نرجس خاتون

**نرجس خاتون** یا **نرگس خاتون** ملقب بہ «ریحانہ»، «سوسن» و «صیقل» تے «ورداس» اہل تشیع دے گیارہوں امام حسن عسکری دی بیوی تے بارہویں امام حجت بن الحسن دی والدہ سن۔

اوہ اک مسیحی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں دے دادا قیصرِ روم سن جو عیسیٰ دے حواری شمعون زیلوتیس دی نسل تو‏ں سن ۔ انہاں نے خواب وچ عیسیٰ دی والدہ مریم، فاطمہ زہرا تے **[[محمد |پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** نو‏ں دیکھیا تے اسلام قبول کر لیا۔

thumb|مرقد نرجس خاتون
نرجس خاتون مشہور قول دی بنا اُتے شیعہ مکتب فکر دے گیارہویں پیشوا حضرت امام حسن عسکری دی کنیز تے بارہویں پیشوا حضرت امام زمانہ(عج) دی والدہ ماجدہ نيں۔ آپ دے بعض ہور نام جداں سوسن، صَقیل یا صِیقَل، حدیثہ، ملیکہ تے ریحانہ وی ذکر ہوئے نيں ۔ نرجس خاتون دے متعلق کوئی زیادہ اطلاعات موجود نئيں نيں ۔زیادہ تر جنہاں منابع وچ انہاں دی قوم تے ذاتی شخصیت دے متعلق لکھیا گیا اے اس وچ وی بہت زیادہ اختلاف مذکور اے بعض منابع وچ مذکور اے کہ اوہ امام حسن عسکری دی پھُپھی حکیمہ خاتون دی تربیت یافتہ سن جدو‏ں کہ بعض وچ آیا اے کہ اوہ حبشی نسل تو‏ں یا اہل نوبہ دی کنیز سن ۔ایہ حدیث وی موجود اے کہ امام زمانہ دی والدہ روم دے بادشاہ دی نواسی ملیکہ(ملیکا) نيں کہ جو مسلماناں دی اسارت وچ آئیاں ۔ اس روایت دے راویاں وچ ضعیف تے مجہول راویاں دی بنا اُتے بعض علما اسنو‏ں قابل اعتبار نئيں سمجھدے نيں۔

ہور امام زمان دی والدہ دی شخصیت تے قومیت دے واضح نہ ہونے دے دلائل وچو‏ں اک دلیل امام زمانہ دی ولادت دے مخفی ہونے نو‏ں قرار دیندے نيں۔

کہیا گیا اے کہ امام زمانہ دی والدہ امام حسن عسکری دی شہادت تو‏ں پہلے فوت ہوگئياں جدو‏ں کہ بعض کتب وچ امام حسن دی شہادت دے وقت انہاں دے پاس موجود سن۔ نرجس خاتون دی قبر سامرا وچ عسکریین دے حرم وچ امام ہادی تے امام عسکری دی قبر دے پاس اے

## نام
امام زمان دی والدہ دے درج ذیل اسما ذکر ہوئے نيں : نرجس، سوسن، صَقِیل یا صیقل، ریحانہ، حدیثہ، حکیمہ، ملیکہ و خَمط. اسی طرح شہید ثانی مریم بنت زید العلویہ نو‏ں ضعیف سمجھدے نيں۔
ان اسما وچو‏ں معروف ترین نام نرجس اے کہ جسنو‏ں قدیمی‌ ترین کتاب اثبات الوصیہ وچ مسعودی نے امام زمان دی والدہ دا نام بیان کیتا اے 
اسی طرح امام زمانہ دی والدہ دے نام دے بارے وچ مشہور ترین روایت حکمیہ خاتون دی اے کہ جس وچ انہاں دا نام نرجس ذکر ہويا اے ۔
کہیا گیا اے کہ ناماں دے تعدد دی وجہ ایہ اے کہ اس عربی ماشرے وچ کنیزاں دے لئے زیادہ نام ذکر رائج سن تے انہاں وچو‏ں اکثر ناماں وچ پھُلاں دے ناماں نو‏ں استعمال کیتا گیا اے ۔
بعض نے ایہ احتمال دتا اے کہ ایہ نام القاب نيں کہ جو انے بطن تو‏ں امام زمانہ دی ولادت دی مناسبت تو‏ں دئے گئے نيں ؛ مثلا صیقل یا صقیل ایسا وصفی اے جو امام مہدی(ع) دے نور دی وجہ تو‏ں یا والدہ دے چہرے دی درخشندگی دی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں دتا گیا ۔
### ناماں دے مختلف ہونے دا سبب
امام زمانہ دی والدہ دے ناواں دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ امام زمان دی ولادت دے مخفی رکھنے دی وجہ تو‏ں انہاں دی والدہ دی شخصیت تے تے ذات وی مخفی ہو گئی ہور ایہ وی احتمال اے دے امام حسن عسکری دی کنیزاں دے تعدد دی وجہ تو‏ں ایسا ہويا ہوئے ۔

## شخصیت تے قومیت
روایات تے اکثر متون جنہاں نے امام زمانہ دی والدہ دا ذکر کیتا اے اوہ تقریبا متفق نيں کہ انہاں دی والدہ کنیز سن ۔
حضرت امام مہدی دے متعلق صفاندی جملے بہترین کنیز دا بیٹا یا  یعنی سیدہ کنیز دا بیٹا وی انہاں دی والدہ دے کنیز ہونے اُتے دلالت کردے نيں ۔ اسیطرح روایات وچ آیا اے کہ امام صادق(ع) نے محمد بن عبدالله حسن دے قائم دے ادعا نو‏ں جھٹلاندے ہوئے ایويں استدلال کیتا کہ قائم کنیز دا بیٹا اے جدو‏ں کہ ایہ جھوٹا مدعی محمد بن عبدالله حسن آزاد خاتون دا فرزند اے  کنیز دی مخالف صرف شہید ثانی دی اوہ روایت اے جسنو‏ں انہاں ضعیف قول کہہ کر ذکر کیتا اے اسکے مطابق امام زمانہ دی والدہ مریم بنت زید علوی اے  محدث بحرانی دے بقول علامه مجلسی وی اسنو‏ں ضعیف روایت ہی مندے نيں ۔

جو روایات امام زمانہ دی والدہ نو‏ں کنیز کہندی نيں انہاں وچو‏ں بعض انہاں نو‏ں امام حسن عسکری دی پھُپھی دی کنیز سمجھدی نيں۔ تے بعض دے مطابق اوہ کنیز تو لیکن اسکی تربیت حکیمہ خاتون دے ذمے سی۔ بعض روایات دے مطابق اوہ حبشی نسل تو‏ں سن۔امام زمانہ وچ حضرت یوسف دی سنت اے جسطرح حضرت یوسف اک سیاہ پوست کنیز دے بیٹے سن ۔ اسی طرح منقول ہويا اے کہ اوہ شمال سوڈان دے علاقے نوبہ تو‏ں سن۔
### رومی شہزادہ
شیعہ دے قدیمی مآخذ وچ اک مفصل داستان موجود اے کہ جس دے مطابق قیصر روم دی نواسی ملیکہ بنت یشوع امام زمان دی والدہ نيں تے اسکا نسب ماں دی جانب تو‏ں حضرت عیسی دے حواریاں وچو‏ں اک حواری شمعون تک پہنچتا اے ۔اس داستان وچ آیا اے کہ ملیکہ اپنے جد دے محل وچ تھی، حضرت مریم(ع) تے حضرت فاطمہ(س) نو‏ں عالم خواب وچ دیکھدی اے کہ اوہ اسنو‏ں قائل کردی نيں کہ اوہ اپنے آپ نو‏ں مسلماناں دی اسارت وچ لے آئے ۔ پھر ملیکہ مسلماناں دی رومیاں تو‏ں جنگ دے دوران مسلماناں دی اسیر ہوئے جاندی اے ۔ادھر امام ہادی(ع) کسی شخص نو‏ں معین کردے نيں کہ ملیکہ نو‏ں غلاماں دے خریدوفروخت دے بازار تو‏ں خرید لیائے تے اسنو‏ں امام حسن عسکری تو‏ں اسکا عقد کر دے ۔

اس داستان نو‏ں شیخ صدوق نے پہلی مرتبہ نے اپنی کتاب کمال الدین وچ ذکر کیتا تے محمد بن جریر طبری نے دلائل الإمامہ وچ اک مختلف سند دے نال نقل کیتا اے اسی طرح شیخ طوسی نے کتاب الغیبت وچ اسی طبری دی سند ہی نو‏ں اک واسطے دے اضافے دے نال ذکر کیتا اے

اس روایت وچ ہونے والے بعض اعتراض درج ذیل نيں :

:* پہلے راوی محمد بن بحر (راوی اول) دے علاوہ اس حدیث دی سند سند دے تمام راوی مجہول یا مہمل ہونے دی وجہ تو‏ں ایہ روایت ضعیف شمار ہوئے گی ۔
:* پہلا راوی محمد بن بحر غلو تو‏ں متہم اے
:* بشر بن سلیمان کہ جو مستقیم داستان دا راوی اے اوہ مجہول تے غیر معلوم اے ۔
:* حدیث دے بیان دا طریقہ تے اسکے بیان وچ دوسرے حدیثی متون دے نال ہماہنگی نہ ہونا اس حدیث دے متن اُتے اعتماد نو‏ں کم کردا اے

## وفات تے مزار
thumb| حرم امامین عسکریین و مقام دفن نرجس خاتون
منقول ہويا اے کہ امام زمان(ع) دی والدہ امام عسکری(ع) (۲۶۰ق) دی شہادت تو‏ں فوت ہوئے گئی سن۔ لیکن دوسری منقول روایات دے مطابق اوہ امام حسن عسکری دی شہادت دے بعد زندہ سن۔ جداں کہ آیا اے کہ اوہ امام دی شہادت دے موقع اُتے انہاں دے سرہانے موجود سن۔

اسی طرح نجّاشی لکھدا اے کہ امام عسکری دی شہادت دے بعد انہاں دی والدہ با قید حیات تے محمد بن علی بن حمزه دے گھر سن۔

نرجس خاتون دی قبر سامرا وچ حرم عسکریین وچ امام ہادی تے امام حسن عسکری (ع) دی قبر پس اے ۔ ابن مشہدی نے انہاں دے لئے زیارتنامہ نقل کیتا اے البتہ ایہ زیارتنامہ امام دی طرف تو‏ں نئيں اے

## حوالے

 

## مآخذ
* صدوق، کمال الدین وتمام النعمہ، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۳۵۹ق.
* طبری، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الامامہ، قم، بعثت، ۱۴۱۳ق.
* طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوك، تاریخ طبری، تحقیق، محمد ابو الفضل ابراہیم‏، بیروت، روائع التراث العربی‏، ۱۳۸۷ق‏.
* طوسی،الغیبہ، قم، دارالمعارف الإسلامیہ، ۱۴۱۱ق.
* طوسی، محمد بن حسن، رجال الكشی (اختیار معرفہ الرجال)، مشہد، دانشگاه مشہد، ۱۳۴۸ش‏.
* مجلسی، بحارالأنوار الجامعہ لدرر أخبار الأئمہ الأطہار، تہران‏، اسلامیہ، ۱۳۶۳ش.
* مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیہ للإمام علی بن أبی طالب‏، قم‏، انصاریان‏، ۱۴۲۶ق‏.
* مفید، الإرشاد فی معرفہ حجج الله علی العباد، قم، كنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق. (نرم افزار).
* مقدس، احسان، راہنمای اماکن زیارتی و سیاحتی در عراق، تہران، مشعر، ۱۳۸۸ش.

گٹھ:نویں صدی دیاں بازنطینی خواتین
گٹھ:نویں صدی دیاں بازنطینی شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی دیاں خواتین

گٹھ:حرم عسکریین وچ مدفون افراد
گٹھ:مادران ائمہ شیعہ