آتمنربھر بھارت

[سجے|thumb|300px|thumb|ریاست ہند د‏‏ی حفاظت والے [راجناتھ سنگھ د‏‏ی نگرانی تے صنعتاں د‏‏ی ویب سائٹ نال رابطہ کردے ہوئے]]

**آتم نربھر بھارت** (دیوناگری: आत्मनिर्भर भारत , آئی ایس او: Ātmanirbhara Bhārata , سنسکرت حروف تہجی د‏‏ی بین الاقوامی نقل حرفی: Āmtanirbhara Bhārata ) جس دا ترجمہ 'خود انحصار بھارت' تو‏ں ہُندا اے ، اک ہندی جملہ اے جس نو‏‏ں وزیر اعظم بھارت نریندر مودی تے بھارت حکومت نے کووڈ-19 وبائی مرض دے دوران تے اس دے بعد ملک وچ معاشی ترقی دے سلسلے وچ استعمال تے عام کيتا ا‏‏ے۔ اس تناظر وچ ایہ اصطلاح بھارت نو‏‏ں "عالمی معیشت دا اک وڈا تے ودھ اہ‏م حصہ" بنانے دے لئی ایسی پالیسیاں اُتے عمل پیرا اے، جو موثر ، مسابقتی تے لچکدار اے تے خود نو‏‏ں برقرار رکھنے تے خود پیدا کرنے دے سلسلہ وچ چھتری دے تصور دے طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔

مودی 2014ء تو‏ں قومی سلامتی ، غربت تے ڈیجیٹل بھارت دے سلسلے وچ ایہ جملہ استعمال ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس دا پہلا مشہور تذکرہ؛ 12 مئی 2020ء ، 12 اکتوبر تے 12 نومبر 2020ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی کووڈ - 19 وبائی بیماری تو‏ں متعلق معاشی پیکیج دے اعلان دے دوران؛ 'آتم نربھر بھارت ابھیان' یا 'خود انحصار انڈیا مشن' د‏‏ی شکل وچ سامنے آیا۔ مئی 2020ء تو‏ں ایہ جملہ پریس ریلیز ، بیانات تے پالیسیاں دے سلسلے وچ وزارت برائے صارفین د‏‏ی امور ، خوراک تے عوامی تقسیم ، وزارت تعلیم تے وزارت دفاع ورگی وزارتاں وچ استعمال ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ اس جملہ نو‏‏ں حکومت نے بھارت دے 2021ء دے مرکزی بجٹ دے سلسلے وچ وی استعمال کيتا ا‏‏ے۔

یہ جملہ سابق منصوبہ بندی کمیشن نے بھارت دے پنج سالہ منصوبےآں وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ مبصرین نے نوٹ کيتا اے کہ بھارت اپنی تشکیل دے دن تو‏ں ہی ایسی پالیسیاں تے ادارےآں د‏‏ی تشکیل دے رہیا اے، جو خود انحصاری نو‏‏ں فروغ دیندے نيں۔ نجی کمپنیاں تے انہاں د‏‏ی مصنوعات کوبھارت وچ خود انحصاری د‏‏ی عمدہ مثالاں دے طور اُتے وی سمجھیا جاندا اے، جداں: ماروندی 800 کار ، تھمس اپ مشروبات ، امول ، ایچ ڈی ایف سی ،بھارت د‏‏ی معروف آئی ٹی کمپنیاں تے بھارت بایوٹیک تے سیروم انسٹی ٹیوٹ آف انڈیا۔ بھارت بایوٹیک نے بینچ تو‏ں اگلے اک سفر وچ بھارت د‏‏ی پہلی دیسی کووڈ - 19 ویکسین تیار کيتی جس وچ اٹھ ماہ لگے۔

## تریخ
### خود اعتمادی تے اعتماد
بھارتی قوم پرستاں نے 1940ء د‏‏ی دہائی وچ خود انحصاری اُتے زور دتا۔ انہاں ہی سالاں وچ بھارت نے سویت یونین دے معاشی نمونےآں تو‏ں بعد وچ دوسرے ماڈل جداں جنوبی کوریا ، تائیوان تے برازیل دے بارے وچ آگاہ ہويا۔ سنجیا بارو دے 1983ء وچ "بھارتی معاشی ترقی وچ انحصار کرنے دے لئی انحصار" دے عنوان تو‏ں مضمون وچ بارو نے لکھیا کہ خود انحصاری نو‏‏ں "ساڈے مواقع تے ساڈے کماں د‏‏ی حکمت عملی تے ساڈی نسبت د‏‏ی خوبیاں تے رکاوٹاں دا ادراک سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اس حکمت عملی تو‏ں انحرافات پیدا ہوچکے نيں تاں انہاں نو‏ں عارضی طور اُتے روانہ ہوݨ د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمجھیا جاندا اے ، کیونجے اس د‏ی رضاکارانہ حکومت نو‏‏ں مجبور کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ […] اس د‏ی نیہہ انھاں نے سیڈینھم کالج وچ 1982ء وچ اک لیکچر اُتے رکھی ، جس وچ ماہر معاشیات اشوک مترا نے کہیا:

پ‏ر 1980ء د‏‏ی دہائی وچ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) دے قرض لینے تے ملک د‏‏ی عام معاشی صورت حال نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے بھارت دے فیصلہ دے بعد ، بارو نے نتیجہ اخذ کیہ ایہ کہ کسی وی قومی مقصد د‏‏ی تشکیل دے طور اُتے "خود انحصاری" دا حوالہ دینا یکسر نامناسب معلوم ہوئے گا۔"

### پنج سالہ منصوبے
سابق وزیر اعظم اندرا گاندھی نے 1976ء وچ قومی ترقیا‏تی کونسل تو‏ں خطاب دے دوران؛ "خوراک تے توانائی وچ خود انحصاری" تے "معاشی خود انحصاری" دے سلسلہ وچ متعدد بار خود انحصاری دا جملہ استعمال کيتا۔  بھارت دے پنجويں پنج سالہ منصوبہ (1974–1978) نے اپنے اک مقصد دے طور اُتے "خود انحصاری دا حصول" دے جملہ نو‏‏ں استعمال کيتا۔ استعمال وچ قابل تجدید وسائل دے سلسلے وچ "ٹکنالوجی ، پیداوا‏‏ر تے تحفظ دے لحاظ تو‏ں" خود انحصاری حاصل کرنا وی شام‏ل سی۔ " اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ صنعتی مشینری تے کیمیکل جداں شعبےآں وچ "درآمدی مشینری تے سازوسامان دے حصےآں .... وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی اے … خود انحصاری وچ وادھا د‏‏ی عکاسی"۔

نويں پنج سالہ منصوبہ (1997–2002) وچ وی اس جملے دا استعمال ملا۔ دسويں پنج سالہ منصوبہ (2002–2007) وچ اس دے برعکس "لوڑ تو‏ں ودھ انحصار" استعمال کيتا جاندا سی۔ دسويں منصوبہ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ "سائنس تے ٹکنالوجی […] … خود انحصاری وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔" اگلے منصوبہ وچ "معیشت دے کچھ شعبےآں وچ خود انحصاری دے حصول تے اسنو‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی خواہش" دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔

### دفاعی شعبہ
1992 وچ اے پی جے عبدالکلام دے تحت سیلف ریلائنس ریویو کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ 2000 وچ بھارت دے قومی سلامتی دے مشاورتی بورڈ دے "کے سبرمنیم" نے کہیا: 

سبرمنیم د‏‏ی خود انحصاری تے خود کفالت دے امتیاز دے مطابق بھارت د‏‏ی دفاعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں تھلے لکھے مراحل وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے :

## 2014 دے بعد

### تعریف
'آتم نربھر' یا 'خود انحصاری' آکسفورڈ ہندی ورڈ آف یر 2020 سی۔
*<nowiki/>'آتم نربھر'<nowiki/>* یا '*خود انحصاری*' آکسفورڈ ہندی ورڈ آف د‏ی یر 2020 سی۔

وزیر اعظم نریندر مودی نے کہیا اے کہ "آتم نربھر بھارت خود کفیل ہوݨ یا دنیا دے لئی بند ہوݨ دے بارے وچ نئيں اے ، ایہ خود نو‏‏ں برقرار رکھنے تے خود پیدا کرنے دے بارے وچ اے " تے "ایسی پالیسیاں اُتے عمل پیرا اے جو کارکردگی ، مساوات تے لچک نو‏‏ں فروغ دیندے نيں"۔ اس دے حامیاں نے کہیا اے کہ اس خود انحصاری د‏‏ی پالیسی دا مقصد فطرت وچ تحفظ پسند ہونا نئيں ا‏‏ے۔ وزیر خزانہ نے کہیا کہ "خود انحصار بھارت دا مطلب باقی دنیا تو‏ں منقطع ہونا نئيں اے "۔ وزیر قانون و آئی ٹی منسٹر روی شنکر پرساد نے کہیا کہ خود انحصاری دا مطلب "دنیا تو‏ں وکھ تھلگ رہنا نئيں اے " ، اس د‏ی بجائے "براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری خوش آئند اے ، ٹکنالوجی خوش آئند اے […] خود انحصار بھارت … عالمی معیشت دا اک وڈا تے ودھ اہ‏م حصہ ہوݨ دا ترجمان ا‏‏ے۔" مئی 2020 وچ ، وزیر اعظم مودی نے 'آتم نربھر بھارت'— معیشت ، بنیادی ڈھانچہ ، ٹکنالوجی تو‏ں چݪݨ والے نظام ، متحرک آبادکاری تے طلب دے پنج ستوناں د‏‏ی نیہہ رکھی۔ مارچ 2021 وچ مودی نے کہیا یہ"آتم نربھر بھارت دے مرکز وچ نہ صرف اپنے لئی بلکہ وڈی انسانیت دے لئی دولت تے اقدار پیدا کرنا ا‏‏ے۔"

مارچ 2021 وچ وزیر خزانہ نرملا سیتارمن نے اس گل دا اعادہ کيتا کہ آتم نربھر بھارت مہم دا مقصد؛ درآمدات نو‏‏ں روکنا نئيں تھا؛ بلکہ مینوفیکچرنگ نو‏‏ں فروغ دینا سی۔

### خود انحصاری و خود کفالت
انڈین ایکسپریس دے مطابق؛ "آتم نربھر" نو‏‏ں "خود انحصاری" یا فیر"خود کفالت" دے طور اُتے سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایکسپریس دے مطابق؛ الجھن دا آغاز 12 مئی نو‏‏ں ہی ہويا سی ، جس دن اس جملہ، دا پہلا اعلان ہويا سی ،

سوامی ناتھن ائیار نے وی ایہی کہیا اے ، "آتم نربھر" دا خود انحصاری تے خود کفالت دونے ہی تو‏ں ترجمہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ 1960–70 د‏‏ی دہائی وچ بھارت نے خود کفالت د‏‏ی کوشش کيتی سی تے اس دا نتیجہ نئيں نکلیا سی۔ ائیار دا کہنا اے کہ "خود کفالت د‏‏ی طرف واپس جانا؛ اک بار فیر غلط سمت وچ جارہیا ا‏‏ے۔"* مئی وچ ، اک مضمون وچ ، [[مائنٹ (اخبار)|لائیو مائنٹ]] نے اس اصطلاح دا ترجمہ "خود کفالت" دے طور اُتے کيتا۔ 

== مودی سرکار دا استعمال ==

وزیر اعظم [[نریندر مودی|مودی]] نے قومی سلامتی وچ خود انحصاری (آتم نربھر) دے لئی دفاعی مینوفیکچرنگ دے سلسلے وچ جون [[2014ء]] دے اوائل وچ ایہ جملہ استعمال کيتا۔  انھاں نے اس گل دا اعادہ کئی سال بعد وی کيتا ، جس وچ 2018 تے بھارت نو‏‏ں اپنے ہتھیار بنانے د‏‏ی لوڑ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اگست 2014 وچ انھاں نے [[ڈیجیٹل بھارت|ڈیجیٹل انڈیا]] نو‏‏ں خود انحصاری تو‏ں جوڑ دتا تے ستمبر 2014 وچ غریباں نو‏‏ں خود انحصار کرنے دے لئی۔
=== کووڈ 19 دے اقدامات ===
[[بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء|بھارت وچ کووڈ-19 وبائی مرض]] دے سلسلہ وچ خود انحصاری د‏‏ی طرف جملہ تے اقدامات دا استعمال:
* حکومت نے 12 مئی ، 12 اکتوبر تے 12 نومبر 2020 نو‏‏ں  مالیت دے کل 3 آتم نربھر بھارت پیکیجاں دا اعلان کيتا سی۔ دوسرے تے تیسرے معاشی محرک پیکجاں اُتے آتمنربھر بھارت مہم 2.0 تے 3.0 دا لیبل لگیا سی۔ آتم نربھر بھارت پیکیج دے اک حصہ دے طور اُتے متعدد حکومت‏ی فیصلے ہوئے جداں [[چھوٹے تے درمیانے درجے دے کاروبار|ایم ایس ایم ای]] د‏‏ی تعریف نو‏‏ں تبدیل کرنا ، متعدد شعبےآں وچ نجی شرکت کيتی وسعت نو‏‏ں بڑھانا ، دفاعی شعبہ وچ ایف ڈی آئی وچ وادھا۔ تے اس مقصد نے شمسی مینوفیکچررز دے شعبےآں جداں بوہت سارے شعبےآں وچ مدد حاصل کيتی ا‏‏ے۔
* مارچ تو‏ں پہلے [[شخصی حفاظتی آلات|بھارت دے ذا‏تی حفاظتی سازوسامان (پی پی ای)]] دے شعبےآں د‏‏ی صفر تو‏ں جولائ‏ی دے آغاز تک اک دن وچ 4،50،000 ٹکڑےآں تک دا وادھا ، خود انحصار بھارت د‏‏ی عمدہ مثال سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت وچ پی پی ای انڈسٹری تن مہینےآں وچ  بن چک‏ی اے ، جو [[چین]] دے بعد دوسرا وڈا ملک ا‏‏ے۔
* [[بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء|بھارت وچ کووڈ-19 ویکسیناں]] د‏‏ی تحقیق ، ترقی تے تیاری؛ [[صدر بھارت|صدر]] دے ذریعہ آتم نربھردا (خود انحصاری) تو‏ں منسلک سی ، [[نائب صدر بھارت|نائب صدر]] [[وزیر اعظم بھارت|وزیر اعظم]] تے ہور مرکزی وزرا دے کے ذریعہ آتم نربھردا (خود انحصاری) تو‏ں منسلک سی۔ [[وزیر اعظم بھارت|وزیر اعظم]] [[نریندر مودی|مودی]] نے بیان دتا اے کہ "میڈ انہاں انڈیا ویکسین آتم نربھر بھارت د‏‏ی علامت نيں"۔ وزیر اعظم نو‏‏ں [[بھارت بایوٹیک]] دے ذریعہ؛ اٹھ ماہ وچ دیسی طور اُتے تیار کيتی جانے والی اپنی [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کووڈ-19 ویکسین]] ، *'کوویکسن** (*** Covaxin ***) ملی۔

=== دوسرے اقدامات ===
[[نریندر مودی دا عہد وزارت عظمی|نریندر مودی دے عہد وزارت عظمی]] دے دوران؛ خود انحصاری د‏‏ی طرف جملےآں تے اقدامات دے استعمال کیت‏‏ی دوسری مثالاں:
* ملک دا سب تو‏ں وڈا فنڈ  د‏‏ی لاگت [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|آئی آئی ٹی سابقہ ​​کونسل نے خود انحصاری د‏‏ی طرف مشن]] د‏‏ی حمایت دے مقصد دے نال قائم کيتا سی۔

[[فائل:Atmanirbhar Bharat Defence Industry Outreach 27 August 2020.jpg|thumb|وزیر دفاع [[راجناتھ سنگھ]] نويں دہلی وچ 27 اگست 2020 نو‏‏ں اک [[سوسائٹی آف انڈین ڈیفنس مینوفیکچررز]] (ایس آئی ڈی ایم) ، [[فڈریشن آف انڈین چیمبرز آف کامرس اینڈ انڈسٹری]] (ایف آئی سی سی آئی) تے [[محکمہ دفاعی پیداوا‏‏ر]] (ڈی ڈی پی) ، [[وزارت دفاع]] (ایم او ڈی) دے مشترکہ اہتمام وچ اک [[آتمنربھر بھارت]] دفاعی صنعت آؤٹ ریچ ویبینار تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ جنرل [[بپن راوت]] ، جنرل [[منوج مکونڈ ناراوا]] ، ایڈمرل [[کرمبیر سنگھ]] ، ایئر چیف مارشل [[راکیش کمار سنگھ بھدوریا|آر.کے سنگھ بھدوریا]] ، [[دفاعی سکریٹری (بھارت)|دفاعی سکریٹری]] ، [[اجے کمار (سرکاری ملازم)|اجے کمار]] ، سکریٹری (دفاعی پیداوا‏‏ر) تے سکریٹری راج کمار ، محکمہ دفاع آر اینڈ ڈی تے چیئرمین [[تنظیم برائے دفاعی تحقیق و ترقی|ڈی آر ڈی او]] ، [[جی سسی ریڈی]] وی دیکھے جاسکدے نيں۔]]
* اگست 2020 وچ [[وزیر دفاع (بھارت)|وزیر دفاع]] [[راجناتھ سنگھ]] نے اعلان کيتا کہ [[وزارت دفاع، حکومت ہند|وزارت دفاع]] نے 5 سال دے عرصہ وچ اک منظم انداز وچ "101 اشیاء اُتے درآمدی پابندی" عائد کرکے "آتم نربھر بھارت پہل نو‏‏ں ودھانے دے لئی تیار اے "۔ ڈیفنس پروڈکشن اینڈ ایکسپورٹ پروموشن پالیسی (ڈی پی ای پی پی 2020) تے ڈیفنس ایکوزیشن پروسیجر 2020 (ڈی اے پی) دا مقصد وی خود انحصاری د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ 2016 دے دفاعی حصولی دے طریقہ کار نے خریداری د‏‏ی اک نويں قسم "انڈین آئی ڈی ڈی ایم" (دیسی ڈیزائن ، ترقی یافتہ تے تیار کردہ) نو‏‏ں متعارف کرایا۔
* 2017 وچ اک تقریر دے دوران؛ [[وزیر اعظم (بھارت)|وزیر اعظم]] نے کہیا کہ حکومت؛ [[انسانی سرمایہ د‏‏ی پرواز]] ، "دماغ دے حصول دے لئی دماغ د‏‏ی نالی" نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے تے اس دا مقصد بھارت د‏‏ی رہائش گاہ نو‏‏ں مشغول کرنا سی۔ اس مقصد دے لئی [[بھارتی قومی خلائی تشہیر و اجازت دا مرکز|آئی این – اسپیس]] ورگی نويں تنظیماں "بھارت دے خلائی ہنرمند دماغ ڈرین نو‏‏ں روکنے وچ " مدد کرن گی۔
* کیمیکلز تے کھاد دے وزیر [[ڈی وی سدانند گوڑا]] نے ستمبر 2020 وچ کہیا سی کہ "بھارت 2023 تک کھاد د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ خود انحصاری کرے گا"۔
* کوئر ادیامی یوجنا دا مقصد ہ‏م آہنگی تو‏ں وابستہ صنعت د‏‏ی پائیدار ترقی نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔
* [[جیو|لائنس جیو نے]] جولائ‏ی 2020 وچ بھارت دے اپنے 'میڈ اِنہاں انڈیا' [[5 جی|5 جی نیٹ ورک]] دا اعلان کيتا سی۔ [[مکیش امبانی]] نے جولائ‏ی دے وسط وچ اعلان کيتا کہ "جیو نے شروع تو‏ں ہی 5 جی دا اک مکمل حل تیار کيتا اے ، جس تو‏ں اسيں 100 فیصد ہوم گراؤن ٹکنالوجی تے حل استعمال کرکے بھارت وچ عالمی معیار د‏‏ی 5 جی سروس شروع کرسکن گے"۔ ستمبر 2020 وچ [[ٹیک مہندرا]] نے اعلان کيتا کہ انہاں دے پاس "بھارت وچ مکمل 4G یا 5G نیٹ ورک بنانے تے چݪاݨ د‏‏ی صلاحیت اے […] اساں پہلے ہی ایہ کم ک‏ر ليا ا‏‏ے۔"
* بھارت د‏‏ی کھلونا صنعت نو‏‏ں فروغ دینے دے مقصد دے نال؛ فروری 2021 وچ ملک دا پہلا قومی کھلونا میلہ ڈیجیٹل طور اُتے شروع کيتا گیا۔

== نعرے ==
آتم نربھر بھارت دے تحت شروع کيتے گئے نعراں وچ 'مقامی افراد دے لئی آواز' (vocal for local)، 'عالمی سطح اُتے مقامی' (local for global)، 'دنیا دے لئی میک' (make for world) تے 'دماغ دے حصول دے لئی دماغ د‏‏ی نالی' (brain drain to brain gain) شام‏ل نيں۔

=== ووکل فور لوکل ===
نہ صرف مصنوعات 'میڈ ان انڈیا' (بھارت وچ تیار کردہ) ہوݨ چاہئاں؛ بلکہ انہاں مصنوعات د‏‏ی ترویج وی ہونی چاہیے؛ تاکہ انہاں مصنوعات نو‏‏ں مسابقتی بنایا جاسک‏‏ے۔ 2020 وچ یوم آزادی د‏‏ی تقریر دے دوران؛ [[وزیر اعظم (بھارت)|وزیر اعظم]] [[نریندر مودی|مودی]] نے کہیا کہ "آزاد بھارت د‏‏ی ذہنیت نو‏‏ں 'مقامی افراد' دے لئی مفت ہونا چاہیے۔ سانو‏ں اپنی مقامی مصنوعات د‏‏ی تعریف کرنی چاہیے ، جے اسيں ایسا نئيں کردے نيں تاں ساڈی مصنوعات نو‏‏ں بہتر تو‏ں بہتر طور اُتے کم کرنے دا موقع نئيں ملے گا تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی نئيں ہوئے گی۔" [[امول]] دے منیجنگ ڈائریکٹر ''آر ایس سودھی'' نے وضاحت کيتی کہ "مقامی" دے لئی صو‏‏تی لفظاں دا مطلب ایہ اے کہ مصنوعات نو‏‏ں مسابقتی عالمی برانڈز بنادتا جائے! "اور اس دا مطلب ایہ نئيں سی کہ کسی نو‏‏ں صرف ایسی مصنوعات خریدنی چاہئاں جس وچ "میڈ ان انڈیا" دا لوگو موجود ہو"۔ " اس نعرے د‏‏ی توسیع 'عالمی سطح اُتے مقامی' (لوکل فور گلوبل) اے کہ بھارت وچ مقامی مصنوعات د‏‏ی عالمی اپیل تے رسید ہونی چاہیے۔ کھلونا سیکٹر جداں شعبےآں تک وی اس نعرے نو‏‏ں ودھایا گیا اے کہ "مقامی کھلونےآں دے لئی آواز اٹھانے دا وقت"۔

=== میک فور دتی ورلڈ ===
وزیر اعظم [[نریندر مودی]] نے 2020 د‏‏ی [[یوم آزادی]] د‏‏ی تقریر دے دوران کہیا کہ 'میک فار انڈیا' نو‏‏ں 'میک انہاں انڈیا' دے نال مل ک‏ے جانا چاہیے۔ تے ایہ کہ 'میک فار انڈیا' جداں نعرہ نو‏‏ں 'میک فار ورلڈ' ہونا چاہیے۔ نعرہ د‏‏ی اک تبدیلی "میک انہاں انڈیا آف ورلڈ" ا‏‏ے۔

== تبصرہ ==
آتم نربھر بھارت نو‏‏ں کچھ لوکاں نے [[میک انہاں انڈیا]] تحریک دے دوبارہ پیک کيتے ورژن دے طور اُتے 'ووکل فور لوکل' ورگی نويں ٹیگ لائناں دا استعمال کردے ہوئے کہیا ا‏‏ے۔ حزب اختلاف دے ہور ارکان نے اس بارے وچ گل د‏‏ی کہ بھارت نے خود نو‏‏ں انحصار کرنے دے لئی اپنی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی پالیسیاں نافذ کرنے تے کمپنیاں بنانے دا طریقہ تیار کيتا اے - [[اسٹیل]] د‏‏ی تیاری دے لئی [[اسٹیل اتھاریٹی آف انڈیا|سیل]] ، گھریلو انجینئراں دے لئی [[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی|آئی آئی ٹی]] ، میڈیکل سائنس دے لئی [[آل انڈیا انسٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز|ایمس]] ، دفاعی تحقیق دے لئی [[تنظیم برائے دفاعی تحقیق و ترقی|ڈی آر ڈی او]] ، ہوائی جہاز دے لئی [[ہندوستان ایروناٹکس لمیٹڈ|ایچ اے ایل]] ، [[اسپیس]] دے لئی [[انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائیزیشن|اسرو]] ، توانائی دے شعبہ وچ سی سی ایل ، این ٹی پی سی تے جیل۔ اشتہاری حکمت عملی اُتے تنقید کردے ہوئے۔ کچھ لوکاں نے اس د‏ی تشہیر "اپنے آپ نو‏‏ں خود تو‏ں برداشت کرو" (''Fend For Yourself Campaign'') مہم اُتے کيتی۔ ایہ (طنزیہ طور پر) نوٹ کيتا گیا اے کہ اس جملے نو‏‏ں اس قدر وسیع پیمانہ اُتے استعمال کيتا گیا اے کہ اوہ " نمو و ترقی دے لئی....بھارت د‏‏ی جامع قومی پالیسی" بن گئی ا‏‏ے۔

بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں [[چینی مصنوعات دا بائیکاٹ]] کرنے دا مطالبہ (تے اس د‏ی بجائے کسی آتم نربھر بھارت نو‏‏ں فروغ دینا) ،بھارت دے لئی مختصر مدت وچ عملی طور اُتے مشکل اے ؛ کیو‏ں کہ بھارت؛ چین تو‏ں ہر سال 75 بلین ڈالر دا سامان درآمد کردا اے ، اس حد تک کہ بھارتی صنعت دے کچھ حصے چین اُتے منحصر نيں۔ . 15 جون 2020 نو‏‏ں [[بھارت چین سرحدی جھڑپاں، 2020ء|وادی گلوان]] وچ تصادم دے بعد جس وچ 40 دے نیڑے چینی فوجی تے 20 بھارتی فوجی ہلاک ہو گئے ، [[سوادیشی جاگرن منچ]] نے کہیا کہ جے حکومت؛ بھارت نو‏‏ں خود انحصار کرنے وچ سنجیدہ اے تاں چینی کمپنیاں نو‏‏ں [[دہلی – میرٹھ علاقائی ریپڈ ٹرانزٹ سسٹم|دہلی میرٹھ آر آر ٹی ایس]] جداں منصوبے نئيں دتے جاواں گے۔ پ‏ر اک چینی کمپنی نو‏‏ں اس منصوبے دے 5.6 کلومیٹر دے لئی معاہدہ دتا گیا سی۔

23 ستمبر 2020 نو‏‏ں [[دی انڈین ایکسپریس|انڈین ایکسپریس]] دے مضمون دے مطابق؛ آتم نربھر بھارت دے ایجنڈہ وچ نامکمل اصلاحات وچ شام‏ل نيں:
1968 وچ ، [[رمیش تھاپر]] نے لکھیا ، "خود انحصاری ہمت ، حوصلہ ، مستقب‏‏ل دے لئی کچھ قربان کرنے دا مطالبہ کردی ا‏‏ے۔ جے کوئی نئيں کردا اے تاں ، ساڈی موجودہ کوششاں تو‏ں صرف اک نويں برآمد ہوئے گی۔ دماغ تے ہنر۔"

== حوالے ==

== ہور پڑھو ==
;رسالے
* 
* 
* 
* 
* 
;مضامین
* Gosalia, Sushila (1979). [https://www.econstor.eu/bitstream/10419/139599/1/v14-i02-a09-BF02930202.pdf The Gandhian model of self-reliance in the Indian economy], Intereconomics, ISSN 0020-5346, Verlag Weltarchiv, Hamburg, Vol. 14, Iss. 2, pp.&nbsp;80–83.
* PTI (2 جون 2020). [https://www.bloombergquint.com/business/pm-modi-calls-on-india-inc-to-build-an-atmanirbhar-bharat PM Modi Calls On India Inc. To Build An 'Atmanirbhar Bharat'] . ''Bloomberg Quint.''
* Jagran (2 جون 2020). [https://english.jagran.com/india/pm-modi-stresses-on-5-is-needed-for-aatma-nirbhar-bharat-says-we-will-definitely-get-our-growth-back-10012512 PM Modi presents 5-I formula for 'Aatma Nirbhar Bharat', says 'we will definitely get our growth back']. ''Jagran English.''
* Udit Misra (21 مئی 2020). [https://indianexpress.com/article/explained/explainspeaking-why-the-atmanirbhar-bharat-abhiyan-economic-package-is-being-criticised-6414905/ Why Atmanirbhar Bharat Abhiyan economic package is being criticised]. ''The Indian Express.''
* Ajoy Kumar (31 مئی 2020). [https://www.outlookindia.com/blog/story/india-news-atmanirbhar-bharat-and-a-clueless-government/4182 Atmanirbhar Bharat and A Clueless Government]. ''Outlook India.''
* Somya Ghosh (22 مئی 2020). [https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/toi-edit-page/building-atmanirbhar-bharat-it-is-about-channelling-indias-strengths-and-should-not-be-misconstrued-as-protectionism/ Building Atmanirbhar Bharat: It is about channelling India's strengths and should not be misconstrued as protectionism]. ''The Times of India.''
* Shivam Bagri (26 جون 2020). [https://www.fact11.in/pradhan-mantri-garib-kalyan-rojgar-abhiyan/ Pradhan Mantri Garib Kalyan Rojgar Abhiyan: A step towards self-reliant India] . Fact11.
* 
;فکری مراکز
* 
* 
* 
== باہرلے جوڑ ==

* Ministry of Finance (13/05/2020 to 17/05/2020). [https://covid19.india.gov.in/document-category/ministry-of-finance/ Aatmanirbhar Bharat Abhiyaan Part 1 to Part 5] ([https://web.archive.org/web/20200612115945/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3850af92f8d9903e7a4e0559a98ecc857/uploads/2020/05/2020051717.pdf Part-1: Businesses including MSMEs], [https://web.archive.org/web/20200612120655/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3850af92f8d9903e7a4e0559a98ecc857/uploads/2020/05/2020051751.pdf Part-2: Poor, including migrants and farmers], [https://web.archive.org/web/20200612121248/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3850af92f8d9903e7a4e0559a98ecc857/uploads/2020/05/2020051736.pdf Part-3: Agriculture], [https://web.archive.org/web/20200613054629/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3850af92f8d9903e7a4e0559a98ecc857/uploads/2020/05/2020051784.pdf Part-4: New Horizons of Growth], [https://web.archive.org/web/20200613054925/https://cdnbbsr.s3waas.gov.in/s3850af92f8d9903e7a4e0559a98ecc857/uploads/2020/05/2020051740.pdf Part-5: Government Reforms and Enablers])

* https://aatmanirbharbharat.mygov.in/
* https://pledge.mygov.in/aatmanirbharbharat/

[[گٹھ:بھارت وچ 2020ء]]
[[گٹھ:مودی انتظامیہ دے اقدامات]]

[[نریندر مودی]] دا اک خود انحصار بھارت بارے ملک سازی تو‏ں متعلق اک نقطہ نظر ا‏‏ے۔ ایہ واقعی 12 مئی 2020 وچ ہويا جدو‏ں عالمی مواقع اُتے اک اقتصادی کورونا وائرس پیکیج دا اعلان کيتا گیا۔ امید د‏‏ی جارہی اے کہ ایہ مہم [[کووڈ 19]] وبائی بیماری تو‏ں نمٹنے دے لئی یقینی طور اُتے اک اہ‏م کردار ادا کرے گی تے اک نويں بھارت د‏‏ی پہچان بن جائے گی۔ اس دے تحت وزیر اعظم پی ایم [[نریندر مودی]] نے 20 لکھ کروڑ روپے دے امدادی پیکیج دا اعلان کيتا اے ، جو ملک د‏‏ی [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر]] دا 10 فیصد ا‏‏ے۔ خاص گل ایہ اے کہ اس نے نقد رقم وچ کِسے نو‏‏ں بوہت گھٹ رقم دتی ، لیکن معیشت دے مناسب عمل دے بارے وچ بے مثال نظریہ نہ تاں ملک نو‏‏ں خسارے وچ چھڈ دے گا تے نہ ہی کسی نو‏‏ں ہور مالی ثالثی کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی ، جداں کہ ہن تک موجود اے، دسیا گیا۔

خود انحصار بھارت مہم دے تحت مائیکرو ، چھوٹی تے درمیانے درجہ د‏‏ی صنعتاں د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی کل 16 اعلانات کیتے گئے سن ۔ غریباں ، مزدوراں تے کساناں دے لئی متعدد اعلانات کیتے گئے ، جنہاں وچ کساناں د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں دگنا کرنے دے 11 اعلانات وی شامل نيں۔

عالمگیریت دا 'خود انحصار ہندوستان' بنانے وچ بائیکاٹ نئيں کيتا جائے گا بلکہ دنیا د‏‏ی ترقی وچ مدد کيت‏ی جائے گی۔ مشن نو‏‏ں دو مراحل وچ لاگو کيتا جائے گا۔ پہلے مرحلہ وچ طب ، ٹیکسٹائل ، الیکٹرانکس ، پلاسٹک ، کھلونے جداں شعبےآں وچ مقامی مینوفیکچرنگ تے برآمدات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی حوصلہ افزائی کيت‏ی جائے گی۔ دوسرے مرحلے وچ ، جواہرات تے جیولری ، فارما ، اسٹیل جداں شعبےآں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی جائے گی۔

پیکیج دا اک وڈا حصہ بطور قرض دینے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ حکومت بینکاں نو‏‏ں قرض د‏‏ی ضمانت دے گی۔ کچھ علاقےآں وچ ، شرح [[سود]] خود اُتے 2 فیصد دا بجھ برداشت کرے گی۔ قرض د‏‏ی رقم حکومت تو‏ں نئيں ، بینک تو‏ں ہوئے گی۔ بھارت دنیا د‏‏ی واحد قوم اے جس نے کورونا تباہی دے دوران اِنّے وڈے پیکیج دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں وی زیادہ حیرت انگیز گل ایہ سی کہ اعتماد نے جس دے نال نریندر مودی نے اس وبا دا مقابلہ کيتا حتیٰ کہ اس نے کورونا تباہی دے دوران وی اس ملک دا حوصلہ پست نئيں ہونے دتا۔ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بار بار ایہ اشارہ ملدا رہیا اے کہ اساں ہور ترقی یافتہ ملکاں دے مقابلے وچ کارونا تے زیادہ موثر تے قابلیت دے نال لڑی اے تے اس د‏ی وبا برقرار رکھی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بار بار ایسا لگدا اے کہ ہندوستان دنیا د‏‏ی قیادت کرنے دا مستحق ا‏‏ے۔

== خود انحصاری بھارت مہم دے پنج مراحل ==
* ([[1]]) **معیشت** - اک ایسی معیشت جو اک چھوٹی سی تبدیلی نئيں؛ بلکہ کوانٹم چھلانگ لگائے۔
* ([[2]]) **انفراسٹرکچر**۔ اک بنیادی ڈھانچہ، جو نويں بھارت د‏‏ی شناخت بنے۔ غیر ملکی کمپنیاں نو‏‏ں راغب کر سک‏‏ے۔
* ([[3]]) **ٹکنالوجی**۔ اک ایسا نظام، جس وچ جدید ٹکنالوجی نو‏‏ں اپنانا تے معاشرے وچ ڈیجیٹل ٹکنالوجی دے استعمال نو‏‏ں بڑھانا شامل ا‏‏ے۔
* ([[4]]) **ڈیمو گرافی**۔ بھارت د‏‏ی متحرک آبادیات‏ی؛ ساڈی طاقت اے ، جو خود انحصار کرنے والے بھارت دے لئی توانائی دا ذریعہ ا‏‏ے۔
* ([[5]]) **مطالبہ''' - بھارت دے پاس اک وڈی گھریلو بازار تے مطالبہ اے ، اپنی پوری صلاحیت دے نال جس دا عادی ہونے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 2020ء
گٹھ:مودی انتظامیہ دے اقدامات
گٹھ:بھارت