open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کھل

**کھل** انساناں تے جنوراں وچ اوہناں دے پنڈے دا بارلا نرم حصہ اے۔ کھل اندر دے انگاں دی حفاظت کردی اے، گرمی سردی توں بچاندی اے تے اس توں علاوہ محسوس کردی اے۔ ددپلانیاں وچ ایہ پنڈے دا سب توں وڈا انگ اے، جیہدے وچ "ایکٹوڈرمل ٹشو" دی بہت ساری تہواں ہوندیاں نیں۔ ایس توں علاوہ اے اندرلے پٹھیاں، ہڈیاں تے اندرلے انگاں دے باہر وی ہوندی اے۔ دو پاسی جندڑیاں، ریپٹائیلاں تے پنچھیاں وچ وکھری ونڈ دی کھل ہوندی اے۔ سارے میملاں دی کھل تے وال ہوندے نیں چاہے سمندری میمل ہون۔ کھل جراسیم  تے ودھ پانی ضائع ہون توں بچاندی اے۔ اے انسولیشن دا کم کردی اے، تاپ نوں قابو رکھدی اے، حسی انگ اے تے وٹامن ڈی تیار کردی اے۔ خراب ہوئی کھل، "سکار ٹشو" دی مدد توں ول ہو جاندی اے۔ ایہدے وچوں رنگ تے رنگلا مادہ وی کدی کدی مک جاندا اے۔ اک جاندار وچ کھل دی موٹائی وکھری تھاواں تے وکھری ہو سکدی اے۔ مثال دے طور تے انساناں وچ اکھ تے پلک تھلے 0٫5 ملی میٹر دی کھل ہوندی اے جیہڑی پنڈے وچ سب توں پتلی کھل اے، تے ایتھے سب توں پہلاں بڑھاپے دے آثار نظر آن لگدے نیں جیویں جھریاں پینا۔ ہتھ دی ہتھیلیاں تے پیراں دے تلوے دی کھل پنڈے دی سب توں موٹی کھل ہوندی اے، ایہدی موٹائی 4 ملی میٹر اے۔

فر گہرے وال نیں۔ فر دے کم انسولیشن دے علاوہ، دوجی جنسی اچیچیاں گلاں تے لکاؤ نیں۔ کجھ جنوراں دی کھل اینی مضبوط ہوندی اے جے اوہدے توں چمڑا بن سکدا اے۔ مچھی تے ریپٹائیل دی کھل تے سخت چھلڑ ہوندے نیں جیہڑے ایہناں دے پنڈے دی حفاظت کردے نیں۔ 
پنچھیاں دی کھل تے سخت پر ہوندے نیں، جیہڑے سخت "بیٹا-کیراٹن" دے بنے ہوندے نیں۔ دو پاسی جندڑیاں دی کھل انی موٹی نئی ہوندی تے ایہدے وچوں پانی لنگ سکدا اے۔

## کم
1- **حفاظت**: 

جراسیم لئی کھل اک باڑ دا کم کردی اے تے باہر دے محول توں پنڈے دی حفاظت کردی اے۔ ایہدے لینگرہن ولگن بچاؤ پربندھ نال تعلق رکھدے نیں۔

2- **محسوس کرنا**:

کھل وچ حسی ولگناں دے سرے ہوندے نیں جیہڑی نگھ، ٹھنڈک، چھونا، داب، ہل جل، ٹشو چوٹ نوں محسوس کر سکدے نیں۔

3- **تاپ نوں قابو کرنا**:

کھل وچ ایکرائن (پرسینہ) غدود تے چوڑیاں لعو نالیاں تاپ دے نقصان نوں کم کردیاں نیں تے سکڑیاں لعو نالیاں تاپ نوں ودھاندیاں نیں۔ میملاںکھل دے والاں تھلے اریکٹر پلائی پٹھے، والاں نوں ہلا کے فر دا تاپ قابو کردے نیں۔

4- **پاف بنن نوں قابو کرنا**: 

کھل دا وکھالہ انج دا ہوندا اے کہ اے پانی نوں پاف بن کے ضائع ہون توں روکدا اے تے کھل خشک باڑ وانگوں ہوندی اے۔

5- **اکٹھا کرنا تے بنانا**:

کھل۔ لپڈ تے پانی نوں اکھٹا کرن تے بنان دا کم کردی اے۔ 

6- **چوسنا**:

آکسیجن، نائیٹروجن تے کاربن ڈائی آکسائیڈ دی تھوڑی مقدار ایہدے اندر چوسی جا سکدی اے۔ کجھ جنور کھل نوں ساہ لین لئی ورتدے نیں۔ 

7- **[[پانی]] دا مقابلہ کرنا**:

کھل، پنڈے توں پانی نئی نکلن دیندی تے کیوں جے ایہدی بارلی تھاں چکنی ہوندی اے۔ انج کھل دا پانی ضائع نئی ہوندا اتے کھل دے غذائی انگ وی اندر رہندے نیں۔

## [[میمل]] کھل دا وکھالہ

میمل کھل دے دو حصے ہوندے نیں۔ 

* ایپی ڈرمس
* ڈرمس

## [[مچھی]] تے [[دو پاسی جندڑی]]

مچھی تے دو پاسی جندڑیاں دی کھل وچ زندہ ولگن ہوندے نیں تے کیراٹن دی مقدار کم ہوندی اے۔

## [[پنچھی]] تے [[ریپٹائیل]]

پنچھیاں تے ریپٹائیلاں وچ کھل دی ایپی ڈرمس ، میمل ایپیڈرمس جئی ہوندی اے تے اوہدے باہر مردہ کیراٹن دی تہہ ہوندی اے۔ جیہڑی پانی ضائع ہون توں بچاندی اے۔

## بارلے جوڑ
کھمبی

چھتری دی طرح دا بوٹا جیدے نا ای بی ہوندے نے نا ای جڑ نا ای ٹاہنیاں نا ای پتے نا ای پھل۔ ایدیاں بے شمار قسماں نیں۔ پر کھان دے قابل صرف دو سو نیڑے نیں۔ پاکستان دے پہاڑی علاقیاں چ رکھاں دے ساۓ تھلے تے پہاڑاں دیاں ٹہلواناں تے سارا سال کھمبیاں اگدیاں ریندیاں نے۔

## کھان آلی کھمبی دی پچھان
اے چٹی دودھ ورگی ہوندی اے ہتھ لاؤ تے ٹٹ جاندی اے خوشبو آلی تے ذائقے آلی ہوندی اے۔ کھلی تے صاف ستھری جگہ تے اگدی اے ایدا رنگ چبدا تیز چمکدر نئں ہوندا۔

## زہریلی کھمبی دی پچھان
ایدا رنگ چمکدار ہوندا اے۔ ایدے تھلے آلے حصے تے زمین دے برابر پیالی دی طرح دا چھلا ہوندا اے۔ ایدا ذیقا جلن آلا تے کھٹا ہوندا اے۔ ہتھ لاؤ تے سخت لگدی اے۔ کھلیاں تھاواں تے نئیں ہوندی درختاں تے وی اگدی اے۔ اس توں پہلاں
کھنگ

**کھنگ** ڈاکٹری چ اچانک تے بار بار ہون والہ چعٹکا اے جیدے چ سعا لین والی نالی چوں جراسیم، بار لیاں شیواں یا بلغم کڈے جاندے نیں۔ کھنگ تن واریاں چ ہوندی اے۔ پیلی واری چ ہوا پھیپپھڑیاں چ پعری جاندی اے، فیر بند گلے چ وں بار کڈیا جاندا اے تے تیجے تے پھیپھڑے پورا زور مار کے بند گلے چوں ہوا بار نکل دی اے تے وکھری جی زور دی واز وی آندی اے۔

تیز تے بار بار ہون والی کھنگ کسے روگ دی نشانی اے۔ کھنگ سکی ہوندی اے یا بلغم والی۔

کھنگ گلے دی خراش، نمونیہ ٹی بی توں ہو سکدی اے۔

کھنگ دوائی نال ٹھیک ہوسکدی اے۔ سکی کھنگ لئی ایسی دوائی دتی جاندی اے جیدے نال کھنگ دبی جاوے تے بلغم والی کھنگ لئی ایسی دوائی دتی جاندی اے جیدے نال بلغم بار نکل جاوے۔
## بارلے جوڑ

*http://www.smallpoxbiosafety.org/
کھوتا

**کھوتا** گھوڑا ٹبر دا اک پالتو جانور اے۔ افریقی جنگلی کھوتا ایہدا پرکھ اے۔ ایہنوں 5000 ورھے پہلے مصر یا عراق اچ پالتو بنایا گیا سی۔ اس نوں زمیندار اَتے ہور دوجے لوک سمان چکن آستے رکھدے نیں۔ ایہدی دنیا وچ سبھ توں زیادہ گنتی چین ، پاکستان ، ایتھوپیا اَتے میکسیکو وچ اے ۔ ایہہ پنجابی کہاوتاں اَتے محاوریاں وچ عام ورتیا جاندا اے۔ 

کھوتا کئی ناپاں اچ ہوندا اے۔ ایہہ 80 توں 160 سینٹی میٹر (31 توں 63 انچ) تک اُچّا ہوسکدا اے اَتے ایہدا جوکھ 80 توں 480 کلوگرام تک ہوسکدا اے۔ ایہہ تِیہہ توں پنجاہ ورھے تک جی سکدا اے۔

## باہرلے جوڑ
کھاد

ایسا گتاوا جیڑا بوٹیاں نوں وڈا کرے تے زمین توں ملن آلی خوراک دے کاٹے نوں پورا کرے نوں کھاد کیندے نیں۔ کھاد نال بوٹے دی کمزوری مک جاندی اے تے زمین نوں طاقت وی لبدی اے۔ کھاد دیاں دو قسماں نیں 1.دیسی کھاد 2.کیمیاوی کھاد۔

## دیسی یا قدرتی کھاد
اے بوٹیاں توں یا ڈنگراں توں قدرتی طور تے لبدی اے ایدے وچ گوبر دی کھاد کعا پتیاں والی ہے گیاں نیں۔ گوبر دی کھاد گاں مج تے بکریاں دے گوبر نال بندی اے۔ گوبر دی کھاد وچ نائیٹروجن، فاسفورس تے پوٹاش ہوندے نیں۔

## کیمیائی کھاد
* امونیم سلفیٹ
* امونیم نائیٹریٹ
* یوریا
* سنگل سپر فاسفیٹ
* ٹرپل سپر فاسفیٹ
* ڈی اے پی
* ہڈیاں دی کھاد
گُھگی ٹبر

**گھُگی تے کبوتر** اکو ٹبر گھُگیاں دے پنچھی نیں۔ ایدیاں ۳۰۰ دے نیڑے ونڈاں نیں۔ عام ول نال ایس ٹبر دے نکے پنچھی نوں گھُگی تے وڈے نوں کبوتر کیندے آں۔ ایہ پنچھی ساری دنیا وچ لبدے نیں۔ پر ایناں دیاں زیادہ ونڈاں پاکستان توں لے کے آسٹریلیا تک پھیلیاں ہویاں نیں۔ لامت ونڈاں وچ کھمب سانولے، نیلے سانولے تے پؤرے ہوندے نیں۔ فروٹ کھانیاں گھُگیاں دے کھمب رنگلے ہوسکدے نیں۔ 

گھُگیاں عام تیلیاں دے سادے آلنے رکھاں یا ہور تھانواں تے بناندے نیں۔ ایہ اک یا دو آنڈے دیندے نیں تے دونویں اوہناں تے بیندے نیں۔ چوچے ۸ توں ۲۸ دناں وچ نکل آندے نیں۔ تاج والا کبوتر ایس ٹولی دا سب توں وڈا پنچھی اے۔

## وکھالہ
کبوتراں تے گھُگیاں دے ناپ وچ فرق ہوندا اے۔ سب توں وڈی ونڈ نیوگنی دا تاج والا کبوتر (۲–۴ کلوگرام) اے جیہڑا پنچھی ٹرکی جنا اے تے سب توں نکی چڑی گھُگی اے جیہڑی ۲۶–۴۰ گرام دی ہوندی اے۔ مارکویسی پگبن کبوتر ۵۰ سینٹی میٹر ناپ تے ا کلو پآر نال سب توں وڈا رکھ پنجھی اے ایس ٹبر دا۔ ٹھمنی گھُگی ۱۳ سینٹی میٹر نال ایس ٹبر دا سبتوں نکا پنچھی اے۔ نکیاں ونڈاں گھُگیاں اخواندیاں نیں جد کے وڈیاں کبوتر پر سائینسی ول نال ایہ وکھرے نہیں۔ 

گھُگیاں دی نکی چنج، نکا سر، نکے پیر پر نڈا وڈا ہوندا اے۔ پر وڈے تے پینڈے نیں تے پر ریشے تکڑے۔ ایہ سب تون تکڑے اڈنوالے پنجھیاں وجوں نیں تے اڈدیاں بازیاں وی لاسکدے نیں۔  

## پسار
کبوتر تے گھُگیاں صحرا، انٹارکٹکا، دور دیاں جزیریاں تے اتلے زمینی ٹھنڈے تھانواں نوں جھڈ کے ساری زمیں تے ہوندے نیں۔ ایہ ٹبر نے زمین دے رہنوالے سارے تھانواں تے  وسیا ہویا اے۔ لامت گنتی ٹراپیکل تے گھآ والے تھانواں تے اے۔ ایہ ونڈاں رکھانوالیاں یا زمینی ہوسکدیاں نیں۔ کج گھُگیاں وڈے تھانواں تے پھیلیاں ہویاں نیں۔ کالروالی گھُگی برطانیہ توں لے کے پورے یورپ، لیندے ایشیاء پاکستان توں ہوندی ہوئی چین تک ملدی اے۔ ہسدی گھُگی دکھنی ایشیاء، لیندا ایشیاء تے صحرا تھلے افریقہ دے دیساں وچ ملدی اے۔ کنوالی گھُگی  سارے دکھنی امریکہ وچ ملدی اے۔ جنگلی کبوتر دا کھلار سب توں ودھ اے۔ ایہ برطانیہ، آئرلینڈ توں ہوندی ہوئی یورپ، اتلے افریقہ، لیندے تے دکھنی ایشیاء توں چین تے منگولیا تک ملدا اے۔

## کھان پین
بی تے فروٹ گھُگیاں دا عام کھان پین اے۔ بی کھانوالیاں گھُگیاں زمین تے ریندیاں نیں جد کے فروٹ کھانیاں رکھاں تے ریندیاں نیں۔ 

## بچاؤ
گھُگیاں دے ٹبر دیاں ونڈان ڈوڈو تے پاندھی گھُگی ہن دنیا تے نہیں۔ پاندھی کدے سب توں ودھ سی پر ۱۹۱۴ تک ایہ مک گئی۔ ۵۹ دے نیڑے گھُگیاں دیاں ونڈاں مکن دے نیڑے نیں تے ایہ کل گھُگیاں دا ۱۹٪ بندا اے۔ چوکھیاں ٹراپیکل تے جزیریاں تے رہنوالیاں نیں۔ 

## اڈاری
ایس ٹبر دے پنچھی اڈن وچ گرو منے گۓ نیں۔ ایہ ۵۰–۶۰ میل ہک کینٹہ دی دوڑ نال اڈ سکدے نیں۔

## انسانی ساک
انسان کبوتراں نوں شوق لی پالدا آریا اے۔ کبوتر پالنا پنجاب دی اک پرانی ریت اے۔ کبوتر سنیہے دین لئی وی کم آندا ریا اے۔ گھُگی دی کوں پنجاب وج گھر تون باہر سنیاں جانوالیاں عام وازاں وجوں اک اے۔

گھُگی دنیا وچ امن دا نشان منی جاندی اے۔

## ونڈاں

گٹھ:کگیاں
گٹھ:کگی کبوتر
گٹھ:پنچھی ٹبر
کٹھمنڈو

## مورت نگری

File:Kathmandu from Monkey Temple.png
File:DSCI0441.jpg


گٹھ:نیپال دے شہر
کھیرا

**کھیرا** کدو ٹبر دا چوکھا اگانوالا اک بوٹا اے۔ ایہ اک ویل ہوندی اے جیدے تے لمبوترا فروٹ لگدا اے جیہڑا کھان پین وچ کم اندا اے۔ ایس دا اصل دیس دکھنی ایشیاء اے۔  

## وکھالہ
کھیرا اک ویل اے جیدیاں جڑاں زمین وچ ہوندیاں نیں پر اپنے ٹنگنیاں نال لاگے دے بوٹیاں تے چڑھ جاندی اے۔ ایھدے پتے ایہدے پھل تے چھتری کردندے نیں۔ کھیرے دا پھل لما تے گول ہوندا اے جیدے انت پدھرے ہوندے نیں۔ ایہ 6 انچ توں لے کے اک فٹ تک لمبی ہو سکدی اے ایدے چھلڑ لا دیندے نیں تے گودا کھا جاندے نیں۔ اینوں زیادہ تر سلاد لئی ورتیا جاندا اے۔ کھیرا 90% پانی ہوندا اے۔

## تریخ
کھیرے دا اصل دیس ہندستان اے جتھے ایہ پچھلے 3000 وریاں توں اگایا جاریا اے۔ ایہنوں خورے رومی یا یونانی یورپ لے گۓ۔ لکھتاں وچ ایہ 9ویں صدی وچ فرانس، 12ویں صدی وچ برطانیہ تے 16ویں صدی وچ امریکہ اگایا جاریا سی۔

## ورتن
کھیرے سلاد لئی عام کھادا جاندا اے۔ لوک ایہنوں چھل کے ٹوٹے کرکے کھاندے نیں یا چھلے بنا ای کھاجاندے نیں۔ ایہدا اچار وی پایا جاندا اے۔

## اگائی
دنیا وچ سب توں چوکھا کھیرا چین وچ اگایا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
کھیس

کھیس سوت نال بنیا ہویا کپڑا اے۔ جیڈا ٹھنڈ توں بچن آسطے سون لگیاں یا اونج ائ اتے لیا جاندا اے۔ اے کافی نمونیاں وچ ہوندا اے۔ نکے کھیس نوں کھیسی کہندے نیں۔ اے پنجاب دی خاص سوغات اے۔ اینوں جولاہے کھڈیاں تے بندے نیں۔

[متبادل=A stout cloth used for bedding and wrap (shawl)|thumb| کھیس (اک قسم دا پتلا [کمبل) پاکستان تے شمال مغربی بھارت وچ بستر وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔]]
***کھیس*** برصغیر پاک و ہند وچ سوتی کمبل دا اک پتلا کپڑ‏ا ا‏‏ے۔ ایہ اک دماسک کپڑ‏ا اے جو کمبل تے موسم گرما وچ لپیٹنے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔  کھیس عام طور اُتے موٹے سوتی دھاگے تو‏ں ہتھ تو‏ں بُنا جاندا ا‏‏ے۔ کھیس بطور لباس اک سادہ لباس وی اے جسنو‏ں پاکستان تے شمال مغربی بھارت وچ مرداں دے جسم دے اوپری حصے نو‏‏ں ڈھانپنے دے لئی ڈھیلے طریقے تو‏ں پہننا ا‏‏ے۔ کھیس پنجاب دے علاقے وچ اک اہ‏م کپڑ‏ا اے،  اک خطہ جو اپنی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور اے تے تاریخی طور اُتے نہ صرف کھیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر بلکہ بوہت سارے دوسرے موٹے کپاس دے ٹیکسٹائل دے لئی وی جانیا جاندا اے، خاص طور اُتے ۱۹ويں تے ۲۰ويں صدیاں وچ ۔  کھیس اک آرام دہ چیز اے جسنو‏ں بستر وچ استعمال کيتا جاندا اے تے اسنو‏ں ڈھانپنے دے لئی وی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ 

## کھیس د‏‏ی بݨائی

### بݨائی
*کھیس* اک موٹا بُنا کپڑ‏ا اے جو ہینڈلوم اُتے بنایا جاندا ا‏‏ے۔ کھیس د‏‏ی بݨائی پنجاب دے پینڈو علاقےآں تو‏ں وابستہ اک روايتی ٹیکسٹائل فن سی۔ پینڈو علاقےآں وچ کھیس بُنائی دے فن د‏‏ی ثقافتی اہمیت سی۔  دیہات وچ عورتاں کھیس بُندیاں سی۔  پنجاب دے دیہاتاں وچ سواݨیاں برساں تو‏ں اپنی شادی دے کپڑ‏ے دے حصے دے طور اُتے کھیس بُن رہیاں نيں۔ 

کھیس دے اسپین نو‏‏ں روايتی طور اُتے جوڑاں وچ بُنا جاندا سی تے فیر اک نال سلایا جاندا سی۔  رام پور، اتر پردیش دے قصبے تو‏ں کھیس دے ٹکڑے وڈے سن تے ۶ بائی ۹ فٹ (۲٫۷۵ بائی ۱٫۸) تک دے سائز وچ دستیاب سن ۔&nbsp;

*کھیسی*  کھیس د‏‏ی اک وسیع قسم اے، جسنو‏ں چادراں بنانے وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

### پیٹرن
بوہت‏ے کھیس روئی تو‏ں بنے جاندے نيں، لیکن کپاس تے ریشم د‏‏ی کچھ قسماں وی سی۔  کھیس دیاں قسماں وکھ وکھ بُننے دے نمونےآں تے اصلیت تو‏ں ممتاز سی۔ بنیادی طور پر، کھیس سادہ یا جیومیٹریکل طرز دے نال سن، بشمول چیک پیٹرن ( *چرخانہ* ، چیک شدہ) تے ہیرے دے پیٹرن۔  چیکرڈ اسٹائل د‏‏ی فریکوئنسی د‏‏ی وجہ تو‏ں کھیس نو‏‏ں بعض اوقات ٹارٹن کپڑ‏ے د‏‏ی اک قسم کہیا جاندا اے  (اک اصطلاح اکثر سکاٹش ٹیکسٹائل دے لئی مخصوص اے )۔ *ڈبہ کھیس* اک نمونہ اے جس وچ رنگے ہوئے دھاگے دا استعمال کردے ہوئے چوکور بنائے جاندے نيں۔  ریاست رام پور دا کھیس اپنی اعلیٰ قسم د‏‏ی سوندی تے منفرد، باہ‏م بنے ہوئے نمونےآں دے لئی مشہور سی، جس وچ اکثر سؤݨ دے دھاگے تے وکھ وکھ رنگاں دے دھاگاں د‏‏ی سرحداں سی۔  *کھیس پٹپٹی* وچ سفید تے سرخ چیک دے نمونے سن، جدو‏ں کہ *کھیس تکریدار* سفید تے نیلے رنگ دے چیک دا ناں سی۔  *ادھے کھیس کی* بݨائی ترچھی نمونےآں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اصطلاح سی۔ 

## پیداوا‏‏ر

### بھارت
بھارت وچ پیداوا‏‏ر مالوا دے علاقے تے جنوبی بھارتی پنجاب وچ ہُندی ا‏‏ے۔  بھارت دے ہور تھ‏‏انو‏اں وچ رام پور، اتر پردیش شام‏ل نيں۔   

### پاکستان
پاکستان وچ پیداوا‏‏ر جنوبی پاکستانی پنجاب (شہر بہاولپور، ملتان تے صحرائے چولستان دے دیہاتاں وچ )  تے سندھ (شہر نصر پور، سیہون شریف تے ٹھٹہ وچ )  وچ ہُندی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی لفظ تے جملے
گٹھ:پاکستان دے ٹیکسٹائل فنون
گٹھ:بچھونا
گٹھ:کمبلاں
گٹھ:چیزاں
کہکشاں ملک

**کہکشاں ملک**، پنجاب، پاکستان دی پنجابی لکھاری نیں۔ اوہناں نے پنجابی ناول تے افسانے لِکھے نیں۔  کہکشاں ملک 8 جنوری، 1934ء نوں ملک فیض عالم دے گھر لہندے پنجاب وچ پَیدا ہوئِیاں۔ اوہ فیض آباد، راولپنڈی (پنجاب، پاکستان) وچ رہندِیاں نیں۔ اوہناں دِیاں پنجابی رچناواں: چڑیاں دی موت (کہانی سنگریہہ) (1981ء) تے چکڑ رنگی مورتی (ناول)، (1984ء) نیں۔ اوہناں نے اپنِیاں لِکھتاں وچ سماجی مسئلیاں نُوں اجاگر کِیتا اے۔

## لِکھتاں
* چڑیاں دی موت (کہانی سنگریہہ) (1981ء)
* چکڑ رنگی مورتی (ناول) (1984ء)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی عورتاں
گٹھ:پنجابی ناول کار
کھیوڑا نمک کان

**کھیوڑا نمک کان** (Khewra Salt Mine) لوݨ دی اک کان اے جیہڑی کھیوڑا، ضلع جہلم، پنجاب وچ اے۔ ایہ دنیا دی دوجی سبھ توں وڈی کان اے۔ ایہ کوہستان نمک وچ اے۔ اسلام آباد توں 160 تے لہور توں 260 کلومیٹر دور اے۔ ایس کان وچ 220 ملین ٹن لوݨ موجود اے تے ایتھوں ورھے وار 325,000 ٹن لوݨ کڈھیا جان٘دا اے۔

کروڑاں ورھے پہلاں ایتھے سمندر سی ۔ اوہدے سُکݨ توں بعد سمندری پاݨی وچ موجود لوݨ پتھر بݨ گیا۔

## باہرلے جوڑ
* کھیوڑا نمک 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
کہوٹا ریسرچ لیبارٹریز

کہوٹا ریسرچ لیبارٹریز یا ڈاکٹر اے کیو خان ریسرچ لیبارٹریز کہوٹا پنجاب پاکستان دا یورینیئم نوں صاف کرن دا میزائل دے بارے سوچ وچار تے کم کاج دا ادارہ اے۔ ایہدی نیو 1976 وچ وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو دے ویلے رکھیا گیا۔

ایہدا نکا ناں کے آر ایل اے۔ اے 1974 نوں ہندستان دے ایٹمی دھماکے تے نیدرلینڈز چ وسن تے کم کرن والے پاکستانی سینسدان ڈاکٹر عبدالقدیر خان دے آکھن تے بنا یا گیا تاں جے پاکستان نون ہندستان توں بچاں دا پکا بندوبست کیتا جا سکے۔

ایٹم بمب لئی یورینیم نوں ستھرا کرن دے نال نال ایس ادارے چ پاکستان دا میزائل پروگرام وی ٹوریا گیا۔ غوری میزائل ایتھے ای بنا یا گیا۔

ڈاکٹر قدیر خان نے ہالینڈ تو‏ں ماسٹرز آف سائنس تے بیلجیئم تو‏ں ڈاکٹریٹ آف انجینئرنگ د‏‏ی اسناد حاصل کرن توں  بعد 31 مئی 1976ء وچ انجینئرنگ ریسرچ لیبارٹریز وچ شمولیت اختیار کيتی ۔ اس ادارے دا ناں 1 مئی 1981ء نو‏‏ں جنرل ضیاالحق نے تبدیل کرکے ’ڈاکٹر اے کیو خان ریسرچ لیبارٹریز‘ رکھ دتا ۔ ایہ ادارہ پاکستان وچ یورینیئم د‏‏ی افزودگی وچ نمایاں مقام رکھدا اے ۔

مئی 1998ء وچ پاکستان نے بھارتی ایٹم بم دے تجربے دے بعد کامیاب تجربہ کيتا۔ بلوچستان دے شہر چاغی دے پہاڑاں وچ ہونے والے اس تجربے د‏‏ی نگرانی ڈاکٹر قدیر خان نے  کيتی سی ـ

کہوٹا ریسرچ لیبارٹریز نے نہ صرف ایٹم بم بنایا بلکہ پاکستان دے لئی اک ہزار کلومیٹر دور تک مار کرن والے غوری میزائیل سمیت چھوٹی تے درمیانی رینج تک مار کرن والے متعدد میزائیل تیار کرن وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

ادارے نے پچی کلو میٹر تک مار کرن والے ملٹی بیرل راکٹ لانچرز، لیزر رینج فائنڈر، لیزر تھریٹ سینسر، ڈیجیٹل گونیومیٹر، ریموٹ کنٹرول مائن ایکسپلوڈر، ٹینک شکن گن سمیت پاک فوج دے لئی جدید دفاعی آلات دے علاوہ ٹیکسٹائل تے ہور صنعتاں لئی متعدد آلات وی بنائے نیں ۔

گٹھ:تحقیقی ادارے
گٹھ:پاکستان دے ادارے
کیتھولک چرچ

thumb|سینٹ پیٹر چرچ، ویٹیکن سٹی (روم)

کاتھولک کلیسیا یا رومی کاتھولک کلیسیا اک مسیحی کلیسیا اے جو پاپائے روم دے نال مکمل اشتراک وچ ا‏‏ے۔ موجودہ پاپائے روم پوپ فرانسس اول نيں۔ کاتھولککلیسیاء اپنی بنیاد اصل مسیحی برادری نو‏‏ں مانت‏ی اے جو خداوند یسوع مسیح نے خود قائم کيتی سی تے جس د‏‏ی کفالت بارہ رُسُل خصوصاً مقدس پطرس نے د‏‏ی سی۔[

کیتھولک چرچ جگ دے مسیحیاں دا سب توں وڈا مزہبی جتھہ اے۔ ایدے وچ ادھے توں زیادہ مسیحی یا جگ دے اک/چھ لوک ہے گے نیں۔ کیتھولک چرچ دا ہیڈکواٹر ویٹیکن اٹلی یورپ چ اے۔ کیتھولک چرچ دا سردار پوپ اخواندا اے تے اینوں چنیا جاندا اے۔ اج کل پوپ بینیڈکٹ 16واں پوپ اے۔ دنیا دے لوکاں دا چھیواں پاسہ کیتھولک اے۔

کاتھولک کلیسیا تمام مسیحیکلیسیاواں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی کلیسیاء اے جو تمام مسیحیاں وچو‏ں تقریباً نصف د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں منظم مذہبی اکائی ا‏‏ے۔Statistical Yearbook of the Church, دے مطابق سن 2005 وچ کاتھولک کلیسیاء دے مندرج ارکان د‏‏ی تعداد 1,114,966,000 یعنی دنیا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً چھٹا حصہ ا‏‏ے۔

عالمگیر کاتھولک کلیسیا غربی یا لاطینی کلیسیا تے بائیس خود مختار شرقی کیتھولک کلیسیاواں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ تمام پاپائے روم بشمول کلیہ اُسقُفان نو‏‏ں اپنا حتمی دینی فیصل مندے نيں۔

کیتھولک چرچ دا کم یسوع دے سنیہے نوں پھیلانا ہے گا اے۔ چرچ اس کم لئی سکول، یونیورسٹیاں، ہسپتال تے ہور ہتھ دینے آلے ادارے چلاندا اے۔

پنجاب چ مسیحی گنتی دا 1٪ توں ودھ نیں ۔ کیتھولک چرچ دے ہیڈکواٹر ویٹیکن وچ اے۔

## ابتدا تے تریخ

کاتھولککلیسیاء اپني تریخ دا سلسلہ مسیح یسوع تے بارہ رُسُل تک جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ اُسقُفاں [بِشپ] تے پاپائے اعظم نو‏‏ں مقدس پطرس رسول دے جا نشاں تصور کردی ا‏‏ے۔ اصطلاح "کاتھولک کلیسیا" کاسب تو‏ں پہلا معلومہ استعمال اِنطاکیہ دے اِگنیشیئس نے کيتا سی جنہاں نے لکھیا : "جہاں اُسقُف ہاں اوتھ‏ے مومن وی، ٹھیک جس طرح جتھے یسوع مسیح نيں اوتھ‏ے کاتھولک کلیسیاء ا‏‏ے۔"

مسیحی فرقہ جو روم وچ مقیم پوپ نو‏‏ں انتہائی تقدس دا حق دار خیال کردا ا‏‏ے۔ ایہ مسیحیاں دا سب تو‏ں وڈا فرقہ ا‏‏ے۔ جنہاں وچ اکثر اٹلی، ہسپانیہ، فرانس، پولینڈ، ہنگری، جنوبی امریکا وغیرہ وچ آباد نيں۔ 1829ء تو‏ں پہلے انگلستان وچ اس فرقے دے پیرو کئی اک شہری حقوق تو‏ں محروم سن ۔

## حوالے

گٹھ:کاتھولک کلیسیا
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:مغربی سبھیاچار

گٹھ:عیسائی
گٹھ:عیسائیت
کیدو

**کیدو**، پنجاب دی عشقیہ داستان ہیر رانجھا دا اک کردار اے۔ اوہ ہیر دا چاچا سی تے رانجھے دا ویری سی، اوہنے دوناں نوں وَکھ کر دِتا۔  

گٹھ:ہیر رانجھا
کیسر

کیسر اک بوٹا، اسدے پھل تے پھل دے اک حصے دا ناں اے - کیسر دیی جڑ پیاز جیءی ہوندیی اے اس دا پھل سوھناہوندا اے اس پھل دا کیسری رنگ والا حصے داشمار دنیا دے سب توں قیمتی مصالیاں وج ہوندی اےاے کھانیاں نوں خوبصورت تے ذائقے دار بناندا اے تے اے رنگنے وچ وی استعمال ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
کیریباتی

**کیریباتی** ماٹھے وڈے سمندر دا اک جزیرہ دیس اے۔ کیریباتی دی تھاں 811 مربع کلومیٹر اے۔ ایس دی لوک گنتی 2010 وچ 103,500 سی۔ کیریباتی دا راجگڑھ ٹراواہ اے۔
کیف

کیف یوکرین دا راجگڑھ اے۔

گٹھ:یوکرین دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یوکرین دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
کیل

**کیل** اتلے جرمنی دے صوبے  شلیسوگ ہولسٹاین دا بالٹک سمندر دے کنڈے تے اک شہر اے۔
کیلاش پہاڑ

**کیلاش پربت** تبت وچّ واقع اک پربت دھاراا ہے۔ اس دے لہندے اتے دکھن ولّ جھیل مانسروور اتے رکشاتل جھیل ہن۔ اتھوں کئی اہم دریا نکلدے ہن - برہمپتر، سندھ دریا، ستلج وغیرہ۔ ہندو دھرم وچّ اسنوں پوتر منیا گیا ہے۔ 

**کیلاش** تبت، چین وچ 21778 فٹ/6638 میٹر اچی چوٹی اے۔ ایہ ہندو مت، بدھ مت، جین مت تے بون دھرم لئی اک پوتر پہاڑ اے۔ اس پہاڑ دی برفاں توں برہم پترا، ستلج تے سندھ ورگے وڈے دریا نکلدے نیں۔
## حوالے

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:پہاڑ
گٹھ:پہاڑی سلسلے
گٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:تبت
کیلکولیٹر

کیلکولیٹر اک نکی مشین ہوندی اے جیہڑی ریاصی دا حساب کتاب کرن لئی ورتی جاندی اے ایہنون کمپیوٹر تون اس لحاط نال علیحدہ کیتا جاندا پئی کمپیوٹر نوں پروگرام کیتا جاسکدا اے تے کیلکولیٹر نوں پروگرام نہین کیتا جا سکدا۔ اج کل دے کیلکولیٹر دوجیاں دیجیٹل شیوان مثلا موبائل فون تے پی ڈی اے وچ وی کیلکولیٹر سافٹ ویئر دی شکل وچ موجود ہوندے نیں۔

کیلکولیٹر اج کل پڑھائی وچ وی استعمال ہوندے نیں۔ سائنٹیفک کیلکولیٹر پڑھاکو ٹریگنومیٹری، سٹیٹس، الجبرا تے ریاضی تے فزکس دے دوجیاں حصیاں وچ استعمال کردے نیں۔
کیلیفورنیا

**کیلیفورنیا** امریکا دا ایہدے لہندے پاسے سمندری کنڈھے تے اک صوبا اے ۔ لوک گنتی دے حساب نال ایہ امریکا دا سبھ توں وڈا صوبا اے تے رقبے وچ الاسکا تے ٹیکساس مگروں ایہ امریکا دا تیجا وڈا صوبا اے ۔ ایہ  پہلاں سپین دا انگ سی پر 1846 وچ امریکا نے ایہدے تے مَل مار لیا ۔

گٹھ:کیلیفورنیا
گٹھ:امریکی صوبے
کیمبرج

**کیمبرج** برطانیہ دے صوبے انگلینڈ دی کاؤنٹی کیمبرجشائر چ اک شہر اے۔ کیمبرج برطانیہ دی اک پرانی یونیورسٹی، کیمبرج یونیورسٹی توں مشہور اے۔

## مورت نگری

*شہر دی ویب سائیٹ

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
کیمرون

**کیمرون** وشکارلے تے چڑھدے افریقہ دا اک دیس اے۔ ایہدے لہندے پاسے نائیجیریا، اتر چڑھدے وچ چڈ، چڑھدے وچ مڈلا افریقی لوک راج، تے دکھن اچ استوائی گنی، گیبون تے کانگو نیں۔
کینٹن

کینٹن کسے دیس دی انتظامی ونڈ اے۔ اے صوبے یا ضلعے دے برابر ہوندا اے۔ کینٹن سویٹزرلینڈ دی انتظامی ونڈ لئ ورتیا جاندا اے۔اک کینٹن اپنے معاملیاں چ ازاد ہوندا اے۔
کیلشیئم

**جمصر**، جیندے انگریزی وچ **کیلشیم** کہا جاندا اے، اک کیمیائی عنصر اے جس دا علامت Ca اے تے جوہری عدد 20 اے۔
کیلون

کیلون گرمی نوں ناپن دا اک ناپ اے۔ اے ست مڈلے ناباں چوں اک اے۔ 0 کیلون ناپ تے ہر چیز رک جاندی اے۔ اے سائنس چ ورتیا جاندا اے۔ ۔ اے آئرلینڈ دے سائنسدان کیلون دے ناں تے اے۔
گھینٹھا

گھینٹھا ویلا ناپݨ دا اک ناپ ہے۔ اک گھینٹھے وچ 60 منٹ یا 3600 سکنٹ ہندے نیں۔ گھینٹھا اک زمینی دن دا 24 واں حِصا ہندا ہے۔

گٹھ:ویلا
کینیا

**کینیا** چڑھدے افریقہ دا اک دیس اے۔نیروبی ایہدا راجگڑھ تے وڈا نگر اے۔  کینیا ایکویٹر دے اتے، بحرہند چرھدے ول، تنزانیہ ایہدے دکھن ول، ایتھیوپیا ایہدے اتر ول، یوگنڈا ایہدے لہندے  ول، صومالیہ ایہدے اتر چڑھدے ول، دکھنی سوڈان ایہدے اتر لیندے ول اے۔ کینیا 581,309 مربع کلومیٹر (224,445 مربع میل) تھاں تے پھیلیا اے تے ایہدی لوک گنتی  2013 دے مدھ وچ 43½ ملین سی۔ ایہدا ناں ماؤنٹ کینیا افریقہ دے دوجے سب توں اچے پہاڑ توں پیا۔

## بارلے جوڑ

*کینیا ویب سائٹ 
* کینیا بی بی سی
کیوٹو

**کیوٹو** جپان دے جزیرے ہونشو دے ضلع کیوٹو وچ اک تریخی شہر اے۔ ایدی لوک گنتی 15 لکھ اے۔

## مورت نگری

Киото, главная улица, 1891.jpg
File:Karasuma.jpg
File:Golden Pavilion at Kinkaku-ji-52.jpg

File:KyotoFushimiInariLarge.jpg


گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
کیپ وردی

**کیپ وردی** لیندے افریقہ دا اک جزیرہ دیس اے۔ کیپ وردی دا تھاں 4,033 مربع کلومیٹر / 1,557 مربع میل اے۔ کیپ وردی دی لوک گنتی 512,096 اے۔ کیپ وردی دی بولی پرتگالی اے۔ کیپ وردی دا راجگڑھ پرائا اے۔
کیپ ٹاؤن

کیپ ٹاؤن دکھنی افریقہ دا اک شہر اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دے صوبے لیندا کیپ وچ اے دکھنی افریقہ دی پارلیمنٹ ایتھے اے۔

گٹھ:جغرافیہ
کے آر ایل ماڈل کالج کہوٹا

کے آر ایل ماڈل کالج ، پنجاب دے شہر کہوٹا  وچ واقع اک کالج اے ۔ 1982 وچ ایہ اک پرائمری سکول دے طور تے شروع ہویا سی ۔ ہولی ہولی ایہ ترقی کردا گیا تے کالج بن گیا۔ پڑھائی تے کھیلاں وچ ناں بنایا۔ ایہدا پہلا پرنسپل رفیق رانجھا سی ۔ ایم اے صدیق ایہدے کافی چر تک پرنسپل رہے تے اوہناں دے ویلے اے ٹھیک ٹھاک شکل وچ آگیا۔ مسز نگہت فردوس خالہ وی ایہدی پرنسپل رہ چکیاں نیں ۔ کالج وچ سائنس تے آرٹس دے مضموناں وچ پڑھائی ہوندی اے ۔ 2700 توں ودھ منڈے تے کڑیاں ایتھے پڑھدے نیں ۔ ایہناں نوں چار ہاؤسز وچ ونڈیا ہویا اے جیہدے ناں اے نیں: سینا، رازی خیام تے حیان ۔ ایہ کالج القدیر میگزین وی چھپاوندا اے ۔

## مورت نگری

Image:Primary Student of Pakistan.JPG|پرائمری دا اک پڑھاکو
Image:4 Badges representing 4 houses of college.JPG|کالج دے چار بیج

Image:Jumping into Fire.JPG|کالج دیاں سلانہ کھیڈاں چ دو کھڈاری اگ چ چھال ماردیاں ہویاں
Image:Score Board.JPG|سلانہ کھیڈاں چ سکور بورڈ

## باہرلے جوڑ

*
کیوبا

**کیوبا** (Cuba) کیریبین دا اک جزیرہ دیس اے۔ ہوانا ایہدا وڈا شہر تے راجگرھ اے۔ ایہدے شمال وچ (140 کلومیٹر یا 90 میل پرے) امریکا تے بہاماس، مغرب ول میکسیکو تے جنوب تے مشرق ول کیریبین جزیرہ دیس نیں۔ 1492 وچ کولمبس پہلی واری ایتھے آیا تے سپین لئی ایہدے تے کلیم کیتا۔ 1898 تک ایتھے سپین دا راج رہیا۔ 1902ء وچ ایہ امریکا توں وکھرا ہویا۔ کمیونسٹ فیدل کاسترو نے 1959ء توں 2011ء تک ایتھے راج کیتا۔

کیوبا وچ اک کروڑ دس لکھ لوک وسدے نیں تے کیریبین دا آبادی دے حساب نال وڈا دیس اے۔ کیوبا وچ %99.8 لوک پڑھے لکھے نیں۔ کیوبا ایتھے دی اک بولی دا لفظ اے۔

گٹھ:شمالی امریکا دے ملک
کے ٹو

**کے ٹو** دنیا دا دوجا سبھ توں اچا تے پاکستان دا پہلا سبھ توں اُچا پہاڑ اے ۔ ایہدے ہور نام ‘‘گوڈڡِن آسٹن‘‘ تے ‘‘چوگوری‘‘ نیں ۔  ایہ 28251 فٹ اچا پہاڑ اے ۔ کے ٹو ہمالیا دے ذیلی پہاڑی دھارے قراقرم دا پہاڑ اے ۔ 

## ناں
10 ستمبر 1856 نوں تھامس مونٹگمری نے اس پہاڑ نوں ماونٹ ہرمو توں130 میل دور توں دیکھیا تے دو اچیاں چوٹیاں دے ناں (کے ون) تے (کے ٹو) رکھے ۔

## چڑھائی
31 جولائ 1954 نوں دو اطالڡیاں نے ایہنوں پہلی واری سَر کیتا سی ۔

## باہرلے جوڑ

## ہور دیکھو
* پاکستان دے اچے پعاڑ

گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گاشر برم -1

گاشر برم-1 پاکستان دی تیجی تے دنیا دی گیارہویں سب توں اچی چوٹی اے۔ اے پاکستان دے شمال وچ پربت دھار قراقرم وچ واقع اے۔ اس دی بلندی 8080 میٹر / 26509 فٹ اے۔
گاشر برم -1 نوں سب توں پھلاں 5 جولائی 1958 وچ دو امریکیوں پیٹ شوننگ تے اینڈی کاۂفمان نے سر کیتا اے۔

## [[نیرکتا]]
گاشر برم بلتی بولی دے دو بولاں نال رل کے بنیا اے: گاشر = سوہنا تے برم = پعاڑ، گاشر برم = سوہنا پعاڑ ۔

## ہور پڑھو
*پاکستان دے اچے پعاڑ

## بارلے جوڑ
گاشر برم -2

**گاشر برم -2** دنیا دا تیرھواں تے پاکستان دا پنجواں سب توں اچا پہاڑ اے۔ اے قراقرم پربت دھار وچ واقع اے۔ اس دی بلندی 8035 میٹر/ 26360 فٹ اے۔ اے پاکستان تے چین دے درمیان واقع اے۔

## [[نیرکتا]]
گاشر برم بلتی بولی دے دو بولاں نال رل کے بنیا اے: گاشر = سوہنا تے برم = پعاڑ، گاشر برم = سوہنا پعاڑ ۔
اینوں سب تون پھلاں 1956 وچ اک آسٹرین ٹولی نے سر کیتا۔

## ہور پڑھو
*پاکستان دے اچے پعاڑ

## بارلے جوڑ
گالڑ

گالڑ اک چوہے جیہا نِکّا جانور ہوندا ہے۔ ایہہ درختاں تے رہندا ہے۔ ایہہ بی یا ہور اِنج دِیاں شیواں کھاندا ہے۔ ایہدی اک لمبی اَتے پھلی ہوئی پُچھل ہوندی ہے۔ ایہہ دُدھل جانور ہے۔

گٹھ:جانور
گاگڑی

گاگڑی ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ ہے۔ جیہڑا یونین کونسل سہالہ وچ ہیگا ہے۔
گاں

**گاں** گھرپالے جانوالے کھروالے وڈے جانوراں چوں اک اے۔ ایہ گاں ٹبر دی سب توں عام ونڈ اے۔ ایہنوں گوشت، کھل، دد تے ایس توں بننوالیاں ہور شیواں لئی پالیا جاندا اے۔ ایس دا گویا بالن تے کھاد لئی کم آندا اے۔ کج تھانواں جیویں ہندستان وچ ایہنوں مذہبی مانتا وی ہے۔ ایہنوں پہلی واری 10,500 ورے پہلے چڑھدے دکھنی ترکی وچ پالنا شروع کیتا گیا تے ہن دنیا وچ 1.3 ارب ایسے ڈنگر ہے نیں۔

## وکھالہ
گانواں اک وڈے چار پیرانوالے، کھروالے، ددپلانے نیں۔ کئی نسلاں دے سنگ ہوندے نیں پر انسان نے اوہناں نسلاں نوں ای ودھایا جنہاں دے سنگ نکے سن تے اینج نکے یا نہ سنگاں والے والے ڈنگر عام ہوۓ۔
الف دا مطلب گاں اے۔

## حوالہ

## بارلے جوڑ
گجرات (گُنجھل کھول)

## پاکستان
* گجرات، پنجاب، پاکستان دا شہر
** ضلع گجرات
** تحصیل گجرات

## بھارت
* گجرات، بھارت دی ریاست

گٹھ:گُنجھل کھول
گجراتی

**گجراتی** (ગુજરાતી؛ ) بھارت دی اک بولی اے جو خاص طور اتے بھارت دے صوبے گجرات وچ بولی جاندی اے۔

## حوالہ

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گراتھیاں

گراتھیاں ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل تمیر وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
گرام

**گرام** (Gram)، اکائیاں دے عالمی نظام وچ وزن یا کمیئت دی اکائی اے تے 1 کلو گرام دا ہزارواں حِصّہ اے۔

ATAalula

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:پیمائشی اکائیاں
گٹھ:وزن دیاں اکائیاں
گراوبندن

گراوبندن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
## حوالے

## مورت نگری

File:Swiss Grand Canyon.jpg
File:Sils.jpg
File:PizBernina3.jpg
گراہم بل

گراہم بل(1847-1922) اک امریکی سائنسدان جس نیں ٹیلیفون ایجاد کیتا۔ اوہ 1847 وچ سکاٹ لینڈ چ جمیا تے امریکہ چ آگیا۔اودے پیو پعرا دادا گل بات دی پڑھائی وچ سن تے اودی ماں تے زال ڈوریاں سن۔ایناں گلاں نے گراہم بل تے تے اودے کم تے اثر پایا۔ سنن تے گل بات تے اودے کم دا انت 1876 چ ٹیلیفون بنان تے ہویا۔ گراہم بل نےہور کماں چ وی پیا۔ 1888 چ بنن والی نیشنل جیوگرافک سوسائٹی دی نیو رکھن والیاں چ اوہ وی ہیگا سی۔ 

بل 3 مارچ 1847 نوں ایڈنبرا سکاٹ لینڈ چ جمیا۔ اودے دو پعرا سن تے اودے پیو دا ناں پروفیسر الیگزنڈر میلویل بل سی۔ بل نکا ای سی جدوں اودی ماں ڈوری ہوگئی ایے مگروں بل وی اپنے ٹبر وانگوں اشاریاں دی بولی سکھ گیا 15 ورے دی جندڑی تک اوہ رائل ہائی سکول ایڈنبرا چ پڑھدا ریا۔ اپنی جندڑی 17ویں ورے اوہ ایڈنبرا یونیورسٹی چ آگیا۔
دوناں پعراواں دی ٹیبی ہتھوں موت باجوں سارا ٹبر سب کج ویچ کے کینیڈا آگیا۔ اکتوبر 1872 نوں اونے بوسٹن چ گونگیاں دا سکول بنایا۔ اودے  شگرداں چ اک کڑی ہیلن کیلر وی سی جیڑی ناں دیکھ سکدی سی ناں بول سکدی سی ناں سن سکدی سی۔ بل نے واز نوں دور تک پیجن لئی اپنے کم نوں جاری رکھیا تے 1876 نوں اودا ٹیلیفون تیار سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گرداس مان

**گرداس مان**، پنجابی گلوکار، گیت لیکھک تے اداکار نیں۔ اوہ 4 جنوری 1957ء نوں مکتسر مشرقی پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ 1980ء وچ اوہناں نوں اودوں مشہوری ملی جدوں اوہناں دا گانا دل دا معاملہ چلیا۔ اس توں مگروں 27 البم تے 200 گانے گائے تے لِکھے۔ گرداس مان دے گانےآں نے اوہناں نوں پوری دنیا وچ شہرت دِتی۔

## باہرلے جوڑ
*گرداس مان دی ویب سائٹ
*
*مشہور گانے
*گرداس مان تے ویب سائٹ 
*گرداس مان نال گل بات 
*دھمالاں پین گیاں

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گرداسپور

**گرداسپور** پنجاب دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع گرداسپور دا راجگڑھ وی اے ۔ 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گرداور

گرداور سرکاری ملازم ہُندا اے جیہڑا پنڈ تے دوجیاں تھاں واں دی ملکیت دی تبدیلی دا کم کردا اے ۔ ایہ پٹواری توں اتے تے نائب تحصیلدار توں تھلے ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
*تحصیلدار
*گرداور  
*پٹواری

گٹھ:سرکاری عہدے
گروننگن

**گروننگن** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے اتر وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 574,042  اے۔ تے ایدی تھاں 2,336 مربع کلومیٹر اے۔
گریناڈا

**گریناڈا** کیریبین دا اک جزیرہ دیس اے۔ اس دا راجگڑھ سینٹ جارج اے۔ ایہ 344 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 110,000 اے۔ ایتھے دی کرنسی ڈالر تے بولی انگریزی اے۔
گرینڈ سلیم بمب

گرینڈ سلیم بمب برطانیہ دا بمب سی۔ اے بمب زلزلے جیا حملہ کر دا اے۔ اے بمب 10,000 کلوگرام دا ہوندا اے۔ ایدے اندر 4,144 کلوگرام دا ٹورپیکس(تارپیڈو آلا باردو) بمب ہوندا سی۔ اے بمب تقریبا 40,000 فٹ د بلندی توں سٹیا جاندا سی تے اے زمین تے وجدیاں آواز دی رفتار تے ہو جاندا سی۔ اے زمین دے اندر وڑ جاندا سی تے فیر پھٹدا سی جس دی وجہ توں اے زلزلہ جیا بنا دیندا سی۔ اینوں سٹن واسطے ایورو لینکاسٹر جہاز استعمال کیتا جاندا سی تے اینوں اس جہاز چ فٹ کرن واسطے اسدے بمب بے دے بوۓ لانے پیندے سی۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بمب
گٹھ:جدید ہتھیار
گریٹ گیبل

گریٹ گیبل انگلینڈ دا اک پعاڑ اے جیڑا لیک ڈسٹرکٹ چ واقع اے اے 899 میٹر/2949 فٹ اچا اے
## ہور ویکھو
* برطانیہ دے اچے پعاڑاں دی لسٹ
سوٹی پھل

**سوٹی پھل** پھلوالے کپآ ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدی سوٹی ورگی لغر سدھی جاندی اے تے اوہدے تے پھل لگدے نیں تے ایس باہجوں ایہدا سوٹی پھل ناں اے۔

* بسنت وچ ہونوالے پھل
گل لالہ

**گل لالہ** یا لالہ للی ٹبر دے گنڈوالے بوٹے دا اک ٹوکرا اے جیہڑا لگیا ریندا اے تے ہر سال پھل کڈدا اے۔ ایس ٹوکرے وچ 75 جنگلی ونڈاں نیں۔  ایہ اتلے افریقہ توں اگے یورپ، لینداایشیا تے وشکارلے ایشیا دا ایہ واسی اے۔۔ قازقستان دے جنگلی علاقے تے ہندوکش دے اتلے علاقے اس دا خاص دیس نیں۔

## وکھالہ
اس سدا بہار بوٹے دی جڑ پیاز دی طرح ھوندی اے۔ ایہ ونڈ دے حساب نال 4 توں 27 انچ تک لمبا ہو سکدا اے. 

## مورت نگری

File:Tulip with variegated colors.jpg
File:Tulipfarm.jpg
File:Closed wet tulip.jpg
File:Garden of the Provinces and Territories - Tulip Festival - 2.jpg
File:Lily flowered tulip.jpg
File:Tulipa florenskyi 4.jpg
File:Tulipa tschimganica.jpg
File:Pink Tulip.jpg

## بارلے جوڑ
گلابی

گلابی رنگ رنگاں دی اک ونڈ اے۔ ایس رنگ دے بہت سارے روپ نیں۔

**<big> دھندلایا گلابی
</big>**

**<big> چاء گلابی
</big>**

**<big> کلاسک گلابی
</big>**

**<big> ٹکل می گلابی
</big>**

**<big>فارسی گلابی
</big>**

**<big> گلابی
</big>**

**<big> گلاب بونبون
</big>**

**<big> شاندار گلابی
</big>**

**<big> تھولین گلابی
</big>**

**<big> برنک گلابی
</big>**

**<big> فرینچ گلابی
</big>**

**<big> رزمٹاز
</big>**

**<big> ریزل ڈیزل روز
</big>**

**<big> فارسی روز
</big>**
گلارس

گلارس سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## حوالے

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Braunwald Alps.jpg
File:Glarus Kloentalersee.jpg
File:Glarus Stadtkirche.jpg
گلاسگو

**گلاسگو** سکاٹلینڈ دا سب توں وڈا تے برطانیہ دا تیسرا وڈا شہر اے۔ اے کلائیڈ دریا دے کنڈے تے وس ریا اے۔

## ہور ویکھو
* گلاسگو یونیورسٹی
* کلائیڈ آڈیٹوریم
* کیلونگروو ارٹ گیلری اینڈ میوزیم
* کلائیڈ دریا

## بارلے جوڑ

*http://www.glasgow.gov.uk/شہر دی ویب سائیٹ

گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
گلابی للی

**گلابی للی** نرگس ٹبر دا اک سدابہار گلابی رنگ دے پھلاں دا بوٹا اے۔ ایہ کولمبیا، میکسیکو تے وشکالے امریکہ دا واسی اے۔

## وکھالہ
ایہ  2 توں 3 سینٹی میٹر (0.8 توں 1.2 انچ)  موٹی گنڈ تو پھٹدا اے جیدا باہرلا رنگ شرابی لال رنگدا ہوندا اے۔ ہر گنڈ وچوں 6 دے نیڑے سدھے پدھے پتے نکلدے نیں تے  15 توں 30 سینٹی میٹر (6 توں 12 انچ) تک لمے تے 6 توں 8 ملی میٹر(0.24 توں 0.31 انچ) تک چوڑے ہوندے نیں۔ توتنی ورگا پھل اکلا ہوندا اے گلابی توں تیز گلابی رنگدا ہوندا اے۔ پھل  10 توں 15 سینٹی میٹر (4 توں 6 انچ) لمی ڈنڈی تے سدھا یا کجھ لفیا ہوندا اے۔ پھل پتی 25 توں 30 ملی میٹر (1.0 توں 1.2 انچ) لمی ہوندی اے۔  پھل اک یا دو دن تک ریندا اے۔

ایہدے تے پھل کھڑنے بسنت وچ آندے نیں تے پت چڑ تک لگدے ریندے نیں۔

## پسار
ایہدا اصل دیس تے وشکارلے امریکی دیس میکسیکو توں لے کے کولمبیا تک نیں پر ہن ایہ اسانی نال اگن تے سوہنے پھلاں باہجوں امریکہ، ایشیاء تے افریقہ وچ اگایا جاندا اے۔ پاکستان وچ تے پنجاب وچ ایہ اسانی نال اگ جاندا اے۔

## ناں
گلابی للی ایہدا پنجابی ناں اے۔ ایدا انگریزی ناں (Zephyranthes)اے جیڑا یونانی (Zephyrus) توں بنیا اے جیڑا یونانی مائتھالوجی چ لیندے پاسے دی ہوا دا دیوتا سی۔ ایس بوٹے نوں بارشی نیری توں مگروں پھل آندے نیں تے تاں اے ناں پیا۔

## اگائی
ایہنوں گملیاں وچ تے گلی زمین جتھے پانی کھڑا نہ ہوندا ہووے اسانی نال اگایا جاسکدا اے۔ ایہ دھپ وی سہ لیندا اے۔ویلے نال ایدی گنڈی نال نکیاں نکیاں ہور گنڈاں نکل آندیاں نیں جیڑیاں وکھریاں کر کے نویں بوٹے بنا‎ۓ جا سکدے نیں۔ بارشی نیری توں مگروں کھڑن باجوں اینوں بارشی للی وی کیا جاندا اے۔

اے بوٹا سدا بہار اے۔ ابڈی سیوا نیں منگدا۔ لا دیو تے پعل جاؤ۔

## مورت نگری

File:Pink Lily.JPG
File:PinkZephyranthes.jpg
File:Zephyranthes carinata.jpg
File:Zephyranthes versicolor Blanco2.271.png|
File:Zephyranthes carinata1.jpg


## بارلے جوڑ

*گلابی للی 
*[اگانا](http://www.easytogrowbulbs.com/browseproducts/Rain-Lily-Pink-(Zephyranthes-robusta).html) 

## اتہ پتہ
گلاٹا ٹاور

**گلاٹا ٹاور** ترکی دے شہر استنبول وچ اک ٹاور اے، جیہڑا 66.9 میٹر اچا اے۔ ایہنوں کئی واری بنایا گیا اے۔ پہلاں اینوں بچاؤ کماں لئی بنایا گیا سی پر اج کل ایہ اک عجائب گھر اے جیہدے اندر اک دکان اے تے لفٹ تے سیڑھیاں نال اُتے جا کے پورا شہر دیکھیا جاسکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترک تریخ
گلی ڈنڈا

گلی ڈنڈا پنجاب تے برصغیر دے کئی دوجے علاقیاں وچ منڈیاں دا کھیڈ اے۔ اے اک ڈنڈے تے اک گلی دی راہیں کھیڈیا جاندا اے تے اے کھلے میدان وچ کھیڈیا جاندا اے۔ کھلاڑیاں دی تعداد تے کوئی پابندی نہیں۔

ڈنڈا کسی وی جسامت دا ہو سکدا اے۔ گلی وی ڈنڈے دا اک علیحدہ چھوٹا ٹکڑا ہوندا اے جس دی لمبائی 9 انچ دے نیڑے تریڑے ہوندی اے۔ گلی دے دوویں پاسے کڑے ہوۓ تے چونج آلے ہوندے نے۔

اس کھیڈ وچ گلی دے چونج آلے حصہ تے ڈنڈے نال ماریا جاندا اے گلی اُتاں اُٹھدی اے ہوا وچ اُڈدی ہوئی گلی نو فیر ٹیّل نال ڈنڈا ماریا جاندا اے جس دے نتیجے وچ گلی بڑی دور ٹُر جاندی اے جے کوئی مخالف کھلاڑی اس گلی نو ہـوا وچ دبوچ لے یا اینو اک خاص جگہ تے سٹ دے تے موڑ ڈنڈے نال گلی نو مارن والے منڈے دی واری مُک جاندی اے تے اگلے کھلاڑی دی واری آجاندی  اے۔

گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
گلاب

**گلاب** اک سدا ہری رہن والی جھاڑی اے جیہدا جوڑ گلاب دے ٹبر نال اے اَتے جیہدے چ 100 توں ودھ ونڈاں دے وکھریاں رنگاں دے بوٹے ہیگے نیں۔ گلاب دا پھل پرانے ویلیاں توں اپنی سہنپ تے خوشبو لئی منیا تے اگایا گیا اے۔ گلاب دی جھاڑی سدی تے تکڑی ہوندی اے کجھ لیٹیاں وی ہوندیاں نیں جیہدے تے تیز بچاں والے کنڈے لگے ہوندے نیں۔ ایہہ وکھرے ناپ دے تے رنگاں دے وہندے نیں۔ پھل وڈے تے ٹوہری ہوندے نیں۔ چٹے،  پیلے اَتے گلابی رنگ دے پھل والے زیادہ پسند ہوندے نیں۔ گلاب ایشیاء یورپ اتلے لہندے افریقہ اَتے اُتلے امریکہ دا واسی اے۔

## وکھالہ
پتے ٹاہنی تے آمنے سامنے دے بجاۓ اتے تھلے لگے ہوندے نیں۔ عام ونڈاں وچ ایہ 5 توں 15 سینٹی میٹر(2.0 توں 5.9 انچ) لمے ہوندے نیں تے ہر پتی دے کنڈے تے ٹک لگے ہوندے نیں۔ پتی دے تھلے مڈھ تے کنڈے وی ہوسکدے نیں۔ لامت ونڈاں دے پھلاں دیاں 5 پتیاں ہوندیاں نیں پر ریشمی گلاب دیاں 4 نیں۔

## ورتن
گلاب اپنے پھلاں دی سہنپ باہجوں گھراں تے پھلواریاں وچ اگاۓ جاندے نیں۔ ایہ اپنی خوشبو لئی تے ایہدے گلدستیاں وچ ورتن لئی وی اگاۓ جاندے نیں۔  

## عطر گلاب
گلاب دے پھلاں نوں بھاف دے کے اوہدا تیل کڈھیا جاندا اے جیہڑا فیر خوشبو چ ورتیا جاندا اے۔

## اگانا

گلاب واسطے چنگی زمین دی لوڑ ہوندی اے۔ ایہدے تھلے تھاں گِلّی تے ہوے پر پانی کھَلونا نہی چاہیدا۔

## گلاب دے روگ
کیڑے گلاب را رس چوس کر ایہنوں ماڑا کر دیندے نیں۔ ایہناں دا ویری بیر بہوٹی اے۔ ایہنوں گلاباں نال رہناں چاہیدا اے۔

## گلاب، رہتل چ

گلاب نوں پیار اَتے روپ دا نشان سمجھیا جاندا اے۔ ایہہ برطانیہ اَتے امریکہ دا قومی پھل وی اے۔

## ونڈاں
* چینی گلاب
* ریشمی گلاب
* دمشقی گلاب
* مشکی گلاب
* جلیقی گلاب
* کنڈیالا گلاب

## ہور پڑہو

* گلابی

## مورت نگری

File:Red_rose_00090.JPG
File:Memorium Hybrid Tea 3.jpg
File:Pink rose albury botanical gardens.jpg
File:Rosa Gold Glow 2.jpg 
File:Tea rose hybrid and bud.JPG
File:Rosen 02.jpg
File:Rainbow Rose (3366550029).jpg
File:Rosa fax07.jpg



## بارلے جوڑ

* مورتاں 
* گلاب دے مطلب 
* گلاباں دی دنیا
گندھارا

**گندھارا** (انگریزی:Gandhara) اک پراݨا دیس ہے جیہڑا اُتلے پاکستان دے پنجاب، ہزارا تے صوبا خیبر وچ وسیا ہویا سی۔ پنجاب پٹھار، پشاور دی وادی، سوات، دیر، بونیر تے بدخشاں تک دے علاقے ایہدے وچ شامل سن۔

ٹیکسلا تے پشاور ایہدے نگر سن۔ گندھارا 2600 ورھے پہلاں وڈی رہتل بنی تے یارویں صدی تک چلی۔ بدھ کشان اودوں ایتھے راج کردے سن۔ اوہناں توں بعد ہندو شاہی دے راجے ایتھے راج کردے رہے۔ محمود غزنوی نے گندھارا اُتے 1021 وچ مل مار لیا۔ مغلاں دے ویلے ایتھے لہور یا کابل توں راج کیتا جاندا سی۔ 19 ویں صدی چ رنجیت سنگھ دی سلطنت وچ آگیا۔

## ناں
گندھارا سنسکرت بولی دا لفظ ہے۔ ایہہ سنسکرت لفظ گندھ  توں بݨیا ہے جیہدا مطلب ‘‘‘ خُشبودار‘‘‘ ہے۔ لکھتاں وچ ایہہ ناں پہلی واری رگ وید وچ آيا۔ 

## تریخ
**گندھارا** ناں ہندوواں دی مقدس کتاب رگ وید وچ آیا ہے۔ ایہہ ایرانی لکھتاں وچ وی دِکھدا ہے۔ گندھارا دا مطلب "خُشبودار" ہے۔ ایرانی بادشاہ دارا دے 23 صوبیاں وچ اک گندھارا وی سی۔ یونانی تریخ لکھاری ہیروڈوٹس نے اپنی تریخ وچ گندھارا دا شمار دارا بادشاہ دے ٹیکس دیݨ والے تھان٘واں وچ کیتا اے۔ پرانے ہندو ویلیاں وچ گندھارا اترپاٹھا وچ آؤندا سی۔ رامائن تے مہابھارت وچ گندھارا دے بارے چ لکھتاں نیں۔

## مورتاں

File:GandharaMotherGoddess.JPG
File:GandharaFemale.JPG
File:Standing_Bodhisattva_Gandhara_Musee_Guimet.jpg
File:KushanMaitreya.JPG
File:GandharanAtlas.JPG
File:BuddhaAcanthusCapitol.JPG
File:BuddhaHead.JPG
File:SiddhartaBirth.jpg
File:Indo-GreekBanquet.JPG
File:EndAscetism.JPG
File:GandharaScrolls.JPG


## ہور دیکھو
*گندھار (جنپد)

## حوالے

گٹھ:گندھارا
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گندھاری

**گندھاری** اک پراݨی بولی اے۔ اے اج دے پاکستان دے صوبہ سرحد یعݨی پراݨے گندھارا علاقے وچ بولی جاندی سی۔ ایہ اک پراکرت بولی سی جیہڑی سنسکرت دے نزدیک سی۔ گندھاری خروشتی رسم الخط وچ لکھی جاندی سی۔ 1893ء وچ ختن سنکیانگ، چین وچ اس بولی وچ لکھیاں ہوئیاں بدھ مت دیاں لِکھتاں ملیاں نیں۔ اج کل دی ہندکو ایہدی نویں شکل منی جاندی اے۔

## باہرلے جوڑ
#Rahman, Dr. Tariq, ''Peoples and Languages in Pre-Islamic Indus Valley'',University of Texas at Austin.

گٹھ:بولیاں
گٹھ:گندھارا
گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت
گندھیاں

گندھیاں ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
گنکھڑ پیونسم

**گنکھڑ پیونسم** بھوٹان دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایہ چین بھوٹان دے باڈر تے ہمالیہ دے پہاڑاں وچ اے۔ ایدی اچائی 24,836 فٹ/7,570 میٹر اے۔

گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
گنجا عقاب

**گنجا عقاب** اتری امریکہ چ ملنوالا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ امریکہ دا قومی پنچھی تے نشان اے۔ ایہ الاسکا توں میکسیکو تک ملدا اے۔

## وکھالہ
اک جوان گنجے عقاب دے پر کالے پؤرے ہوندے نیں تے سر تے پوچھل جٹی ہوندی اے۔ پر رنگ وچ نر مادھ اکو جۓ دسدے نیں پر مادھ نر نالوں  25% وڈی ہوندی اے۔ چنج وڈی تے اگیوں تھلے مڑی ہوندی اے۔ چنج، پیر تے اکھاں دے دوالے پیلے ہوندے نیں۔ پیراں تے کھمب نہیں ہوندے تے ایہ جھوٹے تے تکڑے ہوندے نے تے نوں وڈے ہوندے نیں۔ 

اک عام گنجا عقاب 70–102 سینٹی میٹر (28–40 انچ) لما ہوندا اے جیہدا پر پسار 1.8 توں 2.3 میٹر (5.9 توں7.5 فٹ) ہوندا اے۔ ایہدی پوچھل  23–37 سینٹی میٹر (9.1–14.6 انچ) ہوندی اے۔ ایہدا جوکھ  3 توں6.3 کلو دے وشکار ہوندا اے۔ پنچھی دا ناپ وکھریاں تھانواں تے وکھرا ہوسکدا اے۔

## پسار
گنجا عقاب اتلے امریکہ وچ الاسکا، کینیڈا، امریکہ توں لے کے اتلے میکسیکو تک پسریا ہویا اے۔ ایہ لوئیزیانہ دے پانیاں توں سونورا روہی تک تے نیوانگلینڈ تے کیوبک توں لے کے الاسکا تک ملدا اے۔

## کھان پین
ایس نوں جو لبھے کھاجاندا اے پر اپنے پسار وچ مجھی ایدھی وڈا کھان پین اے۔ ایہدے نال ایہ سمندری پنچھی، ددپلانے وی شکار کردا اے۔

## نسل ودھائی
ایہ پرانے رکھاں یا پڑیاں وچ آلنے پاندا اے۔ اک توں تن تک انڈے دیندا اے جنہاں وچوں 33-36 دناں وج جوجے نکل آندے نیں۔ ایہ چوجے دس توں گیاراں ہفتیاں مگروں آلنہ جھڈ دیندے نیں۔ ایہ 5 سال دا ہوندا اے تے نسل ودھان جوگا ہوجاندا اے۔ ایہ 20 سال تک جیندا اے۔

## بچاؤ
20ویں صدی دے وشکار تک ایہدی گنتی بہت تھوڑی رہ گئی سی تے وڈا کارن کیڑے مار دوائی ڈی ڈی ٹی سی۔ 1980 وچ ایہدے 1200 جوڑے سن جیہڑے بچاؤ کماں باہجوں 1990 وچ 110,000 توں 120,000 تک گنجے عقاب گنتی وچ آۓ۔

## امریکی نشان
*گنجا عقاب
*امریکی چنڈا
*انکل سام
* میرین لڑائی یادگار
*ازادی ٹل
*امریکی مہر

## بارلے جوڑ

*امریکی گنجا عقاب فاؤنڈیشن

گٹھ:الاں
گنگا چوٹی

**گنگا چوٹی**، ضلع باغ آزاد کشمیر وچ اک پعاڑ دا ناں اے۔ ایہدی اچائی 10200 فٹ اے۔ ایہ پہاڑ پھرن ٹرنوالیاں لئی لئی بہتی کھچ رکھدا اے۔ اے پیر پنجال دے پہاڑاں وچ اے تے اسلام آباد توں 200 کلومیٹر واٹ تے اے۔
گنگال

گنگال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔
گنی

**گنی** لیندے افریقہ دا اک دیس اے۔ گنی دے اتر وچ سینیگال تے مالی، لیندے ول لائیبیریا تے آئیوری کوسٹ اے تے دکھن تے چڑدے وچ وڈا سمندر اوقیانوس اے۔ گنی دا تھاں 238,535 مربع کلومیٹر / 92,099 مربع میل اے۔ گنی دی لوک گنتی 1,882,450 اے۔ گنی دی دیسی بولی انگریزی ایے۔ گنی دا راجگڑھ بانجول اے۔

## Galerie

فائل:Guinea_sat.png|atlas Guinea
فائل:Dame_de_Mali_Guinée.jpg|Dame de Mali
فائل:Chute_de_Tabouna_à_Kindia_01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
فائل:Chute_de_Saala_vue_à_360°_Labé.jpg|Chute de Saala Labé
فائل:Chimpanzé_de_Bossou_33.jpg|Chimpanzé de Bossou
فائل:Plage_de_Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos
گنی بساؤ

**گنی بساؤ**، لہندے افریقا دا اک دیس اے۔ گنی بساؤ دے شمال وچ سینیگال، لہندے ول وڈا سمندر اوقیانوس تے جنوب تے مشرق وچ گنی اے۔ گنی بساؤ دا رقبا 36,125 مربع کلومیٹر / 13,948 مربع میل اے۔ گنی بساؤ دی آبادی 1,647,000 اے۔ گنی بساؤ دی سرکاری بولی انگریزی اے۔ ایہدا راجگڑھ بساؤ اے۔

گٹھ:افریقہ دے دیس
گٹھ:افریقا
گوبھی

**گوبھی** سرھوں دے ٹبر دی اک عام سبزی اے۔ ایہ ہر سال تے بی توں ہوݨ والی سبزی اے۔ ایس بوٹے دا پھل جیہڑا چٹے کریمی رنگ دا ہوندا اے کھادا جاندا اے۔ ایہدا پھل سر بروکلی نال ملدا اے پر بروکلی پھل کھڑے نہیں ہوندے۔ 

100 گرام گوبی وچ 25 کلو کلوری طاقت ہندی اے۔

## ہور دیکھو
* سبزیاں دی لسٹ
* بند گوبھی

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری سکول پشاور

**گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری سکول پشاور** پشاور شہر منڈیاں دے پڑھن دی اک تھاں اے۔ اے اک پراناں تے تریچی سکول اے۔ ایتھے انٹر تک پڈھائی ہوندی اے۔ اے جی ٹی روڈ اتے ہیگا اے تے ایدی ودیا بلڈنگ اے۔
گورڈن کالج راولپنڈی

گورڈن کالج راولپنڈی وچ اک کالج اے ۔ اے 1893 چ سکول دے طور تے قائم کیتا گیا سی ۔ ہولی ہولی اے ترقی کردا گیا تے ایتھے ایم اے تک کلاساں لگن لگ گئیاں۔ ایس کالج وچ منے پر منے پروفیسر پڑھاندے رہے نیں ۔

گٹھ:پنجاب دے کالج
گونگلو

**گونگلو** اک جڑ آلی سبزی ہے۔ ایہہ سروں دے ٹبر چوں ہے۔ جڑ گول تے موٹی ہوندی ہے۔ ایہنوں انساناں اَتے ڈنگراں لئی اُگایا جاندا ہے۔ گونگلو باہروں چٹا، جامنی یا پیلا ہوسکدا ہے اَتے اندروں چٹا ہی ہوندا ہے۔

ایہنوں پنجابی وچ ٹھپر وی کہندے نیں۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
گوڈا

گوڑا لت دے وشکار اک جوڑ اے۔ ایدے تے سارے جسم دا بوج آندا اے۔ اے بیٹھن چ تے پھرن ٹرن چ مدد دیندا اے۔
گوہڑا سردار

گوہڑا سردار ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل ترلائی کلاں وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
گوہڑا مست

گوہڑا مست یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
* اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ
گویٹے مالا

**گویٹے مالا** وشکارلے امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدے اتر لیندے ول میکسیکو اے، لیندے دکھن ول بحرالکاہل، چڑھدے اتر ول بیلیز اے، چڑھدے ول کریبیئن تے ہونڈراس اے تے چڑھدے دکھن ول ال سالواڈور اے۔ ایدی تھاں 108,890  مربع کلومیٹر اے۔ ایتھے ہسپانوی بولی بولی جاندی اے۔

گٹھ:اتلے امریکی دیس
گٹھ:گوئٹے مالا
گھانا

گھانا لیندے افریقہ دا اک دیس اے۔ گیمبیا دے اتر وچ برکینا فاسو، لیندے ول آئیوری کوسٹ تے چڑدے ول ٹوگو اے تے دکھن وچ وڈا سمندر اوقیانوس۔ گیمبیا دا تھاں 238,535 مربع کلومیٹر / 92,099 مربع میل اے۔ گیمبیا دی لوک گنتی 1,882,450 اے۔ گیمبیا دی دیسی بولی انگریزی ایے۔ اریٹریا دا راجگڑھ بانجول اے۔
گولی

گولی اک نکا جیا ہتھیار اے۔ اینو بندوق یا پستول نال چلاندے نیں اینو 16 صدی وچ ایجاد کیتا گیا سی تے اے ہن تک ورتی جارہی اے۔ گولی شروع اک سیسہ دی نکی جی گیند ہوندی اے جنوں کسی بندوق یا غلیل نال سیا جاندا اے۔ گولی دے تین حصے ہوندے نیں: اجوڑک گولی جیدے پچھے بارود تے اجوڑک کل ہوندا اے۔ جدوں پستول چلایا جاندا اے تے ٹریگر کل تے لگدا اے جیڑا بارود نوں بال کے گولی نوں تکا لاندا اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
گیانا

**گیانا** دکھنی امریکہ دا اک دیس اے۔ ایہدے چڑھدے پاسے سورینام اے۔ ایہدے لمے تے لمے لہندے پاسے برازیل اے۔ ایہدے اُبھے پاسے وڈا سمندر اوقیانوس اے تے ایہدے لہندے ول وینزویلا اے۔ ایہدا تھاں 214،970 مربع کلومیٹر اے تے لوک گنتی 752,940 اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیس
گٹھ:جنوبی امریکہ دے دیس
گیبون

**گیبون** لہندے دکھنی افریقہ دا اک دیس اے۔ گیبون دے اتر لہندے وچ استوائی گنی، اتر وچ کیمرون، دکھن تے چڑھدے وچ کانگو اے تے لہندے وچ سمندر اے۔ گیبون دا تھاں 267,667 مربع کلومیٹر / 103,347 مربع میل اے۔ گیبون دی لوک گنتی 1,475,000 اے۔ گیبون دی بولی فرانسیسی اے۔ گیبون دا راجگڑھ لبرول اے۔
گیرالڈا

**گیرالڈا** سپین دے شہر اشبیلیہ وچ اک مینار اے۔ اے پہلاں اک مسجد دے نال سی تے فیر ایتھے دے گرجے دا ٹلی ٹاور بنیا۔ گیرالڈا نوں 1198 وچ خلیفہ یوسف یعقوب نے بنایا۔ ایدے وچ سیڑھیاں وی بنیاں ہوئیاں نیں۔ بندا گھوڑے تے بیٹھا بیٹھا اتے پہنچ جاندا اے تے مؤذن اینج آذان دے سکدا اے۔ ایہ 320 فٹ یا 97.5 میٹر اچا اے تے ایہ لمے چر تک جگ دا سب توں اچا مینار ریا اے۔ 1236 وچ عیسائیاں نیں اشبیلیہ تے مل ماریا۔ مسیت ڈھا دتی تے اودھی جگہ اک بہت وڈا گرجا بنایا تے ایہ مینار ہن اس گرجے دا حصہ اے۔

## مورت نگری

Image:La Giralda.jpg|View from outside the *Patio de los Naranjos*, the old mosque's enclosed courtyard
Image:Spain Andalusia Seville BW 2015-10-23 15-08-37.jpg|Formerly the tallest building in the world
Image:Sevilla2005July_035.jpg|Interior of La Giralda
Image:Giralda View.JPG|View from the top of La Giralda.
Image:Rabat tour Hassan.jpg|Hassan Tower, Giralda's incomplete sister in Rabat, Morocco



گٹھ:اشبیلیہ
گیلڈر لینڈ

**گیلڈر لینڈ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے چڑھدے وشکار وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 1,975,704 اے۔ تے ایدی تھاں 4,975 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
گیلی پولی

**گیلی پولی**، درہ دانیال دے مغرب تے بحیرہ ایجیئن دے مشرق وچ ترکی دے یورپی علاقے ترک تھریس وچ اک جزیرا نما اے۔ ایہ ناں یونانی بولی  دے لفظ " کیلی پولس" توں نکلیا اے، جیہدا مطلب اے سوہنا نگر ۔ 

## تریخ
بازنطینی سلطنت دے حکمران جسٹینین نے اس شہر دی قلعہ بندی کیتی تے عسکری گودام بݨا‍ئے۔ 1354ء دے تباہ کن زلزلے چ ایہہ شہر مکمل طور تے تباہ ہوگیا تے ایسے سال ایہ شہر یورپ دا پہلا شہر بنیا جیہڑا سلطنت عثمانیہ دے زیر نگیں آیا تے بلقان تے وسطی یورپ تک عثمانیاں دے پیش قدمی دا نقطہ آغاز قرار پایا۔ سلطنت عثمانیہ وچ گیلی پولی دا شہر ولایت ادرنہ دا حصہ سی، جیہدی آبادی 30 ہزار دے قریب سی، جیہناں وچ یونانی، ترک، آرمینیائی تے یہودی شامل سن۔

## [[گیلی پولی دی لڑائی]]
جنگ عظیم اول وچ گیلی پولی اک وڈی لڑائی دا ویڑہ بنیا  جہڑی گیلی پولی دی لڑائی کہلوندی اے۔ ایہ جنگ برطانیا وچ درہ دانیال مہم تے ترکی وچ جنگ چناکلی دے ناں نال جاݨی جاندی اے۔ آسٹریلیا، نیوزی لینڈ، جنوبی افریقا تے نیو فاؤنڈ لینڈ وچ اج وی گیلی پولی دی اصطلاح 8 مہینے دی  مہم لئی استعمال ہندی اے ۔  جنگ دے دوران برطانیا تے فرانس دے فوجی دستے جزیرا نما تے اترے تے اگلے 8 مہینیاں لئی ایہ علاقہ میدان جنگ بݨیا رہیا، جیہدے دوران دوناں پاسیاں دے ہزاراں سپاہی مرے پر فتح ترک فوجاں دی رہی تے برطانیا تے فرانس نوں پسپا ہوݨا پیا۔ اس طرحاں روس نوں جنگ عظیم اول دے دوران درہ دانیال دے رستے رسد دی فراہمی نا ہوسکی کیونکہ روس، برطانیا تے فرانس دا اتحادی تے ترکی جرمنی دا اتحادی سی۔ مجموعی طور دے اتحادیاں دے 140،000 فوجی مرے تے 250،000 ترک مرے۔ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ وچ 25 اپریل نوں انزاک ڈے منایا جاندا اے کیونکہ آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے فوجی وی برطانیا تے فرانس دی مدد لئی اس جنگ وچ شریک ہوئے تے وڈی تعداد وچ مرے۔ ایہ دن اوہناں فوجیاں دی یاد چ منایا جاندا اے۔ ایہ جنگ دنیا دیاں اوہناں چند جنگاں چوں اے جس نوں دونے فریق اپنے لئی باعث فخر سمجھدے نیں ۔ ایہ جدید ترکی دے بانی مصطفا کمال پاشا دے مستقبل لئی انتہائی اہم جنگ ثابت ہوئی، جیہڑے کہ اس توں پہلے اک معمولی لیڈر سی تاہم اس جنگ وچ اپنے دستیاں دی شاندار قیادت توں اوہناں نوں پاشا دا خطاب دتا گیا۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:جزیرہ نما
گیما رے

گیما ریز الیکٹرومقناطیسی تابکار شعاواں ہوندیاں نیں جیہناں وچ بہت طاقت ہوندی اے۔ ایہہ الیکٹران-پوزیٹران ٹکراؤ وچ، نیوٹرل پیون کٹاؤ، تابکار کٹاؤ، فشن ریایکشن، فیوژن ریایکشن یا کامپٹن سکیٹرنگ توں شروع ہوندے نیں۔ ایہناں دیاں فریکوینسئیاں 1019ہرٹز توں زیادہ ہوندیاں نیں تے ویولینتھ 10 پکومیٹر توں وی گھٹ ہوندی اے تے اییناں وچ 100 میگا الیکٹران وولٹ توں زیادہ طاقت ہوندی اے۔ 

ایناں نوں اک فرانسیسی سینسدان پال ولارڈ نے 1900 وچ لبھیا جدوں اوہ ریڈیم توں تابکاری ویکھ رہیا سی۔ ایلفا تے بیٹا پارٹیکل ارنسٹ ردرفورڈ نے 1899 وچ لبھ لۓ سن تے 1903 وچ ایہناں دا ناں ردرفورڈ نے گیما رے رکھ دتا۔ 

گیما رے ہوا نوں آئیونائز کرن والی تابکار شعاع اے ایس واسطے ایہہ پنڈے نوں کافی نقصان دے سکدی اے۔
## ورتیا جانا
گیما رے نوں بماریاں پھلان والے بیکٹیریا نوں مارن واسطے ورتیا جاندا اے۔ حالانکہ اے کینسر ٹوردی اے پر کئی گیما ریاں نوں رلا کے اک*چھری* بنائی جاندی اے جیہدے نال کینسر نوں ٹھیک کیتا جا سکدا اے۔ اہیناں نال قیمتی پتھراں دا رنگ بدلیا جا سکدا اے۔
گیمبیا

**گیمبیا** لہندے افریقہ دا اک دیس اے۔ گیمبیا دے اتر، دکھن تے چڑھدے ول سینیگال اے۔ گیمبیا دا تھاں 10,689 مربع کلومیٹر / 4,007 مربع میل اے۔ گیمبیا دی لوک گنتی 1,882,450 اے۔ گیمبیا دی دیسی بولی انگریزی ایے۔ اریٹریا دا راجگڑھ بانجول اے۔