open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چڑھدا ایشیا

|thumb|350px|right|thumb|چڑھدا ایشیا (ہرے رنگ وچ )

{| class="sortable wikitable"

**چڑھدا ایشیا** (eastern asia) یا **مشرق بعید** جغرافیائی و ثقافتی لحاظ نال براعظم ایشیا دا اک ذیلی خطہ ہے ۔ جغرافیائی طور تے ایہہ علاقہ 12،000،000 مربع کلومیٹر اُتے پھیلا ہويا ہے یعنی ایہہ براعظم دے کل رقبے دا 28 فیصد ہے تے براعظم یورپ تو‏ں 15 فیصد وڈا ہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 1.5 ارب ہے جو ایشیا د‏‏ی کل آبادی دا 40 فیصد تے دنیا د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی بندی ہ‏‏ے۔ ایہہ یورپ د‏‏ی کل آبادی دا دو گنیا ہے۔ ایہہ دنیا دے گنجان آباد ترین علاقیاں وچو‏ں اک ہے۔ مشرقی ایشیا وچ آبادی د‏‏ی کثافت 130 افراد فی مربع کلو میٹر ہے جو دنیا بھر دے اوسط تو‏ں 3 گنیا زیادہ ہے۔

اس خطے وچ اوہ علاقے شامل نيں جنھاں اُتے چینی سبھیاچار د‏‏ی گہری چھاپ ہے۔ جنہاں وچ کلاسیکی چینی بولی دے اثرات، کنفیوشس ازم تے نیو-کنفیوشس ازم، بدھ ازم تے تاؤ ازم شامل نيں ۔
چڑھدا ایشیا اک جدید اصطلاح ہے جیہڑی روايتی یورپی ناں مشرق بعید د‏‏ی متبادل ہے ۔

## تصویراں

File:Tokyo at night panorama.jpg|
File:Seoul Nightview(2009).jpg|

File:Shanghaï 2005.jpg|
File:Taipei Landscape (cropped).jpg|
File:Hong Kong Night Skyline2.jpg|
File:UlaanBaatar-2009.jpg|
File:Pyonyang from Yanggakdo.jpg|


## ہور دیکھو
* **ایشیا دے خطے**
# چڑھدا ایشیا
# لہندا ایشیا
# اُبھا ایشیا
# لما ایشیا
# وچکارلا ایشیا
# لموچی چڑھدا ایشیا

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:شمال مشرقی ایشیا
گٹھ:خطے
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ
وسطی افریقا

**وسطی افریقہ** افریقی براعظم دا گھبلا علاقہ اے جس وچّ برونڈی، وسطی افریقہ لوکراج،کانگو اتے روانڈا شامل نیں۔ **وسطی افریقہ** (اقوام متحدہ ولوں ورتیا جاندا شبد) اک ملدا-جلدا شبد ے جس وچّ انگولا، کیمرون، وسطی افریقہ لوکراج، چاڈ، کانگو لوکراج، کانگو، استوائی گنی، گیبون اتے ساؤ تومے اتے پرنسیپی آؤندے نیں۔

## بارلے جوڑ
اک رپئیا (پاکستانی)

**اک رپیئا ** اک پاکستانی سکا اے ۔ اک رپیئے وچ 100 ٹکے ہُندے نیں۔ایہ سکہ سبھ توں پہلاں 1998 وچ بنایا گیا سی ۔ایہدے سامنے والے پاسے تے قائداعظم دی مورت بنی اے ۔ایہ سِکا 1998 توں 2006 تک پتل دا بنایا گیا سی ۔
چڑھدا افریقا

**چڑھدا افریقا** افریقی براعظم دا چڑھدا حصہ اے جیہڑا جغرافیائی اہمیت دا حامل اے ۔ اقوام متحدہ دی جغرافیائی علاقہ سکیم دے وانگوں ایہدے وچ 20 راجکھیتر آؤندے نیں ۔:

* تنزانیا، کینیا، یوگینڈا، روانڈا تے برونڈی ، عظیم جھیلاں(افریقا) کھیتر بناؤندے نیں تے چڑھدا افریقی کمیونٹی دے میمبر نیں ۔ برونڈی تے روانڈا وسطی افریقا دے حصے منے جاندے نیں ۔
* جبوتی، اریٹیریا، اتھوپیا تے صومالیا نوں عام طور تے افریقہ دا سنگ کہیا جاندا اے ۔
* موزمبیق تے مڈگاسکر – عاممَ طور تے لموچی افریقا دا حصہ منے جاندے نیں ۔ مڈغاسکر دے جنوب مشرقی ایشیا تے اِنڈک ساگر وچلے جزیرےآں نال نزدیکی تعلق نیں ۔
* ملاوی، زیمبیا تے زمبابوے  زیادہ تر لموچی افریقا تے مرکزی مشرقی افریقا وچ منے جاندے نیں ۔
* کوموروس، ماریشس اتے سائےچلز – بحر ہند وچّ چھوٹے ٹاپونما دیس نیں ۔
* ریونین تے مییوٹ  اِنڈک ساگر وچلے فرانسیسی باہرلے راجکھیتر نیں ۔ 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:افریقا
گٹھ:افریقا دے خطے
گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جگ
2 رپے(پاکستانی)

** دو رپے** اک پاکستانی سکہ اے۔ دو رپے وچ 200 پیسے ہوندے نیں۔ایہ سکہ سب توں پہلاں 1998 وچ صدر پاکستان محمد رفیق تارڑ دی سرکار وچ بنایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے بادشاہی مسجد دی مورت بنی ہوندی اے۔اس سکہ نوں 1998 توں 2006 تک پتل دا بنایا گیا سی۔

گٹھ:پاکستان دے سکے
المغرب

**مغرب** (بربر: *Tamazgha*، ⵜⴰⵎⴰⵣⵖⴰ،  عربی: المغرب، *ال-مغرب*) عامَ طور 'تے مصر توں لہندے ولّ پیندے **اترے لہندے افریقہ** دے سارے جاں بہتے حصے نوں کیہا جاندا اے۔ عام طور اتے مغرب مراکش، الجیریا، تیونس اتے لبیا اتے مشتمل علاقے نوں کہندے نیں ، پر جد 1989 وچّ عرب مغرب یونین ہوند وچّ آئی تے اس وچّ پنجواں دیس موریطانیہ اتے متنازعہ علاقہ لہندا صحارا (مراکش ) وی شامل کر لتے گئے۔

thumbnail|المغرب بمطابق موجودہ تشریح

المغرب یا المغرب العربی اک جغرافیائی اصطلاح اے جسنو‏ں عرب مصنفاں افریقیہ دے اس علاقے دے لئی استعمال کردے نيں جسنو‏ں بربرستان یا افریقہ کوچک (Africa Minor) کہندے نيں تے جس وچ طرابلس، تونس، الجزائر تے مراکش شام‏ل نيں۔ بعض اہل مشرق ہسپانیہ (اندلس)، پرتگال، صقلیہ تے مالٹا نو‏‏ں وی المغرب وچ شام‏ل کردے نيں بعض مصنفاں (ابن حوقل وغیرہ) نے مصر تے برقہ (مشرقی لیبیا) نو‏‏ں وی المغرب وچ شمار کيتا اے پ‏ر ابن خلدون کہندا اے کہ المغرب دے لوک مصر تے برقہ نو‏‏ں اپنے ملک دا حصہ شمار نئيں کردے۔ المغرب نو‏‏ں عموماً تن حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے :
* افریقیہ (مغربی لیبیا تے تونس)
* المغرب الاوسط (الجزائر) اور
* المغرب الاقصیٰ (المغرب) 

اج بھݪک المغرب جغرافیائی لحاظ تو‏ں مراکش، الجزائر، تونس، لیبیا تے موریتانیا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چنانچہ 1989ء وچ انہاں ملکاں اُتے مشتمل اتحاد المغرب العربی دا قیام عمل وچ آیا پ‏ر عمومی طور اُتے ہن المغرب تو‏ں مراد ملک مراکش ا‏‏ے۔
## حوالے

المغرب
گٹھ:افریقا دے خطے
گٹھ:جغرافیائی اصطلاحات
گٹھ:جغرافیہ شمالی افریقا
گٹھ:شمالی افریقا
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت

## بارلے جوڑ

گٹھ:افریقہ
گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جگ
5 رپے (پاکستانی)

** پنج رپے** اک پاکستانی سکہ اے۔ پنج رپے وچ 500 پیسے ہوندے نیں۔ایہ سکہ سب توں پہلاں 2002 وچ صدر پاکستان پرویز مشرف دی سرکار وچ بنایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے 5 لکھیا ہویا اے۔
قائداعظم جمن دیہاڑ 50 پیسے دا سکہ

**قائداعظم جمن دیہاڑ 50 پیسے دا سکہ** اک پاکستانی سکہ اے۔اے سکہ قائداعظم دے 100 جمن دیہاڑ تے 50 پیسے دے مل تے بنایا گیا سی۔اے پاکستان دے اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 22 دسمبر ،1976 نو بنایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے قائداعظم دی مورت بنی ہوندی اے۔

گٹھ:پاکستان دے سکے
گٹھ:پاکستان دے یادگاری سکے
گٹھ:محمد علی جناح دیاں یادگاراں
گٹھ:محمد علی جناح
شمالی یورپ

**اتلا یورپ** یورپی براعظم دے اتلے حصے جاں کھیتر(علاقے) نوں کیہا جاندا اے۔ اقوام متحدہ دی 2011 وچّ چھپی اک رپوٹ مطابق اتلے یورپ وچّ ہیٹھ لکھے دس ملک اتے ماتحت علاقے آؤندے نیں: ڈنمارک (فرو ٹاپو سمیت)، استونیا، فنلینڈ (الانڈ سمیت)، آئیسلینڈ، آئرلینڈ، لٹویا، لتھوانیا، ناروے (سوالبارڈ اتے جان میئن)، سویڈن، اتے برطانیہ(گرنزے، مین ٹاپو اتے جرسی سمیت)۔

## آبادی انکڑے

## بارلے جوڑ

گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جگ
گٹھ:علاقے
جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 3000 رپے دا سکہ

**جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ 3000 رپے دا سکہ** اک پاکستانی سکہ اے۔اے سکہ پاکستان نے 1976 نوں جنگلی جیون بچاؤ دیہاڑ دی یاد وچ 3000 رپے دے مل تے بنایا گیا سی۔اے پاکستان دے اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 22 فروری ،1977 نوں چلایا گیا سی۔ایہدے سامنے والے پاسے تے (Flare-horned Markhor (Capra falconeri falconeri دی مورت بنی ہوندی اے۔

گٹھ:پاکستان دے سکے
گٹھ:پاکستان دے یادگاری سکے
امب ٹبر

**امب ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ امب تے کیشیو ایس ٹبر دے اہم رکھ نیں۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
پستا

**پستہ** امب ٹبر دا اک رکھ تے ایہدے فروٹ دی گری دا ناں اے۔ ایہ رکھ ایشیاء وچ ترکی توں لے کے پاکستان تک ہوندا اے۔ ایہدی گری اک من چاہیا سکا فروٹ اے۔

## تریخ
پستے دے انسانی ورتن دے سب توں پرانے نشان جرمو، عراق وچ 6750  م پ وچ ملدے نیں جدوں پستہ کھان دی عام شے سی۔ بابل دیاں پھلواریاں بارے آکھیا جاندا اے جے ایتھے 700 م پ وچ میروڈاخ-بالاڈان دے ویلے پستے دے رکھ اگاۓ گۓ سن۔ اج کل وچ ورتیا جانوالا  پستہ لیندے ایشیاء وچ ایران تے عراق دے ٹھنڈے تھانواں وچ پہلی واری اگایا گیا۔ رومی حکیم پیڈانیس ڈائیکوریڈس نے 1500 ورے پہلے اپنی کتاب وچ ڈی میٹیریا میڈیکا ایہدے بارے وی لکھیا اے۔ ایران توں ایہ رکھ شام اپڑیا۔ 

رومی لکھاری پلائینی نے اپنی کتاب نیچرل ہسٹری وچ 35 سن وچ لکھیا اے جے اسیں پستے نوں چنگا جاندے آں۔ اودوں ای ایہ رکھ اٹلی تے فیر اگے سپین اپڑیا۔ پستہ بارے بائبل وچ وی لکھیا اے۔ ویلے نال ایہ رکھ تے ایہدی گری دنیا دی ہور تھانواں تک وی اپڑ گئی اے۔

## وکھالہ
پستے دا رکھ 10 میٹر (33 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ ایہ پت چڑی رکھ اے جیدے پتے  10–20 سینٹی میٹر(4–8 انچ) لمے ہوندے نیں۔ نر تے مادھ رکھ وکھرے وکھے ہوندے نیں۔ ایہدے فروٹ دے اندر پینڈے جھلڑ والی گری ہوندی اے تے چھلڑ لآن تے جامنی اپرلے رنگ دی گری نکلدی اے جیہڑی اندروں ہری ہوندی اے تے ایہدا اپنا ای سواد ہوندا اے۔ پستے دا رکھ −10 سینٹی گریڈ  سیال وچ  48 تے 48 سینٹی گریڈ گرمیاں وچ سہ جاندا اے۔ ایس نوں پانی نترن والی زمین سورج دی دھپ والا پاسہ لوڑیدا اے۔

ہر پستہ رکھ تے مدرے ناپ نال ہر ورے 50 کلو پستے یا دو وریاں وچ 50,000 پستے لگدے نیں۔ گری دے چھلڑ دا رنگ پؤرا ہوندا اے۔

 

## اگائی
پستے دا رکھ پھلواریاں وچ تے کھیتاں وچ اگایا جاندا اے تے 7 توں 10 ورے لگدے نیں ایہدے تے فروٹ لگن نوں تے 20ویں ورے وچ پوری فصل دین لگ پیندا اے۔ ایہ ہر دوجے ورے چوکھی فصل دیندا اے۔ نر مادھ رکھ وکھرے وکھے ہوندے نیں تے اک نر رکھ نال 8 دے نیڑے مادھ رکھ ہوندے نیں۔ 

پستے نوں رکھ نالوں لآن مگروں دھپ نال سکایا جاندا اے۔ پستے دی ہوند وچ دنیا وچ ایران پہلے نمبر تے اے تے امریکہ دوجے نمبر تے۔

## کھان پین

پستے دیاں گریاں نوں تازہ یا بھن کے تے نون لال کے کھادا جاندا اے۔ ایہ پستہ آئس کریم یا فیر قلفی تے وی لائی جاندی اے۔ پستے توں مکھن ، لیوی، پستہ چاکلیٹ, بکلاوہ تے حلوہ بندے نیں. ایہدے نال دل دے روگ گھٹ جاندے نیں۔

80،000 ٹن سلانہ کھان نال چین پستہ ورتن وچ دنیا تے پہلے نمبر تے اے۔ امریکہ دوجے نمبر تے، روس تیجے نمبر تے تے ہندستان چوتھے نمبر تے اندے نیں۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
کاجو

**کاجو** امب ٹبر دا اک رکھ تے اوہدے فروٹ دی گری دا ناں اے۔ ایہ ٹراپیکی تھانواں وچ اگدا اے۔ ایہدا بی کھادا جاندا اے تے ایہدے بی نوں پی کے اوہدا شربت تے شراب وی بنائی جاندی اے۔ ایہدے چھلڑ نال رنگ تے ہور شیواں بندیاں نیں۔

کاجو دا اصل دیس برازیل سی پر ہن ایہ ویت نام، ہندستان تے نائیجیریا ورگے ٹراپیکی تھانواں تے وی اگایا جاندا اے۔ 

## ناں
کاجو ناں پنجابی وچ پرتگالی وچوں آیا اے پرتگالیاں ایہنوں پہلی واری برازیل وچ ویکھیا سی تے اوہناں ایہدا ناں برازیل دے پرانے ٹوپی لوکاں دی ٹوپی بولی توں لیا سی۔

## وکھالہ
کاجو دا رکھ سدا بہار 10-12 میٹر (~32 فٹ) تک لما ہوندا اے جیدا تنا نکا تے انپدھرا ہوندا اے۔ پتے چمڑے ورگے 4 توں 22 سینٹی میٹر لمے تے  2 توں 15 سینٹی میٹر چوڑے ہوندے نیں تے کنڈے نرم پدھرے ہوندے نیں۔ پھل گچھے وچ تے 26 سینٹی میٹر تک لما ہوسکدا اے۔ ہر پھل شروع‏ وچ نکا تے ہلکا ہرا ہوندا اے فیر ایہ رتے رنگ دا ہوکے پنج نکیاں 7 توں 15 ملی میٹر دیاں پتیاں وج ونڈدا اے۔

دنیا دا سب توں وڈا کاجو رکھ برازیل دے شہر نٹال، ریو گرانڈے ڈی نورٹے وچ 7,500 مربع میٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ کاجو دا پھل مٹھا تے رسیلا ہوندا اے۔ پھل دے تھلے کاجو دی گری ٹنگی ہوندی اے جیہڑی کہ اک چھلڑ وچ لپیٹی ہوندی اے۔ ایہ گری کاجو رکھ دا بی وی ہے۔  

## کاجو گری

کاجو دی گری اک عام، پسند کیتی جانوالی تے مینگی گری اے۔ دوجیاں تیل والیاں گریاں دے آڈے نال ایہدے وچ نشاستہ 10٪ ہوندا اے جیھدے باہجوں کھانیاں وچ ایہنوں اسانی نال ورتیا جاندا اے۔ ایہ مٹھے کھانیاں دے سنگھار لئی ورتیا جاندا اے۔ نائیجیریا ایہدے اگانوالا سب توں وڈا دیس اے۔ کاجو دی گری دا چھلڑ زریلا ہوندا اے ایس لئی ویچن توں پہلے اتار لیا جاندا اے۔

## ہوند

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
سدا بہار

بوٹیاں دی پڑھت وچ سدا بہار ایسے بوٹے نوں کیندے نیں جیدے پتے سارا سال ہرے رہن تے کدے نہ ڈگن۔ پتچڑی بوٹے ایھدے توں الٹ پت جھڑ دی رت وچ اپنے پتے سٹ دیندے نیں۔

## سدا بہار بوٹے
* کاجو

## ہور ویکھو
* پتچڑی بوٹے
فیلڈبرگ

**فیلڈبرگ** جرمنی دے کالے جنگل دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایہ 1,493 میٹر (4,898 فٹ) اچا اے۔ الپس توں باہر جرمنی دا ایہ سب توں اچا پہاڑ اے۔

## ہور ویکھو
* جرمنی دے پعاڑاں دی لسٹ

### بارلے جوڑ
ہورنسگرانڈ

**ہورنسگرانڈ** جرمنی دے کالے جنگل دا اک پہاڑ اے۔ ایہ 1163 میٹر اچا اے۔


Hornisgrinde-Ausblick-14-Mummelsee-Hotel-2013-gje.jpg
Hornisgrinde-Aussichtsturm-14-2009-gje.jpg
Hornisgrinde-Fernsehturm-08-2007-gje.jpg
Hornisgrinde-Mondaufgang-16-hinter Baum-2009-gje.jpg
Hornisgrinde-Vegetation-03-Wanderweg-2013-gje.jpg
Hornisgrinde-Vegetation-41-Wollgras-2013-gje.jpg
Hornisgrinde-Vegetation-95-Habichtskraut-Pilosella aurantiaca-2014-gje.jpg
Hornisgrinde-Winter-112-abgestorbene Baeume-2009-gje.jpg
Hornisgrinde-Winter-148-Grasbueschel-Schatten-2009-gje.jpg
Hornisgrinde-Winter-204-Landschaft im Abendlicht-2009-gje.jpg


## ہور ویکھو
* جرمنی دے پعاڑاں دی لسٹ
جزیرہ کرسمس

**کرسمس جزیرہ** وڈا سمندر ہند وچّ واقع آسٹریلیا دے علاقائی اختیار وچّ آؤن والا صرف 124 مربع کلومیٹر رقبے وچّ پھیلیا اک جزیرہ اے۔ اس دیس دی آبادی لگبھگ 1500 ہے، جو ٹاپو دے رہائشی اتلے حصے ’تے رہندی اے۔ جزیرے دے جغرافیائی طور تے الگ تھلگ ہور اتے انسانی دخل گھٹّ ہون کرکے اتھے اچّ-پدھری درخت-بوٹیاں وچّ مقامی پن ملدا اے، جو موسمیاتی سائنسداناں لئی بہت کم دا اے۔

## بارلے جوڑ



گٹھ:آسٹریلیا

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جزیرے
گٹھ:علاقے
جزائر کوکوس

**کوکوس (کیلنگ) جزیرے**  یا **کوکوس جزیرہ** اتے **کیلنگ جزیرہ** وی کہے جاندے نیں، آسٹریلیا دا اک علاقا اے ۔ جیہڑا اِنڈک ساگر وچ جزیرہ کرسمس دے لموچی لہندے تے اسٹریلیا تے سری لنکا دے لگ بھگ وچکار وچ واقع اے ۔

ایس علاقے وچ دو مونگا چٹاناں (اٹول) تے 27 مونگا پہاڑی (کورل) جزیرے نیں ۔ جیہناں وچوں دو ، لہندے جزیرے تے ہوم جزیرے  لگ بھگ 600 دی کل آبادی نال آباد نیں ۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:آسٹریلیا
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:جزیرے
گٹھ:علاقے
نکسلی

بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی) وچوں ٹٹّ کے کجھ آگوآں ولوں 1967 وچّ بنائے نویں گٹّھ  ''بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسوادی-لیننوای) لئی ورتیا جاندا عام پنجابی  نامں اے۔ نکسل شبد دی شروعات لہندے بنگال دے چھوٹے جہے پنڈ نکسلباڑی توں ہوئی ہے جتھے بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے نیتا چارو مجومدار اتے کانو سانیال نے 1967 وچّ حکومت دے خلاف اک ہتھیاربند تحریک دی شروع کیتی۔ مجومدار چین دے کمیونسٹ نیتا ماؤ زے تنگ دا بہت وڈا پرستار سی اتے اس دا مننا سی کہ بھارتی مزدوراں اتے کساناں دی خراب حالت لئی سرکاری پالیسیاں ذمہ دار نیں جسدی وجہ اتلی کلاس دا حکومتی اقتدار اتے خراب کھیتی نظام اتے سرداری نظام اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
اقبال جمن دیہاڑ اک رپے دا سکہ

**اقبال جمن دیہاڑ دا اک رپے دا سکہ** اک پاکستانی سکہ اے۔ایہ سکہ اقبال دے 100 جمن دیہاڑ تے 1 رپے دے مل تے بنایا گیا سی۔ ایہدے سامنے والے پاسے تے اقبال دی مورت اے۔ایہ پاکستان دا اک یادگاری سکے اے۔ایہ سکہ 8 دسمبر ،1977 نو بنایا گیا سی۔

گٹھ:پاکستان دے سکے
گٹھ:پاکستان دے یادگاری سکے
ولیم روکسبرگ

**ولیم روکسبرگ** (جون 29, 1751 – اپریل 10, 1815) اک سکاٹ ڈاکٹر تے بوٹاگرو سی۔ اوہ ہندستان وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دا کمی سی۔ 

چیڑ دے بوٹے دا سائینسی ناں (Pinus roxburghii) اوہدے ناں تے اے۔
12 اولمپی

**12 اولمپی** پرانے یونانی مت دے مانتا والے دیوی دیوتا نیں۔ زیوس، ہیرا، پوزیڈان، ڈیمیٹر، اتھینا، اپالو، ارٹیمس، اریس، افروڈائیٹ، ہیفیسٹس، ہرمس تے ڈائینائسس ایس دے دیوتا نیں۔

یونانی دیومالا دے بارہ اہ‏م ترین خدا، جو کوہ اولمپس وچ بستے سن ۔ انہاں دے ناں ایہ نيں :

گٹھ:ثقافتی فہرستاں
گٹھ:یونانی سبھیاچار
گٹھ:یونانی علم الاساطیر

## ہور ویکھو
* یونان
بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی)

**بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی)** یاں **سی پی ایم**بھارت دی اک کمیونسٹ پارٹی اے۔ ایہہ پارٹی بھارتی کمیونسٹ پارٹی وچوں اڈّ ہوئے ممبراں نے 1964 وچّ بنائی سی۔ پارٹی دی طاقت مکھ طور تے کیرلہ، لہندا بنگال اتے تری پورہ تن ریاستاں وچّ اے۔ 2013، دی حالت مطابق کمیونسٹ پارٹی تری پورہ وچ راج کر رہی اے۔ ایہہ بھارت دے کھبے فرنٹ دی وی آگوُ پارٹی اے۔ 2009ء چ سی پی ایم دے اپنے داعوے مطابق 1،042،287 ممبر سن۔

## بارلے جوڑ

## حوالے




گٹھ:بھارت
گٹھ:سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
بھارتی کمیونسٹ پارٹی

**بھارتی کمیونسٹ پارٹی** بھارت دی کیمونسٹ تحریک دی اک کیمونسٹ پارٹی اے ، اس دی قائم ہون دی تریخ بارے کئی آراء نیں ۔ پر بھارتی کمیونسٹ پارٹی مطابق اس دی نیہہ 26 دسمبر 1925 نوں میرٹھ وچّ رکھی گئی سی۔ اسے توں وکھ ہوئی بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسی) اس دی قیام 17 اکتوبر 1920 نوں تاشقند وچّ ہوئیا مندی اے۔

**نیو ایج** (New Age) اس پارٹی دا ہفتہ وار انگریزی ترجمان ہے۔ اس دا نوجواناں دی تنظیم آل انڈیا یوتھ فیڈریشن اے۔

## بارلے جوڑ

## حوالے




گٹھ:بھارت
گٹھ:سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
بروٹی چیڑ

بروٹی چیڑ لیندے رومی سمندر دے دیساں دا چیڑ اے۔
## ہور ویکھو
*جیون پڑھت

## بارلے جوڑ
پراݨا جکو

**پراݨا جکو** 9000 ورھیاں نال دنیا دا سبھ توں پراݨا جیوندا رکھ اے. ایہ 9,550 ورھے پراݨا اے۔ ایہ سویڈن دے صوبے دالارنا دے پربت دھارے فولوفلالٹ وچ اے۔  مورت وچ کھڑا رکھ تے اینا پراݨا نئیں پر ایہدی جڑھ پراݨی اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:چیڑ
گٹھ:رکھ
لہندا بنگال

**لہندا بنگال** (West Bengal) بھارت دی اک ریاست اے ۔ ایہدا رقبا 88،752 مربع کلومیٹر اے تے لوک گݨتی 80,221,171 اے ۔ کلکتا ۔ ایہدا راجگڑھ کلکتا اے تے مقامی زبان بنگالی اے ۔

گٹھ:بھارت
گٹھ:لہندا بنگال
جپانی چھتری چیڑ

**جپانی چھتری چیڑ** اک انوکھا کھنگرا اے جیہڑا صرف جپان وچ ہوندا اے۔ ایہدی پتھری جانداری نشانیاں 23 کروڑ ورے پرانیاں نیں۔ ایہ اپنے ٹبر وج اکلا ٹوکرا تے اکلی ونڈ اے۔

ایہنوں جپانی وج کویاماکی کیندے نیں تے ایہ جپانی آنوالے شہنشاہ دا نشان وی ہے۔

## بارلے جوڑ
کافی ٹبر

**کافی ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ کافی عربیکا ایس ٹبر دا مانتا والا رکھ اے تے کافی باہجوں ای ایس ٹبر دا ناں کافی ٹبر اے۔

رنگرتی، تارہ پھل تے پھلیاں مگروں چوتھے نمبر تے ایہ پھلوالے بوٹیاں دا سب توں وڈا ٹبر اے۔

* کافی عربیکا
* روبسٹا کافی
* کافی
* جنگلی اگ
## بارلے جوڑ
سکھبیر سنگھ بادل

**سکھبیر سنگھ بادل** (جاں **سکھبیر سنگھ**؛ جنم 9 جولائی 1962) اک بھارتی سیاستدان اے جو پنجاب دا ڈپٹی چیف منسٹر اے اتے شرومنی اکالی دل دا پردھان ہے۔ ایہہ سابقہ شرومنی اکالی دل پردھان پرکاش سنگھ بادل دا بیٹا اے ۔

## بارلے جوڑ

## حوالے
اکالی دل

**شرومنی اکالی دل** اک سکھ دھرم دی بھارتی سیاسی پارٹی اے۔ ایہہ شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی اتے دلی سکھ گرودوارہ پربندھک کمیٹی نوں کنٹرول کردا اے۔ ایہہ دنیاں دا سبھ توں وڈا اتے سبھ توں اثر رسوخ والا سکھ دل اے۔ اکالی دل دے مول مقصد سکھ مدعیاں نوں سیاسی آواز دینا اے اتے اسدا مننا ​​ہے کہ دھرم اتے راجنیتی اکٹھے چلدے نیں۔
## پارٹی پردھاناں دی سوچی
#سرمکھ سنگھ جھبل
#بابا کھڑک سنگھ
#ماسٹر تارا سنگھ
#گوپال سنگھ قومی
#تارہ سنگھ تھیتھر
#تیجا سنگھ اکارپری
#بابو لابھ سنگھ
#ادھم سنگھ جی ناگوکے
#گیانی کرتار سنگھ
#پریتم سنگھ گودھراں
#حکم سنگھ
#سنت فتح سنگھ
#اچھرّ سنگھ
#بھپندر سنگھ
#موہن سنگھ تڑ
#جگدیو سنگھ تلونڈی
#سنت ہرچند سنگھ لوگووال
#سرجیت سنگھ برنالہ
#پرکاش سنگھ بادل
#سکھبیر سنگھ بادل

## بارلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:بھارت
گٹھ:سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
کھنگرے

**کھنگرے** بوٹیاں دے دیس دے 10 انگاں وچوں اک ہے۔ ایہہ ننگے بی نیں۔ ایہناں دے بی والے انگ کھنگارے یا کھنگرے اکھواندے نیں۔ سارے کھنگرے لکڑ والے بوٹے نیں۔ جیہڑے لامت رکھ نیں اتے کجھ ہی جھاڑیاں نیں۔ ایس ٹولی دے سارے رکھاں دے بی بݨان والے انگ نوں پنجابی وچ کھنگارا یا کھنگرا کہندے نیں اَتے ایس لئی ایس ٹولی دا ناں کھنگرے پیا۔ ایہدے وچ 8 ٹبر، 68 ٹوکرے اَتے 630 ونڈاں نیں۔

## باہرلے جوڑ
پرکاش سنگھ بادل

**[[پرکاش سنگھ بادل]]** دا جنم 8 دسمبر 1927 نوں ضلع بٹھنڈہ دے پنڈ ابلو کھرانا وچّ ہویا۔ پرکاش سنگھ بادل   چڑھدے پنجاب دا وزیر اعلیٰ رہیا اے۔ تے اوہ پنج  واری  بھارتی پنجاب دا وزیر اعلی رہیا اے۔ اوہ پہلاں اس عہدے اتے 1970 ولوں 1971 تکّ ،  1977 ولوں 1980 تکّ ،  1997 ولوں 2002 تکّ اتے 2007 ولوں 2012 تکّ رہ چکیا اے۔ اوہ اک سکھ سیاسی پنجابی علاقائی جماعت شرومنی اکالی دل  دے سرپرست نیں ۔ اوہ 1995 توں 31 جنوری 2008 تکّ پارٹی  دے پردھان رہے۔ شرومنی اکالی دل  دے سرپرست ہون  دے ناطے، اوہناں دا شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی اتے دلی سکھ گردوارہ پربندھنک کمیٹی اتے اک مضبوط پربھاو اے۔ اوہ عامَ طور اتے بھارتی وزیر اعظم منموہن سنگھ توں بعد دوجا سبھتوں طاقتور سکھ رہنما دے روپ وچّ دنیا بھر وچّ جانے جاندے نیں۔

## بارلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
مالوکو جزیرے

**ملوکو جزیرے** انڈونیشیا دے جزیریاں دا اکٹھ اے۔ ایہ 74,505 مربع کلومیٹر تے پھیلے ہوۓ نیں۔ ایہناں تے 1,895,000 لوک وسدے نیں۔
thumb|جزائر ملوک دا نقشہ

جزائر ملوک، جنہاں نو‏ں جزائر مالوکو وی کہیا جاندا اے، انڈونیشیا دا اک مجموعہ الجزائر اے جو جزیرہ سلاویسی دے مشرق، نیو گنی دے مغرب تے تیمور دے شمال تے مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ انہاں جزیرے نو‏‏ں چین تے یورپ وچ تاریخی طور اُتے "مصالحہ جزیرے" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے لیکن ایہی اصطلاح انڈونیشیا تو‏ں باہر دنیا دے ہور علاقےآں دے لئی وی استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔

ان جزیرے دا ناں عربی لفظ جزیرۃ الملوک تو‏ں نکلیا اے جو عربی تاجراں نے اس علاقے دے جزیرے دے لئی استعمال کيت‏‏ا جو بعد وچ تبدیل ہوئے ک‏ے ملوکو بن گیا۔ انڈونیشیا د‏‏ی آزادی تو‏ں لے ک‏ے 1999ء تک جزیرے ملوکو واحد صوبہ سن، جس دے بعد انہاں نو‏ں شمالی ملوکو تے ملوکو ناں دے دو صوبےآں وچ تقسیم کر دتا گیا۔

ملوک دے بیشتر جزیرے پہاڑی نيں، جدو‏ں کہ متعدد تاں متحرک آتش فشاناں اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ مرطوب موسم دے حامل انہاں جزیرے وچ چاول دے نال لونگ و ہور مصالحہ جات پیدا ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

شمالی ملوکو د‏‏ی بیشترآبادی مسلما‏ن اے تے اس دا راجگڑھ تارنیت اے جدو‏ں کہ ملوکو صوبے وچ مسیحی آبادی وی کافی ا‏‏ے۔ 1999ء تو‏ں 2002ء دے دوران مسلم مسیحی فسادات وچ ہزاراں افراد قتل تے تقریباً 5 لکھ افراد بے گھر ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:انڈونیشیا دے مجمع الجزائر
گٹھ:بحیرہ ملوک
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے مجموعہ الجزائر
گٹھ:سابقہ پرتگیزی مستعمرات
گٹھ:سابقہ ہسپانوی مستعمرات
گٹھ:ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی
گٹھ:ہسپانوی شرق الہند
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سنت فتح سنگھ

**سنت فتح سنگھ**(27 اکتوبر 1911 تو 30 اکتوبر 1972)سکھ قوم دےمذہبی تے سیاسی آگوُ سی۔ پنجابی صوبہ مورچے وچّ اس دا اہم حصہ سی۔

گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
اچھر سنگھ جتھیدار

**اچھر سنگھ جتھیدار** (18 جنوری، 1892-6 اگست، 1976) دا جم س: حکم سنگھ دے گھر لاہور ضلعے دے پنڈ گھنیئے وچ ہویا۔ 15 ورھیاں دی عمر وچّ برما چلے گئے۔ اتھے جا کے برمی تے اردو دی تعلیم حاصل کیتی۔ اس توں بعد برما دی ملٹری پولیس وچّ بھرتی ہو گئے۔ 1921ء تکّ وکھ-وکھ تھاواں 'تے تعینات رہے اتے حوالدار دا عہدہ حاصل کیتا۔ 
## گرودوارہ سدھار لہر
سری ننکانہ صاحب دے خونی ساکے نے انیکاں سکھ نوجواناں نوں دھر ہردے تکّ ہلا دتا۔ سری اکال تخت صاحب دے سابقہ جتھیدار بھائی اچھر سنگھ وی سری ننکانہ صاحب دے ساکے توں بعد فوجی نوکری نوں تیاگ کے گورو گھر دیاں سیواواں لئی اکالی لہر وچّ شامل ہوئے۔ 1921ء وچّ ہوئے سری ننکانہ صاحب دے ساکے توں پچھوں سکھی صدق لئی دل ( ہردے) توں اٹھی کانگ کارن فوجی نوکری توں تیاگ-پتر دے کے سینٹرل ماجھا خالصہ دیوان وچّ شامل ہو کے گرودوارہ سدھار لہر وچّ جٹ گئے۔ 10 فروری، 1924 نوں جتھیدار اچھر سنگھ نوں سری اکال تخت صاحب  دی سیوا سونپی گئی پر تھوڑھے عرصے پچھوں 7 مئی 1924 نوں حکومت نے آپ نوں گرفتار کر لیا، ڈیڑھ سال دی قید دی سزا دتی گئی۔
## گربانی دے کھوجی ودوان
گربانی دے کھوجی ودوان ہون کرکے لاہور گرودوارہ کمیٹی دے پردھان س: امر سنگھ شیر پنجاب نے آپ نوں گرودوارہ ڈیہرا صاحب دے گرنتھی دی ذمہ واری سنبھال دتی۔ اتھے 14 سال دی لگاتار شاندار سیوا توں پچھوں سچکھنڈ سری ہرمندر صاحب دے گرنتھی وجوں نیوکتی ہوئی۔ 1955ء توں 1962 تکّ آپ سری اکال تخت صاحب دے جتھیدار رہے۔ آپ نے سری اکال تخت صاحب دی جتھیداری توں تیاگ-پتر دے کے ماسٹر تارا سنگھ دے دھڑے نال جڑ کے سیاسی سیوا شروع کیتی۔ اس دھڑے نے آپ نوں نومبر 1962ء وچّ اکالی دل دا پردھان چن لیا۔ جتھیدار اچھر سنگھ دیاں سیواواں دی ہمیشہ تعریف کیتی جاندی رہی۔ آخر 6 اگست، 1976ء نوں پنج-بھوتک سریر نوں تیاگ کے گورو چرناں وچّ جا براجے۔



گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سرجیت سنگھ برنالا

**سرجیت سنگھ برنالا** (جم 21 اکتوبر 1925) بھارت دے اک سیاستدان سن ۔ اوہ پنجاب دے سابقہ وزیراعلا تامل ناڈو، اتراکھنڈ، آندھرا پردیش تے انڈیمان اتے نکوبار دے سابقہ گورنر تے سابقہ یونین وزیر نیں ۔



گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ہرچند سنگھ لونگووال

**سنت **ہرچند سنگھ لونگووال****(2 جنوری 1932-20 اگست 1985) دا جم پنڈ گدڑیانی، ریاست پٹیالہ (ہن ضلع سنگرور) منشا سنگھ گھر  ہویا سی۔ پنج سال دی عمر وچّ آپ دے پتا ایہناں نوں سنت جودھ سنگھ  موجو متی، ضلع بٹھنڈہ پاس گرمتِ ودیالے وچّ پڑھن لئی چھڈّ آئے سن۔ ایہناں دی لگن ویکھ کے سنت جودھ سنگھ نے ایہناں ولّ خاص دھیان دینا شروع کر دتا۔ اوہناں ہرچند سنگھ نوں گربانی دے شدھ پاٹھ، گر-اتہاس دی ویاکھیا، گربانی دے منوہر کیرتن دی دات اتے جیون جاچ وچّ ماہر کر دتا سی۔ آپ نے 10 سال بعد سنت جودھ سنگھ توں پنتھک سیوا کرن دی آگیا منگی تاں اوہناں بڑے پیار نال آپ نوں اپنا اشیرواد دتا تے گرسکھی جیون وچّ پرپکّ رہِ کے گربانی کیرتن راہیں پنتھ دی سیوا کرن دا حکم دتا۔ آپ مٹھّ-بولڑے، شانت سبھاء، امن دے مسیحا اتے پنتھ نوں سمرپت شخصیت سن۔ اوہ سرگرم اتے کٹل راجنیتی توں دور رہنا چاہندے سن۔
## کیرتنیئے
سنت ہرچند سنگھ لونگووال دے منوہر کیرتن دیاں دھماں نیڑلے پنڈاں توں دور-دور تک پے گئیاں سن۔ چھوٹی عمر وچّ ہی سنگتاں اوہناں نوں سنت کہن لگّ پئیاں سن۔ کیرتن دی قدر کرن والے گربانی دے ویاکھیاکار گیانی ہرنام سنگھ ہیرو کلاں والے سنت ہرچند سنگھ لونگووال نوں سنت بابا بگا سنگھ تپسوی دے گرودوارہ صاحب وکھے سنّ 1948 وچّ لے آئے۔ اوہ اپنا جتھا بنا کے پنڈاں وچّ دور-دور تک کیرتن کرن لئی جاندے اتے گرمتِ دا پرچار کردے۔ اس ویلے گیان سنگھ راڑیوالیاں دی اگوائی وچّ بنی پیپسو سرکار نوں مرکز ولوں توڑ دتا گیا سی اتے ماسٹر تارا سنگھ نے مورچے دا اعلان کر دتا گیا سی۔ آپ نے پہلی وار ہیرو کلاں توں بھاری جتھا لے کے گرفتاری دتی۔ اوہ تنّ مہینے فریدکوٹ جیل وچّ وی رہے۔ ایہناں نوں شرومنی اکالی دل دے سرگرم میمبراں وچّ گنیا جان لگّ پیا سی۔ اوہناں دے کیرتن، سیوا بھاوَ اتے وڈیائی دیکھ کے شہید بھائی منی سنگھ جی دی یاد وچّ نواں گرودوارہ بناؤن واسطے ہیروں کلاں توں سنگت سنّ 1953 وچّ آپ نوں لونگووال لے آئی اتے آپ اتھے ہی رہِ گئے۔ 
## پنجابی صوبے دا مورچہ
سنّ 1955 وچّ ماسٹر تارا سنگھ نے پنجابی صوبے دا مورچہ لایا جس وچّ جتھا لے کے آپ نے سنگرور وکھے گرفتاری دتی اتے دو مہینے ہسار جیل ’چ رہے۔ سنّ 1957 وچّ کمیونسٹ پارٹی ولوں خوش حیثیت ٹیکساں خلاف مورچہ لگایا گیا۔ ادوں وی ایہناں تتکالی شرومنی اکالی دل دے پردھان ماسٹر تارا سنگھ توں آگیا لے کے 500 اکالی ورکراں دا جتھا لے کے سنگرور وچّ گرفتاری دتی۔ ایہناں سنّ 1960 وچّ ضلع سنگرور دے پردھان بن کے شرومنی کمیٹی دیاں چوناں جتیاں۔
## جتھیدار
سنّ 1962 وچّ آپ نوں تخت سری دمدما صاحب دا پہلا جتھیدار تھاپیا گیا۔ سنّ 1964 وچّ آپ پاؤنٹا صاحب نوں سرکاری قبضے وچوں آزاد کرواؤن لئی اکالی دل ولوں جتھا لے کے گئے اتے تخت صاحب دی جتھیداری توں استعفٰی دے دتا۔ سنّ 1969-70 وچّ حلقہ لہراگاگا توں اکالی دل دے پردھان سنت فتح سنگھ دا حکم منّ کے پیپسو دے سابقہ مکھ منتری بابو برش بھان دے مقابلے ودھان سبھا دی چون لڑی اتے دو وار اوہناں نوں بھاری گنتی نال ہرایا۔ آپ نے سنّ 1975-77 تک پردھان وجوں ایمرجینسی خلاف شرومنی اکالی دل ولوں لایا مورچہ سفلتا نال چلایا۔ ایمرجنسی ختم ہون ’تے ہی مورچہ واپس لیاندا گیا۔ ایمرجنسی توں بعد کیندر وچّ جنتا پارٹی اتے پنجاب وچّ اکالی دل دی سرکار بنی۔
## دھرم یدھ مورچہ
سنّ 1980 وچّ شرومنی اکالی دل ولوں دھرم یدھ مورچہ شروع کیتا گیا جو ساکہ نیلا تارہ ہون تک چلدا رہا۔ 24 جولائی 1985 نوں راجیو لونگووال سمجھوتہ ہویا جسنوں سنسد نے پروانگی دے دتی سی۔ سنت ہرچند سنگھ نے اکالی دل دا جنرل اجلاس بلا کے سربسمتی نال پروانگی لئی۔ 20 اگست 1985 نوں شیرپور دے گردوارے اندر بھرے اکٹھ وچّ آپ نوں گولیاں مار کے مار  دتا گیا۔

## حوالے


گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
فوجا سنگھ

**فوجا سنگھ** (جم: 1 اپریل 1911) اک اُگھے پنجابی سکھ دوڑاک نیں۔ 2003 وچّ اوہناں نے ٹورانٹو میراتھان وچّ 92 سال دی عمر وچّ نبے سالاں توں اتے دے دوڑاک دا 5 گھنٹے 40 منٹاں دا عالمی ریکارڈ بنایا اتے لنڈن میراتھان (2003) اوہناں نے 6 گھنٹے 2 منٹاں وچّ پوری کیتی۔ اگست 2012 تکّ اوہناں نے چھ لنڈن میراتھان، دو کنیڈیائی میراتھان، نیویارک میراتھان اتے انیکاں ادھیاں-میراتھاناں وچّ حصہ لیا۔

16 اکتوبر 2011 نوں سنگھ ٹورانٹو میراتھان نوں 8 گھنٹے 11 منٹ 06 سکنٹاں وچّ پورا کرکے اوہ دنیاں دے پہلے سو سال دے بزرگ دوڑاک بنے۔ پر گنیز ورلڈ ریکارڈ نے اس نوں کتاب وچّ ایہہ کہہ کے شامل کرن توں انکار کر دتا سی کہ سنگھ اپنا جم سرٹیفکیٹ نہیں پیش کر سکے پر جویں کہ 1911 ویلے بھارت وچّ جم دے ریکارڈ نہیں رکھے جاندے سن، سنگھ اپنا بریٹش پاسپورٹ، جس ’تے اوہناں دی جم تاریخ 1 اپریل 1911 لکھی ہوئی ہے، اتے رانی الزبتھ ولوں اپنے 100ویں جم دن ’تے بھیجی ودھائی چٹھی پیش کرن وچّ کامیاب ہوئے۔

اپریل 2012 وچّ اوہناں نے پوری میراتھان نوں الوداع کہہ دتا پر اوہناں کیہا کہ اوہ ادھیاں-میراتھاناں اتے ہور چھوٹیاں دوڑاں وچّ دوڑدے رہنگے۔

## جیونی

سنگھ دا جم 1 اپریل 1911 نوں برطانوی پنجاب وچّ جالندھر ضلعے دے بیاس پنڈ وچّ ہویا۔ پنڈ وچّ اوہ پیشے وجوں اک کسان سن اتے 1992 وچّ اپنی پتنی دی موت توں بعد اپنے پتر کول لندن آئے۔ اتھے آ کے اوہناں دا دوڑن دا شوق پھر توں جاگیا اتے اوہناں 81 سال دی عمر وچّ لنڈن میراتھن (2000) توں دوڑنا شروع کیتا۔

اوہ ان پڑھ نیں اتے پنجابی بولنی جاندے ہن پر پڑھنی اتے لکھنی نہیں۔ اسے کرکے خشونت سنگھ ولوں لکھی اپنی جیونی خود نہ پڑھ سکن دا اوہ دکھ ظاہر کردے نیں۔

## حوالے


گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گیانی کرتار سنگھ

## بچپن اتے جم
پنتھ دے دماغ وجوں جانے جاندے درویش سیاستدان گیانی کرتار سنگھ دا جم 12 دسمبر، 1902 نوں ضلع لائلپور (پاکستان) دے چکّ نمبر 40 جھنگ برانچ وچ سردار میجر سنگھ گھر ہویا۔ اوہناں دے پرکھیاں دا پنڈ ناگوکے ضلع امرتسر (ہن ضلعترن تارن) سی، جو باراں وساؤن ویلے لائلپور ضلعے وچّ جا کے وسّ گئے سن۔ 
## تعلیم
اوہناں نے مڈھلی تعلیمپنڈ دے گردوارے وچوں حاصل کیتی اتے بعد وچّ خالصہ ہائی سکول چکّ نمبر 41 توں 1921 وچّ دسویں دا امتحان پاس کیتا۔ 
## دردناک ساکیاں
جلیانوالے باغ اتے سری ننکانہ صاحب وکھے واپرے دردناک ساکیاں دا اوہناں دے من 'تے بہت گہرا اثر ہویا۔ اوہ راجسی کانفرنساں وچّ حصہ لین لگّ پئے اتے سمیں دے پرمکھ نیتاواں ڈاکٹر: کچلو، بابا کھڑک سنگھ اتے موتا سنگھ (ماسٹر) وغیرہ دے رابطے وچّ آ گئے۔
## سول نافرمانی لہر
1926 وچّ گرودوارہ ایکٹ مطابق شرومنی کمیٹی دی ہوئی پہلی چون وچّ اوہ شرومنی کمیٹی دے میمبر چنے گئے اتے اکتوبر 1927 وچّ اوہناں نوں شرومنی کمیٹی دی ایگزیکٹو وچّ لے لیا گیا۔ سائیمن کمیشن دے بھارت پہنچن 'تے گیانی جی اس دی مخالفت وچّ نطر آئے۔ اوہ 1930 وچّ مہاتما گاندھی ولوں چلائی سول نافرمانی لہر وچّ شامل ہو گئے اتے اک سال دی سخت قید دی سزا ملتان جیل وچّ بھگتی۔
## پنجاب اسمبلی
1937 وچّ پنجاب اسمبلی دیاں ہوئیاں چوناں وچّ گیانی جی پہلی وار پنجاب اسمبلی لئی چنے گئے۔ 1940 اتے 50 دے دہاکیاں دوران گیانی جی اک رسوخ والے سکھ نیتا وجوں ابھرے۔ 1946 وچّ اوہناں کیبنٹ مشن دیاں تجویزاں دی ڈٹ کے مخالفت کیتی۔ 1946 وچّ گیانی جی شرومنی اکالی دل دے پردھان چنے گئے۔ دیس ونڈ پچھوں مارچ، 1948 وچّ اکالی دل دی ورکنگ کمیٹی ولوں لئے فیصلے پاروں پنتھک میمبر کانگرس پارٹی وچّ شامل ہو گئے تاں گیانی جی وی کانگرس وچّ شامل ہو گئے۔ 
## وزیر
گیانی جی بھیم سین سچر دی وزارت وچّ وزیر وی بنے۔ 1951 وچّ کانگرس دیاں نیتیاں توں مایوس ہو کے گیانی جی پھر اکالی دل وچّ شامل ہو گئے پر 1957 دیاں چوناں پچھوں گیانی کرتار سنگھ، س: پرتاپ سنگھ کیروں دی کانگرسی وزارت وچّ مال اتے کھیتی باڑی منتری بنے۔ اوہ 1963 تکّ کیروں سرکار وچّ وزیر رہے۔ مارچ 1970 وچّ پنجاب دے وزیر اعلی س: پرکاش سنگھ بادل نے اوہناں نوں ہریانہ اتے ہماچل پردیش وچّ رہِ گئے پنجابی بولدے علاقے واپس لین سبندھی کمیشن دا پردھان نامزد کیتا پر نتیجہ کجھ نہ نکلیا۔ 
## آخری ویلہ
انت اوہ 10 جون، 1974 نوں اکال پرکھ دے چرناں وچّ جا براجے۔
نیازبو

**نیازبو** پھلوالے بوٹیاں دے تلسی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہ خوشبو والا بوٹا اے۔ نیازبو دکھنی ایشیاء، چین، چڑھدا دکھنی ایشیاء تے نیوگنی دا واسی اے۔ ہندستان وچ ہزاراں وریاں توں ایہنوں اگایا جاریا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی تے خوشبو والا بوٹا اے۔ پرانے یونانی حکیم جیویں تھیوفراسٹس تے ڈائیوسکوریڈس ایس بوٹی نوں جاندے سن۔
## ورتن
نیازبو نوں صدیاں توں دوائیاں تے کھان پین وچ ورتیا جاریا اے۔وج ورتیا جاریا اے۔

## بارلے جوڑ
جباڑا

**جباڑا** جنوراں دے پنڈے دا اک انگ اے۔ ایہ منہ دے اندر اک جوڑدار وکھالہ اے جیہڑا عام طور تے ٹکر نوں پھڑن تے ورتن دے کم آندا اے۔
## [[ارتھروپوڈ]]
ارتھروپوڈاں وچ جباڑے، کائیٹن دے بنے ہوندے نیں۔
## بارلے جوڑ
ٹلی پھل ٹبر

**ٹلی پھل ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دے اک وڈے ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 84 جنساں تے 2400  تک ونڈاں نیں۔ ایہناں دے پھل الٹی لٹکی ٹلی وانگوں ہوندے نیں۔ایس ٹبر دے بوٹے سارے جک تے پھیلے نیں سوا‎ۓ صحرا، انٹارکٹکا، چڑھدا اتری ایشیاء تے اتری گرین لینڈ وچ ایہ نہین ہوندے۔

## بارلے جوڑ

*ٹلی پھل ٹبر دیاں مورتاں
انیل کاکودکر

**انل کاکودکر** اک بھارتی ایٹمی سائنسدان اے۔ نومبر، ۲۰۰۹ تکّ اوہ بھارت دے ایٹمی توانائی کمیشن دا چیئرمین اتے بھارت سرکار دے ایٹمی توانائی محکمے دا سیکٹری سی۔ اسدے پہلاں اوہ سن ۱۹۹۶ توں ۲۰۰۰ تکّ بھابھا ایٹمی ریسرچ سینٹر دے ڈاریکٹر سی۔ اوہ بھارتی ریزرو بینک وچّ وی ڈاریکٹر اے۔

 
## مڈھلی زندگی
کاکودکر دا جم ۱۱ نومبر ۱۹۴۳ نوں بروانی شاہی ریاست (موجودہ مدھ پردیش راج) وچ آزادی گھلاٹیئے جوڑی، کملا کاکودکر اتے پرشوتم کاکودکر دے گھر ہویا سی۔ اس دی مڈھلی پڑھائی بروانی اتے کھارکون وچ ہوئی اتے بعد نوں اوہ پوسٹ-میٹرک پڑھائی کرن لئی ممبئی چلا گیا۔
## حوالے

 
## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:سائنسدان
تلسی ٹبر

**تلسی ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ تلسی تے پودینہ ایس ٹبر دے مشہور بوٹے نیں۔

* تلسی
* نیازبو
* پودینہ
* کولس
* بلی دیاں مچھاں
* ساتل
## بارلے جوڑ
تلسی

**تلسی ** پھلوالے بوٹیاں دے تلسی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی تے خوشبو والا بوٹا اے۔ ایس بوٹے نوں ہندو مت وچ بڑا اہم سمجھیا جاندا اے۔

## وکھالہ
تلسی اک چآڑی اے جیہڑی سدی 30–60 سینٹی میٹر تک جاندی اے۔ ٹاہنیاں تے وال ہوندے نین تے پتے ہرے جامنی تے سادے اک دوجے دے آڈے تے تیز حوشبو والے ہوندے نیں۔ پھل لمے نیزے ورگی ٹاہنی تے جامنی تے نکے نکے ہوندے نیں۔

## ورتن
ایہ بوٹا ہندو مت وج پاک سمجیا جاندا اے تے ایہنوں گھراں وچ اچیچی تھاں تے اگایا جاندا اے۔ تلسی نوں صدیاں توں دوائیاں وج ورتیا جاریا اے۔

## بارلے جوڑ
تردا دل

**تردا دل** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے کئی بوٹے پانی وج ہوندے نیں تے اوہناں دے دل ورکے پتے پانی پدھر اتے تردے نیں تے ایس باہجوں اوہناں دا ایہ ناں پیا۔

## بارلے جوڑ

*ٹلی پھل ٹبر دیاں مورتاں
تاریورگے

**تاریورگے** پھلوالے بوٹیاں دی اک پتی اے جیدے وچ 10 ٹبر آندے نیں۔ تارہ پھل ایہدا سب توں وڈا ٹبر اے تے اوس باہجوں ای پتی دا ناں تاریورگے پیا اے۔

* تارہ پھل
* ٹلی پھل ٹبر
* تردا دل

## بارلے جوڑ
کمل رندیوے

**کمل رندیوے**، (**کمل سمرتھ**،1917–2001) بھارتی زنانی سائنسدان سی، جو کینسراں اتے وائرساں درمیان تعلقاں بارے اپنے کیتے کم لئی جانی جاندی اے۔  اوہ **انڈین وومین سائنٹسٹس ایسوسی ایشن** دے بانیاں وچوں اک سی۔ اسنوں 1982 وچّ جذام دے روگیاں لئی اپنے کم لئی پدم بھوشن ملیا سی۔

اسنے 1960ویاں وچّ، ممبئی دے انڈین کینسر ریسرچ سینٹر وچّ بھارت دی پہلی ٹشو کلچر ریسرچ لبارٹری قائم کیتی سی۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے
دولت سنگھ کوٹھاری

**دولت سنگھ کوٹھاری** (1905–1993) بھارت دا مشہور سائنسدان سی۔ اسنوں انتظامی سیوا دے کھیتر وچّ 1962 وچّ پدم بھوشن نال نوازیا گیا سی۔

## شروعاتی جیون اتے تعلیم

ڈاکٹر ڈی.ایس. کوٹھاری 1905 وچّ راجستھان دے شہر اودے پور وچّ پیدا ہوئے سی۔ اسنے اودے پور اتے ​​اندور توں مڈھلی تعلیم لئی سی اتے میگھناد ساہا دی اگوائی ہیٹھ 1928 وچّ الہٰ آباد یونیورسٹی توں فزکس وچّ ماسٹر ڈگری حاصل کیتی۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے
 

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:سائنسدان
ضلع اودے پور

**ضلع اودے پور** پعارت دے صوبے راجستھان دا اک ضلع اے۔

گٹھ:راجستھان دے ضلعے
ڈھاکا

**ڈھاکا**، بنگلا دیش دا راجگڑھ شہر ہے ۔ ایہہ بُڈھی گنگا دے کنڈھے تے وس رہیا ہے ۔ ایس شہر دی آبادی اک کروڑ توں ودھ ہے۔ ایہہ بنگلا دیش دا سبھ توں وڈّا تے دنیا دے آباد ترین شہراں وچوں اک ہے۔ ایہہ شہر پٹ سن دی بہت وڈّی منڈی تے صنعت و تجارت دا وچکار ہے۔ ایتھے دی ململ دنیا بھر وچ مشہور سی لیکن برطانوی دور وچ اس عظیم شہر دی صنعت نوں برباد کر دتا گیا۔ ڈھاکہ اپنی سوہݨی مسیتاں دی وجہ توں وی شہرت رکھدا ہے۔
ایتھے سڑکاں تے روزانہ چار لکھ رکشے چلن دی وجہ توں ایہنوں دنیا دا "رکشا راجدھانی" وی آکھیا جاندا ہے۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:بنگلا دیش دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
پیارا سنگھ گل

**پیارا سنگھ گلّ** (28 اکتوبر، 1911 - 23 مارچ، 2002)  بھارت دا  اک وڈا  نیوکلیئر فزکس سائنسدان سی جو کاسمک رے نیوکلیئر فزکس  وچّ آگوُ سی۔ اسنے امریکہ دی مین ہیٹن پروجیکٹ وچّ کم کیتا سی۔ اس پروجیکٹ نے دنیا دے پہلے ایٹمی بمب اتے اسدی تکنیک دی کھوج کیتی سی۔

## حوالے

 
## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:سائنسدان
بیربل ساہنی

**بیربل ساہنی** (نومبر 1891-10 اپریل 1949) قدیم نباتات دا سائنسدان سی ۔ 

## جیونی

بیربل ساہنی دا جم 14 نومبر 1891 نوں لالا رچی رام ساہنی اتے ایشور دیوی دے گھر لہندے پنجاب دے شاہ پور ضلعے دے بھیرا ناں دے اک چھوٹے جہے قصبے وچّ ہویا سی، جہڑا ہن پاکستان وچّ ہے۔ اسدا ٹبر اتھے ڈیرہ اسمٰعیل خان توں منتقل ہو کے وسّ گیا سی۔ 
## تعلیم

اس نے صرف وظیفے دے سہارے تعہیم حاصل کیتی۔ سوجھ وان اتے ہونہار بال ہون دے وجہوں اس نوں وظیفے حاصل کرن وچّ مشکل نہیں ہوئی۔ شروع دن بڑے ہی کشٹ وچّ گزرے۔

پروفیسر رچی رام ساہنی نے اعلی تعلیم لئی اپنے پنجو پتراں نوں انگلینڈ بھیجیا۔ اوہ آپ وی مانچسٹر گئے اتے اتھے کیمبرج دے پروفیسر ارنسٹ ردرفورڈ اتے کوپن ہیگن دے نیلز بوہر دے نال ریڈیو ایکٹوٹی اتے انویشن کارج کیتا۔ پہلی وڈی لڑائی شروع ہون دے ویلےاوہ جرمنی وچّ سی اتے لڑائی چھڑن توں صرف اک دن پہلاں کسے طرحاں سرحد پار کر سرکھات(محفوظ) علاقے اتے پجن وچّ سفل ہوئے۔ پروفیسر بیربل ساہنی اپنے کھوج دےکماں وچّ کدے ہار نہیں مندا سی، سگوں اوکھی توں اوکھی سمسیا(مسئلے) دا حل ڈھونڈھن لئی ہمیشاں مصروف رہندا سی۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے

 

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:سائنسدان
ستیندرناتھ بوس

**ستیندرناتھ بوس** دا ناں بھارت دے وڈے طبیعیات داناں اتے ریاضی داناں 'چ آؤندا اے۔ قدرت دے ڈونگھے بھیداں نوں جانن لئی اٹھ ہزار سائنسداناں دی ٹیم کم کر رہی اے۔ اسے وڈے تجربے 'چ ہگس بوسون دی گلّ کیتی جا رہی اے، جس نوں **گوڈ پارٹیکل** وی کیہا جاندا اے۔ دراصل ،بوسون' ناں ستیندر ناتھ بوس دے ناں توں لیا گیا اے۔ ایہہ بھارت لئی مان والی گلّ اے۔
## جیون
ستیندرناتھ بوس دا جم 1 جنوری 1894 نوں کلکتہ 'چ ہویا سی۔ اسدی مڈھلی تعلیم کولکاتہ 'چ ہی ہوئی سی۔ سکولی تعلیم پوری کرن پچھوں اسنے کولکاتہ دے پریزیڈینسی کالج وچّ داخلہ لیا۔ اسنے ایم ۔ایس ۔سی پہلے درجے وچّ پاس کیتی۔ 
## [[بوس-آئینسٹائین سٹیٹسٹیکل]]
اوہنیں دنیں 'فزکس 'چ نویاں نویاں کھوجاں ہو رہیاں سن۔ جرمن طبیعیات دان میکس پلانک نے کوانٹم پرنسیپل (اصول)دی کاڈھ کڈھی جس مطابق توانائی نوں چھوٹے چھوٹے حصیاں 'چ ونڈیا جا سکدا اے۔ جد بوس نے البرٹ آئینسٹائین نال مل کے کم کرنا شروع کیتا تاں اوہناں نے مل کے دنیا دے ساہمنے نویں سٹیٹسٹیکل تھیوری پیش کیتی، جو اک خاص طرحاں دے ایٹماں دے گن دسدی اے۔ اجیہے ایٹم 'بوسون' اکھواؤندے نیں۔ اس نوں بوس-آئینسٹائین سٹیٹسٹیکل دے ناں نال جانیا جاندا اے۔ 
## اعزازات
*پدم بھوشن
*1937 وچّ رابندرناتھ ٹیگور نے اپنی کتاب ستیندر ناتھ بوس نوں ڈیڈیکیٹ کیتی۔
*1959، وچّ اس نوں قومی پروفیسر نامزد کیتا۔
*1986 وچّ ستیندر ناتھ بوس نیشنل سیٹر فار بیسک سائنس قائم کیتی۔
*کونسل آف سائنٹیفک اینڈ انڈسٹریل دے صلاح کار رہے۔
*بھارتی فزکس سوسائٹی اتے نیشنل سائنس اکیڈمی دے پردھان رہے۔
*بھارتی سائنس کانگرس دے پردھان

## باہرلے جوڑ

## حوالے

 

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:سائنسدان
کھجور ٹبر

**کھجور ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ کھجور، ناریل کنگھی پام ایہدے مشہور رکھ نیں۔
## بارلے جوڑ
چنتامنی نگیسا رام چندر راؤ

**پروفیسر. سی. این. آر. راؤ** (جم 30 جون)  دا جم بنگلور وچ  شری ہنومنتھا نگیسا اتے  شریمتی نغمہ نگیسا دے گھر ہویا۔ اسدا پورا ناں چنتامنی نگیسا رام چندر راؤ (کنڑا :ಚಿಂತಾಮಣಿ ನಾಗೇಶ ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ ) ڈاکٹر. راؤ دی شادی 1960 وچ ادومتی راؤ نال ہوئی جس وچوں دو بچے ہوئے۔ اس ویلے ایہہ وزیراعلی دی سائنسی صلاح کار کونسل دا مکھی اے۔
## مڈھلی تعلیم
اسنے اپنی پڑھائی بنگلور چ ہی پوری کیتی اتے بیچلر دی ڈگری میسور یونیورسٹی توں اتے ماسٹر دی ڈگری بنارس ہندو یونیورسٹی اتے پی ایچ ڈی دی پڑھائی پرڈیو یونیورسٹی  توں 1958 وچ پوری کیتی اتے ڈی سائنس دی پڑھائی میسور یونیورسٹی توں کیتی۔ آپ نے 1963 وچ آئی. آئی ٹی کانپور وچ استاد دے تور تے پڑھایا

## کم
اسدی پہچان سولڈسٹیٹ کیمسٹری وچ اک ماہر دے روپ وچ کیتی جاندی ہے۔ پروفیسر. سی. این. آر. راؤ دے بین القوامی پدھر 'تے 1400 ریسرچ پیپر تے 45 کتاباں شائع ہو چکیاں نیں۔ پروفیسر. راؤ اجیہے تیجے سائنسدان ہونگے جو سی. وی. رمن تے سابقہ صدر تے سائنسدان عبدالکلام توں بعد بھارت رتن ایوارڈ حاصل کیتا۔

