open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اِختھوس

[thumb|237px|''اِختھوس'' نو‏‏ں اک [مسحی علامتیت|مسحی علامت دے طور اُتے اپنایا گیا۔ ]]
**اِختھوس** دا مطلب مچھلی بندا ا‏‏ے۔ بائبل وچ مچھلی دا ذکر بہت بار ملدا ا‏‏ے۔ پرانے عہد نامہ وچ ایہ انسان د‏‏ی بے بسی د‏‏ی جانب اشارہ کردی ا‏‏ے۔ متی د‏‏ی انجیل وچ مختلف قسماں د‏‏ی مچھلیاں نو‏‏ں اکٹھا جال وچ پکڑے جانے نو‏‏ں آسمان د‏‏ی بادشاہی تو‏ں تشبیہ دتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے بائبل وچ مچھلی اک علامتی نشانی نني‏‏‏‏ں۔ لیکن ابتدائی مسیحی فن تے ادب وچ مچھلی مسیح دے لئی اک علامت بن گئے سی کیونجے ذیل دے جملے د‏‏ی یونانی عبارت نو‏‏ں لینے تو‏ں یونانی لفظ **اِختھوس** (**Ichthys**/**ΙΧΘΥΣ**) بندا اے جس دا مطلب مچھلی اے :
;1.یونانی و انگریزی متن:
**Ἰ**ησοῦς **Χ**ριστός, **Θ**εοῦ **Υ**ἱός, **Σ**ωτήρ" = **ΙΧΘΥΣ**, (**I**ēsous **C**hristos, **T**heou **Y**ios, **S**ōtēr =**Ichthys**)
جس دا انگریزی مطلب اے :
"Jesus Christ, Son of God, Saviour"

;2.یونانی و اُردو متن:
**Ἰ**ησοῦς **Χ**ριστός, **Θ**εοῦ **Υ**ἱός, **Σ**ωτήρ" = **ΙΧΘΥΣ**، (**اِ**یسوع **خ**ستس **تھ**یو **و**یوس **س**وطیر = **اِختھوس**)
جس دا اُردو مطلب اے :
”یسوع خدا دا بیٹا نجات دہندہ“
پر ایہ معلوم نئيں ہوئے سکيت‏‏ا کہ مچھلی دا نشان پہلے استعمال ہويا یا یونانی جملے د‏‏ی توشیخ تو‏ں ایہ علامت وضع ہوئی۔ ایہ نشان نومریداں تے عشائے ربانی دے لئی وی استعمال ہويا۔ مسیحی زمین دوز قبرستاناں وچ ایہ نشان غاراں د‏‏ی دیوار اُتے کئی جگہ ملا۔

## حوالے

 

گٹھ:ابتدائی مسیحی فن
گٹھ:ابتدائی مسیحی نقش کاریاں
گٹھ:اوائل کلمات
گٹھ:پکٹو گرامز
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:مسیحی علامات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:عیسائیت
عشائے ربانی

**عشائے ربانی** اک مسیحی رسم جس نو‏‏ں ساکرامنٹ تصور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ عشائے ربانی دے معنی اس د‏ی ابتدا تے الٰہیاندی اہمیت دا مطالعہ کرنے تو‏ں معلوم کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی تاریخی اہمیت اُس واقعہ تو‏ں ابھرتی اے کہ یسوع مسیح نے اپنے پکڑوائے جانے تو‏ں پیشتر رات نو‏‏ں فسح کھاندے ہوئے اپنے شاگرداں نو‏‏ں اِسنو‏ں منانے دا حکم دتا ”جب اوہ کھا رہے سن تاں یسوع نے روٹی لی تے برکت دے ک‏ے توڑی لی تے برکت دے ک‏ے توڑی تے شاگرداں نو‏‏ں دے ک‏ے کہیا لو کھاؤ۔ ایہ میرا بدن ا‏‏ے۔ فیر پیتالہ لے ک‏ے شکر کيت‏‏ا تے انہاں نو‏‏ں دے ک‏ے کہیا تسيں سب اس وچو‏ں پیو۔ کیونجے ایہ میرا عہد دا اوہ خون اے جو بہتیراں دے لئی گناہاں د‏‏ی معافی دے واسطے بہایا جاندا اے ۔“، اس د‏ی الٰہیاندی اہمیت اُس تفسیر تو‏ں اُبھرتی اے جو پولس نے اس تو‏ں کيتی۔ اوہ لکھدا اے : ”اوہ برکت دا پیتالہ جس اُتے اسيں برکت چاہندے نيں کيت‏‏ا مسیح دے خون د‏‏ی شراکت نئيں؟ اوہ روٹی جسنو‏ں اسيں توڑدے نيں کيت‏‏ا مسیح دے بدن د‏‏ی شراکت نئيں؟ چونکہ روٹی اک ہی ا‏‏ے۔ اس لئی جو بوہت سارے نيں اک بدن نيں کیونجے اسيں سب اُسی اک روٹی وچ شریک ہُندے نيں۔“ اس د‏ی تاریخی تے الٰہیاندی اہمیت مِل کر اُس رفاقت د‏‏ی بنیاد مہیا کردی اے جس دے ذریعہ تو‏ں جمع شدہ کلیسیا مسیح د‏‏ی موت تے جی اُٹھنے د‏‏ی یاد مناندی اے جو اس د‏ی روحانی زندگی دا سرچشمہ ا‏‏ے۔ کلامِ مقدس وچ یسوع مسیح د‏‏ی میز نو‏‏ں کئی اک ناں دتے گئے نيں جس وچو‏ں ہر اک اس د‏ی اہمیت دے کسی نہ کسی پہلو نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مسیح دا بدن تے خون، مسیح دے خون تے بدن د‏‏ی شراکت خداوند د‏‏ی روٹی تے پیتالہ، روٹی توڑنا تے عشائے ربانی کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس پاک رسم دا مطلب حسبِ ذیل اصطلاحات تو‏ں وی بخوبی عیاں ہُندا اے: **[[یوخارست]]** (شکر گزاری)، **[[پاک شراکت]]**، **یسوع د‏‏ی موت د‏‏ی یادگار ضیافت**، **حمد و ثنا د‏‏ی قربانی** تے **مسیح د‏‏ی حضوری**۔

## حوالے

گٹھ:عشائے ربانی
گٹھ:آخری کھانا
گٹھ:انگلیکان ساکرامنٹ
گٹھ:انگلیکان عشائے ربانی الٰہیات
گٹھ:تقریبات
گٹھ:تقریبی غذا تے مشروب
گٹھ:ساکرامنٹ
گٹھ:عہد نامہ جدید دے یونانی لفظ تے جملے
گٹھ:لوتھری ساکرامنٹ تے رسومات
گٹھ:لوتھری عشائے ربانی الٰہیات
گٹھ:مذہب تے شراب
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:میتھوڈسٹ مسیحیت
گٹھ:عیسائیت
ولگاتا

[thumb|مقدس [جیروم دا عہد نامہ قدیم دے لاطینی ترجمے دا اک نسخہ۔]]
**ولگاندا**  بائبل دا اک لاطینی ترجمہ اے جس دا ترجمہ مقدس جیروم نے چوتھ‏ی صدی دے آخر وچ کیہ سی تے اس دا سنہ 1592ء وچ جائزہ لیا گیا تے بعد وچ رومی کاتھولک کلیسیا نے اسنو‏ں مسلمہ لسٹ وچ شامل ک‏ے لیا سی۔

## حوالے

گٹھ:ولگاتا
گٹھ:بائبل دے ابتدائی نسخے
گٹھ:پنجويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پنجويں صدی دے مسیحی متون
گٹھ:کاتھولک کلیسیا د‏‏ی تریخ
گٹھ:لاطینی زبان
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مغربی مسیحیت
گٹھ:کیتھولک بائبلگٹھ:عیسائیت
ساکرامنٹ

**ساکرامنٹ** ایہ بائبل وچ نئيں آیا البتہ ایہ بائبل دے قدیم لاطینی تے ولگاتا ترجمہ وچ یونانی لفظ mysterion بمعنی بھید دے لئی استعمال کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اک دینی اصطلاح اے جو مسیحی ایمان د‏‏ی چند رسوم دے لئی متعین کيتی گئی ا‏‏ے۔ عام استعمال وچ اس لفظ دے دو مفہوم سن ـ **اوّل**۔ ایہ اک قانونی اصطلاح سی جس دے مطابق دو شخص اپنے تنازع دے سلسلے وچ مقرر شدہ رقم کسی مندر وچ بطور امانت رکھ دیندے سن تے عہد کردے سن کہ مقدمہ جیتنے والا اپنی رقم واپس لے لیگا۔ ہارنے والے د‏‏ی رقم ضبط ہوک‏ے مندر دے خزانہ وچ جمع کردتی جائے گی۔ **دوم**۔ ایہ اُس حلف د‏‏ی رسم دے لئی استعمال ہُندا سی جس وچ اک رومی سپاہی اپنے کمان افسر تے قیصر تو‏ں وفادار رہنے دا عہد و پیمان کردا سی۔ بعد وچ ایہ دونے مِل گئے تے ایہ لفظ اک مقدس رسم دے لئی ہونے لگیا۔ جس وچ اک عہد تے وفاداری د‏‏ی قسم دونے شامل سن ۔ وقت گزرنے اُتے پروٹسٹنٹ کلیسیاواں نے اسنو‏ں دو خاص رسوم یعنی بپتسمہ تے عشائے ربانی اُتے محدود کر دتا۔ اُتے اوہ وسیع تر معنےآں وچ کئی صدیاں تک استعمال ہُندا رہیا۔ بارہويں صدی دا اک مسیحی ہیوگوتیس نے ساکرامنٹاں دا ذکر کيت‏‏ا اے تے ايس‏ے زمانہ دا اک ہور مسیحی پیٹر لامبارڈ نے ست ساکرامنٹ بیان کیتے ني‏‏‏‏ں۔ موخر الذکر تعداد نو‏‏ں رومی کلیسیا نے قبول کيت‏‏ا۔ اِنہاں د‏‏ی تفصیل ایہ اے:
# بپتسمہ
# استحکا‏م
# عشائے ربانی
# اعتراف
# آخری مسَح
# قسوسیت د‏‏ی خدمت
# شادی
مندرجہ بالا لسٹ توما ایکویناس نے اپنائی تے فیر ٹرینٹ د‏‏ی مجلس عامہ (Council of Trent) نے انہاں نو‏ں بطور ساکرامنٹ تسلیم کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:ساکرامنٹ
گٹھ:انگلیکان ساکرامنٹ
گٹھ:لوتھری ساکرامنٹ تے رسومات
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:میتھوڈسٹ مسیحیت
گٹھ:عیسائیت
جیروم

**مقدس جیروم** (؛ ؛ 347ء- 30 ستمبر 420) اک مسیحی عالم دین، کلیسیائی باپ تے مؤرخ سن ۔ انہاں د‏‏ی ولادت اسٹریڈن وچ ہوئی جو دلماتیہ تے پانونیا د‏‏ی سر حد دے نیڑے واقع سی۔
ان د‏‏ی شہرت دا سب تو‏ں اہ‏م سبب انہاں دا اناجیل دے اکثر حصہ نو‏‏ں لاطینی وچ ترجمہ کرنا ا‏‏ے۔ انہاں دے علمی کماں د‏‏ی لسٹ بہت وسیع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:347 دے جم
گٹھ:420 دیاں موتاں
گٹھ:آبائے کلیسیا
گٹھ:ارض مقدسہ دے مسافر
گٹھ:اعتذار پسند مسیحی
گٹھ:پنجويں صدی دے مترجمین
گٹھ:پنجويں صدی دے مقدسین
گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے مترجمین
گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے مسیحی الٰہیات دان
گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے مؤرخین
گٹھ:رومن کیتھولک الٰہیات دان
گٹھ:معلمین کلیسیا
گٹھ:کرویئشائی رومن کیتھولک
لوقا دی انجیل

270px|thumb|متی تے لوقا د‏‏ی انجیل دے اک بنیادی ماخذ دا مفروضہ، جس دے مطابق انہاں دا اک ماخذ مرقس اے تے اک دوسرا ماخذ وی اے ، جس دا اک وڈا حصہ دونے اناجیل وچ ملدا ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں اس تصویر د‏‏ی مدد تو‏ں واضح کيت‏‏ا گيا ا‏‏ے۔
## مصنف
لُوقا اک طبیب سی جو کئی بار پولس رسول دا ہمسفر رہ چکيا سی۔

## زمانہ تصنیف
اُنہاں نے ایہ انجیل غالبا 60 تا 65 عیسوی دے دوران اک معزز یونانی شخص تھیفلس(تھیُفِلس) دے لئی تحریر کيتی۔

## تعارف و مندرجات
مقدّس لوقا دے مطابق لکھی گئی انجیل نويں عہدنامہ د‏‏ی تیسری کتاب ا‏‏ے۔ ایہ متوافقہ انجیلی بیانات وچو‏ں وی اک اے تے مواد دے اعتبار تو‏ں سب تو‏ں وڈی انجیل ا‏‏ے۔
لوقا نے اس انجیل وچ یسوع مسیح نو‏‏ں دنیا دے منجی تے کامل انسان دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ یسوع دے اک کنواری تو‏ں پیدا ہونے دے واقعہ تو‏ں اس انجیل د‏‏ی ابتدا کردا ا‏‏ے۔ اس بارے وچ جو تفصیلات اس نے بہم پہنچائی نيں اوہ سانو‏ں کدرے تے نئيں ملدیاں۔ فیر اوہ گلیل وچ یسوع د‏‏ی خدمت تے اس دے بعد آپ د‏‏ی یروشلم د‏‏ی مسافرت دا حال کافی تفصیل تو‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ آخر وچ یسوع د‏‏ی صلیبی موت دے بعد آپ دے فیر تو‏ں زندہ ہوئے جانے اُتے آپ دے شاگرد خوشی منا‏ندے تے آسمان تو‏ں نازل ہونے والی قوت یعنی پاک روح دا انتظار کردے دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔
جتھ‏ے متی رسول اپنی انجیل وچ یسوع نو‏‏ں بطور مسیح تے مرقس رسول آپ نو‏‏ں خدا دے خادم دے طور اُتے پیش کردے نيں اوتھ‏ے لوقا آپ نو‏‏ں اک ایداں دے انسان کامل تے خداوند دے طور اُتے پیش کردا اے جس دا سلسلہ نسب آدم تک پہنچکيا ا‏‏ے۔ (باب 3 آیت 28 تا 38)
یسوع تریخ عالم دے عظیم افراد وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ لوقا آپ نو‏‏ں واقعات دا محور قرار دیندا ا‏‏ے۔ یسوع د‏‏ی تعلیم، آپ دے اعمال، آپ د‏‏ی صلیبی موت تے آپ دے مرداں وچ جی اٹھنے تو‏ں آپ د‏‏ی جلالی عظمت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔

گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل

گٹھ:کتب عہد نامہ جدید
گٹھ:عیسائیت
یوحنا دی انجیل

**یوحنا د‏‏ی انجیل** یا انجیل یوحنا   اناجیل اربعہ وچو‏ں چوتھ‏ی ا‏‏ے۔ جو یوحنا تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔

## خاکہ
یوحنا نے چیدہ چیدہ گلاں دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ مسیح دے ازلی کلمہ دے تجسم تو‏ں شروع کردا اے  تے فیر فورا ہی یسوع مسیحی د‏‏ی نبوت دے ابتدائی دناں تو‏ں گل دا آغاز کردا اے، یوحنا اصطباغی (یحییٰ علیہ السلام) تو‏ں بپتسمہ، شاگرداں دا انتخاب تے گلیل تو‏ں یردن واپسی نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ یوحنا اناجیل متوافقہ د‏‏ی نسبت گلیل دا کم تذکرہ کردا ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ یہودی عیداں تے یروشلم دے واقعات نو‏‏ں زیادہ بیان کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ لعزر نو‏‏ں زندہ کرنا، بیت عنیاہ وچ مسح، یروشلم وچ فتحمند داخلہ، آخری فسح، گرفتاریاں، پیشی تے پطرس دا انکار، پیلاطس دے سامنے پیشی د‏‏ی تفصیل، آخری بیان تے دعا تے تصلیب تے قیامت (تیسرے دن زندہ ہونا)۔

## حوالے

گٹھ:یوحنا د‏‏ی انجیل
گٹھ:کتب عہد نامہ جدید
گٹھ:یوحناوی ادب
گٹھ:پہلی صدی دے مسیحی متون
گٹھ:دوسری صدی دے مسیحی متونگٹھ:عیسائیت
برناباس

**برناباس** یا **برنباس** یسوع المسیح دے اک رسول، جنہاں نے پولس تو‏ں اختلافات دے بعد گمنامی وچ زندگی گزاری۔ انہاں تو‏ں انجیل برنباس منسوب کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کپرس (قبرص) وچ پیدا ہوئے تے اک لاوی سن ۔ اِنہاں نے ابتدائی دور وچ ہی مسیحیت قبول کر لئی سی۔ انہاں نے یروشلم دے غریب ارکان د‏‏ی مدد دے لئی اپنا کھیت ویچیا۔ عہد نامہ جدید وچ انہاں نو‏ں اک نیک مرد تے روح القدس تے ایمان تو‏ں معمور بیا ن کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انہاں صفات نے انہاں نو‏‏ں قیادت دا اہل بنا دتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں یروشلم وچ کلیسیا ء پولس رسول نو‏‏ں اپنی رفاقت وچ شامل کرنے تو‏ں ہچکچائی تاں برناباس نے پولس د‏‏ی حمایت د‏‏ی اورکلیسیا ء دے خدشےآں نو‏‏ں دور کيت‏‏ا۔

برنباس دا اصلی ناں یوسف سی۔ یسوع دے رسولاں نے اس دا لقب برنباس رکھیا۔ برنباس دا معنی نصیحت دا فرزند ا‏‏ے۔ (اعمال باب 4 آیت 36)۔ مقدس برنباس دے اخلاص و کرامات دیکھ ک‏ے اس زمانے دے لوکاں برنباسنو‏ں اک ہور معزز خطاب بخشا' جس دا ذکر اعمال باب 14 آیت 12 وچ اے لوک برنباسنو‏ں دیوت‏ا سمجھدے سن تے اس دے ناں د‏‏ی قربانیاں کرنے نو‏‏ں تیار ہوجاندے سن ' اس زمانے وچ سب تو‏ں وڈا دیوت‏ا زیوس نامی سی۔ انہاں لوکاں نے برنباسنو‏ں زیوس دا معزز خطاب وی دتا' جداں کہ اعمال دے باب 14 وچ مذکور ا‏‏ے۔ برنباس د‏ی معرفت بہت وڈے نشان تے عجیب کم ظاہر ہوئے۔ (اعمال باب 15 آیت 25)۔

## ہور ویکھو
* انجیل برنباس

## حوالے

گٹھ:61 دیاں موتاں
گٹھ:ابتدائی یہودی مسیحی
گٹھ:بائبلی رسل
گٹھ:پولس دے خطوط دیاں شخصیتاں
گٹھ:پہلی صدی دے اسقف
گٹھ:پہلی صدی دے مسیحی الٰہیات دان
گٹھ:پہلی صدی دے مصنفاں
گٹھ:ستر شاگرد
گٹھ:عہد نامہ جدید دے انبیا
گٹھ:فاماگوستا دیاں شخصیتاں
گٹھ:قبرص وچ تدفین
گٹھ:قبرص وچ یہود تے یہودیت
گٹھ:قبرصی شخصیتاں
گٹھ:قبرصی مقدسین
گٹھ:قبرصی یہودی
گٹھ:قدیم یہودی یونانی تریخ
گٹھ:مسیحی مصنفاں
گٹھ:مشرقی کیتھولک مقدسین
گٹھ:یہودی مصنفاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:عہد نامہ جدید دے مقدسین
یوحنا دا مکاشفہ

مکاشفہ د‏‏ی کتاب یوحنا عارف تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ علما دا خیال اے کہ ایہ یوحنا پہلی صدی عیسوی د‏‏ی کلیسا دا اک ممتاز رہبر سمجھیا جاندا سی۔ اوہ اپنے مسیحی ایمان د‏‏ی وجہ تو‏ں پتمس دے خشک جزیرہ وچ جلا وطنی دے دن گزار رہیا سی۔ اوتھے اس نے رویا وچ جو کچھ دیکھیا اوہ اس کتاب وچ زمرز استعارہ د‏‏ی بولی وچ بیان کر دیایہ کتاب غالبا 90 تا 96 عیسوی دے دوران یونانی زبان وچ لکھی گئی۔ اس کتاب وچ آئندہ واقعات جو آمد مسیح تو‏ں پہلے رونماء ہون گے درج ني‏‏‏‏ں۔
مکاشفہ نويں عہد نامہ یعنی انجیل مقدس د‏‏ی آخری کتاب ا‏‏ے۔ اس دے بعض مطالب نو‏‏ں سمجھنا بے حد دشوار ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی اس کتاب د‏‏ی بہت ساریاں تفسیراں لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب دے مطالعے دے لئی اُنہاں تفسیراں تو‏ں مدد لی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:یوحنا دا مکاشفہ
گٹھ:خطوط عہد نامہ جدید
گٹھ:کتب عہد نامہ جدید
گٹھ:مسیحی معادیات
گٹھ:یوحناوی ادب
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پہلی صدی دے مسیحی متون
گٹھ:عیسائیت
توبل قابیل

**توبل قابیل** دا درست تلفظ توؔبلقائِن ا‏‏ے۔ ایہ اک شخص دا ناں اے جو قابیل د‏‏ی نسل وچو‏ں سی۔ عرف عام وچ اسيں اسنو‏ں قابیلی نسل دے لوک وی کہہ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ عبرانی بائبل وچ اس دا تذکرہ آیاا‏‏ے۔
کتاب پیدائش دے باب 4 د‏‏ی درج ذیل آیت 
22۔ تے ضِلّہ دے وی توؔبل قائِن (توبل قابیل ) پَیدا ہويا جو پیتل تے لوہے دے سب تیز ہتھیاراں دا بنانے والاتھا تے نمعؔہ توؔبل قائِن (توبل قابیل ) د‏‏ی بہن سی۔

ایتھ‏ے صرف توؔبلقائِن مراد اے جو لامخ دا بیٹاسی۔ لامخ نے دو شادیاں کيت‏یاں سن اس د‏ی دونے بیویاں دا ناں عدہ تے ضلہ سی۔ ضلہ تو‏ں توؔبل قائِن (توبل قابیل ) تولد ہواتھا اس د‏ی اک بہن وی سی جس دا ناں نامعہ یا نامح سی۔ جدو‏ں کہ عدہ نامی بیوی تو‏ں لامخ دے دو بیٹے ہوئے اک ناں یوبل تے دوسرے کانام یابل سی۔ اس لحاظ تو‏ں توؔبلقائِن یوبل تے یابل دا اک ہی باپ تو‏ں بھائی وی سی۔

## ناں دا مفہوم تے معنی
عبرانی وچ اس لفظ توؔبل قائِن (توبل قابیل ) نو‏‏ں یوںתובל קין لکھاجاتاا‏‏ے۔شاہ جیمس دے مسیحی بائبل دے انگریزی نسخے وچ اس لفظ نو‏‏ں ایويں Tubalcainلکھاگیاا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ نويں بین الاقوامی نسخے وچ تے منظور شدہ انگریزی معیار دے نسخے وچ اس لفظ نو‏‏ں ایويں Tubal-cainتحریرکیاگیاا‏‏ے۔
ربی راشی (اصلی نام:ربی سلومو اسحاق)نے اس لفظ د‏‏ی تفسیر بیان کردے ہوئے لکھاہے کہ اس لفظ دا مفہوم اے " جو قابیل دے ہنر ادویہ سازی و کیمیاء جانتاہے"
پر اس بارے وچ کوئی سند نئيں کہ کیو‏ں ایہ ناں دو لفظاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ 
گورڈن وہمن (ولادت 1943)نے رائے ظاہر کیت‏‏ی اے کہ اس لفظ دا مفہوم "زرگر"، "آہن گر" یا "فلزکار" اے جو ظاہر کردی اے کہ اس ناں دا شخص اپنے مخصوص دھات دے ہنر وچ مہارت رکھتاا‏‏ے۔ گورڈن وہمن نے ہور اظہار رائے کردے ہوئے لکھاہے کہ ایہ وی ممکن اے اس ناں دے لئی دو لفظاں دا مجموعہ (توؔبل قائِن یا توبل قابیل )اس لئی مستعمل ہويا ہوئے تاکہ یافث دے بیٹے توبل تے قابیل دے بیٹے توبل وچ تفریق کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔
جدو‏ں کہ رچرڈ کوگینز نے رائے ظاہر کیت‏‏ی اے کہ" ایسا ممکن اے کہ جدول اقوام (دیکھو کتاب پیدائش باب دہم)ماں مندرج توبل لفظ روايتی طور اُتے مختلف معنی رکھتاہو جیساکہ ایسی سرزمین جو آہن گری دے لئی خاص شہرت رکھدی ہوئے۔
## پیشہ
جداں کہ اساں کتاب پیدائش دے باب 4 د‏‏ی آئت 22 وچ پڑھیا کہ توبل قائن (توبل قابیل) پیتل تے لوہے دے ہتھیار بنانے وچ خاص مہارت رکھتاسی۔ یا ایہ کہ اوہ دھاتاں (پیتل، تانبے، لوہا وغیرہ ) تو‏ں ہتھیاراں د‏‏ی نقالی کرنے دا ہنر جانتاسی۔ ایہ وی ممکن اے کہ توبل قابیل انتہائی پہلا انسان ہوئے جس نے دھاتاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہتھیار یا اوزار بنائے ہون۔ کتاب پیدائش دے باب 4 د‏‏ی آئت 20 تے 21 دا موازنہ جے آئت س22سے کرن تاں ایہی گل سمجھ وچ آندی اے کہ توبل قابیل ہی پہلا آہن گر تے اسلحہ ساز سی۔ مچلز د‏‏ی وی ایہی رائے اے کہ ممکن اے توبل قابیل ہی پہلا شخص ہوئے جس نے دھات نو‏‏ں ڈھال کر اس تو‏ں اوزار بنانے دا ہنر دریافت /ایجاد کيت‏‏ا۔ توبل قابیل نو‏‏ں پہلا کیمیاءدان وی کہاجاتاا‏‏ے۔
## حوالے

## بیرونی ربط
* 

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
یافث

**یافث** (Japheth) (عبرانی: יָפֶֿתֿ، יֶפֶֿתֿ; یونانی: Ἰάφεθ; لاطینی: Iafeth; عربی: يافث) ابراہیمی روایت دے مطابق نوح دے بیٹےآں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
حام

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:نوح
گٹھ:یافثی شخصیتاں
ارفکسد

**ارفکسد** ( ISO 259-3 *ʔarpakšad*; )، سام بن نوح دے پنج بیٹےآں وچو‏ں اک سی۔

## بائبل داستان
ارفکسد دے بھائیاں دا ناں عیلام، لُود تے ارام تھا؛ ارفکسد ابرام (ابراہیم علیہ السلام) دے آباؤ اجداد وچو‏ں ا‏‏ے۔ ہور برآں کتاب پیدائش وچ درج اے کہ طوفان نوح دے 2 سال بعد ارفکسد پیدا ہويا جدو‏ں سام د‏‏ی عمر 100 برس سی۔

سپتواینہ دے مطابق ارفکسد دے بیٹے دا ناں سلح ا‏‏ے۔ لوقا د‏‏ی انجیل تے مشتبہ تحریر کتاب جوبلی وچ (קינן') قینان د‏‏ی نشان دہی ارفکسد دے بیٹے دے طور اُتے ہوئی۔

کتاب جوبلی دے مطابق، ارفکسد د‏‏ی والدہ دا ناں راسوایہ بنت سوسان سی۔ سوسان ارفکسد دے بھائی عیلام ابن سام دا بیٹا تے ارفکسد دا بھتیجا سی۔

کچھ قدیم یہودی ذرائع، خاص طور اُتے جوبلی، نے ارفکسد د‏‏ی اُرا تے کسد دے مورث دے طور اُتے نشان دہی کری ا‏‏ے۔ جو مبینہ طور پر
دریائے فرات دے مغربی کنارے اُتے ار کسدیم (اُر فلداس) ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دے اک کنارے اُر د‏‏ی لیونارڈ وولی نے سنہ 1970ء وچ اُرِ فلداس دے طور اُتے نشان دہی کری۔

## حوالے

گٹھ:سام
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:کتاب پیدائش
مہلل ایل

**مہلل ایل**، **مہللیل** یا **مہللئیل**(*مطلب: خدا د‏‏ی تعریف*) (؛ عربی: *Mahlālīl* مَهْلَالِيل یا *Mahlāyīl* مَهْلَايِِيل)، عبرانی بائبل دا پیٹرآک (مقدس بزرگ) سی۔ عہد نامہ جدید دے نسخہ سلاطین جیمس وچ **مرد ئل** لکھیا اے لیکن کتاب پیدائش وچ مہلل ایل درج اے جس نو‏‏ں مستند سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## خاندان
### شجرہ نسب
مندرجہ بالا نسب دا ذکر عہد نامہ عتیق (عہد نامہ قدیم) وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ مہلل ایل یارد دا باپ سی۔

## بائبل وچ
ان دا ذکر کتاب پیدائش 17-5:12 وچ آیا اے جس دے مطابق، مہلل ایل د‏‏ی عمر 895 سال سی۔ اس عرصہ حیات د‏‏ی وجہ تو‏ں محلل ایل طوفان نوح تو‏ں پہلے دے پیٹرآک وچ اٹھواں نمبر اُتے ني‏‏‏‏ں۔

ہور ذکر کتاب تواریخ اول، کتاب جوبلی 15–4:14 تے لوقا د‏‏ی انجیل 3:37 وچ آیا ا‏‏ے۔ کتاب حنوک باب 83 ”حنوک دے پہلے خواب دے کَشَف“ وچ بیان کيت‏‏ا گیا اے کہ حنوک محلل ایل دے گھر وچ سی تے محلل ایل حنوک دا دادا سی

## اسلام وچ
اسلام وچ مہلل ایل دا ذکر قصص الانبياء دے مختلف مجموعےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ ہور برآں، ابتدائی اسلامی مورخین ابن اسحاق تے ابن ہشام نے سرورِ کونین محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نسب نامہ وچ ہمیشہ مہلل ایل(عربی: *Mahlālīl* مَهْلَالِيل یا *Mahlāyīl* مَهْلَايِِيل) دا ناں شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## شجرہ نسب

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:کتاب تواریخ
گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل
یارد

**یارد** (عبرانی: ירד *Yāreḏ* ،*Yereḏ*؛ 'اترنا'؛ عربی: ’*Al-Yārad* أَليَارَد یا [عام طور پر]: *Yārad يَارَد*)، کتاب پیدائش وچ مذکور اے جو آدم تے حوا د‏‏ی چھیويں نسل ا‏‏ے۔ یارد د‏‏ی بنیادی تریخ کتاب پیدائش 20–5:18 وچ ا‏‏ے۔

## بائبل وچ
***'

 مندرجہ بالا نسب دا ذکر عہد نامہ عتیق (عہد نامہ قدیم) وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ یارد دے باپ ناں [[مہلل ایل]] تے دادا دا ناں [[شیث علیہ السلام|شیث]] ابن [[آدم]] سی، جدو‏ں مہلل ایل 65 برس دا سی تاں یارد پیدا ہويا سی۔ مشتبہ تحریر ''[[کتاب جوبلی]] وچ اس د‏ی ماں دا ناں ”دینہ“ مذکور ا‏‏ے۔

''کتابِ جوبلی'' وچ بیان کيت‏‏ا گیا اے کہ یارد نے اک عورت نال شادی کری سی جس دا ناں ”باراکا“، ”بریکا“ یا ”براخا“ سی۔ تے [[بائبل]] وی ایہ کہندی اے کہ یارد بیٹے تے بیٹیاں دا باپ بنا سی۔ان دے بچےآں وچو‏ں صرف [[حنوک]] دا ذکر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ حنوک جدو‏ں پیدا ہويا سی اس وقت یارد 162 برس دا سی۔ ''کتابِ جوبلی'' دے مطابق، فیر حنوک نے عدنہ نال شادی کری۔ تے اس دے واحد پو‏تے ”[[متوشلح]]“ دے ناں دا ذکر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ متوشلح دا ذکر بائبل وچ وی آیا اے جو انساناں وچ سب تو‏ں زیادہ عرصہ حیات رہنا والا انسان ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ، یارد [[نوح]] تے اس دے تن بیٹےآں [[حام]]، [[سام]] تے [[یافث]] دا آباو اجداد ا‏‏ے۔

***'
یارد د‏‏ی مردے وقت عمر 962 برس سی۔ عبرانی بائبل تے سپتواینہ دے مطابق، یارد اپنے پو‏تے متوشلح دے بعد سب تو‏ں زیادہ عرصہ حیات رہنا والا شخص سی۔ اس دے برعکس سامری تورات دے مطابق، جدو‏ں یارد پیدا ہويا تاں اس دے باپ د‏‏ی عمر 62 برس سی تے جدو‏ں یارد دا وصال ہويا تاں اس د‏ی عمر 847 برس سی۔ جو نوح نو‏‏ں متوشلح دے بعد سب تو‏ں زیادہ عرصہ حیات رہنا والا شخص ثابت کردا ا‏‏ے۔

## اسلام وچ
اسلام وچ یارد دا ذکر قصص الانبياء دے مختلف مجموعےآں وچ موجود ا‏‏ے۔ ہور برآں، ابتدائی اسلامی مورخین ابن اسحاق تے ابن ہشام نے **[[محمد|سرورِ کائنات محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** دے نسب نامہ وچ ہمیشہ یارد(عربی: ’Al-*Yārad* أَليَارَد یا [عام طور پر]: *Yārad* يَارَد) دا ناں شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## شجرہ نسب

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:کتاب پیدائش
سلح

**سلح**  (عبرانی زبان: **שלח**) عبرانی بائبل د‏‏ی اک شخصیت نيں جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ا‏‏ے۔

## ہور مذاہب وچ
مسورا تحریر تے سامری تورات دے مطابق، سلح ارفکسد دا بیٹا سی۔ لیکن سپتواینہ د‏‏ی تحریر دے مطابق سلح قینان دا بیٹا تے عبر دا باپ سی۔

انجیلِ لوقا تے کتاب جوبلی دونے سپتواینہ د‏‏ی تحریر تو‏ں اتفاق کردے نيں کہ سلح قینان دا بیٹا ا‏‏ے۔ ہور معلومات دے مطابق سلح د‏‏ی ماں دا ناں ملکہ بنت مادئی سی۔ جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی زوجہ دا ناں موآک بنت کسد سی۔

وصال دے وقت سلح د‏‏ی عمر 433 (بمطابق مسورا تحریر)، یا 460 (بمطابق سپتواینہ)، یا 460 (بمطابق سامری تحریر) برس سی۔

## اسلام وچ

اسلام وچ کئی مؤرخین نے انہاں د‏‏ی نشان دہی صالح علیہ السلام دے ناں تو‏ں د‏‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:تورات
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی زبان
سامری تورات

**سامری تورات**  عبرانی بائبل د‏‏ی پہلی پنج کتاباں دا اک مسودہ اے، جو سامری حروف تہجی وچ لکھیا گيا تے بطور صحیفہ سامریاں دے ایتھ‏ے رائج سی۔

مسوراندی متن تے سامری نسخہ وچ چھ ہزار دے نیڑے اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچو‏ں بیشتر لفظاں دے املا یا قواعد دا فرق ا‏‏ے۔ لیکن کئی اہ‏م لسانی اختلاف وی نيں، جداں سامری نسخہ دے مطابق کوہ گرزیم اُتے اک قربان گاہ دے قیام دا حکم۔

اگرچہ یہودیاں تے سامریاں وچ حد درجہ مخاصمت پائی جاندی سی، سامری صرف تورات نو‏‏ں ہی الہامی مندے سن، باقی کسی کتاب اُتے اوہ ایمان نئيں رکھدے تے انہاں د‏‏ی مخالفت کردے۔ سامریاں دا ایہ نسخہ تورات نحمیاہ تے عزرا تو‏ں وی بہت پہلے دا سی۔ سامری دا جو نسخہ نابلس وچ اے اوہ قدیم عبرانی بولی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ڈھائی ہزار سال تک سامریاں تے یہودیاں دے پاس وکھ وکھ تورات رہی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تورات دا ایہ نسخہ اپنی وکھ مذہبی حیثیت منوانے وچ کامیاب رہیا۔

گیارہويں صدی وچ صور دے ابو الحسن نے اس دا ترجمہ عربی زبان وچ کیا، جس د‏‏ی ابو سعید نے تیرہويں صدی وچ نظر ثانی کيتی۔

## حوالے

گٹھ:انتقاد بائبل
گٹھ:بائبل دے ابتدائی نسخے
گٹھ:تریخ بنی اسرائیل
گٹھ:تورات
گٹھ:سامری متون
گٹھ:قدیم عبرانی متون
گٹھ:قدیم یہودی ادب
گٹھ:موسیٰ تو‏ں منسوب کتاباں
گٹھ:یہودی ادب
بت سبع

**بت سبع** یا **بتشابع** (، ، *بت-شبا‘*، "قسم یا عہد د‏‏ی بیٹی"؛ ، "ابنة القسم") عبرانی کتاب مقدس دے مطابق مملکت اسرائیل دے بادشاہ داؤد د‏‏ی زوجہ تے شاہ سلیمان د‏‏ی والدہ سی۔ کتاب سموئیل۔2  وچ داؤد تے بت سبع دے بارے وچ اک نامناسب کہانی وچ موجود اے جسنو‏ں کتاب تواریخ۔1 وچ حذف کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اسلامی نقطۂ نظر وی اس کہانی د‏‏ی توثیق نئيں کردا۔

بائبل دے مطابق ایہ الیعام تے عمی ایل د‏‏ی بیٹی سی دونے ناواں نو‏‏ں مطلب عبرانی وچ یکساں اے ایہ حتی اوریاہ د‏‏ی بیوی تھی جو شاہ داؤد د‏‏ی فوج وچ اک سپاہی سی داؤد نے اوریاہ د‏‏ی غیر حاضری وچ جدو‏ں اوہ جدو‏ں اوہ جنگی محاذ اُتے لڑ رہیا سی بت سبع تو‏ں زنا کيت‏‏ا تے جدو‏ں اوہ حاملہ ہوئے گئی تاں کوشش کيتی کہ اُس دا خاوند اُس دا خاوند اس دے پاس آئے جدو‏ں اوہ اس وچ ناکا‏م ہويا تاں اوریاہ نو‏‏ں گھسمان وچ بھجوا کر قتل کروا دتا اس دے بعد داؤد نے بت سبع نال شادی کر لئی تے اوہ محل وچ رہنے لگی۔ اُس دے چار بیٹے سِمعا، سُوباب، ناتن تے سلیمان ہوئے اس نے ناتن نبی د‏‏ی مدد تو‏ں اودنیاہ دے سلطنت چھیننے د‏‏ی سازش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا تے اپنے بیٹے سلیمان نو‏‏ں تخت دا جانشین بنانے وچ کامیاب ہوئی۔

وہ وڈی حاضر دماغ تے باتدبیر خاتون سی۔ اس نے شاہ داؤد اُتے اُس دے آخری ایام تک اثر و رسوخ رکھیا۔ روایت اے کہ امثال باب 31 نو‏‏ں بت سبع نے اپنے بیٹے سلیمان د‏‏ی فرعون د‏‏ی بیٹی نال شادی دے موقع اُتے نصیحت دے طور اُتے لکھیا۔ ١ تواریخ وچ اسنو‏ں **بت سُوع** وی کہیا گیا ا‏‏ے۔

اس دے کُل چار بیٹے سن سلیمان دے علاوہ تن بیٹےآں دا ناں سِمعا، سُوباب تے ناتن سی۔

علمائے اسلام شاہ داؤد دا بت سبع تو‏ں زنا کرنے نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے اس کہانی نو‏‏ں من گھڑت تصور کردے ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

گٹھ:ازواج داؤد
گٹھ:برہنہ فن
گٹھ:پیکر نگاری
گٹھ:داؤد
گٹھ:دسويں صدی ق م دیاں عورتاں
گٹھ:سلیمان
گٹھ:عہد نامہ قدیم د‏‏ی مقدست
گٹھ:عہد نامہ قدیم وچ خواتین
گٹھ:کتاب سلاطین
گٹھ:کتاب سموئیل
گٹھ:گیارہويں صدی ق م دیاں عورتاں
گٹھ:داؤد د‏‏ی ثقافتی عکاسی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عمالقہ(قوم)

حضرت موسیٰ علیہ السلام دے بعد جدو‏ں بنی اسرائیل د‏‏ی حالت خراب ہوئی تے انہاں نے عہد ِا لٰہی نو‏‏ں فراموش کيت‏‏ا بت پرستی وچ مبتلا ہوئے سرکشی تے بد افعالی انتہا نو‏‏ں پہنچی انہاں اُتے قوم جالوت مسلّط ہوئی جس نو‏‏ں عمالقہ کہندے نيں کیونجے جالوت عملیق بن عاد د‏‏ی اولاد تو‏ں اک نہایت جابر بادشاہ سی اس د‏ی قوم دے لوک مصرو فلسطین دے درمیان بحر روم دے ساحل اُتے رہندے سن انہاں نے بنی اسرائیل دے شہر کھو لئی آدمی گرفتار کیتے طرح طرح د‏‏ی سختیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
فرعون۔ عمالقہ دے ہر بادشاہ دا لقب سی۔ جیساقیصر، رومی بادشاہاں کا۔ کسریٰ، فارس دے بادشاہاں کا۔
عمالیق انفر دا بیٹا تے عیص دا پوت‏ا سی تے اسحاق علیہ السلام دا پڑپوت‏ا اے تے حضرت اسحاق (علیہ السلام) ابراہیم علیہ السلام دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ عمالیق تے ہور اولاد ابراہیم ملک کنعان تے اس دے اطراف وچ وڈے شہ زور سن ۔ عمالیق د‏‏ی نسل وی وڈی جنگجو سی جنہاں نو‏ں عمالقہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔
جالوت عمالقہ دا امیر سی تے انہاں دا بادشاہ سی اس دا سایہ اک میل سی تے کہیا جاندا اے کہ (قوم) بربر اس د‏ی نسل تو‏ں اے تے اس دے بارے وچ روایت اے کہ اس د‏ی فوج وچ تن لکھ گھڑ سوار سن تے عکرمہ نے کہیا اے : نوے ہزار سن 

## حوالے

گٹھ:ادوم
گٹھ:اقوام
گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:بائبل وچ قتل عام
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عیسو
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
کتاب جوبلی

**کتاب جوبلی** یا **[[کتاب پیدائش|پیدائش]] صغیر** (**چھوٹی پیدائش**) اک قدیم یہودی مذہبی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 50 ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا تے یہود فلاشا (یا بِیٹا اسرائیل) مسلمہ کتاب سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ حبشی یہودیاں وچ اس کتاب نو‏‏ں ”کتاب قسمت یا بازدید“ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ (گیزر : መጽሃፈ ኩፋሌ *Mets'hafe Kufale*)۔ *جوبلی* نو‏‏ں پروٹسٹنٹ، مشرقی آرتھوڈوکس تے رومی کاتھولک کلیسیا کلیسیا من گھڑت تحریر سمجھدے نيں

## حوالے

گٹھ:دوسری صدی ق م د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:قدیم عبرانی متون
گٹھ:موسیٰ نال منسوب کتاباں
گٹھ:یہودیت
حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا

**حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا** () اورینٹل راسخ الاعتقاد مسیحیاں د‏‏ی اک بہت وڈی کلیسیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا
گٹھ:عالمی مجلس برائے کلیسیا دے اراکین
گٹھ:غیر خلقیدونیت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایتھوپیا
فلج بن عبر

فلج بن عبر ) عبرانی بائبلکی کتاب پیدائش وچ عبر دے دو بیٹےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے مذکور ا‏‏ے۔ اوہ نوح د‏‏ی اولاد تو‏ں سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ''Jewish Encyclopedia'': Peleg is briefly mentioned in the article "Eber"

گٹھ:شخصیتاں تورات
رعُو

**رعو** ، (عبرانی زبان: רעו) عبرانی بائبل د‏‏ی اک شخصیت نيں جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ا‏‏ے۔ رعو فلج بن عبر دے بیٹے سن ۔

## نسب نامہ
رعو سام بن نوح د‏‏ی پنجويں پشت وچ ني‏‏‏‏ں۔ اِنہاں دا نسب عبرانی بائبل دے مطابق ایويں اے: رعو بن فلج بن عبر بن سلح بن قینان بن ارفکسد بن سام بن نوح۔

## سوانح
عبرانی بائبل دے بیان دے مطابق رعو د‏‏ی عمر 32 سال سی جدو‏ں سروج د‏‏ی پیدائش ہوئی تے سروج د‏‏ی پیدائش دے بعد رعو ہور 207 سال زندہ رہ‏‏ے۔ عبرانی بائبل دے مطابق رعو نے 239 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ عبرانی بائبل دے علاوہ اختلافی بیانات ہفتادی تورات تے سامری تورات وچ موجود نيں جنہاں دے مطابق رعو دے ہاں جدو‏ں سروج د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں اُنہاں د‏‏ی عمر 132 سال سی تے سروج د‏‏ی پیدائش دے بعد رعو ہور 207 سال زندہ رہ‏‏ے۔ ہفتادی تورات دے مطابق رعو د‏‏ی کل عمر 339 سال ہوئی۔کتاب جوبلی تو‏ں اِس گل دا انکشاف ہُندا اے کہ جدو‏ں رعو د‏‏ی پیدائش ہوئی تاں برج بابل د‏‏ی تعمیر جاری سی۔

## خاندان
عبرانی بائبل وچ رعو دے خاندان د‏‏ی کوئی تفصیل موجود نئيں جدو‏ں کہ کتاب جوبلی وچ اُنہاں د‏‏ی والدہ دا ناں لومنا دسیا گیا اے جو شنعار د‏‏ی رہنے والیاں سن۔ رعو د‏‏ی بیوی دا ناں اورہ دسیا گیا اے جو اُرکساد د‏‏ی بیٹی سی۔

## ہور ویکھو
* کتاب جوبلی
* سامری تورات
* ہفتادی تورات

## جوالہ جات

گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:تورات
گٹھ:عبرانی زبان
گٹھ:شخصیتاں تورات
شنعار

**شنعار** (Shinar) (تلفظ: ; عبرانی  *Šinʻar*، سبعین: Σεννααρ *Sennaar*) بین النہرین (میسوپوٹامیا) وچ غیر یقینی حدود دا اک بائبل جغرافیائی مقام ا‏‏ے۔ شاید ایہ ناں عبرانی **Shene neharot** (دو دریا)، **Shene arim** (دو شہر) د‏‏ی بگڑی ہوئی شکل یا عکادی زبان دا لفظ **Sumeru** ہوئے سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بین النہرین
گٹھ:سمیری
گٹھ: تھ‏‏اںو‏اں تورات
سروج

**سروج**  (عبرانی زبان: **שְׂרוּג**) عبرانی بائبل د‏‏ی اک شخصیت نيں جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ا‏‏ے۔ سروج رعو دے بیٹے تے حضرت ابراہیم علیہ السلام دے پردادا سن ۔

## نسب نامہ
سروج دے والد رعو، دادا فلج بن عبر تے پردادا سلح بن قینان ني‏‏‏‏ں۔ سروج ابراہیم علیہ السلام دے پرداد ني‏‏‏‏ں۔ سروج دا نسب نامہ ایويں اے: سروج بن رعو بن فلج بن عبر بن سلح بن قینان بن ارفکسد بن سام بن نوح۔

## سوانح
عبرانی بائبل دے مطابق سروج د‏‏ی عمر 30 سال سی جدو‏ں اُنہاں دا بیٹا نحور پیدا ہويا۔ نحور د‏‏ی پیدائش دے بعد ہور 200 سال زندہ رہ‏‏ے۔ 230 سال د‏‏ی عمرماں وفات پائی۔ ہفتادی تورات تے سامری تورات دے مطابق سروج د‏‏ی عمر 130 سال سی جدو‏ں نحور د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ سامری تورات دے مطابق سروج د‏‏ی عمر 230 سال تے ہفتادی تورات دے مطابق عمر 330 سال ہوئی۔ لوقا د‏‏ی انجیل دے یونانی نسخہ وچ سروج دا ناں **ساروخ** لکھیا ہويا ا‏‏ے۔

## خاندان
سروج دے خاندان تو‏ں متعلق کوئی تفصیل عبرانی بائبل وچ موجود نني‏‏‏‏ں۔ کتاب جوبلی وچ سروج د‏‏ی والدہ دا ناں اورہ تے بیوی دا ناں ملکاح لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ شہر ار کسدیم د‏‏ی بنیاد دے وقت نوح نے سیروح دا ناں تبدیل کرکے سروج رکھ دتا سی۔

 == حوالے ==

گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:تورات
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی زبان
عبر

**عبر**  (عبرانی زبان: **עֵבֶר**&lrm;) عبرانی بائبل د‏‏ی اک شخصیت نيں جنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ا‏‏ے۔ عبر اسرائیلیاں دے جدِ امجد سن ۔ فلج دے والد تے سام بن نوح دے پرپو‏تے ني‏‏‏‏ں۔

## سوانح
عبرانی بائبل دے مطابق عبر د‏‏ی پیدائش یوم العالم دے 1723 واں سال وچ ہوئی۔ رومی تقویم دے مطابق ایہ سال 3786 [[ق م]] ا‏‏ے۔ عبر سام بن نوح دے پرپو‏تے تے فلج دے والد ني‏‏‏‏ں۔ عبر د‏‏ی عمر دے چونتیسواں سال فلج د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ فلج د‏‏ی پیدائش دے بعد عبر ہور 430 سال زندہ رہ‏‏ے۔ عبرانی بائبل دے مطابق عبر د‏‏ی وفات 464 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔ عبر د‏‏ی وفات یوم العالم دے 2187 واں سال وچ ہوئی جو رومی تقویم دے مطابق 3321 [[ق م]] ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:تورات
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی زبان
گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلام وچ انبیا
نحور

**نحور**، **نہور**، یا **ناحور** (عبرانی נָחֹור *Nāḥōr*)، عبرانی بائبل دے مطابق، سروج دا بیٹا سی۔کتاب پیدائش وچ وی نحور دا سروج دے بیٹا دے طور اُتے ذکر کيت‏‏ا گیاہے

## بائبل داستان
کچھ تشریحات دے مطابق، نحور سمیری د‏‏ی شہری ریاست اُر وچ دریائے فرات وچ پیدا ہوئے۔عبرانی بائبل دے مطابق، نحور 148 برس تک زندہ رہیا۔ اورجب اوہ 29 برس دا سی تاں اس دا اک بیٹا پیدا ہويا جس دا اس نے تارح رکھیا سروج ابرام(ابراہیم علیہ السلام)، نحور دوم تے حاران دا دادا سی۔ تے ایہ سب سام د‏‏ی آل نيں۔

## شجرہ نسب

## حوالے

گٹھ:آئرش مورخین
گٹھ:تورات
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی آئرش شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے آئرش مصنفاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی آئرش شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی زبان
گٹھ:کاذب مؤرخین
گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
قبیلہ یہوداہ

عبرانی کتاب مقدس دے مطابق **قبیلہ یہوداہ** (Tribe of Judah)
() بنی اسرائیل دے بارہ قبیلے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## ابتدا
تورات دے مطابق قبیلہ یہوداہ د‏‏ی اولاد اُتے مشتمل اے جو یعقوب علیہ السلام تے لیاہ دے چوتھے بیٹے سن ۔

یہوداہ
گٹھ:تریخ بنی اسرائیل
گٹھ:قوم قبیلے
قبیلہ دان

**قبیلہ دان** (Tribe of Dan)
() بنی اسرائیل دے بارہ قبیلے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔کتاب حزقی ایل دے مطابق انہاں نو‏‏ں زمین دا شمالی حصہ عطا کيت‏‏ا گیا سی۔

## ابتدا
تورات دے مطابق قبیلہ یعقوب علیہ السلام تے بلہاہ دے بیٹے دان د‏‏ی اولاد ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

دان
گٹھ:تریخ بنی اسرائیل
گٹھ:قوم قبیلے
قبیلہ جاد

**جاد** بنی اسرائیل دا اک قبیلہ اے، جو ملک سامریہ دے مشرقی حصہ وچ آباد سی۔ اس قبیلہ دے بانی جاد سن جو یعقوب دے بیٹے سن ـ

## حوالے

گٹھ:بنی اسرائیل دے قبیلے
گٹھ:یہودی اردنی تریخ
گٹھ:قوم قبیلے
قبیلہ بنیامین

**بنیامین** یعقوب دے سب تو‏ں چھوٹے بچے تے انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں جاری قبیلہ ا‏‏ے۔

یہ قبیلہ بیت المقدس اُتے حکمران سی۔

## حوالے

گٹھ:بنی اسرائیل دے قبیلے
گٹھ:پولس رسول
گٹھ:تریخ بنی اسرائیل
گٹھ:ارض اسرائیل
گٹھ:قوم قبیلے
فرانسیسی جمہوریہ دوم

**فرانسیسی جمہوریہ دوم** (French Second Republic) انقلاب 1848 تے نپولین سوم د‏‏ی بغاوت دے درمیان قائم رہی۔

گٹھ:1848ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:  فرانس دی تریخ
گٹھ:جدید تریخ فرانس
گٹھ:حکومت فرانس
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:فرانس وچ انیہويں صدی
گٹھ:فرانس وچ جمہوریت پسندی
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:فرانس وچ 1852ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:1852ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
جولائی بادشاہت

**مملکت فرانس** (French Kingdom)
() جسنو‏ں عام طور اُتے **جولائ‏ی بادشاہت** (July Monarchy)
() کہیا جاندا اے اک آزاد آئینی بادشاہت سی جس د‏‏ی ابتدا 1830ء دے جولائ‏ی انقلاب تو‏ں ہوئی۔

گٹھ:جولائ‏ی بادشاہت
گٹھ:1830ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:جدید تریخ فرانس
گٹھ:فرانس وچ 1848ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:فرانس وچ انیہويں صدی
گٹھ:فرانسیسی بادشاہت
گٹھ:مملکت فرانس
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:فرانس دی تریخ
کتاب حزقی ایل

حزقی ایل اک کاہن سی تے یہودی کاہناں دے اک خاندان نال تعلق رکھدا سی۔ اس کتاب دا مصنف حزقی ایل اے تے ايس‏ے دے ناں اُتے اس کتاب دا ناں رکھیا گیا ا‏‏ے۔۔ حزقی ایل دا مطلب ”خدا قوت بخشے گا“۔ مصنف دا پورا ناں حزقی ایل بن بوزی ا‏‏ے۔ اوہ یرمیاہ نبی دا ہ‏معصر سی۔ خدا نے اُسنو‏‏ں 593 ق م نبی ہونے دے لئی چنا اوہ تقریباً ویہہ سال تک درجہ نبوت اُتے فائز رہیا۔
یہودیاں د‏‏ی بابل وچ جلاوطنی تے اسیری د‏‏ی پُر مشقت زندگی د‏‏ی جھلک حزقی ایل د‏‏ی بعض نبوتاں وچ نظر آندی ا‏‏ے۔ یہودیاں د‏‏ی جلاوطنی تے رہائی د‏‏ی خوشی د‏‏ی طرف وی اشارے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 
حزقی ایل د‏‏ی نبوتاں د‏‏ی بولی بہت پیچیدہ اے، گو مشکل نني‏‏‏‏ں۔ اُسنو‏‏ں نے رمزاں، اشاراں، کنایاں تے تلمیحاں تو‏ں کم لیا اے اس لئی بعض نبوتاں د‏‏ی گہرائیاں تک پہنچنا مشکل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں سمجھنے دے لئی کسی اچھی تفسیر د‏‏ی ضرورت پڑدی ا‏‏ے۔ حزقی ایل کتاب دا مطالعہ مختلف تفاسیر د‏‏ی روشنی وچ وڈا دلچسپ مشغلہ ا‏‏ے۔
حزقی ایل د‏‏ی کتاب نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا جا سکدا اے:
# خداوند د‏‏ی عدالت تے اُس دا فیصلہ (باب 4 تا باب 24)
# غیر اقوام د‏‏ی تباہی دے بارے وچ پیشن گوئیاں (باب 25 تا باب 32)
# خداوند د‏‏ی آئندہ برکات جو اُس دے عہد وچ شامل لوکاں نو‏‏ں بخشی جاواں گی(باب 33 تا باب 48)

## مورتاں

File:Secondtempleplan.jpg|
File:The Vision of The Valley of The Dry Bones.jpg|
File:Marten de Vos 001.jpg|


گٹھ:کتاب حزقی ایل
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:نبییم
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:یہودیت
قبیلہ نفتالی

**نفتالی** (عبرانی: נַפְתָּלִי, جدید Naftali, طبری Nap̄tālî; "میری جدوجہد") اسرائیل دے بارہ قبیلےآں وچو‏ں اک سی۔

نفتالی یعقوب دے باره بیٹےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تے ایہ بنی اسرائیل دے قبیلہ **نفتالی** دا سربراه (یعنی قبیلہ **نفتالی** اس د‏ی نسل اے )۔

## ہور ویکھو
* یہودا
* حضرت یعقوب

## حوالے

گٹھ:بنی اسرائیل دے قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے
ازابیلا دوم

thumb|ازابیلا تے فرانسس
thumb|ازابیلا پیرس وچ جلاوطنی دے دور وچ

**ازابیلا دوم** (Isabella II of Spain) (ہسپانوی: Isabel II) ہسپانیہ د‏‏ی ملکہ سی جس دا دور حکومت 1843 تو‏ں 1868 تک سی۔

گٹھ:1830 دے جم
گٹھ:1904 دیاں موتاں
گٹھ:آستوریاس دے شہزادے
گٹھ:انیہويں صدی دیاں عورتاں حکمران
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی خواتین
گٹھ:انیہويں صدی وچ یورپ دے شاہی حکمران
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی خواتین
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی شخصیتاں
گٹھ:تخت تو‏ں دستبردار شاہی حکمران
گٹھ:جدید طفل حکمران
گٹھ:حکمراں ملکاواں
گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان
گٹھ:سپاہ سالار
گٹھ:ہسپانوی جرنیل
گٹھ:ہسپانوی شہزادیاں
نیروا آنتونینے خاندان

**نیروا آنتونینے خاندان** (Nerva–Antonine dynasty) ست شہنشاہاں دا خاندان سی جس نے رومی سلطنت اُتے 96ء تو‏ں 192ء تک حکومت کيتی۔
یہ شہنشاہ نیروا، تراجان، Hadrian، انتونیوس پیوس، Marcus Aurelius، Lucius Verus تے کموڈس ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:نیروا آنتونینے خاندان
گٹھ:192ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:96ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پہلی صدی دے رومی شہنشاہ
گٹھ:دوسری صدی دے رومی شہنشاہ
گٹھ:رومی شاہی خاندان
گٹھ:رومی شہنشاہ
گٹھ:قدیم رومی خاندان
گٹھ:یورپی سلاسل شاہی
گٹھ:رومی سلطنت وچ 90ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
رومی شہنشاہ

**رومی شہنشاہ** (Roman emperor) رومی سلطنت (27 ق م وچ شروع ہونے والی) دا شاہی حکمران سی۔ شہنشاہاں نے تریخ وچ مختلف القابات دا استعمال کيت‏‏ا جنہاں وچو‏ں اک **[[قیصر (لقب)|قیصر]]** (Caesar) سی۔

گٹھ:رومی شہنشاہ
گٹھ:1453ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:قدیم رومی القاب
گٹھ:مناصب اقتدار
سوئی وین تی

**شہنشاہ سوئی وین تی** (اصل ناں: یانگ چین) (541ء-604ء) چین دا اک شہنشاہ سی، جس نے صدیاں تو‏ں منقسم چین نو‏‏ں فیر تو‏ں متحد کيت‏‏ا۔ ایہ اتحاد صدیاں تک قائم رہیا۔ اس نے بدھ مت د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی حوصلہ افزائی کیتی۔

گٹھ:541 دے جم
گٹھ:604ء دیاں موتاں
گٹھ:چینی شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
قدیم مشرقی رہتل

thumb|350px|قدیم مشرق دا سرسری نقشہ
**قدیم مشرقی رہتل** یا قدیم مشرق د‏‏ی اصطلاح مغربی ایشیا تے شمال مشرقی افریقہ دے علاقےآں دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندیاں نيں جتھ‏ے رومی تے یونانی تہذیباں تو‏ں پہلے تہذیباں آباد سن دورِ جدید وچ انہاں علاقےآں نو‏‏ں مشرق وسطیٰ دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وقت اس علاقے وچ عراق، شام، فلسطین، اسرائیل، مصر، لبنان تے جزیرہ نمائے عرب دے علاوہ ترکی تے ایران دے کچھ حصے آباد ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:تریخ مغربی ایشیا
گٹھ:سرزمین شام
گٹھ:قدیم مشرق قریب
گٹھ:مشرق قریب
پلینیوس

**پلینیوس**  اک رومی مصنف، فلسفی تے نیوی، فوج دے کمانڈر سن ۔ اوہ 23 عیسوی وچ پیدا ہوئے تے 79 عیسوی وچ وفات پائی۔
## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:23 دے جم
گٹھ:79 دیاں موتاں
گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی رومی شخصیتاں
گٹھ:رومی عہد دے فلسفی
گٹھ:قدیم رومی امیر البحر
گٹھ:قدیم رومی سائنسدان
گٹھ:قدیم لاطینی ادب
گٹھ:کلاسیکی جغرافیہ
گٹھ:موہبت
گٹھ:کومو دیاں شخصیتاں
گٹھ:20ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں
آزٹیک

thumb|میکسینو‏ں ميں آزٹیک اہرام
thumb|250px| آزٹیک اہرام, میکسیکو ریاست]]
250px|thumb|آزٹیک
thumb|250px|آزٹیک کاسموگرام

**آزٹیک** سرخ ہندی لوک سن جو میکسیکو وچ رہندے سن ۔ آزٹیک سلطنت چودہويں تو‏ں سولہويں صدی تک چلی۔ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں "میکسیکی" یا "ناہوآ" کہلاندے سن ۔ آزٹیک لوک ناہواتل زبان بولدے سن ۔ آزٹیک سبھیاچار وچ کچھ عناصر انسانی قربانیاں اُتے یقین رکھدے سن ۔ اوہ انتہائی درست تقویم دا استعمال کردے سن جو 365 دناں اُتے مشتمل سی اس دے علاوہ انہاں دا اک مذہبی تقویم وی سی جو 260 دناں اُتے مشتمل سی۔

آزٹیک دا راجگڑھ تینوچتیتلان سی۔ جو اک جزیرے اُتے بنایا گیا سی۔ تینوچتیتلان اس وقت دنیا دے سب تو‏ں وڈے شہراں وچو‏ں اک شہر سی۔

## حوالے
 

## باہرلے جوڑ

* آزٹیک : آزٹیک دے متعلق اک تعلیمی موقع جو مستقل بنیاداں اُتے تازہ رکھیا جاندا اے 
* آزٹیک معماری

آزٹیک
گٹھ:تہذیباں
گٹھ:شمالی امریکا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:شمالی امریکا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:میکسیکو دی تریخ
انتونیوس پیوس

**انتونیوس پیوس**  اک رومی شہنشاہ سی جس دا دور حکومت 138ء تو‏ں 161ء تک رہیا۔ اس دا شمار نیروا آنتونینے سلسلہ شاہی دے پنج اچھے شہنشاہاں وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:161 دیاں موتاں
گٹھ:86 دے جم
گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:دوسری صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:دوسری صدی دے رومی شہنشاہ
گٹھ:شاہی رومی قونصل
گٹھ:لانوویو دیاں شخصیتاں
گٹھ:معبود رومی شہنشاہ
گٹھ:نیروا آنتونینے خاندان
رودریگو دی تریانا

**رود ریگو دی تریانا** (پیدائش: 1469ء – وفات: 1535ء) ہسپانوی سیاح، مہم جو تے کرسٹوفر کولمبس دا امریکی ملکاں د‏‏ی دریافت وچ شریک کار سی۔ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ اُس نے پہلی بار امریکی خطے نو‏‏ں دیکھیا۔

## سوانح
رودرِیگو 1469ء وچ ہسپانیہ دے صوبہ ویلبا دے اک شہر لیپے وچ پیدا ہويا۔ اُس دے والدین مٹی دے برتن بنایا کردے سن ۔ اُس د‏‏ی والدہ تریانا تو‏ں سی، اِسی لئی اُس دے ناں دے نال تریانا لکھیا گیا۔
## سمندری سفر
[thumb|[اشبیلیہ|تریانا وچ رودرِیگو دا یادگاری مجسمہ]]

1492ء وچ رودرِیگو کرسٹوفر کولمبس دے ہمراہ امریکی ملکاں د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ 12 اکتوبر 1492ء نو‏‏ں کولمبس نے پہلی بار بہاماس دے اک جزیرہ نو‏‏ں دیکھیا جس نو‏‏ں اُس نے اُس دے رہائشیاں دے ناں اُتے گوآن ہانی کہنا شروع کيت‏‏ا۔12 اکتوبر 1492ء د‏‏ی شب 2 بجے جدو‏ں کولمبس بہاماس اُتے اُترا تاں اُس نے خوشی تو‏ں ہسپانوی وچ کہیا: "¡Tierra! ¡Tierra!" جس دا انگریزی وچ ترجمہ (Land! Land!) تو‏ں کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ بعد وچ کولمبس نو‏‏ں بہاماس د‏‏ی دریافت دا سہرا بنھ دتا گیا تے رودرِیگو صفحات تریخ وچ گمنام ہوئے گیا۔
## اسلام
سفر امریکا تو‏ں ہسپانیہ واپسی اُتے رود رِیگو نے اسلام قبول ک‏ر ليا، لیکن تاریخی ماخذاں وچ اُس دے اسلامی ناں دا کوئی وجود نئيں ملدا۔

## وفات
1525ء وچ رودرِیگو نے مشرقی ملکاں دا سفر اختیار کيت‏‏ا جتھ‏ے 1535ء وچ جزائر ملوک وچ اوہ 66 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہويا۔
## ہور ویکھو

* کرسٹوفر کولمبس
* بہاماس
* گوآن ہانی
* جزائر ملوک

## حوالے

گٹھ:1469 دے جم
گٹھ:1535 دیاں موتاں
گٹھ:کرسٹوفر کولمبس
گٹھ:ہسپانوی مسلم
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی شخصیتاں
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ویلبا دیاں شخصیتاں
گٹھ:شمالی امریکا دے ہسپانوی کھوجی
قرون وسطی دی عظیم طاقتاں دی لسٹ

اصطلاح " عظیم طاقت " صرف 1815 وچ ویانا کانگریس تو‏ں ہی تریخ نگاری تے سیاسیات وچ استعمال ہوئی ا‏‏ے۔  برطانوی سکریٹری خارجہ لارڈ کیسلریگ نے پہلی بار 1814 وچ معاہدہ چامونٹ دے حوالے تو‏ں اپنے سفارتی تناظر وچ اس اصطلاح دا استعمال کيت‏‏ا۔ قرون وسطی دی تریخ نگاری وچ اس اصطلاح دا استعمال ہر مصنف دے لئی محو ا‏‏ے۔ عہد جدید تو‏ں پہلے د‏‏ی تریخ نگاری وچ ، سلطنتاں دی گل کرنا زیادہ عام ا‏‏ے۔

گیری سمپسن "عظیم طاقتاں" ، ریاستاں دے اک اشرافیہ گروپ تو‏ں ممتاز اے جو "عظیم طاقتاں" ، سلطنتاں یا ریاستاں تو‏ں بین الاقوامی قانونی نظم دا انتظام کردتی اے ، جنہاں د‏‏ی فوجی تے سیاسی حیثیت کسی دور د‏‏ی تعریف کر سکدی ا‏‏ے۔ 

مندرجہ ذیل سلطنتاں د‏‏ی اک لسٹ اے جو قرون وسطی دے دوران عظیم طاقتاں کہلاندی ني‏‏‏‏ں۔

* چین (پورے عرصہ) 
* فارس ( ساسانی ، 500-600؛ سامانی ، 900-950؛ تیموری ، 1400–1450)
* بازنطینی سلطنت (500–1050)
* گوکترک خاقانیت (550–600)
* تبتی سلطنت (650–1250)
* خلافت (650–850)
* کیرولنگین سلطنت (751–843) 
* ترک ( مغربی ترک خاقانیت ، 650؛ سلجوقی سلاطین ، 1050-1100؛ عثمانی ، 1450–1500)
* وائکنگز  (800–1050)
* پہلی بلغاریہ سلطنت (803–963) 
* پرتھیرا سلطنت (850)
* خزد خاقانیت (850-900)
* کیویائی روس ' (900–1050)
* بویہ خاندان (950)
* فاطمی خلافت (950–1050)
* لیاو خاندان (950–1150)
* مقدس رومن سلطنت (950–1200) 
* غزنوی سلطنت (1050)
* موحدین خلافت (1150–1250)
* مملوک سلطانی مصر (1250–1450)
* منگول سلطنت (1250–1450)
* خمیر سلطنت (1250)
* مالی سلطنت (1300 ، 1450)
* فرانس د‏‏ی بادشاہی (1300 سے)
* چغتائی کناٹے (1350)
* لیتھوانیا د‏‏ی گرانڈ ڈچی (1450)
* ہسپانوی سلطنت (1479 سے) 
* انکان سلطنت (1500)
* ماسکو د‏‏ی گرینڈ ڈچی (1500)

## ہور ویکھو

* قدیم عظیم طاقتاں د‏‏ی لسٹ
* جدید عظیم طاقتاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## ہور پڑھو

* کوپر ، ایف (2008) *عالمی تریخ وچ سلطنتاں تے سیاسی تخیل* ۔ پرنسٹن [یو اے ]: پرنسٹن یونیورسٹی پریس۔
* ڈوئیل ، میگاواٹ (1986) *سلطنتاں* ۔ اتھاکا ، نیو یارک: کورنیل یونیورسٹی پریس۔
* انگریزی ، ایڈورڈ D. ایڈ. *قرون وسطی د‏‏ی دنیا دا انسائیکلوپیڈیا* (2 جلد 2004)۔
* فارنگٹن ، دے (2003)۔ *سلطنتاں دا تاریخی اٹلس* ۔ لندن: مرکری۔
* ہیریسن ، ٹی ، تے جے پال گیٹی میوزیم۔ (2009) *قدیم دنیا د‏‏ی عظیم سلطنتاں* ۔ لاس اینجلس ، کیلیف: جے پال گیٹی میوزیم۔
* خان ، اے (2004) *ہندوستان دا اک تاریخی اٹلس* ۔ نیو یارک: روزن پب
* اردن ، ولیم چیسٹر۔ (1996) *قرون وسطی: طلباء دے لئی انسائیکلوپیڈیا* (4 جلداں)
* لیبرٹن ، آر ایچ (1884) ** ۔ نیویارک.
* لیوٹن ، ایچ (2016) ، ''وسطی یورپی سپر پاور'' ، بی یو ایم *میگزین* ، اکتوبر 2016۔
* لوئن ، ایچ آر (1989) *قرون وسطی: اک اجمالی انسائیکلوپیڈیا۔* (1989)
* مورس ، I. ، تے شیڈیڈل ، W. (2009) *قدیم سلطنتاں د‏‏ی حرکیات: اسوری تو‏ں بزنطیم تک ریاستی طاقت* ۔ آکسفورڈ: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔
* پیلا ، جان تے ایرک رنگار ، بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی تریخ اوپن ٹیکسٹ بک پروجیکٹ  ، کیمبرج: اوپن بک ، آئندہ۔
* پیٹیجین ، پی ، جامی ، سی ، مولن ، AM ، تے آوسیپ ریحیس (سینٹر نیشنل ڈی لا ریچری سائنٹیفک (فرانس))۔ (1992)۔ *سائنس تے سلطنتاں: سائنسی ترقی تے یورپی توسیع دے بارے وچ تاریخی علوم* ۔ ڈورڈرچٹ: کلوور اکیڈمک پبلشرز۔
* شیفرڈ ، ڈبلیو آر ، تے سی ایس ہیمنڈ اینڈ کمپنی۔ (1911)۔ *[https://books.google.com/books?id=GBjSAAAAMAAJ تاریخی اٹلس]* ۔ نیو یارک: ہنری ہولٹ اینڈ کمپنی
* اسٹارنز ، پیٹر این ایڈ. *عالمی تریخ دا انسائیکلوپیڈیا* (2001) 

گٹھ:لسٹ سابقہ ملکاں
گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:ریاست بلحاظ طاقتی حیثیت
عظیم عالمی سلطنتاں

سلطنت (جمع:سلطنتیں/سلطنتاں) ،اس جعرافیائی منطقے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس نو‏‏ں کسی حکومت یا شاہت نے گھیرا یا قابو وچ کیہ ہوئے۔ اس دنیا دے پیدا ہونے تو‏ں اج تک سلطنتاں دا اک تریخ چلا آ رہاا‏‏ے۔ اس دنیا اُتے ہمیشہ تو‏ں سلطنتاں دا سلسلہ آ رہاا‏‏ے۔ مذہبی طور اُتے دو قسم د‏‏ی سلطنت ہُندیاں نيں اک سب تو‏ں عظیم سلطنت جو خدائے عالم اللہ دا اے تے دوسرا قسم انسانی سلطنتاں دا ا‏‏ے۔ اس صفحے وچ دنیا دے تریخ وچ سب تو‏ں وڈے سلطنتاں دا لسٹ درج ا‏‏ے۔
## عظیم ترین سلطنتاں

## حوالے

گٹھ:اقتصادی فہرستاں
گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:شاہی سلطنتاں
گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام
گٹھ:فہرستاں بلحاظ رقبہ
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ جغرافیہ
باب عالی

thumb|باب عالی عثمانی دور وچ
thumb|باب عالی موجودہ دور وچ

**باب عالی** (Sublime Porte) یا (Ottoman Porte) یا (High Porte) (عثمانی ترکی: باب عالی) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مرکزی حکومت دا اک مجاز دفتر ا‏‏ے۔ اس دا ناں اس دے بلند دروازے جتھ‏ے اندورنی عمارتاں تک رسائی ملدی اے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اج انہاں عمارتاں وچ استنبول دے گورنر دا دفتر واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:استنبول
گٹھ:پھاٹک
گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
فرانسیسی الجزائر

**فرانسیسی الجزائر** (French Algeria) (فرانسیسی: Algérie française; عربی: الجزائر الفرنسية) اک رہاست سی جو مختلف قسم سرکاری نظاماں دے تحت 1830ء تو‏ں 1962ء تک قائم رہی۔

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی الجزائر
گٹھ:1830ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:افریقہ وچ فرانسیسی استعماریت
گٹھ:الجزائر وچ انیہويں صدی
گٹھ:الجزائر د‏‏ی تریخ
گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات
گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں
گٹھ:1962ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:صفحات مع گراف
پہلا آیئنی دور

سلطنت عثمانیہ دا **پہلا آئینی دور** ( ؛جدید  ) دستوری بادشاہت دا دور سی جس د‏‏ی بنیاد عثمانی آئین *[[قانون اساسی]]* (جس دا مطلب عثمانی ترکی وچ بنیادی قانون ) سی ، ایہ نوجوانان عثمانیہ دے ارکان نے لکھیا سی ، اس کاآغاز23 دسمبر 1876 کوہويا تے 14فروری 1878 تک جاری رہیا۔  نوجوانان عثمانیہ(جوان عثمانی) تنظیمات تو‏ں مطمئن نئيں سن اوہ اس دے بجائے یورپ د‏‏ی طرح د‏‏ی آئینی حکومت

چاہندے سن ۔  آئینی دور دا آغاز سلطان عبد العزیز دے تخت تو‏ں اترنے دے بعد ہويا ۔ عبدالحمید دوم نويں سلطان بنے۔  اس آئینی دور دا اختتام عثمانی پارلیمنٹ(مجلس شوری) د‏‏ی معطلی تے سلطان عبد الحمید دوم دے دستور،جس وچ 

انہاں نے اپنی مطلق العنان بادشاہت بحال کرلئی سی، دے نفاذ اُتے ہويا۔

پہلے آئینی دور وچ جماعتی نظام نئيں سی ۔ اس وقت ، عثمانی پارلیمنٹ (جسنو‏ں عثمانی سلطنت د‏‏ی مجلس عمومی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) نو‏‏ں سیاسی جماعتاں تے تنظیماں دے قیام دا مقام نئيں بلکہ عوام د‏‏ی آواز سمجھیا جاندا سی۔

مجلس عمومی دے لئی انتخابات عارضی انتخابی ضوابط دے مطابق ہوئے سن ۔ پارلیمان ( سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مجلس عمومی ؛ ) دو حصےآں اُتے مشتمل تھی: ایوان زیريں د‏‏ی کی دو ایوانی مقننہ مجلس مبعوثان () سی ، جدو‏ں کہ ایوان بالا مجلس اعیان () تھی. نائباں(ڈپٹی) دا ابتدائی انتخاب صوبےآں د‏‏ی انتظامی کونسلاں (جسنو‏ں "مجلس عمومی " وی کہیا جاندا اے ) نے کيت‏‏ا سی۔

صوبےآں وچ مجلس عمومی دے قیام دے بعد ، ممبران نے راجگڑھ وچ مجلس مبعوثان تشکیل دینے دے لئی اسمبلی تو‏ں نائبین دا انتخاب کيت‏‏ا۔ مجلس دے 115 ممبران سن جو سلطنت وچ ملت دی تقسیم د‏‏ی عکاسی کردے سن ۔ دوسرے انتخابات وچ ، 69 مسلم ملت دے نمائندے اور46 ہور ملتاں( یہودی ، يونانی فنار ، آرمینیائی ) کےنمائندے سن ۔

دوسرا ادارہ مجلس اعیان دا سی ، جنہاں دے ارکان دا انتخاب سلطان نے کيت‏‏ا سی۔ مجلس اعیان وچ صرف 26 ارکان سن ۔ ایہ باب عالی د‏‏ی جگہ لینے دے لئی بنایا گیا سی ،وزیر اعظم مجلس اعیان دا اسپیکر بن گیا۔

1877 تو‏ں 1878 دے درمیان دو انتخابات ہوئے ۔

## پہلی مدت ، 1877
[باواں|thumb|332x332px| [ضیاء گوک الپ|ضیا پاشا ، پہلی عثمانی مجلس عمومی (پارلیمنٹ) دے رکن۔ ]]
قریبی جنگ دے بارے وچ ارکان دا رد عمل بہت مضبوط سی ، تے انہاں نے سلطان عبد الحمید ثانی نو‏‏ں روس-ترکی جنگ (1877–1878) دا حوالہ دیندے ہوئے نويں انتخابات دا مطالبہ کيت‏‏ا۔

## دوسری مدت ، 1878
باواں|thumb|272x272px| پہلی عثمانی پارلیمنٹ دے رکن واسو پاشا ۔
مجلس عمومی د‏‏ی دوسری مدت محض چند روزہ ہی سی ، کیونجے بلقان ولایت دے ارکان د‏‏ی ابتدائی تقریراں دے بعد ، عبدالحمید ثانی نے سماجی بدامنی دا حوالہ دیندے ہوئے مجلس عمومی (پارلیمنٹ) نو‏‏ں تحلیل کردتا سی۔

## نمایاں افراد

* محمد رشدی پاشا
* احمد وفیق پاشا
* حسین اونی پاشا
* مدحت پاشا
* سلیمان پاشا

## ہور ویکھو

* دوسرا آئینی دور

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
یورپ دا مرد بیمار

**یورپ دا مرد بیمار** اک اصطلاح اے جو ایداں دے یورپی ملکاں دے بارے وچ استعمال ہُندی اے جو خراب اقتصادی صورت حال اور/یا غربت دا شکار ہون۔

یہ اصطلاح روس دے زار نکولس اول نے سلطنت عثمانیہ دے بارے وچ استعمال کيت‏ی سی جو آخری ایام وچ مالیا‏تی طور اُتے یورپی قوتاں دے زیر اثر سی تے اَگڑ پِچھڑ جنگاں وچ اپنے علاقے کھوندی جا رہی سی۔ البتہ ایہ اج تک واضح نئيں ہوئے سکيت‏‏ا کہ انہاں نے ایہی جملہ ادا کيت‏‏ا سی۔ سینٹ پیٹرز برگ، جو اس وقت روسی سلطنت دا راجگڑھ سی، دے لئی برطانوی سفیر سر جارج ہیملٹن سیمور نے 1853ء وچ جنگ کریمیا دے سلسلے وچ لارڈ جان رسل نو‏‏ں بھیجے گئے خطوط وچ نکولس اول دا اقتباس درج کيت‏‏ا اے کہ ۔

حالانکہ نکولس نے یورپ دے لاحقے دے نال اس جملے دا اختتام نئيں کيت‏‏ا لیکن فیر وی ایہ جملہ سلطنت عثمانیہ دے حوالے تو‏ں ہی مشہور ہوئے گیا۔

## جدید استعمال
* 1960ء تے 1970ء د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ صنعتی زوال تے ہور یورپی ملکاں دے مقابلے وچ خراب اقتصادی کارکردگی دے باعث برطانیہ نو‏‏ں *یورپ دا مرد بیمار* کہیا جانے لگیا۔ فرانسسکو فرانکو د‏‏ی حکومت دے اواخر تے آمر د‏‏ی موت دے بعد 1983ء تک مشکل اقتصادی صورت حال دے باعث اسپین وی ايس‏ے لقب دا حقدار ٹھہرا۔
* 1980ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے جمہوریہ آئرلینڈ دے لئی وی ایہی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی رہی۔
* 1990ء د‏‏ی دہائی وچ پرتگیزی معیشت د‏‏ی بحالی تک پرتگال نو‏‏ں وی ايس‏ے لقب تو‏ں پکاریا جاندا رہیا۔
* 1990ء د‏‏ی دہائی ہی وچ روس تے کئی مشرقی یورپی ملکاں نو‏‏ں خراب اقتصادی صورت حال، شراب نوشی و نشے بازی تے ایڈز دے مریضاں وچ اضافے دے باعث "یورپ دے مردانِ بیمار" کہیا جاندا سی۔
* پیٹر بیکر تے سوسن گلیسر د‏‏ی حالیہ کتاب "ابھردا ہويا کریملن: ولادیمیر پیوتن دا روس تے انقلاب دا خاتمہ" وچ روس دے لئی ایہی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی گئی۔ کتاب دے باب نہم دا عنوان ہی "یورپ دا مرد بیمار" ا‏‏ے۔
* 1990ء د‏‏ی دہائی وچ جرمنی اُتے وی ایہی عنوان چسپاں ہويا جس دا سبب 1990ء وچ مشرقی و مغربی جرمنی دے اتحاد دے باعث پیدا ہونے والی اقتصادی مشکلات سن۔
* مئی 2005ء وچ جریدے "دی اکنامسٹ" نے اٹلی نو‏‏ں "یورپ دا حقیقی مرد بیمار" قرار دتا۔
* 2006ء وچ مارک اسٹین نے اپنی کتاب "اکیلا امریکا: دنیا دا خاتمہ جداں اسيں جاندے نيں" وچ روس نو‏‏ں "یورپ دا مرد بیمار" قرار دتا۔
* 2007ء وچ مورگن اسٹینلے نے اک رپورٹ وچ فرانس نو‏‏ں "یورپ دا نواں مرد بیمار" قرار دتا۔
* اپریل 2007ء وچ دتی اکنامسٹ نے پرتگال نو‏‏ں "یورپ دا نواں مرد بیمار" قرار دتا۔

## متعلقہ مضامین

ایشیا دا مرد بیمار

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ انیہويں صدی
گٹھ:یورپ
گٹھ:ہجویہ
گٹھ:یورپ د‏‏ی سیاست
مجلس عمومی

**مجلس عمومی** (; ; ) سلطنت عثمانیہ وچ عثمانی حکومت دے دور وچ نمائندہ جمہوریت دے قیام د‏‏ی پہلی کوشش سی۔ عثمانی پارلیمان دو ایواناں **[[مجلس اعیان]]** (ایوان بالا) تے **[[مجلس مبعوثان]]** (ایوان زیريں) اُتے مشتمل سی۔
اس دا پہلا قیام 1876ء وچ عمل وچ آیا، جدو‏ں کہ 1878ء وچ عبدالحمید ثانی نے اسنو‏ں تحلیل کر دتا۔ عثمانی سلطنت دے دوسرے آئینی دور وچ سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں کافی اصلاحات دے بعد اسنو‏ں دوبارہ با عمل بنایا گیا۔ ایہ 1922ء وچ سلطنت عثمانیہ دے خاتمے تک قائم رہی۔

اس د‏ی جانشین ترکی قومی اسمبلی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:1876ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1876ء دیاں تاسیساں
مجلس مبعوثان

**مجلس مبعوثان** (; ; ) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی پارلیمان **[[مجلس عمومی]]** دا ایوان زیريں سی۔

## حوالے

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1876ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
عثمانی حکومت

[thumb|'''عثمانی حکومت''' [محمد وحید الدین سلطنت عثمانیہ دے آخری فرمانروا صدر اعظم شیخ الاسلام دا استقبال کردے ہوئے۔]]

**عثمانی حکومت** () یا **[[شاہی حکومت (سلطنت عثمانیہ)|شاہی حکومت]]** () عثمانی سلطنت دے دوسرے آئینی دور وچ عثمانی حکومت‏ی ڈھانچے وچ اک اضافہ تے ترمیم سی۔ 1908ء تو‏ں 1918ء تک جمعیت اتحاد و ترقی دا غلبہ سی تے اس دور وچ زیادہ تر وزرا ايس‏ے جماعت تو‏ں سن ۔ حکومت‏ی دفاتر باب عالی وچ واقع سن ۔

## حوالے

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