open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آپریشن دوارکا

آپریشن دوارکا پاک بحریہ ولوں 7 ستمبر 1965 نوں بھارتی ساحلی شہر دوارکا وچ کیتا جانے والا آپریشن سی۔ ایہ پاکستانی بحریہ دا کسے وی پاک بھارت جنگ وچ پہلا استعمال سی۔

7 ستمبر 1965 نوں پاک بحریہ دے جنگی جہاز حفاظتی گشت اُتے مامور سن کہ انہانوں جنوبی دوارکا توں مغرب وچ 120 میل ودھ کے شام 6 بجے تک پوزیشن سنبھال لینے دی ہدایات ملیاں۔ انہاں دے ریڈار سٹیشن نوں ابتدائی طور اُتے بمباری دا ہدف دتا گیا۔ ٹکٹیکل کمانڈ دے آفیسر پی این ایس بابر اُتے سوار ہوئے تے فوری فائرنگ دی ہدایت نوں حتمی شکل دتی تے انہاں نے جاندے ہوئے دوسرے جہازاں نوں وی ہدایت فراہم کیتیاں۔ اپنے منصوبے دے مطابق پاک بحریہ دے 7 جہازاں دے گروپ نے فائرنگ پوزیشن اُتے نصف شب نوں پہنچ کے پوزیشن سنبھال لئی تے انہاں دے نال 27 گنز سن۔ اک کروز بابر دے کول 5.25″ ٹورٹس، دو جنگی کلاس ڈسٹرائرز، پی این ایس خیبر تے بدر دے کول 4.5″ ٹورٹس سن۔ تن چوکر کلاس 4.5″ ڈسٹرائرز مونٹنگذ سن۔ اک فریگیٹ ٹیپو سلطان 4″ مونٹنگز سی۔ گہری اندھیری رات تے مکمل بلیک آؤٹ وچ ریڈار دی مدد نال فائرنگکیتی جاندی سی۔ جہازاں نے شمال مغرب دی جانب رخ کیتا تاکہ تمام گناں توں بیک وقت فائرنگ نوں ممکن بنایا جا سکے۔ چند منٹاں وچ انہاں نے 50 ،50 راؤنڈز فائر کیتے۔ اس آپریشن وچ اک پاسے تاں  بھارت دا کراچی اُتے حملے دا منصوبہ ناکام بنا دتا گیا تاں دوسری جانب دو بھارتی افسر تے 13 سیلزر ہلاک ہوئے۔ اس حملے وچ رن وے نوں وی مکمل طور اُتے تباہ کر دتا گیا سی جدوں کہ انفراسٹرکچر تے سیمنٹ فیکٹری نوں وی راکھ دا ڈھیر بنا دتا گیا سی۔

اس جنگ وچ پاک بحریہ نوں امریکی آبدوز غازی دی شکل وچ بھارت اُتے سبقت حاصل سی تے ایسی آبدوز پورے خطے وچ موجود نہ سی۔

## ہور ویکھو
* پاک بھارت جنگ 1965

## حوالے

گٹھ:پاک بحریہ
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1965
گٹھ:پاک بھارت لڑائیاں
گٹھ:پاک فوج
لطف علی خان زند

**لطف علی خان** (فارسی: لطفعلى خان زند) ( 1769–1794) ایران (فارس) دے زند خاندان دا اخیرلا شاہ (178 9 -94) سی ۔

گٹھ:زند خاندان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ایران دے بادشاہ
چودھری افضل حق

**چوہدری افضل حق ** (1891–8 جنوری 1942) لکھاری، ساہت کار، آگوُ اتے مجلس احرار اسلام دے شریک بانی، اتے برصغیر دی تریخ وچ اک سینئر سیاسی ہستی سی۔

## تعلیم تے جیون

**چودھری افضل حق** (1891 – 1941) سیاسی رہنما۔ ادیب سن۔ تحصیل گڑھ شنکر دے اک راجپوت گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ میٹرک دا امتحان امرتسر توں پاس کیتا فیر اسلامیہ کالج لاہور وچ داخلہ لے لیا لیکن 1920ء وچ تعلیم مکمل کرنے توں پہلے  ہی پولیس وچ سب انسپکٹر بھرتی ہو گئے۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدوں برصغیر وچ تحریک خلافت اپنے شباب اُتے سی۔ سید عطا اللہ شاہ بخاری دے اک جلسے دی رپورٹنگ کردے وقت شاہ جی دی تقریر دا انا اثر ہویا کہ نوکری چھڈ کے تحریک خلافت وچ شریک ہو گئے تے شہر شہر اپنی آتش بیانی نال تحریک نوں اک نویں زندگی بخشی۔ اس اُتے انہاںوں اک سال دی سزا ہوئی۔ رہائی دے بعد پنجاب صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ اسمبلی وچ انہاں نے وڈی جرات مندانہ تقریراں کیتیاں۔
## مجلس احرار دی بنیاد
تحریک خلافت دی ناکامی تے نہرو رپورٹ دے بعد بہت سارے مسلمان لیڈر آل انڈیا کانگریس توں الگ ہو گئے۔ چودھری افضل حق تے سیدعطا اللہ شاہ بخاری نے 1929ء وچ مجلس احرار دی بنیاد رکھی۔ چودھری افضل حق احرار دا دماغ سمجھے جاندے۔ کشمیر تحریک وچ تحریک دے روح رواں سن۔ بہت اچھے ادیب سن انہاں دی تصانیف **زندگی** تے **میرا افسانہ** اردو ادب وچ بلند مقام رکھدی اے۔

## لکھتاں
*زندگی
*محبوب خدا
*دین اسلام
*آزادی ہند
*میرا افسانہ
*جواہرات
*معشوقہ پنجاب
*شعور
*دیہاتی رومان
*Pakistan and untouchability
*تاریخ احرار
*دنیا میں دوزخ
*Islam and Socialism

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
 

گٹھ:1891 دے جم
گٹھ:1942 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پاکستانی سیاسی مصنفین
گردوارہ چو آ صاحب

thumb|گردوارہ چو آ صاحب تے نیڑے باؤلی

**گردوارہ چو آ صاحب**  پاکستان وچ ضلع جیلم دے نیڑے قلعہ روہتاس دے کابلی دروازے دے باہر اِک تریخی تھاں اے۔ ایس دا تریخی ناں گرو نانک دے ایتھوں سومے نوں تورن توں لیا گیا اے۔ ایتھے ہر سال کتک دے مہینے وچ ایک بھرواں میلہ لگدا اے۔
## تریخ
چو آ صاحب اِک تریخی تھاں اے جیہڑی قلعہ روہتاس دے کابلی دروازے توں باہر گھان ندی کنارے اے۔ گرو نانک جدوں ٹلہ جوگیاں توں چل کے ایتھے آئے تے اوس ویلے ایہہ تھاں سنسان سی تے ایتھے کوئی وسوں نئیں سی۔ گرو نانک نے اپنے سوٹے نال ایتھوں اِک سوما توریا۔ پانی دے سومے نوں ’’چو آ‘‘ آکھیا جاندا اے۔ ایس واسطے ایہدا ناں **چو آ صاحب** مشہور ہوگیا۔ بعد وِچوں شیر شاہ سوری نے ایتھے اپنا اِک وڈا قلعہ بنوایا جیہڑا قلعہ روہتاس دے ناں نال مشہور ہویا۔ قلعہ روہتاس دے بنن ویلے چو آ صاحب دِی تھاں قلعے دے باہر والے پاسے وچ آ گئی جہیڑی ہُن کابلی دروازے دے باہر اے۔ قلعے دے لوک ایس چوئے توں ہی پانی ورتن لئی لے جاندے سی۔  مہاراجہ رنجیت سنگھ دے حکم نال 1834 وچ اجوکی عمارت بنوائی گئی جیہڑی بڑی سندر سی۔ ایس سے اِک پاسے گھان ندی تے دُوجے پاسے بنیا قلعہ تے باقی دو پاسے جنگل اے۔ ایتھے اپڑن لئی قلعہ روہتاس دے اندروں وِی اِک راہ اے۔  مہاراجہ رنجیت سنگھ ولوں 260 روپئے دی 27 گھماؤں زمین ایس گردوارے نوں دِتی گئی سی۔ ہر سال 15 کتک شدی نوں ایتھے میلہ لگدا اے۔

## ہور ویکھو
*ٹلہ جوگیاں
*قلعہ روہتاس
*شیر شاہ سوری
*مہاراجہ رنجیت سنگھ
*دینہ

## حوالے
گٹھ:پاکستان وچ گردوارے
گٹھ:گرو نانک دیو
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مذہبی تھاواں
گٹھ:گردوارے
گٹھ:سکھ تھاں
مقبرہ بہاء الحلیم

**مقبرہ  بہاء الحلیم** (Shrine of Baha'al-Halim)  بہاء الحلیم دا مقبرہ اے جو اک صوفی بزرگ سن۔ ایہ موجودہ دور وچ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے شہر اُچ وچ واقع اے۔
ایہ اُچ شریف دیاں انہاں پنج یادگاراں وچ شامل اے جو یونیسکو دی مجوزہ عالمی ثقافتی ورثہ فہرست وچ شامل اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھانواں
مکلی قبرستان

**مکلی قبرستان** پاکستان دے ضلع ٹھٹا وچ ٹھٹا شہر دے کول واقع آ ۔ ایی قبرستان وچ لکھاں قبراں نیں ۔ تقریبن اٹھ کلومیٹر دے رقبے اُتے محیط اے ۔ ایتھے کئی بادشاہ، ملکہ، علما، فضلا، فقہا، محدثین، شعرا، مغل نواب، فلسفی تے جرنیل سپرد خاک نیں۔ ایتھے دیاں قبراں دی خاص بات اُنہاں دے دیدہ زیب خدوخال تے نقش و نگار نیں جو نہ صرف اہلِ قبر دے زمانے دی نشان دہی کردے نیں بلکہ اُس وقت دی تہذیب، ثقافت تے ہنرمندی دا وی مونہہ بولدا ثبوت نیں۔ ایتھے موجود قبراں تریخی اعتبار نال دو ادوار وچ تقسیم کیتیاں جاندیاں نیں ۔ پہلا سما بادشاہاں دا دور جیہڑا (1520ء – 1352ء) تک رہیا تے دوسرا ترخان بادشاہاں دا دور جیہڑا (1592ء – 1556ء) تک رہیا ۔ ایہناں عمارتاں دے ڈھانچے نہایت مضبوط  تعمیری مواد نال بݨے ہوئے نیں تے بہت ای اعلا معیار دی تعمیر اے ۔ ایہناں قبراں اُتے کیتی گئی نقاشی تے کشیدہ کاری دا کم اپݨی مثال آپ اے ۔ ایہ قبرستان تریخ دا اوہ ورثا اے جیہڑا قوماں دے مٹݨ توں بعد وی اوہناں دی عظمت تے ہنر دا پتا دیندا اے ۔ اایہنوں دیکھݨ لئی ہر سال ہزاراں لوک ایس قبرستان وچ آوندے نیں۔
ایہ ایشیا دا سبھ توں وڈا قبرستان اے تے یونیسکو عالمی ثقافتی ورثے وچ شامل اے ۔

## تصویراں

Image:Makli1.JPG|
Image:PK Thatta asv2020-02 img10 Makli Necropolis.jpg|
Image:Tomb of Nawab Isa Khan the younger.jpg|


گٹھ:سندھ دی تریخ
گٹھ:سندھ
گٹھ:پاکستان
ایلا گاندھی

**ایلا گاندھی** (جم 1 جولائی 1940)، مہاتما گاندھی دی پوتری، امن دی سفیر اے۔

## مڈھلی زندگی
ایلا گاندھی، دکھن افریقہ وچ گاندھی دے پتر منیلال گاندھی دے گھر پیدا ہوئی سی۔ اس نے دکھنی افریقہ وچ ڈربن دے نیڑے فینکس آشرم وچ پلی تے وڈی ہوئی۔۔ اس نے نیٹل یونیورسٹی توں بی۔اے۔ دی ڈگری حاصل کرن مگروں یو این ایس آئی بی اے   توں سماجی سائنس دی ڈگری وچ آنرز بی۔اے۔ کیتی۔ پڑھائی دے بعد اس نوں 15 سال لئی اک سوشل ورکر وجوں ویرولم بال پروار بھلائی سوسائٹی نال اتے پنج سال ڈربن دی انڈین بال اتے پروار بھلائی سوسائٹی نال کم کیتا۔

نیٹل دے خواتین تنظیم وچ اسدے بنن توں لیکے 1991 تک ایگزیکٹیو میمبر دے طور تے سیوا کیتی۔ اس دا سیاسی کیریئر وچ 'نیٹل انڈین کانگرس' جہدی اوہ نائب پردھان رہی، متحدہ ڈیموکریٹک فرنٹ (دکھنی افریقہ)، ڈیسکوم کرائیس نیٹورک، اتے انانڈا تعاون کمیٹی شامل ہن۔1975 وچ، الا گاندھی تے نسل وادی رنگبھید دے کارن سیاسی کم تک پابندی لگی رہی اتے نو  سال دے لئی گھر وچ نظربند رکھیا گیا۔ اس نے نامعلوم رہِ دے اپنا کم جاری رکھیا اتے اس دے اک پتر دی نسلی وتکرے لئی جدوجہد دوران موت ہو گئی۔ اس نے 11 فروری 1990 نوں متحدہ جمہوری مورچے دے میمبراں وچوں اک سی، جنہاں نے رہائی توں پہلاں نیلسن منڈیلا نال ملاقات کیتی سی۔ 1994 دی چون پہلاں اوہ غیرمستقل ایگزیکٹیو کمیٹی دی میمبر سی،

## حوالے

گٹھ:مہاتما گاندھی پروار
گٹھ:مہاتما گاندھی
سید ظفر محمود

**سید ظفر محمود** دی ولادت 08 جون 1951ء نوں لکھنؤ وچ ہوئی۔۔آپ دے والد دا ناں سید محمود حسن سی ۔جو شہر بہرائچ دے مشہور و معروف وکیل سن۔سید ظفر محمود دا آبائی وطن شہر بہرائچ اے۔
## حالات
سید ظفر محمود بھارتی سول نوکر تے سابق 'افسر  خصوصی ڈیوٹی' بھارتی وزیر اعظم ڈاکٹر منموہن سنگھنیں ۔  مارچ 9, 2005 نوں وزیر اعظم نے سچر کمیٹی' وچ آپ نوں مقرر کیتا جس دا مقصد بھارت دے مسلماناں دی "سماجی ، اقتصادی تے تعلیمی حیثیت" اُتے رپورٹ تیار کرنا سی ۔ 
2006 دے امریکی صدر جارج ڈبلیو بش' دے دورہ بھارت دے دوران وچ منعقد اک بین العقائد میٹنگ نویں دلی وج ہوئی سی جس وچ ڈاکٹر محمود وی نمائندےآں وچ بھارتی مسلماناں دے نمائندہ دے طور اُتے شریک سن ۔ 
## تعلیم
ڈاکٹر محمود نے ابتدائی تعلیم شہر بہرائچ وچ حاصل کیتی بعد وچ اعلٰی تعلیم دے لئی علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ داخلہ لیا جتھوں بی اے۔(اونرس) فزکس ، ایم۔اے(سیاسی سائنس)، تے پی ایچ ڈی پبلک ایڈمنسٹریشن وچ کیتا 
## غیر سرکاری کم

## حوالے


گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سرکاری ملازم
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:مسلم شخصیتاں
راس مسعود

سید سر **راس مسعود** (15 فروری 1889 – 30 جولائی 1937) علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے 1929ء توں وائس چانسلر سن۔ 
راس مسعود سید محمود دے فرزند تے سر سید احمد خان دے پوتے سن۔ راس مسعود دی تعلیم علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تے آکسفورڈ یونیورسٹی وچ ہوئی۔ 
انگلینڈ توں واپسی اُتے راس مسعود ایم اے او کالج دے ٹرسٹی منتخب ہوئے تے پٹنہ وچ اپنا قانونی پیشہ تے اس دی مشق دا آغاز کیتا۔ 1929ء وچ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے وائس چانسلر منتخب ہوئے۔
سر سید دے بعد علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دی حالت کچھ اچھی نہیں سی، راس مسعود نے وائس چانسلر بننے دے بعد نئے کورسیز متعارف کرائے، نیز پہلے توں موجود نصاب دی تجدید کیتی تے متفرق سائنسی موضوعات دے لئی تجربہ گاہاں قائم کیتیاں۔

2011ء وچ انجمن ترقی اردو نے راس مسعود دی زندگی اُتے مشتمل سوانح شائع کیتی۔ راس مسعود انجمن ترقی اردو دے وی صدر سن۔

علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ 1969 وچ بننے والے ہال دا ناں سر راس مسعود دے ناں اُتے رکھیا گیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Syed Ross Masud ، Syed Ross Masud -Pursuit of Excellence in Higher Education
* Ross Masood Hall، Aligarh Muslim University

گٹھ:1889 دے جم
گٹھ:1937 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے سائنس دان
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی معلمین
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی
جنت المعلیٰ

[300px|thumb|قبرستان (جنت المعلٰی [مکہ) پہلے از 1925]]

**جنت المعلیٰ** (عربی :جنة المعلى) جو "الحجون" دے ناں توں وی مشہور اے مکہ معظمہ دا خاص قبرستان اے جو جنت البقیع دے بعد **جَنَّتُ المعلیٰ** دنیا دا سب توں افضل ترین قبرستان اےجو کعبہ توں جنوب مشرقی جانب قریب ہی واقع اے۔ اس قبرستان وچ **[[محمد|
حضور اکرم]]  ** دے رشتہ داراں ام المؤمنین حضرت خدیجۃ الکبریٰ رضی الله عنه ،صحابہ  وتابعین تے اولیاء و صالحین دے مزارات مقدسہ نیں۔ ایہ قبرستان بیت اللہ شریف دے مغربی جانب تقریبا اک توں ڈیڑھ کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے ایتھے  عام حجاج کرام تے مقامی لوکاں نوں وی دفن کرنے دی اجازت اے
## حوالے

گٹھ:اسلامی مقدس تھاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:جنت المعلیٰ وچ دفن شخصیتاں
گٹھ:زیارات
گٹھ:سعودی عرب وچ قبرستان
گٹھ:شیعہ مقدس تھاں
گٹھ:مزارات
گٹھ:مکہ
گٹھ:مزار
شاه جمال درگاه

**شاه جمال درگاه**  لاہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع صوفی بزرگ بابا شاه جمال دا مقبرہ اے۔ ایہ فورمن کرسچین کالج دے بالمقابل مسلم ٹاؤن وچ واقع اے۔ مقبرے دے گرد اک مسجد وی تعمیر کیتی گئی اے۔

## سالانہ عرس
اسلامی تقویم دے مہینے ربیع الثانی دی ۳، ۴ تے ۵ تریخ نوں سالانہ عرس منعقد ہُندا اے۔ 2006ء وچ 300،000 افراد نے 366 ویں سالانہ عرس وچ حصہ لیا۔ 

## مورتاں

File:Shah Jamal Grave.JPG|
File:Shah Jamal Carnival (3).JPG|
File:Shah Jamal Carnival (5).JPG|
File:Shah Jamal Carnival (4).JPG|
File:Shah Jamal Mosque.JPG|
File:Shah Jamal Carnival (6).JPG|
File:Shah Jamal Shrine.JPG|


## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات
گٹھ:پاکستان وچ مقبرے
گٹھ:زیارات
گٹھ:صوفی مزارات
گٹھ:لاہور وچ مزارات
گٹھ:لاہور دی تریخ
شاه جمال

**بابا شاه جمال**  اک صوفی بزرگ سن۔ سید شاہ جمال مغلیہ سلطنت وچ جلال الدین اکبر دے دور وچ لاہور دے علاقے اچھرہ وچ مقیم سن۔
## حوالے

گٹھ:1588دے جم
گٹھ:1671دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ مزارات
گٹھ:سلسلہ قادرایہ
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:کشمیری صوفی اولیا
گٹھ:لاہور دے صوفیا
ابراہیم بن ادھم

خواجہ **ابراہیم بن ادہم** بادشاہ بلخ جنہاں نے اللہ دی خاطر سلطنت نوں خیرباد کہہ دتا

## ناں
پورا ناں: خواجہ ابو اسحاق ابراہیم بن ادہم بن سلیمان بن منصور بن یزید بن جابر
کنیت: ابو اسحق
## ولادت
ولادت با سعادت 159ھ مطابق 795ء وچ مکہ مکرمہ وچ ہوئی۔

