دروز دے مقدس مقامات

[thumb|250x250px| [حطین، طبریا|حطین وچ حضرت شعیب دا مزار]]
**دروز دے مقدس تھ‏‏انو‏اں ** مشرقِ وسطیٰ دے وکھ وکھ علاقےآں وچ موحد دروز برادری دے تقریباً 130 مقدس تھ‏‏انو‏اں تے مزارات موجود نيں۔ انہاں وچو‏ں تقریباً 70 اسرائیل وچ ، 40 لبنان وچ ، 16 شام وچ تے اک مقام اردن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقدس تھ‏‏انو‏اں تے مزارات اکثر دیہاتاں دے اندر، پہاڑاں د‏‏ی چوٹیاں پر، غاراں وچ ، چشمےآں تے پانی دے چشمےآں دے نیڑے واقع ہُندے نيں۔
دروزی طریقت دے انہاں بیشتر تھ‏‏انو‏اں دا تعلق اُنہاں شخصیتاں تو‏ں اے جنہاں نو‏ں مذهب التوحید وچ روحانی و مذہبی اہمیت حاصل اے یا اوہ انہاں شخصیتاں د‏‏ی مدفون جگہاں نيں۔ انہاں تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نہ صرف مذہبی وقار حاصل اے بلکہ ایہ دروزی برادری د‏‏ی رہتل و سبھیاچار وچ وی اہ‏م مقام رکھدے نيں تے انہاں تو‏ں دروزی دینی تہوار وی جُڑے ہوئے نيں۔

## ملکاں دے اعتبار تو‏ں
### اسرائیل
[thumb|200px|ضريح أبو إبراهيم في [دالية الكرمل.]]
دالية الکرمل وچ واقع ابو ابراہیم دا مزار انہاں دروزی مزارات وچ شام‏ل اے جنہاں نو‏ں خاص تقدس حاصل ا‏‏ے۔
اسرائیل وچ دروز برادری دے لئی سب تو‏ں اہ‏م مذہبی مقام حضرت شعیب علیہ السلام دا مزار اے، جو حطین نامی پنڈ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ عقیدے دے مطابق ایہ اوہی مقام اے جتھے حضرت شعیب دفن نيں۔ دروز برادری وچ ایہ مزار سب تو‏ں ودھ متبرک سمجھیا جاندا اے تے ہر سال 25 تو‏ں 28 اپریل تک ایتھ‏ے باقاعدہ سالانہ زیارت تے اجتماع منعقد ہُندا ا‏‏ے۔

دوسرا اہ‏م ترین مزار کفریاسف وچ مقام حضرت خضر علیہ السلام اے، جو مذهب التوحید وچ اک مرکزی نبی د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔ اس دے بعد حُرفیش پنڈ وچ واقع مقام حضرت سبلان علیہ السلام نو‏‏ں وی وڈی عقیدت حاصل ا‏‏ے۔
*ہور اہ‏م مزارات وچ شام‏ل نيں:
**مقام ابو ابراہیم (دالية الکرمل): ابو ابراہیم نو‏‏ں دروز اک نبی مندے نيں، جو فاطمی خلیفہ الحاکم بأمر الله دے دور (11ويں صدی) وچ دعوتِ توحید دے وڈے داعی سن ۔
**مقام الست سارہ (کسرى پنڈ): 11ويں صدی وچ دروزی دعوت دے دوران نمایاں سواݨی شخصیت۔
**مقام الشیخ الفاضل (کفرسميع پنڈ)
**مقام سیدنا عبد الله (عسفیا قصبہ)
### لبنان
200px|thumb|يسار|مقام حضرت ایوب علیہ السلام، قضاء الشوف
لبنان وچ دروز برادری دے اہ‏م مقدس تھ‏‏انو‏اں وچ مقام الامیر السید (بلدہ عَبیه) نو‏‏ں نمایاں حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مقام حضرت ایوب علیہ السلام وی انتہائی اہمیت دا حامل اے، جو قضاء الشوف دے علاقے وچ نیحا نامی پنڈ وچ اک بلند پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع اے (سطحِ سمندر تو‏ں 1400 میٹر بلند)۔ دروزی روایت دے مطابق حضرت ایوب د‏‏ی پیدائش جبل الدروز دے عدس پنڈ وچ ہوئی سی تے انہاں دا ایہ مقام ايس‏ے ياد وچ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔

اسی طرح مقام شَملیخ وی نہایت قابلِ احترام اے، جو شارون نامی لبنانی قصبے دے نیڑے اک پہاڑ دے دامن وچ واقع اے، جتھے دروزی بزرگ المولى بہاء الدین نے دمشق د‏‏ی طرف اک مذہبی مشن دے سفر دے دوران اک رات چند موحدین دے نال قیام فرمایا سی، جس د‏‏ی ياد وچ ایہ مقام قائم کيتا گیا۔.

لبنان وچ دروزیاں دا سب تو‏ں وڈا روحانی مرکز خَلَوَات البیاضہ اے، جو اک بلند مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایدھرو‏ں جنوبی سمت وچ جلیل دے پہاڑ (اسرائیل) تے مغرب وچ بحرِ روم تک دے پہاڑ، ہور مشرق وچ سہل بقاع تے جبل الشیخ دا منظر دکھائی دیندا ا‏‏ے۔

ایہ جگہ وکھ وکھ ملکاں دے دروزیاں دے لئی عبادت و اجتماع دا مرکز سمجھی جاندی اے تے ایتھ‏ے لبنان، شام، اردن تے تاریخی فلسطین دے دروز خانداناں دے لئی علاحدہ عبادت گاہاں (خلوات) موجود نيں۔ اس مقام نو‏‏ں "خلوات البیاضہ" اس لئی کہیا جاندا اے کہ ایتھ‏ے "دلاں نو‏‏ں سفید (صاف) تے پاک" کيتا جاندا ا‏‏ے۔
### شام
[thumb|200بك|يسار|[محافظہ السویداء وچ دروزی سیدنا مسیح علیہ السلام دا مقام۔]]
شام وچ دروزیاں دے مقدس تھ‏‏انو‏اں وچ سب تو‏ں اہ‏م مقام سیدنا المسیح الدرزی اے، جو محافظہ السویداء وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقام تن دیہات — مَفعَلَة، نَمرَة تے الطَّیبَة — دے درمیان اک بلند پہاڑی اُتے واقع ا‏‏ے۔ دروزی روایت دے مطابق حضرت عیسیٰ علیہ السلام (جنہاں نو‏ں اوہ "السید المسیح" دے لقب تو‏ں چي‏تا کردے نيں) نے اس جگہ پناہ لی سی تے اپنے شاگرداں دے نال ایتھ‏ے اک خفیہ عبادت و تعلیم د‏‏ی مجلس قائم کيتی سی

اس دے علاوہ اک ہور اہ‏م مقام "عين الزمان" اے، جو جبل الدروز وچ السویداء شہر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقام اک منہدم شدہ قدیم خانقاہ دے آثار اُتے تعمیر کيتا گیا سی، غالباً فرانسیسی انتداب (نوآبادیا‏تی دور) تو‏ں پہلے۔ اس مقام اُتے کئی حجرے (کمرےآں) دے علاوہ متعدد پتھری مجسمے موجود نيں، جنہاں نو‏ں دروزی مذہب وچ تاریخی تے روحانی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔
### زیارت
[تصویر چھوٹی 200px|thumb|کھبے|دروز مقامِ نبی شعیب د‏‏ی زیارت دے دوران، [حطین (پنڈ)|حطین وچ ۔]]
دروزی زائرین مقامِ نبی شعیب، حطین وچ زیارت دے دوران۔
دروزی مذہب وچ عبادت دیاں تھانواں نو‏‏ں "خَلوت" یا "خَلَوات" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ موحدون دروز وقتاً فوقتاً اپنے مقدس تھ‏‏انو‏اں اُتے حاضری دیندے نيں، جسنو‏ں مذہبی اصطلاح وچ "زیارت" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں زیارات د‏‏ی دو قسماں نيں:

اوّل: عوامی زیارات، جو تمام دروزی برادری دے لئی مقررہ سالانہ تاریخاں یا عیداں دے ایام وچ کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

دوم: انفرادی یا خاندانی زیارات، جنہاں نو‏ں افراد اپنے خانداناں دے نال موزاں وقت اُتے انجام دیندے نيں۔

ریارت کيت‏ی اک نمایاں مثال مقامِ نبی شعیب د‏‏ی زیارت اے، جو دروزی برادری دا اک مذہبی میلہ وی شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ زیارت ہر سال 25 تو‏ں 28 اپریل دے درمیان کيتی جاندی اے تے اسرائیل وچ اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے قومی تعطیل دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

ایہ جشن 25 اپریل نو‏‏ں شروع ہُندا اے تے 28 اپریل نو‏‏ں اختتام پزیر ہُندا اے، جس وچ اسرائیل د‏‏ی وکھ وکھ مذاہب نال تعلق رکھنے والے مذہبی رہنما، سیاسی قائدین (بعض اوقات وزیرِ اعظم بھی) شرکت کردے نيں تے دروزی برادری نو‏‏ں اس موقع اُتے مبارکباد دیندے نيں۔

جبلِ کرمل، علاقہ جلیل تے وادیِ جولان تو‏ں آئے ہوئے دروزی مشائخ اس موقع نو‏‏ں مذہبی معاملات اُتے تبادلۂ خیال دے لئی وی استعمال کردے نيں۔

## حوالے

گٹھ:دروز
گٹھ:باب مذہب/متعلقہ مضامین