open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دلجیت دوسانجھ

**دلجیت سنگھ دوسانجھ** (جنم 6 جنوری 1984)، دلجیت دوسانجھ پنجابی فلم انڈسٹری دے سپرسٹار تے مشہور گائیک نے۔ سال 2000 وچّ اپنی پہلی ایلبم اشک دا اوڑا آڑا نال دلجیت نے اپنے گائیکی دی شروعات کیتی۔ اداکار وجوں ایہہ جٹّ & جلیئیٹ، جٹّ & جلیئیٹ 2، سردار جی، پنجاب 1984 اتے جیہنے میرا دل لٹیا ورگی سپرہٹ فلماں وچّ کم کر چکے نے۔

## مڈھلا جیون
دلجیت دا جنم جالندھر ضلعےدے پنڈ دوسانجھ کلاں وچّ ہویا۔

**دلجیت دوسانجھ**  (ولادت: 6 جنوری 1984ء) بھارتی نغمہ نگار، گلوکار، اداکار تے ٹیلی ویژن اینکر نيں جو پنجابی سنیما تے بالی وڈ وچ کم کردے نيں۔ بھارتی موسیقی انڈسٹری وچ انہاں نو‏ں نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے پنجابی سنیما وچ کئی فلماں دتی نيں جو باکس آفس وچ خوب دھمال مچایا ا‏‏ے۔ انہاں فلماں وچ جٹ & جولیٹ، جٹ & جولیٹ 2، پنجاب 1984ء، سردار جی، امبر سریا، سردار جی 2، سوپر سنگھ، سجن سنگھ راجپور تے شادا ورگی فلماں شامل نيں جو پنجابی سنیما د‏‏ی سب تو‏ں بہترین کامیاب فلماں وچ شمار ہُندیاں نيں۔

انہاں نے 2016ء وچ فلم اڑدا پنجاب تو‏ں اپنے بالی وڈ کیرئر دا آغاز کيتا جس وچ انہاں نو‏ں فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نواں اداکار دا اعزاز ملا۔ حالانکہ اڑدا پنجاب دے بعد انہاں نو‏ں ایسی ہندی فلماں نئيں ملیاں جنہاں تو‏ں انہاں دا بالی ووڈ کیرئر پروان چڑھے، مگر2019ء وچ گڈ نیوز وچ انہاں نو‏ں فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار دا اعزاز ملا۔

گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:فنکار
گٹھ:گلوکار
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
نچھتر گلّ

**نچھتر گلّ** (جنم ناں: نچھتر سنگھ گلّ)  بھارت دا اک  ریکارڈ نرماتا، سنگیتکار اتے گائیک، گیت کار اے۔

## ڈسکوگریفی
:

 
### دھارمک

## حوالے
امریندر گِل

**امریندر گِلّ** اک پنجابی گائیک تے اداکار اے۔

## مُڈھلا جیون
گلّ دا جنم ضلع امبرسر دے پنڈ بورچنڈ وچ ہویا ۔ اوہناں نے خالصا کالج امبرسر توں تعلیم حاصل کیتی ۔ گائیک دے طور تے اپݨا کریئر شروع کرن توں پہلاں اک بینک وچّ کم کردے سی ۔

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:فنکار
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:جٹ
گلشن کمار

**گلشن کمار** (5 مئی 1956 توں 12 اگست 1997) ٹی سیریز سنگیت لیبل دا بانی، اتے اک بھارتی بالیوڈ دا فلم نرماتا سی. ٹی-سیریز ہن اسدا پتر بھوشن کمار چلا رہیا اےے. اس دی دھی تلسی کمار، اک پلےبیک گائیکہ اے.

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* The Gulshan Kumar Murder Homepage at *[[Rediff.com]]*.

گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
بابو رجب علی

**بابو رجب علی**   **بابو جی** دے ناں نال وی جانے جاندے نیں۔ سارے پنجاب تے خاص کر پنجاب دے علاقے مالوے دے اک اگھے پنجابی کویشر سن۔ اوہناں نوں کویشری دا بادشاہ کہیا جاندا اے۔
6 مئی 1979 نوں چک 32 ضلع اوکاڑا ، لہندے پنجاب وچ فوت ہوئے۔

## مڈھلی زندگی

بابو رجب علی دا جم، بطور رجب علی خان، 10 اگست 1894 نوں برطانوی پنجاب دے ضلع فروزپور (ہن ضلع موگا) دے پنڈ ساہوکے وچ ہویا۔ اوہناں دے پیو دا ناں دھمالی خاں تے ماں دا ناں جیونی سی۔ اوہناں دیاں چار بھیناں تے اک چھوٹا بھرا سی۔ بابو رجب علی دے چاچو حاجی رتن وی کویشر سن۔

بابو رجب علی نے نیڑلے پنڈ بمبیہا توں مڈھلی سکھیا حاصل کیتی تے فیر 1912 وچ برجندرا ہائی سکول فریدکوٹ توں دسویں پاس کیتی۔ اوہ چنگے اتھلیٹ تے فٹ بال کھلاڑی سن تے اپنے سکول دی کرکٹ ٹیم دے کپتان وی سن۔ بعد وچ اوہناں نے گجرات ضلعے دے اک انجنیرنگ سکول توں سول انجنیئرنگ کیتی جیہنوں اوس ویلے پنجاب اوورسیئری کہیا جاندا سی تے پنجاب دے  محکما نہر وچ اوورسیئر دی نوکری کیتی۔

اوہناں دے چار ویاہ، دولت بی بی، بھاگو بیگم، رحمت بی بی تے فاطمہ نال ہوئے تے ایہناں دے گھر چار پتر، عدالت خان، علی سردار، شمشیر خان تے اکال خان اتے دو دھیاں، شمشاد بیگم تے گلزار بیگم نے جنم لیا۔

بابو جی اپنی پہلی پنجابی شاعری *ہیر بابو رجب علی* نال کویشری دی دنیا وچ داخل ہوئے تے 1940 وچ اپنی گائیکی نال سمجھوتا نہ کردے ہوئے اپنی نوکری چھڈّ دتی۔

1947 وچ پنجاب دی ونڈ ویلے اپنا پنڈ ساہوکے چھڈ کے لہندے پنجاب (پاکستان) دے اوکاڑا ضلعے وچ آ گئے۔ اوہناں نوں پنجاب دے علاقے مالوے نال بڑا لگاء سی۔  اوہناں نے اپنی پنجابی وچ اپنے پنڈ تے مالوے توں وکھ ہون بارے دکھالا کیتا۔
مارچ 1965 وچ اوہناں نے چڑھدے پنجاب دا گیڑا لایا تے بھاری گنتی وچ اوہناں دے چاہن والے تے کویشر اوہناں نوں مِلن لئی آئے۔

## کم

بابو جی پنجابی تے اردو تے کچھ عربی، فارسی تے انگریزی وی جاندے سن پر اوہناں دی شاعری دا صرف پنجابی وچ ہونا پنجاب تے پنجابی نال اوہناں دے پیار نوں ظاہر کردا اے۔

اوہناں نے تقریباً اک درجن قصے اتے کویتاواں لکھیاں۔

خاص طور تے اوہناں ہندو متھہاس جویں کہ رامائن، پورن بھگت تے قولاں، پیغمبر اسلام **[[محمد|حضرت محمد ﷺ]]**تے لوک نائیکاں جویں کہ **[[حسن|امام حسنؑ]]** **[[حسین|امام حسینؑ]]**، داؤد بادشاہ اتے سکھ تریخ تے نائکاں جویں گرو ارجن دیو دی شہیدی، ساکہ سرہند، ساکہ چمکور، بدھی چند، بھگت سنگھ تے دلا بھٹی وغیرہ بارے شاعری تے قصے لکھے تے گائے۔ ایس توں علاوا اوہناں نے پنجاب دی تقریبن ہر پریت کہانی بارے شاعری کیتی جیہدے وچ ہیر رانجھا، سوہنی مہینوال تے مرزا صاحباں دے ناں شامل نیں۔

اوہناں نے *بہتر کلا چھند* ورگے کچھ نویں چھند وی رچے۔ اج وی پنجاب دے بہت کویشر اوہناں دے شاگرد اوہناں دیاں لکھتاں گاؤندے نیں۔

## کتاباں

کویشر سکھوندر سنگھ (پکا کلاں) نے اوہناں دی زندگی تے کماں تے سنگم پبلیکیشنز، سمانا راہیں کئی کتاباں چھپوایاں نیں:
*البیلا رجب علی
*انمول رجب علی
*انکھیلا رجب علی
*رنگیلا رجب علی
*انوکھا رجب علی
*دسمیش مہما
*بابو رجب علی دے قصے

## ہور دیکھو
*کویشری
*کرنیل سنگھ پارس
*ڈھاڈی
*ہربھجن مان
*کلدیپ مانک

## حوالے

گٹھ:کویشر
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شاعر
کویشری

**کویشری** (پاٹھ: /kəviːʃriː/) پنجابی لوک-گائیکی دا اک خاص جوشیلا انداز ہے جس وچّ گایئک ہی سازاں دی گھاٹ نوں پورا کردے ہن۔ اصل وچّ عامَ طور ’تے کویشری بناں کسے سنگیتک ساز توں گائی جاندی ہے۔ اسدا جنم مالوے دی دھرتی ’تے ہویا۔ اتھے اچی اتے لچکدار آواز وچّ چھند-بدھّ کویتا گاؤن نوں کویشری آکھدے ہن۔