## القابات
امام الارض،مرشدِ خلق،مقتدائے قوم،پیشوائے امت ندے منبعِ فیوض وبرکات،سیدالاصفیاء ،سرخیل صوفیا،سلطان التارکین،ب رہان السالکین ،مقرب بارگاہِ رب العلمین،حضرت سیدناابو اسحاق ابراہیم بن ادہم جودولتِ علم توں مالا مال ،معرفت وطریقت وچ باکمال، آسمانِ ولایت دے گوہرِ تابدار، حقائق وکمالات وچ بے نظیر ،تقوی وچ بے مثال سن جنید بغدادی آپ نوں مفاتیح العلوم فرماندے ،امام اعظم آپ نوں سید العرفاء’’سیدنا ‘‘کہہ کر پکارندے نیں۔
## حالاتِ زندگی
صوفی بزرگ، پورا ناں ابراہیم بن ادہم بن منصور بن یزید بلخ دے بادشاہ سن مگر انھوں نے تمام عیش و عشرت نوں چھڈ کے مسکینی تے خدا طلبی دی راہ اپنا لی سی تے تارک الدنیا ہو گئے تے صحرا نوردی کردے ہوئے نیشا پور دے نواح وچ پہنچ گئے اوتھے اک غار وچ نو سال تک مصروف ریاضت رہے پھر مکہ معظمہ چلے گئے تے کچھ عرصہ تک اوتھے ای عبادت و ریاضت وچ مشغول رہے۔ آپ  نوں بہت سارے بزرگان دین توں شرف نیاز حاصل رہیا سفیان ثوری، امام ابوحنیفہ تے امام ابویوسف نال  آپ دیاں ملاقاتاں رہیاں
## بیعت و خلافت
بیعت و خلافت آپ نے فضیل بن عیاض توں پائی۔ اسی دے نال امام باقر ،خواجہ عمران بن موسی بن زید الراعی،شیخ منصور السلمی اورخواجہ اویس قرنی توں وی خرقہ خلافت پایا سی۔ جنید بغدادی  دے بقول آپ  فقراء دے تمام علوم و اسرار دی کنجی نیں۔ آپ  دا مشہور قول اے کہ جدوں گناہ دا ارادہ کرو تو خدا دی بادشاہت توں باہر نکل جاؤ۔
چار، پنج روز دا روزہ انہاں دا وی معمول سی۔گھاس وغیرہ نال افطار کردے سن۔بہت گھٹ سوندے سن۔پیوند دے کپڑے اکثر پہنندے سن۔

## وصال
آپ  دے سال وفات دے بارے وچ اختلاف اے بہرحال مختلف روایات دی روشنی وچ آپ  دی وفات (160ھ / 876ء ندے 166ھ/894ء) دے عرصہ دے دوران قرار پاتی اے۔ اک روایت دے مطابق26 جمادی الاولی 161ھ نوں وصال فرمایا،
آپ  دے مزار دے متعلق وی اختلاف اے کچھ لوکاں دا خیال اے کہ آپ  شام وچ مدفون نیں۔ بعض روایات دے مطابق آپ  نوں بلاد روم دے اک بحری جزیرہ وچ سپرد خاک کیتا گیا۔ اک روایت دے مطابق آپ  دا مزار بغداد ( عراق) وچ اے اک خیال ایہ وی اے کہ آپ  بلاد روم دے اک قلعہ’’ سوقین‘‘ وچ مدفون نیں۔ شہزادہ دارا شکوہ قادری  نے آپ دا شام وچ مدفون ہونا زیادہ درست تسلیم کیتا اے۔ اک جگہ آپ دا مزار مبارک شام وچ حضرت لوط علیہ السلام دے مزارپرانوار دے قریب زیارت گاہِ خواص وعوام اے۔

## ہور ویکھو
* ادہمیہ

## حوالے

گٹھ:718 دے جم
گٹھ:782 دیاں موتاں
گٹھ:افغان صوفی اولیا
گٹھ:صوبہ بلخ دیاں شخصیتاں
گٹھ:صوفی
گٹھ:صوفی سنت
عثمانیہ یونیورسٹی

**جامعہ عثمانیہ** حیدر آباد دکن دی مشہور یونیورسٹی اے۔

## تریخ
1918 وچ ریاست حیدرآباد دے ستویں نظام فتح جنگ نواب میر عثمٰان علی خان آصف جاہ ہفتم نے سنگ بنیاد رکھیا۔ ایہ بھارت دی ستویں تے جنوبی ہند دی تیسری قدیم ترین یونیورسٹی اے تے ریاست حیدرآباد دی پہلی یونیورسٹی اے۔ ۔

## تبدیلی ذریعہ تعلیم
1948ء وچ عثمانیہ یونیورسٹی دے اندر موجود اردو دے بیش بہا ذخیرے نوں نذرآتش کر دتا گیا۔ دسمبر سنہ 1948ء دے بعد توں دیڑھ دو سال تک جامعہ ہنگامی و غیر یقینی حالات توں دوچار رہیا۔ ذریعہ تعلیم دے مسئلہ اُتے مختلف قسم دی کمیٹیاں بندیاں رہیاں تے نویاں نویاں تجویزاں پیش ہُندیاں رہیاں۔ اکثر اساتذہ عاجلانہ فیصلےآں تے کم دے طریقہ کار توں مطمئن نہ سن۔

ہندی نوں ملک دی قومی زبان بنانے دے فیصلے دے نال ہی ہندوستانی زبان دا تصور وی ختم ہو گیا۔ ارباب جامعہ دو سال دے تجربے دے بعد اس نتیجہ اُتے پہنچے کہ ہندی نوں ذریعہ تعلیم بنانا ممکن نہیں۔ سابقہ فیصلے دی روشنی وچ پروفیشنل کورسز وچ انگریزی دے ذریعہ تعلیم دا زور و شور دے نال آغاز ہوچکیا سی۔ آرٹس و سائنس دے شعبےآں دے لئی وی تعلیمی سال 1951-52ء توں انگریزی ذریعہ تعلیم بنانے دا فیصلہ کر لیا گیا۔ اس طرح اک ہندوستانی زبان دے ذریعہ تعلیم دینے والے ملک دی پہلی منفرد جامعہ دا کردار تبدیل ہو گیا۔


Image:|Arts College building in campus
Image:OsmaniaUniv LawCollege.jpg|Law College building in campus
Image:|Engineering College building in campus
Image:|University Library building in campus
Image:|Postal Stamp Released by Govt. Of India on 15th مارچ 1969


## حوالے

## بیرونی ورابط
* Osmania University Official website
* Osmania University Alumni – International
* Centre for Distance Education, Osmania University 
* Osmania University Department of Business Management
* NAAC 
* Osmania University Alumni Association(OUAA) 
* History of Osmania University ،Hyderabad & Alumni 

گٹھ:آندھرا پردیش
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ یادگار عمارتاں
محمود ہاشمی شاہرودی

**سید محمود ہاشمی شاہرودی** 15 اگست 1948 – 24 دسمبر 2018 نوں نجف وچ جمے ہوئے تے 24 دسمبر 2018 نوں تہران وچ وفات پائی۔ آپ ایران دی سیاسی شخصیتاں وچوں سن تے شیعہ مرجع تقلید وی سن،آپ سنہ ۱۳۷۳ توں ہن تک شوراے نگہبان دے رکن سن سوائے ان سالوں دے جنہاں وچ چیف جسٹس دے عہدے اُتے فائز سن، آپ مجلس خبرگان دے نائب صدر، جامعہ مدرسین حوزہ علمایہ دے رکن، تے تشخیص مصلحت نظام دے صدر سن۔ اسی طرح عالمی مجمع تقریب مذاہب اسلامی تے عالمی اہلبیت اسمبلی دے رکن سن۔آپ ایران دے سپریم لیڈر سید علی خامنه‌ای دے حکم نال«دائرة معارف الفقه الاسلامی طبقا لمذهب اهل البیت» فاونڈیشن دے سربراہ رہے۔
## وفات

سید محمود ہاشمی شاہرودی 24 دسمبر 2018 نوں تہران دے اک ہسپتال وچ وفات پاگئے۔
## حوالے

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:عراقی شخصیتاں
مجلس خبرگان رہبری

بائیں|thumb|250px|تہران وچ مجلس خبرگان دا مرکزی دفتر
مجلس ماہرین (فارسی وچ مجلس خبرگان رہبری، انگریزی وچ Assembly of Experts) اسلامی جمہوریہ ایران وچ 86 مذہبی رہنماواں اُتے مشتمل اک مجلس (کونسل) دا ناں اے جنہاں نوں عوامی انتخابات دے ذریعے 8 سال دے لئی منتخب کیتا جاندا اے۔ اس مجلس دا کم ایران دے رہبر معظم (سپریم لیڈر) دا انتخاب کرنا تے اس دی سرگرمیاں دی نگرانی کرنا ہندا اے۔ ایران دے موجودہ قانون دے مطابق اس مجلس دا سال وچ 2 مرتبہ 2 دن دے لئی اجلاس ہونا لازمی اے۔ اس مجلس دے موجودہ سربراہ آیت اللہ مہدوی نیں جنہاں دا انتخاب مارچ 2011 وچ ہویا ۔ اس وقت اس مجلس دے تمام ارکان دی عمر 60 سال توں  اُتے اے۔

## فہرست سربراہان
* 12 نومبر 1983ء تا 25 جولائی 2007ء - آیت اللہ علی اکبر فیض مشکینی
* 25 جولائی 2007ء تا 8 مارچ 2011ء - آیت اللہ اکبر ہاشمی رفسنجانی
* مارچ 2011ء تا حال - آیت اللہ محمد رضا مہدوی کنی

## ذمہ داریاں

اسلامی جمہوریہ ایران دے آئین دے مطابق اس اسمبلی دا کم رہبر معظم (سپریم لیڈر) دا انتخاب کرنا، اس دی نگرانی کرنا تے اس نوں معزول کرنا اے۔ سپریم لیڈر دی وفات یا استعفا دی صورت وچ اس اسمبلی دی ذمہ داری اے کہ اوہ چھیتی توں چھیتی  نویں سپریم لیڈر دا انتخاب کرے۔ اگر سپریم لیڈر دے بارے ایہ بات سامنے آئے کہ اس نے ایران دے آئین وچ درج کسے بات دی خلاف ورزی کیتی اے یا اس وچ ایسی قابلیت نہیں پائی جاندی جس بنیاد اُتے اس نوں سپریم لیڈر بنایا گیا سی تاں اس اسمبلی دے کول سپریم لیڈر نوں عہدے توں ہٹانے دا اختیار اے۔ ایران وچ اسلامی انقلاب دے بعد جدوں توں ایہ اسمبلی وجود وچ آئی اے تد توں کسے وی سپریم لیڈر نوں معزول نہیں کیتا گیا۔ اس اسمبلی دی تمام کارروائی انتہائی اخفائے راز وچ رکھی جاندی اے جس دی وجہ توں شاید ایہ معلوم نہیں ہو سدا کہ اس نے سپریم لیڈر دے کسی فیصلہ نوں چیلنج کیتا ہو۔

## باہرلےجوڑ
* مجلس خبرگان دی ویب سائٹ
* اسلامی جمہورایہ ایران دے آئین وچ اس مجلس خبرگان دی حیثیت 

## حوالے

گٹھ:ایران
گٹھ:ایران دی سیاست
گٹھ:حکومت ایران
گٹھ:ایران
شورا نگہبان

شورای نگہبان  (مکمل ناں قانونِ اساسی دی شوریٰ نگہبان) ایرانی سیاسی نظام دا سب توں اہم تے زیادہ اثر و رسوخ والا ادارہ اے جس دے ارکان دی کُل تعداد 12 ہُندی اے جنہاں وچ ایران دی مجلس (پالیمنٹ) ول توں 6 قانونی ماہرین نامزد کیتے جاندے نیں جنہاں دی تقرری دی حتمی منظوری ایران دی عدلیہ دے سربراہ (چیف جسٹس) دیندے نیں جدونکہ رہبر معظم (سپریم لیڈر) ولوں 6 فقہی (ماہرین اسلامی فقہ) مقرر کیتے جاندے نیں۔ اس ادارے دے موجودہ سربراہ آیت اللہ احمد جنتی نیں۔

## اختیارات
ایرانی آئین دے مطابق قانون پیش کرنا تے انہاں دی منظوری دینا پارلیمنٹ (مجلس) دا کم اے تاہم مجلس ولوں منظورہ کردہ تمام قوانین دی حتمی منظوری شوری نگہبان ولوں دتی جاندی اے۔ ایران دے آئین دی دفعہ 96 دے مطابق شورای نگہبان مجلس ولوں منظورہ کردہ قوانین نوں غیر اسلامی یا غیر آئینی ثابت ہونے اُتے ویٹو کرنے دا اختیار رکھدی اے۔

شورای نگہبان ایران دی آئینی عدالت (constitutional court) دا کردار وی ادا کردی اے جس دے تحت ایرانی آئین دی تشریح کرنے دا اختیارات وی اسی دے کول اے۔

ایرانی آئین دے مطابق ایران وچ عوامی ووٹ دے ذریعے منتخب ہونے والے تمام امیدواراں (صدر، ارکان پالیمنٹ تے ارکان مجلس خبرگان) دی منظوری وی شورای نگہبان دیندی اے۔

## ہور ویکھو
* ایران
*مجلس خبرگان رہبری
## باہرلےجوڑ

شوریٰ نگہبان (ایران) دی ویب سائیٹ 
## حوالے

گٹھ:انتخابی لجنہ
گٹھ:ایران
گٹھ:ایرانی قانون
گٹھ:حکومت ایران
گٹھ:شریعت بلحاظ ملک
گٹھ:الیکشن کمیشن
گٹھ:ایران
سید محمود حسن

**سید محمود حسن** (ہور ناں: سید محمود حسن علیگ)بہرائچ دے نامور وکیل سن ۔محمود صاحب دی ولادت 3 ستمبر 1903ءنوں شہر دے محلہ قاضی پورہ وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں حکیم سید احمد حسن سی۔جو مشہور حکیم سن۔آپ دا ناں آپدی والدہ نوں خواب وچ ملی بشارت دے مطابق دیوبند دے بزرگ عالم دین تے شیخ الحدیث مولانا محمود حسن دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔
## حالات
سید محمود حسن نے دسویں تک دی تعیم شہر بہرائچ دے گورنمنٹ انٹر کالج توں حاصل کیتی ۔اس دے بعد اعلیٰ تعلیم کیلئے علی گڑھ چلے گئے جتھے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی توں 1927 ء وچ آپ نے عربی وچ ایم اے تے ایل ایل بی دی ڈگریاں لے کے فارغ ہوئے تے بہرائچ وچ وکالت شروع دی ۔جتھے آپ نے سید ضیغم علی وکیل مجنں میاں دے والد تے منشی فیض الحسن توں آپ نے وکالت دی ٹریننگ حاصل دی۔آپ دے بیٹے پروفیسر سید طاہر محمود صاحب لکھدے نیں:

سید محمودحسن ملی خدمات وچ ہمیشہ پیش پیش رہے ۔درگاہ سید سالار مسعود غازیؒ دے اک بار رسیور تے سالاں بعد درگاہ انتظامایہ کمیٹی دے صدر وی بنے۔ تقسیم ہند توں پہلے مسعودیہ جناح ہائی اسکول تے اسدے بعد آزاد انٹر کالج دے منیجر رہے۔آپ صوبائی سطح اُتے یو پی دی دینی تعلیمی کاؤنسل دے بانیاں وچ سن۔آپ اک بار بہرائچ ڈسڑکٹ بار دے صدر وی منتخب ہوئے۔آپ نے اک امریکی اسکالر دی کتاب ’’ بڑھاپے دی روک تھام تے علاج ‘‘ دا اردو وچ ترجمہ کرنا شروع کیتا سی مگر مکمل نہیں کیتا۔شروع توں مذہبی سن لیکن زندگی دے آخری دور وچ مذہبیت وچ بہت شدت آگئی سی۔ تے وکالت چھڈ دتی تے سارا وقت درس و مطالعہ وچ صرف کرن  لگے ۔

## تصنیف
پروفیسر طاہر محمود نے اپنے والد دی سوانح حیات ’’حیات محمود‘‘ دے ناں توں لکھی سی جو 1977 وچ شائع ہوئی۔ اپنی زندگی دے آخری سالاں وچ آپ نے**قرآن کریم دی بیسک ریڈر**دے ناں توں فن تجوید اُتے اردو وچ اک کتاب لکھی سی۔ جس دا مسودہ جو انہاں دی وفات دے بعد مکہ معظمہ توں واپس لائے ہوئے انہاں دے سامان وچ ملیا سی اتے کئی سال بعد لکھنؤ دے’’ مکتبہ الفرقان ‘‘توں مولانا منظور نعمانی ؒ دے پیش لفظ دے نال شائع ہویا ۔
سن 2000 وچ آپ دی ’’قرآن کریم دی بیسک ریڈر ‘‘ دا ہندی ترجمہ دہلی وچ اسلامک ونڈرس بیورو توں شائع ہویا جسنوں عبداللہ اقبال نے اردو توں ہندی وچ کیتا سی ۔جبکہ 2002 وچ آپ دے صاحبزادے پروفیسر سید طاہر محمود صاحب نے انگریزی وچ ’’قرآن کریم دی بیسک ریڈر‘‘ تلخیص لکھی جس نوں دہلی وچ مولانا وحیدالدین خاں دے ادارہ گز ورڈ پبلی کیشنز نے شائع کیتا ۔
## وفات
1975 وچ انتہائی خراب صحت تے جسمانی کمزوری دی کیفیت وچ  مسقط راہیں فریضہ حج دے لئی مکہ معظمہ گئے اس مکمل احساس بلکہ خواہش دے نال کہ اوتھے توں واپسی نہیں ہونی اے۔ 18 دسمبر 1975 نوں مکہ وچ عمر دے تہترویں سال وچ واصل بحق ہوئے تے تاریخی قبرستان جنت المعلیٰ وچ مدفن ہوئے ۔

## باہرلےجوڑ
https://www.rekhta.org/ebooks/hum-dasht-mein-detey-hain-azaan-tahir-mahmood-ebooks
https://www.amazon.com/Basic-Reader-Holy-Quran-Recitation/dp/8178980959
https://www.goodreads.com/author/show/6861301.Syed_Mahmood_Hasan
https://spineandlabel.com/Basic-Reader-for-the-Holy-Quran-Syed-Mahmood-Hasan

گٹھ:1903 دے جم
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:علیگ
گٹھ:مسلم مصنفین
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھگٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گردوارہ جنم استھان گرو رام داس

**گردوارہ جنم استھان گرو رام داس** لہور وچ اِک تریخی گردوارہ اے جتھے سکھاں دے چوتھے گرو گرو رام داس دا جنم ہویا سی۔۔ ایس تھاں نوں سکھاں دے مذہبی تے تریخی تھاواں وچ سرناواں مقام دِتا جاندا اے۔ 
## تریخ
ایس مکان وچ سکھاں دے چوتھے گرو گرو رام داس دا جنم 24 ستمبر 1534 نوں ہویا سی۔ گرو رام داس ایتھے ست ورہے تیکر وسے۔ گرو رام داس دا ایہہ جَدی مکان بہت ہی چھوٹا سی۔  1801 تیکر ایہہ مکان اپنی ایسی حالت وچ باقی رہیا۔ 22 فروری 1801 نوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دا پتر کھڑک سنگھ جمیا تے مہارانی نکائن کور نے ایس خوشی وِچ ایس مکان دی تھاں اِک وڈا مکان نما گردوارہ اساریا۔ ہن تیکر ایہی مکان چلدا آ رہیا اے۔
## عمارت
ایس تریخی گردوارے دا نقشہ ہرمندر صاحب نال ملدا جلدا اے۔ گردوارے دی پچھم ولے کھلا ویڑھا اے تے نشان صاحب دکھن پچھم کونے وِچ اے۔ گردوارے دا طول 122 فٹ 6 انچ تے عرض 97 فٹ 6 انچ اے۔

## ویکھ بھال
1927 توں 1947 تیکر ایس گوردوارے دی ویکھ بھال گردوارہ پربندھک کمیٹی کول سی۔ ہندوستان دے بٹوارے بعدوں ایہدی ویکھ بھال محکمہ اوقاف پاکستان کول آ گئی۔ ہُن تیکر محکمہ اوقاف ایہدی دیکھ بھال کردا اے۔ گردوارے دے ناں 8 دکاناں وی نیں۔
## ہور ویکھو
گرو رام داس

## حوالے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:پاکستان وچ گردوارے
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ مذہبی تھاواں
گٹھ:سکھ تھاں
ہاشمی رفسنجانی

**[[اکبر ہاشمی رفسنجانی]]** 1989 توں 1997 دے وچ دو وار ایران دا صدر رہِ چکیا اے۔ رفسنجانی کافی دناں توں سرکاری انتظامیہ دا حصہ نہیں سی۔ رفسنجانی نوں حقیقت پسند اتے روایت پسند آگز منیا جاندا سی۔ رفسنجانی نے صدر دے روپ وچ اپنے صدارتی دور دے دوران مغربی دیساں دے نال تعلقاں نوں نویں سمت دتی اتے ایران نوں اک علاقائی  طاقت دے روپ وچ قائم کیتا۔ رفسنجانی نے ایرانی انقلاب دے فوراً بعد خود نوں اک طاقتور لیڈر دے روپ وچ قائم کیتا اتے اسلامی رپبلکن پارٹی دا قیام کیتا۔ اس پارٹی نے 1987 تک دیس دی سیاست وچ اہم کردار نبھائیا لیکن 1987 وچ ایہہ پارٹی اندرونی اختلافاں دی وجہ نال بکھر گئی۔ ہاشمی رفسنجانی 1980 توں 1988 تک ایرانی پارلیمنٹ، جسنوں مجلس کیہا جاندا اے، دا پردھان رہیا۔ 1980 توں 1988 تک چلی ایران عراق جنگ دے آخری سالاں وچ آیت اللہ خمینی نے رفسنجانی نوں مسلح فوجاں دا ایگزیکٹیو کمانڈر ان چیف وی بنایا سی۔

 

پورا ناں اکبر ہاشمی رفسنجانی ایرانی سیاست دان۔ دو بار ایران دے صدر منتخب ہوئے۔ اس دے علااوہ اک دفعہ ایرانی پارلیمنٹ دے سپیکر وی رہے۔ بطورِ صدر انہاں نے ایران وچ سیاسی ترقی توں زیادہ معاشی ترقی اُتے زور دتا جس اُتے انہاں دے ناقداں دا کہنا اے کہ اس دی وجہ توں ملک وچ معاشرتی تبدیلی دی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہوئی تے انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں دے واقعات سامنے آئے۔

ہاشمی رفسنجانی 1988 وچ ایران عراق جنگ دے آخری برس ایرانی افواج دے کمانڈر مقرر ہوئے تے انہاں نے ہی اس جنگ دے خاتمے دے لئی اقوام متحدہ دی قرارداد قبول کیتی سی۔

1990 دے اوائل وچ لبنان توں غیر ملکی مغویاں دی رہائی وچ وی رفسنجانی نے اہم کردار ادا کیتا سی۔

ہاشمی رفسنجانی اسلامی جمہوریہ ایران دے خالق آیت اللہ العظمیٰ امام خمینی دے ہم جماعت وی رہے۔ 2005ء وچ ہونے والے انتخابات وچ موجودہ صدر محمود احمدی نژاد دے ہتھوں شکست دا سامنا کرنا پڑا۔ انتخابات دے پہلے مرحلے وچ مطلوبہ اکثریت حاصل نہ ہوئی تاں دوبارہ انتخاب ہویا جس وچ احمدی نژاد نے باسٹھ فیصد ووٹ حاصل کرکے کامیابی حاصل کیتی۔
## ہور ویکھو
* ایران

## حوالے

گٹھ:1438ھ دیاں موتاں
گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی آیت اللہ
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی سیاستدان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی صدور
گٹھ:ایرانی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:ایرانی مصنفین
گٹھ:ایرانی یاداشت نگار
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی زبان دا متن اے
گٹھ:وزرائے ایران
گٹھ:ایران
آیت اللہ

thumb|330x330px**آیت اللہ** اک اعزازی لقب اے جو اہل تشیع وچ درجہ اول تے درجہ دؤم دے فقہا و علما نوں دِuا جاندا اے۔اِس اعزازی لقب نوں فقہا تے علما دے علمی مقام تے منزلت دی خاطر اطلاق کیتا جاندا اے۔اس دا لفظی مطلب اے **اللہ دی نشانی**۔ ایہ صرف انہاں لوکاں دے لئی استعمال ہُندا اے جو اصولِ دین تے فقہ تے شریعت وچ مسلمہ علم رکھدے ہون۔ شیعہ مسلمان اپنے مسائل دے شریعت دے مطابق حل دے لئی انہاں توں رجوع کردے نیں۔[thumb|[آیت اللہ خمینی قم شہر وچ - (1964ء)]]
## تریخ

اہل تشیع وچ خصوصاً تریخ دے ہر دور وچ فقہا تے اہل علم حضرات نوں مختلف قسم دے خطابات تے القابات دتے جاندے رہے نیں جداں کہ: مفید، صدوق، شیخ الطائفہ، شیخ الاسلام، حجۃ اللہ، حجۃ الاسلام تے ملا وغیرہ۔ اِنہاں اعزازی خطابات دا مقصد متعلقہ اشخاص دی خصوصی تعظیم و تکریم دے علااوہ اُنہاں دے علمی و فکری پائے دا اِظہار کرنا ہُندا سی۔ اِنہی القابات وچ آیت اللہ وی شامل اے۔ بعض ماخذاں توں معلوم ہُندا اے کہ سب توں پہلے ایہ خطاب جمال الدین حسن بن یوسف بن مطہر حلّی المعروف بہ علامہ حلی (متوفی 27 دسمبر 1325 ء) نوں دِتا گیا۔ ابن حجر عسقلانی اُنہانوں ’’**آیۃ فی الزکاء**‘‘ دے لقب توں یاد کردے نیں۔ چنانچہ شرف الدین شولستانی، شیخ بہاء الدین عاملی تے محمد باقر مجلسی نے اپنے شاگردوں نوں جو اِجازت نامے لکھ کر دیے، اُنہاں وچ اوہ علامہ حلی نوں ’’آیۃ اللہ فی العالمین‘‘ لکھدے نیں۔

### [[چودہویں صدی|چودہویں صدی ہجری]] وچ اِس لقب دا اطلاق
محمد باقر مجلسی نے اپنے مشائخ وچوں شمس الدین محمد بن مکی دے لئی وی ایہ لقب اِستعمال کیتا اے۔ تاہم اِس دے بعد توں چودہویں صدی ہجری دی ابتدا تک کسے ہور دے لئی ایہ لقب اِستعمال نہیں کیتا گیا۔ چودہویں صدی ہجری دی ابتدا وچ سب توں پہلے ایہ لقب مرزا حسین نوری طبرسی (متوفی 1902ء)نے سید محمد مہدی بحر العلوم دے لئی اِستعمال کیتا۔ اِس دے کچھ عرصہ بعد شیخ عباس قمی (متوفی 21 جنوری 1941ء)نے ایہی لقب مرتضیٰ انصاری (متوفی 18 نومبر 1864ء)، شیخ حسین نجفی تے سید محمد حسن شیرازی دے لئی اِستعمال کیتا۔ حالانکہ اِس توں پہلے تمام فقہا و علما نوں حجۃ الاسلام کہیا جاندا سی۔ رفتہ رفتہ شیعی مؤرخین اِس لقب دا اطلاق ملا کاظم خراسانی، حاجی مرزا حسین نوری طبرسی (متوفی 1902ء)، مرزا خلیل تے شیخ عبداللہ ماژندرانی وغیرہ اُتے وی کرنے لگے۔ جدونکہ اِس توں پہلے اِنہاں سب دے لئی حجۃ الاسلام دا لقب اِستعمال ہُندا سی۔ 1922ءوچ قم وچ شیخ عبدالکریم حائری دی کوششاں نال حوزہ علمیہ دی بنیاد پئی تاں اُس دی مرکزیت قائم ہوجانے دے بعد اِس درسگاہ وچ درس و تدریس دا فریضہ انجام دینے والے علما تے فقہا نوں ایہ خطاب دِتا جانے لگیا۔ اوہ چند فقہا یا علما جنہاں نے زیادہ مرکزیت حاصل کرلی سی، اُنہانوں ’’**آیت اللہ العظمیٰ**‘‘ قرار دِتا جانے لگیا۔ ویہویں صدی عیسوی وچ اِس لقب توں سب توں زیادہ شہرت آیت اللہ خمینی (متوفی 1989ء)نے پائی۔

## مشہور آیت اللہ

* آیت اللہ خمینی
* آیت اللہ سیستانی
* آیت اللہ خامنہ ای
* آیت اللہ وحید خراسانی

## ہور ویکھو

* آیت اللہ خمینی
* فہرست آیت اللہ

## حوالے

گٹھ:آیت اللہ
گٹھ:اسلامی القابات
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:شیعیت
گٹھ:عربی الفاظ تے جملے
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار
گٹھ:ایران
حسین علی منتظری

thumb|بائیں|آیت اللہ منتظری شاہ ایران دی قید وچ
**[[آیت اللہ]] حسین علی منتظری** اک مشہور شیعہ ایرانی عالم دین تے ایرانی حکومت دے نقاد سن۔ 1922 نوں اصفہان وچ پیدا ہوئے اپنی ابتدائی دینی تعلیم اصفہان توں حاصل کیتی۔ شاہ دے زمانے وچ انہاں نوں کافی مشکلات دا سامنا کرنا پیا۔ اوہ نسبتاً آزاد خیال قسم دے شعیہ عالم سن۔ آیت اللہ منتظری انقلابِ ایران دے اہم ترین رہنماواں وچوں سن مگر سنہ 1989 وچ آیت اللہ منتظری تے آیت اللہ خمینی دے درمیان وچ اختلافات پیدا ہوئے سن۔ آیت اللہ منتظری نوں اک زمانے وچ امام خمینی دا جانشین مقرر کیتا گیا سی کہ لیکن سنہ 1989 وچ آیت اللہ خمینی دے انتقال توں کچھ ماہ پہلے ایران وچ حقوقِ انسانی دی صورت حال اُتے دونے علما وچ تنازعے دے بعد انہاں توں ایہ استحقاق واپس لے لیا گیا۔ بعد ازاں سنہ 1997 وچ آیت اللہ منتظری نے امام خمینی دے جانشین آیت اللہ علی خامنہ ای دے اختیارات اُتے سوال اٹھایا جس دے نتیجے وچ نہ صرف انہاں دا مدرسہ بند کر دتا گیا بلکہ انہانوں چھ برس نظر بندی وچ گزرانے پئے۔ 2009 وچ ہونے والے ایرانی انتخابات وچ انہاں نے نسبتا معتدل تے آزاد خیال امیدوار موسوی دی حمایت کیتی تے انہاں نے جون 2009 وچ ایرانی صدارتی انتخاب دے بعد صدر احمدی نژاد دی مذمت وچ فتوٰی وی دتا۔ 19 دسمبر 2009 نوں انہاں دا انتقال ہویا۔ انہاں دے جنازے وچ بے شمار حکومت مخالف لوکاں نے شرکت کیتی۔
## مورتاں

File:40th Day after death of Mahmoud Taleghani, Behesht-e Zahra, Tehran.jpg|Hussein-Ali Montazeri, Sadegh Ghotbzadeh، Hashem Sabbaghian، Ebrahim Yazdi and Mahmoud Taleghani
File:Hussein-Ali Montazeri And Ali Khamenei.jpg|حسین علی منتظری تے آیت‌ اللہ علی خامنہ‌ای  
File:Funeral of Ayatollah Montazeri.jpg|آیت اللہ منتظری دا جنازہ 


## حوالے

## ہور پڑھو
* 
*
*
*
* 

## باہرلے جوڑ

* Office of Ayatollah Montazeri, Qom
* "Leadership & legitimacy: The controversy among the clergy over who should lead the Islamic state"—The Iranian
* "Iran's fatwa for freedom"—*[[Washington Times]]*
* Grand Ayatollah Montazeri: "The System Has No Religious Merit" 
* "The Good Ayatollah" by Prof. Abbas Milani, *[[Foreign Policy]]*

گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:ایران وچ مرض-متعلقہ اموات
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی انقلابی
گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما
گٹھ:ایرانی مصنفین
گٹھ:مجتہدین
گٹھ:مراجع تقلید
گٹھ:مسلمان مصلحین
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
حرم فاطمہ معصومہ

**حرم فاطمہ معصومہ** ایران دے قم وچ واقع حضرت فاطمہ معصومہ دا مزار اے۔

## ہور ویکھو
* ایران
* ایران دے شہر

## حوالے

گٹھ:ایران وچ قبرستان
گٹھ:ایران وچ مزارات
گٹھ:زیارات
گٹھ:ستارویں صدی وچ مکمل ہونے والیاں عمارتاں
گٹھ:شیعہ مزارات
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ:صوبہ قم
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
تاج المآثر

**تاج المآثر** حسن نظامی نیشاپوری دی فارسی تصنیف اے۔ اس وچ 1191ء توں 1217ء یعنی شہاب الدین غوری توں شمس الدین التمش دے دورِ حکومت تک دے حالات قلمبند نیں۔ ایہ فنِ تریخ اُتے پہلی کتاب جو فارسی زبان وچ دہلی وچ لکھیاں گئیاں۔اسلوبِ بیان بہت مرصع اے۔ واقعات دی تحریر توں زیادہ زبان دی خوبی اُتے نظر رکھی گئی اے۔اس کتاب وچ عربی الفاظ دا استعمال وی زیادہ اے تے کثرت نال اشعار وی نقل کیتے گئے نیں۔

## حوالے

گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:قرون وسطی دا فارسی ادب
گٹھ:فارسی  کتاباں
گٹھ:کتاباں
حسن نظامی نیشاپوری

**حسن نظامی** فارسی زبان دے شاعر تے مورخ سن جو بارہویں تے تیرہویں صدی وچ گزرے۔ اوہ نیشا پور توں دہلی، ہندوستان ہجرت کر کے آئے سن جتھے انہاں نے تاج المآثر کتاب لکھی جو دلی سلطنت دی پہلی سرکاری تریخ اے۔

حسن نظامی دے خاندانی پس منظر دے بارے وچ بہت کم معلومات میسر نیں کیونکہ اس وقت نہ تے حسن نظامی تے اس دے اردگرد دے معاشرے دا کتھے کوئی تذکرہ ملدا اے لیکن بعد وچ " میر خوند "، "عبدالفضل " تے " کیتپ سلپی نے انہاں نوں "صدرو الدین محمد بن حسن نظامی " کہہ کر پکاریا اے۔ جدوں کہ " ضیاء الدین برنی " نے اننہاں نوں صدر نظامی کہیا اے۔ چودھویں صدی دے فارسی مؤرخ " حامد اللہ مصطفٰی " دے مطابق حسن نظامی فارسی شاعر " نظامی عروزی" دے بیٹے سن لیکن اس دعویٰ دا کوئی وی پختہ ثبوت نہیں اے۔

نظامی اصل وچ موجودہ ایران دے علاقے  خراسان نال تعلق رکھدے سن تے نیشا پور دے رہنے والے سن۔ جدوں انہاں دا علاقہ خوارزم گردونواح دے تنازعے دے باعث غیر محفوظ ہو گیا تے انہاں نے امام رضا دے مزار اُتے حاضری دی تے اپنے مذہبی مبلغ محمد کوفی توں مشورہ طلب کیتا۔ محمد کوفی نے انہاں نوں نیشا پور چھڈنے تے ہندوستان ول ہجرت کرنے دا مشورہ دتا۔

بھارت ول سفر دے دوران  حسن نظامی غزنہ دے مقام اُتے بیمار پے گئے۔ اوہ شیخ محمد شیرازی تے مجد الملک جو صرری جہاں دے دفتر وچ سی، دی دیکھ بھال نال صحت یاب ہوئے۔ جدوں کہ حقیقت ایہ اے کہ انہاں دو اہم افسران نے حسن نظامی دی توقیر و تواضع وچ اضافہ کیتا جو اک معزز خاندان تے شہرت رکھنے والے عالم سن۔

غزنہ وچ قیام دے دوران وچ حسن نظامی نے سنا کہ قطب الدین ایبک غوری حکمران دہلی تارکین وطن دے نال نرم برتاؤ رکھدا اے۔ اس نے اوتھے دہلی وچ اپنی قسمت آزمانے دا فیصلہ کیتا۔ نظامی 1206ء وچ غوری بادشاہ محمد غور دے قتل کیتے جانے توں کچھ عرصہ پہلے دہلی پہنچ گئے۔ ابتدا وچ حسن نظامی نے شراف المک دے نال قیام رکھیا جو دہلی دے صدر دفتر وچ سی۔ جدوں نظامی روزگار دی تلاش کر رہے سن تو انہاں دے دوست نے انہاں نوں مشورہ دتا کہ اوہ ہندوستان وچ مسلم فتح دی تریخ مرتب کرو تے قطب الدین ایبک دیاں کامیابیاں نوں اجاگر کرو۔ غوری  بادشاہ دی وفات دے بعد قطب الدین ایبک فوراً دلی سلطنت دا پہلا حکمران بن گیا تے اس مقصد دے لئی پہلا فرمان جاری کیتا۔
## حوالے

### کتابیات
* 
* 
* 

گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:فارسی زبان دے مصنفین
گٹھ:بھارتی مرد مصنفین
گٹھ:نیشاپوری شعراء
گٹھ:دلی دے اسکالر
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان وچ ایرانی مہاجرین
پانڈئے بادشاہت اُتے ملک کافور دا حملہ

سنہ ۱۳۱۰ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے ہندوستان دے انتہائی جنوب دیاں سلطنتاں نوں فتح کرنے دے لئی ملک کافور دی سرکردگی وچ اک لشکر روانہ کیتا سی۔ ہوئے سلاں نوں زیر کرنے دے بعد ملک کافور سلطنت پانڈئے ول ودھیا۔ مسلم وقائع نگاراں دے ایتھے اس سلطنت دا ناں مالابار درج اے۔ دراصل ملک کافور نے دو پاندئے بھائیاں ویر تے سندر دے درمیان وچ جاری حصول اقتدار دی جنگ دا فائدہ اٹھایا سی۔ سنہ ۱۳۱۱ء دے مارچ تے اپریل وچ ملک کافور پانڈئے سلطنت دے متعدد علاقےآں اُتے حملہ آور ہوئے، انہاں وچ سلطنت دا پایہ تخت مدورئی وی شامل سی۔ گوکہ اس لشکر کشی دے ذریعہ ملک کافور پانڈئے بادشاہ نوں تخت دلی دا باج گزار نہ بنا سکیا لیکن مال غنیمت دے طور اُتے زر و جواہر، گھوڑےآں تے ہاتھیاں دا وڈا ذخیرہ لشکر سلطانی دے ہتھ آیا۔

## پس منظر
سنہ ۱۳۱۰ء تک سلطان علاء الدین خلجی نے جنوبی ہندوستان دے خطہ دکن دے کاکتی تے یادو حکمراناں نوں اپنا باج گزار بنا لیا سی۔ کاکتیاں دے خلاف سنہ ۱۳۱۰ء وچ محاصرہ ورنگل دے دوران وچ علائی سالار ملک کافور نوں اطلاع ملی کہ یادو تے کاکتی بادشاہتاں دا جنوبی علاقہ انتہائی متمول تے باثروت اے۔ چنانچہ جدوں ایہ لشکر ورنگل فتح کرکے دلی واپس پہنچیا تے ملک کافور نے مذکورہ اطلاع سلطان دے گوش گزار کیتی تے نال ہی ہندوستان دے انتہائی جنوبی خطےآں دی مہم دی قیادت دی اجازت وی چاہی۔

سنہ ۱۳۱۱ء دے اوائل وچ ملک کافور اک وڈے لشکر دے ہمراہ دکن پہنچے۔ فروری دے مہینے وچ انہاں نے دس ہزار سپاہیاں نوں لے کے مملکت ہوئے سل دے پایہ تخت دوارسمدر دا محاصرہ کیتا تے ایہ محاصرہ اس وقت تک جاری رہیا جدوں تک ہوئے سل حکمران ویر بلالا سوم تخت دلی نوں خراج ادا کرنے اُتے راضی نہ ہوئے۔ فتح دے بعد ملک کافور نے ہور بارہ دناں تک ایتھے قیام کیتا تاکہ باقی ماندہ لشکر وی دوارسمدر پہنچ جائے۔

عین اُسے وقت ہوئے سل حکومت دے جنوب وچ واقع پانڈئے سلطنت وچ حصول اقتدار دی جنگ جاری سی۔ راجا مارورمن کلشیکھر پانڈئے اول دی وفات دے بعد اس دے شہزادےآں ویر تے سندر وچ رسہ کشی شروع ہو گئی سی۔ کئی وقائع نگاراں نے بیان کیتا اے کہ اسی رسہ کشی دے دوران وچ سندر نے ملک کافور توں مدد چاہی تے ایہی مطالبہ پانڈئے علاقےآں اُتے حملہ دا سبب بنیا۔ تاہم معاصر مورخ امیر خسرو نے اس دا ذکر نہیں کیتا بلکہ انہاں دے مطابق ملک کافور نے دونے سلطنتاں دے علاقےآں اُتے حملہ کیتا سی۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:پانڈئے شاہی سلسلہ
گٹھ:دلی سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
عالمی موسمیاتی تنظیم

**عالمی موسمیاتی تنظیم** (World Meteorological Organization – WMO) اک بین الحکومتی تنظیم اے جس دے ارکان 189 دیس نیں۔

اس تنظیم نے اقوام متحدہ دے اک تحقیقی ادارے دے طور اُتے 19 مارچ 1950ء نوں اپنی سرگرمیاں شروع کیتیاں۔  بین الاقوامی  سطح اُتے موسم توں متعلق معلومات دا تبادلہ تے انہاں دا استعمال ہی اس تنظیم دا مقصد اے۔ اس تنظیم دا مستقل سیکریٹریٹ جنیوا وچ تے علاقائی دفاتر افریقہ، ایشیا تے ریاستہائے متحدہ امریکاوچ نیں۔

 
## حوالے

گٹھ:1950 وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:1950 وچ قائم ہونے والیاں سائنسی تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے
گٹھ:بین الاقوامی سائنسی تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ غیر منافع بخش تنظیماں
گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ قائم سائنسی تنظیماں
عالمی ادارہ محنت

**عالمی ادارہ محنت** یا **[[انٹرنیشنل لیبر آرگنائزیشن]]** (ILO) اقوام متحدہ دا مخصوص ادارہ اے جو بین الاقوامی سطح اُتے مزدوراں دے حقاں تے محنت تے مشقت دے امور بارے کم کر رہیا اے۔ اس ادارے دا مرکزی دفتر سوئٹزرلینڈ دے شہر جنیوا وچ قائم اے۔ اس دے مرکزی دفتر دے علاوہ سیکریٹریٹ وی قائم اے جو عالمی دفتر برائے محنت دے ناں توں موسوم اے۔ عالمی ادارہ محنت نوں 1969ء وچ اس دی خدمات دے صلے وچ نوبل انعام برائے امن نال وی نوازا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* نوبل امن انعام

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے
گٹھ:نوبل انعام یافتہ تنظیماں
انسانی حقوق دا آفاقی منشور

alt=|thumb|ایلانور روزویلٹ انسانی حقوق دا آفاقی منشور دے نال
**انسانی حقوق دا آفاقی منشور**، (English:United Declaration of Human Rights) اقوام متحدہ دی تصدیق شدہ دستاویز تے قرارداد اے جو 10 دسمبر 1948ء نوں پیرس دے مقام اُتے منظور کیتی گئی۔ اس قرارداد دے دنیا بھر وچ تقریباً 375  زباناں  تے  لہجےآں  وچ تراجم شائع کیتے جا چکے نیں جس دی بنیاد اُتے اس دستاویز نوں دنیا بھر وچ سب توں زیادہ تراجم دی حامل دستاویز دا اعزاز حاصل اے۔ ایہ قرارداد دوسری عالمی جنگ عظیم دے فوراً بعد منظر عام اُتے آیا جس دی رو نال دُنیا بھر وچ پہلی بار انہاں تمام انسانی حقوق بارے اتفاق رائے پیدا کیتا گیا جو ہر انسان دا بنیادی حق نیں تے بلا امتیاز ہر انسان نوں فراہم کیتے جانے چاہیدے۔ اس قرارداد وچ کل 30 شقاں شامل کیتیاں گئیاں نیں جو تمام بین الاقوامی معاہدےآں، علاقائی انسانی حقوق دے آلات، قومی دستوراں تے قنوناں توں اخذ کیتیاں گئیاں نیں۔ انسانی حقوق دا آفاقی منشور، انسانی حقوق دے بین الاقوامی بل دا حصہ اے جس وچ اس حصے نوں لازمی جدونکہ دوسرے دو حصےآں یعنی عالمی معاہدہ برائے معیشت، سماج تے ثقافت تے عالمی معاہدہ برائے عوامی و سیاسی حقوق نوں اختیاری قرار دتا گیا اے۔ 1966ء وچ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے اتفاق رائے نال انسانی حقوق دے عالمی بل دے موخر الذکر دو معاہدےآں نوں منظور کیتا جس دے بعد ہن تک اس بل نوں انسانی حقوق بارے اک مکمل دستاویز قرار دتا جاندا اے۔

## باہرلےجوڑ
* پی ڈی ایف متن اردو وچ
* یونیکوڈ متن اردو وچ

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دی قرارداد
گٹھ:انسانی حقوق
گٹھ:انسان دوستی
گٹھ:بین الاقوامی معاہدے
گٹھ:دستاویز
گٹھ:قانون وچ 1948
گٹھ:قرارداد
گٹھ:معاشرتی ثقافتی عالمگیریت
گٹھ:اقوام متحدہ
بان کی مون

**بان دی مون** (پیدائش: 13جون 1944ء) جنوبی کورین سیاست دان تے اقوام متحدہ دے اٹھویں جنرل سیکٹری رہے۔

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جنوبی کوریا دے وزرائے خارجہ
گٹھ:جنوبی کوریائی سفارتکار
گٹھ:وزرائے جنوبی کوریا
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:جنوبی کوریا
عالمی ڈاک اتحاد

**عالمی ڈاک اتحاد** یا **[[یونیورسل پوسٹل یونین]]** (Universal Postal Union – upu) (فرانسیسی: Union postale Universelle) اقوام متحدہ دا اک خصوصی ادارہ اے۔

گٹھ:عالمی ڈاک اتحاد
گٹھ:1874ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے
گٹھ:نظام ڈاک
گٹھ:ڈاک تنظیماں
ادارہ برائے خوراک تے زراعت

**اقوام متحدہ دا ادارہ برائے خوراک و زراعت** (انگریزی: Food and Agriculture Organization of the United Nations) اقوام متحدہ دی خصوصی شاخ اے جو عالمی طور اُتے نسل انسانی نوں درپیش بھکھ دے مسائل توں نمٹنے دے لئی تشکیل دتی گئی اے۔ 
ایہ ادارہ ترقی پزیر تے ترقی یافتہ ملکاں وچ غیر جانبدارانہ طور اُتے عمل کرنے والے ادارہ اے جس دا مقصد ہر ملک وچ خوراک دی پیداوار وچ اضافہ تے زرعی اصلاحات نوں ممکن بنانا اے۔ ادارہ برائے خوراک و زراعت اس دے دے علاوہ علم تے معلومات دا ذریعہ وی اے تے ایہ ترقی پزیر تے ترقی یافتہ دیساں وچ زراعت، جنگلات تے  ماہی گیری  دے شعبےآں وچ بہتری دے کم کردا اے جس نال دنیا وچ خوراکی ضروریات پوری کرنے وچ مدد مل سکے۔
## ادارے دے دفاتر
### علاقائی دفاتر
* علاقائی دفتر برائے افریقہ بمقام اکرہ، گھانا
* علاقائی دفتر برائے لاطینی امریکہ، بمقام سان تیگو، چلی
* علاقائی دفتر برائے ایشیاء، بمقام بینکاک، تھائی لینڈ 
* علاقائی دفتر برائے مشرق بعید، بمقام قاہرہ، مصر
* علاقائی دفتر برائے یورپ، بمقام، روم، اٹلی (ادارے دا مرکزی دفتر)

گٹھ:1945 وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل
گٹھ:اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے
گٹھ:اٹلی وچ واقع ماحولیاتی تنظیماں
گٹھ:زرعی سیاست
گٹھ:سیاست غذائی
گٹھ:غذائی تنظیماں
سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ

**سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ** (Secretary-General of the United Nations) اقوام متحدہ سیکریٹریٹ جو اقوام متحدہ دا اک اہم عضو اے، دا سربراہ اے۔ سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ دا درحقیقت ترجمان تے رہنما دے طور اُتے کام کردا اے۔

## باہرلےجوڑ
* UN Secretary-General webpage
* How is the Secretary-General appointed?
* Global Policy Forum – UN Secretary-General
* Report on the process of appointing a new Secretary-General 
* Who Will be the Next Secretary-General? (website on the 2006 campaigns)
* UNSGselection.org  – a campaign for a more democratic selection process

گٹھ:اقوام متحدہ سیکریٹریٹ
گٹھ:اقوام متحدہ
اقوام متحدہ سیکریٹریٹ

**اقوام متحدہ سیکریٹریٹ** (United Nations Secretariat)
() اقوام متحدہ دے چھ اعضاء وچوں اک اے۔ باقی پنج اعضاء مندرجہ ذیل نیں۔
* جنرل اسمبلی
* سلامتی کونسل
* اقتصادی تے سماجی کونسل
* سرپرستی کونسل
* بین الاقوامی عدالت انصاف 

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* UN Secretariat
* Kofi Annan: strengthening the United Nations، in larger freedom, 21 مارچ 2005.
* United States Department of State – UN Division
* The Four Nations Initiative 

## ہور ویکھو
* بین الاقوامی عدالت انصاف
* اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل
* سلامتی کونسل
* جنرل اسمبلی
* سلامتی کونسل
* اقتصادی تے سماجی کونسل
* سرپرستی کونسل

گٹھ:اقوام متحدہ سیکریٹریٹ
گٹھ:اقوام متحدہ
اقوام متحدہ جنرل اسمبلی

*اقوام متحدہ جنرل اسمبلی*' (United Nations General Assembly)
() اقوام متحدہ دے چھ اعضاء وچوں اک اے۔ باقی پنج اعضاء مندرجہ ذیل نیں۔
* سیکریٹریٹ
* سلامتی کونسل
* اقتصادی تے سماجی کونسل
* سرپرستی کونسل
* بین الاقوامی عدالت انصاف 

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* United Nations General Assembly
* * Webcast archive for the UN General Assembly
* * Subsection of the overall UN webcast site
* Verbatim record of the 1st session of the UN General Assembly, Jan. 1946
* UN Democracy: hyper linked transcripts of the United Nations General Assembly and the Security Council
* UN General Assembly – Documentation Research Guide
* Council on Foreign Relations: The Role of the UN General Assembly 

## ہور ویکھو
* بین الاقوامی عدالت انصاف
* اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل
* سلامتی کونسل
* اقوام متحدہ سیکریٹریٹ
* اقوام متحدہ سلامتی کونسل
* اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل
* اقوام متحدہ سرپرستی کونسل

گٹھ:اقوام متحدہ جنرل اسمبلی
گٹھ:1945 وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ اعضاء
گٹھ:اقوام متحدہ دے مستقل مندوبین
گٹھ:اقوام متحدہ دے مستقل مندوبین دیاں فہرستاں
گٹھ:اقوام متحدہ
اقوام متحدہ سلامتی کونسل

**اقوام متحدہ سلامتی کونسل** یا مختصر طور اُتے **سلامتی کونسل**  اقوام متحدہ دے زیر انتظام چلنے والا دوسرا وڈا ادارہ اے جو دنیا وچ امن سلامتی دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس دے رکن ملکاں د‏‏ی تعداد 15 ہُندی اے جنہاں وچو‏ں 5 مستقل اراکین ني‏‏‏‏ں۔ انہاں مستقل اراکین نو‏‏ں حق تنسیخ حاصل اے جس د‏‏ی رو تو‏ں سلامتی کونسل وچ زیر غور کِس‏ے وی مسئلے دے حل دے لئی سادہ اکثریت ہونے دے علاوہ ضروری اے کہ پنجاں مستقل اراکین اس اُتے متفق ہاں ورنہ اس اُتے را&lrm;ئے شماری نئيں ہوسکدی۔ اس دے اختیارات، اقوام متحدہ دے چارٹر وچ بیان کردہ نيں تے انہاں نو‏ں سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداداں دے ذریعے استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اختیارات دا استعمال قیام امن د‏‏ی کارروائیاں دے لئی، بین الاقوامی پابندیاں دے قیام تے فوجی کارروائی کيت‏‏ی اجازت لینے دے لئی کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

**سلامتی کونسل** یونائیٹڈ نیشنز دے 6 مڈھلے انگاں وجوں اک اے تے ایہدا کم دنیا وچ امن تے بچاؤ نوں رکھنا اے۔ ایہدی پہلی ملنی 17 فروری 1946 نوں ہوئی سی۔ اپنے کم لئی ایہ امن بنان والے کم کردی اے، دیسی بدیسی روکاں لاندی اے، تے فوجی کم کردی اے۔ 

ایہدے 5 دیس پکے سنگی نیں: امریکہ، برطانیہ، فرانس، چین تے روس۔ دس دیس کچے سنکے ہوندے نین تے اینج رلا کے ایہدے 15 سنگی بندے نیں۔ پکے سنگی کسے وی گل تے روک لاسکدے نیں۔ کچے سنگی تھوڑے چر لئی چنے جاندے نیں۔

## مستقل اراکین

## غیر مستقل اراکین

ہور غیر مستقل ارکان وچ براعظم افریقہ تو‏ں 3 ممبر، براعظم لاطینی امریک‏‏ا تو‏ں 2 ممبر، مغربی یورپ تو‏ں 2 ممبر، مشرقی یورپ تو‏ں 1 ممبر، ایشیا تو‏ں 2 ممبر لئی جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اج کل برکینا فاسو، کوسٹاریکا، کروشیا، لیبیا، ویتناں، آسٹریا، جاپان، میکسیکو، ترکی تے یوگینڈا اس دے غیر مستقل اراکین ني‏‏‏‏ں۔

## مستقل رکنیت دے امیدوار ملکاں
جاپان، جرمنی تے برازیل اس ادارے د‏‏ی مستقل رکنیت دے امیدوار ني‏‏‏‏ں۔

## تنقید
حق تنسیخ نے اس ادارے دے وقار نو‏‏ں بری طرح مجروح کر دتا اے تے ایہ وڈی طاقتاں دا آلہ کار بن گیا اے، روس نے 123 مرتبہ امریک‏‏ا نے 82 مرتبہ، برطانیہ نے 32 مرتبہ، فرانس نے 18 مرتبہ تے چین نے قدرے ذمہ داری دا مظاہرہ کردے ہو&lrm;ئے صرف 6 مرتبہ اس حق نو‏‏ں استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ روس تے امریک‏‏ا نے اس حق نو‏‏ں نہایت ہی غیر ذمہ داری تو‏ں بار بار استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ايس‏ے غیر ذمہ داری دا نتیجہ اے کہ مسئلہ کشمیر، مسئلہ فلسطین اج تک حل طلب ني‏‏‏‏ں۔
تیسری دنیا خاص کر عالم اسلام د‏‏ی اس وچ کو&lrm;ئی مستقل نمائندگی نني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ادارے دا موقع آن لائن
* 

گٹھ:اقوام متحدہ سلامتی کونسل
گٹھ:1946ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1946ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:اقوام متحدہ اعضاء
گٹھ:انتخابات سلامتی کونسل
گٹھ:بین الاقوامی سلامتی
گٹھ:بین الحکومت‏ی تنظیماں
سلامتی کونسل
گٹھ:صفحات مع گراف
اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل

**اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل** (United Nations Economic and Social Council – ECOSOC)
(، ) اقوام متحدہ دے اہم اعضاء وچوں اک اے۔

## صدر

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ اقتصادی تے سماجی کونسل
گٹھ:اقوام متحدہ اعضاء
گٹھ:ترقی
گٹھ:اقوام متحدہ
عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی

**عالمی ادارہ برائے نیوکلیائی توانائی** اک عالمی ادارہ اے جو نیوکلیائی ہتھیاراں دے پرامن استعمال دے فروغ اُتے دنیا وچ زور دیندا اے جدونکہ فوجی مقاصد دے استعمال دی روک تھام دے لئی وی ایہ ادارہ موثر کم کردا اے اسنوں نوبل امن انعام وی ملیا اے۔

 
**قومانتری ایٹمی توانائی ادارہ** (انگریزی: انٹرنیشنل ایٹامک اینرجی ایجنسی، اپنام: آئییئیے) اکّ نجی دنیا ادارہ اے، جسدا مقصد دنیا وچ ایٹمی توانائی دی امنپورن ورتوں یقینی کرنا اے۔ ایہہ ایٹمی توانائی دے فوجی ورتو نوں کسے وی پرکار روکن وچ سرگرم رہندی اے۔ اس ادارہ دا گٹھن 29 جولائی، 1957 نوں ہویا سی۔ اس دا مکھ دفتر ویانا، آسٹریا وچ اے۔ ادارہ نے 1986 وچ روس دے چیرنوبل وچ ہوئی نابھکی حادثہ دے بعد اپنے نابھکی سرکھیا پروگرام نوں پھلار دتا اے۔ موجودہ وچ اس دے مہاسچو مصر مول دے موہمد الباردیئیاں ہن۔ الباردیئی نوں سنیکت روپ توں 2005 دا امن نوبیل انعام دتا گیا۔

اس دے سبھ توں پہلاں مہاسچو ڈبلیو سٹرلنگ کول (1957–1961) سن۔

آئییئیے بورڈ دے 35 ممبر دیساں وچوں 26 نابھکی آپورتیکرتا گروہ ممبر دیس ہن۔
آئییئیے سدھے سدھے اقوام متحدہ سنگھ دے ماتحت نہیں اے، لیکن ایہہ اقوام متحدہ مہاسبھا اتے سرکھیا کونسل نوں اپنی رپورٹ دیندی اے۔ اس ادارہ دے مکھ مکھ تن انگ ہن -
•	راجپالاں دا بورڈ (بورڈ آف گرونرس)،
•	سدھارن کانفرنس (جنرل کانگرس) ہور
•	سکتریت (سیکیٹریرئیٹ)
بورڈ آف گرونرس وچ میبراں دی گنتی 35 ہندی اے، جہناں وچوں 13 ممبر پچھلے بورڈ توں لئی جاندے ہاں، جدوں کہ باقی 22 میبراں دا چون جنرل کانفرنس ولوں ہندا اے۔ بورڈ آف گرونرس دا مکھ کم آئییئیے دیاں پالیسیاں دا نردھارن کرنا اے۔
ادارہ اپنے بجٹ دا تجویز جنرل کانگرس دے ساہمنے رکھدی اے۔ اس دے علاوہ اسنوں مہاسچو دی چون وی کرنی ہندی اے۔ جنرل کانپھرینس دی ہر اکّ سال ستمبر مہینے وچ بیٹھک ہندی اے، جس وچ بورڈ آف گرونرس ولوں پیش بجٹ تے ہور کماں دی رضا مندی حاصل دی جاندی اے۔ سکتریت دے پردھان مہاسچو ہندے ہن۔ ایہہ جنرل کانپھرینس اتے بورڈ آف گرونرس ولوں لیائے گئے پرستاواں نوں کم روپ وچ لیاؤن لئی اتردائی ہندا اے۔ اس ادارہ دے تن مکھ کم ہن

## حوالے

گٹھ:قومانتری ادارےآں

## ہور ویکھو
* نوبل امن انعام

## حوالے

گٹھ:1957 وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:1957 وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:1957 وچ قائم ہونے والی سائنسی تنظیماں
گٹھ:آسٹریا دے خارجہ تعلقات
گٹھ:جوہری پھیلاؤ
گٹھ:نوبل انعام یافتہ تنظیماں
گٹھ:ویانا وچ قائم تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ
بین الاقوامی شہری ہوا بازی تنظیم

**بین الاقوامی شہری ہویا بازی تنظیم** یا **[[انٹرنیشنل سول ایوی ایشن آرگنائزیشن]]**، **آئیکاو** (International Civil Aviation Organization – ICAO) اقوام متحدہ دا خصوصی ادارہ اے۔

## حوالے

گٹھ:1947 وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے
گٹھ:بین الاقوامی ہوائی نقل و حمل
گٹھ:اقوام متحدہ