open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زینت عبد اللہ چنہ

**زینت عبد اللہ چنہ** ( سندھی : **زينت عبداللٰه چنه** 04 جنوری، 1919 – 12 جولائ‏ی 1974) سہون، سندھ، پاکستان د‏‏ی ماہر تعلیم تے مصنفہ سن۔ اوہ انہاں پہلی خواتین ادیباں وچ شامل سن جنھاں نے 1947 وچ تقسیم ہند دے بعد سندھی کہانیاں لکھياں۔ اوہ ماہنامہ رسالہ ماروی دے مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی نيں۔ اس نے پینڈو سندھ دے والدین نو‏‏ں اپنی لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم دے لئی ترغیب دی۔ اوہ اک ٹیچر تے کہانی مصنف سن۔ اوہ ادبی مضامین وی لکھدیاں سن۔ 

## بچپن تے ذا‏تی جیون
زینت عبد اللہ چنہ 4 جنوری 1919 نو‏‏ں سہون شریف، ضلع جامشورو، سندھ، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد محمد صالح چنہ پوسٹ ماسٹر سن ۔ اس دا چھوٹا بھائی محبوب چنہ عالم تے نامور مصنف سی۔انہاں نے اپنے آبائی شہر سہون تے فیر ٹریننگ کالج برائے خواتین حیدرآباد وچ تعلیم حاصل کيتی۔  اس نے اپنے کیریئر دا آغاز سہون شریف دے نیڑے واقع قصبے ٹلدی وچ اسکول ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا۔ اوہ ہیڈ مسٹریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوگئياں۔ انہاں نے اپنے تدریسی کیریئر دے دوران انہاں نے ہمیشہ نوجوان لڑکیو‏ں نو‏‏ں تعلیم دے لئی حوصلہ افزائی کیندی۔

اس نے 13 اگست 1944 نو‏‏ں عبداللہ خان چھنہ نال شادی کيتی۔ انہاں دے شوہر سہون  ڈپٹی کلکٹر سن ۔ اوہ محقق تے مصنف وی سن ۔

## ادبی تعاون
1947 وچ تقسیم ہند دے بعد زینت چننا سندھی کہانی د‏‏ی بہترین ادیب سن۔ اس د‏ی کہانیاں مہران تے نائن زندگی سمیت معروف سندھی میگزیناں وچ شائع ہوئیاں سن۔ اوہ متعدد اچھے معیار دے ادبی مضامین تے مضامین وی لکھدی نيں۔ اس د‏ی کچھ بہترین کہانیاں وچ راندیکو (کھلونا)، اونڈاہی (تاریکی)، تے مٹھی (میٹھی) شامل نيں۔ انہاں نے ماہنامہ خواتین رسالہ "ماروی" دے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں جو قارئین وچ بہت مشہور سن۔  انہاں نے 1958 وچ یادگار ای لطیف دے ناں تو‏ں اک کتاب مرتب کيتی۔

## موت
12 جولائ‏ی 1974 نو‏‏ں اس دا انتقال ہوگیا۔

## حوالے

گٹھ:1974 دیاں موتاں
گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:سندھی مصنفات
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھ دے مصنف
گٹھ:سندھی مصنف
حکیم خان سوری

حکیم خان سوری 1538 ء وچ پیدا ہويا سی۔ ایہ افغانی شیر شاہ سوری د‏‏ی اولاد سن ۔ مہارانا پرتاپ د‏‏ی مدد دے لئی ، اوہ بہار تو‏ں میواڑ آئے تے 800 تو‏ں 1000 افغان فوجیاں دے نال خود نو‏‏ں مہارانا دے سامنے پیش کيتا۔ حکمر خان سوری نے مہارانا نو‏‏ں میواڑ دا کمانڈر اعلان کيتا سی۔ حکیم خان نے ہرول (فوج د‏‏ی پہلی قطار) د‏‏ی قیادت کیتی۔ اوہ میواڑ دے اسلحہ خانہ (مائرہ) دا سربراہ سی۔ پگڑی دے بجائے ہیڈ گیئر پہن کر جنگ لڑنے دا سہرا میوار دے فوجیاں نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ حکیم خان سوری واحد شخص سی جو مغلاں دے خلاف مسلما‏ن سی۔ مہارانا نے پرتاپ د‏‏ی طرف تو‏ں لڑی۔ جدو‏ں کہ بوہت سارے راجپوت بادشاہاں نے اس وقت اکبر د‏‏ی طرف تو‏ں لڑائی لڑی سی۔ ہلدی گھاٹی د‏‏ی لڑائی وچ لڑدے لڑدے لڑدے اوہ امر ہوئے گیا۔

اک گل منظرعام اُتے آچک‏ی اے کہ رانا پرتاپ  ہلدی گھاٹی د‏‏ی جنگ وچ نئيں ہارے (ایہ وجے چٹٹوڈ دے خوفناک نرشارا 1568 دا بدلہ سی) ہلدی گھاٹی جنگ وچ جنگ دا عظیم جنگجو حکیم خان سور سی ، ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ فتح پا گیا!

ڈاکٹر چندرشیکھر شرما ، چرنکر راما سندھو (جو براہِ راست جنگ دے گواہ سن ) ، ڈاکٹر گوپی ناتھ منڈے ، انہاں دا ایہ بیان درست اے لیکن انگریز مصنف سر ایلیٹ د‏‏ی غلطیاں دا گٹھ جوڑ ، نینسی نے وی کہیا! اس نے جھوٹھ دا سہارا لیا ، جسنو‏ں 1666 وچ ملازمت تو‏ں معطل کردتا گیا!

گٹھ:راجستھان د‏‏ی تریخ
ڈی جے

**ڈی جے** (ڈِسک جوکی) DJ، اوس انسان نوں کہیا جاندا اے جیہڑا سُݨݨہاراں لئی ریکارڈ شدہ موسیقی چلوندا اے ۔ 
ڈی جے کئی طرحاں دے ہُندے نیں جِداں :
ریڈیو ڈی جے ، کلب ڈی جے ، موبائل ڈی جے ، وغیرا ۔

"ڈسک جوکی" وچ "ڈسک" دا لفظ فون گراف ریکارڈز تے وینائل ریکارڈز دی ڈِسک توں آیا اے  تے اج کل ڈی جے دی اصطلاح سی ڈی توں اے ۔
ڈی جے مختلف قسم دے آڈیو ساز و سامان استعمال کردے نیں ۔ ڈی جے ریکارڈ شدہ موسیقی دے کعھٹ توں کعھٹ دو ذرائع کٹھے چلا لیندے نیں تے ریکارڈنگ چلوݨ دے مابین ہموار منتقلی پیدا کرن تے گاݨےآں دے انوکھے مکسچر نوں تیار کرن لئی ایہناں نوں کٹھا کرسکدے نیں ۔ اک گاݨے توں دوسرے گاݨے وچ ہموار منتقلی کر دے نیں ۔ ڈی جے اکثر اک گاݨے توں دوسرے گاݨے وچ مِکسِنگ یا منتقلی لئی خصوصی ڈی جے مکسر ، کراسفیڈر تے کیو فنکشن والے چھوٹے آڈیو مکسر استعمال کردے نیں ۔ مکسر ہیڈ فون وچ ریکارڈ شدہ موسیقی دے ذرائع نوں پہلاں توں سُݨݨ تے آوݨ والے ٹریک نوں ایڈجسٹ کرن لئی استعمال کیتا جاندا اے ۔ کنسول مکسر دی بجائے کمپیوٹر اُتے آڈیو فائلاں نوں ملوݨ لئی ڈی جے سافٹ ویئر دا استعمال ، ڈی جے کنٹرولر ڈیوائس نال کیتا جاسکدا اے ۔ ڈی جے سُݨݨہاراں (سامعین) نال گَل کرن واسطے مائیکرو فون وی ورتدے نیں ۔ 

اصل وچ "ڈسک جوکی" وچ موجود "ڈسک" نوں گراموفون ریکارڈاں نال منسوب کیتا جاندا اے پر ہُݨ  "ڈی جے" دی اصطلاح اوہدے لئی ورتی جاندی اے جیہڑا کوئی ریکارڈ شدہ موسیقی نوں مِکس کردا اے چاہے اوہ فلیش ، موبائل فون ، کمپیوٹر ، لیپ ٹوپ یا کِسے ہور چیز وچ محفوظ ہووے ۔ 

ڈی جے عام طور تے نائٹ کلباں ، ڈانس کلباں ، ٹی وی یا ریڈیو براڈکاسٹنگ توں براہ راست سامعین لئی کارکردگی دا مظاہرہ کردے نیں ۔ ڈی جے مکس ، ریمکس تے ٹریک وی بݨوندے نیں جو بعد وچ فروخت یا تقسیم کرن لئی ریکارڈ کیتے جاندے نیں ۔ 

ہِپ ہوپ میوزک وچ ڈی جے پہلاں توں موجود ریکارڈاں توں نمونے واسطے ٹکراء دے وقفے ، بیس لائنز تے میوزیکل مواد ورتدے ہوئے تعمک پیدا کرسکدے نیں ۔

ہِپ ہوپ میوزک وچ ریپرز تے ایم سی ایہناں تعھمکاں نوں ریپ اوور کرن لئی استعمال کردے نیں ۔ 

کچھ ڈی جےاپݨے ناماں نال ڈی جے دا لفظ لا لیندے نیں ۔ پروفیشنل ڈی جے اکثر موسیقی دیاں مخصوص صنفاں ، جِداں ٹیکنو میوزک ، ہاوس میوزک یا ہِپ ہوپ میوزک وچ مہارت رکھدے نیں ۔ ڈی جے نوں عام طور تے میوزک دے بارے وچ وسیع علم ہُندا اے ۔

## ڈی جے دیاں قِسماں

### ریڈیو ڈی جے
ریڈیو جوکی (آر جے) ایف ایم ریڈیو ، اے ایم ریڈیو تے انٹرنیٹ ریڈیو اسٹیشناں توں موسیقی متعارف ، پلے تے نشر کر دے نیں ۔

### کلب ڈی جے
کلب ڈی جے عام طور تے میوزیکل تقریبات وچ موسیقی بجوندے نیں ، جِداں میوزک دیاں جگہاں یا بارز وچ پارٹیاں ، میوزک فیسٹیولز ، کارپوریٹ تے نجی پروگراماں وچ ۔ 

### موبائل ڈی جے
موبائل ڈی جے پارٹیاں ، شادیاں ، تہواراں ، جلسےآں ، سرکاری تے نِجی پروگراماں واسطے رکھے جاندے نیں ۔

## ڈی جے دے آلات
* ہیڈ فون
* مائیکرو فون
* ٹرن ٹیبل
* کراسفیڈر
* کیو
* سوفٹ ویئر
* کنٹرولر
* سیمپلر
* اسمارٹ فون
* افیکٹس یونٹ
* سینتھیسائزر
* پاور ایمپلیفائر
* میوزک سیکوئینسر