جو آدمی کویشری لکھدا جاں گاؤندا ہے اسنوں کویشر آکھدے ہن۔ کویشری عامَ طور ’تے میلیاں، دیوانہ، ویاہاں اتے محفلاں آدی وچّ گائی جاندی ہے۔
## اتہاس
کویشری دی شروعات جاں کھوج سکھاں دے دسویں گورو، گرو گوبند سنگھ نے کیتی سی کیونکہ جودھیاں نوں جنگ وچّ لڑن لئی جوش دین والی اک خاص انداز دی گائکی دی لوڑ سی۔ اس کرکے ہی کویشری عامَ طور ’تے بہادری جاں دلیری وغیرہ بارے گائی جاندی ہے جسنوں *بیر رس* آکھدے ہن جو کہ اسدے نوں رساں وچوں اک ہے۔ کویشری لوک مناں  نیڑلا کاوَ روپ ہے پر جے کویشری دی کہی گلّ صرف ودواناں تک سیمت ہے تاں کویشر اپنی چھاپ نہیں چھڈّ سکدے۔ نویں وستو لکھن والے موہری کویشر لوک مناں توں دور دی گلّ کردے ہن، اوہناں دی ٹیک وی کتے نہ کتے ڈھاڈی کاوَ دے نیڑے دی ہے۔ اج درشک جاں سروتے ٹٹویں چھند سنن دے اچھک ہن کیونکہ سمیں دی گھاٹ کارن پرسنگ سنن توں انکاری ہن۔
## خاصیتاں
کویشری سر اتے شبد ادھارت ہے۔ گاؤن دا انداز اسدی آواز، چھند اسدا سریر اتے رس اسدی روح ہے۔ اس وچّ بہت طرحاں دے چھند ورتے جاندے ہن۔ پنجاب دے اک اگھے کویشر بابو رجب علی نے منوہر بھوانی ورگے کئی درلبھّ(نایاب) چھند ورتے اتے پنجابی ساہت اتے کویشری نوں بہتر کلا چھند ورگے کجھ نویں چھند وی دتے۔
## کویشری رس
کویشری دے نوں منے ہوئے رس ہن جنھاں وچوں چار، بیر رس، شانت رس، ویراگ رس اتے ہاس رس سبھ توں ودھ جانے ہن۔ ایہناں وچوں بیر رس ہی زیادہ گایا جاندا ہے اتے اسدے کرکے ہی کویشری دی کھوج دی لوڑ پئی سی۔
## پیشکاری
کویشری، دی پیشکاری وچّ تنّ جاں چار بندے ہندے ہن۔ اس نوں آگوُ تے پاچھو دو شرینیاں(کیٹیگری) وچّ ونڈیا جاندا ہے۔ گاؤن والیاں نوں عامَ طور ’تے تنّ ورگاں وچّ ونڈیا جا سکدا ہے۔ پہلے کویشر جو صرف لکھدے ہن پر گاؤن دی کلا توں انجان ہن، دوجے جو صرف گاؤندے ہن تے پنگل دی سمجھ توں اسمرتھّ ہن، تیجے جو گاؤندے وی ہن اتے لکھدے وی ہن۔
## ایہہ وی ویکھو
*بابو رجب علی
*کرنیل سنگھ پارس
*ہربھجن مان
*ڈھاڈی
*پنجابی لوک سنگیت
*ماگھی سنگھ کویشر

## حوالے
کرنیل سنگھ پارس

**کرنیل سنگھ پارس** (28 جون 1916–28 فروری 2009) اک اُگھے پنجابی کویشر سن۔ ایہناں نوں **باپو کرنیل سنگھ** دے ناں نال وی یاد کیتا جاندا ہے۔ 1985 وچّ بھاشا وبھاگ پنجاب نے ایہناں نوں شرومنی کویشر پرسکار نال سنمانت کیتا۔ ایہہ اُگھے پنجابی گائیک اتے اداکار ہربھجن مان دے استاد اتے دادا-سہرا سن۔

## زندگی

پارس دا جنم 28 جون 1916 نوں برطانوی پنجاب دے فروزپور ضلعے دے (ہن ضلع بٹھنڈہ ) اوہناں دے نانکے پنڈ مہراج وچّ ماں رام کور دی ککھوں ہویا۔ ایہناں دے پیؤ دا نام سردار تارہ سنگھ ہے جناں دی ایہناں دے بچپن وچّ ہی موت ہو گئی سی۔ پارس نوں گربانی دی سکھیا لئی پنڈ دے ڈیرے وچّ بھیجیا گیا جتھے ایہناں دے استاد نے ایہناں دی قابلیت ویکھدے ہوئے ایہناں نوں "پارس" کیہا جو بعد وچّ ایہناں دے ناں نال ہمیشہ لئی جڑ گیا۔ گاؤن دا شوق ایہناں نوں بچپن توں ہی سی۔

1938 وچّ ایہناں دا ویاہ دلجیت کور نال ہویا اتے ایہناں دے گھر چار پتراں اتے دو دھیاں نے جنم لیا۔

## ایہہ وی ویکھو
*کویشری
*کلی
*بابو رجب علی
*ہربھجن مان
*ڈھاڈی

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
بالی وڈ

**بالی وڈ** ممبئی وچّ قایم اردو ہندی فلم انڈسٹری بارے ورتیا جان والا شبد اے۔

thumb|left
**بالی وڈ** بھارت د‏‏ی اردو تے ہندی فلمی صنعت دے مرکز نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو ممبئی شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ بالی وڈ دا لفظ امریکی شہر ہالی وڈ دے ناں دا چربہ اے جو امریکی فلمی صنعت دا مرکز ا‏‏ے۔ ممبئی دا قدیم ناں بمبئی سی جس تو‏ں "بالی" دا لفظ کڈیا گیا۔ زیادہ تر فلماں اردو تے ہندی زباناں وچ بندیاں نيں۔

## تریخ
1913ء وچ منظرِ عام اُتے آئی خاموش فلم **[[راجا ہریش چندر]]** بالی وڈ د‏‏ی پہلی فلم منی جاندی ا‏‏ے۔ 1930ء تک پہنچدے فی سال 200 متحرک فلماں نکلنے لگياں۔ بھارت د‏‏ی پہلی باآواز فلم عالم آرا 1931ء وچ منظرِ عام اُتے آئی۔

## بالی وڈ دے فلمی ادارے
* ایشین اکیڈمی آف فلم اِنسٹیٹیوٹ
* فلم اینڈ ٹیلی وِژن اِنسٹیٹیوٹ آف انڈیا
* ستیہ جِت رے فلم اِنسٹیٹیوٹ

## ہور دیکھو
بالی ووڈ وچ پاکستانی فلماں د‏‏ی نقل
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* IMDB – A database for International Movies
* An article on Bollywood in National Geographic archives
* The indian Box Office
* Bollywood information resource 

بالی وڈ
گٹھ:بھارتی سبھیاچار
گٹھ:بھارتی سنیما
گٹھ:ممبئی د‏‏ی معیشت
گٹھ:ہندوستانی زبان
گٹھ:ہندی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارتی فلم جگت
گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بھارت
گٹھ:فلماں
ہربھجن مان

**ہربھجن مان** (جنم 30 دسمبر 1965) اک اُگھا پنجابی گائیک، اداکار اتے فلمساز اے۔ پنجابی فلماں نوں دوبارہ سرجیت کرن دا سہرا اس نوں دتا جاندا اے۔ اس دیاں اُگھیاں فلماں وچ 'جی آیاں نوں'، 'مٹی  واجاں ماردی'، 'جگّ جیوندیاں دے میلے' وغیرہ ناں شامل نیں۔

مان نے اُگھے کویشر کرنیل سنگھ پارس "رامووالیا" توں سنگیت دی سکھیا لئی اتے 1980-81 وچ اپنی گائیکی دی شروعات کیتی۔

## جیون

مان دا جم 30 دسمبر 1965 نوں اک جٹّ سکھ پروار وچ ہویا۔ اُگھا پنجابی گائیک گرسیوک مان اس دا چھوٹا بھرا اے۔

مان نے اگھے کویشر کرنیل سنگھ پارس "رامووالیا" توں سنگیت دی سکھیا لئی اتے 1980 وچ اپنی گائیکی دی شروعات کیتی۔ پہلاں-پہلاں ہربھجن اتے گرسیوک کویشری گایا کردے سن۔

مان دا ویاہ کرنیل سنگھ پارس دی پوتی نال ہویا اتے ایہہ دو پتراں اتے اک دھی دے باپ ہن۔

## کم

مان نے 1980-81 وچ اپنی گائیکی دی شروعات کیتی اتے 1988 وچ اپنی ایلبم دل دے معاملے جاری کیتی۔ 1992 وچ آیا اسدا گیت، *چٹھیئے نی چٹھیئے* نال اس دی پچھان بنی۔ اس دا اگلا مشہور گیت، *آ سوہنیا وے جگّ جیوندیاں دے میلے* 1994 وچ دوردرشن توں ریکارڈ ہویا۔

اک اداکار دے روپ وچ اس نے 2002 وچ فلم جی آیاں نوں توں شروعات کیتی اتے پنجابی فلماں دی دوبارہ شروعات کیتی۔ اس توں بعد اساں نوں مان وطناں دا (2004)، دل اپنا پنجابی (2006)، مٹی واجاں ماردی (2007)، میرا پنڈ - مائی ہوم (2008)، جگّ جیوندیاں دے میلے (2009)، ہیر رانجھا (2010) اتے یارا او دلدارا (2011) وغیرہ فلماں رلیز ہوئیاں۔

## ایہہ وی ویکھو
*کویشری
*کلی
*کرنیل سنگھ پارس
*بابو رجب علی
*ڈھاڈی
*گرداس مان
*کلدیپ مانک
*ببو مان

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
چترال ہیومن ڈویلپمنٹ ایوارڈ

**چترال ہیومن ڈویلپمنٹ ایوارڈ** اک انعام اے حیہڑا پاکستان چ زباننن چ ودیا کم کرن والیاں نوں دتا جاندا اے۔ ایہ ایوارڈ چترال ہیومن ڈویلپمنٹ آرگنائزیشن نامی اک این جی او دیندی اے۔ ایہ ایوارڈ پہلی واری پاکستانی ماہر لسانیات رحمت عزیز چترالی نوں دتا گیا۔

## چترال ہیومن ڈویلپمنٹ ایوارڈ جتن والے

گٹھ:ضلع چترال
آسا سنگھ مستانا

**'آسا سنگھ مستانہ**( 22 اگست، 1927-23 مئی، 1999) دا جم پنڈ شیخوپورا (پاکستان) وکھے ماں امرت اور پیؤ پریتم سنگھ دے گھر ہویا ۔ بھارت پاکستان دی ونڈ توں بعد اسدا پروار دلی آ کے رہن لگّ پیا. دلی وکھے ہی مستانہ نے اپنی سنگیتک سکھیا"استاد پنڈت درگا پرساد" ہوراں کولوں لئی ۔ سنگیت سکھدے-سکھدے ہی آپ دی نوکری چاندنی چونک (دلی) وکھے سرکاری بینک وچّ لگّ گئی۔
## ریڈیو توں
سنّ 1949 وچّ ریڈیو اپر پہلا گیت "تتیئے ہوائے، کہڑے پاسیوں توں آئی ایں’ پرسارت ہویا۔ "آسا سنگھ مستانہ" پنجابی گائیکی دا اوہ نام ہے جسنوں پنجابی گائیکی وچّ سدا ہی اپنے مٹھے سراں اور منے-منے بولاں لئی یاد کیتا جاندا رہے گا۔ اس توں بعد انیکاں ہی سدابہار مشہور گیت گائے۔
## سدابہار گیتاں دی سوچی
*کالی تیری گتّ تے پراندا تیرا لال نی (گیت کار- ہرچرن پروانہ)
*دنیاں تے آ کے جان توں ڈردا ہے آدمی (گیت کار- بی.کے. پوری)
*چیچوں-چیچ گنیریاں (گیت کار- بی.کے. پوری)
*مٹیارے جانا دور پیا
*ایہہ منڈا نرا شنچری اے (سریندر کور ہوراں نال گایا سپرہٹّ دوگانا) بلے نی پنجاب دیئے شیر بچیئے
*جدوں میری ارتھی اٹھا کے چلنگے، میرے یار سبھ ہمّ-حما کے چلنگے
*بلھ سکّ گئے دنداسے والے (گیت کار- اندرجیت ہسنپری)
*جے جوانی دا مزہ جاندا رہا (گیتکسر- چانن گوبندپری)
*مینوں تیرا شباب لے بیٹھا (شو کمار بٹالوی) 
*میں جٹ یملا پگلا دیوانہ
*ہیر
*پیکے جان والیئے
*میلے نوں چل میرے نال
*ایدھر کنکاں ادھر کنکاں

## ولکھن گائیک اتے موت
آسا سنگھ مستانہ نوں سولو اور دوگانا دوہویں طرحاں دے گیتاں وچّ قبولیا گیا ۔ دوگانا گیتاں وچّ اس دی جوڑی پنجاب دی کوئل "سریندر کور" نال رہی ۔ 23 مئی، 1999 نوں آسا سنگھ مستانہ اس دنیا ٹر گیا ۔
## ایوارڈ
*"پدم شری"

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
اینوویٹیو اینیشئٹیو ایوارڈ

اینوویٹیو اینیشئٹیو ایوارڈ پاکستان دا سب توں وڈا سائنسی اعزاز اے جہڑا کہ ہن تک دس پاکستانیوں نوں مل چکئیا اے۔ ایہہ ایوارڈ صرف اوہناں سائنسدانان نوں دتا جاندا اے ، جہڑے وطن لئی بوہت وڈا کارنامہ انجام دتا ہو۔چترالی سائنسدان رحمت عزیز چترالی نوں اے ایوارڈ انہاں نوں پاکستان دی چالی زبانن چ مفت سافٹویر ایجاد کرن توں دتا گیا، اج تک پاکستان چ صرف دس لوکان نوں اینوویٹیو اینیشئٹیو ایوارڈز دتے گئیے نیں۔

## اینوویٹیو اینیشئٹیو ایوارڈ جتن والے
*1۔ رحمت عزیز چترالی، چترال، پاکستان
*2۔ عزرا نفیس یوسفزئی، پشاور، پاکستان
*3۔ ملالہ یوسفزئی، سوات، پاکستان
*4۔ فیصل گلزار، سرگودھا، پاکستان
*5۔ تاجدار عالم، خیبر ایجنسی، پاکستان 
*6۔ عفت نثار، سوات، پاکستان
*7۔ پروفیسر اسمعیل خان، سوات، پاکستان
*8۔ پروفیسر عثمان علی، سوات، پاکستان
*9۔ سید طلعت حسین، اسلام آباد، پاکستان
*10۔ احمد شاہ، سوات، پاکستان

## بارلے جوڑ
*[hhttp://www.innovativeyouthforum.org/innovative-youth-awards-2014/ اینوویٹیو اینیشئٹیو ایوارڈز]
## اتہ پتہ

گٹھ:اینوویٹیو اینیشئٹیو ایوارڈز
گٹھ:سائنسی اعزاز
گٹھ:اعزازات
گٹھ:پاکستان
گٹھ:سائنسی تمغے
مس پوجا

**مسّ پوجا** پنجابی دی سریلی آواز دے نال-نال شخصیت پکھوں وی بہت پرسدھ ہے۔
[thumbnail|250px|2009 وچّ [کینیڈا چ]]
*مس پوجا* دا جم 4 دسمبر، 1979 ‘چ راجپورا وکھے اندرپال کینتھ اتے سروج دیوی دے گھر ہویا۔ اوہناں دا اصل ناں گرندر کور کینتھ ہے۔ اوہناں دے گھر دا ناں پوجا ہون کرکے اوہناں نے اپنا پروفیشنل ناں وی پوجا رکھنا پسند کیتا۔ 
## گائیکی دا سفر
چھوٹی عمر وچّ ہی اس نوں گاؤن دا شوق لگّ پیا تے اوہناں دے پروار اوہناں دا پورا ساتھ دتا۔ آپ نے سنگیت وچّ پوسٹ-گریجوئیشن تے بی.ایڈّ. پاس کیتی۔ اس نے راجپورا ‘چ بچیاں نوں سنگیت سکھیا دتی۔ اس نے پہلی وار جنوری 2006 ‘چ سنگیت ڈائریکٹر لال کمل نال کم کیتا تے ‘رومانٹک جٹّ’ پہلی ایلبم آئی۔ ایلبم ‘جان توں پیاری’ نوں سبھ توں ودھیا قومانتری ایلبم دا خطاب وی ملیا۔ اوہ 2000 توں ودھ دوگانے گا چکی ہے تے 350 توں ودھ کیسیٹاں کڈھ چکی ہے۔ اس دے گانے ‘پانی ہوگے ڈونگھے جھونا لاؤنا ہی چھڈّ دینا’ نے اس نوں راتو-رات سخراں ‘تے پہنچا دتا۔
مس پوجا کا اصل نام گرندر کور کینت ہے مگر وہ اپنے اسٹیج کے نام مس پوجا کے نام سے جانی جاتی ہیں۔وہ ایک ہندوستانی گلوکارہ اور اداکارہ ہیں جو بنیادی طور پر بھنگڑا ، پاپ اور لوک انواع میں پنجابی گانے گاتی ہیں
### مڈھلا جیون
مس پوجا د‏‏ی پیدائش پنجاب وچ ہوئی۔ان دے والد دا ناں اندرپال کینتھ تے والدہ دا سروج دیوی اے ۔و1و
اس نے پنجابی یونیورسٹی تو‏ں ووکل تے آلات د‏‏ی مہارت وچ بی اے کيتا۔ انہاں نے پی جی جی سی جی چنڈی گڑھ تو‏ں موسیقی وچ بی ایڈ کیاو3و پوجا نے راج پورہ دے پٹیل پبلک اسکول وچ میوزک ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا۔ سیاست تو‏ں دلچسپی ہونے کیتی۔وجہ تو‏ں انھاں نے بی جے پی وچ وی شمولیت اختیار کيتی تے انہاں نو‏ں ہوشیار پور لوک سبھا محفوظ حلقہ انتخاب دے لئی پیش کيتا گیا سی۔ و1و
### موسیقی کیرئر
2006 وچ مس پوجا نے اپنے پہلے جوڑے دے گانے "جان تاں پیاری" تو‏ں ڈیبیو کيتا سی۔2009 وچ ، اس د‏ی پہلی سولو البم "رومانٹک جٹ" سی تے اس البم دے انہاں دے گانے "دو نین" د‏‏ی میوزک ویڈیو کینیڈا دے شہر ٹورنٹو وچ فلمائی گئی سی۔ 2010 وچ ، انہاں د‏‏ی پہلی دو فلماں "پنجابان" تے "چننا سچی موچی" سن۔ 2012 وچ انہاں دے تیسرے سولو البم "جاٹٹیڈ" دے گانے "سونا شونا" د‏‏ی میوزک ویڈیو د‏‏ی شوٹنگ ہانگ کانگ وچ ہوئی سی تے انہاں نے بالی ووڈ انڈسٹری وچ فلم "کاک ٹیل" دے گانے "سیکنڈ ہینڈ جوانی" تو‏ں قدم رکھیا سی۔اس گانے نے لوکاں وچ بے پناہ مقبولیت حاصل کيتی۔ اس دے بعد اس دا کیریئر کوئی خاص ترقی نہ کر سکا۔ 2013 وچ ، انہاں د‏‏ی تیسری فلم "پوجا کیون آ" سی تے چوتھ‏ی فلم "عشق گیاری" سی تے ایہ انہاں دے مردے ہوئے کیریئر نو‏‏ں زندہ کرنے د‏‏ی آخری ناکا‏م کوشش سی۔

گٹھ:1979 دے جم
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجاب، بھارت دے گلوکار

## ڈسکوگریفی

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:اداکارہ
ستندر سرتاج

**ستندر سرتاج**، پورا ناں **ستندر پال سنگھ سینی**، اک پنجابی گائیک تے کوی ہے۔ ستندر سرتاج دا جنم ضلع ہشیارپور دے اک پنڈ بجواڑا وچّ ہویا سی۔ سرتاج اک پنجابی گائیک، کوی اتے سنگیتکار ہے۔ سرتاج نے چنگیاں ایلبم نال لوکاں توں سنمان حاصل کیتا ہے، جویں "عبادت"، "چیرے والا سرتاج" اتے "افسانے سرتاج دے" ہن ۔ سرتاج نے دنیا دے وکھ وکھ دیساں وچّ لائیو شوٕ کیتے ہن ۔
## کم
ستندر سرتاج دیاں ہن تک چار ایلبماں آئیاں ہن ۔

#### سرتاج (2010 )
ایہہ سرتاج دی پہلی ایلبم سی ۔ اس ایلبم دے گانے - "سائیں" اتے "پانی پنجاں دریاواں والا " نوں بہت پسند کیتا گیا ۔

### چیرے والا سرتاج (2011 )
ایہہ سرتاج دی دوجی ایلبم ہے ۔ پہلی ایلبم وانگ ہی اس دا سنگیت جتندر شاہ دا ہے تے لیبل سپیڈ رکارڈس ہے ۔ اس ایلبم دے گانے - چیرے والا ، دستار اتے موتیا چمیلی بہت پسند کیتے گئے۔

### سرتاج لائیو (2012)
ایہہ سرتاج دی لائیو ایلبم ہے ۔ ایہہ شوٕ پنجاب یونویرسٹی ، چنڈی گڑھ اتے آئی ای ٹی بھدل وکھے ہوئے سی ۔

### افسانے سرتاج دے (2013)
ایہہ ایلبم بہت سفل ہوئی سی اتے اسدا لیبل فردوس پروڈکشن ہے ۔ اس ایلبم دے گیت - سوہے خط ، مولٰی جی ، پتّ ساڈے ، آخری اپیل بہت سفل ہوئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
نرندر بیبا

thumbnail|نرندر بیبا
**نرندر بیبا** بھارتی پنجاب دی مشہور پنجابی لوک گائیکہ سی۔ نرندر بیبا نوں جے لمی ہیک دی ملکہ کہہ لیا جاندا اے۔ اس دے انیکاں گیت لمیاں ہیکاں نال ریکارڈ ہوئے۔ ‘رن گگن دمامہ وجیا سنگھو سردارو، کوئی ویری چڑھ کے آ گیا، تسیں جا للکارو’ دی شروعاتی ہیک ہلوݨ دین والی اے۔ اوہ مرزا صاحباں، سسی پنوں اتے ساکہ سرہند ورگیاں لوک گاتھاواں نوں بھاونا بھرپور پٹھ نال گاؤندی اے۔

**نریندر** (  ) پنجاب ، ہندوستان د‏‏ی اک بہت مشہور پنجابی گلوکارہ تھی ۔  اوہ پنجابی لوک گیت اور رومانوی داستاناں جداں مرزا صاحباں ، سسی پنون تے سکھا تاریخی لمحات جداں ساکا سرہند د‏‏ی گائیکی دے لئی مشہور نيں۔

## خاندانی تے کیریئر
بیبا د‏‏ی شادی جسپال سنگھ سودھی نال ہوئی ۔ اپنے کیرئیر دے اختتام تک انہاں نو‏ں 1960 ء تو‏ں 1990 دے دہائی تک اک قابل احترام لوک فنکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے اپنے کیریئر دا آغاز گلوکار جگت سنگھ جگا تو‏ں کيتا سی۔ انھاں نے پنجابی گلوکاراں ہرچرن گریوال ، محمد صادق ، دیدر سندھو ، کرنیل گل ، رنبیر سنگھ رانا ، گورچرن پوہلی ، فقیر سنگھ فقیراں دے نال دلفریب گیت ریکارڈ کیتے ۔ انھاں نے دیو تھریک والا ، بابو سنگھ مان تے انڈریجیت حسن پوری جداں مصنفاں دے لکھے ہوئے گانےآں نو‏‏ں ریکارڈ کيتا۔ 

## مشہور گانے

* شیر لاہور اندر
* وڈھیان بی بی تینو
* لاڈو کھا دے ٹوردی بنی
* کال ن جاواں کھیت نو
* مخ موڑ گیے دلان دتی جانی
* آہ لائ مائے سب کنجیاں
* پیس ہٹ جا جلمہ پنجاباں جٹی آہی
* چن ماندا گوجری دا
* کرو باریان کیمیٹی جندن
* ماندا گجری نو دیوو نی وڈیان

## میلہ
صادق پور پنڈ وچ ہر ستمبر وچ دوعبہ سبیاچکرک کلب د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی یاد وچ ، اک *نرالی بیرا یادگاری سبھی چیچک میلہ* دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک

گٹھ:گلوکارہ
مقبرہ بی بی جیوندی

**بی بی جیوندی دا مقبرہ** ،پنجاب (پاکستان) دے شہر اچ دے اوہناں پنج یادگاراں وچوں اک اے ، جو یونیسکو (UNESCO) دے عالمی وراثت ٹکانےآں دی سمبھاوت سوچی وچ درج اے ۔ . ایہہ عمارت 1493 وچّ ایرانی یوراج دلشاد نے ، بیبی جوندی ، جو مشہور صوفی سنت جہانیاں جہانگشت دی پڑپوتی سی، لئی بنوائی سی ۔ 

### اتا پتا
ایہ سمارک سکندر اعظم ولوں وسائے اتہاسک شہر اُچ دے دکھن لہندے دے کھونجے وچّ پیندا اے ۔ جو کہ پنجاب دے ضلع بہاولپور وچ اے۔ اُچ نوں ، عوامی بولی وچ اُچ شریف کیہا جاندا اے کیونکہ اس تھاں اتے کئی مقدس مذہبی تے ثقافتی اہمیئت والیاں یادگاراں نیں ۔ 

### عمارت سازی
اچ وچ بی بی جیوندی دا مقبرہ سیلانیاں لئی اک اہم سمارک منیا جاندا اے ۔

 ایہہ مقبرہ اٹھ کونے اکار والاں ہے ۔ اسدے باہری اتے اندرونی حصیاں تے قرآنی آیتاں اکریاں ہوئیاں ہن ، لکڑ تے میناکاری کیتی ہوئی ہے اتے چٹے اتے نیلے رنگ دیاں لشکویاں ٹائیلاں نال سجایا ہویا ہے ۔  اس مقبرے دا اعلا دوآلے نوں ریگستان والی دکھ دتی ہوئی اے تے سیمنٹ دیاں قبرا نال کور کیتا ہویا اے۔ اسدے ارد گرد کافی ہریاول ہے کیونکی اسدے لاگے ندی اتے نہر دا پانی لنگھدا ہے ۔ 

### عالمی وراثت درجا
2004 وچ اس سمارک نوں پاکستان آثار قدیمہ تے عجائب گھر محکمے نے عالمی وراثت تھاں وجوں شامل کرن لئی تجویز کیتا سی ۔ ایہدے نال چار ہور سمارکاں نوں وی اس منتوَ لئی تجویز کیتا گیا سی ۔ اجے ایہنوں ایہ درجا حاصل نہیں ہویا ۔ 

## سانبھ سمبھال
صدیاں دے سمیں دوران اس مقبرے نوں حالاتاں دے بدلاؤ کارن کافی نقصان ہو چکا ہے اتے 1817 دے ہڑاں سمے اس دا کافی حصہ نقصانیا گیا سی ۔ اسدا قریب ادھا ڈھانچہ ہی اج موجود ہے سرکاری اتے غیر سرکاری پدھر تے اس اتہاسک عمارت دے بچاؤ لئی کئی اپرالے کیتے گئے جو زیادہ کارگر ثابت نہیں ہوئے ۔
 
## فوٹو گیلری

File:Tomb of Bibi Jawindi 3.jpg|A view of the graves in the tomb enclosure with surrounding vegetation
File:Tomb of Bibi Jawindi 01.jpg|Close up view of the mosaic tiles decorating the mausoleum
File:Tomb of Bibi Jawindi 1.jpg|Side view of the tomb showing only half the structure is still standing


## حوالے

گٹھ:ضلع بہاولپور
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:مقبرے
شندور ایوارڈ

**شندور ایوارڈ** اک ایوارڈ اے جیہڑا چترال کھوار شندور تے ادب چ چترالیاں تے گلگتیاں نوں دتا جاندا اے۔

## شندور ایوارڈ لین والے

* علی افسر جان ایڈوکیٹ
* رحمت عزیز چترالی ماہر لسانیات

گٹھ:شندور ایوارڈ لین والے
گٹھ:اعزازات
سلامت علی خان

**سلامت علی خان** (1935 - 10 جولائی 2001) پاکستان دا اک کلاسیکل گائیک سی۔ سلامت علی پریوار انونڈے پنجاب دے چڑھدے پنجاب وچّ ہشیارپور وچّ شامچراسی گھرانے (سکول) دا پیشہ ور مسلمان سنگیتکاراں دا پریوار سی۔ 

سلامت علی نے اک طرحاں اگیات جہے شامچراسی گھرانے نوں پورے ہندستان دے دھیان چ لیاندا اتے اس نوں قومانتری مانتا دے پدھر تکّ اٹھا دتا۔ 
## حوالے

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:گلوکار
گورمیل سنگھ ڈھلوں

**گورمیل سنگھ ڈھلوں** اک پنجابی گیت کار سن۔ ایہناں نے زیادہ تر، اس والے دے چلن مطابق،  دوگانے  ہی لکھے۔ ایہناں دے لکھے گیت اگھے پنجابی گائیکاں نے گائے جنہاں وچّ محمد صدیق اتے رنجیت کور دے نام خاص ذکریوگ ہن۔

## مڈھلی زندگی
گورمیل سنگھ بٹھنڈے ضلعے دے پنڈ  بھکھیانوالی  (ہن *بھگوانگڑھ*) دے رہن والے سن اتے پیشے وجوں اک بینک ملازم سن۔ ایہناں دا پروار، پتنی اتے بیٹی، اج بھگوانگڑھ وچّ رہِ رہا ہے۔ ایہناں والی نوکری ہن ایہناں دی دھی نوں مل گئی ہے۔

## گیت کاری
ڈھلوں نے زیادہ تر دوگانے لکھے ہن۔ ایہناں دے گیتاں دے وشے مالوے دے پینڈو سبھیاچار، پیارمحبت، نشے آدی رہے ہن۔ گیتاں وچّ ایہناں نے اپنے نالو زیادہ اپنے پنڈ دا ناں ورتیا ہے: *جے ایوں تر گئے تاں ماپیاں دا.. جگّ جیونا دبھر کردوگا، کوئی بھکھیانوالی والے ورگا.. جوڑ سٹوری دھردوگا*۔ ایہناں دے کجھ گیت جو محمد صدیق اتے رنجیت کور نے گائے:

#دو آر دیاں دو پار دیاں
#آخری طریق میرے یار دی
#ملوں پہر دے تڑکے وے
#سن کے للکارا تیرا
#آئی لکدی لکاؤندی
#ہو گئی ڈبی میری خالی
#اج توں نہیں پینی دارو

*دو آر دیاں دو پار دیاں* وچوں نمونہ:

## ایہہ وی ویکھو

* محمد صدیق 
* رنجیت کور
* بابو سنگھ مان
* دیوَ تھریکے والا
* بابو رجب علی

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
مسرت نذیر

**مسرت نذیر** پاکستانی گائیک تے اداکارہ نیں جیہناں نے پنجابی تے اردو فلماں دے  بہت سارے گیت گائے ہن ۔ اوہناں نے زیادہ تربیاہ دے گیت تے لوک گیت گائے ہن ۔ اوہ 13 اکتوبر 1940 نوں لہوروچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہناں دے ابا جی خواجہ نذیر احمد، رجسٹر ٹھیکے دار دے طور تے میونسپل کارپوریشن وچ کم کردے سی ۔

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان

گٹھ:موسیقی
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:فنکارہ
سنگتار

**سنگتار ہیر **، (جنم 9 اکتوبر 1973) عامَ پرچلت نام **سنگتار **، اک پنجابی گائیک، سنگیتکار، گیت کار اتے کوی ہے۔ اس نے کمل ہیر ، من موہن وارث اتے دیبی مخصوصپوری ورگے گائکاں لئی گیت لکھے ہن اتے سنگیت تیار کیتا ہے۔ اس دے وڈے بھرا من موہن وارث اتے چھوٹے بھرا کمل ہیر دونو نوں پنجابی پوپ \ فوک گائک ہن۔
## شعری مجموعہ
**ڈھائیاں ندیاں دا پنجاب* (2011)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی گیت کار
کمل ہیر

**کمل ہیر** (جنم 23 جنوری 1973) اک پنجابی  گائیک  اے ۔ کمل ہیر دا جنم ہلووال ، ضلع ہوشیارپور ، بھارتی پنجاب وکھے ہویا ۔ کمل ہیر دا وڈا بھرا من موہن وارث وی اک پرسدھ پنجابی گائک اے۔ اوسدا دوجا بھرا سنگتار اک سنگیتکار اتے لکھاری  اے۔

## کم
کمل ہیر دی  پہلی ایلبم کملی سنّ 2000 وچّ آئی ۔ دو سالاں بعد، 2002 وچّ  اسدی دوجی ایلبم مستی آئی جو بہت سفل ہوئی ۔ 2003 وچّ آئی مستی - 2 وی بہت سفل ہوئی جس نال کمل ہیر نوں بہت تعریفاں ملیاں اتے اوہ بہت پرسدھ ہو گیا۔ اس توں بعد چن جیہا گبھرو (2007) ،جندے نی جندے (2009) وی بہت پرسدھ ہوئیاں۔ 2014 وچّ اسنے اپنے بھراواں نال رل کے اک ایلبم یونٹی رلیز کیتی ۔

[thumbnail|right|کمل ہیر پنجابی ورثہ 2013 - [سڈنی ، آسٹریلیا وکھے]]

## پنجابی ورثہ
کمال ہیر اتے من موہن وارث نے 2004 وچّ ٹورانٹو وکھے اک لائیو شو - پنجابی ورثہ کیتا جو انا سفل ہویا کی کمل ہیر تے من موہن وارث نے ہر سال ہی پنجابی ورثہ شو کرنے شروع کر دتے ۔ہن دنیا دے وکھ وکھ دیساں وچّ ایہہ شو ہر سال ہندے نیں ۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
دیبی مخصوصپوری

**دیبی مخصوصپوری** (جنم 10 جون 1966) اک اگھے پنجابی گائک-گیت کار اتے کوی ہن۔ ایہہ پہلاں گیت کار سن اتے ایہناں دا سبھ توں پہلا گیت اگھے گائک کلدیپ مانک نے گایا۔ ادوں ایہناں دی عمر ویہہ سال دی سی۔ گائیک دے طور ’تے ایہناں نے اپنی پہلی ایلبم، جد ماں نہیں رہندی، 1994 وچّ جاری کیتی۔

## مڈھلا جیون

مخصوصپوری دا جنم 10 جون 1966 نوں، بطور گردیو سنگھ گلّ، پنجاب دے پنڈ مخصوصپور (ہن ہشیارپور ضلعے) وکھے ہویا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ضلع بہارلی

**ضلع بہارلی ** ترکمانستان دے صوبہ اخال دے 8 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ بہارلی شہر اے جسدا پہلا ناں بہاردن سی ۔
## لوک گنتی

## رقبہ

## حوالے

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ اخال دے ضلعے
ہیر دمودر

پنجاب دی مشہور لوک داستان *[[ہیر رانجھا]]* نوں پنجابی وچّ سبھ توں پہلاں دمودر نے قلم بند   کیتا اے۔ اس رچنا دا روپ قصہ اے اتے ایہدا ناں ***ہیر دمودر*** اے ۔

## حوالے
ضلع ایترک

**ضلع ایترک ** ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ قزل ایترک شہر اے ۔. اسدا پرانا ناں ضلع قزل ایترک سی ۔

## لوک گنتی
2000ء دی جنگننا موجب اس ضلعے دی لوک گنتی 54،000 اے ۔
## رقبہ
اس ضلعے دا رقبہ 13،850 مربع کلومیٹر اے ۔
## حوالے

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ بلخان دے ضلعے
ضلع ترکمان باشی

**ضلع ترکمان باشی ** ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعےآں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ ترکمان باشی شہر اے ۔ ایہہ ضلع جنوری 1925ء چ ضلع کراسنو وودسک دے ناں نال قایم کیتا گیا سی ۔
## لوک گنتی

## رقبہ

## حوالے

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ بلخان دے ضلعے
ضلع سردار

**ضلع سردار ** ترکمانستان دے صوبہ بلخان دے 6 ضلعیاں چوں اک ضلع اے ، اسدا راجگڑھ سردار (شہر) اے ۔ ایہہ ضلع 1939ء چ ضلع قزل اربات ناں نال قایم ہویا سی ۔

ضلع سردار پرانا ایرانی ضلع فاراوا سی ۔
## لوک گنتی

## رقبہ

## حوالے

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ بلخان دے ضلعے
منجیت ٹواݨا

**منجیت ٹوانا** (جم 1947) پنجابی دی لکھاری اے۔ اس دی پہلی کویتا امرتا پریتم دی اڈیٹری ہیٹھ ناگمنی وچّ شائع ہوئی سی۔
## جیونی
منجیت ٹوانا نے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں سائیکالوجی اتے انگریزی وچّ ترتیب وار 1969 اتے 1973 وچّ ایم اے کیتی اتے سائیکالوجی چ پی ایچ ڈی 1984 وچّ کیتی۔ اس نے 1975 وچّ بھارتی تھیٹر (ایکٹنگ اتے ڈریکشن) وچّ ڈپلوما وی کیتا سی۔ 

**منجیت ٹوانہ** (پیدائش سن 1947) پنجاب، بھارت نال تعلق رکھنے والی اک بھارتی شاعرہ نيں۔

## جیون
منجیت ٹوانہ پنجاب دے شہر پٹیالہ وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم پٹیالہ تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بالترتیب 1969 تے 1973 وچ نفسیات تے انگریزی وچ ایم اے تے 1984 وچ نفسیات وچ پی ایچ ڈی مکمل کیتی۔ انہاں نے سن 1975 وچ انڈین تھیٹر (اداکاری تے ہدایتکاری) وچ ڈپلومہ وی کيتا سی۔

اوہ مختلف کالجاں وچ نفسیات دی استاد رہیاں نيں۔ انہاں نےگورنمنٹ کالج برائے سوانیاں چندی گڑھ وچ شعبہ نفسیات د‏‏ی سربراہ دے طور اُتے وی کم کيتا۔ 

ٹوانہ د‏‏ی پہلی نظم نگمانی وچ اس وقت شائع ہوئی جدو‏ں اوہ صرف سولہ سال د‏‏ی سن۔ منجیت نے شاعری دے ست مجموعے تصنیف کیتے نيں ۔ انہاں د‏‏ی نمایاں شعری تصنیفات ایہ نيں: *الہام* (1976) ، الزام (1980) ، *تاریاں دتی جاں* (1982) ، *یونیڈا ورتمان* (1987) ، ساوتری (1989) تے *جن پریم کیو شامل نيں*۔ 

## ایوارڈ
انہاں نو‏ں ادبی خدمات دے اعتراف وچ مختلف اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ انہاں نو‏ں 1990 وچ انہاں د‏‏ی شاعری "یونیڈا ورتمان" (شاعری د‏‏ی کتاب) دے لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ 1999 وچ پنجاب دے ریاستی محکمہ بولی د‏‏ی طرف تو‏ں " شیرمنی پنجابی کوی پرسکار " دا اعزاز ملا۔ 

## رچناواں
### شعری مجموعے
* *الہام* (1976)
* *الزام* (1980)
* *انیندا ورتمان* 
* *تاریاں دی جوت* (1982)
*انیندا ورتمان نوں 1989 ساہت اکادمی انعام ملیا سی۔ 
### ہور رچناواں
 
**سوتری* (پربندھ شاعری) 
**ستمنزلا سمندر* (ناول)  
## باہرلے جوڑ
*Uninda Vartaman Manjit Tiwana 
*Manjit Tiwana- punjabi poet.

* ٹوانہ د‏‏ی شاعری (محفوظ شدہ دستاویزات 28 اکتوبر 2009)
* پنجابی شاعرات وچو‏ں تین
## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر
گٹھ:پٹیالہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجاب، بھارت د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے پنجابی ادب
گٹھ:بھارتی شاعرات
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ترسپال کور

**ترسپال کور** اک پنجابی شاعرہ، کہانی کار ، ناٹک کار ، تھیٹر فنکار، اتے تنقید نگار اے۔

## جیون
اسدا جم شہر برنالہ وچّ ہویا۔ اس دا پیؤ دا ناں سردار گرداس سنگھ کلیر تے ماں دا ناں منجیت کور اے۔ اس نے ایم.اے (پنجابی ، انگریزی ، ایجوکیشن )، ایم فل (پنجابی ، انگریزی) ، بی ایڈ اتے پی-ایچ ڈی پنجابی دی ڈگری حاصل کیتی ۔ اج کلّ ایہہ ایسّ ڈی کالج برنالہ وکھے پنجابی دی لیکجرار اے ۔ شاعرہ، کہانی کار ، ناٹک کار دے نال نال ایہہ ڈرامہ ڈاریکٹر وی اے۔ اس نے اپنے لکھے ہوئے چار ناٹکاں نوں مقابلیاں اتے ناٹ میلیاں وچّ کھیڈیا۔ دو ریڈیو ناٹک اتے پنجابی ریڈیو کینیڈا لئی اداکاری وی کیتی۔

## رچناواں
### شعری مجموعے
* *بے نام سرناویں* (2012)

### کہانی-مجموعے
* *لسراں والا پردہ* (2014)
 
### تنقید
* *چاترک کاوَ* (2010)

### ناٹک
* *مانسو میری جات* 
* *دھرگ تناں دا جیونا تے ہور ناٹک" (ناٹ سنگہ)
* *'تے ملاہ چلدے رہے''

### کھوج کتاب
* SHAKESPEARE - Deconstructive Studyانگریزی

## انعام
* پنجابی ساہت سبھا برنالہ ولوں 
* ادارہ لوہمنی موگا ولوں
* ساہت سبھا سنگرور ولوں

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گیانی گردتّ سنگھ

**گیانی گردتّ سنگھ** (24 فروری 1923 - 17 جنوری 2007) پنجابی صحافی، اڈیٹر اتے وارتک لکھاری سی۔ اوس دی کتاب *میرا پنڈ* انی مقبول ہوئی کہ پچھان وجوں اوہناں دے ناں نال جڑ گئی اتے اوہناں نوں ‘میرا پنڈ’ والا گیانی گردتّ سنگھ کیہا جان لگّ پیا۔
## جیون
گردتّ سنگھ دا جم 24 فروری 1923 نوں (پیؤ: ہیرا سنگھ اتے ماں: نہال کور) پنڈ مٹھیوال، ریاست مالیرکوٹلا (اجکلّ ضلع سنگرور) وکھے ہویا۔ اوہناں نے مڈھلی ودیا پنڈ دے گردوارے توں حاصل کیتی اتے 1944-45 وچّ لاہور توں گیانی دی امتحان پاس کیتا۔ اسنے   اندرجیت کور سندھو نال ویاہ کیتا جو کہ پنجابی یونیورسٹی دی وائس چانسلر، سروس سلیکشن کمیشن بھارت سرکار دی چیئرپرسن رہی اے۔ گردت سنگھ دا پتد روپندر سنگھ *د ٹربیون*دا ڈپٹی اڈیٹر رہا اے اتے دجا بیٹا روندر سنگھ اے 

## رچناواں
### کویتا
* *اچھوہ سکھراں* (1950)
### کھوج تے تنقید
* *راگ مالا دی اصلیت* (1946)
* *[[پنجابی]] تے [[گورمکھی لپی]] دا سنکھیپ (مختصر)اتہاس*
* *بھٹّ تے اوہناں دی رچنا* (1960)۔
### وارتک
* * میرا پنڈ * (1961، 63، 74، 81، 95) 
* *تتھّ تیوہار* (1960)
* *میرے پنڈ دا جیون* (1967)

### جیونی
* *بھائی لالو درشن* (1987)
* *سکھ مہانپرش، سنکھیپ جیونیاں* (گیانی دتّ سنگھ، راگی ہیرا سنگھ، بھائی رندھیر سنگھ، گیانی گربچن سنگھ بھنڈرانوالے، اکالی کور سنگھ، باوا ہرکشن سنگھ، تیجا سنگھ، بھائی جواہر سنگھ کپور، سنت ہرچند سنگھ لونگووال، گیان سنگھ راڑیوال، سردار حکم سنگھ، اشوک اعظم، مہاتما بدھ، ککر سنگھ پہلوان)۔
*شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی لئی خالصے دے تنّ سو سالاں نں سمرپت 50 کتاباں دا سمپادن کیتا۔
*2003 اتہاس شری گرو گرنتھ صاحب: مداونی
*2000 *اتہاس شری [[گرو گرنتھ صاحب]]: بھگت بانی*۔
*1995 *میرا پنڈ*
*1990 اتہاس شری گرو گرنتھ صاحب: بھگت بانی بھاگ۔
*1987 پنجابی جیون تے سبھیاچار
*1971 پنجاب دیاں لوک کہانیاں
*1965 تخت سری دمدما صاحب
*1961 بھٹّ تے اوہناں دی رچنا
*1960 ریتاں تے ریواج
*1960 میرے پنڈ دی روپ-ریکھا
*1960 ویاہ دیاں رسماں
*1954 بھاوناں دے دیش
*1950 امرنامہ
**نواں پنجاب*
**انندپور صاحب دی ساہت نوں دین*
### ثقافت تے تریخ
* *سنگھ سبھا لہر دی دین*
* *پنجاب دے تختاں دا اتہاس* (1965)
* *پنجابی سبھیاچار* (1987)
### دھرم تے فلسفہ
* *جیون دا اسرئیا—سری گورو نانک دیوَ جی* (1947)
* *سکھ دھام تے سکھ گردوارے*
* *اتہاس سری [[گورو گرنتھ صاحب]]: بھگت بانی بھاگ* (1990)۔
## باہرلے جوڑ
* Giani Gurdit Singh 
* Gurmat Acharya: Sahit Shiromani 
* 25 February 2008 – Book on Giani Gurdit Singh released 
* 17 January 2007 – Giani Gurdit Singh passes away 
* 20 October 2006 –  Giani Gurdit Singh Ji awarded Punjabi Sahit Shiromani Puraskar
* 3 June 2005 – Mera Pind-fame Gurdit Singh expresses concern at westernisation of youngsters
* 14 March 2005 – 'Save language to save Punjabi culture'
* 15 August 2004– ''Mera Pind:'' A humorous trip down memory lane

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
سادھو سنگھ ہمدرد

**سادھو سنگھ ہمدرد** (سادھو سنگھ سینی) (1918 - 1984) اک مشہور آزادی دا آگز اتے پنجاب دا صحافی تے اڈیٹر سی۔ اوہ اردو اتے پنجابی دوناں بولیاں وچّ ہی پربین سی اتے نویلی قسم دا شاعر سی۔ اوہ اپنے ناں نال 'ہمدرد' تخلص لاؤندا سی۔

## جیون

ہائی سکول دے طالب علم دے روپ وچّ اس نے اوس ویلے سماج نوں انقلابی موڑ دین لئی چودھری شیر جنگ دے یگ پلٹاؤُ دل وچّ سرگرم حصہ لینا شروع کر دتا سی۔ ایہہ دل ضلع ہوشیارپور دے پنڈ سرہالا خورد دے گیانی ہربنس سنگھ ولوں 1939-40 وچّ بنایا گیا سی اتے ایہہ اس دی گرفتاری اتے قید دے بعد ختم ہو گیا سی۔ پھر سادھو سنگھ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی وچّ بھرتی ہو گیا اتے اس دے پرچار ونگ دی ذمہ داری سنبھال لئی۔
## رچناواں
**غزل* (1963)
**اکھیں ڈٹھا روس* (1971)
* *رنگ سگندھ* (1974) 
**گندھرو ویاہ* (1982) 
## [[اجیت]] دے اڈیٹر اتے مکھ اڈیٹر وجوں

1944ء چ سادھو سنگھ صحافت چ آیا ۔ اسنے روزانہ اجیت (اردو) دی اڈیٹری سمبھالی ، تے 1957 تک اس عہدے اتے رہیا ۔1955ء چ ایہہ پنجابی اجیت دا مکھ اڈیٹر وی بن گیا ۔
## انعام

1963ء چ چڑھدے پنجاب دی سرکار نے شرومنی صحافی دا ٹائٹل دتا ۔

جنوری 1984ء چ بھارتی سرکار نے اسنوں پدم شری انعام دتا ، پر جون 1984ء ہرمندر صاحب اتے بھارتی فوج دے حملے دے خلاف احتجاج کردے ہو‏ے اپنا انعام واپس کر دتا ۔

اپنے جیون چ ہی اسنے اپنی جائیداد پنجابی رہتل دی ترقی لئی اک پبلک ٹرسٹ چ بدل دتا ۔

## شاعر
شاعر دے طور اتے سادھو سنگھ ہمدود نوں پنجابی غزل نوں مقبول کرن لئی یاد رکھیا جائے گا ۔ اسدے پنجابی غزلاں دے مجموعے نوں 1963ء چ چڑھدے پنجاب دی سرکار ولوں پہلا انعام دتا گیا سی ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گرچرن رامپوری

**گرچرن رامپری** کینیڈا واسی پنجابی شاعر اے ۔ اوس دا جم   تھاں  دوراہا  نیڑے پنڈ رامپور اے۔ اوہ پچھلے چھ دہاکےآں توں ساہت سرجنا کر رہیا اے ۔ اوس نے اپنے جیون   وچّ وکھ-وکھ لہراں دا اثر قبولدیاں لوکاں دے مدعیاں نوں اپنی شاعری دا موضوع بنایا اے۔  سر. گربخش سنگھ پریتلڑی، پروفیسر موہن سنگھ، امرتا پریتم،  نوتیج سنگھ پریتلڑی ، بلونت گارگی، راجندر سنگھ بیدی، کلونت سنگھ ورک، پربھجوت کور، نرندرپال سنگھ تے ہور وی بہت سارے پرسدھ لکھاری اوہناں دے جانکار سن ۔

## جیونی

گرچرن رامپوری دا جم 23 جنوری 1929 نوں پنڈ  رامپور (دراہے نیڑے) ہویا۔ ایہہ پنڈ نہر سرہند دے نیڑے وسیا ہویا اے۔ اوہ اپنے ماپیاں دا وڈا پتر اے۔ پڑھدے ویلے چھوٹی عمر وچّ ہی پندراں کو سال دی عمر وچّ اوس دا ویاہ کر دتا گیا سی۔ سنّ 1948 وچّ پلیٹھی لڑکی دیوندر دے جم توں بعد اوہناں دی جیون ساتھن   جسونت کور کینسر دی نامراد بیماری نال چلانا کر گئی۔ اس توں بعد دوسرا ویاہ سنّ 1950 وچّ سرجیت کور نال ہویا تے ترونجا سال ساتھ نبھیا۔ پر اوہ وی ستمبر 2003 وچّ لمی بیماری پچھوں گزر گئی۔ چار بچے ہن، دو لڑکے اتے دو لڑکیاں۔ اگانھ اوہناں دے پروار ہن۔ تناں دے پروار  کینیڈا دے برٹش کولمبیا صوبے دے شہر  کوکیوٹلم  وچّ رہندے ہن۔ اک لڑکی اپنے پروار سمیت امریکہ دے شہر سیاٹل وچّ رہندی اے۔ ہن اوہ اپنی زندگی دے چراسیویں سال وچّ داخل ہو چکیا اے۔

## رچنا

اوہ 1944 توں پندراں سالاں دی عمر وچّ  کویتا لکھن لگّ پئیا سی۔ اوس دی پہلی کویتا سنّ 1950 وچّ ‘پریتلڑی’ وچّ چھپی سی۔ اوہدا ناں سی، “کنکاں دی خوشبو”۔ اگے جا کے اوس نے اپنی پہلی کتاب دا ناں وی “کنکاں دی خوشبو” رکھیا۔  1964 وچّ دیس چھڈن توں پہلاں اوس دیاں تنّ کتاباں چھپیاں سی۔ کنکاں دی خوشبو ، ‘قول قرار’ اتے ‘کرناں دا آلھنا’ سن۔ اس توں پچھوں 1971 وچّ اک کتاب ‘انی گلھی’ چھپی۔ اس توں بعد ‘قتل گاہ’ اتے ‘اگنار’۔ ایہہ دو کتاباں پنجاب وچّ 20 سال لمبے  ات گردی دے دکھانت نال سبندھت ہن۔اس متعلق اوہ اک انٹرویو وچّ کہندا اے ،" پنجاب نوں لگی اگّ دا سیک سانوں ادھر پنجابوں باہر بیٹھیاں نوں وی لگیا؛ اس بارے لکھنا میرے من دی لوڑ سی۔ جدوں سیاسی لوک اپنے سوارتھاں لئی منکھتا دا لہو وہاؤن تے بھولے بھالے نردوش لوکاں دیاں زندگیاں نال کھیڈن توں جھکن نا تاں اس کوڑے سچ نوں بیان کرنا ہریک لکھاری دا دھرم اے۔ میں منکھی پیڑ نوں محسوس کیتا تے جنا کجھ میں لکھ سکدا سی، لکھیا۔"

اس دیاں  ہور کتاباں ہن: کنچنی، اج توں آرنبھ تکّ (سمچی کویتا پڑچول سنے)۔ ‘دوہاولی’ اک وکھری قسم دی کتاب اے، جس وچّ کسے وچار نوں دوہے دے روپ وچّ دو تکاں وچّ پورا کیتا گیا۔ اس کتاب وچّ پنج سو دوہے وکھ-وکھ وشیاں اپر ہن۔

پہلی کتاب “کنکاں دی خوشبو” وچوں باراں کویتاواں دا روسی انوواد “پنجابی کویاں دی کویتا” وچّ  چھپیا۔ ایہہ کتاب 1957 وچّ ماسکو وچّ  چھپی سی  اتے نتاشا تالستایا نے پنجابی کویتاواں دا روسی ترجمہ کیتا سی۔
## کتاباں
### شاعری
* کنکاں دی خوشبو (1953، 1996)
* قول-قرار (1960، 1996)
* کرناں دا آلھنا (1963، 1997)
* انی گلی (1973، 1997)
* کنچنی (1980، 1997)
* قتل گاہ (1985، 1997)
* اگنار (کویتا 1993، 1997)
* اج توں آرنبھ تکّ (2001)
* دوہاولی (2003)
* The Circle of Illusion (Poetry)، 2011
* The Hues of Rainbow (Poetry & commentary about it)، National Book Shop Delhi، 2013

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
صفدرآباد

**صفدر آباد**  پنجاب پاکستان دے ضلع شیخوپورا دی تحصیل صفدر آباد دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل صفدر آباد دا راجگڑھ اے ۔

ایس شہر دا پراݨا ناں **منڈی ڈھاباں سنگھ** اے ۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع شیخوپورا
ای-3 سینٹری

**ای-3 سینٹری** اک امریکی جہاز اے جہدا کم دور تک ریڈار نال ویکھ کے دشمن نوں پہچاننا تہ سنگی جہازاں تک کم دیاں گلاں پہچانا اے۔ ایہ بوئنگ 707 دے اتے بنایا اے۔ ایہ ہر موسم چ کمانڈ، کنٹرول تے گل بات پہنچان دا کم کردا اے۔ ایہ امریکی ہوائی فوج، نیٹو، رایل ہوائی فوج، فرانسیسی ہوائي فوج تے سعودی ہوائی فوج ورتدی اے۔ ایدے اتے اک وڈا ریڈار لگا ہوندا اے جیڑا بوت دور تک کئی جعازاں نوں ویکھ کہ اوناں دا حساب کتاب کر سکدا اے۔ 
## بارلے جوڑ

*http://www.raf.mod.uk/equipment/e3d-sentry.cfm

گٹھ:جسوس جعاز
گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
ولنگٹن

**ولنگٹن** نیوزی لینڈ دا راجگڑھ تے دوجا سب توں وڈا لوک گنتی آلا شہر اے۔ ایس دی لوک گنتی 398,300 اے۔

## بارلے جوڑ
اناؤ

**اناؤ** ترکمانستان دا اک شہر تے اسدے صوبہ اخال دا راجگڑھ اے ۔ایہ شہر دیس دے راجگڑھ اشک آباد 8 کلومیٹر دکھن چڑھدے چ وس رہیا اے ۔اس تھاں توں انسانی وسوں دے 4 ہزار ق م دے نشان لبھے نیں ، جنہاں چ بوہت سوہنے رنگلے بھانڈے نیں ۔ شہر دا ناں اناؤ فارسی دے لفظ آب نو (مطلب نواں پانی) دی بگڑی شکل اے ۔http://www.stantours.com/tm_rg_ahal_am.html

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*Article at the University of Pennsylvania on discovery of bronze age stamp seal 
*"The Anau Seal and the Questions It Raises" by Tao Wang and Helen Wang, ''Journal of Inner Asian Art and Archaeology'' 2 (2007), pp. 143-150 
*汪涛、汪海岚 撰；韩香 译: 《安瑙印章及其引出的问题》，《西域文史》第六辑 （2011年12月），79-88 页

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
وی-22 آسپرے

**وی-22 آسپرے** اک امریکی ہر فن مولا کارگو ہیلاپٹر-جہاز اے۔ ایہدا ڈيزائن بوت خاص اے کہ ایدے اتے دو پکھے ہوندے نیں جیڑے 90 ڈگری اتے توں بلکل سدا ہوسکدے نیں۔ اس نال اوہ ہیلیکاپٹر آر سدا اڈ سکدا اے تہ ہوا چ جا کہ جعاز آر تیز اڈ سکدا اے۔ اس نال اوہ ہیلکاپٹر دی طرح ہر تھاں پہنچ سکدا اے تہ جعاز جنی تیزی تہ دوری تک جاسکدا اے۔ اینوں امریکی ہوائی فوج تہ امریکی مرینز اینوں سمان پہنچان تہ زخمی فوجیاں نوں ہسپتال پہنچان دے کم لاندے نیں۔ ایہ امریکی فوج چ عراق، افغانستان، لبیا تے کوویت چ ورتیا اے۔
 
## بارلے جوڑ

*http://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/ac-130.htm
گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
جے-20

**جے-20** اک چینی 5ویں جینریشن دا سٹیلتھ لڑاکہ جہاز اے۔ اینوں چین باقی جگ دے سٹیلتھ جہازاں دا مقابلہ کرن لئی بنایا اے۔ ایدی پہلی اڈان 11 جنوری 2011 نیں سی۔ اس توں بعد 6 اور پروٹوٹائپ اینوں پروڈکشن لئی تیار کرن لئی بنائیاں گئیاں۔ جے-20 دا ڈیزائن لمی دوری تک بوت تیز رفتار تہ اڈدیاں دشمن جہازاں نوں روکدا اے تہ سمندری جہازاں نوں مارن دا کم بہترین کردا اے۔ 
 
## بارلے جوڑ

*http://www.airforceworld.com/pla/english/J20-china-4th-generation-stealth-fighter.html 

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
گٹھ:چین
گٹھ:چین دیاں عمارتاں
اے سی-130 گنشپ

**اے سی-130 گنشپ** اک امریکی بوت دور تک اڈن آلا گنشپ جعاز اے۔ ایدے وچ زمین دے اتے مار کرن آلے کئی ہتھیا لگے ہوندے نیں جیناں چ مشین گن، 30 میلیمیٹر دی توپ تے 105 میلی میٹر دی توپ شامل نیں۔ ایہ اپنی ودی مورت دی وجہ توں 7000 فٹ دی اچائی توں ای کم کردا اے۔ ایدے وچ زمین تے ویکھن لئی کئی سنسر ہوندے نیں تے ایہ اپنا مشن رات نوں ای کردا اے۔ ایہ ویتنام جنگ، پہلی عراق جنگ، 2001 چ افغانستان دی جنگ تے 2003 چ عراق جنگ چ وی لڑیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/ac-130.htm
گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
سی-17 گلوبماسٹر

**سی-17 گلوبماسٹر** اک امریکی وڈا جنگ چ بوت دور تک سمان پہنچان آلا جہاز اے۔ اینوں امریکی ہوائی فوج لئی مک ڈونلڈ ڈگلس نیں 1980 دی دہائی چ بنایا سی۔ سی-17 عام طور تہ سمان نوں بوت دور پہنچاندا اے مگر اس دے علاوہ اینوں جنگ دی تھاں چ سمان پہنچان، نیچر دی آفت چ مدد تے ہوا توں سمان سٹن واسطے وی ورتیا گیا اے۔ سی-17 نوں امریکہ دے علاوہ برطانیہ، قطر، کینیڈا، آسٹریلیا، کوویت، بھارت، نیٹو تے متحدہ عرب امارات دی ہوائی فوجاں ورتدیاں نیں۔ ایہ جہاز چھوٹیاں رن وے توں وی 77 ٹن وزنی سمان چک کہ تقریبا 4400 کلومیٹر دور تک جاسکدا اے۔

 
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.boeing.com/boeing/defense-space/military/c17/
گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
داش اوغوز

**داش اوغوز** (ترکمن بولی چ مطلب پتھر چشمہ) ایہ اتلے ترکمانستان دا اک شہر تے صوبہ داش اوغوز دا راجگڑھ اے ۔

اسدے دے پرانے ناں **تاش اُوز** (1992ء تک) تے **داش خووُز** (1992 توں 1999 تک) سن ۔
## ڈیموگرافی

1999ء دی جنگننا مطابق شہر دی لوک گنتی 1،66،500 اے ، جنہاں چ وڈی گنتی ترکمان تے ازبک لوکاں دی اے تے گھٹ گنتیاں چ روسی ، کوریائی ، قراقل پاک تے تاتاری نیں ۔
## حوالے

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
انٹیل

**انٹیل** امریکہ دی اک کمپنی اے جیدا ہیڈکوارٹر سانتا کلارا، کیلیفورنیا وِچ اے۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائیٹ

گٹھ:کمپیوٹر کمپنیاں
گٹھ:امریکی کمپنیاں
گٹھ:کاروباری کمپنیاں
ترکمان آباد

**ترکمان آباد** پرانے ناں چار جو (پرانا ناں) **امول**(پرانے ویلےآں توں ناں) ،ترکمانستان دا اک شہر تے اسدے صوبہ لب آب دا راجگڑھ اے ۔ 2009ء دی جنگننا مطابق اسدی لوک گنتی 2،24،000 اے ۔ 
## جغرافیہ

ترکمان آباد ازبکستان دے سرحد لاگے آمو دریا دے کنڈے 187 میٹر دی اچائی اتے وس رہیا اے ۔ ترکمان آباد صوبہ لب آب دا مرکز اے جس دیاں ولگناں ترکمانستان دے تن صوبےآں :صوبہ مرو ، صوبہ اخال تے صوبہ داش اوغوز نال لگدیاں نیں ۔اس صوبے دیاں سرحداں ازبکستان تے افغانستان نال وی لگدیاں نیں ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* MSN Map - elevation = 187m

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
بلخان آباد

بلخان آباد (پرانا ناں:نیبت داغ) لہندے ترکمانستان چ شہر تے دیس دے سبتوں وڈے صوبے بلخان دا راجگڑھ اے ۔

بلخان آباد شہر 'بلخان داغلری پہاڑیاں' دے لاگے وسیا ہویا اے ۔ بلخان آباد شہر دیس دے راجگڑھ اشک آباد توں 450 کلومیٹر لہندے تے ساحلی شہر ترکمان باشی توں 160 کلومیٹر چڑھدے چ اے ۔ 

## ناں تے تریخ
## ڈیموگرافی
شہر چ وسن آلے بوہتے لوک ترکمان نیں تے ہور ازبک ، تاجک تے قراقل پاک وی وسدے نیں ۔

## باہرلے جوڑ
* MSN Map - elevation = 17m

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکمانستان دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
آئی فون 5 ایس

آئی فون 5 ایس (iPhone 5S) ٹچسکرین سمارٹ فون اے جینوں ایپل کمپنی نے بنایا اے۔ ایس آئی فون دی خاص گل ایدے وچ پایا گیا اک سوفٹ وئیر 'سری' اے ۔ایدے نال ایس آئی فون توں بول کے کئی کم لۓ جاسکدے نیں۔

ایدے وچ اک نواں فیچر ٹچ آئی ڈی متعارف کرایا گیا اے۔

## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ
*آئی فون 5 ایس

گٹھ:ایپل
گٹھ:موبائل
میڈیسن، وسکونسن

**میڈیسن **، امریکی ریاست وسکونسن دا شہر تے ریاستی راجگڑھ اے۔

## حوالے

گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:امریکی صوبیاں دے راجگڑھ
اے این-12

**اے این-12** سویت یونین  دا ڈیزائن کردا اک چار انجاناں آلا کارگو جعاز اے۔ ایہ اے این-10 دا فوجی ورژن اے۔ ایدی فیکٹریاں دسمبر 1957 توں 1973 تک جعاز بناندیاں رئیاں تہ فوجی ورژن چ 900 توں ود جعاز بناۓ۔ ایہ جعاز امریکی سی-130 دے مقابلے دا جعاز اے۔ اک وڈا فرق ایدی دم چ اک توپ اے۔ اس توپ دا کم پچھوں جعاز دا بچا‎ؤ اے۔ 1960 دی دہائی چ چیننیں کج اے این-12 سوویت یونین توں خریدے اوناں نوں ایدا ڈیزائن ودیا لگیا تہ اوناں نیں 1974 توں ایدی نقل بنانی شروع کر دتی۔ ایدا ناں ے-8 اے۔
 
## بارلے جوڑ

*http://airforceworld.com/pla/y8-transporter-china.htm 
گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
گٹھ:سوویت یونین
گٹھ:سویت یونین
بحریہ یونیورسٹی

thumb|250px
**بحریہ یونیورسٹی** اسلام آباد، پاکستان وچ اک ریسرچ یونورسٹی اے ۔ ایہدا اک کیپس لہور تے اک کراچی وچ وی اے ۔ ایہنوں پاکستان دی سمندری فوج نے 2000 وچ بنایا سی ۔ ایتھے بیچلر، ماسٹر تے پی ایچ ڈی دی ڈگری دی پڑھائی ہُندی اے ۔ ایتھے انجنیریئنگ، فلاسفی، نیچرل، سوشل تے میڈیکل سائنساں وچ بہت ریسرچ ہُندی اے ۔ ایہ پاکستان دیاں سب توں ودیا 10 یونیورٹیاں چوں اک اے۔

## اسلام آباد کیمپس
بحریہ یونیورسٹی دا وڈا کیمپس اسلام آباد دے سیکٹر ای-8 وچ اے۔ دیس دے وچ ہر پاسیوں ایتھے لوک پڑھن آندے نيں۔ کافی سٹوڈنٹ آس پاس ہاسٹلاں چ ریندے نیں۔ اسلام آباد کیمپس چ 3 عمارتاں نیں: اک بزنس پڑھائی لئی، اک کمپیوٹر سائنس دی تے اک نیچرل سائنساں دی عمارت اے۔ اس توں ہٹ کہ اک وڈا آڈیٹوریم وی اے۔ ایتھے 3 کیفے نیں ۔

گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
سام سنگ

**سام سنگ** دکھنی کوریا دی اک کمپنی اے جیدا ہیڈکوارٹر سام سنگ ٹاؤن ، سیول وچ اے۔

2019 میں سام سنگ کی آمدنی $305 بلین، 2020 میں $107+ بلین، اور 2021 میں $236 بلین ہے۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائیٹ

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:موبیل بنان آلی کمپنیاں
اظہرعلی

اظہر علی پاکستانی کھیڈاری تے پاکستان دی ون ڈے کرکٹ ٹیم دے کپتان نیں ۔
ایئر بلو

**ائیر بلو** پاکستان دی اک ہوا باز کمپنی اے۔ ایس کمپنی دی شروعات 2003 وچ ہویٗ ۔ ایدیاں پروازاں 12  دیساں تکر جاندیاں نیں۔ 
جولائی 2010 نوں ایدی اک پرواز مارگلہ دی پہاڑیاں چ ڈگ کے تباہ ہویا تے مسافراں سمیت عملے دے سب لوک مارے گٗے سی۔ اے ہن تک پاکستان چ ہون آلا جہاز دا سب توں وڈا حادثہ اے۔ 

thumb|Islamabad Stock Exchange Towers, the Airblue head office
پاکستان د‏‏ی نجی فضائی کمپنی۔ سنہ دو ہزار تن وچ اس نے لیز شدہ طیارےآں تو‏ں آپریشن دا آغاز کيتا۔ بارہ ملکی و غیر ملکی تھ‏‏انو‏اں تک اس د‏ی پروازاں نيں۔ جس وچ مانچسٹر وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ ائرلائن پی آئی اے دے اک سابق چیرمین شاہد خاقان عباسی د‏‏ی ملکیت . 28 جولائ‏ی 2010ء نو‏‏ں ائیر بلو دا اک جہاز اسلام آباد وچ مارگلہ ہلز تو‏ں ٹکرا ک‏ے تباہ ہويا جس وچ تمام پاندھی تے عملہ جاں بحق ہوئے۔ ایہ پاکستان وچ جہاز دا ایہ وڈا حادثہ تصور کيتا جاندا اے ۔

## پروازاں دیاں تھانواں
[thumb|ائیر بلیو [اے340-300 (لیز اُتے حاصل کيتا گیا)]]
thumb|ائیر بس اے320-214، ائیر بلیو اے این2243785
thumb|ائیر بس اے320-231، ائیر بلیو اے این1053318

ائیر بلیو تھلے لکھے تھ‏‏انو‏اں دے لئی فضائی خدمات پیش کردی ا‏‏ے۔ 

## بیڑا
thumb|ائیر بلو اے321
thumb|ائیر بس اے320
جنوری 2015 تک ائیر بلیو دے پس تھلے لکھے ہوائی جہاز سن جنہاں د‏‏ی اوسط عمر 9.1 برس سی 





ائیر بلیو دے پاس صرف اک طیارہ ا‏‏ے۔ 

;سابقہ جہاز:
* 4 ائیر بس اے319-100
* 2 ائیر بس اے340-300
* 1 اے ٹی آر 72-600

اس دے علاوہ ائیر بلیو نے مختصر مدت دے لئی بیچ 1900کو وی استعمال کيتا جو جے ایس ائیر نے چلایا۔ 

## ہور ویکھو
لسٹ پاکستانی خطوط ہوائی

http://www.airblue.com/index.asp

## حوالے

گٹھ:2003ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:2003ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:اسلام آباد وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستانی برانڈ
گٹھ:پاکستانی فضائی کمپنی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:نجی پاکستانی فضائی کمپنی

## بالے جوڑ
ویب سایٗٹ
شاہین ایئر

**شاہین ایئر** پاکستان دی اک ہوا باز کمپنی اے۔ ایس کمپنی نے 1993  چ کم شروع کیتا۔ 

## بالے جوڑ
ویب سایٗٹ
ایئر انڈس

**ایئر انڈس** پاکستان دی اک ہوا باز کمپنی اے۔ جیدا ہیڈ کواٹر کراچی وچ اے۔ 

## ہور ویکھو
*پاکستانی ہواباز کمپنیاں
*پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹی
*پاکستان دے ہوائی اڈے

## بالے جوڑ
ویب سایٗٹ
پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹی

**پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹی** پاکستان دا اک اہم انتظامی ادارہ اے۔ ایدا کم ملک چ ہوا بازی تے ہوائی اڈیاں دے بارے کماں دی دیکھ بھال تے پڑتال کرنا اے۔ پورے ملک اچ ہوا باز کمپنیاں ایس ادارے دی نگرانی چ کم کردیاں نیں۔ 

## ہور ویکھو
* پاکستان دے ہوائی اڈے
*  پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز
*

## بارلے جوڑ

* http://www.caapakistan.com.pk
نیپیر-ہیسٹنگز

**نیپیر-ہیسٹنگز** نیوزیلینڈ دی شہری تھاواں نیں۔ ایہ نیپیر تے ہیسٹنگز دے شہراں دی تھاں نوں ملا کے بنندا اے۔ ایہدی لوک گنتی جون 2015 وچ 139,600 سی۔

## بارلے جوڑ
ٹورانگا

**ٹورانگا ** نیوزی لینڈ دا پنجواں سب توں وڈا شہر اے۔ ایس دی لوک گنتی جون 2015 وچ 124,600 سی۔

## بارلے جوڑ
خبریں

**خبریں** اردو بولی چ ہر دن چھپن آلا پاکستانی اخبار اے۔ خبریں 26 ستمبر 2000 نوں پہلی آری چھپیا۔ نواۓ وقت پاکستان چ سب توں بوتا ویجا جان آلے اخباراں چوں اک اے۔ ضیاء شاہد اخبار دے مالک تے چیف ایڈیٹر نیں۔

## ہور پڑھو
پاکستانی اخباراں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* http://www.nawaiwaqt.com.pk

گٹھ:پاکستان دے اخبار
گٹھ:پاکستانی اخبار
ایل جی کارپوریشن

**ایل جی کارپوریشن** دکھنی کوریا دی اک کمپنی اے ۔ایل جی بجلی دیاں چیزاں ٹی وی ، ریڈیو ، موبائل تے ہور ون سونیاں چیزاں بنان والی اک وڈی کمپنی اے۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائیٹ
ایچ ٹی سی

**‎ ایچ ٹی سی ** موبائل فون تے سلیٹ کمپیوٹر بنان والی اک تائیوان دی کمپنی اے جدا ہیڈکواٹر نوا ٹاۓپی تائیوان وچ اے ۔ ایچ ٹی سی شروع وچ ٹچسکرین ونڈوز فون بناندا سی ۔ ایچ ٹی سی نے 2009 وچ انڈرایڈ موبائل بنانیں شروع کتے ۔ ایچ ٹی سی ڈریم (HTC Dream) ایچ ٹی سی دا پیلا انڈرایڈ موبائل فون سی ۔ 
## بارلے جوڑ

* ویب سائیٹ

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:موبیل بنان آلی کمپنیاں
گٹھ:موبائل فون