوپ بینی ڈکٹ دے ویلے توں ہوئیا تے چھیویں تے ستویں صدی عیسوی چ بے شمار خانقاہاں اساریاں گئیاں ۔ 1415ء تک اینہاں دی گنتی 1570 تک جا پہنچی سی ۔ ایہہ گنتی کلے بینی ڈکٹ سلسلے دی اے ۔ اس دے علاوہ مسٹریشین ناں دا اک ہور سلسلہ وی سی ۔ پروٹسٹنٹ فرقے دے سعائی راہبانہ جیون دے قائل نئیں ۔ جدوں انگلستان چ پروٹسٹنٹ مذہب رائج ہوئیا اودوں ساریاں خانقاہاں ختم کر دتیاں گئیاں ۔
جھیل اسیک کول

اسیک کول ، چڑھدے کرغیزستان میں اتلے کوہ تیان شان چ واقع اک جھیل اے ۔ حالانکہ ایہہ برف نال ڈھکے پہاڑاں دے وچکار واقع اے پر اس دے باوجود وی ایہہ کدے نئین جمدی ۔ اس لئی اس دا ناں کرغیز بولی چ اسیک کول اے جس دا مطلب گرم جھیل اے ۔ ایہ جھیل رامسر کنونشن دے تحت حیاتیاتی تنوع دے حساب نال عالمی پدھر تے اک اہم تھاں شمار ہندی اے ۔ 

اس جھیل دی لمبائی 182 کلومیٹر تے چوڑائی 60 کلومیٹر تک اے ۔ جھیل 6236 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی ہوئی اے ،اینج ایہہ جھیل ٹیٹیکاکا دے بعد جگ دی دوجی سب توں وڈی پہاڑی جھیل اے ۔ ایہہ جھیل 1606 میٹر دی بلندی تے واقع اے ۔ اس دی ودھ توں ودھ گہرائی 668 میٹر اے تےاوسط گہرا‏ی 270 میٹر اے ۔ لاگے دے پہاڑاں دے کئی چشمے ، بشمول گرم چشمے تے پگھلی ہوئی برف توں اسنوں پانی ملدا اے ۔ دکھنی ساحلاں تے کوہ تیان شان دے خوبصورت پربت دھارے دیاں اچیاں نیویاں چوٹیاں اس جھیل نوں بوہت انوکھے تے سوہنے منظر دیندیاں نیں ۔ جھیل دا پانی تھوڑا جہا نمکیں اے ۔ اس جھیل دے پانی چ سالانہ 5 سینٹی میٹر دے حساب نال کمی واقع ہو رہی اے ۔

سویت یونین دے دور چ ایہہ اک مشہور سیاحتی تھاں سی تے اس دے اتلے ساحلاں تے کئی اقامت گاہاں واقع سن ۔ سویت اتحاد دے خاتمے مگروں ایتھے دیاں اقامت گاہاں دی صنعت تے برا وقت آیا پر ہن سیاحاں دی آمد پاروں ایہہ علاقہ اک وار فیر سیاحت دا مرکز بندا جا رہئیا اے ۔ 

قرہ قول دا شہر اسیک کول اوبلاست (یعنی صوبہ) دا انتظامی صدرمقام اے ۔ ایہہ جھیل دے چڑھدے کنارے واقع اے تے اس جھیل تے اس دے نال دے علاقےآں دی سیاحت دے خواہش مند لوکاں لئی اک مرکز دی حثیت رکھدا اے ۔ ایتھی لکڑی دی بنی ہوئی اک شاندار مسیت مقامی ایغور مسلماناں نے بغیر کیلاں (میخاں)دے اساری اے ۔
## حوالے

گٹھ:کرغیزستان
گٹھ:کرغزستان دا جغرافیہ

گٹھ:کرغیزستان دیاں جھیلاں
چیچن لوکراج اشکیریا

**چیچن جمہوریہ اشکیریہ** (چیچن بولی:نوخچیین ریسپوبلیکا نوحچییچو ؛ روسی بولی: چیچنسکایا ریسپوبلیکا اچکیریا )، چیچنیا دی غیر تسلیم شدہ علیحدگی پسند حکومت سی ۔ چیچنیا اتلے کوہ قفقاز ( کوہ قاف) چ واقع اے ، تے اسدیاں سرحداں اتلے لہندے چ روسی علاقے ستاوروپول کرائی ، اتلے چڑھدے چ جمہوریہ داغستان ، دکھن چ جارجیا ( گرجستان) تے لہندے چ انگوشتیا تے  اتلا اوسیتیا نال ملدیاں نیں ۔ چیچن جمہوریہ اشکیریہ دے قیام دا اعلان جوہر دودائیف نے 1991ء چ کیتا ، چیچن علیدگی پسنداں تے روسی فیڈریشن ، جہڑی کہ علیدگی دی مخالفت کردی سی ، دے وچکار دو خونریز جنگاں لڑیاں گئیاں ۔ 2007ء چ اشکیریہ دے صدر دوکا عمروف نے اعلان کیتا کہ اسنے جمہوریہ دا ناں نوخچییچو رکھ دتا اے تے اسنوں امارات قفقاز دے اک صوبے چ بدل دتا اے تے خود اے امارات دا امیر اے ۔ چیچن جمہوریہ اشکیریہ دی جلاوطن حکومت تے دوجے علیدگی پسند گروپاں نے جہڑے کہ جمہوریہ دا وجود چاہندے سن ، نے جمہوریہ دی حثیت چ تبدیلی نوں مسترد کر دتا ۔ 

اشکیریہ غیر نمائندہ قوماں تے لوکاں دی تنظیم دا رکن اے ۔ جارجیا(گرجستان) چ زویاد گامساخوردیا نے 1992ء ج چیچن جمہوریہ اشکیریہ دی آزادی نوں تسلیم کیتا تے ایہ جگ دا اشکیریہ نوں تسلیم کرن آلا اکو دیس سی ، پر ہن ایہہ تسلیم موثر نئیں ۔ 

 

## تریخ
 
**1994ء -1991ء**

نومبر 1990ء چ جوہر دودائیف ، غیر سرکاری حزب اختلاف " چیچن لوکاں دی کل قومی کانگرس" دی اگزیکٹو کمیٹی دا سربراہ منتخب ہوئیا ، جہڑی چیچنیا دی سویت یونین دے اندر اک علیحدہ خود مختار جمہوریہ دے طور تے مانگ کردی سی ۔ 1991ء دا انتخاب دودائیف نے جتئیا ۔ چیچن جمہوریہ اشکیریہ دے صدر دے طور تے جوہر دودائیف نے یک طرفہ طور تے جمہوریہ دی آزادی تے سویت یونین تے روس توں علیحدگی دا اعلان کر دتا ۔ جارجیا ( گرجستان) چ زویاد گامساخوردیا دی حکومت دے سوا کسے وی دیس نے جمہوریہ دی آزادی نوں تسلیم نئیں کیتا ، وفاق روس توں مسلسل حملے دے خطرے دی وجہ توں اشکیریہ دا وجود غیر مستحکم رہئیا ۔ 

دودائیف دا 1990ء دی دہائی دے شروع دا حکمرانی دا دور بدامنی دا دور رہئیا ، جہڑا پورے اک قسم دے آزاد چیچنیا چ رہئیا ۔ دودائیف دے حریفاں تے مخالفاں (زیادہ تر روسی )، جہڑے کہ اقتدار لئی لڑ رہے سن ، دے وچکار تنازعے اٹھدے رہندے جہڑے کہ کدے کدے بھاری ہتھیاراں دی لڑائی چ بدل جاندے ۔ جنہاں دوران چیچنیا دی نسلی اقلیتاں نال امتیازی یاں ناروا سلوک وی کیتا جاندا ، جس پاروں ہزاراں دی گنتی چ جمہوریہ دے غیر چیچن رہائشی ( جنہاں چ زیادہ تر روسی تے یوکراینی سن ) روس یاں روسی علاقے اتلا اوسیتیا چ نس گئے ۔ 

دادائیف حکومت نے چیچن جمہوریہ اشکیریہ دا آئین بنائیا ، جہڑا مارچ 1992ء چ نافذ کیتا گئیا ۔ ایسے مہینے چ روسی حزب اختلاف ولوں حکومت دا تختہ الٹن دی کوشش کیتی گئی پر ایہہ کوشش طاقت دے ذریعے مکا دتی گئی ۔ اس دے اک مہینے مگروں جوہر دودائیف نے ضدارتی نظام متعارف کروائیا تے پارلیمنٹ نوں تحلیل کر دتا ۔ اوستی - انگوش تنازع لئی گھلئیاں گئیاں وفاقی فوجاں نوں اکتوبر 1992ء چ چیچن سرحد تے جان دا حکم دتا گئیا ۔ دودائیف نے اس حکم نوں چیچن جمہوریہ اشکیریہ دے خلاف جارحیت دے مترادف قرار دتا ، تے ایمرجنسی دی حالت دا اعلان کیتا تے دھمکی دتی جے روسی دستےآں نے چیچن سرحد توں انخلا نا کیتا تے اوہ فوجاں دی مکمل حرکت تے تیاری دا حکم دے دیں گے ۔ حزب اختلاف نے 1993ء چ حکومت دا تختہ الٹن دی اک ہور کوشش دے مگروں ، چیچنیا دی متبادل حکومت دے طور تے اک پرویژنل کونسل دے تشکیل کیتی تے ماسکو حکومت توں مدد منگی ۔ 

**1996ء - 1994ء** 

**1999ء- 1996ء**

**1999ء توں بعد**
## سیاست
## حوالے
 

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے علاقے
گٹھ:روس دے مسلمان علاقے
تیان شان

تیان شان ایشیا دا اک پربت دھارا اے ۔ ایہہ پربت دھارا تکلامکان روہی دے اتلے تے لہندے چ قازقستان ، کرغیزستان تے چین دے لہندے صوبے سنکیانگ (چڑھدا ترکستان) دی سرحد تے واقع اے ۔ لہندے چ ایہہ پربت دھارا ، سطح مرتفع پامیر نال ملئیا ہوئیا اے ۔ 

اس پربت دھارادی سب توں اچّی چوٹی جینگش چوکوسو ( بلندی 4148 میٹر) اے جس نوں انگریزی چ *وکٹری پیک* آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ کرغیزستان تے چین دی سرحد تے جھیل اسیک کول دے لہندے دکھن چ واقع اے ۔ دوجی بلند ترین چوٹی خان تنگری اے جہڑی 7010 فٹ اچی اے ۔

اس پربت دھارا توں نکلن آلے اہم دریاواں چ سر دریا ، الی دریا تے تارم دریا شامل نیں ۔

اس علاقے چ سب توں پہلے پہنچن آلا یورپی باشندا روس دا پیٹر سمینوف سی ، جس نے 1850ء دی دہائی چ ایتھے دا دورہ کیتا تے تیان شان دی تفصیلات نوں بیان کیتا ۔

گٹھ:چین
گٹھ:چین دا جغرافیہ