حدیث قسیم النار و الجنہ

**حدیث قَسیمُ النّار و الجنّۃ**، پیغمبر اکرمؐ تو‏ں منقول فضیلت حضرت علیؑ دے لئی اک روایت اے جس وچ حضرت علیؑ نو‏‏ں جنت و جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے دے عنوان تو‏ں پہچنوایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ حدیث شیعہ تے اہل سنت دے منابع وچ مختلف عبارات دے نال موجود ا‏‏ے۔

روایات تے علمائے اسلام دے نقطۂ نظر دے مطابق اس حدیث دے مضمون تو‏ں دو گلاں واضح ہُندیاں نيں: اک ایہ کہ حضرت علیؑ دے چاہنے والے جّنت تے انہاں دے دشمن جہنّم وچ جاواں گے۔ دوسری ایہ کہ حضرت علیؑ قیامت دے دن جنّتیاں تے جہنّمیاں نو‏‏ں معیّن فرماواں گے۔

علمائے شیعہ تے اہل سنت وچو‏ں بعض نے اس حدیث نو‏‏ں متواتر جانا اے لیکن بعض علمائے اہل سنت نے اس روایت کيتی خاص سند نو‏‏ں ذکر کردے ہوئے ضعیف شمار کيتا ا‏‏ے۔
حدیث قَسیمُ النّار و الجنّۃ نو‏‏ں عربی تے فارسی دے شاعر نے وی اپنے اشعار وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔

## متن حدیث
حدیث قَسیمُ النّار و الجنّۃ اوہ حدیث اے جو پیغمبر اکرمؐ تو‏ں حضرت علیؑ دے بارے وچ مختلف عبارات دے نال نقل ہوئی اے:
*  اے علی آپ جنّت و جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے نيں۔صحیفۂ امام رضاؑ وچ جہنم دا لفظ جنّت تو‏ں پہلے آیا اے  بعض ہور منابع وچ اس حدیث دے اگے اس طرح وارد ہويا اے کہ  آپ اپنے چاہنے والےآں نو‏‏ں جنّت تے دشمناں نو‏‏ں جہنم وچ داخل کرن گے۔

*  یا علی آپ جنّت نو‏‏ں تقسیم کرنے والے نيں، قیامت دے دن آتش دوزخ تو‏ں کدرے گے ایہ تواڈا ایہ میرا۔
*  اے علی آپ جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے نيں تے آپ جنّت وچ بغیر حساب داخل ہونے والے نيں۔
حضرت علیؑ نے وی مختلف مشابہ عبارات دے نال خود نو‏‏ں جنت و جہنم دا تقسیم کرنے والا دسیا ا‏‏ے۔ جداں:  وچ فاروق ہاں تے حق و باطل دے درمیان جدائی کرنے والا ہون۔ وچ اپنے چاہنے والے نو‏‏ں جنت تے دشمن نو‏‏ں جہنم وچ داخل کراں گا۔
«قسیم الجنۃ والنار» نو‏‏ں وی حضرت علیؑ دے القاب وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ حضرت علیؑ د‏‏ی زیارات وچ وی اس حدیث د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔

## مفہومِ حدیث
علمائے اسلام دے اعتبار تو‏ں عبارتِ «قسیم ِجنت وجہنم» د‏‏ی دو تفسیر پائی جاندی اے:
* اک ایہ کہ حضرت علیؑ دے چاہنے والے ہدایت یافتہ تے وارد بہشت ہون گے تے انہاں دے دشمن گمراہ تے داخل جہنم ہون گے۔ جدو‏ں کسی نے احمد بن حنبل (متوفی 241 ھجری) دے سامنے اس روایت (ماں قسیم جہنم ہاں) دا انکار کيتا تاں ابن حنبل نے پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی روایت جو حضرت علیؑ دے بارے وچ اے کہ (اے علی آپ دا چاہنے والا مؤمن تے آپ دا دشمن منافق ہوئے گا) تے جنت وچ مؤمن دا مقام تے جہنم وچ منافق دا مقام تو‏ں استدلال کيتا تے ایہ نتیجہ کڈیا کہ حضرت علیؑ ہی قسیم جہنم نيں۔
* دوسری ایہ کہ حضرت علیؑ قیامت دے دن واقعی جنت و جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے نيں تے لوکاں نو‏‏ں جنت یا جہنم وچ بھیجاں گے۔

یہ دو مضمون بعض روایات وچ وی وارد ہوئے نيں۔
بعض نے ایہ وی کہیا اے کہ چونکہ حضرت علیؑ مقام امامت اُتے فائز نيں لہذا انہاں دا قول و فعل حجت ا‏‏ے۔ اس اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی پیروی کرنے والے جنت تے دشمن جہنم وچ جاواں گے۔

## اعتبار و سند
حدیث قسیم النار و الجنّۃ علامہ مجلسی تے بعض علمائے اہل سنت دے اعتبار تو‏ں متواتر ا‏‏ے۔ جابر ابن عبداللہ انصاری، عبداللہ ابن عباس، عبداللہ بن عمر، عبداللہ بن مسعود، ابو الطفیل،  تے ابا صَلت ہِرَوی  اس حدیث دے راوی نيں۔ اس دے باوجود وی علمائے اہلسنت دے اک گروہ نے اس حدیث د‏‏ی سلسلۂ سند نو‏‏ں ضعیف شمار کيتا ا‏‏ے۔

## اشعار د‏‏ی روشنی وچ
عربی اشعار وچ حدیث قسیم النار۔
نمونہ دے طور اُتے ایتھ‏ے اُتے محمد بن ادریس شافعی (متوفی 204 ھجری) جو شافعی مذہب دے امام نيں انہاں دا شعر پیش کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔

**ترجمہ**: علیؑ د‏‏ی محبّت جہنم د‏‏ی سپر اے تے اوہ جنت و جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے نيں، پیغمبر اکرمؐ دے جانشین تے جنّ و انس دے رہبر و پیشوا نيں۔

اسی طرح ایہ دو شعر شعیاں دے بزرگ محدث قطب الدین راوندی (متوفی 573 ھجری) دے نيں:

**ترجمہ**: حضرت علیؑ جہنم نو‏‏ں تقسیم کرنے والے تے صاحبِ خیر نيں۔ تے کتنا بہتر ہوئے گا کہ کل (قیامت وچ ) اسيں لوک جہنم تو‏ں نجات پا جاواں گے۔ محمد مصطفیؐ دین اسلام دے خورشید تے انہاں دے بعد حضرت علیؑ چاند د‏‏ی مانند روشن نيں۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن ‌ابی‌ الحدید، عبدالحمید بن ہبۃ‌اللہ، شرح نہج‌البلاغہ، تصحیح محمد ابوالفضل ابراہیم، قم، مکتبۃ آیت‌اللہ مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۰ھ۔
* ابن ‌ابی‌ یعلی، محمد بن محمد، طبقات‌ الحنابلہ، تحقیق محمد حامد الفقی، بیروت، دارالمعرفۃ، بی‌تا۔
* ابن ‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان‌ المیزان، بیروت، مؤسسہ اعلمی، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق/۱۹۱ء۔
* ابن‌ شہر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی ‌طالبؑ، قم، علامہ، چاپ اول، ۱۳۹ھ۔
* ابن ‌عساکر، علی بن حسن، تریخ دمشق، تحقیق عمرو بن غرامۃ العمروی، بیروت، دارالفکر، ۱۱۵ق/۱۹۹۵ء۔
* ابن‌ عقدہ کوفی، احمد بن محمد، فضائل امیرالمؤمنینؑ، تحقیق و تصحیح عبدالرزاق محمد حسین حرزالدین، قم،‌دلیل ما،‌ چاپ اول، ۱۲ھ۔
* ابن ‌کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایۃ و النہایۃ، بیروت، دارالفکر، ۱۰ق/۱۹۸ء۔
* ابن ‌مردویہ اصفہانی، مناقب علی بن ابی‌طالب و ما نزل من القران فی علی، قم، دارالحدیث، چاپ دوم، ۱۲ھ۔
* ابن ‌مغازلی، علی بن محمد، مناقب الامام علی بن ابی‌طالبؑ، دارالاضواء، چاپ سوم، ۱۲ھ۔
* البانی، محمد ناصر الدین، سلسلۃ الاحادیث الضعیفۃ و الموضوعۃ و اثرہیا السیئ فی الأمۃ، ریاض، دارالمعارف، چاپ اول، ۱۱۲ق/۱۹۹۲ء۔
* حسینی تہرانی، سید محمد حسین، امام‌ شناسی، مشہد، علامہ طباطبایی، چاپ سوم، ۱۲ھ۔
* حمویی جوینی، ابراہیم بن محمد، فرائد السمطین، تحقیق محمد باقر محمودی، مؤسسہ محمودی، بی‌تا۔
* خزاز رازی، علی بن محمد، کفایۃ الاثر فی النص علی الائمۃ الاثنی عشر، تحقیق عبداللطیف حسینی کوہ‌کمری، قم، بیدار، ۱۰۱ھ۔
* خوارزمی،‌ موفق بن احمد، مناقب،‌ تحقیق شیخ مالک المحمودی، مؤسسہ نشرالاسلامی، چاپ دوم، ۱۱۱ھ۔
* دارقطنی، علی بن عمر، العلل الواردۃ فی الاحادیث النبوی، ریاض، دار طیبۃ، ۱۰۵ھ۔
* داوودی، یوسف بن جودۃ، مَنْہج الإمام الدارقطنی فی نقد الحدیث فی کتاب العِلَل، دار المحدثین، چاپ اول، ۲۰۱۱م/۱۳۲ھ۔
* ذہبی، شمس‌ الدین، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، دارالمعرفۃ، چاپ اول، ۱۳۸۲ق-۱۹۳ء۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، علل ‌الشرایع، تہران، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، ۱۳۸۵ ہجری شمسی۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، معانی‌الاخبار، تصحیح‌ علی‌ اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابستہ بہ جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، ۱۰۳ھ۔
* شیخ صدوق،‌ محمد بن علی، عیون اخبار الرضاؑ، تحقیق و تصحیح مہدی لاجوردی، تہران، ‌نشر جہان، چاپ اول، ۱۳۸ھ۔
* صحیفۃ الامام الرضاؑ، تحقیق محمد مہدی نجف، مشہد، گنگرہ جہانی امام رضاؑ، چاپ اول، ۱۰ھ۔
* صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل‌ محمد(ص)، تحقیق و تصحیح محسن کوچہ‌باغی،‌ قم، کتابخانہ‌ آیت ‌اللہ مرعشی نجفی، چاپ دوم، ۱۰ھ۔
* طبری آملی، عماد الدین محمد بن ابی القاسم، بشارۃ المصطفیٰ لشیعۃ المرتضی، نجف،‌ مکتبۃ‌الحیدریہ، چاپ دوم، ۱۳۸۳ھ۔
* طوسی، محمد بن حسن، تہذیب‌ الاحکا‏م، تحقیق حسن موسوی خرسان، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، چاپ چہارم، ۱۰ھ۔
* قندوزی، سلیمان بن ابراہیم، ینابیع المودۃ لذوی القربی، دار الاسوہ، بی‌تا۔
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق و تصحیح علی‌ اکبر غفاری و محمد آخوندی، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، چاپ چہارم، ۱۰ھ۔
* کوفی، فرات بن ابراہیم، تفسیر فرات الکوفی، تحقیق و تصحیح محمد کاظم، تہران، وزارت ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۱۰ھ۔
* مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی (اصول و روضہ)، تحقیق و تصحیح ابوالحسن شعرانی، تہران،‌ مکتبۃ الاسلامیۃ، چاپ اول، ۱۳۸۲ھ۔
* مجلسی،‌ محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۰۳ھ۔
* نوری، حسین بن محمد تقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسہ آل‌البیت، چاپ اول، ۱۰۸ھ۔

گٹھ:متواتر احادیث
گٹھ:فضائل امام علی
گٹھ:احادیث نبوی
گٹھ:علی