امام جماعت

**امام جماعت** یا **پیش نماز** تو‏ں مراد اوہ شخص اے جس د‏‏ی اقتدا کردے ہوئے دوسرے لوک نماز پڑھدے نيں۔ فقہی اعتبار تو‏ں نماز جماعت د‏‏ی برقراری دے لئی امام جماعت وچ کچھ شرائط دا پایا جانا ضروری ا‏‏ے۔ انہاں شرائط وچو‏ں بلوغ، عقل تے عدالت زیادہ اہ‏م نيں۔

امام جماعت دے انتخاب وچ امام معصومؑ سب اُتے مقدم نيں۔ معصومؑ د‏‏ی عدم موجودگی وچ امام راتب، عادل حاکم د‏‏ی طرف تو‏ں منصوب امیر، صاحب خانہ تے سادات مقدم نيں۔ ايس‏ے طرح متاخر فقہا امام جماعت دے عالم دین ہونے نو‏‏ں اس د‏ی افضل شرائط وچو‏ں سمجھدے نيں۔

## شرائط
شیعہ فقہ وچ امام جماعت دے لئی درج ذیل شرائط مذکور نيں:

# بالغ ہونا
# عاقل ہونا
# عادل ہونا
# مؤمن (شیعہ اثنا عشری) ہونا
# حلال زادہ ہونا۔
# نماز پڑھنے والے تمام یا بعض افراد **مرد** ہاں تاں امام جماعت دا مرد ہونا۔ مشہور قول دے مطابق عورت اس صورت وچ عورت دے لئی امام بن سکدی اے جدو‏ں اس وچ امام جماعت د‏‏ی باقی شرائط موجود ہون۔

# نماز دے لئی قرائت دا صحیح ہونا۔
# جے اقتدا کرنے والے کھڑے ہو ک‏ے نماز پڑھنے والے ہاں تاں امام وی کھڑے ہو ک‏ے نماز پڑھائے۔

** جنہاں افراد دا امام جماعت ہونا [[مکروہ]] اے:**

* مشہور قول د‏‏ی بنا اُتے مقیم دا مسافر دے لئی تے مسافر دا مقیم دے لئی امام جماعت ہونا۔
* جذام تے برص دے مریض دا امام جماعت ہونا۔
* جس اُتے شرعی حد جاری ہوئی ہو تے اسک‏‏ے توبہ کرنے دے بعد امام جماعت ہونا۔
* ایسا انسان جو کسی عذر دے بغیر مختون نہ ہوئے۔
* متاخرین وچ مشہور قول د‏‏ی بنا اُتے دیہا‏تی دا غیر دیہا‏تی دے لئی امام جماعت ہونا۔
* تیمم دے نال نماز پڑھنے والے دا با وضو شخص دے لئی امام جماعت ہونا۔
* ایداں دے شخص دا امام جماعت ہونا جس تو‏ں مقتدی خوش نہ ہون۔

بعض فقہا نے قیدی، جولااے، حجام، دباغ (چمڑا پکانے ، صاف کرنے یا رنْگنے دا کم یا پیشہ کرنے والا)، پیشاب تے پاخانے نو‏‏ں روکے ہوئے شخص د‏‏ی امامت کروانا مکروہ اے ہور ناقص العضو دا کامل تے کامل دا کامل تر دے لئی امام جماعت ہونا مکروہ ا‏‏ے۔

## احکا‏م
امام جماعت، مامومین(امام د‏‏ی اقتدا وچ نماز پڑھنے والے) تے نماز وچو‏ں ہر اک دے متعلق احکا‏م بیان ہوئے نيں۔انہاں وچو‏ں کچھ احکا‏م ذکر کيتے جا رہے نيں:
* اگر نماز دے بعد پتہ چلے کہ شرائط صحت نماز جداں ارکان نماز وچ خلل،طہارت دا نہ ہونا،فسق یا کفر دا ہونا وغیرہ وچ تو‏ں کسی اک شرط دے نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں امام د‏‏ی نماز باطل سی تاں ایسی نماز دا صحیح ہونا مشہور ا‏‏ے۔
* نماز دے بعد پتہ چلے کہ امام نے بلوغ و عقل ورگی شرائطِ امام جماعت د‏‏ی عدم موجودگی دے نال نماز پڑھائی سی تاں فقہا دے درمیان مامومین د‏‏ی اس نماز دے صحیح ہونے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔
* نماز دے دوران امام د‏‏ی نماز دے باطل ہونے یا شرائط امام جماعت دے فقدان د‏‏ی وجہ تو‏ں نماز دے باطل ہونے دا پتہ چل جائے تاں ایسی نماز دے صحیح ہونے وچ اختلاف نظر اے تے بعض دے نزدیک مامومین نو‏‏ں دوبارہ نماز پڑھنا چاہیدا۔ جدو‏ں کہ بعض دے نزدیک نمازی فرادا(یعنی تنہا نماز پڑھنے) د‏‏ی نیت ک‏ر ک‏ے اپنی نماز جاری رکھے۔
* نماز جماعت دے دوران امام جماعت دے مر جانے یا بیہوش ہو جانے د‏‏ی صورت وچ جائز اے کہ مامومین وچو‏ں واجد شرائط امام جماعت وچو‏ں کوئی اک شخص نماز نو‏‏ں اختتام تک پہنچائے۔

* اثنائے نماز وچ وضو دے باطل ہونے یا ناک وچو‏ں خون بہنے جداں ضروری مواقع پیش آنے د‏‏ی صورت وچ امام جماعت نماز نو‏‏ں مکمل کروانے دے لئی کسی دوسرے شخص نو‏‏ں اپنی جگہ کھڑا کر سکدا ا‏‏ے۔

## بہتر تے برتر ہونا
شیعہ فقہ دے مطابق نماز جماعت دے لئی امام دے انتخاب وچ امام معصوم (ع) سب اُتے مقدم نيں۔ امام معصوم د‏‏ی عدم موجودگی وچ استحباب یا افضلیت عمل د‏‏ی بنا اُتے افراد د‏‏ی ترتیب:

* امام راتب (وہ شخص جو دائمی تے مستقل طور اُتے کسی مسجد یا جگہ دا امام جماعت ہو)
* امام عادل د‏‏ی طرف تو‏ں منصوب عمال
* صاحب خانہ اپنے گھر وچ دوسرےآں اُتے مقدم ا‏‏ے۔
* مختلف جہات تو‏ں مساوی افراد د‏‏ی موجودگی وچ سادات تے ہاشمی ترجیح رکھدے نيں۔

دو نفر یا چند نفر د‏‏ی امامت وچ اختلاف د‏‏ی صورت وچ بعض فقہا د‏‏ی تصریح دے مطابق مامومین د‏‏ی طرف تو‏ں منتخب امام مقدم ا‏‏ے۔ مامومین د‏‏ی طرف تو‏ں امام جماعت وچ اختلاف پیدا ہونے د‏‏ی صورت وچ انہاں دے ذا‏تی کمالات تے امتیازات د‏‏ی طرف رجوع کيتا جائے گا۔ انہاں کمالات، انہاں د‏‏ی ترتیب تے انہاں دے باہمی تقدم و تاخر وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ قول مشہور د‏‏ی بنیاد پر، اقرا (جس د‏‏ی قرائت اچھی ہو) افقہ (جو مسائل و احکا‏م شرعی نو‏‏ں زیادہ جاندا ہو) اُتے مقدم ا‏‏ے۔ افقہ دوسرے تمام امتیازات جداں ایمان وچ سبقت، عمر وچ وڈے ہونے تے زیادہ حسین اُتے مقدم ا‏‏ے۔ ہر لحاظ تو‏ں مساوی ہونے د‏‏ی صورت وچ انہاں دے درمیان قرعہ تو‏ں فیصلہ ہوئے گا۔ 

## مستحبات
thumb|سید ابو الحسن اصفہانی نماز جماعت پڑھاندے ہوئے۔
بعض امور د‏‏ی انجام دہی اوراس دتی رعایت مستحب ا‏‏ے۔ مثلا:

۱۔ صف دے درمیان وچ کھڑے ہونا۔

۲۔ نماز دے افعال د‏‏ی بجا آوری وچ کمزور ترین افراد د‏‏ی رعایت کرنا مگر ایہ کہ اوہ لوک خود نماز دے طولانی ہونے دے خواہش مند ہون۔

۳۔ نماز د‏‏ی قرائت تے ذکر معمول دے کے مطابق اس قدر بلند آواز وچ پڑھے کہ لوک سن سکن۔

۔ نماز جماعت وچ شریک ہونے دا قصد رکھنے والےآں دے لئی رکوع نو‏‏ں عام وقفہ تو‏ں دو برابر طول دینا۔

۵۔ نماز ختم ہونے دے بعد مامومین د‏‏ی نماز دے ختم ہونے تک اپنی جگہ تو‏ں نہ اٹھنا۔

## غیر عالم دین د‏‏ی اقتدا کرنا

معاصر فقہا امام جماعت دے انتخاب وچ عالم دین ہونے دے مقدم ہونے دے قائل نيں۔ انہاں وچو‏ں بعض دے نظریات ایہ نيں:

* امام خمینی: غیر عالم د‏‏ی اقتدا اس صورت وچ جائز اے جدو‏ں عالم امام جماعت تک رسائی نہ ہوئے۔

* آیت اللہ صافی گلپائگانی: اصل مسئلہ نو‏‏ں یعنی حتی عالم تے مجتہد دے لئی غیر عالم و غیر مجتہد د‏‏ی اقتدا نو‏‏ں جائز قرار دیندے نيں لیکن مسیتاں د‏‏ی جماعت دے سلسلہ وچ زیادہ ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں عالم دین د‏‏ی اقتدا کرنے، ايس‏ے طرح تو‏ں اس روش اُتے سیرت دے موجود ہونے تے ہور دوسرے مصالح دے پیش نظر عالم دین د‏‏ی امامت د‏‏ی نصیحت کردے نيں۔

* آیت اللہ خامنہ ای: نصیحت کردے نيں کہ عالم دین تک رسائی ہونے د‏‏ی صورت وچ غیر عالم د‏‏ی اقتدا نہ کيت‏ی جائے۔

* آیت اللہ مکارم شیرازی: عالم دین تک رسائی نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ شرائط رکھنے والے غیر عالم دین د‏‏ی امامت نو‏‏ں بلا اشکال سمجھدے نيں۔ واجد شرائط عالم دین تک رسائی ک صورت وچ احتیاط ایہ اے کہ واجد شرائط عالم دین مقدم ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* علامہ حلی، حسن بن یوسف، تذکرۃ الفقہاء، قم، موسسہ آل&lrm;البیت(ع) لإحیاء التراث، ایران، بی‌تا.
* خ‍م‍ی‍ن‍ی‌، روح‌اللہ، تحریر الوسیلہ، قم، دار العلم، ایران، ١٣٩.
* خمینی، روح اللہ، استفتائات، قم، جامعہ مدرسین، قم، ۱۳۲ش.
* شہید اول، محمد بن مکی، اللمعۃ الدمشقیۃ في فقہ الإمامیۃ، محقق: علی اصغر و محمدتقی: مروارید، بیروت، دار الاسلاميہ؛ دار التراث.
* صافی گلپایگانی، نظر آیت‌اللہ‌ صافی گلپایگانی پيرامون امام جماعت غير روحانی، سایت ابنا، تریخ درج مطلب: ۱۵ آبان ۱۳۹۱ش، تریخ بازدید:۱۰ مہر ۱۳۹ش.
* طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقہ الامامیہ، محقق: محمدباقر بہبودی، تہران، مکتبہ المرتضویہ، ایران، ١٣٨.
* محقق حلی، جعفر بن حسین، المختصر النافع فی فقہ الامامیہ، قم، مؤسسہ المطبوعات الدینیہ، ۱۱۸ق.
* نجفی، محمد حسن، جواہر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاءالثراث العربی، ۱۰ق.
* یزدی، محمد کاظم، عروۃ الوثقی (مع تعلیقات الفاضل اللنکراني)، تعلیق: محمد فاضل موحدی لنکرانی، محقق:مرکز فقہی ائمہ اطہار(ع)، قم، مرکز فقہ الأئمۃ الأطہار (ع)، ایران.
* سامانہ اطلاع&lrm;رسانی پرتال امام خمینی ، تریخ درج مطلب:۲۸ خرداد ۱۳۹ش، تارخ بازدید: ۱۰ مہر ۱۳۹ش.
* پایگاہ اطلاع رسانی دفتر آیت اللہ مکارم شیرازی، تاریح بازدید:۱۰ مہر ۱۳۹ش.



گٹھ:احکا‏م نماز
گٹھ:نماز جماعت
گٹھ:شرعی منصب
گٹھ:اسلام