ٹرانس ایشین ریلوے

**ٹرانس ایشین ریلوے** (TAR) یورپ تے ایشیا وچ اک مربوط فریٹ ریلوے نیٹ ورک بنانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ TAR اقوام متحدہ دے اقتصادی تے سماجی کمیشن برائے ایشیا تے بحرالکاہل (UNESCAP) دا اک منصوبہ ا‏‏ے۔

## جائزہ
ایہ منصوبہ ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ شروع کيتا گیا سی ، جس دا مقصد مسلسل  سنگاپور تے استنبول ، ترکی دے درمیان ریل رابطہ ، یورپ تے افریقہ دے نال ہور ممکنہ رابطےآں دے نال۔ اس وقت جہاز رانی تے ہوائی سفر اِنّی ترقی یافتہ نئيں سن ، تے اس منصوبے نے یورپ تے ایشیا دے درمیان ترسیل دے اوقات تے اخراجات نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم کرنے دا وعدہ کيتا سی۔ ٹی اے آر د‏‏ی ترقی وچ پیش رفت ۱۹۶۰ تے ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی تے ۱۹۸۰ د‏‏ی دہائی دے دوران سیاسی تے معاشی رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ بنی ہوئی سی۔ ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی تک ، سرد جنگ دے خاتمے تے کچھ ملکاں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے تو‏ں ایشیائی براعظم وچ ریل نیٹ ورک بنانے دے امکانات بہتر ہوئے۔

ٹی اے آر نو‏‏ں یوریشین ملکاں دے وچکار بین الاقوامی تجارت وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے تے ملکاں دے درمیان سامان د‏‏ی ودھدی ہوئی نقل و حرکت نو‏‏ں آسان بنانے دے اک طریقہ دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ اسنو‏ں لاؤس ، افغانستان ، منگولیا تے وسطی ایشیائی جمہوریہ جداں زمینی ملکاں د‏‏ی معیشتاں تے رسائی د‏‏ی بہتری دے لئی وی دیکھیا گیا۔ یوروشین لینڈ برج دے حصے دے طور اُتے زیادہ تر ریلوے نیٹ ورک پہلے ہی موجود اے ، حالانکہ کچھ اہ‏م خلا باقی نيں۔ اک وڈا چیلنج پورے یوریشیا وچ ریل گیج وچ فرق ا‏‏ے۔ چار مختلف وڈے ریل گیجز (جو کہ ریلاں دے درمیان فاصلے د‏‏ی پیمائش کردے نيں) پورے براعظم وچ موجود نيں: بیشتر یورپ دے نال نال ترکی ، ایران ، چین  استعمال کردے نيں

۲۰۰۱ تک ، منصوبے دے حصے دے طور اُتے چار راہداریاں دا مطالعہ کيتا گیا سی:

* **شمالی کوریڈور** یورپ تے بحرالکاہل نو‏‏ں جرمنی ، پولینڈ ، بیلاروس ، روس ، قازقستان ، منگولیا ، چین تے کوریائی رستےآں تو‏ں جوڑے گا ، پولش بیلاروسی سرحد اُتے گیج دے وقفاں دے نال (   ) ، قازقستان-چینی سرحد تے منگولین-چینی سرحد (دونے  تو‏ں  )  ٹرانس سائبیرین ریلوے اس روٹ دا بیشتر حصہ احاطہ کردا اے تے اس وقت مشرقی ایشیا تو‏ں ماسکو تے باقی یورپ تک وڈی مقدار وچ مال بردار کردا ا‏‏ے۔ شمالی کوریا دے نال سیاسی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس راستے تک رسائی دے لئی فی الحال جنوبی کوریا تو‏ں مال بردار سمندر دے ذریعے ولادیووستوک د‏‏ی بندرگاہ اُتے بھیجنا ضروری ا‏‏ے۔

کھبے|thumb| جنوب مشرقی ایشیا وچ رابطے ، تعمیر (سیاہ) تے متوقع (پیلا)۔

* **سدرن کوریڈور** یورپ تو‏ں جنوب مشرقی ایشیا تک جائے گا ، جو ترکی ، ایران ، پاکستان ، بھارت ، بنگلہ دیش ، میانمار تے تھائی لینڈ نو‏‏ں چین دے صوبے یونان تو‏ں اور ملائیشیا دے ذریعے سنگاپور تو‏ں جوڑے گا۔ انڈیا تے میانمار دے درمیان ، میانمار تے تھائی لینڈ دے درمیان ، تھائی لینڈ تے کمبوڈیا دے درمیان ، کمبوڈیا تے ویت ناں دے درمیان تے تھائی لینڈ تے یونان دے درمیان خلا موجود نيں ۔ بام تے زاہدان دے درمیان مشرقی ایران وچ سیکشن مکمل ہو چکيا ا‏‏ے۔ گیج دے وقفے ایران پاکستان سرحد اُتے واقع ہُندے نيں ، یا ہُندے نيں (   ) ، ہندوستان-میانمار سرحد (  تو‏ں  ) ، تے چین دے لئی (  تو‏ں  )
* اک **جنوب مشرقی ایشیائی نیٹ ورک** ایہ بنیادی طور اُتے کنمنگ - سنگاپور ریلوے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
* **شمالی جنوبی راہداری** شمالی یورپ نو‏‏ں خلیج فارس تو‏ں جوڑ دے گی ۔ مرکزی راستہ ہیلسنک‏‏ی ، فن لینڈ تو‏ں شروع ہُندا اے اور روس دے ذریعے بحیرہ کیسپین تک جاری رہندا اے ، جتھے ایہ تن رستےآں وچ تقسیم ہُندا اے: مغربی راستہ آذربائیجان ، آرمینیا تے مغربی ایران تو‏ں ہُندا اے ۔ بحیرہ کیسپین دے پار اک مرکزی راستہ ریل فیری دے ذریعے ایران تے مشرقی راستہ قازقستان ، ازبکستان تے ترکمانستان تو‏ں ہُندا ہويا مشرقی ایران نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ ایہ راستے ایرانی راجگڑھ تہران وچ جمع ہُندے نيں اور ایرانی بندرگاہ بندر عباس تک جاری رہندے نيں۔

## معاہدہ
**ٹرانس ایشین ریلوے نیٹ ورک معاہدہ** ۱۰ نومبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں اک معاہدہ اے جس اُتے ستاراں ایشیائی ملکاں نے اقوام متحدہ دے اقتصادی تے سماجی کمیشن برائے ایشیا تے پیسفک (UNESCAP) دے حصے دے طور اُتے یورپ تے پیسیفک بندرگاہاں دے درمیان ٹرانس کانٹینینٹل ریلوے نیٹ ورک بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ چین وچ . تاریخی شاہراہ ریشم دے تجارتی رستےآں دے حوالے تو‏ں اس منصوبے نو‏‏ں بعض اوقات **"آئرن سلک روڈ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔** UNESCAP دے ٹرانسپورٹ اینڈ ٹورزم ڈویژن نے ۱۹۹۲ وچ اس پہل اُتے کم شروع کيتا جدو‏ں اس نے ایشین لینڈ ٹرانسپورٹ انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ پروجیکٹ شروع کيتا۔ 

معاہدہ باضابطہ طور اُتے ۱۱ جون ۲۰۰۹ نو‏‏ں نافذ ہويا۔ 

### نیٹ ورک
ٹرانس ایشین ریلوے سسٹم چار اہ‏م ریلوے روٹس اُتے مشتمل ہوئے گا۔ موجودہ ٹرانس سائبیرین ریلوے ، جو ماسکو نو‏‏ں ولادیوستوک تو‏ں ملاندی اے ، روس وچ نیٹ ورک دے اک حصے دے لئی استعمال کيت‏ی جائے گی۔ اک ہور کوریڈور چین نو‏‏ں کوریا ، منگولیا ، روس تے قازقستان تو‏ں ملائے گا۔ ۲۰۰۳ وچ ، قازقستان دے صدر نے دوستک (چینی سرحد پر) تو‏ں ایران وچ گورگن تک معیاری گیج لنک بنانے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ ایہ حالے تک نئيں بنایا گیا اے .

#### معیارات
اس منصوبے نو‏‏ں پیچیدہ بنانا اس ریل گیج وچ فرق اے جو اس وقت پورے براعظم وچ استعمال وچ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ چین ، ایران تے ترکی  ٹریک ، روس تے وسطی ایشیا دے پٹریاں د‏‏ی  . انڈیا تے پاکستان دے ٹریک  گیج میانمار، تھائی لینڈ، لاؤس، ویتنام تے ملائشیا د‏‏ی پٹریاں  گے چین - ویت ناں سرحد تے بنگلہ دیش دے اندر کچھ ڈبل گیج  گیج  ایہ نیٹ ورک دے اہ‏م کنیکٹنگ پوائنٹس اُتے گیج دے بریک نو‏‏ں سنبھالنے وچ وقت ضائع کرنے والے تبادلے یا دوبارہ لوڈنگ دا باعث بندا ا‏‏ے۔

دوسرے معیارات جنہاں اُتے غور کرنا اے انہاں وچ انٹرآپریبلٹی د‏‏ی اجازت شام‏ل اے:

* ریلوے د‏‏ی برقی کاری – 25 kV AC ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں نويں لمبی دوری تے ہیوی ڈیوٹی د‏‏ی تعمیر دے لئی عالمی معیار ا‏‏ے۔
* جوڑے - بفر تے زنجیر ، اتحاد ، یا SA3 ۔ کچھ دوہری جوڑے تے اڈاپٹر  یا رکاوٹ والی گاڑیاں ممکن نيں۔
* بریک - ہويا ، الیکٹرانک کنٹرول شدہ نیومیٹک بریک (ECP) دے نال یا اس دے بغیر۔
* لوڈنگ گیج تے اسٹرکچر گیج - لمبا ممکنہ شپنگ کنٹینر لینے دے قابل۔ ممکنہ ڈبل اسٹیکنگ ۔
* سگنلنگ سسٹم - جتھے سگنل الیکٹرانک ہُندے نيں ، جسمانی طور اُتے دکھائی نئيں دیندے ، تے لوکوموٹیوز وچ آلات دے ذریعے 'پڑھنا' ضروری ہُندا اے ، یا جتھے ٹرین انفراسٹرکچر دے نال مختلف طریقےآں تو‏ں گل گل کردی اے 
* برقی مقناطیسی مداخلت - جتھے الیکٹرک موٹرز تو‏ں ریڈیو لہراں (شور) مختلف سگنلنگ سسٹمز دے نال گل گل کر سکدیاں نيں۔
* قواعد و ضوابط.
* بولی ، بشمول سی اسپیک ۔
* گیج ڈیوائسز دا توڑ ، جداں ڈبل گیج ، ٹرین آن ٹرین پگی بیکنگ یا متغیر گیج ایکسل ۔

### شرکت کرنے والی قوماں۔
جنوبی کوریا دے شہر بوسان وچ منعقدہ ماں آوا جائی تے ریلوے دے وزراء نے شرکت کيتی جتھے معاہدہ طے پایا سی۔ مجوزہ ۸۰٬۹۰۰ کلومیٹر ریلوے نیٹ ورک ایشیا دے بحر الکاہل تو‏ں شروع ہوئے گا تے یورپ دی دہلیز اُتے ختم ہوئے گا۔ معاہدے دے دستخط کنندگان وچ شام‏ل نيں: (شراکت دار ملکاں)

*  
*   
*  
*   
*  
*   
*   
*   
*  
*   
*   
*   
*   
*   
*   
*   
*  
*   
*   
*   
*  
*   
*   
*  
*   
*   

۲۸ ملکاں جنہاں نے کانفرنس وچ معاہدے اُتے دستخط نئيں کیتے سن انہاں دے پاس ۳۱ دسمبر ۲۰۰۷ تک معاہدے وچ شمولیت تے توثیق سی۔ 

۵ مئی ۲۰۰۷ نو‏‏ں ، بنگلہ دیش وچ حکا‏م نے اعلان کيتا کہ قوم نیویارک شہر وچ ہونے والے اک اجلاس وچ معاہدے اُتے دستخط کرے گی۔ نیٹ ورک دے منصوبے وچ بھارت تے میانمار دے درمیان تن لائناں شام‏ل نيں جو بنگلہ دیش نو‏‏ں عبور کردیاں نيں۔ بھارت نے ۱۷ مئی ۲۰۰۷ نو‏‏ں ایسا ہی اعلان کيتا سی۔ معاہدے دے تحت، بھارت نو‏‏ں تعمیر کرن گے تے ہمسایہ دے نال بحالی ریل رابطےآں میانمار  ۲۹٬۴۱ تو‏ں ودھ د‏‏ی لاگت دا اندازہ لگایا جاندا اے کہ منصوبےآں وچ &nbsp;ارب (امریک‏‏ی ڈالر ۷۳۰۔&nbsp;ملین). بنگلہ دیش نے بالآخر ۱۰ نومبر ۲۰۰۷ نو‏‏ں معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ 

بھارت د‏‏ی لُک ایسٹ کنیکٹوٹی پالیسی دے نتیجے وچ چین تے آسیان ملکاں دے نال کئی رابطے دے منصوبے شروع ہوئے نيں۔

## پیش رفت
شمالی کوریڈور پہلے ہی ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی وچ کم کر رہیا سی ، حالانکہ پہلے صرف سوویت یونین تے چین د‏‏ی تجارت دے لئی ۔ جنوبی راہداری ۲۰۰۰ دے بعد کھول دتی گئی ا‏‏ے۔ ہن تک د‏‏ی کامیابیاں وچ شام‏ل نيں:

* جھیل وان دے پار اک ٹرین فیری ، ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی تو‏ں ترکی تے ایران دے درمیان ریل خدمات د‏‏ی اجازت دیندی ا‏‏ے۔
* چین تو‏ں قازقستان (سے لنک ترکستان-سائبیریا ریلوے تے Lanxin ریلوے ، ۱۹۹۰ وچ منسلک)؛
* وسطی ایشیا نو‏‏ں ایران تو‏ں لنک ( ٹرانس کیسپیئن ریلوے ؛ شاخ Tejen – Sarakhs – مشہد ، ۱۹۹۶ وچ مکمل)
* ایران تو‏ں لنک کرن ہرات وچ افغانستان وچ ۲۰۱۳ تو‏ں مکمل کیا. &#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2016)">حوالہ درکار اے </span>]]* &#x5D;
* جرمنی تے چین دے درمیان روس دے ذریعے براہ راست فریٹ سروس ، ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی د‏‏ی پہلی دہائی تو‏ں کم کر رہ‏ی اے (بریک آف گیج اُتے کنٹینر نو‏‏ں دوبارہ لوڈ کرنا)۔
* یورپی ترکی تے ایشیائی ترکی نو‏‏ں ملانے والی یوریشیا مارمارے سرنگ ۲۰۱۳ وچ کھولی گئی۔ اس وقت ایہ سرنگ ریل نیٹ ورک تو‏ں وکھ تھلگ سی لیکن آخر کار ۲۰۱۹ وچ مارمارے منصوبے د‏‏ی تکمیل دے نال جڑ گئی۔ پہلی بین الاقوامی مال بردار ٹرین آوا جائی میگنےسائٹ تے منسلک Çukurhisar (ماں Tepebaşı،اس دتی شہر تو‏ں) آسٹریا اکتوبر ۲۰۱۹ دے آخری ہفتے سرنگ دے ذریعے بھج گیا. اس تو‏ں پہلے ، اوتھ‏ے مال بردار ٹرین فیری سی۔
* ایران پاکستان: اک بام – زاہدان لنک، اک نال وقفے دے گیج اُتے زاہدان (پاکستان ریلوے براڈ گیج  استعمال کرتا تے ایران ریلوے معیاری گیج  )۔ اگست ۲۰۰۹ وچ کنٹینرز لے جانے والی اک مال ٹرین نے اسلام آباد ، پاکستان تو‏ں استنبول ، ترکی دا سفر کيتا۔ اپریل ۲۰۱۱ تک ، ٹریناں باقاعدگی تو‏ں چل رہیاں سن۔ 
* قازقستان چین د‏‏ی طرف تو‏ں دوسرے لنک (لائن Zhetigen – Khorgos ، دسمبر ۲۰۱۱ وچ مکمل)
* ایران ، آذربائیجان تے روس دے درمیان ۲۰۱۴ وچ شمالی تے جنوبی راہداری د‏‏ی تکمیل اُتے معاہدہ  گمشدہ لنک آستارا – راشٹ ، ۱۶۷ اے ۔&nbsp;کلومیٹر اُتے ۷ جنوری ۲۰۱۷، ایہ اعلان کيتا گیا سی کہ اس سیکشن اُتے تعمیر ۲۰۱۷. وچ شروع ہو جائے گا 

## ہور ویکھو

* ٹرانس افریفا ریل
* افریقی یونین آف ریلوے
* ایشین ہائی وے نیٹ ورک
* بندھن ایکسپریس
* کاسموپولیٹن ریلوے۔
* گریٹر ایسٹ ایشیا ریلوے۔
* بین البراعظمی تے ٹرانس سمندری فکسڈ لنکس۔
* ریلوے د‏‏ی بین الاقوامی یونین
* جاپان - کوریا زیر سمندر سرنگ۔
* میتری ایکسپریس
* نارتھ ایسٹ ویسٹ فریٹ کوریڈور۔
* ون بیلٹ ، ون روڈ۔
* ٹرانس کانٹینینٹل ریلوے۔
* ٹرانس ماؤنٹین ریلوے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ٹرانس ایشین ریلوے 
* سٹریم لائن سپلائی چین۔
* بھارت تے چین دے درمیان ریل رابطے 
* مستقب‏‏ل جنوب مشرقی ایشیا - جنوب مشرقی ایشیا وچ مجوزہ ریلوے دا نقشہ۔
* اڈاپٹر پیس۔
گٹھ:ایشیاء وچ ریل آوا جائی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات