1979 دی قطیف بغاوت

**1979 د‏‏ی قطیف بغاوت** غیر معمولی سول بدامنی دا دور سی جو نومبر 1979 دے آخر وچ سعودی عرب دے شہر قطیف تے الحساء وچ پیش آیا۔ بدامنی دے نتیجے وچ 20-24 افراد ہلاک ہوگئے سن ، جسنو‏ں سعودی عرب وچ شیعہ اقلیت تے سنی اکثریت دے وچکار فرقہ وارانہ مظاہرے تے قطیف تنازع دے جدید مرحلے دے آغاز دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی۔

## پس منظر

### سعودی عرب وچ شیعاں دا درجہ
چونکہ الحساء تے قطیف نو‏‏ں ابن سعود دے نے 1913 وچ فتح کيتا گیا سی تے امارات ریاض وچ الحاق ک‏ر ليا گیا سی ، لہذا اس علاقے وچ شیعاں نو‏‏ں ریاستی جبر دا سامنا کرنا پيا سی۔ سعودی عرب دے بیشتر حصےآں دے برعکس ، قطیف تے مشرقی صوبے دے بیشتر حصے وچ شیعہ اکثریت اے ، تے ایہ علاقہ سعودی حکومت دے لئی وی اہ‏م اہمیت دا حامل اے کیونجے ایہ دونے ملکاں سعودی عرب دے تیل ذخائر دے نال نال اہ‏م سعودی ریفائنری تے وی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ راس تنورا دا برآمدی ٹرمینل ، جو قطیف دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ 

ہور ایہ کہ سعودی ریاست نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م کرنے والے زیادہ تر تیل رکھنے دے باوجود ، اس علاقے نو‏‏ں روايتی طور اُتے مرکزی حکومت نے نظرانداز کيتا سی تے سنی اکثریت والے علاقےآں نو‏‏ں ترقیا‏ت‏‏ی ترجیح دتی گئی سی ، اس خطے وچ خاص طور اُتے صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے سلسلے وچ پسماندگی ا‏‏ے۔ . شیعہ ارمکو کارکناں نو‏‏ں وی سنی کارکناں تو‏ں وی کم معاوضہ دتا جاندا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مغرب مخالف جذبات ودھدے ني‏‏‏‏ں۔  جدو‏ں امریکی جیٹ طیارے ہتھکنڈاں دے لئی ظہران کنگ عبد العزیز ایئر بیس وچ اترے تاں شیعاں نے ہن تک دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ کيتا۔ مظاہرین نے 11 نومبر 1979 د‏‏ی شام شاہی خاندان تے امریکیو‏ں دے خلاف نعرے بازی کردے ہوئے گذاری۔ 

### بغاوت د‏‏ی قیادت وچ معاشرتی کشیدگی وچ اضافہ
ایران وچ 1979 دے اسلامی انقلاب دے نال ، خطے وچ شیعاں نے مساوی سلوک کرنے د‏‏ی کوشش کرنے تے حوصلہ افزائی د‏‏ی جس طرح سنیاں نو‏‏ں دتا گیا سی۔ سعودی عرب وچ شیعاں نے روح اللہ خمینی تے سعودی شاہی خاندان اُتے انہاں دے حملےآں نو‏‏ں اس بنیاد اُتے بہت قبول کيتا کہ اسلام تے موروثی بادشاہت مطابقت نئيں رکھدی۔  اس دے نتیجے وچ ، 1979 وچ سعودی عرب وچ شیعہ برادری د‏‏ی متحرک ہونے وچ نمایاں اضافہ دیکھنے وچ آیا ، تے مظاہرے اکثر شیعہ تہواراں دے آس پاس ہُندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔  یوم عاشور سمیت انہاں تہواراں دے منانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔

اگرچہ سعودی حکومت دے ذریعہ شیعہ اقلیت اُتے ظلم کيتا گیا سی ، لیکن ایہ روايتی طور اُتے برادری دے خلاف براہ راست تشدد د‏‏ی شکل وچ کدی کدائيں ہی سی۔  بغاوت د‏‏ی قیادت وچ ، جزوی طور اُتے معاشرے وچ ودھدی ہوئی عدم اطمینان دے بارے وچ بے چین ہونا  ، سعودی سیکیورٹی خدمات نے ہور براہ راست ظلم و ستم وچ حصہ لینا شروع کيتا ، جداں کئی مہینےآں تک بغیر کسی آزمائش دے افراد د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نظربندیاں انجام دینا ، شیعہ برادری تے سعودی سکیورٹی اپریٹس دے وچکار تناؤ نو‏‏ں ودھانے وچ مدد فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔

### آو آر آئی دا قیام
جزیرہ نما عرب وچ تنظیم برائے اسلامی انقلاب(او آر آئی) 1979 وچ قطیف بغاوت د‏‏ی کوشش دے موقع اُتے اک قوت دے طور اُتے ابھری۔  اس دے بعد ہونے والے تشدد وچ او آر دے متعدد ممبران تے حامیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ او ار نے خود ہی دعوی کيتا اے کہ اس دے 60 ممبراں د‏‏ی موت ہوئی ، 800 زخمی ہوئے ، تے 1،200 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ناکا‏م بغاوت دے بعد ، سفیر ، OIR د‏‏ی زیادہ تر قیادت دے نال ، مغربی یورپ تے شمالی امریکا دے نال ، ایران وچ جلاوطنی چلا گیا۔ ایران دے اندر زیادہ تر جلاوطنیاں دا تہران وچ جمع ہونا سی ، جتھ‏ے سعودیاں نے عمر دے امام دے حوزہ وچ طلباء د‏‏ی کثیر تعداد تشکیل دتی سی۔ 

## واقعات

### 25 نومبر
اگست وچ ، قطیف وچ شیعہ برادری دے رہنماواں نے اعلان کيتا کہ اوہ شیعہ تہوار منانے اُتے پابندی عائد ہونے دے باوجود ، یوم عاشور دے تہوار نو‏‏ں عوامی سطح اُتے مناواں گے۔  مظاہرےآں نو‏‏ں منتشر کرنے دے حکومت‏ی دھمکیو‏ں دے باوجود ، 25 نومبر نو‏‏ں صفوا وچ 4،000 شیعہ عوامی طور اُتے یوم عاشور منانے سڑکاں اُتے نکل آئے۔ 

### 28 نومبر
صفویہ وچ مارچ دے ذریعے حوصلہ افزائی کردے ہوئے ، احتجاج قطیف دے ہور علاقےآں وچ پھیل گیا ، تے 28 نومبر د‏‏ی شام ہزاراں دمام دے نیڑے ساہت دی سڑکاں اُتے نکل آئے۔  مظاہرین نے شاہ مخالف دے نعرے لگانے دے الزام وچ حکومت مخالف نعرے لگائے تے مظاہرین نے قومی محافظاں دے اک نیڑےی گروپ اُتے حملہ کيتا۔ سعودی سیکیورٹی فورسز دے نال پُرتشدد تصادم د‏‏ی وجہ مظاہرین دا اختتام ایرکا دے صنعتی تربيت‏ی مرکز تو‏ں حالیہ گریجویٹ حسین منصور القلاف نے کيتا۔ 

سعودی قومی محافظین نے ابتدا وچ کلباں تے بجلی دے ساماناں دے ذریعے ہجوم اُتے قابو پالیا ، جس تو‏ں ہجوم ناراض ہويا تے مظاہرین نے پتھر پھینکنے تے سلاخاں تے لکڑی دے کین نو‏‏ں ہتھیاراں دے طور اُتے سُٹ دتا۔ اس دے بعد قومی محافظاں نے 19 سالہ حسین منصور القلاف نو‏‏ں زخمی کردے ہوئے بھیڑ اُتے فائرنگ کردتی۔ 

قافف نو‏‏ں ساتھی مظاہرین دے ذریعہ مقامی سعودی آرامکو میڈیکل سروسز آرگنائزیشن لے جایا گیا ، لیکن اس سہولت دے انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دا علاج کرنے تو‏ں انکار کردتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں علاج معالجے د‏‏ی پیشگی سرکاری اجازت نئيں سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں قطیف دے اسپتال لے جایا گیا ، جو ادھے گھینٹے تو‏ں زیادہ دور سی ، لیکن اسپتال پہنچنے تک قلف د‏‏ی موت ہوگئی سی۔ اس دے بعد سعودی سیکیورٹی فورسز نے اس نعش نو‏‏ں قبضہ وچ لیا ، جنھاں نے اہل خانہ تو‏ں کہیا کہ اوہ صرف اس صورت وچ لاش نو‏‏ں چھڈن گے جدو‏ں اہل خانہ نے اک بیان جاری کيتا جس وچ مظاہرین دے ذریعہ پھینکے گئے پتھراں اُتے کالاف د‏‏ی موت دا الزام لگایا گیا سی۔ اک ہفتہ دے بعد حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں نعش نو‏‏ں رہیا کيتا گیا ، اہل خانہ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی بیان نہ ہونے دے باوجود ، اس شرط اُتے کہ کوئی جنازے دا جلوس نئيں کڈیا جائے گا تے لاش نو‏‏ں خفیہ طور اُتے دفن کيتا جائے گا۔ کنبہ نے سرکاری شرائط اُتے عمل کيتا۔ 

### نومبر دے اواخر وچ دسمبر دے شروع وچ
سجے|thumb|200x200px| 29 نومبر 1979 نو‏‏ں صفا شہر وچ مظاہرین
ابتدائی مظاہرےآں تے جھڑپاں دے بعد مظاہرین تے ریاستی سیکیورٹی فورسز دے وچکار متعدد دوسری جھڑپاں ہوئیاں ، زیادہ تر قطیف دے علاقے وچ ۔ انہاں ہور جھڑپاں دے نتیجے وچ ہور ہلاکتاں ہوئیاں ، جنہاں وچ دس مظاہرین وی شامل سن جنہاں اُتے سیکیورٹی فورسز نے اس وقت فائرنگ د‏‏ی جدو‏ں انہاں نے تاروت جزیرے تو‏ں قطیف تک پل دے پار جانے د‏‏ی کوشش کيتی۔  مظاہرین تے آس پاس دے محلےآں اُتے سرکاری ہیلی کاپٹراں دے فائرنگ دے نتیجے وچ تصادفی ہلاکتاں د‏‏ی وی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ 

یہ احتجاج 3 دسمبر دے بعد وڈے پیمانے اُتے ختم ہوگیا جدو‏ں دامن تے کھبار وچ شیعہ مارچ کيتا گیا۔ مسلح افواج تے شیعاں دے وچکار اس خونی فائرنگ دے نتیجے وچ ہزاراں افراد د‏‏ی گرفتاری ، سیکڑاں زخمی ، تے 24 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ 

سعودی حکا‏م وی اس وقت مکہ مکرمہ وچ گرینڈ مسجد دے اک نال ہونے والے قبضے تو‏ں نمٹنے وچ مصروف سن ۔

## بعد وچ

### حکومت دا جواب
thumb| ریاستی سیکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں وچ دو مظاہرین ہلاک ہوگئے
احتجاجی تحریک دے جواب وچ سعودی حکومت نے قطیف وچ خراب حالات نو‏‏ں تسلیم کيتا تے انہاں مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی مقامی اخراجات وچ اضافہ کيتا تے اس دے نتیجے وچ احتجاجی تحریک چلاواں ، قطیف د‏‏ی مقامی انتظامیہ دے اوائل وچ اک اضافی 700 ملین سعودی ریال د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ اک نويں سیوریج نیٹ ورک دے لئی دسمبر ، گلیاں وچ بہتری دے پروگرام دے لئی 39 ملین تے قطیف وچ اک تجربا‏تی فارم دے لئی 3.25 ملین۔ الہسا دے گورنر نے متعدد مقامی منصوبےآں اُتے 1 ارب ڈالر اضافی خرچ کرنے دا وی اعلان کيتا۔ ایہ منصوبے سعودی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں قطیف خطے د‏‏ی ترقی دے لئی شروع کیندے گئے اک جامع منصوبے دا صرف اک حصہ سن ، ہور منصوبےآں سمیت نويں اسپتالاں ، اسکولاں ، تے اک رئیل اسٹیٹ ڈویلپمنٹ فنڈ سمیت مقامی لوکاں نو‏‏ں اپنے لئے نويں مکانات تعمیر کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنے دا وی اعلان کيتا جارہیا ا‏‏ے۔

ابتدائی حکومت‏ی ردعمل وڈی حد تک کامیاب رہیا ، تے قطیف خطے وچ شیعہ گروپاں نے وڈی حد تک احتجاجی تحریک ترک کرنے دے نال نال سعودی ریاست نو‏‏ں چیلنج کرنے دے خیال نو‏‏ں وی ترک کردتا۔ اُتے ، اگرچہ ابتدائی رسپانس وعدہ مند سی ، لیکن انہاں منصوبےآں دا بنیادی مقصد مظاہرین نو‏‏ں محو کرنے د‏‏ی بجائے سعودی حکومتاں دے مملکت وچ شیعاں دے نال رویاں وچ حقیقی ساختی تبدیلی دا اشارہ کرنا سی۔ 

## ہور ویکھو
* 2011–12 سعودی عرب دے مظاہرے
* آزادی تے انصاف دے لئی اتحادی دے دوران مشرقی صوبے وچ مقیم اک سعودی اپوزیشن گروپ - 2011-12 سعودی عرب احتجاج
* سوسائٹی فار ڈویلپمنٹ اینڈ چینج - مشرقی صوبے وچ واقع سعودی انسانی حقوق د‏‏ی اک غیر سرکاری تنظیم جو سعودی عرب د‏‏ی شیعہ آبادی دے لئی مساوی حقوق دے لئی مہم چلاندی اے

## حوالے

گٹھ:1979ء دے تنازعات
گٹھ:الشرقيہ علاقہ
گٹھ:سعودی عرب وچ 1979ء
گٹھ:سعودی عرب وچ احتجاجات
گٹھ:سعودی عرب وچ شیعیت
گٹھ:عرب بغاوتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:مذہبی بنیاد اُتے جنگاں