open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
راجستھان

**راجستھان** (Rajasthan)، شمالی بھارت دی اک ریاست اے۔ ایہدے لغوی معنی *راجےآں دا استھان* یا *راجےآں د‏‏ا تھاں* ا‏‏ے۔ تقسیم ہند تے تشکیل راجستھان تو‏ں پہلاں ایتھ‏ے کثیر تعداد وچ چھوٹیاں وڈیاں نوابی ریاستاں تے راجواڑے قائم سن جیہناں وچ اکثریت راجپوت ریاستاں دی سی، ایس‏ لئی ایہنو‏ں راجپوتانہ وی کہیا جاندا سی۔

ایہدا کل رقبہ  اے جو بھارت دے کل جغرافیائی رقبے دا 10.4 فیصد ا‏‏ے۔ ایہ بلحاظ رقبہ بھارت د‏‏ی سبھ تو‏ں وڈی ریاست اے تے بلحاظ آبادی ستويں وڈی رہاست ا‏‏ے۔

راجستھان، بھارت دے شمال مغرب وچ واقع آ، جِتھے ایہد‏ا بوہت‏ا علاقہ بنجر تے بے آب و گیاہ صحرائے تھر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ صحرائے تھر وَل ایہد‏ی سرحد پاکستان ناݪ مِݪدی ا‏‏ے۔ شمال مغرب وچ پاکستان دے صوبے پنجاب تے سندھ واقع نیں۔ بھارت وچ ایہ 5 ریاستاں ناݪ لگدا ا‏‏ے۔ شمال وچ پنجاب، شمال مشرق وچ ہریاݨا تے اتر پردیش، جنوب مشرق وچ مدھیہ پردیش تے جنوب مغرب وچ گجرات ا‏‏ے۔ ایہدا جغرافیائی محل وقوع 23°.3' تو‏ں 30°.12' شمالی عرض البلد تے 69°.30' تو‏ں 78°.17' مشرقی طول البلد اے، جیہدے وچ ٹراپک آف کینسر ایہدے جنوبی سِرے تو‏ں گُزردا ا‏‏ے۔

ایہد‏ے اہم خدوخال وچ کالی بنگن تے بالاتھل وچ انڈس تہذیب دے کھنڈرات، دلواڑا جین مندر، راجستھان دے واحد پہاڑی مقام ماؤنٹ آبو اُتے واقع جین مت د‏‏ی زیارت گاہ، قدیم اراولی پہاڑی سلسلے تے مشرقی راجستھان وچ بھرت پور دا کیولاڈیو نیشنل پارک، شام‏ل نيں، اک عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ جو برڈ لائف لئی مشہور اے۔ راجستھان تن قومی ٹائیگر ریزروز دا گھر وی اے، ضلع سوائی مادھوپور وچ رنتھمبور نیشنل پارک، ضلع الور وچ سارسکا نیشنل پارک تے ضلع کوٹا وچ داراہ نیشنل پارک۔

برطانوی راج وچ اس علاقے دا نام راجپوتانہ سی۔ ریاست راجستھان، 30 مارچ 1949 نو‏‏ں اودو‏ں قائم ہوئی جدو‏ں برطانوی راج د‏‏ی راجپوتانہ ایجنسی د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں نويں بھارتی یونیئن وچ ضم کر دتا گیا تے ایہدا نام راجستھان رکھ دِتا گیا۔ ایہدا راجگڑھ تے سبھ تو‏ں وڈا شہر جے پور ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م شہر جودھ پور، کوٹا، بیکانیر، اجمیر، بھرت پور تے اودے پور نيں۔ 

راجستھان د‏‏ی معیشت بھارت د‏‏ی ستويں وڈی ریاستی معیشت اے جیہد‏‏ی مجموعی خام ملکی پیداوا‏‏ر وچ ₹10.20 لکھ کروڑ (US$130 بلیئن) تے فی کس جی ڈی پی ₹118,000 (US$1,500) ا‏‏ے۔ انسانی ترقی دے انڈیکس وچ راجستھان بھارت دیاں ریاستاں وچ 22 ويں نمبر اُتے آ۔

## حوالے

گٹھ:راجستھان
گٹھ:شمالی بھارت
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
راسپوتین

گریگوری افیمووچ راسپوتین (1872ء- 1916ء) روس دا اک پادری سی تے 1905ء توں 1916ء تک روسی سلطنت تے عملا اس دا راج سی ۔ اس نے ا پنے ٹونے ٹوٹکےآں نال روس دے ولی عہد الیکسی نوں سیلان خون دے مرض توں نجات دلائی سی ، جس دے بعد اسنوں زار دے دربار چ اثر تے رسوخ حاصل ہوئیا ، بالخصوص زارینہ اس دی بوت منن آلی سی ۔ اس دی سفارش تے راسپوتین نوں روسی آرتھوڈکس گرجے دا سربراہ مقرر کیتا گئیا ۔ زار دے خاندان تے اس دا اینا اثر سی کہ اعلی عہدےآں تے تقرریاں اس دے مشورے نال کیتیاں جاندیاں سن ۔ کجھ لوکاں دا خیال اے کہ اوہ جرمنی دا ایجنٹ سی ۔ اس نے پہلی جنگ عظیم چ روس دی شمولیت دی پر زور مخالفت کیتی ۔ اسنوں کجھ روسی وڈےآں جنہاں دا آگو شہزادہ یوسویوف تے گرینڈ ڈیوک یالووچ سن نے گولی مار کے مار سٹئیا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
رام

رام پرانے ھندستان دی تھاں ایودھیا دا راجہ سی۔ رام ھندو مت دے منے ہوۓ دیوتاواں وچ وی گنیا جاندا اے۔ رام بارے اتہ پتہ سانوں رامائن چوں لبدا اے۔

رام ایودھیا دے راجہ دسرتھ تے رانی کوشلیا دا پتر سی۔ رام نوں ھندوواں وچ سب توں چنگا بندہ سمجیا جاندا اے تے اودی ٹبری سیتا نوں سب توں چنگی زال۔

رام دا جیون تے سفر ویلے تے جیون دے اوکھے نطارے دے ہوندیاں ہوئیاں وی دھرم تے چلن دی اچی مسال اے۔اپنے پیو دی زدی عزت لئی او ایودھیا دے راج نوں چھڑ لیندا اے تے 14 سال لئی جنگل چ بنباس کر لیندا اے۔ اودھی ٹبری سیتا تے اودھا پرا لکشمن اونہوں سمجھ نئی آندی کہ اوہ کی کرن تے اودھے بغیر کنج رین تے اوہ وی اونہاں دے نال ای 14 سال لئی جنگل ٹر جاندے نیں۔جتھے راون سیتا نوں اغوا کر لیندا اے جیدے بعد رام تے راون دے وشکار اک وڈی لڑائی ہوندی اے۔ رام راون نوں مار دیندا اے تے جودہ سال بعد ایودیا مڑ آندا اے۔ اوہ ایدھیا تے راج کردا اے تے اودھا اے دور امن خوشی تے خوشحالی دا ویلا سی۔ اس ویلے نوں رام راج کیا جاندا اے۔

**رام** ہندو دھرم وچّ بھگوان وشنو دے ستویں اوتار اتے ایودھیا دے راجا سن۔ کرشن اتے رام، وشنوں دے سبھ توں اہم اوتار منے جادیں ہن۔ کجھ رام کیندرت سمپرداواں وچّ، رام نوں اک اوتار دی وجائے پرم منیا جاندا ہے۔ رام سوریا ونش جو کہ بعد وچّ رگھونش وجو جانیا گیا، وچّ پیدا ہوئے۔ بھارتی پراتتوَ وبھاگ دے اک سرویکھن انوسار 1992 ونچ رام جنم ستھان وچّ اک پراچین مندر دے رہند کھوہند پائی گئی جس تو پراچین کال وچّ رام دی پوجا دے سنکیت ملدے ہن۔ رام ہندو دھرم دے کئی گھے دیوی دیوتیاں وچّ اک ہن۔ ایودھیا نوں رام دا جنم ستھان منیا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:رامائن دے پاتر

گٹھ:ھندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
گٹھ:ہندو دیوتا
رامائڻ

**رامائڻ** پراݨے ہندوستان دی سنسکرت چ لکھی ہوئ وڈی نظم اے۔ اے نظم ہندو مت تے ھندو تریخ دا حصہ اے۔اے نظم ھندو سیانے والمیک دی لکھی ہوئ اے تے ھندو ریت رواج دا وڈا پاسا اے۔ **رامائڻ**، مہا بھارت نال مل کے بھارت دیاں دو وڈیاں نظماں چ گنی جاندی اے۔

**رامائڻ** دا مطلب اے رام دا پینڈا۔ اے 7 کتاباں 500 نظماں دے ٹکڑیاں تے 24000 شعراں دی مورت چ اے۔ رامائن چ رام دی کہانی سنائ گئ اے جیدی ٹبری سیتا نوں لنکا دا راجہ راون کڈ کے لے جاندا اے۔

**رامائڻ** دی کہانی ھندستان دی پرانی سوچ نوں ڈرامے چ دسدی اے تے اس کہانی نے ھندستان دے سماج تے اخلاقیات تے گوڑا رنگ چڑھایا اے۔ اس کہانی دے کردار رام ،سیتا ،لچھمن پعرت، ہنومان تے راون کعر کعر چ جانے جاندے نیں۔
رانا سانگا

رانا سانگا(مرئیا 1529ء) دا اصل ناں سنگرام سنگھ سی ۔ ایہہ چتوڑگڑھ دا مشہور راجپوت سردار سی تے اس دے پنڈے تے تلوار تے نیزےآں دے 80 پھٹ سن ۔ اس نے بابر نوں ہندستان تے حملے دی لالچ دتی سی ، پر اسنوں ایہہ پسند نئیں سی کہ بابر ہندستان تے مل مار لئے ۔ چنانچہ جدوں بابر ابراہیم لودھی نوں پانی پت دے میدان چ شکست دے کے اتلے ہندستان دا بادشاہ بن گئیا تے رانا سانگا نے اس دا مقابلہ کرن دا متا پکائیا تے 1527ء چ کنواہا دے مقا م تے بابر دا مقابلہ کیتا تے شکست کھا کے میدان توں نس گئیا ۔ اس دے دو سال مگروں ایہہ مر گئیا ۔

رانا سانگا ( سنگرام سنگھ ) ( 1509 - 1527 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔

## ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر

چتوڑگڑھ

میواڑ

گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
راٹرڈیم

**راٹرڈیم** نیدرلینڈز دا دوجہ وڈا شہر تے یورپ دا اک وڈا سمندری اڈہ اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
راکاپوشی

**راکاپوشی** نگر، اتلے پاکستان وچ 25550 فٹ / 7788 میٹر اچا پہاڑ اے۔ ایہ قراقرم وچ اے۔ ایہ پاکستان وچ 12 نمبر تے، تے دنیا وچ 27 نمبر تے اچی چوٹی اے۔ اینوں سب توں پہلاں 1958 وچ دو برطانوی پعاڑ چڑن والیاں مائیک بینکس تے ٹام پیٹی نے سر کیتا۔
روکی پہاڑ

**راکی** لیندے اتلے امریکہ دا اک وڈا پربت دھارا اے۔ راکی 3000 میل (4,830 کلومیٹر) توں ودھ لمے تھاں تے برطانوی کولمبیا، کینیڈا دے سب توں اتلے پاسے توں لے کے نیو میکسیکو، امریکہ تک پھیلیا ہویا اے۔ ایہ پربت دھار 80 توں 55 ملین ورے پہلے بنے۔ ٹلہ البرٹ فٹ 14,440 / میٹر 4,401 نال ایس پربت دھارے دا سب توں اچا پہاڑ اے۔

## راکی دے نیشنل پارک
* راکی ماؤنٹین نیشنل پارک
* ییلوسٹون نیشنل پارک
* گرینڈ ٹیٹن نیشنل پارک
* گلیشیر نیشنل پارک
* بانف نیشنل پارک
* جیسپر نیشنل پارک
* واٹرٹن لیکس نیشنل پارک

گٹھ:پربت دھارے
راہک

**راہک**، اوس کسان نوں کہیا جان٘دا اے جیہڑا کِسے ہور دی زمین اُتے کاشتکاری کردا اے۔ راہک، زمین دے مالک نوں فصل وِچّوں ادّھا یا جِںّا معاہدے دے مطابق طے ہویا ہووے، حِصّہ دین٘دا اے۔

ٹھیکّے اُتے زمین لے کے اپݨی مرضی ناݪ کاشتکاری کرن آݪے کاشتکار راہک نئیں ہُن٘دے تے نہ ای زمین دے مالک نوں فصل وِچوں حِصّہ دین٘دے نیں۔ 
راہک کھیتاں وچ کَم کرن آݪے مزارعے وی نئیں ہُن٘دے جیہڑے باقاعدہ طور تے زمیندار دے تنخواہ دار ملازم ہُن٘دے نیں۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھیتی باڑی
رسوئی

**رسوئی** یا **کِچن** گھر وچ کھاݨا پکاݨ آلی تھاں نوں کہیا جاندا ایہہ اک کمرا ہندا اے جتھے چُلھا، بھانڈے ، کھاݨ پیݨ دیاں چیزاں دا بندوبست ہندا اے۔ ایہنوں کِچن یا باورچی خانہ وی کہیا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
*بوآ
*ٹاکی
*رسوئی
*کندھ
*چھت
*ویڑھا
*کمرا
*بالکونی
*پھاٹک

گٹھ:گھر
گٹھ:عمارتاں
رضیہ نور محمد

**رضیہ نور محمد**، پنجاب، پاکستان دی پنجابی تے اردو لکھاری نیں۔ اوہ پنجابی ناول لِکھݨ والی پہلی عَورت نیں۔ اوہ مُختلِف سرکاری عہدیاں اُتے فائز رہیاں۔ اوہناں دی پنجابی رچنا "بلدے دیوے" ناول 1976ء وچ چھپیا۔ ایس ناول وچ جاگیردارانہ رہتل وچ عَورتاں دے دکھ اُتے لِکھیا گیا اے۔ ایس ناول دا مرکزی کردار ڈاکٹر سلیم اے۔ 

## لِکھتاں
***[[بلدے دیوے]]** : پنجابی ناول (1976ء) 
***لمحوں کے سراب** : اردو نِکیاں کہاݨیاں (1986ء)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی عورتاں
گٹھ:پنجابی ناول کار
رہو

**رعو** یا رہو یا ڈمبرا مہاشیر ٹبر دی اک مچھی اے جیہڑی دکھنی ایشیاء دے دریاواں وچ ہوندی اے۔ برسات وچ ایہدے شکار تے روک ہوندی اے۔ ایہنوں فارماں وچ وی پالیا جاریا اے۔ ایہ پاکستان وچ سب توں پسند کیتی جانوالی مچھی اے۔

## وکھالہ
ایہ اتوں سانولی کالی ہوندی اے تے تھلیوں چٹی۔ وشکاروں چانے رلے ملے تے کتے لال وی ہوندے نیں۔ ایہدا گوشت چٹا ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 110 کلو تک تے لمبائی 2 میٹر (6.6 فٹ) تک ہوسکدی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:مہاشیر ٹبر
گٹھ:پاکستان دیاں مچھیاں
رملہ محمد

**رملہ محمد** (589-666) جنھاں نوں ام حبیبہ وی کیا جاندا اے مڈ توں اسلام نوں منن آلیاں چ شامل نیں۔ اے قریش مکہ دے سردار ابو سفیان دی تعی سی۔

اے مکہ چ جمی۔ ابو سفیان دی تعی تے معاویہ دی پعن سی ایناں دا پہلا ویاہ عبید اللہ بن جہش نال ہویا۔ قریش دی مار تعاڑ توں تنگ آکے اے ایتھیوپیا دیس نکالا کر گۓ۔ ایناں دا میاں اوتھے جا کہ سعائی ہو گیا پر اے مسلمان رئی تے مدینہ آگئی جتھے ایناں دا ویاہ پیفمبر اسلام محمد نال ہو گیا۔ 666 وچ اے مر گئیں تے جنت البقیہ مدینہ چ ایناں نوں دبیا گیا۔
رنگ

**رنگ** انساناں دیاں اکھاں دی ادراکی خصوصیت اے۔ جس وچ اوہ وکھریاں رنگاں یعنی نیلا، پیلا، ھرا، وچ تمیز کردا اے۔ انسانی اکھ رنگ نوں محسوس کردی اے جدوں اس دی اکھ روشنی نوں وصول کرن والے حصیاں تے روشنی دی مختلف طول موج دی شعاواں پیندیاں نیں۔

## رنگاں دی فہرست

چٹا/بگا
موتیا
کریم
بسنتی
مکی
نمبو
سنھری
انگوری
توتیا
اسلامی ھرا
ھرا
سمندری ہرا
مونگیا
مھندی
اسمانی/بدلی
ہلکا نیلا
فیروزی
کاسنی
بنفشی
نیلا
گوڑا نیلا
ککا
گندمی/کنک ونا
خاکی
/کگی/سرمی
سانولا
بینگنی
کلیچی
زیتونی
کیسری
ٹماٹری
سندوری
/لال/رتہ/سوآ
گلابی
آتشی گلابی
اسمانی
روات

روات ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک قصبہ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ جی ٹی روڑ دے کنڈے تے ہے گا اے۔

## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
روانڈا

**روانڈا** چڑدے افریقہ دا اک دیس اے۔روانڈا دے نال تنزانیہ، یوگنڈا، برنڈی، لوکراج کانگو دا باڈر اے. روانڈا دا تھاں 26,338 مربع کلومیٹر / 10,169 مربع میل اے۔ روانڈا دی لوک گنتی 11,370,425 اے۔ روانڈا دی دیسی بولی فرانسیسی تے انگریزی ایے۔ روانڈا دا راجگڑھ کیگالی اے۔

گٹھ:دیس
روبک دی کیوب

روبک دی کیوب اک مشین پہیلی اے جینو ہنگری دے اک مجسمہ بنانے آلے تے تعمیرات دے پروفیسر ارنو روبک نے 1974 وچ ایجاد کیتا۔ اے دنیا دے سب توں زیادہ بکن آلے کھڈونیاں چوں اک اے۔ 2005 تک تیکروڑ روبک دی کیوباں بک چکیاں نے۔
رودکی

رودکی فارسی دا اک مہان شاعر سی ۔ اسدا پورا ناں ابو عبداللہ جعفر بن محمد سی ۔ ایہہ تاجکستان چ پنجاکینت دے علاقے دے اک پنڈ رودک چ پیدا ہوئیا ، 8 ورہیاں دی عمر چ قرآن مجید حفظ کر لئیا تے قرات دا فن وی سکھیا ۔ شاعری دے نال نال موسیقی ول وی دھیان دتا ، بربط بڑی چنگی وجاندا سی ۔ موسیقی دی وجہ توں اسدی شہرت دور دور تک پھیل گئی ۔ ایہہ آخری عمر چ انھا ہوگئیا سی ۔ اس دا دیوان قصیدےآں ، رباعیاں ، مثنویاں تے قطعےآں تے مشتمل اے ۔ فارسی دا باوا آدم سمجھیا جاندا اے ۔ رودکی نے کلیہ و دمنہ نوں وی نظم چ لکھیا پر ایہہ کتاب ہن ناپید اے تے اسدے کجھ شعر فرہنگ اسدی تے تحفہ الملوک چ ملدے نیں ۔ غزل دا پہلا شاعر وی اس نوں ای سمجھیا جاندا اے ۔ نصر بن احمد شاہ بخارا دا درباری شاعر سی ۔

## رودکی کے بارے میں کتابیں

* صدرالدین عینی اور سیمینوف۔ پروفیسر روداکی (فارسی اور لاطینی زبان میں) ، استالن آباد 1940
* روڈاکی (روسی زبان میں) ای ایس بریگنسکی کے تعارف کے ساتھ ، ژاوین ، استالن آباد 1955 میں ترجمہ کیا۔
* م. زند۔ کیران کے مصنف ماسٹر رودکی ہیں ، (فارسی اور سیرلک میں) - استالن آباد 1957۔
* عبد الغنی مرزائیف۔ رودکی اور شام کے 10-15 (تاجک فارسی میں) ، استالن آباد 1957
* عبد الغنی مرزائیف۔ روڈکی ، (تاجک فارسی میں) میں افسانوی داستانوں کا نمونہ۔ استالن آباد 1958۔
* پوپک نیک طلب۔ سرو سمرقند ، رودکی کی نظموں کی مستقل ترجمانی ، تہران 2020 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
روسی سلطنت

روسی سلطنت 1721ء توں1917ء دے انقلاب روس تک قائم رہن والی روسی ریاست سی ۔ایہہ منگول سلطنت توں بعد جگ دی دوجی رقبے چ سب توں وڈی سلطنت سی ۔ اپنے نقطہ عروج 1866ء چ ایہہ سلطنت مشرقی یورپ توں شروع ہوکے سارے اتلے ایشیا توں ہندی ہوئی اتلے امریکہ تیکر پھیلی ہوئی سی ۔ 19ویں صدی دے شروع چ روس دنیا دا سب وڈا ملک سی جہڑا شمال چ بحر منجمد شمالی توں جنوب چ کالا سمندر تک تے مغرب چ بالٹک سمندر توں مشرق چ بحرالکاہل تک پھلیا ہوئیا سی ۔ ایہہ اوس ویلےدی دنیا دی چینی چنگ سلطنت تے برطانوی سلطنت توں بعد، تیجی وڈی آبادی والی سلطنت سی ۔ ایس دا بادشاہ یورپ دے چند آخری مطلق العنان بادشاہاں چوں اک سی ۔ 1914 چ پہلی وڈی لڑائی چھڑن توں پہلاں روس یورپ دیاں پنج وڈیاں طاقتاں چوں اک سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:روسی سلطنت
ژاں ژاک روسو

روسو (1712-1778) انسانی مساوات دا مبلغ جینوا، سووٹزرلینڈ دا اک فلسفی سی۔ اسنے آزاد خیالی تے عام لوکاں دے حقوق دے بارے وچ بہت کچھ لکھا۔ اسدے نظریات نے انقلاب فرانس دے رہنمائوں نوں بہت متاثر کیتا۔ روسو دے نظریات وچ انسانی برابری دے لئی بہت شدت پائی جاندی اے۔ اس دے خیال وچ معاشرے دا ڈھانچہ انسانی برابری دے لئی غیر موزوں اے۔ اسدے خیال وچ "انسان آزاد پیدا ہویا اے" پر ہر پاسیوں اوہ زنجیروں وچوں پھسیا ہویا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
روپیا

**روپیا** پاکستان، بھارت، انڈونیشیا، نیپال، سری لنکا، مالدیپ، موریشس تے سشلز دی کرنسی اے۔ *روپیا*  لفظ *روپا* توں بنیا اے جیہدا مطلب چاندی اے۔

## روپیا کرنسی آلے دیس

گٹھ:کرنسی
گٹھ:روپیا
روڑھی

ڈنگراں دے گوبر یا کوڑے دا ٹیر جیڑا پنڈاں چ کعراں چوں بار یا پیلیاں چ بنایا جاندا اے اونہوں روڑھی کیندے نے تے اے کھاد لئی ورتی جاندی اے۔

گٹھ:وائی بیجی
رکن الدین بیبرس

رکن الدین بیبرس مملوک سلطنت دا پہلا نامور حکمران سی ۔ اس نے 1260ء توں 1277ء تک 17 سال مصر تے شام تے حکومت کیتی ۔ اوہ ہلاکو خان تے دلی دے سلطان غیاث الدین بلبن دا ہم عصر سی ۔ بیبرس نسلا قبچاق ترک سی جسنوں غلام بنا کے فروخت کر دتا سی ۔ کہندے نیں کہ منگولاں نے اسنوں غلام بنا کے شام چ ویچ دتا سی ۔ بیبرس ایوبی سلطان الصالح ایوبی دا ذاتی محافظ سی ۔ 

اوہ صلیبی جنگاں دے سلسلے دی ستویں جنگ چ فرانس دے بادشاہ لوئس نہم تے 1260ء چ جنگ عین جالوت چ منگولاں نوں شکست دین والے لشکراں دا کماندر سی ۔

## جنگ عین جالوت

بغداد نوں تباہ کرن دے بعد جدوں ہلاکو خان دیاں فوجاں شام ول ودھیاں تے بیبرس نے اک دوجے مملوک سردار سیف الدین قطز دے نال مل کے 1260ہ چ عین جالوت دے مقام تے ہلاکو خان دیاں فوجاں نوں فیصلہ کن شکست دتی تے شام توں منگول فوجاں نوں باہر کڈ دتا ۔ بیبرس دا ایہہ بہت وڈا کارنامہ اے کہ اسنے مصر تے شام نوں منگولاں دی قتل و غارت تے تباہی توں بچا لئیا ۔ ورنہ اینہاں ملکاں دا وی حشر وی اوہی ہونا سی جہرا ایران ، عراق تے ترکستان دا ہوئیا ۔ بیبرس نے ناصرف ایہہ کہ شام تے حملہ آورمنگولاں نوں شکست دتی بلکہ خود منگولاں دے علاقیاں تے حملہ آور ہوئیا ۔ اسنے مصری سلطنت دی شمالی سرحد ایشیاۓ کوچک دے گھبلے علاقیاں تک پہنچا دتی ۔
اس نے جنگ عین جالوت دے بعد مملوک بادشاہ سیف الدین قطز نوں قتل کرکے حکومت سنبھالی ۔ کہندے نیں کہ اسنے اپنے اک ساتھی دا بدلہ لین لئی سیف الدین قطز دا قتل کرتا ۔ 
## عیسائیاں دے خلاف مہماں

بیبرس دا دوجا کارنامہ شام دے ساحلاں تے قابض یورپی حکومتاں دا زور توڑنا سی ۔ ایہہ حکومتاں پہلی صلیبی جنگ دے زمانے توں ای شام دے ساحلی شہراں تے قابض سن ۔ نور الدین زنگی تے صلاح الدین ایوبی نے اگرچہ اندرون ملک تے فلسطین توں صلیبیاں نوں کڈ دتا سی پر ساحلی شہراں چ اینہاں دی حکومت کافی چر تک قائم رہی ۔ اینہاں نوں بحری رستیاں دے راہیں یورپ توں برابر امداد پہنچدی رہندی سی ۔ ایہہ حکومتاں مصر تے شام دے خلاف منگولاں نال اک مٹھ ہوجاندیاں سن تے مسلماناں نوں بہت زیادہ نقصان پہنچاندیاں سن ۔ 
اسنے عین جالوت چ منگولاں نال اتحاد کرن دی کوشش کرن تے 1268ء چ عیسائی ریاست انطاکیہ دا خاتمہ کردتا ۔ انطاکیہ دا خاتمہ 1271ء دی 9ویں صلیبی جنگ دی وجہ بنیا ، جس دی قیادت انگلستان دے شاہ ایڈورڈ نے کیتی پر اوہ بیبرس توں کوئی وی علاقہ ہون چ ناکام رہیا ۔
بیبرس نے عیسائیاں نوں دوجیاں کئی جنگاں چ وی شکست دتی ۔

## سلطنت چ وادھا

بیبرس نے اپنی سلطنت نوں دکھن چ سوڈان ول ودھائیا تے نوبہ دا علاقہ فتح کرلئیا ، جہڑا ایوبی سلطاناں دے ویلے چ مصر دے سلطنت چ شامل رہیا سی ۔ اپنیاں فتحاں تے کارنامیاں دی وجہ توں بیبرس دا ناں مصر تے شام چ صلاح الدین ایوبی وانگوں مشہور اے ۔ اوہ نا صرف مصر بلکہ سارے عالم اسلام دا ہیرو اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
رکھ تمیر

رکھ تمیر ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل تمیر وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
رکھ لوئی بھیر

رکھ لوئی بھیر یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
رہتل

**رہتل**، پنجابی زبان دے لفظاں دے بھن٘ڈار وچ اک جامع لفظ اے جیہڑا تہذیب تے ثقافت، دوواں دا اکٹّھا احاطّہ کردا اے۔
رہتل دی اصطلاح آثار قدیمہ دی ثقافت تے بشریات لئی وی ورتی جان٘دی اے۔

تہذیب اوہ عمل اے جیہدے ذریعے کوئی معاشرہ یا مقام سماجی تے ثقافتی ترقی تے تنظیم دے اک اعلا درجے دے مرحلے تک پہن٘چدا اے۔
ایہد‏‏ی خصوصیات ریاست د‏‏ی ترقّی، سماجّی سطح بن٘دی، شہرکاری، کھیتی باڑی، فن تعمیر، اِنفراسٹرکچر، تکنیکی ترقّی وغیرہ شامل نیں۔

تریخی طور تے اک تہذیب نوں اکثر اک وڈی تے "زیادہ ترقی یافتہ" ثقافت دے طور تے سمجھیا جان٘دا اے۔ اک تہذیب غیر مرکزی قبائلی معاشریاں ناݪ متصادم اے۔ تہذیباں گنجان آباد بستیاں نوں منظم کردیاں نیں جیہناں نوں درجہ بندی دے سماجی طبقات وچ تقسیم کیتا جان٘دا اے جیہدے وچ اک حکمران اشرافیہ تے ماتحت شہری تے دیہی آبادی ہُن٘دی اے، جو زراعت، کان کنی، مصنوعات دی تیاری تے تجارت وچ مشغول ہُن٘دی اے۔ تہذیب طاقت نوں مرتکز کردی اے تے باقی فِطرت بشمول دوسرے انساناں اُتے انسانی کنٹرول نوں ودھاؤن٘دی اے۔

ثقافت اک ایہجئا تصور اے جو انسانی معاشریاں وچ پائے جاݨ واݪے سماجی رویےآں تے اصولاں دے ناݪ ناݪ اوہناں دے افراد دے علم، عقائد، فنون، قوانین، رسم و رواج، صلاحیئتاں تے عادات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ثقافت اکثر کِسے مخصوص علاقے یا مقام توں پیدا ہُن٘دی اے یا ایہدے ناݪ منسوب ہُن٘دی اے۔

ثقافت نو‏‏ں بشریات وچ اک مرکزی تصور سمجھیا جان٘دا اے، جیہدے وچ مظاہر دی اوہ حد شام‏ل ہُن٘دی اے جو انسانی معاشریاں وچ سماجی تعلیم دے ذریعے مُن٘تقل ہُن٘دی ا‏‏ے۔ ثقافتی آفاقیئت سارے انسانی معاشریاں وچ پائی جان٘دی اے۔ 

## ہور دیکھو
* تہذیب
* ثقافت
* آثاریات
* بشریات

## حوالے

گٹھ:رہتل
گٹھ:ثقافت
گٹھ:سبھیاچار
گٹھ:آثاریات
گٹھ:بشریات
گٹھ:تہذیباں
رہوڈز آئلینڈ

**رہوڈز آئیلنڈ** امریکہ دا اک صوبہ اے۔

## ناں
**رہوڈز آئیلنڈ** دا ںاں ڈچ بولی وچ اے جیدا مطلب لال جیذراہ اے۔

گٹھ:امریکی صوبے
رہوڈوس

**رودوش** یا **روڈس** یا **رہوڈس** یا **[[رودس]]** (، *Ródos* تلفظ: ) یونان دا اک جزیرہ اے جو بحیرہ ایجیئن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ترکی دے مغربی ساحلاں تو‏ں صرف ۱۱ میل (۱۸ کلومیٹر) دور یونان تے قبرص دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ء دے مطابق جزیرے د‏‏ی آبادی ۱۱۰٬۰۰۰ اے جنہاں وچو‏ں ۵۵ تو‏ں ۶۰ ہزار افراد تجارتی مرکز رہوڈس شہر وچ بستے نيں۔

تریخ وچ ایہ شہر رہوڈس دے مجسمے دے باعث پہچانا جاندا اے جو ۷ عجائبات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ قدیم شہر عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ ا‏‏ے۔

جزیرہ رہوڈز ۷۹٫۷ کلومیٹر طویل تے ۳۸ کلومیٹر عریض اے جس دا کل رقبہ ۱٬۳۹۸ مربع کلومیٹر (۵۴۰ مربع میل) تے ساحلی پٹی ۲۲۰ کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔ رہوڈس شہر جزیرے دے شمالی حصے اُتے واقع اے ۔

**رہوڈوس** یونان دا اک جزیرہ اے ، جہڑا بحیرہ ایجیئن چ واقع اے ۔ ایہہ ترکی دے مغربی ساحلاں توں صرف 18 کلومیٹر دور یونان تے قبرض دے وچکار واقع اے ۔ 2004ء دے مطابق اس دی آبادی 1 لکھ 10 ہزار اے ، جنہاں چوں 55 توں 60 ہزار تجارتی مرکز رہوڈوس شہر چ رہندے نیں ۔

## وجہ شہرت

تریخ چ ایہہ شہر رہوڈوس دے مجسمے دی وجہ توں مشہور اے جہڑا کہ اس شہر دی پہچان بن گئیا اے ۔ ایہہ مجسمہ جگ دے ست عجوبےآں چوں اک اے ۔ قدیم شہر اقوام متحدہ دے ادارے یونسکو دے عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ اے ۔

## جغرافیہ

جزیرہ رہوڈوس 97اعشاریہ7 کلومیٹر لمبا تے 38 کلومیٹر چوڑا اے ، اسدا کل رقبہ 1398 مربع کلومیٹر اے تے ساحلی پٹی 220 کلومیٹر اے ۔ رہوڈوس شہر جزیرے دے شمالی حصے چ واقع اے ۔

## تریخ

جزیرے تے رہوڈوس دا شہر 408 قبل مسیح چ بسائیا گئیا تے 332 ق م ج سکندر اعظم دی سلطنت دا حصہ بنیا ۔

سنہ 305 ق م چ دمترس دے ناکام محاصرے دے بعد مال غنیمت نال سورج دیوتا ہیلیوس دا اک عظیم مجسمہ نصب کیتا گئیا ، جہڑا رہوڈوس دے مجسمے دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔

تیجی صدی عیسوی چ رہوڈوس اپنے عروج تے پہنچ گئیا تے یونان دا سب توں تہذیب یافتہ تے خوبصورت شہر بن گئیا ۔

سنہ 395ء چ رومی سلطنت دی تقسیم نال ای رہوڈوس تے طویل بازنطینی دور دا آغاز ہوئیا ۔

سہن 672ء چ اموی فوجاں نے رہوڈوس تے قبضہ کرلئیا تے صلیبی جنگاں دے سلسلے دی پہلی صلیبی جنگ تک ایہہ مسلماناں دے قبضے چ رہیا تے اس دے بعد بازنطینی حکمران نے اسنوں دوبارہ بازنطینی سلطنت چ شامل کرلئیا ۔ 1309ء چ نائٹس ہاسپٹلرز نے جزیرے توں بازنطینیاں دا خاتمہ کردتا تے شہر نوں یورپی طرز تے تعمیر کیتا گئیا ۔ 

نائٹس دی تعمیر کردہ مضبوط کندھاں 1444ء چ سلطان مصر تے 1480ء چ سلطان محمد فاتح دے حملے روکدیاں رہیاں تے بالآخر 1522ء چ عثمانی سلطان سلیمان اعظم دی عظیم فوج ساہمنے ڈھئے گئیاں ۔ اس دے بعد ایہہ جزیرہ 4 صدیاں تک سلطنت عثمانیہ دا حصہ رہیا ۔

سنہ 1912ء چ رہوڈوس تے اٹلی نے قبضہ کرلئیا تے 1947ء چ رہوڈوس تے اسدے نال لگدے جزیرے یونان دے حوالے کردتے گئے ۔

 

 

## آب و ہو‏‏ا




[thumb|[پیری رئیس دا رودوش دا نقشہ]]

## ہور ویکھو
* لسٹ یونان دے جزیرے

## حوالے

گٹھ:بحیرہ روم دے جزیرے
گٹھ:جزائر
گٹھ:جنوبی ایجیئن د‏‏ی بلدیات
گٹھ:جنوبی ایجیئن دے جزیرے
گٹھ:دودیکاہور
گٹھ:روڈس
گٹھ:روڈس دے آباد تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:سابقہ اطالوی مستعمرات
گٹھ:فونیقی نوآبادیات
گٹھ:یونان
گٹھ:یونان وچ سیاحت
گٹھ:یونانی شہری ریاستاں

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:یورپ
گٹھ:یونان
گٹھ:جزیرے
ریال

*ایرانی ریال
*سعودی ریال
*عمانی ریال
*قطری ریال
*یمنی ریال

گٹھ:گُنجھل کھول
ریفلیزیا

**ریفلیزیا** طفیلی بوٹیاں دی اک جنس اے اس وچ پندرہ دے نیڑے بوٹے ہیگے نیں اس جنس دےبوٹے چڑھدے دکھنی ایشیاء دے بارشی جنگلات وچ پاۓ جاندے نیں

## بارلے جوڑ

* ریفلیزیا دیاں مورتاں

گٹھ:ریفلیزیا
رینڈیئر

رینڈیئر ہرن دے خاندان دا اک پالتو جانور اے تے ٹنڈرا ، براعظم اتلے امریکہ تے روس چ شمالی علاقیاں تے شمالی سائبیریا چ پائیا جاندا اے ۔ اینہاں علاقیاں دے لوک اسدا دودھ پیندے ، والاں نال کمبل بناندے تے اسدی کھل نال گرم پوشاکاں یا سردی روکن والے موٹے کوٹ بناندے نیں ۔ اسنوں برف تے تلکن والیاں گڈیاں چ وی جوڑیا جاندا اے ۔ ایہہ ہرن دے خاندان دا واحد جانور اے ، جس دے نر تے مادہ دوناں دے سینگ ہندے نیں ۔ اسدی موٹی کھل تے فربہی اسنوں برفیلے علاقیاں چ رہن دے قابل بناندی اے جتھے کہ دوجے جانور نئیں رہ سکدے ۔ اسدی مادہ اک توں دو بچے جمدی اے تے اسدی عمر 15 سال تک ہندی اے ۔
ریوڑی

ریوڑی مٹھائی مٹھیائیاں دی اک قسم اے۔ اے سخت تے نکے جے روڑے جڈی ہوندی اے۔ اونہوں رڑکنیاں وی کیندے نے۔ اے مٹھی ہوندی اے تے چینی نال بندی اے ایدے اتے چٹے تل لگے ہوندے نے۔ چکوال دی ریوڑی چنگی سمجی جاندی اے۔
ریڈار

ریڈار اک کھوجی سسٹم اے جیہڑا کے مقناطیسی موجاں بھیج کے لبھ سکدا اے۔ اے جہاز، پانی والے جہاز تے ہر شے نوں بہت دور توں ویکھ سکدا اے۔ ایہہ موسم دا حال وی دس سکدا اے۔ ایہہ کسے وی دور دی شے دی سمت، سپیڈ تے شکل وی دس سکدا اے۔ ریڈار کیوں جے بہت دور دیاں شیواں نوں مقناطیسی موجاں نال ویکھدا اے ایس واسطے اوہ موجاں دوری دی وجہ توں کمزور ہو جاندیاں نیں ایس واسطے ایملیفائر نال اوہناں نوں طاقتور بنایا جاندا اے تے فیر ریڈار بہت نکیاں شیواں نوں وی ویکھ سکدا اے۔

ریڈار نوں موسم دا حال دسن، گڈی دی سپیڈ پتہ کرن، دشمن جہازاں دا کھوج لاؤن تے راہ دا کھوج لاؤن واسطے ورتیا جاندا اے۔
ریڈیو

**ریڈیو** یا **مشعہ** بجلی دی اک شے ایہ جیہڑی اندیکھے اشاریاں نوں جناں نوں ریڈیو چھل وی کیندے نیں کسے ریڈیو سٹیشن توں لیندی اے تے اوہنون واز وچ پلٹ دیندی اے۔ ریڈیو خبراں موسیقی سنن دا اک زریعہ اے۔ ریڈیو نوں 1896 چ مارکونی نے بنایا۔

## [[نیرکتا]]
پہلے پہل ریڈیو یا ریڈیو ٹیلیگرافی نوں وائرلس ٹیلیگرافی کیا جاندا سی انگریزاں نے اینوں نکا کرکے وائرلس کردتا۔ بول "ریڈیو" تار بنا سنیعہ کلن لئی پہلی واری بول "ریڈیو کنڈکٹر" چ ورتیا گیا تے ایہ شبد فرانس دے فزکس گرو ایڈورڈ برانلے نیں 1897 چ بنایا تے اے بول لاطینی دے کرپا (radiate) توں بنایا گیا سی۔ لاطینی چ ایدا مطلب بندا اے پعیے دا ڈنڈا، چانن دی لاٹ۔ اے بول لی ڈی فورسٹ دے اک آرٹیکل چ آیا تے اینون امریکہ دی نیوی نیں 1912 چ ورتیا۔ اے بول فیر 1920 دے دہائی چ عام ہوگیا جدوں ریڈیو توں بعوت کج دسیا جان لگیا۔ (ناں (broadcast) وائی بیجی ولوں آیاجیدا مطلب سی کھلار کے بی سٹنا). اے ناں فیر ہور بولیاں وی ورتن لگ گیاں۔

## تریخ
1896 چ مارکونی نے ریڈیو دی ایجاد نوں برطانیہ چ پیٹنٹ کروایا۔ 1897 چ اونے وائیٹ دے جزیرے تے پہلا ریڈیو سٹیشن بنایا۔اکتوبر 1920 چ امریکہ چ ریڈیو توں موسیقی دے پروکرام ٹرے۔ ریڈیو نوں ہوائی جہاز وی ورتن لگ گئے۔

## ہور پڑہو
*کرسٹل ریڈیو
*ٹرانزسٹر ریڈیو

### باہرلے جوڑ

* http://sci-toys.com/scitoys/scitoys/radio/homemade_radio.html سادہ ریڈیو
* http://www2.eng.cam.ac.uk/~dmh/ptialcd/trf/trf.htm 
* http://circuitzoo.com/2010/07/14/electronics/designing-simple-two-transistor-radio-circuit-board-diagram 
* http://www.radiocircuitdiagram.com/2010/10/08/tda7050-ic-simple-radio-receiver-circuit/ 
* http://www.crystalradio.net/cub_scouts/index.shtml 
* http://makearadio.com/crystal/index.php 
* http://www.oldradioworld.de/gollum/
* ریڈیو بارے

گٹھ:ریڈیو
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
ریکیاوک

ریکیاوک (Reykjavik) آ‏ئس لینڈ دا دار الحکومت تے اہم بندرگاہ اے۔ اس دی بنیاد 874ء چ رکھی گئی تے 1786ء چ اسنوں  منشور عطا ہویا۔ 1801ء چ ڈنمارک دی حکومت دی نشست گاہ بنیا۔ 1918ء چ اسنوں دار الحکومت دی حیثیت ملی۔
مچھی پھڑنا تے اسنوں ڈبےآں چ بند کرنا ایتھے دی اہم صنعت اے۔ بندر گاہ دے لاگے اک بوہت خوبصورت تفریحی مرکز بنایا گیا اے۔
ہوائی اڈا، یونیورسٹی (1911ء) تے اعلی تعلیم دے ادارے وی ایتھے موجود نیں۔ اس دے قریب ہی گرم پانی دے چشمے نیں جنہاں دی بدولت گھراں نوں گرم رکھیا جاندا  اے۔ 
آبادی (2006ء): 115,420 لوکاں اُپر مشتمل اے۔
## مورتاں

File:Reykjavik rooftops.jpg|
File:Islande - Reykjavik du haut de la cathédrale.jpg|
file:Reykjavik Menntaskoli.jpg|
file:Iceland-Reykjavik-Thjodmenningarhus-1.jpg|
file:Skólavörðustígur.JPG|
File:The pond.jpg|
File:Austurvöllur - a sunny day.jpg|


گٹھ:جغرافیہ

گٹھ:آئس لینڈ
گٹھ:آئس لینڈ دے شہر
گٹھ:آئیس لینڈ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
زاخزن فریگیٹ

زاخزن فریگیٹ جرمنی دیاں فریگیٹ نے۔ اے فریگیٹ ریڈار دیاں اکھاں توں چھپدے ہویاں اپنے زبردست ریڈار توں سٹیلتھ میزائل یا جہازاں نوں لب سکدا اے۔
زاہد فخری

**زاہد فخری**، اک پاکستانی پنجابی شاعر نیں۔ اوہ 1 اکتوبر 1954ء نوں پنجاب، پاکستان وچ فیصل آباد وچ جمے۔ لہور وچ رہندے نیں۔ اردو تے پنجابی زبان وچ شاعری کردے نیں تے ٹیلی وژن توں علاوہ بیرون ملک کئی مخولیہ مشاعرے پڑھ چکے ہیں۔

## شوہر دی فریاد
کدی تے پیکے جا نیں بیگم
آوے سکھ دا ساہ نی بیگم
کٹھیاں رہ رہ اک گئے آں ہن
لاگے بہہ بہہ تھک گئے آں ہن
ٹینڈیاں ونگوں پک گئے آں ہن
بھر وی نک و نک گئے آں ہن
ہن سینے ٹھنڈ پا نی بیگم
کدی تے پیکے جا نی بیگم
آوے سکھ دا ساہ نی بیگم

## باہرلے جوڑ
*http://www.youtube.com/watch?v=M69tEU5Eqsg یو ٹیوب اُتے

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
زرتشت

**زرتشت** (660ق م- 583ق م) قدیم ایران دا اک مفکر تے مذہبی پیشوا سی ، ایہہ آذربائیجان چ گنج دے تھاں تے جمیا ۔ جوانی غور تے فکر تے مطالعے چ گزاری ، تے اسنوں ست وار بشارت ہوئی ۔ 30 ورہےآں وی عمر چ اہورا مزدا (ارموز) یعنی اک رب دے ہون دا اعلاں کیتا ، پر دیس چ اسدی گل کسے نے وی نا سنی تے فیر ایہہ چڑھدے ایران چ آئیا تے خراسان چ کشمار دی تھاں تے شاہ گستاسپ دے دربار چ حاضر ہوئیا ۔ ملکہ تے وزیر دے دونے پتر اس دے منن آلے بن گئے بعد ج شاہ گستاسپ نے وی اسدا مذہب قبول کرلئیا ۔ کہندے نیں کہ تورانیاں دے دوجے حملے دے دوران بلخ چ اک تورانی سپاہی دے ہتھوں قتل ہوئیا ۔ کوروش اعظم تے دارا اعظم نے سارےآں علاقےآں چ زرتشتی مذہب حکما رائج کردتا ۔ ایران تے مسلماناں دے قبضے دے بعد ایہہ مذہب اپنی جنم بھومی توں بالکل ختم ہوگئیا ۔ اج کل اسدے منن آلے ، جنہاں نوں پارسی آکھیا جاندا اے ، ہندستان، پاکستان، افریقہ تے یورپ چ بہت گھٹ گنتی چ موجود نیں ۔

زرتشت دو رباں دا قائل سی ، اس دا دعوی سی کہ کائنات چ دو طاقتاں ( یا دو خدا) نیں ، اک اہورامزدا (یزداں) جہڑا اس ساری کائنات دا خالق تے سچائی دی علامت اے ، تے دوجا اہرمن اے جہڑا بدی ، جھوٹھ تے تباہی دی طاقت اے ۔ اینہاں دوناں طاقتاں یا خداواں دی ازل توں کشمکش چلی آ رہی اے جہڑی کہ ابد تک جاری رہے گئی ۔ جد اہورامزدا دا پلہ بھارا ہو جاندا اے تے دنیا چ امن تے سکون تے خوشحالی آ جاندی اے تے جدوں اہرمن دی طاقت ودھ جاندی اے تے جگ چ تباہی بربادی ، جنگاں ، گناہ تے بدی ای ب دی پھیل جاندی اے تے دنیا اسمانی تے زمینی افتاں دا شکار ہوجاندی اے ۔ پارسیاں دے عقیدے دے مطابق آخر تے خدا یزداں دی فتح ہوئے گئی تے جگ توں برائیاں تے مصیبتاں دا خاتمہ ہوجائے گا ۔

زرتشتی مذہب دے تن بنیادی اصول نیں ، گفتار نیک ، پندار نیک ، کردار نیک ۔ یعنی جنگا بولو ، چنگا سوچو ، چنگا کرو ۔ اہورامزدا لئی اگ نوں علامت دے طور تے ورتیا جاندا اے ، کیونجے ایہہ پاک تے شئے اے تے دوجیاں شیواں نوں وی پاک کردی اے ۔ پارسیاں دے عبادت خانےآن تے گھراں ہر ویلے اگ جلدی رہندی سی خورے ایسے لئی اینہاں نوں آتش پرست سمجھ لئیا گئیا ، عرب چ اینہاں نوں مجوسی آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایران
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ایشیا
زمبابوے

**زمبابوے** افریقہ دا اک دیس اے۔ ایہدے دکھن ول دکھنی افریقہ اے، لہندے دکھن ول بوٹسوانا اے، لہندے اتر ول زیمبیا اے تے چڑھدے ول موزمبیق اے۔ ایہہ 390،757 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدر دی لوک گنتی 12،521،000 اے۔ ایتھے دی بولی انگریزی اے۔

گٹھ:دیس
زپف دا قنون

"جڈا بوتا اک بول ورتیا جاندا اے (پاویں عام لوکاں وچ یا کسی خاص گروہ وچ) ایس گل دا بعوتا امکان اے جے اوہ بول چھوٹا ہوندا جائیگا یا چھوٹے اک جۓ مطلب آلے بولاں توں بدلیا جائیگا۔"

ماہر لسانیات زپف دا اے قنون اسی اپنے روز مرہ وچ استعمال کردے نیں اے قنون ساڈی اس انسانی عادت نوں ظاہر کردا اے کہ اسی تھوڑی توانائی استعمال کر کے اپنی گل دوجیاں تک پہنچاندے دینا چاندے نیں۔

راولپنڈی دے بجاۓ پنڈی کہہ دینے توں دوجا ساڈی گل سمجھ جاندا اے تے ساڈے آدھی توانائی وی بچ جاندی اے۔ قائداعظم مسلم لیگ دے بجاۓ ق لیگ آسان تے نکی اے۔ پوری بسم اللھ لکھنے دے بجاۓ 786 بہت ہی مناسب اے۔

(God be with you) دے بجاۓ (Goodbye) نکا تے مناسب اے۔ (United Nations Organisation) دے بجاۓ (UNO) توں وی کم چل جاندے اے۔

گٹھ:انجان
زوگ

زوگ سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
## مورت نگری

File:Lake Ägeri (Ägerisee) at Morgarten.jpg
File:Schloss Freudenberg.JPG
File:Dritte Tobelbruecke.jpg
زی لینڈ

**زی لینڈ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے لیندے دکھن وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 380,186 اے۔ تے ایدی تھاں 1,788 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
زیمبیا

**زیمبیا** افریقہ دا اک دیس اے۔ ایہدے اتر ول لوکراج کانگو اے، چڑھدے اتر ول تنزانیہ، چڑھدے ول ملاوی اے، دکھن ول موزمبیق، زمبابوے، بوٹسوانا تے نامیبیا اے تے ایہدے لہندے ول انگولا اے۔ ایہہ 752,618 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدی لوک گنتی 12,935,000 اے۔ ایہدر دی بولی انگریزی اے۔

گٹھ:زیمبیا
زینیا

**زینیا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر تارہ پھل دا اک ٹوکرا اے۔ اسدے ٹوکرے چ 20 ونڈاں نیں۔ اس دا دیس وشکارلہ امریکہ وچ میکسیکو اے۔ اسدا پھل ڈنڈی تے کھڑدا اے۔ اس ٹوکرے دا ناں جرمن بوٹا گرو یوھان گوٹفرائیڈ زن (1727-1759) دے ناں تے اے۔

19 ویں صدی توں ھن تک اس دیاں 100 توں زیادہ قسماں بنائیاں جا چکیاں نیں۔

## مورت نگری

File:Zinnia.jpg
File:Zinnia grandiflora 2.jpg
File:Monarch Butterfly Pink Zinnia 1800px edit.jpg
File:Flowers Ault047.jpg


گٹھ:تارہ پھل
گٹھ:سجاوٹی بوٹے
زیورچ

**زیورچ** سویٹزرلینڈ دا سب توں وڈا شہر تے زیورچ کینٹن دا گڑھ اے۔ اے سویٹزرلینڈ دے وشکار، زیورچ جھیل دے کنڈے تے وس ریا اے۔ زیورچ وچ 3،80،500 لوک نیں پر ایدے آلے دوالے دے تھان ج 20 لکھ دے نیڑے لوک وس ر‎ۓ نیں۔ ایتھے دیس دا وڈا ہوائی اڈہ تے ریلوے سٹیشن اے تے اے سڑکاں دا وی گڑھ اے۔

اے تھاں پچھلے 7000 وریاں توں وس رئی اے۔ 15 م پ رومیاں نیں اینزں وسایا تے اینوں توریکم آکھیا۔ وشکارلے ویلیاں ج اے ازاد ہویا تے

## ہور پڑہو
* سوئس نیشنل میوزیم

گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ
گٹھ:زیورچ
لما ڈکوٹا

**لما ڈکوٹا** امریکا دی اک ریاست اے ۔

## ناں
**لما ڈکوٹا** دا ناں دو پراݨے امریکی قبیلے لیکوٹا تے ڈیکوٹا دے ناں اُتے رکھیا گیا اے۔

گٹھ:امریکی صوبے
گٹھ:امریکا
جنوبی کیرولائنا

|}
**ساؤتھ کیرولائنا** امریکہ دا اک صوبہ اے۔

## ناں
**ساؤتھ کیرولائنا** دا ںاں برطانیہ دے بادشاہ چارلز I دے ناں تے رکھیا اے۔
سائیڈوائنڈر میزائل

**سائیڈوائنڈر** میزائل امریکہ دا بنایا گیا ہوا توں ہوا وچ مار کرن آلا میزائل اے۔ ایدا ناں اک سپ دے ناں تے رکھیا گیا اے کیوںجہ ایہ سپ اپنے شکار نوں پھڑن لئی اودی گرمی نوں تکدا اے تے ایہ میزائل وی اپنے نشانے ول اودی گرمی نو تک کے ٹردا اے۔ ایس میزائل نو امریکی کمپنی ریتھین نے بنایا اے۔

ایہ 18 کلومیٹر دی دوری تک وار کر سکدا اے۔ ایدا مل 84000 ڈالر اے۔ ایدا جوکھ 91 کلو اے تے ایدے اندر 9 کلو دا بمب ہوندا اے۔

## کھوج
اے اپنے نشانے دا کھوج لگان لئی انفراریڈ دی مدد لیندا اے۔ دنیا دی ہر شہ انفراریڈ خارج کردی اے تے جہاز اپنے انجناں دی وجہ توں بوتی انفراریڈ کڈدے نے تے ای میزائل اوناں انفراریڈ نوں تک کے نشانے دا کھوج لاندا اے۔
سرائیۆو

**سرائیۆو** بوسنیا تے ہرزیگوڡینا دا اک شہر تے راجگڑھ  اے۔

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
سائنسدان

سائنسدان اس بندے نوں کہندے نیں جیہڑا طریقے نال علم حاصل کردا اے یا ایہجے کماں چ لگیا رہندا جیہڑے کسے فلسفے نال جڑے ہُندے نیں ۔ سائنسدان سائنس دے کسے شاخ وچ ماہر ہُنندا اے ۔ 
عام لوکاں دے جیون نوں اسان بناون وچ سائنسدان دا بہت وڈا ہتھ اے ۔ لوئی پاسچر دے کماں نے انسانیت دی اوسط عمر دگنی کر دتی سی ۔

گٹھ:سائنسدان
سارن گیس

سارن اک خطرناک گیس اے۔ اے انسان دے عصبی نظام نوں تباہ کر دیندی اے جیدی وجہ توں انسان منٹاں وچ مر جاندا اے۔ سارن جرمن سائنسداناں نے 1938 وچ لبھی سی۔ یونائیٹڈ نیشنز نے ایس دے بنان تے رکھن تے 1993 وچ روک لا دتی سی۔ 

* 21 اگست نوں شامی بشار سرکار نے اپنے ہی لوکاں تے ایس گیس نوں ورتیا جیدے نال 1452 دے نیڑے بندے مارے گۓ۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:کیمیائی ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
صوبہ سارڈینیا

سارڈینیا رومی سمندر دا دوجا وڈا جزیرہ اے تے اٹلی دے 20 علاقیاں چوں اک اے ۔ پہلا وڈا جزیرہ وی اٹلی دا علاقہ سسلی اے ۔ سارڈینیا رومی سمندر چ تیونس ، اٹلی تے سپین دے وچکار فرانس دے جزیرے کارسیکا دے جنوب چ واقع اے ۔ اطالوی آئین دے تحت علاقے نوں خودمختاری دا خصوصی درجہ دتا ہوئیا اے تے علاقے دا شمار اٹلی دے اینہاں 2 علاقیاں چ ہندا اے ، جتھے دے لوکاں نوں اطالوی آئین دی رو نال " پوپولو " یا جدا لوکاں دا درجہ حاصل اے ، دوجا علاقہ جسنوں ایہہ درجہ حاصل اے وینیتو اے ۔

سارڈینیا دا کل رقبہ 24090 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 16 لکھ دے نیڑے اے ۔ علاقائی صدرمقام کلیاری اے ۔ علاقے نوں 8 صوبےآں چ تقسیم کیتا گئیا اے ، جنہاں چ 4 صوبے اولبیا تیمپو ، اویا سترا ، کاربونیہ اگیسیاس تے میدیو کامپیدانو علاقائی حکومت نے بنائے نیں تے مرکزی اطالوی حکومت اینہاں 4 صوبےآں دی صوبائی تقسیم قبول نئیں کردی ۔
 
سارڈینیا چ سونے تے چاندی دیاں کئی کاناں نیں تے اقتصادیات دا دارومدار سیاحت تے اے ۔
سان مرینو

**سان مرینو** 61.2 مربع کلومیٹر تے پھیلیا یورپ دا اک نکا دیس اے۔ جیدی لوک گنتی 31,716 اے تے ایدے الے دوالے اٹلی اے۔ اے اٹلی دے پربت دھارے اپانائین دے چڑھدے پاسے اے۔ اے دنیا دی سب توں پرانی چلن والی سرکار تے لوک راج اے۔ ایدی نیو 3 ستمبر 301 نوں رکھی گئی تے ایدا سرکار چلان پربندھ وی سب تون پرانا اے جیہڑا 1600 توں لاگو اے۔

## ہور ویکھو
* ٹلہ ٹائیٹانو
* ڈی لا فراٹا
* گائیتا

گٹھ:سان مرینو
گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
ساؤ ٹومے تے پرنسیپی

**ساؤ ٹومے تے پرنسیپی** لیندے افریقہ دا اک جزیرہ دیس اے۔ ساو ٹومی دا تھاں 1,001 مربع کلومیٹر / 386 مربع میل اے۔ ساو ٹومے دی لوک گنتی 187,356 اے۔ ساو ٹومے دی دیسی بولی پرتگالی ایے۔ ساو ٹومے دا راجگڑھ ساو ٹومے اے۔

گٹھ:دیس
سوݨ

**سوݨ** یا **ساون**، پنجابی کیلنڈر دا پنجواں مہینا ہے۔ ایہہ اَدھ جولائی توں شروع ہُندا ہے۔ ایہہ برسات دا مہینا ہے۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
ساوک

**ساوک**، اک جنگلی گھاہ اے جیہڑا پنجاب تے جگ دے ہور دیساں وچ ہُندا اے۔ ایہ ڈنگراں نوں چارے دے طور تے دِتا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ ٹبر
ستاری موست

ستاری موست ( روسی تے سرب بولی چ ) ، پرانا پل ( پنجابی تے اردو چ ) 1566ء چ سلطنت عثمانیہ دے دور حکومت چ بوسنیا تے ہرزیگوونا دے علاقے چ اساریا جان آلا یک محرابی ( سنگل آرچڈ ) ہندسیات دے بنائیا گئیا اک محراب رکھن آلا اک تریخی پل سی ۔ ساڈھے 4 صدیاں تک قائم رہن والا ایہہ پل عثمانی ترک انجیئرنگ دا شاہکار سی تے فن تعمیر دا اک نادر نمونہ سی تے اپنے اندر 4 صدیاں دی تریخ رکھدا سی ، پر 1993ء چ اس 4 صدیاں دی تریخ رکھن والے تریخی پل تے کروٹ کیتھولک ملیشیا نے گولہ باری شروع کردتی تے تریخی عمارتاں نوں نقصان نا پہنچان دے معاہدے دے باوجود اس پل نوں گولا باری نال ڈھیگ (گرا) دتا۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:ترک تریخ
ستمبر

**ستمبر** (انگریزی: September)، گریگوری کیلنڈر دا 9واں مہینا اے۔ ایہدے وچ 30 دن ہُندے نیں۔

## [[نیرکتا]]
ستمبر لاطینی بولی دے لفظ سیون (7) توں نِکݪیا اے۔ پہلاں ستمبر 7واں مہینا سی، بعد وچ سال دا آغاز جنوری توں ہوگیا، جنوری پہلا تے فروری دوسرا مہینا بݨ گیا، جیہدے ناݪ ستمبر دا نمبر سال وچ 7ویں دی بجائے 9واں ہوگیا۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:مہینے
گٹھ:ستمبر
سر

**سر**، جانوراں تے انساناں دے پنڈے دا سَبھ توں اُپر آلا حصہ ہُندا اے۔ ایہدے اُتے اکھاں، کن، نک تے مونہہ ہُندا اے۔

گٹھ:پنڈا
سجاد حیدر

**سجاد حیدر**، پاکستان دے پنجابی زبان دے شاعر تے لکھاری سی۔

## حیاتی

## لِکھتاں
* کالا پتن

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سر دریا

سر دریا ( فارسی : سيردریا ، تاجکی : Сирдарё ، انگریزی : Syr Darya ) وسط ایشیا دا اک وڈا دریا ا‏‏ے۔ ایہ 2،212 کلومیٹر لمبی دریا کرغزستان ، تاجکستان ، ازبکستان تے قازقستان دے ملکاں تو‏ں نکلدا اے ۔ امو دریا تے ہیڈ دریا وسط ایشیاء دے دو سب تو‏ں اہ‏م دریا سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، اگرچہ امو دریا وچ ہیڈ دریا تو‏ں زیادہ پانی وگدا ا‏‏ے۔ [1]

سیر دریا وسطی ایشیا دا اک اہم دریا اے ، اسنوں دریائے سیحون وی آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ دریا ازبکستان تے کرغزستان دے پہاڑاں چوں نکلدا اے تے تاجکستان ، مغربی تے شمال مغربی ازبکستان تے جنوبی قازقستان چ 2220 کلومیٹر دا سفر کرن دے بعد بحیرہ ارال چ جا ڈگدا اے ۔

دریا دا سالانہ بہاؤ 28 معکب کلومیٹر اے ، جہڑا کہ اس دے نالدے دریا آمو دریا دا ادھ اے ۔

## دوسرے نام
اسنوں عربی "سیحون ( سیحون وچ کہیا جاندا اے ) کہ اسلامی سوچ دے مطابق جنت دے چار دریاواں وچو‏ں اک دا ناں ا‏‏ے۔ اس دا قدیم فارسی ناں 'یخشا اردا' ( یخشه ارته سی) سی ، جس دا مطلب اے "موتی ورگا (دریا)۔ قدیم یونانی وچ اسنو‏ں ‘یکاسارتیس’ ( Ἰαξάρτης ) کہیا جاندا سی جو قدیم فارسی ناں د‏‏ی اک مسخ شدہ شکل ا‏‏ے۔

## ذرائع تے راستے
سر دریا تیان شان پہاڑاں دے دو چشمیاں تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ پہلے دریائے نارائن تے دوسرا کارا دریا اے ۔ دونے فرغانہ واڑی ، ازبیکستان وچ ضم ہوگئے تے اوتھ‏ے تو‏ں ایہ سر دریا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مغرب د‏‏ی طرف وگدا اے تے جنوبی قازقستان تو‏ں ہُندا ہويا بحیرہ ارال وچ ملدا اے ۔ سر دریا دا کل آبی بہاؤ رقبہ تقریبا  8،00،000 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ [2]

## ہور ویکھو
*بحیرہ ارال
*پامیر پہاڑی سلسلہ
*دریائے پنج
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:دریا
گٹھ:ترکستان
گٹھ:آبی جغرافیہ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
ملتانی

ملتانی یا لہندی ملتانی سرائیکی زبان دا اک خوبصورت لہجہ ہے  جیہڑی تھلویں پنجاب اتلے سند تے کج بلوچستان چ بولی جاندی اے۔پنجابی زبان دا ہک خوبصورت لہجہ ہے ملتان دی علی حیدر ملتانی اس چے شاعری کرچکے تے دھرتی پنجاب دا بھروا ذکر کرچکے نیں

## ہک شعر

## سرائیکی دے ملتانی لہجہ چ کجھ جملے

پنجابی:تسی کتھے جا رہے ہو؟

ملتانی/سرائیکی:تساں کݙے ویندے پیو؟

پنجابی:تیرا ناں کی اے؟

سرائیکی/ملتانی:تیݙا ناں کیا ہے؟

پنجابی:تسی کی کھا رہے ہو؟

سرائیکی/ملتانی:تسّاں کیا کَھندے پئے وے؟

## نمونہ پیراگراف

پنجابی:
"انسان دی زندگی چ ویلا بہت قیمتی اے۔ ہر لمحہ جیہڑا گزردا اے، او فیر نئیں آؤندا۔ ایس لئی ضروری اے کہ اسی اپنا ویلا  ضائع نہ کریئے تے ہر دہاڑے کجھ نواں سکھن دی کوشش کریئے ۔ علم حاصل کرنا، چنگے کم کرنا تے دوجیاں دی مدد کرنا ساڈی زندگی دے اہم مقصد نیں۔ جے اسی اے سب عادت بݨا لئیے، تے اسی نہ صرف اپنے لئی بلکہ دوجیاں لئی وی فائدہ مند ثابت ہوواں گے۔ زندگی چ صبر تے ایمانداری وی بہت ضروری نیں، کیونکہ اے سانوں مشکل ویلے حوصلہ دیندے نیں تے سانوں اک بہتر انسان بناؤندے نیں"

سرائیکی/ملتانی:
"انسان دی حیاتی وچ ویلھا ݙاڈھا قیمتی ہے۔ ہر لمحہ جیڑھا لنگھدے، او ولا  کائنی اَندا۔ ایں سانگوں ضروری ہے جو اساں آپݨا ویلھا نہ ونڄاؤں تے ہر ݙینہوار کجھ نواں سکھݨ دا اَہر کروں۔ بھوم حاصل کرݨ، چنگے کم کرݨ تے ٻنھاں دی مدد کرݨ اَساݙی حیاتی دے اہم مقصد ہِن۔ جیکر اساں اے سبھ عادت ٻݨا گھنوں، تاں اساں نہ صرف آپݨے کیتے بلکہ ٻنھاں کیتے وی فائدہ مند ثابت تھیسوں۔ حیاتی وچ صبر تے ایمانداری وی ٻہوں ضروری ہِن، کیوں جو اے اساکوں اوکھے ویلھے حوصلہ ݙیندے ہِن تے اساکوں ہک بہتر انسان ٻݨیندے ہِن۔"

## گیت
* http://www.youtube.com/watch?v=W7Jl9GqE9Dw ثریا ملتانیکر دی واز چ ملتانی سرائیکی گیت
* http://www.youtube.com/watch?v=r0rDAErr7oE&feature=related پیلو پکیاں نے
* http://www.youtube.com/watch?v=fzP1jFTkgH4&feature=related وچ روہی دے راندھیاں نازک جٹیاں

## اتہ پتہ

## بارلے جوڑ
* ملتانی ناں
* ملتان یونیورسٹی/بہاالدین زکریا
* http://www.hamaradera.com/history3.html
* http://www.punjabiandpunjab.com/multani-language-or-dialect 
* پنجابی توں سرائیکی چ پلٹنا

## ہور پڑھو
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
سرائے عالمگیر

**سرائے عالمگیر** (Sarai Alamgir) پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات وچ اک شہر اے تے تحصیل سرائے عالمگیر دا صدر مقام اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے شہر
گٹھ:ضلع گجرات دے آباد تھاں
سربیا

**سربیا** وشکارلے اتلے لیندے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے اتر ول ھنگری اے، ایدے چڑھدے ول رومانیہ تے بلغاریہ اے، ایدے دکھن ول مقدونیہ، تے ایدے لیندے ول کروشیا، بوسنیا تے ہرزیگووینا تے مونٹی نیگرو اے۔ ایہ 88 361 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 6,647,003 اے۔ ایتھے سربی بولی بولی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:سربیا
سرحد

**سرحد** (border) نوں عام طور تے جغرافیائی حدود دے طور تے بیان کیتا جاندا اے، جو یا تاں سمندراں تے خطیاں ورگی خصوصیات دے ذریعے یا سیاسی اداریاں جِداں حکومتاں، خودمختار ریاستاں، وفاق دے صوبیاں تے دیگر ذیلی قومی اداریاں دے ذریعے عائد لاگو ہُندیاں نیں۔ سیاسی سرحداں جنگ، نوآبادیات یا اوہناں علاقیاں وچ قائم سیاسی اداریاں دے درمیان باہمی معاہدیاں دے ذریعے قائم کیتیاں جا سکدیاں نیں۔

ماضی وچ سرحد کِسے حکومت یا ریاست دا مکمل طور اُتے طے شدہ خط نئيں سی بلکہ ایہ اک غیر جانبدار خطا ہويا کردا سی جیہنو‏ں گشتی جگہ کہیا جاندا سی۔ گشتی جگہ اُتے دو مُتصل مُلکاں دے فوجی گشت کردے سن۔ گشتی جگہ دا تصوّر ہُݨ اک مکمل طور اُتے طے شدہ تے نشان زدہ سرحد وچ تبدیل ہوچکيا ا‏‏ے۔ 
ہوائی اڈّیاں تے بندرگاہاں نو‏‏ں وی سرحد تصوّر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت‏ے ملکاں وچ اک مروّجہ نظام دے تحت سرحد اُتے لوکاں، جانوراں تے دوسریاں چیزاں د‏‏ی آمد و رفت نو‏‏ں قابو وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ بین الاقوامی قانون دے مطابق ہر ملک نو‏‏ں اپݨے طور تے سرحدی شرائط نافذ کرن دا حق حاصل ا‏‏ے۔ کِسے وی ملک دی سرحد نو‏‏ں پار کرن لئی اُس ملک دی سرحدی شرائط پوریاں کرنیاں ہُندیاں نيں۔ جے کوئی شخص ایہ شرائط پورے نئيں کردا اوہنوں سرحد پار کرن د‏‏ی اِجازت نئيں دتی جاندی۔ 
پاسپورٹ تے ویزا (visa) وی کئی ملکاں دی سرحدات نو‏‏ں پار کرن لئی ضروری دستاویزات نيں۔ جے کوئی شخص کِسے غیر ملک دی سرحدات دے اندر رِہ کے قیام یا کم کرنا چاؤہندا اے تاں اوہدے لئی اوہنوں خصوصی ہجرتی دستاویزات (immigration documents) یا اجازت نامے (permit) د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ 
اجناس (goods) نو‏‏ں سرحد دے آرپار لے جاݨ اُتے محصول (tax) دیݨا پیندا ا‏‏ے۔ اجناس یا دوسریاں چیزاں تے انسان تے جانور وغیرا دے سرحد دے آرپار خفیا طور تے لے جاݨ نو‏‏ں سمگلنگ کہیا جاندا اے جو غیر قانونی ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:International border at Wagah - evening flag lowering ceremony.jpg|
Image:Tijuana-san diego border deaths.jpg|
File:Lo Wu Restricted Area Sign.JPG|
Image:Karigasniemi Finland Bridge over Inarijoki.jpg|
Image:Argentina-Brazil border.jpg|
Image:Peace Arch, U.S.-Canada border.jpg|
Image:OffeneGrenzeNiederndorf-Oberaudorf.jpg|
Image:GrenzeVaalsMitteRoteLinie.JPG|
Image:Baarle-Nassau frontière café.jpg|
Image:Eurode-Business-Center.jpg|
Image:Border stone.JPG|
Image:Puente sobre el Guadiana.JPG|
Image:Treriks.jpg|
File:Indonesia-Timor Leste border.jpg|
Image:USCanadaBorderByPhilKonstantin.jpg|
File:The Border on Killeen School Road - geograph.org.uk - 446719.jpg|
File:Greatwall-SA3.jpg
File:Borderbeachtj.jpg


گٹھ:سرحد
گٹھ:سرحداں
گٹھ:خطے
گٹھ:جغرافیا
سرھوں

**سرھوں** (انگریزی: Mustard plant) سرھوں دے ٹبر دا اک پودا اے۔ ایہدے پُھلّ نِکّے تے پیݪے رَن٘گ دے ہُن٘دے نیں۔ سرھوں ڈن٘گراں دے چارے لئی وی اگائی جان٘دی اے۔ ایہدے پتّیاں تے گندݪاں ناݪ ساگ پکایا جان٘دا اے۔ سرھوں دے بِیئاں دا تیل کڈّھیا جان٘دا اے جیہڑا کھاݨا پکاؤݨ، جِسم اُتے ماݪش کرن تے مشیناں دی چکناہٹ لئی ورتیا جان٘دا اے۔

سرھوں اکتوبر دے مہِینّے وچ بِیجی جان٘دی اے، فروری دے مہِینّے وچ سرھوں دے پَودّیاں اُتے پُھلّ کِھڑدے نیں جیہڑے موسم بہار دی آمد دی علامت نیں۔ کھیتّاں وچّ ہَر پاسّے پیݪا تے ہرا رنگ نظر آؤندا اے۔

## ہور دیکھو
*بروکلی
*سرھوں دا ساگ
*سرھوں دا تیل
*تارا میرا

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:سرھوں ٹبر
گٹھ:سبزیاں
گٹھ:پودے
گٹھ:پٹھے
گٹھ:چارا
سرھوں دا ٹبر

**سرھوں** پھلوالے بوٹیاں دا اک اہم ٹبر ہے۔ سرھوں، بروکلی، گوبھی ایس ٹبر دے عام سنگی نیں۔ ایہدے وچ 330 ٹوکرے تے 3،700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس ٹبر دے پھلاں دی اچیچی گل ایہناں دیاں چار پھل پتیاں دا ہونا ہے۔

## دکھالا
ایس ٹبر دیاں ونڈاں اک یا دو سال دیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدے وچ نِکے ناپ دیاں بوٹیاں چوکھیاں نیں۔ کچھ ہی جھاڑی بݨدیاں نیں۔ پتے اگڑ پچھڑ ہوندے نیں تے پھل وچ 4 پھل پتیاں ہوندیاں نیں۔

## پسار

## ورتݨ
ایس ٹبر دیاں کئی ونڈاں صدیاں توں کھاݨ پیݨ دے کم آوندیاں نیں۔ گوبھی، بروکلی، گونگلو، مولی، سرھوں دا ساگ ایس ٹبر دیاں عام کھادیاں جاݨ والیاں سبزیاں نیں۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:سبزیاں
گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
سرپسکا

بوسنیا تے ہرزیگووینا دو حصیاں تے مشتمل اے اک حصے دا ناں وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا اے تے دوجے دا ناں سرپسکا اے ۔ وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا چ مسلماناں دی اکثریت اے تے سرپسکا چ مسلماناں دے علاوہ سرب وی رہندے نیں تے سرپسکا دا ناں اینہاں سرباں دی وجہ توں ای سرپسکا اے ۔

گٹھ:یورپ
سرخ پوپی

سرخ پوپی تیز سرخ رنگ دا پھل اے۔ جیڑا درمیان توں کالا ہوندا اے۔ بسنت وچ کھلدا اے۔

## مورت نگری

File:Papaver-rhoeas-290705-800-2.jpg
File:Grote klaproos zwarte vlekken Papaver rhoeas.jpg
File:Camp de roselles.JPG
File:Garden of the Provinces and Territories - Tulip Festival - 2.jpg
سرسائی

**سرسائی** یا **مربع کرم** (Sarsai)، پنجاب وچ رقبے دی اک چھوٹی دیسی اکائی اے، جو اک کرم دا حاصل ضرب اے، اک کرم دی اطراف واݪے مربع دے رقبے دے برابر ہُندا اے۔ اک کرم دی لمبائی ساڈھے 5 فٹ (66 انچ) ہُندی اے۔ 
اک سرسائی 30.25 مربع فٹ دے برابر ہُندی اے۔ اک مرلا زمین وچ 9 سرسائیاں ہُندیاں نیں۔

*— کرم ضرب کرم = مربع کرم (سرسائی)

*— 1 کرم = 5.5 فٹ 

*— 1 کرم = 66 انچ

*— 1 سرسائی = 30.25 مربع فٹ

*— 1 سرسائی = 4356 مربع انچ

*— 1 مرلا = 9 سرسائیاں

*— 1 کناݪ = 180 سرسائیاں

## حوالے

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:رقبہ
گٹھ:رقبے دیاں اکائیاں
سری لنکا

**سری لنکا** بحر ہند وچ بھارت دے جنوب وچ اک جزیرا دیس اے۔ 1972 تک ایہدا نام سیلون سی۔ سمندری راہواں وچ اک اچیچی تھاں تے ہون باجوں ایہ لیندے ایشیاء تے دکھنی چڑھدے ایشیاء دے وشکار اک سمندری جوڑ اے۔ سری لنکا پرانے ویلیاں توں بدھ مت تے ایدی رہتل دا گڑھ ریا اے۔ سنہالا تے تامل سرکاری بولیاں نیں۔ سنہالی لوک گنتی وچ ود نیں تے فیر تامل آندے نیں۔

## جغرافیا

**سری لنکا** وڈا سمندر ہند وچ خلیج بنگال وچ اک جزیرا دیس اے۔ ایس دی سب توں اوچی چوٹی Pidurutalagala اے جدی اچائی 2,524 میٹر اے۔ سری لنکا چ 103 دریا نیں۔ ماہویلی اس دیس دا سب توں لمبا دریا اے۔

## قومی ترانا
سری لنکا ماتا

-----------------------------------------------------------------------

گٹھ:دیس
گٹھ:ایشیا دے دیس
گٹھ:جزیرہ دیس
سسی پنوں

سسی پنوں پنجاب دی اک عشقیہ لوک کہانی اے۔
## سسی
سسی بھمبور دے راجہ دی تعی سے۔۔ سسی دے جمن تے راجہ دے جوتشی نے آکھیا جے سسی دا جمنا بدشگونی اے تے اس تے راجہ نے آکھیا جے اس کڑی نوں ڈبے چ پا کے سندہ دریا چ سٹ دتا جائے

گٹھ:پنجاب دیاں پریت کہاݨیاں
گٹھ:پنجابی لوک کہانیاں
گٹھ:پنجابی ثقافت
گٹھ:عشقیہ داستاناں
گٹھ:پنجابی ادب
سشلز

**سشلز** (Seychelles)، افریقا دے کول انڈک ساگر وچ 155 جزیریاں دا اک دیس اے۔ سشلز دا رقبا 457 مربع کلومیٹر / 177 مربع میل اے۔ سشلز دی آبادی 100,060 اے۔ سشلز دی سرکاری بولی انگریزی تے فرانسیسی اے۔ سشلز دا راجگڑھ وکٹوریا، سشلز اے۔

گٹھ:دیس
گٹھ:افریقی ملک
گٹھ:جزیرہ دیس
سقراط

سقراط  کلاسیکی یونانی فلسفی سی جینوں لیندی فلاسفی دا مڈ سمجھیا جاندا اے۔ سقراط نوں افلاطون دی لکھائی باجوں جانیا جاندا اے کیوں جے او افلاطون دا استاد سی۔ اخلاقیات سقراط دا وڈا موضوع سی۔

سفراط بارے جانکاری تھوڑی اے۔ اوہ کی کم کردا سی اے وی ن‏یں پتہ۔ اودی ٹبری دا ناں زینتھپے سی جیدی سوچ سی جے سقراط کعر روٹی تھوڑی تے گلاں بعوتیاں لے کے آیا اے۔ سفراط دے تن پتر سن۔

سقراط ایتھنز دے لوک راج دا ویری سی اودی اے سوچ سی جے راج کرن دا حق صرف قابل لوکاں نوں اے۔

گٹھ:یونانی لوک
گٹھ:فلاسفی
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
گٹھ:یونانی فلسفی
لوݨا پہاڑی دھارا

**لوݨا پہاڑی سلسلا** (انگریزی: Salt Range)، پنجاب پاکستان وچ اک پہاڑی دھارا اے۔ ایہ نیڑے تریڑے 186 میل (300 کلومیٹر) شمال مشرق توں مغرب وَل اے۔ سکیسر 1522 میٹر/4946 فٹ بلندی نال ایس پہاڑی دھارے دا سَبھ توں اُچا پہاڑ اے۔ ٹلا جوگیاں، ضلع جہلم وچ ایس پہاڑی دھارے وچ سَبھ توں اُچا پہاڑ اے۔ ایہ ضلع جہلم دے مشرقی پاسیوں دریا دے نالوں شروع ہُندا اے تے چکر کٹدا ہویا ضلع خوشاب تے ضلع چکوال توں ہُندا ہویا ضلع میانوالی وچ کالا باغ دے مقام اُتے دریائے انڈس کوݪ مُکدا اے۔

ایہ پہاڑی سِلسلا 5۔5 کروڑ ورھے پہلاں انڈین پلیٹ دے یوریشین پلیٹ نال ٹکرون نال بݨیا۔

## ناں
ایہدا ایہ ناں ایہدے وچ وافر مقدار وچ لوݨ دے ذخیرے ہوݨ دی وجہ توں پیا۔ کھیوڑا دے تھاں توں لوݨ کڈھیا جاندا اے۔

## باہرلے جوڑ
*http://www.wwfpak.org/sgp/pdf/species/4_urial_project.pdf
* جیالوجی

## حوالے

گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پاکستان دے پربت دھارے
گٹھ:پنجاب دے پہاڑ
گٹھ:پہاڑی سلسلے
سلطان احمد مسجد

**سلطان احمد مسیت** استمبول ترکی چ واقعہ اے۔ اینوں نیلی مسجد وی کہندے نیں۔ اے ترکی دی قومی مسجد وی اکھواندی اے۔ اے ترک سلطان احمد I دے ویلے وچ 1609 توں لے کے 1616 دے وشکار بنائی گئی۔ سلطان احمد I اس مسجد دے نال ہی دبیا ہویا اے۔ ایدے اندر نیلی ٹائلاں دا کم بہت زیادہ اے جیدی وجہ توں اے نیلی مسجد کہلاندی اے۔
## مورت نگری

Image:Istanbul-Sultan-Ahmet-Camii.jpg
Image:Blue mosque2.jpg
Image:SunsetOverTheBosphorus1.JPG
Image:Blekitny Meczet RB1.jpg
Image:Sultan Ahmed Mosque 02.JPG
Image:Sultan Ahmed Mosque 01.JPG
Image:Turquie - Istanbul - Mosquee bleue - interieur.jpg
Image:Istanbul-Sultan-Ahmet-Camii-Hauptkuppel.jpg
Image:Blekitny Meczet RB3.jpg

## بارلے جوڑ
* مسیت دی سیر
* http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?c=Article_C&cid=1189959256387&pagename=Zone-English-ArtCulture%2FACELayout
* http://e-turkey.net/v/istanbul_sultanahmet_blue_mosque/

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
سلطان سارنگ

**سلطان سارنگ**، پنجاب دے اک سردار سن۔ سلطان سارنگ قلعہ پھروالا وچ جمے سی۔ اوہناں دے والد دا ناں تاتار خاں سی۔ سلطان سارنگ، شیر شاہ سوری نال لڑے سی۔

روات دے کول سلطان دے 16 پتر لڑدے ہوئے مارے گئے تے سلطان سارنگ نوں قلعہ روہتاس دے بوہے اُتے پھانسی دتی گئی۔ سلطان سارنگ پنجاب وچ شیر شاہ سوری لئی وڈی رکاوٹ سن۔ قلعہ روات وچ اوہناں دے پتراں دیاں قبراں نیں۔

## ہور دیکھو
* قلعہ روہتاس
* قلعہ پھروالا

## حوالے

گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:مشہور لوک