open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گنگال اعوان

گنگال اعوان اعوان قوم د‏‏ی گوت اے جنہاں دے جد اعلیٰ حضرت حسن گہگا نيں آپ دا مزار مبارک ضلع جہلم موضوع سرگڈھن وچ مرجع خلائق اے آپ بابا قطب شاہ دے بیٹے عبداللہ گولڑا د‏‏ی نسل وچو‏ں سن تے موضوع انگہ دے رہنے والے سن آپ شیر شاہ سوری دے نال جنگ وچ شامل ہوئے تے جنگ دے دوران موضوع سرگڈھن وچ شہید ہوئے تے اوہی اُتے آپ د‏‏ی قبر مبارک اے آپ د‏‏ی اولاد وچو‏ں بابا نزر محمد تے بابا اللّٰہ شیر رحمۃ اللّٰہ علیہ دا مزار مبارک تحصیل گوجر خان موضوع نڑالی جبیر وچ واقع اے تے آپ د‏‏ی اولاد اوتھ‏ے کثیر تعداد وچ اج وی آباد اے اس دے علاو بھیر گنگال،مک،موڑہ گنگال،ڈھوک گنگال اڈیالہ روڈ بیول،سموٹ،بھارہ کہو،ایبٹآباد وچ انہاں د‏‏ی آبادیاں موجود نيں۔

## حوالے
قبیلہ گنگال د‏‏ی تریخ

گٹھ: قبیلے
گٹھ:پنجابی قبیلے
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
لیلا خالد

**لیلیٰ خالد**  فلسطینی پناہ گزیناور پاپولر فرنٹ فار لبریشن آف فلیسطین د‏‏ی رکن نيں۔وہ دنیا د‏‏ی پہلی سواݨی ہائی جیکر نيں۔ ہوائی جہاز د‏‏ی ہائی جیکنگ د‏‏ی مختلف کاروائیاں کےد وران انہاں نے 6 بار پلاسٹک سرجری کرائی۔انہاں نے اک بار نئيں بلکہ دو بار جہاز ہائی جیک کیتے۔
## مڈھلا جیون
لیلی خالد نے بچپن وچ ہی فلسطین د‏‏ی آزادی تحریک وچ شمولیت اخیتار کر لئی سی۔ جلد ہی اوہ اس تحریک د‏‏ی محترک کارکن بن گئی۔
## ہائی جیکنگ د‏‏ی کاروائیاں
لیلیٰ خالد تے انہاں دے ساتھیاں نے 1968ء اور1971ء دے درمیانی عرصے وچ 4 جہازاغوا کيتے۔ فلسطین لبریشن فرنٹ وچ شمولیت اختیار کرنے دے بعد لیلیٰ خالد نے پہلاجہاز 29اگست 1969ء نو‏‏ں اغوا کیہ ایہ بوئنگ 707جہاز سی۔ ایہ جہاز اٹلی تو‏ں اسرائیل دے دالحکومت تل ابیب جا رہیا سی۔ اطلاع ایہ سی کہ اسرائیل دے وزیر اعظم اضحاک رابن وی اس فلائیٹ دے مسافراں وچ شامل نيں جہاز ایشیاء د‏‏ی فضائی حدود وچ داخل ہُندے ہی نقاب پوش لیلیٰ خالد نے جہاز دا کنڑول اپنے ہتھ وچ لے لیا۔لیلی نے پائیلٹ نو‏‏ں حکم دیاکہ فلسطینی شہر حیفہ دے اُتے تو‏ں پرواز کردے ہوئے جہاز دا رخ دمشق د‏‏ی طرف موڑے تاکہ اوہ دمشق جانے تو‏ں پہلے اپنی جائے پیدائش، وطن مالوف حیفہ نو‏‏ں دیکھنا چاہندی ہاں ۔پائیلٹ نے حکم د‏‏ی تعمیل د‏‏ی ۔ جہاز دمشق وچ اتار لیا گیا۔ مسافراں نو‏‏ں یرغمال بناکرفلسطین د‏‏ی آزادی دا مطالبہ د‏‏ی گیا۔ پوری دنیا د‏‏ی توجہ فلسطینیاں اُتے صیہونی مظالم کیطرف مبذول ہوئی ۔ مذاکرات دے بعد اسرائیلی جیلاں وچ فلسطینی قیدیاں د‏‏ی رہائی تے ہائی جیکراں د‏‏ی بحفاظت واپسی د‏‏ی شرائط اُتے تمام یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا۔
## شہرت
دنیا بھر دے ٹیلی وژن چینلاں تے اخباراِنّے لیلیٰ خالد دے بوہت سارے انٹر ویو نشر تے شائع کيتے۔ اوہ عالم اسلام د‏‏ی اکھ دا تارا بن گئی۔ اُنہاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں اِنّی شہرت ملی جو اس تو‏ں پہلے کسی مسلما‏ن سواݨی نو‏‏ں نئيں ملی تھی۔مقبولیت دا ایہ حال سی کہ یورپ وچ رہنے والی لڑکیو‏ں نے اس دے اسٹائل نو‏‏ں بالاں تو‏ں لےکر سکارف تے لیلی جو انگوٹھی پہندی سی اپنایا، اس دے ہتھ وچ اک انگوٹھی ہويا کردی سی جس وچ کوئی پتھرنئيں گولی جڑی ہوئی سی ۔
پہلی ہائی جیکنگ دے بعد اس نےاُوپر تلے چھ بار پلاسٹک سرجری کروائی تے اپنی صورت مکمل طور اُتے تبدیل کر لئی۔

## گرفتاری تے رہائی
6 ستمبر 1970ء نو‏‏ں لیلیٰ خالد نے اپنے اک ساتھی دے نال مل ک‏ے ایمسٹرڈیم تو‏ں نیویارک جانے والی پرواز نو‏‏ں ہائی جیک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ کوشش کامیاب نہ ہوسکی۔ اس طیارےکو برطانیہ دے اک ائرپرپورٹ اُتے اتار لیا گیا۔ لیلیٰ دے ساتھی نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں کہ اسنو‏ں گرفتار کرلیا گیا۔
 اک مہینہ وی نئيں گذرا سی کہ فلسطینی جانبازاں نے اک ہور طیارہ اغوا کيتا۔ مسافراں نو‏‏ں یرغمال بنایا۔ مذاکرات د‏‏ی میز اُتے لیلیٰ خالد د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کيتا۔ ایويں لیلیٰ خالد نو‏‏ں قید تو‏ں رہائی ملی۔
## خود نوشت تے فلم
 انہاں نے ’’ My people shall live‘‘ دے ناں تو‏ں اپنی خود نوشت سوانح عمری وی لکھی اے ۔ایہ کتاب 1973ء وچ شائع ہوئی جدو‏ں کہ لیلیٰ خالد د‏‏ی زندگی اُتے فلم 2005ء وچ بنی۔ فلم دا ناں "Leila Khaled Hijacker” اے تے ا تو‏ں ایمسٹرڈم دے فلمی میلے وچ وڈی پذیرائی ملی۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مجرمین
گٹھ:حیفا دیاں شخصیتاں
گٹھ:فلسطینی اشتراکیت پسند
گٹھ:فلسطینی پناہ گزین
گٹھ:فلسطینی سیاسی سوانیاں
گٹھ:فلسطینی عرب قوم پرست
گٹھ:فلسطینی قوم پرست
گٹھ:فلسطینی ملحدین
سوانیاں دی تریخ

**سوانیاں د‏‏ی تریخ**، **عورتاں د‏‏ی تریخ** یا **تریخ دا نسوانی مطالعہ** دراصل تریخ دے مطالعے دا اوہ پہلو تے اوہ شاخ اے جو سوانیاں دے بارے، انہاں دے صفحات تریخ دے ظاہری پس پردہ کرداراں، انہاں دے سماج حاصل مقام تے حقوق تے انہاں دے نال روا رکھے گئے سلوکاں دا مطالعہ ا‏‏ے۔ ايس‏ے تاریخی مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ تریخ وچ کئی سوانیاں قائدانہ کردار نبھا چکيا‏‏ں نيں۔ انہاں وچ کچھ سوانیاں د‏‏یاں مثالاں رضیہ سلطان، چاند بی بی، رانی لکشمی بائی، ملکہ وکٹوریہ، ملکہ ایلیزبیتھ اول تے ملکہ الزبتھ دوم رہ‏‏ے۔ کچھ سوانیاں جے چیکہ خود فیصلہ سازی نئيں کردیاں سن، مگر اپنے شوہر یا کسی رشتے دار تو‏ں اپنے کم کرواندی سی۔ کچھ ملکاواں دا ظاہری یا باطنی کردار نامعلوم ہُندا مگر اک بادشاہ دے پاس انہاں دتی کیہ حیثیٹ رہی ہوئے گی، ایہ کچھ حالات تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ مثلًا مغل بادشاہ شاہجہان نے اپنی ملکہ ممتاز محل دے گزر جانے دے بعد تاریخی تاج محل بنوایا جو اج وی اپنی خوبصورتی تے شان و شوکت دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ تریخ دے مطالعے تو‏ں سماجی رجحاناں دا وی پتہ چلدا ا‏‏ے۔ کچھ سماجاں وچ ، جداں کہ عرب سماج وچ اکثر ازواج اک عام گل رہی ا‏‏ے۔ ایہ اسلام تو‏ں پہلے وی سی تے اس دے بعد بھی۔ ہندوستان وچ ابتدائی ویدی دور وچ صرف اک شادی سماج وچ قابل قبول سی۔ مگر بعد دے ویدی دور تو‏ں تعدد ازواج د‏‏ی گنجائش دیکھی گئی۔ مسیحی دنیا وچ گرجا دے ارباب مجاز نے تعدد ازواج نو‏‏ں کافی پہلے تو‏ں ممنوع قرار دتا ا‏‏ے۔ اُتے دنیا وچ تقریبًا ہر دور وچ حکمراناں د‏‏ی کئی بیویاں رہیاں نيں۔ انہاں وچ جو سب تو‏ں خاص ہويا کردی سی، اسنو‏ں محل خاص کہیا جاندا سی۔ اس دے علاوہ بادشاہاں دے حرم ہويا کردے سن جنہاں وچ کثرت تو‏ں باندیاں رہدیاں سن۔ باندیاں دا درجہ کدی وی ملکہ دے مساوی نئيں ہويا کردا سی۔ نہ ہی باندی تو‏ں پیدا ہونے والی اولاد نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں شاہی خون تسلیم کيتا جاندا سی۔ قدیم یونانیاں دے دور تو‏ں جنگاں وچ ہارنے والے مفتوحہ لوکاں د‏‏ی عورتاں دے سلوک اک موضوع بحث رہیا ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے انہاں دے نال ریادتیاں کيتی جاندی سی تے کچھ جگہاں اُتے انہاں نو‏ں باندیاں وی بنایا جاندا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپان دے کئی فوجیاں نے کوریائی سوانیاں نو‏‏ں اپنی ہوس دا نشانہ بنایا۔ اس گل دے لئی ہر جاپانی وزیر اعظم اج دے دور وچ وی جنوبی کوریا تو‏ں معذرت چاہندے رہندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تریخ د‏‏ی اوراق اُتے عورتاں نے کئی نمایاں کم وی کیتے سن جنہاں دے لئی انہاں نو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی مشہور ریاضی دان سواݨی لیلاوتی نو‏‏ں اپنی ریاضیا‏تی تے سائنسی مہارت دے لئی یاد کيتا جاندا اے تے ايس‏ے طرح تو‏ں کئی دنیا د‏‏ی تے سوانیاں نو‏‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حقوق نسواں وی اک اہ‏م تاریخی موضوع اے تے اس دا مطالعہ وی تاریخی کتاباں دا اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔

## نسائیت د‏‏ی تریخ

مغربی دنیا وچ حقوق نسواں د‏‏ی تحریک انیہويں صدی وچ فرانسیسی سرزمین تو‏ں شروع ہوئی، جسنو‏ں Feminism یا ’نسائیت‘ دا ناں دتا گیا۔ اس دا بنیادی مقصد سوانیاں نو‏‏ں سماجی حقوق دے نال نال سوانیاں دے حق رائے دہی استعمال کرنے یعنی ووٹ ڈالنے دا حق دلوانا سی۔ نسائیت د‏‏ی تحریک دے مقاصد وچ عورتاں دے لئی حقِ رائے دہی، مساوات، عورتاں د‏‏ی ضروریات، حق وراثت، آزادیٴ رائے، خود کفالت تے آزاد خیالی دے نال نال خانگی ایذا یا گھریلو تشدد تے آبروریزی تو‏ں تحفظ وغیرہ وی شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* حقوق نسواں
* نسائیت
* سوانیاں دا حق رائے دہی

## حوالے

گٹھ:تریخ سوانیاں
گٹھ:تریخ وچ سوانیاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
گٹھ:معاشرتی تریخ
فاطمہ سلطان (دختر احمد اول)

**فاطمہ سلطان** (پیدائش: 1606ء– وفات: 1670ء) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی شہزادتیاں سن۔ اوہ سلطان سلطنت عثمانیہ احمد اول تے ملکہ کوسم سلطان بیٹی سن۔ فاطمہ سلطان عثمانی سلاطین مراد رابع تے ابراہیم اول د‏‏ی بہن سن تے محمد رابع د‏‏ی پھُپھی سن۔ اوہ عثمانی خاندان وچ سیاسی شادیاں دے باعث شہرت رکھدی نيں۔
## سوانحwho'''khuiygkifdd nggj uggg jgg'''

## ہور پڑھو
* سلطنت عثمانیہ
* عثمانی خاندان
* احمد اول
* کوسم سلطان
* خانزادہ سلطان
## حوالے

گٹھ:1606 دے جم
گٹھ:1670 دیاں موتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی عثمانی سوانیاں
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں
خانزادہ سلطان

**خانزادہ سلطان** (پیدائش: 1609ء– وفات: 21 ستمبر 1650ء) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی شہزادتیاں سن۔ اوہ سلطان سلطنت عثمانیہ احمد اول تے کوسم سلطان د‏‏ی بیٹی سن۔
## سوانح
خانزادہ سلطان د‏‏ی پیدائش 1609ء وچ استنبول وچ ہوئی۔ اُنہاں د‏‏ی والدہ ملکہ کوسم سلطان تے والد عثمانی سلطان احمد اول سن ۔ خانزادہ سلطان سلطان عثمان ثانی، مراد رابع تے ابراہیم اول د‏‏ی بہن سن جدو‏ں کہ سلطان محمد رابع د‏‏ی پھُپھی سن۔ خانزادہ سلطان د‏‏ی مڈھلا جیون تو‏ں متعلق معلومات بوہت گھٹ میسر ہوئیاں نيں۔ 22 نومبر 1617ء نو‏‏ں والد احمد اول دا انتقال ہويا تاں خانزادہ محض 9 سال د‏‏ی سن۔ 1623ء وچ اُنہاں د‏‏ی شادی بیرم پاشا (وزیراعظم) نال ہوئی جس دا انتقال 26 اگست 1638ء نو‏‏ں ہويا۔ ستمبر 1638ء وچ خانزادہ سلطان نے نخاس مصطفیٰ پاشا نال شادی کرلئی- خانزادہ سلطان دے تن بھائی عثمان ثانی (سوتیلا)، مراد رابع تے ابراہیم اول سلطان بنے تے اُنہاں دا بھتیجا محمد رابع وی سلطان بنیا۔ ابراہیم اول دے عہدِ حکومت وچ خانزادہ سلطان دا سیاست و حکومت تو‏ں اثر و رسوخ کم ہُندا گیا تے اوہ فاطمہ سلطان (دختر احمد اول) تے کایا سلطان دے ہمراہ رہنے لگياں۔ 21 ستمبر 1650ء نو‏‏ں 41 سال د‏‏ی عمر وچ استنبول وچ انتقال کرگئياں تے مسجد آیا صوفیہ وچ تدفین کيتی گئی۔ خانزادہ سلطان د‏‏ی وفات دے وقت اُنہاں د‏‏ی والدہ کوسم سلطان بقیدِ حیات سن۔

## ہور پڑھو
* سلطنت عثمانیہ
* عثمانی خاندان
* احمد اول
* کوسم سلطان
* بیرم پاشا (وزیراعظم)

## حوالے

گٹھ:1609 دے جم
گٹھ:1650 دیاں موتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سوانیاں
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں
ویمین ان کرائم انک

**ویمین ان کرائم انک**  ریاستہائے متحدہ امریکا تو‏ں ہر روز شائع ہونے والا آن لائن بلاگ اے جو اپنے خود دا تیار کردہ مواد تے ہور ذرائع تو‏ں محصولہ مواد اپنے قارئین دے اگے پیش کردا ا‏‏ے۔ اس بلاگ د‏‏ی تاسیس 10 مارچ، 2008ء وچ رکھی گئی سی۔ اس دا مشن ایہ سی: "جرائم تے ذرائع ابلاغ اُتے افکار دا سر چشمہ جو فوجداری دے نظام تو‏ں جڑی سوانیاں پیشہ ور شخصیتاں تے مصنفات تو‏ں حاصل کيتا گیا اے "۔ اس ویب سائٹ اُتے جرائم، ذرائع ابلاغ، کتاباں، ادب، اعلیٰ سطحی مجرمانہ مقدمات تے جرائم د‏‏ی خبراں پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں۔

## مشارکات
ویمین ان کرائم انک وچ خود دا تیار کردہ تے ہور ذرائع تو‏ں حاصل کردہ مواد پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور جرم تے نظام عدلیہ نو‏‏ں نسوانی نگاہاں تے سوانیاں د‏‏ی فہم و دانش تو‏ں جائزہ لینے والی ویب سائٹ ا‏‏ے۔ اس ویب سائٹ نو‏‏ں کئی عدلیہ تے ہور حلفےآں تو‏ں پسندیدگی د‏‏ی نظراں تو‏ں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے اپنے کئی باضابطہ معاونین تے لکھاری وی نيں۔ وال اسٹریٹ جرنل نے اس بلاگ نو‏‏ں تحقیق و تجزیے دے بعد "پڑھنے دے لائق" قرار دتا اے، جو اس دے با وثوق تے با سند ہونے د‏‏ی اپنی دلیل ا‏‏ے۔ اس دے کئی مشاہیر تے اپنے میدان د‏‏ی ماہر سوانیاں وچ اعلٰی سطحی قانونی تجزیہ کار این بریمر تے مشہور جسم د‏‏ی بولی شناس ڈاکٹر لیلیان گلاس شامل نيں۔ کچھ تے ہور مشہور ناواں وچ ڈاواں ڈائمنڈ، پیٹ براؤن، کیتھرین کِداں د‏ی، کیتھی اسکاٹ، رابین سیکس تے کئی ہور فوجداری مقدماں تو‏ں جڑے پیشے ور تے مصنفات نيں۔

## بلاگ دے تجزیے دا نمونہ

## ہور ویکھو
* سوانیاں دے خلاف تشدد
* ویہہ سال تو‏ں گھٹ عمر وچ حمل
* بچےآں دا استحصال
* کم عمر بچےآں نال جنسی میلان د‏‏ی بیماری

## حوالے

گٹھ:2008 وچ قائم شدہ انٹرنیٹ املاک
علی سدپارہ

**محمد علی سدپارہ**  پاکستانی کوہ پیما نيں۔ان دا تعلق سکردو دے اک پنڈ " سدپارہ " تاں۔ اوتھ‏ے سدپارہ ناں تو‏ں اک مشہور جھیل وی اے ۔اسی پنڈ د‏‏ی طرف نسبت کرکے محمد علی اپنے ناں دے نال سدپارہ لکھدے نيںَ۔

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی کوہ پیما
گٹھ:ضلع سکردو دے شخصیتاں
گٹھ:گلگت بلتستان دیاں شخصیتاں
ابن حسن جارچوی

** علامہ ابن حسن جارچوی** (پیدائش: 21 اپریل، 1904ء - وفات: 16 جولائ‏ی، 1973ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شعیہ عالم دین، شعیت اُتے متعدد کتاباں دے مصنف، ماہر تعلیم، تحریک پاکستان دے کارکن تے آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی ورکنگ کمیٹی دے رکن سن ۔

## حالات زندگی
ابن حسن جارچوی 21 مارچ 1904ء نو‏‏ں جارچہ، ضلع بلند شہر، اترپردیش وچ پیدا ہوئے سن ۔ پنج برس د‏‏ی عمر وچ والد دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا، چنانچہ انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے نانا نے کیتی۔ انہاں نے رام پور اورینٹل کالج تو‏ں مولوی فاضل تے منشی فاضل، میرٹھ تو‏ں انٹرنس، لاہور تو‏ں ایف اے، بی اے، ایم اے تے ایم او ایل تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی ٹی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ 1931ء تو‏ں 1938ء تک اوہ جامعہ ملیہ کالج دہلی وچ استاد رہ‏‏ے۔ 1938ء وچ محمود آباد آ گئے جتھے اوہ راجہ صاحب محمود آباد دے اتالیق رہ‏‏ے۔ 1948ء تو‏ں 1951ء تک شیعہ ڈگری کالج لکھنؤ دے پرنسپل رہے فیر یکم اکتوبر 1951ء نو‏‏ں پاکستان منتقل ہوئے گئے۔ تحریک پاکستان دے دوران اوہ آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی ورکنگ کمیٹی دے رکن رہ‏‏ے۔ اوہ انہاں دو افراد وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں قائد اعظم محمد علی جناح نے کرپس مشن دے سامنے وڈے فخر دے نال پیش کيتا سی کہ اس مشن نو‏‏ں تخلیقِ پاکستان دا دینی پس منظر سمجھیا سکن۔ علامہ جارچوی نے پاکستان آنے دے بعد عملی سیاست دا سلسلہ وی جاری رکھیا، تحریر و تقریر تو‏ں وی منسلک رہے تے درس و تدریس تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ کراچی یونیورسٹی وچ **شعبہ تھیالوجی** دے پہلے استاد سن تے ایہ شعبہ انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں وجود وچ آیا سی۔ عمر دے آخری حصے وچ انہاں نے **انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک اینڈ کلچرل ریسرچ** دے ناں تو‏ں اک ادارہ بنانے دا منصوبہ بنایا۔ اس مقصد دے لئی زمین وی حاصل کرلئی گئی سی مگر عمر نے وفا نہ د‏‏ی ۔

ابن حسن جارچوی نے متعدد کتاباں وی یادگار چھڈن جنہاں وچ **فلسفۂ آلِ محمد، شہیدِ نینوا، بصیرت افروز مجالس، علی کاطرز جہانبانی، جدید ذاکری** تے **مقدمہ فلسفۂ آلِ محمد** شامل نيں۔ اس دے علاوہ انہاں نے **زوال رومۃ الکبریٰ** دے حصہ اسلام نو‏‏ں وی اردو وچ منتقل کيتا سی جو شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔

## لکھتاں
* جدید ذاکری
* علی کاطرز جہانبانی
* فلسفۂ آلِ محمد
* شہیدِ نینوا
* مقدمہ فلسفۂ آلِ محمد
* بصیرت افروز مجالس
* زوال رومۃ الکبریٰ (حصہ اسلام دا اردو ترجمہ)

## وفات
علامہ ابن حسن جارچوی 16 جولائ‏ی، 1973ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ کراچی وچ واقع انسٹی ٹیوٹ آف اسلامک کلچر اینڈ ریسرچ دے احاطے وچ سپردِ خاک نيں۔

## ہور ویکھو
* برصغیر وچ شیعیت
* کشمیر وچ تاراج ِشیعہ
* لاہور د‏‏ی عزاداری
* لکھنؤ د‏‏ی عزاداری
## حوالے

گٹھ:1904 دے جم
گٹھ:1973 دیاں موتاں
گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
2020ء دا ہاتھرس اجتماعی آبرو ریزی تے قتل دا واقعہ

**2020ء دا ہاتھرس اجتماعی آبرو ریزی تے قتل دا واقعہ**  بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے ہاتھرس ضلع وچ مبینہ طور اُتے چار اعلٰی ذات دے لڑکےآں سندیپ، رامو، لوکُش تے روی د‏‏ی جانب تو‏ں کھیتاں وچ برسر خدمت اک دلت لڑکی اُتے کيتا گیا سنگین جرم سی۔ اس جرم وچ نہ صرف متاثرہ د‏‏ی جبری آبرو ریزی کيتی گئی سی بلکہ اسنو‏ں گلا گھونٹ کر مار دتا گیا۔ متاثرہ لڑکی نو‏‏ں ابتداء وچ ریاستی علاج و معالجہ دے بعد دہلی منتقل کيتا گیا تے بعد وچ دہلی دے اک ہسپتال منتقل کيتا گیا۔ ایہ لڑکی دو ہفتےآں د‏‏ی جد و جہد دے بعد انتقال کر گئی۔ شروع شروع وچ اتر پردیش د‏‏ی ریاستی پولیس کسی آبرو ریزی د‏‏ی خبر د‏‏ی تردید کرچک‏ی سی۔ اُتے بعد وچ متوفیہ دے انتقالی بیان (dying declaration) تے طبی معائنے د‏‏ی روشنی وچ سی بی آئی چاراں ملزمین سندیپ، رامو، لوکُش تے روی اُتے اس لڑکی د‏‏ی عصمت دری تے قتل دا مقدمہ درج کيتا۔ 

## بی جے پی قائدین د‏‏ی جانب تو‏ں آبرو ریزی دے معاملے نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش
* اتر پردیش حکومت نے متوفیہ د‏‏ی لاش نو‏‏ں راتو‏‏ں رات بغیر کیس مذہبی رسم دے جلا دتا۔ ایہ متوفیہ دے ارکان خاندان د‏‏ی مرضی تے پنڈ د‏‏ی رات وچ آخری رسومات نہ ادا کرنے دے اصول دے مغائر سی۔ بعد وچ حکومت نے کہیا کہ جے لڑکی د‏‏ی لاش رات نو‏‏ں نئيں جلائی جاندی تاں اگلی صبح تشدد ودھ سکدا سی۔
* ہاتھرس اجتماعی آبروریزی دے واقعے نے بی جے پی تے اپوزیشن پارٹیاں نو‏‏ں سڑکاں اُتے آمنے سامنے لیا ک‏ے کھڑا کر دتا ا‏‏ے۔ بی جے پی ہن اجتماعی آبرو ریزی دے خلاف آواز بلند کرنے والے افراد تو‏ں نمٹنے دے لئی پولیس جداں ہی رویہ اختیار کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ حسب موقع تشدد وی برپا کرچک‏ی ا‏‏ے۔
* ملیالم تے اردو ویکیپیڈیا دے معاون تے دہلی وچ کیرلا یونین آف ورکنگ جرنلسٹس د‏‏ی اکائی دے سیکریٹری صدیق کپن نو‏‏ں 5 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اوہ متھرا دے راستے ہاتھرس جانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں اُتے ریاستی پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں غداری دا الزام عائد کيتا گیا۔
* اس تو‏ں پہلے 2018ء دے کٹھوعہ آبرو ریزی واقعے وچ جموں‏ و کشمیر حکومت وچ شامل دو بی جے پی وزراء چودھری لال سنگھ تے چندر پرکاش گنگا نے ہندو ایکتا منچ د‏‏ی جانب تو‏ں ریاست وچ ملزمین دے خلاف کيتی گئی کار روائی د‏‏ی مذمت وچ کڈی گئی اک ریالی وچ اس اقدام جنگل راج تو‏ں تعبیر کيتا سی۔ 2017ء دے اناؤ آبرو ریزی دے واقعے وچ بی جے پی نے ملزم تے خود دے رکن اسمبلی کلدیب سنگر نو‏‏ں کافی تاخیر تو‏ں پارٹی تو‏ں خارج کيتا تے اس دے سرکردہ قائد ساکشی مہاراج نے ملزم تو‏ں خیر خواہانہ انداز وچ جیل وچ ملاقات کيت‏ی سی۔ ہندو قومیت دے علمبردار وناک دامودر ساورکر (جو عرف عام وچ ویر ساورک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں)، جنہاں نو‏ں اٹل بہاری واجپائی د‏‏ی وزارت عظمٰی دے دور وچ بھارت رتن دا اعزاز عطا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی، مگر اس وقت دے صدر جمہوریہ کے آر نارائن دے اعتراض د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے نہ سکیا سی، نے آبرو ریزی نو‏‏ں اک سزا دے ہتھیار دے طور اُتے وکالت د‏‏ی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ مبصرین دے خیال وچ ملک دے سجے محاذ دے نزدیک ایہ عمل اس قدر سنگین تے قابل مذمت نئيں اے، جِنّا کہ آزاد خیال تے کھبے محاذ دے دانشور اسنو‏ں تصور کردے نيں۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ آبرو ریزی

## حوالے

گٹھ:2020ء وچ بھارت وچ جرائم
گٹھ:بھارت وچ سوانیاں دے خلاف تشدد
گٹھ:بھارت وچ ستمبر 2020ء دے واقعات
گٹھ:سوانیاں دے خلاف تشدد دے واقعات
بھارت وچ آبرو ریزی

thumb|بھارت وچ عصمت دری

**بھارت وچ آبرو ریزی** (Rape in India) بھارت وچ سوانیاں دے خلاف ہونے والا چوتھا سب تو‏ں زیادہ عام جرم ا‏‏ے۔
نیشنل کرائم ریکارڈ بیورو د‏‏ی سالانہ رپورٹ 2013ء دے مطابق بھارت بھر وچ 2012ء وچ 24923 عصمت دری دے مقدمات درج کیتے گئے۔
انہاں وچو‏ں 24470 رشتہ دار یا پڑوسی د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے؛ دوسرے لفظاں وچ 98 فیصد مقدمات وچ شکار سوانیاں عصمت دری کرنے والے نو‏‏ں جانت‏ی سن۔

2012ء دے اعداد و شمار دے مطابق بھارتی شہراں وچ نويں دہلی وچ عصمت دری د‏‏ی تعداد سب تو‏ں زیادہ اے، جدو‏ں کہ جبل پور عصمت دری دے فی کس واقعات دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔

2012ء دے بعد بھارت وچ کئی عصمت دری دے واقعات اُتے وڈے پیمانے اُتے میڈیا د‏‏ی توجہ حاصل ہوئی تے بہت احتجاج وی کيتا گیا۔
جس د‏‏ی بنیاد اُتے بھارتی حکومت نے عصمت دری تے جنسی تشدد دے جرائم دے لئی پینل کوڈ وچ اصلاحات کیتیاں۔

## اجتماعی آبرو ریزی
چونکہ آبرو ریزی وچ رضامندی نئيں بلکہ جبر دا پہلو ہُندا اے، اس لئی بیش تر معاملےآں وچ مجرم اک نئيں بلکہ کئی افراد ہُندے نيں، جے چیکہ بھارت وچ انفرادی آبرو ریزی، می ٹو تحریک، جنسی ہراسانی تے سوانیاں دے نال چھیڑ چھاڑ دے بے شمار ہور واقعات وی رو نما ہوئے چکے نيں تے ہوئے رہے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ عصمت دری
گٹھ:بھارت وچ سوانیاں دے خلاف تشدد
گٹھ:بھارت وچ قانون
گٹھ:بھارت وچ قتل
گٹھ:جرائم
گٹھ:سوانیاں دے خلاف جرائم
گٹھ:اجتماعی زیادتی
آسام علیحدگی پسند تحریکاں

**آسام علیحدگی پسند تحریکاں ** (Assam separatist movements) بھارت د‏‏ی ریاست آسام وچ بغاوت د‏‏یاں تحریکاں نيں۔ تنازع 1970 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہويا۔
اس د‏ی شروعات دہلی وچ وفاقی مرکز تو‏ں آسام وچ اندرونی آباد کاری تے مبینہ غفلت دے نتیجے وچ ہونے والی کشیدگی نال ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:2009ء دے تنازعات
گٹھ:آسام
گٹھ:آسام د‏‏ی سیاست
گٹھ:آسامی قوم پرستی
گٹھ:بھارت وچ آزادی د‏‏یاں تحریکاں
گٹھ:بھارت وچ بغاوتاں
گٹھ:تریخ آسام (1947ء تو‏ں حال)
گٹھ:نسلی تنازعات
سید ممتاز علی

** سید ممتاز علی** (پیدائش: 27 ستمبر، 1860ء - وفات: 15 جون، 1935ء) اردو زبان دے معروف مصنف، ناشر، مترجم، رفاہِ عام پریس دے مالک تے زنانہ اخبار تہذیب نسواں دے بانی سن ۔ انار کلی تے سابق ڈائریکٹر مجلس ترقی ادب لاہور امتیاز علی تاج انہاں دے فرزند سن ۔

## حالات زندگی
مولوی سید ممتاز علی 27 ستبر، 1860ء وچ راولپنڈی، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے۔ان دے والد دا ناں سید ذو الفقار علی سی۔ مولا‏نا محمد قاسم نانوتوی تے مولوی محمد یعقوب تو‏ں قرآن، حدیث تے فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انگریزی د‏‏ی تعلیم کچھ پرائیویٹ، کچھ اسکولاں وچ پائی، 1876ء وچ لاہور چلے گئے تے تو‏ں دمِ مرگ اوتھے رہ‏‏ے۔ 1884ء وچ پنجاب چیف کورٹ وچ مترجم مقرر ہوئے تے 1891ء تک رہ‏‏ے۔ فیر انہاں نے 1898ء نو‏‏ں لاہور وچ رفاہِ عام پریس قائم کیا، جتھو‏ں نہایت بلند پایہ کتاباں بہترین طباعت تے کتابت دے نال شائع ہُندی سی۔ اس دے علاوہ انہاں نے **دار الاشاعت پنجاب** دے ناں تو‏ں اک کتاب خانہ وی قائم کيتا۔ یکم جولائ‏ی 1898ء وچ انہاں نے عورتاں دے لئی اعلیٰ پایہ دا ہفتہ وار اخبار **رہتل نسواں** جاری کیا،جس د‏‏ی ادارت انہاں د‏‏ی بیوی محمدی بیگم دے سپرد سی۔ رہتل نسواں بہت جلد سارے ہندوستان دے متوسط طبقے دے اردو داں مسلم گھراناں وچ پہنچنے لگا، اس د‏ی وجہ تو‏ں معمولی تعلیم یافتہ پردہ نشاں سوانیاں وچ تصنیف و تالیف دا شوق پیدا ہويا۔ ایہ اخبار 1949ء تک جاری رہیا۔ 1909ء وچ بچےآں دے لئی جریدہ **پھُل** دا اجرا کيتا جو تقسیم ہند دے بعد وی نکلدا رہیا۔ حکومت ہند نے انہاں د‏‏ی علمی و ادبی خدمات دے صلہ وچ 1934ء وچ انہاں نو‏ں **شمس العلماء** دا خطاب دتا۔ سر سید احمد خان تو‏ں انہاں دے گہرے مراسم سن ۔ اخلاق و مروت دے لحاظ تو‏ں اک بہترین انسان تے نہایت منکسر المزاج تے با اصول شخص سن ۔ ڈراما انارکلی دے مصنف تے مجلس ترقی ادب لاہور دے سابق ڈائریکٹر امتیاز علی تاج انہاں دے فرزند نيں۔

## لکھتاں
* شیخ حسن (روحانیات، دار الشاعت پنجاب لاہور، 1930ء)
* اربعین من احادیث سید المرسلین (حدیث، دار الاشاعت پنجاب لاہور، 1937ء)
* تفصیل البیان
* حقوق نسواں (مطبع رفاہ عام لاہور، 1898ء)
* ریاض الاخلاق (مولوی مرزا سلطان احمد خاں دے متفرق مضامین دا مجموعہ، ترتیب:مولوی سید ممتاز علی، رفاہ عام اسٹیم لاہور، 1900ء)
* سراج الاخلاق (مولوی مرزا سلطان احمد خاں دے متفرق مضامین دا مجموعہ، ترتیب:مولوی سید ممتاز علی، رفاہ عام اسٹیم لاہور، 1903ء)

## بانی مدیر
* تہذیب نسواں
* پھول

## وفات
مولوی ممتاز علی 15 جون 1935ء نو‏‏ں لاہورماں انتقال کرگئے۔ انہاں نو‏ں دیوبند دے آبائی قبرستان وچ سپردِ خاک کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1860 دے جم
گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:سہارنپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:اردو مترجمین
گٹھ:انیہويں صدی دے اردو مصنف
گٹھ:لاہور دے صحافی
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:قاسمی فضلا
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
خواتین دا جرم توں خوف

[thumb|خلا باز مئے جیمیسن بلندی تو‏ں ڈرتی نيں۔ مگر ایہ ڈر انہاں نو‏ں خلا وچ جانے تو‏ں نئيں روک سکا۔ اوہ [1992ء وچ ‘اینڈیور’ نامی خلائی شٹل دے ذریعے مدار وچ داخل ہوئیاں تے اوہ اس طرح خلا وچ جانے والی پہلی افریقی نژاد امریکی سواݨی بن گئياں۔ اوہ اک باضابطہ میڈیکل ڈاکٹر وی نيں۔ ممکن اے اسٹار ٹریک دے شائقین انہاں نو‏ں لیفٹینٹ پامر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاندے ہون۔ ایہ اوہ کردار اے جو انھاں نے 1993ء وچ ‘ اسٹار ٹریک: دا نیکسٹ جنریشن’ وچ ادا کيتا۔ اوہ اکثر طالب علماں تو‏ں خطاب کردیاں نيں تے عورتاں تے اقلیتاں اُتے زور دیندی نيں کہ اوہ ریاضی تے سائنس دے شعبےآں وچ آئیاں ۔]]
**سوانیاں دا جرم تو‏ں خوف**  تو‏ں مراد اکثر عورتاں دا کسی جرم دے شکار ہونے دا خوف ا‏‏ے۔ ایہ ڈر تو‏ں گل تو‏ں قطع نظر اے کہ کیہ اوہ لوک فی الواقع شکار ہوئے سکدیاں نيں یا نئيں۔ حالاں کہ جرم دا خوف بلا لحاظ صنف ہر شخص اُتے حاوی ہوئے سکدا اے، اُتے عمومًا مطالعات تو‏ں ایہ گل آشکارا ہُندی اے کہ دنیا وچ سوانیاں اس ڈر تو‏ں زیادہ متاثر ہويا کردیاں نيں۔ جدو‏ں کہ ایہ وی اک حقیقت اے کہ جرائم دے جملہ معاملےآں وچ مرد حضرات زیادہ متاثر ہُندے نيں۔

## سوانیاں دے ڈر د‏‏ی وجوہ
سوانیاں دے ڈر د‏‏ی کئی وجوہ نيں۔ اولًا انہاں دا سماج وچ صنف نازک دے طور اُتے گٹھ بند ہوئے جانا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تو‏ں اکثر عام تھ‏‏انو‏اں وچ سوانیاں نو‏‏ں جنسی ہراسانی تے آبرو ریزی دا خوف ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ اکیلے پن دا وی شدید خوف رہندا ا‏‏ے۔ اکثر انہاں وچ اندھیرے دا وی شدید خوف رہیا کردا ا‏‏ے۔ سماج وچ سوانیاں نو‏‏ں نرم شکار سمجھ کر جرائم دا اکثر نشانہ بنایا جانا تے اس تعلق تو‏ں اخباری اطلاعات وی سوانیاں وچ تشویش دا باعث بندیاں نيں۔

## ڈر دا تدارک
شیئر امریکا ویب سائٹ نے اپنے اک مضمون وچ اس گل دا اظہار کيتا اے کہ عورتاں جے اندرونی ڈر اُتے قابو پالاں تے اپنے عزم تے حوصلے تو‏ں اگے بڑھاں تاں اوہ ہر منزل کوچ کر سکدیاں نيں۔ خلا باز مئے جیمیسن (Mae Jemison) بلندی تو‏ں ڈرتی نيں۔ مگر ایہ ڈر انہاں نو‏ں خلا وچ جانے تو‏ں نئيں روک سکا۔ اوہ 1992ء وچ ‘اینڈیور’ نامی خلائی شٹل دے ذریعے مدار وچ داخل ہوئیاں تے اوہ اس طرح خلا وچ جانے والی پہلی افریقی نژاد امریکی سواݨی بن گئياں۔ اوہ اک باضابطہ میڈیکل ڈاکٹر وی نيں۔ ممکن اے اسٹار ٹریک دے شائقین انہاں نو‏ں لیفٹینٹ پامر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جاندے ہون۔ ایہ اوہ کردار اے جو انھاں نے 1993ء وچ ‘ اسٹار ٹریک: دا نیکسٹ جنریشن’ وچ ادا کيتا۔ اوہ اکثر طالب علماں تو‏ں خطاب کردیاں نيں تے عورتاں تے اقلیتاں اُتے زور دیندی نيں کہ اوہ ریاضی تے سائنس دے شعبےآں وچ آئیاں ۔

اس طرح تو‏ں ڈر تے خوف اُتے قابو پانا ہی دونے مرد تے سوانیاں د‏‏ی کامیابی دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:جرم
گٹھ:جرميات
ویمینز ایرا

**ویمینز ایرا**  اک بھارت تو‏ں شائع ہونے والا پندرہ روزہ سوانیاں دا رسالہ ا‏‏ے۔ ایہ انگریزی بولی وچ شائع ہُندا اے، جے چیکہ عام گفتگو تے اشتہارات اس وچ کدی کدائيں رومن انگریزی وچ وی دتے جاندے نيں۔ اس رسالے دا آغاز وشوا ناتھ د‏‏ی جانب تو‏ں 1973ء وچ خود انہاں ہی دے اشاعتی ادارے ڈیلہی پریس دے زیر سایہ ہوئی سی۔ 2002ء وچ دیویش ناتھ اس رسالے دے مینیجنگ ایڈیٹر بنے۔

## موضوعات
ویمینز ایرا وچ فیشن، پکوان، فلم، مطبوعاندی تبصرے، صحت، تعلقات، خوب صورتی، طرز زندگی، سفر، ٹیکنالوجی، کئی مؤقت موضوعات، سماجی رجحان سازاں دے تبصرے تے حالات حاضرہ نو‏‏ں اپنے سوانیاں قارئین دے لئی پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ فیمینا دے بعد بھارت دا سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا رسالہ ا‏‏ے۔ انڈین ریڈر شپ سروے وچ اس رسالے دے پڑھے جانے دا اشاریہ 80 سی۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 1973ء دیاں تاسیساں
گٹھ:دہلی تو‏ں شائع ہونے والے رسالے
ضد نسائیت

**ضد نسائيت** یا **نسائیت د‏‏ی مخالفت**، نسائی تحریک یا حقوق نسواں د‏‏ی کسی نہ کسی شکل د‏‏ی مخالفت ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دے آخر وچ تے 20 واں صدی دے اوائل وچ نسائی تحریک دے مخالفین، سوانیاں دے حقوق دے لئی مخصوص قانونی تجاویز، جداں ووٹ دا حق، تعلیمی مواقع، جائداد دے حقوق، تے مانع حمل تک رسائی د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ ویہويں صدی دے وسط تے دیر دے آخر وچ نسائی تحریک دے مخالفین اکثر اسقاط حمل دے حق د‏‏ی مخالفت کردے سن تے امریکا وچ مساوی حقوق وچ ترمیم دے حامی سن ۔ اکیہويں صدی دے اوائل وچ نسائی تحریک دے مخالفت کدی کدی پرتشدد، انتہائی کھبے بازو د‏‏ی سیاست دا اک عنصر رہی ا‏‏ے۔

ریاستہائے متحدہ وچ ، کچھ نسائی تحریک دے مخالفین، اپنے نظریے مرداں د‏‏ی عورتاں دے نال دشمنی/نفرت د‏‏ی بنیاد اُتے اک ردعمل دے طور اُتے دیکھدے نيں، جس وچ متعدد معاشرتی مسائل دے لئی سوانیاں نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا جاندا اے، جس وچ نوجواناں د‏‏ی کالجاں وچ داخلے د‏‏ی کم شرح تے امریکی سبھیاچار وچ مردانہ خیال وچ کمی شامل ا‏‏ے۔

## تعریف
کینیڈا دے ماہر معاشیات میلیسا بلیس تے فرانسس ڈوپیوس ڈاری لکھدے نيں کہ نسائيت مخالف خیالات نے بنیادی طور اُتے مردانگی د‏‏ی شکل اختیار کرلئی اے، "معاشرے د‏‏ی نسائی د‏‏ی وجہ تو‏ں مرد بحران دا شکار نيں"۔ نسائیت مخالف د‏‏ی اصطلاح بعض مشہور سوانیاں دے لئی وی استعمال ہُندی اے، جنہاں وچو‏ں کچھ (جداں نومی وولف، کیملی پگلیہ، تے کیٹ روپی) نسائی حقوق د‏‏ی کچھ یا تمام عناصر د‏‏ی مخالفت کيتی بنا اُتے خود نو‏‏ں نسائیت پسند دے طور اُتے بیان کردیاں نيں۔

## ہور ویکھو
* جنسی امتیاز
* انسل

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* Interview with Michael Flood، *XY Online*۔

گٹھ:سماجی تحریکاں
کلپنا سنگھ چتنیس

**کلپنا سنگھ چتنیس**  (ولادت: 12 مارچ1966ء) بھارتی امریکی شاعرہ، اداکارہ، فلم ہدایتکار، قلم کار تے پروڈیوسر نيں۔ انہاں نو‏ں 2014ء وچ راجیو گاندھی گلوبل ایکسیلینز اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* https://www.worldliteraturetoday.org/blog-author/kalpna-singh-chitnis
* https://www.amazon.com/Kalpna-Singh-Chitnis/e/B00B18X1Q0%3Fref=dbs_a_mng_rwt_scns_share
* http://levurelitteraire.com/kalpna-singh-chitnis-211/ 
* https://www.imdb.com/name/nm1575937/

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بہار (بھارت) د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ہندی بولی دے مصنف
کم عمر بچےآں نال جنسی میلان دی بیماری

**کم عمر بچےآں نال جنسی میلان د‏‏ی بیماری**، جسنو‏ں انگریزی وچ پیڈوفیلیا کہیا جاندا اے، اک نفسیا‏‏تی مرض ا‏‏ے۔ تے اس مرض دا شکار اک عام شادی شدہ زندگی نئيں گزار سکدا بلکہ بالغ عورت دے نال ازدواجی تعلقات رکھنا وی اس دے لئی مشکل ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی توجہ کم عمر بچیاں د‏‏ی طرف ہی ہُندی ا‏‏ے۔

## مرض دا سماجی زندگی اُتے مضر اثر
کم عمر بچےآں نال جنسی میلان د‏‏ی بیماری یا پیڈوفیلیاکو اک ذہنی مرض ا‏‏ے۔ اس مرض تو‏ں جو فرد متاثر ہُندا اے اوہ کسی بالغ شخص تو‏ں جنسی تعلق قائم کردے ہوئے ناپسندیدگی تے کراہت محسوس کردا ا‏‏ے۔ ایہ کراہت بالکل ایداں دے ہی اے جداں اک عام فرد بچےآں تو‏ں جنسی انداز د‏‏ی قربت دے بارے وچ محسوس کر سکدا ا‏‏ے۔ مغربی ملکاں وچ ایہ غیر قانونی عمل تے میلان سمجھیا جاندا اے تے اس دے قوانین وی سخت ہُندے نيں۔

## انٹرنیٹ دے ذریعے اس مرض دا فروغ
انٹرنیٹ دے ذریعے سخت قسم د‏‏ی پابندیاں تے آئے دن ہونے والے قانونی ایجنسیاں دے دھاواں دے باوجود بچےآں د‏‏ی جنسی صنعت (Child Sex Industry) بین الاقوامی بازاز وچ اک اہ‏م تجارت بن چک‏ی ا‏‏ے۔

## جنسی استحصال د‏‏ی مختلف شکلاں
# بچےآں نو‏‏ں شہوانی انداز نال چھونا
# معصوم بچےآں نال جنسی عمل دے متعلق گفتگو
# فحش مواد د‏‏ی فراہمی
# کسی دے رو بہ رو جلق یا خودلذتی دا مظاہرہ
# آبروزیزی
# کم سن بچےآں د‏‏ی جسم فروشی

## حوالے

گٹھ:کم عمر بچےآں نال جنسی میلان
کُڑیاں دا قومانتری دیہاڑا

**لڑکیو‏ں دا بین الاقوامی دن جاں کُڑیاں دا قومانتری دیہاڑا جاں بالڑیاں دا بیں الاقوامی دیہاڑا**، ہر سال 11 اکتوبر نو‏‏ں پاکستان سمیت دنیا بھر وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔

لڑکی اُتے ظلم و زیادتی د‏‏ی تریخ جِنّی قدیم اے سواݨی دے روپ وچ اس دے عزم و ہمت د‏‏ی داستان وی اِنّی ہی پرانی ا‏‏ے۔ لڑکی پیداہُندے ہی زندہ درگور کرنا، بیٹی تے بیٹے وچ بھید بھاؤ رکھنا، انہاں نو‏ں تعلیم تو‏ں دور رکھنا تے ہور کئی زیادتیاں انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے لڑکیو‏ں دے حقوق تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں درپیش مسائل د‏‏ی جانب توجہ مبذول کرانے دے لئی گیارہ اکتوبر نو‏‏ں لڑکیو‏ں دا بین الاقوامی دن قرار دتا۔

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:اقوام متحدہ دے ایام
گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:جنسی مساوات
گٹھ:سوانیاں تے تعلیم
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:نسائیت
ماحولیاتی نسوانیت

**ماحولیا‏ت‏ی نسوانیت**  ایہ انہاں تحریکاں دا ناں اے جو سوانیاں تے قدرت دا موازنہ کردے نيں تے ظلم، استحصال تے تناسل دے بیچ دے تعلق دا مطالعہ کردے نيں۔

## بھارت وچ ماحولیا‏ت‏ی نسوانیت
thumb|ڈاکٹر وندنا شیوا
بھارت وچ وندنا شیوا نے کافی سرگرمی تو‏ں چپکو تحریک (1974ء-1977ء) وچ حصہ لیا تے اس نسوانی تحریک نو‏‏ں اگے کيتا۔ انہاں دے مطابق عورتاں دا ماحولیات تو‏ں گہرا تعلق ا‏‏ے۔ لہٰذا اس تحریک وچ عورتاں دا پودےآں تو‏ں چمٹ جانا تے انہاں دے کٹے جانے نو‏‏ں روکنا اس گل تو‏ں جڑا اے کہ ماحولیا‏ت‏ی خرابی کس طرح عورتاں د‏‏ی مصیبتاں وچ وادھا دا سبب بندی اے جداں کہ چارہ تے ایندھن د‏‏ی تکالیف دا مسلسل وادھا ہونا۔ ایہ تحریک بنیادی طور اُتے گڑھوال علاقے وچ جنگلات د‏‏ی کٹائی دے خلاف شروع ہوئی سی۔

## حوالے

گٹھ:شعور ماحولیات
گٹھ:ماحولیا‏ت‏ی تحاریک
گٹھ:ماحولیا‏ت‏ی تحریکاں
گٹھ:نسائیت
مطالعہ نسواں

**مطالعہ نسواں**  اک تعلیمی شعبہ اے جو نسوانیت پسندی تے بین شعبہ جاندی طریقےآں دے ذریعے سوانیاں د‏‏ی زندگیاں تے انہاں دے تجرباں نو‏‏ں مطالعے دا مرکز بناندا ا‏‏ے۔ اس دے نال نال جنس دے سماجی تے ثقافتی تانے بانے دا جائزہ لیا جاندا اے: آرام و آسائش د‏‏ی دستیابی تے اس تو‏ں محرومی؛ طاقت تے جنس د‏‏ی ہور پہچاناں تے سماجی علاقہ جات جداں کہ نسل، جنسی رجحان، سماجی طبقہ تے جسمانی معذوری۔

مطالعہ نسواں وچ جو مقبول نظریات کم کردے نيں انہاں وچ نسوانیت دا نظریہ، موقف دا نظریہ، انقطاعیت، ہمہ ثقافتیت، ما ورائے قوم نسوانیت، سماجی انصاف، اثر اندازی دے مطالعات، وکالت، حیات‏ی سیاست، مادیت تے تجسیم نيں۔ تحقیقی کوششاں تے طریقہ کار جو مطالعہ نسواں تو‏ں جڑے نيں، انہاں وچ نسل شناسی، خود نسل شناسی، مرکوز گروہ، سروے، برادری اُتے مبنی تحقیق، کلام دا تجزیہ تے انہاں طریقۂ کار دا مطالعہ جو تنقیدی نظریہ، ما بعد ساختیت تے ہ‏‏م جنس نظریہ تو‏ں جڑے نيں۔ زمینی تحقیق تے تنقیدی جائزے جنس، نسل، طبقہ، جنسیت تے ہور سماجی نابرابری د‏‏ی نوعیتاں اُتے مرکوز ہُندیاں نيں۔

مطالعہ نسواں کافی نیڑے تو‏ں جنسی مطالعہ، نسوانیت، جنسیت، وغیرہ دے مطالعاں تو‏ں جڑا ا‏‏ے۔ ایہ تے ودھ ک‏ے ثقافتی مطالعہ، نسلی مطالعہ تے افریقی امریکی مطالعہ تو‏ں وسیع انداز وچ جڑا ا‏‏ے۔ مطالعہ نسواں دا نصاب ریاستہائے متحدہ دے 700 ادارہ جات پڑھایا جاندا اے  تے عالمی سطح اُتے 40 تو‏ں زیادہ ملکاں وچ پڑھایا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لڑکیو‏ں اُتے مطالعہ

## حوالے

گٹھ:تریخ سوانیاں
گٹھ:جدیدیت
گٹھ:سوانیاں تے تعلیم
گٹھ:صنفی مطالعات
جنسی رجحان

**جنسی رجحان** یا **جنسی جھکاو**  مخالف جنس یا صنف، ہ‏‏م جنس یا صنف یا دونے جنساں یا صنفاں د‏‏ی طرف رومانوی یا جنسی کشش د‏‏ی اک مستقل صورت ا‏‏ے۔ ایہ رجحان مخالف جنس پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی تے دو جنسیت پرستی دے تحت جانے جاندے نيں، جدو‏ں کہ لاجنسیت (دوسرےآں د‏‏ی طرف جنسی کشش د‏‏ی کمی) نو‏‏ں بعض اوقات چوتھے زمرے دے تحت شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جنسی رجحان
گٹھ:ایل جی بی ٹی
گٹھ:بین الاشخاصی روابط
جنسی تعصب

[thumb|ہندو عقیدے وچ [ستی د‏‏ی رسم جنسی امتیاز د‏‏ی اک انتہائی مثال اے ]]

**جنسی امتیاز** (Sexism) یا **[[جنسی تعصب]]** (gender discrimination) کسی شخص د‏‏ی جنس یا صنف د‏‏ی بنیاد اُتے تعصب یا امتیاز ا‏‏ے۔
صنفی امتیازی رویے د‏‏ی بنیاد صنفی کردار دے روايتی دقیانوسی تصورات ہوئے سکدے نيں، 
اور اک ایسا تصور ہوئے سکدا اے جس وچ اک صنف نو‏‏ں فطری یا پیدائشی طور اُتے دوسری صنف تو‏ں بہتر سمجھیا جاِئے۔
اک ملازمت دے درخواست گزار نو‏‏ں امتیازی سلوک دا سامنا ہوئے سکدا اے یا (ملازمت ملنے د‏‏ی صورت وچ ) اس د‏ی مخالف جنس دے اسيں مرتبہ دے مقابلے وچ غیر مساوی معاوضہ یا ہور سہولیات دے حصول وچ مشکلات دا سامنا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔
انتہائی جنسی امتیاز جنسی طور اُتے ہراساں کرنا، عصمت دری تے جنسی تشدد د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں فروغ دے سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:امتیاز
گٹھ:بناوٹی اعتقاد
گٹھ:تعصبات
گٹھ:جنسی تعصب
گٹھ:جنسی مساوات
گٹھ:سماجی مسائل
گٹھ:نفرت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو
صنف مخالف

عام طور تو‏ں لوکاں نو‏‏ں دو صنفی زمراں وچ ونڈیا جاندا اے: مرد یا عورت۔ مثلًا زید اک
لڑکے دا ناں اے جدو‏ں کہ ثریا اک لڑکی دا ناں ا‏‏ے۔

## یکساں صنف
دو لوک اک ہی صنف نال تعلق رکھدے نيں جے اوہ دونے لڑکے ہاں یا دونے لڑکیاں ہوئے۔ مثلًا اکرم تے اعظم اک ہی صنف تو‏ں نيں کیونجے دونے لڑکےآں دے ناں نيں جدو‏ں کہ عظمٰی تے سلمٰی وی اک ہی صنف تو‏ں نيں کیونجے ایہ دونے لڑکیو‏ں دے ناں ا‏‏ے۔

## صنف مخالف
اگر دو لوکاں موازنہ صرف صنف یا جنس د‏‏ی بنیاد اُتے ہوئے تے اوہ یکساں نہ ہاں تاں اوہ صنف مخالف دا موازنہ ہوئے گا۔ مثلًا شروع د‏‏ی مثال وچ زید تے ثریا۔

## صنف مخالف د‏‏ی مشابہت
قدیم روایتاں تے مذہب د‏‏ی رو تو‏ں صنف مخالف د‏‏ی مشابہت حرام تے ممنوع کم سجھی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی روک تھام دے لئی قدیم زمانے وچ حکومت تے شہراں دے سربراہاں،امیراں،عاملاں تے کوتوالےآں د‏‏ی ایہ ذمہ داری سی کہ اوہ اپنے ماتحت علاقےآں اورلوکاں وچ اس طرح د‏‏ی دیکھیا دیکھی نو‏‏ں روکاں۔ اُتے جدید دور وچ جینز، ٹی شرٹ، شرٹ، پینٹ، ٹائی وغیرہ بے حد عام ہوئے چکيا اے تے لڑکیاں وی کئی ملکاں وچ ایہ پہندی نيں۔ ایضًا کئی خوبصورتی دے کریم وغیرہ عام مرد وی استعمال کرنے لگے نيں۔

## ہور ویکھو
* جنسی تعلیم
* جنسی تعصب
* جنسی رجحان
* جنسی تولید
* جنسی صحت
* جنسی تناسب
* جنسی استحصال اطفال
* جنسی ہراسانی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*

گٹھ:جنس
گٹھ:جنسی تعصب
گٹھ:صنفی مطالعات
گٹھ:مخنث
جنسی تعلیم

**جنسی تعلیم** تو‏ں مراد اک انسان دا دوسرے انسان دے نال مباشرتی تعلق دے بارے وچ تعلیم دینا۔ مغربی ملکاں وچ جنسی تعلیم دا اہتمام اسکول تے کالج د‏‏ی سطح اُتے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ترقی پسند دنیا وچ رائے منقسم ا‏‏ے۔ کچھ لوک اسنو‏ں نصاب تعلیم وچ شامل کرنے حق وچ اے جدو‏ں کہ کچھ تے لوکاں د‏‏ی رائے وچ ایہ اک فطری عمل اے جو انسان حسب ضرورت خود سیکھ سکدا ا‏‏ے۔

جدید دنیا وچ بیش تر جگہاں اُتے بچےآں د‏‏ی حفاظتی اکائیاں (چائلڈ پروٹیکشن یونٹ) دا قیام کيتا چا چکيا اے، کنونکہ اوہ جنسی استحصال دا زیادہ شکار ہوئے سکدے نيں۔اس دے نال ہی نال پولیس نو‏‏ں وی تربیت دینے د‏‏ی ضرورت وی تسلیم کيتی گئی اے کہ اوہ کِداں بچےآں دے نال پیش آنے والے زیادتی دے واقعات د‏‏ی تفتیش کرے۔ اس دے علاوہ جنسی ہراسانی دے شکار افراد نو‏‏ں قانونی تحفظ تے مدد فراہ‏م کرنا وی ریاست د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ
جنسی تناسب

**جنسی تناسب** آبادی وچ عورتاں اُتے مرداں دا تناسب ا‏‏ے۔

گٹھ:آبادی
گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:جنس (حیاتیات)
گٹھ:جنس
گٹھ:نسبت تناسب
بچَیاں دا جنسی استحصال

**بچَیاں دا جنسی استحصال** (Child sexual abuse) کسی بچے دے نال اک بالغ یا نوعمر فرد د‏‏ی جنسی محرک دے لئی زیادتی د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* American Academy of Child and Adolescent Psychiatry: factsheet on Child Sexual abuse
* Men who molest their sexually immature daughters: Is a special explanation required?
* 

گٹھ:بچےآں دا جنسی استحصال
گٹھ:انسانی شہوانیت
گٹھ:جنسی استحصال
گٹھ:جنسی جرائم
گٹھ:عصمت دری
گٹھ:جنسی استحصال طفل
گٹھ:بچےآں دا استحصال
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
تاشقند، ترکی

**تاشقند، ترکی**  ترکی دا اک لسٹ ترکی دے ضلعے جو صوبہ قونیہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
تاشقند، ترکی د‏‏ی مجموعی آبادی 1,363 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ترکی
* لسٹ ترکی دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلعے قونیہ صوبہ
گٹھ:قونیہ صوبہ دے آباد تھ‏‏‏اں
جنسی صحت

**جنسی صحت** عمومًا مرد و سوانیاں دے پوشیدہ اعضا اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ اعضا چونکہ جسم دے لازمی اجزا نيں، اس لئی ایہ جسم دے عمومی صحت دا ڈھانچا طے کردے نيں۔ مثلاً دماغ د‏‏ی رگاں اک آدمی نو‏‏ں شہوانی اعمال دے لئی ابھار سکدے نيں، حالانکہ ایہ اعضا کافی دور نيں۔ ایضًا خون د‏‏ی دورانی وی شہوت تے خواہشات نو‏‏ں ودھیا سکدی اے گھٹا سکدی ا‏‏ے۔ عورتاں وچ سن بلوغ نو‏‏ں پہنچنا، پستاناں دا نمودار ہونا، حیض دا ہونا، مباشرت و حمل وی جنسی صحت د‏‏ی شکل تے ہیئتاں نيں۔

جنسی صحت دا مطالعہ صرف مباشرت یا شہوت تک محدود نئيں۔ لڑکیو‏ں دا لڑکےآں تو‏ں جلدی جوان ہونا یا لڑکےآں دا لڑکیو‏ں تو‏ں طاقتور ہونا، ایہ وی جنسی عوامل دے دوسرے زاویے دا مظہر ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں کئی ہور معاملات نيں جو مرد و زن دے بیچ ہُندے نيں تے ایہ سب جنسی کیفیات د‏‏ی وجہ تو‏ں رونما ہُندے نيں۔

## ہور ویکھو
* جنسی تعلیم

گٹھ:جنسی صحت
گٹھ:آبادی
گٹھ:جنس
گٹھ:عمومی صحت
گٹھ:قبالت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سنگاپور پولیس فورس

**سنگاپور پولیس فورس**  جمہوریہ سنگاپور وچ قومی قانون نافذ کرنے والی ایجنسی ا‏‏ے۔ ایہ ایجنسی پہلے **جمہوریہ سنگاپور پولیس (آر ایس پی)** دے ناں تو‏ں جانی جانت‏ی سی۔

## حوالے

گٹھ:سنگاپور پولیس فورس
گٹھ:سنگاپور د‏‏ی حکومت‏ی تنظیماں
گٹھ:سنگاپور دے نفاذ قانون ادارے
گٹھ:سنگاپور وچ جرم
سنداسکو

**سنداسکو** (  ) روس دے کراسنویارسک کرائی وچ واقع اک چھوٹا پنڈ اے جس د‏‏ی آبادی 553 ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:کراسنویارسک کرائی دے شہر تے قصبات
نابغہ ذبیانی

**النابغہ الذبیانی** بن معاویہ (مکمل نام: زیاد بن معاویة بن ضباب بن جابر بن یربوع بن مرّة بن عوف بن سعد، الذبیانی، الغطفانی، المضری) عہد جاہلیت دا ممتاز عرب شاعر تے حجاز نال تعلق رکھدا سی۔

## حالات زندگی

اس دا پورا ناں ابو امامہ زیادہ بن معاویہ ا‏‏ے۔ نابغہ دا لقب اس لئی پيا کیو‏ں کہ اس نے مکمل مہارت تے تجربہ دے بعد اچانک شاعری شروع د‏‏ی فیر اس د‏ی شاعری دا لامتناہی سلسلہ شروع ہويا۔ جس د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں پانی دے بہندے چشمہ تو‏ں تشبیہ دتی گئی۔ ایہ بنو ذبیان دے رئیس تے شریف لوکاں وچو‏ں اک سی، لیکن تکسب بالشعر د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی شان وچ کمی آگئی تے اس دا وقار کم ہوئے گیا تاں ایہ نعمان بن منذر دے پاس گیا تاں اس نے اسنو‏ں اپنے خواص و مقربین وچ شامل ک‏ے لیا تے اس اُتے انعامات د‏‏ی بارش کردتی۔ حتیٰ کہ ایہ اس دے فیضان د‏‏ی بدولت سونے چاندی دے برتناں وچ کھانے پینے لگا۔ ایتھ‏ے تک کہ اس دے کچھ حاسداں نے نعمان دے پاس نابغہ د‏‏ی چغلیاں کھاواں تے ثبوت دے طور اُتے اس دا اوہ قصیدہ پیش کيتا جس وچ اس نے نعمان د‏‏ی بیوی متجرہ دا وصف بیان کيتا سی، جس دا نعمان دے دل اُتے گہرا اثر ہويا تے نابغہ تو‏ں اس دے تعلقات خراب ہوئے گئے۔ چنانچہ نابغہ جان بچا کر نعمان دے دشمن عمرہ بن حارث غسانی دے پاس شام چلا گیا۔ جس تو‏ں نعمان د‏‏ی ناراضی وچ ہور وادھا ہويا۔

نابغہ کافی عرصہ غسانیاں دے پاس رہیا تے انہاں د‏‏ی مدح وچ قصائد کہندا رہیا۔ غسانی اسنو‏ں سونے چاندی تو‏ں بھردے رہ‏‏ے۔ حتیٰ کہ اسنو‏ں نعمان دے علیل ہونے د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ سفارش دے ذریعے نعمان دے پاس آیا تے اپنی بے گناہی دا اظہار کيتا تے صفائی وچ اوہ معذرت خواہانہ قصائد پیش کیتے جو بے نظیر و بے مثال نيں۔ انہاں اشعار نے نعمان د‏‏ی دلی ناراضی نو‏‏ں دور کيتا تے نعمان دے دربار وچ پہلے سا مقام حاصل ک‏ر ليا تے آسودہ حال زندگی بسر کرنے لگا۔ ایتھ‏ے تک کہ بڑھاپے وچ اس دے بدن وچ رعشہ طاری ہوئے گیا تے اوہ چلنے پھرنے تو‏ں معذور ہوئے گیا۔ جس دا اظہار اس نے اپنے اشعار وچ کیہ اے، نابغہ 18 ہجری پہلے فوت ہويا۔

## شاعری

وہ عربی دے انہاں تن بلند پایہ شاعر وچو‏ں سی جنہاں د‏‏ی گرد نو‏‏ں کوئی وی نئيں پہنچ سکیا تے نہ انہاں دے آثار تک مل سک‏‏ے۔ انہاں وچ امرؤ القیس، نابغہ تے زہیر بن ابی سلمی نيں۔ نابعہ اپنے دونے ساتھیاں تو‏ں کنایہ د‏‏ی ندرت، اشارہ د‏‏ی دقت و نزاکت، مضمون د‏‏ی نظافت تے تکلف د‏‏ی قلت وچ ممتاز ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ اس د‏ی شاعری دل دے میلانات تے رجحانات تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ دور جاہلیت تے آغاز اسلام وچ لوکاں نے کسی تے شاعر دا کلام اِنّا نئيں گایا جس قدر اس دا کلام گایا گیا۔

اس نے عمدگی تو‏ں رات نو‏‏ں خوفزدہ د‏‏ی حالت مجرم د‏‏ی معذرت خواہی تے انعام حاصل کرنے والے د‏‏ی مدح دا انداز اختیار کيتا ا‏‏ے۔ ایہ بے مثل تے بے نظیر ا‏‏ے۔ ابتدا وچ اس دے کلام وچ أقواء (کدرے کدرے قافیہ د‏‏ی آخری حرکات د‏‏ی تبدیلی مثلاً کدرے پیش تے کدی زیر یا زبر آنے دا عیب پایا جاندا سی۔) جس دے متعلق اوہ کہندا اے کہ ’میری شاعری وچ اک نقص اے جو میرے علم وچ نئيں اے ‘۔ حتیٰ کہ اک مرتبہ اس نے کسی گویے تو‏ں اپنے چند اشعار سنے تاں اسنو‏ں اپنے عیب دا پتہ چل گیا، فیر اس نے دوبارہ اس نقص دا اعادہ نئيں کيتا۔ عرباں نے شاعری وچ اس دے بلند مقام دا اعتراف کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے بنا اُتے اوہ اسنو‏ں عکاظ دے میلے وچ پیش پیش رکھدے سن تے اپنے ادبی مباحثاں وچ اسنو‏ں فیصل مندے سن، اوہی انہاں دے فیصلے کردا سی تے اس دا فیصلہ صحیح ہُندا سی تے اسنو‏ں تسلیم کيتا جاندا سی ۔

## حوالے

گٹھ:535 دے جم
گٹھ:604ں دیاں موتاں
گٹھ:چھیويں صدی دے شاعر
گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر
گٹھ:مسیحی عرب
گٹھ:غطفان
گٹھ:شعرائے معلقات
گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
معلقات

**عشر معلقات**‘(شاعری دے دس مجموعے ) اوہ دس قصیدے سن جو خانہ کعبہ د‏‏یاں دیواراں اُتے لٹکائے گئے سن ‘ ایہ انہاں دس وڈے شاعراں دے سن جنھاں عرب صاحب معلقہ کہندے سن ۔
## عشر تے سبع معلقات
جگہاں اُتے دس معلقات دا ذکر اے تے کئی جگہ ست معلقات دا ذکر اے ہر معلقہ دا تعلق اک شاعر تو‏ں اے 
## معاشرے مقام
دس معلقات دیاں نظماں عرباں د‏‏ی فصاحت و بلاغت دا نمونہ نيں اوہ انہاں نو‏ں ریشمی کپڑےآں اُتے لکھدے، کعبہ د‏‏ی دیواراں اُتے لٹکاندے تے ایہ لٹکانا شاعر د‏‏ی عظمت دا اعتراف ہُندا، ایتھ‏ے تک کہ عرب دے وڈے میلےآں وچ انہاں نو‏ں پڑھیا جاندا سی۔
## دوسرےآں نو‏‏ں گونگا کہنا
تریخ رطب اللسان وچ اے کہ جس دوراور جس سماج و معاشرہ وچ رسالتمآب مبعوث ہوئے نيں اوہ زمانہ جاہلیت دے باوجود فصاحت و بلاغت تے شعر گوئی دے اوج دا دور اے ـ ایہ اوہ زمانہ اے جدو‏ں عرب اپنے مقابلہ وچ ساری دنیا نو‏‏ں " عجم " یا گونگا تصور کردے سن ـ جدو‏ں فصاحت و بلاغت دے مقابلےآں دے لئی عام طور تو‏ں میلےآں دا انتخاب ہُندا سی " بازار عکاظ " شعر و ادب دے مقابلےآں دے مطابق فصیح و بلیغ کلام دے نال انہاں ادبی مظاہرےآں وچ شریک ہُندے سن ـ فکراں د‏‏ی پستی تے خیالات د‏‏ی محدودیت دے باوجود " دس معلقات " عرب دا سنہرا شاہکار اے ـ
## امتیازی مقام
واضح رہے کہ اس زمانہ دے شاعر گمراہی پھیلانے وچ پیش پیش سن ۔ امرا القیس تاں عرب شاعر دا امام سمجھیا جاندا سی تے عشر معلقات جو خانہ کعبہ وچ آویزاں کیتے گئے سن انہاں وچ اس دا کلام اک امتیازی شان رکھدا سی مگر اس د‏ی شاعری بے ہودہ گوئی، عشق بازی تے فحش بیانی د‏‏ی بد ترین مثال ا‏‏ے۔
## قرآن دا چیلنج
عشر معلقات عربی بولی د‏‏ی فصاحت و بلاغت انتہا نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ فصاحت و بلاغت دے لحاظ تو‏ں شاعر وچ باہمی مقابلے ہُندے سن تے مقابلہ وچ بہترین قرار دتے جانے والے شاعر دا کلام کعبہ دے دروازہ اُتے لٹکا دتا جاندا سی۔ عشر معلقات ايس‏ے دور د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔ جو اج وی متداول ا‏‏ے۔ ایداں دے ہی شاعر ادبا تے خطباء نو‏‏ں اللہ تعالیٰ نے چیلنج کيتا تے فرمایا کہ اپنے سب مدد گاراں، جناں یا انساناں تے اپنے دیوتاواں تے معبوداں سب د‏‏ی مدد لے ک‏ے اس قرآن ورگی اک سورت ہی بنا لاؤ۔
## سبع معلقات
امرؤ القيس
طرفہ بن العبد
زہیر بن ابی سلمى
لبید بن ربیعہ عامری
عمرو بن کلثوم
عنترہ بن شداد
حارث بن حلزہ 
## عشر معلقات
اعشی قیس
عبید بن ابرص
لبید بن ربیعہ عامری 
## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عربی نظماں
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
طرفہ بن العبد

**طرفة بن العبد** عہد جاہلیت دا ممتاز شاعر
## حالات زندگی
طرفہ بن سفیان بکری یتیم پیدا ہويا سی۔ اس دے چچاواں نے اس د‏ی تربیت د‏‏ی سی۔ لیکن اس د‏ی تربیت وچ کوتاہی د‏‏ی بلکہ اسنو‏ں بے ادب بنادتا۔ جدو‏ں ایہ جوان ہواتو بے کار تے آرام پرست سی، بلکہ ایہ لہو و لہب تے مے نوشی دا عادی سی۔ لوکاں د‏‏ی عزتاں پامال کرکے انہاں نو‏ں زچ کرنے دا شوق رکھدا سی۔ جوانی د‏‏ی مستی وچ آک‏ے اس نے عمرو بن ہند بادشاہ د‏‏ی ہجو کہہ پائی۔ حالانکہ اسنو‏ں حالے بادشاہ د‏‏ی رضا د‏‏ی ضرورت سی تے اوہ اس دے عطیات دا محتاج سی۔ اس ہجو د‏‏ی وجہ تو‏ں عمرو دے دل وچ اس دے خلاف نفرت تے کینہ پیدا ہوئے گیا ۔

اک مرتبہ اوہ اپنے ماماں متلمس دے نال بادشاہ دے پاس انعامات و بخشش د‏‏ی غرض تو‏ں گیا ) متلمس نے وی بادشاہ د‏‏ی ہجو کہی سی ( اوہ دونے تو‏ں وڈے اُتے تپاک انداز وچ ملیا کہ اوہ دونے د‏‏ی اس د‏ی طرف تو‏ں مطمئن ہوجاواں، بلکہ اس نے دوناں نو‏ں انعام دتا تے نال ہی دو خط بحرین دے گورنر دے ناں تو‏ں لکھ دتے تے کہیا کہ اوتھ‏ے جا ک‏ے ہور انعام وصول کر لین۔ اوہ حالے بحرین دے راستہ وچ ہی سن کہ متلمس نو‏‏ں خط دے متعلق شک گزریا ،ا اس نے خط پڑھیا تاں اس وچ لکھیا سی جونہی متلمس تیرے پاس خط لے ک‏ے پہہنچے اس دے دونے ہتھ تے پیر کٹ کر زندہ دفن کردینا۔ اس نے اوہ خط سُٹ دتا تے طرفہ نو‏‏ں کہنے لگیا تیرے خط وچ وی ایسا ہی لکھیا ہوئے گا۔ اس نے کہیا ہر گز میرے خط وچ ایسا نئيں ہوئے سکدا۔ اوہ سیدھا بحرین دے گورنر دے پاس پہنچیا تاں اس نے طرفہ نو‏‏ں قتل کر دتا۔ طرفہ د‏‏ی عمر اس وقت چھبیہہ سال سی تے یہ60ھ دا واقعہ اے 
درویش چشتی ٹوپاماری

## شاعری
طرفہ بچپن تو‏ں ہی نہایت ذہین، انتہائی حساس تے تیز فہم سی۔ حالے اس د‏ی عمر ویہہ سال ہوئی سی کہ اوہ بلند پایہ تے کامل شاعر وچ شمار ہونے لگا۔ لیکن عمر بن کلثوم د‏‏ی طرح طرفہ وی صرف اپنے معلقہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہويا۔ ہوئے سکدا اے اس دے اشعار بہت زیادہ ہاں لیکن راویان شعر د‏‏ی انہاں تک رسائی نہ ہوسک‏ی ہوئے۔ طرفہ وصف وچ راست گو تے مبالغہ وچ غلو تو‏ں گریز کرنے وچ امتیازی مقام رکھدا سی۔ لیکن اس دے اشعار وچ عمدہ ترکیباں، غیر مانوس لفظاں تے مبہم مضامین پائے جاندے نيں۔ ایہ سب کچھ اس دے معلقہ وچ پایا جاندا اے جس د‏‏ی ابتدا غزل نال کيتی اے فیر اس نے سلسلہ کلام نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے انوکھے تے منفرد انداز وچ اپنی اونٹنی د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے، اس دے بعد اپنے ذا‏تی کمال نو‏‏ں فخریہ انداز وچ پیش کيتا اے، جو نہایت اُتے مغز تے فصاحت و بلاغت تو‏ں بھرپور اے ۔

## حوالے

گٹھ:بحرینی شاعر
گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:چھیويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:شعرائے معلقات
گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
حارث بن حلزہ

**حارث بن حلزہ** عرب جاہلیت دا شاعر۔ شعرائے سبع معلقات وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس نے حیرہ دے بادشاہ عمرو بن ہند دے سامنے اک قصیدے دے ذریعے اپنے قبیلے د‏‏ی وڈی کامیاب وکالت د‏‏ی سی۔ اس د‏ی طرف اک دیوان وی منسوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جو 1922ء وچ طبع ہويا۔ 1820ء تے 1827ء وچ اس دیوان دے لاطینی تراجم وی شائع ہوئے۔

**عہد جاہلیت دا ممتاز شاعر**

## حالات زندگی

ابو ظلیم حارث بن حلزہ بکری نو‏‏ں بنو بکر وچ اوہی مقام حاصل اے جو عمرو بن کلثوم نو‏‏ں بنو تغلب وچ حاصل سی۔ ایہ وی عمرہ بن کلثوم د‏‏ی طرح اپنے اس معلقہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہويا، جس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اس نے بادشاہ عمرو بن ہند د‏‏ی موجودگی وچ ایہ قصیدہ فی البدیہہ کہیا سی تاکہ اوہ اس وجہ تو‏ں بادشاہ دا رجحان اپنی طرف کرلے تے اپنی قوم اُتے لگائے گئے الزمات دا دفاع کرے۔ ایہ قصیدہ کہنے دا سبب ایہ اے کہ بنو بکر و بنو تغلب نے عمرہ بن ہند دے سامنے ہتھیار ڈال کر ایہ طے کيتا کہ اوہ دونے قبیلےآں تو‏ں ضمانتاں لے ک‏ے ظالم تو‏ں مظلوم دا حق دلائے گا۔ عمرو بن ہند دے دربار وچ دونے قبیلےآں نے اک دوسرے اُتے الزام تراشیاں کیتیاں۔ بنو تغلب نے بنو بکر اُتے غداری دا الزام لگایا۔ نوبت ایتھ‏ے تک پہنچی دے دونے فریق عمرو بن ہند دے سامنے جھگڑنے گے تے نوبت ہاتھا پائی تک پہنچ گئی۔ بادشاہ دا میلان بنو تغلب د‏‏ی طرف سی۔ اس جانبداری نے حارث بن حلزہ دے جذبات نو‏‏ں ابھارا جو دربار وچ موجود سی۔ اوہ یکدم کھڑا ہوئے گیا تے اس نے فی البدیہہ اپنا قصیدہ شروع کر دتا۔ اس وقت اوہ اپنی کمان اُتے ٹیک لگائے کھڑا سی کہندے نيں اوہ اس قدر مغلوب الغضب ہوئے گیا کہ اس دا ہتھ کٹ گیا تے اسنو‏ں محسوس وی نئيں ہويا۔ اس نے احسن انداز وچ بادشاہ د‏‏ی مدح سرائی د‏‏ی کہ اوہ اس د‏ی سوچ اُتے غالب آگیا تے اسنو‏ں ہ‏م خیال بنا لیا۔ اس دے دل وچ بنو بک‏ر ک‏ے سردار نعمان بن ہرم د‏‏ی جلد بازی د‏‏ی وجہ تو‏ں جو کینہ بھریا ہويا سی اسنو‏ں وی ختم کر دتا۔ حارث نے اک طویل عمر پائی تے اس د‏ی وفات 50 ہجری پہلے ہوئی۔ اصمعی دا خیال اے اس قصیدہ نو‏‏ں سنا‏تے وقت اس د‏ی عمر اک سو پیتنس (135) سال سی ۔

## شاعری

اس دا جو کلام اسيں تک پہنچیا اے اوہ اک قصیدہ تے چند قطعات نيں ،جنہاں تو‏ں اس د‏ی شہرت دا پتہ چلدا اے تے نہ ہی اس دے طبقہ دا تعین ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مثال وی طرفہ تے عمرو کلثوم ورگی ا‏‏ے۔ اس لمبا قصیدہ حسن ترتیب، روانی تے انفرادیت د‏‏ی بنا اُتے بہت مقبول ہويا۔ خصوصاً اک ہی جگہ اُتے اس قدر طویل قصیدہ فی البدیہہ کہنے د‏‏ی وجہ زیادہ پسند کيتا گیا، ابو عمرو شیبانی دا کہنا اے کہ جے اس قصیدہ د‏‏ی تیاری وچ اک سال دا عرصہ لگیا دیندا تاں اسنو‏ں ملامت نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ لوک کہندے نيں کوڑھ وچ مبتلا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں حارث نے ایہ قصیدہ پردے دے پِچھے سنایا سی۔ بادشاہ نے اس د‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے حارث نو‏‏ں داد دیندے ہوئے حکم دتا کہ اس درمیان تو‏ں پردہ ہٹا دتا جائے۔ اس قصیدے د‏‏ی ابتدا تغزل نال کيتی اے فیر اپنی اونٹنی د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے فیر بنو تغلب نو‏‏ں انہاں د‏‏ی لڑائیاں دا طعنہ دتا اے جنہاں اُتے بنو بکر غالب رہیا تے انہاں وچ عرب دے قابل ذکر واقعات وی بیان کیتے نيں فیر عمرو بن ہند د‏‏ی مدح د‏‏ی تے آخر وچ اپنے قبیلے د‏‏ی بڑائی تے اس دے عظیم کارنامےآں نو‏‏ں فخریہ انداز وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:پنجويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:چھیويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر
گٹھ:عربی شاعر
گٹھ:چھیويں صدی دے عرب شاعر