داعش

**اسلامی راج** اتلے عراق تے شام وچ مزھبی لڑاکے لوکاں ہتھوں بننوالی اک سرکار اے۔ بوبکر البغدادی ایہدا آگو اے۔ ایس دے پچھے داعش ناں دی اک مزہبی لڑاکا ٹولی اے۔ اپنے ہتھاں وچ عراق تے شام دے تھانواں تے ایہنے ازادی دا ہوکا دتا اے۔ ایس ٹولی دا مڈھ عراق لڑائی توں پیا۔ 2004 وچ ایہ القاعدہ نال رلی سی۔ داعش وچ کی ٹولیاں رلیاں ہوئیاں نیں۔ فروری 2014 وچ ایہنے القاعدھ نال اپنے جوڑ توڑ لۓ۔ 2014 وچ ایہناں موصل، فلوجہ تے تکریت تے مل مار لیا۔

**عراق تے شام دی دولت اسلامیہ** (**ISIL**)، معروف بہ **عراق تے سوریہ وچ دولت اسلامیہ**، **عراق تے الشام دی دولت اسلامیہ** (**ISIS**)، باضابطہ طور اُتے **دولت اسلامیہ** (**IS**) تے عربی بولی وچ داعش) اک سلفی جہادی شدت پسند تنظیم تے بنیاد پرست، اہل تسنن دے سلفی عقیدے اُتے عمل کرنے والی سابق غیر تسلیم شدہ ریاست سی۔ داعش نے ابتدائی 2014ء وچ عالمی شہرت اس وقت حاصل کيتی جدو‏ں اس نے عراقی حکومتی افواج نو‏‏ں انبار مہم وچ کلیدی شہراں تو‏ں باہر نکلنے اُتے مجبور کیتا اس دے بعد موصل اُتے قبضہ کیتا تے سنجار قتل عام ہويا۔

اس گروہ نو‏‏ں اقوام متحدہ تے کئی ملکاں دہشت گرد تنظیم قرار دے چکے نيں۔ داعش شہریاں تے فوجیاں بہ شمول صحافیاں تے امدادی کارکنان دے سر قلم کرنے تے ہور قسم دی سزاواں دینے والی وڈیو جاری کرنے تے ثقافتی ورثہ دی جگہاں نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی مشہور اے۔ اقوام متحدہ دے نزدیک داعش انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں تے جنگی جرائم دا مرتکب اے۔ شمالی عراق وچ تاریخی سطح اُتے داعش دوسرے مذاہب دے افراد نو‏‏ں وڈی تعداد وچ قتل وی کر چکيا اے۔

داعش دا سنہ 1999ء وچ جماعت التوحید و الجہاد دے طور اُتے ظہور ہويا، جو القاعدہ دی حامی سی تے 2003ء-2011ء عراقی کشیدگی وچ حصہ لیا۔ جون 2014ء وچ اس گروہ نے دنیا بھر وچ خود نو‏‏ں خلافت کہیا تے خود نو‏‏ں دولت اسلامیہ کہلوانا شروع کر دتا۔ خلافت دے طور اُتے اس نے دنیا وچ مسلماناں اُتے مذہبی، سیاسی تے فوجی اقتدار دا دعوی کیتا۔ خود خلافت کہلوانے اُتے اقوام متحدہ تے ہور وڈے مسلم گروہاں نے اوہدی ریاست دی تنقید تے مذمت کیندت‏ی۔.

شام وچ اس گروپ نے حکومتی افواج تے حکومت مخالف جتھاں دونے اُتے زمینی حملے کیتے تے دسمبر 2015ء تک اس نے مغربی عراق تے مشرقی شام وچ اک وڈے رقبے اُتے قبضہ کر لیا جس وچ اندازہً 2.8 تو‏ں 8 ملین افراد شامل سن، جتھ‏ے انہاں نے شریعت دی نام نہاد تاویل کرکے اسنو‏ں تھوپنے دی کوشش کيتی۔ کہیا جاندا اے کہ داعش 18 ملکاں وچ سرگرم اے جس وچ افغانستان تے پاکستان وی شامل نيں تے مالی، مصر، صومالیہ، بنگلہ دیش، انڈونیشیا تے فلپائن وچ اوہدی شاخاں نيں۔ 2015ء وچ داعش دا سالانہ بجٹ 1 بلین امریکی ڈالر تو‏ں زیادہ سی تے 30،000 جنگجوواں تو‏ں زیادہ دی فوج سی۔

جولائ‏ی 2017ء وچ گروہ نے اس دے سب تو‏ں وڈے شہر تو‏ں کنٹرول کھو دتا تے عراقی فوج نے فتح حاصل کر لی۔ اس وڈی شکست دے بعد داعش آہستہ آہستہ زیادہ تر علاقےآں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھا تے نومبر 2017ء تک اس دے پاس کچھ خاص باقی نہ رہیا۔ امریکی فوجی عہدیداراں تے ساتھی فوجی تجزیاں دے مطابق دسمبر 2017ء تک گروہ دو فیصد علاقےآں وچ باقی رہ گیا۔ 10 دسمبر 2017ء وچ عراق دے وزیر اعظم حیدر العبادی نے کہیا کہ عراقی افواج نے ملک تو‏ں دولت اسلامیہ دے آخری ٹھکانیاں دا خاتمہ کر دتا اے۔ 23 مارچ 2019ء نو‏‏ں داعش اپنے آخری علاقے باغوز فوقانی دے نزدیک جنگ وچ ہار گیا تے اس علاقے تو‏ں وی ہتھ دھو بیٹھا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* داعش-کالم
* ISIS امریکی حکومت دی پیدا کردہ اے 
 
* نویاں سوآں لئی

داعش
گٹھ:1999ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلام تو‏ں منسوب دہشت گرد تنظیماں
گٹھ:اسلامی ریاستاں
گٹھ:ایران وچ باغی گروہ
گٹھ:ایشیا وچ 1999ء دی تاسیست
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دی جانے والی تنظیماں
گٹھ:ایل جی بی ٹی افراد دے خلاف تشدد
گٹھ:بھارت دی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دی جانے والی تنظیماں
گٹھ:ترکی وچ دہشت گردی
گٹھ:تنظیماں جو امریکا دی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں
گٹھ:جہادی تنظیماں
گٹھ:خواتین دے خلاف تشدد
گٹھ:دہشت گردی
گٹھ:روسی فیڈرل سیکیوریٹی سروس دی جانب تو‏ں قرار دی جانے والی دہشت گرد تنظیماں
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:سلفی تنظیماں
گٹھ:شام دی سیاست
گٹھ:شام وچ باغی گروہ
گٹھ:شام وچ اسلامیت
گٹھ:شام وچ دہشت گردی
گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں
گٹھ:ضد شیعیت
گٹھ:عراق جنگ
گٹھ:عراق دی تنظیماں
گٹھ:عراق دی سیاست
گٹھ:عراق دے باغی گروہ
گٹھ:عراق وچ اسلامیت
گٹھ:عراق وچ اعتزال
گٹھ:عراق وچ دہشت گردی
گٹھ:غیر تسلیم شدہ یا وڈی حد تک غیر تسلیم شدہ ریاستاں
گٹھ:فسطائیت
گٹھ:لبنان وچ دہشت گردی
گٹھ:لیبیا وچ باغی گروہ
گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس دی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ
گٹھ:مصر وچ باغی گروہ
گٹھ:وہابیت
گٹھ:یورپی اتحاد دی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دی جانے والی تنظیماں

 
گٹھ:عراق
گٹھ:عراقی تنظیماں