ضیاء فتح آبادی

**ضیاء فتح آبادی** (پیدائش: 9 فروری 1913ء وفات: 19 اگست 1986ء) اردو شاعر سن ۔

## تعارف

**ضیاء فتح آبادی** دا اصل ناں مہر لال سونی سی ۔ اوہ کپورتھلہ پنجاب وچ اپنے ماماں شنکر داس پوری دے گھر پیدا ہوئے۔ اوہ اک اردو نظم نگار و غزل گو شاعر سن ۔ انہاں دے والد منشی رام سونی فتح آباد ضلع ترن تارن پنجاب دے رہنے والے سن تے پیشے دے اعتبار تو‏ں اک مدنی انجینیئر سن ۔ ضیاء نے اپنی ابتدائی تعلیم جےپور راجستھان دے مہاراجا ہائیاسکول وچ حاصل کيتی تے اس دے بعد 1931 تو‏ں لےک‏ے 1935 تک لاہور دے فورمین کرسچن کالج وچ پڑھدے ہوئے بی اے (آنرز) (فارسی) تے ایم اے (انگریزی) د‏‏ی اسناد حاصل کيتیاں اسی دوران وچ انہاں دتی ملاقات کرشن چندر، ساغر نظامی، جوش ملیح آبادی، میراجی تے ساحر ہوشیارپوری تو‏ں ہوئی۔ انہاں احباب وچ آپس وچ اک ایسا رشتہ قایم ہويا جو تمام عمر بخوبی نبھایا گیا۔ انہی دناں انہاں دے کالج وچ میرا ناں د‏‏ی اک
بنگالی لڑکی وی پڑھدی سی کہندے نيں کہ اس دے حسن دا بہت چرچا سی ۔ اسی دے ناں اُتے ضیاء دے دوست محمد ثناءاللہ ڈار "ساحری" نے اپنا تخلص میراجی رکھیا سی ۔ اسی میرا نے ضیاء اُتے وی اپنا اثر چھڈیا۔

ضیاء د‏‏ی اردو شاعری دا سفر انہاں دتی والدہ د‏‏ی نگرانی وچ مولوی اصغر علی حیاء جے پوری د‏‏ی مدد تو‏ں 1925 وچ شروع ہو گیا سی تے انہاں دا ناں 1929 وچ ہی ابھرنے لگیا سی ۔ انہاں نو‏ں ضیاء تخلص غلام قادر امرتسری نے عطا کیتا سی ۔ 1930 وچ ضیاء سیماب اکبرآبادی دے شاگرد ہو گئے سن 

ضیاء دا اولین مجموعہ کلام" طلوع " دے ناں تو‏ں ساغر نظامی نے 1933 وچ میرٹھ شہر تو‏ں شائع کیتا سی ۔ اس دے بعد انہاں دے ہور مجموعے شائع ہو چکے نيں۔ ضیاء نے افسانے وی لکھے تے تنقیدی مضامین بھی۔ ضیاء دے نشری کارنامےآں وچ سیماب اکبرآبادی اُتے لکھے گئے " ذکرِ سیماب " تے " سیماب بناں ضیاء" اہ‏م نيں 1951 وچ ضیاء نے سیماب ناں تو‏ں اک ماہانہ رسالہ وی شروع کیتا سی جو انہاں دتی ملازمت کيت‏‏ی بندشاں نے سال بھر ہی چلنے دتا تے فیر بند کر دينا پيا سی ۔ ضیاء نے ریزرو بینک آف انڈیا وچ 1936 تو‏ں کم کرنا شروع کیتا سی جتھ‏ے تو‏ں 1971 وچ ریٹائر ہونے دے بعد دہلی وچ رہنے لگے سن ۔

ضیاء فتح آبادی دا انتقال 19 اگست 1986 نو‏‏ں اک طویل علالت سہنے دے بعد دہلی دے سر گنگا رام ہسپتال وچ ہويا۔ آپ نے 73برس د‏‏ی عمر پائی۔ انہاں دے پرانے دوست ساحر ہوشیارپوری نے مندرجہ ذیل قطعہ اس موقع اُتے کہیا سی ۔

## کلام د‏‏ی خصوصیات

ضیاء د‏‏ی شاعری دے بارے وچ شارب ردولوی نے کہیا اے - ضیاء نے بولی د‏‏ی سادگی نو‏‏ں اپنی شاعری دا زیور بنایا، اپنے جذبات و تصّور تے تجربات نو‏‏ں پراسر انداز وچ لفظاں دا جامع بخشا تے زرینہ سانی دا کہنا اے - ضیاء د‏‏ی شاعری وچ اوہ تمام رحجانات تے میلانات جو ملک وچ جاری تے ساری رہے پائے جاندے نيں انہاں دتی نظماں وچ جدید لہراں کروٹ بدلدی نيں مگر روایت دے احترام دے نال انہاں دے کلام وچ بغاوت د‏‏ی چنگاریاں نيں مگر تخریبی روش تو‏ں ہٹ کر تے جدّت تے تازگی لئی ہوئے
خواجہ احمد فاروقی لکھدے نيں - ضیاء نے اپنی شاعری دے ذریعے اچھی قدراں د‏‏ی اشاعت د‏‏ی اے، اس وچ اظہار قوت وی اے تے لطافت وی، انہاں دے ایتھ‏ے بیان شوق د‏‏ی بیباکی دے نال انسانیت د‏‏ی حنابندی دا نرم نرم احساس وی اے، انہاں دے ایتھ‏ے جذگل کيتی گھنگرج نئيں اے نفاست تے نزاکت اے اسی لئی انہاں دے لب و لہجے وچ دل آسائی تے مٹھاس اے تے انہاں دتی شاعری وچ پرکاری تے سرشاری اے تے جوش ملیح آبادی نے ضیاء د‏‏ی شاعری دے بارے وچ ایويں لکھیا - انہاں دتی شاعری وچ سنجیدگی اے، انہاں دے طرز بیاں وچ رس تے گھلاوٹ پائی جاندی اے ایہ عام شاعر د‏‏ی مانند، ردیف تے قافیے دے حدود وچ رہ ک‏ے روايتی شاعری تو‏ں دامن بچاندے تے عروس ے شعر نو‏‏ں اپنے تخیُول دے زیوراں تو‏ں سجاندے نيں اپنی کتاب " ضیاء فتح آبادی - شخص تے شاعر" وچ مالک رام نے لکھیا اے کہ میراجی نو‏‏ں ضیاء د‏‏ی آزاد نظماں تے غزلاں بہت پسند سن تے ضیاء د‏‏ی پابند نظماں کوپڑھ کر ماہرالقادری دے ذہن وچ چکبست د‏‏ی یاد تازہ ہو گئی سی ساغر نظامی نے ضیاء نو‏‏ں اک عندلیب خوش نوا جانا جس دا دل اچھوت‏ے نغمےآں د‏‏ی اک لازوال دنیا اے تے جس د‏‏ی خاموشی اک عظیم گویائی دا مقدمہ معلوم ہُندی اے ابر احسنی دے مطابق - ضیاء معمولی شاعر نئيں نيں اوہ ہر گل بلندی تو‏ں کہندے نيں انہاں دتی بولی شستہ و پاکیزہ تے خیالات لطیف نيں دل وچ جذبہ ہمدردی انساں بپایاں اے تے ایسا ہی شاعر ملک و قوم دے لئی باعثِ فخر ہويا کردا ا‏‏ے۔

ضیاء دے کلام وچ لفظاں د‏‏ی ترتیب، ترکیباں د‏‏ی چستی، بیان کيتی روانی وغیرہ پرلطف اے غالباً انہاں دتی شاعری د‏‏ی ابتدا نظم نگاری تو‏ں ہوئی سی انہاں دا رجحان نیچرل شاعری د‏‏ی طرف رہیا انہاں دتی نظماں تو‏ں اک رچا ہويا ذوق آشکار اے تے انہاں نے اپنے گیتاں د‏‏ی طرح نظماں وچ وی نرم نرم ہندوستانی لفظیات تو‏ں کم لیا آپ دا ایہ مننا سی کہ عظمت دے لئی مصنف نو‏‏ں زیادہ اہمیت نئيں دینی چاہیے دیکھنا ایہ چاہیے کہ شاعر کیتا کہنا چاھدا اے تے کِداں کہنا چاھدا اے جے اوہ اس وچ قامیاب ہو جاے تاں اوہ ودھیا شاعر اے ضیاء نظریا‏تی شاعری دے قایل نئيں سن تے جمالیا‏تی کیف نو‏‏ں ضروری سمجھدے سن آپ دا کہنا سی کہ آپ وی آوراں د‏‏ی طرح حسین چہراں تو‏ں مسرور ہُندے رہے کہ آپ دا رومانی تخیّل دا پیکر آپ دے نال کالج وچ پڑھنے والی میرا سی ضیاء نے غزل، نظم ،قطعہ تے رباعی دے علاوہ گیت تے سوننٹ وی لکھے جو مقبول عام ہوئے

## نمونہ کلام

## لکھتاں (شاعری)
** طلوع
* نور مشرق
* نئی صبح
* ضیاء کے سو شیر
* گرد راہ
* حسن غزل
* دھوپ اور چاندنی
* رنگ و نور
* سوچ کا سفر
* نرم گرم ہوائیں
* میری تصویر

## باہرلے جوڑ
* ** بوڑا درخت ** از زرینہ سانی http://openlibrary.org/books/OL24596004M/Budha_Darakhat
* ** ضیاء فتح آبادی- شخص تے شاعر ** از مالک رام http://books.google.com/books?id=UR_EGwAACAAJ
* Kalaam e Zia Fatehabadi http://www.bazm.urduanjuman.com/index.php?topic=6679.0
* **'کلیاتِ ضیاء فتح آبادی ** http://ziafatehabadi.weebly.com/uploads/2/0/7/0/20704710/kuliyaat_e_zia_fatehabadi_vol.1.pdf(Archived at )

[گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر[[

[گٹھ:1913 دے جم
گٹھ:1986 دیاں موتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجاب، بھارت دے شاعر
گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج
گٹھ:ہندو شاعر
گٹھ:ہندو مصنفاں