open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سمیعہ ممتاز

**سمیعہ ممتاز**  ) (پیدائش 1970 ، کراچی ) ، اک پاکستانی فلم تے ٹیلی ویژن اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے متعدد ٹی وی ڈرامےآں وچ اداکاری کيتا ا‏‏ے۔

**‎ سمعیہ ممتاز **  (جنم 1970، کراچی) اک پاکستانیفلم اتے ڈرامہ اداکارہ اے۔ اسنے کئی ٹیوی ڈرامیاں وچّ کم کیتا اے جنہاں وچوں میں مر گئی شوکت علی اتے صدقے تمہارے پرمکھّ ہن۔

## نجی جیون
اسدے والد کامل خان ممتاز سن اتے اوہ اک ماہر تعمیرات سن۔ اوہ ویاہتا اے اتے اسدے دو بچے ہن۔ اوہ پرانے زمانے دی اداکارہ عزرا بٹّ اتے زہرا سہگل دی پوتری اے۔
## خاندان
سمیعہ ممتاز ممتاز خاور تے کامل خان ممتاز دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی والدہ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی اک سرگرم کارکن نيں جدو‏ں کہ انہاں دے والد معمار نيں۔ اس دے دو بھائی تے دو بچے نيں۔

## کیریئر
سمیعہ ممتاز نے پہلی بار شاہد ندیم د‏‏ی ہدایت کاری وچ چلنے والی ڈرامہ سیریل "زرد دوپہر" وچ 1995 وچ پی ٹی وی اُتے نشر ہوئی۔ *وہ یاریاں* تے مائے نی جداں ڈرامہ سیریلز وچ وی اپنی اداکاری دے لئی قابل ذکر ا‏‏ے۔ سمیعہ ممتازنے شروع وچ تھیٹر وچ وی ادکاری د‏‏ی تے بعد وچ ٹیلی ویژن وچ منتقل ہوگئی۔ممتاز نے میری ذات ذرہ بے نشاںجداں ڈرامہ سیریلز وچ کم کيتا اے اس دے علاوہ *[[صدقے تواڈے]]* ، *علی د‏‏ی امی* تے *[[اڈاری]] وچ وی اداکاری کی* ۔

ممتاز نے اپنے فلمی آغاز دا آغاز 2014 وچ ڈرامہ *سنسنی خیز فلم دختر تو‏ں کيتا تھا* ، اس فلم د‏‏ی تحریر تے ہدایتکاری عافیہ نتھینیل نے د‏‏ی سی۔ انہاں نے 2015 وچ ریلیز ہونے والی جامی دے زیرانتظام اک خاندانی ڈرامہ فلم *مور وچ وی اداکاری کیتی۔* 

 
اس دا  پہلا ڈرامہ شاہد ندیم دا  زرد دوپہر سی جو 1995 وچّ پی ٹی وی اپر نسر ہویا۔  اس توں علاوہ اوہ کئی ہور ڈرامیاں جویں یاریاں اتے مائیں نی وچّ نظر آئی۔ اوہ ٹیلیوژن دے نال نال تھیٹر اپر وی سرگرم رہن والی کلاکار اے۔ اک لما سماں تھیٹر نوں دین توں بعد اوہ ڈرامے ولّ پرتی تاں اسنے میری ذات ذرا بے نشان کیتا اتے اوہ ڈرامہ پاکستان دے اج تکّ دے سبھ توں مشہور ڈرامیاں وچوں اک گنیا جاندا اے۔ 

ممتاز نے تنّ فلماں کیتیاں ہن اتے ایہہ تنوں فلماں ہی اپنے اپنے سال اکیڈمی ایوارڈز وچّ شرکت ہون والیاں فلماں ہن۔ اسدی پہلی فلم زندہ بھاگ سی جو اردو اتے پنجابی  وچّ سی۔ ایہہ فلم پاکستان حکومت ولوں اکیڈمی ایوارڈز وچّ سرووتم غیرملکی فلم دی کیٹیگری وچّ بھیجی گئی سی۔ اسدی دوجی فلم دختر وی اسے کیٹیگری وچّ بھیجی گئی اتے اسدی 2014 وچّ آئی مورفلم وی اکیڈمی اوارڈاں وچّ گئی۔ ایہہ فلم پشتو  وچّ سی۔  <nowiki/>

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلیوژن
* میری ذات ذرا بے نشان*<nowiki/>*
* یاریاں*<nowiki/>*
* *حالَ دل*
* *زرد دوپہر*
* مائیں نی
* زندگی تیرے بنا
* رانجش ہی صحیح
* دو سال کی عورت
* صدقے تمہارے
* پتجھڑ کے بعد

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Interview: Samiya Mumtaz 

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
 
گٹھ:اداکارہ
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
حریم فاروق

**حریم فاروق** اک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اوہ پاکستانی گائیک عبداللہ قریشی دی بھین اے۔ اسنے اپنا کیریئر تھئیٹر توں شروع کیتا سی اتے پھر اوہ وڈے پردے اپر سیاح فلم وچّ نظر آئی۔ حریم دی جان پچھان ادوں ہی بنی جد اوہ احسن خان نال موسم وچّ نظر آئی۔ اس ڈرامے نے خود دے نال نال حریم نوں وی مقبول کر دتا۔

## ٹیلیوژن

## فلماں

## حوالے

## باہرلف جوڑ
* 
* 

گٹھ:اداکارہ
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
عائزہ خان

**عائزہ خان** (پیدائش **کنزہ خان** 15 جنوری 1991)، **آئزہ خان** طور اُتے وی جانیا جاندا اے، اک پاکستانی ٹیلی ویژن د‏‏ی اداکارہ ا‏‏ے۔ خان نے کئی ٹیلی ویژن شوز وچ مرکزی کردار ادا کیتے نيں جنہاں وچ *زرد موسم* (2012) ، *ادھوری عورت* (2013) ، *میرے مہربان* (2014) *[[پیارے افضل]]* (2014) ، *تم کون پیا* (2016) ، *محبت تم سے نفرت ہے* (2017) ، *کوئی چاند رکھ* (2018) *شامل ني‏‏‏‏ں۔*۔  فی الحال ، خان *[[میرے پاس تم ہو ]]* وچ بطور مہوش *تھوڑا سا حق* وچ بطور  اداکاری  ک‏ر رہ‏ی ہے ۔ ایہ دونے ہی 2019 دے سب تو‏ں زیادہ دیکھے جانے والے سیریل دے طور اُتے سامنے آئے۔ 

**عائزہ خان، ** اک پاکستانی ماڈل اتے اداکارہ اے۔ اسنے اپنا ماڈلنگ کیریئر 16 سالاں دی عمر وچّ شروع کیتا سی۔ 2009 وچّ اسنے ہم ٹی وی دے اک ٹیوی ڈرامے تم جو ملے نال اداکاری وچّ کیریئر دی شروعات کیتی سی۔

## کیریئر
عائزہ نے 18 سال د‏‏ی عمر وچ اداکارہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيت‏‏ا ، ہم ٹی وی اُتے نشر ہونے والے رومان ، *تم جو  ملے* وچ اک معاون کردار تو‏ں اپنی پہلی شروعات کيتی۔ متعدد ٹیلی ویژن سیریز وچ کردار د‏‏ی حمایت کرنے دے بعد ، اوہ جیو ٹی وی کے رومانٹک ڈراما *ٹوٹے ہوئے پیر* (2011) وچ بطور معروف اداکارہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں *نظر آئیاں* ۔ اوہ بعد وچ ڈراما وچ کئی کرداراں دے نال پاکستان وچ اک معروف اداکارہ دے طور اُتے خود نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا عکس *ماں* (2012)، رومانی ڈراما *کہی انہاں کہی* (2012) اور * ادھوری عورت* (2013)، خاندان ڈراما * میرے مہربان* (2014) اور المناک رومانوی *تم کون پیا* (2016) ، انہاں سب نے اس د‏ی وسیع پہچان بنائی۔ 2014 وچ ہونے والے سماجی ڈراما *[[پیارے افضل|پیارے افضل وچ ]]* انہاں د‏‏ی اداکاری نے انہاں نو‏ں بہترین ٹیلی وژن اداکارہ دے لئی تنقیدی پزیرائی تے لکس اسٹائل ایوارڈ تو‏ں نوازیا تھا ۔ 

 
## نجی جیون
اگست 2014 وچّ، عائزہ نے اداکار دانش تیمور نال ویاہ کروا لیا۔ میڈیا وچّ ایہہ گلّ عامَ سی کہ اوہ ویاہ توں بعد ادکاری چھڈّ رہی اے، پر اک انٹرویؤ وچّ اسنے ایہہ صاف کیتا کہ اوہ اداکاری نہیں چھڈیگی۔
عائیزہ اتے دانش 13 جولائی 2015 نوں اک بچی دے ماں پیؤ بنے جسدا نام حورین اے۔

خان نے 8 سالہ تعلقات دے بعد 2014 وچ اداکار دانش تیمور نال شادی کيتی۔ اس نے 2015 وچ اک بیٹی نو‏‏ں جنم دتا ،  تے 2017 وچ اک بیٹے نو‏ں۔

اس دے آف اسکرین کرداراں وچ متعدد مصنوعات دے بطور برانڈ ایمبیسیڈر فرائض شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## ٹیلیوژن

## اوارڈز اتے نامزدگیاں

## فلمی گرافی

### ٹیلی ویژن



### ٹیلی فلمیں

## منتخب ایوارڈز اور نامزدگی

|-
! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |Hum Awards
|-
| rowspan="2"|2015
| rowspan="2"|*[[Mere Meherbaan]]*
|Best Actress Popular
|
|-
|Best Actress Jury
|
|-
! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |لکس اسٹائل اعزاز
|-
|2015
| *[[پیارے افضل]]*
| Best TV Actress
|
|-
! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |Pakistan International Media Awards
|-
|2020
|''میرے پاس تم ہو
|Best Television Actress
|
|}

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:اداکارہ
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
عائشہ خان

**عائشہ خان** (جم 27 ستمبر 1982) اک پاکستانی ٹی وی تے فلم اداکارہ اے۔ 27 ستمبر، 1982 نوں لاہور وچّ جمی عائشہ خان نے اپنا بچپن ابو ظہبی تے کینیڈا وچّ گزاریا۔ اس توں بعد اوہ کراچی، پاکستان آ گئی۔ عائشہ خان نے ہن تک کئی نامور ناٹکاں تے ڈرامیاں وچّ کم کیتا اے، جنہاں وچّ خاموشیاں، پارسا، بڑی آپا، کافر، مجھے خدا پہ یقین ہے سمیت 3 درجن دے قریب ناٹک تے ڈرامے شامل نیں۔

## فلموگرافی

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
آمنہ شیخ

**آمنہ شیخ** اک پاکستانی اداکارہ اے۔ اوہ 1981 وچّ نیو یارک وچّ جمی اتے اسدے ابا اک فارماسسٹ ہن۔ اسدے مشہور ڈرامیاں وچّ دام، مات، عشقَ گم شدہ اتے  جیکسن ہائیٹس  وغیرہ پرمکھ ہن۔ استوں علاوہ اسنے سیڈلنگس، ارمان اتے جوش ورگیاں مشہور فلماں وچّ وی اداکاری کیتی اے۔ 2005 وچّ اسنے  محب مرزا  نال نکاح کروا لیا جو کہ خود اک فلم اداکار اے۔
## فلموگرافی
### فلماں

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:اداکارہ
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
عائشہ عمر

**عائشہ عمر **اک پاکستانی اداکارہ، ماڈل اتے گائیکاے۔ اوہ زندگی گلزار ہے وچ 'سارا' دی کردار راہیں ڈرامے دے مدان وچ مشہوری دا موضوع بنی سی۔ 2012 وچ اسنے پاکستان وچ اسنے پہلا سنگل ٹریک 'چلتے چلتے' گایا اتے اسلئی اوہ لکس سٹائل ایوارڈ نال وی نوازی گئی۔

## فلموگرافی
### فلماں

### ٹیلیوژن

### سنگیت ایلبماں

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی گائیک
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
فواد خان

**فواد افضل خان **    (جم November، 1981) اک پاکستانی اداکار، ماڈل تے گائیک اے۔ فلم *خدا کے لئے* تے ٹی وی ڈرامے ہم سفر نال اوہناں دا ناں خوب چرچہ وچ رہا۔ 2014 وچ اوہناں اک بھارتی ہندی فلم * خوبصورت* کیتی جس لئی اوہناں نوں سال 2015 دا فلم فیئر اعزاز وی ملیا
ایناں نے جٹ اینڈ بونڈ دے ناں نال اک ڈرامہ کیتا تے اودا گیت وی رل مل کے گایا۔ 
## قلموگراقی
### فلماں

### ٹیلیوژن

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹی وی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلم اداکار
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:لاہور دے اداکار
گٹھ:بھارتی فلماں کرن والے پاکستانی اداکار
منشا پاشا

**منشا پاشا** (اکتوبر 19، 1987) اک پاکستانی اداکارہ اے۔

## ٹی وی ڈرامے

## حوالے

## باہرلے جوڑ
٭ Mansha Pasha's official blog
٭ 
٭ 

گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:اداکارہ
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
ثروت گیلانی

ثروت گلانی (جم : ستمبر 9، 1982) اک پاکستانی ٹیلیوژن، فلم اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اسدے چرچت ڈرامے *عشقَ گمشدا*، *میری ذات ذرا بے نشان*، *متاع جان ہے تو* *اتے  دل مضطر  * ہن۔ اسنے اپنا فلمی کریئر 2013 وچّ انجم شہزاد دی فلم *دل میرا دھڑکن تیری *نال کیتا سی۔ *<br>
*

## مڈھلا جیون
گیلانی نے انڈس ویلی سکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکچر توں 2004 وچّ پترکاری اتے فلمکاری دی ایم. اے. دی پڑصائی پوری کیتی۔

## نجی جیون
گیلانی دا ویاہ اگست 2014 وچّ فہد مرزا نال ہویا۔  اوہ پہلاں عمر سلیم نال ہویا سی، جو ٹیلیوژن ہستی علی سلیم دا بھرا سی۔

## فلموگرافی
* *دل میرا دھڑکن تیری* (2013) -سائرا
* *بات چیت *(2014) شارٹ فلم  
* *جوانی پھر نہیں آنی* (2015)

### ٹیلیوژن
* Azar Ki Ayegi Baraat
* Aahista Aahista
* ھل مضطر
* Dil Ki Madham Boliyan
* Hotel
* Ishq Gumshuda
* Ishq Ki Inteha
* Kaisi Hain Doorian
* Koi Nahi Apna
* Kuch Dil Ne Kaha
* Malaal
* Mata-e-Jaan Hai Tu
* Meray Dard Ko Jo Zuban Miley
* Meri Zaat Zarra-e-Benishan
* Saiqa
* Shadi Aur Tum Say؟
* Sheer Khurma (telefilm)
* Tishnagi
* Yariyan
* Ek Tha Raja Ek Thi Rani (telefilm)
* Koi Nahi Apna
* Aahista Aahista
* Sila

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
ہمسفر (ٹی وی ڈراما)

**ہم سفر**   اک  پاکستانی ٹی وی ڈراما اے۔ ایہہ ہم ٹی وی تے 24 ستمبر 2011 توں 3 مارچ 2012 تک نشر ہویا۔ ایہ فرحت اشتیاق دے لکھے ناول اُپر بݨیا سی تے ایہدی مقبولیت دی وجہ توں ای ذاکر احمد  تے سرمد سلطان کھوسٹ نے ایہنوں پردے اپر ڈھالیا ۔ ہم سفر پاکستان وچ سبھ توں ودھ دیکھیا تے پسند کیتا جاݨ والا ڈراما اے ۔ ایہدی کہانی اک ویاہتا جوڑے دے آلے دوآلے گھمدی اے۔ ہم سفر نوں اکتوبر 2014 وچ بھارت وچ وی نشر کیتا گیا۔ اسنوں پاکستان وچ کئی ایوارڈاں نال وی نوازیا گیا۔ جنہاں وچوں ہم ٹی وی ولوں دتا خاص ایوارڈ پرمکھ اے۔

## پلاٹ
خرد اک غریب پروار دی کڑی اے جس دی ماں نوں کینسر اہے۔ ماں مرن توں پہلاں اپنے بھرا توں اس دے پتر عشر اتے اپنی دھی خرد دا رشتہ قبول کروا لیندی اے۔  ماں دے مرن توں پچھوں اوہناں دوہاں دا ویاہ ہو تاں جاندا اے پر عشر دی ماں کدے ویخ کھرد نوں نونہہ وجوں قبولدی کردی کیونکہ اوہ عشر لئی اپنی حیثیت مطابق کوئی کڑی لیاؤنا چاہندی سی ۔ اوہ خرد اتے عشر دے تعلقات نوں لگاتار خراب کرن دی کوشش کردی اے تے اک وار کامیاب ہو وی جاندی اے پر انت وچ ایہہ سکھانت ہو جاندا اے۔ سارا ڈرامہ لگاتار رومانس دے نال نال اک اتسکتا وی بنائی رکھدا اے۔

## گیت
نصیر ترابی  دی لکھی اک غزل *وہ ہم سفر تھا* نوں اس دا مکھ گیت بنایا گیا۔ ڈرامے دا تھیم رومانٹک سی، سو مکھ گیت لئی اس رومانٹک غزل نوں چنیا گیا پر جیکر اس غزل دا پچھوکڑ دیکھیئے تاں اسنوں، ترابی صاحبَ نے ڈھاکا دے پاکستان توں الگّ ہو جاݨ اپر لکھیا سی ۔اس طرحاں، ایہہ غزل سچ مچ وچارن یوگ ہو جاندی اے۔

ترک تعلقات پہ

رویا نہ تو، نہ میں

لیکن یہ کیا کے چین سے

سویا نہ تو، نہ میں

وہ ہم سفر تھا مگر اسسے ہمنوائی نہ تھی 

کہ دھوپ چھاؤں کا عالم رہا، جدائی نہ تھی 

وہ ہم سفر تھا....

عداوتیں تھیں تغافل تھا رنجشیں تھی مگر

بچھڑنے والے میں سب کچھ تھا، بے وفائی نہ تھی 

وہ ہم سفر تھا مگر اسسے ہمنوائی نہ تھی

کہ دھوپ چھاؤں کا عالم رہا، جدائی نہ تھی 

وہ ہم سفر تھا....

کاجل ڈالوں، کرکرا سرمہ، سہا نہ جائے 

جن نین میں پی بسے، دوجا کون سمائے 

بچھڑتے وقت ان آکھوں میں تھی، ہماری غزل

غزل بھی وہ، جو کبھی کسی کو سنائی نہ تھی 

وہ ہم سفر تھا مگر اسسے ہمنوائی نہ تھی

کہ دھوپ چھاؤں کا عالم رہا، جدائی نہ تھی

وہ ہم سفر تھا....

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
گٹھ:ہم ٹی وی دے ٹی وی ڈرامے
گٹھ:زندگی چینل دے ڈرامے
ہنس راج ہنس

**ہنس راج ہنس** پنجاب (بھارت) دے مشعور گائیک, موسیقار تے سیاستدان نیں۔ 

ہنس راج ہنس 09 اپریل 1964 نوں جمے۔ 

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:موسیقی
فرحت اشتیاق

**فرحت اشتیاق**   (جم: جون 23، 1980) اک پاکستانی  ناول کار    اے۔ اوہ سبھ توں ودھ اپنے دو رومانٹک ناولاں *[[ہم سفر (ناول)|ہم سفر]]*، *[[متاع جان ہے تو (ناول)|متاع جان ہے تو]]* کر کے جانی جاندی اے۔ اس دے ناولاں اپر ٹی وی ڈرامے وی بن چکے ہن جہناں دے ڈائیلاگ وی اوہ ہی لکھدی اے۔

## ناول
* بن روئے آنسو
*دل سے نکلے ہیں جو لفظ
*دیار دل
* ہم سفر (ناول)
* متاع جان ہے تو
* سفر کی شام
* وہ جو قرض رکھتے تھے جاں پر
* 'جو بچے ہیں سنگ سمیٹ لو

## ڈرامے
ایہناں دے کجھ ناولاں اپر ڈرامے وی بن چکے ہن:
* *[[ہم سفر (ٹی وی ڈرامہ)]]* (2011)
* *[[متاع جان ہے تو (ٹی وی ڈرامہ)]]* (2012)
* *رہائی* (2013)
٭*[[دیار دل (ٹی وی ڈرامہ)]]*(2015)
٭* بن روئے آنسو *

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:ناول نگار
گٹھ:زنانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
باچا خان یونیورسٹی حملہ

20 جنوری 2016 نوں سویرے 9:30 وجے پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخواہ دے راجگڑھ پشاور دے کول چارسدہ وچّ واقع باچا خان یونیورسٹی اتے کئی دہشت گرداں نے حملہ کر دتا۔ کیمپس وچّ آؤندے ہی دہشت گرداں نے اندھادھند گولیاں چلائیاں۔ اسدے نال ہی کیمپس وچّ کئی دھماکے وی سنے گئے۔ حملے وچّ 21 توں ودھ لوکاں دے مارے جان دی اتے 60 توں ودھ زخمی ہون دی خبر سی، 60 توں ودھ طالب علماں نوں بچائے جان دی وی خبر اے۔ حملے دے وقت یونیورسٹی وچّ لگپگ 3600 طالب علم یونیورسٹی کیمپس وچّ موجود سن۔
## پچھوکڑ
حملے توں کجھ دن پہلاں، اہلکاراں نے پشاور وچ کجھ سکول بند کر دتے سن، کیونکہ اوہناں دا خیال سی کہ حملے دی کوئی سکیم بنائی جا رہی اے. یونیورسٹی 2012 وچ قایم کیتی گئی سی اتے ایہہ دہہاتی علاقے وچّ واقع اے. 2014 وچ اک نیڑے دے سکول دے تے حملہ کیتا گیا سی اتے 130 طالب علم مارے گئے سن. باچا خان (پشتون قوم پرست آگو) دے اعزاز چ قایم کیتی اس یونیورسٹی نوں نشانہ اس لئی بنایا ہو سکدا اے کیونکہ اسنے افغانستان دے 1979 سوویت حملے دے خلاف طالبان اتے مجاہدین دی مخالفت  کیتی سی. 
## حملہ
9:30 تے وجے چار بندے کلاسروماں اتے رہائش بلاکاں وچ داخل ہوئے تے استاداں اتے طالب علماں اپر فائر کھولھ دتا؛ اوہ خودکش جیکٹاں نال لیس وی سن صوبے دے صحتَ منتری شوکت علی یوسفزائی دے مطابق 20 توں زیادہ لوکاں دی موت ہو گئی اتے 60 توں زیادہ لوک زخمی نیں جہناں وچّ طالب علم اتے اک پروفیسر شامل نیں۔ یونیورسٹی وچوں 60 توں زیادہ طالب علماں نوں صحیح سلامت باہر وی کڈھ لیا گیا۔[citation needed] فوج دے اک اہلکار مطابق 4 ہتھیاربند حملہ آوراں نوں مار دتا گیا اے۔&#x5B;*<span title="This claim needs references to reliable sources.">citation needed</span>*&#x5D;   کجھ گواہاں دا دسنا اے کہ اک پروفیسر نے اپنی پسٹل نال حملہ آوراں اتے وار وی کیتا۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
*چارسدہ چ یونیورسٹی اتے حملہ،’20 لوک ہلاک‘

گٹھ:ضلع چارسدہ
گٹھ:پاکستان چ دہشت گردی
چج دوآب

**چج دوآب**  پنجاب، پاکستان دا اک دوآب اے۔ پنجاب دا ناں، پنج آباں، مطلب ایتھے موجود پنج دریاواں دی وجہ توں پیا ۔ چج دوآب چناب تے جہلم دریاواں دے وچلے علاقے وچ اے۔ ایہ کشمیر دے دکھنی کنڈھے تک پھیلیا ہویا اے ۔ ایس کھیتر وچ سنگھنی ابادی اے تے پنجاب دے کچھ اہم شہر وی شامل نیں، جِداں گجرات، ملکوال، شاہ پور، سرگودھا، جلالپور جٹاں، پھالیا، سرائے عالمگیر، کھاریاں وغیرا ۔ ایہدا ناں دوواں دریاواں دے ناں دے پہلے اچارکھنڈاں نوں لے کے رکھیا گیا سی ۔ چج دواب وچ دو بار نیں، کرانا بار تے گوندل بار ۔ 

## حوالے

## ہور دیکھو
* باری دوآب
* رچنا دوآب
* چج دوآب
* انڈس ساگر دوآب

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے دوآب
انڈس ساگر دوآب

**اِنڈس ساگر دوآب**، پنجاب دا اک دوآب اے۔ اِنڈس ساگر دوآب دریائے جہلم تے دریائے انڈس دے درمیان دا علاقہ اے۔ ایس دوآب وچ پنجاب پٹھار، لوݨا پہاڑی دھارا تے صحرائے تھل دے علاقے موجود نیں۔  ایہ دوآب ضلع جہلم، ضلع راولپنڈی، ضلع چکوال، ضلع تلا گنگ، ضلع اٹک، ضلع میانوالی، ضلع بھکھر، ضلع لئیا، ضلع کوٹ ادو تے ضلع مظفر گڑھ دے علاقیاں اُتے مشتمل اے۔

## حوالے

## ہور دیکھو
* باری دوآب
* رچنا دوآب
* چج دوآب
* انڈس ساگر دوآب

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے دوآب
رچنا دوآب

alt=سرلیکھ پنجابی وچّ تبدیل کیتا|thumb|300x300px|پنجاب دے دوآب
**رچنا دوآب** پاکستان پنجاب دا اک دوآب اے ۔ رچنا دوآب دریائے راوی تے دریائے چناب دے وچالے دا علاقا اے ۔ ایہ میرپور تے جموں تَک پھیلیا ہویا اے ۔ ایہد ناں مغل بادشاہ اکبر ولوں دوواں دریاواں دے ناں دے پہلے اچار کھنڈاں نوں لے کے رکھیا گیا سی ۔ ایتھے پنجابی دیاں ماجھی ، مالوی ، دوآبی تے جٹکی پڑبولیاں بولیاں جاندیاں نیں ۔ 
اس علاقے وچ سنگھݨی آبادی اے ۔ ایہ دوآب ضلع فیصل آباد ، ضلع گجرانوالا ، ضلع سیال کوٹ ، ضلع نارووال ، ضلع حافظ آباد ، ضلع شیخوپورا ، ضلع حافظ آباد ، ضلع ننکاݨا صاحب ، ضلع جھنگ (ادھا) ، ضلع چنیوٹ (ادھا) ، ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ اُتے مُشتمل اے ۔ ایتھے دے مشہور شہراں وچ فیصل آباد ،سیال کوٹ ، نارووال ، گجرانوالا ، حافظ آباد ،شیخوپورا وغیرا شامل نیں ۔ 

## حوالے

## ہور دیکھو
* باری دوآب
* رچنا دوآب
* چج دوآب
* انڈس ساگر دوآب

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے دوآب
ضلع گجرانوالا

**ضلع گجرانوالا**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ گجرانوالا شہر اے۔

## تحصیلاں
* گجرانوالا
* گجرانوالا صدر
* کاموں کی
* نوشہرا وِرکاں

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع گجرانوالا
پاکستان دا قانون

**پاکستان دا قانون** پاکستان اسلامی لوکراج دا موجودہ قانونی سسٹم اے۔ پاکستان دا قانون برطانوی ہند دے قانون تے ہی ادھارت اے۔

## اتہاس

## حوالے

## باہرلے جوڑ
 
* *[http://www.movementforruleoflaw.com Movement for Rule of Law]*, Related to Lawyers Movement Pakistan.
 

گٹھ:پاکستان دا قانون
گٹھ:پاکستان
پاکستان پینل کوڈ

**مجموعہ تعزیرات پاکستان  ** جاں پاکستان پینل کوڈ ،پاکستان دا اک سزاواں دیون دا اک قانون اے، جس مطابق وکھ-وکھ جرماں لئی سزاواں دتیاں جاندیاں نیں۔ شروع وچّ ایہہ کوڈ لارڈ میکالے ولوں 1860ء وچّ ہندوستان لئی تیار کیتا گیا سی۔ پر آزادی توں بعد پاکستان نے اسنوں اسے طرحاں اپنا لیا۔ اس وچّ ویلے کویلے  پاکستان سرکار ولوں سودھاں ہندیاں رہیاں نیں اتے ہن ایہہ اسلامی اتے انگریزی قانون دا ملغوبہ اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Full text of the Pakistan Penal Code – up-to-date with all amendments – Pakistani.org
گٹھ:پاکستان دا قانون
گٹھ:پاکستان
پاکستان چ مذہبی آزادی

**پاکستان وچّ مذہبی آزادی** پاکستان دے آئین ولوں ہر اک دھرم دے بندے نوں دتی جاندی اے۔ پاکستان 1947ء وچّ آزاد ہویا اتے ایہہ پورا دھرم نرپکھّ دیس سی۔

پر بعد وچّ ایہہ 1956ء وچّ اسلامی لوکراج بن گیا۔ 1977 توں لگبھگ 1988 تکّ محمد ضیاء الحق دا اسلامیکرن  چلیا۔ پاکستان دی لگبھگ 95٪ آبادی مسلم اے اتے باقی 5٪ ہندو، سکھ اتے عیسائی اے۔  

## آئینی حالت
پاکستان دا آئین مسلمان اتے غیر مسلمان وچّ کوئی فرق نہیں کردا۔ صدر محمد ضیاء الحق دے اسلامیکرن دوران پاس ہوئیاں حدود آرڈینیس اتے شریعت عدالتاں بہت ووادپورن سن۔ بعد وچّ پردھانمنتری نواز شریف نے شریعت بلّ، جہڑے  کے مئی 1991ء وچّ پاس ہوئے سن، نوں لاگوُ کرن دی کوشش کیتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*Hindus in Pakistan: What the History Books Won’t Tell You 
*Pakistan: Insufficient protection of religious minorities – Amnesty International report
*Media reports about the persecution of Ahmadiyya
*Pakistani Muslims Severely Beat، Sodomize Christian Barber 
*Pakistan: Religious freedom in the shadow of extremism، CSW briefing، 2011

گٹھ:پاکستان دا قانون
گٹھ:پاکستان دا آئین
گٹھ:پاکستان
پاکستان چ عصمت دری

**پاکستان وچّ عصمت دری** قومانتری دھیان وچّ  مختاراں مائی  نال زیادتی دے بعد وچّ آئی، جو بدلے کارن ہویا سی۔ **وار اگینسٹ ریپ** ناں دے اک گروپ نے بے رحمی نال ہوئے اہناں زیادتیاں نوں لکھتی دستاویزاں راہیں ساہمنے لیاندا، جنہاں پرتی پولیس ولوں بے پرواہی ورتی گئی۔ پروفیسر شاہالا ہائیری دی عورتاں اپر سٹڈی مطابق،پاکستان وچّ بلاتکار "اکثر منظم اتے گپت اتے کئی وار سیاسی وڈیرےآں دے کھلی اجازت نال ہندے نیں"۔

## خاص واقعے
2000توں بہت ساریاں عورتاں اتے جوان لڑکیاں نے بہت لمے  چر دے جسمانی استحصال خلاف بولنا شروع کیتا۔ جو عورتاں چپّ ہو کے سہندیاں آ ہن اہناں نوں اپنی روایتاں خلاف جا کے اپنیاں سیمت حداں توں باہر نکل کے سیاست وچّ حصہ لینا چاہیدا اے۔   ہیومن رائٹ کمشن آف پاکستان  دی رپورٹ 2009 مطابق لگبھگ 46٪ عورتاں غیرکانونی طریقے نال ماریاں گئیاں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان چ جرم
گٹھ:عورتاں خلاف جرم
لہور ہائی کورٹ

**لاہور ہائی کورٹ** لاہور، پنجاب، پاکستان وچ واقی اے۔ اسنوں  1 مارچ 1882 نوں  ہائی کورٹ وجوں قایم کیتا گیا۔  لاہور ہائی کورٹ دی نیاں حثیت سارے پنجاب  اتے  اے۔ ہائی کورٹ دی مکھ  عدالت لاہور وچ اے پر اس دیا تنّ عدالتاں پاکستان دے تنّ شہراں وچّ: راولپنڈی، ملتان اتے  بہاول پور چ وی نیں پر ہن سرکار نے فیصلہ کیتا اے کہ ہائی کورٹ دیاں نویاں عدالتاں  فیصل آباد، سیالکوٹ، ڈیرہ غازی خان اتے  گجرانوالہ چ قایم کیتیاں جانگیاں۔

## تریخ

سبھ تو پہلا 1849 وچ انتظامی بورڈ قایم کیتا اتے پنجاب نوں ڈویژناں وچ ونڈیا گیا۔ ڈویژناں نوں اگوں ضلعےآں وچ اتے ضلعےآں نوں  اگوں تحصیلاں  وچ تقسیم کیتا گیا۔ ڈویژناں نوں کمشنر دی نگرانی ہیٹھ،ضلعےآں نوں ڈپٹی کمشنر دی نگرانی ہیٹھ اتے تحصیلاں نوں اسسٹنٹ کمشنراں دی نگرانی ہیٹھاں رکھیا گیا۔ پنجاب دے مکھ ہائی کورٹ دی رچنا لئی 16 فروری 1866 وچ بل پیش کیتا گیا۔ 17 فروری 1866 نوں دو ججّ نامزد کیتے گئے اتے اسے سال ہی سول کاروائی کوڈ نوں کورٹ لئی ورتویوگ بنایا گیا۔ 1884 وچ کورٹ دیا قسماں نوں مکھ کورٹ تحت ونڈیا گیا:
#ڈویژنل عدالت 
#ضلعے دے ججّ دی عدالت 
#ماتحت ججّ دی عدالت 
#منصف دی عدالت 
### عدالتاں دی ڈویژنل سرجنا
1 جنوری 1981 وچ ایہہ حکم جاری کیتا گیا کہ لاہور ہائی کورٹ دی عدالتاں بہاول پور،ملتان اتے راولپنڈی وکھے قایم کیتیاں جانگیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان دیاں ہائی کورٹاں
گٹھ:لہور
گٹھ:پاکستان دا عدالتی نظام
گٹھ:عمارتاں
انجم چودھری

**انجم چودھری ** اک برطانوی مسلم سماجی اتے سیاسی کارکن اے۔  اسنے پہلاں   مسلم وکیلاں دی سوسائٹی دے پربندھک دے طور تے کم کیتا اتے اس لئی اسنوں اسلام4یوکے دے بلارے دے طور تے عمر بکری محمد نال دیس نکالا دے دتا گیا۔ اسدی اک اسلامی تنظیم المہاجرون ولوں مدد کیتی جا رہی سی۔ ایہہ تنظیم بہت سارے مغرب مخالفاں ولوں  بنائی گئی، جس وچّ اک  مارچ جسنے لندن وچّ کچہری تکّ پہنچنا سی، چودھری اس وچّ سی۔ برطانیہ دی سرکار نے المہاجرون تے روک لگا دتی اتے چودھری نوں اسدا سربراہ دسیا۔
## مڈھلا جیون
انجم چودھری دا جنم 18 جنوری 1967 نوں اک ودھیا وپاری دے گھر ہویا، جو پاکستانی نژاد اے۔ اسنے اپنی  پڑھائی وولوچ  سکول وچّ کیتی۔ ایہہ ساؤتھیمپٹن یونیورسٹی وچّ میڈیکل دا طالب علم رہا، جتھے اسنوں اینڈی دے نام نال جانیا جاندا سی،  پر ایہہ پہلے سال وچّ ہی فیل ہو گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Fox's favorite Muslim radical, *[[Salon.com]]*
* "The War Within" , *Special Investigations Unit*, *CNN*, 20 January 2007 – transcript of a documentary featuring an interview with Choudary
* Fareed Zakaria interview (Choudary section starts about halfway down)
* 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی مسلمان
خضر حیات ٹواݨا

**لیفٹینیٹ  کرنل خضر حیات ٹواݨا**، 30 دسمبر ‎ 1942 توں 2 مارچ 1947 دے دوران پنجاب دے وزیر اعظم رہے۔ اوہناں دا تعلق یونینسٹ پارٹی نال سی۔
خضر حیات ٹواݨا دے والد میجر جنرل سر ملک عمر حیات ٹواݨا (1875–1944) سی۔ اوہ 1924-1934 دے دوران برطانوی ہند دے سٹیٹ سیکرٹری دی کونسل دے ممبر رہے تے جارج 5ویں تے جارج 6ویں دے آنریری ایڈ ڈی کیمپ دے طور تے کم کیتا۔

## مُڈھلا جیون
ملک خضر حیات ٹواݨا نے اپنے والد وانگ ایچی سن کالج لہور (Aitchison) توں تعلیم حاصل کیتی۔ اوہناں نے 16 سال دی عمر وچ اپنے آپ نوں جنگ سیوا لئی پیش کیتا۔ اوہناں نوں 17 اپریل 1918 نوں برطانوی ہند تھل فوج دے 17  ویں دستے وچ کچے طور تے بھرتی کیتا گیا۔ اوہ 21 نومبر 1919 نوں دوجے درجے دا لیفٹینینٹ بنے۔

## سیاست وِچ
اوہ 1937 وچ پنجاب اسمبلی دے ممبر چݨے گئے۔ سر سکندر حیات دی اگوائی وچ یونیئنسٹ پارٹی نےانتخاب لڑیا۔ سکندر حیات دی کیبنٹ وچ بطور لوک نرمان وزیر عہدا حاصل کیتا۔ اوہناں نے 2 مارچ 1947 نوں وزیر اعظم دے عہدے توں استعفا دے دِتا۔ آزادی تک شملا رہے تے سیاست وچ سرگرم حِصہ لینا چھڈ دتا۔ اوہ پنجاب دی ونڈ دے مخالف سن۔ اوہ اکتوبر 1949 نوں پنجاب، پاکستان آ گئے تے حکومت پاکستان دے رویے توں تنگ آکے امریکا منتقل ہوگئے۔ 

## حوالے

گٹھ:وزیر اعظم پنجاب
گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
پاکستانی پکوان

**پاکستانی پکوان** پاکستان دے ہر علاقے دے کھانے تے پکوان دوجے نال فرق نیں۔ پر کجھ پکوان پورے پاکستان دی عوام دے من پسند ہیگے نیں۔  کوئی سادہ خوراک کھاندے نیں تے کوئی چٹخارے آلے کھانے پسند کردے نیں۔ پاکستان دکھنی ایشیا چ اپنے خاص کھانے آں دی وجہ توں مشعور اے۔ 

## علاقے دے حساب نال کھانے
**پنجاب**

**سندھ**

**[[بلوچستان]]**

**[[خیبر پختونخواہ]]**

**[[گلگت بلتستان]]**

**ازاد کشمیر**

## حوالے
وزیر اکبر خان

**وزیر اکبر خان** (1816-1845 ), :جم ویلے ناں محمد اکبر خان   سی ، اوہ اپنی موت توں پہلاں افغانستان دا شہزادہ، جرنل اتے پھر بادشاہ بنیا رہا۔ اسدی مشہوری 1837 جمرود دی لڑائی تو بعد ہوئی جدوں اسنے افغانستان دے راجگڑھ پشاور نوں برطانوی پنجاب دی سکھ فوج توں مڑ حاصل کیتا۔


**وزیر اکبر خان** دی فوج پہلی اینگلو افغان لڑائی 1839-1842 دوران حرکت وچّ آئی۔ 1841-1842 وچّ کابل دی نیشنل پارٹی لئی اسدی اگوائی اہم سدھ ہوئی۔گندمک وکھے ایلفنسٹونس فوج دے قتل عام توں بعد انت تکّ بچے رہے  اکو ڈاکٹر ولئم بریڈون نوں 13 جنوری 1842 نوں فوج ولوں بندی بنا لین توں بعد وزیر اکبر خان مئی 1842 وچّ افغانستان دا بادشاہ بن گیا اتے اپنی موت تکّ افغانستان دا بادشاہ رہا۔
## مڈھلا جیون
اکبر دا جم میلے دا ناں محمد اکبر خان سی۔ اس دا جم 1816  وچّ افغانستان دے بادشاہ دوست محمد خان دے گھر ہویا۔   دوست محمد خان دیاں دو زنانیاں، اٹھ لڑکے ( جنہاں وچّ وزیر اکبر خان وی شامل سی) اتے دو لڑکیاں سن۔

## ہور دیکھو
* پہلی اینگلو افغان لڑائی
## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:افغانستان
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:پشتون لوک
پنجاب فوج

thumb|200x200px|شاہی دربار توں فوجی تنخواہ لیندے ہوئے
**پنجاب فوج** (جیہنوں لہور فوج وی کیہا جاندا اے) پنجاب دی فوج سی، جیہڑی 1801–49 تک دفاع دی ذمے دار سی ۔ پنجاب فوج دی کل گنتی 1،25،000 توں ودھ سی ۔ ایہ اپنے ویلے دی اک ودھیا فوج سی جیہدے دیسی کمانڈراں دے نال نال یورپی کمانڈر وی سن جنہاں نے اسدی اساری یورپی سٹنڈر اتے کیتی سی ، ایسے لئی انگریزاں نوں پنجاب اتے مل مارن دی جرات نئیں ہوئی ، بھانویں اوہناں سارے ہندستان اتے مل ماریا ہویا سی ، پر جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دے مرن مگروں سکھ سلطنت سازشاں دا شکار ہوئی تے فیر پنجاب فوج وی اینہاں سازشاں توں نا بچ سکی تے اینج برطانوی راج نے  پہلی تے دوجی اینگلو سکھ جنگ چ سکھ راج نوں ہراون مگروں 1849ء چ برطانوی سلطنت نے پنجاب اتے مل مار لیا ۔ 

## پچھوکڑ
left|thumb|153x153px|رنجیت سنگھ دا باڈی گارڈ دستہ
فوج دی کم کرن دی قوت پیشہ ور فوجیاں ورگی سی۔ فوج چھ فوجی حصے: پیدل فوج، گھوڑ سواری فوج، توپخانہ،  ڈاکٹری مدد والی فوج ٹکڑی ،  تکنیکی مدد والی فوج ٹکڑی  اتے فوجی رسد والی ٹکڑی . توپخانے والی فوج 1838 کول 188 وڈیاں توپاں اتے بندوقاں ایہہ فوج اس ویلے مکھ لڑاکی ٹکڑی وجوں کم کر رہی اے۔ 

سکھ فوج وچّ طاقتور پنجابی مکھ سکھ ٹکڑی سی۔  

گھوڑ سواری والی فوج تنّ حصیاں وچّ ونڈی ہوئی سی۔ 
*ریگولر  گھوڑ سوار  فوج 
* گھوڑ سوار  فوج 
* جگیرداری گھوڑ سوار  فوج 

## ہور ویکھو
* فوج خاص
* مثل 
* پنجابی سردار
* رنجیت سنگھ 
* پنجاب دی تریخ

## حوالے


## ہور پڑھو
*Maharaja Ranjit Singh، Lord of the Five Rivers، By Jean-Marie Lafont. *(Oxford University Press. Date:2002، [[:en:Special:BookSources/0195661117|ISBN 0-19-566111-7]])*.
* History of Panjab،  Dr L. M. Joshi، Dr Fauja Singh.

گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:فوجاں
فوج خاص

*فوج خاص  *  جہڑی پنجاب فوج دی سکھ خالصہ فوج دی اک ٹولی جا فوج سی۔

## اتہاس
برطانیہ  دے برصغیر وچّ آؤن کارن، رنجیت سنگھ نے اپنے سکھ سلطنت پرتی چنتا دکھائی اتے اس دوران رنجیت سنگھ جارج تھامس نوں ملے اتے اسدی فوج دے ہتھیار اتے سامان نوں دیکھ متاثر ہوئے۔ اوہناں نے اپنے جرنیل نوں یورپی ہتھیاراں دی  سکھلائی فوجی ٹکڑیاں نوں دین لئی کیہا۔ پر اسدے سردار ناکام رہے اتے رنجیت سنگھ دی فوج تلواراں ورگے ہتھیار، تلوار، کھنڈا، شمشیر، دھنکھ اتے تیراں دی ورتوں کردی سی۔ 

## شروعات

## دائرہ

## فوجدار
بہت سارے یورپیاں نے وی پنجاب فوج وچّ شرکت کیتی۔ 
* جنرل جین فرانسس الارڈ (کیولری) - فرانسیسی
* جنرل پاؤلو دی آویتابیلے (انفنٹری) - اطالوی(نیپلز)
* جنرل جین باپتیست وینتورا (انفنٹری) - اطالوی(میدونا)
* جنرل کلود اگست کور (آرٹلری) - فرانسیسی
* کرنل الیگزینڈر گارڈنر (آرٹلری) - امریکی (وسکونسن)
* کرنل جان ہومز - اینگلو انڈین

## سومے
* Major Pearse، Hugh؛ *Ranjit Singh and his white officers*. In 

* Fauj-i-khas Maharaja Ranjit Singh and His French Officers، by Jean Marie Lafont. Published by Guru Nanak Dev University، 2002. ISBN 81-7770-048-0.

* Maharaja Ranjit Singh By Jean Marie Lafont (Page 59،146،148)

گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:فوجاں
جمرود دی لڑائی

**جمرود دی لڑائی** افغانستان دے بادشاہ اتے سکھ سلطنت دے وچکار  30 اپریل، 1837 نوں لڑی گئی۔ سکھ درہ خیبر نوں لنگھ کے جلال آباد تے قبضہ کرنا چاہندے سن۔ پر افغانیاں نے اوہناں نوں جمرود دے  تھاں تے ہی روک لیا تے لڑائی ہوئی۔ اس لڑائی وچّ افغاناں دی جت ہوئی۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Battle of Jamrud (1837) 

گٹھ:سکھ اتہاس
پاکستان چ مقامی حکومت

پاکستان وچ ہر صوبے وچ وکھ وکھ مقامی حکومتاں دا نظام اے ۔ مقامی حکومت 2001 وچ جاری ہوئے مقامی حکومتاں دے آرڈینینس دے تحت تشکیل ہوی سی ۔ مقامی حکومت دا سربراہ ضلعے دا ناظم ہندا سی تے سارے پربندھ دا ذما دار ضلعے دا رابطہ افسر ہندا سی ۔
ضلع ناظم دا نظام 2009 تک رہیا بعد وچ ہر صوبے نے اپنے اپنے بلدیاتی قنون پاس کر کے نواں بلدیاتی نظام لاگو کر لیا ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Government of Pakistan: Local Government overview 
گٹھ:پاکستان
گٹھ:حکومت پاکستان
گٹھ:بلدیات
پنّا دائی

**پنہ دائی** (انگریزی: Panna Dai) مہارانا سنگرام سنگھ دے چوتھے پتّ ادے سنگھ دی دائی ماں سی ۔ پنہ دائی نوں اسدی وفاداری کارن جانیا جاندا اے۔ مہارانا سنگرام سنگھ دے پتر ادے سنگھ نوں ماں دی تھاں ددھ پلاؤن دے کارن اسنوں دائی ماں کیہا جاندا اے۔ پنہ دائی دا پتر چندن اتے ادے سنگھ ہم عمر سن۔ رانی کرناوتی دے زوہر وچ آتم بلدان کارن پنہ نے ہی اسدے پتر دی پرورش کرن دی جمیداری لئی سی۔

## حوالے

گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:ہندو شخصیتاں
گٹھ:راجستھان
گٹھ:راجستھانی لوک
فلمستان

*فلمستان* ہندی بولی چ بنائی گئی بھارت دی اک مزاحیہ فلم دا ناں اے۔ اے فلم نتن کاکڑ نے لکھی تے ہدایت کاری وی کیتی۔  اے فلم 17 اکتوبر 2012 چ ریلیز ہوئی.

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ''Filmistaan'' Official Website 
* 

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:فلماں
شعلے

**شعلے** ہندی بولی چ بنائی گئی بھارت دی اک مشعور ایکشن فلم دا ناں اے۔ اے فلم 15 اگست 1975 چ ریلیز ہوئی تے کئی وریاں تکر سینیما چ لگی رئی۔ شعلے بھارت دی سب توں مشعور فلماں چوں اک اے تے اینے اپنے زمانے دا رکارڈ بزنس کیتا۔ 

اک حساب دے مطابق شعلے ہن تکر بھارت دی سب توں بوہتی کمائی کرن آلی فلم اے۔ 

## ہور ویکھو

## حوالے
پاکستان حکومت

**حکومت پاکستان**(انگریزی : Government of Pakistan) وفاقی پارلیمانی نظام اے۔ 
جس چ صدر دا انتخاب عوام دی بجائے منتخب پارلیمنٹ کردی اے۔ اسلامی جمہوریہ پاکستان دا سربراہ دیس دا صدر اے جو  پاکستان دی فوج دا کمانڈر انچیف وی ہوندا اے۔ وزیر اعظم جو کہ انتظامی کماں دا سربراہ ہوندا اے، پارلیمانی اکثریت نال چنیا  جاندا اے۔ صدر مملکت تے وزیر اعظم دا انتخاب تے تعیناتی بالکل جدا پہلو رکھدے نیں تے انہاں دے دور حکومت دا آئینی طور اتے آپس چ کوئی تعلق نہیں اے۔ 6 ستمبر 2008ء نوں پاکستان دے الیکٹورل کالج جو کہ ایوان بالا (senate)، ایوان زیریں (National Assembly) چارے صوبائی اسمبلیاں اتے مشتمل ہوندا اے۔ عام طور اتے وزیر اعظم ایوان زیریں جاں قومی اسمبلی  دی اکثریتی جماعت نال تعلق رکھدا اے تے دیس دا انتظام کابینہ دی مدد نال چلاتدا اے جو کہ مجلس شوریٰ دے دوناں ایوانوں بالا تے  زیریں نوں چنے   جاندے نیں۔اس دے علاوہ قومی اسمبلی دے ممبر  تے صوبائی اسمبلی دے ممبر  لوکاں دے ووٹاں راہیں چنے جاندے نہیں۔وزیر اعظم تے صدر اس پارٹی دے منتخب ہوندے نیں جسدے سب توں ودھ ممبر  جاں امیدوار  ووٹاں راہیں سیٹاں جت چکے ہون تے باقی پارٹیاں نالوں ودھ سیٹاں ہون۔ سپیکر  وی اکثریتی پارٹی دا منتخب ہوندا اے، پر  اپوزیشن  پارٹیاں نوں وی وڈے عہدے دتے جاسکتے نیں۔

پارلیمانی نظام چ دو پارٹیاں اہمیت رکھدیاں نیں اک اوہ پارٹی جو ساریاں پارٹیاں نالوں ودھ سیٹاں حاصل کرلے اس نوں اکثریتی جاں حکومت بنان  والی پارٹی تے دوجی اوہ پارٹی جو دوجے نمبر اتے سب توں ودھ نشتاں حاصل کرے اسنوں اپوزیشن  پارٹی آکھیا جاندا اے مثلاً پاکستان دے 2013 دے انتخابات چ مسلم لیگ دیاں  سب توں ودھ  سیٹاں سن تاں اس نے حکومت بنا لئی تے دوجے نمبر اتے پپلز پارٹی سی جو اپوزیشن چ کھڑی ہوئی۔جے حکومتی پارٹی کوئی فیصلہ لوے تے اپوزیشن اس فیصلے دی مخالفت کرے تاں حکومتی پارٹی دا اوہ فیصلہ مسترد کیتا جائے گا۔
## وفاق دا نقشہ

#### ایگزیکٹو
صدر
وزیراعظم
قومی سلامتی کونسل

#### پارلیمان
مجلس شوریٰ
* ایوان بالا
* ایوان زیریں
* قائد حزب اختلاف
* وفاقی وزارتاں
* وفاقی وزیر

#### آئینی مشاورت
* عدلیہ
* اٹارنی جنرل
*اٹارنی چیف

### صوبائی حکومتاں
* اسلام آباد دا وفاقی علاقہ
* حکومت بلوچستان
* حکومت خیبر پختونخوا
* حکومت پنجاب
* حکومت سندھ
* حکومت گلگت بلتستان

### بلدیاتی حکومت (لوکل گورنمنٹ)
* ضلعے
* تحصیلاں
* یونین کونسلاں

### ہور پاکستانی حکومتاں
* حکومت آزاد کشمیر

## حوالہ جات

## باہرلے جوڑ
* حکومت پاکستان
* صدر پاکستان 
* ایوان بالا، حکومت پاکستان
* ایوان زیریں، حکومت پاکستان
* سپریم کورٹ آف پاکستان 

گٹھ:پاکستانی سیاست
بھاگ مِلکھا بھاگ

**بھاگ مِلکھا بھاگ**  ) اڈنے سکھ وجوں جانے جاندے دوڑاک مِلکھا سنگھ دی جیونی اتے بنی 2013 دی بالیوڈ ہندی فلم اے۔ اس دا پروڈیوسر راکیش اوم پرکاش مہرا اے اتے مکھ کردار فرحان اختر اتے سونم کپور نے نبھائے  نیں ۔

## حوالے

 

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ: فلماں
ہنگلاج ماتا

**ہنگلاج ماتا، **ہنگلاج دیوی، ہنگلا دیوی جا نانی مندر وی کہندے نیں۔ ایہہ مندر پاکستان دے بلوچستان صوبے چ  کراچی توں 120 کلومیٹر دوری اتے لہندے ولّ ہنگول دریا دے کنڈے اتے ضلع لسبیلہ دے ہنگلاج علاقے وچّ واقع اک ہندو مندر اے۔ ایہہ ماتا ستی دے شکتی پیٹھاں وچوں اک اے۔  ماتا ہنگلی، درگا ماتا اتے دیوی دا ہی روپ اے۔ 

## پوتر ستھان

## مذہبی اہمیت اتے لوک کتھا

## تیرتھ ستھلّ
right|thumb|250x250px|Hinglaj Mata Mandir Cave entrance

## ہور ویکھو
٭ Hinglajgarh
٭ Shakti Peethas

## حوالے

## کتاباں
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
*Photos of the temple and surroundings
نرکھ

thumb|وچکارلے پینل وچّ یم، چترگپت اتے یمدوت نوں مرے بندے دا نریکھن کردے دکھایا گیا اے۔ باقی پینل نرک دے وکھ وکھ حصے وکھاؤندے نیں۔<br>
**نرک **  شبد سنسکرت  توں لیا گیا اے اتے اسدا مطلب ہندی  دے شبد نرک والا ہی اے۔ اس اوہ تھاں اے جتھے پاپیاں نوں موت توں بعد سزا وجوں رکھیا جاندا اے۔ اس وچّ موت دے دیوتے، یم دا وی واس اے۔ اجیہا کیہا جاندا اے کہ ایہہ کائنات دے دکھن وچ اتے دھرتی تھلے واقع اے۔نرک دی گنتی، ناں اتے اتھے بھیجے جاں والے پاپی دے بارے وکھ وکھ تھاواں تے وکھ وکھ وچار دتے گئے نیں؛ پر، بہت سارے شاستر 28 قسم دا ذکر کردے نیں۔  موت توں بعد، یمیمّ دے سندیشواہک جنہاں نوں یمدوت کہندے نیں، سب روحاں نوں یم دی حضوری وچّ پیش کردے نیں، جتھے یم اوہناں دے گناں اتے اوگناں نوں ویکھدے ہوئے فیصلہ سناؤندے نیں کتھے نیکی کرن والیاں نوں سورگ اتے پاپیاں نوں اوہناں دے کیتے دے ادھار تے وکھ وکھ نرک وچّ بھیجیا جاندا اے۔ سورگ جاں نرک وچّ رہن نوں عامَ طور تے 'عارضی طور' تے دسیا گیا اے۔ سنائی گئی سزا دی اودھی مکن تے اوہ روحاں اپنی پختگی دے مطابق ہیٹھلے جاں اچّ جیو دے طور تے نواں جنم لیندیاں نیں۔  کجھ کو لکھتاں وچّ نرک نوں  ہنیرے دے اک ڈونگھے ٹوئے وجوں دسیا گیا اے جتھے روح ہمیشاں لئی قید اتے پنر جنم توں ونچت رہندی اے۔
## باہرلے جوڑ

* Hindu Hell: Visions, Tours and Descriptions of the Infernal Otherworld

## حوالے

گٹھ:ہندومت
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
آنند مٹھ (ناول)

**انندمٹھ** بنگالی  بولی دا اک ناول اے، جسدا لکھاری بنکمچندر چٹوپادھیائے اے ایہہ ناول 1882 وچّ چھپیا گیا۔بھارتی آزادی دی تحریک اتے آزادی نال جڑے کم کرن آلےآں اتے اسدا گہرا اثر پیا۔ ایہہ اک سیاسی ناول اے، جس وچّ بنگال دے 1773 دی بغاوت دا بیان کیتا گیا اے۔ اس ناول وچّ دیش بھگتی دی  خشبو آؤندی اے۔ایہہ ناول بنگالی اتہاس اتے بھارتی ساہت لئی اہمیت رکھدا اے۔

بھارت دا قومی گیت وندے ماترم پہلا اس ناول وچ چھاپیا گیا سی۔

## پلاٹ

## چرتر

### تریخی سچائیاں

## فلمی روپانترن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Online edition of English translation of ci=9780195178586 ''Anandamath''، Oxford University Press

گٹھ:ناول
گٹھ:بھارتی ساہت
گٹھ:ساہت
گٹھ:بنگالی ساہت
افسانہ

**افسانہ**، فارسی زبان دا لفظ اے جیہدا لُغوی معنی "جُھوٹھی گَل" یا "جُھوٹی کہاݨی" اے۔ 

* **افسانہ** ادب دے نثری فِکشن دی صنف نِکی کہاݨی نوں وی کہیا جان٘دا اے۔

* **افسانے** دی اِصطلاح، لوک ادب دی صنف لیجنڈ دے ترجمے دے طور اُتے وی ورتی جان٘دی اے۔

افسانے (نِکی کہاݨی) نُوں گلپ وی کہیا جان٘دا اے۔ نِکے افسانے نوں افسانچہ کہیا جان٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:افسانے
گٹھ:نِکیاں کہاݨیاں
گٹھ:کہاݨیاں
گٹھ:ادب
گٹھ:نثری صنف
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:فکشن
گٹھ:نثر
گٹھ:ادبی اصطلاحات
لیلا مجنوں

لیلی مجنوں پنجابی بولی چ اک عشقیہ لوک داستان اے ۔

اس داستان نوں کئی شاعراں نے لکھیا اے ۔

امام بخش دے قصہ لیلی مجنوں دے کجھ شعر :
## قصہ لیلی مجنوں
لیلیٰ مجنوں دے قصے نوں کوی اپنا دیوان آکھدا ہے :

**فارسی کہے دیوان لوکاں نے ہوئی عشقَ شرابی۔**

**ایہہ دیوان امام بخش دا وچّ زبان پنجابی۔**

لیلیٰ مجنوں دا ایہہ قصہ اس نے فارسی دے دیوقد شاعراں نظامی، امیر خسرو اتے ہاتف دیاں اسے ناں دیاں فارسی رچناواں نوں مکھ رکھ کے لکھیا :

**چاول لئے نظامی پاسوں، دال ہاتف نے پائی۔**

**روغن خسرو، نمک اساڈا، کھچڑی عجب بنائی۔**

گٹھ:لوک داستاناں
گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجاب
اختر حمید خان

**اختر حمید خان** (15 جولائ‏ی 1914ء – 9 اکتوبر 1999ء) اک پاکستانی ترقی پسند کارکن تے سائنسدان سن، جنہاں نو‏ں ترقی پزیر ملکاں وچ چھوٹے قرضےآں، چھوٹی مالیا‏تی امدادی پروگراماں، کسان دے تعاون دے فروغ تے دیہا‏تی ترقی دے پروگراماں دا بانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
اختر حمید خان 15 جولائ‏ی، 1914ء نو‏‏ں آگرہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1936ء وچ انہاں نے آئی سی ایس دا امتحان پاس کيتا تے سول سروس وچ شام‏ل ہو گئے اُتے صرف 9 برس بعد 1945ء وچ اوہ مستعفی ہو گئے، جس دے بعد انہاں نے محنت مزدوری شروع کر دتی۔تقسیم ہند دے بعد انہاں نے مشرقی پاکستان وچ اقامت اختیار کيتی تے کومیلا وچ وکٹوریہ کالج دے پرنسپل مقرر ہوئے۔ 1958ء وچ انہاں نے کومیلا وچ ہی پینڈو ترقیا‏ت‏‏ی اکیڈمی قائم کيتی۔ اس منصوبے د‏‏ی کامیابی تو‏ں انہاں نو‏ں عالمگیر شہرت حاصل ہوئی تے 1964ء وچ انہاں نو‏ں مشی گن اسٹیٹ یونیورسٹی امریکا نے ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی عطا کيتی۔ مشرقی پاکستان دے بنگلہ دیش بننے دے بعد انہاں نے مشرقی پاکستان تو‏ں آنے والےآں دے لئی کراچی وچ اورنگی پائلٹ پروجیکٹ دے ناں تو‏ں اک ادارہ قائم کیاجس تو‏ں زندگی دے آخری وقت تک وابستہ رہ‏‏ے۔ اس پروجیکٹ وچ لکھاں افراد نو‏‏ں رہائشی سہولیات میسر آئیاں ۔

 
اختر حمید خان ( 15 جولائی 1914 –  9 اکتوبر 1999) اک پاکستانی ترقی پسند کارکن تے سائنسدان سی، جسنوں ترقی پذیر دیساں چ چھوٹے قرضےآں، چھوٹے مالیاتی امدادی پروگراماں،  کسان  دے تعاون دے فروغ تے دیہاتی ترقی دے پروگراماں دا بانی وی آکھیا جاندا اے۔

## اعزازات
1961ء انہاں نو‏ں حکومت پاکستان نے ستارہ جرات تے 1996ء وچ ہلال امتیاز دا اعزاز عطا کيتا۔ 1963ء وچ انہاں نو‏ں حکوت فلپائن نے رامن رامن میگ سیسے انعام دتا گیا۔ 

## وفات
اختر حمید خان 9 اکتوبر، 1999ء نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا وچ وفات پا گئے۔ اوہ کراچی وچ اورنگی پائلٹ پروجیکٹ دے احاطے وچ سپردِ خاک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1999 دیاں موتاں
گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مُخترِع
گٹھ:باہمی تعاون تنظیماں دے ناظمین
گٹھ:پاکستان د‏‏ی معیشت
گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند
گٹھ:پاکستانی سائنسدان
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی ماہرین معاشیات
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان
گٹھ:ستارہ پاکستان وصول کنندگان
گٹھ:فضلاء ریاست مشی گن یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:موزاں طرزیات
گٹھ:میگڈالین کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:نکاسی غلاظت
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان

 

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں

گٹھ:ہلال امتیاز

گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:نشان امتیاز
گٹھ:کراچی دی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سائنسدان
گٹھ:مسلم سائنسدان
پاکستان چ انسانی حق

پاکستان دا آئین انسانی حقاں دی ضمانت دیندا اے۔ کئی مواقےآں اتے سپریم کورٹ پاکستان نے مقدمےآں  دا فیصلہ انسانی حقاں دی آئینی شق دے تحت دیتا جدوں کہ دوجے قانون دے تحت درخواست گزار دے حق چ فیصلہ دین دی گنجائش نئیں سی۔

پاکستان چ انسانی حقاں دی حالت مختلف حکومتاوں دے دوران مختلف درجہ اتے رہی اے۔ کئی مواقےآں اتے  ایہوجہے تھانواں اتے جتھے دہشت گردی جاں  باغیاں دے خلاف پاسبانی جاں فوجی کاروائی دے دوران انسانی حقاں دی پامالی دیاں مثالاں ملدیاں نیں۔ مشرقی پاکستان چ 1970ء بغاوت دے دوران انسانی حقاں دی پامالی دیاں مثالاں ملدیاں نیں ۔

کراچی میں متحدہ قومی موومنٹ تے دوجیاں غنڈہ تنظیماں دے خلاف کاروائی چ انسانی حقاں دی پامالی دا الزام لایا گیا۔

دہشت خلاف جنگ چ امریکی حمایت کرن مگروں انسانی حقاں دی صورت حال کجھ بھیڑی  ہو گئی۔ اس دوران باہرلی طاقتاں دی شہ اتے باغی لوکاں دے خلاف کاروائی چ انسانی حقاں دی خلاف ورزیاں ہوئیاں۔

## ہور
* لاپتہ افراد مقدمہ، پاکستان

گٹھ:پاکستان چ انسانی حق
پاکستان چ انسانی سمگلنگ

پاکستان عورتاں ، مرداں تے بچےآں دی انسانی سمگلنگ  دا منبع ، ٹرانزٹ تے  پہنچن دی تھاں اے ، جنہاں نوں جبری مشقت تے جنسی زیادتی لئی ورتیا جاندا اے ۔  انسانی ٹریفکنگ دا وڈا مسئلہ ،جبری مزدوری اے ، جہڑی بوہتی سندھ تے پنجاب چ واہی ویجی تے اٹاں دے بھٹھےآں اتے کروائی جاندی اے ، تے کجھ حد تک کانکنی تے قالین بنان چ وی کروائی جاندی اے ۔ جبری مزدوری دے شکار بچےآں ، عورتاں تے مرداں دی گنتی دا آنکڑا 10 لکھ توں ودھ لایا جاندا اے ۔ جدوں ایہ جبری مزدور اس لعنت خلاف آواز چکدے نیں تے جاگیرداراں ولوں اینہاں تے اینہاں دے ٹبراں نوں اغوا کر لیا جاندا اے ۔

## بچےآں دی ٹریفکنگ
کڑیاں تے منڈےآں نوں خریدیا ، ویچیا ، کرايے اتے دتا جاندا اے ، جاں فیر بھیکھ منگن آلے ٹولے چ منگ لئی، گھریلو ملازماں ، جنسی زیادتی لئی تے زراعت چ جبری مزدوری لئی  اغوا کر لیا جاندا اے ۔ 

کڑیاں تے عورتاں جبری ویاہ لئی وی ویچیاں جاندیاں نیں ۔

این او جی تے پولیس رپورٹاں موجب پاکستان چ عورتاں تے کڑیاں نوں جنسی زیادتی تے کم کرن لئی خریدیا تے ویچیا جاندا اے ۔ نان سٹیٹ ملیٹنٹ گروپ بچےآں نوں اغوا جاں فیر ماں پیؤ نال جھوٹھے وعدے کرکے 12 سال تک دے بچےآں نوں لے جاندے نیں تے اوہناں نوں لڑن ، جسوسی کرن جاں فیر خودکش بمبار  بنا دیندے نیں ۔ایہ دہشت گرد اکثر بچےآں نال جنسی تے جسمانی زیادتی کردے نیں تے نفسیاتی طور اتے اینہاں نوں اینج تیار کردے نیں کہ اوہ سمجھن کہ جہڑا کم اوہ کرن چلے نیں ، ٹھیک اے۔

## ہور ویکھو
*پاکستان چ انسانی حق
*پاکستان چ جنسی زیادتی

گٹھ:پاکستان چ انسانی حق
پاکستان دی عدلیہ

**پاکستان دی عدلیہ** عدالتی جاں نیاں دا اک پربندھ اے ، جس چ دو قسم دیاں عدالتاں نیں :اعلی عدلیہ تے ماتحت عدلیہ ۔ اعلی عدلیہ چ سپریم کورٹ پاکستان ، وفاقی شرعی عدالت تے پنج ہائی کورٹاں شامل نیں جس چ سپریم کورٹ سبتوں اتے اے ۔

پاکستان دے چونہاں صوبےآں دی اک اک ہائی کورٹ تے اسدے نال اک اسلام آباد دی ہائی کورٹ اے ۔ پاکستان دا آئین اس شے دی ضمانت دیندا اے کہ اعلی عدلیہ آئین دی محفوظ کرن ، بچان تے اسدا دفاع کرن دی ذمیوار اے ۔

نا ای سپریم کورٹ تے نا ای ہائی کورٹ  پاکستان دے قبائلی علاقےآں (فاٹا) چ کوئی عدالتی کم نئیں کر سکدی ،سوائۓ اسدے کہ اسنوں کوئی کیس دتا جائے  آزاد کشمیر تے گلگت بلتستان دا اپنا وکھ عدالتی نظام اے

## ہور ویکھو
*پاکستان دا قانون
*پاکستان پینل کوڈ
*جرگہ
*پنجاب بار کونسل
## حوالے

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دی عدلیہ
پاکستان دی پارلیمنٹ

**مجلس شورا** یا پارلیمینٹ پاکستان چ وفاقی پدھر اتے اعلا ترین قنون ساز ادارا اے۔ اس ادارے چ دو ایوان شامل نیں؛ قومی اسمبلی تے سینیٹ۔ آئین پاکستان دی دفعہ 50 دے تحت صدر پاکستان وی مجلس شورا دا حصہ اے۔

آئینِ پاکستان چ پہلے صدر نوں  اختیار سی کہ اوہ قومی اسمبلی نوں برطرف کردے پر اس آئین چ ترمیم مگروں ہن صدر نوں مخصوص حلات چ قومی اسمبلی نوں برطرف کرن  دا اختیار نہیں دتا اے۔ 

## قومی اسمبلی
پاکستان دی قومی اسمبلی مجلس شورا دا اک ایوان اے۔ ایہدے چ کُل 342 نشستاں نیں جینہاں چوں 272 نشستاں اتے سدھیاں چوناں راہیں ممبر منتخب ہُندے  نیں۔ 60 نشستاں سوانیاں لئی تے 10 غیر مسلماں لئی مخصوص نیں۔

## سینٹ
سینیٹ وی پاکستان دی مجلس شورا دا اک ایوان اے۔ ایہدے چ کُل 100 نشستاں نیں۔ آئین دے مطابق صدر سینیٹ نوں برطرف نہیں کر سکدا۔ سینیٹ دیاں چوناں براہِ راست نہیں ہُندیاں تے ایہناں نوں صوبائی اسمبلیاں دے ممبران منتخب کردے نیں۔

## ترکیب

### 2013–ہن
سینٹ دیاں سیٹاں
قومی اسمبلی دیاں سیٹاں

 Following the elections, 19 independents joined PML(N).

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Senate of Pakistan
* National Assembly of Pakistan

گٹھ:پاکستان
گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:قنون
گٹھ:ادارے
پاکستان وچ سکھ مت

اس ویلے پاکستان چ سکھ بوہت گھٹ گنتی چ وس رہے نیں ۔ بوہتے سکھ پنجاب صوبے چ وسدے نیں جہڑا کہ  پرانے پنجاب دا اک حصہ اے جتھے سکھ مت دی شروعات ہوئی ۔ صوبہ خیبر پختونخواہ دے راجگڑھ پشاور چ وی سکھاں ھی کافی وسوں اے ۔ ننکانہ صاحب جہڑا کہ سکھ مت دے بانی بابا گرو نانک دی جم بھوئیں اے وی پنجاب ،پاکستان چ اے ۔ 

18ویں تے 19ویں صدی چ سکھ طبقہ اک طاقتور سیاسی قوت بن گیا تے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے سکھ سلطنت دی نیہہ رکھی جسدا راجگڑھ لہور شہر سی جہڑا اج دے پاکستان دا دوجا وڈاشہر اے ۔ پنجاب سکھاں دی بوہتی گنتی لہور ، راولپنڈی ، ملتان ، فیصل آباد تے ننکانہ صاحب چ اے 

1947ء چ ہندستان دی ونڈ مگروں پاکستان دے علاقےآں دے سکھ تے ہندو بھارت چلے گئے تے بھارت دے مسلمان پاکستان چ وس گئے ۔

1947ء چ پاکستان دی آزادی دے مگروں سکھ کمیونٹی نے منظم ہونا شروع کیتا تے پاکستان سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی بنائی تاکہ پاکستان چ سکھاں دیاں مقدس تھانواں تے ورثے دا تحفظ کیتا جا سکے ۔ پاکستان سرکار نے بھارتی سکھاں نوں پاکستان چ آن تے اپنیاں مقدس تھانواں دی یاترا کرن دی اجازت دتی ہوئی اے تے پاکستان سکھاں نوں بھارت جان دی وی اجازت اے ۔
## پاکستان چ سکھاں دی گنتی
امریکہ دے سٹیٹ ڈیپارٹمنٹ دے 2006ء دے آںکڑے موجب پاکستان چ سکھاں دی گنتی 20،000 اے ۔

## پاکستان تے بھارت دی آزادی توں پہلوں

1947ء چ ہندستان دی ونڈ تون پہلاں سکھ سارے اتلے پاکستان چ وسدے سن ، خاص کر پنجاب چ تے بطور کسان ، تاجر تے کاروباری اینہاں دا معیشت چ بوہت اہم کردار سی ۔ پنجاب ،پاکستان دا راجگڑھ لہور  اج وی سکھاں دیاں کئی اہم مذہبی تھانواں دی جگہ اے ، جنہاں چ رنجیت سنگھ دی سمادھی وی اے ۔ ننکانہ صاحب چ گردوارہ جنمستھان سمیت 9 گردوارے نیں تے ایہ شہر سکھ مت دے بانی بابا گرو نانک دی جم تھاں وی اے ۔ ننکانہ صاحب دا ہر گردوارہ  بابا گرو نانک دے جیون دے وکھ وکھ واقعےآں نال تعلق رکھدا اے ۔ ایہ شہر دنیا بھر دے سکھاں دی یاترا دا اہم تھاں اے ۔

## مورتاں


File:Samadhi of Ranjit Singh July 1 2005.jpg|رنجیت سنگھ دی سمادھی
Image:Nankana Sahib.JPG|گردوارہ جنمستھان ،ننکانہ صاحب
Image:PanjaSahibExterior1.JPG|گردوارہ پنجہ صاحب ،حسن ابدال دا باہرلا حصہ
Image:Sikh Articles of Faith.JPG|سکھاں دے پنج ککےآں چوں تن کنگا ، کڑا تے کرپان
Image:Gurdwara-School inner front.JPG|فیصل آباد دا اک گردوارہ
Image:Karachi Gurdwara IMG 7778.JPG|کراچی چ سکھ گردوارہ


## ہور ویکھو
* مہاراجہ رنجیت سنگھ
* پاکستان سکھ کونسل
* پاکستان سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی
* سکھ سلطنت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Muslim leaders condemn brutal killing of Sikhs by Taliban in Pakistan . TCN News.
* 
* 
* 
* 

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب
گٹھ:لہور
پاکستانی آئین ساز اسمبلی

**آئین ساز اسمبلی** جاں پارلیمنٹ نوں پاکستان دے پارلیمنٹ دے طور اتے بنایا گیا۔اس پارلیمنٹ توں 1971 چ اک ہور پارلیمنٹ یعنی بنگلہ دیشی اسمبلی وجود چغآئی۔ اسنوں شروعع چ  کراچی چ قائم کیتا گیا۔قائداعظم محمد علی جناح اپنی موت تک اس ادارے دے سربراہ رہے بعد چ انہاں دی موت اتے لیاقت علی خان تن سال تک صدر بنے اس دور چ انھاں نے قرارداد مقاصد پیش کیتی۔

## ہور ویکھو
*پاکستان دی پارلیمنٹ
*پاکستان سرکار
*پاکستان پینل کوڈ
*پاکستان دا قانون

## باہرلے جوڑ
*History of Pakistan's National Assembly

گٹھ:آئین پاکستان
گٹھ:تحریک پاکستان
گٹھ:مجلس شوریٰ پاکستان
گٹھ:پاکستان
آپریشن گرین ہنٹ

**آپریشن گرین ہنٹ** بھارتی فوج دی بھارت وچ نکسلیاں دے خلاف لڑائی نوں کیندے نیں۔ ایہ لڑائی نومبر 2009 نوں ٹری۔ بھارتی فوج اس لڑائی نوں جت کہ بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے اثر نوں اپنیاں 5 ریاستاں توں مکانا چاندی اے۔ گرین ہنٹ ناں چھتیسگڑھ دی پولیس نیں رکھیا سی جدوں اوناں نیں اپنی ریاست وچ پارٹی نوں مکا دتا۔ 

گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
سکھ پردیسی

**سکھ پردیسی** اوہ سکھ لوک نیں جیڑے اپنے دیس، پنجاب، توں ہجرت کرکے کتھے ہور جا وسے نیں۔ سکھ مت اک نسلی مزہب اے مگر ایہ دوجے مزہباں نوں چھڈ کے آۓ لوکاں نوں وی جی آیاں نوں کیندا اے۔ سکھ مت دا وی تریخی کعر پنجاب ای اے۔ سکھ پردیسی پنجابی پردیسیاں وچوں ای ہندے نیں۔ سکھاں نیں پردیسی ہونا 1849 چ سکھ سلطنت دے ٹٹن تے برطانوی راج دے ٹرن دے اتے شروع کیتا۔ پہلا سکھ پردیسی مہاراجہ رنجیت سنگھ دا پتر مہاراجہ دلیپ سنگھ سی جینوں برطانیہ نیں پنجاب توں جلاوطن کر دتا۔ مہاراجا دلیپ سنگھ سکھ سلطنت دا آخری راجا سی۔ دلیپ سنگھ دے بعد کئی سکھ لوک پنجاب نوں چھڈ کے جاندے رۓ۔ اگلے 150 وریاں وچ سکھ وکھریاں تھاواں جاندے رۓ تے اوناں نیں اک اپنی نویں پردیسی پہچان بنا لئی۔

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:بھارت
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب
پشورا سنگھ

**شہزادہ پشورا سنگھ **(1821 – 11 ستمبر 1845) ) مہاراجہ رنجیت سنگھ دے پتراں وچوں اک سی۔ اس دی ماں رانی دیا کور سی۔ مہاراجہ شیر سنگھ دے قتل دے بعد اس نے سکھ راج دے تخت لئی داعویداری کیتی سی۔
## تخت دے لئی اک داعویدار دے طور ابھرنا
رنجیت سنگھ اتے اس دے پہلے چار وارثاں دے راج دوران پشورا سنگھ دے مڈھلے جیون بارے بہت گھٹّ درج جانکاری ملدی اے۔15 ستمبر 1843 نوں مہاراجہ شیر سنگھ اتے اس دے وزیر راجا دھیان سنگھ ڈوگرا دے قتل دے بعد، خالصہ نے دلیپ سنگھ نوں مہاراجہ اتے دھیان سنگھ دے پتر ہیرا سنگھ ڈوگرا نوں وزیر اعلان کر دتا۔

اس سال بعد وچ پشورا سنگھ اتے اس دا وڈا بھرا، کشمیرا سنگھ، ترن تارن دے نیڑے نورنگ آباد وکھے پوتر آدمی، بابا بیر سنگھ دے ڈیرے وچ شامل ہو گئے۔ ڈیرہ ڈوگریاں دے دبدبے دے خلاف سکھ بغاوت دا مرکز بن گیا اتے کئی سکھ سردار اتے فوجدار اتے 1200 بندوقچیاں اتے 3000 گھوڑیاں دی اک ولنٹیئر فوج دا اڈا سی۔ مئی 1844 وچ ہیرا سنگھ ڈوگرا نے بیر سنگھ دے ڈیرے نوں تباہ کرن لئی میاں لابھ سنگھ دی کمان ہیٹھ 20,000 آدمیاں اتے 50 توپاں والی اک فورس بھیجی۔ بیر سنگھ نے اپنے آدمیاں نوں نہ لڑن لئی کیہا۔ "اسیں اپنے بھراواں تے حملہ کویں کر سکدے ہاں؟" پوتر گرنتھ تے وچار-مگنار اوستھا ویلے اک شیلّ نال اوہ ماریا گیا۔ کشمیرا سنگھ وی گولاباری وچ ماریا گیا، پر پشورا سنگھ بچ گیا سی۔ 
## حوالے

## باہرلے جوڑ

کنور پشورا سنگھ سکھ انسائیکوپیڈیا. 

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
ڈاکٹر سید کلیم امام

**ڈاکٹر سید کلیم امام** پاکستان دی سائنسی ایجنسی چ بطور سکیم پروڈیوسر کم کردے نیں ۔ کلیم امام دا جم کراچی چ 1962ء چ ہویا ۔ اس کول لندن یونیورسٹی دے اوریئنٹل تے افریقن سٹڈیز دے سکول (University of London’s School of Oriental and African Studies) توں انسانی حقاں وچ قنونی (ماسٹر) ڈگری اے تے انٹرنیشنل اسلامک یونیورسٹی اسلام آباد توں سیاسیات تے بین القوامی تعلقات چ ڈاکٹری دی ڈگری اے ۔ ایہ ویاہا ہویا اے تے اسدے تن نیانے نیں ۔ اقوام متحدہ دےسیکٹری جرنل بان کی مون تے افریقی یونین دی چیئرپرسن جین پنگ ولوں 10 اکتوبر 2011 نوں اوہناں نوں افریقی یونین تے اقوام متحدہ مشن لئی دفرور(UNAMID) چ ڈپٹی پولیس کمشنر (آپریشن) نامزد کیتا گیا سی ۔ 17 اکتوبر 2012ء توں اوہ بطور پولیس کمشنر کاروائی دا کاربھار وی سمبھال رہے نیں ۔ اے کول 25 سال دا ملکی تے قومانتری تجربہ اے ۔ اوہ مسئلہ سلجھاؤن لئی ، وچولگی ، انسانی امداد اتے حفاظت ورگے وکھ وکھ فیلڈاں وچ کم کر چکے نیں ۔UNAMID وچ شامل ہون توں پہلاں موزمبیق تے لائیبیریا وچ اوہناں نے اقوام متحدہ اکجُٹ آپریشن چ سیوا کیتی سی ۔

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:کراچی دے لوک
شوکت صدیقی

**شوکت صدیقی** پاکستان چ اردو بولی دے مشعور ناول لکھاری سن۔ اوناں دے مشعور ناول *خدا کی بستی*  تے "جانگلوس"  نیں. اے  1923 نوں ہندستان لکھنوء چ جمے۔ سیاسیات وچ ایم اے کر کے 1950 چ کراچی آگئے۔ 

## لکھتاں
**افسانے**
*تیسرا آدمی‘ 1952ء
*اندھیرا اور اندھیرا‘ 1955ء
*راتوں کا شہر‘ 1956
*کیمیا گر‘ 1984ء

**ناول**
*کمیں گاہ‘ 1956ء
*خدا کی بستی‘ 1958ء
*جانگلوس‘ 1988ء
*چار دیواری‘ 1990ء 

## ہور ویکھو
* پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:اردو ادب