وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا وچ پولاں دا قتل عام

**وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا وچ پولاں دے قتل عام**  یوکرینیائی باغی فوج (یو پی اے) دے ذریعہ جرمن مقبوضہ پولینڈ وچ 1943 توں 1943 تک وولہینیا ، مشرقی گیلیشیا ، نیفہ پولیشیا دے کجھ حصیاں تے لوبلن دے علاقے وچ پولش اقلیت دے خلاف مقامی یوکرینی آبادی دے کجھ حصیاں دی حمایت نال انجام دتے  100,000 پولش موتاں ہوئیاں۔   

قتل عام دا عروج جولائی تے اگست 1943 وچ ہویا۔ ایہ قتل غیر معمولی سفاکانہ سن، تے زیادہ تر متاثرین عورتاں تے بچے سن۔   قتل عام دے ہور متاثرین وچ کئی سو آرمینیائی ، یہودی ، روسی ، چیک ، جارجیا تے یوکرینی شامل سن جو پولش خانداناں دا حصہ سن یا یو پی اے د‏‏ی مخالفت کردے سن تے پولش فرار ہونے والےآں نو‏‏ں چھپا کر قتل عام وچ رکاوٹ ڈالدے سن ۔ 

نسلی صفائی جنگ دے بعد دے پولش ریاست نو‏‏ں یوکرینی اکثریتی علاقےآں اُتے اپنی خود مختاری دا دعوی کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی اک یوکرینی کوشش سی جو جنگ تو‏ں پہلے پولش ریاست دا حصہ رہے سن ۔    پولش آبادی نو انہاں علاقیاں نو چھڈن تے مجبور کرن دا فیصلہ جہناں نو یوکرینیائی قوم پرستاں دی تنظیم (OUN-B) دے بینڈرائیٹ دھڑے نے یوکرینی سمجھیا سی، 1942 دے موسم خزاں چ فوجی حوالہ جات دے اک اجلاس چ کیتا گیا سی، تے پولش کمیونٹی دے کسی وی رہنماواں تے پولش کمیونٹی دے لیڈراں نو لیکویڈ کرن دے منصوبے بنائے گئے سن جنہاں نے مزاحمت کیتی۔  وولینیا وچ مقامی یو پی اے کمانڈراں نے پولش آبادی اُتے حملہ کرنا شروع کيتا ، متعدد پنڈاں وچ قتل عام کيتا۔ 

مزاحمت دا سامنا کردے ہوئے ، وولہینیا وچ یو پی اے دے کمانڈر ، ڈیمیترو کلیچکوسکی ("کلیم ساور") نے جون 1943 وچ "پوری پولش آبادی دے عام جسمانی تصفیہ" دے لئی اک حکم جاری کيتا۔  حملےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لہر جولائ‏ی تے اگست 1943 وچ ہوئی ، وولہینیا وچ حملے 1944 دے موسم بہار تک جاری رہے ، جدو‏ں ریڈ آرمی وولہینیا پہنچی تے پولینڈ دے زیر زمین ، جس نے پولینڈ دے خود دفاع نو‏‏ں منظم کيتا سی ، نے 27 واں اے کے انفنٹری ڈویژن تشکیل دتا۔  وولہینیا وچ قتل عام دے نتیجے وچ تقریبا 50،000–60،000 پولینڈ د‏‏ی موت ہوئی ، جدو‏ں کہ پولینڈ دے انتقامی کارروائیاں دے نتیجے وچ 2،000–3،000 تک یوکرینی ہلاک ہوئے۔   

اگست 1943 وچ تیسری او یو این کانگریس وچ ، مائکولا لیبڈ نے وولہینیا وچ یوکرینیائی باغی فوج دے اقدامات نو‏‏ں "ڈاکو" قرار دے ک‏ے تنقید کيتی۔ نمائندیاں دی اکثریت نے اس دے جائزے نال اتفاق نئیں کیتا، تے کانگریس نے اینٹی پولش آپریشن نو گیلیشیا وچ ودھاون دا فیصلہ کیتا۔  تاہم، اس نے اک مختلف راہ اختیار کیتا: 1943 دے آخر تک، ایہ پولش کمیونٹی دے رہنماواں نو مارن تے پولینڈ نو نسل کشی دے خطرے دے تحت مغرب ول فرار ہون دی ترغیب دین تک محدود سی۔ 

مارچ 1944 وچ ، یو پی اے کمانڈ ، جس د‏‏ی سربراہی رومن شکیویچ نے د‏‏ی ، نے پہلے انتباہ دے نال تے فیر پنڈاں اُتے چھاپے مار کر ، مرداں نو‏‏ں قتل کرکے تے عمارتاں نو‏‏ں ساڑ کر مشرقی گیلیشیا تو‏ں پولینڈ نو‏‏ں کڈنے دا حکم جاری کيتا۔  اسی طرح دا حکم مشرقی گیلیشیا وچ یو پی اے دے کمانڈر، واسیل سیڈور ("شیلیسٹ") نے جاری کیتا سی۔  اس حکم دی اکثر نافرمانی کیتی جاندی سی تے پورے پنڈاں نوں ذبح کر دتا جاندا سی۔  مشرقی گیلیشیا وچ 1943 تے 1946 دے درمیان ، او یو این بی تے یو پی اے نے 20،000–25،000 پولینڈ نو‏‏ں قتل کيتا۔  1,000–2,000 یوکرینیئن پولش انڈر گراؤنڈ دے ہتھوں مارے گئے ۔ 

کجھ یوکرینیائی مذہبی حکام، اداریاں تے رہنماواں نے 1943-1944 دے واقعات دے دوران پولش شہریاں دے قتل تے احتجاج کیتا، لیکن کوئی اثر نئیں ہویا۔ 

2008 وچ پولینڈ دی پارلیمنٹ نے اک قرارداد منظور کیتی جس وچ پولینڈ دے خلاف یو پی اے دے جرائم نو "نسل کشی دے نشانات رکھن آلے جرائم" قرار دتا گیا۔ 2013 وچ اس نے اک قرارداد منظور کيتی جس وچ انہاں نو‏‏ں "نسل کشی د‏‏ی علامتاں دے نال نسلی صفائی" کہیا گیا سی۔ 22 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ، پولینڈ دے سیجم نے 11 جولائ‏ی نو‏‏ں دوسری پولش جمہوریہ دے شہریاں دے خلاف یوکرینی قوم پرستاں د‏‏ی طرف تو‏ں نسل کشی دے متاثرین د‏‏ی یادگار قومی دن دے طور اُتے قائم کيتا۔  اس خصوصیت نو یوکرین تے کجھ غیر پولش مورخین نے متصادم کیتا اے، جہڑے اس دی بجائے نسلی صفائی دے طور تے خصوصیات پیش کردے ہن۔ 

## پچھوکڑ

### دوجی پولش جمہوریہ چ جنگ دے وچکار دا دور
[thumb|1939 وچ وولین (ولہینیا) تے [مشرقی گیلیشیا دا نقشہ]]
دوبارہ تشکیل شدہ پولش ریاست نے یوکرینی باشندےآں دے آباد وڈے علاقےآں دا احاطہ کيتا ، جدو‏ں کہ یوکرینی تحریک آزادی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ 1931ء دی پولش مردم شماری دے مطابق مشرقی گیلیشیا چ یوکرینی بولی 52٪ لوک بولدے سن ، پولش 40٪ تے یدش 7٪ لوک بولدے سن ۔ وولین (وولہینیا) چ یوکرینی بولی 68٪، پولش 17٪، یدش 10٪، جرمن 2٪، چیک 2٪ تے روسی 1٪ لوک بولدے سن۔  

#### یوکرینی بنیاد پرست قوم پرستی
1920 وچ، جلاوطن یوکرینیائی افسراں، زیادہ تر سابقہ سیچ رائفلمین تے پولش یوکرینیائی جنگ دے سابق فوجیاں، نے یوکرینیائی ملٹری آرگنائزیشن (یو وی او) دی بنیاد رکھی، جو اک زیر زمین فوجی تنظیم سی جس دا مقصد آزاد یوکرین لئی مسلح جدوجہد جاری رکھنا سی۔  1922 دے دوسرے نصف وچ ہی ، یو وی او نے پولش عہدیداراں تے اعتدال پسند یوکرینیائی کارکناں اُتے تخریب کاری د ی کارروائیاں تے قتل د ی کوششاں د ی اک لہر دا اہتمام کيتا۔  1929 وچ، آسٹریا دے شہر ویانا وچ یوکرینی قوم پرستاں دی تنظیم (او یو این) تشکیل دتی گئی سی، تے ایہ یو وی او دے نال کئی بنیاد پرست قوم پرست تے انتہا پسند سجے پکھی تنظیماں دے وچکار اتحاد دا نتیجہ سی۔  تنظیم دے ارکان نے پولینڈ وچ دہشت گردی تے قتل دے کئی اعمال انجام دتے ، لیکن ایہ فیر وی اک فرنج تحریک سی ، جسنو ں یوکرینیائی یونانی کیتھولک چرچ دے سربراہ ، آندرے شیپٹیسکی جداں مرکزی دھارے دے یوکرینیائی معاشرے دے شخصیات نے اس دے تشدد د ی مذمت کيتی۔  یوکرینیاں وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول سیاسی جماعت حقیقت وچ یوکرینی نیشنل ڈیموکریٹک الائنس (UNDO) سی ، جو پولینڈ د‏‏ی حکومت دے خلاف سی لیکن پولینڈ تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے لئی پرامن تے جمہوری ذرائع دا مطالبہ کردی سی۔

دوسری جنگ عظیم دے آغاز تک ، او یو این د‏‏ی رکنیت 20،000 فعال ممبراں تک پہنچ گئی سی ، تے حامیاں د‏‏ی تعداد کئی گنا زیادہ سی۔ 

#### یوکرینیائی اقلیت دے بارے چ پولش پالیسی
 
یوکرینی اقلیت دے سلسلے وچ پولینڈ دے حکام د‏‏ی پالیسی بین جنگ دے دور وچ تبدیل ہوجاندی سی ، جو ضم کرنے ، مفاہمت تے جبر د‏‏ی پالیسی د‏‏ی کوششاں دے وچکار مختلف سی۔

مثال دے طور تے، 1930 وچ گیلیشیائی دیہی علاقیاں وچ اک دہشت گردی مہم تے شہری بدامنی دے نتیجے وچ پولینڈ دی پولیس نے خطے نو "امن" کرن دی کوشش وچ مقامی یوکرینیاں تے اجتماعی ذمہ داری دی پالیسی قائم کیتی ۔  یوکرینیائی پارلیمنٹرین نو‏‏ں انتخابات وچ حصہ لینے تو‏ں روکنے دے لئی گھر وچ نظر بند کر دتا گیا سی ، انہاں دے ووٹراں نو‏‏ں پولینڈ دے امیدواراں نو‏‏ں ووٹ دینے دے لئی دہشت گردی کيتی گئی سی۔  1937 وچ شروع ہوک‏ے ، وولہینیا وچ پولش حکومت نے مذہب نو‏‏ں پولونائزیشن دے لئی اک آلے دے طور اُتے استعمال کرنے تے آرتھوڈوکس آبادی نو‏‏ں رومن کیتھولک مذہب وچ تبدیل کرنے دے لئی اک فعال مہم شروع کيتی۔  190 تو‏ں زیادہ آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں تباہ کردتا گیا تے 150 نو‏‏ں رومن کیتھولک گرجا گھراں وچ تبدیل کردتا گیا۔ 

دوجے پاسے جنگ توں بالکل پہلے، وولہینیا "مشرقی یورپ دی برداشت دی سب توں زیادہ مہتواکانکشی پالیسیاں چوں اک دی تھاں" سی۔  یوکرینی ثقافت تے مذہبی خود مختاری تے آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی یوکرینائزیشن د‏‏ی حمایت دے ذریعے ، ساناکا حکومت پولینڈ د‏‏ی ریاست دے لئی یوکرینی وفاداری حاصل کرنا چاہندی سی تے سرحدی خطے وچ سوویت اثر و رسوخ نو‏‏ں کم تو‏ں کم کرنا چاہندی سی۔ 1935 وچ جوزف پلسوڈسکی دی موت دے بعد ایہ نقطہ نظر آہستہ آہستہ ترک کر دتا گیا   عملی طور تے تمام سرکاری تے انتظامی عہدے، بشمول پولیس، پولینڈ نوں تفویض کیتے گئے۔ 

دوجے پولش جمہوریہ ولوں لاگو کیتیاں گئیاں سخت پالیسیاں اکثر OUN-B تشدد دا ردعمل سن،  لیکن دو نسلی گروہاں دے وچکار تعلقات دی ہور خرابی وچ حصہ پایا۔ 1921ء تے 1938ء دے درمیان ، پولینڈ دے نوآبادیات‏ی باشندےآں تے جنگ دے سابق فوجیاں نو‏‏ں ولہینیئن تے گیلیشیائی دیہی علاقےآں وچ آباد ہونے د‏‏ی ترغیب دتی گئی؛ اوہناں دی گنتی 1939 تک 3,500 نویاں بستیاں وچ وولینیا وچ 17,700 تک پہنچ گئی۔  1934 تے 1938 دے وچکار، یوکرینیاں دے خلاف پرتشدد تے بعض اوقات مہلک  حملیاں دا اک سلسلہ پولینڈ دے دوجے حصیاں وچ کیتا گیا۔    وولہینیا تیزی نال تشدد دی تنازعات دی تھاں سی، جس دے اک پاسے پولش پولیس سی تے دوجے پاسے بہت سارے غیر مطمئن یوکرینیائی کساناں ولوں مغربی یوکرینیائی کمیونسٹاں دی حمایت کیتی گئی سی۔   کمیونسٹاں نے ہڑتالاں دا اہتمام کیتا ، 1935–1936 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 31 مشتبہ پولیس مخبراں نو‏‏ں قتل کيتا ، تے پولینڈ د‏‏ی حکومت دے نال "تعاون" دے لئی مقامی یوکرینی عہدیداراں نو‏‏ں قتل کردتا۔ پولیس نے وڈے پیمانے تے گرفتاریاں کیتیاں، 1935 وچ 18 کمیونسٹاں دے قتل دی اطلاع دتی، تے 1936 وچ بندوقاں دی لڑائیاں تے گرفتاری دی کوششاں دے دوران گھٹ توں گھٹ 31 لوکاں نوں قتل کیتا

### دوجی جنگ عظیم

#### ستمبر 1939 وچ یوکرینی ڈائیورژن
جرمنی دے خلاف دفاعی جنگ وچ پہلے پولش ناکامی دے بعد ، موڑنے دے اعمال ، پولش فوجیاں تے بنیادی طور اُتے مشرقی گیلیشیا دے علاقےآں وچ باشندےآں اُتے حملے ہوئے۔ پہلے حملے 12-13 ستمبر 1939 دی رات نوں سٹریج وچ ہوئے، اتے پھر مخلوط نسل دے ہر ضلعے وچ ہوئے۔ ڈائیورژن دی ایہ پہلی لہر وڈی نئیں سی تے پولش افواج نے جلدی، اکثر بے دردی نال، دبا دتی۔  ایہ صرف 17 ستمبر دے بعد سی کہ بہت وڈے پیمانے اُتے پولش مخالف واقعات ہوئے ، جنہاں دا اہتمام او یو این تے کمیونسٹاں نے کیتا ، جس وچ مشرقی گیلیشیا وچ تقریبا 2،000 پولینڈ تے وولہینیا وچ 1،000 مارے گئے۔  سب توں وڈے قتلام Sławentyn دے پنڈاں چ ہوئے ، کونیوچی تے پوٹوٹری۔  او یو این دے مطابق، انہاں نے ستمبر دے دوران 183 پنڈاں تے حملہ کیتا۔  مجموعی طور اُتے ، کئی ہزار لوکاں نے پولینڈ مخالف کارروائیاں وچ حصہ لیا۔ پولش دھر نے امن دے نال جواب دتا، جس وچ شاید کئی سو لوک مارے گئے۔ 

#### وولینیا تے مشرقی گیلیشیا تے سوویت قبضہ
ستمبر 1939 وچ، پولینڈ تے نازی جرمنی تے سوویت یونین نے حملہ کیتا۔ پولینڈ دے چڑھدے حصے نوں سوویت یونین نے اپنے نال ملا لیا؛ وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا یوکرینیائی ایس ایس آر نال منسلک سن۔ الحاق دے بعد ، سوویت این کے وی ڈی نے سماجی کارکناں تے فوجی رہنماواں سمیت بنیادی طور اُتے پولش درمیانے تے اعلیٰ طبقات نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيتا۔ 1939 تے 1941 دے درمیان، 200,000 پولش سائبیریا جلاوطن کیتے گئے۔  جلاوطنی تے قتلاں نے پولینڈ نو‏‏ں انہاں دے کمیونٹی لیڈراں تو‏ں محروم کردتا۔

جنگ دے دوران سوویت قبضے دے دوران ، مقامی انتظامیہ دے پولش ارکان د‏‏ی جگہ یوکرینی تے یہودیاں نے لے لی ،  تے سوویت این کے وی ڈی نے یوکرین د‏‏ی تحریک آزادی نو‏‏ں پلٹ دتا۔ یوکرین دیاں ساریاں مقامی سیاسی جماعتاں ختم کر دتیاں گئیاں۔ 20,000 توں 30,000 یوکرینیائی کارکن جرمنی دے زیر قبضہ علاقے ول نس گئے؛ اوہناں چوں بوہتے جیہڑے نئیں بچ سکے اوہناں نوں گرفتار کر لیا گیا۔ مثال دے طور تے، یو این ڈی او دے سربراہ دمیٹرو لیویٹسکی نوں اپنے کئی ساتھیاں دے نال گرفتار کر لیا گیا سی، تے فیر کدی وی اوہناں توں کوئی خبر نئیں ملی۔ [ 54 ] یوکرینیائی معاشرے دے اندر اعتدال پسند یا لبرل سیاسی رہنماواں دے سوویتاں دے خاتمے نے انتہا پسند زیر زمین او یو این نو مغربی یوکرینیاں وچ اک اہم تنظیمی موجودگی دے نال واحد زندہ بچن آلا گروپ بنن دی اجازت دتی۔ 

#### او یو این دیاں سرگرمیاں 1939–1941
کراکوف وچ 10 فروری 1940 نو‏‏ں ، او یو این دا اک انقلابی دھڑا ابھریا ، جسنو‏ں او یو این-آر یا اس دے رہنما اسٹیپن بینڈیرا دے بعد ، او یو این-بی ( بینڈرائٹس ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تنظیم دی موجودہ قیادت نے اس دی مخالفت کیتی، اس لیی ایہ تقسیم ہو گئی، تے پرانے گروپ نو رہنما آندری میلنک ( ملنکائٹس ) دے ناں تے OUN-M آکھیا گیا۔ 

22 جون 1941 نوں سوویت یونین تے جرمنی نے حملہ کر دتا ؛ سوویتاں نے جلدی ای مشرق دی طرف واپس چلے گئے تے وولہینیا چھڈ دتا۔ او یو این نے جرمناں دی حمایت کیتی، تقریباً 213 پنڈاں تے قبضہ کر لیا تے ریڈ آرمی دے عقبی حصے چ ڈائیورژن دا اہتمام کیتا۔  او یو این-بی نے یوکرینیائی ملیشیا تشکیل دتی جس نے غیر معمولی ظلم دا مظاہرہ کردے ہوئے، یہودیاں دے یہود دشمنی تے قتل عام کیتے۔ یوکرینی قوم پرستاں ولوں کیتے گئے سب توں وڈے پوگروم لیوف چ ہوئے ، جس دے نتیجے چ 6,000 پولش یہودیاں دا قتل عام ہویا۔   او یو این بی دی شمولیت واضح نئیں اے، لیکن گھٹ توں گھٹ او یو این بی دے پروپیگنڈے نے یہود دشمنی نو فروغ دتا۔  بینڈرائٹس ولوں کیتے گئے پوگروماں دی وڈی اکثریت مشرقی گیلیشیا تے وولہینیا چ ہوئی۔   اس وقت یوکرینیائی قوم پرستاں دے ہتھو‏ں کئی سو پولینڈ وی مارے گئے سن ، تے لیوف وچ تقریبا سو پولش طلباء دے اک گروہ نو‏‏ں قتل کر دتا گیا سی۔ 

جون 1941 نوں، او یو این بی نے لیوف چ یوکرینیائی ریاست دے قیام دا اعلان کیتا۔ اعلان دے جواب وچ، OUN-B دے رہنماواں تے ساتھیاں نو گیسٹاپو (تقریباً 1500 افراد) نے گرفتار تے قید کر دتا۔  OUN-M نے کھلے عام کم کرنا جاری رکھیا، جرمناں دے نال تعاون کیتا تے مقامی انتظامیہ سنبھال لئی، لیکن اس دے رہنماواں نو وی گرفتار کرنا شروع کر دتا گیا تے 1942 دے اوائل وچ جرمناں نے تنظیم دے اثر و رسوخ نو کم کر دتا۔  اس دوران، OUN-B، کھلے عام مزاحمت کرن توں قاصر تے جرمن طریقہ کار دی تشکیل شروع کر دتی، پروپیگنڈا دے کم چ مشغول ہونا، تے ہتھیاراں دے ذخیرے بنانا۔  اس نے مقامی باہمی تعاون پسند پولیس وچ گھسنے دا فیصلہ کیتا ، جس تو‏ں اس نے تربیت تے ہتھیار حاصل کیتے۔ معاون پولیس نے تقریباً 200,000 وولینین یہودیاں نو گولی مار کے قتل اچ جرمن ایس ایس دی مدد کیتی، تے انہاں دے تجربے نے انہاں نو ایہ یقین دلایا کہ جرمن اگلے انہاں تے حملہ کرن گے تے انہاں نو نسل کشی دی تکنیکاں دا استعمال کرن دا طریقہ سکھایا۔ 

چلم دے علاقے وچ ، جرمن حکا‏م دے نال تعاون د‏‏ی بنیاد اُتے پولینڈ دے ہتھو‏ں 394 یوکرینی کمیونٹی دے رہنماواں نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ 

#### وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا چ پولش انڈر گراؤنڈ
سوویت قبضے دے دوران ، مشرقی علاقےآں وچ پولش انڈر گراؤنڈ ختم ہوگئی۔ اُتے ، جرمناں دے اس علاقے اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، ہوم آرمی (اے کے) دے ڈھانچےآں نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ وولینیا وچ ، ہوم آرمی دا اک آزاد ضلع قائم کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ مشرقی گیلیشیا وچ ہوم آرمی دا لوؤ ایریا تشکیل دتا گیا سی۔ سابقہ 1943 دے آخر وچ تقریبا 8،000 حلف یافتہ فوجیاں د‏‏ی تعداد سی ، جدو‏ں کہ بعد وچ 1944 دے آغاز وچ تقریبا 27،000 سی  جرمن فوج دے ٹوٹ جانے دے بعد پولش افواج جرمن مخالف بغاوت شروع کرنے د‏‏ی تیاری کررہی سن ۔ 1943 تو‏ں ، ریڈ آرمی دے آنے دے بعد لوو تے مغربی وولہینیا اُتے قبضہ کرنے اُتے توجہ مرکوز کرنے دا منصوبہ سی ، تے یوکرینیائی افواج دے خلاف وی لڑائی د‏‏ی توقع سی۔ 

نازیاں دے نال او یو این دے تعاون دی وجہ توں، مقامی پولینڈ نے عام طور تے سوچیا کہ مصالحت دا کوئی امکان نئیں اے تے جنگ دے بعد یوکرینیاں نو سوویت یوکرین جلاوطن کیتا جانا چاہیدا اے۔ اس طرح دا نظریہ مقامی ہوم آرمی کمانڈ نے وی سانجھا کیتا سی ، لیکن وارسا تے لندن وچ پولش حکام نے یوکرینیائی محدود خود مختاری دے امکان اُتے تبادلہ خیال کردے ہوئے زیادہ اعتدال پسند موقف اختیار کيتا۔  

#### پولش یوکرینی دشمنی
اک طرف پولینڈ دی حکومت تے زیر زمین ریاست ، تے دوجے پاسے یوکرینیائی او یو این بی، دوناں نے اس امکان تے غور کیتا کہ جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار باہمی طور تے تھکا دین آلی کھچاؤ جنگ دی صورت وچ، ایہ خطہ پولینڈ تے یوکرینیاں دے وچکار تنازعہ دا منظر بن جائے گا۔ 1943 دے اوائل وچ ، پولش انڈر گراؤنڈ نے یوکرینیاں دے نال قربت دے امکان اُتے غور کيتا ، جو بے نتیجہ ثابت ہويا کیونجے کوئی وی فریق اپنے دعوےآں د‏‏ی قربانی دینے دے لئی تیار نئيں سی۔ 

مقابلہ دا میدان قبضے دی انتظامیہ سی۔ اک اصول دے طور تے، جرمناں نے یوکرینیاں نوں ترجیح دتی تے اوہناں نال انتظامی عہدے بھرے۔ تاہم، مناسب طور تے اہل لوکاں دی قلت نے جرمناں نو پولینڈ تک اپڑن تے مجبور کر دتا، جنہاں نے 1942 دے دوران نچلی سطح دی انتظامیہ چ برتری حاصل کرنا شروع کر دتی  اس عمل نے یوکرینی انڈر گراؤنڈ چ بدامنی پیدا کر دتی۔ 

ایتھ‏ے تک کہ بین جنگ دے دور وچ وی ، او یو این نے اپنی مطلق العنان شکل وچ لازمی قوم پرستی دے تصورات اُتے عمل کيتا ، جس وچ ایہ شرط سی کہ اک یوکرینیائی ریاست نو‏‏ں نسلی طور اُتے یکساں ہونا چاہیے تے پولش دشمن نو‏‏ں شکست دینے دا واحد طریقہ یوکرینیائی علاقےآں تو‏ں پولینڈ دے خاتمے دے ذریعے سی۔ او یو این بی دے نقطہ نظر توں، یہودیاں نو پہلے ای ختم کر دتا گیا سی، تے روسی تے جرمن صرف عارضی طور تے یوکرین چ سن، لیکن پولینڈ نو زبردستی ہٹانا پیا۔  او یو این-بی نے ایہ یقین کیتا کہ اسنو‏ں تیزی تو‏ں اگے ودھنا پڑے گا جدو‏ں کہ جرمناں نے حالے وی اس علاقے نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا سی تاکہ پولینڈ د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے دے لئی مستقب ل د‏‏ی پولینڈ د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ نتیجہ ایہ نکلیا کہ وولہینیا تے گیلیشیا چ مقامی او یو این بی کمانڈراں، جے او یو این بی دی قیادت نے خود نئیں، نے فیصلہ کیتا کہ دہشت گردی تے قتل دے ذریعے پولینڈ دی نسلی صفائی ضروری اے۔ 

یوکرینیائی قوم پرستاں دا صرف اک دھڑا، مائیکولا لیبڈ تے فیر رومن شوخیویچ دے تحت او یو این بی، وولہینیا دی نسلی صفائی لئی پرعزم سی۔ یوکرینیائی عوامی انقلابی فوج دے بانی تاراس بلبا بوروویٹس نے اس خیال نو مسترد کر دتا تے جدوں پولینڈ دے خلاف قتل عام شروع ہوئے تے اوہناں دی مذمت کیتی۔   او یو این-ایم دی قیادت نوں یقین نئیں سی کہ 1943 وچ انج دا آپریشن فائدہ مند سی۔ 

## قتل عام

### وولہینیا

#### یو پی اے دی تخلیق
1942 دے اخیر تک، وولہینیا وچ او یو این-بی جرمن حکام دے نال تنازعہ توں بچ رہیا سی تے اوہناں دے نال کم کر رہیا سی؛ اینٹی جرمن مزاحمت وولہینیا دے انتہائی شمالی کنارے تے سوویت جماعتاں تک محدود سی، او یو این-ایم جنگجوواں دے نکے بینڈ، تے گوریلا دے اک گروپ تک سی جہنوں یو پی اے یا پولیسین سیچ دے ناں توں جانیا جاندا سی، جہڑا او این بی نال غیر وابستہ سی تے جلاوطن یوکرینی عوامی جمہوریہ دے تاراس بلبا-بورویٹس دی اگوائی چ سی۔  سوویت جماعتاں نے رسد دی تلاش چ مقامی بستیاں تے چھاپے مارے۔ جلد ہی جرمناں نے سوویت جماعتاں دی حقیقی یا مبینہ حمایت دے بدلے وچ وولینیا دے پورے پنڈاں نو "امن" کرنا شروع کر دتا؛ چھاپے اکثر یوکرینیائی معاون پولیس یونٹاں ولوں جرمناں دی براہ راست نگرانی ہیٹھ کیتے جاندے سن۔  سب توں مشہور مثالاں چوں اک 13–14 نومبر 1942 نوں لٹسک کاؤنٹی دے اک پنڈ اوبورکی دی شانتی سی۔  

اکتوبر 1942 وچ ، او یو این - بی نے اپنے پارٹیسن بنانے دا فیصلہ کيتا ، جسنو‏ں او یو این ملٹری ڈٹاچمنٹس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انفرادی یونٹاں نے فروری 1943 وچ فعال لڑائی وچ داخلہ لیا (پہلے 7 فروری نو ولوڈیمیرٹس وچ جرمن تھانے اُتے ہریہوری پیری ہینیاک دے حملے دا سوتنیا آیا)۔  تیسری OUN-B کانفرنس (17–23 فروری 1943) وچ ، ریڈ آرمی د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے زیادہ تو‏ں زیادہ علاقے نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی اینٹی جرمن بغاوت شروع کرنے دا فیصلہ کيتا گیا سی۔ بغاوت سب توں پہلاں وولہینیا چ شروع ہونی سی; اس لئی ، یوکرینیائی لبریشن آرمی نامی اک جماعتی فوج د‏‏ی تشکیل اوتھ‏ے تو‏ں شروع ہوئی۔  بغاوت مارچ دے وسط وچ شروع ہوئی ، جس د‏‏ی قیادت دمیٹرو کلیاچکوفسکی تے واسیل ایواخیو نے د‏‏ی ، فیر اس سال مئی وچ ایواخیو د‏‏ی موت دے بعد کلیاچکوفسکی اکیلے سن ۔ ایہ اس وقت سی جدو‏ں یوکرینیائی لبریشن آرمی دا ناں وی ترک کردتا گیا سی تے یوکرینیائی باغی فوج دا ناں ، جو بلبا بوروویٹس تو‏ں اغوا کيتا گیا سی ، استعمال ہونا شروع ہويا ، اس طرح اس د‏ی نقل کيتی گئی۔ نويں فوج دا اڈا یوکرینی پولیس اہلکاراں اُتے مشتمل سی ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 5،000 مارچ تے اپریل 1943 دے درمیان وڈے پیمانے اُتے ترک ہوئے گئے سن ، تے بلبا بوروویٹس تے او یو این ایم یونٹاں تو‏ں جذب ہوئے افراد سن ۔ جولائی 1943 تکّ یوپیئے کول ویہہ ہزار فوجی سن ۔  ٹموتھی اسنائیڈر دے مطابق، تسلط لئی اپنی جدوجہد وچ، او یو این-بی فورسز میلنک یا بلبا-بوروویٹس دے مبینہ رابطیاں لئی دسیاں ہزاراں یوکرینیاں نوں مار دین گیاں۔ 

جرمن مخالف بغاوت شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی ، او یو این بی یونٹاں نے پولینڈ دے پنڈاں اُتے حملہ کرنا شروع کردتا تے پولش نو‏‏ں قتل کرنا شروع کردتا۔ حملے جلد ہی اک مکمل پیمانے اُتے قتل عام مہم وچ تبدیل ہوئے گئے ، جس دا مقصد پولینڈ د ی آبادی نو ں انہاں علاقےآں تو ں مارنا یا کڈنا سی جنہاں نو ں او یو این بی نے یوکرینی سمجھیا سی۔ موسم بہار 1943 وچ غلبہ حاصل کرنے دے نال ، جدو‏ں یو پی اے نے جرمناں تو‏ں وولہین دیہی علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کرلیا سی ، یو پی اے نے پولینڈ د‏‏ی آبادی دے خلاف وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں شروع کيتیاں۔  &#x5B; *nbsp;لوڑ اے* &#x5D; 

#### پہلے قتل عام
right|thumb|وولینیا چ یو پی اے یونٹاں دے کمانڈر، دمیٹرو کلاچکیوسکی ، جس نے خطے چ پولینڈ دی نسل کشی دا حکم دتا
1939 تے 1943 دے درمیان ، وولہینیا وچ پولش آبادی دا حصہ تقریبا 8٪ (تقریبا 200،000 باشندے) تک گر گیا سی۔ ولہینیئن پولس دیہی علاقےآں وچ منتشر سن ، سوویت ملک بدری نے انہاں نو‏‏ں انہاں دے کمیونٹی لیڈراں تو‏ں محروم کردتا ، تے انہاں دے پاس نہ تاں اپنی مقامی جماعتی فوج سی تے نہ ہی ریاستی طاقت (جرمن قابضین دے علاوہ) جس تو‏ں اوہ تحفظ دے لئی رجوع کرسکن۔ 

9 فروری 1943 نو‏‏ں ، اک یو پی اے گروپ ، جس د‏‏ی کمان ہریہوری پیری ہینیاک نے د‏‏ی سی ، نے سوویت حامی ہونے دا ڈرامہ کيتا تے سارنی کاؤنٹی وچ پاروسل بستی اُتے حملہ کيتا ۔  اسنو‏ں قتل عام د‏‏ی تمہید سمجھیا جاندا اے تے اسنو‏ں اس علاقے وچ یو پی اے دے ذریعہ کیتے گئے پہلے اجتماعی قتل دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔  متاثرین دی تعداد دا تخمینہ 149  توں 173 تک اے۔ 

پورے وولہینیا وچ ، افراد ، اکثر انہاں دے اہل خانہ دے نال ، مارے جانے لگے ، جدو‏ں کہ وولہینیا دے شمال مشرقی حصے وچ کوسٹوپول تے سارنی کاؤنٹیاں وچ ، جتھ‏ے آئیون لیٹوینچک "ڈوبووی" د‏‏ی کمان وچ سی ، یو پی اے نے پولینڈ نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں قتل کرنے دا آغاز کيتا۔  انہاں نے درجناں پنڈاں اُتے حملہ کيتا ، جس وچو‏ں سب تو‏ں وڈا قتل عام لپنکی وچ ہويا ، جتھ‏ے پہلے پولش خود دفاع وچو‏ں اک قائم کيتا گیا سی ، لیکن 26–27 مارچ د‏‏ی رات حملے دے دوران مزاحمت دے باوجود ، "ڈوبووی" یونٹ نے 184 افراد نو‏‏ں قتل کيتا۔  8 اپریل 1943 نو‏‏ں برزینا وچ تقریبا 130 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔  اس دے بعد لہندے د‏‏ی طرف واقع کاؤنٹیاں وچ ، بنیادی طور اُتے لٹسک کاؤنٹی وچ قتل عام کرنا شروع ہويا۔  تیمتھیس سنائیڈر دے مطابق ، مارچ دے آخر تے اپریل 1943 دے اوائل وچ ، یو پی اے افواج نے 7،000 پولش شہریاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ 

#### 1943 دے مقدس ہفتے دے دوران قتل عام دی لہر
او یو این بی تے یو پی اے دی قیادت نے مقدس ہفتہ (18–26 اپریل) نو پولش آبادی تے منظم حملے دے عرصے دے طور تے منتخب کیتا، جس چ مغربی کاؤنٹیاں رونو تے کرزیمینک شامل ہونیاں سن، جتھے Petro Oilynyk [ uk ] "اینی" کمانڈ چ سی۔ 

کئی پنڈاں تے حملہ کیتا گیا، لیکن سب توں زیادہ خونی قتل عام 22–23 اپریل دی رات نوں جانووا ڈولینا چ ہویا، جتھے آئیون لٹوینچک "ڈوبووی" دی کمانڈ چ یو پی اے یونٹ نے 600 لوکاں نوں قتل کیتا تے پورے پنڈ نوں ساڑ دتا۔  اک ہور قتل عام وچ ، یو پی اے د ی رپورٹاں دے مطابق ، زومسکی دے علاقے وچ کوٹی د ی پولش کالونیاں ، تے ویبسکی دے علاقے وچ نووا نویکا نو ں گیسٹاپو تے ہور جرمن حکام دے نال تعاون دے لئی ختم کردتا گیا۔  پولینڈ دے ذرائع دے مطابق ، کوٹی سیلف ڈیفنس یونٹ یو پی اے دے حملے نو‏‏ں دفع کرنے وچ کامیاب رہیا ، لیکن گھٹ تو‏ں گھٹ 53 پولش قتل ہوئے گئے۔ باقی دے وسنیکاں نے پنڈ نوں چھڈن دا فیصلہ کیتا اتے جرمناں ولوں اوہناں نوں اگّ دی چمک اتے بندوقاں دی آواز توں خبردار کیتا گیا جو کوٹی پہنچے۔ 

حملے پورے مشرقی وولہینیا وچ پھیل گئے ، تے کچھ مقامات وچ پولینڈ نے خود دفاعی یونٹاں نو‏‏ں منظم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی جو یوکرینیائی باغی فوج دے حملےآں نو‏‏ں دفع کرنے دے قابل سن ، لیکن زیادہ تر معاملات وچ یو پی اے نے پولینڈ دے پنڈاں نو‏‏ں ذبح تے جلا دتا۔ مئی تے جون وچ ، صفائی پیٹرو اولیجنک دے ماتحت علاقےآں ریون تے کریمینٹس ضلعےآں تک پھیل گئی۔  یو پی اے دے کمانڈراں چوں اک، میکسم سکوروپسکی نے اپنی ڈائری چ لکھیا: "کوٹی تے ساڈی کارروائی توں شروع ہو کے، سورج ڈبن دے بعد دن بہ دن، آسمان اگ دی چمک چ نہا رہیا سی۔ پولش پنڈ جل رہے سن"۔ 

#### جنگ بندی لئی پولش تجاویز
مقامی ہوم آرمی کمانڈ، کرنل Kazimierz Bąbiński دے تحت "لوبون"، نے مقامی خود دفاع دا اہتمام کرکے حملےآں دا جواب دتا ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 100 جولائ‏ی 1943 تک تشکیل دتے گئے سن ، تاکہ آبادی د‏‏ی حفاظت تے انہاں نو‏‏ں شہراں وچ فرار ہونے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔ اس نے یوکرینیائی باغی فوج (یو پی اے) تو‏ں لڑنے دا عزم کيتا گیا سی ، اس گل اُتے یقین نئيں سی کہ اس وچ کسی معاہدے دا کوئی امکان اے ، لیکن اس دے نال ہی اسنو‏ں جرمن مخالف جنرل بغاوت دے منصوبے نو‏‏ں انجام دینے دا پابند کيتا گیا سی ، جس نے اسنو‏ں سوویت جرمن محاذ د‏‏ی آمد تک اپنی افواج نو‏‏ں بچانے دا حکم دتا سی۔  مخالف طرف مقامی حکومت دا نمائندہ ، Kazimierz Banach [ pl ] "جان لینوسکی"، جہڑا ہلے وی اس منصوبے تے یقین رکھدا سی، نے ہیڈ کوارٹر تے ہوم آرمی دے کمانڈر جنرل روویکی دے نال یوکرینیاں دے نال اک معاہدے تے پہنچن تے اتفاق کیتا، جس نو اوہ 1942 توں نافذ کرن دی کوشش کر رئے سی۔ 

مقامی ہوم آرمی دے فوجیاں وچ، بنچ دی شہرت اک غدار دے طور تے سی۔ بنچ نے مقامی او یو این ایس بی کمانڈر شاباتورا دے ذریعے یوکرینیائی باغی فوج (یو پی اے) دے نال گل بات کرن دی کوشش کیتی۔ مڈھلی گل بات 7 جولائی نوں ہوئی۔ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں دوسرے راؤنڈ دے لئی ، ضلعی وفد دے مکمل مطلق ، زیگمونٹ رومل "کرزیسٹوف پوریبا" ، تے اے کے کرزیسٹوف مارکیویچ "چرٹ" دے وولہینیا ضلع دے نمائندے ، کوچ مین وٹولڈ ڈوبروولسکی دے نال مل ک‏ے گئے۔ تناں نوں 10 جولائی 1943 نوں کوسٹیچے پنڈ وچّ بے دردی نال قتل کر دتا گیا۔  اس واقعے نے بالآخر بنچ دے موقف نو بدنام کر دتا۔ ہوم آرمی کمانڈ وچ اک منصوبہ تیار کیتا گیا سی کہ یوکرینی باغی فوج (یو پی اے) دے خلاف اک فوجی کارروائی دا اہتمام کیتا جائے تاکہ نسل کشی دے حملےآں د ی اگلی لہر نو ں ناکام بنایا جاسک ے ، جو انٹیلی جنس معلومات دے مطابق ، 20 جولائ ی دے لئی منصوبہ بندی کيتی گئی سی۔ 

#### قتل عام دی جولائی دی لہر
سوویت فتوحات نے جولائ‏ی 1943 وچ قتل عام وچ اضافے دے لئی اک محرک دے طور اُتے کم کيتا ، جدو‏ں نسلی صفائی اپنے عروج اُتے پہنچ گئی۔  1990 دی دہائی چ، پولش مورخ ولادیسلاو فلار ولوں دمیٹرو کلیچکوسکی (یو پی اے-نارتھ دے ہیڈ کمانڈر) دے مبینہ "خفیہ ہدایت" توں اک حوالہ شائع کیتا گیا سی:سانوں پولش عنصر دے خاتمے دی اک وڈی کارروائی کرنی چاہیدی اے۔ جدوں جرمن فوجاں واپس آندیاں نیں، تے سانوں 16 توں 60 سال دی عمر چ پوری مرد آبادی نو ختم کرن دے لیی اس سوکھے لمحے توں فائدہ اٹھانا چاہیدا اے۔ اسی اس لڑائی نو نئیں ہار سکدے، تے پولینڈ دی افواج نو کمزور کرنا ہر قیمت تے ضروری اے۔ وڈے وڈے جنگلاں دے نال پئے پنڈ تے بستیاں، دھرتی دے چہرے توں غائب ہو جان۔  
thumb|کیسیلین قتل عام 11 جولائی 1943 نوں اتوار دے اک اجتماع دے دوران پولش عبادت کرن آلیاں دا قتل عام سی۔
"خفیہ حکم" دا مکمل متن کدی شائع نئيں ہويا تے اس د ی صداقت اُتے سوال اٹھایا جاندا ا ے۔ 

یو پی اے کمانڈ نے نسل کشی د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں وولہینیا دے مغربی علاقےآں ، ہوروچوف ، کویل تے ولادیمیر دے ضلعےآں تک ودھانے دا فیصلہ کيتا ، جو اک ایسا علاقہ اے جتھ‏ے پولینڈ د‏‏ی زیادہ گھنی آبادی ا‏‏ے۔ حیرت دے عنصر نو زیادہ توں زیادہ استحصال کرن دے لیی کارروائی نو مربوط کیتا جانا سی۔ پولش ایلچیاں دے قتل دے اگلے دن ، 11 جولائی 1943 ، آپریشن دا آغاز سی تے اسنو‏ں قتل عام دا سب تو‏ں خونی دن سمجھیا جاندا اے ،  یو پی اے یونٹاں دے اک پنڈ تو‏ں دوسرے پنڈ مارچ کرنے تے پولش شہریاں نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی بہت ساریاں اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔  اس دن، یو پی اے یونٹاں نے 96 پولش پنڈاں تے بستیاں نو گھیر لیا تے اوہناں تے حملہ کیتا جہڑے کاؤنٹیاں ہوروچوف ، تے ولودزیمیرز وولینسکی چ واقع سن، تے کویل کاؤنٹی چ 3۔ پہلے دو کاؤنٹیاں دے پنجاہ پنڈاں تے اگلے دن حملہ کیتا گیا۔ 

پولینڈ دے گوروو دے پنڈ چ 480 وسنیکاں چوں صرف 70 ای بچ گئے؛ اورزیزین دی بستی وچ، یو پی اے نے 340 وچوں 306 پولینڈ نوں مار دتا؛ پنڈ سادووا چ 600 پولش وسنیکاں چوں صرف 20 بچ گئے۔  زگاجے چ 260 پولش مارے گئے۔  قتل عام دی لہر 16 جولائی تک پنج دن جاری رہی۔ یو پی اے نے نسلی صفائی جاری رکھی، خاص طور تے دیہی علاقیاں وچ، جدوں تک کہ زیادہ تر پولینڈ نوں ملک بدر نئیں کر دتا گیا، ماریا یا کڈ دتا گیا۔ مکمل طور تے منصوبہ بند کارروائیاں کئی یونٹاں ولوں کیتیاں گئیاں سن تے چنگی طرحاں مربوط سن۔  اگست 1943 وچ ، کوول دے نیڑے پولینڈ دے پنڈ گاج نو‏‏ں ساڑ دتا گیا تے تقریبا 600 افراد دا قتل عام کيتا گیا ، تے اوسٹروکی وچ 246 بچےآں سمیت 438 افراد ہلاک ہوئے گئے۔ جولائی 1943 وچ کل 520 پولینڈ دے پنڈاں اُتے حملہ کیتا گیا جس وچ 10،000–11،000 پولش مارے گئے۔ اس دے نال ہی، کاؤنٹی دے چڑھدے حصے وچّ قتل جاری رہے۔ 

#### قتل عام دی اگست دی لہر
پولش آبادی دے ذبح د‏‏ی اک ہور وڈی لہر 29 تے 30 اگست 1943 نو‏‏ں آئی ، اس بار لوبومل ضلع دا وی احاطہ کيتا۔  قتل ستمبر دے وسط تک جاری رہیا۔ 

اگست 30 دی رات دے دوران Ivan Klimchak [ uk ] "لیسی" یونٹ نے کاٹی دے پنڈ نو گھیر لیا، جتھے پولینڈ نو فارم در فارم قتل کیتا گیا، جس چ 180–213 لوک مارے گئے۔  پھر، 31 اگست نوں، یونٹ نے جانکووس پنڈ وچ 86–87 لوکاں نوں مار دتا۔  اسی دن انہاں نے اوسٹرویک پنڈ نو گھیر لیا۔ سکول تے گرجا گھر چ آبادی اکٹھی کیتی گئی، قیمتی شیواں کھوہ لئیاں گئیاں۔ پھر اوہناں آدمیاں نوں تنّ وکھ-وکھ تھاواں 'تے کھنڈے اوزاراں نال مار دتا گیا۔ باقی آبادی نوں قبرستان چ گولی مار دتی گئی۔ کل 476 توں 520 لوک مارے گئے ۔  اک ہور یونٹ 30 اگست دی سویر نوں وولا اوسٹروویکا دے پنڈ وچ داخل ہویا۔ بچےآں نو‏‏ں کینڈی دے نال علاج کيتا گیا ، تے آبادی دے سامنے اک تقریر کيتی گئی جس وچ جرمناں دے خلاف مشترکہ لڑائی دا مطالبہ کيتا گیا ، فیر اسکول وچ پوری آبادی اکٹھی کيتی گئی۔ مرداں نو باہر لے جایا گیا تے کلہاڑیاں تے کھردرے اوزاراں نال مار دتا گیا، فیر سکول، جہدے وچ عورتاں تے بچے سن، نوں اگ لا دتی گئی تے دستی بم سٹے گئے۔  مجموعی طور تے 572–520 لوک مارے گئے ۔  مجموعی طور اُتے ، اگست 1943 وچ کئی سو پولش پنڈاں اُتے حملہ کيتا گیا سی۔

وولہینیا دے مشرقی حصے وچ پولش آبادی دا ذبح جاری رہیا ، حملے عام طور اُتے مربوط نئيں سن ، یو پی اے یونٹاں نے انہاں پولش پنڈاں اُتے حملہ کيتا جو حالے تک زندہ سن ۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے سیلف ڈیفنس پوائنٹس وچ تبدیل ہوئے گئے سن ، لہذا قتل عام تو‏ں پہلے اکثر لڑائیاں ہُندیاں سن ، بعض اوقات محافظ یو پی اے یونٹاں نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوجاندے سن ۔ 

1943 دے گرمیاں چ، وولہینیا چ، ہر پولش تے پولش جڑاں آلا ہر بندہ یوکرینیائی قوم پرستاں دے ہتھوں موت دا سامنا کر رہیا سی۔ پولش جڑاں آلے یوکرینی وی مارے گئے، جویں کہ مخلوط خانداناں دے لوک وی مارے گئے۔ پولینڈ صرف خود دفاع دے اڈیاں تے وڈے شہراں وچ نسبتاً محفوظ محسوس کر سکدے سن۔  وولہینیا توں اک پولش پناہ گزین نے اوس ویلے لکھیا: "چارے پاسے مردہ لاشاں تے ممکنہ متاثرین۔ ہن ہر قطب توں لاشاں دی بو آ رہی اے۔ اوتھے زندہ لاشاں گھم رئی اے۔" 

#### پولش خود دفاع تے انتقام
یو پی اے دے نال جنگ بندی دے اختتام د‏‏ی ناکا‏م کوششاں دے بعد ، پولش انڈر گراؤنڈ فعال دفاعی تے جارحانہ کارروائیاں د‏‏ی طرف منتقل ہوگئے۔ 20 جولائ‏ی 1943 نو‏‏ں ، 9 جماعتی یونٹ بنانے دے فیصلے کیتے گئے ، جنہاں وچ کل اک ہزار دے نیڑے سن ۔  انہاں دا کم پولش خود دفاع د‏‏ی حمایت کرنا تے یو پی اے دے اڈاں اُتے حملہ کرنا سی۔ پولینڈ دی آبادی چ یوکرینیاں دے خلاف جوابی کارروائی کرن دی خواہش ودھ رہی سی۔ اک اندازے دے مطابق یوکرینیائی پنڈاں تے پولینڈ دے حملیاں چ تقریباً 2000 لوک مارے گئے۔ 

#### 1943–1944 دے سردیاں چ وولہینیا چ قتل عام دی آخری لہر
یو پی اے د‏‏ی کمانڈ نے پولینڈ د‏‏ی آبادی دے خلاف حتمی پرسماپن د‏‏ی کارروائی شروع کرنے دے لئی آنے والی سوویت جارحیت تو‏ں فائدہ اٹھانے دا فیصلہ کيتا۔  انہاں پنڈاں اُتے حملہ کرنے دا فیصلہ کيتا گیا جتھ‏ے تو‏ں جرمن یا ہنگری دے یونٹ پہلے ہی واپس چلے چکے سن تے سوویت حالے تک داخل نئيں ہوئے سن ۔  بہت سارے جماعتی یونٹاں نے جرمناں دے خلاف جارحانہ اقدامات وی کیتے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے لئی شہری آبادی د‏‏ی حفاظت کرنا ناممکن ہو گیا۔  حملےآں دا آغاز 7 دسمبر نو‏‏ں بڈکی بوروسکی ، ڈولہان تے اوکوپی دے پنڈاں اُتے حملےآں دے نال ہويا۔  زیادہ تر حملے کرسمس توں بالکل پہلے ہوئے سن۔ ایہ حملے مارچ تک جاری رہے ۔ سب توں خونی قتل عام چوں اک فروری 1944 چ وشنیویک چ ہویا، جدوں او یو این ایس بی یونٹاں نے ڈسکالسڈ کارملائٹس دی خانقاہ تے قبضہ کرن چ کامیابی حاصل کیتی، جہدے تے 1943 دے دوران کئی وار حملہ کیتا گیا  گوانڈھی وسنیوویچ سٹاری۔ 

#### ہوم آرمی دے 27ویں وولہینین انفنٹری ڈویژن دیاں کاروائیاں
جنوری 1944 وچ، اوسے ویلے جدوں یو پی اے پولش آبادی دے قتل عام دی آخری لہر نوں انجام دے رہیا سی، وولہینیا وچ ہوم آرمی دے یونٹاں نے آپریشن ٹیمپسٹ دے نفاذ تے قدم رکھیا، یعنی جرمن مخالف بغاوت۔ اس مقصد دے لی، ولہینیا دے پار توں اے کے یونٹاں نو مغربی ولہینیا چ جمع کرنا سی تاکہ 27واں وولہین انفنٹری ڈویژن تشکیل دتا جا سکے۔ اُتے ، کچھ یونٹاں ، خاص طور اُتے اوہ جو خود دفاع دا حصہ سن ، نے اس حکم اُتے عمل درآمد کرنے تو‏ں انکار کردتا ، کیونجے اوہ شہری آبادی نو‏‏ں یو پی اے دے رحم و کرم اُتے نئيں چھڈنا چاہندے سن ۔  اس دے باوجود، ڈویژن تشکیل دتا گیا سی تے کوویل تے وولودیمیر-وولنسکی دے وچکار وولہینیا دے اک حصے تے قبضہ کرن چ کامیاب ہو گیا سی۔ یوپیئے یونٹاں ولوں گھیر لین دے ڈر توں، ڈویزن نے اوہناں نال لڑائی شروع کر دتی۔ 11 جنوری تو‏ں 18 مارچ 1944 تک ، ڈویژن نے یوکرینیاں دے نال سولہ وڈے جھڑپاں لڑیاں ، جو زیادہ تر کامیاب رہیاں۔  یوکرینیائی آبادی نو‏‏ں سوینارین جنگل تے اس دے آس پاس دے علاقے وچ قبضہ شدہ پنڈاں تو‏ں کڈ دتا گیا۔ یوکرینیائی ذرائع دا کہنا اے کہ ڈویژن دے فوجیاں نے کجھ یوکرینیائی پنڈاں وچ ظلم و ستم کیتے، جنہاں وچوں سب توں وڈا جرم اوچنیوکا وچ ہووے گا، جتھے، یاروسلاو تساروک دے مطابق  ، 166 لوک مبینہ طور تے مارے گئے۔ 

یوکرینیائی باغی فوج دے نال لڑائیاں دے بعد ، ڈویژن نے تقریباً خصوصی طور اُتے جرمناں دے خلاف لڑائی لڑی ، جلد ہی وولہینیا تو‏ں لوبلن دے علاقے وچ واپس چلے گئے۔

#### دوجیاں یوکرینی تنظیماں دے رد عمل
ولودیمیر کوبیوویچ دے تحت یوکرینی مرکزی کمیٹی نے قتلاں دی مخالفت کیتی۔ جواب وچ، یو پی اے یونٹاں نے یوکرینیائی مرکزی کمیٹی دے نمائندیاں تے اک یوکرینیائی کیتھولک پادری نوں قتل کر دتا جس نے اپنے منبر توں یوکرینیائی مرکزی کمیٹی دی اپیل پڑھی سی۔ 

### مشرقی گیلیشیا

#### مشرقی گیلیشیا وچ پولش یوکرینی کشیدگی
پولش انڈر گراؤنڈ نے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں د‏‏ی سالمیت اُتے مضبوطی تو‏ں قائم رہیا ، لیکن یوکرینیاں نو‏‏ں بعض مراعات دینے دے لئی تیار سی۔ اس دے نال ای، اس گل تے یقین سی کہ او یو این، یو ایس ایس آر یا پولینڈ نال تعلق رکھن آلے مغربی یوکرین دے وچکار انتخاب دا سامنا کر رہیا سی، بالآخر پولینڈ دا انتخاب کرے گا۔  اُتے ، او یو این نے انہاں تجاویز نو‏‏ں مسترد کردتا ، تے پولینڈ د‏‏ی آبادی اُتے جرمناں تے سوویتاں دے نال تعاون دا الزام عائد کردے ہوئے بیانات جاری کیتے۔ اس ماحول وچ، تے وولہینیا وچ پولش آبادی دی جاری نسلی صفائی دے پس منظر دے خلاف، پولش انڈر گراؤنڈ تے او یو این سینٹرل پروویژن دے وچکار 1943 دے موسم گرما توں اک ممکنہ معاہدے تے گل بات ہو رئی سی۔  آخری ملاقات 8 مارچ 1944 نوں ہوئی سی 

#### مشرقی گیلیشیا وچ پولینڈ دے خلاف کارروائی کرن دا فیصلہ
thumb|رومن شوخیوچ ، 1943 دے وسط توں یو پی اے دے مرکزی کمانڈر، نے پولینڈ دی نسلی صفائی نو مشرقی گیلیشیا تک ودھاون دا حکم دتا۔
اگست 1943 وچ تیجی او یو این کانگریس وچ، مائیکولا لیبڈ تے Mykhailo Stepaniak [ یوکے ] نے وولینیا وچ یو پی اے دے اعمال نو "ڈاکو" دے طور تے تنقید کیتی۔  تاہم، نمائندیاں دی اکثریت نے اس دے جائزے دی مخالفت کیتی تے پولینڈ دے خلاف وولہینی کارروائیاں نو گیلیشیا منتقل کرن دا انتخاب کیتا۔  ایہ واضح نئيں اے کہ حتمی فیصلہ کب کيتا گیا سی ، ایہ غالباً شوچیویچ نے کیتا سی ، جو اس وقت پہلے ہی او یو این بی تے یو پی اے دا کمانڈر سی ، وولہینیا دا معائنہ کرنے تے خطے وچ کارروائی دے اثرات نو‏‏ں دیکھنے دے بعد۔ 

1943 دے آخر تے 1944 دے اوائل وچ ، وولہینیا وچ زیادہ تر پولینڈ دے قتل ہونے دے بعد یا اس علاقے تو‏ں فرار ہونے دے بعد ، تنازعہ گوانڈھی صوبے گیلیشیا تک پھیل گیا ، جتھ‏ے زیادہ تر آبادی ہلے وی یوکرینی سی ، لیکن پولینڈ د‏‏ی موجودگی مضبوط سی۔ وولہینیا دے معاملے دے برعکس ، جتھ‏ے عام طور اُتے پولینڈ دے پنڈاں نو‏‏ں تباہ کردتا جاندا سی تے انہاں دے باشندےآں نو‏‏ں بغیر انتباہ دے قتل کردتا جاندا سی ، مشرقی گیلیشیا وچ ، پولینڈ نو‏‏ں بعض اوقات فرار ہونے یا مارے جانے دا انتخاب دتا جاندا سی۔ گیلیشیا چ اک یو پی اے کمانڈر دے اک حکم چ آکھیا گیا سی، "اک واری فیر میں تہانوں یاد دلا رہیا واں: پہلے پولینڈ نوں اپنڑی زمین چھڈن لئی آکھو تے صرف بعد چ اوہناں نوں مائع کرو، دوجے پاسے نئیں"۔ دوجے حربےآں دا انتخاب، بہتر پولش خود دفاع تے پولینڈ دے لئی زیادہ سازگار آبادی دے توازن دے نال مل ک ے، وولہینیا دے مقابلے وچ گیلیشیا وچ پولینڈ دے درمیان موت د ی تعداد نمایاں طور اُتے کم ہوئی۔ 

اس علاقے وچ یوکرینی قوم پرستاں ولوں ورتے گئے طریقے اوہی سن: پنڈاں دے سارے پولش وسنیکاں نوں گولی مار کے مار دتا تے پھر پنڈاں نوں لٹّ کے ساڑ دتا ۔  28 فروری 1944 نو‏‏ں ، کوروسیاٹین دے پنڈ وچ 135 پولش قتل ہوئے گئے ؛  متاثرین نو بعد چ اک مقامی رومن کیتھولک پادری، میچیسلاو کامینسکی نے شمار کیتا۔  جان زالسکی ( Tadeusz Isakowicz-Zaleski دے والد) جنہاں نے قتل عام دا مشاہدہ کیتا، نے اپنی ڈائری وچ لکھیا: "قتل تقریباً ساری رات جاری رہیا۔ اسیں خوفناک رولا سنیا، مویشیاں دے زندہ جلان دی دہاڑ، گولی چلان دی آواز۔ انج لگدا سی کہ دجال نے خود اپنی سرگرمی شروع کر دتی!"  کامینسکی نے دعوی کیتا کہ کوروپیک وچ، جتھے اصل وچ کوئی وی پولش قتل نئیں کیتا گیا سی، اک مقامی یونانی کیتھولک پادری، مخلوط پولش یوکرینیائی خانداناں دے حوالے نال، منبر توں اعلان کیتا: "ماں، تسی اک دشمن نوں دودھ پی رئے او - اس دا گلا گھٹ دیو۔"  پولش پنڈاں دے سکوراں وچ جنہاں دے باشندے قتل کیتے گئے سن تے تمام عمارتاں ساڑ دتیاں گئیاں سن، زباراز دے نیڑے بیریزوویکا ورگیاں جگہاں نیں؛ ایہرویکا، ٹرنوپیل دے نیڑے؛ پلوٹیچ، ٹرنوپیل دے نیڑے؛ پوڈکمین، بروڈی دے نیڑے؛ تے ہاناچیو تے ہاناچیوکا، پرزیمیسلانی دے نیڑے۔ 

یو پی اے دے اک کمانڈر رومن شوخویچ نے 25 فروری 1944 دے اپنے حکم وچ آکھیا: "سوویت افواج دی کامیابی دے پیش نظر پولینڈ دے خاتمے نو تیز کرنا ضروری اے، انہاں نو مکمل طور تے ختم کر دینا چاہیدا اے، انہاں دے پنڈاں نو ساڑ دینا چاہیدا اے... صرف پولش آبادی نو تباہ کرنا چاہیدا اے"۔ 
right|thumb|پوڈکمین ایبی دے برج تے گولی دے نشان، جتھے بہت سارے پولاں نے پناہ لئی؛ ایبی تے 12 مارچ 1944 نوں یو پی اے نے حملہ کیتا سی۔
سب توں بدنام زمانہ قتل عام چوں اک 28 فروری 1944 نوں پولینڈ دے پنڈ ہٹا پینیاکا چ ہویا، جہدے چ 1000 توں ودھ لوک رہندے سن۔ اس پنڈ نے پولش یہودیاں  سمیت پناہ گزیناں دے لئی پناہ گاہ دے طور اُتے کم کیتا سی تے نال ہی پولش تے کمیونسٹ جماعتاں دے لئی اک بازیابی دے اڈے دے طور اُتے وی کم کیتا سی۔ اک اے کے یونٹ اوتھے سرگرم سی۔ 1944ء دے سردیاں وچ اک سوویت جماعتی یونٹ جس د‏‏ی تعداد 1000 سی ، دو ہفتےآں دے لئی پنڈ وچ تعینات سی۔    ہٹا پینیاکا دے پنڈ دے لوکاں نے، اگرچہ غریب سن، اک چنگی طرحاں قلعہ بند تے مسلح خود دفاعی یونٹ دا اہتمام کیتا، جس نے 23 فروری 1944 نوں یوکرینی تے جرمن جاسوسی حملے دا مقابلہ کیتا  &#x5B; **' &#x5D;</sup> ایس ایس گیلیشیا (پہلا یوکرینیئن) ڈویژن دے 14ویں وافن گریناڈیر ڈویژن دے دو فوجی وافین-ایس ایس دے ہتھوں مارے گئے تے اک زخمی ہو گیا۔ فروری نو‏‏ں ، بروڈی تو‏ں یوکرینیائی 14 واں ایس ایس ڈویژن دے عناصر 500–600 افراد دے نال واپس آئے ، جس د‏‏ی مدد سول قوم پرستاں دے اک گروپ نے کيتی۔ ایہہ قتل دا سلسلہ سارا دن جاری رہیا۔ پولینڈ دے سیلف ڈیفنس یونٹ دے کمانڈر کازیمیرز وجچوسکی نو پٹرول نال بھیگ دتا گیا تے مرکزی چوک تے زندہ ساڑ دتا گیا۔ پنڈ مکمل طور تے تباہ ہو گیا سی تے ایہدے سارے وسنیک مارے گئے سن۔  شہریاں، جنہاں چ زیادہ تر عورتاں تے بچے سن، اک گرجا گھر چ گھیرے ہوئے سن، تقسیم کیتے گئے تے گوداماں چ بند کر دتے گئے، جنہاں نو اگ لا دتی گئی۔  ہٹا پینیاکا قتل عام وچ ہلاکتاں دے تخمینے مختلف ہن تے ایہناں وچ 500 (یوکرینی آرکائیوز)،  1,000 توں ودھ ( Tadeusz Piotrowski )،  تے 1,200 (سول لٹمین) شامل ہن۔  آئی پی این دی تحقیقات دے مطابق، ایہ جرم یوکرینیائی 14ویں ایس ایس ڈویژن دی چوتھی بٹالین [ 140 ] ولوں کیتا گیا سی جہنوں یوپیئے یونٹاں تے مقامی یوکرینیائی شہریاں نے حمایت دتی سی۔ 

یوکرینیائی 14ویں ایس ایس ڈویژن دے اک فوجی رسالے نے پولینڈ دے قتل دی مذمت کیتی ۔ 2 مارچ 1944ء دے یوکرینیائی نوجواناں تو‏ں مخاطب اک مضمون وچ ، جو فوجی رہنماواں نے لکھیا سی ، سوویت جماعتاں نو‏‏ں پولش تے یوکرینیائیاں دے قتل دا الزام عائد کيتا گیا سی ، تے مصنفین نے کہیا ، "جے خدا نہ کرے ، انہاں لوکاں وچو‏ں جنہاں نے اس طرح د‏‏ی غیر انسانی کارروائیاں کيتیاں ، اک یوکرینی ہتھ پایا گیا تاں ، اسنو‏ں ہمیشہ دے لئی یوکرینی برادری تو‏ں خارج کردتا جائے گا"۔  بعض مورخین اس قتل وچ یوکرینی 14 واں ایس ایس ڈویژن دے کردار تو‏ں انکار کردے نيں تے انہاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے جرمن یونٹاں تو‏ں منسوب کردے نيں ، لیکن دوسرے اس تو‏ں متفق نئيں ني‏‏‏‏ں۔  <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; **' &#x5D; ییل دے مورخ تیمتھیس سنائیڈر دے مطابق، مغربی یوکرین توں پولینڈ دی نسلی صفائی وچ یوکرینی 14 ویں ایس ایس ڈویژن دا کردار معمولی سی۔ 

بروڈی دے نیڑے پڈکمین (Podkamień) دا پنڈ پولینڈ دے لوکاں لئی اک پناہ گاہ سی، جہڑے اوتھے ڈومینیکناں دی خانقاہ چ چھپے ہوئے سن۔ جدوں مارچ 1944 دے وسط وچ یو پی اے یونٹاں نے خانقاہ تے حملہ کیتا تے تقریباً 2000 لوک، جنہاں وچ زیادہ تر عورتاں تے بچے سن، اوتھے رہ رئے سی، جس تے پولش ہوم آرمی نے یوکرینیائی ایس ایس دے نال تعاون کرن دا الزام لایا سی۔ 250 توں ودھ پولش مارے گئے۔  نیڑے دے پنڈ پالیکروی چ 300 پولینڈ مارے گئے ، 20 مالنیسکا چ تے 16 چرنیٹسیا چ ۔ مسلح یوکرینی گروہاں نے خانقاہ نو‏‏ں تباہ کردتا تے تمام قیمتی سامان چوری کرلیا۔ جو کجھ بچیا اوہ مریم آف پڈکامین دی پینٹنگ سی، جہڑی ہن وروکلاو دے سینٹ ووجیچ چرچ چ رکھی گئی اے۔ کیریچک دے مطابق ، پولینڈ اُتے پہلے حملے اگست 1943 وچ اوتھ‏ے ہوئے سن تے ایہ غالباً وولہینیا تو‏ں آنے والے یو پی اے یونٹاں دا کم سن ۔ بدلے چ، پولینڈ نے اہم یوکرینیاں نو قتل کر دتا، جنہاں چ لیوف دا اک یوکرینی ڈاکٹر، جس دا ناں لاسٹوویکی سی تے پرزیمیسل دا اک مشہور فٹ بال کھلاڑی، جس دا ناں واؤچیزین سی۔

گرمیاں دے آخر تک ، مشرقی گیلیشیا وچ پولینڈ دے مقصد تو‏ں دہشت گردی دے وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں ہو رہیاں سن تاکہ پولینڈ نو‏‏ں دریائے سان دے مغربی کنارے اُتے "سان دے پیچھے پول" دے نعرے دے تحت آباد ہونے اُتے مجبور کیتا جاسک‏‏ے۔ اسنائیڈر دا اندازہ اے کہ صرف گیلیشیا وچ 25،000 پولش مارے گئے سن ،  تے گریگورز موٹیکا نے متاثرین د‏‏ی تعداد 30،000–40،000 لگائی۔ 

ریڈ آرمی دے علاقیاں وچ داخل ہون دے بعد وی قتل عام بند نئیں ہویا، 1945 وچ Czerwonogrod (یوکرینی: Irkiv) ورگے تھاواں تے قتل عام ہویا، جتھے 2 فروری 1945 نوں 60 پولینڈیاں نوں قتل کیتا گیا سی،   اک دن پہلے جدوں اوہ ریکوریڈ ریٹوریز لئی روانہ ہون گے۔

خزاں 1944 تک، پولش مخالف کارروائیاں بند ہو گئیاں، تے دہشت گردی صرف انہاں لوکاں دے خلاف استعمال کیتی گئی جنہاں نے این کے وی ڈی دے نال تعاون کیتا، لیکن 1944 دے آخر تے 1945 دے اوائل وچ، یو پی اے نے ٹرنوپیل دے علاقے وچ پولش مخالف آخری وڈے پیمانے اُتے کارروائی کيتی۔  5–6 فروری 1945 دی رات نوں، یوکرینیائی گروہاں نے بوچچ دے نیڑے پولینڈ دے پنڈ باریسز تے حملہ کیتا؛ 126 پولینڈیاں دا قتل عام کیتا گیا ، جنہاں چ عورتاں تے بچے وی شامل سن ۔ کجھ دناں بعد، 12–13 فروری نوں، پیٹرو کھامچک دے ماتحت او یو این دے اک مقامی گروپ نے پولینڈ دی بستی پوزنیکی تے حملہ کیتا، تقریباً 100 لوکاں نوں مار دتا تے گھراں نوں ساڑ دتا۔ بچن آلے لوکاں چوں بوہتے پروڈنک ، سلیشیا دے نیڑے نیمیسلویچ چلے گئے۔ 

تقریبا 150  –366 یوکرینیائی تے پاولوکوما دے چند پولش باشندےآں نو‏‏ں 3 مارچ 1945 نو‏‏ں سابقہ پولش ہوم آرمی یونٹ نے مار دتا ، جس وچ قریبی پنڈاں دے پولش سیلف ڈیفنس گروپاں نے مدد حاصل کيتی۔ ایہ قتل عام سمجھیا جاندا اے کہ یو پی اے دے ذریعہ پاولوکوما وچ 9 یا 11 پولینڈ  دے پہلے مبینہ قتل تے گوانڈھی پنڈاں وچ یو پی اے دے ذریعہ مارے گئے پولینڈ د ی غیر متعین تعداد دے بدلے دا عمل سی۔

### ظلم
وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا چ قتل عام دے دوران پولینڈ تے حملے انتہائی غمگین تے وحشی پن دے نال نشان زد کیتے گئے۔ عصمت دری، تشدد تے اعضاء کٹنا عام سی، جس دے نتیجے وچ پورے پنڈ ختم ہو گئے۔ ڈنڈے نوں زندہ ساڑ دتا گیا، اوہناں دی کھال کڈھ دتی گئی، سولی تے چڑھا دتا گیا، مصلوب کیتا گیا، ہڈیاں نوں کڈھ دتا گیا، اوہناں دے انگ کٹ دتے گئے تے اوہناں دے سر کٹ دتے گئے۔ عورتاں دے نال اجتماعی زیادتی کیتی گئی تے اوہناں دے چھاتی کٹ دتے گئے، بچیاں نو کلہاڑیاں نال ٹکڑے ٹکڑے کر دتا گیا، بچیاں نو سنگیناں تے کانٹا تے لٹکا دتا گیا یا درختاں نال ماریا گیا۔  

پولش انڈر گراؤنڈ دی اک دستاویز دے مطابق، جرائم بہت زیادہ سن: 
 
عینی شاہد تاڈیوس پیوٹروسکی دے مطابق اپنے دوست دے ٹبر دی قسمت دے بارے چ: 
 
 
 
ایہہ ظلم بے دھڑک تے بناں روک-ٹوک دے کیتے گئے۔ متاثرین، اوہناں دی عمر یا جنس توں قطع نظر، معمول دے مطابق موت تک تشدد دا نشانہ بنایا جاندا سی۔ نارمن ڈیوس نے *نو سمپل وکٹری* وچ قتل عام دا اک مختصر لیکن چونکا دینے والا بیان دتا اے:

1944 دے شروع چ اک او یو این آرڈر چ آکھیا گیا سی:
  
یو پی اے کمانڈر دے 6 اپریل 1944 دے حکم وچ کہیا گیا سی: "اوہناں [پولینڈ] نال بے رحمی نال لڑو۔ کسے نوں وی نئیں بچایا جانا چاہیدا، مخلوط شادیاں دی صورت وچ وی"۔  

ٹموتھی اسنائیڈر نے قتلاں نو بیان کیتا: "یوکرینی جماعتاں نے گھراں نو ساڑ دتا، گولی مار دتی یا انہاں لوکاں نو اندر واپس مجبور کیتا جنہاں نے فرار ہون دی کوشش کیتی، تے باہر گرفتار کیتے گئے لوکاں نو مارن دے لی درانتی تے کانٹے دا استعمال کیتا۔ بعض معاملات وچ، سر کٹے ہوئے، مصلوب کیتے گئے، ٹوٹے ہوئے یا ہڈیاں کڈیاں گئیاں لاشاں نو ظاہر کیتا گیا سی، تاکہ پولس نو فرار ہون دی حوصلہ افزائی کیتی جا سکے"۔   یوکرینیائی مورخ یوری کیریچک نے اس تنازعے نو قرون وسطی دے کساناں دی بغاوتاں دے نال ملدا جلدا قرار دتا۔ 

پولینڈ دے مورخ پیوٹر لوسووسکی دے مطابق، زیادہ تر حملیاں چ استعمال ہون آلا طریقہ اوہی سی۔ پہلے، مقامی پولینڈیاں نو یقین دوایا گیا سی کہ انہاں دے نال کجھ نئیں ہووے گا۔ پھیر سویرے ہی اک پنڈ نوں یوپیئے دے ہتھیاربند میمبراں نے گھیر لیا سی، جنہاں دے پچھے کسان سن جنہاں کول کلہاڑیاں، چھریاں، ہیچاں، ہتھوڑے، کھنگھورے، بیلچہ، درانتی، کھرنڈ، کدال اتے ہور وکھ-وکھ کھیتی باڑی دے اوزار سن۔ سارے پولینڈ جنہاں دا سامنا ہویا اوہناں نوں قتل کر دتا گیا؛ زیادہ تر اوہناں دے گھراں چ مارے گئے پر کدی کدی اوہناں نو گرجا گھراں یا گوداماں چ لے جایا جاندا سی جہناں نو فیر اگ لا دتی جاندی سی۔ بہت سارے پولینڈیاں نو کھوہاں چ سُٹ دتا گیا یا مار دتا گیا تے فیر اتلی اجتماعی قبراں چ وی دفن کر دتا گیا۔ اک قتل عام دے بعد کپڑے، اناج تے فرنیچر سمیت سارا سامان لٹیا جاندا سی ۔ اک حملے دا آخری حصہ پورے پنڈ نوں اگّ لانا سی۔  پولش وجود دے تمام آثار ختم کر دتے گئے ، ایتھ‏ے تک کہ ترک کردہ پولش بستیاں نو‏‏ں وی جلا دتا گیا۔ 

بھاویں ایہہ کہنا مبالغہ آرائی ہو سکدی اے کہ قتل عام نوں یوکرینیاں دی عام حمایت حاصل سی، پر ایہہ تجویز کیتا گیا اے کہ مقامی یوکرینیاں دی وڈی حمایت دے بغیر، اوہ ناممکن ہوندے۔    یوکرینیائی کساناں نے جنہاں نے قتلاں وچ حصہ لیا، اپنے اپنے گروپ بنائے، ایس کے وی یا *سامبورونی کشچووی وڈیلی* )۔ اوہناں دے کئی متاثرین جنہاں نو پولش سمجھیا جاندا سی، پولش بولی نہ جانن دے باوجود، دوجیاں دے نال ایس ایس کے وی نے قتل کر دتا سی۔ 

تشدد 11 جولائی 1943 نو اپنے عروج تے پہنچیا جہنوں بوہت سارے پولش "خونی اتوار" دے ناں توں جاندے سن جدوں یو پی اے نے وولہینیا دے 100 پولش پنڈاں تے حملے کیتے تے اوہناں نو ساڑ دتا تے اک ہسپتال چ روگی تے نرساں سمیت تقریباً 8,000 پولش مرداں، عورتاں تے بچیاں نو ذبح کر دتا۔ ایہ حملےآں دے نال نال ہور وی جرمناں دے ذریعہ کدی وی روکے جاسکدے سن جو بعض معاملات وچ انہاں پنڈاں وچ یا انہاں دے نیڑے گیریژن وچ تعینات سن جنہاں اُتے حملہ کيتا گیا سی۔ جرمن فوجیاں نو تاہم مداخلت نہ کرن دا احکامات دتے گئے۔ بعض معاملات وچ انفرادی جرمن فوجیاں تے افسراں نے یو پی اے دے نال سودے کیتے تاکہ اوہ پولینڈ تو‏ں لُٹے گئے لٹ دے حصے دے بدلے انہاں نو‏ں ہتھیار تے ہور مواد دے سکن۔

نسلی طور تے مخلوط بستیاں وچ رہن آلے یوکرینیاں نو اپنے پولش گوانڈھیاں تے حملیاں وچ مدد کرن لئی قائل کرن لئی مادی ترغیبات پیش کیتیاں گئیاں یا یو پی اے دی سکیورٹی سروس ( سلوزبا بیزبیکی ) ولوں رات نوں جان لئی خبردار کیتا گیا سی، تے باقی سارے باشندیاں نوں سویرے قتل کر دتا گیا سی۔ بہت سارے یوکرینیاں نے پولینڈ نوں پناہ دین یا خبردار کرن دی کوشش کرن تے خطرہ لایا تے کجھ معاملیاں چ اپنی جان وی گوا دتی۔    ایسی سرگرمیاں نو یو پی اے نے دشمن دے نال تعاون دے طور تے سمجھیا تے سخت سزا دتی۔  2007 وچ ، پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس (آئی پی این) نے اک دستاویز شائع کيتی ، *کریسووا کسیگا سپرویڈلیویچ 1939–1945۔* *او یو این یو پی اے ("بارڈر لینڈ دی نیک لوکاں دی کتاب۔ او یو این تے یو آئی اے دے خاتمے توں پولینڈ نوں بچان آلے* یوکرینیاں دے بارے چ")۔ اس کتاب دے مصنف ، آئی پی این دے مورخ رومولڈ نیڈزیلکو نے 1341 مقدمات دستاویزی کیتے جنہاں وچ یوکرینی شہریاں نے اپنے پولش گوانڈھیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 384 یوکرینیاں نو‏‏ں یو پی اے نے پھانسی دے دتی۔ 

پولش یوکرینی خانداناں وچ، یو پی اے دی اک عام ہدایت ایہ سی کہ کسی دے پولش ساتھی تے اس شادی توں پیدا ہون آلے بچیاں نو مار دتا جائے۔ جنہاں لوکاں نے اس طرح دے حکم نو لے جان توں انکار کیتا سی، اکثر اوہناں دے پورے ٹبر دے نال قتل کر دتے جاندے سن۔  

یوکرینیائی ذرائع دے مطابق ، اکتوبر 1943ء وچ پولینڈ د‏‏ی حکومت دے وولینین وفد نے سارنی ، کوسٹوپول ، روون تے زدولبونوف کاؤنٹیاں وچ پولش ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 15،000 تو‏ں زیادہ ہونے دا اندازہ لگایا۔  تیمتھیس اسنائیڈر دا اندازہ اے کہ جولائی 1943 وچ ، یو پی اے دے اقدامات دے نتیجے وچ وولہینیا وچ گھٹ تو ں گھٹ 40،000 پولش شہریاں د ی موت ہوئی (مارچ 1944 وچ ، گیلیشیا وچ ہور 10،000 مارے گئے) ،  جس د ی وجہ تو ں ستمبر تے 1944 تو‏ں پہلے 200،000 پولش لوک فرار ہوئے گئے۔ 800,000 بعد چ۔ 

### سیلف ڈیفنس تنظیماں
قتل عام نے اپریل 1943 وچ پولینڈ نو‏‏ں خود دفاع دے لئی منظم کرنا شروع کرنے د‏‏ی ترغیب دتی ، 1943 وچ وولہینیا وچ اس طرح د‏‏ی 100 تنظیماں تشکیل دتیاں گئیاں۔ بعض اوقات ، خود دفاع د‏‏ی تنظیماں نے جرمناں تو‏ں ہتھیار حاصل کیتے ، لیکن دوسری بار ، جرمناں نے انہاں دے ہتھیار ضبط کرلئے تے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ بہت ساریاں تنظیماں یو پی اے دے دباء دا سامنا نہ کر سکیاں تے تباہ ہو گئیاں ۔ صرف سب تو‏ں وڈی خود دفاعی تنظیماں ، جو ہوم آرمی یا سوویت جماعتاں تو‏ں مدد حاصل کرنے دے قابل سن ، زندہ رہنے دے قابل سن ۔  یونین فار آرمڈ سٹرگل-ہوم آرمی وولین دے کمانڈر کازیمیرز بینسکی نے اے کے پارٹیسن یونٹاں نوں اپنے حکم وچ آکھیا: 
 
20 جولائ‏ی 1943 نو‏‏ں ، پولینڈ دے خود دفاعی یونٹاں نو‏‏ں ہوم آرمی دے کنٹرول دے ماتحت کرنے دا حکم دتا گیا۔ دس دن بعد ، ہوم آرمی نے خود نو‏‏ں اک آزاد یوکرینیائی ریاست د‏‏ی حمایت وچ اعلان کيتا جو غیر پولش آباد علاقےآں اُتے محیط ہوئے گا ، تے شہریاں دے خونریزی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ 

پولش خود دفاعی تنظیماں نے 1943 دے موسم گرما وچ یوکرینیائی شہریاں دے انتقام دے قتل عام وچ حصہ لینا شروع کیتا ، جدو ں یوکرینیائی پنڈ دے لوک جنہاں دا قتل عام تو ں کوئی لینا دینا نئيں سی ، پولش جماعتی افواج دے ہتھو‏ں تکلیف دا سامنا کرنا پيا۔ ثبوت وچ 26 اگست 1943 نو‏‏ں مقامی پولش خود دفاع نو‏‏ں لکھیا گیا اک خط شامل اے جس وچ اے کے دے کمانڈر کازیمیرز بابینسکی نے گوانڈھی یوکرینیائی پنڈاں نو‏‏ں جلانے ، کسی وی یوکرینیائی نو‏‏ں قتل کرنے اُتے تنقید دا نشانہ بنایا سی جو اس دا راستہ عبور کردا سی تے یوکرینیائیاں نو‏‏ں انہاں دے مادی اشیاء تو‏ں لٹنا سی۔  پولینڈ دے ذریعہ انتقامی کارروائیاں وچ وولین وچ قتل ہونے والے یوکرینی شہریاں د‏‏ی کل تعداد دا اندازہ 2،000–3،000 ا‏‏ے۔ 

جنوری 1944 وچ 27ویں ہوم آرمی انفنٹری ڈویژن دا قیام یو پی اے تے بعد وچ جرمن افواج نال لڑن دے مقصد نال کیتا گیا سی۔ 

### جرمنی دی شمولیت
جد کہ جرمناں نے فعال طور تے تنازعہ دی حوصلہ افزائی کیتی، اوہناں نے براہ راست ملوث نہ ہون دی کوشش کیتی۔ باہمی تعاون پسند یوکرینی تے بعد وچ پولش معاون پولیس تو‏ں تشکیل شدہ خصوصی جرمن یونٹاں نو‏‏ں وولہینیا وچ امن د‏‏ی کارروائیاں وچ تعینات کيتا گیا سی ، تے انہاں دے کچھ جرائم نو‏‏ں ہوم آرمی یا یو پی اے تو‏ں منسوب کيتا گیا سی۔ 

یوری کیریچک دے مطابق جرمناں نے تنازعہ دے دونے فریقاں نو اک دوجے دے خلاف فعال طور تے اگے ودھایا۔  ایرک کوخ نے اک وار آکھیا سی: "سانوں ہر ممکن کوشش کرنی پوے گی تاں جے اک قطب اک یوکرینی نال ملدا اے، اوہنوں مارن لئی تیار ہووے تے ایس دے اُلٹ، اک یوکرینی اک قطب نوں مارن لئی تیار ہووے"۔ کیریچک نے سارنی دے اک جرمن کمشنر دا حوالہ دتا جس نے پولش شکایتاں دا جواب دتا: "تسی سیکورسکی چاہندے او، یوکرینی بینڈیرا چاہندے او۔ اک دوجے نال لڑو"۔ 

جرمناں نے یوکرینی پولیس والےآں د‏‏ی جگہ پولش پولیس والےآں نو‏‏ں لے لیا جو جرمن سروس تو‏ں فرار ہوئے گئے سن ۔ تقریباً 1,200 مقامی پولینڈ نے پولیس چ شمولیت اختیار کیتی، بنیادی طور تے یو پی اے دے مظالم دا بدلہ لین تے اپنے آپ نو بچان دے ذرائع حاصل کرن دی خواہش توں۔  جرمن پالیسی وچ ہر یوکرینیائی پولیس افسر دے خاندان دے قتل دا مطالبہ کیتا گیا سی جو فرار ہو گیا سی تے کسی وی یوکرینی پولیس افسر دے پنڈ نو ں تباہ کرنا سی جو اپنے ہتھیاراں دے نال فرار ہو گیا سی۔ اوہ انتقامی کارروائیاں نویں بھرتی ہون آلے پولش پولیس اہلکاراں دا استعمال کردے ہوئے کیتیاں گئیاں۔ جرمن پولیس وچ پولینڈ د‏‏ی شرکت پولینڈ د‏‏ی بستیاں اُتے یو پی اے دے حملےآں دے بعد ہوئی ، لیکن اس نے یوکرینی قوم پرستاں نو‏‏ں پروپیگنڈے دے مفید ذرائع فراہ‏م کیتے تے نسلی صفائی دے جواز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ او یو این بی دے رہنما نے اگست 1943 وچ صورتحال دا خلاصہ ایہ کہندے ہوئے کیتا کہ جرمن انتظامیہ "پولاکس نو‏‏ں اپنے تباہ کن اعمال وچ استعمال کردی ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ اسيں انہاں نو‏‏ں بے رحمی تو‏ں تباہ کردے ني‏‏‏‏ں۔"  مارچ تے اپریل 1943 وچ فرار ہونے دے باوجود ، یوکرینی پولیس اہلکاراں نے معاون پولیس فورسز دا اک اہ م حصہ تشکیل دتا تے جرمن احکامات دے تحت پولش تے ہور پنڈاں نو‏‏ں پرسکون بنایا۔ 

25 اگست 1943ء نو‏‏ں جرمن حکام نے تمام پولینڈ نو‏‏ں پنڈاں تے بستیاں نو‏‏ں چھڈ ک‏ے وڈے شہراں وچ منتقل ہونے دا حکم دتا۔ 

اس علاقے وچ سوویت جماعتی یونٹاں نو‏‏ں قتل عام تو‏ں آگاہ سی۔ 25 مئی 1943 نو‏‏ں ، ریون دے علاقے د‏‏ی سوویت جماعتی افواج دے کمانڈر نے ہیڈکوارٹر نو‏‏ں اپنی رپورٹ وچ اس گل اُتے زور دتا کہ یوکرینی قوم پرستاں نے پولینڈ نو‏‏ں گولی نئيں ماری بلکہ انہاں نو‏‏ں چاقو تے کلہاڑی تو‏ں کٹ دتا ، جس وچ عمر یا جنس دا کوئی غور نئيں کيت‏‏ا۔

## متاثرین دی تعداد
مورخ جارج لیبر دے مطابق،
 

### پولش ہلاکتاں
وولہینیا قتل عام دے دوران قتل ہون آلے شہریاں چ ہلاکتاں دی گنتی بارے ہلے تیکر تحقیق کیتی جا رئی اے۔ آئیون کاٹچانووسکی دے مطابق، وولہینیا وچ گھٹ توں گھٹ 10 فیصد نسلی پول یو پی اے دے ہتھوں مارے گئے سن، تے اس طرح "پولینڈ دے جانی نقصان انہاں علاقیاں تے پولینڈ دی جنگ توں پہلاں دی آبادی دا تقریباً 1 فیصد سی جتھے یو پی اے سرگرم سی تے یوکرین تے پولینڈ وچ پوری نسلی طور تے پولش آبادی دا 0.2 فیصد سی۔"  لوسووسکی نے زور دتا کہ دستاویزات حتمی توں بہت دور نیں، کیونکہ متعدد معاملات وچ، کوئی وی بچن آلا بعد وچ گواہی دین دے قابل نئیں سی۔ 

جنگ تو‏ں پہلے مشرقی پولینڈ اُتے سوویت تے جرمن حملےآں ، یو پی اے دے قتل عام ، تے جنگ دے بعد سوویت پولینڈ دے اخراج نے اس خطے وچ پولینڈ د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں مجازی خاتمے وچ حصہ لیا۔ جہڑے لوک رہ گئے اوہناں نے وولہینیا چھڈ دتا، زیادہ تر گوانڈھی صوبے لوبلن لئی۔ جنگ دے بعد، بچن آلے ہور مغرب ول لوئر سلیشیا دے علاقیاں چ چلے گئے۔ وولہینیا دے پولش یتیم بچےآں نو‏‏ں کئی یتیم خانےآں وچ رکھیا گیا سی ، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا کراکوف دے آس پاس سی۔ وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا وچ کئی سابقہ پولش پنڈ ہن موجود نئيں نيں ، تے جو باقی نيں اوہ کھنڈرات وچ ني‏‏‏‏ں۔

انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس دا اندازہ اے کہ یوکرینی قوم پرستاں دے ہتھوں 100,000 پول  مارے گئے سن (وولہینیا وچ 40,000–60,000 متاثرین، مشرقی گیلیشیا وچ 30,000–40,000 تے لیزر پولینڈ وچ گھٹ توں گھٹ 4,000، جس وچ خطے وچ 2,000 تک شامل نیں)۔  چڑھدے گیلیشیا لئی، دوجے تخمینے 20,000 توں 25,000،  25,000 تے 30,000–40,000 دے وچکار ہن۔  اپنی 2006 د‏‏ی دوسری جنگ عظیم د‏‏ی عام تریخ وچ ، نیال فرگوسن نے وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا وچ پولش متاثرین د‏‏ی کل تعداد 60،000 تو‏ں 80،000 دے درمیان دتی ا‏‏ے۔  جی روسولنسکی-لیبے نے 70,000–100,000 دا اندازہ لایا۔  جان پی ہمکا دا کہنا اے کہ "شاید اک لکھ" پولش وولہینیا تے مشرقی گیلیشیا وچ مارے گئے سن ۔  موتیکا دے مطابق ، 1943 تو‏ں 1945 تک تنازعہ دے تحت آنے والے تمام علاقےآں وچ ، تقریبا 100،000 پولش مارے گئے سن ۔  یوکرینیائی سیاسی سائنسدان آئیون کچانوفسکی لکھدا اے کہ پولش تے مغربی تخمینےآں دے مطابق صرف وولہینیا وچ یو پی اے نے 35،000–60،000 پولینڈ مارے سن؛ اوہ بیان کردا اے: "ایہناں تخمینیاں دی تھلویں حد [35,000] اعلیٰ تخمینیاں دے مقابلے چ زیادہ قابل اعتماد اے جہڑا اس مفروضے تے مبنی اے کہ اس خطے چ پولش آبادی پولینڈ دے دوجے علاقیاں دے مقابلے چ نازی نسل کشی دی پالیسیاں دے نتیجے چ ہلاک ہون دا امکان کئی گنا گھٹ سی تے وولہینیا دی یوکرینی آبادی دے مقابلے چ"۔  ولادیسلاو سیماسکو تے اس دی دھی ایوا نے 33,454 پولش متاثرین نو دستاویزی کیتا اے، جنہاں چوں 18,208 کنیت نال جانے جاندے ہن۔  (جولائی 2010 وچ، ایوا نے اکاؤنٹس نو 38,600 دستاویزی متاثرین تک ودھا دتا، جنہاں چوں 22,113 کنیت نال جانے جاندے نیں  )۔ پوڈکووا لیسنا چ پہلی وار مشترکہ پولش یوکرینیائی کانفرنس چ، جہڑا 7–9 جون 1994 نوں کارٹا سینٹر ولوں منعقد کیتا گیا سی، تے بعد چ پولش یوکرینیائی مورخین دے اجلاساں چ، جس چ تقریباً 50 پولش تے یوکرینیائی شرکاء شامل سن، وولینیا چ 50,000 پولش موتاں دا اندازہ لایا گیا سی، جہدے تے اوہناں نوں آباد کیتا گیا  درمیانہ۔   ماہر سماجیات پیوٹروسکی دے مطابق، یو پی اے دے اقدامات دے نتیجے وچ وولین ووئیوڈشپ وچ 68,700 موتاں دی اک تخمینہ تعداد ہوئی۔  فی اینڈرس روڈلنگ بیان کردا اے کہ یو پی اے نے اس علاقے وچ 40،000–70،000 پولینڈیاں نو‏‏ں قتل کیتا۔  کجھ انتہائی اندازے دے مطابق پولش متاثرین دی تعداد 300,000 تک اے۔    اس دے علاوہ، تعداد چ قتل عام چ مارے گئے پولونائزڈ آرمینیائی وی شامل نیں، جوں کہ کوٹی چ۔  2011 توں مطالعات  91,200 تصدیق شدہ موتاں دا حوالہ دیو، جہناں چوں 43,987 ناں نال جانے جاندے ہن۔

### یوکرینی جانی نقصان
قتل عام دے آغاز دے بعد، پولش سیلف ڈیفنس یونٹاں نے وی ایہو جہا جواب دتا۔ تمام تنازعات دے نتیجے وچ پولینڈ نے یوکرینی شہریاں تو‏ں بدلہ لیا۔  اے روڈلنگ نے یوکرینی ہلاکتاں دا اندازہ لایا اے جہڑے پولش بدلے دی وجہ توں وولہینیا چ 2,000–3,000 سن۔   جی روسولنسکی-لیبے نے یوکرینیاں دی گنتی، او یو این-یو پی اے دے میمبراں تے شہریاں نوں، دوجی جنگ عظیم دے دوران تے بعد چ پولینڈ دے ہتھوں مارے جان آلے لوکاں دی گنتی 10,000–20,000 قرار دتی اے۔  کیٹرینا وولزوک دے مطابق، تنازعہ توں متاثرہ تمام علاقیاں دے لی، یوکرینی ہلاکتاں 1943 تے 1947 دے درمیان 10,000 توں 30,000 تک سن۔  یو پی اے دے بارے چ اک بنیادی مونوگراف دے مصنف موٹیکا دے مطابق،   30,000 یوکرینی ہلاکتاں دے تخمینے غیر حمایتی ہن;  اس دے اندازے دے مطابق 1943–1947 وچ تنازعہ دے احاطے وچ آنے والے تمام علاقےآں وچ وولہینیا وچ 2،000–3،000 یوکرینی تے 10،000–15،000 مارے گئے۔ اوہ بیان کردا اے کہ زیادہ تر یوکرینی ہلاکتاں جنگ دے بعد پولش سرحداں دے اندر واقع ہوئیاں (8،000–10،000، جس وچ 1944–1947 وچ 5،000–6،000 یوکرینی مارے گئے سن)۔ 

مورخ تیمتھیس اسنائیڈر اس گل دا امکان سمجھدا اے کہ یو پی اے نے اتنے ہی یوکرینی باشندےآں نو‏‏ں قتل کیتا جتنا اس نے پولینڈ نو‏‏ں قتل کيتا ، کیونجے مقامی یوکرینی جو اس د‏ی قوم پرستی د‏‏ی شکل اُتے عمل نئيں کردے سن انہاں نو‏ں غدار سمجھیا جاندا سی۔

## ذمہ داری
یوکرینی قوم پرستاں دی تنظیم (او یو این)، جس دا یو پی اے مسلح ونگ بن گیا سی، نے مستقبل دے یوکرینی ریاست دے سماجی تے معاشی شعبےآں توں غیر یوکرینی لوکاں نو زبردستی ہٹان نو فروغ دتا۔ 

او یو این نے 1929 وچ *یوکرینی قوم پرستاں دے دس احکامات نو‏‏ں* اپنایا جس اُتے اس دے تمام ارکان تو‏ں عمل کرنے د‏‏ی توقع کيتی جاندی سی۔ انہاں نے بیان دتا، "خطرناک ترین کماں نو انجام دینے وچ ہچکچاہٹ نہ کرو" تے "اپنی قوم دے دشمناں دے نال نفرت تے بے رحمی دا سلوک کرو"۔ 

دریائے بگ دے مشرق دے علاقے دی نسلی صفائی دا فیصلہ یو پی اے نے 1943 دے اوائل وچ لیا سی۔ مارچ 1943 وچ، او یو این (بی) (خاص طور تے مائیکولا لیبیڈ  ) نے دوجے پولش جمہوریہ دے سابقہ مشرق وچ رہن آلے تمام پولاں دی اجتماعی موت دی سزا عائد کیتی، تے کجھ مہینے بعد، یو پی اے دے مقامی یونٹاں نوں ہدایت دتی گئی کہ اوہ آپریشن مکمل کرن۔  علاقے دے قطباں نو‏‏ں ختم کرنے دے فیصلے نے مستقب‏‏ل دے واقعات دا رخ طے کيتا۔ تیمتھیس اسنائیڈر دے مطابق، پولینڈ دی نسلی صفائی خاص طور تے او یو این دے انتہا پسند بینڈیرا دھڑے دا کم سی، بجائے اس دے میلنیک دھڑے یا ہور یوکرینیائی سیاسی یا مذہبی تنظیماں دے۔ پولینڈ دے تفتیش کاراں دا دعوی اے کہ او یو این-بی مرکزی قیادت نے فروری 1943 وچ جنگ دے بعد دے دور وچ "نسلی طور اُتے خالص علاقہ" حاصل کرنے دے لئی تمام پولینڈ نو‏‏ں وولہینیا تو‏ں کڈنے دا فیصلہ کيتا۔ اوہناں لوکاں چوں جہڑے ایس فیصلے دے پچھے سن، پولش تفتیش کاراں نے دمیٹرو کلیچکوسکی ، واسیل ایواخوف، آئیون لٹوینچک تے پیٹرو اولینک نوں وکھرا کیتا۔ 

یوکرینیائی آبادی نو پولینڈ تے "یہودی-مسکوو" نو قتل کرن دے لی اکساون آلے پوسٹراں تے پرچیاں دی گردش دے نال نسلی تشدد ودھ گیا۔   

یو پی اے دے بانی، تاراس بلبا-بورویٹس نے حملیاں دے شروع ہوندیاں ای تنقید کیتی:
 
پراسیکیوٹر پیوٹر زاجک دے مطابق، پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس نے 2003 وچ اپنی تحقیقات وچ واقعات دے تن مختلف ورژناں تے غور کیتا: 

# یوکرینیاں نے پہلاں پولینڈ نوں باہر کڈھن دا منصوبہ بنایا سی، پر ویلے دے نال نال واقعات ہتھوں نکل گئے۔
# پولینڈ دے خاتمے دا فیصلہ براہ راست او یو این یو پی اے ہیڈ کوارٹر توں آیا سی۔
# پولینڈ دے خاتمے دا فیصلہ تنظیم وچ اندرونی تنازعہ دے دوران او یو این یو پی اے دے کجھ رہنماواں نال منسوب کیتا جا سکدا اے۔

آئی پی این نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ دوجا ورژن سب توں زیادہ ممکن اے۔ 

اکتوبر 1943 وچ او یو این نے اک مواصلات (صرف یوکرینی بولی وچ ) جاری کيتا جس وچ یوکرینی تے پولینڈ دے "باہمی قتل عام" د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔

## مفاہمت
1944–1945 وچ ، یو پی اے تے ہوم آرمی نے جنگ بندی تے شہریاں دے خلاف کسی وی کارروائی نو‏‏ں روکنے دے احکامات دا آغاز کيتا ، تے آرتھوڈوکس تے رومن کیتھولک پادریاں د‏‏ی ثالثی تو‏ں دونے فارمیشناں دے کمانڈراں دے وچکار اک اجلاس دا انتظام کيتا گیا۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ ہروبیزو وچ این کے وی ڈی جیل دے خلاف یو پی اے-ہوم آرمی دا مشترکہ آپریشن ہویا ۔ 1948 تک، دوناں تنظیماں وڈی حد تک موجود نئیں ہو گئیاں کیونکہ اس دے ارکان گرفتار ہو گئے یا مغرب ول فرار ہو گئے۔ 

نسلی صفائی دے سرکاری اعتراف دا سوال پولش تے یوکرینیائی مورخین تے سیاسی رہنماواں دے وچکار بحث دا موضوع اے۔ واقعات دے حوالے نال پولینڈ تے یوکرینیائی لوکاں دے وچکار مفاہمت لیان لئی کوششاں جاری ہن۔ پولش دھر نے مفاہمت دی طرف اقدامات کیتے نیں; 2002 وچ صدر الیگزینڈر کواسنیوسکی نے دوبارہ آبادکاری دے پروگرام تے افسوس دا اظہار کیتا، جہنوں آپریشن وسٹولا دے ناں توں جانڑیا جاندا اے: "بدنام آپریشن وسٹولا یوکرینی نژاد پولش شہریاں دے خلاف کمیونسٹ حکام ولوں کیتے گئے مکروہ کماں دی علامت اے۔" اس نے بیان کیتا کہ "آپریشن وسٹولا یوکرینیائی باغی فوج دے ذریعہ پولینڈ دے قتل عام دا بدلہ سی" 1943–1944 وچ "اجتماعی جرم دے اصول" نو‏‏ں طلب کرکے "غلط تے اخلاقی طور اُتے ناقابل قبول" سی۔  یوکرین دی حکومت نے ہلے تیکر معافی نامہ جاری نئیں کیتا اے۔  

11 جولائ‏ی 2003 نو‏‏ں ، صدر الیگزینڈر کواسنیوسکی تے لیونڈ کوچما نے پاولیوکا (جو پہلے پوریک دے ناں تو‏ں جانا جاندا سی ) دے وولہینیا پنڈ وچ منعقدہ اک تقریب وچ شرکت کيتی ،  جتھ‏ے انہاں نے مفاہمت د‏‏ی یادگار تو‏ں نقاب کشائی کيتی۔ پولینڈ دے صدر نے آکھیا کہ دہشت گردی دے ایہناں کماں لئی پوری یوکرینی قوم نوں ذمہ دار ٹھہرانا ناانصافی اے: "پولینڈ دی آبادی تے کیتے گئے قتل عام لئی یوکرینی قوم نوں ذمہ دار نئیں ٹھہرایا جا سکدا۔ کوئی وی قوم مجرم نئیں اے.... ایہ ہمیشہ مخصوص لوک ہوندے نیں جہڑے جرائم دی ذمہ داری برداشت کردے نیں"۔ 

2015 تے 2018 دے درمیان پولش تے یوکرینیائی مورخین دا اک فورم مشترکہ طور اُتے آرکائیو دستاویزات د ی تحقیق کر رہیا سی ، جس وچ یوکرینیائی حکومت دے ذریعہ خفیہ کردہ نويں آرکائیوز وی شامل سن ۔ اک ہور سانجھی کوشش دے نتیجے وچ کثیر جلدی کتاب "1930–1940 دی دہائی وچ پولینڈ تے یوکرین: خفیہ خدمت دے آرکائیوز توں نامعلوم دستاویزات"  شائع ہوئی جس دی پہلی جلد 1998 وچ شائع ہوئی تے 10 ویں 2020 وچ شائع ہوئی۔ تعاون حکومتی سطح تے انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس (پولینڈ سیکورٹی آف دی سیکورٹی آف دی آرکائیو آف دی آرکائیو سروس) ولوں کیتا جاندا اے۔ یوکرین (ایچ ڈی اے ایس بی یو)۔ 

2016 وچ یوکرین دے صدر پیٹرو پوروشنکو نے وارسا دا دورہ کیتا تے وولہینیا یادگار تے متاثرین نوں خراج تحسین پیش کیتا۔ 

2017 وچ، یوکرینی سیاست داناں نے یوکرین وچ پولینڈ دے متاثرین دی باقیات دی کھدائی تے پابندی عائد کر دتی سی جہناں نو یو پی اے نے قتل کیتا سی، تاکہ پولینڈ نے یو پی اے دے پنڈ وچ غیر قانونی مسمار کر دتا سی۔  

2018 وچ ، پولینڈ دے صدر آندرج ڈوڈا نے یوکرین دے صدر پیٹرو پوروشینکو دے نال قتل عام د‏‏ی 75 واں سالگرہ د‏‏ی یاد وچ اک مشترکہ تقریب وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا تے اس دے بجائے اک علیحدہ تقریب منعقد کرنے دے لئی لٹسک دا سفر کیتا۔  

مئی 2023 وچ، یوکرین دے راڈا دے چیئرمین روسلان سٹیفنچک نے پولش سیجم دے سامنے گل بات کیتی، جتھے انہاں نے قتل عام دے متاثرین، انہاں دے اہل خانہ تے اولاد دے نال ہمدردی دا اظہار کیتا تے مفاہمت دا مطالبہ کیتا۔ اسٹیفنچک نے سانحے دی تفصیلات دی وضاحت کرن تے مشترکہ کم جاری رکھن دا وعدہ کیتا۔ اس تقریر نو‏‏ں پولینڈ دے وزیر خارجہ زبیگنیو راؤ دے طور اُتے " امید افزا" قرار دتا گیا سی۔ 

جون 2023 وچ پولش سائنسداناں دے اک گروپ ولوں وولہینیا دے اک سابقہ پنڈ پژنیکی وچ آثار قدیمہ دی کھدائی شروع کیتی گئی تاکہ قتل عام دے متاثرین دی ممکنہ اجتماعی قبراں دی نشاندہی کیتی جا سکے۔ 

جولائی 2023 وچ، پولینڈ دے صدر آندرے ڈوڈا تے یوکرینیائی صدر ولادیمیر زیلنسکی نے وولہینیا دے علاقے دے انتظامی دارالحکومت لٹسک وچ مل کے متاثرین نوں خراج تحسین پیش کیتا، سانحے دی 80ویں سالگرہ تے مقامی گرجا گھر وچ اک اجتماع وچ رلت کیتی۔  مفاہمت دی لوڑ دے بارے چ اک سانجھا اعلان پولینڈ چ رومن کیتھولک چرچ دے سربراہان، آرچ بشپ سٹینسلاو گاڈیکی، تے یوکرینیائی یونانی کیتھولک چرچ سویاتوسلاو شیوچک نے وی دستخط کیتے۔  پولش سیجم نے متاثرین دی یاد وچ اک قرارداد منظور کیتی، جس وچ او یو این تے یو پی اے نو ذمہ دار ٹھہرایا گیا، کجھ یوکرینیائی افراد ولوں پولینڈ نوں پیش کردہ بچاؤ دی تعریف کیتی گئی، مجرماں دے جرم نو تسلیم کردے ہوئے مفاہمت دا مطالبہ کیتا گیا تے کھدائی دی لوڑ نو اجاگر کیتا۔ 

جنوری 2025 نوں، یوکرینیائی صدر زیلنسکی تے پولینڈ دے وزیر اعظم ڈونلڈ ٹسک نے کھدائی دی اجازت دین لئی اک معاہدہ کیتا، پولینڈ دے نائب وزیر اعظم نے ایہ وی نوٹ کیتا کہ اس نال یوکرین دے یورپی یونین وچ شمولیت تے اثر پیا۔

## نسل کشی دے طور تے درجہ بندی

### علمی اتفاق رائے
یو سی ایل اے دے مورخ جیرڈ میک برائیڈ، خطے تے ہولوکاسٹ دے ماہر، 2016 وچ *سلاوک ریویو* وچ لکھدے ہوئے، نے آکھیا کہ "علمی اتفاق رائے اے کہ ایہ نسل کشی دے برخلاف نسلی صفائی دا معاملہ سی۔" 

2004 وچ لکھدے ہوئے، مورخ انٹونی پولونسکی ، ہولوکاسٹ تے پولش یہودی تریخ دے ماہر، نے آکھیا کہ "[قتل عام دا] مقصد اتنا نسل کشی نئیں سی جنا کہ مقامی پولش آبادی نو جان تے مجبور کرنا سی۔"  : 290 

اتہاسکار پر اینڈرس روڈلنگ نے 2006 وچ لکھیا سی کہ او یو این یو پی اے دا ٹیچا پولاں دا خاتمہ نہیں سی سگوں نسلی طور تے یکساں ریاست دے حصول لئی خطے دی نسلی صفائی سی۔ اس طرح مقصد 1918–20 د‏‏ی تکرار نو‏‏ں روکنا سی ، جدو‏ں پولینڈ نے یوکرینیائی آزادی نو‏‏ں کچل دتا ، کیونجے پولش ہوم آرمی پولش جمہوریہ نو‏‏ں اس د‏ی 1939 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے بحال کرنے د‏‏ی کوشش کررہی سی۔ 

آئیون کچانوفسکی دے 2010 دے اک کانفرنس پیپر دے مطابق، یو پی اے دے ذریعہ وولہینیا وچ پولینڈ دے وڈے پیمانے تے قتل عام نو نسل کشی دے طور تے درجہ بندی نئیں کیتا جا سکدا کیونکہ اس گل دا کوئی ثبوت نئیں اے کہ یو پی اے نے پولش قوم دے پورے یا اہم حصیاں نو ختم کرن دا ارادہ کیتا سی، یو پی اے دی کارروائی زیادہ تر نسبتاً اک نکے علاقے تک محدود سی تے پولینڈ دے کافی گھٹ حصے نوں قتل کیتا گیا سی۔ جنگ توں پہلاں دی پولش آبادی دوناں علاقیاں چ جس چ یو پی اے کم کردا سی تے پولینڈ تے یوکرین چ پوری پولش آبادی۔ 

2016 وچ، بانڈرا دی اک علمی سوانح عمری دے مصنف، گریگورز روسولنسکی-لیبے نے دلیل دتی کہ قتل نسل کشی دی بجائے نسلی صفائی سی۔ روسولنسکی-لیبے اس تناظر وچ "نسل کشی" نو اک اجہے لفظ دے طور تے ویکھدا اے جہڑا بعض اوقات یوکرین تے سیاسی حملیاں وچ استعمال ہوندا اے۔ 

تاہم، تریخ دان گریگورز موٹیکا ، پولش یوکرینیائی معاملات دے ماہر، نے 2021 وچ دلیل دتی کہ "اگرچہ اینٹی پولش کارروائی اک نسلی صفائی سی، ایہ نسل کشی دی تعریف تے وی پورا اتردی اے۔"

### پولش نقطہ نظر
[left|thumb|[پولینڈ دے شہر لیگنیکا چ واقع میموریل *او یو این یو پی اے نسل کشی دے متاثرین دی ایونیو*]]
پولش انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس نے وولہینیا، گیلیشیا تے جنگ توں پہلے لوبلن ووئیودشپ چ پولینڈ دے خلاف یو پی اے ولوں کیتے گئے جرائم دی تحقیقات کیتیاں تے دستاویزات تے پروٹوکول دے 10,000 توں ودھ صفحات اکٹھے کیتے۔ قتل عام نو کمیشن دے پراسیکیوٹر، پیوٹر زاجک نے نسل کشی دی خصوصیات دے طور تے بیان کیتا: "اس وچ کوئی شک نئیں کہ پولش قومیت دے لوکاں دے خلاف کیتے گئے جرائم وچ نسل کشی دا کردار اے۔"  انسٹی ٹیوٹ آف نیشنل ریمیمبرنس نے آکھیا:ولہینیئن قتل عام وچ نسل کشی دے تمام خصلتاں موجود نيں جو نسل کشی دے جرم د ی روک تھام تے سزا دے بارے وچ 1948 دے اقوام متحدہ دے کنونشن وچ درج نيں ، جس وچ نسل کشی نو ں اک ایسا عمل قرار دتا گیا اے جو "اک قومی ، نسلی ، نسلی یا مذہبی گروہ نو ں مکمل یا جزوی طور اُتے تباہ کرنے دے ارادے تو ں کیتا گیا اے ، اس طرح"۔ انسٹی ٹیوٹ دے ذریعہ 2008 وچ منعقدہ قتل عام دے بارے وچ اک کانفرنس وچ کچھ شرکاء نے انہاں نو بیان کرنے دے لئی "زگلاڈا" دا لفظ استعمال کيتا ، جو اصل وچ حتمی حل اُتے لاگو کيتا گیا سی۔ 

15 جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں ، جمہوریہ پولینڈ دے سیجم نے متفقہ طور اُتے "مشرقی سرحدی علاقےآں وچ پولینڈ د‏‏ی افسوسناک قسمت" دے سلسلے وچ اک قرارداد منظور کيتی۔ قرارداد دے متن وچ کہیا گیا اے کہ جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں "پولینڈ دے مشرقی علاقےآں اُتے یوکرینیائی قوم پرستاں د‏‏ی تنظیم تے یو پی اے د‏‏ی طرف تو‏ں پولش مخالف کارروائیاں دے آغاز د‏‏ی 66 واں سالگرہ منائی جاندی اے - نسل کشی دے آثار دے نال نسلی صفائی د‏‏ی خصوصیات والے اجتماعی قتل"۔  8 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ، سیجم نے اک قرارداد منظور کيتی جس وچ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں یوکرینی قوم پرستاں دے ذریعہ کیتے گئے پولش جمہوریہ دے شہریاں د‏‏ی نسل کشی دے متاثرین د‏‏ی یادگار دا قومی دن قرار دتا گیا سی تے باضابطہ طور اُتے انہاں قتل عام نو‏‏ں نسل کشی قرار دتا گیا سی۔  

پولش مصنفین دی اک وڈی تعداد، خاص طور تے سجے پاسے، نے ولہینیا قتل عام نو نازی یا سوویت مظالم توں وی بدتر قرار دتا اے، اگرچہ پیمانے دے لحاظ نال نئیں، کیونکہ بہت سارے متاثرین نو تشدد دا نشانہ بنایا گیا سی تے انہاں دے اعضاء نو کٹ دتا گیا سی۔ 

### یوکرینی نظریہ
یوکرین وچ ، واقعات نو‏‏ں "ولہینیا سانحہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔   نصابی کتاباں وچ کوریج مختصر تے / یا خوشگوار ہو سکدی اے۔  کچھ یوکرینیائی مورخ نسل کشی د‏‏ی درجہ بندی نو‏‏ں قبول کردے نيں ، لیکن ایہ استدلال کردے نيں کہ ایہ اک "دو طرفہ نسل کشی" سی تے ایہ کہ ہوم آرمی یوکرینی شہریاں دے خلاف جرائم دے لئی ذمہ دار سی جو فطرت وچ مساوی سن ۔ 

بہت سارے یوکرینیاں نے 2016 دی قرارداد نو ولادیمیر پوٹن دے روسی یوکرینی جنگ دے تناظر وچ پولینڈ تے یوکرین نو تقسیم کرن دے لی وولہینیا دے مسئلے نو استعمال کرن دی کوششاں دے تناظر وچ "یوکرینی مخالف اشارہ" دے طور تے سمجھیا۔ ستمبر 2016 وچ، یوکرین دی پارلیمنٹ، ورخوونا راڈا نے پولینڈ وچ "تاریخی واقعات دے اک طرفہ سیاسی جائزے" دی مذمت کردے ہوئے اک قرارداد منظور کیتی۔  یوکرینیائی مورخ آندری پورٹنوف دے مطابق ، نسل کشی دے طور اُتے درجہ بندی نو ں پولینڈ دے ذریعہ سختی تو ں حمایت کيتی گئی اے جنہاں نو ں مشرق تو ں کڈ دتا گیا سی تے پولش دائیں بازو د ی سیاست دے کچھ حصےآں نے۔

یوکرینیائی مورخین نے تاریخی تناظر وچ قتل عام دا اندازہ کرنے دا مطالبہ کیتا ، یوکرینیائی آبادی دے خلاف تاریخی جبر تے جنگ تو ں پہلے دے پولینڈ وچ جبری پولونائزیشن د ی نشاندہی کيتی۔ 

یوکرینی مورخ یوری شاپووال نے کھل کے "وولہینیا قتل عام" دے بارے وچ گل کیتی تے یوکرین دے اندر قتل عام دی ودھدی ہوئی تسلیم دا مطالبہ کیتا، انہاں علاقےآں دی بہت پیچیدہ نسلی ساخت، باہمی تاریخی ناراضگیاں تے بیرونی جماعتاں، سوویتاں، جرمناں تے جلاوطنی وچ پولش حکومت دی اشتعال انگیزی دی نشاندہی کیتی۔ 

جون 2022 وچ، آندری میلنیک ، جہنوں 7 اپریل 2025 نوں یوکرین دے صدر ولودیمیر زیلنسکی نے اقوام متحدہ وچ یوکرین دا مستقل نمائندہ مقرر کیتا سی، نے ایہ کہہ کے اک تنازعہ پیدا کیتا:
 
اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ بندرہ د‏‏ی افواج نے سینکڑاں ہزاراں یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ کوئی ثبوت نئیں اے۔ اس نے دوگنا زور دتا، تے دعوی کیتا کہ "بانڈیرا یہودیاں تے پولینڈ دا وڈے پیمانے تے قاتل نئیں سی،" تے الزامات نو "جرمنی، پولینڈ تے اسرائیل ولوں حمایت یافتہ اک روسی داستان" دے طور تے فریم کیتا۔

## مقبول ثقافت وچ
2009 وچ، اک پولش تاریخی دستاویزی فلم *Było sobie miasteczko...* ایڈم کروک نے ٹیلی ویزا پولسکا لئی تیار کیتی سی جہڑی کیسیلین قتل عام دی کہانی بیان کردی اے۔ 

وولہینیا چ پولینڈ دے قتل عام نو 2016 دی فلم *وولہینیا* چ دکھایا گیا سی، جہنوں پولش سکرین رائٹر تے فلم ڈائریکٹر ووجیچ سمارزووسکی نے ہدایت کیتا سی۔

## ایہہ وی ویکھو
 

* وولہینیا چ پولاں دے قتل عام دی تاریخ
* 27ویں پولش ہوم آرمی انفنٹری ڈویژن
* بالگروڈ قتل عام
* ولہینیا تے خونی اتوار
* بڈی اوسوسکی قتل عام
* چوڈاکزکو ویلکی قتل عام
* کرینوف قتل عام
* ڈومینوپول قتل عام
* گج قتل عام
* گلبوچیکا قتل عام
* گورو قتل عام
* ہربی قتل عام
* ہوٹا پینیاکا قتل عام
* جانووا ڈولینا قتل عام
* کیسیلین قتل عام
* کولیوشینا
* کوروسیٹین قتل عام
* ماریانا ڈولنسکا
* اوسٹروکی دا قتل عام
* وولا اوسٹرویکا دا قتل عام
* مکزنے قتل عام
* آپریشن وسٹولا
* پالکروی قتل عام
* پاروسلہ I دا قتل عام
* پڈکمین قتل عام
* پوریک قتل عام
* پرزیبرے دفاع
* ویزونیکا قتل عام
* وشنیوویچ قتل عام
* زگاجے قتل عام
* یوکرین چ قتل عام دی فہرست

## نوٹ

## حوالے

## کتابیات

*  
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*Wiktor Poliszczuk "Bitter truth": The criminality of the Organization of Ukrainian Nationalists (OUN) and the Ukrainian Insurgent Army (UPA), the testimony of a Ukrainian, 
*
* 
*
* 
* 
* 
* 
*
*
*
*
*
*
*  

## باہرلے جوڑ

* Volhynia massacre. Truth and Remembrance  – Institute of National Remembrance
* The Polish Institute of National Membrance, Ewa Siemaszko, Balance of the crime
* Pictures from massacres. Association Commemorating Victims of the Crime of Ukrainian nationalists
* Volhynia and Eastern Galicia 1943–1944. Documents of State Committee on Archives of Ukraine
* Tragedy of Volhynia 1943–1944. Documents of State Committee on Archives of Ukraine
* Kost Bondarenko, ''"The Volyn Tragedy: Echoes Through Decades"'' in *[[Zerkalo Nedeli]]* (the Mirror Weekly), February 15–21, 2003.
* Volyn Discussion (a list of articles)
*An abbreviated preface to the monographic book of Władysław Siemaszko and Ewa Siemaszko, November 2000.
گٹھ:یوکرین دی سیاسی تریخ
گٹھ:پولینڈ دی تریخ
گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں