open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کرکٹ عالمی کپ وچ پاکستان دی کارکردگی دے اعدادوشمار

پاکستان د‏‏ی کرکٹ ٹیم نے 1992ء وچ عمران خان د‏‏ی کپتانی وچ عالمی کپ جِتیا سی۔ پاکستان 1999ء دے کرکٹعالمی کپ وچ وی رنرز اپ رہیا اے جتھے اسنو‏ں فائنل وچ آسٹریلیا تو‏ں شکست ہوئی سی۔ اوہ 4 بار ( 1979 ، 1983 ، 1987 تے 2011 ) وچ سیمی فائنلسٹ رہے نيں تے دو بار ( 1996 تے 2015 ) کوارٹر فائنل وچ وی پہنچے نيں۔ کرکٹ عالمی کپ وچ پاکستان د‏‏ی تاریخی جِت ہار دا ریکارڈ 45-32 اے، جس وچ 3 دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔ جاوید میانداد چھ کرکٹ عالمی کپ وچ نظر آئے جو پاکستان دے کسی وی دوسرے کھلاڑی تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔

## مجموعی ریکارڈ

### تمام ٹورنامنٹس

سفید: گروپ/راؤنڈ رابن مرحلہ

### تمام مخالفین دے خلاف

## عالمی کپ 1975ء

## عالمی کپ 1979ء

## عالمی کپ 1983ء

## عالمی کپ 1987ء
1987ء دے ورلڈ کپ وچ پاکستان فیورٹ سی۔ 

## عالمی کپ 1992ء

### Semi-final

### فائنل

## عالمی کپ 1996ء

## عالمی کپ 1999ء

### سیمی فائنل

### فائنل

## عالمی کپ 2003ء

## عالمی کپ 2007ء

## عالمی کپ 2011ء

## عالمی کپ 2015ء

## عالمی کپ 2019ء

## بیٹنگ ریکارڈز
### ٹیم دا سب تو‏ں ودھ سکور

### سب تو‏ں ودھ انفرادی اننگز

### سب تو‏ں ودھ کامیاب رن دا تعاقب

### سب تو‏ں ودھ رنز

### اک ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں ودھ رنز

### سب تو‏ں ودھ سنچریاں

### سب تو‏ں ودھ نصف سنچریاں

### سب تو‏ں ودھ اوسط

### سب تو‏ں ودھ چھکے

### ٹیم دا کم ترین سکور

### ودھ ترصفر دا شکار

## بولنگ ریکارڈز
### سب تو‏ں ودھ وکٹاں

### اک ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں ودھ وکٹاں

### بہترین باؤلنگ دے اعداد و شمار

### سب تو‏ں ودھ پنج وکٹاں لینے والے بولر

### سب تو‏ں ودھ چار وکٹاں لینے والے بولر

## وکٹ کیپنگ ریکارڈز

### سب تو‏ں ودھ شکار

### اک اننگز وچ سب تو‏ں ودھ آؤٹ

### ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں ودھ آؤٹ

## فیلڈنگ ریکارڈز

### سب تو‏ں ودھ کیچز

### اک اننگز وچ سب تو‏ں ودھ کیچز

### ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں ودھ کیچز

## شراکت داری دے ریکارڈ

### ہروکٹ دے حساب تو‏ں سب تو‏ں ودھ شراکت

### رنز دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں ودھ شراکت داری

## بوہت‏ے میچز

### اک کھلاڑی دے طور اُتے سب تو‏ں ودھ میچز

### بطور کپتان سب تو‏ں ودھ میچز

## حوالے

گٹھ:پاکستانی کرکٹ دیاں فہرستاں
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ پاکستان
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
سکھ دیپ سپرا

سکھ دیپ سپرا اک پنجابی اداکار تے ماڈل'ن جیہڑے 
پنجابی فلم انڈسٹری نال جڑے ہوئے'نیں۔
انہاں اپنا ماڈلنگ کیرئیر 2013 وچ کج پنجابی گاݨیاں نال شروع کیتا۔
۲۰۱۸ وچ انہان کی پنجابی ویب سیریز
کسوتی ڈگری یار جگری چ انمول نا رول کرن نا موقع لبھا تاں اتھوں او ہٹ ہوئی گے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
ایشیتا گپتا

اشیتا گپتا (انگریزی: Ishita Gupta) (10 اکتوبر کو پیدا ہوئیں) برطانوی کاروباری، اداکار اور ماڈل ہیں جن کو بھی ریہا اور اشیتا ریہا گپتا کے ناموں سے بھی جانا جاتا ہے۔

## جلدی زندگی اور تعلیم
اشیتا گپتا بھارت میں پیدا ہوئیں اور وہاں کلکتہ انٹرنیشنل اسکول میں تعلیم حاصل کی۔ انہوں نے بعد میں لندن جانے کا فیصلہ کیا تاکہ وہ اپنی اعلیٰ تعلیم جاری رکھ سکیں۔ اشیتا کا بی اے ماس کمیونیکیشن سائمبائوسس سینٹر فار میڈیا اور کمیونیکیشن سے حاصل ہوا اور انہوں نے لندن اکیڈمی آف میوزک اینڈ ڈراماٹک آرٹس سے پیشہ ورانہ ایم ایف اے میں حاصل کیا۔

## کیریئر
کاروبار: اشیتا گپتا برطانیہ میں ایک سٹارٹ اپ کمپنی کی بنیاد رکھنے والی ہیں جو پائیدار اور ماحولیاتی دوست مصنوعات پر توجہ دیتی ہے۔

## اداکاری
اشیتا گپتا ایک ماہر اداکار ہیں جنہوں نے کئی فلموں، ٹیلی ویژن شوز اور تھئیٹر پروڈکشنز میں کام کیا ہے۔ ان کے ممتاز کاموں میں "ذی وومن ان بلیک"، "ڈاکٹر ہو" اور "بینڈ اٹ لائک بیکہام" شامل ہیں.

## حوالہ جات
روہت واریر

روہت واریئر(انگریزی:Rohit Warrier) ایک متعدد صلاحیتوں والا شخص ہے جو ٹیکنالوجی اور انوویشن کے شعبے میں اپنی کامیابیوں کے لئے جانا جاتا ہے۔ ان کا پیدائشی شہر بنگلور، بھارت میں ہوا اور انہوں نے اپنی کیریئر میں بہت بڑی کامیابی حاصل کی ہے۔

وریئر کے بچپن کے دن میں ٹیکنالوجی میں دلچسپی اور سیکھنے کی حوصلہ افزائی تھی۔ انہوں نے کرناٹکا کے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی میں کمپیوٹر سائنس اور انجینئرنگ کی پڑھائی کی۔ اپنے اس وقت میں وہ ایک تعریف یافتہ طالب علم بن گئے اور ان کی درجہ برداریاں نے ان کی شان و شوکت کو بلند کیا.

## ابتدائی زندگی اور تعلیم

روہت واریئر کا پیدائش بنگلور، بھارت میں ہوا۔ انہیں نوعمری سے ہی ٹیکنالوجی کی شدید دلچسپی تھی، جس نے انہیں کرناٹکا کے نیشنل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی میں کمپیوٹر سائنس اور انجینئرنگ کے درجے کی حصول کی طرف کشش کیا۔

## کیریئر

اپنے درجے کی حصول کے بعد، واریئر ٹیک انڈسٹری میں کیریئر کا آغاز کیا۔ وہ بھارت اور امریکہ کے چند بڑے کمپنیوں کے لئے کام کرتے ہوئے جلد ہی ایک ماہر سافٹ ویئر ڈویلپر کے طور پر مشہور ہوئے اور کئی نئی، جدید ترین ٹیکنالوجیوں کے ترقی میں اہم کردار ادا کیا۔

واریئر کے کام کو ان کے ہمراہیوں نے تسلیم کیا اور انہیں اعزازات و ستائشوں کا سامنا ہوا، جن میں سب سے اہم فوربس 30 انڈر 30 ایوارڈ فار ٹیکنالوجی شامل ہیں۔ وہ کئی کنفرنسز اور تقریبات میں شامل ہوئے، جہاں انہوں نے اپنے خیالات اور خبرہ سنٹھا کر دنیا بھر کے حاضرین کے سامنے پیش کیے.

## حوالہ جات
کتلما

**کتلما** روٹی ورگا اک پنجابی پکوان اے جو لہوری کتلمے دے نام توں وی جاݨیا جاندا اے۔ 

## اجزاء
بیسݨ اک کپ، لوݨ اک چاہ دا چمچ، اجوائݨ اک چوتھائی چاہ دا چمچ، قصوری میتھی ادھا چاہ دا چمچ، ہݪدی پاوڈر ادھا چاہ دا چمچ، ثابت دھݨیا اک ٹیبل سپون، انار داݨا اک ٹیبل سپون، آنڈا اک عدد، قیما اک کپ، میدا دو کپ، آٹا دو کپ، ککنگ آئل چار ٹیبل سپون، لال مرچ کٹی ہوئی حسب منشا، زیرا حسب منشا، تݪ حسب ضرورت، فوڈ کلر حسب ضرورت۔

## ترکیب
میدے تے آٹے وچ نمک پا کے نیم گرم پاݨی ناݪ سخت گُنھ لئو تے فیر ایہنو‏ں پلاسٹک دے اک لفافے وچ لپیٹ کے ادھے گھینٹھے لئی رکھ دیو۔ اس‏ے دوران بیسݨ وچ ہݪدی، لال مِرچاں، قصوری میتھی، دھݨیا، نمک، انار داݨا، اجوائݨ تے ہور مسالے پا کے آنڈے رݪا کے بیسݨ دا آمیزا بݨا لئو، جے زیرا، اجویݨ تے ثابت دھݨیا توے اُتے ہلکا جیہا فرائی کرلیا جاوے تاں زیادہ بہتر اے۔ ایہدے وچ قیما وی استعمال کیتا جاسکدا اے پ‏ر قیما بہت باریک ہوݨا چاہیدا اے تاکہ اوہ کچا نہ رہے۔

آمیزا تیار کرن توں بعد گُنھے ہوئے آٹے نوں بغیر خشکے دے باریک روٹیاں دی شکل وچ بیل لئو، بیلݨ دی جگہ اُتے ہلکا جیا آئل لاؤ تاکہ روٹی پھٹ نہ جاوے۔

ایہناں روٹیاں نوں بیلݨ توں بعد ایہناں اُتے بیسݨ دا آمیزا لاؤ تے اک وڈے فرائی پین یا کڑاہی وچ چنگی طرحاں تَݪ لئو۔ تیل یا کُکنگ آئل درمیانی آنچ اُتے قدرے گرم رکھو۔ 

کتلمے تیار ہوجاݨ مگروں اک ڈش وچ کڈھ کے کیچپ، دہیں، رائتا یا چٹݨی ناݪ کھایا جاسکدا اے۔

## ہور دیکھو
* مکی دی روٹی
* روٹی
* نان
* کلچا

گٹھ:پنجابی کھاݨے
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:کھاݨ پیݨ
سکھتھائی ٹریمیٹ گولڈن بدھ مندر

**سکھتھائی ٹرائیمیٹ گولڈن بدھ مندر** تھائیلینڈ دا راجگڑھ بینکاک وچ واقع اے۔ اس وچ قائم مہاتما بدھ دا سدھّ سونے دا بتّ عالمی وچ سبھ توں وڈا بتّ منیا جاندا اے۔ 
ایہہ مندر وچ قائم بتّ خالص سونے نال تراشیا 5.5 ٹن بھارا اے۔ ایہہ بتّ زمین توں سرے تک 15 پھٹّ 9 انچ لمبا اے اتے بتّ دی گولائی 12 پھٹّ 5 انچ اے۔
## گیلری

Buddah 2IMG 7906.jpg|upright|thumb|گولڈن بدھ مندر دی مورتی 
Side view of buddha statue.jpg|thumb|مورتی
Golden buddha.jpg|thumb|گولڈن مورتی

## حوالے

گٹھ:مذہبی ادارے
گٹھ:بدھ دھرم
گٹھ:تھائیلینڈ
علیزہ ایاز

**علیزہ ایاز** اکّ قومانتری آب و ہوا کارکن اے،  اتے اقوام متحدہ دی اعزازی سفیر اے۔  اسنے یونیورسٹی کالج لندن وکھے یونائیٹڈ کنگڈم یوتھ آؤٹسٹینڈنگ کمٹمینٹ ٹو سسٹینیبلٹی اوارڈ  سانجھے طور 'تے  جتیا، اتے اقوام متحدہ، لنڈن قومانتری ماڈل اقوام متحدہ، اتے یوکے پارلیمانی پروگراماںں وچ بھاشن دتے ہن۔    اوہ نیشنل یوتھ کونسل پاکستان دی ممبر اے۔   اوہ یونیورسٹی کالج لنڈن وکھے  کلائیمیٹ ایکشن سوسائٹی قائم کرن لئی جانی جاندی اے۔  اس سوسائٹی نے یوکے-ویاپی نوجواناں نوں آب و ہوا تبدیلی خلاف کاروائی کرن لئی پریرن وچ مدد کیتی۔ ایہناں سرگرمیاں صدقہ یوکے دی پارلیمینٹ نوں  آب و ہوا ایمرجینسی اعلان کرنی پئی ۔    اکتوبر ۲۰۲۰ وچ اسنوں سسٹینیبل ڈویلپمینٹ گول ۱۳ لئی اقوام متحدہ دی یوا سفیر نامزد کیتا گیا سی۔ اوہ ملالہ یوسفزئی توں بعد ایہہ اعزاز حاصل کرن والی دوجی پاکستانی طالب علم سی۔     

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
ایاز دا جم متحدہ عرب امارات دے شہر  دبئی وچ ہویا سی، اتے اسنے اپنی زیادہ تر زندگی مدھ مشرق وچ بتائی اے۔  لنڈن جان توں پہلاں، اس نے کراچی گرامر سکول   اتے دبئی بریٹیش سکول وچ پڑھائی کیتی۔

اسنے اپنی بیچلر ڈگری   یونیورسٹی کالج لندن توں کیتی اتے اس توں بعد چھوت والی بیماریاں متعلق مہانماری سائنس وچ ایمئیسسی کیتی۔ 

## کیریئر
طالب علم ہندیاں، ایاز نے ۲۰۱۸ وچ یونیورسٹی کالج لندن وکھے کلائیمیٹ ایکشن سوسائٹی دا قیام کیتا   ایاز لنڈن-بیسڈ کانفرنساں، ورکشاپاں، مہماں اتے سالانہ "سسٹینیبلٹی سمپوزیئم"  دی اکّ لڑی دی مکھی اے جو یو.کے. دے مکمل نوجواناں نوں آب و ہوا اپرالیاں  لئی پریرن واسطے یو.کے. وچ منعقد کیتی جاندی اے۔ 

## نجی جیون
ایاز لنڈن، انگلینڈ  وچ دوستاں اتے پروار نال رہندی اے پر اکثر سفر کردی رہندی اے۔  اوہ اپنی کامیابی اتے انسپائریشن لئی اپنے ماں پیؤ محمد ایاز اتے ڈاکٹر: رانا نجمی نوں سہرا دیندی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
سوسافون

**سوسافون** (Sousaphone) ٹوبا ٹبر وچ پتݪ دا اک وڈا ساز ا‏‏ے۔ 1893 دے آس پاس جے ڈبلیو پیپر نے امریک‏‏ی بینڈ لیڈر جان فلپ سوسا (جیہدے نام اُتے اس باجے دا نام رکھیا گیا سی) د‏‏ی ہدایت اُتے تخلیق کيتا سی، ایہنوں کنسرٹ ٹوبا دے مقابلے وچ کھڑے ہوݨ یا مارچ کردے وقت بجاؤݨ وچ آسانی تے ناݪ ناݪ ساز دی آواز نوں بینڈ دے سُراں دے اُپر لجاݨ لئی ڈیزائن کیتا گیا سی۔ ٹوبا ونگوں آواز بُلھاں دے اُپروں گزرن ناݪ پیدا ہُندی اے، جس وجہ توں اوہ کمپن یا اک وڈے کپ واݪے ماؤتھ پیس وچ "buzz" کردے نیں۔
ٹوبا دے برعکس، ایہ باجا موسیقار دے جِسم دے دواݪے فٹ ہوݨ لئی اک دائرے وچ مُڑیا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈی، پعھڑکدی ہوئی گھنٹی اُتے ختم ہُندا اے جو اگے نوں اشارا کردی اے، آواز نو‏‏ں پلیئر دے اگے پیش کردی ا‏‏ے۔ لجاݨ وچ آسانی تے آواز د‏‏ی سمت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ مارچنگ بینڈ دے ناݪ ناݪ موسیقی د‏‏ی ہور وکھ وکھ انواع وچ وسیع پیمانے اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ سوسافون اصل وچ پتݪ تو‏ں بݨدے نیں۔ 20ويں صدی دے وسط تو‏ں شروع ہوݨ واݪے کچھ سوسافون ہلکے مواد جداں فائبر براس تے پلاسٹک تو‏ں وی بݨے نيں۔

## ہور دیکھو
* کورڈوفون
* بھونپو
* ٹرمپٹ

## حوالے

گٹھ:باجے
گٹھ:ساز
گٹھ:موسیقی
گٹھ:آلات
لواش

**لواش** (آرمینیائی: лаваш؛ آذربائیجانی تے ترکی: lavaş) اک پتلی چپٹی روٹی اے جو عام طور تے خمیری ہُندی اے، روایتی طور تے تندور یا سج وچ پکائی جاندی اے، جنوبی قفقاز، مغربی ایشیا تے بحیرہ کیسپین دے آس پاس دے علاقیاں دے کھاݨیاں وچ عام اے۔ لواش آرمینیا، آذربائیجان، ایران تے ترکی وچ روٹی دی اک اہم قِسم اے۔ روایتی نسخے نوں تندور دی بجائے گرڈل یا کڑاہی دا استعمال کرکے جدید باورچی خانے وچ پکایا جاسکدا اے۔

لواش اک آرمینیائی لفظ اے تے اس روٹی دا ماخذ وی آرمینیا ناݪ تعلق رکھدا اے۔ آرمینیا نے یونیسکو وچ اپݨے ملک دے ثقافتی ورثے دے طور تے لواش دا اندراج کروایا سی تے ایران نے مشترکہ ورثے لئی درخواست دتی سی۔

لواش د‏‏ی روٹی ایران دے بیشتر حصےآں وچ لواش، لیواش تے لابش دے ناں تو‏ں مشہور اے تے پکائی جاندی اے، جو قدیم ایرانیاں د‏‏یاں روايتی روٹیاں وِچو‏ں اک اے تے آرمینیا ایرانی ثقافت دے اوہناں بااثر علاقےآں وچو‏ں اک رہیا اے جیہناں نے لواش کھاݨا پکاؤݨ د‏‏ی روایت نو‏‏ں مستعار لیا ا‏‏ے۔ ایران تو‏ں تحریری معلومات دے ذرائع دے مطابق ایران وچ ایہد‏ی مقبولیئت تے عام شہرت نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 800 سال گزر چکے نيں۔

## ہور دیکھو
* روٹی
* نان
* کتلما
* کلچا

گٹھ:روٹیاں
گٹھ:پکوان
گٹھ:کھاݨ پیݨ
باقرخانی

**باقرخانی**، اک موٹی، مسالے دار ڈبل روٹی اے جو مغلائی کھاݨےآں دا حصہ ا‏‏ے۔ باقرخانی مسلماناں دے مذہبی تہواراں اُتے تیار کيتی جاندی اے۔

باقرخانی ساخت وچ سخت پرت دے ناݪ تقریبن بسکٹ ورگی ہُندی اے۔ اہ‏م اجزاء آٹا، سوجی، چینی، زعفران وچ پعیتے ہوئے گڑ، نگیلا دے بیج، نمک تے گھے نيں۔

## اجزاء
#میدا _____ 3 کپ
#سوجی _____ 1 کپ
#دیسی گھے _____ 2 کھاݨے دے چمچ
#ددھ _____ 3 کھاݨے دے چمچ
#چینی_____ 4 کھاݨے دے چمچ
#ہری الائچی پاؤڈر_____ ادھا چاہ دا چمچ
#نمک _____ 1 چاہ دا چمچ
#پاݨی _____ گُنھݨ لئی

## ترکیب
اک وڈے پیالے وچ میدا، سوجی، گھیو، ددھ، چینی، ہری الائچی پاؤڈر تے نمک پا کے چنگی طرحاں مِکس کرو۔
فیر آہستا آہستا پاݨی شامل کرکے نرم ڈو گُنھ لئو۔
ڈو نوں گِلے کپڑے ناݪ ڈھاک کے ادھے گھنٹے لئی چھڈ دیو۔
ڈو نوں اَٹھ برابر حصیاں وچ تقسیم کرلئو تے پیڑے بݨا لئو۔
فیر اَٹھ انچ ڈایا میٹر وچ رول کرو۔
اوون وچ باراں منٹ لئی بیک کرو یا کرسپی تے براؤن ہوݨ تک بیک کرو۔

