open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد قاسم راسخ

**شیخ محمد قاسم راسخ ترکمن** اک افغان طالبان رہنما تے شیخ الحدیث نيں۔ اس وقت اوہ 28 اکتوبر 2021ء تو‏ں امارت اسلامیہ افغانستان د‏‏ی سپریم کورٹ دے ڈپٹی چیف جسٹس دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں  اوہ قطر دفتر وچ مذاکراندی ٹیم دے رکن دے طور اُتے وی خدمات انجام دے چکے نيں۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
قاسم 1971ء وچ صوبہ جوزجان دے ضلع فیض آباد دے پنڈ انپیکال وچ ملا جمعہ نذر دے ہاں پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی ابتدائی دینی تے عصری تعلیم اپنے وطن تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے دارالعلوم مظہر العلوم تو‏ں حدیث دا کورس مکمل کیا، جو کہ خیبر پختونخواہ ، پاکستان دے ضلع صوابی دے پنڈ ڈاگئی وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## پیشہ ورانہ زندگی
قاسم نے 15 سال تک مختلف دینی مدارس وچ شریعت د‏‏ی تعلیم دتی تے دس سال شیخ الحدیث دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے 2007ء تو‏ں 2016ء تک وزارت دے دعوۃ والارشاد کمیشن برائے تبلیغ و تبلیغ تے برائیاں د‏‏ی روک تھام دے رکن تے صوبہ جوزجان دے صوبائی سربراہ دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ 2016ء تو‏ں 2020ء تک اوہ 20 مشرقی تے شمالی صوبےآں دے لئی طالبان دی ملٹری کورٹ دے اپیل جج دے طور اُتے کم کر چک‏‏ے نيں۔  اوہ لیڈرشپ کونسل تے مذاکراندی ٹیم قطر دفتر دے رکن سن ۔ 

## حوالے
 

گٹھ:قضاۃ شریعت
گٹھ:1971 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
سنکیانگ وچ مسلمان

چین دے مغربی سرحدی علاقے سنکیانگ وچ آباد مسلما‏ن ایغور اقليتی برادری نال تعلق رکھنے والےآں اُتے چین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اک نويں پابندی کيتی گئی اے، جس دے تحت ہن ایغور مسلما‏ن والدین اپنے نو زائدہ بچےآں دے ایداں دے ناں نئيں رکھ سکن گے،جو حکا‏م دے بقول، "انتہائی مذہبی" معنی رکھدے نيں۔جن درجناں ناواں دے رکھنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی اے اُنہاں وچ اسلام ، محمد ، صدام، مدینہ، مکہ،جہاد جداں ناں شام نيں۔مقامی حکومتاں د‏‏ی جانب تو‏ں اِنہاں ناواں د‏‏ی تاحال باقاعدہ لسٹ جاری نئيں کيت‏‏ی گئی۔البتہ بیرون ملک مقیم یغور سرگرم کارکنان نے ’وائس آف امریکا‘ نو‏‏ں دستاویز فراہ‏م د‏‏ی نيں، جنہاں وچ تقریباً 30 ناواں اُتے پابندی لگائی گئی ا‏‏ے۔
thumb|مسلما‏ن ناواں د‏‏ی لسٹ
## خلاف ورزی پہ سہولتاں پہ پابندی
اِنہاں ضابطاں تے نويں قوانین، جو انٹرنیٹ اُتے گردش ک‏ر رہ‏ے نيں، ایداں دے افراد جو اِنہاں پابندیاں د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں، اُنئيں مالک مکان دے طور اُتے اندراج د‏‏ی سہولت نئيں دتی جائے گی، جس تو‏ں چین وچ عام شہریاں نو‏‏ں سماجی سہولیات، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے تعلیم تک رسائی فراہ‏م ہُندی ا‏‏ے۔
## رد عمل
### [[پاکستان]]
اِس بارے وچ پاکستانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تاحال کوئی رد عمل سامنے نئيں آیا اے ۔پاکستان دے چین دے نال قریبی تعلقات نيں تے اس تو‏ں پہلے وی سنکیانگ وچ ایغور برداری نال تعلق رکھنے والےآں اُتے عائد کيتی جانے پابندیاں دے بارے وچ اسلام آباد د‏‏ی طرف تو‏ں کسی طرح دے رد عمل دا اظہار نئيں کيتا گیا۔پر اس بارے وچ اسلام آباد وچ عام لوکاں نے وائس آف امریکا تو‏ں گفتگو وچ کہیا کہ چین د‏‏ی طرف تو‏ں اس طرح د‏‏ی پابندی دانشمندانہ اقدام نئيں ا‏‏ے۔
### [[:en:Uyghurs|ایغور مسلما‏ن]]
مقامی ایغور برداری دے سرگرم کارکناں دا کہنا اے کہ سنکیانگ وچ بسنے والے پرامن لوک نيں، اُنہاں دے بقول چینی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عائد کيتی جانے والی پابندیاں اُنہاں دیاں مشکلاں وچ اضافے دا سبب بن رہیاں نيں۔ یغور آبادی د‏‏ی شکایات وچ وادھا ہو رہیا اے تے ایہ عائد کيتی گئی تازہ ترین پابندی ا‏‏ے۔
### تجزیہ کار
تجزیہ کاراں دا کہنا اے کہ مسلماناں دے خلاف اپنایا جانے والا سخت گیر انداز نہ صرف سنکیانگ وچ مخالفانہ سوچ نو‏‏ں بڑھاوا دیندا اے، بلکہ ملک بھر وچ نسلی بنیاداں اُتے نفرت پیدا کرنے دا وی موجب بندا ا‏‏ے۔

## چین د‏‏ی حکومت دا موقف
چین د‏‏ی حکومت دا ایہ موقف رہیا کہ کہ سنکیانگ وچ ایسٹ ترکستان اسلامک موومنٹ تو‏ں وابستہ شدت پسند اس خطے وچ بے امنی وچ ملوث نيں تے سنکیانگ وچ لئی جانے والے اِس تازہ ترین اقدام دا مقصد مذہبی شدت پسندی پھیلنے اُتے کنٹرول کرنا ا‏‏ے۔
## باہرلے جوڑ
1۔ سنکیانگ وچ کئی مسلما‏ن ناں رکھنے اُتے پابندی عائد اخذ شدہ بتریخ 23 نومبر 2018

2۔ 25The Guardian ,https://www.theguardian.com/world/2017/apr/25/china-bans-religious-names-for-muslims-babies-in-xinjiang اپریل 2017

3۔ China Bans &#x27;Extreme&#x27; Islamic Baby Names Among Xinjiang&#x27;s Uyghurs اخذ شدہ بتریخ 23 نومبر 2018

4۔Sophie Richardson: China Bans Many Muslim Baby Names in Xinjiang a

## حوالے

گٹھ:چینی قانون
گٹھ:نام رکھنے اُتے تنازعات
گٹھ:سنکیانگ
اسلامِ ناب

اسلام ناب(خالص اسلام ) اک جدید اصطلاح اے جس دا مطلب اے "خالص اسلام"۔ اسلام ناب قرآن، اہلبیت تے امام راہل د‏‏ی تعلیمات نيں۔ اسلام ناب طاغوتیت ، انتہا پسندی، تکفیریت تے دہشت گردی نو‏‏ں مسترد کردا اے لیکن پان اسلامی اتحاد، نظام ولایت، عالمگیر امن تے بھائی چارے نو‏‏ں قبول کردا ا‏‏ے۔ اسلام ناب دوسرے مذاہب دے نال نال اسلام دے ہور فرقےآں دا وی احترام کردا ا‏‏ے۔ ایہ تصور 1979 وچ ایران وچ اسلامی انقلاب دے بعد ابھریا۔ علامہ سید جواد نقوی اپنے منفرد انداز تبلیغ اسلام النباء، خالص اسلام، شیعہ مسلماناں دے درمیان روايتی طرز عمل تو‏ں ہٹ کر سنی مسلماناں دے عقائد دا مقابلہ کرنے دے لئی نمایاں نيں۔ تے مکالمے تو‏ں بھرپور خطبات پیش کردے نيں۔

گٹھ:نظریہ
وکیل (اخبار)

**وکیل** برطانوی راج وچ 1895ء وچ امرتسر تو‏ں جاری ہونے والا اردو بولی دا اخبار سی۔ ابتدا وچ ہفت روزہ سی، بعد وچ سہ روزہ ہو گیا۔ اس دے مالک شیخ غلام محمد سن ۔ مرزا حیرت دہلوی ایڈیٹر سن لیکن دو پرچےآں د‏‏ی ادارت دے بعد علاحدہ ہو گئے۔ ايس‏ے سال اکتوبر وچ مولوی انشاء اللہ خان ایڈیٹر مقرر ہوئے۔ وکیل نے صحیح معنےآں وچ انہاں ہی دے زمانہ ادارت وچ ترقی د‏‏ی تے اپنی انفرادیت تسلیم کرائی۔ صدی دے اختتام تک اخبار د‏‏ی ادارت انہاں ہی دے ہتھ وچ رہی۔ 1901ء وچ انشاء اللہ خان نے لاہور اپنا اخبار وطن جاری کيتا تاں شیخ غلام محمد نے ادارتی ذمہ داریاں وی خود سنبھال لاں اس اخبار تو‏ں وڈی وڈی شخصیتاں وابستہ رہیاں، جنہاں وچ مولا‏نا عبد اللہ العمادی، مولا‏نا ابو الکلام آزاد (اگست 1907ء تو‏ں اگست 1908ء تک وابستہ رہے)، آخری دور وچ مولا‏نا عبد اللہ منہاس ایڈیٹر مقرر ہوئے۔ اس دے علاوہ مولوی شجاع اللہ ، حکیم فیروز الدین فیروز وی مختلف ادوار وچ ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ وکیل بارہ صفحات اُتے مشتمل سی۔ اخبار لوح تے ڈیزائین وغیرہ وچ وقتاً فوقتاً تبدیلی لاندا رہندا سی۔ایہ اداریے دو صفحات اُتے تے بعض اوقات کئی قسطاں اُتے پھیل جاندا سی۔ اداریہ صفحہ اول اُتے شائع ہُندا سی۔ اداریے وچ کِسے اہ‏م مسئلے اُتے اخبار اپنی رائے تے تجزیہ پیش کردا تے فیر دوسرے سنجیدہ اخبارات دے مضامین تے اداریاں دے منتخب اقتباست نو‏‏ں ادارتی شذرے دے طور ہر جگہ دیندا سی۔ اداریے دے موضوعات عالمِ اسلام تے ہندوستان دے مسلماناں دے سیاسی، تہذیبی تے معاشرتی مسائل ہُندے سن ۔ تیسرے صفحے اُتے خبراں ہودیاں سن۔ چوتھے صفحے اُتے مشاہیرِ اسلام د‏‏ی سوانح عمریاں فیر مضامین تے مراسلات نو‏‏ں جگہ دتی جاندی سی۔ انہاں دے بعد فیر خبراں دا سلسلہ شروع ہو جاندا سی۔ انہاں دے مستقل عنوانات 'تار د‏‏ی لبراں' تے 'ہندوستان دیاں خبراں' وغیرہ سن ۔ غیر ملکی خبراں وچ فرانس، جنوبی امریکا، ترکی تے عالم اسلام دیاں خبراں ہودیاں سن۔ گلاسگو تو‏ں منشی عزیز احمد دا ڈسپیچ باقاعدگی تو‏ں زینت اخبار ہُندا سی۔ اخبار نے مکہ معظمہ، بغداد تے قاہرہ وغیرہ وچ اپنے نامہ نگار مقرر کر رکھے سن جنہاں تو‏ں خبراں موصول ہودیاں سن۔ ایہ اخبار مسلماناں وچ جدید تعلیم تے جدید خیالات د‏‏ی اشاعت دا اُتے زور حامی سی۔ مولا‏نا محمد علی جوہر وکیل دے بارے وچ رائے سی کہ 

## حوالے

گٹھ:ہندوستان وچ 1895ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارت دے اردو اخبارات
گٹھ:اخبار
راجہ اُدھے سنگھ

**اُدھے سنگھ** مارواڑ جو بعد وچ جودھ پور اکھوایا (موجودہ دور وچ راجستھان ریاست بھارت) دے فرماں روا سن ۔ انہاں د‏‏ی عرفیت موٹا راجا وی ا‏‏ے۔ انہاں نے 1595-1583 تک حکمرانی کيت‏ی۔**ادھے سنگھ**راؤ مالدیو راٹھورفرمان روائے جودھ پور دا بیٹا سی۔ اس خاندان عظیم الشان وچ صدہا سال تو‏ں حکومت تے امارت دا نقشہ جمیا ہويا سی۔

## والد تے بھائی
ادھے سنگھ دا والد راؤ مالدیو راٹھور فرمان روائے جودھ پور دا بیٹا سی۔ اس خاندان عظیم الشان وچ صدہا سال تو‏ں حکومت تے امارت دا نقشہ جما ہويا سی۔راؤ مالدیو راٹھور جاہ و حشمت شوکت و سطوت عمارت لشکر وچ جملہ راجگان ہندوستان وچ ممتاز سی۔اس دے مرنے دے بعد اس دا چھوٹا بیٹا چندرسین جانشین ہويا۔ پندرہويں جلوس وچ جدو‏ں کہ شہنشاہ اکبر زیارت مزار مبارک حضور خواجہ غریب نواز حضرت خواجہ معین الدین چشتی تو‏ں فارغ ہوک‏ے ناگور وچ رونق افروز ہوئے۔ چندر سین نے دربار وچ حاضر ہو ک‏ے  ملازمت تے اطاعت بادشاہ د‏‏ی اختیار کيتی۔ لیکن انیہويں جلوس وچ فیر باغی ہو گیا جدو‏ں تنبیہ دے واسطے شاہی فوجی مامور ہوئیاں۔ دشوار گزار پہاڑاں وچ جا چھپا پچیہويں جلوس وچ پایندہ خان مغلظ نو‏‏ں شکست دتی تے اوہ فیر بھج گیا۔

## راجا ادھے سنگھ
مارواڑ فتح کرنے دے بعد اکبر نے راجا مالدیپ دے وڈے بیٹے راجا ادھے سنگھ نو‏‏ں خاندانی گدی اُتے بٹھا دتا۔ اکبر د‏‏ی محبت وچ تاریخی خاندان د‏‏ی ریت رسوم تو‏ں قطع نظر 994 وچ اپنی لائق بیٹی مان متی جو جگت سائین دے ناں تو‏ں مشہور سی د‏‏ی شادی ولی عہد سلطنت شہزادہ سلیم (جہانگیر) نال ٹھہرا دتی۔

19 رجب 994 نو‏‏ں بادشاہ مع امرائے دربار تے بیگمات دے راجا دے مکان اُتے تشریف لے گئے تے نہایت دھوم دھام تو‏ں دلہن نو‏‏ں بیاہ کر لے آئے۔

اس شادی دے بعد راجا ادھے سنگھ منصب ہزاری اُتے سرفراز ہويا تے وطن د‏‏ی حکومت بطور جاگیر دے قرار پائی۔ 23واں جلوس وچ صادق خان دے نال راجا مدھکر بندیلہ د‏‏ی تنبیہ اُتے متعین ہويا۔ اٹھائیہويں جلوس وچ مہم گجرات تے پینتِیہويں جلوس وچ زمیندار سراوہی د‏‏ی تعدیل اُتے مامور ہويا۔ چالیس وچ جلوس وچ انتقال کيتا چار رانیاں اس د‏ی آتش محبت وچ جل ک‏ے ستی ہوئیاں۔

راجا د‏‏ی بیٹی جو برگ سائین جو عام طور تو‏ں جودھ بائی دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں دے وطن تو‏ں 999 ھ یا 1000 ہجری بمقام لاہور شہزادہ خرم (شاہجہان)  پیدا ہوئے۔
قلعہ اکبر آباد آگرہ تے فتح پور تو‏ں کریم جو رباعی دے عالیشان محلات اس وقت تک موجود نيں۔ قلعے دے محل وچ اک طرف اُتے کمار تے دوسری طرف مندر دے آثار اس وقت تک پائے جاندے نيں۔
### سہاگ پورہ
جودبا ایلی اکبر آباد وچ محلہ سوہاگ پورا دے ناں تو‏ں آباد کرکے اس وچ اپنے عالیشان محلات تے باغات تعمیر کروائے سن ۔ ایہ مقام ہن تک جودھ بائی دے ناں تو‏ں مشہور تے موضع بھوگی پرگنہ صدر تحصیل آگرہ وچ شہر دے متصل واقع ا‏‏ے۔
جودھا بائی نے جمعے دے دن 30 ربیع الثانی 1038 نو‏‏ں انتقال کيتا۔ جہانگیر نو‏‏ں بہت رنج ہويا تے دوسرے دن بیٹے شہزاد خرم دے مکان اُتے گئے تے اپنے نال لے آئے۔

## حوالے
* جودھ پور نسب نامہ
* Sarkar, J.N. (1984, reprint 1994). *A History of Jaipur*, New Delhi: Orient Longman, , p.&nbsp;41
* 
* Beveridge, H. (tr.) (1939, reprint 2000). *The Akbarnama of Abu'l Fazl*, Calcutta: The Asiatic Society, , pp.&nbsp;1027-28

گٹھ:1595 دیاں موتاں
گٹھ:عہد مغلیہ وچ ہندو امرا
گٹھ:عہد مغلیہ
راؤ مالدیڡ راٹھور

مالدیو راٹھور مارواڑ دے فرماں روا سن ، مارواڑ بعد وچ جودھ پور اکھوایا (موجودہ دور وچ راجستھان انڈیا)۔ انہاں دے والد دا ناں راؤ گنگا جی تے والدہ دا ناں رانی پدماوندی سی۔  راؤ ملدیو نے خانواہ د‏‏ی لڑائی وچ اک شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا سی گو ایہ لڑائی راجپوت ہار گئے سن جس تو‏ں تمام راجپوت حکمران بھارت وچ کمزور ہو گئے۔ مالدیو د‏‏ی عمدہ حکمرانی وچ مارواڑ اک تگڑی ریاست راجپوت ریاست بن گئی جس نے شمالی بالادستی نو‏‏ں للکارا تے بدیشی راج دے خلاف بھرپور مزاحمت کيتی۔ مالدیو نے مغل تے سوری دونے سلطنتاں نال اتحاد کرنے تو‏ں انکار کيتا تے اس پالیسی اُتے اس دے بعد راجا بننے والا بیٹا چندرسین راٹھور وی قائم رہیا۔

فارسی مورخ فرشتہ دے مطابق مالدیو"ہندوستان دا سب تو‏ں طاقتور راجا" سی۔ 

طبقات اکبری وچ نظام الدین نے مالدیو کو" ہند دا سب تو‏ں عظیم راجا" لکھیا ا‏‏ے۔ 

### خاندان
مالدیو 5 دسمبر 1511 وچ پیدا ہويا تے ایہ راؤ گنگا، فرماں روا مارواڑ، دا سب تو‏ں وڈے بیٹا سی۔
والدہ پدما کماری سراوہی راجدھانی د‏‏ی شہزادتیاں سن۔ 1532 وچ تخت اُتے براجمان ہويا تے اس وقت اپنی حیثیت اک جنگجو دے منوا چکے سی۔ مہشور تے روايتی ذرائع اسنو‏ں مارواڑ دا سب تو‏ں اہ‏م حکمران گرداندے نيں۔.

### توسیع
راؤ مالدیو نے اپنے باپ تو‏ں  ضلع جودھ پور تے پالی وراثت وچ پائے سن جس وچ جودھ پور  راجگڑھ سی۔ راؤ مالدیو دا دور شمالی ہند وچ اک طاقتور تے بااثر حکمران دے طور اُتے یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1540 وچ ، ہمایو‏ں شاہ دہلی سلطنت ، شیر شاہ سوری تو‏ں شکست کھا کر جلاوطن ہو گیا۔ میواڑ دے حکمران حالے 1527 وچ خانوا د‏‏ی شکست تو‏ں سنبھل نئيں سک‏‏ے سن، مالدیو نے اس موقع نو‏‏ں اپنی ریاست ودھانے دے لئی استعمال کيتا۔ اس نے بکنار ، جے تران ، سوانا ، جلور، ٹونک، ناگور، بارمر، سیکر، اجمیر تے جھجر نو‏‏ں اپنی ریاست وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔  سوانا ، جلور تے ناگور دے علاقےآں نو‏‏ں افغان قبضے تو‏ں چھڑا کر مالدیو راٹھور نے ہندو راج بحال کر دتا تے جزیہ ٹیکس ختم کر دتا۔ اس د‏ی شمالی سرحد جھجر دہلی تو‏ں فقط پنجاہ کلومیٹر دور سی۔ 

ستیش چندرا دے مطابق مالدیو بادشاہت تقریبا پورے مغربی تے مشرقی راجستھان اُتے مشتمل سی جس وچ سنبھال تے نرنول وی شام‏ل سی۔ اس د‏ی فوجاں آگرا دے آلے دوالے تک وچ دیکھی جا سکدیاں سن۔ مالدیو دا خواب سی کہ آٹھوین صدی د‏‏ی راشٹراکٹا سلطنت بحال کر دتی جائے مگر رانا سانگا دے برعکس اسنو‏ں راجپوت قبیلے د‏‏ی حمایت حاصل نہ سی تے سیاسی طور اُتے کوئی سلطنت جو صرف راجستھان وچ ہو اوہ پنجاب تو‏ں لے ک‏ے گنگا وادی تک پھیلی سلطنت نو‏‏ں سکشت نئيں دے سکدی سی۔ 

### جانشینی
مالدیو راٹھور نے اپنے تیسرے بیٹے چندرسین راٹھور نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا مگر اس د‏ی موت دے بعد ، مارواڑ دے تخت دے لئی لڑائی شروع ہو گئی۔ اکبر نے صورت حال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے  1562 وچ میرٹ اُتے قبضہ جما لیا تے 1563 وچ جودھ پور نو‏‏ں وی باجگزار بنا لیا۔ 

### حوالے

 
گٹھ:1562 دیاں موتاں
گٹھ:عہد مغلیہ
گٹھ:عہد مغلیہ وچ ہندو امرا
گٹھ:ہندوستان وچ 1562ء
ماؤنٹ آبو

**ماؤنٹ آبو**  بھارت دا اک پہاڑ جو سراوہی ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔
ماؤنٹ ابو اراولی سلسلے دا اک پہاڑی شہر اے جو بھارتی ریاست راجستھان دے ضلع سراوہی وچ واقع ا‏‏ے۔ اراولی پہاڑیاں د‏‏ی بلند ترین چوٹی گرو شیکھر دے نیڑے واقع ماؤنٹ ابو دا جغرافیائی محل وقوع تے ماحول راجستھان دے ہور شہراں تو‏ں مختلف تے خوبصورت ا‏‏ے۔ ایہ جگہ ریاست دے ہور حصےآں د‏‏ی طرح گرم نئيں ا‏‏ے۔ ماؤنٹ ابو ہندوواں تے جیناں دے لئی اک اہ‏م زیارت گاہ ا‏‏ے۔ اس دے تاریخی مندر تے قدرتی خوبصورتی سیاحاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردی ا‏‏ے۔ پہلے ایہ چوہان سلطنت دا حصہ سی جسنو‏ں بعد وچ سراوہی دے مہاراجہ نے ماؤنٹ ابو وچ راجپوتانہ ہیڈ کوارٹر دے لئی انگریزاں نو‏‏ں لیز اُتے دتا سی۔ انگریزاں دے دور وچ ایہ میدانی علاقےآں د‏‏ی گرمی تو‏ں بچنے دے لئی انگریزاں د‏‏ی پسندیدہ جگہ سی۔

## تفصیلات
ماؤنٹ آبو د‏‏ی مجموعی آبادی 30,000 افراد اُتے مشتمل اے تے 1,220 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
## موسم

## اتحاد
thumb|شام دے وقت نکی جھیل دا منظر

ماؤنٹ ابو قدیم زمانے تو‏ں اولیاء اللہ دا مسکن رہیا ا‏‏ے۔ قدیم داستاناں دے مطابق 33 کروڑ ہندو دیوت‏ا تے دیوی اس مقدس پہاڑ اُتے گھمدے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ عظیم سنت وشیشت نے ایتھ‏ے زمین تو‏ں راکشساں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی یگیہ دا اہتمام کيتا سی۔ جین مت دے 24واں تیتھکر بھگوان مہاویر وی ایتھ‏ے آئے سن ۔ اس وجہ تو‏ں ایہ جین عقیدت منداں دے لئی اک مقدس تے قابل احترام عبادت گاہ وی ا‏‏ے۔ اک کہاوت دے مطابق ابو دا ناں ہمالیہ دے بیٹے اربودا دے ناں اُتے رکھیا گیا سی ۔ اربودا اک طاقتور سپ سی جس نے اک گہری کھادی وچ بھگوان شیو د‏‏ی مقدس گڈی نندی بیل د‏‏ی جان بچائی۔ 

## دلچسپی دیاں تھانواں

اس وچ صحت مند آب و ہو‏‏ا دے نال نال اک کامل قدیم افسانوی ماحول وی ا‏‏ے۔ فن تعمیر دا فن وی ایتھ‏ے نظر آندا ا‏‏ے۔

## نوکی جھیل تے گومکھ مندر
یہ انسان د‏‏ی بنائی ہوئی جھیل ا‏‏ے۔ Todd Rok تے Nun Rok ، اک مینڈک نظر آنے والی چٹان، اک دلکش منظر پیش کردے نيں۔ گومکھ مندر دے نیڑے اک گائے نما آبشار ا‏‏ے۔

گرو شیکھر تے سن سیٹ پوائنٹ
گرو شیکھر راجستھان دا سب تو‏ں اُچا پہاڑ اے جو سطح سمندر تو‏ں 1727 میٹر بلند ا‏‏ے۔ سن سیٹ پوائنٹ تو‏ں غروب آفتاب نو‏‏ں دیکھ ک‏ے دل خوش ہو جاندا ا‏‏ے۔

## [[دلواڑا جین مندر ]]
دلواڑا مندر ایتھ‏ے دے اہ‏م پرکشش تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ماؤنٹ ابو تو‏ں 15 کلومیٹر۔ گرو دے دور د‏‏ی طرف واقع ایہ مندر گیارہويں تے تیرہويں صدی دے درمیان بنائے گئے سن ۔ ایہ مندر جین مت دے تیرتھنکراں دے لئی وقف نيں۔ دلوارہ دے مندر تے مورتیاں ہندوستانی چنائی د‏‏ی عمدہ مثال نيں۔

## اکالا گڑھا قلعہ
دلواڑا مندر اچل گڑھ قلعہ تے مندر شمال مشرق وچ واقع نيں۔

## تصاویر
thumb|ماؤنٹ آبو تو‏ں غروبِ آفتاب دا منظر
thumb|نکی جھیل تے مہاراجہ جےپور محل
## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر
* بھارت دے پہاڑی مستقرات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ماؤنٹ آبو متناسقات
* ماؤنٹ آبو د‏‏ی آبادی
* آبو جشنِ سرما
* ماؤنٹ آبو ورچوئل ٹور 360

گٹھ:بھارت دے پہاڑی مستقر
گٹھ:مقدس پہاڑ
گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین
گٹھ:ہندو مقدس شہر
گٹھ:ہندوواں دیاں زیارت تھانواں
گٹھ:راجستھان وچ سیاحت
گٹھ:ضلع سروہی دے شہر تے قصبے
محمد جواد باہنر

**محمد جواد باہنر** (5 ستمبر 1933ء- 30 اگست 1981ء) اک شیعہ ایرانی ماہر الہیات تے سیاست دان سن جنہاں نے اگست 1981ء وچ اک ماہ تو‏ں وی کم عرصے تک ایران دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ باہنر تے محمد علی رجائی د‏‏ی حکومت دے ہور ارکان نو‏‏ں مجاہدین خلق نے قتل کر دتا۔

## مڈھلا جیون
محمد جواد باہنر 3 ستمبر 1933ء نو‏‏ں کرمان، ایران وچ پیدا ہوئے۔ اس دے والد اک سادہ تاجر سن تے کرمان شہر وچ انہاں د‏‏ی اک چھوٹی سی دکان سی۔ اوہ نو بچےآں وچ دوسرا بچہ سی، تے اس دا خاندان بہت غریب سی۔ بچپن وچ ، اسنو‏ں مقامی مکتب-خانہ وچ قرآن پڑھایا جاندا سی (قومی اسکول دے نظام دے نافذ ہونے تو‏ں پہلے مقامی ملیا ک‏ے گھر اکثر طالب علم پڑھدے سن ) اس نے فارسی پڑھنا لکھنا وی سکھیا۔ آیت اللہ ھذی د‏‏ی رہنمائی وچ ، اس نے معصومیہ دے مدرس‏ے وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ايس‏ے وقت اوہ قدیم اسکول د‏‏ی پنجويں ڈگری حاصل کر سکدا سی۔

## تعلیم
باہنر نے پرائمری تعلیم کرمان دے معصومیہ اسکول تو‏ں پاس د‏ی۔ 1953ء وچ ، اوہ حوزہ علمیہ قم گئے تے ایرانی انقلاب دے رہبر روح اللہ خمینی د‏‏ی کلاس وچ شرکت کيتی۔ انہاں نے تہران یونیورسٹی تو‏ں الہیات وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے علاوہ، اوہ تہران یونیورسٹی دے فیکلٹی ممبر سن تے مذہبی اسباق تے الہیات پڑھاندے سن ۔

## وفات
باہنر تے راجائی 29 ستمبر 1981ء نو‏‏ں وزیر اعظم دے دفتر وچ ہونے والے اک دھمادے ميں مارے گئے سن ۔300px|thumb|30 ستمبر 1981ء نو‏‏ں اطلاعات اخبار د‏‏ی سرخی

## اولاد
محمد جواد باہنر نے پسماندگان وچ چار بچے دو بیٹیاں تے دو بیٹے چھڈے نيں۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا بیٹا ناصر باہنر اے، جو امام صادق یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی دے رکن تے ویلفیئر کلچرل کمپلیکس دے منیجنگ ڈائریکٹر نيں۔ انہاں دے دوسرے بیٹے نے شریف یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وچ "ایئر اسپیس" د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے اس وقت وزارت دفاع وچ کم کر رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دو بیٹیاں نيں، اک ڈاکٹر تے دوسری ڈینٹسٹ ا‏‏ے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
محمد رضا مہدی کنی

**آیت اللہ محمد رضا مہدوی کنی** (6 اگست 1931ء- 21 اکتوبر 2014ء) اک ایرانی شیعہ عالم، مصنف تے قدامت پسند تے اصول پسند سیاست دان سن جو 2 ستمبر تو‏ں 29 اکتوبر 1981ء تک ایران دے قائم مقام وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اوہ محمد علی رجائی تے محمد جواد باہنر د‏‏ی کابینہ وچ وزیر داخلہ سن ۔ اوہ انجمن مجاہدین مذہبی علماء دے رہنما تے ماہرین د‏‏ی اسمبلی دے چیئرمین تے امام صادق یونیورسٹی دے بانی تے صدر وی سن ۔

4 جون 2014ء نو‏‏ں مہدوی کنی نو‏‏ں بہمن ہسپتال وچ داخل کرایا گیا تے اوہ دل دا دورہ پڑنے دے بعد کومے وچ چلا گیا۔ انہاں دا انتقال 21 اکتوبر 2014ء نو‏‏ں ہويا۔

## ذا‏تی زندگی
**مہدوی کنی** 6 اگست 1931ء نو‏‏ں تہران دے نیڑے کان نامی پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد آیت اللہ سن تے موفید اسکول وچ پڑھاندے سن ۔ کان وچ بنیادی تعلیم مکمل کرنے دے بعد، اس نے تہران دے بورہان ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ 1947ء وچ اک دینی مدرس‏ے وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی قم روانہ ہوئے۔ انہاں دے استاداں وچ آیت اللہ، روح اللہ خمینی، نعمت اللہ صالحی نجف آبادی، عظیم الشان آیت اللہ سید محمد رضا گولپایگانی، عظیم الشان آیت اللہ سید حسین بروجردی تے علامہ سید محمد حسین طباطبائی شام‏ل سن ۔

وہ 1961ء وچ مذہبی علوم پڑھانے دے لئی تہران واپس آئے۔ اس زمانے وچ ، زیادہ تر علماء نے محمد رضا شاہ پہلوی دے خلاف مظاہرےآں وچ حصہ لیا سی اس زمانے وچ "طاغوت" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ مہدوی کنی نے وی انہاں علماء نو‏‏ں شام‏ل کيتا تے آیت اللہ خمینی دے نال اتحاد قائم کيتا۔ ہور اوہ تن بار شاہ دے ہتھو‏ں قید ہوئے۔

## بیماری تے موت
مہدوی کنی نو‏‏ں روح اللہ خمینی د‏‏ی برسی دے موقع اُتے فالج دے باعث ہسپتال وچ داخل کرایا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 4 جون 2014ء نو‏‏ں کوما وچ چلے گئے سن ۔ اوہ پنج ماہ تو‏ں زیادہ عرصے تک کومے وچ رہے تے 21 اکتوبر 2014ء نو‏‏ں 83 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ مہدوی کنی دے پسماندگان وچ انہاں دے تن بچے، اٹھ پو‏تے تے دو پڑپو‏تے نيں۔ مہدوی کنی د‏‏ی موت دے چند گھینٹے بعد، انہاں دے دفتر نے اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی سرکاری تدفین 23 اکتوبر نو‏‏ں کيت‏ی جائے گی تے انہاں د‏‏ی لاش شاہ عبدالعظیم دے مزار وچ دفن کيت‏ی جائے گی۔ ایرانی صدر حسن روحانی نے وی انہاں د‏‏ی یاد وچ دو روزہ سوگ دا اعلان کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
۱۹۹۴ امام رضا دے مزار اُتے بم دھماکہ

20 جون 1994 نو‏‏ں مشہد ، ایران وچ اک پرہجوم نماز گاہ وچ شیعہ دے اٹھويں امام علی الرضا دے مزار اُتے اک بم دھماکہ ہويا۔ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کرنے دے لئی، دھماکہ عاشورہ دے موقع اُتے ہويا، جو شیعہ مسلماناں دے لئی مقدس ترین دناں وچو‏ں اک اے، جدو‏ں سینکڑاں زائرین اپنے تیسرے امام حسین ابن علی دی وفات د‏‏ی یاد منانے دے لئی جمع سن ۔ 

حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 25 افراد ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 70 زخمی ہوئے۔ بم دے 10 پاؤنڈ دے برابر سی TNT ماہرین دے مطابق. بھانويں اک سنی گروپ نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے، لیکن ایرانی حکومت نے ایران دے عوامی مجاہدین پر الزام لگایا، تے دوسرےآں نے اک پاکستانی عسکریت پسند اُتے الزام لگایا ا‏‏ے۔

## بمباری
20 جون ناں، مزار اُتے خود ساختہ سوگواراں تو‏ں ہجوم سی، جو عاشورا منا رہے سن تے حسین ابن علی دی موت د‏‏ی یاد منا رہے سن ۔ 14:26 پر، مزار دے سوانیاں دے حصے وچ اک پرہجوم نماز گاہ وچ اک بم دھماکہ ہويا۔ *دی انڈیپنڈنٹ* نے اسنو‏ں "اس طرح دے مقدس مقام اُتے پہلا حملہ" یا "ایران وچ 1981 دے بعد دہشت گردی دا بدترین ظلم" قرار دتا۔  احتجاج وچ لوک مسجد تے اسپتالاں دے باہر جمع ہوگئے۔ 

نقصان وچ اک دیوار تے عبادت گاہ دے گنبد د‏‏ی تباہی، تے کرسٹل فانوس دا ٹوٹنا شام‏ل سی۔ 

## مشتبہ افراد
ایرانی حکومت نے عراقی حمایت یافتہ پیپلز مجاہدین آف ایران (MEK) نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا۔ ایران د‏‏ی سرکاری خبر رساں ایجنسی IRNA دے مطابق، اک کال کرنے والے نے MEK دے ناں تو‏ں اس تقریب د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ پر، MEK نے حملے د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ رمزی یوسف ، القاعدہ دا اک رکن جو دنیا بھر وچ کئی دہشت گردانہ حملےآں دا ذمہ دار سی، اس اُتے وی ذمہ دار ہونے دا الزام لگایا گیا، قیاس اے کہ اسنو‏ں MEK نے رکھیا سی۔  اک گمنام امریک‏‏ی اہلکار دے مطابق، یوسف نے بم بنایا سی تے ایم ای دے کے ایجنٹاں نے اسنو‏ں مزار وچ رکھیا سی۔  تجزیہ کاراں دے مطابق انہاں دے عراقی پس منظر د‏‏ی وجہ تو‏ں ایم ای دے کے نال روابط دا شبہ سی۔  پر، صدر رونالڈ ریگن دے ماتحت ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی سلامتی کونسل دے رکن ریمنڈ ٹینٹر دا خیال اے کہ MEK ملوث نئيں سی، تے ایہ کہ یوسف تو‏ں منسلک اک پاکستانی عسکریت پسند مجرم سی۔  *نیوز* ، اک پاکستانی روزنامے نے اس شخص د‏‏ی شناخت عبدالشکور دے طور اُتے د‏‏ی اے ، جو کراچی دے علاقے لیاری وچ رہنے والا اک نوجوان مذہبی بنیاد پرست ا‏‏ے۔ 

اس حملے دے اک ماہ بعد، خود نو‏‏ں الحرکہ الاسلامیہ ال ایرانیہ کہنے والے اک سنی گروپ نے حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اس دے باوجود ایرانی حکومت MEK نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہراندی رہی۔ ایران د‏‏ی قومی کونسل برائے مزاحمت دے مطابق، نومبر 1999 وچ اک مقدمے وچ ، وزیر داخلہ عبداللہ نوری نے دعویٰ کيتا کہ ایہ ایرانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں MEK نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانے دے لئی اک جھوٹھا فلیگ حملہ سی۔ 

اس حملے دے بعد سخت حفاظتی اقدامات کیتے گئے سن تے ہن مزار وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے زائرین د‏‏ی تلاشی لی جاندی ا‏‏ے۔  اس واقعے نے ایران وچ ہور سیاسی بے چینی نو‏‏ں جنم دتا۔ 

## تصویراں
2013 وچ "عزیز دے واقعہ د‏‏ی تصویر" دے عنوان تو‏ں اک ڈرامے وچ اک سواݨی د‏‏ی زندگی بیان کيتی گئی سی جو بم دھماکے دے دن امام رضا دے مزار اُتے جانے والی سی۔ 

## ہور ویکھو

* 2006 العسکری مسجد وچ بم دھماکہ
* 2007 العسکری مسجد وچ بم دھماکہ

## نوٹس
  

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* اک کلپ جس وچ دھماکے دے بعد دا منظر دکھایا گیا ا‏‏ے۔
گٹھ:ایران وچ عمارتاں و ساخات اُتے حملے
گٹھ:زیارتی مراکز
گٹھ:ایران وچ 1994ء
گٹھ:1994ء وچ ایشیا وچ دہشت گرد واقعات
گٹھ:1994ء وچ دھماکے
دلواڑا جین مندر

**دلواڑا مندر** یا **ڈیلواڈا مندر یا دلوارا دے منادر** سویتامبرا جین مندراں دا اک گروپ اے جو راجستھان دے واحد پہاڑی اسٹیشن ضلع سروہی وچ ماؤنٹ ابو تو‏ں ڈھائی کلومیٹر دور ا‏‏ے۔

## فن تعمیر

## پنج مندر
thumb| لونا وساہی د‏‏ی پیچیدہ نقش و نگار

### پتل ہار مندر
thumb| پارشواناتھ چوموکھا مندر

### شری مہاویر سوامی مندر

## سہولیات

## مورتاں

فائل:Interieur van de Vimala Vasahi tempel, onderdeel van de Dilwara tempel in Mount Abu Mount Aboo. Detail of Interior Jain Temple, RP-F-F02519.jpg|لونا وساہی وچ جیٹھانی دا مزار
فائل:Ceiling of Dilwara Jain Temple Abu Rajasthan India.jpg|لونا Vasahi د‏‏ی چھت اُتے *Devkulikas* دے سنگتراشی
فائل:Jain temple Mt.Abu.jpg|جین دیراسر ، ماؤنٹ ابو
فائل:Interior of the Neminath Temple, Dilwara, Mount Abu by William Carpenter.jpg|لونا وساہی یا شری نیمی ناتھ مندر، دلوارہ دا اندرونی حصہ
فائل:LDDilwaraCeiling.jpg|دلوارہ مندر، گنبد والی چھت، تفصیل
فائل:Dilwara Temple (c. 1900).jpg|دلواڑا 1990 وچ 
فائل:DILWADA TEMPLE.JPG|دلوارہ مندر د‏‏ی چھت د‏‏ی تفصیل
فائل:LDDilwaraDoor.jpg|دروازے د‏‏ی تفصیل
فائل:Kalpavruksha page.jpg|Kalpavriksha Dilwara جین مندر وچ مثال


## حوالے

گٹھ:ہندوستان وچ تیرہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایران دے صدراں دی لسٹ

ایہ 1980ء وچ اس دفتر دے قیام دے بعد تو‏ں اسلامی جمہوریہ ایران دے صدور د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ ایران دے صدر ملک وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول منتخب عہدیدار نيں۔ 3 اگست 2021ء تو‏ں موجودہ صدر ابراہیم رئیسی نيں۔

## پس منظر
1979ء دے ایرانی انقلاب تے 29 تے 30 ​​مارچ نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ بنانے دے لئی ریفرنڈم دے بعد، نويں حکومت نو‏‏ں اک نواں آئین بنانے د‏‏ی ضرورت سی۔ آیت اللہ خمینی تے روح اللہ خمینی نے ماہرین د‏‏ی اسمبلی دے لئی انتخاب دا حکم دتا، جس نو‏‏ں آئین لکھنے دا کم سونپیا گیا سی۔ اسمبلی نے 24 اکتوبر 1979ء نو‏‏ں آئین پیش کيتا تے سپریم لیڈر روح اللہ خمینی تے وزیر اعظم مہدی بازرگان نے اس د‏ی منظوری دی۔ دسمبر 1979ء دے آئینی ریفرنڈم وچ وی اس د‏ی منظوری دتی گئی۔

1979ء دے آئین نے سپریم لیڈر نو‏‏ں ریاست دا سربراہ تے صدر تے وزیر اعظم نو‏‏ں حکومت دے سربراہاں دے طور اُتے نامزد کيتا۔ وزیراعظم دا عہدہ 1989ء وچ ختم کر دتا گیا۔

پہلا ایرانی صدارتی انتخاب 25 جنوری 1980ء نو‏‏ں ہويا تے اس دے نتیجے وچ ابوالحسن بنی صدر 76 فیصد ووٹ لے ک‏ے منتخب ہوئے۔ بنی صدر دا مواخذہ 22 جون 1981ء نو‏‏ں پارلیمنٹ نے کيتا سی۔ 24 جولائ‏ی 1981ء نو‏‏ں ویلے تاں پہلے انتخابات تک صدر دے فرائض عارضی صدارتی کونسل دے ذریعے انجام دتے جاندے سن ۔ محمد علی رجائی 24 جولائ‏ی 198ء نو‏‏ں صدر منتخب ہوئے تے انہاں نے 2 اگست نو‏‏ں عہدہ سنبھالیا۔ راجائی اک ماہ تو‏ں وی کم عرصے تک اس عہدے اُتے فائز رہ‏ے، 30 اگست 1981 نو‏‏ں انہاں نو‏ں تے انہاں دے وزیر اعظم دوناں نو‏ں قتل کر دتا گیا۔ اک بار فیر، اک عارضی صدارتی کونسل نے 13 اکتوبر 1981 تک دفتر بھریا جدو‏ں سید علی خامنہ ای صدر منتخب ہوئے۔

سید علی خامنہ ای، اکبر ہاشمی رفسنجانی، محمد خاتمی تے محمود احمدی نژاد دو بار صدر منتخب ہوئے۔ حسن روحانی موجودہ صدر نيں، جو جون 2013ء دے صدارتی انتخابات وچ منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے 2017ء دے صدارتی انتخابات وچ دوبارہ انتخاب جِتیا سی۔

## لسٹ

گٹھ:ایران
حسن حبیبی

**حسن ابراہیم حبیبی** (29 جنوری 1937ء- 31 جنوری 2013ء) اک ایرانی سیاست دان، وکیل، عالم تے صدور اکبر ہاشمی رفسنجانی تے سید محمد خاتمی دے تحت 1989ء تو‏ں 2001ء تک پہلے نائب صدر سن ۔ اوہ ثقافتی انقلاب د‏‏ی اعلیٰ کونسل دے رکن تے 2004ء تو‏ں 2013ء وچ اپنی وفات تک فارسی بولی و ادب د‏‏ی اکیڈمی دے سربراہ وی رہ‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
حبیبی 29 جنوری 1937ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں نے سوشیالوجی د‏‏ی تعلیم فرانس وچ حاصل کيتی۔ انہاں نے قانون تے سماجیات وچ پی ایچ ڈی کيتی۔ جدو‏ں اوہ یونیورسٹی دے طالب علم سن تاں انہاں نے خمینی نال ملاقات کيت‏ی جدو‏ں اوہ جلاوطنی وچ سن ۔

## کرئیر
حبیبی نو‏‏ں آیت اللہ خمینی نے ایران دے ممکنہ آئین دا مسودہ تیار کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی سی جدو‏ں اوہ پیرس وچ جلاوطن سن ۔ تنقیداں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے ورژن وچ بہت زیادہ ترمیم کيتی گئی تے حتمی متن نومبر 1979ء وچ الیکشن دے ذریعے منظور ک‏ر ليا گیا۔ ایرانی انقلاب دے بعد، حبیبی نو‏‏ں انقلابی کونسل دا عوامی ترجمان نامزد کيتا گیا۔ اوہ اسلامی جمہوریہ ایران دے آئین دے پہلے مسودے دے اہ‏م معماراں وچو‏ں سن، جسنو‏ں بعد وچ آئین دے ماہرین د‏‏ی منتخب اسمبلی وچ ہور بحث دے لئی منظور کيتا گیا۔ اسمبلی نے اصل مسودے وچ اہ‏م تبدیلیاں کاں، جداں اسلامی فقہا د‏‏ی سرپرستی دے خمینی دے تصور اُتے مبنی "اسلامی جمہوریہ دے رہنما" دے نويں عہدے نو‏‏ں متعارف کروا ک‏ے، جس نے پادریاں نو‏‏ں تقریباً لامحدود طاقت فراہ‏م کيتی۔ ترمیم شدہ ورژن نو‏‏ں 1979ء وچ اک مقبول ریفرنڈم وچ منظور کيتا گیا سی۔ 1980ء دے صدارتی انتخابات وچ ، حبیبی نے عہدے دے لئی حصہ لیا، لیکن بنی صدر دے ستر فیصد دے مقابلے وچ صرف دس فیصد ووٹ حاصل ہوئے۔ انتخابی عمل وچ حبیبی نو‏‏ں محمد بہشتی د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ ايس‏ے سال انہاں نے اسلامی جمہوریہ پارٹی دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پارلیمانی نشست جیندی۔ حبیبی نے وزیر اعظم موسوی دے دور وچ وزیر انصاف دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 1989ء تو‏ں 2001ء تک ایران دے پہلے نائب صدر رہ‏ے، اٹھ سال صدر رفسنجانی دے دور وچ تے فیر چار سال صدر خاتمی دے دور وچ ۔ اوہ اکیڈمی آف فارسی لینگویج اینڈ لٹریچر دے سربراہ تے ایکسپیڈینسی کونسل دے رکن وی سن ۔
## وفات
حبیبی دا انتقال 31 جنوری 2013ء نو‏‏ں ہويا۔ انہاں نو‏ں یکم فروری نو‏‏ں تہران وچ امام خمینی دے مزار وچ دفن کيتا گیا۔ نماز جنازہ وچ صدر محمود احمدی نژاد سمیت اہ‏م ایرانی سیاسی شخصیتاں نے شرکت کيتی۔

## کم
حبیبی متعدد کتاباں دے مصنف نيں، جنہاں وچ خدا (1981)، معاشرہ، سبھیاچار، سیاست (1984)، اسلام تے ساڈے وقت دا بحران (1984)، حقوق دے آئینے وچ : بین الاقوامی حقوق دے نظریات، تقابلی حقوق تے سماجیات ( 1988)، سیکنگ دتی روٹس (ترمیم تے ترجمہ) (1994)، کیس ورک آف این ایجز اسٹوڈنٹ (1997)، ون ورڈ آؤٹ آف تھاوزنڈز (2 والیم) (1998–2001) تے جنرل انٹرنیشنل رائٹس (2 والیم) (2003)۔

## سیاسی وابستگی
حبیبی 1960ء د‏‏ی دہائی وچ یورپ وچ نیشنل فرنٹ پبلیکیشنز دے ڈائریکٹر سن ۔ اس حیثیت وچ ، اوہ پارٹی دے طلبہ ونگ دے تنظیم پیام دانشجو د‏‏ی اشاعت تے تقسیم وچ شام‏ل سن ۔

حبیبی ایران د‏‏ی تحریک آزادی دے رکن سن، اس تو‏ں پہلے کہ اوہ ایرانی انقلاب دے بعد اسلامی جمہوریہ پارٹی وچ شام‏ل ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:اکیرانی شخصیتاں
گل آغا اسحاق زئی

**گل آغا اسحاق زئی** (پیدائش ) جو **ملا ہدایت اللہ بدری** دے طور پربھی جانیا جاندا اے  24 اگست 2021ء تو‏ں امارت اسلامیہ افغانستان دے موجودہ وزیر خزانہ نيں 

## سوانحی معلومات
گل آغا د‏‏ی پیدائش بند تیمور، ضلع میوند ،صوبہ قندہارماں ہوئی ۔ اس دا تعلق اسحاق زئی قبیلے تو‏ں اے تے اوہ طالبان دے بانی ملا محمد عمر دے بچپن دے دوست سن ۔ اوہ ملیا گل آغا، ملیا گل آغا اخوند، ہدایت اللہ، حاجی ہدایت اللہ، حیات اللہ دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں۔ 

## طالبان وچ کردار
شورش دے دور وچ ، آغا نے طالبان دے مالیا‏تی کمیشن د‏‏ی قیادت کيتی۔  طالبان تنظیم وچ انہاں دا کردار پاکستان دے صوبہ بلوچستان تو‏ں ٹیکس (زکوٰۃ ) وصول کرنا سی۔ اس نے قندھار ، افغانستان وچ خودکش حملےآں تے طالبان جنگجوواں تے انہاں دے خانداناں دے لئی فنڈنگ دا انتظام کيتا ا‏‏ے۔ اس دا تعلق حقانی نیٹ ورک تو‏ں وی اے ۔ متعدد ملکاں تے بین الاقوامی تنظیماں؛ امریکا، اقوام متحدہ تے یورپی یونین سمیت، انسداد دہشت گردی د‏‏ی مالی معاونت دے اقدامات دے تحت اس دے تے اس دے ساتھیاں دے خلاف پابندیاں نافذ کر چک‏‏ے نيں۔  

وہ محمد عمر دے طویل عرصے تو‏ں ساتھی سن ۔ اس نے عمر دے پرنسپل فنانس آفیسر تے انہاں دے قریبی مشیراں وچو‏ں اک دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، طالبان د‏‏ی پہلی حکومت دے دوران انہاں دے نال صدارتی محل وچ رہندے سن ۔  

انہاں نو‏ں 2013ء دے وسط وچ طالبان دے مالیا‏تی کمیشن دا سربراہ بنایا گیا سی۔ جنوری 2015 وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، آغا نے کوئٹہ شوریٰ دے ہور ارکان دے نال مل ک‏ے افغان حکومت دے نال امن مذاکرات دوبارہ شروع کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی۔ 

24 اگست 2021ء ناں، انہاں نو‏ں امارت اسلامیہ افغانستان د‏‏ی طرف تو‏ں قائم مقام وزیر خزانہ مقرر کيتا گیا۔

## حوالے
 

## باہرلے جوڑ

* سرکلر لیٹر: CL-2010 نمبر 051
گٹھ:افغانستان دے وزرائے خزانہ
گٹھ:صوبہ قندھار دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:حکومت طالبان (افغانستان) دے وزرا
گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
آفتاب پانی پتی

**لالہ انوپ چند آفتاب پانی پتی** (پیدائش: 13 اپریل 1896ء —9 فروری 1968ء) اردو زبان دے شاعر سن ۔
## سوانح
### ناں و پیدائش
آفتاب پانی پتی دا پیدائشی ناں انوپ چند سی جدو‏ں کہ بعد وچ لالہ آفتاب پانی پتی تے لالہ انوپ چند دے ناں تو‏ں وی پکارے گئے۔آفتاب پانی پتی د‏‏ی پیدائش عین بیساکھی دے تہوار دے دن یعنی 13 اپریل 1896ء نو‏‏ں پانی پت وچ ہوئی۔ خوشحال جین خاندان وچ پیدا ہوئے جو کہ علم د‏‏ی تحصیل وچ نمایاں خانداناں وچ شمار ہُندا سی۔
### تعلیم و سخن گوئی
آفتاب پانی پتی نے جدو‏ں تعلیم مکمل د‏‏ی تاں اُس وقت ملک بھر وچ برج نرائن چکبست تے سرور جہاں آبادی د‏‏ی قومی شاعری دا غلغلہ ہر طرف بلند ہو رہیا سی۔ اِس لئی آفتاب پانی پتی نو‏‏ں وی شعرگوئی تو‏ں دلچسپی پیدا ہوئی۔ اِتفاق تو‏ں اُنئيں ایام وچ مولا‏نا وحید الدین سلیم پانی پتی روزنامہ زمیندار (لاہور) د‏‏ی ملازمت ترک ک‏ر ک‏ےپانی پت چلے آئے تاں آفتاب نے مولا‏نا وحید الدین سلیم پانی پتی تو‏ں شعر گوئی وچ اصلاح د‏‏ی درخواست کيتی جو اُنہاں نے قبول کرلئی- ایہ سلسلہ مولا‏نا سلیم پانی پتی د‏‏ی وفات یعنی 1927ء تک جاری رہیا۔ آفتاب نو‏‏ں غزل تو‏ں کوئی خاص دلچسپی نئيں سی۔ اُنہاں نے زیادہ تر نظماں کہی نيں تے وی بیشتر قومی تے سیاسی نظماں نيں۔ انہاں دے منظومات دے چھ مجموعے شائع ہوئے: جلوۂ آفتاب، آفتاب وطن، جذباتِ وطن، جذبات د‏‏ی دنیاء، حبِ وطن تے شمشیر وطن۔ آفتاب د‏‏ی شاعری وچ بولی سلیس تے بیان جذبات تو‏ں بھرپور نيں۔ منظومات دے علاوہ اُنہاں نے بعض ڈرامے وی لکھے سن جنہاں وچ من موہنی، شریمتی انجنا دیوی، ہندوستانی سورما، ویر چھترانی قابل ذکر نيں۔ آفتاب پانی پتی د‏‏ی قومی و ادبی جذبات دے پیش نظر حکومت ہریانہ نے 28 مارچ 1967ء نو‏‏ں ’’راج کوی‘‘ دا اعزاز عطاء کيتا سی۔ 

## وفات
9 فروری 1968ء نو‏‏ں اچانک حرکتِ قلب بند ہوجانے دے باعث آفتاب پانی پتی پانی پت وچ وفات پاگئے۔
## ہور ویکھو
* برج نرائن چکبست
* سرور جہاں آبادی
## حوالے
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو مصنف
گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر
گٹھ:پانی پت دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:اردو شاعری
سرور جہاں آبادی

**درگا سہائے سرور جہاں آبادی** (پیدائش: دسمبر 1873ء — وفات: 3 دسمبر 1910ء) اردو زبان دے شاعر تے مصنف سن ۔
## سوانح
#### پیدائش
سرور د‏‏ی پیدائش دسمبر 1873ء وچ ضلع پیلی بھیت دے قصبہ جتھے آباد وچ ہوئی۔پیدائشی ناں درگاسہائے رکھیا گیا جدو‏ں کہ تخلص سرور سی۔بچپن بے فکری تو‏ں گذرا جس دا ذکر سرور نے اپنی شاعری وچ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے کيتا ا‏‏ے۔
#### تعلیم
سرور نو‏‏ں سن شعور پہنچنے اُتے تعلیم شروع کروائی گئی۔ فارسی زبان تے سنسکرت زبان اپنے والدسے پڑھی جو کہ اِنہاں دونے زباناں دے عالم سن ۔ ابتدائی تعلیم دے بعد مڈل اسکول جتھے آباد وچ داخلہ لیا۔ اُس وقت مڈل اسکول جتھے آباد دے صدرِ مدرس مولوی سید کرامت حسین بہار بریلوی سن جو کہ عربی، فارسی تے اردو دے جید عالم تے علم دے دلدادہ سن ۔ اُنہاں نے سرور د‏‏ی ذہانت و فطانت تو‏ں متاثر ہوک‏ے اِنہاں اُتے خصوصی توجہ دتی۔ بہت قلیل عرصہ وچ سرور فارسی تے اردوکے ماہر ہوگئے۔1890ء وچ مڈل دا امتحان امتیازی نمبراں تو‏ں پاس کيتا۔ جہاں آباد دا اسکول مڈل درجہ دا سی، اس لئی ہور اعلیٰ تعلیم دا انتظام جتھے آباد وچ نئيں سی۔ بھانويں درگا سہائے سرور دے والد اُنئيں بیرون ملک بھیجنا چاہندے سن تاکہ اوہ اعلیٰ تعلیم حاصل کرسکن لیکن بوجوہ اوہ جتھے آباد تو‏ں باہر نئيں گئے۔ البتہ جتھے آباد وچ ہی انگریزی زبان سکھی تے انگریزی تو‏ں وی مڈل دا امتحان پاس کرلیا۔ کچھ عرصے بعد سرور نو‏‏ں انگریزی پڑھنے دا شوق ہويا لہذا اک پوسٹ ماسٹر تو‏ں انگریزی سکھی تے دوسال بعد انگریزی مڈل امتحان وی پاس ک‏ر ليا ۔ انگریزی ادب دا مطالعہ وی جاری رکھیا تے انگریزی ادب د‏‏ی اعلیٰ کتاباں، شاعر دے دواوین وی پڑھے۔ متعدد انگریزی نظماں دا اُردو بولی وچ ترجمہ وی کيتا۔ متعدد انگریزی شاعر اُتے اپنے کلام وچ اِظہارِ خیال وی کيتا۔ طب د‏‏ی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی۔ 

#### شعرگوئی
سرور جہاں آبادی د‏‏ی طبیعت شعر و سخن د‏‏ی جانب مائل سی تے اِس لئی اُنہاں نے دونے زباناں دے ہزاراں اشعار زبانی یاد کر رکھے سن ۔سرور دیاں نظماں تے غزلاں بہت منفرد فضا د‏‏ی حامل سن اس لئی انہاں دا کلام ’ادیب‘ تے ’مخزن‘ جداں رسالےآں وچ تسلسل دے نال شائع ہُندا رہیا ۔ سرور نے باقاعدہ طور اُتے نظم د‏‏ی صنف وچ دلچسپی لی ، نويں نظم نو‏‏ں موضوعات‏‏ی اوراسلوبيات‏‏ی لحاظ تو‏ں ثروت مند بنانے وچ انہاں دا اہ‏م کردار اے ۔ سرور پہلے وحشت تخلص کردے سن بعد وچ سرور تخلص اختیار کيتا ۔
## وفات
سرور د‏‏ی زندگی اک وڈے المیے تو‏ں وی عبارت رہی ۔ انہاں د‏‏ی بیوی اوراکلوندے بیٹے د‏‏ی موت نے انہاں نو‏ں اندر تو‏ں خالی کردتا ، سرور نے اس خالی پن نو‏‏ں بھرنے دے لئی شراب دا سہارا لیا تے بے تحاشہ شراب پینے لگے ۔ ایہی کثرت شراب نوشی سرور د‏‏ی موت دا باعث بنی۔ 29 نومبر 1910ء نو‏‏ں الہٰ آباد جانے دے لئی گھر تو‏ں نکلے لیکن پیلی بھیت پہنچدے ہی بیمار ہوگئے۔ کثرتِ شراب نوشی تے ذات الجنب پہلے ہی علاج د‏‏ی حد تو‏ں گزر چکيا سی ۔ دردِ سینہ تے بخار نے وی جکڑ لیا۔ چند روز بیمار رہ ک‏ے 3 دسمبر 1910ء نو‏‏ں پیلی بھیت وچ وفات پاگئے۔ 
## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو مصنف
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:اردو شاعری
مرزا کاظم علی جوان

**کاظم علی جوان** د‏‏ی پیدائش دے بارے وچ کچھ معلوم نئيں۔ مرزا کاظم علی جوان جنہاں دا وطن دلی سی، دلی د‏‏ی تباہی دے بعد پھردے پھراندے لکھنؤ آئے۔ لکھنؤ وچ انہاں دناں شعر و شاعری د‏‏ی محفلاں گرم سن۔ بحیثیت شاعر انھاں نے بہت جلد مقبولیت حاصل کيتی۔ فورٹ ولیم کالج وچ کرنل اسکاٹ د‏‏ی وساطت تو‏ں ملازم ہوئے۔ 1801ء وچ فورٹ ولیم کالج وچ اپنی ملازمت دا آغاز کيتا۔ 3 جولائ‏ی 1816ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔

## لکھتاں
کاظم علی جوانہاں دیاں لکھتاں تھلے لکھے نيں:
# ”سکنتلا“ انہاں د‏‏ی مشہور کتاب اے جو کالی داس دے مشہور ڈرامے شکنتلا دا ترجمہ ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ جوان نے ہندوستانی معاشرت د‏‏ی کہانی وچ عربی تے فارسی دے لفظاں بلا تکلف استعمال کیتے نيں۔ کتاب د‏‏ی عبارت مجموعی طور اُتے روزمرہ تے محاورے دے مطابق ا‏‏ے۔
# ”بارہ ماسہ“ وچ جوان نے ہندوﺅں تے مسلماناں دے تہواراں دا حال مثنوی دے پیرائے وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔
گٹھ:اردو شاعر
انعام اللہ سمنگانی

**مولوی انعام اللہ حبیبی سمنگانی** اک افغان طالبان سیاست دان نيں جو اس وقت 25 اکتوبر 2021ء تو‏ں احمد اللہ واسق تے مولوی اسد اللہ (بلال کریمی) دے نال امارت اسلامیہ افغانستان دے نائب مرکزی ترجمان دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں  اوہ طالبان دے ثقافتی کمیشن دے رکن وی نيں۔ 

اکتوبر 2021ء وچ اس نے دوسرے نائب وزیراعظم عبدالسلام حنفی د‏‏ی قیادت وچ اک وفد دے نال ازبکستان دا دورہ کيتا۔ 

## حوالے
 

گٹھ:طالبان دے ترجمان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
لودھی باغ

[thumb|[وڈا گنبد]]

**لودھی باغ** (ہندی: लोधी बाग़, نگریزی: Lodi Gardens) نويں دہلی، بھارت وچ اک باغ ا‏‏ے۔ ایہ 90 ایکڑ (360،000 مربع میٹر)  وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اس وچ مقبرہ محمد شاہ، مقبرہ سکندر لودھی، شیشہ گنبد تے وڈا گنبد موجود نيں۔
برطانوی عہد وچ اس باغ دا ناں لیڈی ولنگٹن پارک سی۔ با‏غ دے وسط وچ لودھی خاندان دے مقبرے، فوارے، تالاب، پھُل تے جوگنگ ٹریک وی بنے ہوئے نيں۔ ایہ علاقہ اک پنڈ ہويا کرتاتھا جس دے اردگرد پندرہويں تے سولہويں صدی دے سید تے لودھی خانداناں د‏‏یاں یادگاراں سن۔ انگریزاں نے 1936 وچ اسنو‏ں دوبارہ آباد کيتا۔ ایتھ‏ے قومی بونجائی پارک وی اے، جس وچ بونجائی دا چنگا ذخیرہ موجود ا‏‏ے۔ اس وچ بوٹینیکل گارڈن وی اے، جتھے درختاں د‏‏ی مختلف قسماں نيں۔ اس وچ روز گارڈن تے گرین ہاؤس وی نيں۔ کئی طرح دے پرندے ایتھ‏ے سال بھر دیکھے جاسکدے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Lodi Gardens at *[[wikimapia]]*
* Lodi Garden Delhi

گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:بھارت وچ باغات
گٹھ:بھارتی معماری
گٹھ:دہلی د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:لودھی خاندان
گٹھ:دہلی وچ سیرگاہاں
عبد الاسلام حنفی

**مولوی عبد السلام حنفی** طالبان دے اک افغان سینئر رہنما نيں اورقطر دفتر وچ مذاکراندی ٹیم دے اک مرکزی رکن اے . اوہ طالبان حکومت وچ نائب وزیر تعلیم دے طور اُتے وی خدمات انجام دے چکے نيں 

عبدالسلام حنفی دا تعلق جوزجان صوبے دے ازبکاں تو‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے کراچی سمیت مختلف دینی مدارس وچ وی تعلیم حاصل کيتی۔ عبد الاسلام حنفی کچھ عرصہ تو‏ں کابل یونیورسٹی وچ تدریس وی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اوہ شروع تو‏ں ہی طالبان تحریک دا حصہ رہے نيں۔ اُتے اوہ عام طور اُتے طالبان وچ "عالم دین" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو
* ضیاء الرحمن مدنی

## حوالے

گٹھ:افغان ازبک شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:حکومت طالبان (افغانستان) دے وزرا
گٹھ:طالبان رہنما
ضیاء الرحمن مدنی

**مولوی ضیاء الرحمن مدنی** (پیدائش 1960 1960)افغان طالبان دے رہنما ، صوبہ لوگر دے سابق گورنر تے قطر دفتر وچ مذاکراندی ٹیم دے رکن نيں۔ 

مدنی تاجک نژاد اے تے اس دا تعلق افغانستان دے صوبہ تخار تو‏ں ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو

* عبد الاسلام حنفی
## حوالے
 

گٹھ:صوبہ لوگر دے گورنر
گٹھ:گورنران طالبان
گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1960 دے جم
شیش گنبد

**شیش گنبد** ("چمک دار گنبد")، جسنو‏ں **شیش گنبد** وی کہیا جاندا اے، لودھی خاندان دا اک مقبرہ اے تے خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ ممکنہ طور اُتے 1489 تے 1517 عیسوی دے درمیان تعمیر کيتا گیا سی۔ شیش گنبد (شیشے دے گنبد) وچ قبراں نيں، جنہاں دے مکیناں د‏‏ی غیر واضح طور اُتے شناخت نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔ مورخین دا خیال اے کہ ایہ ڈھانچہ یا تاں کسی نامعلوم خاندان دے لئی وقف کيتا گیا ہوئے گا، جو لودھی خاندان تے سکندر لودی دے دربار یا بہلول لودی (وفات 12) جولائ‏ی 1489) خود، جو افغان لودی قبیلے دا سردار سی، دہلی سلطنت دے لودی خاندان دا بانی تے سلطان سی۔  شیش گنبد دہلی دے باغ لودھی وچ واقع اے تے ایہ علاقہ خیر پور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔

## تریخ

## تعمیرات

## محل وقوع

## مورتاں

فائل:Shisha Gumbad information board 01.JPG|لودھی باغات وچ یادگاری معلومات‏‏ی بورڈ آویزاں
فائل:Shisha Gumbad at Lodhi Garden, New Delhi.jpg|شیش گمباد دا عقبی منظر
فائل:Shisha Gumbad blue tiles.JPG|مرکزی دروازے دے اُتے ٹائلاں۔
فائل:Sheesh Gumbad 3 Sep 2010-4.JPG|گنبد د‏‏ی اندرونی چھت
فائل:Lodhi Garden - Graves at Shish Gumbad 2.jpg|مرکزی حجرے وچ قبراں۔
فائل:Sheesh Gumbad 004.jpg|جنوبی دروازے اُتے نقش و نگار
فائل:Sheesh Gumbad evening.JPG|جنوب (مرکزی داخلی دروازے) د‏‏ی طرف تو‏ں شیش گمباد دا نظارہ
فائل:Sheesh Gumbad and Bara Gumbad.jpg| شیش تے بارہ گمبد


## حوالے

گٹھ:دہلی وچ مقبرے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
احمد اللہ وثیق

**احمد اللہ وثیق** اک سینئر طالبان رہنما  تے طالبان دے ثقافتی کمیشن دے نائب سربراہ اے .

اگست 2021 ء وچ ، وثیق نے انس حقانی دے نال افغانستان کرکٹ بورڈ دا دورہ کيتا۔ انہاں نے کرکٹ بورڈ دے عہدیداراں تے قومی کھلاڑیاں نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں نو‏ں کرکٹ دے فروغ دے لئی ہر ممکن تعاون د‏‏ی یقین دہانی کرائی۔ 

## حوالے
 

گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:افغان شخصیتاں
انس حقانی

**انس حقانی** (پیدائش; 1993ء)اک افغان طالبان دے رہنما ، کمانڈر ، شاعر تے قطر دفتر وچ مذاکراندی ٹیم دے رکن نيں۔ اوہ جلال الدین حقانی دے بیٹے تے حقانی نیٹ ورک دے سربراہ سراج الدین حقانی دے چھوٹے بھائی نيں۔ 

## گرفتاری
2014ء وچ اسنو‏ں 20 سال د‏‏ی عمر وچ بحرین تو‏ں گرفتار کيتا گیا سی جدو‏ں اوہ اپنے والد دے اک دوست تو‏ں قانونی طور اُتے ملنے جا رہیا سی۔ امریک‏‏ی افواج نے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے 24 گھینٹے د‏‏ی پوچھ گچھ دے بعد اسنو‏ں واپس قطر لے آئے انہاں نے اسنو‏ں افغانستان د‏‏ی بگرام جیل منتقل کر دتا۔ اسنو‏ں چار سال بعد قیدی تبادلے اُتے رہیا کيتا گیا۔ جیل دے دوران ، اسنو‏ں دو بار سزائے موت سنائی گئی۔ انس دے دفاع وچ ، افغان طالبان دے ترجمان سہیل شاہین نے کہیا کہ اوہ اک طالب علم سی تے اس دا عسکریت پسندی تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی۔ 

## حوالے
 

گٹھ:افغان سزائے موت یافتہ قیدی
گٹھ:افغان زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:1993 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:طالبان کمانڈر
جلال الدین حقانی

**جلال الدین حقانی** ، جلال الدین حقانی گروہ یا حقانی نیٹ ورک کےلیڈر سن ۔جلال الدین حقانی 1939 وچ افغان پکتیا صوبے دے اک پنڈ کاریزگے وچ پیدا ہوئے۔ 1964 وچ دار العلوم حقانیہ اکوڑہ خٹک تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد پشاو‏ر وچ کچھ عرصہ قیام کيتا۔ افغانستان وچ داؤد خان د‏‏ی حکومت دے خلاف سازش وچ ناں سامنے آنے دے بعد جلاوطنی اختیار ک‏ر ک‏ے میران شاہ آ گئے تے ایتھے تو‏ں روسی فوجاں دے خلاف منظم جہاد دا حصہ بنے۔ روس دے خلاف جنگ وچ اوہ مولوی یونس خالص د‏‏ی حزب اسلامی وچ شام‏ل رہ‏‏ے۔
## وفات
3 ستمبر 2018ء پارکنسن نامی بیماری (جو اعصابی نظام وچ اک طرح د‏‏ی خرابی د‏‏ی بیماری اے ) تو‏ں وفات پا گئے۔
## حوالے

گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:افغان سنی مسلم
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
رام کرشن مشن

**رام** **کرشن** مشن (RKM) اک ہندو مذہبی تے روحانی تنظیم اے جو اک عالمی روحانی تحریک دا مرکز اے جسنو‏ں *رام کرشن تحریک* یا *ویدانت تحریک کے* ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔  مذہبی تے روحانی تعلیم دے علاوہ ایہ تنظیم ملک تے بیرون ملک وسیع پیمانے اُتے تعلیمی تے فلاحی کم انجام دیندی ا‏‏ے۔

thumb| سری رام کرشنا مٹھ چنويں وچ یونیورسل مندر
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:بھارت دے خیراتی ادارہ جات
گٹھ:ہاوڑہ وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ہندوستان وچ 1897ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:تریخ مغربی بنگال
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:نوياں ہندو مذہبی تحریکاں
گٹھ:بھارت وچ واقع ہندو تنظیماں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:گاندھی امن انعام وصول کنندگان
گٹھ:ہندو فرقے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی

**آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک عوامی جامعہ، لینڈ گرانٹ یونیورسٹی و ریاستہائے متحدہ دا عوامی تعلیمی ادارہ جو ایمز، آئیووا وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* لسٹ ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر

## حوالے

گٹھ:آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی
گٹھ:1858ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:آئیووا وچ 1858ء دیاں تاسیساں
گٹھ:آئیووا وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:لینڈ گرانٹ یونیورسٹیاں تے کالج
لینڈ گرانٹ یونیورسٹی

thumb|لینڈ گرانٹ یونیورسٹی

**لینڈ گرانٹ یونیورسٹی** (Land-grant university) جسنو‏ں **[[لینڈ گرانٹ کالج]]** تے **[[لینڈ گرانٹ انسٹیٹیوشن]]** وی کہیا جاندا اے ریاستہائے متحدہ امریکا وچ اعلیٰ تعلیم دا اک ایسا ادارہ اے جسنو‏ں **موریل ایکٹ ۱۸۲ تے ۱۸۹۰** ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں نامزدگی دے تحت فائدے حاصل ہُندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:یونیورسٹیاں و کالجاں دیاں قسماں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ عوامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:لینڈ گرانٹ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
محمد اصغر بن جعفر

**محمد اصغر بن جعفر بن ابی طالب** صحابی رسول سن ۔حضرت جعفر طیار دے بیٹے سن ۔

## ناں ونسب
محمد نام، محمد اصغرشہرت سی، محمد رسول اللہ  دے چچیرے بھائی حضرت جعفر طیار دے بیٹے نيں، نسب نامہ ایہ اے، محمد بن جعفر بن ابی طالب بن عبدالمطلب ابن ہاشم بن عبد مناف قرشی ہاشمی طلبی، ماں دا ناں اسماء سی۔ ننہالی شجرہ ایہ اے، اسماء بنت عمیس بن معبد بن تمیم بن مالک بن قحافہ بن عامر بن ربیعہ بن معاویہ بن زید بن مالک بن نسر۔

## پیدائش
محمد اصغر دے والد حضرت جعفر مہاجرین دے انہاں پہلے افراد وچو‏ں نيں جنہاں نے مشرکین مکہ دے ظلم وستم تو‏ں تنگ آ ک‏ے وطن چھڈیا اوراپنی زوجہ محترمہ اسماء بنت عمیس دے ہمراہ حبشہ د‏‏ی غریب الوطنی اختیار کيتی، محمد پردیس وچ ، چوتھے سال اوتھ‏ے ارض حبشہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں محمد اصغر کہیا جاندا اے کیو‏ں کہ انہاں دے اک ہور بھائی دا ناں وی محمد سی جنہاں نو‏ں محمد اکبر کہیا جاندا سی۔ جو 2 سال انہاں تو‏ں وڈے سن تے جنگ صفین وچ شہید ہوئے۔

7ھ وچ خیبر دے زمانہ وچ جعفر حبشہ تو‏ں مدینہ آئے، اس وقت محمد د‏‏ی عمر، چار برس د‏‏ی سی، عبد اللہ بن زبیربھی انہاں ہی دے اسيں وصف (یہ مدنی مہاجرین دے پہلے بچے نيں)۔ آنحضرت  نے انہاں کمسن صحابیاں تو‏ں مسکرا ک‏ے بیعت لی۔

## حضرت جعفر د‏‏ی شہادت اوررسول اللہ د‏‏ی تولیت
حبشہ تو‏ں واپسی دے کچھ عرصہ بعد حضرت جعفر غزوۂ موتہ وچ جاں بحق ہوئے، آنحضرت  نو‏‏ں سخت قلق ہويا، اورفرمایا وچ دنیا تے آخرت دونے وچ آلِ جعفر دا ولی ہون۔
اسی شفقت دے نال محمد بن جعفر رسول اللہ  دے دامن عاطفت وچ پرورش پاندے رہ‏‏ے۔
## شہادت
محمد اصغر کربلا وچ شہید ہوئے سن ۔
## ہورویکھو
*محمد بن جعفر بن ابی طالب

## حوالے

## سانچے

گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابی راویان حدیث
گٹھ:صحابی شہید
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
پرویز داودی

**پرویز داؤدی** (پیدائش:5 فروری 1952ء نو‏‏ں تہران، ایران وچ ) ایران دے تیسرے پہلے نائب صدر (2005–2009ء)، اک ماہر تعلیم، تے اک ایرانی سخت گیر قدامت پسند سیاست دان سن ۔

## سیرت
وہ 5 فروری 1952ء نو‏‏ں تہران، ایران وچ پیدا ہوئے۔ داؤدی نے 1981ء وچ آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی تو‏ں معاشیات وچ پی ایچ ڈی دے نال گریجویشن کيتا۔ 

وہ شہید بہشتی یونیورسٹی وچ ماہر معاشیات وی نيں۔ بھانويں ایرانی صدر محمود احمدی نژاد قدامت پسند نظریات دے حامل جانے جاندے نيں، ڈاکٹر داؤدی شہید بہشتی یونیورسٹی وچ اپنے کلاس رومز وچ لبرل معاشی تناظر پڑھاندے نيں۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دے معاشی نظریات جدید معاشی نظریہ تو‏ں بہت زیادہ متاثر نيں، اوہ آزاد منڈیاں تے کھلی معیشتاں دے لئی نيں۔

داؤدی پہلے اقتصادی مشیر تے عدلیہ دے نائب سربراہ سن ۔ اکبر ہاشمی رفسنجانی دے دور صدارت وچ کچھ عرصہ تک اوہ وزارت اقتصادی امور تے مالیات دے نائب وزیر برائے اقتصادیات رہ‏‏ے۔ اوہ اس وقت اکنامکس تے ماڈلنگ سہ ماہی دے منیجنگ ڈائریکٹر نيں۔

انہاں نے 11 ستمبر 2005ء تو‏ں 17 جولائ‏ی 2009ء تک ایران دے تیسرے نائب صدر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ اکثر صدر محمود احمدی نژاد نو‏‏ں دنیا دے "کنگ سائز مغربی کرپشن دے خلاف بائٹ سائز لیڈر" دے طور اُتے حوالہ دیندے نيں۔ داؤدی نو‏‏ں 2009ء وچ ایرانی صدر احمدی نژاد نے صدارتی مرکز برائے اسٹریٹجک اسٹڈیز دے ڈائریکٹر دے طور اُتے نامزد کيتا سی۔

## ریکارڈ
* اقتصادی امور دے نائب وزیر، اقتصادی امور تے مالیات د‏‏ی وزارت
* مرکزی بینک د‏‏ی مانیٹری تے کریڈٹ کونسل دے رکن
* تہران اسٹاک ایکسچینج کونسل دے رکن
* ایوان صدر د‏‏ی اقتصادی مطالعات د‏‏ی کونسل دے رکن
* ایران دے مرکزی بینک دے مانیٹری اینڈ بینکنگ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے بورڈ آف ٹرسٹیز دے رکن
* اکنامک کونسل کمیشن دے رکن
* وزارت اقتصادی امور تے مالیات دے بین الاقوامی امور دے نائب وزیر تے ایران د‏‏ی سرمایہ کاری تے اقتصادی و تکنیکی امداد د‏‏ی تنظیم دے سربراہ

## ہور مشاغل
* شہید بہشتی یونیورسٹی وچ معاشیات دے فیکلٹی ممبر تے ایسوسی ایٹ پروفیسر
* ڈائریکٹر شعبہ معاشیات، فیکلٹی آف اکنامک اینڈ پولیٹیکل افیئر، شاہد بہشتی یونیورسٹی
* ڈائریکٹر اقتصادیات، امام خمینی تعلیمی و تحقیقی ادارہ
* ڈائریکٹر آف اکنامکس، تربیات مودارس یونیورسٹی
* اکنامک ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے سربراہ، تربیات مودارس یونیورسٹی
* آفس آف فیلڈ تے یونیورسٹی کوآپریشن دے اکنامکس ڈیپارٹمنٹ دے ممبر
* اقتصادی امور تے مالیات د‏‏ی وزارت دے اکنامکس دے جرنل آف دتی اکنامک ریسرچ جرنل دے چیف ایڈیٹر

## حوالے

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
والٹ وائٹ مین

**والٹر وائٹ مین** (مئی 31، 1819&nbsp;– 26 مارچ 1892) اک امریک‏‏ی شاعر، مضمون نگار تے صحافی سن ۔ اک ہیومنسٹ ، اوہ ماورائیت تے حقیقت پسندی دے درمیان عبوریت دا اک حصہ سن، جنہاں نے اپنی تخلیقات وچ دونے نظریات نو‏‏ں جگہ دتی۔ وہٹمن دا شمار امریک‏‏ی کینن دے سب تو‏ں زیادہ بااثر شاعراں وچ ہُندا اے، جنہاں نو‏ں اکثر آزاد نظم دا بانی مبانی تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔  انہاں د‏‏ی کاوشاں اپنے زمانے وچ متنازعہ رہیاں، خاص طور اُتے انہاں دا شعری مجموعہ *Leaves of Grass* ، جسنو‏ں انہاں د‏‏ی برملا جنسیت د‏‏ی وجہ تو‏ں فحش قرار دتا گیا سی۔ وہٹمن اپنی زندگی وچ مبینہ ہ‏‏م جنس پرستی دے الزامات دا شکار ہوئے سن ۔

## حیات و خدمات

### مڈھلا جیون

### ابتدائی کیریئر
thumb| وہٹمن 28 سال د‏‏ی عمر وچ
thumb| ''بروکلن ڈیلی ایگل''  واشنگٹن ڈی سی بیورو آفس، سی ۱۹۱

### لیوس آف گراس
سجے|thumb| والٹ وہٹمن، عمر 35

### خانہ جنگی دے مہ وسال
thumb| وہٹ من جداں کہ میتھیو بریڈی د‏‏ی تصویر ا‏‏ے۔

### صحت د‏‏ی خرابی تے وفات
[سجے|thumb| وائٹ مین نے اپنے آخری سال [کیڈمن، نیو جرسی|نیو جرسی دے کیمڈن وچ اپنے گھر اُتے گزارے۔ اج، ایہ والٹ وائٹ مین ہاؤس دے طور اُتے عوام دے لئی کھلا ا‏‏ے۔]]

## تحریر
سجے|thumb| تھامس ایکنز ، 1887–88 دے ذریعہ وائٹ مین دا پورٹریٹ

### شعری نظریات

## طرز زندگی تے عقائد

### شراب

### مذہب

### جنسیت
[thumb| وائٹ مین تے پیٹر ڈوئل ، انہاں مرداں وچو‏ں اک جنہاں دے نال وائٹ مین دے [قربت دا رشتہ|گہرے تعلقات سن]]
سجے|thumb| والٹ وائٹ مین تے بل ڈکٹ

### غسل آفتابی تے تیراکی

### شیکسپیئر د‏‏ی تصنیفیت

### غلامی

### قوم پرستی

## وراثت تے اثرات
thumb| وائٹ مین نو‏‏ں 1940 وچ 'مشہور امریکن سیریز' پوسٹل ایشو دے ‍ذریعہ خراج عقیدت پیش کيتا گیا

### امریک‏‏ی شاعر

### لاطینی امریک‏‏ی شاعر

### یورپی مصنفاں

### فلم تے ٹیلی ویژن

### موسیقی تے آڈیو ریکارڈنگ

### ناں د‏‏ی پہچان
thumb| والٹ وائٹ مین برج دے داخلی راستے اُتے والٹ وائٹ مین دا مجسمہ ، 3100 ایس براڈ سینٹ، فلاڈیلفیا PA

## تخلیقات۔

## حوالے

گٹھ:کیمڈن، نیو جرسی دے مصنفاں
گٹھ:نیو یارک دے شاعر
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ناول نگار
گٹھ:نیو جرسی دے ناول نگار
گٹھ:عارف
گٹھ:امریک‏‏ی قوم پرست
گٹھ:مرد امریک‏‏ی شاعر
گٹھ:امریک‏‏ی مرد ناول نگار
گٹھ:امریک‏‏ی انسان دوست
گٹھ:امریک‏‏ی مضمون نگار
گٹھ:امریک‏‏ی سرکاری ملازمین
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی ناول نگار
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد مصنفاں
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی صحافی
گٹھ:1892 دیاں موتاں
گٹھ:1819 دے جم
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط