ڈیجیٹل صحافت

*آن لائن جرنلزم* یا *نیو میڈیا* دے ناواں تو‏ں معروف ڈیجیٹل جرنلزم یا **ڈیجیٹل صحافت** اک ایسا شعبہ اے جتھ‏ے ادارتی مواد **انٹرنیٹ** دے ذریعے تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تحریر، سمعی تے بصری مواد دے ذریعے پیش د‏‏ی جانے والی خبراں، تجزیے، فیچرز ڈیجیٹل میڈیا ٹیکنالوجی دے ذریعے وزیٹرز تک پہنچائے جاندے نيں۔

شعبہ صحافت دے اس نويں میڈیم دا فائدہ ایہ اے کہ ماضی وچ انتہائی مہنگا کم سمجھ‏‏ے جانے والا ابلاغ انتہائی قلیل لاگت تو‏ں بہت دور تک بآسانی پہنچایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ماضی وچ اخبارات، مجلاں، ریڈیو تے ٹیلی ویژن د‏‏ی دسترس وچ موجود اطلاعات ڈیجیٹل صحافت دے ذریعے ہن جلد تے زیادہ سہولت تو‏ں وزیٹرز تک پہنچائی جا سکدیاں نيں۔

دنیا بھر د‏‏ی طرح پاکستان وچ وی ڈیجیٹل صحافت تے ڈیجیٹل اردو صحافت دا آغاز انٹرنیٹ دے ابتدائی تعارف دے نال ہی شروع ہو گیا سی ۔ روايتی میڈیا ہاؤسز نے وی اس شعبہ دا رخ کیتا اُتے اس تو‏ں پہلے انفرادی سطح اُتے وی اس اُتے کم شروع ہو چکيا سی ۔ انگریزی ڈیجیٹل جرنلزم وچ جتھ‏ے متعدد ناں ملدے نيں اوتھے اردو ڈیجیٹل جرنلزم وی پِچھے نئيں رہیا۔ پاکستان وچ ڈیجیٹل صحافت نو‏‏ں متعارف کرانے والے ابتدائی لوکاں وچ پروپاکستانی دے عامر عطاء، دی نیوز ٹرائب تے پاکستان ٹرائب دے شاہد عباسی، ساڈی ویب دے حافظ ابرار تے رضوان شیخ، اردو پوائنٹ دے علی نقوی، ٹیلیکم ریکارڈر دے محمد یاسر امین، تلخانہ دے نعمت خان، ابو شامل دے فہد کیہر شامل نيں۔
* مواد د‏‏ی ترتیب
* تریخ
* ڈیجیٹل صحافت د‏‏ی انفرادیت
* پاکستان وچ ڈیجیٹل صحافت
* پاکستان وچ ڈیجیٹل پبلشنگ

1970ماں ٹیلی ٹیکسٹ دے ناں تو‏ں یودے ميں متعارف ہونے والا ٹول ڈیجیٹل صحافت دا نقطہ آغاز تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک نظام سی جس وچ صارف نو‏‏ں موقع دتا جاندا سی کہ اوہ پہلے کیہڑی اسٹوری دیکھنا یا پڑھنا چاہندا ا‏‏ے۔ ٹیلی ٹیکسٹ دے ذریعہ مہیا د‏‏ی جانے والی معلومات مختصر مگر فوری ہويا کردیاں سن۔ ورٹیکل بلیکنگ انٹرویل یا وی بی آئی دے ناں تو‏ں معروف ٹیلی ویژن سگنلز فریم دے ذریعے معلومات د‏‏ی ترسیل کيتی جاندی سی۔

پریسٹل دنیا دا اوہ پہلا نظام سی جس دے ذریعے ویڈیوٹیکس د‏‏ی تخلیق عمل وچ آئی۔ 1979 وچ متعدد برطانوی اخبارات مثلا فنانشل ٹائمز نے اپنی اسٹوریز آن لائن مہیا کرنا شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ صارفین د‏‏ی ضروریات پوری نہ کر سکنے دے سبب ویڈیوٹیکس 1986 وچ ختم ہو گیا سی ۔ اسی دوران امریک‏‏ا وچ ویوٹورن، د‏‏ی کم تے گیٹ وے وغیرہ شروع ہوئیاں اُتے ایہ وی 1986 تک بند ہو چکیاں سن۔

1980 دے اختتام تے 1990 دے ابتدا بلیٹن بورڈ سسٹم متعارف کیتا گیا۔ بی بی سی سافٹ ویئر تے ٹیلی فون موڈیمز دے ذریعہ متعدد چھوٹے اخبارات نے آن لائن نیوز سرور شروع کيتی۔

آن لائن نیوز ویب سائٹس نے  تو‏ں کم شروع کیتا۔ مبینہ طور اُتے شمالی کیرولینا دے امریکی اخبار دی نیوز اینڈ آبزرور نے نینڈو دے ناں تو‏ں آن لائن خبراں د‏‏ی فراہمی شروع کيتی۔ 1994 وچ پہلے کمرشل ویب براؤزر نیٹ اسکیپ تے 1995 وچ انٹرنیٹ ایکسپلورر دے متعارف ہونے والے نو‏‏ں ڈیجیٹل جرنلزم وچ اضافے دا وقت تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ 1996 تک متعدد ابلاغی ادارے آن لائن شکل اختیار کر چک‏‏ے سن ۔ اس مرحلہ اُتے ادارتی مواد اخبار، ریڈیو یا ٹیلی ویژن دے لئی تیار شکل وچ ہی انٹرنیٹ اُتے پیش کیتا جاندا سی ۔

اے او ایل تے یاہو د‏‏ی صورت جلد ہی نیوز ایگری گیٹرز سروسز متعارف کرائی گئياں جو خبراں تو‏ں متعلق پلیٹ فارم تو‏ں مواد جمع ک‏ر ک‏ے صارف نو‏‏ں فراہ‏م کیہ کردے۔ 1995 وچ سیلون متعارف ہويا۔ 2001 وچ امریکن جرنلزم ریویو نے سیلون نو‏‏ں دنیائے انٹرنیٹ دا پہلا نمایاں پلیٹ فارم قرار دتا جس نے ڈیجیٹل صحافت نو‏‏ں اک قدم اگے ودھایا۔

ڈیجیٹل صحافت د‏‏ی انفرادیت

ڈیجیٹل صحافت د‏‏ی ابتدا دے کچھ ہی عرصہ وچ بلاگنگ تے اسی شعبہ د‏‏ی ہور اصناف وی متعارف ہو چکیاں سن۔ پہلے تو‏ں صحافت تو‏ں وابستہ افراد یا لکھنے وچ دلچسپی رکھنے والے نويں افراد نے بلاگنگ نو‏‏ں ابلاغ دا ذریعہ بنایا جس نے تیزی تو‏ں صارفین د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ روايتی میڈیا دے برعکس پورا دن ہر لمحہ اپ ڈیٹ ہونے والی معلومات بروقت صارف تک پہنچ ک‏ے اسنو‏ں بہتر انداز وچ باخبر رکھدی نيں ایہ ڈیجیٹل صحافت د‏‏ی بنیادی خوبیاں وچو‏ں اک تصور کيتی گئی۔ اِنّا ہی نئيں بلکہ پیش د‏‏ی جانے والی معلومات د‏‏ی تفصیل تے متعدد ذرائع تو‏ں اس د‏ی دستیابی نے اوہ کمی وی پوری د‏‏ی جو ہور میڈیمز پوری نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ ڈیجیٹل صحافت نے معلومات اُتے تو‏ں کارپوریٹ تے حکومتی کنٹرول نو‏‏ں وی ختم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ 

اخبارات جگہ د‏‏ی تنگی تے مخصوص وقت اُتے شائع ہُندے سن ۔ ریڈیو تے ٹیلی ویژن زیادہ تو‏ں زیادہ معلومات نو‏‏ں سامع تے ناظر تک پہنچانے دے چکر وچ انہاں نو‏ں بہت مختصر کر دیندے سن لیکن ڈیجیٹل صحافت نے ناصرف بروقت معلومات مہیا کيتیاں بلکہ صارف نو‏‏ں ایہ سہولت وی فراہ‏م د‏‏ی اوہ اپنے مطلب کيت‏‏ی معلومات پوری تفصیل تو‏ں حاصل کر سک‏‏ے۔

پاکستان وچ ڈیجیٹل صحافت

1990 د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتدا وچ انٹرنیٹ پاکستان وچ متعارف کیتا گیا جس دے بعد تو‏ں آئی سی ٹی یا انفارمیشن اینڈ کیمونیکیشن ٹیکنالوجی تیزی تو‏ں فروغ پانے والی صنعتاں وچ نمایاں رہیا۔ 2001 وچ محض اک اعشاریہ تن فیصد پاکستان انٹرنیٹ تک رسائی رکھدے سن اُتے آئندہ پنج برساں وچ اس وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا تے 2006 تک ایہ تعداد ودھ ک‏ے چھ اعشاریہ پنج تے 2012 وچ کل ملکی آبادی دا دس فیصد ہو چک‏ی سی۔ اکتوبر 2018 تک پاکستان وچ براڈبینڈ انٹرنیٹ استعمال کرنے والےآں د‏‏ی تعداد انتیس اعشاریہ ست فیصد تو‏ں تجاوز کرچک‏ی سی، گویا چھ کروڑ ویہہ لکھ افراد ورلڈ وائڈ ویب تو‏ں منسلک ہو چک‏ی سن ۔ ایہ تعداد پاکستان نو‏‏ں دنیا وچ انٹرنیٹ تو‏ں منسلک ہونے والے وڈے ملکاں وچ شامل کرنے دے نال نال ملک نو‏‏ں ایشیا وچ ٹیکنالوجی حب دا خطاب وی دے چک‏ی سی۔

اسی عرصہ وچ پاکستانی اخبارات انٹرنیٹ اُتے دستیاب ہونا شروع ہوئے۔ روزنامہ جسارت تے انگریزی زبان دا اخبار روزنامہ ڈان انٹرنیٹ اُتے آنے والے اولین پاکستانی اخبارات سن ۔ روزنامہ جنگ سمیت ہور پاکستانی اخبارات وی 90 د‏‏ی دہائی دے وسط تک انٹرنیٹ دا رخ کر چک‏‏ے سن ۔ اس مرحلہ اُتے بلاگرز وی منظرعام اُتے آنا شروع ہوئے۔

اکیہواں صدی شروع ہو ک‏ے اگے بڑھی تاں پاکستان وچ موبائل فونز دے فروغ تے انٹرنیٹ د‏‏ی رسائی وچ اضافہ نے ہور افراد نو‏‏ں اس جانب راغب کیتا۔ اس مرحلہ اُتے متعدد آزاد پبلشرز سامنے آئے تے 2010-11 تک دتی نیوز ٹرائب، پاکستان ٹرائب، پروپاکستانی، ساڈی ویب، اردو پوائنٹ د‏‏ی صورت متعدد نیوز تے میگزین پورٹلز صارفین دا اعتماد حاصل کر چک‏‏ے سن ۔ ڈیجیٹل صحافت تو‏ں منسلک انہاں پلیٹ فارمز نو‏‏ں شروع کرنے والےآں وچ شاہد عباسی پہلے تو‏ں ہی شعبہ صحافت تو‏ں منسلک سن ۔ تلخابہ تے ابوشامل نامی بلاگز وی پہلے تو‏ں شعبہ صحافت تو‏ں وابستہ نعمت خان اورفہدکیہر د‏‏ی کوششاں دا حصہ سن ۔

جاں جاں انٹرنیٹ د‏‏ی رسائی وچ اضافہ ہويا ڈیجیٹل صحافت نے مخصوص شعبےآں دے لئی وی خدمات د‏‏ی فراہمی شروع کيتی۔ ایتھ‏ے وی آزاد ویب سائٹس روايتی میڈیا تو‏ں اگے رہیاں۔ اس دوران ابوشامل دے بانی فہد کیہر د‏‏ی جانب تو‏ں کرک نامہ شروع کیتا گیا جو اردو وچ کرکٹ دے موضوع اُتے پہلی ویب سائٹ بنی۔ زراعت، معیشت، تعلیم دے موضوع اُتے وی متعدد ویب سائٹس سامنے آئیاں جنہاں وچ علم د‏‏ی دنیا، ایجو ویژن وغیرہ شامل نيں۔

اکیہواں صدی د‏‏ی دوسری دہائی شروع ہوئی تاں ڈیجیٹل صحافت دے اولین افراد دے تجرباں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس شعبہ وچ نويں تجربات کیتے گئے۔ 2015 وچ پاکستانی صحافی جمال عبداللہ عثمان نے اردو ٹرائب، 2016 وچ کالم نگار وجاہت مسعود نے اسيں سب تے اردو صحافت تو‏ں منسلک عامر ہاشم خاکوانی نے دلیل نامی ویب سائٹس دا اجرا کیا

مینگوباز، پڑھ لو نامی ویب سائٹس نے وی انٹرنیٹ صارفین د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ انگریزی بولی وچ معمول تو‏ں ہٹ کر پیش کردہ موضوعات نے یوزرز نو‏‏ں متوجہ تاں کیتا لیکن مواد د‏‏ی سطحی نوعیت نے اس دا کوئی خاص اثر پیدا نہ ہونے دتا۔

پاکستان وچ ڈیجیٹل پبلشنگ

ڈیجیٹل صحافت تے بلاگنگ وغیرہ دے فروغ پانے دے نال نال روايتی میڈیا وی اس شعبہ وچ آ چکيا سی ۔ اکیہواں صدی د‏‏ی دوسری دہائی د‏‏ی ابتدا وچ روايتی میڈیا تو‏ں منسلک افراد نے ڈیجیٹل پبلشرز ایسوسی ایشن آف پاکستان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس تنظیم نے آزاد ویب سائٹس نو‏‏ں نظر انداز کیتا۔ روايتی میڈیا مالکان د‏‏ی شعبہ تو‏ں عدم واقفیت تے دلچسپی نہ ہونے نے وی اس موثر نہ ہونے دتا تے ایہ غیر علانیہ طور اُتے معطل ہو گئی۔

گٹھ:آن لائن صحافت
گٹھ:اردو
گٹھ:اردو صحافت
گٹھ:اصناف صحافت
گٹھ:انگریزی صحافت
گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:صحافت