يوكون

thumb|یوکون، کینیڈا
یوکون (انگریزی ناں: Yukon) کینیڈا دا اک شمال مغربی علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ رقبے دے لحاظ تو‏ں کینیڈا دے تن چھوٹے ترین علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا ناں “یوکون“ ہونے د‏‏ی وجہء تسمیہ “دریائے یوکون“ اے، جس دے معنی گوچ بولی وچ عظیم دریا نيں۔

یوکون نو‏‏ں ریاست یوکون وی کہیا جاندا اے لیکن مقامی افراد اس اُتے ناراض ہُندے نيں۔ 2003ء وچ وفاقی حکومت نے یوکون ایکٹ دے ذریعے ریاست دا ناں ریاست یوکیہڑا بدل ک‏ے یوکون رکھ دتا ا‏‏ے۔

یوکون دا پہاڑ لوگن 5959 میٹر بلند اے جو کلایون نیشنل پارک اینڈ ریزرو وچ ا‏‏ے۔ ایہ پہاڑ اس ریاست دا سب تو‏ں بلند مقام اے تے شمالی امریک‏‏ا وچ دوسرا بلند ترین مقام۔

 
 
## جغرافیہ

ایہہ بوہت ای گھٹ آباد علاقہ برفیلے پانیاں دیاں جھیلاں تے سارا سال برف نال ڈھکی پہاڑی چوٹیاں تے مشتمل اے ۔ اس علاقے دا موسم اگرچہ برفانی ، نیم برفانی تے انتہائی خشک اے ۔ ایتھے سردیاں لمبیاں تے سرد ہندیاں نیں ۔ گرمیاں دے چھوٹے جہے عرصے چ لمبے دناں دی وجہ توں سبزیاں تے پھلاں دی تھوڑی جنی فصلاں ہندیاں نیں ۔ 

یکون دی سرحد لہندے چ امریکی ریاست الاسکا نال ، اتر چ نارتھ ویسٹ ریاست تے دکھن چ برٹش کولمبیا نال ملدیاں نیں ۔ اس دے اتلے ساحل تےبحیرہ بیوفورٹ اے ۔ اس دی غیر ہموار چڑھدی سرحد یوکون بیسن تے دریائے میکنزی دے وچکار حد دا کم کردی اے ۔ اس دا راجگھر وائٹ ہارس اے ۔

کینیڈا دا بلند ترین مقام ماؤنٹ لوگن ایسے ریاست دے لہندے دکھن چ موجود اے ۔ ریاست دا زیادہ تر حصہ دریائے یکون دے نال اے ۔ یوکون دے دکھنی حصے چ گلیشیئر نال بنن آلی جھیلاں دی کٹرت اے جہڑیاں لمبیاں ، تنگ تے ہر قسم دیاں نیں ۔ اینہاں دی اکثریت دریائے یوکون نال جا ملدی اے ۔ وڈیاں جھیلاں چ ٹسلین ، آٹلن ، ٹاگیش ، مارش ، لبیرک ، کساوا تے کلوان نیں ۔ بینیٹ جھیل ناریس جھیل نال جا ملدی اے اس دا زیادہ حصہ یکون چ اے ۔ 

پانی دے دوجے زریعاں چ دریائے میکنزی تے السیک ٹاٹشینشینی نیں ، اس دے علاوہ بوہت سارے دوجے چھوٹے چھوٹے دریا بیوفورٹ سمندر چ جا ڈگدے نیں ۔ یوکون دے 2 وڈے دریا ، دریائے لیارڈ تے دریائے پیل شمالا جنوبا وگدے ہوئے دریائے میکنزی نال جا ملدے نیں ۔

یکون دا صدر مقام وائٹ ہارس ایتھے دا سب توں وڈا شہر وی اے ، ایتھے ریاست دی دو تہائی آبادی رہندی اے ۔ دوجا وڈا شہر ڈاسن اے جہڑا 1952ء تک ایتھے دا صدر مقام رہئیا اے ۔
یہ انتہائی کم آباد علاقہ برفیلے پانیاں د‏‏ی جھیلاں تے سارا سال برف تو‏ں ڈھکی پہاڑی چوٹیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس علاقے دا موسم اگرچہ برفانی تے نیم برفانی تے انتہائی خشک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سردیاں طویل تے سرد ہُندیاں نيں۔ گرمیاں دے مختصر عرصے وچ لمبے دناں د‏‏ی وجہ تو‏ں سبزیاں تے پھُلاں د‏‏ی مختصر فصلاں پیدا ہُندیاں نيں۔

ایہ ریاست اک زاویہ قائمہ مثلث د‏‏ی مانند اے جس دے سرے امریکی ریاست الاسکیا تو‏ں مغرب وچ ، شمال وچ نارتھ ویسٹ ریاست تے جنوب وچ برٹش کولمبیا تو‏ں ملدے نيں۔ اس دے شمالی ساحل اُتے بیوفورٹ سمندر ا‏‏ے۔ اوہدی غیر ہموار مشرقی سرحد یوکون بیسن تے میکنزی دریا دے درمیان سرحد دا کم کردی ا‏‏ے۔ اس دا دار الخلافہ وائٹ ہارس ا‏‏ے۔

کینیڈا دا بلند ترین مقام یعنی ماؤنٹ لوگن اسی ریاست دے جنوب مغربی حصے وچ موجود ا‏‏ے۔ ماؤنٹ لوگن تے یوکون دے جنوب مغرب دا وڈا حصہ کلوآن نیشنل پارک اینڈ ریزرو دا حصہ نيں جو یونیسکو د‏‏ی طرف تو‏ں عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتے گئے نيں۔

ریاست دا زیادہ تر حصہ دریائے یوکون وچ ا‏‏ے۔ یوکون دے جنوبی حصے وچ گلیشئر تو‏ں بننے والی جھیلاں د‏‏ی کثرت اے جو وڈی لمبی تے تنگ ہر قسم کيتیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی اکثریت یوکون دریا تو‏ں جا ملد‏ی ا‏‏ے۔ وڈی جھیلاں وچ تیسلین، آٹلن، ٹاگیش، مارش، لبیرگ، کساوا تے کلوآن جھلاں نيں۔ بینیٹ جھیل ناریس جھیل تو‏ں جا ملد‏ی اے تے اس دا زیادہ تر رقبہ یوکون وچ موجود ا‏‏ے۔

پانی دے دوسرے ذرائع وچ میکنزی دریا تے السیک ٹاٹشینشینی نيں۔ اس دے علاوہ بہت سارے ہور چھوٹے چھوٹے دریا بیوفورٹ سمندر وچ جا ڈگدے نيں۔ یوکون دے دو وڈے دریا لیارڈ تے پیل شمالاً جنوباً بہندے ہوئے میکنزی تو‏ں جا ملدے نيں۔

دار الخلافہ وائٹ ہارس ایتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا شہر وی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ریاست د‏‏ی دو تہائی آبادی رہندی ا‏‏ے۔ دوسرا وڈا شہر ڈاسن شہر اے جو 1952ء تک ایتھ‏ے دا دار الخلافہ سی ۔

## تریخ

یورپئین لوکاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے وسطی تے شمالی یوکون برفانی دور وچ جمنے تو‏ں بچا رہیا۔ یاہں انسانی رہائش د‏‏ی نشانیاں اولڈ کرو دے علاقے وچ ملدیاں نيں جو شمالی امریک‏‏ا وچ قدیم ترین باقیات نيں۔ 800 عیسوی وچ الاسکیا دے قریب ماؤنٹ چرچل وچ آتش فشانی تو‏ں جنوبی یوکون وچ راکھ د‏‏ی تہ جم گئی جو حالے وی کلونڈیک ہائی وے دے آس پاس دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ ساحلی تے اندرونی مقامی قبیلے ایتھ‏ے پہلے تو‏ں تجارتی جال بچھا چکے سن ۔ ایتھ‏ے انیہويں صدی وچ یورپیئاں د‏‏ی آمد شروع ہوئی جو کھالاں د‏‏ی تجارت تو‏ں وابستہ سن ۔ انہاں دے بعد مشنری تے ویسٹرن یونین ٹیلی گراف د‏‏ی مسانو‏ں آئیاں ۔ بعد وچ انیہويں صدی دے اختتام اُتے سونے د‏‏ی تلاش د‏‏ی دوڑ شروع ہوئی۔ اس وجہ تو‏ں آبادی اِنّی ودھ گئی کہ ایتھ‏ے پولیس تعینات کرنی پئی۔ 1897ء وچ کلونڈیک گولڈ رش د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی اِنّی بڑھی کہ اس علاقے نو‏‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے ریاست دا درجہ دے دتا گیا۔

## آبادی

## اقوام

2001ء دے کینیڈین مردم شماری دے مطابق یوکون وچ انگریز آبادی دا تناسب 27 فیصد تو‏ں زیادہ، قدیم قبیلے 22 فیصد تو‏ں زیادہ، سکاٹش تقریباً 22 فیصد، آئرش تقریبا 19 فیصد، جرمن تقریبا 14 فیصد تے فرانسیسی 13 فیصد سن ۔ اگرچہ اک چوتھائی نے خود نو‏‏ں کینیڈین ظاہر کرنے اُتے ترجیح دتی۔

## بولی
 

2006ء د‏‏ی مردم شماری وچ کل آبادی 30372 افراد سی۔ انہاں وچو‏ں 29940 نے رائے شماری وچ حصہ لیا تے تقریباً پچاسی فیصد افراد نے اپنی مادری زبان انگریزی تے تن فیصد تو‏ں کچھ ودھ نے فرانسیسی نو‏‏ں مادری بولی کہیا۔

یوکون دے لینگوئج ایکٹ وچ مقامی زباناں د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا گیا اے اُتے قانون، عدالتی تے مقننہ دے لئی صرف انگریزی تے فرانسیسی ہی استعمال ہُندیاں نيں۔

## مذہب

2001ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق رومن کیتھولک چرچ دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد 5985 سی جو کل آبادی دا 21 فیصد ا‏‏ے۔ دوسرے نمبر اُتے انگلیکن چرچ آف کینیڈا سی جس دے پیروکار 3795 یعنی کل آبادی دا تیرہ فیصد سن ۔ تیسرے نمبر اُتے کینیڈا دا متحدہ چرچ اے جس دے پیروکار 2105 یعنی ست فیصد نيں۔

## معیشت

تاریخی اعتبار تو‏ں یوکون د‏‏ی اہ‏م صنعت کان کنی اے جو سیسہ، زنک، چاندی، سونا، ایس ویہہ ٹاس تے تانبے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 1870ء وچ حکومت نے ہڈسن بے کمپنی تو‏ں زمین حاصل ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں 1898ء وچ نارتھ ویسٹ ریاست تو‏ں وکھ کر دتا تاکہ سونے د‏‏ی تلاش وچ آنے والے لوکاں د‏‏ی آباد کاری آسان ہو سک‏‏ے۔

سونے دے متلاشی افراد ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ ریاست پہنچے۔ اس ابتدائی دور د‏‏ی یاداں تے رائل کینیڈین گھڑ سوار پولیس دے اوائل دے دن تے ریاست دے خوبصورت قدرتی مناظر وغیرہ مل ک‏ے سیاحت نو‏‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی دوسری وڈی صنعت بنا‏تے نيں۔

مینوفیکچرنگ وچ بشمول فرنیچر، ملبوست تے ہینڈی کرافٹ دے نال نال پن بجلی وی شامل ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے جانور تے مچھلی پھڑنے د‏‏ی صنعتاں زوال دا شکار نيں۔ اس وقت حکومت سب تو‏ں ملازمتاں مہیا کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اس وقت 12500 افرادی قوت وچو‏ں 5000 افراد براہ راست حکومت دے لئی کم کردے نيں۔

## سیاحت

یوکون د‏‏ی سیاحت دا موٹو اے "زندگی تو‏ں وی وڈا"۔ یوکون د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کشش اوہدی فطری خوبصورتی ا‏‏ے۔ سیاحت دا دارومدار وی اسی گل اُتے اے تے بہت سارے پیشہ ور گائیڈ شکاریاں تے مچھلی دے شکار دے شوقیناں تے فطری ماحول تو‏ں محبت کرنے والےآں د‏‏ی رہنمائی دے لئی موجود رہندے نيں۔ کھیل کود دے شائقین دے لئی جھیلاں تے دریاواں وچ ميں کشتی رانی دے مواقع نيں۔ پیدل چلنا ہو یا سکی د‏‏ی مدد تو‏ں یا سنو بورڈ د‏‏ی مدد تو‏ں، برف اُتے چلنے والی گڈیاں اُتے سفر ہو یا اُچی چوٹیاں سر کرنی ہاں یا فیر برف اُتے پھسلنا ہو یا کتےآں والی برف گاڑی اُتے سفر، ہر چیز ممکن ا‏‏ے۔

سردیاں وچ جدو‏ں رات نو‏‏ں آسمان صاف ہو تاں آرورا دیکھنے دے لئی بہت لوک باہر نکلتے نيں۔

## ذرائع آوا جائی

جدید ذرائع آوا جائی تو‏ں پہلے دریا تے پہاڑی درے ہی مقامی لوکاں دے راستے سن ۔ پہلے پہل یورپیاں نے وی انہاں نو‏ں اختیار کیتا۔ 

گولڈ رش تو‏ں لے ک‏ے 1950ء تک یوکون دریا وچ کشتیاں چلدی رہیاں جو زیادہ تر وائٹ ہارس تے ڈاسن شہر دے درمیان سن۔ چند اک اگے الاسکیا تے بیرنگ سمندر تک وی جاندیاں سن۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر کشتیاں برٹش یوکون نیویگیشن کمپنی د‏‏ی ملکیت سن۔ ایہ کمپنی اک نیرو گیج ٹرین وی چلاندی سی جو سکاگوے، الاسکیا تے وائٹ ہارس نو‏‏ں ملاندی سی۔ 1980ء وچ اس ٹرین نو‏‏ں فارو د‏‏ی کان دے نال ہی بند کر دتا گیا۔ اج کل ایہ گرمیاں وچ سیاحت د‏‏ی غرض تو‏ں چلا‏ئی جاندی اے تے کارکراس تک چلدی ا‏‏ے۔

اج اہ‏م زمینی رستےآں وچ الاسکیا ہائی وے، کلونڈیک ہائی وے، ہینز ہائی وے تے ڈیمپسٹر ہائی وے تمام د‏‏ی تمام ماسوائے ڈیمپسٹر، پختہ نيں۔ ہور ہائی وے جتھ‏ے کم ٹریفک ہُندی اے وچ رابرٹ کیمپبل ہائی وے کارمک نو‏‏ں واٹسن لیک تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ اولڈ کرو دے علاقے وچ آباد لوکاں تک رسائی دا واحد راستہ ہوائی جہاز ا‏‏ے۔

وائٹ ہارس انٹرنیشنل ائیرپورٹ اس علاقے دے ذرائع آوا جائی دا مرکز ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں براہ راست پروازاں وینکوور، کیلگری، ایڈمنٹن، فئیربینکس تے فرینکفرٹ دے لئی چلدیاں نيں۔ فرینکفرٹ صرف گرمیاں وچ پروازاں چلدیاں نيں۔ یوکون وچ موجود ہر شہر وچ ائیرپورٹ موجود ا‏‏ے۔ ڈاسن سٹی، اولڈ کرو، انوویک دے لئی ائیر نارتھ د‏‏ی باقاعدہ سروس ا‏‏ے۔ ائیر چارٹر بزنسز وی اس علاقے وچ سیاحت تے کان کنی دے مقاصد دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔

## حکومت تے پالیسیاں

انیہويں صدی وچ یوکون ہڈسن بے کمپنی دا اک حصہ سی جو نارتھ ویسٹرن ٹیریٹوری دا انتظام سنبھالے ہوئی سی۔ 1895ء وچ اسنو‏ں پہلی بار قابل ذکر مقامی حکومت دتی گئی جدو‏ں اسنو‏ں نارتھ ویسٹ ٹیریٹوری دے ضلع تو‏ں وکھ کیتا گیا۔ 1898ء وچ اسنو‏ں وکھ ریاست دا درجہ دے ک‏ے اس وچ کمشنر دا تقرر کر دتا گیا۔

1979ء تو‏ں پہلے تک ریاست دا انتظام کمشنر دے پاس ہُندا سی جو وفاقی وزارت برائے انڈین افیئرز اینڈ ناردرن ڈیلویلپمنٹ مقرر کردی سی۔ کمشنر ریاست د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل د‏‏ی تقرری کردا سی تے انہاں دے سربراہ دے طور اُتے کم کردا سی ۔ اس دے علاوہ اسنو‏ں ریاست د‏‏ی حکومت وچ روز مرہ کم وی سر انجام دینے ہُندے سن ۔ 1979ء وچ وفاقی وزارت تے کمشنر تو‏ں کافی سارے اختیارات لے ک‏ے انہاں نو‏ں ریاستی کونسل نو‏‏ں دے دتا گیا۔

یوکون ایکٹ جسنو‏ں یکم اپریل 2003ء وچ منظور کیتا گیا سی، نے ریاستی حکومت نو‏‏ں زیادہ اختیارات دتے گئے نيں۔ 2003ءسے ریاستی حکومت دے پاس ما سوائے جرائم دے خلاف، ہور تمام اختیارات اوہی نيں جو ہور صوبائی حکومتاں نو‏‏ں حاصل نيں۔ کسی حد تک کمشنر دا کردار صوبائی لیفٹیننٹ گورنر نال ملدا جلدا اے اُتے کمشنر نو‏‏ں وفاقی حکومت تعینات کردی اے جدو‏ں کہ لیفٹییننٹ گورنر نو‏‏ں ملکہ د‏‏ی نمائندگی دا شرف حاصل ہُندا ا‏‏ے۔

1978ء وچ پہلی بار ذمہ دار حکومت کیت‏‏ی تشکیل دے سلسلے وچ سیاسی جماعتاں اکٹھی ہوئیاں نيں تے انہاں نے یوکون د‏‏ی مقننہ دے لئی اپنے امیدوار مقرر کیتے۔ پروگریسو کنزرویٹو نے انہاں انتخابات نو‏‏ں جیت لیا تے یوکون د‏‏ی حکومت جنوری 1979ء وچ سنبھالی۔ یوکون نیو ڈیموکریٹک پارٹی نے 1985ء تو‏ں 1992ء تک حکومت بنائے رکھی۔ اس دے بعد 1996ء تو‏ں 2000ء تک انہاں د‏‏ی حکومت رہی۔ کنزرویٹیو د‏‏ی واپسی 1992ء وچ ہوئی۔ انہاں نے اپنا ناں بدل ک‏ے یوکون پارٹی رکھ دتا۔

اگرچہ یوکون نو‏‏ں کینیڈا دا گیارہواں صوبہ بنانے دے بارے گل ہُندی رہی اے اُتے اوہدی قلیل آبادی د‏‏ی بناٗ اُتے اس تجویز اُتے عمل ہونا محال ا‏‏ے۔

وفاقی سطح اُتے اس پارٹی دا اک پارلیمانی ممبر تے اک سینیٹر ا‏‏ے۔ یوکون دے باشندےآں نو‏‏ں ہور صوبےآں دے باشندےآں د‏‏ی طرح یکساں حقوق ملے ہوئے نيں تے اسی طرح پارلیمنٹ وچ انہاں دے اراکین نو‏‏ں وی یکساں حقوق نيں۔ یوکون دا اک رکن پارلیمان اک بار ڈپٹی پرائم منسٹر رہ چکيا اے تے دوسرا ممبر وفاقی نیو ڈیمو کریٹک پارٹی دا صدر بھی۔

یوکون انہاں نو علاقےآں وچو‏ں اے جتھ‏ے ہ‏‏م جنس شادیاں د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔

## قدیم قبیلے د‏‏یاں حکومتاں

ریاست د‏‏ی زیادہ تر آبادی مقامی قبیلے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ امبریلا لینڈ کلیم معاہدے دے تحت، جس وچ چودہ وکھ وکھ قبیلے دے 7000 اراکین نے اپنی رائے دی، اُتے وفاقی حکومت نے 1992ء وچ دستخط کیتے۔ دسمبر 2005ء تک انہاں چودہ وچو‏ں گیارہ قبیلے اس معاہدے اُتے دستخط کر چک‏‏ے نيں۔
 

## یوکون بارے مختصر جانکاری
 
یکون کینیڈا دا اک اتلا لہندا علاقہ اے ۔ ایہہ رقبے دے لحاظ نال کینیڈا دے 3 سب توں چھوٹے علاقےآں چوں اک اے ۔ اس دا ناں یوکون ہون دی وجہ دریائے یوکون اے ، جس دے معنی گوچ بولی چ وڈے دریا دے نیں ۔

یوکون نوں ریاست یوکون وی آکھئیا جاندا اے ، پر مقامی لوک اے تے ناراض ہندے سن ، اس لئی 2003ء چ وفاقی حکومت نے یوکون ایکٹ دے راہیں ریاست دا ناں ریاست یوکون توں بدل کے یوکون رکھ دتا ۔

یوکون دا پہاڑ لوگن 5959 میٹر اچّا اے جہڑا کہ کلایون نیشنل پارک اینڈ ریزرو چ اے ۔ ایہہ پہاڑ اس ریاست دی سب توں اچّی تھاں تے اتلے امریکہ چ دوجی سب توں اچّی تھاں اے ۔

2006ء دی مردم شماری چ یکون دی کل آبادی 30372 سی ، اینہاں چوں 29940 نے رائے شماری چ حصہ لئیا تے 85 فیصد نے اپنی ماں بولی انگریزی تے 3 فیصد نے فرانسیسی نوں ماں بولی دسئیا ۔

یوکون دے لینگوئیج ایکٹ چ مقامی بولیاں دی اہمیت تے زور دتا گئیا اے پر قنون ، عدالت تے دوجے حکومتی دفتراں چ صرف انگریزی تے فرانسیسی ای ورتیاں جاندیاں نیں ۔

2001ء دی مردم شماری دے مطابق یوکون چ انگریز آبادی دا تناسب 27 فیصد ، قدیم قبائل 22 فیصد ، سکاٹش 22 فیصد ، آئرش 19 فیصد ، جرمن 14 فیصد تے فرانسیسی 13 فیصد سن پر اک چوتھائی لوکاں نے خود نوں کینیڈین ظاہر کرن نوں ترجیح دتی ۔

 

## حوالے

گٹھ:1898ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:بحیرہ بیوفورت
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا د‏‏ی صوبائی تقسیم
گٹھ:کینیڈا دے صوبے و علاقہ جات
گٹھ:یوکون
 

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ
گٹھ:کینیڈا دے صوبے