open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شلپا راؤ

**شلپا راؤ** (جم ناں : اکشکا راؤ؛ 11 اپریل 1984) اک بھارتی گلوکارہ اے۔ ایہ جمشیدپور وچ پلی ودھی۔ اوہ 13 سال دی عمر وچ ممبئی چلی گی اتے تن سالاں لئی اک جنگل گلوکار دے روپ وچ کم کرن توں پہلاں، سینٹ جیویئرز کالج، ممبئی توں ماسٹرز دی اپلائیڈ سٹیٹسٹکس وچ پورا کر لیا۔ اپنے کالج دے دناں دوران، متھون نے اس نوں انور (2007) توں گیت "ٹوسے نینا" ریکارڈ کرن دی پیش کش کیتی جس نے اس نوں بالیوڈّ کیریئر دی شروعات کیتی۔

## مڈھلا جیون
11 اپریل 1984 نوں جمشیدپور وچ پیدا ہوئی راؤ نوں شروع وچ 'اپشکھا راؤ' دے ناں نال جانیا گیا پر بعد وچ اوہناں نوں شلپا راؤ وچ بدل دتا گیا۔ شلپا ناں توں مطلب کسے کلا-کرتتوںاے۔ اسنے بچپن توں ہی  اپنے گورو-پیؤ وینکٹ راؤ توں سکھئا لینی شروع کر دتی سی۔ سدی مڈھلی پڑھائی جمشیدپور توں ہی ہوئی۔ 1997وچ بمبی یونیورسٹی چلی گی۔

## گیت

## حوالے

گٹھ:جم 1984
گٹھ:زندہ لوک
کویتا سیٹھ

**کویتا سیٹھ** (جم 1970) اک بھارتی گلوکارہ اے، جو ہندی سنیما وچ پلےبیک گلوکار وجوں ودھیرے جانی جاندی اے، اسے دے نال-نال ایہہ غزل اتے صوفی سنگیت وی گاؤندی اے۔ اسدی سنگیت منڈلی، "کارواں گروپ"اے جو جس وچ صوفی سنگیتکار ہن۔

2010 وچ، اسنے ویک اپ سڈ (2009) فلم وچ اپنے صوفی پیشکاری "گنجا سا کوئی اکتارا" لئی بیسٹ فیمیل پلیبیک گلوکار وجوں فلمفیئر اوارڈ جتیا۔ اسنے اسے گیت لئی سکرین اوارڈ فار بیسٹ فیمیل پلیبیک وی جتیا'۔

## مڈھلا جیون
کویتا سیٹھ دا جم 14 ستمبر، 1970 نوں بریلی، اتر پردیش وچ ہویا جتھے اسدا پالن-پوسن ہویا اتے سکولی پڑھائی اتے گریجئیشن پوری کیتی۔

کویتا ویاہ توں بعد دلی آ گئی اتے آل انڈیا ریڈیو اتے دور درشن وچ کم کرنا شروع کیتا۔

## نجی جیون
کویتا دا ویاہ کے۔کے۔سیٹھی نال ہویا جس دی 15 دسمبر، 2011 وچ ہو گئی۔۔ ایہناں دے دو منڈے ہن، کویش اتے کنشک جو کویتا نال ہی پرفارم کردے ہن۔۔

## اعزاز اتے نامزدگی

|-
| rowspan=6| 2010
| rowspan=6| *[[ویک اپ سڈ]]*
| **[[فلمفیئر اوارڈ]]**
فلمفیئر سبھ توں ودھیا پلےبیک گائکہ– "اکتارا"
| 
|-
| **[[سٹار سکرین اوارڈ]]**
ودھیا پلےبیک گلوکارہ – "اکتارا"
سنگیت وچ سبھ توں ودھیا نویں صلاحیت
| 
|-
| **[[قومانتری بھارتی فلم اکادمی اوارڈ]]**
ودھیا پلےبیک گلوکارہ – "اکتارا"
| 
|-
| **[[سٹارڈسٹ اوارڈ]]**
نویں سنگیتک لہر (عورت) – "اکتارا"
| 
|-
| **[[وشو-ویاپی بھارتی سنگیت اوارڈ]]**
ودھیا پلےبیک گلوکارہ (عورت) – "اکتارا"
سال دی مشہور گلوکارہ
سال دا سبھ توں ودھیا گیت – "اکتارا"
| 
|-
| **گریٹ ایفئیلؤ ومین اوارڈ**
ومین اچیور اوارڈ
| 
|-
| 2012
| کاکٹیل
| **بگ انٹرٹینمینٹ اوارڈ 2012**
"تمہی ہو بندھ"
| 
|}

## فلموگرافی
### پلےبیک گلوکارہ

### سنگیت ڈریکٹر

## ایلبم
* "ٹرانس ود خسرو"(2014)
* *[[ایک دن]]* (2012)
* *[[خدا ووہی اے]]* (2011)
* *[[بلھےشاہ]]* (2010)
* *[[کبیرانا صوفیانہ]]* (2010)
* "صوفیانہ"(2007)
* "ٹیرینس ود خسرو" (2014)

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* Sufi Singer Kavita Seth Discography
* Sufi and the voice
* Sufi Singer Kavita Seth Website

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1964
گٹھ:بھارتی عورتاں
ستانیسلاو لیم

**ستانیسلاو لیم**،  (؛ 12 ستمبر 1921–27 مارچ 2006) اک پولش لکھاری سی جسنے سائنس کہانی ساہت،  اتے طنز دے کھیتراں وچ کئی رچناواں شائع کیتیاں۔ اس دیاں رچناواں 41 بولیاں وچ ترجمہ ہو چکیاں ہن اتے 2 کروڑ 70 لکھ توں ودھ کاپیاں وک چکیاں ہن۔ اس دا سبھ توں مشہور ناول 1961 وچ شائع ہون والا *[[سولارس (ناول)|سولارس]]* سی، جستے مشتمل تن فلماں بن چکیاں ہن۔

-->
## حوالے

گٹھ:پولینڈ
گٹھ:پولش شخصیتاں
دمورد دریا

**دمودر دریا** بھارت دے جھارکھنڈ اتے مغربی بنگال صوبےآں وچوں وگدا اک دریا اے۔ اس دریا دی گھاٹی دھات-بھرپور اے اتے بہت وڈے پدھر دیاں کھاناں اتے صنعتاں دا مرکز اے۔ پہلاں ایہنوں "دکھاں دا دریا" کیہا جاندا سی کیونکہ ایہہ مغربی بنگال دے میداناں وچ ہڑھ  لے کے آؤندا سی پر ہن بہت سارے بنھ بنا کے ایہدے اتے نکیل کسی گئی اے۔
کھبے|thumb|260x260px| بردھمان دے نیڑے دریائے دامودر دے اُتے کرشک پل
کھبے|thumb|260x260px| دھنباد تے بوکارو دے درمیان دریائے دامودر
کھبے|thumb|250x250px| دامودر اپنے اوپری حصے وچ ا‏‏ے۔
thumb| نچلے دامودر اُتے رنڈیہا ویر
متبادل=Damodar River Beach At Sadarghat Burdwan|سجے|thumb|300x300px| دامودر دریا بیچ بردوان

**دریائے دامودر** اک دریا اے جو ہندوستان دی ریاستاں جھارکھنڈ تے مغربی بنگال وچ وگدا ا‏‏ے۔ معدنی وسائل تو‏ں مالا مال ایہ وادی وڈے پیمانے اُتے کان کنی تے صنعتی سرگرمیاں دا علاقہ ا‏‏ے۔ **اس تو‏ں پہلے اوہ بنگال دے دکھ کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا سی  کیونجے مغربی بنگال دے میدانی علاقےآں وچ تباہ کن سیلاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں، دامودر تے اس د‏ی معاون ندیاں نو‏‏ں کئی ڈیماں د‏‏ی تعمیر تو‏ں کسی حد تک قابو کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان دا سب تو‏ں آلودہ دریا اے (2003 تک)۔  دامودر دے معنی نيں "پیٹ دے گرد رسی"، جو سنسکرت تو‏ں ایويں ماخوذ اے دام (دام) "رسی" تے اُدر (ادارا) "پیٹ"۔ یہ ہندو دیوت‏ا کرشنا دا دوسرا ناں وی اے کیونجے اس د‏ی رضاعی ماں، یشودا نے اسنو‏ں اک وڈے کلش تو‏ں بنھ دتا سی۔ 

## معاون دریا

## دریائے الم
 
## وادی دامودر

### دامودر ویلی کارپوریشن (ڈی وی سی)
 
 
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:مغربی بنگال دے دریا
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے دریا

## حوالے

گٹھ:جھارکھنڈ دے دریا
گٹھ:مغربی بنگال دے دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
سولارس (ناول)

***سولارس*** (انگریزی Solaris) 1961 وچ پولش سائنس کہانی لکھاری ستانیسلاو لیم دا لکھیا اک ناول اے، جس وچ انساناں اتے اک خلائی مخلوق دے وچ رابطہ اتے پرکارانتر نال اس رابطہ دی ناکامی نوں وکھایا گیا اے۔
 
اس خیالی کہانی وچ انسان سولارس نامی اک سیارہ دا مطالعہ کر رہے ہن۔ اس سیارہ دے ارد-گرد جماعت وچ پرواز کردے اک وڈے خلائی گڈی نوں اڈا بناکے اس وچ رہِ رہے ہن۔ اس سیارہ اتے اک سمندر اے جس وچ عجیب-عجیب گلاں واپردیاں رہندیاں ہن، جویں کدے وچتر سروپ دے تیردے ہوئے جزیرہ بن جاندے ہن۔ ہولی-ہولی اس گل دا خلاصہ ہندا اے کہ پورا سیارہ ہی اک زندہ مخلوق اے۔ جس طرحاں انسان اس اتے جانچ کر رہے ہن، انج ہی اوہ انساناں اتے جانچ شروع کر دندا اے۔ اس وچ انساناں  دے وچاراں نوں پڑھن اتے اوہناں دے ڈراں اتے آساواں نوں بھانپن دی گنجائش اے۔ اک-اک کرکے اوہ یان دے سارے سائنسداناں دے وچاراں نال کھلواڑ کردا رہندا اے۔ مکھ پاتر (کرس کلون) دی اک پریمکا سی جسدی موت ہو چکی سی۔ سولارس اسے روپ دی اک عورت نوں یان اتے ظاہر کر دندا اے، جس نال اس ہیرو نوں ڈونگھے اسمنجس وچوں گزرنا پیندا اے۔

*سولارس* انسان دیاں  انسان روپی  سیماواں بارے لیمّ دیاں کوششاں وچوں اک اے۔ پہلی وار 1961 وچ وارسا وچ شائع،* سولارس دا 1970 وچ پولش-توں فرانسیسی-توں [[انگریزی]] ترجمہ * لیمّ دیاں انگریزی-ترجمہ رچناواں وچوں بیہترین انگریزی-ترجمہ اے۔

## حوالے

گٹھ:پولش ناول
گٹھ:کتاباں
ساحلی آندھرا

**ساحلی آندھرا** (تیلگو : తీర ఆంధ్ర تیرا آندھرا)، بھارت دے صوبے آندھرا پردیش دا اک کھیتر اے۔ ایہہ کھیتر 1953 توں پہلاں مدراس راج دا حصہ سی اتے ایہہ آندھر راشٹر دا حصہ 1953 توں 1956 تک سی۔ 2011 دی جنگننا دے مطابق اسدا کھیتر 95،442 مربع کلومیٹر (36،850 مربع میل) اے جہڑا کل راج دے حصے دا 57.99٪ اے اتے اسدی آبادی 34،193،868 دی اے جہڑی آندھرا پردیش دی کل آبادی دا 69.20٪ حصہ بندا اے۔ اس کھیتر وچ مشرقی گھاٹ اتے بنگال دی کھاڑی دے وچ ساحلی ضلعیاں، اڑیسہ دے نال اتری سیما توں لے کے کرشنا دریا دے ڈیلٹے دا دکھن وی شامل اے۔

گوداوری اتے کرشنا دریاواں دے ڈیلٹے دے کارن ساحلی آندھر کسانی زمین اے۔ ساحلی آندھر دی خوش حالی نوں اسدی کرسانی زمین اتے ایہناں دو ندیاں دے پانی نوں ذمہ وار منیا جاندا اے۔ جھونے دے کھیتاں وچ اگائے جان والے چول اتھوں دی مکھ فصل اے۔ اس توں علاوہ دالاں اتے ناریئل وی اہم ہن۔ اس کھیتر وچ مچھی پھڑن دا صنعت وی اہم اے۔

## اتہاس
موریا ٹبر دے راج دور دے دوران آندھرا راج سیاسی طاقت وچ ابھریا سی۔ میگاستھینس نے ذکر کیتا کہ آندھر مسیہے دے ویلے وچ ستوہن دا اک خوش حال سامراج سی۔ ساحلی آندھراں وچ وی 7ویں صدی اتے 10ویں صدی دی عرصے دے وچ مشہور چالوکیاں ولوں راج کیتا گیا سی۔ اس عرصے پچھوں چول، کاکتی اتے وجینگر سامراج جہے کئی ہور راج ٹبراں دے راج دور دا راج ہویا سی۔

11ویں صدی دے شلالیکھاں دے مطابق، ساحلی آندھر مہندرگری پہاڑاں (اتر-پوربی حد وچ اڑیسے دے گجپتی ضلعے دے نال)، کالاہستی مندر (نیلور ضلعے دی حد دے کول چتور ضلعے وچ)، شریشیلم مندر نال گھریا ہویا اے۔ مجبوبنگر ضلع اتے پرکاشم ضلع وی اس کھیتر وچ آؤندے ہن۔

اڑیسہ دے گجپتی اتے گنجام ضلعیاں نوں 1752 دے آسپاس فرانسیسی ایسٹ انڈیا کمپنی نوں دے دتا گیا سی۔ پچھوں اسنوں فرانسیسیاں ولوں انگریزاں نوں دے دتا گیا سی۔ نیلور، جہڑا کہ اونگول تالک تک پھیلیا ہویا اے، نوں پچھوں اک ایکٹ دے تحت آرکاٹ دے نواب توں حاصل کیتا گیا سی۔ مگروں نیلور اتے چتور وچ کجھ حصے وینکٹگری راجاں دے ہتھاں وچ سن۔ انگریزاں نے 1802 وچ وینکٹگری دے راجے نے نال اوہناں کھیتراں وچ اقتدار دا دعوہ کرن دے لئی انتظام وی کر لئی سی۔
آندھرا سرکار اتے رائلسیما دے ضلعیاں نوں نظام نے انگریزاں دے سپرد کیتا سی، جہڑا کہ مدراس پریسیڈینسی دا حصہ بن گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے کھیتر
گٹھ:آندھرا پردیش
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
وسوندرا داس

**وسوندرا داس** (جم 1977) اک بھارتی اداکارہ تے گلوکارہ اے۔

## مڈلا جیون
وسوندرا داس دا جم بنگلور دے اک تامل پروار وچ ہویا۔ اسنے بنگلور دے کلونی کانوینٹ ہائی سکول وچ پڑھائی کیتی اتے ماؤنٹ کارمیل کالج توں مطلب شاستر اتے حساب پڑھیا۔

انھاننے چھ سال دی عمر توں ہندوستانی کلاسیکل سنگیت وچ سکھیا لینی شروع کیتی۔ اوہ سنگیت دی سکھیا لین توں بچن لئی گھر چوں بھجّ جایا کردی سن۔ اپنے کالج دے دناں وچ، اوہ اک آل - گرل بینڈ دا حصہ سی اتے اپنے گٹار اتے کجھ بے سرے فلیمینکو وجا لیندی سی۔

اوہ کنڑ، تامل، ہندی، انگریزی، اتے تھوڑھی تیلگُو بول لیندی اے۔ 

## کیریئر

اوہ بنگلور توں ممبئی منتقل ہو گئی اتے رابرٹو نرائن دے نال ملکے انھاننے آریا نامک اک سنگیت بینڈ دا قیام کیتا۔ اس بینڈ وچ شامل میمبر سنگیت دی دنیا دے وکھرے پس منظر ولوں ہن۔

وسندھرا نے کمل ہاسن دی فلم اے رام (1999) دے نال اداکاری دی شروعات کیتی اتے گلوکارہ دے روپ وچ اس دا کیریئر تدّ شروع ہویا جدوں اسنے اک تمل - بھاشی فلم *مدھالون* لئی اے۔آر۔ رحمٰن دے نال کم کیتا۔ اسنُوں منرتنم ولوں الائیپایتھیئے وچ آر مادھون دے نال ہیروئن دی مکھ کردار لئی چنیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:گلوکارہ
اندرا گاندھی نہر

thumb|گدڑاباہا (پنجاب) نیڑے اندرا گاندھی نہر دا اک نظارہ***اندرا گاندھی نہر*** بھارت دی اک وڈی نہر  سکیم اے،جو راجستھان صوبے وچ تھر ماروتھل وچ پین اتے سنجائی لئی پانی مہیا کراؤن لئی شروع کیتی گئی اے۔ پہلاں ایہدا ناں راجستھان نہر سی۔
## سروت

اس نہر دا سروت ستلج اتے بیاس دریاواں دا پانی اے۔ ایہہ نہر پنجاب دے ہریکے پتن ناں دی تھاں توں کڈھی گئی اے جتھے ایہہ دوویں دریا ملدے ہن۔

## لابھ لین والا کھیتر
اس نہر نال شریگنگانگر،بیکانیر،چرو،ناگور،جودھپور،جیسلمیر،باڑمیر اتے جالور ضلعیاں وچ پین والا اتے سنجائی لئی پانی پنہچایا گیا اے۔
## ماروتھلیکرن نوں ٹھل
[thumb|راجستھان دے [ضلع بیکانر|بیکانیر ضلعے وچ تھر دے ماروتھل وچوں لنگھدی ہوئی اندرا گاندھی نہر]]
ودھدے ماروتھلیکرن نوں روکن لئی اس دے پانی نال اس نہر دے کنارے اتے نیڑلی زمین تے وڈے پدھر تے رکھ اتے جھاڑیاں جویں *[[Dalbergia sissoo]]*، *[[Eucalyptus terticornis]]*، *[[Eucalyptus camaldulensis]]*، *[[Morus alba]]*، *[[Tecomella undulata]]*، *[[Acacia tortilis]]*، *[[Azadirachta indica]]*، *[[Albizia lebbeck]]*، *[[Cassia fistula]]*، *[[Popular ciliata]]*، *[[Melia azedarch]]*، and *[[Acacia nilotica]]* لائے گئے ہن۔ ایہہ ککر،سرھیں،املتاس،نمّ اتے روہڑا دیاں قسماں ہن۔
## حوالے
٭Anon. 1998. Statistical Abstract Rajasthan. Directorate of Economic and Statistics، Rajasthan، Jaipur
٭Balak Ram، 1999. Report on Wastelands in Hanumangarh district، Rajasthan.CAZRI، Jodhpur
٭Kavadia، P.S. 1991. Problem of waterlogging in Indira Gandhi Nahar Project and outline of Action Plan to tackle it.
٭Singh، S. and Kar، A. 1997. Desertification Control – In the arid ecosystem of India for sustainable development. Agro-Botanical Publishers، Bikaner
٭Burdak، LR، 1982. Recent advances in Desert Afforestation، Dehradun

گٹھ:راجستھان
گٹھ:بھارت
گٹھ:نہراں
قمر رحمان

{{جانکاریڈبا سائنسدان|name=قمر رحمٰن|birth_date=|birth_place=شاہجہانپور|citizenship=بھارتی|nationality=بھارتی|fields=نینووشیلاپن،پلمنری باؤکریمیسری، زین وشیلاپن|workplaces=لکھنؤ یونیورسٹی، IITR|alma_mater=سنت جان کالج، آگرہ|awards=سائنس وبھوشن انعام (2013)|signature=}}**قمر رحمٰن** اک بھارتی سائنسدان، جسنے پچھلے چالی سالاں وچ جو نینوپارٹیکل دے جسمانی اثر نوں سمجھن لئی وڈے پیمانے تے کم کیتا اے۔ قومانتری طور تے اوہناں نوں ایسبیسٹوسس، سلیٹ دھوڑ دے اثر اتے ہور گھریلو اتے ماحول کن آلودگی اتے پیشہ ورانہ صحت نوں عام دے طریقیاں تے کم لئی جانیا جاندا اے۔

اجکل اوہ امیٹی یونیورسٹی وچ کھوج سائنس دے ڈین وجوں کم کردے ہن۔

روسٹوک یونیورسٹی، جرمنی نے 2009 وچ اوہناں نوں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری نال نوازیا گیا۔ ڈاکٹر۔رحمٰن 600 سال پرانی یونیورسٹی توں ایہہ اعزاز پاؤن والی پہلی بھارتی ہن۔ اوہناں نے خاص طور تےنے ایسبیسٹس اتے ہور آلودگی عنصراں دے وشیلاپن دا مطالعہ کیتا اے۔اوہناں نے کم دی جگہ تے عورتاں دےزہریلے کیمیا دے رابطہ وچ آؤن تے اک فلم وی بنائی اے۔

گوگل سکالر مطابق اوہناں دے سبھ توں مشہور شودھ دستاویزدا حوالہ 350 وار دتا گیا اے۔

## حوالے

## باہری لنک
٭ Material Days Rostock 

گٹھ:جم 1944
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:سائنسدان
گٹھ:خواتین سائنسدان
گٹھ:سائنس وچ عورتاں
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی
گٹھ:بھارتی سائنسدان
کیلاش گفا

امبکاپور نگر توں 60 ک م    اتے واقع سامربار نامی  تھاں اے، جتھے اتے قدرتی جنگل سشما دے وچ کیلاش گفا واقع اے ۔ اسنوں پرم پوجی سنت رامیشور گہرا گرو جی ناں پہاڑی چٹاناں نوں  تراش کے  بنایا گیا اے ۔ مہاشوراترِی اتے وڈا میلا لگدا اے ۔ اس دے درشنیک تھاں گفا نرمت شو پاربتی مندر، باگھ ماڈا، بدھدرت بیر، یگّ منڈپ، پانی پرپات، گرو کل سنسکرت پاٹھشالا، گہرا گرو آشرم اے ۔

گٹھ:بھارت
گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
کھجراہو ریلوے سٹیشن

**کھجراہو ریلوے سٹیشن**، مدھ پردیش دے چھترپور ضلعے وچ واقع اے جس دی اساری 2008 وچ ہوئی۔ ایہہ ریلوے سٹیشن قرون وسطی دے ہندو اتے جین مندراں دے یادگار تک سفر وچ اہمیت پورن کردار نبھاؤدا اے۔ ایہہ قرون وسطی یادگاراں اپنیاں کامک مورتیاں واسطے مشہور ہن، اہناں مندراں دی اساری 950 اتے 1150 دے وچ چندیلا بادشاہ نے کروایا سی۔

## اتہاس

جھاسی مانکپور لائن 1889 وچ انڈین مڈلینڈ ریلوے نے کروائی سی۔ جھاسی مانکپور لائن تے اک برانچ لائن جوکِہ کھجراہو نوں موہابا نال جوڑدی اے جس دی شروعات 2008 وچ کیتی گئی سی۔ کھجراہو نوں دلی-چینئی لائن تے ٹرین دی مدد نال جھانسی نال نوں جوڑیا گیا۔ اسے طرح ہاوڑا دلی لائن تے اس نوں کانپور نال جوڑیا گیا اے۔

## سودھاوا

کھجراہو ریلوے سٹیشن، کھجراہو قصبے تو صرف 5 کلومیٹر دوری تے واقع اے۔ کھجراہو دا سٹی سینٹر اتے ہور مندر کھجراہو ریلوے سٹیشن توں 9 کلومیٹر دور ہن۔ کھجراہو ریلوے سٹیشن توں کھجراہو جان لئی بسّ سیوا مہیا نہیں اے۔ یاتری عامَ طور تے آٹو رکشا دی مدد نال سفر کردے ہن۔ کھجراہو ریلوے سٹیشن تے کلاک روم موجود اے جس وچ کوئی وی یاتری نہ-ماتر کرایہ دے کے اپنا سامان رکھ سکدا اے۔ یاتری دی سہولت لئی چھوٹیاں چھوٹیاں دوکاناں توں کھجراہو دے مقامی نقشے مل جاندے ہن۔

## یاتریاں دا آمد

کھجراہو ریلوے سٹیشن ہر روز تقریباً3000 یاتریاں دا استقبال کردا اے۔ ہجراہو ریلوے سٹیشن توں کھجراہو واسطے سدھی ٹرین یوپی رابطہ انقلاب ایکسپریس دے نام نال چلدی اے۔ ایہہ دلی تو موہابا، جھاسی اتے گوالیار ہو کے روزانہ کھجراہو واسطے چلدی اے۔

کھجراہو ٹرین دے زریعہ نال راجستھان نال وی چنگی طرحاں جڑیا ہویا اے۔ کھجراہو ریلوے سٹیشن واسطے ادیپور گوالیار نام دی روزانہ ٹرین آگرہ، جے پور اتے ادیپور واسطے چلدی اے۔ کھجراہو ریلوے سٹیشن توں کانپور واسطے روزانہ اک مقامی ٹرین وی اے اس تو علاوہ بندیلکھنڈ ایکسپریس ٹرین ہفتہ وچ تن وار چلدی اے جو کہ کھجراہو تے وارانسی نوں آپس وچ جوڑدی اے۔

## حوالے

 

گٹھ:بھارت
گٹھ:چھترپور ضلعے دے ریلوے سٹیسن
گٹھ:بھارت دے ریل سٹیشن
گوا ایکسپریس

**گوا ایکسپریس** اک روزانہ دوڑن والی سپرفاسٹ ریلگڈی اے جو بھارتی ریلوے ولوں چلائی جاندی اے ۔ ایہہ ٹرین واسکو ڈے گاما(گوا) اتے حضرت نظام الدین سٹیشن، نویں دلی نوں جوڑدی اے ۔ ایہہ ٹرین بھارتی ریلوے ولوں چلائی جاندی اچّ ترجیح والی ٹریناں وچوں اک اے اتے دکھن مغربی ریلوے دی ہبلی ڈویزن لئی وی بہت اہم ٹرین اے ۔
ایہہ ٹرین کرناٹکا ایکسپریس اتے آندھرا پردیس ایکسپریس ورگی ٹریناں وانگ ہی اے، جوکِہ ہورناں صوبےآں دے راجگڑھاں نوں نویں دلی نال جوڑن دی سہولت مہیا کردی اے ۔ واسکو ڈے گاما (آئِ آر کوڈ: ویئیسجی) گوا پاناجی لئی سبھ توں نیڑے دا ریلہیڈ اے ۔ پاناجی نوں کوئی وی سدھی ریلگڈی نہیں جاندی ۔

## اتہاس

اس ٹرین دی شروعات 1987 دے آس پاس ہوئی سی I اسدی شروعات دے ویلے گوا دے لنک وچ میٹر گیج دی ورتوں ہندی سی ۔ اس لئی ٹرین براڈ گیج اتے میٹر گیج دے ہمرتبے نال چلائی گئی، اتے اک میٹر گیج کوؤٹر پارٹ، ایہہ میٹر گیج حصہ واسکوڈی گاما اتے مراج وچ چلدا اے اتے براڈ گیج مرج تے حضرت نظام الدین وچ۔ شروعات دے ویلے وچ،ٹرین نوں 2479/2480 نمبر دتا گیا اتے اسدا رکھرکھاؤ اتری ریلوے دی دلی ڈویزن وچ کیتا جاندا سی ۔ گیج دی تبدیلی توں پہلاں، جدوں بیجی ہی ٹرین سارے راستے تے دوڑدی سی، اس ویلے توں موجودہ ویلے تک ٹرین دی مرمت دا کم ہبلی ڈویزن دے دکھن مغربی ریلوے نوں ٹرانسفر کر دتا گیا اتے ٹرین دا نمبر بدل کے 12779/12780 رکھ دتا گیا I

## روٹ

گوا ایکسپریس دی شروعات کونکن ریلوے دے چالو ہون توں بہت پہلاں ہو چکی سی I اس لئی ٹرین دے روٹ مرگاؤں، لونڈاں، بیلگمّ، معراج، سانگلی، ستارا، پونے، دوند، منمدّ، بھوساوال، کھانڈوا، اتارسی، بھوپال، جھانسی، گوالیار، آگرہ اتے متھرا ولوں ہن ۔

اپنی 39 گھنٹے اتے 25 منٹاں دے سفر دے دوران ٹرین تقریباً 2202 ک م  دی دوری طے کردی اے ۔ ایہہ ٹرین کرناٹکا، مہاراشٹر، مدھ پردیش، اتر پردیش، ہریانہ توں گزرن دے نال-نال، بنا رکے راجستھان دے دھولپور دے چھوٹے جہے حصے ولوں نکلدی اے I

ایہہ اک لوتی روزانہ پیسنجر ٹرین اے جو براگنزا گھاٹ دے کھیتر تے واقع ددھساگر جھرنیاں ولوں گزردی اے ۔ ٹرین نمبر 12779 یاتریاں نوں سفر دے دوران گوآ دی قدرتی خوبصورتی اتے واسکو ڈے گاما توں لونڈاں جنکشن دے ریلوے روٹ تک خوبصورت سینریاں دا لطف اٹھانّ دا اک ودھیا موقع وی دندی اے ۔

## رہائش
اس ٹرین وچ شامل ہن- 0.5 اےسی فرسٹ کلاس، 2.5 اےسی 2-ٹایر، 3 اےسی 3- ٹایر، 11 سلیپر کلاس، 3 بنا رزرویشن والے جنرل ڈبے، 1 پینٹری کار، 2 سامان/پارسل کم بریک وین جوکِہ گارڈ کیبن تے آرئیمئیس [ریلوے میل سروس] نال مہیا کیتے گئے ہن ۔ ریلگڈی وچ ڈبیاں دی کل گنتی 23 اے ۔
اےسی دی فرسٹ کلاس سیوا صرف ہبلی نظام الدین ہبلی لنک دے حصے نوں ہی دتی گئی اے I

## لوکو لنک
ڈیزل اتے بجلی دوویں انجناں دی ورتوں کیتی جاندی اے-
# واسکو ڈے گاما- کشناراجاپرم دے لونڈاں ڈبلیوڈیئیم 3اے(آیار کوڈ - کیجیئیم) دکھن مغربی ریلوے دا ڈیزل شیڈ۔
# لونڈاں – پونے لوکو ڈیزل شیڈ دا بھساوال ڈبلیوڈیپی4ڈی
# بھساوال – غازی آباد دا حضرت نظام الدین ڈبلیوئیپی-7 (آیار کوڈ - جیزیبی) اتری ریلوے دا الیکٹرک لوکو شیڈ۔

## ٹائم ٹیبل
* 12780 GOA EXPRESS H Nizamuddin - Vasco Da Gama (Daily)

## حوالے

گٹھ:بھارت
جگن ناتھ مندر

پوری دا** جگن ناتھ مندر** (اُڑیا بولی: ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର) اک مشہور ہندو مندر اے جو جگن ناتھ نوں سمرپت اے۔ ایہہ بھارت دے مشرقی ساحل وچ اوڈیشا وچ پوری وچ اے۔
thumb|رات وچ مندر دا نظارہ

ایہہ مندر ہندو پرمپرا وچ چوکھی آستھا دا پاتر اے۔ ایہہ کرشنا اتے وشنوں دوہاں نال متعلق اے۔ ہندو دھرم وچ پرچلت چار دھام وچوں اک اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ہر ہندو نوں اپنے جیون وچ اک وار اتھے ضرور آؤنا چاہیدا اے۔

ایہہ مندر 12ویں صدی وچ بنیا سی۔

## مندر دا ادگم
thumb|177x177px|مندر دا گمبد

**جگن ناتھ مندر** بھگوان جگن ناتھ د‏‏ی یاد وچ تعمیر کردہ اک مندر اے، ایہ مندر پوری، اڑیسہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مندر نو‏‏ں ہندوواں دے چار دھام وچو‏ں اک شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مندر ویشنو فرقے دا ا‏‏ے۔ مندر د‏‏ی سالانہ "رتھ یاترا" جشن بہت مشہور ا‏‏ے۔ اس وچ مندر دے تِناں اہ‏م دیوت‏ا، بھگوان جگن ناتھ، انہاں دے وڈے بھائی بلبھدر تے بہن سبھدرا تِناں، تن وکھ وکھ خوبصورت رتھاں اُتے تخت نشین ہوک‏ے شہر د‏‏ی یاترا (سفر) اُتے نکلدے نيں۔.

کلنگ دے گنگ شاہی خاندان دے راجا انتورمن چوڈگنگ دیو نے مندر د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی سی۔

خیال اے کہ ہر ہندو اپنی زندگی وچ اک بار ایتھ‏ے ضرور آنا چاہندا اے، یعنی ایہ جگہ ہندوواں دے لئی اک خاص "تیرتھ استھان" (زیارت گاہ) ا‏‏ے۔

 
### لیجینڈ

## مندر اپر ہوئے حملے اتے بے ادبی

## داخلہ اتے درشن

## تہذیبی ابھنتا
thumb|مندر دی رات ویلے دی مورت

## حوالے

 

گٹھ:پوری، اڑیسہ
گٹھ:جگن ناتھ تو‏ں معنون مندراں
گٹھ:چار دھام مندر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کرشن مندراں
گٹھ:وشنو مندر
گٹھ:ویشنو مت

گٹھ:بھارت
گٹھ:مندر
گٹھ:عبادت گاہاں
کشمیر دا سبھیاچار

کشمیر دا سبھیاچار کشمیر دی رہتل اتے پرمپراواں ،روایتاں دا سمیل اے۔ کشمیر، شمالی بھارت دے جموں اتے کشمیر راج دا اک حصہ اے۔ کشمیر دے سیمانت کھیتر وچ شمال مشرقی پاکستان (آزاد کشمیر اتے گلگت-بلتستان) اتے چینی قبضے والا کھیتر اکسائی چن اے۔

کشمیر سبھیاچار وچ بہو-رنگ دے مرکب اے اتے کشمیر دا سبھیاچار اتری دکھنی ایشیئن اتے مرکزی ایشیائی سبھیاچار ولوں بہت متاثر اے۔ اپنی قدرتی خوبصورتی تو علاوہ، کشمیر اپنی تہذیبی وراثت لئی مشہور اے۔ اس دی رہتل ہندو، سکھ، بودھی اتے اسلام مل کے اک مکمل رہتل دی اساری کردے ہن جو انسانیت اتے رواداری ملّ اُتے مشتمل اے اتے ایہہ کشمیریئت دے نام نال جانیا جاندا اے۔

## پس منظر

کشمیری لوکاں دے سبھیاچار دی پچھان دا سبھ تو اہم حصہ کشمیری (کوسور) بولی اے۔ ایہہ بولی صرف کشمیری پنڈتاں اتے کشمیری مسلماناں دے ولوں کشمیر دی وادی وچ بولی جاندی اے۔ کشمیری بولی دے علاوہ کشمیری غذا اتے سبھیاچار وسط ایشیائی اتے فارسی سبھیاچار تو متاثر اے۔ تہذیبی سنگیت اتے ناچ جویں وانون تے رؤف توں علاوہ کارپٹ / شال بنائی کشمیری پچھان دا اک بہت ہی اہم حصہ اے۔ کشمیر وچ کئی مذہبی آگوُ ہوئے ہن جو اپنے دیس نوں چھڈّ کے کشمیر وچ وسّ گئے۔ کشمیر  توں بہت سارے مہان شاعر اتے سنت وی ہوئے ہن جناں وچ ال دید، شیخ ال عالم اتے ہور وی کئی نام شامل ہن۔ ایہہ جاننا بہت ہی اہم اے کہ کشمیری سبھیاچار مکھ طور تے کشمیر گھاٹی اتے چناب کھیتر دے ڈوڈا وچ ہی موجود اے۔ جموں اتے لداخ دے اپنے وکھو-وکھرے سبھیاچار ہن جو کشمیر توں بہت وکھرے ہن۔

دمہال کشمیر گھاٹی وچ اک مشہور نرت اے، جس نوں وٹل کھیتر دے لوکاں ولوں کیتا جاندا اے۔ عورتاں روؤپھ لوک نرت کردیاں ہن، جو کہ ، اک ہور روایتی نرت اے۔ صدیاں توں کشمیر نوں اپنیاں شاعری اتے دستکاری سمیت لکھت کلاواں واسطے وی جانیا جاندا اے۔ شکارہ اک روایتی چھوٹی لکڑی دی کشتی اتے ہاؤسبوٹ عامَ تور تے گھاٹی دیاں جھیلاں اتے ندیاں وچ دیکھی جا سکدی اے۔ کسمیر دے زیادہتر وسنیک مسلمان ہن اتے اوہناں دے روزانہ جیون وچ اسلام بہت اہم حصہ اے۔ کاشمریاں نے صدیاں توں دوسرے دھرما نال سدبھاوناپورن اتے دوستانہ رشتے سانجھے کیتے ہن۔ مہجور، عبدل عہد آزاد، ورگے کشمیری شاعر اتے لکھاری نے ساہت وچ اپنیاں شاعری نال بھرپور یوگدان دتا۔ کشمیری غذا وی دنیا دے وکھ وکھ پکواناں وچ اپنی اک انوکھی جگہ رکھدی اے ۔ لون والی چاہ جا رواتی شیر چاہ اک روایتی  پین والی چاہ اے اتے اسنوں اک سماور اک کشمیری چاہ دی کیتلی وچ پکایا جاندا اے۔ مصالے اتے بادام دے نال روائتی گرین چاہ، خاص موقعیاں اتے تیوہاراں اُتے پروسی جاندی اے۔ کشمیری ویاہ نوں کشمیر دے روائتی غذا وزوان توں بناں ادھورا منیا جاندا اے جو کہ عامَ طور تے روائتی رسوئیا (وز) ولوں پکایا جاندا اے۔ وزوان وچ کئی طرح دے غذا پروسے جاندے ہن جس وچ لگبھگ سارے پکوان میٹ مشتمل ہن۔

## لداخ

لداخ دا سبھیاچار اس دے ولکھن انڈو-تبتی رہتل لئی مشہور اے۔ سنسکرت اتے تبتی بولی وچ منتر جاپ کرن دی آواز لداخ دے بدھ جیون دا ابھن حصہ اے

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:کشمیر دی تریخ
کیمپٹی آبشار

**کینپٹی جھرنا یا آبشار** اتراکھنڈ  وچ مصوری توں 15 کلومیٹر دی دوری تے پہاڑیاں وچ بہت خوبصورت جھرنا اے۔ ایہہ جھرنا سمندری پدھر توں 1364 میٹر دے اچائی تے اتے 78-02’ مشرق اتے 30 -29’ شمال تے واقع اے۔ ایہہ جھرنا 4500 فٹ اچیاں پہاڑیاں نال گھریا ہویا اے۔ ایہہ بہت ہی رمنیک ستھان ہریوائی نال لسلس کردا اے۔ اس جھرنے دی پہلی وار کھوج انگریزی افسر جان میکینن نے 1835 وچ کیتی جدوں اوہ اتھے پہلی وار آئے۔ اوہناں نے چاہ پارٹی 'camp-tea' دا پربندھ کیتا جس توں اس جھرنے دا نام کیپ-ٹی اتے کینپٹی پے گیا۔ اس تے سیر لئی آؤن دا سماں جولائی توں اگست اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:پہاڑ
گٹھ:جھرنا
گٹھ:آبشاراں
گٹھ:آبشاراں بلحاظ دیس
ڈھیؤ

**ڈھیؤ** (ارٹوکارپس لیکوچا، سنسکرت:لکچ) اسنوں **گڈھؤ ** وی آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ سدھے تنے والا درمیانے قد دا رکھ اے۔ اس دا چھتر پھیلوا ہندا اے۔ اس دے کچے پھلاں دی سبزی اتے آچار بنائے جاندے ہن۔ رکھ دی لکڑ نوں اُلی اتے سیونک نہیں لگدی۔
## مورتاں


Monkey Jack (Artocarpus lakoocha) 4.jpg
Monkey Jack (Artocarpus lakoocha 1.jpg
Artocarpus lacucha KR.JPG


## حوالے

 
گٹھ:درخت
گٹھ:وراثتی رکھ
گٹھ:رکھ
بہیڑا

**بہیڑا** (سائنسی نام: Terminalia bellirica) (Sanskrit: وبھتک (وبھیتک)، اک (اکش) ) دوائیاں وچ ورتیا والا پتجھڑی رکھ ہندا اے، جس نوں اپریل مہینے وچ گول گول پھل لگدے ہن۔
## مورتاں


File:Harra (Terminalia chebula) trunk at 23 Mile، Duars، WB W IMG 59023.jpg|مغربی بنگال، بھارت دے جلپائیگڑی ضلعے وچ بکشا ٹائیگر ریزرو نیڑے جیئنتی (پنڈ) توں 23 میل دور بہیڑے دا تنا۔
File:Harra (Terminalia chebula) hanging fruit at 23 Mile، Duars، WB W IMG 5902.jpg|Tمغربی بنگال، بھارت دے جلپائیگڑی ضلعے وچ بکشا ٹائیگر ریزرو نیڑے جیئنتی (پنڈ) توں 23 میل دور بہیڑے دا لمکدا ہویا پھل۔
File:Harra (Terminalia chebula) fallen fruit at 23 Mile، Duars، WB W IMG 5900.jpg|مغربی بنگال، بھارت دے جلپائیگڑی ضلعے وچ بکشا ٹائیگر ریزرو نیڑے جیئنتی (پنڈ) توں 23 میل دور بہیڑے دا گریا ہویا پھل۔


## حوالے

گٹھ:درخت
گٹھ:وراثتی رکھ
گٹھ:رکھ
مہوآ

***مدھکا لونگفولیا***، لوک بولی وچ **مہوآ** (ہندی: مہوا، تیلگو: విప్ప పువ్వు చెట్టు، بنگالی: ، تامل: இலுப்பை) بھارتی تشریحی رکھ اے، جو اتر بھارت دے میدانی علاقیاں اتے جنگلاں وچ وڈے پیمانے تے ملدا اے۔ مدھکا لونگفولیا اس دا سائنسی نام اے۔ ایہہ ایہہ اک تیزی نال ودھن والا رکھ اے جو لگپگ 20 میٹر دی اچائی تک ودھ سکدا اے۔ اس دے پتے عامَ طور تے سال بھر ہرے رہندے ہن۔ ایہہ پودیاں دے سپوٹیسی پروار نال تعلقات رکھدا اے۔

گٹھ:درخت
گٹھ:وراثتی رکھ
گٹھ:رکھ
مولسری

**مولسری** (سائنسی نام: Mimusops elengi) دکھنی ایشیا، مشرقی ایشیا اتے شمالی آسٹریلیا دے تپت کھنڈی جنگلاں وچ ملن والا درمیانے سائز دا سدابہار رکھ اے۔ انگریزی عامَ ناواں وچ **Spanish cherry**، **medlar**، اتے **bullet wood** شامل ہن۔ ہندی وچ *مولسری*، سنسکرت، مراٹھی، بنگالی وچ *بکل*، آسامی وچ بوکل، ملیالم، منیپوری وچ "ایلانجیں" (ഇലഞ്ഞി)، تامل وچ *magizamaram மகிழ்، மகிழமரம்* اتے الانجی இலஞ்சி، اتے *رانجا* "بکولا" (ಬಕುಲ)، کنڑ وچ "پگڑیمارا" "وجردنتی" نام پرچلت ہن۔ اس دے جموئے ورگے پتے ہندے ہن اتے ورکھا رت وچ کھڑن والے نکے نکے پھلّ بڑی مٹھی اتے بھنی خوشبو والے ہندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:درخت
شرینہہ

***شرینہ*** (سائنسی نام: Albizia lebbeck شاہمکھی: البیزیا لیبیکّ) *[[البیزیا]]* دی نسل دا، ہند-ملایا، نیو گینیا اتے شمالی آسٹریلیا دا پتجھڑی درخت اے۔ فارسی وچ اسنوں اسدے پھلاں دی کوملتا مطابق درخت گل ابریشم کہندے ہن۔
ایہہ 50 سم  توں 1 میٹر قطر تنے والا موٹا 18-30 میٹر دی اچائی تک ودھن والا وڈے قد والا رکھ اے۔
## شو کمار دی شاعری ''شرینہ دے پھلّ'' وچ
میریاں گیتاں دی میناں مر گئی،
رہِ گیا پاندھی مکا پہلا ہی کوہ،
آخری پھلّ وی شرینہ دا ڈگ پیا،
کھا گیا سرسبز جوہاں سرد پوہ،

## حوالے

گٹھ:درخت
گٹھ:رکھ
سوہانجݨا

**سوہانجݨا** (بوٹنیکل نام: مورنگا اولیفرا، انگریزی: Drumstick tree) چھوٹے تے درمیانے قد والا رکھ اے۔ ایہدی چھلّ موٹی ،نرم کٹاواں والی ہندی  اے۔ اس دیا پھلیاں سبزی بناؤن دے کم آؤندیاں ہن ۔ رکھ دے سارے حصے ویدک اتے غذائی گناں نال بھرپور ہندے ہن۔ اس لئی اسدے وکھ وکھ حصےآں دا وودھ پرکار استعمال کیتا جاندا اے۔
## حلیہ
اسدا پودا لگبھگ 10 میٹر اچا ہندا اے پر لوک اسنوں ڈیڈھ- دو میٹر دی اچائی توں ہر ورھے وڈھ دندے ہن تاں کہ اسدے پھل، پھل اتے پتیاں تک ہتھ سوکھ نال پہنچ سکے ۔ اسدیاں کچیاں - ہریاں پھلیاں سبھ توں زیادہ ورتیاں جاندیاں ہن۔

## مورتاں

File:MoringaLeavesBaguio.jpg|فلپاین دے شہر باگوئیؤ دے بازار وچ سوہانجݨے دے پتے
File:Kalamunggay (Moringa oleifera).jpg|فلپائن وچ پورا پلیا سوہانجݨے دا رکھ
File:Moringa moth.jpg|سہانجنے دے پھلّ تے اک تتلی
File:Sonjna (Moringa oleifera) at Jayanti، Duars، West Bengal W IMG 5249.jpg|مغربی بنگال (بھارت) دے اک ضلعے جلپائیگڑی وچ بکشا ٹائیگر رزرو وکھے پورا پھلیا پھلیا سہانجنے دا رکھ
File:Starr 070207-4292 Moringa oleifera.jpg| امریکی سٹیٹ ہوائی وچ پھلیاں اتے بیجاں سمیت سکایا تھلے پیا سوہانجݨا
File:Starr 070207-4336 Moringa oleifera.jpg| امریکی سٹیٹ ہوائی وچ اک گھر وچ پورا پلیا سوہانجݨے دا رکھ
File:Starr 080609-7915 Moringa oleifera.jpg|سوہانجݨے دا پھل
File:Sonjna (Moringa oleifera) leaf at Kolkata W IMG 2119.jpg|مغربی بنگال (بھارت) دے کلکتا وچ سہانجنے دا پتہ


 
گٹھ:درخت
گٹھ:رکھ
گٹھ:نباتات
گٹھ:نباتیات
گُربھیج سنگھ گورایا

**گربھیج سنگھ گورایا**پنجابی اکادمی دلی دے سیکٹری ہن|اوہ دلی دی تیس ہزاری عدالت وچ ایڈیشنل پبلک پراسیکیوٹر تعینات سن۔ اہناں دا جم 26 جنوری، 1967 نوں سردار بلی سنگھ گورایا اتے ماں   گرمیت کور دے گھر ہریانہ دے ضلعے سرسا وچ ہویا۔ اہناں نے قانون اتے ایم۔ اے۔ پنجابی دی پڑھائی کیتی ہوئی اے ۔ اوہ اک کسان پروار نال تعلق رکھدے ہن۔  گوربھیج سنگھ گرایا دی اگوائی وچ پنجابی اکادمی دلی نے ولکھن کامیابیاں  کیتیاں ہن ۔
## پستکاں دا سمپادن
** کوکا لہر-ساہت تے اتہاس*
**سنت ساکھیاں - وہمی رچناولی *
**سکھوندر امرت دی کاوَ چیتنا *
**پنجابی کویتا دا سچا پتن : ہزارا سنگھ گورداس پوری *
** شہید اودھم سنگھ : جیون تے سنگھرش *
** پنجابی اکادمی، دلی دے دو-ماسک رسالے "سمدرشی" دا سمپادن کر رہے ہن۔
==پنجابی اکادمی، دلی دے سکتر وجوں پراپتیاں ==
گربھیج سنگھ گرایا دی اگوائی وچّ پنجابی اکادمی دلی نے ولکھن پراپتیاں کیتیاں ہن| گربھیج سنگھ گرایا، سکتر، پنجابی اکادمی، دلی نے پنجابی بھاشا، ساہت اتے سبھئچار نوں راجدھانی دلی وچ پرپھلت کردیاں پنجابی ساہت-سبھئچار وراثتی میلہ، پنجابی رنگ-منچ اتسوَ، وساکھی میلہ، انتر-راشٹری سیمینار ، کانفرنساں اتے پنجاب دے پرمپراگت سنگیت دا اتسوَ آدی وکاری سماگماں دا سفل آیوجن کر کے نویاں پرتاں پائیاں۔اوہناں دے کارجکال دے دوران اکادمی دیاں گتیودھیاں صرف دلی دیاں بھوگولک حداں تکّ ہی محدود نہ رہِ کے دلیوں باہر وی پنجابی بھاشا تے ساہت دے وکاس لئی نرنتر جاری ہن۔ اوہ نیشنل بکّ ٹرسٹ دے صلاح کار بورڈ دے میبر اتے دلی سرکار دی میتھلی بھوجپری اکادمی دے سکتر وجوں وی سیواواں نبھا رہے ہن۔اوہناں نے اکادمی دے کم نوں آدھونک سنچار سوچنا تکنیک اتے *سوشل میڈیا '' نال جوڑن وچّ اہم یوگدان پایا ہے جس نال اکادمی دیاں گتیودھیاں دا پسار دیش ودیش تکّ ودھیا ہے ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ہرڑ

***ہرڑ (ٹرمینیلیا چیبیولا)*** (ییلو مروبالان جاں چیبیولک مروبالان؛ تامل:* کادکائی*؛ آسامی:* سلکھا*؛ اردو:  ہریڑ ؛ چینی:   *اے زی*؛ گجراتی: ہمیز؛ تیلگو: کاراکایا؛ سنسکرت: harītakī، ہریتکی؛ بنگلا: / (harītakī) ؛ تبتی: A-ru-RA) *[[ٹرمینیلیا (پودا)|ٹرمینیلیا]]* دی اک پرجاتی اے، جو دکھنی ایشیا وچ بھارت اتے نیپال ، مشرق وچ دکھنمغربی چین (جونان)، اتے دکھن وچ سری لنکا، ملائشیا اتے ویتنام تک ملدا اے۔
## مورتاں

File:Harra (Terminalia chebula) trunk at 23 Mile، Duars، WB W IMG 59023.jpg|Trunk of *T. chebula*
File:Harra (Terminalia chebula) hanging fruit at 23 Mile، Duars، WB W IMG 5902.jpg|Fruit of *T. chebula*
File:Harra (Terminalia chebula) fallen fruit at 23 Mile، Duars، WB W IMG 5900.jpg|A fallen fruit


## حوالے

گٹھ:درخت
گٹھ:وراثتی رکھ
گٹھ:رکھ
شاپور بختیار

**شاپور بختیار** (Shapour Bakhtiar)
(لورش/فارسی:شاپور بختیار; ؛ ) اک ایرانی ماہر سیاسیات تے محمد رضا شاہ پہلوی دے تحت ایران دا آخری وزیر اعظم سی۔
6 اگست 1991ء نوں سیغین، پیرس، فرانس وچ شاپور  تے اس دے سیکریٹری اس دے گھر وچ قتل کر دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* انقلاب ایران
* محمد مصدق
* مہدی بازرگان

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1991 دیاں موتاں
گٹھ:1991ء وچ قتل
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی بیرون ملک مقتول افراد
گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند
گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں فرانسیسی عسکری شخصیتاں
گٹھ:صوبہ خوزستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:فرانس وچ دہشت گردی توں اموات
گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی
گٹھ:مقتول ایرانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ملا واحدی

**ملا واحدی دہلوی** (پیدائش: 17 مئی 1888ء- وفات: 22 اگست 1976ء) پاکستان سے تعلق رکھنے والے اردو کے صاحب طرز ادیب اور صحافی تھے۔ وہ دہلی سے متعلق تصانیف کی وجہ سے شہرت رکھتے ہیں۔

## حالات زندگی
ملا واحدی 17 مئی 1888ء کو دہلی، برطانوی ہندوستان میں پیدا ہوئے۔۔ ملا واحدی کے بزرگوں نے تو ان کا نام سید محمد ارتضیٰ رکھا تھا مگر خواجہ حسن نظامی صاحب نے انہیں 'ملا واحدی' کا خطاب دیا اور اس خطاب کو اتنی شہرت حاصل ہوئی کہ اصل نام خطاب کے پردے میں پوشیدہ ہو گیا۔ تعلیم دہلی ہی میں پائی۔ 1934ء میں دہلی میونسپل کمیٹی کے رکن منتخب ہوئے۔ یہاں 1946ء تک متواتر دو بار رکن منتخب ہوتے راے اور 1940ء میں راشننگ آفیسر مقرر ہوئے۔

## ادبی و صحافتی خدمات
ابتداہی سے انہیں ادب اور صحافت کا شوق تھا۔ ان کی عمر پندرہ برس تھی جب انہوں نے ملک کے مؤقر اخبارات اور جرائد میں لکھنے لکھانے کا سلسلہ شروع کیا۔ جن میں 'ماہنامہ زبان' دہلی، 'ماہنامہ وکیل' امرتسر، 'ہفتہ وار وطن' لاہور اور روزنامہ پیسہ اخبار لاہور جیسے اخبارات و جرائد شامل تھے۔ جولائی 1909ء میں جب خواجہ حسن نظامی نے حلقہ نظام المشائخ کے مقاصد کی تبلیغ کے لئی رسالہ 'نظام المشائخ' جاری کیا تو ملا واحدی ان کے نائب مدیر کی حیثیت سے ان کا ہاتھ بٹانے لگے۔ 1912ء میں جب خواجہ صاحب 'نظام المشائخ' کی ملکیت سے دستبردار ہو گئے تو ملا واحدی نے نظام المشائخ کے ساتھ کتابوں کی اشاعت کا کام بھی شروع کر دیا اور مصور غم علامہ راشد الخیری اور دوسرے مصنفین سے کتابیں لکھوا کر اپنے کاروبار کو وسعت دی۔ اسی دوران انہوں نے چند اور رسالے بھی جاری کیے۔ جن میں ہفتہ وار 'درویش'، ہفتہ وار 'طبیب'، ہفتہ وار 'خطیب'، ہفتہ وار 'انقلاب' اور روزنامہ 'رعیت' شامل تھے۔ لیکن ان تمام پرچوں کی عمر بہت کم تھی۔

### تقسیم ہند
تقسیم ہند کے بعد ملا واحدی پاکستان منتقل ہو گئے اور پھر یہاں سے جنوری 1948ء میں کراچی سے نظام المشائخ کو ازسرنو جاری کیا جو 1960ء تک جاری رہا۔ تاہم اس کے بعد بھی ملا واحدی کا تحریر کا شغف جاری رہا اور دلی اور دلی والوں کے بارے میں ان کی تحریریں ملک کے مؤقر اخبارات و جرائد کی زینت بننے لگیں۔ ملا واحدی کی تصانیف میں تین جلدوں میں 'حیات سرور کائنات'، 'میرے زمانے کی دلی'، 'سوانح عمری خواجہ حسن نظامی'، 'حیات اکبر الٰہ آبادی'، 'میرے زمانے کی دلی'، 'دلی کا پھیرا'، 'تاثرات'، ' دلی جو ایک شہر تھا'، 'میرا افسانہ' (آپ بیتی) کے نام شامل ہیں۔

## تصانیف
# حیات سرور کائنات(تین جلد)
# میرے زمانے کی دلی (دلی کی یاداشتیں)
# دلی کا پھیرا (سفرنامہ)
# دلی جو ایک شہر تھا (دلی کی یاداشتیں)
# میرا افسانہ (آپ بیتی)
# سوانح عمری خواجہ حسن نظامی
# تاثرات (مضامین)
# حیات اکبر الٰہ آبادی (سوانح)

## وفات
ملا واحدی 22 اگست 1976ء کو کراچی، پاکستان میں وفات پاگئے۔ وہ کراچی کے پاپوش نگر کے قبرستان میں سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:1976 دیاں موتاں
گٹھ:اردو سوانح نگار
گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
گٹھ:برطانوی ہند دے مصنفین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اردو مصنفین
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے مصنفین
گٹھ:کراچی دے مصنفین
مہدی بازرگان

**مہدی بازرگان** (Mehdi Bazargan)
(; ) اک ممتاز ایرانی عالم، ماہر تعلیم سی جو 1979ء وچ انقلاب ایران دے بعد بننے والی عبوری حکومت ایران دا وزیر اعظم سی۔

## باہرلےجوڑ

* 

گٹھ:1907 دے جم
گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی آذربائیجانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی انجینئرز
گٹھ:ایرانی انقلابی
گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی فضلا
گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم
گٹھ:ایرانی وزیر خارجہ
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:جامعہ تہران دا تدریسی عملہ
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دیاں فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:وزرائے ایران
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
صدر ایران

**صدر ایران**  ایران دے سربراہ ریاست نوں کہیا جاندا اے۔
## حالیہ انتخابات

## سابق صدور

## ہور ویکھو
* ایران
* ایران دی انتظامی تقسیم

## حوالے

گٹھ:ایرانی صدور
گٹھ:حکومت ایران
محمد نبی حبیبی

**محمد نبی حبیبی** (19 دسمبر 1945 – 29 جنوری 2019) اک ایرانی سیاست دان سن۔ اوہ سال 2004 توں اپنی وفات تک حزب مؤتلفہ اسلامی دے جنرل سیکریٹری رہے۔ حبیبی سال 1983 توں 1987 تک مسلسل 44 ماہ تہران دے میئر رہے۔

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی انقلابی
گٹھ:جامعہ تہران دے فضلا
گٹھ:حزب مؤتلفہ اسلامی دے سیاست دان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
علی اکبر معین فر

**علی اکبر معین فر** (; 1928 – جنوری 2018) اک ایرانی سیاست دان تے ایران دے پہلے وزیر پٹرولیم سن، اس عہدے تے مختصر عرصے (1979ء توں 1980ء) تک خدمات سر انجام دتیاں۔ بعد ازاں معین فر ایرانی پارلیمان دے رکن منتخب ہوئے تے 1980ء توں 1984ء تک رکن رہے۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
معین فر دی پیدائش تہران وچ 14 جنوری 1928ء نوں ہوئی۔ معروف صحافی مہدی معین فر انہاں دے بھائی نیں۔ معین فر نے زلزلہ شناسی دی تعلیم جاپان توں حاصل کیتی۔ وہ **اسلامی انجینئرز ایسوسی ایشن** دے بانی ارکان وچوں سن۔

## ابتدائی دور
معینے فر نے محمد رضا شاہ پہلوی دے دور وچ **منصوبہ بندی تے میزانیہ** (بجٹ) وچ کم کیتا۔ ان دے تحریک آزادی برائے ایران نال رابطے سن، اس تحریک دی قیادت مہدی بازرگان کر رہے سن۔ البتہ، ایہ مستقل تعلق نہیں سی تے نا ہی معین فر نے خود نوں اس دا حصہ ظاہر کیتا۔

## سیاسی دور
بعد از انقلاب ایران، معین فر شورای انقلاب اسلامی ایران دے رکن بن گئے۔ انہاں نے شوری دے ترجمان دے طور تے وی کام کیتا۔ انہاں نے مرکزی وزیر مہدی بازگان دی سربراہی وچ عبوری حکومت دی وزارت میزانیہ (بجٹ) تے منصوبہ بندی دا وزیر بنایا گيا۔

### وزارت پٹرولیم
ستمبر 1979ء وچ معین فر نوں ایران دا پہلا وزیر پٹرولیم بنایا گیا، اس عہدے پر وہ 1980ء تک راے۔

### پارلیمانی سال
1984ء تک معین فر پارلیمانی رکن دے طور پر خدمات سر انجام دیندے رہے۔ 1983ء وچ اس پارلیمان دے دس ارکان نوں کڈ دتا گیا سی۔ 1996ء دے انتخابات وچ حصہ لینے دی کوشش کیتی، لیکن شوریٰ نگہبان نے انہاں نوں رد کر دتا۔

## ہجرت
اس دے بعد معین فر نے ایران چھڈ دتا۔ اوہ **یورپی ایسوسی ایشن برائے زلزلہ انجینئری** دے ایک اعزازی رکن سن۔

## موت
معین فر نے 2 جنوری 2018ء نوں تہران وچ وفات پائی، 12 دن بعد انہاں دی  90ویں سالگرہ سی۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزرائے ایران
گٹھ:1439ھ دیاں موتاں
مُصطفا چمران

**ڈاکڑ مصطفٰی چمران** سن 1932 ء وچ ترنان وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم دا آغاز تہران وچ واقع انتصاریہ اسکول توں کیتا تے پھر دارالفنون تے البرز ورگے  مدارس وچ اپنی تعلیم نوں جاری رکھیا۔ اس دے بعد تہران یونیورسٹی دے ٹیکنیکل ڈیپارٹمنٹ وچ داخلہ لیا تے سن 1958 ء وچ ہجری شمسی الیکٹرومیکانیکل شعبہ وچ اپنی ڈگری مکمل کیتی۔ پھر اک سال تک اسی شعبے وچ اوہ پڑھاندے رہے۔

## اعلٰی تعلیم
چمران نے اپنی تعلیم دے دوران وچ ہر کلاس وچ پہلی پوزیشن حاصل کیتی۔ تے سن 1959 ء وچ اعلٰی تعلیم دی غرض توں اسکالرشپ تے امریکا تشریف لے گئے۔ انہاں نے امریکا دی کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے وچ الیکٹرونیکس تے پلازما فزکس دے شعبیاں وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی ۔

## اسلامی تحریکاں نال وابستگی
چمران تہران یونیورسٹی وچ اسلامک اسٹوڈنٹس سوسائٹی دے ابتدائی اراکین وچوں سن۔ اسی طرح امریکا وچ اپنے قیام دے دوران وچ انہاں نے اپنے بعض دوسرے دوستاں دی مدد نال پہلی بار اسلامک اسٹوڈنٹس سوسائٹی ( انجمن دانشجویان اسلامی ) دی بنیاد رکھی۔

## وطن واپسی، حکومت وچ شمولیت تے موت
ڈاکٹر چمران ایران دے مذہبی انقلاب دے 23 سال دا عرصہ ملک توں باہر گزار کے وطن واپس آ گئے۔ انہاں نوں وزیر اعظم دا معاون مقرر کیتا گیا تے اس دوران وچ انہاں نے اپنی جان نوں خطرہ وچ ڈالدے ہوئے ایران دے کردستان وچ موجود شورش دا حل کڈیا سی۔ مگر خرداد دے مہینے سن 1981 ء وچ وہ اک فوجی مڈبھیڑ وچ مارے گئے۔

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:ایران دے وزرائے دفاع
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی انقلابی
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:جامعہ تہران دے فضلا
گٹھ:میدان جنگ وچ فوت ہونے والے عسکری کارکنان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
مسجد کاظمیہ

**مسجد کاظمیہ** توں مراد بغداد وچ واقع شیعہ ائمہ وچوں موسیٰ کاظم تے  امام محمد تقی دے مزارات نیں اسے نال متصل ایک مسجد وی اے۔
## مورتاں

فائل:Kadhimayn mosque main entrance in 1970.jpg|
فائل:Kadhimayn mosque. Bab Alquiblah in 1970..jpg|
فائل:Kadhimain, Bab Alquibah in 1970 (2).jpg|
فائل:Kadhimayn Mosque in 1970, one door.jpg|
فائل:Kadhimain Mosque in 1970, one door (2).jpg|
فائل:KadhimaynMosque02.jpg|
فائل:Al-Khadhumain shrine in baghdad.jpg|


گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:اسلامی مقدس تھاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بغداد دیاں مسجداں
گٹھ:زیارات
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:شیعہ مسجداں
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ:عراق دی مسجداں
گٹھ:عراق دے سیاحتی تھاں
گٹھ:عراق وچ اسلام
گٹھ:عراق وچ شیعیت
گٹھ:عراق وچ مزارات
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:مسجداں
حاکم نیشاپوری

**ابوعبداللہ محمد ابن عبد اللہ الحاکم النیشاپوری** (3 ربیع الاول 321ھ — 3 صفر 405ھ/ 3 مارچ 933ء — یکم ستمبر 1014ء) اہل سنت دے مشہور عالم سن جو حاکم نیشاپوری دے نام توں مشہور نیں۔ انہاں دی مشہور کتاب المستدرک علی الصحیحین اے۔ انہاں دے مشہور شاگرداں وچ البیہقی نوں وی شامل کیتا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:1012 دیاں موتاں
گٹھ:1014 دیاں موتاں
گٹھ:933 دے جم
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:علماء حدیث
گٹھ:گیارہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
گٹھ:نیشاپوری محدثین
گٹھ:نیشاپوری مؤرخین
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
عزالدین ابن الاثیر الجزری

**ابن الاثیر** دا پورا نام **عز الدین ابو الحسن علی بن محمد بن عبد الکریم الجزری** اے۔ 555ھ بمطابق 1160ء وچ جزیرہ ابن عمر جو عراق عرب (موجودہ ترکی دے صوبہ شرناک) دی حدود وچ موصل دے قریب واقع سی، پیدا ہوئے۔ اسی جزیرے دی نسبت توں **الجزری** کہلائے۔

## ابتدائی زندگی

موصل تے بغداد وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد 1180ء وچ اپنے والد دے پاس موصل وچ ہی مستقل سکونت اختیار کر لی۔ انہاں دے والد بہت عرصے تک موصل وچ  گورنری  دے منصب تے فائز رہے۔ موصل وچ انھاں نے خطیب ابوالفضل عبد اللہ ابن احمد الطوسی تے دوسرے فضلاء توں تعلیم حاصل کیتی۔

## بحیثیت مورخ

مورخین وچ ابن جریر طبری دے بعد **ابن اثیر** دا نام سب توں نمایاں اے۔

## تصانیف
* الکامل فی التاریخ
* اسد الغابہ فی معرفۃ الصحابہ
* التاريخ الباہر فی الدولۃ الاتابكيہ
* اللباب فی تہذيب الانساب

## وفات
شعبان 630ھ وچ موصل وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1160 دے جم
گٹھ:1233 دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:بارہویں صدی دے عرب مصنفین
گٹھ:بارہویں صدی دے مصنفین
گٹھ:بارہویں صدی دے مؤرخین
گٹھ:تیرہویں صدی دے مصنفین
گٹھ:تیرہویں صدی دے مؤرخین
گٹھ:عرب مسلمان مؤرخین اسلام
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:عربی مؤرخین
گٹھ:کرد مسلم شخصیتاں
گٹھ:کرد مؤرخین
گٹھ:مسلم مؤرخین
گٹھ:کرد
جاسنڈا آرڈن

**جاسنڈا کیٹ لاریل آرڈن** (پ۔ 26 جولائی 1980ء) نیوزی لینڈی سیاست دان نیں جو   ملک نیوزی لینڈ دی 26 اکتوبر 2017ء توں چالیسویں و موجودہ وزیر اعظم نیں۔ اوہ یکم اگست 2017ء توں لیبر پارٹی دی رہنما وی نیں۔ آرڈن 8 مارچ 2017ء نوں انتخابی حلقے ماؤنٹ البرٹ توں رکن پارلیمان منتخب ہوئیاں سن۔ 2008ء دے عام انتخابات وچ اوہ ایوان نمائندگان وچ لسٹ رکن پارلیمان (List MP) دے طور پر منتخب ہونے والی پہلی فرد سن۔

جاسنڈا خود نوں سماجی جمہوری تے ترقی پسند مندیاں نیں۔ اوہ دنیا دی سب توں کم عمر خاتون سربراہ ریاست نیں۔ انہاں نے 37 برس دی عمر وچ وزارت عظمی کرسی سنبھالی۔ انہاں نے 21 جون 2018ء نوں اک بیٹی نوں جنم دتا تے اس طرح دنیا دی دوسری سربراہ حکومت بنیاں جنہاں نے اپنی میعاد دے دوران  بچے نوں جنم دتا اے۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* جسینڈا آرڈرن دا ڈی جے توں وزیر اعظم بننے تک دا سفر


گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:اکیویں صدی دیاں خواتین سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:خواتین وزرائے اعظم
گٹھ:قائدین حزب اختلاف (نیوزی لینڈ)
گٹھ:نیوزی لینڈ دیاں خواتین سربراہان حکومت
گٹھ:نیوزی لینڈ دے لاادری
گٹھ:نیوزی لینڈ دے وزرائے اعظم
گٹھ:نیوزی لینڈی حامی حقوق نسواں
گٹھ:نیوزی لینڈی سیاسی خواتین
گٹھ:نیوزی لینڈ
کمبوڈیا وچ عورتاں

کمبوڈیئن عورتاں نوں روائتی طور اُتے نرم بولن والے، نرم بولن والے، محنتی، گھر نال متعلق ہون دی امید کیتی جاندی اے، خاندانی سنبھال کرتا اتے سنبھال کرتا بالی اتے معاشی کارکن دے روپ وچ کم کردے ہن، "گھر دی سرپرست" اوہ ویاہ توں بعد کوآرے پن کردے ہن، وفادار شوہر بن جاندے ہن اتے اپنے شوہراں دے صلاح کار اتے نوکراں وجوں کم کردے ہن ۔ معاشی کارکن دے روپ وچ، کمبوڈیا دیاں عورتاں خاندانی پدھر تے گھریلو اتھارٹی وجوں پچھانیاں جا سکدیاں ہن۔ ہال ہی دے سالاں وچ، کمبوڈیا وچ عورتاں کم اتے سیاست دے روائتی طور اُتے مرد-متاثر کھیتراں وچ ودھیرے سرگرم بن چکیاں ہن۔
کم
## کمبوڈیئن خواتین
کمبوڈیئن گھریلو جنگ دے مدنظر کمبوڈیا نوں مرداں دی گنتی وچ گھاٹا پینا سی۔ اس طرحاں، عورتاں نے ذمہ واریاں دا پربندھن کیتا جو عامَ طور تے اتے مکھ روپ وچ کمبوڈیئن لوکاں ولوں کیتے گئے سن کمبوڈیئن قانون ماتحت، عورتاں نوں "برابر کم لئی برابر تنخواہ" حاصل ہندی اے۔ تحقیق وچ زیادہ تر عورتاں نوں مرد پرکھیاں نالوں گھٹ تنخواہ ملدی اے۔ 1990 دے دہادے دوران پینڈو کھیتراں دیاں بہت ساریاں "انپڑھ جوان عورتاں" کپڑے دیاں فیکٹریاں وچ کم کرن لئی شہر تک پہنچیاں۔|

## سکھیا
2004 وچ، کمبوڈیئن عورتاں وچوں 45٪ انپڑھیاں ہوئیاں سن۔ 2004 وچ، 16٪ کمبوڈیئن کڑیاں نوں ہیٹھلے سیکنڈری سکولاں وچ نامزد کیتا گیا سی۔ بہت سارے کارناں دے کارن کئی کمبوڈیئن کڑیاں نوں سکھیا توں رکھیا گیا اے۔ اک کارک ایہہ اے کہ گھریلو فرضاں دی پالنا کرن اتے گھر دے مکھی دی حمایت کرن لئی اوہناں نوں چھوٹے بھین-بھراواں دی دیکھبھال کرن لئی گھر وچ لوڑ ہندی اے۔ ہور کارکاں وچ بہت غریبی، کئی پینڈو گھراں دے سکولاں دی مناہی والی تھاں اے، اتے کئی وار سکول جان ویلے گھر توں سرکھیا دا ڈر ہندا اے۔

## سیاسی رتبہ
عامَ طور اُتے، 1980 تک موجود اے، سیاست وچ عورت حصہ لین دی گنتی نوں گھٹاؤن لئی اے، اتے سرکار نوں مقامی اے اتے دونو قومی پدھر' تے اچ-پدھر دے عہدے وچ اپنے نمائندگی کیتی اے۔ غیر-سرکاری تنظیم نے 1993 دے بعد خواتین مدعے اتے حق اُتے دھیان کمبوڈیئن خواتین دی اگوائی' چ معمولی وادھا اے۔
## سماجی رتبہ
کمبوڈیئن سبھیاچار دے الٹ، حال دے سالاں وچ نوجوان کمبوڈیئن عورتاں مغربی نظام ولوں متاثر ہوئیاں ہن۔ اک رجھان اے، جو کہ کجھ نوجوان لڑکی پھنام پین ریسٹورٹ دا راجگڑھ وچ ترل مادہ اتے ہور شراب پین دے خاص کردے بہت زیادہ ورتن اے۔ ہور وی جان مغربی اثر، دباء، مدد، ورتن، پروار دی مسئلہ وی شامل اے وچ، لوک اتے خواتین دے وچکار برابر حق ہون، اک پریمی دے چھڈّ محسوس اے، اتے تیزی نال اشتہار دے وچکار برابر حق ہون۔

## حوالے

گٹھ:کمبوڈیائی لوک
دیویا مہرا

**دویا مہرا** اک بھارتی کلاکار اے جو ونیپیگ ، نیویارک اتے دلی وچ اپنا سماں بتاؤندی اے۔

دویا مہرا نے کولمبیا یونیورسٹی سکول آف آرٹس، نیویارک توں وزوئل آرٹس وچ MFA حاصل کیتی اتے اس نے یونیورسٹی آف منیٹوبا سکول آف ارٹس، ونیپیگ توں BFA (آنرز) کیتی

## کم
[thumb| دویا میہرا، ''ڈینجرس ومین (بلیج آف ویری)'' ، 2017، ڈجٹل چتر۔ ایہہ کم ادگھاٹنی [آرٹ+پھیمینزم|کلا + ناریواد دور آپھّ ایکشن آرٹ کمیشن اے۔ ]]
مہرا دوجیاں دے وچاراں، نسل اتے وبھنتا دے اساری، اتے حاشیے اُتے انحصار کردی اے۔ اک ملٹیمیڈیا مشق نال جس وچ انسٹالیشن ، فوٹوگرافی ، ویڈیو ، مورتی اتے ٹیکسٹ شامل اے، مہرا پوربی / مغربی، اچّ اتے گھٹ سبھیاچار دا حوالہ دندا اے ، اتے لنگ ، نسل اتے پچھان دے آلے دوآلے دے مدعیاں ول دھیان دین لئی نجی اتے سیاسی۔

اس دی 2017 پردرشنی وچ *تہانوں اوہناں نوں دسنا پئیگا، وچ اک جاتیوادی ننیں ہاں* ، اسنے اک چٹی کندھ تے ہلدے رنگ دے رنگ نال "لوکاں دے رنگ" لکھیا۔ اک ہور رنگ نال لکھے وچار وچ سٹیو ہاروے ولوں امریکہ وچ کالے اتے گورے لوکاں دے کم دیاں حالتاں دی تلنا وچ کیتے مذاق دا اک حوالہ دتا اے، "گورے لوکاں کول خوبصورت دن ہن"۔

مہرا دی رچنا قومی اتے قومانتری پدھر تے پردرشت کیتی گئی اے، جس وچ کریئیٹو ٹائم ، ایمؤئیمئے پیئیس 1 ، دِ کوینز میوزیم آف آرٹ ، ایمئیئیسئیس ایمؤسیئے ، بینپھ سینٹر  ، آرٹ گیلری آف اونٹاریؤ، موریس اتے ہیلن بیلیکن آرٹ گیلری بریٹیش کولمبیا  آرٹ سپیک  ، جارجیا سکیرمین پراجیکٹ، کملوؤز آرٹ گیلری  ، دِ امیجس پھیسٹیول، د بیجنگ 798 بئینیل (بیجنگ) اتے لیٹیٹیوڈ 28 شامل ہن۔

* 2017: سوبے آرٹ اوارڈ لئی شارٹلسٹ ('پریریز اتے اتری کھیتر' لئی نامزد) 

## پرکاشن

* *دویا مہرا نے انڈز وائیٹ آن وائیٹ،* کینیڈیئن آرٹ(2017)
* *پیورنگ واٹر آن اے ڈروننگ مین،* ونیپیگ : ایز وی ٹرائی اینڈ سلیپ پریس، 2014.
* کئٹ انڈیا، ونیپیگ : پلیٹ فارم، 2013.

## حوالے


## باہری کڑیاں

* سرکاری ویبسائیٹ
* دویا مہرا ویمیو اُتے
گٹھ:جم 1981
گٹھ:زندہ لوک
گنگا دیوی (پینٹر)

**گنگا دیوی** (1 928-1991) اک بھارتی چترکار سی،  جسنوں مدھوبنی مصوری  روایت دیاں موہری ہستیاں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اس نوں بھارت توں باہر مدھوبنی پینٹنگ نوں ہرمنپیارا کرن دا سہرا جاندا اے۔  اوہ 1928 وچ اک کائسسی پروار وچ بہار دے متھلا شہر وچ پیدا ہوئی سی اتے *کچنی* (لائن ڈرائنگ) دے سٹائل وچ خاص مہارت کردے ہوئے روائتی پینٹنگ کرافٹ نوں ارپت ہو گئی سی۔  اوہ اپنی کلا لے دے ودیش گئی اتے  امریکہ وچ *بھارت* دے *تہوار* دا اک حصہ سی،  جس وچ *امریکہ دی اک لڑی* ، سرلیکھ ہیٹھ بہت ساریاں پینٹنگاں ساہمنے آئیاں جنہاں وچ *ماسنوں ہوٹل* ، فیسٹیول آف*امریکن فوک لائیف* ، اتے *رائیڈ ان اے رولر کوسٹر شامل سن*  بھارت سرکار نے اسنوں *قومی ماسٹر کرافٹمین انعام* نال نوازیا گیا  اتے 1984 وچ بھارت دے چوتھے سبھ توں وڈے شہری انعام پدم شری نال نوازیا گیا۔ 

1980 دے دہاکے وچ، گنگا دیوی نے دلی وچ دست کاری میوزیم وچ مشہور کندھ چتر کوہبر گھر دا چتر بنایا۔ اس کندھ چتر نوں تن توں چار مہینیاں دے ویلے وچ چتریا گیا سی جدوں گنگا دیوی دلی دے ہسپتال وچ کیموتھریپی کروا رہی سی۔ بدقسمتی نال ایہہ کندھ چتر 2015 دے شروع وچ میوزیم وچ مرمت سکیم دے حصے وجوں ڈھاہ دتا گیا سی۔

## ایہہ وی ویکھو

* مدھوبنی پینٹنگ

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:موت 1991
گٹھ:جم 1928
گٹھ:1928 دے جم
انیتا دوبے

**انیتا دوبے** (جم 28 نومبر 1958) اک بھارتی   کلاکار اے، جسدا امیر، سیاسی طور اُتے متاثرکن کم بھارت دے وڈے عجائب-گھراں اتے گیلریاں، لکیرن گیلری، ممبئی اتے کرن ندر میوزیم آف آرٹ (نویں دلی)؛ ڈاکٹر۔ بھاؤ داجی لاڈ عجائب-گھر (ممبئی)؛ گیلری نیچر مورٹ (نویں دلی)، کھوج انٹرنیشنل آرٹسٹس ایسوسی ایشن (نویں دلی) سمیت وڈے درجے تے نمائش ہوئے ہن۔

## شروع دا جیون
دوبے دا جم 28 نومبر 1958 نون لکھنؤ، اتر پردیش، بھارت وچ ڈاکٹری پیشے دے پروار وچ ہویا سی۔  اسنے 1979 وچ دلی یونیورسٹی توں اتہاس وچ بی۔اے۔ کیتی۔ اس نے 1982 وچ مہاراجہ سیاجیراؤ یونیورسٹی بڑودا توں کلا تنقید وچ اس دا ایم۔ایف۔اے۔ پورا کیتا، جو کہ یونیورسٹی دے فائین آرٹس فیکلٹی آف فائین آرٹس وچ خاص طور اُتے تخلیقی اتے بااثر کم سی۔ 

## باہری لنک
* گرین قدرت مورٹے تے انیتا دوبے
* خوجے وکھے انیتا دوبے
* کوچی-مجہریس بیونالے وچ کلاکار نال اک انٹرویو
* انیتا دوبے دا پورا پاٹھ، "سوال اتے ڈائلاگ،" بڑودا، 1987 

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:بھارتی کلا اتہاسکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1958
گٹھ:بھارتی عورتاں
کسان کریڈٹ کارڈ

کسان کریڈٹ کارڈ (**کے۔سی۔سی۔**) سکیم اک لون سکیم اے جہڑی اگست 1998 وچ بھارتی بینکاں ولوں پیش کیتی گئی سی۔ ایہہ ماڈل سکیم "نیشنل بینک فار ایگریکلچر اینڈ رورل ڈویلپمینٹ" (**نابارڈ**) ولوں آر۔وی۔ گپتا دیاں سفارشاں اُتے معیادی قرضے اتے کھیتی باڑی لوڑاں لئی تیار کیتی گئی سی۔

اسدا مقصد کساناں نوں مالی مدد دے دے کھیتی باڑی سیکٹر دیاں مکمل کریڈٹ لوڑاں نوں پورا کرنا اے۔ حصہ لین والیاں ادارےآں وچ سارے وپاری بینکاں، کھیتری گرامین بینکاں اتے راج سہکاری بینکاں شامل ہن۔ اس سکیم وچ فصلاں لئی تھوڑھے ویلے دی کریڈٹ لمٹ اتے معیاد دے قرضے شامل ہن۔ کے۔سی۔سی۔ کریڈٹ دھارک انفرادی حادثہ بیمے دے تحت موت اتے مستقل ناہلیت لئی ₹ 50،000 تک، اتے ہور جوکھم لئی ₹ 25،000 تک دے دائرے وچ آؤندے ہن۔پریمیئم نوں 2: 1 دے تناسب وچ بینک اتے قرضہ دار دوواں ولوں چکیا جاندا اے۔ موزونیت دی معیاد پنج سال اے، جسدے نال تن سال تک دا وادھا کرن دا آپشن ملدا اے۔کسان کریڈٹ کارڈ (کے۔سی۔سی۔) کساناں نوں دو قسماں دے قرضے دی پیش کش کردا اے جویں کہ 1. کیش کریڈٹ 2. ٹرم کریڈٹ (متعلقہ آلات جویں کہ پمپ سیٹ، زمین ترقی، پودے لگاؤن، ڈرپ سنچائی لئی)۔

## ایہہ وی ویکھو
* Debt bondage in India

## حوالے

## باہری کڑیاں
* SOCIO-ECONOMIC STATISTICAL INFORMATION ABOUT INDIA – Kisan Credit Card 

گٹھ:بھارت وچ کریڈٹ کارڈ
گٹھ:بھارت وچ کھیتی باڑی لئی قرضہ
کروݨا سُوکا

**کروݨا سُوکا** (تیلگو: కరుణ సుక్క؛ جم 20 نومبر 1980) اک بھارتی پرنٹمیکر اتے چترکار اے جو بھارتی صوبے تیلنگانا توں اے۔ کرونا اک گھٹ عمر دی عورت پرنٹمیکر اے جو لکڑاں نال اپنا کم کردی اے اتے پرنٹمیکنگ دی تکنیکاں ورتدی اے۔

## مڈھلا جیون
کرونا دا جم، 20 نومبر، 1980 نوں حیدرآباد، تیلنگانا، بھارت وکھے ہویا۔ کرنا سوکا نے اپنی بیچلر ڈگری مصوری دے موضوع وچ پی۔ایس۔ٹی یونیورسٹی توں اتے ماسٹرز ڈگری، پرنٹ میکنگ وچ حیدرآباد یونیورسٹی توں اتے ماسٹرس میولوجی وچ ایم۔ایس یونیورسٹی، برودا توں کیتی۔ اسنے کئی گروپ شوآں وچ وی حصہ لیا اتے کئی اوارڈس اتے وظیفے جویں، منسٹری آف کلچر ولوں نیشنل میرٹ سکالرشپ، ایچ آر ڈی، گورنمینٹ۔ آف انڈیا ، 2007؛ اے۔پی۔ سٹیٹ اوارڈ فار گرافکس، پی۔ایس۔ٹی یونیورسٹی، حیدرآباد، 2007؛ 77واں آل انڈیا ایگزبشن، اے آئی ایف ایس ایس، نیو دلی، 2005؛ آل انڈیا آرٹ ایگزبشن، حیدرآباد آرٹ سوسائٹی 2004؛ آل انڈیا آرٹ ایگزبشن، ساؤتھ سینٹرل زونل کلچر سینٹر، ناگپور، 2002 حاصل کیتے۔

## کیریئر
کرونا اک اُگھی چترکار اے اتے آتم-کتھاتمک حکایت لکڑ-کٹوتی وچ پیش کردی اے۔

## اوارڈ
*گولڈ میڈل، گرافک پرنٹ لئی انڈین روئل اکیڈمی آف آرٹ، کرناٹک ولوں
*گولڈ میڈل، گرافک پرنٹ لئی
*سٹیٹ اوارڈ فار گرافکس، پی۔ایس۔ یونیورسٹی، حیدرآباد
*ساؤتھ زون یوتھ فیسٹیول اوارڈ، چینئی
*77واں آل انڈیا ایگزبشن اوارڈ مصوری لئی، اے آئی ایف ایس ایس، نویں دلی
*آل انڈیا ایگزبشن، گرافکس پرنٹ لئی، حیدرآباد آرٹ سوسائٹی
*آل انڈیا ایگزبشن، ساؤتھ سینٹرل زونل کلچرل سینٹر، ناگپور

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1980
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
مصور

تصویر بݨوݨ والے نوں مصوّر کہندے نيں۔ مصور اس شخص نوں وی کہیا جاندا اے جو جدید تکنیکی آلات دے ذریعے تصویر کھچدا اے تے اس نوں وی کہیا جاندا اے جو پینٹگ کردا اے۔

## ہور دیکھو
نقاشی

گٹھ:مصوری
فوجی افسر

**فوجی افسر** فوج دے کسے اک یونٹ دا لیڈر جاں آگو ہندا اے ۔

گٹھ:فوجاں