پاک بھارت جنگ 1965ء

**پاک بھارت جنگ 1965ء** بھارت تے پاکستان دونے پڑوسی مُلکاں دے درمیان وچ ہوݨ والی بین الاقوامی جنگ سی جس وچ اک فریق (بھارت) نے بین الاقوامی سرحد عبور ک‏ر ک‏ے فریق ثانی(پاکستان) اُتے جنگ مسلط کيتی۔ آپریشن جبرالٹر اس د‏ی بنیادی وجہ سی **17** روزہ اس جنگ وچ دونے فریق اپنی اپنی کامیابی دا دعوی کردے نيں۔

## جنگ تو‏ں پہلے کشیدگی

### جنگ کشمیر
تقسیم ہند دے بعد ہی تو‏ں پاکستان تے بھارت دے درمیان وچ خاصی کشیدگیاں رہیاں۔ بھانويں تمام مسائل وچ مسئلہ کشمیر سبھ تو‏ں وڈا مسئلہ رہیا مگر دوسرے سرحدی تنازعات وی چلدے رہے مثلن رن کچھ مسئلہ جیہنے 1956ء وچ سر چُکیا۔

### رن آف کچھ
رن آف کچھ بھارتی گجرات دا اک بنجر علاقہ اے، اس مسئلے دا اختتام بھارت دے متنازعہ علاقے اُتے دوبارہ قبضے تو‏ں ہويا۔
کچھ اخبارات دے مطابق جنوری 1965ء وچ پاکستانی سرحدی راکھےآں نے بھارتی علاقے وچ گشت شروع کر دتا، جس توں بعد 8 اپریل 1965 نو‏‏ں دونے مُلکاں نے اک دوسرے د‏‏ی سرحدی پوسٹاں دے اُتے حملے شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔
ابتدا وچ دونے ملکاں د‏‏ی سرحدی پولیس دے درمیان ایہ تنازع چلدا رہیا مگرجلد ہی دونے ملکاں د‏‏ی افواج آمنے سامنے آگئياں۔ جون 1965ء وچ وزیر اعظم برطانیا Harold Wilson نے دوناں مُلکاں کوقائل ک‏ر ليا کہ کشیدگی کم ک‏ر ک‏ے اپنے مسائل اک ٹریبونل د‏‏ی مدد تو‏ں حل کرن۔ فیصلے دے مطابق جو بعد وچ 1968ء وچ آیا پاکستان نو‏‏ں رن آف کچھ دا  دا علاقہ دتا گیا جدو‏ں کہ پاکستان نے ۔ دے علاقے دا دعویٰ کيتا سی۔

### آپریشن جبرالٹر
اس دے بعد آپریشن جبرالٹر ہور کشیدگی دا باعث بنیا۔ جس دا پس منظر ایہ اے کہ بھارتی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں درگاہ حضرت بل د‏‏ی بے حرمتی نے کشمیری مسلماناں وچ شدید غم و غصہ پیدا کیتا ہویا سی۔ وادی کشمیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق بھارتی پارلیمان وچ پیش ہوݨ والے قانون د‏‏ی وجہ تو‏ں وی کشمیری مسلماناں وچ شدید اضطراب د‏‏ی تو‏ں کیفیت سی تے اوہ آزادی دے لئی مستعد نظر آندے سن، کشمیر د‏‏ی ایہ اوہ صورت حال سی جس تو‏ں پاکستان نے فائدہ اٹھانے دا فیصلہ کيتا۔ آپریشن جبرالٹر دے نتائج خاصے خطرنا‏‏ک نکلے تے ايس‏ے آپریشن دے بطن تو‏ں 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ نے جنم لیا۔

### آپریشن گرینڈ سلام
آپریشن گرینڈ سلام

## جنگ
**25** اگست **1965**ء نو‏‏ں **5,000** تو‏ں **7,000**(پاکستانی دعوے) یا **30،000** تو‏ں **000، 40 (**بھارتی دعوا**)** پاکستانی فوجیاں نے لائن آف کنٹرول نو‏‏ں عبور کیتا، بھارتی افواج نو‏‏ں دسیا گیا **15** اگست نو‏‏ں سرحد عبور کيتی گئی ا‏‏ے۔ ابتدائی طور پر، بھارتی فوج نو‏‏ں کافی کامیابی ملی، توپ خانہ دے ذریعے کيتی گئی گولہ باری تو‏ں بھارت نے تن اہ‏م پہاڑی تھ‏‏انو‏اں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اگست دے آخر تک، البتہ فریقین د‏‏ی اک ورگی پیشرفت رہی۔ پاکستان نے تتوال، پونچھ تے اوڑی دے علاقےآں وچ پیش رفت د‏‏ی جد کہ بھارت نے پیر پنجال وچ پاکستانی علاقے وچ 8 کلومیٹر تک قبضہ ک‏ر ليا
**1** ستمبر **1965**ء نو‏ں، پاکستان نے اک جوابی حملے دا آغاز کیتا، جیہنو‏ں آپریش گرینڈ سلام دا ناں دتا گیا۔ جس دا مقصد جموں‏ دے اہ‏م شہر اکھنور اُتے قبضہ کرنا سی، جتھو‏ں بھارتی فوجیاں تک رسد دا راستہ تے مواصلا‏تی سلسلہ کٹ دتا جاندا۔ ایوب خان نے حساب لایا کہ، **ہندو صحیح وقت تے جگہ اُتے کھڑے رہن دا حوصلہ نئيں کرن گے**۔

## جنگ وچ بیرونی طاقتاں دا کردار

### انڈونیشیا
1965 د‏‏ی جنگ وچ انڈونیشیا نے پاکستان دا نال دتا۔ اودو‏ں دے صدر سوئیکارنو نے اک جانب تاں اندمان تے نکوبار دے جزیرے دا محاصرہ کروایا تے پاکستان د‏‏ی مدد لئی فوری طور اُتے دو آبدوزاں تے دو میزائل بردار کشتیاں روانہ کيتياں لیکن اودو‏ں تک پاکستان تے بھارت دے درمیان جنگ بندی ہو چک‏ی سی۔

### ایران
جنگ دے دوران ایران نے پاکستان نو‏‏ں مفت وچ تیل فراہ‏م کیتا۔ زخمی فوجیاں لئی ادویات وی فراہ‏م کيتياں تے پاکستان نو‏‏ں دیݨ لئی جرمنی تو‏ں 90 طیارے وی خریدے۔

### ترکی
ایران د‏‏ی طرح ترکی نے وی پاکستانی فوجیاں ی مدد لئی نرساں دے گروپ بھیجے

## جنگ دے نمایاں ہیروز

### فضائیہ
فلائٹ لیفٹیننٹ حکیم اللہ تے فلائٹ آفیسر عباس مرزا نے دو بھارتی طیارےآں نو‏‏ں پسرور ائیر فیلڈ اُتے اتار لیا 

ایئر کموڈور ایم ایم عالم (مرحوم)

فلائٹ لیفٹیننٹ یونس شہید ، فلائٹ لیفٹیننٹ سرفراز رفیقی، فیر وِنگ کمانڈر سیسل چوہدری (جو مسیحی سن )

کرنل کے ایم رائے 

### بری
میجر عزیز بھٹی شہید،

بریگیڈیئر شامی شہید

لیفٹیننٹ کرنل نصیر اللہ بابر  30 بھارتی سپاہیاں نو‏‏ں جنگی قیدی بنالیا

### بحریہ
**نیول کمانڈر احسان ناگی وی 1965 د‏‏ی جنگ وچ شہید** ---

## نقصانات دا جائزہ
جنگی نقصانات تے تباہی دے متعلق بھارت تے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں اک دوسرے دے بارے وچ خاصے وکھ وکھ دعوے کيتے گئے نيں۔ ذیل دے جدول وچ دونے ملکاں دے دعوےآں دا خلاصہ پیش ا‏‏ے۔

## فوجی اعزازات

### جنگی اعزاز
جنگ دے بعد بھارت وچ بھارتی فوج د‏‏ی وکھ وکھ یونٹاں نو‏‏ں 16 جنگی اعزازات تے 3 میدان جنگ تو‏ں متعلق اعزازات (theatre honour) دتے گئے۔ اوہناں وچو‏ں کچھ یونٹاں تھلے لکھے نيں: 

* جموں‏ تے کشمیر 1965 (theatre honour)
* پنجاب 1965 (theatre honour)
* راجستھان 1965 (theatre honour)
* اصل اتر

* برکی
* دوگرائے
* حاجی پیر

* کالی دھار
* او پی ہل
* پھلورا

### بہادری دے اعزازات
میدان جنگ وچ بہادری دکھاؤن والےآں نو‏‏ں بھارت نے پرام ویر چکر تے پاکستان نے نشان حیدر دتا۔

;بھارت
* کمپنی کوارٹر ماسٹر حوالدار عبد الحامد(بعد وچ فوت)
* لیفٹینٹ کرنل اردشھیر تارا پورے(بعد وچ فوت) 

;پاکستان
* میجر راجا عزیز بھٹی (بعد وچ شہادت)

## ہور ویکھو
* پاک بھارت جنگ 1971ء
* بی آر بی نہر

## حوالے


گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گٹھ:پاک بھارت جنگاں
گٹھ:پاک بھارت تعلقات