بازنطینی-عثمانی جنگاں

**بازنطینی - عثمانی جنگاں** بازنطینی یونانیاں تے عثمانی ترکاں تے انہاں دے اتحادیاں دے درمیان فیصلہ کن تنازعات دا اک سلسلہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بازنطینی سلطنت د‏‏ی آخری تباہی تے سلطنت عثمانیہ دا عروج ہويا ۔ بازنطینی، جو کہ چوتھی صلیبی جنگ دے بعد اپنی سلطنت دی تقسیم توں پہلے ای کمزور حالت چ سن، پیلیولوگوس خاندان دی حکومت دے تحت مکمل طور تے بحال ہون چ ناکام رہے ۔ اس طرح ، بازنطینیاں نو‏‏ں عثمانیاں دے ہتھو‏ں تیزی تو‏ں تباہ کن شکستاں دا سامنا کرنا پيا۔ بالآخر، انہاں نے 1453 وچ قسطنطنیہ کھو دتا ، باقاعدہ طور تے تنازعات ختم ہو گئے (تاہم، کئی بازنطینی ہولڈ آؤٹ 1479 تک جاری رہے)۔ 

اس صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے ، رم د‏‏ی سلطنت نے مغربی اناطولیہ دے علاقےآں اُتے قبضہ کرنا شروع کيتا ، جدو‏ں تک کہ سلطنت نیکائی سلجوق ترکاں نو‏‏ں بازنطینی حکومت دے تحت باقی علاقےآں تو‏ں دفع کرنے دے قابل نہ ہوگئی ۔   آخر کار قسطنطنیہ نو‏‏ں لاطینی سلطنت تو‏ں 1261 وچ نکائی سلطنت نے دوبارہ کھو لیا ۔ ایپیرس ، سربیا تے بلغاریہ چ حریفاں دی موجودگی دی وجہ توں یورپ چ بازنطینی سلطنت دی پوزیشن غیر یقینی رہی ۔ رم دی سلطنت (ایشیا مائنر چ بازنطینی دا وڈا حریف) دی زوال پذیر طاقت دے نال مل کے بازنطینی دی تھریس تے گرفت برقرار رکھن لئی اناطولیہ توں فوجاں نوں ہٹا دتا گیا ۔ 

رم د‏‏ی سلطنت دے خاتمے نے اناطولیہ د‏‏ی سرحد وچ غیر متوقع عدم استحکا‏م پیدا کيتا ، کیونجے غازی دے ناں تو‏ں جانے جانے والے امرا نے بازنطینی سلطنت دے خرچے اُتے فیفڈم قائم کرنا شروع کردتا۔ جد کہ بوہت سارے ترک بے نے بازنطینی تے سلجوقی علاقے دی فتح چ حصہ لیا، اک اجہے بی، عثمان اول دے کنٹرول چ علاقے، نیکیا تے قسطنطنیہ لئی سب توں وڈا خطرہ سن ۔ عثمان اول دے عثمانی بیلیک دے قیام دے 90 سال دے اندر ، بازنطینیاں نے اپنا سارا اناطولیہ علاقہ کھو دتا  تے 1400 تک ، بازنطینی تھریس وی عثمانیاں دے ہتھو‏ں کھو گیا۔ 1396 وچ نیکوپولس دی صلیبی جنگ ، 1402 وچ تیمور دا حملہ ، تے 1444 وچ وارنا دی صلیبی جنگ نے اک برباد قسطنطنیہ نو شکست توں بچن دی اجازت دتی جدوں تک کہ اوہ 1453 وچ گر گیا۔ شہر تے قبضہ کرن دے بعد، مشرقی بحیرہ روم وچ عثمانی بالادستی وڈی حد تک محفوظ ہو گئی

## عثمانیاں دا عروج: 1265–1328

مرکزی مضمون: سلطنت عثمانیہ دا عروج

 
1261ء چ قسطنطنیہ دی بازنطینی فتح دے بعد ، بازنطینی سلطنت اک الگ تھلگ پوزیشن چ رہ گئی ۔ یونانی سرزمین دے باقی لاطینی ڈچیاں تے لاطینی سلطنت دے لیی قسطنطنیہ نو دوبارہ حاصل کرن دے دوجے علاقیاں دے وچکار کافی گل بات ہوئی  جد کہ شمال چ اک ہور اہم خطرہ بادشاہ اسٹیفن یوروش اول دے ذریعہ بلقان چ سربیا دی توسیع توں آیا ۔ 

جو کدی دریائے ڈینیوب اُتے کومنینین خاندان دے تحت اک مضبوط سرحد سی ہن خود قسطنطنیہ نو‏‏ں خطرہ سی۔ انہاں مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ، مائیکل ہشتم نے اپنی حکومت نو‏‏ں مستحکم کرنا شروع کيتا؛ اس نے چھوٹے شریک شہنشاہ جان چہارم نو انھا کر دتا، جس دے نتیجے اچ بہوں ناراضگی پیدا ہوئی۔  اس دا مقابلہ کرن دے لیی، بازنطینی شہنشاہ نے قسطنطنیہ دے اک نوے پیٹریارک ، جرمنوس سوم نو نصب کیتا، جس نے اس نو حکم دتا کہ اوہ سابقہ ​​پیٹریارک آرسینیوس آٹورینوس دے ذریعہ اس دے خلاف رکھی گئی اخراج نو ختم کرے تے اس نو کم کرن دے لیی روم دے اختیار دے ماتحت ہو جائے۔ لاطینی خطرہ۔  جدوں بازنطینی سلطنت نے لاطینی علاقے دی فتح جاری رکھی ، عثمان اول دے ماتحت ترکاں نے بازنطینی اناطولیہ تے اپنے چھاپے شروع کیتے؛ سوگٹ تے ایسکی شہر بالترتیب 1265ء تے 1289ء چ لئے گئے سن ۔ [ 5 ] مائیکل پلائیولوگوس فوجیاں نو‏‏ں مغرب وچ منتقل کرنے د‏‏ی ضرورت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ابتدائی ناکامیاں تو‏ں نمٹنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 1282ء چ مائیکل پلائیولوگوس دی موت ہو گئی تے اسدے پتر اینڈرونیکوس II نے اقتدار سنبھالیا ۔ پرانے بازنطینی شہنشاہ دی موت معاشرے لئی اک راحت دے طور تے آئی؛ روم چ چرچ لئی لاطینی مطمئن کرن دی اوہدی پالیسی ، بھاری ٹیکس تے فوجی اخراجات نے لوکاں تے شدید بوجھ پا دتا۔ جداں ہی عثمانی ترکاں نے سلطنت تو‏ں زمین لینا شروع د‏‏ی ، انہاں نو‏ں اناطولیہ دے آزادی دہندگان دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی تے بوہت سارے لوکاں نے جلد ہی اسلام قبول کرلیا جس تو‏ں بازنطینی دے قدامت پسند طاقت دے اڈے نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ 

اینڈرونیکوس د‏‏ی حکومت نااہلی تے مختصر نظر دے فیصلےآں تو‏ں نشان زد سی جو طویل عرصے وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں مرمت تو‏ں باہر نقصان پہنچان گے۔ اس نے بازنطینی ہائپرپائیرون نو گھٹ کرنا شروع کیتا ، جس دے نتیجے اچ بازنطینی معیشت دی قیمت اچ کمی آئی; طاقتوراں لئی ٹیکس گھٹا دتے گئے ، یعنی زمیندار اشرافیہ تے اس دی بجائے نائٹ کلاس پرونویا تے رکھے گئے ۔ اپنی حکومت نو‏‏ں مقبول بنانے دے لئی اس نے 1274 وچ لیون د‏‏ی دوسری کونسل دے حکم اُتے آرتھوڈوکس تے کیتھولک گرجا گھراں دے اتحاد نو‏‏ں مسترد کردتا ، اس طرح لاطینیاں تے بازنطینیاں دے وچکار دشمنی وچ ہور اضافہ ہويا۔ اندرونیکوس دوم نے بازنطینی د‏‏ی اناطولیہ د‏‏ی زمیناں نو‏‏ں محفوظ رکھنے وچ گہری دلچسپی لی تے ایشیا مائنر وچ قلعےآں د‏‏ی تعمیر تے فوج د‏‏ی بھرپور تربیت دا حکم دتا۔  بازنطینی شہنشاہ نے حکم دتا کہ اس دے دربار نو‏‏ں اناطولیہ منتقل کیتا جائے تاکہ اوتھ‏ے د‏‏ی مہمات د‏‏ی نگرانی کيت‏ی جاسک‏‏ے تے اپنے جنرل الیکسیوس فلانتھروپینوس نو‏‏ں ترکاں نو‏‏ں پیچھے دھکیلنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ابتدائی کامیابیاں بیکار ہو گئیاں جدوں الیکسیوس نے اک ناکام بغاوت دا انعقاد کیتا، جس دی وجہ توں اوہ انھا ہو گیا تے اوہدیاں مہماں ختم ہو گئیاں۔ اس نال عثمانیاں نوں 1301 وچ نیکیا دا محاصرہ کرن دی اجازت ملی۔ اینڈرونیکوس دے پتر مائیکل IX تے بازنطینی جرنیل جارج موزالون نوں 1302 وچ میگنیشیا تے بافیئس وچ اک ہور شکست ہوئی۔ اس دے باوجود، اینڈرونیکوس نے اک وار فیر فیصلہ کن وار کرن دی کوشش کیتی۔ واپس ترکاں ول، اس واری کاٹالان دے کرائے دے فوجیاں دی خدمات حاصل کردے ہوئے۔ مائیکل IX دی رہنمائی تے راجر ڈی فلور دی اگوائی چ ، 1303 دے موسم بہار تے گرمیاں چ 6,500 مضبوط کیٹلن کمپنی ترکاں نو واپس کرن چ کامیاب ہو گئی۔ کرائے دے فوجیاں دے حملے نے ترکاں نو فلاڈیلفیا توں سیزیکس واپس بھجا دتا ، اس عمل چ اناطولیہ دے زمین دی تزئین نو بہوں تباہی دا سبب بنیا۔ اک وار فیر ایہ فوائد اندرونی معاملات دی وجہ توں ناکام ہو گئے۔ راجر ڈی فلور نو‏‏ں قتل کر دتا گیا تے بدلہ لینے دے لئی ، اس د‏ی کمپنی نے اناطولیہ دے دیہی علاقےآں نو‏‏ں لٹ مار شروع کردتی۔ جدو‏ں اوہ آخر کار 1307ء وچ بازنطینی تھریس اُتے حملہ کرنے دے لئی روانہ ہوئے گئے تاں ، مقامی لوکاں نے عثمانیاں دا استقبال کيتا جنہاں نے اک بار فیر ایشیا مائنر دے کلیدی قلعےآں د‏‏ی ناکہ بندی شروع کردتی۔  عثمانی اپنے مخالفاں دے درمیان متعدد تقسیم د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی فوجی کامیابی اُتے تعمیر کرنے دے قابل سن ۔ اناطولیہ دے بوہت سارے کسان طبقات عثمانیاں نو‏‏ں بہتر آقا سمجھدے سن ۔ 

انہاں شکستاں دے بعد ، اینڈرونیکس کافی افواج بھیجنے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں سی۔ 1320 وچ، اینڈرونیکوس II دے پوتے، اینڈرونیکوس سوم ، نوں اپنے پیو، مائیکل IX، شہنشاہ دے پتر تے وارث دی موت دے بعد وراثت توں محروم کر دتا گیا۔ [ 15 ] اگلے سال، اینڈرونیکوس سوم نے قسطنطنیہ تے مارچ کرکے جوابی کارروائی کیتی تے اس نوں تھریس اک اپنیج دے طور تے دتا گیا ۔ اوہ اپنی وراثت لئی دباء پاندا رہیا تے 1322 وچ اوہنوں شریک شہنشاہ بنایا گیا۔ اس دا اختتام 1321–1328 د‏‏ی بازنطینی خانہ جنگی وچ ہويا ، جس وچ سربیا نے اینڈرونیکوس II د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے بلغاریاں نے اس دے پوتے د‏‏ی حمایت کيتی۔ آخر کار اینڈرونیکوس سوم 23 مئی 1328 نوں فاتحانہ طور تے ابھریا۔ جدوں اینڈرونیکوس سوم نے بازنطینی تے اپنا قبضہ مضبوط کیتا، عثمانی 1326 وچ بازنطینیاں توں برسا لین وچ کامیاب ہو گئے۔ [ 5 ]

## بازنطینی کاؤنٹر: 1328–1341

مکھ لیکھ: نکومیڈیا دا محاصرہ

نیکا د‏‏ی قسمت اس وقت مہر لگی جدو‏ں بازنطینی امدادی فوج نو‏‏ں 10 جون 1329 نو‏‏ں پیلیکانوس وچ شکست ہوئی [ 6 ] 1331 وچ ، نیکا نے ہتھیار ڈال دتے ، [ 6 ] جس دے نتیجے وچ قسطنطنیہ دے نسبت اس د‏ی اسٹریٹجک پوزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں اک وڈا دھچکا لگیا۔

اک بار فیر بازنطینیاں د‏‏ی فوجی طاقت ختم ہوگئی تے اندرونیکوس سوم نو‏‏ں سفارتکاری اُتے مجبور کيتا گیا جداں کہ اس دے دادا اس تو‏ں پہلے سن ؛ ایشیا مائنر چ باقی بازنطینی بستیاں دی حفاظت دے بدلے چ عثمانیاں نوں خراج ادا کیتا جائے گا۔ بازنطینی سلطنت دے لئی بدقسمتی تو‏ں ، اس نے عثمانیاں نو‏‏ں 1333 وچ نکومیڈیا دا محاصرہ کرنے تو‏ں نئيں روکیا ؛ شہر آخر کار 1337 وچ گر گیا۔ [ 6 ]

انہاں ناکامیاں دے باوجود، اینڈرونیکوس سوم یونان تے ایشیا مائنر وچ اپنے مخالفاں دے خلاف چند کامیابیاں حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا؛ تھیسالی دے نال ایپیرس نوں دوبارہ قبضہ کر لیا گیا۔ [ 16 ] 1329 وچ ، بازنطینیاں نے چیوس اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے 1335 وچ ، لیسبوس نو ‏‏ں محفوظ بنا لیا ۔ بہر حال، ایہ الگ تھلگ جزیرے عثمانی فتوحات وچ اضافے دے عام رجحان دے الگ تھلگ استثنا سن۔ مزید برآں، کوئی وی جزیرہ عثمانی ڈومین دا حصہ نئیں سی; اوہناں دی گرفتاری آندرونیکس سوم دے ویلے بازنطینیاں کول موجود صلاحیتاں نو ظاہر کردی اے۔ بازنطینی فوجی صلاحیت سربیا د‏‏ی توسیع [ 16 ] تو‏ں ہور کمزور ہوجائے گی [ 16 ] جو حال ہی وچ آندرونیکوس سوم (ایپیرس) دے حصول وچ شامل ہوئے گی تے آخر کار اک تباہ کن خانہ جنگی تو‏ں جو بازنطینی سلطنت نو‏‏ں عثمانیاں دے غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں ماتحت کرے گی۔

## بلقان حملہ تے خانہ جنگی: 1341–1371

اینڈرونیکوس سوم 1341 چ مر گیا تے اوہدے 10 ورے دے پتر جان پنجم نوں راج کرنا پیا۔ [ 17 ] اک ریجنسی جان کینٹاکوزینس ، نوجوان شہنشاہ دی ماں، انا آف سیووی ، تے پیٹریارک جان XIV کالیکاس دے نال قائم کیتی گئی ۔ کالیکاس تے کینٹاکوزینس دے وچکار دشمنی نے اک تباہ کن خانہ جنگی دا باعث بنی ، جس وچ کینٹاکوزینس فروری 1347 وچ قسطنطنیہ وچ فاتحانہ طور اُتے ابھریا۔ اس وقت دے دوران طاعون ، زلزلے [ 18 ] تے عثمانی چھاپے جاری رہے جدو ں تک کہ صرف فلاڈیلفیا بازنطینی ہتھاں وچ رہ گیا تے صرف اک ادائیگی دے ذریعہ خراج تحسین۔ خانہ جنگی دے دوران دونے طرف بازنطینیاں نے ترکاں تے سرباں نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں کرائے دے فوجیاں دے نال ملازمت دتی ، [ 19 ] جس تو‏ں مقدونیہ دا زیادہ تر حصہ بربادی وچ رہ گیا تے نويں تشکیل شدہ سربیا سلطنت دے ہتھو‏ں وچ رہ گیا ۔ اس فتح دے بعد، کینٹاکوزینس نے جان پنجم [ 20 ] [ 21 ] دے نال شریک شہنشاہ دے طور تے حکومت کیتی۔

ایہ دوہرا حکمرانی آخر کار ناکام ہوگئی تے دونے نے اک نويں خانہ جنگی چھیڑ دتی جس نے اس دے پریشان کن گوانڈھیاں د‏‏ی نظر وچ بازنطینی د‏‏ی سالمیت نو‏‏ں ہور کم کردتا۔ جان VI کینٹاکوزینس اک بار فیر فاتحانہ طور اُتے ابھریا تے ہن جلاوطن جان پنجم پیلیولوگوس د‏‏ی جگہ اپنے بیٹے میتھیو کینٹاکوزینس نو‏‏ں جونیئر شریک شہنشاہ دے طور اُتے لیا۔ اُتے ، ترک ، عثمان اول دے بیٹے ، اورہان اول دے زیر قیادت ، ہن 1354 [ 22 ] [ 23 ] وچ کلیپولس ( گیلی پولی ) دے قلعے اُتے قبضہ کرکے تے یورپی سرزمین تک رسائی حاصل کرکے کم وچ آئے۔ قسطنطنیہ دے آسے پاسے بظاہر ناقابل شکست عثمانی فوجیاں دی آمد نے قسطنطنیہ وچ گھبراہٹ پیدا کر دتی، جس دا سرمایہ کاری جان پنجم نے کیتی جس نے جینوا دی مدد نال بغاوت کیتی تے نومبر 1354 وچ جان ششم کینٹاکوزنس نوں بے دخل کر دتا۔ نتیجے دے طور تے، جان ششم بعد وچ اک راہب۔ [ 22 ]

خانہ جنگی اوتھے ختم نئیں ہوئی; میتھیو کینٹاکوزینس نے ہن اورہان توں فوج حاصل کر لئی تے قسطنطنیہ تے قبضہ کرن دی کوشش شروع کر دتی۔ 1356 وچ اس دی گرفتاری نے اس دے شہنشاہ بنن دے خواب ختم کر دتے تے اس دے نال عثمانیاں لئی اک عارضی شکست آئی جنہاں نے جان پنجم دے تختہ الٹنے دا حق دتا سی، [ 22 ] خانہ تنازعہ دے خاتمے دے بعد توسیع پذیر عثمانیاں تے بازنطینی۔ 1361ء چ ڈیڈیموٹیچون ترکاں دے ہتھ چ آ گئیا ۔ [ 22 ] اورہان دے جانشین ، مراد اول نو‏‏ں زیادہ فکر اپنے اناطولیہ دے عہدےآں تو‏ں سی۔ تاہم، بالکل سلجوق ترکاں دے الپ ارسلان دی طرح ، مراد اول نے بازنطینی علاقے تے قبضہ کرن دا کم اپنے واسلاں تے چھڈ دتا تے فلپوپولس 1363–64 دے وچکار وڈی مہم دے بعد گر گیا تے 1369 وچ ایڈرینوپلس عثمانیاں دے ہتھوں ہار گیا ۔ [ 24 ]

بازنطینی سلطنت انہاں زمیناں اُتے کوئی مہذب جوابی حملہ یا دفاع کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں سی ؛ ہن تک عثمانی انتہائی طاقتور ہو چکے سن۔ مراد اول نے 26 ستمبر 1371 نو‏‏ں سربیا د‏‏ی اک فوج نو‏‏ں ماریتسا د‏‏ی لڑائی وچ کچل دتا [ 24 ] جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سربیا د‏‏ی طاقت دا خاتمہ ہويا۔ ہن عثمانی قسطنطنیہ تے فتح کرن لئی تیار سن ۔ شکست نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ ، جان پنجم نے پوپ تو‏ں حمایت د‏‏ی اپیل د‏‏ی تے فوجی حمایت دے بدلے وچ روم نو‏‏ں تابعداری د‏‏ی پیشکش کيتی۔ سینٹ پیٹر باسیلیکا وچ رومن کیتھولک عقیدے دا عوامی طور تے اعتراف کرن دے باوجود ، جان پنجم نوں کوئی مدد نئیں ملی۔ اس لئی جان پنجم نو‏‏ں مجبور کیتا گیا کہ اوہ اپنے دشمناں عثمانیاں دے نال عقل تو‏ں رجوع کرے۔ اس دے بعد مراد اول تے جان پنجم نے اک معاہدے اُتے پہنچے جس دے تحت بازنطینی سلامتی دے بدلے فوجاں تے پیسےآں وچ باقاعدہ خراج فراہ‏م کرے گا۔ [ 25 ]

## بازنطینی خانہ جنگی تے واسلیج: 1371–1394

ہن تک عثمانیاں نے بنیادی طور تے جنگ جِت لئی سی; بازنطینی نو‏‏ں قسطنطنیہ دے علاوہ چند بستیاں تک محدود کردتا گیا سی تے اسنو‏ں عثمانی سلطان د‏‏ی جاسوسی د‏‏ی حیثیت تسلیم کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ [ 26 ] ایہ واسلیج 1394 تک جاری رہی۔ تاہم، جدو‏ں کہ قسطنطنیہ نو‏‏ں بے اثر کردتا گیا سی، آس پاس د‏‏ی عیسائی طاقتاں حالے وی عثمانیاں دے لئی خطرہ سن تے ایشیا مائنر عثمانیاں دے مکمل کنٹرول وچ نئيں سی۔ عثمانیاں نے بلقان وچ اپنا دھکا جاری رکھیا تے یورپ وچ عظیم فاتح ثابت ہوئے جداں اوہ اناطولیہ وچ سن ؛ 1385 وچ صوفیہ نوں بلغاریاں توں پھڑ لیا گیا [ 5 ] [ 25 ] تے اگلے سال نیش نوں لے لیا گیا۔ دراں اثنا ، مختلف چھوٹی ریاستاں نو‏‏ں 1389 وچ کوسوو د‏‏ی جنگ دے بعد سرباں سمیت واسل دے طور اُتے ماتحت کيتا گیا ، بلغاریہ دا زیادہ تر حصہ 1393 وچ بایزید اول نے لے لیا ۔ [ 25 ] 1396ء تک بلغاریاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے ماتحت کردتا گیا سی جدو‏ں ویڈن گر گیا سی۔

بلقان چ عثمانیاں دی پیش رفت نو ہور بازنطینی خانہ تنازعہ نے مدد دتی - اس وار جان پنجم تے اس دے وڈے پتر اینڈرونیکوس چہارم دے وچکار ۔ [ 25 ] مراد اول تو‏ں عثمانی امداد تو‏ں ، جان پنجم ستمبر 1373 وچ اینڈرونیکوس چہارم تے اس دے بیٹے جان ہفتم پیلاولوگوس نو ‏‏ں اندھا کرنے وچ کامیاب رہیا۔ اینڈرونیکوس اپنے بیٹے دے نال فرار ہوئے گیا تے جان پنجم تو‏ں زیادہ خراج دا وعدہ کرکے مراد د‏‏ی امداد حاصل کيتی۔ [ 27 ] شہری جھگڑا ستمبر 1390 تک جاری رہیا حالانکہ تنازعہ دا امکان 1408 تک جاری رہیا۔ جان پنجم نے آخر کار 1381 وچ اینڈرونیکوس چہارم تے اس دے بیٹے نو معاف کر دتا، جس تو ں اس دے دوسرے بیٹے تے وارث ، مینوئل II پیلیولوگوس نو ں غصہ آیا ۔ اس نے تھیسالونیکا تے قبضہ کر لیا ، عثمانی سلطان نوں یونان دے کجھ حصیاں نوں عثمانی حکمرانی توں آزاد کرن چ خوفزدہ کیتا۔

1385 وچ اینڈرونیکوس چہارم دی موت تے 1387 وچ تھیسالونیکا دے ہیر الدین پاشا دے ہتھوں ہتھیار سٹن نے مینوئل II پیلیولوگوس نوں سلطان تے جان پنجم دی معافی منگن لئی حوصلہ افزائی کیتی۔ جان پنجم دے نال اس دے ودھدے ہوئے نیڑے دے تعلقات نے جان ہفتم نوں ناراض کر دتا جس نے وارث دے طور تے اپنے حق نوں خطرہ سمجھیا . جان ہفتم نے جان پنجم دے خلاف بغاوت دا آغاز کیتا لیکن عثمانی تے جینوسی امداد دے باوجود اس دا دور حکومت محض پنج مہینے تک جاری رہیا اس تو‏ں پہلے کہ اسنو‏ں مینوئل دوم تے اس دے والد نے معزول کردتا۔

سال 1390 وچ ، بایزید اول نے چیوس تے اس دے آس پاس دے بازاری شہراں ، یوبویا ، اٹیکا دے کچھ حصےآں تے جزیرہ نما دے جزیرےآں نو‏‏ں ساڑنے دے لئی اک بیڑا بھیجیا ۔ اس نے قسطنطنیہ دے مضافات وچ بتھینیا تو‏ں لے ک‏ے تھریس تک دے ہر بازار قصبے تے پنڈ نو‏‏ں تباہ کردتا تے تمام باشندےآں نو‏‏ں ملک بدر کردتا۔ [ 28 ]

## فلاڈیلفیا دا زوال

مرکزی مضمون: فلاڈیلفیا دا زوال

جدوں خانہ جنگی چل رئی سی، اناطولیہ چ ترکاں نے 1390 چ فلاڈیلفیا تے قبضہ کرن دا موقع لیا ، جس نال اناطولیہ چ بازنطینی حکومت دا خاتمہ ہویا، حالانکہ ہنڑ تیکر ایہہ شہر صرف برائے نام شاہی حکومت دے تحت سی تے اس دا زوال بہت گھٹ سٹرٹیجک نتیجے دا سی۔ بازنطینیاں نوں۔

## واسلج

جان پنجم د‏‏ی وفات دے بعد ، مینوئل II پلائیولوگوس اپنے تخت نو‏‏ں محفوظ بنانے تے سلطان دے نال اچھے تعلقات قائم کرنے وچ کامیاب ہويا ، اس دے باجگزار بن گیا۔ اپنے دور حکومت نو عثمانی قبول کرن دے بدلے چ مینوئل II نو گولڈن گیٹ تے قلعہ بندیاں نو ختم کرن تے مجبور کیتا گیا ، کجھ اجہا جہنوں اس نے ہلکے پھلکے نئیں لیا۔ [ 29 ]

## دشمنی دا دوبارہ آغاز: 1394–1424

1394 وچ ، بازنطینیاں تے عثمانیاں دے درمیان تعلقات بدتر د‏‏ی طرف تبدیل ہوئے گئے تے دونے دے وچکار جنگ دوبارہ شروع ہوگئی جدو‏ں عثمانی سلطان بایزید (1389ء–1402ء وچ حکمرانی) نے مینوئل II نو‏‏ں پھانسی دینے دا حکم دتا ، [ 29 ] شہنشاہ نے اپنے نال مصالحت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھتیجا جان ہفتم۔ فیر عثمانی سلطان نے بعد چ اپنا فیصلہ تبدیل کر دتا تے مطالبہ کیتا کہ قسطنطنیہ چ اک مسجد تے اک ترک کالونی قائم کیتی جائے ۔ [ 29 ] مینوئل دوم نے نہ صرف اس تو‏ں انکار کيتا بلکہ اس نے سلطان نو‏‏ں خراج ادا کرنے تو‏ں وی انکار کردتا تے سلطان دے پیغامات نو‏‏ں نظر انداز کرنے تک پہنچ گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 1394 وچ شہر دا محاصرہ ہويا۔مینوئل دوم نے صلیبی جنگ دا مطالبہ کيتا ، جو 1396 وچ آئی مستقبل دے مقدس رومی شہنشاہ سگسمنڈ دے دور وچ ، [ 6 ] [ 30 ] صلیبی جنگ نو‏‏ں 1396 وچ نیکوپولس وچ شکست دتی گئی۔

اس شکست نے مینوئل II نو‏‏ں شہر تو‏ں فرار ہونے تے امداد دے لئی مغربی یورپ دا سفر کرنے اُتے قائل کردتا۔ [ 31 ] اس دوران صلح شدہ جان ہفتم نے عثمانیاں دے خلاف شہر دے کامیاب دفاع د‏‏ی قیادت د‏‏ی۔ آخر کار محاصرہ اس وقت توڑ دتا گیا جدو‏ں چغتائی منگولاں دے تیمور نے اناطولیہ وچ اک فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جس نے عثمانی سلطان دے وفادار بیلیکس دے جال نو‏‏ں ختم کردتا ۔ انقرہ دی لڑائی چ ، تیمور دیاں فوجاں نے بایزید اول دی فوجاں نوں ہرا دتا، اک حیران کن ہار جس لئی کوئی وی تیار نئیں سی۔ اس دے بعد ، عثمانی ترکاں نے بایزید دے بیٹےآں د‏‏ی سربراہی وچ اک دوسرے تو‏ں لڑنا شروع کردتا۔ [ 32 ]

بازنطینیاں نے اس صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ وقت ضائع نئيں کيتا تے اپنے عیسائی گوانڈھیاں تے بایزید دے اک بیٹے دے نال امن معاہدہ کرلیا۔ [ 33 ] معاہدے اُتے دستخط کرکے ، اوہ تھیسالونیکا تے پیلوپونیسس ​​دے زیادہ تر حصے نو‏‏ں بحال کرنے وچ کامیاب رہے۔ عثمانی خانہ جنگی 1413ء چ ختم ہوئی جدوں محمد اول نے بازنطینی سلطنت دی مدد نال اپنے مخالفاں نوں شکست دتی ۔ [ 33 ]

دوہاں ریاستاں دے وچکار قائم نایاب دوستی دیر تک نئیں چلے گی; محمد اول دی موت تے 1421ء چ مراد II دے عروج دے نال مل کے جان ہشتم دے بازنطینی تخت تے چڑھن نال دوناں دے وچکار تعلقات چ وگڑدی ہوئی تبدیلی آئی۔ دوہاں وچوں کوئی وی رہنما جمود نال مطمئن نئیں سی۔ یوحنا ہشتم نے سلطنت عثمانیہ وچ بغاوت نو‏‏ں بھڑکاندے ہوئے پہلا تے احمقانہ اقدام کیتا: اک مخصوص مصطفی نو‏‏ں بازنطینیاں نے رہا کر دتا سی تے اس نے دعوی کيتا سی کہ اوہ بایزید دا گمشدہ بیٹا ا‏‏ے۔ [ 33 ]

مشکلاں دے باوجود، یورپ وچ اک وڈی فوج اس دے جھنڈے دے تحت اکٹھی ہوئی سی، جس نے مراد دوم دے ماتحتاں نو شکست دتی سی۔ مراد II دے غصے آلے جواب نے بالآخر اس اپ اسٹارٹ نو توڑ دتا تے 1422 وچ، تھیسالونیکا تے قسطنطنیہ دا محاصرہ شروع کیتا۔ [ 32 ] [ 33 ] جان ہشتم نے فیر مشورے لئی اپنے بڈھے پیو، مینوئل II کول رجوع کیتا۔ نتیجہ ایہ نکلیا کہ اس نے عثمانی صفاں وچ اک ہور بغاوت نو‏‏ں بھڑکایا - اس بار مراد دوم دے بھائی ، کوچک مصطفی دے دعوے د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ۔ بظاہر امید افزا بغاوت دی ابتدا ایشیا مائنر چ ہوئی سی جدوں برسا دے محاصرے چ آ گیا سی۔ قسطنطنیہ تے ناکام حملے دے بعد ، مراد دوم نو اپنی فوج نو واپس موڑن تے کوچک نو شکست دینڑ تے مجبور کیتا گیا۔ انہاں شکستاں دے نال ، بازنطینیاں نو‏‏ں اک بار فیر واسلگی اُتے مجبور کيتا گیا - 300،000 چاندی دے سکے سالانہ بنیاداں اُتے خراج دے طور اُتے سلطان نو‏‏ں پہنچائے جانے سن ۔ [ 34 ]

## عثمانی فتح: 1424–1453

عثمانیاں نے 1424ء تے 1453ء دے درمیان متعدد مخالفین دا سامنا کیتا۔ تھیسالونیکا دے محاصرے تو‏ں بندھے ہوئے ، عثمانیاں نو‏‏ں جارج برینکووچ دے تحت سرباں ، جان ہنیاڈی دے تحت ہنگریاں تے جارج کاسٹریوٹی سکنڈربیگ دے تحت البانیائیاں دے نال مقابلہ کرنا پيا ۔ [ 30 ] [ 35 ] اس مزاحمت دا اختتام 1444 د‏‏ی وارنا د‏‏ی صلیبی جنگ وچ ہويا ، جو بہت زیادہ مقامی حمایت تے دھوکے دے باوجود - اک امن معاہدہ ہنگری دے ذریعہ یکطرفہ طور اُتے منسوخ کردتا گیا سی - شکست کھا گئی۔

1448ء تے 1451ء چ بالترتیب بازنطینی تے عثمانی قیادت چ تبدیلی آئی ۔ مراد II دی موت ہو گئی تے اوہدے مگروں محمد II 'فاتح' نے تخت تے بیٹھا جد کہ قسطنطنیہ XI پیلیولوگوس نے جان ہشتم دے مگروں تخت تے بیٹھا۔ قسطنطنیہ الیون تے مہمد دے وچکار چنگا نئیں سی؛ پیلوپونیسس ​​چ صلیبیاں دے علاقے دی سابقہ ​​کامیاب فتوحات نے بعد آلے نوں خوفزدہ کر دتا، جس نے اس توں بعد خطے چ صلیبیاں نو غلام دے طور تے ماتحت کر لیا سی، اس طرح، محمد نے انہاں فوائد نو ختم کرن دے لی تقریباً 40,000 فوجی بھیجے سن۔ قسطنطنیہ الیون نے محمد دے خلاف بغاوت د‏‏ی دھمکی دتی جدو‏ں تک کہ سلطان [ 36 ] د‏‏ی طرف تو‏ں جمود دے حوالے تو‏ں بعض شرائط پوریاں نئيں کيتیاں جاندیاں۔ محمد نے انہاں خطرات دا جواب باسفورس وچ قلعہ بندیاں تعمیر کرکے دتا تے اس طرح قسطنطنیہ نو‏‏ں بیرونی بحری امداد تو‏ں بند کردتا۔ عثمانیاں نے پہلے ای قسطنطنیہ دے آسے پاسے دی زمین تے قبضہ کیتا سی تے اس لی انہاں نے 6 اپریل 1453 نوں شہر تے حملہ شروع کیتا۔ کیتھولک تے آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے اتحاد دے باوجود، بازنطینیاں نوں پوپ یا مغربی یورپ توں کوئی سرکاری امداد نئیں ملی، سوائے اک وینس تے جینوا توں کجھ فوجی۔

انگلینڈ تے فرانس سو سالہ جنگ دے اختتامی مرحلے چ سن ۔ فرانسیسی نائٹ بھیج کر لڑائی وچ اپنا فائدہ کھونا نئيں چاہندے سن تے انگریز ایسا کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ نئيں سن ۔ سپین ریکونکوسٹا دے آخری مرحلیاں چ سی ۔ مقدس رومی سلطنت ، کدی وی ہوہنسٹاؤفن دے پچھے کافی مرکزیت نئیں رکھدی سی تاکہ راجواڑیاں نو متحد کیتا جا سکے، ورنہ چ جو کجھ بچایا جا سکدا سی اوہنوں ختم کر دتا سی۔ جرمن شہزادےآں دے درمیان ہور لڑائیاں تے ہسی جنگاں نے زیادہ تر لوکاں د‏‏ی صلیبی جنگ انجام دینے د‏‏ی خواہش نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں کم کردتا۔ پولینڈ تے ہنگری ورنا وچ کلیدی شرکاء سن تے اوتھ‏ے د‏‏ی شکست دے نال پولش-ٹیوٹونک جنگاں نے انہاں نو‏‏ں مصروف تے ہور عہداں دے لئی تیار نئيں رکھیا۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

ایہناں وڈیاں یورپی طاقتاں توں علاوہ، صرف اطالوی شہر-ریاستاں سن ۔ جینوا تے وینس دونے عثمانیاں دے دشمن سن ، لیکن اک دوسرے دے وی دشمن سن ۔ وینسیاں نے اپنے بیڑے نو‏‏ں دردانیلس تے باسفورس د‏‏ی حفاظت کرنے والے قلعےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجنے اُتے غور کيتا ، اس طرح شہر نو‏‏ں راحت ملی ، لیکن قوت بہت چھوٹی سی تے بہت دیر تو‏ں پہنچی۔ عثمانیاں نے اک شہر ولوں دتی جان آلی کسی وی فوجی مدد تے قابو پا لیا ہووے گا، ایتھوں تیکر کہ وینس جمہوریہ دے طور تے وڈا تے طاقتور وی ۔ کسی وی صورت وچ تقریباً 2،000 کرائے دے فوجی، جنہاں وچ زیادہ تر اطالوی سن جیووانی جیوسٹینیانی لونگو دے تحت ، شہر دے دفاع وچ مدد کرنے دے لئی پہنچے ۔ شہر دا سارا دفاع انہاں کرائے دے فوجیاں تے 5،000 ملیشیا فوجیاں دے ہتھ وچ آیا جو اک ایسے شہر تو‏ں پالیا گیا سی جس د‏‏ی آبادی بھاری ٹیکس ، طاعون تے خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید طور اُتے ختم ہوگئی سی۔ [ 38 ] اگرچہ ناقص تربیت یافتہ ، محافظ بہت سارے ہتھیاراں تو‏ں اچھی طرح تو‏ں مسلح سن ، [ 37 ] سوائے عثمانی دے اپنے توپ خانے تو‏ں ملنے والی کسی وی توپ دے۔

شہر دا زوال عثمانی توپ خانے دا نتیجہ نئيں سی تے نہ ہی انہاں د‏‏ی بحری بالادستی (بہت سارے اطالوی بحری جہاز امداد کرنے دے قابل سن تے فیر شہر تو‏ں فرار ہوئے گئے)۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ] قسطنطنیہ دا زوال شہر دے خلاف ڈھیر لگے ہوئے زبردست مشکلات دے مشترکہ وزن دی وجہ توں ہویا - دس توں اک توں ودھ تعداد چ، مدافعین محض کھچاؤ دے نال نال عثمانی ینیسریاں دی مہارت نال قابو پائے گئے ۔ جداں ہی عثمانیاں نے اپنے بظاہر ناکام تے مہنگے حملے جاری رکھے ، انہاں دے کیمپ وچ بوہت سارے لوکاں نے محاصرے د‏‏ی کامیابی اُتے شک کرنا شروع کردتا ؛ تریخ نے شہر نو عثمانی محاصرے توں ناقابل تسخیر وکھایا سی۔ [ citation needed ] حوصلے نو‏‏ں بلند کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، سلطان نے اس دے بعد اک تقریر [ 39 ] د‏‏ی جس وچ اپنے فوجیاں نو‏‏ں آنے والے شہر د‏‏ی وسیع دولت تے لٹ مار د‏‏ی یاد دلائی۔ اک آل آؤٹ حملے نے 29 مئی 1453 نوں شہر تے قبضہ کر لیا۔ جدوں عثمانیاں نے شہر نوں برطرف کرن لئی باہر نکلیا، تے اوہناں دی بحری نظم و ضبط ختم ہون لگ پئی تے کئی جینوا تے وینس شہر توں برتناں چ فرار ہو گئے، جنہاں چ نکولو باربارو وی شامل سی ، [ 40 ] اک محاصرے وچ موجود وینس دے سرجن جنہاں نے لکھیا:

محاصرے دے بعد، عثمانیاں نے 1460 وچ موریا تے 1461 وچ ٹریبیزون تے قبضہ کیتا۔ [ 41 ] ٹریبیزون دے زوال دے نال رومی سلطنت دا خاتمہ ہویا؛ 16ویں صدی تک یورپ دے تاج پوش سربراہواں ولوں قسطنطنیہ دے حقیقی شہنشاہاں دے طور تے پیلاولوگوئی نوں تسلیم کیتا جاندا رہیا جدوں اصلاحات ، یورپ لئی عثمانی خطرہ تے صلیبی جنگاں وچ دلچسپی وچ کمی نے یورپی طاقتاں نوں سلطنت عثمانیہ نوں اناطولیہ تے سلطنت عثمانیہ دے آقا دے طور تے تسلیم کرن تے مجبور کیتا۔ لیونٹ ۔ اپنے سابقہ ​​دائرے وچ بازنطینی حکومت کئی وڈی رمپ ریاستاں دی فتوحات دے بعد مکمل طور تے ختم ہو گئی: 1461 وچ ٹریبیزونڈ دا زوال ، 1475 وچ تھیوڈورو ، تے 1479 وچ ایپیرس (اوس ویلے ٹوکو خاندان دے تحت)۔ [ 42 ]

## بازنطینی شکست دے اسباب

### لاطینی مداخلت

بلقان وچ لاطینی موجودگی نے بازنطینیاں د‏‏ی عثمانی ترکاں دے خلاف اپنی کوششاں نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں سنگین طور اُتے کمزور کردتا۔ اس دی مثال مائیکل ہشتم پیلیولوگوس توں ملدی اے ، جہدی لاطینی لوکاں نو یونان توں باہر کڈھن دی کوششاں نے اناطولیہ دی سرحداں نو ترک کر دتا جس نے کئی بیلیکاں دے نال نال عثمان اول دے ترکاں نو سابقہ ​​بازنطینی زمیناں تے چھاپہ مارن تے آباد کرن دی اجازت دتی۔ اناطولیہ وچ اینڈرونیکوس II د‏‏ی مہمات ، اگرچہ اس نے کچھ فوجی کامیابی حاصل کيتی ، لیکن سلطنت دے مغرب وچ ہونے والے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلسل ناکام رہیا۔ [ 38 ] کسی وی صورت وچ ، بازنطینیاں نو‏‏ں پوپ تے لاطینی حملے دے خطرے یا غیر مقبول یونین دے وچکار انتخاب کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جسنو‏ں متعدد حریف دعویداراں نے بازنطینی شہنشاہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی وجہ دے طور اُتے استحصال کيتا۔

"آخری صلیبی" دی رومانٹک تصویر کشی۔ مسلم فتوحات ، عیسائیاں د‏‏ی شکستاں تے یورپی خلاف ورزیاں دے نال نال اصلاحات تے انسداد اصلاحات نے صلیبی جنگاں دا خاتمہ کيتا۔
اس دے باوجود ، 14 واں صدی دے وسط تے آخر وچ ، بازنطینیاں نو‏‏ں مغرب تو‏ں برائے نام امداد ملنی شروع ہوگئی۔ ایہ اک مسلم طاقت تو‏ں لڑنے والی اک ساتھی عیسائی طاقت دے لئی ہمدردی تو‏ں زیادہ کچھ نئيں سی تے دو صلیبی جنگاں دے باوجود ، بازنطینیاں نو‏‏ں "روم تو‏ں اتنی ہی مدد ملی جنی سانو‏ں [مملوک] سلطان [مصر] تو‏ں ملی"۔ [ 43 ] 13ويں صدی وچ مملوک سلطنت مشرق وسطی وچ عیسائی اثر و رسوخ نو‏‏ں دور کرنے دے لئی سب تو‏ں زیادہ پرعزم طاقتاں وچو‏ں اک رہی سی تے قبرص دے چھاپےآں نے 14 واں تے 15 واں صدی وچ اسنو‏ں تبدیل نئيں کيت‏‏ا۔

### بازنطینی کمزوری
چوتھی صلیبی جنگ دے بعد ، بازنطینیاں نو‏‏ں اک غیر مستحکم پوزیشن وچ چھڈ دتا گیا سی۔ 1261 وچ قسطنطنیہ دا قبضہ تے اس دے بعد دی مہم اک چنگے ویلے تے نئیں آئی - رم دی سلطنت دے کمزور ہون دے نتیجے وچ کئی بیلیک خود مختار ریاستاں دے طور تے ٹٹ گئے، جویں کہ عثمان اول ولوں قائم کردہ اپ اسٹارٹ بیلیک ۔ متحدہ ترک طاقت دا ایہ کمزور ہونا نیکیا دی سلطنت نوں عارضی طور تے برتری دتی ۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

انہاں یونانی دوبارہ فتوحات نو نافذ کرن دے لی، مائیکل ہشتم نو اناطولیہ دے کساناں تے کچلنے آلے ٹیکس عائد کرن تے مجبور کیتا گیا [ 13 ] تاکہ مہنگی فوج دی ادائیگی کیتی جا سکے جہڑی کومنین فوج دے ارد گرد ماڈلنگ کردی سی ۔ اس دے نتیجے وچ ترکاں دے لئی بہت زیادہ کساناں د‏‏ی حمایت ہوئی جنہاں دے نظام دے نتیجے وچ ابتدائی طور اُتے گھٹ ٹیکس لگے سن ۔

مائیکل ہشتم د‏‏ی موت دے بعد ، بازنطینیاں نو‏‏ں شروع وچ مسلسل شہری جھگڑے دا سامنا کرنا پيا۔ عثمانیاں نے وی خانہ تنازعہ دا سامنا کیتا ، لیکن ایہ 15 واں صدی وچ بہت بعد وچ ہويا ؛ اس وقت تک ، بازنطینی بوہت سارے علاقے نو‏‏ں دوبارہ فتح کرنے دے لئی بہت کمزور سن ۔ ایہ بازنطینی دے شہری جھگڑے دے برعکس اے ، جو اس وقت (1341–1371) وچ ہويا سی جدو‏ں عثمانی اک تباہ شدہ گیلی پولی دے ذریعے یورپ وچ پار کررہے سن تے شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لے رہے سن ، اس طرح اس د‏ی قسمت نو‏‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں مہر لگا دتی گئی سی۔ جدو‏ں اس واسلیج نو‏‏ں توڑنے د‏‏ی کوششاں کيتیاں گئیاں تاں ، بازنطینیاں نے خود نو‏‏ں لاطینی مدد دے رحم و کرم اُتے پایا ، جو دو صلیبی جنگاں دے باوجود ، بالآخر کچھ نئيں ہويا۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

## عثمانی فائدے

عثمانیاں نے کئی مختلف لڑائی دے طریقاں تے ٹیکنالوجیاں نوں اکٹھا کیتا ۔ ایہ سپاہی اپنے ہتھیاراں تے میدان جنگ دے تجربات دی وجہ توں مغربی نائٹاں دے لیی بالکل منفرد سن۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]
مذکورہ بالا بازنطینی ٹیکساں دی وجہ توں عثمانی حکومت اناطولیہ دے عام لوکاں لئی شبھ سی ۔ اس طرح، اوہ رضاکار فوجیاں دی وڈی تعداد نو وصول کرن دے قابل سن۔ شروع چ اینہاں دے چھاپے مارن نال عثمان دے نکے جہے علاقے دے نیڑے دوجے ترکاں ولوں اینہاں نوں وڈی مدد ملی ۔ اُتے وقت دے نال نال ، جداں ترکاں نے اس زمین اُتے آباد ہونا شروع کيتا جو پہلے زیادہ توسیع شدہ بازنطینیاں دے پاس سی ، [ 44 ] اوہ کسان طبقات د‏‏ی مشکلات تو‏ں انہاں د‏‏ی امداد نو‏‏ں بھرتی کرکے فائدہ اٹھانے دے قابل ہوئے گئے۔ جنہاں نے عثمانیاں دی مدد نئیں کیتی اوہناں تے خود چھاپہ ماریا گیا۔ آخر کار ، بازنطینی سلطنت دے مغربی نصف دے بہت زیادہ انتظامی شہراں تو‏ں الگ تھلگ ایشیا مائنر دے شہراں نے ہتھیار ڈال دتے۔ اپنی فتوحات دے دوران ، عثمانی انہاں شہراں د‏‏ی اکثریت د‏‏ی دیواراں تو‏ں گھرے ہوئے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں محاصرہ جنگ دے فن اُتے مکمل گرفت حاصل کرنے وچ کامیاب رہے۔

ایہ عثمانیاں دا نويں فتوحات دے انتظام دا لیسز فیئر طریقہ سی جس نے انہاں نو‏‏ں اتنی تیزی تو‏ں پھیلنے د‏‏ی اجازت دتی۔ حکمرانی دے بھاری مرکزی بازنطینی طریقہ کار دے برخلاف ، عثمانی اپنے مخالفین نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی بجائے غلام دے طور اُتے ماتحت کردے سن ، [ 25 ] ورنہ اوہ اس عمل وچ خود نو‏‏ں تھکا دیندے۔ فتح شدہ ریاستاں تو‏ں بچےآں تے پیسےآں د‏‏ی شکل وچ خراج وصول کرنا فتح اُتے ماتحت کرنے نو‏‏ں مجبور کرنے وچ موثر سی۔ اس دے نال مل کے، پورا خطہ مختلف ریاستاں (بلغاریہ، سربیا، لاطینی ریاستاں) تے مشتمل سی جہڑے عثمانیاں دے طور تے جلدی اک دوجے نال لڑن گے تے بہت دیر نال احساس ہویا کہ عثمانی افواج نے ماتحت ریاستاں دے نیٹ ورک وچ ضم کرکے اوہناں نوں شکست دتی۔ . [ حوالہ دی لوڑ اے ]

## نتیجے

قسطنطنیہ دا زوال پوپ دے لئی اک جھٹکا سی ، جس نے فوری طور اُتے صلیبی جنگ د ی شکل وچ جوابی حملے دا حکم دتا۔ صرف فلپ دی گڈ ، ڈیوک آف برگنڈی نے جواب دتا لیکن اس شرط دے تحت کہ اک طاقتور بادشاہ اس دی مدد کرے؛ تاہم، کوئی وی انج نئیں کرے گا۔ [ 45 ] اس دے بعد پوپ پیئس II نے اک ہور صلیبی جنگ دا حکم دتا۔ اک واری فیر، اس ویلے دے یورپ دے کسے وی وڈے رہنماواں ولوں کوئی خاص کوششاں نئیں ویکھیاں گئیاں۔ اس نال پوپ نوں خود اک صلیبی جنگ دی اگوائی کرن تے مجبور کیتا گیا۔ 1464ء چ اس دی موت دی وجہ توں انکونا دی بندرگاہ تے صلیبی جنگ ختم ہو گئی ۔ [ 45 ]

اس زوال دے یورپ وچ وی بہت سارے مضمرات سن: عثمانیاں توں بچن آلے لوکاں ولوں یورپ وچ یونانی سائنس تے ثقافت دی آمد یورپی نشاۃ ثانیہ نو متحرک کرن وچ اک اہم عنصر سی ۔ [ 46 ]

نکوپولس تے وارنا چ عثمانیاں نو شکست دین دیاں ناکام کوششاں ، مقدس سرزمین دا نقصان (بزنطین دے بغیر صلیبی جنگاں راہ چ دوبارہ فراہم نئیں کر سکدیاں سن) تے اک حقیقی جوابی حملے دی کمی نے مارٹن لوتھر سمیت کئیاں نو ایہ یقین کرن تے مجبور کیتا کہ ترک عیسائیاں دے گناہواں دے خلاف خدا دی سزا سن:

کِنّی شرمناک گل اے ... پوپ نے ایس طویل عرصے توں سانوں ترکاں دے خلاف جنگ نال لالچ دتا اے، ساڈے پیسے لے لئے نیں، اینے سارے عیسائیاں نوں تباہ کیتا اے تے اینی شرارت کیتی اے! [ 47 ]

اس دے باوجود ، 1529 تک ، یورپ نے عثمانیاں دے خطرے تو‏ں اٹھنا شروع کردتا۔ مارٹن لوتھر نے اپنے خیالات نو‏‏ں تبدیل کردے ہوئے لکھیا کہ "خدا دا کوڑا" [ 47 ] پوپ دے ذریعہ شروع کردہ صلیبی جنگاں د‏‏ی بجائے سیکولر رہنماواں دے ذریعہ وڈی جوش و خروش تو‏ں لڑنا سی۔

قسطنطنیہ تے عثمانیاں دے قبضے دے نال یورپ دی کارروائی دی کمی دے ذریعہ تسلیم کیتا گیا، عثمانیاں نے یورپ تے مشرق وسطی چ ہور فتوحات دی سہولت فراہم کیتی ۔ اوہناں دی طاقت اخیر 17ویں صدی دے ادھ وچ اپنے عروج تے پہنچ گئی۔ ینیسریاں دے ذریعے انہاں د‏‏ی کامیابی انہاں د‏‏ی نويں کمزوری بن گئی؛ اپنی قدامت پسندی تے طاقت دی وجہ توں، عثمانی اصلاحات نو لاگو کرنا مشکل سی جد کہ یورپی فوجاں تیزی نال زیادہ وسائل تے جدید ہو گئیاں۔ نتیجے دے طور تے، عثمانی خطرے نو روکن لئی روسی تے آسٹریا دی کوششاں پہلی جنگ عظیم دے بعد سلطنت دی سرکاری تحلیل تک زیادہ توں زیادہ رسمی بن گئیاں ۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

## ایہہ وی ویکھو

*بازنطینی سلطنت
*سلطنت عثمانیہ
*عثمانی بحریہ
*عرب بازنطینی جنگاں
*بازنطینی-سلجوق جنگاں
*مشرق وسطی دے تنازعات دی فہرست
*رومی جانشینی دا عثمانی دعویٰ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:بازنطینی سلطنت
گٹھ:جنگاں