open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بشیر کمال

بشیر کمال پنجابی دے شاعر نیں

## اتہ پتہ سکنہ بجاڑ ڈاکخانہ ریبہ کلاں تحصیل شکرگڑھ ضلع ناروال
مجید سالک

مجید سالک پنجابی دے شاعر نیں

## ہور ویکھو
* پنجابی غزل

## اتہ پتہ
آل سعود

آل سعود سعودی عرب دا شاہی ٹبر اے ۔ نویں دیس سعودی عرب دا مڈھ 1932ء چ پئی پر جزیرہ نما عرب چ آل سعود دا اثر تے رسوخ کجھ صدیان پہلے شروع ہوگیا سی ۔ مملکت دے بانی عبدالعزیز ابن عبدالرحمن آل سعود توں پہلے ایہہ ٹبر نجد چ حکمران سی تے کئی موقعےآں اتے سلطنت عثمانیہ تے مکہ دے آل راشد نال اینہاں ہویا جس چ انگریزاں نے اینہاں نوں ترکی دی خلافت دے خلاف ورتیا ۔ آل سعود تن وار حکومتاں حاصل کرن چ کامیاب ہوئے جنہاں چ پالی سعودی ریاست ، دوجی سعودی ریاست تے اک دا سعودی عرب شامل نیں ۔ 

موجودہ سعودی ٹبر تقریبا 25 ہزار ارکاں اتے مشتمل اے جنہاں چ شہزادےآں دی گنتی 200 توں ودھ اے ۔ ٹبر دا موجودہ سربراہ سعودی عرب دا بادشاہ عبداللہ بن عبدالعزیز اے ۔ 

سعودی مملکت دے بانی عبدالعزیز ابن سعود دی اولاد ای سعودی عرب دا بادشاہ یاں ولی عہد بن سکدی اے ۔ 

## آل سعود دے سربراہ

**پہلی سعودی ریاست**

* محمد بن سعود
* عبدالعزیز بن محمد بن سعود
* سعود بن عبدالعزیز بن محمد بن سعود
عبداللہ بن سعود

**دوجی سعودی ریاست**

* فیصل بن ترکی
* فرحان عبدل

**سعودی عرب**

* عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود
* سعود بن عبدالعزیز آل سعود
* فیصل بن عبدالعزیز آل سعود
* خالد بن عبدالعزیز آل سعود
* فہد بن عبدالعزیز آل سعود
* عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دے بادشاہ
گٹھ:سعودی شخصیتاں

گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:سامی قبیلے
سپین بولدک

**سپین بولدک** افغانستان دا دا اک شہر اے ۔ایہ افغانستان دا سرحدی شہر دے جو پاکستان دے شہر چمن دی سرحد دے نال واقع اے۔ سپین بولدک اس سڑک اتے واقع اے جو کہ افغانستان نوں صوبہ بلوچستان دے صدر مقام کوئٹہ نال ملاندی اے۔ اس شہر دے راستے بوہت وڈی گنتی چ افغان پناہ گزین پاکستان چ داخل ہوئے۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
زرنج

**زرنج** افغانستان شہر تے صوبہ دا راجگھر اے تے ایسے صوبے دے ضلع دا صدر مقام اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:افغانستان
ضلع غوریان

ضلع غوریان افغانستان دے صوبہ ھرات دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام غوریان شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
شا ڈی مارز

شا ڈی مارز پیرس فرانس چ اک ویڑہ پھلواری دا ناں اے جیہڑی آئیفل ٹاور دے نال اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
ضلع چہار برجک

ضلع چہار برجک افغانستان دے صوبہ نمروز دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام چہار برجک شہر اے ۔
ضلع شیب کوہ

ضلع شیب کوہ افغانستان دے صوبہ فراہ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام شیب کوہ شہر اے ۔
ضلع غورمچ

ضلع غورمچ افغانستان دے صوبہ بادغیس دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام غورمچشہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بادغیس
ضلع مرغاب

ضلع بالا مرغاب افغانستان دے صوبہ بادغیس دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام مرغاب شہر اے ۔
ضلع اوبہ

**ضلع اوبہ** افغانستان دے صوبہ ھرات دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ اوبہ شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
فريد الدين عطار

**ابو حمید بن ابو بکر ابراہیم** (1145-1146 - اندازاً 1221; ), اپنے قلمی ناواں **فریدالدین ** (**فریدالدین**) اتے  **عطار** (**عطار** - "عطر والا") نال مشہور، نیشاپور دا فارسی مسلمان شاعر، تصوف دا ودوان، اتے  ساکھیکار  سی جسنے فارسی شاعری اتے تصوف اتے وڈا اتے پائدار اثر پایا سی۔
 

فريد الدين عطار فارسی دا شاعر سی۔ ایرانی شہر نیشاپور دے رہن والا سی تے اوہ منگول حملے چ ماریا گیا۔
## زندگی دے ویروے

عطار اپنے دور دے بہترین کیمیاء دان  دے پتر سن جنہاں نے اپنے پتا توں کئی مضموناں وچّ ودھیا سکھیا حاصل کیتی۔ اوہناں دے ساہتی کم اتے اوہناں بارے معلوم اتہاس توں اوہناں دی زندگی بارے بہتا کجھ پتہ نہیں لگدا۔ اس سبھ کجھ توں صرف ایہہ پتہ چلیا ہے کہ شیخ فریدالدین عطار نے حکمت دا پیشہ اپنایا اتے اوہناں دے کلینک دی دور دور تکّ مشہوری سی۔ کیہا جاندا ہے کہ عطار دے مریض اوہناں نوں اپنیاں مشکلاں، مصیبتاں اتے درپیش جسمانی اتے روحانی تکلیفاں بارے کھل کے دسدے، جس دا اوہناں دی سوچ تے گہرا اثر پیا۔ اینا گہرا کہ اوہناں نے اپنا کلینک بند کر دتا اتے  دور دراز دیاں تھاواں جویں بغداد، بصرہ، کوفہ، مکہ، مدینہ، دمشق، خوارزم، ترکستان اتے ہندستان تکّ دا سفر کیتا اتے اتھے صوفی شیخاں نال ملاقاتاں کیتیاں۔ اس سفر دے بعد اوہناں دی سوچ مکمل طور تے صوفی شیخاں دے انداز وچّ ڈھل چکی سی۔  شیخ فریدالدین عطار دا صوفی نظریہ لمے عرصے تکّ سوچ وچار دا نتیجہ اتے پختہ زہنی ساخت دا حامل ہے۔ جنہاں صوفی ودواناں  دے بارے خیال ہے کہ اوہ عطار دے استاداں وچّ شامل ہن، اوہناں وچوں صرف مجددالدین بغدادی واحد اجیہی شخصیت ہن جنہاں دے صوفی سروکار عطار دی سوچ اتے صوفی نظرئیے دی عکاسی کردے ہن۔ اس بارے واحد پرمان عطار دے اپنے لفظاں وچّ اجیہے بیان ہوئے ہن کہ، اوہناں دی خود نال ملاکات ہوئی۔
شیخ فریدالدین دا انتقال اپریل 1221 وچّ ہویا، جدوں منگولاں نے حملہ کیتا اتے اس وکت اوہناں دی عمر ستر برس سی۔ اوہناں دا مزار نیشابور وچّ واقعہ ہے اتے اس نوں سولویں صدی وچّ علی شیر نوائی نے تعمیر کروایا۔
## روحانیت دیاں ستّ وادیاں اتے پرندیاں دی کانفرنس
دنیاں دے پنچھی ایہہ فیصلہ کرن لئی سبھا کردے ہن کہ اوہناں دا راجا کون ہووے۔ اوہناں سبھناں وچوں سیانا،چکیراہا، سجھا دندا ہے کہ اوہناں نوں اوہناں نوں دنت کتھائی سیمرغ (خیالی ایرانی پرندہ جو موٹے طور تے لہندے دے فوئینکس دے سامان ہندا ہے) دی تلاس کرنی چاہیدی ہے۔ چکیراہا پرندیاں دی اگوائی کردا ہے، جنہاں وچوں ہریک کسے منکھی نقص دی نمائندگی کردا ہے جہڑا بندے نوں بدھ نہیں بنن دندا۔ جدوں اخیر تیہہ پرندیاں دا ٹولا سیمرغ دی بستی پہنچدا ہے، اتھے بسّ اک جھیل ہے جس وچّ اوہ اپنا عکس ویکھدے ہن۔

فارسی وچّ بہترین کویتا ہون دے علاوہ، ایہہ کتاب دو شبداں - سیمرغ (خیالی ایرانی پرندہ اتے سی مرغ (فارسی توں ارتھ بنیا تیہہ پرندے) دے وچکار چلاکی والی کھیل اتے منسر ہے۔

پرندیاں دی کانفرنس وچّ عطار نے روحانی یاترا لئی ستّ وادیاں دسیاں ہن:
**وادی طلب
**وادی عشق
**وادی معرفت
**وادی توحید
**وادیاستغنا-ایستغنا
**وادی حیرت
**وادی فکر حقیقی او فنائے اصلی
## ہور ویکھو
*رومی
## حوالے

گٹھ:ایران
گٹھ:ایران دی تریخ
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ضلع درزآب

ضلع درزآب افغانستان دے صوبہ جوزجان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام درزآب شہر اے ۔
ڈھونگ

ڈھونگ ضلع راولپنڈی دا اک گراں اے۔ اے یونین کونسل نڑالى چ اے۔
اسلامی جمعیت طلبہ

**اسلامی جمعیت طلبہ**، طلبہ د‏‏ی اک مذہبی تنظیم اے جو پاکستان دے کچھ تعلیمی ادارےآں وچ قائم اے۔ ایہدا قیام 23 دسمبر 1947ء نو‏‏ں عمل وچ آیا سی۔ جمعیت دے پہلے صدر یعنی ناظم اعلا ظفر اللہ خان دے مطابق اوہنے 1945ء وچ اک ایسی تنظیم د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں محسوس کيتا جو اسلامی خیالات رکھن والے طلبہ نو‏‏ں اک پلیٹ فارم اُتے جمع کرسک‏‏ے۔ اس مقصد لئی اوہنے 50 طلبہ نو‏‏ں اکٹھا کيتا تے مجلسِ تعمیرِ افکارِ اسلامی دے پرچم تھلے انہاں د‏‏ی اسلامی خطوط اُتے ذہن سازی کيتی۔

گٹھ:پاکستان دیاں طلبہ تنظیماں
تلمبا

**تلمبا** (Tulamba)، پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال وچ اک قصبا اے جو دریائے راوی دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ قصبا عبد الحکیم تے میاں چنوں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ میاں چنوں شہر تو‏ں تقریبن 18 کلومیٹر دے فاصلے اُتے تلمبا دا قدیم قصبا آباد ا‏‏ے۔ علمی، تہذیبی، دینی، ثقافتی تے تریخی اہمیت دا حامل ایہ قصبا دریائے راوی دے کنارے صدیاں تو‏ں متعدد بار آباد تے مسمار ہويا۔

شروع وچ تلمبا د‏‏ی آبادی کھنڈر وَل سی جو وکھ وکھ تریخی حوالےآں نال بیرونی حملہ آوراں د‏‏یاں تباہ کاریاں دا شکار ہوک‏ے مسمار ہوݨ توں بعد فیر آباد ہوئی۔

تلمبا دا بار بار اجڑنا تے آباد ہوݨا تریخ تو‏ں وابستا افراد لئی تجسس دا سبب رہیا ا‏‏ے۔

تلمبا ماضی بعید وچ اک مظبوط، گنجان تے معاشی طور اہ‏م ترین علاقہ رہیا پ‏ر ایہناں خصوصیات د‏‏ی بناء اُتے بیرونی حملہ آوراں د‏‏ی زد وچ آؤݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں تاتاریاں، منگولاں، ترکاں، مغلاں تے سکھاں د‏‏ی آماج گاہ بنا رہیا۔

شہر سکندر اعظم تن سو 25 ق م، محمد بن قاسم 713، امیر سبتگین 809ء تے شہاب الدین 7511ء تے ہور لاتعداد حملہ آوراں دا نشانہ بن دے اُجڑدا تے وَسدا رہیا۔

## ہور دیکھو
* مولا‏نا طارق جمیل

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے آباد تھ‏‏‏اں
گٹھ:ضلع خانیوال
قاضی حسین احمد

**قاضی حسین احمد** پاکستان دے اک سیاستدان تے جماعت اسلامی دا تیجا مکھی (1987–2009) ریا۔

گٹھ:جماعت اسلامی
ضلع بلخ آب

ضلع بلخ آب افغانستان دے صوبہ جوزجان دا اک ضلع اے جیہدا صدر مقام بلخ آب شہر اے۔

گٹھ:افغانستان دے ضلعے
ضلع دولت آباد (بلخ)

ضلع دولت آباد افغانستان دے صوبہ بلخ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام دولت آباد شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بلخ
ضلع آرگو

**ضلع آرگو** افغانستان دے صوبہ بدخشان دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ آرگو شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ بدخشان
ضلع درواز بالا

ضلع درواز بالا افغانستان دے صوبہ بدخشان دا اک ضلع اے تے درواز دے علاقے چ واقع اے ۔
ضلع جرم

ضلع جرم افغانستان دے صوبہ بدخشان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام جرم شہر اے ۔
ضلع درواز پایین

ضلع درواز پایین افغانستان دے صوبہ بدخشان دا اک ضلع اے تے درواز دے علاقے ج واقع اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بدخشان
ضلع کران و منجان

ضلع کران و منجان افغانستان دے صوبہ بدخشان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بدخشان
فراؤنکرخے ڈریزڈن

فراؤنکرخے ڈریسڈن جرمنی چ اک لوتھرن گرجا اے۔ اے اٹھارویں صدی ج بنایا گیا سی تے دوجی وڈی لڑائی چ اینوں انگریزاں تے امریکی جعازاں نیں بمب مار کے مکادتا۔ 2004 چ اینوں فیر بنایا گیا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
ضلع واخان

**ضلع واخان** (انگریزی: Wakhan District)، بدخشاں وچ اک ضلع اے جیہدا صدر مقام خندود اے۔

## حوالے

گٹھ:بدخشاں
گٹھ:صوبہ بدخشان
گٹھ:واخان
ضلع لجہ مانگل

ضلع لجہ مانگل افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام لجہ مانگل شہر اے ۔
ضلع چمکنی

ضلع چمکنی افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام چمکنی شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ پکتیا
ضلع قلندر

ضلع قلندر افغانستان دے صوبہ پکتیا دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ پکتیا
ضلع خوگیانی

ضلع خوگیانی افغانستان دے صوبہ ننگرھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام خوگیانی شہر اے ۔
یوہان گوٹلیب فختے

یوہان گوٹلیب فختے جرمنی دا اک فلسفی سی۔ فلسفے چ اوہ جرمن آئیڈیلزم دی نیو رکھن والا سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ضلع برک متال

**ضلع برک متال** افغانستان دے صوبہ کنڑ دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ برک متال شہر اے ۔
ضلع وایگل

ضلع وایگل افغانستان دے صوبہ کنڑ دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام وايگل شہر اے ۔
تھوم

****تھوم** یا **لسن''' تھوم ٹبر دے اک بوٹے دا ناں اے۔ ایس دے پتے تے جڑ کھانیاں وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہ وشکارلے ایشیاء دا واسی اے تے انسان ایہنوں پچھلے 7000 وریاں توں ورت ریا اے۔ پرانے مصری ایہنوں جاندے سن تے ایہ کھانیاں تے دوائیاں وچ ورتیا جاریا اے۔

## وکھالہ
ایہ گنڈوالا سدا اگا رہنوالا بوٹا اے جیہڑا 30 توں 90 سینٹی میٹر تک اچا جاندا اے۔ پدھرے نیلے ہرے پتے 15 ملی میٹر تک چوڑے ہوندے نیں۔ ایہدی زمین وچ گنڈ بندی اے جیدے اندر چکر وچ تھوم دیاں تریاں ہوندیاں نیں۔ ایہناں دے دوالے اک پتلی چٹی یا لال لفافی ہوندی اے۔ لمی سدھی ٹاہنی اتے چٹا پھل لگدا اے۔

## تریخ
لسن اک فصل اے جیدا مڈھ وشکارلے ایشیاء توں بندا اے۔ ایہدی جنگلی ونڈ مک گئی اے۔ ایہ پرانے ویلیاں توں کھان پین یا دوائی لئی ورتیا جاندا اے۔ اہرام بنانوالے کمیاں دی روز دے کھاپین وج لسن وی سی۔ رومی تے یونانی ایس دے روگاں نوں مکان والی صفت نون جاندے سن۔ پہلی صدی دا رومی حکیم پیڈیانوس ڈائیسکوریڈس اپنی کتاب ڈی میٹریا میڈیکا وچ تھوم نوں کئی روگاں لئی فیدے والی شے لکھدا اے۔

## بارلے جوڑ
ادرک

**ادرک** اک بوٹے دا ناں اے جیہڑا ادرکی ٹبر توں اے۔ ایدی جڑ کھان پکان تے دوائیاں چ ورتی جاندی اے۔ ہلدی، الائچی ایس ٹبر دے ہور مشہور بوٹے نیں۔ ادرک پہلے دکھنی ایشیاء وچ بیجیا گیا تے ایتھوں فیر ہور پاسیاں ول گیا۔

## وکھالہ
ادرک دے گچھے ورگے چٹے تے فیر گلابی پھل کھڑدے نیں۔ ایہدی پتیاںوالی ٹاہنی اک میٹر تک اچی جاندی اے۔ ایہ اپنی سہنپ باہجوں سجاوٹ لئی وی لگاۓ جاندے نیں۔ ایہ سال توں ودھ ریندا اے۔ ٹاہنی سکن تے ایہدی جڑ نوں چھل لیا جاندا اے تاں جے اور ٹاہنیاں ناں پونگرن۔

## بارلے جوڑ
ضلع کامدیش

ضلع کامدیش افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کامدیش شہر اے ۔
ضلع چغچران

ضلع چغچران افغانستان دے صوبہ غور دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام چغچران شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ غور
صوبہ قندوز

**قندوز** افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

## مورت نگری

Image:Kunduz districts.png


گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
ضلع ناور

ضلع ناور افغانستان دے صوبہ غزنی دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام دوآبی شہر اے ۔
ضلع ارچی

**ضلع ارچی** افغانستان دے صوبہ قندوز دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ ارچی شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
مالستان

**مالستان** افغانستان دے صوبہ غزنی دا اک شہر اے ، تے ضلع مالستان دا راجگڑھ اے ۔ کدی ایہہ شہر اک بازار سی ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:صوبہ غزنی
گٹھ:ہزاراجات
ضلع خاص کنر

ضلع خاص کنر افغانستان دے صوبہ کنڑ دا اک ضلع اے ۔
## دهات
# تنر
# اراضي
# بره اراضي
# کوليگرام
# خيبر خور
# چاره کئ
# کيمپ
# د مياگانو کلی
# زرگران
# لوتان
# شالئ
# منگوال
# چنچر

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ کنڑ
ضلع آب بند

**ضلع آب بند** افغانستان دے صوبہ غزنی دا اک ضلع اے ایہدا راجگڑھ حاجی خیل شہر اے۔

**ہور ویکھو**
* افغانستان دے ضلعے

گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:صوبہ غزنی
ضلع تالہ و برفک

ضلع تالہ و برفک افغانستان دے صوبہ بغلان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بغلان
ضلع شہرک

ضلع شہرک افغانستان دے صوبہ غور دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام شہرک شہر اے ۔
ضلع نہرین

ضلع نہرین افغانستان دے صوبہ بغلان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام نہرین شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ بغلان
ضلع دہانہ غوری

ضلع دہانہ غوری افغانستان دے صوبہ بغلان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام دہانہ غوری شہر اے ۔
ضلع واغز

ضلع واغز افغانستان دے صوبہ غزنی دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام واغز شہر اے ۔
بادشاہ چارلس

**بادشاہ چارلس** برطانیہ دا بادشاہ تے ملکہ الزبتھ II دا پتر اے۔
### بارلے جوڑ

گٹھ:برطانیہ دا شاہی ٹبر
لیڈی ڈیانہ

لیڈی ڈیانہ شہزادہ چارلس برطانیہ دے پرنس آف ویلز یعنی ہون والا بادشاہ دی ٹبری سی۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
شہزادہ چارلس

گٹھ:برطانیہ دا شاہی ٹبر
کیتھرین ماؤنٹبیٹن ونڈسر

**کیتھرین ماؤنٹبیٹن ونڈسر** شہزادہ چارلس برطانیہ دے پرنس آف ویلز یعنی ہون والا بادشاہ دے پتر ولیم ماؤنٹبیٹن-ونڈسر دی ٹبری اے۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* شہزادہ چارلس
* لیڈی ڈیانہ
* ملکہ الزبتھ II
* ہنری ماؤنٹبیٹن-ونڈسر
ولیم ماؤنٹبیٹن-ونڈسر

ولیم ماؤنٹبیٹن-ونڈسر لیڈی ڈیانہ تے شہزادہ چارلس برطانیہ دے پرنس آف ویلز یعنی ہون والا بادشاہ دا پتر تے کیٹ مڈلٹن دا منگیتر اے۔۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* شہزادہ چارلس
* لیڈی ڈیانہ
سیمو ہائیہا

**سیمو ہائیہا** فنلینڈ دا اک نشانچی سپاہی سی جینے 505 دشمن دے فوجی مارے۔

گٹھ:فنلینڈ
زینتھپے

**زینتھپے** اک یونانی سوانی سی اوہ یونانی فلسفی سقراط دی ٹبری سی۔ دوناں دے تن پتر سن۔
زینوفون

**زینوفون** اک یونانی کراۓ دا سپاہی، تریخ لکھاری تے سقراط دا چاہن والا سی۔

گٹھ:یونانی لوک
ارسٹوفینز

ارسٹوفینز پرانے یونان دا اک ڈرامہ لکھاری سی۔ اونے مخولیہ ڈرامے لکھے جناں چوں 11 ہجے وی ہیگے نیں۔
فرانسس بیکن

فرانسس بیکن اک انگریز فلسفی سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایڈنسونیا گرانڈیڈیری

**ایڈنسونیا گرانڈیڈیری** مڈغاسکر دا سب توں مشہور تے صرف ایتھوں دا ای رکھ اے۔ ایہ باوباب جنس وجون اے تے ایددیاں چھ ونڈاں نین جنان وچوں ایہ سب توں وڈا رکھ اے.
نہروان دی لڑائی

نہروان دی لڑائی ۵ وچ عراق وچ *[[علی|امیر المومنین علی ابن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم]]* تے خارجیاں دے وشکار ہوئی۔

## کیوں ہوئی
خلیفہ عثمان نوں مدینہ وچ قتل کرن تے اوہدے قاتلاں نوں ناں پھڑن دا بہانہ بنا کے معاویہ نے خلیفہ راشد علی ابن ابی طالب دے خلاف اپنی حکومت قائم کرن لئی بغاوت کر دتی۔ 

## لڑائی
خارحیاں نال علی دی لڑائی چ علی نوں وڈی فوج دی بنا تے جت ہوئی۔پر خارجیاں دی شورش ناں مکائی جا سکی۔ کئی وریاں مگروں اک خارجی نے علی نوں بدلہ لین لئی کوفہ چ قتل کردتا۔

**جنگ [[نہروان]]** خلیفہ چہارم علی بن ابی طالب تے خوارج دے درمیان وچ لڑی گئی۔ خوارج کوفہ دے زاہداں د‏‏ی اک جماعت سی، جو علی بن ابی طالب د‏‏ی اطاعت تو‏ں اس وقت نکل گئے جدو‏ں علی بن ابی طالب تے امیر معاویہ دے درمیان وچ دو فیصلہ کرنے والےآں نو‏‏ں مقرر کيتا گیا، اس دا سبب ایہ سی کہ جدو‏ں علی بن ابی طالب تے امیر معاویہ دے درمیان وچ جنگ طول پھڑ گئی تاں دونے فریق اس اُتے متفق ہو گئے کہ خلافت کس دا حق اے ؟ اس دا فیصلہ کرنے دے لئی ابوموسیٰ اشعری اورعمرو بن العاص نو‏‏ں مقرر کر دتا جائے تے دونے فریق انہاں دا فیصلہ اُتے راضی ہون گے اس وقت خوارج نے کہیا : "حکم صرف اللہ دا اے " علی بن ابی طالب نے فرمایا : ایہ کلمہ برحق اے لیکن انس تو‏ں جس معنی دا ارادہ کيتا گیا اے اوہ باطل اے، خوارج د‏‏ی تعداد بارہ ہزار سی، انہاں نےعلی بن ابی طالب د‏‏ی خلافت دا انکار کيتا تے اپنی مخالفت دا جھنڈا نصب کر دتا تے خون ریزی تے ڈاکے مارنا شروع کر دتے علی المرتضی نے فرمایا کہ ایہ لوک اپنے فیصلہ تو‏ں رجوع کر لین۔ مگر ایہ لوک جنگ کرنے دے سوا کسی گل تو‏ں راضی نئيں ہوئے۔ فیر علی المرتضی نے نہروان دے علاقہ وچ انہاں نال جنگ کيت‏ی، نہروان بغداد دے نیڑے اک شہر اے، علی المرتضی نے انہاں وچو‏ں اکثر نو‏‏ں قتل کر دتا تے انہاں وچو‏ں بوہت گھٹ زندہ بچے

اس فرقہ دا سرغنہ عبداللہ بن شداد کوفی سی پہلے تاں علی بن ابی طالب نے اس فرقہ د‏‏ی فہمایش دے لئی عبد اللہ بن عباس نو‏ں حروراء مقام اُتے بھیجیا ایہ حروراء اوہ جگہ اے جتھے انہاں لوکاں نے سکونت اختیار کيتی سی اس سبب تو‏ں ایہ فرقہ حروریہ کہلاندا اے عبداللہ بن عباس د‏‏ی فہمایش تو‏ں ایہ لوک چند روز دے لئی راہ راست اُتے آ گئے تے فیر انہاں لوکاں نے مسلماناں دا قتل راہزنی تے طرح طرح دے فساد برپا کیتے جنہاں دے سبب تو‏ں علی المرتضی نے انہاں اُتے چڑھائی د‏‏ی تے نہروان مقام اُتے اس فرقہ د‏‏ی تے علی بن ابی طالب د‏‏ی لڑائی ہوئی اس لڑائی وچ خارجی فرقہ دے لوک ایتھ‏ے تک قتل ہوئے کہ صرف دس بارہ آدمی انہاں وچو‏ں بچ گئے ذوالخویصرہ وی اس لڑائی وچ ماریا گیا ایہ اوہی شخص اے جس نے حنین دے مال د‏‏ی تقسیم دے وقت محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی تقسیم اُتے اعتراض کيتا سی نہروان د‏‏ی لڑائی وچو‏ں دس بارہ خارجی جو بچ گئے سن عبدالرحمن بن ملجم وی انہاں وچ ہی سی جس نے موقع پاکر علی المرتضی نو‏‏ں شہید کيتا 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Article on the Battle of Nahrawan  Play & Learn Website

گٹھ:پہلا فتنہ
گٹھ:خارجیاں د‏‏ی بغاوتاں
گٹھ:خلفائے راشدین دیاں جنگاں
گٹھ:مسلم خانہ جنگیاں

 

## ہور ویکھو
*صفین دی لڑائی
*نہروان دی لڑائی
*اونٹھ والی لڑائی
گٹھ:عرب دی تریخ
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:تریخ اسلام

گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
مصر دی لڑائی (658)

**مصر دی لڑائی** مصر چ 658 چ عمرو ابن العاص تے علی دے گورنر محمد بن ابی بکر دے وشکار ہوئی۔ ایدے چ معاویہ دے کمانڈر عمرو ابن العاص نوں جت ہوئی۔

## کیوں ہوئی
خلیفہ عثمان نوں مدینہ چ قتل کرن تے اودے قاتلاں نوں ناں پھڑن تے عرب مسلماناں چ پھوٹ پے گئی۔ خلیفہ علی نے کسے عدالت چ ایناں قاتلاں نوں انصاف دے کٹہرے چ ناں لیاندا تے ہور اگے ایناں قاتلاں دی سرپرستی کیتی ایس گل تے عرب مسلمان علی دے خلاف ہوگۓ۔ پیغمبر اسلام دی ٹبری عائشہ تے ہور صحابیاں نے نیاں دی مانگ کیتی۔ نیاں ناں لبن تے بصرہ عراق کول انصاف منکن والے عرباں تے یلی دیاں فوجاں وشکار اونٹھ والی لڑائی ہوئی۔ ایس دے مگروں شام دے عرب مسلمان سردار معاویہ نے وی نیاں دی مانگ کیتی ایس گل تے صفین دی لڑائی ہوئی جیہڑی بنا نتارا رئی۔ ایدے چ مسلماناں دیاں دونوں ٹولیان نے صلح تے امن ل‏ی اک ثالثی کمیٹی بنائی۔ ثالثی کمیٹی نے علی نوں راج توں لا دتا پر علی نے اپنی ہی منی ہوئی کمیٹی دے فیصلے نوں ناں مندیاں ہویاں راج چھڈن تون منکر ہو گیا۔ مصر چ علی نے اپنے مترۓ پتر محمد بن ابی بکر نوں گورنر بنا کے پیجیا۔

## لڑائی
علی دے ثالثی تے راج نوں چھڈن توں ناں کرن تے مصر نوں اپنے ہتھ چ لین تے اوتھے محمد بن ابی بکر نوں اپنا کورنر بنان تے شام دے عرب مسلمان سردار نے اپنے کمانڈر عمرو ابن العاص نوں 6000 فوج نال مصر ٹوریا۔ عمرو ابن العاص نے محمد بن ابی بکر نوں پھڑ لیا۔ محمد بن ا بی بکر تیسرے خلیفہ  عثمان دے قتل چ وی رلیا سی ایس لئی اونوں عمروبن العاص نے قتل کردتا۔ مصر علی ہتھوں نکل کے معاوہ کول آگیا۔ ایس تون پہلے عمروبن العاس ای اوہ صحابی سی جینے مصر تے عرب مسلمانان ولوں مصر تے پہلی واری مل ماریا سی۔

## ہور ویکھو
*صفین دی لڑائی
*نہروان دی لڑائی
*اونٹھ والی لڑائی
گٹھ:عرب دی تریخ
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:تریخ اسلام
کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ

**کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ** اک کعانی اے جینوں جرمن فلسفی شوپنہائر نے لکھیا تے ایہ اوہدی اک کتاب وچ 1851 وچ چھپی۔ ایس کعانی  نال انسانی ساکاں یا رشتیاں نون سمجن دی کوشش کیتی گئی اے تے نیڑے ہون نال انساناں دے آپسی رپھڑاں نوں دسیا گیا اے۔۔

ایس کعانی وچ کنڈیلے چوۓ پالے توں ڈردے ہوۓ نیڑے نیڑے ہوندے نیں تاں جے اک دوجے  دی گرمی نال پالے ہتھوں مرن توں بچ سکن۔ پر جدوں اوہ نیڑے آگۓ تے اک دوجے دے پنڈے دی گرمی  نال اوکھا ویلہ لنگ گیا تے اوناں دے پنڈے تے لگے ہوۓ کنڈے اوناں نوں چبن لگ گۓ۔ اوناں نوں مجبوری نال اک دوجے توں پرے ہونا پیا۔ اوہ اکدوجے دے نیڑے رہن دی لوڑ نوں تے چوکھے نیڑے ہون نال اک دوجے نوں چبن دے رپھڑ نوں سمج گۓ۔ اوناں نوں ایہ سوکھا لگیا جے اک دوجے توں کج دور رہن تاں جے اک دوجے دی گرمی وی لبے تے اک دوجے دے کنڈیاں توں وی بچ سکن۔

ایس فلسفیانہ کعانی چ کنڈیلے چوۓ انسان نیں جیہڑے اک دوجے توں دور نئیں رہ سکدے پر اوناں فطرت ایسی اے جے اک دوجے چوکھا نیڑے ہون تے اک دوجے نوں نقصان دیندے نیں۔

ایہ کعانی جرمن فلسفی شوپنہائر نے 1851 وچ لکھی۔ اینوں فیر نفسیات گروسگمنڈ فرائیڈ نے 1921 وچ اک آرٹیکل دے تھلے لکھیا۔ اے کعانی اک عام بندے دے دوجے لوکاں نال ملنی دے رپھڑ نوں دسدی اے۔ کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ انسان دے  گوڑے ساک دا رپھڑ اے انسان دوجیاں نال چنگے جذبات تے نیڑے ہون دے باوجود اک دوجے لئی نقصان دا وی سبب ہوندا اے۔ شوپنہائر ایدا حل  بچ بچا کے رہن تے اک دوجے توں کح دوری دے ساک دی وکالت کردا اے۔ 

## رلدی پنجابی اکھان

شوپنہائر دی کعانی اک پنجابی اکھان وچ وی دسی جاسکدی اے:
* دور گیاں دے ہاوے بھریے؛ نیڑے آیاں دے ساڑے سڑیے۔

## بارلے جوڑ
* http://www.cabinetmagazine.org/issues/26/prochnik.php
* http://www.psy.fsu.edu/faculty/maner/Maner%20et%20al%20porcupine%20JPSP.pdf
کنڈیلا چوآ

**کنڈیلا چوآ** اک ناپ دا دد پلان والا جانور اے۔ ایدے پنڈے تے بچاؤ لئی کنڈے ہوندے نیں۔ اے چوۓ نال رلدا اے۔ اے رات ویلے شکار کرن لئی بار نکلدا اے۔ اے دنیا تے کئی تھاوانواں تے ریندا اے

## بارلے جوڑ
چوآ

چوآ اک نکے ناپ دا دد پلان والا جانور اے۔ اے رات نوں کھان پین لئی بار نکلدا اے۔
ضلع نورستان

ضلع نورستان افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع سی ۔ جہڑا 2004 ضلع دوآب تے ضلع نورگرام چ ونڈ دتا گیا ۔
ضلع باغران

**ضلع باغران** افغانستان دے صوبہ ہلمند دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ باغران شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
ضلع مندول

ضلع مندول افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام مندول شہر اے ۔
منجیت اندرا

منجیت اندرا ہندستانی پنجاب دی اک پنجابی شاعرہ ناول تے گیت لکھاری اے۔

## شاعری
* انیتہ کرن 1974
* کالاباغ 1985
* جندرے ہنیرے 1992
* پورتی اپورتی 1996
* الکھ 2006

## ناول
* تاریاں دا چھج
* جنگل دے دعویدار

گٹھ:پنجابی شاعر
پودولسک

پودولسک روس دا اک صنعتی شہر تے ماسکو اوبلاست (ماسکو) دے ضلع پودولدسکی دا انتظامی مرکز اے ۔ ایہہ شہر دریائے ماسکو دے اک معاون دریا ، دریائے پاخرا دے کنڈے آباد اے ۔ ایہہ ماسکو اوبلاست ج سبتوں وڈا شہر اے اسدی آبادی 2002ء دی مردم شماری موجب 1،80،963 اے ۔ 

## تریخ

پودولسک شہر نے ایتھے واقع اک پنڈ **پودول** توں ترقی کردے ہوئے اک شہر دا روپ دھاریا ، جہڑا 18ویں صدی عیسوی چ ماسکو چ **دینیلوف خانقاہ** نال متعلق سی ۔ پودولسک نوں روسی ملکہ کیتھرائن II نے 1791ء چ شہر دا درجہ دتا ۔

انقلاب روس توں پہلے پودولسک روسی سلطنت چ وڈے صنعتی شہراں چوں اک سی ۔ اک سنگر فیکٹری جہڑی سلائی مشینان بناندی سی ایتھے قائم سی ۔ 

سویت یونین دے بانی لینن دا اولیانوف ٹبر وی پودولسک ج رہندا رہیا سی ۔ ولادیمیر لینن نے کئی وار اس شہر دا دورہ کیتا تے ایتھے اسدی اک نکی جہی جاگیر تے کاٹیج وی سی ۔ سن 1900ء چ ایسنے اسکرا اخبار (اشتراکیاں دا اخبار) لئی حمایت حاصل کرن لئی ماسکو تے دوجے شہراں دے سوشل ڈیموکریٹاں نال پودولسک شہر ج ملاقات کیتی ۔ 

1971ء چ پودولسک نوں **آڈر آف ریڈ بینر آف لیبر** دے اعزاز نال نوازیا گیا ۔ سویت دور چ پودولسک ماسکو اوبلاست چ اک ودا صنعتی تھاں سی ۔ اوس ویلے اس شہر چ 70 توں ودھ کارخانے کم کر رہے سن ، تے شہر دے زیادہ تر لوک اینہاں کارخانےآں چ کم کردے سن ۔ 

سن 2000ء چ ایتھے اک وڈی فوجی چھاؤنی قائم کیتی گئی ۔

## جڑواں شہر

پودولسک دے جڑواں شہر تھلویں نیں ۔
* ایمسٹیٹین ,آسٹریا
*  بالٹی ,مالدووا
*  بار ,مونٹی نیگرو
*  بریسوف ,بیلارس
*  چرنووتسی ,یوکرین
*  ہینان چین
*  کوارنا ,بلغاریہ
*  کلادنو ,چیک لوکراج
*  اوہرد ,مقدونیہ
*  سینٹ اوین ,فرانس
*  شومن بلغاریہ
*  سخومی(سکھومی ,ابخازیہ
* ٹیریئن لانڈ ,جرمنی
* ونادزور ,آرمینیا
*ورمنسکو مازورسکی ,پولینڈ

شہر جنہاں نال جڑواں شہر قرار دین دا منصوبہ اے ۔

*  بنی میلال ,مراکش
*  کوپر ,سلوینیا
 پیتروزاوودسک ,روس 

## باہرلے جوڑ
* پودولسک دے جڑواں شہر

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
ضلع گرشک

ضلع گرشک جسدا پرانا ناں نہر سراج اے ۔ افغانستان دے صوبہ ہلمند دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام گرشک شہر اے ۔
ضلع پرون

ضلع پرون افغانستان دے صوبہ نورستان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام پرون شہر اے ، جہڑا صوبہ نورستان دا وی راجگھر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ نورستان
کونگزبرگ

کونگزبرگ روس یورپ چ اک نگر اے جیہڑا دوجی وڈی لڑائی توں پہلے جرمنی دا انگ سی۔ اے پہلے پرشیا دا راجگڑھ ریا۔ ایتھے ای جرمن فلسفی ایمینیل کانٹ جمیا۔
کونگزبرگ گرجا

کونگزبرگ روس یورپ چ اک تریخی گرچا اے

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے گرجے
ریڈنگ, برکشائر

ریڈنگ برطانیہ دا اک نگر اے ۔ اے دریائے کینے تے دریائے تھیمز دے سنگم تے واقع اے ۔تے لندن شہر توں 64 کلومیٹر دے پینڈے تے ہیگا اے ۔ 

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
پرٹزکر آرکیٹیچر انعام

پرٹزکر آرکیٹیچر انعام آرکیٹیکچر دی دنیا دا اک انعام اے جیہڑا 1979 توں اک خاص ول دے وکھریاں ونڈاں دے کوٹھے بنان تے دتا جاندا اے۔

{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse"
|- bgcolor="#ECECEC"
! دیس
! کوٹھا
! جتن والا
! مورت
|-
|style="background:;" |امریکہ
| align="right" style="background:;" |گلاس ہاوس
| align="right" style="background:;" |فلپ جانسن
| align="right" style="background:;" |
|)
ہلدی

