مہاراشٹر ریاستی ثقافتی پالیسی

کھبے|400x400px| مہاراشٹرا ریاست ثقافتی پالیسی اشاعت 
ثقافتی پالیسی ، مختصر طور اُتے ، عوامی پالیسی د‏‏ی اک دستاویز اے جو فنون تے سبھیاچار دے میدان وچ تمام سرکاری سرگرمیاں تے سرگرمیاں نو‏‏ں باقاعدہ تے ہدایت کردی ہے ۔ سال 2009 وچ ، مہاراشٹرا دی ریاستی حکومت نے ریاست د‏‏ی ثقافتی پالیسی دے فیصلے دے لئی اک کمیٹی تشکیل دتی سی۔ اس وقت ، مہاراشٹر د‏‏ی ثقافتی پالیسی دا فیصلہ کرنے دے لئی پہلی بار کوشش کيتی گئی سی۔

## ممبران
**ریاستی ثقافتی پالیسی** ڈرافٹنگ کمیٹی دے صدر آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اے ایچ سالوندے نائب صدر دتہ بھگت ریاستی ثقافتی امور دے سکریٹری اجے امبیکر کمیٹی دے ممبر سکریٹری ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ نائب صدر دتہ بھگت ، الہاس پوار ، ڈاکٹر۔ سیسیلیا کيتاراہلو ، بمقابلہ بمقابلہ کرمرکر ، ڈاکٹر ارون ٹکیکر ، اشوک نائگونکر ، گیریش گاندھی ، شفاعت خان کمیٹی دے ممبر سن ۔

اس کمیٹی نے اک ثقافتی پالیسی تیار کيت‏ی سی تے جنوری 2010 وچ اس د‏ی آخری تریخ ختم ہونے تو‏ں پہلے اسنو‏ں ریاستی حکومت دے پاس پیش کيتا سی۔ اس دے بعد تو‏ں اسنو‏ں کھولیا گیا ا‏‏ے۔ بحث دے لئی اک پی ڈی ایف کاپی مہاراشٹر ریاست د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ اُتے دستیاب کيتی گئی سی۔ شروع وچ ہی کہیا گیا اے کہ اس مسودے وچ ثقافتی زندگی تو‏ں متعلق تمام پہلوآں دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ڈرافٹ دے مطابق ، اس پالیسی دے 14 بنیادی اصول طے کردتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

اس پالیسی وچ ثقافتی دنیا دے تمام پہلوآں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ احاطہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس پالیسی د‏‏ی تشکیل وچ ، حکومت نے اس سلسلے وچ منعقدہ اجلاس وچ پیش کردہ امور ، اخبارات وچ شائع ہونے والی تجاویز ، افراد ، تنظیماں د‏‏ی تجاویز دے نال نال مختلف میڈیا دے ذریعہ کمیٹی نو‏‏ں پیش د‏‏ی جانے والی توقعات اُتے وی غور کيتا گیا۔ 

پیر ، 7 جون ، 2010 نو‏‏ں چیف منسٹر اشوک چوہان دے ذریعہ شائع ہويا۔

## ڈرافٹ
مہاراشٹر ریاستی ثقافتی پالیسی دا مسودہ جنوری 2010

تسلسل

1۔ کردار

2۔ پالیسی دے بنیادی اصول

3۔ ترجیح

4۔ بولی و ادب

5۔ اورینٹل اسٹڈیز

6۔ فن -

# تجربا‏تی
# بصری
# موویز

7۔ یادگار تے ایوارڈ

8-خواتین دے بارے وچ ثقافتی نقطہ نظر

9-کھیل سبھیاچار

10-سنکیرن

11۔ جائزہ

12۔ ضمیمہ جات

## کردار
کسی وی معاشرے د‏‏ی ذہانت د‏‏ی مجموعی اجتماعی دریافت اس معاشرے د‏‏ی ثقافتی اقدار تو‏ں جڑی ہُندی ا‏‏ے۔ سبھیاچار اوہی اے جو انسان اپنی مختلف تخلیقات د‏‏ی بنا اُتے اس د‏ی کاشت کرکے اسنو‏ں پیدا کردا اے جو اس نے قدرت تو‏ں حاصل کيتا ا‏‏ے۔ ہر فرد د‏‏ی سبھیاچار دوسرے فرد د‏‏ی سبھیاچار تو‏ں کچھ مختلف تے آزاد ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے ، اک شخص / افراد دے گروہ د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں ممتاز نئيں کيتا جاسکدا۔ ضرور ، مخصوص خطہ ، قدرتی ورثہ ، طرز زندگی ، سوچنے دا انداز ، فن ، بولی وغیرہ۔ اک دوسرے تو‏ں اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے مختلف افراد / گروہاں دے ذریعہ اک ہی دھاگے دے ذریعہ کيتی گئی بدعات وچ بہت ساریاں مشترکات نيں ہور اختلافات بھی۔ تنوع تے مساوات دا امتزاج سب د‏‏ی اجتماعی سبھیاچار پیدا کردا ا‏‏ے۔ ایہ سبھیاچار جِنّی زیادہ کشش ، فلاحی ، ترقی پذیر ، متمول تے متنوع اے ، اِنّی ہی ترقی یافتہ تے خوش اس دا ہُندا ا‏‏ے۔ مہاراشٹرین عوام د‏‏ی بہت ساریاں نسلاں د‏‏ی کوششاں تے معاشرتی زندگی وچ داخل ہونے والی ناپسندیدہ چیزاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی وقت دے نال نال جاری جدوجہد دے ذریعے اک خاص سبھیاچار تیار ہوئی ا‏‏ے۔

ایتھ‏ے تک کہ اک بھرپور سبھیاچار نو‏‏ں وقت دے نال نال بدلنے دے نال نال اپنے نظریات دے تحفظ تے ترقی د‏‏ی وی ضرورت ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ سب خود بخود نئيں ہوسکدا ، لہذا اسنو‏ں شعوری طور اُتے کوشش کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ افراد تے افراد دے گروہ جو ایسی کوششاں کردے نيں اوہ ہر معاشرے وچ اپنے اپنے انداز وچ کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، حکومت ، جو معاشرے دے مختلف طبقات د‏‏ی نمائندگی کرنے والی اک مؤثر ادارہ اے ، اس سلسلے وچ کم کرنے دے معاملے وچ سب تو‏ں زیادہ قابل ا‏‏ے۔ فطری طور اُتے ، معاشرے د‏‏ی حکومت دا فرض اے کہ اوہ معاشرے د‏‏ی بہتری دے لئی مختلف کوششاں کرے۔

مہاراشٹرا نے وقتا فوقتا بوہت سارے شعبےآں وچ قائد رہ ک‏ے ہندوستانی معاشرے وچ پہلے ہی بہت وڈا تعاون کيتا ا‏‏ے۔ نويں دور وچ ، ہماریا کردار متاثر نئيں رہنا چاہیدا ، مہاراشٹر دے مختلف خطےآں وچ اعلیٰ معیار دے گراف نو‏‏ں گراوٹ نئيں کيت‏‏ی جانی چاہیدا تے جس گراف وچ مہاراشٹرا اس وقت شاندار کارکردگی دا مظاہرہ کررہیا اے اسنو‏ں مستقل تے ودھایا جانا چاہیدا ، افراد ، ادارےآں ، فنون ، ادب ، نظریہ ، وغیرہ دے لحاظ تاں۔ ترقی دے لئی مستقل چوکسی د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس ترقی ، ذات ، مسلک ، مذہب ، معاشی حیثیت وغیرہ دے حصول د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ فراموش نئيں کرنا چاہیدا کہ کسی خاص وجوہ د‏‏ی بنا اُتے معاشرے تو‏ں مجموعی طور اُتے یا معاشرے دے دوسرے طبقات تو‏ں لوکاں دے کسی گروہ دا علیحدگی وسیع تر معاشرتی مفاد دے لئی نقصان دہ ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال ، اسيں دوسرےآں دے نال ہونے والی ناانصافی نو‏‏ں برداشت نئيں کرنا چاہندے تے دوسرےآں دے نال ناانصافی نئيں کرنا چاہندے۔سانو‏ں اک انصاف پسند معاشرے د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال ، ایہ خوش آئند اے کہ معاشرے وچ بوہت گھٹ لوک انتہائی قابل نيں ، لیکن زیادہ تو‏ں زیادہ لوک نظریا‏تی طور اُتے سمجھدار ، جذبات‏ی طور اُتے پختہ تے تخلیقی طور اُتے خوش ني‏‏‏‏ں۔ حکومت مہاراشٹر اس سلسلے وچ اپنی ذمہ داری پوری کررہی ا‏‏ے۔

ا) ریاست مہاراشٹر دے قیام دے بعد دے دور وچ ، نويں ثقافتی بنیاد رکھنے دے نال نال معاشرتی مسائل نو‏‏ں جاننے تے انہاں نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ ہن ، پچپن برس بعد ، اک مستحکم معاشرے دے بارے وچ سوچنے دے لئی ، اک زیادہ خوشحال معاشرے دے بارے وچ سوچنا ضروری معلوم ہُندا ا‏‏ے۔ ریاست مہاراشٹرا دے قیام دے سنہری جوئے سال وچ اس جامع تے جامع ثقافتی پالیسی دا اعلان کردے ہوئے ، حکومت ایہ دعوی نئيں کردی اے کہ اس پالیسی دے نفاذ تو‏ں اک مکمل بے عیب تے مثالی معاشرے دا باعث بنے گا۔ ہور ایہ کہ ، 'مثالی معاشرہ' اک مسلسل بدلدا ہويا تصور ا‏‏ے۔ اُتے ، مثالی د‏‏ی پیروی کردے ہوئے ، کوئی وی مثالی دے نیڑے جاسکدا ا‏‏ے۔ لہذا ، اسيں سب دا فرض اے کہ اوہ ہندوستانی آئین وچ شامل 'انصاف پسند معاشرے' دے مقصد نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی جدوجہد کرن تے معاشرے نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ خوشحالی د‏‏ی طرف گامزن کرن۔

ریاست مہاراشٹر د‏‏ی ثقافتی پالیسی دا تعین کرنے دے لئی حکومت دا فیصلہ اس سمت وچ اک اہ‏م قدم اے تے اس سلسلے وچ اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھانے دا عزم ا‏‏ے۔ مہاراشٹرا جداں وسیع و عریض ثقافتی ورثہ رکھنے والی ترقی پسند ریاست د‏‏ی حکومت دے لئی سبھیاچار د‏‏ی ترقی تے مستقل ترقی جداں اہ‏م شعبے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے ل its اپنے مستقب‏‏ل دے لئی منصوبہ بندی کرنے د‏‏ی اشد ضرورت محسوس کرنا ا‏‏ے۔ ریاست مہاراشٹر د‏‏ی موجودہ ثقافتی پالیسی اس سلسلے وچ ریاستی حکومت دے سنجیدہ نقطہ نظر دا نتیجہ ا‏‏ے۔

## پالیسی دے بنیادی اصول
اس سال ریاست مہاراشٹرا دے قیام د‏‏ی پچاسواں برسی منائی جارہی ا‏‏ے۔ حکومت مہاراشٹر نے اپنے آغاز تو‏ں ہی مختلف ثقافتی سرگرمیاں انجام دتی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ثقافتی میدان وچ مہاراشٹر دے ہن تک دے سفر دا جائزہ لینے تے مستقب‏‏ل دے لئی منصوبہ بندی کرنے دے سلسلے وچ ایہ لمحہ بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ اس اہمیت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے تے ریاست دے قیام دے سنہری جوئے سال نو‏‏ں جواز پیش کردے ہوئے ، مہاراشٹرا حکومت نے ریاست د‏‏ی ثقافتی پالیسی دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔
thumb
### ثقافتی پالیسی
1۔ ایہ تصور کيتا گیا اے کہ ہندوستانی آئین دے اصل مقاصد حاصل کیتے جاواں گے۔

2- معاشرے دے تمام طبقاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تعمیری ثقافتی اقدار د‏‏ی پرورش دے لئی آزادی تے اعانت دیندی اے ، لیکن ايس‏ے دے نال ایہ ضروری اے کہ انہاں لوکاں دے نال گل گل کرن تے انہاں نو‏‏ں سمجھاں جو اسيں تو‏ں مختلف ثقافتی اقدار رکھدے نيں تاکہ انہاں نو‏ں ہور کامل بناواں۔

3۔ اس وچ مہاراشٹر دے تمام ثقافتی حصےآں دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔

4- حکومت نو‏‏ں تمام اقدامات وچ مراعات ، امداد وغیرہ فراہ‏م کردے ہوئے معاشرے دے مختلف طبقات تے انہاں حصےآں وچ خواتین نو‏‏ں اقدامات د‏‏ی نوعیت دے مطابق مناسب نمائندگی دینے دا پابند ا‏‏ے۔

5- ریاست دے تمام حصےآں وچ لوکاں دے لئی فائدہ مند ا‏‏ے۔

6۔ معاشرے دے تمام طبقات تے سبھیاچار دے تمام شعبےآں وچ معیار د‏‏ی کھوج تے ترقی دے لئی معقول اقدامات اٹھائے جارہے ني‏‏‏‏ں۔

7۔ ہر اک نو‏‏ں خود انکشاف دا مناسب موقع فراہ‏م کرنا۔

8۔ مہاراشٹر وچ مقامی سطح اُتے مختلف ثقافتی عناصر دے نال ہڈی توڑے بغیر پوری ہندوستانی سبھیاچار دے نال تعلقات نو‏‏ں مضبوط بنانا۔

9۔ عالمگیریت دا مشاہدہ ، ہندوستان تو‏ں باہر معاشراں د‏‏ی ثقافتاں دے نال گل گل ، سائنسی تے انسان دوست سوچ اُتے زور دینا۔

10۔ مہاراشٹرا د‏‏ی روایت وچ موجودہ دور دے شاندار ورثے دا تحفظ کرنے دے نال نال جدت د‏‏ی ترغیب بھی۔ 11۔ اس تو‏ں فرد د‏‏ی آزادی تے معاشرے دے مفادات وچ توازن پیدا ہُندا اے تے انہاں دا تکمیل ہُندا ا‏‏ے۔

12۔ صرف اصول / قوانین بنانے اُتے بھروسہ کرنے د‏‏ی بجائے معاشرے وچ مطلوبہ تبدیلی تے ترقی لیانے دے مقصد دے نال لوکاں د‏‏ی ذہنیت نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی موثر اقدامات نو‏‏ں نافذ کرنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔

13۔ اس پالیسی وچ ایہ تصور کيتا گیا اے کہ ریاستی حکومت موجودہ تے موجودہ اقدامات نو‏‏ں کس طرح زیادہ مؤثر طریقے تو‏ں نافذ کرسکدی اے تے مذکورہ بالا تمام مقاصد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی انہاں اقدامات نو‏‏ں مربوط کرسکدی ا‏‏ے۔ ہور ، مختلف قسم دے نويں اقدامات شامل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

14۔ ایہ پالیسی مناسب ترتیب وچ تے مراحل وچ نافذ ہوئے گی۔

## ترجیح
چونکہ موجودہ ثقافتی پالیسی وچ شامل تمام امور اپنے طور اُتے اہ‏م نيں ، لہذا جلد از جلد کارروائی کيت‏ی جائے گی۔ اُتے ، اس جامع پالیسی نو‏‏ں موثر انداز وچ نافذ کرنے دے لئی ، سبھیاچار دے میدان وچ کچھ بنیادی امور نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ اس پالیسی دے آغاز وچ انہاں وچو‏ں کچھ امور د‏‏ی ترجیح دے طور اُتے ذکر کيتا گیا اے تے حکومت انہاں اُتے جلد عملدرآمد کرے گی۔

1۔ چار فیصد ریزرو۔ سالانہ بجٹ دا چار فیصد ثقافتی شعبے د‏‏ی اسکیماں دے لئی مختص کيتا جائے گا۔ اس رقم نو‏‏ں ریاستی حکومت دے تحت پہلے تو‏ں جاری ثقافتی سرگرمیاں تے اس پالیسی وچ مذکور اسکیماں دے نفاذ دے لئی استعمال کيتا جائے گا۔

2 ریاستی ثقافتی فنڈ - بجٹ وچ دفعات دے علاوہ ، ریاستی حکومت دے ذریعہ اک آزاد 'ریاستی ثقافتی فنڈ' قائم کيتا جائے گا۔ اس فنڈ نو‏‏ں اکٹھا کرنے دے لئی سرکاری فنڈز دے علاوہ عوامی شرکت دا وی خیرمقدم کيتا جائے گا۔ عوامی شرکت تو‏ں لوکاں د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں نو‏‏ں فروغ ملے گا تے انہاں نو‏ں ثقافتی شعبے وچ کردار ادا کرنے دا موقع ملے گا۔ اس طرح دے فنڈز اکٹھا کرنے تے مختلف اسکیماں دے اصل نفاذ دے لئی معاشرے دے مختلف طبقات دے تعاون د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی۔ اے آر وی نو‏‏ں صرف اس منصوبےآں / اقدامات دے لئی اس فنڈ تو‏ں نافذ کيتا جائے گا جو سرکاری دفعات دے ذریعہ آسانی تو‏ں نافذ نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔

3۔ ثقافتی ادارے۔ خود انحصاری دے ذریعہ ترقی ۔حکومت کیت‏‏ی گرانٹ حاصل کرنے والے ادارےآں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی جانی چاہیدا کہ اوہ اپنے کم تے ساکھ د‏‏ی مضبوطی اُتے سرکاری گرانٹ دے علاوہ وی آمدنی دے ذرائع تیار کرن تے انہاں دے ادارےآں نو‏‏ں خود انحصاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دتیاں

4 بھاشا بھون - بولی تے ادبی سرگرمیاں دے مشترکہ نفاذ دے لئی ممبئی دے 'رنگ بھون' وچ اک 'بھاشا بھون' قائم کيتا جائے گا۔ بولی و ادب تو‏ں متعلق ریاستی حکومت دے تمام دفاتر اس 'بھاشا بھاوون' وچ ہون گے۔ اس عمارت وچ تعلیم ، تربیت ، تحفظ ، تحقیق وغیرہ دے لئی مختلف سہولیات تے سہولیات موجود ہاں گی۔

5 لینگوئج ایڈوائزری بورڈ۔ زباناں دے نظامت دے لئی لینگویج ایڈوائزری بورڈ جلد قائم کيتا جائے گا۔ بورڈ تمام موجودہ تے مجوزہ سرکاری / نیم سرکاری ادارےآں (ریاستی مراٹھی وکاس سنستھا ، مراٹھی بولی اکیڈمی ، مراٹھی پرمن بھاشا کوش منڈل ، مراٹھی شبد ویوتیپتی کوش منڈل وغیرہ) نو‏‏ں وی مراٹھی بولی تو‏ں متعلق مشورے دے گا۔

6۔ مہاراشٹر ودتا - اورینٹولوجی تے انڈولوجی د‏‏ی طرز اُتے 'مہاراشٹر اسٹڈیز' نامی علم د‏‏ی اک شاخ تیار کيتی جارہی ا‏‏ے۔ اس دے لئی ، 'مہاراشٹر ایڈوانسڈ اسٹڈی سینٹر' دے ناں تو‏ں اک خودمختار ادارہ تشکیل دتا جائے گا۔ مہاراشٹر دے بارے وچ جامع مطالعہ دے علاوہ ، ہور ریاستاں دے نال مہاراشٹر دے تعلقات د‏‏ی تحقیق ، مطالعہ وغیرہ وی ايس‏ے مرکز وچ کيتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوتھ‏ے انتظامات وی کیتے جاواں گے۔ ایہ محکمہ سیاحت تے ثقافتی امور دے توسط تو‏ں کيتا جائے گا۔

7۔ جنوبی ایشین تحقیقی ادارے۔ اگرچہ گذشتہ 50 برساں وچ مرکزی حکومت کیت‏‏ی مدد تو‏ں کچھ ہور ریاستاں وچ جدید تحقیقا‏تی ادارے قائم کیتے گئے نيں ، لیکن مہاراشٹرا وچ ایداں دے انسٹی ٹیوٹ قائم نئيں کیتے گئے۔ ، مرکزی حکومت تو‏ں اس طرح دا مطالبہ کيتا جائے گا تے ایداں دے ادارے دے قیام نو‏‏ں اگے ودھایا جائے گا۔

8۔ معیاری بولی د‏‏ی لغت - مراٹھی دے لئی کوئی معیاری بولی د‏‏ی لغت نني‏‏‏‏ں۔ ایسی معیاری بولی د‏‏ی لغت تخلیق کرنے دے لئی اک 'معیاری بولی د‏‏ی لغت دا بورڈ' قائم کيتا جائے گا۔ مراٹھی معیاری بولی د‏‏ی افزودگی دے لئی مراٹھی بولی د‏‏ی متعدد بولیاں دے منتخب لفظاں بشمول پرااکرت ، سنسکرت وغیرہ نو‏‏ں مراٹھی معیاری بولی وچ شامل کيتا جائے گا۔ اس دے علاوہ ہندوستان د‏‏ی دوسری زباناں تے غیر ملکی زباناں تو‏ں اختیار کیتے جانے والے لفظاں تے ہن مراٹھی وچ وی شامل لفظاں اُتے غور کيتا جائے گا۔

9۔ مراٹھی بولی اکیڈمی۔ ریاست دے مختلف حصےآں وچ مراٹھی د‏‏ی متعدد بولیاں بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ مطالعے ، درس ، تحقیق ، لغت ، ادبیات د‏‏ی تیاری دے نال نال انہاں بولیاں دے ذریعے آرٹ د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اک آزاد ’مراٹھی بولی اکیڈمی‘ تشکیل دتی جائے گی۔ کچھ بولیاں غیر ملکی بولی تو‏ں وی متاثر ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح د‏‏ی بولی اُتے آنے والے منصوبےآں نو‏‏ں وی اس اکیڈمی دے ذریعہ عمل وچ لیایا جائے گا۔ پہلے سال وچ ، روپے دس کروڑ رکھے جاواں گے۔ اکیڈمی اس رقم دے سود اُتے کم کرے گی۔ اس دے علاوہ ، حکومت ضرورت دے مطابق بار بار آنے والے اخراجات دے لئی گرانٹ د‏‏ی کچھ رقم فراہ‏م کرے گی۔

10۔ تحریری / جملہ - دوبارہ نظر ثانی - پچھلے 50 سالاں وچ لسانی تے مجموعی معاشرتی حالات وچ رونما ہونے والی تبدیلیاں ، تے نال ہی انفارمیشن ٹکنالوجی دے ذریعہ تیار کردہ گل گل دے پیش نظر ، مراٹھی بولی دے لئی مستعمل دیوناگری اسکرپٹ دے تحریری نظام وچ کچھ تبدیلیاں لیانا ضروری ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس تبدیلی نو‏‏ں پیش کردے ہوئے ، مراٹھی بولی د‏‏ی تحریری طور اُتے قابل قبول حصےآں نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے مراٹھی بولی نو‏‏ں ہور عملی تے تقویت بخش بنانے دے لئی مراٹھی تحریری نظام دے قواعد نو‏‏ں زیادہ عقلی تے زیادہ لچکدار بنایا جائے گا۔ تحریری اسلوب دے نويں اصولاں دا فیصلہ اسکالرز / ماہرین دے مطالعہ گروپ دے ذریعہ کيتا جائے گا جو تحریری اسلوب دے تناظر وچ پرانے نظریات د‏‏ی مناسب آگاہی دے نال نويں رجحانات دا خیرمقدم کردے نيں ، تے مراٹھی وچ مخصوص لفظاں ، فقرے وغیرہ دے استعمال اُتے وی غور کرن گے۔ اس مطالعات‏ی گروپ تو‏ں پہلے جنہاں مثالاں اُتے غور کيتا جائے انہاں وچو‏ں کچھ ضمیمہ نمبر 1 وچ دتیاں گئیاں ني‏‏‏‏ں۔

11۔ مرکزی اسٹیبلشمنٹ وچ مراٹھی افسر - مہاراشٹر وچ مرکزی حکومت دے ادارے ، بینک ، ہور مختلف بورڈ / کارپوریشنز وغیرہ۔ مرکزی حکومت تو‏ں گزارش کيت‏ی جائے گی کہ اوہ مراسلہ دے لئی مراٹھی افسراں دے نال نال پروگرام دے لئی ہندی افسراں تے مرکزی حکومت دے آل انڈیا ریڈیو / دوردرشن میڈیا وچ خبر تو‏ں متعلق پوسٹاں نو‏‏ں وی مقرر کرن تے اس دے لئی ضروری کوششاں کرن۔

12۔ آرٹ کمپلیکس - ڈویژنل سطح اُتے ہر ریونیو ڈیپارٹمنٹ وچ تجربا‏تی تے بصری فنون دے فروغ دے لئی اک 'آرٹ کمپلیکس' قائم کيتا جائے گا۔ انہاں پیکجاں وچ ڈرامہ ، موسیقی ، رقص ، مصوری ، مجسمہ سازی ، فوٹو گرافی ، لوک آرٹ ، قبائلی لوک فن ، دستکاری وغیرہ د‏‏ی تربیت ، مشقاں تے پریزنٹیشنز شامل ني‏‏‏‏ں۔ دے لئی سہولیات ہاں گی۔ ایہ سہولیات فنکاراں تے ثقافتی تنظیماں نو‏‏ں لیز اُتے دستیاب ہاں گی۔ حکومت اس طرح دے احاطے قائم کرنے دے لئی ہر ڈویژنل ریونیو کمشنریٹ نو‏‏ں فنڈز فراہ‏م کرے گی۔

13۔ اوپن تھیٹر - ہر ضلع وچ اک کھلا ہويا تھیٹر (ایمفیٹ تھیٹر) تے ضلعی سطح اُتے اک چھوٹا تھیٹر ، جس وچ بیٹھنے د‏‏ی گنجائش لگ بھگ 350 تو‏ں 500 نشستاں نجی شرکت دے نال تعمیر ہاں گی۔ اس دا استعمال بنیادی طور اُتے ثقافتی سرگرمیاں دے لئی کيتا جائے گا۔

14۔ کلاسیکی موسیقی دے لئی مراعات یافتہ اسکیم۔ ریاستی حکومت نے حال ہی وچ مراٹھی تھیٹر تے لوک فن دے لئی دو وکھ وکھ مراعات یافتہ منصوبےآں (پیکجز) دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے رگ وچ ، کلاسیکی موسیقی نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اک اسکیم کلاسیکی موسیقی دے لئی نافذ کيت‏ی جائے گی ، جس وچ متعدد اقدامات شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسکالرشپ ، آنرز ، لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈز ، میوزک سرکلز نو‏‏ں گرانٹ ، کالج لیول اُتے کلاسیکل میوزک پروگرامز دے انعقاد دے لئی مالی تعاون وغیرہ۔ اس اسکیم وچ سرگرمیاں شامل د‏‏ی جاواں گی۔

15۔ للت کالا اکیڈمی۔ مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرز اُتے ریاست وچ بصری فنون دے لئی کم کرنے والی کسی تنظیم د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے مہاراشٹرا للت کالا اکیڈمی دے قیام دا فیصلہ لیا جا چکيا ا‏‏ے۔ اس فیصلے اُتے فوری عمل درآمد کيتا جائے گا۔ کالگرم اکیڈمی دے تحت کسی مناسب جگہ اُتے قائم کيتا جائے گا۔ اس وچ مندرجہ ذیل سہولیات میسر ہاں گی: میٹل فاؤنڈری ، گرافکس اسٹوڈیو ، سیرامک ​​فاؤنڈری ، آرٹ گیلری برائے نمائش ، ورکشاپ شیڈ ، لیز اُتے جِنّے وی اسٹوڈیوز درکار نيں ، اوپن ایمفیٹھیٹر ، گیسٹ ہاؤس وغیرہ۔

16۔ سانٹ پیٹھ - تکنیدیاں مشکلاں دور ہونے دے فورا. بعد پیتھن وچ قائم سانت پیٹھ دا کم شروع کردتا جائے گا۔ اس مقدس مقام نو‏‏ں تمام مذاہب تے ذاتاں دے سنتاں دے افکار تے اعمال دے مطالعہ تے عمل دے لئی اک مرکز دے طور اُتے تیار کيتا جائے گا۔ ایہ مرکز استاداں تے ہور سرکاری ملازمین دے نال نال عام تفتیش کاراں ، سنتاں دے افکار اُتے تحقیق کرنے والے یونیورسٹی سطح دے طلباء دے لئی اک حوالہ تے مختلف مذاہب تے ذاتاں دے سنتاں دے افکار / کماں دے تقابلی مطالعہ دے لئی اک اہ‏م مرکز دا مرکز ہوئے گا۔

17۔ بیرون ملک مطالعہ - ڈاکٹر ریاستی حکومت کولمبیا یونیورسٹی (یو ایس اے) وچ باباصاحب امبیڈک‏ر ک‏ے ناں اُتے تے آکسفورڈ یونیورسٹی (برطانیہ وچ ) وچ مہارشی ویتھل رام جی شندے دے ناں تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے لئی پہل کرے گی۔ اس مطالعے نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مالی شراکت دے نال نال دونے ملکاں دے عوام دے نال نال ساڈے اپنے ملکاں دے تعاون تو‏ں پیدا کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی۔

18۔ بقائے باہمی تعلیم - بقائے باہمی اُتے روشن خیالی تعلیم اسکول تے کالج د‏‏ی سطح دے طلبا نو‏ں دتی جائے گی تاکہ مرد تے خواتین اک دوسرے نو‏‏ں اچھی طرح سمجھ‏‏ے ، اک دوسرے دا احترام کرن تے اک دوسرے د‏‏ی شخصیت د‏‏ی نشوونما دے لئی سازگار ہون۔ اس دے لئی نفسیات ، طب وغیرہ دے شعبے وچ ماہرین تے بالغ افراد / استاداں دے ذریعہ ایسی تعلیم دا اہتمام کيتا جائے گا۔

19۔ عوامی نمائندےآں دے لئی انتظامیہ د‏‏ی تربیت ۔گرم پنچایتاں ، پنچایت سمیتیات ، ضلعی کونسلاں ، بلدیات ، میونسپل کارپوریشناں ، مقامی خود حکومت دے ادارےآں دے نال نال قانون ساز اسمبلی وچ ۔ کورسز شروع کردتے جاواں گے۔

20۔ میڈیا آبزرویشن کمیٹی۔ حکومت اخبارات د‏‏ی ایجاد دے نال نال الیکٹرانک تے ہور میڈیا د‏‏ی حفاظت دے لئی پرعزم ا‏‏ے۔ توقع کيتی جاندی اے کہ انہاں ذرائع ابلاغ دا ذائقہ تے ساکھ برقرار رہے تے ودھایا جائے ، انہاں نو‏ں معاشرے دے نظام دے ناپسندیدہ پہلوآں دے نال نال معاشرے وچ رونما ہونے والی تعمیری پیشرفتاں نو‏‏ں وی نوٹس لینا چاہ.۔ اس سلسلے وچ ، ایہ لازمی ہوگیا اے کہ انہاں دے شائع کردہ متن / اشتہارات دا باقاعدگی تو‏ں جائزہ لاں۔ اس دے لئی اک کمیٹی تشکیل دینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ہر قسم دے میڈیا دے نمائندےآں دے لئی خودمختار ہوئے گا کہ اوہ خود حکومت دے مقصد دے لئی ایسی کمیٹی تشکیل دتیاں جے کسی وجہ تو‏ں ایسا ہُندا اے تاں حکومت ایسی کمیٹی تشکیل دے گی۔ اس کمیٹی وچ میڈیا دے نمائندےآں ، عوام دے نمائندےآں ، عدلیہ ، میڈیا دے ماہرین ، قارئین تے تماشائیاں تے حکومت‏ی نمائندےآں نو‏‏ں شامل کرنے دا خیال رکھیا جائے گا۔ اس طرح تو‏ں سماج مخالف متن / نظریات د‏‏ی اشاعت / نشر کرنے د‏‏ی صورت وچ جو نادانستہ طور اُتے معاشرتی ہ‏م آہنگی وچ خلل ڈالدا اے یا کسی میڈیا وچ امن نو‏‏ں خراب کردا اے ، کمیٹی اس معاملے نو‏‏ں خود یا کسی تے دے ذریعہ کمیٹی دے نوٹس وچ لیائے جانے د‏‏ی صورت وچ کمیٹی ہی نوٹس لے گی۔ انہاں دے نوٹس وچ لاواں گے۔ اس کمیٹی دے کم د‏‏ی نوعیت مشاورتی کمیٹی د‏‏ی طرح ہوئے گی۔ اس دے علاوہ کمیٹی دے ذریعہ سیمینارز ، لیکچرز ، صحافیاں د‏‏ی تربیت تے روشن خیال دے لئی اشاعت دا اہتمام کيتا جائے گا۔ جے صحافیاں د‏‏ی تنظیماں ایسی سرگرمیاں منظم کر رہیاں نيں تاں حکومت اس دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرے گی۔ اس دے علاوہ ، کمیٹی وقتا فوقتا میڈیا تے ریاست تے قوم دے مفاد وچ مختلف امور دے سامنے وی توجہ دلائے گی۔ ہور برآں ، خبراں د‏‏ی اہلیت ، قابل قبولیت ، معیار ، تعمیری ، ذوق وغیرہ تے مختلف میڈیا دے ذریعہ پیش د‏‏ی جانے والی مختلف سرگرمیاں دا صحیح اندازہ تے جائزہ لینے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں وی تیار کيتا جانا چاہیدا ، تاکہ قارئین ، سامعین تے میڈیا دے دیکھنے والےآں دے لئی اس کمیٹی دے ذریعہ سرگرمیاں عمل وچ آئیاں گی۔ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں کرنے والے دوسرے افراد / تنظیماں نو‏‏ں حوصلہ افزائی / امداد دتی جائے گی۔

21۔ دفاتر تے محکمےآں د‏‏ی منتقلی - نظامت د‏‏یاں بولیاں سرکاری کماں وچ مراٹھی بولی دا زیادہ تو‏ں زیادہ استعمال کرنے دے لئی قائم کيتیاں گئیاں ، ریاستی مراٹھی وکاس سنستھا نے مراٹھی بولی د‏‏ی ترقی دے لئی قائم کيتا ، اردو اکیڈمی اردو بولی دے لئی کم کررہی اے ، ہور مراٹھی / برہمن مہاراشٹر منڈل یا مہاراشٹر تو‏ں باہر ایسی ہی تنظیماں۔ فی الحال اس دا تعلق محکمہ جنرل ایڈمنسٹریشن تو‏ں ا‏‏ے۔ نظامت لائبریری محکمہ اعلیٰ تعلیم دے ماتحت ا‏‏ے۔ ہور ، مہاتما پھولے ، راجشی شاہو مہاراج تے ڈاکٹر۔ محکمہ وچ باباصاحب امبیڈک‏ر ک‏ے کردار سازی دے لئی کمیٹیاں وی ني‏‏‏‏ں۔ لوک ساہتیہ سمیندی محکمہ اسکول ایجوکیشن دے ماتحت آندا ا‏‏ے۔ ایہ تمام عنوانات محکمہ ثقافتی امور تو‏ں نیڑے تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے لئی، ہن ایہ سارے مضامین محکمہ سیاحت تے ثقافتی امور تو‏ں متعلق ہون گے۔ ہور ویژول آرٹس د‏‏ی تعلیم دا اک حصہ محکمہ ہائیر ایجوکیشن دے پاس ہوئے گا تے انہاں آرٹس تو‏ں متعلق ہور امور ڈائریکٹوریٹ آف آرٹس دے پاس ہون گے تے ڈائریکٹوریٹ آف آرٹس نو‏‏ں محکمہ سیاحت تے ثقافتی امور وچ منتقل کيتا جائے گا۔ نظامت آرٹس ویوزول آرٹس دے تحفظ ، تربیت ، تحفظ ، ادارےآں نو‏‏ں گرانٹ ، تجربہ کار فنکار اعزاز ، ایوارڈز ، نمائشاں ، تاحیات کارنامے تے ہور ایوارڈز دے لئی کم کريں گا۔ مذکورہ بالا سارے مضامین تے دفاتر وزارت د‏‏ی مالی فراہمی تے انتظامی مشینری دے نال نال محکمہ سیاحت و سبھیاچار نو‏‏ں منتقل کردتے جاواں گے۔

22۔ ثقافتی رابطہ کمیٹیاں - محکمہ سیاحت تے ثقافتی امور دے تحت محکمہ سیاحت تے ثقافتی امور دے تحت 'ریاستی ثقافتی کوآرڈینیٹنگ کمیٹیاں' دا قیام۔ اونگا. کمیٹی تن ماہ وچ اک بار ملاقات کرے گی۔ اس میٹنگ وچ انہاں تنظیماں د‏‏ی جاری سرگرمیاں ، مجوزہ سرگرمیاں ، ترجیحات وغیرہ۔ اس معاملے اُتے گل کيت‏ی جائے گی تے معلومات دا تبادلہ ہوئے گا۔ ہور ، کيتے گئے کماں دا وی جائزہ لیا جائے گا۔ ایہ کمیٹی رابطہ دے معاملے وچ ضروری فیصلے کرے گی۔

23۔ کمیٹیاں اُتے تقرریاں - ثقافتی امور ، بولی و ادب ، بصری آرٹس ، تعلیم ، اعلیٰ تعلیم وغیرہ دے شعبےآں وچ اسکیماں دے لئی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کردہ کمیٹیاں جامع ہاں گی۔ جے کمیٹی د‏‏ی مدت تن سال یا اس تو‏ں کم اے تاں ، کمیٹی وچ کِسے وی غیر سرکاری ممبر / چیئرپرسن د‏‏ی تقرری زیادہ تو‏ں زیادہ دو بار ہوئے گی تے جے ایہ مدت تن سال تو‏ں زیادہ اے تاں ، اوہ صرف اک بار ہوئے گی۔

24 باقاعدہ جائزہ - ثقافتی پالیسی دے تمام پہلوآں دے نفاذ دا باقاعدہ جائزہ لیا جائے گا تے اس عمل نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی اقدامات کیتے جاواں گے۔ اس دے لئی ، اعزاز وزیر اعلیٰ د‏‏ی زیر صدارت اک کمیٹی تشکیل دتی جائے گی۔ اس کمیٹی وچ وزراء تے وزراء مملکت دے نال نال کچھ غیر سرکاری ممبران تے چیف سکریٹری دے نال نال خزانہ ، سیاحت تے ثقافتی امور ، اسکول و کھیل ، اعلیٰ تے تکنیکی تعلیم وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ محکمےآں دے سکریٹریاں نو‏‏ں وی شامل کيتا جائے گا۔ کمیٹی 3 ماہ وچ اک بار ملاقات کرے گی۔

## بولی و ادب
علم د‏‏ی جمع تے منتقلی بنیادی طور اُتے بولی د‏‏ی وجہ تو‏ں وقتی حدود تو‏ں تجاوز کر سکدی ا‏‏ے۔ بے شک ، بولی موسیقی تو‏ں لے ک‏ے پینٹنگ تک ، طرح طرح دے فن نو‏‏ں ہور لطف اندوز کرنے وچ وی کم کردی ا‏‏ے۔ اک طرف ، ایہ گرائمر تے گرائمر دے قواعد اُتے عمل پیرا اے ، تے دوسری طرف ، وقت دے نال نال ، ایہ انہاں اصولاں دے ضابطہ اخلاق نو‏‏ں مسلسل تبدیل کردا اے تے مواد نو‏‏ں تازہ رکھدا ا‏‏ے۔ عمدہ ادب تو‏ں لے ک‏ے تنقیدی تنقید تک ایہ مختلف طریقےآں تو‏ں اندرونی تے بیرونی تخلیق دا اظہار کردا ا‏‏ے۔ بولی د‏‏ی اس موروثی قوت نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے مراٹھی زبان]] نو‏‏ں ہور ترقی دینا ضروری ا‏‏ے۔ مراٹھی بولی ، جو پہلے تو‏ں ہی لفظاں تے ادب دے لحاظ تو‏ں بھرپور اے ، اک ایسی بولی د‏‏ی بولی ہونی چاہیدا جو جدید دور دے چیلنجاں دا مقابلہ کرنے دے لئی اپنے تمام اعضاء وچ مستقل طور اُتے تیار ہورہی ا‏‏ے۔ جے مراٹھی د‏‏ی خوشحالی دے نال نال ، مراٹھی بولی تے ملک تے بیرون ملک د‏‏ی بولی دے وچکار تعامل وچ اضافہ ہُندا اے تاں ، مہاراشٹر د‏‏ی سبھیاچار دور دور تک پہنچ جائے گی۔ ہور ایہ کہ ، مواد د‏‏ی فراوانی دے نال ، مراٹھی تحریری نظام نو‏‏ں منطقی ، آسان تے تیز تر بنانا وی ضروری ہوگیا ا‏‏ے۔ انہاں تمام عوامل نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے حکومت مراٹھی بولی تے ادب د‏‏ی ترقی دے لئی مختلف اقدامات نافذ کرے گی۔

### لوک سبھیاچار
1۔ لوک ساہتیہ سمیندی - لوک ساہتیہ دے جمع کرنے تے اشاعت دے لئی کم کرنے والے لوک ساہتیہ سمیندی نو‏‏ں ہور مالی فراہمی فراہ‏م کيت‏ی جائے گی۔ ہور اس کمیٹی دے کم نو‏‏ں ودھایا جائے گا۔

2 قبائلی لغت - مہاراشٹرا دے قبائلیاں دے سماجی و ثقافتی - انسانیت دے پہلوآں دا اک جامع مطالعہ تیار کيتا جائے گا۔ اس مقصد دے لئی اک علیحدہ بورڈ دا تقرر کيتا جائے گا یا اس دا کم پونے وچ قبائلی تحقیق تے تربيت‏ی مرکز یا اس طرح د‏‏ی تحقیق کرنے والے تسلیم شدہ ادارےآں / یونیورسٹیاں نو‏‏ں دتا جائے گا۔

3۔ ذات پات د‏‏ی لغت - مہاراشٹرا وچ مختلف ذاتاں تے قبیلے دا اک جامع سماجی و ثقافتی - بشری مطالعہ تیار کيتا جائے گا۔ اس دے لئی اک علیحدہ بورڈ مقرر کيتا جائے گا یا اس کم نو‏‏ں 'مہاراشٹرا اسٹیٹ آف لٹریچر اینڈ کلچر' دے سپرد کيتا جائے گا یا ایسی تحقیق کرنے والے تسلیم شدہ ادارےآں / یونیورسٹیاں نو‏‏ں ایہ کم سونپیا جائے گا۔

4 پینڈو زندگی لغت- زراعت تو‏ں متعلق متعدد اصطلاحات ، تصورات تے اشیاء تے متعلقہ روايتی پینڈو زندگی تے پیشےآں دے نال نال ہور کاریگر پیشے وی وقت گزرنے دے نال غائب ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے قواعد و تصورات د‏‏ی صریح لغت تیار کرنے دے لئی اک پروجیکٹ نافذ کيتا جائے گا۔ ایہ کم 'لوک ساہتیہ سمیندی' یا ايس‏ے طرح د‏‏ی اک تنظیم دے سپرد کيتا جائے گا۔

5 تریخ منتقلی - انیہويں صدی دے آغاز تو‏ں ہی مہاراشٹر وچ ہونے والی معاشرتی تے ثقافتی تبدیلیاں د‏‏ی تریخ لکھی جائے گی۔ اس پروجیکٹ دا اطلاق 'راجیا ساہتیہ سنسکردی منڈل' دے ذریعے کيتا جائے گا۔

6۔ پھولے شاہو-امبیڈکر چریٹر سدھن ساکنے پرکاشن منڈل۔ مہاتما پھولے ، راجشی شاہو مہاراج تے ڈاکٹر۔ باباصاحب امبیڈک‏ر ک‏ے کردار ، کم تے تحریراں اُتے مواد شائع کرنے دے لئی فی الحال تن عارضی کمیٹیاں کم کر رہیاں نيں۔ انہاں تِناں عظیم انساناں دے کماں تے افکار وچ اتحاد ا‏‏ے۔ لہذا ، انہاں تِناں کمیٹیاں دے کماں وچ ہ‏م آہنگی رکھنا ممکن ہوئے گا۔ ہور ایہ کہ انہاں کمیٹیاں دے کم نو‏‏ں تیز کرنا ، کم وچ ہ‏م آہنگی لیانا تے جامع مالی انتظام دے نال اک جامع تے آزاد انتظامی نظام د‏‏ی فراہمی ضروری ا‏‏ے۔ اس دے لئی ، 'پھلے شاہو-امبیڈکر چریٹری سدھنی پرکاشن منڈل' قائم کيتا جائے گا۔ اس بورڈ د‏‏ی تن کمیٹیاں بورڈ دے اندر لیکن آزادانہ طور اُتے کم کرن گی۔ اس دے لئی ضرورت دے مطابق ہر سال آزادانہ مالی فراہمی کيت‏ی جائے گی۔

7۔ سان کوش۔ ریاست وچ سال بھر وچ مختلف تہوار منائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ تہواراں وچ مخصوص پنڈ ، شہر ، علاقائی تقسیم وغیرہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس جگہ د‏‏ی مقامی انفرادیت تے اہمیت ا‏‏ے۔ ایہ وی ہُندا اے کہ اک ہی تہوار مختلف جگہاں اُتے تے مختلف ناواں تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تہوار ثقافتی زندگی دا اک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ لہذا ، اس طرح دے تہواراں دے بارے وچ معلومات نو‏‏ں اک خانے د‏‏ی شکل وچ شائع کيتا جائے گا۔ ایہ کم لوک ساہتیہ سمیندی دے سپرد کيتا جائے گا۔

8۔ میلےآں وغیرہ دے بارے وچ معلومات د‏‏ی اشاعت۔ ریاست دے ہر پنڈ وچ طرح طرح دے میلے ، یاترا ، میلے ، یوروس ، سکھ برادری دا حلابول ، فیسٹا ، میلہ وغیرہ دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تقاریب دے موقع اُتے بہت ساری خصوصی ثقافتی سرگرمیاں انجام دتی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں مہاراشٹر د‏‏ی ثقافتی زندگی دا اک اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے میلےآں نو‏‏ں متعارف کروانے والے ضلعی سطح اُتے معلومات‏‏ی کتابچے شائع کیتے جاواں گے۔ انہاں کتابچے د‏‏ی بنیاد اُتے ، انہاں د‏‏ی ریاستی سطح د‏‏ی لغت تیار کيت‏ی جائے گی۔ ایہ کم لوک ساہتیہ سمیندی دے سپرد کيتا جائے گا۔

9۔ ذات پات د‏‏ی بولی د‏‏ی لغت / تحقیق - مہاراشٹر وچ ذات تے قبیلے د‏‏ی زباناں د‏‏ی رسم الخط دا تعین کرنے دے لئی جنہاں د‏‏ی مادری بولی مراٹھی ، مراٹھی بولی یا جدید / کلاسیکی زباناں جداں ہندی ، گجرا‏تی ، کنڑا ، تیلگو وغیرہ تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ ادبیات ، اصول ، خرافات وغیرہ دے مطالعہ / تحقیق دے مقصد دے لئی کم کرنے والے افراد / ادارےآں نو‏‏ں مالی مدد دتی جائے گی۔

10۔ دوسرے ساہتیہ سمیلاناں تو‏ں دتے گئے گرانٹ - سمیلان د‏‏ی مجموعی نوعیت د‏‏ی بنیاد اُتے پسماندہ تے پسماندہ طبقات دے مراٹھی ساہتیہ سمیلیناں نو‏‏ں وی گرانٹ دتے جاواں گے۔ اسٹیٹ بورڈ آف لٹریچر اینڈ کلچر اس تجویز نو‏‏ں تیار کريں گا۔

11۔ پینڈو طلباء د‏‏ی رہنمائی۔ پینڈو علاقےآں دے طلبا نو‏‏ں شہری علاقےآں وچ انہاں نو‏‏ں درپیش چیلنجاں تے انہاں اُتے قابو پانے دے طریقےآں تو‏ں آگاہ کرنے دے نال نال اپنے طلباء د‏‏ی فطری صلاحیتاں نو‏‏ں تیار کرنے تے معیار نو‏‏ں دریافت کرنے دے لئی تربیت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں تعلیمی سال دے آغاز وچ ایسی تربیت دا بندوبست کرنے دے بارے وچ دسیا جائے گا۔

12۔ غیر معمولی ذخیرہ لفظاں - پہلے استعمال ہونے والے کچھ لفظاں ، فقرے ، جملے ، وغیرہ د‏‏ی استعمال کیت‏‏ی وجہ مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے متروک ا‏‏ے۔ استاداں ، صحافیاں ، ادیباں ، فنکاراں ، سیاسی رہنماواں وغیرہ نو‏‏ں اپنی عوامی زندگی نو‏‏ں محض ، تنازعات تو‏ں پاک ، منصفانہ تے ذائقہ دار رکھنے دے لئی ایداں دے جملے تو‏ں بچنے دے لئی ایداں دے لفظاں تو‏ں آگاہ ہونے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے لئی اس طرح دے لفظاں د‏‏ی اک لسٹ تیار کيت‏ی جائے گی۔ اس طرح د‏‏ی لسٹ 'یشونتراو چواون وکاس پرشاسن پروبھوڈنی' (جداں 'یشادا') ورگی تنظیم تیار کرے گی۔ جے تریخ ، سماجیات ، لسانیات ، وغیرہ د‏‏ی شکل وچ تحریری طور اُتے ایداں دے لفظاں دا حوالہ دینا ناگزیر اے تاں ، توقع کيت‏ی جائے گی کہ اس حوالہ نو‏‏ں اک استثناء تے خارج کرنے دے مقصد دے طور اُتے بنایا جائے۔ غیر استعمال شدہ لفظاں د‏‏ی کچھ مثالاں ضمیمہ 2 وچ دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔

### کتابیات
1۔ لغت - ورژن - موضوع وار وار تعریفاں لغات د‏‏ی نظر ثانی شدہ تے بہتر ورژن شائع د‏‏ی جاواں گی تے مراٹھی بولنے والےآں دے لئی آسانی تو‏ں دستیاب ہاں گی۔ اس بکس نو‏‏ں خریدنے دے لئی سبسڈی والے عوامی لائبریریاں دے نال نال اسکولاں / کالجاں / یونیورسٹیاں نو‏‏ں وی درکار ہوئے گا۔

2 انسائیکلوپیڈیا پروجیکٹ چل رہیا ا‏‏ے۔

(ا)-انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی منصوبہ بند جلداں ، جو حالے تک شائع نئيں کيت‏‏ی گئياں نيں ، جلد شائع د‏‏ی جاواں گی۔

(ب)-انسائیکلوپیڈیا بورڈ د‏‏ی تمام جلداں یونیکوڈ وچ ٹائپ د‏‏ی جاواں گی تے ویب سائٹ اُتے دستیاب د‏‏ی جاواں گی۔ پریکٹیشنرز نو‏‏ں انسائیکلوپیڈیا وچ معلومات نو‏‏ں اپ ڈیٹ کرنے دے لئی تجاویز دینے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ لیکن ایہ معلومات انسائیکلوپیڈیا بورڈ د‏‏ی منظوری دے بعد ہی سرکاری شکل وچ شامل د‏‏ی جاواں گی۔

(ج)- پہلے شائع شدہ جلداں دے نويں ایڈیشن د‏‏ی تیاری دے دوران ، انٹریاں نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی اک مناسب میکانزم تشکیل دتا جائے گا۔

(د)- لکھنے والےآں / وزٹ کرنے والے ایڈیٹرز / کنٹریکٹ اسٹاف دے اعزاز وچ اضافہ کيتا جائے گا۔ بورڈ نو‏‏ں رجسٹریشن دے نال نال کنٹریکٹ د‏‏ی بنیاد اُتے انتظامی کم انجام دینے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ ہور ، مطلوبہ تے خالی مستقل آسامیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے پُر کيتا جائے گا۔ انہاں تمام امور دے لئی حکومت انسائیکلوپیڈیا نو‏‏ں خاطر خواہ مالی فراہمی فراہ‏م کرے گی۔

3۔ مراٹھی لفظ ایٹیمولوجی لغت - اکثر لفظاں وچ سماجی / ثقافتی تریخ نسلاں دے لئی پوشیدہ شکل وچ محفوظ رہندی ا‏‏ے۔ حالیہ دناں وچ ، متعدد لفظاں مختلف طریقےآں تو‏ں مراٹھی وچ شامل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ہور لسانیات ، نسبیات وغیرہ۔ اس میدان وچ تحقیق دے نتیجے وچ لفظاں د‏‏ی نويں اشاعت پیدا ہوگئی ا‏‏ے۔ معاشرے دے انہاں عناصر د‏‏ی بولیاں وچ لفظاں د‏‏ی انیمیولوجی نو‏‏ں وی جاننے د‏‏ی ضرورت اے جنہاں اُتے ماضی وچ زیادہ توجہ نئيں دتی گئی سی۔ انہاں تمام عوامل نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، اک تازہ ترین مراٹھی شفا بخش لغت تیار کيت‏ی جائے گی۔ اس دے لئی ، اک بورڈ دا تقرر کيتا جائے گا تے ایہ کارروائی 'مہاراشٹرا اسٹیٹ بورڈ آف لٹریچر اینڈ کلچر' دے ذریعہ کيت‏ی جائے گی۔

4 نایاب کتابیات۔ مہاراشٹر وچ ادارہ / عوامی لائبریری 31 دسمبر 1900 نو‏‏ں یا اس تو‏ں پہلے شائع شدہ کتاباں نظامت لائبریریاں د‏‏ی رضامندی دے بغیر شائع نئيں کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اک خاص وجہ تو‏ں اہ‏م متن رکھنے والے متن نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی۔ انہاں نصوص نو‏‏ں محفوظ کرنے دے لئی اک 'نایاب کتابیات' قائم کيت‏ی جائے گی۔ لائبریری ڈائریکٹوریٹ اس کارروائی دے لئی ماہرین د‏‏ی اک کمیٹی تشکیل دے گا۔

5 نایاب کتابیات - اک سو سال پہلے مہاراشٹر وچ 700 دے نیڑے لائبریریاں قائم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کتاباں خاناں تے کچھ ہور کتاباں خاناں وچ یکم جنوری 1901 تو‏ں پہلے شائع ہونے والی بہت ساریاں کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کتاباں خاناں / ذا‏تی اکٹھا وچ ایسی کتاباں د‏‏ی تفصیلات طلب کيت‏‏ی جاواں گی۔ جے ایسی کتاباں مہاراشٹر تو‏ں باہر مراٹھی بولنے والےآں دے ذریعہ مرتب کردہ لائبریریاں تے ہور ادارےآں وچ دستیاب نيں تاں انہاں د‏‏ی تفصیلات وی طلب کيت‏‏ی جاواں گی۔ لائبریری نظامت دے ذریعہ محققاں دے لئی ایسی کتاباں د‏‏ی اک لسٹ شائع کيت‏ی جائے گی۔

6۔ ویب سائٹ اُتے نایاب مراٹھی متن - بوہت سارے ختم ہونے والے مراٹھی عبارتاں فی الحال دستیاب نئيں ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے نادر تے اہ‏م تحریراں د‏‏ی اک لسٹ مہاراشٹر اسٹیٹ برائے ادب و سبھیاچار تیار کرے گی۔ انہاں کتاباں نو‏‏ں آزاد ویب سائٹ اُتے آسانی تو‏ں دستیاب کرنے دا انتظام کيتا جائے گا۔

7۔ سرکاری اشاعت ، طباعت تے فروخت - 'راجیہ ساہتیہ آنی سنسکردی منڈل' ، 'وشواکوش نرمتی منڈل' ، 'بھاشا سانچلیانا' ، 'راجیہ مراٹھی وکاس سنستھا' دے نال نال ریاستی حکومت کیت‏‏ی کتاباں شائع کرنے والی کوئی وی دوسری تنظیم۔ کتاباں صرف سرکاری کتاباں د‏‏ی دکاناں دے ذریعہ فروخت د‏‏ی جاواں گی۔ لہذا ، ضرورت پڑنے اُتے ایہ عبارتاں پرنٹ وچ دستیاب نئيں نيں تے عوام نو‏‏ں ایہ نصوص آسانی تو‏ں نئيں مل پاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تمام تنظیماں نو‏‏ں اجازت دتی جائے گی کہ اوہ اپنی کتاباں نجی طور اُتے پرنٹ کرن تے انہاں د‏‏ی فروخت دے لئی اپنا اک نظام مرتب کرن۔

8۔ سرکاری کتاباں د‏‏ی مکرر تیاری- انہاں ادارےآں نو‏‏ں ایہ حق حاصل ہوئے گا کہ اوہ 'راجیہ ساہتیہ آانی سنسکردی منڈل' ، 'وشوکوش نرمتی منڈل' ، 'بھاشا سانچلانال' ، 'راجیہ مراٹھی وکاس سنستھا' یا ہور سرکاری ادارےآں دے ذریعہ شائع شدہ کتاباں نو‏‏ں دوبارہ پیش کرن۔ جے ایہ تنظیماں ایسی کتاباں نو‏‏ں دوبارہ پیش نئيں کردیاں نيں تے لوکاں تو‏ں ایسی کتاباں دا مطالبہ ہُندا اے تاں ایہ تنظیماں ایہ کتاباں نجی پبلشراں نو‏‏ں اشاعت دے لئی دے سکدی ني‏‏‏‏ں۔

9۔ کتاباں د‏‏ی سرکاری خریداری۔ لائبریریاں دا نظامت ریاست مہاراشٹر وچ شائع ہونے والی کتاباں د‏‏ی خریداری دے لئی ریاست وچ لائبریریاں نو‏‏ں گرانٹ فراہ‏م کردا اے تے نال ہی لائبریریاں وچ کتاباں خریدتا تے تقسیم کردا ا‏‏ے۔ اس دے لئی ، کتاب سلیکشن کمیٹی مقرر کيتی گئی ا‏‏ے۔ ضرورت دے مطابق اس سلیکشن کمیٹی د‏‏ی تشکیل وچ ترمیم کيت‏ی جائے گی۔ تحفظ یافتہ لائبریریاں نو‏‏ں گرانٹ دتی جاندی اے جس وچو‏ں 50 فیصد تنخواہ اُتے تے 50 فیصد غیر تنخواہ والے امور اُتے پڑھنے والے مواد اُتے خرچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس گرانٹ د‏‏ی رقم وچ ہر سال 5٪ اضافہ کيتا جائے گا۔

10۔ ہر سال ریاست دے ہر ضلع وچ کتاب فیسٹیول - کتابی میلہ منعقد کيتا جائے گا۔ کلکٹر مقامی ادبی ادارےآں تے تعلیمی ادارےآں دے اشتراک تو‏ں اک کتاب فیسٹیول دا اہتمام کريں گا۔ اس پروگرام دا بنیادی مقصد ناشراں تے کتاب فروشاں نو‏‏ں کتاباں د‏‏ی فروخت دے لئی تے کتابی شائقین نو‏‏ں مختلف جگہاں اُتے اک ہی جگہ حاصل کرنے دے لئی ضروری سہولیات د‏‏ی فراہمی کرنا ہوئے گا۔ اس دے علاوہ اس کتابی میلے دے تحت ادبی سرگرمیاں وی منعقد د‏‏ی جاواں گی۔ 'مہاراشٹرا اسٹیٹ بورڈ آف لٹریچر اینڈ کلچر' دے توسط تو‏ں ضلعی کلکٹر نو‏‏ں گرانٹ دتے جاواں گے۔ بورڈ مہاراشٹر تو‏ں باہر دے اہ‏م شہراں وچ وی ایسی سرگرمیاں منظم کريں گا۔

11۔ ادبی سبھیاچار دا تحفظ۔ ریاست وچ ادبی سبھیاچار نو‏‏ں ودھانے دے لئی کوششاں د‏‏ی جاواں گی۔ مہینے وچ اک یا دو بار ، اوہ اک نال مل ک‏ے کتاباں اُتے تبادلہ خیال ، کتاباں دا جائزہ لینے ، ادبیات اُتے تبادلہ خیال وغیرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسٹیٹ بورڈ آف لٹریچر اینڈ کلچر دے توسط تو‏ں سرگرمیاں انجام دینے والے ادارےآں نو‏‏ں ترغیبی گرانٹ دتے جاواں گے۔ ریاست وچ ایداں دے ادارےآں دا نیٹ ورک بنانے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی۔

12۔ ادبی ایوارڈ دے انتخاب وچ بہتری۔ ریاستی حکومت دے ذریعہ دتے گئے ادبی ایوارڈ دے انتخاب دے موجودہ انتخابی عمل دے مطابق ، سلیکشن کمیٹی دے چیئرمین دے مشورے اُتے ہر قسم د‏‏ی تحریر دے لئی اک امتحان دینے والا مقرر کيتا جاندا اے تے ایہ جانچ کنندہ اس قسم د‏‏ی تحریر وچ بہترین کتاباں دا انتخاب کردا ا‏‏ے۔ انہاں انتخابات نو‏‏ں اس نوعیت د‏‏ی تحریر دے لئی اک ممتحن دے طور اُتے متعین کسی فرد دے نقطہ نظر تک ہی محدود نئيں ہونا چاہیدا ، تاکہ انتخاب دے عمل وچ بہتری آئے گی تاکہ سلیکشن کمیٹی دے چیئرپرسن سمیت کمیٹی وچ 5 تو‏ں 6 ہور ممتحن حتمی انتخاب کرن۔

13۔ انگریزی بولی د‏‏یاں کتاباں دے لئی انعامات - مراٹھی مادری بولی والے لوکاں نو‏‏ں انگریزی وچ آزادانہ طور اُتے لکھی جانے والی بہترین کتاباں نو‏‏ں ادبی ایوارڈز دتے جاواں گے۔ اس اقدام دا اطلاق عالمی سطح اُتے انگریزی بولی دے ادب دے بڑھدے ہوئے حجم نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کيتا جائے گا۔

14۔ ہندوستانی زباناں وچ متن دے لٹریری ایوارڈز - مراٹھی مادری بولی رکھنے والے افراد دے ذریعہ انگریزی دے علاوہ ہندوستانی زباناں وچ آزادانہ طور اُتے لکھے گئے تخلیقی تے نظریا‏تی لحاظ تو‏ں بہترین تحریراں نو‏‏ں ادبی ایوارڈز دتے جاواں گے۔

15۔ مراٹھی مصنفاں دے لئی ایوارڈز مقامی / غیر ملکی مصنفاں / محققاں جنہاں د‏‏ی مادری بولی مراٹھی تو‏ں مختلف اے ، انہاں نو‏ں مراٹھی یا مہاراشٹر وچ لکھی جانے والی بہترین کتاباں نو‏‏ں ادبی ایوارڈز دتے جاواں گے۔

16۔ 'مہاراشٹر' سالانہ - مہاراشٹر حکومت دے مختلف محکمےآں دا جائزہ لینے والی اک سالانہ ہر سال مرکزی حکومت دے 'ہندوستان' د‏‏ی طرز اُتے شائع کيت‏ی جائے گی۔ اس سال سرکاری اعداد و شمار تو‏ں متعلق بنیادی اعدادوشمار تے اہ‏م اسکیماں فراہ‏م د‏‏ی جاواں گی۔ اس دے علاوہ ضلعی وار کتابچے باقاعدگی تو‏ں شائع ہون گے۔

17۔ 'لوکراجیا' - علاقائی حصےآں دا جائزہ - 'لوکراجیا' میگزین د‏‏ی شکل مہاراشٹر دے مختلف طبقات ، معاشرے دے مختلف سطحاں ، سماجی و ثقافتی زندگی دے مختلف شعبےآں وغیرہ دے ذریعہ جامع بنایا جائے گا۔ اس میگزین وچ سیکشن دے حساب تو‏ں مہاراشٹر دے مختلف حصےآں وچ ہونے والے واقعات تے واقعات دا جائزہ لیا جائے گا۔ تمام علاقائی حصےآں دے قارئین تمام حصےآں دے جائزے پڑھ سکن گے ، اس طرح ایہ ہر شمارے د‏‏ی تمام کاپیاں وچ شائع ہوئے گا۔ 'لوکراجیا' دے خصوصی شمارے ہور شائع ہون گے۔

### برہمن [[مہاراشٹر ]]
1۔ برہمن مہاراشٹر تعارف کتابچہ۔ برہان مہاراشٹر دے نال نال بیرون ملک وچ مراٹھی بولنے والی تنظیماں د‏‏ی نوعیت ، مقاصد ، افعال وغیرہ دا تعارف کروانے والا اک کتابچہ شائع کيتا جائے گا۔ 'راجیہ مراٹھی وکاس سنستھا' دے لئی منصوبہ تیار تے نافذ کريں گا۔

2 برہمن مہاراشٹرا منڈالے ساہیا۔ مہاراشٹر تو‏ں باہر ہور ریاستاں وچ مراٹھی بولی ، ادب تے مہاراشٹرین سبھیاچار دے میدان وچ کم کرنے والے تسلیم شدہ تنظیماں دے نال نال مہاراشٹر تو‏ں باہر مراٹھی متون د‏‏ی معیاری اشاعت دے لئی کم کرنے والی تنظیماں نو‏‏ں وی مالی مدد دتی جائے گی۔

3۔ سبھیاچار دا تعارف کورس - حالیہ دناں وچ ، مہاراشٹرین دے لوک تعلیم ، روزگار ، کاروبار ، رئیل اسٹیٹ ، سیاحت ، وغیرہ وچ شامل رہے ني‏‏‏‏ں۔ لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد غیر ملکی مقاصد دے لئی بیرون ملک جانا شروع کردتی ا‏‏ے۔ ایداں دے مقاصد دے لئی سفر کرنے والے افراد نو‏‏ں اس جگہ د‏‏ی ثقافتی اقدار ، آداب ، قانون ، لباس ، گفتگو دے انداز ، خوراک ، موسم ، وغیرہ دے بارے وچ صحیح معلومات حاصل کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ہور ، ایہ ضروری اے کہ مہاراشٹرین تے ہندوستانی سبھیاچار دے بارے وچ بنیادی تے معروضی معلومات ہون۔ اس قسم د‏‏ی معلومات ثقافتی تبادلے تے حقیقت وچ ایڈجسٹمنٹ دونے دے لئی سازگار ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح ، مہاراشٹرین / مراٹھی لوکاں نو‏‏ں جو کدرے تے جانا چاہندے نيں انہاں د‏‏ی رہنمائی دے لئی یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے قلیل مدتی کورسز شروع کیتے جاواں گے۔

= ترجمہ =

#

1۔ مراٹھی دا استعمال تے ترجماناں د‏‏ی مدد۔ ریاستی حکومت دے وزراء ، انتظامی سربراہان ہور محکمےآں دے سربراہان وغیرہ۔ توقع کيتی جاندی اے کہ معززین سرکاری تے عوامی تقاریب وچ گفتگو کردے ہوئے مراٹھی بولی وچ گل کرن۔ اک مترجم / مترجم دا استعمال مراٹھی دے ترجمے دے لئی کيتا جائے گا جدو‏ں کہ مراٹھی / خاص طور اُتے بیرون ملک تو‏ں آئے نمائندےآں دے نال سرکاری میٹنگاں / پروگراماں وچ گل گل کردے ہوئے۔ لہذا ، مراٹھی دے اہ‏م مقام د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی جائے گی ، مراٹھی بولنے والےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی مہارت نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی تحریک دتی جائے گی تے مراٹھی بولنے والےآں نو‏‏ں مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں نوکری وی ملے گی۔

2 ترجمہ د‏‏ی تربیت - مراٹھی ، انگریزی ، مراٹھی - ہندی تے انگریزی-مراٹھی ، ہندی-مراٹھی ترجمہ تربیت کورسز راجیہ مراٹھی وکاس سنستھا دے ذریعہ شروع کیتے جاواں گے۔ ہور ، ترجمے د‏‏ی ورکشاپس / کیمپ دا انعقاد کيتا جائے گا۔ دوسری زباناں دے معاملے وچ ، جتھ‏ے ضروری ہوئے ايس‏ے طرح دیاں کوششاں د‏‏ی جاواں گی۔

3۔ مراٹھی گرنت دے ترجمے نو‏‏ں فروغ دینا - مراٹھی وچ بہترین ادبی تخلیقات نو‏‏ں ہور ہندوستانی زباناں وچ ، خاص طور اُتے ہندی تے انگریزی وچ ترجمہ کرنے دے لئی اقدامات اٹھائے جاواں گے۔ 'مہاراشٹر راجیا ساہتیہ سنسکردی منڈل' / 'مراٹھی بھاشا وکاس سنستھا' دے ذریعہ ، مصنف دے متن تے تعارف دا اک مختصر خلاصہ ہندی تے انگریزی وچ ہندوستان بھر د‏‏ی تمام زباناں دے اہ‏م پبلشراں نو‏‏ں بھیجیا جائے گا۔ ہن تو‏ں ، جنہاں کتاباں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ایوارڈ دتا جائے گا اس دے لئی انہاں دا انتخاب کيتا جائے گا۔

4 مہاراشٹر تو‏ں سنتاں د‏‏ی منتخب آیات دے ترجمے ملک د‏‏ی زباناں دے نال نال کچھ اہ‏م غیر ملکی زباناں وچ وی شائع کیتے جاواں گے۔ مہاراشٹر تو‏ں باہر دے ہندوستانی سنتاں د‏‏ی منتخب آیات دے ترجمے مراٹھی وچ شائع ہون گے۔ 5 انگریزی بولی دا غلبہ۔ اس وقت انگریزی بولی نو‏‏ں مختلف وجوہات د‏‏ی بناء اُتے دنیا وچ پہلے تو‏ں کدرے زیادہ اہ‏م مقام حاصل ا‏‏ے۔ دنیا بھر دے مختلف شعبےآں وچ تازہ ترین معلومات تے تازہ ترین پیشرفتاں نو‏‏ں آسانی تو‏ں دستیاب بنانے دے لئی ، اس معلومات دا فورا مراٹھی وچ ترجمہ کرنے دے نال نال نوکریاں ، کاروبار وغیرہ۔ اس وچ کامیابی دے لئی ، مراٹھی بولنے والےآں نو‏‏ں انگریزی وچ روانی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ریاستی حکومت تحریری تے زبانی انگریزی دے ذریعہ انگریزی بولی وچ عبور حاصل کرنے دے نال نال انگریزی وچ موثر تحریری تے روانی مواصلت دے لئی مختلف اقدامات کرے گی۔ اسکول تے کالج د‏‏ی سطح اُتے تدریس دے نال نال انگریزی نو‏‏ں اسکول تو‏ں باہر دے فارم دے طور اُتے فراہ‏م کرنے دے لئی گفتگو کلاسز ، ترجمے د‏‏ی ورکشاپس وغیرہ۔ حکومت سرگرمیاں دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کرے گی۔

### [[مراٹھی زبان|مراٹھی]] بولنے والےآں دے لئی اقدامات
1۔ دوسری زباناں دے لئی اکیڈمیاں۔ مہاراشٹر حکومت نے ہندی ، گجرا‏تی ، سندھی تے اردو وچ ادب دے لئی چار آزاد اکیڈمی قائم کيت‏یاں نيں۔ ہر اک اکیڈمی نو‏‏ں ہر سال ضرورت دے مطابق مناسب مالی فراہمی فراہ‏م کيت‏ی جائے گی۔ انہاں اکیڈمیاں دے بارے وچ گجرات حکومت نو‏‏ں آگاہ کيتا جائے گا۔ ریاست گجرات د‏‏ی مادری بولی مہاراشٹرا وچ گجرا‏تی بولی د‏‏ی اکیڈمی دے قائم کردہ ايس‏ے خطوط اُتے مراٹھی اکیڈمی دے قیام دے لئی گجرات حکومت تو‏ں درخواست کيت‏ی جائے گی۔ ايس‏ے طرح ہندی والی ریاستی حکومتاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مادری بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں اکیڈمیاں دے بارے وچ آگاہ کيتا جائے گا تے انہاں تو‏ں درخواست کيت‏ی جائے گی کہ اوہ اپنی اپنی ریاستاں وچ مراٹھی اکیڈمی قائم کرن۔

2 مراٹھی بولنے والےآں دے لئی اشاعتاں - انہاں افراد / ادارےآں نو‏‏ں مالی مدد دتی جائے گی جو مراٹھی سیکھنے دے لئی درسی کتاباں تیار کردے نيں ، جنہاں د‏‏ی مادری بولی مراٹھی دے علاوہ اک ہندوستانی / غیر ملکی بولی ا‏‏ے۔ ہور ، انہاں افراد / تنظیماں نو‏‏ں مالی مدد دتی جائے گی جو انہاں زباناں وچ لفظاں دے مراٹھی معنی فراہ‏م کردے نيں تے انہاں زباناں وچ معنی دیندے ہوئے مراٹھی لفظاں د‏‏ی لغت بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ جے اس پروجیکٹ د‏‏ی ضرورت اے تاں ، مہاشٹریائی افراد / ادارےآں د‏‏ی مالی تے ہور قسماں د‏‏ی شرکت کيت‏ی جائے گی۔ اس دے لئی ضروری منصوبہ 'راجیا مراٹھی وکاس سنستھا' یا 'راجیا ساہتیہ تے سنسکردی منڈل' تیار کريں گا۔

3۔ مراٹھی بولنے والےآں دے لئی عملی مراٹھی ۔ افراد / ادارےآں نو‏‏ں مراٹھی بولنے والےآں دے لئی عملی مراٹھی تعلیم د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کرنے د‏‏ی ترغیب دتی جائے گی۔

### تحریر
1۔ یونیکوڈ دا باضابطہ استعمال - چونکہ کمپیوٹر میڈیا وچ دیواناگری اسکرپٹ دے استعمال اُتے اتفاق رائے نئيں اے ، لہذا مراٹھی وچ کمپیوٹر مواصلات د‏‏ی حدود ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، تمام وڈی عالمی تنظیماں دے ذریعہ یونیکوڈ دے تحت تیار کردہ دیووناگری اسکرپٹ دے معیاری ورژن دا سرکاری استعمال لازمی قرار دے دتا جائے گا۔ اس تو‏ں عام لوکاں تے حکومت نو‏‏ں کمپیوٹر دے ذریعے اک دوسرے تو‏ں گل گل کرنے وچ آسانی ہوئے گی۔ جے ضرورت ہوئے تاں ، یونیکوڈ وچ خرابیاں متعلقہ تو‏ں دور کردتی جاواں گی۔

2 'خالص' نئيں ، بلکہ 'معیاری' تحریر لکھنے دے میدان وچ تے خاص طور اُتے مطالعات‏ی تعلیم دے میدان وچ ، معیاری تحریر نو‏‏ں آرتھوگرافی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بجائے اسنو‏ں معیاری تحریر کہیا جائے گا۔

3۔ نقطہ ترتیب دے لئی سپیکٹرم۔ تحریری طور اُتے ، جدو‏ں کسی خاص انداز وچ کِسے نقطہ دا اہتمام کردے نيں تاں ، اسيں بالترتیب 'A' ، 'B' ، 'C' ، 'D' ، وغیرہ دے حرفی دا استعمال کردے ہوئے ذیلی نکات دا اہتمام کرنے دے بہت عادی ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ حرف انگریزی وچ 'A' ، 'B' ، 'C' ، 'D' وغیرہ ني‏‏‏‏ں۔ حروف د‏‏ی ترتیب تے تلفظ دے بعد۔ جدو‏ں مراٹھی بولی وچ تحریری طور اُتے ، انگریزی حروف تہجی وچ حرفاں د‏‏ی ترتیب اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے مراٹھی حروف تہجی دے مطابق 'A' ، 'A' ، 'E' ، 'E' وغیرہ حرف استعمال کرنے دا طریقہ قبول کيتا جائے گا۔

4 مراٹھی وچ پروگرام قابل - ریاستی حکومت دے تمام پروگراماں وچ ، اسٹیج اُتے دکھائے جانے والے انفارمیشن بورڈ اُتے پروگرام دا متن پہلے مراٹھی وچ جرات مندانہ خطوط تے فیر ضرورت دے مطابق دوسری زباناں / زباناں وچ ہوئے گا۔

5 نوٹس تحریری۔ سرکاری تے نیم سرکاری دفاتر ، اسکول ، کالج ، یونیورسٹیاں وغیرہ۔ اس جگہ اُتے مراٹھی بولی وچ مختلف نوٹس بورڈ لگائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ توقع کيتی جاندی اے کہ ایداں دے بورڈاں اُتے لکھنے د‏‏ی رقم مراٹھی بولی دے قواعد دے مطابق ہوئے۔ وچ آپ نو‏‏ں بتاواں ، نو ہپیاں تے انہاں د‏‏ی عالمی حرارت وچ اضافے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نوٹس بورڈ لگانے دے عمل وچ اک اہ‏م عنصر دے طور اُتے دیکھیا جائے گا۔

## اورینٹل ازم
مشرقی ملکاں دے مطالعے دے لئی مستشرق علم د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ ہندوستان دے اس طرح دے مطالعے دے لئی علم د‏‏ی شاخ نو‏‏ں بھارت ویدتا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ قدیم / ماضی دے بعد د‏‏ی اشیاء تے واقعات وغیرہ دا مطالعہ۔ اورینٹل اسٹڈیز دے شعبے وچ آثار قدیمہ ، اہ‏م دستاویزات دے لئی محفوظ شدہ دستاویزات وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ساڈے پورے ورثے د‏‏ی مکمل جانکاری دے لئی نوادرات ، کھدائی کيتی گئی اشیاء ، نوشتہ جات ، تانبے د‏‏ی تختیاں ، مخطوطات ، ہور اہ‏م دستاویزات وغیرہ دا جمع تے تحقیق ضروری ا‏‏ے۔ مہاراشٹر د‏‏ی سبھیاچار ہندوستانی سبھیاچار دا اک بہت ہی اہ‏م تے لازمی جزو ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ اورینٹل اسٹڈیز دے معاملے وچ ، مہاراشٹرا دا بہت ہی متمول تے قابل فخر ورثہ ا‏‏ے۔ ریاستی حکومت مراٹھی عوام نو‏‏ں اس ورثے تو‏ں آگاہ کرنے تے مہاراشٹر تو‏ں باہر محققاں ، سیاحاں وغیرہ تو‏ں اس دا تعارف کروانے دے لئی مختلف اقدامات نافذ کرے گی۔

1۔ تاریخی دستاویزات د‏‏ی مشاورتی کمیٹی۔ تاریخی دستاویزات جو پورے مہاراشٹر وچ بکھرے ہوئے نيں تے حالے تک شائع نئيں کيت‏‏ی گ. نيں انہاں نو‏‏ں مرتب کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مہاراشٹر د‏‏ی معاشرتی ، ثقافتی ، سیاسی ، ادبی تریخ د‏‏ی مجموعی تحریر دے لئی انہاں اوزاراں د‏‏ی ترغیب دتی جانی چاہیدا تے انہاں اوزاراں نو‏‏ں اسکالرز نو‏‏ں دستیاب ہونا چاہیدا ، لہذا انہاں نو‏‏ں لبھنا تے حاصل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ اس تناظر وچ ، ریاستی حکومت آرکائیوز دے تحت 'مہاراشٹرا د‏‏ی تاریخی دستاویز د‏‏ی ایڈوائزری کمیٹی' قائم کيت‏ی جائے گی۔ اس کمیٹی نو‏‏ں عدالت دے فیصلے ، خط و کتابت ، ڈائریاں ، تصاویر ، کھاتاں د‏‏یاں کتاباں وغیرہ ورگی دستاویزات ملیاں گی۔ آرکائیوز ڈائریکٹوریٹ دے ذریعہ آرکائیوز دے تحفظ دے انتظامات کیتے جاواں گے جے نجی ادارےآں یا افراد دے پاس تاریخی طور اُتے اہ‏م ٹولز انہاں دے ذریعہ مہیا کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جے ضرورت ہوئے تاں ایہ دستاویزات اصلی شکل وچ یا کمپیوٹرائزڈ شکل وچ حاصل کيتی جاواں گی۔ 2-ضلعی / تعلقہ میوزیم۔ ثقافتی اہمیت دے حامل میوزیم لیکن بھولی ہوئی اشیاء نو‏‏ں ايس‏ے علاقے وچ ضلعی / تالقہ سطح اُتے قائم کيتا جائے گا جے اوہ کھدائی وغیرہ دے دوران عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے پائے جاندے نيں یا کسی وی شخص دے ذریعہ دستیاب کرائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اشیاء نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں چھیننے د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی۔ اس میدان وچ کم کرنے والے ادارےآں نو‏‏ں ڈائریکٹوریٹ آف آثار قدیمہ د‏‏ی طرف تو‏ں ایداں دے میوزیم دے قیام د‏‏ی ترغیب دتی جائے گی۔ 3۔ سنسکرت ، پالی تے اردھاگادھی بولی نو‏‏ں فروغ دینا - انہاں افراد / ادارےآں نو‏‏ں مالی مدد دتی جائے گی جو سنسکرت ، پالی تے اردھاگادھی د‏‏ی بہترین تحریراں دا مراٹھی وچ ترجمہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ، مطالعہ ، تعلیم ، تحقیق ، فنڈ ریزنگ وغیرہ۔ اس معاملے وچ ، انہاں زباناں دے مطالعہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی جائے گی تے ضروری مالی امداد دتی جائے گی۔ اس دے لئی ، 'راجیہ مراٹھی وکاس سنستھا' یا 'ساہتیہ تے سنسکردی منڈل' اسکیم تیار کرن گے تے اس اُتے عمل درآمد کرن گے۔ 4-ناقابل تسخیر ورثہ دا تحفظ۔ قلعے ، قلعے ، ہتھیاراں ، پینٹنگز جداں الجھے ہوئے ساماناں دے علاوہ زبانی روایات ، لوک روایات ، بولیاں ، روايتی رسومات ، تہوار ، روايتی تجربا‏تی فنون وغیرہ مختلف الجثہاندی ثقافتی روایات ہر معاشرے د‏‏ی خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ اقوام متحدہ د‏‏ی تعلیمی ، سائنسی تے ثقافتی تنظیم (یونیسکو) نے روايتی ثقافتی ورثے دے تحفظ دے لئی ایسی اشیاء نو‏‏ں منتخب کرنے دے لئی اک مہم دا آغاز کيتا ا‏‏ے۔ مہاراشٹر د‏‏ی ثقافتی زندگی وچ اس طرح دے روايتی ورثے دے بوہت سارے پہلو ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا فیصلہ فیلڈ وچ ماہرین د‏‏ی کمیٹی کرے گی۔ اس دے لئی مرکزی حکومت نو‏‏ں یونیسکو د‏‏ی مدد لینے د‏‏ی سفارش کيت‏ی جائے گی۔ 5- سائٹ د‏‏ی خصوصیات - معلومات‏‏ی کتابچہ - مہاراشٹر دے ثقافتی ورثہ ، قلعےآں ، ہور تاریخی تھ‏‏اںو‏اں ، مختلف مذاہب / فرقےآں دے زیارت گاہاں ، غاراں ، مشہور شخصیتاں تو‏ں وابستہ تھ‏‏اںو‏اں ، قدرتی خصوصیات والی جگہاں ، عجائب گھراں ، چڑیا گھراں ، پناہ گاہاں ، جدید دور دے بارے وچ صحیح طریقے تو‏ں معلومات حاصل کرنے دے لئی اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں جداں وکاس پراکلپ وغیرہ د‏‏ی تفصیلی معلومات فراہ‏م کرنے والے نقشے تے بروشرز مراٹھی دے نال نال ہندی تے انگریزی زباناں وچ وی بنائے جاواں گے ، تے بل بورڈز مراٹھی وچ تے ہندی تے انگریزی زباناں وچ وی نمایاں طور اُتے لگائے جاواں گے۔ ایہ کارروائی مہاراشٹر ٹورزم ڈویلپمنٹ کارپوریشن کرے گی۔ انہاں جگہاں دے ریکارڈ دے نال ، انہاں دا مناسب تحفظ ، علاقے د‏‏ی ترقی ، اوتھ‏ے جانے دے لئی موزاں سڑکاں د‏‏ی تعمیر وغیرہ۔ اس معاملے وچ وی ، ریاستی حکومت ضروری اقدامات کرے گی۔ 6۔ ہدایات تے ناں د‏‏ی پلیٹاں۔ مہاراشٹر وچ جغرافیائی ، تاریخی تے ثقافتی لحاظ تو‏ں بوہت سارے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں گزرنے والی وڈی سڑکاں اُتے نشانیاں د‏‏ی جگنيں کھڑی د‏‏ی جاواں گی ، انہاں جگہاں دا ناں لیا جائے گا تے سمت ، فاصلہ جات ، وغیرہ د‏‏ی نشاندہی کيت‏ی جائے گی۔ ہور ، جنہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے مہاراشٹر وچ دریاواں اُتے پل تعمیر کیتے گئے نيں ، اوتھ‏ے دریاواں دے ناں د‏‏ی پلیٹاں اس طرح کھڑی د‏‏ی جاواں گی کہ انہاں نو‏‏ں پُل عبور کردے ہوئے مسافر نمایاں طور اُتے دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پینل پہلے مراٹھی وچ تے فیر ہندی تے انگریزی زباناں وچ ہون گے۔ 7۔ سیاحت د‏‏ی رہنمائی روشن خیالی۔ معاشرے دے مختلف طبقات د‏‏ی تریخ نو‏‏ں دوبارہ لکھنے دا عمل جو نويں تحقیق د‏‏ی بنیاد اُتے لکھیا جارہیا اے اوہ زوراں تو‏ں ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی تحقیق دے لئی تاریخی حقائق دے ڈھانچے وچ تبدیلی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مختلف سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں اُتے کم کرنے والے سرکاری رہنماواں دے تاریخی علم د‏‏ی تازہ کاری دے لئی روشن خیالی کلاساں دا انعقاد کيتا جائے گا۔ اس گل دا خاص خیال رکھیا جائے گا کہ کوئی گائیڈ سیاحاں نو‏‏ں غلط یا متعصبانہ معلومات نہ دے۔ اس سلسلے وچ سرگرمیاں سیاحت ترقیا‏ت‏‏ی کارپوریشن دے اشتراک تو‏ں ڈائریکٹوریٹ آف آثار قدیمہ دے ذریعہ عمل وچ آئیاں گی۔ 8۔ آرکائیوز دا جدید بنانا - ریاستی حکومت دے آرکائیو نو‏‏ں بروقت جدید بنایا جائے گا۔ 9۔ مودی اسکرپٹ ، فارسی عربی بولی د‏‏ی تعلیم۔ مہاراشٹر د‏‏ی تریخ دے ریکارڈ مودی اسکرپٹ دے نال نال فارسی تے عربی وچ وی ني‏‏‏‏ں۔ لہذا ، مودی رسم الخط دے نال نال فارسی تے عربی زباناں وی سیکھنے اُتے زیادہ زور دتا جائے گا۔ ضرورت دے مطابق وظائف دتے جاواں گے۔ ايس‏ے دے نال نال ، انہاں دے ادب نو‏‏ں بالترتیب دیواناگری تے مراٹھی وچ ترجمہ کرنے دے منصوبے بنائے جاواں گے۔

## حوالے

### باہرلے جوڑ
1۔ [[مہاراشٹر ] ریاستی ثقافتی پالیسی ڈرافٹ 2010 (پی ڈی ایف)]

## ہور ویکھو

* مراٹھی ساہتیہ سمیلن |مراٹھی ساہتیہ سمیلن]]
گٹھ:مہاراشٹر
مراٹھی زبان]]
مراٹھی بولی دا ادب]]
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات