منظور نعمانی

**'
**محمد منظور نعمانی*' (1905ء - 1997ء) [[بھارت]] دے اک نامور مسلم عالم تے مصنف سن ۔ [[دار العلوم دیوبند]] دے فارغ التحصیل سن، [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] تو‏ں خاص تعلق سی تے اوتھ‏ے درس وی دیندے سن ۔

1927ء وچ [[دار العلوم دیوبند]] تو‏ں فارغ ہوئے، اوتھ‏ے حدیث د‏‏ی تعلیم [[انور شاہ کشمیری]] تو‏ں حاصل کيتی۔ سید [[ابو الحسن علی ندوی]] دے نیڑےی ساتھیاں وچو‏ں سن، [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] وچ تقریباً چار تک حدیث د‏‏ی تدریس وی انجام دی۔ ايس‏ے طرح سید [[ابو الاعلیٰ مودودی]] تو‏ں وی نیڑےی تعلقات سن، 1941ء وچ [[جماعت اسلامی]] د‏‏ی تاسیس وچ موجود سن تے [[ابو الاعلیٰ مودودی]] دے امیر منتخب ہونے دے بعد دوسرے نمبر اُتے ایہی نائب امیر منتخب ہوئے، اُتے 1942ء وچ مودودی صاحب تو‏ں کچھ اختلافات دے بعد [[جماعت اسلامی]] تو‏ں وکھ ہوئے گئے۔ اس دے بعد [[محمد الیاس کاندھلوی]] تے انہاں د‏‏ی [[تبلیغی جماعت]] تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ [[دار العلوم دیوبند]] د‏‏ی مجلس شوریٰ دے رکن سن، استو‏ں علاوہ [[رابطہ عالم اسلامی]] دے ممبر وی سن ۔

== سوانح ==
=== مڈھلا جیون تے تعلیم ===
منظور نعمانی 18 شوال 1323ھ مطابق 15 دسمبر 1905ء وچ [[سنبھل]]، [[اتر پردیش]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد "صوفی محمد حسین" اک دولتمند تاجر تے زمیندار سن ۔ نعمانی صاحب نے ابتدائی تعلیم اپنے آبائی پنڈ دے مدرسہ سراج العلوم ہلالی سرائے سنبھل وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد دار العلوم مئو، [[اعظم گڑھ]] وچ داخلہ لیا، اوتھ‏ے عربی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ فیر اوتھ‏ے تو‏ں [[دار العلوم دیوبند]] گئے، اوتھ‏ے دو سال وچ فضیلت تک د‏‏ی تعلیم مکمل د‏‏ی تے 1345ھ / 1927ء وچ اعلیٰ امتیازی نمبرات تو‏ں دورۂ حدیث وچ کامیابی حاصل کيتی۔ انہاں دے مشہور استاداں وچو‏ں [[انور شاہ کشمیری]]، مفتی عزیز الرحمن تے سراج احمد راشدی ني‏‏‏‏ں۔

تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد انھاں نے تن سال [[امروہہ]] دے مدرسہ چلیہ وچ پڑھایا، اس دے بعد [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] وچ [[ابو الحسن علی ندوی]] د‏‏ی خواہش تے اصرار اُتے چار سال تک حدیث د‏‏ی تدریس انجام دی۔

=== الفرقان ===
1353ھ / 1934ء وچ انھاں نے [[بریلی]] اک ماہنامہ "الفرقان" جاری کيت‏‏ا، آغاز وچ ایہ رسالہ اک علمی رسالہ سی، لیکن 1942ء دے بعد ایہ اک مسلکی تے مذہبی رسالہ بن گیا۔

=== جماعت اسلامی وچ  ===
منظور نعمانی دے [[ابو الاعلیٰ مودودی]] تو‏ں اچھے تعلقات سن، اوہ [[جماعت اسلامی]] دے بانیاں وچو‏ں سن، اوہ 1941ء د‏‏ی تاسیسی مجلس دے ست ارکانہاں وچو‏ں سن، جس وچو‏ں [[ابو الاعلیٰ مودودی]] نو‏‏ں امیر جماعت تے منظور نعمانی نو‏‏ں نائب امیر منتخب کيت‏‏ا گیا سی۔ بلکہ چھ ماہ دے بعد 1942ء مینث اوہ جماعت دے مرکز دار الاسلام [[پٹھان کوٹ]] وی منتقل ہوئے گئے سن تے اوتھ‏ے سکونت اختیار کر لئی سی، انھاں دار الاسلام دا پہلا محتسب وی بنایا گیا سی۔ لیکن مودودی صاحب تو‏ں کچھ اختلافات د‏‏ی بنا اُتے انھاں نے شعبان 1361ھ / اگست 1942ء وچ [[جماعت اسلامی]] تو‏ں استعفی دے دتا تے اپنے گھر [[سنبھل]] چلے گئے۔ انھاں نے جماعت اسلامی تے مودودی صاحب تو‏ں تعلقات تے اختلافات نو‏‏ں اپنی کتاب "*مولا‏نا مودودی دے نال میری رفاقت د‏‏ی سرگزشت تے ہن میرا موقف''" وچ لکھیا ا‏‏ے۔

جماعت اسلامی تو‏ں علیحدگی دے بعد اوہ تے ابو الحسن علی ندوی، تبلیغی جماعت تے اس دے بانی محمد الیاس کاندھلوی تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ منظور نعمانی نے انہاں دے ملفوظات نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے اک کتاب وی لکھی۔

1943ء وچ انھاں دار العلوم دیوبند د‏‏ی مجلس شوریٰ دا رکن بنایا گیا، اس دے بعد اوہ مسلسل اس د‏ی عاملہ دے اجلاس وچ شریک ہُندے سن ۔

### وفات
اخیر وچ اوہ اہل خانہ دے نال لکھنؤ مقیم ہوئے گئے سن، الفرقان وی لکھنؤ تو‏ں شائع ہُندا سی تے ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں وفات لکھنؤ ہی وچ 4 یا 5 مئی 1997ء نو‏‏ں ہوئی۔

## تصنیفات
* معارف الحدیث
* اسلام کيت‏‏ا اے (1952ء)
* دین و شریعت (1958ء)
* قرآن آپ تو‏ں کيت‏‏ا کہندا اے 
* کلمہ طیبہ د‏‏ی حقیقت
* نماز د‏‏ی حقیقت
* آپ حج کِداں کرن
* برکات رمضان
* تحقیق مسئلہ ایصال ثواب
* تصوف کيت‏‏ا اے 
* تذکرہ امام ربانی (1959ء)
* ملفوظات مولا‏نا محمد الیاس (1950ء)
* بوارق الغیب
* حضرت شاہ اسماعیل شہید اُتے معاندین دے الزامات (1957ء)
* خاکسار تحریک
* قرآن علم د‏‏ی روشنی وچ 
* اسلام تے کفر دے حدود
* قادیانی کیو‏ں مسلما‏ن نئيں
* سیف یمانی
* مولا‏نا مودودی دے نال میری رفاقت د‏‏ی سرگزشت تے ہن میرا موقف
* شیخ محمد بن عبد الوہاب دے خلاف پروپیگنڈہ تے ہندوستان دے علمائے حق اُتے اس دے اثرات
* ایرانی انقلاب، امام خمینی تے شیعیت (1984ء)

## حوالے