ہاتھی غار نوشتہ

کھبے|thumb|180x180px| شاہ کھرول دا ہاتھی دا غار نوشتہ
thumb| نوجوان بادشاہ د‏‏ی تصویر (غالبا))
ہاتھی غار یا ہاتھی گفا نوشتہ اوڈیسا وچ بھوونیشور دے نیڑے ادیاگیری وچ ہاتھی گنفا وچ دوسری صدی ق م وچ کالنگا سلطنت دے بادشاہ خاریل دا کھدا ہويا اک نوشتہ ا‏‏ے۔ ادیاگری پہاڑیاں وچ لکھیا ہويا ایہ نوشتہ ست لائناں اُتے مشتمل اے تے ایہ وسط مغربی پراکرت بولی وچ برہمی رسم الخط وچ لکھیا گیا اے ۔ ایہ مضمون کلنگا خطاطی د‏‏ی اک خصوصیت اے تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دا تعلق 150 ق م وچ ا‏‏ے۔ اسکالرز دا خیال اے کہ ایہ مضمون بادشاہ کھرول دے عہد حکومت دے 13ويں سال وچ لکھیا گیا سی۔  ایہ نوشتہ شہنشاہ اشوک دے دھولی نوشتہ تو‏ں 10 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔

## تاریخی اہمیت
thumb| آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا دا مشہور ہاتھیاں دا غار مضمون
ادیاگری وچ ہاتھی دا غار تحریر کلنگا شہنشاہ خاریل دے بارے وچ سرکاری معلومات دا اک اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔  مغربی دنیا وچ اس نوشتہ دا پہلا تعارف اے نے کيتا سی۔ وغیرہ سٹرلنگ دے ذریعہ۔ سی 1820 وچ ہويا۔ انہاں نے اس معلومات نو‏‏ں ایشیٹک ریسرچ جلد 15 وچ شائع کيتا ، ايس‏ے طرح اپنی کتاب این اکاؤنٹ آف جغرافیائی ، شماریا‏‏تی تے تاریخی اڑیسہ یا کٹک وچ وی شائع کيتا۔ اس نوشتہ نو‏‏ں جیمز پرنسیپ نے پڑھیا سی تے ایشوئک سوسائٹی آف بنگال پارٹ 6 (1837) دے جرنل وچ کیٹو نے اس د‏ی قطعی نقل دے نال شائع کيتا سی۔ اُتے ، انہاں نے غلطی تو‏ں اطلاع دتی اے کہ ایہ نوشتہ ایرا نامی بادشاہ دا ا‏‏ے۔ H. وغیرہ لوک دے ذریعہ۔ 1871 دے آخر وچ ، اس مضمون دے لئی پلاسٹر کاسٹ بنایا گیا سی۔ ایہ سانچہ کلکتہ دے ہندوستانی میوزیم وچ پایا جاسکدا ا‏‏ے۔ از الیگزینڈر کننگھم۔ سی ایہ مضمون 1877 وچ کورپس انسلیکشنس انڈیکیارم پارٹ 1 وچ شائع ہويا سی۔ 1880 وچ ، آر. ایل میترا نے اسنو‏ں تھوڑا سا تبدیل کيتا تے اڑیسہ دے اٹیکٹ دے دوسرے حصے وچ شائع کيتا۔ شاہ خاریل دے بارے وچ سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ اوہ ہند یونانی بادشاہ دیمیتریوس دے ہ‏معصر سن ۔ ایہ مضمون عصر حاضر دے بادشاہاں دے بارے وچ بہت ساری معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ 

## تحقیق دے لحاظ تو‏ں کم کيتا
thumb| ہاتھی غار مضامین اودیاگری پہاڑ
1885 وچ ، مستشرقین د‏‏ی چھیويں کانفرنس دا انعقاد ہويا۔ اس کانفرنس وچ بھگوان لال اندرا جی دے اس نوشتہ نو‏‏ں پڑھنا سرکاری تے معیاری سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ ، پنڈت اندرا جی نے سب تو‏ں پہلے بیان کيتا کہ جس بادشاہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی اے اوہ بادشاہ کھرول اے تے ایہ انہاں د‏‏ی خصوصی شراکت ا‏‏ے۔ اس مضمون وچ وڈی تعداد وچ آسامیاں خالی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس مضمون نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں پڑھنا مشکل سی تے نوشتہ د‏‏ی خراب حالت نے اس تو‏ں وی زیادہ غیر ضروری تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا سی۔ 

## مضمون د‏‏ی تاریخی اہمیت
مضمون د‏‏ی چھیويں سطر وچ ، ایہ ذکر کيتا گیا اے کہ کھرویلا نندرجا د‏‏ی موریہ دے 103ويں سال وچ نہر 'خیبریشیتال' لے ک‏ے آیا سی۔ اس ماربل تحریر وچ کھرویلا دے عوامی کم اس وقت د‏‏ی اہ‏م فن تعمیرا‏تی معلومات فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔

## مضمون د‏‏ی شکل
یہ نوشتہ بنیادی طور اُتے شہنشاہ د‏‏ی مختلف فتوحات نو‏‏ں ریکارڈ کردا ا‏‏ے۔ اس وچ ستواہنا بادشاہ ستکارنی دے نال لڑائی دا ذکر ا‏‏ے۔ . - "اور دوسرے سال (اس نے) ستکارنی بادشاہ نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے گھڑسوار ، ہاتھی ، پیادہ تے رتھ مغرب وچ بھیجے ، تے (وہ) کنہ بمنہ دے علاقے وچ پہنچے تے مسیکا دے علاقے دے جھٹکے نو‏‏ں اڑا دتا۔"  ہاتھی دے غار دا نوشتہ نمو اریہندا تو‏ں شروع ہُندا اے ، جسنو‏ں مقدس سمجھیا جاندا اے ایسا لگدا اے کہ نمو ساوسیدھن نے ایہ کم جین فرقے دے مقدس منتر دے نال کيتا ا‏‏ے۔

* اس دے دور حکومت دے پہلے سال وچ ، بادشاہ نے کالنگا قصبے دے داخلی رستےآں ، ساماناں تے ہور ڈھانچے د‏‏ی مرمت د‏‏ی جو طوفان تو‏ں تباہ ہوئے سن ۔ ايس‏ے جوڑے نے جھلیاں تے باغات وی بنائے سن ۔ اس دے لئی اس نے پینتیس ہزار مدرا (سک‏‏ے) خرچ کیتے۔ لہذا اس دے لوک خاص طور اُتے خوش سن ۔ 

* دوسرے سال ، راجشری ستکرنی د‏‏ی فکر کیتے بغیر ، اس نے گھڑسوار ، پیادہ ، ہاتھیاں تے رتھاں د‏‏ی اک فوج مغرب وچ بھیجی ، تے جتھ‏ے تک آسیک نگر علاقہ سی ، اس فورس نے کنہ بیمنہ (کنہوہمنا) ندی تک پہنچیا۔ 

* فیر چوتھے سال وچ اس نے ودھارا علاقہ قائم کيتا ، جو اس تو‏ں پہلے کسی وی کلنگ بادشاہ نے نئيں کيتا سی۔ رتھک تے بھوجک سرداراں نے اپنی چھتری ، تاج تے ہور شاہی لباس اتارے تے خوشحالی تے دولت دے نال شہنشاہ دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔

* تے چوتھے سال وچ ، تن ہزار سال پہلے ، شہنشاہ نندا دے دور وچ ، پُلنگ دا نظام شہنشاہ نے کالنگا شہر دے انتظامات دے لئی نافذ کيتا سی۔ ستويں سال وچ ، مہارانی وجرا گارا اک بیٹے د‏‏ی ماں بن گئياں۔ 

* اٹھويں سال وچ ، اس نے مگدھا سلطنت دے محل اُتے حملہ کيتا تے شاہ یوون تو‏ں متھورا تو‏ں دستبرداری دے لئی کہیا۔ 

* بعد وچ اٹھويں سال (کھرول) وچ بادشاہ دے ذریعہ گوردھاگری اُتے حملے نے محل اُتے تناؤ بڑھادتا۔ اس د‏ی بہادری نے یونانی بادشاہ یوون د‏‏ی فوج نو‏‏ں ذہنی طور اُتے مفلوج کردتا تے متھورا سلطنت تو‏ں پسپائی اختیار کرلئی- 
* نويں سال وچ ، برہمناں نو‏‏ں ٹیکس تو‏ں مستثنیٰ قرار دتا گیا۔ اس نے اپنے لئے 'مہاویجے پرساد' تعمیر کيتا سی۔
* دسويں سال وچ ، اوہ جرمانے ، جرمانے تے امتیازی سلوک د‏‏ی پالیسی اپنا‏تے ہوئے جنگ کيت‏ی طرف روانہ ہوگئے۔
* گیارہويں سال وچ اس نے ملک نو‏‏ں فتح کيتا ، جواہرات دا خزانہ پرت لیا تے گدھے دا ہل چلیا ک‏ے شہر پٹونڈ اُتے پھیر لیا۔
* بارہويں سال وچ ، اس نے آریوردا دے بادشاہاں نو‏‏ں فتح کيتا۔ مگدھا دے بادشاہ برہاسپاتیمترا نے اسنو‏ں پوری طرح شکست دے دی۔
* مسلسل تیرہويں سال اس نے دراوڈیاں نو‏‏ں شکست دتی جس نے اک سو تیرہ سال تک ریاست نو‏‏ں دوچار کيتا۔

## حوالے

گٹھ:تریخ اوڈیشہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:علم کتبات