## تیاری
باقرخانی آٹا، گھے، بعض صورتاں وچ الائچی، چینی تے نمک نو‏‏ں پاݨی دے ناݪ مݪا ک‏ے تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس توں بعد آٹا چپٹا کیتا جاندا ا‏‏ے۔ روٹی نو‏‏ں آٹے د‏‏ی اک چادر نو‏‏ں بار بار کھچ کے گھے، گڑ، زعفران دے پاݨی یا نگیلا دے بیجاں دے ناݪ تندور یا توے اُتے پکاؤݨ تو‏ں پہلاں تیار کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## منسوب کہاݨی
اک افسانا باقرخانی دے نام نوں مرشد قلی خان ثانی دے داماد مرزا آغا باقر ناݪ منسوب کردا ا‏‏ے۔ روایات دے مطابق، بنگال دے نواب سراج الدولہ دے ماتحت چٹاگانگ وچ مقیم اک جرنیل باقر، آرام باغ د‏‏ی خانی بیگم نامی اک رقاصہ ناݪ پیار کردا سی، جیہنو‏ں شہر دے کوتوال تے اک وزیر دے پُتر زینول خان نے وی دیکھیا سی۔ زینول نے اوہنو‏ں ٹھکراؤݨ اُتے خانی اُتے حملہ کرن د‏‏ی کوشش کيتی تے باقر نے مداخلت کردے ہوئے زینول نو‏‏ں تلوار د‏‏ی لڑائی وچ شکست دتی۔ زینول دے دو ساتھ‏یاں نے جا ک‏ے اوہدے والد وزیر نوں جھوٹھ بولیا کہ باقر نے زینول نو‏‏ں ہلاک کردتا ا‏‏ے۔ غصے وچ وزیر نے اوہناں نو‏ں حکم دتا کہ باقر نو‏‏ں پنجرے وچ شیر دے ناݪ قید کردتا جاوے، باقر نے شیر نو‏‏ں مار دِتا تے اس‏ے وقت زینول د‏‏ی موت دا دعوا جھوٹھا نِکݪیا۔ وزیر جہاندار خان تے اوہدے پُتر زینول نے فیر خانی نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا تے جنوبی بنگال د‏‏ی طرف روانہ ہو گئے۔ خانی نو‏‏ں بچاؤݨ لئی باقر اوتھے پہنچیا تے لڑائی چلدی رہی۔ تلواراں دے اک ہور چعھگڑے وچ جہاندار نے غلطی ناݪ زینول نو‏‏ں قتل کر دتا، جد زینول نے نادانستہ طور تے خانی نو‏‏ں قتل کر دتا۔ خانی نو‏‏ں بعد وچ بکلا-چندردویپ (پتواکھلی-باریسال) وچ دفن کيتا گیا۔ باقر نے خانی د‏ی قبر اُتے اک مقبرہ بݨایا تے بکلا-چندر دیپ دا ناں اوہناں دے ناں اُتے بدل ک‏ے باقر گنج رکھیا گیا۔ باقر پہلے تو‏ں ای اس علاقے تو‏ں واقف سی کیونکہ اوہ باریسال دے سلیم آباد تے امیدپور پرگنا وچ جاگیردار سی۔ باقر خان تے خانی بیگم د‏‏ی المناک محبت د‏‏ی کہاݨی نے نانبائیاں نو‏‏ں اپنی پسندیدہ روٹی دا ناں باقرخانی رکھݨ د‏‏ی ترغیب دتی۔ ڈھاکا د‏‏ی پہلی باقرخانی د‏‏ی دکان لال باغ قلعہ دے نیڑے ای کھلی تے شہر دے بہت سارے باقرخانی بیچݨ واݪے سلہٹ ڈویژن نال تعلق رکھدے نيں۔
بنگال صوبا، خاص طور تے مغل ڈھاکا، برصغیر دے سارے حصیاں تے مشرق وسطا تے آرمینیا تک دے تاجراں دا مرکز سی۔ تجارتی سفر دے ذریعے باقرخانی بنگال توں باہر بیہار، لکھنئو تے حیدرآباد ورگے علاقیاں وچ مقبول ہوئی۔

## ہور دیکھو
* شیرمال
* بسکٹ
* نان خطائی

## حوالے

گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:مٹھیائیاں
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان
گٹھ:بنگالی پکوان
گٹھ:پکوان
ریڈ لائن (واشنگٹن میٹرو)

**ریڈ لائن ** 
واشنگٹن میٹرو عاجلانہ آوا جائی نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جو مونٹگمری کاؤنٹی، میری لینڈ، تے واشنگٹن، ڈی سی وچ 27 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ریاست ہائے متحدہ وچ ایہ واشنگٹن دے مرکز وچ اک بنیادی لائن اے تے سسٹم د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے مصروف ترین لائن ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* واشنگٹن میٹرو

## حوالے

گٹھ:1976ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:ریڈ لائن (واشنگٹن میٹرو)
نیکیتا شرما

**نکتا شرما** (انگریزی: **Nikita Sharma**) اکّ بھارتی اداکارہ اے، جو مکھّ تور 'تے ہندی ٹیلیوزن وچ کمّ کردی اے۔ اسنے 2013 وچ تانی دے کردار وچ *وی د سیریئل* نال آپنی اداکاری دی شروآت کیتی۔ اسنے *دو دل ایک جان* وچ انترا کول، *[[سوراگنی|سوراگنی وچ کوتا رائے - جوڑیں رشتیاں دے سر]]* اتے *مہاکالی - انت ہی شروع اے* وچ لکشمی دے کردار نال پچھان حاصل کیتی۔

اسدے ہور اہم کمّ وچ ارچنا کپور نوں *طاقت - وجود کے اہساس کی وچ* اتے *پھر لوٹ آئی ناگن* وچ نندنی/شوانی دا کردار نبھاؤنا شامل اے۔

## شروع دا جیون
شرما دا جم اتے پالن پوشن نویں دلی وچ ہویا سی۔ اسنے آپنی گریجوئیشن دلی یونیورسٹی توں پوری کیتی۔

## نجی جیون
شرما نے 14 نومبر 2021 نوں اتراکھنڈ دے اکّ شو مندر وچ پروڈیؤسر روہندیپ سنگھ نال ویاہ کیتا۔

شرما نے 2017 وچ *کھٹمل ئے اشک. . بیوی کے نخرے* وچ ہمانشو سونی دے نال غوری شوم کمار دے کردار نبھائی۔ اسنے 2017 توں 2018 تک *مہاکالی - انت ہی شروع اے* وچ کانن ملہوترا دے الٹ لکشمی دی کردار نبھایا۔

2019 وچ، اہ رانی راجراجیشوری دے کردار وچ *منموہنی* وچ دکھائی دتی اتے پھر ووئن دسینا دے نال *طاقت - وجود کے اہساس کی* وچ ارچنا کپور دے کردار نبھائی۔

2019 توں 2020 تک اسنے *پھر لاؤت آئی ناگن* وچ جتن بھاردواج دے نال نندنی (ناگن) اتے شوانی دے دوہرے کردار نبھائے۔ اسنے پھر 2020 وچ *اکبر کا بال بیربل* وچ اکّ اچھادھاری ناگن دا کردار نبھایا۔

### سنگیت ویڈیؤز

## ہوالے

گٹھ:بھارتی ٹیلیوزن اداکاراواں
گٹھ:21ویں سدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندا لوک
پنجاب گھرانا

**پنجاب گھرانا** (انگریزی: Punjab gharana) (ہندی: पंजाब घराना) (پنجابی(گرمکھی): ਪੰਜਾਬ ਘਰਾਨਾ) اک سنگیت گھرانا اے جیہنوں پنجابی گھرانا وی کہیا جاندا اے، طبلہ بجاؤݨ دا اک انداز تے تکنیک اے، جس د‏‏ی ابتداء پنجاب دے علاقے وچ ہوئی سی، ہُݨ ایہ گھرانا دو مُلکاں، پاکستان تے بھارت دے درمیان تقسیم ہو گیا ا‏‏ے۔ پنجاب گھرانا طبلے دے چھے اہ‏م اندازاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے، ہور دہلی، اجرادا، بنارس، لکھنئو تے فرخ آباد نيں۔ پنجاب گھرانے دا مخزن پکھاواج تو‏ں بہت ودھ متاثر ا‏‏ے۔

## پیڑھی

## ہور دیکھو
*پٹیالا گھرانا

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ کلاسیکی موسیقی
گٹھ:برصغیر دے سنگیت گھرانے
گٹھ:سنگیت
گٹھ:سنگیت گھرانے
جنگلا دیش

**جنگلا دیش** جیہنو‏ں جنگلو وی کہیا جاندا اے، راجستھان دے شمال مغرب وچ اک تریخی خطہ سی۔ اس وچ موجودہ ضلعے ضلع بیکانیر، ضلع چورو، ضلع ہنومان گڑھ تے ضلع سری گنگا نگر شام‏ل سن۔ ایہ جنوب وچ مارواڑ تے جیسلمیر دے علاقےآں توں،‏ مشرق وچ اجمیر دے علاقے تو‏ں گِھریا ہویا سی۔

## تریخ
راجستھان دے شمال مغرب دا علاقہ قدیم زمانے وچ جنگلا دیش دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا سی۔ ایتھے جٹ قبیلے آباد نیں جیہناں اُتے اوہناں دے اپݨے سرداراں د‏‏ی حکومت سی تے بوہت‏ے اوہناں دے اپݨے روايتی قانون دے تحت حکومت کردے سن۔

### راؤ بیکا دا قبضہ
راؤ بیکا نے جٹ قبیلیاں دے اندرونی خلفشار دا فائدہ چکدے ہوئے "جنگلادیش" وچ اپݨا علاقہ قائم کرلیا۔

راؤ بیکا نوابی ریاست ریاست بیکانیر تے بیکانیر شہر دا بانی سی۔ اوہ راجپوت نسل د‏‏ی اک شاخ راٹھور تو‏ں سی۔ اوہ نوابی ریاست تے موجودہ جودھ پور دے بانی تے حاکم راؤ جودھا دا پُتر سی۔
1465ء وچ اپݨے والد ناݪ کچھ تنازع ہو گیا تے والد نے کچھ سخت کلمات کہہ دتے جس تو‏ں خفا ہو ک‏ے راؤ بیکا نے میواڑ نو‏‏ں خیرباد کہیا تے اپݨا شہر تے اپݨی حکومت بݨاؤݨ دا منصوبہ بنایا تاکہ باپ د‏‏ی وراثت دا احسان نہ لیا جاوے۔ راؤ جودھا نے اپݨے پُت دے عزم تے حوصلے د‏‏ی داد دِتی تے تعاون دا یقین دلایا جیہدے بدلے وچ راؤ بیکا نے باپ نو‏‏ں یقین دلایا تے وعدہ کیتا کہ اوہ کدی میواڑ لئی خطرہ نئيں بݨو گا۔ باپ نے اوہنو‏ں خاندان د‏‏ی کچھ شاہی لوازمات ناݪ نوازیا جیہناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نويں ریاست دے قیام دا جواز پیدا ہو جاوے۔ بیکا دے ناݪ اوہدے چچا راوت کندھال نے وی مارواڑ نو‏‏ں ترک کیتا تاکہ اک نويں حکومت بساؤݨ وچ بیکا د‏‏ی مدد کرے۔ کندھال نے بیکا نو‏‏ں راٹھور جنگجواں د‏‏ا اک گروہ دتا جس وچ 500 فوجی تے 100 سوار سن۔
میواڑ تو‏ں جنگلا دیش وَل دوران سفر اوہ دیش نوک اُتے رکیا تے اوتھ‏ے اک کرنی ماتا ناݪ مَݪیا۔ کرنانی ماتا نے اوہنو‏ں آشیرواد دتی تے اوہدے حق وچ پیش گوئی کیتی کہ اوہنو‏ں ضرور کامیابی مݪو گی۔ کرنی ماتا دے آشیرواد تے تعاون توں بعد بیکا دا حوصلہ ودھ گیا تے اس نے جٹ نسل دے راجا رجواڑون ناݪ لڑائی شروع کیتی تے جنگلا دیش علاقے تو‏ں سبھ نو‏‏ں کڈھ دتا۔ اس نے اوتھ‏ے 1485ء وچ اک چھوٹا قلعہ تعمیر کیتا جس نو‏ں رتی گھاٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رتی گھاٹی موجودہ بیکانیر دے اک باہرلے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

1488ء وچ اوہنے آپ شہر د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ علاقے وچ نويں اُبھردی ہوئی طاقت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے آس پاس دے بھٹی نواباں وچ کھلبلی شروع ہوگئی۔ اس موقعے اُتے کرنی ماتا نے راؤ بیکا دے ہتھ مضبوط کرنا شروع کيتے تے اک اہ‏م بھٹی راؤ شیکھا جوکہ پوگل دا اک طاقت ور بھٹی سی، اوہدے ناݪ راؤ بیکا د‏‏ی دوستی کرادتی۔ راؤ شیکھا د‏‏ی بیٹی د‏‏ا ویاہ کرنی ماتا دے کہݨ اُتے راؤ بیکا ناݪ کر دتا گیا تے اس طرحاں راؤ بیکا نو‏‏ں راؤ شیکھا دا تعاون حاصل ہو گیا۔ راؤ بیکا نے جٹاں دے علاقے جنگلا دیش وچ ریاست بیکانیر قائم کرلئی۔ 

جنگلا دیش دا تریخی علاقہ ہُݨ راجستھان دے شمال مغرب وچ واقع اے۔ ایتھے جٹاں دیاں مشہور گوتاں وچ ویہݨیواݪ، گودارا، پونیا، سرن، کسوا، سوہوا وغیرا شامل نیں۔ اوہناں نے چھاؤݨیاں بݨائیاں تے ہر چھاؤݨی دا نام گوت اُتے سی تے اوہناں نوں ضلعیاں وچ ونڈیا گیا سی۔ ایہ لوک چراگاہی زندگی گزاردے سن، ایہناں کوݪ ڈنگر پسو سن۔ 

## ہور دیکھو
* ریاست بیکانیر
* بیکانیر
* راجستھان دی تریخ

## حوالے

گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:راجستھان دی تریخ
گٹھ:جٹ
ٹکا

**ٹکا** جیہنو‏ں ٹانکا یا ٹانگکا وی کہیا جاندا اے، ایشیا د‏‏یاں تریخی کرنسیاں وچو‏ں اک اے، خاص طور تے برصغیر پاک و ہند تے تبت وچ۔ ایہنو‏ں 14ويں صدی وچ متعارف کرایا گیا تے ایہ شاہراہ ریشم د‏‏ی کرنسی بݨ گئی۔ ایہد‏ی تریخ قرون وسطی د‏‏ی اسلامی تریخ تے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی ثقافت ناݪ جڑی ہوئی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* بنگلا دیشی ٹکا
* تبتی ٹکا

## حوالے

گٹھ:کرنسی
چندن یاترا

**چندنا سفر** جسنوں گندھلیپن یاترا وی کیہا جاندا اے  پوری، بھارت دے جگن ناتھ مندر وچ منایا جان والا سبھ توں لمبا تہوار اے۔ چندن سفر دا مطلب سنسکرت وچ چندن سفر، جو کہ ۴۲ دناں تک جاری رہندی اے، نوں دو حصیاں وچ دیکھیا جاندا اے: بہارا چندنا اتے بھیتر چندنا۔
alt=|thumb|جگن ناتھ دی چندنا بیشا

## بہارا چندنا
thumb|نریندر تیرتھ وچ دیوتیاں دی سجائی بیڑی
بہارا چندن اکشے ترتیا توں شروع ہندا اے اتے ۲۱ دناں تک جاری رہندا اے۔ سالانہ رتھ یاترا میلہ لئی رتھاں دا اساری اکشے ترتیا توں شروع ہندا اے۔

پہلے ۲۱ دناں 'تے جگن ناتھ مندر دے مکھ دیوی-دیوتیاں دیاں نمائندہ مورتیاں دے نال-نال پنچ پانڈو وجوں جانے جاندے پنج شولنگاں نوں سنگھدوارے جاں پوری دے جگن ناتھ مندر دے شیر گیٹ توں نرندر تیرتھ سروور تک جلوس وچ لجایا جاندا اے۔ مدنموہنا، بھودیوی، شریدیوی اتے رامکرشن دیوتے ۲۱ دناں دی اس یاترا وچ حصہ لیندے ہن۔ دیوی-دیوتیاں نوں نریندر ترتھا دے دوآلے سیر-سپاٹے 'تے دو چاپاں (کشتیاں)، یعنی نندہ اتے بھدر 'تے لجایا جاندا اے۔ وکھ-وکھ رسماں توں بعد دیوتیاں نوں جگن ناتھ مندر دے نیڑے واقع نریندرا تلإ وچ لجایا جاندا اے اتے اوہناں نوں سروور دے اکّ شام دے کروز لئی شاندار سجائیاں کشتیاں 'تے رکھیا جاندا اے۔

## بھیتر چندنا
پچھلے ۲۱ دناں وچ مندر دے اندر ہی ہوئیاں رسماں شامل ہن۔ روزانہ سمندری سفر دی بجائے، اتھے چار موقعیاں، اماوسیا، پورنماشی دی رات، ششتی اتے چمکیلے قلعے والی رات دی اکادشی ' تے کھیڈن والی سواری ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
کھرچی پوجا

**خرچی پوجا** تریپورا، بھارت دا اکّ ہندو تہوار اے۔ جولائی جاں اگست وچ اگرتلا وچ کیتا گیا، اس تہوار وچ ترپری لوکاں دے شاہی خاندان دے دیوتا بناؤن والے چوداں دیوتیاں دی پوجا شامل ہندی اے۔ خرچی پوجا ترپرا دے سبھ توں مشہور تیوہاراں وچوں اکّ اے۔ ایہہ اکّ ہفتہ-لمبی شاہی پوجا اے جو جولائی دے مہینے وچ نویں چند دے اٹھویں دن آؤندی اے اتے ہزاراں لوکاں نوں آکرشت کردی اے۔ ایہہ تہوار اگرتلا (پران اگرتلا) وکھے چوداں دیوتیاں دے مندر پرسر وچ منایا جاندا اے۔ اس پوجا نال کئی کہانیاں جڑیاں ہوئیاں ہن۔ جشن اکّ ہفتے تک ودھدے ہن اتے مندر دے احاطے وچ منعقد کیتے جاندے ہن جس وچ ہزاراں لوک شامل ہندے ہن۔

“خرچی” شبد “کھیا” توں بنیا اے جسدا مطلب اے “دھرتی”۔ خرچی پوجا مول روپ وچ دھرتی دی پوجا کرن لئی کیتی جاندی اے۔ ساریاں رسماں آدواسی مول دیاں ہن، جس وچ چوداں دیوتیاں اتے ماں دھرتی دی پوجا شامل اے۔ ایہہ پوجا پاپاں نوں دھون اتے ماں دھرتی ماں دے ماہواری دے بعد دے پڑاء نوں صاف کرن لئی کیتی جاندی اے۔ اس طرحاں لگاتار ستّ دن پوجا کیتی جاندی اے۔ پوجا والے دن، چوداں دیوتیاں نوں "چنتائی" دے میمبراں ولوں " سیدرا " ندی وچ لجایا جاندا اے۔ دیوتیاں نوں پوتر پانی وچ اشنان کیتا جاندا اے اتے واپس مندر وچ لیاندا جاندا اے۔ اوہناں نوں پوجا کرکے، پھلاں اتے سروپیاں دی بھیٹا کرکے دوبارہ مندر وچ رکھیا جاندا اے۔ پشو بلی وی اس تہوار دا اکّ اہم حصہ اے اتے اس وچ بکریاں اتے کبوتراں دی بلی وی شامل اے۔ لوک بھگوان نوں مٹھیائیاں اتے بلی دا ماس چڑھاؤندے ہن۔ قبائلی اتے غیر-قبائلی لوک اس دا حصہ بن کے تہوار نوں اکّ تہوار دے موڈ وچ مناؤندے ہن۔ اس ویلے دوران اکّ وڈا میلہ اتے تہذیبی پروگراماں دے نال-نال ہور بہت ساریاں آکرشناں دا انعقاد کیتا جاندا اے۔

"اما پیچی" دے ۱۵ دناں بعد خرچی پوجا کیتی جاندی اے۔ ترپری کہانیاں دے مطابق، "اما پیچی" ماں دیوی، جاں دھرتی ماں دی ماہواری اے، اتے اس ویلے دوران کتے وی مٹی نہ تاں حل کیتی جاندی اے اتے نہ ہی پٹی جاندی اے۔ ترپری لوکاں وچ ماہواری نوں  منیا جاندا اے اتے عورتاں ولوں سارے اہم کم ورجت ہن۔ اس لئی "اما پیچی" دوران دھرتی ماں دی ماہواری توں بعد دھرتی نوں اشدھ منیا جاندا اے۔ خرچی پوجا دھرتی ماں دی ماہواری توں بعد دی اشدھتا نوں دھون لئی کیتی جاندی اے۔

خرچی پوجا لگاتار ستّ دن چلدی اے۔ ایہہ تہوار پرانے اگرتلا وکھے چوداں دیوتیاں دے مندر وچ منایا جاندا اے۔ پوجا دے دن، چوداں دیوی-دیوتیاں نوں جاپ میمبراں ولوں لجایا جاندا اے اتے سیدرا ندی 'تے لجایا جاندا اے، پوتر پانی وچ اشنان کیتا جاندا اے، اتے پھر مندر وچ واپس آ جاندا اے۔ پھر دیوی-دیوتیاں نوں وکھ-وکھ پھلاں نال سجایا جاندا اے اتے ہریک دیوتے دے متھے 'تے سندور لگایا جاندا اے۔

ہر روز وڈی گنتی وچ لوک تہوار وچ شامل ہندے ہن اتے ترپری اتے غیر-ترپری دوویں حصہ لیندے ہن۔ لوک وکھ-وکھ قسماں دے پرسادے دی پیش کش کردے ہن، جویں کہ بکری، مجھّ، مٹھیائی آدی۔ . ہر شام وکھ-وکھ تہذیبی پروگرام پیش کیتے جاندے ہن اتے اس موقعے 'تے اکّ وڈا میلہ لگایا جاندا اے۔ لوک اپنی بھلائی دے نال-نال سماج اتے راج دی بھلائی نوں وی دیکھدے ہن۔ آخری خرچہ پوجا ۱۰ جولائی ۲۰۱۹ نوں ہوئی سی۔

## حوالے


گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
لولارک ساستھی

thumb|تلسی گھاٹ دے نیڑے لولارک کنڈ
**لولارک شستی** اکّ تہوار اے جو بھارت دے وارانسی وچ تلسی گھاٹ دے نیڑے منایا جاندا اے۔ ایہہ مونسون سیزن دوران، بھادرپد مہینے دے چمک دار؉   ادھ دے چھویں دن (عام طور 'تے ستمبر وچ) پیندا اے۔

## پالنا
سورج، سورج دیوتا نوں وقف، وارانسی لولارک کنڈ (اکّ پوتر پانی سریر ) دے پرانے سٹیپویل تلاب وچ ہزاراں عورت عقیدت منداں ولوں لئے گئے پوتر ڈبکی دا گواہ بنیگا اتے لولارک دے تہوار نوں چنھت کریگا۔ وارانسی اتے اس دے نیڑلے پنڈاں دے جوڑے مذہبی ریتی رواج کرنگے اتے بھگوان لولارک آدتیا نوں دعا کرنگے کہ اوہناں نوں بچے دی بخشش ہووے۔ لولارک کنڈ وچ پوتر اشنان کرن توں بعد عقیدت مند کنڈ وچ اپنے کپڑے اتے اکّ پھل جاں سبزی (جس توں بعد اوہ پرہیز کرن دا پرن کردے ہن) چھڈنگے۔ بہت سارے مرد بچے/وارث جاں اولاد دی امید نال اجیہا کردے ہن۔ جویں کہ ہزاراں لوک سورج چڑھن ویلے لولارک کنڈ دے پوتر پانی وچ اشنان کرن آؤندے ہن، کنڈ دے آلے دوآلے اکّ غیرمستقل رنگین بازار مشروم ہندا اے۔ پروار پرانے کنڈ دے آلے-دوآلے کھلھے کیمپ دی اگّ 'تے پریاں پکاؤندے ہن۔ پوڑیاں تن پاسیاں توں ہیٹھاں کنڈ تک جاندیاں ہن۔ چوتھے پاسے، کنڈ چڑھدے سورج (گنگا) دی سمت ول اشارہ کردے ہوئے، اکّ لمی، تیردار کھوہ دا روپ دھار لیندا اے۔ کجھ عقیدت مند تالاب وچ کافی مقدار وچ سونے دے گہنے وی سٹّ دیندے ہن، جسدی کٹائی بعد وچ مہنتاں اتے براہمناں وچ ونڈی جا سکدی اے تاں جو تقریب اتے بعد وچ اسدی صفائی لئی مالی مدد کیتی جا سکے۔

## ایہہ وی ویکھو

* بنارس
* زرخیز دیوتا

## حوالے


گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
میان٘والی ڈویژن

**میان٘والی ڈویژن** (Mianwali Division)، پنجاب پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ میان٘والی شہر ایہدا ہیڈکوارٹر اے۔ 
ایہ ڈویژن پنجاب دے شمال مغربی علاقے وچ واقع اے تے تھل تے کوہستان نمک دے علاقیاں اُتے محیط اے۔ 

## ضِلعے
ڈویژن وچ 3 ضلعے شامل نیں۔
* ضلع بھکھر
* ضلع تلا گنگ
* ضلع میان٘والی

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
گرپرب

گرو نانک سکھاں دے پرتھم گورو سن۔ گرو نانک دیوَ جی دا پرکاش (جم) ۱۵ اپریل، ۱۴۶۹ ای. (ویساکھ سدی ۳, سنوت ۱۵۲۶ وکرمی) وچ تلونڈی رائِ بھوئ نامک تھاں اتے ہویا۔ سودھا دی نظارہٹی ’چ گرو نانک دا پرکاش اتسو کارتک پورنما نوں منایا جاندا اے۔ تلونڈی ہن ننکانہ صاحب دے نام نال جانیا جاندا اے۔ اس دن نوں سکھ دھرم دے انوائی **گرپرب** دے روپ ’چ مناؤندے ہن۔

گٹھ:سکھی
گرو مانیو گرنتھ

"***گورو مانیو گرنتھ***" (گرمکھی: گرو مانیو گرنتھ جاں گرو مانیو گرنتھ *gurū māni'ō gratha*; English: "Granth be Thy Guru") ایہہ ۱۰ویں سکھ گرو، سری گرو گوبند سنگھ (۱۶۶۶-۱۷۰۸) دے اپنے اکال چلانے توں کجھ سماں پہلاں دے تریخی کتھن دا حوالہ دندا اے، جس نال اس دے جانشین وجوں پوتر گرنتھ آدی گرنتھ دی تأئید کیتی گئی سی، جس نال انسانی گروآں دی لڑی ختم ہو گئی سی۔ گرو گرنتھ صاحب دے روپ وچ قائم، ایہہ ہن سکھ دھرم دا مرکزی پوتر گرنتھ اے، اتے سارے سکھاں دا سدیوی جیوتّ گرو اے۔ ایہہ سکھ پوجا دا مرکزی تھاں اے کیونکہ ایہہ دس سکھ گروآں وچ ظاہر ہوئے سرجن ہار دے اکّ پرکاش نوں حاصل کرن لئی کیہا جاندا اے - دس روپاں وچ اکّ روح۔ 

۲۰ اکتوبر ۱۷۰۸ نوں ناندیڑ (موجودہ مہاراشٹر وچ) دی حادثہ، جدوں گرو گوبند سنگھ جی نے آدی گرنتھ نوں سکھ دھرم دے گرو وجوں قائم کیتا، اکّ چشمدید گواہ نربدّ سنگھ ولوں اکّ بھٹّ وحی (بارڈ دی پوتھی) وچ درج کیتا گیا۔  اکتوبر ۲۰۰۸ نوں گرو گرنتھ صاحب دے گرگدی دے تیسویں سال وجوں منایا گیا اتے دنیا بھر دے سکھاں ولوں وڈے جشناں ولوں چنھت کیتا گیا۔  ناندیڑ نے خاص طور 'تے اسے سال تخت سری حضور صاحب وکھے سال بھر دے تقریب دیکھے۔
## حوالے

گٹھ:سکھ مت
ونڈ چھکو

ونڈ چھکو''' اے اک فلسفہ (گرو مانیو گرنتھ، نام جپو، کرت کرو،  ونڈ چھکو، چڑدیکلا، مانس ذات، سنت سپاہی)۔ ونڈ چھکو دا مطلب اے “تیرا کھانے نوں سارے شیئر کرو”۔

گٹھ:سکھ مت
دسوندھ

'''اس شبد دا مطلب اے آمدنی دا 'دسواں حصہ' جو دھرم دے کماں لئی دان وجوں دتا جاوے۔ سکھ مت دے اصولاں دے مطابق ایہہ سکھی آچار دا حصہ اے۔ ایہہ گرو نانک صاحب دے ونڈ چھکو دے کانسپٹ وچ شامل اے۔ ایہہ گرو ارجن صاحب دے دوران لاگوُ کیتا گیا سی اتے بہت سارے سکھ اجے وی اس دن تک اس دا پالن کردے ہن۔ دسوندھ دی خیال گرو نانک دی اس سطر "گھال کھائِ کچھ ہتھہُ دیہہ نانک راہُ پچھانہ سےئِ۔" وچ پئی اے۔

## حوالے

## ایہہ وی ویکھو
* مول منتر

## حوالے

 

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:گربانی
گرو گدی

**گرو گدی** ( پنجابی : گرو گدی)، اختیاری طور 'تے **گرگدی**، **گرگدی**، جاں **گرگدی**، دا مطلب اے "گورو دا آسن"۔ گرگدی نوں اکّ سکھ گرو توں دوجے گرو تک پہنچاؤنا اکّ رسم سی جو نویں گرو نوں گرگدی حاصل کردی سی۔ **گرو-تا-گدی** اکّ اہم سکھ مذہبی تقریب اے جو ہر ۳ نومبر نوں ہندا اے۔ ایہہ تقریب اس ویلے دا اعزاز کردا اے جدوں دسویں اتے آخری سکھ گروآں نے کیہا سی کہ 'اگلا گرو پوتر سکھ گرنتھ' گرو گرنتھ صاحب ہووےگا۔ گرو گوبند سنگھ جی نے اعلان کیتا کہ گرو گرنتھ صاحب اس ویلے توں گرو جاں مارگدرشک طاقت ہون گے۔ ایہہ سندیش ۳ نومبر ۱۷۰۸ نوں بھارت دے مہاراشٹر راج دے ناندیڑ وکھے گرو گوبند سنگھ ولوں دتا گیا سی۔ گرو گوبند سنگھ جی نے خالصے دا قیام کیتا اتے گرو گرنتھ صاحب نوں گرو دا درجہ دتا اتے اس نوں سدیوی گرو وجوں اچا کیتا۔

ایہہ تقریب بھارت وچ دیوالی دے نال شروع ہون والے تہوار/رواج نال منایا جاندا اے۔ اس موقعے دے صدی پروگراماںں نوں گرو-دا-گدی دا ذکر کیتا جا رہا اے اتے مہاراشٹر دے ناندیڑ وچ ۳ نومبر ۲۰۰۸ نوں منایا جا رہا اے۔ ایہہ اوسر ۱۶۹۹ وچ گرو گوبند سنگھ ولوں قائم خالصہ پنتھ دے ۳۰۰ سالاں دے جشناں توں بعد آیا اے۔

## گیلری

تصویر:'Baba Nanak and Nirankara (formless reality, Waheguru, or the Supreme God)', Janamsakhi painting from a Kashmiri manuscript.jpg|بابا نانک ربّ دے دربار وچّ اتے اپنے الٰہی مشن اتے گرگدی بارے ہدایتاں پراپت کردے ہوئے، ۱۹ویں صدی دی شروعات وچّ کشمیر توں جنمساکھی چترکاری
تصویر:Gurdwara Baba Atal fresco 47.jpg|گورو انگد دیوَ جی دا گرگدی سماگم
تصویر:Fresco of the Gurgaddi ceremony of Bhai Lehna, who would become Guru Angad, from Gurdwara Baba Atal, Amritsar.jpg|گورو انگد دیو دے گرگدی سماگم دا اکّ ہور چترن
تصویر:22 Missionaries established by Guru Amardas.jpg|گورو رام داس جی دا گرگدی سماگم
تصویر:Fresco of Baba Buddha crowning the fifth guru.jpg|گورو ارجن دیوَ جی دا گرگدی سماگم
تصویر:Gurgadi ceremony of Guru Gobind Singh.jpg|گورو گوبند سنگھ جی دا گرگدی سماگم


## ایہہ وی ویکھو

* بابا بڈھا
* گرپرب
* گرو مانیو گرنتھ

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
گٹھ:سکھ دھرم دا اتہاس
گٹھ:سکھ تہوار
ہریلا میلہ

**ہریلا میلہ** اکّ میلہ اے جو ہر سال ۱۶ جولائی توں ۲۱ جولائی تک لگدا اے اتے عام طور 'تے بھیمتال، کماؤں دے راملیلا میدان وچ ہندا اے۔ ہریلا میلہ ہریلا دے تریخی کماؤنی تہوار دے آلے دوآلے دے جشناں دی یاد دواؤندا اے۔

## اہمیت
ہریلا دا شبدی مطلب اے "ہرے/پیلے پتے"۔ روائتی طور 'تے اکّ سال وچ دو ہرلے ہندے ہن، اکّ ہندو کیلنڈر دے چیتر مہینے وچ ( گریگوریئن کیلنڈر وچ مارچ/اپریل) اتے اکّ ہندو کیلنڈر (گریگوریئن کیلنڈر وچ جولائی/اگست) دے شراون مہینے وچ۔ موسم دی تبدیلی. حالانکہ ہریلا میلہ اپنے آپ وچ شرون تیوہاراں دے حصے وجوں منعقد کیتا جاندا اے جو بھارت وچ مانسون سیزن دی شروعات نال وی میل کھاندا اے اتے فصلاں دے ودھن دے موسم دا پرتیک اے۔ مقامی لوک-کہانیاں دے مطابق، ایہہ تہوار بھگوان شو اتے دیوی پاروتی دے ویاہ دی یاد دواؤندا اے۔

## ہریلا میلے دا اتہاس
ہریلا میلہ ۱۰۰ توں ودھ سالاں توں لگدا آ رہا اے۔ ممکن اے ایہہ واڈھی دی رتّ دے نیڑے کسان دی منڈی دے وستار وجوں لگنا شروع ہویا ہووے۔ بھارت دی آزادی توں پہلاں، وپاری فصلاں اتے ہور سمان نوں دور-دراڈے توں جہازاں جویں کہ بریلی، رامپور؉  ، آدی وچ ویچن لئی کماؤں دیاں پہاڑیاں تک پہنچاؤندے سن۔ کماؤں دیاں پہاڑیاں توں لوک ایہناں پیداواراں نوں خریدن لئی اکٹھے ہون گے اتے ویلے دے نال ایہہ ہریلا میلہ بن گیا۔ ایہہ میلہ پہلاں شہر دے مرکز وچ لیلاوتی پنت کالج دے نیڑے میدان وچ منعقد کیتا گیا سی پر جگہ نہ ہون کارن اسنوں ۱۹۸۰ وچ راملیلا میدان وچ موجودہ تھاں اتے تبدیل کر دتا گیا سی۔ ۲۰۱۳ توں پہلاں ایہہ میلہ ہریلا کھیل سنسکرتک سٹیج ولوں منعقد اکّ ۲ دناں دا تقریب سی پر ودھدی مشہوری دے کارن نگر نگم ولوں اسنوں اپنے قبضے وچ لے لیا گیا اتے اسنوں ۵ دناں دے تقریب وچ بدل دتا گیا۔

## سیاسی اہمیت
میلے دا روائتی طور 'تے سیاسی پہلو وی اے۔ وکھ-وکھ مقامی سیاسی ادارےآں پارٹی جاگروکتا ودھاؤن دے نال-نال پارٹی میمبراں نوں اپنے کھیتر وچ بھرتی کرن لئی سٹال لگاؤندیاں ہن۔ بھارت دی آزادی توں پہلاں، ایہہ وکھ-وکھ آزادی کارکناں لئی اکّ ملاقات دا موقع سی۔ نرائن دتّ تواڑی ورگے سیاستداناں نے اس میلے وچ منعقد سیاسی پروگراماں وچ شرکت کرکے اپنے کیریئر دی شروعات کیتی۔
## ہورویکھو
*ہریلا
## حوالے

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
ہائکرو ہیڈونگبا

**"ہائکرو ہڈونگبا"** (منیپوری کشتی ریسنگ تہوار) اکّ سماجی-مذہبی تقریب اے جو ہر سال سگولبند بجوئے گووندا لیکائی، انپھال دی کھائی وچ میتیئی کیلنڈر مہینے لنگبن (ستمبر نال میل کھاندا) دے ۱۱ویں دن مذہبی، رواج اتے رچنا دے ہور روایتی یعقین۔

## اتہاس
thumb|260x260px|ہائکرو ہڈونگبا دی پیشکاری دا نظارہ۔
"ہائکرو ہڈونگبا" سماج وچ امن اتے خوش حالی لیاؤن لئی کیتے گئے کئی سماجی-مذہبی رسماں وچوں اکّ اے جو کہ مہاراجہ ارینگبا دے راج دوران ۹۸۴ عیسوی وچ شروع کیتا گیا سی، ویلے دے بیتن نال اتے کئی راجیاں دے راج ولوں، بہت سارے بدلاء ہوئے۔ میٹیس دے مذہبی جیون وچ تھاں مہاراجہ بھاگیچندر دے ویلے اس دی حصول ہوئی سی۔ اس ویلے دوران راجا بھاگیچندر دے چاچا میڈنگو نونگپوک لیریکھومبا (اننتشائی) نے روایت نوں قائم رکھن اتے پرانے اتے نویں وچکار سمایوجن کرن دی پوری کوشش کیتی۔

## ہیئکرو ہڈونگبا اتے ہیانگ تنبا
thumb|363x363px|میلے وچ حصہ لیندیاں ہوئیاں عورتاں
بھاویں کہ دوویں سمان نیچر دے تہوار جاپدے ہن، دوواں وچکار بہت سارے انتر ہن۔ جویں کہ ہیکرو ہڈونگبا نوں مذہبی اتے رعایتی پابندیاں ولوں مقرر دن 'تے ضروری ریتی-رواجاں نال کیتا جاندا اے، ایہہ ضروری طور 'تے دوواں وچکار انتر ول اشارہ کردا اے۔ Heikru Hidongba تن شبداں دا سمیل اے، یعنی Heirku+ Hi+ Tongba شبد نوں پورا کرن لئی Heikru Hidongba। اتے ایہہ بجوئے گووندا دی کھائی توں علاوہ کسے ہور تھاں 'تے نہیں کیتا جاندا اے۔

## حوالے


## سروت

* بجوئے گووندا سیوا کمیٹی، انپھال ولوں شائع ہیکرو ہڈونگبا

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
رِشی پنچمی

**رشی پنچمی** چندر کیلنڈر دے بھادرپد مہینے وچ گنیش چترتھی دے دن توں اگلے دن، پنجواں دن اے۔ ایہہ سپت رشی دی روائتی پوجا اے۔ ستّ رشی - کشیپ، اتری، بھاردواج، وشوامتر، گوتم مہارشی، جمدگنی اتے وششٹ । کیرل دے کجھ حصیاں وچ اس دن نوں وشوکرما پوجا وجوں وی منایا جاندا اے۔

## ریتی رواج
رشی پنچمی 'تے، پوتر ندیاں، تالاباں جاں ہور پانی گروہاں وچ اکّ رسمی اشنان کیتا جاندا اے۔ اس دن بھگوان گنیش، نوگرہِ (نوں سیارہ دیوتے)، سپترشی (ستّ رشی) اتے ارندتی دی پوجا کیتی جاندی اے۔ عورتاں بھگوان نوں پرشاد چڑھاؤندیاں ہن اتے پتیاں دے پیر دھوندیاں ہن۔

## ایہہ وی ویکھو

* گنیش تہوار
* رشی

## حوالے


## باہری لنک

* رشی پنچمی 

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
سپترشی (ہندو دھرم)

ہندو دھرم وچ سپترشی ستّ مہان رشیاں دا گروہی نام اے ایہناں رشیاں دا ذکر ہندو میتھالوجی دے کئی گرنتھاں وچ ہندا اے۔ ایہناں نوں سپترشی تارا منڈل دے نال جوڑیا جاندا اے۔

**سات رشی** یا **سَپتْ رِشی** یا **سپترشی** () قدیم ہندوستان دے انہاں ست رِشیاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں دا ذکر ویداں تے ہندو مت د‏‏ی دوسری کتاباں وچ آیا ا‏‏ے۔ ایہ ست رشی ہندو مذہب وچ مقدس بزرگ تے عظیم دانشوراں د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔

قدیم ہندوستانی فلکیات وچ بنات النعش نو‏‏ں (جو ست ستارےآں اُتے مشتمل اے تے دب اکبر دا اک حصہ اے ) سپت رِشی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں دے ناواں اُتے ہندو مت دے انہاں بزرگاں نو‏‏ں وی سپت رشی کہیا گیا۔

## ناں
### ہندو مت
ویداں وچ جنہاں ست رشیاں دے ناں ملدے نيں اوہ تھلے لکھے نيں:
# **وَشِشٹھ**: مہا بھارت دے عہد وچ راجا دشرتھ دے سرپرست تے اس دے چار لڑکےآں دے معلم کہلاندے نيں۔
# **وِشومِتر**: پہلے راجا سن، فیر اک گائے نو‏‏ں پھڑنے دے معاملے وچ وسشٹھ رشی نال جنگ ہوئی۔ شکست دے بعد بابا دے ہتھو‏ں وچ ہتھ دے دتا تے انہاں د‏‏ی رہنمائی وچ خوب ریاضت کيتی۔ انہاں د‏‏ی ریاضتاں د‏‏ی بہت ساریاں کہانیاں بیان کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
# **کَنْو**: ویدک عہد دے رشی سن ۔ انھاں دے آشرم وچ راجا دشینت د‏‏ی دھی شکنتلا تے بیٹے بھرت د‏‏ی پرورش و پرداخت ہوئی سی۔
# **بھاردواج**: وید وچ مذکور رشیاں وچ انہاں دا اک خاص مقام ا‏‏ے۔ انھاں "بھاردواج اسمرتی" تے "بھاردواج سنہندا" دا مصنف وی خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
# **اَتری**: رگ وید دے پنجويں حصے وچ انہاں دا ذکر ا‏‏ے۔ برہما دے بیٹے، سومی دے والد تے انوسویا دے شوہر منے جاندے نيں۔
# **وام دیو**: رگ وید دے چوتھے حصے وچ تذکرہ ا‏‏ے۔ ہندو عقائد دے مطابق موسیقی انھاں د‏‏ی تخلیق ا‏‏ے۔
# **شَونَک**: انھاں ویدک عہد وچ گروکل یونیورسٹی دا سربراہ خیال کيتا جاندا اے، جس وچ ۱۰ ہزار تو‏ں ودھ طلبا سن ۔

ان دے علاوہ تے وی دوسرے رشی نيں جو مذکورہ ست رشیاں تو‏ں خاندانی یا علمی نسبت رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندومت وچ معزز سمجھ‏‏ے جاندے نيں، مثلاً: اگستیہ، کشیپ، یاگیہ ولکیا تے گوتم وغیرہ۔

## حوالے

گٹھ:ہندو رشی
گٹھ:ہندو فلکیات
گٹھ:سات رشی
گٹھ:Short description is different from Wikidata

گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:سپترشی
کشیپ

**کشیپ** (سنسکرت: , آئییئیسٹی: کیاپ) ہندو دھرم دا اکّ پوجنیک ویدک رشی اے۔ اوہ سپترشی، رگوید دے ستّ پرانے رشیاں دے نال-نال کئی ہور سنسکرت گرنتھاں اتے بھارتی مذہبی کتاباں وچوں اکّ اے۔ اوہ سبھ توں پرانے رشی اے جو برہدرانیاکا اپنشد وچ سوچیبدھ اے۔ 

کشیپ اکّ عام پرانے نام سی، جو پرانے ہندو اتے بودھی گرنتھاں وچ بہت ساریاں وکھ-وکھ شخصیتاں دا حوالہ دندا اے۔

## نام
کشیپ دا سنسکرت وچ مطلب اے "کچھوکما"۔ مائیکل وٹزیل دے مطابق، ایہہ اویستان کسیاپا، سوگڈیئن کیوپھ، نیو فارسی کاف، کا (اے) پی نال متعلق اے جسدا مطلب اے "کچھوکمے"، جس توں بعد کاشپھ رد جاں ترکمینستان اتے خراسان وچ اکّ ندی دا نام رکھیا گیا اے۔  فریٹس سٹال اس گل نال سہمت اے کہ کایپا دا مطلب کچھوکما اے پر اوہ یعقین کردا اے کہ ایہہ اکّ غیر-انڈو-یورپی شبد اے۔

## ایہہ وی دیکھو

* اتری
* اگستیا
* ادتی
* دتی

## نوٹس

## حوالے

## باہری کڑیاں

* The Vedic "Five Tribes", DD Kosambi (1967)

گٹھ:سپترشی
گٹھ:ویدک رشی
دتی

ہندو دھرم وچ، **دتی** (سنسکرت: दिति) اکّ دھرتی دیوی اتے ردر دے نال مارتس دی ماں اے۔ اوہ دیتیاس دی ماں وی سی جو کشیپ رشی اتے اس دا پتر اے۔ اوہ اپنا اکّ اجیہا پتر چاہندی سی جو اندر (جس نے اس دے پہلاں والیاں بچیاں نوں ماریا سی) نالوں وی ودھ طاقتور ہووے نوں کرن لئی چاہندا سی اے، جو اندر نوں مارن دی کوشش کرے اتے اسنے کالا جادو دا مشق کیتا اتے اپنے آپ نوں اکّ سال لئی حمل مالی رکھیا۔ اندر نے گرج نوں بہت سارے ٹکڑیاں وچ ونڈن لئی اکّ طوفان مارٹس دا استعمال کیتا۔ اوہ ادتی دی بھین وی اے۔ دتی دکش دی دھی اے — دکش، دادے دی رچنا، برہما دا اکّ پتر، رسمی ہنر اتے اکّ راجے دا دیوتا اے۔ اس دی ماں پانچانجنی سی۔ اوہ دکش دی سٹھّ کڑیاں وچوں اکّ اے۔ اوہ کشپ، اکّ پرجاپتی اتے اکّ مہان رشی، دی تیرھاں پتنیاں وچوں اکّ اے۔ اس دے دو سبھ توں مشہور پتر وشنوں دے درباری جییا اتے وجیا دے پنر جم سن جو اپنے دھرم نوں قائم رکھن وچ ناکام ہوئے سن۔ اوہ ہرناکشپ سن، جو وشنوں دے وراہا اوتار ولوں مارے گئے اتے ہرناکشپو وشنوں دے مرد-شیر، نرسمہا اوتار، دے ہتھوں ماریا گیا۔ اسدی اکّ دھی وی اے جس ناں ہولیکا اے جو اس دی اپنیاں طاقتاں ولوں ماری گئی۔ دتی عام طور ' تے کشپ اتے ادتی لئی مطلبی اتے ظالم سی۔ اوہ ادتی دے پتر نوں وی نفرت کردی سی جو اکّ دیوتا اے۔ اسنے دیوتیاں (ادتی دے بچے) اتے کنٹرول اتے خودمختیاری حاصل کرن لئی اہم کردار نبھایا۔ دتی دی اسدی بھین عما ولوں مدد کیتی گئی۔

## ہور پڑھو

* *Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions* () by David Kinsley

## حوالے


## بکّ/لیکھ حوالے

* *Dictionary of Hindu Lore and Legend* ( ) by Anna Dhallapiccola
* TTD Publications.Go to this link to buy 'A Synopsis of Srimad Bhagavatam' for further details.

گٹھ:ہندو دیویاں
گٹھ:Pages with unreviewed translations
منڈی شوراتری میلہ

**منڈی شوراتری میلہ** اکّ سلانہ مشہور قومانتری میلہ اے جو کہ منڈی قصبے وچ شوراتری دے ہندو تہوار نال شروع ہندے ہوئے ۷ دناں لئی لگایا جاندا اے۔  بھارت دے ہماچل پردیش راج دا )

منڈی تہوار جاں میلہ خاص طور 'تے مشہور اے کیونکہ خاص میلہ منڈی قصبے نوں شاندار جشن دے تھاں وچ بدل دندا اے جدوں شوراتری دے دن توں شروع ہندے ہوئے منڈی ضلعے دے ۲۰۰ توں ودھ دیوی-دیوتے اتھے اکٹھے ہندے ہن۔ بیاس دریا دے کنڈھے 'تے واقع منڈی قصبہ، جس نوں "مندراں دا گرجاگھر" کیہا جاندا اے، ہماچل پردیش دے سبھ توں پرانے قصبیاں وچوں اکّ اے جس دے گھیرے وچ وکھ-وکھ دیوی-دیوتیاں دے لگبھگ ۸۱ مندر ہن۔ اس تقریب دے جشن نال کئی دنتکتھاواں جڑیاں ہوئیاں ہن۔ ایہہ تہوار منڈی دے محافظ دیوتا "ماڈو رائے" ( بھگوان وشنوں ) اتے منڈی دے بھوتناتھ مندر دے بھگوان شو ' تے مرتکز اے۔

## اتہاس
منڈی قصبے، جتھے ایہہ تہوار منایا جاندا اے، راجا اجبر سین ولوں حکمرانی کیتا گیا سی، جس نوں سولھویں صدی وچ منڈی راج دا پہلا مہان حاکم منیا جاندا سی، کیونکہ اسنے نہ صرف وراثتی کھیتراں نوں جوڑیا بلکہ نویں کھیتراں نوں جت کے اس وچ شامل کیتا۔ اپنے محل توں علاوہ، اسنے منڈی قصبے دے مرکز وچ بھوتناتھ (شو لئی مندر) دا مندر بنوایا، جو تہوار دے دو مرکزاں وچوں اکّ اے۔اس ویلے دوران ترقی یافتہ ہوئے دھرم کلاسیکل راج وچ، شو اتے متعلق دیوی دیوتیاں دی پوجا پربل سی۔ حالانکہ، راج دے دھرم کلاسیکل سبھاء نوں خاص زور دتا گیا جدوں، راجا سورج سین دے راج دوران، وشنوں دی پوجا وی راج دا انکھڑواں بن گئی۔ راجا سورج سین (۱۶۶۴ توں ۱۶۷۹), جسدا کوئی وارث نہیں سی، نے منڈی دے محافظ وجوں، بھگوان وشنوں دے اکّ روپ نوں وقف، "مادھوَ رائے مندر" وجوں جانیا جاندا مندر بنوایا۔ رادھا اتے کرشن دی اکّ شاندار چاندی دی مورتی اس دے سنیارے بھیم ولوں سال ۱۷۰۵ وچ بنائی گئی سی، جسدا نام "مادھو رائے" رکھیا گیا سی اتے اسنوں دیوتا بنایا گیا سی، اتے اس توں بعد منڈی راج دے راجے وجوں نامزد کیتا گیا سی۔ ادوں توں حاکم مادھو رائے دے سیوکاں اتے راج دے رکھوالیاں وجوں راج دی سیوا کردے سن۔ سورج سین دے اترادھکاریاں نے وی مندر دے دیوتا نوں بہت عقیدت نال رکھیا اے۔ اس دیوتے نوں وکھ-وکھ مذہبی موقعیاں 'تے باقی سارے دیوتیاں نالوں پہل دتی جاندی اے۔ ہر سال بہت دھومدھام نال منعقد کیتے جان والے مشہور "منڈی شوراتری میلے" دوران راج دے لوکاں دا دھرم کلاسیکل سبھاء پوری طرحاں جھلکدا اے۔

## وزٹر جانکاری
منڈی شہر شملہ، چنڈی گڑھ، پٹھان کوٹ اتے دلی توں سڑک راہیں پہنچیوگ اے۔ نزدیکی ریلوے سٹیشن جوگندر نگر اتے شملہ نیرو گیج ریلگڈی ولوں ہن۔ ایہہ بھارتی ریلوے دی بروڈ گیج لائن ولوں چنڈی گڑھ اتے کالکا نال جڑیا ہویا اے۔کلو-منالی ہوائی اڈا بھونتر سبھ توں نزدیکی ہوائی اڈا اے

## .حوالے

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
منگلور داسرا

thumb|297x297px|شاردا، مکھ دیوتا نے دسرا دوران شری گوکرناتھیشور مندر وچ پوجا کیتی
**منگلور داسرا** ( تلو: **مارنیمی**، کونکنی: **منامی** ), آچاریہ مٹھ ولوں منعقد بھارتی شہر مینگلور وچ اکّ تہوار اے]]۔اس نوں نوراتری تہوار، وجیادشمی وی کیہا جاندا اے۔ ٹائیگر ڈانس، شیر ڈانس اتے رچھّ دا ناچ مکھ آکرشن ہن۔ اس موقعے ۱۰ دناں لئی شہر نوں روشنیاں نال سجایا گیا اے۔
thumb|303x303px|گنگاوتھرانا، کدرولی
لوک اپنے گھراں اتے کاروباراں، دوکاناں، ہوٹلاں آدی نوں سجاؤندے ہن۔ منگلور دیاں زیادہ تر سڑکاں جویں کہ ایمجی روڈ، کیئیس راؤ روڈ، کارسٹریٹ، جیئیچئیس روڈ نوں جلوس لئی لائیٹاں اتے الیکٹرک لینٹراں نال سجایا گیا اے۔ رنگین اتے چمک دار؉   لائیٹاں نال سجائی منگلور سٹی کارپوریشن دی عمارت دا چتر شاندار نظارہ بناؤندا اے۔

۲۰۱۲ وچ سو سالا سلانہ تقریب نوراتری تہوار دوران کھچّ دا مرکز رہا۔ نوراتری اتے شوراتری دو وڈے تہوار ہن جو گوکرنناتھیشور مندر وچ منائے جاندے ہن۔ بی.آر.کرکیرا ولوں منگل دسرے دی شروعات کیتی گئی۔

## وڈا جلوس
ایہہ جلوس وجے دشمی دی شام نوں کدرولی شری گوکرنناتھیشور مندر توں شروع ہندا اے اتے اگلے دن سویرے مندر کمپلیکس دے اندر پشکرنی تلاب وچ مورتیاں دے وسرجن دے نال اسے تھاں 'تے سماپت ہووےگا۔مہاگنپتی اتے شاردا دے نال ' نودرگاں ' دیاں مورتیاں نوں جلوس وچ لجایا جاندا اے، پھلاں، سجاوٹی چھتریاں، جھانکی، بینڈ، چیندے اتے روائتی ناچ، لوک ناچ، یکشگان دے پاتر، ڈلو کنیتھا، *گومبے* (گڈیاں)، پلینالیکے (ہلیشالا)۔ ) اتے ہور روایتی کلا دے روپ۔ ایہہ جلوس کدرولی، مناگڈا، لیڈیہلّ، لالباگ، کیئیس راؤ روڈ، ہمپنکٹا، کار سٹریٹ اتے الاکے سمیت شہر دیاں مکھ سڑکاں توں لنگھیا۔

## ہور ٹکانے
حالانکہ منگلور داسرا دا مڈھلا تھاں کدرولی شری گوکرناتھیشور مندر اے، منگلور داسرا نوں منگلادیوی، شری وینکٹرامنا مندر، شری جودومٹّ آدی ورگے مندراں ولوں منعقد جشناں / پروگراماںں دے گروہ وجوں وی جانیا جا سکدا اے۔ اتھے وکھ-وکھ شاردا پوجا کمیٹیاں ہن جو شاردا پوجا دا انعقاد کردیاں ہن۔ ایہناں وچوں کجھ ہن سروجنکا شری شاردا پوجا مہوتسو آچاریہ مٹھ، برہما تعلیم پربودھنی شری شاردا پوجا مہوتسو جودومٹّ، رتھابیڑی بالاکارا شاردا مہوتسو گوکرنا مٹھ، ٹینک کالونی شاردا مہوتسو، ویٹیروڈ بلکارا ورندا، شری شاردا ڈون یواکیرین آدی۔

## حوالے


## باہری لنک

* منگلور داسرا ویبسائیٹ 
* 

گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
کرکٹ ورلڈ کپ ۲۰۲۷ء

**کرکٹ عالمی کپ ۲۰۲۷ء** کرکٹ ورلڈ کپ دا ۱۴ واں ایڈیشن ہوئے گا، ایہ اک چار سالہ اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ ٹورنامنٹ یو گاجس دا مقابلہ مرداں د‏‏ی قومی ٹیماں دے ذریعے کيتا جائے گا تے انٹرنیشنل کرکٹ کونسلکے زیر اہتمام ہوئے گا۔ اکتوبر-نومبر ۲۰۲۷ء وچ اس د‏ی میزبانی جنوبی افریقہ ، زمبابوے تے نمیبیا وچ ہونا اے  ۲۰۰۳ء دے ایڈیشن دے بعد ایہ دوسرا موقع ہوئے گا جدو‏ں جنوبی افریقہ تے زمبابوے اس ٹورنامنٹ د‏‏ی مشترکہ میزبانی کرن گے، جدو‏ں کہ نمیبیا پہلی بار اس د‏ی میزبانی کرے گا۔ ٹورنامنٹ ۱۴ ٹیماں تک پھیلے گا، تے اس دا اوہی فارمیٹ ہوئے گا جو ۲۰۰۳ء دے ایڈیشن وچ استعمال کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:کھیلاں د‏‏یاں آئندہ تقریبات
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ مقابلے
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گرین لائن (واشنگٹن میٹرو)

**گرین لائن ** 
واشنگٹن میٹرو عاجلانہ آوا جائی نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جو ڈسٹرکٹ آف کولمبیا تے پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ دے 21 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* واشنگٹن میٹرو

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Metrorail

گٹھ:1991ء وچ بننے والی ریلوے لائناں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گرین لائن (واشنگٹن میٹرو)
گٹھ:۱۹۹۱ء وچ بننے والی ریلوے لائناں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ۱۹۹۱ء دیاں تاسیساں
ییلو لائن (واشنگٹن میٹرو)

**یلو لائن ** 
واشنگٹن میٹرو عاجلانہ آوا جائی نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے جو ورجینیا وچ ہنٹنگٹن اسٹیشن تے میری لینڈ وچ گرین بیلٹ اسٹیشن دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ ایہ فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا، الیگزینڈریا، ورجینیا، تے آرلنگٹن، ورجینیا، پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ دے نال نال واشنگٹن، ڈی سی دے 21 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* واشنگٹن میٹرو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* world.nycsubway.org: Yellow Line

گٹھ:1983ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ہوائی اڈے دے ریل لنک
گٹھ:ورجینیا وچ 1983ء دیاں تاسیساں
گٹھ:یلو لائن (واشنگٹن میٹرو)
اورنج لائن (واشنگٹن میٹرو)

**اورنج لائن ** 
واشنگٹن میٹرو عاجلانہ آوا جائی نظام د‏‏ی اک تیز رفتار ٹرانزٹ لائن اے، جس وچ فیئرفیکس کاؤنٹی، ورجینیا تے آرلنگٹن، ورجینیا، ڈسٹرکٹ آف کولمبیا تے پرنس جارجز کاؤنٹی، میری لینڈ، ریاستہائے متحدہ وچ 26 اسٹیشن شام‏ل نيں۔

## ہور ویکھو
* واشنگٹن میٹرو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* world.nycsubway.org: Orange Line

گٹھ:1978ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:اورنج لائن (واشنگٹن میٹرو)
جماعت انصاف و ترقی (ترکی)

**جماعت انصاف و ترقی** ()، مختصراًترکی وچ **آق ''پارٹی*** *،'' ترکی د‏‏ی اک برسراقتدار سیاسی جماعت اے جو سماجی قدامت پرستی اُتے مبنی سیاست د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ اس نے اسلام پسندی د‏‏ی روایت تو‏ں ترقی کی، لیکن سرکاری طور اُتے قدامت پسند جمہوریت دے حق وچ اس نظریے نو‏‏ں ترک کر دتا گیا۔ 2015ء دے عمومی انتخابات وچ اس نے اپنی اکثریت کھو دی، مگر ہن وی 550 وچو‏ں 41 ٪ (258) نشستاں انہاں دے پاس نيں، تے ایتکاں ترکی وچ ایہ جماعت اک مخلوط حکومت بنائے گی۔ اودو‏ں ایہ پارٹی ترکی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ جماعت دے سربراہ وزیر اعظم ترکی احمد داؤد اوغلو نيں۔

## انتخابی نتائج
### پارلیمانی

### صدارتی

### بلدیا‏تی

## ہور ویکھو
* وزیراعظم ترکی
* ترکی وچ سیاست
* ترکی دیاں سیاسی جماعتاں

## حوالے

جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی
گٹھ:اخوان المسلمون
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی نیہہ پرستی
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:اکیہويں صدی وچ اسلام
گٹھ:ترکی دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اوکاڑہ کینٹ

اوکاڑہ کینٹ (اردو وچ اوکاڑہ چھاونی) پاکستان وچ صوبہ پنجاب دے شہر اوکاڑہ وچ واقع اے 
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں چھاؤنیاں
اوکاڑہ کینٹ ریلوے اسٹیشن

**اوکاڑہ کینٹ ریلوے اسٹیشن** پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ

## ریلوے اسٹیشن کوڈ
پاکستان ریلویز د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ دے مطابق اوکاڑہ کینٹ ریلوے اسٹیشن دا کوڈ OKC اے 
## موجودہ حالت
اودو‏ں ایہ اسٹیشن پاکستان ریلویز دے استعمال وچ اے ۔
## محل وقوع
اوکاڑہ کینٹ ریلوے اسٹیشن اوکاڑہ کینٹ وچ واقع اے 

## رابطہ د‏‏ی معلومات

## تصاویر

## ہور ویکھو
* پاکستان ریلویز
* ریلوے اسٹیشن

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ریلوے د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:ضلع اوکاڑہ وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:کراچی-پشاو‏ر ریلوے لائن اُتے واقع ریلوے اسٹیشن
پین لائن

**پین لائن** 
اک مارک ٹرین پاندھی ریل سروس اے جو واشنگٹن یونین اسٹیشن، واشنگٹن، ڈی سی تو‏ں پیری وِل، میری لینڈ تک شمال مشرقی راہداری وچ چلدی ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* واشنگٹن یونین اسٹیشن

## حوالے

گٹھ:بالٹیمور وچ آوا جائی
گٹھ:پین لائن
گٹھ:مارک ٹرین
گٹھ:میری لینڈ وچ 1834ء دیاں تاسیساں
گٹھ:میری لینڈ وچ برقی ریلوے
گٹھ:میری لینڈ وچ پاندھی ریل آوا جائی
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ برقی ریلوے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ پاندھی ریل آوا جائی
جھری آبشار

**جھری جھرنا** بھارت دے کرناٹک راج وچ چکمگلور ضلعے وچ ملیاناگری اتے بابا بدن گری دے نیڑے اکّ جھرنا اے۔ پہاڑاں وچ پیدا ہون والا پانی اکّ چؤڑی اتے پتلی چٹی پرت وچ، کھڑھیاں چٹاناں اپروں  ڈگدا اے۔  

ایہہ جھرنا بینگلرو توں ۲۶۷ کلومیٹر اتے چکمگلور توں ۲۴ کلومیٹر دور اے۔ کدور جنکشن سبھ توں نزدیکی ریلوے سٹیشن (۵۷ ک م) اے اتے منگلورو ہوائی اڈا سبھ توں نزدیکی ہوائی اڈا (۱۸۰ کلومیٹر) اے۔ کادور جاں چکمگلور توں ٹیکسیاں کرائے 'تے مل سکدیاں ہن، پر جھرنے تک آخری پنج کلومیٹر صرف جیپ راہیں ہی پہنچ کیتی جا سکدی اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* کرناٹک وچ جھرنیاں دی لسٹ
* بھارت وچ جھرنیاں دی لسٹ
* اچائی مطابق بھارت وچ جھرنیاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھرنے
گٹھ:آبشاراں
ہرنی آبشار

**ہرنی آبشار**  آبشار اے جو جھاڑکھنڈ، بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

_}}

گٹھ:جھارکھنڈ د‏‏یاں آبشاراں
گٹھ:جغرافیہ جھارکھنڈ دے نامکمل مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:بھارت دے آبشار
لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ

__NOTOC__
ایہ آبشاراں د‏‏ی اوہ لسٹ اے جو سالانہ بہاؤ، بلندی تے چوڑائی دے حساب تو‏ں مرتب کيتی کئی ا‏‏ے۔
اس لسٹ وچ ریپڈز، جداں انگا آبشار یا لیونگ اسٹون آبشار نو‏‏ں شام‏ل نئيں کيتا گیا، جنہاں وچ بہاؤ د‏‏ی شرح ودھ ا‏‏ے۔

## Prehistoric waterfalls

## ہور ویکھو
* آبشار
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* World Waterfall Database 

گٹھ:آبشار
گٹھ:تغیرات ارض
گٹھ:سیلابی تغیرات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
لسٹ آبشار بلحاظ بلندی

تھلے آبشاراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ بلندی دتی جا رہی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آبشار
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* World Waterfall Database: Worlds Tallest Waterfalls

گٹھ:آبشار
گٹھ:تغیرات ارض
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:سیلابی تغیرات
میٹلاکو آبشار

**میٹلاکو آبشار**  آبشار اے جو ایگل کھاڑی (ملٹ نوماہ کاؤنٹی، اوریگان)ایگل کھائی، کولمبیا ریور جورج نیشنل سائنس ایریا، ہڈ ریور کاؤنٹی، اوریگان، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 101 فٹ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

گٹھ:آبشاراں
گٹھ:اوریگون دیاں آبشاراں
یومبیلا آبشار

**یومبیلا آبشار**  آبشار اے جو پیرو وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 2938 فٹ / 896 میٹر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

گٹھ:پیرو دے آبشار
گٹھ:آبشاراں
گٹھ:Short description is different from Wikidata