open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فتح پور جاٹ

**فتح پور  جاٹ** اتر پردیش، بھارت دے سہارنپور ضلعے دے بلیا کھیڑی منڈل وچ واقع اکّ پنڈ ہے۔ ایہہ راج دا راجگڑھ لکھنؤ توں 480 ک م دور درمیانہ جیہا پنڈ ہے اتے اسدی آبادی لگبھگ 1,697 ہے۔ زیادہ تر آبادی جاٹ بھائیچارے نال متعلق ہے۔

نیڑلے پنڈاں وچ مانک مو (1.5 ک م)، ساولپور نوادا (1.9 ک م)، محمدپور  معافی (2.0 ک م)، دارا شوپوری (2.1 ک م)، بنی کھیڑا (2.7 ک م)، طاہرپور؉   (3.0 ک م)، اتے پنجورا (3.0 ک م) شامل ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:سہارنپور ضلعے دے پنڈ
گٹھ:بھارت
روس وچ سکھ مت

سکھ دھرم روس وچ اکّ گھٹ-گنتی دھرم ہے، جس  پیروکاراں دی آبادی اندازاً اکّ ہزار توں گھٹ ہے۔ روس وچ اکّ گردوارہ ماسکو وچ واقع ہے۔

## اتہاس
گرو نانک دیوَ جی نوں روائتی طور 'تے روس وچ *نانک کدمدار* وجوں جانیا جاندا ہے۔   سکھ طالب علم 1950 دے دہاکے توں شروع ہوئے تہذیبی عدان-حاصل پروگراماں راہیں سوویت یونین وچ پڑھن لئی جان لگے سی، جس دوران اوہناں نوں غیرمستقل نواسی دا درجہ دتا گیا سی۔ کمیونزم دی حمایت کرن والے سکھاں نوں سوویت یونین وچ پرواس کرن دی اجازت دتی گئی سی۔ سوویت یونین وچ بہتے سکھ پرواسیاں نے ریڈیو اتے اشاعتاں وچ کم کیتا۔ 1991 وچ سوویت یونین دے بھنگ ہون توں بعد تہذیبی وٹاندرے دے پروگرام مٹھے پے گئے سن، پر 1990 دے دہاکے دے اخیر تک امیگریشن دی گنتی مڑ توں اپر ول ودھنی شروع ہو گئی۔ حالانکہ، 2020 تک روس وچ سکھ بھارتی طالب علماں دی گنتی 2% توں وی گھٹ ہے۔

گردوارے دی اساری توں پہلاں، ماسکو وچ سکھ اکّ کرائے دے کنٹین حال وچ پوجا کرن لئی جڑدے وسن۔ ماسکو گردوارہ کمیٹی 1996 وچ رجسٹر کیتی گئی سی، اتے گردوارہ نانک دربار دا قیام افغان سکھ بھائیچارے نے 2005 وچ کیتی سی۔   افغانستان توں پرواس نے 2010 دے دہاکے دوران سکھاں دی آبادی وچ وادھا کیتا۔ 

## حوالے

گٹھ:سکھ دھرم
اوم پی بہل

**اوم پرکاش بہل** (۱۹۲۷–۲۰۰۴) اکّ بھارتی-امریکی مالیکیولر بائیولوجسٹ، اکادمک اتے نیویارک دی سٹیٹ یونیورسٹی دا اکّ پروفیسر سی۔  اوہ ہیومن کوریؤنک گوناڈوٹروپن، جسنوں حمل حالت دے ہارمون وجوں جانیا جاندا ہے، بارے اپنے مطالعے لئی جانیا جاندا سی۔  اوہ عالمی صحت تنظیم نال اوہناں دی آبادی کونسل دے صلاح کار وجوں جڑیا ہویا سی اتے نیشنل انسٹیچیوٹ آف ہیلتھ دی *آبادی کھوج کمیٹی* دا ممبر سی۔  بھارت سرکار نے اسنوں سائنس اتے انجینیئرنگ وچ یوگدان لئی ۱۹۷۳ وچ بھارت دے تیجے سبھ توں وڈے شہری اعزاز پدم بھوشن  نال اعزازی کیتا۔ 

## جیونی
اوپی بہل دا جم ۱۹۲۷ وچ برطانوی ہند دے پنجاب صوبے وچ ضلع لائل پور (ہن فیصل آباد) وچ ہویا سی اتے اسنے اپنی کالج دی پڑھائی لاہور دے سرکاری کالج اتے بعد وچ، پنجاب یونیورسٹی توں کیتی سی۔  اوہ بھارتی آزادی تحریک وچ شامل سی اتے بھارت دی اکّ وڈی طالب علم جتھےبندی *آل-انڈیا سٹوڈینٹس فیڈریشن* دا پردھان سی۔ امریکہ جا کے، اسنے ۱۹۶۲ وچ یونیورسٹی آف منیسوٹا توں اپنی پی. ایچڈی حاصل کیتی، جس ویلے دوران، اسنے جنرل ملز وچ اکّ کھوج شراکت دار وجوں کم کیتا؛ اتھے اس دے کارجکال نے اسنوں کریانے دے بیگاں متعلق اکّ کاڈھ لئی اکّ پیٹینٹ حاصل کیتیتا سی۔ اسدی اگلی حصول یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس سی جتھے اسنے اکّ سال لئی بائیوکیمسٹری اتے مولیکیولر بائیولوجی وچ پوسٹ-ڈاکٹورل کھوج کیتی اتے ۱۹۶۴ توں بعد دکھنی کیلیفورنیا یونیورسٹی وچ اپنی کھوج جاری رکھی۔  اگلے سال، اوہ یونیورسٹی فیکلٹی وچ اکّ معاون پروفیسر ہو گیا اتے بپھیلو وکھے یونیورسٹی وچ معاون پروفیسر وجوں شامل ہون توں پہلاں اکّ سال کم کیتا۔ اوہ ۱۹۷۱ وچ پروفیسر بنیا اتے ۱۹۷۶-۸۳ دوران جیو سائنس ڈیپارٹمنٹ وچ مکھی رہا۔ 

بہل دے مکھ یوگداناں وچوں اکّ انسانی کوریؤنک گوناڈوٹروپھن (HCG), جسنوں عام طور 'تے گربھ حالت دے ہارمون وجوں جانیا جاندا ہے، بارے سی، اتے اس دے کم نے گھریلو گربھ حالت ٹیسٹاں دے ترقی وچ مدد کیتی۔  اسدیاں کھوجاں نوں اکّ کتاب، *مولیکیولر اینڈ سیلولر اسپیکٹس آف ریپروڈکشن: مولیکیولر اینڈ سیلولر اسپیکٹس آف ریپروڈکشن*،  اتے کئی پاٹھ کتاباں اتے لیکھاں راہیں ساہمنے لیاندا گیا۔  اوہ عالمی صحت تنظیم دی *جن آبادی کونسل* اتے نیشنل انسٹیچیوٹ آف ہیلتھ دی جن آبادی کھوج کونسل وچ اکّ ممبر رہا۔  بھارت وچ، اوہ بھارت دے اوس ویلے دے وزیراعظم راجیو گاندھی ولوں گٹھت کمیٹی دے ممبر وجوں تکنالوجی دے تبادلے نوں مُتحرک کرن وچ شامل سی۔  اوہ امریکن کینسر سوسائٹی دا ڈیرنہیم فیلو سی اتے اوہناں دے سکولکوپ میڈل (۱۹۷۸) حاصل کیتا۔ اسنوں اتری امریکہ وچ ایشیئن بھارتی سنگٹھناں دا جیو وگیاناں دا انعام وی ملیا۔ بھارت سرکار نے اسنوں ۱۹۷۳ وچ پدم بھوشن دے شہری اعزاز نال اعزازی کیتا 

بہل دا ویاہ نرمل نال ہویا سی اتے جوڑے دے تن بچے سن۔ دسمبر ۲۰۰۴ وچ ۸۷ سال دی عمر وچ اسدی موت ہو گئی، اس دے پچھے اسدی بیوی اتے بچے ہن۔  بپھیلو یونیورسٹی نے ادوں توں اکّ، *اوم پی. اتے نرمل بہل پروپھیسرشپ*، بہل جوڑے دے نام 'تے، عوامی چیرٹی ولوں پیسہ اکٹھا کرکے دس لکھ امریکی ڈالر دی ستھائی ندھی دا قیام کیتا ہے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی مول دے امریکی لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجاب، بھارت توں سائنسدان
گٹھ:موت ۲۰۰۴
گٹھ:جم ۱۹۲۷
گٹھ:موت 2004
گٹھ:جم 1927
عالمی صحت تنظیم

**ورلڈ ہیلتھ آرگنائزیشن** یونائیٹڈ نیشنز دی اک ایجنسی اے جیہڑی جگ دے لوکاں دی صجت بارے کم کردی اے۔

**دنیا صحت جتھےبندی** جاں **عالمی صحت تنظیم** نوں اپریل 1948 وچ قائم کیتا اتے مکھ دفتر جنیوا وچ ہے۔ اس دے مقصد کئی ہن، جویں کہ عالمی وچ صحت دا پدھر اچا ہووے، قومانتری صحت متعلق مثلیاں ول دھیان دتا جاوے، صحت سیواواں نوں مضبوط کرن لئی سرکاراں دی مدد کرنی،بیماریاں دا خاتمہ کرن، بچیاں اتے جچیاں دی صحت دی پوری دیکھ-ریکھ کرنی آدی ہن۔
## بھارت
عالمی صحت تنظیم دی عالمی صحت اسمبلی نوں دنیا وچ بہتر صحت سیواواں مہیا کرواؤن لئی ہر دیش دھن راشی دا حصہ پاؤندا ہے۔ عالمی صحت اسمبلی اس تنظیم دا  اعلیٰ ترین پالیسی ساز ادارہ ہے۔ بھارت سرکار نے قومی پینڈو صحت مشن وچ وڈی رقم دی سرمایہ کاری کیتا ہے جس نال ایم.ایم.آر، آئی.ایم.آر. اتے ٹی.ایف.آر. ورگیاں بیماریاں وچ کافی کمی آئی ہے۔ بھارت وچ حاملہ عورتاں نوں عوامی صحت سہولتاں نوں استعمال کرن لئی نقد مدد دتی جاندی ہے، جس دے نتیجے موت در وچ پچھلے تن ورھیاں دے دوران کافی کمی آئی ہے۔ بھارت توں پولیو دا صفایا کیتا جا چکا ہے اتے پچھلے 28 مہینیاں توں بھارت وچ اکّ وی پولیو معاملے دی اطلاع نہیں ملی۔ بھارت وچ قومی بچہ صحت پروگرام دی شروع کیتی گئی جس دے دوران 18 ورھیاں تک دی عمر والے بچیاں دے صحت دیاں وکھ وکھ بیماریاں دے لئی جانچ کیتی جاندی ہے۔

## رپورٹاں
**عالمی صحت تنظیم** دی اکّ تازہ رپورٹ مطابق جیکر دل دے روگ، کینسر، ڈائبٹیز اتے ہور گھاتک روگاں توں بچن لئی لوکاں نوں آگاہ کرن جاں ایہناں دے خاتمے لئی کارگر اپاء نہیں کیتے گئے تاں اگلے دس ورھیاں 'چ ایہناں بیماریاں نال لگبھگ پونے چار کروڑ لوکاں دی موت ہو سکدی ہے۔ **عالمی صحت تنظیم** دی اکّ رپوٹ مطابق اس تعلق 'چ بھارت دی جو تصویر ساہمنے آئی ہے، اس وچ 24 فیصدی موتاں دل دے روگاں، 6 فیصدی کینسر، 11 فیصدی ساہ متعلق تے 2 فیصدی شوگر تے 10 فیصدی ہور اچھوت روگاں کارن ہندیاں ہن۔ بھارت وچ 1987 توں لے کے ہن تک ایڈز نال مرن والیاں دی گنتی جتھے صرف 12 ہزار ہے، اتھے پچھلے سال صرف ٹی.بی تے کینسر نال چھ لکھ توں زیادہ لوکاں دی موت ہو گئی، پر سرکاری تے غیر-سرکاری، دوواں پدھراں اتے صرف ایڈز دی روکتھام لئی گمبھیرتا ہے اتے اسے لئی اتِ سرگرم پروگرام چلا ئے جا رہے ہن۔ مرکز سرکار دی صحت بجٹ دا سبھ توں وڈا حصہ **[[ایچ آئی وی]]-[[ایڈز]]** دی روکتھام 'چ چلیا جاندا ہے۔ 
## حوالے

گٹھ:عوامی صحت
نرگس (اداکارہ)

**نرگس دت** (فاطمہ راشد؛ ولادت: 1 جون 1929ء - وفات: 1981ء) اک بھارتی بالی وڈ اداکارہ سی جیہناں دا اصلی ناں فاطمہ رشید سی مگر اوہ اپنے فلمی ناں نرگس دت تو‏ں پہچاݨی جاندی سی۔ نرگس دت پہلی مرتبا سکرین اُتے اک چائلڈ آرٹسٹ دے طور تے فلم “تلاشِ حق “ وچ نمودار ہوئی سی مگر اوہناں دا اداکاری کیرئیر 1942ء وچ بنن والی فلم “تمنا“ تو‏ں شروع ہویا۔ 1957ء وچ ریلیز ہوݨ والی فلم “مدر انڈیا“ وچ اوہناں دے کردار "رادھا" نو‏‏ں لازوال شہرت حاصل ہوئی۔ 1958ء وچ سنیل دت نال شادی توں بعد اوہناں نے فلم انڈسٹری نو‏‏ں چھڈ دتا۔
نرگس دا انتقال 1981ء وچ اپݨے پُتر سنجے دت دے فلمی کیرئیر شروع ہوݨ تو‏ں چند دن پہلے لبلبے دے کینسر نال ہویا۔ بعد وچ اوہناں د‏‏ی ياد وچ “نرگس دت میموریئل کینسر فاؤنڈیشن “ وی بݨائی گئی۔

## ذا‏تی زندگی
نرگس دا اداکار راج کپور نال طویل عرصے تک رشتا رہیا، جو آوارہ تے شری 420 فلماں وچ اوہناں دے شریک اداکار سی۔ راج کپور شادی شدہ سی تے اوہناں دے بچے سی۔ جد راج کپور نے اپنی اہلیہ نو‏‏ں طلاق دی تو‏ں انکار کر دتا تاں نرگس نے اوہناں دے نو سال طویل رشتے نو‏‏ں ختم کر دتا۔

## بیماری تے وفات
نرگس 2 اگست 1980ء نو‏ں راجیہ سبھا دے اک اجلاس دے دوران بیمار ہوگئياں، اوہد‏ی ابتدائی وجہ یرقان سمجھیا گیا۔ اوہناں نو‏‏ں گھر لے جایا گیا تے اوہناں نو‏ں بمبئی دے بریچ کینڈی ہسپتال وچ داخل کرایا گیا۔ پندراں دن دے ٹیسٹ توں بعد اس دوران اوہناں د‏‏ی حالت بدتر ہُندی چلی گئی تے اوہناں دا وزن تیزی نال کعھٹ گیا، اوہناں نو‏ں 1980ء وچ لبلبے دے کینسر د‏‏ی تشخیص ہوئی سی تے اس بیماری دا علاج نیویارک شہر وچ میموریئل سلوان-کیٹرنگ کینسر سنٹر وچ ہويا۔ ہندوستان واپس آنے پران د‏‏ی حالت بگڑ گئی تے اوہناں نو‏ں بریچ کینڈی اسپتال وچ داخل کرایا گیا۔ نرگس 2 مئی 1981ء نو‏‏ں شدید بیمار ہوئیاں تے اگلے ہی دن اوہناں دا انتقال ہو گیا۔ اوہناں نو‏ں ممبئی دے میرین لائنز دے بڑا قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ 7 مئی 1981ء نو‏‏ں نرگس دے بیٹے د‏‏ی پہلی فلم راکی ​​دے پریمیئر وچ اوہناں لئی اک نشست خالی رکھی گئی سی۔

## فلماں
نوٹ : واضح رہے کہ ایہ لِسٹ مکمل نئيں۔
* تلاشِ حق (1935ء)
* تمنا (1942ء)
* تقدیر(1943ء)
* برسا‏‏ت (1949ء)
* آدھی رات (1950ء)
* بے وفا(1952ء)
* انہونی (1952ء)
* آہ (1953ء)
* مدر انڈیا (1957ء)
* رات اور دن (1967ء)

## ہور دیکھو

## حوالے

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:کولکات‏ا دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
ایوان صدر (پاکستان)

**صدر گھر** اسلام آباد پاکستان وچ پاکستانی صدر دا سرکاری گھر اے۔ ایہ ۱۹۸۰ دے دہاکے وچ بنیا۔ غلام اسحاق خان ایتھے وسن والا پہلا صدر سی۔ اج کل ممنون حسین ایتھے رہ ریا اے۔

**ایوان صدر**  جاں **صدر محل**، پاکستان دے صدر دا سرکاری نواس اتے کم ستھان ہے۔ ایہہ پارلیمینٹ بھون اتے پاکستان سکتریت دے کیبنٹ بلاک دے وچکار، آئین ایوینیو ' تے اتر-پوربی اسلام‌آباد وچ واقع ہے۔ پریزیڈینشیئل سٹاف لئی رہائش، جسنوں صدر دی کلونی کیہا جاندا ہے، وی پریزیڈینسی دے پچھے، ۴تھے ایوینیو دے نال لگدے ہن۔ 

ایوان صدر دا پربندھکی مکھی پاکستان دے صدر  دا پرمکھ سیکٹری ہے، ایہہ عہدہ ۲۱ مئی ۲۰۲۲ توں وقار احمد کول ہے 

## اتہاس
ایوان صدر دے نرمان توں پہلاں، پاکستان دے صدر راولپنڈی دے د مال 'تے واقع پرنس پیلیس وچ رہندے سن۔ اس عمارت وچ ہن فاطمہ جناح وومین یونیورسٹی ہے۔ 

عمارت دی تیاری ۱۹۷۰ وچ شروع ہویا سی، اتے اسنوں پورا ہون وچ ۱۱ سال لگے سن۔ صدر محمد ضیاء الحق نے اس دا افتتاح کیتا، پر اوہ اس دی بجائے جیہلم روڈ، راولپنڈی دے آرمی ہاؤس وچ رہندے سن کیونکہ اوہ فوج دے مکھی وی سن۔ اس لئی، اتھے رہن والے پہلے صدر ۱۹۸۸ وچ غلام اسحق خان سن۔ صدر فاروق لیغاری، محمد رفیق طرار، آصف علی زرداری، اتے ممنون حسین نے وی اس نوں اپنی سرکاری رہائش رکھیا۔ صدر پرویز مشرف کدے وی اس محل وچ نہیں رہا، کیونکہ اوہ فوج مکھی وی سی، اتے اس لئی اوہ آرمی ہاؤس وچ رہندا سی، جو ادوں تک پرانے وزیراعظم ہاؤس وچ تبدیل ہو گیا سی۔ 

حال وچ، صدر عارف علوی، اتھے رہندا  ہے۔

## حوالے
عبدالرزاق کمال

thumb| 2008 وچ اے.آر.کمال
**عبدل رزاق کمال** ( **اے.آر. کمال** وجوں جانیا جاندا ہے ) (۱۴ اپریل ۱۹۴۶ - ۲۴ مارچ ۲۰۰۸) اکّ پاکستانی معیشت دان سی، جسنوں "پاکستانی معیشت اتے معاشی پالیسی بناؤن بارے اکّ اتھارٹی" منیا جاندا سی۔  اوہ پاکستان انسٹیچیوٹ آف ڈویلپمینٹ اکنامکس (۱۹۹۹-۲۰۰۶) دا ڈائریکٹر سی۔ 

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
کمال دا جم ۱۹۴۶ وچ امرتسر، بھارت وچ ہویا سی۔ معاشیات وچ اسنے سٹینفورڈ یونیورسٹی، یوئیسئے توں ماسٹر دی ڈگری، اتے یونیورسٹی آف مانچیسٹر، یوکے توں پی. ایچڈی کیتی۔  

## کیریئر
کمال  پاکستانی سرکار دے سکیم کمیشن دا مکھ معیشت دان اتے مالیات وزارت دا معاشی صلاح کار رہا۔   اوہ ۱۹۹۹ توں ۲۰۰۶ تک پاکستان انسٹیچیوٹ آف ڈویلپمینٹ اکنامکس دا ڈائریکٹر رہا۔    اپنی ڈائریکٹرشپ دے دوران، اسنے معاشیات وچ ایمپھل اتے پی. ایچڈی پروگراماں دی شروعات کیتی، اتے ۲۰۰۳ وچ منظورشدہ ڈگری-اوارڈنگ ادارہ دی بناؤن وچ اہم کردار نبھایا، حالانکہ ڈگری-اوارڈنگ چارٹر نوں اسدی سیوامکتی توں بعد آخری روپ نہیں دتا گیا سی۔ 

اوہ اسلامک ریسرچ اینڈ ٹریننگ انسٹیچیوٹ اتے اسلامک ڈویلپمینٹ بینک دی مڑقیام کمیٹی دا ممبر وی سی۔  اوہ اقوام متحدہ ترقی پروگرام، یونسیف، اقوام متحدہ معاشی اتے سماجی کمیشن فار ایشیا اتے پیسیفک، قومانتری لیبر آرگینائیزیشن، ایشیائی ترقی بینک اتے عالمی بینک سمیت ادارےآں دا صلاح کار  رہا۔   اوہ پاکستان انسٹیچیوٹ آف ڈویلپمینٹ اکنامکس دا پردھان رہا۔ 

اسنے اسلام‌آباد دی قومانتری اسلامک یونیورسٹی وچ معاشیات پڑھایا۔ اسنے ۱۲ کتاباں لکھیاں جاں اڈیٹیڈ کیتیاں اتے ۱۸۶ کھوج لیکھ شائع کیتے۔  

## نجی جیون
اس دے دو بچے سن، دوویں پتر۔ ۲۰۰۸ وچ، کمال دی دل دا دورہ پین کارن ۶۲ سال دی عمر وچ اسلام‌آباد وچ موت ہو گئی سی۔ 

## اوارڈ اتے مانتا

* ۲۰۰۷ وچ پاکستان دے صدر ولوں ستارہ امتیاز انعام دتا گیا سی۔  

## حوالے

گٹھ:موت ۲۰۰۸
گٹھ:جم ۱۹۴۶گٹھ:موت 2008
گٹھ:جم 1946
معیشت دان

**معیشت دان** معاشیات دے  سماجی سائنس انتظام وچ کم کرن والا مفکر ہندا ہے۔ ایہہ انسان، معاشیات دے نظریات اتے تصورات دا مطالعہ، ترقی، اتے اوہناں نوں لاگوُ کرن دا اتے معاشی پالیسی بارے لکھن دا کم کرن والا ہو سکدا ہے۔ عام طور 'تے منیا جاندا ہے کہ معیشت دان اوہ ہندا ہے جسنے معاشیات وچ پی. ایچ.ڈی. کیتی ہووے، جو، معاشی سائنس دا استاد ہووے، اتے معاشیات دے کسے کھیتر وچ اسنے ساہت شائع کیتا ہووے۔

گٹھ:معیشت دان
میاں نگاہی بخش

میاں نگاہی بخش  آپ تاجدار دارالاحسان حضرت صوفی برکت علی رحمتہ اللہ علیہ دے والد گرامی سن۔

گٹھ:پنجابی لوک
بنسی چندرگپت

**بنسی چندرگپتا** (1924–1981) اکّ بھارتی کلا ڈریکٹر اتے پروڈکشن ڈزائینر سی، جسنوں بھارتی فلم صنعت دے مہان کلا ڈریکٹراں وچوں اکّ منیا جاندا اے۔ اسنے 1972 وچ *سیما* لئی، 1976 وچ *دو جھوٹ* لئی اتے 1982 وچ *[[چکر (فلم)|چکر]]* لئی تن وار فلمفیئر سبتوں ودھیا کلا ڈریکشن انعام  جتیا۔ اسنوں 1983 وچ "سربوتم تکنیکی/کلاتمک پراپتیاں" لئی مرن مگروں ایوننگ سٹینڈرڈ بریٹیش فلم اوارڈ نال اعزازی کیتا گیا۔ اسدا جم 1924 وچ سیالکوٹ، پنجاب، برطانوی ہند وچ ہویا سی اتے 27 جون 1981 نوں بروکہاون، نیویارک، ریاست ہائے متحدہ وچ اسدی موت ہو گئی سی۔

چندرگپت نوں ستیاجیت رے دیاں ڈاریکٹ فلماں دے کلا ڈریکٹر/پروڈکشن ڈزائینردے طور تے جانیا جاندا ہے۔ اسنے جین رینوئر، مرنال سین، شیام بینیگل، باسو چیٹرجی، اسمٰعیل مرچینٹ، جیمس آئیوری اتے اپرنا سین ورگے مشہور فلم نردیشکاں نال وی کم کیتا۔

## شروعاتی  جیون
بنسی چندرگپت دا جم پاکستان دے سیالکوٹ وکھے ہویا سی۔  اوہ حالے چھوٹا ہی سی کہ چندرگپت دا پروار پاکستان توں کشمیر آ گیا ۔ اتھے اوہ چترکار شبھو ٹیگور نوں ملیا، جس دی صلاح 'تے چندرگپت مصوری وچ اپنی تانگھ دی تکمیل لئی کلکتہ چلے گئے۔ اس نے اپنے کم کاجی جیون دا زیادہ تر سماں اس شہر وچ بتایا۔ 

## کیریئر
بنگالی وپاری فلماں وچ کجھ سماں کم کرن توں بعد، چندرگپت نوں جین رینوئر دی فلم *د رور* (1951) وچ کلا ڈریکٹر وجوں کم کرن دا موقع ملیا۔ اتھے اسنے پروڈکشن ڈزائینر یوجین لوری نال مل کے کم کیتا اتے فلم ڈزائیننگ دی کلا سکھی۔  اس فلم دی شوٹنگ دوران، اوہ ستیاجیت ریء نوں ملیا، جس نے اسنوں کلکتہ فلم سوسائٹی دا گٹھن کرن لئی رے، آر.پی. گپتا، چدانند داسگپتا، ہریسادھن داسگپتا اتے ہوراں دے اکّ گروہ وچ شامل ہون لئی سدا دتا۔

بعد وچ رے نے چندرگپت نوں اپنی فلم *[[پتھیر پانچالی|پاتھیر پنچالی]]* لئی سیٹ ڈزائینر بنن لئی کیہا۔ ایہہ تعاون *[[شطرنج کے کھلاڑی (فلم)|شطرنج کے کھلاڑی]]* (1977) تک قائم رہا۔ چندرگپت دے کم دیاں کجھ ودھیا اداہرناں رے فلماں دیاں\ ہن: *[[پتھیر پانچالی|پاتھیر پنچالی]]*، *[[جلساگر]]* اتے *[[چارولتا]]* ।

ریء دیاں فلماں توں علاوہ، چندرگپت دیاں رچناواں دے سبھ توں ودھیا جلوے اپرنا سین دی *[[36 چورنگی لین]]*، مظفر علی دی *[[امراؤ جان (1981 فلم)|امراؤ جان]]* اتے ربندر دھرمراج دی *چکر* وچ ملدے ہن۔  ایہناں ساریاں نوں 1981 وچ فلمایا گیا سی، جس سال چندرگپت دی نیویارک وچ دل دا دورہ پین کارن موت ہو گئی سی۔

*[[36 چورنگی لین]]* چندرگپت نوں وقف کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1924
گٹھ:فلمفیئر انعام وجیتا
پنجاب ہاؤس

**پنجاب ہاؤس**، پہلاں **سرکٹ ہاؤس**، مری، راولپنڈی - اسلام‌آباد، پاکستان وچ اکّ محل اتے رزورٹ عمارت ہے۔ اسدی ورتوں پاکستانی پنجاب سرکار، پاکستان سرکار  وزیر اعلیٰ دی انیکسی لئی، سرکاری میٹنگاں لئی، داعوتاں لئی، اتے راج دے گیسٹ ہاؤس وجوں کیتی جاندی ہے۔  

## اتہاس
پنجاب ہاؤس دا قیام 1937 وچ ہوئی سی اتے اس دا نام سرکٹ ہاؤس رکھیا سی۔  اس نوں ہور ترقی یافتہ کیتا گیا سی جدوں منظور وٹو پنجاب، پاکستان دے وزیر اعلیٰ سن۔ 

2003 وچ اس دا ناں پنجاب ہاؤس کر دتا گیا۔ 

2019 وچ اعلان کیتا گیا سی کہ پنجاب ہاؤس مری نوں یونیورسٹی وچ تبدیل کر دتا جاوے گا۔ 

## بلڈنگ
پنجاب ہاؤس دیاں تن منزلاں ہن۔ سکھرلی منزل 'تے ماسٹر بیڈروم اتے ہور کمریاں دے نال VVIP فلور ہے، دوجی منزل 'تے چار ایگزیکیوٹو سیٹ ہن، اتے گراؤنڈ پھلور 'تے رسیپشن حال، دو بیڈروم اتے اکّ وڈا ویٹنگ لونج ہے۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی وچ تھانواں
گٹھ:پنجاب، پاکستان
شیام بینیگل

**شیام بینیگل** (14 دسمبر 1934-) دا جم تریملگھیری انگریزی ویلے حیدرآباد ریاست وچ ہویا۔ بھارتی سنیما کدے وی بھارتی سماج تے سبھیاچار دی جٹلتا نوں پیش نہیں کر سکدا پر ہن مینوں اپنے وچار بدلنے پئے ہن۔ 70-80 دے دہاکے ’چ بینیگل نے بھارتی سنیما نوں اکّ نویں رفتار دتی۔

## خاص کم
اس ویلے دوران اوہناں نے انکر، نشانت (1975), منتھن،(1976) اتے کردار (1977) ورگیاں کامیاب فلماں ہندی سنیما نوں دتیاں۔ پچھلے ویلے دوران پونے اتے کولکاتہ دیاں ادارےآں توں فلم اتے ٹیلیویژن دے گریجو ایٹ بھارتی سنیما ’چ جدیدیت دی سر بھرن ’چ اہم کردار نبھاؤندے رہے ہن۔ ایہناں ولوں ہندی سنیما دے نال-نال علاقائی بولیاں دیاں فلماں وچ وی یوگدان دتا گیا۔ گور- کرن یوگ اے کہ اج دیاں فلماں وچوں پینڈو بھارت غائب ہندا جا رہا اے۔ اوہناں ‘دہلی بیلی’ تے ‘شنگھائی’ ورگیاں فلماں دی تعریف کیتی، جو اصلیت نال بھرپور ہن۔

## اعزاز
### نیشنک فلم ایوارڈ
#2005 دادا صاحب پھالکے
#1975 انکر فلم سیکنڈ بیسٹ فیچر فلم
#1976 نشانت ودھیا فیچر فلم
#1977 منتھن ودھیا فیچر فلم
#1978 کردار ودھیا سکرین پلے
# 1979 جنون ودھیا ہندی فلم
#1982 آروہن ودھیا ہندی فلم 
#1984 نہرو ودھیا تریخی فلم
# 1985 ودھیا بائیوگراپھکل فلم ستیاجیت ریء
#1986 ودھیا ڈریکٹر فلم ترکال
#1993 سورج کا ساتواں گھوڑا (فلم) ودھیا فیچر فلم
#1995 مامو ودھیا ہندی فیچر فلم
#1996 ودھیا انگریزی فلم د میکنگ آف د مہاتما
#1997 ودھیا اردُ فیچر فلم سرداری بیگم
#1999 ودھیا فیچر فلم ثمر
#1999 ودھیا خاندانی فیچر فلم ہری بھری
#2005 ودھیا فیچر ہندی فلم زبیئدا
#2005 نرگس دتّ ایوارڈ ودھیا فیچر فلم نیتا جی سبھاس چندر بوس: د پھورگوٹن ہیرو۔
#2009 ودھیا فلم ویل ڈن آبا

### فلمفیئر
1980 ودھیا ڈریکٹر فلم جنون
### کانز فلم
1976 گولڈن پام فلم نشاط نامزدگی
### برلن قومانتری فلم
1974 گولڈن برلن بیئر فلم انکر نامزدگی
### ماسکو قومانتری فلم تقریب
#1981 گولڈن اعزاز فلم کلیگ
#1997 گولڈن سنت جورز نامزدگی فلم سرداری بیگم

### نندی اعزاز
بی. عین. ریڈی نیشنل ایوارڈ ہندی سنیما وچ یوگدان 
### ہور اعزاز
#1970 ہومی بھاوا فیلوشپ(1971-72)
#1976 پدم شری
#1989 سوویئتلینڈ نہرو ایوارڈ
#1991 پدم بھوشن
#2012 ڈی. لٹ یونیورسٹی آف کولکاتہ

گٹھ:ہندی فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر
اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری

**اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری** (Establishment Secretary) پاکستان وچ اسٹیبلشمنٹ ڈویژن دا وفاقی سیکرٹری اے تے پاکستان دی سِول سروس وچ تبادلیاں، تعیناتیاں تے ترقیاں دا انچارج اے۔ پوزیشن ہولڈر اک BPS-22 آفیسر ہُندا اے، جو عام طور تے پاکستان ایڈمنسٹریٹو سروس توں تعلق رکھدا اے۔ اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری براہ راست وزیراعظم پاکستان نوں رپورٹ کردا اے۔ 

اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری دا وزیراعظم نوں ساریاں وزارتاں، ڈویژناں تے محکمیاں وچ صحیح ملازمت لئی صحیح اہلکار دی سفارش کرن وچ کلیدی کردار ہُندا اے۔ سِول سروس مینوئل دے مطابق، اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری نوں گریڈ 20 تک دے افسران دی یک طرفا تقرری یا تبادلے دا اختیار حاصل اے۔ وزیراعظم نوں سمری صِرف گریڈ 21 تے 22 لئی پعھیجی جاندی اے۔ چونکہ وزیراعظم مجاز اتھارٹی اے، اس لئی اوہ سمری اسٹیبلشمنٹ ڈویژن نوں واپس پعھیج دیندا اے جِتھے اسٹیبلشمنٹ سیکریٹری نوٹیفکیشن جاری کردا اے۔

گریڈ 17 توں گریڈ 22 تک سرکاری ملازمین دی ترقی وچ اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری براہ راست اپݨی رائے رَکھدا اے۔ جو سِول سروس دا سربراہ اے۔ ترقیاں تے تعیناتیاں وچ اس کردار پاروں ایہ عہدا مُلک دے سَبھ توں زیادا بااثر افراد وِچوں اک اے۔

ے
## ہور دیکھو
*کیبنٹ سیکرٹری پاکستان
*کیبنٹ سیکرٹریٹ پاکستان
*اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری
*اسٹیبلشمنٹ ڈویژن

## حوالے

گٹھ:حکومت پاکستان
گٹھ:سرکاری عہدے
اسٹیبلشمنٹ ڈویژن

**اسٹیبلشمنٹ ڈویژن** (Establishment Division) حکومت پاکستان دا انسانی وسائل دا ادارا ا‏‏ے۔ ایہ مُلک د‏‏ی سِول سروس دے متعلق سارے معاملات نبیڑدا اے تے ایہنو‏ں وفاقی حکومت دیاں انتہائی حساس تے اہ‏م ڈویژناں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈویژن، وزیر انچارج دے طور تے براہ راست وزیراعظم پاکستان دے ماتحت کم کردی ا‏‏ے۔ اسٹیبلشمنٹ ڈویژن، جیہد‏‏ی سربراہی اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری کردا اے، ساریاں سرکاری وزارتاں، ڈویژناں تے محکمےآں وچ وزیراعظم نو‏‏ں صحیح ملازمت لئی صحیح اہلکار د‏‏ی سفارش کرن وچ کلیدی کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ سِول سروس مینوئل دے مطابق اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری نو‏‏ں گریڈ 20 تک دے افسران د‏‏ی تقرری یا تبادلے دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ وزیراعظم نو‏‏ں سمری صِرف گریڈ 21 تے 22 لئی پعھیجی جاندی اے جو مجاز اتھارٹی ہوݨ دے ناطے اسٹیبلشمنٹ ڈویژن نو‏‏ں سمری واپس پعھیج دیندا اے تے اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری نوٹیفکیشن جاری کردا ا‏‏ے۔ 

اسٹیبلشمنٹ سیکرٹری، وزیراعظم نو‏‏ں رپورٹ کردا اے تے گریڈ 21 دے دو ایڈیشنل سیکرٹریز اوہد‏ی معاونت کردے نيں۔ اوہناں دے ماتحت گریڈ 20 دے سَت جوائنٹ سیکرٹری نيں۔ ایہ بااثر دفتر ایڈیشنل سیکریٹریز دی مداخلت توں محفوظ اے تے سیکریٹری دے دفتر دے ماتحت کَم کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے
گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے
گٹھ:حکومت پاکستان
کیبنٹ سیکرٹریٹ پاکستان

**کیبنٹ سیکرٹریٹ** (Cabinet Secretariat) پاکستان د‏‏ی کیبنٹ دا اک حِصا اے جیہد‏‏ی قیادت وزیراعظم پاکستان کردا اے۔ انتظامی سربراہ، پاکستان دا کیبنٹ سیکرٹری ہُندا اے ۔ سیکرٹریٹ دے تحت تھلے لکھے سرکاری محکمے منسلک نيں: 

*
* نیشنل سنٹر فار رورل ڈویلپمنٹ
* محکمہ مواصلات سیکورٹی
* سٹیشنری تے فارم دا محکمہ
* فیڈرل ایمپلائز بینوولنٹ اینڈ گروپ انشورنس فنڈ
* فیڈرل پبلک سروس کمیشن
** سول سروسز اکیڈمی
* نیشنل سکول آف پبلک پالیسی
* پاکستان اکیڈمی برائے پینڈو ترقی
* پاکستان بیت المال
* پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز کارپوریشن
* محکمہ موسمیات پاکستان 
** نیشنل ایگرومیٹ سینٹر
* پاکستان ٹورازم ڈویلپمنٹ کارپوریشن
* پرنٹنگ کارپوریشن آف پاکستان
* پبلک پروکیورمنٹ ریگولیٹری اتھارٹی
* سیکرٹریٹ ٹریننگ انسٹی ٹیوٹ
* سٹاف ویلفیئر آرگنائزیشن

## حوالے

گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے
گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے
گٹھ:حکومت پاکستان
باسو چیٹرجی

**باسو چیٹرجی** (; 10 جنوری 1927 - 4 جون 2020) اکّ بھارتی فلم ڈریکٹر سکرین پلے سکرینلکھاری سی، جسدا نام 1970ویاں اتے 80ویاں وچ رشیکیش مکھرجی اتے باسو بھٹاچاریا ورگے فلم پروڈؤسراں وانگ مدھ سنیما نال جڑ گیا۔ تیسری قسم وچ اسنے باسو بھٹاچاریا دے معاون ڈریکٹر وجوں کم کیتا سی۔ ایہناں وانگ ہی اس دیاں فلماں وی شہری سیٹنگ وچ اکثر مڈل کلاس پریواراں دیاں ویاہتا اتے پیار دے رشتیاں دیاں ہلکیاں پھلکیاں کہانیاں پیش کیتیاں گیاں سن۔ ایپر اسنے *[[ایک رکا ہوا فیصلہ]]* (1986) اتے *[[کملا کی موت]]* (1989) ورگیاں کجھ گمبھیر فلماں وی بنائیاں، جہناں وچ سماجی اتے اخلاقی مدعے لئے گئے۔ اوہدیاں مشہور فلماں وچ *[[چھوٹی سی بات]]* (1975), *[[چتچور]]* (1976), *[[رجنیگندھا]]* (1974), *[[پیا کا گھر ]]* (1972), *[[باتوں باتوں میں]]* (1979) اتے *[[شوقین]]* (1982) شامل ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
رشیکیش مکھرجی

**رشیکیش مکھرجی** (، ، ) ہلکیاں-پھلکیاں، منورنجک اتے لیک توں ہٹویاں فلماں بناؤن والے ڈریکٹر، گنوان فلمکار ہن۔ آپ دا 30 ستمبر، 1922 نوں کلکتہ وکھے جم ہویا۔ اس مہان ڈریکٹر نے اگھے فلمکار بمل رائے نال بطور معاون ڈریکٹر کم کیتا سی تے بمل رائے دی چھاپ اس دیاں فلماں وچوں صاف نظر آؤندی اے۔

## فلمی کیریئر
آپ نے بہت سارے کلاکاراں نال کم کیتا۔ راج کپور دی 'اناڑی'، راجیش کھنہ دی 'انند'، امتاب بچن دی 'ابھیمان'، دھرمندر دی 'چپکے چپکے' اتے امول پالیکر دی فلم 'گولمال' دا ڈریکشن دتا۔ 'انپما، مدھومتی، ماں، مسافر، انورادھا، باورچی، نمک حرام، گڈی، زرمانا، خوبصورت، بے مثال، رنگ-برنگی اتے جھوٹھ بولے کؤآ کاٹے' آدی جہیاں یادگاری فلماں بنائیاں۔ رشیکیش مکھرجی نے 'ہم ہندوستانی'، 'تلاش'، 'دھوپ چھانو' آدی ٹی. وی. لڑیوار وی ڈاریکٹ کیتے سن۔

## مان-اعزاز
* 1999 دادا صاحب پھالکے انعام
*بھارتی فلم سینسر بورڈ اتے فلم ترقی نگم دے مکھی تھاپے گئے۔
*آپ دی پہلی ہی ڈاریکٹ فلم 'مسافر' نوں 'قومی انعام' نال نوازیا گیا سی|
* 2001: پدم وبھوشن
* 2001: اینٹیار قومی اعزاز
;برلن قومانتری فلم فیسٹیول
* گیارویں برلن قومانتری فلم فیسٹیول وچ فلم انورادھا لئی سنہری بیئر
;فلم فیئر ایوارڈ
* 1956: فلمپھیئر ودھیا ایڈٹنگ اعزاز **نوکری**
* 1959: فلمپھیئر ودھیا ایڈٹنگ اعزاز **مدھمتی**
* 1970: فلمپھیئر ودھیا سکرین پلے اعزاز **انوکھی رات**
* 1972: فلمپھیئر ودھیا فلم اعزاز **انند**
* 1972: فلمپھیئر ودھیا ایڈٹنگ اعزاز**انند**
* 1972: فلمفیئر سبھ توں ودھیا کہانی **انند**
* 1981: فلمپھیئر ودھیا فلم اعزاز **خوشبو**قومی فلم اعزاز
*1957: تیجی ودھیا فلم دا میرٹ سرٹیفکیٹ **مسافر**
*1959: ودھیا فلم لئی صدر دا کانسی دا میڈل **اناڑی**
*1960: سرب بھارتی ودھیا فلم دا صدر دا سنہری میڈل *'انورادھا*
;رشیکیش مکھرجی نے 27 اگست، 2006 نوں ممبئی وکھے آخری ساہ لیا سی | دیس نوں اس مہان فلمکار دی گھاٹ سدا ہی محسوس ہندی رہیگی|

## حوالے

گٹھ:فلماں
گٹھ:فلم ڈریکٹر
بمل رائے

**بمل رائے** (بنگالی: বিমল রায়, 12 جولائی 1909 - 7 جنوری 1966) ہندی فلماں دے اکّ مہان فلم ڈریکٹر سن۔ ہندی سنیما وچ پرچلت حقیقت پسند اتے کمرشیئل دھاراواں دے وچ دی دوری نوں میلدے ہوئے لوکاں نوں کھچ پاؤن والیاں فلماں بناؤن والے بمل رائے بے حدّ حساس اتے مولک فلمکار سن۔ بمل رائے دا نام آؤندے ہی ساڈے من وچ سماجی فلماں دا تانا-بانا اکھاں دے ساہمنے گھمن لگدا اے۔ اوہناں دیاں فلماں مدھ ورگ اتے غریبی وچ جیون جی رہے سماج دا شیشہ سی۔ 'اسنے کہا تھا'، 'پرکھ'، 'کابلیوالا'، 'دو بیگھا زمین'، 'بندنی'، 'سجاتا' جاں پھر 'مدھومتی' ساریاں اکّ توں ودھکے اکّ فلماں اوہناں نے فلم انڈسٹری نوں دتیاں ہن۔ 'دو بیگھا زمین' اوہناں نے اطالوی فلم 'بائیسائیکل چور' (Bicycle Thieves) دیکھن توں بعد بنائی۔ 1959 وچ اوہ پہلے ماسکو قومانتری فلم فیسٹیول دے جیوری ممبر سن۔

## جیون
بمل رائے 12 جولائی 1909 نوں ڈھاکا دے اکّ زمیندار  خاندان وچ پیدا ہوئے، لیکن چھوٹی عمر وچ ہی اوہناں دے پتا دا انتقال ہو گیا اتے گھر دیاں ذمہ داریاں اوہناں دے سر آ پئیاں۔ اس زمانے وچ ذمینداراں ولوں مظاریاں اپر جو ظلم کیتے جاندے سن جاں کھیت مزدوراں دا جو استیسال کیتے جاندا سی، اسنوں بمل رائے نے اپنیاں اکھاں نال دیکھیا سی۔ اسے لئی اس نے جہناں فلماں دا ڈریکشن کیتا اوہناں وچ ایہہ اثر صاف نظر آؤندے ہن۔ ملک دی تقسیم دے بعد 1947 وچ اوہ بیواہ ماں اور چھوٹے بھائی دے نال کلکتہ چلے آئے اتے اتھے اوہناں نوں زندگی دے بڑے مشکل دن گزارنے پئے۔ اس جدوجہد دوران ہی اوہناں دی ملاقات فلماں نال وابستا پی سی بروآ نال ہو گئی، جہناں نے بمل رائے دے گن دیکھدے ہوئے ہوئے اوہناں نوں اپنی فلم دیوداس وچ معاون ڈریکٹر بنایا سی۔
### دیوداس
اس فلم دے ہیرو مشہور گلوکار کندن لال سہگل سن۔ اس دے بعد بمل رائے نے ادھی درجن توں ودھ بنگلا فلماں وچ بطور معاون ڈریکٹر اتے پھیر ڈریکٹر دے طور تے کم کیتا۔ 1950 وچ اوہ ممبئی چلے آئے اتے ہندی فلماں ڈریکشن شروع کیتا۔ اوہناں نے اپنی کمپنی بمل رائے پروڈکشن دی بنیاد رکھی۔ بعد وچ اوہناں نے پھر فلم دیوداس بنائی جس وچ دلیپ کمار نوں بطور ہیرو لیا۔
### ڈریکٹر دے طور تے

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:فلم ڈریکٹر
گٹھ:فلماں
سریندر دھالیوال

**سرندر دھالیوال** (جم 1953) ٹورانٹو وچ رہندی  اکّ کینیڈیئن ملٹی-میڈیا کلاکار اے۔ 

## جیونی
دھالیوال دا جم پنجاب وچ ہویا سی، اتے چار سال دی عمر وچ اپنے پروار نال انگلینڈ چلی گئی سی اتے ساؤتھال، لنڈن وچ وڈی ہوئی سی۔  پندراں سال دی عمر وچ، اوہ اپنے پروار نال پھر کینیڈا آ گئی اتے برینپٹن، اونٹاریؤ دے نیڑے اکّ فارم وچ وس گئی۔ چھوٹے-قصبے دی زندگی دے مطابق ڈھلن نوں چنوتیپورن سمجھدے ہوئے، اسنے لنڈن واپس جان لئی بچت کرن لئی کم کرن لگی۔  اتھے اوہ اکّ سال لئی رہی۔

اسنے فالماؤتھ یونیورسٹی، کارنوال (1978) وچ فائین آرٹ وچ بیئے  کیتی، پھر کینیڈا واپس چلی گئی جتھے اوہ اج وی رہندی اے۔  اسنے 2003 وچ یارک یونیورسٹی، ٹورانٹو توں ایم.اے.   کیتی۔ اس توں بعد، اسنے کنگسٹن، اونٹاریؤ وچ کوینز یونیورسٹی توں تہذیبی مطالعہ وچ پی. ایچ.ڈی. کر لئی۔

**<big>دھالیوال دی کلا</big>**

دھالیوال دا کم ذکر-مولکانت اے، تہذیبی پچھان دے مدعیاں دی کھوج کرنا، اتے اس وچ انسٹالیشن، پرنٹمیکنگ، کولاج، پینٹنگ اتے ویڈیو پروجیکشن شامل ہن۔ دھالیوال دا زیادہ تر کم یاداں نال متعلق اے - خاص طور 'تے بچپن دیاں یاداں نال۔  دھالیوال دی کلا یاد اتے تھاں، بولی اتے رنگ، کھیڈ اتے ریتی-رواج، پروار اتے سماج، اتے نسل واد، جدوجہد اتے پچھان 'تے مرتکز کلونیکل اتے پرواس دے اتہاس وچکار گنجھل دار؉   رشتیاں دی ہشیاری نال جانچ کرکے اکّ عالمی-شہری وجوں اس دے جیون دی کہانی دسدی اے۔  نتیجے وجوں، دھالیوال دی کلا اکو ویلے نجی اتے سرو ویاپی اے، ورگی کرن دیاں ساریاں کوششاں نوں نکاردی اے۔  

*ہری پری کہانی دی کتاب* (ٹیبل دے نال بکورک، 2010)  دھالیوال دے رنگاں متعلق پیار توں متأثر اے جو اس نے بچپن وچ لائبریری وچ رنگین کتاباں وچ پری کہانیاں پڑھن توں پیدا ہویا سی۔ *ساؤتھال: چائیلڈپلے* (کرومیرا پرنٹ، 2009) رنگین پینسلاں دے اپنے مجموعہ نال اکّ پوری کندھ نوں کور کردا اے، جس نال اوہ کھیڈدی سی۔ *جدوں میں وڈی ہندی ہاں تاں میں پینٹ رنگاں  دا نام رکھن والی بننا چاہندی ہاں*، *(گراف پیپر 'تے مکسڈ میڈیا، 2010)* دھالیوال رنگاں نوں نام دیندی اے: کچلیا رسبیری، بھارتی گرمیاں، جلیا ہویا خرمالو۔ دھالیوال دا رنگاں متعلق پیار پاٹھ دے  جزیرہ دے آلے دوآلے چلدیاں 28 امبیسڈر کاراں  (کرومیرا پرنٹ، 2010)  دے چمک دار؉   رنگاں وچ وی واضع ہندا اے۔  

ایہہ دھالیوال دا پچھم وچ نسل واد دا اپنا زندہ تجربہ سی جسنے اس دے رنگاں دے پیار نوں پالیا۔ حالانکہ، اس دے لئی سارے رنگ برابر ہن. *کارنر پھلیگز اتے کارنر شوپس* (مکسڈ میڈیا قیام، 2013) وچ فٹبال دے میدان وچ وی اکّ نسل وادی حادثہ نوں درساؤندی اے، اوہ چٹے کاغذ 'تے بہو-رنگی تتلیاں وچ پینٹ کردی اے، ایہہ دسن لئی کہ رنگ قدرتی ہن اتے نسل واد قدرت دا حصہ نہیں اے۔  

دھالیوال دا ویڈیؤورک *زیتون، بادام اتے سرھوں* (2010) برطانیہ وچ وڈے ہون دی اس دی بچپن دی یاد نوں درساؤندا اے جدوں اس دے لمبے کالے والاں نوں چٹے دہیں نال دھوتا جاندا اے اتے اس دی ماں تیل جھسّ کے اس دے گتاں کردی اے۔ ایہہ پیس نرسری رائیمز، بالیوڈّ فلم سنگیت، انگریزی پوپ گیت اتے بیبیسی ریڈیو خبراں دے نال بھارت توں برٹین تک اگے-پچھے جاندا اے جو گریٹ برٹین وچ اس دے پرواسی بچپن دی  بات پاؤندا اے۔  

*کارٹوگراپھر دی غلطی: ریڈکلپھ لائن* (کرومیرا پرنٹ، 2012)  برصغیر دی ونڈ نوں گیندے دے پھلاں وچ درساؤندی اے۔ گیندے دے پھلّ روائتی طور 'تے استقبال دا پرتیک ہن پر اتھے 1947 وچ اوہ وطن  نوں اگّ لگا دیندے ہن۔ آسان ریڈکلپھ اتے دھرم دے بنیاد 'تے اپ براعظم نوں 2 دیساں: بھارت اتے پاکستان وچ ونڈ دین دا الزام لگایا گیا سی۔ اج وی لوک ونڈ دے بھیڑے سپنے بارے لکھدے تے بولدے ہن۔  

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1953
بھگوان داس گرگ

**بھگوان داس گرگ**، جسنوں **بی.ڈی. گرگ** وی کیہا جاندا اے (۱۴ نومبر ۱۹۲۴ لہراگاگا، پنجاب  - ۱۸ جولائی ۲۰۱۱ پٹیالہ، پنجاب وچ)، اکّ بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر اتے فلم اتہاسکار سی۔

بھگوان داس گرگ دا جم ۱۴ نومبر ۱۹۲۴ نوں ہویا سی۔ اوہ ڈاکٹری دی پڑھائی کر رہا سی، پر ۱۹۴۲ وچ بھارت چھڈو تحریک نے ایہہ چھڈوا دتی سی۔ اسنے ۱۹۴۳ دے آسپاس، کے.اے. عباس دے کہن 'تے، اوہ کلا لئی وقف ہو گیا۔  اسنے عباس دے اشاعتاں، سرگم لئی فلم 'تے لکھاری وجوں اپنا پہلا لیکھ لکھیا سی۔ پھر اسنے سینٹ زیویئرز کالج، بمبئی (ممبئی) وچ سنیمیٹوگرافی دی پڑھائی کیتی۔ بعد وچ مشہور بھارتی فلم ڈریکٹر اتے لکھاری، وی. شانتارام دے ماتحت کم کیتا۔ اسنے پورے یورپ وچ فلمی پروجیکٹاں اتے سیٹنگاں دے وکھ وکھ سیٹاں وچ حصہ لین توں پہلاں، سٹورم اوور کشمیر (۱۹۴۸) نال اکّ دستاویزی فلم پروڈیؤسر دے روپ وچ اپنا کیریئر شروع کیتا۔ اسنے ماسکو دے  موسفلم سٹوڈیؤز وچ عباس دی انڈو-سوویت سہِ-نرمان فلم، پردیسی (۱۹۵۷) وچ عباس دے معاون ڈریکٹر وجوں وی یوگدان پایا۔ بھارت واپس آؤن 'تے، اسنے ۱۹۶۴ وچ نیشنل فلم آرکائیو آف انڈیا (NFAI) دا قیام کرن وچ مدد کیتی۔ اوہ فلم صلاح کار بورڈ دے ممبر ہون دے نال-نال اس ویلے دے نویں بنے فلم اینڈ ٹیلیویژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا (ایپھٹیائیائی) وچ اکثر وزٹنگ لکچرار رہا۔

اسنے بھارت بھر وچ  (مونٹیج، سنیوزن، زریعہ) اتے ودیشاں وچ  (ایہناں وچوں سبھ توں پرمکھ، کیہیئرز ڈو سنیما، ریوو ڈو سنیما اتے سائیٹ اینڈ ساؤنڈ - جیہناں وچوں ہریک لئی، اسنے اکّ صحافی وجوں کم کیتا) وکھ-وکھ پرمکھ سنیما رسالیاں وچ لکھیا ۔ اسنے اینسائیکلوپیڈیا امیریکانا اتے سوویت فلم دے اینسائیکلوپیڈیا نوں کمپائیل کرن دے یتناں وچ وی وڈے پدھر 'تے حصہ لیا۔ اس ویلے دے آس-پاس، اسنے بھارتی سنیما دے ۵۰ سال (۱۹۶۳) دی گولڈن جبلی مناؤن لئی اکّ فلم مجموعہ تیار کرن لئی بھارتی سنیما 'تے مکمل کھوج کیتی۔

۱۹۶۷ وچ، اسنوں عالمی سنیما دے اتہاس دی یونیسکو کمیٹی دے ماہراں وچوں اکّ نامزد کیتا گیا سی۔ ایہہ پھر ۱۹۶۹ دی  - سنیماتھیک فرینکائیز وچ اپنی قسم دی پہلی - مہان نمائش تک لے گیا جتھے اسنے ہینری لینگلوئس دی بھارتی سنیما دے اتہاس بارے پچھلجھات نوں متحد کرن وچ مدد کیتی۔ بعد دے سالاں وچ، اسنے لینگلوئس نال پتر وہار بنائی رکھیا اتے اوہناں توں فلم دی سنبھال متعلق نظریات دا اکّ گروہ حاصل کیتا جس نے آخرکار اس دے کم نوں متأثر کیتا سی۔ اگلے سالاں وچ، گرگ نوں یونیسکو ولوں مانہائیم، وینس، بیروت، بڈاپیسٹ، مانٹریئل اتے لوکارنو ورگے ستھاناں اتے تیوہاراں وچ سنیما اتے ٹیلیویژن 'تے گولمیز کانفرنساں وچ شامل ہون لئی سدا دتا گیا سی۔ گرگ نے ایہناں سالاں وچ اکّ سرگرم فلم پروڈیؤسر دے روپ وچ اپنا کیریئر سرکھیت رکھیا۔ ۱۹۹۲ وچ، اوہ اپنی بیوی ڈونابیل نال گوآ وچ شفٹ ہو گیا۔ 

اس دے نتیجے وجوں، ۱۹۹۶ دی تالیف، سو مینی سنیماز، نکلیا جو اپنے سرلیکھ وچ اتے اس دے عام پیمانے ولوں، بھارت وچ سنیما دے اتہاس نوں بہووچن، بہو-پساری، وڈا جیو وجوں پچھاندا اے۔ اس توں بعد ۲۰۰۵ دی آرٹ آف سنیما، اس دیاں لکھتاں دا مجموعہ ہیئتے ۲۰۰۷ دی فرام راج ٹو آزادی: بھارت وچ دستاویزی فلم دا اتہاس، جسنے سنیما 'تے بہترین کتاب لئی قومی فلم انعام جتیا۔ اسنے ۲۰۱۱ دے سائیلینٹ سنیما ان انڈیا: اے پکٹوریئل جرنی نال اس کارنامے نوں دہرایا۔

بی ڈی گرگ دا ۱۸ جولائی ۲۰۱۱ نوں پٹیالہ، پنجاب وچ انتقال ہو گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:اتہاسکار
گٹھ:۲۰ویں صدی دے فلم ڈریکٹر
گٹھ:پنجاب، بھارت دے لکھاری
گٹھ:موت ۲۰۱۱
گٹھ:جم ۱۹۲۴
گٹھ:بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر
گٹھ:20ویں صدی دے فلم ڈریکٹر
گٹھ:پنجاب، بھارت دے لکھاری
گٹھ:موت 2011
گٹھ:جم 1924
روی دیپ

**روی دیپ** (جم **روی پرکاش** ; 30 دسمبر 1954) اکّ بھارتی تھئیٹر اتے ٹیلیویژن ڈائریکٹر، لکھاری، اتے اداکار اے۔

## جیونی
روی دیپ  نے اپنے سکول دے دناں توں سٹیج اداکاری شروع کیتی اتے بھارت دے اکّ قصبے کپورتھلہ وچ کالج دے دناں دوران جدید تھئیٹر وچ شامل ہو گیا۔ اس نے للت بہل، پرمود موتھو، ستیش شرما اتے ہرجیت والیا نال مل کے اس چھوٹے جہے شہر نوں جدید تھئیٹر دا ہبّ بنایا۔ اسنے 1977 وچ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں ناٹک کلا  وچ ایم اے کیتی۔ اسنے تھئیٹر اداکار، ڈریکٹر اتے لکھاری وجوں پھریلانس کم کیتا۔  اسنے چھوٹے ناٹک 'رنگ نگری'، 'کھینچ رہے ہیں'، 'کون نچائے  ناچ؟'،  'ستیا کہانی' اتے 'مکتی باہنی' لکھے اتے ڈاریکٹ کیتے۔ ایہناں ناٹکاں نے لگاتار 4 سال (1978-81) لئی انتر-ورسٹی مقابلے جتے۔ 'تھیٹر کے تین رنگ' اس دے پہلے تن ناٹکاں دا مجموعہ مارچ 1982 وچ شائع ہویا سی  اس دے ناٹک اج وی ہر سال، مکھ طور 'تے یونیورسٹی مقابلیاں وچ کھیڈے جاندے ہن۔ اسنے 'بگلا بھگت' اتے 'بہروپیا' ورگے کجھ بال ناٹک وی لکھے اتے ڈاریکٹ کیتے۔ اس دیاں کہانیاں دا مجموعہ ‘بلاو’ 2014 وچ شائع ہویا سی۔ 

روی دیپ  اپریل 1983 وچ دوردرشن، بھارت دے پبلک سروس براڈکاسٹنگ آرگینائیزیشن وچ نامزد ہو گیا اتے ٹیلیویژن لئی پروگرام اساری، لیکھن اتے ڈریکشن کرن لگیا۔ اسنے کئی ٹیلیپلیء، ٹیلیفلماں، ڈاکومینٹریاں اتے ٹیوی پروگراماں توں علاوہ ٹیوی سیریل 'بنیاد'، 'لفافی' اتے 'پرچاوین' دا اساری اتے ڈریکشن کیتا۔ اسنے 2008 وچ ساہتی روپانترن گٹھ وچ دوردرشن انعام جتیا۔ اس دے اعزاز وچ چار ہور نامزدگیاں ہن۔ اسنے سیاسیات وچ ایم اے (1980) اتے ایم پھل (1992) کیتی۔ اوہ 2007 توں 2014 تک ABU روبوکن انڈیا دا پروگرام ڈائریکٹر رہا۔

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دے بھارتی ڈزائنر
گٹھ:جم 1954
گٹھ:زندہ لوک
ڈویژن

**ڈویژن** (انگریزی: Division) پاکستان، بھارت، بنگلا دیش تے ہور کئی مُلکاں وچ اک اِنتظامی اکائی اے جیہڑی کچھ ضلعیاں اُتے مُشتمل ہُندی اے۔ 
ڈویژن دا بیوروکریٹک سربراہ ڈویژنل کمشنر ہُندا اے۔

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:حکومت
گٹھ:تھاں
گٹھ:انتظامی ونڈ
راجیو گاندھی نیشنل یونیورسٹی آف لا

**راجیو گاندھی نیشنل یونیورسٹی آف لا** (**RGNUL**), پٹیالہ، پنجاب (اتری بھارت) وچ واقع نیشنل لا یونیورسٹی اے۔ اس دا قیام ۲۰۰۶ وچ پنجاب سرکار دے (۲۰۰۶ دے پنجاب ایکٹ نن. ۱۲) ولوں قانونی سکھیا دے ادارہ وجوں کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:پٹیالہ
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گوردوارہ سنگت ٹولہ

**گردوارہ سنگت ٹولا** بنگلہ دیش دا راجگڑھ ڈھاکا وچ ستھتّ اکّ سکھ مندر اے۔ ایہہ ڈھاکا دے بنگلا بازار وچ نمبر ۱۴ سشداس لین 'تے واقع اے۔

## اتہاس
نوویں سکھ گرو، تیغ بہادر ۱۷ویں صدی وچ آسام توں ڈھاکا آئے سن اتے ۱۶۶۶ ای.-۱۶۶۸ ای. تک اتھے رہے۔ اوہناں نے اپنے ٹھہر دوران بنگلا بازار وچ گردوارہ سنگت ٹولا بنایا۔ 

## آرکیٹیکچر
اندازہ اے کہ سنگت ٹولے دی سبھ توں پرانی عمارت ہن ہن نہیں اے۔ حال ویلے ایہہ اکّ دو منزلا عمارت اے اتے اس وچ گول بالکونی اے جو باہروں دکھائی دیندی اے۔ کندھ 'تے ڈھال اتے تلوار دے چنہ پینٹ کیتے گئے ہن۔ پوڑیاں توں علاوہ، اکّ چؤڑی کندھ دا ٹٹیا حصہ ملدا اے جو دسدا اے کہ عمارت دے اس کھیتر وچ اکّ جاں ودھ کمرے ہندے سن۔ دوجی منزل 'تے سکھاں لئی ارداس کرن دا کمرہ اے۔ سکھاں دا پوتر گرنتھ اس کمرے وچ رکھیا گیا اے۔  تیغ  بہادر دیاں تصویراں وی اتھے سرکھیت ہن۔ 

## موجودہ حال
۳۵۰ سال توں ودھ پرانا گردوارہ ہن ویران اے۔ کجھ لوکاں نے اس دا کجھ حصہ غیر قانونی ڈھنگ نال دب لیا سی۔ زمینی منزل 'تے واقع دفتر دے کمرے دیاں کندھاں 'تے پلستر ہن نہیں اے۔ پوڑیاں دے سجے پاسے دی کندھ ٹٹی ہوئی اے۔ ایہہ پرانی عمارت پراتتو کھوجاں دی لسٹ جاں کسے ہور سنبھال لسٹ وچ سوچیبدھ نہیں اے۔ 

## پربندھ اتے سرگرمیاں
گردوارہ نانک شاہی دے ولنٹیئر اس سنگت ٹولے دی دیکھ-ریکھ کردے ہن۔ ہر سویر نوں اکّ گرنتھی ارداس کردا اے۔  ہر ہفتہ نوں  کیرتن کیتا جاندا اے۔ گردوارہ سنگت ٹولا سمیت بنگلہ دیس دے پنج گوردواریاں دا پربندھ گرودوارا پربندھک کمیٹی بنگلہ دیس (IGD) ولوں پنجاب، بھارت وچ سمپردائی کار سیوا نامک اکّ سیوا ادارہ دے تالمیل نال کیتی جاندی اے۔ بھارت وچ سکھ دھرم دی اکّ مذہبی ادارہ، "کرسیوا سرہالی" گوردواریاں نوں چلاؤن لئی فنڈ حاصل کردی اے۔ 
## حوالے

گٹھ:عبادت گاہاںگٹھ:گردوارے
پرمجیت سنگھ جسوال

**پرمجیت ایس. جسوال** اکّ بھارتی اکادمک، پروفیسر اتے اجکلّ ایسارئیم یونیورسٹی، ہریانہ دلی-اینسیار، سونیپت، ہریانہ دا  وائس چانسلر اے۔  اوہ پٹیالہ، پنجاب، بھارت  وچ راجیو گاندھی نیشنل یونیورسٹی آف لاء دا  سابقہ وائس چانسلر   اتے قانون ڈیپارٹمنٹ، پنجاب یونیورسٹی،  چنڈی گڑھ دا سابقہ مکھی اے۔  جسوال پھلبرائیٹ سکالر اے۔  اسدی بیوی پروفیسر نشٹھا جسوال ۲۰۱۸ وچ ہماچل لاء یونیورسٹی دی وائس-چانسلر سی۔   استرھاں اوہ اکو ویلے  نیشنل لاء یونیورسٹیاں دے وائس-چانسلر بنن والا پہلا جوڑا بن گیا۔  ۲۰۱۹ وچ اوہ راجیو گاندھی نیشنل یونیورسٹی آف لاء دے میگا قانونی سیواواں کیمپ دے پربندھکاں وچوں اکّ سی۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
مہاتما گاندھی یونیورسٹی

**مہاتما گاندھی یونیورسٹی**، جاں **ایم جی یونیورسٹی **، 2 اکتوبر 1983 نوں کوٹایام وچ قائم کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گغاند اغمے

لا گغاند اغمے(فرانسیسی لفظ'عظیم فوج' دے لئی) جو نپولیئن بوناپارٹ دے فرمانرانی وچ ،نپولینی جنگاں دے دوران فرانسیسی سلطنتی فوج د‏‏ی اہ‏م ترین فوجی جماعت سی۔ ۱۸۰۴ تو‏ں ۱۸۰۸ تک، اس فوج نے کئی جنگاں فتح کيتياں جس تو‏ں فرانسیسی سلطنت نے یورپ دے وڈے حصے اُتے بے نظیر قدرت دے تحت قبضہ ک‏ر ليا۔ اس دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں ناقابلِ تلافی نقصانات دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں ۱۸۱۲ وچ روس دے خلاف تباہ کن حملے دے دوران بہت وڈے نقصانات دا سامنا کرنا پيا، جس دے بعد اس د‏ی حکمت عملی کدی بحالی نئيں ہوسک‏ی۔

گٹھ:فرانس
پنجاب دیاں ڈویژناں

**ڈویژن** پنجاب وچ ضلعے توں اُتے اک انتظامی اکائی اے۔ 
پنجاب دیاں 10 ڈویژناں نیں۔

----

## ڈویژناں دی لِسٹ

## ہور دیکھو
* پنجاب دیاں ڈویژناں
* پنجاب دے ضلعے
* پنجاب دیاں تحصیلاں
* پنجاب دیاں یونیئن کونسلاں

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب، پاکستان
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
گٹھ:پاکستان دیاں ڈویژناں
یورپین کرکٹ کونسل

**یورپی کرکٹ کونسل** اک بین الاقوامی ادارہ اے جو ٹیسٹ کھیڈݨ والی کرکٹنگ ملک انگلینڈ دے علاوہ یورپی ملکاں وچ کرکٹ د‏‏ی نگرانی کردا اے، یورپی کرکٹ کونسل دے وجود د‏‏ی مدت دے لیےآئی سی سی دا واحد یورپی مکمل رکن ا‏‏ے۔

کرکٹ نو‏‏ں پہلی بار یورپ وچ ایڈمرل نیلسن دے دستےآں تے ملاحاں دے ذریعے کھیلا گیا سی جدو‏ں اوہ 1793ء وچ نیپلز وچ تعینات سن ۔ ایہ کھیل تیزی تو‏ں مقبولیت وچ وادھا ہويا تے 19ويں صدی وچ شوقیہ سطح اُتے باقاعدگی تو‏ں کھیلا جاندا رہیا۔ 19 ويں صدی دے آخر تے 20 ويں صدی دے آغاز وچ بوہت سارے پیشہ ور کلب بنائے گئے جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور میلان کرکٹ تے فٹ بال کلب، اے سی میلان دا پیش رو سی  پ‏ر 1920ء تے 1930ء د‏‏ی دہائیاں وچ پورے یورپ وچ فاشزم دے عروج نے کرکٹ د‏‏ی مقبولیت وچ کمی دیکھی بھانويں ایہ شوقیہ سطح اُتے کھیلا جاندا رہیا لیکن ایہ 1990ء د‏‏ی دہائی تک نئيں سی لیکن اس دے بعد اس نے وڈے پیمانے اُتے دوبارہ زندہ ہونا شروع کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:یورپ وچ 1997ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1997ء وچ قائم ہوݨ والیاں کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:ویسٹمنسٹر شہر وچ کھیل
گٹھ:ویسٹمنسٹر شہر وچ قائم تنظیماں
گٹھ:یورپ وچ کرکٹ
گٹھ:کرکٹ انتظامیہ
ورلڈ انڈین یونیورسٹی

**عالمی بھارتی یونیورسٹی** () شانتینکیتن، مغربی بنگال بھارت سرکار دے خرچ نال چلدی خودمختیار یونیورسٹی اے۔ اسدی قیام رابندرناتھ ٹیگور نے مغربی بنگال دے شہر شانتینکیتن وچ ۱۹۲۱ وچ کیتی گئی سی۔ اسے نے اس نوں عالمی بھارتی کیہا سی، یعنی بھارت نال عالمی دی ملنی۔ شروعاتی سالاں دوران ٹیگور نوں، شبد یونیورسٹی نال چڑ سی کیونکہ اسدی گنجائش عالمی بھارتی نالوں گھٹ ہندی اے۔ آزادی توں بعد، ۱۹۵۱ وچ اس ادارہ نوں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا سی اتے اسدا دا نام عالمی بھارتی یونیورسٹی رکھیا گیا سی۔ روزانہ انگریزی اخبار، د نیشن (تھائیلینڈ) نے لکھیا اے،"اس نے ۱۹۱۳ وچّ ساہت دے لئی نوبل پرسکار نال پراپت کیتی رقم نوں استعمال کرکے، سکول دا وستار کیتا گیا اتے وشو بھارتی یونیورسٹی نام رکھیا گیا سی۔ ایہہ اچیری سکھیا دے بھارت دے سبھ توں نامور ستھاناں وچوں اکّ بن گیا اتے اسدی الیومنی سوچی وچّ ہورناں دے علاوہ نوبل پرسکار-جیتو ارتھ شاستری امرتیا سین، گلوبلی نامور فلمساز ستیاجیت رے اتے دیش دے موہری کلا اتہاسکار آر سوا کمار وی شامل ہن۔"
## مقصد
#وکھ وکھ نظارہٹیکوناں توں سچ دے وکھ وکھ روپاں دی حصول لئی انسان من دا مطالعہ کرنا۔ 
#پرانے رہتل وچ رکھیا ہویا آدھاربھوت ایکتا دے مطالعہ اتے جانچ ولوں اوہناں وچ پرسپر گوڑہا تعلق قائم کرنا۔ 
#ایشیا وچ ویاپت جیون دے متعلق نظریہ اتے وچاراں دے بنیاد تے پچھم دے دیساں نال رابطہ ودھاؤنا۔ 
#مشرق اتے پچھم وچ نزدیک رابطہ قائم کر دنیا امن دیاں سمبھاوناواں نوں وچاراں دے آزاد لین-دین ولوں درڑھ بناؤنا۔ 
#ایہناں آدرشاں نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے امن نکیتن وچ اکّ اجیہے سنسکرتک مرکز دا قیام کرنا جتھے دھرم، ساہت، اتہاس، سائنس اتے ہندو، بودھی، جین، مسلمان، سکھ، عیسائی اتے ہور سبھیتاواں دی کلا دا مطالعہ اتے اوہناں وچ شودھکارج، مغربی رہتل دے نال، روحانی ترقی دے مطابق سادگی دے ماحول وچ کیتا جاوے۔
## اتہاس

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
رائے پور، اتراکھنڈ

**رائے پور** بھارتی ریاست اتراکھنڈ دے دہرادون ضلع دا اک   شہر ا‏‏ے۔ اتراکھنڈ دے میونسپل علاقے وچ واقع ایہ دہرادون ضلع دے 7 بلاکس وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

رائے پور وچ حکومت دے ذریعہ قائم کردہ ادارے مہارانا پرتاپ سپورٹس کالج ،  انڈیا آپٹیل لمیٹڈ  (پہلے آرڈیننس فیکٹری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی)، انسٹرومینٹس ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ اسٹیبلشمنٹ  تے بوہت سارے دوسرے نيں۔

## حوالے

گٹھ:ضلع ڈیرہ دون دے شہر تے قصبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:بھارت دے شہر
اننترام جیسوال

1 = &lt;nowiki&gt;...&lt;/nowiki&gt;&#91;&#91;Uttar Pradesh Legislati...Anantram Jaiswal
2 = &#91;&#91;4th council&#93;&#93;&lt;nowiki&gt;...&lt;/nowiki&gt;&#10;Anantram Jaiswal

**اننترام جیسوال** (1 اپریل 1924 - 7 جنوری 2015) اکّ آزادی سینانی سی اتے بھارتی سیاستدان بھارت دے سنسد رکن وی سی۔ اوہ 6ویں لوک سبھا دا ممبر اتے اتر پردیش صوبائی اسمبلی دا ممبر وی سی۔ جیسوال نے اتر پردیش دے فیض آباد حلقہ دی نمائندگی کیتی جس نوں ہن ایودھیا کیہا جاندا اے، اوہ پارلیمنٹ ممبر، راج سبھا دا ممبر وی سی۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
اننترام جیسوال دا جم اتر پردیش راج دے بارابنکی دے پنڈ چندواڑا وکھے ہویا سی۔ اس نے فیض آباد شہر دے سرکاری انٹر کالج وچ پڑھائی کیتی اتے بعد وچ بی اے اتے ایلئیل.بی دی ڈگری جیسوال نے سیاست وچ آؤن توں پہلاں اکّ وکیل وجوں کم کیتا سی۔

## سیاسی کریئر
اننترام جیسوال نے 1950 دے دہاکے وچ سرگرم سیاست وچ داخلہ کیتا۔ بھاویں اوہ جنتا پارٹی دا ممبر سی، اوہ پہلاں تن ہور سیاسی پارٹیاں، سماج وادی پارٹی، سنیکت سماج وادی پارٹی اتے بھارتی لوک دل نال جڑیا ہویا سی۔ سنیکت سماج وادی پارٹی دے نال، اوہ دو وار اتر پردیش صوبائی اسمبلی دا ممبر بنیا اتے 1969 توں 1974 تک صوبائی اسمبلی وچ سنیکت سوشلسٹ پارٹی دا لیڈر وی رہا۔ جیسوال 1970 دے مدھ وچ جنتا پارٹی وچ شامل ہوئے سن۔ جیسوال جنتا پارٹی دے سینئر لیڈر سن اتے جنتا پارٹی دے اتر پردیش پردھان وی سن۔ اوہ رام منوہر لوہیا، چندر شیکھر دے نال سماج وادی پارٹی دا وچاردھاری وی سی۔

جیسوال کئی اہم عہدیاں 'تے رہے اتے اتر پردیش سرکار وچ وزیر اتے صوبہ پردھان وی رہا، اوہناں نے ملائم سنگھ یادو ورگے کئی لیڈراں دی نمائندگی کیتی۔

### قید
1960-1970 دے وچکار، جیسوال نوں وکھ-وکھ معاملیاں وچ پنج وار جیل گیا۔ انگریز حکمراناں دے بتاں نوں ہٹاؤن، مہنگائی، سرکاری اہلکاراں اتے استانیں نوں بہتر اجرتاں اتے کلیئرینس بھتا دین، بے زمینے لوکاں نوں زمیناں دی مڑ ونڈ دیاں مہماں وچ قید دے کجھ بنیاد شامل سن۔ 1975 وچ، اس نوں اندرونی سرکھیا قانون دے رکھ-رکھائ لئی 19 مہینیاں لئی حراست وچ وی رکھیا گیا سی۔

## عہدے

## ایہہ وی دیکھو
 

* 6ویں لوک سبھا
* بھارت سرکار
* لوک سبھا
* بھارت دی پارلیمنٹ
* بھارت دی سیاست
* اتر پردیش صوبائی اسمبلی
* فیض آباد  (لوک سبھا حلقہ)
* جنتا پارٹی

## حوالے

گٹھ:جم 1924
فیض آباد لوک سبھا حلقہ

**فیض آباد؉   لوک سبھا حلقہ** اتر پردیش دے 80 لوک سبھا حلقیاں وچوں اکّ اے۔ ایہہ حلقہ جنرل اے۔

## سانسد
2014 دیاں لوک سبھا چوناں وچ لالو سنگھ اس حلقے دے سانسد چنے گئے۔ 1962 توں لے کے ہن تک دے سانسداں دی لسٹ اس پرکار اے۔

|-style="background:#E9E9E9;"
!سال
!colspan="2" align="center"|پارٹی
!align="center" | سانسد
!سروت
|-
|2014
|bgcolor="orange"|
|align="left"|بھارتی جنتا پارٹی
|align="left"|لالو سنگھ
|
|-
|2009
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|بھارتی قومی کانگرس
|align="left"|نرمل کھتری
|
|-
|2004
|bgcolor="blue"|
|align="left"|بہجن سماج پارٹی
|align="left"|مترسین یادو
|
|-
|1999
|bgcolor="orange"|
|align="left"|بھارتی جنتا پارٹی
|align="left"|ونے کٹیار
|
|-
|1998
|bgcolor="green"|
|align="left"|سماج وادی پارٹی
|align="left"|مترسین یادو
|
|-
|1996
|bgcolor="orange"|
|align="left"|بھارتی جنتا پارٹی
|align="left"|ونے کٹیار
|
|-
|1991
|bgcolor="orange"|
|align="left"|بھارتی جنتا پارٹی
|align="left"|ونے کٹیار
|
|-
|1989
|bgcolor="red"|
|align="left"|بھارتی کمیونسٹ پارٹی
|align="left"|مترسین یادو
|
|-
|1984
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|بھارتی قومی کانگرس
|align="left"|نرمل کھتری
|
|-
|1980
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|بھارتی قومی کانگرس
|align="left"|جےَ رام ورما
|
|-
|1977
|bgcolor="orange"|
|align="left"|جنتا پارٹی
|align="left"|اننترام جیسوال
|
|-
|1971
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|بھارتی قومی کانگرس
|align="left"|رام کرشن سنہا
|
|-
|1967
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|بھارتی قومی کانگرس
|align="left"|رام کرشن سنہا
|
|-
|1962
|bgcolor="aqua"|
|align="left"|بھارتی قومی کانگرس
|align="left"|برج باسی لال
|
|}

## باہری سروت
* بھارتی چون کمیشن

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دے لوک سبھا حلقے
کانگریسی قبرستان

**کانگریسی قبرستان** (لاطینی: Congressional Cemetery) ریاست ہائے متحدہ دا اک ریاستہائے متحدہ دا قومی قبرستان جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

**کانگریشنل قبرستان**، باضابطہ طور اُتے واشنگٹن پیرش بریل گراؤنڈ، اک تاریخی تے فعال قبرستان اے جو دریائے اناکوسٹیا دے مغربی کنارے اُتے واشنگٹن، ڈی سی وچ 1801ء ای اسٹریٹ، ایس ای اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ واحد امریک‏‏ی "قومی یادداشت دا قبرستان" اے جس د‏‏ی نیہہ خانہ جنگی تو‏ں پہلے رکھی گئی سی۔  قبرستان وچ 65,000 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں دفن یا يادگار بنایا گیا اے، جنہاں وچ بوہت سارے لوک وی شام‏ل نيں جنہاں نے انیہويں صدی دے اوائل وچ ملک تے واشنگٹن شہر د‏‏ی تشکیل وچ مدد کيت‏ی سی۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1807ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ قبرستان
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے قومی قبرستان
رائے پور ڈبا

**رائےپور  ڈبہ**  جاں  **رائیپور ڈبا** پنجاب راج، بھارت دے شہید بھگت سنگھ نگر ضلعے دا اکّ پنڈ اے۔ ایہہ سب پوسٹ آفس دسانجھ خورد توں ۵٫۶ کلومیٹر (۳٫۵ میل)، نوانشہر توں ۱۴ کلومیٹر (۸٫۷ میل)، ضلع ہیڈکوارٹر شہید بھگت سنگھ نگر توں ۷ کلومیٹر (۴٫۳ میل) اتے راج دا راجگڑھ چنڈی گڑھ توں ۱۰۶ کلومیٹر (۶۶ میل) دور واقع اے۔  

## مشہور لوک
بھائی رتن سنگھ (رائیپور ڈبہ) غدر پارٹی دا آگوُ اس پنڈ توں سی، جسدا جم ۱۸۷۹ وچ وچّ ہویا سی  

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:شہید بھگت سنگھ نگر ضلعے دے پنڈ
بلیئر ہاؤس

**بلیئر ہاؤس** (لاطینی: Blair House)

جسنو‏ں صدارتی گیسٹ ہاؤس دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، واشنگٹن، ڈی سی، ریاستہائے متحدہ دے راجگڑھ وچ اک سرکاری رہائش گاہ ا‏‏ے۔ صدر دے گیسٹ ہاؤس نو‏‏ں "دنیا دا سب تو‏ں خصوصی ہوٹل" کہیا جاندا اے کیونجے ایہ بنیادی طور اُتے صدر دے آنے والے معززین تے ہور مہماناں د‏‏ی میزبانی دے لئی سرکاری گیسٹ ہاؤس دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ [3] تاریخی کمپلیکس دے کچھ حصے 1940ء د‏‏ی دہائی تو‏ں سرکاری رہائش دے لئی استعمال ہو رہے نيں۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں حکومت‏ی عمارتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سرکاری رہائش گاہاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی صدارت
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ صدارتی گھر
گٹھ:ریاستی مہمان خانے
گٹھ:بلیئر خاندان
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ صدارتی رہائش گاہاں
ریجینسی

**ریجینسی** (Regency) صوبے دی اک ماتحت اکائی اے۔ ریجینسی وچ کئی ضلعے یا ڈویژناں شامل ہُندیاں نیں۔
انڈونیشیا وچ ریجینسی اک انتظامی اکائی اے۔

ریجنٹ دی اصطلاح کسے ملک دے حکمران توں کعھٹ عہدیاں دا حوالا دے سکدی اے۔ ایہ اصطلاح تنظیماں دی حکمرانی وچ استعمال کیتی جا سکدی اے، عام طور تے "ڈائریکٹر" دے مساوی، صِرف چیف ایگزیکٹو دے مساوی ہوݨ دی بجائے گورننگ بورڈ دے سارے ممبران دے کوݪ ہُندی اے۔

سوسائٹی آف جیسس وچ اک ریجنٹ اک جیسوئٹ بݨݨ دی انفرادی تربیئت اے، جیہنے اپݨا نوویٹیئیٹ (novitiate) تے فلسفے دا مطالعا مکمل کر لیا اے پَر حلے تک الہیات دے علوم وچ ترقی نئیں کیتی۔ Jesuits وچ اک ریجنٹ نوں اکثر سکول یا کسے دوسرے تعلیمی ادارے وچ پڑھاؤݨ لئی تفویض کیتا جاندا اے۔

شمالی امریکا وچ کچھ یونیورسٹی مینیجرز نوں ریجنٹ کہیا جاندا اے تے کالج یا یونیورسٹی دے انتظامی بورڈ نوں "بورڈ آف ریجنٹس" دا عنوان دِتا جا سکدا اے۔ نیویارک ریاست وچ پبلک تے پرائیویٹ تعلیم (P-12 تے پوسٹ سیکنڈری) تے پیشا ورانا لائسنس دے متعلق ساریاں سرگرمیاں یونیورسٹی آف نیویارک دے بورڈ آف ریجنٹس دے زیر انتظام نیں، جیہناں دے مقرر کردہ ارکان نوں ریجنٹس کہیا جاندا اے۔

گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:انتظامی ونڈ
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
داروغا

**داروغا** (Daroga) مغل سلطنت تے برطانوی راج وچ پولیس اہلکار سی۔ مغل سلطنت وچ داروغا مغل بادشاہ دے "غلاماں" دا سپرنٹنڈنٹ سی۔

## داروغے د‏‏ے فرائض
داروغےآں نے کچھواہا تے مغلاں د‏‏یاں فوجاں وچ خِدمات انجام دتیاں، داروغےآں دے فرائض دے مطابق، اوہناں نو‏‏ں وکھ وکھ القابات دِتے گئے جداں *داروغا سوترخانہ*، *داروغا توپ خانہ*، *داروغا بارودخانہ*۔
داروغے نے ضلع مجسٹریٹاں نو‏‏ں جواب دتا جو گھٹ تو‏ں گھٹ 100 مربع میل علاقےآں دے انچارج سن۔ چونکہ مجسٹریٹ اِنّے وڈے علاقے دے ذمے دار سن، اس لئی داروغے عام طور تے سبھ تو‏ں ودھ طاقتور مقامی حکا‏م ہُندے سن۔  کچھ معاملات وچ اوہ فیکٹریاں دے انچارج سن۔
 دیہی علاقیاں وچ پولیس اُتے وی داروغےآں دی کمان سی۔

### سواݨی داروغا
جیہناں سواݨیاں نو‏‏ں شاہی انتظامیا وچ تفویض کيتا گیا سی اوہناں نو‏‏ں وی داروغا دا خطاب دتا گیا سی۔ اس عہدے دا تقرر خود شہنشاہ نے کيتا سی تے ایہ عورت تے اوہدے خاندان لئی اک بہت وڈا اعزاز سی۔ نتیجتاتن، جیہناں سواݨیاں نو‏‏ں ایہ عہدے دِتے گئے اوہناں دا انتخاب اس لئی کيتا گیا کہ اوہ چنگی پرورش، تعلیم یافتا تے معزز گھرانےآں تو‏ں سی۔ ملکہ نورجہاں دی والدہ عصمت بانو بیگم نے کِسے زمانے وچ اس کردار وچ کَم کیتا سی۔
 سواݨیاں داروغیاں نو‏‏ں عدالت دے آداب نو‏‏ں برقرار رکھݨ تے حرم دے اندر امن برقرار رکھݨ دا کَم سونپیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:صوبائی عنوانات
گٹھ:پیشے
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:عہدے
گٹھ:القاب
گٹھ:خطاب
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