open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لیمرگائر

Tarikh lahir : 9 Mac 1989 - Kim Tae-Yeon (김태연code: ko is deprecated )

Xiao Ji

hiro

jin xi

Hyoyeon (효연code: ko is deprecated ) -- Tarikh lahir : 22 September 1989 - Kim Hyo-Yeon (김효연code: ko is deprecated )

Yu-ri (유리code: ko is deprecated ) -- Tarikh lahir : 5 Disember 1989 - Kwon Yu-Ri (권유리code: ko is deprecated )

Sooyoung (수영code: ko is deprecated ) -- Tarikh lahir: 10 Februari 1990 - Choi Soo-Young (최수영code: ko is deprecated )

Yoona (윤아code: ko is deprecated ) -- Tarikh lahir: 30 Mei 1990 - Im Yoon-Ah (임윤아code: ko is deprecated )

Seohyun (서현code: ko is deprecated ) -- Tarikh lahir: 28 Jun 1991 - Seo Joo-Hyun(서주현code: ko is deprecated )
راج گدھ

**راج گدھ** الاں دے ٹبر دا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی اے تے کجھ دکھنی چڑھدے ایشیاء وچ وی وسدے نیں۔ ایس گدھ نوں پنجابی وچ گرج وی کیندے نیں۔

## وکھالہ
ایہ مدرے ناپ دا کدھ اے جیہڑا 76 توں 86 سینٹی میٹر(30 توں 34 انچ) لماں تے 3.5–6.3 کلوگرام دا ہوندا اے ایدا پر پسار 1.99–2.6 میٹر (6.5–8.5 فٹ) تک ہوندا اے۔ ایس گدھ دا سر ننگا ہوندا اے: گوڑا لال تے کھٹا وڈے گدھاں وچ تے نکیاں وچ ہلکا لال۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:الاں
گٹھ:گدھ
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چٹی گدھ

**چٹی گدھ یا مصری گدھ** شکاری پنجھیاں دے ٹبر الاں وج اک نکی گدھ اے۔ ایہ اتلے افریقہ تے دکھنی یورپ توں لے کے چڑھدے ول ہندستان تک ملدی اے۔

## بارلے جوڑ
اتلا ہیریئر

**اتلا ہیریئر** اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ کینیڈا، امریکہ تے یوریشیا وچ ملدا اے۔ امریکی ہیریئر نوں **مارش ہوک** وی کہندے ہوندے سیہیریئر۔

## حوالہ
شکرا

**شکرا**، اِلھاں دے ٹبّر دا اک نِکا شکاری پنچھی اے۔ ایہ ایشیا تے افریقا وچ ہُندا اے۔ لفظ *شکرا* شکار توں بݨیا اے۔ پاکستان تے ہندستان وچ لوک ایہنوں شکار لئی پالدے نیں۔

## دکھالا
شکرا (26–30 سینٹی میٹر) لمبائی نال اک نِکا شکاری پنچھی اے۔ ایہدے پَر نِکے تے گول ہُندے نیں۔ ایہدی پُوچھل لمبی ہُندی اے۔ وڈے شکرے دے اندرلے پَر چِٹے، سامݨے دے بُھوریاں پٹیاں والے تے اُتلے پَر بُھورے ہُندے نیں۔ سامݨے تھلے گھٹ پٹیاں نیں تے پٹ چِٹے ہُندے نیں۔ مادہ نر نالوں تھوڑے وڈے ہُندے نیں۔ بولدیاں ہوئیاں پی وی دی آواز کڈھدے نیں۔ پہلی اُچی تے دُوجی لمبی ہُندی اے۔ 

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:اِلھاں
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چڑیمار (پنچھی)

چڑیمار اک شکاری پنچھی اے۔ پنجاب وج ایہ سیال وج ہوندا اے۔
سنہری عقاب

**سنہری عقاب** جگ دے سب توں مشہور شکاری پنچھیاں چوں اک عقاب اے۔ ایہ عقاباں دی سب توں بوتی پائی جان آلی ونڈ اے۔ باقی سارے عقاباں آر اے الاں ٹبر دا سنگی اے۔ ایہ عقاب گوڑے بھورے رنگ دے ہوندے نیں تہ ایناں دی تؤن تہ سنہری پر ہوندے نیں۔ نکے سنہری عقاب دی پوچھل تہ چٹے پر ہوندے نیں تے پراں اتے چٹے نشان ہوندے نيں۔ سنہری عقاب اپنی تیز اڈاری تے پھرتی نوں ورتدیاں طاقتور پنجیاں نال شکار کردے نیں۔

سنہری عقاب اپنے گھونسلے دوجے سنہری عقاباں توں دور بناندے نیں تے 200 مربع کلومیٹر تھاں تک شکار کردے نیں۔ اوہ اپنے گھونسلے اچیاں تھاواں بناندے نیں جنج چٹاناں جتھے اوہ بار بار انڈے دین آندے نیں۔ اوہ بہار چ انڈے دیندے نیں۔ اک مادہ عقاب 4 انڈے دیندی اے تے اوناں توں تقریبا 6 ہفتیاں بعد چوزے نکلدے نیں۔ اوناں چوں اک یا دو ای بچدے نیں جیڑے 3 معینیاں دی عمر چ اڈن لگ پیندے نیں۔ نکے عقاب اگلی خزاں ماپیاں توں وکھرے ہوجاندا اے تے پھردا کمدا ریندا اے جیدے بعد اوہ اپنی تھاں لب لیندا اے۔ 

صدیاں توں عقاب دی اس نسل نوں انسان شکار لئی ورتدے آرۓ نیں۔ اینوں بھیڑیے دے شکار واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ ایدے بارے وچ بوت سائنسی پڑھائی وی کیتی گئی اے۔

گٹھ:شکاری پنچھی
گٹھ:عقاب
لنڈی کوتل

لنڈی کوتل پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک تھاں اے ۔ ایہ ضلع لنڈی کوتل وچ درہ خیبر چ 1,072 میٹر دی اچائی تے اے ۔ ایہ درہ خیبر دی سبھ توں اچی تھاں اے ۔ 1925 چ خیبر پاس ریلوے ایتھے اپڑی جیہنے لنڈی کوتل نوں جمرود نال رلایا ۔
جمرود

**جمرود** خیبر ایجنسی فاٹا پاکستان چ اک تھاں اے۔ ایتھوں درہ خیبر اگے اے۔
دیودار

**دیار** یا  **دیودار**، چیڑھ ٹبر دے ٹوکرے دیوادارو دا اک رکھ ہے۔ ایہہ ہمالیا دے دیساں وچ 1500 توں 3200 میٹر دی اُچّائی اُتّے ہُندا ہے۔ ایہنوں پاکستان دا قومی پیڑ وی کہیا جاندا ہے۔

## پسار
ایہہ رکھ لہندے ہمالیا وچ، شمالی پاکستان، شمالی بھارت، جنوب مغربی چین اَتے نیپال وچ اُگدا ہے۔ 

## مورتاں

Image:Deodar shoots.jpg|پتّے
Image:Deodar Cedar Cedrus deodara 'Gold Cone' Needle Closeup 3264px.jpg|پتس
Image:RS - 24 (Cèdre de l'Himalaya).JPG|دیار''
Image:Cedrus deodara Lokrum.jpg|دیار کروشیا وچ
Image:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|دیار اٹلی وچ
Image:Deodar sunrise.JPG| دیار انگلینڈ وچ


## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:چیڑ
گٹھ:دیار
گٹھ:رکھ
گٹھ:پنجاب دے رکھ
گٹھ:پاکستان دے نشان
ڈرانٹا

**ڈرانٹا** بوٹیاں دے اک ٹوکرے تے ونڈ دا ناں اے۔ ایہدے بوٹے باڑ لئی کم آندے نیں تے سوہنے پتے ہون باہجوں لگاۓ جاندے نیں۔
برونکائیٹس

**برونکائیٹس** پھپھریاں دا اک روگ اے جیدے چ ہوا دیاں نالیاں چ سوزش یا جلن ہوندی اے۔ ایدے چ روگی نوں کھنگ آندی اے 
برونکائیٹس دو ول دا ہوندا اے: تیز تے دوجا پرانا۔

## تیز برونکائیٹس

ایدے چ روگی نوں کھنگ بلغم نال یا بلغم دے بنا آندی اے۔ تیز برونکائیٹس وائرس نال ہوندا اے۔ اے ٹھنڈ زکام توں ٹردا اے۔ 90٪ روگی وائرس توں روگی ہوندے نیں تے 10٪ توں تھوڑے بیکٹیریا توں۔

## پرانا برونکائیٹس

## بارلے جوڑ
*http://www.webmd.com/lung/tc/acute-bronchitis-topic-overview
*http://www.mayoclinic.com/health/bronchitis/DS00031
بہری

## ہور دیکھو
* قومی پنچھیاں دی لسٹ

گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
پھڑل

**پھڑل** مور ٹبر دا اک برفانی ککڑ اے۔ ایہ ہمالیہ تے پامیر دے پربت دھاریاں وج ملدا اے۔
چکور

**چکور** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ پاکستان دا قومی پنچھی وی اے۔

**چکور** یوریشیائی پربتی تتر پروار دے اک شکاری پنچھی دا ساہتی نام اے۔ 'چند تے چکور دی پریت دا ذکر گربانی اتے لوک-بانی، دوواں وچ وار-وار آؤندا اے۔' اس دیاں ٹنگاں لال ہندیاں ہن۔ اس دے بارے وچ برصغیر دے شاعراں نے ایہہ سوچ کر رکھی اے کہ ایہہ چند نوں بے پناہ محبت کردا اے اتے ساری رات اسنوں حاصل کرن لئی اس ول اڈدا رہندا اے۔ اتے کالیاں راتاں وچ چنگیاڑیاں نوں چند دے ٹکڑے سمجھکے چگدا رہندا اے۔ ایہہ پاکستان دا قومی پرندا اے۔ اس نسل وچ 14 چھوٹیاں ذاتیاں ہن۔ ایہہ پنچھی اسرائیل، ترکستان، افغانستان، پاکستان، بھارت، شمالی امریکہ اتے نیوزیلینڈ دے 600 توں 4000 میٹر دیاں اچائیاں والے پتھریلے اتے ریتیلے علاقیاں وچ رہندا اے۔ ایہہ پنچھی سردیاں نوں نیوینیاں پہاڑیاں تے اتے گرمیاں وچ ٹھنڈے پہاڑی علاقیاں وچ چلے جاندے ہن۔ اسدا کھانا دانے، گھاہ-پھوس دیاں گدیدار جڑھاں اتے تنے اتے کدے-کدے کیڑے-مکوڑے وی ہن۔ اس پنچھی نوں اڈن نالوں بھجنا بہتا چنگا لگدا اے۔ شکاریاں توں بچن لئی رات نوں سون لگے پٹھاں چکر دے اندر اتے سر باہر نوں رڑی تھاں اتے اک گول چکر وچ اک دوجے نال جڑ کے بیٹھدے ہن۔ ایہناں وچوں واری-واری 4-5 پنچھی گردن اکڑا چوکنے بیٹھدے ہن اتے ساری رات راکھی کردیے ہن۔
## وکھالہ
چکور 32–35 سینٹی میٹر (13–14 انچ) لما تے گول ہوندا اے۔ مگر پؤری تے چھاتی سانولی ہوندی اے۔ مونہہ چٹا تے ایہدے دوالے کالی پٹی ہوندی اے۔ چنج تے پنجے لال تے پراں تے کالیاں پوریاں پٹیاں ہوندیان نیں۔
### سائز تے وزن
ایہہ 35 سینٹیمیٹر لمبا 600 توں 700 گرام بھارت والا گٹھیلے تے نگر جہے سریر والا پنچھی اے۔ اس دا رنگ سلیٹی-بھوسلے جیہا اتے گھسمیلے-سلیٹیے چٹے سر اتے اک چاکلیٹی-کالییٹی پٹی اکھاں دے اپروں دی ہندی ہوئی چٹی ٹھووڈی دے ہیٹھاں چھاتی دے وچکار کسے ہار وانگ بنی ہندی اے۔ اس دیاں وکھیاں اپرلیاں 7-8 چاکلیٹی-کالیانی پٹیاں بنیا ہندیاں ہن۔ کھنبھ گوڑھے سلیٹی-بھوریی ہندے ہن جناں اتے کجھ چٹیاں اتے کجھ بھوریاں بندیاں جہیاں بنیاں ہندیاں ہن۔ اس دا ڈھڈّ والا پاسہ گھسمیلا چٹا ہندا اے۔ اس دی پوچھ 14 کھنبھاں نال بنی ہندی اے۔ چکوراں دی چنجھ اتے لتاں لال ہندے ہن۔
## اگلی پیڑھی
بہار دے موسم نر سویرے اتے شام نوں بہت رولا پاؤندے ہن اتے بہت لڑاکے ہو جاندے ہن۔
مادہ کسے چٹان ہیٹھ جاں لکویں رڑی تھاں نوں کھرچ کے اتے پولا کرکے آلھنا بناؤندی اے۔ مادہ گلابی چٹاک والے چٹے 10-20 انڈے دندی اے۔ دونو 24 دن وچ انڈے سیک کے چوچے کڈھ لیندے ہن جو نکلدے سار کوئی 6-7 گھنٹیاں وچ ہی دوڑن-بھجن لگ پیندے ہن اتے ہور تن ہفتیاں وچ اڈن یوگ وی ہو جاندے ہن۔

## حوالے

 

 

## ہور ویکھو

*پاکستان دے پنچھی
### بارلے جوڑ
بٹیرا

**بٹیرا**، مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نِکے ناپ دا پنچھی اے جیہڑا ایشیا دا واسی اے۔

## دکھالا
ایہ گول تے نِکا تے پورے رنگ دا پنچھی اے جیہدے اُتے ککیاں دھاریاں بݨیاں ہُندیاں نیں۔ پر لمبے تے ایہ 7.1–8.62 انچ (18.0–21.9 سینٹی میٹر) دا ہُندا اے۔ ایہدا جوکھ 91–131 گرام دے وچکار ہُندا اے۔

ایہ زمین اُتے رہݨ والا پنچھی اے جیہڑا کیڑے تے بی کھا کے گزارا کردا اے۔ ایہنوں دیکھنا اوکھا اے، ایہ فصلاں وچ ای لُکیا رہندا اے۔ ایہنوں اڈݨ نالوں لُکݨا پسند اے۔ ایہدے نر دی آواز توں ای پچھاݨیا جاندا اے جیہڑی سویرے یا شام ویلے کڈھدا اے۔

زمین اُتے ای آلھݨا بݨاؤندا اے تے مادہ بٹیر 6-12 تک آنڈے دیندی اے جیہدے وچوں 16–18 دناں وچ بچے نکل آؤندے نیں۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:مور ٹبر
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چینا بٹیر

**چینا بٹیر** چھوٹا پنچھی اے۔ ایہہ شرماکل پنچھی قسم دا پنچھی اے۔ اس دی خوراک گھاہ دے بیج اتے دانے کدے-کدے کیڑے-مکوڑے ہندی اے۔ ایہہ بھارت، پاکستان، سری لنکا، بنگلہ دیش، میانمار، تھائیلینڈ، ویتنام، نیپال وچ 2000 میٹر دی اچائی دے علاقیاں وچ رہندے ہن۔ ساری دنیا وچ بٹیریاں دیاں کوئی 15 نسلاں ہن۔ ایہہ سویرے-شام اُچیاں، ٹنکویاں وٹّ-وٹّ کردیاں سیٹیاں وگریاں اواجاں  کڈھدے ہن۔
## سائز
اس دا رنگ پلتن والے بھورا ہندا اے ایہہ پنچھی موٹا تے چوڑا جہا جسِ دی پوچھ نئیں اے۔ اس پنچھی 18 سینٹیمیٹر لمبا اتے اس دا بھار 60-70 گرام ہندا اے۔ ایہہ شرماکل پنچھی اپنی گردن اکڑا کے اتے چوکنے ہو کے رہندے ہن۔ اس پنچھی دی پٹھّ اتے گوڑھے بھورے رنگ دیاں تیراں ورگیاں لکیراں ہندیاں ہن جنہاں دے وچکار لاکھے بھورے رنگ دیاں لائیناں ہندیاں ہن۔ نراں دے سراں اتے کالیاں اتے چٹیاں پٹیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں دیاں اکھاں اتے مچھاں اتے چٹیاں پٹیاں ہندیاں ہن۔ اس دے موڈھیاں دے بھورے رنگ اتے وی کالے چٹاک ہندے ہن۔ ایہہ چھوٹی پوچھ والے بٹیرے بہت تیز دوڑدا اے۔

ایہہ اپنے شکاریاں نوں بھجّ کے اتے لک کے ہی مات دندے ہن۔ ایہہ اپنے گول پراں نال 100-150 میٹر تک دی اڈاری وی بھر سکدا اے۔
## اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار دے موسم مارچ توں اگست وچ ہندا اے ایہ اپنا علاقہ الیکن اتے ماداواں نوں لبھاؤن لئی گردن اکڑا کے سیٹیاں ماردے ہن۔ مادہ کسے جھاڑی ہیٹھ جاں کھڑھیاں فصلاں وچ زمین نوں کھرچ کے آلھنا بناؤندی اے۔ اس دے انڈیاں دا رنگ لاکھی جاں پیلی بھاہ والے بھوسلے جاے جہناں اپر گوڑھے دھبے جاں بندیاں ہندیاں ہن۔ مادہ 6 توں 8 انڈے دندی اے۔اکلی مادہ انڈیاں نوں 17 دن سیک کے چوچے کڈھ لیندی اے۔ انڈیاں وچوں نکلن دے کجھ گھنٹیاں وچ ہی چوچے دوڑن-بھجن اتے غذا لبھن لگ پیندے ہن۔ تھوڑھا جنا خطرہ ہون تے چوچے بھجّ کے ماں دے پراں ہیٹھ وڑھ جاندے ہن۔

 

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
نشے دی لت

شراب سگرٹ ہیروئن یا کسے ہور شے نوں ایناں ورتناں جیدے نال پیسے دا، زہنی تے پنڈے دا نقصان ہوۓ تے ایسے بندے نوں کیندے جے اینے ایس شے دی لت پے گئی اے۔
بھیگر

**بھیگر** مور ٹبر دا اک پنچھی اے. ایہ لک کے رہن والا پنچھی اے تے ہمالیہ دے نیویاں پعاڑاں چ افغانستان، پاکستان، ہندستان تے نیپال چ ہوندا اے۔ 

## وکھالہ
نر دا جوکھ 1135–1415 گرام دے وشکار تے مادہ 1025–1135 گرام دی ہوندی اے۔ ایہدے کھمب سانولے رنگ دے ہوندے نیں جنہاں وچ دھاریاں ہونددیاں نیں۔ ایہدی لمبائی 58–64 سینٹی میٹر توں لے کے 18–22 سینٹی میٹر تک ہوندی اے۔ چوچیاں تے ماداواں دے اکو جۓ تے پھکے رنگ ہوندے نیں۔ 

ججورانا وانکوں ایہ رکھ پدھر توں اتے دے تھانواں ول نہی جاندے۔ ایہ لکے ای راندے نیں تے ایہناں سامنے ویکھنا اوکھا اے پے نسل ودھان ویلے تے پت چڑ وچ ایہ کوکدے نیں تے اپنا پتہ دسدے نیں۔ 

## ہور ویکھو
*ایوبیہ نیشنل پارک

## بارلے جوڑ
سکلیٹر دا مونال

**سکلیٹر دا مونال** مور ٹبر دا اک پنچھی اے جیہڑا ہمالیہ وج ملدا اے۔
لال جنگلی ککڑ

**لال جنگلی ککڑ** مور ٹبر دا اک ٹراپیکی سنگی اے۔ ایس نوں گھر پالے جانوالے ککڑ دا پرکھ سمجھیا جاندا اے۔ ایس نوں 5 ہزار ورھے پہلاں توں پالیا جارہیا اے ۔
ہرا مور

**ہرا مور** مور ٹبر دا اک وڈا پنچھی اے جیہڑا لمے چڑھدے ایشیا دا واسی اے ۔ ایہ لمے ایشیائی مور دے نیڑے آ ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مور ٹبر
کونج

**کونج** کونجاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے جیہڑا یوریشیا دا واسی اے ۔ ایہ سیال دا موسم دکھنی ایشیا وچ لنگھاوندے نیں ۔

## دکھالا
کونج 85–100 سینٹی میٹر (34–39 انچ) لمی،  76 سینٹی میٹر (30 انچ) اچی تے پر پسار 155–180 سینٹی میٹر (61–71 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 2 توں 3 کلو ہوندا اے تے ایہ کونجاں دے ٹبر دی سب توں نکی ونڈ اے۔ ایہ وڈی کونج نالوں تھوڑی نکی اے پر پر اکو جۓ نیں۔ ایہدی تؤن تے چٹی لمی پٹی ہوندی اے تے سامنے پاسے کالی پٹی جیہڑی چھتی توں تھلے تک آندی اے تے چھجا بناندی اے۔ ایہدی اچی کوک ہوندی اے تے ایہ نچدی وی اے۔

## باہرلے جوڑ

* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Anthropoides_virgo.html
بن ککڑ

**بن ککڑ** تھلویں ہمالیہ وچ ملن والا مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## وکھالہ
نر 63 توں 74 سینٹی میٹر (25 توں 29 انج) تک دا تے مادھ 50 توں 60 سینٹی یمٹر (20 توں 24 انج) دی ہوندی اے۔ نر دے پر لشکدے کالے نیلے ہوندے نیں۔ مگر پچھے چٹیاں دھاریاں بنیاں ہوندیاں نیں۔سر تے کالے پتلے پراں دا تاج ہوندا اے تے اکھاں دے دوالے پراں دے بجاۓ لال ماس ہوندا اے۔ مادھ پؤرے رنگ دیاں ہوندیاں نیں۔

## بارلے جوڑ

* بن ککڑ

گٹھ:مور ٹبر
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
آئبسبل

آبسبل اک پنچھی اے جیہڑا خاص طور تے اپنے ٹبر نال رلدا اے۔ اے اودے رنگ دی جسامت رکھدا اے۔ اے  چین, وسطی ایشیا تے ہمالیہ دی سطح مرتفع دے دریائی کنڈے تے پایا جاندا اے۔
نکا پراٹنکول

**نکا پراٹنکول** اک خاص پرنده اے جو بھارت تے پاکستان وچ ملدا اے۔
بھورا سکوا

**بھورا سکوا** پنچھیاں دے اک ٹبر سکوا دا اک پنچھی اے۔

گٹھ:سکوا
تحصیل بہاول نگر

**بہاول نگر** پنجاب دے ضلع بہاول نگر دی اک تحصیل اے ۔

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع بہاول نگر
لنکن میموریل

**لنکن میموریل** اک میموریل اے جیہڑا واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ 16ویں امریکی صدر ابراہام لنکن دی یاد چ بنیا گیا اے۔ اے 30 مئی1922 نوں پورا ہویا۔ اے مستطیل مورت دی چٹے پتھر دا اک کوٹھا اے۔ ایدا ڈیزائن ہنری بیکن نے بنایا سی۔ ایدے اندر ابراہام لنکن دی بتی ڈینیل چیسٹر فرینچ نے بنائی۔

لنکن میموریل یونانی ڈورک نمونے تے اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:واشنگٹن ڈی سی چ ویکھن والیاں تھاواں
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی
ابراہم لنکن دا مجسمہ (لنکن میموریئل)

**[[ابراہام لنکن]] دی بتی** (Abraham Lincoln (1920 statue)) امریکہ دے 16ویں صدر دی اک بتی اے جیہڑی لنکن میموریل واشنگٹن ڈی سی چ لگی ہوئی اے۔ اے چٹے پتھر نال بنی اے۔ تے اینوں ڈینیل چیسٹر فرینچ نے 1922 چ بنیا۔

**ابراہ‏م لنکن دا مجسمہ** (لاطینی: Statue of Abraham Lincoln) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1920ء دیاں تاسیساں
گٹھ:فن وچ پرچم
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ابراہ‏م لنکن د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:نیشنل مال
گٹھ:ابراہ‏م لنکن دے مجسمے

گٹھ:امریکہ
نیشنل مال

**نیشنل مال** واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ اک کھلا پارک اے۔ ایدے تے نیشنل گیلری آف آرٹ سمتھسونین میوزیم نیں۔ اے لوکاں دی پھرن ٹرن دی تھآن اے۔

### بارلے جوڑ
نیشنل گیلری آف آرٹ

**نیشنل گیلری آف آرٹ** نیشنل مال اتے واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ اک آرٹ میوزیم اے۔
## ہور ویکھو
* چوکھے ویکھے جان والے آرٹ میوزیم
### بارلے جوڑ
لنکن دی قبر

**لنکن دی قبر** اوک رج قبرستان سپرنگ فیلڈ الینواۓ امریکہ چ امریکہ دے 16ویں صدر ابراہام لنکن دی قبر اے ایتھے اوہ تے اودی سوانی میری ٹوڈ تے چا پتر دبے ہوۓ نیں۔
ماؤنٹ رشمور

**ماؤنٹ رشمور نیشنل میموریل** امریکہ چ گرینائیٹ دی کٹی ہوئی چٹان اے۔ ایدے تے چار امریکی صدراں واشنگٹن لنکن جیفرسن تے روزویلٹ دیاں بتیاں بنیاں ہویاں نیں۔ اے یادگار 1925 توں بنن ٹری۔

### بارلے جوڑ
واشنگٹن مونومنٹ

**واشنگٹن مونومنٹ** نیشنل مال تے لنکن میموریل کول واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ امریکہ دے پہلے صدر جارج واشنگٹن دی اک یادگار اے۔ اے پتھر دی اوبلسک یا تھم اے۔

### بارلے جوڑ
جیفرسن میموریل

**جیفرسن میموریل** واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ اک میموریل اے جیہڑا تیجے امریکی صدر جیفرسن دی یاد چ 1943 چ بنایا گیا۔ اے نیوکلاسیکل نمونے تے اے۔

1934 وچ امریکی صدر روزویلٹ نے جیہڑا جیفرسن نوں بڑا پسند کردا سی اوہدی واشنگٹن وچ پوٹومیک دے کنڈے تے اک یادگار بناندی سوچ نوں لوکاں اگے رکھیا۔ امریکی کانگرس نے 3 ملین ڈالر ایس کم لئی دیدتے۔ 1935 وچ جان رسل پوپ نوں ایہدا نقشہ بنان دا گیا گیا۔ 15 نومبر 1938 نوں ایہ بنن ٹریا تے 15 نومبر 1939 نوں ایہدی نیو رکھی گئی۔ 1939 وچ روڈلف ایونز دی تھامس جیفرسن دی بتی میموریل دے اندر رکھن لغی پسند کرلتی جاندی اے تے ایہدے تھلے دی تھاں بنان دی زمیواری اڈولف وائنمین نوں دتی جاندی اے۔ ایس دے ڈیزائن نوں پرانے ویلے یونانی تے رومی کہ کے کیڑے وی کڈے جاندے نیں۔ 13 اپریل 1943 نوں جیفرسن دے 200ویں جمن دیہاڑے تے ایہ پوری ہوئی پر بتی ہجے نہیں بنی سی ایس لئی پلاسٹر دی بنا کے لادتی گئی اصل 1947 وچ بنی۔

میموریل امریکی راجگڑھ واشنگٹن ڈی سی وچ دریاۓ پوٹومک دے کنڈے تے ویسٹ پوٹومیک پارک وچ اے۔ گولی فرشی پوڑیاں اتے منڈپ وچ لیجاندیاں نیں منڈپ آیونی ول نال بنے تھمیاں دی گول شکل دی اے۔ بلڈنگ دا گمبد چاروں پاسیوں کھلا اے تے ایہنوں بناندیاں ہویاں پوپ دی سوج وچ روم والا پانتھیاں تے تھامس جیفرسن دا یونیورسٹی آف ورجنیا وچ آپ بنایا روٹنڈا وی سی۔ میموریل اندر جیفرسن دی بتی 19-فٹ(5.8 میٹر) اچی, 10,000 پاؤنڈ (4336 کلوگرام) بھاری اے۔ ای کانسی دا اے تے ایہنوں رڈلف ایونز نے بنایا سی۔ بتی وج جیفرسن وائٹ ہاؤس والا سدا سامنے ویکھ ریا اے جتھے اوہ کدے ریا سی۔ میموریل دے دوالے جپان ولوں 1912 دے سغات کیتے چیری دے رکھ لکے نیں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:واشنگٹن ڈی سی
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی چ ویکھن والیاں تھاواں
یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل

**یونائیٹڈ سٹیٹس کیپیٹل** واشنگٹن ڈی سی امریکہ چ امریکی کانگرس دے بیٹھن دی تھاں اے۔ اے 1793 چ بنن ٹری تے اے نیو کلاسیکل نمونے تے بنی اے اینوں ولیم تھورنٹن نے بنایا۔

### بارلے جوڑ
جنگلی کبوتر

**جنگلی کبوتر** گُھگی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایسے وجوں ایہ گھریلو کبوتر تے ہور نمائشی کبوتر نیں۔ نر مادہ اکو جئے ہُندے نیں تے جوڑی لمبے چر تک کٹھی رہندی اے تے بچیاں نوں سانبھدی اے۔ ایہ دنیا وچ عام ملن والا کبوتر اے۔ ایہنوں گولا کبوتر وی کیندے نیں۔ ایہ کھلیاں تے ادھ کھلیاں تھانواں، پڑیاں تے ہوندا اے۔

## دکھالا
ایہ 29 توں 37 سینٹی میٹر (11 توں 15 انچ) تک لما ہوندا اے۔ ایہدا پرا پسار 62 توں 72 سینٹی میٹر (24 توں 28 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 238–380 گرام ہندا اے۔

## باہرلے جوڑ

* جنگلی کبوتر پنڈی اسلام آباد وچ

گٹھ:کگی کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
تاریخ شیر شاہی

**تاریخ شیر شاہی** تریخ تے لخی ہوئی اک کتاب اے۔ اے 1580 چ مغل بادشاہ اکبر دے کین تے اودے اک لکھاری عباس خان سروانی نے ہندستان دے اک بادشاہ شیر شاہ سوری دے ویلے تے لخی۔ ایس کتاب چ شیر شاہ سوری دے کم کاج نوں لماں کر کے لخیا اے۔

ایس کتاب چ بول پنجاب پہلی واری لخن چ ورتیا گیا۔

گٹھ:کتاباں
خلیج بنگال

**خلیج بنگال** دنیا دی سب توں وڈی خلیج اے ۔ اے وڈا سمندر ہند دے اتر چڑھدے پاسے چ اے۔ اے بنگلہ دیش دے دکھن چ ہندستان دے چڑھدے پاے دے برما دے لیندے پاسے چ اے۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:خلیجاں
ہندستان دا نشان

**ہندستان** دا سرکاری نشان اشوک دے ویلے دے اک تھم تے بیٹھے ہوۓ چار شیر نیں۔ اے چار شیر اک پتھر دے گول ٹوٹے تے بیٹھے نین تے ایس ٹوٹے دے دوالے کعوڑا ہاتھی بلد شیر بنے نیں تے ایناں دے وشکار چکر بنیا ہویا اے۔ اے چکر اشوک چکر اخواندا اے اے چکر ہندستان دے چنڈے تے وی ہیگا اے۔

کلا سچ جتدا اے۔ اے بول ایدے تھلے لخے ہوۓ نیں۔ 26 جنوری 1950 نوں ایے ہندستان دا نشان منیا گیا۔
نقش رستم

**نقش رستم** ایران چ اک پرانی تھاں اے اے ایران دے صوبے فارس دی تھاں پرسیپولس توں 12 کیلومیٹر چ اتلے لیندے پاسے چ اے۔ اے نقش رجب توں کج پینڈے تے۔
گورِ امیر

**گورِ امیر** سمرقند ازبکستان چ امیر تیمور دے مقبرے دا ناں اے۔ اے 15ویں صدی چ بنایا گیا ایہنوں ایرانی آرکیٹیکچر دا ودھیا نمونہ سمجیا جاندا اے۔
سائرس سلنڈر

**سائرس سلنڈر** اک پرانا مٹی دا بنیا سلنڈر اے جیدے تے اکادی بولی چ ایرانی بادشاہ سائیرس ولوں سنیعہ لکھیا اے۔ اے سلنڈر عیسا توں 6 صدیاں پہلے دا اے تے اینوں 1879 چ بابل دے کھنڈراں چ اک برطانوی ٹولی نے لبیا سی۔
فونیکس (خلائی گڈی)

**فونیکس** *مارس سکاوٹ پروگرام* دے تحت مریخ تے خلا دی کھوج مشن لئی بنائیاک روبوٹی خلائی گڈی سی ۔ فونیکس خلائی گڈی 25 مارچ 2008ء چ مریخ دی سطح تے اتری ۔ اس مشن دے سائنسداناں نے اس گڈی تے لائے گئے آلات راہیں مریخ تے خوردبینی جیون لئی مناسب ماحول تے ایتھے پانی دی موجودگی دی تریخ تے تحقیق کیتی ۔

اس پروگرام دی اگوائی ناسا دی جیٹ پروپلشن لیبارٹری دی ہدایات تحت ایریزونا یونیورسٹی دی لونر اینڈ پلینٹری لیبارٹری کول سی ۔

اس پروگرام دے شراکت داراں چ امریکہ ، سویٹزرلینڈ ۔ ڈنمارک ، جرمنی تے برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں ، ناسا ، کینیڈا دی خلائی ایجنسی ، فنش میٹیرولوجیکل انسٹیٹیوٹ ، لاک ہیڈ مارٹن سپیس سسٹم تے دوجیاں کمپنیاں سن ۔

## باہرلے جوڑ
*فونیکس مشن 
*''Phoenix'' summary  at JPL
*''Phoenix'' Profile  by ناسا دی سورجی نظام دی کھوج
*ناسا دا فونیکس فوٹو جرنل
*ناسا دے فونیکس تجزیہ نگار دی نوٹ بک for accessing mission data and documents
*NASA Archives of raw ''Phoenix'' mission images , most recent first
*NASA TV broadcast of ''Phoenix'' landing (YouTube copy of NASA broadcast from 8 minutes before until 2 minutes after touchdown)
*Blogs of the scientists and engineers of the Phoenix team from launch through the end of the mission. 

;Other links
*''Phoenix'' status at Space Flight Now
*Complete List of Works on the ''Phoenix'' DVD
*Written Introduction to the ''Visions of Mars'' Project
*''Phoenix'' Mission Details Video 
*may 2008-2.html Mars Express Support to ''Phoenix'' Landing  Includes animation of *Phoenix* descent and landing, plus KSC images of pre-flight processing and launch
*Article and news footage on the ''Phoenix'' landing 
*Unmanned Spaceflight.com > ''Phoenix'' 2007/8  active discussion forum
*Canadian contribution at the University of Alberta 
*Mars ''Phoenix'' Twitter Page
*Mars ''Phoenix'' Blog Page 
*Software Behind the Mars ''Phoenix'' Lander (Audio Interview)
*Color panorama of the landing site 
*Phoenix EDL Reconstruction 1B  - 9 minute video simulation based on actual EDL data
*Phoenix Mars Lander wins 2009 John L. "Jack" Swigert, Jr., Award for Space Achievement

گٹھ:خلا
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:خلائی پروازاں
بٹانی ہگز

**بٹانی ہگز** (انگریزی:Bettany Hughes) اک انگریز تریخ لکھاری فلماں بنان والی تے لکھاری اے۔ ایلنگ سکول توں پڑھن مگروں اونے آکسفورڈ یونورسٹی توں پرانی تے نویں تریخ چ ڈگری لئی۔ اونے ٹی وی ریڈیو تے کم کیتا تے تریخ تے فلماں بنایاں۔

## فلماں
*When The Moors Ruled In Europe

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
ڈی این اے سیکیوئنسر

ڈی این اے سیکیوئنسر اک سائنسی آلہ اے  جہڑا *ڈی این اے سیکیوئنسنگ* پروسس دی خودکاری لئی ورتیا جاندا اے ۔ اسنوں *آپٹیکل آلہ* وی سمجھیا جا سکدا اے ۔ کیونجے ایہہ عام طور تے  *نیوکلوٹیڈز* نال جڑے فلوروکرومز توں پیدا ہوں آلے روسنی دے سگنل آں دا تجزیہ کردا اے ۔ 

ڈی این اے سیکیوئنسر ، وڈے *جینومکس* پروجیکٹاں تے پیداوار ودھان دیاں ضرورتاں پاروں  بوہت اہم بن گیا اے ۔
انفلیٹیبل انٹینا تجربہ

**انفلیٹیبل انٹینا تجربہ** ناسا دا اک تجربہ سی جہڑا 19 مئی 1996ء چ شروع ہویا ، ایہہ *میلر* دے بنے اک پھلن آلے انٹینا تے مشتمل سی ، جسنوں 1996ء چ *ایس ٹی ایس-77* مشن چ مصنوعی سیارچہ سپارٹان-207 دی مدد نال خلائی شٹل ایندیوور توں لانچ کیتا گیا ۔

انٹینا کامیابی نال انفلیٹ ہو گیا تے کجد دناں مگروں 22 مئی نوں زمین دے مدار چ داخل ہوں توں پہلاں سپارٹان-207 توں علیحدہ ہوگیا ۔ اس تجربے دا کامیابی نال خلائی ضرورتاں لئی ہلکے پھلن آلے جسماں دی تیاری دی راہ ہموار ہو گئی ۔

گٹھ:خلا
گٹھ:تجربے
گٹھ:سائنسی تجربے
گٹھ:خلائی پروازاں
گٹھ:سائنس
گٹھ:خلائی سائنسی ادارے
گٹھ:سائنسی ادارے
گٹھ:سیارچے
بی ٹی اے - 6

بی ٹی اے -6 (روسی بولی چ:بلشوئی تیلیسکوپ آلت آزیموتالنی) یعنی *وڈی آزیموتالنی دوربین* دکھی روس چ کوہ قفقاز دے اتلے حصے چ واقع *خاص آسٹروفزکس رصدگاہ* چ 6 میٹر وڈی آپٹیکل دوربین اے ۔ بی ٹی اے -6 1975ء چ اپنی تنصیب توں ، جدوں اسنے 5 میٹر دی ہیلے دوربین نوں پچھے چھڈیا توں 1993ء چ 10 میٹر دی کسک دوربین دے افتتاح تک جگ دی سبتوں ودی دوربین رہی ۔

## ہور دیکھو
*ہبل دوربین
*عظیم کناری دوربین

## باہرلے جوڑ
*6میٹر دی دوربین, SAO home page

گٹھ:دوربیناں
گٹھ:روس دیاں رصدگاہاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت خلائی سائنس
فلر مائیکرومیٹر

**فلر مائیکرومیٹر** اک آلہ اے جہڑا فکلیاتی دوربیناں چ فلکیاتی ناپاں لئی ورتیا جاندا اے ۔ لفظ فلر لاطینی بولی دے لفظ *فیلم* یعنی دھاگا توں نکلیا اے ۔ اس آلے نوں فلر مائیکرومیٹر اس چ لگے باریک دھاگےآں دی وجہ توں آکھیا جاندا اے ۔

## تیاری تے ورتوں

فلر مائیکرومیٹر اک مائیکرومیٹر تے اک *ریٹیکل*(باریک جالی) جس چ دو باریک تاراں یاں دھاگے متوازی ہندے نیں ، جنہاں نوں ویکھن آلا سکریو میکنزم نال حرکت دے سکدا اے ، تے مشتمل ہندا اے ۔ اک ویلے اس چ عام طور تے سپائڈر سلک نوں دھاگے دے طور تے ورتیا جاندا سی ۔

اک دھاگے یاں تار نوں اسمان دے کسے جسم تے رکھ کے تے دوجے دھاگے نوں حرکت دے کے دوجے جسم تے رکھ کے ، دوناں دھاگےآں دا درمیانی فاصلہ آلے دے مائیکرومیٹر نال ناپیا جا سکدا اے ۔ اس توں دوناں جسماں دا زاویائی فاصلہ (اینگولر ڈسٹنس)معلوم کیتا جاندا اے ۔

فلر مائیکرومیٹر دی عام ورتوں دوہرے تارےآں وچکار فاصلے دی پیمائش اے ۔

اس دی آسٹرونومی چ فلر مائیکرومیٹر دی ورتوں بوہت گھٹ اے تے اسدی تھاں نویاں تکنیکاں نے لے لئی اے ۔

گٹھ:سائنسی آلات
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
گٹھ:آلات
گٹھ:فلکیاتی آلات
زیڈ ٹیوب

**زیڈ ٹیوب** مائع دی *ٹینشل ستھرینگ* ناپن دا اک تجرباتی آلہ اے ۔

ایہہ انگریزی دے اکھر *زیڈ* دی شکل کھلے سرےآں آلی اک ٹیوب تے مشتمل ہندی اے ، جس نوں مائع نال بھر کے اک گھمدی میو تے رکھیا جاندا اے ۔ جے ٹیوب سدھی ہوئے ، تے میز دے گھمنا شروع ہون دے نال ای مائع ٹیوب اک یاں دوجے سرے توں باہر نکل جائے گا ۔ پر ٹیوب دے سرےآں نوں گھماؤ دے مرکز ول موڑن نال ، مائع دے مرکز ولوں دور جان نال ٹیوب دے اک سرے چ مائع دا لیول ودھے گا ایداں ٹیوب دے اس سرے چ پریشر وی ودھے گا ، اس دے نتیجے چ مائع مڑ ٹیوب دے مرکز ول جائے گا ۔ گھمن دی رفتار تے مڑے ہوئے ٹیوب دے سرےآں چ گھمن دے مرگو توں فاصلہ ناپ کے ٹیوب دے اندر دباء (پریشر) چ گھٹاؤ معلوم کیتا جا سکدا اے ۔

منفی پریشر (ابسلیوٹ زیرو پریشر توں گھٹ ، دوجے لفظاں چ ٹینشن) ، پانی دی گلاس چ 280 ایٹموسفیئر تک ٹینشل ستھرینگ ناپی گئی اے ۔

گٹھ:سائنسی آلات
گٹھ:آلات
گٹھ:سا‎ئنس
خلا دی کھوج

خلائی کھوج فلکیات تے خلائی ٹیکنالوجی دی ورتوں نال باہرلی خلا دی کھوج اے ۔ ایہہ کھوج انسان بردار خلائی پروازاں تے روبوٹی خلائی گڈیآں نال کیتی جاندی اے ۔

خلا دی کھوج دا ابتدائی دور سویت یونین تے امریکہ وشکار خلائی دوڑ نال شروع ہویا ، جدوں سویت یونین نے انسان دا بنایا پہلا جسم سپوتنک 1 4 اکتوبر 1957ء چ زمین دے مدار چ پہنچآیا تے امریکہ نے خلائی گڈی اپالو 11 راہیں 20 جولائی 1969ء چ چند تے پہلا انسان بردار مشن اتاریا ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
ٹلگرن کیف

ٹلگرن فنل ، جسنوں بیرلیس فنل یاں بیرلیس ٹریب وی آکھیا جاندا اے ، مٹی دے نمونےآں توں جاندار جیواں نوں باہر کڈن لئی ورتیا جان آلا آلہ اے ۔  ٹلگرن کیف مٹی دے نمونے اتے ہولی ہولی درجہ حرارت ودھا کے کم کردی اے تاکہ زندہ جیو گرم تھاں توں پرے چلے جان تے اینہاں نوں اک برتن چ جمع کر لیا جاندا تے  مار کے  معائنے لئی محفوظ کر لیا جاندا اے ۔

## باہرلے جوڑ

* Burkard Scientific 2000
بلیو سیٹ

بلیو سیٹ (انگریزی چ BLUEsat ,Basic Low Earth Orbit Experimental Satellite )تھلڑلے زمینی مدار دا اک تجرباتی مصنوعی سیارچہ پروجیکٹ سی جسنوں نیو ساوتھ ویلز یونیورسٹی دے طالب علماں نے عمل چ لیاندا ۔ اس دا مقصد خلا دے بارے چ جانکاری تے طالب علماں نوں مصنوعی سیارچہ ڈیزائن کرن ، بنان تے لانچ کرن دا موقع دینا سی ۔ ایہہ پروجیکٹ بغیر کسے مالی فیدے دے چلایا گیا تے انجینئرنگ فیکلٹی دے گئی سکولاں دے اس لئی فنڈ مہیا کیتے ۔ 

## باہرلے جوڑ

بلیو سیٹ پروجیکٹ ویب سائیٹ 

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گرو

**گرو** جیدے کول چوکھی ساری جانکاری ہوے اونوں گرو کیندے نیں۔ اے استاد وی ہندا اے۔

گٹھ:سکھ
وولف

**وولف** اک بولی دا ناں اے جیہڑی سینیگال گیمبیا تے ماریطانیہ چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 32 لکھ اے۔
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
آیمارا

**آیمارا** اک بولی اے جیہڑی چلی پیرو تے بولیویا چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 2,227,642 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
لوجبان

لوجبان اک آپ بنائی گئی بولی اے تے ایدا کوئی دیس تے کوئی بولن والے نیں۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
پکارڈ

پکارڈ اک بولی اے جیہڑی فرانس تے بیلجیم چ بولی جاندی اے۔ ایدی بولن والیاں دی گنی نیں ہوئی۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
کرغیز بولی

**کرغیز** اک بولی دا ناں اے جیہڑی کرغیزستان چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی کنتی 45 لکھ دے نیڑے اے۔
## ہور ویکھو
*مناس داستان
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
سورجی مشاہدہ رصدگاہ

**سورجی مشاہدہ رصدگاہ** یورپی خلائی ایجنسی اک سائنسی رصدگاہ اے تےکولمبس لیبارٹری دا حصہ اے جہڑی بین القوامی خلائی سٹیشن دا اک جز اے ۔ کولمبس موڈل فروری 2008ء چ ایس ٹی ایس-122 راکٹ تے خلا چ بھیجیا گیا سی ۔ تے سورجی مشاہدہ رصدگاہ کولمبس لیبارٹری دے باہر *یورپی ٹیکنالوجی ایکسپوژر فیسیلیٹی* دے نال لگایا گیا سی ۔ کولمبس دے اتے باہرلے پاسے ، مستقبل دے مشناں چ کجھ دوجے جز لان دا منصوبہ وی اے جنہاں چ *خلا چ اینسمبل ایٹمی کلاک* وی شامل اے ۔

ایہہ رصدگاہ (سولر) تن خلائی سائنسی آلات :SOVIN , 
SOLSPEC تے SOL-ACES اتے مشتمل اے ۔ ایہہ تنوں مل کے سورج دی طیف شعاع ریزی یعنی *سپیکٹرل ایریڈیئنس* دے واضع تے بہتر ناپ مہیا کرن گے ۔ بین القوامی خلائی سٹیشن تے لگن دے مگروں سولر نوں مسلسل 1.5 سال تک آپریٹ کرن دا منصوبہ اے ۔

اس مشن نوں اصل چ 2003ء لئی پنال کیتا گیا سی سی پر خلائی شٹل کولمبیا دی تباہی پاروں اس منصوبے نوں التوا چ پا دتا گیا ۔

## مورت نگری


File:STS-122 Sun Monitoring on the External Payload Facility of Columbus (Solar).jpg|NASA Image: S122E009344

## حوالے

 
*کولمبس دی باہرلی پےلوڈ فیسیلیٹی تے سورج دا مشاہدہ  پبلشر ناسا 2007ء ۔

گٹھ:بین القوامی خلائی سٹیشن
گٹھ:رصدگاہاں
گٹھ:یورپی خلائی ایجنسی
لنگالا

**لنگالا** اک بولی دا ناں اے جیہڑی وشکارلے افریقی دیساں چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 20 لکھ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ایکسٹریماڈورن

**ایکسٹریماڈورن** سپین چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی کنتی 20 لکھ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
کاراچے بلکار

**کاراچے بلکار** اک ترک بولی اے جیہڑے کاراچے تے بلکار دیاں تھاواں تے بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 4 لکھ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گورانی

**گورانی** اک بولی اے جیہڑی پیراگوۓ، برازیل بولیویا دے کج تھاواں تے بولی جاندی اے۔ اے اوتھوں دی دیسی بولی اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایران دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
حشرات بسیرا

**حشرات بسیرا** (انگریزی چInsect Habitat) بین القوامی حلائی سٹیشن اتے خلائی سٹیشن بیالوجیکل تحقیق پروگرام دے حصے دے طور تے لگا اک سائنس پےلوڈ اے ۔ اس پروگرام دے حشرات تے تحقیق عنصر نوں کینیڈا دی خلائی ایجنسی ترتیب دیندی اے تے *انسیکٹ ہیبیٹیٹ* دا مکھ کنٹریکٹر اوٹاوا ، اونٹاریو دی کمپنی *رؤٹس آسٹروانجینیئرنگ* اے ۔

اس حشرات بسیرے چ پھلاں دیاں مکھیاں دیاں چھ کالونیاں نیں ۔ اینہاں چوں ہر اک ، دو کمپارٹمنٹاں چ ونڈی ہوئی اے تے گھمدے غذائی کارتوس اینہاں کمپارٹمنٹاں نوں علیحدہ کردے نیں ۔ پھل دیاں مکھیاں ، جنہاں دا جیون چکر بوہت چھوٹا ہندا اے ، اینہاں غذاواں تے اپنے آنڈے دیندیاں نیں ، تاکہ اینہاں دے بچےآں نوں آنڈےآں توں نکلن مگروں نشو نما لئی زرائع مہیا رہن ۔ آنڈے دین مگروں ، غذائی کارتوس خراب ہو جان گے تے مکھیاں دیاں نسلاں جدا جدا رہن گیاں تے اینہاں دا علیحدہ مطالعہ کیتا جا سکے گا ۔ کئی نسلاں دا مشاہدہ اینج ای ممکن اے ، جے ہر نسل نوں اسدے بچے دے آنڈےآں نوں علیحدہ کرن لئی تیار ہون توں پہلاں کالونی توں کڈ دیا جائے ۔

## بارلے جوڑ
*ناسا تے پروجیکٹ ڈسکریپشن 
*بین القوامی خلائی سٹیشن اتے ہیبیٹیٹ 
*بین القوامی خلائی سٹیشن تے انسیکٹ ہیبیٹیٹ سہولت - رؤٹس آسٹروانجینئرنگ 

گٹھ:بین القوامی خلائی سٹیشن
گٹھ:خلائی سائنسی تجربے
گٹھ:خلائی سا‍ئنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی تجربے
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:جنور
نمبو بیٹری

**نمبو بیٹری** ایھو جی بیٹری اے جس وچ نمبو توں طاقت لئ جانری ہے۔اس بیٹری نو بنانے آستے ا‍‍ک کل تے کاپر دا سکا نو نمبو وچ لاڑاں ہوندا ہے۔نمبو بیٹری اونج تے 1.1 ولٹ بڑاندی ہے لےکن جب

گٹھ:سائنس
صومالی

صومالی اک بولی دا ناں اے جیہڑی صومالیہ کینیا تے ہور لاگے دے دیساں چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 10 توں 16 ملین دے ولکار اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں
کومی بولی

کومی بولی اک بولی اے جیہڑی روس چ کومی لوک بولدے نیں تے ایس بولی دے بولن والیاں دی گنتی 293,000 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ساترلینڈی

**ساترلینڈی** اک بولی دا ناں اے جیہڑی جرمنی چ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیان دی کنتی 200 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ناواہو بولی

ناواہو بولی امریکہ چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیان دی کنتی 168,438 اے۔
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
ہوائی بولی

**ہوائی بولی** امریکہ دے جزیرے ہوائی دے پرانے لوکاں دی بولی اے ایدے بولن والیان دی گنتی 27,160 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گوٹنگن یونیورسٹی

**گوٹنگن یونیورسٹی** گوٹنگن جرمنی دی سب توں پرانی یونیورسٹی اے۔

## بارلے جوڑ
پنسلوینیا جرمن بولی

**پنسلوینیا جرمن بولی** اک بولی اے جیہڑی امریکہ دے کج تھاواں تے بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی کنتی دو لکھ پنجا ہزار اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ازاد یونیورسٹی برلن

**ازاد یونیورسٹی برلن** جرمنی دی اک یونیورسٹی اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
گٹھ:برلن دیاں یونیورسٹیاں
فرائیبرگ یونیورسٹی

**فرائیبرگ یونیورسٹی** فرائیبرگ جرمنی دی اک یونیورسٹی اے۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
جی آیاں نوں

#پنجاب وچ اتے باہر پنجابی لوک کسے پروہݨے دے آݨ تے ایہہ بول ورتدے نیں۔
#**جی آیاں نوں** (ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ जी आयां नूं Jee Aayan Nu) اک پنجابی فلم ہے۔
اتے

**اَتے** (انگریزی: and)، پنجابی زبان دا اک عام سنجوگ ہے جیہڑا پنجابی بول چال وچ بہت زیادہ ورتیا جاندا ہے۔ ایہدا ورتوں جُملے یا الفاظ وچ اک توں زیادہ اِسماں یا فِعلاں نوں جوڑنا ہے۔ اس نوں "تے" لکھنا غلط ہے۔

تے یا اُتّے دا مطلب اُپّر ہے۔ 

گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:پنجابی گریمر
ٹیکنیکل یونیورسٹی میونخ

ٹیکنیکل یونیورسٹی میونخ  جرمنی دی اک یونیورسٹی اے۔ ایس یونیورسٹی نے 16 نوبل انعام جتن والے پڑھاۓ۔
پیریکٹیون

**پیریکٹیون** (انگریزی : Perictione)  یونانی فلسفی افلاطون دی ماں سی تے اودے پرگھان چوں سولن فنوفی سی۔ اودا ویاء ارسٹون نال ہویا تے جیدے چون اودے تن نیانے سن۔ جیدے مرن تے اونے اک ہور ویاہ کیتا۔
ارسٹون

**ارسٹون** (انگریزی : Ariston) یونانی فلسفی افلاطون دا پیو سی اودا ویاء پیریکٹیون نال ہویا تے جیدے چون اودے تن نیانے سن۔

گٹھ:یونان
گٹھ:یونانی لوک
اکیڈیمی

**اکیڈیمی** پرانے یونان دے نگر ایتھنز چ اک سکول دا ناں سی جینوں یونانی فلسفی افلاطون نے بنایا۔ ایتھے ای ارسطو وی پڑھیا۔ اے اکیڈیمی کئی صدیان چلی تے 529 ج اینوں بند کر دتا گیا۔
پوپ

**پوپ** روم دے بشپ نوں کیندے نیں تے ایس عہدے تے ہون نال اوہ کیتھولک چرچ دا وی سردار ہوجاندا اے۔ کیتھولک چرچ ایس ویلے دنیا دا سب توں وڈا مزہبی فرقہ اے۔ 

پوپ لاطینی بولی دا شبد اے تے ایدا مطلب پیو اے۔

بینیڈکٹ سولہويں - 245 ويں تے موجودہ پوپ رومن کیتھولک چرچ دے اعلیٰ مذہبی استاد نيں ، روم دے بشپ تے ویٹیکن دے سربراہ مملکت نو‏‏ں پوپ کہندے نيں۔ 'پوپ' دے لغوی معنی 'باپ' نيں۔ ایہ لاطینی "پاپا" تو‏ں ماخوذ اے جو خود یونانی پاپاس (πάπας، pápas) تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس وقت (فروری ، 2009) بینیڈکٹ XVI نے اس عہدے اُتے قبضہ کيتا سی جو 19 اپریل 2005 نو‏‏ں منتخب ہويا سی۔ اوہ 245 ويں پوپ نيں۔ رومن کیتھولک چرچ دے اعلیٰ آفیسر نو‏‏ں سینٹ پاپا (فادر) 'ہولی فادر' یا پوپ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یسوع نے اپنے سربراہ سینٹ پیٹر نو‏‏ں اپنے چرچ دے 'چرواہا' د‏‏ی بنیاد تے سربراہ مقرر کيتا تے اسنو‏ں یقین دلایا کہ انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے قائم چرچ صدیاں تک جاری رہے گا۔ ایويں ، سینٹ پیٹر دا انتقال روم وچ یسوع دے قانون تو‏ں ہويا ، لہذا ، شروع تو‏ں سینٹ پیٹر دے جانشین ہونے دے سبب ، روم دے بشپ نو‏‏ں پورے چرچ دا صدر تے زمین اُتے عیسیٰ دا نمائندہ سمجھیا جاندا سی۔ تریخ گواہی دیندی اے کہ بشپ دے روم دے علاوہ کسی نے وی سینٹ پیٹر دا جانشین ہونے دا دعویٰ نئيں کيتا۔ لیکن اورینٹل چرچ د‏‏ی علیحدگی تے پروٹسٹنٹ مذہب دے ظہور تو‏ں پوپ دے اختیار دے بارے وچ صدیاں د‏‏ی بحث و مباحثہ ہويا ، بالآخر ویٹیکن دا پہلا اختیار سی۔ اوہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی تعلیمات دا اک اعلیٰ لیکچرار اے تے چرچ دے مہتمم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، عقیدہ د‏‏ی ترجمانی کردے ہوئے گمراہ کن یعنی عیب دار ا‏‏ے۔ پوپ ویٹیکن ریاست دا صدر اے ، تے انہاں د‏‏ی موت دے بعد کارڈنل اپنے جانشین دا انتخاب کردے نيں۔

گٹھ:عیسائی
گٹھ:عیسائیت
جنگ (اخبار)

**جنگ** اردو بولی چ چھپن والا اک پاکستانی اخبار اے۔ اے 1939 چ چھپن ٹریا۔ پاکستان دیاں کئی تھاواں توں چھپدیا اے۔

## ہور پڑھو
پاکستانی اخباراں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
ویب سائیٹ : http://www.jang.com.pk/
روزنامہ ایکسپریس

**ایکسپریس** اردو بولی دا اک اخبار اے جیہڑا پاکستان دیاں کئی تھاواں توں چھپدا اے۔

ایہ سینچری پبلکیشن (پرائیویٹ) لمیٹڈ کولوں چھپدا اے۔

## کالملکھاری
* عبدالقادر حسن
* عباس اطہر
* عبداللہ طارق سہیل 
* اسداللہ غالب 
* جاوید چودھری
* اوریا مقبول جان
* طلعت حسین 
* عمار چوہدری

## ہور پڑھو
پاکستانی اخباراں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
ویب سائیٹ : http://www.express.com.pk/epaper/

گٹھ:پاکستانی اخبار
دیو ناگری لپی

**دیو ناگری** اک لپی اے جیہدے وچ ہندی ، مراٹھی ، نیپالی، مارواڑی تے ہریاݨوی بولیاں لِکھیاں جاندِیاں نیں ۔ ایہہ کھبے پاسے توں سجے پاسے ول لکھی جاندی اے ۔ ایہہ 12ویں صدی وچ بنای گئی سی ۔ 

گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
پاکستانی اخباراں دی لسٹ

## [[اردو]] اخبار
* ایکسپریس
* جنگ (اخبار)
* نواۓ وقت
* خبریں
* روزانہ دنیا
* روزانہ نئی بات
* روزانہ پاکستان
* روزانہ مشرق
* روزانہ آج
 

## [[انگریزی]] اخبار
* ڈان
* دی نیوز
* دی نیشن
* پاکستان ٹائمز
* پاکستان ٹوڈے
* ڈیلی ٹائمز
* پاکستان اوبزرور
* 

## [[پنجابی]] اخبار
* روزانہ بھلیکھا
* روزانہ لوکائی 
* روزانہ خبراں 
* خالصہ اخبار لہور
کلمائیک

**کلمائیک** اک بولی اے جیہڑی روس چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 174,000 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
سائیلیشی

**سائیلیشی** اک بولی اے جیہڑی پولینڈ چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی اک لکھ توں اپر اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
بشکیر بولی

**بشکیر بولی** روس چ بولی جان والی اک ترک بولی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 2,059,700 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
اتلی فریزین بولی

**اتلی فریزین بولی** نیدرلینڈز چ بولی جان والی اک بولی اے۔ اینوں 10,000 دے نیڑے لوک بولدے نیں۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
نیو ڈائیمیم مقناطیس

**نیو ڈائیمیم مقناطیس** (Neodymium magnet) اک پکا رہن والا مقناطیس اے جیہڑا نیوڈائیمیم بورون تے لوۓ نوں رلا کے بنایا جاندا اے۔ اے دنیا دا سب توں تیز اثر والا مقناطیس اے۔
ٹرینیٹی کالج، کیمبرج

**ٹرینیٹی کالج، کیمبرج**، کیمبرج یونیورسٹی برطانیہ دا اک کالج اے۔
آگسبرگ یونیورسٹی

**آگسبرگ یونیورسٹی** جرمنی دے نگر آکسبرگ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
گٹھ:جرمن یونیورسٹیاں
سانجھ (رسالہ)

**سانجھ** اک پنجابی تماہی میگزین اے جیہڑا لہور توں شاہ مکھی لپی وچ تے لدھیاݨا توں گرمکھی لپی وچ چھپدا اے۔

گٹھ:پنجابی رسالے
گٹھ:میگزین
کیمبرج یونیورسٹی

کیمبرج یونیورسٹی کیمبرج، برطانیہ دی اک یونیورسٹی اے۔ اے 1209 دے نیڑے بنی جدوں آکسفورڈ یونیورسٹی دے کج پڑھاکو نگر والیاں توں دکھی ہوکے کیمبرج آے۔ ایس یونیورسٹی نے دنیا چ سب توں چوکھے 88 نوبل انعام جتے نیں۔

## تریخ

## ٹعانچہ

## کالج

## سکول، فیکلٹیاں، ڈیپارٹمنٹ

## تھاں

## کھوج

## رینکنگ

## مشہور پرانے طلبہ
آئیزک نیوٹن

## طالب علم دا جیون

## ادب ، تہذیب

## [[سائنس]] دے وادے چ حصہ
* فرانسس بیکن دا سائنسی ول نوں سمجنا۔

## مورت نگری

File:TrinityCollegeCamGreatGate.jpg
File:Cambridge Peterhouse OldCourt.JPG
File:ClareCollegeAndKingsChapel.jpg
File:Cam colls from johns.jpg|


## ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں

گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں
گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
کریمیائی بولی

کریمیائی بولی کریمیائی تاتاریاں دی بولی اے۔ اے لوک وکھریان تھاواں تے ونڈے ہوۓ نین تے ایس بولی دے بولن والیان دی کنتی 483,990 اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
دنیا دیاں ودھیا یونیورسٹیاں

دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں دا اے ناپ چین دی شنگھائي جیاؤتونگ یونیورسٹی نے بنایا اے۔ اے یونیورسٹی ہر ورے دنیا دے 1200 پڑھائی دے اتلے ناپ دے اداریاں دا کم اک فارمولے نال ویخدی اے۔ ایس فارمولے نال فیر یونیورسٹیاں نوں نمبر دتے جاندے نیں۔ ایس فارمولے چ 10% نمبر نوبل انعام تے فیلڈز میڈل کے یونیورسٹی دا پڑھاکو ہون تے، 20٪ نمبر سٹاف دے نوبل انعام تے فیلڈ میڈل جتن تے، 21 ونڈاں چ ودیا تے منی پرمنی کھوج کرنتے 20٪ نمبر، نیچر تے سائینس چ آرٹیکل چھپن تے 20٪ نمبر، سائینس سائیٹیشن انڈیکس تے سوشل سائینسز سائیٹیشن انڈیکس دے 20٪ نمبر، تے کسے یونیورسٹی دے اک بندے دے سعاب نال کم تے 10٪ نمبر نیں۔

دو چینیاں لیو تے چینگ نے یونیورسٹیاں نوں ناپن دا اے ول اک ارٹیکل چ دسیا۔ اے کم اوناں نیں چینی یونیورسٹیاں تے بدیسی یونیورسٹیاں دے وشکار مقابلہ کرن لئی کیتا جے چینی یونیورسٹیاں چ کی تھوڑ اے تے بار دیاں یونیورسٹیاں کنج چینی یونیورسٹیاں نالوں اگے نیں۔ اے یونیورسٹی ناپ 2003 توں کیتا جاریا اے۔ ایس ناپ نوں دنیا چ منیا جاریا اے۔ کج تھانواں توں ایدے تے انگلاں وی چکیا گیا نیں۔

## اتہ پتہ

گٹھ:دنیا دیاں 100 ودیا یونیورسٹیاں
کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے

**کیلیفورنیایونیورسٹی**، برکلے کیلیفورنیا امریکہ چ اک کھوجی یونیورسٹی اے۔ ایس یونیورسٹی دی نیو 1868 چ دو کالجاں نوں رلا کے رکھی گئی سی۔ اے یونیورسٹی 6651 ایکڑ تھاں تے سان فرانسسکو ول پھیلی ہوئی اے۔ 35800 توں ود پڑھاکو ایتھے پڑھدے نیں۔

یونیورسٹی 300 دے نیڑے پڑھائی دے پروگرام دیندی اے۔ اینے ہن تک 66 نوبل انعام 9 ولف انعام، 7 فیلڈ میڈل، 12 ٹیوننگ انعام، 43 میک آرتھ فیلو شپس، 19 اکیڈیمی ایوارڈ تے 11 پولٹزر ایوارڈ جت چکی اے۔ اے یونیورسٹی ودیا ہون دے ناپ چ دنیا دیاں 100 ودیا یونیورسٹیاں چ دوجے نمبر تے آندی اے۔ 

ایس یونیورسٹی چ کھیڈاں ول وی تعیاں اے تے اے ہن تک 100 اولمپک میڈل جت چکی اے۔ 
* پاکستان دے اک وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو ایتھے پڑھدے رۓ۔
## ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں
### بارلے جوڑ
برکلے

**برکلے** سان فرانسسکو دے نال اتلے کیلیفورنیا امریکہ چ اک شہر دا ناں اے۔ ایہ المیدا کاؤنٹی چ اے۔ ایتھے دنیا اک مشہور یونیورسٹی کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے اے۔
پنجابی رہتل

**پنجابی رہتل**، اوہ رہتل اے جیہڑی پنجاب وچ وکھ وکھ ویلیاں وچ پُنگری تے اک وڈی رہتل بݨی۔ ایہ رہتل گھٹو گھٹ چار لکھ ورھے قدیم اے۔ 

پنجابی رہتل پنجابی تہذیب تے پنجابی ثقافت دا مجموعی اظہار اے۔ پنجاب دھرتی دی قدیم ہڑپا رہتل تے سواں رہتل تے ایہناں رہتلاں دی آثاریاتی تہذیب و ثقافت پنجابی رہتل دا مُڈھ اے۔ 

## ہور دیکھو
* پنجابی تہذیب
* پنجابی ثقافت
* ہڑپا رہتل
* سواں رہتل
* ٹیکسلا دی تریخ
* پنجاب دی تریخ

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی ثقافت
گٹھ:رہتل
گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:تہذیباں
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجاب
پنجابی نقشے

ایتھے اوہ نقشے دتے گۓ نیں جیہڑے پنجاب پنجابی بولی  بنجابی تریخ تے پنجابی لوکاں نال جوڑ رکھدے نیں۔

گٹھ:نقشے
پرنسٹن یونیورسٹی

**پرنسٹن یونیورسٹی** نیو جرسی امریکہ چ اک یونیورسٹی اے۔ 

## ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں
کارنل یونیورسٹی

**کورنیل یونیورسٹی**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک نجی جامعہ، لینڈ گرانٹ یونیورسٹی، sun grant institution، تحقیقی جامعہ و نجی غیر منافع بخش تعلیمی ادارہ جو اتھاکا، نیو یارک وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں
تھیلا مچھی

**تھیلا مچھی** مہاشیر ٹبر دی سجرے پانی دی اک مجھی اے جیہڑی دکھنی ایشیاء دے دیساں پاکستان، ہندستان، نیپال، بنگلہ دیش تے برما دے دریاواں وچ ملدی اے۔ ایہدا وڈا مونہہ تے سر، اگے ودھواں جباڑہ تے اتے ول ہویا مونہہ ہوندا اے۔

ایہ پانی دی پدھر تے یا وشکار ریندی تے پانی دے جنوراں نوں کھاندی اے۔ ایہ فارماں وچ دوجی مچھیاں نال پالی جانوالی عام مچھی اے۔
مہاشیر

**مہاشیر** سجرے پانی دیاں 20 مچھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایس ٹولی دیاں مجھیاں پاکستان توں لے کے چڑھدے ول ہندستان تے اگے ملائیشیا تک ملدیاں نیں۔ پاکستان وچ ملن والی ونڈ ہمالیائی یا سنہری مہاشیر اخواندی اے۔

گٹھ:مہاشیر ٹبر
گٹھ:پاکستان دیاں مچھیاں
اہل بیت

**اہل بیت** عربی زبان دے الفاظ نیں، ایہدا مطلب اے گھر والے۔ کوئی وی بندہ جیہڑا کسے نال ساک ہون تے اک کعر چ کٹھیاں رہ ریا ہوۓ اوہ لوک اپس چ اہل بیت نیں۔

اسلام چ قرآن دے بولاں چ اے اسلام دے پیغمبر محمد دے کعر والیاں یعنی اوناں دیاں سوانیاں یا زنانیاں لئی اے بول ورتے گۓ نیں۔ قرآن دی سورت احزاب دیاں تن ایتاں چ اے گل لخی اے 

آیت نمبر 32: نبی دی زنانیو، تسی دوجی زنانیں ورگیاں نیں اگر تسی آپنی راکھی تے اوہ تے اپنی بولی نوں مٹھی ناں رکھو کیوں جے کوئی دل دا روگی ایس توں کج لالچ کرے۔ 

آیت نمبر 33: تے اپنے کعر چ ای ٹکیاں روو تے اپنے سنگار دی نمیش ناں کرو جیویں کے جاہلیت دے ویلے ہوندا سی۔ نماز پڑھو زکات دیو تے اللہ تے اللہ دے رسول دا کینا مندیاں روو اللہ اے ہو ای چاندا اے جے اہل بیت/کعر والیاں کولوں ہر پلیتی نوں دور کردیوے تے تھوانوں ہر پلیتی توں پاک کرکے ستھرا کردیوے۔

آیت نمبر 34 : تے تعیان چ رکھو جے تھواڈے کعراں چ جو پڑھایا جاندا اے اوہ اللہ دیاں آیتاں تے حکمت اے تے اےدے چ کوئی شک نیں جے اللہ ہر نکی گل نوں جاندا اے۔

ایناں آیتاں چ اے گل دا نتارا ہوجاندا اے اے جے اہل بیت محمد دیاں سوانیاں ول اشارہ اے تے اے رملہ عائشہ حفصہ تے اوناں دیاں دوجیاں زنانیاں نیں۔
ابوعبیدہ ابن الجراح

**ابوعبیدہ ابن الجراح** (583 – 638) پیغمبر اسلام محمد دے سنگی سن۔ اوہ مکہ چ جمے تے اوناں دا جوڑ قریش نال سی۔ کاروبار کردے سن۔ 611 نوں ابوبکر دے مسلماں ہون دے اکدن مگروں مسلمان ہوۓ۔ قریش دے ہتھ دکھاں توں تنگ آکے ایتھوپیا ہجرت کرگے۔ 622 چ محمد نال اوہ مدینہ ہجرت کرگے۔ بدر دی لڑائی چ اوناں دے ہتھوں اوناں دا پیو ماریا گیا۔ ایس دے مگروں اوناں ساریاں لڑایاں چ لڑے۔ مکہ تے مسلماناں دے مل مارن ویلے اوہ اوناں چار کمانڈراں چوں سن جنان نے مکہ تے ہلہ بولیا۔ اوہ ٹیکس کٹھا کرن لئی بحرین گۓ اونآن اسلام بارے دسن لئی فجران وی پیجیا گيا۔ 632 چ محمد دی موت ویلے اوہ مدینہ چ سن۔

ابوعبیدہ نوں شام ول اک قوج دے کے ٹوریا گیا۔ اوناں نے شام تے عرباں دا مارن چ وڈا کم کیتا۔ اوہ شام والیاں ساریاں فوجاں دے کمانڈر سن۔ 638 چ اوناں دی اردن چ موت ہوئی۔
نذیر کہوٹ

**نذیر کہوٹ**، اک پنجابی لکھاری نیں۔ اوہ پہلی اکتوبر 1956ء نوں جھاوریاں دے کول پنڈ ڈھڈیاں شریف، ضلع سرگودھا، پنجاب، پاکستان وچ جمے۔ 

بعد وچ اوہناں دا خاندان ضلع بدین دے اک پنڈ وچ آباد ہوگیا۔ 1972ء وچ گورنمنٹ ہائی سکول بدین وچوں میٹرک کیتا۔ 1976ء وچ گورمنٹ اسلامیہ کالج بدین وچوں گریجوئیشن کیتا۔ روزگار دے سلسلے وچ کراچی مقیم ہوگئے۔ فیر کینیڈا منتقل ہوگئے۔ 

اوہناں دا اک پنجابی افسانا *اخیرلا پنجابی* تے دے دو پنجابی ناول *دریا برد* تے *واہگا* چَھپ چُکے نیں۔ اوہناں نے پنجاب دے حقوق تے پنجابی زبان نوں سرکاری طور تے لاگُو کرن واسطے وی کم کیتا اے۔ 

## لِکھتاں
* اخیرلا پنجابی (افسانا) 1994ء
* دریا برد (ناول) 2006ء
* واہگا (ناول) 2008ء

## باہرلے جوڑ
* فیس بک پیج
* یوٹیوب چینل 
* واہگا ناول 

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی ناول نگار
گٹھ:پنجابی ناول لکھاری
گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی کہانی کار
حامد علی بیلا

حامد علی بیلا اک پنجابی گانے تے کافیاں گان والا سی۔ شاہ حسین دیاں کافیاں نال اودی مشہوری سی۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گائیک
پٹھانے خان

پٹھانے خان (1926 - 2000) اک پنجابی گانے گان والا سی ۔

گٹھ:گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک
منصور ملنگی

**منصور ملنگی** اک پنجابی لوک موسیقی گائیک سی۔ اوہ گڑھ مہاراجا، پنجاب وچ جمے ۔

## باہرلے جوڑ
http://www.youtube.com/watch?v=3ANPEx3kMJ0

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
رومانی بولی

**رومانی بولی** یورپ دے جِپسی لوکاں دی بولی اے۔ ایہ بولی بولݨ آلے کئی صدیاں پہلاں پنجاب تے ایہدے آلے دوالیوں یورپ ول گئے سن۔ ایہ گل ایس بولی دے پنجابی نال رلݨ توں پتہ چلدی اے۔

رومانی بولی بولݨ آلیاں دی گݨتی 25 لکھ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:پنجابی
گندھاری بدھ لکھتاں

**[[گندھاری]] بدھ لکھتاں** پرانی پنجابی دی سب توں پرانیاں لکھتاں نیں۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
خروشتی

**خروشتی لپی**، جیہنوں گندھاری لپی وی کہیا جاندا اے۔ ایہ اک قدیم ہند ایرانی لپی سی جیہنوں قدیم پاکستان دے مختلف لوک استعمال کردے سن۔

اک ابوگیدا، ایہ کم از کم تیسری صدی قبل مسیح دے وسط تک متعارف کرائی گئی سی، ممکنہ طور تے چوتھی صدی قبل مسیح دے دوران، تے تیسری صدی عیسوی دے آس پاس اپݨے وطن وچ ختم ہوݨ تک استعمال وچ رہی۔

ایہ کشان سلطنت، سغد تے شاہراہ ریشم دے ناݪ وی استعمال وچ سی۔ کچھ شواہد موجود نیں کہ ایہ مشرقی ترکستان دے دو شہراں ختن تے نیا وچ ستویں صدی تک زندہ رہی ہوؤ گا۔

## ہور دیکھو
* آرامی لپی

گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
شفقت تنویر مرزا

**شفقت تنویر مرزا** اک پاکستانی پنجابی لکھاری تے صحافی سن۔  اوہ صحافی یونیئن دے رہنما وی سن۔ اوہناں نوں اوہناں د‏‏یاں اخباری سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دو بار جیل بھیجیا گیا سی۔

## مُڈھلا جیون تے کیریئر
پنجاب دے ضلع جہلم دے پنڈ ڈومیلی وچ پیدا ہوئے، اوہناں نے چکوال، خوشاب، وزیرآباد، اٹک، بہاول نگر دے سکولاں وچ تے گورڈن کالج راولپنڈی توں تعلیم حاصل کيتی۔ روزنامہ ’’تعمیر‘‘ تے ہلال دے ناݪ ناݪ ریڈیو پاکستان اُتے کم کیتا۔ 1970 وچ اوہناں نے روزنامہ مساوات وچ شمولیت اختیار کيتی، بعد وچ روزمانہ امروز وچ چلے گئے، جتھے اوہ ایڈیٹر بݨ گئے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ شفقت تنویر مرزا نے انگریزی اخبار ڈان وچ شمولیئت اختیار کيتی، جِتھے اوہناں نے پنجابی زبان تے رہتل اُتے باقاعدا کالم لِکھے۔

## بطور مصنف تے مترجم سرگرمیاں
شفقت تنویر مرزا اک مصنف دے طور تے وی سرگرم رہ‏ے، اوہناں نے متعدد کتاباں لکھياں تے ترجما کیتیاں۔ اوہناں نے اردو، پنجابی تے انگریزی وچ لکھیا۔
* *تحریک آزادی وچ پنجاب دا حِصہ* (پنجابی)
* *ادب راہیں پنجاب دی تریخ* (پنجابی)
* *Resistance Themes in Punjabi Literature* (انگریزی)
* *میکنگ آف اے نیشن* (انگریزی)
* *[[شاہ حسین]]، اک [[سوانح حیات]]* 16ويں صدی دے صوفی شاعر (اردو وچ) 
* *لہو سہاگ*، Federico García Lorca دی [Blood Wedding] دا پنجابی ترجمہ 
* *بوہا کوئی نہ*، ژاں پال سارتر دی [No Exit] دا پنجابی ترجمہ 
* *آکھیا سچل سرمست نے*، نثری ترجمہ سچل سرمست

## ایوارڈز
* پرائیڈ آف پرفارمنس (2005 وچ)

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پنجابی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی کالم نگار
گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:پنجابی سیوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:ضلع جہلم دیاں شخصیتاں
ڈرامسٹڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی

**ڈرامسٹڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی** جرمنی دے نگر ڈرامسٹڈ چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
ڈریسڈن ٹیکنالوجی یونیورسٹی

**ڈریسڈن ٹیکنالوجی یونیورسٹی** جرمنی دے نگر ڈریسڈن چ اک یونیورسٹی‏ اے۔
ڈیرا اسماعیل خان

**ڈیرا اسماعیل خان**، پاکستان دے صوبا خیبر دا اک جنوبی شہر اے تے ڈیرا اسماعیل خان ڈویژن تے ضلع ڈیرا اسماعیل خان دا صدر مقام اے۔ 

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر دے شہر