قنبر

قنبر، *[[علی|امیر المومینین امام علی  ]]* دے غلام تے آپ دے خاص اصحاب وچو‏ں نيں۔ جنگ صفین وچ امام علی د‏‏ی فوج دے اک دستے دے پرچم دار سن ۔ اوہ حجاج بن یوسف ثقفی دے ہتھو‏ں شہید ہوئے۔

## نسب
ان دے سلسلہ نسب تے باپ دادا دے سلسلہ وچ معلومات دسترس وچ نئيں نيں۔ انہاں نے کچھ عرصہ شہر بیہق (سبزوار دے قریب) وچ زندگی گذاری ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو شعناء نقل ہوئی ا‏‏ے۔ ابو شعناء یعنی الجھے بالاں والا بوڑھا دانشور۔

## مقام و منزلت

قنبر امام علی دے خاص صحابی، غلام تے دربان سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ امام حسن مجتبی دے دربان وی سن ۔ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام علی (ع) دے اصحاب وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔

امام جعفر صادق دے نقل ہويا اے کہ قنبر حضرت علی (ع) تو‏ں بہت الفت رکھدے سن ۔ جدو‏ں وی حضرت رات وچ گھر تو‏ں باہر نکلدے سن قنبر انہاں د‏‏ی محافظت کردے سن بغیر اس دے کہ حضرت متوجہ ہون۔ ايس‏ے طرح تو‏ں حضرت وی انہاں خیال رکھدے سن ۔ اک روز حضرت نے دو لباس، اس وچو‏ں اک د‏‏ی قیمت 3 درہم تے دوسرے د‏‏ی قیمت 2 درہم سی، خریدے تے مہنگا والا قنبر نو‏‏ں عطا کر دتا۔

## امام علی (ع) دے دور وچ

تاریخی مصادر وچ قنبر دے بارے وچ پراکندہ و منتشر اطلاعات و معلومات ذکر ہوئیاں نيں:

* ابن قتیبہ و ذہبی دے قول دے مطابق، اوہ عثمان دے خلاف ہونے والی بغاوت وچ امام حسن دے نال انہاں دے دفاع وچ زخمی ہوئے۔

* جنگ صفین وچ حضرت علی (ع) نے انہاں نو‏ں عمرو بن عاص دے غلام دے مقابلہ وچ جو اپنے نال بلند پرچم لےک‏ے آیا سی، اک علم عطا کيتا تو‏ں کہ اوہ بلند کرن۔ اس جنگ وچ قنبر نے معاویہ دے غلام حرب نو‏‏ں قتل کيتا۔ 

* نقل ہويا اے کہ اک دن حضرت علی (ع) نے اپنی زرہ اک یہودی مرد نو‏‏ں پہنے ہوئے دیکھی تاں اس د‏ی شکایت کرنے قاضی شریح دے پاس گئے۔ قاضی شریح نے آپ تو‏ں گواہ طلب کيتے تاں آپ نے امام حسن (ع) تے قنبر نو‏‏ں پیش کيتا۔ 
* یہ وی نقل ہويا اے کہ اک روز امام علی (ع) نے قنبر نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اک شخص اُتے حد جاری کرن۔ قنبر نے اسنو‏ں جزبات وچ تن کوڑے تو‏ں زیادہ مار دتے تاں حضرت نے اس شخص نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ قنبر نو‏‏ں تن کوڑے مارے۔
* زاذان کہندے نيں: جداں ہی سلمان فارسی دا انتقال ہويا۔ وچ گھر تو‏ں بایر آیا تاں دیکھیا کہ حضرت علی (ع) تے قنبر گھوڑے تو‏ں اتر رہے نيں۔
* اشعث بن قیس کسی کم تو‏ں حضرت علی (ع) دے پاس آیا تاں قنبر نے اسنو‏ں گھر وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں دتی تاں اس نے قنبر دے منھ اُتے اک گھونسا ماریا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی ناک تو‏ں خون بہنے لگا۔
* جب اک شخص نے قنبر تو‏ں بد تمیزی د‏‏ی تے انہاں نے اس تو‏ں انتقام لینا چاہیا تاں امام امیرالمومنین (ع) نے انہاں نو‏ں صبر د‏‏ی تلقین کرکے انہاں دا غصہ تھنڈا کيتا۔ ایہ تلقین شیعہ کتاباں وچ اس طرح تو‏ں وار ہوئی اے: قنبر! صبر کرو تے جس نے تواڈی اہانت د‏‏ی اے اس د‏ی توہین نہ کرو۔
* قنبر نے بیت المال تو‏ں سونے و چاندی دے ظروف تو‏ں بھرے کچھ کیساں نو‏‏ں چھپا دتا تو‏ں کہ حضرت اسنو‏ں تقسیم نہ کر سکن جدو‏ں بیت المال د‏‏ی تقسیم دے بعد قنبر نے حضرت نو‏‏ں انہاں دے بارے وچ دسیا تاں آپ نے انہاں تو‏ں اس د‏ی وجہ دریافت کيت‏ی تاں قنبر نے کہیا: اے امیر المومنین آپ نے سب تقسیم کر دتا تے کچھ وی اپنے لئے نئيں بچایا۔ وچ انہاں نو‏ں آپ دے لئی بچا لیا ا‏‏ے۔ حضرت نے انہاں سب نو‏‏ں بیت المال د‏‏ی طرف پلٹا کر لوکاں وچ تقسیم کر دتا۔

## شہادت
thumb|بغداد وچ قنبر تو‏ں منسوب مقبرہ
قنبر نو‏‏ں حجاج بن یوسف ثقفی دے حکم تو‏ں قتل کيتا گیا۔ البتہ انہاں دے قتل د‏‏ی کیفیت دے سلسلہ وچ اختلاف ا‏‏ے۔ اک روایت وچ انہاں دے قتل د‏‏ی کیفیت اس طرح تو‏ں بیان ہوئی اے:

جب انہاں نو‏ں حجاج دے پاس لے جایا گیا تاں حجاج نے انہاں تو‏ں پُچھیا: علی دے پاس کيتا کردے سن ؟ قنبر نے کہیا: وچ انہاں دے لئی وضو دا پانی فراہ‏م کردا سی۔ حجاج نے کہیا: اوہ وضو دے وقت کيتا پڑھدے سن ؟ قنبر نے کہیا: جدو‏ں اوہ وضو تو‏ں فارغ ہُندے سن تاں سورہ انعام د‏‏ی چوالیسواں تے پینتالیسواں آیت د‏‏ی تلاوت فرماندے سن ۔ حجاج کہندا اے: میرا خیال ایہ اے کہ اوہ انہاں آیات د‏‏ی تاویل ساڈے خلاف کردے سن ۔ قنبر نے کہیا: یاں۔ حجاج کہندا اے کہ جے ميں توانو‏‏ں قتل کر دواں تاں کيتا کرو گے؟ قنبر نے کہیا کہ اس صورت وچ خوش نصیب تے تسيں بد نصیب ہوئے جاؤ گے۔ حجاج نے حکم دتا کہ انہاں نو‏ں قتل کر دتا جائے۔ حجاج نے انہاں دے بیٹے نو‏‏ں وی قتل کر دتا۔

انہاں دے مزار دے بارے حمص یا کوفہ دا ناں ذکر ہويا ا‏‏ے۔ بغداد وچ وی اک زیارت گاہ قنبر تو‏ں منسوب اے جس دا ناں قنبر علی ا‏‏ے۔ جو ايس‏ے ناں دے بازار تے محلہ وچ رصافہ (دریائے دجلہ دے مشرق وچ ) دے علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔

نیشاپور وچ وی اک بارگاہ قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ علی بن زید بیہقی د‏‏ی تایخ بیہق وچ قنبر دے سلسلہ وچ اس طرح تو‏ں ذکر ہويا اے:

انہاں د‏‏ی تربت نیشاپور وچ مسجد ہانی دے مقام اُتے اے ۔ ہانی جنہاں تو‏ں ایہ مسجد منسوب اے اوہ انہاں دے بیٹےآں وچو‏ں نيں۔ ہانی بن قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں علی بن جمعہ بن ہانی و سلیطیان نيں جو نیشاپور وچ مدفون نيں۔

## اولاد
thumb|نیشاپور وچ قنبر تے انہاں د‏‏ی اولاد تو‏ں منسوب مقبرہ
ان دے بیٹےآں وچو‏ں بعض دا ناں راویاں وچ شمار ہويا اے:

* ابی جبیر بن قنبر:اپنے والد تو‏ں روایات دے راوی نيں۔
* سالم بن قنبر
* ابو الفضل العباس بن الحسن بن خشیش قنبری۔
* نعیم بن سالم بن قنبر۔
* محمد بن علی قنبری نامی شاعر: ہمدان وچ رہندے سن ۔

دو مسیتاں: مسجد ہانی نیشاپور تے مسجد شادان سبزوار قنبر دے بیٹےآں دے ناں تو‏ں منسوب مذکور نيں۔

## عوامی سبھیاچار وچ

عوام الناس د‏ی نظر وچ قنبر دا شمار حضرت علی دے با وفا دوست دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ لہذا شیعہ سبھیاچار وچ قنبر دا ذکر بہت زیادہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔

### قنبر خوانی

ماضی وچ ایران دے اکثر شہراں خاص طور اُتے ریاست خراسان وچ حضرت علی (ع) د‏‏ی شہادت دے موقع اُتے 21 رمضان دے شب و روز وچ قنبر خوانی دے ناں تو‏ں اک رسم منائی جاندی سی۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن أبی الحدید، شرح نہج البلاغہ، تحقیق: محمد أبوالفضل إبراہیم، ناشر: دارإحیاء الکتب العربیہ - عیسی البابی الحلبی وشرکاہ، مؤسسہ مطبوعاندی إسماعیلیان
* ابن اعثم کوفی، الفتوح، ترجمہ محمد بن احمد مستوفی ہروی، تحقیق غلام رضا طباطبائی مجد، تہران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، ۱۳۲ش
* ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابہ فی تمییز الصحابہ، تحقیق عادل احمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ط الأولی، ۱۱۵ق/۱۹۹۵ء
* ابن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبد القادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ط الأولی، ۱۱۰ق/۱۹۹۰ء
* ابن شہر آشوب، المناقب، علامہ، قم۱۳۹ق
* ابن قتیبہ دینوری، الإمامہ و السیاسہ المعروف بتریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الأضواء، ط الأولی، ۱۱۰ق/۱۹۹۰ء
* ابن مسکویہ، ابو علی رازی، تجارب الأمم، جلد ۱: مترجم ابو القاسم امامی، تہران، سروش، ۱۳٦۹ش جلد ۵ و٦: علی نقی منزوی، تہران، توس، ۱۳٦ش
* بحرانی، سید ہاشم، مدینۃ معاجز الأئمہ الاثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر، مؤسسہ المعارف الإسلامیۃ، قم
* بختیاری، علی اکبر، سیرجان در آینہ زمان، کرمان، ۱۳۸ش
* برقی، احمد بن محمد بن خالد، الرجال، تہران: دانشگاہ تہران، بی‌تا
* بیہقی، احمد بن حسین، دلائل النبوہ و معرفۃ أحوال صاحب الشریعہ، تحقیق عبدالمعطی قلعجی، بیروت، دار الکتب العلمیہ، ط الأولی، ۱۰۵ق/۱۹۸۵ء
* بیہقی، علی بن زید، تریخ بیہق، تہران، فروغی، ۱۳٦۱ش
* پناہی سمنانی، محمد-احمد، علی در ترانہ ہای عامہ، کتاب ماہ و ہنر، ۱۳۸۳ش
* ثقفی کوفی، ابراہیم بن محمد، الغارات، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تہران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ش
* ثقفی کوفی، الغارات و شرح حال اعلام آن، ترجمہ عزیز اللہ عطاردی، انتشارات عطارد، ۱۳۳ش
* حافظ شیرازی، دیوان، باہتمام سید محمد رضا جلالی نائینی و نذیر احمد، تہران، امیر کبیر، ۱۳٦۱ش
* حموی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دارصادر، ط الثانیہ، ۱۹۹۵ء
* حنبلی دمشقی، ابن عماد، شذرات الذہب فی اخبار من ذہب، تحقیق الأرناؤوط، بیروت،‌دار ابن کثیر، ط الأولی، ۱۰٦ق/۱۹۸٦ء
* ذہبی، محمد بن احمد، تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الأعلام، تحقیق عمر عبد السلام تدمری، بیروت، دار الکتاب العربی، ط الثانیۃ، ۱۱۳ق/۱۹۹۳ء
* سمعانی، محمد بن منصور، الأنساب، تحقیق عبدالرحمن بن یحیی المعلمی الیمانی، حیدرآباد، مجلس انسائیکلوپیڈیا العثمانیہ، ط الأولی، ۱۳۸۲ق/۱۹٦۲ء
* شیخ طوسی، رجال الطوسی، ناشر: جامعہ مدرسین، قم، ۱۱۵ ق
* شیخ مفید، الإختصاص، یک جلد، انتشارات کنگرہ جہانی شیخ مفید قم، ۱۱۳ق
* شیخ مفید، الإرشاد فی معرفۃ حجج اللہ علی العباد، ناشر: کنگرہ شیخ مفید، قم، ۱۱۳ ق
* قمی، عباس، سفینۃ البحار، کتابخانہ سنائی، تہران
* کلینی، الکافی، دار الکتب الإسلامیۃ تہران، ۱۳٦۵ش
* کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، ۱ جلد، انتشارات دانشگاہ مشہد، ۱۳۸ش
* مجلسی، بحار الانوار، موسسہ وفاء، بیروت
* مسعودی، علی بن حسین، التنبیہ و الإشراف، تصحیح عبد اللہ اسماعیل الصاوی، القاہرۃ، دار الصاوی، بی‌تا(افست قم: مؤسسۃ نشر المنابع الثقافۃ الاسلامیہ)
* مسعودی، علی بن حسین، مروج الذہب و معادن الجوہر، تحقیق اسعد داغر، قم، دار الہجرۃ، چ دوم، ۱۰۹ق
* خامہ یار، احمد، قنبر غلام علی علیہ السلام، مشعر، تہران، ١٣٩٣ش

 
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:حجاج ثقفی دے حکم تو‏ں قتل شدہ افراد
گٹھ:اصحاب امام علی