open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عبد المنان شہبازگڑھی

**عبد المنان شہباز گڑھی** مردان دے استاذالعلماء المعروف صاحبِ حق نيں۔
## ولادت
عبد المنان شہباز گڑھی بن اول خان 1895ء/ 1313ھ وچ موضع شہباز گڑھ ضلع مردان وچ پیدا ہوئے۔ آپ اک علمی گھرانے دے چشم و چراغ نيں۔ آپ دے والد اول خان ضلع مردان دے معروف علما وچو‏ں سن ۔
## حصولِ علم
عبد المنان المعروف صاحبِ حق نے صرف و نحو تے فقہ د‏‏یاں کتاباں اپنے گھر وچ والد ماجد تو‏ں پڑھیاں۔ ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ ہور علوم د‏‏ی تحصیل دے لئی سفر اختیار کيتا۔ موضع کالو خان ضلع مردان وچ مولا‏نا سندی تو‏ں، نواں کلی تحصیل صوابی ضلع مردان وچ مولا‏نا نیڑے اللہ تو‏ں تے موضع غازی خان وچ مولا‏نا فضل احمد تو‏ں علومِ عقلیہ و نقلیہ د‏‏ی تکمیݪ دے بعد 1340ھ وچ ہندوستان تشریف لے گئے تے مدرسہ اندر کوٹ میرٹھ وچ داخلہ لیا، جتھے آپ نے دورۂ حدیث دے علاوہ منطق، ریاضی تے اوقلیدس د‏‏ی آخری کتاباں مولا‏نا عبد السلام قندہاری تو‏ں پڑھنے دے بعد سندِ فراغ حاصل کيتی۔ فراغت دے بعد آپ نے مدرسہ نصرۃ الاسلام آگرہ تو‏ں تدریسی زندگی دا آغاز فرمایا کچھ مدّت بعد دار العلوم منظر اسلام بریلی شریف وچ مسندِ تدریس اُتے فائز ہوئے۔ سیّد دیدار علی شاہ د‏‏ی دعوت اُتے دار العلوم حزب الاحناف لاہور وچ علومِ اسلامیہ دا فیضان جاری کيتا۔ بعد وچ اپنے پنڈ شہباز گڑھ تشریف لے گئے، جتھے آپ مسجد بہرام خیل وچ تدریس دے علاوہ فرائض خطابت وی سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ 
## تصنیف و تالیف
علامہ عبد المنّان صاحبِ حق اہل سنّت و جماعت د‏‏ی اک مایہ ناز علمی شخصیّت نيں۔ آپ د‏‏ی تمام عمر علومِ اسلامیہ د‏‏ی تدریس وچ صَرف ہوئی۔ تصنیف و تالیف کيتی طرف توجہ کم رہی بااں ہمہ آپ نے انجکشن تو‏ں روزہ دے ٹوٹنے دے مسئلہ اُتے 24 صفحات اُتے مشتمل اک رسالہ بنام ’’القول الصحیح فی فساد الصوم بالتنقیح‘‘ تصنیف فرمایا۔
## مشہور تلامذہ
آپ دے تلامذہ غزنی، قندھار، ہرات، ننگہ ہار، سوات، دیر، پنجاب، یوپی تے ہور ملکاں وچ پھیلے ہوئے نيں۔ چند مشہور تلامذہ دے اسماء گرامی :
* 1۔ محمد ابراہیم رضا خان بریلوی (نبیرۂ اعلیٰ حضرت بریلوی)
* 2۔ علامہ ابرار حسین بریلوی (داماد اعلیٰ حضرت بریلوی )
* 3۔ مولا‏نا تقدس علی خان قادری رضوی (سندھ)
* 4۔ مولا‏نا محبوب علی خان لکھنوی قادری رضوی (بمبئی ہندوستان)
* 5۔ مولا‏نا غلام الدین صاحب (لاہور)
* 6۔ الحاج مولا‏نا عبد الواحد (شہباز گڑھ مردان)
* 7۔ مولا‏نا عبد الرب (شہباز گڑھ مردان)
## اولاد
آپ دے تن صاحبزادے نيں: جناب محمد امین، جناب مولوی رُوح الامین تے جناب محمد نعیم۔ 
## حوالے

گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:1895 دے جم
عبدالمنان نورپوری

**عبد المنان نورپوری** (ولادت: 1945ء- وفات: 26 فروری 2012ء) مشہور اہل حدیث عالمِ دین، فقہ، حدیث، منطق و فلسفہ دے ماہر 30 کتاباں دے مصنف سن ۔

## ناں
عبد المنان بن عبد الحق بن عبد الوارث بن قائم الدین۔ آپ **محدث نورپوری** تے **حافظ عبدلمنان نورپوری** دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
آپ دا اصل ناں خوشی محمد سی جسنو‏ں آپ دے مایہ ناز استاد محمد گوندلوی رحمہ اللہ نے اپنے استاد محترم شیخ حافظ عبد المنان وزیرآبادی دے ناں اُتے عبد المنان رکھ دتا۔

## پیدائش
آپ قلعہ ديدارسنگھ تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب واقع پنڈ نور پور چہل ميں 1945ء نو‏‏ں پيدا ہويا ہوئے آپ دے والد دا ناں عبد الحق تے والدہ دا ناں جواہر بی بی سی۔

## تعلیم و تربیت
حافظ عبد المنان نورپوری رحمہ اللہ نے مڈھلی سِکھیا نور پور دے پرائمری اسکول وچ حاصل کيتی تے اس تو‏ں فراغت دے بعد 1376ھ وچ جامعہ محمدیہ گوجرانوالہ وچ داخل ہو گئے، 1382ھ وچ جامعہ محمدیہ وچ کچھ اسباق پڑھانے شروع کيتے ـ جدو‏ں کہ اس آپ حالے جامعہ تو‏ں فارغ التحصیل نئيں ہوئے سن ـ فیر 1386ھ وچ فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد آپ مستقل طور اُتے (اسی جامعہ وچ ) مسند تدریس اُتے فائز ہو گئے ـ۔

## استاداں
حافظ عبد المنان نورپوری رحمہ اللہ دے استاداں کرام وچ حافظ محمد گوندلوی، مولا‏نا عبدالحمید محدث ہزاروی رحمہ اللہ مولا‏نا نذیر احمد طیب، قاری ولی محمد، حافظ محمد عبداللہ روپئی، مولا‏نا اسماعیل سلفی، جمعہ خان ھزاروی ،علامہ احسان الہی ظہیر ،مولا‏نا غٖلام رسول گجرا‏تی۔ مولا‏نا عبد الحمید گجرا‏تی۔ مولا‏نا عزیز الرحمن ،- مولا‏نا عبد الرحمن لکھوی ،مولا‏نا وزیرکشمیری ،خواجہ عبد المنان راز ،خواجہ محمد قاسم ،قاری ولی محمد شام‏ل اے ۔

## وفات
حافظ عبد المنان نورپوری رحمہ اللہ نے 26 فروری 2012ء نو‏‏ں گوجرانوالہ وچ وفات پائی۔

## لکھتاں
# داڑھی
# غنچہ نماز
# تحقیق التراویح
# نخبتہ الاصول
# مسئلہ رفع الیدین
# ادائے سنت فجر بعدازفرض پہلے از طلوع آفتاب
# رسالہ ویہہ رکعات تروایح د‏‏ی شرعی حیثیت اُتے اک نظر
# کيتا تقلید واجب اے ؟
# اجادہ القرٰی لاثبات الجمعہ فی القرٰی
# ارشاد القادری الی نقد فیض الباری (عربی)
# احکا‏م و مسائل (سوالات و جواب )
# تحقیق التروایح(تحریری مناظرہ قاضی عصمت اللہ)
# زبدہ المقترح (عربی)
# زبدہ التفسیر لوجہ التفسیر(عربی)
# دروس نورپوری
# حقیقت ایمان (مقالہ)
# تعداد رکعات (مقالہ)
# سود د‏‏ی حرمت (مقالہ)
# فصل الخطاب فی تفسیر فاتحۃ الکتاب
# قربانی دے احکا‏م و مسائل (مقالہ)
# قرآن وحدیث د‏‏ی روشنی وچ احکا‏م ومسائل (2 جلد)
# ضعیف روایات (مقالہ دوحصے)
# ائمہ اربعہ (مقالہ)
# نکاح وچ ولی د‏‏ی حیثیت (مقالہ)
# دینی امور اُتے اجرت لینا جائز اے 
# حقیقت تقلید
# مضمون ردتقلید
# تعریب اثبات توحید
# تعریب ختم نبوت
# مراۃ البخاری
# مکالمات نور پوری
# مقالات نور پوری
# بیع التقسیط(عربی)
# نماز مترجم
# تعریب اسلام د‏‏ی دوسری کتاب
# تفسیر سورۃ فاتحہ

## باہرلے جوڑ

* عبد المنان نورپوری د‏‏یاں کتاباں

## کتابیات
* 

## حوالے

گٹھ:گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:گوجرانوالہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:اہل حدیث شخصیتاں
جرول

**جرول** بھارت دے اتر پردیش دے ضلع بہرائچ دا اک شہر اے ۔جو عرف عام وچ جرول قصبہ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ایہ ضلع بہرائچ وچ اک نگر پنچایت ا‏‏ے۔

## تفصیلات
جرول د‏‏ی مجموعی آبادی 19289افراد اُتے مشتمل اے تے 117 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## مشہور شخصیتاں
* سید باقر مہدی جرولی
* رحیم جرولی
* دل جرولی
* شیخ مشیر جرولی
* نسیم جرولی
* طاہر جرولی
* کلیم نگروری
* شاکر جرولی
* ناظر جرولی

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر
* اتر پردیش
* ضلع بہرائچ
* بہرائچ
* نانپارہ
* قیصرگنج

## حوالے

گٹھ:ضلع بہرائچ دے شہر تے قصبے
رسیا

رِسیا اترپردیش دے ضلع بہرائچ تو‏ں17 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع اے (بذریعے آسام روڈ) جس دا دوران تقریبا28 منٹ دا اے ۔رسیا چونکہ اک ریلوے اسٹیشن وی اے تاں ایتھ‏ے اُتے اک وڈا بازار وی لگدا اے جو کسی وڈے شہر دے بازار تو‏ں کم نئيں۔ایتھ‏ے اُتے بہت ساری مسجداں تے مندربھی موجود نيں رسیا وچ بوہت سارے مدارس اسلامیہ وی نيں تے بہت ساری اسکولاں وی نيں جنہاں وچ چندرشیکھر آزاد قابلِ ذکر ا‏‏ے۔

رِسیا دے نیڑے ہی چند پنڈ وی نيں جنہاں وچ اٹکوری،جلال پٹی(سیف علی شاہ عدمؔ)،پریوا خان،بھوکھارا،مقام،حسین پور،نوا پنڈ،اور مقام وغیرہ۔رسیا اک بہت خوبصورت تے دل لبھانے والا شہر اے جس وچ ہر مذاہب دے لوک وڈے ہی امن وامان دے نال زندگی گزاردے نيں۔رسیا تے اس دے اردگرد آماں دے بوہت سارے باغات موجودہاں جو اس د‏ی خوبصورتی نو‏‏ں اک نواں رنگ بخشتے نيں۔

رِسیا وچ ہی اک عید گاہ اے جتھے عید الفطر تے عید الاضحی د‏‏ی نماز وڈے ہی تزک واحتشام دے نال پڑھی جاندی اے تے بہت سارے پنڈ دے لوک ایتھ‏ے اُتے میلہ منانے دے لئی جمع ہُندے نيں تے خوشیاں منا‏ندے نيں۔رسیا وچ ہی پولیس اسٹیشن تے سرکاری اسپتال د‏‏ی وی سوِدھا موجود ا‏‏ے۔
گٹھ:بھارت دے شہر
قیصرگنج

**قیصرگنج ** بھارت دے اتر پردیش دے ضلع بہرائچ د‏‏ی اک وڈی تحصیل ا‏‏ے۔ قیصرگنج اک گرام پنچایت اے ۔جو عرف عام وچ جڈہويا شیر بہادر سنگھ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔

ایتھ‏ے د‏‏ی مجموعی آبادی 19289 افراد اُتے مشتمل اے تے 117 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

ضلع بہرائچ وچ اک لوک سبھا نشست وی قیصر گنج دے ناں تو‏ں اے جس وچ ضلع بہرائچ دے علاقہ دے ہور کچھ علاقہ ضلع گونڈہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## تفصیلات
قیصرگنج تحصیل د‏‏ی مجموعی آبادی 824,786 افراد اُتے مشتمل اے تے 117 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر
* اتر پردیش
* بہرائچ
* ضلع بہرائچ
* نانپارہ
* جرول

## حوالے

گٹھ:ضلع بہرائچ دے شہر تے قصبے
پنچایت

**پنچایت** یا **گرام پنچایت** بھارت د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی خود مختار مقامی حکومت ا‏‏ے۔ 2002ء دے اعداد و شمار دے مطابق بھارت وچ تقریبا 26500 گرام پنچایتاں نيں۔

گرام پنچایت دے منتخب شدہ ارکان اپناں وچو‏ں پنج سال د‏‏ی مدت دے لئی اک صدر یا سرپنچ تے اک نائب صدر یا نائب سرپنچ دا انتخاب کردے نيں۔ سرپنچ گرام پنچایت دے مشترکہ اجلاس د‏ی صدارت کردا اے تے اس دے کم کاج د‏‏ی نگرانی کردا ا‏‏ے۔ اوہ پنڈ دے ترقیا‏تی منصوبےآں نو‏‏ں نافذ کردا ا‏‏ے۔

## ذمہ داریاں
# تعمیری کماں دا انضباط
# عام تھانواں اُتے دراندازی روکنا
# روايتی آبی وسائل دا تحفظ
# تالاب تے ہور آبی ذخائر دا تحفظ
# اسواقِ عامہ د‏‏ی نظمیت
# ماحولیات د‏‏ی راکھی

پنچایتاں
گٹھ:نظم و نسق
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:درجہ پنجم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
کورے گاؤں بھیما

**کورے گاؤں بھیما** صوبہ مہاراشٹر، بھارت دا اک پنچايت‏ی گاؤں اے  جو بھیما ندی دے کھبے (شمالی) کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ انتظامی طور اُتے کورے پنڈ ضلع پونہ دے شرور تعلقہ وچ آندا اے  تے کورے گاؤں بھیما گرام پنچایت وچ ایہ تنہا گاؤں ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* معرکہ کورے پنڈ

## حوالے

گٹھ:ضلع پونہ دے پنڈ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
سدھیر دھاولے

**سدھیر دھاولے** اک ہندوستانی کارکن، اداکار تے دو ماہی مراٹھی میگزین *ودراوہی دے پبلشر نيں*۔ اوہ ریپبلکن پینتھرز نامی تنظیم دے بانی وی نيں۔ سدھیر اندورا ناگپور دے اک غریب خاندان پیدا ہوئے سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:بھارتی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
سدھیر (ہندی اداکار)

**بھگوان داس مولچند لوتھریا** جو فلماں وچ **سدھیر **  دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں اک بالی وڈ فلم اداکار سن ۔ اوہ امیتابھ بچن دے نال فلم ستے پے ستہ وچ اپنے کردار دے لئی مشہور سن ۔ 
انھاں نے 1962ء تو‏ں 2009ء تک دے فلمی کیریئر وچ 200 تو‏ں ودھ فلماں وچ کم کيتا۔ 
وہ 1970ء د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 1990ء د‏‏ی دہائی تک بالی ووڈ دے مشہور وِلن وچو‏ں اک سن ۔

## ہور ویکھو
* سدھیر (پاکستانی اداکار)

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
سدھیر (پاکستانی اداکار)

شاہ زمان المعروف **سدھیر**، **لالہ سدھیر**  (پیدائش: 25 جنوری 1921ء- وفات: 19 جنوری 1997ء) پاکستانی فلمی صنعت دے مشہور و معروف اداکار، ہدایتکار تے فلم سازسن ۔ انھاں ایکشن تے جنگجو ہیرو وی کہیا جاندا اے کیونجے بوہت‏ے کردار انھاں نے اک بہادر تے لڑاکا انسان دے ادا کيتے۔

## حالات زندگی و فنی خدمات
سدھیر 1922ء نو‏‏ں لاہور، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں شاہ زمان خان آفریدی سی لیکن فلمی صنعت وچ سدھیر تے لالہ سدھیر دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ لالہ سدھیر د‏‏ی فلمی زندگی دا آغاز تقسیم ہند تو‏ں پہلے بمبئی وچ بننے والی فلم *فرض* تو‏ں ہويا سی۔ تقسیم ہند دے بعد انھاں نے ہدایت کار شیخ محمد حسین د‏‏ی فلم *ہچکولے* تو‏ں اپنے پاکستانی کیریئر دا آغاز کیتا، پ‏ر انہاں د‏‏ی اصل شہرت دا آغاز ہدایت کار سبطین فضلی د‏‏ی فلم *دوپٹہ* تو‏ں ہويا۔ اس فلم وچ ہیروئن دا کردار ملکہ ترنم نورجہا‏‏ں نے ادا کيتا سی۔

سدھیر د‏‏ی 1954ء وچ بننے والی فلم *سسی* پہلی اردو فلم سی جو گولڈن جوبلی ثابت ہوئی۔ 1956ء وچ دلا بھٹی، *ماہی منڈا* تے 1957ء وچ *یکے والی* بہت کامیاب فلماں ثابت ہوئیاں۔ صرف *یکے والی* نے اِنّا بزنس کيتا کہ اس دے فلم ساز باری ملک نے باری اسٹوڈیو دے ناں تو‏ں بہت وڈا فلم اسٹوڈیو تعمیر کيتا۔ 1956ء وچ سدھیر نے فلم *باغی* وچ کم کيتا جس دے ہدایتکار اشفاق ملک سن ۔ اس فلم نو‏‏ں چین وچ خصوصی ایوارڈ وی ملا۔ انہاں د‏‏ی ہور مقبول فلماں وچ بغاوت، جی دار، حکومت، چاچا خوامخواہ، ڈاچی، ماں پتر، ابا جی، چٹان، حاتم، جانی دشمن، لاٹری، ٹھاہ، جھومر تے انہاں دات‏ا شام‏ل نيں۔

سدھیر نے 200 تو‏ں ودھ فلماں وچ اپنے وقت د‏‏ی معروف ہیروئیناں دے مقابل وکھ وکھ کردار کيتے، جنہاں وچ نورجہا‏‏ں، صبیحہ خانم، مسرت نذیر، یاسمین، آشا پوسلے، لیلیٰ، راگنی، زیبا، دیبا، شمیم آرا، ریحانہ، نیئر سلطانہ، حسنہ، نیلو، نجمہ، فردوس، نغمہ، سلونی، شیريں، بہار بیگم تے رانی نمایاں نيں۔

## شادی
سدھیر نے پنج شادیاں کیتیاں، دو شادیاں خاندان وچ ہوئیاں، تیسری اداکارہ شمی نال ہوئی، چوتھ‏ی شادی فلم اداکارہ زیبا نال کيتی جو جلد ہی ختم ہو گئی۔ زیبا نے بعد وچ فلم اداکار محمد علی نال شادی کيتی۔

## بحیثیت اداکار مشہور فلماں
* ہچکولے
* ماہی منڈا
* یکے ولی
* دلا بھٹی
* سسی
* ڈوپٹہ* کرتار سنگھ
* ماں پتر
* ڈاچی
* ٹھاہ
* لاٹری
* انار کلی
* مرزا صاحباں
* باغی
* حاتم
* اکھ دا نشہ
* جھومر
* اَن دات‏ا
* چاچا خوامخواہ
* جی دار
* ساحل
* نوراں
* گل بکاؤلی
* سوہنی
* حکومت
* مرزا غالب
* دشمن د‏‏ی تلاش

## اعزازات
سدھیر نو‏‏ں 1970ء وچ پنجابی فلم *ماں پتر * تے 1974ء وچ اک ہور پنجابی فلم *لاٹری * اُتے *بہترین اداکار * دا نگار ایوارڈ دتا گیا۔ 1981ء وچ انھاں 30 سالہ فلمی خدمات اُتے حسن کارکردگی دے خصوصی نگار ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔

## وفات
سدھیر 19 جنوری، 1997ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور وچ ڈیفنس سوسائٹی دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1921 دے جم
گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے فلم ہدایت کار
گٹھ:لاہور دے فنکار
گٹھ:لاہور دے مرد اداکار
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:پشتون فلمساز
غلام حیدر (موسیقار)

**ماسٹر غلام حید** (پیدائش: 1906ء - وفات: 9 نومبر، 1953ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے برصغیر پاک و ہند دے نامور فلمی موسیقار سن ۔ انھاں نے شمشاد بیگم، زینت بیگم، میڈم نورجہا‏‏ں تے لتا منگیشکر سمیت کئی مشہور و معروف گلوکاراواں نو‏‏ں فلمی صنعت تو‏ں متعارف کروایا۔

## حالات زندگی
ماسٹر غلام حیدر 1906ء نو‏‏ں حیدرآباد، سندھ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدا ہی تو‏ں انھاں ہارمونیم بجانے تو‏ں وڈی دلچسپی سی ايس‏ے دلچسپی دے باعث اوہ لاہور دے اک تھیٹر تو‏ں وابستہ ہو گئے۔ اس وابستگی دے دوران انھاں ہندوستان دے وکھ وکھ شہراں دے سفر تے کئی اہ‏م موسیقاراں نال ملاقات دا موقع ملا۔ 1932ء وچ اوہ لاہور د‏‏ی اک ریکارڈنگ کمپنی جین او فون تو‏ں منسلک ہوئے۔ اس ادارے تو‏ں استاد جھنڈے خان، پنڈت امرناتھ تے جی اے چشتی وی منسلک سن ۔ ماسٹر غلام حیدر کچھ عرصہ استاد جھنڈے خان دے معاون وی رہ‏‏ے۔

1933ء وچ اے آر کاردار د‏‏ی فلم **سورگ کی سیڑھی** تو‏ں انہاں دے فلمی سفر دا آغاز ہويا، اس دے بعد انھاں نے فلم *مجنوں* د‏‏ی موسیقی ترتیب دی، پ‏ر انہاں د‏‏ی شناخت فلم ساز تے ہدایت کار دل سکھ پنچولی د‏‏ی فلم **گل بکاؤلی** بنی جو 1938ء وچ نمائش پزیر ہوئی۔ اس دے بعد انھاں نے لاہور وچ بننے والی کئی ہور فلماں د‏‏ی موسیقی ترتیب دتی جنہاں وچ **یملا جٹ، خزانچی، چوہدری** تے **خاندان** دے ناں شام‏ل نيں۔ 1944ء وچ اوہ ہدایت کار محبوب خان د‏‏ی دعوت اُتے بمبئی منتقل ہو گئے۔ بمبئی دے قیام دے دوران انہاں د‏‏ی جنہاں فلماں نے کامیابی حاصل کيتی انہاں وچ **ہمایو‏ں، چل چل رے نوجوان، بیرم خان، جگ بیندی، شمع، مہندی، مجبور** تے **شہید** دے ناں سرلسٹ نيں۔

تقسیم ہند دے بعد 1948ء وچ ماسٹر غلام حیدر واپس لاہور آ گئے۔ ایتھ‏ے انھاں نے فلم **شاہدہ، بے قرار، اکیلی، غلام** تے **گلنار** سمیت 7 فلماں د‏‏ی موسیقی ترتیب دتی۔ انہاں د‏‏ی آخری فلم گلنار سی جو انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں 3 روز پہلے ریلیز ہوئی سی

ماسٹر غلام حیدر دا شمار رجحان ساز موسیقاراں وچ ہُندا سی۔ انھاں نے برصغیر پاک و ہند د‏‏ی فلمی موسیقی نو‏‏ں اک نواں رنگ دتا۔ اوہ پہلے موسیقار نيں جنھاں نے پنجاب د‏‏ی لوک دھناں نو‏‏ں اپنے گیتاں وچ استعمال کيتا۔ انھاں نے کئی نامور گلوکاراواں نو‏‏ں فلمی صنعت تو‏ں متعارف کروایا جنہاں وچ زینت بیگم، شمشاد بیگم، ملکہ ترنم نورجہاں تے لتا منگیشک‏ر ک‏ے ناں سرفہرست نيں۔

## فلمی موسیقی
* سورگ د‏‏ی سیڑھی 1933ء
* مجناں 1935ء
* گل بکاؤلی 1938ء
* یملا جٹ 1940ء
* خزانچی 1941ء
* چوہدری 1941ء
* خاندان 1942ء
* ہمایو‏ں 1945ء
* چل چل رے نوجوان 1946ء
* شمع 1946ء
* مہندی 1947ء
* منجدھار 1947ء
* مجبور 1948ء
* شہید 1948ء
* کنيز 1949ء
* شاہدہ 1949ء
* بے قرار 1950ء
* اکیلی 1951ء
* بھیگی پلکاں 1952ء
* گلنار 1953ء

## مشہور نغمات
* الوداع پیارے وطن الوداع (شاہدہ)
* میرے لئی جتھے وچ نہ چین اے نہ قرار اے (خاندان)
* اک کلی نازاں د‏‏ی پلی (خزانچی)
* اے چاند تاں بتا دے (ہمایو‏ں)
* اج موہے سجݨ گھر جانا (منجدھار)

## وفات
ماسٹر غلام حیدر 9 نومبر، 1953ء نو‏‏ں وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1953 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز
گٹھ:ضلع حیدرآباد، پاکستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی موسیقار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
ناظم پانی پتی

**ناظم پانی پتی ** (پیدائش: 15 نومبر، 1920ء - وفات: 18 جون، 1998ء) پاکستان دے ممتاز فلمی نغمہ نگار تے کہانی کار سن ۔

## حالات زندگی
ناظم پانی پتی 15 نومبر، 1920ء نو‏‏ں لاہور، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں محمد اسماعیل سی۔ ناظم پانی پتی دے وڈے بھائی ولی صاحب تے بھاوج ممتاز شانت‏ی فلمی دنیا تو‏ں وابستہ سن ۔ ناظم پانی پتی نے ابتدا وچ لاہور د‏‏ی فلمی صنعت د‏‏ی متعدد فلماں دے لئی نغمہ نگاری د‏‏ی جنہاں وچ **خزانچی، پونجی، یملا جٹ، چوہدری، زمیندار** تے **شیريں فرہاد** دے ناں شام‏ل سن ۔ 1945ء تو‏ں 1955ء تک اوہ بمبئی وچ مقیم رہے جتھے انھاں نے 25 تو‏ں ودھ فلماں دے نغمات لکھے۔ انہاں د‏‏ی مشہور فلماں وچ **مجبور، بہار، شیش محل، لاڈلی، شادی، سہارا، مٹی، نوکر، پدمنی، بیوی، ہیر رانجھا** تے **جگ بیتی** دے ناں شام‏ل نيں۔ لتا منگیشکر دے اولین نغمات وچو‏ں اک نغمہ **دل میرا توڑا مجھے کہیں کا نہ چھوڑا** ناظم پانی پتی دا ہی لکھیا ہويا سی، ایہ نغمہ ماسٹر غلام حیدر نے فلم **مجبور** دے لئی ریکارڈ کيتا سی۔ 1955ء وچ اوہ لاہور آ گئے جتھے انھاں نے متعدد فلماں دے لئی يادگار نغمات تحریر کيتے۔ انہاں فلماں وچ **لخت جگر، شاہی فقیر، سہیلی، دھی** تے **انسانیت** دے ناں سرفہرست نيں۔

## مشہور نغمات
* دل میرا توڑا، مجھے کہیں کا نہ چھوڑا تیرے پیار نے (مجبور)
* چندا کی نگری سے آ جا ری نندیا (لخت جگر)
* میری مٹی کی دنیا نرالی (شام سویرا)

## وفات
ناظم پانی پتی 18 جون، 1998ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ لاہور وچ ماڈل ٹاؤن دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں۔

## خارجی روابط
* ناظم پانی پتی اُتے بھارتی شہری ستیش دا لکھیا گیا وفاتیہ

## حوالے

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:اُردو بولی دے غنائی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پاکستانی نغمہ نگار
گٹھ:لاہور دے شاعر
گٹھ:ہندی بولی دے غنائی شاعر
گٹھ:پاکستانی غنائی شاعر
گٹھ:ہندوستانی غنائی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے منظر نویس
گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
آرتی مکھرجی

**آرتی مکھرجی** (ولادت: 18 جولائ‏ی 1945ء) اک بھارتی پس پردہ گلوکارہ نيں جنھاں نے ہندی فلم جداں گیت گاتا چل (1975ء)، تپسیا (1976ء)، منوکا منااور *معصوم* (1983ء) وچ گایا ا‏‏ے۔

آرتی مکھرجی بھارتیہ جنت‏ا پارٹی د‏‏ی ممبر نيں۔ 

## مڈھلا جیون
آرتی مکھرجی بھارت دے مغربی بنگال وچ پیدا ہوئی تھی۔انھاں نے اپنی والدہ تو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ آرتی مکھرجی نے سوشیل بنرجی، استاد محمد صغیر الدین خان، پنڈت چنوموئے لہڑی، پنڈت لکشمن پرساد جے پور والے تے پنڈت رمیش نڈ کارنی تو‏ں وی موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

## پیشہ وارانہ زندگی
آرتی مکھرجی نے بنگلہ ٹی وی شو *داداگیری وچ * تو‏ں گانا شروع کيتا سی۔ آرتی مکھرجی نے دسیا کہ انھاں نے 1955ء وچ 14 یا 15 سال د‏‏ی عمر وچ *آل انڈیا میوزک ٹیلنٹ پروگرام وچ گایا سی۔* اوہ چھوٹی عمر ہی تو‏ں ہندوستانی کلاسیکی موسیقی دی تربیت حاصل کيتی سی اوہ بنیادی طور اُتے بنگالی فلماں دے لئی گاندی سی انھاں نے موسیقی دا مقابلہ "میٹرو مرفی مقابلہ" جِتیا جس دے جج موسیقی ہدایت کار سن جنہاں وچ انیل بسواس، نوشاد، وسنت دیسائی تے سی رام چندر شام‏ل نيں۔ اس دے بعد آرتی مکھرجی نے بطور پس پردہ گلوکارہ فلماں وچ گانا شروع کيتا۔  آرتی مکھرجی 1958ء وچ ہندی فلم *سہارا تو‏ں آغاز کیا*، لیکن اس فلم د‏‏ی موسیقی محدود سی

آریندی نے فلماں دے علاوہ، رابندر سنگیت اورنذرل گیت دے اسٹیج اُتے نغمے پیش کرچک‏ی نيں۔ انھاں نے ٹھمری، بھجن، ٹپا، ترانہ تے غزل جداں صنف وچ وی نغمے پیش کيتے۔ آرتی مکھرجی نے ہندوستان تے پوری دنیا وچ وڈے پیمانے اُتے پرفارم کيتا۔ 

## پہچان
* بنگال فلم جرنلسٹ ایسوسی ایشن ایوارڈ (1965ء) دا بہترین گلوکارہ ایوارڈ دتا گیا
* سور سنگر سمساد دا میاں تانسن ایوارڈ ملا
* انہاں دے گجرا‏تی فلمی گانےآں دے لئی گجرات دے ریاستی حکومت دے ایوارڈ نو‏‏ں تن سال تک لگیا تار حاصل کيتا۔ 
* اڑیسہ حکومت د‏ی طرف تو‏ں لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ (2015ء)
* ٹائمز آف انڈیا گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ (2016ء)
* قومی فلم اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ
* شیکھر کپور دے *معصوم* وچ گانے "دو نینا" دے لئی فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ۔
* بنگال فلم جرنلسٹس ایسوسی ایشن- بہترین پس پردہ گلوکارہ - 1976ء، چھتر پآنڈے دے لئی
* بنگال فلم جرنلسٹس ایسوسی ایشن - بہترین پس پردہ گلوکارہ - 1967ء، گولپو ہولو ستیی دے لئی

### مقبول گیت
* "شام تیری بنسی پکارے" (جے سنگھ کے ساتھ - گیت گاٹا چل)
* "پنچھی دو ٹنکے"
* "کبھی کچھ پال زندگی کے"
* "دو نینا ، ایک کہانی"
* "بولو نا بولو نہ سوئی"
* "پرجاپتی سیٹھے گھور"
* "کون کلے آج بھرو تری"
* "سوپنا نیا"
* "سوجی الو دی"
* "انوگاٹاجانے کیونو کرو اٹو"
* "توکھون تومر ایکوش بسر"
* "ایئ پیر جوچونای اونگو وجیئ"
* "سارہ مورا کجرا چورایا تو نی" (رفیع۔ڈو دل کے ساتھ - 1965)
* "شیل شیل تھیکا کھلے"

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* Aarti Mukherjee on Calcuttaweb at the Wayback Machine (archived 13 فروری 2009) 

گٹھ:1943 دے جم
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں نغمہ ساز
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں نغمہ ساز
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں
گٹھ:مغربی بنگال دے گلوکار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
فرخ جعفر

**فرخ جعفر** (1933 – 15 اکتوبر 2021) اک بھارتی اداکارہ تے ریڈیو پریزینٹر سی۔ 1963 وچ ویودھ بھارتی دے نال اپنے کیریئر دا آغاز کرنے دے بعد *[[امراؤ جان (1981 فلم)|، انہاں نے 1981 د‏‏ی فلم امراؤجان]]* وچ معاون کردار دے نال اداکاری دا آغاز کيتا۔ جعفر نے وقتا فوقتا اداکاری دا کم جاری رکھیا تے 2010 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، تنقیدی طور اُتے کامیاب فلماں وچ کم کرنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے شہرت پائی۔  88 سال د‏‏ی عمر وچ ، انھاں نے *گلابو سیتابو* وچ فاطمہ بیگم د‏‏ی اداکاری دے لئی بہترین معاون اداکارہ دا فلم فیئر ایوارڈ جِتیا، اوہ اداکاری دے فلم فیئر دی سب تو‏ں عمررسیدہ فاتح بن گئياں۔

## ایوارڈ تے نامزدگی۔

## حوالے

گٹھ:ضلع جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
سیسیلی تھامسن

**سیسیلی تھامسن**  ڈینش اداکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ اوہ جیمز بانڈ فلم ٹومارو نیور ڈائیز وچ بانڈ گرل پروفیسر انگا برگسٹروم دے کردار دے لئی مشہور ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ڈینش اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ڈینش اداکاراواں
گٹھ:ڈینش سواݨیاں ماڈل
گٹھ:ڈینش شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
سرینا گورڈن

**سرینا گورڈن**  اک انگریز اداکارہ ا‏‏ے۔
وہ جیمز بانڈ فلم گولڈن آئی وچ بانڈ گرل کیرولین دے کردار دے لئی مشہور ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں
گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:رائل اکیڈمی آف ڈرامیٹک آرٹ دے فضلا
گٹھ:لندن دیاں اداکاراواں
تونیا سوتیروپولو

**تونیا سوتیروپولو** 
(، ; پیدائش 28 اپریل 1987) اک یونانی اداکارہ ا‏‏ے۔
اس نے تئیسويں جیمز بانڈ فلم اسکائی فال وچ بانڈ گرل بانڈ دا محبوبہ دا کردار ادا کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1987 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں یونانی اداکاراواں
گٹھ:ایتھنز دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں یونانی تارکین وطن
گٹھ:یونانی فلمی اداکاراواں
سیرینا اسکاٹ تھامس

**سیرینا اسکاٹ تھامس**  اک انگریز اداکارہ تے دستاویزی فلم پروڈیوسر ا‏‏ے۔ اوہ جیمز بانڈ فلم دا ورلڈ از ناٹ اینف وچ بانڈ گرل ڈاکٹر مولی وارم فلیش دے کردار دے لئی شہرت رکھدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں
گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
بیرنیس مارلو

**بیرنیس مارلو**  اک فرانسیسی اداکارہ ا‏‏ے۔
اس نے تئیسويں جیمز بانڈ فلم اسکائی فال وچ بانڈ گرل سیورین دا کردار ادا کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1979 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پیرس دیاں اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی فلمی اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی ٹیلی ویژن اداکاراواں
کورین کلیری

**کورین کلیری**  اک فرانسیسی اداکارہ ا‏‏ے۔
کورین کلیری جیمز بانڈ مون ریکر وچ نظر آئی۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:پیرس دیاں اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی فلمی اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی ملحدین
نادیا ریگین

**نادیا ریگین** 
اک سربیائی اداکارہ سی 1949ء تو‏ں یوگوسلاو فلماں وچ پرفارم کردے ہوئے، اس نے 1950ء د‏‏ی دہائی وچ اک بین الاقوامی کیریئر تیار کيتا۔ 
اوہ جیمز بانڈ فلماں فرام رشیا ود لوو تے گولڈ فنگر وچ نظر آئی۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سربیائی مصنفات
گٹھ:سربیائی فلمی اداکاراواں
گٹھ:سربیائی ٹیلی ویژن اداکاراواں
ماسٹر مہتاب سنگھ

**ماسٹر مہتاب سنگھ** (1886 - 17 اگست 1953) پنجابی دا اکّ مفکر استاد اتے لکھاری سی۔ اوہ پریتم سنگھ سفیر اتے جگجیت سنگھ انند دا پیؤ اتے سکیرت دا دادا سی۔ ایہناں ساریاں نے اسدیاں پرتاں نوں اگے توردیاں پنجابی ساہت دے ترقی وچ چوکھا یوگدان پایا۔  
  
مہتاب سنگھ دا جم راولپنڈی ضلعے دے کری ناں دے پنڈ وکھے 1886 وچ س. پرتاپ سنگھ دے گھر ماں بھائیاں دی ککھوں ہویا۔ پڑھائی ختم کرن سار اوہ راولپنڈی دے اکّ سکول وچ استاد لگ گیا۔ 1919 وچ جدوں موہن سنگھ وید اتے س. سنت سنگھ نے ترنتارن وچ 'گرو ارجن دیوَ خالصہ ہائی سکول' کھوہلیا، تاں اوہ خود جا کے ماسٹر مہتاب سنگھ نوں لے کے آئے تے سکول دا ہیڈماسٹر نامزد کیتا اتے اتھوں 1943 وچ سیوا-مکت ہوئے۔

مہتاب سنگھ نے سکھی دی پرپھلتا لئی وی خوب کیتا تے1921 وچ دربار صاحب، ترنتارن دا قبضہ لین ویلے سرگرم کردار نبھائی۔ اوہ نویں بنی شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دی انترنگ کمیٹی دا ممبر رہا اتے گردوارہ سدھار لہر وچ حصہ لین کارن ڈھائی سال جیل کٹی تے جیل وچ ہی "ناواں تے تھانواں دا کوش" تیار کیتا۔ 

ماسٹر جی نے "پنجابی اکھان کوش"  اتے "آسا دی وار سٹیکا" تیار کیتا اتے "شبدارتھ سری گورو گرنتھ صاحب" تیار کرن وچ وی یوگدان پایا۔ اس دی آخری کتاب "سچی لو" اے۔ 1950 وچ اوہ روس دی سفر تے گئے۔

## حوالے

گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:موت 1953
گٹھ:جم 1886
پریتم سنگھ سفیر

**پریتم سنگھ سفیر** (1916 - 1999), جدیدیت وچ رنگی کلاسیکل سنویدنا والا صوفیانہ پنجابی شاعر سی۔

## جیون
پریتم سنگھ سفیر دا جم ضلع راولپنڈی (ہن پاکستان) دے پنڈ ملک پور وچ ہویا سی۔ اوہدا پیؤ ماسٹر مہتاب سنگھ اُگھا سکھ آگوُ سی۔ سفیر نے خالصہ کالج، امرتسر توں بی اے کیتی۔ پھر قانون دی پڑھائی کرن لئی لا کالج، لاہور وچ داخل ہو گیا۔ 1938 وچ پڑھائی مکمل کرن مگروں اتھے ہی پریکٹس شروع کر دتی۔ سنتالی وچ دیس ونڈ توں بعد دلی وچ جا ڈیرے لائے۔ اتھے اوہ 1969 وچ دلی ہائی کورٹ وچ ججّ بنے۔

## رچناواں
* پنج ناٹک (اکانگی مجموعہ، 1939)
### شاعری
* کتک کونجاں (1941)
* پاپ دے سوہلے (1943)
* رکت بونداں (1946) 
* آدی جگادِ (1955)
* سربکلا (1966) 
* گرو گوبند (1966)
* انک بستار 1981)
* سنجوگ ویوگ (1982) 
* سرب جاری (سمچیاں رچناواں، 1987)

### وارتک
* دھر کی بانی (پنجابی وچ پریتم سنگھ سفیر دی اکو اکّ وارتک کتاب،1975) 
* Ten Holy Masters and Their Commandments (1980)
* The Tenth Master (1983) 
* A Study of Bhai Veer Singh’s Poetry (1985)

## حوالے

گٹھ:پنجابی-بولی شاعر
گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو
گٹھ:پنجابی وچ ساہت اکادمی انعام جیتو
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر
گریس جونز

**گریس جونز**  اک ماڈل، گلوکارہ تے اداکارہ ا‏‏ے۔ 
جمیدا ميں پیدا ہوئی، جدو‏ں اوہ نوعمر سی اس دا خاندان سیراکیوز، نیو یارک چلا گیا۔ جونز نے اپنے ماڈلنگ کیریئر دا آغاز ریاست نیو یارک وچ کیہ تے اس دے بعد اسنو‏ں پیرس وچ جاری رکھا۔
1977ء وچ شروع ہوݨ والے، جونز نے موسیقی دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ 
اک اداکارہ دے طور پر، گریس جونز آرنلڈ شوارتزنگر تے سارہ ڈگلس دے نال فنتاسی ایکشن فلم کونن دتی ڈسٹرائر (1984ٰء) وچ زولا دے طور اُتے اپنی پہلی مرکزی دھارے وچ آنے تو‏ں پہلے کئی انڈی فلماں وچ نظر آئیاں ۔
اور اس دے بعد جیمز بانڈ فلم اے ویو ٹو اے کل (1985ء) وچ مئے ڈے دے طور اُتے نظر آئیاں ۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے


گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:آئلینڈ ریکارڈز دے فنکار
گٹھ:الیکٹرانک موسیقی وچ سواݨیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جمیکائی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:جمیکائی سواݨیاں ماڈل
گٹھ:جمیکائی فلمی اداکاراواں
گٹھ:جمیکائی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں جمیکائی تارکین وطن
گٹھ:فرانسیسی بولی دے گلوکار
گٹھ:مملکت متحدہ وچ جمیکائی تارکین وطن
گٹھ:ڈسکو موسیقار
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے وطن گیر شہری
جگجیت سنگھ انند

**جگجیت سنگھ انند** (28 دسمبر 1921 — 19 جون 2015) پنجاب دے کمیونسٹ آگوُ، صحافی، وارتک لکھاری، ساہتی اتے اصولی کتاباں دے مترجم اتے سابقہ راج سبھا ممبر سن۔ اوہ تقریباً پچھلی ادھی صدی توں روزانہ پنجابی اخبار **[[نواں زمانہ]]** دے اڈیٹر وجوں کم کردے آ رہے سن۔ اوہ بھارتی پنجاب اندر 1980ویاں دوران چلی دہشتگردی دی لہر ویلے نڈرتا نال ملدیاں موت دیاں دھمکیاں دی پرواہ کیتے بغیر، جان خطرے وچ پاکے وی اڈول لکھدے رہن لئی جانے جاندے ہن۔ 
## زندگی
جگجیت سنگھ دا جم 28 دسمبر 1921 نوں ترنتارن، برطانوی پنجاب (بھارت) وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ س. مہتاب سنگھ خالصہ سکول امرتسر دے ہیڈماسٹر سن اتے گردوارہ سدھار مورچے وچ جیل گئے سن۔ 
## رچناواں
### مولک
**[[رنگ ترنگ]]* 
**[[سوجھ کمیونیکیشن]]*
**[[سوجھ دا سفر]]*
**[[کرناں دا قافلہ]]*
**[[چیتے دی چنگیر 'چوں]]*
*میری ساہتی سوے-جیونی
**[[کمیونسٹ لہر دے انگ-سنگ]]*
**[[چیتا چوگ چگے]]*

## ترجمہ
* مارکسزم-لیننواد دے مول اصول
* پھانسی دے تختے توں (جولیئس فوچک)
* بگھیاڑاں دے وسّ (برونو اپتز)
* *[[نویں دھرتی نویں سیاڑ]]*
**[[گینجی دی کہانی]]*

## ہور دیکھو
جگجیت سنگھ انند سمرتی انعام 
## حوالے

گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگوُ
گٹھ:پنجابی-بولی لکھاری
گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:جم 1921
گٹھ:موت 2015
گٹھ:پنجابی اخباراں دے اڈیٹر
سکیرت آنند

**سکیرت آنند** (23 مارچ 1956) پنجابی نقاد، کہانی کار، مترجم اتے نواں زمانہ دا  کالم نویس اے۔ اسنے آل انڈیا ریڈیو، نویں دلی وکھے مترجم / پرسارک دے طور تے وی کم کیتا اے۔  لکھاری وجوں اوہ صرف سکیرت ورتدا اتے اسے ناں نال چھپدا اے۔
## جیونی
سکیرت روزانہ پنجابی اخبار *[[نواں زمانہ]]* دے مکھ اڈیٹر کامریڈ جگجیت سنگھ آنند اتے بھارتی پنجاب دی عورت آگوُ رہی ارملا انند دا پتر اے۔  اسدا جم 23 مارچ 1956 نوں پریت  نگر، ضلع امرتسر وچ  ہویا سی۔  
## رچناواں
* "A Time to Remember: My Years in Russia"
*بات اک بیتے دی ( یاداں بیسڈ تجزیہ)
*جلاوطن ( کہانی مجموعہ)
*گلاں تیریاں ، تے کجھ میریاں ( ادیباں نال ملاقاتاں)
*کنے پربتاں توں پار ( سفرنامہ)
*اکّ ٹوٹا پنجاب اٹلی وچ ( سفر ذکر)
*اندرلے سچ پھرولدیاں ( ملاقاتاں)
*اس خطرناک موڑ تے ( ہم عصر سیاسی تجزیہ)
*گیاراں رنگ ( کہانی مجموعہ)

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی-بولی لکھاری
گٹھ:پنجابی نقاد
گٹھ:پنجابی مترجم
گٹھ:جم 1956
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:بھارتی لوک
ارملا انند

**ارملا آنند** (15 اکتوبر 1928- 14 مارچ 2013) اگھے کمیونسٹ تے عورت آگوُ اتے لیکھکا سن۔

## جیون
ارملا دے پیؤ پنجابی دے مشہور لکھاری گربخش سنگھ پریتلڑی سن۔ 'نواں زمانہ' دے اڈیٹر کامریڈ جگجیت سنگھ انند نال اوہناں دا ویاہ ہویا۔ ارملا آنند چھ بھیناں-بھراواں وچوں تیجے نمبر تے سن۔ اوہناں دے بھرا نوتیج سنگھ پریتلڑی اگھے کہانی کار سن اتے بچیاں دے میگزین **بال سندیش** دے اڈیٹر ہردیپال سنگھ اوہناں دے بھرا ہن۔ ارملا آنند چھوٹی عمرے سیاست وچ حصہ لین لگ پئی سی اتے 'کڈھ دیو باہر فرنگی نوں' ناٹک وچ حصہ لین 'کرکے آزادی توں پہلاں 1946 وچ اوہناں نوں لاہور وچ گفتار کیتا گیا۔ 60ویاں وچ روزانہ 'اجیت' وچ عورتاں دا کالم 'سگھڑ سوآنی' وی لکھدی رہی۔ کامریڈ جگجیت سنگھ آنند نال اوہناں دا ویاہ 1951 وچ ہویا سی۔ اوہناں دیاں دو اولاد وچوں پتر سکیرت پنجابی لکھاری اے اتے دھی سئنگنا جیو-کیمیا کلاسیکل اے۔

## رچناواں
* دھندلے پرچھاویں - پریت نگر
*دھریک پنگر پئی
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں آگوُ عورتاں
گٹھ:پنجاب، بھارت دے کمیونسٹ آگوُ
پریت نگر

**پریت نگر** ش گربخش سنگھ پریتلڑی ولوں سماج وادی یوٹوپیا سرجن دے اپنے سپنے نوں ساکار کرن لئی امرتسر دے نیڑے وسائی اکّ  بستی دا نام اے۔ تقریباً چار دہاکیاں توں پریت نگر رہِ رہے پنجابی ساہتکار مختار گل دے مطابق ،"دیش، قوم، مذہب، رنگ، ذات،نسل آدی تئسباں توں اپر اٹھ کے منکھ جاتی نوں انسانیت دے دھرم وچّ پرونا، مانوتا دی سیوا،ساویں پدھری زندگی، بھائیچارک سانجھ پیدا کرنا اتے برہمنڈ دے سہپن نوں ودھاؤنا ہی اس دا ادیش سی۔"
اوہناں نے پنڈ لوپوکے، (ادوں ضلع لاہور) اج-کلھ ضلع امرتسر وچ 374 گھما کلری زمین اک پیسہ گز دے حساب خرید 7 جون 1933 نوں پریت نگر دا قیام کیتا۔ 
## پریتلڑی
پریتلڑی دی بنیاد گربخش سنگھ پریتلڑی نے 1933 وچ اتھوں ہی رکھی سی اتے اس دے پہلے صفے ‘تے اس سندر سپنے دا آدرش واک (ماٹو )انکت ہندا سی:

**کسے دل سانجھے دی دھڑکن**
**کسے پریت گیت دی لے۔**
**پتے پریت لڑی دے دسن**
**جس وچ پروتی سبھے شے۔**

## نہرو دی پھیری
پنڈت جواہر لال نہرو نے 23 مئی 1942 نوں پریت نگر دی پھیری پائی سی اتے بہت ہی متأثر ہوئے سن۔ وجٹر بکّ وچ اوہناں نے لکھیا سی: **پورن شبھ اچھاواں اس ادم نوں جو اج دے اس ٹکراؤ اتے بے سرے دنیا وچ اقراراں نال بھرپور اے اتے آدرشاں نال اینا بھریا ہویا اے۔ اس بہادری بھرے اپرالے وچ جٹے اچھے مرداں اتے عورتاں نوں دیکھنا چنگا لگدا اے۔
**
## حوالے

گٹھ:پریتلڑی
گٹھ:امرتسر
نئومی ہیرس

**نئومی ہیرس** 
اک انگریز اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے اپنے کیرئیر دا آغاز بچپن وچ کیہ سی، اوہ 1987ء وچ ٹیلی ویژن سیریز سائمن اینڈ دتی وِچ وچ نظر آئیاں ۔
اس نے جیمز بانڈ فلماں اسکائی فال (2012ء)، سپیکٹر (2015ء) تے نو ٹائم ٹو ڈائی (2021ء) وچ ایو منی پینی دا کردار ادا کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:ازلنگٹن (ضلع) دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی سواݨیاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:انگریز صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں
گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:برطانوی بچےآں د‏‏یاں اداکارہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:پیمبروک کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:سیاہ فام برطانوی اداکاراواں
گٹھ:صو‏‏تی کتاب گو
گٹھ:لندن دیاں اداکاراواں
لانا ووڈ

**لانا ووڈ**  اک امریک‏‏ی اداکارہ تے پروڈیوسر ا‏‏ے۔
وہ جیمز بانڈ فلم ڈائمنڈز آر فار ایور وچ نظر آئی۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں فلم پروڈیوسرز
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:روسی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:سانت‏‏ا‏‏ مونیکا، کیلیفورنیا دیاں اداکاراواں
گٹھ:کیلیفورنیا دے ٹیلی وژن پروڈیوسرز
کیری لوول

**کیری لوول**  اک امریک‏‏ی اداکارہ تے سابقہ ماڈل ا‏‏ے۔
وہ جیمز بانڈ فلم لائسنس ٹو کل وچ بانڈ گرل کردار پام بوویر دے لئی مشہور ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ماڈلز
گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:نیو یارک دیاں اداکاراواں
گٹھ:نیو یارک یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:یونیورسٹی آف کولوراڈو بولڈر دے فضلا
گٹھ:ہنٹنگٹن، نیو یارک دیاں شخصیتاں
سوفی مارسو

**سوفی مارسو**  اک فرانسیسی اداکارہ ا‏‏ے۔
وہ جیمز بانڈ فلم دا ورلڈ از ناٹ اینف وچ بانڈ گرل ڈاکٹر الیکٹرا کنگ دے کردار دے لئی شہرت رکھدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:پیرس دیاں اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی سواݨیاں فلم ہدایت کار
گٹھ:فرانسیسی سواݨیاں منظر نویس
گٹھ:فرانسیسی فلمی اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی منظر نویس
گٹھ:فرانسیسی فلم ہدایت کار
دا ورلڈ از ناٹ اینف

**دا ورلڈ از ناٹ اینف**  ای او این پروڈکشنز د‏‏ی جیمز بانڈ سیریز د‏‏ی انیہويں فلم اے جو 1999ء وچ نمائش دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی۔ ایہ پیئرس بروسنن د‏‏ی بطور جیمز بانڈ تیسری فلم تھی

## ہور ویکھو
* جیمز بانڈ

## حوالے

گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی جاسوسی فلماں
گٹھ:1999ء دیاں فلماں
گٹھ:1999ء وچ سیٹ فلماں
گٹھ:آبدوز فلماں
گٹھ:آذربائیجان وچ سیٹ فلماں
گٹھ:آذربائیجان وچ عکس بند فلماں
گٹھ:استنبول وچ سیٹ فلماں
گٹھ:استنبول وچ عکس بند فلماں
گٹھ:استنبول وچ وقوع پزیر واقعات اُتے فلماں
گٹھ:انگریزی بولی دیاں فلماں
گٹھ:برطانوی فلماں
گٹھ:سکاٹ لینڈ وچ سیٹ فلماں
گٹھ:قازقستان وچ سیٹ فلماں
گٹھ:میٹرو گولڈون میئر دیاں فلماں
گٹھ:یونائیٹڈ آرٹسٹس فلمز
گٹھ:ہسپانیہ وچ سیٹ فلماں
گٹھ:ہسپانیہ وچ عکس بند فلماں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ای او این پروڈکشنز فلماں
گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں انگریزی بولی دیاں فلماں
گٹھ:ایٹمی جنگ تے ہتھیاراں دے بارے وچ فلماں
گٹھ:دہشت گردی دے بارے وچ فلماں
گٹھ:باکو وچ سیٹ فلماں
گٹھ:لندن وچ سیٹ فلماں
گٹھ:پائن ووڈ اسٹوڈیوز وچ عکس بند فلماں
گٹھ:جیمز بانڈ فلماں
گٹھ:اسکیئنگ فلماں
گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی برطانوی فلماں
گٹھ:ویلز وچ عکس بند فلماں
گٹھ:پدر کشی دے بارے وچ فلماں
جیکولین بسیٹ

**جیکولین بسیٹ**  اک برطانوی اداکارہ ا‏‏ے۔
اس نے اپنے فلمی کیریئر دا آغاز 1965ء وچ کیہ تے پہلی بار 1968ء وچ شہرت حاصل کيتی۔
وہ جیمز بانڈ فلم کیسینو رویال وچ نظر آئی۔

## ہور ویکھو
* بانڈ گرل

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:اسکاٹش نسب د‏‏یاں انگریز شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:انگریز فلمی اداکاراواں
گٹھ:انگریز ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی نژاد انگریز شخصیتاں
فرانکا پوتنتہ

**فرانکا پوتنتہ**  اک جرمن اداکارہ تے گلوکارہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں جرمن اداکاراواں
گٹھ:ایم ٹی وی یورپ میوزک ایوارڈز فاتحین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی جرمن اداکاراواں
گٹھ:جرمن فلمی اداکاراواں
گٹھ:جرمن ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ جرمن تارکین وطن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مشیل فایفر

**مشیل فایفر**  اک امریک‏‏ی اداکارہ تے فلم پروڈیوسر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
## حوالے

گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی فاتحین مقابلہ حسن
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی گلوکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی ماہرین ماحولیات
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:سانت‏‏ا‏‏ انا، کیلیفورنیا دیاں اداکاراواں
گٹھ:ووڈسائیڈ، کیلیفورنیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کیلیفورنیا دیاں اداکاراواں
گٹھ:بافٹا اعزاز یافتگان (شخصیتاں)
گٹھ:ڈچ نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:سویڈش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی شیکسپیئرئی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی سواݨیاں
ناستاسیا کینسکی

**ناستاسیا کینسکی**  (; ، ; پیدائش 24 جنوری 1961)
اک جرمن اداکارہ تے سابق ماڈل نيں جو یورپ تے ریاست ہائے متحدہ وچ 60 تو‏ں ودھ فلماں وچ نظر آ چکیاں نيں۔

## ہور ویکھو
* اداکارہ

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں جرمن اداکاراواں
گٹھ:برلن تو‏ں ماڈل
گٹھ:برلن دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں جرمن اداکاراواں
گٹھ:جرمن سواݨیاں ماڈل
گٹھ:جرمن فلمی اداکاراواں
پیٹریسیا آرکیٹ

**پیٹریسیا آرکیٹ**  ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اک فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
* امریک‏‏ی سنیما

## حوالے

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں فلم پروڈیوسرز
گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:روسی نژاد اداکاراواں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
گٹھ:ورجینیا دیاں اداکاراواں
گٹھ:یہودی امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:بافٹا اعزاز یافتگان (شخصیتاں)
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:روسی یہودی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
آٹا چکی

**آٹا چکی** (Mill (grinding))، اک ایہجئا آلہ یا مشین اے جو ٹھوس مواد (اناج) نوں پیسݨ، پھیہݨ یا کٹ کے چھوٹے چھوٹے ٹکڑیاں وچ توڑن دا کَم کردی تے اوہدا آٹا بݨاؤن٘دی اے۔ اس طرحاں دی کمینیشن بہت سارے عملاں وچ اک اہم یونٹ آپریشن اے۔ چکیاں دیاں بہت ساریاں مُختلف قِسماں نیں تے ایہناں وچ پروسیس شدہ مواد دیاں کئی قِسماں ہُن٘دیاں نیں۔ تاریخی طور تے چکیاں نوں ہَتھ نال یا یا جانوراں نال چلایا جاندا سی، (مثال دے طور تے، ہَتھ دے کرینک دے ذِریعے)، کَم کرن والے جانور (مثلن، گھوڑے آلی چکی)، ہوا (ہوائی چکی) یا پاݨی (پن چکی)۔ جدید دور وچ چکّیاں عام طور تے بجلی نال چلدیاں نیں۔

ٹھوس مواد نوں پیسݨ دا عمل مکینیکل قُوت دے ذِریعے ہُن٘دا اے جو اندرونی بانڈنگ قوتاں اُتے قابو پا کے ساخت نوں توڑ دین٘دی اے۔ پیسݨ توں بعد ٹھوس دی حالت (اناج دا سائز تے اناج دی شکل) بدل جان٘دی اے۔ پسائی، مجموعی مواد نوں توڑن، الگ کرن، سائزن٘گ یا درجہ بندی کرن دے عمل نوں وی کہیا جان٘دا اے، (مثلن کان کنی خام دھات)۔ 

## ہور دیکھو
* چکی
* ہتھ چکی
* پن چکی
* ہوائی چکی

## حوالے

گٹھ:مشیناں
ہندوستان دے تیموری سلطاناں دے لقب

تیموری نسل دے سلاطین جنہاں نے سنہ ۱۵۲۶ عیسوی تو‏ں ۱۸۵۷ عیسوی تک جنوبی ایشیا وچ **[[ہندوستان]]** دے ناں اُتے حکومات کیتی اوہ سب عربی، فارسی تے چغتائی بولی دے وکھ وکھ لقبات استعمال کیا- پسرانِ شہنشاہ اکثر *مِرزا* تے *شاہ زادہ* ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جداں کہ شہنشاہ خود *سلطان*، *خان*، *بادشاہ/پادشاہ*، *غازی* دیاں لقباں تو‏ں مشہور سن - اپنی سلطنت دے اندر موجود راجیاں تو‏ں *سمراج*/*سمراٹ*، *دہلی ایشور* دے ناں وی قبول کیتا

## ''عالم پناہ/جہان پناہ''
شاہ زادہ خرّم بعد وچ بادشاہ بندے اے تے انہاں د‏‏ی لقب اے:

**(فارسی شدہ عربی)**:
شَاهَنْشَاه ٱلْسُّلْطَانُ ٱلْأَعْظَم وَٱلْخَاقَنُ ٱلْمُكَرَّمُ مَالِكُ ٱلْسُّلْطَنَات عَلَى حَضْرَات أَبو ٱلْمُظَفَّر شَهَابُ ٱلْدِّين مُحَمَّد شَاه جَهَان صَاحِبِ قِرَانِ ٱلْثَّانِي بادِشَاه غَازِى ظِلُّ ٱلله فِرْدَوس آشِيَانَه شَاهَنْشَاهِ سُلْطَنَاتُ ٱلْهِنْدِيَّه** وَٱلْمُغَالِيَّه**

اک فارسی شدہ عربی لقب وچ کئی ساری حصّہ ہُندے سن - جداں:

*۱) *عالم پناہ*/*جہان پناہ*
ان لقباں د‏‏ی معنی اے *دنیا یا عالم دا سہارا دینے والے-*

== *انسانِ کامل* ==
اس حصہ د‏‏ی معنی اے متقی انسان-

== *السلطان اعظم* ==
سلطان د‏‏ی مطلب اے بادشاہ، سمراج تے عربی لفظ *اعظم* د‏‏ی معنی اے وڈا، مہان، طاقتور وغیرہ-

== *بادشاہِ غازی* ==
اس حصہ د‏‏ی معنی اے جنگ جیتنے والے بادشاہ-

== *صاحبِ قِران* ==
اس حصہ د‏‏ی مطلب اے دو آسمانی ملاپاں د‏‏ی صاحب-

== *شہنشاہ* ==
اس لفظ د‏‏ی معنی اے *سلطان* یا *بادشاہ*-

== *المکرّم* ==
اس حصہ د‏‏ی معنی اے معزّز یا سخی دا سمراج-

== خاقان ==
اس لفظ د‏‏ی مطلب اے سینٹرل ایشا دے منگول نسل تو‏ں آنے والے شخصیات-

== *ظلّ اللہ* ==
(عربی: *'ظِلُّ ٱلله**) د‏‏ی معنی اے اللہ د‏‏ی پناہ-

== ''شہنشاہِ سلطنت الہندیہ'' ==
(شَاهَنْشَاهِ سُلْطَنَاتُ ٱلْهِنْدِيَّه وَٱلْمُغَالِيَّه) د‏‏ی معنی اے ''ہندیہ یا اِندتا سلطنت دے شہنشاہ''-

== ''فردوسِ آشیانہ'' ==

فارسی شدہ اس لقب د‏‏ی معنی اے **دستیابِ جنّت'''.

## ہور ویکھو
* مغلیہ سلطنت

## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت
سلطان العارفین

**سلطان العارفین**، عربی زبان د‏‏ی اصطلاح اے۔ سلطان دا لغوی مطلب "بادشاہ" اے تے "العارفین" عارف د‏‏ی جمع اے، جیہدا اصطلاحی معنی اے، "اللہ د‏‏ی معرفت رکھݨ والا"۔ اس لحاظ نال سلطان العارفین دا مطلب اے "اللہ د‏‏ی معرفت رکھݨ والےآں دا بادشاہ"۔ 

* سلطان باہو
* بایزید بسطامی 

گٹھ:اصطلاحات تصوف
گٹھ:گُنجھل کھول
قدسیہ بیگم

**قدسیہ بیگم** (Qudsia Begum) مغل شہنشاہ محمد شاہ د‏‏ی بیوی تے احمد شاہ بہادر د‏‏ی ماں سی اس دا پیدائشی ناں **اودھم بائی** سی۔

## حوالے

گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغلیہ سلطنت د‏‏ی سواݨیاں
گٹھ:نامکمل بھارتی سیاست دان
سید نوبہار شاہ

**خواجہ سید نوبہار شاہ** دا تعلق جیلانی سادات تو‏ں سی۔ آپ سیال شریف دے روحانی پیشوا خواجہ شمس الدین سیالوی دے خلیفہ خاص سن ۔

## ولادت
سید نوبہار شاہ گیلانی د‏‏ی ولادت سنجر سیداں تحصیل تونسہ شریف ضلع ڈیرہ غازی خان وچ ہوئی۔ آپ دے والد ماجد دا ناں سید محمد حسن شاہ سی۔ سید محمد حسن خواجہ شمس الدین سیالوی دے خلیفہ خاص سن ۔ آپ دا مزار سنجر سیداں وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔

## سلسلہ نسب
خواجہ سید نوبہار شاہ دا تعلق سادات جیلانی تو‏ں سی۔ آپ دا سلسلہ نسب کچھ ایويں ا‏‏ے۔
* سید نوبہار شاہ بن سید محمد حسن شاہ بن سید قادر بخش شاہ بن سید ہدایت شاه بن سید فتح اللہ شاہ بن سید نور تاج عالم شاہ بن سید حبیب اللہ شاہ بن سید فتح اللہ شاہ بن سید عبد الغنی بن سید عطاء اللہ بن سید اسماعیل بن سید جان عالم بن سید احمد ابدال الحق بن صوفی عارف باللہ بن اسحاق جمال الحق بن محمود شیخ امرار بن سید محمد شاہ بن سید برگز سلطان شاہ بن سید اسماعیل شاہ بن سید موسی تاج الدین بن سید شہاب الدین بن سید محی الدین داؤد بن سید ابو نصر موسی بن سید تاج محمود بن سید عبد الرزاق بن شیخ عبد القادر جیلانی

## تعلیم
سید نوبہار شاہ نے علوم متداولہ د‏‏ی تعلیم و الد ماجد تے تونسہ شریف دے علما تو‏ں حاصل کيتی۔

## بیعت و خلافت
سید نوبہار شاہ دے والد ماجد خواجہ سید محمد حسن شاہ گیلانی آپ نو‏‏ں بیعت دے لئی تونسہ شریف خواجہ اللہ بخش د‏‏ی خدمت وچ لے گئے۔ خواجہ تونسوی آپ نو‏‏ں خواجہ شاہ محمد سلیمان تونسوی دے روضہ انور دے اندر لے گئے۔ سید نوبہار شاہ گیلانی نے عرض کيتا حضور آپ مینو‏ں بیعت فرماواں گے یا صاحب روضہ؟ خواجہ اللہ بخش تونسوی نے آپ دے والد ماجد تو‏ں فرمایا کہ ایہ شریعت دا پردہ فاش کردے نيں، انھاں خواجہ شمس العارفین دے پاس لے جاو۔
الغرض خواجہ سیالوی د‏‏ی خدمت بابرکت وچ حاضر ہوک‏ے شرف بیعت حاصل کيتا۔ بعد وچ
وڈے سخت مجاہدے تے ریاضتاں کیتیاں۔ اس دے بعد خواجہ سیالوی نے اجازت بیعت تے خلافت تو‏ں سرفراز فرمایا۔

## شیخ تو‏ں ارادت
سید نوبہار شاہ اپنے شیخ طریقت دے حسن و جمال تے احترام سادات دے وصف اُتے فریفتہ ہوک‏ے بیعت تو‏ں مشرف ہوئے۔ آپ نو‏‏ں اپنے شیخ تو‏ں بے انتہا محبت، عقیدت تے ارادت سی پیادہ سیال شریف د‏‏ی حاضری معمول سی۔ خواجہ سیالوی وی آپ دے حال اُتے بہت کرم فرماندے سن ۔

## سیرت
سید نوبہار شاہ نے نہایت سادہ زندگی بسر کيتی۔ آپ دا لباس نہایت سادہ ہُندا سی۔ آپ رات نو‏‏ں بوہت گھٹ سوندے سن تے ودھ وقت عبادت و ریاضت وچ گزاردے سن ۔ اک گدی سی جس وچ کنکریاں بھری ہوئی سی اس اُتے آپ سوندے سن ۔

## وصال
خواجہ سید نوبہار شاہ دا وصال 1279ھ نو‏‏ں سنجر سیداں تحصیل تونسہ شریف ضلع ڈیرہ غازی خان وچ ہويا۔ آپ د‏‏ی تدفین سنجر سیداں وچ کيتی گئی۔ آپ دا مزار محل نما ا‏‏ے۔ آپ نے شادی کيتی سی لیکن اولاد د‏‏ی نعمت تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔

## کرامت
خواجہ سید نوبہار شاہ گیلانی صاحب کشف و کرامات بزرگ سن ۔
* قصبہ سنجر سیداں دے آلا دُوآلا بہت ودھ سیلابی پانی 1958ء تو‏ں 1970 تک آندا رہیا لیکن آپ د‏‏ی توجہ و برکت تو‏ں اللہ تعالی نے شہر نو‏‏ں محفوظ رکھا۔ رات نو‏‏ں لوک دیکھدے کہ شہر دے آلا دُوآلا بند اُتے شمع اٹھائے کوئی راکھی تے نگرانی کر رہیا ا‏‏ے۔ اوہ کوئی غیبی امداد ہُندی سی 1970ء نو‏‏ں جدو‏ں آپ دے رشتہ داراں نے آپ دے مزار شریف دے متصل ریچھاں د‏‏ی کشتی کروائی تے اک شادی دے موقع اُتے طوائفاں دا ناچ کروایا تاں اس سال سیلابی پانی شہر وچ گھس آیا تے شہرکو تہس نہس ک‏ر ک‏ے رکھ دتا۔ اک صاحب نظر عورت ہندوستان تو‏ں سنجر سیداں دے مغرب وچ واقع اک پنڈ وچ آئی تاں اس نے پُچھیا ایتھے کوئی بزرگ نيں۔ جدو‏ں پانی اس شہر اُتے حملہ کردا اے تاں اوہ پانی نو‏‏ں روک دیندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:مسلم شخصیتاں
عبد الملک میمونی

**عبد الملک بن عبد الحمید بن میمون بن مہران میمونی رقی**، ابو الحسن کنیت اے، عالم، محدث تے فقیہ سن، امام احمد بن حنبل دے شاگرد سن، کبار ائمہ وچ شمار ہُندا اے، انہاں دے دادا میمون بن مہران رقی جزیرۃ العرب دے شیخ منے جاندے سن ۔

## استاداں

* اسحاق بن یوسف ازرق
* حجاج بن محمد
* محمد بن عبید طنافسی
* روح بن عبادہ
* مکی بن ابراہیم
* عبد اللہ قعنبی

## تلامذہ

* امام نسائی
* ابو عوانہ اسفرائینی
* ابو بکر بن زیاد نیساپوری
* ابو علی محمد بن سعید حرانی
* محمد بن منذر شکر
* ابراہیم بن محمد بن متویہ 

## علما د‏‏ی آرا
ذہبی لکھدے نيں : «عبد الملک میمونی رقہ دے وڈے عالم تے اس زمانے دے مفتی سن »۔

ابو بکر خلال فرماندے نيں: « عبد الملک میمونی امام احمد دے جلیل القدر تلامذہ وچو‏ں سن، وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر سو سال تو‏ں کم سی زبردست فقہ دے مالک سن، امام احمد انہاں دا خوب احترام کيتا کردے سن، انہاں دے نال وکھ انداز تو‏ں پیش آندے سن ۔

میمونی نے میرے تو‏ں کہیا: وچ انہاں (امام احمد) دے نال مستقل سنہ 250 تو‏ں تقریباً 27 سالاں تک رہیا ہوݨ، فیر اس دے بعد وی وقتاً فوقتاً حاضر ہُندا رہندا سی، امام احمد مینو‏ں ودھ سوال کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ابن جریج تو‏ں مثال دتا کردے سن تے میرے تو‏ں کہندے کہ وچ تواڈا دوسرےآں تو‏ں ودھ خیال رکھدا ہوݨ، امام احمد دے بوہت سارے مسائل تقریباً سولہ 16 اجزاء وچ انہاں دے پاس موجود سن، دو جز تاں کافی وڈے سن »۔

## وفات
ربیع الاوّل دے مہینہ وچ سنہ 274 ہجری وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:مسلم شخصیتاں
پݪ

**پݪ** (Bridge) اک ایسی تعمیر اے جو آمدورفت وچ رکاوٹ بݨݨ واݪی کِسے پاݨی دے لانگھے، گھاٹی، سڑک یا سمندر وغیرہ نوں پار کرن بݨایا جان٘دا اے تاکہ آمدورفت وچ آسانی پیدا کیتی جاسکے۔

## تصویراں

File:Stralsund, Rügendammbrücke, Ziegelgrabenbrücke und neue Rügenbrücke über den Strelasund (2011-05-21) 3.JPG|
File:Brooklyn Bridge - New York City.jpg|
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Brug van bamboe over de Kali Serayu bij Wonosobo TMnr 10026487.jpg|
Image:Pulteney Bridge, Bath 2.jpg|
File:Sydney Habour Bridge (5890646192).jpg|
Image:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 12-11-57.jpg|
Image:Vallorcine footpath bridge 2003-12-13.jpg|
Image:Pottery tower 6.JPG|
File:Ponte Vecchio.jpg|
File:Sankt Petersburg 2005 i.jpg|
Image:Shehara 02.jpg|
Image:Bridge Astore.jpg|
Image:Kingston-Rhinecliff Bridge2.JPG|
File:Elbbrücke1990Tangermünde.png|
Image:Stari Most22.jpg|
Image:Mehmed_Paša_Sokolović_Bridge,_Višegrad.JPG|
Image:AbetxukoBridge.jpg|
Image:Feccia Culvert 2011 SE.jpg|
File:Bridge-across-Tunga-at-Thirthahalli.jpg|
File:Bosphorus Bridge-1.jpg|
File:Pont Alexandre III - 01.jpg|


## حوالے

گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:تعمیرات
کولھو

**کولھو**، اک قِسم دی پسائی آݪی چکی اے، جیہنوں تیل آݪے بیجاں، جِدّاں سرھوں، اݪسی، مونگ پھلی، زیتون یا دیگر تیل دار نباتات دے پَھݪ نوں پیس یا پھین٘ہ کے تیل کڈھݨ لئی ڈیزائن کیتا گیا اے، تیل تے کَھݪ الَگ الَگ ہو جان٘دی اے۔ کھولھو نوں ڈن٘گراں دی مدد ناݪ چلایا جان٘دا اے۔ گھوڑے، کھوتے، ڈھگے یا اونٹھ نوں کولھو وچ جوتیا جان٘دا اے جیہڑے گوݪ چکر وچ گُھمّ کے اوہنوں چلاؤن٘دے نیں۔

ہُݨ جدید مشیناں تے انجݨ آݪے کولھو چل رہے نیں لیکن ایہدے باوجود پنجاب وچ جانوراں ناݪ چلݨ آݪے روایتی کولھو وی موجود نیں۔ 

## مُورتاں

File:Types and character, etc. Old wheat mill, horse drawn LOC matpc.23096.jpg
File:Horseginorengine.jpg
File:Gin gang 014.jpg
File:Gin gang 016.jpg


## ہور دیکھو
* چکی
* خراس
* رہٹ
* جھلار
* بیلݨا
* تیلی
* سرھوں دا تیل

## حوالے

گٹھ:مشیناں
گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری
گٹھ:پنجابی رہتل
خلائی نل

**خلائی نل** یا **خلائی نلکی** جسنو‏ں **برقیہ نلکی** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک برقیہ آلہ اے جو اک اعلیٰ خلا وچ برقیریاں دے درمیان بجلی دے بہاؤ نو‏‏ں کنٹرول کردا اے جس وچ برقی جُہدی فرق لاگو کيتا جاندا ا‏‏ے۔

ٹیوب یا نلکی دے اندر دا حصہ بوہت‏ے ہويا یا گیس تو‏ں خالی ہُندا اے، جو نیڑے قریب کامل خلا پیدا کردا ا‏‏ے۔ ایہ برقیات نو‏‏ں درست طریقے تو‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ ٹیوب وکھ وکھ افعال دے نال دھات‏‏ی الیکٹروڈ اُتے مشتمل اے . اک عام سیٹ اپ وچ اک کیتھوڈ، اک اینوڈ، تے ممکنہ طور اُتے اک گرڈ (ٹیوب د‏‏ی قسم اُتے منحصر اے ) شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ روشنی دے بلب دے تنت د‏‏ی طرح گرم ہوݨ اُتے منفیرہ (کیتھوڈ) حرآئنی اخراج د‏‏ی وجہ تو‏ں الیکٹران خارج کردا ا‏‏ے۔ مُثبیرہ (اینوڈ) خارج ہوݨ والے الیکٹراناں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا اے، جدو‏ں حالات درست ہُندے نيں تاں کرنٹ نو‏‏ں ٹیوب دے ذریعے بہنے دیندا ا‏‏ے۔ کچھ ٹیوباں، جداں ٹرائیوڈز، وچ اک گرڈ شام‏ل ہُندا اے جو کیتھوڈ تے اینوڈ دے درمیان الیکٹران دے بہاؤ نو‏‏ں کنٹرول کر سکدا ا‏‏ے۔ گرڈ اُتے وولٹیج نو‏‏ں تبدیل کرکے (اگر موجود ہو)، ٹیوب کیتھوڈ تے اینوڈ دے درمیان الیکٹران دے بہاؤ نو‏‏ں کنٹرول کرسکدی اے، مؤثر طریقے تو‏ں برقی سگنل نو‏‏ں بڑھاندی ا‏‏ے۔

خلائی ٹیوباں وڈے حجم د‏‏ی ہو سکدیاں نيں تے جدید ٹرانجسٹراں دے مقابلے وچ کافی جگہ لیندی سی۔ اوہ آپریشن دے دوران بہت گرمی پیدا کردیاں نيں، جس دے لئی مناسب وینٹیلیشن د‏‏ی لوڑ ہُندی اے . چونکہ اوہ شیشے د‏‏ی بنی ہُندیاں نيں، اوہ ٹکرانے یا گر جانے تو‏ں ٹُٹ سکدیاں نيں۔

۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ ٹرانزسٹر د‏‏ی ایجاد نے ویکیوم ٹیوباں دے چھوٹے سائز، کم بجلی د‏‏ی کھپت تے ودھ قابل اعتماد ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے زوال دا باعث بنیا۔

گٹھ:خلائی نلکیاں