## ہور دیکھو
* ڈی جے
* وی جے
* آر جے

گٹھ:موسیقی
گٹھ:میڈیا
گٹھ:ریڈیو
گٹھ:ریڈیو
چوہان خاندان

چوہان خاندان یا چاہمان خاندان اک ہندوستانی راجپوت خاندان سی جس دے حکمران اج دے راجستھان ، گجرات تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں اُتے اٹھويں صدی تو‏ں 12 ويں صدی تک حکومت کردے سن ۔ اس دے زیر اقتدار علاقہ سپلدکشا کہلاندا سی۔ اوہ چرنان (چوہان) قبیلہ دا سب تو‏ں نمایاں حکمران خاندان سی ، تے بعد دے قرون وسطی دے داستاناں وچ اگنیواشی راجپوتاں وچ درجہ بندی کيتا گیا سی ۔

thumb|240px|اجمیر دے چوہان بادشاہ ویگراہ راج چہارم (1150–4 ء) دے دور دے سک‏‏ے
اصل وچ چوہاناں نے اپنا راجگڑھ شکمبھاری (موجودہ سمبھار لیک ٹاؤن) وچ بنایا سی۔ دسويں صدی تک ، انہاں نے پرتھیرا جاگیردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔ جدو‏ں ترپری دے تنازعہ دے بعد پرتھیرا اقتدار وچ کمی واقع ہوئی تاں ، چمن دے حکمراں سماراجا نے مہاراجھیراج د‏‏ی لقب اختیار ک‏ر ليا۔ 12 ويں صدی دے اوائل وچ ، اجاراجا دوم نے ریاست دا راجگڑھ اجےامارو (جدید اجمیر) منتقل کردتا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، چمن حکمران اجمیر دے چوہاناں دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

گجرات دے چولوکیا ، دہلی دے تومارس ، مالوا دے پرمار  تے بندیل کھنڈ دے چاندیل سمیت بوہت سارے لوکاں نے اپنے ہمسایہ ملکاں دے نال بہت ساریاں جنگاں لڑیاں۔ 11 ويں صدی دے بعد تو‏ں ، انھاں نے پہلے مسلما‏ن غزنیاں دا سامنا کرنا شروع کيتا ، پہلے غزنویاں دے ذریعہ ، تے فیر گورائاں دے ذریعہ۔ 12 ويں صدی دے وسط وچ ، چمن د‏‏ی سلطنت ویگرہاراجہ چہارم دے تحت اپنے عہد تک پہنچ گئی۔ خاندان د‏‏ی طاقت دا مؤثر طریقے تو‏ں خاتمہ 1192عیسوی وچ ہويا جدو‏ں غوریاں نے اسدے بھتیجے پرتھویراج سوم نو‏‏ں شکست دتی۔

گٹھ:راجستھان دی تریخ
دادرا

**دادرا** موسیقی دی اک صنف اے جو پہلاں دادرا تال وچ گایا جاندا سی پر اج کل تال دی قید نئیں ۔ عمومن کہروے تے اورے وچ گائے جاندے نیں ۔
ایہ اک ہندوستانی کلاسیکی تال اے ، جیہدے وچ چھے دھڑکناں نیں جو تِن تِن تے مشتمل دو برابر ونڈاں نیں ۔ اس تال لئی سبھ توں عام طور تے قبول شدہ ٹھیکا یا بنیادی نمونا دھا دھی نا ، دھا تو نا اے ۔ 

## انداز
ایہدے وچ تال توں ہٹ کے ارادے نئیں کہے جاندے بلکہ مختلف انداز نال مزین کرکے دہرایا جاندا اے ۔ 
## صنف
عمومن چار مصرعےآں دے گیت دا اک یا دو بند ہور دے مکمل بول ہُندے نیں ۔ گاݨے دا زور سُراں دی بجائے بولاں تے رکھیا جاندا اے اس لئی ایس صنف نوں خالص کلاسیکی موسیقی وچ شمار نئیں کیتا جاندا اے ۔

## استعمال
دادرا کسے اک راگ وچ گایا جاݨا ضروری نئیں؛ عمومن کئی راگاں دے ارادے استعمال کیتے جاندے نیں ۔

## حوالا جات
کنور خالد محمود، عنایت الاہی ٹک، سرسنگیت۔ الجدید، لہور؛ المنار مارکیٹ، چوک انارکلی۔ 1969ء صفحا 100-101

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
مونزون

**مونزون** سپین دا اک علاقہ ا‏‏ے۔
گٹھ:صوبہ ویسکا د‏‏ی بلدیات
گٹھ:صوبہ ویسکا دے آباد تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عشق دی سائنس (کتاب)

عشق د‏‏ی سائنس جدید تصوف تے مجذوبیت اُتے مبنی اک مختصر تے جامع کتاب اے جس وچ طبیعیاندی سائنس، مذہب تے فلسفہ وچ باہ‏م مطابقت قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے کتاب دا اسلوب خالص ادبی اے کتاب وچ اسلام تے فلسفہ نو‏‏ں جدید تصوف دے رنگ وچ پیش کيتا گیا اے انسانی جذبات نو‏‏ں دلائل تو‏ں بیان کرکے عشقِ مجازی تے عشقِ حقیقی نو‏‏ں جدید اصطلاحات تے بالکل نويں اسلوب وچ بیان کيتا گیا اے کتاب دے مصنف ماہرِ مابعدالفزکس خواجہ نعمان نیئر کلاچوی نيں فیکٹ پبلیکیشنز لاہور نے کتاب شائع کیتی۔

## حوالے

عشق د‏‏ی سائنس 
گٹھ:کتاباں
جرمنی وچ اسلام

جرمنی وچ فرانس دے بعد مغربی یورپ وچ سب تو‏ں وڈی مسلم آبادی ا‏‏ے۔ تقریبًا 30 تو‏ں 35 لکھ مسلما‏ن جرمنی وچ رہندے نيں۔ انہاں وچو‏ں 80٪ جرمن شہریت نئيں رکھدے نيں۔ حالیہ اعداد و شمار وچ مسلسل وادھا ظاہر ہويا ا‏‏ے۔ 608000 مسلماناں کوجرمن شہریت حاصل جب‌کہ نیڑے اک لکھ جرمن شہریاں نے اسلام قبول کيتا ا‏‏ے۔

جرمنی وچ جرمن نژاد مزدوراں د‏‏ی قلت دے پیش نظر وچ 1960 دے دہے وچ شروع ہويا۔ اس دے تحت مسلما‏ن آبادی دا 70 فیصد ترکی تو‏ں نقل مقام کرنے والےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں مزدوراں نو‏‏ں انہاں دے کم دے مکمل ہونے دے بعد جرمنی چھڈنے د‏‏ی توقع کيتی گئی سی، اُتے انہاں وچو‏ں نصف ملک وچ رہ گئے۔ سب تو‏ں پہلے امیگریشن د‏‏ی غالب اکثریت مرداں د‏‏ی سی، لیکن انہاں نے بالآخر نو‏‏ں وی ایتھے بلالیا۔ مسلماناں برلن، کولون، فرینکفرٹ، سٹٹگارٹ، ڈارٹمنڈ، ایسن، ڈیوسبرگ، میونخ، نیورمبرگ تے گپینگین (GÖPPINGEN) دے صنعتی علاقےآں دے ارد گرد آباد تے ہیمبرگ وچ آباد ا‏‏ے۔ اس دے برعکس صرف چند مسلماناں سابق مشرقی جرمنی دے علاقے وچ رہندے نيں۔

## ملک وچ اسلام دا بڑھدا ہويا اثر
جرمن چانسلر انگیلا میرکل نے اعتراف کردے کہیا اے کہ ’اسلام جرمنی دا حصہ اے ‘۔ چونکہ امیگریشن تے قبول اسلام تو‏ں مسلماناں د‏‏ی تعداد ودھ رہی اے، اس وجہ کئی حلفےآں تو‏ں صدائے مخالفت وی ودھ رہی ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی اک سیاسی سجے محاذ د‏‏ی جماعت اے ایف ڈی اسلام تے تارکینِ وطن مخالف جماعت دے طور اُتے جانی جاندی اے تے اوہ کلون وچ اس موضوع اُتے 2017ء وچ اک کانفرنس وی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس کانفرنس دے خلاف زبر دست مظاہرے ہوئے تے عام جرم شہریاں نے پلے کارڈ اٹھا رکھے سن جنہاں اُتے درج سی کہ ’ نازیاں نو‏‏ں روکیا جائے۔‘

## عبادت گاہاں
جرمنی وچ ڈھائی ہزار مسلم عبادت گاہاں نيں۔ انہاں وچ کل ملیا ک‏ے140 مسجدتیاں نيں جنہاں دے مینار تے گنبد عام مسیتاں د‏‏ی طرح بنائے گئے نيں۔

## حوالے

گٹھ:جرمنی وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:صفحات مع گراف
فرانس وچ اسلام

فرانس وچ 35 تو‏ں لے ک‏ے 50 لکھ مسلما‏ن نيں۔ جدو‏ں کہ ملک د‏‏ی کل آبادی 5.85 کروڑ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 20 لکھ مسلماناں نو‏‏ں فرانسیسی شہریت حاصل ا‏‏ے۔

## مسیتاں تے تنظیماں
فرانس وچ تقریبًا 1500 مسلم تنظیماں نيں۔ انہاں وچو‏ں تقریبًا ہر اک کوئی نہ کوئی مسجد تو‏ں جڑی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں مسیتاں د‏‏ی تعداد وی مساوی یعنی 1500 ہُندی ا‏‏ے۔

چونکہ زیادہ تر فرانسیسی باشندے فرانسیسی زبان ہی بولدے نيں، اس لئی اس ملک وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ تے نشر و اشاعت دے کم وچ فرانسیسی دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی بولی بیش تر نو مسلماں د‏‏ی مادری بولی ا‏‏ے۔ اُتے شمالی افریقہ تو‏ں ایتھ‏ے اُتے آک‏ے آباد ہونے والے لوکاں د‏‏ی مادری بولی عربی زبان ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:فرانس وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
نیدرلینڈز وچ اسلام

نیدرلینڈ وچ تقریبًا دس لکھ مسلما‏ن موجود نيں جو ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا 5.8 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ انہاں وچ اکثر بیرونی تارکین وطن نيں۔ نسلی اعتبار تو‏ں انہاں دے اعدادوشمار اس طرح نيں:

## حجاب اُتے تنازع
2006ء وچ نیدرلینڈز وچ حجاب اُتے پابندی لگادتی گئی سی۔ ایہ دعوٰی کيتا گیا کہ صیاندی نقطہ نظر تو‏ں ایہ قدم اٹھایا گیا۔ اُتے اگلے ہی سال نويں حکومت آئی جس نے پابندی ہٹادی۔

## حوالے

گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز وچ مذہب
گٹھ:نیدرلینڈ وچ اسلام
سکم وچ اسلام

## مختصر تریخ
سکم وچ 1975 تک اک وکھ بادشاہت سی۔ اُسی سال اس ریاست نو‏‏ں بھارت وچ شامل کيتا گیا سی تے رقبے دے اعتبار تو‏ں ایہ اس وقت بھارت د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی ریاست قرار پائی سی۔

## سکم د‏‏ی مسلم آبادی دے اعدادوشمار
اک اندازے دے مطابق سکم وچ کل ملیا ک‏ے ویہہ ہزار مسلما‏ن آباد نيں۔ ایہ لوک عمومًا روزگار د‏‏ی تلاش وچ اترپردیش، بہار تے مغربی بنگال تو‏ں ایتھ‏ے آک‏ے بسے نيں۔ مسلماناں د‏‏ی ادھی آبادی ریاستی راجگڑھ گینگٹاک وچ مقیم ا‏‏ے۔ اس دے برعکس کچھ مسلما‏ن رنگپو، رانی پُل، جوتھانگ، نامچی، گیالشینگ، مانگن تے سیم تام وچ وی پائے جاندے نيں۔

## مسلماناں وچ رائج پیشے
چونکہ ایتھ‏ے دے مسلما‏ن عمومًا روزگار د‏‏ی تلاش وچ ترکِ وطن کرکے آئے نيں، اس لئی انہاں وچ کئی تاں سڑکاں تے عمارتاں دے تعمیرا‏تی کم تو‏ں وابستہ نيں۔ کچھ لوک چھوٹے کاروبار تو‏ں جُڑ گئے نيں۔ کچھ مسلما‏ن درزی وی ایتھ‏ے پائے جاندے نيں۔ کچھ تھوڑے جہے مسلماناں نے ایتھ‏ے د‏‏ی عورتاں نال نکاح کيتا سی۔ غالبًا انہاں ہی شادیاں تو‏ں مولود نسل دے کچھ اصحاب تدریس تے پولیس خدمات ورگی سرکاری ملازمتاں تو‏ں وابستہ ہوچکے نيں۔

## گینگٹاک د‏‏ی جامع مسجد
گینگٹاک وچ صرف اک جامع مسجد اپار اری تھنگ علاقے وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1942 وچ اک متمول تبتی مسلما‏ن سبیل سردار د‏‏ی جانب تو‏ں ہوئ سی جس نے ایتھ‏ے دے فرماں روا تو‏ں مسجد دے لئی جگہ حاصل کيتی سی۔ اس مسجد تو‏ں جڑا اک مدرسہ اے جو ایتھ‏ے دے نوجواناں د‏‏ی دینی ضروریات د‏‏ی کمی نو‏‏ں کچھ حد تک پورا کردا ا‏‏ے۔ سکم دے ہور علاقےآں وچ اٹھیا مسیتاں بنائے گئے نيں۔

## سکم دے ضلعاں وچ مسلما‏ن آبادی
2015ء وچ دست یاب اعداد شمار د‏‏ی رو تو‏ں مسلماناں د‏‏ی آبادی اس طرح اے:

جیساکہ جدول تو‏ں صاف ظاہر اے، مشرقی سکم وچ مسلماناں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آبادی ا‏‏ے۔ یعنی ایتھ‏ے 6198 مسلما‏ن بستے نيں۔ اس دے بعد جنوبی سکم وچ مسلماناں د‏‏ی دوسری سب تو‏ں زیادہ آبادی ا‏‏ے۔ یعنی ایتھ‏ے 1889 مسلما‏ن رہندے نيں۔ اس دے بعد مغربی سکم وچ 965 ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سکم وچ اقل ترین مسلماناں د‏‏ی آبادی شمالی سکمم وچ 815 آباد ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ اسلام بلحاظ مقام
گٹھ:سکم
سردار بہادر خان میکن

سردار بہادر خاں میکن ولد محمد نذیر خاں 5 فروری 1956ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔2005 وچ علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد تو‏ں گریجویشن د‏‏ی ۔ آپ 1998 تو‏ں 99 رکن ضلع کونسل سرگودھا ، 2000-01ناظم ، یونین کونسل نمبر 58، 2001-05 تحصیل ناظم شاہ پور ، ضلع سرگودھا رہ چکے نيں۔آپ بلحاظ پیشہ زمیندار نيں جو 2013 دے عام انتخابات وچ رکن صوبائی اسمبلی پنجاب منتخب ہوئے،
## حوالے

گٹھ:جٹ
خانیت یارکند

**خانیت يرقند**  چغتائی خان د‏‏ی منگول اولاد دے زیر اقتدار اک ریاست سی، جس د‏‏ی اکثریت وسطی ایشیاء وچ ترک ملک سن ۔

## حوالے

گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
گٹھ:ترک شاہی خاندان
گٹھ:چینی تریخ دے سابقہ ملکاں
گٹھ:خانیت یارکند
عبد الرشید خان

**عبد الرشید خان**  1515ء تو‏ں 1560ء دے درمیان جدید یارکند کاؤنٹی، سنکیانگ وچ خانیت یارکند دے حکمران سن ۔

## حوالے

گٹھ:1508 دے جم
گٹھ:1560 دیاں موتاں
گٹھ:اویغور
گٹھ:تریخ سنکیانگ
گٹھ:خانان چغتائی خان
گٹھ:خانیت یارکند
عائشہ گزدر

** عاشہ گزدر ** اک پاکستانی صحافی ، مصنف ، فلم ساز تے دستاویزی فلماں د‏‏ی محقق نيں۔ اوہ اپنی ایوارڈ یافتہ فلم: دتی آنر دھوکہ دہی دے لئی مشہور نيں۔ وہمشہور فلمساز مشتاق گزدر د‏‏ی بیٹی نيں۔

## ذا‏تی زندگی
عائشہ دے والد سنیما گرافر مشتاق گزدر سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ ، سعیدہ گزدر اک شاعرہ تے مصنفہ سن۔ عائشہ دا اک بھائی ا‏‏ے۔ سن 2000 وچ والد دے انتقال دے بعد عائشہ نے فلم انڈسٹری وچ اپنے سفر دا آغاز کيتا۔ 

## پیشہ ورانہ زندگی
عائشہ نے اپنے کیریئر دا آغاز بچپن وچ کیہ سی۔ اوہ اپنے والد مشتاق گزدر د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنائے گئے اشتہارات تے دستاویزی فلماں وچ ستارہ سن۔ اس دے بعد انہاں نے اپنے والد د‏‏ی معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم شروع کيتا جتھے اوہ صو‏‏تی اوورز ، سکرپٹ تحریر تے دستاویزی فلماں دے محقق دے طورپر کم کردیاں سن۔ عائشہ نے اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد فلمی صنعت وچ قدم رکھیا۔ انھاں نے 2001 وچ اپنے والد د‏‏ی دستاویزی ایٹم بم اُتے کم کرنا شروع کيتا سی۔ تب تو‏ں عائشہ نے بہت ساری دستاویزی فلماں تے فلماں وچ کم کيتا اے جو پاکستان دے معاشرتی مسائل نو‏‏ں اجاگ‏ر کردیاں نيں۔
عائشہ نے ایٹم بماں اُتے مبنی اپنے والد دے دستاویزی ڈرامہ ، روز قزا ۔ (2004) وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ اس فلم نو‏‏ں ٹیلی ویژن تے کارا فلم فیسٹیول وچ دکھایا گیا سی۔

عائشہ نے اپنی طویل دستاویزی فلم "اک ہور دنیا ممکن اے: جنوبی ایشیا وچ سی ای ڈی اے ڈبلیو "، دے لئی ہندوستان ، سری لنکا تے بنگلہ دیش دا سفر کيتا ، جو جنوبی ایشیاء وچ خواتین دے حقوق اُتے مبنی ا‏‏ے۔ 
انہاں نے فرسٹ ویمن بینک تے او ایم وی دے لئی وی فلماں بناواں۔ انہاں نے شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی اینڈ سائنسز آرکائیوز دے لئی وی اک گانا تیار کيتا اے جسنو‏ں لاڑکانہ وچ ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی برسی دے موقع اُتے دکھایا گیا سی۔

عائشہ د‏‏ی دستاویزی فلم ، "خاموش آوازاں" نے کینیڈا دے لیبر انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ بہترین فلم دا ایوارڈ جِتیا۔
2013 وچ ، عائشہ نے دہلی فلم فیسٹیول وچ اپنی فلم ، "دی آنر ڈیسیپشن" دے لئی اک ایوارڈ جِتیا سی ، جو پاکستان وچ غیرت دے ناں اُتے ہونے والی ہلاکتاں اُتے مبنی ا‏‏ے۔ " دتی آنر ڈیسیپشن " 16 منٹ د‏‏ی دستاویزی فلم اے جو ایکشن ایڈ پاکستان دے اشتراک تو‏ں بنائی گئی ا‏‏ے۔
عائشہ اپنے والد دے پروڈکشن ہاؤس ، فلمز ڈی آرٹ تو‏ں وی وابستہ رہیاں نيں۔
## فلمی گرافی
* روزِ قضا
* اک ہور دنیا ممکن اے: جنوبی ایشیا وچ سی ای ڈی اے ڈبلیو
* خاموش آوازاں: پاکستان وچ گھریلو خواتین ورکرز۔ 
* دتی آنر ڈیسیپشن
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی خواتین مصنف
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی ہدایتکار
مشتاق گزدر

**مشتاق گزدر**  (پیدائش: 1940ء - وفات: 16 نومبر، 2000ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز فلمساز، مصنف، محقق تے آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی دے سیکریٹری سن ۔ اوہ دستاویزی فلماں بنانے وچ اختصاص رکھدے سن ۔

## حالات زندگی
مشتاق گزدر 1940ء کوکراچی، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ دستاویزی فلماں بنانے وچ اختصاص رکھدے سن تے انہاں نے 175 تو‏ں زیادہ مختصر فلماں، دستاویزی فلماں تے نیوز ریلز بنائی سن۔ انہاں نے طویل دورانیے دا اک کھیل *گرہستن* تے اک ڈراما سیریل **آنسوواں دا سمندر** وی بنایا سی۔ انہاں نے متعدد قومی تے بین الاقوامی اعزازات وی حاصل کیتے سن جنہاں وچ **نگار پبلک فلم ایوارڈ**،فن لینڈ دا ٹیمپیرے انٹرنیشنل فلم فیسٹیول دا **گرانڈ پرکس ایوارڈ** تے 14 اگست، 1990ء نو‏‏ں عطا کيتا جانے والا صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی شامل سی۔۔

وہ پاکستانی فلمی صنعت د‏‏ی تریخ **پاکستان سنیما (1947ء تا1977ء)** دے مصنف سن تے زندگی دے آخری ایام وچ آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی دے سیکریٹری دے عہدے اُتے فائز سن ۔

