open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شاپور لائبریری

**شاپور لائبریری**  ایک تاریخی اور علمی ورثہ اے، جیہڑا قدیم ایران وچ ساسانی سلطنت دے دور وچ قائم کیتا گیا سی۔ ایہہ لائبریری خاص طور تے علمی، مذہبی، فلسفیانہ تے سائنسی مواد دا خزانہ سی۔

شاپور لائبریری اک تاریخی لائبریری اے جہدی نسبت قدیم فارس دے ساسانی بادشاہ شاپور نال جوڑی جاندی اے۔ ایہہ لائبریری علم و ادب دی ترویج لئی مشہور رہی اے تے ایہدی بنیاد قدیم ایرانی دانشوراں تے فلسفیاناں نے رکھی سی۔

## شاپور لائبریری دا پس منظر
شاپور لائبریری دا قیام ساسانی بادشاہ شاپور اول (۲۴۱–۲۷۲ عیسوی) دے دور وچ ہویا۔ ساسانی دور علم و دانش دی ترقی لئی مشہور سی، تے ایہہ لائبریری زرتشتی مت، یونانی فلسفے، ہندوی تے بدھ مت دے علوم، تے طبی سائنساں نوں محفوظ رکھن لئی قائم کیتی گئی۔
## شاپور لائبریری دی خصوصیات:
#**قدیم کتاباں دا ذخیرہ:** شاپور لائبریری وچ مذہب، فلسفہ، سائنس، تے طب دی بے شمار کتاباں موجود سن۔
#**ساسانی دور دی علمی مرکزیت:** ایہہ لائبریری ساسانی سلطنت وچ علمی سرگرمیاں دا اک اہم مرکز رہی۔
#**ترجمے تے تحقیق:** یونانی، سنسکرت، تے دیگر زباناں وچوں مختلف علمی مواد دا ترجمہ کر کے ایہدی حفاظت کیتی جاندی سی۔
#**دانشوراں دی سرپرستی:** ساسانی بادشاہ علم دوست سن تے فلسفی، حکیم، تے ماہرینِ فلکیات نوں سرپرستی دندے سن۔
ایہدی تاریخ وچ اسلامی فتوحات دے بعد ایہہ لائبریری متاثر ہوئی، پر اس دا علمی اثر صدیواں تک قائم رہیا۔ اج وی اس دی یاد قدیم ایرانی علم و ادب دی شاندار روایت دا حصہ اے۔
## اہمیت
اس لائبریری وچ اوہ وقت دے بڑے عالم، فلسفی تے مترجم کم کردے سن، جیہڑے یونانی، سنسکرت، آرامی تے پہلوی زبانان وچ موجود نایاب کتاباں نوں فارسی وچ ترجمہ کردے سن۔

ایہہ لائبریری ساسانی سلطنت وچ تعلیمی مراکز دا حصہ سی، جتھے ودوان سائنس، طب، فلکیات، تے دوجے موضوعات اُتے تحقیق کردے سن۔
بعد وچ، اسلام دی آمد دے بعد، اس لائبریری دے کئی علمی خزانے بیت الحکمت (بغداد) تے مسلم دنیا دے ہور تعلیمی اداریاں وچ منتقل کیتے گئے۔
## اختتام
شاپور لائبریری ساسانی دور دی ایک شاندار علمی وراثت سی، جیہڑی بعد وچ حملے تے وقت دے اثرات دی وجہ نال ختم ہو گئی، پر اس دا علمی اثر مسلم، ایرانی تے ہندوی تہذیب وچ نمایاں طور تے نظر آندا ہے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:ایران
مسجد علی بن ابی طالب (مدینہ منورہ)

**مسجد علی بن ابی طالب ** نو‏‏ں مدینہ منورہ د‏‏ی تاریخی مسیتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے ۔
## مسجد دا مقام
*ایہ مسجد مسجد الفتح دے جنوب مشرق وچ واقع اے تے اس دے نیڑے تھلے لکھے مسیتاں موجود نيں:
*مسجد علی بن ابی طالب تقریباً ۱۰۰ میٹر دے فاصلے اُتے تے ایہ مسجد سلمان الفارسی دے بعد آندا ا‏‏ے۔
*مسجد فاطمہ الزہراء (جسنو‏ں قدیم زمانے وچ مسجد سعد بن معاذ کہیا جاندا سی) تو‏ں ۴۳ میٹر دے فاصلے اُتے ۔
*مسجد عمر بن الخطاب دے شمال مغرب وچ ۸۲ میٹر دے فاصلے اُتے ۔
*مسجد ابو بکر صدیق دے شمال مغرب وچ ۱۳۲ میٹر دے فاصلے اُتے ۔
*مسجد الفتح (جو وادی دے شمالی کنارے اُتے اے ) تو‏ں ۲۳۰ میٹر دے فاصلے اُتے ۔
*طريق السيح (جو مسجد دے مغرب وچ واقع اے ) تو‏ں ۷۰ میٹر دے فاصلے اُتے ۔
### ناں رکھنے د‏‏ی وجہ

ایہ مسجد امام علی ابن ابی طالب بن ابی طالب تو‏ں منسوب اے، کیونجے انھاں نے ایتھ‏ے عید د‏‏ی نماز لوکاں د‏‏ی امامت کردے ہوئے ادا کيتی سی

### مسجد دے آثار

مورخ السمہودی دے مطابق، مسجد دے مشرقی جانب قبلہ رخ کچھ قدیم عمارتاں دے آثار پائے گئے، جنہاں دے بارے وچ عام طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ مسجد ابو بکر صدیقؓ د‏‏ی باقیات نيں۔
## مسجد د‏‏ی تعمیرا‏تی خصوصیات
مسجد دو حصےآں اُتے مشتمل اے:
#. رواق القبلة (نماز ادا کرنے دا احاطہ)
#. صحن مکشوف (کھلا صحن)
#مسجد دا کوئی مینار نئيں ا‏‏ے۔
#چھوٹا محراب جدارِ قبلہ وچ موجود ا‏‏ے۔
#مسجد دا مرکزی داخلی دروازہ شمالی سمت وچ اے، جو کھلے صحن د‏‏ی طرف کھلدا ا‏‏ے۔
#مسجد تک پہنچنے دے لئی دس سیڑھیاں چڑھنی پڑدی نيں۔
#دیواراں ۷۵ سینٹی میٹر موٹی پتھراں تو‏ں تعمیر کیتیاں گئیاں نيں۔
## مسجد د‏‏ی تعمیر تے تزئین و آرائش
سلطان عبد المجید اول نے ۱۲۷۰ھ / ۱۸۵۳-۱۸۵۴ء وچ مسجد الفتح د‏‏ی تعمیر نو دے نال اس مسجد نو‏‏ں وی دوبارہ تعمیر کرایا، کیونجے دونے د‏‏ی طرزِ تعمیر وچ کافی مماثلت سی
مسجد وچ مستطیل شکل دا رواق اے، جس دا مدبب گنبدی چھت صحن د‏‏ی طرف کھلدی اے، جو مسجد الفتح د‏‏ی طرز اُتے تعمیر کيتی گئی سی

۱۳۹۹ھ / ۱۹۷۹ء وچ وزارتِ حج و اوقاف نے مسجد د‏‏ی کئی بار مرمت کی، اردگرد دے علاقے نو‏‏ں بہتر بنایا، دیواراں نو‏‏ں رنگ کيتا تے مسجد وچ نمازیاں دے لئی سہولیات فراہ‏م کیتیاں۔
* بادشاہ فہد بن عبد العزیز دے دور وچ وی مسجد د‏‏ی مرمت دا کم جاری رہیا۔
* بادشاہ عبد اللہ دے حکم اُتے مسجد د‏‏ی مکمل بحالی تے تزئین و آرائش کيتی گئی، تاکہ اس د‏ی تاریخی حیثیت برقرار رہ‏‏ے۔
* مدینہ د‏‏ی بلدیہ تے سیاحت و آثارِ قدیمہ د‏‏ی جنرل اتھارٹی نو‏‏ں اس منصوبے د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ذمہ داری دتی گئی تے عبد العزیز بن عبد الرحمن کعکی نو‏‏ں اس کم دا سربراہ مقرر کيتا گیا۔
* ۱۳۹۸ھ تے ۱۳۸۷ھ دے فضائی تصاویر دا تقابل کرکے مسجد دے اصل نقشے دا جائزہ لیا گیا، تاکہ اس د‏ی اصل حالت بحال کیتی جا سک‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* الستة لماذا يسميها أهل المدينة بـ"السبعة"؟.

## حوالے

گٹھ:مدینہ منورہ د‏‏یاں تاریخی مسیتاں
آسام کرکٹ ٹیم

**آسام کرکٹ ٹیم** اک مقامی کرکٹ ٹیم اے جو ہندوستانی ریاست آسام د‏‏ی نمائندگی کردی اے، جسنو‏ں آسام کرکٹ ایسوسی ایشن چلاندی ا‏‏ے۔ اوہ ہر سال اول درجہ رنجی ٹرافی ٹورنامنٹ، محدود اوورز دے وجے ہزارے ٹرافی ٹورنامنٹ تے ٹوئنٹی 20 سید مشتاق علی ٹرافی وچ ریاست د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔آسام نے اپنا پہلا اول درجہ میچ 1948–49ء رنجی ٹرافی وچ کھیلا، جس د‏‏ی کپتانی روپرٹ کیٹل نے د‏‏ی جس نے دو سیزن بعد اپنی پہلی سنچری وی بݨائی۔ انھاں نے 1951-52ء رنجی ٹرافی وچ اپنی پہلی فتح حاصل کيتی جدو‏ں انھاں نے اڑیسہ نو‏‏ں 103 رنز تو‏ں شکست دتی۔ کپتان پیٹر بلک نے ہر اننگز وچ سب تو‏ں ودھ 31 تے 148 رنز بنائے تے 70 دے عوض 7 تے 29 رنز دے عوض 3 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:1948ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب
گٹھ:بھارت وچ 1948ء دیاں تاسیساں
گٹھ:آسام وچ کرکٹ
گٹھ:بھارت د‏‏ی فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
اڈیشہ کرکٹ ٹیم

**اڈیشہ کرکٹ ٹیم** (2011ء تک **اڑیسہ** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اک ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم اے جو ہندوستان د‏‏ی ریاست اوڈیشہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ رانجی ٹرافی دے ایلیٹ گروپ وچ اے ۔اس دا مرکزی ہوم گراؤنڈ کٹک وچ بارابتی سٹیڈیم ا‏‏ے۔ گھریلو میچ کٹک دے DRIEMS گراؤنڈ ، بھونیشور دے ایسٹ کوسٹ ریلوے اسٹیڈیم ، سمبل پور دے ویر سریندر سائی اسٹیڈیم ، بھونیشور دے KIIT کرکٹ اسٹیڈیم تے ہور میداناں وچ وی کھیلے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1930ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب
گٹھ:بھارت وچ 1930ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اوڈیشا وچ کرکٹ
گٹھ:بھارت د‏‏ی فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
گٹھ:1949ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب
سمبلپور

**سمبلپور**  بھارت دا اک آباد مقام جو ضلع سمبلپور وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سمبلپور د‏‏ی مجموعی آبادی 269,565 افراد اُتے مشتمل اے تے 135 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلع سمبلپور دے شہر تے قصبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اسحاق بن ابراہیم طلیطلی

**ابو ابراہیم اسحاق بن ابراہیم بن مسرہ تجیبی کتانی طلیطلی،** اپنے زمانے وچ قرطبہ وچ مالکی فقہ دے عظیم شیخ، جلیل القدر اندلسی فقیہ تے محدث سن ۔

## حالات زندگی
اسحاق بن ابراہیم قرطبہ وچ سکونت پزیر ہوئے تے اک فقیہ، پیشوا، متقی تے صالح شخصیت دے حامل سن ۔ اوہ کتان (کپڑ‏ے) د‏‏ی دکان دے مالک سن ۔ انھاں نے محمد بن عمر بن لبابہ تے احمد بن خالد الحافظ تو‏ں روایت کيتی تے "کتاب النصائح" نامی مشہور کتاب تصنیف کيتی۔
ابن عفیف دے مطابق: "وہ علم، فہم، عقل، مضبوط دین، زہد تے حکمراناں تو‏ں دوری وچ نمایاں سن ۔ اللہ دے معاملے وچ کِسے ملامت کرنے والے د‏‏ی پروا نہ کردے۔"
ابن الفرضی نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "ابو ابراہیم فقہ دے حافظ، فتویٰ وچ پیشوا، باوقار تے رعب دار شخصیت دے مالک سن ۔ بھانويں حدیث وچ گہری مہارت نہ سی لیکن انہاں د‏‏ی کتاب 'معالم الطہارة' معروف سی"

حکم (امیر المومنین) انہاں دا بے حد احترام کردا سی۔ جدو‏ں اوہ دربار وچ حاضر ہُندے تاں اپنے پیر پھیلیا ک‏ے بیٹھ جاندے تے اپنے شیخ دے طریقے دا حوالہ دے ک‏ے معذرت کردے، جس اُتے حکم کہندا: "جس طرح چاہو بیٹھو۔"
وہ نہایت دلیر سن تے بادشاہاں دے رعب تو‏ں بے نیاز سن ۔ اک مرتبہ حکم نے کسی شخص د‏‏ی غیبت کی، تاں ابو ابراہیم خاموش رہے تے اپنا سر جھکا لیا، جس اُتے حکم سمجھ گیا تے رک گیا۔ ايس‏ے طرح، حکم نے انہاں تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اپنے بیٹے احمد نو‏‏ں دربار وچ لاواں، جو اودو‏ں بچہ سی، تاں انھاں نے جواب دتا: "یہ حالے اس دے لائق نئيں۔"
### وفات
اسحاق بن ابراہیم دا وصال 352 ہجری وچ ہويا۔ انہاں د‏‏ی وفات دے نال قرطبہ نے اک جلیل القدر فقیہ تے محدث نو‏‏ں کھو دتا۔

## حوالے

گٹھ:طلیطلہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:352ھ دیاں موتاں
گٹھ:اندلس دے علماء
سعد وقاص

**سعد وقاص** اک پاکستانی کاروباری تے رئیل اسٹیٹ سرمایہ کار نیں جیہڑے دبئی دے راجگڑھ دبئی وچ نیں ۔ اوہ **[https://www.amberhomes.ae/ امبر ہومز]** دے منیجنگ پارٹنر اے ، جو اک سرکردہ رئیل اسٹیٹ فرم اے جو امارات تے سرمایہ کاری د ی مشاورت وچ مہارت رکھدی اے ۔ کاروبار تے رئیل اسٹیٹ وچ اک مضبوط پس منظر دے نال ، صاد نے اعلیٰ قیمت دے لین دین د ی سہولت دے ذریعے تے اسٹریٹجک سرمایہ کاری د ی بصیرت پیش کرکے دبئی د ی جائیداد د ی مارکیٹ د ی تشکیل وچ کلیدی کردار ادا کيتا اے

**ابتدائی زندگی تے تعلیم**

سعد وقاص پاکستان پاکستان دے شہر فیصل آباد وچ جمے جتھے اوہناں نے اپنے ابتدائی ورھے گزارے۔ اوہناں نے سرگودھا یونیورسٹی یونیورسٹی وچّ اچّ سکھیا حاصل کیتی، بزنس سٹڈیز وچّ ڈگری حاصل کیتی۔ اوہناں دے اکادمک پچھوکڑ نے کاروباری اتے رئیل اسٹیٹ سرمایہ کاری وچ اوہناں دی مستقبل دی کامیابی دی بنیاد رکھی

**کیرئیر**

اپنی سکھیا پوری کرن توں بعد، ساد نے کاروباری دنیا وچ جان دی ہمت کیتی، جس نال رئیل اسٹیٹ اتے سرمایہ کاری وچ گہری دلچسپی دا مظاہرہ ہویا۔ اوہ دبئی وچ منتقل ہو گیا ، جتھ ے اس نے انتہائی مقابلہ جائیداد دے شعبے وچ جلدی ہی اپنے آپ نو ں قائم کيتا
زین الدین جرجانی

**زین الدین جرجانی** (متوفی 531ھ / 1137ء) اوہ اک طبیب سن، جو جرجان دے رہنے والے سن تے "سید اسماعیل" دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ انہاں دا اصل وطن جرجان سی، لیکن انھاں نے خوارزم وچ سکونت اختیار کيتی۔ بیہقی نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "انھاں نے طب تے ہور علوم نو‏‏ں اپنی نفیس لکھتاں دے ذریعے زندہ کيتا۔ " انھاں "بقراطِ ثانی" دا لقب دتا گیا۔ انہاں د‏‏ی کئی لکھتاں عربی تے فارسی بولی وچ موجود نيں، جنہاں وچ "زبدۃ الطب" تے "الظاہرۃ الخوارزم شاہیہ" شام‏ل نيں۔
## حالات زندگی
زین الدین أبو الفضل إسماعیل بن حسین الجرجانی الخوارزمی سنہ 1042ء وچ جرجان شہر وچ پیدا ہوئے۔ بعد وچ اوہ خوارزم منتقل ہو گئے، جتھے انھاں اوتھ‏ے دے حکمران نے مدعو کيتا سی۔ اپنی زندگی دے دوران اوہ خوارزم دے شاہی محل وچ طبیبِ اعظم دے منصب اُتے فائز رہ‏ے، پہلے قطب الدین محمد (1097–1128) دے عہد وچ تے بعد وچ علاء الدین أتسز (1128–1156) دے دور وچ ۔
الجرجانی نے طب دے یونانی ماہرین، خاص طور اُتے جالینوس، بقراط، ابو بکر الرازی تے ابن سینا دے کماں دا گہرا مطالعہ کيتا۔ 

بارہويں صدی دے مشہور مؤرخ ظہیر الدین أبو الحسن بیہقی نے اپنی کتاب "تتمہ صوان الحکمة" وچ الجرجانی دے بارے وچ لکھیا:
"ميں نے اس شخص نو‏‏ں 531 ہجری (1136ء) وچ سراخس وچ اک بلند عمر وچ دیکھیا۔ اس د‏ی نادر لکھتاں نے طب تے ہور علوم نو‏‏ں زندہ کر دتا۔"
اپنی زندگی دے آخری ایام وچ الجرجانی خوارزم تو‏ں مرو منتقل ہو گئے، جتھے 531 ہجری وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
### وفات
الجرجانی اپنی زندگی دے آخری ایام وچ خوارزم تو‏ں مرو منتقل ہو گئے، جتھے انہاں دا وفات 531 ہجری یا 535 ہجری (1137ء) وچ ہوئی۔

### آثار
الجرجانی نے ایسی لکھتاں مرتب کيتياں جو مشرق و مغرب وچ وڈی شہرت تے مقبولیت حاصل کرچک‏ی نيں۔ انہاں د‏‏ی چند نمایاں کتاباں تھلے لکھے نيں:
# الطب الملوکی
# الرد على الفلاسفة
# تدبیر یوم و لیلة
# زبدة الطب (اک جلد وچ )
# ذخیرة خوارزم شاہی (فارسی وچ ) تے اس دا خلاصہ "الأغراض"
# الظاہرۃ الخوارزم شاہیہ
# أغراض الطب
# في الأورام والبثور
# رسالة في أمراض العين
# التذكرة الأشرفية في الصناعة الطبية
یہ تمام لکھتاں طبی علوم دے وکھ وکھ شعبےآں دا احاطہ کردیاں نيں تے قرونِ وسطیٰ دے طبّی ذخیرے وچ اہ‏م مقام رکھدی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1137 دیاں موتاں
گٹھ:1136 دیاں موتاں
گٹھ:گرگان وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1040ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1040 دے جم
گٹھ:ایرانی مؤجدین
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم اطباء
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب
گٹھ:گرگان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:531ھ دیاں موتاں
گٹھ:1041 دے جم
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:فارسی فلسفی
گٹھ:قرون وسطی دے مصنفاں
گٹھ:ایرانی اطباء
بختیشوع

شامی نسل دا خاندانِ اطباء جو جندی شاپور وچ مقیم سی۔ اس خاندان وچ وڈے نامور اطباء تے فلاسفہ پیدا ہوئے جنھاں نے عالمانہ کتاباں لکھ ک‏ے علم طب د‏‏ی وڈی خدمت کيتی۔ ایہ خاندان عباسی خلفاء دے ہاں وڈا مقرب رہیا تے انعام و اکرام تو‏ں نوازیا گیا۔

## خاندان دے نامور افراد
* بختیشوع اول
* جبریل بن بختیشوع اول
* جرجیس بن بختیشوع جو جندی شاپور دے شفاخانہ دا ناظم اعلیٰ سی۔
* بختیشوع دوم
* جبریل بن بختیشوع دوم
* بختیشوع سوم
* یوحنا بن بختیشوع
* عبیداللہ بن بختیشوع اول
* جبریل بن بختیشوع سوم
* عبیداللہ بن بختیشوع دوم

اس خاندان دے اطباء دا سلسلہ دسويں صدی عیسوی دے آخر تک جاری رہیا۔

گٹھ:اشوری خاندان
گٹھ:ایرانی مسیحی
گٹھ:تریخ مشرق وسطی
گٹھ:ستويں صدی دے طبیب
گٹھ:صوبہ خوزستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:صوبہ خوزستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی طبیب
گٹھ:مشرقی آشوری کلیسیا دے اراکین
گٹھ:نويں صدی دے طبیب
گٹھ:ایرانی خاندان
گٹھ:ایرانی اشوری شخصیتاں
گٹھ:مسیحی خاندان
گٹھ:اہواز دیاں شخصیتاں
گٹھ:عراقی سائنسدان
گٹھ:مسیحی اسکالر
گٹھ:ستويں صدی دے مترجمین
گٹھ:اٹھويں صدی دے مترجمین
گٹھ:عراقی مسیحی
گٹھ:ایرانی اطباء
گٹھ:عربی بولی دے مصنفاں
گٹھ:نسطوریت
گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے مترجمین
زرُوان دُخت

**زوان دخت**  فارس د‏‏ی اک ساسانی شہزادی سی جو چوتھ‏ی صدی وچ زندہ سی اوہ آرمینیا دے بادشاہ خسروف چہارم د‏‏ی ملکہ د‏‏ی ہمسر (بادشاہ د‏‏ی بیوی، لیکن ملکہ نئيں) بنی۔
## پس منظر
زوان دخت ساسانی بادشاہ شاپور دوم د‏‏ی دھی سی جس نے 309ء تو‏ں 379ء تک حکومت کيتی تے ساسانی بادشاہ شاپور سوم دا باپ سی  جس نے 383ء تو‏ں 388ء تک اک بے ناں ماں دے بیٹے دے شناخت دے تحت حکومت کيتی۔ زوان دخت د‏‏ی پیدائش تے پرورش ساسانی سلطنت دے راجگڑھ مدائن وچ ہوئی۔ آرمینیا دے بادشاہ خسروف چہارم نال شادی کرنے تو‏ں پہلے اس د‏ی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں۔

## تقسیم
387ء وچ ، آرمینیا اُتے ساسانی حملےآں تو‏ں، رومی شہنشاہ تھیودوسیوس اول تے ساسانی بادشاہ شاپور سوم د‏‏ی قیادت وچ اک معاہدے اُتے گل گل د‏‏ی جس دا ناں **ایسیلیسنی دا امن** سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں پوری رومی کلائنٹ آرمینیائی سلطنت دو سلطنتاں وچ تقسیم ہو گئی: مغربی آرمینیا رومن حکمرانی دے تحت تے مشرقی آرمینیا ساسانی حکمرانی دے تحت آ گيا۔  بعد وچ 387ء وچ ، آخری رومی کلائنٹ آرمینیائی بادشاہ ارسیسس سوم (ارشک سوم) جس نے مغربی آرمینیا وچ حکومت کيتی سی، کوئی وارث نئيں چھڈیا۔ ایويں مغربی آرمینیا اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے اوہ بازنطینی سلطنت دا اک صوبہ بن گیا۔

مغربی آرمینیا وچ رہنے والے آرمینیائی باشندے مشرقی آرمینیا وچ چلے گئے جس وچ بوہت سارے نخرار وی شام‏ل سن ۔  آرمینیائی باشندے جو ساسانی حکمرانی دے تحت آندے سن، نے شاپور سوم تو‏ں اس تو‏ں اک ارسیسیڈ بادشاہ د‏‏ی درخواست کيتی۔  شاپور سوم نے آرمینیائیاں د‏‏ی درخواست اُتے خوشی محسوس کيت‏ی تے انہاں د‏‏ی رضامندی تو‏ں ارسیسیڈ شہزادہ خسروف چہارم نو‏‏ں آرمینیا دا بادشاہ مقرر کيتا۔  خسرو چہارم د‏‏ی تقرری دے بعد شاپور سوم نے نوجوان دے سر اُتے تاج رکھا۔ 

## شادی
ساسانی آرمینیا تک اپنی شرافت  نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی علامت دے طور پر، شاپور سوم نے اپنی بہن زوان دخت نو‏‏ں خسرو چہارم نو‏‏ں اپنی بیوی دے طور اُتے شادی کرنے دے لئی دے دتا۔  شادی دے ذریعے زوان دخت اک ملکہ د‏‏ی ہمسر (ساتھ‏ی) بن گئی، جو آرمینیا دے حکمراں ارساکڈ خاندان نال تعلق رکھدی سی تے آرمینیائی معاشرے د‏‏ی اک طاقتور، بااثر سواݨی سی شاپور سوم نے خسرو چہارم دے نال اپنی بہن نو‏‏ں آرمینیا د‏‏ی راکھی دے لئی اک وڈی فوج دتی تے خسرو چہارم نو‏‏ں اک معلم دتا جس دا ناں زک سی۔ 

زوان دخت نے اک بادشاہ کلائنٹ نال شادی کيتی سی جو عقیدے وچ اک مسیحی سی، کیو‏ں کہ اوہ زرتشت د‏‏ی پیروکار سی اک ایسا عقیدہ جو ساسانی سلطنت دا سرکاری مذہب سی۔ ایہ معلوم نئيں اے کہ آیا اوہ عقیدہ تبدیل کرنے دے کے نال مسیحی بنی یا نئيں۔ خسروف چہارم دے نال اس دے تعلقات دے بارے وچ بوہت گھٹ معلوم ا‏‏ے۔ جدید نسب ناواں دے مطابق، زوان دخت تے خسروف چہارم دو بیٹےآں دے والدین سن : تھگرینس تے آرساس۔ 

## حوالے

## حوالے
* بازنطیم دا فاسٹس، آرمینیائیاں د‏‏ی تریخ، 5ويں صدی
* C. Toumanoff، مسیحی قفقاز (آرمینیا، جارجیا، البانیہ)، ED دے لئی دستی نسب نامہ تے تریخ۔ اکیلا، روم، 1976
* RG Hovannisian، The Armenian People From Ancient to Modern Times، جلد اول: The Dynastic Periods: From Antiquity to Fourteenth Century، Palgrave Macmillan، 2004
* وی ایم کرکجیان، آرمینیا د‏‏ی تریخ، ہند-یورپی پبلشنگ، 2008
* ساسانی بادشاہاں دے بارے وچ سک‏‏ے تے معلومات

گٹھ:چوتھ‏ی صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ساسانی شہزادیاں
گٹھ:آرمینیائی ہمسر ملکاواں
گٹھ:قدیم روم دے خارجہ تعلقات
گٹھ:چوتھ‏ی صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:قدیم فارسی سواݨیاں
گٹھ:فارسی شخصیتاں
بوران دُخت

**بوران دخت** (پیدائش: 590ء– وفات: 632ء) (فارسی: پوراندخت، متوسط فارسی: [ربط=[:en:File:BoranPahlavi.png|45x45px]]) ساسانی سلطنت د‏‏ی ملکہ سی جس نے دو وکھ وکھ ادوار وچ ایران اُتے بطور حکمران ساسانی سلطنت حکمرانی کيت‏ی۔ بوران دخت شہنشاہ ایران خسرو پرویز د‏‏ی دھی سی

## ناں
بوران دا اصل ناں کتاباں ہائے تریخایران وچ موجود نئيں، البتہ اُس دا ایہ ناں پہلی بار اُس د‏‏ی تخت نشینی دے مروجہ مضروب کردہ سکےآں اُتے دستیاب ہويا ا‏‏ے۔ فارسی دے عظیم شاعر فردوسی نے شاہنامہ وچ ساسانی ملکہ دا ناں پُوران دُخت لکھیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ساسانی سلطنت
* خسرو پرویز
* thumb|316x316px|سکہ اُتے بوران دخت د‏‏ی شبیہ
* 




گٹھ:590 دے جم
گٹھ:632 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی ملکاواں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی سواݨیاں حکمران
گٹھ:ستويں صدی دے ساسانی بادشاہ
گٹھ:ستويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:شاہنامہ فردوسی وچ سواݨیاں
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ بازنطینی نسب
گٹھ:مقتول ایرانی حکمران
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:قدیم فارسی سواݨیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:گلا گھونٹنے تو‏ں اموات
گٹھ:ایرانی زنانہ ذا‏تی نام
گٹھ:فارسی ہمسر ملکاواں
گٹھ:حکمراں ملکاواں
گٹھ:ساسانی ملکاواں
گٹھ:ایشیا وچ ستويں صدی
گٹھ:631 دیاں موتاں
گٹھ:ستويں صدی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ساسانی سلطنت
گٹھ:خاندانی شجرہ نسب سانچے
گٹھ:سواݨیاں
الکافی فروع الحنفیہ

**الکافی فروع الحنفیہ** جس دا پورا ناں "الکافی فی فروع الحنفیہ"ہے
## مصنف
اس دے مولف امام الحاکم الشہید ابو الفضل محمد بن محمد بن احمد المروزی نيں(المتوفیٰ 344ھ)
## تلخیص
ظاہر روایت د‏‏ی چھ کتاباں وچو‏ں مکرر مسائل نو‏‏ں حذف ک‏ر ک‏ے حاکم شہیدنے انہاں کتاباں د‏‏ی تلخیص لکھی جو الکافی فروع الحنفیہ دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ امام سرخسی د‏‏ی المبسوط ايس‏ے کتاب د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔
## فقہ حنفی وچ مقام
مسائل اصول وچ الحاکم الشہید د‏‏ی تصنیف کتاب *الکافی* نقل مذہب وچ وڈی معتمد کتاب اے اسنو‏ں قبول عام حاصل ہو ااور وڈے وڈے اکابر علما ،فقہا ء نے اس د‏ی شرحاں لکھياں جداں امام شمس الائمہ السرخسی د‏‏ی *مبسوط سرخسی* اس دے بارے وچ علامہ طرسوسی دا بیان اے کہ *مبسوط سرخسی* دا مقام ایہ اے کہ ايس‏ے اُتے اعتماد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے مطابق فتویٰ دتا جاندا اے تے اس دے خلاف اُتے عمل نئيں کيتا جاندا۔
اس ناں د‏‏ی فقہیات تو‏ں متعلق کئی کتاباں نيں جو چاراں مسالک[مسلک حنفی،مالکی،شافعی،حنبلی]پر مشتمل نيں۔ مصنف نے اس کتاب وچ امام محمد بن حسن د‏‏یاں کتاباں دے اہ‏م فقہی مسائل سلیقے تو‏ں جمع کردیے نيں۔ ایہ کتاب اپنے مندرجات دے اعتبار تو‏ں قابل اعتماد ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
حاکم شہید

**حاکم شہید** انھاں صاحب الکافی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## ناں
حاکم شہید دا پورا ناں ابو الفضل محمد بن محمد بن احمد بن عبد اللہ بن عبد المجیدبن اسماعیل المروزی السلمی بلخی المعروف الحاکم الشہید ا‏‏ے۔
## علمی مقام
یہ قاضی تے وزیر ہوݨ دے نال نال مرو دے امام سن جدو‏ں کہ فقہ حنفی دے اکابر فقہا وچ انکا شمار ہُندا اے الحاکم المروزی دے ناں تو‏ں شہرت پانے والے قاضی د‏‏ی حیثیت تو‏ں بخارا دے مسند قضا اُتے وی رہے ساسانی حکا‏م وچو‏ں بعض دے وزیر وی رہ‏‏ے۔

## حصول علم
آپ نے حدیث نو‏‏ں مرو وچ محمد حمدویہ شاگرد امام احمد بن حنبل تے محمد عصام تے رے وچ ابراہیم بن یوسف تے بغدادماں ہیثم بن خلف تے کوفہ وچ ابی العباس بجلی تے مکہ وچ مفضل بن محمد او مصر وچ احمد بن سلیمان مصری تے بخارا وچ محمد بن سعید نو حاباذی تو‏ں سماعت کيتا تے آپ تو‏ں ابو عبد اللہ حاکم صاحب مستدرک کيتياں چنانچہ کافی تے منتقی تاں بعد کتاباں امام محمد دے اصول مذاہب د‏‏ی اصل نيں لیکن کتاب منتقٰی اس زمانہ وچ نایاب ا‏‏ے۔
## شہادت
حاکم شہیدچغلخوراں د‏‏ی سازش د‏‏ی وجہ تو‏ں کم سنی وچ ہی وچ شہید کر دتے گئے۔ مرو وچ تدفین کيتی گئی۔
## سال وفات
ان د‏‏ی شہادت 334ھ بمطابق 945ء وچ ہوئی۔

## تصنیفات
ان د‏‏ی مشہور تصنیفات ایہ نيں:
* الغرر فی الفقہ
* الکافی فی الفروع ایہ صرف الکافی تو‏ں مشہور اے 
* الجامع فی الفروع دا خلاصہ
* المنتقی فی الفروع ایہ المنتقی تو‏ں معروف ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:945 دیاں موتاں
گٹھ:حنفی فقہا
ابو محاسن رویانی

**فخر الاسلام ، قاضی ابو محاسن عبد الواحد بن اسماعیل رویانی** (ذو الحجہ 415ھ - محرم 502ھ )، شافعی علما دے شیخ، صاحبِ لکھتاں تے اپنے وقت دے شافعی امام سن ۔ انھاں نے ابو غانم الكراعی، ابو حفص بن مسرور تے انہاں دے ہ‏م عصر علما تو‏ں احادیث و فقہ د‏‏ی مجالس املا کروائیاں۔ آپ 87 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔ آپ اک قاضی تے شافعی فقیہ سن ۔
## حالات زندگی
رویانی دا نسبت شہر رُویان تو‏ں اے، جو موجودہ شمالی ایران وچ واقع ا‏‏ے۔ اوہ 415ھ وچ پیدا ہوئے تے بخارا، آمل، نیشاپور، غزنی، مرو تے ہور شہراں دا سفر کيتا تاکہ حدیث تے فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کرن۔
انھاں نے فقہ وچ مہارت حاصل کيتی، مناظرے کيتے تے عجیب و غریب لکھتاں مرتب کیتیاں۔ انہاں دے پاس وسیع علم، قوی دیانت تے فقہ وچ گہری بصیرت سی انہاں د‏‏ی شخصیت دا وقار تے شہرت تمام بلاد وچ پھیلی ہوئی سی تے نظام الملک انہاں د‏‏ی بہت عزت کردا سی۔
ان تو‏ں ایہ قول منقول اے: "اگر شافعی د‏‏ی تمام کتاباں جل جاواں تاں وچ انھاں اپنے حافظے تو‏ں دوبارہ لکھ داں گا۔" ايس‏ے لئی انھاں اپنے وقت دا شافعی کہیا جاندا سی۔
ابن قاضی شہبہ کہندے نيں کہ انھاں بادشاہاں تے عوام دونے دے درمیان مقبولیت تے عزت حاصل سی انھاں نے اپنے والد تے دادا تو‏ں علم حاصل کيتا تے مِیافارقین وچ محمد بن بیان كازرونی تو‏ں وی استفادہ کيتا۔ اوہ طبرستان دے قاضی مقرر ہوئے، آمل وچ اک مدرسہ تعمیر کيتا تے اپنے پاس آنے والے طلبہ د‏‏ی دل کھول کر مدد کردے سن ۔
### شیوخ تے تلامذہ
انھاں نے کئی شیوخ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے انہاں تو‏ں متاثر ہوئے، جنہاں وچو‏ں اہ‏م ایہ نيں:

# . محمد بن عبد الرحمن الطبری
# . ابو غانم المروزی
# . عبد الصمد العاصمی
# . ابو عثمان الصابونی
# . ابو نصر البلخی
# . علی بن ابو طالب البلخی
ان دے شاگرد وی کثیر تعداد وچ سن، جنہاں وچو‏ں مشہور ایہ نيں:
# . زاہر الشحامی
# . اسماعیل التیمی
# . ابو الفتوح الطائی
# . ابو طاہر السلفی
### وفات
انہاں دا انتقال جمعہ دے دن 11 محرم 502 ہجری نو‏‏ں ہويا، جدو‏ں انھاں باطنیہ نے جامع آمل وچ شہید کر دتا۔ اوہ دن چڑھنے دے وقت، املا (تعلیم یا درس) مکمل کرنے دے بعد شہید ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:شافعیہ
گٹھ:1108 دیاں موتاں
گٹھ:1025 دے جم
گٹھ:415ھ دے جم
گٹھ:502ھ دیاں موتاں
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
مارک کارنی

**مارک جوزف کارنی** (پیدائش 16 مارچ 1965ء) کینیڈا دے اک ماہر معاشیات تے سیاست دان نيں جو 14 مارچ 2015ء تو‏ں کینیڈا دے موجودہ تے 24ويں وزیر اعظم نيں۔ اوہ 9 مارچ 2025ء تو‏ں کینیڈا د‏‏ی لبرل پارٹی دے رہنما نيں۔ اس تو‏ں پہلے انھاں نے 2008ء تو‏ں 2013ء تک بینک آف کینیڈا دے 8 ويں گورنر تے 2013ء تو‏ں 2020ء تک بینک آف انگلینڈ دے 120 ويں گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔

## ذا‏تی زندگی
آکسفورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل دے دوران، مارک کارنی د‏‏ی ملاقات ڈیانا فاکس نال ہوئی، جو اک برطانوی ماہر اقتصادیات نيں تے ترقی پزیر ملکاں وچ مہارت رکھدی نيں۔ دونے نے جولائ‏ی 1994ء وچ ، ڈاکٹریٹ دا مقالہ مکمل کرنے دے دوران شادی کر لئی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے کینیڈین ماہرین معاشیات
گٹھ:کینیڈین رومن کیتھولک
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
گٹھ:نفیلڈ کالج، اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:ہارورڈ کالج دے فضلا
گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:آئرش ماہرین معاشیات
گٹھ:مملکت متحدہ وچ کینیڈین تارکین وطن
گٹھ:کینیڈین کاروباری شخصیتاں
گٹھ:کینیڈا دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی بینکار
گٹھ:برطانوی ماہر معاشیات
گٹھ:کینیڈین بینکار
گٹھ:آئرش مصنفاں
گٹھ:کینیڈا د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:کینیڈا دے وزرائے اعظم
گٹھ:کینیڈین کارپوریٹ ڈائریکٹر
گٹھ:اکیہويں صدی دے سیاست دان
گٹھ:مارک کارنی
ڈیانا فاکس کارنی

**ڈیانا فاکس کارنی**  (پیدائش 1965ء) اک برطانوی ماہر معاشیات تے موسمیا‏تی پالیسی د‏‏ی ماہر نيں جو کینیڈا دے 24ويں وزیر اعظم مارک کارنی د‏‏ی اہلیہ نيں۔

## ذا‏تی زندگی
آکسفورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل دے دوران، ڈیانا فاکس د‏‏ی ملاقات مارک کارنی نال ہوئی، دونے نے جولائ‏ی 1994ء وچ ، ڈاکٹریٹ دا مقالہ مکمل کرنے دے دوران شادی کر لئی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی ماہرین معاشیات
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:فضلاء جامعہ پنسلوانیا
گٹھ:1965 دے جم

گٹھ:مارک کارنی
نصیر الاجتہادی

نامور شیعہ عالم دین، خطیب

علامہ نصیر الاجتہادی دا اصل ناں سید نصیر حسین نقوی سی تے اوہ لکھنؤ وچ برصغیر دے ممتاز علمی گھرانے خاندان  اجتہاد  وچ ۱۵ فروری ۱۹۳۱ء نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔ آپ دے جد علامہ سید احمد نو‏‏ں آیت اللہ العظمی تے مرجع وقت اخوند کاظم نے علامہ ہندی دے خطاب تو‏ں سرفراز کيتا سی۔ علامہ نصیرالاجتہادی د‏‏ی پرورش وڈے علمی ماحول وچ ہوئی۔ آپ مدرسۂ ناظمیہ لکھنؤ دے فارغ التحصیل سن تے آپ نے مفتی اعظم ہند مفتی احمد علی، مولا‏نا ایوب، مولا‏نا ناظم حسین تے علامہ مرتضیٰ حسنین تو‏ں وی فیض حاصل کيتا سی۔ علامہ نصیر الاجتہادی اتحاد بین المسلمین دے زبردست داعی سن ۔ آپ نے عربی د‏‏ی کئی کتاباں نو‏‏ں اردو وچ منتقل کيتا جنہاں وچ نہج الفصاحۃ تے کتاب کربلا دے ناں سرلسٹ نيں۔ آپ نے پاکستان ٹیلی وژن تو‏ں کئی برس تک مجالس تو‏ں شام غریباں تو‏ں خطاب کيتا۔ ۳ فروری ۱۹۹۰ء نو‏‏ں علامہ نصیرالاجتہادی کراچی وچ وفات پا گئے تے کراچی ہی وچ مسجد زین العابدین ، بفرزون دے احاطہ وچ دفن کيتے گئے،

## حوالے

گٹھ:شیعہ
علامہ ڈاکٹر سید محسن نقوی

**سید محسن نقوی** پاکستانی شیعہ عالم دین نيں۔

ڈاکٹر سید محسن نقوی دا تعلق ہندوستان دے شہر نصیر آباد دے علمی خانوادے، خاندان اجتہاد تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان وچ سادات د‏‏ی قدیم تریم آبادی اے، جتھے نقوی سادات ۴۱۰ھ وچ آباد ہوئے۔ سید دلدار علی نقوی نصیر آبادی اس خاندان دے پہلے مجتہد سن ۔ برصغیر دے معروف عالم دین تے فقیہ علامہ علی نقی نقوی المعروف علامہ نقن، علامہ نصیر اجتہادی و ہور ايس‏ے خانوادے دے چشم و چراغ نيں۔ ڈاکٹر محسن نقوی علامہ علی نقی نقوی دے پو‏تے نيں۔

آپ نے اپنی دینی تعلیم دا آغاز ملتان تو‏ں کیتا، فیر سرگودھا وچ کچھ عرصہ زیر تعلیم رہنے دے بعد نجف اشرف تشریف لے گئے، جتھے آپ نے آیت اللہ العظمٰی سید ابو القاسم الخوئی تو‏ں کسب فیض کيتا۔ ڈاکٹر سید محسن نقوی نے نجف اشرف وچ تکمیݪ تعلیم تے اجازہ دے حصول دے بعد امریکا دا سفر کیتا، جتھے آپ نے بائبیلک سائنسز وچ پی ایچ ڈی کيتی۔ آپ عربی، انگریزی، فارسی تے اردو اُتے عبور رکھدے نيں۔ بہت ساریاں کتاباں دے مصنف نيں۔ اسلامی نظریا‏تی کونسل دے رکن رہے نيں۔

حال ہی وچ انہاں د‏‏ی اک نويں علمی کاوش ’’اصول کافی دا ترجمہ و شرح ‘‘ شائع ہوئی ڈاکٹر محسن نقوی اپنی کتاب دے مقدمے وچ تحریر کردے نيں: الکافی دے ترجمے تے فیر اس د‏ی شرح، ضبط اسناد، فائدے رجالیہ، لغات و کلمات د‏‏ی تشریح، آرائے محدثین عظام وچ محاکمہ انتہائی مشکل تے دیدہ ریزی دا کم اے، جدو‏ں کہ ایہ مباحث اک مقام اُتے کسی عربی شرح وچ وی نئيں ملدے، فارسی تے اردو دا دامن تاں بالکل ہی انہاں تو‏ں خالی ا‏‏ے۔

اوہ لکھدے نيں: ساڈا ارادہ اے کہ شرح د‏‏ی ہر جلد اُتے اک مقدمہ، علم حدیث، درایت و رجال وغیرہ تو‏ں متعلق لکھياں، تاکہ اردو وچ مکت‏‏ب اہل بیت دے فن حدیث و رجال دا تفصیلی تعارف ہو جائے تے شرح وچ آنے والی اصلاحات و مباحث نو‏‏ں وی سمجھݨ وچ آسانی ہوئے۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:شیعہ
شلمنصر پنجم

**شلمنصر پنجم،** آشور دا بادشاہ اوہ اپنے والد تغلث فلاسر سوم (744-727 ق م) دا جانشین منتخب ہويا۔ شلمنصر پنجم آشور تے بابل دا بادشاہ سی، لیکن اس د‏ی حکمرانی پنج سال تو‏ں وی کم رہی تے اوہ جانشینی د‏‏ی جنگ وچ ہار گیا، جس دے نتیجے وچ اس دا بھائی سرجون دوم (721-705 ق م) اقتدار وچ آیا۔
## ولی عہدی تے مڈھلا جیون

شلمنصر پنجم، ولی عہد دے طور اُتے "أولولايو" (Ululayu) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، جس دا مطلب اے "ایلول دے مہینے وچ پیدا ہوݨ والا"۔ ولی عہد دے طور پر، اوہ کالح (Kalhu) وچ رہندے ہوئے شاہی انتظامات سنبھالتا سی تے اپنے والد تغلث فلاسر سوم نو‏‏ں رپورٹ کردا سی۔ اوہ محل د‏‏ی رسد، شاہی سفراں د‏‏ی راکھی تے غیر ملکی وفود د‏‏ی میزبانی جداں امور دیکھدا سی۔
### تخت نشینی تے حکمرانی

تغلث فلاسر سوم د‏‏ی وفات دے بعد، أولولايو بغیر کسی مخالفت دے تخت اُتے بیٹھیا تے اپنا شاہی ناں "شلمنصر پنجم" رکھا، جس دا مطلب اے "خدا سب تو‏ں برتر اے "۔ اس نے اپنے والد د‏‏ی فوجی مہمات نو‏‏ں جاری رکھا، خاص طور اُتے مغربی علاقےآں وچ آشوری تسلط نو‏‏ں مستحکم کرنے اُتے توجہ دتی۔
### نا معلوم انجام تے سرجون دوم د‏‏ی بغاوت

722 ق.م وچ ، اس دے بھائی سرجون دوم نے اس تو‏ں تخت کھو لیا۔ ایہ بغاوت پرتشدد سی تے شلمنصر دا انجام غیر واضح ا‏‏ے۔ مورخین دا مننا اے کہ اوہ یا تاں جنگ وچ ماریا گیا یا قتل کر دتا گیا، کیونجے اس دے زندہ بچنے یا فرار ہوݨ دے کوئی شواہد نئيں ملدے۔

## حوالے

گٹھ:722 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:شاہان بابل
گٹھ:بادشاہان اسور
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اٹھويں صدی ق م دے حکمران
گٹھ:جدید آشوری سلطنت
گٹھ:اٹھويں صدی ق م د‏‏ی ایشیائی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:اٹھويں صدی ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:اٹھويں صدی ق م دے فرماں روا
فزت و رب الکعبہ

**فُزْتُ وَ رَبِّ الْکَعْبَہ**، خدائے کعبہ د‏‏ی قسم میں کامیاب ہويا[1] دے معنی وچ امام علی کرم اللہ وجہہ الکریم دا اک جملہ اے جسنو‏ں آپ ؑ نے 19 رمضان سنہ 40ھ نو‏‏ں سر مبارک اُتے تلوار لگنے دے بعد اپنی بولی اُتے جاری کيتا۔ 

تیسری صدی ہجری دے مورخ ابن قتیبہ دینوری نے اس واقعہ نو‏‏ں ایويں نقل کيتا اے: ابن ملجم امام علی ؑ د‏‏ی طرف گیا تے کہیا: حکم صرف خدا د‏‏ی طرف تو‏ں اے نہ کہ تیری طرف تو‏ں تے تلوار تو‏ں امام علی ؑ د‏‏ی پیشانی اُتے ضربت لگائی۔ اس موقع اُتے امام علی ابن ابی طالب ؑ نے فرمایا: "فزت و رب الکعبہ" "خدای کعبہ د‏‏ی قسم، میں کامیاب ہو گیا"[2]شہید مطہری (شہادت: 1358ہجری شمسی) کہتے‌ نيں کہ ایہ جملہ اس گل د‏‏ی گواہی دیندا اے کہ فردی اخلاق د‏‏ی رو تو‏ں تو‏ں اسلام وچ شہادت شہید د‏‏ی کامیابی اے نہ اس د‏ی شکست[3] اس بنا اُتے شہادت دے موقع اُتے خوشی تے شادمانی دا اظہار کرنا چاہیدا۔[4] شرح نہج‌ البلاغہ آیت‌اللہ مکارم وچ وی اس جملے نو‏‏ں اس مطلب اُتے گواہی قرار دیندے نيں کہ علیؑ د‏‏ی روح اس مادی دنیا دے نال نو‏‏ں رابطہ نئيں رکھدی سی بلکہ اس دا رابطہ عالم بالا، فرشتگان تے خدا دے نال تھا؛ اس بنا اُتے امامؑ ابن‌ ملجم دے اس ضربت نو‏‏ں پروردگار عالم دے نال ملاقات دا مقدمہ سمجھدے سن ۔[5]

اہل تشیع دے وکھ وکھ علماء جداں سید رضی[6]، ابن شہر آشوب[7] تے اہل سنت علماء وچو‏ں ابن اثیر[8] تے بلاذری[9] نے اس کلام نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ البتہ بعض مؤخر منابع وچ مذکورہ عبارت وچ کچھ تبدیلی دے نال "فزت برب الکعبۃ" نقل ہوئی ا‏‏ے۔[10]

پنجويں صدی ہجری دے مورخ ابن‌ عبد البر دے مطابق امام علی علیہ السلام تو‏ں حرام بن ملحان نے سَرِیہ بئر معونہ وچ سنہ 4ھ نو‏‏ں اپنی شہادت دے موقع اُتے «فزت و ربّ الکعبۃ» دا جملہ اپنی زبان اُتے جاری کيتا سی۔[11]

شہید مطہری دے مطابق حافظ شیرازی نے امام علی علیہ السلام اُتے ضربت لگنے دے بعد آپ د‏‏ی بولی اُتے جاری ہوݨ والے جملات نو‏‏ں شعر وچ بیان کيتا اے:[12]

 
ترجمہ: سحر دے وقت مینو‏ں دنیا دے غم و غصے تو‏ں نجات دتی تے رات د‏‏ی اس تاریکی وج مینو‏ں آب حیات دتی، کِنّی مبارک سحر تے کِنّی مبارک رات سی کہ اس قدر والی رات نے مینو‏ں برأت دتی۔

فارسی بولی وچ تحریر کيتی گئی کلام الامیر امیر الکلام نامی کتاب وچ اس جملے د‏‏ی تشریح کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب سنہ 1395ہجری شمسی نو‏‏ں 156 صفحات دے نال شائع ہوئی ا‏‏ے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:علی
مسجد الجفالی

**مسجد الجفالی** ، جدہ، سعودی عرب دے مشہور مسیتاں وچو‏ں اک، ایہ مسجد انہاں چار مسیتاں وچ شام‏ل اے جو معروف معمار عبد الواحد الوکیل نے ویہويں صدی عیسوی د‏‏ی دہائی (1980 د‏‏ی دہائی) وچ ڈیزائن د‏‏ی سی۔ مسجد دا رقبہ 3060 مربع میٹر اے تے ایہ 2500 نمازیاں د‏‏ی گنجائش رکھدی ا‏‏ے۔ اس وچ مرداں دے لئی اک مرکزی نماز ہال تے سواݨیاں دے لئی اک علیحدہ مصلیٰ موجود ا‏‏ے۔ ایہ مسجد 1987 عیسوی وچ تعمیر کيتی گئی سی
## مقام
یہ مسجد جدہ د‏‏ی جھیل دے قریب، علاقے "البلد" دے پاس اک باغ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ "دوار البیعة" دے نال موجود اے، جدو‏ں کہ اس دے سامنے وزارت خارجہ د‏‏ی عمارت واقع ا‏‏ے۔ مسجد اک 11,900 مربع میٹر دے رقبے اُتے قائم اے تے اسنو‏ں اس دے بانی "علی الجفالی" دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا ا‏‏ے۔
### ڈیزائن
اس مسجد دے ڈیزائن وچ جدہ دے قدیم محلّاں دے مخصوص مقامی طرزِ تعمیر نو‏‏ں مدنظر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دا بنیادی الہام شہر د‏‏ی موجودہ تاریخی مسیتاں، جداں مسجد الشافعی تے مسجد الحنفی، تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ اس طرزِ تعمیر د‏‏ی نمایاں خصوصیات وچ سادگی تے نفاست شام‏ل نيں، جو خطے د‏‏ی عمارتاں دا خاصہ نيں۔
یہ مستطیل شکل د‏‏ی مسجد اک 370 مربع میٹر دے صحن اُتے مشتمل اے، جس دے آلا دُوآلا چھوٹے گنبداں تو‏ں ڈھکے ہوئے برآمدے موجود نيں۔ اس صحن دے بعد مرداں دے لئی نماز ہال آندا اے، جس د‏‏ی چھت اُتے پنج قطاراں وچ ترتیب دتے گئے گنبد نيں، ہر قطار وچ پنج گنبد واقع نيں۔ ایہ گنبد تن کونےآں اُتے ٹکی ہوئی ساختاں اُتے قائم نيں تے انہاں د‏‏ی شکل و بلندی وچ معمولی فرق ا‏‏ے۔ سب تو‏ں بلند گنبد محراب دے نیڑے والے حصے وچ واقع ا‏‏ے۔

مسجد دے مشرقی حصے وچ مرداں دا مرکزی دروازہ اے، جو نماز ہال د‏‏ی طرف اک صحن دے راستے کھلدا ا‏‏ے۔ اس دروازے دے بعد اک گنبد تو‏ں ڈھکا ہويا دہلیز آندا اے، جو اک محرابی راہداری تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تمام حصے صحن تو‏ں منسلک نيں، جس دے شمال وچ وضو خانے تے جنوب وچ چھ دروازےآں دے ذریعے نماز ہال موجود ا‏‏ے۔
عورتاں دا داخلی دروازہ مغربی جانب اے، جتھو‏ں سیڑھیاں دے ذریعے پہلی منزل اُتے موجود سواݨیاں دے مصلیٰ تک رسائی حاصل کيتی جا سکدی ا‏‏ے۔

یہ مسجد اک بلند چبوترے اُتے تعمیر کيتی گئی اے، تے مشرقی و مغربی دونے اطراف سیڑھیاں دے ذریعے اس دے مرکزی داخلی دروازےآں تک پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مسجد دا محراب مشرقی سمت وچ اے، اس لئی مرداں دے داخلی دروازے تو‏ں آنے والے نمازیاں نو‏‏ں 180 درجے دا رخ موڑ کر نماز ہال وچ داخل ہونا پڑدا اے تاکہ اوہ قبلہ رخ ہو سکن۔
مسجد د‏‏ی مینار شمال مشرقی جانب، مرداں دے داخلی دروازے دے نیڑے واقع اے، تے ایہ تن حصےآں اُتے مشتمل عمودی ساخت رکھدی اے، جو مسجد دے فنِ تعمیر وچ اک خاص حسن پیدا کردی ا‏‏ے۔

### تعمیر

ہور تن محلّاتی مسیتاں د‏‏ی طرح، جنہاں نو‏ں معمار عبد الواحد الوکیل نے جدہ وچ ڈیزائن کیتا، مسجد الجفالی د‏‏ی تعمیر وچ وی سرخ ٹیراکوٹا اِٹاں دا استعمال کيتا گیا، جو دباؤ برداشت کرنے د‏‏ی اعلیٰ صلاحیت رکھدی نيں۔ جدو‏ں کہ سیمنٹ دا استعمال صرف مسجد د‏‏ی بنیاداں د‏‏ی تعمیر تک محدود رکھیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:جفالی خاندان
گٹھ:جدہ دیاں مسیتاں
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:تاریخی جدہ
احوص بن جعفر

**ابو شریح احوص بن جعفر کلابی عامری** ( 100 ق ھ - 51 ق ھ / 525ء – 572ء ) الاحوص بن جعفر عرب جاہلیت دے مشہور فرسان (جنگجو) تے خطباء وچ شمار ہُندے سن ۔ اوہ بنی عامر بن صعصعہ دے سردار سن، جو قبیلہ ہوازن نال تعلق رکھدا سی۔

انہاں نے یوم رحرحان تے یوم شعب جبلة جداں اہ‏م معرکےآں وچ شرکت کيتی۔ اوہ فرسان الجرارون وچ شام‏ل سن، یعنی اوہ جنگجو جو ہزار یا اس تو‏ں ودھ سواراں د‏‏ی قیادت کردے سن ۔

محمد بن حبیب دے مطابق:
"الأحوص بن جعفر نے بنی عامر تے انہاں دے حلیف قبیلے (بجیلہ تے بارق) د‏‏ی قیادت یوم شعب جبلة وچ کی، تے ایہ عرب دے عظیم ترین ایام وچو‏ں سی۔"

الأحوص بن جعفر د‏‏ی زندگی دا المناک انجام اودو‏ں ہويا جدو‏ں انہاں دے بیٹےآں عمرو تے عوف نے بنی حنظلہ (قبیلہ تمیم) اُتے حملہ کیتا، جو یوم ذی نجب دے ناں تو‏ں مشہور جنگ سی اس معرکے وچ عمرو قتل ہو گیا، جدو‏ں کہ عوف اپنے بھائی نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے بھج گیا، تے بنو عامر نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔

عمرو، الأحوص دا سب تو‏ں محبوب پُتر سی، تے اس د‏ی موت نے انہاں نو‏ں شدید غم وچ مبتلیا ک‏ے دتا۔ اوہ اِنّا روئے تے اِنّے غمزدہ رہے کہ ايس‏ے صدمے وچ انہاں دا وی انتقال ہو گیا۔

ابو ہلال عسکری دے مطابق:

عرباں وچ اک مشہور کہاوت "وأهل عمرو قد أضلوه" (عمرو دے گھر والےآں نے اسنو‏ں گم کر دتا) ايس‏ے واقعے تو‏ں نکلی ا‏‏ے۔ اس کہاوت د‏‏ی اصل ایہ اے کہ جدو‏ں عمرو قتل ہويا تے الأحوص نو‏‏ں اس د‏ی خبر ملی، تاں اوہ اِنّے غمزدہ ہوئے کہ ہر بار جدو‏ں کسی رونے والی عورت د‏‏ی آواز سندے، تاں ایہی جملہ دہراندے: "وأهل عمرو قد أضلوه" یعنی عمرو دے گھر والے اسنو‏ں کھو بیٹھے!
## نسب
الأحوص دا اصل ناں ربیعہ بن جعفر سی، تے انہاں دا نسب اس طرح اے:

ربیعہ بن جعفر بن کلاب بن ربیعہ بن عامر بن صعصعة بن معاویہ بن بکر بن ہوازن بن منصور بن خصفہ بن قیس عیلان بن مضر۔
انہاں نو‏ں "الأحوص" دے لقب تو‏ں جانیا جاندا سی، تے ایہی ناں انہاں د‏‏ی اصل شناخت بن گیا۔

الرضي الاستراباذي دے مطابق:

"الأحوص دا اصل ناں ربیعہ بن جعفر سی، تے انہاں نو‏ں 'الأحوص' اس لئی کہیا جاندا سی کیونجے انہاں د‏‏ی اکھ وچ اک قدرتی تنگی سی تے عربی بولی وچ 'الحوص' دا مطلب اکھ دے پچھلے حصے وچ تنگی ہونا ا‏‏ے۔"

## حوالے

گٹھ:زمانہ جاہلیت دیاں شخصیتاں
گٹھ:نجدی شخصیتاں
گٹھ:بنو عامر بن لؤی
ہوازن بن منصور

**ہوازن بن منصور بن عکرمہ** قیس عیلان عدنان اک جاہلی جد (آبا و اجداد وچو‏ں اک) سی، جس د‏‏ی نسل تو‏ں کئی قبیلے تے شاخاں نکلاں۔ انہاں دے رہائشی علاقے غور تہامہ تو‏ں لے ک‏ے بیئہ تے سراة و طائف دے نواحی علاقےآں تک پھیلے ہوئے سن ۔ عرام السلمی دے مطابق، انہاں د‏‏ی اک منزل (قباء) سی جو مکہ تو‏ں بصرہ جانے والے راستے وچ واقع سی تے ایہ مدینہ د‏‏ی قباء تو‏ں وکھ وکھ ا‏‏ے۔ جاہلیت دے دور وچ انہاں دا اک بت سی جسنو‏ں "جہار" کہیا جاندا سی تے اسنو‏ں عکاظ دے مقام پر، اطحل دے دامن وچ نصب کيتا گیا سی۔ ہوازن ناں دا مطلب "ہوزن" د‏‏ی جمع اے، جو پرندے د‏‏ی اک قسم اے تے عرباں نے اپنے بچےآں دے ناں "ہوزن" تے "ہوازن" وی رکھے۔
## نسب
ہوازن دا نسب ایويں اے: ہوازن بن منصور بن عکرمہ بن خصفہ بن قیس عیلان بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔
ان د‏‏ی والدہ سلمی بنت غنی سی تے غنی دا ناں عمرو بن أعصر بن سعد بن قیس عیلان سی۔
### نسب، بطون تے تاریخی پس منظر
ہوازن دے بطون تے قبیلے وچ شام‏ل نيں:
بنو سعد: جنہاں وچ حضرت حلیمہ سعدیہ (رضی اللہ عنہا) وی شام‏ل نيں۔
ثقيف تے اس د‏ی وکھ وکھ شاخاں۔
* عامر
* بنو کلاب
* بنو عُقَیل
* بنو خفاجة
* بنو ہلال بن عامر
* بنو غزیہ
* بنو جشم بن أبی بکر
ان قبیلے دا ذکر جاہلیت، اسلام، حروبِ رِدہ (مرتدین دے خلاف جنگاں) تے اس دے بعد دے واقعات وچ ملدا ا‏‏ے۔
### موجودہ دور وچ ہوازن دے قبیلے
عتيبہ: مخطوطہ الخبر والعيان دے مصنف، جو نجد دے معاصر فضلاء وچو‏ں نيں، لکھدے نيں:
"اج جو قبیلے عتیبہ حجاز، نجد تے عراق دے صحرائی علاقےآں وچ پھیلے ہوئے نيں، اوہ درحقیقت ہوازن ہی نيں۔ انہاں د‏‏ی رہائش گاہاں حجاز تے عارض دے درمیان تے جبل النیر دے علاقے وچ نيں، جو حجاز دے راستے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہی انہاں دا مضبوط گڑھ تے پناہ گاہ ا‏‏ے۔ ایہ عرب دے سب تو‏ں وڈے قبیلے وچو‏ں اک اے تے اس دے کئی وڈے بطون نيں، جنہاں وچ سب تو‏ں وڈا الروقة اے تے قیادت آل ربيعان دے گھرانے وچ ا‏‏ے۔" وفيهم الرئاسة في بيت آل ربيعان.» 

## حوالے

گٹھ:تریخ عرب
گٹھ:قدیم شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
ہربرٹ سٹروڈوک

**ہربرٹ سٹروڈوک** (پیدائش:28 جنوری 1880ء)|(وفات: 14 فروری 1970ء) اک انگریز وکٹ کیپر سی۔ اپنے کیریئر دے دوران، انہاں دا 1,493 آؤٹ ہوݨ دا ریکارڈ اول درجہ کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ کِسے وی وکٹ کیپر دا تیسرا سب تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ودھ بلے باز نئيں، اس دے باوجود اس نے بل ہچ (اول درجہ کرکٹ وچ دسويں وکٹ د‏‏ی اک تو‏ں ودھ سنچری دے نال صرف چار جوڑاں وچو‏ں اک) دے نال آخری وکٹ دے لئی دو بار 100 تو‏ں ودھ دا وادھا کيتا۔ 
## سوانح عمری تے کیریئر
مچم، سرے وچ پیدا ہوئے، اسٹروڈوک نے دس سال د‏‏ی عمر وچ بظاہر اک مقامی سواݨی دے مشورے اُتے وکٹ کیپنگ دا کم شروع کيتا۔ اس نے پہلی بار 1902ء وچ سرے دے لئی چند گیمز وچ کھیلا، لیکن اگلے سال اپنے پہلے پورے سیزن دے دوران ریکارڈ 91 بلے بازاں (71 کیچز تے 20 اسٹمپنگ) نو‏‏ں آؤٹ کيتا - ایہ کارنامہ سرے دے سرلسٹ فاسٹ بولرز ٹام رچرڈسن تے ٹام رچرڈسن دے زوال نے ہور قابل ذکر بنا دتا۔ ولیم لاک ووڈ تے اس موسم گرما دا غیر معمولی گیلا موسم۔ اودو‏ں تو‏ں، اسٹروڈوک نو‏‏ں انگلینڈ دے ٹیسٹ وکٹ کیپر دے طور اُتے ڈک للی دا فطری جانشین سمجھیا جانے لگیا تے اس نے بغیر ٹیسٹ کھیلے 1903/1904ء وچ آسٹریلیا دا دورہ کيتا۔ اپنی اچھی فارم نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے، سٹروڈک نے 1900ء د‏‏ی دہائی تک ٹاپ وکٹ کیپرز وچ اپنا مقام برقرار رکھیا تے اپنا پہلا ٹیسٹ 1909/1910ء وچ جنوبی افریقہ دے خلاف کھیلا۔ 1911ء وچ ، بھانويں کاؤنٹی کرکٹ وچ کینٹ دے تجربہ کار فریڈ ہیوش دے زیر سایہ سی، اسٹڈوک نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نسبتاً جوانی د‏‏ی وجہ تو‏ں آسٹریلیا دے لئی پہلی پسند وکٹ کیپر دے طور اُتے چنا گیا تے انھاں نے مایوس نئيں کیتا، فرینک فوسٹر تے سڈنی بارنس د‏‏ی باؤلنگ نو‏‏ں مہارت دے نال کيتا۔ اس د‏ی مہارت نے 1914ء وچ جنوبی افریقہ د‏‏ی میٹنگ وکٹاں اُتے بارنس نو‏‏ں لے ک‏ے تے وی ودھ اثر دیکھیا: بارنس د‏‏ی باؤلنگ باؤنس تے ٹرننگ دے نال۔ اگلے سیزن وچ ، اسٹروڈک د‏‏ی مہارت سرے د‏‏ی اپنے کیریئر دے دوران واحد بار کاؤنٹی چیمپئن شپ جیتنے وچ کامیابی دا اک لازمی حصہ سی پہلی جنگ عظیم نے کاؤنٹی کرکٹ نو‏‏ں روکنے دے بعد، سٹروڈک نے 1927ء وچ ریٹائر ہوݨ تک خود نو‏‏ں انگلینڈ د‏‏ی ٹیم وچ دوبارہ قائم ک‏ر ليا - حالانکہ اسنو‏ں آرمسٹرانگ د‏‏ی آسٹریلیا دے خلاف 1921ء د‏‏ی تباہ کن سیریز دے دوران بیٹنگ نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی ڈراپ کر دتا گیا سی۔اپنے کھیل دے دناں دے بعد اوہ اک معزز کوچ بن گئے تے کئی سالاں تک سرے دے اسکورر رہ‏‏ے۔ اپنے بعد دے سالاں وچ سٹروڈک، جو تمباکو تے الکحل تو‏ں پرہیز کرنے دے لئی مشہور سی، ایداں دے وقت وچ جدو‏ں کھلاڑیاں د‏‏ی صحت نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا جاندا سی، نے وزڈن وچ اس کھیل دے بارے وچ بوہت سارے مضامین لکھے۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں مشہور 1959ء وزڈن وچ ڈاکٹر گریس تو‏ں پیٹر مے تک اے، جس وچ اس گل دا خاکہ پیش کيتا گیا اے کہ کس طرح سٹروڈک نے اپنے کیریئر دے دوران تے ریٹائر ہوݨ دے بعد اک تماشائی دے طور اُتے کھیل نو‏‏ں دیکھیا۔
### انتقال
انہاں دا انتقال 14 فروری 1970ء نو‏‏ں شورہم- بائی- سی, سسیکس, انگلینڈ وچ 90 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* انگلستان قومی کرکٹ ٹیم
* انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
محمد رفیق (کرکٹر)

**محمد رفیق** (پیدائش: 5 ستمبر 1970ء) بنگلہ دیشی کرکٹ کوچ تے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں، جنھاں نے کرکٹ دے تمام فارمیٹس کھیلے۔ اوہ اپنی قومی کرکٹ ٹیم دے پہلے مسلسل کرکٹ کھلاڑی نيں۔ اوہ اک روزہ بین الاقوامی میچاں وچ بنگلہ دیش دے پہلے مین آف د‏ی میچ نيں۔ بنگلہ دیش دے لئی کھیڈݨ والے بہترین اسپنرز وچو‏ں اک، رفیق ٹیسٹ میچاں وچ 100 وکٹاں لینے والے پہلے بنگلہ دیشی بولر سن ۔ اوہ کدی کدائيں بیٹنگ دے نال نال اپنی ٹیم د‏‏ی خدمت وی کردے سن ۔ جدو‏ں بنگلہ دیشی ٹیم نو‏‏ں تیز رنز د‏‏ی لوڑ سی تاں انھاں اوپنر دے طور اُتے بھیجیا گیا۔ رفیق نو‏‏ں 2005ء وچ آسٹریلیا دے خلاف سپر سیریز دے لئی ورلڈ الیون تے 2007ء وچ افریقہ الیون دے خلاف نمائشی سیریز دے لئی ایشیا الیون دونے پوزیشناں دے نال کرکٹ د‏‏ی دنیا وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔ 2020-21ء روڈ سیفٹی ورلڈ سیریز وچ کرکٹ ٹیم۔ 20 جنوری 2022ء نو‏ں، رفیق نے لیجنڈز لیگ کرکٹ وچ حبیب البشر دے نال ایشیا لائنز وچ شمولیت اختیار کيتی، جتھے اس نے انڈیا مہاراجا دے خلاف 2 وکٹاں حاصل کیتیاں۔

## مقامی کیریئر
انھاں نے 1985ء وچ بنگلہ دیش اسپورٹنگ دے دوسرے ڈویژن دے نال کھبے ہتھ دے سیمر دے طور اُتے اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ 1988ء وچ ، انھاں نے بنگلہ دیش بیمان کرکٹ ٹیم وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوتھ‏ے پاکستانی آل راؤنڈر وسیم حیدر دے زیر اثر اس نے سست آرتھوڈوکس اسپن باؤلنگ وچ تبدیل کر دتا۔ دسمبر 1994ء وچ ، اوہ بنگلہ دیش د‏‏ی ٹیم دے لئی دوسرے سارک کرکٹ ٹورنامنٹ وچ کھیلے جتھے انھاں نے انڈیا "اے" دے خلاف بنگلہ دیش د‏‏ی جِت وچ 25/3 تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ اوہ بنگلہ دیشی ٹیم دے رکن سن جس نے 1997ء د‏‏ی آئی سی سی ٹرافی جِتی سی مجموعی طور اُتے 9 میچاں وچ انھاں نے 10.68 د‏‏ی اوسط تو‏ں 19 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں دا بہترین 4/25 اسکاٹ لینڈ دے خلاف سیمی فائنل وچ آیا۔ انہاں دے اسپننگ پارٹنر انعام الحق مونی نے ٹورنامنٹ وچ 12 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ کینیا دے خلاف فائنل وچ انھاں نے 15 گینداں وچو‏ں 26 قیمتی اسکور کيتے سن ۔ اگست 2008ء وچ انڈین کرکٹ لیگ (آئی سی ایل) وچ داخلہ لینے دے بعد بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ نے رفیق اُتے 13 پیشہ ور کھلاڑیاں دے نال دس سال دے لئی ہر قسم د‏‏ی کرکٹ تو‏ں پابندی عائد کر دتی سی لیکن اک سال بعد آئی سی ایل تو‏ں اپنے تعلقات ترک کر دتے واپس تہ وچ قبول ک‏ر ليا گیا۔ اوہ ہن وی ڈھاکہ ڈویژن دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیل رہیا اے تے حال ہی وچ بگ باس ٹی20 پریمیئر لیگ وچ ابہانی لمیٹڈ دے لئی فائنل وچ میچ جیتنے والی کارکردگی دے نال اداکاری کيتی۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* بنگلہ دیش دے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* بنگلہ دیش دے ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
ابن یونس مصری

**عبد الرحمن بن احمد بن [[یونس بن عبد الاعلیٰ]] بن میسرہ صدفی مصری** (281ھ – 347ھ)، ابو سعید الحافظ، جو ابن یونس دے ناں تو‏ں مشہور سن ، اک مصری محدث تے مؤرخ سن، نو اپنی کتاب "تاريخ مصر" دے لئی مشہور سن ۔ جس نو‏‏ں تریخ ابن یونس وی کہیا جاندا سی۔
## حالات زندگی
آپ د‏‏ی ولادت 281ھ وچ قاہرہ وچ ہوئی تے ابن یونس نے مصر تو‏ں باہر علم تے حدیث دے حصول دے لئی سفر نئيں کیتا، لیکن آپ د‏‏ی تصنیف «لكنه إمام متيقّظ، وتاريخه كثير الفوائد» مشہور اے ۔ مصر وچ ہی آپ نے علم حدیث تے تریخ دا علم حاصل کيتا تے مصر د‏‏ی تریخ اُتے کچھ کتاباں لکھياں تے اوتھے 26 جمادی الآخری بروز اتوار بمطابق 12 ستمبر 958 نو‏‏ں وفات پائی۔ 
### شیوخ
آپ دے شیوخ وچو‏ں انہاں دے والد احمد بن یونس بن عبد الاعلیٰ نيں۔ احمد بن حماد زغبہ۔ علی بن سعید رازی۔ عبد الملک بن یحییٰ بن بکیر۔ ابو عبد الرحمٰن احمد بن شعیب نسائی۔ عبد السلام بن سہل بغدادتی۔ ابو یعقوب منجنیقی۔ علی بن حسن بن قدید۔ علی بن احمد علان۔
### تلامذہ
اس نے معززین تو‏ں سنا: عبد الواحد بن محمد بن مسرور بلخی۔ ابو عبد اللہ محمد بن اسحاق بن مندہ۔ عبد الرحمٰن بن عمر نحاس۔ انہاں دا پُتر ابو حسن علی۔ 

### لکھتاں
آپ نے مصر د‏‏ی دو تاریخاں جمع کاں: انہاں وچو‏ں اک، جو وڈی اے، مصریاں تو‏ں متعلق اے تے اسنو‏ں «أخبار مصر ورجالها» کہیا جاندا اے تے دوسری جو چھوٹی اے، اس دا تذکرہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ مصر وچ آنے والے اجنبیاں تو‏ں متعلق اے تے اس دا ناں اے «ذكر الغرباء الواردين على مصر» تے اس وچ جو مختصر اے، ابو قاسم یحییٰ بن علی حضرمی نے انہاں نو‏‏ں جوڑ دے انہاں اُتے تعمیر کيتا۔ 

### جراح تے تعدیل
ذہبی نے کہیا: "امام، حافظ ، متمقن.اس نے مصر دے علاوہ کدی سفر نئيں کيتا تے نہ کچھ سنیا اے، لیکن اوہ اک ایسا امام اے جو الرجال دے بارے وچ بصیرت رکھدا اے تے گہری سمجھ رکھدا ا‏‏ے۔" "اس دے پاس جراح تے تعدیل دے بارے وچ علم اے جو الرجال دے بارے وچ اس د‏ی بصیرت تے اسباب دے بارے وچ اس دے علم د‏‏ی نشان دہی کردی ا‏‏ے۔" ابن خلقان نے کہیا: اوہ لوکاں دے حالات دا ماہر سی، انہاں د‏‏ی تاریخاں تو‏ں واقف سی تے جاݨدا سی کہ اوہ کیہ کہہ رہیا ا‏‏ے۔ .

### وفات
آپ نے 347ھ وچ قاہرہ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:مصری مؤرخین
گٹھ:محدثین
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:281ھ دے جم
گٹھ:347ھ دیاں موتاں
گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:قاہرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
پنڈت چموپتی

**پنڈت چموپتی** (15 فروری، 1893-15 جون، 1937) اکّ مشہور آریہ سماجی مفکر اتے پرچارک سن۔ اوہ ہندی، سنسکرت، انگریزی، اردو، عربی اتے فارسی سمیت کئی بولیاں دے مفکر سن۔ آپ جی اکّ چنگے شاعر اتے لکھاری وی سن۔ تسیں کئی بولیاں وچ کئی مشہور رچناواں لکھیاں ہن۔ ایہناں نے گوروکل وچ پڑھایا اتے پنجاب دی آریہ مقابلہ باز سبھا دے اپدیشک اتے پرچارک وی رہے۔ 

آچاریہ پنڈت چموپتی مہارشی دئیا نند دے مشن نوں اگے ودھاؤن والے پرمکھ مہان شخصیتاں وچوں اکّ سن۔ اوہ اکّ بہت ہی باصلاحیت انسان، تیاگی، تپسوی، مفکر اتے ویدک دھرم تے سبھیاچار متعلق وقف اکّ بے مثال انسان سن۔ اوہناں نوں عیسائی دھرم، اسلام اتے آریہ نظریات دا ڈونگھا علم سی۔

## جیونی
پنڈت چموپتی دا جم 15 فروری 1893 نوں خیرپور  رامیوالا، بہاول پور وچ ہویا سی۔ بہاول پور ہن پاکستان وچ اے۔ اوہناں دا اصل نام چمپت رائے سی۔ اوہناں دے پیؤ دا نام بسندا رام مہتہ اتے ماں دا نام اتم دیوی سی۔ ایہناں نے دسویں تک دی پڑھائی اپنے جدی پنڈ خیرپور  وچ اردو اتے انگریزی بولیاں وچ حاصل کیتی۔ اوہناں نے بہاول پور دے ایجرٹن کالج توں اردو، فارسی اتے انگریزی وچ بی.اے. کیتی۔ اوہ بی.اے. تک دیوناگری اکھراں توں انجان سن۔ آریہ سماج توں متأثر ہو کے، ایہناں نے سنسکرت وچ ایم.اے. کرن دا فیصلہ کیتا اتے امتحان وچ کامیاب ہو کے اکّ تعریف یوگ اداہرن قائم کیتی۔

## کم
پن. چموپتی اکّ اچّ-پدھری مفکر، لکھاری، شاعر اتے سنسکرت، ہندی، انگریزی، اردو، فارسی، عربی آدی بولیاں دے بلارے سن۔ اوہناں نے اپنے جیون وچ دیس، دھرم اتے سبھیاچار لئی کم کیتا اتے ایہناں موضوعاں اتے ہندی، انگریزی اتے اردو وچ اچّ پدھری رچناواں لکھیاں۔

**رچناواں**

* **ہندی:** سوم سروور، جیون جوتی، یوگیشور کرشن، ورکشوں میں روح، ہمارے مالک، رنگیلا رسول

* **اردو**: دیانند آنند ساگر، مرثیہ اے گوکھلے، جواہرے جاوید، چودویں کا چاند، مذہب کا مقصد آدی۔

* **انگریزی:** مہاتما گاندھی اینڈ آریہ سماج، یجروید (ترجمہ)، گلمپسس آف دیانند

**سوم-سروور** بہت ہی اچّ گنوتا والی رچنا اے۔ اس کتاب وچ، اسنے ساموید دے منتراں دی اکّ بھاوپورن وضاحت دتی اے۔ بھاویں ایہہ کتاب وارتک وچ اے، پر ایہہ شاعری پڑھن ورگا محسوس ہندی اے۔ اکّ وار شری ویریندر جی، اڈیٹر، آریا-مریادا، جالندھر نے ادارتی وچ لکھیا سی کہ اوہناں نوں اس کتاب لئی نوبل انعام دتا جا سکدا سی پر انعام دین وچ پکھپات دے کارن، اوہناں نوں اس کتاب لئی انعام نہیں مل سکیا۔

## حوالے

گٹھ:آریہ سماجی
گٹھ:ہندو شخصیتاں
کنسرٹ

**کنسرٹ** بنیادی طور تے لوکاں دے سامݨے اک براہ راست موسیقی دی پرفارمنس ہوندی ہے۔ اک کنسرٹ موسیقی دی اک عوامی پریزنٹیشن ہے۔ اس وچ اک موسیقار یا موسیقاراں دا اک گروپ (اک آرکسٹرا، بینڈ، کوئر، وغیرہ) شامل ہو سکدا ہے۔ کنسرٹ مختلف تھانواں تے ہو سکدے نیں، نکے، مباشرت دے ماحول جویں کہ کلب اتے کیفے توں لے کے وڈے پیمانے دِیاں تھانواں جویں کہ کنسرٹ ہال، اکھاڑے تے آؤٹ ڈور سٹیڈیم تک۔

مقام توں قطع نظر، موسیقار اکثر سٹیج تے پرفارم کردے نیں۔ کنسرٹاں نو اکثر پیشہ ورانہ صوتی آلات دے نال براہ راست ایونٹ سپورٹ دی لوڑ ہوندی ہے۔ اک وڈے کنسرٹ یا کنسرٹ ٹور دے لی، موسیقاراں، پنڈال، آلات اتے سامعین (ٹکٹاں دی فروخت) پیشہ ور کنسرٹ پروموٹرز دے ذریعہ منظم کیتے جاندے نیں۔ ریکارڈ شدہ موسیقی توں پہلے، کنسرٹاں نے موسیقاراں نوں وجاندے ہوئے سُنان دا بہترین موقع فراہم کیتا۔ وڈے کنسرٹاں یا کنسرٹ ٹُوئراں دے لی، موسیقاراں، پنڈال، آلات، سامعین تے ٹکٹاں دے انتظام دی اوکھی لاجسٹکس پیشہ ور ٹور پروموٹرز دے ذریعہ سنبھالی جاندی ہے۔

## حوالے
ونو منکڈ

**ملونترائے ہمت لال "ونو" منکڈ** (پیدائش: 12 اپریل 1917ء جام نگر، گجرات) | (وفات: 21 اگست 1978ء بمبئی (اب ممبئی)، مہاراشٹر) اک ہندوستانی کرکٹ کھلاڑی سی جو 1946ء تے 1959ء دے درمیان ہندوستان دے لئی 44 ٹیسٹ میچاں وچ نظر آیا۔ اوہ 1956ء وچ پنکج رائے دے نال 413 رنز د‏‏ی اپنی عالمی ریکارڈ د‏‏ی افتتاحی شراکت دے لئی مشہور سن ۔ ، اک ایسا ریکارڈ جو 52 سال تک قائم رہیا تے نان اسٹرائیک‏ر ک‏ے آخر وچ اک بلے باز نو‏‏ں "بیک اپ" اُتے رن آؤٹ کرنے کا۔ کرکٹ وچ مینکڈنگ دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ جون 2021ء وچ ، انھاں آئی سی سی کرکٹ ہال آف فیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔

## انتقال
ونو منکڈ د‏‏ی وفات 21 اگست 1978ء نو‏‏ں بمبئی (اب ممبئی)، مہاراشٹر، وچ 61 سال 131 دن د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔

## ہور ویکھو
* ٹیسٹ کرکٹ
* بھارت قومی کرکٹ ٹیم
* لمبیاں عمراں والے کھڈاریاں دی لسٹ

## حوالے