open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دریائے سینٹ لارنس

دریائے سینٹ لارنس 2350 میل لمبا تے بر اعظم اتلے امریکہ دا اہم دریا اے ۔ ایہہ اہم تجارتی گذرگاہ اے جتھوں دی لنگھ کے بحری جہاز امریکہ تے کینیڈا دے وچکار واقع عظیم جھیلاں (امریکا) تک جاندے نیں ۔ دسمبر توں اپریل دے ادھ تک ایہہ دریا جمئیا رہنا اے ۔ ایہہ کینیڈا دے صوبے اونٹاریو تے امریکی ریاست نیو یارک دے وچکار سرحد دا کم وی دیندا اے ۔

## جغرافیہ

دریائے سینٹ لارنس جھیل انٹاریو دے اتلے کنارے توں کنگسٹن تے اونٹاریو دے وشکاروں شروع ہندا اے ۔ ایتھوں ایہہ گانانوک ، بروک ویلے ، اوگڈنزبرگ ، ماسینا ، کارنوال ، مونٹریال تے کیوبک شہر توں ہندا ہویا خلیج سینٹ لارنس چ جا ڈگدا اے ۔ 

دریائے سینٹ لارنس تے عظیم جھیلاں مل کے جگ دا تازہ پانی دا سبتوں وڈا نظام بناندے نیں ، جسدا رقبہ 13،44،200 مربع کلومیٹر اے جس چوں 8،39،200 مربع کلومیٹر علاقہ کینیڈا چ تے 5،05،000 مربع کلومیٹر دا علاقہ امریکہ چ اے۔ اس دریا دے طاس چ کینیڈا دے اونٹاریو تے کیوبک صوبے تے امریکہ دیاں ریاستاں الینوئے ، انڈیانا ، مشیگن ، منی سوٹا ، نیو یارک]] ، اوہائیو ، پنسلوانیا ، ورمونٹ تے وسکونسن آندیاں نیں ۔

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
بلاد سوڈان

**بلاد سوڈان** یعنی کالےآں دا دیس ، وڈا سمندر اوقیانوس توں لے کے لال سمندر تک پھیلئیا ہوئیا افریقہ دا اک وڈا علاقہ جس دے اتلے حصے صحراۓ اعظم دا حصہ نیں تے دکھنی حصے زرخیز زمیناں تے مشتمل نیں ۔ ملک سوڈان اس وڈے علاقے دا صرف چڑھدا حصہ اے ۔ مالی تے ا سدے نالدے علاقےآں نوں لہندا سوڈاں آکھئیا جاندا اے ۔

موجودہ سوڈان دا اتلا ادھا حصہ پرانے ویلےآں چ نوبیہ کہلاندا سی ۔ مصر وانگ نوبیہ دی خوشحالی وی دریاۓ نیل دے پاروں اے ۔ تے مصر وانگوں نوبیہ وی پرانیاں رہتلاں دا گھر سی ۔ نوبیہ دی رہتل اصل چ مصری رہتل ای سی تے اسدی تریخ 5 ہزار سال پرانی اے ۔

گٹھ:افریقہ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:علاقے
دریائے مرے

دریائے مرے آسٹریلیا دا اک اہم دریا اے تے اپنے معاون دریاواں نال مل کے آسٹریلیا دا مرکزی دریائی نظام بناندا اے ۔ ایہہ کوہ وڈا سلسلہ ونڈ ( گریٹ ڈیوائڈنگ رینج) توں نکلدا اے تے 1562 کلومیٹر دا فاصلہ طے کر کے بحر ہند چ ڈگدا اے ۔ اس دریا نوں چڑھدے دکھن دے پہاڑاں دی برف توں پانی ملدا اے ۔

## جغرافیہ

دریائے مرے 3،750 کلومیٹر لمبے مرے ۔ ڈارلنگ دریائی نظام دا حصہ اے جہڑا وکٹوریہ ، نیو ساؤتھ ویلز تے دکھنی کوئینزلینڈ نوں سیراب کردا اے ۔ ایہہ سارا علاقہ آسٹریلیا دے کل رقبے دا اک بٹا ست اے ۔ 
دریائے مرے چ اسدے سائز دے دنیا دے دوجے دریاواں نالوں نسبتا گھٹ پانی وگدا اے تے اس دے بہاؤ چ موسم دے نال بوہت زیادہ اتار چڑھا آندا اے ۔ 
دریائے مرے آسٹریلیا دیاں ریاستاں وکٹوریہ تے نیو ساؤتھ ویلز دی سرحد دا وڈا حصہ وی تشکیل دیندا اے ۔ 

## دریائی جیون
دریائے مرے دے دریائے جیون دی اپنی انفرادیت اے جنہاں اس دریا پائیاں جان آلیاں خاص مچھیاں نیں ، ایہہ مرے کوڈ ، ٹراؤٹ کوڈ ،گولڈن پرچ ، سلور پرچ ، ایل ٹیلڈ وغیرہ نیں ۔

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
محمد مارمادوک پکتھال

**محمد مارمادوک پکتھال** نے قرآن دا انگریزی چ ترجمہ کیتا ، اوہ اک انگریز سی تے اسنے اسلام قبول کیتا سی ۔

پکتھال اک درمیانے انگریز گھر چ 1875ء چ جمئیا تے 1936ء چ وفات پائی ۔ اس نے تعلیم انگلستان دی مشہور درسگاہ ہیرو توں حاصل کیتی ۔ پکتھال نے اسلامی ملکاں دا سیاحتی دورہ کیتا اوہ سلطنت عثمانیہ دا وڈا حامی سی ۔ اسنے ان ونڈے ہندستان دی ریاست حیدرآباد دکن چ قیام کیتا تےاوتھے ای قرآن دا انگریزی چ ترجمہ کیتا ۔ اس ترجمے نوں جامعہ الازہر مصر نے وی سلاہئیا ۔

## خوف خدا / تقوٰی
محمد مارماڈیوک پکتھال اللہ تو‏ں بہت خوف کھاندے سن ۔ جدو‏ں اوہ نماز دے لئی اٹھدے تاں چہرہ سرخ ہُندا تے مکمل خشوع و خضوع تو‏ں نماز پڑھدے۔ کسی نے اس عجیب کیفیت دا سبب پُچھیا جو اوہ محسوس نئيں کردے تاں انہاں دا جواب سی:

thumb

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پکتھال دے حالات زندگی
گٹھ:۱۹۳٦ دیاں موتاں
گٹھ:انگریز مسلما‏ن
گٹھ:انگریزی مترجمین قرآن
گٹھ:برطانوی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام
گٹھ:پروٹسٹنٹ تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:1936 دیاں موتاں
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:۱۸٧۵ دے جم
گٹھ:بروک ووڈ قبرستان وچ تدفین
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی عسکری شخصیتاں
گٹھ:سابقہ برطانوی مسیحی
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی فوجی شخصیتاں
گٹھ:انگریز مستشرقین
گٹھ:سابقہ انگریز مسیحی
گٹھ:1875 دے جم

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی مسلمان
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:نومسلمین
گٹھ:مسلم شخصیتاں
پرولتاریا

**پرولتاریا** لاطینی بولی دا لفظ اے جیہدا مطلب اوہ شہری نیں جیہڑے ازاد ہون پر اوہناں کول کوئی جائیداد نہ ہووے تے اسدی محنت ای اسدا روزی روٹی دا زریعہ ہووے ۔ دوجے لفظاں چ سماج دے کم کرن آلے تے مزدور طبقے نوں پرولتاریا کہیا جاندا اے ۔ انقلاب روس نوں وی پرولتاری انقلاب آکھیا جاندا سی کیوں کہ لینن نے مزدوراں تے دوجے کم کرن آلے طبقےآں دے حقاں دا نعرا لایا تاں اوہ اسدی اگوای وچ تُر پئے ۔   

## ہور دیکھو
* انقلاب روس
* بورژوازی
* مارکس دا نظریہ

## باہرلے جوڑ
* https://web.archive.org/web/20020808131110/http://www.geocities.com/CapitolHill/Lobby/3909/our80s90s/workerism.html
بورژوازی

**بورژوازی** سماج چ موجود اک خاص طبقے دا ناں اے جس نوں عام لفظاں چ سرمایہ دار طبقہ آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ طبقہ سرمائے دی وجہ توں مزدور طبقہ ( پرولتاریہ) دا استحصال کر دا اے ۔ ایہہ فرانسیسی دا لفظ اے ۔ تریخی طور تے گھبلے زمانےآں چ یورپ دے تاجر تے دولت مند طبقے نوں بورژوازی آکھئیا جاندا سی ۔

## ہور ویکھو
* سرمایہ درانہ نظام
* انقلاب فارس

## بارلے جوڑ
*http://www.gegenstandpunkt.com/english/state/toc.html

گٹھ:سماج
گٹھ:سماجی طبقے
ایمانوئل کانٹ

**ایمونیل کانٹ** کونگزبرگ، پرشیا دا 18ویں صدی دے انت تے چانن ویلے وچ اک جرمن   فلسفی  سی۔

ایمونیل کانٹ 22 اپریل 1724 نوں پرشیا دے راجگڑھ کونگزبرگ وچ جمیا۔ کونگزبرگ ہن روس کول اے تے ایھدا ناں کالیننگراڈ اے۔ اوہ اپنی پوری حیاتی کونگزبرگ توں دس میل دور ناں گیا۔ اوہدا پیو یوہان جارج کانٹ میمل دا رہن والا سی تے اوہدی ماں نیورمبرگ دی سی۔ اوہ نو نیانیاں وچوں چوتھا سی۔ اوہدے دادکے سکاٹلینڈ توں آۓ سی۔ اوہ اک مزہبی ٹبر توں سی جتھے بائبل عام پڑھی تے منی جاندی سی۔ اہونی مزہبی پڑھائی سختی نال کرائگئی جیدے وچ سائینس تے میتھمیٹکس توں ودھ دینیات تے زور سی۔ سخت مزہبی محول وچ ہوندیاں ہویاں وی اگلی عمرے اوہ خدا بارے شک کرن لگ پیا سی۔ اوہدے بارے ایہ گل عام اے جے اوہنے اک ڈسپلن وچ جیون گزاریا تے لوک اونوں ویکھ اپنی کڑی دا ٹیم ٹھیک کردے سن۔ کانٹ نے کدے ویاہ ناں کیتا پے اوہدا میل جول کئی لوکاں نال سی تے اوہدے شگرد اوہنوں پسند کردے سن۔  

کانٹ نوں نکی عمر وچ ای پڑھن دا شوق سی۔ مڈھلی پڑھائی مگروں 16 وریاں دا سی تے 1740 وچ اوہنے کونگزبرگ یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔ اوہنے لیبنثز تے وولف دی فلاسیفی پڑھی، تے اوتھے ای اوہنے نیوٹن دی میتھمیٹیکل فزکس وی پڑھی۔ 1746 وچ اوہدے پیو دی موت نے اوہدی پڑھائی وچ روک لائی اوہ کونگزبرگ دے دوالے دیاں تھانواں وج پھان جاندا ریا۔ 1747 وچ فلسفے تے اوہدی پہلی کتاب چھپدی اے۔ 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
بالشویزم