## اعزازات
*ہگیہس ایوارڈ(2000)
*بھارتی سائنس ایوارڈ(2004)
*رائیل سوسائٹی(1984)
*عبدالسلام ایوارڈ(2008)
*دان ڈیوڈ ایوارڈ(2005)
*لیگیان ایوارڈ(2005)
*پدم شری (1974)
*پدم وبھوشن (1985)
*بھارت رتن (2014)

## باہرلے جوڑ

## حوالے
پہاڑی چیڑی

**پہاڑی چیری** پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک رکھ اے۔ایہ چین، جپان تے کوریا دا واسی اے۔

## وکھالہ
پہاڑی چیری 20 میٹر(65 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ پتے لمے چوڑے 1/4 4 انچ تے 12 سینٹی میٹر لمے تے 5 سینٹی میٹر تے 2 انچ چوڈے ہوندے نیں۔ انت تے چنجلے تے کنڈیاں توں ترکھے دندلے۔ دوناں پاسیوں توں پدھرے، پت چڑ وچ پیلے تے رتے ہو جاندے نیں۔ ایدی چھل جامنی پوری ہوندی اے۔ ایہدے چھل 3 سینٹی میٹر 1/4 1 انچ چوڑے نیں۔ پھل رنگ ہلکا گلابی توں چٹا اے تے ایدہے تے 5 پتیاں ہوندیاں نیں۔ پھل کچھے وچ تے بسنت وچ کھڑدے نیں۔ ایھرا فروٹ گوڑے جامنی کالے رنگ وچ گودے والا تے 1 انچ/ 2۔5 سینٹی میٹر لما ہوندا اے۔ 

## مورتاں

File:Prunus serrulata 'Kanzan' 03.JPG|انگوریاں'
File:Prunus serrulata - flowers close-up.jpg|پھل
File:Prunus serrulata 2005 spring 018.jpg
File:PrunusSerrulataBark.jpg
File:PrunusSerrulataLeaf.jpg|پتہ


## بارلے جوڑ
ایپسکوپی

**ایپسکوپی** (Episkopi) قبرص دے ضلع لیماسول چ جزوی طور تے واقع ایک پنڈ اہے اسدا کجھ حصہ برطانوی سمندر پار علاقے ایکروتیری تے دیکیلیا چ شامل اے۔ ایہ لیماسول شہر توں تقریبا 14 کلومیٹر تے پافوس دے مشرق چ 40 کلومیٹر دے فاصلے تے اے۔

## حوالے


گٹھ:قبرص
گٹھ:قبرص دے شہر
گٹھ:قبرص دے آباد تھاں
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے سمندر پار علاقے
گٹھ:یورپ
ایکروتیری تے دیکیلیا

**اکروتیری اتے دھکیلیا دا خودمختار فوجی اڈا**(یونانی:Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας)قبرص جزیرے اتے دو برطانیہ دے علاقے نیں جو رل کے اک برطانوی باہری علاقہ بناؤندے ہن اتے جہناں نوں برطانیہ دے خودمختیار فوجی اڈیاں دے طور 'تے چلایا جاندا اے۔ ایہہ اڈے 1960 دے آزادی دے معاہدے (جس راہیں قبرص نوں آزادی ملی) ہیٹھ برطانیہ ولوں رکھ لئے گئے سن جس اتے برطانیہ، یونان، ترکی اتے یونانی 'تے ترک قبرصیاں دے دستخط نیں۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:برطانیہ
گٹھ:قبرص
گٹھ:یورپ
فاکلینڈ جزیرے

**فاکلینڈ جزیرے**جنوبی وڈا سمندر اوقیانوس وچّ پاتاگونیا شیلف اتے واقع اک جزیرےآں دا مجوعہ اے۔ ایہہ جزیرے پاتاگونیائی ساحل توں لگبھگ 500 کلومیٹر چڑھدے ولّ واقع نیں۔ اسدا رقبہ 12،713 مربع کلومیٹر اے ۔ جس وچّ چڑھدا فاکلینڈ، لہندا فاکلینڈ اتے 776 ہور چھوٹے جزیرے شامل نیں۔ اسدا راجگڑھ سٹینلے اے جو چڑھدے فاکلینڈ اتے واقع اے۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے سمندر پار علاقے
گٹھ:جزیرے
ویلنگٹن

ویلنگٹن نیوزی لینڈ کا راجگڑھ تے دوجا وڈا  شہر ہے۔ ایہ بلحاظ آبادی دے لحاظ  نال اوقیانوسیہ دا سبتوں وڈا قومی دارالحکومت ہے۔ ایہ نیو زیلینڈ دے اتلے  جزیرے دے جنوبی کنارے اتے واقع ہے۔ 

دنیا بھر دے شہراں وانگ  ویلنگٹن دی آبادی وی شہری حداں توں باہر تک پھیلی ہوئی ہے ۔

ویلنگٹن شہر نوں  اپنا ایہ ناں آرتھر ویلزلی، اول ڈیوک ویلنگٹن  دے ناں توں ملیا اے جہڑا واٹرلو دی لڑائی دا فاتح سی۔ ڈیوک دا خطاب انگلستان دے ضلع (کاؤنٹی) سمرسیٹ دے اک قصبے ویلنگٹن توں ملیا سی۔  

ویلنگٹن نیو زیلینڈ دا سیاسی مرکز اے جتھے پارلیمان تے حکومتی وزارتاں تے شعبہ جات دے دفتر واقع نیں۔ 

2006ء دے مطابق ایہ رہائش دے معیار دے لحاظ نال دنیا دا 12 واں بہترین شہر رہیا ہے جدوں کہ انگریزی بولن آلے شہراں وچوں اسدا  چوتھا نمبر سی۔ 

شہر نوں 1865ء چ  آکلینڈ دی تھاں قومی راجگڑھ دکا درجہ دتا گیا سی۔ 

2009ء دے اندازےآں دے مطابق شہر دی آبادی تقریبا دو لاکھ ہے جس چ وڈی اکثریت یورپی النسل ہے جدوں کہ مقامی ماؤری نسل دے باشندے سبتوں وڈی اقلیت نیں۔ 

## جڑواں شہر
* 
* 
* 
**تاریخی جڑواں شہر**
* 
* 
**دوست شہر**
*
یاماگوچی

**یاماگوچی** (Yamaguchi) (جاپانی: 山口市) جپان دے یاماگوچی پریفیکچر دا راجگڑھ اے۔ شہر دی نیہہ 10 اپریل، 1929 نوں رکھی گئی سی۔ فروری 2010 دے اک آنکڑے باہجوں شہر دی گنتی 198,971 تے لوک گنجانی 194.44 لوک اک مربع کلومیٹر سی۔ شہر دا کل تھاں 1,023.31 مربع کلومیٹر اے۔

## موسم




## اتہ پتہ
 

گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
منچوری چیری

**منچوری چیری** پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک پت چڑی رکھ اے۔ایہ اتری جڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔

## وکھالہ
منچوری چیری 12 میٹر(40 فٹ) تک اچا جاندا اے۔پتے آنڑیورگے 3 بنچ /7.5 سینٹی میٹر لمے تے 1 1/4 انچ / 3 سینٹی میٹر چوڑے نیں۔انت تے چنچلے تے کنڑیاں توں تیز رنرلے ، گوڑے ہرے رنگ رے تے پت چڑ وچ پیلے ہو جانرے نیں۔سک پیلا پورا تے پدھرا ہوندا اے۔پھل 1 سینٹی میٹر چوڑا، چٹا خوشبو والا گجھے وج کسے پرانی ٹاہنی دے انت تے ہوندے نیں۔بسنت وج کھڑدے نیں۔

## بارلے جوڑ
سٹینلے

سٹینلے (سابق ناں **پورٹ سٹینلے**، Stanley) برطانیہ دے زیر انتظام فاکلینڈ جزیرےآں دا راجگڑھ تے کلا قصبہ اے۔ ایہ جنوبی امریکہ دے ساحلوں دے قریب وڈا سمندر اوقیانوس چ واقع فاکلینڈ دے چڑھدس جزیرے اتے واقع ہے۔ اس دی آبادی تقریبا 2 ہزار توں ودھ اے۔ ایہ دنیا دا جنوبی ترین انتظامی مرکز اے، کیونجے فاکلینڈ خود مختار ریاست نہیں ہے اس لئی ایہ دنیا دا جنوبی ترین راجگڑھ نہیں ہے، ایہ اعزاز نیوزیلینڈ دے راجگڑھ ویلنگٹن کول اے۔ 
## تریخ

سٹینلے دے تھاں اتے پہلی نو آبادی دے قیام اتے کم 1843ء وچ شروع ہویا تے جولائی 1845ء چ اسنوں راجگڑھ بنایا گیا۔ اس دا ناں اس ویلے دے وزیر جنگ تے نو آبادیات ایڈورڈ اسمتھ سٹینلے دے ناں اتے رکھیا گیا۔ 
ایہ نو آبادی چھیتی ای جہازاں دی مرمت دے لحاظ ننال اک اہم مقام اختیار کر گئی۔ آبنائے میگلان دے علاقے چ شدید ترین موسم تے طوفاناں پاروں ایہ بحر اوقیانوس تے بحر الکاہل دے وچکار آواجائی کرن آلے جہازاں لئی اہم قیام گاہ دا درجہ رکھتی سی۔نہر پاناما دی اساری توں پہلوں بحر اوقیانوس تے بحر الکاہل وچکار آن جان آلے جہاز آبنائے میگلان دا راستہ اختیار کردے سی۔ جہازاں دی مرمت اس ویلے جزیرے دی سبتوں اہم صنعت سی۔ بعد چ جنوبی بحر اوقیانوس تے براعظم انٹارکٹیکا دے لاگے وھیل مچھیاں تے اودبلا دا شکار اس علاقے دی وڈی صنعت بن گیا۔

بعد چ ایہ برطانیہ دی شاہی بحریہ لئی ایندھن دے حصول دا اہم تھاں بنیا تے ایتھے موجود جہازآں نے پہلی وڈی لڑائی چ فاکلینڈ جزیرےآں دی لڑائی تے دوجی وڈی لڑائی چ ریور پلیٹ دی لڑائی چ حصہ لیا۔ 
ایتھے دا ہوائی اڈہ انٹارکٹیکا چ برطانیہ دیاں تجربہ گاہاں نال رابطے دا اہم ذریعہ اے۔ اسنوں 1979ء چ کھولیا گیا سی۔

1982ء چ فاکلینڈ جنگ دے دوران 10 دن لئی سٹینلے اتے ارجنٹائن دیاں فوجاں دا قبضہ ہو گیا سی جنہاں نے اسدا ناں بدل کے پورتو ارجنتینو رکھیا پر برطانیہ دے دوبارہ قبضے دے مگروں اسدا پرانا ناں بحال کر دتا گیا۔

فاکلینڈ جنگ دے اثر ہن وی علاقے چ موجود نیں ، تے شہر دے نیڑلے کئی علاقے بارودی سرنگاں نال بھرے ہوئے نیں۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:فاکلینڈ
مظفرگڑھ ریلوے اسٹیشن

**مظفرگڑھ ریلوے اسٹیشن** پاکستانی صوبہ پنجاب دے شہر مظفر گڑھ وچ اک ریلوے سٹیشن اے جیہنوں برطانوی ویلے 1887ء وج بنایا گیا سی۔ ایتھے پاندھی تے مال گڈیاں آندیاں نیں۔ ایہ راولپنڈی نوں کراچی نال ملانوالی پثری تے اے۔

## ہور ویکھو
*پاکستان ریلوے
* ریلوے سٹیشن

## بارلے جوڑ
* پاکستان ریلوے دی ویب سائٹ

گٹھ:ریلوے سٹیشن
بلوط ٹبر

**بلوط ٹبر** رکھاں تے چاڑیاں دا اک وڈا ٹبر اے۔ ایہ پت چڑی تے سدابہار بوٹے نیں۔ ایہ ٹھنڈے تے کجھ گرم تھانواں دے واسی نیں تے ٹراپک تھانواں تے نہیں ودھدے۔

* یورپی بلوط
* بلوط
## بارلے جوڑ
مالس فلورنٹینا

**مالس نلورنٹینا** پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک رکھ اے۔ایہ بلقان تے اٹلی دا واسی اے۔
کالی چیری

**کالی چیری** پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک رکھ اے۔ایہ اتلا امریکہ دا واسی اے۔
بجلی مقناطیسی وکھالہ

**بجلی مقناطیسی وکھالہ**، بجلی مقناطیسی لہراں دہ ہونی نمبراں دی اک لمی ترتیب دا اک وکھالہ اے۔ 

## بارلے جوڑ
ریلوے اسٹیشن

**ریلوے اسٹیشن** یا **ٹرین سٹیشن**، کسے ریل پٹڑی اُتے ایسا تھاں اے جتھے ریل گڈی اپݨے ویلے نال کھلووے، مسافر یا سامان اتارے تے چڑھاوے۔ اسٹیشن وچ ریل دی پٹڑی نال اک پلیٹ فارم یا چبوترا ہُندا اے تے ایہدے نال اک کمرا جتھوں ٹکٹ ملدے نیں تے بیٹھݨ دا تھاں وی ہُندا اے۔ عام طور تے ایہ، پليٹ فارم، ٹکٹ دفتر، انتظار گاہ، شیڈ تے اک یا چند عمارات اُتے مشتمل ہُندا اے۔ ریلوے اسٹیشن زمین یا پٹری دے پدھر اُتے یا زمین دے تھلے یا زمین توں بلندی اُتے وی ہوسکدا اے۔ 

* ٹنگولا ریلوے اسٹیشن تبت، چین وچ 5,068 میٹر(16,627 فٹ) اچائی نال دنیا دا سبھ توں اُچا ریلوے اسٹیشن اے۔
* ینگفراؤیوخ ریلوے سٹیشن یورپ دا سبھ توں اُچا ریلوے اسٹیشن اے۔

## گیلری

File:Quetta Railway Station - 40311.jpg|
File:RailwayStationClock.jpg|
File:Carts.jpg|
File:Brig2.jpg|
File:LowLyingPlatform.jpg|
File:ICECoupler.jpg|

File:Spoorwegkathedraal.jpg|
File:Blyrlw.jpg|
File:Siemens Israel.jpg|
File:Waterloo station.JPG|
File:ZST Bratislava Petrzalka 3.jpg|
File:Estação da Luz.jpg|


## ہور دیکھو
* ریلوے سٹیشن، لہور
* برلن ریلوے سٹیشن

### باہرلے جوڑ

گٹھ:ریلوے اسٹیشن
کھل جیون

**کھل جیون** نکے جانداراں دی ایسی جیون ونڈاں نیں جیہڑیاں جنوراں دی کھل تے ملدیاں نیں۔ زیادہ کھوج انسانی کھل جیون تے ہوئی اے۔ کھل جیون دے زیادہ واسی بیکٹیریا نیں جناں دی 1000 ونڈاں تے 19 برادریاں نیں۔ انسانی کھل تے بیکٹیریا دی گنتی اک اندازے نال 1012 (اک کھرب) اے۔ زیادہ تر بیکٹیریا کھل دی اتلی پرت تے والاں دی تھلوی پرت چ ہوندےے نیں۔

کھل جیون ناجراسیمی ہوندا اے، یا تے بغیر فیدے دے یا فیدے آلے ہوندے نیں۔ بیماریاں آلے جراسیماں نوں کھل تے نئی اگن دیندے۔ یا اوہناں نال کھان پین دا مقابلہ کردے نیں یا فیر کھل دے بچاؤ پربندھ نوں چالو کر دیندے نیں۔ پر کھل دے واسی نکے جاندار، ماڑے بچاؤ پربندھ رکھن آلے لوکاں چ کھل دی بیماری وی کر سکدے نیں جدون اوہناں دے لعو پربندھ چ وڑ جاندے نیں۔ صاف ستھرا وچار، ایہناں نوں روکن دا ول اے۔
## بارلے جوڑ
فاݪسا

فاݪسا اک رکھ تے اوہدے پھݪ دا ناں اے۔ ایہ جنوبی ایشیا دا واسی اے تے فلپائن تے اسٹریلیا وچ وی اگایا جارہیا اے ۔۔

## دکھاݪا
ایہ اک نِکا درخت تے وڈی جھاڑی اے جیہڑی 8 میٹر تک جاندی اے۔ ایہدے پتے 5–18 سینٹی میٹر تک گول چوڑے ہوندے نیں۔ پتہ ٹاہنی 1-1.5 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے۔ پھل گچھیاں وچ تے اک پھل 2 سینٹی میٹر دا ہوندا اے جیدیاں 5 پتیاں (12 ملی میٹر) تے 5 نکیاں پتیاں (4–5 ملی میٹر) دیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدا فروٹ 5–12 ملی میٹر گھیر دا ہوندا اے۔ پکن تے ایہ گوڑا جامنی توں کالے رنگ دا ہوجاندا اے

## ورتݨ
فاݪسے دا پھݪ کھاݨ وج کھٹا مِٹھا ہُندا اے۔ ایہدا شربت بݨا کے پیتا جاندا اے۔ لوک ایہنوں گرمیاں وچ رہڑیاں تے ویچدے نیں۔ ایہدے بارے آکھیا جاندا اے کہ ایہ خون صاف کردا اے، تاپ تے ہیضے لئی ودھیا اے۔

## باہرلے جوڑ

## اتا پتا

گٹھ:بوٹے
سارجنٹ چیری

**سارجنٹ چیری** پھلواے بوٹیاں دے گلاب ٹبر دا اک پت چڑی رکھ اے۔ایہ جپان دا واسی اے۔
یوگلینا

**یوگلینا** اکولگنے چھانٹےوالے جنوراں دا ٹوکرہ اے۔ يوگلینا دیاں ونڈاں تازے تے لونے پانی وچ ملدیاں نیں۔ یوگلینا دے ٹوکرے وچ 12 توں وڈھ ونڈاں نیں۔ ایہ کھڑے پانیاں وچ یا چھپڑاں وچ ہوندے نیں تے ایہناں باہجوں پانی دی اتلی پدھر دا رنگ ہرا کردندے نیں۔ یوگلینا عام ملدا اے تے ایس لئی ایہناں نوں لباٹریاں یا کم تھانواں تے ورتیا جاندا اے۔

یوگلینا چانن پکائی نال وی کھان پین بناندا اے تے ہور ول نال وی۔ ایس لئی ایہنوں بوٹیاں تے جانوراں دوناں وچ رکھنا رپھڑ سی تے باہجوں ارنسٹ ہیکل نے یوگلینا نوں پروٹسٹ دی برادری وچ رکھیا۔

## وکھالہ
یوگلینا اک ولگنا اے جیہڑا اگوں تکھا تے پچھوں کھنڈا اے۔ یوگلینا دی اتلی پدھر پینڈی تے اندرلی نرم اے۔ ایہدے پچھے ول اک موری بنی اے۔ ایتھے ای اک دسنوالی شے لال اکھ وی ہے۔ یوگلینا دا نیوکلیس ایہدے پنڈے دے وشکار ہوندا اے۔ یوگلینا دے پندے وچ آنڈے ورگیاں پلیٹاں ہوندیاں نیں جنہاں نوں کروماٹوفورز کیندے نیں تے ایس نال ایہ چانن پکائی نال کھان پین بناندے نیں تے ایہناں باہجوں ای ایہنان دا رنگ ہرا ہوندا اے۔

یوگلینا وچ جنسی تولید ولگن ونڈائی نال ہوندی اے۔
## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:یوگلینا
چیبا

**چیبا** (Chiba) (جاپانی: 千葉市) جاپان دے چیبا پریفیکچر دا راجگڑھ اے۔ ایہ ٹوکیو کھاڑی دے ساحل اتے  ٹوکیو دے مرکز توں تقریبا 40 کلومیٹر (25 میل) دکھن چ  واقع اے۔ 

## موسم




## حوالے



گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
ہاماماتسو

**ہاماماتسو** (لاطینی: Hamamatsu) اک جپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر اے جہڑا جپان چ واقع اے۔ اسدی کل آبادی 797,462 اے، ایہ ضلع شیزوکا  چ واقع اے۔

## ہور ویکھو
*جاپان دے شہر

## حوالے


گٹھ:جپان دے شہر
گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
جاپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر

**جپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر** (Cities designated by government ordinance of Japan) (政令指定都市) جسنوں **[[نامزد شہر]]** (指定都市) وی آکھیا جاندا اے اک جپانی شہر اے جسدی آبادی 500،000 توں ودھ ہوئے تے آرٹیکل 252 دے ہیٹھ جپان دی کابینہ دے اک حکم نال اسنوں نامزد کیتا گیا ہوئے۔

## نامزد شہراں دی لسٹ

گٹھ:جپان دے شہر
گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
ارنسٹ ہیکل

**ارنسٹ ہیکل** اک جرمن بوٹا گرو، فلسفی تے لکھاری سی۔ اوہ پوٹسڈیم، پرشیا وج جمیا۔ اوہنے ہزاراں سائینسی ونڈاں دے ناں رکھے تے اوہنے چارلس ڈارون دے کم نوں جرمنی وچ عام کرن وچ وڈا کم کیتا۔ 
## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:پرشیا
عالمی بہترین رہن دے قابل شہر

**عالمی بہترین رہن دے قابل شہر** (World's most livable cities) اک فہرست اے جسدی درجہ بندی جیون دیاں سہولتاں اتے مشتمل اے۔

## '''اکنامسٹ انٹیلی جنس یونٹ''' درجہ بندی تے جائزہ

## مرسر جیون کیفیت جائزہ

## مونومکل بہترین رہن دے قابل شہر انڈیکس

## حوالے

 

گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:رپھڑی صفے
فوکوکا

**فوکوکا** (Fukuoka) (جپانی: 福岡市) ضلع فوکوکا دا راجگڑھ تے جپان چ کیوشو جزیرے دے اتلے کنڈے تے واقع اک شہر اے۔ عالمی بہترین رہن دے قابل شہراں دی لسٹ چ اسدا بارواں نمبر اے۔ 

## موسم




## باہرلے جوڑ

*  
* فوکوکا شہر دی دفتری سیاحت سائٹ
* فوکوکا سیاحت ایسوسی ایشن دی ویب سائٹ 
* فوکوکا ہن

## حوالے


گٹھ:جپان دے شہر
گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں