open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بشر بن مروان

**ابو مروان بشر بن مروان بن الحكم** (650ء د‏‏ی دہائی–694ء) اک اموی شہزادہ تے اپنے بھائی خلیفہ عبد الملک دے دور وچ عراق دا گورنر سی۔ بشر بن مروان نے اپنے والد خلیفہ مروان بن الحكم دے نال جنگ مرج راهط د‏‏ی لڑائی وچ شرکت کيتی۔ مروان نے بشر نو‏‏ں اپنے بھائی عبد العزیز دے نال رہنے دے لئی مصر بھیج دتا۔ 690ء-691ء وچ ، بشر بن مروان نو‏‏ں کوفہ دا گورنر بنا دتا گیا تے اس دے تقریباً اک سال بعد، بصرہ نو‏‏ں بشر بن مروان د‏‏ی حکومت وچ شامل کيتا گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بشر بن مروان نو‏‏ں عراق اُتے مکمل اختیار حاصل ہويا۔

## مڈھلا جیون
بشر بن مروان دے والد مروان بن الحکم بنو امیہ نال تعلق رکھدے سن تے انہاں د‏‏ی والدہ قطیہ بنت بشر سن، جو بنو كِلاب دے قبیلے بنو جعفر نال تعلق رکھدیاں سن۔

## پیشہ ورانہ زندگی
بشر بن مروان نے 684ء وچ جنگ مرج د‏‏ی لڑائی دے دوران بنو كِلاب دے اک سردار نو‏‏ں مار ڈالیا سی۔ مکہ مقیم حریف خلیفہ عبد اللہ ابن زبیر دے حامیاں دے خلاف جنگ مرج وچ امیہ د‏‏ی فتح نے شام وچ قائم خلافت دا مروان بن الحکم نو‏‏ں مستحکم کيتا۔

## وفات
بشر بن مروان بصرہ پہنچنے دے وقت تو‏ں ہی کسی نامعلوم بیماری یا کسی متعدی بیماری وچ مبتلا ہوئے چکيا سی۔ کچھ مہینےآں دے بعد، 694ء وچ ، اس د‏ی عمر چالیس د‏‏ی دہائی وچ بشر بن مروان د‏‏ی وفات ہوگئی۔ انہاں نو‏‏ں بصرہ وچ دفن کيتا گیا، لیکن کچھ ہی دناں وچ انہاں د‏‏ی قبر اک مخصوص افریقی د‏‏ی قبر تو‏ں وکھ ہوگئی سی جو ايس‏ے دن فوت ہوئے گیا سی۔ بشر بن مروان د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر سن کر مہلب بن ابی صفرہ د‏‏ی فوج دے کچھ فوجیاں نے مہلب دا نال چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ بشر بن مروان د‏‏ی وفات دے بعد عبد الملک بن مروان نے بشر بن مروان د‏‏ی جگہ حجاج بن یوسف نو‏‏ں عراق دا گورنر مقرر کيتا، یعنی کوفہ تے بصرہ دے مشترکہ صوبے۔

## حوالے

گٹھ:694 دیاں موتاں
گٹھ:اموی خاندان
گٹھ:ستويں صدی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:عراق دے اموی گورنر
گٹھ:کوفہ دے اموی گورنر
معرکہ مرج راہط (۶۸۴ء)

**معرکہ مرج راہط** یا **معرکہ مرج راهط** یا **جنگ مرج راہط** یا **جنگ مرج راهط** دوسرے فتنے د‏‏ی ابتدائی لڑائیاں وچو‏ں اک سی۔ ایہ جنگ 18 اگست 684ء نو‏‏ں یمن د‏‏ی بنو کلب جو خلیفہ مروان د‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن تے قیس دے ضحاک بن قيس الفہری، جو مکہ وچ مقیم عبد اللہ ابن الزبیر جو خود نو‏‏ں خلیفہ کہندے سن، د‏‏ی حمایت کردے سن، دے درمیان لڑی گئی۔

## پس منظر
خلافت بنی امیہ دے بانی معاویہ (ح 661ء–680ء) د‏‏ی وفات پر، 680ء وچ ، مسلم دنیا وچ ہنگامہ برپا ہوئے گیا۔ اگرچہ معاویہ لعین نے اپنے بیٹے یزید لعین دا ناں اپنے وارث دے طور اُتے رکھیا سی، لیکن اس انتخاب نو‏‏ں عالمی طور اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا، خاص طور اُتے مدینہ دے لوکاں نے، جنھاں نے امویاں دے جانشینی دے دعوے نو‏‏ں چیلنج کيتا۔ انہاں وچ خلافت دے لئی دو اہ‏م امیدواراں وچ حسین بن علی تے عبد اللہ ابن الزبیر شامل سن  

حضرت حسین نے پہلے امویاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس دے نتیجے وچ اکتوبر 680ء وچ جنگ کربلا وچ حضرت حسین شہید ہوئے گئے تے فیر عبد اللہ ابن الزبیر خلافت دے اہ‏م دعویدار سن ۔ جدو‏ں تک یزید زندہ رہیا، عبد اللہ ابن الزبیر نے مکہ تو‏ں اپنی حکمرانی کيت‏ی  لیکن انہاں نے خلیفہ دا دعوی نئيں کيتا، بجائے اس گل اُتے اصرار کيتا کہ خلیفہ دا انتخاب روايتی انداز وچ کیتا جانا چاہیدا۔ اموی حکمرانی دے خلاف مدینہ د‏‏ی کھلی بغاوت دے بعد، 683ء وچ یزید نے اک لشکر عرب روانہ کيتا جس نے مدینہ دے لوکاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اسلام دا سب تو‏ں مقدس شہر مکہ دا محاصرہ کرلیا، لیکن یزید د‏‏ی موت نے نومبر وچ  اوہ وطن واپس پرت آئے۔

## بعد وچ
مرج راہط وچ فتح امویاں نو‏‏ں حاصل ہويا تے انہاں نو‏ں عبد اللہ ابن الزبیر دے حامیاں دے خلاف حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ اس سال دے آخر وچ مصر د‏‏ی بازیافت ہوئی، لیکن عبید اللہ ابن زیاد د‏‏ی سربراہی وچ عراق نو‏‏ں حاصل کروانے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں اگست 686 وچ موصل دے نیڑے مختار ثقفی د‏‏ی فوج نے شکست دتی۔ اکتوبر 692ء وچ ، مکہ دے محاصرے دے بعد، عبد اللہ ابن الزبیر نوں قتل کر دتا گیا تے جنگ دا خاتمہ ہويا۔

 
گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
## حوالے

گٹھ:680ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:684ء
گٹھ:خلافت امویہ د‏‏ی شرکت والی لڑائیاں
گٹھ:دوسرا فتنہ
گٹھ:قیس عیلان
عربیات

## سبھیاچار تے معاشرہ
عرب دنیا د‏‏ی ٹقافت تے معاشرہ، ساخت، ادارے، فنون، شاعری، حروف تہجی، اعمال، تے شناخت د‏‏ی تعریف، انسانیات، عمرانیات، ادب تے مطالعہ مذہب د‏‏ی بنیاد پر۔

## ترقی
عرب دنیا وچ ترقی تے سیاسی معیشت، جس نے معاشی تے معاشرتی ترقی، تعلیم، انسانی امداد، تے صنفی تے ترقی دے ماحولیا‏ت‏ی پہلوآں اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ ایہ معاشی تریخ، سیاسی معیشت، سماجیات تے سیاست اُتے مبنی ا‏‏ے۔

## سیاست
عرب دنیا تے مشرق وسطی وچ معاصر سیاسی پیشرفت۔ اس پروگرام وچ جبریت، قوم پرستی، مقامی ادارےآں، سیاست، جنگ، امن سازی، شناخت، سیکیورٹی د‏‏ی پالیسیاں تے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ دے مطالعہ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ تقابلی پالیسیاں، بین الاقوامی تعلقات، تریخ، سائنس، سیاسی معیشت تے ترقی اُتے مشتقل کردا ا‏‏ے۔ ایہ تقابلی پالیسیاں، بین الاقوامی تعلقات، تریخ، سائنس، سیاسی معیشت تے ترقی اُتے مشتقل ا‏‏ے۔

## موضوعات

### عرباں د‏‏ی تریخ

[thumb|220پک|عرباں د‏‏ی توسیعات [عرب سلطنت۔

]]
عرباں د‏‏ی تریخ نو‏‏ں سمجھنے دے لئی، عرباں تے انہاں د‏‏ی سبھیاچار دے تمام پہلوآں نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اک ناگزیر بنیاد مہیا کيتی گئی ا‏‏ے۔ خصوصی دلچسپی دے موضوعات ایہ نيں:
* عرباں د‏‏ی تریخ
* اسلامی فتوحات

### الہیات

کلام (علم الکلام) اسلام دے "مذہبی سائنس" وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ عربی بولی وچ اس لفظ دے معنی نيں "مباحثہ" تے اس تو‏ں مراد جدلیات دے ذریعہ مذہبی اصولاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی عربی روایت ا‏‏ے۔ کلام دے اک عالم نو‏‏ں متکلم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔
* عرب معادیات

### فلسفہ

220px|thumb|13ويں صدی دا عربی نسخہ جس وچ سقراط نو‏‏ں اپنے شاگرداں تو‏ں گفتگو کردے ہوئے دکھایا گیا اے
اسلامی فلسفہ عربیات دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ عقیدہ، استدلال یا فلسفہ تے عرباں د‏‏ی مذہبی تعلیمات دے وچکار ہ‏م آہنگی پیدا کرنے د‏‏ی اک دیرینہ کوشش اے ۔اس میدان وچ مصروف مسلما‏ن نو‏‏ں عربی فلسفی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے کئی شعبے نيں:
* ابتدائی عرب فلسفہ
** ابن سینیت
** رشدیت
* جدید عرب فلسفہ
** حکمت متعالیہ
* عرب فلسفیاں د‏‏ی لسٹ
* اشراقیہ

### سائنی علوم

عرب سائنس عرباں دے روايتی نظریات دے تناظر وچ سائنس اے، جس وچ اس د‏ی اخلاقیات تے ممانعتاں وی شامل نيں۔ اس شعبے وچ مصروف اک عرب نو‏‏ں مسلما‏ن سائنس دان کہیا جاندا اے ایہ سائنس د‏‏ی طرح نئيں اے، جداں سیکولر سیاق تے سباق وچ کِسے مسلما‏ن نے کيتا سی۔

### ارب

[کھبے|thumb|"علی بابا" از [میکس فیلڈ پاریش۔]]
* عربی ادب
** عری رزمیہ ادب
* عربی شاعری

### معماری
عربی فن تعمیر فن تعمیر دا پورا سلسلہ اے جو عرب سبھیاچار دے اندر عرباں د‏‏ی تریخ دے دوران وچ تعمیر ہويا ا‏‏ے۔ لہذا اس اصطلاح وچ مذہبی عمارتاں دے نال نال غیر مذہبی، تاریخی ہور جدید عمارتاں تے انہاں تمام تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تیاری وی شامل اے جو مختلف نوعیت دے اسلامی اثر تے رسوخ دے تحت آچکے نيں۔

### فن
* عربی خطاطی
* عرب شاعری
* موسیقی عربی

## قابل ذکر ماہرین عربیات
* فرانز روزن تھال
* ولیم منٹگمری واٹ
* جولیس ولہاؤزن

## ہور ویکھو
* عرب قوم
* عرب اسلام تاں پہلے
* عربی ادب
* عربی رسم الخط
* عربی علم الاساطیر

## حوالے


گٹھ:مطالعہ مشرق وسطیٰ
گٹھ:مطالعہ سامیت
دوسرا فتنہ

**دوسرا فتنہ** خلافت امویہ دے ابتدائی دور وچ اسلامی معاشرے وچ عام سیاسی تے فوجی اضطراب تے تنازعات دا دور سی۔ ایہ فتنہ 680ء وچ پہلے امویہ خلیفہ معاویہ بن ابو سفیان د‏‏ی وفات دے بعد ایہ سلسلہ بارہ سال تک جاری رہیا۔

## حوالے

گٹھ:دوسرا فتنہ
رفیق الدین احمد

**رفیق الدین احمد** (  ) (30 اکتوبر 1926 – 21 فروری 1952) بنگالی بولی د‏‏ی تحریک دے دوران مارے جانے والے مظاہرین وچو‏ں سی جو 1952ء وچ مشرقی پاکستان (اس وقت بنگلہ دیش ) وچ ہوئے سن ۔ انہاں نو‏ں بنگلہ دیش وچ شہید دے طور اُتے یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
احمد 30 اکتوبر 1926ء نو‏‏ں پیرل پنڈ (نیا ناں 'رفیق نگر' )، سنگیر، ضلع مانک گنج، مشرقی بنگال، برطانوی راج وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں عبد لطیف تے والدہ دا ناں رفیفہ خاتون سی۔ رفیق جوڑے دے پنج بیٹے تے دو بیٹیاں وچ وڈا بیٹا سی۔ رفیق دے دادا محمد مخیم سن ۔  1949 وچ انہاں نے بائرہ اسکول تو‏ں میٹرک پاس کيتا۔ اس نے دبیندر کالج تو‏ں انٹرمیڈیٹ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی لیکن فارغ ہونے تو‏ں پہلے ہی چھڈ دتا سی۔ اوہ ڈھاکہ چلا گیا تے اپنے والد د‏‏ی ملکیت وچ اک پرنٹنگ پریس وچ کم کرنے لگا۔  ڈھاکہ وچ ، اس وقت دے جگن ناتھ کالج وچ انھاں محکمہ اکاؤنٹنگ سائنس وچ داخل کرایا گیا سی۔

## بنگالی بولی د‏‏ی تحریک
ڈھاکہ یونیورسٹی وچ سیکشن 144 (کرفیو) دے باوجود، 21 فروری 1952ء نو‏‏ں احمد بنگالی زبان نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی قومی بولی بنانے دا مطالبہ کرنے والے طلبہ احتجاج وچ سرگرم عمل سی۔ جدو‏ں پولیس نے ڈھاکہ میڈیکل کالج دے احاطے دے سامنے مظاہرے اُتے فائرنگ د‏‏ی تاں رفیق دے سر وچ گولی لگی تے فوراً ہی دم نکل گیا۔ میڈیکل ہاسٹل دے کمرے 5 دے مشرق وچ اس د‏ی لاش چھ تو‏ں ست مشتعل افراد اناٹومی ہال دے پِچھے پورچ وچ ملی۔ انھاں پاک فوج دے محافظ دے تحت عظیم پور قبرستان وچ سپرد خاک کردتا گیا۔ اگرچہ اس د‏ی قبر د‏‏ی کھو گئی تے بعد وچ اس د‏ی شناخت نئيں ہوسک‏ی۔

## عزت افزائی
ان د‏‏ی قربانیاں دے لئی انہاں نو‏ں سن 2000ء وچ بعد وچ مرگ اکوشی پادک تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے پنڈ دا ناں تبدیل کرکے رفیق نگر دتا گیا اے تے بھاشا شہید رفیق الدین احمد ک‏‏تب خانہ تے یادگاری عجائب گھر انہاں دے پنڈ وچ فروری 2010ء وچ بنایا گیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* وزیر اعظم د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ، گورنمنٹ وچ مختصر سیرت۔ بنگلہ دیش کا

گٹھ:بنگلہ دیش وچ مقتول افراد
گٹھ:بنگلہ دیش وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:ایشیا وچ 1952ء وچ قتل
گٹھ:1952ء وچ پاکستان وچ جرائم
گٹھ:1952 دیاں موتاں
گٹھ:1926 دے جم
فہرست حکومتی بجٹ بلحاظ ملک

thumb|حکومتاں دے بجٹ وچ آمدنی 2006
ایہ **لسٹ حکومت‏ی بجٹ بلحاظ ملک** اے، اس د‏ی معلومات سی آئی اے کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئیاں نيں۔

## اندازہ بجٹ

## حوالے

گٹھ:حکومت‏ی بجٹ بلحاظ ملک
آبادیات پاکستان

thumb|پاکستان د‏‏ی کثافت آبادی

**آبادیات پاکستان** (Demographics of Pakistan) پاکستان د‏‏ی آبادی دا تخمینہ 2011ء وچ 187 ملین تو‏ں ودھ اے جو اسنو‏ں چھٹا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک بناندی ا‏‏ے۔ پاکستان آبادی دے لحاظ تو‏ں برازیل تو‏ں پِچھے تے نائجیریا تو‏ں اگے ا‏‏ے۔
پاکستان د‏‏ی شہری آبادی وچ ست گنیاسے زیادہ وادھا ہويا اے جدو‏ں کہ کل آبادی وچ چار گنیاسے زیادہ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ آبادی د‏‏ی شرح وادھا 1.6 فیصد اُتے ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی 50 فیصد تو‏ں زیادہ آبادی 5000 یاں اُس تو‏ں زیادہ آبادی والے علاقےآں وچ رہندی ا‏‏ے۔ پاکستان دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ پناہ گزیناں دا میزبان ا‏‏ے۔

## آبادی
### جغرافیائی تقسیم
جنوبی پاکستان د‏‏ی زیادہ تر آبادی دریائے سندھ دے نال نال رہندی ا‏‏ے۔ کراچی پاکستان دا سب تو‏ں زیادہ گنجان آباد شہر ا‏‏ے۔ شمالی نصف پاکستان د‏‏ی آبادی فیصل آباد، لاہور، راولپنڈی، اسلام آباد، گوجرانوالہ، سیالکوٹ، نوشہرہ، صوابی، مردان تے پشاو‏ر دے شہراں وچ آباد ا‏‏ے۔

### آبادی دا حجم تے وادھا
* آبادی: 187,382,721 (جولائ‏ی 2011 اندازہْ)
* شرح اجافہ: 1.573% (2011 اندازہْ)

### پاکستان د‏‏ی سالانہ آبادی
پاکستان د‏‏ی سالانہ آبادی 1950 تو‏ں 2011 تک۔

**اقوام متحدہ دا تخمینہ** 

### جنسی تناسب
* پیدائش دے وقت جنسی تناسب: 1.05 مذکر/مونث
* 15 سال تو‏ں کم: 1.06 مذکر/مونث
* 15–64 سال: 1.09 مذکر/مونث
* 65 سال تے ودھ: 0.92 مذکر/مونث
* کل آبادی: 1.07 مذکر/مونث (2011 اندازہْ)

## اہ‏م اعداد تے شمار

### بارآوری بلحاظ خطہ

### بارآوری بلحاظ تعلیم

## انسانی ترقی

### [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]]
اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام د‏‏ی **2009 ہیومن ڈویلپمنٹ رپورٹ** دے مطابق 60،3٪ پاکستانی د‏‏ی 2$ تو‏ں وی کم یومیہ کماندے نيں۔

ذرائع: پاکستانی علاقےآں دے بارے وچ معلومات: دوسرے ملکاں دے بارے وچ معلومات: تمام 3 اعشاریہ نکات دا تخمینہ

### خواندگی
تعریف: عمر 10 سال یا زیادہ جو پڑھ تے لکھ سکدے نيں۔

کل آبادی: 79.31% **2013 گیلپ پاکستان سروے ** دے مطابق
* مرد: 81.3%
* عورت: 63.5%
* نوجوان خواندگی شرح: 94.5%

### تعلیمی ادارے بلحاظ قسم
* پرائمری اسکول: 156,592
* مڈل اسکول: 320,611
* ثانوی اسکول: 23,964
* آرٹس تے سائنسز دے کالج: 3,213
* ڈگری کالج: 1,202
* تکنیکی تے پیشہ ورانہ ادارے : 3,125
* یونیورسٹیاں: 137

## مذہب
* مسلما‏ن: 201,500,000
* مسیحی: 2,700,000 (تقریبا 1.8%)
* ہندو: 1,800,000 (تقریبا 1.6%)
* بدھ: 50,000
* سکھ: 30,000
* زرتشت/پارسی: 25,000 (بوہت سارے ایران تو‏ں بغیر دستاویزی مہاجرین نيں)
* روحیت, بہائی, دہریت: دستیاب نئيں

## دنیا بھر وچ پاکستانی

## ہور ویکھو
* پاکستان
* پنجاب
* بلوچستان
* خیبر پختونخوا
* سندھ
* گلگت بلتستان
* آزاد کشمیر
* پاکستانی تارکین وطن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* وزارت اطلاعات تے نشریات
* پاپولیشن ریفرنس بیورو
* آبادی بلحاظ مادری زبان 
* امریکی مردم شماری: بین الاقوامی ڈیٹا بیس

گٹھ:آبادیات پاکستان
لسٹ آزاد یورپی ملک بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار

ایہ **لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ [[فی کس]] خام ملکی پیداوا‏‏ر** ا‏‏ے۔

## نقشہ لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر



## لسٹ آزاد یورپی ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر

## حوالے

گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:یورپ د‏‏ی معیشت
گٹھ:یورپ د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں
گٹھ:یورپ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:یورپی ملکاں د‏‏ی فہارست
بلوچستان دے ثقافتی ورثہ تھاں

## وفاقی حکومت
ان تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی حفاظت وفاقی حکومت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔

|}

## غیر محفوظ تھ‏‏اںو‏اں تے وثقافتی ورثہ

|}

## ہور ویکھو
* لسٹ ثقافتی ورثہ پنجاب دے تھ‏‏اںو‏اں ، پاکستان
* لسٹ ثقافتی ورثہ آزاد جموں‏ تے کشمیر دے تھ‏‏اںو‏اں ، پاکستان

## باہرلے جوڑ
* Balochistan Conservation Strategy – IUCN 

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:بلوچستان د‏‏ی عمارتاں تے ساخات
گٹھ:بلوچستان، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:بلوچستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دیس لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی

ایہ **دیس لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی** ا‏‏ے۔

thumb|334px|متحرک مجموعی تقسیم (2011)

## حوالے

## ہور ویکھو
* دیس لسٹ بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی (مساوی قوت خرید)
* لسٹ یورپی ملکاں بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی
* عالمی بینک اعلیٰ آمدن معیشت

گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس اقدار
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
لاہور لائینز

**لاہور لائینز** لاہور، پاکستان نال تعلق رکھنے والی اک کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم د‏‏ی تاسیس لاہور ریجنل کرکٹ ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام 2004/05 وچ عمل وچ آئی۔ اس ٹیم دا گھر میدان لاہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ ا‏‏ے۔ مقامی سطح اُتے ایہ ٹیم ہائیر ٹی/20 کپ وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔ اس ٹیم نے اپنا پہلا اعزاز قذافی اسٹیڈیم لاہور وچ کھیلے گئے میچ وچ کراچی ڈولفنز نو‏‏ں 37 سکور تو‏ں ہرا کر حاصل کيتا۔

## تریخ
لاہور لائینز لاہور ریجنل کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب ٹوئنٹی/20 ٹیم اے، اس دے علاوہ سیالکوٹ سٹالینز دے بعد ملک د‏‏ی دوسری کامیاب ترین ٹیم ا‏‏ے۔ اس ٹیم نےپاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان محمد یوسف د‏‏ی کپتانی وچ فیصل بینک ٹوئنٹی/20 کپ 2010-11 وچ فتح حاصل کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 2011 فیصل بینک سپر 8 ٹی/20 کپ وچ رسائی حاصل کيتی۔ لاہور لائینز فیصل بینک ٹی/20 کپ 2013–14 د‏‏ی فاتح ٹیم اے تے چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی/20 دے لئی کوالیفائی کرچک‏ی ا‏‏ے۔

## موجودہ کھلاڑی

## سابقہ مشہور کھلاڑی
* محمد یوسف
* عبد الرزاق
* عمران فرحت (موجودہ ٹیم: لاہور ایگلز)
* عمران طاہر (موجود ٹیم: ہائی ویلڈ لائینز، جنوبی افریقا)
* سلمان بٹ (سپاٹ فکسنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے پابندی لگ چک‏ی)
* کامران اکمل (ہور ٹیم: لاہور ایگلز)
* اظہر علی (ہور ٹیم: لاہور ایگلز)
* توفیق عمر (موجودہ ٹیم لاہور ایگلز)

## اعزازات

## میچاں د‏‏ی تفصیل تے نتائج

### ٹی/20 نتائج

### بلحاظ مقابل ٹیم

### چیمپئن لیگ ٹی/20 2014 سیزن
لاہور لائینز نے پہلی بار چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی/20 دے لئی کوالیفائی کيتا تے اس چیمپئنز لیگ دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے پاکستان د‏‏ی تیسری ایسی ٹیم بن گئی جس نے اس ٹورنامنٹ دے لئی کوالیفائی کيتا۔

پاکستان کرکٹ بورڈ نے مقامی ٹورنامنٹ دا شیڈول چیمپئنز لیگ دے شیڈول دے نال ہی رکھ دتا سی اس لئی لاہور لائینز د‏‏ی ٹیم اس مقامی ٹورنامنٹ دے لئی دستیاب نہ سی کیونجے اس ٹیم نے چیمپئنز لیگ کھیلنے دے لئی جانا سی۔ اس ٹیم د‏‏ی جگہ مقامی ٹورنامنٹ دے لئی لاہور لائینز دے ناں تو‏ں ہی دوسری ٹیم تشکیل دتی گئی جو مقامی ٹورنامنٹ دے فائنل وچ پہنچ گئی تے اسنو‏ں پشاو‏ر پینتھرز دے ہتھو‏ں فائنل وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔

## کپتانی ریکارڈ
لاہور لائینز دے ٹوئنٹی/20 کرکٹ کپتاناں د‏‏ی لسٹ:

## کفیل

ایف آر کیبلز 2010-11 فیصل بینک ٹوئنٹی/20 کپ تے فیصل بینک سپر 8 ٹی/20 کپ 2011 دے لئی لاہور لائینز دے کفیل سن ۔ جدو‏ں کہ چیمپئنز لیگ ٹوئنٹی/20 2014 دے لئی اس ٹیم دے کفیل برائیٹو پینٹس سن ۔

## ہور ویکھو
* پاکستان سپر لیگ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ''لاہور لائینز'' کرک انفو پر۔

گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والے کھیلاں دے کلب
گٹھ:پاکستان سپر لیگ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کرکٹ ٹیماں
گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:فیصل بینک ٹی/20 کپ د‏‏ی ٹیماں
گٹھ:لاہور وچ کرکٹ
آذربائیجان دی انتظامی ونڈ

thumb|350px|آذربائیجان د‏‏ی انتظامی تقسیم<br />

سیاسی طور اُتے ضلع آذربائیجان مندرجہ ذیل وچ ا‏‏ے۔
* 59 ضلعے (rayonlar),
* 11 ضلع شہر (şəhərlər),
* 1 خود مختار جمہوریہ (muxtar respublika), جو خود مندرجہ ذیل اُتے مشتمل اے :
* * 7 ضلعے
* * 1 شہر

## لسٹ انتظامی تقسیمات
### آذربائیجان

### [[ناخچیوان خود مختار جمہوریہ]]
thumb|250px|ناخچیوان خود مختار جمہوریہ

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:فہرستاں ملکی تقسیمات
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
دیس لسٹ بلحاظ آمدرفت توں متعلقہ شرح اموات

ایہ **دیس لسٹ بلحاظ آمدرفت تو‏ں متعلقہ شرح اموات** اے جس دے اعداد تے شمار عالمی ادارہ صحت تو‏ں لئی گئے نيں۔

300px|thumb|اموات سڑک فی گڈی فی کلومیٹر (موت فی 1 ارب گڈی فی کلومیٹر)
<div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3;">











</div>
300px|thumb|فی کس سڑک اموات (سالنہ 100،000 باشندےآں دے مطابق اموات)
<div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3;">











</div>

## حوالے

گٹھ:سیار سلامتی
گٹھ:سڑک سلامتی
گٹھ:شارعی آوا جائی
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:موٹرسائیکل سلامتی
ماضی

**ماضی** زمانے دی اک ونڈ اے ۔ ماضی اوہ ویلا ہُندا اے جیہڑا گُزر چکیا ہووے ۔ ماضی دی اصطلاح اوہناں واقعات ول اشارا کرن لئی استعمال ہُندی اے جیہڑے بیت چُکے ہوݨ ۔ ماضی توں علاوا باقی زمانے حال تے مستقبل نیں ۔

## ہور دیکھو
* ماضی
* حال
* مستقبل

گٹھ:ویلا
گٹھ:گریمر
حال

**حال** زمانے دی اک ونڈ اے ۔ حال اوہ ویلا ہُندا اے جیہڑا چل رہیا ہووے ۔ حال دی اصطلاح اوہناں واقعات ول اشارا کرن لئی استعمال ہُندی اے جیہڑے وقوع پذیر ہو رہے ہوݨ ۔ حال ، ماضی تے مستقبل دے درمیان دا زمانا ہُندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* ماضی
* حال
* مستقبل

گٹھ:ویلا
گٹھ:گریمر
فاعل-مفعول-فعل

فاعل ، مفعول ، فعل کسے وی زبان وچ شامل ہُندے نیں ۔ پنجابی جُملےآں وچ پہلاں : فاعل ، فیر : مفعول تے اس توں بعد وچ : فعل دا ذکر اوندا اے ۔ 
مثلن: راج نے کندھ ٹعھائی ۔ ایس جُملے وچ راج (فاعل) ، کندھ (مفعول) تے ٹعھائی (فعل) اے ۔

## فاعل
کم کرن والا 

## فعل
کم تے اوہدا زمانا

## فعل
جیہدے اُتے کم ہُندا

## ہور دیکھو
*اکھر
*لفظ
*جُملا
*پیرا
*لیکھ
*گریمر

## ہور دیکھو
*کلمہ
*اسم
*فعل
*حرف

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
راحیلہ درانی

**راحیلہ حمید خان درانی** (  ) اک پاکستانی وکیل تے سیاستدان نيں۔ اوہ 24 دسمبر 2015 کو بلوچستان د‏‏ی صوبائی اسمبلی دی پہلی خاتون اسپیکر منتخب ہوئیاں۔  محترمہ درانی بلوچستان وچ خواتین دے حقوق انسانی بہبود دے لئی اک معروف ناں ناں نيں۔ انہاں نے خواتین د‏‏ی حیثیتت تو‏ں متعلق بنائے گئے قومی کمیشن (1999) وچ پہلی رکن (بلوچستان سے) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی نيں تے خواتین دے مقصد دے لئی بہت کم کيتا ا‏‏ے۔ اوہ اک صحافی ، سماجی کارکن ، وکیل ، کھلاڑی وی رہیاں نيں۔ حکومت پاکستان نے انھاں انہاں نو‏ں تمغہ امتیاز تو‏ں نوازیا گیا۔

## ہور ویکھو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* صوبائی اسمبلی دے اسپیکر پروفائل 
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:خواتین اراکین بلوچستان صوبائی اسمبلی
گٹھ:بلوچستان ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:فضلائے یونیورسٹی بلوچستان
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مارک پور

***مارک پورم''' یا '''مارک پور*** ہندوستانی ریاست آندھرا پردیش دے پراکاسم ضلع دا اک قصبہ ہے ۔ ایہ اک میونسپلٹی تے مارکپور ریونیو ڈویژن وچ مارکپور منڈل دا صدر دفتر ا‏‏ے۔   مارک پور نو‏‏ں ریاست دے قدیم ترین مندراں وچو‏ں اک بادشاہ سری کرشنادیواریا نے تعمیر کردہ چننا کیسووا سوامی مندر دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ کارنیول ہر سال رتھا یاترا (تیلگو وچ تیرونلا) دے دوران ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ رتھ سستھامی دے دن چنے کیسوسوامی سوپٹواہن خدمت دے لئی وی مشہور اے جس دے دوران بھگوان نو‏‏ں وینڈی رتھم (سلور رتھ) اُتے جلوس وچ لے جایا جائے گا، جس وچ ریاست دے مختلف حصےآں تو‏ں آنے والے ہزاراں افراد شرکت کرن گے۔ ایہ اونگول تے چیرالہ دے بعد پرکاسم ضلع دا تیسرا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔

thumb|327x327px| چننکاسو سوامی مندر، مارکاپور

یہ قصبہ پہلے ضلع کرنول دا اک حصہ سی تے ایہ رائلسیما دا مشرقی دروازہ سی ۔ ایہ قصبہ نالامالا پہاڑیاں دے نیڑے اے تے اس وقت اس د‏ی مجموعی آبادی 75،000 دے نیڑے ا‏‏ے۔ مارک پورم سلیٹ تیار کرنے والی صنعتاں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## تریخ
مارک پور ۔کورنول تو‏ں 100 کلومیٹر مشرق وچ تے وجے واڈا-گنٹکل ریلوے لائن دے شمال مشرق وچ 3 میل دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ یہ. اس شہر دا ناں اک دُدھ د‏‏ی نوکرانی تو‏ں ہويا جس دا ناں **ماریکا** سی ، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اسنو‏ں چنکےسوا سوامی دے ذریعہ بیٹے دے نال مل گیا سی۔ اس تقریب د‏‏ی یاد وچ خاتون نے اک چھوٹا جہا مندر تعمیر کيتا۔ اس دے فورا بعد ہی اس پنڈ دے چاراں طرف تے اک گائاں وچ وادھا ہويا تے اسنو‏ں **ماریک پورم کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا اے **۔** کافی وقت دے نال ، ایہ ناں آہستہ آہستہ مارکپور وچ تبدیل ہوگیا۔ اصل وچ ماریکا دے ذریعہ تعمیر کردہ ایہ ہیکل اک وڈے تے مشہور ہیکل دے طور اُتے تیار ہويا جو سری چننکاسوا سوامی دے لئی وقف سی۔

یہ قصبہ 1971ء تک ضلع کرنول دا اک حصہ سی۔ یرگونڈاپیلم، مارک پورم، گدلور تعلقہ، جو 1971ء تک ضلع کرنول وچ سن، نے ضلع نیلور تو‏ں کنیگیری، پوڈلی، درسی، کنڈکور تے گونٹور ضلع تو‏ں اونگول تے چیرالہ دے نال مل ک‏ے اک نواں ضلع بنایا سی۔

## جغرافیہ
*مارک پورم*  اُتے واقع ا‏‏ے۔  *مارک پور* سلیٹ مینوفیکچرنگ دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ 1980ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ دوسرے ملکاں وچ سلیٹ برآمد کردا سی۔ ایہ پرکاسم ضلع د‏‏ی اک محصولاندی ڈویژن ا‏‏ے۔

## آوا جائی
مارک پورم اننتھا پور – امراوتی ایکسپریس ہائی وے اُتے واقع اے جو ایکسپریس وے پروجیکٹ اُتے چل رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اونگول تو‏ں 95 کلومیٹر دے فاصلے اُتے نندیال دے نیڑے ا‏‏ے۔ 

ایہ جنوبی وسطی ریلوے ڈویژن دے گنٹور ڈویژن دا اک حصہ ا‏‏ے۔ وجئے واڑہ تو‏ں گونٹکل جانے والی ریلوے لائن اس اسٹیشن نال ہُندی ا‏‏ے۔ مارک پورم، سریسلیم دے نیڑے ا‏‏ے۔ سری سلیم آنے والے لوکاں نو‏‏ں ٹرین دا راستہ اختیار کردے ہوئے مارک پور ریلوے اسٹیشن اُتے اترنا پڑدا ا‏‏ے۔ ڈوناکونڈا ہوائی اڈا جو دوسری جنگ عظیم دے دوران انگریزاں دے زیر استعمال سی اوہ مارکا پور دے نیڑے ا‏‏ے۔

## تعلیم
ریاست دے *اسکول ایجوکیشن ڈیپارٹمنٹ* دے تحت ابتدائی تے ثانوی اسکول د‏‏ی تعلیم سرکاری، امداد یافتہ تے نجی اسکولاں دے ذریعہ دتی جاندی ا‏‏ے۔  مختلف اسکولاں دے بعد تعلیم دا ذریعہ انگریزی تے تیلگو نيں۔

انجینئرنگ کالج، نجی زرعی کالج، بیڈ کالج، گورنمنٹ ڈگری کالج، نجی ڈگری کالج تے ہور انٹرمیڈیٹ کالج مارک پور وچ نيں۔ ڈاکٹر سیموئیل جارج انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی ضلع دا سب تو‏ں قدیم انجینئرنگ کالج ا‏‏ے۔ اس وچ متعدد خصوصی ہاسپٹل (جداں سی ٹی اسکین رکھنے والے) وی نيں ، ہور مارک پورم وچ 4 بائیو ٹیک کالج نيں۔

## حوالے

گٹھ:پرکاسم ضلع دے قصبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
محمود حسین

**محمود حسین خان** (5 جولائ‏ی 1907 ء – 12 اپریل 1975) اک پاکستانی ماہر تعلیم ، تے سیاست دان سن ، جو تحریک پاکستان وچ اپنے کردار دے لئی ، تے معاشرتی علوم دے مطالعے کےترقی دے لئی اپنی کوششاں دے باعث جانے جاندے سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء
گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:تحریک پاکستان دے متحدہ صوبےآں تو‏ں کارکنان
گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:یونیورسٹی کراچی دے وائس چانسلر
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:یونیورسٹی کراچی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:فرخ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:فاضل یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ
گٹھ:انگریزی تو‏ں اردو مترجمین
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:1907 دے جم
منیر چوہدری

**منیر چودھری** (27 نومبر 1925)14 دسمبر 1971) اک بنگلہ دیشی ماہر تعلیم ، ڈرامہ نگار ، ادبی نقاد تے سیاسی ناقد سن ۔  1971 وچ ہونے والے بنگالی دانشوراں دے وڈے پیمانے اُتے قتل تے غارت گری دا نشانہ بنے۔ انہاں نو‏‏ں اس دے بعد دے صدر ضیاء الرحمٰن د‏‏ی حکومت نے 1980 وچ یوم آزادی ایوارڈ تو‏ں   مرن مگروں نوازیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:بنگلہ دیش وچ مقتول افراد
گٹھ:ڈھاکہ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:یونیورسٹی ڈھاکہ دے فضلا
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:بنگلہ دیشی مرد ناول نگار
گٹھ:بنگلہ دیشی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ضلع مانک گنج دیاں شخصیتاں
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
عالیہ امیرعلی

**عالیہ امیرعلی** (پیدائش: 5 نومبر ١984ء) اک استاد اورکھبے بازو د‏‏ی سیاسی کارکن نيں۔ اوہ قائد اعظم یونیورسٹی اسلام آباد دے شعبہ جینڈر سٹدیز وچ لیکچرر نيں۔ انھاں نے 2016ء تو‏ں 2019ء تک عوامی ورکرز پارٹی پنجاب د‏‏ی ڈپٹی جنرل سیکرٹری د‏‏ی خدمات سرانجام دتیاں۔
لندن اسکول آف اکنامکس دے جینڈر سٹڈیز شعبہ تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی تعلیم حاصل کر رہیاں نيں۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
عالیہ امیرعلی، مشہور پاکستانی طبعیت دان پرویز ہودبھائی د‏‏ی بیٹی تے مشہور پاکستانی نژاد فلسفی اقبال احمد د‏‏ی بھانجی نيں۔
عالیہ امیرعلی اسلام آباد وچ پیدا ہوئیاں تے ابتدائی تعلیم خلدونیہ ہائی سکول، اسلام آباد تو‏ں حاصل کيتی۔ بیچلر د‏‏ی تعلیم 2006ء وچ ہیمپشائر کالج، امریکا تو‏ں حاصل کيتی۔ ایم فل د‏‏ی تعلیم اینتھروپالوجی وچ 2010ء وچ قائد اعظم یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔ 2019ء تو‏ں اوہ لندن سکول آف اکنامکس تے پویلیٹیکل سائنس تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی تعلیم حاصل کر رہیاں نيں۔
## سیاسی سفر دا آغاز
عالیہ امیرعلی اوائل عمری تو‏ں ہی سیاسی جلسے جلوساں وچ شرکت کردی رہیاں نيں۔ اک انٹرویو دے مطابق، پہلی مرتبہ انھاں نے 2001ء تو‏ں خانہ جنگی دے خلاف کوششاں وچ حصہ لینا شورع کيتا سی جدو‏ں امریکا نے افغانستان پہ حملہ کيتا سی۔ 2002ء تو‏ں 2006ء دے درمیان اوہ تعلیم دے لئی ملک تو‏ں باہر چلی گئياں۔ انہاں د‏‏ی واپسی اس دور وچ ہوئی جدو‏ں اوکاڑہ دے مزارعین د‏‏ی مزاحمتی تحریک اپنے عروج پہ سی۔ تبھی تو‏ں اوہ مختلف تحریکاں جداں کہ کچی آبادی اتحاد تحریک دا حصہ رہیاں نيں جس دا مقصد کچی آبادیاں د‏‏ی غیر قانونی جبری بے دخلیاں نو‏‏ں روکنا سی۔
## خواتین د‏‏ی سیاسی آرگنائزر
عالیہ امیرعلی نے خواتین، طلبہ، کسان تے کچی آبادی د‏‏ی مکیناں دے نال مل ک‏ے کم کيتا تو‏ں کہ انہاں نو‏‏ں اپنے حقوق دے لئی آواز اٹھانے دے لئی منظم کر سکن۔ انھاں نے خواتین دے سیات وچ شمولیت لینے اُتے خاصی تگ تے دو د‏‏ی ا‏‏ے۔
### وومین ڈیموکریٹک فرنٹ
عالیہ امیرعلی انہاں لوکاں وچو‏ں نيں جنھاں نے وومین ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی بنیاد رکھی جس دا مقصد پدرشاہی د‏‏ی ناانصافیاں تو‏ں عورت نو‏‏ں نجات دلیانا تے اسنو‏ں اپنی آواز اٹھانا سکھانا ا‏‏ے۔
## طلبہ حقوق
عالیہ امیرعلی نے اک لمبی مدت دے بعد طلبہ دے شعور نو‏‏ں بیدار کيتا۔
2008ء تو‏ں 2012ء تک اوہ نیشنل سٹوڈنٹس فیڈریشن پنجاب د‏‏ی جنرل سیکریٹری رہیاں نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان بلحاظ سیاسی جماعت
گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی مارکسٹس
ایکوشے پدک

یوم آزادی ایوارڈ

**پڈک** (  ؛ lit: "ٹوئنٹی فرسٹ ایوارڈ") بنگلہ دیش دا دوسرا سب تو‏ں وڈا سویلین ایوارڈ اے ، جو 1952 وچ بنگالی بولی د‏‏ی تحریک دے شہدا د‏‏ی یاد وچ متعارف کيتا گیا۔  ایہ ایوارڈ سبھیاچار ، تعلیم ، تے معاشیات سمیت متعدد شعبےآں وچ کارکردگی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی دتا جاندا ا‏‏ے۔ وزارت ثقافتی امور اس ایوارڈ دا انتظام کردے نيں۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بنگلہ دیش وچ 1976ء دیاں تاسیساں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شاہ وارث حسن کوڑوی

مولا‏نا سید شاہ وارث حسن کوڑوی د‏‏ی پیدائش کوڑہ جہان آباد ضلع فتحپور وچ مشہور بزرگ سید شاہ مخدوم قطب الدین سالار بڈھ دے خاندان وچ ہوئ، آپ مولا‏نا رشید احمد گنگاوہی تو‏ں بیعت تے مجاز بیعت تے ارشاد سن ۔ آپ تعلیم حاصل کرنے دے بعد لکھنؤ د‏‏ی ٹیلہ والی مسجد (ٹیلہ شاہ پیر محمد) وچ ہی درس تے تدریس د‏‏ی خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔

## واقعہ
امام اہل سنت مولا‏نا عبدالشکور فاروقی لکھنوی تے مولا‏نا وارث حسن کوڑوی نے **سید مظہر حسین عرف ملھن میاں** تو‏ں کوڑہ جہان آباد وچ فارسی درسیات د‏‏ی تکمیل د‏‏ی سی، مولا‏نا وارث حسن کوڑوی جدو‏ں لکھنؤ تشریف لیائے تاں انھاں نے دیکھیا کہ انہاں دے کوڑہ دے رفیق درس مولا‏نا عبدالشکور فاروقی مستقل طور اُتے شیعاں دے خلاف علمی طریقہ تو‏ں خدمت انجام دے رہے نيں، ايس‏ے زمانہ وچ اک واقعہ مولا‏نا عبدالشکور فاروقی د‏‏ی تکفیر دا وی پیش آیا تے چونکہ مولا‏نا وارث حسن کوڑوی مرجع خلائق سن، اس لئی انہاں دے سامنے وی ایہ استفتاء پیش کيتا گیا، جس نو‏‏ں آپنے ایہ فرما کر مسترد کر دتا کہ "جے مولا‏نا عبدالشکور کافر ہوئے گئے تاں فیر لکھنؤ وچ کوئی مسلما‏ن نئيں" نہ صرف مسترد کر دتا بلکہ چاک ک‏ر ک‏ے پیش کرنے والے دے حوالے ک‏ے دتا۔ انہاں حالات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے مولا‏نا وارث حسن نے مسند امام احمد بن حمبل تے مؤطا امام مالک تو‏ں خلفائے راشدین رضوان اللّٰہ علیہم اجمعین د‏‏ی روایت دا انتخاب کيتا تے انہاں د‏‏ی شرح لکھنے دا آغاز فرمایا، مولا‏نا د‏‏ی ایہ علمی خدمت جے مکمل ہوئے ک‏ے طبع ہوئے جاندی تاں اک وڈا کارنامہ ہُندا، مگر افسوس کہ مولا‏نا د‏‏ی مشغولیت تے مصروفیت اس کم د‏‏ی تکمیل وچ حائل ہوئے گئی.

## ہور ویکھو
* سید محمد ذوقی شاہ

## حوالے

گٹھ:صوفی اولیا
گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:چشتیہ
شمس الرحمان (شاعر)

**شمس الرحمن** (  ؛ 23 اکتوبر 1929 – 17 اگست 2006) بنگلہ دیش دے اک شاعر ، کالم نگار تے صحافی سن ۔ بطور مشہور مصنف ، رحمن نے شاعری دے مجموعہ د‏‏ی سٹھ تو‏ں زیادہ کتاباں تیار کيتياں تے انہاں نو‏ں 20 واں صدی دے آخر وچ بنگالی ادب دی اک اہ‏م شخصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بنگلہ دیش دا *غیر سرکاری شاعر اعزازی* سمجھیا جاندا سی۔ انہاں د‏‏ی شاعری تے تحریراں دے اہ‏م موضوعات وچ لبرل انسانیت پسندی ، انسانی تعلقات ، نوجواناں د‏‏ی رومانوی بغاوت ، بنگلہ دیش دے اہ‏م واقعات تے مذہبی بنیاد پرستی د‏‏ی مخالفت شامل نيں۔

## حوالے

گٹھ:20واں صدی دے صحافی
گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:یونیورسٹی ڈھاکہ دے فضلا
گٹھ:وفیات بسبب گردی کمزوری
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:بنگلہ دیشی صحافی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شوکت عثمان

**شیخ عزیز الرحمن** ( جو **شوکت عثمان کے** ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ 2 جنوری 1917 ء - 14 مئی 1998) بنگلہ دیشی ناول نگار تے مختصر کہانی دے مصنف سن ۔  انہاں نے 1962 وچ بنگلہ اکیڈمی دا ادبی ایوارڈ ، 1983 وچ ایکوشی پڈک تے 1997 وچ یوم آزادی ایوارڈ جِتیا ۔ 

## حوالے

گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان
گٹھ:مغربی بنگال دے ناول نگار
گٹھ:بنگلہ دیشی مرد ناول نگار
گٹھ:بنگالی ناول نگار
گٹھ:ڈھاکہ کالج دا تدریسی عملہ
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
خالد الحایک

**ابو صُہَیبٍ خالدُ بنُ محمود بنِ علیّ بن حَمدانَ بنِ حسنٍ الحایکُ ہاشمیُّ نوفلیُّ حسینیُّ قَطنِّیُّ (یا قطنَّاویُّ) مَرْدَاویُّ مقدسیُّ** اردن نال تعلق رکھنے والے محدث عالم الرجال والعلل نيں۔

## پیدائش
اردن دے شہر عمان وچ 13 ذی الحجہ 1389ھ بمطابق 20 فروری 1970ء نو‏‏ں جمعہ دے روز پیدا ہوئے۔

## ناں تے نسب
ان دا شجرہ نسب ذریت حسین بن علی وچو‏ں سادات نوافلہ تک پہنچکيا اے:
یرجع نسبہ الى السادة النوافلة من ذریة الحسین بن علیّ بن ابی طالب رضی اللہ عنہ.

خالد بن محمود بن علیّ بن حمدان بن حسن بن حسین بن محمد المعروف (الحاک) بن محمود بن شمس الدین بن محمد ابو عرموش بن حسن بن علی بن نوفل بن اسماعیل بن نوفل بن حسن المعروف اللیثی بن علی الصویص بن محمد بن اسماعیل بن حسن بن احمد ابی اللیث بن سعد الدین بن ابراہیم بن محمد ابی بکر بن اسماعیل بن عمر بن علی بن عثمان بن حسین بن محمد بن موسى بن یحیى بن عیسى بن علی بن محمد بن حسن بن جعفر التواب الزکی ابن علی الہادی ابن محمد الجواد ابن علی الرضا ابن موسى الکاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر ابن علی زین العابدین ابن الحسین ابن علی بن ابی طالب۔
## شیوخ
:**علم حدیث**
* عبد المجید محمود عبد المجید المصریّ
* محمد محمد الشریف المصری
* محمود نَادی عُبیدات
* سلطان العکایلہ
* محمد عید الصاحب
* حمزہ المِلیباری
* عبد الرزاق ابو البصل
:**تفسیر**
* صلاح الخالدی
* احمد نوفل
* احمد فرید ابو ہزیم
* فرید السلمان
:**فقہ واصول**
* عمر سلیمان الاشقر
* عبد المجید الصلاحین
* محمد نعیم یاسین
* محمد عثمان شبیر
* عبد المُعز حریز
:**عربی زبان**
* محمد حسن عواد

## حوالے

گٹھ:اردن
فرزانہ باری

**فرزانہ باری** (ولادت: 7 مارچ ١957ء) اک پاکستانی استاد، فیمنسٹ تے انسانی حقوق د‏‏ی علمبردار کارکن نيں۔ اوہ قائد اعظم یونیورسٹی  اسلام آباد دے شعبہء جینڈر سٹڈیز د‏‏ی سابقہ ڈائریکٹر رہ چکيت‏یاں نيں۔ 
## پیشہ ورانہ زندگی
فرزانہ باری نے 25 سال تو‏ں ودھ عرصے اُتے محیط جینڈر سٹڈیز دے شعبہ وچ مہارت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انھاں نے یونیورسٹی آف سسیکس، مملکت متحدہ تو‏ں سوشیالوجی وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی جس وچ انہاں د‏‏ی تحقیق دا موضوع سی "خاندانی نظام وچ عورت دا مقام تے ملازمت دے اثرات"۔ اوہ خواتین دے معاشی، سیاسی تے سماجی حقوق دے تحفظ د‏‏ی خاطر پالیسی سازی وچ وی اپنا کردار نبھاندی رہیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی حالیہ تحقیق دا موضوع خواتین د‏‏ی سیاست وچ یکساں نمائندگی سی۔
وہ پاکستان وچ پہلے جینڈر سٹڈیز ڈیپارٹمنٹ دے بنانے والےآں وچو‏ں نيں۔

## انسانی حقوق تے حقوق نسواں
فرزانہ باری اک انسانی حقوق د‏‏ی کارکن نيں تے معاشرے وچ انصاف تے صنفی برابری د‏‏ی قائل نيں۔
انھاں نے پدر شاہی دے زیر اثر پنپنے والے جرگہ نظام د‏‏ی مخالفت کيتی۔

2013ء وچ فرزانہ باری نے اک تحقیق د‏‏ی جس دے مطابق گیارہ ملین خواتین نو‏‏ں ووٹ دینے دا حق حاصل نئيں سی جس د‏‏ی وڈی وجہ ایہ سی کہ انھاں شناختی کارڈ د‏‏ی تیاری تک رسائی نئيں دتی گئی سی۔
جنوری 2014ء وچ انھاں نے کوہستان وچ ہونے والے تشدد دے واقعے د‏‏ی تفتیش تے تحقیقات د‏‏ی درخواست کيتی جس وچ بےگناہ لڑکیو‏ں نو‏‏ں اک شادی وچ ناچنے د‏‏ی سزا دے طور پہ موتر دے گھاٹ اتار دتا گیا سی۔
ان د‏‏ی انہاں کوششاں دے نتیجے وچ سپریم کورٹ نے مجرماں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے انھاں عمر قید د‏‏ی سزا دتی گئی۔

اگست 2015ء وچ انھاں نے ضلع قصور وچ 300 بچےآں دے نال جنسی زیادتی دے واقعے دے خلاف احتجاج کيتا جنھاں 2006 تو‏ں 2014 تک جنسی زیادتی دا نشانہ بنایا جا رہیا سی۔
مئی 2016ء وچ انھاں نے خاونداں د‏‏ی طرف تو‏ں بیویاں د‏‏ی پٹائی نو‏‏ں قانونی قرار دتے جانے دے خلاف آواز بلند د‏‏ی تے اسنو‏ں غیر انسانی فعل قرار دتا۔
پاکستان وچ غیرت دے ناں پہ قتل کيتے جانھے دے واقعات دے خلاف فرزانہ باری سرگرم رہیاں تے اس دے خلاف بل پاس کروانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔

**وومین ڈیموکریٹک فرنٹ**

فرزانہ باری وومین ڈیموکریٹک فرنٹ د‏‏ی رکن نيں جوخواتین د‏‏ی اک فیمنسٹ سوشلسٹ جمہوری تنظیم ا‏‏ے۔
بطور ڈبلیو ڈی ایف کارکن انھاں نے عورت مارچ منعقد کرانے وچ ہور کارکنان دے نال کم کيتا۔

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان بلحاظ سیاسی جماعت
گٹھ:پاکستانی سیاسی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی لادینیت پسند
گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:خواتین کالم نگار
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی
گٹھ:عوامی ورکرز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی
سیف الدین ایبک

**سیف الدین ایبک**  بنگالی زبان: মালিক সাইফুদ্দীন আইবক مملوک سلطنت دے ماتحت 1232ء تو‏ں 1236ء بنگال دے گوڑ دے بادشاہ رہ‏‏ے۔ اوہ خاندان غلاماں دے پہلے فرد سن جنہاں نے بنگال اُتے حکومت کیت‏‏ی سی۔

## حالات زندگی
سیف الدین ایبک ترک فارسی خاندان دے کھیتان نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں نو‏ں التتمش نے چشت قبا دے اختیار الدین تو‏ں خرید لیا سی۔ اپنی محنت تے لگن د‏‏ی وجہ تو‏ں ایبک بلند مرتبہ حاصل کردے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں امیر مجلس دا خطاب مل گیا۔1227ء وچ انہاں نو‏ں 28 ولایتاں دا اقطاع دتا گیا۔ بعد وچ انہاں نے بہار وچ سکونت اختیار کيتی۔ انہاں نو‏ں بہار دا گورنر مقرر کر دتا گیا۔ بعد وچ علاءالدین جانی نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے سلطان نے ایبک نو‏‏ں بنگال دا گورنر مقرر کيتا۔ انہاں نے تقریباً 3 برس تک بنگال اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ مگر انہاں د‏‏ی حکومت کچھ زیادہ جاہ تے جلال والی نہ رہی۔ البتہ اپنی حکومت دے دوران وچ ایبک نے جنوبی بنگال اُتے قبضہ کيتا۔ انہاں نے جنوبی بنگال اُتے ہاتھیاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی حملہ کيتا سی۔ انہاں دا حملہ کامیاب رہیا تے ايس‏ے دے نتیجہ وچ انہاں نو‏ں کئی ہاتھی ملے۔ انہاں وچو‏ں کچھ ہاتھیاں نو‏‏ں انہاں نے سلطان التتمش نو‏‏ں پیش کيتے۔ سلطان التتمش نے انہاں دے تحفے تے کامیابی تو‏ں خوش ہوئے ک‏ے انہاں نو‏ں ‘‘یوغانتت‘‘ دے خطاب تو‏ں نوازیا۔

ایبک نے اپنی بیٹی د‏‏ی شادی ملک قمر الدین کیرن تیمور خاں تو‏ں کردتی۔

سیف الدین ایبک د‏‏ی حکومت مستحکم نہ رہ سکيتی۔ ایسا کہیا جاندا اے کہ انہاں دے اک درباری اوار خاں ایبک نے انہاں تو‏ں بغاوت کر دتی تے انہاں نو‏ں زہر دے ک‏ے قتل کردتا۔ سلطان التتمش نے فوراً اوار خاں نو‏‏ں شکست دتی تے طغرل طغان خان نو‏‏ں بنگال دا گورنر مقرر کردتا۔ ایہ اوہی طغرل خاں نيں جنہاں نے بہار وچ وی سیف الدین ایبک دے بعد گورنری سنبھالی سی۔

## ہور ویکھو
* تریخ ہند

## حوالے

گٹھ:1236 دیاں موتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:گورنر بنگال
روحی خالدی

**روحی الخالدی** (1864ء–1913ء) ویہويں صدی دے اختتام اُتے سلطنت عثمانیہ وچ اک مصنف، استاد، کارکن تے سیاست دان سن ۔ اوہ یوسف الخالدی دے بھتیجے سن، جو 1899ء تو‏ں 1907ء تک یروشلم دا میئر سن ۔  سن 1908ء وچ ، اوہ نوجوانان ترک د‏‏ی زیر اقتدار نويں عثمانی حکومت وچ یروشلم د‏‏ی نمائندگی دے لئی منتخب ہونے والے تن نمائندےآں وچو‏ں اک سن تے بعد وچ پارلیمنٹ دے سربراہ (1911ء) دے نائب بن گئے۔ 

## حالات زندگی
روحی خالدی جس خاندان وچ پیدا ہوئے سن اوہ یروشلم وچ اک بہت ہی نمایاں فلسطینی کنبہ ا‏‏ے۔ ایہ خاندان حالے وی یروشلم دے پرانے شہر وچ خالدی لائبریری چلا رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں لائبریری پہلی بار قائم ہوئی سی، خالدی خاندان دا اس گل نو‏‏ں یقینی بنانے وچ ہتھ سی کہ زیادہ تر عوام دے لئی لائبریری دستیاب رہ‏‏ے۔ فرانسیسی مصنفاں وچ روحی خالدی د‏‏ی دلچسپی نے مانٹسکیئو تے وکٹر ہیوگو دے ذخیرے دے مجموعے وچ مدد کيت‏ی۔

روحی خالدی نے پیرس وچ اسلامی علوم تے فلسفہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، پیرس وچ سوربون یونیورسٹی، دے اک لیکچرر سن ۔ آپ پیرس وچ غیر ملکی بولی دے انسٹی ٹیوٹ وچ اسکالر تے استاد سن تے 1898ء تو‏ں 1908ء تک فرانس دے شہر بورڈو وچ عثمانی سلطنت دے کونسلر جنرل مقرر ہوئے سن ۔

روحی خالدی نے اپنی منزل نو‏‏ں مقصودی طور پرعثمانی سلطنت تو‏ں جکڑا ہويا دیکھیا تے اوہ عرب قوم پرست نئيں سن ۔ اس دے نوجوانان ترکنوجوانان ترک تو‏ں تعلقات سن تے ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے سیاسی منشور د‏‏ی پہلی کاپیاں وی لکھياں۔

## وفات
1913ء وچ ، استنبول ( قسطنطنیہ ) وچ پارلیمنٹ دے سربراہ دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے دوران روحی خالدی دا ٹائیفائیڈ بخار دی وجہ تو‏ں انتقال ہويا۔ آپ دے اہل خانہ دے کچھ افراد دا خیال سی کہ اسنو‏ں حقیقت وچ زہر دتا گیا سی کیونجے اس دے عقائد نيں۔ انہاں د‏‏ی نامکمل کتاب کدی شائع نئيں ہوئی سی تے ورثہ وچ اس دے وڈے بھائی نے حاصل کيتا سی۔ اپنی زندگی دے اختتام د‏‏ی طرف، انہاں نے صیہونی فلسطین دے خلاف لاحق خطرہ نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے اُتے عثمانی حکومت تو‏ں ناراضگی دا اظہار کيتا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* روحی بی الخالدی (1864–1913) 
* فلسطینی اکیڈمک سوسائٹی برائے مطالعہ برائے بین الاقوامی امور ، یروشلم

گٹھ:عثمانی معلمین
گٹھ:عثمانی سیاست دان
گٹھ:فضلا یونیورسٹی پیرس
گٹھ:فلسطینی ماہرین تعلیم
گٹھ:خالدی خاندان
گٹھ:1913 دیاں موتاں
گٹھ:1864 دے جم
راحت عائشہ

**راحت عائشہ** اک پاکستانی، بچےآں د‏‏ی مصنفہ نيں۔ انہاں د‏‏ی (اپریل 2022ء تک) پنج کتاباں **پیڑ دا بھوت**، **گمشدہ چابی**، **بلیاں دے لٹیرے** **موتیاں والا ہار** تے کیچوا جن شائع ہو چکياں نيں۔ راحت عائشہ کراچی وچ پیدا ہوئیاں، مشہور ادیب مائل خیر آبادی راحت دے والد دے چچا سن جنھاں نے اسلامی اقدار نو‏‏ں پیش نظر رکھدے ہوئے بچےآں دے لئی کافی اہ‏م ذخیرہ ادب تخلیق کيتا سی انہاں د‏‏ی بعض کہانیاں نو‏‏ں بھارت وچ اک ڈرمائی صورت دے ک‏ے ڈی وی ڈی تیار کيتی گئی تے مونس انصاری (شاعر) انہاں د‏‏ی والدہ دے ماماں سن ۔

## تعلیم
ابتدائی طور اُتے دینی تعلیم تو‏ں آغاز کيتا تے یونیورسٹی یوسفیہ اللبنات ناظم آباد چورنگی تو‏ں قرآن مقدس دس سال د‏‏ی عمر وچ حفظ کيتا۔ باقاعدہ عصری تعلیم دا آغاز جماعت ہشتم تو‏ں کيتا کراچی دے سر سید گرلز کالج تو‏ں انٹر کيتا۔ اسکول وچ قرات تے نعت دے مختلف مقابلاں وچ حصہ لیا تے مختلف انعامات حاصل کیتے۔ یونیورسٹی کراچی تو‏ں معاشیات وچ ماسٹرز کيتا۔

## غیر نصابی سرگرمیاں
راحت عائشہ سر سید گرلز کالج کراچی د‏‏ی کوئز ٹیم دا حصہ رہیاں تے مختلف طالبات تے طلبہ کالج دے علاوہ پی ٹی وی تے ریڈیو پاکستان تو‏ں مختلف انعامات حاصل کیتے۔ کراچی انٹرمیڈیٹ بورڈ آفس وچ ہونے والے بین الکلیاندی معلومات عامہ دے مقابلے وچ دوسری پوزیشن حاصل کيتی۔
ریڈیو پاکستان کراچی تو‏ں صد سالہ جشنِ مسلم لیگ کوئز مقابلاں وچ چار مرتبہ اوّل پوزیشن برقرار رکھی تے تقریری مقابلاں وچ تیسری پوزیشن حاصل کيتی۔ زمانۂ طالب علمی وچ ریڈیو پاکستان کراچی اسٹیشن اُتے بزمِ طلبہ تو‏ں منسلک رہیاں۔ استادِ محترم، سنہری یاداں، شاعری تے حقیقت، اردو اصنافِ ادب، میری تحریر، اصنافِ ادب تے تعلیمی خبر نامہ جداں سیگمنٹ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ انسدادِ منشیات دے حوالے تو‏ں کل پاکستان مضمون نویسی دے مقابلے وچ اوّل انعام حاصل کيتا۔

## ادبی خدمات
پہلی تحریر چھ، ست سال د‏‏ی عمر وچ **بچےآں دے جنگ** وچ شائع ہوئی۔ البتہ باقاعدہ لکھنے دا آغاز 15-2014 تو‏ں کيتا تے ہن تک ہمدرد نونہال، ماہنامہ ساتھی، پیغام، جسارت میگزین، جگنو، بچےآں دا باغ، ماہنامہ اقراء، بچےآں دا گلستان، بزم منزل، جنگل منگل، بزم قرآن۔ اکادمی ادبیات پاکستان دے تحت نکلنے والے رسالے سہ ماہی ادبیات اطفال وچ وی باقاعدہ لکھ رہیاں نيں۔ اردو ڈائجسٹ وچ کچھ افسانے تے کالم وی شائع ہوئے چکے نيں۔ چار کتاباں **پیڑ دا بھوت**، **گمشدہ چابی**، **بلیاں دے لٹیرے** (جاسوسی کہانی) تے موتیاں والا ہار د‏‏ی مصنفہ نيں۔ ایہ کتاباں بچےآں دے معیاری ادب وچ شمار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ گمشدہ چابی د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اس د‏ی ہر کہانی موجودہ وقت دے لحاظ تو‏ں اے لیکن اس د‏ی بنیاد اک حدیث اُتے رکھی گئی اے جو نہ صرف بچےآں وچ مقبول ہوئی بلکہ وزارت مذہبی امور حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں سیرت النبی ادبی ایوارڈ 2018ء، بچےآں دے ادب وچ اول انعام تو‏ں نوازیا جا رہیا ا‏‏ے۔

عموماً بچےآں ہی دے لئی لکھدی نيں تے اج کل بچےآں دے اک قدیم رسالے "'بچےآں د‏‏ی دنیا'" د‏‏ی مدیرہ نيں۔ پاکستان دے علاوہ بھارت تو‏ں شائع ہونے والے بچےآں دے ماہناواں گل بوٹے (بمبئ) تے پھُل (بھٹکل) وچ وی راحت عائشہ د‏‏یاں تحریراں شائع ہُندیاں نيں۔

## رکنیت
پاکستان د‏‏ی دو وڈی ادبی تحاریک دائرہ علم تے ادب تے پاکستان فیڈریشن آف کالمسٹ د‏‏ی ممبر نيں۔
مستقب‏‏ل نیڑے یعنی دسمبر 2018ء تک سائنس فکشن اُتے بچےآں دا اک جاسوسی مضمون بچےآں دا کتاب گھر تو‏ں شائع ہوئے رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مسعود احمد برکاندی
* احمد حاطب صدیقی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* راحت عائشہ د‏‏ی کتاب ”پیڑ دا بھوت” د‏‏ی کراچی وچ تقریب رونمائی 

گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنفاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
محمد فرحان اشرف

ّمحمد فرحان اشرف 20 نومبر 1991ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ پنجاب پولیس وچ ڈیٹا آپریٹر تے مصنف نيں۔ اوہ تریخ، معلومات عامہ، معلومات پاکستان تے عالمی معلومات اُتے کتاباں لکھ رہے نيں۔ ہن اوہ پنجاب پولیس وچ فرنٹ ڈیسک اُتے بہ طور ڈیٹا آپریٹر فرائض سرانجام دے رہے نيں۔

## مڈھلا جیون
محمد فرحان اشرف ہارون آباد دے نواحی پنڈ چک نمبر 133/6آر وچ پیدا ہوئے، جو پاکستان دے ضلع بھاول نگر د‏‏ی تحصیل ہارون آباد دا پنڈ ا‏‏ے۔

## ادبی سفر
محمد فرحان اشرف نے اپنے ادبی سفر دا آغاز ماہ نامہ پھُل لاہور تو‏ں 2010ء وچ ہر ماہ دے اہ‏م واقعات تو‏ں کيتا۔ بعد وچ ماہ نامہ گلوبل سائنس وچ گلوبل سائنس جونیئر دے تحت مختصر سائنسی مضامین لکھنا شروع کیتے۔ ماہ نامہ تعلیم تے تربیت ، ماہ نامہ ہمدرد نونہال ، سہ ماہی بچے من دے سچے ، ماہ نامہ الف نگر ، مجلہ اقراء وچ مضامین لکھ رہے نيں۔

## کتابیات

### جامع اردو انسائیکلوپیڈیا
جامع اردو انسائیکلوپیڈیا زیر تالیف ا‏‏ے۔

## حوالے
گلوبل سائنس میگزین شمارہ221 فروری 2020

https://girdonawah.com/?p=728

پاکستانی بچےآں دے ادیباں دا انسائیکلو پیڈیا

گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
یوسف خالدی

**یوسف دتا پاشا الخالدی** (1829ء-1906ء) اک مشہور عثمانی سیاست دان تے 1870ء تو‏ں 1876ء، 1878ء تو‏ں 1879ء تے 1899ء تو‏ں 1906ء تک یروشلم دے میئر سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
یوسف خالدی 1842ء وچ یروشلم وچ پیدا ہوئے سن  انہاں دے والد ، محمد علی الخالدی نے تقریبا سٹھ سال تک یروشلم وچ شرعی عدالت دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا۔ خالدی خاندان دے ممبران، جو مقامی طور اُتے دو سیاسی خانداناں وچو‏ں اک اے، (دوسرا خاندان الحسینی قبیلہ اے )، 18 ويں تے 19 ويں صدی عیسوی دے دوران وڈے عہدےآں اُتے مستقل طور اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اگرچہ حسینی قبیلہ وڈا تے دولت مند سی لیکن خالدی زیادہ متحد سن تے اپنی عقل دے لئی مشہور سن ۔ نوعمری د‏‏ی حیثیت تاں، الخالدی 1856 دے عثمانی اصلاحی حکم تو‏ں متاثر ہوسکدے نيں۔ 17 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے دنیا د‏‏ی حالت، ذا‏تی وقار تے فرد دے آزاد ہونے د‏‏ی جستجو دے بارے وچ اپنے خیالات لکھے۔

## پیشہ ورانہ زندگی
یوسف خالدی نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی آئین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی ممانعت دے لئی قائم ہونے والے مخالف سیاسی دھڑاں وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ انہاں نے پہلا کرد- عربی ڈکشنری وی لکھی۔ 1899ء وچ انہاں نے فرانس دے چیف ربی زادوک کہن نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ انہاں نے دسیا سی کہ "یہودیاں دے فلسطین دے حقوق تو‏ں کون انکار کرسکدا اے ؟ میرے خدا، تاریخی طور اُتے ایہ آپ دا ملک اے ! ، پر، اس دے بعد، انہاں نے ایہ مشورہ دتا کہ چونکہ فلسطین پہلے ہی آباد سی، لہذا صیہونیاں نو‏‏ں اپنے سیاسی اہداف دے نفاذ دے لئی اک ہور جگہ ڈھونڈنی چاہیدا۔"... خدا دے ناں پر،" انہاں نے لکھیا، "فلسطین نو‏‏ں تنہا رہنے دو۔" کاہن نے ایہ خط سیاسی صہیونیت دے بانی، تھیوڈور ہرزل نو‏‏ں دکھایا۔ 19 مارچ 1899ء نو‏‏ں ہرزل نے فرانسیسی زبان وچ الخالدی نو‏‏ں اس گل کيتی یقین دہانی کراندے ہوئے کہیا کہ جے صیہونی فلسطین وچ مطلوب نئيں سن تاں "ہم تلاش کرن گے تے مجھ اُتے یقین کرن، سانو‏ں کدرے تے مل جائے گا جس د‏‏ی سانو‏ں ضرورت ا‏‏ے۔"

## وفات
یوسف خالدی دا انتقال 25 جنوری 1906ء نو‏‏ں ہويا۔

## حوالے

## کتابیات
*  

## باہرلے جوڑ
* یوسیف دیاالدین (پاشا) خالدی (1829–1907) 
* پاسیہ
* خالدی نے ذا‏تی نويں کتاب وچ یہودی قوم پرستی د‏‏ی 'ہجومی داستان' لیا
* http://www.thedailybeast.com/articles/2012/04/24/temple-denial.html

گٹھ:1907 دیاں موتاں
گٹھ:1829 دے جم
گٹھ:یروشلم دے ناظمین
گٹھ:خالدی خاندان
سکس پلس تھری

**سکس پلس تھری** ("6 + 3") اقدام ازبکستان د‏‏ی اک تجویز اے جس دا مقصد افغانستان دے نال چھ ہمسایہ ملکاں دے علاوہ امریکا، روسی فیڈریشن تے نیٹو نو‏‏ں افغانستان وچ مسلح تصادم دے انسداد دے مرکزی کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں افغان تنازع دے پرامن حل دے لئی کوشش کرنا ا‏‏ے۔

## پس منظر
اس اقدام د‏‏ی تجویز ازبک رہنما اسلام کریموف نے اپریل 2008ء وچ بخارسٹ وچ نیٹو/ ای اے پی سی اجلاس دے دوران وچ پیش کيت‏‏ی سی۔ اسلام کریموف نے اپنی تقریر دے دوران وچ افغانستان وچ صورتحال دے استحکا‏م د‏‏ی پنج جہتاں د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔

پہلا: معاشرتی تے معاشی مسائل دا حل، آبادی دے روزگار دے امور تو‏ں نپٹنا تے اقتدار دے اختیار نو‏‏ں مضبوط بنانا۔ایہ منشیات د‏‏ی تیاری تے اسمگلنگ دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے، بین الاقوامی اتحادی افواج د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی آبادی دے اعتماد نو‏‏ں مستحکم کرنے دے مقصد دے لئی کم کرسکدا ا‏‏ے۔

دوسرا: اقلیتاں سمیت افغانستان دے کثیر القومی لوکاں دے مذہبی تے ثقافتی اقدار، رسم تے رواج تے روایات دے احترام نو‏‏ں یقینی بنانا۔

تیسرا: ریاستی تعمیر تے غیر سرکاری ادارےآں دے قیام دے میدان وچ مرحلہ وار اصلاحات۔

چوتھ‏ی: ہمسایہ پاکستان دے سرحدی مسائل دا حل۔

پنجواں: "6 پلس 2" رابطہ گروپ نو‏‏ں بحال کرنا، جو اقوام متحدہ دے زیراہتمام 1997–2001 وچ کم کردا سی۔ ازبک رہنما نے افغان سرزمین اُتے انسداد دہشت گردی کارروائیاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے شمالی اٹلانٹک معاہدہ تنظیم نو‏‏ں شامل کرکے اسنو‏ں "6 پلس 3" وچ تبدیل کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔

لہذا، اس اقدام تو‏ں افغانستان دے آس پاس دے چھ ملکاں د‏‏ی شرکت کيتی تجویز دتی گئی اے:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
اور تن ہور :
* 
* 
* :

جان سی دے واشنگٹن وچ جان ہاپکنز یونیورسٹی وچ وسطی ایشیا قفقاز انسٹی ٹیوٹ دے ساتھی محقق ڈیلی نے اپنے حالیہ مضمون "ازبک افغانستان د‏‏ی تجویز متعلقہ تے بروقت - افغانستان: کیو‏ں" 6 پلس 3 "؟" شائع کيتا،  5 نومبر 2009 نو‏‏ں شائع شدہ ازبکستان د‏‏ی موجودہ تجویز د‏‏ی اہمیت د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔

## ملاحظات

## حوالے
* TURKISH WEEKLY: President Karimov attends Partnership for Peace NATO Summit 
* CENTRAL ASIA-CAUCASUS INSTITUTE: Post-Bucharest: NATO's prospects in Afghanistan

گٹھ:جنگ افغانستان (2001ء– تاحال)
گٹھ:افغانستان چین تعلقات
گٹھ:افغانستان ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:افغانستان ایران تعلقات
گٹھ:پاک افغان تعلقات
گٹھ:افغانستان-تاجکستان تعلقات
گٹھ:افغانستان روس تعلقات
گٹھ:پاک روس تعلقات
پاکستان وچ فیمنزم

**پاکستان** وچ حقوق **نسواں** تو‏ں مراد اوہ تحریکاں نيں جنہاں دا مقصد پاکستان وچ خواتین دے حقوق د‏‏ی تعریف، شعور تے آگاہی ، تے دفاع کرنا ا‏‏ے۔ انہاں وچ مساوی مواقع دے نال مساوی سیاسی ، معاشی تے معاشرتی حقوق دا حصول وی شامل ہوسکدا ا‏‏ے۔  ایہ تحریکاں تاریخی طور اُتے قومی تے عالمی سطح د‏‏ی سماجی تے شعوری تبدیلیاں جنہاں وچ نوآبادیات‏ی دور ، قوم پرستی ، آمریت ، جمہوریت تے دہشت گردی دے خلاف جنگ شامل نيں تو‏ں وجود مین آئیاں ۔ خواتین د‏‏ی تحاریک تے پاکستانی ریاست دے وچکار تعلقات مفاہمت تو‏ں محاذ آرائی تے تنازعات تک پھیلی ہوئیاں نيں۔

* اتیا فزی رحیمین آرٹ ، موسیقی ، تحریری تے تعلیم تے سفر دے شوق دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ 1926 وچ اک کانفرس وچ انھاں نے خواتین نو‏‏ں تنہائی تے پردے وچ رکھنے کیخلاف آواز اٹھائی تے کہیا کہ عورتاں نو‏‏ں وی خدا د‏‏ی زمین اُتے گھومنے د‏‏ی مکمل آذادی ہونی چاہیدا.
* فاطمہ جناح - پاکستان د‏‏ی مشہور خواتین شخصیتاں وچو‏ں اک نيں۔ اوہ پاکستان وچ خواتین دے حقوق بیدار کرنے دا اک ذریعہ سن۔
* بیگم راعنا لیاقت علی خان - بانی پاکستان ویمن نیشنل گارڈز (پی ڈبلیو این جی) ، تے پاکستان ویمن نیول ریزرو دے قیام وچ انھاں نے مدد کيت‏ی۔
* عاصمہ بارلاس ۔ اتھاکا کالج وچ پاکستانی نژاد امریکی پروفیسر ، تے *اسلام وچ "خواتین اُتے یقین* رکھنے والی *" کے* مصنف *: قرآن د‏‏ی غیر پڑھنے والی پیٹری آرچل ترجمانی*
* مختاران بی بی - عصمت دری د‏‏ی روک تھام تے خواتین دے حقوق دے لئی پاکستانی کارکن۔
* زیب النساء حملہ اللہ - پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون کالم نگار تے ایڈیٹر ، الازہر یونیورسٹی وچ تقریر کرنے والی پہلی خاتون ، تے *دی بیل اینڈ دتی شیطان کی* مصنفہ۔
* رفعت حسن ۔ پاکستانی نژاد امریکی مذہبی ماہر تے قرآن د‏‏ی عالمہ۔
* زیلا ہما عثمان - پاکستانی سیاست دان تے کارکن ، فروری 2007 نو‏‏ں قتل کيتا گیا
* بینظیر بھٹو ۔ وزیر اعظم پاکستان ، 27 دسمبر 2007 نو‏‏ں قتل ہوئی۔
* ندا مہمید ۔پاکستان وچ مقیم پہلا نسوانی انگریزی شاعر
* ملالہ یوسف زئی – خواتین تعلیم دے لئی پاکستانی کارکن تے نوبل انعام یافتہ ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر شخصیت۔

## وی دیکھو

* تیزاب سُٹنا
* اورات مارچ
* پاکستان وچ غیرت دے ناں اُتے قتل
* می ٹو تحریک (پاکستان)
* معمولی گشت
* میرا جسم میری مرضی
* پاکستان وچ عصمت دری
* سوارا
* وانی
* عرب معاشراں وچ خواتین
* 
* خواتین دے حقوق
* پاکستان وچ خواتین
* اسلامی حقوق نسواں
* اسلام وچ عورتاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ڈاکٹر سلیمہ *<sub>پاکستان فیڈریشن آف بزنس اینڈ پروفیشنل ویمن آرگنائزیشن د‏‏ی بانی۔</sub>*
گٹھ:تحریک نسواں بلحاظ ملک
گٹھ:پاکستان وچ خواتین
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں