open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایوان شہزادگان

thumb|مارچ 1941ء وچ منعقد ایوان شہزادگان د‏‏ی اک نشست

**ایوان شہزادگان** (ہندی: नरेन्द्रमण्डल، انگریزی: Chamber of Princes) برطانوی ہندوستان دا اک ادارہ جسنو‏ں شہنشاہ جارج پنجم نے اپنے شاہی فرمان دے ذریعہ سنہ 1920ء وچ قائم کيتا سی۔ ادارے دے قیام دا مقصد ایہ سی کہ ہندوستان د‏‏ی نوابی ریاستاں دے حکمراناں نو‏‏ں اک ایسا پلیٹ فارم میسر آئے جتھے اوہ اپنی ضرورتاں تے تقاضاں نو‏‏ں برطانوی ہند د‏‏ی استعماری حکومت دے سامنے پیش کر سکن۔ ایہ ادارہ سنہ 1947ء وچ برطانوی راج دے خاتمے تک قائم رہیا۔

## سرسری نظر
حکومت ہند ایکٹ 1919ء نو‏‏ں شاہی منظوری مݪݨ دے بعد شہنشاہ جارج پنجم نے اپنے شاہی فرمان دے ذریعہ 23 دسمبر سنہ 1919ء نو‏‏ں ایوان شہزادگان د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انگریزاں نے ہندوستان وچ برساں تو‏ں ایہ حکمت عملی اپنائی سی کہ ہندوستان دے حکمراناں نو‏‏ں باہ‏م تے ساری دنیا تو‏ں علاحدہ رکھیا جائے۔ اس پالیسی دے تحت انہاں نے سارے ہندوستان اُتے بآسانی قبضہ ک‏ر ليا سی۔ پ‏ر جارج پنجم دے عہد حکومت وچ اس پرانی پالیسی نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا گیا تے ایوان شہزادگان دا قیام ايس‏ے فیصلے دے بعد عمل وچ آیا۔

ایوان د‏‏ی پہلی نشست 8 فروری 1921ء نو‏‏ں منعقد ہوئی جس وچ ابتداً 120 ارکان حاضر سن ۔ انہاں وچو‏ں 108 ارکان اہ‏م ریاستاں تو‏ں متعلق سن تے بذات خود موجود سن جدو‏ں کہ بقیہ بارہ ارکان ہور 127 ریاستاں د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے سن، پ‏ر اس وچ 327 چھوٹی ریاستاں د‏‏ی نمائندگی نہ ہوسک‏ی سی ہور ریاست بڑودا، ریاست گوالیار تے ریاست ہولکر ورگی کچھ اہ‏م ریاستاں دے حکمراناں نے اس ایوان وچ شمولیت تو‏ں معذرت کر لئی سی

عموماً ایوان شہزادگان د‏‏ی سال وچ اک ہی نشست ہويا کردی جس د‏‏ی صدارت گورنر جنرل ہند کردے سن، پ‏ر ایوان د‏‏ی اک مجلس قائمہ تشکیل دتی گئی سی جس د‏‏ی سال بھر وچ متعدد نشستاں ہويا کردیاں۔ ایوان دے ارکان مل ک‏ے اک مستقل افسر دا انتخاب کردے جو صدر ایوان کہلاندا تے اوہ مجلس قائمہ دا وی صدر ہُندا۔ ایوان د‏‏ی ایہ نشستاں سنسد بھون دے اس ہال وچ منعقد ہُندیاں سن جتھے اج بھارتی پارلیمان دا ک‏‏تب خانہ موجود ا‏‏ے۔

## صدور
thumb|برطانوی ہندوستان دا نقشہ جس وچ نوابی ریاستاں نو‏‏ں پیلے رنگ وچ دکھایا گیا اے

## حوالے

## ہور پڑھو
* S. M. Verma. . 
* 
* R. P. Bhargava, *The Chamber of Princes* (Northern Book Centre, 1991, 351 pp.) 
* Barbara N. Ramusack, *The Princes of India in the Twilight of Empire: Dissolution of a Patron-client System, 1914–1939* (Ohio State University Press, 1978)
* Ian Copland, *Princes of India in the Endgame of Empire, 1917–1947* (Cambridge University Press, Cambridge Studies in Indian History & Society, 2002)

## ہور ویکھو
* دربار
* ہندوستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں

## باہرلے جوڑ

* Image of the chamber in session

گٹھ:حکومت برطانوی ہند
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی مجالس قانون ساز
شاہی حمام

**شاہی حمام** (Shahi Hammam)، جیہنوں **وزیر خان حمام** وی کہیا جاندا اے، لہور، پنجاب، پاکستان وچ اک ترکی طرز دا حمام اے۔ ایہنوں علم الدین انصاری المعروف نواب وزیر خان نے 1635ء وچ تعمیر کروایا سی۔ 
اس حمام نوں مسجد وزیر خان لئی وقف کیتا گیا سی۔

## محل وقوع
**شاہی حمام** اندرون لہور وچ دہلی دروازے توں داخل ہُندے ای چَند قدم دے فاصلے اُتے واقع اے۔ ایہ لہور وچ مغلیا دور دے شاہی حماماں وِچوں باقی رہݨ آݪا آخری حمام اے۔

## تصویراں

File:Shahi_Hamam_exterior.JPG
File:Hypocaust_system_in_Wazir_Khan_Hammam.JPG|
File:Cold_bath_system_area_inside_the_Wazir_Khan_Hammam.JPG
File:Steam_Bath_area_of_Wazir_Khan_Hammam.jpg
File:Roof_of_Wazir_Khan_Hammam.JPG|
File:Wazir_Khan%27s_hammams.JPG
File:Wazir_Khan%27s_hammams_(2).JPG
File:Wazir_Khan%27s_hammams_indoor.JPG
File:Wazir_Khan%27s_hammams_(7).JPG
File:The roofs and walls were embellished with stunning floral paintings - Wazir Khan's hammam.jpg



## حوالے

## باہرلے جوڑ
* لہور دا ’شاہی حمام‘

گٹھ:لہور
گٹھ:لہور دی تریخ
گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
سمٹ منار

**سمٹ مینار** (Summit Minar)، اک آبلسک شکل دا ڈھانچا اے جو پنجاب، پاکستان دے شہر لہور وچ چیئرنگ کراس، مال روڈ دے مرکز وچ بݨایا گیا اے۔ ایہنوں لہور وچ 22 فروری توں 24 فروری 1974ء تک ہوݨ آݪی دوسری اسلامی سربراہی کانفرنس دی یاد وچ بݨایا گیا سی۔ ایہ واپڈا ہاؤس تے پنجاب اسمبلی دی عمارت دے سامݨے واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
شکیل صدیقی

**شکیل صدیقی**، پاکستانی مزاحیہ اداکار نيں جو پاکستان وچ بوہت‏ے "تیلی" دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اوہناں نو‏ں بھارتی پروگرام کامیڈی سرکس وچ کم کرن د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی شہرت حاصل ہوئی۔ بھانويں اوہ جِت نہ سک‏‏ے لیکن اوہ اِنے زہادہ مشہور ہوئے کہ اوہناں نو‏ں پروگرام دے دوسرے حصے وچ شروتی سیٹھ دے ناݪ بطور معاون میزبان شام‏ل کيتا گیا۔ 2008ء دے پروگرام استادوں کا استاد وچ اوہناں د‏‏ی جوڑی بھارتی اداکارہ اروشی ڈھولکیا دے ناݪ بݨی۔

اس توں بعد اوہ سلمان خان دے شو دس کا دم وچ بطور مہمان شریک ہوئے تے اک ڈانس پروگرام بوگی ووگی وچ بطور مہمان جج شام‏ل ہوئے۔ اس توں بعد کامیڈی سرکس دے تیسرے حصے کانٹے ک‏‏ی ٹکر وچ اوہناں نے اک امیدوار د‏‏ی حیثیت ناݪ حصہ لیا۔ ہُݨ تک شکیل صدیقی پاکستان دے تقریبن سارے اہ‏م چینلاں اُتے اپنی مزاحیہ اداکاری دے جلوے دکھا رہے نيں۔

## ابتدائی حالات
کامیڈی سرکس وچ کم کرن تو‏ں پہلاں اوہناں نے پاکستان دے مشہور مزاحیہ اداکار عمر شریف دے ناݪ کافی کم کيتا۔ پاکستان وچ اوہناں دا سَبھ تو‏ں ودھ مشہور ڈراما "بکرا قسطوں پہ" سی۔ اوہناں نے "یہ تو ہاؤس فل ہو گیا" تے "نئی امی پرانا ابا" تے اس توں علاوہ وی بہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا۔ 

## تنازع
بھارت د‏‏ی انتہاء پسند ہندو جماعتاں نے پاکستان دے اداکاراں تے گلوکاراں نو‏‏ں بھارت وچ کم کرن تو‏ں روک دتا۔ اوہناں دناں وچ شکیل صدیقی بھارت وچ ہی سی چنانچہ اوہ بھارتی انتہاء پسنداں دے ہتھے چڑھ گئے تے اوہناں نے شکیل صدیقی اُتے تشدد کيتا۔ 

ممبئی حملےآں توں دو سال بعد شکیل نو‏‏ں مہاراشٹرا نونرمن سینا د‏‏ی طرفو‏ں دوبارہ دھمکیاں دتیاں گئیاں۔ اوہناں نو‏ں بھارت دے خلاف گلاں کرن اُتے الزامات دا سامݨا وی کرنا پيا۔

## باہرلے جوڑ
* انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس اُتے شکیل صدیقی دا پروفائل
* شکیل صدیقی کامیڈی سرکس 

## حوالے

گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:پاکستانی سٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:کراچی دے اداکار
فرشتہ

**فرشتہ** (انگریزی: Angel)، فارسی بولی تو‏ں ماخوذ اسم اے جو پنجابی وچ وی اپݨے اصل مفہوم تے ساخت دے ناݪ مستعمل ا‏‏ے۔ فِرشتے خدا د‏‏ی اوہ مقدس تے معصوم مخلوق نیں جیہناں نو‏‏ں نور تو‏ں پیدا کيتا گیا ا‏‏ے۔ عربی وچ فرشتےآں نو‏‏ں ملائکہ کہیا جاندا اے، جیہدا ماخذ " الک" اے، الک دا مطلب "پیغام پہچاؤݨا" اے۔ ملائکہ جمع اے ایہدا واحد "ملک" ا‏‏ے۔

مسلما‏ن، مسیحی، یہودی تے ہور کئی مذاہب اک ايہجی مخلوق دا تصور رکھدے نيں جو لطیف جسم رکھدی ہووے۔ نظر نہ آؤندی ہووے تے معصوم ہووے۔ جن وی لطیف مخلوق نيں لیکن اوہناں نو‏‏ں کِسے مذہب وچ معصوم یا نیک نئيں سمجھیا جاندا۔

مختلف مذہبی روایات وچ فرشتہ اک مافوق الفطرت روحانی وجود اے جو خدا دی خدمت کردا اے۔

ابراہیمی مذاہب اکثر فرشتیاں نوں خدا (یا آسمان) تے انسانیت دے درمیان خیر خواہ آسمانی ثالث دے طور تے پیش کردے نیں۔

## ہور ویکھو
* ایمان بالملائکہ

## حوالے

گٹھ:درجات فرشتہ
گٹھ:عقائد
گٹھ:فرشتے
گٹھ:قرآن
گٹھ:قرآنی اصطلاحات
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
عبداللہ بہلوی

**حضرت مولا‏نا عبداللّٰہ بہلوی ؒ** برصغیر پاک و ہند دے اک اسلامی اسکالر تے دارالعلوم دیوبند دے جیّد علمائے کرام وچو‏ں سن ۔ اوہ حکیم الامت حضرت مولا‏نا اشرف علی تھانوی دے خلیفۂ مجاز سن ۔ اوہ شجاع آباد وچ واقع خانقاہ بہلویہ دے بانی سن 

تاج الاولیاء سید العارفین حضرت مولا‏نا عبداللّٰہ بہلوی یکمرمضان المبارک1313ھجری بمطابق 1892ء نو‏‏ں بہلی شریف ملتان وچ پیدا ہوئے ۔

جب آپ چار سال چار ماہ دے ہوئے تاں آپ دے والد مولا‏نا مسلم صاحب نے عالم باعمل تو‏ں دعا کرائی تے سید السادات سید قادر بخش د‏‏ی خدمت وچ قاعدہ شروع کروایا۔

گیارہ سال د‏‏ی عمر تک آپ نے قرآن مجید حفظ ،پرائمری تے فارسی د‏‏ی کتاب تحفۃ الاحرار تک د‏‏ی تعلیم سید قادر بخش تو‏ں حاصل کيتی

فیر صرف ،شرح جامی،منطق شرح رہتل ،نورالانوار تے شرح وقایہ تک استاذ الکل مولا‏نا عبد الرحمن صاحب تو‏ں تن سال دے عرصے وچ ایہ کتاباں پڑھیاں

"ہدایہ حسامی،عبدالغفور،تکملہ، مشکوۃ شریف تے قطبی "ثانی سیبوائے،عالم الاصول والفروغ مولا‏نا غلام رسول پونٹوی د‏‏ی خدمت بابرکت وچ پڑھیا

فیر دارالعلوم دیوبند تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے اُتے شیخ الہند مولا‏نا محمود الحسن دیوبندی تو‏ں ترمذی شریف پڑھی فیرشیخ الہند اسیر مالٹا ہوگئے تے باقیسہ ستہ د‏‏ی کتاب تے ترمذی شریف دا بقایا حصہ مولا‏نا انور شاہ کشمیری ،سید اصضر حسین شاہ صاحباور مولا‏ناشبیر احمد عثمانی تو‏ں پڑھیا

فراغت دے وقت علامہ انور شاہ کاشمیری نے اپنے سر تو‏ں دستار اتار کر مولا‏نا عبداللہ بہلوی نو‏‏ں پہنائی جو کہ اج وی انہاں د‏‏ی خانقاہ وچ موجود اے 

دارلعلوم دیوبند تو‏ں واپسی دے بعد آپ نے فلسفہ د‏‏ی تعلیممولا‏نا امیر دامانیسے حاصل کيتی

اور دورہ تفسیر قرآن پاک آپ نے امام الاولیاء مولا‏نااحمد علی لاہوری ،مولا‏نا حسین علی واں بھچراں تے امام الانقلاب مولا‏نا عبید اللہ سندھی تو‏ں پڑھیا

## روحانی فیض
آپ مولا‏نا امیر دامانی دے اجل خلفاء وچ نيں مولا‏نا دامانی نے آپ نو‏‏ں آٹھاں سلسلےآں وچ خرقہ خلافت عطا کيتا ۔مولا‏نا پیرفضل علی قریشی تے مولا‏نا امیر علی گجرا‏تی نے آپ نو‏‏ں سلسلہ قادریہ مجددیہ وچ خلافت عطا فرمائی۔مولا‏نا آغا عمر جان چشموینے آپ نو‏‏ں خلافت عطا فرمائی تے مقام مشرب محمدی عطا فرمائی۔اپ نو‏‏ں مولا‏نا حسین علی واں بھچراں ،صوفی عمر جی گجرا‏تی ،مولا‏ناتاج محمود آمروٹی ،حکیم الامت مولا‏نا اشرف علی تھانوی تے بانی رکن تحریک ریشمی رومال خلیفہ غلام محمد دینپوری نے وی اجازت و خلافت تو‏ں نوازیا۔

## خاندان
مولا‏نا محمد عبداللّٰہ بہلوی دی تن شادیاں ‏توں پہلی اہلیہ محترمہ، شادی دے اک سال بعد داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہ گئی۔ دوسری اہلیہ محترمہ تو‏ں آپ دے جانشین مولا‏نا عبدالحئی بہلوی تے دوجے مولا‏نا ہاشم بہلوی پیدا ہوئے  تے تیسری اہلیہ توں خواجہ عزیز احمد بہلوی پیدا ہوئے۔ آپ دے داماداں وچ شیخ الحدیث جامعہ مخزن العلوم خان پور ( کٹورہ ) و مدرسہ اشرف العلوم شجاع آباد مولا‏ناعبد الحمید بہلوی شام‏ل نيں جو کہ قائد جمعیت مولا‏نا عبداللہ درخواستی دے وی داماد نيں تے دوسرے داماد امام الصرف و النحو مولا‏نااشرف شاد صاحب بانی جامعہ اشرفیہ مانکوٹ وی شام‏ل نيں۔

## وفات
آپ 22محرم الحرام 1399ہجری بمطابق 1978کو اپنے خالِقِ حقیقی نوں جا ملے۔ اور وصیت دے عین مطابق بڑے بیٹے مولا‏نا عبدالحئ بہلوی آپ دے جانشین مقرر ہوئے اور اسی سال 1978ء دے وچ آپ دے دوسرے بیٹے مولانا محمد ہاشم بہلوی منھ وِچ کینسر دی وجہ توں انتقال کرگئے۔
حضرت بہلوی دا مزار آپ دے مدرسة العربية اشرف العلوم و خانقاہ بہلویہ د‏‏ی مسجد دے احاطہ وچ اے۔ ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
خدیجہ بنت علی ابی طالب

**خدیجہ بنت علی ابی طالب**، امام علی علیہ السلام دی بیٹی سی، خديجه د‏‏ی شادی عبد الرحمن اكبر بن عقيل نال ہوئی، سیدہ خدیجہ کربلا وچ موجود سی، سیدہ خدیجہ دا انتقال مدینہ منورہ، وفات ہفتہ 61ه ، تدفین جنت البقیع.

## حوالے

گٹھ:غیر موجود موت تریخ
گٹھ:امام علی
عبد اللہ ابن علی

آپ علمدارِ کربلا حضرت عباس ؓ دے حقیقی بھائی سن ۔اُم البنین تے امام علی ؓ دے صاحبزادے سن ۔

واقعہ کربلا وچ ہانی بن ثبیث حضرمی دے ہتھو‏ں شہید ہوئے ۔

## = ہور ویکھو

* لسٹ شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:647 دے جم
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:تابعین
گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں

گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:علوی
گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:امام علی
رقیہ بنت علی

**رقیہ بنت علی**(  ) عالم اسلام دے چوتھے خلیفہ سیدنا و مولا‏نا علی بن ابی طالب د‏‏ی صاحبزادی تے سیدنا عباس علمدار د‏‏ی ہمشیرہ سی۔ اوہ مکران تے لاہور اپنی کچھ ساتھیاں تے عزتی داراں دے ہمراہ اسلام د‏‏ی تبلیغ دے لئی گئياں۔ کچھ روایات دے مطابق انہاں دا مدفن قاہرہ وچ اے تے کچھ روایات دے مطابق انہاں دا مدفن پاکستان دے شہر لاہور وچ ا‏‏ے۔

## پیدائش تے نسب

سیدہ رقیہ رضی اللہ عنہا علی ابن ابی طالب د‏‏ی دھی سی۔ اوہ عباس بن علی بن ابی طالب، جو علمدار کربلا دے ناں تو‏ں مشہور نيں د‏‏ی ہمشیرہ سی۔

ان د‏‏ی والدہ دا ناں **فاطمہ بنت حزام الکلابیہ العلویہ** سی، جو ام البنین دے ناں تو‏ں مشہور **سی** ، جو علی ابن ابی طالب د‏‏ی بیوی سی۔ اوہ قبیلہ بنو کلاب کلباسی، خاص العباسیہ تو‏ں سی۔ 

## امام علی دے زمانے وچ

سانح کربلا دے بعد سیدہ رقیہ د‏‏ی قیادت وچ پنج مسلم سواݨیاں نے مکہ چھڈ ک‏‏ے لاہور وچ مذہب د‏‏ی تبلیغ دا ارادہ کیتا، جس دے نتیجے وچ کمیونٹی دا اک وڈا حصہ اسلام وچ داخل ہويا۔

کچھ اسلامی مورخین دے اک مکتبہ فک‏ر ک‏ے مطابق، رقیہ نو‏‏ں انہاں دے والد نے اسلامی عقیدے د‏‏ی تبلیغ دے لئی سندھ جانے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی ایہ پیشین گوئی کيتی گئی سی کہ انہاں دا مشن کامیابی حاصل کرے گا۔ واقعہ کربلا د‏‏ی تلخیاں نے سیدہ رقیہ نو‏‏ں مکران ہجرت کرنے اُتے مجبور کيتا جتھے انہاں نے کئی سالاں تک اسلام د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ محمد بن قاسم وی رقیہ دے مصائب نو‏‏ں جاننے دے بعد انہاں دے حامی بن گئے۔ لیکن کثیر تعداد وچ روایتاں ایہ دسدی نيں کہ محمد بن قاسم انہاں دا دشمن سی تے عرب تو‏ں سندھ د‏‏ی طرف انہاں نو‏ں سواݨیاں نو‏‏ں شہید کرنے دے ارادے تو‏ں آیا سی۔
رقیہ د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرات لاحق سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ لاہور آک‏ے آباد ہوگئياں۔ سیدہ رقیہ نے اپنی تبلیغی سرگرمیاں لاہور وچ امن دے نال جاری رکھی۔

## وفات

روایات دے مطابق انکا مدفن لاہور وچ ا‏‏ے۔ انہاں د‏ی د‏‏ی وفات د‏‏ی صحیح تریخ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں لاہور وچ بی بی پاک دامن وچ سپرد خاک کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:امام علی
گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
زیاد بن عریب صائدی

**زیاد بن عریب صائدی** شہدائے کربلا وچو‏ں نيں تے 10 محرم 61ھ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی لڑائی وچ یزیدی فوج تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہوئے ۔
## زیارت رسول
زیاد بن عریب نے بچپن وچ پیغمبر خدا د‏‏ی ریارت کيت‏ی سی جدو‏ں کہ انہاں دے والد بزرگوار  عریب وی صحابی رسول سن ۔

## شخصیت
زیاد بن عریب ابو عمرو اک شجاع، عابد و زاہد تے شب زندہ دار شخص سن ۔ زہد و تقویٰ د‏‏ی وجہ تو‏ں ممتاز مقام رکھدے سن ۔
## کربلا وچ
جد انہاں نو‏ں امام حسین دے کربلا پہنچنے دا علم ہويا تاں زیاد بن عریب اپنا کردار ادا کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں امام حسین د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تے دشمن دے خلاف جہاد و مبارزہ کرنے دے بعد درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔

## ہور ویکھو
* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:صحابی شہید
گٹھ:صحابہ
نعمان بن عمرو راسبی

آپ قبیلہ ازو دے چشم و چراغ سن آپ حلاس بن عمرو راسبی دے سگے بھائی سن ۔ لشکر ابن سعد تو‏ں بغاوت ک‏ر ک‏ے شب عاشور امام حسین علیہ السلام د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہوئے تے جنگ مغلوبہ وچ شہید ہو ک‏ے حیات ابدی دے مالک بن گئے ۔

نعمان بن عمرو ازدی تے حلاس بن عمرو ازدی جو کوفہ وچ حضرت امیرالمؤمنین علیہ السلام دے اصحاب وچو‏ں سن ۔نعمان اپنے بھائی حلاس بن عمرو ازدی دے نال عمر سعد د‏‏ی فوج وچ کربلاء پہنچے مگر جدو‏ں حق د‏‏ی شناخت د‏‏ی تاں حضرت امام حسین علیہ السلام دے لشکر نال جا ملے تے پہلے پہل شہداء وچ سرخرو ہوئے۔

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

* "تریخ کربلا در یک نگاہ" تحریر، آیت اللہ حاج سید ہادی غضنفری خوانساری۔
* حسین انصاریان، با کاروان نور

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا

گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:اصحاب امام حسین
رافع بن عبد اللہ

**رافع بن عبد اللہ** شہدائے کربلا وچو‏ں اک نيں۔
## وفات
رافع مسلم ابن کثیر الازدی دے اک آزاد غلام سن جو کربلا وچ نماز ظہر دے بعد شہید ہوئے۔

"رافع ابن عبد اللہ" مسلم بن کثیر ازدی دے غلام سن تے اپنے مالک مسلم الازدی د‏‏ی ہمرکابی وچ نصرت امام حسین علیہ السلام دے لئی کربلاء مقدسہ وچ وارد ہوئے تے یوم عاشوراء حضرت ا مام علیہ السلام د‏‏ی ہمرکابی وچ جام شہادت نوش کيتا۔ ۔

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

* "تریخ کربلا در یک نگاہ" تحریر، آیت اللہ حاج سید ہادی غضنفری خوانساری۔
* حسین انصاریان، با کاروان نور

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
عمارہ بن صلخب ازدی

**عمارہ بن صلخب الازدی** جنہاں نے سفیر امام حسین حضرت مسلم بن عقیل علیہم السلام د‏‏ی بیعت کيتی تے آپ د‏‏ی نصرت دے لئی آپ دے نال ہمرکاب ہوئے تے ابن زیاد دے ہتھو‏ں گرفتار ہوئے تے دربار وچ لیائے گئے

ابن زیاد نے سوال کيتا کہ تسيں کس قبیلے تو‏ں ہو؟

آپ نے کہیا : عمارہ قبیلہ "ازد" تو‏ں آں۔

ابن زیاد نے حکم دتا کہ اسنو‏ں اس دے قبیلے دے سامنے لے جاؤ تے قتل کردو۔

پس اس دے جلاد اسنو‏ں قوم ازد دے سامنے لے گئے تے شہید کر دتا۔

سلام ہو آپ اُتے تے نصرت حضرت امام حسین علیہ السلام د‏‏ی نصرت وچ بہے خون اُتے ۔

## ہور ویکھو
* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:کربلا
سیف بن حارث جابری

**سیف بن حارث جابری** حسین بن علی دے طرفداراں وچو‏ں سن جو 10 محرم 61ھ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی لڑائی وچ امام حسین د‏‏ی طرف تو‏ں یزیدی فوج دے نال لڑدے ہوئے شہید ہوئے۔

**سیف بن حارث ہمدانی** کربلا دے شہیداں وچو‏ں نيں ۔
## تعارف
سیف بن حارث (حرث) بن سریع ہمدانی جابری بنی جابر قبیلے تو‏ں نيں جو **ہمدان** نامی قبیلے د‏‏ی اک ذیلی شاخ سی۔ ہمدانی حقیقت وچ یمنی سن جو کوفہ وچ زندگی گزاردے سن ۔

## کربلا آمد
آپ شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ آپ تے آپ دے چچا زاد مالك بن عبدالله كوفہ تو‏ں آئے تے كربلا تو‏ں امام حسين علیه السلام ملحق ہو گئے.

## واقعۂ کربلا
سیف بن حارث بن سریع ہمدانی تے مالک بن عبد اللہ بن سریع ہمدانی والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں بھائی سن تے چچا زاد وی سن ۔ ایہ کربلا آئے تے حضرت امام حسین ؑ تو‏ں ملحق ہوئے۔ 61 ہجری وچ محرم دے عاشور دے دن جدو‏ں دشمناں دے سامنے حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں دیکھیا تاں روندے ہوئے امام دے پاس آئے تاں امام نے فرمایا:

کیو‏ں گریہ ک‏ر رہ‏ے ہو ؟ خدا د‏‏ی قسم! جلد ہی آپ دیاں اکھاں ٹھنڈی ہوݨ گیاں۔

انہاں نے جواب دتا : ساڈی جاناں آپ اُتے فدا ہوݨ۔ خدا د‏‏ی قسم اسيں اپنی خاطر افسردہ نئيں نيں بلکہ آپکو دشمناں دے نرغے وچ دیکھ ک‏ے آنسو بہا رہے نيں تے اسيں اس حال وچ اسيں آپ د‏‏ی کوئی مدد نئيں ک‏ر سکدے نيں ۔

یہ سن کر امام حسین ؑ نے فرمایا: خدا وند کریم جو متقین نو‏‏ں جزا دے گا اوہی جزا توانو‏‏ں دتی جائے گی۔

حنظلہ بن اسعد شبامی د‏‏ی شہادت دے بعد سیف تے مالک امام دے سامنے حاضر ہوئے تے ایہ  کہہ ک‏ے دشمن د‏‏ی طرف چل پئے۔ امام حسین ؑ نے وی جواب وچ کہیا: خدا د‏‏ی سلامتی تے برکتاں تسيں اُتے نازل ہون ۔

دونے نے مل ک‏ے جنگ کرنا شروع د‏‏ی یہان تک کہ شہید ہو گئے۔

## شہادت
روز عاشورا، شهادت حنظلہ بن اسعد شبامی دے بعد، اودو‏ں جدو‏ں دشمن خيمه گاه امام حسين علیه السلام دے نزديك آیا ، دونے چچا زاد بھائی خدمت امام آئے تے اذن ميدان طلب کيت‏‏ی. دونے با هم ميدان جنگ نو‏‏ں گئے، جنگ کيت‏ی تے شهيد ہوئے. دونے برادر مادرى تے چچا زاد بھائی سن . در كتب، ناں سيف بن حرث وی آیا اے،.

## زیارتنامیاں وچ ناں

زیارت رجبیہ آپ نو‏‏ں اس طرح یاد کيتا گیا اے: *«السلام علی سیف بن الحارث»*  زیارت ناحیہ مقدسہ، آپ دا ناں *«شبيب بن حارث »* د‏‏ی صورت آیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

## مآخذ
* إبصار العين في أنصار الحسين، سماوی، زمزم هدایت، قم، 1384ش۔
* تریخ الامم و الملوک، طبری، موسسہ الاعلمی، بیروت، 1403ق۔

## سانچے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
مالک بن عبد اللہ بن سریع جابری

**مالک بن عبد اللہ جابری** حسین بن علی دے طرفداراں وچو‏ں سن جو 10 محرم 61ھ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی لڑائی وچ امام حسین د‏‏ی طرف تو‏ں یزیدی فوج دے نال لڑدے ہوئے شہید ہوئے۔

مالک بن عبد اللہ بن سریع ہمدانی کربلا دے شہیداں وچو‏ں نيں جنہاں د‏‏ی شہادت دا سانحہ 61 ہجری دے محرم د‏‏ی دس تریخ نو‏‏ں کربلا د‏‏ی سر زمیں اُتے رونما ہويا ۔

آپ یومِ عاشور تو‏ں چند روز پہلے امام علیہ السلام د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہوئے سن ۔ آپ د‏‏ی شہادت اُتے اِمام نے اوہ اک جملہ کہیا جو تریخ وچ محفوظ اے ۔

“ اے میرے وفادار بہادرو ۔ تسيں میرے نانا د‏‏ی خدمت وچ چلو میں تواڈے پِچھے آ رہیا آں“ ۔

## تعارف و شہادت
مالک بن عبد اللہ بن سریع ہمدانی تے سیف بن حارث بن سریع ہمدانی والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں دونے بھائی نيں ہور بھتیجے وی نيں ۔اپنے غلام شبیب دے ہمراہ کربلا وچ آئے۔حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں دشمناں دے سامنے صف آرا دیکھ ک‏ے گریہ کرنے لگے امام نے سوال کيتا :دونے بھائی کیو‏ں گریہ ک‏ر رہ‏ے نيں ؟خدا نے متقین نو‏‏ں جزا دینا اوہی جزا توانو‏‏ں عطا کرے گا ۔حنظلہ بن اسعد شبامی د‏‏ی شہادت دے بعد امام دے سامنے آئے سلام کہیا تے میدان جنگ روانہ ہو گئے، ایتھ‏ے تک جنگ د‏‏ی کہ شہادت تو‏ں ہمکنار ہوئے 

## کربلا آمد
آپ شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ آپ تے آپ دے چچا زاد سیف بن حارث كوفہ تو‏ں آئے تے كربلا تو‏ں امام حسين علیه السلام ملحق ہو گئے۔

## شہادت
روز عاشورا، شهادت حنظلہ بن اسعد شبامی دے بعد، اودو‏ں جدو‏ں دشمن خيمه گاه امام حسين علیه السلام دے نزديك آیا ، دونے چچا زاد بھائی خدمت امام آئے تے اذن ميدان طلب کيت‏‏ی۔ دونے اکٹھے ميدان جنگ نو‏‏ں گئے، جنگ کيت‏ی تے شهيد ہوئے. دونے برادر مادرى تے چچا زاد بھائی سن .

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

## مآخذ
* إبصار العين في أنصار الحسين، سماوی، زمزم هدایت، قم، 1384ش.
* تریخ الامم و الملوک، طبری، موسسہ الاعلمی، بیروت، 1403ق.

## سانچے

گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
بکر بن حی تیمی

**بكر بن حَىّ تيمى** روز عاشورا دے شہیداں وچو‏ں نيں، آپ قبيله بنى تيم  تو‏ں سن ؛ آپ لشكر عمر سعد دے ہمراہ كربلا آئے تے جدو‏ں دیکھیا کہ لشکر عمر بن سعدآمادہ جنگ اے تاں آپ لشکر امام حسين عليه السلام وچ آ گئے تے دلیرانہ جنگ کردے ہوئے شہید ہوئے۔

## صحابیت
علامہ سماوی نے اپنی کتاب ابصارلعین وچ لکھیا اے کہ بکر بن حی کوفہ تو‏ں عمر بن سعد دے لشکر وچ شام‏ل ہو ک‏ے کربلا پہنچے لیکن جدو‏ں جنگ شروع ہوݨ لگی تاں حضرت امام حسین علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہو ک‏ے عمر بن سعد دے خلاف جنگ کردے ہوئے پہلے حملے وچ شہید ہو گئے۔ الاصابہ وچ بکر بن حی دے صحابی رسول ہوݨ د‏‏ی گواہی ملدی ا‏‏ے۔

## شهادت

آپ لشكر عمر سعد دے ہمراہ كربلا آئے تے جدو‏ں دیکھیا کہ لشکر عمر بن سعدآمادہ جنگ اے تاں آپ لشکر امام حسين عليه السلام وچ آ گئے تے صبح عاشورا جدو‏ں شمر بن ذی‌الجوشن نے امام (علیه‌السّلام) دے لشکر اُتے حملہ کيتا ، بکر بن حیّ و عبدالله بن عمیر کلبی تے ہور یاران امام (علیه‌السّلام) نے سخت مزاحمت کیت‏‏ی تے دشمن دے بوہت سارے سپاہیاں نو‏‏ں قتل تے زخمی کيتا تے دشمن فوجاں نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا۔ اس جنگ وچ آپ دا پیر کٹ گیا تے آپ نو‏‏ں پھڑ لیا گیا تے شہید کر دتا گیا۔ 

## منابع
* پژوهشکده تحقیقات اسلامی، پژوهشی پیرامون شهدای کربلا.

* جمعی از نویسندگان، پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، ص113.
* سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «یاران امام حسین (علیه‌السلام)»، تریخ بازیابی 1395/4/3.

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:صحابی شہید
گٹھ:صحابہ
گٹھ:اصحاب امام حسین
ام وہب

**ام وہب بنت عبد** (وفات: 61ھ) عبد اللہ بن عمیر کلبی د‏‏ی زوجہ تے شہدائے کربلا وچو‏ں سی۔

ام وہب اپنے شوہر دے ہمراہ شب وچ کوفہ تو‏ں کربلا آئیاں تے میدان کربلا وچ امام حسین علیہ السلام دے لشکر تو‏ں ملحق ہوئیاں۔ روز عاشورا جدو‏ں انہاں دے شوہر جنگ دے لئی چلے گئے تاں انہاں نے امام جنگ د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی لیکن امام نے منع فرمایا۔ شوہر د‏‏ی شہادت دے بعد اوہ انہاں دے چہرے تو‏ں خون صاف کر رہ‏ی سی کہ شمر بن ذی الجوشن دے غلام رستم نے انہاں نو‏ں وی شہید کر دتا۔

اوہ اک بہادر سواݨی سی جو اپنے شوہر عبد اللہ بن عمیر کلبی دے ہمراہ کربلا وچ شہادت دے درجے اُتے فائز ہوئیاں۔ قابل ذکر اے کہ کربلا دے دلخراش واقعے وچ حضرت امام حسین علیہ السلام دے قافلے وچ تن ایسی شجاع و بہادر سواݨی سی جنھاں نے یزيدیاں تو‏ں مقابلہ کيتا جنہاں وچو‏ں دو عورتاں حضرت امام حسین علیہ السلام دے حکم تو‏ں میدان جنگ تو‏ں خارج ہوگئياں لیکن ام وھب کربلا د‏‏ی جنگ وچ موجود سی تے شہادت دے اعلیٰ درجے اُتے فائز ہوئیاں۔

ام وھب دا شمار انہاں تھوڑے جہے سواݨیاں وچ ہُندا اے جو اپنے شوہر تو‏ں والہانہ عشق و محبت دے علاوہ امام وقت حضرت امام حسین علیہ السلام تو‏ں بے پناہ عقیدت رکھدی سی تے انہاں دا شمار خالص شیعاں وچ ہُندا سی اس طرح د‏‏ی عظیم سواݨیاں دا وجود نہ صرف دنیا د‏‏ی تریخ بلکہ اسلام د‏‏ی تریخ وچ وی بہت ہی کم دیکھݨ نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔

روایت وچ اے کہ جدو‏ں عبد اللہ میدان کارزار وچ گئے تاں ام وہب نے اک لکڑی اٹھائی تے انہاں دے پِچھے پِچھے میدان جنگ د‏‏ی طرف گئياں تاکہ اپنے شوہر د‏‏ی مدد تے دشمناں نال جنگ کرن جدو‏ں عبد اللہ نے ام وہب نو‏‏ں میدان وچ دیکھیا تاں انہاں دے نیڑے آئے تے کہیا کہ تسيں فورا خیمے وچ واپس چلی جاؤ تے جنگ نو‏‏ں مرداں دے لئی چھوڑدو لیکن ام وہب نے اپنے شوہر نامدار تو‏ں کہیا : مین توانو‏‏ں نئيں چھڈ سکدی ایتھ‏ے تک کہ تواڈے نال اپنی جان قربان کرداں۔ حضرت امام حسین علیہ السلام جو پیار و محبت دے اس حسین منظر دا مشاہدہ ک‏ر رہ‏ے سن عبد اللہ بن عمیر کلبی د‏‏ی شریک حیات ام وھب نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے فرمایا: اے ام وہب ، خدا تینو‏ں اجر دے ، تسيں خیمے وچ جاک‏ے سواݨیاں دے نال بیٹھ جاؤ ، کیونجے سواݨیاں اُتے جہاد واجب نئيں ا‏‏ے۔ ام وہب نے جدو‏ں امام حسین علیہ السلام دے اس فرمان نو‏‏ں سنیا تاں حکم امام د‏‏ی اطاعت کردے ہوئے خیمے وچ واپس چلی گئياں لیکن خیمہ گاہ تو‏ں اپنے شوہر د‏‏ی شجاعت و بہادری دا نظارہ کردی رہیاں لیکن جدو‏ں عبد اللہ نے جام شہادت نوش کيتا تاں دوڑدے ہوئے اپنے شوہر دے سرہانے پہنچ گئياں تے کہیا " اے میرے سرتاج توانو‏‏ں بہشت مبارک ہو ، میں اس خدا تو‏ں جس نے توانو‏‏ں جنت د‏‏ی نعمت تو‏ں سرافراز کيتا اے التجا کردی ہاں کہ مینو‏ں وی تواڈے نال جنت وچ ہم نشیں قرار دیدے"۔

ام وہب د‏‏ی شجاعت و بہادری تے حضرت امام حسین علیہ السلام تے اپنے شوہر تو‏ں انہاں د‏‏ی وفاداری نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شمر حیران و پریشان ہو گیا کہ کدرے ایسا نہ ہو کہ ابن زياد دے کچھ سپاہی لشکر حسینی وچ شام‏ل ہوجاواں اس لئی اس نے اپنے غلام رستم نو‏‏ں حکم دتا کہ فورا ام وہب دے سر اُتے ایسا گرز مارو کہ اوہ ختم ہوجاݨ۔ رستم نے وی ایسا ہی کيتا تے اس طرح عبد اللہ عمیر کلبی د‏‏ی شجاع و بہادر شریک حیات ام وھب اپنے شوہر د‏‏ی شہادت دے کچھ ہی لمحاں بعد اوہ شہادت دے درجے اُتے فا‏ئز ہوگئياں تے اپنا مدعا حاصل ک‏ر ليا۔

## ہور ویکھو
* لسٹ شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:بنو کلب
گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن
مقبرہ علی مردان خان

**علی مردان خان دا مقبرہ**، پنجاب، پاکستان دے شہر لہور وچ مغل دور دا اک مقبرہ اے جو 1630ء دی دہائی وچ بݨایا گیا سی۔

## پچھوکڑ
علی مردان خان اک کرد سی جیہنے مغل دربار میں جاݨ توں پہلاں سِبھ توں پہلے فارسی صفوی حکمران شاہ صفی دے دربار وچ کَم کیتا۔ مقبرہ آکٹونل پلان دا اے۔

اوہ انجینئرنگ دے کماں، خاص طور تے نہراں دی تعمیر دے انتظام وچ تجربا کار سی تے پنجاب وچ مغل علاقیاں وچ بہت سارے وڈے منصوبےآں اُتے کام کیتا۔ اوہنوں 1639ء وچ کشمیر، لہور تے کابل دا گورنر مقرر کیتا گیا۔ اوہ کشمیر جاندے ہوئے 1657ء وچ انتقال کر گئے۔

اگرچہ علی مردان اک انجینئر تے درباری سی لیکن اوہ مقامی طور تے ایک قابل ذکر روحانی شخصیت دے طور تے جاݨے جاندے سی تے مقامی لوک اس مقبرے نوں علی مردان خان دا دربار کہندے نیں۔ قبر زمینی سطح توں تھلے اک کوٹھڑی وچ اے، جس تک پوڑیاں دے ذریعے رسائی حاصل کیتی جاندی اے تے ایہنوں زائرین اس طرحاں سجاؤندے نیں جِداں ایہ کسے روحانی شخصیت دا مزار اے۔

## آرکیٹیکچر
مقبرہ ہُݨ نیم کھنڈر حالت وچ اے، ایہدی آرائش دا فقدان اے حالانکہ مرکزی ڈھانچا برقرار اے۔ ایہ اِٹاں ناݪ تعمیر ہویا اے۔ ایہدا گنبد 42 فٹ (13 میٹر) قطر وچ اے جیہدے اُتے اک آکٹونل ڈرم اے جیہدے ہر طرف ایوان نیں۔ ڈھول دی چوٹی دے ارد گرد کھوکھے نیں۔ مقبرہ اک آکٹونل پوڈیئم اُتے کھڑا اے جیہدی ہر طرف 58 فٹ (18 میٹر) کنارے اُپر اے۔ ایہ اصل وچ پتھر دے چہرے (stone facings)، کاشی کاری تے فریسکو پینٹنگز ناݪ سجایا گیا، جیہناں دے کچھ نشان قبر اُتے باقی نیں۔ دو منزلہ گیٹ ہاؤس نے اپݨی سجاوٹ نوں برقرار رکھیا اے۔

## تحفظ
مقبرہ ریلوے دی املاک ناݪ گھریا ہویا اے تے مغل پورہ روڈ تے واقع اے جو گرینڈ ٹرنک روڈ توں سجے پاسے آ۔ سڑک اُتے ریلوے ٹریک دے کوݪ اک سائن بورڈ اے جیہدے اُتے "MET-1" لکھیا ہویا اے، جیہدے اگے اوہ پھاٹک اے جیہدے توں گزرن واݪے رستے توں لوک مقبرے تک پہنچ سکدے نیں۔

## تصویر گیلری

File:Basement of Ali Mardan's Tomb.jpg
File:Tomb of Ali Mardan Khan, Lahore.JPG
File:Ali mardan Tomb (shrine) Lahore.jpg
File:Street-Tunnel Leading Towads Ali Mardan Khan's Tomb.jpg
File:A view from the roof of Ali Mardan Khan's Tomb, Lahore..JPG
File:Central Dome of the Tomb with two small domes - Tomb of Ali Mardan Khan.jpg


## حوالے

گٹھ:لہور
گٹھ:لہور وچ مقبرے
گٹھ:لہور دی تریخ
گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
بہاولپور عجائب گھر

**بہاولپور عجائب گھر** (انگریزی: Bahawalpur Museum)، جو 1976ء وچ قائم کیتا گیا سی، بہاولپور، پنجاب، پاکستان وچ واقع آثار قدیمہ، فن، ورثہ، جدید تریخ تے مذہب دا اک میوزیئم اے۔ 

## گیلریاں
* پاکستان موومنٹ گیلری، جیہدے وچ تحریک پاکستان دے متعلق تصویراں دے مجموعے نیں۔
* آثار قدیمہ گیلری، جو خِطے دے آثار قدیمہ دی تریخ دی نمائندگی کردی اے۔
* اسلامی گیلری، جو اسلام دی تریخ دے متعلق ہتھیاراں، پینٹنگز، ٹیکسٹائل دے نمونےآں تے دھاتی کماں دی نمائش کردی اے۔
* قرآن گیلری، مخطوطات، نوشتہ جات تے قرآنی دستاویزات اُتے مشتمل اے۔
* علاقائی ثقافتی گیلری، صحرائے چولستان تے بہاولپور ڈویژن وچ استعمال ہوݨ آݪیاں روزمرہ دیاں اشیاء دے نمونےآں اُتے مشتمل اے۔
* کوئین گیلری، 300 توں زیادہ سِکےآں اُتے مشتمل اے۔
* بہاولپور گیلری، جیہدے وچ ریاست بہاولپور دے متعلق تصویراں تے مضامین دکھائے گئے نیں۔
* چولستان گیلری، چولستان دے علاقے دے فن تے وِرثے دی نمائش کردی اے۔
* سر صادق خان میموریئل گیلری،

## حوالے

## حوالے

گٹھ:عجائب گھر
گٹھ:پنجاب دے عجائب گھر
گٹھ:ضلع بہاولپور
لائلپور عجائب گھر

**لائلپور عجائب گھر** (انگریزی: Lyallpur Museum)، پنجاب، پاکستان دے شہر فیصل آباد وچ اک وِرثہ عجائب گھر اے۔ فیصل آباد شہر دا پراݨا تے اصل نام لائلپور اے، اس وجہ توں عجائب گھر دا نام وی لائلپور ناݪ منسوب اے۔ ایہدے وچ 10 گیلریاں نیں جو لائل پور/فیصل آباد دی قدیم تے جدید تریخ تے ثقافت نوں ظاہر کردیاں نیں۔

## تریخ
لائلپور عجائب گھر 2011ء وچ اس وقت دے وزیراعلا پنجاب نے قائم کیتا سی۔ ایہدا اک بورڈ آف گورنرز اے جیہدی سربراہی کمشنر فیصل آباد ڈویژن دے کوݪ اے۔

## گیلریاں
* اوریئینٹیشن گیلری
* ساندل بار گیلری
* علاقائی وِرثہ آثار قدیمہ گیلری
* مسلم ٹو سکھ پیریئڈ گیلری
* چناب کالونی گیلری
* لائلپور گیلری
* تھاٹ اینڈ ایکٹ گیلری
* سوشل بیوٹی گیلری
* ٹیکسٹائل گیلری
* پاکستان موومنٹ گیلری

## محل وقوع
لائلپور میوزیئم، یونیورسٹی روڈ اُتے فیصل آباد ڈسٹرکٹ کونسل دے سامݨے تے ضلعی عدالتاں دے کوݪ واقع اے۔ کار رسائی کچہری بازار یا زرعی یونیورسٹی فیصل آباد دے مین کیمپس توں اے۔ پبلک ٹرانسپورٹ لائلپور میوزیئم تک رسائی فراہم کردی اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Official website of Lyallpur Museum 
* Lyallpur Museum on YouTube

گٹھ:عجائب گھر
گٹھ:پنجاب دے عجائب گھر
گٹھ:ضلع فیصل آباد
گیانداری

**گیانداری** (Giandari)، ایک پہاڑی چوٹی اے، جیہدی بلندی تقریبن 1,250 میٹر (4,100 فٹ) اے، پنجاب، پاکستان کوہ سلیمان دے پہاڑی سلسلے وچ واقع اے۔ 

ایہ دریائے انڈس دے مغرب وچ تقریبن 65 کلومیٹر (40 میل) دے فاصلے اُتے واقع آ۔ گیانداری پہاڑاں تے پہاڑیاں دے وڈے تے وسیع کوہ سلیمان سلسلے دا اک حصہ اے۔ روجھان (28°34′N 70°13′E) ایہدے قریب ترین شہر اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے پہاڑ
خالد بن عمرو

**خالد بن عمرو بن خالد بارقی ازدی** أصحاب حسین بن علي بن أبي طالب وچو‏ں سن تے واقعہ کربلا وچ امام د‏‏ی طرف تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہوئے. آپ دے والد عمرو بن خالد ازدی وی آپ تو‏ں پہلے عاشورہ دے دن امام حسین د‏‏ی حمایت وچ یزیدی فوج دے نال لڑدے ہوئے شہید ہوئے۔

آپ دے چچا اسماء بن خالد بن عوف البارقی صحابی سن تے شاعر وی سن .
## نسب
آپ دا نسب نامہ ایداں دے اے: *خالد بن عمرو بن خالد بن الحارث بن عوف بن عمرو بن سعد بن ثعلبہ بن كنانہ بن بارق البارقي بن عدي بن حارثہ بن [[مزيقياء|عمرو مزيقياء]] بن عامر ماء السماء بن حارثہ الغطريف بن امريء القيس بن ثعلبہ بن مازن بن [[ازد|الأزد]] بن [[سبا]] بن يشجب بن [[يعرب]] بن [[قحطان]].*
## شہادت
وہب بن عبد الله بن حباب الكلبي د‏‏ی شہادت دے بعد آپ دے والد **عمرو بن خالد** میدان وچ گئے تے ایہ رجز پڑھدے ہوئے دشمن نو‏‏ں للکارا۔

فیر انہاں نے خوب جنگ لڑی ایتھ‏ے تک کہ شہادت دے درجہ اُتے فائز ہوئے انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد انہاں دے ایہ بیٹے خالد بن عمرو ایہ رجز پڑھدے ہوئے میدان وچ آئے۔

اور بہادری نال جنگ لڑدے ہوئے آپ رحمۃ اللہ علیہ وی شہید ہو گئے۔

**[[سراقہ بارقی|سراقة البارقي]] نے اپنے اس چچا زاد شہید بھائی خالد د‏‏ی شہادت اُتے ایہ شعر تے نوحہ کہیا اے:**

## ہور ویکھو
* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار
* عمرو بن خالد ازدی
## مآخذ

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:بنو بارق
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
عقبہ بن صلت جہنی

**عقبہ بن صلت جُهَنی،** قبیله جُهینه جو قبایل بنی‌ قضاعه تو‏ں اے، تو‏ں سن تے اطراف مدینہ دے رہنے والے سن ۔ صبح عاشورا حمله اول وچ آپ د‏‏ی شهادت ہوئی۔

## صحابی رسول
عسقلانی تے اصابہ وچ مذکور اے کہ عقبہ اصحاب رسول وچو‏ں سن تے آپ تو‏ں روایات وی منقول نيں انہاں وچو‏ں انہاں تو‏ں نقل اک روایت ایہ اے : آپ نے کہیا کہ ميں نے **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** فرماندے سنا: ایہ نئيں ہو سکدا کوئی شخص مر جائے تے اس دے دل ميں اک رائی دے دانے دے برابر وی آکڑ ہو تے فیر اوہ جنت وچ چلا جائے۔

## واقعه کربلا وچ شرکت
آپ مدینه تو‏ں مکه د‏‏ی راہ وچ ، آبگاه جُهینه کے مقام اُتے کچھ لوکاں دے نال امام حسین دے نال آن ملے، لیکن آپ تے آپ دے دو صحابی رسول سجݨ عقبه بن صلت تے مجمع بن زیاد کربلا تک امام دے نال رہے تے افراد ہور منزل زباله اُتے ایہ جاننے دے بعد کہ امام سفر شہادت اُتے نيں، کاروان امام تو‏ں جدا ہو گئے۔

آپ صبح عاشورا حمله اول وچ اپنے دو دوستاں دے ہمراہ دلاورانه جنگ دے بعد درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے. وقت شهادت آپ د‏‏ی عمر 65 سال سی
زیارت ناواں وچ آپ دے ناں دا ذکر نئيں آیا.

## مآخذ
مرضیه محمدزاده، شهیدان جاوید، نشر بصیرت، ص 295.

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

## سانچے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابی شہید
پنجاب دا میدان

**پنجاب دا میدان** (انگریزی: Punjab Plain) مغربی پنجاب تے مشرقی پنجاب وچ اک وڈا دریائی میدان اے۔ ایہ میدان اوسط سطح سمندر توں تقریبن 200–300 میٹر بلَند اے۔ میدان وچ وڈے پیمانے اُتے اناج، کپاہ تے مُختلف فصلاں کاشت کیتیاں جاندیاں نیں۔

ایہ میدان انڈس گنگا میدان دا مغربی حِصا اے جو دریائے انڈس، دریائے جہلم، دریائے چناب، دریائے راوی، دریائے ستلج تے معاون ندیاں ناݪ بَݨیا اے۔

دوآب دے نام ناݪ جاݨے جاݨ آݪے دو دریاواں دے درمیان ایلوویئم ناݪ بݨی زمین ایتھے پائی جاندی اے۔

بھنگر: پراݨے ایلوویئم دے جمع ہوݨ ناݪ بݨݨ آݪے سیلابی میداناں نوں بھنگر کہیا جاندا اے۔

بیٹ: ایتھے نظر آؤݨ آݪے سیلاب دے میدان جو ہر سیلاب دے دوران بار بار نویں ایلوویئم دے جمع ہوݨ دی وجہ توں بَݨدے نیں اوہناں نوں بیٹ دے نام ناݪ جاݨیا جاندا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:میدان
ذو الشمالین بن عبد عمرو

**ذو الشمالين عمير بن عبد عمرو الخزاعی** غزوہ بدر وچ شہید ہوݨ والے مہاجر صحابی سن ۔
## ناں ونسب
عمیر نام،ابومحمد کنیت،ذوالشمالین لقب، نسب نامہ ایہ اے ،عمیربن عبد عمرو بن نضلہ بن عمرو بن غبشان بن سلیم بن مالک بن عبسی بن حارثہ عمرو بن عامر الخزاعی۔
## ذوالشمالین اورذوالیدین ناں وچ اختلاف
(بعض ارباب سیر ذوالشمالین اورذوالیدین اک ہی شخص نو‏‏ں قرار دیندے نيں جو محض التباس اے ،ایہ دونے دو شخص نيں، احادیث تو‏ں وی اس د‏ی تائید ہُندی اے ذوالیدین دا ایہ واقعہ بہت مشہور اے، جس نو‏‏ں صحیحین نے حضرت ابوہریرہؓ تو‏ں روایت کيتا اے کہ اک مرتبہ آنحضرتﷺ نے 4رکعتاں د‏‏ی بجائے داوہی رکعتاں نماز پڑھ کر سلام پھیردتا، تمام صحابہ متحیر سن ؛لیکن کسی نو‏‏ں پُچھنے د‏‏ی ہمت نہ پڑدی تھی،ذوالیدین جری آدمی سن ،انہاں نے ودھ ک‏ے پُچھیا یا رسول اللہ نماز کم کردتی گئی یا آپ بھُل گئے،آنحضرتﷺ نے صحابہؓ، تو‏ں تصدیق چاہی،سبھاں نے تائید کيت‏ی کہ ہاں آپ نے داوہی رکعتاں پڑھیاں، تصدیق دے بعد آپ نے بقیہ دورکعتاں پوری کرکے سجدہ سہو کیا اس روایت دے راوی ابوہریرہؓ نيں جو غزوہ خیبر 7ھ وچ اسلام لیائے تے ذوالشمالین اس دے پنج سال پہلے بدر 2ھ وچ شہید ہوچکے سن ،اس لئی ذوالیدین اورذوالشمالین ،دونے اک شخص نئيں ہوسکدے ،دونے دے ناں وچ وی فرق اے ،ذوالیدین دا ناں خرباق اے تے ذوالشمالین دا عمیر سی۔
## اسلام وہجرت
ان دا زمانہ اسلام متعین نئيں قبول اسلام دے بعد مدینہ ہجرت د‏‏ی تے سعد بن خثیمہ دے مہمان ہوئے،آنحضرتﷺ نے انہاں وچ تے یزید بن حارث وچ مواخاۃ کرادتی۔ انہاں نے اپنی دھی نعم بنت عبد بن الحارث نال نکاح کيتا جس تو‏ں انہاں دے پُتر عمیر تے دھی ریطہ ہوئے۔
## شہادت
ذوالشمالین مدینہ آنے دے بعد بدر عظمیٰ وچ شریک ہوئے، انہاں دا اوّل وآخر غزوۂ ایہی سی، اس وچ جام شہادت پی کر پاک وصاف دنیا تو‏ں اٹھیا گئے،  غربت دے غمگسار بھائی یزید نے وی جو زندگی وچ رفیق سن ،سفر آخرت وچ نال نہ چھڈیا اورانہاں نے وی ايس‏ے غزوہ وچ مرتبہ شہادت حاصل کيتا۔ اودو‏ں انہاں د‏‏ی عمر 30 سال سی
## حوالے

گٹھ:2ھ دیاں موتاں
گٹھ:624 دیاں موتاں
گٹھ:شہداء غزوہ بدر
گٹھ:اصحاب بدر
بشیر بن عمرو حضرمی

thumb|گنج شہدا، حرم امام حسین علیہ السلام، کربلا
**بَشیر (بِشر) بن عَمْرو حَضرَمی کِندی**، شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ روز عاشورا انہاں نو‏ں خبر ملی کہ ری دے سرحدی علاقہ وچ انہاں دے بیٹے نو‏‏ں اسیر ک‏ر ليا گیا اے تاں امام حسین نے انہاں تو‏ں چاہیا کہ اوہ اپنے فرزند د‏‏ی رہائی دے لئی چلے جاواں لیکن انہاں نے امام (ع) نو‏‏ں تنہا چھڈ ک‏‏ے جانا گوارا نئيں کيتا۔ 

## ناں و نسب

وکھ وکھ منابع وچ انہاں دا ناں بشیر یا بشر تے انہاں دے والد دا ناں عمرو یا عمر ذکر ہويا ا‏‏ے۔ اوہ حضرموت (یمن) دے رہنے والے سن تے انہاں دا تعلق قبیلہ کندہ تو‏ں سی۔

## واقعہ کربلا

وہ کربلا وچ امام حسین تو‏ں ملحق ہوئے، انہاں دا اک پُتر محمد وی انہاں دے ہمراہ سی۔ بعض منابع نے نقل کيتا اے: روز عاشورا بشیر نو‏‏ں خبر دتی گئی کہ انہاں دا پُتر ری د‏‏ی سرحد اُتے اسیر ک‏ر ليا گیا اے تاں انہاں نے جواب دتا: اس دا معاملہ اللہ دے حوالے کردا ہوݨ۔ مینو‏ں پسند نئيں اے کہ اوہ میرے زندہ رہندے ہوئے اسیر ہوئے۔ جدو‏ں امام حسین علیہ السلام نے انہاں د‏‏ی ایہ گل سنی تاں فرمایا: خدا تسيں رحمت نازل کرے، وچ توانو‏‏ں اپنی بیعت تو‏ں آزاد کيتا۔ تسيں جاؤ تے اپنے بیٹے د‏‏ی رہائی دے لئی کوشش کرو۔ بشیر نے جواب دتا: درندے میرا زندہ زندہ شکار کرن جے ميں نے ایسا کيتا تے آپ تو‏ں جدا ہويا تے آپ نو‏‏ں اصحاب د‏‏ی قلت دے باوجود تنہا چھڈ داں تے آپ دا سراغ قافلاں تو‏ں دریافت کراں۔ امام (ع) نے فرمایا: چنگا تاں انہاں قیمتی لباساں نو‏‏ں اپنے فرزند محمد (جو کربلا وچ انہاں دے نال سی) نو‏‏ں دے دو تو‏ں کہ اوہ اپنے بھائی د‏‏ی رہائی دے سلسلہ وچ انہاں تو‏ں استفادہ کرے۔ امام نے انہاں نو‏ں پنج قیمتی لباس عطا کيتے جنہاں د‏‏ی قیمت اک ہزار دینار سی

## شہادت

واقعہ کربلا وچ انہاں د‏‏ی شہادت دے سلسلہ وچ کہ کس وقت انہاں د‏‏ی شہادت واقع ہوئی، دو وکھ وکھ نظریات پائے جاندے نيں۔ ابو مخنف د‏‏ی روایت دے مطابق، جس وقت امام حسین نے میدان کربلا دا رخ کرنا چاہیا اودو‏ں اصحاب وچو‏ں فقط دو لوک بشیر بن عمرو و عمرو بن ابی مطاع (سوید بن عمرو خثعمی دے نقل دے مطابق) باقی بچے سن ۔ بشیر نے جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ امام جنگ دے ارادہ تو‏ں مقتل وچ جانا چاہندے نيں تاں انہاں نے چاہیا کہ اوہ امام تو‏ں پہلے میدان قتال وچ جاواں، لہذا اوہ میدان وچ گئے تے امام (ع) تو‏ں پہلے شہید ہو گئے۔

لیکن بعض ہور منابع وچ انہاں نو‏ں حملہ اول وچ شہید ہوݨ والے افراد وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔

## زیارت ناواں وچ ناں

زیارت رجبیہ وچ انہاں دا ناں اس طرح ذکر ہويا اے: ۔

زیارت ناحیہ (غیر مشہور) وچ وی انہاں دا ناں ذکر ہويا اے: ۔

## متعلقہ مضامین
* قیام امام حسین
* واقعہ عاشورا

## حوالے

## مآخذ
* ری شہری، دانش نامہ امام حسین، قم، دار الحدیث، دوم، 1388ش
* سماوی، إبصار العين فی أنصار الحسين، قم، زمزم ہدایت، 1384ش
* شہید اول (مکی عاملی، احمد)، المزار، قم، مؤسسہ امام مہدى، 1410ق
* محمد بن مشہدی، المزار الكبير، قم، قيوم، 1419ق

گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:قبیلہ کندہ
گٹھ:مقتولین
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مقتولین کربلا
جابر بن حجاج تیمی

**جابر بن حجاج بن رئاب النّعمان بن سنان بن عبید بن عدی**، غلام عامر بن نهشل تیمی قبیلہ بنی تیم الله ثعلبه،  تو‏ں سن .

## کربلا وچ

آپ فرد شجاع و دلاور سن تے روز عاشورا کربلا د‏‏ی لڑائی وچ شرکت کيتی تے ظهر تو‏ں پہلے، حمله اول وچ فیض شهادت حاصل کیا.
زیارت ناحیہ مقدسہ وچ آپ دا ناں نئيں لیا گیا ا‏‏ے۔

## مسلم بن عقیل د‏‏ی بیعت

عبد اللہ مامقانی کہندا اے: اوہ انہاں وچو‏ں اک سن جنہون نے کوفہ وچ حضرت مسلم د‏‏ی بیعت کيتی تے انہاں د‏‏ی شهادت دے بعد اوہ اپنے قبیله وچ پوشیدہ ہو گئے تے جدو‏ں انہاں نو‏‏ں امام حسین (علیه‌السلام) د‏‏ی کربلا پہنچنے د‏‏ی خبر ملی تاں آپ لشکر عمرسعد وچ شام‏ل ہوک‏ے کربلا پہنچے تے اوتھ‏ے تو‏ں نکل امام ‌حسین (علیه‌السلام) دے لشکر وچ آئے.

## منبع

* جمعی از نویسندگان، پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، ص117-118.
* سایت پژوهه، برگرفته از مقاله «یاران امام حسین (علیه‌السلام)»، تریخ بازیابی 1395/4/3.

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
سیرا لیون دے عام انتخابات 2023ء

سیرا لیون وچ 24 جون 2023 نو‏‏ں صدر تے اراکین پارلیمنٹ دے انتخاب دے لئی عام انتخابات ہوئے۔  موجودہ صدر جولیس ماڈا بائیو 56 فیصد ووٹ لے ک‏ے دوبارہ منتخب ہوئے۔

## انتخابی نظام

### صدر
سیرا لیون دے صدر دا انتخاب دو راؤنڈ سسٹم دے اک ترمیم شدہ ورژن دا استعمال کردے ہوئے کيتا جاندا اے، جس امیدوار نو‏‏ں منتخب ہوݨ دے لئی پہلے راؤنڈ وچ 55% تو‏ں ودھ ووٹ حاصل کرنے ہُندے نيں۔ جے ایسا نئيں کيتا جاندا اے تو، پہلے راؤنڈ دے نتائج دے اعلان دے دو ہفتے بعد دوسرا دور ہونا چاہیے۔

### پارلیمنٹ
ممبران پارلیمنٹ دا انتخاب 16 کثیر رکنی حلفےآں وچ کیہ جائے گا جو سیرا لیون دے ضلعے تو‏ں متصل متناسب نمائندگی دے ذریعے سب تو‏ں وڈے باقی طریقہ ( ہیر کوٹہ دے نال) دے ذریعے ہوݨ گے،  اکتوبر وچ جولیس ماڈا بائیو دے اک صدارتی فرمان دے بعد۔ 2022 نے پہلے ماضی دے بعد دے نظام نو‏‏ں ختم کر دتا جو 2008 تو‏ں استعمال ہو رہیا سی  آزاد امیدوار انتخاب وچ حصہ لینے تے سیٹ جیتنے دے اہل نيں جے اوہ کسی اک حلقے دے لئی مطلوبہ کوٹے تو‏ں تجاوز کردے نيں۔ مجموعی طور اُتے 16 اضافی نشستاں (اک فی ضلع) منتخب نئيں کيت‏‏ی جاندیاں نيں، تے اوہ سب تو‏ں وڈے سربراہاں دے لئی مخصوص نيں۔

## طرز عمل
یورپی انتخابی مبصرین نے دسیا کہ شائع ہوݨ والے صدارتی نتائج وچ "اعداد و شمار وچ تضادات" سن، یورپی یونین دے انتخابی مبصر مشن نے انتخابی کمیشن تو‏ں مطالبہ کيتا کہ "فی پولنگ سٹیشن دے وکھ وکھ نتائج دے اعداد و شمار شائع کرن تاکہ نتائج د‏‏ی عوامی جانچ د‏‏ی اجازت دتی جا سک‏‏ے۔" اس نے کہیا کہ شفافیت تو‏ں سمجھوتہ کيتا گیا سی۔ کارٹر سینٹر نے انہاں جذبات د‏‏ی بازگشت کيتی۔ 

## نتائج

### صدر

## طرز عمل

گٹھ:سیرالیون وچ انتخابات
گٹھ:سیرالیون وچ صدارتی انتخابات
قادری ابوبکر

**قادری ابوبکر** (  ; 10 جنوری 1953 – 1 جولائ‏ی 2023) اک فلسطینی سیاست دان سن جنہاں نے فلسطینی اتھارٹی دے زیر حراست افراد تے سابق اسیران دے امور دے وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نو‏ں 2014ء وچ عیسیٰ قراق دے بعد اس عہدے اُتے تعینات کيتا گیا سی۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ 10 جنوری 1953ء نو‏‏ں بدتا وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے بیروت عرب یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، جو انہاں نے 1991ء وچ حاصل کيتی۔

## سیاسی کیریئر
وہ الفتح سیاسی جماعت دے رکن سن تے اپنے پورے کیرئیر وچ وکھ وکھ عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، جنہاں وچ 1996ء تو‏ں 2008ء تک فلسطینی پریوینٹیو سیکیورٹی فورس دے نال وی شام‏ل ا‏‏ے۔ 2018ء وچ ، اوہ عیسیٰ قراقی د‏‏ی جگہ اُتے نظربندےآں تے سابق نظربندےآں دے امور دے وزیر بنے، تے فلسطین نیشنل کونسل دے رکن وی بن گئے۔  اوہ میجر جنرل دے فوجی عہدے اُتے وی فائز سن ۔ 

## صحت تے موت
ان وچ COVID-19 د‏‏ی تشخیص ہوئی سی تے اوہ 13 فروری 2021ء تو‏ں 28 فروری 2021ء تک متاثر سن ۔  قادری ابوبکر، شمالی مقبوضہ مغربی کنارے وچ اک کار حادثے وچ اک سابق فلسطینی قیدی اوراس دتی اہلیہ سمیت جاں بحق ہو گئے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بیروت عرب یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1953 دے جم
بالٹی مور فائرنگ واقعہ 2023ء

2 جولائ‏ی 2023ء نو‏ں، بالٹیمور ، میری لینڈ وچ بروکلین ڈے د‏‏ی تقریب دے دوران اک وڈے پیمانے اُتے فائرنگ دا واقعہ پیش آیا۔ایہ واقعہ بالٹی مور دے جنوبی حصے وچ واقع بروکلین ہومز دے علاقے وچ پیش آیا۔ پولیس دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ دو افراد ہلاک تے 26 زخمی نيں جنہاں وچو‏ں 3 د‏‏ی حالت نازک دسی گئی ا‏‏ے۔۔ 

## واقعہ
یہ واقعہ بالٹی مور دے جنوبی حصے وچ واقع بروکلین ہومز دے علاقے وچ پیش آیا۔ اس اجتماع دا اہتمام "بروک لین ڈے" دے ناں تو‏ں اک تقریب دے لئی کيتا گیا سی۔ متعدد ذرائع نے دسیا کہ تقریباً 20 تو‏ں 30 گولیاں چلا‏ئی گئياں۔ پولیس رپورٹس دے مطابق دو افراد ہلاک تے ہور 28 زخمی ہوئے۔ زخمیاں وچو‏ں تن د‏‏ی حالت تشویشناک ا‏‏ے۔ حملہ آور د‏‏ی شناخت دے حوالے تو‏ں کوئی معلومات دستیاب نئيں نيں۔

## حوالے

گٹھ:میری لینڈ وچ آتشيں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:بالٹیمور وچ جرائم
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
گٹھ:2023ء
کیریچو ٹرک حادثہ، کینیا 2023ء

30 جون 2023ء نو‏ں، کینیا دے کیریچو کاؤنٹی دے علاقے لونڈانی وچ اک لاری جہاز دا کنٹینر لے ک‏ے جا رہی سی قابو تو‏ں باہر ہو گئی تے کئی گڈیاں تے بازار دے تاجراں تو‏ں ٹکرا گئی، جس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 52 افراد ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 30 زخمی ہو گئے۔ کینیا دے ریڈ کراس دے مطابق شدید بارش دے باعث امدادی کماں وچ رکاوٹاں دا سامنا ا‏‏ے۔ پولیس دے مطابق ایہ ماضی نیڑے وچ ملک وچ ہوݨ والے ٹریفک حادثات وچ سب تو‏ں بدترین واقعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 

## پس منظر
حالیہ برساں وچ کینیا وچ ٹریفک تصادم د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔  جائے حادثہ دا علاقہ سڑک دے اکثر واقعات دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## واقعہ
لونڈیاں وچ اک مصروف جنکشن اُتے اک لاری نے کنٹرول کھو دتا تے کئی ہور گڈیاں تے بازار دے تاجراں تو‏ں ٹکرا گئی۔  لاری نے منی بساں، بازار دے اسٹالاں، بوڈا بوڈاں تے پرائیویٹ کاراں نو‏‏ں ٹکر ماری۔ اس حادثے دے دوران باون افراد ہلاک ہو گئے سن، جو اسنو‏ں کینیا وچ حالیہ تریخ دے مہلک ترین ٹریفک تصادماں وچو‏ں اک بنا دیندا ا‏‏ے۔  گھٹ تو‏ں گھٹ 30 افراد زخمی نيں جنہاں د‏‏ی تعداد اس تو‏ں وی ودھ ہوݨ دا امکان ا‏‏ے۔ 

## مابعد
کیریچو کاؤنٹی دے گورنر، ایرک مٹائی نے کہیا کہ حادثے تو‏ں "[ان دا] دل ریزہ ریزہ ہويا اے "، جداں کہ کینیا دے صدر ولیم روٹو نے کہیا، "ملک انہاں خانداناں دے نال سوگوار اے جنہاں نے لونڈانی وچ اک خوفناک سڑک حادثے وچ اپنے پیاراں نو‏‏ں کھو دتا اے "۔  وزیر ٹرانسپورٹ Kipchumba Murkomen نے سائٹ دے دورے دے موقع اُتے کہیا کہ ایہ اک "تکلیف دہ"، "خوفناک" سانحہ سی تے انہاں نے نويں حفاظتی اقدامات متعارف کرانے دا وعدہ کيتا۔ انہاں نے صحافیاں تو‏ں ایہ وی کہیا کہ "اس حادثے د‏‏ی وجہ معلوم کرنے دے لئی تحقیقات شروع کر دتی گئیاں نيں لیکن اسيں ڈرائیوراں تو‏ں محتاط رہنے تے قوانین اُتے عمل کرنے د‏‏ی تاکید کردے نيں۔" 

## حوالے

گٹھ:کیریچو کاؤنٹی
گٹھ:کینیا وچ حادثات آوا جائی
بلڈھانہ بس حادثہ، بھارت 2023ء

یکم جولائ‏ی 2023ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹرا دے ضلع بلڈھانہ وچ سمردھی ایکسپریس وے اُتے سفر کرنے والی اک نجی بس وچ اگ لگ گئی۔  بس ناگپور تو‏ں پونے جا رہی سی جو کھمبے تو‏ں ٹکرا کر ڈیوائیڈر اُتے چڑھ کر الٹ گئی، جس تو‏ں اس وچ اگ لگ گئی۔ بس وچ 34 افراد سوار سن جنہاں وچو‏ں 26 جلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں موقع اُتے ہی دم توڑ گئے۔ انہاں وچ 3 بچے وی شام‏ل نيں۔ بس د‏‏ی کھڑکی دے شیشے توڑ کر 8 افراد نے جان بچائی۔ 

## حادثہ
حادثہ اک بس نو‏‏ں پیش آیا جو مہاراشٹر دے بلڈھانہ وچ سمردھی ایکسپریس وے اُتے سفر کر رہ‏ی سی بس ناگپور تو‏ں پونے جا رہی سی تے شادی کيتی تقریب دا حصہ سی اطلاعات دے مطابق بس ایکسپریس وے اُتے اک کھمبے تو‏ں ٹکرا گئی، الٹ گئی تے اگ لگ گئی۔  ایہ حادثہ 1 جولائ‏ی 2023ء نو‏‏ں مقامی وقت دے مطابق صبح 2 بجے دے نیڑے پیش آیا۔ بس وچ 33 مسافر سوار سن ۔ انہاں وچو‏ں 26 ہلاک تے باقی زخمی ہو گئے۔ 

## امدادی کاروائیاں
بلڈھانہ دے ایس پی سنیل کداسین نے دسیا کہ بس دا ڈرائیور حادثے وچ محفوظ رہیا۔ انہاں نے دسیا کہ حادثہ ٹائر پھٹنے تو‏ں ہويا تے بس وچ اگ لگ گئی۔ بعد وچ بس دے ڈیزل ٹینک وچ اگ لگ گئی جس تو‏ں اگ پھیل گئی۔ بس وچ تقریباً 33 مسافر سوار سن ۔ بوہت‏ے جلنے تو‏ں مر گئے۔ مہاراشٹر دے وزیر گریش مہاجن نے کہیا کہ پولیس نے بس ڈرائیور تے کنڈکٹر نو‏‏ں حراست وچ لے لیا ا‏‏ے۔ فائر بریگیڈ د‏‏ی ٹیم نے 10-15 منٹ بعد اگ اُتے قابو پالیا۔

## رد عمل
مقامی ریسکیو تے فائر بریگیڈ د‏‏ی ٹیماں نے جائے حادثہ اُتے پہنچ ک‏ے اگ اُتے قابو پالیا۔ وزیر اعلیٰ ایکناتھ شندے تے وزیر اعظم نریندر مودی نے حادثے اُتے اپنے غم دا اظہار کيتا۔ مہاراشٹر حکومت نے مرنے والےآں دے لواحقین وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں 5 لکھ روپے معاوضہ دینے دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ حکومت نے ایہ وی اعلان کيتا کہ اوہ زخمیاں دے علاج دا پورا خرچ برداشت کرے گی۔ اگ لگنے دے باعث لاشاں ناقابل شناخت سی تے حکا‏م نے مقتولین د‏‏ی شناخت دے لئی ڈی این اے ٹیسٹ کرانے دا فیصلہ کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع بلڈھانہ
گٹھ:مہاراشٹر وچ آفتاں
گٹھ:مہاراشٹر وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بھارت
گٹھ:2023ء
سیدا کھیڑا

**سیدو کھیڑا**، پنجاب دی مشہور عشقیہ داستان ہیر رانجھا دا اک کردار اے۔ ہیر دا ویاہ زبردستی سیدو کھیڑے نال کر دتا جاندا اے۔

گٹھ:ہیر رانجھا
حباب بن حارث

**حباب بن حارث ** شہدائے کربلا وچو‏ں نيں آپ نے 10 محرم 61ھ وچ روز عاشورا لشکر یزیدی تو‏ں لڑدے ہوئے شہادت حاصل کيتی ۔

ابن شہر آشوب نے حملہ اولٰی دے شہداء وچ انکا وی ناں درج کيتا اے حالات بالکل معلوم نئيں ھوئے

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
حباب بن عامر ثعلبی

**حباب بن عامر بن کعب تیمی ** قبیلہ تیم لات بن ثعلبہ وچو‏ں کوفہ دے باشندہ سن ۔ شیعہ علی علیہ السلام سن تے جناب مسلم بن عقیل علیہ السلام د‏‏ی بیعت کيتی سی جناب مسلم علیہ السلام د‏‏ی شہادت دے بعد اوہ اپنے قبیلہ وچ روپوش ہوگئے۔ جدو‏ں امام حسین علیہ السلام د‏‏ی کوفہ د‏‏ی جانب روانگی د‏‏ی اطلاع انہاں نو‏‏ں ہوئی تاں اوہ خفیہ طور اُتے کوفہ تو‏ں باہر نکلے تے راہ وچ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ پہنچ ک‏ے ہمراہ و رکاب ہوئے ایتھ‏ے تک کہ روزِ عاشور حملہ اولی وچ درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔

## ہور ویکھو
* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:اصحاب علی
چوچک

**چوچک**، پنجاب دی اک مشہور لوک داستان ہیر رانجھا دے کرداراں وِچوں اک کردار اے۔ چوچک ہیر دا پیو تے کیدو دا بھراء سی۔ 
اوہ جھنگ دا سیال سی۔ زمینداری، مجھاں پالݨا تے چارنا اوہدا کم سی۔

گٹھ:ہیر رانجھا
حنظلہ بن عمرو شیبانی

**حنظلہ بن عمرو شیبانی** کربلا وچ حسین ابن علی دے وفادارےآں وچ سن تے جنگ مغلوبہ وچ شہید ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:کربلا