open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شوگون

**شوگُن** **کل-جیتو-سپہ سالار** ہی شوگون دا مطلب اے ایہہ اک خطاب اے جو اس ویر فوجی نوں دتا جاندا اے جو میدان جنگ وچ فوج دی اگوائی کرے۔ شوگون سن 1185
توں 1868 تک طاقت وچ رہے۔
## جاپان وچ شوگُناں دا شروع
پرانے جاپان وچ بادشاہ دی اجءپءل قبول کرن والے سامنت راجے نوں دیمیو کیہا جاندا سی۔ اوہ اک پاسے تاں اپنیاں جاگیراں دا وستار کرن لگے اتے دسرے پاسے ہور سامنتاں اُتے اپنا قابو رکھن لئی مرکزی سرکار اُتے اثر دا یتن کردے سن۔ اوہ بادشاہ دے متعلق عقیدت رکھدے سن ہوئے سارے حکمرانی دا چلاون کردے سن۔ سن 1185 وچ مناموتا دی طاقت بہت زیادہ ودھ گئی سی اتے اس نے [جاپان دی حکمرانی اُتے قبضہ کر لیا۔ اس خاندان دا موڈھی یوریتومو سی جس نے اتے اس دے جانشیناں نہ کافی ویلے تک راج کیتاں۔ اس دے ہوجو پروار نوں شوگون دا عہدہ حاصل ہوئیا۔ سن 1336 وچ اشیکاگا شوگُن راج دج قیام ہوئیج جس نے 1537 تک راج کیتا۔ جاپان دے ایکیکرن ہون توں بعد توکوگاوا نے سن 1868 شاست کیتا اتے جاپان اندی دے رابطہ وچ آ گیا۔

## کارن
ستویں صدی توں لے کے بارویں صدی تک جاپان دا بادشاہ فجیوارا پروار دے کنٹرول وچ رہا۔ اسے کارن لالچی اتے ویر سامنت دربار چھڈّ کے ہور صوبےآں وچ جا کے وس گئے جتھے اوہناں نے وکھ-وکھ زریعاں ولوں اپنی طاقت دا پھلار کیتا۔ اوہناں نے قلعےآں دی اساری اتے طاقتور فوج دی تنظیم کر لئی۔ 12ویں صدی دے بعد اوہناں اپنی طاقت قائم کرنی شروع کر دتی۔ ایہناں وچ ہاؤرا، مناموتو بہت طاقتور ہو چکے سن۔ فجیوارا پروار دی طاقت گھٹ ہون کرکے اوہناں نے سامنتا دی مدد لینی پئی سی۔ انت 1185 وچ دان-نو-ارا دی نو-فوجی لڑائی شروع ہوئی جس وچ مناموتو نے ہائرا دی طاقت نوں پوری طرحاں نال تباہ کر دتا۔
## شوگُناں دا ابھار
دان-نو-ارا 1185 دے لڑائی دے جیتو یوری-تومو ایہہ بہت ہی مہان سامنت سی۔ 12ویں صدی دے انت وچ اس نے دوجے سامنتاں نوں ہرا دتا اتے جاپانی بادشاہ نوں اپنے ہتھ دی کٹھپتلی بنا لیا۔ اس طرحاں یوریتومو جاپان دا پہلا شوگون سی۔ اس نے نہ تاں بادشاہ دے عہدے نوں نقصان پہنچایا تے لوک سمجھدے سن کہ حکمرانی بادشاہ ہی چلا رہا اے اتے نہ ہی سامنتاں نوں پوری طرحاں نال ختم کیتا اتے سامنت روایت نوں بنائی رکھیا۔ اس نے اپنا راجگڑھ کیوتو توں ہٹا کہ کاماکرا بنائیا۔ اس نے بادشاہ فجیوارا نوں رہن دتا۔
## یوریتومو دے جانشین
یوریتومو دی موت مگروں ہوجو نے ریجینٹ دا عہدہ  دھارن کرکے شوگون ولوں حکمرانی کرن لگا۔ اس ویلے قبلائی خان دی اگوائی وچ منگولاں دو واری جاپان تے حملہ کیتا پر ناکامیاب رہا۔ اس لڑائی کرن نال اوہ جاپان دے اندرونی تنظیم دے کم وچ ناکامیاب رہا جس کرکے شوگون دیوالیہ ہو گیا۔ اس ویلے دا لابھ اٹھاکے سپہ سالار اشیکاگا ہاکاؤجی نے ہوجو پروار توں اقتدار کھوہ کے نواں شوگون انتظام کیتا۔ اس دے دور وچ مرکزی طاقت بہت کمزور ہو گئی۔ انت وچ دیس دے ایکیکرن دی سمت وچ ایہناں سامنتاں دے طاقتور نیتا اؤدا-نوبو-ناگا نوں سفلتا ملی۔ اس نے 1568 وچ جاپان اُتے اپنا اقتدار کر لیا۔ 1852 وچ ہدے یوشی تایو تومی جس نوں جاپان دا نپولیئن کیہا جاندا سی، نے مکھی نوں قتل کرکے کیوتو اُتے قبضہ کر لیا۔ اس نے طاقتور دائیمئیا سستسوما اتے کیوشو نوں ہرایا۔ سن 1592 وچ اس نے کوریا دے رستے چین اُتے جت حاصل کرن لئی 2 لکھ فوجیاں نہ اگے ودھیا۔ اس لڑائی وچ چینی فوجیاں دا ڈٹّ کے مقابلہ کیتا۔ سن 1549 وچ تایو تومی دی موت ہو گئی تے جاپانی فوجاں نوں کوریا توں واپس بلا لیا گیا۔ تایو تومی دی موت توں بعد توکوگاواں اوے یاسو نے حکمرانی سمبھالی۔ اس نے تائیو تومی دے مخالفان نوں ہرایا۔ ایہہ سامراج 1603 توں 1868 تک جاپان تے کامیابی نال راج کردا رہا تے اس دا پتن ہو گیا۔
## حوالے

گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جاپان دی تریخ
گٹھ:جاپان
شیمونوسیکی دا معاہدہ

()جو چین اتے جاپانوچ 17 اپریل 1895 نوں تریخی معاہدہ ہوئیا۔
## شرطاں
* کوریا نوں اک آزاد راج دے روپ وچ مانتا دتی گئی۔
* چین نے کوریا اُتے اپنے سارے دائودآں نوں چھڈّ دتا۔
* چین نے جاپان نوں پیسکودیرس، فارموسا اتے لیاؤ-تنگ جزارہ نما دینا قبول کر لیا۔
* چین نے جاپان نوں اک بھاری رقم ہرجانے دے روپ وچ دین دا وعدہ دتا اتے جدوں تک چین اس رقم نہیں ادا کردا تد تک جاپان ویئی-ہائی-ویئی دی بندرگاہ اُتے اپنا قبصہ رکھ سکدا سی۔
* چین نے جاپان نوں اس دے اثر کھیتر وچ کھیتری حق دینا قبول کر لیا۔
* شاسی، چنگ کنگ، سو-چاؤ اتے ہنگ-چاؤ بندرگاہ جاپان دے پروار لئی کھولھ دتے گئے۔
* جاپان نوں چین دیاں ساریاں بندرگاہاں نال وپار کرن دا حق حاصل ہویا۔
* جاپان، چین نوں بارڈر ٹیکس  دین توں بعد اپنیاں مشیناں چین وچ بھیج سکدا اے۔
## حوالے
* Text of the treaty
* Ch'ing Dynasty Treaties and Agreements Preserved by the Ministry of Foreign Affairs of the Republic of China (Taiwan) 

گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جاپان دی تریخ
واشنگٹن نیول کانفرنس

**واشنگٹن نیول کانفرنس** ایہہ کانفرنس 10 جولائی 1921 وچ امریکہ نے ایہہ اعلان کیتا کہ مشرق بعید اتے بحر الکاہل دے مسئلےآں اتے ہتھیاراں نوں محدود کرن لئی امریکہ دی سرکار، انگلینڈ، فرانس، اٹلی اتے جاپان دے ساہمنے اک میٹنگ  کرن دی تجویز رکھدی  ۔ ایہہ میٹنگ 12 نومبر 1921 توں 6 فروری 1922 تک چلی۔ ایہناں چار دیساں نے امریکہ دے تجویز نوں قبول کر لیا۔ اس میٹنگ وچ امریکہ نے چین، نیدرلینڈ اتے پرتگال دے نمائندےآں نوں وی بلایا گیا۔

اس کانفرنس وچ امریکہ ولوں  وزیر خارجہ چارلس اوانس ہیوج، سابقہ  وزیر خارجہ مسٹر روٹ، سینیٹر ہینری کیبٹلاج نے حصہ لیا۔ انگلینڈ ولوں لارڈ بالفر اتے لارڈ لی، فرانس ولوں وزیر اعظم بریاں، چین ولوں وانگ اتے جاپان ولوں بیرن کیٹو اتے شہزادہ توکگاوا نے حصہ لیا۔ اس کانفرنس وچ بہت سارے فیصلے اتے معاہدے وی کیتے گئے۔
## حوالے

گٹھ:جاپان دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
لیاؤیانگ دی لڑائی

**لیاؤیانگ دی لڑائی** ستمبر 1904 وچ جاپان نے اویاما دی اگوائی وچ لیاؤیانگ دی لڑائی لڑی۔ اس لڑائی وچ جاپان دی جت ہوئی اتے روس نوں قراری ہار ملی تے روس نوں ہتھیار سٹن لئی مجبور ہونا پیا۔

## حوالے

گٹھ:جاپان دی تریخ
[گٹھ:ایشیا دی تریخ]
[گٹھ:روس دی تریخ
جاپان کوریا معاہدہ، 1885

**جاپان-کوریا معاہدہ (1885)** جاپان دی کوریا متعلق پالیسی لگبھگ مستحکم ہو گئی سی۔ جاپان وچ شہریت دا پرسار بڑی تیزی نال ہو رہا سی اتے جاپان سرکار سامراجی پالیسی اپنا رہی سی۔ جاپان دے لیڈراں نے کوریا اُتے حق کرن دی زوردار منگ کیتی۔ جرنل کروندا دا ایہہ وچار سی کہ چین طاقتور نہ ہو جاوے، جاپان نوں کوریا اتے حق کر لینا چاہیدا اے۔

دوجے پاسے کوریا وچ سیاسی بدامنی لگاتار ودھ رہی سی۔ سن 1882 وچ قوم پرستاں وچ جدوجہد ہو گیا۔ قوم پرستاں نے جاپانی سفارت خانے اُتے حملہ کرکے جاپانیاں نوں اتھوں کڈھ دتا۔ جاپانیاں دی دھمکی تے سفارت خانے دی حفاظت لئی اپنی فوج رکھن دا حق حاصل کر لیا۔

سن 1884 وچ چین دے انتظام دا لابھ اٹھا کہ مخالف لیڈر نے حکمرانی اپنے ہتھاں وچ لین دا جتن کرن لگے جس نال قوم پرستاں اتے سدھاروادیاں وچ جدوجہد ہو گیا۔ قوم پرستاں نے چین توں اتے سدھاروادیاں نے جاپان توں مدد دی منگ کیتی۔ دوہاں دیساں نے اس دا خلاف کیتا۔ دوہاں دیساں وچ لڑائی دا امکان دکھائی دین لگی پر دوناں دیساں نے بڑے دھیرج توں کم لیا۔ جس دے فلسروپ سن 1885 وچ دوہاں دیساں وچ معاہدہ ہو گئیا۔ اس معاہدہ دے مگروں دوہاں دیساں نے اپنیاں فوجاں واپس بلا لئیاں اتے کوریا وچ امن قائم ہو گئیا۔ پر ایہہ معاہدہ ودھیرے ویلے تک قایم نہ رہِ سکیا۔
## شرطاں
جیکر دوہاں دیساں نوں کوریا وچ فوج بھیجنی پوے تاں اک دوسرے نوں مطلع کرنا پویگا۔ مسئلہ حل ہون توں ترنت مگروں فوج واپس بلاؤنی پویگی۔
## حوالے

گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جاپان دی تریخ
گٹھ:دنیا دے معاہدے
گٹھ؛معاہدے
برطانوی بحرہند دا خطہ

**برطانوی بحرہند دا خطہ** جاں **چاگوس جزیرہ** بحر ہند وچ افریقہ اتے انڈونیشیا دے ادھ-راہ وچ برطانیہ دا اک غیرملکی راجکھیتر اے۔ اس راجکھیتر وچ چاگوس جزیرہ-گروہ (پنجابی اتے ہور شمالی بھارتی بولیاں: &nbsp;; تامل:  *پیکانا تھیوودور*&nbsp;; دویہی:  *فیہندیبو*) دیاں چھ مونگا-چٹاناں شامل ہن جہناں وچ لگبھگ 1,000 جزیرہ ہنزیادہ تر بہت چھوٹےجہناں دا کل رقبہ 60 مربع کلومیٹر اے۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:ایشیا دے دیس
اُبھا ایشیا

thumb|250px|اُبھا ایشیا

{| class="sortable wikitable"

**اُبھا ایشیا** (Northern Asia) براعظم ، ایشیا دا اک ذیلی خطہ ہے ۔ 
اُبھا ایشیا تقریباً پورے روس تے مشتمل ہے ۔

## آبادی
بہتے اندازیاں مطابق کوہ یورال دے چڑھدے پاسے 3.8 کروڑ لوک رہندے نیں۔ اُبھے ایشیا وچ گھٹ گݨتی ہے۔ روسی لوک گݨت دے مطابق بریاتاں دی گنتی 445,175 اے، جہڑے کہ کل آبادی دا صرف 10 فیصد حصہ ہن اتے جہڑے سائیبیریا دا سبھ توں وڈا نسلی گھٹّ-گنتی گروہ ہن۔ سائیبیریا وچ روسی جنگننا دے مطابق 443,852 یاقوت رہندے ہن۔۔ 2002 دی جنگننا مطابق 500,000 سائیبریائی تاتار  لوک ہن جہناں وچوں 300,000 وولگا تاتار ہن جہڑے بستیکرن ویلے سائیبیریا وچ آ وسے سن۔ ہور نسلی گروہ جہڑے اس کھیتر وچ رہندے نیں اوہناں وچ جرمن نسل دے لوک نیں اتے جیہڑے کہ اس کھیتر دا اہم حصہ ہے۔ ایہناں دی گنتی 4 لکھ دے کول ہے۔

1875 وچ اُبھے ایشیا دی آبادی 80 لکھ دسی گئی سی۔ 1801 اتے 1914 دے وچ تقریباً 70 لکھ لوک یورپی روس توں سائیبیریا ول آئے، جنھاں وچوں 85 فیصد پہلی  جنگ عظیم دے 25 ورھے پہلاں آ گئے سن۔

## ہور دیکھو
* **ایشیا دے خطے**
# چڑھدا ایشیا
# لہندا ایشیا
# اُبھا ایشیا
# لما ایشیا
# وچکارلا ایشیا
# لموچی چڑھدا ایشیا

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے علاقے
گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:علاقے
گٹھ:روس
گٹھ:روس دا جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
ایشیا دے جھنڈے

یہ ایشیا میں استعمال بین الاقوامی اور قومی پرچموں کا ایک نگارخانہ اے۔

## بین الاقوامی

File:Flag of Europe.svg|یورپی اتحاد
File:Flag of the CIS.svg|آزاد ریاستاں دی دولت مشترکہ
|Commonwealth of Nations
|مؤتمر عالم اسلامی
File:Flag of OPEC.svg| اوپیک
File:GCC Flag.svg|خلیجی عرب ریاستاں دی تعاونی مجلس


## [[وسط ایشیا]]

File:Flag of Kazakhstan.svg|قازقستان
File:Flag of Kyrgyzstan.svg|کرغیزستان
File:Flag of Tajikistan.svg|تاجکستان
File:Flag of Turkmenistan.svg|ترکمانستان
File:Flag of Uzbekistan.svg|ازبکستان


## [[مشرقی ایشیا]]

File:Flag of the People's Republic of China.svg|چین
File:Flag of Hong Kong.svg|ہانگ کانگ (چین)
File:Flag of Japan.svg|جاپان
File:Flag of Macau.svg|مکاؤ (چین)
File:Flag of Mongolia.svg|منگولیا
File:Flag of North Korea.svg|شمالی کوریا
File:Flag of the Republic of China.svg|تائیوان
File:Flag of South Korea.svg|جنوبی کوریا


## [[جنوب مشرقی ایشیا]]

File:Flag of Brunei.svg|برونائی دارالسلام
File:Flag of Cambodia.svg|کمبوڈیا
File:Flag of Christmas Island.svg|جزیرہ کرسمس (آسٹریلیا)
File:Flag of East Timor.svg|مشرقی تیمور
File:Flag of Indonesia.svg|انڈونیشیا
File:Flag of Laos.svg|لاؤس
File:Flag of Malaysia.svg|ملائشیا
File:Flag of Myanmar.svg|میانمار
File:Flag of the Philippines.svg|فلپائن
File:Flag of Singapore.svg|سنگاپور
File:Flag of Thailand.svg|تھائی لینڈ
File:Flag of Vietnam.svg|ویتنام


## [[جنوبی ایشیا]]

File:Flag of Bangladesh.svg|بنگلہ دیش
File:Flag of Bhutan.svg|بھوٹان
File:Flag of the British Indian Ocean Territory.svg|برطانوی بحرہند دا خطہ (برطانیہ)
File:Flag of India.svg|بھارت
File:Flag of Maldives.svg|مالدیپ
File:Flag of Nepal.svg|نیپال
File:Flag of Pakistan.svg|پاکستانہور ویکھو : پاکستانی جھنڈےآں دی لسٹ
File:Flag of Sri Lanka.svg|سری لنکا


## [[مغربی ایشیا]]

File:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|ابخازيا
File:Flag of Afghanistan.svg|افغانستان
File:Flag of the United Kingdom.svg|ایکروتیری تے دیکیلیا (برطانیہ)
File:Flag of Armenia.svg|آرمینیا
File:Flag of Azerbaijan.svg|آذربائیجان
File:Flag of Bahrain.svg|بحرین
File:Flag of Cyprus.svg|قبرص
File:Flag of Egypt.svg|مصر
File:Flag of Georgia.svg|جارجیا
File:Flag of Iran.svg|ایران
File:Flag of Iraq.svg|عراق
File:Flag of Israel.svg|اسرائیل
File:Flag of Jordan.svg|اردن
File:Flag of Kuwait.svg|کویت
File:Flag of Lebanon.svg|لبنان
File:Flag of Artsakh.svg|نگورنو کاراباخ
File:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|ترک جمہوریہ شمالی قبرص
File:Flag of Oman.svg|سلطنت عمان
File:Flag of Palestine.svg|فلسطین
File:Flag of Qatar.svg|قطر
File:Flag of Saudi Arabia.svg|سعودی عرب
File:Flag of South Ossetia.svg|جنوبی اوسیتیا
File:Flag of Syria.svg|شام
File:Flag of Turkey.svg|ترکی
File:Flag of the United Arab Emirates.svg|متحدہ عرب امارات
File:Flag of Yemen.svg|یمن


## [[شمالی ایشیا]]

File:Flag of Russia.svg|روس


## حوالے

گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے جھنڈے
گٹھ:جھنڈے
دوسری چین جاپان لڑائی

**دوسری چین-جاپان لڑائی** جاپان دی سامراجی لالسا کارن سن 1937 وچ ایہہ لڑائی شروع ہوئی۔ پہلی  جنگ عظیم مگروں جاپان  دنیا دی اک مہاں-طاقت بن گیا سی۔ اس نے اپنی سامراجی پالیسی نوں کھلے روپ وچ اپناؤنا شروع کر دتا۔ اس نے کوریا اتے فارموسا تے اپنا حق کر لیا۔ سن 1931 وچ اقوام متحدہ دی پرواہ کرے بنا ہی منچوریا اُتے حملہ کر دتا اتے اپنی راج قائم کر لیا۔ اس مگروں اس نے چین اتے منگولیا اُتے حق کرن دی سکیم بنائی۔
## جاپان دی پالیسی
جاپان صنعتی کھیتر وچ شاندار ترقی کر چکا سی، جس دے نتیجے وجوں سرمایہ داری نے ترقی دی آخری حد نوں پار کرکے سامراج ول ودھنا شروع کر دتا۔ جاپانی وزیر اعظم نے اعلان کیتی کہ دنیا اتے کنٹرول حاصل کرن لئی چین اتے جت حاصل کرنی ہوویگی۔ جاپان نے چین دی اندرونی طاقت نوں نشٹ کرن لئی گھریلو-لڑائی دی اگّ پھیلاؤن دا یتن کیتا پر ناکام رہا۔ سن 1931 وچ چینی فوجیاں اتے جاپانی ریل گارواں وچ جھگڑا ہون تے جاپان نوں بہانہ مل گیا جس دے فلسروپ جاپان نے چین اتے حملہ کرکے مکدن اتے چانچن تے قبضہ کر لیا۔
## چین وچ درعمل
مکدن دا حادثہ نے چینی جنتا وچ جاپان مخالف جذبات نوں زوردار بنا دتا۔ طالب علماں نے ہڑتالاں اتے وکھاوے کیتے اتے جاپانی مال دا بائیکاٹ کیتا پر چیانگ کائی شیک دی نانکنگ سرکار نے کوئی قدم نہ اٹھایا۔
## جیہول تے جت
سن 1933 دے شروع وچ جاپان دی کوانگ تنگگ فوج نے شان ہیکوان اتے حملہ کیتا اتے منچوریا دے صوبیدار لیانگ دیاں فوجاں نوں ہرا کے 3 مارچ 1933 نوں جیہول دے راجگڑھ چنگتیا تے قبضہ کر لیا۔
## منگولیا اتے جاپان
سن 1935 وچ جاپان نے چہار راج منچوکؤ راج دے اک حصہ نوں مانچوکو وچ شامل کر لیا اتے اس وچ کیومنٹانگ دیاں ساریاں شاخاں نوں ختم کر دتا اتے چینی فوجاں نوں چینگسی وچوں باہر کڈھ دتا۔ اس تے روس دے تاناشاہ سٹالن نے مارچ 1936 وچ کیہا کہ روس مانچوکو ولوں باہری منگولیا تے حملے نوں جاپان دی لڑائی دا اشارہ سمجھدا اے۔ اس اعلان نال جاپان سہم گیا اتے جرمنی نال سن 1936 وچ معاہدہ کیتا جس وچ اٹلی وی شامل ہو گیا۔
## لئوکوچیاؤ واقعہ
جولائی 1937 نوں پیکنگ دے نیڑے مارکوپولو پل تے جاپانی فوج لڑائی مشق کر رہی سی تے چینی فوجیاں نال جھڑپ ہو گئی جس وچ جاپانی فوجی لاپتا ہو گیا تے جاپانی اہلکار نے تلاشی لین دی منگ کیتی جس دا چینی اہلکاراں نے خلاف کیتا۔ اجے کمیشن دے میمبر شہر وچ وڑ کے جانچ کر ہی رہے سن کہ جاپانی فوجیاں نے چینی پہرے داراں اُتے حملہ کر دتا تے امن حالت ختم کر دتی۔ بس جاپان نوں لڑائی دی اعلان کرن دا موقع مل گیا۔ ایہہ لڑائی 8 سال چلدی رہی۔ اس دوران دوجی جنگ عظیم شروع ہو گئی اتے دسمبر 1941 دے مگروں جاپان-چین دی ایہہ لڑائی وی عالمی لڑائی دا انگ بن گئی۔
## سٹہ
چین-جاپان جنگ جاپان دی سامراجی بھکھ دا نتیجہ سی، پھر وی ایہہ لڑائی دور-مشرق دے اتہاس دی سبھ توں ودھ اہم واقعہ سی۔
## حوالے

 
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جاپان دی تریخگٹھ:چین دی تریخگٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ادیل اورال ریاست

ادیل یورال ، تاتاری بولی چ ( ادیل اورال) مطلب "وولگا یورال" ۔

تریخی طور تے ایہہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی تاتار جمہوریہ سی ۔ جس دا مرکز قازان سی ۔ جس نے روسی خانہ جنگی دے دوران تاتاراں ، باشکیراں تے چوواشاں نوں متحد کیتا ۔ اس نوں اکثر خانان قازان(خانیٹ آف کازان) نوں مڑ قائم کرن دی کوشش دی نظر ویکھئیا جاندا اے ۔ جمہوریہ دے قیام دا اعلان 12 دسمبر 1917ء اندرون روس تے سائبیریا دے مسلماناں دی کانگرس نے کیتا ۔

5 مئی 1917ء چ قازان چ غیر روسی قومیتاں ؛ ماری ، چوواش ، اودمرت ، موردوان ، کومی ، کومی پرمیاک ، کلمیک تے تاتاراں دے 800 سو توں ودھ نمائندہ وفداں دا عام اجلاس ہوئیا ۔ اس دا وڈا یاں عموعی نظریہ چھوٹیاں قومیتاں دی اک لیگ بنانا سی ، جس چ ہر قومیت اپنی رہتل تے ثقافت دے تحفظ تے اس دے مطابق جیون گزار سکے ۔ شروع چ باشکیر مسلماناں نے اس چ شمولیت توں انکار کر دتا ، پر 1917ء چ ای بعد چ اوہ تے وولگا جرمن ، ادیل یورال لیگ چ شامل ہو گئے ۔

شروع چ ایہہ قازان تے اوفا گورنوریٹ دے تاتاراں تے باشکیراں تے مشتمل سی تے کجھ چر مگروں علاقے دیاں غیر ترک تے غیر مسلم قومیتاں نے وی اس چ شمولیت اختیار کر لئی ، جداں کہ ماری ، کومی تے اودمرتاں نے جہڑے فن بولیاں بولدے تے آرتھوڈکس عیسائیت تے شامانزمدے منن آلے سن ۔ لال فوج توں اپریل 1918ء چ شکست دے مگروں ، ایسے سال جولائی چ زیچ لیگیون نے مڑ فیر ، جمہوریہ نوں بحال کیتا ، تے بالشویکاں نے سال دے آخير تک اس ریاست دے خاتمے دا پلان بنا لئیا ، ایہہ 1919ء ؛ 1920ء چ بغاوت دی وجہ بنی تے 1921ء چ بالشویکاں ولوں بغاوت کچلن دے مگروں وی 1929ء تک ادیل یورال دا نظریہ چلدا رہئیا ۔ ایسے سال چیکا نے ادیل یورال تحریک تے قیادت نوں مڈھوں مکاون دا فیصلہ کیتا ۔ دریائے وولگا تے کوہ یورال دے علاقےآں چ رہن آلیاں گھٹ گنتیاں دے ہزاراں لوک ادیل یورال دے حامی ہون دے پاروں قتل کر دتے گئے ۔

ریاست ادیل یورال دا صدر ، صدری مقصودی ارسل، 1918ء چ فنلینڈ چلا گئیا ، جتھے اسنوں ،  اسدے روسی دوما چ فن لینڈ دے حق خود ارادیت تے فن لینڈ دے آئینی حقوق دے تحفظ پاروں ، فنلینڈ دے وزیر خارجہ نے جی آیاں نوں آکھئیا ۔ ایتھے جلاوطن صدر دیاں اسٹونیا دے حکام نال ملاقاتاں ہوئیاں تے 1919ء چ اوہ یورپی طاقتاں دی ادیل یورال لئی حمایت حاصل کرن لئی سویڈن ، فرانس تے جرمنی وی گئیا ۔

اج دی تاتار قوم پرست تریخی آزاد ادیل یورال دے قیام لئی کوششاں کر رہے نیں ،تاکہ وفاق روس توں آزاد اک ترک ریاست مڑ فیر وجود چ آئے ۔

## ہور ویکھو

*اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ
*آلاش خودمختاری

## حوالے

*سٹاف رائٹر (24 دسمبر 2005ء - 6 جنوری 2006) * مردی ہوئی مچھی پانی چ تیردی ہوئی * دی اکنامسٹ ؛ صفحہ 73 تے 74 ۔
## باہرلے جوڑ
*تاتار باشکیر ہفتہ وار رپورٹ

گٹھ:روس
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:گھٹ مدتی دیس
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:تاتاری ریاستاں
گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں
گٹھ:روسی خانہ جنگی
آبنائے بیرنگ

**آبنائے بیرنگ** (انگریزی: Bering Strait)، بحرالکاہل تے بحر منجمد شمالی دے درمیان اک آبنائے آ جو روس دے انتہائی مشرق وچ چکچی جزیرہ نما نوں الاسکا دے سیوارڈ جزیرہ نما توں الگ کردی اے۔ موجودہ روس-امریکا دی سمندری حدود 168° 58' 37' W طول البلد اُپر اے، جو آرکٹک سرکل دے تھوڑا جیا جنوب وچ تقریبن 65° 40' N عرض البلد اُپر اے۔ اس آبنائے نوں کاسک سیمون دژنیف نے 1648ء وچ پار کیتا سی، پر ایہدا نام ڈنمارک دے مہم جو وِٹس بیرنگ دے نام اُتے رکھیا گیا، جیہنے ایہنوں 1728ء وچ پار کیتا سی۔

## جغرافیا
آبنائے بیرنگ کیپ دیژنیف، چکچی جزیرہ نما، روس، براعظم ایشیا دے سبھ توں مشرقی نقطے (169° 39'W) تے کیپ پرنس آف ویلز، الاسکا، ریاستہائے متحدہ، براعظم شمالی امریکا دے سبھ توں مغربی نقطے (168° 05' W) دے درمیان واقع آ۔ ایہدی سرحد شمال وچ بحیرہ چکچی (بحر منجمد شمالی) دا حصہ) تے جنوب وچ بحیرہ بیرنگ (بحر الکاہل دا حِصہ) بنال ملدی اے۔

ایہ اپݨے تنگ ترین مقام توں تقریبن 82 کلومیٹر (51 میل) چوڑی اے تے ایہدی سبھ توں گھٹ گہرائی صرف 90 میٹر (300 فٹ) اے۔ 

## آبنائے بیرنگ دا نظریہ
آبنائے بیرنگ اس سائنسی نظریے دا موضوع رہی اے کہ انساناں نے ایشیا توں شمالی امریکا دی طرف ہجرت لئی اک زمینی پل استعمال کیتا، جو بیرنگیا دے نام توں جاݨیاا جاندا اے جد سمندر دی سطح گھٹ سی تے جد گلیشیئرز نے پاݨی دا رستا روک لیا سی تے موجودہ آبنائے تے ایہدے شمال تے جنوب وچ سطحی سمندر وچ،  سمندر دے فرش دا اک وسیع حصہ خشکی دے طور تے اُبھر آیا سی۔ پتھر دے دور دے Paleo-Indians دے امریکا وچ داخل ہوݨ دا ایہ نظریہ کئی دہائیاں توں غالب رہیا اے تے ہُݨ وی سبھ توں زیادہ قبول کیتا جا رہیا اے۔ کم از کم 20ویں صدی دے اوائل توں لے کے ہُݨ تک کشتی دے استعمال توں بغیر متعدد کامیاب کراسنگ ریکارڈ کیتے گئے نیں۔

## حوالے

گٹھ:آبنائے
گٹھ:بین الاقوامی آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
مہادیوی ورما

**مہادیوی ورما** (ہندی: महादेवी वर्मा، 26 مارچ 1907–11 ستمبر 1987) ہندی دیاں سبھ توں زیادہ باصلاحیت شاعراں وچوں اک اے۔ اوہ ہندی ساہت وچ چھایاوادی یگ دے چار پرمکھ ستمبھاں وچوں اک منی جاندی اے۔ جدید ہندی دیاں سبھ توں سجیو کوتریاں وچوں اک ہون دے کارن اس نوں نویں میرا دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ شاعر نرالا نے اس نوں “ہندی دے وڈا مندر دی سرسوتی” وی کیہا اے۔ مہادیوی نے آزادی دے پہلے دا بھارت وی ویکھیا اتے اسدے بعد دا وی۔ اوہ اوہناں شاعراں وچوں اک اے جنہاں نے مکمل سماج وچ کم کردے ہوئے بھارت دے اندر موجود ہاہاکار، ردن نوں ویکھیا، پرکھیا اتے کرن ہوکے ہنیرے نوں دور کرن والی نظر دین دی کوشش کیتی۔ نہ صرف اس دی شاعری سگوں اس دے ساماج سدھار دے کم اتے عورتاں دے متعلق فکر مطلب وی اس نظر توں متاثر رہے۔

مہادیوی ورما نے کھڑی بولی ہندی دی شاعری وچ اس کومل ووکیبولری دی ترقی کیتی جو ہن تک صرف برج بولی وچ ہی ممکن منی جاندی سی۔ اسدے لئی اس نے اپنے ویلے دے مطابق سنسکرت اتے بانگلا دے کومل شبداں نوں چنکے ہندی دا جامہ پوایا۔ سنگیت دی جانکار ہون دے کارن اس دے گیتاں دا ناد-سہپن اتے پینی اکتیاں دی وئنجنا سٹائل ہور تھاں انوکھی اے۔ اس نے پڑھاؤن توں اپنے کتاگت جیون دی شروعات کیتی اتے آخری ویلے تک اوہ پریاگ مخواتین ودیاپیٹھ دی پردھاناچاریا بنی رہی۔ اس دا بال-ویاہ ہویا پر اس نے کنواری دی طرحاں جیون-نرباہ کیتا۔ باصلاحیت شاعرہ اتے گد لیکھکا مہادیوی ورما ساہت اتے سنگیت وچ نپن ہون دے نال - نال کامیاب چترکار اتے ترجمہ کار وی سی۔ اس نوں ہندی ساہت دے سارے اہم انعام حاصل کرن دا فخر حاصل اے۔ بھارت دے ساہت اکاش وچ مہادیوی ورما دا نام قطبی تارے دی طرحاں پرکاشمان اے۔ پچھلی صدی دی سبھ توں زیادہ لوکپری عورت ساہتکار دے روپ وچ اوہ جیون بھر پوجنیک بنی رہے۔ سال 2007 اوہناں دی جم صدی دے روپ وچ منایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:لکھاری
گٹھ:ساہت اکادمی اعزاز جیتو
گٹھ:گیانپیٹھ انعام جیتو
گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:گیانپیٹھ
گٹھ:ہندی ساہتکار
کوتوال

**کوتوال** یا **کوٹوال** (Kotwal) قرون وسطی دے ہندوستان وچ کوٹ یا قلعے دے کنٹرولر لئی ورتیا جاݨ واݪا خطاب سی۔ کوتوال اکثر کِسے وڈے شہر دے قلعے یا چھوٹے قصبیاں دے علاقے نوں دوسرے حکمران ولوں کنٹرول کردے سی۔ ایہ برٹش انڈیا دے ذیلدار ونگوں سی۔ مغل دور توں ایہ لقب اک وڈے شہر تے آس پاس دے علاقے دے مقامی حکمران نوں دِتا جاندا سی۔ پَر ایہ عنوان چھوٹے پِنڈاں دے لیڈراں لئی وی استعمال ہُندا سی۔ کوتوال دا ترجما چیف پولیس آفیسر دے طور تے وی کیتا جاندا اے۔ کوتوال دا عہدہ قدیم زمانے توں کوٹا پال دے نام توں جاݨیا جاندا سی جو پولیس دا سربراہ سی۔

## حوالے

گٹھ:برصغیر دی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:القاب
گٹھ:خطاب
گٹھ:عہدے
وخش دریا

thumb|220px|وخش دریا ( نیلے رنگ وچ )
[thumb|220px|[ تاجکستان وچ نریک بنھ دے پچھے وخش دریا اک جھیل بنا دندا اے ]]

**وخش دریا**، جنوں سرخاب دریا اتے کپانی سوؤ وی کیہا جاندا اے ، وچکار ایشیا وچ واقع اک دریا اے جو آمو دریا دی اک  معاو دریا وی اے ۔ ایہہ تاجکستان دے مکھ دریاواں وچوں اک اے ۔ 

## دریا رستہ
وخش کرغیزستان دی الائی وادی تون پیدا ہوکے 262 کلومیٹر لہندے دے ول چلدا اے اتے پھر تاجکستان وچ داخل ہندا اے ۔ اتھے ایہہ 524 ک م چلکے پامیر پہاڑ کھیتر پجدا اے جتھے ایہہ بہت پہاڑی علاقیاں دی تنگ گلیاں توں ہندا ہوئیا نکلدا اے ۔ تاجیکیستان دی بہت سارے  گلیشئراں توں وی اسنھوں اتے پانی ملدا اے ۔ اتھے مُکسُو دریا وی اس وچ جا ملدا اے ۔ تاجیکیستان وچ اسنھوں وخش نام اس جگہ دے بعد دتا جاندا اے جتھے سرخاب دریا اتے اوبیہنگو دریا دا سنگم ہندا اے ۔ پامیر کھیتر توں نکلکے ایہہ دکھن - لہندے تاجیکیستان دے میدانی علاقیاں وچ وگدا اے اتے پھر جاکے پنج دریا وچ مل  جاندا اے ۔ اس ملاپ دے بعد ایہناں دوناں دریاواں دی ملی ہوئی دھارا نوں آمو دریا دے ناں نال پکاریا جاندا اے ۔

## ایہناں نوں وی ویکھو
*آمو دریا
*پنج دریا

## حوالے


گٹھ : کرغیزستان دے دریا
گٹھ : تاجکستان دے دریا
گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا
گٹھ : وچکار ایشیا
2018ء

## جنوری
## فروری
## مارچ
## اپریل
## مئی
## جون
## جولائی
## اگست
## ستمبر
## اکتوبر
## نومبر
## دسمبر
فتح ساگر جھیل

**فتح ساگر جھیل** بھارتی صوبے راجستھان دے ادیپور شہر وچ اے۔ ایہہ اک غیر-قدرتی جھیل اے جو ادیپور اتے میواڑ دے مہاراجہ فتح سنگھ دے ناں اپر رکھیا گیا۔ ایہہ ادیپور دے شمال مغرب اتے پچھولا جھیل دے شمال وچ اے۔ ایہہ 1680 وچ بنی۔

ایہہ شہر وچلیاں چار جھیلاں وچوں اک اے۔ باقی تناں دے نام پچھولا جھیل (اُدیپور شہر وچ ہی)، اُدے ساگر جھیل (اُدیپور دے مشرق وچ 13 کلومیٹر دور)اتے دھیبر جھیل (اسنوں جیسمند جھیل وی کہندے ہن اتے ایہہ ادیپور دے دکھن چڑھدے وچ 52 کلومیٹر دور) ہن۔

ادیپور جھیل سرکھن سوسائٹی دی اک رپورٹ مطابق جھیل شہر نوں پانی مہیا کراؤن، آلودہ پانی نوں صاف کرن، کھیتی باڑی وچ ورتوں، صنعتاں وچ ورتوں اتے اتھوں دی کل وسوں وچوں 60% وسوں نوں روزگار دین دے کم آؤندی اے۔

## اتہاس

## پانی پربندھ اتے بنتر

## پانی نال جڑے مصلے

## ونسپتی

## جیو-جنتو

## جھیل دے ہور کم

## اتھے کویں پہنچیئے

## تہوار

## ہور ویکھو
* سہیلیؤں کی باڑی
* سٹی پیلیس، اُدیپور
* سکھادیا سرکل
* لیک پیلیس
* جگ مندر
* جگدیش مندر
* پچھولا جھیل
* مانسون پیلیس
* موتی مگری

## حوالے

## باہری کڑیاں

گٹھ:بھارتی تھاواں
گٹھ:بھارتی تریخی تھاواں
گٹھ:ریاستی تھاواں
گٹھ:ادیپسر دیاں تھاواں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
پچھولا جھیل

**پچھولا جھیل** بھارت دے راجستھان دے اُدیپور شہر وچ واقع اے۔ ایہہ اک غیر-قدرتی تازے پانی دی جھیل اے۔ جسدا اساری 1363 عیسوی وچ ہوئی ۔  پچھولی پنڈ دے کول ہون کر کے اس دا نام پچھولی جھیل رکھیا گیا۔ اس جھیل دے اساری دا مکھ کارن اس دے پانی نال ڈیم دی اساری کرنا سی جس نال آب پاشی اتے پین لئی پانی دا پربندھ ہو سکے۔ جھیل وچ جگّ نواس اتے جن نواس دو جزیرہ بنے ہوئے ہن۔ جنہاں تو جھیل دے نظارے نوں ویکھیا جا سکدا اے۔

جھیل اپر چار جزیرہ بنے ہوئے ہن:
* جگّ نواس، جتھے لیک پیلیس بنیا ہوئیا اے۔
* جگّ مندر، جتھے لیک پیلیس بنیا ہوئیا اے۔۔
* موہن مندر جتھوں گنگور سلانہ میلے دا مورت ویکھیا جا سکدا اے۔
* ارسی ولاس جزیرہ تو چھپدے سورج دا نظارہ بڑا سندر دسدا اے۔

## پہنچ
اُدیپور تو لوکل بسّ، ٹانگیاں، آٹورکشا اتے ٹیکسیاں راہی جھیل پچھولا تک پہنچیاں جا سکدا اے۔ اُدیپور یاتاجات گولڈن کواڈریلیٹرل روڈ نیٹورک نال جڑیا ہون کر کے اس دی دلی اتے ممبئی دے نیشنل ہائوے دوری 650 کلومیٹر اے۔ راجستھان دے راجگڑھ جے پور دی روڈ راہی دوری 6 کلومیٹر اے۔ احمدآباد توں اُدیپور دی دوری 3.5 کلومیٹر اے۔ دلی توں راجستھان ٹرجم دی سدھی بس سودھا مل جاندی اے۔ جھیل توں 25 کلومیٹر اتے دبوک ایئرپورٹ اے جہڑا کے دلی اتے ممبئی نال جڑیا ہویا اے۔ اُدیپور ریلوے سٹیشن اتے مہارانا پرتاپ بس سٹینڈ دووے ہی جھیل توں 3 کلومیٹر دی دوری اتے ہن۔ 

## اتہاس
مہارانا لکھا دے راج سمے اک اناج ڈھوہن والے قبیلے  نال متعلق بنجارےآں نے 1362  وچ پچھولا جھیل دی اساری کیتی اس توں بعد مہارانا پرتاپ نے ہریاں پہاڑیا نال گھری اس سندر دکھّ والی جھیل دے کنڈے اُدیپور نگر قائم کیتا اتے جھیل دے کنارے باڈیپول ڈیم دی اساری کروا دتی جس نال جھیل دا رقبہ ہور ودھ گیا۔

### نتینی چبوترا

## پانی پربندھ اتے تکنیکی ویروا
centre|thumb|800x800px|Udaipur Panorama with dried Lake Pichola

## پانی دی گنوتا

## جھیل نوں خطرے

## جھیل اساری دا کم

## بھارت دیاں جھیلاں دی لسٹ
* بھارت دیاں جھیلاں دی لسٹ

## مورتاں

File:City Palace of Udaipur.jpg|City Palace on Lake Pichola
File:Udaipur.jpg|Ghats on the lake
File:Jagmandir Palace.jpg|Jag Mandir on Lake Pichola.
File:Taj Lake Palace in Pichola Lake, Udaipur.jpg|View of Pichola lake
File:Pichola lake sunset.JPG|Sunset at Pichola lake, seen from Karni Mata Temple


## ہور ویکھو
* سہیلیؤں کی باڑی
* سٹی پیلیس، اُدیپور
* سکھادیا سرکل
* لیک پیلیس
* جگ مندر
* جگدیش مندر
* فتح ساگر جھیل
* مانسون پیلیس
* موتی مگری

## حوالے

## باہری کڑیاں

گٹھ:بھارتی تریخی تھاواں
گٹھ:ریاستی تھاواں
گٹھ:اُدیپور دیاں تھاواں
گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
ایشیاء دیاں زباناں

**ایشیا دیاں بولیاں** وکھ-وکھ بولی پریواراں نال متعلق ہن کیونکہ سمچے ایشیا وچ بہت قسماں دیاں بولیاں بولیاں جاندی ہن۔ زیادہ تر ایشیائی بولیاں وچ لکھن دی بہت پرانی پرمپرا اے۔

## بولی گروہ
دکھنی ایشیا دا ہند یورپی بولی پروار اتے مشرقی ایشیا دا سینو-تبتی بولی پروار ایشیا دے پرمکھ بولی پروار ہن۔ خاص کھیتراں وچ کئی ہور بولی پروار وی پرچلت ہن۔

### [[چینی تبتی بولیاں|سینو-تبتی]]
چینی تبتی بولیاں وچ چینی، تبتی، برمی، اتے ایہناں توں بناں تبت، دکھنی چین، برما، اتے اتلے چڑھدے بھارت دیاں کجھ بولیاں شامل ہندیاں ہن۔

### [[ہند یورپی بولیاں|ہند یورپی]]
ایشیا وچ ہند یورپی بولی پروار دی 3 شاخان پرمکھ ہن؛ ہند آریہ بولیاں، ایرانی بولیاں اتے سلاوی بولیاں۔

### دراوڑی
دراوڑی بولیاں پرمکھ طور اتے دکھنی بھارت  اتے سری لنکا وچ بولیاں جاندیاں ہن۔ تامل، کنڑ، تیلگو اتے ملیالم پرمکھ دراوڑی بولیاں ہن۔

### تائی-کادائی بولیاں

تائی کادائی بولیاں دکھنی چین وچوں دکھن چڑھدے ایشیا وچ پھیلیاں۔ تھائی اتے لاؤ، تھائیلینڈ اتے لاؤس دیاں سرکاری بولیاں ہن۔

### آسٹرونیشیائی بولیاں

اس وچ سائیبیریا دیاں یورالک بولیاں، یینیسیائی بولیاں، یوکاگیر بولیاں اتے ہور بولیاں شامل ہندیاں ہن۔

 

## سرکاری زبانیں
* ابخازيا: ابخاز، روسی
* افغانستان: فارسی، پشتو
* آرمینیا: آرمینیائی
* آذربائیجان: آذربائیجانی
* بحرین: عربی
* بنگلہ دیش: بنگالی
* بھوٹان: زونکا
* برونائی: مالے
* برما: برمی
* کمبوڈیا: خمیر
* چین: مینڈارن
* قبرص: یونانی، ترکی
* مشرقی تیمور:انڈونیشیائی، ٹیٹم، پرتگیزی
* جارجیا: جارجیائی
* ہانگ کانگ: انگریزی، کینٹونیز
* بھارت: ہندی، انگریزی
* انڈونیشیا: انڈونیشیائی (مالے)
* ایران: فارسی، آذربائیجانی
* عراق: عربی، کردش
* اسرائیل: عبرانی، عربی
* جاپان: جاپانی
* اردن: عربی
* قازقستان: قازق، روسی
* شمالی کوریا اور جنوبی کوریا: کوریائی
* کویت: عربی
* کرغیزستان: کرغیز، روسی
* لاؤس: لاؤ
* لبنان: عربی، فرانسیسی
* مکاؤ: پرتگیزی، کینٹونیز
* ملائشیا: مالے
* مالدیپ: دھویہی
* منگولیا: منگولیائی
* نیپال: نیپالی
* سلطنت عمان: عربی
* پاکستان: اردو، انگریزی
* فلسطین: عربی
* فلپائن: ٹیگا لوگ, انگریزی
* قطر: عربی
* روس: روسی
* سعودی عرب: عربی
* سنگاپور: انگریزی،مالے , چینی، تامل
* جنوبی اوسیتیا: اوسیٹک، جارجیائی، روسی
* سری لنکا: سنہالا / ہیلاباسا، تامل
* شام: عربی
* تائیوان: مینڈارن
* تاجکستان: فارسی
* تھائی لینڈ: تھائی
* ترکی: ترکی
* ترکمانستان: ترکمان
* متحدہ عرب امارات: عربی
* ازبکستان: ازبک
* ویتنام: ویتنامی
* يمن: عربی

## حوالے

 

## ایہہ وی دیکھو
* یورپ دیاں بولیاں
* افریقہ دیاں بولیاں
* امریکہ دیاں بولیاں

گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:بولیاں
گٹھ:ایشیائی بولیاں
بہار

**بہار** یا **بسنت** (Spring)، اک معتدل موسم اے۔ بہار دا موسم پنجاب تے جنوبی ایشیا وچ سیاݪ تے گرمیاں دے درمیان وچ آؤندا اے۔ ایہنوں بسنت تے ربیع وی کہیا جاندا اے۔ ایہ ادھ فروری وچ پھگݨ دے ناݪ ای شروع ہوجاندا اے تے اپریل تک رہندا اے۔ پھگݨ تے چیت بہار دے مہینے نیں۔ بہار پُھل کِھڑن دا موسم اے۔ 

## ہور دیکھو

* بسنت وچ ہونوالے پھل

## باہرلے جوڑ

*جنوبی ایشیا وچ بہار دا جشن 
*بہار دا تہوار 
*بسنت اتے پابندی 
*بسنت 
*لہور وچ بسنت

گٹھ:موسم
گٹھ:رت
ختنہ

مرد **ختنہ** جاں **سنت** انسانی اندری توں اگانھ والا ماس لاہ دین نوں کہندے ہن۔ سبھ توں عامَ عمل وچ، اگانھ والی کھلڑی نوں کھولھیا جاندا اے، جوڑن والے تتّ ہٹا دتے جاندے ہن، اتے اگانھ والی کھلڑی نوں اندری دے اگلے گول حصہ توں وکھ کیتا جاندا اے۔ اس توں بعد، اک سنت والی مشین ورتی جا سکدی اے اتے موہرلی کھلڑی نوں کٹیا جاندا اے۔ ٹوپیکل جاں لوکل طور تے انجیکٹ کیتے اینیستھیسیا نوں کئی واری درد اتے جسمانی تناء گھٹ رکھن لئی ورتیا جاندا اے۔ بالغاں اتے بچیاں لئی، عامَ اینیستھیسیا اک وکلپ اے اتے عمل اک خاص سنت آلہ دے بناں کیتی جا سکدی اے۔ ایہہ عمل اکثر اک چونویں سرجری ہندی اے جو بالکاں جاں بچیاں تے مذہبی جاں تہذیبی کارناں کرکے کیتی جاندی اے۔ دوجے معاملیاں وچ ایہہ سرجری کجھ خاص میڈیکل حالتاں لئی جاں روکتھام دے کارناں کرکے علاج وجوں کیتی جا سکدی اے۔ میڈیکل طور تے ایہہ فموسس، بیلنوپوستھائیٹس جو ہور علاجاں نال حل نہیں ہندا، اتے پرانیاںپیشاب دی نالی دیاں لاگاں لئی اک علاج اے۔ ایہہ کسے خاص جنن ڈھانچے دیاں خرابیاں جاں ماڑی عامَ صحتَ دے کیساں وچ نہ ورتن دی صلاحَ دتی جاندی اے۔

دنیا دیاں پرمکھ ڈاکٹری ادارےآں دیاں سنت بارے خیالات وکھ وکھ ہن - بالاں اتے بچیاں دی سنت کرن نوں لازمی نہیں کرنا چاہیدا کیوں جو اس دا کوئی فائدہ نہیں جاں وڈے خطرے ہن؛ دوجی ایہہ کہ چھوٹے خطرے ہن پر صحتَ نوں لابھ کتے زیادہ حاصل ہندے ہن۔ کوئی وڈی ڈاکٹری ادارہ سارے مرداں دی مکمل پدھر تے سنت دی جاں اس عمل تے پابندی دی سفارش نہیں کردی۔ غیر-ڈاکٹری کارناں کرکے بالاں اتے بچیاں دی سنت بارے سمجھاؤن توں بعد بہتر رضا مندی اتے انسانی حقاں بارے نیتک اتے قانونی پرشن اٹھائے گئے ہن؛ ایہناں کارن کرکے ایہہ پریکٹس ووادپورن اے۔ 

مرداں دی سنت نال سب-صحارہ افریقہ دے وشملنگک مرداں وچ ایچ آئی وی دی لاگ دا خطرہ گھٹ جاندا اے۔۔ اس لئی، ڈبلیو ایچ او نے سب-صحارا افریقہ ورگے ایچ۔آئی۔وی۔ دے اچے ریٹ والے علاقیاں وچ اک مکمل ایچ آئی وی روکتھام پروگرام دے حصے وجوں سنت بارے وچار کرن دی سفارش کیتی اے۔ مرداں نال سمبھوگ کرن والے مرداں لئی ایچائیوی لاگ نوں گھٹاؤن وچ سنت دے کردار دے کجھ ثبوت وی ہن۔ترقی یافتہ دنیا وچ ایچائیوی نوں روکن لئی سنت ورتن دی اسردائکتا اواضع اے۔ سنت کینسر پیدا کرن والے انسانی پیپلوماوائرس (ایچپیوی)، یوٹیائیز، اتے لنگ دے کینسر دیاں گھٹیاں ہوئیاں دراں نال جڑی ہندی اے۔ ایہناں حالتاں دی روکتھام بچیاں دی رٹین سنت نوں صحیح نہیں ٹھہرایا جا سکدا۔ ہور جنس متعلق لاگاں دا مطالعہ ایہہ اشارہ کردا اے کہ سنت سرکھیاکاری اے۔ 2010 دی اک تجزیہ وچ ڈاکٹری پرداتاواں ولوں کیتے گئے سنت دے 1.5% بالاں دی اتے 6% وڈے بچیاں دے معاملیاں وچ بگڑ پیدا ہویا، گمبھیر جٹلتا دے کجھ معاملے وی ہن۔ خون وگنا، لاگ، اتے جاں تاں بہت زیادہ جاں بہت گھٹ اگے والی کھلڑی نوں کٹنا سبھ توں عامَ جٹلتاواں ہن۔ بغاڑ دیاںدراں ادوں اچیاں ہندیاں ہن جدوں ایہہ عمل ناتجربیکار اوپریٹر ولوں، جیوانو رہت حالتاں دی انہوند وچ جاں وڈی عمر دے بچیاں وچ کیتی جاندی اے۔ سنت دے کارن لنگک کریا اتے منفی اثر نہیں ہندا۔

## حوالے

گٹھ:دھرم اتے بچے
زینت النساء

**زینت النساء** (5 اکتوبر 1643 – 7 مئی 1721) اک مغل شہزادی سی، بادشاہ اورنگزیب اتے اسدی مکھ مہارانی دلرس بانو بیگم دی دوجی دھی سی۔ اسدے پیؤ نے اسنوں پادشاہ بیگم دا خطاب دتا گیا۔

شہزادی زینت-النسا، اتہاس وچ اپنی پوترتا اتے مکمل پراپکاری لئی جانیا جاندا اے۔

## جیون
زینت-النسا ("عورتاں وچ گہنہ") دا جم 5 اکتوبر 1643 وچ ہویا، اوہ اورنگزیب اتے دلراس بانو بیگم، اورنگزیب دی پہلی بیوی اتے مکھ بیوی ، دی دھی سی۔ اسدی ماں ایران دے صفوی خاندان دی پرمکھ شہزادی سی اتے اوہ مرزا بدیع الزمان صفوی گجرات دے وائسرائے، دی دھی سی۔ اسدا پنجواں مغل بادشاہ شاہ جہان دے راج ویلے جم ہویا۔

## موت
اسنے 1700   وچ دلی دے لال قلعے دے دریاواں دی کندھ راہیں زینت-المسجد اس نے بنوائی سی، جتھے اس نوں دفنایا گیا ۔

## ایہہ وی دیکھو
* زینت محل

## حوالے

گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
قُتلُغ نگار خانم

**قُتلُغ نگار خانم** ( قتلغ نگار خانم وی کیہا جاندا جاندا اے d. 1505) وادی فرغانہ دے حکمران عمر شیخ مرزا دوجے دی پہلی بیوی اتے مکھی دھرمبیوی سی۔ اوہ جم توں ہی مغلستان دی شہزادی سی اتے اوہ مغلستان دے مہان خان خاقان یونس خان دی دھی سی۔

اوہ بادشاہ بابر دی ماں وی سی، جو ہندستان دی مغل سلطنت دا بانی اتے اسدا پہلا بادشاہ سی۔

## پروار اتے نسل
قُتلُغ نگار خانم  دا جم مغلستان دی شہزادی وجوں ہویا سی اتے اوہ یونس خان، مغلستان دا مہان خان اتے اتے اسدی دھرمبیوی آئساں دولت بیگم، دی دوجی پتری سی۔ اسدے دادا اوائس خان سی، ج ومغلستان دا منگولتا دا سابق اہلکار سی۔

قُتلُغ نگار خانم اپنے پیؤ ولوں چنگیز خان دے ٹبر وچوں اے، جو منگول سلطنت دا خاقان اتے بانی سی۔

## موت
قُتلُغ نگار خانم نوں پنج دن بخار رہا اتے جون 1505 وچ اسدی موت ہو گئی، اتے اسدی موت دے پنج جاں چھ مہینے بعد بابر نے کابل اپر جت حاصل کر لئی سی۔ اسنے جؤندے ویلے وچ اپنے پتر نوں بادشاہ بنے نہیں دیکھیا سی۔ اسنوں نیو ایئر باغ دے وچ دفنایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
ریزرو بینک آف انڈیا

**بھارتی ریزرو بینک** (انگریزی: Reserve Bank of India) بھارت دا مرکزی بینک اے۔ ایہ بھارت دے سارے بینکاں دا سنچالک اے۔ ریزرو بینک بھارتی روپیا دی کرنسی پالیسی نوں کنٹرول کردا اے۔

ایہدا قیام کلکتا وچ 1 اپریل 1935 نوں ریزرو بینک آف انڈیا ایکٹ 1934 دے مطابق کیتا گیا ۔ شروع وچ ایہدا مرکزی دفتر  کلکتا وچ سی جو 1937 وچ ممبئی آ گیا ۔ پہلاں ایہ اک نجی بینک سی پر 1949 توں ایہ بھارت سرکار دا ادارہ بن گیا ۔ 

پورے بھارت وچ ریزرو بینک دے کل 22 مقامی دفتر نیں جیہناں وچوں بوہتے صوبےآں دے راجگڑھاں وچ واقع نیں ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
مختصر تے درمیانے کھیتر نوں ادھار بارے سمت نردیش

ڈومیسٹک آرڈینری نانریزیڈینٹ (این آر او) تے نان-ریزڈینٹ ایکسٹرنل (این آر ای) کھاتیاں وچلیاں بھارتی مدرا وچ جمع راشیاں تے ویاز دراں بارے ماسٹر سرکولر

نان ریزیڈینٹ آرڈینری روپی (این آر او) کھاتے بارے پرمکھ سرکولر

بھارتی ریزرڡ بینک دی پنجابی وچ سائیٹ 

گٹھ:بھارتی سرکاری ادارے
گٹھ:بھارتی بینک
گٹھ:بینک
گٹھ:بنک
گٹھ:معیشت
سلطان مسجد

**سلطان مسجد، قازان**  روس دی اک مسجد جو قازان وچ واقع اے۔ 

## ہور ویکھو
* قازان
* قازان دیاں مسیتاں

## حوالے

 
گٹھ:قازان دیاں مسیتاں
گٹھ:روس دیاں مسیتاں
شو کماری

کوٹا دی ** راجماں شڡ کماری** (1 مارچ 1916 – 12 جنوری 2012) اک راجستھانی ہندو شاہی تے بیکانیر دے مہاراجا گنگا سنگھ دی دھی سی ۔

## مڈھلا جیون
شڡ دا جم 1916 نوں ہویا (اس توں علاوا ہور سروت 1913 تے 1915 ول وی اشارہ کردے نیں)۔ 1930 وچ اوہدا ویاہ کوٹا دے مہاراؤ بھیم سنگھ نال ہویا۔ پر اوہ پردے داری دیاں روایتی پابندیاں نال نئیں جڑی ہوئی سی ۔ شڡ کماری دے پیؤ نے ایہ سمقررہ کیتا کہ اوہنے گھر وچ ای اپنے بھراواں نال جدید سکھیا حاصل کیتی ۔ راٹھور راجپوت راج کماریاں نوں نشانہ لونا سکھایا گیا تے اوہناں نے ویاہ توں پہلاں تے بعد تک 40 توں ودھ بگھیا دا شکار کیتا سی ۔

## سیاست
left|thumb|200x200px|مہارانی اتے مہاراؤ ہالیوڈّ دے اداکار یول برائینر اتے پروار دے ہور میمبراں نال
اوہدا شوہر راجستھان دا رسمی گورنر سی ۔ اس ویلے کماری سیاست وچ وی سرگرم سی تے 1966–71 توں کھانپر (ضلع جھالاواڑ) دے اک آزاد مِمبر دے طور تے صوبائی اسمبلی لئی چنیا گیا سی ۔ آزادی دے مڈھلے کچھ دہاکیاں ویلے شڡ کماری نے اپنے شوہر تے ٹبر دے نال دنیا بھر وچ بہت سفر کیتا ۔

## راجماں
1991 وچ مہاراؤ بھیم سنگھ دی موت توں بعد کماری راجماں (رانی ماں) بن گئی جدوں تک اوہدا پتر برجراج سنگھ اگلا مہاراؤ نہیں بن گیا ۔اوہدی شاہی رہائش امید بھون نوں ہوٹل بنا دتا گیا پر اوہ 2012 وچ اپنی موت تک اسے پیلیس دے اپر والے حصہ وچ رہی ۔

## موت
کماری دی موت 12 جنوری 2012 نوں شام ویلے ہوئی ۔اونوں 9 جنوری نوں کوٹا وچ بھارت ترقی کونسل ہسپتال دے اِنٹینسِڡ کیئر یونٹ (آئی سی یو) وچ گُردےآں دی خرابی دے کارن بھرتی کروایا گیا سی ۔ 12 جنوری دی دوپہر نوں اوہدا ٹبر اوہنوں بنابغیر کسے سدھار دے اپنے پیلیس امید بھون واپس لے گیا سی کیونکہ ڈاکٹراں نے کسے وی ویلے ہون والی اوہدی موت بارے دس دتا سی ۔ اوہدا آخری سنسکار 13 جنوری 2012 نوں کیتا گیا۔

## حوالے

* BIKANER (Princely State)
* Rajmata Shiv Kumari of Kota dies at 96
* (birth year 1 مارچ 1916)

گٹھ:جم 1916
گٹھ:موت 2012
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:راجستھانی لوک
بدر النساء

**شہزادی بدرالنساء بیگم صاحبہ** (27 اکتوبر، 1647 – 9 اپریل، 1670)مغل بادشاہ اورنگزیب اتے نواب بائی دی دھی ہن۔ اوہ مستقبل دے مغل بادشاہ  بہادر شاہ I دی بھین سن۔ اس دی موت 1670 وچ لاہور وچ ہوئی۔

## حوالہ

گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
ایڈولف ہٹلر دی موت

thumb|امریکی آرمڈ فورسز دے اخبار، سٹارس اینڈ سٹرپز دا پہلا پنہ، 2 مئی 1945<br />
اڈولف ہٹلر اک جرمن سیاستدان سی، جونازی پارٹی دا لیڈر 1933 توں 1945 جرمنی دا چانسلر اتے 1934 توں 1945 تکنازی جرمنی دا فیورہر سی۔ اس نے 30 اپریل 1945 نوں برلن وچ اپنے بنکر وچ اپنے آپ نوں گولی مار کے  خودکشی کر لئی سی (اسے ویلے لال فوج نے رائخسٹاگ دی پہلی منزل اُتے قبضہ کر لیا اتے ریخ چانسلری توں صرف 700-750 میٹر دوری تے سی)۔ اس دی اک دن دی بیوی نے سائنائیڈ چٹ کے اسدے نال ہی خودکشی  کیتی۔ ہٹلر دیاں پہلاں دیاں لکھت اتے زبانی ہدایتاں دے مطابق، اس دن دوپہر وقت اوہناں دیاں لاشاں نوں بنکر دے ایمرجینسی بوہے ولوں اپر لجایا گیا سی، پیٹرول چھڑکیا گیا سی، اتے بنکر دے باہر رائخ چانسلری گارڈن وچ تیلی لا کے جلا دتا سی۔ سوویت آرکائیوز دے ریکارڈ درساؤندے ہن کہ اوہناں دیاں باقیات برآمد کیتیاں گئیاں سن اتے 1970 تک کرموار ستھاناں وچ داخل کر دتیاں سن،  جتھوں اوہناں نوں دوبارہ کڈھیا گیا، داہ-سنسکار کیتا گیا اتے سواہ کھنڈا دتی گئی۔

موت دے کارناں بارے وکھ وکھ متّ ہن؛ اک دعوے وچ کیہا گیا اے کہ اوہ صرف زہر کھا کے مر گیا سی اتے اک ہور پکھ دا دعوہ اے کہ اوہ سائینائیڈ کیپسول نوں کھاندے ہوئے اپنے آپ چلائی گولی نال مر گیا سی۔ ہم عصر اتہاسکاراں نے ایہناں داہویاں نوں سوویت پرچار وجوں ردّ کر دتا ہے جاں وکھ-وکھ سٹیاں نوں میل دین لئی سمجھوتے دی کوشش کیتی اے۔ اک چشمدید گواہ نے کیہا کہ ہٹلر دی لاش توں منہ راہیں گولی مارن دے اشارہ ملدے سن، پر اس امکان دا صحیح نہ ہونا ثابت ہو گیا اے۔  برآمد کیتی گئی کھوپڑی اتے جباڑے دے ٹکڑیاں دی پرمانکتا بارے وی اختلاف چل رہا اے۔  2009 وچ امریکی کھوجکاراں نے اک کھوپڑی دے اک ٹکڑے دے ڈی این اے ٹیسٹ کروائے سن، جس نوں سوویت اہلکار بہت ویلے تک ہٹلر دی مندے آئے سی۔ ڈیئینئے ٹیسٹ اتے گھوکھ توں پتہ چلیا کہ ایہہ کھوپڑی اصل وچ 40 سال توں گھٹ عمر دی اک عورت دی سی۔ برآمد کیتے جباڑے دے ٹکڑے ٹیسٹ نہیں کیتے گئے سن۔ 

## پچھلیاں واقعے
thumb|287x287px|Soviet troop movements, 16 to 26 اپریل 1945

## ملاحظے

## حوالے

گٹھ:موت 1945
گٹھ:جرمن شخصیتاںگٹھ:نازی جرمنی
نور اللہ مسیت

**نوراللہ مسجد**  روس دی اکمسجد اے  جو تاتارستان دے راجگڑھ قازان وچ واقع اے۔ 
## ہور ویکھو
* تاتارستان
* قازان
*قازان دیاں مسیتاں
## حوالے

 
گٹھ:قازان دیاں مسیتاں
گٹھ:روس دیاں مسجداں
گٹھ:روس دیاں مسیتاں
گڑھی خدا بخش

**گڑھی خدا بخش** نوڈیرو، سندھ، پاکستان دے نیڑے رتوڈیرو وچ اک پنڈ اے۔ ایہہ پنڈ بھٹو خاندان دے قبرستان دی وجہ نال مشہور اے۔ اس قبرستان وچ ذوالفقار علی بھٹو، مرتضی بھٹو تےبینظیر بھٹو مدفون نیں۔ اس پنڈ دا ناں خدا بخش بھٹو دے ناں تے رکھیا گیا۔

گٹھ:سندھ
گٹھ:سند دے شہر
پیکنگ اوپیرا

thumb|413x413px|اک مرد پیکنگ اوپیرا پرفامر
**پیکنگ اوپیرا**، جاں**بیجنگ اوپیرا** ()، چینی اوپیرا دا اک روپ اے، جوسنگیت، ووکل پرفامینس، میم، ناچ اتے ایکروبیٹکس نوں جوڑدا اے۔ ایہہ 18 ویں صدی دے اخیر وچ شروع ہویا اتے 19 ویں صدی دے ادھ تک پوری طرحاں ترقی یافتہ اتے مانتا حاصل ہویا۔ ایہہ روپ کنگ شاہی خاندان دربار وچ بے حدّ پرچلت سی اتے چین دے تہذیبی خزانے وچوں اک منیا جاندا اے۔ مکھ مظاہرہ ٹرپّ شمال وچ بیجنگ اتے تیانجن اتے دکھن وچ شنگھائی وچ مشتمل ہن۔ کئس کلا روپ نوں تائیوان (چین لوکراج) وچ وی سنبھال کے رکھیا ہویا اے، جتھے اس نوں*Guójù* () وجوں جانیا جاندا اے۔ایہہ ہور دیساں جویں کہ یونائیٹڈ سٹیٹس اتے جاپان وچ وی پھیل چکیا اے۔ 

پیکنگ اوپیرا وچ چار پرمکھ قسماں دے پرفارمر ہن۔ پرپھارم کرن والے ٹروپ اکثر ہریک پرکار دے کئی کی ہندے ہن، اتے نال ہی بہت سارے سیکنڈری اتے تیجے درجے پرفارمر کم کردے ہندے ہن۔ اپنے وسترت اتے رنگین لباس دے نال، پرفارمر پیکنگ اوپیرا دی ورلی سٹیج اُتے صرف اکو فوکل پوائنٹ ہندے ہن۔ اوہ بھاشناں، گیتاں، ڈانس اتے چالاں دیاں مہارتاں دا استعمال کردے ہن جو حقیقت پسند ہون دی بجائے علامتی اتے سجھاؤ ہندیاں ہن۔ سبھ توں ودھ، پرفارمراں دے ہنر دا اوہناں دیاں چالاں دی خوبصورتی مطابق ملانکن کیتا جاندا اے۔ پرفارمر وکھ-وکھ طرحاں دیاں شیلیگت روایتاں دا وی پالن کردے ہن جو ناظرین دی پیداوار دے پلاٹ نوں نیویگیٹ کرن وچ مدد کردیاں ہن۔ ہریک چال دے اندر مطلب دیاں پرتاں سنگیت دے نال ویلے ویلے ظاہر کیتیاں جانیاں ہندیاں ہن۔ پیکنگ اوپیرا دے سنگیت نوں *Xipi* (西皮) اتے *Erhuang* (二黄) سٹائل وچّونڈیا جا سکدا اے۔ میلوڈیاں وچ آرئس، ستھر-ٹیون میلوڈیاں اتے پرکشن(تال-ڈگا) پیٹرن شامل ہن۔ پیکنگ اوپیرا دیاں آئیٹماں دے مجموعہ وچ 1,400 توں ودھ کرتیاں شامل ہن، جو کہ چینی اتہاس، لوکدھارا اتے، زیادہ ہی زیادہ ہم عصر جیون تے مشتمل ہن۔ 

پیکنگ اوپیرا نوں 1960 دے تہذیبی انقلاب دوران 'سامنتیوادی' اتے 'برزوآ' دے طور تے نکار دتا گیا سی اتے اسدی تھاں تے پرچار دے زریعہ دے روپ وچ اٹھ انقلابی ماڈل اوپیریاں نوں رکھیا گیا سی۔ تہذیبی انقلاب دے بعد، ایہہ بدلاء کافی حد تک ردّ کیتے گئے سن۔ ہال دے سالاں وچ، پیکنگ اوپیرا نے ناظرین دی گنتی گھٹدے جان توں روکن لئی اس وچ کئی سدھاراں لاگوُ کرن دی کوشش کیتی اے۔ ایہناں سدھاراں وچ اداکاری دی گنوتا وچ سدھار کرنا، اداکاری دے نویں تتاں نوں اپناؤنا اتے نویں اتے مولک ناٹک پیش کرنا شامل اے۔ ایہناں سدھاراں نوں رلی ملی سفلتا حاصل ہوئی اے۔

## نرکتی
"پیکنگ اوپیرا" اس کلا روپ لئی انگریزی شبد اے؛ ایہہ شبد 1953 وچ اؤکسفورڈ انگلش ڈکشنری وچ داخل ہویا سی۔   بیجنگ اوپیرا اک حالیہ ویلے دوران ظاہر ہویا برابر شبد اے۔

## اتہاس

### مڈھ
left|thumb|لہندے دے سفر پیکنگ اوپیرا وچ کردار سن وکونگ<br />
thumb|میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ وکھے رکھے گئے پیکنگ اوپیرا دے پاتراں دے 100 پورٹریٹ۔ <br />

## پرفارمر اتے کرداراں
none|thumb|500x500px|''Farewell My Concubine''،کلاسیکل پیکنگ اوپیرا دا اک نگ۔ ایہہ عورت، کنسورٹ یو، کنگ جیانگ یو (سٹیج دے وچکار) نوں بہت پیار کردی سی اتے جدوں اوہ کسے لڑائی وچ ناکام ہو گیا، تاں اس عورت نے خدکشی کر لئی۔ ۔

## اداکاراں اتے کرداراں دی ونڈ
پیکنگ اوپیرا سٹیج تے کرداراں چار مکھ کرداراں وچ آؤندیاں ہن-Sheng (生)، Dan (旦)، Jing (净)، Chou (丑)۔

## حوالے

گٹھ:چین
گٹھ:فن
رانی اؤلیکیوپا

**رانی اؤلیکیوپا**

(دسمبر 23, 1754 نوں موت ہوئی) 18 ویں صدی دے مڈھلے ویلے دوران امریکی ریڈ انڈین دے سینیکا قبیلے دا اک نیتا سی۔

## جیونی
الیکیوپ دے شروعاتی جیون بارے تھوڑھا جیہا جانیا جاندا اے اس دی جم تاریخ دا 16 ویں صدی دے شروع توں 18 ویں صدی دے شروع تک 18 ویں صدی تک اندازا لگایا گیا اے۔ 1740 دے دہاکے وچ اوہ تن دریا (اوہیؤ دریا، ایلیگینی دریا اتے مونونگہیللا دریا) دے نال رہن والے منگو سینیکا دے اک بینڈ دی لیڈر سی جو ہن پیٹسبرگ، پینسلوینیا دے نیڑے اے۔ 1753 تک، اوہ اتے اس دا بینڈ مونونگلیلا اتے یوگھیوگھننی دریا دے جنکشن وچ رہِ رہے سن۔ یوجیؤگینی میکیسپورٹ، پینسلوینیا دے اجوکے دن نیڑے ندیاں۔

جارج واشنگٹن نے دسمبر 1753 وچ الیکیوپا دا دورہ کرن بارے لکھیا:

"جویں اسیں گھوڑے لے کے اتھے  (ٹرٹل کریک دے منہ اتے فریزر دے کیبن تے) جان دا ارادہ کیتا سی، اتے اس نوں لبھن لئی کجھ سماں لگے، میں رائینی ایلویپا دی سفر کرن لئی یوجیگونی دے منہ تک تن میل لنگھ گیا، جسنے مہان چنتا اے کہ اسیں [پھورٹ لے بوئیپھ] جان لئی اس نوں پاس کیتا۔ میں اسنوں اک میچ کوٹ اتے رم دی اک بوتل پیش کیتی، جس نوں بعد وچ دوناں دے ودھیا پیشہ ور سمجھیا گیا سی۔ "

رانی الیکوپا بریٹیش دی اک پرمکھ شراکت دار سی جو فرینچ اتے انڈین لڑائی نال متعلق سی۔ الیکیوپا، اس دا لڑکا کنکسسی اتے منگو سینیکا دی اپنی بینڈ دے یودھیاں نے جارج واشنگٹن دی مدد لئی قلعہ دی لوڑ دا سفر کیتا، پر 3-4 جولائی، 1754 نوں جولائی وچ گریٹ میڈز دی لڑائی وچ سرگرم حصہ نہیں لیا۔

بریٹیش دی ہار دے بعد مہان میڈز دی لڑائی اتے قلعہ دی لوڑ نوں خالی کرن دے بعد، الیکیپا نے سرکھیا لئی اس دے بینڈ نوں ہنٹنگگڈن کاؤنٹی، پینسلوینیا دی اؤؤوک ویلی وچ لیا۔ دسمبر 23, 1754 نوں اوہ اتھے ادور چلانا کر گئی۔

## وراثت
الیکیوپا شہر، پینسلوینیا نوں پیٹسبرگ اتے جھیل ایری ریلروڈ ولوں اسدے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔ حالانکہ، اس دا خود اس دا اس زمین نال کوئی تعلق  نہیں سی جس اتے شہر اساریا گیا سی۔

اس دا گراہم الیکیوپا، پینسلوینیا دے اک حوالے دے وچ، گسٹ اوراکوتوز دے نال معاملیاں بارے چرچہ کردے ہوئے، چارلی ولسن دی جنگ دے آخری مورت وچ ٹوم ہینکس دے کردار ولوں اسدا ذکر کیتا گیا اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:امریکہ
گٹھ:ریڈ انڈین
سیاست دان

**سیاست دان** (انگریزی: Politician) اوس انسان نوں کہیا جاندا اے جیہڑا سیاست وچ حصہ لیندا اے ۔ سیاست دان نوں سیاست کار وی کہیا جاندا اے۔

گٹھ:سیاست
گٹھ:سیاستدان
پنجابی مسلمان

**پنجابی مسلمان** (گرمکھی: ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨ) مغربی پاکستان اتے شمالی بھارت دے پنجاب علاقے وچ رہن والا اک لسانی، جغرافیائی اتے مذہبی گروہ اے۔ پنجابی لوکاں وچوں پنجابی مسلماناں دی گنتی سبھ توں زیادہ اے اتے اس وچ پنجابی بولن والے اتے اسلام دے پیروکار لوک شامل ہندے ہن۔ 8 کروڑ توں زیادہ دی آبادی دے نال ایہہ پاکستان دا سبھ توں وڈا نسلی گروہ اے اتے دنیا بھر دے مسلماناں وچوں تیجا سبھ توں وڈا نسلی گروہ اے۔
## ہورویکھو
*پنجابی ہندو
*پنجابی سکھ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
ایاز سومرو

**محمد ایاز سومرو** (31 دسمبر 1958 – 20 مارچ 2018) اک پاکستانی سیاست دان تے وکیل ہن، او قومی اسمبلی پاکستان دے جون 2013 توں مارچ 2017ء تک رکن رہے۔
## وفات
ایاز سومرو دی وفات 20 مارچ 2018 نوں مینہیٹن، ریاست ہائے متحدہ وچ ہوئی۔
اٹلس (دیوتا)

یونانی متھہاس وچ، ** ایٹلس ** (/ ætləs /; یونانی: Ἄτλας) اک ٹائٹن نے ٹائٹنوماکی توں بعد ہمیشہ لئی اسمان نوں پھڑ کے قایم رکھن لئی منیا گیا سی۔ حالانکہ کئی تھاواں نال جڑے ہوئے، اوہ شمال مغربی افریقہ (جدید مراکش، الجزائر اتے تیونس) وچ ایٹلس پہاڑاں نال عامَ طور تے پچھانے گئے۔ایٹلس ٹٹن آئیپیٹس اتے اوسیائیڈ ایشیا جاں کلائیمین دا پتر سی۔ اس دے بہت سارے بچے سن، زیادہ تر دھیاں، ہیسپرائیڈز، ہائڈیس، پلیئڈیز اتے اوفگزی جزیرہ اتے رہن والے نانف کیلیپوس۔ پرانے یونانی شاعر ہیسیوڈ مطابق، ایٹلس دھرتی دے مغربی حصے ول مفرب ول کھڑا سی۔

رابرٹ گریوز دی یونانی متھس دے مطابق، پیلسجیئن دا مننا سی کہ سرجن ہار دیوی ارینینوم نے چند  نوں قایم کرن لئی ایٹلس اتے فوبی نوں تعینات کیتا سی۔

ہائگنس نے اس نوں ایتھر اتے گیا دے پتر بنا کے ایٹلس دی شروعاتی عمل اُتے زور دتا۔

"اٹلانٹک سمندر" دا مطلب اے "ایٹلس دا سمندر"، جدکہ "اٹلانٹس" دا مطلب اے "ایٹلس دا جزیرہ"۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:یونان
گٹھ:یونانی اساطیر
گٹھ:اساطیر
انژلیکا طاہر

**انژلیکا روبلیوسکا طاہر** اک پاکستانی-یوکرینی ماڈل اتے اداکارہ اے۔ اس مس پاکستان ورلڈ 2015 دی جیتو سی  اتے اس نوں مس ارتھ 2016 وچ پاکستان دی نمائندگی کرن لئی بھیجیا گیا سی۔  حال ہی وچ، اوہ پاکستانی فلم صنعت وچ داخل ہوئی اے۔

## زندگی
انژلیکا طاہر، کیف، یوکرین کرن وچ اک پاکستانی پیؤ اتے اک یوکرینی ماں توں پیدا ہوئی سی۔ اسدا پیؤ شیخوپورہ، پنجاب، پاکستان دا سی۔
کیف دے تکنالوجی لسیئم توں گریجوئیٹ ہون توں بعد، اسنے کیف نیشنل یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی اتے ڈزائین توں کلاکاری کنٹرول ماڈلنگ دی اپنی پڑھائی شروع کیتی۔

## خوبصورتی مقابلیاں وچ کامیابیاں
انژلیکا دوگلے مول دی مس پاکستان ورلڈ ٹائیٹل جتن والی پہلی پاکستانی سی۔ اس دا پالن پوشن یوکرین وچ ہویا۔ طاہر نے 31 اکتوبر 2015 نوں ٹورانٹو، کینیڈا وچ مس پاکستان ورلڈ 2015 دا خطاب جتیا۔ اس نے مس پرفیکٹ اتے مڈلس پاپولرٹی وی جتی۔ پھر اوہ ورلڈ مس یونیورسٹی وچ مقابلہ کرن لئی گئی اتے دوجا رنر اپ حاصل کر لیا۔ اوہ مس سپرٹیلینٹ 2016 وچ مقابلہ کرن لئی کوریا گئی  اتے دوجا رنر -اپّ حاصل کر لیا۔ طاہر پھر مس ارتھ 2016 وچ نتری اتے ٹیلینٹ راؤنڈ لئی سون تمغہ جت لیا۔اپریل 2017 وچ اسنے مصر وچ ہوئے خوبصورتی مقابلے مس ایکو انٹرنیشنل وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی، اتے پہلی وائس-مسس دا خطاب جتیا۔۔

## لولیوڈ

انژلیکا طاہر گیا سی، وچ اک لولیوڈ فلم، Na پہریدار Na Baraati, جو کہ سوتردھار میکال ذوالفقار، علی کاظمی اتے قوی خان۔ ایہہ سی اس نوں پہلی فلم وچ پاکستان دے فلم صنعت۔

## فلم کیریئر
انژلیکا طاہر نے سونیا احمد ولوں ڈاریکٹ پاکستانی-کینیڈیئن  فلم "نہ بینڈ نہ باراتی" وچ اداکاری کیتی۔ ایہہ فلم رومانٹک کامیڈی دی شکل وچ شوٹ کیتی گئی سی، اس نے مشہور پاکستانی اداکار میکال ذوالفقار، علی کاظمی اتے قوی خان نوں اکتر کیتا۔ ایہہ پاکستانی فلم صنعت وچ اس دی پہلی فلم اے۔ اس وچ کم کردے ہوئے اس نے اگلی فلم لئی اقرارنامے تے دستخط کیتے سن، جس دی دبئی وچ شوٹنگ کیتی جاوے گی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1997
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی لوکگٹھ:پنجابی لوک
کُوویمپو

**کپلی وینکٹپاگوڑا پٹپا** (29 دسمبر 1904&#x20;– 11 نومبر 1994)،قلمی نام ‎ کُوویمپو نال جانیا جاندا ایہہ اک بھارتی ناول کار، شاعر، ناٹک کار، نقاد اتے وچارک سی۔ اوہ 20 ویں صدی دے سبھ توں وڈے کنڑ شاعر وجوں جانیا جاندا اے۔ اوہ مشہور گیانپیٹھ اوارڈ نال نوازے جان والے کنڑ لکھاریاں وچوں پہلا اے۔

‎ کُوویمپو 1920 وچ میسور یونیورسٹی وچ پڑھیا، لگبھگ تن دہاکے لئی اتھے پڑھایا اے اتے 1956 توں 1960 تک اس دے وائس چانسلر دے طور تے سیوا کیتی۔ اوہ بولی زریعہ دے طور تے کنڑ وچ سکھیا دی شروعات کیتی۔ کنڑ ساہت وچ اوہناں دے یوگدان لئی، کرناٹک سرکار نے اوہناں نوں 1958 وچ اعزاز یوگ راشٹرشاعر ("قومی شاعر") اتے 1992 وچ کرناٹک رتن دے نال نوازیا اے۔ اوہناں دا مہانکاوِی شری رامائن درشنم، بھارتی ہندو مہانکاوِی رامائن دا اک جدید ورژن ہم عصر روپ اتے شان دے نال مہانکاوی ("مہان ایپک پوئٹری") دے یگ دے سرجیت ہون وجوں جانیا جاندا اے۔ اوہناں دیاں لکھتاں اتے "یونیورسل ہیومینزم" (اوہناں دے اپنے شبداں وچ، "وشومانوتا واد") وچ اسدے یوگدان نے اوہناں نوں جدید بھارتی ساہت وچ اک نویکلا ستھان دتا اے۔ 1988 وچ اوہناں نوں بھارت سرکار ولوں پدم وبھوشن حاصل کیتا گیا سی۔ اوہناں نے کرناٹکا راج دے گیت جیا بھرت جننیا تنجاتے نوں لکھیا۔

## جیونی

### مڈھلا اتے سکھیا
‎کُوویمپو دا جم، پہلاں دے میسور راج (ہن کرناٹک وچ) دے چکمگلور ضلعے دا اک ہریکوڈگے پنڈ وچ، اک کنڑ بولن والے ووکالگنگا پروار وچ ہویا سی۔ اس دی ماں سیتامما اسدے جم استھان توں ہی سی جدوں کہ اس دے پیؤ وینکٹپا گوڑا ترتھہالی تالک (اج دے شموگا ضلعے وچ) دے اک پنڈ کپالی توں سی جتھے اوہ وڈا ہویا سی۔ بچپن دے ویلے، کوینپو نوں ساؤتھ کینرا توں اک  استاد گھر آکے پڑھایا کردا سی۔ اوہ اپنی مڈل سکول سکھیا جاری رکھن لئی تیہتھاہالی دے اینگلو-ورنیکولر سکول وچ شامل ہو گیا۔ اوہ اپنی مڈل سکول سکھیا جاری رکھن لئی تیہتھاہالی دے اینگلو-ورنیکولر سکول وچ داخل ہو گیا۔ کوینپو دے پیؤ دی موت ہو گئی جدوں اوہ صرف باراں سال دا سی۔ اس نے کنڑ اتے انگریزی بولیاں وچ اپنی ہیٹھلی اتے سیکنڈری دی پڑھائی تیرتھاہالی وچ کیتی اتے ویسلیئن ہائی سکول وچ اگلیری سکھیا لئی میسور چلے گیا۔ اس توں بعد اوہ میسور دے مہاراجہ کالج وچ کالج دی پڑھائی کردا رہا اتے 1929 وچ کنڑ وچ میجر دے نال گریجوئیشن کیتی۔

### پروار
‎کُوویمپو نے 30 اپریل 1937 نوں ہیموتی نال ویاہ کروا لیا۔ اسنوں رامکرشن مشن توں باہر اس فیکلٹی وچ ویاہتا جیون وچ داخل ہون لئی مجبور کیتا گیا سی۔ کوینپو دے دو بیٹے، پورنچندر تیجسوی اتے کوکولودایا چترا ہن، اتے دو بیٹیاں، اندکلا اتے تھارنی۔ تھارنی دا ویاہ کوینپو یونیورسٹی دے سابقہ وائس چانسلر کے۔ چندنند گوڑا نال ہویا اے۔ میسور وچ اس دا گھر ادیراوی ("چڑھدا سورج") کیہا جاندا اے۔ اس دا پتر پورنچندر تیجسوی اک بہو-مکھی صلاحیت سی، جس نے کنڑ ساہت، فوٹوگرافی، کیلیگرافی، ڈجیٹل امیجنگ، سماجی تحریک اتے کھیتی باڑی وچ اہم یوگدان پایا۔

## حوالے

گٹھ:جم 1904
گٹھ:موت 1994
گٹھ:کنڑ لکھاری
گٹھ:کنڑ لوک
گٹھ:گیانپیٹھ انعام جیتو