open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوہستانی لوک

**کوہستان** پاکستان دے صوبا خیبر دے شمال وچ اک علاقہ اے ۔ ایہ 3 ضلعےآں اُتے مشتمل اے ۔ کوہستان گلگت بلتستان دا دروازہ کہلاندا اے ۔ ایہ انتظامی طور اُتے تن ضلعےآں وچ تقسیم ا‏‏ے ۔ لوئر کوہستان، کولائی پالس کوہستان تے ضلع کوہستان ۔ اکثر و بیشتر علاقہ پہاڑی اے لیکن وادیاں دے اندر خوبصورت درے نيں جیہناں تک سڑکاں نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں رسائی مشکل ا‏‏ے ۔ اک وسیع رقبہ پردیودار جداں قیمتی گھنے جنگلات نيں۔ ہری بھری جڑی بوٹیاں تے چرند پرند نيں۔ ایتھ‏ے تو‏ں وڈی مقدار وچ آخروٹ مارکیٹ تک پہنچدا اے ۔ اج کل لوک چلغوزاں تو‏ں کافی آمدن حاصل ک‏ر ک‏ے گزر بسر کردے نيں۔ پانی دے وی وسیع ذخائر نيں تے اج کل واپڈا اس تو‏ں استفادہ کرن د‏‏ی کوشش کر رہیا اے جوکہ لوکاں د‏‏ی زندگی اُتے مثبت تبدیلی لا سکدا ا‏‏ے۔

ایتھ‏ے دے لوک سادہ تے محنت کش نيں ۔ شلوار قمیص تے مخصوص قسم د‏‏ی ٹوپی پکول زیب تن کردے نيں۔ سادہ خوراک کھاندے نيں ۔ کھیت‏‏ی باڑی تے مال مویشی پالنا ایتھ‏ے دا وڈا ذریعہ آمدن رہیا اے ۔اب تعلیم دا رجحان ودھ رہیا اے تے ملازمتاں دے دروازے وی کھلنا شروع ہو گئے نيں۔ لوک مذہبی رجحان رکھدے نيں لیکن اپنی روایات تے رسم و رواج دے وڈے پابند نيں۔ سیاسی طور پہ اپنا جنبہ یا ڈلہ ہُندی اے جداں مقامی طور اُتے اڑی کہیا جاندا اے ۔ شادی بیاہ اپنے قبیلے وچ کرنا پسند کردے نيں۔ ذات پات د‏‏ی سماجی برائی کافی حد تک مظبوط ا‏‏ے۔ لوک اپنی تو‏ں پست ذات پات والےآں وچ رشتہ کرنا پسند نئيں کردے اُتے ضرورت دے مطابق پست طبقہ د‏‏ی لڑکی نال شادی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ خوشی تے غمی دے مواقع اک دوسرے د‏‏ی بھر پور مدد کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔

مورخین دا مننا اے کہ کوہستانی نسلن آریائی نيں تے اک ہزار سال ق م آ ک‏ے انڈس کوہستان دے آرپار آباد ہوگئے سن ۔ شروع شروع وچ شکار ذریعہ معاش سی لیکں جلد زراعت ذریعہ معاش بنا لیا ۔

کوہستان وچ ذات پات نو‏‏ں نمایاں مقام حاصل اے ایتھ‏ے دے قبیلے ذات پات دے بندھناں وچ بندھے ہوئے نیں ۔

جغرافیائی طور تے دریائے اِنڈس ، کوہستان نو‏‏ں دو حصےآں وچ قدرتی طور اُتے تقسیم کردا اے ۔
ایتھے کوہستانی زبان بولی جاندی اے ۔

مشرقی جانب شینا کوہستانی بولی جاندی اے اس بولی اُتے رازول کوہستانی ورگے سکالر نے بہت کم کيتا اے ۔ اوہ ”انڈس کوہستان “ وچ لکھدے نيں کہ شینا آریائی زباناں دے ہند ایرانی گروہ د‏‏ی اک بولی اے ۔ ایہ بولی نصف کوہستان دے علاقہ کولائی، پالس، جالکوٹ، سازین تے ہربین وچ بولی جاندی اے ۔ ایہ بولی چونکہ آریائی زباناں د‏‏ی شاخ ا‏‏ے ۔ مورخین دا کہݨا اے کہ آریاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلاں ایتھ‏ے پیساچہ نامی اک قوم آباد سی ۔ پیساچہ تے آریا د‏‏ی ملاوٹ تو‏ں کافی زباناں پیدا ہوئیاں جنہاں وچ کوہستانی تے شینا وی شامل نيں۔ پروفیسر عثمان علی اس اُتے ایويں روشنی ڈالدے نيں ” پیساچہ قدیم بولیاں تے دردی بولیاں د‏‏ی ملاوٹ نال کشمیری، کوہستانی ،شینا، کھوار کافی زباناں پیدا ہوئیاں“

ماہرین نے ایہناں زباناں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی بنیاد اُتے ایہناں نو‏ں دردی زباناں دا خانداں قرار دتا اے ۔ اس وطن دا ناں حالے درد یا دردستان نئيں سی نہ ایتھ‏ے دے لوک جاݨدے سن کہ ایہناں نو‏ں کوئی درد کہندا اے ۔ موصوف اگے چل ک‏ے لکھدے نيں کہ پیساچہ بولنے والے لوک جو کوہستان ، کشمیر ، داریل، تانگیر، گریز، چترال تک پھیل گئے سن ، اوہناں نے دردی زباناں لئی خام مواد فراہ‏م کیتا ۔ کیونکہ پیساچہ زباناں بعد وچ وادی انڈس وچ آوݨ والے لوکاں لئی کوئی اجنبی وی نئیں سی ۔

کوہستانی زبان دے کئی لہجے نيں ۔ پٹن تے سیو والےآں دا لہجہ دوبیر تے کانڈیا والےآں تو‏ں مختلف ا‏‏ے ۔ ايس‏ے طرح بنکڈ ، جیجال تے کیال دا لہجہ وی قدرے مختلف ا‏‏ے ۔

کوہستانی لوک معاشی طور تے سیاحت ، شکار ، زراعت تے گلا بانی دے پیشےآں نال وابستا نیں ۔

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:قوم قبیلے
لنگوا فرانکا

**لنگوا فرانکا** (Lingua franca) اوہ بولی ہُندی اے جیہڑی اک وسیع علاقے وچ بولیاں جاݨ آلیاں مختلف بولیاں دے لوکاں دے وچکار رابطے کم دیندی ا‏‏ے ۔
لنگوا فرانکاز نے پوری انسانی تریخ وچ دنیا بھر وچ ترقی کیتی اے ۔ لنگوا فرانکا یا رابطے دی بولی وچ سائنسی ، تجارتی ، معاشی ، سفارتی ، سیاسی ، تعلیمی ، لسانی اصطلاحواں وی شامل نیں جیہڑیاں وکھو وکھ بولیاں وچ سانجھے طور تے ورتیاں جاندیاں نیں ۔ ایہ جَگ پدھر اُتے دنیا نوں گلوبلائز کرن وچ مدد فراہم کَر دیاں نیں ۔ لِنگوا فرانکا دی اصطلاح قرون وسطا دے بحیرہ روم دی لِنگوا فرانکا تو‏ں لی گئی اے جو رومانوی طرز اُتے واقع پِڈگین بولی اے ۔ خاص طور اُتے تاجراں تے سمندریاں نے بحیرہ روم دے بیسن وچ 11 ویں تو‏ں  19 ويں صدی تک انگریزی بولی دے طور تے استعمال کيتا ا‏‏ے ۔ 

گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی
گٹھ:بولیاں
جگجیت سنگھ

**جگجیت سنگھ** (8 فروری 1941–10 اکتوبر 2011) اک اگھا غزل گائک سی ۔ اوہناں دا سنگیت انتئنت مدھر اے تے اوہناں دی آواز سنگیت دے نال خوبصورتی نال گھل مل جاندی اے ۔ خالص اردو جانن والیاں دی ملکیت سمجھی جان والی، نواباں-نرکتیاں دی دنیا وچّ جھنکدی اتے شاعراں دیاں مہپھلاں وچّ واہ-واہ دی داد اتے اتراؤندیاں غزلاں نوں عامَ آدمی تکّ پہنچان دا پنّ جیکر کسے نوں پہلاں پہل دتا جانا ہووے تاں جگجیت سنگھ دا ہی نام جباں اتے آؤندا ہے۔ اوہناں دی غزلاں نے نہیں صرف اردو دے گھٹّ جانکاراں دے وچّ شعرو-شاعری دی سمجھ وچّ اضافہ کیتا سگوں غالب، میر، مجاز، جوش اتے فراقَ ورگے شاعراں نال وی اوہناں دا توارف کرایا۔ **جگجیت سنگھ** نوں سن 2003 وچ بھارت سرکار دوارا فَن دے کھیتر وچ پدم بھوشن نال سنمانت کیتا گیا ۔

## غزل گائک
08 فروری، 1942 نوں سری گنگانگر، راجستھان وچّ جنمے جگجیت سنگھ بھارت دے بہت مقبول غزل گائک ہن۔ غزل سمراٹ جگجیت سنگھ دی دو شاعراں نال سانجھ کجھ زیادہ سی۔ ایہہ سن: سدرشن فاکر تے ندا فازلی۔ فاکر دیاں 26 غزلاں تے نظماں جگجیت نے سربند کیتیاں۔ ندا فازلی دیاں 19 غزلاں تے نظماں نوں ایہہ ایجاز حاصل ہویا ۔

### فلماں لئی گائکی

## غزل ایلبم

* انتہا (2009)
* کوئی بات چلے (2006)
* تم تو نہیں ہو (2003)
* شہر (2000)
* مراسم (1999)
* ٹوگیدر (Together) (1999)
* سلسلے (1998)
* د پلے بیک ایئرز (Playback Years, The) (1998)
* لَڡ اِز بلائنڈ (Love is Blind) (1997)
* اٹرنٹی (Eternity) (1997)
* ینیک (Unique) (1996)
* جام اٹھا (1996)
* ان ہارمونی (In Harmony)
* کرائی فار کرائی (Cry for Cry) (1995)
* معراج (1995)
* انسائیٹ (Insight) (1994)
* ڈیزائرز (Desires) (1994)
* ایکسٹیسیز (Ecstasies) (1994)
* ادا (1993)
* اینکور (Encore) (1993)
* جگجیت سنگھ دے نال لائیڡ (Live with Jagjit Singh) (1993)
* فیس ٹو فیس (Face to Face) (1993)
* ان سرچ (In Search) (1992)
* وزنس (Visions) (1992)
* رییر جیمس (Rare Gems) (1992)
* سجدہ (1991)
* ہوپ (Hope) (1991)
* کہکشاں (1991)
* سَم ون سمویہر (Someone Somewhere) (1990)
* یور چھوس (Your Choice)
* مرزا غالب (1988)
* بی یونڈ ٹائم (Beyond Time) (1987)
* پیشن - "بلیک میجک" وجوں وی جانیا جاندا ہے (1987)
* لائیڡ ان کانسرٹ (1987)
* د اَن فورگیٹ ایبلز (The Unforgettable) (1987)
* اے ساؤنڈ افیئر (Sound Affair, A) (1985)
* اکوس (Echoes) (1985)
* لائیڡ ایٹ رایل البرٹ حالَ لائیو (Live at Royal Albert Hall) (1983)
* د لیٹیسٹ (The Latest) (1982)
* لائیڡ اِن کونسرٹ ایٹ ویمبلی (Live in Concert at Wembley) (1981)
* میں اور میری تنہائی (1981)
* اے مائیل سٹون (Milestone, A) (1980)
* اَن فورگیٹ ایبلز (Unforgettables) (1976)

## باہرلے جوڑ
## حوالے

گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:غزل گائیک
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
جگجیت سنگھ اروڑا

**جگجیت سنگھ اروڑا** (Jagjit Singh Aurora) ہندوستانی فوج دے تھری سٹار جنرل سن۔ اوہ 13 فروری 1916ء نوں پنجاب دے ضلع جہلم دے قصبے کالا گجراں وچ جمے۔ 

اوہناں نے بنگلا دیش دی آزادی جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اوہ پاک بھارت جنگ 1971 دے دوران مشرقی کمان دے جنرل آفیسر کمانڈنگ چیف سن۔
جنرل جَگجیت سنگھ اروڑا نے مشرقی پاکستان وچ پاک فوج دے مشرقی کمان دے کمانڈر، لیفٹیننٹ جنرل امیر عبد اللہ خان نیازی نُوں ہتھیار سٹوا کے گرفتار کیتا سی ۔ 

ہندوستانی فوج توں ریٹائرمنٹ توں بعد اوہناں نے اکالی دل وچ شمولیت اختیار کیتی تے راجیہ سبھا وچ مِمبر پارلیمنٹ دی حیثیت نال خدمات انجام دِتیاں۔

لیفٹینیٹ جنرل جَگجیت سنگھ اروڑا 3 مئی 2005ء نوں فوت ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع جہلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
باری دوآب

alt=سرلیکھ پنجابی وچ تبدیل کیتا|thumb|300px|پنجاب دے مُختلف دوآب

**باری دوآب** پاکستان پنجاب دا اک دوآب اے ۔ باری دوآب دریائے راوی تے دریائے ستلج دا وچلا علاقا اے ۔ اس دوآب دے مشہور شہر ملتان، ساہیوال، اوکاڑا، قصور تے لہور نیں ۔

## ہور دیکھو
* باری دوآب
* رچنا دوآب
* چج دوآب
* انڈس ساگر دوآب

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے دوآب
ساہیوال (گُنجھل کھول)

*ساہیوال
*ساہیوال ڈویژن
*ضلع ساہیوال
*تحصیل ساہیوال
*ساہیوال، سرگودھا
*تحصیل ساہیوال، سرگودھا
*ساہیاں والا

گٹھ:گُنجھل کھول
نمل جھیل

**نمل جھیل**، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی وچ میان٘والی شہر توں تقریبن ۳۰ کلومیٹر دے فاصلے اُتے پہاڑیاں دے دامن وچ واقع اک مصنوعی جھیل اے۔

ایہ جھیل فرنگی عہد وچ ۱۹۱۳ء وچ بنائی گئی سی۔ نمل جھیل ۱۲۰۰ ایکڑ اُتے مشتمل وسیع رقبے اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہدی گہرائی تقریبن ویہہ فُٹ اے پہاڑاں تو‏ں آبی چشماں تے برسات‏ی نالاں دے ذریعے آنے والا پاݨی جدو‏ں ایتھ‏ے پہنچدا اے تاں نمل دی کشادگی ایہنوں اپݨے دامن وچ سمیٹ لیندی اے۔ جھیل دا ایہ پاݨی میان٘والی شہر تے اس نال ملحقہ دیہات نو‏‏ں سیراب کردا ا‏‏ے۔ اس مقصد لئی پہاڑاں دے درمیان اک چھوٹا جیہا ڈیم تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ حافظ جی دے مزار دے نیڑے اک ریسٹ ہاؤس وی بݨایا گیا اے مزار وَل دی آبادی بن آف حافظ جی دے ناں نال موسوم اے ج کہ دوسرے پاسے د‏‏ی آبادی نمل پنڈ دے ناں تو‏ں جاݨی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ لوک کشتیاں دے ذریعے اس جھیل نو‏‏ں عبور کردے نيں۔ کشتیاں دے علاوہ انہاں لوکاں دے لئی کوئی ذریعہ آمدروفت نئيں۔ نمل جھیل وچ اک مچھلی گھر وی بنایا گیا اے، ایتھ‏ے مچھلیاں دا قابل ذکر ذخیرہ موجود ا‏‏ے۔ لوک ایتھ‏ے اُتے مچھلیاں پکڑدے نيں۔ مچھلی دے علاوہ جھیل وچ مرغابیاں دا شکار وی ہُندا ا‏‏ے۔

نمل جھیل میانوالی، خوشاب، تلہ گنگ، چکوال تے ہور ملحقہ شہراں دے لئی اک خوبصورت تفریحی مقام دا درجہ رکھدی اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں جھیلاں
گٹھ:ضلع میانوالی
شیخ ادیبالی

**شیخ ادیبالی** (1206–1326 ،  ، ،اصلی نام: **عمادالدین مصطفیٰ بن ابراہیم بن عناج القرشہری**  )**،** اوہ اخی تنظیم دے اک انتہائی با اثر عثمانی سنی شیخ سن جنھاں نے ترقی پذیر عثمانی ریاست د‏‏ی پالیسیاں تشکیل دینے وچ مدد کيت‏ی۔  سلطنت عثمانیہ دے قیام دے بعد اوہ اس دے پہلے قاضی بنے۔ اوہ شمالی عرب قبیلےبنو تمیم نال تعلق رکھدے سن تے نسب دے لحاظ تو‏ں سید سن ۔

## عثمانی رہنماواں تو‏ں تعلقات
ادیبالی اکثر اپنے قریبی دوست ارطغرل غازی ، عثمان اول دے والد ، تو‏ںاسلام کےاور اناطولیہ وچ مسلما‏ناں دے حالات و معاملات دے بارے وچ گفتگو کردے رہندے سن ۔ عثمان ادیبالی دے ہاں متواتر مہمان رہیا کردا سی۔ ادیبالی عثمان دے مربی سن ۔  اک کثیرالبیان قصے دے مطابق ، عثمان جدو‏ں ادیبالی د‏‏ی درگاہ اُتے سی، تاں اس نے خواب دیکھیا کہ اک چاند ادیبالی دے سینے تو‏ں نکل ک‏ے اس دے سینے وچ داخل ہو رہیا ا‏‏ے۔  انہاں دا ایہ خواب ریاست عثمانیہ دے قیام د‏‏ی طرف اشارہ سی۔ ادیبالی د‏‏ی بیٹی رابعہ بالا د‏‏ی شادی عثمان اول تو‏ں 1289 وچ ہوئی سی۔ شیخ ادیبالی دا اک بیٹا ، محمود پاشا وی سی ، انہاں دے شاگرداں وچو‏ں اک مایہ ناز شاگرد درسون فقیہہ سن ۔ شیخ ادیبالی دا 120 سال د‏‏ی عمر وچ 1326 ء وچ بلجیک وچ انتقال ہويا۔ 
[thumb| [بیلیجک|بلجیک وچ مقبرہ شیخ ادیبالی(2013)]]

## عثمان اول نو‏‏ں نصیحت

### شیخ ادیبالی د‏‏ی نصیحت
[thumb|267x267px| [سوغوت وچ منقش شیخ ادیبالی د‏‏ی عثمان غازی نو‏‏ں نصیحت]]
بظاہر ادیبالی نے عثمان نو‏‏ں ایہ نصیحت کيتی لیکن ایہ وصیت انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے والے تمام سلاطین اُتے لاگو ہُندی سی تے تمام عثمانی سلاطین نے اسنو‏ں مشعل راہ بنایا جو اکثر تواریخ وچ مذکور ا‏‏ے۔

ادیبالی نے عثمان نو‏‏ں نصیحت کيتی:
اے میرے فرزند!
اب تسيں بادشاہ ہو!

اب تو‏ں،غصہ ساڈے لئی؛
اور صبر،تواڈے لئی!

پریشانی ساڈے لئی؛
اطمینان تواڈے لئی!

ساڈا کم الزام لگانا؛
تواڈا کم برداشت کرنا!

ساڈے لئی،بے سروسامانی تے خطاواں؛
تواڈے لئی، برداشت!

جھگڑا،ساڈے لئی؛
انصاف تواڈے لئی!

ساڈے لئی؛حسد ، افواہاں تے بہتان؛
تواڈے لئی، درگزر!

اے میرے بیٹے!

اب تو‏ں،تقسیم ہونا ساڈے لئی؛
اور متحد کرنا ،تواڈا کم!

کاہلی ،ساڈے لئی؛
تنبیہ تے ہمت بڑھانا ،تواڈا کم!

اے میرے بیٹے!

صبر کرو،پھُل اپنی مدت تو‏ں پہلے نئيں کھلدا۔
مت بھولنا: رعایاترقی کرے گی تاں ریاست پھلے پھولے گی!

اے میرے بیٹے!

تواڈا بجھ بھاری اے , تواڈا کم مشکل!
خدا تواڈا حامی و ناصر ہو!


### ارطغرل غازی د‏‏ی نصیحت
وفات تو‏ں پہلے ارطغرل غازی نے عثمان نو‏‏ں وصیت کيتی جسنو‏ں عثمانی مورخ ابن کمال نے سلاطین نامہ وچ درج کيتا اے ۔بظاہر ایہ لفظاں ارطغرل غازی نے عثمان دے لئی کہ‏ے لیکن ایہ وصیت انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں ہونے والے تمام سلاطین اُتے لاگو ہُندی سی تے تمام عثمانی سلاطین نے اسنو‏ں مشعل راہ بنایا جو اکثر تواریخ وچ مذکور اے ۔اس وصیت وچ ارطغرل نے عثمان نو‏‏ں ادیبالی تو‏ں متعلق وی نصیحت کيتی سی۔ ارطغرل دے لفظاں ایہ نيں:

## ثقافتی عکاسی
شیخ ادیبالی دے کردار نو‏‏ں ترکی د‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز *[[ارطغرل غازی (سیریل)|ارطغرل غازی]]* (2014–2019) تے *[[عثمان غازی (سیریل)|عثمان غازی]]* (2019 - موجودہ)ماں فلمایا گیا ا‏‏ے۔

* عثمان دا خواب
* سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بنیاد

## حوالے
گٹھ:سو سالہ ترک شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں سلطنت عثمانیہ
گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:1326 دیاں موتاں
گٹھ:1206 دے جم
شاہترہ

**شاہترہ** یا **پت پاپڑا** (سائنسی نام: Fumaria parviflora) پُھل دار پودے دی اک قِسم اے۔ ایہ ایشیا، افریقا تے یورپ ناݪ تعلق رکھدا اے، لیکن ایہ دنیا دے بہت سارے دوسرے حِصےآں وچ عام تے وسیع پیمانے اُتے گردش کردا اے۔ ایہدے پُھل سفیدی مائل تے کونےآں توں جامنی ہُندے نیں۔ پتّے دھݨیے یا گاجر دے پتّےآں ونگوں کٹے پھٹے، ادھے انچ توں ڈھائی انچ تک لمبے ہُندے نیں تے ادھے انچ دے قریب چوڑے ہُندے نیں۔ شاہترے دا پودا ﭼار انچ توں ﮈﯾﮉﮪ فٹ تک اُچا، نازک، چٹیائی مائل ہرا تے پیلاہٹ آݪا ہُندا اے۔ ﺷﺎﮨﺘﺮے دا پودا عمومن کݨک تے جؤ دے کھیتاں وچ سردیاں دے موسم وچ اُگدا اے تے گرمیاں وچ سُک جاندا اے، موسم برسات وچ ایہدی جڑ فیر ہری ہوجاندی اے۔ ایہدا ذائقہ کوڑا ہُندا اے۔ 

## افعال تے استعمال
مصفی خون، دافع حمی، دافع تعفن، مدر بول (پیشاب آور)، مشتہی، مقوی جگر اے۔

1۔ شاہترہ خون صاف کردا اے۔ فسادِ خون دے مرضاں، خارش، پھوڑے پھنسیاں تے آتشک تے سوزاک دے علاج لئی ورتیا جاندا اے۔

2۔ بخار وچ فائدہ مند اے۔

3۔ ضعف اشتہاء دے وقت فائدہ مند اے۔

4۔ ضعف جگر وچ کار آمد اے۔

5۔ ایہدا نفع خاص: مصفی خون ہوݨا اے۔

## مضر، مصلح تے بدل
مضر: ریہہ لئی مضر اے۔

مصلح: ایہدا مصلح کاسنی اے۔

بدل: ایہدا بدل چرائتہ اے۔

## مقدار تے ترکیب

مقدار: 7-10 گرام ۔

ترکیب استعمال: سفوف، جوشاندہ، عرق ۔

## کیمیائی اجزاء
Alkaloids: isquinoline
protoberberines
spirobenzyl isoquinoline

flavanoids
potassium salts

Acids: fumaric acid
Chlorogenic acid

## حوالے

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:گھاہ پھوس
گٹھ:نباتات
گٹھ:پودے
پاکستانی مسالےآں دی فہرست

پاکستانی کھاݨےآں وچ عام طور تے استعمال ہوݨ والے مسالےآں د‏‏ی لِسٹ ۔

## ہور ناں

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:مصالے
گٹھ:کھان پین
گٹھ:نباتیات
گٹھ:نباتات
گٹھ:دوائیاں
بیل گری

**بیل گری** یا **بیل پتھر**، پنجاب وچ ملن والاں پھلاں دا بوٹا اے۔ ایہدے وچ روگ ناشک گن ہون کرن اس نوں بلو وی کیہا جاندا اے۔ بیل گری دے رکھ جنوبی ایشیا وچّ ہمالیا دے پہاڑاں دے علاقیاں وچ سارا سال پائے جاندے نیں۔ ایہدے رکھ سری لنکا، بھارت، میانمار، پاکستان، بنگلادیش، کمبوڈیا تے تھائی لینڈ وچ پائے جاندے نیں۔ 

## بنسپتک معلومات

ایہنوں مارچ توں مئی وچ پَھل لگدا اے۔ گرمیاں وچ ایہدے پتے ڈِگھ جاندے نیں ۔ بیلگری دا پھل سنہرے پیلے رنگ دا ہندا اے۔ ایہدا گدا رسیلا ہندا اے۔ ایہدے سیون نوں پاچن پریکریا لئی سمرتھّ اوشدھی منیا گیا اے۔

آیوروید دیاں اؤشدھیا وچ ایہدی ورتوں کیتی جاندی اے۔ دل تے ملیریا ورگے روگاں وچّ اس دا سیون لہیبند منیا جاندا اے۔ اس دے سیون نال آنتاں دی کارج سمتا ودھدی اے۔ بھکھ ودھدی اے۔
بل دے گدے توں ڈٹرجینٹ دا کم وی لیا جاندا اے تے ایہدی ورتوں کپڑے دھون لئی کیتی جاندی اے۔

### پَھل

## مذہبی مہتتا
مذہبی درشٹی توں مہتوپورن ہون کارن اس نوں مندر دے باہر وی اگایا جاندا اے۔ ہندو دھرم وچ منیا جاندا اے کہ ایہدی جڑ وچ مہادیو دا واس اے تے ایہدے جیہڑے تنّ پتے اکٹھے ہندے نیں اوہناں نوں تردیو دا روپ کہیا جاندا اے۔

## ہور نام

* South-East Asia
**  /ou' shi'/ or /oʊʔ ʃiʔ/
** 
**  /pnɨv/
**  
**  (tree)
** : ,  (tree: ต้นมะตูม ; fruit ลูกมะตูม )
** Tetum (Timor Leste): Aidila tuku/Aidila fatuk
* South Asia
** Assamese: বেল
** Hindi: बेल (Bel)
** Gujarati: બીલી
** Urdu: (Bael)بیل, (Sirphal) سری پھل
** : (Bel or Wood Apple)
** Odia: Baela ବେଲ
** Bengali: বেল (Bell)
** Kannada: *ಬೇಲದ ಹಣ್ಣು* ('belada hannu', edible variety)
** Kannada: *ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಮರ* ('bilvapatre mara', the sacred variety tree)
** Konkani: *gorakamli*
** Malayalam: കൂവളം (koo-valam)
** Marathi: बेल (Bel)
** Punjabi: بل (Bil)
** Sanskrit: बिल्व (Bilva)Shreephala, shaandilya, shailoosha, maaloora
** Sindhi: ڪاٺ گدرو
** Sinhalese: බෙලි (Beli)
** Tamil: வில்வம் (Vilvam)
** Telugu: మారేడు (maredu)
***Sir Phal* (old Hindi)

## باہرلے جوڑ
* Picture Gallery of dried bael fruits 
* ISBN 0-7234-3410-7. Contains a detailed monograph on *Aegle marmelos* (Bilwa) as well as a discussion of health benefits and usage in clinical practice.
* God shiva Bel patra leaves (Scripture reference)
* https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/bael_fruit.html

## حوالے

گٹھ:رکھ
گٹھ:پھلوالے بوٹے
خیال احمد کاسترو

**خیال احمد کاسترو** پنجاب (پاکستان) دے اک سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف نال اے ۔ اوہ 2018ء دے عام انتخابات وچ جِت کے پنجاب اسمبلی دے مِمبر بݨ گئے ۔ اس ویلے پنجاب دے وزیر ثقافت نیں ۔

گٹھ:پنجابی شخصیتاں 
گٹھ:پنجابی لوک 
گٹھ:پنجابی سیاستدان
چوہدری سالک حسین

**چوہدری سالک حسین** پنجاب (پاکستان) دے اک سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق مسلم لیگ ق نال اے ۔ اوہ اکتوبر 2018ء وچ تلا گنگ توں ضِمنی الیکشن جِت کے قومی اسمبلی پاکستان دے مِمبر بݨ گئے ۔ اوہ سابق وزیر اعظم پاکستان چوہدری شجاعت حسین دے پُتر نیں ۔

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں 
گٹھ:پنجابی لوک 
گٹھ:پنجابی مسلمان 
گٹھ:جٹ
اکرم چیما

**اکرم چیما** اک پاکستانی سیاست دان نیں ۔ اوہناں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف نال اے ۔ اوہ جولائی 2018ء دے عام انتخابات وچ کراچی کورنگی دے حلقا 239 توں الیکشن جِت کے قومی اسمبلی پاکستان دے مِمبر بݨ گئے ۔ اوہ پنجابی اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن کراچی یونیورسٹی دے آگو رہ چُکے نیں ۔

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں 
گٹھ:پنجابی لوک 
گٹھ:پنجابی مسلمان 
گٹھ:جٹ
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے لوک
استنبول نہر

**استنبول نہر** استنبول (انگریزی: Istanbul Canal) (ترکی: Kanal İstanbul) ترکی دا استنبول دے یورپی حصے وچ سمندری سطَح دی مصنوعی آبی گزرگاہ دا منصوبہ اے جیہڑی کالا سمندر نوں مرمرا سمندر تے اس توں ے آگے ایجی سمندر تے رومی سمندر نوں ملائے گا ۔

## ہور دیکھو
* باسفورس
* باسفورس پل

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دا جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
حمیدہ وحید الدین

**حمیدہ وحید الدین**، اک پاکستانی سیاست دان نیں ۔ اوہ مِمبر پنجاب اسمبلی تے سابقہ صوبائی وزیر نیں ۔  

## مُڈھلا جیون

حمیدہ 4 جنوری 1976ء نوں جاپان دے شہر اوساکا وچ اک جاپانی ماں تے پنجابی والد دے ہاں پیدا ہوئیاں ۔ 

## تعلیم

اوہناں نے مُڈھلی تعلیم جاپان توں حاصل کیتی ۔ پاکستان منتقل ہوݨ توں بعد اوہناں نے 6 مہینے اردو سِکھی تے میٹرک دی تعلیم پنجاب وچ مکمل کیتی ۔ اوہناں نے لہور کالج فار ویمن یونیورسٹی توں 1998 وچ بیچلر آف سائنس دی ڈِگری حاصل کیتی ۔

## سیاسی کیریئر
حمیدہ 2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 116 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ق دی امیدوار دے طور تے پنجاب اسمبلی دی مِمبر مُنتخِب ہوگئیاں ۔ اوہناں نے 33،122 ووٹ حاصل کیتے ۔ اوہناں نے مِمبر پنجاب اسمبلی دی حیثیت نال 2003ء توں 2007ء تک پارلیمانی سکریٹری برائے خواندگی تےغیر رسمی مُڈھلی تعلیم دے فرائض انجام دِتے ۔

اوہناں نے 2008ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 116 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ق دی امیدوار دی حیثیت نال الیکشن لڑیا پَر اوہ ہار گئیاں ۔ 

اوہ 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 116 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے پنجاب اسمبلی دی مِمبر مُنتخِب ہوگئیاں ۔
جون 2013ء وچ اوہناں نوں وزیر اعلا پنجاب شہباز شریف دی صوبائی کبینا وچ بطور وزیر برائے سواݨیاں دی ترقی شامل کیتا گیا ۔ 

اوہ 2018ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 65 (منڈی بہاؤدین 1) توں مسلم لیگ ن دی امیدوار دے طور تے اک واری فیر پنجاب اسمبلی دی مِمبر مُنتخِب ہوگئیاں ۔

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پنجابی مسلمان 
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں 
گٹھ:پنجابی لوک
کوپرولو خاندان

**کوپرولو خاندان** (  ) سلطنت عثمانیہ وچ البانوی نژاد شریف تے اعلیٰ خاندان سی۔  اس خاندان نے چھ وزراء اعظم (بشمول قرۃ مصطفیٰ پاشا ، جو سوتیلےبیٹے سن ) مہیا کیتے ، متعدد ہور اعلیٰ عہدے داران وی ايس‏ے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔سلطنت عثمانیہ وچ انہاں دے دورِ وزارتِ عظمیٰ نو‏‏ں کوپرولو دور کہیا جاندا ا‏‏ے۔

اس خاندان دا اک ہور قابل ذکر فرد کوپرولو عبدالله پاشا (1684–1735) سی جوعثمانی فارسی جنگاں وچ سالار سی ،اس نےسلطنت دے متعدد صوبےآں وچ والی د‏‏ی ذمہ داریاں وی ادا کیتیاں۔ اس خاندان د‏‏ی موجودہ نسل وچ ترک ادب دے ممتاز مورخ محمد فواد کوپرولو شامل نيں۔ اس خاندان دے افراد ترکی ، مغرب تے امریکا وچ رہ رہے نيں ۔

## کوپرولو وزراء اعظم
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ دے دوران ، کوپرولو وزراءاعظم د‏‏ی وجہ شہرت ،ریاست نو‏‏ں متحرک رکھنا سی جو آہستہ آہستہ زوال و جمود د‏‏ی علامات ظاہر کرنے لگی ۔ ابتدائی وزراءنے خاص طور اُتے فوجی مہماں اُتے توجہ دتی جس نے سلطنت د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ودھایا۔ اُتے ، قرہ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی شروع کردہ ویانا د‏‏ی تباہ کن جنگ (معاہدہ کارلوفچہ وی دیکھو)نے اس خاندان دے زوال اُتے مہر ثبت کردتی۔
thumb| کوپرولوکمپلیکس کوریڈور

1 قرۃ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی پرورش کوپرولو خاندان نے د‏‏ی تے اوہ کوپرولو فضل احمد پاشا دے بہنوئی سن ۔

2 اباظہ سیاوش پاشا ،محمدکوپرولو پاشا دا خادم سی۔ انہاں د‏‏ی بیٹی نال شادی ک‏ر ک‏ے سیاوش طاقتور کوپرولو خاندان دا داماد بن گیا۔
فائل:Koprulu Complex 6438.jpg|مقبرہ کوپرولو
فائل:Koprulu Complex 4759.jpg|کوپرولو مسجد
فائل:Istanbul Köprülü Complex in 2004 4754.jpg|کوپرولو کمپلیکس دا صحن


## حوالے
گٹھ:سیاسی خاندان
گٹھ:اٹھارويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
چیلیاں والا

**چیلیاں والا** پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل منڈی بہاؤدین وچ اک قصبا اے ۔

## ہور دیکھو
* چیلیاں والا دی لڑائی

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
ڈینئل پرل

**ڈینیئل پرل** اک امریک‏‏ی صحافی سی ۔ وال اسٹریٹ جرنل دے صحافی ڈینیئل پرل دا اغوا اس وقت کيتا گیا سی جدو‏ں اوہ 2002ء وچ اک کہاݨی د‏‏ی تحقیق لئی کراچی وچ سی ۔ اوہناں نوں اغوا کر کے بعد وچ قتل کر دتا گیا ۔ اوہناں د‏‏ی لاش کراچی دے باہری علاقے وچ ملی سی ۔ اس وقت پولیس نے قتل د‏‏ی تحقیقات دے بعد ایہدے وچ وچ انتہا پسند مذہبی عناصر دے شامل ہوݨ دا شَک ظاہر کيتا سی ۔ بعد وچ اوہناں دے مُجرماں نوں پاکستان وچ پَھڑ لیا گیا ۔

## حوالے

گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:یہودی
گٹھ:یہودی شخصیتاں
گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں
گٹھ:قتل
گٹھ:صحافی
وارث کلو

**وارث کلو** اک پاکستانی پنجابی سیاست دان سی ۔ اوہناں دا تعلق پنجاب دے ضلع خوشاب توں سی ۔

## تعلیم
وارث کلو نے پنجاب یونیورسٹی لا کالج توں 1976 وچ بیچلر آف آرٹس دتی ڈِگری تے بیچلر آف لا دی ڈِگری حاصل کیتی ۔ اوہناں نے 1982 وچ سی ایس ایس (سینٹرل سپیریئر سرڡس) دا امتحان پاس کیتا ۔

## سیاسی کیریئر

وارث کلو نے اپݨے سیاسی کیریئر دا آغاز سابق صوبائی وزیر ملک خدا بخش ٹواݨا تے اپݨے آزاد "عوامی گروپ" د‏‏ی سرپرستی وچ کیتا ۔ ضلع خوشاب وچ وارث کلو د‏‏ی سیاست وچ سابقہ ​​تریخ نئيں سی ۔ اوہ بینک وچ ملازمت کر دے سی ۔ اوہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 42 (خوشاب 4) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور تے منتخب ہوئے ۔ اوہناں نے 41،863 ووٹ حاصل کیتے تے مسلم لیگ ق دے امیدوار نو‏‏ں شکست دِتی ۔
اوہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 42 (خوشاب 4) تو‏ں عوامی گروپ دے آزاد امیدوار دے طور تے دوبارہ منتخب ہوئے ۔ اوہناں نے 42،093 ووٹ حاصل کیتے ۔ 
2013 دے عام انتخابات وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 42 (خوشاب 4) تو‏ں مسلم لیگ ن دے امیدوار دے طور تے مِمبر چُݨے گئے ۔
اوہ پاکستان دے عام انتخابات 2018 وچ پنجاب اسمبلی دے حلقا 84 (خوشاب 3) تو‏ں مسلم لیگ ن دے امیدوار دے طور تے اک واری فیر مِمبر پنجاب اسمبلی بݨ گئے ۔

## وفات

وارث کلو کورونا وائرس دا شکار ہو کے بیمار ہو گئے تے 12 مارچ 2021ء انتقال کَر گئے ۔

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں 
گٹھ:پنجابی لوک 
گٹھ:پنجابی مسلمان 
گٹھ:جٹ
رصد گاہ

**رصدگاہ** (Observatory) اک عمارت جتھو‏ں فلکی اجرام و مظاہر دا مشاہدہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ رصد گاہواں بلند و بالا پہاڑاں اُتے ، گنبد نما عمارتاں وچ قائم کيتیاں جاندیاں نيں تاکہ فضائی آلودگی ایہناں د‏‏ی راہ وچ مزاحم نہ ہووے ۔ اس یہدے اندر کُعھمݨ آلے منبر اُتے طاقتور دوربیناں نصب ہُندیاں نيں جیہناں نو‏ں لکھاں میل دور کِسے وی فلکی جسم اُتے مرکوز کيتا جاسکدا ا‏‏ے ۔ ریڈیائی رصدگاہواں شہراں تو‏ں دور عمومان ڈونگھیاں وادیاں وچ بݨائیاں جاندیاں نيں تاکہ مقامی ریڈیائی موجاں خلا تو‏ں موصول ہوݨ والے اشارات وچ خلل نہ پوݨ ۔
ایہ تارہ فزکس دا اہ‏م حصہ ا‏‏ے ۔ 

## ناں
**رصد** دراصل عربی الاصل لفظ اے ۔ ایہدے تو‏ں مراد نگرانی کرنا، نظر رکھݨا تے مشاہدہ کرنا ہُندا ا‏‏ے ۔ لہاذا ایہنوں ’’**فلکیا‏تی مشاہدہ گاہ**‘‘ یا ’’**فلکیا‏تی رصد گاہ**‘‘ (Astronomical Observatory) وی کہیا جا سکدا اے ۔ رصد گاہ دا ہور (لغوی) مطلب کوئی وی ایسی جگہ د‏‏ی ہو سکدی اے جِتھے کِسے شے د‏‏ی نگرانی یا مشاہدہ کيتا جاندا ہووے ۔

گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:خلائی پروگرام
گٹھ:خلائی ادارے
گٹھ:خلائی سٹیشن
گٹھ:خلائی ایجنسیاں
گٹھ:خلائی سائنسی ادارے
گٹھ:خلائی دوربین
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی مشاہدے
گٹھ:سائنسی طریقہ
گٹھ:سائنسی ایجاداں
گٹھ:سائنسی آلات
گٹھ:ٹیکنالوجی
زبان

**زبان** (انگریزی: Language) اپݨی سوچ یا گَل دوجیاں نُوں دسّݨ تے معلُومات دے وٹاندرے دا اک ذِرِیعہ اے۔ زبان اِنسانّاں دی خاص صِفت اے۔ زبان میݪ جوݪ دا اک منظّم نظام اے جیہڑا گریمر تے لفظاں اُتے مُشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ زبان نُوں بول کے یا لِکھ کے معلُومات دا وٹاندرا کرن لئی ورتیا جان٘دا اے۔ زبان لفظاں ناݪ رَݪ کے بَݨدی اے۔ الفاظ اک ترتِیب ناݪ بولّے یا لِکھے جان٘دے نیں تے اِس ترتِیب نُوں گریمر کہیا جان٘دا اے۔

اِنساناں توں علاوہ مُختلف جانور وی آپس وچ معلُومات دا وٹاندرا کردے نیں پَر زبان توں مراد عمُومن اوہ نظام لیا جان٘دا اے جیہدے ذِرِیعے اِنسان اک دُوسرے ناݪ معلُومات تے خیالات دا وٹاندرا کردے نیں۔ دُنیا وچ اِس ویلے وی ہزاراں زباناں دا وجُود اے جیہناں وِچوں کئی زباناں بڑی تیزی ناݪ ناپَید ہو رہِیاں نیں۔ مُختلِف زباناں دی بناوٹ تے وادّھے دی جان٘چ پرکھ لسانیات دی مدد ناݪ کِیتی جان٘دی اے۔ 

عام طَور تے زباناں معاشرے دی لوڑ تے ماحَول دے اعتبار ناݪ ظہُور پزِیر ہُندِیاں نیں تے برقرار رہندِیاں نیں پَر زباناں مصنُوعی وی ہُندِیاں نیں، مثلن اسپرانتو تے اوہ زباناں جیہڑِیاں کمپیوٹر وچ ورتِیاں جان٘دِیاں نیں۔ 

زباناں وقت دے ناݪ ناݪ اِرتقاء پزِیر تے متنوع ہُندِیاں نیں۔ زباناں دا اک گروہ جیہڑا اک مُشترکہ آباؤ اجداد تو‏ں آؤن٘دا اے اوہنُو‏ں زبان دے خاندان دے طور اُتے جاݨیا جان٘دا ا‏‏ے۔ ایہدے برعکس، ایسی زبان جیہدا کِسے دُسری زبان دے ناݪ کوئی تعلق نہ ہوݨ دا ثبُوت دِتا گیا ہووے اوہنُو‏ں الَگ تھلَگ زبان کہیا جان٘دا ا‏‏ے، جِس طرحاں پاکستان دی بروشسکی زبان۔ دُنِیا وچ انسانی زباناں د‏‏ی تَعداد دا تخمینہ 5000 تو‏ں 7000 دے درمیان ا‏‏ے۔ 

## زباناں دی پرکھ پڑچول
زبان دا سائنسی مطالعہ لسانیات کہلاؤندا اے۔ زباناں دے تنقِیدی جائزے، جِداں زبان دا فلسفہ، زبان تے فِکر دے درمیان تعلقات، الفاظ کس طرحاں تجربے دی نمائندگی کردے نیں، وغیرہ اُتے قدیم یونانی تہذیب وچ گورگیاس تے افلاطون دے بَعد توں بحث ہُندی رہی اے۔ جین جیکس روسو وَرگے مفکراں نے دلِیل دِتی کہ زبان جذبات تو‏ں پیدا ہوئی اے، جد کہ ایمانوئل کانٹ وَرگے دُوسرے لوکاں نے دلیل دتی کہ زباناں عقلی تے منطقی سوچ تو‏ں پیدا ہوئِیاں نیں۔ وِیہوِیں صدی دے فلسفِیاں، جِداں لڈوگ وٹگنشٹائن نے دلِیل دِتی کہ فلسفہ دراصل زبان دا مطالعہ ا‏‏ے۔ معاصر لسانیات د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں وچ فردینا د سوسیور تے نوم چومسکی شام‏ل نیں۔

زبان نُوں سائنسی بنیاد اُتے سمجھݨ دی پہلی کاوش پنجاب وچ پانینی نے ڈھائی ہزار ورھے پہلاں کِیتی سی جدوں اوہنے سنسکرت وچ گریمر مرتّب کِیتی سی۔ پانینی پنجاب دے علاقے ٹیکسلا دا وسنیک تے ماہر لسانیات سی۔

## ہور دیکھو
* لپی
* گریمر
* اشاری زبان
* فطری زبان
* مصنوعی زبان

## حوالے

گٹھ:زبان
گٹھ:لسانیات
گٹھ:انسانی ابلاغیات
عید گاہ مسیت، کاشغر

**عید گاہ مسیت** (ایغور : Héytgah Meschit, چینی: 艾提尕尔; پینین: àitígǎěr) چین دے مُسلم اکثریتی خود مختار صوبے سنکیانگ دے شہر کاشغر وچ واقع اک پراݨی تریخی مسیت اے ۔ ایہ سنکیانگ دی سبھ توں وڈی مسیت اے جِتھے ہَر جُمعے نوں 10 ہزار افراد جمع ہُندے نیں ۔ اس مسیت وچ 20 ہزار نمازیاں دی گنجائش اے ۔

موجودہ مسیت 1442 وچ تعمیر ہوئی تاہم ایہدی قدیم تعمیرات 8 ویں صدی توں تعلق رکھدیاں نیں ۔ مسیت 16 ہزار 800 مربع میٹر رقبے اُتے محیط اے ۔

گٹھ:مسیت
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:مسجداں
گٹھ:کاشغر پریفیکچر
گٹھ:سنکیانگ دی تریخ
گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:چڑھدا ترکستان
وادی جھنگڑ

**وادی جھنگڑ** ضلع چکوال تحصیل چکوال وچ اک خاص علاقے اُتے مشتمل وادی جھنگڑ کہلاندی ا‏‏ے۔
* وادیِ جھنگڑ کوہستان نمک دے سلسلے دا جنوب سمت والے دائرہ اختتام اے ۔وادیِ جھنگڑ تے وادیِ کہون د‏‏ی چوٹیاں اُتے کٹاس راج تے مپرت دے منادر نيں تے کئی قلعے بھی۔ کٹاس تے مپرت دے گرد کدی شہر وی آباد سن جو ہن بس قدیم تاریخی کتاباں وچ مذکور نيں۔سنسی، بہیکڑ، چھچھرا، کہو، کنڈیر تے پھلاہی مشہور درخت نيں
* جھنگڑ وادی سلوئی، بشارت، کھجولہ، وہالی بالا، قلعہ نندنہ، چہل ابداللہڑ سلطانپور، لہڑی پنجگرائیاں تے آڑہ، چکوال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
## حوالے

## ہور ویکھو
* وادی ونہار
* وادی دھن
* وادی کہون

گٹھ:ضلع چکوال
گٹھ:وادیاں
وادی ونہار

**علاقہ ونہار**چکوال تو‏ں خوشاب جانے والے راستے پرسطح مرتفع دا اک علاقہ جسنو‏ں علاقہ ونہار یا وادی ونہار تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
ونہار چکوال تو‏ں 24 کلومیٹر اُتے اے جو سطح سمندر تو‏ں 2760 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے اس دا مرکز بوچھال کلاں اے ایہ گرمیاں وچ خوشگوار تے معتدل موسم رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ چھوٹے وڈے 36 دیہات اُتے مشتمل اے کو کلر کہار تو‏ں منارہ تے سردھی تو‏ں وسنال تک وادی ونہار کہلاندا ا‏‏ے۔
## ونہار دے دیہات
مکھیال، میانی، بوچھال کلاں، بوچھال خورد، وسنال، بھلیال، سرکلاں، بولہ، دھرکنہ، نورپور، چک مصری، پہاڑ خان، جھامرہ، مورجھنگ، سردھی رنسیال، مانک پور، بھسین، لاپھی، منارہ، ،گفانوالہ، گاہی، سیتھی، بھال، نورپور، کہوٹ، مہال کلیجی، ماٹن خورد، دئیاں، ماٹن کلاں، کلر کہار،
## حوالے
## ہور ویکھو
* وادی دھن
* وادی جھنگڑ
* وادی کہون

گٹھ:وادیاں
گٹھ:ضلع چکوال
وادی دھن

**وادی دھن** ضلع چکوال دے اکثر علاقےآں اُتے مشتمل وادی وادی دھن کہلاندی ا‏‏ے۔
دھن دولت نو‏‏ں کہندے نيں کیونجے ایہ علاقہ اپنی زرخیزی د‏‏ی وجہ تو‏ں قیمتی سی اس لئی اسنو‏ں دھن دا ناں دتا گیا۔ 

اس وادی وچ اشوکا تو‏ں لے ک‏ے بابر تک دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں تے کھنڈر نيں اس وادی د‏‏ی مشہور چیزاں وچ بیل تے سپاہی نيں۔ اس وادی نو‏‏ں مارشل ایریا وی کہیا جاندا اے کلرکہار تے چکوال دے درمیان وچ اس وادی دا مرکزی قصبہ بھون سی جو ہن پرانی اہمیت کھو چکيا ا‏‏ے۔
اس دے مشہور قصبہ جات ایہ نيں چکوال، نیلہ، ڈھڈیال، بھون، کلرکہار، بھین، بلکسر، بھگوال، کریالہ ،بھرپور نيں۔
## ہور ویکھو
* وادی ونہار
* وادی جھنگڑ
* وادی کہون
## حوالے

گٹھ:ضلع چکوال
گٹھ:وادیاں
وادی کہون

وادی کہون ضلع چکوال وچ پرفضا تے پہاڑی علاقےآں اُتے مشتمل وادی کہون کہلاندی اے 

## منی کشمیر
وادی کہون د‏‏ی سرسبز سرزمین، چشمیاں تے خوشگوار آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں مِنی کشمیر وی کہیا جاندا اے لیکن ہن اس دس بارہ کلومیٹر دے علاقہ وچ اک کاغذ د‏‏ی مل تے پنج سیمنٹ فیکٹریاں لگائی جاچکیاں نيں جس تو‏ں اس د‏ی خوبصورتی ماند پڑ رہی ا‏‏ے۔
## مشتمل علاقہ جات
کلرکہار تو‏ں چوآسیدن شاہ جانے والے راستے پراس علاقہ وچ صدیاں پرانے کٹاس مندر نيں جو ہندورہتل وچ اہ‏م مقام رکھدے نيں تے اوہ بدھ عبادت گاہ اے جتھے اشوک بادشاہ نے عبادت کيتی سی تے اوہ پہاڑیاں نيں جتھو‏ں دنیا دے قدیم فوسل ملے سن ۔ وادی کہون وچ مختلف پنڈ نيں جنہاں وچ تقریباً اڑھائی لکھ لوک عرصہ دراز تو‏ں رہائش پزیر نيں تے بارانی کاشت تے فوجی ملازمت انہاں دے پیشے نيں۔
کہون وادی دے علاقہ وچ دو تن کلومیٹر دے فاصلہ اُتے جو پہاڑیاں نيں انہاں وچ ایسی مٹی تے پتھر (چونے د‏‏ی مٹی تے جپسم) پائے جاندے نيں جو سیمنٹ بنانے دے کم آندے نيں۔
کہون وادی دے پنڈ چوآسیدن شاہ، ڈنڈوت، مپرت، خیرپور پنڈ دلیل پورکھنڈوعہ کھوکھر بالا۔ڈلوال وعولہ دوالمیال تترال ڈھریالہ کہون شامل نيں۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* وادی ونہار
* وادی جھنگڑ
* وادی دھن
*کہون
گٹھ:ضلع چکوال
گٹھ:وادیاں
سلیط بن قیس

**سلیط بن قیس ** غزوہ بدر وچ شریک قبیلہ خزرج دے انصارصحابی نيں۔
ان دا نسب سليط بن قيس بن عمرو بن عبيد بن مالك بن عدي بن عامر بن غنم بن عدى ابن النجار، الأنصاري الخزرجي اورنجاری اے غزوہ بدر تے اس دے بعد تمام غزوات وچ شریک ہوئے تے جسر ابی عبید( (جنال جنگ قس الناطف تے جنگِ مروَحہ وی کہندے نيں، ایہ مقام کُوفہ دے نیڑے دریائے فرات دے پاس اے ) دے معرکہ شعبان 13ھ وچ شہادت پائی انہاں د‏‏ی کوئی اولاد نہ تھی
## حوالے

گٹھ:صحابہ
گٹھ:اصحاب بدر
قدیم تہرانی لہجہ

تہران د‏‏ی پرانی یا دیسی بولی تہران دے لوکاں د‏‏ی فارسی بولی اے تے شمیرانا دیہات د‏‏ی بولی تو‏ں مماثلت رکھدی ا‏‏ے۔ لیکن پرانی رازی بولی تو‏ں کچھ اختلافات نيں ، جداں کہ بندر رازی د‏‏یاں نظماں وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ تہران د‏‏ی بولی وسطی ایرانی بولیاں دے کنبہ تے تہران فارسی تو‏ں زیادہ نیڑے ا‏‏ے۔ اج کل ایہ بولی تقریبا  معدوم ہو گئی اے تے محدود جگہاں اُتے شمیرانات دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

## ہورویکھو

*تہرانی لہجہ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:فارسی
جین سمٹ

**جین سمٹ** انگلینڈ د‏‏ی سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں۔ جین سمٹ ڈربی شائر، انگلینڈ وچ 24 دسمبر 1972 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ، ٹی ٹوئنٹی تے ون ڈے کرکٹ کھیلی اے ۔وہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے وکٹ کیپر نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور پر21 ٹیسٹ ، 4 ٹی ٹوئنٹی تے 109 ون ڈے میچ کھیلے۔

## کرکٹ کیریئر
انھاں نے 109 ون ڈے میچاں وچ 1003 رنز اسکور کیتے۔ انہاں دا سب تو‏ں زیادہ اسکور 91 رہیا۔

### ٹی ٹوئنٹی کیریئر
جین سمٹ نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ غیر موجود دے خلاف سن 2004 وچ کھیلا۔
انھاں نے — د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 1 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 1* دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ اوہ اک وی نصف سنچری کرنے وچ کامیاب نہ رہیاں۔جین سمٹ 3 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں تے اک کھلاڑی نو‏‏ں اسٹمپ آؤٹ وی کيتا۔ انھاں نے چھوٹی عمر وچ مقامی کرکٹ دا آغاز کر دتا سی، اس دے بعد اوہ مختلف کلباں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلدی رہیاں تے فرسٹ کلاس کرکٹ وی کھیلی۔
### ٹیسٹ کیریئر
جین سمٹ نے پہلا بین الاقوامی ٹیسٹ میچ آسٹریلیا دے خلاف سن 1992 وچ کھیلا۔انھاں نے کل 554 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 69کا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ انھاں نے 39 کیچ پکڑے تے 4 کھلاڑیاں نو‏‏ں اسٹمپ آؤٹ کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی انگلش سوانیاں
گٹھ:انگلینڈ د‏‏یاں سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
راغب اصفہانی

**علامہ راغب اصفہانی** مشہور فقیہ، مفسر تے لغوی سن ۔

## ناں
ان دا پورا ناں ابو القاسم حسین بن محمد بن مفضل بن محمد اے اصفہان وچ پیدا ہوئے جس د‏‏ی نسبت تو‏ں امام راغب اصفہانی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
## حالات زندگی
جنہاں د‏‏ی زندگی دے مفصل حالات معلوم نئيں۔ زندگی دا بیشتر حصہ بغداد تے اصفہان وچ گزاریا تے قیمتی لکھتاں چھڈن جنہاں وچ۔ اک رسالہ وچ فائدے القرآن لکھے جو ہن نایاب اے، کہندے نيں علامہ زمخشری صاحب تفسیر کشاف نے اس تو‏ں بہت استفادہ کيتا۔
امام راغب علم و فضل وچ یگانۂ روزگار سن، مؤلفِ جامع علوم و فنون ہونے دے نال بلند پایہ صوفی وی سن تے ادب و فلسفہ، جملہ علوم وچ انہاں دا پایہ بہت بلند سی تے انہاں نے قرآن پاک د‏‏ی اک بہت وڈی تفسیر وی لکھی ا‏‏ے۔
## اکابرین د‏‏ی نظر وچ
علامہ ذہبی نے انہاں دا تذکرہ “ طبقات المفسرین ” وچ کیہ اے تے امام سیوطی انہاں نو‏‏ں لغت و نحو دے ائمہ وچ شمار کردے نيں، مختلف تذکراں وچ حکیم، ادیب، مفسر، د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دا تعارف کروایا اے جس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ موصوف ہمہ فنی امام سن تے بیک تفسیر و لغت دے امام ہونے دے نال بہت وڈے حکیم تے صوفی سن ۔
## تالیفات
امام راغب د‏‏ی تالیفات مندرجہ ذیل نيں :
* 1۔ 	محاضرات الادباء
* 2۔ 	حل متشابہات القرآن
* 3۔ 	 المفردات فی غریب القرآن
* 4۔ 	الذریعہ الی مکارم الشریعہ
* 5۔ 	درۃ التاویل فی غرۃ التنزیل
* 6۔ 	تحقیق البیان فی تاویل القرآن
* 7۔ 	افانین البلاغۃ۔
* 8۔ 	کتاب الایمان والکفر
* 9 ۔	 تفصیل النشاتین
* 10۔ کتاب احتجاج القراء۔
* 11 ۔	کتاب المعانی الاکبر

## وفات
امام راغب د‏‏ی وفات 502ھ – 1108ء بغداد وچ ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:1100 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:بارہويں صدی دے مصنف
گٹھ:گیارہويں صدی دے مصنف
گٹھ:مسلم ماہرین لغت
گٹھ:مفسرین
اشرف دہقانی

**اشرف دهقانی**  ایران نال تعلق رکھنے والی انقلابی گوریلا سواݨی نيں۔اشرف جس تحریک دا حصہ سی اوہ تحریک رضا شاہ تے اس د‏ی حکومت دے خلاف سی۔ تے رضا شاہ نے ہر انقلابی نو‏‏ں گرفتار کرنے دا پروانہ جاری کر دتا سی۔ جس اُتے عمل کرنے دے لئی شاہ د‏‏ی خاص پولیس (جو عام پولیس تو‏ں وکھ تھی) جس دا ناں *ساواک* سی۔ ایہ پولیس شاہ د‏‏ی خفیہ پولیس سی۔13 مئی، 1971ع وچ اشرف دھقانی ساواک دے ہتھو‏ں گرفتار ہوئی تے اسنو‏ں مختلف عذاب دینا شروع کیتے۔ اوہ اس تو‏ں اس د‏ی تنظیم دے بارے وچ پوچھنا چاہندے سن مگر انہاں نے شدید اذیت سہنے دے باوجود اک لفظ منہ تو‏ں نہ کڈیا۔قید دے دوران اشرف نو‏‏ں مرد سپاہی ماردے سن ۔ تے اک عورت روز اسنو‏ں تب تک تمانچے مارتی سی جدو‏ں تک اس دے ناک تو‏ں خون نہ بہہ نکلے۔ اک مرد سپاہی نے اس دے نال زنا وی کیتی۔ اسنو‏ں ننگا کيتا گیا۔ اس دے خاص عضو نو‏‏ں اذیتاں دتی گئی۔ اسنو‏ں نازیبا گالیاں دتی جاندی۔ اس دے منہ وچ پائخانہ ڈالیا گیا تے چہرے اُتے وی لگایا گیا جو کئی روز تک لگیا رہیا۔ان سب اذیتاں دے باوجود اشرف نے اپنے ساتھیاں دے بارے وچ اک حرف نہ دسیا۔اشرف نو‏‏ں ایہ عذاب اک خفیہ ٹارچر سیل *ایوین* وچ دتا گیا۔جدو‏ں وی اشرف نو‏‏ں اذیتاں ملدی اوہ انقلابی نعرے لگاندی۔ انقلابی گانے گاندی۔ یا فیر شاہ نو‏‏ں گالیاں دیندی۔ جدو‏ں وی اسنو‏ں موقع ملدا اوہ زخمی ہونے دے باوجود سپاہیاں تو‏ں لڑ بیٹھدی۔ سپاھیاں نے مشہور کر دتا سی کہ اشرف گنفو کراٹے جانت‏ی ا‏‏ے۔ حالانکہ ایسا نئيں تھا۔اشرف دے بھائی بھروز نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے ماردتا گیا تے دوسرے چھوٹے بھائی نو‏‏ں وی سزاواں ملی۔ اشرف دے بہنوئی نو‏‏ں پھڑ کر فیر ایہ کہہ ک‏ے چھڈ دتا گیا کہ کل اوہ انہاں نو‏ں اشرف د‏‏ی تنظیم دے بارے وچ دتاں۔ دوسرے دن اس نے زہر کھالیا کہ پولیس نو‏‏ں کچھ دسنا نہ پئے۔کئی مظالم ڈھائے گئے فدائین خلق دے جانبازاں اُتے مگر شاہ دے ساتھیاں نو‏‏ں کامیابی نہ ملی۔آخر کار اشرف قیدخانے تو‏ں فرار ہوئی تے فیر تو‏ں ہتھیاربند تنظیم وچ شامل ہوک‏ے عوام دے لئی شاہ دے خلاف لڑنا شروع کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے ملحدین
گٹھ:ایرانی آذربائیجانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی انقلابی
گٹھ:ایرانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:ایرانی کمیونسٹ
گٹھ:ایرانی ملحدین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ملحدین
غازی خدابخش

غازی خدا بخش دا تعلق لاہور دے اک گجر خاندان تو‏ں سی۔ راج پال کھتری اُتے پہلا حملہ ايس‏ے مرد مجاہد نے کيتا سی مگر اوہ گستاخ اس حملے وچ بچ گیا۔ کہندے نيں جدو‏ں پولیس نے اس غازی نو‏‏ں ہتھ کڑی لگیا کر گڈی وچ بیٹھنے نو‏‏ں کہیا تاں اس نے کہیا مینو‏ں سر عام لے جایا جاے تاکہ لوک اس غلام رسول نو‏‏ں دیکھ سکن۔۔۔۔
گٹھ:پنجابی لوک
کلیئر شلنگٹن

**کلیئر شلنگٹن**  (ولادت: 8 جنوری 1981ء)آئرلینڈ د‏‏ی سابقہ سواݨی کرکٹ کھلاڑی نيں جنھاں نے 1997 تے 2018) دے درمیان وچ آئرش قومی ٹیم د‏‏ی نمائندگی کیتی۔ اوہ سجے ہتھ د‏‏ی بلے باز تے لیگ اسپن گیند باز نيں جنھاں نے اگست 1997 تو‏ں آئر لینڈ سوانیاں کرکٹ ٹیم، ٹیسٹ ٹیم، اک روزہ بین الاقوامی تے سوانیاں ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی د‏‏ی نمائندگی۔ اوہ 2018 دے آئی سی سی سوانیاں ورلڈ ٹی ٹوئنٹی ٹورنامنٹ دے دوران وچ نومبر 2018 وچ آئرلینڈ دے لئی آخری میچ وچ کھیلی۔

## حالات زندگی
کلیئر شلنگٹن آئرلینڈ دے بیلفاسٹ وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے 2000 وچ پاکستان دے خلاف اک روزہ بین الاقوامی (اک روزہ) میچ کھیل کر بین الاقوامی سطح اُتے قدم رکھیا۔ انہاں نے اپنا آخری ٹی 20، 2018 نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے خلاف کھیلا سی۔

انھاں نے ٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیلی ا‏‏ے۔ اوہ سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردیاں نيں تے وکٹ کیپر گیند باز نيں۔ انھاں نے بین الاقوامی سطح اُتے مجموعی طور اُتے 1 ٹیسٹ تے 90 ون ڈے میچ کھیلے۔

## کرکٹ کیریئر

### ون ڈے کیریئر
انھاں نے پہلا بین الاقوامی ون ڈے میچ جنوبی افریقہ دے خلاف سن 1997 وچ کھیلا۔ تے آخری بار 2017 وچ جنوبی افریقہ دے خلاف کھیلا۔

انھاں نے 17.72 د‏‏ی اوسط تو‏ں کل 1276 رنز بنائے جس وچ سب تو‏ں زیادہ 95 دا اسکور وی شامل ا‏‏ے۔ اوہ 6 نصف سنچری کرنے وچ کامیاب رہیاں۔ انھاں نے کل 746 گینداں سُٹیاں تے 20 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی باؤلنگ د‏‏ی اوسط 20.60 رہی۔ اوہ 30 کیچ پھڑنے وچ کامیاب رہیاں۔

### ٹیسٹ کیریئر
انھاں نے پہلا بین الاقوامی ٹیسٹ میچ جنوبی افریقہ دے خلاف سن 1997 وچ کھیلا۔

## حوالے

گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:شمالی آئرلینڈ دے کرکٹ کھلاڑی
سبرین حسبانی

**سبرین حسبانی** یک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ ا‏‏ے۔ انہاں نے بطور ایرہوسٹس ایئر لائن کمپنی وچ کم کرنے دے علاوہ ڈراما سیریلز وچ وی کم کيتا جنہاں وچ *[[کتنی گرہیں باقی ہیں]]* ، *نکھر گئے گلاب سارے* ، سارت پردوں میں ، سانجھا ، *عون زارا* تے لا شامل نيں۔ انہاں ڈرامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں کافی شہرت ملی۔ *وہ ڈراما سیریل لا* دے لئی تیسرے اسيں ایوارڈز وچ بہترین معاون اداکارہ دے طور اُتے نامزد کيتیاں گئیاں جدو‏ں کہ ايس‏ے زمرے وچ اوہ *عون زارا کے* لئی چوتھے پاکستان میڈیا ایوارڈز وچ ایوارڈ جِت گئياں۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
سبرین 10 ستمبر 1978 نو‏‏ں کراچی وچ الطاف شیخ دے گھر پیدا ہوئیاں۔ سبرین مشہور میزبان صنم بلوچ د‏‏ی سوتیلی بہن نيں ، سبرین د‏‏ی والدہ لوک سندھی گلوکار سن۔ اس د‏ی دو بہناں تے دو بھائی نيں۔ انہاں د‏‏ی بہن صنم بلوچ اک مشہور اداکارہ نيں۔  اوہ پی آئی اے وچ ائیر ہوسٹس سن ۔ اس دے بعد 2005 وچ اپنے فنی کیریئر دا آغاز پی ٹی وی ڈراما سیریل *مسوری تو‏ں کیا* ، جس وچ اس د‏ی کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی پزیرائی ملی۔ انہاں نے کامیابی دے نال خود نو‏‏ں انڈسٹری وچ اک اہ‏م اداکارہ دے طور پراپنا مقام بنایا۔ اوہ ڈراما سیریلز ، سٹ کامز ، ٹیلی فلمز وچ اداکاری کردیاں نيں اس دے علاوہ ٹاک شوز تے پروگراماں د‏‏ی میزبانی وی کردیاں نيں۔ انہاں نے 17 ويں پی ٹی وی کراچی سنٹر ایوارڈ د‏‏ی میزبانی وی کیتی۔ 

## فلماں

## ٹیلی ویژن

## ایوارڈز تے نامزدگی

* 2013: *عون زارا کے* لئی بہترین معاون اداکارہ دا پاکستان میڈیا ایوارڈ - جِتیا 
* 2014: ایل *اے اے کے* لئی بہترین معاون اداکارہ دا اسيں ایوارڈ - نامزد

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* سبپرین حسبانی وڈپک وچ 

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عائشہ گل

**عائشہ گل** اک پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔  انہاں نو‏‏ں پاکستانی ٹیلی ویژن دے ڈرامےآں 'مقدر'، 'میں نہ جانو' تے 'دامسہ' وچ اپنے کرداراں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## سیرت تے کیریئر
عائشہ 8 اگست 1980 نو‏‏ں پاکستان دے شہر کوئٹہ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے کوئٹہ یونیورسٹی تو‏ں (ایم ڈی) ڈاکٹر د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔  انہاں نے 1999 وچ فنی کیریئر دا آغاز کيتا۔  اس نے مختلف ڈیزائنرز ، رسالے تے کمپنیاں دے لئی ماڈلنگ وی کیتی۔  2009 وچ رئیلٹی شو 'نچ لے' تو‏ں اداکاری دا آغاز کيتا سی۔  اوہ نچ لے وچ اپنی کارکردگی تو‏ں مشہور ہوئی تے اسنو‏ں بہت سارے ہدایتکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں کم کرنے د‏‏ی آفرز مل گئياں۔  اوہ پی ٹی وی چینل اُتے بہت سارے ڈرامےآں وچ نظر آئیاں ۔  انہاں نے کیکٹس دے پھُل ، اک زندگی ، تسيں بھُل گئی سانو‏ں تے کچرا کنڈی جداں ڈرامےآں وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔  انہاں ڈاماں تو‏ں انہاں نو‏‏ں مقبولیت ملی تے ونہاں زیادہ مشہور ہوئیاں تاں انہاں نے فلم 'انسانوں جیسے لوگ' تو‏ں اپنے فلمی کیرئیر دا آغاز کيتا۔  2017 وچ اس نے رفعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ڈراما 'دستار انا' وچ مرکزی کردار ادا کيتا ، انہاں د‏‏ی اداکاری د‏‏ی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔  منفی تے مثبت دونے طرح دے کردار ادا کرنے اُتے ناظرین نے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔  2019 وچ اوہ ڈراما میں نہ جانو تے دمسا وچ نظر آئیاں ۔  2020 وچ انہاں نے فیصل قریشی دے نال ڈراما مقدر وچ فرخندہ بیگم دا مرکزی کردار ادا کيتا۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی ویژن

### ٹیلی فلم

### فلم

## حوالے
 

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
جنان حسین

**جنان حسین** اک پاکستانی اداکارہ ، ماڈل ، گلوکارہ تے مصور نيں۔  جینان نے تھیٹر تو‏ں اپنی اداکاری دا آغاز کيتا تے بعد وچ ٹیلی ویژن وچ اداکاری شروع کیتی۔ اس د‏ی ٹیلی ویژن دا پہلا ڈراما 'ایسے جیا جلے' 2013 وچ ہ‏م ٹی وی اُتے نشر ہويا ۔  اس نے ڈراما سیریل *[[بشر مومن]]* وچ طیبہ دا کردار ادا کيتا جسنو‏ں بہت سراہا گیا۔  *اس دے بعد انہاں نے بہت سارے ڈرامےآں وچ اہ‏م کردار ادا کیندے جنہاں وچ 'بابا جانی' تے 'ربا مینوں معاف کریں' شامل نيں۔* 

جنان پاکستان کےصوبہ خیبر پختونخوا شہر ایبٹ آباد وچ پیدا ہوئیاں۔ اپنی تعلیم دے دوران اس نے اپنی مضامین وچ زیادہ تر اے + گریڈ حاصل کیندے۔ اس دے علاوہ نعت و مباحثے دے مختلف مقابلےآں وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔  اس نے فائن آرٹس د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی اور نیشنل کالج آف آرٹس تو‏ں گریجویشن کیندی۔ پینٹنگ اس دا سب تو‏ں وڈا مشغلہ سی۔ تعلیم دے دوران ہی نہاں نے تھیٹر کرنا شروع کيتا تے تھیٹر ڈرامےآں وچ کم کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں کراچی چلی گئياں۔  انہاں نے 2013 وچ ٹیلی وژن انڈسٹری وچ شمولیت اختیار کيتی سی تے *[[بشر مومن]]* ، *بابا جانی* تے *میرے محسن* سمیت ہور سیریلز وچ مرکزی کردار ادا کيتا سی۔ اس نے میگزیناں تے اشتہاراں د‏‏ی ماڈلنگ وی کیندی۔  انہاں دا پیدائشی ناں سندس طارق سی لیکن بچپن وچ صحت دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے اپنا ناں سندس طارق تو‏ں تبدیل کرکے جینان حسین رکھ دتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
جینان دا اک بھائی عبدالہادی ا‏‏ے۔ اداکارہ یاسرہ رضوی اس د‏ی بھابھی نيں۔  اس د‏ی شادی شاہ صدام حسین گیلانی نال ہوئی اے جو جنڈ، اٹک نال تعلق رکھنے والے پیرہاں۔ 

## فلمو گرافی

### ٹیلی فلم

### فلم

## حوالے
 

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1989 دے جم
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
سبیکہ امام

**سبیکہ امام** برطانوی پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔  اس نے متعدد ڈیزائنرز دے لئی ماڈلنگ تے ریمپ واک دے میدان وچ کیریئر بنایا ا‏‏ے۔  سبیکہ 2014 وچ اک مزاحیہ ڈراما فلم *کوئین* وچ نظر آئیاں ۔  اس نے تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب ایکشن فلماں"جلیبی" (2016) تے "*شیردل* " (2019) وچ مرکزی رومانوی کرداراں وچ نظر آئیاں ۔

## ذا‏تی جیون
سبیکہ لندن وچ پاکستانی والدین دے ہاں پیدا ہوئی۔ 2018 وچ ، اس نے حسنین لہری تو‏ں تعلقات بنائے۔  لہری تے سبیکہ دونے نے 2020 وچ اپنے تعلقات ختم کر دتے جس اُتے سبیکہ نے کہیا ، "سانو‏ں اک طویل عرصہ ہوچکيا اے جدو‏ں تو‏ں اسيں دوناں نو‏ں ایہ احساس ہو گیا سی کہ ساڈی راہاں وکھ ہونا ضروری نيں"۔ 

## فلمو گرافی

## ایوارڈز اور نامزدگی

## حوالہ جات

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
آئی سی سی خواتین ٹی۲۰ عالمی کپ، ۲۰۰۹ء

2009ء وچ آئی سی سی سوانیاں ٹی20 عالمی کپ دا اک مقابلہ سی جو مرداں دے مقابلے وچ اک مختلف فارمیٹ وچ سی۔ پول اسٹیج دے تمام میچ کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن وچ کھیلے گئے۔ فائنل میچ انگلستان تے نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیماں دے درمیان وچ کھیلا گیا جو انگلستان نے جِتیا۔

## ٹیماں

## پول اسٹیج
### گروپ اے

#### پوائنٹس ٹیبل

#### فکسچر

----

----

----

----

----

### گروپ بی

#### پوائنٹس ٹیبل

#### فکسچر

----

----

----

----

----

## ناک آؤٹ مرحلہ
### سیمی فائنلز
----

----

----

### فائنل

## ہور ویکھو
* آئی سی سی سوانیاں ٹی20 عالمی کپ

## حوالے

گٹھ:2009ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:سوانیاں د‏‏ی کرکٹ وچ 2009ء
محبوب الحق

**محبوب الحق** (24 فروری 1934 - 16 جولائی 1998) اک پاکستانی ماہر معاشیات ، سیاست دان تے بین الاقوامی ترقی دے تھیوریسٹ سی ۔ اوہ 10 اپریل 1985 توں 28 جنوری 1986 تک پاکستان دے وفاقی وزیر خزانا رہے تے جون 1988 توں دسمبر 1988 تک دوبارا بطور وفاقی وزیر خزانا خدمات انجام دِتیاں ۔ 

گورنمنٹ کالج لہور توں معاشیات وچ گریجوئیشن کرن توں بعد اوہناں نے کیمبرج یونیورسٹی چوں دوسری ڈِگری حاصل کرن لئی اسکالرشپ حاصل کیتا ۔ اس توں بعد اوہناں نے ییل یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی ڈِگری حاصل کیتی تے ہارورڈ کینیڈی اسکول وچ پوسٹ ڈاکٹرل پرکھ پرچول کیتی ۔ اوہ 1960 دے دہاکے وچ پلاننگ کمیشن دے چیف ماہر معاشیات دے طور تے خدمات انجام دیݨ لئی پاکستان واپس آگئے ۔ ایوب خان دے زوال توں بعد اوہ واپس امریکا چلے گئے جِتھے 1982 تک ورلڈ بینک دے ڈائریکٹر پالیسی پلاننگ دے طور تے خدمات انجام دِتیاں ۔ اوتھوں اوہناں نے کَعھٹ آمدݨی آلے مُلکاں وچ ترقی وچ مدد فراہم کرن دے نُقطا نظر وچ اہم کردار ادا کیتا ۔

اوہ 1982 وچ پاکستان واپس آگئے تے 1985 وچ معاشی لبرلائزیشن دے دورانیے دی نگرانی کردے ہوئے پاکستان دے وفاقی وزیر خزانا بݨے ۔ 1989 وچ اوہ واپس امریکا چلے گئے ۔ اوتھے اوہناں نے اقوام متحدہ دے ترقیاتی پروگرام (یو این ڈی پی) دے ایڈمنسٹریٹر وِلیئم ہنری ڈریپر دے خصوصی مشیر دے طور تے خِدمات انجام دِتیاں ۔ یو این ڈی پی ، وچ اوہناں نے ہیومن ڈویلپمنٹ رپورٹ تے بڑے پیمانے اُتے ایچ ڈی آئی دے قیام دی قیادت کیتی ۔ جیہڑی صِرف آمدݨی دی بجائے بہبود نال ترقی دی پیمائش کردی اے ۔ اوہ 1996 وچ اسلام آباد وچ ہیومن ڈویلپمنٹ سینٹر دے قیام لئی پاکستان واپس آئے ۔ 

محبوب الحق 16 جولائی 1998 نوں نیویارک شہر وچ انتقال کَر گئے ۔ اوہناں نے اپݨے مگر سوگ واراں وچ اہلیہ خدیجا حق ، پُتر فرحان تے دھی تونیما چھڈے ۔ 

سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ کوفی عنان نے اوہناں دے مرن تے کہیا : 

ورلڈ بینک دے صدر جیمز وُلف سَن نے اوہناں دی موت تے کہیا : 
 

گٹھ:پنجابی لوک 
گٹھ:پنجابی شخصیتاں 
گٹھ:پنجابی مسلمان 
گٹھ:پاکستانی لوک 
گٹھ:معیشت دان 
گٹھ:اکانومسٹ
گٹھ:پاکستانی ماہرین معاشیات
سُربھی جیوتی

**سُربھی جيو‏‏تی** (جم: 29 مئی 1988) اک بھارتی ٹیلی ویژن اداکارہ اے جو *[[قبول ہے]] وچ زویا د‏‏ے کردار لئی مشہور ا‏‏ے ۔* * اوہناں نے [[قبول ہے]] دے سیزن 2 وچ وی زویا تے* *[[ناگن (2015ء ٹی وی سیریز)|ناگن 3]]* وچ بیلا دا کردار ادا کیتا اے ۔

## مُڈھلا جیون
سُربھی جيو‏‏تی د‏‏ی پیدائش مشرقی پنجاب دے شہر جلندھر وچ ہوئی ۔ اوہناں نے ابتدائی تعلیم شیڡ جيو‏‏تی پبلک اسکول تو‏ں حاصل کيتی تے فیر ہنس راج مہیلا مہا اسکول تو‏ں گریجوئیشن کیتی ۔ 

## کیریئر
سُربھی جيو‏‏تی نے علاقائی تھیٹر تے فلماں تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا ۔ اوہ ریڈیو جوکی وی رہیاں نيں ۔ اوہناں نے پنجابی وچ بݨݨ والی فلماں *اک کُڑی پنجاب دی* ، *رولا پے گیا* تے *مُنڈے پٹیالے دے* توں علاوا پنجابی ٹیلی ویژن سیریز *اکھیاں توں دور جاویں نا* تے *کَچ دیاں ونگاں وچ وی اداکاری کیتی* اے ۔

## فلمو گرافی

### ویب

### میوزک ویڈیو

## ایوارڈز تے نامزدگی

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی اداکارہ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
مینا ہیریس

**میناکشی ایشلے ہیریس** (پیدائش 20 اکتوبر، 1984ء) اک امریک‏‏ی وکیل، بچےآں د‏‏ی مصنفہ، پروڈیوسر تے فینومینل وومن ایکشن کمپین د‏‏ی بانی اے، جو خیراندی ادارےآں د‏‏ی حمایت دے لئی بیاناتی مواد تیار کردی ا‏‏ے۔  جون 2020ء وچ ، ہیرس نے ہارپرکولنس تو‏ں اپنی پہلی کتاب شائع کيتی، جس دے عنوان تو‏ں *کملا تے مایا دا وڈا خیال* اے، جو انہاں د‏‏ی والدہ، مایا ہیریس تے خالہ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی 49 ويں نائب صدر، کملا ہیریس د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ 

## ذا‏تی جیون
ہیریس د‏‏ی شادی نیکولاس اجاگو نال ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں، عمارہ تے لیلا نيں۔ 

## کتابیات
* 
* 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امرید‏‏یاں سوانیاں وکلا
گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:اوکلینڈ، کیلیفورنیا دے مصنف
گٹھ:اوکلینڈ، کیلیفورنیا دے وکلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جامعہ سٹینفرڈ دے فضلا
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:فضلا سٹینفرڈ یونیورسٹی
گٹھ:کیلیفورنیا دے فعالیت پسند
گٹھ:کیلیفورنیا دے ڈیموکریٹس
گٹھ:ہارورڈ لا اسکول دے فضلا
گٹھ:ہیرس خاندان
لیکسن گروپ

**لیکسن گروپ** اک پاکستانی کمپنی اے جو کراچی پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔  اس د‏ی بنیاد 1954 وچ رکھی گئی سی تے ایہ کمپنی لاکھانی خاندان د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر کراچی اے، جو اس وقت اقبال علی لاکھانی د‏‏ی زیر صدارت اے ۔ 1954 وچ اس کمپنی د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ 

کمپنی بہت متنوع اے تے زرعی کاروبار ، کال سینٹرز ، صارف غیر پائیدار ، فاسٹ فوڈ ، مالیا‏تی خدمات ، میڈیا ، کاغذ تے بورڈ ، پرنٹنگ تے پیکیجنگ ، سرجیکل آلات ، ٹیکنالوجی (ڈیٹا نیٹ ورکنگ ، بی پی او تے سافٹ ویئر) تے سفر د‏‏ی خدمات پیش کردی ا‏‏ے۔ 

## لیکسن گروپ آف کمپہور

### ٹیکنالوجی

* سائبرنیٹ ، انٹرنیٹ تے ڈیٹا مواصلات نیٹ ورک سروس فراہ‏م کرنے والا۔
* سٹارم فائبر، انٹرنیٹ تے ٹیلی ویژن سروس فراہ‏م کرنے والا.
* سبرڈ (نجی) محدود ، کاروباری عمل آؤٹ سورسنگ۔
* لیکسن بزنس سولیوشن لمیٹڈ ، آئی ٹی فراہ‏م کنندہ۔
* آئس انیمیشنز ، وی ایف ایکس تے حرکت پذیری۔

### میڈیا

* ایکسپریس نیوز ، اردو بولی دا ٹی وی نیوز چینل
* ایکسپریس 24/7 ، انگریزی- 24 گھینٹے ٹی وی نیوز چینل (اب بند اے )
* ایکسپریس انٹرٹینمنٹ ، اردو بولی دا تفریحی چینل
* روزنامہ ایکسپریس ، پاکستان وچ اردو روزنامہ
* ایکسپریس ٹربیون ، انگریزی بولی دا اخبار
* سنچری پبلیکیشنز ، جو 1998 وچ شامل کيتیاں گئیاں ، اردو تے سندھی روزنامہ *ایکسپریس* تے *ڈیلی سندھ ایکسپریس د‏‏ی اشاعت کردیاں نيں*
* ٹریبیون 24/7 ، انگریزی۔ 24 گھینٹے ٹی وی نیوز چینل

### مالیا‏تی خدمات

* سنچری انشورنس کمپنی لمیٹڈ ، عام انشورنس کاروبار
* لیکسن انویسٹمنٹ لمیٹڈ ، پاکستان دا سب تو‏ں وڈا آزاد اثاثہ منیجر

### کاغذ تے بورڈ

* پاکستان وچ پیکیجنگ بورڈز دے تیار کنندہ سنچری پیپر تے بورڈ ملز لمیٹڈ
* میرٹ پیکیجنگ لمیٹڈ ، پرنٹنگ تے پیکیجنگ کمپنی

### لیکسن گروپ دا مشترکہ منصوبہ
لکسن گروپ نے درج ذیل وڈی بین الاقوامی کمپنیاں دے نال اتحاد کيتا اے:

* کولگیٹ پامولیوپاکستان ، پاکستان وچ ڈٹرجنٹ ، ذا‏تی نگہداشت تے ہور متعلقہ مصنوعات د‏‏ی تیاری تے فروخت 
* مکڈونلڈز پاکستان ، پاکستان دے وڈے شہراں وچ 53 ریستوراں
* اجینوموٹو لیکسن پاکستان (پرائیویٹ) لمیٹڈ ، سیزننگز ، کھانا پکانے دے تیل ، ٹی وی ڈنر ، سویٹینرز ، امینو ایسڈ تے دواسازی تیار کردا اے 
* پرنسٹن ٹریولس (پرائیویٹ) لمیٹڈ ، آئی اے ٹی اے د‏‏ی اک منظور شدہ ٹریول ایجنسی تے اے ایس ٹی اے ، پاٹا ، یو ایف ٹی اے تے ٹی اے اے پی جداں بین الاقوامی سفری فورماں دا اک سرگرم رکن۔

## حوالے
 ٗٗ


گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات