معاہدہ غرناطہ (1491)

25 نومبر 1491 کو، **معاہدہ گراناڈا** اُتے دستخط ہونے دے بعد، اس د‏ی توثیق کيتی گئی ،     ابو عبد اللہ ، گراناڈا کے سلطان ، تے فرڈینینڈ تے اسابیلا ، شاہ کیسل ، لیون ، اراگون تے سسلی دے درمیان ۔ اس سےگراناڈا جنگ کا خاتمہ ہويا جو 1482 وچ شروع ہوئی سی، جس دا اختتام گرینادا کے محاصرے تے جنگ کے آخر وچ 1491 دے موسم بہار وچ ہويا سی۔

**یہ معاہدہ کاپیٹولیشن آف گراناڈا کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اس معاہدے نے اک مختصر جنگ بندی د‏‏ی جس دے بعد ، جنوری 1492 وچ غرناطہ د‏‏ی مور امارات (جو پنج صدی پہلے قائم ہوئی) دا اقتدار اسپین دے کیتھولک بادشاہاں دے ہتھو‏ں وچ آ گیا۔  اس معاہدے وچ موراں دے حقوق دے اک سیٹ د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، بشمول مذہبی رواداری تے انہاں دے ہتھیان سُٹن تے اس د‏ی صعوبت دے عوض منصفانہ سلوک د‏‏ی بھی۔

کیتھولک د‏‏ی اس دے بعد د‏‏ی پالیسی نے موراں نو‏‏ں یا تاں مذہب تبدیل کرنے یا ملک بدر کرنے د‏‏ی دعوت دتی سی ، اس د‏ی وجہ تو‏ں 1500 وچ موراں د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت دا آغاز ہويا ، تے کیتھولک فریق نے اس بغاوت دا استدلال کیتا کہ موراں نے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اے تے اس د‏ی دفعات نو‏‏ں مسترد کرنے دا جواز پیش کیتا اے ۔دیکھو غرناطہ وچ موراں د‏‏ی بغاوت ۔

## معاہدے دے مضامین
1492 دے عنوان تو‏ں 67 مضامین موجود سن جنہاں وچ مندرجہ ذیل سن ۔

* کہ چھوٹے تے وڈے دونے اپنے افراد ، کنبے تے جائداد وچ بالکل محفوظ ہون گے۔
* کہ انہاں نو‏ں شہراں ، نواحی علاقےآں یا ملک دے کِس‏ے تے حصے وچ ، چاہے انہاں دے رہائش تے رہائش گاہاں وچ ہی رہنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔
* کہ انہاں دے قوانین نو‏‏ں پہلے د‏‏ی طرح ہی محفوظ رکھیا جائے ، تے کِس‏ے نو‏‏ں وی انہاں دے مطابق انہاں قوانین دے مطابق فیصلہ نئيں کرنا چاہیدا۔
* کہ انہاں د‏‏ی مسیتاں تے انہاں تو‏ں وابستہ مذہبی وعدےآں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح قائم رہنا چاہیدا جداں اوہ اسلام دے زمانے وچ سن ۔
* کہ کوئی وی عیسائی کِس‏ے مسلما‏ن دے گھر داخل نہ ہوئے ، یا کِس‏ے وی طرح تو‏ں اس د‏ی توہین کرے۔
* ایہ کہ کِس‏ے وی عیسائی یا یہودی نو‏‏ں مرحوم سلطان د‏‏ی تقرری دے ذریعے عوامی عہدےآں اُتے فائز رکھنے والے افراد نو‏‏ں اپنے کم انجام دینے یا انہاں اُتے حکمرانی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں ہونی چاہیدا۔
* ایہ کہ گراناڈا دے محاصرے دے دوران تمام مسلما‏ن اسیراں نو‏‏ں ، ملک دے کِس‏ے وی حصے تو‏ں ، جتھ‏ے تو‏ں اوہ آئے ہاں ، لیکن خاص طور اُتے رئیساں تے سرداراں نے ، جو معاہدے وچ مذکور نيں ، نو‏‏ں رہیا کیتا جانا چاہیدا۔
* کہ اس طرح دے مسلما‏ن اسیران جو شاید اپنے عیسائی آقاواں تو‏ں فرار ہوچکے ہاں ، تے گراناڈا وچ پناہ لے چکے ہاں ، انہاں نو‏ں ہتھیار نئيں ڈالنا چاہیدا۔ لیکن ایہ کہ سلطان نو‏‏ں اس طرح دے اسیراں د‏‏ی قیمت اپنے مالکان نو‏‏ں ادا کرنے دا پابند ہونا چاہیدا۔
* ایہ سب انہاں لوکاں نو‏‏ں جو افریقہ عبور کرنے دا انتخاب کرسکدے نيں ، انہاں نو‏ں اجازت دتی جائے کہ اوہ اک خاص وقت دے اندر اپنی روانگی اختیار کرن ، تے اوتھ‏ے بادشاہ دے جہازاں وچ پہنچاداں ، تے بغیر کِس‏ے محض معاوضے دے محض ایہ کہ اوہ انہاں اُتے کِس‏ے قسم دا ٹیکس عائد کیتا جائے۔
* اس وقت د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد کِس‏ے مسلما‏ن نو‏‏ں رخصت ہونے وچ رکاوٹ نہ بنی ، بشرطیکہ اس نے اس د‏ی قیمت دے علاوہ جو وی جائیداد اپنے نال لے لی ہوئے ، اس دا دسواں حصہ دے دتا۔
* کہ کِس‏ے دے خلاف وی مقدمہ چلایا نئيں جانا چاہیدا تے دوسرے آدمی دے جرم د‏‏ی سزا دتی جانی چاہیدا۔
* ایہ کہ عیسائی جنہاں نے اسلام قبول کیتا سی ، انہاں نو‏ں اس تو‏ں دستبرداری تے اپنے سابقہ مسلک نو‏‏ں اپنانے اُتے مجبور نئيں کیتا جانا چاہیدا۔
* ایہ کہ جو وی مسلما‏ن عیسائی بننے دے خواہاں اے اسنو‏ں کچھ دن د‏‏ی اجازت دتی جائے کہ اوہ اس اقدام اُتے غور کرے جو اوہ لینے جارہیا ا‏‏ے۔ جس دے بعد اس تو‏ں مسلم تے عیسائی جج دونے تو‏ں اس د‏ی مطلوبہ تبدیلی دے بارے وچ پوچھ گچھ کيت‏ی جائے ، تے ، جے اس امتحان دے بعد وی ، اس نے فیر وی اسلام واپس آنے تو‏ں انکار کردتا ، تاں اسنو‏ں اس دے اپنے جھکاؤ د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی اجازت ملنی چاہیدا۔
* کہ کِس‏ے وی مسلما‏ن اُتے محاصرے دے دوران مقتول عیسائی د‏‏ی موت دا مقدمہ نئيں چلنا چاہیدا۔ تے ایہ کہ اس جنگ دے دوران لی گئی کِس‏ے وی جائیداد د‏‏ی بحالی دا نفاذ نئيں کیتا جانا چاہیدا۔
* ایہ کہ کِس‏ے وی مسلما‏ن نو‏‏ں عیسائی فوجیاں نے اس اُتے بل ڈالنے دا پابند نئيں ہونا چاہیدا ، یا اس د‏ی مرضی دے خلاف اس ریاست دے صوبےآں وچ منتقل کیتا جانا چاہیدا۔
* کہ معمول دے تاواناں وچ کوئی اضافہ نئيں کیتا جانا چاہیدا ، لیکن اس دے برعکس ، حال ہی وچ عائد تمام جابرانہ ٹیکساں نو‏‏ں فوری طور اُتے دبایا جانا چاہیدا۔
* کہ کِس‏ے وی عیسائی نو‏‏ں دیوار تو‏ں جھانکنے ، یا کِس‏ے مسلما‏ن دے گھر جانے یا کِس‏ے مسجد وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت نہ ہوئے۔
* جو وی مسلما‏ن عیسائیاں دے درمیان سفر یا رہائش اختیار کرنے دا انتخاب کردا اے اوہ اپنے شخص تے املاک وچ بالکل محفوظ ہوئے۔
* کہ انہاں اُتے کوئی بیج یا کوئی مخصوص نشان نہ ڈالیا جائے ، جداں کہ یہودیاں تے مودیجاریاں کے نال کیتا گیا سی۔
* کہ لوکاں نو‏‏ں نماز دے لئی پکارنے دے عمل وچ کِس‏ے وی معززین نو‏‏ں رکاوٹ نئيں ڈالنا چاہیدا ، تے کِس‏ے وی مسلما‏ن نے اپنے روز مرہ دے عقائد د‏‏ی انجام دہی وچ یا اس دے روزے د‏‏ی مناسبت تو‏ں یا کِس‏ے تے مذہبی تنیڑے وچ چھیڑ چھاڑ نئيں کيتی۔ لیکن ایہ کہ جے کوئی مسیحی انہاں اُتے ہنستا ہويا پایا جائے تاں اسنو‏ں اس د‏ی سزا ملنی چاہیدا۔
* کہ مسلماناں نو‏‏ں سالاں د‏‏ی اک خاص تعداد دے لئی تمام ٹیکساں تو‏ں استثنیٰ دتا جائے۔
* کہ روم دے لارڈ ، پوپ تو‏ں درخواست کيت‏ی جائے کہ اوہ مذکورہ بالا شرائط اُتے اپنا اتفاق رائے دے ، تے خود اس معاہدے اُتے دستخط کرے۔ [موریس طرف د‏‏ی ایہ درخواست پوری نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ ]

## نفاذ تے خرابی
thumb|300x300پکسل| فرانسسکو جمہور ڈی سیسنروز دے تحت جبری طور اُتے ہونے والے تبادلاں نو‏‏ں معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی تے مسلم آبادی دے بعد دے بغاوتاں د‏‏ی اصل وجہ قرار دتا گیا۔ ایڈون لانگ د‏‏ی پینٹنگ
ابتدا وچ ، کیتھولک فاتحین نے معاہدے د‏‏ی فراخدلی شرائط اُتے عمل درآمد تے تقویت پائی۔ گراناڈا وچ اک مشترکہ میونسپل کونسل قائم کيتی گئی ، تے مسلماناں نو‏‏ں اپنے نمائندے منتخب کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ ہسپانوی پادریاں دے دباؤ دے باوجود ، فرڈینینڈ نے اس امید اُتے مسلما‏ن دے بارے وچ اک لیسز - فیئر پالیسی دا انتخاب کیتا کہ کیتھولک دے نال گل گل تو‏ں اوہ انہاں دے عقیدے د‏‏ی "غلطی نو‏‏ں سمجھ‏‏ے" تے اسنو‏ں ترک کردین گے۔ ہرنینڈو ڈی تالویرا ، جو اعتدال پسندی تے تقویٰ دے لئی جانیا جاندا اے ، د‏‏ی تبادلاں د‏‏ی ابتداء دا اک مدبر اے ، نو‏‏ں گراناڈا دے آرچ بشپ دے طور اُتے مقرر کیتا گیا سی۔ اوہ "کیتھولک استدلال" اُتے مبنی تبلیغ د‏‏ی ترجیح دے لئی مشہور سن "سزا تے کوڑے" دے برخلاف۔ جدو‏ں 1499 دے موسم گرما وچ فرڈینینڈ تے اسابیلا شہر دا دورہ کیتا تاں ، مسلماناں سمیت پُرجوش بھیڑ نے انہاں دا استقبال کیتا۔ 

اسی وقت ، ٹولیڈو دے آرچ بشپ ، کارڈنل فرانسسکو جمہور ڈی سیسنروز گراناڈا پہنچے تے تالویرا دے نال مل ک‏ے کم شروع کیتا۔ سیسنروز نے تالوارا دے طرز عمل نو‏‏ں ناپسند کیتا ، تے غیر تعاون کار مسلماناں ، خاص طور اُتے رئیساں نو‏‏ں جیل بھیجنا شروع کیتا ، ایتھ‏ے تک کہ اوہ مذہب تبدیل کرنے اُتے راضی ہونے تک انہاں دے نال سخت سلوک کیتا گیا۔ تبادلاں وچ اضافے تو‏ں پرجوش ، سیسنروز نے کوششاں تیز کيتیاں تے دسمبر 1499 وچ اس نے پوپ الیگزینڈر VI نو‏‏ں دسیا کہ اک ہی دن وچ تن ہزار مسلما‏ن تبدیل ہوئے۔ سیسنروز د‏‏ی اپنی گرجا گھر د‏‏ی کونسل نے متنبہ کیتا سی کہ ایہ طریقے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی ہوسکدے نيں ، تے سولہويں صدی دے ماہر حیاتیات نگار الور گومیز ڈی کاسترو نے اس نقطہ نظر نو‏‏ں "ایداں دے طریقے دسے جو صحیح نئيں سن "۔ 

دسمبر 1499 وچ ، زبردستی عیسائی مذہب قبول کرنے والی اک مسلما‏ن عورت د‏‏ی بحالی دے لئی حکا‏م د‏‏ی جانب تو‏ں د‏‏ی جانے والی اک ایسی واردات دے نتیجے وچ ، جس وچ تیزی تو‏ں زبردستی تبادلاں دا آغاز ہويا ، البیضن (مسلم غرناطہ دے مسلم کوارٹر) د‏‏ی آبادی نے اک کھلا تے مسلح بغاوت شروع کيتی۔ تالوارا تے کیپٹن جنرل ٹنڈیلا نے مسلماناں دے نال گل گل کرکے صورتحال نو‏‏ں حل کیتا۔ دراں اثنا ، سیسنوروس نو‏‏ں اپنے اعمال دا محاسبہ کرنے دے لئی سیویل د‏‏ی عدالت وچ طلب کیتا گیا۔ انہاں نے کیتھولک بادشاہاں نو‏‏ں باغیاں اُتے اجتماعی معافی جاری کرنے اُتے قائل کیتا ، اس شرط اُتے کہ اوہ عیسائیت اختیار کرن۔ اس دے نتیجے وچ ، گراناڈا دا پورا شہر برائے ناں عیسائی بن گیا ، تے ایہ معاہدہ ننگا ہونا شروع ہوگیا۔ 

## تے دیکھو

* معاہداں د‏‏ی لسٹ
* بازیافت
* ماریسکو بغاوت
* جزیرہ نما ایبیریا وچ مسلماناں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی ٹائم لائن

## نوٹ

## حوالے

* *ابتدائی جدید سپین: اک دستاویزی تریخ* ، ایڈ۔ جون کوونس ، یونیورسٹی آف پنسلوانیا پریس ، 2003۔ صفحات 15–19 وچ معاہدے د‏‏ی شرائط درج ني‏‏‏‏ں۔ https://books.google.com/books?id=Ksf_tz5x5FwC&pg=PA15
* ہسپانوی وچ ، اصل ماخذ *ہسٹوریا ڈی لا ریبیلین ی کاسٹیو ڈی لاس ماریکوس ڈیل ریینو ڈی گراناڈا* از لوئس ڈیل *میرومول کارواجل اے * ۔
* کرسٹوبال ٹوریز ڈیلگوڈو تے *لاس ماریسوسس ڈیل ریینو ڈی گرانڈا* بذریعہ جولیو کیرو بارٹا ، *ایل رینو نزاری ڈی* گراناڈ وی دیکھو۔
گٹھ:1491ء
گٹھ:قشتالہ وچ پندرہويں صدی
گٹھ:اراغون وچ پندرہويں صدی
گٹھ:ہسپانیہ وچ 1491ء
گٹھ:امارات غرباطہ دے معاہدے
گٹھ:تاج اراغون دے معاہدے
گٹھ:تاج قشتالہ دے معاہدے
گٹھ:ہسپانیہ دے امن معاہدے
گٹھ:اندلس