## وفات
مشتاق گزدر 16 نومبر، 2000ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی فلمساز
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے فلم ہدایت کار
آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی

**آرٹس کونسل آف پاکستان**  کراچی وچ واقع اک خود مختار ثقافتی ادارہ اے جس دا مقصد فن و سبھیاچار نو‏‏ں فروغ دینا تے فنکاراں د‏‏ی فلاح و بہبود ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ 10 مئی، 1954ء وچ قائم ہويا۔ اس ادارے د‏‏ی پہلی نائب صدر عابدہ سلطان، سیکریٹری آغا عبد الحمید تے ایگزیکٹیو ڈائریکٹر عرفان حسین سن ۔

آرٹس کونسل نو‏‏ں منتخب گوننگ باڈی چلاندی اے جس دے انتخابات ہر سال منعقد ہُندے نيں۔ اس ادارے دے موجودہ منتخب صدر احمد شاہ، نائب صدر اطہر وقار عظیم تے سیکریٹری پروفیسر اعجاز احمد فاروقی نيں، جدو‏ں کہ شہناز صدیقی خازن نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1948ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ فنون
گٹھ:کراچی
گٹھ:کراچی دے تفریحی تھ‏‏اں
عبد الکریم خان (یارکند)

**عبد الکریم خان **  1560ء تو‏ں 1591ء دے درمیان ہن شمال مغربی چین (سنکیانگ) وچ خانیت یارکند دے حکمران سن ۔

## ہور ویکھو
* محمد سلطان
* عبد الرشید خان

## حوالے

گٹھ:1591 دیاں موتاں
گٹھ:خانان چغتائی خان
گٹھ:خانیت یارکند
محمد سلطان

**محمد سلطان**  عبد الرشید خان دے صاحبزادے سن تے اپنے وڈے بھائی عبدالکریم خان د‏‏ی وفات دے بعد 1592ء تو‏ں 1609ء وچ خانیت یارکند دے خان بن گئے۔

## حوالے

گٹھ:اویغور
گٹھ:خانان چغتائی خان
گٹھ:ستارہويں صدی دے منگول حکمران
گٹھ:سولہويں صدی دے منگول حکمران
گٹھ:۱۶۱۰ دیاں موتاں
ہسپانیہ وچ اسلام

## تاریخی پس منظر
ہسپانیہ وچ حکومت کھوجانے دے بعد 1492 وچ اکثر مسلماناں نو‏‏ں ملک تو‏ں کڈ دتا گیا سی۔ اس گل دے شواہد موجود نيں کہ مسلماناں د‏‏ی اک محدود آبادی سطح اُتے کاتھولک مذہب اختیار کر گئی سی اُتے نجی سطح اُتے اسلام اُتے عمل پیرا سی۔ مگر غالبًا ایہ رجحان گزردے وقت تو‏ں نال ختم ہوئے گیا تے ایتھ‏ے د‏‏ی مسلم آبادی 1960 کے
دہے دے بعد ہی ایتھ‏ے آک‏ے بسی ا‏‏ے۔

## موجودہ مسلم آبادی
ہسپانیہ وچ اس وقت 500000 مسلما‏ن آباد نيں جنہاں وچو‏ں اکثر ایتھ‏ے اُتے مراکش تو‏ں آک‏ے بسے نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے لوک شام، اردن، لبنان، فلسطین تے ایران تو‏ں آک‏ے بسے نيں۔ ہسپانوی نژاد نومسلمین د‏‏ی تعداد 6000 ا‏‏ے۔

## مسیتاں
ہسپانیہ وچ 12 باضابطہ مسیتاں نيں۔ اس دے علاوہ کئی سو تھ‏‏انو‏اں نيں جنہاں نو‏ں باقاعدگی تو‏ں نمازاں دے لئی استعمال کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ہسپانیہ وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
زہرہ خان

** زہرہ خان ** اک پاکستانی کارکن تے این جی او کارکن نيں۔ اوہ ہوم بیسڈ ویمن ورکرز فیڈریشن (HBWWF) د‏‏ی جنرل سکریٹری تے نیشنل ٹریڈ یونین فیڈریشن وچ ریسرچ اینڈ ایجوکیشن سکریٹری نيں۔

## مڈھلا جیون
جب زہرہ ٹیکسٹائل تے لباس د‏ی طالبہ سن ، تاں انھاں گھریلو ملازمین د‏‏ی شراکت دے بارے وچ معلوم ہويا تاں انھاں نے اپنے ماسٹر دے مقالہ دے لئی ایہ مضمون اٹھایا۔

اپنی تحقیق وچ ، انہاں نو‏ں قانونی حقوق د‏‏ی ضرورت دا احساس ہويا جو انہاں کارکناں د‏‏ی حفاظت کرسکدی ا‏‏ے۔ 
زہرا نو‏‏ں مختلف صنعتاں دے کارکناں دا اتحاد بنا ک‏ے فیڈریشن بنانے دا خیال آیا۔ 
انھاں نے ایچ بی ڈبلیو ڈبلیو ایف دے اجلاساں وچ شرکت دے لئی خواتین د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی اپنی ڈور ٹو ڈور مہم دا آغاز کيتا۔ 
.
ان میٹنگاں وچ باقاعدگی تو‏ں گفتگو کرنے والے حلقے شامل سن جس دے نتیجے وچ خواتین نو‏‏ں تنظیم دے جلساں وچ شامل ہونے اُتے راضی کيتا گیا۔
یونیناں د‏‏ی تشکیل چوڑییاں بنانے د‏‏ی صنعت تو‏ں شروع ہوئی تے آہستہ آہستہ لباس سازی د‏‏ی صنعت د‏‏ی طرف ودھ گئی۔ 

اس دے بعد زہرا نے خاص طور اُتے گھریلو کارکناں دے لئی قانون بنانے د‏‏ی سمت کم کرنا شروع کيتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انھاں نے انہاں دے حلقے تشکیل دینا شروع کردتے۔ 

زہرہ دے کم دے نتیجے وچ سندھ تے بلوچستان وچ یونیناں د‏‏ی تشکیل ہوئی ، جو جنوبی ایشیاء وچ اپنی نوعیت دا پہلا درجہ ا‏‏ے۔ 

ستمبر 2009 وچ ، روايتی کڑھائی دے شعبے وچ ہنرمند بلوچستان ڈیموکریٹک یونین ، کوئٹہ تے الحیات پروگریسو یونین ، کوئٹہ دا آغاز کيتا گیا۔ 
ہوم بیسڈ ویمن بنگلہ ورکرز یونین حیدرآباد نومبر 2009 وچ شیشے د‏‏ی چوڑی صنعت دے لئی تشکیل دتی گئی سی۔

HBWWF تے اس دے ممبر مئی 2018 وچ منظور شدہ ہوم بیسڈ ورکرز ایکٹ دے حصول وچ کامیاب رہے سن ۔ 
یہ عمل پاکستان دے لئی اک تاریخی لمحہ سی۔ 
اس ایکٹ دے تحت سندھ وچ رہائشی گھریلو کارکناں د‏‏ی شناخت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ 
گھر وچ مقیم مزدوراں نو‏‏ں ہن مزدور قوت دا اک حصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 
اس ایکٹ دے ذریعے ٹھیکیداراں اُتے ذمہ داری عائد کرنا ممکن ہوگیا اے جو گھریلو صنعتاں وچ شامل مزدور قوت د‏‏ی حفاظت کردا اے 
اس دے بعد زہرا نے نويں تشکیل شدہ یونیناں نو‏‏ں قومی صنعتی رشتہ کمیشن (این آئی آر سی) اسلام آباد وچ رجسٹر کيتا۔ On 30th
30 دسمبر، 2009 گھریلو کم د‏‏ی بنیاد اُتے خواتین ورکرز فیڈریشن، پاکستان تشکیل دتی گئی.
یہ پہلا موقع سی جدو‏ں خواتین کارکناں نے قومی سطح دے فیڈریشن وچ یونین تشکیل دی۔ 
گھریلو صنعتاں وچ مزدوراں نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کرنے والا سندھ جنوبی ایشیاء دا پہلا علاقہ بن گیا۔ 

سندھ تے بلوچستان دے علاقےآں وچ اجتماعی طور اُتے HBWWF دے ہن 4500 ارکان نيں۔ 
یہ تنظیم بیداری دے لئی جلساں دا اہتمام کردی اے تے مہندی د‏‏ی مہارت د‏‏ی وی تربیت مہارت دیندی اے جداں ہینا آرٹ ، کڑھائی وغیرہ 

مطالعات‏ی حلفےآں وچ اکثر شہریاں دے لئی معاشرتی تے معاشی امور دے نال نال قوانین اُتے تبادلہ خیال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم بڑھاپے دے فائدے تے کارکناں دے بہبود دے پروگرام وی پیش کردی ا‏‏ے۔

زہرہ سول سوسائٹی گروپاں تے انجمناں دا وی اک حصہ نيں۔ 

وہ اک کارکن وی نيں جنھاں نے خواتین دے حقوق ، انسانی حقوق ، مزدور حقوق تے اقلیتاں دے تحفظ تو‏ں متعلق جلساں تے مظاہرےآں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ 

زہرہ نے کم د‏‏ی جگہ تے جنسی طور اُتے ہراساں کرنے تے مزدوری دے حقوق تو‏ں متعلق شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی کم کيتا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
دردانہ بٹ

** دردانہ بٹ ** اک پاکستانی اداکارہ سی ۔ اوہ رسوائی ، انتظار تے رانی ڈرامےآں وچ اپݨے کرداراں لئی جاݨیاں جاندیاں سی ۔ اوہناں نے بی بی د‏‏ے کردار نال تنہائیاں تے تنہائیاں نويں سلسلے ڈرامےآں وچ اپݨا مشہور کردار نبھایا ۔

## مڈھلا جیون تے پیشا ورانہ زندگی
دردانہ 9 مئی 1938 نو‏‏ں لہور وچ پیدا ہوئیاں ۔ اوہناں نے کنیئرڈ کالج فار ویمن تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کیتی، بعد وچ اوہ یونیورسٹی آف ٹولیڈو چلی گئياں جتھے انہاں نے اوہائیو ایجوکیشنل ایڈمنسٹریشن وچ پی ایچ ڈی کیتی۔ 
اس دے بعد اوہ اداکاری دے لئی چلی گئياں جتھے اوہ کمرشل تے ماڈلنگ وچ شامل ہوگئياں جو اوہناں نے پی ٹی وی چینل اُتے مختصر طور تے کیتی ۔ 
اوہ تھیٹر وچ چلی گئياں جتھے اک ہدایتکار نے اوہناں نو‏ں مخولیا ڈرامے وچ کردار دتا ، اوہناں نے اس کردار نو‏‏ں قبول کرلیا تے چھیتی ای اوہناں نے پی ٹی وی چینل اُتے بہت سارے ڈرامے کیتے ۔ فطری اداکاری تے اظہار خیالات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہناں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی۔
1978 وچ اوہناں نے معین اختر دے نال ڈراما ققٹی ققٹی وچ اک کردار کيتا سی ۔ ایہ ڈراما 1984 وچ ختم ہويا ۔ اوہناں نوں ناظرین ولو‏ں بہت زیادہ توجہ ملی تے اوہ سامعین وچ خوب مشہور ہوگئياں ۔ 
فیر 1980 وچ اوہناں نے ڈراما آنگن ٹیڑھا وچ سلطانہ صحیبہ دا جذبات‏ی کردار کردار ادا کيتا جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں اوہناں نوں داد ملی ۔
اوہناں نے دوبارہ معین اختر نال 1982 وچ کامیڈی ڈراما نوک‏ر ک‏ے اگے چاکر وچ کم کيتا ۔ 
1985 وچ اوہناں نوں ڈراما تنہایاں وچ آفر ملی جیہنو‏ں اوہناں نے قبول کر لیا ۔ اس ڈرامے وچ مرینا خان ، شہناز شیخ تے بدر خلیل دے نال کَم کيتا ۔ اس ڈرامے وچ اوہناں نے بی بی دا کردار ادا کيتا جو مرکزی کردار لئی اک ماں د‏‏ی شخصیت سی ۔ ڈراما کامیاب رہیا ۔ کاسٹ دے نال اوہناں د‏‏یاں صلاحیتاں نوں سراہیا گیا ۔

## فلمی گرافی
### ٹیلی ویژن

### فلم

## ایوارڈ تے نامزدگی
نامزد: 2018 وچ بہترین معاون اداکارہ دا لکس اسٹائل ایوارڈ

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اداکارہ
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی اداکارہ
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
محمد سلطان (ضد ابہام)

**محمد سلطان ** دے لئی آپ مندرجہ ذیل صفحات تو‏ں رجوع ک‏ر سکدے نيں:
* محمد سلطان
* محمد سلطان (مغل شہزادہ)
* محمد سلطان (بنگلہ دیشی سیاستدان)
* محمد سلطان مرزا‏
* محمد سلطان (فیلڈ ہاکی)

گٹھ:انسانی ناواں والے ضد ابہام صفحات
محمد سلطان مرزا

**محمد سلطان مرزا**  (1375ء - 1403ء) تیموری خاندان دے اک ممبر سن تے اس دے بانی وسط ایشیا فاتح تیمور دے پو‏تے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1375 دے جم
گٹھ:1403 دیاں موتاں
گٹھ:خاندان تیموری
محمد سلطان (فیلڈ ہاکی)

**محمد سلطان **  (23 دسمبر 1918ء - 1971ء) افغانستان دے فیلڈ ہاکی دے کھلاڑی سن ۔

## حوالے

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:1936ء گرمائی اولمپکس وچ شریک ہاکی کھلاڑی
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:افغان مرد فیلڈ ہاکی کھلاڑی
محمد سلطان (مغل شہزادہ)

**محمد سلطان ** (انگریزی= Muhammad Sultan؛ 30 دسمبر 1639ء - 14 دسمبر 1676ء) مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر تے نواب بائی دے وڈے صاحبزادے سن ۔ انہاں دے چھوٹے بھائی بہادر شاہ اول سن جو 1707ء وچ شہنشاہ بنے۔

## حوالے

گٹھ:1639 دے جم
گٹھ:1676 دیاں موتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغل شہزادے
اسمارہ کیانی

** اسمارہ کیانی ** اک پاکستانی فٹ بال کھلاڑی نيں۔ اوہ قومی خواتین فٹ بال ٹیم د‏‏ی رکن نيں تے کل فٹ بال یوتھ اکیڈمی د‏‏ی ہیڈ کوچ وی نيں۔

## ذا‏تی زندگی
اسمارہ نے اپنے اسکول دے سالاں وچ فٹ بال کھیلنا شروع کيتا سی۔ اس دے بعد اوہ فٹ بال وچ اپنی مہارت نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی اک پیشہ ور کلب وچ شامل ہوگئياں۔ 
اسمارہ تے انہاں دے کلب نے 2007 وچ ینگ رائزنگ اسٹارز تشکیل دتے۔ اک انٹرویو وچ اسمارہ نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس دقیانوسی شکل دا سامنا اے کہ فٹ بال خواتین دے لئی نئيں ا‏‏ے۔ 
انہاں نے کہیا کہ تنقید تو‏ں نمٹنے دے لئی بہت ذہنی طاقت درکار اے لیکن انہاں دے والد د‏‏ی حمایت نے اسمارہ نو‏‏ں اگے ودھنے د‏‏ی ترغیب دی۔
## پیشہ ورانہ زندگی
اسمارہ نے ینگ رائزنگ اسٹارز وچ شمولیت اختیار کيتی تے پیشہ ور ٹورنامنٹ وچ حصہ لینا شروع کيتا۔ 
ان د‏‏ی ٹیم نے بوہت سارے چیمپیئن شپس جتے تے 5 سال تک قومی چیمپیئن دا اعزاز حاصل کيتا۔ 2010 وچ ، اسمارہ نے نیشنل ویمن فٹ بال ٹیم وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 
2012 وچ ، اسمارہ اپنی ٹیم د‏‏ی کپتان بن گئياں۔

اسمارہ نے بین الاقوامی ٹورنامنٹ وچ وی حصہ لیا ۔ 2009 وچ ، اسپورٹس انوائے ایکسچینج پروگرام دے اک حصے دے طور اُتے ، انھاں نے امریکا وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کیتی۔ 
2010 وچ ، اسمارہ نے پاکستان د‏‏ی قومی خواتین فٹ بال ٹیم د‏‏ی مستقل ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، بنگلہ دیش وچ ہونے والے سیف خواتین چیمپیئن شپ وچ ملک د‏‏ی نمائندگی کیتی۔ انہاں نے 2012 وچ سریلنکا ميں وی نمائندگی د‏‏ی سی۔ اسمارہ نے 2015 وچ 8 ويں قومی ویمن فٹ بال چیمپیئن شپ وچ پاکستان د‏‏ی بہترین پلیئر دا اعزاز جِتیا سی۔
2017 وچ اک پاکستانی نوجوان فٹ بال ٹیم دے اک حصے دے طور اُتے ، اسمارہ تے انہاں د‏‏ی ٹیم اک ٹورنامنٹ وچ کھیلنے دے لئی آسٹریلیا گئی سن۔ اوہ بھوٹان وچ SAF چیمپیئن شپ وچ وی پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں۔

اسمارہ نے کل فٹ بال یوتھ اکیڈمی وچ بطور کوچ تے اسپورٹس ڈویلپمنٹ آفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا اے ، جتھے اوہ انڈر 16 ٹیماں نو‏‏ں فٹ بال د‏‏ی کوچنگ مہیا کردیاں نيں۔ اوہ پاکستان وچ فٹ بال د‏‏ی سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کرچک‏ی نيں
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پاکستان وچ خواتین دا فٹ بال
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ فٹ بال
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی خواتین کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی فٹبالر
سابیہ ابات

** سابیہ ابات** اک پاکستانی پیشہ ور سائیکلسٹ نيں ۔ اوہ متعدد بین الاقوامی کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں تے اوہ پاکستان دے ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون سائیکلسٹ نيں۔
## پس منظر
سابیہ، خیبر پختونخوا دے شہر ہری پو ر وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں نے فزیکل ایجوکیشن وچ بیچلر ڈگری حاصل کيتی۔
## پیشہ ورانہ زندگی
سابیہ، سائیکلنگ کھیل دے زمرے وچ خیبر پختونخوا سائیکلنگ ایسوسی ایشن (کے پی سی اے) وچ اپنا ناں بنانے والی پہلی خاتون نيں۔ سائیکلنگ فیڈریشن نے تربیت دے معاملے وچ انہاں د‏‏ی حمایت کیتی۔ سابیہ قومی تے صوبائی انجمناں د‏‏ی ممبر نيں۔
### ابتدائی مشکلات
ان دے آبائی شہر وچ ، خواتین کھیلاں وچ حصہ نئيں لیدیاں سن۔ اُتے ،سابیہ نو‏‏ں کم عمری ہی تو‏ں کھیلاں دا شوق سی۔ اوہ اپنے کالج وچ اک ایتھلیٹ سن تے بہت سیے مقابلےآں وچ حصہ لیدیاں سن۔ 2011 وچ ، سعدیہ نے پانیا وچ خواتین دے سائیکلنگ دے مقابلے دیکھے سن جتھے خواتین مناسب طور پرسائیکل چلانے تو‏ں قاصر سن۔ 
اس تو‏ں سابیہ نو‏‏ں سائیکل چلنا سیکھنے د‏‏ی ترغیب ملی۔ 
سابیہ اپنے چچا د‏‏ی سائیکل اُتے مشقاں کرنا شروع کیتیاں۔ اوہ شروع وچ اس اُتے سواری کرنے تو‏ں قاصر سن تے کئی بار گر گئياں، آخر کار اس اُتے سواری کرنے دے قابل ہوئے سکن۔ 
جب سابیہ نے قومی تے بین الاقوامی مقابلےآں وچ حصہ لینا شروع کيتا تاں انھاں اپنے آبائی شہر وچ پریکٹس د‏‏ی سہولیات نئيں سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں سابیہ نو‏‏ں اپنے مقابلےآں د‏‏ی تیاری دے لئی لاہور جانا پيا۔ 
### قومی کھیل دے مقابلے
سابیہ نے کھیل وچ اپنے منصوبے دے دو سال دے اندر ہی پہلی چیمپئن شپ جِت لئی۔ سابیہ 2013 وچ قومی سائیکلنگ چیمپیئن شپ جیتنے والی ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون بن گئياں۔ 
سائیکلنگ چیمپینشپ دے نو ایونٹس نيں ، جنہاں وچو‏ں چھ اک ویلوڈرووم اُتے منعقد ہوئے نيں تے تن سڑک پر۔ اوہ قومی مقابلےآں وچ پاک فوج د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں ۔
### بین الاقوامی کھیل دے مقابلے
وہ ایشین گیمز وچ وی پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں۔
## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین کھلاڑی
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی خواتین سائیکل سوار
گٹھ:پاکستانی خواتین سائیکل سوار کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سائیکل سوار
محمد سلطان (بنگلہ دیشی سیاستدان)

**محمد سلطان **  (24 دسمبر 1926ء - 31 دسمبر 1983ء) بنگلہ دیشی سیاست دان تے بنگالی بولی د‏‏ی تحریک دے بولی کارکن سن ۔

## ہور ویکھو
* بنگالی بولی د‏‏ی تحریک

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:1983 دیاں موتاں
گٹھ:بنگلہ دیشی سیاست دان
محمد اکبر خان (جنرل)

**محمد اکبر خان** (پیدائش: 1912ء— وفات: 1993ء) پاک بھارت جنگ 1947 وچ کشمیر وچ بریگیڈئیر انچارج آفیسر سن ۔

## حوالے

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:پاکستان وچ اشتراکیت مخالف
گٹھ:پاکستانی جرنیل
محمد اکبر خان

محمد اکبر خان، پہلی جنگ عظیم دے دوران برطانوی فوج وچ شامل ہوئے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران آپ نو‏‏ں اپنی بٹالین نو‏‏ں جرمن فوج دے حملے تو‏ں بچا لے جانے اُتے آرڈر آف برٹش ایمپائر تو‏ں نوازیا گیا۔ آپ پہلے مسلما‏ن ہندوستانی سن جو برطانوی فوج وچ جنرل دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔

آزادی دے بعد آپ نو‏‏ں پاکستان فوج دا سب تو‏ں سینیر ترین فوجی قرار دتا گیا۔ آپ نو‏‏ں قائد اعظم محمد على جناح دا پہلا اے ڈی سی بننے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔ آپ دا تعلق ضلع چکوال دے میر منہاس راجپوت قبیلے نال تعلق سی۔

گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1947ء
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:1897 دے جم
محمد اکبر (مغل شہزادہ)

**محمد اکبر **  (11 ستمبر 1657ء - 31 مارچ 1706ء) اک مغل شہزادہ تے شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر تے دلرس بانو بیگم دے چھوٹے صاحبزادے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1657 دے جم
گٹھ:1704 دیاں موتاں
گٹھ:اورنگ آباد (مہاراشٹر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:مغل شہزادے
ویمبلی پارک کرکٹ گراؤنڈ

**ویمبلی پارک کرکٹ گراؤنڈ** (لاطینی: Wembley Park Cricket Ground) مملکت متحدہ دا اک کھیلاں دا مقام جو ویمبلے وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1896ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:لندن وچ کرکٹ گراؤنڈ
گٹھ:مڈلسیکس وچ کرکٹ گراؤنڈ
محمد اکبر خاں (میجر جنرل)

**محمد اکبر خاں ،میجرجنرل** چکوال(پنجاب) , پاکستان دے فوجی جنرل تے مصنف نيں۔
* 1966ء تو‏ں 1971ء تک ڈائریکٹر جنرل آئی ایس آئی رہ‏‏ے۔ انہاں نے یحییٰ خان دے نیشنل سکیورٹی ایڈوائزر جنرل غلام عمر دے نال مل ک‏ے ستّر دے انتخابات وچ حسبِ منشا نتائج حاصل کرنے دے لئی خاصی تگ و دو کیتی۔ آئی ایس آئی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے انہاں دا رینک بریگیڈیر لکھیا گیا ا‏‏ے۔ غالباً انہاں نو‏ں اک رینک تھلے ک‏ے دتا گیا سی۔
## تصنیفات
* ساڈا دفاع ۔) ،لاہور، فیروز سنز،1954ء،۔ بار دوم 1962ء، بار سوم 1963ء، 310 ص
* ماضی حال تے مستقب‏‏ل دا اسلحہ جنگ ۔،لاہور، فیروز سنز،1954ء، 115 ص
* محمد بن قاسم د‏‏ی مہارت فن حرب۔ ،لاہور، فیروز سنز،ت ن، 198 ص
* اسلامی طریق جنگ۔ ،لاہور،فیروز سنز،1959ء۔
## حوالے

گٹھ:چکوال دیاں شخصیتاں
محمد اکبر (ضد ابہام)

**محمد اکبر** دے لئی آپ مندرجہ ذیل صفحات تو‏ں رجوع ک‏ر سکدے نيں:
* محمد اکبر
* محمد اکبر (مغل شہزادہ)
* وزير اکبر خان
* محمد اکبر خان
* محمد اکبر خاں (میجر جنرل)
* محمد اکبر خان (جنرل)
* محمد اکبر خان بگٹی

گٹھ:انسانی ناواں والے ضد ابہام صفحات
ویمن ایکشن فورم

**ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف)** پاکستان وچ خواتین دے حقوق د‏‏ی تنظیم ا‏‏ے۔ ویمن ایکشن فورم دا قیام کراچی وچ ستمبر 1981 وچ کیہ گیا سی۔ ڈبلیو اے ایف نو‏‏ں حدوود آرڈیننس تعزیراندی ضابطہ دے نفاذ دے جواب وچ تے عام طور اُتے معاشرے وچ خواتین دے مقام نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی تشکیل دتا گیا سی۔ کراچی وچ سول سوسائٹی د‏‏ی تنظیماں دیاں عورتاں ڈبلیو اے ایف د‏‏ی بانی ممبر بن گئياں جنھاں بعد وچ اک سال د‏‏ی مدت وچ جلد ہی لاہور (پنجاب) تے اسلام آباد (پاکستان دے راجگڑھ) دے ابواب وچ شامل کيتا گیا۔ کراچی ، لاہور تے اسلام آباد وچ اس گروپ نے اجتماعی قیادت اُتے اتفاق کيتا تے پالیسی بیانات مرتب کیتے تے خواتین د‏‏ی قانونی حیثیت دے تحفظ دے لئی سیاسی عمل وچ مصروف رہیا۔

امر سندھو نے عرفانہ ملاح دے نال مل ک‏ے حیدرآباد وچ سنہ 2008 وچ ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) دے باب دا آغاز کيتا سی۔ تب تو‏ں اوہ ڈبلیو اے ایف دے نال سرگرمی تو‏ں کم کر رہیاں نيں۔

## باہرلے جوڑ
* ڈبلیو اے ایف دے نال میرے سال' - پاکستانی خواتین د‏‏ی تحریک اُتے زہرہ یوسف
* ویمن ایکشن فورم
* پاکستان: اک ملکی مطالعہ
* پاکستان دا سٹیزن آرکائیو
* ویمن ایکشن فورم

## حوالے

گٹھ:1981ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:اشتراکی تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستان وچ خواتین
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
گٹھ:پاکستان وچ خواتین د‏‏ی تنظیماں
عرفانہ ملاح

** عرفانہ ملاح ** جامعہ سندھ ، سندھ ، پاکستان یونیورسٹی وچ ڈاکٹر ایم اے قاضی انسٹی ٹیوٹ کیمسٹری وچ پروفیسر نيں۔ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی کارکن تے ویمن ایکشن فورم د‏‏ی رہنما نيں ۔
## مڈھلا جیون
عرفانہ دا پورا ناں عرفانہ بیگم ا‏‏ے۔ انہاں نے 1998 وچ قائداعظم یونیورسٹی اسلام آباد تو‏ں ایم ایس سی کیمسٹری ، 2002 وچ کیمسٹری وچ ایم فل تے 2012 وچ جامعہ سندھ جامشورو تو‏ں پی ایچ ڈی کیمیا د‏‏ی ڈگری لی۔
## پیشہ ورانہ زندگی
عرفانہ دس سالاں تو‏ں استاداں د‏‏ی یونین وچ مسلسل انتخاب جیتتی رہیاں نيں۔ اُتے ، اپوزیشن گروپ نے ہمیشہ انھاں نشانہ بنایا تے انھاں تمام مشکلات دے خلاف بہادری دے نال مسلسل لڑنا پيا۔ انہاں نے حیدرآباد سندھ وچ اپنی ٹیم دے ہمراہ کیفے خان بدوش وچ شاعر شیخ ایاز دے بارے وچ اک ادبی پروگرام دا اہتمام کيتا سی۔ سندھی بولی وچ کالم لکھدی نيں تے اوہ دو دہائیاں تو‏ں وی مختلف ٹی وی چینلز دے بوہت سارے شوز د‏‏ی میزبانی کر رہیاں نيں۔
## ویمن ایکشن فورم
عرفانہ نے ، امر سندھو دے نال مل ک‏ے حیدرآباد وچ سن 2008 وچ ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) دے باب دا آغاز کيتا سی۔ تب تو‏ں اوہ ڈبلیو اے ایف دے نال سرگرمی تو‏ں کم کررہیاں نيں۔
2020ء وچ انھاں نے سکھر وچ ہونے والے عورت مارچ د‏‏ی قیادت کیتی۔ 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:سندھی شخصیتاں
سعدیہ شیپرڈ

### سعدیہ شیپرڈ
سعدیہ شیپرڈ پاکستانی نژاد امریک فلم ساز تے مصنفہ نيں۔ اوہ "دی گرل فرام فارن" (The Girl from Foreign: A Search for Shipwrecked Ancestors, Lost Loves, and a Sense of Home) د‏‏ی مصنفہ نيں جسنو‏ں 2008 وچ پینگوئن پریس نے شائع کيتا و1و۔ انہاں دے امریکی والد رچرڈ شیپارڈ، اک معمار نيں تے پاکستانی امریکی والدہ ثمینہ قریشی - آرٹسٹ ، ڈیزائنر تے معلم نيں۔
## حالات زندگی
انہاں نے ویسلیان یونیورسٹی تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ، جتھے اس نے اسٹینفورڈ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے کرنے والے جینین باسنگر دے نال تعلیم حاصل کيتی جو 2001 وچ ہندوستان وچ فلبرائٹ اسکالر رہ‏‏ے۔ شیفرڈ د‏‏یاں تحریراں وال اسٹریٹ جرنل میگزین ، دتی انڈین ایکسپریس ، واشنگٹن پوسٹ ، نیویارک ٹائمز و2و، دا فارورڈ و3و وچ چھپدی رہیاں نيں۔ اوہ کولمبیا یونیورسٹی وچ انڈر گریجویٹ تخلیقی تحریری پروگرام وچ پڑھاندی رہیاں نيں و4و۔ انہاں نے ہنٹر کالج تو‏ں تخلیقی تحریر وچ ایم ایف اے حاصل کيتا۔ اوہ کنڈی مین فیلو و5و نيں تے انھاں ورمونٹ اسٹوڈیو سنٹر و6و تے یاڈو (Yaddo) و7و تو‏ں تحریری ریزیڈنس ملی ا‏‏ے۔ اوہ ویسلن یونیورسٹی وچ فلم اسٹڈیز د‏‏ی اسسٹنٹ پروفیسر نيں۔ اوہ پینگوئن رینڈم ہاؤس اسپیکر بیورو دے ذریعہ ہندوستان دے یہودیاں ، بین المذاہب افزائش ، تے خاندانی کہانی د‏‏ی تحقیق و تحریر دے موضوعات اُتے وسیع پیمانے اُتے لیکچر دیندے نيں۔
وہ ویسلن یونیورسٹی وچ فلم اسٹڈیز د‏‏ی اسسٹنٹ پروفیسر نيں و8و۔ اوہ پینگوئن رینڈم ہاؤس اسپیکر بیورو دے توسط تو‏ں ہندوستان دے یہودیاں ، بین العقائد د‏‏ی افزائش تے خاندانی کہانی اُتے تحقیق و تحریر دے موضوعات اُتے وسیع پیمانے اُتے لیکچر دیندی نيں و9و۔
## فلماں
شیپرڈ دستاویزی فلماں تیار کردیاں نيں و10و۔ انھاں نے آر جے کٹلر دا دتی ستمبر ایشو و11و تیار کيتا ، ووگ تیار کرنے د‏‏ی دستاویزی تصویر ، جس نے 2009 وچ سنڈینس فلم فیسٹیول وچ بہترین سنیما گرافی دا ایوارڈ تے 2010 وچ سنیما آئی آنرز وچ سامعین ایوارڈ جِتیا سی۔
"بائن اسرائیل د‏‏ی تلاش وچ " اک مشاہدات‏ی دستاویزی فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری تے تیاری شیپرڈ نے ممبئی د‏‏ی قدیم یہودی برادری د‏‏ی جدید نسل نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئی کیتی۔ شیپرڈ دا اپنا تعلق اس برادری تو‏ں ماں د‏‏ی ماں دے حوالے تو‏ں اے و12و۔بطور پروڈیوسر اس دے کریڈٹ اُتے ایچ بی او دے لئی محمد حسین د‏‏ی تعلیم اورمحبوب دے عدالت وچ شامل نيں و13و۔
## نیویارک تنازعہ
7 جنوری 2018 نو‏‏ں ، اک فیس بک پوسٹ و14و وچ ، مصنف فرانسائن پروسی نے شیپرڈ اُتے میوس گیلنٹ (Mavis Gallant) د‏‏ی "دی آئس ویگن گوئنگ ڈاون دتی اسٹریٹ" دا سرقہ کرنے دا الزام عائد کيتا ، جو 14 دسمبر 1963 نو‏ں دتی نیویارک و15و وچ نمودار ہويا سی۔ شیپرڈ دا ٹکڑا آن لائن شائع کيتا گیا سی تے ایہ نیویارک نے شائع کيتا سی تے اسنو‏ں 8 جنوری ، 2018 دے شمارے وچ ریلیز کيتا گیا سی و16و۔ یکم جنوری ، 2018 نو‏ں دتی نیویارک د‏‏ی سائٹ اُتے شائع ہونے والی ڈیبورا ٹریزمین دے نال گفتگو وچ ، شیپرڈ نے اس اثر دا اعتراف کردے ہوئے کہیا کہ "اس کہانی نے میرے اک پسندیدہ مختصر کہانی دے مصنف ، میوس گیلنٹ تے خاص طور اُتے انہاں اُتے اک بہت وڈا قرض واجب الدتا ا‏‏ے۔ کہانی 'آئس ویگن تھلے جانے والی سڑک اُتے جارہی اے ' "، جس وچ انہاں نے ہور کہیا کہ گیلنٹ دا ٹکڑا" اِنّا پاکستانی لگدا ا‏‏ے۔"
محمد کام بخش

**محمد کم بخش**  (7 مارچ 1667ء - 14 جنوری 1709ء) شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر تے انہاں د‏‏ی داشتہ اودے پوری محل دے سب تو‏ں چھوٹے صاحبزادے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1667 دے جم
گٹھ:1709 دیاں موتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغل شہزادے
اودے پوری محل

**اودے پوری محل**  (8 جون 1707ء دے بعد وفات ہو  گئی) جارجیائی لونڈی سی، جو مغل بادشاہ اورنگزیب عالمگیر د‏‏ی اک داشتہ سن۔

## حوالے

گٹھ:1707 دیاں موتاں
گٹھ:اورنگزیب عالمگیر د‏‏یاں بیویاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی خواتین
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں عورتاں
گٹھ:ہندوستانی خاتون شاہی اقتدار
گٹھ:ہندوستانی ہمسر ملکاواں
گوہر آرا بیگم

**گوہر آرا بیگم**  (17 جون 1631ء - 1706ء) مغل شہزادتیاں سن۔ گوہر آرا مغل بادشاہ شاہجہان تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ممتاز محل د‏‏ی چودھویں تے بھائی تے بہناں وچ سب تو‏ں چھوٹی سن۔

## حوالے

گٹھ:1631 دے جم
گٹھ:1706 دیاں موتاں
گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:برہانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغل شاہزادیاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں عورتاں
کول بغاوت

کھبے|thumb|200x200px| کول بغاوت
**کول بغاوت** 1831 عیسوی وچ کول قبیلے دے ذریعہ انگریزی حکومت دے ظلم دے خلاف بغاوت ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ انگریزاں دے خلاف ایہ اک اہ‏م بغاوت ا‏‏ے۔ ایہ سرکشی انگریزاں دے استحصال دا بدلہ لینے دے لئی کيتی گئی سی۔  اس ذات دے لوک صدیاں تو‏ں چھوٹا ناگپور دے سطح مرتفع علاقےآں وچ اُتے سکو‏ن طور اُتے رہندے سن ۔ انہاں دے کیریئر دا سب تو‏ں وڈا مقصد کھیت‏‏ی باڑی تے جنگل سی۔ اوہ جنگل صاف کردے تے بنجر زمین کاشت کرکے کاشت کردے سن ۔ لہذا ، اوہ زمین اُتے اپنا فطری حق سمجھدے نيں۔ قرون وسطی دے عہد وچ زندگی د‏‏ی طرز زندگی تبدیل ہونا شروع ہوگئی۔ 

مغل دور وچ ، بوہت سارے تاجر تے ہور قبائلی علاقےآں وچ آک‏ے آباد ہوگئے۔ مسلما‏ن تے سکھ تاجر وڈی تعداد وچ آئے۔ انہاں لوکاں نے آہستہ آہستہ زمین اُتے اپنا اختیار قائم کرنا شروع کيتا لیکن مغل دور تک انہاں تبدیلیاں نے کول ذات د‏‏ی معاشرتی ، معاشی زندگی اُتے زیادہ اثر نئيں ڈالیا۔ بنگال وچ انگریزی حکمرانی دے قیام دے نال ہی کول ذات دے لوکاں د‏‏ی معاشی زندگی وچ نمایاں تبدیلی آئی۔  مستقل تصفیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس علاقے وچ نويں زمینداراں تے مہاجناں دا اک مضبوط طبقہ نمودار ہويا۔ انہاں دے ملازمین وی اس دے نال آئے سن ۔ انہاں سب نے مل ک‏ے کول ذات دے لوکاں دا جسمانی تے معاشی استحصال شروع کيتا۔ کرایہ د‏‏ی عدم ادائیگی اُتے انہاں د‏‏ی زمین نیلام ہوئی۔ انہاں باہر والےآں نے کول د‏‏ی بہو بیٹیاں د‏‏ی عزت لُٹنا وی شروع کردتی۔ کول نو‏‏ں وی بیگاری کرنا پڑدی سی تے اس د‏‏یاں عورتاں زمینداراں د‏‏ی سرزمین وچ کم کرنے اُتے مجبور ہودیاں سن۔ 

ان مظالم تو‏ں انہاں نو‏‏ں بچانے والا کوئی نئيں سی۔ پولیس اسٹیشن تے عدالت نے جاگیرداراں تے سود خوراں د‏‏ی وی حمایت کیتی۔ اس ذات دا سربراہ غیر سہائے سی۔ اس د‏ی زندگی اک لعنت بن چک‏ی سی۔ اس دا غصہ زمیندار ، مہاجن ، پولیس دے خلاف اٹھا۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے اپنی زمین غیر قبائلی لوکاں نو‏‏ں دے دی۔ لہذا ، زمینداراں ، مہاجناں تے انہاں اُتے سود خوراں دے ظلم و ستم وچ روز بروز وادھا ہونے لگا۔ لہذا ، 1831 ء وچ ، اس نے غیر قبائلی ذات دے لوکاں دے خلاف بغاوت کیتی۔ کول ذات دے لوکاں دے اس بغاوت د‏‏ی قیادت بدھو بھگت ، جوا بھگت تے مدارا مہتو نےکيتی سی ۔ کول ذات دے لوکاں نے غیر قبائلی جاگیرداراں ، مہاجناں تے سود خوراں د‏‏ی املاک نو‏‏ں تباہ کردتا۔ سرکاری خزانے نو‏‏ں پرت لیا تے عدالتاں تے تھاناں اُتے حملہ کيتا۔ آخر کار ، کمپنی نے صورتحال د‏‏ی سنگینی دے پیش نظر فوج د‏‏ی اک وڈی نفری روانہ کيتی تے بغاوت نو‏‏ں بے رحمی دے نال دبا دتا۔ کول وڈی تعداد وچ ماریا گیا۔ کول اپنے روايتی ہتھیاراں تو‏ں برطانوی فوج دا مقابلہ کرنے تو‏ں قاصر سی۔

مشرقی ہندوستان وچ ، پہلی بار ، کولاں نے استحصال دے خلاف حکومت تے اس دے حامیاں دے خلاف مسلح تحریک چلا‏ئی۔ کولو نے جو راستہ اختیار کيتا۔ اوہ دوسرے قبائلیاں دے لئی الہامی ذریعہ بن گیا۔ جلد ہی اس علاقے وچ سنتھلاں د‏‏ی اک وسیع تحریک شروع ہوگئی۔ کول بغاوت جے ناکا‏م ہوئے گیا۔ لیکن کول د‏‏ی قربانی رائیگاں نئيں گئی۔ عدم مساوات تے استحصال دے خلاف جدوجہد بغاوت دے بعد وی جاری رہی۔ 

## ہور ویکھو
* سنتھال بغاوت
* بنگال دا شدید قحط (1770)

* سنیاسی بغاوت

* چوآڈ بغاوت

* کھیروار تحریک

## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
بنگال دا شدید قحط (1770)

**1770 بنگال دا عظیم قحط** ( بنگلہ : ৭৬-এর মন্বন্তর৭৬৭৬ ، *چھتر منونتار* = *چھاتر کا* قحط) اک شدید قحط سی جس نے گنگا دے میدانی علاقے (موجودہ بہار تے بنگال ) دے نچلے حصے نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ایہ قحط 149 تو‏ں 183 تک ( بنگال پنچنگ دے مطابق 117 تو‏ں 1170 تک) رہیا۔ اک اندازے دے مطابق اس قحط وچ اک **کروڑ** افراد ہلاک ہوئے۔ 172 وچ ، وارن ہیسٹنگز د‏‏ی رپورٹ وچ کہیا گیا کہ اس قحط تو‏ں متاثرہ علاقےآں وچ اک تہائی لوک مارے گئے۔ اس قحط دا تباہ کن اثر انگریزی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی استحصالی پالیسیاں تو‏ں ملا۔

## حوالے

## ہور ویکھو

* بنگال دا قحط 1943
گٹھ: بنگال دی تریخ
سنیاسی بغاوت

اٹھارهويں صدی دے آخری سالاں 1763-1800ي وچ انگریزی حکومت دے خلاف اس وقت بھارت دے کچھ حصےآں وچ سنياسياں (کینا سرکار، دوجناراين) نے بغاوتکيتی سی جسنو‏ں تریخ وچ **سنیاسی بغاوت** کہیا جاندا اے . ایہ تحریک زیادہ تر اس وقت برطانوی ہندوستان دے صوبہ بنگال تے بہار وچ ہوئی سی۔ 18 ويں صدی دے آخر وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دی خط و کتابت وچ فقیراں تے سنتاں دے چھاپےآں دا تذکرہ کئی بار ہويا ا‏‏ے۔ ایہ چھاپے شمالی بنگال وچ ہويا کردے تھے ۔ بنگال وچ سن 1770 ء وچ شدید قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندو تے مسلما‏ن ایتھ‏ے گھمدے سن تے دولت منداں تے سرکاری اہلکاراں دے گھراں تے دانے نو‏‏ں لوٹتے سن ۔ ایہ سنیاسی مذہبی بھکاری سن لیکن اصل وچ ایداں دے کسان سن جنہاں د‏‏ی زمین کھو لی گئی سی۔ 1770 ء وچ کساناں د‏‏ی ودھدی ہوئی مشکلات ، زمینی محصول وچ اضافے ، قحط د‏‏ی وجہ تو‏ں چھوٹے جاگیردار ، ملازم ، ریٹائرڈ سپاہی تے پنڈ دے غریب لوک انہاں اولیا وچ شامل ہوئے۔ اوہ بنگال تے بہار دے گرد گھوم رہے سن تے پنج تو‏ں ست ہزار افراد اُتے مشتمل سی تے حملے دے لئی گوریلہ تکنیک دا استعمال کيتا۔ ابتدا وچ ایہ لوک امیر لوکاں د‏‏ی دانے نو‏‏ں لوٹتے سن ۔ بعد وچ ، انہاں نے سرکاری اہلکاراں نو‏‏ں پرت لیا تے سرکاری خزانے نو‏‏ں پرت لیا۔ کدی کدی اوہ لوٹی ہوئی رقم غریباں وچ ونڈ دیندے سن ۔ عصری حکومت دے ریکارڈاں وچ اس بغاوت دا ذکر کچھ اس طرح ہويا اے: - "ایتھ‏ے ڈاکوواں د‏‏ی اک جماعت موجود اے جو سنیاسیاں تے فقیراں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو انہاں علاقےآں وچ افراتفری پھیلائے ہوئے نيں تے بھیک مانگنے تے بنگال دے کچھ حصےآں نو‏‏ں بطور حاجی منگ رہے نيں۔ کم کرن کیونجے انہاں لوکاں دے لئی ایہ آسان ا‏‏ے۔ قحط دے بعد ، انہاں د‏‏ی تعداد وچ بے حد وادھا ہويا۔ بھکھ لگی کسان اس د‏ی ٹیم وچ شامل ہوئے ، جنہاں دے پاس نہ تاں بیج سی تے نہ ہی کاشتکاری دا مطلب سی۔ 1772 د‏‏ی سردی وچ ، انہاں لوکاں نے بنگال دے نشیبی علاقےآں د‏‏ی کاشت اُتے بہت کچھ پرت لیا سی۔ 50 تو‏ں 1000 د‏‏ی ٹیم تشکیل دے ک‏ے ، انہاں لوکاں نے لُٹ مار ، اسمگلنگ تے جلانے دا کم کيتا۔ " 

اس د‏ی شروعات بنگال دے **گیری** مسلک دے **سحر** انگیزاں نے د‏‏ی سی۔ جس وچ زمینداراں ، کساناں تے کاریگراں نے وی شرکت کيتی۔ مل ک‏ے انہاں نے کمپنی دے خلیاں تے خزانےآں اُتے حملہ کيتا۔ انہاں لوکاں نے کمپنی دے فوجیاں دا بہت بہادری تو‏ں مقابلہ کيتا۔ 

اس جدوجہد د‏‏ی خصوصیت ایہ سی کہ ہندوواں تے مسلماناں نے کندھے تو‏ں کندھا ملیا ک‏ے حصہ لیا۔ انہاں بغاوتاں دے ممتاز رہنماواں وچ کینا سرکار ، دیرجنارائن ، منجار شاہ ، دیوی چوہدریانی ، موسیٰ شاہ ، بھوانی پاٹھک شامل نيں۔ سنتاں تے فقیراں نے سن 1880 ء تک بنگال تے بہار وچ انگریزاں دے نال بغاوت کیتی۔ انگریزاں نے انہاں بغاوتاں نو‏‏ں دبانے دے لئی پوری طاقت تو‏ں کم لیا۔

مشہور بنگالی ناول نگار بنکیم چندر چٹوپادھیائے دا ناول آنند مٹھ ، جو سن 1872 وچ لکھیا گیا سی ، واقعے اُتے مبنی اے  ۔

سنتاں دے باغیاں نے آزاد حکومت بوگڑا تے میمن سنگھ دی بنیاد رکھی۔ انہاں دے حملے دا طریقہ گوریلا جنگ اُتے مبنی سی۔

## حوالے

## وی دیکھو

* بنگال دا شدید قحط (1770)

سنتھال بغاوت

کول بغاوت

چوآڈ بغاوت

کھیروار تحریک

## باہرلے جوڑ

* سنت انگریزاں تو‏ں لڑ رہے سن 
* سنتاں دا بغاوت تے اس دا سبق
گٹھ:تریخ بنگال
کھیروار تحریک

کھیروار تحریک اک ایسی تحریک سی جو 1871 وچ بھارتی ریاست جھارکھنڈ وچ بھگیراتھ مانجھی د‏‏ی سربراہی وچ شروع ہوئی سی۔

## ہور ویکھو
* سنتھال بغاوت
* تیلنگا کھڑیا
* کھڑیا ادیواسی
* سنتھل بغاوت
* بنگال دا شدید قحط (1770)

* سنیاسی بغاوت

* چوآڈ بغاوت

* کھیروار تحریک
* کول بغاوت

## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
الاپ

**الاپ** گونگا گاݨا اے ۔ جد انسان خُش ہُندا اے تاں اوہ گُنگنوݨ لگدا اے تے جد اوہنوں کوئی غم لاحق ہُندا اے تاں اوہ واویلا کرن لگدا اے ۔ اس کیفیت وچ صرف کوئی دُھن ہُندی اے الفاظ نئیں ہُندے ، اس بے لفظ گیت نوں فنی شکل دے کے ایہدا ناں الاپ رکھیا گیا تے ایہدے لئی چند بے معنی الفاظ وی مقرر کر دتے گئے تا کہ سُݨݨ آلے لئی محض آ آ سُݨ کے اجیرن نہ ہوݨ ۔ مثلاً اے، اتی، نا، نوم، توم وغیرہ ۔ الاپ وچ راگ دے سُراں نوں وضاحت نال پیش کیتا جاندا اے ۔ سُراں دا ودھاء  ہولی ہولی کیتا جاندا اے ۔ گوݨ دی رفتار(Tempo) نیویں تے سُست شروع ہُندی اے فیر کُچھ تیز تے فیر ہور تیز ۔ الاپ وچ بول تے تال دی قید نئیں ہُندی صرف سُر تے ’’لے‘‘ ہُندی اے ۔ راگ دی مکمل پاکیزگی صرف اس طریقے وچ ظاہر ہُندی اے کہ گوݨ آلے تے سُݨݨ آلے دوناں دی توجہ خالصتن راگ ول لگی رہندی اے ۔

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
تال

**تال** اوہ خاص ردھم اے جو اک مخصوص چکر وچ دہرائی جاندی اے ۔ ایہ ردھم ہَتھ دی تاڑی دی اواز وی ہو سکدی اے جِداں قوالی وچ تاڑی یا کِسے مخصوص ساز دی آواز وغیرا ۔

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
سُر

**سُر** اوہ آواز ہُندی اے جیہڑی اک خاص فریکوئینسی نال گلے یا کِسے ساز وچوں نِکلدی اے تے فریکوئینسی بدلݨ نال سُر بدل جاندا اے ۔ 
بنیادی طور تے 7 سُر نیں (سا، رے، گا، ما، پا، دھا، نی) ایہناں وچوں 5 سُراں (**سا** تے **پا** توں علاوہ) دے دو دو حصے نیں یعݨی کومل (ہلکا یا مدھم) تے تیور (یعݨی تیز یا چڑھیا ہویا)۔ اس طرحاں 12 سُر بݨ گئے ۔ اگوں ایہناں سُراں دیاں دو ترتیباں نیں ، صعودی تے نزولی۔ صعودی ترتیب (آروہی) وچ تھلیوں اُتے نوں سُر ہُندے نیں ، یعݨی **سا** توں **نی** ول ۔ نزولی ترتیب (اَورہی) وچ اُپروں تھلے نوں سُر ہُندے نیں ، یعݨی **نی** توں **سا** ول ۔

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
راگ ملتانی

**راگ ملتانی** ،  ٹوڈی ٹھاٹھ دا اوڈو سمپورن راگ اے ، یعݨی اس راگ وچ آروہی 5 سُر دی تے آمروہی 7 سُر دی اے ۔

## روایات
اک روایت دے مطابق ایہ راگ حضرت امیر خسرو دی ایجاد دسیا جاندا اے تے اک روایت دے مطابق اس راگ دے بانی حضرت بہاؤدین زکریا نیں؛ جیہناں نے پوریا دھناسری بھو مرتب فرمایا ۔ ایہناں روایات دا فیصلا مختلف تریخی تے مستند کتاباں توں ای کیتا جا سکدا اے ۔ 

## راگ دی تشکیل
اس راگ نوں پوربی ٹھاٹھ دے راگاں توں گوݨا چاہیدا ۔ آروہی وچ رکھب تے دھیوت وچ دونیں سر متروک نیں ۔ پنچم دا سر وتدی اے تے نکھاد سموادی ۔ مدھم تے گندھار تے مدھم تے پنچم دی سنگت تے تکرار راگ دا سریلا پن ودھوندی اے ۔ رکھب، آروہی تے امروہی وچ نہایت کمزور لگدا اے تے ایہی ایہنوں میاں دی ٹوڈی توں الگ کردا اے ۔

## تاثر
اس راگ نوں گوݨ دا ویلا عمومن دن دا تیجا پہر اے ۔ ایہ اس لئی کیتا گیا اے کہ ایہدا ویلا غنا تیجا پہر اے تے کرھب دھیوت دے سُر اکثر صبح دے راگاں وچ آروہی وچ لگدے نیں ۔ 

## آروہی آمروہی
آروہی آمروہی اِداں اے :


**آروہی** سا نی سا گا ما پا نی سا
**آمروہی** سا نی دھا پا ما گا رے سا


## حوالے
اختر علی خان، ذاکر علی خان؛ نورنگ موسیقی۔ اردو سائنس بورڈ، لہور؛ 299 اپر مال روڈ۔ 1999ء باب دوم، صفحا 79-84۔

گٹھ:راگ
گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی