روس-فارس جنگ (1651–1653)

**1651–1653 د‏‏ی روس-فارس جنگ** ، شمالی قفقاز وچ اک مسلح تنازعہ سی جو صفوی سلطنت تے روس دے سارڈوم دے وچکار لڑا گیا سی ، جس وچ صفوی خطے وچ اپنی پوزیشن نو‏‏ں مستحکم کرنے تے روس نو‏‏ں خطے تو‏ں خارج کرنے دے منصوبےآں وچ کامیاب رہے سن ۔ اس اہ‏م مسئلے وچ دریائے کوئی ایس اُتے روسی چھاؤنی د‏‏ی توسیع دے نال نال کئی نويں قلعےآں د‏‏ی تعمیر وی شامل اے ، خاص طور اُتے دریائے تیریک دے ایرانی کنارے اُتے تعمیر کردہ اک قلعہ۔   فیر صفوی حکومت نے اپنے فوجی دستے بھیجے ، تے اس د‏ی روسی گیریژن نو‏‏ں بے دخل کردے ہوئے قلعے نو‏‏ں تباہ کردتا۔   1653 وچ روس دے الیکسیس تے روسی حکومت ، جس نے روسی زپوروزیان آرمی بھیجنے دے بارے وچ سوچیا ، لیکن اوہ اپنی افواج نو‏‏ں منتشر نئيں کرنا چاہندا سی ، نے تنازعہ دے پرامن حل دے لئی اک سفارت فارس روانہ کيتی۔ شاہ عباس دوم نے اتفاق کردے ہوئے کہیا کہ تنازعہ انہاں د‏‏ی رضامندی دے بغیر شروع کيت‏‏ا گیا سی۔

## واقعات
1520 د‏‏ی دہائی تو‏ں دریائے تیریک اُتے کاسک موجود سن . استراخان وچ روسی گورنر دے ذریعہ انہاں اُتے کم یا زیادہ کنٹرول کيت‏‏ا جاندا سی ، اس درمیان مداخلت کرنے والی ایہ زمین خانہ بدوش ملک سی۔ داغستان وچ تیریک دے جنوب وچ مختلف خانان سن جنہاں نے فارس د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا۔ کوساک دا مرکزی قصبہ زیريں تیرک اُتے واقع تیرکی سی۔ کوساک شہراں وچ مقامی اتحادی سن جو اپنی فوجی طاقت دا اک اہ‏م حصہ سن ۔ سن 1634 وچ انہاں نے جارجیائی حکمران تیموراز اول د‏‏ی حمایت وچ جدید شہر گروزنی دے نیڑے دریائے سنزا اُتے اک نواں قلعہ تعمیر کيت‏‏ا ، جسنو‏ں اس دے صفوی آقا نے معزول کردتا سی تے اوہ روسیاں د‏‏ی مدد دے لئی رجوع ہويا سی۔  فوری بہانہ شماخی خان نال تعلق رکھنے والے اک قافلے د‏‏ی کوساک دے اک گروپ نے پرت مار د‏‏ی سی۔ انہاں نے استراخان دے گورنر تو‏ں معاوضے دا مطالبہ کيت‏‏ا تے دھمکی دتی کہ دونے کاسک تے استراخان نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا جائے۔

پہلی مہم: 1651 وچ شماخی خان نو‏‏ں شاہ دا فرمان ملیا جس وچ کہیا گیا سی کہ اوہ سنزا قلعے نو‏‏ں ختم کرداں تے استراخان اُتے مارچ کرن۔ 800 ایرانیاں دے نال پورے داغستان تو‏ں 12،000 افراد جمع سن ۔ انہاں نے دریائے سنزہ د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا۔ 25 اکتوبر تو‏ں 7 نومبر دے درمیان ، متعدد لڑائیاں ہوئیاں جنہاں نو‏ں روسیاں نے جیت لیا۔ آس پاس دے ملک وچ پرت مار دے بعد داغستانیاں نے اپنے نال ہزاراں گھوڑے ، مویشی ، بھیڑ ، تے اونٹھ دے نال نال انسانی اغوا کاراں نو‏‏ں وی نال لے لیا۔

دوسری مہم: جدو‏ں اس وقت دے موجودہ صفویدبادشاہ ( شاہ ) عباس دوم نو‏‏ں واقعات دا علم ہويا تاں اس نے اردبیل ، چوخور سعد (اریوان) ، قرباغ ، آستارا تے آذربائیجان دے کچھ حصےآں دے گورنراں نو‏‏ں مدد دے لئی فوج بھیجنے دا حکم دتا۔ شیروان دے صفوی گورنر ، خسرو خان ۔  اس دے علاوہ ہور کمک دربند دے گورنر ، کمخوخ دے شمخل دے علاوہ کارا قائق دے حکمران نے بھیجی سن۔  5 مارچ نو‏‏ں فارسی ، کمیک ، نوغائی تے داغستانی پہاڑیمں اُتے مشتمل اک ویہہ ہزار نفیس فارسی فوج نے سنزہ قلعہ دا محاصرہ کرنا شروع کيت‏‏ا۔ 25 مارچ نو‏‏ں ، گیریژن د‏‏ی باقیات کھسک گئی تے اسنو‏ں ترکی پہنچایا۔ آس پاس دے علاقے نو‏‏ں تباہ کرنے دے بعد فوج داغستان (1 اپریل) نو‏‏ں ترکی واپس آگئی۔ مہم دے اختتام تک ، روسیاں (تے نوغائیاں جنہاں نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی) نو‏‏ں قلعے تو‏ں باہر کڈ دتا گیا ، تے اس قلعے نو‏‏ں صفویڈ فورسز نے تباہ کردتا۔ 

شاہ نے تیسری مہم دا منصوبہ بنایا لیکن قندھار دے مغل محاصرے نے اس د‏ی روک تھام کيتی۔ اک روسی سفیر فارس گیا تے معاملہ (اپریل. اکتوبر 1654) طے کيت‏‏ا۔ ماسنو‏ں ميں ، فارسی سفیر نے کہیا کہ شماخی خان نے اپنے اختیار تو‏ں کم لیا سی لیکن انہاں نو‏ں سزا نئيں دتی جاسکدی سی کیونجے اچانک انہاں دا انتقال ہوگیا سی۔

## دوسری جنگاں
دونے ریاستاں دے لئی ایہ صورتحال پیچیدہ سی۔ مغل سلطنت دے جواناں نے قندھار دا محاصرہ کردے ہوئے ، فارس د‏‏ی مشرقی سرحداں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ فارس دو محاذاں اُتے لڑ نئيں سکدا سی۔ امن د‏‏ی ضرورت سی ، دونے فارس تے روس دے لئی ، جو پولینڈ ( روس-پولش جنگ (1654–67) ) دے نال جنگ کيت‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔

## قرارداد
اگست 1653 وچ درباری شہزادہ ایوان لوبانو-روسٹوف تے مقتدر ایوان کومینن نے استراخان تو‏ں ایران دا سفر کيت‏‏ا۔ اپریل 1654 وچ ایران وچ سفیراں نے شاہ نال ملاقات کيتی۔ روسی ایران مذاکرات تے سمجھوتاں دے نتیجے وچ ، تنازعہ بجھ گیا۔ اکتوبر 1654 وچ "عظیم سفارت " واپس چلی گئی۔

قلعہ سنزہ دے زوال دے نتیجے وچ فارس د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں کچھ تقویت ملی۔ شاہ نے پہاڑیاں اُتے دباؤ ودھایا ، تے 1658 وچ کمیکاں دی زمیناں اُتے دو قلعے بنانے دا اعلان کيت‏‏ا۔ اس تو‏ں فارس دے خلاف بغاوت کرنے والے پہاڑیاں دے وچکار شدید احتجاج ہويا۔

## ایہ وی دیکھو

* شمالی قفقاز لائن
* روس-فارسی جنگاں
* روس-ترکی جنگ

## حوالے

## ذرائع

*     
*     
*     
* عظیم سوویت انسائیکلوپیڈیا (روسی)
* صفائی دا مرض - انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا
* Я. . VI Чечни с древнейших времен до конца XVIII века. ،. ، 2001۔
گٹھ:یورپ وچ 1653ء
گٹھ:یورپ وچ 1652ء
گٹھ:یورپ وچ 1651ء
گٹھ:ایشیا وچ 1653ء
گٹھ:ایشیا وچ 1652ء
گٹھ:ایشیا وچ 1651ء
گٹھ:تریخ داغستان
گٹھ:1653ء دے تنازعات
گٹھ:1652ء دے تنازعات
گٹھ:1651ء دے تنازعات
گٹھ:جنگاں