**ہلدی** پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر ادرکی دی جنس کرکما دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی تے ایہنوں 20° توں 30° سیلسیس تک گرمی چا‏ئیدی اے تے چوکھا سارا مینہ دا پانی۔ ایہدیاں جڑ توں بوٹا بندا اے تے جڑ ای مصالے وچ کم آندی اے۔

ایہدی جڑ اندروں پیلے کھٹے رنگ دی ہوندی اے۔ سواد مٹیالہ تے تکھا ہوندا اے۔ ایہ پاکستان تے ہندستان وچ ہوندی اے۔ صدیاں توں ایہ کھان پین تے دوائیاں وچ ورتی جارئی اے۔
شارلٹنبرگ ٹاؤن ہال

شارلٹنبرگ ٹاؤن ہال جرمنی دے نگر برلن دے اک پاسے شارلٹن برگ دا ٹاؤن ہال اے۔ اے ٹاؤن ہال 20 مئی 1905 نوں بننا پورا ہویا۔ اے نويں تے کوتھک نمونے تے بنیا اے۔
## مورت نگری

File:Rathaus Charlottenburg Turm.jpg
File:Rathaus Charlottenburg 2009.jpg
File:Rathaus Charlottenburg Eingang Stadtbücherei.jpg


### بارلے جوڑ
کانگرس ہال برلن

**کانگرس** ہال برلن، برلن جرمنی چ اک کوٹھے دا ناں اے جیہڑا اجکل دے یورپ توں بار دے آرٹ دا گڑھ اے۔ اے 1957 چ بنیا تے امریکہ ولوں سغات سی۔
جرمن چانسلری

جرمن چانسلری، برلن جرمنی چ جرمن چانسلر دے دفتر دا ناں اے۔ پہلی جانسلری 1871 چ بنی۔ ہن والی چانسلری 2001 ج بنی۔ اینون لوک ویکھن آندے نین۔

### بارلے جوڑ
پنجابی غزل

**پنجابی [[غزل]]** پنجابی شاعری دی اک ونڈ اے۔ غزل عرب توں ٹری تے ایران توں ہوندی ہوئی پنجاب اپڑی۔ عبدالغفور قریشی غزل بارے کیندے نیں جے غزل شاعری دی اک ایسی ونڈ اے "جس وچ عاشقانہ، صوفیانہ تے فلسفیانہ رنگ دے خیالات ہوون۔ ایس وچ ہر طرح دے مضمون سما جاندے نیں ایس دا پہلا شعر بیت تے باقی شعر فرد ہوندے نیں"۔

پنجابی غزل دے مڈ بارے اے کیا جاندا اے جے مسعود سلمان پنجابی چ غزل دا پہلا شاعر سی پر اوہدا کوئی دیوان نیں بچیا۔ ایے مگروں بابا فرید  نوں پنجابی دا پہلا شاعر منیا جاندا اے۔ حضرت نوشہ گنج بخش نوں پنجابی دا پہلا غزل دا شاعر منیا جاندا اے۔ اوناں دا اک شعر:

ہک پل سکھ نہ آوے تدھ بن ہک پل سکھ نہ آوے - پل پل دردوں آہیں بھراں سے غوطے جی کھاوے

شاہ حسین دیاں کافیاں نوں وی غزل نال رلدی ملدی شے آکھیا جاسکدا اے۔ بلھے شاہ دیاں کافیاں وچ وی عزل دا رنگ دسدا اے۔

بلہے شاہ دیاں کافیاں وچ وی تغزل دا رنگ دسدا اے۔ علی حیدر ملتانی دیاں سہ حرفیاں غزل دے نیڑے نیڑے لگدیاں نیں۔

شاہ مراد خانپوری (1628-1720) پنجابی دے پہلے شاعر نیں جناں غزلاں لکھیاں۔ شاہ مراد دیاں اٹھ غزلاں ہیے نیں۔ اودیاں غزلاں فارسی نال رلدیاں دسدیاں نیں۔ شاہ مراد دی شاعری چ پیڑ تے راگ دا پکھ وی دسدا اے۔ 

میاں محمد بخش نے اپنی کتاب سیف الملوک چ ٹانویاں ٹانویاں ئزلاں لکھیاں نیں۔ اک شعر:

تختی دل دی اتے لکھے صورت نقش سجن دے - دھوتے دور نہ ہوندے ہرگز ڈونکہے اکھر من دے

ایہناں مگروں استاد گاموں خان استاد بردا پشاوری تے مولوی دلپزیدی دے ناں اگے اندے نیں۔ اگلے وڈے پنجابی شاعر مولا بخش کشتہ نیں۔ اوہناں ردیف وار غزلاں لکھ کے 1903 چ اپنا دیوان چھپوایا۔ 

پنجابی غزل دے ہور شاعر:
* عبدالغنی وفا
* استاد عیسا
* فرید مزنگوی
* عبدالمجید سالک
* استاد جوہر
* فقیر محمد فقیر
* دھنی رام چاترک
* ودھاتا سنگھ تیر
* کرتار سنگھ بلگن
* موہن سنگھ ماہر
* ہریندر سنگھ روپ
* عجايب چتر کار
* پربھ جوت کور
* راج بیدی
* صوفی تبسم
* فیروز دین شرف
* عبدالکریم ثمر
* رمضان وزیر آبادی
* موسا لدھیانوی
* عاشق لدھیانوی
* کشن سنگھ عارف
* درشن سنگھ آوارہ
* تیجا سنگھ صابر
* برکت رام یمن
* عبدامجید بھٹی
* حکیم ناصر
املی

**املی** اک بوٹے دا ناں اے جیدیاں پھلیاں مصالے تے کھٹا‏ی لئی ورتے جاندے نیں۔ ایہ پھلیاں ٹبر چوں اے۔ املی دا فروٹ املی دے رکھ تے لگدا اے تے کھانیاں وچ ورتیا جاندا اے۔

## وکھالہ
املی چوکھے چر تک جین والا رکھ اے جیڑا 12 توں 18 میٹر تک اوچاجاندا اے۔ ایہدی ٹیسی پتیاں نال گھنی ہوندی اے۔ ایدے پتے سدا بہار ہرے ریندے نیں۔

گٹھ:پھلیاں
گٹھ:مصالے
اجویݨ

**اجویݨ** پھلوالے بوٹیاں دے چھتری ٹبر دا اک بوٹا تے ایہدے بیاں دا ناں اے۔ ایہ دوائیاں تے مصالیاں وچ ورتیا جاندا اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:چھتری ٹبر
گٹھ:بوٹے
گٹھ:مصالے
ابوموسا اشعری

**ابوموسا اشعری** اک صحابی سی جیہڑا ہجرت توں پہلے مسلمان ہویا۔ اودا جوڑ یمن نال سی۔ عرباں دیاں ایران نال لڑائیں چ اوہ وی رلیا۔ اوہ بصرہ تے کوفہ دا گورنر ریا۔ صفین دی لڑائی مگروں اونوں علی ولوں ثالث بنایا گیا ابوموسا اشعری نے علی نوں راج توں ہٹان دی سفارش کیتی جیہڑی علی نے وعدے کیتا سی جے ثالث دی گل منے گا پر اے فیصلہ ناں منیا تے مسلماناں وشکار لڑائی چلدی رئی۔ ایس مکروں ابوموسا اشعری حجاز ٹرگیا تے اوتھے ای اودی موت ہوئی۔

## ہور ویکھو
*صفین دی لڑائی
اچ

**اُچ** پنجاب دے ضلع بہاولپور دی تحصیل احمد پور وچ اک شہر اے ۔ ایہ پراݨا تے تریخی نگر اے ۔ ایتھے بہت سارے صوفیاں تے درویشاں دے مزارات نیں ۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع بہاولپور
آئیزلبن

آئیزلبن جرمنی دا اک نگر اے ایتھے مارٹن لوتھر جمیا۔

گٹھ:جرمنی
شاہ مراد

حضرت شاہ مراد خانپوری صوفی بزرگ تے  پنجابی فارسی اَتے ریختہ دے اُچ کوٹی دے شاعر نیں۔ 

شاہ مراد ہوراں دا جنم مغل بادشاہ شاہجہاں دے دور حکومت وچ چکوال دے اِک گِراں خانپور وچ ہویا۔ اوہناں دے والد دا ناں قاضی جان محمد اَتے دادے دا ناں محمد شیر سی۔ حسبوں نسبوں شاہ مراد خانپوری قریشی صدیقی سن۔ اوہناں دا شجرہ اِکّی واسطیاں نال حضرت ابوبکر صدیق تیکر پہنچدا اے۔  شاہ مراد ہوراں دی تاریخ وفات 1114 ھجری اے۔

شاہ مراد خانپوری ہوراں نوں پنجابی غزل دا موڈھی شاعر منیا جاندا اے۔ 

اوہناں دی شاعری دا اِک نمونہ ویکھو: 

خداوندا مِلا مینوں سجن اتنا اُڈیکاں کیوں

اُڈیکاں تے گِناں تارے تے سر نُوں لائیاں لِیکاں کیوں

تیری حالت تُوہِیں جانے مراد اپنی دُعا ایہا

خداوندا مِلا مینوں سجن اتنا اُڈیکاں کیوں
میری گرجا برلن

**میری گرجا برلن** جرمنی دے راجگڑھ برلن دے وشکارلے تھاں مٹے چ اک پرانا گرجا اے۔ ایدا پہلی ماری زکر 1292 چ آیا۔

### بارلے جوڑ
نکولائی گرجا

**نکولائی گرجا** جرمنی دے راجگڑھ برلن دے وشکارلے تھاں مٹے چ برلن دا سب توں پرانا گرجا اے۔ اے 1220 توں 1230 دے وشکار بنایا گیا۔

### بارلے جوڑ
راولاکوٹ

**راولا کوٹ** (Rawalakot) پاکستان د‏‏ی ریاست آزاد کشمیر دا اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ ضلع پونچھ تے تحصیل راولا کوٹ دا صدر مقام ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں 1600 میٹر بلندی اُتے واقع ایہ وادی موسم بہار وچ سراپا رنگ و بو بن جاندی ا‏‏ے۔ ہریالی دے نال نال ایتھ‏ے رنگ برنگے پھُلاں د‏‏ی وی کثرت ا‏‏ے۔ راولاکوٹ وچ محکمۂ سیاحت دے ٹورسٹ ہاؤس دے علاوہ کئی اچھے ہوٹل وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے اسلام آباد تو‏ں براستہ کہوٹہ تے آزاد پتن پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ شہر چاراں طرف پہاڑاں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ شہر تو‏ں 20 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اک جھیل وی واقع اے جسنو‏ں بنجوسہ جھیل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ ایتھ‏ے موسم بہت زیادہ گرم نئيں ہُندا مگر سردیاں وچ شدید سردی تے برف باری ہُندی ا‏‏ے۔ راولاکوٹ 2005ء دے زلزلہ تو‏ں بہت متاثر ہويا سی۔

## مشہور شخصیتاں
* سردار ابراہیم خان، آزاد کشمیر دے پہلے صدر.
* میجر جنرل (ریٹائرڈ) محمد حیات خان، آزاد کشمیر دے سابق صدر.
* میجر جنرل (ر) سردار محمد انور خان، آزاد کشمیر دے سابق صدر.
* جسٹس سردار محمد نواز خان، آزاد کشمیر ہائی کورٹ چیف جسٹس.
* جنیوا، سوئٹزرلینڈ وچ اقوام متحدہ وچ پاکستان دے سفیر سردار مسعود خان.
* اٹلی وچ پاکستانی سفیر تسنیم اسلم.
* جنرل (ر) محمد رحیم خان، مشرقی پاکستان، سابق چیئرمین پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز.
* شیخ غلام احمد، مصنف، معلم، سماجی کارکن تے سابق لڑیاکا پائلٹ، رائل انڈین ایئر فورس.
* ایم رشید خان، سابق چیئرمین، پاکستان بینکنگ کونسل. مالیا‏تی مشیر.
* صابر حسین صابر بین الاقوامی ایوارڈ یافتہ *مصنف، انگریزی / اردو شاعر
* خواجہ ظفر اقبال، اوہ میڈیا تے ویشویکرن دے بارے وچ تحقیق دے نال منسلک جتھ‏ے فی الحال برطانیہ وچ مقیم صحافی، امن کارکن، امن (PFP) دے لئی پریس دے بانی،.
* سردار اعجاز افضل خان، نائب امیر جماعت اسلامی آزاد کشمیر.
* سردار صغیر احمد خان ایڈوکیٹ چیئرمین جموں‏ کشمیر لبریشن فرنٹ (جے دے ایل ایف)
* سپریم کورٹ آزاد کشمیر دے چیف جسٹس سردار محمد شریف خان دے سابق چیف جسٹس.
* آزاد کشمیر د‏‏ی سپریم کورٹ دے جسٹس راجا *محمد خورشید خان سابق چیف جسٹس.
* آزاد کشمیر د‏‏ی سپریم کورٹ دے جسٹس سردار سید محمد خان سابق چیف جسٹس.
* سردار عبد خلیق سابق چیئرمین Peral ڈویلپمنٹ اتھارٹی (PDA) تے علاقائی کوآرڈینیٹر پاکستان کونسل سماجی بہبود تے انسانی حقوق دے لئی (PCSW & HR ایڈوکیٹ

## آب و ہو‏‏ا




## حوالے

گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
بهمبر

بهمبر پاکستان ازاد کشمیر دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع بھمبر دا راجگڑھ وی اے ۔ ایہ میرپور توں 50 کلومیر دے پینڈے تے اے ۔

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
اٹھمقام

اٹھمقام پاکستان ازاد کشمیر دے ضلع نیلم دا اک نگر تے ایہدا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
برلن چڑیا کعر

برلن چڑیا کعر برلن جرمنی چ اک چڑیا کعر اے۔ اے 1844 چ بنایا گیا سی تے اے جرمنی دا سب توں وڈا چڑیا کعر اے۔ 

### بارلے جوڑ
پاکستان دے لوک گنتی نال وڈے شہر

**[[پاکستان]] دے [[لوک]] گنتی نال وڈے شہر**

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
میرپور

**میرپور** پاکستان ، ازاد جموں کشمیر دا اک شہر اے ۔ 

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
جامنی تن پتی

**جامنی تن پتی** پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر کھٹی پتی دی اک ونڈ اے۔ ایہ برازیل دی واسی اے۔ ایدے تے کاسنی رنگ دے نکے ناپ دے پھل لگدے نیں۔ ایہ گملیاں وچ لگایا جانوالا عام بوٹا اے۔ ایہ گنڈاں توں نواں بوٹا بندا اے۔ ایہنوں دھپ دی لوڑ ہوندی اے پر دھپ زیادھ ویلے تک تے تیز نہیں ہونی چاہیدی۔

## وکھالہ
جامنی تن پتی دے پتے گوڑے جامنی ہوندے نیں۔ ایہ پتے تکونے ہوندے نیں تے تن اک نکی ٹاہنی تے کٹھے ہوندے نیں۔ ایہدے تے چٹے توں گلابی پھل لگدے نیں جیہڑے 1.5 توں 2.2 سینٹی میٹر لمیاں پتیاں والے ہوندے نیں۔

ایہ بوٹا سورج دے چانن ول ریندا اے تے چانن مکن تے پتیاں بند کرلیندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کھٹی پتی
افریقی تن پتی

**افریقی تن پتی** کھٹی پتی ٹبر دی اک بوٹی اے۔ ایہ دکھنی افرقہ دی واسی اے۔ ایہدیاں تن پتیاں کٹھیاں ہوندیاں نیں تے پتیاں والی ڈنڈی 
گلابی ہوندی اے۔ بسنت وچ ایہنوں گلابی یا چٹے پھل لکدے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
مورتاں
ضلع کہمرد

ضلع کہمرد افغانستان دے صوبہ بامیان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام کہمرد شہر اے ۔
ضلع خنج

ضلع خنج افغانستان دے صوبہ پنجشیر دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام خنج شہر اے ۔
ضلع پل خمری

ضلع پل خمری افغانستان دے صوبہ بغلان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام پل خمری شہر اے ۔
پنجاب، افغانستان

ایہہ شہر افغانستان دے صوبہ بامیان ج واقع اے تے صوبہ بامیان دے ضلع پنجاب دا صدرمقام اے ۔

گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:صوبہ بامیان
ضلع خرم و سارباغ

ضلع ضلع خرم و سارباغ افغانستان دے صوبہ سمنگان دا اک ضلع اے ۔
ضلع حضرت سلطان

ضلع حضرت سلطان افغانستان دے صوبہ سمنگان دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام حضرت سلطان شہر اے ۔
ضلع ایبک

**ضلع ایبک** افغانستان دے صوبہ سمنگان دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ ایبک شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
ضلع شکردرہ

ضلع شکردرہ افغانستان دے صوبہ کابل دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام شکردرہ شہر اے ۔
ضلع چارآسیاب

ضلع چارآسیاب افغانستان دے صوبہ کابل دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام  شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبہ کابل
سربستان

سلطنت عثمانیہ دا اک یورپی صوبہ ۔ سربستان دے ناں دا ایہہ عثمانی صوبہ اج دے دیس سربیا تے اسدے نالدے دیساں بوسنیا تے ہرزیگوینا ، البانیا ، کروشیا تے یونان دے کجھ علاقے اتے مشتمل سی ۔
 
عثمانی ترک بولی تے اج دیاں کئی ترک بولیاں چ سربستان ناں سربیا لئی ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترک تریخ

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
مجارستان

سلطنت عثمانیہ دا اک یورپی صوبہ ۔ مجارستان دے نان دا ایہہ عثمانی صوبہ اج دے دیس ھنگری تے اسدے نالدے علاقےآں اتے مشتمل سی ۔ لفظ مجار ھنگری دی بولی چ ہنگری دے لوکاں دے [ناں [میگیار توں بنیا اے ۔
 
مجارستان عثمانی ترک بولی چ ھنگری لئی ورتیا جاندا سی تے اج وی کئی ترک بولیاں تے کدی کدی اردو چ وی ھنگری لئی ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے علاقے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یورپی صوبے
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ستان
چولستان

**چولستان** (Cholistan)، پنجاب، پاکستان وچ اک صحراء اے۔ ایہ پنجاب دے لمے والے پاسے واقع اے۔ ایہ صحرا جنوب ول راجستھان دے نال جا مِلدا اے۔ ایہدی پھیلاوٹ 26,300 مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلی اے۔

ایتھے پاݨی دا بنیادی ذریعہ ٹوبھے ہُندے نیں۔ چولستان دے لوک ٹوبھے دے آلے دوالے رہندے نیں۔ 
قلعہ دراوڑ چولستان دا وڈا قلعہ اے۔

صحرائے چولستان نوں روہی وی کہیا جاندا اے، بہاولپور ڈویژن، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
چولستان پنجاب دا اہ‏م صحراء ا‏‏ے۔ ایہ جنوب مشرق وچ راجستھان ناݪ جا ملدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے مقامی لوک خانہ بدوش نيں جو صحرائے چولستان دے ٹوبھےآں دے دواݪے اپݨا مسکن بݨاؤندے نيں۔ ٹوبھا پنجابی زبان وچ پاݨی دے تالاب نو‏‏ں کہندے نيں۔ برسا‏‏ت دے دناں وچ ایہ ٹوبھے پاݨی ناݪ بَھر جاندے نيں۔ یزمان چولستان دا مرکزی شہر اے۔

## اشتقاقیات
ایہدا ناں چولستان ترک بولی دے لفظ **چول** توں بݨیا اے جیہدا مطلب صحراء اے۔

## مورت نگری

File:Darawar Fort.jpg
File:Cholistan.jpg
File:Derawar Fort 3 by gul791.jpg
File:Cholistan bahawal 1 galleryfull.jpg


## ہور دیکھو
* چولستان
* تھل
* یزمان
* قلعہ دراوڑ

## باہرلے جوڑ

٭ http://www.pakbanners.com/pakistan/Cholistan.html

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے صحرا
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:صحرا
ضلع نیش

ضلع نیش افغانستان دے صوبہ قندھار دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام نیش شہر اے ۔
ہاشم آملہ

ہاشم آملہ کرکٹ دے کھڈاری نیں تے ایناں دا تعلق دکھنی افریقہ نال اے۔ اے دکھنی افریقہ دی کرکٹ ٹیم وچ شامل نیں ۔
عربستان

**عربستان** یعنی عرب علاقہ ، ایہہ ناں ترک بولیاں (ترکی ، ازبکستان ، قازقستان تے دوجے ترک نسل دے دیساں دیاں بولیاں) چ جزیرہ نما عرب لئی ورتیا جاندا اے ۔

سلطنت عثمانیہ دے ویلے عثمانی ترک بولی چ عرب علاقےآں نوں عربستان دے ناں نال جانیا جاندا سی ۔

گٹھ:ستان
گٹھ:عرب
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:علاقے
بریست اوبلاست

بریست ووبلاست (صوبہ) بیلارس دیاں 6 وفاقی اکائیاں (ووبلاست) چوں اک اے ۔ اس ووبلاست دا انتظامی مرکز گرودناشہر اے ۔
دیوبند

دیوبند ضلع سہارنپور صوبہ اتر پردیش ہندستان دے اک نگر دا ناں اے۔ دیوبند دی مشہوری اوتھے مسلماناں دے اک مزھبی سکول دارالعلوم دیوبند توں اے۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
وہرماخت

**وہرماخت** 1935 توں 1945 تک جرمن فوج دا ناں رہیا اے ۔ ایہدے وچ زمینی ، ہوائی تے سمندری فوج شامل سی ۔ ایس فوج نے دوجی وڈی لڑائی وچ یورپ تے مَل ماریا پَر انت وچ روس ، امریکا تے برطانیا ہتھوں ایہنوں ہار ہوئی ۔

## باہرلے جوڑ
گرودنا

گرودنا بیلارس دا اک شہر اے تے بیلارس دے ہرودنا ووبلاست دا انتظامی مرکز اے ۔

گٹھ:بیلاروس دے شہر
گٹھ:بیلاروس دے آباد تھاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
دارالعلوم دیوبند

**دارالعلوم دیوبند** دیوبند، اتر پردیش، ہندستان چ مسلماناں دے اک مزھبی مدرسے دا ناں اے. ایس مدرسے دی نیو 1866 مولانا محمد قاسم نانوتوی تے مولانا رشید احمد گنگوہی نے رکھی۔

ضلع سہارنپور دے اک قصبے نانوتہ دے مولا‏نا محمدقاسم نانوتوی نے 31 مئی 1866ء بمطابق 15 محرم الحرام 1283ھ نو‏‏ں دیوبند د‏‏ی اک چھوٹی سی مسجد (مسجد چھتہ) وچ مدرسۃ دیوبند د‏‏ی بنیاد رکھی۔ واضح رہے کہ اس نیک کم وچ انہاں نو‏ں مولا‏نا سید محمد عابد دیوبندی صاحب، مولا‏ناذوالفقار علی دیوبندی صاحب تے فضل الرحمن عثمانی دیوبندی صاحب دا عملی تعاون حاصل رہیا۔

دار العلوم دیوبند نے ہن تک سینکڑاں مفسر، محدث، مجاہدین، ادیب تے تلامذہ پیدا کیتے نيں جنہاں وچ مولا‏نا محمودحسن عثمانی دیوبندی تے شبیر احمد عثمانی دے علاوہ مولا‏نا اشرف علی تھانوی، مولا‏نا عبید اللہ سندھی، مولا‏نا حسین احمد مدنی تے علامہ سید انورشاہ کشمیری وغیرہ قابل ذکر نيں ، انہاں ہستیاں نے جنوبی ایشیا تے جنوبی ایشیا تو‏ں باہر اسلام د‏‏ی شمع نو‏‏ں روشن رکھنے وچ کوئی کسر باقی نئيں چھڈی ا‏‏ے۔ شمع تو‏ں شمع روشن کرنے د‏‏ی ایہ روایت تے سلسلہ حالے تک جاری ا‏‏ے۔

## دیوبند تو‏ں الحاق شدہ دینی مدارس

الازہر یونیورسٹی مصر د‏‏ی طرح پورے عالم اسلام وچ دیوبند مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں لازوال شہرت نصیب ہوئی۔ اج جنوبی ایشیا، وسطی ایشیا تے مشرق وسطی وچ سینکڑاں دے حساب تو‏ں ایداں دے دینی مرسے تے درسگاہاں نيں جو علمی تے فکری لحاظ تو‏ں دیوبند مکت‏‏ب فکر تو‏ں مربوط نيں۔ پاکستان وچ مدرسہ جامعہ اشرفیہ لاہور، جامعہ مدینہ لاہور ،مدرسہ عربی خیر المدارس ملتان، دار العلوم کراچی تے دارلعلوم حقانیہ اکوڑہ خٹک نوشہرہ، ہر سو دیوبند مکت‏‏ب فکر د‏‏ی روشنی پھیلانے وچ مصروف عمل نيں۔، 

## حوالے

## ہور ویکھو
* فرقہ واریت
* سید احمد بریلوی
* تحریک طالبان پاکستان
* سپاہ صحابہ
* لشکر جھنگوی

گٹھ:1866ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:بھارت وچ اسلامی تعلیم
گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:بھارت وچ مدارس
گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے
گٹھ:سنگاپور وچ اسلام
گٹھ:ضلع سہارنپور
گٹھ:ہندوستان وچ 1867ء دیاں تاسیساں

### ویب سائٹ
دارالعلوم دیو بند دی ویب سائٹ
لفتوفا

**لفتوفا** جرمنی دی ہوائی فوج دا ناں اے۔ لفتوفا چ 42216 لوک نین تے 454 ہوائی جعاز نیں۔ دنیا دی ہوائی لڑائی دے تریخ چ سب تون چوکھے ویری دے جعاز سٹن والا ایرخ ہارٹمان لفتوفا دا ای بندا سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
صوبہ نکا پولینڈ

** نکا پولینڈ** پولینڈ دا اک صوبہ اے۔

گٹھ:پولینڈ
گٹھ:پولینڈ دے صوبے
صوبہ لودز

**لودز** پولینڈ دا اک صوبہ اے۔

گٹھ:پولینڈ
گٹھ:پولینڈ دے صوبے
دیوبندی

**دیوبندی مکت‏‏ب فکر** د‏‏ی بنیاد اتر پردیش دے شہر دیوبند تو‏ں پئی۔ دارالعلوم دیوبند جتھے اُتے اسلامی عقائد وچ اک خاص مکت‏‏ب فکر تے مدرسہ د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ اس فرقہ دے علما تے اُنہاں دے پیروکار حنفی دیوبندی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ مقلد نيں۔ علمائے دیوبند محمد قاسم نانوتوی دے شاگرد سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ ایہ فکر شاہ ولی اللہ دہلوی د‏‏ی فکر تو‏ں نشو و نما پاندی اے ـ

## خاص پہچان
علمائے دیوبند دے عقائد د‏‏ی متفقہ کتاب *المہند علی المفند* اے جسنو‏ں مولا‏نا خلیل احمد سہارنپوری نے رقم کيتا اے ـ
* عقائد: عقائد وچ علمائے دیوبند امام ابو منصور ماتریدی د‏‏ی تقلید کردے نيں.
* فقہ: علمائے دیوبند حنفی المسلک نيں، لیکن بقیہ تِناں فقہی مکاتب فکر یعنی مالکیہ، شافعیہ تے حنابلہ نو‏‏ں وی برحق تسلیم کردے نيں۔

## حوالے

دیوبندی مکت‏‏ب فکر
گٹھ:اسلامی فرقے
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:پاکستان وچ اسلام
گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں
گٹھ:سنی مکاتب فکر
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان وچ 1867ء دیاں تاسیساں
محمد قاسم نانوتوی

**محمد قاسم نانوتوی** اک اسلامی مزھبی پڑھاکو سی۔ اونے رشید احمد گنگوہی نال رل کے دارالعلوم دیوبند دی دیوبند شہر چ نیو رکھی۔

محمد قاسم نانوتوی اک پنڈ نانوتہ چ 1832 چ جمے تے 1880 چ مریا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لبلن

لبلن پولینڈ دا شہر اے تے پولینڈ دے لبلن وئیوودشپ (صوبہ) دا صدرمقام اے ۔

گٹھ:پولینڈ دے شہر
گٹھ:پولینڈ دے آباد تھاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
راجگھر

**راجگھر**، پنجابی زبان وچ کسے دیس، صوبے ، ضلعے یا تحصیل دے دارالحکومت یا راجدھانی نوں آکھیا جاندا اے۔ جداں پاکستان دا راجگھر اسلام آباد  اے۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ناں
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:راجگڑھ
ہیستان

سویت یونین دی سابق ریاست تے ہن دے قفقاز دے دیس آرمینیا دا ایتھے دی مقامی ارمنی بولی چ ناں ہیستان اے ۔ آرمینیا دے لوک اپنے دیس نوں اپنی بولی ج ہیستان آکھدے نیں ۔
اے آر رحمان

اللہ رکھا رحمان ہندستان دا اک موسیقار، تے گانے گان والا اے۔ اوہ ۶ جنوری ۱۹۶۶ نوں چنائی چ جمیا۔

**اﷲ رکھا رحمٰن** ہندی فلماں دے اکّ مشہور سنگیتکار اے۔ ایہناں دا جم ۶ جنوری ۱۹۶۷ نوں چینئی، تملناڈو، بھارت وچ ہویا۔ جم دے ویلے اوہناں دا ناں **ایں ایسں دلیپ کمار** سی جسنوں بعد توں بدل کے اوہ **ایں آرں رحمٰن** بنے۔ سراں دے بادشاہ رحمٰن نے ہندی دے علاوہ ہور کئیاں بولیاں دیاں فلماں وچ وی سنگیت دتا اے۔ ٹائیمس پتریکا نے اوہناں نوں موجارٹ آف مدراس دے خطاب دتی۔ رحمٰن گولڈن گلوب ایوارڈ نال اعزازی ہون والے پہلا بھارتی اے۔ اے۔ آر۔ رحمٰن اجیہا پہلا بھارتی اے جنھاننوں برطانوی بھارتی فلم سلم ڈاگ ملیمیئر وچ اوہناں دے سنگیت لئی تن آسکے نامانکن حاصل کیتا اے۔ اس فلم دے گیت جےَ ہو۔.۔.۔ لئی سبھ توں ودھیا ساؤنڈٹریک کمپائیلیشن اتے سبھ توں ودھیا فلمی گیت دی گٹھ وچ دو گریمی انعام ملے۔

## مڈھلا جیون
رحمٰن نوں سنگیت اپنے پیؤ توں وراثت وچ ملیا سی۔ اوہناں دے پیؤ آرکے شیکھر ملیالی فلماں وچ سنگیت دیندے سن۔ رحمٰن نے سنگیت دی اگے دی سکھیا ماسٹر دھنراج ولوں حاصل کیتی اتے صرف ۱۱ سال دی عمر وچ اپنے بچپن دے متر شومنی نال رحمٰن بینڈ رٹس لئی کیبورڈ (سنتھیسائجر) وجاؤن دا کم کیتے۔ اوہ الیاراجا دے بینڈ لئی کم کردے سن۔ رحمٰن نوں ہی پنّ جاندا اے چینائی دے بینڈ نیمسس ایوینیو دا قیام دے لئی۔ اوہ کیبورڈ، پیانو، ہارمونیم اتے گٹار سارے وجاؤندے سن۔ اوہ سنتھیسائجر نوں کلا اتے تکنالوجی دا انوکھا سنگم منندے اے۔ جد رحمٰن نوں سال دے سی تد اوہناں دے پیؤ دی موت ہو گئی سی اتے پیسے لئی گھروالے نوں واجا ینتراں نوں وی ویچنا پیا۔ حالات انھے وگڑ گئے کہ اوہناں دے پروار نوں اسلام اپنانا پیا۔ بینڈ گروپّ وچ کم کردے ہوئے ہی اوہناں نوں لنڈن دے ٹرنٹی کالج آف میوزک توں سکالرشپ وی ملی، جتھوں اوہناں نے پچھم والا کلاسیکل سنگیت وچ ڈگری حاصل کیتی۔ اے آر رحمٰن دی بیوی دا نام سائرا بانو اے۔ اوہناں دے تن بچے ہن- کھدیجا، رحیم اتے امن۔ اوہ دکھنی بھارتی اداکار راشن رحمٰن دے رشتے دار وی اے۔ رحمٰن سنگیتکار جی وی پرکاش کمار دا چاچا اے۔

## حوالہ

گٹھ:بھارتی گلوکار

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
چرکیسی اوبلاست

چرکیسی اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز چرکیسی شہر اے ۔
دنیپروپترووسک اوبلاست

**یوکرین** چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ چڑھدے تے اتلے چڑھدے پاسے ول روس، اتلے لیندے ول بیلارس، پولینڈ، سلویکیا تے ھنگری لیندے ول، رومانیہ، مالدووا لیندے دکھن ول تے کالا سمندر دکھن ول نیں۔ ایہ 603,628 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینج براعظم یورپ تے روس مگروں دوجا وڈا دیس اے۔ کیف یوکرین دا راجگڑھ اے۔
یوکرین انتظامی طور اتے 24 اوبلاستاں یعنی صوبےآں تے اک خودمختار جمہوریہ کریمیا چ ونڈیا ہویا اے تے دو شہراں کیف تے سیویستوپول نوں خاص حثیت دتی گئی اے ۔
دنیپروپترووسک اوبلاست یوکرین 24 اوبلاستاں یعنی صوبےآں چوں اک اوبلاست اے ۔ اس دا انتظامی مرکز دنیپرو شہر اے

## جغرافیہ

## تریخ

## معیشت
## اوبلاست دی انتظامی ونڈ

## ہور ویکھو
* یوکرین دے اوبلاست
* یوکرین
* کریمیا

## باہرلے جوڑ

* Official site of Dnipropetrovsk Oblast Administration 
* Unofficial informational site 
* City Portal with forum and city photoalbum 
* Information Card of the Region – official site of the Cabinet of Ministers of Ukraine
* Dnipropetrovsk Oblast from website Ukraine-CityGuide

گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دے اوبلاست
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبے ریاستاں
پولتاوا اوبلاست

پولتارا اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز پولتارا شہر اے ۔
لیہستان

اج دے یورپ دے دیس پولینڈ نوں سلطنت عثمانیہ دے ویلے عثمانی ترک بولی چ لیہستان آکھیا جاندا سی تے اج وی کئی ترک بولیاں تے فارسی تاجکی چ پولینڈ نوں لیہستان ای آکھیا جاندا اے ۔
ووبلاست

بیلارس دیاں انتظامی اکائیاں نوں ووبلاست آکھیا جاندا اے ایہہ عام طور تے صوبہ دے برابر انتظامی اکائی اے ، روس تے یوکرین دیاں ووبلاست دے برابر انتظامی اکائیاں اوبلاست کہلاندیاں نیں۔
اودیسا

اودیسا یوکرین دا اک شہر اے تے یوکرین دے اودیسا اوبلاست دا صدرمقام اے ۔ اس دی آبادی 10,05,591 اے ۔

گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دے شہر
گٹھ:یوکرین دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
اوپول

اوپول پولینڈ دا اک شہر اے تے پولینڈ دے اوپول وئیوودشپ دا صدرمقام اے ۔

گٹھ:پولینڈ دے شہر
گٹھ:پولینڈ دے آباد تھاں

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
اوبلاست

روس تے یوکرین دے صوبے دی سطح دی انتظامی اکائی نوں **اوبلاست** آکھیا جاندا اے، اوبلاست نوں بیلارس وچ ووبلاست آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:روس
گٹھ:یوکرین
گٹھ:انتظامی ونڈ
وئیوودشپ

وئیوودشپ ، پولینڈ دی بولی چ **وئیودزتوو** ، پولینڈ دی صوبے دے برابر انتظامی اکائی نوں آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ انتطامی اکائی روس تے یوکرین تے بیلارس دے ووبلاست دے برابر اے ۔

پولینڈ دے کل 16 وئیوودشپ نیں ۔ جنہاں چوں کجھ تھلویں نیں :-

* نکا پولینڈ وئیوودشپ

* وڈا پولینڈ وئیوودشپ

* پومورسکی وئیوودشپ

* لبلن وئیوودشپ

* اوپول وئیوودشپ

* لودز وئیوودشپ وغیرہ وغیرہ ۔
سومی اوبلاست

سومی اوبلاست یوکرین دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست یعنی صوبہ) اے ۔ اس دا انتظامی مرکز سومیشہر اے ۔
ترنوپل اوبلاست

**یوکرین** چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ چڑھدے تے اتلے چڑھدے پاسے ول روس، اتلے لیندے ول بیلارس، پولینڈ، سلویکیا تے ھنگری لیندے ول، رومانیہ، مالدووا لیندے دکھن ول تے کالا سمندر دکھن ول نیں۔ ایہ 603,628 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے اینج براعظم یورپ تے روس مگروں دوجا وڈا دیس اے۔ کیف یوکرین دا راجگڑھ اے۔
یوکرین انتظامی طور اتے 24 اوبلاستاں یعنی صوبےآں تے اک خودمختار جمہوریہ کریمیا چ ونڈیا ہویا اے تے دو شہراں کیف تے سیویستوپول نوں خاص حثیت دتی گئی اے ۔
ترنوپل اوبلاست یوکرین 24 اوبلاستاں یعنی صوبےآں چوں اک اوبلاست اے ۔ اس دا انتظامی مرکز ترنوپل شہر اے

## جغرافیہ

## تریخ

## معیشت
## اوبلاست دی انتظامی ونڈ

## ہور ویکھو
* یوکرین دے اوبلاست
* یوکرین
* کریمیا

## باہرلے جوڑ

* ترنوپل کونسل ویب سائیٹ 

گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دے اوبلاست
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبے ریاستاں
اماپا

اماپا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر ماکاپا شہر اے ۔ 
ریاست دی کل آبادی 6،68،689 اے تے اسدا رقبہ 1،42،814 مربع کلومیٹر اے ۔

گٹھ:برازیل
گٹھ:برازیل دا جغرافیہ

گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
کیارا

کیارا برازیل دی اک ریاست اے اسدا راجگھر فورتالزا شہر اے ۔ 
ریاست دی کل آبادی 84 لکھ 48 ہزار 55 اے تے اسدا رقبہ 1،48،825مربع کلومیٹر اے ۔

گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
ڈونگا بونگا

**ڈونگا بونگا** پنجاب دے ضلع بہاول نگر دی تحصیل بہاول نگر  وچ اک شہر اے ۔ 

## ناں
**ڈونگا** نیویں تھاں نوں تے **بونگا** بستی نوں کہیا جاندا اے ۔ ایہدے توں علاوا ایہ ناں دو سکھ بھراواں **ڈونگا سنگھ** تے **بونگا سنگھ** نال وی جوڑیا جاندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* چھانگا مانگا

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع بہاول نگر
مالٹا چھلڑ

**مالٹا چھلڑ** مالٹا کینو تے ہور کھٹے فروٹاں دا چھلڑ ہوندا اے جیہڑا سواد ل‏ی کھانیاں چ رلایا جاندا اے
ریو برانکو

ریو برانکو برازیل دا اک شہر اے تے برازیل دی ریاست آکیر دا انتظامی مرکز اے ۔

گٹھ:برازیل
گٹھ:برازیل دے شہر
گٹھ:دکھنی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:برازیل دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:دکھنی امریکا دے شہر
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہر
گٹھ:دکھنی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
ترنوپل

تونوپل یوکرین دا اک شہر اے تے ترنوپل اوبلاست دا انتظامی مرکز اے ۔

گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دے شہر
گٹھ:یوکرین دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں