open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چینی خانہ جنگی

thumb
چینی خانہ جنگی، جمہوریہ چین (1912-1949)دی کومنتانگ افواج تے کمیونسٹ پارٹی چین دے وچکار اقتدار اُتے قبضۃ کرنے دی جنگ سی۔ اگرچہ 1945 توں 1949 تک چین دے کمیونسٹ انقلاب نوں خاص توجہ دتی جاندی اے، لیکن اصل وچ اس جنگ دا آغاز اگست 1927ء وچ چیانگ کائی شیک دی شمالی مہم دے اختتام اُتے شنگائی قتل عام دے بعد ہویا تے 1950ء وچ دوناں اطراف دے درمیان جنگ بندی دے بعد ختم ہویا۔ ایہ تنازع دو مراحل وچ ہویا پہلا 1927ء توں 1937ء دے درمیان تے 1946 توں 1950 دے درمیان پہلا، 1927 تے 1937 چین جاپان جنگ دے پس منظر وچ دوسرا مرحلہ سی۔ ایہ جنگ جدید چین دی تریخ وچ اک اہم نقطہ نظر دی نشان دہی کردی اے۔1949ء تک کمیونسٹاں نے چین اُتے قبضہ کر لیا تے جمہوریہ چین نوں تائیوان تک محدود کر دتا۔ اس تنازعے نے آبنائے تائیواندے اطراف وچ جمہوریہ تے عوامی جمہوریہ چین دے وچکار مستقل فوجی تے سیاسی کشیدگی پیدا کر دتی۔پر سرکاری طور اُتے دونے فریق پورے چین اُتے حکومت کرنے دا دعوی کر دے نیں۔ ایہ جنگ نے کمیونسٹ پارٹی چین (سی پی پی) تے چین نیشنلسٹ پارٹی یا کومنتانگ دے درمیان اک نظریاتی تقسیم دا اظہار اے۔ 1937 دے اختتام تک تنازعے وچ مداخلت جاری رکھی گئی، جدو‏‏ں جاپان دی شاہی فوج دے خطرے دا مقابلہ کرنے تے ملک نوں بربادی توں بچانے دے لئی دوناں جماعتاں نے اک دوسرے دے نال مل کے دوسرا متحد فرنٹ بنایا۔ ستمبر 1945 وچ چین وچ مکمل پیمانے اُتے خانہ جنگی 1946 وچ سلطنت جاپان دے نال ہونے والی جنگ دے خاتمے دے بعد اک سال تک فیر جاری رہی۔ چار سال بعد کمیونسٹاں دی کامیابی ہوئی تے چین تے(ہینان جزیرے وچ عوامی جمہوریہ چین قائم ہویا جدونکہ جمہوریہ چین نوں تائیوان، پنگا، کنمن،جزائر ماتسو تے کئی چھوٹے جزائر تک محدود کر دتا۔

دسمبر 2018 تک کسے وی فریق دی جانب توں کدی وی کوئی امن معاہدہ دستخط نئی‏‏ں کیتا گیااور بحث جاری اے کہ داخلی جنگ قانونی طور اُتے ختم ہو گئی اے۔ سرکاری طور اُتے دوناں ملکاں دے وچکار تعلقات نوں آبنائے پار تعلقات کہیا جاندا اے۔ خاص طور اُتے تائیوان دی سیاسی حیثیت دے تنازعے اُتے دوناں ملکاں نوں فوجی خطرات، سیاسی تے اقتصادی دباؤ دا سامنا اے۔دوناں حکومتاں یک چین دی پالیسی اُتے عمل پیرا نیں۔ عوامی جمہوریہ چین حکومت حالے تک تائیوان نوں اپنے علاقے دا مانتی اے تے جمہوریہ چین دی جانب توں اپنے ناں نوں تبدیل کرنے جاں جدابین الاقوامی شناخت حاصل کرنے دی کوشش کرنے اُتے فوجی سرکشی دی دھمکی دی ہوئی اے۔دوسری جانب جمہوریہ چین وی پورے چین اُتے حکمرانی دا دعوی کر دے ہوئے سفارتی شناخت اُتے لڑائی جاری رکھی ہوئی اے۔ 2018 تک ایہ جنگ حقیقی فوجی محاذ دی بجائے سیاسی تے سفارتی محاذاں اُتے جاری اے۔ پر چین وچ دو علاحدہ حکومتاں دے قریبی معاشی تعلقات قائم نیں۔

### حوالے


گٹھ:چین خانہ جنگی
گٹھ:آزادی دیاں جنگاں
گٹھ:ویہویں صدی دے تنازعات
گٹھ:بین جنگی دور
گٹھ:جمہوریہ چین دیاں جنگاں
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دیاں جنگاں
گٹھ:چین دی تریخ
چنگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام

1644ء وچ منگ خاندان دے زوال دے بعد چنگ خاندان برسر اِقتدار آیا۔ اِس خاندان نے 1644ء توں 1912ء تک حکمرانی کیتی۔ اِس تمام دور وچ چین وچ مسلماناں دے لئی زِندگی باعث اذیت و المناک ای رہی۔ منگ خاندان دے عہد وچ مسلماناں نوں ہر قسم دی اجازت دتی گئی سی کہ اوہ چین وچ تجارت، معاش تے ہر قسم دے کاروبار کرسکدے نیں تے علاوہ ازاں اُنہا‏‏ں نوں مذہبی آزادی وی حاصل سی مگر چنگ خاندان دے برسر اِقتدار آندے ای ایہ پابندیاں لگیا دیاں گئیاں۔ مسلماناں دے معاشی حالات ناگفتہ بہ ہُندے گئے۔ مذہبی آزادی سلب کرلئی گئی۔ مساجد دی تعمیر ممنوع قرار دے دتی گئی۔اِس دور وچ مسلماناں دی ذہنی تے علمی سوچ اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ منگ خاندان دے دور وچ مسلماناں نوں سیاسی عہدیاں اُتے فائز کیتا جاندا سی مگر چنگ خاندان دی حکمرانی شروع ہُندے ای اِنہاں عہدیاں اُتوں مسلماناں نوں ہٹا دِتا گیا تے تقریباً 268 سال تک ایہی المناک کیفیت رہی۔

## مسلماناں دے لئی پابندیاں
1644ء وچ چنگ خاندان تخت و تاج چین اُتے قابض ہویا۔ ایہ مانچو قوم دے لوک سن تے اِس توں پہلے اِنہاں نوں حکومت نصیب نئی‏‏ں ہوئی سی۔ چینی قوم اِس خاندان نوں اجنبی قوم سمجھدے سن کیونجے ابتدائی ایام وچ ایہ لوک چین وچ بحیثیت اقلیت دے آباد ہوئے سن تے امتدادِ زمانہ دے سبب ودھدے چلے گئے۔ تخت چین اُتے متمکن ہونے دے بعد اِس خاندان دا بانی ایہ خواب دیکھنے لگیا کہ سرزمین چین اُس دی اَبدی جائداد اے تے اُس دے باشندے اُنہاں دے دائمی غلام نیں۔ اوہ چاہندا سی کہ چین تے اہل چین ہمیشہ اُنہاں دے زیر ِاقتدار رہن تے اُنہاں دی سلطنت تا قیامت لازوال رہے۔ چنانچہ اِسی دے پیش نظر اِس خاندان نے اپنے آہنی ہتھ کڈے تاکہ دِیگر خانداناں دیاں ہڈیاں توڑن تے اُنہاں دی کھال اُدھیڑ دین۔ مسلماناں دیاں ہڈیاں وی اُسی طرح توڑ دتیاں گئیاں جس طریقہ توں دوسرے چینیاں دیاں۔گزشتہ تمام خاندان ہائے سلطنت دے برعکس اِس خاندان نے مسلماناں اُتے ظلم و ستم روا رکھیا تے اُنہاں اُتے جبر و سختی کیتی گئی جس نوں اوہ برداشت نہ کرپائے تے اِس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ اوہ حکومت بیجنگ دے مخالف ہُندے ہوئے بغاوتاں اُتے آمادہ ہوئے۔ ایہ بغاوتاں اصل وچ اُنہاں اُتے ہونے والیاں زیادتیاں دا نتیجہ سن۔ اُنہاں دا مقصد ہن صرف قتل ہونا جاں قتل کرنا رہ گیا سی۔ ایہ بغاوتاں تقریباً 107 سال تک یعنی 1782ء توں 1889ء تک جاری رہیاں۔ اِنہاں بغاوتاں دا بیان خاندان مانچو یعنی چنگ خاندان دیاں تریخی کتاباں وچ ملدا اے تے اِنہاں بغاوتاں اُتے متعدد کتاباں لکھیاں گئیاں جنہاں دی تعداد 490 جلداں تک پہنچ گئی سی۔ 1782ء وچ حادثہ لان چاؤ پیش آیا جس دی بغاوت بین شین محمد امین نے کیتی سی۔

## ہور ویکھو
* چین وچ اسلام دی تریخ
* یوآن خاندان
* چنگ خاندان
* یوآن خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* تانگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* منگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
* سونگ خاندان دے دور حکومت وچ اسلام
 
## حوالے


گٹھ:چین وچ اسلام دی تریخ
 
گٹھ:چین دی تریخ
 
گٹھ:چنگ خاندان
صادق الخیری

**صادق الخیری** (پیدائش: 11 مئی، 1915ء- وفات: 26 جنوری، 1989ء) اردو زبان دے ممتاز افسانا نگار، ڈراما نویس تے مترجم سن۔ اوہ اردو دے معروف ادیب علامہ راشد الخیری دے فرزند سن۔

## پیدائش
صادق الخیری 11 مئی 1915ء نوں صبح نو بجے محلہ کوچا چیلاں دہلی وچ پیدا ہوئے ۔ اوہ دہلی دے علمی خاندان دے چشم و چراغ سن۔ انہاں دے والد علامہ راشد الخیری ہندوستان دے اک ممتاز عالم تے ادیب سن۔ صادق الخیری دے دادا مولوی عبد القادر دا شمار دہلی دے ممتاز علما وچ ہُندا سی۔ اردو دے مشہور ادیب ڈپٹی نذیر احمد انہاں مولوی عبد القادر دے داماد سن۔

## تعلیم
صادق الخیری دی ابتدائی تربیت انہاں دی والدہ دی زیر نگرانی ہوئی۔ ایہ تربیت مذہبی سی۔ ابتدائی تعلیم اینگلو عربک اسکول کوچہ چیلاں وچ ہوئی۔ اٹھویں جماعت تک صادق الخیری نے اسی اسکول وچ تعلیم حاصل کیتی۔ اس دے بعد ایہ اسکول اینگلو عربک ہائی اسکول دے ناں توں دریا گنج دے اک گرجے وچ منتقل کر دتا گیا۔ ہائی اسکول دی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ اینگلو عربک کالج اجمیری گیٹ (جو قدیم زمانے وچ دہلی کالج کہلاندا سی) وچ داخلہ لیا۔ ایہ اوہی انیگلو عربک کالج اے جتھے وڈیاں وڈیاں نامور ہستیاں نے تعلیم حاصل کیتی تے ناں پیدا کیتا۔

## شادی
علامہ راشد الخیری دی بیگم نے اپنے بیٹے صادق الخیری دا عنفوانِ شباب ای وچ رشتہ طے کر دتا سی۔ اس زمانے دے لوکاں نوں اس طرح دے کماں دی انجام دہی توں بوہت خوشی ہُندی سی۔ 21 نومبر، 1931ء نوں خواجہ فضل احمد خان شیدا دہلوی دی بھتیجی تے محمد احمد خاں دی دختر نفیس بیگم سلمہا  توں صادق الخیری دا نکاح ہویا۔

## ادبی خدمات
صادق الخیری نے جس ماحول وچ اکھ کھولی اوہ خالص ادبی موحول سی۔ انہاں دے والد علامہ راشد الخیری اردو دے معروف مصنف سن۔ انہاں نے خواتین دی بھلائی دے لئی  بوہت سارے ناول، افسانے تے مضامین لکھے تے یکے بعد دیگرے بوہت سارے رسالے کڈے جس وچ رسالہ عصمت خاص طور اُتے قابلِ ذکر اے۔ اس دے علاوہ صادق الخیری دے محلے وچ بوہت سارے مشاہیر، ادیب و تے شاعر رہندے سن جس دا ذکر صادق الخیری نے نقوش دے سالنامہ نمبر وچ کیتا اے:

## تصایف
* نشیمن ( ناول)
* دھنک (افسانے)، ساقی بک ڈپو دہلی، 1943ء
* اے عشق کہیں لے چل ( ترجمہ) ،اُردو نشرگاہ دہلی، 1946ء
* مچلتے آنسو (ترجمہ)
* بلقیس (20 منتخب افسانے اور ڈرامے)،خاتون کتاب گھر دہلی، بار اول 1933ء، بار دوم 1945ء
* آسماں کیسے کیسے ،کراچی،شہناز بُک کلب ، 1981ء
* شمع انجمن (افسانے)، کتب خانہ علم و ادب دہلی، ستمبر 1942ء
* سفینے
* بنت ِقمر
* بہترین افسانے (افسانے)،شہناز بُک کلب کراچی،1984ء
* لب پہ آ سکتا نہیں (افسانے) ،شہناز بُک کلب کراچی، طبع دوم 1985ء
* شمع فروزاں (ترجمہ)
* دوشیزہ صحرا (ترجمہ)
* انکشافِ حقیقت (ناولٹ) ،شاہجہان بُک ایجنسی دہلی

## وفات
صادق الخیری 26 جنوری، 1989ء بروز جمعرات نوں دل دے دور ے سبب کراچی وچ انتقال کرگئے۔ انہاں دی نماز جنازہ کراچی دے ممتاز عالمِ دین مولانا محمد اکبر درس نے مسجدِ اشرفیہ نارتھ ناظم وچ پڑھائی۔ انہاں بعد نمازِ عصر سخی حسن دے قبرستان وچ سپردِِ خاک کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1989 دیاں موتاں
گٹھ:دلی وچ جمن  والیاں شخصیتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:اردو مترجمین
گٹھ:اردو لکھاری
خواجہ حسن نظامی

**خواجہ حسن نظامی** سلسلہ چشتیہ دے صوفی تے اردو زبان دے ادیب سن۔ تسا‏‏ں دے مضامین مخزن وچ چھپدے رہے۔ تساں نظام الدین اولیاء دے عقیدت مند سن تے پیری مریدی دا سلسلہ وی رکھدے سن۔ حضرت نظام الدین اولیاء دی درگاہ وچ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ تساں دے والد سید امام، درگاہ توں وابستہ سن۔

## زندگی
آپ دے بزرگ شروع توں ای تصوف دے راستے اُتے چلدے رہے چنانچہ خواجہ صاحب دی پرورش تے تربیت وی اسی مذہبی تے صوفیانہ ماحول وچ ہوئی۔ کدی کسے درس گاہ توں باقاعدہ تعلیم حاصل نئی‏‏ں کیتی اپنے طور اُتے پڑھدے رہے تے عربی، فارسی تے اردو وچ خاصی دسترس حاصل کر لئی۔

ابتدائی زندگی تنگ دستی وچ گزار دتی۔ فیر کتاباں بیچنے دا کاروبار شروع کیتا۔ کتاباں دی گھٹری اٹھا کے پرانی دہلی توں نویں دہلی پیدل جاندے۔ اسی طرح گزراوقات ہونے لگی۔
## ادبی زندگی
فرصت دے اوقات لکھنے لکھانے دا کم کر دے۔ ہولی ہولی انہاں دے مضامین رسالیاں تے اخباراں وچ چھپنے لگے۔ 

انہاں دی صحافتی زندگی دا آغاز روزنامہ (رعیت) توں ہویا۔ اخبار (منادی) وچ انہاں دا روزنامہ شائع ہُندا رہیا۔ خود میرٹھ توں اک اخبار (توحید) کڈیا
خواجہ صاحب چنگے تے منفرد انشاپرداز سن سیاسی لیڈر وی سن تے بے باک مقرر تے خطیب وی۔ پیری مریدی دا سلسلہ وی جاری رہیا۔ بے شمار لوک حلقہ مریدی وچ داخل ہوئے۔
## لکھتاں
خواجہ حسن نظامی دیاں لکھتاں چالیس دے لگ بھگ نیں جنہاں وچ سیپارہ دل، بیگمات دے آنسو، غدر دلی دے افسانے، مجموعہ مضامین حسن نظامی، طمانچہ بر رخسار یزید، سفر نامہ ہندوستان تے کرشن کتھا مشہور نیں۔

کہیا جاندا اے کہ خواجہ صاحب دیاں لکھتاں دی تعداد چالیس اے جدونکہ اک تحقیق دے مطابق ایہ تعداد تن سو دے لگ بھگ اے۔ خواجہ صاحب بوہت زودگو انسان سن اک مقام اُتے آپ نے خود کہیا اے کہ مہینے وچ اک کتاب تے ہوجاندی اے۔

## وفات
آپ نے 31 جولائی 1955ء نوں دلی وچ وفات پائی تے بارگاہ حضرت نظام الدین اولیاء دے احاطے وچ دفن ہوئے۔

## ہور ویکھو
* نمونہ جنگ صفین

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:1873 دے جم
گٹھ:1878 دے جم
گٹھ:1955 دیاں موتاں
گٹھ:اردو خاکہ نگار
گٹھ:اردو مذہبی مصنفین
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:انیہویں صدی دے اردو مصنفین
گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
گٹھ:بھارت دے اردو مصنفین
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
گٹھ:اردو لکھاری
چِن راجٹبر

**چن خاندان** (Qin dynasty) 
(; ) قدیم چین دا پہلا شاہی خاندان سی ۔

[thumb|230x230px|210 [ق م وچ چن سامراج دا نقشہ]]
[thumb|319x319px|چن شِ ہوانگ ( 秦始皇 ) جہڑے [جھگڑدے راجاں دے ویلہ وچ چن راج ( 秦国 ) دے حکمران اتے پھر پورے چین دے پہلے چن راجٹبر دے بادشاہ بنے
]]
**چِن راجٹبر** ( چینی : 秦朝 ، چن چاؤ ؛ انگریزی : Qin Dynasty ) پرانے چین دا اک راجٹبر سی جنھے چین وچ 221 ق م توں 207 ق م تک راج کیتا ۔ چن خاندان شانشی صوبہ توں ابھر کے نکلیا اتے اسدا نام وی اسی صوبہ دا تبدیل شدہ روپ اے ۔ جدوں چن نے چین اتے قبضہ کرنا شروع کیتا تدّ چین وچ ژوؤ راجٹبر دا صرف نام صرف دا قابو سی اتے جھگڑدے راجاں دا ویلہ چل رہا سی ۔ چن راجٹبر اوہناں جھگڑتے راجاں وچوں اک ، چن راج ( 秦国 ، چن گؤ ) ، توں آیا سی ۔ سبھتوں پہلاں چن نے کمزور ژوؤ خاندان نوں ختم کیتا اتے پھر باقی دے چھ راجاں نوں ختم کرکے چین دا ایکیکرن کیتا ۔طاقتور ہون دے باو جود چن راجٹبر بہت گھٹ دور تک اقتدار وچ رہا اتے اسدے بعد چین وچ ہان راجٹبر دا ویلہ شروع ہویا ۔

## راج دور
اپنے راج دور وچ چن راجٹبر نے وپار ودھایا ، کھیتی باڑی وچ ترقی کیتی اتے فوجی روپ توں اپنے سامراج نوں سرکھات کیتا ۔ اسوچ اک بہت قدم جاگیرداراں نوں وڈارن سی ، جنہاں دا ژوؤ زمانے وچ ہر کسان محتاج ہندا سی ۔ اس توں دیس دی جنتا اتے بادشاہ دا سدھا قابو ہو گیا جس توں اس وچ وڈے کم کرن دی گنجائش آ گئی ۔ انھاننے شمال دے قبیلیائی لوکاں توں لگاتار آؤندے حملیاں نوں گھٹ کرن لئی چین دی مہان دیوار دا اساری کروانا شروع کیتا ۔ چینی لپی دا اتے ترقی کروایا گیا ، وزناں - ماپاں لئی کڑے مانک بنوائے گئے ( جس توں وپار اتے ویچ - خرید وچ سوکھ ہو گئی اتے اختلاف گھٹ ہو گئے ) اتے کرنسی ( سکے اتے نوٹ ) دا ترقی کیتا گیا ۔ چن حکمران انصاف وچ یعقین رکھدے سن اتے اس وچاردھارا دے مطابق حکمراناں نوں اپنے شہریاں اتے کڑا قابو رکھن دی سیخ دتی جاندی سی ۔ انھاننے پہلاں گئے راجٹبراں دا نام ہمیشہ لئی مٹاؤنے دی کوشش وچ پرانے کتاباں اتے گرنتھ جلوائے اتے 400 توں زیادہ ودواناں نوں زندہ دفن کروایا ۔ اس توں چین وچ جو بدھجیویاں دا آزاد ماحول چل رہا سی ، جنوں سو وچاردھاراواں کیہا جاندا اے ، ختم ہو گیا ۔ اس چیزاں توں آؤن والے ودواناں وچ چن دے چنگے کماں دے باو جود اوہناں لئی اک نفرت وی پیدا ہو گئی ۔چین وچ اس واقعہ نوں کتاب جلانا اتے ودوان دفنانا کیہا جاندا اے ، جسدے لئی چینی بولی وچ واک پھین شو کنگ رُو ( 焚書坑儒 ) اے ۔ جدوں وی کوئی تاناشاہ وچاراں اتے بدھجیویاں نوں کچلنا چاہندا اے تاں چینی رہتل وچ اس سوترواک  دا استعمال ہندا اے ۔

## راجٹبر دا انت
چن راجٹبر دی سرکار بھاری-بھرکم تے دھیمی سی لیکن فوجی ماملیاں وچ انھاننے ہمیشہ نویاں تکنیکاں اپنائیاں ۔ پھر وی اک طاقتور فوج دے باو جود وی چن راجٹبر بہت گھٹ سماں لئی چلیا ۔ جدوں پہلا چن بادشاہ 210 ق م وچ مریا تاں اسدے دو وزیراں نے اسدے بیٹے نوں گدی اتے ایہہ سمجھکے بیٹھایا کہ اسدے زریعے اوہ آپ راج کرنگے ۔ اس ارادے دے باو جود ، ایہناں دوناں وچ آپس وچ لڑائی ہو گئی ، جس توں اوہ دوناں اتے نواں بادشاہ ، تنوں ہی اپنیاں جاناں توں ہتھ دھو بیٹھے ۔ راجٹبر وچ اس کمزوریاں نوں ویکھکے بغاوت بھڑکنے لگے اتے اک چو راج ( 楚國 ، چو گؤ ) دے آگو نے اقتدار اتے قبضہ کر لیا ۔ اسی نے پھر ہان راجٹبر دی نیو رکھی ۔ چن راجٹبر دے انی جلدی ڈبّ جان دے بعد وی اسدا اثر آؤن والے راجٹبراں اتے رہیا اتے منیا جاندا اے کہ دنیا وچ چین دیس دا نام اس راجٹبر توں پیا اے ۔

## ایہہ وی ویکھو
* ژوؤ راجٹبر
*جھگڑدے راجاں دا دور
* ہان راجٹبر
*چین دے راجٹبر
*سو وچاردھاراواں

## باہرلےجوڑ

 
 

## حوالے

گٹھ:چین دے راجٹبر
گٹھ:چینی راجٹبر
گٹھ:چین دی تریخ
پین ین

**ہانیو پینین** () () جسنو‏ں عام طور اُتے صرف **پینین** یا **[[پن ین]]** کہیا جاندا اے، اصل سرزمین چین تے کسی حد تک تائیوان وچ معیاری چینی د‏‏ی رومن نویسی دا رسمی نظام ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عام طور اُتے معیاری مینڈارن چینی نو‏‏ں سکھانے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جو عام طور اُتے چینی رسم الخط وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔

پینین نظام 1950ء د‏‏ی دہائی وچ کئی ماہر لسانیات جنہاں وچ **ژؤ یونگوانگ** (Zhou Youguang) وی شامل سن نے تیار کیا،  جو اس تو‏ں پہلے چینی رومن نویسی نظاماں تو‏ں اخذ کيتا گیا۔ حکومت چین نے اسنو‏ں 1958ء مین شائع کيتا تے تب تو‏ں اس وچ کئی بار تندیلیاں وی د‏‏ی جا چکيا‏‏ں نيں۔ 
بین الاقوامی تنظیم برائے معیاریت نے 1982ء وچ اسنو‏ں بطور اک بین الاقومی معیار اپنایا۔ 
اس دے بعد 1986ء وچ اقوام متحدہ نے وی اسنو‏ں بطور جینی رومن نویسی اپنایا۔ 
2009ء وچ تائیوان نے وی اسنو‏ں سرکاری معیار دے طور اُتے اپنایا۔ 
لیکن "کچھ شہراں، کاروباراں تے تنظیماں، خاص طور اُتے جنوبی تائیوان وچ اسنو‏ں قبول نئيں کیا" لہذا اس دے کئی حریف چینی رومن نویسی نظام وی ایتھ‏ے مستعمل نيں۔ 
لفظ **ہانیو** () () دے معنی ہان چینی لوکاں د‏‏ی "گفتاری زبان" دے نيں جدو‏ں کہ () () دے لفظی معنی "صوت ہجہ" دے نيں۔ 
'چینی پن ین پروگرام' چینی حروف دے
تلفظ نو‏‏ں ظاہر کرنے والا اک علامت اے، جس وچ 
دو حصہ نيں، جنہاں وچ سر و بيجن رکھے گئے،
ترکیباں د‏‏ی تعداد 21 تے 39 سر ا‏‏ے۔
چینی زبان دے حروف نو‏‏ں ٹھیک طرح تو‏ں شناخت
وچ لوکاں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی چین د‏‏ی حکومت نے سال
1958 وچ چینی پن ین پروگرام شائع
کیتا۔ اس پروگرام وچ 
چینی حروف نو‏‏ں چینی تلفظ دے مطابق
ظاہر کرنے دے لئی قدیم روم
دی بولی (لاطینی) حروف نو‏‏ں اپنایا گیا۔

## ہور پڑھو
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* Basic rules of the Chinese phonetic alphabet orthography—The official standard GB/T 16159-2012 in Chinese. PDF version from the Chinese Ministry of Education. 
** HTML version on Pinyin.info 
* Chinese phonetic alphabet spelling rules for Chinese names —The official standard GB/T 28039-2011 in Chinese. PDF version from the Chinese Ministry of Education 
* Pinyin-Guide.com  Pronunciation and FAQs related to Pinyin
* Pinyin-Editor.com  Online editor to create Pinyin with tones

## حوالے


گٹھ:1958ء د‏‏ی متعارفات
گٹھ:آیزو معیارات
گٹھ:چینی لفظاں تے جملے
گٹھ:چینی زبان
گٹھ:چینی د‏‏ی رومن سازی
گٹھ:صو‏‏تی حروف تہجی
گٹھ:1958ء وچ متعارت ہونے والے نظام تحریر

گٹھ:چینی بولی
گٹھ:آیزو معیارات
گٹھ:چینی الفاظ تے جملے
گٹھ:چینی زبان
گٹھ:چینی دی رومن سازی
حبہ نواب

**ہیبا نواب** (جم 14 نومبر 1996) اک بھارتی اداکارہ ہن۔  اوہ سٹار پلسّ دے '***تیرے شہر میں''' '<nowiki/>'' ناٹک وچ '''امایا''' دے کردار نبھاؤن لئی جانے جاندے ہن۔ حال وچ، اوہ ''[[جیجا جی چھت پر ہیں|'<nowiki/>'''جیجاجی چھت پر ہیں''']]'' ' نامک '''سب ٹیوی''' دے سٹکام شو وچ ***الائچی بنسل*** دے کردار نبھا راہ ہن۔

== شروعاتی جیون ==
نواب 14 نومبر 1996 نوں بریلی، [[اتر پردیش]]، [[بھارت]] وچ ڈاکٹر۔ نواب فروز علی اتے رشنا نواب دے گھر پیدا ہوئے سن۔ نواب نوں اپنے بچپن توں ہی اداکاری کرنا پسند سی اتے سکول دے تہذیبی پروگراماں وچ وی اوہ حصہ لیا کردے سن۔ اہنا نے بریش کونراڈ سکول، جو کہ وچ بریلی کینٹ وچ اے، توں پڑھائی پوری کیتی۔

== میڈیا ==
2018 وچ، اوہناں دا ناں ''[[د ٹائیمز آف انڈیا|ٹائیمز آف انڈیا]]'' دی بھارتی ٹیوی تے '''20 سبھ توں ودھ منگ والیاں عورتاں''' دی لسٹ وچ درج کیتا گیا سی۔ 

== کم-کار ==
نواب نے اک بال کلاکار دے طور '<nowiki/>***ستپھیرے** ' ، '<nowiki/>**لو ہو گئی پوجا اس گھر کی*** '، اتے '<nowiki/>***سشش۔.۔ پھر کوئی ہے** '،'' ورگے کاریکرماں توں اپنے کاروباری جیون دی شروعات کیتی۔ 2013 وچ، اوہناں نے **چینل وی** دے ''کریزی سٹوپڈ عشقَ'' وچ انشکا اٹوال دی کردار نبھایا۔ 2015 وچ، اسنے **سٹار پلس** دے ''تیرے شہر میں'' وچ امایا دا کردار نبھایا۔ اسناں نے شو لئی دھیرے دھیرے دا براڈکاسٹ اڈیشن وی گایا۔  اوہ '<nowiki/>***میری ساسُو ماں*** ' اتے '<nowiki/>***بھاگ بکول بھاگ *' 'دا* حصہ وی بنے۔ حال وچ اوہ *'سب ٹیوی** دے ''[[جیجا جی چھت پر ہیں|**جیجاجی چھت پر ہیں*']]* وچ الائچی دی کردار نبھا رہے ہن۔ 

## ٹیلیوژن

## اعزاز

٭

## حوالے


## باہری لنک

٭ IMDb اُتے

گٹھ:جم 1996
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی بال اداکاراواں
گٹھ:اتر پردیش دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
خیالستان

**[[خیالستان]]** سجاد حیدر یلدرم دے افسانیاں تے انشائیاں دا مجموعہ اس تے انہاں دی رومانیت تے تخیل دا بہترین عکس اے۔ خیالستان وچ انشائیے، انشائے لطیف تے مختصر افسانے شامل نیں۔ گویا صنف نثر دیاں  تن اصناف دے مجموعہ دا نام ”خیالستان “ اے انہاں شہ پاریاں وچ کچھ ترکی ادب توں اخذ تے  ترجمہ نیں تے بعض طبع زاد نیں۔

گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو ساہت
سجاد حیدر یلدرم

**سید سجاد حیدر "یلدرم"** (1880 – 1943) برطانوی ہند توں اکّ اردو مختصر کہانی لکھاری، سفر لکھاری، مترجم، بولی سائنسدان، مضمون نگار اتے ہاسرسکار سی۔

**سجاد حیدر یلدرم** 1880ء میں بنارس میں پیدا ہوئے۔ ان کے والد سید جلال الدین سرکاری ملازم تھے۔ یلدرم نے ایم۔ اے۔ او کالج علی گڑھ سے 1901ء میں بی اے کیا۔ کالج کے زمانے میں اچھے مقرر بھی تھے اور شاعری کا شستہ مذاق بھی رکھتے تھے۔

یلدرم کو ترکی زبان اور ترکوں سے بڑی محبت تھی۔ جب بغداد کے برطانوی قونصل خانہ میں ترکی ترجمان کی ضرورت ہوئی تو آپ وہاں چلے گئے۔ اب یلدرم کو ترکی ادبیات کے مطالعہ کا موقع ملا چنانچہ انہوں نے بہت سی ترکی کہانیوں کو اردو میں منتقل کیا اور اس طرح اردو نثر میں ایک نئے اسلوب کا اضافہ کیا۔
کچھ عرصہ بعد یلدرم بغداد سے تبدیل ہو کر قسطنطنیہ کے برطانوی سفارت خانے میں چلے گئے پہلی جنگ عظیم چھڑنے سے پہلے وہ امیر کابل کے نائب سیاسی ایجنٹ ہو کر ہندوستان واپس چلے آئے۔ یوپی میں کچھ عرصہ ملازمت کی۔ 1920ء میں علی گڑھ یونیورسٹی کے رجسٹرار مقرر ہوئے ڈپٹی کلکٹر کی حیثیت سے بھی کام کیا۔

1943ء میں لکھنؤ میں وفات پائی اور قبرستان عیش باغ میں دفن ہوئے۔ مشہور ادیب اور ناول نگار قراۃ العین حیدر آپ کی صاحبزادی ہیں۔

سجاد حیدر یلدرم کے افسانوں اور انشائیوں کا مجموعہ **خیالستان** اردو ادب میں بڑی اہمیت کا حامل ہے۔ یوں تو انہوں نے شاعری بھی کی، مضمون بھی لکھے لیکن ان کا نام ایک رومانوی افسانہ نگار کی حیثیت سے ہمیشہ یاد رہے گا۔ وہ اردو کے پہلے افسانہ نگار تسلیم کیے جائے ہیں۔

 
## زندگی
اس دا جم اجوکے اتر پردیش راج، بھارت دے بجنور ضلعے دے پنڈ نیہتور وکھے ہویا سی۔ اسنے 1901 وچ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں گریجوایشن کیتی۔ اسنے بغداد وچ 3 سال سرکاری سیواواں وچ سیوا کیتی جتھے اسنے ترکی بولی سکھی۔ اسنے علیگڑھ یونیورسٹی وچ وی کم کیتا۔ اسنے کئی مسلم دیساں دا سفر کیتا۔ کرتلائن حیدر لکھدا اے کہ اس نوں بریٹیش سرکار نے اوٹومن راج دے خلاف ترکی وچ ینگ ترکس تحریک دی حمایت کرن لئی بھیجیا سی۔

 

## افسانہ نگاری
اردو افسانے کی باقاعدہ ابتدا کا سہرا یلدرم کے سر ہے۔ ”خیالستان “ یلدرم کی رومانیت اور تخیل کا بہترین عکس ہے۔ خیالستان میں انشائیے، انشائے لطیف اور مختصر افسانے شامل ہیں۔ گویا صنف نثر کی تین اصناف کے مجموعہ کا نام ”خیالستان “ ہے ان شہ پاروں میں کچھ ترکی ادب سے اخذ و ترجمہ ہیں اور بعض طبع زاد ہیں۔ ان میں سجاد حیدر یلدرم کا رومانی انداز فکرو بیان جادو جگا رہا ہے۔ یلدرم کا شمار ارد و کے ابتدائی افسانہ نگاروں میں ہوتا ہے اُن کے انداز تحریر اور رومانوی انداز نے اپنی آنے والے ادبیوں کی کئی نسلوں کو متاثر کیا

## تاثرات
:تاریخ ادب اردو“ میں رام بابو سکسینہ لکھتے ہیں:
سید سجاد حیدر نثر افسانہ نما خوب لکھتے ہیں۔ عبارت بہت دلفریب اور ا س میں ایک خاص طرح کی نشتریت ہوتی ہے۔
:بقول قاضی عبد الغفار:
سجاد اردو زبان میں ایک نئے اور ترقی پسند اور بہت ہی دلنواز اسلوبِ بیان کے موجد تھے اور اس لیے وہ خراجِ تحسین کے حقدار ہیں۔

گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1943 دیاں موتاں
گٹھ:اردو سفر نامہ نگار
گٹھ:اردو مترجمین
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
گٹھ:بنارس دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصنفین
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے سابقہ طالب علم
گٹھ:ضلع بجنور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع سرسا دیاں شخصیتاں
ننجا ہاتوری

**ننجا ہاتوری** (جاپانی: 忍者ハットリくん – Ninja Hattori Kun) اک جاپانی منگا لڑی اے جو کہ [فجیکو فجیؤ] دے '''موٹو ابیکو''' ولوں بنائی گئی اے اتے بعد وچ اسدیاں اینیمے لڑیاں، گیماں اتے فلماں وی آ چکیاں ہن۔ [2013 وچ بھارت اتے جاپان دے سانجھے ادم کرکے اس اینیمے نوں پھر توں سرجیت کیتا گیا اتے ہن وی ایہہ اینیمے کئی ایشیائی دیساں وچ چلدے ہن۔
## کہانی
## پاتر
٭ **کانزو ہٹوڑی**
٭ **شنزو ہٹوڑی**
٭ **ششیمارو**
٭ **کینچی متسوبا**
٭ **سونم** (سباما)
٭ **عمارہ** (کموزو کیمماکی)
٭ **کیؤ** (کیگچیؤ)
٭ **یمیکو کوائی**
٭ **آئکو سینسیئی**
٭ **جنچو ہٹوڑی**
٭ **جپو**
٭ **کوئکے سینسیئی**
٭ **کینتارو متسوبا**
٭ **اما متسوبا**
٭ **پرو شنو بنو**
٭ **کیکٹو چین**
## ٹکانے
اس اینیمے وچ پنج مکھ ٹکانے ہن: ٹوکیؤ شہر، شنٹو مندر، اگا راجکھیتر، اگا دے پہاڑ اتے کوگا گھاٹی۔
## میڈیا
### منگا
### اینیمے
### فلماں
## ایہہ وی دیکھو
٭ ننجا ہٹوڑی کن (ویڈیو گیم)
## حوالے

گٹھ:کارٹون
گٹھ:جاپانی منگا
گٹھ:جاپانی اینیمے
بروک (پوکیمون)

**بروک ہیریسن** پوکیمون فرینچائز دا اک خیالی پاتر اے۔ اوہ پوکیمون ویڈیو گیماں وچ پیوٹر شہر دا جم لیڈر اے اتے مکھ روپ وچ پتھریلے-قسم دے پوکیمون ورتدا اے۔ ایہہ ایش دا پہلاں حریف مطلب مخالف وی اے جسنوں ایش اسدے جم وچ جا کے چیلنج دندا اے۔ ایہہ کافی سمجھدار اے۔ پر سوہنیاں کڑیاں دیکھ کے اسدا من مچلا جاندا اے۔ اسنوں ہر شہر دی افسر جینی اتے نرس جوئے بارے مکمل جانکاری اے۔ انجھ ایہہ کھانا بناؤن دا شوقین وی اے۔

گٹھ:پوکیمون
گٹھ:پوکیمون جم لیڈر
گٹھ:کارٹون
کین سوگیموری

**کینّ سگیموری** (جاپانی؛:杉森 建 Sugimori Ken، جم 27 جنوری 1966 نوں ٹوکیؤ وکھے) اک جاپانی ویڈیو گیم ڈزائینر، منگا کلاکار اتے ڈریکٹر اے۔ اوہ پوکیمون فرینچائز دے پاتراں دے رچنہارے اتے کلا ڈریکٹر دے طور اُتے مشہور اے۔ اس توں علاوہ سگیموری نوں پلسمین اتے ہور وی کئی کارٹوناں دے کلا ڈریکشن دا سہرا وی دتا جاندا اے۔ 151 اصل پوکیموناں نوں وی سگیموری نے آپ ہی تیار کیتا سی۔ اسنے پوکیمون فلماں، وپاری پتیاں اتے ہور گیماں جویں کہ سپر سمیش بروس وچ وی کم کیتا اے۔
## کریئر

### کم

#### ویڈیو گیماں
* پوکیمون ویڈیو گیماں: کلا ڈریکٹر اتے پاتر تیارکرتا (کریکٹر ڈزائنر)
* *[[منڈیل پیلیس]]*: پاتر تیارکرتا
* *[[سمارٹ بال]]*: پاتر تیارکرتا
* *[[ڈرل ڈوزر]]*: ڈریکٹر اتے گیم ڈزائین
* *[[پلسمین]]*: پاتر تیارکرتا اتے کلاکار
* *بشی سریدین پھتاری نو یوسیا*: پاتر تیارکرتا
* *[[ٹیمبو د بداس ایلیپھینٹ]]* - صلاح کار

#### پتیاں دیاں کھیڈاں
* *[[پوکیمون وپاری پتیاں دی کھیڈ|پوکیمون ٹریڈنگ کارڈ گیم]]*: مکھ کارڈ کلاکار

#### اینیمے
* *[[پوکیمون (اینیمے)|پوکیمون]]*: پاتر تیارکرتا
* *[[پوکیمون: پہلی مووی|پوکیمون: د فسٹ مووی]]*: اصل پاتر تیارکرتا
* *[[پوکیمون: د مووی 2000]]*: اصل پاتر تیارکرتا
* *[[پوکیمون 3: د مووی]]*: پاتر کلاکار
* *[[پوکیمون 4ایور]]*: پتر کلاکار
* *[[پوکیمون ہیروز]]*: پاتر کلاکار

#### منگا
* *کئنٹی * (منڈیل پیلیس)
* *جیری بوئے* (سمارٹ بال)
* *والکیری نو بوکن گیڈن: پھتاری نو میگامی*
* *سکریو بریکر گوشن دوریرریرو* (ڈرل ڈوزر)
* *Pokmon Fushigi no Danjon Toki no Tankentai Yami no Tankentai* (*[[Pokmon Mystery Dungeon: Explorers of Time and Explorers of Darkness|Pokmon Mystery Dungeon: Explorers of Time* and *Explorers of Darkness]]*)
* *Shin Maido Osawagaseshimasu*

گٹھ:جم 1966
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
انجم حسن

**انجم حسن** اک بھارتی ناول کار، کہانی کار، شاعر اتے اڈیٹر اے۔ اس دا جم شیلانگ، میگھالیا وچ ہویا اتے حال وچ بنگلور ، کرناٹک ، بھارت وچ رہندی اے۔

## کیریئر
انجم حسن دی پہلی کتاب، ساہت اکادمی ولوں 2006 وچ شائع *سٹریٹ آن د ہلّ* کویتاواں دا مجموعہ سی۔ ایہہ کتاب نارویجیئن udoah (لین ای۔ ویسٹرس ولوں udoah ) دے روپ وچ *Gata p toppen av en s as* وجوں 2011 وچ مارگبوک توں شائع ہوئی سی۔

اس دا پہلا ناول *لونٹک ان میری ہیڈ* (زوباان-پینگئن، 2007) نوں کروسورڈ بکّ اوارڈ 2007 لئی چنیا گیا سی۔ اس دی کہانی اتری-پوربی بھارت دے شلانگ وچ اک شاندار ہلّ سٹیشن تے 1990 دے دہاکے دے شروع وچ چلدی اے۔ اس نے تن مکھ پاتراں دیاں کہانیاں نوں اک تھاں بنیا اے۔ اک آئییئیس بنن دا تانگھی اے جو پنک فلویڈ نام دی پیئیچڈی پوری کرن لئی جدوجہد کر رہی کالج دی استاد تے بھاوک اے اتے اس دا پیار پاؤن دا اچھک اے۔ سدھمطلب دیب نے ناول دا ذکر کردے ہوئے اسنوں 'دیر تک اثر پاؤن والا' اتے 'پرگیتک' اتے 'پرگیتک تیکھنتا' حاصل کر رہا کیہا اے۔ 

اس دے دوسرے ناول *'پالیسی، پالیسی* (روکس، 2009) نوں 2008 وچ مین ایشیئن لٹریری پرائیز لئی لمی لسٹ وچ رکھیا گیا سی اتے 2010 وچ د ہندو بیسٹ xکشن اوارڈ لئی شارٹ-لسٹ کیتا گیا سی۔ اس وچ شلانگ توں اک سپنساز پاتر، 25 ورھیاں دی سوفی داس، جو بوم ٹاؤن بینگلور وچ اپنے سپنیاں دی تکمیل دا یتن کر رہی اے، دی کہانی دسی گئی اے۔ سمیکھیاواں دے مطابق *، "پالیسی پالیسی* وچ بہادر نوَ بھارت دے اسادھارن طور تے آزاد -- اتے اچانک گواچے ہوئے -- مدھ طبقہ دی نوجوانی دا اک ہمدردی بھریا پورٹریٹ چتریا گیا اے۔"  اتے "" حسن دی لکھت مزاحیہ نال بھرپور اے۔.۔مختصر ٹپنیاں لکھن والے اسدی کھنڈنشیلتا نوں حاصل کرن لئی جدوجہد کرنگے۔" 

اس دا کہانی-مجموعہ، *ڈفیکلٹ پلییرز* (پینگئن / وائیکنگ 2012)، نوں د ہندو لٹریری پرائیزاتے کروسورڈ بکّ اوارڈ لئی شارٹ-لسٹ کیتا گیا سی۔  *لنیٹک ان مائی ہیڈّ* ، *پالیسی، پالیسی* ، (*بگ گرل ناؤ* وجوں) اتے *ڈفیکلٹ پلییرز* ساریاں نوں ہن آسٹریلیا وچ براس مونکی بکس نے شائع کیتا اے۔ 

اس دا تیجا ناول *د کوسمپولیٹنز* 2015 وچ پینگئن بکّ انڈیا نے اتے 2016 وچ بریؤ بکس آسٹریلیا نے شائع کیتا ۔  سمیکھیاواں نے "بہت زیادہ بدھی مان"،  "اپنیاں طاقتاں دے سکھر تے اک لکھاری"  اتے "ایہہ نایاب چیز: وچاراں دا اک ناول" کہہ کے تعریف کیتی۔

اسنے کئی قومی اتے  قومانتری اخباراں رسالےآں وچ کویتاواں، لیکھ اتے نکیاں کہانیاں وی شائع کروائیاں ہن۔ 

اوہ حال ویلے د کاروان دی کتاباں دی اڈیٹر اے۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* بھارتی ساہت
* بھارتی انگریزی ساہت
* شمال مشرقی بھارت توں ساہت
* بھارتی ساہت

## حوالے


گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار
گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر
گٹھ:زندہ لوک
ایش کیچم

**ایش کیچم**  پوکیمون کارٹون لڑی دا مکھ پاتر اے۔ پوکیمون لڑیوار دے جاپانی اڈیشن وچ اسدا نام 'ستوشی' اے۔ س کارٹون دی فرینچایزی مشہور کمپنی ننٹینڈو دے ہتھ وچ اے۔

ایش کیچم پیلٹ قصبے وچ رہن والا بچہ اے۔ اوہ پوکیمون ماسٹر بنن دا سپنا لے کے اپنے پہلے پوکیمون پیکاچو نوں نال لے کے سفر اُتے چل پیندا اے۔ انجھ پہلاں-پہلاں پکاچو دی اس نال بہت گھٹ بندی اے پر بعد وچ جلدی ہی اوہ دوویں گوڑھے متر بن جاندے ہن۔ اس توں علاوہ ایش اپنے ہر مقابلے وچ پہلی وار ہار جاندا اے پر پھر وی اوہ ادوں تک آس نہیں چھڈدا جدوں تک اوہ جت نہ جاوے۔ اپنے اس سفر اُتے اسدے نال دو-تن متر ہندے ہن۔ اس توں علاوہ عیش بھکھڑ قسم دا اے اتے بہت تیزی نال پلیٹاں خالی کر چھڈدا اے۔

ایش دی ٹیم وچ ہن پکاچو توں علاوہ گریننجا، ٹیلنفلیم، ہالوچا، نوئیورن۔ اسدے باقی پرانے پوکیمون پرو اوک دی لیبارٹری وچ ہن۔ ایہناں وچ بلباسور، کنگلر، مکّ، 30 ٹورس، سنورلیکس، ہیراکروس، بیلیف، کئیلاوا، ٹوٹوڈائیل، نوکٹاؤل، ڈونفین، سویلو، سیپٹائیل، کورفش، ٹورکول، گلیلائی، سٹاریپٹر، ٹورٹیرا، انفرنیپ، بلوزل، گلائیسکور، گبل، چاریجاڈ وغیرہ۔ ایہناں توں علاوہ ایش دا سکئیرٹل اتے پرائیمیپ کسے خفیہ ٹریننگ اُتے ہن۔ ایش کول اک ایپم وی ہندا سی جو کہ اسنے ڈون دے نال بدل لیا اتے پھر اوہ ایمبیپوم وچ ترقی یافتہ ہو گیا۔ عیش کول اک بٹرپھری، پجیؤٹ، لیپرسّ اتے گوڈرا وی سن جو کہ اسنے جنگل وچ، اوہناں دے باقی ساتھیاں نال رہن لئی، چھڈّ دتے سن۔ ایش نے جوٹو، کانٹو، ہوئین، سنوہ اتے یونووا کھیتر وچ سارے جمّ بیج حاصل کیتے ہن۔ کانٹو کھیتر وچ ہوئی اورینج لیگ چیمپین اتے آل سیون فرنٹیئر برینز دا وی وجیتا رہا اے۔

## ایش دے پوکیمون

*پکاچو
*بلباسور
*سکئیرٹل
*پجی
*چاریجاڈ
*کورپش
*بیلیف
*سنورلیکس
*ٹورس
*سویلو

گٹھ:پوکیمون
گٹھ:کارٹون
بھارتی انگریزی ساہت

**بھارتی انگریزی ساہت** بھارت دے لکھاریاں ولوں انگریزی بولی وچ لکھے ساہت نوں کہندے ہن۔ اس نال بھارتی ڈائسپورا دیاں رچناواں وی جڑدیاں ہن۔ اس دا مڈھلا اتہاس آر کے نرائن، ملک راج آنند اتے راجا راؤ دیاں رچناواں نال شروع ہویا جنہاں نے 1930ویاں وچ بھارتی فکشن وچ اپنا یوگدان پایا۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی وچ بھارتی ساہت
گٹھ:انگریزی ساہت
میاں جان محمد

**میاں جان محمد** اک پنجابی صوفی شاعر اے۔ اس دا جم 1731 وچ پاکستان دے شیخوپورا ضلعے وچ ہویا۔ اس دے پیؤ دا نام میاں انور علی سی۔ ایہ کھیتی باڑی دا کم کردا سی۔
## رچناواں
*دوہڑے
*سیحرفیاں
*برمانہ

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:صوفی ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
مولانا عبدی

**مولانا عبدی** دا پورا نام **مولانا محمد عبداللہ عبدی** سی۔ اس دے پیؤ دا نام **[[میاں جان محمد]]** سی۔ اس دا جم پنڈ ملکہ ہانس، تحصیل پاکپتن، ضلع ساہیوال، جو کہ اجکل پاکستان وچ اے اتھے ہویا۔ اسے پنڈ وچ ہی وارث شاہ نے اپنا قصہ ہیر-رانجھا دی رچنا کیتی۔ اوہناں دے جم اتے موت تریخاں بارے کوئی جانکاری نہیں ملدی۔ مولا بخش کشتہ نے اس نوں جہانگیر دا ہم عصر کیہا اے اتے اس دی موت اورنگزیب دے ویلے ہوئی دسی گئی اے۔ اوہ شرح دی وضاحت دا استاد منیا جاندا سی۔ چالی ورھے تک اس نے جنی وی رچنا کیتی اوہ ساری **باغ انواح** نام ہیٹھ درج اے۔
## رچنا دا نمونہ


**دل دریا سمندروں ڈونگھے کون دلاں دیاں جانے۔**
**وچے بیڑے چھیڑے کپر، بن ملاح مہانے۔**
**چوداں طبق دلے دے اندر، تنبو وانگن تانے۔**
**جے کوئی محرم دل دا ہووے، سوئی ربّ پچھانیں۔**

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
گٹھ:صوفی ساہت
فرید ثانی

**فرید ثانی** اک صوفی شاعر اے جسنے پنجابی ساہت وچ کبیر وانگ اپنا اہم ستھان بنایا۔ فرید ثانی نے بابا فرید شکرگنج وانگو لیہندی ورتی اے جس اپر فارسی دا اثر اے۔ پنجابی اوہدی شاعری دا اک وڈا انگ اے اتے لیہندی جاں ملتانی پنجابی دا اک حصہ اے۔ اس لئی فرید ثانی نوں پنجابی دا پہلا شاعر کیہا جاندا اے۔ اوہدی سنت-بولی گرو نانک   دی سنت بولی جنی ساہتی نہیں اے۔

کبیر تے فرید ثانی مطابق دھرم دے دو تھم ہن۔ دوہاں دی شاعری بااثر تے ویراگ پورت اے۔ ایہہ دوویں چھایاوادی ہن تے دوویں ہی مسلمان ہن، پر جتھے اک صوفی شاعر اے اتھے دوجا چھایاوادی شاعر تے بھگت شاعر اے۔ دوہاں نے شلوک تے شبد لکھے ہن۔ دوہاں دی لکھت رس-بھری تے کھچّ بھری اے۔ دوہاں نے ہی تپسیا تے بھگتی کرکے بہت اچی پدویں حاصل کیتی اے۔ دوہاں دی شاعری دل دی اے۔ کبیر وانگ آشاوادؤہدے وچ نہیں اے۔ اوہ دنیا توں نرام اے اتے موت نوں سدا ساہمنے رکھدا ہویا جیو نوں موت دے سچ نوں یاد رکھن لئی کہندا اے۔ نکیاں لتاں نال اوہ 'تھل ڈوگر' پھردا اے، پر بڈھا ہو جاں نال کول پیا کوجا اوہنوں سوے کوہاں دی وتھ تے اے۔ قبرستان وچ کھوپڑیاں تے پنجر ویکھ کے فرید نوں ودھیرے ویراگ اپجدا اے۔ اک سندری جہدے نین کپانی دی ریکھ نہیں سہندے، اوہناں وچ پنچھی سو پئے ہن، جویں؛

فرید انی نکی جنگھیئ تھل ڈوگر بھویومرِی۔
آجُو فریدے کوجڑا سے کوہاں تھیومرِی۔
فریدہ جنُو لوئٹ جگُو موہیا سے لوئن مے ڈٹھُو۔
کپانی ریکھ ن سہدیاں سے پنکھی سوئ بیہٹھو۔

بڈھیپے وچ تن سک کے پنجر بن جاندا اے۔ دور سر تے چکر لاؤندا اے، پر ربّ حالی وی نہیں۔

## حوالے

گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
چی جینگ یی

**چی جینگ یی** (؛ 1656ء-1719ء) المعروف **ہلال الدین** اک چینی صوفی عالم گزرے نیں۔ انہاں نے چینی مسلماناں وچ قادریہ صوفی سلسلہ پھیلانے وچ کلیدی کردار ادا کیتا سی۔ انہاں دے پیرودار اننیں **چی داؤزو** (祁道祖) یعنی ”استاد اعظم چی“ دے نام سے پکاردے نیں۔

## سوانح
چی جینگ یی دا تعلق لنشیا نال سی۔ اوہ لڑکپن وچ منفرد تے الگ تھلگ سن تے انہاں دی پرورش دادی نے کیتی۔ ست برس دی عمر وچ اوہ مدرسے گئے تے مدرسے وچ بارہ برس دی عمر وچ اسلامی کتاباں پڑھنا شروع کیتیاں۔ چی جِینگ یی دے پیروکاراں دے مطابق جدوں چی جینگ یی سولہ برس دے سن تے انہاں دی ملاقات سنہ 1672ء وچ شینینگ وچ معزز عالم آفاق خواجہ نال ہوئی تے چی نے انہاں توں خود نوں انہاں شاگرد بنانے دا مطالبہ کیتا۔ آفاق خواجہ نے جواب دتا: ”میں تواڈا استاد نئیں آں؛ میری قدیم تعلیم آپ نے نئیں سکھنی اے؛ آپ دا استاد پہلے ہی بحر مشرق عبور کر چکیا اے تے مشرقی سرزمین وچ آ چکیا اے۔ اسی لئی آپ نوں جلد گھر پرتنا چاہیدا تے آپ اپنی سرزمین وچ اک مشہور استاد ہون گے۔“

انہوں نے بعد وچ خواجہ سید عبد اللہ توں تعلیم حاصل کیتی۔ سید عبد اللہ محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دی انیہویں نسل توں سن تے اوہ سنہ 1674ء وچ چین داخل ہوئے سن۔ تے چی چینگ یی پہلے صوفی تھے جنہوں نے چین وچ قادریہ مکتب فکر متعارف کروایا۔

## کرامت
چی دی جبدوں سیچوان وچ رہائش سی تے قحط آ گیا۔ نہ پانی سی، نہ خوراک تے حکومت شش و پنج دا شکار سی۔ بدھ مت تے تاؤ مت دے بڑے علما دعا کر چکے سن تاہم کوئی اثر نہ ہویا۔ اک حکومتی عہدیدار نے سنیا کہ اک مسلمان چی جینگ یی پہاڑ تے رہندا تے اوہ انہاں دی خدمت وچ حاضر ہویا دعا کرنے دی درخواست کیتی۔ چی راضی ہو گئے۔ عہدیدار نے پوچھیا: ”ساڈے لائق کوئی خدمت۔“ چی نے جواب دتا: ”زیادہ نئیں بس چیالن دریا دے کنارے اک کھوہ بنوا دیؤ۔“ پھر جدوں کنواں تعمیر کروا لیا ے اوہ خود پہاڑ تے گیا تے چی نوں دعا دے لئی بلایا۔ چی اک دفعہ چل کے کنویں دے قریب گئے۔ عہدیدار نے چی نوں کہیا: ”اج آسمان وچ اک وی بدل نئیں تے سورج اگ برسا رہیا اے، میں جا کے چھتری لیا رہیا واں تاکہ آپ نوں سایہ پہنچا سکان۔“ چی نے جواب دتا: ”پریشان نہ ہو۔ آپ نوں جانے دی کوئی ضرورت نئیں تے نہ چھتری لانے کی ضرورت اے، عنقریب ایسا کچھ ہوۓگا جو مینوں دھپ توں بچا لے گا۔“ پھر اچانک  مغرب دی طرف آسمان وچ بدل آ گئے تے چھتری دی طرح سورج نوں چھپا لیا تے چی نوں بھی سایہ پہنچایا۔ کچھ دیر بعد بارش شروع ہو گئی تے تن دناں تے راتاں تک برسدی رہی تے قحط سالی توں کئی لوکاں دیاں زندگیاں بچ گئیاں۔

## مقبرہ
لنشیا شہر وچ واقع چی جینگ یی دا مقبرہ مزار دی حیثیت اختیار کر چکیا اے تے اسنوں ”دا گونگبئی“ یا ”مقبرہ عظیم“ کہندے نیں، جو چین وچ قادریہ سلسلے دا مرکز اے۔

## حوالے

گٹھ:1656 دے جم
گٹھ:1719 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہویں صدی دیاں چینی شخصیتاں
گٹھ:چینی صوفیا
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں چینی شخصیتاں
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:ہوئی قوم
 گٹھ:چینی مسلمان
خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑاں

**خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا**
## جیون
خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا اتر دور دا صوفی شاعر ہویا اے۔ جس دا جم ریاست بہاولپور پنڈ چاچڑا (پاکستان) وچ ہویا۔ بچپن وچ ہی اپنے قرآن شریف یاد کر لئیا سی۔ آپ نوں 'حافظ' وی آکھیا جاندا سی۔ خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا دی رچنا توں سہجے ہی پتہ لاگ جاندا کہ آپ عربی،فارسی،ہندی،مارواڑی،سندھی انگریزی وغیرہ بولیاں جاندے سن۔ آپ لوبھ،موہ،ہنکار وغیرہ توں مکت سن۔ آپ نے عشقَ مجازی تے عشقَ حقیقی تک دا سفر طے کیتا۔ خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا دیاں رچناواں دے موضوع پربھو بھگتی، پربھو-پریم وغیرہ ہن۔ آپ نے ﷲ نوں عاشق اتے معشوق دوہاں روپاں وچ ہی چتریا۔ آپ نے ربّ نوں پاؤن لئی پریم-رستہ دی ہی پروڑتا کیتی۔ گائکی تے سنگیت وچ خاص دلچسپی سی۔ آپ دیاں رچناواں سماجک-تہذیبی رہُ-ریتاں،چجّ آچار نال لبریز ہن جویں کرسانی جیون،بھتا ڈھونہدیاں جٹیاں،سرخی،کپانی،پہراوا،رشتے داریاں وغیرہ دا ذکر خاص طور اتے ملدا اے۔ آپ مکھ کاو-روپ ' کافیاں ' اے۔
## رچنا
خواجہ دیوان غلام فرید چاچڑا نے لگبھگ 375 کافیاں دی رچنا کیتی ۔
## حوالے

گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:صوفی لکھاری
چراغ اعوان

**چراغ اعوان** اک پنجابی قصہ کار سی۔ اس دا جم 1667 ء وچ اعواناں دے خاندان وچ ہویا۔ ایہہ پنڈ درگھڑی ضلع ڈیرہ غازی خان دا رہن والا سی۔ 1711 ء دے لگپگ اس نے ہیر رانجھے دا قصہ لکھیا۔ اس دا قصہ پڑھ کے انجھ محسوس ہندا اے کہ دمودر دا اس اتے اثر ہووے۔ اس دا قصہ بڑا مختصر اے۔ اس دا ذکر بڑا عام اے۔ اس نے دمودر دی ہی کہانی نوں عام تکبندی وچ بنھ دتا۔ اس تکبندی وچ اس ویلے دے پنجابی سماج سبھیاچار دی عام جہی تصویر وی پیش ہوئی اے۔ اس قصے اتے لیہندی پڑبولی دا اثر ودھیرے اے۔ اس کرکے ایہہ قصہ بوہتا مقبول نہیں ہو سکیا۔ پنجابی قصہ-کاو دے اتہاس وچ اوہ اپنی اینٹری ہی کرواؤن دے اہل اے۔

## شعری نمونہ
**وقت صبح پربھات نورانی، پڑھیا ویاہ ممتازی۔**
**ملّ کھرے کھن ملّ پھٹے تن، خان سیال نیازی۔**
## حوالے
گٹھ:پنجابی قصہ کار
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
پاکستانی پنجابی ساہت دی اتہاسکاری

**'پاکستانی پنجابی سمیت**' وی **[[پنجاب دی ونڈ]]** نال ہی رچیا جانا شروع ہو گیا۔ 1947 توں ہن تک لکھے اتہاساں دا ترتیب مطابق ویروا اس پرکار اے۔ جویں،
## سجرے پھلّ-انیس ناگی
ایہہ 1959 وچ شائع پاکستانی پنجابی شاعراں دیاں رچناواں دا  مجموعہ اے جس دے انت اتے اڈیٹر نے کتاب وچ شامل بارے جان-پچھان دتی اے، خاص تور اُتے شاعراں دے سوچ وچار تے کلا دا چرچہ کیتا گیا اے۔

## مہکدے پھول-فقیر چند محمد
فقیر محمد فقیر ولوں 1959 وچ شائع اس کتاب وچ پاکستانی پنجاب مطلب واگھیوں پار لیہندے پنجاب دے اٹھ شاعراں بارے وچار کیتی گئی اے تے شہباز ملک دے شبداں وچ انھا کلاسکی شاعراں دی شاعری دی روح تیکر اپڑن دی کامیابی کوشس کیتی گئی اے۔
محمد سرور ایہ کتاب مختصر پنجابی ساہت دا اتہاس آکھی جا سکدی اے تے اردُو وچ لکھی ہوئی اے۔ایہہ اج وی حوالہ کتاب دے طور اُتے ورتی جاندی اے۔

## پنجابی ادب--تاریخ-  شمیم چودھری
1962 وچ شائع ایہہ کتاب پنجابی شاعراں دا تذکرہ دا مختصر سار ماتر اے، جس نوں لیکھکا نے سٹھّ چونویں شاعراں تک محدود رکھیا اے تے اوہناں سبھ ترٹیاں نوں وی دہرایا اے۔

## منہ آئی گل
شاہباز ملک ایہہ کتاب پچھلے 800 سال دے پنجابی ادب دا جائزہ لین دے مقصد نال لکھیاں گئیاں اے۔ شاہباز ولوں پنجابی ادب دی دور ونڈ مولک صرف اک گلو اے کہ اوہ سکھ راج دور نوں دور قبول کرن تو گریز کردا اے تے اس نوں دوجا مغل دور ہی گندا اے۔

## نتارے
شاہباز ملک ولوں 1979 وچ شائع اس کتاب باقائدہ طور اُتے سمیت دا اتہاس نہیں، ملک دے تنقیدی تے تحقیقی مضموناں مجسوآ اے۔ اس دے باب تن وچ پنجابی ادب دی **'مسلمانی روائتی**' مضمون ہن، جناں دی ویلا ونڈ کیتی گئی اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
آلھݨے دی اڈاݨ

**آلھݨے دی اڈاݨ** اک پنجابی ناول اے۔ ایہہ نچھتر سنگھ براڑ دا لکھیا ہویا اے۔ اسدا پبلشر چیتنا پرکاشن، لدھیانہ اے۔ نچھتر سنگھ براڑ دا ایہہ تیجا ناول اے۔ اس توں پہلاں اوہ کہڑی رتے آئے اتے چٹھیاں دی سزا دو ناول لکھ چکے ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ناول
ککا ریتا

**ککا ریتا** ناول بلونت گارگی دا لکھیا ہویا ناول اے۔ اس ناول دے ہن تک دو آڈیشن چھپ چکے ہن۔ پہلا آڈیشن 1993 وچ اتے دوجا آڈیشن 2005 وچ چھپیا۔ اس ناول وچ ناول کار نے پنجاب دے پینڈو جیون دا چترن کیتا اے اتے ایہہ اک حقیقی ناول اے۔ اس ناول دا پبلشر نویگ پبلیشرز اے۔

## کہانی سار
اس ناول وچ ناول کار نے پنجاب دے پینڈو جیون دی جھلک نوں پیش کیتا گیا اے۔ اس ناول وچ بلونت گارگی نے پینڈو منڈے دے نجی تجربے نوں اس ناول وچلی سوچ راہیں پاٹھکاں نال سانجھا کیتا اے۔
## ناول دے پاتر
*میں
*بھوآ
*شانتی
*گیانو بوبی
*چاچی

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:کتاباں
نویگ پبلیشرز

**نویگ پبلیشرز** اک پنجابی ساہت دیاں کتاباں چھاپن والا ادارہ اے۔

## شائع کتاباں
نویگ پبلیشرز ولوں شائع کتاباں وچوں کجھ کتاباں ہیٹھ لکھے مطابق ہن، جویں-
### ناٹک
*لوہا کُٹ (بلونت گارگی)
*سیل پتھر (بلونت گارگی)
*کنک دی بلی (بلونت گارگی)
*سلطان رضیہ (ڈرامہ) (بلونت گارگی)
*دھُونی دی اگ(بلونت گارگی)
*بسویدار (بلونت گارگی)
*کیسرو (بلونت گارگی)
*نواں مڈھ (بلونت گارگی)
*گھگی (ڈرامہ)(بلونت گارگی)
*سوہنی مہینوال (ناٹک)(بلونت گارگی)

## گٹھ
گٹھ:پنجابی پبلشرز
گٹھ:پنجابی ساہت
لوہا کُٹ

**لوہا کُٹّ** بلونت گارگی دا لکھیا اتے 1944 وچ چھپیا پنجابی دا پورا ناٹک اے۔ بلونت گارگی نے اپنا ایہہ پہلا ناٹک پریت نگر وچ بیٹھ کے لکھیا اتے اتھے ہی تالاب وچ بنائے **اوپن ایئر تھئیٹر** وچ کھیڈیا۔ اس نویگ پبلیشرز نے شائع کیتا اے۔

## گوند/پلاٹ
کاکو لوہار اپنے کم تک کم ہی رکھدا اے، جس کرکے ایہ اپنی بیوی سنتی نوں وقت نہیں دے پاندا، اس دیاں سدھراں رلدیاں ہن۔ کاکو لوہے دا کم کردا لوہے دے دل جیہا ہو جاندا اے۔ کاکو دے دو بچے ہن، اک دھی بینو تے پتر دیپا۔ جوان ہوئی بینو دا پنڈ دے لڑکے سرون نال پریم اے، ایہ گھریلو حالاتاں کرکے ایہ اک دن اس نال گھروں دوڑ جاندی اے، جس توں پریرنا لے کے سنتی وی اپنے ویاہ توں پہلاں دے پریمی نال دوڑ جاندی اے۔ جو اکثر اہناں دے گھر کھیتی دے اوزار ٹھیک کرن دے بہانے آندا رہندا سی۔ انت اُتے کاکو خود دی سوے-پڑچول کردا اے۔

## ناٹک دے پاتر
ناٹک دے ہیٹھ لکھے پاتر ہن، جویں-
### مرد پاتر
* کاکو لوہار۔
* دیپا (کاکو لوہار دا پتر)۔
* سرون (پنڈ دا اک نوجوان، بینو دا پریمی)۔
### عورت پاتر
* سنتی (کاکو لوہار دی بیوی)۔
* بینو (کاکو لوہار دی بیٹی)۔

## حوالے

 
گٹھ:پنجابی ناٹک
گٹھ:پنجابی ساہت
ابویعلیٰ الموصلی

امام الحافظ، شیخ الاسلام **ابویعلیٰ الموصلی** (پیدائش: 27 جنوری 826ء— وفات: 2 مئی 920ء) محدث، فقیہ سن۔اُنہاں دی وجہ شہرت اُنہاں دی تالیف حدیث مسند ابویعلیٰ اے۔

## سوانح
نام احمد بن علی اے جبکہ نسب ایویں اے: احمد بن علی بن المثنی ابن یحیی بن عیسی بن ہلال التمیمی الموصلی۔ امام ابویعلیٰ 13 شوال 210ھ مطابق 27 جنوری 826ء نوں موصل وچ پیدا ہوئے۔ تمام عمر موصل وچ بسر کیتی۔عمر دے طویل دور وچ امام ابویعلیٰ نے خلیفہ عباسی المامون توں المقتدر باللہ تک 12 خلفائے عباسیہ دا دورِ حکومت دیکھیا۔

## وفات
امام ابویعلیٰ نے 97 سال قمری دی عمر وچ 10 ذوالحجہ 307ھ مطابق 2 مئی 926ء نوں موصل وچ وفات پائی۔
## ہور ویکھو
* ابوجوزاء سید محمد الموصل
* ابوعبداللہ سید جعفر الموصل
* مسند ابویعلیٰ

## حوالے

گٹھ:825 دے جم
گٹھ:عراقی شخصیتاں
گٹھ:920 دیاں موتاں
گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسویں صدی دیان عرب شخصیتاں
گٹھ:محدثین
گٹھ:نویں صدی دیاں عرب شخصیتاں
دانا

**دانا** وجید دا ہمعصر شاعر سی۔ دانے دے اپر وجید دا بہت اثر سی۔ اوہ وجید دے انوکھے شعری رنگ توں انا  متاثر ہویا کہ اپنی مولکتا نوں تلاشن دی تھاں وجید دے کلام دی ہی نقل کردا گیا۔ اس دی طرز اتے ہی اس نے 'دانا کون مورکھ نوں آکھے ایوں نہیں انج کر' شعری تک قائم کر لئی۔ اتھے ہی بس نہیں اس دی رچنا دا نام وی 'مورکھناما' اے۔ پر اسنے وجید دی نقل کرکے خود بڑی وڈی مورکھتا کیتی اے۔

## شعری رچنا دا نمونہ

سماں دور جاں مورکھ دے سر آیا۔
تاں لوبھ دام دے پکڑ دام وچ پایا۔
مال دولت دھن ہندے، بھٹکے در-بدر۔
دانا کون مورکھ نوں آکھے،
ایوں نہیں انج کر۔

## حوالے
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
دھُونی دی اگ

thumb
**دھونی دی اگّ** (1977) بلونت گارگی دا لکھیا پنجابی دے سبھ توں ودھ کھیڈے گئے ناٹکاں وچوں اک اے۔ ایہہ دو عورتاں نال پریم کرن والے اک نوجوان ڈریکٹر دی کہانی اے جس نوں دوناں وچوں اک ایرکھا نال دھکھدی اس نوں قتل کر دندی اے۔
اس توں پہلاں گارگی 'لوہا کُٹ'، ‘بے بے’، ‘کیسرو’ اتے 'کنک دی بلی' چار ناٹک لکھ چکے سن اتے کنک دی بلی توں باراں سال دے وقفے دے بعد 'دھونی دی اگّ' ساہمنے آیا۔ اس دے اپنے شبداں وچ،“کنک دی بلی پچھوں باراں سال میں کوئی ناٹک نہ لکھا۔ میرے اندر کئی ناٹک جنمے تے مر گئے کیوں جو اوہ اک نواں روپ اتے نویں منچ- تکنیک بھالدے سن۔ میں کئی تیبر سمسیاواں تے کئی دماغی
پرورتیاں اس سادہ حقیقت پسندی دے ڈھانچے پیش نہیں سی کر سکدا۔”

## حوالے

 
گٹھ:پنجابی ناٹک
گھگی (ڈراما)

**گُھگی**، اک پاکستانی ڈراما اے ۔ ایہ امرتا پریتم دے پنجابی زبان دے ناول پنجر اُتے بنی فلم پنجر توں متاثر اے۔ کہاݨی وچ بوہتے بدلاء نہیں۔ ڈرامے دا مقصد ونڈ دیاں کوڑیاں یاداں نوں بیان کرنا اے۔ ایہدے ڈائریکٹر اقبال حسین نیں تے ایہنوں آمنہ مفتی نے لکھیا اے۔ ایہ ٹی وی ون چینل توں نشر ہویا اے۔

## کہاݨی
کہاݨی شُرُوع ہُندی اے جولائی 1910ء توں شاہوکاراں دا مُنڈا شاہ دی کڑی نال بدسلوکی کردا اے ۔ شاہوکار ایہ گل پنچائت وچ نہیں جاݨ دیݨا چاؤہندا۔ اوہنے شاہوکاراں توں قرضَہ لیا ہویا اے۔ اوہ کہندا کہ جدوں کوئی غریب تکڑے دی شکایت پنچائت وچ کردا اے تاں اوہنوں شکایت نہیں دُشمݨی سمجھیا جاندا اے تے شاہ شاہوکاراں نال دُشمݨی نہیں لیݨا چاہندا۔ پر عنایت دا بھرا سرپنچ نوں شکایت کر دیندا اے۔ شاہ دی گل سچ ثابت ہندی اے۔ جیہدی لاٹھی اوہدی مَجّھ ۔ سرپَنچ ایہ فَیصلہ کَردا اے کہ شاہ ہوریں شاہوکار دے منڈے اُتے غلط الزام لا رہے نیں۔ سزا وجوں عنایت نوں تن دن شاہوکار دے گھر رہنا پیندا اے۔ عنایت دا بھراء مجید خُدکُشی کر لیندا اے۔ قِسط دے آخر تک مجید دا پتر جوان ہو چکیا ہُندا اے جیہنوں گُڑھتی ای بدلے دی ملی اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
پاکستانی پنجابی کہاݨی (کتاب)

**پاکستانی پنجابی کہاݨی**، کتاب شاہین ملک ولوں اڈیٹ کیتی گئی اے۔ اس دی آدکا شاہین ملک نے لکھی اے۔ اس کتاب نوں 'پبلیکیشن بیورو' پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، نے شائع کیتا اے۔ اس کتاب وچ اٹھاراں کہاݨی کاراں دیاں کہاݨیاں نوں شامل کیتا گیا اے۔ اس کتاب وچ تیراں نِکیاں کہاݨیاں نیں۔

## کہاݨی کار تے کہاݨیاں
*اکبر لاہوری- باتاں غرق، مڑکے چوہا، پالا، ہاتھی آیا، گرجھ، الو دے پٹھے، (نِکیاں کہاݨیاں)
*سید اکمل علیمی- سازاں
*رشیدہ سلیم سیمی - سرداراں
*نواز - اک سی تے اک سی بادشاہ
*افضل احسن رندھاوا - وڈا آدمی
*احمد امرتسری- اک کہانی
*کہکشاں ملک- جنریشن گیپ
*ظفر لاشاری - کنواری ماں
*مقصود ثاقب - پان سرڑ دی
*احسن واگھا- وتھاں
*شاہین ملک- علموں بس کری او یار
*سلیم خاں گمی - کوٹ ملّ سکول
*نگار زری شاہد- آلھݨیوں ڈگھا بوٹ
*زبیر رانا- بیلا
*شوکت علی قمر - جمن مٹی
*کنول مشتاق- لم نشرح
*بشارت علی سید- جیوندی لاش
*ظہیر کنجاہی- نتھاواں، رانگ نمبر، ہذا من فضل ربی، لال رنگ، ٹھپے (نِکیاں کہاݨیاں)

## حوالے

گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ادب
نانجنگ میٹرو

**نانجنگ میٹرو**  () عوامی جمہوریہ چین دے صوبے جیانگسو دے دار الحکومت شہر نانجنگ دے شہری تے مضافاتی اضلاع دے لئی ایک تیز رفتار ٹرانزٹ نظام اے۔
نظام دی دس لائناں تے 159 اسٹیشن نیں۔ اس دے ٹریک کا کل لمبائی 393.628 کلومیٹر (244.589 میل) اے۔ یہ **نانجنگ میٹرو گروپ کمپنی** دے زیر انتطام اے۔ نظام دی کل لمبائی دے لحاظ توں ایہ چین وچ شنگھائی میٹرو، بیجنگ سب وے تے گوانگژو میٹرو دے بعد چوتھے نمبر پر اے۔
2017ء وچ مجموعی طور پر میٹرو نظام سے 977.4 ملین افراد نے سالانہ سفر کیتا۔ 

نانجنگ میٹرو نظام دے لئی تجاویز 1984ء وچ شروع ہوئاں جبکہ 1994ء وچ ریاستی منصوبہ بندی کمیشن نے اس دی منظوری دتی۔
لائن 1 پر ابتدائی 16-اسٹیشناں دی تعمیر 1999ء وچ شروع ہوئی تے 2005ء وچ اس کا افتتاح ہوا۔
اگلے چند سالاں وچ مستقبل دی توسیع دی منصوبہ بندی دے تحت تین لائناں کھولیاں جان گئیاں جبکہ کئی تعمیراتی شروع کرنے دے لئے منظوری دی منتظر نیں۔

## موجودہ نظام


*  Discrepancies between these figures are explained by interchange stations. If interchange stations are counted once for each line they serve, there would be 114 urban line stations, 60 S-line stations, and 174 total stations.


## تصاویر

File:Nanjing Metro Line 1 085086.jpg|
File:Nanjingmetro.jpg|
File:Nanjing Metro Line2 Train(No.019020)-2.jpg|
File:Nanjing Metro Line 3 033034.jpg|
File:南京地铁4号线04-029030驶入仙林湖站.jpg|
File:Nanjing Metro Line10 Train(No.013014).jpg|
File:201504 Interior of Nanjing Metro L10 vehicle.jpg|
File:南京地铁S3宁和线列车驶离刘村站.jpg|
File:Nanjing Metro Line S8 049050.jpg|
File:南京地铁S9宁高线雪中驶入翔宇路南.jpg|
File:南京地铁S7宁溧线空港溧水进站.jpg|


## باہرلےجوڑ

* Nanjing Metro – official website  
* Nanjing at ''UrbanRail.net''

## حوالے

گٹھ:2005ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:چین وچ 2005ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سیمنز موبیلیٹی دے منصوبے
گٹھ:نانجنگ میٹرو
گٹھ:چین
بلجندر نسرالی

**بلجندر نسرالی** (جم 13 جنوری 1969) پنجابی ناول کار اتے کہانی کار اے۔
## جیون ویروے
بلجندر دا پنڈ نسرالی (ضلع لدھیانہ) اے۔ اسدا بچپن اتھے ہی بیتیا۔ پنڈ دے سرکاری سکول توں میٹرک کیتی اتے اگلی پڑھائی پہلاں کھنے اتے پھیر پٹیالہ توں کیتی۔ پنڈ دے سکول وچ پنجابی ناول کار کرمجیت کسا اوہدا استاد سی اتے اس کولوں اسنوں ساہت پڑھن تے لکھن دی چیٹک لگی۔
## رچناواں
### ناول
**ہارے دی اگّ* (1990)Dr. Baljinder Nasrali – Jammu University
**ویہویں صدی دی آخری کہانی'(2004،2014)

=== کہانی مجموعہ ===
**ڈاک خانا خاص* (1995)
**عورت دی شرن وچ*

=== ہور ===
**سبھیاچار شاستر* (2006)
**پنجابی سنیما اتے ساہت* (2010)
**پھانسی دے پھندے تک'' - اڈیٹنگ اتے اناختلاف (2010)

## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی ناول کار
تلوندر سنگھ

**تلوندر سنگھ** (14 فروری 1955 - 12 نومبر 2013) اک پنجابی کہانی کار اتے کیندری پنجابی لیکھک سبھا دے جنرل سیکٹری سن۔
## جیون
تلوندر سنگھ دا جم 14 فروری 1955 نوں دیہرادون وچ س: کرتار سنگھ دے گھر ہویا۔ اوہ بھارت سرکار دے انکڑا ڈیپارٹمنٹ وچ ڈپٹی ڈائریکٹر سن تے ورثہ وہار سوسائٹی امرتسر دے کم کارنی میمبر سن۔ اس نے پنجاب دکھانت دے ویلے دے بنیاد تے دو پنجابی ناول *جنگجو* اتے *لوء ہون تک* توں علاوہ 5 کہانی مجموعہ پنجابی ساہت دی جھولی پائے۔

## رچناواں
### ناول
**جنگجو*
* *لوء ہون تک*
### کہانی مجموعہ
*رات چاننی
*وچلی عورت
*اس وار
* دور چکر
*ہیرو دی موت
*ایہہ کیہی کالی رات (اڈیٹنگ)
## تنقید
*کہانی سنواد (اڈیٹنگ)
## [[شاہمکھی]] توں [[گرمکھی]] وچ لپی انتر تے اڈیٹ کہانی مجموعہ
*اجڑے گراں دے واسی
*سانجھی پیڑھ
*کچے کوٹھیاں دا گیت
*قصہ میرے پنڈ دا
*دھوتے پنیاں دی عبارت
*کوبتر
*بنیرے تے گلیاں
*گڑ دی بھیلی
*وگدا پانی
* انھا کھوہ
* عشقَ لتاڑے آدمی

## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی ناول کار
کیندری پنجابی لیکھک سبھا

**کیندری یعنی مرکزی پنجابی لکھاری سبھا** (رجِ:) پنجابی لکھاریاں دی سبھ توں وڈی تنظیم اے۔
## سبھا دے مقصد اتے نشانے
* پنجابی لکھاریاں نوں کسے وی پرکار دے وتکرے توں بناں ‘مرکزی سبھا' دے منچ اتے متحد کرنا۔
* پنجابی بولی، ساہت تے سبھیاچار نوں سبھ پکھاں توں پرپھلت کرن لئی ودھ توں ودھ اپرالے کرنا۔
* بھاشائی، ساہتی اتے تہذیبی مثلیاں اتے وچار وٹاندریاں دا پربندھ کرنا اتے ساہت رچنا نوں نروئیاں لیہاں اتے تورن وچ سہائی ہونا۔
* سرجناتمک ساہت تے علم ساہت دیاں رچناواں دا ملانکن کرنا، کراؤنا اتے اوہناں دے سماجی اہمیت نوں ابھارنا۔
* بھارتی اتے غیرملکی بولیاں دے ساہت تے سبھیاچار نال سانجھ ودھاؤنا اتے پنجابی ساہتکاراں لئی دیشی، غیرملکی ساہتکاراں نال میل جول تے سانجھ دے وسیلے جٹاؤنا۔
* پنجابی لکھاریاں دے مقصداں تے حقاں دی سرکھیا لئی یوگ اپرالے کرنا۔
* ‘مرکزی سبھا' نال متعلق ساہت سجذبات وچ شامل نویوک لکھاریاں دی صلاحیت نوں وگساؤن لئی سہائی ہونا۔
* لوڑوند پنجابی لکھاریاں دی معاشی مدد لئی اپرالے کرنا۔
## میمبر بننا لئی شرطاں
* لکھاری دی گھٹو گھٹ اک کتاب پنجابی ساہت، بولی اتے سبھیاچار نال متعلق کسے پکھ بارے ہووے۔
* کتاب نہ ہون دی صورتَ وچ اس دیاں اپروکت موضوعاں نال متعلق گھٹو گھٹ 20 رچناواں وکھ-وکھ ویلے پنجاب پدھر دیاں اخباراں، پرترکاواں وچ شائع ہوئیاں ہون۔
* جاں سرجناتمک لیکھن دا کھرڑا ہووے۔
* اخباراں/پترکاواں دے اڈیٹر، صحافی لکھاری منے جانگے۔ اوہ وی جو اپروکت موضوعاں بارے لکھدے ہن۔ پر صرف خبراں بھیجن/لکھن، اناختلاف کرن جاں کاپی جوڑن والے لکھاری نہیں منے جانگے۔

اپروکت شرطاں پوریاں کرن والے سجن ہیٹھاں دتے مطابق میمبر بن سکدے ہن-
# جیون میمبر: بھارت وچ رہن والا پنجابی لکھاری اکٹھے میمبر شپ فیس 500+ 50 روپئے مرکزی بھون اساری فنڈ اتے ودیساں وچ رہن والا میمبر شپ فیس 2500+50 روپئے مرکزی بھون اساری فنڈ دے کے جیون میمبر بنیا جا سکدا اے۔
# سجذبات راہیں میمبر: مرکزی سبھا نال متعلق مقامی سجذبات دے میمبر پنجابی لکھاری متعلق سبھا راہیں 25/- روپئے سالانہ چندہ اتے 50 روپئے مرکزی بھون اساری فنڈ دے کے میمبر بن سکدے ہن۔
## اتہاس
کیندری پنجابی لکھاری سبھا (رجِ۔) دا قیام 1956 وچ جالندھر وچ کیتا گئیا سی۔ وڈے ساہتکاراں تے لکھاریاں نے اس دی سیوگ اگوائی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:غیر سرکاری تنظیماں
گٹھ:غیر سرکاری ادارے
گٹھ:پنجابی