نصر پور

**نصر پور** ، قدیم رہتل وتمدن دا حامل شہر اے ، ’’مٹالوئی‘‘ دے ناں تو‏ں وی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ حیدرآباد تو‏ں مشرقی سمت وچ محض۵کلو میٹر تے تالپور دور حکومت وچ بسائے گئے شہر ٹنڈوالہ یار سے۱۱کلو میٹر، جدو‏ں کہ اس شہر دے نواحی علاقےآں وچ مٹیاری( متعلوی) پلی جانی، اڈیرو لال ، گوٹھ اللہ ڈنو ساند، تاج پور، ٹنڈوسماں واقع اے ۔ایہ شہر صنعت و حرفت ، کاشی گری تے کپڑ‏ا سازی د‏‏ی صنعت د‏‏ی وجہ معروف اے ۔ ماضی وچ اسنو‏ں ’’سندھ دے مانچسٹر‘‘ دا خطاب دتا گیا سی۔

نصرپور بلدیات‏ی ، حلقہ بندی دے تحت ۸ وارڈاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وارڈز دے محلےآں وچ نہ صرف مختلف برادریاں آباد نيں بلکہ ہنرمنداں تے پیشےآں دے حوالے تو‏ں وی متعدد محلے خاصے معروف نيں۔ یہاںمتعددمحلے، مارکٹاں، درگاہاں واقع نيں ۔ انہاں وچ سید محمود شاہ جیلانیؒ، ہاشم شاہ المعروف گل پیر تے معروف شاعر مصری شاہ د‏‏ی درگاہ اے، جس دے نزدیک ۱۵۰ سالہ قدیم کنواں واقع اے جتھو‏ں ریاست جے پور دے راجہ کےلیےبذریعہ ٹرین مٹھا تے شفاف پانی جدو‏ں کہ حیدرآباد تو‏ں سبزیاں، پھل تے اناج لے جایا جاندا سی۔ اس ٹرین نو‏‏ں اج وی ’’راجہ د‏‏ی ٹرین‘‘ دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

تریخ دے اوارق دسدے نيں ’۱واں صدی عیسوی وچ سیداں دے کئی خاندان جو شہاب الدین شاہ جیلانیؒ د‏‏ی اولاد وچ سے نيں، اوہ بغداد تو‏ں ٹھٹھہ تے بعد وچ نصر پور وچ آک‏ے آباد ہوئےاور ’’ حسینی سید‘‘ اکھوائے۔ ۱۳واں صدی عیسوی وچ اس شہر وچ اہل تشیع وی آک‏ے آباد ہوئے۔شاہ عنایت اللہ رضوی، نصر پور دے معروف سندھی شاعر سن، جنہاں د‏‏ی زندگی دا وڈا حصہ ايس‏ے شہر وچ گزریا۔ انہاں دا مقبرہ نصرپور دے صوفی شاعر، مصری شاہ دے مزار دے نال ا‏‏ے۔ کہاجاندا اے کہ۱۳٦۱-٦۲کے دوران سندھ نو‏‏ں مکمل طور اُتے فتح کرنے والے سلطان فیروز شاہ تغلق نے سندھ د‏‏ی باگ ڈور اپنے اک نائب نصیر خان نو‏‏ں سونپی۔

350px|کھبے

نصیر خان نے ایتھ‏ے جام خیر الدین سمہ نو‏‏ں اپنا حاکم مقرر کيتا ۔وہ ’’ نصر‘‘ سی اور۲ہزار سوار اس د‏ی کمان وچ تھے ، اس لئی اسنو‏ں ’’ فوجدار سندھ‘‘ دے لقب تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈی اینول دے مطابق نصر پور شہرنصیر خان نے دریائے سندھ دے کنارے آباد کیندا سی۔ اس شہر نو‏‏ں ترخان نے اپنی رہائش گاہ دے لیےناصرف پسند کيتا بلکہ اپنے کنبہ نو‏‏ں ایتھ‏ے بسایا۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ وی سی کہ ایتھ‏ے لہلاندے باغ تے سر سبزگلستان سن ۔ لیکن جدو‏ں دریائے سندھ نے اپنا راستہ تبدیل کيتا تاں سارے باغ اجڑ گئے،حتیٰ کہ ایہ شہر دیکھدے ہی دیکھتےوسیع و عریض شہر تو‏ں چھوٹی سی بستی وچ تبدیل ہوگیا۔

کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت وتجارت دے حوالے تو‏ں ایہ دنیاکا اہ‏م ترین مرکز سی۔ مقامی لوکاں دا کہنا اے کہ ’’ حضرت عیسیٰ‘‘ نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھانے دے بعد انہاں نو‏ں جس کپڑ‏ے وچ لپیٹا گیا اوہ سندن کپڑ‏ا تھاجو نصر پور وچ تیار ہُندا تھا،لیکن اس روایت کيتی تصدیق نئيں ہوسکی ۔نصرپور ماضی وچ مختلف جدید شہراں دا ہ‏معصر رہیا ۔ ایہ شہر ٹھٹھہ دے مقابل وی اپنی منفرد شناخت قائم رکھنے وچ کم یاب سی ۔ فتح محمد سہوانی نے وی نصرپور نو‏‏ں امرکوٹ دا ہ‏معصر شہر قرار دتا سی۔ محمد یوسف شاکر ابڑو دے مطابق عرب دور دے جدید شہر منصورہ تو‏ں ہندواں د‏‏ی کثیر تعداد نقل مکانی کرکے نصرپور وچ آباد ہوئی ۔ ایہ شہر دہلی تے سندھ دے درمیان اک تجارتی مرکزبھی سی۔

شمس العلماءمرزا قلیج بیگ دے مطابق نصرپور ازسرنو ۲۰ تو‏ں ۱۳۲۰ دے درمیان سمہ حکم راناں نے آباد کيتا۔ اوہ اپنی تصنیف’’ قدیم سندھ انہاں جا مشہور شہر ’’ ماٹھو‘‘ وچ لکھدے نيں کہ ’’۱۵۲۰کے بعد’’ جدو‏ں سندھ اُتے سومراں دا راج سی تے دودوکی حکومت سی، اس وقت محمد طور خان نکلیا تے نصرپور تک اپنی حکومت نو‏‏ں وسعت دی۔ ۱٦۳۸ء دے دوران نادر شاہ سندھ آیا تاں میاں نور محمد کلہوڑو اس دے استقبال دے لئی لاڑکانہ گیا ۔ میاں نور محمد د‏‏ی وفات دے میاں محمد مراد یاب مسند نشین ہويا۔ ۱۵۹ء دے دوران میاں غلام شاہ کلہوڑو نے شاہ گڑھ تو‏ں نصرپور تک دا علاقہ حاصل کرلیا ۱۸٦ء دے دوران میاں عبدالنبی نے قلات دے خان د‏‏ی مددیہ علاقہ فتح کرلیا۔ بعدازاں ایہ تالپوراں تے انگریزاں د‏‏ی حکومت دا اہ‏م ترین مرکز رہا‘‘۔

350px|کھبے

نصرپور صنعت و حرفت دا مرکز رہاا‏‏ے۔ زمانہ قدیم تو‏ں ہی ایتھ‏ے انتہائی نفیس سوندی کپڑ‏ا تیار ہُندا سی جدو‏ں کہ کاشی گری دے کم وچ وی ایہ ایران دے بعد دوسرا وڈا شہر بن گیا۔ بعض محققاں دے مطابق ،ایتھ‏ے د‏‏ی ململ دا ذکر توریت وچ ’’سندن‘‘ یا ’’سندس‘‘ دے ناں تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ ستويں صدی عیسوی وچ بابل دا بادشاہ جو سوندی لباس زیب تن کيتا کردا سی، اوہ سندن ہی تو‏ں تیار کراندا سی۔ روم دا بادشاہ اگسٹوس ، قسطنطنیہ تے روم د‏‏ی شہزادیاں سندن تو‏ں تیار کردہ لباس شوق تو‏ں پہنا کردیاں سن۔

۹واں صدی عیسواں کاعرب سیاح سلیمان تاجر اپنے سفرنامے وچ لکھدا اے کہ ’’ایتھ‏ے کاسوندی کپڑ‏ا، اِنّا نفیس اورملائم ہُندا اے کہ اک مٹھی وچ آجائے‘‘۔ بدھ مت دورماں سندھ خصوصاً ہالا تے اس دے اطراف وچ تیار کردہ ململ، راجا د‏‏ی اجازت دے بغیر باہر لے جانا ممنوع سی۔ ۱۸؍واں صدی عیسوی وچ سندھ دا خطہ تاج برطانیہ دے زیرنگین ہواتو انگریز سندھ بھر تو‏ں کپڑ‏ے د‏‏ی خریداری کيتا کردے سن ۔نصرپور اس حوالے تو‏ں سرلسٹ سی۔سندھ دے عظیم صوفی بزرگ شاعر حضرت شاہ عبداللطیف بھٹائی نے’’ سر دا پاٹی‘‘ وچ اسی صنعت د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی اے، بھٹ شاہ نصرپور تو‏ں چند کلومیٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔

قدیم دور وچ نصرپور وچ کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت دے لئی کچا ریشم چین، ایران تے ترکمانستان تو‏ں منگوایا جاندا سی، ریشمی کپڑےآں اُتے سونے تے چاندی دے دھاگاں تو‏ں شان دار بھرت دا کم کيتا جاندا سی، جسنو‏ں ’’کم خواب‘‘ کہندے سن، نصرپور دے ۳۰مربع کلومیٹرعلاقے وچ ساڈھے ۳ہزار تو‏ں ودھ کارخانے سن، جنہاں وچ سوندی و ریشمی کھیس، لنگی، پنج پٹو، موڑرا، اونی کپڑ‏ا، کھادی، سوسی، شاوہی، جوڑی شاوہی، اجرک تیار ہودیاں سن۔ قیام پاکستان دے وقت سوت دا کوئی وی کارخانہ نصرپور سمیت سندھ وچ نئيں سی، صرف احمد آباد تے کلکتہ وچ ایہ کارخانے موجود سن تے اوتھے تو‏ں تیار کردہ سوت نصرپور منگوایا جاندا سی۔

ایسٹ انڈیا کمپنی نے نصرپور وچ کپڑ‏ے د‏‏ی وڈی مارکیٹ قائم کيتی۔ ایتھ‏ے د‏‏ی جفا کش خواتین گھراں وچ بیٹھ کر مرداں دے شانہ بشانہ کم کردیاں سن، جس د‏‏ی وجہ سےگھریلو صنعتاں تے دست کاری نو‏‏ں فروغ حاصل ہويا۔کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت تو‏ں وابستہ مرد و خواتین کومعقول اجرت ملدی سی ۔ وقت گزرنے دے نال نال نصرپور د‏‏ی کپڑ‏ا سازی د‏‏ی صنعت دم توڑ گئی ا‏‏ے۔ ۱۹۸٦ء وچ نصرپور د‏‏ی کھیس سازی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں زندہ رکھنے دے لئی محکمہ سبھیاچار نے ’’تحفظ کھیس وہنر‘‘ نامی پروگرام شروع کيتا سی،

## حوالے

گٹھ:سندھ دے پنڈ
گٹھ:سندھ