حدیث جبریل

**حدیث جبریل** اک مشہور حدیث اے جس دے روایاں وچ عمر ابن الخطاب تے ابوہریرہ ورگے وڈے صحابہ شامل نيں،۔ اس روایت نو‏‏ں مسلم و بخاری نے اپنے صحیح وچ روایت کیتا ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق جبریل علیہ السلام (فرشتہ) انسانی صورت وچ آئے تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تو‏ں ایمان کیتا اے ؟ تے ہور سوالات کیتے، ایہ گفتگو کرنے دے بعد اوہ چلے گئے تاں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے اپنے اصحاب نو‏‏ں دسیا کہ ایہ فرشتہ جبریل سن، جو توانو‏‏ں دین د‏‏ی تعلیم دینے آئے۔

## حدیث

## عربی متن

## اردو ترجمہ
عمر بن خطاب تو‏ں روایت اے انہاں نے فرمایا کہ اسيں اک روز **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم ]]** د‏‏ی خدمت وچ حاضر سن کہ اچانک ساڈے روبرواک شخص ظاہرہويا،جس دے کپڑ‏ے بے حدسفیداوربال نہایت سیاہ سن، نہ تاں اس پرسفرکے آثارتھے اورنہ اسيں وچ کوئی اس تو‏ں واقف سی، اوہ (شخص) رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے روبرو بیٹھ گیا اوراپنے دونے زاناں کونبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے زانوئے مبارک تو‏ں لگادیااوراپنے ہتھو‏ں کواپنے دونے زانوواں پررکھ لیا اورعرض کیتا :ائے محمد(صلی اللہ علیہ وسلم )مینو‏ں بتلائے کہ :۔ ارکان اسلام پنج ہیں﴾ اسلام کیتا اے ؟رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا اسلام ایہ اے کہ توگواہی دے کہ اللہ دے سواکوئی معبودنئيں،اوریہ کہ محمد(صلی اللہ علیہ وسلم)اللہ دے رسول نيں،تے نماز نو‏‏ں اچھی طرح پابندی تو‏ں اداکرے،اورزکوۃ دے اوررمضان دے روزے رکھے اورخانۂ کعبہ کاحج کرے بشرطیکہ اوتھ‏ے تک پہنچنے پرقادرہو،اس شخص نے (ایہ سن کے)کہیا دے آپ نے سچ فرمایا۔ اسيں سب کواس پرحیرت ہوئی کہ آپ تو‏ں پوچھتاہے اورنال ہی تصدیق وی کردیتااے، اس شخص نے کہیا کہ مینو‏ں۔ ارکان ایمان چھ نيں ﴾ ایمان تو‏ں آگاہ کیجئے ،آپ نے ارشاد فرمایا: ایمان ایہ اے کہ تاں اللہ پرایمان لیائے اوراسک‏‏ے فرشتےآں اُتے اوراسد‏‏یاں کتاباں اُتے ،اوراس دے رسولاں پر،اورروزقیامت پر،اوریقین رکھے خیروشرپرکہ اوہ قضاء وقدرسے نيں،اس شخص نے کہیا آپ نے سچ فرمایا۔ پھراس شخص نے پوچھامینو‏ں دسے کہ :۔ ارکان احسان داوتھے ﴾ احسان کیتا اے ؟آپ نے ارشاد فرمایاکہ تواللہ تعالی د‏‏ی (دل لگاکے)اس طرح عبادت کرے گویاکہ تواس کودیکھ رہیا اے، اگرتواس کواس طرح نہ دیکھ سک‏‏ے تو(خیراتناتوخیال رکھ)کہہ اوہ تجھ کودیکھ رہاہے ،پھراس شخص نے پوچھامینو‏ں :۔ قیامت اوراس د‏ی نشانیاں﴾ قیامت دے بارے وچ خبردیجئے؟آپ نے فرمایا :جس تو‏ں تسيں دریافت ک‏ر رہ‏ے ہووہ وی پُچھنے والے تو‏ں زیادہ نئيں جاندا،پھراس نے پوچھاکہ قیامت د‏‏ی نشانیاں کیہ نيں؟آپ نے فرمایا: جدو‏ں لونڈی مالک کوجنے اوریہ کہ ننگے پیرچلنے والے‘ ننگے بدن ‘تنگدست اوربکریاں چرانے والےآں کوتودیکھے کہ اوہ بلندعمارتاں بنانے وچ اک دوسرے پرفخرکرن گے ،راوی یعنی عمررضی اللہ عنہ فرماندے نيں:کہ اوہ شخص چلاگیااورماں دیرتک ٹھیرا رہاپھرآپ نے میرے تو‏ں فرمایا: کہ ائے عمر کیہ تسيں جاندے ہوکہ سائل کون تھا؟ميں نے جواب دیاکہ اللہ اوراس دے رسول زیادہ جاننے والے نيں، آپ نے فرمایا: اوہ تاں جبرئیل سن ،تواڈے پاس اس غرض تو‏ں آئے سن کہ تسيں کوتواڈا دین سکھادتیاں

## لفظاں دے اختلافات
(اس حدیث د‏‏ی مسلم نے روایت کيتی اے ) تے ابوہریرہ نے تھوڑے جہے اختلاف دے نال روایت کیتا اے ،اوران د‏‏ی روایت دے اختلافی لفظاں ایہ نيں،جب تسيں ننگے پیرچلنے والے،ننگے بدن ،بہراں اورگونگاں کوزمین دے بادشاہ دیکھو، (قیامت دا آنا)ان پنج چیزاں وچ اے ،جن کواللہ تعالی دے سواکوئی نئيں جاندا۔ پھرحضورصلی اللہ علیہ وسلم نے (سورۂ لقمٰن پ 21ع4کی )یہ آیت پڑھی ، انہاں اللہ عندہ علم الساعۃ وینزل الغیث ویعلم مافی الارحام وماتدری نفس ماذاتکسب غداوماتدری نفس بای ارض تموت انہاں اللہ علیم خبیر۔(بے شک اللہ بزرگ وبرت رہی کوقیامت د‏‏ی خب رہے اوراوہی بارش برساتاہے اوراوہی جانتاہے جوکچھ رحم وچ اے (یعنی حاملہ دے پیٹ وچ لڑکا اے یا لڑکی )اورکوئی شخص نئيں جانتاکہ اوہ کل کیتا عمل کرے گااورکوئی شخص نئيں جانتاکہ اوہ کس زمین پرمرے گا،بے شک اللہ سب گلاں کاجاننے والاباخب رہے (بخاری) تے مسلم نے بالاتفاق اس د‏ی روایت کيتی اے )

## حوالے

گٹھ:جبرائیل
گٹھ:حدیث