بالشویزم روسی کیمونزم نوں آکھئیا جاندا اے ، اس ناں دا ورتاوا پہلی وار 1903ء چ لندن چ ہون آلی روسی سوشل ڈیموکریٹک مزدور پارٹی دے اجلاس چ ہوئیا ۔ اس چ کارل مارکس دے پیروآں نوں اکثریت حاصل ہوئی تے روسی بولی چ بالشویک دا مطلب اے اکثریت آلے ۔ اس لئی اس نوں بالشویک (آکثریت آلے) آکھئیا گئیا ، اینہاں دے مقابلے چ اقیلت آلے نوں مینشویک آکھئیا گئیا ۔ بالشویکاں دا آگو لینن سی ۔ بالشویک پارٹی دا مقصد کارل مارکس دے نظرےآں تے روس چ مزدوراں تے محنت کشاں نوں منظم کرنا تے زار روس دی حکومت دا تختہ الٹ کے مزدوراں دی حکومت قائم کرنا سی ۔ تاکہ روسی سلطنت چوں سرمایہ داری نظام نوں مکا کے اشتراکی نظام را‏ئج کیتا جائے ۔ 1917ء دے انقلاب روس دے مگروں بالشویک پارٹی دا ناں روسی کیمونسٹ پارٹی ( بالشویک) ہو گئیا ۔

## ہور ویکھو
* لینن
* انقلاب روس
* پرولتاریہ
* انقلاب فووری
* انقالب اکتوبر
## بارلے جوڑ
* انقلاب
* تریخ  
* http://libcom.org/library/the-bolsheviks-and-workers-control-solidarity-group
* تھلڑے روس چ وی ورے

گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
برلن ناکہ بندی

برلن ناکہ بندی سرد جنگ دے پہلے وڈے بین القوامی بحراناں چوں اک سی بلکہ پہلا بحران سی ۔ برلن شہر دی ناکہ بندی 24 جون 1948ء توں 11 مئی 1949ء تک جاری رہی ۔

دوجی جنگ عظیم دے مگروں جرمنی تے اتحادیاں دا قبضہ ہوگئیا ۔ اس دور چ سویت یونین نے مغربی اتحادیاں دے انتظام ہیٹھ علاقے مغربی برلن نوں جان آلے سارے ریل تے سڑک دے راہ بند کر دتے سن ۔ چیتا رہے کہ ونڈے ہوئے برلن شہر دا اوہ حصہ جہڑا مغربی اتحادیاں دے قبضے چ سی ، اوہ چارے پاسےاوں سویت قبضے دے علاقےآں چ گھرئیا ہوئیا سی ۔ اس ناکہ بندی دا مقصد مغربی طاقتاں نوں مجبور کرنا سی کہ اوہ آتر آ کے ( مجبور ہو کے) سویت یونین نوں مغربی برلن نوں غذا تے بالن ( ایندھن) دی فراہمی دی اجازت دین تاکہ پورے شہر تے سویت یونین نوں عملی تسلط ہو جائے ۔
اس ناکہ بندی دے جواب چ مغربی اتحادیاں نیں *برلن فضائی نقل و حمل* دا آغاز کیتا ۔ جس راہیں برلن دے لوکاں نوں فضائی راہ تھانیں رسد دتی گئی ۔ امریکہ دی فضائیہ ، برطانیہ دی شاہیی فضائیہ تے دولت مشترکہ ے دوجے دیساں دے ہوائی جہازاں نے اک سال تک جاری رہن آلی اس کاروائی چ 2 لکھ توں ودھ اڑاناں بھریاں تے 13 ہزار ٹن غذائی شیواں روزانہ برلن نوں فراہم کیتیاں ۔

1949ء دے موسم بہار تک ایہہ کوششاں اینیاں کامیاب ہویاں کہ اپریل تک اینا زیادہ سامان پہنچایا جان لگا جنا پہلے شہر نوں ریل راہیں وی نئیں پہنچدا سی۔ 

اس پورے عمل دے دوران کل 101 جاناں ضائع ہویاں ، جنہاں چ 40 برطانوی تے 31 امریکی شامل سن ۔ بوہتیاں موتاں دی وجہ جہازاں دا ڈگ کے تباہ ہونا سی ۔ اس پورے عمل چ 17 امریکی تے 8 برطانوی طیارے ڈگ کے تباہ ہوئے ۔
اس فضائی نقل تے حمل دے پورے عمل دا تخمینہ 224 ملین (22 کروڑ 40 لکھ) ڈالر لایا گیا ۔

اس فضائی نقل و حمل (انگریزی:ایئر لفٹ) نے سویت یونین نوں شرمندگی نال دوچار کردتا ،کیونجے اوہ بار بار دعوی کر چکیا سی کہ ایہہ ایئر لفٹ کدی وی کامیات نئیں ہوئے گی ۔ پر جدوں ایہہ واضع ہو گیا کہ ایہہ کوششاں کامیاب ہو چکیاں نیں تے مئی چ ناکہ بندی چک لئی گئی ۔ اس فضائی نقل و حمل دیاں آخری یادگاراں برلن شہر دے سابق لہندے حصے چ واقع تن ہوائی اڈے نیں جہڑے اگلے 50 سالاں تک برلن شہر لئی بنیادی داخلی راستے دی خدمات انجام دیندے رہے ۔

امریکہ نے اس نوں آپریشن ویٹلز ، جدوں کہ برطانیہ نے آپریشن پلین فیئر دا ناں دتا ۔ اس عمل چ آسٹریلیا دیاں کوششاں نوں آپریشن پیلیکین دا ناں دتا جاندا اے ۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمنی دیاں لڑائیاں

گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں
گٹھ:روس دی تریخ
ادریسی

**ادریسی** (1099ء - 1154ء) ، ایک اندلسی عرب نقشہ نویس، جغرافیہ دان اور سیاح تھا۔ وہ مرابطین کے دور میں سیوطہ میں پیدا ہوا۔ سیوطہ اندلس کا حصہ تھا۔ اس نے سسلی کے بادشاہ راجر دویم کے دربار میں وقت گزارا۔

عرب جغرافیہ دان جس نے یورپ ، نکے ایشیاء ( ایشیائے کوچک) تے رومی سمندر دے جزیرےآں دی سیاحت کیتی ۔ تے آخر چ سسلی دے راجہ راجر II دے دربار نال وابستہ ہو گئیا ، جتھے اس نے چاندی دی پلیٹ تے زمین دا نقشہ کندہ کیتا تے اک گلوب بنائیا ۔ اس نے اک کتاب " کتاب البصر " لکھی ، جس چ اپنے سفر تے جغرافیائی تصوراں نوں پیش کیتا ۔ ایہہ کتاب اس نے راجر نوں پیش کیتی ۔ ایہہ اس دور دا اہم جغرافیائی کم سی ۔ ادریسی نے زمین نوں آب و ہوا دے اعتبار نال ست منطقےآں چ ونڈئیا ۔

ادریسی نے 1154ء میں دنیا کا نقشہ بنایا۔ آنے والی صدیوں میں اس کا بنایا ہوا دنیا کا نقشہ یورپ میں استعمال ہوتا رہا۔ یہ بات قابل ذکر ہے کہ کولمبس نے اس کے بنائے ہوئے نقشوں کو استعمال کیا۔

عربوں کے بنائے ہوئے نقشوں میں مکہ ہمیشہ شمال کے رخ ہوتا تھا۔ اس لیے ادریسی کا بنایا ہوا یہ نقشہ آپکو الٹا لگے گا۔
## بارلے جوڑ
* http://www.islamonline.com/news/newsfull.php?newid=854 
* http://www.britannica.com/eb/article-9042038?query=al-idrisi&ct
* http://classes.bnf.fr/idrisi/index.htm

گٹھ:جغرافیہ دان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:مسلمان سائنسدان
گٹھ:اندلس
گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:اندلسی مسلمان
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یورپی مسلمان
اکسائی چن

**اکسائی چن**،  چین، ہندوستان تے پاکستان دی سرح اُتے واقع اک علاقہ اے، جیہڑا چین دے زیر انتظام اے جد کہ بھارت اس تے اپنا دعوی رکھدا اے۔ اکسائی چن ہندستان تے چین دے وچکار سرحدی جھیڑےاں وچوں اک اے۔ جغرافیائی طور تے ایہ علاقہ تبت پٹھار دا حصہ اے۔ ہمالیا تے دوجے پہاڑی سلسلےآں دی وجہ توں علاقے وچ آبادی بہت گھٹ اے۔

تریخی طور تے ایہ علاقہ لداخ دی ریاست دا حصہ سی، جیہنوں 19ویں صدی وچ کشمیر وچ شامل کرلیا گیا۔ چین دے علاقےآں تبت تے سنکیانگ دے وچکار اہم ترین شاہراہ ایسے علاقے وچوں لنگھدی اے جیہدی وجہ توں چین لئی اس علاقے دی بہت اہمیئت اے۔ 

## حوالے

گٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:جنوبی ایشیا دا جغرافیا
تاپ

تاپ بندے دے پنڈے دی نشانی اے جیڑی عام ویلے توں ہٹ کے پنڈے دے اندر ود گرمی نوں دسدی اے۔ گرمی ناپ یا تھرما میٹر تے 37 ڈگری سیلسیس یا 98.6 فارن ہائٹ توں ود ناپ تاپ نوں دس ریا ہوئیگا۔ 

تاپ کوئی روگ نئں پر اے ہور روگاں دی نشانی ہوسکدی اے۔
ایف 35 لائیٹنینگ

**ایف-35 لائٹننگ** اک انجن تے اک سیٹ والا لڑاکا ہوائی جہاز اے۔ ایہ ہوائی بچاؤ، زمین تے ہلے تے ویکھ چاک دے کم آن والا جہاز اے۔ ایہ رڈار تے لبنا وی اوکھا اے۔

## بننا
ایف 35 ، جس نوں " جوائینٹ اسٹرائیکر فاءٹر " وی آکھئیا جاندا اے ، دے پربندھ چ برطانیہ ، اٹلی ، نیدرلینڈ ، ترکی ، کینیڈا ، آسٹریلیا ، ڈنمارک تے ناروے رلتی نیں ۔

نویں گویڑے توں ہوائی فوج لئی تیار کیتے جان آلے طیارے دا مل ساڈھے 4 کروڑ جدوں کہ سمندری لئی تیار کیتے جان آلے طیارے دی قیمت 6 کروڑ امریکی ڈالر ہوئے گئی ۔ اس طیارے دی تیاری لئی دو وڈیاں امریکی کمپنیاں بوئنگ تے لاک ہیڈ مارٹن دے وچکار 5 سال تک سخت کشمکش جاری رہی تے بالآخر پینٹاگون نے لاک ہیڈ مارٹن دے تیار کیتی گئے پروٹو ٹائپ ایکس -35 نوں امریکی فضائیہ تے بحریہ تے میرین کور لئی منتخب کر لئیا جسنوں ہن ایف-35 آکھئیا جاندا اے ۔ 
## خصوصیات
اس طیارے دی خاص گل اس چ سٹیلتھ ٹیکنالوجی دا استعمال تے اس دی عمودی پرواز تے لینڈنگ دی صلاحیت اے ۔ ایہہ امریکی فضائیہ چ ایف 16 تے اے 10 تھندربولٹ ،جدوں کہ امریکی بحریہ تے میرین کور چ ایف 18 تے ہیریئر جمپ لڑاکا طیارےآں دی تھاں لئے گا ۔ اس طیارے چ جدید ترین ریڈار ، ایویونکس تے الیکٹرک وار فیئر سسٹم لگے ہوئے نیں تے ایہہ نا صرف ہن دے بلکہ مستقبل چ تیار ہون آلے مہلک روایتی ہتھیار ، کروز میزائل تے گائیڈڈ بمب وی لے جان دی صلاحیت رکھدا اے ۔
## عام معلومات

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:اسلحہ
گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:جنگی جہاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
بورنیو

**بورنیو** انڈونیشیا چ واقع جگ دا تیجا سب توں وڈا جزیرہ اے ، جس دا کل رقبہ 2،92،298 مربع میل اے ۔ جزیرے دا وڈا حصہ انڈونیشیا چ شامل اے ( جہڑا چڑھدا ، دکھنی ، لہندا تے گھبلا کلیمنتان صوبے کہلاندے نیں ) جدوں کہ باقی حصہ تے ملائشیا دیاں ریاستاں سراواک تے صباح واقع نیں ، برونائی دارالسلام وی ایسے جزیرے تے واقع اے ۔ 

خط استوا تے واقع ایہہ جزیرہ دنیا دے گرم ترین تے سب توں بارشاں آلے علاقے چ شمار ہندا اے ، بوہتیاں بارشاں دی وجہ توں ایتھے سنگھنے جنگل پائے جاندے نیں تے نیویں علاقے دلدلی نیں ۔

جزیرے دا ناں بورینو نوآبادیاتی دور چ رکھئیا گئیا تے مقامی آبادی چ ایہہ ناں نئیں ورتئیا جاندا ۔ انڈونیشیا چ اس جزیرے نوں کلیمنتان تے ملائشیا چ چڑھدا ملائشیا آکھئیا جاندا اے ۔

بورینو دے اتلے تے اتلے لہندے چ بحیرہ دکھنی چین ، اتلے چڑھدے چ جزیرہ سولو ، چڑھدے چ بحیرہ سلیبس تے آبنائے مکسار تے دکھن چ بحیرہ جاوا تے آبنائے کریماتا واقع نیں ۔

بورینو دے لہندے چ جزیرہ نما مالے تے سماٹرا نیں ۔ 

بورینو دا سب توں اچّا تھاں ماؤنٹ کنابالو اے جہڑا ملائشیا دے صوبے صباح چ واقع اے ، اس دی بلندی 4095 میٹر اے ۔

جزیرے دا سب توں وڈا دریا دریائے کپواس اے جہڑا 1143 کلومیٹر لمبا اے ۔ اس دے علاوہ راجانگ ، باریٹو تے محاکم ناں دے دریا وی وگدے نیں ۔
جھیل ٹانا

جھیل ٹانا نیل ارزق (دریاۓ نیل دا اک معاون دریا) دا منبع اے تے اتھوپیا دی سب توں وڈی جھیل اے ۔ ایہہ تقریبا 84 کلومیٹر لمبی تے 66 کلومیٹر چوڑی اے تے دیس دے اتلے لہندے چ پہاڑی علاقے چ واقع اے ۔ جھیل دی ودھ تون ودھ گہرائی 15 میٹر اے تے سمندر دی پدھر توں 184 میٹر بلندی تے واقع اے ۔

جھیل ٹانا چ دریائے ریب تے دریائے گومارا دا پانی ڈگدا اے ۔ اس جھیل چ کئی جزیرے نیں جنہاں دا انحصار جھیل چ پانی دی سطح دی بلندی تے اے جہڑی اک اندازے دے مطابق پچھلے 400 سالاں چ 6 فٹ تک تھلے ہو چکی اے ۔

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
ٹھنڈی لڑائی

امریکہ تے سویت یونین تے اوہناں دے اتحادیاں دے وچکار 1940ء توں 1990ء دی دہائی تک چلن آلے تنازع ، تناء تے مقابلے نوں سرد جنگ آکھئیا جاندا اے ۔ اس سارے چر چ ایہہ دو وڈیاں طاقتاں جیون دے ہر میدان چ اک دوجے دے مقابلے چ رہِیاں ،جنہاں چ فوجی اتحاد ، نظریئے ، نفسیات ، جاسوسی ، فوجی طاقت ، صنعت ، خلائی دوڑ دفاع تے وڈے خرچے ، روایتی تے جوہری ہتھیاراں دے دوڑ تے ہور دوجے شعبے شامل نیں ۔ ایہہ امریکہ تے روس وچکار براہ راست فوجی مداخلت دی جنگ نہی سی پر فوجی تیاری تے دنیا بھر چ اپنی حمایت لبھن لئی سیاسی جنگ دی ادھ صدی سی ۔

حالانکہ امریکا تے روس دوجی جنگ عظیم چ جرمنی دے خلاف اکٹھے سن پر جنگ دے مگروں تعمیر نو دے حوالے نال ایہناں دے نظریے بالکل وکھرے سن ۔ کجھ دہائیاں چ سرد جنگ یورپ تے دنیا دے ہر خطے چ پھیل گئی ۔ امریکہ نے اشتراکی نظریات نوں روکن لئی لہندے یورپ ۔ لہندے ایشیاء تے چڑھدے دکھنی ایشیا وچ کئی دیساں نال اتحاد قائم کیتے ، اس وچکار کئی وار ایہو جہے تنازعے بنے جیہڑے جگ نوں اک نویں عالمی جنگ دے نیڑے لَے آئے جنہاں چ برلن ناکہ بندی (1948ء توں 1949ء) کوریا جنگ (1950ء توں 1953ء) ویت نام جنگ ( 1959ءتوں 1975ء) ،کیوبا میزائل بحران (1962ء) تے سویت افغان جنگ ( 1979ء توں 1989ء) قابل ذکر نیں ۔ نالے ایہو جیہے ویلے وی آئے جدوں دوناں دیساں وچکار تناء گھٹئیا ۔ 1980ء دی دہائی دے اخِیر چ سرد جنگ اوس ویلے مکن دے نیڑے آئی جدوں سویت آگو میخائل گورباچوف نے امریکی صدر رونالڈ ریگن نال کئی ملاقاتاں کیتِیاں تے نال ای نال اپنے دیے چ اصلاحتی منصوبیاں دا اعلان کیتا ۔ اس وچکار روس چڑھدے یورپ چ اپنی طاقت کھوندا رہیا تے اخِیر چ 1991ء وچ ٹوٹے ٹوٹے ہو گیا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دی تریخ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دیاں لڑائیاں
گٹھ:جرمنی دی تریخ
سفید تحریک

سفید تحریک ، جس دی فوجی بانہہ ، سفید فوج کہلاندی سی ، سویت یونین دے شروع دے دور چ اونہاں روسی قوتاں دے مشتمل اک تحریک سی ، جہڑی انقلاب اکتوبر (انقلاب روس) دے مگروں سیاسی تے فوجی محاذ تے بالشویک دھڑےآں دے خلاف ہو گئیاں سن تے 1917ء توں 1923ء تک دی روسی خانہ جنگی چ لال فوج دے خلاف لڑدیاں رہئیاں ۔

مرکزی ہم آہنگی دی کمی پاروں سفید فوجاں دی حثیت کدے وی انقلاب مخالف دھڑےآں دے اک ڈھلے جہے اتحاد توں ودھ نئیں رہی ۔ اپنے آپ نوں بالشویک مخالف روسی محب وطن ظاہر کرن آلے سفید فوج دے عہدے دار تک وی واضع نظریاتی خیال نئیں رکھدے سن ۔ سفید فوج متحدہ کثیر القومی روس دی حامی سن تے پرانی روسی سلطنت دی تھاں قومی ریاستاں بنان آلے حلقےآں دے خلاف سن ۔ مغربی اتحاد تے مرکزی قوتاں تے دوجیاں بین القوامی طاقتاں ولوں مختلف موقعےآں تے سفید تحریک دی فوج نوں مد د دتی جاندی رہی تے اس لئی اشتراکیاں نے سفید فوج نوں باہرلیاں طاقتاں دے مفاد دا نمائندہ قرار دتا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
سقوطرا

**سقوطرا** جزیرے ورگا عرب توں 350 کلومیٹر لمے پاسے عرب سمندر دے چار جزیرےآں دا اکٹھ اے ۔ ایہہ جزیرے یمن دا حصا نیں ۔
ایہناں جزیریاں دے نیڑے سارے لوک جزیرا سقوطرا تے رہندے نیں جیہدا وڈا شہر حادیبو اے ۔ جیہدی گݨتی 2004ء دے حساب نال 43 ہزار سی ۔ عبدالکری تے سمہا جزیرےآں دی گݨتی چند سو لوکاں تے مشتمل اے تے جزیرا درسا پورے دا پورا غیر آباد اے ۔
جولائی 1999ء وچ سقوطرا وچ اک نواں ہوائی اڈا اساریا گیا سی ۔

گٹھ:یمن
گٹھ:یمن دے شہر
صحرائے سمپسن

صحرائے سمپسن آسٹریلیا دا اک وڈا صحرا اے جہڑا 50 ہزار مربع میل دے رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ اس صحرا وچ ریت دے ٹِبےآں دے لمبے سلسلے نیں تے لوݨیاں (نمکین) جھیلاں وی نیں ۔ ایہہ جھیلاں پراݨے دریاواں دے آبی بخارات بݨ کے اڑ جاݨ نال بَݨیاں سی ۔ ہُݨ ایہ موسمی مینھ نال ای سیراب ہُندیاں نیں ۔

گٹھ:صحرا
گٹھ:جغرافیا
بومرینگ

بومرینگ اک چوڑا تے مڑیا ہویا ہتھیار اے جسنوں آسٹریلیا دے پرانے واسی شکار تے لڑائی چ ورتدے سن ۔ ایہہ لکڑی دا ہندا اے تے اس نوں سٹن لئی مشق تے مہارت دی لوڑ ہندی اے ، جے ایہہ نشانے تے نا لگے تے چکر کھا کے سٹن آلے ول پرت آندا اے ۔
پیری رئیس

پیری رئیس (1465–1554 یا 1555) اک ترک ایڈمرل تے نقشے بنان والا سی۔ اوہ ترک سمندری فوج چ بھرتی ہوگیا۔ سپین پرتگال تے مصر نال لڑائیاں لڑیاں۔ 1513 چ اونے دنیا داپہلا نقشہ بنایا۔ 1521 چہ اونے نفشیاں دی کتاپ کتاب البحریہ بنائی جیڑی اونے سلطان سلیمان نوں 1525 چ وکھائی۔ ایدے چ 434 صفے تے 290 نقشے نیں۔

## پیری رئیس دے نقشے


Image:Entrance of the Dardanelles by Piri Reis.jpg|Entrance of the Dardanelles Strait
Image:Dardanelles and Gulf of Saros by Piri Reis.jpg|Dardanelles Strait and the Gulf of Saros
Image:Lesbos and Ayvalik by Piri Reis.jpg|Lesbos and Ayvalık
Image:Aegean Sea by Piri Reis.jpg|Aegean Sea
Image:Izmir by Piri Reis.jpgازمیر
Image:Chios by Piri Reis.jpgChios
Image:Samos by Piri Reis.jpgSamos
Image:Cape Bozburun near Marmaris and Datça by Piri Reis.jpg|Cape Bozburun between Marmaris and Datça
Image:Marmaris by Piri Reis.jpg|Marmaris
Image:Rhodes by Piri Reis.jpg|Rhodes
Image:Crete by Piri Reis.jpg|کریٹ
Image:Amorgos by Piri Reis.jpg|Katapola Bay in Amorgos
Image:Athens by Piri Reis.jpg|ایتھنز
Image:Thessaloniki by Piri Reis.jpg|Thessaloniki
Image:Otranto by Piri Reis.jpg|Otranto
Image:Brindisi by Piri Reis.jpg|Brindisi
Image:Ancona by Piri Reis.jpg|Ancona
Image:Venice by Piri Reis.jpg|وینس
Image:Sicily by Piri Reis.jpg|سسلی
Image:Sardinia by Piri Reis.jpg|Sardinia
Image:Corsica by Piri Reis.jpg|کارسیکا
Image:Genoa by Piri Reis.jpg|Genoa
Image:Marseilles by Piri Reis.jpg|Marseilles and Toulon
Image:Majorca and Minorca by Piri Reis.jpg|Majorca and Minorca
Image:Minorca by Piri Reis.jpg|Minorca
Image:Granada by Piri Reis.jpg|غرناطہ
Image:Strait of Gibraltar by Piri Reis.jpg|جبرالٹر
Image:Algiers and Bejaia by Piri Reis.jpg|Algiers and Bejaia
Image:Tunis by Piri Reis.jpg|ٹیونس
Image:Gulf and Island of Djerba by Piri Reis.jpg|Djerba
Image:Malta by Piri Reis.jpg|مالٹا
Image:Tripoli by Piri Reis.jpg|Tripoli
Image:Alexandria by Piri Reis.jpg|Alexandria
|River Nile and Bulaq
Image:Cyprus by Piri Reis.jpg|قبرص
Image:Alanya by Piri Reis.jpg|Alanya
Image:Antalya by Piri Reis.jpg|Antalya, Manavgat, Side
Image:Antalya and Kemer by Piri Reis.jpg|Antalya and Kemer
Image:Cape Adrasan and the Riviera of Finike by Piri Reis.jpg|Finike
Image:Kekova by Piri Reis.jpg|Kekova
Image:Kas and Kastelorizo by Piri Reis.jpg|Kaş and Kastelorizo
Image:Fethiye by Piri Reis.jpg|Fethiye
Image:Piri Reis - Map of the City of Constantinople - Walters W658370B - Full Page.jpg|استمبول


گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ
سیارچہ شکن ہتھیار

سیارچہ مخالف ہتھیار یاں سیارچہ شکن ہتھیار (Anti-satellite weapon) ایہوجہے خلائی ہتھیار نیں جنہاں دی مدد نال کسے وی سیارچے نوں خلا چ ای تباہ کیتا جا سکدا اے ۔ اج کل سیارچےآں راہیں مواصلات دی اہمیت بوہت ودھ گئی اے تے جنگ دی صورت چ مواصلات تے پیغام رسانی لئی سیارچے تے انحصار ودھ گئیا اے ۔ ایہو وجہ اے کہ ایہو جہے سیارچےآں نوں تباہ کرن دی لوڑ پئے سکدی اے جہڑے جنگ دے دوران جاسوسی یاں پیغام گھلن لئی ورتے جان ۔ ایہہ گل اوہناں دیساں لئی بوہت اہم اے جنہاں نوں امریکہ ولوں حملے دا خطرہ ہوئے ۔ اگرچہ کئی معاہدےآں راہیں امریکہ نے باقی دنیا لئی اک صاف خلا دا نعرہ لا کے ایہوجہے ہتھیاراں تے پابندی لگان دی کوشش کیتی ہیگی اے پر کئی دیس اینہاں نوں چوری بنان دی کوشش کر رہے نیں ۔ امریکہ تے روس کول ایہہ ہتھیار موجود نیں تے ہن چین نے وی اینہاں نوں بنا کے ٹیسٹ کیتا اے ۔ 11 جنوری 2007ء چ چین نے خلا ای چ موجود اپنے اک سیارچے نوں اس ہتھیار یاں خلائی میزائل نال تباہ کرن دا تجربہ کیتا اے ۔

## تریخ

1950ء دی دہائی چ امریکہ تے سویت یونین نے فضا توں خلا چ مار کرن دے تجربے کیتے جہڑے زیادہ کامیاب نا ہوئے ۔ 1959ء چ امریکا نے اک ایداں دا تجربہ کیتا پر میزائل نشانے توں 6000 میٹر دور توں لنگھئیا ۔ 1963ء امریکا نے ایہہ تجربے چھڈ دتے پر خفیہ طور تے انہاں نوں جاری رکھئیا ۔ روس نے 1967ء چ ایہہ تجربے شروع کیتے تے 1976ء چ اے ایس اے ٹی میزائل بنان چ کامیابی حاصل کر لئی ، جواب چ امریکا نے وی 1983ء چ ایداں دا میزائل بنا لئیا تے 13 ستمبر 1985ء چ اسدا پہلا کامیاب تجربہ کیتا ۔

دوجا طریقہ جس تے کم کیتا گئیا اوہ ایہہ سی کہ خلا چ نکے درجے دے ایٹمی دھماکے کر کے اینہاں سیارچےآں نوں تباہ کرن دی صلاحیت حاصل کیتی جائے ۔ 1967ء چ اک عالمی معاہدے دے تحت خلا چ ایٹمی ہتھیار چلان تے پابندی لا دتی گئی تے اس گل تے کوئی پابندی نا لگی کہ فضا توں خلا چ وار کیتا جائے یاں زمین توں خلا چ وار کیتا جائے ۔

اک تیجا طریقہ لیزر شعاعواں نال سیارچےآں نوں تباہ کرن دا ا ے جس تے چین سمیت کئی دیس کم کر رہے نیں ۔ بین القوامی معاہدےآں دے ہندے ہوئے وی امریکہ نے خلا توں خلا چ ای مار کرن آلے میزائلاں دی تیاری شروع کر دتی اے ۔ اس دے علاوہ امریکا انفرا ریڈ شعاعواں ورت کے وی سیارچےآں نوں تباہ کرن دی صلاحیت حاصل کرن دی کوشش کر رہئیا اے ۔
 
## [[چین]] دا ہن آلا تجربہ

## امریکا دے تجربے

گٹھ:روس
گٹھ:سوویت خلائی سائنس

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
کارسیکا

**کارسیکا** سسلی ، سارڈینیا تے قبرص مگروں رومی سمندر دا چوتھا وڈا جزیرہ اے۔ جہڑا اج کل فرانس دے کول  اے۔ ایہہ اٹلی دے لہندے ، فرانس دے چڑھدے دکھن تے جزیرہ سارڈینیا دے اتلے پاسے ول اے تے فرانس دے 26 انگاں چوں اک اے ۔ ایتھے نیپولین بونا پارٹ جمیا سی۔

## جغرافیہ

جزیرے دا کل کھیتر ول (رقبہ) 8680 مربع کلومیٹر اے تے اسدے ساحلاں دی لمبائی اک ہزار کلومیٹر اے تے آبادی 2005ء دے اندازے دے موجب 2،75،000 اے ۔

کارسیکا پہاڑی علاقےآں تے مشتمل اے جنہاں چ مونٹی سینٹو سب توں اچّا پہاڑ اے جس دی اچائی 2706 میٹر اے ، اس دے علاوہ 2 ہزار میٹر توں اچّیاں ہور وی چوٹیاں وی جزیرے تے موجود نیں ۔

ایہہ جزیرہ آبنائے یونیفیکو دے زریعے سارڈینیا توں جدا اے ۔

کارسیکا دے اہم شہراں چ اجاکیو ، باستیا ، کورٹی تے سارٹین شامل نیں ۔

## مشہوری

کارسیکا نیپولین دی جمن دی تھاں دے طور تے وی جانئیا جاندا اے ،جہڑا 1769ء چ اجاکیو چ جمئیا ۔ اسدے ماں پیؤ نے فرانس ہجرت کیتی تے نیپولین نے اوتھے ای تعلیم حاصل کیتی ۔
ال دوریدو

**ال دوریدو** عربی لفظ اطلاہ دی بگڑی شکل اے ، عرب جہاز راناں دا خیال سی کہ دنیا دے جنوب چ اک ایسی تھاں اے جتھے سونا ای سونا اے ۔ جدوں سپین دے جہاز راناں نے اینہاں کولوں اس خیال دے بارے چ سنئیا تے اوہ اسنوں لبھن دے پچھے پئے گئے تے لبھدے لبھدے ایتھوں تک کہ قطب جنوبی (دکھنی قطب)تک پہنچ گئے ۔ اوہ ایتھے سونے نال بھری زمین تے نا لبھ سکے تے جس تھاں تک اوہ پہنچ گئے سن اوتھے اینہاں نوں اپنے سراں تے تارےآں دا اک گچھا جہا دکھئیا جس دا ناں اوہ دریدو رکھ کے واپس پرت آئے ۔ اس گچھے نوں اج تک دریدو آکھئیا جاندا اے ۔ اینہاں نوں ایہہ پتہ نئیں سی اوہ سنہری زمین دکھن چ نئیں بلکہ لہندے دکھن چ اے جسنوں اج کل میکسیکو آکھئیا جاندا اے جتھف سونے دیاں کاناں نیں ۔ یورپی ادب چ ال دریدو فیدے دی تھاں نوں آکھئیا جاندا اے ۔

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:یورپ
ربع الخالی

**ربع الخالی** دنیا دے وڈے صحراواں وچوں اک صحرا اے ۔ ایہ بنیادی طور تے سعودی عرب وچ واقع اے تے ایہدا رقبا 6،50،000 مربع کلومیٹر اے یعݨی بیلجیم ، فرانس تے نیدرلینڈز دے مجموعی رقبے توں وی ودھ ۔ ایہدا کُچھ حِصا یمن ، متحدہ عرب امارات تے عمان وچ وی اے ۔ اس صحرا کوئی آبادی نئیں ۔ گرمیاں وچ ایہدا درجا حرارت 55 ڈگری سینٹی گریڈ توں وی ودھ جاندا اے تے ریت دے طوفان اوندے نیں ۔ پراݨے زمانےآں وچ ایہدے وچ کئی آبادیاں واقع سن جیہڑیاں تباہ ہو چکیاں نیں جداں ارم ذات العماد جیہڑا اک ہزار تھماں دا شہر مشہور سی ۔ ایہدے نشان 20 ویں صدی وچ لبھے سی ۔ اس علاقے وچ تیل دے وسیع ذخیرے نیں ۔

گٹھ:صحرا
گٹھ:جغرافیا
لوزان

**لوزان** سویٹزرلینڈ دا اک شہر اے جہڑا واود کینٹن جھیل جینوا دے کنارے تے واقع اے ۔ لوزان جینوا توں 62 کلومیٹر جنوب مشرق چ اے ۔ بین القوامی اولمپک کمیٹی دا صدر دفتر وی ایسے شہر چ واقع اے ۔

## آبادی جغرافیہ

لوزان دی آبادی 2008ء دی مردم شماری دے مطابق 1،22،284 اے تے آلے دوالے دے علاقے نوں ملا کے اس دی آبادی 3،17،000 اے ۔ لوزان - جینیوا میروپولیٹن علاقے آبادی 12 لکھتوں ودھ اے۔ شہر دا رقبہ 41اعشاریہ37 مربع کلومیٹر اے ۔ شہر دی سمندر دی پدھر توں ودھ توں اچائی 929 میٹر تے گھٹ توں گھٹ 372 میٹر اے ۔
لوزانے سویٹزرلینڈ دے فرانسیسی بولن آلے علاقے رومنڈی دا شہر اے تے واؤد کنٹون دا صدر مقام اے ۔

## تریخ

رومیاں نے اس تھاں تے جھیل دے لاگے اک فوجی کیمپ بنایا سی جسنوں اوہ لوزانا آکھدے سن تے اتے پہاڑی تے لوزانڈونون ناں دا اک قلعہ بنایا ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:سویٹزرلینڈ
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
سٹالن گراڈ دی لڑائی

ستالن گراد شہر جہرا ہن وولگوگراد کہلاندا اے دا محاصرہ ، شہر دا اندر لڑائی تے سویت یونین دا جوابی حملہ جس دے نتیجے چ شہر دے دوالے نازی جرمنی دی 6ویں فوج تے محوری قوتاں مکمل تباہی دا شکار ہوئیاں ، معرکہ ستالن گراد کہلاندا اے ۔ دونے پاسے دیاں کل ہلاکتاں دی کنتی دا اندازہ تقریبا 20 لکھ لائیا گئیا اے ۔ اس معرکے دے نتیجے چ محوری قوتاں نوں تقریبا 8 لکھ 50 ہزار جاناں دا نقصاں چکانا پئیا ، جہڑا چڑھدے محاذ تے اینہاں دی کل افرادی قوت دا اک چوتھائی سی ، اس دے علاوہ رسد تے سامان دا وی وڈے پیمانے تے نقصان ہوئیا ۔ محوری قوتاں اس وڈے نقصان نوں کدے وی پورا نا کر سکئیاں تے آخر کار اینہاں نوں چڑھدے یورپ توں پسپائی اختیار کرنی پئی ۔

سویت یونین لئی ، جسنوں جنگ چ زبردست شکستاں تے جانی تے مالی نقصاناں دا ساہمنا کرنا پئیا سی ، ستالن گراد چ فتح بوہت اہمیت دی حامل سی ۔ ایہہ ایسے شکست دا نتیجہ سی کہ 1945ء چ نازی جرمنی نوں دوجی جنگ عظیم چ مکمل شکست ہوگئی ۔

اوداں تے ایہہ معرکہ جنگ عظیم دا اک اہم موڑ سمجھئیا جاندا اے پر اس نوں جرمن تے سویت فوج دے نظم تے ضبط دی وجہ توں وی یاد رکھئیا جاندا اے ۔ سویت جنہاں نے جرمنی دی جارحیت دے خلاف پہلے ستالن گراد دا دفاع کیتا ، لئی جنگ چ اک ایہوجہا موقع وی آئیا کہ جدوں محاذ تے آن آلے نویں فوجیاں دی متوقع عمر اک دن توں وی گھٹ ہو گئی پر اس دے باوجود انہاں نے پچھے ہٹن دی بجائے مزاحمت جاری رکھی ۔ دوجے پاسے انتہائی خراب موسمی حالات تے چاروں پاسےاوں گھیرے چ آن دے باوجود جرمن سپاہیاں نے ہتھیار نئیں سٹے تے جدوں بالکل ای جنگ جتن دی کوئی امید نا رہی تے بلآخر ہٹلر دے حکم دی خلاف ورزی کردے ہوئے اینہاں نے ہتھیار سٹے ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمنی دیاں لڑائیاں
اینڈریو جیکسن

**اینڈریو جیکسن** (15 مارچ، 1767-8 جون، 1845)   امریکہ دے ستویں صدر سی۔ اس دا جنم ویکسہاس نارتھ اتے ساؤتھ کیرولینا دی سرحد 'تے جنگلی بستی وچ ہویا۔ اس دا پروار آئرلینڈ توں آیا سی اس نے قانون دی تعلیم حاصل کیتی۔ اس نے کجھ سمیں لئی ٹینیسی وکھے وکیل بن کے کم کیتا۔ اینڈریو جیکسن اک دھناڈھ پریوار نال تعلق رکھدا سی۔ ہاؤس آف ریپرزینٹیٹوز لئی ٹینیسی وچوں چنے جان والا اوہ پہلا بندہ سی اتے اس نے سینیٹ وچ سیوا کیتی۔ 1780-81 وچ برطانیہ ولوں کیرولیناز 'تے کیتے گئے حملے وچ جیکسن دی ماں اتے دو بھرا مارے گئے، تے جیکسن نوں جیل وچ ڈکّ دتا۔ 
## فوج دی سیوا
اس نے 1812 دی جنگ دوران امریکی فوج وچ میجر جنرل وجوں سیوا کیتی اتے 5 مہینے کریک انڈیئنز جو کہ برطانیہ دے مددگار سن، دے خلاف لڑائی لڑی۔ انت وچ امریکی فوج نے 1814 دے ادھ  وچ الباما دے ٹوہوپیکا وچ جت حاصل کیتی۔ جیکسن نے نیواورلینز دی لڑائی وچ امریکی فوجاں دی اگوائی کیتی اتے جنوری 1815 وچ جت حاصل کیتی۔ 1817 وچ فوج دے دکھنی ضلع کمانڈر وجوں جیکسن نے فلوریڈا 'تے حملہ کرن دے حکم دتے۔ آپ نے سپینش پوسٹاں سینٹ مارکز اتے پینساکولا 'تے قبضے توں بعد امریکہ دے آلے-دوآلے دے علاقے 'تے حق جتایا۔ اینڈریو جیکسن 1796 وچ ٹینیسی کنسیچیوشنل کنوینشن لئی ڈیلیگیٹ چنیا گیا۔ 4 مارچ، 1829 اسنوں  صدر چنیا گئیا۔ ایہ پہلا صدر سی جس نے یو. ایس. کیپیٹل دے ایسٹ پورٹیکو دے دفتر وچ سہں چکی۔ ایہ کئی عہدےآں تے رہے جہناں وچّ ڈیموکریٹک پارٹی ولوں یو. ایس. سینیٹر، 1798 وچ ٹینیسی سپریم کورٹ لئی ججّ وغیرہ سی۔ صدر دے سماں پورا ہون توں بعد ایہ ہرمیٹیج وکھے رہیا تے اتھے اس دی 8 جون، 1845 نوں موت ہو گئی۔
## حوالے

گٹھ:امریکی صدر
گٹھ:1767ء دے جم
گٹھ:1845ء دیاں موتاں
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکہ
مارٹن وان بورن

**مارٹن وان بورن** (5 دسمبر 1782-24 جولائی، 1862) دا جنم پنڈ کنڈرہکّ وکھے اک  کسان پروار 'چ ہویا۔ اس دا پیؤ شرابخانے دا مالک سی۔ ایہ وکیل دا پیشہ کردے سمیں ہی سیاست 'چ سرگرم ہو گیا اتے 1821 وچ امریکی سینیٹ لئی چنیا گیا۔ اس نے وکھ وکھ عہدےآں تے کم کیتا جویں سیکٹری آف سٹیٹ، صلاح کار، نائب صدر۔ 1836 وچ ایہ صدارتی چون جت گیا۔ اس نے امریکہ نوں معاشی سنکٹ وچوں باہر نکلن لئی بہت وڈا یوگدان پایا۔ اس دی موت 1862 وچ ہوئی سی۔

## ہور دیکھو
*امریکہ دے صدراں دی لسٹ
## حوالے

گٹھ:امریکی صدرگٹھ:امریکی صدر
گٹھ:1782ء دے جم
گٹھ:1862ء دیاں موتاں
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکہ
جان ٹائلر

**جان ٹائیلر** (29 مارچ، 1790-18 جنوری، 1862) امریکہ دا اوہ پہلا نائب صدر سی جہڑا پہلے صدر دی موت توں بعد صدر دے عہدے 'تے پہنچیا۔ اسدا جنم ورجینیا  وکھے 29 مارچ، 1790 نوں جوہن ٹائیلر سینئر اتے میری ارمسٹیڈ دے گھر ہویا۔ اسدا پیؤ سیاستدانسی اسلئی اسنوں سیاست گھر 'چ ملی۔
## مڈھلا جیون
ٹائیلر نے ولیمسبرگ دے کالج آف ولیم اینڈ میری توں گریجوئیشن اتے قانون دی سکھیا(تعلیم) حاصل کیتی۔ اوہ 21 سال دی عمر وچ ورجینیا اسمبلی لئی چنیا گئیا۔ اسدا ویاہ ورجینیا دی لیٹیا کرسچیئن نال ہو گیا، جس توں ٹائیلر دے 8 بچے پیدا ہوئے۔
## کم
اسنے آئین  دا بہت ہی سختائی نال تجزیہ کرن دا یتن کیتا۔ ایہ اس پرمپرا توں کدے وی تھڑکے نہیں۔ اسنے اپنے راج بھاگ وچ کرکے وی وکھایا۔ 1816 توں 1821 تکّ ہاؤس آف ریپرزینٹو وکھے سیوا کردیاں ٹائیلر نے بہت سارے قومیتی قنوناں خلاف ووٹ پائی اتے مسوری سمجھوتے دی مخالفت  کیتی۔ ہاؤس نوں چھڈّ دین بعد اوہ ورجینیا دا گورنر بنیا۔ اک سینیٹر دے طور 'تے اس نے ہچکچاہٹ نال اینڈریو جیکسن دی صدر دے عہدے لئی حمایت کیتی۔ اسنے کانگرس وچ ہینری کلیء، ڈینیئل ویبسٹر اتے نویں بنی پارٹی وھگ پارٹی نال ہتھ ملایا، جو صدر اینڈریو جیکسن دی محالفت کردے سن۔ اسنے پیداوار دی مدد لئی محصول چنگی بلّ 'تے دستخط کر دتے۔ ریاستاں دے اہلکاراں نال ہی اس دے راج وچ صدر  مضبوط ہوئی۔ امریکہ وچّ گٹبندی ودھ گئی، جس نے خانہ جنگی دا روپ دھارن کر لیا۔ 

1861 وچ اس نے دکھنی کنفیڈریسی بناؤن لئی کم کرنا شروع کیتا۔ اسدی 1862 وچ اس دی موت ہو گئی۔

## حوالے

 

گٹھ:امریکی صدر
گٹھ:1790ء دے جم
گٹھ:1862ء دیاں موتاں
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکہ
جیمز کے پوک

**جیمز کے پوک** (2 نومبر، 1795-15 جون، 1849) دا جنم وچ میکلنبرگ کاؤنٹی، اتلا کیرولینا وکھے ہویا سی۔اس نے اتلے کیرولنا دی یونیورسٹی توں آنرز نال گریجوئیشن کیتی، قانون پڑھائی کیتی اتے وکیل توں بعد سیاست وچ آیا۔ اسنے  سپیکر، ٹینیسی دا گورنر وغیرہ  دے عہدےآں تے کم کیتا۔ آپ نوں ڈیموکریٹک نے نائب صدر دے عہدے لئی نامزاد کیتا۔
## خاص کم
جیمز کے پوک لئی کیلیفورنیا دا حصول لئی ہور مشکل ودھ گئی۔ کیلیفورنیا اتے نیو میکسیکو کاؤنٹی دین لئی اس نے میکسیکو کول اک سفیر بھیجیا، جس نے 2,00,00,000 ڈالر دی راشی اتے ہور ہون والے نقصان دے داعویاں دی امریکناں ولوں پورتی کرن دی پیش کش کیتی۔ دباء بناؤن لئی اسنے جنرل زچاری ٹیلر  نوں جھگڑے والے علاقے ریو گرینڈے ولّ نوں روانہ کیتا۔ میکسیکن فوجاں لئی ایہہ اک دھاوا سی، اس لئی اوہناں نے ٹیلر دیاں فوجاں 'تے حملہ کر دتا۔ کانگرس نے لڑائی  دا اعلان کر دتا اتے اتر مخالفت  دے باو جود فوجی کاروائی دی حمایت کیتی۔ امریکن فوجاں جتاں حاصل کردیاں گئیاں اتے اوہناں نے میکسیکو شہر 'تے قبضہ کر لیا۔ اس نے امریکہ وچ بہت وڈا علاقہ شامل کر لیا پر اس حصول نے غلامداری دا پسار کرن دے مدعے بارے شمال اتے دکھن وچکار سخت لڑائی چھیڑ دتی۔اس دی جون 1849 وچ موت ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:امریکی صدر
گٹھ:1795ء دے جم
گٹھ:1849ء دیاں موتاں
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکہ
زچاری ٹیلر

**زچاری ٹیلر** (24 نومبر، 1784-9 ستمبر، 1850) امریکہ دا بارواں صدر سی۔ آپ دا جنم 24, نومبر 1784 نوں ورجینیا دی اورینج کاؤنٹی وچ پیدا ہویا۔ اس نے فوج 'چ کیریئر افسر وجو سیوا کیتی۔ فوج دی سیوا دا سماں انڈیانا خلاف سرحداں 'تے پہرہ دندیاں گزاری۔ آپ نے چالی سال دی فوجی سیوا کیتی جس نے آپ نوں اک پکا قوم پرست بنا دتا۔ اس نوں بطور صدر ہندیا دکھنی اتے اتری لوکاں دے غصے دا شکار ہونا پیا۔
## حوالے

گٹھ:امریکی صدر
گٹھ:1784ء دے جم
گٹھ:1850ء دیاں موتاں
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکہ
میلارڈ فلمور

**ملارڈ فلمور** (7 جنوری، 1800 –8 مارچ، 1874) امریکہ دا 13واں صدر اتے وھگ پارٹی دا انتم صدر سی جو وائیٹ ہاؤس تکّ پہنچیا۔ 1807 وچ اس دا نیویارک دی کاؤنٹی فنگر لیکس وچ جنم ہویا۔ مڈھلے جیون وچّ اوہناں نوں سرحدی علاقے دیاں تنگیاں دا ساہمنا کیتا۔ اس نے اپنے پیؤ دے فارم 'تے من لا کے محنت کیتی اس نے اک کمرے والے سکول وچ پڑھائی کیتی تے اپنی استانی نال ہی پیار ویاہ کر لیا۔ اسنے وکیل دی پڑھائی کیتی اتے پہلی وار 1833 وچ یو. ایسّ. ہاؤس آف ریپرزینٹیٹوز دی چون جتی۔ اوہنے  اٹھ سال کانگرس دی سیوا کیتی ۔ صدر زچاری ٹیلر دی اچانک 1850 دے ادھ وچ موت ہو گئی اتے فلمور امریکہ دا تیرھواں صدر بن گیا۔
## خاص کم
کانگرس وچ دوگلس دی اثردار رننیتی اتے وائیٹ ہاؤس توں فلمور دے دباء نوں ملا کے سمجھوتہ مہم نوں طاقت ملی۔ کلیء دے اکہرے قانونی پیکیج نوں توڑدیاں دوگلس نے سینیٹ وچ پنج وکھرے-وکھرے بلّ پیش کیتے۔ ہر اک بلّ نوں بہومت ملیا اتے 20 ستمبر تکّ صدر فلمور نے اس اپر دستخط کر دتے اتے ایہہ پنجے قانون بن گئے۔ 
## بلّ
*کیلیفورنیا دی ستنترتا
*ٹیکساس دی حدبندی حلّ کرنا
*نیو میکسیکو نوں ٹیریٹوریئل رتبہ دینا
*قنوناں دی منگ کردے غلامداراں دی ورتوں لئی فیڈرل اہلکار دینے
*کولمبیا ضلعے وچوں غلاماں دا وپار ختم  کرنا۔
اس دی 1874 وچ موت ہو گئی۔
## حوالے

گٹھ:1800ء دے جم
گٹھ:1874ء دیاں موتاں
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکی صدر
ذواضعاف اقل

تعریف: دو اعداد *a* اور *b* دا **ذواضعاف اقل** ایسے عدد *m* نوں کہیا جاندا اے، جدوں *m* ایسا عدد ہوے جو *a* اور *b* دے مثبت ضربیات چوں سب تو چھوٹا ہوے۔ انگریزی چ اینوں "L.C.M." لکھیا جاندا اے۔

مثال: چلو *a=4*, *b=6* ، فیر 

:4 دے مثبت ضربیات: 4, 8, 12, 16, 20, ..... 
:6 دے مثبت ضربیات: 6, 12, 18, 24, 30, .....

ایس لئی \ lcm(4,6) = 12 ۔

ذواضعاف اقل کڈن دا آسان طریقہ، اگر دویں اعداد دے ضربی تجزی معلوم ہون، اے ہے کہ دونوں اعداد دے ضربی اجزا نوں ضرب دے دتی جاوئے اے خیال رکھدے ہوے کہ مشترک ضربی اجزا دے ہر جوڑے نوں اِک دفعہ استعمال کتا جاوے۔ مثلاً

 \begin{matrix}
20 &=& 2 \times 2 \times 5 \\
12 &=& 2 \times 2 \times 3 \\
lcm(20,12) &=& 2 \times 2 \times 3 \times 5 = 60
\end{matrix}


### مسلئہ اثباتی
دو مثبت صحیح اعداد دا ضربی جوڑ این اعداد دے عاد اعظم تے ذواضعاف اقل دے ضربی جوڑ دے برابر ہوندا اے:
:\begin{matrix}
\ a \times b = \gcd(a,b) \times lcm(a,b) \,\,,\\
a>0,\,b>0
\end{matrix}


اس مسئلہ توں ظاہر اے کہ عاد اعظم کڈن دا الخوارزم، ذواضعاف اقل کڈن لئی وی استعمال ہو سکدا اے۔

گٹھ:ابتدائی ریاضیات
گٹھ:نظریۂ عدد

گٹھ:ریاضی
پوئنسٹیا

**پوئنسٹیا** پھلوالے بوٹیاں دی اک ٹولی مالپگیالے دا اک بوٹا اے۔ ایہ میکسیکو دا واسی اے۔ ایہ اپنے لال تے ہری پتیاں توں جانا جاندا اے جیہڑیاں کرسمس تے نکلدیاں نیں۔ ایدا اے ناں میکسیکو چ امریکہ دے پہلے سفیر جوئل رابرٹس پوئنسٹ دے ناں تے رکھیا گیا جیڑا اینوں پہلی واری امریکہ 1828 چ لیایا۔ 

## وکھالہ
پوئنسٹیا اک نکا جھاڑی ورگا رکھ اے جیہڑا 0.6–4 میٹر(2 فٹ 0 انچ–13 فٹ 1 انچ) تک اچا ہوندا اے۔ بوٹے تے گوڑے ہرے رنگ دے پتے لگدے نیں۔ ایہ پتے 7–16 سینٹی میٹر(2.8–6.3 انج) تک لمے ہوندے نیں تے چنجلے ہوندے نیں۔ رنگلیاں پتیاں جیہڑیاں گوڑیاں لال ہوندیاں نیں پھل پتیاں نہیں ہوندیاں اوہ بوٹے دے پتے ای ہوندے نیں پر ایہ مالٹئی، ہلکیاں ہریاں، کریمی، گلابی، چٹیاں تے مرمر رنگ دیاں وی ہوسکدیاں نیں۔

اس بوٹے نوں پرانے امریکی سرخ رنگ بنان واسطے ورتدے سن۔ اے پاکستان تے پنجاب چ بوت چنگا اگدا اے۔ 

File:Poinsettia, Impasug-ong.JPG
File:Detailaufnahme Weihnachtsstern - groß.jpg
File:Poinsettia 2.jpg


## بارلے جوڑ
سائنسی قیامت

سورج سمیت سارے تارےآں چ موجود مادہ دی مقدار دا وڈا حصہ ہائیڈروجن تے مشتمل اے ۔ ہائیڈروجن دے مسلسل خودکار ایٹمی دھماکےآں نال بوہت زیادہ روشنی تے حرارت نکلدی اے جس نال سورج چمکدا نظر آندا اے ۔ ایٹمی دھماکےآں دا ایہہ عمل ہائیڈروجن نوں ہیلیئم چ تبدیل کردا چلا جاندا اے ۔ ساڈے سورج چ حالے اینا ایندھن موجود اے کہ اوہ ہور ساڈھے 4 ارب سال روشن رہ سکدا اے ۔

## [[سورج]] دی [[موت]] تے [[قیامت]] دا ہونا

جدوں ساڈے سورج دے مرکز چ موجود 10 فیصد ہائیڈروجن نیوکلیئر فیوژن دے عمل توں لنگھ کے ہیلیئم چ تبدیل ہو جائے گی تے سورج دا مرکز اپنے بے پناہ دباء دی وجہ توں ہور سکڑ جائے گا تے اسدا درجہ حرارت بے پناہ حد تک ودھ جائے گا ۔ اینج ہون نال ہیلئم وی جلنا شروع ہو جائے گئی جس نال کاربن پیدا ہو کے سورج دے مرکز چ جمع ہون لگے گی ۔ ہائیڈروجن تے ہیلیئم دے جلن دا ایہہ دوہرا عمل سورج چ بوہت ودھ حرارت پیدا کر دے گا جس نال زوردار دھماکےآں نال سورج دی باہرلی سطح پھل جائے تے اس دے مگروں پھلی ہوئی سطح دا درجہ حرارت وی نسبتا گھٹ ہو جائے گا ۔

کسے وی ستارے دا پھل کے اپنی اصلی جسامت توں کئی گنا ودھ جان نوں فلکیاتی سائنس دی اصطلاح چ لال دیو (سرخ ضخام)(red gaint) دا ناں دتا جاندا اے ۔ ساڈا سورج جدوں لال دیو چ تبدیل ہوئے گا تے اوہ پھل کے نا صرف عطارد بلکہ زہرہ دے مدار تک آ پہنچے گا ۔ جس نال دونے قریبی سیارے لا محالہ سورج چ ڈگ کے اسدی کمیت دا حصہ بن جان گے ۔ زمین زیادہ فاصلہ ہون پاروں سورج چ ڈگن توں تاں بچ جائے گئی ، پر سورج دا پھل کے زمین دے اینا نیڑے آ جانا زمین دے درجہ حرارت نوں اینا ودھا دے گا ، جس نال کرہ ارض تے واقع کروڑاں ارباں قسماں دا جنتو جیون جھلس کے تباہ ہو جائے گا تے ہر پاسے قیامت چھا جائے گی ۔

اینہاں سائنسی حقیقتاں دی روشنی چ ظاہر ہندا اے کہ زمین تے قیامت گھٹو گھٹ ساڈھے 4 ارب ورہے بعد آئے گی ۔ پر ایہہ وی حقیقت اے کہ کئی سائنسی اندازے غلط وی ثابت ہو چکے نیں تے کئی بدلے وی جا چکے نیں ۔

سورج دا پھل کے زمین دےاینا نیڑے چلے آن نال زمین تے قیامت برپا ہون دے بارے چ تاجدار کائنات صلی اللہ علیہ و آلیہ و سلم توں بوہت ساریاں حدیثاں مروی نیں ۔ نبی آخرالزمان صلی اللہ علیہ و الیہ و سلم نے فرمائیا :

**تدني الشمس یوم القیامۃ من الخلق ۔** ( صحیح مسلم جلد:2 صفحہ 384)

بولی وٹاندرا : قیامت دے دیہاڑ سورج محلوق دے انتہائی کول آن پہنچے گا ۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
ایوا براؤن

ایوا این پاؤلا براؤن (1912ء- 1945ء) ایڈولف ہٹلر دی پرانی ساتھی تے آخر چ بیوی سی ۔ براؤن دی ہٹلر نال پہلی ملاقات اوس ویلے ہوئی جدوں اوہ صرف 17 سال دی سی ۔ اس دے 2 ورہے مگروں اینہاں دی اکثر ملاقاتاں دا سلسلہ چل پئیا ۔ عجیب گل ایہہ وے کہ ہٹلر نال تعلقات دے شروع دے دنان چ اسنے 2 وار خودکشی دی کوشش کیتی ۔ ایوا براؤن 1936ء توں ہٹلر دی رہائشگاہ برگ اوف دا حصہ بن گئی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:مشہور زنانیاں
بریل

**بریل** ابھرے ہوئے اکھراں نوں پڑھن دا اک ول اے جہڑا انھےآں لئی بنایا گیا۔ ایہہ حرف چھو کے پڑھے جاندے نیں ۔ اصل چ ایہہ حرف نئیں ہندے بلکہ چھ نقطےآں دی مدد نال حرفاں تے ہندسیاں دی علامتاں بنائیاں جاندیاں نیں ۔ حرف پچھان دا ایہہ ول پیرس دے اک سکول ٹیچر لوئی بریل ( 1809ء - 1852ء ) نے 1834ء چ بنایا۔

## ہور ویکھو
*:en:Punjabi Braille

گٹھ:فرانس
گٹھ:لپی
گٹھ:تعلیم
بابی یار

بابی یار یوکرین دے راجگھر کیو دے نیڑے اک گھاٹی اے ۔ اس گھاٹی چ دوجی جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنی دیاں فوجاں نے اک لکھ لوکاں نوں موت دے گھاٹ لائیا سی ۔

نازی جرمنی دیاں فوجاں نے کیف تے 19 ستمبر 1941ء چ مل مار لیا سی تے کیف دے یہودیاں دا قتل عام دا فیصلہ 26 ستمبر نوں کیتا گیا ۔
29 تے 30 ستمبر نوں جرمن سوٹزسٹافل دستےآں ، جنہاں نوں دوجے جرمن دستےآں دی مدد وی حاصل سی ، نے 33،771 عام یہودی شہریاں نوں کیف شہر دے باہر گھاٹی چ لے جا کے قتل کر دتا ۔

گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
چک نمبر110/7 آر

چک نمبر 110 پاکستان پنجاب دا اک پنڈاے۔ اے پنڈ پنجاب دے شہر ساہیوال توں ڈیڑھ گھنٹہ دے پینڈے تے،  لہور توں ملتان جان آلی سڑک اتے وسدا اے۔ اے پنڈ یونین کونسل  55ضلع ساہیوال چ ھیگا اے۔
## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو)  7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال **7آر** (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ 
 
  

## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے  ۔

## مورت نگری

File:Jungle in Punjab.JPG|پنڈ داجنگل
File:Lower Bari Doab canal.jpg
File:Cotton crops.jpg|کپاع
File:Khala- water channel.jpg|کھالا
File:Chak no. 110-7R.jpg
File:Jungle in chak110.jpg
File:A road to infinity.JPG
File:A view of village...JPG
File:Lush green fields.JPG
File:Jungle-1.JPG
File:Jungle-2.JPG
File:Chak-110-7R.jpg


## ایہ وی ویکھو
*ضلع ساہیوال 
*تصیل چیچہ وطنی
*چیچہ وطنی  
*لوئر باری دوآب نہر
*7آر نہر

## باہرلے جوڑ
* گوگل تے نقشہ
* گوگل تے نقشہ

## حوالے
لینٹنا

**لینٹنا** سارا سال رہن تے پھل دین والی 150 بوٹیاں دی اک ٹولی اے۔ ایدی چعاڑی ادے توں لے کے دو میٹر تک اچی ہوسکدی اے۔ پنجاب چ اے عام جنگلی وی ملدی اے۔ لوک اینوں باڑ لئی وی لاندے نیں۔

## مورت نگری

File:6302 - Luzern - Hofkirche St. Leodegar - Lantana.JPG
File:6295 - Luzern - Hofkirche St. Leodegar - Lantana.JPG
File:Lantana camara flower.JPG
پینزی

**پینزی** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے ۔ ایہدے وچ 21 جنساں تے 800 ونڈاں نیں۔ پینزی کئی رنگاں چ ہون والا پھل اے ایدی اکتوبر نومبر چ پنیری لگائیدی تے ایدے پھل بسنت چ آجاندے نیں۔

## بارلے جوڑ
اولیسس ایس گرانٹ

**اولیسس ایس گرانٹ** امریکہ دا 18واں صدر تے امریکی کعر دی لڑائی جتنوالا جرنیل سی۔

گٹھ:امریکی صدر
بنتوستان

**بنتوستان** ،کالے افریقیاں دا وطن ، نسلی امتیاز دی پالیسی دے تحت دکھنی افریقہ تے لہندے دکھنی افریقہ( ہن نمیبیا) دے کالے باشندےآں لئی بنائے گئے علاقے سن ۔ 10 بنتوستان جنوبی افریقہ تے 10 ای جنوب مغربی افریقہ چ علیحدہ علیحدہ قومیت دے کالے لوکاں لئی بنائے گئے سن ۔ اینہاں دے بنان دا مقصد ہر بنتوستان چ ایتھے وسن آلی قومیت دی اکثریت آباد کر کے دکھنی افریقہ دے کالےآں دیاں خودمختار قومی ریاستاں بنانا سی ۔

اس دا دوجا مقصد ہر قومیت دے لوکاں نوں علیحدہ علیحدہ کرنا سی تاکہ جنوبی افریقہ دی نسلی امتیاز تے مبنی گوری حکومت نوں ، جہڑی کہ اقلیت چ سی ، نوں کالےآں توں کوئی خطرہ ناہوئے تے نا ای کالے اکٹھے ہو کے اتحاد کر سکن کیونجے اینہاں بنتوستاناں دیاں سرحداں وی آپس بوہت گھٹ ملدیاں سن تے ایہہ اونج وی نکے نکے ونڈے ہوئے علاقے سن ۔

اس دا تیجا مقصد دکھنی افریقہ چ آباد گوری گھدٹ گنتی دی اکثریت بنانا سی کیونجے بنتوستان چ وسن آلے کالےآں دی جنوبی افریقہ دی شہریت ختم کر دتی جاندی سی ۔

بنتوستان دی اصطلاج سب توں پہلاں 1940ء دی دہائی دے آخیر چ ورتی گئی ۔ بنتوستان 2 لفظاں " بنتو" ( بنتو بولی چ مطلب لوک) تے "ستان"(فارسی لاحقہ مطلب جگہ یاں تھاں) توں مل کے بنائیا گئیا اے تے اج کل لفظ بنتوستان اوس علاقے یاں دیس لئی ورتئیا جاندا اے جہڑا نکے نکے ٹکڑےآں چ ونڈئیا جائے یاں اس دیس چ کوئی حقیقی حکومت ناہوئے ۔

کجھ بنتوستاناں نے آزادی وی لے لئی سی ۔ دکھنی افریقہ چ ٹرانسکیئی ، وینڈا ، باپوتھاٹسوانا تے سیسکیئی نے اپنی آزادی دا اعلان کیتا تے دوجے جداں کوازولو ، لیبووا تے قواقوا نے نیم خودمختاری حاصل کر لئی ۔ لہندے دکھنی افریقہ چ اووامبولینڈ ، کوانگولینڈ تے چڑھدے کپریوی نے آزادی حاصل کیتی ۔ پر اینہاں دی آزادی جنوبی افریقہ دے سوا کسے ہور دیس نے نئیں منی ۔

## تخلیق

## بنتوستاناں چ جیون

## 1994ء دے مگروں

## بنتوستاناں دی فہرست

گٹھ:افریقہ
گٹھ:دکھنی افریقہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:افریقہ دی تریخ
باپوتھاٹسوانا

باپوتھاٹسوانا (مطلب: ٹسوانا لوکاں دا اکٹھ) ، سرکاری طور تے جمہوریہ باپھوتھاٹسوانا اک بنتوستان سی ، جہڑا کہ اتلے لہندے افریقہ چ ٹسوانا قومیت دے لوکاں لئی قائم کیتا گئیا سی ۔ جس دا صدر مقام مماباتھو سی ۔

تریخی طور تے باپوتھاٹسوانا پہلا علاقہ یاں بنتوستان سی جس نے اپنی آزاد ریاست دااعلان کیتا ۔ 1994ء چ اسنوں دوبارہ جنوبی افریقہ چ شامل کر لئیا گئیا تے اسدا علاقہ نویں صوبےآں اورینج فری سٹیٹ (ہن فری سٹیٹ) اتلا لہندہ صوبہ تے چڑھدا ٹرانسوال (ہن مپومالانگا) چ ونڈ دتا گئیا ۔

## تریخ

## جغرافیہ

گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:افریقہ
گٹھ:دکھنی افریقہ
گٹھ:سابق دیس
گٹھ:گھٹ مدتی دیس
اغادیر

اغادیر افریقی دیس مراکش دا شہر تے سوس ماسہ درعہ علاقے دا صدر مقام اے ۔ 2004ء دی مردم شماری دے مطابق اسدی آبادی 2 لکھ دے نیڑے اے ۔

## تریخ

گھبلے ویلےآں چ ایہہ شہر مچھیرےآں دی بستی سی جسنوں اغادیر العربا آکھئیا جاندا سی ۔ 1505ء چ پرتگالیاں نے اس شہر چ تجارتی چوکی بنائی جسدا ناں سانتا کروز دو کابو دے گوئے رکھئیا تے شہر دی سربراہی لئی اک گورنر مقرر کیتا ۔ 1541ء چ شہر وطاسی سلطنت دے حکمران ٹبر دے اقتدار ہیٹھ آئیا تے ساحل تے ابھریاں ہوئیاں چٹاناں تے اک قصبہ تعمیر کیتا گئیا ، تے شہر تقریبا 2 صدیاں تک عروج تے رہئیا ۔

1911ء چ اک جرمن جنگی کشتی دی پینتھر اس دے ساحل تے آئی جہڑی باصابطہ طور تے ایتھے موجود جرمن باشندےآں نوں بچان لئی بھیجی گئی سی ، پر ایتھوں ای جرمنی تے فرانس وچکار اغادیر بحران شروع ہو گئیا جس نال فرانس نوں پورے مراکش تے مل مارن دا بہانہ لبھ گئیا ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
سنہری مسجد

سنہری مسجد پاکستان پنجاب دے شہر لہور دے وچکار ھیگی اے۔ ایدے سنہری میناراں دی وجہ توں ایس مسیت دا ناں سنہری مسیت اکھواندا اے ایس مسیت چ مسلمان لوکی نماز پڑھن لئی آندے نیں۔ ۔اے مسیت محمد شاہ دے دور حکومت چ لہور دے ڈپٹی گورنر روشن الدولہ دے پتر نواب سید بھکاری خان نے بنوائی سی۔ سنہری مسیت کشمیری بازار چ ھیگی اے۔ اے مسیت سن 1753ء چ بنی تے ایدے تن سنہرے تے سوہنے گنبد ھیگے نیں۔ اے مسیت اک اچے پاوے تے بنی ہوئی اے تے ایدے آلے دوالے پرانے بازار ھیگے نیں۔ ایس مسیت دا اک برانڈہ تے اندر وڑن لئی اک سوہنا جیا بؤا اے جیہڑہ 3۔21 میٹر لما اے۔ مسیت دے چاراں نکراں تے چار مینار کھلوتے نیں، ہر مینار 54 میٹر اُچا تے 20 میٹر تکر پھیلیا ہوئیا اے۔
ہوراں دے وانگوں ایس مسیت نوں وی اوقاف تے پنجاب آرکیالوجی دے محکمے چلاندے پئے نیں۔

## بارلے جوڑ
* سنہری مسجد

گٹھ:لہور
گٹھ:پاکستان دیاں مسیتاں
گٹھ:لہور دیاں مسیتاں
گٹھ:اندرون شہر لہور
مسجد شہدا

مسجد شہدا پنجاب (پاکستان) دے شہر لہور دی مشہور سڑک مال روڈ اُتے اک مسیت اے ۔

## ہور دیکھو
*بادشاہی مسجد
*مال روڈ
آپریشن نیمیسس

**آپریشن نیمیسس** سن 1920ء دی دہائی چ وفاق آرمینیائی انقلاب دا تیار کیتا ہوئیا منصوبہ سی جس دا مقصد مبینہ ارمنی قتل عام چ شریک ترکی دی اعلی ترین شخصیتاں نوں قتل کرنا سی ۔ اس آپریشن دا ناں انتقام دی یونانی دیوی نیمیسس دے ناں تے رکھئیا گئیا سی ۔ اس آپریشن نوں آرمینیائی نیورمبرگ وی آکھئیا جاندا اے ۔

اس آپریشن دا فیصلہ 27 ستمبر توں اکتوبر 1919ء دے آخیر تک یریوان چ ہون آلے وفاق آرمینیائی انقلاب دے 9ویں عام اجلاس چ کیتا گئیا سی ۔

فیصلے دے مطابق جہڑی " بلیک لسٹ" تیار کیتی گئی اس چ 200 افراد دے ناں شامل سن جنہاں تے آرمینیائی باشندےآں دے مبینہ قتل عام دے الزامات سن ۔ طلعت پاشا نوں وڈا ہدف قرار دتا گئیا سی ۔

اس آپریشن چ نوجوانان ترک دی حکومت دے سابق وزیر داخلہ طلعت پاشا نوں 15 مارچ 1921ء چ برلن چ ، سابق وزیر جنگ انور اسماعیل پاشا نوں 4 اگست 1922ء چ روس دے خلاف ترکستان دی بسماچی تحریک دی فیصلہ کن تیاریاں دے دوران تاجکستان چ ، سابق وزیر دفاع جمال پاشا نوں 25 جولائی 1922ء چ طفلس چ تے سابق وزیراعظم سید حلیم پاشا نوں 5 دسمبر 1921ء چ روم چ موت دے گھاٹ لائیا گئیا ۔ ایہہ اس آپریشن چ قتل ہون آلیاں اعلی ترین شخصیتاں سن ۔ اس دے علاوہ نوجوانان ترک دے اہم رکن وی اس آپریشن چ قتل ہوئے ۔

اس آپریشن چ آرمینیا نوں یقینا روس تے دوجیاں عالمی طاقتاں دی مدد وی حاصل سی ۔

گٹھ:قفقاز
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:سویت یونین
ابراہیم گاردی

**ابراہیم گاردی** اک مسلمان سردار تے مرہٹہ فوج دا توپچی سی ۔

اکتوبر 1760ء توں جنوری 1961ء تک مرہٹےآں دیاں اتحادی فوجاں مختلف تھانواں تے احمد شاہ ابدالی دے لشکر نال بھڑدیاں رہئیا ۔ مرہٹےآں دی اتحادی فوج چ ابراہیم گاردی وی سی جہڑا اپنے نال 2 ہزار سوار تے 9 ہزار پیدل فوج لیائیا سی ۔ آخری لڑائی چ مرہٹےآں دی اتحادی فوج دا سپہ سالار سواں راؤ مارئیا گئیا ۔ ابدالی دے لشکر نے مرہٹےآں دے لشکر دا قتل عام شروع کر دتا ۔

مرہٹےآں دی فوج دے گرفتار ہون آلے سرداراں چ ابراہیم گاردی وی شامل سی ، جدوں اسنوں ابدالی دے اگے پیش کیتا گئیا تے ابدالی نے نفرت آمیز لہجے چ پچھئیا " دسو خان صاحب کیہہ حال اے؟ کداں تشریف آوری ہوئی ؟ " ۔ ابراہیم گاردی نے آکھئیا میں اک جان فروش سپاہی آں ۔ حضور جان بخشی کر دین تے اینج ای تھواڈی خدمت کردا رہاں گا ۔ غصے نال ابدالی دا جہرا لال ہوگئیا تے آکھئیا کہ جان فروشاں دی تے جان بخشی ہو سکدی اے پر ایمان فروش اس دنیا چ رہن دے قابل نئیں ۔ ایہہ تریخی جملہ آکھن دے مگروں ابدالی نے اس دا سر اڑان دا حکم دتا ۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
ممتاز محل

ممتاز محل مغل بادشاہ شاہجہاں دی ملکہ سی۔ اودا اصل ناں ارجمند بانو بیگم سی تے ملکہ نور جہاں دی بھتیجی سی۔ اوہ اپریل 1593 نوں آگرہ چ جمی۔ اوہ 19 وریاں دی سی جدوں 1612 چ اودا ویاہ خرم نال ہویا۔ اودے مرن تے شاہجہان نے آگرہ چ تاج محل بنوایا۔
ممتاز محل ( مطلب: محل دا پیارا حصہ) دا اصل ناں ارجمند بانو بیگم دا ودھیرے پرچلت نام ہے۔ ایہناں دا جنم اپریل 1593 'چ آگرہ وچ ہویا۔ ایہناں دے والد**عبدالحسن آصف خان** اک فارسی  سن جونورجہاں دے بھرا سن۔ نورجہاں بعد وچ بادشاہ  جہانگیر دی بیگم بنی۔ 19 سالاں دی عمر وچ ارجمند دا نکاح شاہجہان نال 10 مئی، 1612 وچ ہویا۔ ارجمند شاہ جہان دی تیجی بیوی سی پر چھیتی ہی اوہ اسدی سبھ توں پسندیدہ بیوی بن گئی۔ اوہناں دی موت برھان پور وچ 17 جون، 1631 نوں 14ویں اولاد، دھی گوہر بیگم نوں جنم دندے سمیں ہوئی۔ اوہناں نوں آگرہ وچ تاج محل وچ دفنایا گیا۔
## مکتوب حجر

نوشته سنگ مرمر به فارسی نستعلیق:
*مرقد منور ارجمندبانو بیگم مخاطب بممتاز محل توفی سنه...
سنگ مرمر دوم: 
*مرقد مطهر اعلیحضرت فردوس آشیانی صاحبقران ثانی شاه جهان طاب ثراه سنه 1076 ق)
لقراة الحجر انقر الصورة

گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:شخصیتاں
پزا ہٹ

پزا ہٹ ایک امریکی ریسٹورینٹ دی زنجیر اے جیدی جگ دے بوہتے علاقیاں چ دکاناں نیں۔ ایدا وڈا اڈا ایڈیسن، ٹکساس تے یو ایس اے چ ھیگا اے۔ ایتھے ون سونے سواد آلے پزے تے ہور وی کھان آلیاں شیواں ملدیاں نیں۔ 
پزا ہٹ ایک امریکی ریسٹورینٹ دی زنجیر اے جیدی جگ دے بوہتے علاقیاں چ دکاناں نیں۔ ایدا وڈا اڈا ایڈیسن، ٹکساس تے یو ایس اے چ ھیگا اے۔ ایتھے ون سونے سواد آلے پزے تے ہور وی کھان آلیاں شیواں ملدیاں نیں۔ پزا ہٹ جگ دی اک وڈی ریسٹورینٹ دی کمپنی یم برانڈز دی ملکیت اے۔

## ھور ویکھو
* لہور
* نینڈوز

## بارلے جوڑ
*پزاہٹ
*پزاہٹ
*پزاہٹ ہندستان
*پزاہٹ انڈونیشیا
خود مختار ریاستاں دی لسٹ

ایہ خود مختار ریاستاں/مُلکاں دی لِسٹ اے۔

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
تھیوڈور روزویلٹ

**تھیوڈور روزویلٹ** (27 اکتوبر 1858- 6 جنوری 1919) امریکہ دا چھبیسواں صدر سی۔ اوہنوں 1906 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:امریکی صدر
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ووڈرو ولسن

**ووڈرو ولسن** ( 28 دسمبر 1856- 3 فروری 1924) امریکہ دا اٹھائیسواں صدر (1913-1917) سی۔ اوہنوں 1919 اچ  امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