open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ضلع ہری پور

**ضلع ہری پور** (انگریزی: Haripur District)، پاکستان دے شمالی خِطہ ہزارا وچ اک ضلع اے۔ 

## تریخ
ہری پور شہر دی بنیاد 1821ء وچ پنجابی سکھ جنرل ہری سنگھ نلوا نے فوجی نقطہ نظر نال رکھی سی۔ ہری پور شہر وچ اک قلعہ تعمیر کیتا گیا جیہدیاں کندھاں 4 میٹر چوڑیاں تے 16 میٹر اُچیاں سی۔ قلعے وچ داخل ہوݨ لئی چار بوہے سی۔ ہری پور پور دا نام رنجیت سنگھ دے جرنيل ہری سنگھ نلوا دے نام اُتے ہری پور رکھیا گيا۔ تحصیل ہری پور نوں 1 جولائی 1992ء نوں ضلعے دا درجہ دے کے ضلع ايبٹ آباد توں علیحدا کر دِتا گيا۔

## جغرافیا
ہری پور شہر، اسلام آباد توں 65 کلومیٹر تے ایبٹ آباد توں 35 کلومیٹر دور اے۔ اس ضلعے نوں جغرافيائی محلِ وقوع دے لحاظ نال کليدی حيثيّت حاصل اے۔ ايہ ضلع، ہزارا دے لہندے پاسے واقع اے۔ دنيا بھر وچ مٹی دا بنیا ہویا سبھ توں وڈا بند، تربیلا بند اس ضلعے وچ دریائے انڈس اُتے تعمير کيتا گيا اے۔ ايہ ڈيم 2200 ميگاواٹ بجلی پيدا کردا اے۔ ضلع ہری پور صنعتی ضلع اے۔ ایتھے وڈے وڈے صنعتی يونٹ ٹيليفون فيکٹری، ہزارا فرٹيلائزر، پاک چائنا فرٹيلائزر، تربيلا کاٹن ملز تے کئی اُونی کارخانے قائم نيں۔ ایہناں توں علاوہ حطار انڈسٹریل اسٹیٹ وچ کئی چھوٹے وڈے کارخانے لائے گئے نيں۔ ایہناں صنعتاں دی وجہ توں ايہ ضلع مُلکی سطح اُتے معاشی ترقی وچ اہم کردار ادا کر رہیا اے۔ ہری پور نے زرعی ميدان وچ وی قابلِ ستائش کردار ادا کیتا اے۔ موٹروے دے ذریعے ایہ علاقہ پورے مُلک نال منسلک اے۔ غازی بروتھا بند منصوبے نال ضلعے دی معاشی ترقی ودھݨ دا امکان اے۔

## پنڈ
ضلع ہری پور دے کچھ پنڈاں دے نام درج ذیل نیں۔

* بالڈھیر
* سلم کھنڈ 
* شاه محمد
* پنیاں
* سریا
* ڈھینڈا
* کانگڑا
* ڈھیری
* گنیاء
* درویش 
* سری 
* پنڈوری 
* کوٹ نجیب اللہ
* لدڑمنگ
* بدہوڑا
* کنڈ کالو خان 
* بیڑ
* کچھی
* سوہا
* چینتری
* دریا ڈوگا
* دیرا
* لالوگلی
* کرپلیاں
* کرلکیاں
* برالیاں
* کنڈیالا
* سنڈاگنڈا
* چنجیالا
* ریحانہ
* نوردی
* کاہل
* منگ
* ٹھپرا
* بانڈی سیڑاں
* ترچٹی
* پھرہالا
* پانڈک
* تلوکر 
* گھیرخان
* پہاڑو
* جھامرا 
* کالا کٹھا
* کھوئی درہ 
* عامگاہ 
* برگ اتمان 
* کرپلیاں 
* کالو پنڈ
* سکندر پور
* سرائے صالح 
* شاہ مقصود 
* کھولیاں بالا 
* جبری 
* برکوٹ 
* نجف پور 
* مسلم آباد 
* توفکیاں 
* جولیاں 
* بریلا 
* حطار 
* پنڈ کمال خان 
* بیڑ 
* کالنجر 
* جٹی پنڈ 
* پنڈ ہاشم خان 
* سرائی نعمت خان 
* مانکرائے
* کنڈی عمر خانہ 
* خیر باڑا 
* قاضی پور 
* گھاڑا
* بھرواسا
* باغ درہ
* بدھا 
* کٹہڑا 
* ڈھوک
* سری کوٹ
* گاندھیاں شریف 

## ہسپتال
### سرکاری ہسپتال

* ہری پور ضلعی ہسپتال، جی ٹی روڈ ہری پور
* ضلعی ہسپتال ڈھینڈا روڈ
* فوجی فاونڈیشن ہسپتال ڈھینڈا روڈ

### غیر سرکاری ہسپتال

* الغازی ہسپتال
* یحیا ہسپتال
* شاہ فیصل ہسپتال
* عباسی فاؤنڈیشن کھلا بٹ
* نور سرجیکل
* علامہ محمد اقبال ہسپتال
* ممتاز جنرل ہوسپِٹل اینڈ میٹرنٹی ہوم، ڈھینڈا روڈ

## حوالے

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے ضلعے
ضلع گھوٹکی

**ضلع گھوٹکی** پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
طائف

طائف ( عربی الطائف aṭ-Ṭā’if) سعودی عرب دے مکہ صوبے وچ اک شہر اے جہڑا پہاڑاں دیاں ڈھالاں 'تے 1،879 میٹر دی اچائی تے واقع اے۔ ایہدی 2004 مردمشماری مطابق آبادی 521،273 سی۔ گرمیاں نوں سعودی سرکار تاپ توں بچن لئی ریاض توں طائف وچّ آ جاندی اے۔ ایہہ شہر اک کھیتی باڑی علاقے دا مرکز اے جس وچّ انگور، گلاب اتے شہد پیدا کیتے جاندے نیں۔

گٹھ:سعودی عرب دے شہر
گٹھ:سعودی عرب دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
طارق بن زیاد

**طارق بن زیاد** (مرنا 720) بربر نسل نال تعلق رکھن والے مسلمان تے بنو امیہ دے جرنیل سن ۔ جنہاں نے 711ء چ ہسپانیہ چ عیسائی حکومت دا خاتمہ کرکے یورپ چ مسلم حکومت دا آغاز کیتا ۔ اوہ ہسپانوی تریخ چ (Taric el Tuerto) دے ناں نال جانے جاندے نیں ۔

اوہناں نوں سپین دی تریخ دے اہم ترین عکسری رہنماواں چوں اک سمجھیا جاندا اے ۔ شروع چ اوہ اموی صوبہ افریقہ دے گورنر موسی بن نصیر دے نائب سن ،جنہاں نے ہسپانیہ چ وزیگوتھ بادشاہ دے ظلماں توں تنگ عوام دے مطالبے تے طارق بن زیاد نوں ہسپانیہ تے چڑھائی کرن دا حکم دتا ۔

## [[فتح ہسپانیہ]]

اپریل دی 30 تریخ سن 711ء چ طارق دیاں فوجاں جبرالٹر تے اتریاں واضع رہے کہ جبرالٹر اس علاقے دے عربی ناں جبل الطارق دای بگڑی شکل اے ۔ سپین دی سرزمین تے اترن دے بعد طارق نے ساریاں کشتیاں جلان دا حکم دتا تاکہ فوج فرار دے بارے چ نا سوچ سکے ۔

## [[جنگ وادی لکہ]]

طارق بن زیاد نے 7 ہزار دے نکے جہے لشکر نال پیشقدمی شروع کیتی تے 19 جولائی نوں معرکہ وادی لکہ چ وزیگوتھ بادشاہ راڈرک دے اک لکھ دے لشکر دا مقابلہ سامنا کیتا تے بہادری دی عظیم داستان رقم کردے ہوئے راڈرک دی فوج نوں اک ای دن چ شکست دے دتی ۔ جنگ چ راڈرک ماریا گئیا ۔ 

فتح دے بعد طارق نے بغیر کسے مزاحمت دے راجگھر طلیطلہ تے قبضہ کر لئیا ، طارق نوں ہسپانیہ دا گورنر بنا دتا گئیا لیکن چھیتی ای اسنوں دمشق طلب کر لئیا گئیا تے اموی خلیفہ اسنوں پسند نئیں کردا سی ۔ یاں اوہ مختلف علاقیاں فتح حاصل کر رہے سالاراں جنہاں نے ترکستان ، ہندوستان تے سپین دے علاقے فتح کیتے ، دی طاقت توں خزفزدہ سی یاں اوہ اینہاں سالاراں کولوں اپنے کوئی بدلے لینا چاہندا سی کیونجے اس خلیفے نے مسلمان سلطنت چ اضافہ کرن والے ہر سالار نوں قتل کرواتا یا اس کولوں سب کجھ کھو کے اس نوں بھیک منگن تے مجبور کر دتا مثلا فاتح سندھ محمد بن قاسم نوں جدوں اوہ سندھ فتح کر کے پنجاب چ ملتان دے علاقے فتح کر رہیا سی نوں معزول کر کے واپس بلا لئیا تے اس نوں قتل کروا تا فاتح ترکستان مسلم بن قتیبہ نو ں واپس آن دا حکم دتا جدوں اوہ چین تے حملے دی تیاری کر رہے سن ،لیکن اوہ سمجھ کۓ کہ اوہناں نال چنگا سلوک نئیں ہونا تے واپس آن توں انکار کر دتا ایہناں نوں قاتل بھیج کے محاذ تے ای قتل کروا دتا گئیا طارق بن زیاد تے موسی بن نصیر نال بہت بھیڑا سلوک کیتا گئیا تے اس وقت توں بعد مسلم سلطنلت دیاں سرحداں ایہناں لوکاں دے فتح کیتے ہوۓ علاقیاں تک ای رہ گئیاں ۔
طہماسپ اول

شاہ طہماسپ اول(1514ء- 1576ء) ایران دی صفوی سلطنت دا دوجا بادشاہ سی ۔ ایہہ اسماعیل صفوی دا پتر سی ۔ جدوں ایہہ تخت تے بیٹھا اسدی عمر اوس ویلے صرف 10 سال سی ۔ طہماسپ دا دور لڑائیاں تے جنگاں دا دور سی ۔ 1525ء توں 1540ء تک خراساں ازبکاں دے حملے دا نشانہ بنئیا رہئیا تے اس ویلے چ شیبانی خان دے پتر جنید خان 6 حملے کیتے ، جنہاں چ ہرات تے مشہد وغیرہ نوں بہت نقصان پہنچئیا ۔ لہندے چ عراق نوں ترکاں نے ایرانیآں کولوں کھو لئیا تے تبریز تے ہمدان تے کئی ورہے ترکاں دا مل رہئیا ۔ اینہاں سارےآں حلمےآں دے باوجود ایہ طہماسپ دیاں صلاحیتاں دا ثبوت اے کہ اینے بھیڑے حال چ وی اوہ باقی ایران چ امن تے امان قائم رکھن چ کامیاب رہئیا تے جارجیا یاں گرجستان دے عیسائیاں دے خلاف 7 مہماں بھیجئیاں تے گرجستان تے ایرانی قبضہ برقرار رکھن چ وی کامیاب رہئیا ۔

اس دے دور دا اک قابل ذکر واقعہ ایہہ اے کہ انگلستان سلطنت عثمانیہ دے ترکاں دے خلاف ایران دا تعاون لینا چاہندا سی تے شمالی رستے تھانیں ایران نال تجارتی تعلقات قائم کرنے چاہندا سی ۔ اس مقصد لئی ملکہ ایلزبتھ I نے اک انگریز نوں خط دے کے طہماسپ ول گھلئیا تے بادشاہ نے ایہہ کہہ کے انکار کردتا کہ " اسیں کافراں نال دوستی نئیں کرنا چاہندے " ۔

شاہ طہماسپ دے ویلے ای بابر دے پتر ہمایوں نوں شیر شاہ سوری نے ہندستان چوں کڈ دتا سی ، 1543ء چ ہمایوں ایران آئیا تے طہماسپ نے اسنوں جی آیاں نوں آکھئیا تے فوجی مدد دتی ، جس دی وجہ توں ہمایوں اک وار فیر اپنی حکومت بحال کرن چ کامیاب ہوگئیا ۔

تبریز تے ترکاں دا قبضہ ہون جان دی وجہ توں طہماسپ نے اپنا راجگھر قزوین منتقل کردتا سی ۔ طہماسپ اوہناں مسلمان حکمراناں چوں اے جنہاں نے 50 سال توں ودھ حکومت کیتی ۔

طہماسپ دے جانشیناں اسماعیل II تے محمد خدا بندہ دا دور غیر اہم اے تے اینہاں چوں کوئی وی طہماسپ ورگیاں صلاحیتاں دا مالک نئیں سی ۔ اینہاں دے زمانے چ خراسان ازبکاں تے لہندا ایران عثمانیاں دے حلمےآں دا نشانہ بندا رہئیا تے اندرون ملک وی بد امنی رہی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ایران
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایران دی تریخ
ظفر دی لڑائی

ظفر دی لڑائی خالد بن ولید تے قبائلی سردار سلمہ دے وشکار ہوئی سلمہ ہار گئی۔
عاطف دوداکووچ

عاطف دوداکووچ 2 دسمبر 1955ء چ اوراہاوا چ پیدا ہوئے ۔ اوہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دی فوج دے سابق جنرل نیں ۔ وفاق بوسنیا ہرزیگووینا دے جنرل کمانڈر بنن توں پہلاں اوہ فوج دی 5ویں کور دی کمانڈری کردے رہ ۔ جنگ دے دوران اوہ بیہاچ شہر چ 5ویں کور دی کمانڈ کر رہے سن، ایہہ شہر 1991ء تون 1995ء تک مکمل طور تے سربیا ، جمہوریہ سربیائی کراجینا تے غدار بوسنیائی فوجاں دے گھیرے چ رہیا ۔

## سوانح حیات
عاطف دوداکووچ نے یوگوسلاویہ پیپلز آرمی چ خدمات دتیاں ، آرٹلری سکول زادار تے ملٹری اکیڈمی بلغراد چ پڑھاندے رہے ۔ کروشیا چ جنگ شروع ہون ویلے اوہ یوگوسلاویا پیپلز آرمی دی 9ویں کور چ آرٹلری سپرینٹنڈینٹ دے طور تے خدمات سرانجام دیندے رہے تے اوہ وفاقی فوج دے دارنش تے شپینگ تے حملیاں چ وی شامل رہے ۔ جنگ دے مگروں اوہ فوج چ خدمات سرانجام دیندے رہے تے کئی اعلی عہدےآں تے کم کیتا ۔

## فوجی عہدے

*یوگوسلاو پیپلز آرمی*
**1988ء - میجر*
*[[بوسنیا تے ہرزیگونا|بوسنیائی]] فوج*
**برگیڈیئر*
**برگیڈیئر جنرل* *21 [[اگست]] 1994ء *
**ڈویژن جنرل* *7 اگست 1995ء *
**لیفٹینینٹ جنرل*

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* عاطف دوداکووچ دا اک انٹرویو 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:جرنیل
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
عبدالغفور قریشی

**عبدالغفور قریشی**، پنجابی زبان تے ادب اُتے لکھی گئی کتاب *پنجابی ادب دی کہاݨی* دے لکھاری نیں۔
اوہ پہلے مسلمان سی جیہناں نے گرمگھی وچ گیانی دا اِمتحان پاس کیتا۔ پنجابی وچ اوہناں دا وڈا کم اوہناں دی کتاب 'پنجابی ادب دی کہاݨی' اے۔ ایہ کتاب یونیورسٹی دے سلیبس وچ لاگُو اے۔

## نِجی زِندگی
عبدالغفور قریشی 28 اپریل 1928ء نوں ریاست ملیر کوٹلا وچ پَیدا ہوئے۔ بی اے پاس کرن توں بَعد اِنڈِیئن ایئر فورس وچ بھرتی ہوئے۔ پاک و ہند دی ونڈ مگروں ضلع بھکھر دے پنڈ 60/61 ایم ایل وچ آ وسے۔ فیر پاک آرمی وچ بھرتی ہو گئے تے 1968ء وچ ریٹائر ہوئے۔ اوہ پہلے مسلمان سی جیہناں نے گرمگھی وچ گیانی دا امتحان پاس کیتا۔ پنجابی ادب وچ اوہناں دا وڈا کم اوہناں دی کتاب ’’پنجابی ادب دی کہانی‘‘ اے۔ ایہ کتاب یونیورسٹی تے کالج دے سلیبس وچ لاگو رہی۔ پنجابی ادب دے کھوجکاراں لئی مولا بخش کشتہ دی کتاب ’’پنجابی شاعراں دا تذکرہ‘‘ توں بعد رہنمائی کرن والی دُوجی کتاب قریشی دی اے۔

## کتاب ''پنجابی ادب دی کہاݨی''
عبدالغفور قریشی دی کتاب ’’پنجابی ادب دی کہانی‘‘ پہلی واری نومبر 1972ء وچ اقبال صلاح الدین دی زیرِ نگرانی عزیز بک ڈپو، لاہور ولوں چھاپے چڑھی۔ ایس کتاب دا سائز 16 / 36×23 اے۔ ایہدے صفحے 648 نیں۔ کتاب دے پہلے 186 صفحے پنجاب تے پنجابی زبان بارے مضموناں لئی وقف کیتے گئے نیں۔ لکھاریاں دا تذکرہ 187 صفحے توں 640 صفحے تک کِھلریا ہویا اے۔
ایہدے مگروں اوہناں کتاباں دی فہرست پیش کیتی گئی اے جیہناں توں کتاب دا مواد حاصل کرن لئی مدد لئی گئی اے۔
’’کتابیات‘‘ دے عنوان تھلے پنجابی، اردو تے ہندی مطبوعہ کتاباں توں اَڈ پنجابی ہتھ لِکھتی کتاباں (قلمی نُسخیاں) دا ذِکر وی کیتا گیا اے۔ لکھاریاں دا تذکرہ گرو گورکھ ناتھ توں شُرُوع ہو کے عبدالغفور درشن دے حالات تے کلام اُتے مُکدا اے۔ کل لکھاریاں دی گنتری 347 اے۔

عبدالغفور قریشی نوں پنجاب تے پنجابی بارے پرکھ پڑچول کرن دا شوق دیوانگی دی حَد تک سی۔ اوہناں نوں جے پنجابی دے کِسے طرحاں دے وی تحرِیری مواد بارے دَس پَے جان٘دی تاں اوہ اوہنوں حاصل کرن واسطے اپڑدے سی۔ ’’پنجابی ادب دی کہاݨی‘‘ لِکھݨ ویلے اوہناں اپنے ہم عصر پنجابی لکھاریاں دے حالات تے کلام جمع کرن لئی بڑی محنت کیتی۔ کئیاں نوں خط لِکھے کئیاں دے کول دور دراز دا سفر کر کے اُپڑے تے کئیاں بارے اوہناں دے بیلیاں مِتراں کولوں مَعلُومات لئی۔ ایس سِلسلے لئی اوہناں نے سرکاری تے نِجی لائبریریاں توں وی ڈھیر سارا مواد اکٹھا کیتا۔
’’پنجابی ادب دی کہانی‘‘ وچ عبدالغفور قریشی نے مختلف پڑچولیاں تے نقاداں دیاں کتاباں اُتے تنقید وی کیتی اے۔ مجمُوعی حثیت نال اوہناں دی کتاب ’’پنجابی ادب دی کہانی‘‘ اک چنگا وادھا اے۔ ایہدی روشنی وچ کھوجی تے پارکھ اپنے مضمُوناں لئی کاڈھاں کڈھ سکدے نیں۔ عبدالغفور قریشی نے جیہڑا کم کیتا اے اوہدی حثیت اک مڈھلے کم دی اے۔ 
اوہناں دی ایس کتاب ’’پنجابی ادب دی کہاݨی‘‘ دا پہلا ایڈیشن (1972ء عزیز بک ڈپو، لاہور) تے دوجا (1989ء پاکستان پنجابی ادبی بورڈ، لاہور) ولّوں چھپیا۔

## وفات
عبدالغفور قریشی 2009ء نوں ایس فانی جگ توں چلانا کر گئے۔

## باہرلے جوڑ
*عبدالغفور بارے طارق گجر دا لیکھ
*عبدالغفور بارے طارق گجر دا لیکھ

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
عبدالرحمن الغافقی

عبدالرحمن الغافقی (انتقال732ء ) بنو امیہ دا اک جرنیل تے اندلس دا گورنر سی ، جس دی زیر قیادت اموی فوج نے فرانس تے حملہ کیتا سی ۔ تے 10 اکتوبر 732ء چ بلاط الشہداء(جنگ ٹورس ) چ شکست کھادی ۔ اس شکست دے نتیجے چ مغربی یورپ چ اسلام دی پیس قدمی رک گئی۔

عبدالرحمن دا تعلق یمن دے قبیلے غافق نال سی ، جہڑا پہلے تیونس تے بعد چ مراکش چ قیام پزیر ہوئیا ،۔ 721ء چ جنگ ٹولوس چ السمح ابن ملک دی ہلاقت دے بعد عبدالرحمن نے مشرقی اندلس دی قیادت سمبھالی ، تاہم عنسب بن سحیم الکلبی دی تقرری دے بعد قیادت توں دستبردار ہوگئیا ۔ 726ء چ عنسبہ دی ہلاقتت دے بعد متحدہ کمانداراں نے قیادت سمبھالی پر کسے دا دور وی طویل نئیں رہیا تے بالآخر 730ء چ ہشام بن عبدالمالک نے عبدالرحمان نوں اندلس دا کورنر تے کمانڈر مقرر کردتا ۔

اس نے فرانس تے چڑھائی دا ارادہ کیتا تے کوہ پائیرینس عبور کر کے بورڈیکس تے قبضہ کرلئیا ، پر اسدیاں فتوحات زیادہ دیر برقرار نا رہ سکیاں تے 732ء چ ٹورس دے مقام تے ہون والی جنگ چ چارلس مارٹیل دی زیر قیادت فرانسیسیاں نے شکست دے دتی ۔ اس جنک ج عبدالرحمن ماریا گئیا ۔

مسلم تے یورپی دونے مورخ اس گل تے متفق نیں کہ جے جنگ ٹورس ج اموی لشکر نوں شکست نا ہندی تے سارا عیسائی یورپ مسلماناں دے زیر نگیں ہونا سی تے تریخ بالکل تبدیل ہوجاندی ۔ اس شکست دے بعد مسلماناں نے فیر کدے وی فرانسیسی علاقیاں تے چڑھائی نئیں کیتی ۔ چارلس دی فتح تریخ عالم دیاں فیصلہ کن فتوحات چ شامل اے ، جس نے مغربی یورپ نوں اسلام دے ودھدے ہوئے طوفان توں بچا لئیا ۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے
عبرانی بولی

thumb|عبرانی
**عبرانی** اک سامی بولی اے اینون یہودیان دی بولی وی اکھیا جاندا اے۔ ایہدے بولن والے اک کڑور دے نیڑے نیں۔ 

عبرانی اوہ لوک سن ، جیہڑے کنعان دی سلطنت وچ کنعانیاں دے نال نال رہندے سن پر اینہاں دی رہتل تے بولی وکھری سی ۔ ایہہ لوک موجودہ اسرائیل ، فلسطین تے لبنان دے کجھ علاقیاں وچ آباد سن ۔ اینہاں دی زبان وی عبرانی کہلاندی سی ۔ یہودی نسل دا تعلق وی اینہاں لوکاں نال ہیگا اے ۔ 
موجودہ اسرائیل وچ وسن آلے یہودی عبرانی نسل وچوں نیں تے اینہاں دی موجودہ زبان وی عبرانی اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:سامی قبیلے
عبیر ابوذری

**عبیر ابوذری** (جم:27 اگست 1914ء - وفات: 7 دسمبر 1997ء) پنجابی دے مخولیا شاعر سی۔ اوہناں دا دا اصلی ناں شیخ عبدلرشید سی۔ 
اوہ 1905ء نوں جنڈیالا گرو ضلع امبرسر وچ جمے۔ 
اوہناں نے صرف پرائمری تک تعلیم حاصل کیتی سی۔ پاکستان بݨݨ مگروں لہندے پنجاب آ گئے تے گجرانوالا وچ مقیم ہوگئے، بعد وچ اوہناں نے لائلپور (فیصل آباد) وچ رہائش اختیار کيتی تے فیر ساری زندگی ایتھے ای گزاری۔

عبیر ابوذری د‏‏ی طبیعت وچ سادگی، درویشی تے قناعت سی جیہدا عکس اوہناں د‏ی شاعری وچ وی نظر آؤندا اے۔ اوہناں دے شعراں وچ عام لوکاں دے دکھ سکھ نظر آؤندے نيں۔ اوہناں دی سبھ توں ودھ مشہور غزل "مسلسل" اے، جیہنو‏ں بے پناہ مقبولیت حاصل ہوئی۔

اوہناں د‏‏یاں شاعری د‏‏یاں چار کتاباں "پاݨی وچ مدھاݨی"، "جلیبیاں"، "رخصتی" تے "پاپڑ کرارے" شائع ہوئیاں۔ اوہناں نوں شاعری اُتے 1994ء وچ **مسعود کھدر پوش ایوارڈ** وی حاصل کیتا۔

خود خش رہݨ تے دوسرےآں نو‏‏ں ہساؤݨ واݪے عبیر ابوذری 7 دسمبر 1997ء نو‏‏ں کبیروالا وچ انتقال کر گئے تے فیصل آباد وچ آسودۂ خاک نیں۔
۔

## کتاباں
* پاݨی وچ مدھاݨی 
* پاپڑ کرارے 
* رخصتی 
* جلیبیاں 

## سانوں کیہ

عیداں ہَووَݨ یا شبراتاں سانُوں کیہ
چھڈّو جی ایہ گلاں بَاتاں سانُوں کیہ

دَسو کاہدے ناݪ منائیے عیداں نُوں
کیہڑی خُشی وچ نغمے گائیے عِیداں نُوں
کِتھوں پائیے پیئے کھائیے عیداں نُوں
کاہدے اُتّے ختم دوائیے عیداں نُوں

چَاڑھن دیگاں پعھرن پراتاں سانُوں کیہ
چھڈّو جی ایہ گلاں باتاں سانُوں کیہ

باہر دیاں جے ایڈاں نیں تے وڈیاں لئی
مُلک دیاں‌ جے پعھیڈاں نیں تے وڈیاں لئی
پُٹھیاں سِدّھیاں کھیڈاں نیں تے وڈیاں لئی
لیبر دیاں پریڈاں نیں تے وڈیاں لئی

وڈیاں لئی نیں رُو رعائتاں سانُوں کیہ
چھڈّو جی ایہ گَلاں باتاں سانُوں کیہ

مَانݨ بنگلے باراں دریاں سانوں کیہ
وَرتن چِیزاں کھریاں کھریاں سانوں کیہ
پہنݨ پَٹ ہنڈھاوݨ زرّیاں سانوں کیہ
ڈیݨاں بَݨ بَݨ بیٹھݨ پَریاں سانوں کیہ

پعھاویں باندر پَوݨ بَناتاں سانوں کیہ
چھڈّو جی ایہ گلاں باتاں سانُوں کیہ

پِھردے کاراں‌ اُتَے امپورٹر مَوجاں ناݪ
چور سمگلر چعھوٹݨ موٹر مَوجَاں ناݪ
کرن اٹینڈ کلبّاں ہوٹر مَوجاں ناݪ
ڈِھڈݪ مُوٹُو گنجے ٹوٹر مَوجاں ناݪ

دِنے دوپہرے مانݨ راتاں سانوں کیہ
چھڈّو جی ایہ گَلاں باتاں سانُوں کیہ

گَلاں باتاں ناݪ عبیرؔا! فیدا کیہ
وَگدے ہوئے ناسُور تے چِیرا فیدا کیہ
دسّݨ ناݪ سٹور ذخیرا فیدا کیہ
انّھیاں اکھاں وچ ممیرا فیدا کیہ

مُردہ ہندیاں جَاݨ حیاتاں سانوں کیہ
چھڈّو جی ایہ گلاں باتاں سانُوں کیہ
(بابا عبیر ابوذری)​


## ویڈیو
*http://www.youtube.com/watch?v=7a9l-arHZ4w

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:مخولیا شاعر
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
عرب

عربی بولن والے نوں یا عربی رہتل تے چلن والے نوں عرب کیندے نیں۔ عرب دکھنی لیندے ایشیا دے دیس نوں وی عرب کیندے نیں۔
۔

## ہور ویکھو
* خلافت راشدہ
* خلافت بنو امیہ
* خلافت عباسیہ
عشق پیچاں

**عشق پیچاں** دے پھل نیلے، بنفشی، سرخ تے ملے جلے رنگاں دا ہوندے تے ویل ونگوں ہوندا اے۔ پتہ گول ہوندا اے تے پھل دوپہر تک کملا کے بند ہو جاندا اے تے اک ویل تے بہت زيادہ گنتی چ کھلدے نیںں۔ پھل قیف نما ہوندا اے ہیں۔ پرندے تے کیڑے زیرگی دے عمل چ مدد دیندے نیں

ایناں بوٹیاں نوں تپ دی لوڑ ہوندی اے

## مورت نگری

Image:Morning Glory Flower.jpg
Image:Pink Morning Glory 2500px.jpg
Image:Morning Glory Curled Side 1800px.jpg


گٹھ:سجری سویر
عقبہ بن نافع

عقبہ بن نافع اک مسلمان عرب فوجی سردار سی جینے بنو امیہ دی سرکار چ معاویہ تے یزید دے ویلے ٹیونس الجزائر تے مراکش تے مل ماریا۔ اوہ عمر ابن العاص دا پتیجا سیھ تے اودا جوڑ مکہ دے قبیلے قریش نال سی۔

عقبہ بن نافع عمر بن العاس نال 644 چ پہلی آری لڑائیاں چ آیاں جدوں اوناں نے رل کے اتلے افریقہ چ برقہ تے طرابلس تے مل ماریا۔ 670 چ امیر معاویہ نے عقبہ بن نافع نوں اتلے افریقہ دیاں مسلمان فوجاں دا سردار بنا دتا۔انگریز تریخ لکھاری گبن دے بولاں چ عقبہ بن نافع دمشق توں 10 ہزار فوج لیکے ٹریا اوہ مصر دے صحرا ولوں ٹریا تے چوکیاں بناندا گیا۔
## قیروان دی نیو
ٹیونس تے مل مارن توں مغروں عقبہ بن نافغ نے ایتھے بوت وڈی چھاونی دی نیو رکھی جیدا ناں قیروان (قیراون فارسی دا بول اے جیدا مطلب کاروان سراۓ یا فوجیاں دی چھونی) قیروان فوجی رہتلی تے پڑھائی دا وڈا گڑہ سی۔ عقبی بن نافع نے ایتھے عقبہ دی مسبت دی وی نیو رکھی۔

تیونس توں مغروں عقبہ نے الجزائر، مراکش تے ماریطانیہ تے وی مل مار لیا۔ اندلسی تریخ لکھاری المراکشی لکھدا اے جدوں عقبہ کعوڑے دے اتے اپنیاں فوجاں نال مارا ماری کردیاں ہوئیاں سمندر اوقیانوس دے کنڈے تے اپڑیا زمین مک گئی سی تے اونے کعوڑے نوں پانی چ ٹوریا تے اونے آکھیا اگر سامنے سمندر نا آندا تے اوہ اللھ دا سنیعہ اگے وی لے جاندا۔ اقبال نیں اے گل اپنے اک شعر چ انج آکھی اے۔


دشت و دشت دریا بھی نہ چھوڑے ہم نے
بحر ظلمات میں دوڑا دیے گھوڑے ہم نے


انگریز تاریخ دان گبن نے وی اے ای گل آکھی اے کہ عقبہ نوں شمالی افریقہ دا جتنوا آکھیا اے۔ 683 چ عقبہ بن نافع سیدی عقبہ الجزائر والی تھاں چ مر گیا۔

## بارلے جوڑ
*گبن 

گٹھ:بنو امیہ
گٹھ:بنو امیہ دے جرنیل
علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی

**علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی**، اسلام آباد، پاکستان وچ واقع اک سرکاری یونیورسٹی اے، جیہڑی فاصلاتی نظام دے تحت تعلیم فراہم کردی اے۔ 1974ء وچ قائم کیتی گئی۔
علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دی طرفوں سال وچ دو بار داخلیاں دا آغاز کیتا جان٘دا اے۔ دُور دراز دیہات تے شہراں دے طلباء مُختلف شعبیاں وچ فاصلاتی تعلیم حاصل کر سکدے نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
عرب لیگ

**عرب لیگ** یا **عرب جمعیت** (عربی:  )عرب اکثریت‏ی ریاستاں د‏‏ی تنظیم اے جس دا صدر دفتر مصر دے راجگڑھ قاہرہ وچ ا‏‏ے۔ لیگ دے میثاق دے مطابق رکن ریاستاں اقتصادی معاملات بشمول تجارتی تعلقات، مواصلات، ثقافتی معاملات، قومیت، پاسپورٹ تے ویزا، معاشرتی تے صحت دے معاملات وچ اک دوسرے تو‏ں تعاون کرن گی۔ عرب لیگ دے میثاق دے مطابق تمام رکن ریاستاں اک دوسرے دے خلاف جارحیت دا ارتکاب وی نئيں کرسکدیاں۔
عرب لیگ دا قیام 22 مارچ 1945ء نو‏‏ں اسکندریہ وچ عمل وچ آیا۔

عرب لیگ ایشیا تے افریقہ دے عرب دیساں دا جٹ اے۔ اے 22 مارچ 1945 نوں قاہرہ مصر چ بنیا۔ ہن ایدے 22 سنگی نیں۔ 

ایدا مشن سنگی دیساں دے وشکار رشتے ودانا، سنگی دیساں دی ازادی نوں بچانا تے سنگی دیساں دا خیال رکھنا اے۔

عرب لیگ دا وڈا دفتر قاہرہ مصر چ اے۔

## رکنیت
 thumb|کھبے
عرب لیگ دے موجودہ ارکان تے انہاں د‏‏ی لیگ وچ شمولیت د‏‏ی تواریخ:
* 22px مصر، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px عراق، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px اردن، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px لبنان، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px سعودی عرب، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px شام، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px یمن، 22 مارچ 1945ء (بانی رکن)
* 22px لیبیا، 28 مارچ 1953ء
* 22px المغرب، یکم اکتوبر 1958ء
* 22px تونس، یکم اکتوبر 1958ء
* 22px کویت، 20 جولائ‏ی 1961ء
* 22px الجزائر، 16 اگست 1962ء
* 22px متحدہ عرب امارات، 12 جون 1971ء
* 22px بحرین، 11 ستمبر 1971ء
* 22px قطر، 11 ستمبر 1971ء
* 22px عمان، 29 ستمبر 1971ء
* 22px ماریطانیہ، 25 نومبر1973ء
* 22px جزائر قمر، 20 نومبر 1993ء
* 22px صومالیہ، 15 فروری 1975ء
* 22px جبوت‏ی، 10 اپریل 1979ء
* 22px سوڈان، 20 اپریل 1979ء
* 22px ریاست فلسطین، 10 ستمبر 1979ء تو‏ں فلسطینی آزادی د‏‏ی تنظیم پی ایل او د‏‏ی جگہ سنبھالے ہوئے اے 

جنوری 2005ء وچ 23px22px نے بطور مبصر عرب لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی

## ہور تنظیماں تو‏ں تقابل

عرب لیگ آرگنائزیشن آف امریکن اسٹیٹس، کونسل آف یورپ تے افریقن یونین ورگی تنظیماں ملدی جلدی اے جو بنیادی طور اُتے سیاسی مقاصد رکھدی نيں، انھاں اقوام متحدہ دے علاقائی شکل وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ گوکہ عرب لیگ د‏‏ی رکنیت ثقافتی بنیاداں اُتے دتی جاندی اے اس لئی اوہ اسنو‏ں ہور مندرجہ بالا تنظیماں تو‏ں ممتاز کردی ا‏‏ے۔

عرب لیگ ہور معروف علاقائی تنظیماں جداں یورپی یونین تو‏ں وی وکھ وکھ اے کیونجے نہ اس نے علاقائی تعاون وچ اہ‏م کامیابی حاصل کيتی تے نہ اس تنظیم د‏‏ی رکن ریاستاں دے شہری براہ راست اک دوسرے تو‏ں منسلک نيں۔
عرب لیگ دے تمام اراکین اسلامی کانفرنس د‏‏ی تنظیم موتمر عالم اسلامی دے وی ارکان نيں۔

## انتظامیہ

## عرب لیگ دے اجلاس
* 22px قاہرہ مصر، 13 تو‏ں 17 جنوری 1964ء
* 22px اسکندریہ، مصر، 5 تو‏ں 11 ستمبر 1964ء
* 22px الدارالبدیہ (کاسابلانکا)، مراکش، 13 تو‏ں 17 ستمبر 1965ء

## ہور تنظیماں دے نال تعلقات

## ہور ویکھو
* عرب لیگ

## حوالے


گٹھ:1945ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں
گٹھ:افریقہ د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:انجمان ماورائے ملک
گٹھ:ایشیا د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:عالمی تنظیماں
گٹھ:قاہرہ وچ قائم تنظیماں
گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:معاہدہ دے تحت قائم بین الحکومت‏ی تنظیماں
گٹھ:وحدت عرب
گٹھ:ایشیا وچ 1945ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقا وچ 1945ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اسلام وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:تونس شہر وچ قائم تنظیماں
گٹھ:افریقا د‏‏ی سیاسی تنظیماں
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سیاسی تنظیماں
گٹھ:مغربی ایشیا
علی جاہ عزت بیگوڡچ

علی جاہ عزت بیگوڡچ بوسنیائی وکیل ، لکھاری، فلاسفر تے سیاستدان سن ۔ 1990ء چ بوسنیا تے ہرزیگوونا دے صدر بنے تے1996ء تک اس عہدے تے فائز رہے ۔فیر اوہ بوسنیا دی پریزیڈنسی دے رکن بنے تے2001ء تک اسدے رکن رہے ۔ اوہ کئیاں کتاباں دے مصنف وی سن جنہاں چوں "اسلام مشرق تے مغرب دے درمیان " تے "اسلامی اعلامیہ" اہم نیں ۔

## ابتدائی زندگی
علی جاہ عزت بیگووج اتری بوسنیا دے شہر بوسنسکی شمس چ 8 اگست 1925ء چ بلغراد دی عثمانی اشرافیہ دے اک خاندان پیدا ہوئے ، جہڑا سربیا دی سلطنت عثمانیہ توں آزادی دے بعد بوسنیا آگئیا ۔ اسدا دادا علی جاہ بوسنسکی شمس شہر دا میئر سی ، اسدے دادے نے اک ترک خاتون "صدیقہ خانم" نال ویاہ کیتا جدوں اوہ سلطنت عثمانیہ دی عسکردار چ سپاہی سی ۔ شادی توں بعد اسدا دادا بوسنسکی شمس آگئیا ،اسدے 5 بچے سن ۔ علی جاہ عزت بیگووچ دا والد بینک اکاونٹینٹ سی تے 1927ء چ اپنے خاندان نال سراجیوو چ آباد ہو گئیا ۔ عزت بیگووچ دا بوسنیائی معاشرے نال قریبی تعلق رہیا تے اوہ اک دیندار مسلمان گھرانے چ وڈا ہوئیا ۔اسنے سیکولر تعلیم حاصل کیتی ۔ سراجیوو لا سکول توں گریجوئشن کرن توں بعد اسنے "مالادی مسلمان"[نوجوان مسلمان] چ شمولیت اختیار کیتی ۔ اس گروپ تے 'اسلامی تجدید پارٹی" نے دوجے گروپاں نال مل کے دوجی جنگ عظیم چ مہاجر ہون والے لوکاں دی مدد کیتی ۔ عزت بیگووچ دوجی چنگ عظیم دے شروع چ ماشل ٹیٹو دی اینٹی فاشسٹ پارٹیسان چ چھ مہینے خدمات دیں دے علاوہ کسے مسلح فوج چ شامل نئیں ہوئے ۔ جنگ تون بعد 1946ء چ عزت بیگووچ نوں گرفتار کرلئیا گئیا تے کیمونسٹ مخالف سرگرمیاں ج حصہ لین دے الزام چ 3 سال لئی جیل بھیج دتا گئیا جیل توں رہائی دے بعد اس نے سراجیوو یونیورسٹی توں قانون دی ڈگری لیئی تے سیاست نال منسلک ہو گئے ۔

## ہور ویکھو

*بوسنیا تے ہرزیگونا
*حارث سلاجک

## حوالے
*دہشت گرد حملہ:علی جاہ عزب بیگووچ دی قبر نوں اک دھماکے چ نقصان پہنچیا - ریٹر 11 اگست 2006ء
* علی جاہ عزت بیگووچ:1925ء توں 2003ء:جیون بارے معلومات، کتاباں دے تبصرے
* "The leader caught without a land" ، دی ٹائمز (برطانیہ) 4 فروری 1993ء
* "علی جاہ عزت بیگووچ ، مسلمان جسنے بوسنیا دی رہنمائی کیتی ،78 سال دی عمر چ انتقال کر گیا  نیویارک ٹائمز ، 20 اکتوبر 2003ء 
* "Obituaries; Alija Izetbegović, 78; Led Bosnia Through War", Los Angeles Times, 20 October 2003 
* "Obituary: Alija Izetbegović: Bosnia's first president, a devout Muslim who fought for his country's survival in war and peace during the 1990s", The Guardian (UK), 20 October 2003 
* *Bosnia: A Short History*, Noel Malcolm, 1996
* *Galvanizing Fear of Islam: The 1983 Trial of Alija Izetbegović in Context*, Aimee Wielechowski, 1996
* *The Two Faces of Islam*, Stephen Schwartz, 2002
* *Inescapable Questions: Autobiographical Notes*, Alija Izetbegović, The Islamic Foundation, 2003

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
علی پور (پنڈ)

علی پور ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
عمان

**عمان** لیندے دکھنی ایشیاء وچ جزیریورگا عرب دے چڑھدے پاسے اک عرب دیس اے۔

## جغرافیہ
عمان چزیریورگا عرب دے چڑھدے پاسے اک عرب دیس اے۔ ایدا سمندری کنڈا 2,092 کلومیٹر لماں سمندری کنڈا اتر چڑھدے تے دکھن ول عرب سمندر تے خلیج عمان نال رلدا اے۔ لیندے پاسے ایہ یمن نال، لیندے تے اتر ول ایہ سعودی عرب نال تے اتر ول ایہ متحدہ عرب امارات نال ملدا اے۔

## بارلے جوڑ
* 

گٹھ:عمان
عمر ابن العاص

عمر ابن العاص (583-664) اک مسلمان فوج دا سردار سی۔ اودا تعلق قبیلے قریش نال سی۔ اوہ شروع چ پیغمبر اسلام محمد دا دشمن سی مگر اوہ 629 چ مسلمان ہوگیا۔ اونے 640 چ مسلماناں دے مصر تے حملے دا سردار ریا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
عمر مختار

عمر مختار (1862-1931)لبیا دا اک لڑاکا سردار سی۔ 1912 چ جدوں اٹلی لبیا تے مل مارن نوں ٹریا تے عمر مختار نے لوکاں نوں اٹلی نال لڑن تے منایا۔ اوہ 20 وریاں تک اٹلی نال لڑدا ریا۔ 1931 چہ پھڑن توں مگروں اٹلی نے اوہنوں پھانسی دیتی۔

## جنم
عمر مختار 1862ء لیبیا دے اک پنڈ جنزور چ پیدا ہوۓ ۔

## گوریلا جنگ

عمر مختار اک معلم قرآن تے استاد سن تے صحرائی علاقیاں توں چنگی طرح واقف سن تے صحراواں چ لڑن دی حکمت عملیاں نوں وی خوب سمجھدے سن ۔ اوہناں نے علاقائی جغرافۓ دے بارے اپنی معلومات دا اٹلی دی فوجاں دے خلاف جنگ چ بھرپور استعمال کیتا ۔ اوہ اکثر چھوٹی چھوٹی ٹولیاں چ اطالوی فوجاں تے حملے کردے تے فیر صحرائی علاقے چ غائب ہوجاندے ۔عمر مختار دے حریت پسند چوکیاں ، فوجی قافلیاں نوں نشانہ بناندے تے رسد تے مواصلات دیاں گزرگاہاں کٹدے ۔

## عقوبت گاہاں

عمر مختار دی زیر قیادت مزاحمتی تحریک نوں کمزور کرن واسطے اطالویاں نے نویں چال چلی تے مرداں ،عورتاں تے بجیاں نوں کیمپاں چ بند کردتا ۔اینہاں کیمپاں دا مقصد ایہہ سی کہ لوکاں نوں عمر مختار دی مزاحمتی تحریک چ شامل ہون توں روکیا جاوے اینہاں کیمپاں چ 1 لکھ 25 ہزار لوک قید سن جنہاں چوں دو تہائی شہید ہوگۓ ۔ اینی وڈی تعداد چ لوکاں نوں قید کرن دے باوجود عمر مختار دی تحریک رکی نئیں بلکہ اوہناں نے اپنے ملک تے عوام دی آزادی لئی مسلح جدوجہد جاری رکھی ۔

## گرفتاری تے شہادت

عمر مختار دی 20 سالہ جدوجہد اوس ویلے ختم ہوئی جدوں اوہ اک جنگ چ زخمی ہو کے اطالویاں دے ہتھوں گرفتار ہوئیا ۔ 
اس وقت اینہاں دی عمر 70 سال سی تے اسدے باوجود اوہناں نوں بھاری زنجیراں نال بنھیا گئیا تے پیراں چ بیڑیاں پائیاں گئیاں ۔ اینہاں تے تشدد کرن والے فوجیاں نے دسیا کہ جدوں اوہناں تے تشدد کیتا جاندا یا تفشیش کیتی جاندی تے اوہ اکھاں چ اکھاں پاء کے قرآن مجید دیاں آیتاں تلاوت کردے رہندے ۔
اینہاں تے اٹلی دی قائم کردہ اک فوجی عدالت چ مقدمہ چلائیا گئیا تے موت دی سزا سنائی گئی ، تریخ دان تے دانشور اینہاں تے عائد مقدمے تے عدالت دی غیر جانبداری نوں شک دی نگاہ نال ویکھدے نیں ۔ جدوں اوہناں کولوں آخری خواہش پچھی گئی تے اوہناں نے "اناللہ واناالیہ راجعون " پڑھیا ۔
عمر مختار نوں 16 ستمبر 1931ء چ سرعام پھانسی دتی گئی کیونجے اطالوی عدالت دا حکم سی کہ عمر مختار نوں اینہاں دے پیروکاراں دے ساہمنے پھانسی لائی جاوے ۔

## صحرائی شیر
آج کل عمر مختار دی مورت لبیا دے دس دینار دے نوٹ تے چھپی ہوئی اے ۔ جدکہ دنیا دی سب توں وڈی فلمی صنعت ہالی وڈ نے 1981ء چ عمر مختار دی زندگی تے اک فلم "صحرائی شیر " یعنی " دی لائن آف ڈیزرٹ " بنائی اس فلم دے ڈائریکٹر مصطفی العقاد سن ، فلم چ عمر مختار دا کردار انتھونی کوئین نے ادا کیتا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
عنزہ میزائل

**عنزہ میزائل** پاکستان دا زمین توں ہوا وچ مار کرنے آلا میزائل اے۔ اینو کندے توں چلاندے نے۔ اے میزائل 18 کلوگرام دا ہوندا اے۔

اینو پاکستان دی فوج نے کارگل دی لڑائی وچ ورتیا تے ایدے نال اک جہاز تے اک ہیلیکاپٹر سٹیا سی۔

گٹھ:میزائل
عورت

**عورت**  مرد توں مخالف جنس مادہ ہُندی اے ۔ عورت نوں سواݨی وی کہیا جاندا اے ۔ جوان تے بڑی عمر دی نوں عورت کہیا جاندا اے تے چھوٹی عمر دی نوں کڑی یا بالڑی کہیا جاندا اے ۔
دنیا دی لوک گݨتی دا ادھا حصہ عورتاں تے مشتمل اے ۔
"عورت دیہاڑ" ہر ورھے 8 مارچ نوں منایا جاندا اے ۔

## باہرلے جوڑ
* عورتاں دے بارے بی بی سی دی ویب سائیٹ
* مشہور سواݨیاں
* اسلام چ عورت 

## ہور دیکھو
* Chafe, William H. 

گٹھ:عورت
گٹھ:انسان
گٹھ:جیون
اکرا

**اکرا**، افریقا دے مُلک گھانا دا راجگڑھ اے۔

گٹھ:افریقی دیساں دے دارلحکومت
گٹھ:گھانا
مسیحیت

**مسيحيت** اک اسرائيلى مذہب سى تے اک خدا نوں منن دی سوچ تے بنیا اک مذہب اے تے عيسىٰ جیہنوں يسوع وی کیندے نیں دے جیون تے سوچاں دے دوالے کمدا اے ۔ اسلام تے یہودیت وانگوں ایہنوں وی ابراہیمی مت کیا جاندا اے۔ یسوع دی زندگی تے گلاں نویں بائبل وج نیں۔ اس دے منن والے مسیحی اکھواندے نیں ۔

ایدھے منن والیاں دی گنتی 2.2 ارب اے تے گنتی ناپ نال ایہ دنیا دا سب توں وڈا مت اے۔

گٹھ:عیسائی
گٹھ:عیسائیت
گٹھ:مذہب
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
غوری میزائل

غوری میزائل پاکستان دے سب توں پہلے میزائل دا ناں اے۔ ایہدا پہلی واری 6 اپریل 1998 نوں تجربہ کیتا گیا۔ ایہ میزائل کہوٹہ ریسرچ لیبارٹریز چ پاکستانی سینسدان ڈاکٹر عبدالقدیر خان دے ہتھوں بنیا۔

ایہ میزائل 1500 کلومیٹر دور تک 700 کلوگرام دا بم لے کے جا سکدا اے۔ پاکستان اینو ایٹم بم لے جانے آستے استعمال کردا اے۔

**غوری** پاکستان دا پہلا MRBM بیلسٹک میزائل ا‏‏ے۔ غوری 1500 یا 1800 کلومیٹر دور تک اک 30 ٹی این ٹی ایٹم بم یا کیمیائی بم یا کوئی عام بم لے جانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔ غوری II اک میڈیم رینج بلیسٹک میزائل اے، جس د‏‏ی رینج 2000کلومیٹر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دے آر ایل، پاکستان نے بنایا ا‏‏ے۔ قریبا ہن تک 50 تو‏ں 100 دے درمیان غوری میزائل بنائے جاچکے نيں۔ اسنو‏ں میزائل بردار گڈی (TEL) تو‏ں چلایا جاندا ا‏‏ے۔

اس دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ اس د‏ی ٹیکنا لوجی شمالی کوریا تو‏ں حاصل کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دا تجربہ پہلی بار 6 اپریل 1998ء نو‏‏ں ٹلہ جوگیاں دے نیڑے مپرت ضلع جہلم تو‏ں کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:درمیانے فاصلے تک مار کرنے والے میزائل
گٹھ:پاکستان د‏‏ی نیوکلیئر تریخ
گٹھ:پاکستان دے ہتھیار
گٹھ:شمالی کوریا پاکستان تعلقات
گٹھ:زمین تو‏ں زمین اُتے مار کرنے والے میزائل
گٹھ:پاکستانی میزائل
فارس

ایران نوں 1935ء تک سرکاری طور تے فارس آکھیا جاندا سی تے تریخ چ زمانہ قدیم تے قرون وسطی چ ایران دی سرزمین تے قائم ہون والیاں سسلطنتاں نوں فارسی سلطنتاں کہیا جاندا سی تے اس سلسلے دی پہلی سلطنت حخمانیشی سلطنت سی ۔ فارس اصل چ ایران دے اک علاقے دا ناں اے جتھوں فارسی یا ایرانی تہذیب تے سلطنتاں نے جنم لتا تے ارد گرد دے علاقیاں چ پھیل گئیاں تے اس وجہ توں اینہاں سارے علاقیاں نوں مجموعی طور تے فارس کہیا جان لگا اس نسبت نال اینہاں دی زبان نوں وی فارسی زبان آکھیا جان لگا ۔

اج کل فارس ایران دے اک صوبے یعنی صوبہ فارس دا ناں اے ۔
سطح مرتفع ایران جہڑی کہ ایران بزرگ کہلاندی اے نوں وی فارس آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایران
فارسی بولی

فارسی/پارسی ہند یورپی بولیاں دی بولی ہے۔ ایہہ ایران افغانستان تاجکستان اچ بولی جاندی ہے۔ 8 کروڑ 20 لکھ لوک فارسی بولدے نیں مغلیہ سلطنت دے دور وچ ھندستان اتے پاکستان وچ فارسی سرکاری زبان سی۔ فارسی نوں افغانستان وچ دری آکھیا جاندا ہے۔ پنجابی بولی وچ فارسی دے بہت سارے لفظ شامل نیں۔ 

فارسی اک ہند یورپی زبان ہے جیہڑی ایران ، افغانستان ، تاجکستان اچ اتے ازبکستان دے کجھ علاقیاں اچ بولی جاندی ہے ۔

فارسی زبان نوں ایران ، افغانستان اتے تاجکستان وچ دفتری زبان دی حثیت حاصل ہے ۔ ایران ، افغانستان ، تاجکستان اتے ازبکستان وچ فارسی تقریبا 8 کروڑ 20 لکھ لوکاں دی ماں بولی ہے ۔

 
**فارسی** , اک بولی اے جیہڑی ایران، افغانستان، تاجکستان اتے ازبکستان دی پہلی تے سرکاری بولی ہے۔ اسنوں 7.5 کروڑ لوک بولدے نیں۔ بولی پریوار دے لحاظ نال ایہہ ہند یورپی بولیاں دی شاخ ہند ایرانی بولیاں دی اک شاخ ایرانی بولیاں دی میمبر ہے اتے ہندی دی طرحاں اس وچّ کریا واک دے آخر وچّ آؤندی ہے۔ ایہہ سنسکرت نال کافی رلدی ملدی ہے اتے اردو (یا ہندی) وچّ اس دے کئی شبد ورتے جاندے نیں۔ ایہہ عربی - فارسی لپی وچّ لکھی جاندی ہے۔ انگریزاں دے آؤن توں پہلاں برصغیر وچّ فارسی دی ورتوں درباری کماں اتے لکھائی دی بولی دے روپ وچّ ہندی سی۔ دربار وچّ ورتوں ہون دے کارن ہی افغانستان وچّ اس *داری* کیہا جاندا ہے۔
450px|thumb|right|اجوکی ایرانی بولیاں دا نقشہ

## ونڈ
اسنوں  ہند یورپی بولیاں دی شاخ ہند ایرانی بولیاں دی اک شاخ ایرانی بولیاں دے لہندے حصے(لہندیاں ایرانی بولیاں وچّ ونڈ کیتا جاندا ہے۔ حالانکہ برصغیر وچّ فارسی نوں غلطی نال عربی بولی دے نیڑے سمجھیا جاندا ہے، بولی علم حساب توں ایہہ عربی توں بہت وکھ اتے سنسکرت دے بہت نیڑے آ۔ سنسکرت اتے فارسی وچّ کئی ہزاراں رلدے ملدے سجاتی شبد ملدے نیں جو دوناں بولیاں دی سانجھی امانت نیں، جویں کہ ہفتہ/ ہفدا، نر / نر (پرکھ)، دور / دور، ہست / دست (ہتھ)، شت / صد (سو)، تسی / آب (پانی)، ہر / جر (فارسی وچّ پیلا - سنہرا، سنسکرت وچّ پیلا - ہرا)، مے / نشہ / شہد (شراب / شہد)، استی / است (ہے)، روچن / روشن (چمکیلا)، اک / ییک، کپِ / کپِ (باندر)، دنت / دند (دند)، ماتا / ماں، پتر / پدر، بھراتر / بھائی (بھرا)، دہتر / دختر (دھی)، خاندان / بچّ / بچہ، شکر / کھوک (سور)، گھوڑا / اسب (گھوڑا)، گاں / گٔو (گاں)، ویکتی / جان (سنسکرت وچّ ویکتی / جیو، فارسی وچّ جیون)، بھوت / بود (سی، اتیت)، ددامِ / دادن (دینا)، یون / جوان، نوَ / نوَ (نواں) اتے برابر / اسیں (برابر)۔

## نرکتی
### فارسی دے وکھ-وکھ نام
* فارسی جاں پارسی ناں 20ویں صدی تکّ اس لئی ورتیا جاندا رہیا ہے۔ 
* دری فارسی دا سمانارتھی شبد سی پر 20ویں صدی دے آخری کجھ دہاکیاں توں ایہہ نام افغانستان وچّ بولی جا رہی فارسی لئی ورتیا جاندا جے جتھے ایہہ دو دفتری بولیاں وچوں اک ہے۔ اسنوں انگریزی وچّ افغان فارسی وی کیہا جاندا ہے۔
* تاجکی فارسی دی اک اپبھاشا ہے جو تاجکستان اتے ازبیکستان وچّ بولی جاندی ہے۔ اسنوں تاجکی فارسی وی کیہا جاندا ہے۔
* پرشیئن: یونانی لوک فارس نوں پرشیا (پرانی گریک وچّ پرسس، Πέρσις) آکھدے سن جسدے کارن اتھے دی بولی پرشیئن (Persian) کہائی۔ ایہی ناں انگریزی سہت ہور یورپی بولیاں وچّ ورتیا جاندا ہے۔

## مقامی بولی اُتّے بولیاں
فارسی نوں تاجکستان وچّ تاجکی کیہا جاندا ہے نالے سریلک لپی وچّ لکھیا جاندا ہے۔ افغانستان وچّ ایہنوں داری (دربار وچّ ورتی جان والی بولی) کہندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایران دیاں بولیاں
گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں
غرناطا

غرناطہ ہسپانیہ (سپین) دے جنوب چ اک تریخی شہر دا ناں اے ۔ اسدی وجہ شہرت ایتھے مسلماناں دے دور دا محل الحمرا اے ۔ 1492ء تک غرناطہ سپین چ آخری اسلامی ریاست دا مرکز رہیا ہسپانوی احتساب نے 1610ء تک مسلماناں نوں اس علاقے توں بالکل ختم کردتا ۔

غرناطہ دے نال ای سپین دا سب توں اچا پہاڑ ملحسن واقع اے ، جہڑا سپین دے آخری توں پہلے حکمران مولاۓ حسن دے ناں تے اے ۔

غرناطہ اک خوبصورت شہر اے ۔ اسدی خوبصورتی اک جدید ہسپانوی شاعر اقاذہ نے ایداں بیاں کیتی اے ۔۔۔

اے عورت اس نوں کچھ دے ۔۔۔۔۔۔
دنیا چ اس توں وڈی ہور کوئی بدقسمتی نئیں ہوسکدی ۔۔۔۔۔۔
کہ انسان غرناطہ چ ہوئے تے انھا ہوئے۔۔۔۔۔۔

گٹھ:سپین دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سپین دے آباد تھاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
غمارا دی لڑائی

غمارا دی لڑائی خالد بن ولید تے بزاخا دی بچدی فوج دے درمیان بزاخا توں 20 میل دی دوری تے ہوئی۔

گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
فارمولا ون

فارمولا ون گڈیاں دی دوڑاں دی سب توں وڈی دوڑ اے۔ ایدیاں اک سیزن چ 18 دوڑاں ہوندیاں نیں۔ اینوں ٹی وی تے 60 کروڑ لوک ویکھدے نیں ۔ اے دنیا دی سب مہنگای کھیڈ اے۔ ایدیاں دوڑاں نوں گراں پری کیندے نیں۔ ہر دوڑ دے نتارے نال دو ورلڈ چیمپین کڈے جاندے نیں اک ڈرایور تے دوجا بنان آلی کمپنی۔ 

فارمولا ون گڈیاں بوت تیز رفتاراں تے دوڑ لاندیاں نیں ایناں دے انجن 18000 آر پی ایم تے ٹردے ہوۓ گڈی نوں 360 کلومیٹر توں وی تیز ٹور دے نیں۔ اے گڈیاں تنگ موڑاں دے اتے 5 جی تک دے موڑ کٹ سکدیاں نیں۔
فاٹا

فاٹا (English:Federally Administered Tribal Areas) پاکستان دے وفاقی زیر انتظام قبایلی علاقے سی جیہڑے باجوڑ، مہمند، خیبر، کرم، شمالی وزیرستان، جنوبی وزیرستان تے اورکزئی تے مشتمل سن ۔ ہُن فاٹا پاکستان دے صوبہ خیبر چ رَلا دتا گیا اے۔ 

* باجوڑ
* مہمند
* خیبر
* کرم
* شمالی وزیرستان
* جنوبی وزیراستان
* اورکزئی

## باہرلے جوڑ
* فاٹا تے سرکاری ویب سائٹ 

گٹھ:پاکستان دا جغرافیہ
فارن ہائٹ

فارن ہائٹ گرمی ناپن دا اک ناپ اے۔ اینوں 1724 چ سوچیا گیا سی اے اک سائنسدان فارن ہائٹ دے ناں تے اے۔ اجکل ایدا ورتن کعٹ گیا اے

فارن ہائٹ چ 32 ڈگری تے پانی جم جاندا اے تے 212 تف ابل پیندا اے۔ ایدی نشانی (°F) اے۔

گٹھ:کیمسٹری
فتح گڑھ صاحب

**فتح گڑھ صاحب** پنجاب دے ضلع فتح گڑھ صاحب دا اک شہر تے ایس ضلعے دا راجگڑھ اے ۔

## ناں
'فتح گڑھ' دا مطلب  'فتح یا جت دا نگر' اے کیونکہ 1710 وچ بندہ سنگھ دی اگوائی ہیٹھ سکھاں نے ایس شہر تے حملا کیتا سی اتے بلبن دے قلعے نوں تباہ کرکے سرہند تے فتح حاصل کیتی سی ۔

## تریخ
ایہہ شہر سکھاں دا اک اہم تریخی تھاں اہے جو پٹیالہ دے اتر ول پیندا اے۔ ایہ اوہ جگہ اے جتھے سکھاں دے دسویں گورو گرو گوبند سنگھ دے دو چھوٹے صاحبزادیاں، صاحبزادا فتح سنگھ تے صاحبزادہ زورآور سنگھِ نوں 12 دسمبر، 1705 عیسوی وچّ سرہند دے صوبیدار وزیر خان ولوں زندہ نیہاں وچ چنوا دتا گیا سی۔ اس تھان اتے ہن گرودوارہ فتحگڑھ صاحب اے جو کہ سرہند شہر توں پنج کلومیٹر اتر ولّ اے۔

 گرودوارہ جوتی سروپ فتح گڑھ صاحب توں لگبھگ اک کلومیٹر دور سرہند چنڈی گڑھ روڈ بتے واقع اے۔ ایہہ اوہ تھاں اے جتھے گورو گوبند سنگھ دی ماں *ماتا گزری* تے دوواں صاحبزادیاں دا انتم سسکار کیتا گیا ۔ وزیر خان نے ادوں تکّ داہ-سسکار کرن لئی اجازت دینوں منع کر دتا جد تکّ سونے دیاں موہراں وچھا کے زمین نہ خرید جاوے۔ پھیر ٹوڈر ملّ، جو گورو-گھررو دا عقیدت مند(شردھالو) سی، نے موہراں وچھا کے ایہہ زمین دا ٹکڑا خریدیا اتے سکھ اتہاس وچّ امر ہو گیا اتے دیوان دا خطاب حاصل کیتا۔
## شہر دے گیٹ
اس نگر دے دوآلے چار یادگاری گیٹ نیں جو سرہند دے سکھ اتہاس نال جڑیاں چار پرمکھ شخصیتاں نال سبندھت نیں ۔ ایہہ نیں: دیوان ٹوڈر ملّ، نواب شیر محمد خان، بندہ سنگھ اتے بابا موتی رام مہرا۔ ایہہ انسان وکھو-وکھو جاتاں/دھرماں نال سبندھت سن جو اس سمیں دے لوکاں وچلا بھائی چارا اتے اکسارتا نوں درساؤندا اے۔

## حضرت مجدد الف ثانی
سرہند پرسدھ صوفی بزرگ حضرت مجدد الف ثانی - شیخ احمد فاروقی سرہندی، اک صوفی سنت اتے نقشبندی- صوفی سلسلے دے مشہور بزرگ نیں، جنہاں مغل بادشاہ اکبر دے بنائے دین الہی دے خاتمے چ اہم کردار ادا کیتا ، اینہاں دا تے اینہاں دے صاحبزادے حضرت معصوم صاحب دے مقبرے وی ایتھے واقع نیں ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
٭ Official website 
٭ http://www.whereincity.com/photo-gallery/gurudwaras/fatehgarh-sahib-205.htm 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
فرائبورگ

فرائبورگ سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ 

## مورت نگری

File:Gibloux.jpg
File:Panorama-chateau-gruyeres-edit.JPG
File:Cantonfribourg05.JPG
فراری

**فراری** تیز تے کھیڈ والیاں کاراں بنان والی اٹلی دی اک کمپنی اے۔ اینزو فراری ایدا موڈی سی تے کمپنی نیں 1947 وچ گڈیاں بنان دا مڈھ رکھیا۔ ابنی پوری تریخ چ کمپنی نے کار دوڈاں تے اچیچا فارمولا 1 دوڑاں چ حصہ لیا تے جتیا۔

گٹھ:فراری
فراری 599

فراری 599 فراری کمپنی دی تیز رفتار گڈی دا ناں اے۔ اے تقریبن 3 سکنٹاں چ 100 کلومیٹر فی کینٹے دی رفتار تے پہنچ جاندی اے۔ اے 330 کلومیٹر توں وی تیز ٹر سکدی اے۔
فراش

فراش ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
فجی

**فجی** ماٹھے وڈے سمندر دا اک جزیرہ دیس اے۔فجی دے 332 جزیرے نیں جنا وچوں 110 جزیریاں تے لوک رے رہے نیں
۔ ایہ نیوزی لینڈ دے چڑدے اتر ول اے تے ایس توں 2000 کلومیٹر(1300 میل) دور اے۔ فجی دی تھاں 18,300 مربع کلومیٹر(7100 مربع میل) اے۔ ایس دی لوک گنتی 2012 وچ 858,038 سی۔ فجی دا راجگڑھ سووا اے۔

## تریخ
کیا جاندا اے کے فجی وچ سب توں پہلاں اسٹرونیزی لوک 3500 م پ آۓ سن۔
فروری

**فروری** جارجین جنتری دا دوجہ مہینہ ہوندا اے۔ اے سب توں نکا مہینہ اے تے اے کلا مہینہ اے جیڑا 30 دناں توں کم دناں دا ہوندا اے۔ ہر تین سال بعد اے 29 دناں دا ہو جاندا اے پر عام طور تے ایدے چ 28 دن ہوندے نیں۔

## [[نیرکتا]]
فروری لاطنین بولی دے لفظ فیبرم توں نکلیا اے جیدا مطلب اے پاک ہونا۔ 15 فروری نوں رومی لوک اک پاک ہون دا تہوار مناندے سن۔
فری ٹاؤن

**فری ٹاؤن**، افریقی مُلک سیرالیون دا راجگڑھ اے۔

## حوالے

گٹھ:افریقی دیساں دے دارلحکومت
فریدکوٹ

**فریدکوٹ** پنجاب دے ضلع فریدکوٹ دا اک شہر تے ضلعے دا راجگڑھ اے ۔ ایہدا نام بابا فرید دے ناں تے رکھیا گیا اے تے ہر سال ایتھے بابا فرید جی دی یاد وچ بڑا میلا وی بھردا اے ۔

## تریخ
فریدکوٹ اک تریخی شہر اے ۔ اس شہر نوں 13وی صدی وچ راجا موکلسی نے وسایا تے اسدا ناں موکلہر رکھیا ،راجا موکلسی دے پرکھے(رائے منج - راجے دا دادا) بھٹنیر(ہن ہنومانگڑھ )،راجستھان توں سن ۔ ایتھو دی لوکدھارا مطابق راجا موکلسی نے صوفی فقیر حضرت بابا فرید الدین گنجشکر جس نوں عامَ طور تے بابا فرید (اردو: بابا فرید&lrm;) سدیا جاندا اے دے ناں تے اس شہر دا ناں بدل کے فریدکوٹ رکھ دتا ۔ بابا فرید جی دی بانی ‘آدی گرنتھ` صاحب وچ درج اے ۔ راجا موکلسی دے دو پتراں دے دور وچ فریدکوٹ اس ریاست دی راجگڑھ ہی رہا ۔ مہاراجہ پہاڑا سنگھ، برجندر سنگھ، بلبیر سنگھ اتے ہرندر سنگھ براڑ ریاست دے آخری راجے سن ۔ فریدکوٹ ریاست دے راجیاں دیاں بنیاں شاہی سمادھاں دا قبضہ فریدکوٹ ریاست دے پرکھیاں دے چیلیاں کول چلیا آ رہا اے۔ شاہی پروار نے 1935 توں پہلاں مذہبی رسماں کرن اتے شاہی سمادھاں دی سانبھ-سنبھال اپنے چیلیاں نوں سونپی سی۔ فریدکوٹ ریاست دے راج حصہ ویلے ایہناں شاہی سمادھاں دی اساری کیتی گئی سی اتے قریب اک صدی پرانی عمارت اج وی اتھے موجود اے۔ عمارت دے اک حصے وچ فریدکوٹ دے شاہی حکمراناں دیاں سمادھاں ہن۔ ایہ سمادھاں قریب 6 کنال 3 مرلے رقبے وچ بنیاں ہوئیاں ہن۔ شہر دے این وچکار ہون کارن شاہی سمادھاں دے آس-پاس دی زمین دی قیمت کروڑاں روپئے اے ۔

## حوالے

 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
فریزلینڈ

**فریزلینڈ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے لیندے اتر وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 642,230 اے۔ تے ایدی تھاں 3,349 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
فرینکفرٹ

گٹھ:جرمنی دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
گٹھ:ہیسے
فریڈرک باربروسا

فریڈرک اول المعروف باربروسا ( 1122ء - 1190ء ) 4 مارچ 1152ء نوں شاہ جرمنی تے 18 جون 1155 نوں مقدس رومی سلطنت دا سربراہ بنیا ، اوہ 1154ء توں 1186ء تک شاہ اٹلی وی رہیا ۔

فریڈرک صلیبی جنگاں دے سلسلے دی تیجی صلیبی جنگ دے دوران 10 جون 1190ء نوں جنوب مشرقی اناطولیہ دے اک دریا چ ڈب کے مرگئیا ۔ اس دی موت دی حقیقی وجہ دے بارے چ تاں یعقین نال نئین کہیا جا سکدا تاہم ایہہ خیال کیتا جاندا اے کہ اسنوں گھوڑے نے دریا دے ٹھنڈے پانی چ ڈیگ دتا تے زائد العمری دی وجہ توں اوہ دل دا دورہ پین نال مرگئیا ۔

فریڈرک دی موت دے بعد اس دی فوج زبردست افراتفری تے پھٹ پئے گئی تے اکثریت ترکآں دے حملیاں دا نشانہ بن گئی تے بہت ساریاں نے بھکھ تے افلاس دی وجہ توں خودکشی کرلئی ۔ عکہ دا محاصرہ کرن والے صلیبی دستے دے صرف 5 ہزار سپاہی بچے ۔ باربروسا دا پتر فریڈرک ششم اپنے پیؤ دی لاش یروشلم چ دفن کرن دی تمنا لئی صلیبی جنگ چ شریک سی ۔ اک تاں عیسائی صلاح الدین ایوبی توں بیت المقدس واپس نا لے سکے تے دوجا ایہہ کہ اسدی لاش نوں محفوظ کرن دیاں ساریاں کوششاں ناکام ہوگئیاں ۔

دوجی جنگ عظیم دے دوران 1941ء چ سویت یونین تے نازی جرمنی دی جاحیت نوں وی فریڈرک دے ناں تے ای آپریشن باربروسا دا ناں دتا گئیا سی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
فقیر خانہ

فقیر خانہ پاکستان پنجاب دے تریخی شہر لہور دا اک عجائب کعر اے۔

اے عجائب کعر اندرون لہور دے علاقے بھاٹی گیٹ چ واقع اے تے ایتھے فن و ثقافت دا بڑا وڈا ذخیرہ ہیگا اے۔ ایتھے آن آلے لوکی پنجاب دی رہتل تے تریخ بارے معلومات حاصل کردے نیں۔

گٹھ:لہور
گٹھ:میوزیم
فلاسفی

فلاسفی ایسا علم اے جیدا جوڑ جیون، علم، سچ سوہنا پن، انصاف، سوچ تے بولی نال اے۔ فلاسفی دا پرکھن دا ول، ایدھا سلیقے نال سوچن دا انداز تے ایدا عقلمندانہ گل بات اینوں دوجے علماں نالوں وکھرا کردے نیں۔ 

فلاسفی دو پرانے یونانی بولاں فائلو تے سفی نال ملکے بنیا اے جیدا مطلب اے عقل نال پیار۔

## فلاسفی دے انگ
* میٹافزکس
* جانن پڑھت
* ورتن 
* سیاسی فلاسفی
* ایستھیٹکس
* تُک
* من دی فلاسفی
* بولی دی فلاسفی
* مت والی فلاسفی

## لیندے پاسے دی فلاسفی

فلاسفی تے فلاسفر، اے بول کیا جاندا اے جے یونانی فلسفی فيثاغورث نے بناۓ سن۔ شبد فلاسفر نے صوفی دی تھاں لیلی جینوں سیانا بندہ سمجیا جاندا سی۔ فلاسفی دی تریخ نون 6 ٹوٹیاں ج ونڈیا جاندا اے: پرانی فلاسفی، وشکارلی فلاسفی، نویں جمن دی فلاسفی، پہلی تے مگروں دی نویں فلاسفی تے اجکل دی فلاسفی۔

## پرانی فلاسفی
پرانی فلاسفی روم تے یونان دی 6ویں صدی پ م توں 6ویں صدی تک دی فلاسفی نوں کیا جاندا اے۔ ایس فلاسفی نوں تن ویلیاں چ ونڈیا جاسکدا اے۔ سقراط توں پہلا ویلہ، افلاطون تے ارسطو دا ویلہ، تے ارسطو توں مگروں ویلہ۔ افلاطون تے ارسطو پرانے ویلے دے منے پرمنے فلسفی نیں۔

## وشکارلی فلاسفی
ابن رشد راجر بیکن تے تھامس اکویناس ایس ویلے دے منے پرمنے فلسفی نیں۔ ایس ویلے چ عقیدے نوں عقل نال رلیا جاریا سی۔

## رینیساں/نویں جم فلاسفی
اے نویں فلاسفی تے وشکارلے ویلے دی فلاسفی دے وشکار دی فلاسفی اے۔ سپینوزا تے کانٹ ایس ویلے دے جانے پچھانے فلسفی نیں۔

## پہلی نویں فلاسفی
سپینوزا لاک تے کانٹ ایس ویلے دے منے ہوۓ فلسفی سن۔

## 19ویں صدی دی فلاسفی
فختے ہیگل شوپنہائیر ایس ویلے دے مشہور فلسفی نیں۔

## 20ویں صدی
برٹرند رسل 20ویں صدی دا وڈا فلسفی اے۔
فلوریڈا

**فلوریڈا** امریکہ دا اک صوبہ اے۔

## ناں
**فلوریڈا** دا ںاں 1513 وچ لا فلوریڈا رکھیا گیا جیدا مطلب "پھلاں والا دیس" اے۔
فلپائن

**فلپائن** چڑھدے دکھنی ایشیا دا اک دیس اے۔ ایدے چ 7107 چزیرے نیں۔ فلپائن دا تھاں 300,000 مربع کلومیٹر / 120,000 مربع میل اے۔فلپائن دی لوک گنتی 99,912,000 اے۔فلپائن دی بولی فلپینو اے۔ فلپائن دا راجگڑھ منیلا اے۔

گٹھ:فلپائن
فلسفے دی کعانی

**فلسفے دی کعانی** (The Story of Philosophy) اک کتاب دا ناں اے جیڑی امریکی فلسفی تے تریخ لکھاری ول ڈیورنٹ نے لکھی اے۔اے یورپی تے امریکی فلسفیاں دے جیون دیاں گلاں تے اوناں دی سوچاں دے بارے چ اے۔ اے کتاب 9 منڈلاں چ اے تے ہر وج کسے اک فلسفی بارے لکھیا ہویا اے۔ افلاطون توں لے کے نطشے تک شارے وڈے فلسفی ایدے چ ہیگے نیں۔

اے کتاب پیلے نکے پمفلٹاں چ چھپی پر ایڈی پسند کیتی گئی جے 1926 چ اینوں کتاب دی مورت چ جھاپیا گیا۔کتاب اینی جھپی جے ول ڈیورنٹ نے نوکری چھڈ دتی۔ تے اگلے کماں لئی کھوج کرن لگ گیا۔ ایس کتاب چ افلاطون ارسطو بیکن سپینوزا والٹئر کانٹ شوپنہائر نطشے سپینسر ہیگے نیں۔

اے کتاب کئی بولیاں چ پلٹی جا چکی اے۔

گٹھ:فلاسفی
گٹھ:کتاباں
فلورنس

گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
فلیولینڈ

**فلیولینڈ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے وشکار وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 370656 اے۔ تے ایدی تھاں 1419 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
فوجیان

**فوجیان** (Fujian) 
(; ) چین دے جنوب مشرقی ساحل اتے  اک صوبہ اے۔ فوجیان دے شمال چ ژجیانگ، مغرب  چ جیانگشی، تے جنوب چ گوانگڈونگ واقع نیں۔ تائیوان اسدے مشرق چ آبنائے تائیوان دے پار واقع  اے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*  
*  
*   ست ساحلی صوبےآں دا مکمل نقشہ  1821-1850
## ہور ویکھو
*صوبہ فوجیان، تا‏ئیوان

 

گٹھ:چین
گٹھ:چین دے صوبے
فکوکا

## مورت نگری

File:SkyDreamFukuoka & EvergreenMarinoa.jpg
File:Seaside-momochi.JPG
File:CanalCity Far.JPG
File:Fukuoka NASA STS059-97-63AJ.jpg


گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
فٹ

**فُٹ** (Foot)، لمبائی ناپݨ دی اک اکائی اے۔ جو پاکستان، برطانیا، امریکا سمیت کئی مُلکاں وچ رائج اے۔

اک فٹ 12 انچ اُتے مشتمل ہُندا اے تے اک گز وچ 3 فٹ ہُندے نیں۔ 1959ء وچ اک بین الاقوامی معاہدے دے بعد توں، فُٹ نوں 0.3048 میٹر دے برابر قرار دِتا گیا۔

## وٹاندرا
1 فٹ = 12 انچ

1 انچ = 2.54‬ سینٹی میٹر

1 انچ = 25.4 ملی میٹر

1 فٹ = 30.48 سینٹی میٹر

1 میٹر = 100 سینٹی میٹر

1 میٹر = 1000 ملی میٹر

1 سینٹی میٹر = 10 ملی میٹر

## حوالے

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:لمبائی
گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں
فٹ بال

**فٹ بال** دو ٹولیاں یا ٹیماں دے وشکار کھیڈی جان والی اک کھیڈ اے ہر ٹیم چ گیارہ کھڈاری ہوندے نیں تے دونویں ٹیماں اک گول فٹبال نال کھیڈ دیاں نیں۔ فٹ بال دنیا دا سب توں بعوتا چاہیا جان والا کھیڈ اے۔

ایہ کھیڈ مستطیل مورت دی بنائی گئے گراونڈ چ کھیڈیا جاندا اے۔جیدے دوناں کنڈیاں تے وشکار کر کے گول بنے ہوندے نیں تے کھیڈ ایہ اے جے فٹا بال نوں دوجی ٹیم دے گول وچ سٹنا۔ ایس کھیڈ چ صرف گولچی گیند نوں ہتھ نال تے پیر نال پھڑ سکدا اے باقی ہر کھلاڑی پیر ای ورت سکدا اے تے ہوا وچ سر تے پنڈے نال وی گیند نوں روکیا جاسکدا اے۔ جیڑی ٹیم بعوتے گول کردی اے اوہ جت جاندی اے۔ ویلہ مکن تے اگر دوناں ٹیماں نیں کوئی گول ناں کیتا ہوۓ یا برابر گول کیتے ہون تے کھیڈ برابر ریندی اے یا ہور ویلہ دے کے میچ دا کوئی نتارا کرایا جاندا اے۔

فٹ بال دی کھیڈ دے قنون 1863 چ انگلینڈ چ بناۓ گۓ تے اجکل انٹرنیشنل فیڈریشن آف ایسوسی ایشن فٹبال جیدا نکا ناں فیفا اے دنیا تے فٹ بال نوں چلا رئی اے۔ فیفا ورلڈ کپ دنیا چ فٹبال داسب توں وڈا ٹورنا منٹ اے۔ جینوں اولمپک کھیڈاں توں دونے لوک ویکھدے نیں۔

* فٹ بال دے ریکارڈ

گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:فٹ بال
قائداعظم یونیورسٹی

**قائداعظم یونیورسٹی** اسلام آباد پاکستان وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 1965 وچ قائم کیتی گئی سی ۔

**جامعہ قائد اعظم** یا قائد اعظم یونیورسٹی اسلام آباد، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اسلام آباد یونیورسٹی دے ناں تو‏ں 1967ء وچ قائم ہوئی تے 1976 وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے بانی پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح دے ناں اُتے رکھ دتا گیا۔

## باہرلے جوڑ
*

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:محمد علی جناح
گٹھ:محمد علی جناح دیاں یادگاراں