open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اپنزلانرہوڈن

اپنزلانرہوڈن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

*سرکاری ویب سائٹ  
*سرکاری
*  

## مورت نگری

File:Falensee.jpg|Falensee
File:Säntis03.jpg|Seealpsee
File:Seealpsee from above.jpg|Seealpsee
اڈاہو

**اڈاہو** امریکہ دا اک صوبہ اے۔

## ناں
**اڈاہو** دا ںاں پرانی امریکی بولی دے شبد توں لیا گیا اے جیدا مطلب "چوکھے پانیاں دا دیس" اے۔

گٹھ:امریکی صوبے
اک

**1** (اک ، ہک) (انگریزی: One)، گݨتی وچ پہلا عدد، نمبر، اکڑا یا ہݨسا اے۔ "اک" اک شے نوں ظاہر کردا اے۔ اک گݨتی یا حساب دا ناپ اے۔ ایہ 0 (صفر) توں بعد تے 2 (دو) توں پہلاں اے۔

گٹھ:گنتی
گٹھ:گݨتی
گٹھ:گݨتی دیاں اکائیاں
اکادی

اکادی عراق دی اک قدیم تہذیب دا ناں اے ، جہڑی 3 ہزار سال توں 2 ہزار قبل مسیح تک قائم رہی ۔ ایہہ دریاۓ فرات دے مغربی کنارے تے واقع سی ۔ اینہاں دی بولی نے سمیری زبان نوں ختم کردتا ، جہڑی اوس ویلے عراق چ رائج سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:رہتلاں
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دی تریخ
اکتوبر

**اکتوبر** جارجین جنتری دا 10واں مہینہ اے۔ ایدے چ 31 دن ہوندے نیں۔

## [[نیرکتا]]
اکتوبر دا ناں لاطینی بولی دے بول آکٹو توں نکلیا اے جیدا مطلب 8 اے اے بعد چ 10 مہینہ بنیا جدوں جنوری تے فروری آۓ۔
اکولا آبدوو

اکلا روس دی پنڈبوبی دا ناں اے۔ ایدے اندر اک ایٹمی ریکٹر نسب اے جیدی وجہ توں اے کئی مہینے تک پانی دے اندر ڈبکی لا سکدی اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بحری جہاز
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:آبدوز
اکھ

**اکھ** انساناں تے تقریبا تمام جانوراں دے جسم دا اک انگ اے۔ ایہدا کم چانن دے بارے اچ دماغ نوں دسنا اے۔ ایہدی مدد توں انسان تے دوجے جنور کسے وی شہ نوں بہت دور تک ویکھ سکدے نیں۔ اکھاں اوہ انگ نیں جیہڑی چانن دا پتہ کر کے اوہنوں نیوروناں دی مدد نال الیکٹرو کیمیائی سنیہ وچ بدل دیندیاں نیں۔ سب توں سادا فوٹو ریسیپٹر ولگن چانن تے حرکت نوں جوڑدے نیں۔

## دکھالا
اچے جانداراں وچ اکھ اک اوکھا آپٹیکل پربندھ اے جو چانن نوں آلے دوالے توں اکھٹا کردا اے، اک ڈایافرام دی مدد نال ایہدی شدت کنٹرول کردا اے، ایہنوں لینس دی مدد نال اک تھاں فوکس کردا اے تاں جے مورت بن سکے۔ ایس مورت دے سگنل نوں الیکٹرک سگنل وچ بدلدا اے تے اینوں دماغ ول کل دیندا اے۔ ویکھن طاقت دی بنیاد تے اکھاں دی 10 ونڈاں نیں تے 96% جانداراں دی اکھاں اوکھے وکھالے (مربہ اکھاں) رکھدیاں نیں۔

نکے جانداراں وچ اکھاں دا کم صرف چانن تے ہنیرے دا کھوج لگانا ہوندا اے۔

## ونڈاں

اکھ دی دس ونڈاں بارے جانکاری کیتی گئی اے۔ وڈی ونڈا وچ "سادہ اکھ" تے "مربا اکھ" شامل نیں۔ "سادہ اکھ" او اکھ اے جیہدے وچ اک عدسہ ہوندا اے، تے "مربا اکھ" اوہ اکھ اے جیہدے بوہت سارے عدسے ہوندے نیں۔

اکھاں نوں فوٹو ریسیپٹر ولگناں باجوں وی ونڈیا جا سکدا اے یعنی سیلیٹڈ فوٹو ریسیپٹر تے ریبدومک فوٹو ریسیپٹر۔

**سادہ اکھاں**

ایہہ اکھاں عام طور تے ہر تھاں دے جانداراں وچ ہوندیاں نیں۔

*نکی موری اکھاں:
نکی موری اکھاں جنور دی کھل دے وچ نکے جئے گڑھے وچ ہوندیاں نیں، ایہناں دا کم چانن دی کھوج لانا ہوندا اے۔ ایہناں اکھاں نال دھندلی مورت بندی اے۔ ایہناں اکھاں نوں سٹیما وی آکھیا جاندا اے۔ ایہناں دا ناپ 100 مائیکرومیٹر دا ہوندا اے تے اے 100 ولگناں دا بنیا ہوندا اے۔ 85% فائیلماں وچ اے اکھاں ہوندیاں نیں۔

*وڈی موری اکھاں:
وڈی مورسی اکھاں اصل چ نکی پوری اکھاں دی ای بدلی مورت نیں۔ حرکت کرن ویلے جے مورت ہلے جلے نہ، ایس واسطے اکھ دے عدسے نال پٹھے لگے ہوندے نیں جیہڑے عدسے نوں اک تھاں رکھدے نیں۔، انج مورت سئی بندی اے۔

*گولا عدسہ اکھاں:

انہاں اکھیاں وچ عدسہ ہوندا اے جیہدے باجوں پورت دھندلی نئی بندی۔ گیسٹرو پوڈاں تے انیلیڈاں وچ اے اکھاں ہوندیاں نیں۔

*بہتے عدسے:

کجھ سمندری جنوراں دی اکھاں وچ ایہو جیہی اکھاں ہوندیاں نیں جنہاں وچ بہت عدسے لگے ہوندے نیں۔

*انعطافی کارنیا
زمین تے رہن آلے ریڑھ دی ہڈی آلے جنوراں وچ ایہو جیہی اکھاں ہوندیاں نیں جنہاں وچ ہوا توں ودھ انعطافی انڈیکس رکھن آلا مائع ہوندا اے جیہڑا چانن نوں ہور جھکا کر دیندا اے جیہدے باجوں عدسے لئی چانن توں مورت بنانا اسان ہو جاندا اے۔

*لشکاروی اکھاں

کجھ اکھاں وچ ایہو جیہے ولگن ہوندے نیں جیہڑے چانن دا لشکارا بنا کے اوہنوں اک تھاں جما سکدے نیں تاں جے مورت آسانی نال بنے۔ ایہو جیہی اکھاں پلیٹی ہیلمنتھیس تے کوپی پوڈ وچ ہوندیاں نیں۔

**مربا اکھاں**

مربا اکھاں، سادہ اکھاں توں وکھریاں ہوندیاں نیں۔ انہاں وچ اک انگ نئیں ہوندا بلکہ ہزاراں انگ ہوندے نیں۔ ایس اکھ دی اکائیاں نوں اوماٹیدیئم (جمع:اوماٹیڈیا) آکھی دا اے۔ اے اکھاں تیز حرکت نوں چھیتی پتہ لگا لیندیاں نیں۔

## رنگ

الیکٹرو مقناطیسی سپیکٹرم وچ اکھاں 400 توں 700 نینو میٹر تک لہر لمائی دی چانن ویکھن دی طاقت رکھدیاں نیں۔ اکھاں وچ دو طرحاں دے فوٹو ریسیپٹر ولگن ہوندے نیں، جنہاں وچ راڈ تے کون شامل نیں۔ راڈ ،کم چانن وچ ویکھن اچ مدد کردے نیں تے کون، تیز چانن اچ ویکھن اچ مدد کردے نیں۔

راڈ وچ اک مادہ روڈاپسن ہوندا اے جیہڑا 500 نینو میٹر دی لہر لمائی دی چانن نوں ویکھ سکدا اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنڈا
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
اکنکاگوا

**اکنکاگوا** انڈیز دے پربت دھارا چ براعظم دکھنی امریکہ دے دیس ارجنٹائن وچ 6962 میٹر / 22841 فٹ اچی چوٹی اے۔ اے نہ صرف برا‏عظم اتلے امریکہ، دکھنی امریکہ تے دکھنی ادھے گولے دی سب توں اچی چوٹی اے بلکہ ایشیاء توں باہر اے سب توں اچی چوٹی اے۔

گٹھ:پہاڑ
اگ

اگ کسے جلن آلی شے یا بالن دی تیزی دے نال آکسیڈیشن نال بلدی اے تے اے جلن دے دوران روشنی، گرمائش تے نویاں شیواں بناندی اے۔ اگ بالن دے مطابق مختلف رنگاں نال تے گرمی نال بلدی اے۔ اگ عام حالت وی کسے وی وڈی شے نوں ساڑ سکدی اے تے اے جانداراں آسطے وی خطرناک اے۔

## اگ دی کیمسٹری
اگ اوس ویلے بلدی اے جدوں کسے وی بالن نوں آکسیجن یا فیر کسے وی آکسیڈازنگ شے دی موجودگی چ ایڈی گرمی پہنچائی جاۓ کے اوہ اک زنجیر آلا ریایکشن شروع کر سکے۔ آکسیجن تے گرمی دے بغیر اگ بلنا ناممکن اے۔ 

اگ جدوں بل جاوے زنجیر آلا ریایکشن شروع ہو جاندا اے تے اگ بلن آسطے اے ضروری اے کہ اگ ایڈی گرمی بناۓ کہ اوہ آپے بل سکے تے ایدے آسطے بالن تے آکسیجن دی لوڑ ہوندی اے۔

## اگ تے آواز
موسیقی دے اگ تے اثرات
اگست

**اگست** گریگوری کیلنڈر دا 8واں مہینا اے۔ ایہدے وچ 31 دن ہُندے نیں۔ 

## [[نیرکتا]]
اگست دا ناں رومی بادشاہ آگسٹس دے ناں اُتے رکھیا گیا اے۔

گٹھ:اگست
گٹھ:مہینے
اگنی میزائل

اگنی ھندستان دے میزائلاں دا اک ٹبر اے۔ ایدے چ مختلف دوریاں تے مار کرن آلے میزائل شامل نیں۔ اگنی ٹبر چ مندرجہ ذیل میزائل شامل نیں:
::اگنی-1 (700-800 کلومیٹر دوری)۔
::اگنی-2 (2500 کلومیٹر دوری)۔
::اگنی-3 (3500+ کلومیٹر دوری)۔)
اگنی ونشی

**اگنی ونشی** سنسکرت دا لفظ اے تے اسدا مطلب *اگ دی اولاد* اے ۔ ہندو تریخ تے کہانیاں چ اگنی ونشی اوہناں قوماں نوں آکھیا جاندا اے جہڑیاں کہ اگ توں پیدا ہوئیاں تے جنہاں دا مقصد اسوروں یعنی بلاؤاں دا خاتمہ سی ۔ اگنی ونشی قوماں چ خاص طور تے چوہاناں دا ذکر کیتا جاندا اے ۔ ہندو تریخ تے کہانیاں چ اگنی ونشی دے علاوہ ہندوآں دیاں سوریا ونشی تے چندرا ونشی تے ناگا ونشی ناں دیاں آریائی نسلاں وی نیں ، سارے راجپوت تے جٹ اینہاں نسلاں نال ای تعلق رکھدے نیں ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:دیو مالا
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ہند یورپی قبیلے
گٹھ:جٹ قبیلے
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
اگوسٹا پنڈوبی

اگوسٹا پنڈوبی فرانس دی ڈیزل پنڈوبی اے۔ اے فرانس دے مطابق اے اوہناں دی ایٹمی پنڈوبیاں توں بعد سب توں بہترین پنڈوبی اے۔ اینوں چلان آستے 41 بندے ایہدے اندر ریندے نیں تے ایہ پنڈوبی 350 میٹر دی گہرائی تک ڈوبکی لا سکدی اے۔ پاکستان دے کول پنج اگوسٹا نے تے سپین دے کول چار اگوسٹا نے۔ فرانسیسی نیوی ایہناں نوں ریٹائر کر چکی اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بحری جہاز
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:آبدوز
اہرام مصر

اہرام مصر قاہرہ مصر دے نیڑے پتھر دے پرانیاں قبراں نیں۔ اے اج توں 4500 سال پہلاں بناۓ گۓ تے ایناں وچ فرعون دبے ہوۓ نیں۔ اے دنیا دے پرانے ست عجائیبات وچ شمار ہوندا اے۔ اے تن ہزار سال تک دنیا دی سب توں اچی تے سب توں وڈی عمارت رہی اے۔

### بارلے جوڑ
ایبٹ آباد

**ایبٹ آباد**، پاکستان دے ہزارا ریجن وچ اک شہر ہے۔ ایہہ اسلام آباد توں 100 کلومیٹر دور ہے۔ راولپنڈی توں چین جاݨ آلی شاہراہ ریشم اُتے واقع ہے۔ ایہہ شہر اک فوجی چھاؤݨی وی ہے۔ ایتھے بہت سارے تعلیمی ادارے نیں۔ پاکستانی فوج دا تربیتی سکول پاکستان ملٹری اکیڈمی وی ایتھے واقع ہے۔ اس شہر دے اگے پچھے چار چفیرے اُچے پہاڑ نیں۔ ایہدا سَبھ توں اُچا پہاڑ میراں جانی ہے۔ ایبٹ آباد شہر سطح سمندر توں 4120 فٹ بلند ہے۔ اس شہر نوں 1853ء وچ اک انگریز جیمز ایبٹ نے وسایا سی تے اوی ایہدا پہلا ڈپٹی کمشنر سی۔ ایبٹ آباد ہزارا دا سبھ توں وڈا شہر ہے۔

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ہزارا دے آباد تھاں
گٹھ:ہزارا
گٹھ:ضلع ایبٹ آباد
ایتھین

ایتھین کاربن دے دو ایٹماں تے ہائیڈروجن دے چار ایٹماں توں بنیا اک کمپاؤنڈ اے۔ اے الکین خاندان دا سب توں سادہ کمپاؤنڈ اے۔ اینوں بالند دے طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے۔ اے جگ وچ ہائیڈروکاربناں وچوں سب توں بوتا بنایا جانے آلا کمپاؤنڈ اے۔ بوٹے اپنے آپ نوں شاداب رکھنے واسطے ایتھین بناندے نیں۔
اہمسا

اھمسا سنسکرت دا لفظ اے اے ناں اے ایدا مطلب اے ظلم توں بچنا۔اھمسا دی بدھ مت ھندو مت تے جین مت چ خاص اہمیت اے۔ اھمسا جیون دا اک اصول اے اے ھر جیوندی چیز نوں مارن دے خلاف اے۔
ایرئی ریڈار

ایرئی سویڈن دا بنایا گیا ریڈار اے۔ اے ریڈار کسے جہاز دے اتے فٹ ہوندا اے تے 350 کلومیٹر دور تک ہے پاسے دشمناں دا کھوج لاندا اے۔ اے اک اےسا ریڈار۔ اےسا ریڈار نوں مکانے آسطے کسی وی موٹر وغیرہ دی ضرورت نئیں ہوندی جس دی وجہ توں اے بجلی کم کھاندے نیں۔

اے ریڈار ساب کمپنی نیں بنایا تے اوہ اے ریڈار سویڈن، میکسیکو، یونان، برازیل، پاکستان تے تھائی لینڈ نوں ویچ چکیا اے۔ پاکستان دے کول 6 ریڈار نيں جیڑے ساب 2000 جہازاں تے فٹ نیں۔
ایرخ ہارٹمان

**ایرخ ہارٹمان** اک جرمن پائلٹ سی جینے دوجی وڈی لڑائی چ سب توں بعوتے دشمن دے جہاز تباہ کرن دا ریکارڈ بنایا۔

ایرخ ہارٹمان 19 اپریل 1922 نوں بادن ورتمبرگ جرمنی چ جمیا۔ اودا پیو ڈاکٹر سی۔ جرمنی ج برا ویلہ ہون تے ایہ ٹبر چین آگیا پر چین توں وی ایناں نوں واپس مڑنا پیا۔ ہارٹمان دی ماں پائلٹ سی تے اونے اپنی ماں توں گلائڈر اڈانا سکھیا۔ اودی ماں نے جدوں پائلٹاں دا سکول کھولیا تے 14 ورے دا ایرخ اوتھے استاد لگ گیا۔ 1939 چ اونوں پائلٹ دا لسنس لب گیا۔ اکتوبر 1940 نوں جرمن ائیر فورس چ آگیا۔ اکتوبر 1942 چ اودی فوجی سکھلائی پوری ہوگی۔

اوہ روس آلے پاسے جہازاں دی لڑائی چ لگ گیا۔ 25 مئی 1943 نوں اونے پہلا جہاز ماریا۔ 7 جولائی 1943 نوں کرسک دی لڑائی چ اوہنے روس دے 7 جہاز مارے۔ اگست 1943 دا مہینہ ٹرن تے اوہ 50 جہاز شکار کرچکیا سی تے اگست دا مہینہ مکن تے 48 جہاز ہور شکار کیتے۔ اگست دے مکن تک اوہ 90 دے نیڑے ہوائی لڑائیاں جت چکیا سی۔ 19 اگست نوں اودا جہاز دشمن دے تھاں وچ ڈگ پیندا اے اوہ پھڑیا جاندا اے پر اوہ روسیاں کولوں نس جاندا اے تے اپنے سنگیاں نوں آ ملدا اے۔

اکتوبر 1943 وج اوہنے 33 ہور روسی جہاز پھڑکا دتے تے اونوں رتر کروز دا تمغہ دتا گیا۔ سال مکن تے اوہ 159 جہاز پھڑکا چکیا سی۔ 1944 دے پہلے دو مہینیاں چ اونے 54 ہور جہاز مارے۔ اودے افسراں نوں اودے داویاں تے شک ہویا اوناں اودے پچھے اک بندہ بہا دتا جیڑا ویکھدا سی کہ اونے کنے جہاز ڈیگے۔ دو مارچ 1944 تک اوہ 202 جہاز پھڑکادتے سن تے روسیاں نیں اودے سر دا مل 10000 روبل لا دتا۔ 17 اگست 1944 نوں جدوں اونے 274واں جہاز سٹیا تے اوہ سب توں بوتا جہاز گران والا پائلٹ بن گیا۔ روسی پائلٹ اونوں ویکھ کے راہ چھڈ جاندے سن۔ 23 اگست 1944 نوں اونے 3 لڑائیاں جتیاں۔ 11 جہاز سٹے تے اودا ریکارڈ 290 تے اپڑ گیا۔ اگلے ای دن 24 اگست اوہ 300 دے ھندسے تے پونچ گیا جدوں اونے 11 جہاز سٹے۔ ہٹلر نے اونوں راسٹنبرگ بلا کے تمغہ دتا۔ 10 ستمبر 1944 نوں اونیں ارسولہ نال ویاہ کر لیا۔ 17 اپریل 1945 نوں اونے اپنے 350 شکار کیتا۔ 8مئی 1945 نوں یورپ چ لڑائی دے انتم دن برونو چیکوسلوواکیہ تے اونے اپنا آخری جہاز مار گرایا۔
24 مئی 1945 نوں اونوں روس دا قیدی بنا لیا گیا۔ 1955 تک اوہ قید چ ریا۔ چرمن ہوائی فوج وچ دوبارہ آگیا جتھوں اوہ 1970 چ ریٹائر ہویا۔ 1993 نوں اوہ مرگیا۔

## بارلے چوڑ
*جیون 
*نکی کعانی 
*نکی کعانی 
*گل بات 

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
ایریزونا

**ایریزون** امریکہ دا اک صوبہ اے۔

## ناں
**ایریزون** دا ںاں پرانی ہسپانوی بولی دے شبد توں لیا گیا اے جیدا مطلب "نکی کسی" اے۔
ایس ڈی-10

ایس ڈی-10 اک جہاز مارن آسطے استعمال ہونے آلا میزائل اے جینوں چین چینی تے پاکستانی فضیائیہ آسطے بنای ریا اے۔ اینوں خریدن چ دوجے دیساں نیں وی شوق ظاہر کیتا اے۔ اے 100 کلومیٹر دور تک مار کردا اے۔ اے امریکی ایمریم میزائل دا ٹاکرا اے۔ چینیاں دے مطابق اے ایمریم توں زرا جیا پچھے اے کیونکہ ایمریم دے اندر اک ریڈار ہوندا اے جبکہ ایس ڈی-10 دشمن نوں کھوجن واسطے چلانے آلے یا فیر کسی ہور دا ریڈار استعمال کردا اے۔ اس کمی نوں پورا کرن آسطے چینی ریڈار بنا رۓ نیں جیڑا میزائل چ فٹ ہو جاوے۔

پاکستانی فضائیہ نیں 300 ایس ڈی-10 خریدے نیں۔ پاکستان اے میزائل اپنے جے ایف-17 جہاز تے استعمال کرے گا۔ اے میزائل زمین توں وی دشمن تے چلایا جا سکدا اے۔
ایتھوپیا

**ایتھوپیا** (Ethiopia) افریقا دا اک ساحلی مُلک اے جیہڑا افریقا دے سنگ وچ اے۔ ایہدی آبادی 10 کروڑ توں وَدھ اے۔ ایتھوپیا دے شمال وچ اریٹریا، مشرق وچ جبوتی تے صومالیا، شمال مغرب وچ سوڈان تے جنوبی سوڈان، مغرب وچ کینیا اے۔ ادیس ابابا ایہدا راجگڑھ اے۔

ایتھوپیا انسان دے رہݨ دے پراݨے تھان٘واں وچ گِݨیا جان٘دا اے۔ ایہ وی خیال کیتا جان٘دا اے کہ انسان دا مڈھ ایتھے ای پیا تے ایتھوں ای او لہندے ایشیا تے دنیا دے ہور پاسیاں ول گیا۔

ایتھیوپیا لائیبیریا نال کلا افریقی مُلک سی جیہدے اُتے یورپی مُلک مَل نئیں مار سکے تے اوہناں چار افریقی مُلکاں وچ وی سی جیہڑے لیگ آف نیشنز دے مِمبر سن۔ اٹلی نے تھوڑے چِر لئی ایتھے مَل ماریا پر اوہنوں ایتھوں کڈھ دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ایتھوپیا
گٹھ:افریقا
گٹھ:افریقی ملک
ایف-15

ایف-15 امریکہ دا بنایا لڑاکہ جہاز اے۔ ایف-15 1976 توں استعمال چ اے تے اج تک اے 100 توں زیادہ جہاز مار گرا چکیا اے تے اک واری وی کسے دوجے جہاز دے ہتھیوں نیں ماریا گیا اے۔ اینوں امریکہ، جاپان، اسرائیل تے سعودی عرب استعمال کردے نیں۔ اینوں صرف جہازاں نال لڑن آستے بنایا گیا سی پر اے بمباری تے فوجیاں دی مدد آلے مشن وی کردا اے۔ ایف 15 کلا فائٹر جہاز اے جینے اک سیٹلائیٹ مار گرائی ہوۓ۔

## تریخ

امریکی ایئر فورس نوں اک نوے جہاز دی لوڑ پئی سی کیونجے اوناں دے دوجے جہاز پرانے ہو چلے سی اس آستے اوناں نے 8 کمپنیاں دے درمیان ٹھیکہ جتن دا مقابلہ کرایا پر جیڑا جہاز اوناں نے بنایا اوہ بوتا پعاری سی تے اوہ بمباری دے کم ٹھیک طور تے نئیں کر سکدا سی۔ اس آستے اوناں نے اوہ جہاز بنن توں روک دتا۔

1967 چ امریکہ نوں جاسوسی کردیاں اے گل پتہ چلی کے سوویت یونین اک وڈا جہاز بنا رئی اے جیدے پر بوت وڈے نیں۔ اس گل نال نیٹو پریشان ہوگئی کے وڈے پراں آلا جہاز بوت تیز مڑدا اے تے اوہ امریکی جہازاں نوں ہرا دے گا حالانکہ اوہ جہاز، مگ 25، اک بوت تیز اچا اڈن آلا روکن آلا جہاز سی۔ امریکہ کول لڑائی آستے اکو جہاز سی اوہ ایف 4 سی پر اوہ اینے خطرناک جہاز نال نئیں لڑ سکدا سی۔ اس واسطے اک نوے جہاز دی لوڑ پئی۔ چار کمپنیاں دے درمیان ٹھیکے دا مقابلہ ہویا تے میک ڈونلڈ ڈگلس جت گئی۔ اے جعاو امریکی نیوی دے ایف 14 جیا سی پر اودے پر ہلدے نئیں سی۔ اس جہاز نوں ایف 15 دا ناں دتا گیا تے ایدے دو ورژن بنے۔ اک ایف 15 اے سی جیدے چ اکو پائلٹ بیندا سی تے اک ایف 15 بی سی جیدے چ پائلٹ تے اودا اک سنگی بیندا سی۔ پائلٹ دا سنگی جہاز اڈان چ پائلٹ دی مدد کردا سی۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
ایف-22پی فرائیگیٹ

ایف-22پی چین دی فرائیگیٹ اے جیڑی پاکستان دے آستے چین بنا ریا اے۔ پاکستان چار ایف-22پی خریدے گا جیدے وچوں اک بنائی جا چکی اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بحری جہاز
گٹھ:جدید ہتھیار
ایل خانی سلطنت

ایل خانی سلطنت 13ویں صدی چ ایران چ قائم ہون والی منگول ریاست سی جہڑی منگول سلطنت دا حصہ سمجھی جاندی سی ۔ ایل خانی حکمراناں چوں غازان پہلا حکمران سی جس نے اسلام قبول کیتا ، ایس علاقے دے رہن والے زیادہ تر لوگ مسلمان سن ۔
ایل خانی سلطنت چ اج دا سارا ایران ، عراق ، افغانستان ، ترکمانستان ، آرمینیا ، آذربائیجان ، جارجیا (گرجستان) تے ترکی دے زیادہ تر حصے تے مغربی پاکستان شامل سن۔ 1219-1224 دی چنگیز خان دی خوارزم شاہی سلطنت دے خلاف مہم توں بعد ایس دے پوتے ہلاکو خان نے 1256ء چ ایل خانی سلطنت دی بنیاد رکھی ایہہ سلطنت 1335ء تک قائم رہی ۔

**ایل خانی** اک منگول خاندان سی جسنو‏ں 13ويں صدی وچ ایران وچ قائم کيتا گیا تے منگول سلطنت دا اک حصہ سمجھیا جاندا سی۔ ایل خانی د‏‏ی بنیاد اصل وچ خوارزم شاہی سلطنت وچ چنگیز خان د‏‏ی 1219ء تو‏ں 1224ء د‏‏ی مہمات اُتے اے، بعد وچ چنگیز خان دے پو‏تے ہلاکو خان نے تے خطےآں نو‏‏ں فتح کرکے علاقے دا ناں **ایل خانی سلطنت** رکھ دتا۔ -ہلاکو خان نے اپنا خطاب "**ایل خان**" یعنی "ماتحت خان" رکھیا سی، جس تو‏ں اوہ شروع وچ اپنے آپ نو‏‏ں منگول سلطنت د‏‏ی سرپرستی وچ وفادار ثابت کرنا چاہندا سی۔ اس نويں سلطنت دا بیشتر اکثر حصہ ایران اُتے مشتمل سی، جدو‏ں کہ اس وچ موجودہ عراق، افغانستان، ترکمانستان، آرمینیا، آذربائیجان، جارجیا، ترکی تے پاکستان وی شامل سن ۔ ابتدا وچ ایل خانی سلطنت نے بوہت سارے مذاہب نو‏‏ں اپنایا لیکن خاص طور اُتے بدھ مت تے مسیحیت دے خیرخواہ سن، بعد وچ ایل خانی حکمراناں نے اسلام قبول کيتا۔ -

ہلاکو خان نے سقوط بغداد 1258ء دے ست سال بعد تک ایران اُتے حکومت کیت‏‏ی، بعد وچ اس دے خاندان دے اٹھ بادشاہاں د‏‏ی حکومت دے بعد آخری بادشاہ 1335ء وچ لاوارث مر گیا۔ اس دے بعد ایران وچ طوائف الملوکی دا دور شروع ہوئے گیا۔ ایل خانیاں دا خاتمہ امیر تیمور بیگ گورکانی دے ہتھو‏ں ہويا۔ متعدد نامور شاعر مثلاً شیخ فرید الدین عطار، مولا‏نا رومی، جامی، احدی، حافظ شیرازی، شیخ سعدی تے کئی افراد ایل خانی سلطنت دے دور حکومت وچ اوتھ‏ے پنپ رہے سن ۔ 

## ایران چ منگولاں دی حکومت دی شروعات

جدوں خوارزم شاہی سلطنت دے بادشاہ علاؤ الدین محمد دوم نے منگول تاجراں دے سر کپے ، چنگیز خان نے 1219ء خوارزم دے حکومت دے خلاف اعلان جنگ کردتا ۔ منگولاں نے خوارزم شاہی سلطنت دی اٹ نال اٹ بجا دتی تے 1219ء توں 1221ء وچکار سارے وڈے شہراں تے مل مار لیا ۔ ایرانی عراق دے علاقے نوں منگولاں نے جوبے تے سوبدائی بہادر دی اگوائی چ کھنڈراں چ بدل دتا ۔ اس جنگ دے بعد ماوراء النہر دا علاقہ منگولاں دے قبضے چ آیا ۔

## پہلا ایل خانی

ایل خانی سلطنت دا اصل بانی چنگیز خان دا پوتا تے مونگکے خان بے قبلائی خان دا بھائی ہلاکو خان سی ۔ مونککے نے اسنوں مشرق وسطی چ تولی خان دے ٹبر دے ایتھے اقتدار نوں مضبوط کرن لئی بھیجیا تے حکم دتا کہ کم ہو جان دے بعد منگولیا واپس آ جائے ۔

گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ایران
گٹھ:ایران دی تریخ
گٹھ:وڈیاں سلطنتان
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
ایل سی ڈی

ایل سی ڈی اک ہلکا جہیا تے پتلا مانیٹر ہوندا اے۔ ایہدے وچ نکے رنگاں دے پکسل ہوندے نیں جیہناں وچ مائع کرسٹل بھرے ہوندے نیں۔ اج کل کمپیوٹراں لئی ایل سی ڈی مانیٹر ای زیادہ ورتے جاندے نیں۔
ایلفا پارٹیکل

**الفا جوڑ** دو اولیاں تے دو تعدیلاں نال رل کے بنیا ہویا جوڑ اے جیہڑا کہ شمصر دے نویہ دی طرج دا ہوندا اے اس واسطے ایہنوں اینج He2+ یا 42He2+ وی لکھیا جا سکدا اے۔ ایہناں دی گھمن دا زور صفر اے تے ایہناں وچ 5 میگا برقیاں وولت جنا زور ہوندا اے۔ ایہناں وچ آئیونائیزیشن واسطے بہت طاقت ہوندی اے تے کم زور ہوندا اے۔

جدوں کوئی جوہر الفا جوڑ کڈھدا اے تے ایہدا جوہری عدد 2 درجہ کٹ دا اے کیونجے اک الفا جوڑ وچ 2 اولیاں ہوندے نیں تے دو اولیاں دے نکلن تے ایہدا جوہری عدد بدلدا اے تے ایہہ کوئی ہور عنصر بن جاندا اے جنج یورینصر جدوں اک الفا جوڑ چڈھدا اے تے ایہہ تھورصر بن جاندا اے تے ریڈیم ریڈون فارغہ بن جاندی اے۔

الفا جوڑ سارے وڈے تابکار عنصر چھڈدے نیں ایس توں علاوہ دوجے نکے جوہر وی الفا چھڈن دے قابل ہوندے زمینصر سب توں آخری عنصر اے جیہڑا کہ الفا جوڑ چھڈدا اے۔ الفا جوڑ چھڈن تے جوہر وچ افراتفری ہو جاندی اے جیہنوں بیلنس کرن لئی جوہر گیمے شعاواں چھڈدا اے۔

## لبنا
ارنسٹ ردرفورڈ اک طبیعیات تے کیمیا دا گرو سی۔ ردرفورڈ نے ریڈیم نوں اک سیسے دے بلاک وچ رکھیا تے اوہدے اگے اک سوراخ کیتا اس سوراخ دے دوالے اوہنے اک مقناطیس رکھ دتا۔ ریڈیم توں آن والیاں تابکار شعاواں مقناطیس دی وجہ توں علیحدہ ہو جاندیاں نیں ردرفورڈ نے الفا جوڑ نوں اک شیشے دی ٹیوب دے اندر جان دتا جیہدے وچ خلا ہوندا اے۔ جدوں ٹیوب وچ بجلی لنگھائی جاندی اے تے ایہدا سپیکٹرم شمصر دے سپیکٹرم دے برابر ہوندا اس نال ردرفورڈ نے اے پتہ لایا کہ ایہہ اصل وچ شمصر دے نیوکلئی ہوندے نیں۔
ایغور

ایغور ترک زبان بولن والے وسطی ایشیا یاں ترکستان دے مسلمان لوگ نیں ایہہ زیادہ تر چین دے سنکیانگ خومختار صوبے چ رہندے نیں جہڑا کہ ایغورستان یا مشرقی ترکستان وی کہلاندا اے ۔ ایس توں علاوہ ایہہ منگولیا ، قازقستان ، کرغیزستان ، ازبکستان ، روس دے کجھ علاقیاں، ترکی ، یورپ دیاں کئیاں ملکاں تے امریکہ چ وی رہندے نیں ۔

## لوک گنتی
ایغور زیادہ تر سنی مسلمان نیں ۔ایس ویلے ایناں دی کل آبادی اک کروڑ 14 لکھ اے کجھ غیر سرکاری ذریعاں مطابق ایناں دی آبادی ساڈھے 3 کروڑ اے ۔
## ایغور تے ہوئی
ایغور اتے ہوئی لوک عوامی جمہوریہ چین دیاں دو وڈیاں مسلمان اقلیتاں وچوں نیں۔ ایہ دونویں لوکیں سنّی اسلام نوں مندے نیں جس اندر وچلے ایشیا دے کئی صوفی وچار رل مل گئے ہوۓ نیں۔ ایغور لوک ترک نسل توں نیں جو اصل وچ التائی دے پہاڑی علاقے توں آۓ سان جو کہ پچھمی منگولیا دے اتر وچ واقع اے۔ اٹھویں صدی عیسوی دے شروع توں ناویں صدی عیسوی دے ادھ تیکر منگولیا وچ راج کرن مغروں اوہ چڑھدے ترکستان (سنکیانگ) ٹُر گۓ۔ اودوں توں اوہ ایس علاقے دا وڈا گروہ منّے جاوندے نیں اتے اپنی ترکی بولی بولدے نیں۔ پر ایغور لوکیں اپنے اندر کوئی پکا جتھہ نئیں۔ گزرے سمے وانگوں اج وی اوہ اپنے تھل دے شہر جِتھے اوہ وسدے سان نال اپنی پچھان بناوندے نیں۔ ایہناں سبناں لئی شبد "ایغور" دا استعمال ناویں صدی عیسوی دے اخیر توں شروع ہویا جس دا مقصد ایہناں نوں منچوچنگ راج دے خلاف اکٹھا کرنا سی۔
## ایغوراں دا سبھاء
ایغور لوکیں شریف اتے ارام پسند نیں، جو تبتیاں وانگوں کم دے سنسکار نوں نئیں مندے اتے سوکھی زندگی گذارنا پسند کردے نیں۔ اسلام بارے اوہناں دی جانکاری اتے عمل کمزور اے، اتے اوہناں دیاں مسجداں تے واتا ورن وسطی ایشیا والا اے۔ ایہناں وچوں اوہ لوکیں جو سنکیانگ دے وچکار یا اتر وچ وسدے نیں اوہناں نے کافی حد تیکر چینی سنسکرتی نوں گلمے لا لیا اے۔ زیادہ تر بڈھے مسیتے جاوندے نیں جنہاں (مسجداں) دا حال وی چنگا نئیں۔ دکھنی سنکیانگ جتھے ہان لوکاں دی نفری گھٹ اے، اوتھے ایغور لوکاں اندر اسلام زیادہ پکا اے۔ حوئی لوکاں دی نسبت اوہ لوک اسلام دے اک روائتی روپ نوں مندے نیں۔

## تبتی اتے ایغور لوکاں دی ازادی دی مہم
تبتی اتے ایغور لوکیں ہان لوکاں دے مقابلے وچ ہوئی مہاجراں توں اپنی سنسکرتی لئی چوکھا خطرہ محسوس کردے نیں۔ کیوں جے ہوئی اتے ایغور لوکاں دا سانجھا دھرم اسلام اے ایس پاروں ایہ لگدا اے کہ ایہناں وچکار ٹاکرے دا سبب دھرم نئیں بلک اقتصادی مقابلہ اے۔ لگدا اے کہ ہان چینی سرکار اپنے فوجی قبضے نوں جائز قرار دین لئی ایس تِڑ نوں ودھاوندی اے اتے ایہ جتاوندی اے کہ اوہ شانتی لئی اتے ایس نوں دوجا بوسنیا بنن توں بچاون لئی ایہ سب کجھ کردی اے۔

ایس توں ایہ گل کھُل جاوندی اے کہ تبتی اتے ایغور لوکاں دی خودمختاری، بلکہ ازادی دی مہم دا اسلامی یا بدھ کٹرپن نال کوئی واسطہ نئیں۔ ایس گل دی پنگرتا ایس سانجھی آشا توں ہوئی کہ عوامی جمہوریہ چین دی حکمت عملی اوہناں اوپر حاوی نہ ہو جاوے، تاں جے اوہ اپنی سنسکرتی، دھرم اتے بھاشا دی رکشا کر سکن، دوجے پاسے ہوئی لوک ایہو جئی کوئی آشا نئیں رکھدے، کیوں جے اوہناں اتے ہان چینیاں وچکار بوہت کجھ سانجھا اے اتے اوہناں کول کدی وی کوئی ازاد دیس نئیں رہیا۔
## ہورویکھو
*ایغور خاقانیت

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک قبیلے
ایف-117

ایف-117 جگ دا پہلا سٹیلتھ جہاز سی۔ اے امریکہ نیں 1979-1981 دے درمیان بنایا تے 1983 چ ہوائیا چ شامل کر لیا۔ اے ہون امریکی فضائیہ چوں ریٹائر ہو گیا اے۔ ایف-117 صرف اکو واری مار گرایا گیا تے استوں علاوہ اے عراق جنگ 1990 تے 2003 دوناں چ حملیاں دے شروع چ ریڈار سٹیشن تباہ کرن آسطے ورتیا گیا۔ اے ریڈار دیاں اکھاں توں چھپیا ریندا اے تے اے دو بمب لے کے جاندا اے۔ ریڈار توں لکن نئی اے اونہاں بمباں نوں اپنے اندر رکھدا اے۔

ایناں دی قیمت 50 ملین$ دے نیڑے اے۔ اینوں صرف امریکہ ای استعمال کردا اسی تے ایف-117 صرف 65 بناۓ گۓ جناں چوں اک مار گرایا گیا۔ اینوں سربیا چ 27 مارچ 1999 نوں مار گرایا گیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
ایم 1 ایبرم

ایم-1 ایبریم امریکہ دا ٹینک اے۔ اے مختلف جنگاں وچ اپنی طاقت دکھا چکیا اے تے اے اپنی بہتری دی وجہ توں امریکی فوج دے علاوہ چار دوجے دیساں دے کول وی اے۔ اے ٹینک امریکہ نے 1990 تے 2003 دی عراق جنگ، 2001 دی افغانستان جنگ وچ استعمال کیتا اے۔ اینو چار بندے چلاندے نے اک ڈرائیور، اک کمانڈر، اک توپی تے اک گولے لوڈ کرن آلا۔ چونکہ ایدے وچ خودکار لوڈر نہیں اے تے اس وجہ توں اے دوجے ٹینکاں توں کئی گنا پعاری اے۔

ایم 1 ایبرم چ کئی نویاں ٹیکنالجیاں ورتیاں گئیاں نیں ایدے چ اک طاقتور ٹربائن انجن ہوندا اے، ایدے چ چوبہیم دا بکتر لگیا ہوندا اے تے ایدے گولے ایدے کامیاں توں علیحدہ تھاں تے رکھے جاندے نیں۔ 
## مورت نگری

File:XM-1 Abrams during a demonstration on the test range of Fort Knox, 1979.jpg
File:M1 abrams armyrecognition usa 026.jpg
File:U.S. Army M1A2 Abrams Iraq 2005.jpg
File:M1A1.jpg
File:OCPA-2005-03-09-165522.jpg
File:M1A1 abrams front.jpg
File:M1-A1 Abrams 1.jpg
File:M1-A1 Abrams Fire.jpg

## بارلے جوڑ
* امریکی فوج دی ویب سائیٹ
* جنرل ڈائینمکس دی ویب سائیٹ تے 
* آرمی ٹیکنالوجی ڈاٹ کام 
* آرمر ڈاٹ کام
* ایبرم لڑائی آلا ٹینک 
* ڈسکوری داٹ کام
ایم آئی-۱۷

ایم آئی-17 اک روسی ہیلیکاپٹر اے۔ ایدا کم سامان تے فوجیاں نو پہنچانا اے۔ اے روس، پاکستان تے ھندستان تے علاوہ 60 دوجے دیساں دے کول اے۔

## حوالے
ایم بی

ایم بی اک ڈیجیٹل جگہ دا نکا ناپ اے۔ اک میگا بائٹ وچ 1024 بائٹ ہوندے نیں۔
عین التمر دی جنگ

#مڑجوڑ عین التمر دی لڑائی



گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
آئیوان تیجا

ایوان سوم (1440ء-1505ء) ماسکو دی ریاست دا راجہ سی ، اسنوں ایوان اجوڑعظم وی آکھیا جاندا اے ۔ اس نے روس نوں تاتاریآں دی 2 سو سالہ باجگزاری توں آزاد کروائیا ۔ اسنے تاتاریاں نوں بار بار ہرایا تے نالے پولینڈ تے وی مل ماریا ۔ اس دے راج چ پہلی وار باہرلے سفیر تے ایلچی ماسکو آنا شروع ہوئے ۔ اس نے ای روسی ریاست دا نشان دو مونہا باز رکھیا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روسی زار
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
ایووگیڈرو نمبر

ایووگیڈرو نمبر کیمسٹری دا اک پکا نمبر اے۔ ایہ 10^{23} x 6.022 بندا اے۔ ایہدا ایہ مطلب اے کہ 12 گرام کاربن وچ 10^{23} x 6.022 ایٹم ہیگے نیں۔ ایہ کاربن دا اک مول اے۔ 
ایمیڈیو ایووگیڈرو اک اطالوی سینسدان دے ناں تے ایس نمبر دا ناں رکھیا گیا۔

گٹھ:کیمسٹری
ایمسٹرڈیم

ایمسٹرڈیم نیدرلینڈ دا راجگڑھ تے سب توں وڈا شہر اے ۔ ایہہ ناں ایمسٹل ڈیم توں اخذ کیتا گئیا اے جہڑا اس شہر دی ابتدا ول اشارہ اے ۔ ایمسٹرڈیم اصل چ دریائے ایمسٹل تے بنائے جان والے اک ڈیم دے نیڑے وسنا شروع ہوئیا سی ۔ ایمسٹرڈیم اک تریخ ی بندرگاہ دی وجہ توں وی شہرت رکھدا اے جس دا ناں ریکسموزیم اے ۔ ایمسٹرڈیم دے بازار حسن ، کیفے تے نہراں وی اسدی پہچان دی وجہ نیں ۔ خاص طور تے اسدیاں نہراں دی وجہ توں اسنوں شمال دا وینس آکھیا جاندا اے ۔ اپنے سنہری دور چ ایمسٹرڈیم دنیا دیاں چند اہم ترین بندرگاہاں چوں اک دا درجہ رکھدی سی ۔ اس زمانے چ کاروبار چ جدت نے ایمسٹرڈیم نوں فنانس تے ہیرےآں دے کاروبار دا مرکز بنا دتا سی ۔ 12ویں صدی عیسوی چ ایمسٹرڈیم مچھیریاں دی اک بستی سی جہڑی وڈی ہندی ہوئی ہالینڈ دا سب توں وڈا شہر بن گئی ۔ ایتھے 172 قوماں دے تقریبا ساڈھے ست لکھ لوک رہندے نیں تے نیڑلے علاقیاں نوں شامل کرکے اسدی آبادی 22لکھ ہو جاندی اے ۔

 

## موسمیات

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ایمسٹرڈیم
گٹھ:تیرہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:نیدرلینڈز دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی راجگڑھ

 

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
ایمریم میزائل

ایمریم میزائل جہازاں نوں مارن دا میزائل اے۔۔ ایہدے اگے اک ریڈار لگیا ہوندا اے۔جیہڑا اینوں چلن توں مگروں راہ دسدا اے۔اے ہوائی جہاز توں چلایا جاندا اے۔ ہوائی جہاز اپنے نشانے توں 40 کلو میٹر دے پینڈے توں اینوں چلا کے واپس مڑ سکدا اے تے میزائل آپ اپنا نشانہ لبھدا اے۔

thumb|250px|کھبے|ایمریم میزائل
**ایمریم میزائل** (AMRAAM) ہوائی جہاز دے خلاف استعمال ہونے والا میزائل ا‏‏ے۔ اس میزائل وچ اس دا اپنا ریڈار ہُندا اے جو اس د‏ی رہنمائی کردا ا‏‏ے۔ ایہ ہوائی جہاز تو‏ں وی چلایا جا سکدا اے تے زمین تو‏ں بھی۔

AMRAAM ایمریم Advanced Medium range air-to-air Missile دا مخفف ا‏‏ے۔ اسنو‏ں امریکا د‏‏ی کمپنی ریتھن نے بنایا ا‏‏ے۔ ایہ امریک‏‏ی فضائیہ دا نواں ترین تے جدید ترین میزائل ا‏‏ے۔

## حوالے
 

{{زمرہ کومنز|AIM-120 AMR
ایٹمی فشن

ایٹمی فزکس تے ایٹمی کیمسٹری چ ایٹمی فشن اک ایٹمی ریایکشن اے جدے وچ نیوکلیس نوں توڑیا جاندا اے جس توں ازاد نیوٹران، ہلکے ایٹماں دے نیوکلئی جیڑے گیما شعاواں دی شکل چ فوٹان وی خارج کردے نیں۔ اے ریایکشن ایگزوتھرمک ہوندا اے جس دا مطلب اے کہ او ریکشن دس توں طاقت خارج ہوندی اے۔ فشن ریکشن اک ایٹمی تبدیلی دا ریایکشن اے کیونکہ ایدے چ جیڑے نۓ ہلکے نیوکلئی بندے نیں او اسی ایٹم دے نئیں ہوندے جینوں توڑیا گیا ہوندا اے۔

جدوں اک ایٹمی فشن ریایکشن شروع ہوندا اے تے اس دی وجہ توں نیوٹران بندے نیں جیڑے مزید ایٹماں نوں توڑدے نیں تے اس دی وجہ توں فشن زنجیری ریایکشن شروع ہوندا اے تے اینوں روکنا بہت مشکل اے۔ زنجیری فشن ریایکشن ایٹم بم وچ تباہی پھیلانے آلا عمل ہوندا اے۔
ایٹم بمب

ایٹم بمب اک وڈی تباہی پھیلان آلا ہتھیار اے۔ اے یورینیم یا پلوٹونیم نال بنایا جاندا اے۔ اینو ہلے تک امریکہ، روس، برطانیہ، فرانس، چین، بھارت، پاکستان، اسرائیل، اتلا کوریا تے دکھنی افریقہ نے بنایا اے۔ اے ہلے تک امریکہ نے دو واری جپان دے خلاف استعمال کیتا اے۔

اک ایٹم بمب کئی ہزاروں عام بمباں دی طاقت توں وی زیادہ طاقتور ھوندا اے۔ اک چھوٹا ایٹم بمب وی شہر نوں تباہ کر سکدا اے۔ اینو بنانا اقوام متحدہ کے قوانین دے سخت خلاف اے۔ امریکہ نے جدوں ایٹم بمب ہیروشیمہ تے ناگاساکی تے سٹیا اوناں نے لکھاں جاناں لے لئیاں۔ اے بمب امریکہ نے 6 اگست 1945 تے دوجا بمب 8 اگست 1945 نو استعمال کیتا۔ کئی وریاں بعد وی کئی لوگ ایٹمی تابکاری نال فوت ہو گۓ۔

ایٹم بمب دو طرح دے طریقیاں نال تباہی پھیلاندے نے: فشن تے فیوژن دووے تریقیاں نال انتہائي تباہی ہوندی اے۔ 

## ایٹم بمب دی قسماں

ایٹم بمب دی دو قسماں ھوندیاں نے فشن بمب تے فیوژن بمب۔ فشن بمب اپنی طاقت ایٹمی فشن ریکشناں توں حاصل کردا اے۔ ایناں نو خاص طور تے ایٹم بمب کیا جاندا اے چونکہ اوناں دی طاقت ایٹم دے نیوکلیس توں آندی اے۔

فشن بمباں وچ فسم میٹیریل (یورینیم یا پلوٹونیم) اک دوجے تے تیزی نال ٹراۓ جاندے نے۔ اے کم دو طریقیاں نال ھوسکدا اے اک تے اے وے کہ عام چھوٹے بمباں نال تے دوجا اے وے کہ عام بماں نال اینو دبایا جاۓ۔ دوجا طریقا پہلے نال زیادہ پیچیدہ اے تے اے اس ویلے استعمال کردے نے جدوں کور پلوٹونیم دی ہوۓ۔

ایٹم بمب بناندیاں ہویائاں اک وڈا مسئلا اے ہودندا اے کے ایٹم بمب اپنے آپ نوں تباہ کرن توں پہلاں نکی جی طاقت استعمال کرے۔ ایٹم بمب دی طاقت اک ٹن ٹی این ٹی توں وی تھوڈی توں لے کے 500 کلوٹن ٹی این ٹی تک ہو سکدی اے۔ 

دوجی قسم دے بمب اپنی طاقت ایٹمی فیوژن ریکشناں توں حاصل کردے نے۔ اینا بمباں نو تھرمنوکلیر بمب یا ہائیڈروجن بمب وی کیندے نے۔ اے بمب دوجے ایٹم بمب دے مقابلے تے زیادہ طاقتور ہوندے نے۔ ایناں نوں ہائیڈروجن بمب اس لۓ کیا جاندا اے کیونکہ اے اپنی تباہی ہائیڈروجن دیاں 3 آسوٹوپس دے فیوژن ریکشناں دے نال ہوندی اے۔

اک فیوژن بمب نوں پھاڑن آسطے کیونکہ ہائیڈروجن دے ایٹماں نوں اک دوجے دے کول لیانا پیندا اے اے آسطے ایٹماں دی الیکٹروسٹیٹک طاقت دے خلاف وی کج کم کرنا پیندا اے۔ اس کم دی طاقت اک فشن بمب نوں پھاڑن توں حاصل ہوندی اے اک فشن بمب پھاڑ کے اڈی گرمی تے طاقت خارج ہوندی اے کے ہائیڈروجن دے ایٹم فیوز کیتے جاسکدے نیں اے ریکشن تھلے دتا گیا اے۔
:::\ ^2\mathrm{D} + ^3\! \mathrm{T} = ^4\! \!\mathrm{He} + n + 17.6\ \mathrm{MeV} 
فیوژن بمب ٹیلر الم ڈیزائن دے بناۓ جندے نیں اس ڈیزائن چ اک فشن بمب نوں اک فیوژن بمب دے نیڑے رکھیا جاندے اے تے اس مواد نوں اک تابکاری نوں ٹکرا کے واپس پیجن آلے ڈبے چ پیک کیتا جاندا اے تے جدوں فشن بمب چلایا جاندا اے تے اودھے توں نکلن آلے ایکس رے تے گیما رے پہلاں تے فیوژن بمب دے مواد(ٹریٹیم، ڈیوٹریم یا لتھیم ڈیوٹرائیڈ) دباندا اے تے اینوں انتہائی گرم کر دیندی اے جس دی وجہ توں بہت تیز رفتار تے نیوٹران نکلدے نیں جس دی وجہ توں وڈا دھماکہ ہوندا اے۔

## ایٹمی جنگ
## نشانے تک لے کے جانا
## ایٹم بمب دے بارے چ قنون
ایٹمی نمبر

**جوہری عدد** کسے وی جوہر وچ موجود اولیاں دی گنتی نوں کیندے نے۔ ایہ نویہ دی بار گنتی وی دسدا اے۔ اینوں کیمیا وچ رومن ہندسے Z نال لکھیا جاندا اے۔ جوہری عدد کسے وی کیمیائی عنصر دی پہچان ہوندی اے کیونجے ہر عنصر دا جوہری عدد اک دوجے توں وکھرا ہوندا اے۔ بغیر بار آلے جوہر دا جوہری عدد اودے برقیاں دی گنتی دے وی برابر ہوندا اے۔

دوری جدول دے عنصر کٹ جوہری عدداں توں ٹردیا وڈے جوہری عدد آلے عنصراں ال جاندا اے۔ جوہری عدد، جوہری وزن، وزن عدد، تے ریلاٹوو جوہری وزن توں وکھرا ہوندا اے۔ جوہری وزن اک جوہر دے وزن نوں کیندے نیں، وزن عدد جوہر وچ اولیاں تے تعدیلاں دا جمع ہوندا اے تے ریلاٹوو جوہری وزن کسے عنصر دا فحم-12 جوہر توں وزن دے فرق نوں دسدا اے۔
ایٹمی بھار

ایٹمی بھار کسے ایٹم دے پنڈے دا حساب کتاب ہوندا اے۔ اس نوں (atomic mass unit) وچ ظاہر کیتا جاندا اے۔ ایہ الیکٹرون، پروٹون تے نیوٹرون دا کٹھا بھار ہوندا اے۔
ایڈمنڈ ہلری

ایڈمنڈ ہلری اک پہاڑاں چڑن آلا مہم جو سی۔ اوہ نیوزیلینڈ چ 1919 نوں پیدا ہویا۔ 1953 چ اوہ دنیا دی سب توں اچی چوٹی ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑھیا۔ 2008 چ اوہ مر گیا۔
ایڈمنڈ ہلاری ( بلائت وچّ سر ایڈمنڈ ہلاری ) ( 19 جولائی 1919 - 11 جنوری 2008 ) نیوزیلینڈ دے اک پرمکھ انویشک ہن۔ ایڈمنڈ ہلاری اتے نیپال دے تینجن نورگے شیرپا دوناں سنسار دے سرووچّ سکھر ساگرماتھا اتے پجن والے پہلاں لوک سن۔ پیشے ولوں اوہ اک مدھمکھی پالک سن۔ اوہناں نوں نیپال اتے ولایت وچّ بہت سنمان دتا گیا۔ انھاننے نیپال اتے ساگرماتھا دے کول رہن والے شیرپا لوکاں دے جیونستر دے وکاس اتے ہور بہت کھیتراں وچّ یوگدان دتا ہے۔ جولائی 20، 1919 نوں نیوزی لینڈ وچّ جمے سر ایڈمنڈ ہلیری، کیجی، اوئینجیڈ، کیبیئی، اک پہڑی اتے کھوجکرتا سن۔ ایوریسٹ سکھر اتے سروپرتھم پہنچکے سرکھات واپس آؤن والے ہلیری اتے شیرپا تین جنگ نوروے ہی سن جنوں انھاننے مئی 29، 1953 نوں پورا کیتا۔ اوہ لوک جان ہنٹ دے اگوائی وچّ ایوریسٹ اتے 9ویاں چڑائی وچّ بھاگ لے رہے سن۔ 

سال 1950، 1960 - 61 اتے سال 1963 - 65 دے اپنے ابھیاناں وچّ ہلیری نے ہمالہ دے 10 ہور سکھراں اتے چڑائی کیتی۔ جنوری 4، 1958 نوں نیوزی لینڈ بھاگ دا اگوائی کردے ہوئے کامنویلتھ انٹارکٹکا پار یاترا وچّ بھاگ لیندے ہوئے اوہ دکھن دھرو اتے وی پجے۔ سال 1977 وچّ گنگا ندی دے مہانے ولوں اسدے ادگم تکّ دی یاترا جیٹبوٹ اتے جاندے ہوئے انھاننے جتھے دا اگوائی وی کیتا۔ سال 1985 وچّ ہلیری نیل آرمسٹرانگ دے نال آرکٹیک مہاساگر دے اتے اک چھوٹے دو انجن یکت ہوائی جہاز ولوں اتری دھرو اتے وی اترے۔ اس پرکار دوناں دھرواں اتے اتے ایوریسٹ اتے جان والے اوہ پہلاں ویکتی سن۔ اسی سال ہلیری نوں بھارت، نیپال اتے بانگلادیش لئی نیوزی لینڈ دا ہائی کمیشنر نیوکت کیتا گیا جتھے اوہ ساڑھے چار سالاں تکّ رہے۔ 
انھاننے اپنے جیون دا بہت بھاگ ہمالئن ٹرسٹ دے دوارے نیپال دیشیرپاواندی سہائتا وچّ گزاریا۔ اس ٹرسٹ دی ستھاپنا انھاننے آپ کیتی سی، اتے اپنا کافی سماں اتے محنت اسوچّ لگایا سی۔ ہمالہ دے اس نرجن کھیتر وچّ کئی سکولاں اتے اسپتالوں نوں بنواؤن اتے چلان وچّ اوہ سفل ہوئے۔
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
ایڈنبرا

ایڈنبرا برطانیہ دے صوبے سکاٹلینڈ دا دارلحکومت اے۔

گٹھ:سکاٹلینڈ دے شہر
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:سکاٹلینڈ
ایکس باکس 360

ایکس باکس 360 مائکروسافٹ دی گیماں کھیڈن والی مشین اے۔ ایہہ 22 نومبر 2005 نوں بازار وچ آیا۔ ایکس باکس دا مُل 27 ہزار توں 34 ہزار دے درمیان اے۔ پاکستان وچ سب توں بوہتی وکن والی نویں گیماں کھیڈن والی مشین ایکس باکس 360 اے۔
ایگزوسٹ میزائل

**ایگزوسٹ** فرانس دا سمندری جہازاں دے خلاف ورتیا جانوالا والا اک میزائل اے۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
ب

**ب**، پنجابی اکھراں وچ دوجا اکھر ہے۔ ایہہ پراݨے کنعانی ابجد دا دوجا اکھر ہے جیہڑا سامی ابجداں فونیقی عبرانی اَتے عربی وچ آیا ہے۔ عربی توں ایہہ پنجابی وچ آیا ہے۔ 
'ب' سامی حرف بیت توں بݨیا ہے جیہدا مطلب گھر ہے۔

## حوالے

گٹھ:اکھر
گٹھ:پنجابی اکھر
بائٹ

بائٹ کمپیوٹر سائنس وچ معلومات دے ذخیرے تے پیجھن دا پیمانہ اے۔ اک بائٹ وچ 8 بٹ ہوندے نے۔ کلوبائٹ، میگابائٹ تے گیگابائٹ اس دے وڈے ناپ نے۔ اک کلو بائٹ وچ 1024 بائٹ ہوندے نے، اک میگابائٹ وچ 1024000 بائٹ ہوندے نے تے اک گیگابائٹ وچ 1,073,741,824 بائٹ ہوندے نے۔

اس نو اسی یوں وی کہ سکدے نے:

1 بائیٹ = اک حرف۔
10 بائٹ = اک یا دو لفظ۔
100 بائٹ = ایک یا دو جملے۔
1 کلو بائٹ = اک چھوٹی کہانی۔
10 کلو بائٹ = اک معلوماتی صفحہ۔
100 کلو بائٹ = اک درمیانی سائز دی مورت۔
ایکون

ایکون اک امریکی گانے گان آلا اے۔ ایکون 2004 وچ مشہور ہویا تے ہون تک اودے ہر گانے نوں انتہائی مقبولیت حاصل ہوندی اے۔ اودا اصل نام الایون تھایام اے تے او سینیگال وچ اک مسلمان کار وچ جمیا۔ 15سال دی عمر وچ او امریکہ آیا تے اپنا پہلا گانا ریکارڈ کرایا۔

## مشہور گانے

* *Smack that*
* *Sorry, Blame it on me*
* *Locked' up*
* *Lonely*
* *Don't Matter*
* *Ghetto*
بابر

ظہیر الدین بابر (1483-1530)م وشکارلے ایشیاء دا ترک منگول حکمران سی جیہنے ھندستان وچ مغل سلطنت دی نینہہ رکھی۔

بابر 23 فروری 1483 نوں اند جان ازبکستان چ جمیا اوہدے پیو دا ناں عمر شیخ مرزا سی جيہڑا فرغانہ دا راجہ سی 12 ورھیاں دا سی بابر جدوں اوہدا پیو مر گيا اتے اوہ فرغانہ تے حکومت کرن لگ گیا پر اوہدے رشتہ داراں نے اوہنوں اوتھوں کڈھ دتا 1504 چ بابر نے کابل افغانستان تے مل مار لیا۔ 1526 نوں مانی پت دی پہلی لڑائی چ بابر نے سلطان ابراہیم لودھی نوں ہرا دتا نالے پنجاب اتے ہندستان تے مل مار لیا بابر 1531 نوں مر گیا اتے اوہنوں کابل وچ دبیا گیا۔
بابر میزائل

**بابر** پاکستانی ساختہ کروز میزائل ا‏‏ے۔ ایہ میزائل روايتی تے جوہری دھماکاخیز مواد دے نال 700 کلومیٹر دے فاصلے تک ہدف نو‏‏ں کامیابی تو‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ بابر د‏‏ی رفتار آواز (آواز د‏‏ی رفتار قریبا 1200 کلومیٹر فی گھنٹہ اے ) د‏‏ی رفتار تو‏ں کم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں میزائل بردار گڈی تے آبدوز تو‏ں چلایا جاندا ا‏‏ے۔ بابر INS، GPS، TERCOM تے DSMAC دے ذریعے اپنے نشانے د‏‏ی تشخیص کردا ا‏‏ے۔

<22 مارچ 2007ء نو‏‏ں پاکستان نے بابر میزائل دے اک بہتر نمونے دا تجربہ کيتا۔ پہلے اس د‏ی حد 500 کلومیٹر سی تے ہن اس د‏ی حد 700 کلومیٹر ا‏‏ے۔ 

بابر میزائل پاکستان دا پہلا کروز میزائل اے۔ بابر میزائل 700 کلومیٹر دور تک 450 کلوگرام دا عام بم یا فر ایٹم بم لے کے جا سکدا اے۔

ایہ ریڈار توں چھپدے ہوئے کسی گڈی دے گیراج جہے نشانے نوں بغیر کسے غلطی دے برباد کر سکدا اے۔

## بارلے جوڑ
* 
*  
* 

گٹھ:پاکستان دے ہتھیار
گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی
گٹھ:پاکستانی میزائل
گٹھ:کروز میزائل
گٹھ:میزائل
بابل

**بابل** 16ویں صدی م پ چ دکھنی عراق چ وسن والی اک سرکار سی جیہدا راجگڑھ بابل دا شہر سی ۔ بابل دی سلطنت اوہدوں ابھری جدوں حمورابی نے سمیر تے اکادیہ دیاں پہلیاں بادشاہتاں دے علاقے تے اک نویں سلطنت بنائی۔
ایہہ سامی النسل لوکاں دی حکومت سی تے سامی اکادی زبان سرکاری استعمال واسطے جد کہ سمیری زبان مذہبی استعمال واسطے مقرر کیتی
سمیری تے اکادی تہذیب نے بعد والی بابلی تہذیب تے بہت ذیادہ اثر پایا تے ایہہ علاقہ اک اہم تہذیبی مرکز بنیا رہیا۔
بابل دا چیتا سب توں پہلاں اکادیا دے علاقے سارگون چوں لبھی وای تختی تے ملدا اے جیہڑی 23ویں صدی قبل مسیح نال تعلق رکھدی اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:رہتلاں
گٹھ:عرب
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دی تریخ
بابل دا برج

thumb|348x348px|Engraving ''The Confusion of Tongues'' by Gustave Doré (1865)
**بابل دا مینار** ( جاں ; ، *Migdal Bāḇēl*) اک etiological متھ اے جو توریت (جسنوں عبرانی بائیبل جاں اولڈ ٹیسٹامینٹ وی کہندے ہن) دی جنن دی کتاب وچ وکھ-وکھ بولیاں دے مول نوں سمجھاؤن لئی سی۔ کہانی دے مطابق، مہان پرلو دے بعد، اک ہی بولی بولن والیاں پیڑھیاں دی مشترک انسان جاتی مشرق توں پرواس کرکے شنار (ہبرو: שנער) دی دھرتی آ گئی۔ اتھے اوہ اک شہر اتے برج بناؤن لئی راضی ہو گئے؛ ایہہ دیکھ کے خدا نے اوہناں دی بولی گڑبڑا دتی، تاں جو اوہ ہن اک-دوجے نوں سمجھ نہ سکن اتے اوہناں نوں دنیا بھر وچ کھنڈا دتا۔ 

بابل دا برج ، اسنوں بابل دا مینار وی آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ سمیری تہذیب دیاں سب توں پرانیاں یادگاراں چوں سب توں اچّی عمارت سی ۔ توریت دے مطابق اسنوں شینار (موجودہ عراق) دے میدانی علاقے چ اساریا گئیا سی تے پتھراں دی بجائے پکیاں اٹاں لائیاں گئیاں سن ۔ مخروطی شکل دی ایہہ ست منزلہ عمارت 300 فٹ اچّی سی ۔ کجھ روایتاں دے موجب ایہہ برج حضرت نوح دے بعد کئی نسلاں نے بنائیا سی تے اوس ویلے دا راجہ اس دے راہیں اسمان تک جانا چاہندا سی ۔ سب توں پہلاں اسدیاں بنیاداں اک یورپی نے 1914ء چ لبھیاں پر اسدی اساری دے زمانے دا فیر وی پتا نا لگ سکئیا ۔ توریت دے زمانہ تقریبا 2200 قبل مسیح دا اے تے سمیری تہذیب تقریبا 5 ہزار ق م پرانی اے بابل دا برج اصل چ رصدگاہ دے قدیم ترین عمارت سی جس تے آن آلیاں نسلاں نے افسانوی رنگ چڑھا دتا ۔
## ایہہ وی دیکھو
* بولی دی پیدائش
* نوح دے پتر

## حوالے

گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دی تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:معماری
گٹھ:آثار قدیمہ
باتو خان

**باتو خان** چنگیز خان دا پوتا سی تے 1236ء چ اس فوج دا سپہ سالار مقرر ہوئیا جس دا مقصد یورپ فتح کرنا سی ۔دریاۓ وولگا عبور کرن دے بعد اس نے فوج دا اک حصہ بلغاریہ تے حملہ کرن لئی گھل دتا تے باقی فوج نال روس تے حملہ کردتا ۔ 1240ء چ ماسکو تے کیف تے دو سال بعد پولینڈ تے ہنگری تے وی قبضہ کرلئیا ۔ فیر جرمنیتے حملہ کردتا ۔ 1247ء چ خان اعظم دے انتخاب چ حصہ لین لئی واپس آئیا تے دوجی مہم دی تیاری چ مصروف سی کہ اسدا انتقال ہوگئیا ۔ اسدی فوج دے لوگ زرق برق مرصع خیمیاں چ رہندے سن اسلئی اینہاں دا ناں طلائی اردو یا سنہری لشکر پئے گئیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:منگول
گٹھ:ترکستان
گٹھ:طلائی ادرو
ایٹمی فیوژن

ایٹمی فزکس تے ایٹمی کیمسٹری دے مطابق ایٹمی فیوژن ایٹمی ریایکشن دی اک قسم اے جدے چ حلکے نیوکلیس مل کر پاری تے وڈا نیوکلیس بناندے نیں۔ اس ریایکشن تے یا تے طاقت خارج ہوندی اے یا تے طاقت جزب ہوندی اے۔ لوۓ توں حلکے وزناں دے نیوکلیساں دے فیوژن ریایکشناں تے طاقت خارج ہوندی اے تے اس توں پاری ایٹماں دے ریایکشناں تے طاقت جزب ہوندی اے۔ اے ریایکشن سورج تے ستاریاں دی طاقت دی وجہ بندے نیں۔
ضلع باجوڑ

**ضلع باجوڑ**  پاکستان دے صوبہ خیبر وچ اک ضلع اے۔ 

گٹھ:خیبر دے ضلعے
باختر

**باختر** اک قدیم ایشیائی سلطنت سی جہڑی موجودی افغانستان ، ترکمانستان تے ازبکستان دے علاقیاں تے قائم سی گی ۔ ایہہ علاقہ سکندر اعظم دے فتح کرن دے بعد کئی نسلاں تک یونانیاں دے زیر اثر رہیا ۔ 256 ق م چ ایتھے اک آزاد یونانی سلطنت قائم ہوئی ۔ 125 ق م چ اک خانہ بدوش قبیلے "یوہ چیہ (غالبا ایرانی )" نے اس غلاقے نوں تباہ برباد کردتا ۔ اس دے بعد ملی جلی پارتھیا تے یونانی تہذیب ، جس نے ایتھے فروغ پائیا سی ، ختم ہوگئی ۔ باختر دا راجگھر "بکترا (بلخ)"سی جہڑا ہن افغانستان چ شامل اے ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:ایران
گٹھ:افغانستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
بادنورتمبرگ

**بادنورتمبرگ** جرمنی دا اک صوبہ اے۔ اے ایدے دکھنی لیندے پاسے وس ریا اے۔ بانورتمبرگ دے لیندے پاسے دریاۓ رائن دے پار فرانس اے تے دکھن چ سویٹزرلینڈ اے، چڑدے پاسے جرمن صوجہ باویریا تے اتر ج ہیسے تے سارلینڈ نیں۔ ایدے مشہور شہراں چ سٹٹگارث، فرائیبرگ نیں۔ بادنورتمبرگ نے سائنس تے ٹیکنالوجی چ اک منیا پر منیا ناں اے۔ 

## ہور ویکھو
* کالا جنگل
باربادوس

**باربادوس** لیسر انٹیلیز وچ کیریبین سمندر دا اک جزیرہ دیس اے۔ اس دا راجگڑھ بریج ٹاؤن اے۔ ایہ 431 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 284,589 اے۔ ایتھے دی کرنسی ڈالر تے بولی انگریزی اے۔
بارسیلونا

**بارسیلونا** سپین دے تھاں کیتلونیا دا 1,621,537 لوکاں نال سب توں وڈا شہر تے راجگڑھ تے سپین دا دوجا وڈا شہر اے۔ اے رومی سمندر دے کنڈے تے اتری چڑھدے سپین چ وس ریا اے۔ اے پھرن ٹرن والی دے چنوتی دے سعاب نال یورپّ چ جوتھے نمبر تے (پیرس، لندن تے روم مگروں) تے دنیا چ 16ویں نمبر تے اندا اے۔

بارسیلونا 1992 دی ہوون آلیاں اولمپک کھیڈاں دا سیوک شھر بنیا تے اوس مگروں بوہتا جا نیا وی گیا۔

بارسلونا دی روم دی راجشاھی اچ اک رومن شھر دے سعاب نال ھوند ھوئی۔اِنج ھی ایہہ شھر بارسلونے ضلا دا راجگڑھ وی بنیا۔مگروں ایہہ آراگون تاج دا انگ بنیا تے نال جونھ ویلا لنگیا ایہہ آراگون تاج دا سبھ تو اہم تھاں بن گیا۔بتھیرے جھے وِرھے لنگن مگروں ایہہ اِک وڈا رھتل گڑھ بن گیا اے تے نال جگ دیاں وڈیاں ٹُرن پھیرن دیاں تھاواں اِچوں اِک تھاں،بعیرا روم دی تنظیم دا راجگڑھ تے رھتلی،وسیبی تے کھیڈاں نوں وکھان دا وی گڑھ اے۔انتونی گاؤدی تے لوئیس دومینچ ای منتانیر دے کم نے شھر نوں ھور اگے ودھایا تے انج ھون ایہہ جگت ورثہ تھاواں الوں وی منیا گیا اے،

بارسلونا معاشی،سماجی،رہتلی،وپاری،وکھالی،وسیبی تے کھیڈ آلوں اج اک وڈا شہر اے تے ہولی ہولی اگے ودہ ریا اے دکھنی یورپ دا اک وڈا شہر بن گیا اے ماسکو مگروں 26واں وڈا شہر اے گران بیا تے دیاگونال جھے ودہدے معاشی گڑھ نال اج اک ناں رکھدا اے جگ دی وپار اچ،177 بلین یورو دی جی ڈی پی نال یورپ دا چھوتا تے جگ دا 35واں شہر اے یورپ دی اک وڈی بندرگاہ رکھن،اک ہوائی اڈہ جیھڑا ساڈھے 3کروڑ لوکاں دا آون جاون دا اک گڑھ اے،چنگی ریل تے سوھنے سڑک دا نظام رکھدا اے خاص حساب نال اے سپین دا تے اُنج جگ دا دوجا وڈا شہر جیھڑا یورپ نوں راھواں جوڑدا اے۔
* http://jang.com.pk/jang/apr2013-daily/29-04-2013/col17.htm

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:سپین دا جغرافیہ
گٹھ:سپین دے شہر
گٹھ:سپین دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
باجرا

**باجرا**، پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر گھاہ دا اک پودا اے۔

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ
گٹھ:پٹھے
بارک اوباما

**بارک اوباما** امریکی سینٹ دے رکن تے ڈیموکریٹک پارٹی ولوں 2008 تے 2012 وچ ہون والیاں چوناں وج جت کے امریکی صدر بݨے ۔ اوہ پہلے کالے امریکی صدر سن ۔ اوباما دے والد دا تعلق کینیا افریقا نال سی ۔

## جیون
بارک اوباما 4 اگست 1961 نوں ہونولولو ہوائی امریکا وچ جمے ۔ اوہناں دے والد کینیا دے کالے پڑھیار سی ۔ اودی ماں دا ناں این ڈنہم سی جیدا جوڑ کنساس توں سی تے جیدے پرکھ انگلینڈ توں آئے سن۔ اوناں دا ویاہ 1960 چ ہویا سی تے 1964 چ طلاق لے کے وکھرے ہوگۓ۔ بارک اوبامہ دا پیو 1982 چ ٹریفک ایکسیڈنٹ چ مر گیا تے مرن توں پہلاں اپنے پتر بارک اوبامہ نال صرف اک واری مل سکیا۔ اودی ماں نے اک انڈونیشیا دے بندے نال ویاہ کر لیا تے تاں اوہ انڈونیشیا چلے گۓ تے بارک اوبامہ جکارتہ چ پڑھدا رہیا۔ 1971 چ اوبہاما آپنے نانا نانی کول ہونولولو آگیا تے 1979 تک اوتھے ای پڑھدا رہیا۔

اودی ماں 1995 چ کینسر دی روگی ہو کے مر گئی۔ 2 سال لاس اینجلس کیلیفورنیا دے اوکسیڈنٹل کالج پڑن مگروں اوہ کولمبیا یونیورسٹی نیو یارک پڑن آگیا۔ 1988 وچ ہارورڈ لا سکول توں قنون نوں پڑیا تے اس توں مگروں وکالت کرن لگ گیا۔

## سیاست چ(1996-2008)

بارک اوبامہ ترے واری الینائس سینٹ دا سنگی چنیا گیا۔ تیجی واری بارک اوبامہ ریکارڈ ووٹاں نال اتے آیا۔ 
## صدر
نومبر 2008 دے امریکی چناؤ چ بارک اوبامہ 52.9٪ ووٹ لے کے امریکہ دا 44واں تے پہلا کالا صدر بن گیا۔ 2012 وچ اوبامہ دوجی واری چوناں جتدا اے۔

## باہرلے جوڑ
* گھانا چ تقریر
* https://web.archive.org/web/20090212081504/http://www.whitehouse.gov/administration/president_obama/ وائٹ ہاؤس دفتری ویب سائیٹ
* http://www.whitehouse.gov/blog/inaugural-address 
* http://www.barackobama.com بارک اوبامہ دفتری ویب سائیٹ
* http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/o/barack_obama/index.html

### مورت نگری

File:Maathai and Obama in Nairobi.jpg
File:Barakobama.jpg
File:Obama Chesh 4.jpg
File:Obama Rally in Pittsburgh 2008.3.28.jpg
File:Barack Obama at NH.jpg
File:BarackObamaportrait.jpg
File:Obama Portrait 2006.jpg


گٹھ:امریکی صدر
باسل

باسل سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن تے شہر اے ۔

## باہرلے جوڑ

* گائڈ 
* نقشا 
* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:MZA Chrischona4 retouched.jpg
File:BaselTram.jpg
File:Rathaus Basel 2008.jpg



گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
باطنی

**باطنی** یا باطنیہ مسلماناں دے اوہ فرقے سن جہڑے خلافت عباسیہ چ نمودار ہوئے ، اینہاں دی نوعیت اصل چ سیاسی سی پر ایہہ مذہب دا ناں استعمال کردے سن ۔ اینہاں نوں باطنی کہن دے سبب سن ۔

اول ایہہ کہ باطنیہ فرقے والے قرآن تے دوجے امور دے داخلی رخ نوں ظاہر تے ترجیح دیندے سن ۔

دوجا ایہہ کہ سرکاری تشدد دے خوف توں ایہہ لوک خفیہ تے لک کے تبلیغ کردے سن ۔

عام علماۓ اسلام خاص طور تے دربار نال وابتسہ علماء اپنے مخالفین نوں تحقیر دے طور تے باطنیہ کہندے سن ۔ باطنی دراصل اسماعیلی عقائد دے بہت قریب سن تے عام طور تے فرقہ اسماعیلیہ لئی باطنیہ دا لفظ استعمال ہندا اے ۔

حسن بن صباح دی تحریک وی باطنی تحریک سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دی تریخ
بالتورو گلیشیئر

thumb|بالتورو گلیشیر
**بالتورو گلیشیئر** قطبین توں بعد سبھ تو‏ں لمبا گلیشیئر اے جو پاکستان دے صوبے گلگت بلتستان دے علاقے بلتستان وچ واقع اے، ایہد‏ی لمبائی 62 کلومیٹر اے۔ مشہور کے ٹو پہاڑ وی ايس‏ے گلیشیئر وچ واقع اے۔ ايس‏ے گلیشیئر تو‏ں برالڈو دریا نکلدا اے جو بعد وچ دریائے انڈس وچ گِردا ا‏‏ے۔ اس گلیشیئر تک رسائی سکردو شہر توں کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔ 

## مورتاں

Image:Baltoro Glacier animation.gif| Looking NE towards کے ٹو, at top centre
Image:K2_8611.jpg|کے ٹو (8,611m) from Concordia
Image:K2-big.jpg|کے ٹو (8,611m)
Image:7 15 BroadPeak.jpg|Broad Peak (8,047m) from Concordia
Image:Masherbrum.jpg|Masherbrum (7,821m)
Image:Gasherbrum2.jpg|Gasherbrum II (8,035m)
Image:MuztaghTower.jpg|Muztagh Tower (7,273m)
Image:Trango_Towers_2.jpg|Trango Towers (6,286m)
Image:Trango Towers 2.jpg|Trango Towers
Image:Uli_Biaho_Tower.jpg|Uli Biaho Tower (6,417m)
Image:Mitre_Peak_6025m.jpg|Mitre Peak (6,025m)
Image:Urdokas.jpg|Urdokas camp site above the south side of the Baltoro


## باہرلے جوڑ
* مورتاں
* مورتاں

گٹھ:گلیشیئر
گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
باسفورس پل

**باسفورس پل**، استنبول، ترکی وچ آبنائے باسفورس اُتے بنیا اک پُل اے، ایہ شہر دے یورپی پاسے اورتاکوئے تے ایشیائی علاقے بیلربے نوں ملاؤندا اے تے آبنائے باسفورس اُتے قائم ہون والا پہلا پل اے۔ ایہ پل 1510 میٹر لمبا اے جد کہ ایہدی چوڑائی 39 میٹر اے۔ اسدے دوناں برجاں دے وشکار 1074 میٹر پینڈا اے تے سڑک دی سطح توں اچائی 105 میٹر اے۔ ایہ سمندر توں 64 میٹر اچّا اے۔ ایہ 1973ء وچ بنن توں مگروں دُنیا دا چوتھا سبھ توں وڈا معلق پل بن گیا تاہم امریکا توں بعد ایہ دنیا دا سبھ توں وڈا پل اے۔

## تریخ

باسفورس تے پل دے بنان دا فیصلہ پہلی وار 1957ء چ عدنان میندریس دے دور حکومت چ کیتا گئیا ۔ اس دے نقشے لئی برطانیا دے ادارے فری مین فاکس اینڈ پارٹنرز نال معاہدے اُتے دستخط ہوئے ۔ پل دا نقشہ معروف برطانوی ماہر تعمیرات سر گلبرٹ رابرٹس نے تیار کیتا۔ تعمیر دا آغاز فروری 1970ء وچ ہویا، جیہدے وچ اس ویلے دے صدر جودت سونے تے وزیراعظم سلیمان ڈیمرل نے شرکت کیتی۔ تعمیراتی کم ترک ادارے "انکا انسات و صناعی" نے انجام دتا۔ اس کم وچ برطانیا تے جرمنی دے 2 ادارے وی شامل سن۔ منصوبے اُتے 135 انجینیئراں تے 400 دوجے لوکاں نے کم کیتا۔ پل دی تعمیر جمہوریہ ترکی دی 50ویں سالگرہ توں اک دن بعد 30 اکتوبر 1973ء نوں مکمل ہوئی۔ ایہدا افتتاح صدر فہری کوروترک تے وزیر اعظم نعیم تولو نے کیتا سی۔ باسفورس پل دی تعمیر تے 20 کروڑ امریکی ڈالر لاگت آئی۔

## آواجائی
ہر روز تقریبن 1 لکھ 80 ہزار گڈیاں اس پل توں لنگھدیاں نیں۔ 29 دسمبر 1997ء نوں اس پل توں اک ارب ویں گڈی لنگھی۔ اس پل نوں استعمال کرن لئی محصول دینا پیندا اے تے اس کم لئی پل دے ایشیا دے پاسے ٹول پلازا واقع آ۔ محصول صرف یورپ توں ایشیا دے پاسے آؤن لئی دینا پیندا اے، جد کہ ایشیا توں یورپ ول جان دا کوئی محصول نئیں۔

## دوجے استعمال
بین البراعظمی استنبول یوریشیا میراتھن وچ حصہ لین آلے کھلاڑی وی اس پل دے راہیں آبنائے باسفورس پار کردے نیں۔ ایہ دوڑ ہر سال اکتوبر وچ ہندی اے ۔ جس دا آغاز استنبول دے ایشیائی حصے توں ہندا اے تے ایہدا احتتام استنبول دے یورپی حصے وچ ہندا اے۔ اس دوران پل نوں گڈیاں لئی بند کردتا جاندا اے۔

اس توں علاوہ پل توں چھال مار کے خودکشی کرنے دا رجحان وی موجود اے تے 2001ء وچ آبنائے باسفورس اُتے واقع پلاں توں چھالاں مار کے 146 لوکاں نے خودکشی دی کوشش کیتی، جیہناں وِچوں 24 لوک اپنی جان توں گئے۔ 2002ء وچ 190 افراد نے خودکشی دیاں کوششاں کیتیاں تے 30 افراد ہلاک ہوئے۔

## دلچسپ معلومات
15 مئی 2005ء وچ معروف امریکی ٹینس کھلاڑی وینس ولیمز نے باسفورس پل تے مقامی کھیڈاری نال نمائشی مقابلہ کھڈیا جیہڑا تریخ دا پہلا مقابلہ سی جو دو براعظماں اُتے منعقد ہویا۔

17 جولائی 2005ء چ معروف برطانوی فارمولا ون ڈرائیور ڈیوڈ کولٹ ہارڈ نے اپنی تیز رفتار کار اس پل اُتے دوڑائی تے لوکاں توں داد لئی تے اپنی کار دولما باغچہ محل دے اک باغیچے وچ کھڑی کیتی۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:معماری
گٹھ:عظیم منصوبے
گٹھ:پݪ
باندر

**باندر** اک پرائيمیٹ اے۔ باندر دیاں 260 دے نیرے ونڈان نیں۔ اے رکھاں تے ریندا نیں پر کج جناں وچ بیبون نیں زمین تے ای ریندا نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:باندر
باندرکلا

باندرکلا پنجاب وچ بچیاں دی اک کھیڈ اے۔ ایس وچ زمین تے اک کلا ٹھوکیا جاندا اے جس تے اک رسی بدھی ہوئی ہوندی اے تے اس کلے دے آل دوالے کھیڈن والیاں دیاں جوتیاں پئیاں ہوندیاں نیں۔ واری دین والا مُنڈا ایس رسی نُوں پکڑدا اے تے کلے دے دوالے چکر کٹ دا اے باقی منڈے ایہناں جوتیاں نُوں باہر کڈھن دی کوشش کردے نیں۔ مُنڈا کلے توں ایڈی دور ہی جا سکدا اے جیڈی کہ رسی لمبی ہوندی اے۔ اگر چکر کٹدے ہوۓ اوہ کسی جتی کڈھن والے نُوں ہتھ لا دے تے پھیر ایس منڈے دی واری آ جاندی اے۔ جدوں آخری جتی کڈ لی جاندی اے تے اوہ ساریاں جُتیاں واری دین والے نُوں اوس ویلے تک ماردے نیں جدوں تک اوہ اک خاص جگہ نُوں دوڑ کے ہتھ نہ لا لوے۔

گٹھ:پنجابی بالاں دیاں کھیڈاں
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
بانس (جنس)

**بانس**، گھاہ ٹبر دا اک ٹوکرا اے جیہدے وچ 130 ونڈاں نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ
بان٘ہہ

**بان٘ہہ** (اُچارن:بان٘ہ) بندے دے اُپر آلے دو اعضا چوں اک ہے۔ بان٘ہہ ہتھ نوں سہارہ دیندی ہے اَتے ایہہ جسم نوں وی بچاندی ہے۔ دوواں بان٘ہواں دے سرے اُتّے  ہتھ ہوندے نیں۔