open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سونیا ناصری کول

**سونیا ناصری کول** (پیدائش ۱۹۶۵ء) اک افغانی نژاد امریک‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی کارکن، فلم سازہ تے مصنفہ نيں۔

سونیا ناصری کول کابل، افغانستان وچ پیدا ہوئیاں، اوہ اک افغانی سفارت کار د‏‏ی دھی نيں۔ چودہ سال د‏‏ی ابتدائی عمر وچ ، اوہ ۱۹۷۹ء وچ سوویت یونین دے حملے دے افراتفری دے دوران اپنے جنگ زدہ ملک افغانستان تو‏ں فرار ہو ک‏ے اپنے خاندان دے بغیر ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ پناہ لینے دے لئی چلی گئياں۔ 

ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے اپنے ملک وچ ہوݨ والی ناانصافی دے بارے وچ صدر رونالڈ ریگن نو‏‏ں نو صفحات اُتے مشتمل خط لکھݨ تے مدد د‏ی درخواست کرنے اُتے مجبور محسوس کيتا۔ صدر اس دے خط تو‏ں اِنّے متاثر ہوئے کہ انہاں نے اسنو‏ں اوول آفس وچ مدعو کيتا۔ 

## افغانستان وچ انسانی ہمدردی دا کم
صدر رونالڈ ریگن د‏‏ی حمایت تے اس دے بعد برساں د‏‏ی سرگرمی دے بعد، سونیا نے ۲۰۰۲ء وچ افغانستان عالمی فاؤنڈیشن د‏‏ی نیہہ رکھی تے دستاویزی فلماں تے فلماں دے ذریعے اپنے ملک وچ ہوݨ والی ناانصافی دے بارے وچ بیداری پھیلانے دے اپنے جذبے نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کيتا۔ اوہ وکھ وکھ ضروریات جداں کابل وچ سواݨیاں تے بچےآں دے لئی ہسپتال د‏‏ی تعمیر، بارودی سرنگ دے متاثرین دے لئی طبی دیکھ بھال تے ہور وجوہات دے لئی استعمال ہوݨ والے چندے جمع کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کردی سی۔ سونیا بنیادی طور اُتے افغانستان وچ سواݨیاں تے بچےآں دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے تو‏ں متعلق نيں۔

سونیا نے گلوکارہ نٹالی کول تو‏ں اودو‏ں دوستی وی کیتی جدو‏ں اوہ افغان عالمی فاؤنڈیشن دے نال کم کر رہ‏ی سی، جس وچ اوہ ڈاکٹر ہنری کسنجر، البیغ دوم، شہزادہ موناکو، این ہیچے، سوسن سارینڈن سمیت متعدد بااثر لوکاں د‏‏ی پسند دے نال اس تنظیم د‏‏ی بورڈ رکن بن گئياں۔

## ذا‏تی زندگی
اوہ فی الحال نیویارک شہر تے بیورلی ہلز، کیلیفورنیا وچ رہندی اے تے ہن کرسٹوفر ایچ کول تو‏ں طلاق لے چک‏ی اے، لیکن اپنا کنیت برقرار رکھدی ا‏‏ے۔  اس دا اک پُتر ا‏‏ے۔

وہ ۴ دسمبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں "کانگریشنل ریکگنیشن" اعزاز، "افغانی امریک‏‏ی بہن بھائی اعزاز" تے ۷ جون ۲۰۱۲ء نو‏‏ں "یو این سواݨیاں اک نال اعزاز" د‏‏ی وصول کنندہ نيں۔ کول جوڈی سولومن سپیکر بیورو د‏‏ی رکن نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم

گٹھ:۱۹۶۵ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں افغان اداکاراواں
گٹھ:افغان سوشلائٹ
گٹھ:افغان فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں افغان تارکین وطن
گٹھ:افغان فلمی اداکاراواں
گٹھ:افغان فلم ہدایت کار
گٹھ:بیورلی ہلز، کیلیفورنیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ایلس ان ونڈرلینڈ (۱۹۸۵ء فلم)

**ایلس ان ونڈرلینڈ ** 
لوئس کیرل د‏‏یاں کتاباں ایلیس ایڈونچرز انہاں ونڈر لینڈ (۱۸۶۵ء) تے تھرو دی لوکنگ گلاس (۱۸۷۱ء) د‏‏ی ۱۹۸۵ء د‏‏ی امریک‏‏ی دو حصےآں اُتے مشتمل ٹیلی ویژن ایڈونچر فیملی فنتاسی میوزیکل فلم ا‏‏ے۔
ارون ایلن د‏‏ی پروڈکشن، اس وچ قابل ذکر اداکاراں تے اداکاراواں د‏‏ی اک بہت وڈی آل اسٹار کاسٹ استعمال کیت‏‏ی گئی۔ ٹائٹل رول نٹالی گریگوری نے ادا کیتا، جس نے اس منیسیریز دے لئی سنہرے بالاں والی وگ پہنی سی۔ ایلس انہاں ونڈر لینڈ پہلی بار ۹ دسمبر ۱۹۸۵ء (حصہ اول) تے ۱۰ دسمبر ۱۹۸۵ء (حصہ دوم) نو‏‏ں سی بی ایس اُتے رات ۸:۰۰ بجے ای ایس ٹی اُتے ٹیلی کاسٹ کيتا گیا۔ 

## کہانی
### حصہ ۱ - ایلس ان ونڈرلینڈ
چائے دے وقت دے لئی ٹیبل سیٹ کرنے وچ اپنی ماں د‏‏ی مدد کرنے دے بعد، ایلس اپنی بہن نو‏‏ں دیکھݨ تے اپنے بلی دے بچے، دینا دے نال کھیڈݨ دے لئی باہر جاندی ا‏‏ے۔ سفید خرگوش دوڑدا ہويا آندا اے، کہندا اے کہ اسنو‏ں دیر ہو گئی ا‏‏ے۔ ایہ سوچ کر کہ اوہ کتھے جا رہیا اے، ایلس اس دا پِچھا کردی اے تے اس دے چھیک(سوراخ) وچ ڈگدی ا‏‏ے۔

ایلس خود نو‏‏ں اک ہال وچ پاندی اے جس وچ بوہت سارے دروازے سن، جنہاں وچو‏ں سب بند سن ۔ میز اُتے اک چابی اے جسنو‏ں اوہ اک چھوٹا دروازہ کھولنے دے لئی استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ اک چھوٹی سی بوتل دکھائی دیندی اے جس اُتے "مینو‏ں پیو" دا لیبل لگیا ہويا ا‏‏ے۔ بوتل تو‏ں پیݨ تو‏ں، اوہ دروازے دے لئی صحیح سائز تک سکڑ جاندی اے، لیکن ہن اسنو‏ں کھولنے د‏‏ی چابی تک نئيں پہنچ سکدی۔ اس دے بعد اوہ اک چھوٹا جہا کیک کھاندی اے، جس تو‏ں اس دا قد نو فٹ تو‏ں ودھ ہو جاندا ا‏‏ے۔ مایوس ہو ک‏ے، ایلس رونے لگتی ا‏‏ے۔ سفید خرگوش ظاہر ہُندا اے، لیکن دیو ایلس تو‏ں خوفزدہ ہو ک‏ے، اپنا پنکھا تے دستانے چھڈ ک‏‏ے بھج جاندا ا‏‏ے۔ پنکھے دے استعمال تو‏ں ایلس دوبارہ سکڑ جاندی اے، جو اسنو‏ں اپنے آنسوواں دے تالاب وچ غوطہ خوری کردی اے، جتھے اوہ دتی لاری برڈ، ڈوڈو برڈ تے ماؤس تو‏ں ملدی اے، جو اسنو‏ں دسدا اے کہ اوہ کتےآں تے بلیاں تو‏ں کیو‏ں نفرت کردا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ایلس ان ونڈرلینڈ

## حوالے

گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی انگریزی بولی دیاں فلماں
گٹھ:1985ء دیاں فلماں
گٹھ:1985ء د‏‏یاں ٹیلی ویژن فلماں
گٹھ:۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی انگریزی بولی دیاں فلماں
گٹھ:۱۹۸۵ء دیاں فلماں
گٹھ:۱۹۸۵ء د‏‏یاں ٹیلی ویژن فلماں
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن فلماں
گٹھ:ایلس انہاں ونڈرلینڈ اُتے مبنی فلماں
گٹھ:لاس اینجلس وچ عکس بند فلماں
ایلس ان ونڈرلینڈ

**ایلس ایڈونچر ان ونڈر لینڈ** یا مختصرا **ایلس انہاں ونڈرلینڈ** اک ناول اے جسنو‏ں ۱۸۶۵ء وچ لویس کارول اک انگریز مصنف نے لکھیا۔ اس وچ اک بچی جس دا ناں ایلس اے د‏‏ی کہانی بیان ک گئی اے جو خرگوشاں نے کھودے ہوئے اک چھیک(سوراخ) وچ گر جاندی اے جتھے اس بچی دا سامنا اک نويں عجیب دنیا نال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ کہانی مملکت متحدہ سمیت کئی ملکاں دے بچےآں وڈھیاں وچ ہن وی یکساں مقبول ا‏‏ے۔
گٹھ:1865ء دے ناولگٹھ:1865ء دے برطانوی ناول

گٹھ:۱۸۶۵ء دے ناولگٹھ:۱۸۶۵ء دے برطانوی ناول
گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:انیہويں صدی دے ناول
گٹھ:بچےآں د‏‏یاں برطانوی کتاباں
گٹھ:بچےآں د‏‏یاں کتاباں دے سلسلے
گٹھ:بچےآں دے برطانوی ناول
گٹھ:میکملن پبلشرز د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:ناولاں اُتے مبنی وڈیو گیم
گٹھ:وکٹورین ناول
گٹھ:ڈی ایپلٹن اینڈ کمپنی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:۱۸۶۵ء دے برطانوی ناول
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:ایلس ان ونڈرلینڈ اُتے مبنی فلماں
کلاڈ آچنلیک

**کلاڈ آچنلیک**  دوسری جنگ عظیم دے دوران برطانوی فوج دا کمانڈر سی۔
اوہ اک کیریئر سپاہی سی جس نے اپنے فوجی کیریئر دا بوہت‏ے حصہ برطانوی ہند وچ گزاریا، جتھے اوہ ۱۹۴۱ء دے اوائل تک برطانوی ہندی فوج دا کمانڈر انچیف بن گیا۔
## ہور ویکھو
* دوسری جنگ عظیم

## حوالے

گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۸۴ دے جم
گٹھ:۱۹۸۱ دیاں موتاں
گٹھ:آزاد ہند فوج د‏‏یاں آزمائشاں
گٹھ:آلدرشات دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی فیلڈ مارشل
گٹھ:برطانوی ہندوستانی فوج دے جرنیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
فرشتہ کاظمی

**فرشتہ کاظمی**  اک افغانی نژاد امریک‏‏ی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
کابل، افغانستان وچ پیدا ہوݨ والی کاظمی اپنے خاندان دے نال امریکا چلی گئياں۔  اس د‏ی پرورش نیویارک تے کیلیفورنیا بے ایریا وچ ہوئی۔ ہائی اسکول دے بعد، کاظمی نے این وائی سی دے میری ماؤنٹ مین ہٹن کالج وچ اداکاری تے تعلیمی اسکالرشپ حاصل کيتی، جتھے اس نے اداکاری تے تحریر کيتی تعلیم حاصل کيتی۔ کاظمی نے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، ڈیوس تو‏ں فلسفہ تے ثقافتی بشریات وچ ڈگری وی حاصل کيتی۔ اس نے اکیڈمی آف آرٹ یونیورسٹی وچ گریجویٹ اداکاری تے اسکرین لکھائی د‏‏ی تعلیم جاری رکھی تے فلم بنانے وچ زور دیندے ہوئے چیپ مین یونیورسٹی تو‏ں ایم بی اے کيتا۔ 

## عملی زندگی
۲۰۰۹ء وچ ، کاظمی نے *ہیل* وچ مرکزی کردار ادا کیتا، جو کہ افغانستان وچ تنازعات اُتے مبنی فلم اے جس نے ویہہ تو‏ں ودھ بین الاقوامی تے ملکی فلمی میلے دے اعزازات جتے نيں، بشمول کامک کون بین الاقوامی فلمی تہوار (۲۰۱۱ء) وچ بہترین سائنس فکشن/فینٹیسی زمرے دا فاتح، فرینک ڈی کیپرا اعزاز (۲۰۱۱ء) تے کلیولینڈ بین الاقوامی فلمی تہوار (۲۰۱۱ء) وچ انسان سجݨ اعزاز۔

۲۰۱۴ء وچ ، کاظمی *ٹارگٹنگ* وچ مرکزی کردار سی، جو اک امریک‏‏ی نفسیا‏تی تھرلر خصوصیت فلم اے جس وچ امریک‏‏ی کاظمی وچ اک نوجوان افغانی تارکین وطن د‏‏ی بیوی دا کردار ادا کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس فلم وچ اس نے پہلی بار اک افغان اداکارہ دے لئی اسکرین اُتے بوسہ دتا۔  تے اسنو‏ں این بی سی نے "ٹریل بلیزر" کہیا۔ 

کاظمی دا کم پلٹزر انعام یافتہ فوٹوگرافر کیرولین کول نے افغانستان وچ رہندے ہوئے اک سیریز وچ تصویر کشی د‏‏ی سی۔ 

۲۰۱۳ء وچ ، فرشتہ نے افغانستان وچ عصمت دری دے بارے وچ ایس فلم *دی آئس سن* وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ این بی سی نیوز نے کہیا کہ انہاں د‏‏ی فلم "افغانستان دے لئی نويں نیہہ بناندی اے، جتھے عصمت دری دے شکار افراد نو‏‏ں اپنے خاندان د‏‏ی عزت بچانے دے لئی اپنے حملہ آوراں نال شادی کرنے اُتے مجبور کيتا جا سکدا اے "۔ 

کاظمی افغانستان وچ اداکاری دے بارے وچ اک دستاویزی فلم اُتے کم کر رہیاں نيں۔ 

۲۰۱۳ء وچ ، انہاں نو‏ں "دوسرے افغانستان سواݨیاں حقوق فلم تہوار" وچ "دی آئس سن" وچ انہاں دے کردار دے لئی بہترین اداکارہ دے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* فن بے پروفائل "ہالی ووڈ وچ اک افغان اداکار فرشتہ کاظمی دے نال انٹرویو" (مئی ۲۰۱۴)
* ٹورنٹو اسٹار: "افغانستان د‏‏ی سب تو‏ں متنازعہ اداکارہ تو‏ں ملو" (فروری ۲۰۱۴)
* الجزیرہ امریکا د‏‏ی پروفائل: "اداکارہ نے ممنوع موضوعات تے مختصر اسکرٹس وچ افغان سنیما نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا" (جنوری ۲۰۱۴)
* الجزیرہ انگریزی: "فلم دا مقصد عصمت دری د‏‏ی ممنوع نو‏‏ں توڑنا اے " (۱۱ ستمبر ۲۰۱۳)
* "افغان سواݨیاں ستارے مولویاں د‏‏ی توہین کردے نيں" (اگست ۲۰۱۳)
* خامہ پریس: "افغان اداکارہ پہلی فلم وچ نظر آئیاں جو کھلے عام جنسی تشدد تو‏ں متعلق اے " (جنوری ۲۰۱۴)
* افغان زریزا: "ميں نے عصمت دری دے بارے وچ کچھ ممنوعات نو‏‏ں واپس لے لیا اے جو افغان سواݨیاں دے دلاں نو‏‏ں ٹھیس پہنچاندے نيں" (اپریل ۲۰۱۴) 
* WUNC "دی اسٹوری: افغان اداکارہ" دا انٹرویو ڈک گورڈن (۲۲ فروری ۲۰۱۳)
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں افغان اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
گٹھ:افغان فلمی اداکاراواں
گٹھ:1979 دے جم
فرخندہ زہرا نادری

**فرخندہ زہرا نادری**  (ولادت: ۱۹ اپریل ۱۹۸۱ء) افغانستان نال تعلق رکھنے والی سیاست دان نيں۔ اوہ اقوام متحدہ دے امور وچ صدر اشرف غنی د‏‏ی سینئر مشیر نيں۔ فرخندہ زہرا نو‏‏ں دسمبر ۲۰۱۶ء وچ جاری ہوݨ والے صدارتی فرمان دے مطابق اس عہدے اُتے مقرر کيتا گیا سی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
فرخندہ زہرا نادری ۱۹ اپریل ۱۹۸۱ء نو‏‏ں پیدا ہوئی سی۔ اوہ سید منصور نادری د‏‏ی دھی نيں، جو افغان بغلان اسماعیلی دے رہنما نيں۔

فرخندہ زہرا نادری نے بغلان تے کابل صوبےآں دے پرائمری تے سیکنڈری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے ۲۰۰۱ء وچ لندن دے ہیعرو وچ واقع ہیعرو کالج تو‏ں اپنی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے تاشقند وچ واقع ویسٹ منسٹر انٹرنیشنل یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے ۲۰۰۷ء وچ ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## ایوارڈ
نادری نو‏‏ں یو این ڈی پی نے ۲۰۱۲ء دے این امن اعزاز دے لئی نامزد کيتا سی۔ انہاں نے ایہ ایوارڈ الیکٹرانک ووٹنگ نظام دے ذریعے جِتیا۔ ۲۰۱۳ء دا این امن اعزاز افغان پارلیمن د‏‏ی اک ہور سواݨی رکن مسعودہ کروخی نے جِتیا سی، جنہاں نو‏ں فرخندہ زہرا نے نامزد کيتا سی۔

## حوالے

گٹھ:1981 دے جم

گٹھ:۱۹۸۱ دے جم
گٹھ:ارکان ولسی جرگہ
گٹھ:افغان حامی حقوق نسواں
گٹھ:افغان سیاسی سواݨیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:صوبہ بغلان دیاں شخصیتاں
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہزارہ سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
گٹھ:افغان اسماعیلی
خالدہ فروغ

**خالدہ فروغ** (پیدائش 1351، کابل وچ)، افغانی شاعرہ، پروفیسر ،کابل یونیورسٹیکے شعبہ زبان ادبیات د‏‏ی استاد اور انجمن قلم افغانستان د‏‏ی رکن نيں۔

فروغ افغانستان د‏‏ی موجودہ اہ‏م شاعرات وچو‏ں اک نيں۔ محمدکاظم کاظمی تے محبوبہ ابراہیمی ورگے نقاداں دے نزدیک، فروغ دے اشعار وچ مردانہ نکتہ نظر د‏‏ی ترجمانی کيتی گئی ا‏‏ے۔، اساطیر تے تاریخی شخصیتاں دا حوالہ تے غیر متداول بحراں دا استعمال فروغ د‏‏ی شعری خصوصیت ا‏‏ے۔ اوہ عورتاں تے مرداں دے جداگانہ شعری انداز د‏‏ی تردید کردیاں نيں، انہاں دے خیال وچ جنسیت شاعر دے احسست تے جذبات اُتے اثر انداز نئيں ہُندی۔

فروغ سال 72، 75 دے لئی ریڈیو افغانستان کے ادبی دری پرگراماں د‏‏ی منتظم تے فیر پاکستان ہجرت دے  بعدطویل عرصے تک ادبی مجلہ صدف د‏‏ی مدیر رہیاں۔ فروغ نے وحید وارستہ جو خود وی شاعر نيں، نال شادی کيتی تے انہاں د‏‏ی اک دھی نیروانا ا‏‏ے۔ ۔

## کتابیات
* قیام میترا
* پنجرہِ بر فصلِ صاعقہ
* سرنوشت دستہائے فانوس
* عبور از قرن ہابیل
* در بیان ہائے خیال و خاطرہ
* وہمیشہ پنج عصر

## نمونہ اشعار

از غزل *دختران بادیہ*

## حوالے



گٹھ:افغان سواݨیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:کابل یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
زلمے رسول

**زلمے رسول** (پشتو:زلمی رسول) اک افغانی سیاست دان نيں جنہاں نے ۲۰۱۰ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک وزیرخزانہ دا عہدہ سنبھالیا، اس دے بعد ۲۰۱۳ء وچ استعفی دتا تے صدارتی انتخابات وچ بطور امیدوار حصہ لیا۔ آپ نے اس تو‏ں پہلے ۲۰۰۲ء وچ مشیر خصوصی برائے قومی سلامتی دا عہدہ وی سنبھالیا سی۔
## ہورویکھو
## حوالے

گٹھ:1943 دے جم

گٹھ:۱۹۴۳ دے جم
گٹھ:افغان سیاستدان
گٹھ:افغانستان دے وزرائے خارجہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
زوہل اتمر

**زوہل اتمر** اک افغان کاروباری تے ماہر ماحولیات نيں۔ اوہ افغانستان وچ ری سائیکلنگ پلانٹ د‏‏ی مالکہ تے ایشا پلانٹ چݪاݨ والی پہلی سواݨی دے طور اُتے اپنے اہ‏م کم دے لئی مشہور نيں۔  اتمر اک محقق تے اقتصادی امور د‏‏ی تجزیہ کار وی نيں۔

## سوانح
اتمر افغانستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اک ماخذ دا حوالہ دتا گیا کہ اوہ پاکستان وچ پناہ گزین سی، جتھے انھاں نے اپنی تعلیم مکمل کيتی۔  طالبان دے خاتمے دے بعد اوہ افغانستان واپس آگئياں۔  انھاں نے اپنی عملی زندگی دا آغاز اک محققہ دے طور اُتے کيتا۔ افغانستان ریسرچ اینڈ ایویلیوایشن یونٹ دے لئی اپنے کم دے دوران، اوہ سواݨیاں د‏‏ی تعلیم، کمیونٹی د‏‏ی آواز، مساوی مواقع، تے معاش تک رسائی نو‏‏ں فروغ دینے وچ شام‏ل سی۔ 

## سرگرمی
اتمر دا ماحولیا‏تی کم موسمیا‏تی تبدیلی تو‏ں نمٹنے وچ مدد کرنے د‏‏ی ذا‏تی خواہش دے نال شروع ہويا۔ اس نے کابل وچ آلودگی د‏‏ی شرح نو‏‏ں کم کرنے وچ اپنا حصہ ڈالنے دے لئی اک ری سائیکلنگ پلانٹ قائم کيتا۔  اک انٹرویو وچ ، اس نے کابل وچ روزانہ پیدا ہوݨ والے ۳۰۸ ٹن کچرے وچ اک معاون دے طور اُتے پلاسٹک دے اک بار استعمال دے مسئلے دا حوالہ دتا۔  گل مرسل ویسٹ پیپر ری سائیکلنگ فیکٹری کہلانے والی ایہ سہولت ہر ہفتے ۳۳ ٹن کوڑے نو‏‏ں پروسیس کردی ا‏‏ے۔ 

ری سائیکلنگ د‏‏ی سہولت وچ اس دے اولین کم نے اتمر نو‏‏ں صنفی امتیاز تے ہراساں کرنے دا سامنا کيتا۔ انھاں نے کہیا کہ اپنی کمپنی قائم کرنا مشکل سی کیو‏ں کہ افغانستان وچ سواݨیاں نو‏‏ں قرضےآں تک رسائی نئيں اے کیو‏ں کہ اوہ ضامن، کاروباری شراکت دار تے ضمانت ورگی ضروریات پوری کرنے وچ ناکا‏م رہندیاں نيں۔  اوہ یونائیٹڈ اسٹیٹس ایجنسی فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ (ی وایس ایڈ ) تو‏ں ۱۰۰٬۰۰۰ ڈالر قرض حاصل کرنے دے بعد اپنی کمپنی چݪاݨ دے قابل ہوگئياں۔  اتمر نے پدرانہ نظام دے نال وی جدوجہد کيتی۔ اس نے دعویٰ کيتا کہ اسنو‏ں مرد حریفاں نے ہراساں کيتا سی۔ اک رپورٹ وچ اتمر نے کہیا کہ "بہت سارے فیصلے نيں تے بوہت سارے لوک مینو‏ں اپنا کاروبار چݪاݨ تو‏ں پریشان ک‏ر رہ‏ے نيں۔" 

اتمر نو‏‏ں ۲۰۲۱ء دے لئی بی بی سی د‏‏ی ۱۰۰ بااثر تے متاثر کن سواݨیاں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:سواݨیاں ماہرین ماحولیات
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ماہرین ماحولیات
گٹھ:افغان فعالیت پسند
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شینکی کروخیل

**شینکی ذهین کروخیل** (ولادت: ۲۳ مارچ ۱۹۶۲) اک افغان سیاست دان تے حقوق کارکن نيں، جنہاں د‏‏ی توجہ بنیادی طور اُتے سواݨیاں د‏‏ی سیاسی نمائندگی تے کمزور بچےآں دے تحفظ اُتے ا‏‏ے۔ اوہ کینیڈا وچ افغانی سفیر سی۔

## مڈھلا جیون

شینکی کروخیل افغانستان دے کابل وچ پشتون والدین دے ہاں پیدا ہوئیاں سی۔ انہاں نے کابل یونیورسٹی دے میڈیکل کالج تو‏ں تعلیم مکمل کرکے میڈیکل ڈگری حاصل کيتی۔ شینکی نے سیاسیات د‏‏ی تعلیم حاصل علاوہ، انہاں نے پاکستان دے اسلام آباد دے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ماڈرن لینگویجس تو‏ں انگریزی وچ ڈپلوما مکمل۔ اوہ دری، پشتو، فارسی، اردو تے انگریزی بولدی نيں۔

## ایوارڈ
۲۰۱۲ وچ ، شینکی کروخیل نو‏‏ں ایسٹ ویسٹ انسٹی ٹیوٹ دا پہلا شیخہ فاطمہ بنت مبارک ایوارڈ ملا۔ ایہ ایوارڈ انہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی رہنومائی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ارکان ولسی جرگہ
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغان سیاسی سواݨیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:افغان سواݨیاں سفرا
گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
گٹھ:پشتون سواݨیاں
شمسیہ حنسی

thumb| شمسیہ حسنی افغانستان وچ
**شمسیہ حسنی** ( دری : شمسیہ حسنی) (اصل ناں اومولبنین حسنی) (پیدائش ۱۹۸۸ء) اک افغان گرافٹی آرٹسٹ، فائن آرٹس لیکچرر، تے کابل یونیورسٹی وچ ڈرائنگ تے اناٹومی ڈرائنگ د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروفیسر نيں۔ انھاں نے " اسٹریٹ آرٹ " نو‏‏ں کابل د‏‏ی گلیاں وچ مقبول بنایا اے تے کئی ملکاں بشمول بھارت، ایران، جرمنی، ریاستہائے متحدہ امریکا، سوئٹزرلینڈ، ویتنام، ناروے، ڈنمارک، ترکی، اٹلی، کینیڈا تے سفارتی مشناں وچ اپنے فن د‏‏ی نمائش کرچک‏ی ا‏‏ے۔ کابل وچ  حسنی کابل وچ جنگی سالاں دے بارے وچ بیداری لیاݨ دے لئی گرافٹی پینٹ کر تی رہیاں نيں۔  ۲۰۱۴ء وچ ، حسنی نو‏‏ں ایف پی دے سرلسٹ ۱۰۰ عالمی مفکرین وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

## سوانح
حسنی ۱۹۸۸ء وچ پیدا ہوئیاں تے اپنا بچپن ایران وچ گزاریا۔ انہاں دے والدین جنگ دے دوران وچ قندھار، افغانستان تو‏ں عارضی طور اُتے اوتھ‏ے ہجرت کر گئے سن ۔  حسنی نے بچپن ہی تو‏ں مصوری وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی۔ نويں جماعت دے دوران وچ ، حسنی نو‏‏ں آرٹ د‏‏ی کلاساں تک رسائی حاصل نئيں سی، کیو‏ں کہ ایران وچ افغاناں نو‏‏ں اس د‏ی اجازت نئيں سی۔ ۲۰۰۵ء وچ کابل واپسی پر، انھاں نے کابل یونیورسٹی تو‏ں آرٹس وچ ڈگری حاصل کيتی۔ شمسیہ نے پینٹنگ وچ بی اے د‏‏ی ڈگری تے افغانستان د‏‏ی کابل یونیورسٹی تو‏ں بصری فنون وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

بعد وچ انھاں نے لیکچر دینا شروع کيتے تے بالآخر کابل یونیورسٹی وچ ڈرائنگ تے اناٹومی ڈرائنگ د‏‏ی ایسوسی ایٹ پروفیسر بن گئياں، جتھے انھاں نے عصری آرٹ دے اک اجتماعی بیرنگ آرٹس نو‏‏ں قائم کيتا۔  رنگین گرافٹی تخلیق کردے ہوئے، حسنی جنگ د‏‏ی نفی نو‏‏ں چھپانے دے لئی کم کردیاں نيں۔  اوہ دعوی کردیاں نيں کہ، "تصویر لفظاں تو‏ں ودھ اثر رکھدی اے، تے ایہ لڑنے دا اک دوستانہ طریقہ ا‏‏ے۔"  اوہ اپنے فن نو‏‏ں سواݨیاں دے حقوق دے لئی لڑنے دے لئی وی استعمال کردیاں نيں، لوکاں نو‏‏ں انہاں المیاں دا چي‏تا دلاندی اے جنہاں دا سامنا سواݨیاں نو‏‏ں افغانستان وچ کرنا پيا اے تے انہاں دا سامنا کرنا جاری ا‏‏ے۔ 

حسنی نے دسمبر ۲۰۱۰ء وچ کابل وچ برطانیہ دے گرافٹی آرٹسٹ چو دے زیر اہتمام اک ورکشاپ دے دوران وچ گرافٹی دے فن دا مطالعہ کيتا۔  ورکشاپ دے بعد، حسنی نے کابل د‏‏ی گلیاں وچ دیواراں اُتے اسٹریٹ آرٹ د‏‏ی مشق شروع کيتی۔ چاں کہ گرافٹی د‏‏ی فراہمی روايتی آرٹ فارم دے سامان تو‏ں سستی اے، حسنی نے آرٹ فارم نو‏‏ں جاری رکھنے دا انتخاب کيتا۔ اس دا اک کم کابل دے ثقافتی مرکز د‏‏ی دیواراں اُتے اے، تے اس وچ اک برقعہ پوش سواݨی سیڑھیاں دے تھلے بیٹھی ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے تھلے لکھیا ہويا (انگریزی وچ )، "پانی خشک دریا وچ واپس آسکدا اے، لیکن اس مچھلی دا کیہ ہوئے گا جو مر گئی؟" عوامی ایذا رسانی تے اپنے کم دے "غیر اسلامی" ہوݨ دے دعوےآں تو‏ں بچنے دے لئی، اوہ اپنا کم تیزی تو‏ں مکمل کردی اے (۱۵ منٹ دے اندر)۔

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم

گٹھ:اکیہويں صدی دے فنکار
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:۱۹۸۸ دے جم
گٹھ:افغان فنکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دولت اسلامی افغانستان

**دولت اسلامی افغانستان** (islamic state of afghanistan) کمیونسٹ حکومت دے خاتمے دے بعد ملک افغانستان دا نواں ناں سی۔ جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے اس دا ناں ڈیموکریٹک جمہوریہ افغانستان (democratic republic of afghanistan) سی۔ دولت اسلامی افغانستان دے صدر برہان الدین ربانی سن ۔

## حوالے

گٹھ:1992ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:2002ء وچ تحلیل ہوݨ والیاں ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:افغانستان وچ 2002ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:افغانستان وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:دولت اسلامی افغانستان
گٹھ:۱۹۹۲ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغانستان وچ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:۲۰۰۲ء وچ تحلیل ہوݨ والیاں ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:افغانستان وچ ۲۰۰۲ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:افغانستان وچ ۱۹۹۲ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
فاطمہ گیلانی

**فاطمہ گیلانی** (۱۹۵۴ء وچ کابل وچ پیدا ہوئیاں) اک افغان سیاسی رہنما تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن نيں، جو پہلے افغان ہلال احمر سوسائٹی د‏‏ی صدر رہ چکیاں نيں۔ ۱۹۹۶ء وچ طالبان دے افغانستان اُتے قبضے دے بعد، انھاں نے الازہر دے عظیم الشان امام محمد سید طنطاوی نو‏‏ں طالبان د‏‏ی جانب تو‏ں کُڑیاں د‏‏ی تعلیم اُتے پابندی د‏‏ی مذمت وچ فتویٰ جاری کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ 

## سوانح
گیلانی نیشنل اسلامک فرنٹ آف افغانستان (نیفا) دے بانی احمد گیلانی د‏‏ی دھی نيں جنہاں نے سوویت – افغان جنگ وچ سوویت یونین دے خلاف جنگ لڑی۔ انھاں نے سنٹر ڈی اینسیگنمنٹ فرانسیس این افغانستان تو‏ں سیکنڈری اسکول گریجویشن کيتا۔  اس دے بعد انھاں نے ایران د‏‏ی نیشنل یونیورسٹی تو‏ں فارسی ادب وچ ماسٹر ڈگری تے مسلم کالج لندن تو‏ں اسلامیات وچ ڈگری حاصل کيتی۔ ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی دے دوران وچ لندن وچ جلاوطنی دے دوران وچ ، اس نے مغرب وچ نیفا پارٹی د‏‏ی ترجمان دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 

۱۹۹۶ء وچ طالبان دے افغانستان اُتے قبضے دے بعد، انھاں نے الازہر دے عظیم الشان امام محمد سید طنطاوی نو‏‏ں طالبان د‏‏ی جانب تو‏ں کُڑیاں د‏‏ی تعلیم اُتے پابندی د‏‏ی مذمت وچ فتویٰ جاری کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ ۲۰۰۱ء وچ طالبان د‏‏ی حکومت دے خاتمے دے بعد، اوہ ۲۰۰۲ء دے لویہ جرگہ وچ اک مندوب دے طور اُتے تے فیر اک نويں آئین دے مسودے وچ حصہ لینے دے لئی افغانستان واپس آئیاں ۔ 

۲۰۰۵ء تو‏ں ۲۰۱۶ء تک، اس نے افغان ہلال احمر سوسائٹی د‏‏ی صدر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔  ۲۰۱۷ء وچ ، اس نے ریڈ کراس کانفرنس د‏‏ی چیئر دے طور اُتے کم کيتا۔ 

۲۰۱۸ء دے بعد افغان امن عمل دے دوران، اس نے افغان حکومت د‏ی مذاکراندی ٹیم د‏‏ی رکن دے طور اُتے کم کيتا۔  کینسر تو‏ں صحت یاب ہوݨ دے دوران، اوہ انہاں چار سواݨیاں وچو‏ں اک سی جنہاں نے ۲۰۲۰ء وچ دوحہ، قطر وچ طالبان دے نال مذاکرات وچ حصہ لیا سی 

اگست ۲۰۲۱ء وچ کابل دے سقوط دے بعد، فاطمہ گیلانی نے دسیا کہ کہ مذاکراندی ٹیم امن معاہدے دے نیڑے پہنچ چک‏ی سی تے فیر افوہ پھیلی کہ، صدر غائب ہو گئے نيں۔" 

## حوالے

گٹھ:جامعہ شہید بہشتی دے فضلا
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
گٹھ:مملکت متحدہ وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:افغان فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۵۴ دے جم
گٹھ:1954 دے جم
چارکول

**چارکول** (Charcoal) ہلکے پھلکے کاݪے کاربن د‏‏ی باقیات اے جو لکڑی یا جانوراں تے پودےآں دے مواد نو‏‏ں کعھٹ تو‏ں کعھٹ آکسیجن وچ مضبوطی ناݪ گرم کرکے سارے پاݨی تے اتار چڑھاؤ والے اجزاء نو‏‏ں دور کردی ا‏‏ے۔ اس pyrolysis عمل دے روايتی ورژن وچ ، جیہنو‏ں چارکول جلاؤݨا کہیا جاندا اے، اکثر چارکول دا بھٹھا بݨا ک‏ے حرارت نو‏‏ں ابتدائی مواد دے کچھ حصے نو‏‏ں جݪا ک‏ے آکسیجن د‏‏ی محدود فراہمی دے ناݪ فراہ‏م کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مواد نو‏‏ں قرع (ریٹارٹ) وچ وی گرم کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ باہر کھاݨا پکاؤݨ لئی استعمال کيتے جاݨ آݪے جدید "چارکول" بریکیٹس وچ بہت ساریاں ہور اضافی چیزاں شام‏ل ہو سکدیاں نيں، جِداں کوئلا۔

ایہ عمل قدرتی طور تے ہُندا اے جدو‏ں دہن (combustion) نامکمل ہُندا اے تے بعض اوقات ریڈیو کاربن ڈیٹنگ وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ لکڑی جݪاؤݨ دے دوران نادانستا طور تے وی ہُندا اے، جداں کہ چمنی یا لکڑی دے چُلھے وچ ۔ ایہناں وچ دکھائی دیݨ آݪا پعھانبڑ غیر مستحکم گیساں دے دہن د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو لکڑی دے کوئلے وچ بدل جاندا ا‏‏ے۔ کجݪ تے دھواں عام طور تے لکڑی د‏‏ی اگ تو‏ں خارج ہُندا اے جو ایہناں اتار چڑھاؤ دے نامکمل دہن دے نتیجے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ چارکول لکڑی تو‏ں ودھ درجا حرارت اُتے بمشکل نظر آؤݨ آݪے پعھانبڑ ناݪ جَݪدا اے تے گرمی تے کاربن ڈائی آکسائیڈ توں علاوا تقریبن کچھ نئيں چَھڈدا۔ اک کلو چارکول وچ 680 تو‏ں 820 گرام کاربن ہُندا اے جیہڑا فضا تو‏ں آکسیجن دے ناݪ مݪ ک‏ے 2.5 تو‏ں 3 کلو کاربن ڈائی آکسائیڈ بݨاؤندا اے ۔

## ہور دیکھو
* کوئلا
* چارکول

گٹھ:بالݨ
کولتار

**کولتار** (Coal tar) اک موٹا گاڑھا مائع اے جیہڑا کوئلے تو‏ں کوک تے کوئلا گیس د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا ضمنی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ ایہ کریوسوٹ د‏‏ی اک قِسم ا‏‏ے۔ ایہدے طِبی تے صنعتی دونے استعمال ہُندے نيں۔ طبی طور تے ایہ psoriasis تے seborrheic dermatitis (dandruff) دے علاج لئی جِلد اُتے لائی جاݨ والی ٹاپیکل دوا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں الٹرا وائلٹ لائٹ تھراپی دے ناݪ مݪ ک‏ے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ صنعتی طور تے ایہ اک ریل روڈ ٹائی پرزرویٹیو اے تے سڑکاں د‏‏ی سرفیسنگ وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کولتار نو‏‏ں امریکی وفاقی حکومت ولو‏ں کارسنوجنز اُتے پہلی رپورٹ وچ اک معروف انسانی کارسنجن دے طور تے درج کيتا گیا سی۔ 

کولتار تقریبن 1665 وچ دریافت ہويا سی تے ایہنو‏ں 1800 د‏‏ی دہائی دے شروع وچ طِبی مقاصد لئی اِستعمال کيتا گیا سی۔ تقریبن 1850 وچ اس دریافت نے کہ ایہنو‏ں رنگاں د‏‏ی ترکیب لئی بنیادی خام مال دے طور اُتے استعمال کيتا جا سکدا اے، اک پوری صنعت نو‏‏ں جنم دِتا۔ ایہ عالمی ادارہ صحت د‏‏ی ضروری ادویات د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ کولتار اک عام دوا دے طور تے دستیاب ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مائعات
گٹھ:دوائیاں
گٹھ:کیمیائی تعاملات
گٹھ:کیمیائی عوامل
ٹرینیڈاڈ

**ٹرینیڈاڈ** (Trinidad) (ہسپانوی: Trinity / تثلیت) ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو دا دو وڈے جزیرےآں وِچو‏ں اک وڈا تے وَدھ آبادی والا جزیرہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جزائر ونڈوارڈ
گٹھ:سابقہ ہسپانوی مستعمرات
گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو
گٹھ:ہسپانوی غرب الہند
گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو
گٹھ:ویسٹ انڈیز
گٹھ:جزیرے
حیدر آباد ڈویژن

**حیدرآباد ڈویژن** پاکستان دے صوبہ سندھ د‏‏ی اک انتظامی تقسیم سی۔ 2000 د‏‏ی حکومت‏ی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تیسرے درجے د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی لیکن 11 جولائ‏ی 2011ء نو‏‏ں اسنو‏ں دوبارہ بحال کر دتا گیا۔
حیدرآباد حیدرآباد ڈویژن دا ڈویژنل ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔

## انتظامیہ
حیدرآباد ڈویژن دے پنج ضلعے تھلے لکھے نيں۔
* ضلع حیدرآباد
* ضلع بدین
* ضلع ٹھٹہ
* ضلع جامشورو
* ضلع دادو
* ضلع مٹیاری
* ضلع ٹنڈو محمد خان
* ضلع ٹنڈوالہ یار
* ضلع سجاول

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ڈویژن
گٹھ:سندھ
ورینا حسین

**ورینا حسین** د‏‏ی پیدائش افغانستان دے شہر کابل وچ ہوئی۔ والد عراقی جدوں کہ ماں افغانی نيں۔

ماڈلنگ تو‏ں کیریئر دا آغاز کيتا تے فیر بھارت وچ نويں دہلی وچ ماڈلنگ شروع کيتی۔ سلمان خان پروڈکشن د‏‏ی لو راتری وچ آیوشمان کھرانہ دے نال پہلی فلم کيتی۔

افغانی ہوݨ دے باوجود ہندی تے اردو روانی نال بولدی اے۔

ورینا نے نیو یارک فلم اکیڈمی تو‏ں پڑھائی کیتی ا‏‏ے۔

ورینا نے ہن تک کئی اشتہاراں دے لئی کم کيتا اے جس وچ مشہور کیڈبری ملک سلک دا اشتہار وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ورینا حسین د‏‏ی سوانح حیات 
گٹھ:1999 دے جم
گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی فلمی اداکار
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:۱۹۹۹ دے جم
گٹھ:۱۹۸۶ دے جم
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی ماڈل
گٹھ:کابل دیاں شخصیتاں
ڈیرا غازی خان ڈویژن

**ڈیرا غازی خان ڈویژن**، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ ایہ ڈویژن 1982ء وچ قائم کیتی گئی سی۔ 2000ء وچ مقامی حکومتی اصلاحات دے تحت اس انتظامی اکائی نو‏‏ں مُلک بھر وچ ختم کر دتا گیا، 2008ء وچ نویں آؤݨ آݪی پنجاب حکومت نے پنجاب وچ ڈویژناں بحال کر دِتیاں جیہدے نتیجے وچ ڈیرا غازی خان ڈویژن وی بحال ہوگئی۔

## انتظامی ونڈ
ڈیرا غازی خان ڈویژن وچ چھے ضلعے شامل نيں :
# ضلع ڈیرا غازی خان
# ضلع راجن پور
# ضلع تونسا
# ضلع مظفر گڑھ
# ضلع لئیا
# ضلع کوٹ ادو

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
لُک

**لُک** کاݪے رنگ دا اک سیال، چِپچِپا مادا، مائع یا نیم ٹھوس، پٹرولیئم دی شکل اے۔ جو لکڑی تے پتھر دے کوئلے ورگیاں چیزاں چوں نِکݪدا اے۔
امریکا وچ ایہنوں عام طور تے اسفالٹ کہیا جاندا اے۔ ایہ قدرتی ذخائر وچ پایا جا سکدا اے، ایہنوں پچ دے طور تے درجا بند کیتا جاندا اے۔ دنیا وچ لُک دا سَبھ توں وڈا قُدرتی ذخیرا جنوب مغربی ٹرینیڈاڈ وچ واقع پچ جھیل اے، جیہدا تخمینا 10 ملیئن ٹن اے۔
لُک دا بنیادی اِستعمال (%70) سڑک دی تعمیر وچ کیتا جاندا اے، جِتھے ایہنوں اسفالٹ کنکریٹ بݨاؤݨ لئی مجموعی ذرات دے ناݪ مݪا کے گلو یا بائنڈر دے طور تےورتیا جاندا اے۔ اس توں علاوا ایہنوں مُختلف چیزاں مثلن، سینک تے جنگال توں بچاؤ لئی لکڑی تے لوہے اُتے لایا جاندا اے تے سڑکاں دی تعمیر وچ سڑکاں دے اُپر بچھایا جاندا اے تے چھتاں اُتے وی پایا جاندا اے تاکہ چھٹاں پاݨی توں محفوظ رہݨ۔

گٹھ:کیمیائی مواد
گٹھ:کیمیائی آمیزے
بلگن، ضلع سیالکوٹ

گٹھ:Articles with short description
گٹھ:Short description matches Wikidata

**بلگن** ( آبادی ت. ۵٬۰۰۰) پنجاب، پاکستان دے سیالکوٹ ضلعے دا اکّ پنڈ اے۔ ایہہ سیالکوٹ توں 23.5 &nbsp;ک۔م۔ دور اے۔ پنجابی ماں بولی اے پر کجھ پڑھے لکھے لوک اردو وی بولدے ہن۔ کھیتی باڑی اتھوں دا مکھ دھندا اے،اتے کسان چاول، کنک، آلو، گنا، تربوز آدی فصلاں اگاؤندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:سیالکوٹ ضلعے دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
جامکے چیما

**جامکے چیما** پنجاب، پاکستان دے ضلع سیال کوٹ دی تحصیل ڈسکا وچ اک قصبا تے یونیئن کونسل اے۔  ایہہ نگر ڈسکا توں لگبھگ 7 کلومیٹر دی دوری اُتے اے تے مرالا راوی لنک نہر دے لہندے کنڈھے اُتے واقع اے۔

ایہہ شہر سیال کوٹ توں لگبھگ 18 کلومیٹر دور اے۔ جامکے چیما دا رقبا ۳۹۶۳ مربع ایکڑ اے اتے 2017 دی جنگننا مطابق آبادی ۲۸۶۰۳ اے۔

## حوالے

گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع سیال کوٹ
توقیر رضا خان

**توقیر رضا خان** اتر پردیش راج توں اکّ بھارتی سیاستدان اتے اسلامی مولوی اے۔ اوہ سنی مسلماناں دے بریلوی سنپردا دا مذہبی آگوُ اتے سیاسی پارٹی اتحاد ملت کونسل دا بانی اے۔ اوہ احمد رضا خان دا پڑپوتا اے، جو بریلوی لہر دا موڈھی سی۔ اوہ آل انڈیا مسلم پرسنل لاء بورڈ (جادید) دا مکھی وی اے جدوں اسنے دیوبندی مسلماناں ولوں وتکرے دا دعوہ کردے ہوئے آل انڈیا مسلم پرسنل لاء بورڈ نال تعلق توڑ لئے سن۔

رضا خان نوں اس دے راج دے ہینڈلوم ڈیپارٹمنٹ دے اپ چیئرمین دے عہدے لئی اچا کیتا گیا سی پر مظفر نگر دنگیاں توں بعد استعفٰی دے دتا گیا سی۔ 2016 وچ اسنے مسلماناں وچ ایکتا بناؤن دی کوشش وچ دیوبند دا دورہ کیتا، جو کہ اکّ مخالف دیوبندی اپ سنپردا دا گھر اے۔ اس دے لئی اس دے اپنے پنتھ دے مولویاں ولوں اسدی تنقید کیتی گئی سی اتے مذہبی مولویاں دے اکّ پینل ولوں پاپ کرن دا قصوروار پائے جان توں بعد معافی منگی گئی سی۔

## نجی جیون
رضا خان، بریلوی لہر دے موڈھی احمد رضا خان دا پڑپوتا اے۔ اسدا وڈا بھرا، سبھان رضا خان، احمد رضا خان دی درگاہ ، درگاہ-اے-اعلیٰ حضرت دی گورننگ باڈی دا چیئرمین اے۔

## کریئر

### سیاسی کریئر
7 اکتوبر 2001 نوں رضا خان نے اپنی سیاسی پارٹی اتحاد ملت کونسل بنائی۔ پہلی میونسیپل چون وچ پارٹی نے 10 سیٹاں جتیاں سن۔ پارٹی دے میئر امیدوار نے 36,000 ووٹاں حاصل کیتیاں۔

2009 دیاں بھارتی عام چوناں وچ، رضا خان نے بھارتی قومی کانگرس پارٹی دی حمایت کیتا۔ اوہناں دے حمایت نال کانگرس امیدوار س– پروین سنگھ ارون– بھارتی جنتا پارٹی دے امیدوار اتے چھ وار پارلیمنٹ ممبر رہِ چکے سنتوش گنگوار نوں ہراؤن وچ کامیاب رہے۔ 2012 دیاں اتر پردیش صوبائی اسمبلی چوناں وچ، اسنے سماج وادی پارٹی لئی اپنے حمایت دا وعدہ کیتا، اتے 2014 دیاں بھارتی عام چوناں وچ، اسنے بہجن سماج پارٹی دا حمایت کیتی۔

2012 دیاں چوناں وچ رضا خان نے ووٹراں نوں گھٹ گنتی بھائیچارے لئی دھرم دے ناں اُتے ووٹ پاؤن دی اپیل کیتی سی۔ پارٹی نے بہجن سماج پارٹی دے سابقہ وزیر شازیل اسلام انصاری نوں بھوجیپرا ہلکے توں امیدوار بنایا، جتھے 125,000 مسلمان ہن۔ ہلکے توں جتن دے باو جود اوہ سماج وادی پارٹی وچ شامل ہو گئے۔

مئی 2013 وچ رضا خان نوں ہینڈلوم کارپوریشن دے اپ چیئرمین وجوں اس شرط اُتے نامزد کیتا گیا سی کہ سماج وادی پارٹی 2014 دیاں بھارتی عام چوناں لئی مراد آباد؉ اتے بریلی وچ کھڑے کیتے گئے اپنے امیدواراں اُتے مڑ وچار کریگی۔ اوہناں ایہہ وی منگ کیتی کہ وزیر اعلیٰ اکھلیش یادو دے کارجکال دوران صوبے وچ ہوئے فرقو دنگیاں دے کارناں دی جانچ لئی اکّ کمیٹی بنائی جاوے۔ اوہناں ایہہ وی واضع کیتا کہ اوہناں دی پارٹی دا سماج وادی پارٹی وچ رلیواں نہیں ہویا اے۔ حالانکہ، ستمبر 2014 وچ اسنے مظفرنگر دنگیاں توں بعد اپنے عہدے توں استعفٰی دے دتا سی۔ اوہناں نے سماج وادی دی اگوائی والی سرکار اُتے مسلم شہریاں دی سرکھیا کرن وچ ناکام رہن دا الزام لگایا۔ اس نے ایہہ وی الزام لایا کہ فرقو دنگیاں دی جانچ دی اس دی منگ پوری نہیں ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
تارپین

**تارپین** (Turpentine) (جیہنوں **تارپین دا تیل** تے **تارپین دی سپرٹ** وی آکھیا جاندا اے)  چیڑھ ورگے جیوندے رُکھاں توں ملی گوند دے کشید کرن مگروں ملیا ترل مادا ہندا اے۔ اہنوں عام طور تے کاربنی پیداوار وچ کِسے گھولک وجہوں یا مادیاں دے سروت وجہوں ورتیا جاندا اے۔

## باہرلے جوڑ
* Inchem.org, IPCS Health and Safety Guide INCHEM Turpentine classification, hazard, and property table.
* CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Turpentine
* FAO.org , Gum naval stores: Turpentine and rosin from pine resin
* FloridaMemory.com, Florida State Archive photographs of turpentine camps and laborers
* HCHSonline.org , Timber and Turpentine Industries
* Distil my beating heart
* Florida's “Turpmtine” Camps

## حوالے

گٹھ:کیمیائی مواد
آسام دی لوکدھارا

***آسام دی لوکدھارا*** جوگیش داس ولوں لکھیاں گئیاں کتاب اے۔ ایہہ آسامی لوکدھارا اتے اکّ بہت ہی زیادہ مکمل کتاب اے۔ ایہہ کتاب نیشنل بک ٹرسٹ ولوں لکھیاں گئیاں سی اتے اہنا نے اس کتاب نوں1972 وچ ہی شائع کیتا سی۔ ایہہ کتاب بھارتی لوکدھارا لڑی دا وی بہت ہی ضروری حصہ اے۔ ایہہ کتاب جوگیش داس ولوں سبھ توں پہلاں انگریزی بولی وچ ہی لکھیاں گئیاں اے اتے پھر ایہہ کتاب بعد وچ بھارت دیاں ہور کئی بولیاں وچ وی لکھیاں گئیاں اے۔ 

## حوالے


* اوپن لائبریری وچ آسام دی لوکدھارا
گٹھ:بھارتی لوکدھارا
نیشنل بک ٹرسٹ

**نیشنل بکّ ٹرسٹ**،(این بی ٹی) بھارت سرکار دے انسانی وسائل ترقی وزارت دے ماتحت خودمختیار تنظیم (اشاعتاں گروہ) اے۔ اسدا قیام 1957 وچ ہوئی سی۔ اس دے کم ہن -
ایہہ جواہر لال نہرو دا سپنا سی کہ این بی ٹی افسرشاہی توں مکت ادارہ ہووےگا جسدا کم سستیاں کتاباں چھاپنا ہووےگا۔

(1) اشاعتاں

(2) کتاب مطالعہ نوں پروتساہن

(3) ودیساں وچ بھارتی کتاباں نوں پروتساہن

(4) لکھاریاں اتے پبلشراں نوں مدد

(5) بال ساہت نوں بڑاوا دینا

ایہہ وکھ وکھ کیٹیگریاں دے ارنتگت ہندی، انگریزی اتے ہور پرمکھ بھارتی بولیاں اتے بریل لپی وچ کتاباں شائع کردا اے۔ ایہہ ہر دوجے سال نویں دلی وچ عالمی کتاب میلے دا پربندھ کردا اے، جو ایشیا اتے افریقہ دا سبھ توں وڈا کتاب میلہ اے۔ ایہہ پرتیورش 14 توں 20 نومبر تک قومی کتاب ہفتہ وی مناندا اے۔

## حوالے

گٹھ:کتاب اشاعت گروہ
گھاہ ریک

**گھاہ ریک** (Hay rack) جانوراں نوں پٹھے کھلاؤݨ لئی لکڑی یا دھات دا ٹعھانچا اے۔ ایہنوں گھریلو جانوراں، بھیڈاں، بکریاں، گانواں تے گھوڑے وغیرا نوں چارا دیݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں جنگݪ وچ ہرناں تے ہور جنگݪی جانوراں نوں پالݨ لئی وی رکھیا جا سکدا اے۔ گھاہ ریک وچ ہرناں نوں زیادا تر سردیاں وچ خوراک دِتی جاندی اے جدوں خوراک دے ہور وسیلے مثلن، سبز چارا کَعھٹ جاندا اے۔ گھاہ ریک، گھاہ ناݪ پعھرے ہُندے نیں تے گھاہ توں علاوا اکثر ریک وچ اک معدنی چاٹ (نوݨ دا ڈݪا) وی رکھیا جاندا اے جِتھوں جانور ضروری معدنی غذائی اجزاء حاصل کر سکدے نیں۔ گھاہ ریک اک طرحاں دی کُھڑݪی ہُندی اے۔

## ہور دیکھو
* ڈنگر
* ڈنگر پالݨ
* ڈنگر چارن
* چارا
* کُھڑݪی

گٹھ:ڈنگر پالݨ
گٹھ:ڈنگر
گٹھ:پٹھے
گٹھ:کھیتی باڑی
اشوک پراکرت

گٹھ:Language articles without language codes
گٹھ:Language articles with unreferenced extinction date
گٹھ:Language articles missing Glottolog code

**اشوکن پالی** (جاں **اشوکن دھملپی** ) مدھ ہند-آریئن بولی جو جاری اشوک دے درباری فرماناں وچ ورتی جاندی ہسی، جس دا سہرا موریا سامراج دے بادشاہ اشوک نوں دتا جاندا اے۔ اس نے 268 بیسیئی توں 232 بیسیئی تک راج کیتا سی  اس دے مقصد روپی فرمان پورے دکھنی ایشیا وچ یادگاری تھمھاں اتے چٹاناں اتے لکھے شلالیکھ ہن جو اشوک دے بودھی دھرم وچ تبدیلی اتے بودھی نظریات (جویں کہ دھمّ اتے اہنسا دی مشق نوں برقرار رکھنا) نوں درساؤندے کردے ہن۔

## ورگی کرن
ماسکا اشوکن پراکرت نوں اک شروعاتی مدھ-بھارت-آریئن بولی دے روپ وچ شرینیبدھّ کردی اے، جو کہ انڈو-آریئن دے تریخی ترقی وچ پرانے انڈو-آریئن توں بعد سبھ توں شروعاتی پڑاء نوں درساؤندی اے۔ پالی اتے شروعاتی جین اردھماگدھی (پر ایہہ سارے نہیں) وی اس پڑاء نوں ہی درساؤندے ہن۔  

## اپ-بولیاں
دھنی سائنس اتے ویاکرنک محاورے دے بنیاد اُتے اشوکن سمپادکاں وچ تن اپ-بولی گروہ مصدقہ ہن جو بعد دیاں مدھ انڈو-آریئن بولیاں دے ترقی نال میل کھاندے ہن۔ 

### نمونہ
[thumb|200x200px| شاہبازگڑھی وکھے [کھروشٹھی|کھروشٹھی لپی وچ اشوکن پراکرت نال انکت 'دھرم-دیپی اخلاقیات دا پنر-لیکھن]]

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گٹھ:ہند-آریہ بولیاں
گٹھ:تریخی تھانواں
گٹھ:بولی
گٹھ:بھاشا-پروار
احمد ظاہر

**احمد ظاہر** (فارسی: احمد ظاهر&lrm;، ۱۴ جون ۱۹۴۶ – ۱۴ جون ۱۹۷۹) اکّ افغانستانی گلوکار، گیت کار اتے سنگیتکار سی۔ اسنوں کدے کدے افغان سنگیت دا بادشاہ وی کیہا جاندا اے۔ اس دے زیادہتر گیت دری بولی وچ ہن اتے مشہور فارسی کویتاواں اتے مشتمل ہن۔ اس توں بناں اسنے پشتو، انگریزی اتے ہندوستانی زبان وچ وی گیت گائے ہن۔

## جیون
ظاہر دا جم ۱۴ جون ۱۹۴۶ نوں کابل، افغانستان وچ اکّ پشتون پروار وچ ہویا۔ اس دا پیؤ عبدل ظاہر شاہی دربار دا ڈاکٹر سی جو کجھ ویلے لئی افغانستان دے سمیت وزیر رہا اتے ۱۹۷۱ اتے ۱۹۷۲ دے وچکار افغانستان دا وزیر اعظم وی سی۔

## حوالے

گٹھ:افغان شخصیتاں
انڈین کونسل آف ہسٹوریکل ریسرچ

**تریخی کھوج بھارتی کونسل** (ICHR) انسانی سروت ترقی دے وزارت دی اکّ خودمختیار ادارہ اے۔ ایہہ بھارتی اتے غیرملکی مفکراں نوں تریخی ریسرچ کرن لئی مدد اتے سمت حاصل کردی اے۔
## تریخی کھوج بھارتی کونسل دے کم کاج دی جائزہ
تریخی کھوج بھارتی کونسل (ICHR) نوں مالی مدد بھارت سرکار ولوں ملدی اے اس لئی بھارت سرکار سارے پربندھکی اتے مالی سال دیاں پالسی اس اتے لاگوُ ہندے ہن۔ بھارت سرکار ICHR دے کم کاج دی جائزہ وی کردی اے۔ ICHR دی پہلی جائزہ دے حکم ۱۹۸۱ دتا گیا سی، ۱۹۹۹ وچ دوجا، اتے مارچ ۲۰۱۱ وچ تیجی وار اس دے کم دی جائزہ کیتی گئی۔
### چیئرمین
* آر۔.ایس۔ شرما، ۱۹۷۲–۱۹۷۷
* اے۔آر۔ کلکرنی، ۱۹۷۸–۱۹۸۱
* نہاررنجن رے، ۱۹۸۱ – ۱۹۸۱
* لوکیش چندرا، ۱۹۸۲–۱۹۸۵
* عرفان حبیب، ۱۹۸۶–۱۹۹۳
* روندر کمار، ۱۹۹۳–۱۹۹۶
* ایس۔ سیٹر، ۱۹۹۶–۱۹۹۹
* کے۔ایس۔ سما (*سیوا اتے*)، ۱۹۹۹ – ۱۹۹۹
* بی۔ آرR. گروورr، ۱۹۹۹–۲۰۰۱
* کے۔ایس۔ لالl، ۲۰۰۱ – ۲۰۰۱
* ایم۔جی۔ ایس۔ ناراینن، ۲۰۰۱–۲۰۰۳
* کمد بانسل (*acting*)، ۲۰۰۳–۲۰۰۴
* ڈی۔ این۔ ترپاٹھی، ۲۰۰۴–۲۰۰۷
* کے۔ ایم۔ اچاریاں (*سیوا اتے*)، ۲۰۰۷ – ۲۰۰۷
* سبیاساچی بھٹٹاچاری، ۴ مارچ ۲۰۰۷ – ۳ مارچ ۲۰۱۰
* سبیاساچی بھٹٹاچاری (*سیوا اتے*)، ۴ اپریل ۲۰۱۰ – ۲۰ مئی ۲۰۱۱
* باسدیو چھترجی، ۲۰ مئی ۲۰۱۱–۲۰۱۴
* ییللاپرگدا سدرشن راؤ، ۲۸ جون ۲۰۱۴ ہن تک، دفتر وچ موجودہ
### ڈائریکٹر
* پروفیسر بی۔ آر۔ گروور (۱۹۷۵–۱۹۸۶)
* ڈاکٹر۔ ٹی۔ آر۔ سرین (۱۹۸۶–۱۹۹۷)
* ڈاکٹر۔ سشیل کمار (۱۹۹۷–۲۰۱۰)

## حوالے

گٹھ:بھارت
اوم پرکاش بھاسین ایوارڈ

**سائنس اتے تکنالوجی لئی اوم پرکاش بھسین انعام** اکّ بھارتی انعام اے، جسدا قیام ۱۹۸۵ وچ سائنس اتے تکنالوجی دے کھیتراں وچ اتمتا نوں مانتا دین لئی کیتی گئی سی۔ ایہہ انعام، انفرادی طور اُتے جاں اجتمائی طور اُتے کسے گروہ نوں دتا جاندا اے، سائیکل وچ سالانہ ہندا اے اتے اس وچ اکّ تختی، اکّ تعریف پتر اتے  100,000 دا نقد انعام ہندا اے۔ جیتوآں نوں اوارڈ کمیٹی ولوں مقرر تھاں اُتے *اوم پرکاش بھسین میموریال لکچر* دین لئی سدا دتا جاندا اے۔

## پروفائیل
اوم پرکاش بھسین اوارڈ شری اوم پرکاش بھسین فاؤنڈیشن ولوں قائم کیتے گئے ہن، اکّ نویں دلی-بیسڈ چیریٹیبل ادارہ جو ونود بھسین ولوں قائم کیتی گئی سی، اس دے دو پتراں، شوی بھسین اتے ہیمنت کمار بھسین دے نال، اس دے شوہر دی یاد نوں اعزاز دین لئی، اوم پرکاش بھسین، اکّ غیر-نواسی بھارتی وپاری۔  5,100,000 دے انعام لئی کارپس اوم پرکاش بھسین ولوں اسدی موت توں پہلاں اکّ ٹرسٹ وجوں بنایا گیا سی۔ ۱۹۸۵ وچ شروع ہوئے ایہہ انعام پنج کیٹیگریاں وچ دتے جاندے ہن۔ چون اکّ ادھسوچت عمل ولوں کیتی جاندی اے اتے اس مقصد لئی نامزد کمیٹی ولوں فیصلہ کیتا جاندا اے۔ کمیٹی وچ فاؤنڈیشن دے چیئرمین، فاؤنڈیشن دی نمائندگی کرن والے دو ٹرسٹی، سائنسی بھائیچارے دا اکّ ممبر اتے سٹیٹ بینک آف انڈیا دا اکّ نمائندہ، فاؤنڈیشن دے بینکر شامل ہن۔ موجودہ کمیٹی ممبر ہن:

* شوی بھسین - چیئرمین
* ہیمنت کمار بھسین - فاؤنڈیشن ٹرسٹی
* ونود پرکاش شرما - سائنسدان ٹرسٹی
* ثمر وکرم بھسین - فاؤنڈیشن ٹرسٹی
* سٹیٹ بینک آف انڈیا نامزد

## وصول کنندہ

### کھیتی باڑی اتے معاون سائنس
سروت: شری اوم پرکاش بھسین فاؤنڈیشن
[thumb|151x151px| [ایم ایس سوامیناتھن|ایمئیس سوامیناتھن]]
thumb|109x109px| آدتیا نرائن پروہت

### بائیوٹیکنالوجی
سروت: شری اوم پرکاش بھسین فاؤنڈیشن 
thumb|100x100px| شریمتی راؤ

### الیکٹرانکس اتے اطلاع تکنالوجی
سروت: شری اوم پرکاش بھسین فاؤنڈیشن
thumb|128x128px| بی ایل دیکشتلو

### توانائی اتے ایروسپیس سمیت انجینیئرنگ
سروت: شری اوم پرکاش بھسین فاؤنڈیشن
thumb|70x70px| جارج جوسپھ ۔
thumb|93x93px| رگھناتھ اننت ماشیلکر
thumb|70x70px| اڈپی رام چندر راؤ
thumb|105x105px| ایوی راما راؤ
thumb|70x70px| ایمار سرینواسن

thumb|105x105px| ترمالاچاری راماسمی

thumb|82x82px| نرندر کمار گپتا

### صحت اتے میڈیکل سائنس
سروت: شری اوم پرکاش بھسین فاؤنڈیشن
thumb|133x133px| ایمّ۔ایسّ۔ والیاتھن

## حوالے

گٹھ:بھارت
بھارتی سٹیٹ بینک

thumb|300x300px|ممبئی وچ بھارتی سٹیٹ بینک دا آنچلک دفتر
**سٹیٹ بینک آف انڈیا**(انگریزی وچ:state bank of India/SBI) بھارت دا سبھ توں وڈا تے پرانا بینک  اتے مالی ادارہ اے۔ اسدا مکھ دفتر ممبئی وچ اے۔ ایہہ اکّ **شیڈولڈ بینک** اے۔

بھارتی سٹیٹ بینک دی ویبسائٹ www.sbi.co.in

۲ جون ۱۸۰۶ وچ کولکاتہ وچ 'بینک آف کلکتہ' دا قیام ہوئی۔ تن سالاں دے بعد اسدا پونر گٹھن بینک آف بنگال دے روپ وچ ہویا۔ ایہہ اپنے آپ وچ اکّ انوکھا بینک سی جو بریٹیش انڈیا اتے بنگال سرکار ولوں چلایا جاندا سی۔ بینک آف ممبئی اتے بینک آف مدراس دی شروعات بعد وچ ہوئی۔ ایہہ تنوں بینک جدید بھارت دے پرمکھ بینک ادوں تک بنے رہے جد تک ایہہ امپیریئل بینک آف انڈیا دے ماتحت (۲۷ جنوری ۱۹۲۱) نہ کر دتے۔ سن ۱۹۵۱وچ پہلی پنج سالاں سکیم دی نینھ رکھی گئی جس وچ پینڈو ترقی اپر زور دتا گیا۔ اس ویلے تک امپیریئل بینک آف انڈیا دے کاروبار دا دائرہ صرف شہراں تک ہی محدود سی۔ پینڈو ترقی نوں مکھ رکھدیاں اکّ اجیہے بینک دی سوچ کیتی گئی جس دی پہنچ پنڈاں تک ہووے اتے پینڈو لوکاں نوں اسدا لابھ وی ہووے۔ اخیر ۱ جولائی ۱۹۵۵ نوں سٹیٹ بینک آف انڈیا دا قیام کیتا گئی، جس وچ سرکار دی ۶۱٫۵۸٪ حصےداری؉ سی۔

## معاون بینک
* سٹیٹ بینک آف بیکانیر اینڈ جے پور
* سٹیٹ بینک آف حیدرآباد
* سٹیٹ بینک آف میسور
* سٹیٹ بینک آف پٹیالہ
* سٹیٹ بینک آف تراونکور

## حوالے

گٹھ:بھارتی بینک
سٹیٹ بینک آف پٹیالہ

**سٹیٹ بینک آف پٹیالہ**، ۱۹۱۷ وچ قائم،سٹیٹ بینک گروپ دا ایسوسیئیٹ بینک اے۔ اس وقت سٹیٹ بینک آف پٹیالہ دے ۱۴۴۵ سروس آؤٹلیٹ ہن، جیہناں وچ بھارت دے سارے وڈے شہراں وچ ۱۳۱۴ برانچاں وی شامل ہن، پر بہہتیاں برانچاں پنجاب، ہریانہ، ہماچل پردیش، راجستھان، اتر پردیش، مدھ پردیش، جموں اتے کشمیر، دلی اتےگجرات وچ واقع ہن۔

## اتہاس
مہامہم بھپندر سنگھ، پٹیالہ راج دے مہاراجہ نے کھیتی باڑی، وپار اتے صنعت دے ترقی نوں تیز کرن لئی ۱۷ نومبر ۱۹۱۷ نوں سٹیٹ بینک آف پٹیالہ دا قیام کیتا۔ ایہہ پٹیالہ دے شاہی راج لئی اکّ مرکزی بینک اتے اکّ وپاری بینک دے فنکشن کردی سی اتے بینک دی انونڈے بھارت وچ اکّ شاخاں قلعہ چوک، پٹیالہ، وچ سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی بینک
کوہلی کلاں

**کوہلی کلاں** پنجاب، بھارت دے ضلع لدھیانہ دے بلاک ڈیہلوں دا اکّ پنڈ اے۔ اس دا زپ کوڈ ۱۴۱۱۱۹ اے۔

## مختصر اتہاس
پنڈ ۷۰۰ سال پہلاں وئساا گیا سی۔ بہتے لوک کھیتی باڑی اتے ڈیری فارماں راہیں اپنا گھر چلاؤندے ہن۔ اوہ چاول، مکی، کنک فصلاں اتے ہور بہت ساریاں سبزیاں لگاؤندے ہن۔ پنڈ وچ کوئی وڈا سیکنڈری صنعت نہیں اے

## سیاست
جدوں ایہہ پہلی وار شروع کیتا گیا سی ادوں توں پنڈ دے بہت سارے آگوُ سن۔ مقامی سیاسی ڈھانچے، گرام سبھا وچ ۷ پنچ ہندے ہن۔ اسدا مکھی اکّ سرپنچ ہندا اے۔ سرپنچ دے نال ۶ ممبر ہن جو سرپنچ دے صلاحکاراں وجوں کم کردے ہن۔ سیاسی سسٹم صنف دے کارن میمبراں نال وتکرا نہیں کردا۔ کوئی وی مرد جاں عورت ممبر ہو سکدا اے۔

### ووٹر

## آبادی
پنڈ دی آبادی ۲۰۱۱ دی **مردم** شماری مطابق ۱۴۶۴ (۷۸۱ آدمی، ۶۸۳ عورتاں) سی۔

## سبھیاچار
کوہلی کلاں دے علاقے وچ مکھ بولی پنجابی اے۔ کہالی کلاں وچ بولیاں جان والیاں ہور بولیاں انگریزی، اردو اتے ہندی ہن۔ پنڈ وچ اکّ سکول کوہلی کلاں پرائمری سکول اے جو پہلی جماعت توں شروع ہندا اے اتے پنجویں جماعت تک جاندا اے۔ سکول دا قیام ۱۹۵۳ وچ کیتی گئی سی۔ سکول دے کجھ پہلے طالب علماں وچ ڈاکٹر: راجونت سنگھ ایمبیبیئیس، نچھتر سنگھ، بچتر سنگھ، سچا سنگھ، نارنگ سنگھ اتے تیجا سنگھ شامل ہن۔ پنڈ اکّ بہو-تہذیبی تھاں اے۔ پنڈ سبھیاچار پکھوں بہت ون-سونا اے۔ پنڈ کوہلی کلاں وکھے اکّ گردوارہ اے۔

پنڈ دے لوکاں دے پریواراں دا مکھ اپنام پندھیر اے۔ ہور اپناماں وچ دھالیوال، مان، گل جھلی، لوٹے اتے دھگل وی ہن۔

### دھرم
پنڈ وچ مکھ دھرم سکھ دھرم، ہندو اتے اسلام ہن۔ پنڈ وچ بہو گنتی سکھ ہن۔ اتھے اکّ گروولوں اے۔ اسدی اساری ۱۸ ویں صدی دے آس پاس کیتی گئی سی۔ ایہہ پنڈ دے پچھم والے پاسے واقع اے۔ گروولوں جیتوں دا مورچے نال کافی جڑیا ہویا اے۔

پنڈ دے مشرق والے پاسے اکّ ہور گروولوں اے جس نوں رویداس مندر کیہا جاندا اے۔ ایہہ گروولوں ۲۱ ویں صدی وچ بنایا گیا سی۔ ایہہ اکّ نواں بنایا گروولوں اے۔ پنڈ وچ مسلماناں لئی اکّ مسجد وی اے۔ اتھے اکّ ڈیرا وی اے جو ڈیرا کھوہیوالا دے نام نال جانیا جاندا اے جو ۱۹ ویں صدی وچ چرنداس باوا جی نام دے اکّ انسان ولوں بنوایا گیا سی۔

## پرانے ڈھانچے

### پنڈ دا دروازہ
پنڈ دا دروازہ پنڈ وچ داخل ہون دے دا مکھ لانگھا اے۔ ایہہ دروازہ ۲۰ ویں صدی دے دوران بنوایا گیا سی۔ ایہہ پنچائت لئی اکّ میٹنگ والی جگہ وجوں وی کم کردا سی۔ اکّ مطلب وچ، اس دی ورتوں عدالت وجوں وی کیتی جاندی اے۔

### پرانے کھوہ
سارا پنڈ پمپاں اتے موٹراں دی شروعات توں پہلاں ایہناں تھاواں توں پانی حاصل کردا سی۔ تن ہور اجہیاں تھاواں سن جتھوں پنڈ نوں پانی ملدا سی۔ ایہناں تھاواں نوں گورا کھوہ، پاٹھی والا کھوہ اتے کھارا کھوہ کیہا جاندا اے۔ ایہہ سارے ٹکانے بند ہن۔۱۹۵۴ توں بعد، پنڈ وچ پمپ لگائے گئے۔ پنڈ دے پہلے پمپ لگواؤن والے بچن سنگھ اتے مختیار سنگھ لاٹھلے والے سن۔

#### گورا کھوہ

#### کھارا کھوہ

#### پاٹھی والا کھوہ

#### بھمن والا کھوہ

## حوالے

گٹھ:لدھیانہ ضلعے دے پنڈ
گٹھ:بلاک ڈھلوں دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
ریاست کوتھار

**ریاست کوتھار**، برٹش انڈیا وچ اک دیسی ریاست ریاست سی جو ہُݨ ہماچل پردیس دا حِصہ اے۔ ایہ پنجاب سٹیٹ ایجنسی دا حصہ سی۔ ایہ ریاست 17ویں صدی وچ قائم ہوئی سی۔ ایہ 1803 توں 1815 تک نیپال دے ماتحت رہی۔ اس ریاست دے راجے *راݨا* دے خطاب نال جاݨے جاندے سن۔

## تریخ
کوتھار ریاست دا رقبہ 50 کلومیٹر توں ودھ سی تے ہُݨ ایہدی وسوں 10 ہزار توں ودھ اے۔

## رانا حکمران
* … - 1803 گوپال سنگھ
* 1815–1858 بھوپ سنگھ
* 1858–1896 جےَ سنگھ
* ۱۸۹۶–۱۹۳۰ جگجیت سنگھ
* 1930 – 15 اگست 1948 کرشن چاند (b. 1905)

## تصویراں

File:Entrance of palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|کتھار محل دا داخلہ دوار
File:A view 0f palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|کتھار محل دا نظارہ
File:Architect of and art work of palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|امارتسازی اتے کندھ کلا
File:Architect of and art work of palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|امارتسازی اتے کندھ کلا
File:Art work on enterence of palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|کندھ مصوری
File:Art work on outer walls of palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|باہری دیواراں دی امارتسازی اتے کندھ مصوری
File:Interior wall paintings on palace of Kuthar Princely State,Himachal Prades,India.jpg|اندرونی کندھ مصوری
File:Interior art work on roof of Kuthar palace, Himachal Prades, India.jpg|چھت تے مصوری


## باہرلے جوڑ
دا پرنسلی ہاؤس آف کتھار
http://www.himachaltouristguide.com/index.php/forts-and-palaces/solan/the-nauni-fort
*http://rulers.org/indstat2.html

## حوالے

گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:بھارت دیاں دیسی ریاستاں
گٹھ:ہماچل پردیش
کبیر چودھری

**کبیر چودھری** (بنگالی بولی:কবীর চৌধুরী; 9 فروری ۱۹۲۳ – ۱۳ دسمبر ۲۰۱۱) مشہور اکادمک، مضمون نگار، پدارتھوادی، مترجم، تہذیبی ورکر، سول سماج کارکن اتے بنگلہ دیس وچ کٹڑواد دے خلاف تحریک وچ موڈھی سی۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
کبیر چودھری سنیکت بنگال دے ادوں تپرا ضلعے دے براہمنباریا وچ پیدا ہویا سیجتھے اسدا پیؤ اکّ سول سیوک دے طور اُتے کم کر رہا سی۔ اوہ اداروادی وچاراں اتے نرپکھّ سوچ دے ماحول وچ وڈا ہویا۔ اس دا پروار بنگلہ دیس دے نوآکھلی ضلعے دے چتکھل توں سی[۴]। اس دا پیؤ اکّ دھرمی مسلمان سی اتے مذہبی کٹڑتا دی کسے وی رین توں مکت سی۔ سکول وچ کبیر دے بہت سارے نیڑلے دوست ہندو بھائیچارے نال متعلق سن۔ جدوں اسنے شروع ۱۹۴۰ویاں وچ ڈھاکا یونیورسٹی وچوں انگریزی ساہت دا مطالعہ کردا سی،  اوہ ہورناں دے علاوہH.G. Wells، George Bernard Shaw اتےBertrand Russell توں بہت متاثر ہویا۔ دوجی عالمی جنگ دوران اوہ نظربندی کینپاں وچ نازی اتیاچاراں توں، نسلی صفائی دی سکیم وجوں یہودیاں دے بھاری قتلام توں اتے سارے جمہوری قاعدے قنوناں دی تباہی بہت دکھی ہویا۔ جمہوریت، دھرم نرپکھتا اتے اداروادی وچاراں وچ کبیر دی نہچا دنو دن مضبوط ہندا گیا اتے اس نے اپنے آپ نوں سماج وادی وچاردھارا ول آکرشت پایا۔

ڈھاکا، منیسوٹا اتے دکھنی کیلیفورنیا دیاں یونیورسٹیاں توں پڑھے، کبیر چودھری ایفرو-ایشیئن لکھاری سنگھ، ایفرو-ایشیئن پیپلز سولیڈیرٹی ورگے کئی قومی اتے قومانتری سنگٹھناں وچ سکھیا، امن اتے انٹر-تہذیبی سمجھ دے کھیتر وچ ادھی صدی ودھ لئی کم کیتا تنظیم، قومانتری تھئیٹر انسٹیچیوٹ، یونیسکو نیشنل کمیشن اتے عالمی دے امن کونسل دے بنگلہ دیس باب۔

## رچناواں

### بنگالی ترجمہ
* চেখভের গল্প (چیخوف دیاں کہانیاں، ۱۹۶۹)
* সমুদ্রের স্বাদ (১৯৭০)
* গ্রেট গ্যাটসবি (The Great Gatsby, 1971)،
* দি গ্রেপস অব র‌্যথ (The Grapes of Wrath,1989)
* রূপান্তর (The Metamorphosis,1990)
* বেউলফ (১৯৮৫)
* অল দি কিংস মেন (১৯৯২)
* দি গার্ল উইথ এ পার্ল ইয়ার রিং (২০০৭)
* গল্প উপন্যাসে প্রতিকৃতি চিত্র (২০০৭)

## انعام
سکھیا، ساہت اتے سول سوسائٹی دے اندولناں لئی اس دے یوگدان لئی، کبیر چودھری نوں قومی اتے قومانتری طور اُتے اعزازی کیتا گیا اے۔ اس نوں حاصل اوارڈاں وچوں کجھ ہن:
* سوماتحتی دن پدک (۱۹۹۷)
* بنگلہ دیس دا نیشنل پروفیسر (۱۹۹۸)
* ایکموضوع پدک (۱۹۹۱)
* بنگلا اکیڈمی اوارڈ (۱۹۷۳)
* محمد نسیرؤدین ساہتی انعام (۱۹۸۶)
* ولیئم کیری اوارڈ (بھارت، ۱۹۹۴)
* ٹیگور امن انعام (بھارت)

## حوالے

گٹھ:بنگالی لوک
جڑی بوٹیاں

**جڑی بوٹی** (Herb) ایہجے پودےآں نوں کہیا جاندا اے جیہناں نوں اوہناں دی کِسے خصوصیت دی وجہ توں اہمیئت حاصل ہووے۔ ایہناں نوں کھاݨ پیݨ وچ وی ورتیا جاندا اے تے دوائیاں دے طور تے وی۔ اس توں علاوا ایہ روحانی وجوہات دی بناء تے وی اِستعمال کیتیاں جاندیاں نیں۔ جڑی بوٹیاں دا استعمال عام طور تے دوا سازی واسطے ہزاراں سالاں توں جاری اے۔ چینی طریقا علاج، جرمن علاقائی علاج، ہندوستان، عرب، قدیم امریکا وغیرا وچ جڑی بوٹیاں نوں ہزاراں سالاں توں مختلف امراض دے علاج لئی استعمال کیتا جاندا رہیا اے۔ ہزاراں سالاں توں جمع معلومات وچ ایہناں جڑی بوٹیاں دے اثرات دا علم اے، اج جدید دوا سازی لئی وی استعمال کیتیاں جا رہیاں نیں۔ بیشر جدید ادویات کسے نہ کسے جڑی بوٹی دی مدد ناݪ بݨائیاں گئیاں نیں۔ تجربا گاہاں وچ جو مصنوعی ادویات وی تیار کیتیاں جادنیاں نیں ایہناں دا بنیادی علم وی جڑی بوٹیاں دے استعمال توں ای لیا گیا اے۔ جڑی بوٹیاں دے پتے، تنے، جڑھاں ،بی تے پھݪ، پھل سبھ مختلِف مقاصد لئی استعمال ہُندے نیں۔

## اِستعمال بِلحاظ قِسم

### خوردنی بوٹیاں یا خوردنی نباتات
جڑی بوٹیاں دے خوردنی استعمال وچ ایہناں دے پتے، تنے، جڑھاں ،بی تے پھݪ سمیت ہور حِصے استعمال کیتے جاندے نیں۔ ایہناں دا عام سبزیاں توں فرق ایہ اے کہ ایہناں نوں معمولی مقدار وچ استعمال کیتا جاندا اے جیہدا مقصد کھاݨے نوں خوشبودار بݨوݨا اے یا ایہدے طبی فوائد وچ اضافا کرنا اے یا ایہنوں زود ہضم بݨوݨا اے۔ ایہناں دی مثال مُختلف مسالے نیں یا ہور اشیاء جِداں لسݨ، ادرک وغیرا۔

### ادویاتی بوٹیاں یا ادویاتی نباتات
قدیم زمانے توں بوٹیاں نوں اوہناں دے خواص تے انسانی جسم اُتے اثرات دی وجہ توں استعمال کیتا جاندا اے۔ ایہناں دا ذکر قرآن مجید تے انجیل سمیت قدیم کتاباں وچ آؤندا اے۔ ایہناں نوں اَج وی مُختلف امراض دے علاج لئی استعمال کیتا جا رہیا اے تے جدید ادویات وی ایہناں توں اخذ کیتیاں جا رہیاں نیں۔ ایہناں وچوں کچھ زہریلیاں وی ہُندیاں نیں یا ایہناں دے اثرات زیادا استعال ناݪ مُختلف ہو جاندے نیں اس لئی ایہناں نوں ورتݨ وچ احتیاط دی لوڑ اے۔

### مقدس بوٹیاں
بعض بوٹیاں نوں روحانی طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے یا ایہناں نوں مقدس خیال کیتا جاندا اے۔ قدیم کاہن ایہناں نوں استعمال کردے سی۔ ایہناں دی اک مثال ہندواں وچ تلسی دا استعمال اے۔

## علم نباتیات وچ جڑی بوٹیاں
جدید علم نباتیات وچ جڑی بوٹی (herb) دے معنی مختلف نیں۔ ایہدے وچ جڑی بوٹیاں نوں ایہجے پودے منیا جاندا اے جیہناں وچ لکڑی اُتے مشتمل ٹاہݨا نہ ہووے۔ یعݨی کوئی درخت یا ایہدی چھال وغیرا جدید علم نباتیات وچ جڑی بوٹی نئیں کہلا سکدی۔ سارے پودے جیہناں وچ لکڑی نئیں ہُنی ایہناں نوں جڑی بوٹیاں کہیا جائو گا چاہے ایہناں دا کوئی استعمال ہووے یا نہ ہووے یا ایہناں دے کوئی خواص نہ ہوݨ جیہناں ناݪ ایہ ورتݨ جوگ ہو سکے۔

## ہور دیکھو
فصلی جڑی بوٹیاں دی فہرست

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:نباتات
گٹھ:پودے
فصلی جڑی بوٹیاں دی فہرست

ایہ جڑی بوٹیاں دی فہرست اے جیہڑیاں فصلاں وچ عام اُگدیاں نیں۔

* باتھو
* بلی بوٹی
* بھکھڑا
* پوہلی
* پیازی
* تاندݪا
* تکلا
* جنگلی پالک
* جنگلی مٹر
* جوی
* دمبی سٹی
* سینجی
* شاہترہ
* کاسنی بوٹی
* کرنڈ
* گاجر گھاہ
* لیہلی
* میݨا

## حوالے

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:گھاہ پھوس
گٹھ:نباتات
گٹھ:پودے
گوئٹے مالا دی خانہ جنگی

**گوئٹے مالا گھریلو لڑائی** 1960 توں 1996 تک چلی۔ ایہہ زیادہتر گوئٹے مالا دی سرکار اتے وکھ-وکھ کھبیپکھی باغی گروپاں وچکار لڑی گئی۔ کھبیپکھیاں نوں دیسی مایان لوکاں دی اتے لادینو کساناں دی حمایت سی، جو مل کے کل دlہاتی غریب سن۔ سول جنگ دے دوران گوئٹے مالا دی مایان آبادی دی نسل کشی لئی اتے شہریاں دے خلاف مکمل انسانی حق النگھنا دے معاملیاں لئی گوئٹے مالا دے سرکاری ہتھیاربند بلاں دی گھور نندا ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:جنگاں