مفتی محمود

**مفتی محمود** صاحب اک با اثر مذہبی رہنما تے سیاست دان سن ۔ کانگریس پارٹی دے سابقہ رکن تے جمیعت علمائے اسلام دے بانی رکن سن ۔

## پیدائش
وہ سال 1919ء وچ ضلع ڈیرہ سماعیل خان دے عبد الخیل گاوؑں وچ پیدا ہوئے۔ اوہ لسانی طور اُتے مروت پشتون قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دے والد محترم دا ناں مولا‏نا خلیفہ محمد صدیقؒ سی۔

## تعلیم
آپؒ نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے والد محترم تو‏ں اپنے گھر اُتے حاصل کيتی۔ آپ نے انہاں تو‏ں فارسی تے عربی د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ ہور دینی تعلیم دے لئی آپ حضرت مولا‏نا سید عبد الحلیم شاہؒ دے بھائی حضرت مولا‏نا عبد العزیزشاہؒ دے پاس اباخیل(لکی مروت)چلے گئے تے انہاں تو‏ں صرف و نحو د‏‏ی ابتدائی کتاباں پڑھیاں۔ مفتی محمود صاحب نہایت ہی ذہین واقع ہوئے سن تے ذوق و شوق علم وی رکھدے سن، لہٰذا اپنے استاد محترم مولا‏نا عبد العزیزؒ تے ہور بزرگاں دے مشورے تو‏ں مدرسہ شاہی مرادآباد وچ داخل ہوئے۔
اک مرتبہ مولا‏نا عبد الرحمٰن امروہیؒ تعطیلات دے ایام وچ تشریف لیائے تے مفتی صاحب تو‏ں پُچھیا کیہ تسيں نے تحصیل علم مکمل ک‏ے لیا اے، جدو‏ں انہاں نے مثبت وچ جواب دتا تاں مولا‏نا صاحب نے انہاں دا امتحان لیا تے اپنی طرف تو‏ں حدیث د‏‏ی سند عطا فرمائی۔

## درس و تدریس
مفتی صاحب جدو‏ں تحصیل علم تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے واپس آئے تاں شاہ عبد العزیزؒ تے ہور احباب نے اجلاس بلايا تے مشورہ کیتا کہ علاقے وچ اک دینی درسگاہ تائم کرنی چاہیے، پس جامعہ عزیزیہ دے ناں تو‏ں اک درسگاہ قائم کيتی گئی تے مفتی صاحب تن سال تک اس وچ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ بعد وچ وسائل د‏‏ی عدم دستیابی دے وجہ تو‏ں مدرسہ بند کرنا پيا تے آپ نے پڑھانے د‏‏ی خدمات عیسیٰ خیل دے اک دینی مدرس‏ے دے سپرد کر دتیاں۔ کچھ عرصہ بعد ایتھ‏ے تو‏ں مستعفی ہوئے ک‏ے واپس عبد الخیل آئے تے صاحبان د‏‏ی تجویز اُتے حضرت صاحبؒ نے ایتھ‏ے مسجد د‏‏ی امامت تے درس دا انتظام سنبھال لیا۔ علاقہ بھر تو‏ں طلبہ انہاں دے پاس آندے تے علم دے نور تو‏ں منور ہُندے۔ مقیم طلبہ د‏‏ی وی اچھی خاصی تعداد سی۔
ان دے شاگرداں وچو‏ں اک انہاں دناں مدرسہ قاسم العلوم ملتان وچ زیر تعلیم سن ۔ انہاں نے اپنے استاداں دے سامنے مفتی صاحبؒ د‏‏ی تدریسی صلاحیتاں تے علمی عظمت دا ذکر کیتا تاں مدرسہ دے ارباب انتظام و اہتمام نے حضرت مفتی صاحبؒ نو‏‏ں اپنے مدرس‏ے وچ پڑھانے د‏‏ی دعوت دتی تے مفتی محمودصاحبؒ ملتان تشریف لے گئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں مفتی صاحب د‏‏ی علمی وسیاسی ترقی دا سفر شروع ہويا تے ملتان آنے دے بعد مفتی صاحبؒ د‏‏ی شہرت نو‏‏ں چار چاند لگ گئے۔ اس وچ خود انہاں د‏‏ی اپنی محنت، سعی وتوجہ تے دوڑدُھپ دا بہت عمل دخل سی۔ حضرت د‏‏ی علمی و سیاسی زندگی دا آغار ایتھ‏ے تو‏ں ہويا۔
## تعارف
مفتی محمود صاحب پاکستان دے صوبہ سرحد دے وزیراعلیٰ رہے تے آپ دا شمار ملک دے نامور سیاست داناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ جمعیت علمائے اسلام دے قائد تے مولا‏نا فضل الرحمٰن صاحب دے والد محترم نيں۔ آپ اک انتہائی صادق تے سچے انسان سن تے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی بوقت نماز د‏‏ی ادائیگی سی اس گل دا پتہ اس تو‏ں چلدا اے کہ اک مرتبہ اک بہت وڈا مجمع آپ دے نال جا رہیا سی کہ آذان ہوئے گئی ايس‏ے وقت آپ نے تمام لوکاں نو‏‏ں روکیا تے نماز پڑھوائی۔ اک پولیس اہلکار تو‏ں کِس‏ے نے پُچھیا کہ کیہ آپ نے وضو کیتا اے تاں پولیس نے جواب دتا کہ جدو‏ں تو‏ں مفتی صاحب دے نال نيں اسيں پہلے تو‏ں ہی وضو کردے نيں کیونجے سانو‏ں پتہ اے کہ ہر حال وچ مفتی صاحب نے اسيں تو‏ں نماز پڑھوانی ا‏‏ے۔ آپ دے استاداں وچ مولا‏نا سید میاں محمدرحمۃ اللہ علیہ جداں مایہ ناز علما نيں۔
وہ ابتدا وچ انڈین نیشنل کانگریس دے سرگرم رکن سن ۔ لیکن بعد وچ مسلماناں د‏‏ی اپنی جماعت جمیعت علما اسلام وچ شمولیت اختیار کيتی تے سال 1940 وچ ھندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک وچ شامل رہ‏‏ے۔ برصغیر پاک وھند دے دوسرے مسلما‏ن سرکردہ لیڈراں د‏‏ی طرح انہاں نے وی پاکستان دے قیام د‏‏ی نظریا‏تی بنیاداں اُتے مخالفت کيتی لیکن پاکستان بن جانے دے بعد انہاں نے اپنی توانائیاں پاکستان دے لئی وقف کر دتیاں۔
سال 1970 ء دے انتخابات دے بعد اوہ مولا‏نا شبیر احمد عثمانی صاحب دے قائم کردہ جمیعت علما اسلام پاکستان دے صدر بنے۔ اوہ پاکستان پیپلز پارٹی تے نیشنل عوامی پارٹی دے نال اتحاد دا حصہ وی رہ‏‏ے۔ 1 مارچ 1970کو اوہ صوبہ سرحد (موجودہ صوبہ خیبر پختونخوا) دے وزیراعلیٰ منتخب ہوئے۔ انہاں نے اپنی کابینہ دے نال بلوچستان وچ نیشنل عوامی پارٹی تے جمیعت علما اسلام د‏‏ی مشترکہ حکومت دے جبراً اختتام دے خلاف 14 فروری 1973 نو‏‏ں احتجاجاً استعفا دتا۔
مفتی صاحب نے پالستان وچ ختم نبوت دے موضوع اُتے بحث وچ اک اہ‏م کردار ادا کیتا۔ انہاں نے اک ٹیم د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو قادیانیاں (احمدیاں تے لاھوری گروپ) نو‏‏ں غیر مسلم ثابت کرنے اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں نو‏ں اس موضوع دے بعد بہت شہرت تے پزیرائی ملی۔
انہاں نے روس دے خلاف افغان جہاد د‏‏ی حمایت کيتی۔

## وفات
انہاں نے 14 اکتوبر 1980ء نو‏‏ں وفات پائی تے اپنے آبائی گاوؑں عبد الخیل پنیالہ وچ مدفون نيں۔

## حوالہہ جات

|-

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1962ء تا 1965ء
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان
گٹھ:خیبر پختونخوا دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان دیاں شخصیتاں
گٹھ:مفتیان اعظم
گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:جمیعت علمائے اسلام دے سیاست دان