open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مارسیل لِیولی ہیمر

**الیزابیتھ مارسیل لولی ہیمر** (14 جولائی، 19004 مارچ، 1974) اک امریکی لائبریرین اتے لوکدھاراکار سی۔ اوہ ٹیکسس یونیورسٹی اتے ایل پاسو پبلک لائبریری وکھے تیہہ سالاں توں وی زیادہ ویلے تک رہی، جتھے اوہ ٹیکساس دے لوکدھارا اتے اتہاس دی ماہر سی۔ اسنے ستاراں سال ٹیکسس پھوکلیئر سوسائٹی دے خزانچی وجوں سیوا کیتی۔

## مڈھلی زندگی اتے سکھیا
الیزابیتھ مارسیل لولی دا جم وھائیٹ رائیٹ، ٹیکساس وچ 14 جولائی، 1900 نوں ہویا سی۔  اسدے ماپے رابرٹ مورس، اک شاہوکار وپاری، اتے کلیرا سزن (لیمن) لولی، گریسن کالج وچ اک انگریزی استاد سن۔ مارسیل نے عورتاں دے کنزرویٹری کڈ-کی کالج وکھے سکول دے اک سال وچ حصہ لیا، پھر اپنی سیکنڈری سکھیا ساؤتھ ایسٹن سٹیٹ نورمل وچ پوری کیتی۔

1919 وچ اسنے کرشچیئن کالج توں دو سالاں دی ڈگری حاصل کیتی، اتھے اوہ طالب علم سبھا دی پردھان وی رہی۔  ہیمر نے 1921 وچ اوکلاہوما یونیورسٹی توں انگریزی وچ اپنی بیچلر ڈگری حاصل کیتی، بعد وچ اسنے 1939 وچ ٹیکسس یونیورسٹی توں ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس دے ماسٹر دے تھیسس، *ساؤتھ ویسٹن لٹریچر وچ اینیکڈوٹل ایلیمینٹس* نوں ٹیکساس دیاں اچیاں کہانیاں اُتے 1943 دے *لائیپھ* میگزین دے لیکھ وچ "ٹیکساس یونیورسٹی دے مجموعہ وچ سبھ توں ودھ کتے-کنے" وجوں درسایا گیا سی۔ 

اسنے رابرٹ کوٹ ہیمر نال 1922 وچ ویاہ کیتا، ویاہ توں بعد اوہناں دے گھر اک دھی نے جم لیا۔ اسدا ناں میری مارسلے ہیمر حل سی۔ اس توں بعد 1930 وچ اوہناں دا طلاق ہو گیا سی۔ 

## لائبریری کیریئر
ہیمر 1935 توں 1955 تک ٹیکسس یونیورسٹی وچ ٹیکسس کلیکشن دی ڈائریکٹر رہی۔  اس بااثر بیٹل ہال ریڈنگ روم ہیمر نوں اپنے دفتر وجوں ورتدی سی۔ 

1955 وچ اس نوں ایل پاسو پبلک لائبریری وچ ریفرینس اسسٹینٹ دے طور اُتے تعینات کیتا گیا سی۔  اسنے لائبریری دے دکھن-مغربی حوالہ ڈیپارٹمنٹ وچ مجموعہ دا پھلار کیتا، جسنوں موڈ ڈرلن سلیوان نے 1929 وچ شروع کیتا سی۔  1965 وچ اپنی سیوامکتی ویلے، اسنے ڈیپارٹمنٹ ولوں اک *ایل پاسو ہرلڈ-پوسٹ* لیکھ وچ اکثر پچھے گئے موضوعاں بارے سانجھا کیتا، جس وچ دسیا گیا اے کہ کویں سٹاف نے پورے امریکہ توں پینچو ولا، بلی دِ کڈ اتے جون ویسلے ہارڈن بارے پرشناں دے جواب دتے۔

اپنی رٹائرمینٹ توں بعد، ہیمر پھورٹ ورتھ چلی گئی اتے تھوڑھے ویلے لئی ٹیکسس کرشچن یونیورسٹی دی میری کوٹس برنیٹ لائبریری وچ کم کیتا۔ 

## سکالرشپ اتے سیوا
ہیمر نے ٹیکساس دے اتہاس، سیاست اتے *دکھنی مغربی تریخی تماہی* اتے *پھرنٹیئر ٹائیمز* ورگے رسالیاں لئی لوک-کہانیاں دا مطالعہ کیتا سی اتے اس بارے لکھیا۔ اس دی اک سبھ توں مشہور لکھت، "اینیکڈوٹس ایج سڈلائیٹس ٹو ٹیکسس ہسٹری،" 1939 وچ ٹیکساس پھوکلور سوسائٹی دے پرکاشن وچ شائع ہوئی جسدا سرلیکھ *ان شیڈو آف ہسٹری سی* ।  اسنے ٹیکساس دے گورنر مینسن تے 1937 وچ پہلی تیراں پنیاں دی اک بروشر لکھی اتے شائع کیتی۔  

اوہ 1951 وچ استعفٰی دین تک 1934 توں ٹیکسس فوکلیئر سوسائٹی دی خزانچی رہی۔  سوسائٹی دے اک بعد دے سیکٹری-سمپادکاں ولوں "ٹیکساس پھوکلیئر سوسائٹی دے بہت اہم سالاں دوران اک لازمی حصہ وجوں درسائی گئی،" ہیمر نے تنظیم دے متعلق سیکٹری، معاون اڈیٹر وجوں سیوا نبھائی اتے سماج دے کاروبار دا انچارج ادوں چھڈّ دتا سی۔

اوہ 1939 وچ دکھن-پچھم دی ٹریل ڈرائیور ایسوسی ایشن دی جیون-میمبر اتے اتہاسکار وجوں چنی گئی سی۔ 

ہیمر دی موت 4 مارچ، 1974 نوں ہوئی اتے اسنوں وھائیٹ رائیٹ دے اوکھل قبرستان وچ دفنایا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:موت 1974
گٹھ:جم 1900
ماڑی مصطفی

**ماڑی مصطفے** موگا توں تقریباً 32 کلومیٹر دکھن ول اتے ریلوے لنک کوٹ کپورا توں تقریباً 30 کلومیٹر مشرق ول واقع مالوے دا تریخی پنڈ اے۔ اس پنڈ وچ مکھ چار پتیاں ملہی، سہن، ملکا تے دیوان ہن۔ اس پنڈ نوں بھانے والی ماڑی، اشٹانگ کوٹ وی کیہا جاندا رہا اے۔ پنجاب وچ ملدے سبھ توں پرانے کندھ چتراں وچ ماڑی مصطفے دے کندھ چتر مشہور ہن۔ بابا لچھمن سدھ دی یاد وچ اتھے بنی قلعہ-نماہا عمارت بھون اساری کلا، ناتھاں دا ڈیرہ جس دی چھت گمبد سائز دی اے۔ اس اپر دیوی-دیوتیاں دیاں تصویراں اکریاں ہوئیاں ہن۔
## اتہاس
مغل بادساہ اکبر دے راج ویلے ماڑی پرگنا چودھری بھلن دے ماتحت سی۔ 1763 عیسوی وچ ڈلیوالیا مثل دے تارہ سنگھ گھیبا نے ماڑی دے علاقے تے قبضہ کر لیا۔1806 ای۔ وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ماڑی پرگنے جو کہ تہسایل سی تے قبضہ کرن نال ہی ڈلیوالیا مثل دا انت ہو گیا۔ مغل دور توں لے کے انگریزاں دے راج تک ایہہ پنڈ سرکاری مکھیاں دا ہیڈکوارٹر رہا اے۔ گرو ہرگوبند صاحب جی چیت دی سدی پکھ دے تیج والے دن سمت 1684 بکرمی تاریک 06-03-1628 عیسوی نوں اس پنڈ وکھے آئے۔
## سہلتاں
اس پنڈ وچ سرکاری سینئر سیکنڈری سکول، 66 کے۔وی۔، بجلی گرڈّ، ٹیلیفون ایکسچینج، کینرا بینک، سہکاری سوسائٹی، گؤشالا، کھیڈاں لئی سٹیڈیم ہن۔ واہگرو سیوا سوسائٹی رجِ۔ ماڑی مصطفے، غریب اتے لوڑوند لڑکیاں دیاں شادیاں کرنا اے۔
## ہستیاں
بھجن سنگھ نے پنجابی صوبے مورچے وچ اہم یوگدان پاؤن والا بھجن سنگھ، نگندر سنگھ آئی۔ایم۔اے۔، بلدیو سنگھ انجنیئر، کہانی کار پیارا سنگھ ملی، کانگرسی لیڈر جسبیر سنگھ براڑ، موہن سنگھ مرگند باگھا پرانا ساہت سبھا دے بانی موہن سنگھ مرگند، سکندر سنگھ اتے گرجیت اتے ریڈر سکندر سنگھ قومانتری کبڈی کھڈاری، 1980–90 دے دہاکے مشہور گیت کار کرمجیت بھٹی اس پنڈ دے جمپل ہن۔ سابقہ انکم ٹیکس انسپیکٹر روح سنگھ نے ‘سری گرو ہرگوبند صاحب جی دیاں چونویاں مالوا تریخی پھیریاں اتے ماڑی پنڈ دا اتہاس’ کتاب لکھی اے۔
## حوالے

گٹھ:موگا ضلعے دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
باگھا پرانا

**باگھا پرانا** چڑھدے پنجاب دے ضلع موگا وچ اک شہر تے میونسپل کونسل اے ۔

## شہر
باگھا پرانا، موگا - کوٹ کپورا روڈ اُتے واقع اے ۔ مکھ سڑک اُتے ہون کرکے شہر بساں لئی مرکزی ستھان اے۔ اسدے تھانا صدر دے کنٹرول ہیٹھ 65 پنڈ آؤندے ہن، شہر تن مکھ پتیاں وچ ونڈیا ہویا اے، مگلو پتی (سبھ توں وڈی)، باگھا پتی اتے پرانا پتی ۔

## آبادی
2011 دی جنگننا مطابق باگھا پرانا دی آبادی 26,206 اے جس وچ 13,288 مرد اتے 11,918 عورتاں ہن۔ 0-6 سال تک دے بچیاں دی گنتی 2764 اے جو کہ باگھا پرانا دی کل گنتی دا 10.97% اے۔ راج دے عورت لنگ انوپات 895, دی تلنا وچ شہر دا عورت لنگ انوپات 897 اے۔ اس توں علاوہ راج دے بال لنگ انوپات 846, دی تلنا وچ شہر دا بال لنگ انوپات قریب 839 اے۔ باگھا پرانا دی شاکھرتا در 76.13 % اے، جو کہ راج دی شاکھرتا در 75.84%، توں ودھ اے۔ شہر دی مرد شاکھرتا در 79.25% دے قریب اے اتے عورت شاکھرتا در 72.67% اے۔

70 دے دہاکے وچ باگھا پرانا اک چھوٹا جیہا پنڈ سی، جس وچ مکھ روپ وچ تن پتیاں سن، مگلو پتی، باگھا پتی اتے پرانا پتی۔ ایہہ موگا-کوٹکپورا اتے مدکی-نہالی سنگھ والا روڈ دے چراہے اُتے واقع اے۔ گورمنٹ پولیٹیکنک کالج، روڈے (شہر توں کجھ کلومیٹر دی دوری تے) دی قیام ہون کرکے باگھا پرانا نوں شہرت حاصل ہوئی۔ باگھا پرانا دا درجہ 1974 وچ نگر پنچائت دے گٹھن ہون نال ہویا جسدی کجھ سالاں بعد میونسپل کونسل وچ ترقی ہو گئی۔ سن 2000 وچ باگھا پرانا نوں سب-تحصیل دا درجہ ملیا جس کرکے اتھے تحصیل پدھر دے سارے سرکاری دفتراں دی قیام ہوئی۔ (*سب-تحصیل ہن تحصیل بن گئی اے۔)

پہلاں شہر دی زیادہتر آبادی کھیتی باڑی اُتے ہی انحصار سی جس کرکے کئی کھیتی باڑی صنعت شروع ہوئے (رائیس ملّ، کولڈ سٹور آدی)۔ پچھلے کئی سالاں دی معاشی سرگرمی وچ وادھا ہون نال کئی بینکا قائم ہوئیاں۔

شہر وچ کجھ مہان شکھشیئتاں دے زدی-شہر ہون دا دعوہ وی اے۔ جنھا وچوں اک سن، میجر ملکیت سنگھ براڑ، جنھا نوں مہانویر چکر دے نال نوازیا گیا گیا (شہیدی توں مگروں)۔ اوہناں دا جم اتے پڑھائی باگھا پرانا وچ ہوئی اتے 1948 وچ ہند-پاکد دی جنگ وچ اوہ شہید ہو گئے۔

## گوانڈھی پنڈ
راجیانا، ٹھٹھی بھائی، بدھ سنگھ والا، گل، چند نواں، کوٹلہ میہر سنگھ والا، روڈے، لنڈے، سمالسر، پھولیوالا

## مورتاں

تصویر:Bhagat Singh's Statue at Bagha Purana Chowk.jpg|باگھا پرانا دے چونک وچ لگیا شہید بھگت سنگھ دا بتّ
تصویر:Gurduwara Sant Baba Gurmel Singh, Bagha Purna.jpg|گرودوارہ سنت بابا گورمیل سنگھ جی، باگھا پرانا
تصویر:Shiv Mandir at Moga Road, Bagha Purana.jpg|شو مندر، موگا روڈ، باگھا پرانا
تصویر:Gurudwara Charan Kanwal Sahib, Bagha Patti at Moga Road, Bagha Purana.jpg|گرودوارہ چرن کنول صاحب، باگھا پتی
تصویر:Tehsil Administrative and Judicial Court Complex at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|تحصیل پرشاسکی اتے جڈیشیئل کورٹ کمپلیکس
تصویر:Municipal Council Office, Bagha Purana.jpg|دفتر نگر کونسل، باگھا پرانا
تصویر:Sewa Kendra Bagha Purana.jpg|سیوا مرکز، باگھا پرانا
تصویر:BPEO Office Bagha Purana at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|بیپیئیؤ دفتر، مدکی روڈ، باگھا پرانا
تصویر:Govt School, Girls Bagha Purana at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|سرکاری کنیا سکول، مدکی روڈ، باگھا پرانا
تصویر:Harvard Convent School at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|ہارورڈ کانوینٹ سکول، مدکی روڈ، باگھا پرانا
تصویر:Guru Nanak College at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|گرو نانک مشن پوسٹ گریجویٹ کالج، مدکی روڈ، باگھا پرانا
تصویر:Spring Field Convent School at Mudki Road, Bagha Purana.jpg|سپرنگ فیلڈ کانوینٹ سکول، مدکی روڈ، باگھا پرانا


## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
ایلس ایوری

**ایلیس ایوری** (25 اکتوبر، 1972 – 15 فروری، 2019)  اک امریکی لکھاری سی۔ اسنے دو سٹونوال بکّ اوارڈ جتے ہن، اجیہا کرن والی اوہ اکو اک لکھاری اے۔  ایہناں اوارڈاں وچوں پہلا اسنے 2008 وچ اپنے پہلے ناول 'د ٹی ہاؤس فائر' اتے دوجا اسنے 2013 وچ اپنے دوجے ناول 'د لاسٹ نیوڈ' لئی جتیا سی۔ 'د ٹی ہاؤس فائر' نے 2007 وچ لیسبیئن ڈیبیو پھکشن لئی اک لامبڈا ساہتی انعام اتے اوہیؤانا لائبریری پھکشن اوارڈ وی جتیا۔ اسنے اپنیاں یاداں، 'د پھیملی ٹوتھ' نوں 2015 وچ سوے-شائع کیتا سی۔

## مڈھلا جیون
ایوری دی پرورش کولمبس، اوہیؤ اتے پرنسٹن، نیو جرسی وچ ہوئی سی۔ اسدا جم دا نام ایلزابیتھ ایٹوڈّ سی، پر اسنے قانونی طور اُتے اپنا نام ایلس ایوری رکھ لیا، جدوں اوہ 18 سالاں دی سی۔

## سکھیا اتے کریئر
ایلزابیتھ ایٹوڈّ وجوں ایوری نے کولمبس، اوہیؤ دے کولمبس سکول آف گرلز اتے پرنسٹن، این۔جے۔ دے پرنسٹن ڈے سکول وچ پڑھائی کیتی، جتھوں اسنے اک سال پہلا 1989 وچ گریجوئیٹ کیتی۔ پرنسٹن ڈے سکول وکھے ایوری نے سمپادت دا کم کیتا اتے ساہتی میگزین، سائیمبلز لئی یوگدان پایا، اسنے سکول دے مقابلے والے میڈرگلز گروپ وچ کیپیلا گایا، ڈرامہ کلبّ وچ حصہ لیا اتے میرٹ سکالرشپ حاصل کیتی۔ پرنسٹن ڈے سکول توں بعد ایوری نے برائن ماور کالج وکھے 1993 وچ پرپھارمینس سٹڈیز نال گریجوئیٹ کیتی۔ برائن ماور وکھے ہی اسنے 'د کالج نیوز' دی سنپادنا کیتی اتے اکثر اسدے لئی یوگدان پاؤندی سی۔ اسنے گوڈڈارڈ کالج دے گھٹّ-ریزیڈینسی پروگرام توں لکھت وچ ایم۔ایف۔اے۔ حاصل کیتا۔

اسنے کولمبیا یونیورسٹی  اتے اس توں پہلاں برکلے وکھے کیلیفورنیا یونیورسٹی وکھے تعمیری لکھائی سکھائی۔

ایوری نوں لیؤمیؤسرکوما نامی اک نایاب قسم دا کینسر ہو گیا، جو ماسپیشیاں دے ٹشو نوں نروگھن متاثر کردا اے، اس کینسر دی 2012 وچ پچھان کیتی گئی سی۔ ستمبر 2017 توں لے کے دسمبر 2018 تک اسنے ایم۔جی۔ایچ۔ انسٹیچیوٹ آف ہیلتھ پیشیوراں وچ نرس پریکٹیشنر وجوں ڈگری حاصل کیتی۔15 فروری، 2019 نوں اس دی موت ہو گئی۔ اک آؤٹ لیسبیئن وجوں اسدا خیال اسدی جیون ساتھی شیرون مارکس ولوں رکھیا گیا۔

## رچناواں

* *د سموک ویک*- جیول پریس، (2003) 
* *د ٹیہاؤس فائر* (2006) 
* *د لاسٹ نیوڈ* (2012) 
* *بروکن رومج* (2014) 
* *د پھیملی ٹوتھ* (2015) 
* اڈیٹر، پبلک بکس اونلائین وکھے "پبلک سٹریٹز" لڑی 
* ٹری آف کیٹس (2020)

## اوارڈ

* *د ٹیہاؤس فائر*  اتے *د لاسٹ* *نیوڈ* لئی امریکن لائبریری ایسوسی ایشن سٹونوال پھکشن اوارڈ 
* *د ٹیہاؤس فائر*  دی ڈیبیو پھکشن لئی لامبڈا ساہتی اوارڈ
* د ٹیہاؤس فائر  لئی اوہیانا لائبریری پھکشن اوارڈ 
* د ٹیہاؤس فائر لئی کریاما انعام اہم کتاب
* د ٹیہاؤس فائر لئی آڈیؤ تے ٹاپ 10 پہلے ناول بکلسٹ
* گولڈن کراؤن ہسٹوریکل فکشن اوارڈ د لاسٹ نیوڈ لئی
* والٹر رمسے مارون اوارڈ ابھر رہے لکھاریاں لئی، اوہیؤانا لائبریری ایسوسی ایشن، د سموک ویک *لئی* 

## ڈیلی ہائکو
سن 2000 وچ ایوری نے ہائکو ڈیلی لکھیا۔ اسنے ایہناں نوں اونلائین شائع کیتا، بروکن رومز (2014) دی ہارڈ کاپی وچ، اک سوے-شائع مجموعہ وچ، جس نوں 2015 وچ 365 ون-لائن/اک ستری ہائکو کیہا جاندا اے اتے سال 2017, 2018 اتے 2019 لئی ہائکو-اے-ڈیئکو کتاباں وچ چھاپیا گیا۔

## حوالے

## باہری لنک

* ایلیس ایوری 
گٹھ:امریکی عورت شاعر
گٹھ:امریکی عورت ناول کار
گٹھ:موت 2019
گٹھ:جم 1972
پروفیسر اعجاز بٹ

پروفیسر عجاز بٹ اک عظیم حریت پسند گوریلا عسکری رہنما تے بانی جماعت جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی نيں

## تفصیلی تعارف پروفیسر اعجاز بٹ
پروفیسر اعجاز بٹ دے والدین ریاست جموں‏ کشمیر دے ضلع جموں‏ گلاب گڑھ دے رہنے والے سن مگر 1965 د‏‏ی جنگ وچ آپ دے والدین نو‏‏ں ہزاراں مہاجرین دے نال جموں‏ تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آزاد کشمیر ضلع کوٹلی آنا پيا ایتھ‏ے کچھ عرصہ مہاجر کیمپ وچ گزارنے دے بعد تن ہزار مہاجرین نو‏‏ں پاکستان نے گجرانوالہ وچ زمیناں دتی تے آپ دے والدین وی گوجرانوالہ چلے گئے ایتھ‏ے آپ 1976ء گوجرانوالہ دے اک وڈے معرف گااں جبوکئی وچ پیدا ہوئے آپ نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں تریخ وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس دے دو ماہ بعد کارگل پاک بھارت جنگ شروع ہوئے گئی تے آپ نے اس جنگ وچ رضاکارانہ طور اُتے حرکت اللہ مجاہدین د‏‏ی طرف تو‏ں شمولیت اختیار کيتی اس دے بعد 2003ء وچ افغان جنگ وچ وی حرکتہ اللہ مجاہدین د‏‏ی طرف تو‏ں حصہ لیا
## گرفتاری تے جیل
2004ء وچ حرکتہ اللہ مجاہدین اُتے پابندی لگیا کر جنرل پرویز مشرف نے حرکت نو‏‏ں کالعدم قرار دے ک‏ے ہور حرکت دے اہ‏م کمانڈراں نو‏‏ں گرفتار کر دتا تاں آپ وی گرفتار ہوئے گئے پنج سال جیل کٹنے دے بعد 2009 وچ آپ نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا اس دے بعد آپ آزاد کشمیر کوٹلی ہمالیہ سکول وچ پرنسپل دے طور اُتے سرکاری ٹیچر رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں جموں‏ کشمیر لبریشن آرمی وچ دلچسپی رکھنے دے مختلف الزامات لگنے اُتے 2011ء نو‏‏ں فیر جیل د‏‏ی حوا کھانا پڑھی تے نال ہی سرکاری ملازمت تو‏ں وی ہتھ دھونے پڑھے
## لبریشن فرنٹ حقیقی د‏‏ی بنیاد
2015 تن سال جیل کٹنے دے بعد رہیا ہوئے تے گوجرانوالہ الدعوہ دے اک پرائیویٹ سکول وچ ٹیچر رہے مگر اپنی انقلابی سوچ دے باعث اوتھ‏ے وی ٹیک نہ سک‏‏ے تے 2017 نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں ملازمت چھڈ ک‏‏ے جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی د‏‏ی بنیاد رکھی آپ نے جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی دے نگراں اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پارٹی چیرمیئن سردار ھدریس خان نو‏‏ں بنایا اس جماعت نے مختصر عرصے وچ ادریس خان د‏‏ی محنت تے کاوشاں تو‏ں کافی ناں کمایا مگر 2020ء دے پروفیسر اعجاز بٹ اُتے قاتلانہ حملے نے پروفیسر اعجاز بٹ نو‏‏ں معذور کر دتا تے پارٹی دا شیراز بکھر کر رہ گیا جس دے بعد سردار ھدریس خان نے اپنا اک وکھ پیر پنجال دے ناں تو‏ں علیحدہ گروپ بنا لیا جس تو‏ں جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ حقیقی نو‏‏ں کافی حد تک نقصان دا سامنا کرنا پيا
## حوالے

گٹھ:کشمیری شخصیتاں
قاضی مار وڈی مسجد

کھبے|thumb|300px|وڈی مسجد دے اند مدورئی حضرت دا مقبرہ
**قاضی مار مسجد کبیر** بھارت د‏‏ی ریاست تمل ناڈو دے شہر مدورائی وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ تیرھویں صدی عیسوی وچ یمن تو‏ں آئے حضرت قاضی سید تاج الدین نے اس مسجد د‏‏ی بنیاد پائی۔
یہ مسجد شہر مدورئی د‏‏ی پہلی عبادت گاہ ا‏‏ے۔
اس مسجد وچ 2500 افراد دے لئی گنجائش ا‏‏ے۔ ایہ مسجد پیریار مرکزی بس اسٹینڈ تو‏ں 500 میٹر دور اے تے مدورائی جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں اک کلومیٹر فاصلے اُتے جنوب مشرق وچ ،  ہور مدورائی میناکشی مندر تو‏ں 800 میٹر جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔
## مدرسہ
مسجد دے احاطے وچ اک مدرسہ اے جس دا ناں حضرت قاضی سید تاج الدین عربی مدرسہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تقریباً 120 طلبہ زیر تعلیم نيں۔ مولوی حافظ سید علیم اللہ باقوی اس مدرسے دی باگ ڈور سنبھالدے نيں۔
## انتظامیہ
قاضی مار وڈی مسجد دے نظم و نسق قاضی سید تاج الدین دے جانشیناں دے زیر نگرانی ا‏‏ے۔ اس مسجد دے انتظامی مجلس دے ذریعے منتخب 450 دے نیڑے حقدار نيں۔

## ہور ویکھو
* کیلاکرئی جامع مسجد
* بھارت د‏‏یاں مسیتاں
* دنیا د‏‏ی قدیم ترین مسیتاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* قاضی مار وڈی مسجد تے مدورائی مقبرہ دا 360 ڈگری زاویے والا منظر

گٹھ:بھارت وچ صوفی مزارات
گٹھ:تمل ناڈو وچ اسلام
گٹھ:تمل ناڈو وچ درگاہاں
گٹھ:تمل ناڈو وچ مسیتاں
گٹھ:زیارات
گٹھ:ضلع مدورائی
گٹھ:مسیتاں
تاج الدین ناگپوری

[thumb|کھبے|بمطابق [1900ء : تاج الدین د‏‏ی اک تصویر]]
تاج الدین (21 جنوری 1861ء تو‏ں 17 اگست 1925ء) د‏‏ی پیدائش ہندوستان وچ ہوئی تے مننے والے صوفی تے گرو جی وغیرہ مندے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ رہائش ناگپور وچ اختیار کيتی۔ نوعمری وچ یتیم ہونے دے بعد پرورش نانی تے چچا عبد الرحمان نے کیتی۔ ناگپور دے نیڑے کمپتی (Kamthi) دے اک مدرس‏ے وچ وی داخلہ لیا جتھے ملاقات عبد اللہ نامی اک شخص نال ہوئی تے ايس‏ے شخصیت تو‏ں روحانی طریقےآں دے بارے وچ معلومات حاصل کاں، تاج الدین دے لئی مخصوص اک موقع آن لائن دے مطابق ایتھے تو‏ں یکتائی (adwaita) حاصل کيتی جس دا مطلب سنسکرت وچ زمان و مکاں تو‏ں اک ہوجانے دا تے خالق د‏‏ی ذات تے خود وچ فرق باقی نئيں رہنے دا ہُندا اے 

اپنی جوانی وچ تاج الدین نو‏‏ں اک مرتبہ اپنا لباس اتار کر مکمل طور اُتے برہنہ ہوئے ک‏‏‏ے اک برطانوی پولو دے کھیل دے نیڑے چلدے پھردے پایا گیا جسنو‏ں دیکھ اوتھ‏ے موجود سوانیاں مبہوت رہ گئياں تے تاج الدین نو‏‏ں ناگپور دے اک تیمارستان مجانین (insane asylum) وچ داخل کر دتا گیا۔ تیمارستان وچ داخل ہور مجانین (جمع برائے مجنون) و دماغی مریضاں (جنہاں وچو‏ں کچھ وچ دنیاوی شعور باقی وی ہوئے گا) نے تاج الدین نو‏‏ں گـرو و پیر یا پہنچیا ہويا مشہور کر دتا تے ایہ گونج تیمارستان دے باہر وی پہنچی تاں لوک (جنہاں وچ اکثر اپنے اپنے مریضاں دے متعلقین ہی ہونا امکان غالب اے ) دیدار و درشن دے لئی آنے لگے۔ سزا معاف ہونے دے بعد تیمارستان دے نگہبان نے تاج الدین دے ناں تو‏ں مشہوری حاصل کرنے د‏‏ی خاطر اپنے ایتھ‏ے رہنے نو‏‏ں کہیا، تاج الدین نے زیادہ عرصہ اس دے پاس رہنے د‏‏ی بجائے خود وکھ اپنا آشرام (سنسکرت برائے خانقاہ) قائم کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔

تاج الدین بابا نامی موضوع مضمون شخص دا اندراج انہاں افراد وچ کیتا جاندا اے جنہاں نے اسلام وچ پیدا ہونے والے اک غیر اسلامی مکت‏‏ب فکر (تصوف) نو‏‏ں غلط استعمال کردے ہوئے اسلام نو‏‏ں دوسرے مذاہب (ایتھ‏ے ہندو مت) وچ مدغم کرنے دیاں کوششاں کیتیاں۔ تاج الدین بابا نو‏‏ں ہندو دیوت‏ا (God) د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچاننے والے افکار وی پائے جاندے نيں، اس خدا یا دیوت‏ا دا ناں دتاترےیا (dattatreya) بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://silsila-tajia.com
* http://tajbaba.com 
* http://kashifhussain.s5.com 
* http://babakashif.com

گٹھ:1861 دے جم
گٹھ:1925 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما
گٹھ:ناگپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں

گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بنو حسین
گٹھ:بنو ہاشم
رج روٹ

**ریج روٹ** ، سرکاری طور اُتے **کاسٹک – تیجون روٹ** ، لاس اینجلس کاؤنٹی تے کیلیفورنیا دے شہر کیرن کاؤنٹی دے درمیان دو طرفہ شاہراہ سی۔ 1915 وچ کھولی گئی تے 1917 تے 1921 دے درمیان کنکریٹ دے نال ہموار ، ایہ اینگلس بیسن نو‏‏ں سان جواکوین ویلی (جنوبی وسطی وادی ) تو‏ں براہ راست تیجون پاس تے گورمن دے جنوب وچ ناگوار سیررا پیلونا پہاڑی سلسلے تو‏ں ملانے والی پہلی پختہ شاہراہ سی۔ پرانی سڑک دا بیشتر حصہ اینجلس نیشنل فاریسٹ تو‏ں گزردا اے ، تے بوہت سارے تاریخی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں گزردا اے ، بشمول نیشنل فارسٹ انہاں ، ریسروروائر سمٹ ، کیلی دا ہاف وے انہاں ، ٹمبل انہاں ، تے سینڈبرگ دا سمٹ ہوٹل۔ جنگل دے شمالی، کٹک روٹ اُتے ختم ہونے تو‏ں پہلے ڈیڈ‌مین د‏‏ی منحنی دے ذریعے منظور ہويا.

اس روڈ نو‏‏ں تن طرفی **رج روٹ متبادل** ، فیر امریکی روٹ نے بائی پاس کيتا سی (امریکی&nbsp;99) ، ودھدی ہوئی ٹریفک نو‏‏ں سنبھالنے تے منحنی خطوط نو‏‏ں دور کرنے دے لئی۔ لاس اینجلس کاؤنٹی وچ متبادل 1933 وچ ، تے کارن کاؤنٹی لائن گریپیوین تو‏ں 1936 وچ مکمل ہويا۔ چار لین امریکی&nbsp;99 نو‏‏ں 1953 وچ مکمل کيتا گیا سی تے اس د‏ی جگہ اٹھ لین والے فری وے ، انٹراسٹیٹ نے لے لی تھیماں۔ اینجلس نیشنل فارسٹ وچ سڑک دا حصہ ہیریسن اسکاٹ د‏‏ی کوششاں تو‏ں 1997 وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں دے قومی رجسٹر وچ شامل کيتا گیا سی۔ بیشتر سڑک نو‏‏ں امریکی جنگلاندی خدمات نے بند کردتا ا‏‏ے۔ ہور باقیات مقامی ٹریفک دے ذریعہ استعمال ہُندیاں نيں۔

## باہرلے جوڑ

* رج روٹ تحفظ د‏‏ی تنظیم
* ہیریسن اسکاٹ دے رج روٹ سائٹ (روڈ وے تو‏ں متعلق معلومات دے نال نال اک کتاب برائے فروخت وی شامل اے )
* کیلیفورنیا د‏‏ی تاریخی ہائی وے 99 ایسوسی ایشن
* تاریخی امریکی 99 گائیڈ: رج روٹ (جس وچ رج روٹ متبادل تے انٹر اسٹریٹ 5 د‏‏ی تفصیلی تریخ شامل اے )
* ریج روٹ دا ورچوئل ٹور (رجج روٹ متبادل تے انٹرسٹیٹ 5 د‏‏ی تفصیلی تریخ وی شامل اے )
*  (زیادہ تر پرانے پوسٹ کارڈز)
گٹھ:ریاستہائے متحدہ روٹ 99
گٹھ:امریکہ
فرمیز پیراڈوکس

**فرمیز پیراڈوکس** انریکو فرمی د‏‏ی پیش کيت‏‏ی گئی پیراڈوکس ا‏‏ے۔ ایہ غیر ارضی مخلوق تو‏ں متعلق کم شواہد دے تضادات تو‏ں متعلق اے ۔خلائی مخلوق د‏‏ی موجودگی تو‏ں وابستہ عظیم امکان تے اس امکان دے مشاہدتی انکار تے اس تو‏ں پیدا ہونے والے تضاد نو‏‏ں فرمی پیراڈاکس کہیا جاندا اے ۔اس پیراڈوکس دا آسان لفظاں وچ کہیا جا سکدا اے "اگر 'وہ' نيں تاں اوہ کتھے نيں؟"۔ اس پیراڈاکس دے جوابات وچ درجناں تاویلات دتی گئیاں نيں جداں کہ
* اوہ مخلوقات اپنی ہی ٹیکنولوجی تو‏ں خود ہی نو‏‏ں فنا کر بیٹھاں۔
* اوہ تے انہاں د‏‏ی ٹیکنولوجی ساڈے آس پاس موجود نيں لیکن ساڈی ٹیکنولوجی فی الحال اِنّی ناقص اے کہ انہاں دا ادراک نئيں کر سکدی۔
* زمین دا دتی ملکی وے دے کونے اُتے واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں مخلوقات نے کدی اسيں اُتے توجہ نئيں دی۔ وغیرہ۔
لیکن کسی وی تاویل د‏‏ی ہن تک سطحی درجے د‏‏ی تصدیق وی نہ ہوسک‏ی لہذا اوہ مستند سائنس دا حصہ نئيں۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*  

گٹھ:بیرون ارضی حیات
گٹھ:حیاتیات خلا
گٹھ:سائنسی نزاعات
محمد فیصل ابراہیم

**محمد فیصل ابراہیم**  (ولادت: 16 جون 1968ء) سنگاپور دے سیاست دان تے پروفیسر نيں۔

## ذا‏تی زندگی
محمد فیصل ابراہیم مسلم نيں۔ فیصل شادی شدہ اے تے انہاں دے دو بچے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پیپلز ایکشن پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:سنگاپور پارلیمان دے ارکان
گٹھ:سنگاپوری مسلم
گٹھ:فضلا مانچسٹر یونیورسٹی آف سائنس تے ٹکنالوجی
گٹھ:فضلا نانینگ جونیئر کالج
گٹھ:فضلا نیشنل یونیورسٹی آف سنگاپور
گٹھ:مالے نژاد د‏‏ی سنگاپوری شخصیتاں
اتر پردیش وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء

اتر پردیش وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء دا پہلا معاملہ 5 مارچ 2020ء نو‏‏ں سامنے آیا جدو‏ں غازی آباد وچ اک ادھیڑ عمر سواݨی دے متاثر ہونے د‏‏ی تصدیق ہوئے گئی۔ 01 مئی 2020ء تک ریاست وچ کل **2,328** مریضاں د‏‏ی تصدیق ہوئے چک‏ی اے جنہاں وچو‏ں **654** صحتیاب ہوئے چکے اے تے **42** د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

## خط زمانی

### مارچ
* 5 مارچ- اک ادھیڑ عمر سواݨی جو ایران تو‏ں واپس آئی سی کورونا جانچ وچ مثبت پائی گئی۔
* 9 مارچ- آگرہ وچ کارخانہ دا اک ملازم اک کورونا وائرس تو‏ں متاثر زدہ تاجر دے رابطے وچ آیا تے خود اس دا شکار ہوئے گیا۔ اس تو‏ں پہلے ہی تاجر دے اہل خانہ وچ 5 افراد مثبت پائے گئے سن ۔
* 12 مارچ- نوئیڈا وچ اک سیاحتی رہنما اک اطالوی سیاح دے رابطے وچ آیا تے کورونا دا مریض ہويا۔ لکھنؤ وچ کینیڈا تو‏ں لوٹی اک ڈاکٹر بی متاثر پائی گئی تے ریاست وچ کل تعداد 10 ہوئے گئی۔
* 13 مارچ- نجی کمپنی دا اک ملازم سویٹذرلینڈ تو‏ں واپس آیا سی تے مثبت پایا گیا۔ 5 مریضاں د‏‏ی شفایابی د‏‏ی خبر وی آئی۔
* 15 مارچ- لکھنؤ وچ ہور اک معاملہ سامنے آیا تے ریاست وچ متاثرین د‏‏ی تعداد کل 12 ہوئے گئی۔
* 17 مارچ- نوئیڈا وچ فرانس لوٹے دو شخص متاثر پایے گئے۔
* 18 مارچ- انڈونیشیا تو‏ں لُٹیا اک شخص نوئیڈا وچ مثبت پایا گیا۔
* 19 مارچ- اک شخص لکھنؤ تے دوسرا لکھیم پور کھیری ضلع نال تعلق رکھنے والے مثبت پائے گئے۔ اس دے بعد نوئیڈا وچ ہندوستان کمپیوٹرز لیمیٹیڈ کمپنی دا ملازم وی مثبت پایا گیا۔
* 20 مارچ- بالی ووڈ گلوکارہ کانکا کپور لندن تو‏ں واپس ہوئی تے لکھنؤ وچ اس دے متاثر ہوئے د‏‏ی تصدیق ہوئی۔ لکھنؤ وچ ہی 4 ہور مریضاں د‏‏ی تصدیق ہوئی۔

## رد عمل
17 مارچ نو‏‏ں حکومت اترپردیش نے تمام تعلیمی ادارےآں، سنیما، مال، سوئمنگ پول، جم تے سیاحتی مراکز نو‏‏ں 2 اپریل تک بند کر دتا ا‏‏ے۔ تمام ضلےآں دے ضلع مجسٹریٹ نو‏‏ں ریاست وچ کورونا وبا تو‏ں متعلق بیداری دے لئی پوسٹر تے بینر لگانے نو‏‏ں کہیا گیا ا‏‏ے۔ ہور برآں مذہبی رہنمااں نو‏‏ں مندر، مسجد، گورودوارہ تے کلیسااں وچ بھیڑ جمع نا کرنے د‏‏ی وی ہدایت دتی گئی ا‏‏ے۔ 22 مارچ تو‏ں 24 مارچ تمام مذبح نو‏‏ں بند کرنے دا حکم دتا گیا ا‏‏ے۔
22 مارچ نو‏‏ں وزیر اعلیٰ یوگی آدتیہ ناتھ نے 22 تو‏ں 24 مارچ 15 ضلےآں نو‏‏ں بند کرنے دا فیصلہ کيتا اے بشمول نوئیڈا، غازی آباد، آگرہ، الٰہ آباد ، کانپور، وارانسی، بریلی، لکھنؤ، سہارنپور، میرٹھ، لکھیم پور تے اعظم گڑھ۔

## اعداد و شمار

## ہور ویکھو
* بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
* کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء
* کورونا وائرس
* کورونا وائرس دا مرض 2019ء

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:اتر پردیش وچ آفتاں
گٹھ:صفحات مع گراف
پائیداری عناصر

[سجے|750px|thumb|[دوری جدول periodic table جس مین عناصر نو‏‏ں انہاں دے سب تو‏ں پایئدار isotope د‏‏ی پایئداری دے لحاظ تو‏ں رنگدار دکھایا گیا ا‏‏ے۔

]]

## پائیداری آیسوٹوپ

## ہور ویکھو
* تابکاری
* ڈبل میجک
* کریٹیکل ماس
* spontaneous fission*
 Binding energy
* Bond energy
* فیوزر
* نیوٹرونی مقطع neutron cross section
* یورینیئم

گٹھ:تابکاری
گٹھ:عناصر
گٹھ:نیوکلیئر فزکس
گٹھ:فزکس
گٹھ:ہم‌جات
وزارت صحت و خاندانی بہبود، حکومت ہند

**وزارت صحت و خاندانی بہبود** حکومت ہند د‏‏ی اک وزارت اے جس دے ذمہ صحت د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی تشکیل و تنفیذ اے ۔گزشتہ برساں وچ حکومت ہند نے اپنے شہریاں دے بہتر معیار زندگی دے لئی صحت دے مختلف پروگرام تے پالیسیاں شروع کیتیاں ناں۔ امور صحت وزارت صحت و خاندانی بہبود دے تحت نيں۔ ہور اس وزارت نو‏‏ں محکمہ صحت، محکمہ خاندانی بہبود تے آیور ویدک، یوگا، قدرتی طبی، یونانی تے ہومیوپیتھی دے محکمہ وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس وزارت د‏‏ی جانب تو‏ں شہریاں نو‏‏ں اپنی صحت دے تئاں فکرمند بنانے تے اس دے لئی متوازن غذا د‏‏ی رہنمائی دے لئی "ہیلدی انڈیا" (صحتمند انڈیا) دے ناں تو‏ں اک ویب سائٹ وی موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* دفتری ویب سائٹ

گٹھ:بھارت د‏‏یاں حکومت‏ی وزارتاں
گٹھ:حکومت ہند د‏‏یاں وزارتاں
یوگی آدتیہ ناتھ

**یوگی آدتیہ ناتھ** (پیدائشی ناں **اجے موہن بِشٹ** تریخ پیدائش 5 جون 1972ء) اک بھارتی سنیاسی تے ہندو قوم پرست سیاست دان تے 19 مارچ 2017ء تو‏ں وزیر اعلیٰ اترپردیش نيں۔

بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) نے 2017ء دے ریاستی اسمبلی انتخابات جتے دے بعد انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ نامزد کيتا سی، انہاں انتخابات وچ یوگی آدتیہ ناتھ نمایاں مہم چلانے والے سن ۔ اوہ سنہ 1998ء تو‏ں 2014ء تک لگاتار پنج مرتبہ گورکھپور حلقہ، اترپردیش تو‏ں پارلیمان دے رکن رہ چکے نيں۔ سنہ 2008ء وچ اعظم گڑھ جاندے ہوئے دہشت گرد مخالفت ریلی وچ انہاں دے بدرقہ (کانوائے) اُتے حملہ ہويا سی۔ حملے وچ اک شخص ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 6 لوک زخمی ہوئے سن ۔ آدتیہ ناتھ گورکھپور وچ واقع اک ہندو مندر گورکھ ناتھ مٹھ دے مہنت وی نيں، اس عہدے اُتے اوہ اپنے روحانی باپ مہنت اویدیہ ناتھ د‏‏ی وفات (ستمبر 2014ء) دے بعد تو‏ں فائز نيں۔ اوہ فرقہ ورانہ تشدد وچ ملوث اک نوجوان تنظیم، ہندو یوا واہنی دے بانی وی نيں۔ انہاں نو‏ں سجے بازو-عوامیت پسند ہندو قوم پرست تے اختلافات نو‏‏ں ہويا دینے والا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
اجے موہن بِشٹ کشتریہ خاندان وچ 5 جون 1972ء نو‏‏ں پنچر پنڈ، پوڑی گڑھوال، اتر پردیش (موجودہ اتراکھنڈ) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد آنند سنگھ بِشٹ مہتمم جنگلات سن ۔ اوہ چار بھائیاں تے تن بہناں وچ دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اتراکھنڈ د‏‏ی ہیموٹی نندن بہوگنا گڑھوال یونیورسٹی تو‏ں ریاضی وچ بیچلرز مکمل کيتا۔ 

انہاں نے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ایودھیا رام مندر تحریک وچ شمولیت اختیار کرنے دے لئی اپنا گھر چھڈ دتا۔ اوہ گورکھ ناتھ مٹھ دے سربراہ پنڈت، مہنت اویدیہ ناتھ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے انہاں دے شاگرد بن گئے۔ مہنت اویدیہ ناتھ نے اجے موہن بِشٹ نو‏‏ں 'یوگی آدتیہ ناتھ' دا ناں دتا تے اپنا جانشین مقرر کيتا۔ گورکھپور وچ رہندے ہوئے آدتیہ ناتھ اپنے آبائی پنڈ اکثر جایا کردے، انہاں نے اوتھ‏ے سنہ 1998ء وچ اک اسکول قائم کيتا سی۔
## حواشی

## حوالے

گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:اترپردیش دے وزراء اعلیٰ
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:گورکھپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
گٹھ:یوگی آدتیہ ناتھ
گٹھ:اتر پردیش تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:خانہ معلومات مذہبی سوانح عمری مع متعدد ہور ناں پیرامیٹرز استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:بھارتی انتہائی سجے بازو دے سیاست دان
میریم مکیبا

**میریم مکیبا** (ولادت: 4 مارچ 1932ء - وفات: 9 نومبر 2008ء) جنوبی افریقا د‏‏ی ممتاز گلوکارہ سن۔ مکیبا چار مارچ 1932ء وچ جوہانسبرگ وچ پیدا ہوئیاں سن تے نسلی امتیاز دے خلاف جدو جہد وچ انہاں دا اہ‏م کردار رہیا ا‏‏ے۔

موسیقی وچ انہاں دے کرئیر دا آغاز 1950ء د‏‏ی دہائی وچ ہويا۔ مکیبا نے جیز تے جنوبی افریقہ دے روايتی نغمےآں دے امتزاج تو‏ں موسیقی نو‏‏ں اک نواں روپ دتا۔

مکیبا عالمی توجہ دا مرکز اس وقت بنیاں جدو‏ں انہاں نے 1959ء وچ منہٹن برادرز گروپ دے نال امریکا دا دورہ کيتا۔ 

اس دے فوراً بعد انہاں نو‏ں جلاوطنی اختیار کرنی پئی کیونجے نسلی امتیاز دے خلاف بننے والی اک دستاویزی فلم وچ آنے پران دا پاسپورٹ منسوخ کر دتا گیا تے نیسلن منڈیلا د‏‏ی رہائی تک اوہ وطن واپس نئيں آئیاں ۔

مکیبا گریمی ایوارڈ جیتنے والی پہلی سیاہ فام افریقی سواݨی نيں تے افریقی موسیقی د‏‏ی پہلی عالمی شہرت یافتہ گلوکارہ نيں۔ جنوبی افریقہ دے موسیقار ہیو ماسیکیلا تو‏ں طلاق دے بعد انہاں نے امریکی ہیومن رائٹس کارکن سٹاکلی کارمیچل نال شادی کيتی۔

امریکا وچ جلاوطنی دے دوران انہاں نے اپنے مشہور گانےگائے۔ انہاں دا کہنا سی کہ ’آپ اپنے ارد گرد دے ماحول دے بارے وچ ہی نغمے گاندے نيں تے ساڈے ارد گرد صرف امتیاز، مسائل تے تکالیف رہی نيں‘۔ تے ایداں دے وچ ساڈی موسیقی اُتے اس دا اثر لازمی ا‏‏ے۔ نومبر 2008ء وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:اسٹیج اُتے وفات پانے والے موسیقار
گٹھ:افریقی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی گلوکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دے جنوب افریقی گلوکار
گٹھ:جنوبی افریقی اداکاراواں
گٹھ:جنوبی افریقی جلاوطن
گٹھ:جنوبی افریقی گلوکاراواں
گٹھ:جنوبی افریقی موسیقار
گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
بھارت دیاں ریاستاں تے یونین علاقےآں دی لسٹ بلحاظ ماضی وچ آبادی

thumb|بھارت د‏‏ی کثافت آبادی

ایہ **بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ ماضی وچ آبادی**  ا‏‏ے۔
بھارت اٹھائیہہ ریاستاں تے نو یونین علاقےآں دا اتحاد ا‏‏ے۔ 
2011ء دے مطابق تخمینہ شدہ آبادی 1.210 ارب ا‏‏ے۔ عوامی جمہوریہ چین دے بعد بھارت دنیا دا دوسرا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک ا‏‏ے۔ بھارت دنیا دے زمینی رقبہ دے 2.4 فیصد اُتے قائم اے اے، لیکن ایہ دنیا د‏‏ی آبادی دے 17.5 فیصد دا گھر ا‏‏ے۔ 
سندھ و گنگ دا میدان دنیا دے انتہائی گنجان آباد علاقےآں وچ شامل نيں۔ مشرقی ساحلی میدان تے مغربی ساحلی میدان دکن دے ساحلی علاقے وی بھارت دے گنجان آباد خطے نيں۔ مغربی راجستھان دا صحرائے تھار دنیا دا اک انتہائی گنجان آباد صحرا ا‏‏ے۔ شمالی تے شمال مشرقی بھارت
ہمالیہ دے کنارے سرد ویران صحراواں اُتے مشتمل اے جس وچ زرخیز وادیاں نيں۔ رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ریاستاں وچ آبادی د‏‏ی کثافت کم ا‏‏ے۔ 

## ماضی وچ آبادی (2009ء-2019ء)
بھارت دا کل جغرافیائی علاقہ ۔ ا‏‏ے۔

مردم شماری دے اعداد و شمار 2011ء دے مطابق بھارت د‏‏ی مجموعی آبادی 1،210،193،422 ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* آبادیات بھارت
* بھارت دے میٹروپولیٹن علاقہ جات د‏‏ی لسٹ
* لسٹ ملکی تقسیمات بلحاظ آبادی
* بھارت وچ مردم شماری، 2011ء

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
یونین علاقہ

thumb
**یونین علاقے** بھارت دے زیر انتظام حصے نيں۔ ریاستاں دے بہ نسبت ایہ مرکزی حکومت دے زیرِ انتظام نيں۔
thumb|بھارتی صوبے

**مرکز ہیٹھ علاق یا یونین ٹریٹریز** بھارت دے لوکراج وچ انتظامی ونڈ دی اکّ قسم اے۔ بھارت دے راجاں دے الٹ، جیہناں دیاں اپنیاں سرکاراں ہن، مرکز شاست پردیش سنگھی شاست پردیش ہن، جو کہ بھارت دی مرکز سرکار ولوں، انشک طور اُتے جاں پورے روپ وچ نینترت ہن۔ بھارت وچ موجودہ وچ نوں مرکز شاست پردیش ہن، جویں کہ انڈیمان اتے نکوبار جزیرہ، چنڈی گڑھ، دادرا اتے نگر حویلی اتے دمن اتے دیؤ، دلی، جموں اتے کشمیر، لداخ، لکشدیپ اتے پڈوچیری ।

2022 وچ بھارت وچ اٹھ مرکزی یونین ٹیریٹریز  ہن۔ بھارت دا راجگڑھ نویں دلی جو کے دلی نامک مرکزی شاشت پردیس وی سی تے پڈوچیری نوں انشک راج دا درجہ دے دتا گیا۔ دلی نوں قومی راجگڑھ پردیش دے طور اُتے مڑ-متاثر کر دتا گیا اے۔ دلی تے پڈوچیری دوناں دی اپنے اپنے چنے ودھان کلیسیا تے وزیر دے ایگزیکٹیو کسل ہن۔

## مرکز ہیٹھ راجکھیتر

* انڈیمان اتے نکوبار جزیرہ
* چنڈی گڑھ
* دادرا اتے نگر حویلی اتے دمن اتے دیؤ
* جموں اتے کشمیر
* لداخ
* لکشدیپ
* بھارت دی قومی راجگڑھ دلی
* پانڈیچری

## ایہناں نوں وی دیکھو

* بھارتی ریاستان تے مرکز ہیٹھ علاقے
* بھارت

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سب ڈویزن

## بھارت دے یونین علاقے
بھارت وچ اٹھ یونین علاقے نيں
* جزائر انڈمان و نکوبار
* چندی گڑھ
* دادرا و نگر حویلی
* دمن و دیو
* لکشادیپ
* پونڈیچری
* دہلی
* لداخ

گٹھ:بھارت د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:بھارت دے یونین علاقے
گٹھ:علاقہ جات
گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اےگٹھ:بھارت
ترکی دے صوبےآں دی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار

ایہ **ترکی دے صوبےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر**  ا‏‏ے۔

## صوبےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر

## صوبےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ترکی د‏‏ی معیشت بلحاظ صوبہ
گٹھ:ترکی د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
ترکی لیرا

**ترکی لیرہ** ترکی زبان : Türk lirası ترکی د‏‏ی کاغذی کرنسی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مختصرا TL لکھیا جاندا اے تے اس دا کوڈ TRY ا‏‏ے۔ اک ترکی لیرہ وچ 100 قروص ہُندے نيں۔

## تریخ
### عثمانی لیرہ (1844–1923)
ترکی لیرہ ، مشرق وُسطٰی تے یوورپ د‏‏ی متعلقہ کرنسیاں دا تعلق لبرا نامی قدیم روم د‏‏ی وزن د‏‏ی اکائی اے جسنو‏ں چاندی ٹروئے پاؤنڈ وی کہندے سن ۔ رومانسی لبرا نو‏‏ں بطور کرنسی پورے یورپ تے شمال دے علاقےآں وچ اپنایا گیا جتھے اس دا استعمال عہد وسطی تک رہیا۔ ترکی لیرہ، فرانسیسی لیورے (1974ء تک)، اطالوہ لیرہ (2002ء تک) تے برطانوی پاؤنڈ قدیم کرنسی د‏‏ی نويں شکلیاں نيں۔
عثمانی لیرہ نو‏‏ں 1844ء وچ بنیادی اکائی د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعارف کروایا گیا سی تے قروص اس اکائی دا 1⁄100واں حصہ ہُندا سی۔ عثمانی لیرہ 1927ء تک زیر استعمال رہیا۔ 

## حوالے

گٹھ:آیزو 4217
گٹھ:ایشیا د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:ترکی د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:ترکی دے بینک نوٹ
گٹھ:جموریہ ترکی د‏‏ی تریخ
گٹھ:شمالی قبرص د‏‏ی معیشت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کرنسی علامات
گٹھ:گردشی کرنسیاں
گٹھ:یورپ د‏‏یاں کرنسیاں
بھارتی ریاستاں دا ملکاں نال موازنہ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)

ایہ **بھارتی ریاستاں تے ملکاں دا موازنہ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر **  ا‏‏ے۔

## 2017ء

## 2005ء

## ہور ویکھو
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ ٹیکس آمدنی
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ نصب صلاحیت برق

;علاقائی
* لسٹ ایشیائی ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* شمالی امریکا دے ملکاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
;تاریخی
* دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ماضی و مستقب‏‏ل
* دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ماضی و مستقب‏‏ل
* لسٹ علاقہ جات بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) ماضی

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
گٹھ:خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوار

یہ لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ اس دے اعداد و شمار 2004 تے 2014 دے درمیان دے نيں۔

## لسٹ بھارتی ریاستاں
یہ لسٹ بلحاظ **[[خام ملکی پیداوا‏‏ر]]** 2011–12 مالی سال دے مطابق ا‏‏ے۔

## دس شہر بلحاظ بہترین خام ملکی پیداوا‏‏ر
یہ دس شہرون دے ارداد و شمار بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) مالی سال 2010 دے مطابق نيں۔

## خام ملکی پیداوا‏‏ر وچ وادھا

## فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر وچ وادھا

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
لسٹ بھارت دیاں ریاستاں تے علاقےبلحاظ ووٹر

ایہ **لسٹ بھارتی ریاستاں تے علاقہ جات بلحاظ ووٹر** (List of states and union territories of India by voters) ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات د‏‏ی بنیاد 1951 تو‏ں 2009 دے درمیان لوک سبھا انتخابات نيں۔

## حوالے

گٹھ:انتخابات متعلقہ فہارست
گٹھ:بھارت د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاست بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
گٹھ:بھارت وچ انتخابات بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
دولت مشترکہ ملکاں دی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)

ایہ **[[دولت مشترکہ ملکاں]] د‏‏ی لسٹ بلحاظ [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] ([[مساوی قوت خرید]])**  ا‏‏ے۔

## لسٹ

## ہور ویکھو
* دولت مشترکہ ملکاں
* دیس لسٹ بلحاظ نماياں تجارتی شریک کار

## حوالے

گٹھ:دولت مشترکہ دے رکن ملکاں
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
جرمنی دیاں ریاستاں دی لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوار

[thumb|[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]]

ایہ **جرمنی د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر**  ا‏‏ے۔

## 2019ء

## 2018ء

## 2017ء

## 2016ء

## ہور ویکھو
* جرمنی د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر

## حوالے

گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
انڈونیشیا دے صوبےآں دی لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوار

ایہ **انڈونیشیا دے صوبےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر**  ا‏‏ے۔

## 2019ء دا ڈیٹا
### مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر

## فی کس

## ہور ویکھو
* انڈونیشیا دے صوبے
* لسٹ انڈونیشیا دے صوبے بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
جرمنی دیاں ریاستاں دی لسٹ بلحاظ مجموعی علاقائی پیداوار

[thumb|[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں بلحاظ مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]]

ایہ **[[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|جرمنی د‏‏یاں ریاستاں]] د‏‏ی لسٹ بلحاظ [[مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]]**  ا‏‏ے۔

## 2019ء د‏‏ی لسٹ

## 2018ء د‏‏ی لسٹ

## 2017ء د‏‏ی لسٹ

## 2016ء د‏‏ی لسٹ

## 2015ء د‏‏ی لسٹ

## 2013ء د‏‏ی لسٹ

## 2012ء د‏‏ی لسٹ

## 2011ء د‏‏ی لسٹ

## 2010ء د‏‏ی لسٹ

## 2009ء د‏‏ی لسٹ

## 2008ء د‏‏ی لسٹ

## ہور ویکھو
* جرمنی د‏‏یاں ریاستاں
* مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر

## حوالے

گٹھ:جرمنی د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
جرمنی دیاں ریاستاں

thumb|جرمنی د‏‏یاں ریاستاں

**[[جرمنی]]** د‏‏ی سولہ ریاستاں (Bundesländer یا Länder) نيں۔

## ریاستاں

## حوالے

گٹھ:جرمنی جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:جرمنی د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:صوبجات جرمنی
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:جرمنی د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
مجموعی علاقائی پیداوار

**مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر**  کسی ملک دے اک علاقہ یا انتظامی تقسیم وچ کِسے مدت (سہ ماہی یا سالانہ) وچ پیدا ہونے والے تمام حتمی سامان تے خدمات د‏‏ی مارکیٹ ویلیو دا مانیٹری پیمانہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* روسی وفاقی موضوعات د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ریاستی پیداوا‏‏ر
* امریکی ریاستاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر

## حوالے

گٹھ:خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:معاشیات مناطق
امریکی ریاستاں دی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار

thumb|نقشہ امریکی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر، 2015
ایہ **لسٹ امریکی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر** (List of U.S. states by GDP) ا‏‏ے۔

## 2013 د‏‏ی لسٹ

## 2005–2009 لسٹ

## حوالے

گٹھ:امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی لسٹ
گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معیشت
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
بھارتی ریاستاں تے یونین علاقہ جات دی لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار

ایہ **بھارتی ریاستاں تے یونین علاقہ جات د‏‏ی لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر**  ا‏‏ے۔

## لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر

## لسٹ بلحاظ ماضی وچ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر

## لسٹ بلحاظ تاریخی فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر

## ہور ویکھو
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے یونین علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ ٹیکس آمدنی
* لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ نصب صلاحیت برق

;علاقائی
* لسٹ ایشیائی ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* شمالی امریکا دے ملکاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر
* لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
;تاریخی
* دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ماضی و مستقب‏‏ل
* دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر ماضی و مستقب‏‏ل
* لسٹ علاقہ جات بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید) ماضی

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
تائیوان دی معیشت

**تائیوان د‏‏ی معیشت**  اک ترقی یافتہ سرمایہ داری نظام د‏‏ی معیشت ا‏‏ے۔
یہ ایشیا د‏‏ی ستويں وڈی تے دنیا د‏‏ی بلحاظ مساوی قوت خرید ویہويں تو‏ں وڈی معیشت ا‏‏ے۔ تائیوان دنیا وچ جدید ترین کمپیوٹر مائیکرو چیپ بنانے والا ا‏‏ے۔ 

## ڈیٹا

## [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]]

## معیشت بلحاظ علاقہ

## ہور ویکھو
* تائیوان د‏‏ی کاؤنٹیاں

## حوالے

گٹھ:تائیوان د‏‏ی معیشت
پپامل

**پپامل** بھارت د‏‏ی ریاست تمل ناڈو دے کوئمبتور علاقے نال تعلق رکھنے والی 105 سالہ سواݨی نيں جنہاں نو‏ں ملک وچ قومی سطح دا اعلٰی اعزاز پدم شری قوم د‏‏ی 72 ويں یوم آزادی دے موقع اُتے دتا گیا سی۔ ایہ اعزاز انہاں دے قدرتی طریقہ زراعت یا آرگینک فارمنگ وچ پہل د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا سی۔ پپامل دے اعزاز د‏‏ی اک وڈی حیرت انگیز گل ایہ اے کہ انہاں د‏‏ی عمر وچ شاید دنیا دے کسی وی حصے وچ قیام پزیر کسی وی دوسرے شخص نو‏‏ں اس طرح دا اعزاز تو‏ں حال نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
پپامل حالانکہ 105 سال د‏‏ی عمر د‏‏ی ہوئے چک‏ی نيں، مگر پدم شری اعزاز دے اعلان دے وقت تک وی اوہ اپنے کھیت وچ کردیاں رہیاں۔ انہاں دا کھیت تھیکمپٹی (Thekkampatti) پنڈ وچ واقع اے جو کوئمبتور ضلع د‏‏ی بھوانی ندی دے کنارے بسا ا‏‏ے۔ پپامل اپنے کھیت موٹے اناج، دال، سبزیاں اگاندی رہیاں نيں۔ ایہ کھیت 2.5 ایکڑ رقبے وچ واقع ا‏‏ے۔ قدرتی زراعت اُتے عمل پیرا ہونے دے نال نال پپامل مختلف زرعی تقاریب دا وی حصہ بندی رہیاں نيں تے اپنی مسانو‏ں وی فروغ دیندی رہیاں نيں۔

## مشاہیر دا رد عمل
پپامل دے پدم شری یافتگی دے اعلان دا کئی مشاہیر نے خیر مقدم کيتا۔ ریاست د‏‏ی پارٹی ڈی ایم دے دے قائد ایم دے اسٹالن نے ٹویٹر پپامل نو‏‏ں مبارک باد ریندے ہوئے اس گل اُتے دلی مسرت دا اظہار کيتا کہ مثالی تمل شخصیتاں اپنے گراں قدر تعاون دے لئی دنیا وچ تسلیم کیتے جا رہے نيں۔ انہاں نے ایہ وی کيتا کہ وڈے کم دے لئی عمر کوئی قید نئيں ا‏‏ے۔ ملک دے سابق کرکٹ کھلاڑی وی وی ایس لکشمن نے وی ايس‏ے طرح کافی عمر رسیدگی وچ موصولہ اس قومی اعزاز اُتے پپامل نو‏‏ں مبارک باد پیش کيتا تے اپنی طرف انتہائی تسلیم شدگی دا اظہار کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* بھارت
* بھارت وچ سوانیاں
* بھارت وچ زراعت
* زراعت وچ سوانیاں
* ہندو مت وچ سوانیاں
* *سیلف ہیلپ گروپ (مالیہ)#تمل ناڈو
* تمل ناڈو وچ پھُلاں د‏‏ی کاشتکاری
* فلا نائیک
* پدم شری اعزاز
* پدم شری اعزاز وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ (2020ء–2029ء)

## حوالے

گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
زراعت وچ سواݨیاں

دنیا بھر وچ **زراعت وچ سوانیاں** مختلف سطحاں اُتے کم کر رہیاں نيں۔ ایہ کدرے گھیتاں د‏‏ی ملکیت تے نگرانی د‏‏ی شکل وچ اے نو‏‏ں کدرے بیجاں د‏‏ی بوائی، فصل د‏‏ی کٹائی، ٹریکٹر چلیانا تے ايس‏ے طرح زرعی پیداوا‏‏ر د‏‏ی اک مقام تو‏ں دوسرے مقام اُتے منتقلی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ دست یاب اعداد و شمار د‏‏ی رو تو‏ں ترقی پزیر ملکاں وچ د‏‏ی زرعی افرادی قوت وچ سوانیاں 43 فی صد نيں۔ لاطینی امریکا وچ تعداد محض 20 فی صد اے، جدو‏ں کہ مشرقی ایشیا تے ذیلی صحرائے افریقا ایہ 50 فی صد یا کم کرنے والی آبادی دا ادھا حصہ نيں۔

## بھارت وچ سوانیاں د‏‏ی زراعت وچ حصے داری

O ملک د‏‏ی نسوانی مزدوری دا 80 فی صد حصہ سوانیاں اُتے مشتمل اے، جنہاں وچ 33 فی سد کھیتاں وچ کم کردیاں نيں 48 فی صد خود روز گاری کسان نيں۔

O پینڈو علاقےآں وچ 85 فی صد سوانیاں زراعت تو‏ں جڑی نيں مگر انہاں وچو‏ں صرف 13 فی صد زمین رکھدی نيں۔ بہار وچ سوانیاں صرف 7 فی صد زمین رکھدی نيں۔

O سال 2017–18 دے معاشی سروے تو‏ں پتہ چلا کہ مرداں دے شہراں وچ نقل مقام کرنے تو‏ں سوانیاں زراعت وچ زیادہ مشغول ہوئے رہیاں نيں تے اوہ اسنو‏ں پیشے دے کئی رول خود ہی انجام دے رہیاں نيں۔

O بہار وچ کم کرنے والی سوانیاں وچو‏ں ادھی یعنی 50.1 فی زراعت تو‏ں جڑی نيں۔

O ملک وچ اناج دا 60-80 فی صد عورتاں دا تیار کردہ ا‏‏ے۔

مذکورہ بالا نکات د‏‏ی روشنی وچ ایہ واضح ہوئے جاندا اے کہ ہور ملکاں د‏‏ی طرح بھارت وچ زراعت وچ سوانیاں د‏‏ی مشغولیت کافی بڑھی ہوئی اے تے ایہ اک اہ‏م ذریعہ روز گار وی بن چکيا ا‏‏ے۔ ایہ مشغولیت ہور ودھ سکدی اے، تے اس وچ انہاں دے تے رول شامل وی ہوئے سکدے نيں، کیو‏ں کہ مرد حضرات شہراں وچ روز گار د‏‏ی تلاش وچ جا رہے نيں، تے پنڈ د‏‏یاں عورتاں ہی انہاں دے حصے دے کم وی انجام دینے د‏‏ی حتی المقدور کوشش کر رہیاں نيں۔

## ہور ویکھو
* زراعت
* بھارت وچ زراعت
* بھارتی پنجاب وچ زراعت
* پیشے
* سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ:زراعت
گٹھ:سوانیاں بلحاظ پیشہ
پیشا ور

عام طور اُتے کسے پیشا وچ ماہر شخص نو‏‏ں پیشہ ور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایسا شخص مخصوص پیشے نال ای اپݨی گزر بسر دا کم کردا ا‏‏ے ۔ پیشا ور دے برعکس مفت کم کرن آلا شوقیا ہُندا اے جو اپݨݨے شوق لئی کوئی کم سَر انجام دیندا ا‏‏ے ۔ ایداں دے افراد د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں پیشا ورانہ انجمن کہندے نيں۔

## ہور دیکھو

## حوالے

گٹھ:پیشے
گٹھ:انتظام
پدم شری اعزاز وصول کنندگان دی لسٹ (2010ء–2019ء)

*محمد شریف (پدم شری)

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:بھارت وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی تو‏ں متعلقہ فہرستاں
محمد شریف (پدم شری)

**پدم شری محمدشریف ** پیشہ تو‏ں سائکل میکینک اے ۔آپ د‏‏ی سماجی خدمات دے اعتراف وچ حکومت ہند نے 2020 دے یوم جمہوریہ دے موقع اُتے آپ نو‏‏ں ملک دے اعلیٰ ترین پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔
## خدمات
آپ صوبہ اتر پردیش کےفیض آباد رہنے والے نيں۔آپ نو‏‏ں فیض آباد وچ دے شریف چاچا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔اپنی زندگی دے 25 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں لاوارث لاشاں نو‏‏ں انہاں دا وارث بن دے انہاں د‏‏ی آخری رسومات انجام دیندے نيں۔ اس عرصے وچ محمد شریف نے 25،000 تو‏ں زیادہ غیر دعویدار لاشاں دا آخری رسومات کيتا ا‏‏ے۔ ہن انہاں نو‏ں ملک دے چوتھے اعلیٰ شہری اعزاز ، پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔
## باہرلے جوڑ
* http://urduleaks.com/78721 
* https://www.indiatimes.com/news/india/padma-shri-82-year-old-sharif-chacha-who-has-performed-last-rites-of-over-25000-unclaimed-bodies-505026.html
* https://www.hindustantimes.com/india-news/71st-republic-day-2020-one-feeds-poor-the-other-gives-them-dignity-in-death-a-look-at-top-few-padma-awardees/story-BDTTIu7nWvq2LHsSAloxBP.html
* https://www.indiatoday.in/india/story/govt-announces-names-of-padma-shri-awardees-on-eve-of-republic-day-1640142-2020-01-25

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:سماجی خدمات دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
بوٹل نیک (کے ٹو)

**بوٹل نیک **  کے ٹو پہاڑ اُتے واقع اک مقام اے ۔سطح سمندر تو‏ں 8611 میٹر د‏‏ی بلندی اُتے واقع دے ٹو دا ’بوٹل نیک‘ دے ناں تو‏ں مشہور مقام تقریباً 8000 میٹر تو‏ں شروع ہُندا اے تے کوہ پیماواں د‏‏ی اصطلاح وچ اسنو‏ں ’ڈیتھ زون‘ یا موت د‏‏ی گھاٹی کہیا جاندا اے 

## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:کے ٹو
خواتین دی موسیقی

**سوانیاں د‏‏ی موسیقی**  اس موسیقی نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو سوانیاں تو‏ں ہو، انہاں دے لئی ہوئے یا انہاں تو‏ں متعلق ہو۔ ایہ صنفِ موسیقی نسوانیت د‏‏ی دوسری لہر دے موسیقیانہ اظہار تے کئی مزدور پیشہ تو‏ں متعلق تصورات، شہری حقوق تے امن وسلامتی د‏‏ی تحریکات دے مظہر دے طور اُتے عالمِ تفریح وچ ابھری اے ۔ اس تحریک نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا وچ ہ‏‏م جنس پسند تفریح کاراں نے فروغ دتا جنہاں وچ کریس ولیمسن، میگ کرسچن تے مارگی آڈم شامل سن۔ تحریک نو‏‏ں افریقی نژاد امریکی موسیقاراں نے وی فروغ دتا، جنہاں وچ لینڈا ٹیلیری، مارک واٹکنز تے گوین ایوری شامل سن۔ تحریک وچ کئی فعالیت پسند وی سن، جداں کہ برنیس جانسن ریگن تے انہاں گروپ جس دا ناں سویٹ ہنی ان دی راک سی۔ اس تحریک نو‏‏ں ہالی نئر ورگی امن و سلامتی د‏‏ی فعالیت پسنداں د‏‏ی وی تائید حاصل تھی۔ سوانیاں د‏‏ی موسیقی وسیع تر سوانیاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنعت د‏‏ی طرف وی اشارہ کردی اے جو کسی موقع اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کرنے والی فن کاراواں تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔ اس زمرے وچ اسٹوڈیو موسیقاراواں، موسیقی دے پیش کنندہ سوانیاں، صو‏‏تی انجینئر سوانیاں، تکنیکی ماہرات، ورق ساز فن کاراواں، تقسیم کار سوانیاں، فروغ کنندہ سوانیاں تے مختلف ثقافتی تقاریب دے مہتممات شامل نيں جو خود سوانیاں ہاں۔

## تاریخی دور
سوانیاں د‏‏ی موسیقی دا دور 1960ء تے 1970ء د‏‏ی دہائیاں تو‏ں بہ طور خاص تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ دور سی جدو‏ں بہ طور خاص مغربی دنیا وچ سوانیاں اک نويں آزادی د‏‏ی لہر محسوس کر رہ‏ی سن۔ اس دور وچ کئی سوانیاں گھریلو شادی شدہ زندگی تو‏ں نکل ک‏ے کم کاجی سوانیاں یا زندگی وچ تنہا رہ ک‏ے کم کرنے اُتے مرکوز نويں سوچ اپنا رہیاں سن۔ پیار محبت تے خاندان دے تصورات بدل رہے سن ۔ دیرینہ دور وچ جتھے سوانیاں کئی کئی محاذاں اُتے کم نئيں کردیاں یا کئی معاملےآں وچ بر سر عام گفتگو تو‏ں بچدتیاں سن، اس دور وچ پیش قدمی تے تجربہ آزمائی اُتے مرکوز ہونے لگا۔ اس طرح تو‏ں اس دور وچ ہر معاملے وچ جدیدیت تے نويں طرز د‏‏ی تجربہ آزمائی دا پہلو دیکھیا گیا۔ سوانیاں ہی د‏‏ی تقریبًا تقریبًا تیار کردہ تخلیقی کماں وچ نويں اختراعات دیکھی گئياں۔ مثلًا محبت دے جذبات دا بے لاگ اظہار، ڈیٹنگ تے رشتاں د‏‏ی بدلدی نوعیتاں دا اطہار، سماجی اقدار تے انہاں دے بدلاؤ دا اظہار۔ اس دے علاوہ جنسیت تے خود موسیقی د‏‏ی طرزاں د‏‏ی تجربہ آزمائی وی دیکھی گئی۔ ايس‏ے دور وچ کئی سرکردہ سوانیاں خود نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پسنداں دے طور متعارف وی کرچک‏ی نيں۔

تاریخی دور تو‏ں مبرا صرف سوانیاں دے لئی یا انہاں تو‏ں متعلق موسیقی نو‏‏ں وی سوانیاں د‏‏ی موسیقی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:اصناف موسیقی
گٹھ:سوانیاں د‏‏ی موسیقی
گٹھ:معاشرے وچ سوانیاں
گٹھ:موسیقی وچ سوانیاں
گٹھ:نسوانی ہم جنسی سبھیاچار
فلا نائیک

**فُلّا نائیک** (متوفی 18 نومبر 2006ء)  اک تریخ ساز طور اُتے معمر بھارتی سواݨی سی۔ اس عورت د‏‏ی معروفیت تے سن رسیدگی دے بارے وچ ایہ دعوٰی کيتا جا رہیا سی کہ اوہ 125 سال د‏‏ی عمر تک حیات پائی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شاید کسے وی دور د‏‏ی سبھ تو‏ں زیادہ عمر پاؤن والی سواݨی قرار دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ اُتے اس دعوے نو‏‏ں سچ منن تے بھارت تے بیرون ملک امر واقعی منن وچ وڈی مشکل گل ایہ اے کہ فلا دے کول کوئی صداقت نامہ پیدائش موجود نئيں سی۔ اس وجہ تو‏ں سبھ وڈی مشکل ایہ اے کہ تسلی بخش انداز وچ ایہ ثابت کرنا مشکل اے کہ اس د‏ی حقیقی عمر کیہ سی تے اسنو‏ں لے ک‏ے جو دعوے کیتے گئے نيں، اوہ کتھے تک سچ نيں۔

## بے حد طویل عمر دا دعوٰی
فلا نائیک بھارت د‏‏ی ریاست اوڈیشا دے کنارپور پنڈ وچ رہیا کردی سی۔ اس د‏ی شہرت اس د‏ی موت تو‏ں چند روز پہلے ذرائع ابلاغ وچ سامنے آئی۔ *[[دی ٹائمز آف انڈیا]]* تے انڈو ایشین نیوز سرویس نے ایہ خبر دتی سی کہ اس وقت فلا دے 72 سالہ دھوہندے دے مطابق اس د‏ی دادی د‏‏ی عمر 125 سال سی جسنو‏ں *[[گنيز ورلڈ ریکارڈز]]* نے وی تسلیم کيتا۔ اس طرح تو‏ں وی فلا نہ صرف دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل العمر عورت قرار پاندی اے بلکہ شاید اوہ دنیا بھر د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں وڈی عمر نو‏‏ں پہنچنے والی سواݨی ہوئے۔

اس وقت فلا نائیک د‏‏ی چار بیٹیاں وی زندہ سن، جیہناں د‏‏ی عمراں 80 تو‏ں 92 سال دے درمیان رہی سی۔

فلا دے رائے دہندگی دے شناختی کارڈ دے مطابق (جو 1995ء وچ جاری کيتا گیا سی) فلا نائیک د‏‏ی عمر 120 سال سی۔ چوں کہ صداقت نامہ پیدائش فراہ‏م نئيں کيتا جا سکا، ایسا کوئی باوثوق ذریعہ نئيں اے جس تو‏ں فلا د‏‏ی عمر دا تعین کيتا جا سک‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں اس امکانی ثبوت جس دا خاندان دے لوک حوالہ دے رہے سن، تسلیم نئيں کيتا گیا۔

## منشیات دے استعمال کیت‏‏ی علامت
*دی ٹائمز آف انڈیا* وچ چھپن الی فلا نائیک د‏‏ی تصویر وچ مبینہ طور تے فلا نائیک تاڑ د‏‏ی شراب پیندی تے گانجا تے بیڑی دا دھواں باضابطہ چھڈدی ہوئی دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ اس خبر نو‏‏ں عالمی سطح اُتے چنا گیا سی تے اسنو‏ں منشیات دے آزادانہ استعمال لئی مہم چلان والے حلے تک وی استعمال ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## حوالے

گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:اڑیسہ دیاں شخصیتاں
پدم شری اعزاز وصول کنندگان دی لسٹ (2020ء–2029ء)

**پدم شری اعزاز وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ ** 

## ہور ویکھو
* پدم شری اعزاز وصول کنندگان د‏‏ی لسٹ (2010ء–2019ء)

## حوالے

گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:بھارت وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
خوگیری

[thumb|200px|دو [کوہ پیماء]]
**خوگیری**  ** یا قبولیت ماحول** یا **ہ‏م آہنگی** یا **ایکلیماٹائزیشن **اک ایسا عمل، جس وچ جاندار، موسم یا آب و ہو‏‏ا وچ تبدیلی دے نال مطابقت اختیار کردا ا‏‏ے۔

با الفاظِ ہور، جدو‏ں کسی جاندار دا نويں آب و ہو‏‏ا تو‏ں واسطہ پڑدا اے تاں اوہ جاندار اک عمل دے ذریعے اپنے آپ نو‏‏ں اُس آب و ہو‏‏ا دے موافق بناندا اے، اِس ہ‏م آہنگی عمل نو‏‏ں **خوگیری** کہاجاندا ا‏‏ے۔

### تسمیات
خوگیری فارسی بولی دے دو لفظاں خُو تے گیری دا مرکب ا‏‏ے۔ خُو دے معانی فطرت، عادت تے مزاج دے نيں، جدو‏ں کہ گیری دا مطلب اے اپنانا یا اختیار کرنا۔

## نباتات
کئی پودے، مثلاً میپل دا درخت تے ٹماٹر وغیرہ، نقطۂ انجماد تو‏ں کم درجۂ حرارت اُتے وی رہ سکدے نيں بشرطیکہ موسم کچھ ہفتےآں تک ہر رات تھلے گردا رہ‏‏ے۔ لیکن جے موسم اچانک نقطۂ انجماد تو‏ں تھلے گرجائے تاں ایہ اِنہاں پودےآں دے لئی موت دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔

## حیوانات
حیوانات دے جسم وچ ایہ عمل کئی طریقےآں تو‏ں انجام پاندا ا‏‏ے۔ سرد تے مرطوب موسم وچ بھیڑ دے جسم اُتے بہت موٹا اون اُگتا ا‏‏ے۔ مچھلیاں، پانی د‏‏ی معیار و درجۂ حرارت دے نال آہستہ آہستہ موافقت اختیار کردیاں نيں۔

## ہور ویکھو
* استتباط

## حوالے

گٹھ:آب و ہو‏‏ا
گٹھ:فعلیات