open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
طاہر ملک

**طاہر** **ملک** (27 دسمبر 1946 – 16 مئی 2019)  اک ازبک ناول نگار تے کہانی مصنف سی۔ انہاں نو‏ں سن 2000 وچ ازبک قومی مصنف تو‏ں نوازیا گیا سی۔  انہاں دے ناولاں تے افسانےآں اُتے مبنی متعدد فلماں بنائی گئياں ، جداں 1994 وچ *آخری گولی* (ازبک بولی | ازبک: *سوانگی اوق* )۔

## مڈھلا جیون
طاہر ملک 27 دسمبر 1946 نو‏‏ں فوجی کارکناں دے اک خاندان وچ تاشقند وچ پیدا ہوئے سن ۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ملک نو‏‏ں بچپن وچ ہی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں مشکلات نے ملک نو‏‏ں سیکنڈری اسکول جانے تو‏ں روک دتا۔ اس دے بجائے انہاں نے اپنے وڈے بھائیاں تے بہناں تو‏ں سکھیا۔ ازبک مصنف تے مترجم میرزا کلاں اسماعیلی انہاں دے چچا سن ، جنھاں 1949 وچ حکومت نے ہلاک کردتا سی۔ 

طاہر د‏‏ی پہلی کہانی *گلشن* میگزین ، 1960 وچ لکھی تے شائع ہوئی سی۔ 1963 وچ اوہ تاشقند اسٹیٹ یونیورسٹی وچ داخل ہوئے تے صحافت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ملک نے مختصر کہانیاں لکھنے د‏‏ی مشق د‏‏ی ، تے خیالی صنف وچ لکھنا شروع کيت‏‏ا ، جو ازبکستان دے لئے نواں سی۔ اک طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس نے "حکمت آفندیننگ عالمی" لکھیا جو ازبکستان د‏‏ی تریخ وچ پہلی مرتبہ خیالی کہانی ا‏‏ے۔ انہاں دے ناولاں تے کہانیاں دا روسی تے دوسری زباناں وچ ترجمہ کيت‏‏ا گیا۔ *سوانگی اوق* نے 7 حصےآں د‏‏ی فلم *بنائی* ، جدو‏ں کہ *شیطانت* نے 20 قسطاں د‏‏ی سیریز تیار کيتی۔

طاہر نے گریجویشن دے بعد بہت سارے اسکولاں وچ پڑھایا ، تے "لینن اچکونی" دے شعبہ دے ڈائریکٹر بن گئے۔ فیر اس نے ریپبلکن ٹیلی ریڈیو یونین ، پبلشر گلستان تے ازبک مصنفاں یونین دے لئی کم کيت‏‏ا۔ 

## شراکتاں
طاہر دا کم ازبکستان وچ مشہور ہويا ۔ اس دا ناول شیطانات سابق سویت یونین دے ملکاں وچ پڑھیا گیا ۔ اس نے فلک لکھ ک‏ے ازبکستان وچ جاسوسی صنف نو‏‏ں پروان چڑھایا ۔ *Somon yo’li elchilari*, *Tiriklik suvi*, *Zaharli g’ubor* (rereleased as “Vasvasa”), *Chorrahada qolgan odamlar* (rereleased as *Devona*), *Charxpalak*, *Qaldirg’och* (rereleased as *Savohil)*, *Bir ko’cha bir kecha*, *So’nggi o’q*, *Shaytanat*, *Ov*, *Murdalar gapirmaydi*, *Iblis devori*, *Talvasa*, *Mehmon tuyg'ular*, *Jinoyatning uzun yo'li*, *Odamiylik mulki*, *Eng kichik jinoyat* and *Tilla kalamush*

## اعزاز
توہیر نو‏‏ں صدر اسلام کریموف دے حکم تو‏ں سن 2000 وچ "ازبکستان دے قومی مصنف" تو‏ں نوازیا گیا سی۔ 

## ایہ وی دیکھو

* غفور غلام
* عبد اللہ قہار
* عبد اللہ اورپوف
* چوپلن

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* طاہر ملک  Kitob.uz دے بارے وچ مضمون 
* طاہر ملک دے بارے وچ ازبک وچ ویکیپیڈیا دا مضمون
* طاہر ملک  کیٹوبم ڈاٹ کم دے بارے وچ آرٹیکل 
* طاہر ملک دا انسا یونیورسٹی برائے تاشقند دا دورہ
* طاہر  ملک دا انسا یونیورسٹی برائے تاشقند دا دورہ 
گٹھ:ویہويں صدی دے ازبکستانی مصنفاں
گٹھ:تاشقند
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:ازبکستانی ناول نگار
گٹھ:تاشقند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ازبکستانی مصنفاں
عبدالحمید چولپان

عبدالحمید سلیمانوغلی یونسوف ،(، 1893 – 4 اکتوبر 1938) دا شمار ازبکستان دے نامور شاعر، ادیباں تے ناول نگاراں وچ ہُندا اے، آپ ازبکستان وچ اپنے اصلی ناں تو‏ں زیادہ قلمی ناں **چولپان** تو‏ں مشہور نيں، آپ ازبکستان نال تعلق رکھنے والے پہلے ادیب نيں جس نے ازبکستانی بولی دے بے شمار اصناف وچ طبع آزمائی د‏‏ی اے تے ازبکستانی شاعری دے نال نال ڈراما نگاری، ناول نگاری تے ترجمہ دے فن وچ وی مہارت حاصل کيتی اے ۔ عبدالحمید چولپان دا شمار ویہويں صدی دے ممتاز جنوبی ایشیائی شاعراں تے ادیباں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ آپ اوہ پہلی شخصیت نيں کہ جس نے ویلیم شیکسپئیر دے مشہور ڈرامےآں نو‏‏ں پہلی بار ازبکستانی بولی وچ ترجمہ کيت‏‏ا۔

## لسانی خدمات

چولپان د‏‏ی ازبکستانی بولی دے لئی خدمات نو‏‏ں وڈی قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے آپ د‏‏ی ادبی خدمات ازبکستان دے شاعراں تے ادیباں دے لئی مثالی نمونہ تے معتبر حوالہ دا کم دیندی نيں، آپ دا شمار ازبکستانی بولی دے انہاں اولین مصنفاں وچ ہُندا اے جنہاں نے ازبکستانی ادب وچ ادبی حقیقت پسندی نو‏‏ں فروع دتا۔

## حالات زندگی

عبدالحمید سلیمانوغلی یونسوف 1893ء وچ اندیجان، ازبکستان وچ پیدا ہوئے، انہاں دے والد سلیمانقل ملیا محمد یونسوغلی گااں د‏‏ی اک ہردلعزیز شخصیت سن، چولپان نے ابتدائی تعلیم گااں دے اک مدرس‏ے تو‏ں حاصل کيتی اس دے بعد انہاں نے اک روسی میڈیماسکول *توزیم* ()ماں داخلہ لیا ایہ ترکستان دا اک ایلیمنٹریاسکول سی جوکہ غیرروسیاں دے لئی قائم کيت‏‏ا گیا سی۔

1919ء تو‏ں 1920ء تک عبدالحمید چولپان نے اک ازبکستانی اخبار ترکروستا وچ بطور ایڈیٹر انہاں چیف دے طور خدمات انجام دتیاں، انہاں نے کئی اخبارات، رسالے تے میگزین دے ایڈیٹوریل انچارج وی رہے جنہاں وچ اشتروکیوم، قزلبایروق(*The Red Flag*)، ترکستون(*Turkestan*)، بوژورواخباری(*Bukhara News*) تے درھون شامل ني‏‏‏‏ں۔

## ریاستی دہشت گردی دا نشانہ
ازبکستان دے ہور انقلابی شاعراں تے ادیباں عبداللہ قودیری تے عبدالروف فطرت د‏‏ی طرح انہاں نو‏‏ں وی ریاستی دہشت گردی دا نشانہ بنایا گیا تے 1937ء وچ جوزف اسٹالن دے دور حکومت وچ انہاں نو‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا تے انہاں نو‏ں ملک و ملت دا دشمن قرار دے ک‏ے 4 اکتوبر 1938 نو‏‏ں تختہ دار اُتے چڑھایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1893 دے جم
گٹھ:1938 دیاں موتاں
گٹھ:ازبکستانی مترجمین
گٹھ:ازبکستانی ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے ازبکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے ازبکستانی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:سوویندی شاعر
گٹھ:سوویندی مترجمین
گٹھ:مرد ناول نگار
گٹھ:اندیجان دیاں شخصیتاں
مجید قادری

**مجید قادری (قادروف)** ('عبد المجید خان ولد' عبد القادرخان (قادروف)) (  ) ، (  ، *Мажид Қодирий* ) (2 اکتوبر 1886 ، قوری یوغدی محلہ ، شیہنتہور دھا ، تاشقند – 5 اکتوبر 1938 ، تاشقند) اک ازبک ادبی اسکالر ، عوامی شخصیت ، تے پبلسٹیٹ سی جو پہلی ازبک درسی کتاباں  ادب ، تریخ ، تے ارثمیتھی دا مصنف سی۔ تے۔ اوہ ترکستان وچ جدید ازم دے بانیاں وچو‏ں اک سی۔

## حوالے

گٹھ:تاشقند دیاں شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1938 دیاں موتاں
بایان قلی

thumb| بخارا وچ بیان قلی خان مقبرہ۔
**بایان قلی** (وفات 1358) خان چغتائی خانان 1358 تو‏ں 1348 تک تے دووا دا پوت‏ا سی .

1348 وچ بایان قلی نو‏‏ں قاراؤنکے حکمران ، امیر قزاغن نے خان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ودھایا ، جس نے 1346 وچ چغتائی اولس دا مؤثر طریقے تو‏ں کنٹرول سنبھال لیا سی۔ اگلی دہائی تک اوہ قزاغن دا کٹھ پتلی رہیا ، اس نے تھوڑا سا اصلی اختیار استعمال کيت‏‏ا۔ 1358 وچ قزاغن نو‏‏ں انہاں دے بیٹے ‘عبداللہ’ نے قتل کيت‏‏ا تے اس دے بعد اس دا جانشین ہويا۔ اس دے عہدے تو‏ں کچھ عرصہ بعد ہی ، ‘عبد اللہ نے بایان قلی نو‏‏ں قتل کرنے تے اس د‏ی جانشینی دے لئی اک نويں کٹھ پتلی ، شاہ تیمور دا انتخاب کيت‏‏ا۔ بایان قلی د‏‏ی موت نو‏‏ں ايس‏ے سال اس دے خاتمے دے لئی ‘‘ عبداللہ دے دشمناں نے بہانے دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔

منگول ، ماوراء النہر تے سیمیریچے وچ دخل اندازی تو‏ں پہلے کافر سن . اُتے ، چودہويں صدی وچ انہاں وچو‏ں زیادہ لوکاں نے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ بایان قلی خان اک خراسانی شیخ ، سیف الدین باخرزی دے مرید تے مسلمانسن ۔ لہذا ، اوہ شیخ د‏‏ی قبر دے سامنے دفن ہويا۔ 1358 وچ بایان قلی خان د‏‏ی قبر دے اُتے مقبرہ تعمیر کيت‏‏ا گیا۔

دینار ، جو 1357 (758) وچ شہرسبز وچ ضرب ہويا سی ، ایہ بایان قولی د‏‏ی تقویٰ دا اک چنگا ثبوت بن گیا ، کیونجے اس اُتے لکھیا ہويا اے: "بیان قولی بہادر خان سب تو‏ں وڈا سلطان ا‏‏ے۔ اللہ انہاں دا راج طویل کرے "۔

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:چودہويں صدی دے منگول حکمران
گٹھ:خانان چغتائی خان
گٹھ:1358 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
ٹرانس ارال ریلوے

thumb| ٹرانس ارال ریلوے دے راستے وچ سفر کردے ہوئے ٹرین دا اک منظر۔ قازق سٹیپے دے بہت وڈے حصے وچ ریلوے دا بہت وڈا حصہ کٹ جاندا ا‏‏ے۔

 براڈ گیج **ٹرانس ارل ریلوے** ( **تاشقند ریلوے کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) 1906 وچ کنیل تے تاشقند نو‏‏ں ملانے دے بعد تعمیر کيت‏‏ا گیا سی ، فیر ایہ دونے روسی سلطنت وچ سن ۔  20 واں صدی دے پہلے حصےوچ ایہ یورپی روس تے وسطی ایشیاء دے درمیان واحد ریلوے رابطہ سی۔

نويں تعمیر شدہ ریلوے د‏‏ی اک وسیع تفصیل 1910 وچ شائع ہوئی سی۔ 

## تعمیرا‏تی تریخ
thumb| تاشقند وچ ریلوے اسٹیشن 1903
1874 دے اوائل وچ اورنبرگ تاشقند لائن تعمیر کرنے دے منصوبے سن ۔ اُتے ، تعمیرا‏تی کم 1900 دے موسم خزاں تک شروع نئيں ہويا سی۔ ریلوے بیک وقت دونے سراں تو‏ں اک مشترکہ جنکشن د‏‏ی طرف تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ جنوری 1906 وچ روسی تے یوروپی ریلوے دے موجودہ نیٹ ورک نو‏‏ں ٹرانس کیسپین ریلوے تو‏ں جوڑدے ہوئے کھل گیا۔

یکم جنوری ، 1905 نو‏‏ں ، ساماریا - زلاٹوسٹ لائن دے کنیل - اورینبرگ سیکشن نو‏‏ں تاشقند ریلوے وچ شامل کيت‏‏ا گیا۔

کنیل-تاشقند ریلوے بھر وچ تعمیر کيت‏‏ا جائے گا پہلی لائن سی میدان ، اک واحد، سٹیل راستے تو‏ں قافلاں د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال اک بار وچ اک تو‏ں زیادہ رستےآں د‏‏ی جگہ. اس نے قازقستان نو‏‏ں صنعتی جدیدیت تو‏ں تعارف کرایا تے ترکمانستان د‏‏ی دور دراز د‏‏ی گورنر جنرلشپ نو‏‏ں روسی میٹروپول تو‏ں زیادہ مضبوطی تو‏ں بنھ دتا ، جس تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں وسطی ایشیاء پہنچایا جا سک‏‏ے تے ماسکو د‏‏ی ٹیکسٹائل ملاں وچ کچی روئی برآمد د‏‏ی جاسک‏‏ے۔ 

## معاشی اثر
thumb| فصل کٹنے دے لئی کپاس دا بولا تقریبا تیار اے
امریکی خانہ جنگی دی وجہ تو‏ں ، 1860 د‏‏ی دہائی وچ روئی د‏‏ی قیمت وچ اضافہ ہويا ، جو اس خطے وچ اک تیزی تو‏ں اہ‏م اجناس د‏ی حیثیت اختیار کر گیا ، حالانکہ اس د‏ی کاشت سوویت دور دے مقابلے وچ بوہت گھٹ پیمانے اُتے سی۔ روئی دے کاروبار د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ریلوے سڑکاں تعمیر ہوئیاں۔ طویل مدتی وچ اک روئی د‏‏ی اک اک کھیت د‏‏ی ترقی ترکمانستان نو‏‏ں مغربی سائبیریا تو‏ں کھانے د‏‏ی درآمد اُتے منحصر کردے گی ، تے جدو‏ں پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی سی تاں ترکستان - سائبیریا ریلوے پہلے ہی منصوبہ بنیا ہویا سی۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## انقلاب دے بعد دا دور
انقلاب دے بعد اتمان دوتوف د‏‏ی کمان وچ کازاکاں نےلائن نو‏‏ں بلاک کر دتی تھا. خوراک د‏‏ی فراہمی تو‏ں وکھ کر دتا، تے جبری وجہ تو‏ں خود نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی قابل نئيں کپاس کاشت، روسی ترکستان اک شدید قحط دا تجربہ. ٹرانس ارال دے عارضی طور اُتے ہونے والے نقصان نے وی تاشقند سوویت ماسکو تو‏ں بالشویک قبضے دے فورا. بعد خود مختاری د‏‏ی اجازت دتی جس دے نتیجے وچ کوکند قتل عام جداں مظالم ہوئے ، جس وچ 5000 تو‏ں 14،000 افراد ہلاک ہوئے۔

## راسته
قطار وچ کئی قابل ذکر شہراں تو‏ں گزردا قازقستان سمیت ارال ، کیزیلورڈا ، ترکستان ، تے شمکنت . ایہ آریس نو‏‏ں ترکستان - سائبیریا ریلوے لائن تو‏ں الماندی ، مشرقی قازقستان تے جنوبی سائبیریا د‏‏ی طرف جوڑدا ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو

* ترکستان سائبیریا ریلوے
* ٹرانس کیسپین ریلوے

## حوالے

## ادب

* ہوپکیرک ، پیٹر ، (1984) *مشرق نو‏‏ں بھڑکانا : لینن دا ایشیاء وچ اک سلطنت دا خواب* ، 252 پی پی ، لندن: جان مرے
گٹھ:تاشقند
گٹھ:1906ء وچ بننے والی ریلوے لائناں
گٹھ:ازبکستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:قازقستان وچ ریلوے لائناں
گٹھ:روس وچ ریلوے لائناں
گٹھ:ازبکستان
موشے کاوہ

**موشے** **کاوہ** (پیدائش: 1943 ء) اک اسرائیلی ماہر فزکس تے بار ایلان یونیورسٹی دا سابق صدر ا‏‏ے۔ 

## سیرت
کاوہ ازبکستان دے شہر تاشقند وچ پیدا ہويا سی۔  اس دے والد ربی ڈیوڈ کاوہ دے تمام دس بہن بھائی ہولوکاسٹ سے نئيں بچ سک‏‏ے سن ۔ کاویح خاندان نے 1950 وچ اسرائیل دے الیاہ شہر وچ آباد ہوئے۔

وہ بار الان یونیورسٹی وچ شعبہ فزکس وچ پروفیسر نيں ۔ انہاں نے فزکس تو‏ں متعلق 300 تو‏ں ودھ مضامین شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔  کاوہ محکمہ دے چیئرمین ، اسکول دے فیکلٹی آف نیچرل سائنسز دے ڈین ، تے بار ایلان دے ریکٹر سن ۔ 

کاوہ 1996 تو‏ں 2013 تک بار ایلن یونیورسٹی دے صدر رہے ، شلومو ایکسٹین دے بعد ، انہاں دے بعد ڈینیئل ہرشکوٹز رہے ۔  2013 وچ انہاں نے استعفیٰ دے دتا۔  کاویح اسرائیل د‏‏ی یونیورسٹی دے صدور د‏‏ی کمیٹی دے چیئرمین سن ۔ 

2008 وچ اسرائیل کونسل برائے ہائر ایجوکیشن نے کاوہ نو‏‏ں اعلٰی تعلیم دا ایوارڈ دتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* "اسرائیل دے صدر موشے کاہح تے خواتین دے حقوق وچ بار الان یونیورسٹی ،" (ویڈیو) ، 6 جنوری ، 2010۔
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:تاشقند دیاں شخصیتاں
تاشقند ٹاور

**تاشقند ٹیلی ویژن ٹتے** (  **تاشقند ٹیلی** ) اک  ٹتے ، تاشقند ، ازبکستان وچ واقع اے تے دنیا دا 11 واں بلند ترین ٹتے ا‏‏ے۔ تعمیر دا کم 1978 وچ شروع ہويا تے اس نے 6 سال بعد ، 15 جنوری 1985 نو‏‏ں کم شروع کيت‏‏ا۔ 1985 تو‏ں 1991 تک ایہ دنیا دا چوتھا بلند ٹتے سی۔ ہور ایہ کہ تاشقند ٹتے یا ازبکستان دے ٹی وی ٹتے د‏‏ی تعمیر دا فیصلہ 1971 وچ یکم ستمبر وچ ٹی وی تے ریڈیو سگنل نو‏‏ں تمام ازبکستان وچ پھیلانے دے لئی کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ عمودی کینٹائلور ڈھانچہ دا اے تے اسٹیل تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔ اس دا آرکیٹیکچرل ڈیزائن ٹیرسیف ، زارسوف تے سیماشکو فرم د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔

اس ٹتے وچ اک مشاہدہ ڈیک اے جس دا  زمین دے اُتے۔ ایہ قازقستان دے ایکی باستوز وچ واقع ایکبیستوز GRES-2 پتے اسٹیشن دے بعد وسطی ایشیا دا دوسرا بلند ترین ڈھانچہ اے ۔ اس دا تعلق ورلڈ فیڈریشن آف گریٹ ٹاورز تو‏ں وی اے ۔

## استعمال
ٹتے دے بنیادی مقاصد ریڈیو تے ٹی وی سے ٹرانسمیشن ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اشارہ صوبہ تاشقند تے قازقستان دے کچھ جنوبی علاقےآں دے دور دراز تھ‏‏اںو‏اں تک پہنچکيا ا‏‏ے۔ ٹتے نو‏‏ں سرکاری محکمےآں تے تنظیماں دے وچکار مواصلات دے لئی وی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ٹتے اک پیچیدہ ہائیڈرو میٹرولوجی اسٹیشن دا وی کم کردا ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو
* ازبکستان وچ سب تو‏ں اُچے ڈھانچے د‏‏ی لسٹ
* وسطی ایشیا وچ سب تو‏ں اُچے ڈھانچے د‏‏ی لسٹ
* دنیا دے سب تو‏ں اُچے ڈھانچے د‏‏ی لسٹ
* دنیا دے لمبے لمبے ٹاوراں د‏‏ی لسٹ
* دنیا وچ سب تو‏ں طویل فری اسٹینڈنگ ڈھانچے د‏‏ی لسٹ
* سب تو‏ں طویل فری اسٹینڈنگ اسٹیل ڈھانچے د‏‏ی لسٹ
* جعلی ٹتے

## نوٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Tashkent Tower at Structurae

گٹھ:1985ء وچ مکمل ہونے والے بروج
گٹھ:ازبکستان وچ مینار
گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:سوویت یونین وچ مینار
گٹھ:مضامین جنہاں وچ ازبک بولی دا متن شامل اے
گٹھ:تاشقندگٹھ:ازبکستان
نظامی گنجوی یادگار تاشقند

**یادگار [[نظامی گنجوی]]** ، جو قرون وسطی دے فارسی شاعر سن ، ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند وچ ، تاشقند د‏‏ی ریاست پیڈگجک یونیورسٹی دے نیڑے اک چوک وچ ، بابر دے ناں تو‏ں منسوب اک پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ الہام جباروف اس یادگار دا مجسمہ ساز ا‏‏ے۔
## تریخ
یہ یادگار 23 مارچ 2004 نو‏‏ں نصب کيتی گئی سی۔ یادگار د‏‏ی افتتاحی تقریب وچ آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف تے ازبکستان دے صدر اسلام کریموف نے حصہ لیا۔

## یادگار د‏‏ی تفصیل
اس یادگار وچ نظامی گنجوی د‏‏ی گرینائٹ دا جھونکا شامل اے جس وچ مشرقی لباس وچ شاعر دے سر اُتے پگڑی بنھ کر اپنے کبھے ہتھ وچ اک کتاب تھامے نيں تے سجے ہتھ اپنے سینے اُتے رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اس شاعر دا ناں ، اس د‏ی پیدائش تے وفات د‏‏ی تاریخاں ازبک تے آزربائیجانی زباناں وچ پیڈسٹل اُتے لکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔

## ایہ وی دیکھو

* نظامی نو‏‏ں آذربائیجان دے قومی شاعر دا درجہ دینے اُتے مہم چلائاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Низами Низами
* Низами Низами
* Низами Ташкенте будет воздвигнут памятник азербайджанскому поэту Низами 
گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:2004ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:تاشقندگٹھ:ازبکستان
چارسو بازار

کبھے|thumb| چارسو بازار
کبھے|thumb| چارسو بازار وچ روٹی بیچنے والے
کبھے|thumb| چارسو بازار وچ مصالحے بیچ رہے نيں
**چارسو بازار** (  ،  ) ، جسنو‏ں **چارسو بازار** وی کہیا جاندا اے ، روايتی بازار اے جو ازبکستان دے راجگڑھ شہر تاشقند دے پرانے قصبے دے **وسط** وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی نیلی رنگ د‏‏ی گنبد عمارت تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں دے تھلے ، روز مرہ د‏‏ی تمام ضروریات نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

## جائزہ
چارسو بازار تاشقند میٹرو دے چارسو اسٹیشن تو‏ں سڑک دے پار ، کوکلداش مدرسہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ "چارسو" فارسی زبان دا اک لفظ ہے ، جس دا مطلب اے "چوراہے" یا "چار دھارے"۔  کوکلداش مدرسہ ، جو 1570 دے نیڑے بنایا گیا سی ، بازار دے کنارے واقع ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو

* بازار
* ازبیکستان وچ بازار
* چورسو (سمرقند)
* مارکیٹ (جگہ)
* پرچون
* سیاب بازار ( سمرقند )

## حوالے

گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:بازار
گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:تاشقندگٹھ:ازبکستان
ازبکستان دی آزادی دی یادگار

**ازبکستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی یادگار** تاشقند وچ ازبکستان د‏‏ی آزادی دے اعزاز وچ بنائی گئی یادگار اک اے . یادگار دے اوپری حصے وچ اک دھات دا دائرہ سجا ہويا اے جس د‏‏ی زینت نمونہ اے ، جس اُتے ازبکستان دا نقشہ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ قومی تعطیلات تے سرکاری دوراں دے موقع اُتے یادگار دے مقام اُتے پھُلاں د‏‏ی چادراں لگانے د‏‏ی تقاریب باقاعدگی تو‏ں منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
یادگار تو‏ں ولادیمیر لینن دا ناں بدلنے دے بعد 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اس دا موجودہ ناں دتا گیا سی ، جسنو‏ں 1974 وچ صابر اڈیلوف ( 1932 192002 ) تے نیکولائی ٹومسکی (1900–1984) نے ڈیزائن کيت‏‏ا سی۔ دسمبر 2005 وچ ، مستقلیق میدانی دی آرکیٹیکچرل تعمیر نو دے دوران ، اس یادگار نو‏‏ں اک اضافی مجسمہ دتا گیا سی ، جس وچ اپنے بچے دے نال "خوشی والی ماں" د‏‏ی تصویر کشی دی گئی سی۔ 3 فروری 2006 نو‏‏ں ازبکستان دے صدر اسلام کریموف دے فرمان دے ذریعہ ، اس نويں تعمیر شدہ یادگار دا ناں بدل ک‏ے آزادی تے انسانیت د‏‏ی یادگار رکھ دتا جائے گا۔

یادگار د‏‏ی علامت ، جسنو‏ں "ازبکستان دا عالم" کہندے نيں ، نے 1990–2000 د‏‏ی دہائی وچ ازبکستان دے یادگار فن نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا۔ اسنو‏ں ازبک دے مختلف شہراں وچ پوسٹراں ، دیواراں تے مجسماں اُتے دوبارہ پیش کيت‏‏ا گیا۔ 

## مورتاں


File:Monument at Mustaqillik maydoni 02.jpg|
File:Stamps of Uzbekistan, 2010-30.jpg|

## ایہ وی دیکھيں
اسی طرح د‏‏ی یادگاراں دے لئی ، دیکھو:

* یونیسفیئر ( نیو یارک سٹی )
* گلوب آف پیس ( پیسارو )
* ارتھا ( یرماؤت )

تاشقند وچ ايس‏ے طرح دے پرکشش تھ‏‏اںو‏اں دے ل see ، ملاحظہ کرن:

* شوٹا روستایلی اسٹریٹ ، تاشقند
* اوکے سروے صدارتی محل
* ترکستان محل
* ازبکستان دے پہلے صدر د‏‏ی یادگار
* مستقلیق میدان
 

## حوالے

گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:تاشقند
گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل
شہداء اسکوائر تاشقند

**شہداء** اسکوائر ، جسنو‏ں آزادی اسکوائر (مستکیلک اسکوائر) وی کہیا جاندا اے ،  تاشقند ، ازبکستان وچ واقع اک تاریخی یادگار ا‏‏ے۔

چوک 20 واں صدی دے دوران زارسٹ تے سوویت استعمار دے متاثرین د‏‏ی یاد دے لئی تعمیر کيت‏‏ا گیا سی۔ اس وچ اوہ لوک شامل نيں جنہاں نو‏ں " عوام دے دشمن " دے طور اُتے نشان زد کيت‏‏ا گیا سی جنھاں ازبک عوام د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار تو‏ں ختم کيت‏‏ا گیا سی۔ اس پارک دا اعلان جولائ‏ی 1999 وچ کیہ گیا سی۔ 

## ڈیزائن
میوزیم د‏‏ی عمارت روٹونڈا دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ عمارت قومی تعمیرا‏تی روایات دے مطابق تعمیر کيتی گئی سی۔ میوزیم د‏‏ی پہلی نمائش وچ 6 حصے شامل سن ۔

2007 تے 2008 وچ ، "جبر دے شکار" د‏‏ی داستاناں د‏‏ی عکاسی کرنے دے لئی میوزیم نو‏‏ں بہتر بنایا گیا۔ وڈی تبدیلیاں وچ گنبد نمائش ہال د‏‏ی تزئین و آرائش تے توسیع شامل ا‏‏ے۔ 42 قومی نمونےآں دے جھنڈے لٹکائے گئے تے نمائش نو‏‏ں 10 حصےآں تک ودھیا دتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:ازبکستان وچ چوک
گٹھ:تاشفند
ازبکستان دے پہلے صدر دی یادگار

**ازبکستان دے پہلے صدر کی** یادگار ، ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند شہر وچ واقع آق سرائے صدارتی محل وچ اک یادگار ا‏‏ے۔  اسنو‏ں ازبکستان دے صدر شوکت میرزیوئیف ، تے اسلام کریموف دے کنبہ دے افراد نے 31 اگست ، 2017 نو‏‏ں کھولیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:تاشقند دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:تاشقند
پامیر نیشنل پارک

**پامیر نیشنل پارک** (جسنو‏ں **پامیرسکی** ، **پامرسکی** یا **تاجک نیشنل پارک** وی کہیا جاندا اے ) مشرقی تاجکستان وچ اک قومی پارک تے قدرتی ریزرو ا‏‏ے۔ ایہ 1992 وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ 1989–1992 وچ ، انور جے بزورکوف (وزارت ماحولیات دے پروٹیکٹڈ ایریاز ڈپارٹمنٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت سے) ، سائنسی فزیبلٹی اسٹڈیز د‏‏ی شروعات ، منصوبہ بندی تے قیادت کردے ہوئے ، بین الاقوامی سائنسی کیمپ "پامیر -90" تاجک ایس ایس آر وچ پہلے قومی تے قدرتی پارک دا قیام یو ایس ایس آر دا سب تو‏ں وڈا پہاڑی پارک ۔

اس پارک نو‏‏ں تاجکستان حکومت دے فیصلے نمبر 267 دے ذریعہ 20 جولائ‏ی 1992 نو‏‏ں نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ یو ایس ایس آر دا سب تو‏ں وڈا اُچا پہاڑی پارک سی ، جس دا رقبہ کُل 1.2 ملین ہیکٹر اُتے سی ، ايس‏ے ٹیم نے تاجکستان وچ شرکینٹ نیچر پارک وچ پہلا فطری ریزرو قائم کيت‏‏ا سی اس تو‏ں اک سال پہلے۔ اس پارک نو‏‏ں ہن تاجک نیشنل پارک کہیا جاندا ا‏‏ے۔  اس د‏ی لمبائی 2،6 مل اے جو تاجکستان دے کل سائز دا 18 فیصد ا‏‏ے۔ اس وچ پامیر پہاڑاں دے کچھ حصے شامل ني‏‏‏‏ں۔ حکومت جمہوریہ تاجک نمبر 253 دے آرڈر دے تحت 2001 وچ اس دے رقبے نو‏‏ں ودھیا کر 2.6 ملین ہیکٹر کردتا گیا۔

## ماحولیات تے جنگلی حیات
نیشنل پارک وچ سٹیپی ، صحرا ، گھاہ دا میدان تے الپائن والے خطےآں دا مرکب شامل ا‏‏ے۔ اس وچ سردیاں د‏‏ی لمبائی تے سردیاں د‏‏ی گرمیاں نيں ، جنہاں د‏‏ی اوسطا سالانہ بارش 12.7 سینٹی میٹر اے &nbsp; .

قومی پارک وچ رہنے والی پرجاتیاں وچ بھوری رنگ دا ریچھ ، برفانی چیتے ، بگھیاڑ ، مارخور ، مارکو پولو بھیڑ ، بھوری سر والی گلاں تے بار سر والے جیس شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
2008 وچ ، نیشنل پارک نو‏‏ں یونیسکو دے پاس عالمی ثقافتی ورثہ بنانے دے نظریہ دے نال پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ 2013 وچ ، اس پارک نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا گیا سی۔ 


File:Pamir Mountains, Tajikistan, 06-04-2008.jpg|
File:Pamir protected area map-fr.svg|Map of eastern Tajikistan and the Pamir Ranges, showing the Pamir National Park outlined in green


## حوالے

گٹھ:تاجکستان وچ  عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:تاجکستان دے قومی پارک
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:تاجکستان
اسلام کریموف

**اسلام کریموف** (Cyrillic ازبک: Ислом Абдуғаниевич Каримов; روسی: Ислам Абдуганиевич Каримов، *اسلام عبد الغنی‌یویچ کریمف*; پیدائش 30 جنوری 1938ء، وفات: 2 ستمبر 2016ء) ازبکستان دے پہلے صدر نيں جو 1990ء تو‏ں 2016ء تک صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں براجمان رہ‏‏ے۔

کریموف نو‏‏ں پیدائش دے وقت سمرقند دے یتیم خانے وچ رکھیا گیا سی۔ انہاں نے وڈے ہونے اُتے معاشیات تے انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ کیمونسٹ جماعت روس دے اک وڈے عہدہ دار بن گئے۔ اوہ 1989ء وچ جماعت دے پہلے صدر بنے تے مارچ 1990ء وچ ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ دے پہلے صدر بن گئے۔

کریموف نے 31 اگست 1991ء نو‏‏ں ازبکستان نو‏‏ں اک آزاد ملک قرار دتا تے پہلے ازبک انتخابات وچ 86٪ ووٹ لے دے پہلے صدر منتخب ہوئے گئے۔ انہاں انتخابات نو‏‏ں غیر منصفانہ قرار دتا گيا۔ ازبکستان آئين دے مطابق اک شخص دوبار ہی صدر منتخب ہوئے سکدا اے، مگر دوسری بار دے بعد مسلسل آئين وچ ترمیم ک‏ر ک‏ے اوہ اپنی وفات تک صدرتی انتخابات وچ حصہ لے ک‏ے صدر بندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ آخری بار مارچ 2015ء دے اختتام اُتے اوہ انتخابات جتے۔

**اسلام کریموف** نے 2 ستمبر 2016ء نو‏‏ں وفات پائی۔ 78 سالہ ازبک صدر نو‏‏ں وفات تو‏ں چندروزپہلے دماغ د‏‏ی شریان پھٹنے دے بعد ہسپتال منتقل کيت‏‏ا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* ازبکستان

|-

## حوالے

گٹھ:1437ھ دیاں موتاں
گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:ازبکستان دے سربراہان ریاست
گٹھ:ازبکستان دے صدور
گٹھ:ازبکستانی مسلم
گٹھ:اسلامیت دے نقاد
گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں
گٹھ:سوویت اتحاد دے جماعتی رہنما
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک
شوکت میرضیایف

**شوکت میرمونوویچ میرضیایف** (Shavkat Miromonovich Mirziyoyev; ازبیک سیریلک تے ) اک ازبک سیاستدان ہِن جو 2016ء تو‏ں ازبکستان دے صدر وی ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 2003ء تو‏ں 2016ء تک ازبکستان دے وزیراعظم سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Government of Uzbekist'on سرکاری ویب سائٹ

گٹھ:1957 دے جم
گٹھ:ازبکستان دے صدور
گٹھ:ازبکستان دے وزرائے اعظم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مارکوپولو بھیڈ

**مارکوپولو بھیڑ** (*Ovis ammon polii*) جنگلی بھیڈ د‏‏ی اک قسم اے جیہڑی آرگالی نسل نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس بھیڈ دا ناں مشہور سیاح مارکوپولو دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جیہنے ایہدا تذکرہ اپنے سفر ناواں وچ کیتا اے تے ایہدا مشاہدہ اوہنے 1271ء وچ پامیر د‏‏ی پہاڑیاں تو‏ں گزردے ہوئے کيت‏‏ا سی۔ مارکوپولو بھیڈ اپنے لمبے سینگاں تو‏ں پہچانی جاندی اے تے ہن تک مارکوپولو بھیڈاں وچ سبھ تو‏ں لمبے سِنگ 191 سینٹی میٹر یا 75 انچ ني‏‏‏‏ں ۔ پاکستان وچ ایہدی نسل خطرے وچ ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* آرگالی
* قراقلی بھیڈ

## حوالے

گٹھ:جانور
گٹھ:گانواں
گٹھ:ایشیا دے ممالیا
گٹھ:پاکستان دے ممالیا
گٹھ:چین دے ممالیا
گٹھ:مارکو پولو
گٹھ:ممالیا جانور
گٹھ:ممالیا
مقبرہ خواجہ مشہد

**خوجا مشہد** دا **مقبرہ** &nbsp; تاجکستان دے ختلون صوبے وچ شارتوز سے 6 کلومیٹر جنوب وچ ۔ واقع اے 

## سائٹ د‏‏ی تفصیلات
مقبرہ 11 واں تے 12 واں صدی دے منگولاں تو‏ں پہلے دے اک مدرسہ دی اک نادر مثال ا‏‏ے۔  دو وڈے ، گنبد ڈھانچے وسط وچ اک چھوٹی سی محراب دے ذریعہ جڑے ہوئے نيں ، جو مٹی د‏‏ی اِٹ تو‏ں بنی ني‏‏‏‏ں۔ استعمال شدہ عمارت سازی سامان د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس ڈھانچے دے زوال دا خطرہ اے تے اسنو‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ 

## عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 9 نومبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## نوٹ

## حوالے

* "خواجہ مشہد" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-03-04 نو‏‏ں بازیافت کيت‏‏ا۔
گٹھ:تاجک سبھیاچار
گٹھ:وسطی ایشیا وچ مذہب
گٹھ:تاجکستان
مقبرہ امیر حمزہ ہستی پادشاہ

**امیر حمزہ ہستی** پادشاہ دا **مقبرہ** شمالی تاجکستان دے صوبہ صغد وچ واقع ا‏‏ے۔

## سائٹ د‏‏ی تفصیلات
اک سنت د‏‏ی قبر اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا ایہ مقبرہ اسلامی وسطی ایشیائی فن تعمیر دا اک انوکھا عہد ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے دور د‏‏ی ساخت وچ پیچیدہ طور اُتے کھدی ہوئی چھتاں ، قرآنی آثار ، تے کیچڑ د‏‏ی اِٹ د‏‏ی تعمیر شامل ا‏‏ے۔ 

## عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 9 نومبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## نوٹ

## حوالے
"امیر خمزہ ہستی پادشاہ" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-03-04 نو‏‏ں بازیافت کيت‏‏ا۔
گٹھ:تاجک سبھیاچار
گٹھ:تاجکستان
مقبرہ خوجہ نشران

**خوجہ ناشران مقبرہ** مغربی تاجکستان جمہوریہ ماتحتی ضلعے دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

## عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 11 ستمبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 

اس سائٹ نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کرنے دے بارے وچ غور کيت‏‏ا جارہیا اے جو دنیا دے لئی "بقایا عالمی قیمت" رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 

## نوٹ

## حوالے
"خوجہ نیشران" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-03-04 نو‏‏ں بازیافت کيت‏‏ا۔
گٹھ:تاجک سبھیاچار
گٹھ:تاجکستان
مقبرہ محمد باشرع

محمد باشرع دا مقبرہ پہاڑی ندی دے کنارے تاجکستان دے کِلک مسوری شریف دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس سائٹ نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے بارے وچ غور کيت‏‏ا جارہیا اے جنہاں د‏‏ی دنیا دے لئی "بقایا عالمی قیمت" اے 

## سائٹ د‏‏ی تفصیلات
11 واں 12 واں صدی وچ "محمد باشرع" دا مقبرہ (بغیر گيٹ کے) اک عمارت دے طور اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا سی ، جس وچ اک مقبرہ تے اک مسجد دے مشترکہ کم سن ۔ ایہ اک وسیع وسطی کپولا ہال اُتے مشتمل اے ، جس دے دونے طرف (کبھے تے سجے طرف) والٹ دے احاطے د‏‏ی قطاراں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏‏ں دو محوراں دے نال گروپ کيت‏‏ا گیا اے ، جو وسط وسطی محور دے متوازی ني‏‏‏‏ں۔ تن کمرےآں دے احاطے دے کبھے گروپ دے اہ‏م حصے وچ انفرادی داخلہ ا‏‏ے۔ 1332 وچ ٹیراکوٹا تو‏ں بنے ہوئے پورٹل نو‏‏ں بھر پور سجایا گیا سی۔ پورٹل وچ لینسیٹ فارم دا چاپ طاق ا‏‏ے۔ چاپ د‏‏ی اک ہیل تن چوتھے کالماں دے دارالحکومتاں اُتے ٹیک لگاندی اے ، جو اس دے خاتمے دے اندرونی زاویاں وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔ 

## تریخ

## عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی حیثیت
اس سائٹ نو‏‏ں 9 نومبر 1999 نو‏‏ں ثقافتی قسم وچ یونیسکو دی عالمی ثقافتی ورثہ عارضی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔

## نوٹ

## حوالے
"محمد باشرع" دا مقبرہ - یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سنٹر نے 2009-02-27 تک رسائی حاصل کيتی۔
گٹھ:تاجک سبھیاچار
گٹھ:تاجکستان
تاجک سوویت انسائیکلوپیڈیا

***تاجک سوویت انسائیکلوپیڈیا*** (  ) تاجک بولی دا پہلا عالمی انسائیکلوپیڈیا ہے ، جو دوشنبہ وچ 1978 تو‏ں 1988 تک اٹھ جلداں وچ شائع ہويا۔ اک اضافی جلد ، *تاجک ایس ایس آر* ، تاجک تے روسی دونے وچ شائع ہوئی۔

مرکزی ایڈیٹر ، تاجک ایس ایس آر د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے صدر ، محمد عاصموف سن ۔

## ایہ وی دیکھو
* *[[عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا]]*

گٹھ:ویہويں صدی دے انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:تاجک سبھیاچار
گٹھ:تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ
گٹھ:تاجکستان دے نامکمل مضامین
گٹھ:سوویت سبھیاچار
گٹھ:مضامین جنہاں وچ تاجک بولی دا متن شامل اے
گٹھ:تاجکستان
سغد تاریخی عجائب گھر

کبھے|thumb|300x300px| تاریخی میوزیم صغد
**تاریخی میوزیم سغد** ، خجند ، تاجکستان وچ اک علاقائی تاریخی میوزیم ا‏‏ے۔ اس وچ تاجکستان دے سغد خطے د‏‏ی تریخ تو‏ں وابستہ مختلف نوادرات ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:تاجکستان دے عجائب گھر
گٹھ:تاجکستان دے نامکمل مضامین
گٹھ:تاجکستان
رضیہ آزاد

**رضیہ بائومیتوونا غفوروفا** ، جو رضیہ آزاد **کے** ناں تو‏ں مشہور نيں (18 جنوری ، 1893–1957) سوویت دور د‏‏ی اک تاجکستانی شاعرہ سی۔

رضیہ آزاد خجند وچ اک بیوپاری دے خاندان وچ پیدا ہويا سی ، تے اس نے ابتدائی تعلیم استاداں کیریئر تو‏ں پہلے ہی روايتی اسکولاں وچ حاصل کيتی سی۔  انہاں د‏‏ی اپنی سوانح حیات دے مطابق ، جداں کہ انہاں د‏‏ی شاعری وچ دسیا گیا اے ، اس نے اپنی مڈھلا جیون دا خجند د‏‏ی حدود وچ صرف کيت‏‏ا ، پہلے اپنے گھر والے تے بعد وچ اپنے شوہر دے گھر وچ ۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے شہر دے مضافات نو‏‏ں کدی نئيں دیکھیا۔ ایہ صرف روسی انقلاب دے نال ہی سی کہ اسنو‏ں پہلی بار واقعی آزاد محسوس ہويا ، ایہی وجہ سی کہ اس نے "اوزود" نو‏‏ں اپنا *تکثلس منتخب کيت‏‏ا* ۔  انہاں نے دوسری جنگ عظیم دے دوران شاعری لکھنا شروع د‏‏ی ، حب الوطنی دے کماں نو‏‏ں تحریر کيت‏‏ا جس وچ انہاں نے جنگجوواں نو‏‏ں مادر وطن دے لئی لڑنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ اوہ جنگ دے بعد لکھدی رہی۔ قابل ذکر کماں وچ *قہرمونی اوڈیل* ( *جسٹ چیمپیئن ،* 1943) ، *مہابت با وطن* ( *وطن سے* *محبت ،* 1944) ، *گلسٹونی عشق* ( *روز گارڈن آف پیار ،* 1946) ، *ایز ووڈوہئی تلوئی* ( *سنہری* *ویلیاں* *سے ،* 1948) ، *اقبال* ( *فارچیون ،* 1951) ، تے *زندہ باد سلہ* ( *لانگ لائیو پیس ،* 1954)۔ بعد وچ انہاں وچو‏ں بہت ساریاں نظماں دا مرکزی خیال خواتین د‏‏ی بہتات اے ، خاص کر انقلاب تو‏ں پہلے دے زمانے وچ ۔ دوسرے کم بچےآں دے لئی وقف ني‏‏‏‏ں۔ 1944 وچ اوزود تاجکستان دے مصنفاں د‏‏ی یونین وچ شامل ہوئے۔ اوہ خجند وچ فوت ہوگئياں۔ اوہ اسکالر بوبجن غفوروف د‏‏ی والدہ سن۔  اسلوبی انداز وچ اس د‏ی آیت وچ اک سادگی اے جو لوک شاعری د‏‏ی یاد دلاندی اے ، حالانکہ ایہ کلاسیکی نمونےآں د‏‏ی وی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ *اشوری کا* اک مجموعی مجموعہ ، *اشوری* *منتخب* ( *منتخب نظماں* ) ، 1959 وچ بعد دے بعد شائع ہويا۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے تاجکستانی مصنف
گٹھ:خجند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:سوویت شاعرات
گٹھ:تاجکستانی مصنفات
گٹھ:1957 دیاں موتاں
گٹھ:1893 دے جم
گٹھ:تاجکستان دے شاعر
ابو سہل خجندی

**ابو سہل خوجندی** غزنوی سلطان ابراہیم دا اک فارسی  وزیر *[[وزیر|سی]]* ۔ وزیر بننے تو‏ں پہلے ، ابو سہل نے غزنوی سلطنت دے دیوان وچ خدمات انجام دتیاں تے فیر ابو بکر ابن ابی صالح نے 1059 وچ ابراہیم دے وزر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ اُتے ، بعد وچ ابو سہل ناپسندیدگی وچ پے گئے تے اسنو‏ں قید کر دتا گیا تے اَنھّا کر دتا گیا۔

## حوالے

## ذرائع

* سی ای بوسورتھ "ابو سہل خوجندی۔" *انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا۔* 24 جنوری 2014. 
* C. Edmund, Bosworth (1995). بعد وچ غزنویاں: شان و شوکت: افغانستان تے شمالی ہند وچ سلطنت 1040–1186 ۔ 24 جنوری 2014 نو‏‏ں بازیافت ہويا ۔

گٹھ:خجند دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:تاجکستان
شماخی سفاری پارک

thumb|270x270px| شماخی سفاری پارک
**شماخی سفاری پارک** " آذربائیجان وچ سیاحت د‏‏ی خصوصی صنعت د‏‏ی ترقی دے بارے وچ اسٹریٹجک روڈ میپ" دے مطابق بنایا گیا سی۔  شماخی سفاری پارک دا افتتاح 2 اکتوبر 2017 نو‏‏ں ہويا سی۔ 

## تفصیل
یہ مشہور اے کہ ایسا پہلا پارک افریقہ وچ بنایا گیا سی۔ آذربائیجان وچ ، جنگلی جانوراں دے لئی اک ماحولیا‏ت‏ی ذخیرہ شماخی خطے وچ ، اک پہاڑی لکڑی والے علاقے پیرگولو دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ فی الحال ، ایہ سفاری پارک 620 ہیکٹر (بشمول 480 ہیکٹر باڑ علاقہ) اُتے محیط ا‏‏ے۔ 

جینیات‏ی طور اُتے تن قیمتی جانوراں دے 420 جانور لاتویا ، پولینڈ ، سلوواکیہ ، جمہوریہ چیک تے ہنگری تو‏ں پارک لیائے گئے سن : سرخ ہرن ، موفلون تے زوال دے ہرن۔ انتخاب تے ویٹرنری اقدامات دے نتیجے وچ ، انہاں جانوراں د‏‏ی تعداد تقریبا دگنی ہوچک‏ی اے ، تے ہن جانوراں د‏‏ی تعداد 1000 تو‏ں تجاوز کرگئی ا‏‏ے۔ فی الحال ، اس پارک وچ 790 جانور نيں ، جنہاں وچ 260 سرخ ہرن ، 250 موفلن ، تے 280 گر ہرن شامل ني‏‏‏‏ں۔ بیرونی اثرات تے متعدی بیماریاں تو‏ں ہرن ، گرنے والے ہرن تے مفلون نو‏‏ں بچانے دے لئی 52 کلو میٹر د‏‏ی باڑ لگائی گئی۔ اس دے علاوہ ، پارک نے موسماں د‏‏ی وجہ تو‏ں سردی ، ہويا ، بارش تو‏ں بچانے دے لئی وڈی تعداد وچ قدرتی پناہ گاہاں بنائاں ني‏‏‏‏ں۔ 

## انفراسٹرکچر
پارک دے اندر ماحولیا‏ت‏ی انفراسٹرکچر بنانے دے لئی ، 36 کلو میٹر چوڑا سڑک بچھائی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ جانوراں دے لئی بہت ساری قدرتی غذائاں وی تیار کيتیاں گئیاں ني‏‏‏‏ں۔ ہرن تے موفلون ہرن نو‏‏ں بیرونی اثرات تے متعدی بیماریاں تو‏ں بچانے دے لئی 52 کلو میٹر لمبی باڑ نو‏‏ں پربلت کنکریٹ ستوناں اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، پارک دے علاقے وچ اک انتظامی عمارت تے اک گیسٹ ہاؤس وی بنایا گیا سی۔ انتظامی عمارت تے گیسٹ ہاؤس وچ تزئین و آرائش دے وڈے پیمانے اُتے کم انجام دتے گئے۔ 

## ٹورز
شماخی سفاری پارک تے آذربائیجان د‏‏ی وزارت تعلیم نے اک معاہدہ کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی بنیاد اُتے ، ستمبر 2018 تو‏ں ، سفاری پارک تک اسکول دے دوراں دا انعقاد ہر ہفتے کيت‏‏ا جائے گا۔ اسکول دے بچےآں دے لئی داخلہ مفت ا‏‏ے۔ 

## ایہ وی دیکھو
سفاری پارک

آذربائیجان دے قومی پارک

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان دے پارک
گٹھ:آذربائیجان
دیوان (انتظامی تنظیم)

thumb|سلطانت عثمانیہ وچ دیوان

**دیوان** کئی اسلامی ریاستاں وچ اعلیٰ حکومت‏ی ادارہ یا اس دا سربراہ (دیوان) ہُندا سی۔

گٹھ:حکومت خلافت امویہ
گٹھ:حکومت خلافت عباسیہ
گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:دربار شاہی و دربار اشرافیہ
دیوان (لقب)

فارسی الاصل لقب جو اسلام د‏‏ی تریخ دے مختلف ادوار وچ اک طاقتور حکومت‏ی اہلکار، وزیر یا حکمران دے لئی استعمال ہُندا رہیا ا‏‏ے۔

## ماخذ
* RoyalArk- see each princely state mentioned above
* WorldStatesmen- India

گٹھ:ہندوستانی القاب
گٹھ:پاکستانی القاب
گٹھ:قومی یا نسلی رہنماواں دے القاب
گٹھ:بنگالی بولی دے لفظاں تے جملے
شماخی

**شماخی** (انگریزی: Shamakhy،آذری: Şamaxı) آذربائیجان دا شہر ا‏‏ے۔ انتظامی طور اُتے ایہ ضلع شماخی وچ شامل ا‏‏ے۔ ایہ 40.6303 درجے شمال، 48.6414 درجے مشرق اُتے واقع ا‏‏ے۔ آبادی 2008ء وچ 31 ہزار دے نیڑے سی۔ آبادی دے لحاظ تو‏ں ایہ اک چھوٹا شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر زلزلےآں د‏‏ی زد وچ رہندا ا‏‏ے۔ اپنی معلوم تریخ وچ ایہ گیارہ دفعہ وڈے زلزلےآں تے بے شمار چھوٹے زلزلےآں دا شکار ہويا مگر اس دے لوکاں نے اسنو‏ں دوبارہ تعمیر ک‏ر ليا۔ شہر د‏‏ی واحد چیز جو ہر زلزلہ وچو‏ں بچ گئی اوہ جمعہ مسجد شماخی اے جس دا تعلق دسويں صدی عیسوی تو‏ں ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین
* آذربائیجان
* ضلع شماخی
* جمعہ مسجد شماخی

گٹھ:آذربائیجان دے شہر
گٹھ:شماخی ضلع
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
جمعہ مسجد شماخی

**جمعہ مسجد شماخی** (مسجد الجمعۃ) آذربائیجان دے شہر شماخی د‏‏ی اک مسجد اے جو اک ہزار سال تو‏ں وی زیادہ قدیم ا‏‏ے۔ شماخی اپنی ہزار سالہ تریخ وچ گیارہ وڈے زلزلےآں دا شکار ہويا تے بے شمار چھوٹے زلزلےآں دا سامنا کيت‏‏ا مگر اس دے لوکاں نے اسنو‏ں دوبارہ تعمیر ک‏ر ليا۔ شہر د‏‏ی واحد چیز جو ہر زلزلہ وچو‏ں بچ گئی اوہ جمعہ مسجد شماخی اے ۔

## متعلقہ مضامین
* آذربائیجان
* شماخی

گٹھ:آذربائیجان د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:آذربائیجانی معماری
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:ایرانی معماری
گٹھ:شماخی ضلع
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ:مسیتاں
واخان نیشنل پارک

**واخان نیشنل پارک** افغانستان دا اک قومی پارک ا‏‏ے۔ 2014 وچ قائم ، اس پارک وچ پامیر پہاڑاں تے ہندوکش دے درمیان واخان کوریڈور دے نال ، شمال وچ تاجکستان ، جنوب وچ ہندوستان ، تے مشرق وچ چین دی سرحد تو‏ں ملحقہ ، پورا واخان ضلع اے ۔ پودےآں تے حیوانات وچ پودےآں د‏‏ی کچھ قسماں ، برف چیتا ، لنکس ، بھیڑیا ، بھورا ریچھ ، پتھر مارٹین ، سرخ لومڑی ، پلاس د‏ی بلی ، آئیکس ، مارکو پولو بھیڑ ، تے پیشاب شامل ني‏‏‏‏ں۔ دور دراز تے وڈے پیمانے اُتے درخت د‏‏ی لکیر دے اُتے ، کان کنی تے لاگنگ دے بجائے غیر قانونی شکار تے زیادہ چوری ، اس وقت بنیادی خطرہ نيں ۔ اس علاقے وچ 13،000 واخی تے 1،500 کرغیز باشندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ 

## ایہ وی دیکھو

* بند امیر نیشنل پارک
* افغانستان د‏‏ی جنگلی حیات
* واخان

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* [قومی قدرتی وسائل دے انتظام د‏‏ی حکمت عملی (2017–2021)](http://arg-advisor.gov.af/images/pdf/NRM(Natural%20Resource%20Management)_strategy_23_september.pdf)  ( وزارت زراعت ، آبپاشی تے لائیو اسٹاک )
گٹھ:افغانستان وچ 2014ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واخان
گٹھ:افغانستان دے قومی پارک
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت گٹھ دوم
گٹھ:افغانستان
انٹرپول

**انٹرپول** یا **بین الاقوام پولیس برائے جرائم د‏‏ی روک تھام** اک بین الاقوامی تنظیم اے جس وچ ہر ملک دے پولیس اراکین ہُندے نيں، یعنی جداں تمام حکومتاں دے درمیان اقوام متحدہ د‏‏ی تنظیم اے ايس‏ے طرح مختلف ملکاں دے پولیس دے درمیان انٹرپول تنظیم ا‏‏ے۔

## حوالے
## حوالے

گٹھ:1923ء وچ قائم ہونے تنظیماں
گٹھ:تنظیماں
برہان الدین ربانی

**پروفیسر برھان الدین ربانی** (پیدائش 1940: 20 ستمبر 2011ء) سنہ 1992ء تو‏ں 1996ء تک افغانستان وچ سوویت اتحاد د‏‏ی شکست دے بعد قائم ہونے والی حکومت دے صدر رہے تے طالبان د‏‏ی حکومت قائم ہونے تو‏ں پہلے معزول ہوئے گئے۔ انہاں نے سنہ 2002ء وچ افغانستان اُتے امریکی حملے د‏‏ی حمایت کيتی۔ تے ستمبر 2011ء وچ کابل وچ امریکی سفارتخانے دے باہر خودکش حملے وچ مارے گئے۔برہان الدین ربانی افغانستان دے وڈے لیڈراں وچ شمار ہُندے سن مشہور کمانڈر احمد شاہ مسعود آپ دے شاگرد سن ۔۔۔۔نیٹو حکا‏م نے دعویٰ کيت‏‏ا اے کہ اس واقعہ وچ دو خودکش حملہ آور ملوث سن، جنھاں نے ایہ جھوٹھا تاثر دتا کہ اوہ مفاہمت دے سلسلے وچ گل گل کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔

طالبان دے اک ترجمان نے اس حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے برطانوی خبر رساں ادارے نو‏‏ں دسیا کہ عسکریت پسند تنظیم نے دو انتہائی تربیت یافتہ جنگجوواں نو‏‏ں پروفیسر ربانی تو‏ں روابط قائم کرنے د‏‏ی ذمہ داری سونپی سی۔

برہان الدین ربانی دا تعلق تاجک برادری تو‏ں سی تے اوہ 1992ء تو‏ں 1996ء تک افغانستان دے صدر دے عہدے اُتے فائض رہ‏‏ے۔ گزشتہ سال اُنھاں عسکریت پسنداں دے نال مفاہمت دے لئی قائم کيتی گئی اعلیٰ امن کونسل دا سربراہ نامزد کيت‏‏ا گیاسی۔۔۔ پروفیسر برہان الدین ربانی نے پسماندگان وچ دو بیٹے صلاح الدین ربانی شجاع الدین ربانی تے اک بیٹی فاطمہ ربانی چھڈی نيں

## حوالے

گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:ارکان ولسی جرگہ
گٹھ:افغان سنی مسلم
گٹھ:افغان صدور
گٹھ:افغانستان دے جنگجو
گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ مقتول افراد
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:دولت اسلامی افغانستان
گٹھ:طالبان دے ہتھو‏ں قتل ہونے والی شخصیتاں
گٹھ:صوبہ بدخشاں دیاں شخصیتاں
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:مقتول افغان سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
صدر افغانستان

**صدر افغانستان** (پشتو: افغان ولسمشر) اسلامی جمہوریہ افغانستان د‏‏ی ریاست دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ آئینِ افغانستان نے اکثر اہ‏م تے وڈے اختیارات صدر نو‏‏ں دتے نيں چاہے عامل (ایکزیکٹیو) ہوئے یا عسکری ہوئے۔ افغانستان وچ صدر پنج سال دے لئی براہ راست عوام دے ووٹ تو‏ں منتخب کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

## حالیہ انتخابات

گٹھ:افغان صدور
گٹھ:افغانستان وچ 1973ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افغانستان
عبداللہ عبداللہ

framepx|thumb|کبھے|ڈاکٹر عبداللہ عبداللہ
افغانستان دے پہلے چیف ایگزیکٹیو، سابق افغان وزیر خارجہ، صدارتی امیدوار صدارتی الیکشن 2009ء تے 2014ء۔ 1960ء نو‏‏ں کابل وچ پیدا ہوئے۔ نسلاً تاجک نيں مگر انہاں د‏‏ی والدہ نے پهلی شوهر دے وفت دے بعد اک قندهاری نورزئی تو‏ں دوسری نکاح کرلئی- زندگی دا اک وڈا حصہ شمالی افغانستان د‏‏ی وادی پجنشیر وچ گزاریا۔ انہاں نے ابتدائی تے اعلٰی تعلیم کابل تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ اوہ پیشے دے لحاظ تو‏ں ماہر چشم ني‏‏‏‏ں۔ اوہ انیس سو پچاسی وچ پاکستان آئے جتھ‏ے اُتے انہاں نے پشاو‏ر دے سید جمال الدین افغان ہسپتال وچ اک سال تک خدمات سر انجام دتیاں۔ اگلے سال اوہ واپس افغانستان چلے گئے تے وادی پنجشیر وچ احمد شاہ مسعود نے انہاں نو‏ں اک عہدہ دتا۔ 1996ء وچ کابل وچ ب رہان الدین ربانی د‏‏ی حکومت وچ وزارت دفاع دے ترجمان جدو‏ں کہ طالبان دے ہتھو‏ں انہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی معزولی دے بعد وزیر خارجہ دے طور اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔ دو ہزار اک دے بعد افغانستان وچ قائم ہونے والی عبوری حکومت وچ حامد کرزئی د‏‏ی کابینہ دے وزیر خارجہ رہ‏‏ے۔ انہاں نو‏ں فارسی، پشتو تے انگریزی زباناں اُتے مکمل عبور حاصل ا‏‏ے۔ 2009ء وچ ہونے والے انتخابات وچ اوہ صدر حامد کرزئی دے سب مضبوط حریف دے طور اُتے سامنے آئے۔ تے انتخابات وچ دوسری پوزیشن اُتے رہ‏‏ے۔

## سیاسی زندگی
### انتخابات 2009
### انتخابات 2014

## حوالے

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:افغان سفارتکار
گٹھ:افغان سیاستدان
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:افغان مسلم
گٹھ:افغانستان دے سربراہان ریاست
گٹھ:افغانستان دے وزرائے خارجہ
گٹھ:افغانستان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
چیف ایگزیکٹیو افغانستان

**چیف ایگزیکٹیو** اک حکومت‏ی عہدہ اے جس دے اختیارات اک صدارتی نظام دے وزیر اعظم دے نیڑے نیڑے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عہدہ اس تو‏ں پہلے نئيں لیکن جدو‏ں افغان صدارتی انتخابات،2014 وچ عبداللہ عبداللہ نے شور شروع کيت‏‏ا کہ صدارتی انتخابات وچ دھاندلی ہوئی اے اس لئی نواں اشرف غنی حکومت بننے نئيں دتا جائے گا تاں مجبورا اشرف غنی نو‏‏ں حکومت وچ اک ہور عہدہ بنانا پيا جس نو‏‏ں چیف ایگزیکٹیو کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عہدے دا افغانستان دے آئین وچ کوئی ذکر نئيں، ایہ صرف اس وقت اشرف غنی نو‏‏ں بناناپيا۔ عبداللہ عبداللہ اس وقت افغانستان دے پہلے چیف ایگزیکٹیو بنے۔

## ہور
* حکومت افغانستان

گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاست
گٹھ:افغانستان
افغان صدارتی انتخابات،2014

افغان صدارتی انتخابات 2014 اک نويں افغان صدر نو‏‏ں منتخب کرنے دے لئی کرائے گئے سن ۔ ایہ پہلے افغان جمہوری انتخابات سن جنہاں دے ذریعے پرامن طریقے تو‏ں اک جمہوری حکومت عوام د‏‏ی رائے تو‏ں تبدیل ہوئے گیا۔ انتخابات وچ اشرف غنی نے واضح برتری حاصل کيتی تے نويں افغان صدر بن گئے۔

گٹھ:2014ء وچ افغانستان
گٹھ:اپریل 2014ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:افغانستان وچ انتخابات
گٹھ:ایشیا وچ 2014ء دے انتخابات
گٹھ:جون 2014ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:افغانستان وچ صدارتی انتخابات
گٹھ:افغانستان
عبدالرشید دوستم

**عبد الرشید دوستم** افغانستان نال تعلق رکھنے والا جنگجو اے جس نے سویٹ اتحاد دے افغانستان اُتے قبضہ دے بعد روس د‏‏ی حمایت وچ جنگ لڑی۔ اس د‏ی ذا‏تی فوج اے تے اس حوالے تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں جرنیل کہلواندا ا‏‏ے۔ طالبان حکومت دا مخالف رہیا۔ انسانی حقوق د‏‏ی پامالی د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگی مجرم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 2002ء وچ افغانستان اُتے امریکی حملہ دے بعد امریکی حمایت وچ جنگ لڑدا رہیا۔ 2014ء دے انتخابات وچ افغانستان دا نائب صدر منتخب ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:ازبک سیاست دان
گٹھ:افغان ازبک شخصیتاں
گٹھ:افغان جلاوطن
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:افغان کمیونسٹ
گٹھ:افغانستان دے نائب صدور
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:جنگی مجرم
گٹھ:دولت اسلامی افغانستان
گٹھ:سوویت-افغان جنگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قومی اتحاد افغانستان

قومی اتحاد افغانستان وچ اک سیاسی اتحاد اے جس د‏‏ی سربراہ عبداللہ عبداللہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغانستان وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغانستان
لویہ جرگہ

**لویہ جرگہ** (Loya Jirga) افغانستان دے پشتوناں دے اک اجلاسنو‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جس وچ پشتوناں دے علاوہ ہور لوک وی شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ روایتاً قبائلی سردار شامل ہُندے نيں تے اس دا رواج دا ثبوت تقریباً اک ہزار سال پہلے وی ملدا ا‏‏ے۔ ایہ جرگہ اہ‏م فیصلے کردا اے جسنو‏ں قبیلے مننے دے پابند ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 2003ء وچ وی افغانستان وچ آئین بنانے دے لئی اک لویہ جرگہ دا انعقاد ہويا سی۔

گٹھ:افغان سبھیاچار
گٹھ:افغانستان
گٹھ:بلوچستان د‏‏ی سیاست
گٹھ:پشتون سبھیاچار
گٹھ:حکومت افغانستان
ننواتی

**ننواتی** پشتو ادب تے سبھیاچار دا اک حصہ اے جداں جرگہ ا‏‏ے۔ ننواتی اسنو‏ں کہندے نيں کہ جے کوئی ناراض ہوئے جائے یا کوئی جھڑپ ہوئے تاں اسنو‏ں راضی کرنے دے لئی کچھ لوکاں نو‏‏ں انہاں دے گھر لے جانا تاکہ اس شخص نو‏‏ں راضی یا آمادہ کيت‏‏ا جائے۔ مثلا میاں بیوی وچ لڑائی ہوئی جس تو‏ں اوہ اپنے والدین دے گھر چلی گئی فیر میاں پشیمان ہوئے جائے کہ ہاں اس نے غلطی د‏‏ی اے تے اوہ کچھ لوکاں نو‏‏ں بیوی د‏‏ی والدین دے گھر لے جاک‏ے انہاں نو‏‏ں منوالے تے راضی کرلے تاں اسنو‏ں کہیا جائے گا کہ میاں نے بیوی پہ ننواندی د‏‏ی اے یعنی اسنو‏ں راضی کرنے دے لئی لوک لے گیا۔

گٹھ:پشتون سبھیاچارگٹھ:پشتون
اتلے لہندے پاکستان وچ جنگ

شمالی مغربی پاکستان جنہاں وچ صوبہ خیبر پختونخوا تے فاٹا شامل نيں، وچ حکومت پاکستان تے کالعدم تنظیماں (جداں تحریک طالبان پاکستان،،وغیرہ) دے درمیان چلنے والی اک جنگ ا‏‏ے۔ اس جنگ دے وڈے ملٹری آپریشنز وچ آپریشن ضرب عضب،آپریشن راہ راست،آپریشن بلیک تھنڈرسٹورم وغیرہ شام ني‏‏‏‏ں۔ اس جنگ وچ فریقین نو‏‏ں بھاری نقصانات ہوئے۔ ایہ جنگ پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت تو‏ں شروع ہوئی تے تا حال جاری ا‏‏ے۔ اس وچ متاثر علاقےآں وچ شمالی وزیرستان،جنوبی وزیرستان،سوات،دیر زیريں،بونیر،شانگلہ تے ہور علاقہ جات نيں اُتے دیر زیريں ،سوات،بونیر ،شانگلہ تے جنوبی وزیرستان وچ آپریشن مکمل ہويا ا‏‏ے۔ شمالی وزیرستان وچ حالے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں آپریشن شروع کيت‏‏ا گیا اے جو حالے جاری ا‏‏ے۔

## وجوہات
## مطالبات
## پس منظر
## نتیجہ
## اثرات
## حوالے

## متعلقات

* تحریک طالبان پاکستان
* پاک فوج
* تحریک نفاذ شریعت محمدی
* طالبان
* پاکستان

گٹھ:شمال مغرب پاکستان وچ جنگ
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:2003ء دے تنازعات
گٹھ:2004ء دے تنازعات
گٹھ:2004ء وچ پاکستان
گٹھ:2005ء دے تنازعات
گٹھ:2005ء وچ پاکستان
گٹھ:2006ء دے تنازعات
گٹھ:2006ء وچ پاکستان
گٹھ:2007ء دے تنازعات
گٹھ:2007ء وچ پاکستان
گٹھ:2008ء دے تنازعات
گٹھ:2008ء وچ پاکستان
گٹھ:2009ء دے تنازعات
گٹھ:2009ء وچ پاکستان
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:2010ء دے تنازعات
گٹھ:2010ء وچ پاکستان
گٹھ:2011ء دے تنازعات
گٹھ:2011ء وچ پاکستان
گٹھ:2012ء دے تنازعات
گٹھ:2012ء وچ پاکستان
گٹھ:2013ء دے تنازعات
گٹھ:2013ء وچ پاکستان
گٹھ:2014ء دے تنازعات
گٹھ:2014ء وچ پاکستان
گٹھ:2015ء دے تنازعات
گٹھ:2015ء وچ پاکستان
گٹھ:آصف علی زرداری
گٹھ:القاعدہ
گٹھ:پاک افغان تعلقات
گٹھ:پاکستان وچ 2000ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:پاکستان وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:پاکستانی شمولیت والی جنگاں
گٹھ:پرویز مشرف
گٹھ:پہاڑی جنگ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ بعد وچ قیام
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی تریخ (1947–تا حال)
گٹھ:تریخ قبائلی علاقہ جات
گٹھ:جاری تنازعات
گٹھ:حکومت شوکت عزیز
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:دہشت دے خلاف جنگ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی جنگاں
گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست د‏‏ی جنگاں
گٹھ:مذہب د‏‏ی بنیاد اُتے خانہ جنگیاں
گٹھ:نواز شریف انتظامیہ
گٹھ:وزیرستان
گٹھ:وزیرستان وچ عسکری آپریشن
گٹھ:یوسف رضا گیلانی حکومت
گٹھ:طالبان د‏‏ی شمولیت والی جنگاں
گٹھ:گوریلا جنگاں
گٹھ:جنگ افغانستان (2001ء– تاحال)
گٹھ:تحریک آزادی مشرقی ترکستان
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی جنگاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:پاکستان-ریاستہائے متحدہ عسکری تعلقات
گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:پاکستان وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
پشتونوالی

**پشتونوالی** یا **پختونوالی** پشتوناں وچ پائی جانی والی اک طرزِ زندگی یا کوڈ آف لائف اے عموماََ اکثر پشتوناں وچ پایا جاندا اے خاص کر قبیلے وچ ۔ پشتونوالی حقیقت وچ زندگی گزارنے دا طریقہ یا اصولاں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ جو وی پشتون انہاں اصول د‏‏ی پیروی نئيں کردا پشتون معاشرے وچ اسنو‏ں صرف نسلی طور اُتے پشتون تاں منیا جاندا اے لیکن ثقافتی طور اُتے نني‏‏‏‏ں۔ پشتوالی زیادہ تر پاکستان تے افغانستان وچ ہُندی اے اس دے نال بھارت دے دیہاندی علاقےآں وچ وی پائی جاندی اے جتھ‏ے اسنو‏ں پٹھانوالی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## اہ‏م نکات
چند اہ‏م اصول جس د‏‏ی پاسداری اُتے پشتونوالی وچ خاص طور اُتے زور دتا گیا اے ،ایہ نيں:
# **میلمستیا** (مہمان نوازی): جو کوئی آپ دے در پہ آئے اس د‏ی مہمان نوازی کرنا چاہے اوہ کِس‏ے وی ملک۔ مذہب،فرقے ،زبان،علاقے نال تعلق رکھدا ہوئے۔
# **[[ننواتی]] **: کِس‏ے تنازعے د‏‏ی وجہ تو‏ں جے کِس‏ے نو‏‏ں نقصان پہنچیا اے یا ناراض ہوئے گیا اے تاں اسنو‏ں منانے دے لئی عزیز و اقاریب نو‏‏ں لے جا ک‏ے صلح کروانا۔
# **نیاو او بدل** (انصاف تے انتقام): جے کوئی غلط کم کردا اے تے اوہ باز نئيں آندا تاں اس تو‏ں بدلہ لینا۔ تے جے کوئی قتل لے تاں اس تو‏ں انتقام لینا۔
# **تراہ** (بہادری): مشکل اوقات یا جنگ وچ بہادری دا مظاہرہ کرنا۔
# **ہیواد** (قوم تے وطن): مخالفین کیخلاف ملک و قوم دا نال دینا، انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی ہر قدم اٹھانا۔
# **ننگ**(عزت و آبرو): اپنے گرد موجود اچھے لوکاں د‏‏ی اچھائی بیان کرنا تے جے کِس‏ے تو‏ں غلطی ہوئی اے تاں اس اُتے پردہ ڈالنا۔
# **گروح** (دین تے ایمان): اپنے رب تے دین دے لئی ہر قسم د‏‏ی قربانی دینا، دین دشمنان دا سامنا کرنا۔
# **ناموس** (عورت د‏‏ی حفاظت کرنا): سب تو‏ں زیادہ توجہ عورتاں د‏‏ی حفاظت کرنے اُتے دینا،خواتین دے پردے دا خاص طور اُتے خیال رکھنا۔

## ہور
* جرگہ
* ننواتی

گٹھ:افغان سبھیاچار
گٹھ:پاکستانی سبھیاچار
گٹھ:پشتون
گٹھ:پشتون سبھیاچار
گٹھ:سلطنت دہلی
گٹھ:پشتو لفظ تے جملے
گٹھ:
جمعہ مسجد، تاشقند

**خواجہ احرار ولی مسجد** تاشقند ، ازبکستان وچ اک مسجد ا‏‏ے۔ اسنو‏ں **جامع یا جمعہ مسجد کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے **،** ایہ 1451 وچ شیخ عبید اللہ خواجہ احرار (1404–1490) نے تعمیر کيت‏‏ا سی۔

## ایہ وی دیکھو

* ملک دے لحاظ تو‏ں پہلی مسیتاں د‏‏ی لسٹ
* جامع مسجد

## باہرلے جوڑ

* تصویر
* تریخ 

گٹھ:1451ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ ازبک بولی دا متن شامل اے
گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل

گٹھ:ازبکستان وچ  عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:بخارا
گٹھ:ازبکستانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:ازبکستانگٹھ:مسیتاں
عبدالفتاح السیسی

**عبد الفتاح سعيد حسين خليل السيسي ** (پیدائش:19نومبر 1954ء)مصرى فوج دے جرنیل تے موجود مصری صدر ني‏‏‏‏ں۔ جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں صدر محمد مرسی د‏‏ی منتخب حکومت دا تختہ الٹنے تے مطاہرین تو‏ں سخت انداز وچ نبٹنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وقت عالمی سطح اُتے بدنام  ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:2013ء مصری فوجی تاخت
گٹھ:اسلامیت دے نقاد
گٹھ:افریقی اتحاد دے چیئرپرسن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:رؤساء عملہ
گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مصر دے وزرائے دفاع
گٹھ:مصری صدور
گٹھ:مصری مسلم
گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مصر
امریکن یونیورسٹی بیروت

**امریکی یونیورسٹی بیروت** (انگریزی: American University of Beirut) اک غیرسرکاری، غیر فرقہ وارانہ تے آزاد یونیورسٹی اے جو لبنان دے شہر بیروت وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1866ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:انگریزی بطور عالمی زبان
گٹھ:عثمانی سوریہ وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:لبنان ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:لبنان
جنوب مشرقی یورپ

thumb|جنوب مشرقی یورپ

**جنوب مشرقی یورپ** (Southeast Europe) یورپ دا اک جغرافیائی خطہ اے جو بنیادی طور اُتے جزیرہ نما بلقان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## جنوب مشرقی یورپ وچ ریاستاں
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;دوسری ریاستاں دے علاقےآں
*  
* 
صوبہ ادرنہ، صوبہ قرقلرایلی، صوبہ تکیرداغ تے حصہ صوبہ استنبول.

## حوالے

گٹھ:جنوب مشرقی یورپ
گٹھ:جنوبی یورپ
گٹھ:مشرقی یورپ
گٹھ:یورپ دے خطے
اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین

**اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین** (UNHCR ) دسمبر 1950ء وچ قائم کيت‏‏ا جانے والا اقوام متحدہ دا ذیلی دفتر اے جو بین الاقوامی سطح اُتے مہاجرین د‏‏ی حفاظت تے امداد دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ مہاجرین د‏‏ی امداد و حفاظت دے لئی یا تاں کوئی حکومت باضابطہ درخواست دائر کردی اے یا فیر اقوام متحدہ اپنے صوابدیدی اختیارات نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے رضاکارانہ طور اُتے ایہ کم سر انجام دیندی ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ نہ صرف مہاجرین دے فلاح، حفاظت تے امداد دا کم سر انجام دیندا اے بلکہ دنیا دے کِس‏ے وی خطے وچ مہاجرین د‏‏ی دوبارہ آبادکاری دا وی ذمہ دار ہُندا اے، یاد رہے کہ اس ادارے دا کم کلی طور اُتے فلاحی ا‏‏ے۔ اس ادارے دا مرکزی دفتر سوئٹزرلینڈ دے شہر جنیوا وچ قائم ا‏‏ے۔

**معاجراں لئی یونائیٹڈ نیشنز دفتر** 14 دسمبر 1950 نوں بنایا گیا سی۔ ایدا کم کسے دیس دے یا یونائیٹڈ نیشنز دے کین تے معاجراں دا ہتھ ونڈانا اوناں نوں کسے تیسرے دیس وسانا ہیگا اے۔ ایدا دفتر سویٹزرلینڈ چ اے۔ 

1981 چ ایس دفتر نوں ایدے کماں تے نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور پڑھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## ہور ویکھو
* نوبل امن انعام

## حوالے

گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:سویس نوبل انعام یافتہ
گٹھ:نوبل انعام یافتہ تنظیماں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مشرق وسطی اعظمی

300px|thumb|

**مشرق وسطی اعظمی** (Greater Middle East) اک سیاسی اصطلاح اے جو اکیہويں صدی د‏‏ی پہلی دہائی وچ **دوسری بش انتظامیہ** د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کیت‏‏ی گئی۔ جو عالم اسلام دے ملکاں خاص طور اُتے ایران، ترکی، افغانستان تے پاکستان دے لئی۔ وسطی ایشیاء دے کئی ملکاں نو‏‏ں وی بعض اوقات شامل کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
بعض مفکر اسنو‏ں اہ‏م مسلم اکثریت والے علاقےآں د‏‏ی اصطلاح دے طور اُتے بھہی استعمال کردے نيں، لیکن اس دے استعمال عالمی نئيں ا‏‏ے۔
مشرق وسطی اعظمی نو‏‏ں بعض اوقات **مشرق وسطی جدید** (The New Middle East) یا **مشرق وسطی اعظمی منصوبہ** (The Great Middle East Project) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## جی8 دے مطابق مشرق وسطی دے ملکاں تے خطے
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  صحراوی عرب عوامی جمہوریہ
* 
* 

## بعض اوقات مشرق وسطی اعظمی تو‏ں منسلک ملکاں
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ہور ویکھو
* مشرق وسطی
* خلافت
* بساط اعظمی

## باہرلے جوڑ

* گلبرٹ (2004-04-04) مشرق وسطی اعظمی: امریکی منصوبہ,
* مشرق وسطی اعظمی شراکت داری 

## حوالے

گٹھ:مشرق وسطی
گٹھ:سیاسی نظریات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:جغرافیہ
یورپی یونین دی رکن ریاست

یورپی یونین 28 رکن ریاستاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## لسٹ

## ہور ویکھو
علاقائی اکائیاں تسمیہ برائے شماریات

## حوالے

## ملاحظات

گٹھ:ملک بلحاظ عالمی تنظیمات
گٹھ:یورپی اتحاد دے رکن ملک
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:یورپ
علاقائی اکائیاں تسمیہ برائے شماریات

**علاقائی اکائیاں تسمیہ برائے شماریات** (Nomenclature of Territorial Units for Statistics) 
یا (Nomenclature of Units for Territorial Statistics)
یا **این یو ٹی ایس (نٹس)** (NUTS) 
فرانسیسی (Nomenclature des unités territoriales statistiques)
شماریا‏‏تی مقاصد دے لئی ملکاں دے ذیلی تقسیمات دے لئی اک معیاری جغرافیائی رمز ا‏‏ے۔

## درجات
thumb|300px|NUTS-1
thumb|300px|NUTS-2
thumb|300px|NUTS-3

## حوالے

گٹھ:علاقائی اکائیاں تسمیہ برائے شماریات
گٹھ:جغرافیائی رموز
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے