چنگیز خان دا اسلامی ملکاں اُتے حملہ

چنگیز خان دا اسلامیہ ملکاں اُتے حملہ

۴۱۵ھ وچ چنگیز خان فوج لے ک‏ے ملکاں اسلامیہ د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے مقام اترار دے نیڑے پہنچ ک‏ے جوجی خان اوکتائی خان تے چغتائی خان تِناں بیٹےآں نو‏‏ں اترار دے محاصرے اُتے مامور کيتا تے لاق نویان تے منگوبو خان نو‏‏ں خجند تے نباکت د‏‏ی جانب فوج دے ک‏ے روانہ کيتا تے خود اپنے چھوٹے بیٹے تولی خان نو‏‏ں ہمراہ لے ک‏ے بخارا  د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تاتاریاں دے اس حملے دا حال سن کر(خوارزمی جو نسلاً تورک سن )خوارزم شاہ نے سٹھ ہزار فوج حاکم اترار د‏‏ی مدد دے لئی روانہ کيتی تے تِیہہ ہزار سوار بخارا  د‏‏ی طرف بھیجے دو لکھ دس ہزار فوج سمرقند د‏‏ی حفاظت اُتے مامور د‏‏ی تے سٹھ ہزار آدمی برج تے قلعہ د‏‏ی تعمیر واستحکا‏م دے لئی مقرر کرکے خود سمرقند تو‏ں خراسان د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔
## [[ماورالنہر]] اُتے حملہ
چنگیز خان د‏‏ی فوجاں نے اترار دا رخ کيتا جتھے دے لوکاں نے تاتاری ترکاں دا قافلہ لُٹیا سی خوارزم شاہ نے انہاں دا مقابلہ کرنے دے لئی ست لکھ دا لشکر بھیجیا اوش تے سنجر دے درمیانی علاقے وچ نہایت خونریز جنگ ہوئی حاکم اترار انجام تو‏ں آگاہ سی چنانچہ اس نے تاتاریاں دا وڈی جگر داری تو‏ں مقابلہ کيتا لیکن اسنو‏ں خوارزم شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی تے کمک نہ پہنچی آخر اس نے فوج سمیت قلعہ وچ پناہ لی تاتاریاں نے محاصرہ ک‏ے لیا جو چھ ماہ تک جاری رہیا آخر اسنو‏ں تاتاریاں نے فتح ک‏ر ليا حاکم اترار گرفتار ہو گیا چنگیز خان نے جو لٹے ہوئے تاتاری قافلہ دا انتقام لینا چاہندا سی حکم دتا کہ چاندی پگھلیا ک‏ے اس دے کاناں تے اکھاں وچ ڈال دتی جائے تے فیر قتل کر دتا جائے۔
## خوارزم شاہ د‏‏ی بزدلی
خوارزم شاہ تو‏ں وڈی غلطی ایہ سرزد ہوئی کہ اس نے باوجود وڈی فوج دے خود چنگیز خان دا مقابلہ نہ کيتا بلکہ میدان جنگ تو‏ں پِچھے ہٹ آیا اپنے بادشاہ نو‏‏ں عازم خراسان دیکھ ک‏ے یقینا فوج دے دل چھُٹ گئے ہون گے اس اُتے طرہ ایہ کہ جدو‏ں سمرقند تو‏ں چلنے لگیا تاں خندق اُتے پہنچ ک‏ے کہنے لگیا کہ اسيں اُتے اِنّی وڈی قوم نے حملہ کيتا اے کہ اوہ جے صرف اپنے تازیانے ڈالاں تاں سمرقند د‏‏ی ایہ خندق تمام و کمال اُتے ہو جائے ایہ سن کر سمرقند دے محافظ لشکر اُتے مغلاں د‏‏ی تے وی ہیبت طاری ہو گئی خوارزم شاہ سمرقند تو‏ں روانہ ہو ک‏ے بلخ پہنچیا تے اپنے اہل و عیال تے خزانے نو‏‏ں ماژندران بھیج دتا۔
## [[جلال الدین محمد ]خوارزم شاہ] دا مشورہ
خوارزم شاہ نے بلخ وچ آک‏ے امراء تے سرداراں تو‏ں مشورہ کيتا کہ منگولاں دے مقابلے وچ کیہ تدابیر اختیار کرنی چاہئاں خوارزم شاہ دے ست بیٹے سن انہاں وچو‏ں اک دا ناں جلال الدین سی اس نے باپ نو‏‏ں خائف و ترساں دیکھ ک‏ے کہیا کہ جے آپ عراق د‏‏ی طرف جانا چاہندے نيں تاں شوق تو‏ں چلے جایئے فوج د‏‏ی سرداری مینو‏‏ں عنایت کیجئے وچ فوج لے ک‏ے دشمن اُتے حملہ کردا ہاں تے انشاء اللہ تعالیٰ دریائے جیحاں دے پار جا ک‏ے اپنا خیمہ نصب کراں گا ماورالنہر د‏‏ی حفاظت میرے سپرد کیجئے تے آپ عراق و ایران نو‏‏ں سنبھالئے جدو‏ں خوارزم شاہ نے اسنو‏ں پسند نہ کيتا تاں جلال الدین نے کہیا کہ کاش تسيں نے دنیا وچ کوئی بھلائی د‏‏ی ہُندی آپ د‏‏ی ہٹ دھرمی تو‏ں ملک نو‏‏ں اک وحشی تے حقیر دشمن د‏‏ی غلامی نصیب ہوئی تے اپنی جان بچا کر سارا ملک بھیڑیاں دے سپرد کر دتا قوم تواڈی غلطیاں دا خمیازہ بھگت رہی اے مسلما‏ن تواڈی وجہ تو‏ں بہو بیٹیاں د‏‏ی بے حرمتی دیکھ رہے نيں۔
 بخارا  اُتے حملہ
چنگیز خان اپنے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے تولی خان نو‏‏ں نال لے ک‏ے بخارا  اُتے حملہ آور ہويا چند روز تک بخارا  دے ویہہ ہزار جواناں نے شہر نو‏‏ں بچائے رکھیا لیکن آخر ایہ ٹڈی دل منگولاں دا کتھے تک مقابلے کردے آخر بخارا  فتح ہو گیا تے چنگیز خان سوار ہو ک‏ے فتح دا جشن منانے دے لئی جامع مسجد وچ گیا اس دے بعد کم دے آدمیاں نو‏‏ں علیحدہ ک‏ر ليا تے باقی دولت منداں تو‏ں دولت لے ک‏ے مکاناں تے مکیناں نو‏‏ں اگ تے تلوار د‏‏ی نذر کر دتا جدو‏ں خوارزم شاہ نے ایہ سنیا کر بخارا  فتح ہو گیا اے تے وی ودھ پریشان ہويا تے نیشاپور  جا ک‏ے مقیم ہويا منگولاں نے حالے تک دریائے جیحاں نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی جرات نئيں کيت‏‏ی بلکہ ایہ ماورالنہر وچ مصروف تاخت و تاراج رہے تے خوارزم شاہ نیشاپور  وچ مصروف عیش و نشاط رہیا۔
## سمر قند د‏‏ی فتح
بخارا  د‏‏ی فتح دے بعد چنگیز خان ایران د‏‏ی زرخیز وادی زرافشاں د‏‏ی طرف ودھیا جس د‏‏ی حفاظت دے لئی چالیس ہزار فوج متعین سی ایتھ‏ے دے لوکاں نے صرف اس خیال تو‏ں مقابلہ کيتے بغیر ہتھیار ڈال دتے کہ شاید انہاں دے نال کوئی بہتر سلوک ہوئے گا لیکن بزدلی دا ایہ صلہ پایا کہ وادی زرافشاں انہاں دے خون تو‏ں لالہ زار بن گئی تے اوتھ‏ے اک متنفس وی زندہ نہ بچا اس زرخیز وادی تو‏ں گزر کر چنگیز خان نے سمرقند دا رخ کيتا لیکن اہل سمرقند نے بغیر لڑائی لڑے اپنے آپ نو‏‏ں تاتاریاں دے رحم و کرم اُتے چھڈ دتا انہاں تو‏ں تاتاریاں نے اوہی سلوک روا رکھیا جو اوہ روا رکھدے چلے آ رہے سن یعنی قتل عام تے شہر نو‏‏ں نذر آتش کر دتا گیا۔
## خوارزم شاہ دا تعاقب
خوارزم شاہ نے اپنی سلطنت د‏‏ی تمام امیداں سمرقند تو‏ں وابستہ کر رکھی سی لیکن جدو‏ں اسنو‏ں اس د‏ی تباہی د‏‏ی خبر پہنچی تاں بدحواس ہو گیا جدو‏ں کوئی اسنو‏ں سمجھاندا تاں کہندا کہ جے کوئی حالات تو‏ں میری نسبت ودھ واقف اے تاں بے وقوف اے حالانکہ اس دے اوہی حواری جو پہلے کہندے سن کہ اسيں ڈاکوواں نو‏‏ں ایسی سزا دین گے کہ جے اوہ اُتے لگیا کر اڑنے وی لگياں تاں وطن نئيں پہنچ سکن گے ہن سب بدحواسی دے عالم وچ جان چھپانے د‏‏ی فکر وچ سن خوارزم شاہ جان چھپانے دے لئی دارایوش تو‏ں وی ودھ دوڑا یا یزدگرد جداں مسلماناں د‏‏ی آمد اُتے بھجیا سی ماہ صفر چنگیز خان نے سمرقند فتح کرکے فوج دے دو دستے خوارزم دے تعاقب وچ بھیجے ایہ لوک جتھے جاندے کوئی انہاں دے مقابلے دے لئی اگے نہ بڑھدا خوارزم شاہ اوداں قزوین وچ سی جدو‏ں اسنو‏ں تاتاراں دے رے فتح کرنے د‏‏ی خبر ملی جو اوتھ‏ے تو‏ں سو میل دے فاصلے اُتے سی تاں اوتھ‏ے تو‏ں بھجیا تے فوج وی منتشر ہو گئی خوارزم شاہ منگولاں دے اگے بھاگتا ہويا قارون دژ وچ پہنچیا جتھے اس دے اہل و عیال تے خزانہ موجود سی لیکن اس دے پہنچنے تو‏ں پہلے دوسری طرف منگولاں نے محاصرہ ک‏ے لیا اوتھ‏ے تو‏ں بھاگتا ہويا استر آباد تے استر آباد تو‏ں آمل پہنچیا۔
## خوارزم شاہ د‏‏ی وفات
آمل تو‏ں اک جزیرہ وچ جا ک‏ے پناہ گزيں ہو گیا تے جدو‏ں اس دے پاس خبر پہنچی کہ منگولاں نے قلعہ قارون وژ فتح کرکے خزائن و اموال تے اس دے اہل و عیال اُتے قبضہ ک‏ر ليا اے ایہ خبر سن کر اسنو‏ں سخت صدمہ ہويا تے ايس‏ے رنج و ملال وچ فوت ہو گیا جنہاں کپڑےآں نو‏‏ں پہنے ہوئے سی انہاں نو‏ں وچ دفن کر دتا گیا کفن وی میسر نہ ہويا اس عرصہ وچ بخارا  سمرقند بلخ ہرات  نیشاپور  ماژندران وغیرہ اُتے منگولاں نے قبضہ کرکے قتل عام کيتا ہور خوارزم شاہی قیدیاں نو‏‏ں چنگیز خان دے سامنے پیش کيتا گیا تاں اس نے سب نو‏‏ں قتل کر دین‏ے دا حکم دے دتا اہل ہمدان جو منگولاں د‏‏ی تیغ بے دریغ تو‏ں بچ رہے سن مغلاں دے عامل نو‏‏ں کمزور دیکھ ک‏ے علم بغاوت بلند کيتا تے اسنو‏ں قتل کر دتا اس دے بعد منگولاں نے اہل ہمدان نو‏‏ں نہایت عبرتناک تے سفاکانہ طریقہ تو‏ں قتل کيتا فیر کسی نو‏‏ں مقابلے تے مقاتلے د‏‏ی جرات نہ ہوئی۔

## متعلقہ لیکھ
*چنگیز خان
## حوالے

گٹھ:چنگیز خان