open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
میلانی لوران

**میلانی لوران** فرانسیسی تلفظ:میلینی لوغوں (; جم 21 فروری 1983) اک فرانسیسی اداکارہ، ماڈل، ڈریکٹر، گلوکارہ اتے لکھاری اے۔

2006 وچ فلم ڈونٹ وری، آئی ایم فائین وچ اپنی پیشکار لئی ایہناں نے سیزر سبھ توں ہونہار اداکار انعام جتیا۔ 2009 وچ فلم انگلوریئس باسٹڈ وچلے اپنے کردار شوشینا ڈریفیوز نال ایہناں نوں قومانتری پچھان ملی جس لئی آنلائین فلم کرٹکس سوسائٹی اتے آسٹن فلم کرٹکس ایسوسی ایشن ولوں ایہناں نوں بہترین اداکارہ انعام ملیا اتے بعد وچ ایہناں نے فلم ناؤ یو سی می وچ وی رول ادا کیتا جو 2013 دیاں سبھ توں ودھ کمائی کرن والیاں ہالیوڈ فلماں وچوں سی۔

## مڈھلا جیون

لوغوں پیرس وچ اک بیلے نچار اینک اتے آواز اداکار پیئیر لوغوں دے گھر پیدا ہوئی۔ ایہہ اک یہودی اے۔

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی اداکار
گٹھ:فرانسیسی گلوکار
گٹھ:فرانسیسی لکھاری
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
پوجا ہیگڑے

**پوجا ہیگڑے** اک ماڈل اتے بالیوڈّ فلم اداکارہ اے۔ 

## فلماں

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:زندہ لوک
شمیتا شیٹی

**شمتا شیٹی **(جم 2 فروری 1979) اک انٹیریئر ڈزائنر، سابقہ اداکارہ اتے ماڈل اے۔ ایہہ بالیوڈ اداکارہ شلپا شیٹی دی چھوتی بھین اے۔

## کیریئر
اسنے 2000 وچ، یش راج فلمز نال *محبتیں* فلم نال اپنے فلمی کیریئر دی شروعات کیتی۔ اس فلم نوں آدتیا چوپڑہ نے ڈاریکٹ کیتا جو بلاکبسٹر فلم رہی۔ فلم وچ اسدے کردار اشکا سی اتے شمتا اتے اسدیاں معاون کلاکار اداکاراواں کُم شرما اتے پریتی جھانگیانی نوں 2001 وچ "آئیفا اوارڈ فار سٹار ڈیبیو آف د ایئر-فیمیل" دا انعام ملیا۔ اس توں بعد، اس نوں بہت سارے آئیٹم نمبراں وچ سفلتا حاصل کیتی، *میرے یار کی شادی اے*  (2001) وچ "شرارہ شرارہ" اتے ساتھیا (فلم) (2002) وچ "چوری پے چوری" گانیاں نے سفلتا حاصل کیتی۔ بعد وچ، شمتا نے بطور مکھ کلاکار *زہر* وچ اپنی اداکاری نال سفلتا حاصل کیتی۔ اسے سال اسنے اپنی بھین شلپا شیٹی نال "فریب" فلم وچ کم کیتا۔ ایہہ "کلرز ٹیوی" اپر آؤن والے شو *بگ بوس (سیزن 3)* وچ وی کونٹیسٹنٹ رہی۔ اسنے اپنی بھین شلپا دے ویاہ کارن اس شو نوں چھڈنا پیا۔ اسنے چھ ہفتے شو وچ رہن توں بعد 14 نومبر 2009 (41 دن) نوں شو چھڈ دتا۔

14 جون 2011 وچ، اسنے ایکٹنگ کیریئر دے نال نال اپنا انٹیریئر ڈزائنر دا جنون پورا کرن دا فیصلہ کیتا۔ 2015 وچ، اسنے جھلک دکھلا جا وچ وی حصہ لیا۔

## فلموگرافی
right|thumb|2012 وچ، شمتا اپنے بہنوئی راج کندرا نال

## ٹیلیوژن
* 2015: *جھلک دکھلا جا (سیزن 8)*
* 2009: *بگ بوس 3*

## اوارڈ
* 2001: مہبتیں لئی آئیپھا اوارڈ فار سٹار ڈیبیو آف د ایئر-*فیمیل*

## ایہہ وی ویکھو
* List of Indian film actresses

## حوالے

گٹھ:جم 1979
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بگّ بوس لڑی دے پرتییوگی
گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں اداکاراواں
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
غلاماں راجٹبر

غلام خاندان قرون وسطی دے ہندستان دا اک شاہی خاندان سی ۔ اس خاندان دا پہلا حاکم قطب الدین ایبک سی جسنوں محمد غوری نے پرتھوی راج چوہان نوں ہران دے بعد تعینات کیتا سی ۔ اس خاندان نے دلی دے تخت اتے 1206–1290 عیسوی تک راج کیتا ۔

اس خاندان دے حاکم جاں بانی غلام   سن نا کہ راجا ۔ اس لئی اسنوں شاہی خاندان دی بجائے صرف خاندان کیہا جاندا اے ۔

## تریخ
غلام خاندان  دلی وچ قطب الدین ایبک ولوں 1206 عیسوی وچ قائم کیتا گیا سی ۔  ایہہ خاندان  1290 عیسوی تک راج کردا رہا ۔  اسدا نام غلام خاندان  اس کارن پیا سی کہ اسدا بانی تے اسدے التتمش تے بلبن ورگے مہان جانشین شروع وچ غلام مطلب داس سن تے بعد وچ اوہ دلی دا سنگھاسن حاصل کرن وچ اہل ہوئے ۔  قطب الدین ایبک ( 1206–1210 عیسوی ) مول : شہاب الدین محمد غوری دا ترکی داس سی تے 1192 عیسوی وچ ترائن دی لڑائی وچ جت حاصل کرن وچ اسنے اپنے مالک دی خاص مدد کیتی سی ۔  اسنے اپنے مالک دے ولوں دلی وچ اختیار کر لیا تے مسلماناں دی سلطنت پچھم وچ گجرات تے سابق وچ بہار تے بنگال تک ، 1206 عیسوی وچ غوری دی موت توں پہلاں ہی پھیلا  دتی سی ۔ 

دلی دے سنگھاسن تے ایہہ خاندان  1206 عیسوی توں 1290 عیسوی تک راج کردا رہا ۔  اسدا بانی قطب الدین ایبک  محمد غوری دا ترکی داس سی پر اسدی اہلیت دیکھکے غوری نے اسنوں غلامی  توں آزاد کر دتا ۔  قطب الدین ایبک مول روپ وچ غلام سی ، اس لئی ایہہ شاہی خاندان غلام خاندان  کہاؤندا اے ۔  اوہ 1210 عیسوی تک گدی تے رہا ۔  کہندے ہن کہ دلی دے قطب مینار دی اساری کم اسنے ہی شروع کروایا سی ۔  اوہ یوگ حکمران منیا جاندا اے ۔ 

اس خاندان  دا دوسرا مشہور حکمران التتمش سی ، جسنے 1211 عیسوی توں 1236 عیسوی تک راج کیتا ۔  اسدے ویلے وچ سامراج دا بہت پھلار ہویا تے کشمیر توں نرمدا دریا تک تے بنگال توں سندھ  تک دا علاقہ غلام خاندان  دے ماتحت آ گیا ۔  التتمش دے پتر بڑے ہی ولاسی سن ۔  انت کجھ ویلے بعد 1236 عیسوی وچ اسدی پتری رضیہ بیگم گدی تے بیٹھی ۔  رضیہ بڑی ہی بدھی مان خاتون سی ۔  اوہ مردانے لباس پہنکے دربار وچ بیٹھدی سی پر سازشکاریاں توں اپنے آپ نوں بچاء نہ سکی تے 1240 عیسوی وچ اسدا قتل کر دتا گئیا ۔ 

اس خاندان  وچ اک ہور پرمکھ حکمران ہویا - سلطان غیاث الدین بلبن ۔  بلبن وی مول روپ وچ التتمش دا غلام سی ، اسنے 1266 عیسوی توں 1287 عیسوی تک راج کیتا ۔  اسدے ویلے وچ راج وچ امن انتظام دی حالت بہت چنگی ہو گئی سی ۔  امیر خسرو غلام حکمراناں دے ہی وروسائے ودوان سن ۔ 
## حکمران

* قطب الدین ایبک
* آرام شاہ
* التمش
* رکن الدین فیروزشاہ
* رضیہ سلطان
* معزالدین بہرام شاہ
* علاؤ الدین مسعود شاہ
* ناصرالدین محمود
* غیاث الدین بلبن

## راجدور
اسنے دلی دے تخت  اتے قریب 84 سالاں تک راج کیتا اتے بھارت وچ اسلامی حکمرانی دی نیہہ پائی ۔ استوں پہلے کسے وی مسلمان حاکم نے بھارت وچ لمبے سماں تک قبضہ قایم نہیں کیتا سی ۔ اس ویلے چنگیز خان دے اگوائی وچ ہندستان دے شمال مغربی علاقے  اتے منگولاں دا حملہ وی ہویا ۔
## مشہور نگر
## فوجی طاقت

گٹھ:بھارت دے راجٹبر
گٹھ:غلام خاندان
گٹھ:دلی سلطنت
وارث شاہ - عشق دا وارث

**وارث شاہ - عشق دا وارث**   2006 دی اک من پسند فلم اے، جو منوج پنج دی ڈریکشن اے، جس وچ مکھ کردار وچ گرداس مان، جوہی چاولہ اتے دویا دتا شامل ہن۔ ایہہ مشہور پنجابی شاعر وارث شاہ دے جیون بارے اے، جدوں اسنے شاعری ہیر لکھی سی۔ ایہہ فلم انترقومی پدھر اُتے منی گئی اتے 54 ویں قومی فلم اوارڈ وچ چار انعام جتے۔
 

## فلم کاسٹ

## حوالے
# http://www.imdb.com/title/tt0892113/
# https://en.wikipedia.org/wiki/Waris_Shah:_Ishq_Daa_Waaris
## باہری لنک
* 
گٹھ:2006 دیاں فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں
گٹھ:پنجابی فلماں
شلپا شیٹی

**شلپا شیٹی** (کنڑ: ಶಿಲ್ಪಾ ಶೆಟ್ಟಿ; جم 8 جون 1975)،  اک بھارتی فلم اداکارہ، پروڈیؤسر اتے سابقہ ماڈل اے اتے اسنے  برطانوی ٹیلیوژن دی لڑی*  بگ بردر 5* وچ جت حاصل کیتی۔ مکھ طور تے اوہ ہندی فلم اداکارہ نال جانی جاندی اے پر اسنے تیلگو، تامل اتے کنڑ بولی دیاں فلماں وچ کم کر چکی اے۔ شلپا بھارت دی مشہور فلمی اداکاراں وچوں اک اے۔ شلپا بہت سارے انعام وی جت چکی اے، جس وچ چار فلمفیئر انعام نامزدگی وی شامل اے۔
## مڈھلا جیون اتے ماڈلنگ کیریئر
شلپا شیٹی دا جم 8 جون 1975 نوں مینگلور وچ ہویا۔ اس دے پیؤ سریندر اتے اس دی ماں سنندا دونو پروڈیؤسر دے طور اتے پانی کیپس لئی فارماسیوٹیکل صنعت چلاؤندے ہن۔ سنندا نے شلپا دی فلم انڈو-چینی ناٹک *دی ڈیجائر *وی ڈاریکٹ کیتی جو عوامی نہیں ہو سکی۔ اس دی چھوٹی بھین، شمیتا شیٹی وی اک بالیوڈّ اداکارہ اے۔ فلم *فریب* (2005) وچ دوناں نے ہی کردار کیتی اے۔ ممبئی وچ شیٹی سنت۔ انتھنی گرل ہائی سکول، چیمبور اتے کالج دی پڑائی پوڈر کالج، مٹنگاں وچ کیتی۔ شلپا نے بھرتناٹئم ڈانس دی سکھلائی لئی ہوئی اے۔ اوہ سکول دی والیبال ٹیم دی کیپٹن سی اتے بلیک بیلٹ حاصل کیت جو کی اسنوں کراٹے وچ حاصل ہوئی، اجکل اوہ ڈانس سپورٹس دی ماہر اتے اتشاہی دین دا کم کردی اے۔
## ٹیلیوژن روپ
* کامیڈی نائیٹز ود کپل وچ ڈشکیون فلم دی پروموشن لئی آئی (22 مارچ، 2014)

## فلموگرافی

## ایہہ وی ویکھو
* بھارتی فلم اداکاراواں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جم 1975
گٹھ:بگ بوس لڑی دے کوٹیسٹنٹ
گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
بھارت مخالف جذبات

بھارت مخالف جذبات دا مطلب بھارت، بھارتی تے بھارتی ثقافت نال نفرت یا دشمنی اے۔ بھارت مخالف جذبات نوں چڑھدے افریقا وچ بھارت مخالف پکھپات دے حوالے وچ پرمانک طور تے متاثر کیتا گیا اے۔ "بھارتی ثقافت تے آمورت عادتاں دے پہلوآں دے خلاف بھارتیاں نوں کڈھن تے ایہدے متعلق منفی رویہ دکھایا اے۔"

## میڈیا

### بی۔بی۔سی

## حوالے

گٹھ:بھارت
دوجھی

**دوجھی**، اس شخص نوں کہیا جان٘دا اے جیہڑا ڈن٘گراں دا دُدھ چون٘دا اے تے بیچدا اے۔ دوجھی بھان٘ڈیاں وچ دُدھ پا کے لوکاں دے گھراں وچ وی دے کے آؤن٘دا اے۔

دوجھی دا مونث لفظ دوجھݨ اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
دوجھݨ

**دوجھݨ**  اوس عورت نوں آکھیا جاندا اے جیہڑی دد چوندی تے بیچدی اے۔ ایہدے توں علاوہ مکھݨ، لسی تے پنیر وغیرہ بݨاندی اے۔ 

گٹھ:کامے
گھارو

**گھارو** (Gharo)، پاکستان، ضلع ٹھٹا وچ ٹھٹا تے کراچی دے درمیان قومی شاہراہ 5 اُتے واقع اک قصبا اے۔ ایتھے ای قومی شاہراہ 5 ناݪ قومی شاہراہ 110 مِݪدی اے جو گھارو توں کیٹی بندر تَک جاندی اے۔ پاکستان دا سَبھ توں وڈا شہر کراچی گھارو دے نزدیک واقع اے۔
گھارو، عرب سمندر تے گھارو کریک دے کنڈھے اُتے دریائی ڈیلٹا دے لہندے پاسے واقع اے۔ 

## وِنڈ پاور پلانٹ
گھارو دے نزدیک وِنڈ پاور پلانٹ بݨایا گیا اے جیہڑا توانائی دیاں لوڑاں پوریاں کرن لئی کَم کردا اے۔

## میری ٹائم انسدادِ دہشت گردی سینٹر
سپیشل آپریشن فورسز نوں تربیت دیݨ لئی پاکستان نیوی دے سربراہ ایڈمرل محمد ذکاءاللہ نے 15 اگست 2017ء نوں گھارو وچ میری ٹائم انسدادِ دہشت گردی سینٹر دا مُڈھ رکھیا۔

## لوکاں دا دھندا
ایتھے زیادہ تَر لوکاں دا دھندا مچھیاں پھڑنا تے چھوٹے پیمانے اُتے کھیتی باڑی کرنا اے۔ ایتھے اک وڈا بازار اے جِتھوں لوک خرایداری کر دے نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد ساحلی تھاں
گورا اتے بادل

**گورا اتے بادل** (دیوناگری: गोरा और बादल) چتوڑگڑھ میواڑ دے راجا رتن سنگھ دے بہادر جنگجو سن۔ ملک محمد جائیسی نے اپنی رچنا پدماوت وچ اہناں دی بہادری دا ذکر کیتا اے۔ 1298 وچ (کپٹی ڈھنگ نال) چھل نال علاء الدین خلجی نے چتوڑگڑ میواڑ دے راجہ راول رتن سنگھ نوں قیدی بنا لیا سی۔ پھروتی وچ خلجی نے، چتوڑگڑھ میواڑ دے راجا راول رتن سنگھ دی بیوی رانی پدماوتی دی منگ کیتی سی۔ سلطان دے فوجیاں نال لڑائی کردے ہوئے اتے رانی پدماوتی نوں بچاؤندے ہوئے، گورا اتے بادل مارے ئے۔
متھہاس
## ایہہ وی ویکھو
* رانی پدمنی
* راول رتن سنگھ

## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخ
ملک محمد جائیسی

[thumb|"کون ودھ سوہنی، میں جاں [رانی پدماوتی؟، رانی ناگمتی اپنے نویں طوطے نوں پچھدی اے، اور ایہہ ناپسند جواب دندا اے۔.۔"؛ *[[پدماوت]] دا اک سچتر کھرڑا*، 1750]]

**ملک محمد جائسی** (ہندی: मलिक मोहम्मद जायसी) (1477–1542) اک بھارتی شاعر سی جسنے ہندی دی پڑبولی  اودھی وچ رچناواں کیتیاں۔

 

گٹھ:بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:برصغیر
رانی پدماوتی

**رانی پدمنی** (**پدماوتی**) () (موت 1303)، سنہل جزیرہ دے راجے گندھرب سین اتے رانی چمپاوتی دی دھی چتوڑ ()، دے راجے راول رتن سنگھ دی رانی سی۔ اس دی داستان ملک محمد جائیسی دے 1540 وچ دوہا اتے چوپئی چھند وچ لکھے مہانکاوی، پدماوت وچ بیان کیتی گئی ملدی اے۔
## باہری لنک
* پدمنی دی کہانی
## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:چتوڑگڑھ دی تریخگٹھ:مشہور زنانیاں
چوپئی چھند

**چوپئی** اک پنجابی ماتری چھند اے۔ اس وچ 4 تکاں دے بند ہندے ہن اتے ہر تک وچ 15 جاں 16 ماتراواں ہندیاں ہن اتے 8 ماتراواں توں بعد وسرام ہندا اے۔

## نرکتی
"چوپئی" دا مطلب ہندا اے "چار چرناں والا"۔

## حوالے

گٹھ:چھند
گٹھ:ساہت
عینک

**عینک** جیہنو‏ں **چشمہ** وی کہیا جاندا اے، اکھاں واسطے اک آلہ اے جو مخصوص ساخت دے فریم اُتے مشتمل ہُندا اے جیہدے وچ کنچ یا سخت پلاسٹک دے عدسے (lens) نصب ہُندے نيں۔ عینک انسان د‏‏ی اکھ دے اگے تے نک دے اُپر رکھی جاندی اے۔ عینک نظر د‏‏ی کمی نو‏‏ں دور کرن تے دُھپ دی چمکار تے چانݨ توں بچݨ واسطے ورتی جاندی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:اطالوی ایجادات
گٹھ:چیزاں
سلنڈر

**سلنڈر** یا **بیلݨ** جِداں ٹین دا گوݪ ڈبا، پاݨی دا پائپ، ٹیوب لائیٹ آدی سلنڈر یا بیلݨ دیاں اداہرن نیں۔ بیلݨ نوں کِسے ریکھا توں اک نسچت دوری توں بندُ دوارا بݨایا ہویا ریکھا گݨت ثقل سے۔ ایہ نسچت دوری سلنڈر دا اردھ ویاس تے اچائی اے۔

## سوتر
جے سلنڈر دا اردھ ویاس ، ویاس  اچائی  ہووے تاں

## حوالے

گٹھ:مشیناں
گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:حجم
راݨا موکل

**راݨا موکل** ( ۱۴۲۱ - ۱۴۳۳ ) میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا سی ۔

رانا موکل میواڑ دے رانا لکھا تے (مارواڑ د‏‏ی شہزادی) رانی ہنسابائی دا پُتر سی۔

ریاست میواڑ دے موضوعات‏‏ی حالات دا دور رانا لکھا د‏‏ی موت دے بعد شروع ہويا۔ رانا موبھلکے حالات وراثت وچ ملے، کیونجے اس دے والد لاکھا د‏‏ی شادی بڑھاپے وچ مارواڑ د‏‏ی شہزادی ہنسابائی تو‏ں کر دتی گئی سی تے رانا لکھیا بہت جلد مر گیا۔ جدو‏ں موکل ۱۴۲۱ وچ حکمران بنا تاں اپنی کم عمری د‏‏ی وجہ تو‏ں چونڈہ نے اس دے راکھے دے طور اُتے کم کیتا، موت دے بعد میواڑ د‏‏ی حکمرانی ہنسابائی تے اس دے بھائی راؤ رنمل دے ہتھ وچ آگئی، کنور چوڈا د‏‏ی منڈو (مدھیہ پردیش) وچ ذلت دے باعث چلا گیا، رانا موکل دا دور ۱۴۲۱ ء-۱۴۳۳ء دے درمیان سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

رانا موکل نے اپنی دھی لالہ میوادی د‏‏ی شادی گگراں دے حکمران اچل داس دھیچی نال کيتی ۔ اس نے ۱۴۲۸ عیسوی د‏‏ی رام پورہ جنگ وچ ناگور دے حکمران فیروز خان نو‏‏ں شکست دتی ۔ ریاست میواڑ وچ ، رانا موکل نے ہندو روایت نو‏‏ں قائم کرنے دے لئی تولدان دا نظام لاگو کیتا، اس روایت دے تحت سونا تے چاندی مندراں نو‏‏ں عطیہ دے طور اُتے دتے گئے۔ مہارانا موکل نے ایکلنگ جی دے مندر د‏‏ی دیوار بݨوائی۔ ايس‏ے طرح، چتور وچ واقع تریبھون نارائن مندر نو‏‏ں انہاں دے دور وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا، جسنو‏ں سمادھیشورا مندر/ موکل مندر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح، کمبھا تو‏ں پہلے، رانا موکل نے میواڑ دے مذہبی عقیدے نو‏‏ں برقرار رکھیا.

رانا نو‏‏ں فن تعمیر تو‏ں وی لگاؤ ​​سی، اس دے دربار وچ فنا، من، وشال نامی ماہر تعمیرات سجایا کردے سن ۔ ایکلنگا مندر د‏‏ی دیواراں تعمیر کیتیاں۔

جد رانا موکل گجرات دے حکمران احمد شاہ دے خلاف مہم اُتے جا رہے سن تاں راستے وچ جلواڑہ نامی جگہ اُتے رانا کھیترا سنگھ دے لونڈی بیٹے چچا تے میرا نے رانا موبھلکے قتل کر دتا جس دے بعد مہارانا کمبھ ۱۴۳۳ ء وچ تخت اُتے بیٹھیا۔ .

## ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر

چتوڑگڑھ

میواڑ

گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
رانا لکھا

رانا لکھا ( 1382 - 1421 ) ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا تیجا راجا سی ۔

## ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر

چتوڑگڑھ

میواڑ

گٹھ:سسودیا راجٹبرگٹھ:ہندستانی راجے
مہارانا مہیندر سنگھ

**مہارانا مہیندر سنگھ** اک بھارتی سیاستدان اے۔ ایہہ میواڑ،راجستھان دے سسودیا راجٹبر نال متعلق اے۔ اوہ اک ہرفن مولا کھڈاری سی۔

اسنے میؤ کالج، اجمیر توں پڑھائی کیتی اتے 9ویں لوک سبھا وچ میمبر رہا۔ اوہ 1,90,000 توں ودھ ووٹ دے فرق نال چتوڑگڑھ توں لوک سبھا لئی چنیا گیا سی۔ اوہ میواڑ دے راجا بھاگوت سنگھ دا وڈا پتر اے۔

## وراثت بارے اختلاف

1984 وچ، مہارانا بھاگوت سنگھ نے اپنی ساری ہی جائیداد اک ٹرسٹ دے راہیں اپنے چھوٹے پتر اروند سنگھ نوں وصیت کروا دتی۔ اس نے اروند نوں نہ صرف وصیت دا ایگزیکٹیو ہی بنا دتا اے، سگوں اپنی دھی یوگیسوری کماری نوں وی اک ٹرسٹی دے طور تے شامل کر  دتا۔ وڈے پتر مہیندر سنگھ نوں باہر چھڈّ دتا، جسنے اپنے پیؤ تے سال پہلاں ہی فضول خرچی دا الزام لایا سی اتے بھاری جائداد دی ونڈ دی منگ کیتی سی۔ 

## حوالے}

 
گٹھ:سسودیا راجٹبر
مہارانا اروند سنگھ

ریاست میواڑ راجستھان دے سسودیا راجٹبر دا راجا مہارانا بھاگوت سنگھ      دا نکا پتر تے جائیداد دا وارث اے ۔
ایہ مہارانا مہیندر سنگھ دا نکا بھرا اے ۔
## ہور ویکھو
سسودیا راجٹبر

چتوڑگڑھ

میواڑ

گٹھ:سسودیا راجٹبر
پوڑی

**پوڑی** چھت یا کِسے ہور اُچی تھاں اُتے چڑھݨ تے تھلے اُترن دا ذریعا اے ۔ پوڑیاں وکھ وکھ بناوٹاں تے میٹیریئلاں دیاں ہُندیاں نیں ۔ پوڑی وچ **[[پوڈے]]** ہُندے نیں ۔  کِسے پوڑی وچ پوڈیاں دی تعداد اوہدی اچائی یا لمبائی دے حساب نال مُختلف ہوسکدی اے ۔ پوڑیاں بناوٹ دے لحاظ نال لمبے رخ دیاں ، موڑ دار یا گول ہُندیاں نیں۔

## پوڑیاں دیاں قِسماں
* لکڑ دی پوڑی
* بانس دی پوڑی
* مٹی دی پوڑی
* لوہے دی پوڑی
* کنکریٹ دی پوڑی

## ہور دیکھو
* پوڑی
* پوڈے

## تصویراں

File:Opera Garnier Stairway 2008.JPG
File:Stair of the Ghica Grădișteanu Palace on Calea Victoriei from Bucharest (Romania).jpg
File:Bruxelles Grand sablon 5 intérieur 01.JPG
File:Jyvaskyla tower stairs.jpg
File:Kasyno Szlacheckie we Lwowie1.jpg
File:Gorohovaya Street 64 4A7A3585 Saint Petersburg (35769615751).jpg
File:WinderStairs.png
File:MPL staircase-20070430.jpg
File:Stairway in ford plant in LA from HABS.jpg
File:Stairway Measurements.svg
File:The variable rise stairway in front of The Duomo or Cathedral, next to The Ducal Palace in Urbino, region Marche in Italy.jpg
File:Stairs on aircraft.JPG
File:Iso-Melkutin portaat. Kuva on otettu heinäkuussa 2011.jpg
File:Spiral stairs (спирално степениште).jpg
File:YangonSecretariatStaircase.jpg
File:Scala Contarini del Bovolo (Venice).jpg
File:VaticanMuseumStaircase.jpg
File:Beit Weizmann WLM 2013 ovedc B - 36.JPG
File:Escalators at cabot circus in bristol arp.jpg
File:Loretto Chapel.jpg
File:Cremona, torrazzo interno 02 scala a chiocciola.JPG
File:TulipStair QueensHouse Greenwich.jpg
File:Melk - Stift, Wendeltreppe.JPG
File:Trappe i rådhushallen.jpg
File:Niesen4.jpg
File:Queen's staircase, Nassau, Bahamas.jpg
File:Vatican Museums Spiral Staircase 2012.jpg
File:Potemkinstairs.jpg
File:Spiral staircase, Deaf Smith County, TX, Museum IMG 4880.JPG
File:Weissenhorn Stadttheater Treppenhaus.jpg
File:Endlose Treppe KPMG Muenchen.JPG
File:AbbayeDeFontevraud20110830a.jpg
File:Bundeshaus Kuppelhalle Uebersicht.jpg
File:Molières (24) Bayle escalier.jpg
File:Stairs japan.jpg
File:Georgian stairs.jpg


گٹھ:تعمیرات
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:گھر
جپسی لوک

کھبے|thumb|200px
کھبے|thumb|200px

**جِپسی** (**Gipsy**:انگریزی) یا **رومانی** یورپ چ اباد ٹپری واس لوک نیں۔ جیہناں دے متعلق پارکھاں دا خیال اے کہ ایہناں دے وڈارو 1000ء چ پنجاب چوں ترک وطن کرکے فارس ایران چلے گئے سن۔ ایتھے ایہ لوک 2 شاخاں چ تقسیم ہوگئے ۔ اک شاخ اُتلے افریقا چلی گئی تے دوسری نے یورپ دا رخ کیتا۔ اُتلے افریقہ چ ایہ مقامی ابادی چ گُھل مِل گئے پر یورپی سماج چ ایہناں نال چنگا برتاء نئیں کیتا گیا۔ دوجی وڈی لڑائی چ نازیاں نے ایہناں اُتے بہت ظُلم کیتا۔ 4 لکھ دے لگ بھگ رومانی، نازیاں دے ہتھوں جیلاں چ موت دے گھاٹ لاہے گئے۔
رومانی تقریبن سارے یورپی دیساں چ پائے جاندے نیں پر ایہناں دی بوہتی گݨتی چڑھدے یورپ چ اباد اے۔ چڑھدے یورپ چ سوشلسٹ انقلاب توں بعد ایہناں نوں مخلتف علاقیاں چ اباد کر دتا گیا۔ لہندے یورپ چ ایہ حلے تک ٹپری واساں آلی زندگی گزاردے نیں۔ 1971ء چ لہندے یورپ دے جِپسیاں دی لندن چ عالمی کانگرس منعقد ہوئی جیہدے چ اقوام متحدہ نوں مطالبہ کیتا گیا کہ جِپسیاں دی رومانی بولی تے ثقافت دے بچاء دا بندوبست کیتا جاوے۔ رومانی بولی  پنجابی زبان دے بہت نیڑے اے۔ 

یورپ دے اک خانہ بدوش قوم جس دے متعلق محققاں دا خیال اے کہاس دے آباء و اجداد 1000ء وچ پنجاب تو‏ں ترک وطن کرکے فارس ایران چلے گئے سن ۔ ایتھ‏ے ایہ لوک د وشاخاں وچ منقسم ہوئے گئے۔ اک شاخ شمالی افریقہ چلی گئی تے دوسری نے یورپ دا رخ کيتا۔ شمالی افریقہ وچ ایہ مقامی آبادی وچ گھل مل گئے ،لیکن یورپی سماجی نے انہاں تو‏ں اچھوتاں دا سا سلوک کيتا۔ دوسری جنگ عظیم وچ نازیاں نے انہاں اُتے بے پناہ ظلم کیتے۔ چار لکھ دے لگ بھگ رومینی نازی عقوبت خاناں وچ موت دے گھاٹ اتر گئے۔

رومینی تقریبا تمام یورپی ملکاں وچ پائے جاندے نيں۔ لیکن انہاں د‏‏ی بیشتر تعداد مشرقی یورپ وچ آباد ا‏‏ے۔ مشرقی یورپ وچ سوشلسٹ انقلاب دے بعد انہاں نو‏ں مخلتف علاقےآں وچ آباد کر دتا گیا۔ لیکن مغربی یورپ وچ ایہ تاحال خانہ بدوش زندگی گزار رہے نيں۔ 1971ء وچ مغربی یورپ دے رومیناں د‏‏ی لندن وچ عالمی کانگرس منعقد ہوئی جس وچ اقوام متحدہ تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ رومنی بولی و سبھیاچار دے تحفظ دا بندوبست کيتا جائے۔ رومینی بولی د‏‏ی اساس سنسکرت اُتے اے تے گو اس وچ مقامی زباناں دے بوہت سارے لفظاں شامل ہوئے گئے لیکن پنجابی زبان تو‏ں نیڑے تر ا‏‏ے۔

اکثر یورپی ملکاں وچ رومانہ لوکاں نو‏‏ں تعصب د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

گٹھ:بلقان دے نسلی گروہ
گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:سربیا دے نسلی گروہ
گٹھ:شمالی افریقا وچ نسلی گروہ
گٹھ:مونٹینیگرو دے نسلی گروہ
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش
گٹھ:ہند۔آریائی اقوام
گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ
گٹھ:جنوبی ایشیا دے نسلی گروہ

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی
گٹھ:یورپ
مُنڈا بولیاں

**منڈا بولیاں** اک بولی ٹبر اے۔ ایہ بولیاں وچکارلے تے چڑھدے بھارت تے بنگلہ دیش دے لگ بھگ 1 کروڑ لوک بولدے نیں۔ ایہ آسٹرو ایشیائی بولی ٹبر دی اک شاخ اے۔ ایہدا مطلب اے کہ منڈا بولیاں ویتنامی بولی تے کھمیر بولی نال تعلق رکھدیاں نیں۔ ہو، منڈاری تے سنتالی ایس بولی ٹبر دیاں بولیاں نیں۔

گٹھ:بولیاں
چھلی

**چھلی** (انگریزی: Corncob) مکی دے بوٹے نوں لگݨ آݪا پَھݪ اے۔ ایہدے اُتے داݨے تے وچاݪے اک گُلّا ہُندا اے۔ چھلیاں بُھنّ کے یا اباݪ کے کھادیاں جان٘دیاں نیں۔ چھلی دے داݨے انگھیر کے بھٹھی وچ بُھنّے جان٘دے نیں۔ ایہدے توں علاوہ چھلیاں دے داݨے کھاݨ پیݨ آݪے وَکھ وَکھ پاوڈر بݨاؤݨ دے کم آؤندے نیں۔

## ہور دیکھو
* مکی
* کݨک

## حوالے

گٹھ:پھݪ
گٹھ:نباتات
ویشݨۆ جن تو

***ویشݨۆ جن تو***  پندرویں صدی وچ گجراتی بولی دے شاعر نرسی مہتہ ولوں لکھیا، سبھ توں مشہور ہندو بھجناں وچوں اک اے۔ ایہ بھجن گاندھی دی روزانا دی دعا وچ شامل کیتا گیا سی۔ ایہ بھجن وشنو جن (وشنوں بھگت) دی زندگی، آدرشاں تے نفسیات بارے گل کردا اے۔

## بول

## اثر
اس بھجن نے بہت سارے لوکاں نوں راغب کیتا اے، اتے ایہہ مہاتما گاندھی دے من پسند بھجناں وچوں اک سی۔

## حوالے

گٹھ:ہندو مت
اوہ مائی گاڈ پارٹیکل

**اوہ-مائی-گاڈ پارٹیکل** اوٹاہ یونیورسٹی دے فلائیز آئی کوسمک رے ڈٹیکٹر ولوں 15 اکتوبر 1991 دی شام نوں ڈگوے پروونگ گراؤنڈ، اوٹاہ اتے ڈٹیکٹ کیتی گئی اک الٹرا ہائی اینرجی کوسمک رے سی۔ اسدا نریکھن خلائی سائنسداناں لئی اک جھٹکا سی، جہنا نے اسدی توانائی دا اندازا تقریباً  جاں  لگایا ۔ ایہہ کسے وادھو-گلیکٹک چیز ولوں کڈھی گئی الیکٹرومیگنیٹک ریڈیئیشن اندر ناپی گئی   اُچ توانائی  توں 20,000,000 گنا زیادہ توانائی سی۔ اتے دسنیوگ روشنی دی فوٹون توانائی توں  (100 کئنٹلیئن) گنا زیادہ طاقتور سی۔ اسلئی، ایہہ کݨ (ذرہ) تقریباً  اتے سفر کر رہی کسے   بیس بال دے برابر 48 جول دی اک کائنیٹک اینرجی والا کوئی ایٹومک نیوکلیئس سی۔

ایہہ کݨ (ذرہ) اِنی زیادہ گتج توانائی رکھدا سی۔ کہ ایہہ روشنی دی سپیڈ دے ~ 99.999999999999999999999510% جنا تیز سفر کر رہا سی۔ ایہہ روشنی دی سپیڈ دے انا زیادہ نزدیک سی کہ جیکر کوئی پروٹون اس کݨ (ذرہ) نال سفر کر رہا ہندا، تاں اوس پروٹون واسطے 1-سینٹمیٹر اگے نکلن نوں 215,000 سال توں وی زیادہ دا وقت لگ جاندا ۔

اس کݨ (ذرہ) دی توانائی کسے ٹیریسٹریئل پارٹیکل ایکسلریٹر وچ پیدا کیتے گئے اُچ توانائی یا ہائی انرجی پروٹوناں توں کجھ 40,000,000 گنا زیادہ سی۔ پھیر وی، اس توانائی دا تچھ جیہا حصہ ہی دھرتی اتے کسے پروٹون جاں نیوٹرون نال پرسپر کریا واسطے مہیا ہو سکدا سی، جس وچ زیادہتر توانائی پرسپر کریا دے پیداواراں دی گتج توانائی دے روپ وچ بچی رہنی سی۔ اجیاے کسے ٹکراؤ واسطے پربھاوی مہیا توانائی \textstyle\sqrt{2Emc^2} رہندی اے، جتھے *E* کݨ (ذرہ) دی توانائی ہندی اے اتے *mc*2 پروٹون دی پنج توانائی ہندی اے۔ اوہ-مائی-گوڈ پارٹیکل واسطے، ایہہ مل  ملدا اے، جو موٹے طور تے لارج ہیڈرون کولائیڈر دی ٹکراؤن توانائی توں 60 گنا زیادہ اے۔

جدونکھ کݨ (ذرہ) دی توانائی ٹیریریسٹریئل ایکسلریٹراں وچ کسے وی چیز ولوں حاصل کیتی گئی اچتم توانائی توں زیادہ سی۔، پھیر وی ایہہ پلینک توانائی توں اجے وی تقریباً 40,000,000 گنا تھلے سی۔ اجیہی توانائی والے کݨ (ذرہ) پلینک سکیل نوں پھرولن دے معاملے وچ لوڑیندے ہو سکدے ہن۔ انی توانائی رکھن والا کوئی پروٹون اوہ-مائی-گوڈ پارٹیکل توں تیز c توں 0.00000000000000000000049% دھیما سفر کریگا ۔ دھرتی توں دیکھے جان تے ایہہ کسے پلینک اینرجی پروٹون اتے 1-سینٹیمیٹر اگے جان لئی کسے پروٹون واسطے کائنات دی تازہ عمر توں تقریباً ، or  گنا زیادہ وقت لئیگا ۔

پہلے نریکھن توں بعد ہن تک، گھٹو-گھٹو 15 ہور ملدے جلدے واقعے درج کیتے گئے ہن، جو ورتارے دی تائید کردیاں ہن۔ ایہہ الٹرا-ہائی-اینرجی کوسمک رے پارٹیکل بہت ورلے ملدے ہن؛ زیادہتر کوسمک رے کݨاں دی توانائی 10&nbsp;MeV اتے 10&nbsp;GeV درمیان ہندی اے۔ ٹیلیسکوپ ایرے ورتدے ہوئے ہور تازہ مطالعےآں نے سجھایا اے کہ کنسٹیلیشن عرصہ میجر دی سمت وچ اک 20-ڈگری گرم دھبہ ایہناں کݨاں دا سوما اے۔
## ایہہ وی دیکھو
* گریسن زاٹسیپن کزمن حد
* الٹرا ہائی اینرجی کوسمک رے
* اُرسا وڈا جھنڈ

## حوالے

گٹھ:کوسمک کرناں
گٹھ:سائنس وچ 1991
گٹھ:فلکیات
فوٹون توانائی

فوٹون توانائی اوہ توانائی ہندی اے جو کی اک فوٹون دے کول ہندی اے اتے اسدی کجھ خاص الیکٹرومیگنیٹک ویو لینتھ اتے فریکوئنسی ہندی اے۔ فوٹون دی فریکوئنسی  جنی ودھ ہوویگی، اسدی توانائی وی اونی ہی ودھ ہوویگی۔ اس طرحاں ہی جنی زیادہ فوٹون دی ویو لینتھ ہوویگی اونی گھٹ اسدے کول توانائی ہوویگی۔

فوٹون توانائی، فوٹون دی ویو لینتھ اُتے انحصار کردی اے۔

ہور کارک، جویں کہ ریڈیئیشن دی تیبرتا، ​​فوٹون توانائی نوں متاثر نہیں کردے۔ I
دوجے شبداں وچ، اکو ہی رنگ (اتے، اس لئی، اکو ہی ویو لینتھ) دے روشنی دے دو فوٹوناں کول اکو جہی توانائی ہوویگی،
بھاویں کہ اک فوٹون مومبتی توں نکلیا اتے دوسرا سورج توں دوجے نوں باہر نکلیا۔

فوٹون توانائی نوں توانائی دے کسے وی اکائی ولوں درسایا جا سکدا اے۔  فوٹون توانائی نوں درساؤن لئی عام طور تے ورتیاں جان والیاں اکائیاں وچ الیکٹرووولٹ (ای۔وی۔) اتے جول ہن(اتے اسدے گنج، جویں کہ مائیکروجول)۔ اک جول6.24 × 1018 eV دے برابر اے، وڈیاں اکائیاں ودھ فریکوئنسی  اتے اچّ توانائی والے فوٹوناں دی توانائی نوں درساؤن وچ ودھیرے فائدہ مند ہو سکدیاں ہن، جویں کہ گاما کرناں، جویں گھٹ توانائی فوٹوناں دے الٹ،
جویں کہ الیکٹرومیگنیٹک سپیکٹرم دے وچ ریڈیؤ فریکوئنسی میدان وچ۔

فوٹون دا بھار نہیں ہندا، اس لئی "فوٹون توانائی"، E = mc2 ولوں پنج نال متعلق نہیں اے۔ 

## فارمولا
 فوٹون توانائی لئی مساوات  اس طرحاں اے:

E = \frac{hc}{\lambda}

جتھے *E*، فوٹون توانائی اے، *h* پلینک کانسٹینٹ اے، *c* ویکیوم وچ روشنی دی رفتار  اے اتے λ فوٹون دی ویو لینتھ اے۔ جویں کہ *h* اتے *c* دونو ستھر ہن، فوٹون توانائی ویو لینتھ  دے سدھے رشتے نال تبدیل ہو جاندی اے۔

## حوالے

گٹھ:الیکٹرومیگنیٹک سپیکٹرم
گٹھ:فوٹون
گٹھ:فزکس
ہائیدروجن دے آئیسوٹوپ

**[[ہائیڈروجن]]** (**H**) (سٹینڈرڈ ایٹومک وزن: [،&nbsp;]، روایتی1.008) کول تن قدرتی طور اُتے ملن والے آئیسوٹوپ ہن، 1H, 2H, and 3H ہن۔ ایہناں وچوں پہلے دو ستھر ہن جدکہ 3H دا 12.32 سالاں دا ادھی جیون اے۔سارے بھارے آئیسوٹیپ سنتھیٹک ہندے ہن اتے ایہناں دا ادھ-جیون اک زپٹوسیکنڈ توں گھٹ ہندا اے۔ ایہناں وچوں، 5H بہت مستقل اے، اتے 7H بہت گھٹ مستقل اے۔

ہائیڈروجن صرف اک اجیہا عنصر اے جسدے آئیسوٹوپاں دے وکھرے ناں ہن جو اج عام ورتوں وچ ہن۔ 2H (جا ہائیڈروجن-2) آئیسوٹوپ نوں عام طور تے ڈیؤٹیریئم کہندے ہن، جدکہ 3H (جا ہائیڈروجن-3) آئیسوٹوپ نوں عام طور تے ٹرریٹیئم کہندے ہن۔ کدے-کدے 2H اتے 3H دی تھاں چنہ D اتے T وی ورتے جاندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:کیمسٹری
اسلم لاٹر

**اسلم لاٹر** (انگریزی : Asalm Latar) پاکستان دے اک ٹی وی ڈراما تے فلم دے اداکار سن۔ اوہناں نے زیادہ تر وِلن دا کردار نبھایا۔ 1976 چ پاکستان ٹیلی ویژن دا ڈراما *خالق* اسلم لاٹر دا بطور اداکار پہلا ڈراما سی۔ اوہناں نے اپݨی وفات تک بہت سارے ڈرامیاں تے فِلماں چ کم کیتا۔ 

## فِلماں
* راجو بن گیا جنٹلمین
* دوپٹا جل رہا ہے
* سپیشل ڈرِنک آکا مِسٹری تھیٹر
* اِمپیک ایبل آکا معصوم
* راجا پاکستانی
* ویری گُڈ دُنیا ویری بیڈ لوگ
* نو پیسا نو پروبلم
* ہوائیں

## ڈرامے
* خالق
* شمع
* اِنتظار مرمائیے
* ہیلو ہیلو
* سورج کے داغ
* میرا نام مینگو
* افشاں
* سمُندر جاگ رہا ہے
* ساگر کے آنسو
* گُناہ گار
* ٹیپو سلطان
* کبھی کبھی پیار میں
* دشت
* ہوائیں
* جانے انجانے
* نجات

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:کراچی دے لوک
گٹھ:پاکستانی اداکار
رینوکا یادو

**رینوکا یادو** (جم 18 جولائی 1994)  اک بھارتی خاتون ہاکی کھڈاری اے۔ اوہ قومی خواتین ٹیم دے سبھ توں گھٹ عمر دی میمبراں وچوں اک اے جس نے 2016 وچ ریؤ اولمپک لئی کوالیفائی کیتا سی۔ اوہ چھتیسگڑھ دے راجناندگاؤں ضلعے توں اے، جس نوں "بھارت دی ہاکی نرسری" وی کیہا گیا اے۔ لیسلی کلوڈیس توں بعد اوہ اولمپک لئی کوالیفائی کرن لئی چھتیسگڑھ توں دوجی اے۔اولمپک لئی کوالیفائی کرن لئی اوہ چھتیسگڑھ دی پہلی عورت اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1994
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
لوتھ

**لوتھ** اک بے جان پِنڈا ہُندا اے جیہدے وِچ روح نئیں ہُندی ۔ لوتھ نوں **لاش** یا **مردہ** وی آکھیا جاندا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:حیاتیات
جسوسی

**جاسُوسی** () کِسے مُلک، اِنسان یا ادارے دے بارے وچ اوہدی اجازت توں بغیر اوہدی خُفیہ یا رازدارانہ معلُومات حاصل کرنا اے۔ 

جاسُوسی، انٹیلی جنس جمع کرن یا خُفیہ معلُومات حاصل کرن دا عمل اے۔ جیہڑا شخص جاسُوسی کَردا اے اوہنوں جاسُوسی ایجنٹ یا جاسُوس کہیا جان٘دا اے۔ حکُومت، کمپنی، مُجرمانہ تنظیم، یا آزاد آپریشن دی خِدمت وچ کوئی وی فرد یا جاسُوسی گروہ (جاسُوساں دا تعاون کرن آݪا گروہ)، جاسُوسی دا اِرتکاب کَرسَکدا اے۔ ایہ عمل پوشیدہ ہُن٘دا اے کیون٘کہ ایہ تَعرِیف دے لحاظ ناݪ ایہ ناپسندیدہ عمل اے۔ کچھ حالات وچ ایہ قانُون نافذ کرن آݪیاں دا قانُونی طَور اُتے اک جائز عمل ہوسَکدا اے تے ہوراں وچ ایہ غیر قانُونی تے قانُون دے ذِریعے قابل سزا ہوسَکدا اے۔

## باہرلے جوڑ
* Aladashvili Besik., Fearless: A Fascinating Story of Secret Medieval Spies, 2017. 
* History of an espionage in Russia

## ہور دیکھو
* جاسوسی ادب

## حوالے

گٹھ:جاسوسی
گٹھ:قومی سلامتی
تریل

**تریل** ، **اوس** یا **شبنم**  پاݨی دے اوہناں قطریاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑے سویرے شام پااف دے ٹھنڈا ہوݨ کر کے بݨ جاندے نیں۔ جدوں سورج ڈُبدا ہندا اے زمین دیاں ساریاں چیزاں اوس حرارت نوں تیزی نال خارج کرن لگ جاندیاں نیں جیہڑی اوہناں نے دن وچ جذب کیتی ہندی اے۔ پتھر، گھآ تے پھل پتیاں وغیرہ اوس حرارت نوں ایس حد تک خارج کردے نیں کہ نیڑے تیڑے دے واسپی کن (بخارات) قطریاں دی شکل وچ اوہناں اتے جم جاندے نیں۔ ایہناں نوں تریل کہیا جاندا اے۔

## مورتاں

File:Cool drop.jpg|
File:Dew on spider web Luc Viatour.jpg|
File:Chinese Hibiscus.JPG|
File:Heavenly Dews Grace Broken Leaf Imperfect Life.JPG|


گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:پانی
قبرستان

**قبرستان** (انگریزی: Cemetery/Graveyard)، اوس تھاں نوں کہیا جاندا اے جِتھے مُردےآں نوں دفنایا جاندا اے۔ قبرستان وچ بہت ساریاں قبراں ہُندیاں نیں۔

گٹھ:قبرستان
گٹھ:مزار
گٹھ:مقبرے
قبر

**قبر**  اوہ تھاں یا ٹویا ہُندا اے جتھے کسے مسلمان یا عیسائی دی لوتھ دفنائی جاندی اے۔

گٹھ:مزار
مزار

**مزار** (Mausoleum) کسے مرے ہوئے انسان یا بوہتے انساناں دی قبر کے دوالے بنائی ہوئی اک عمارت ہُندی اے۔ جیہنوں اک یادگار دے طور تے تعمیر کیتا جاندا اے۔

گٹھ:مزار
دادا بھائی نوروجی

thumb|right'دادابھائی نورو جی
**دادابھائی نوروجی** (4 ستمبر 1825–30 جون 1917) بھارتی قومی کانگرس دے گٹھن دے پچھے سرگرم پرمکھ میبراں وچوں اک سی۔ بھارت دے 'گرینڈ اولڈ مین' (بابے) وجوں جانے جاندے دادابھائی نوروجی اک پارسی مفکر، سکھئک، کپاہ دے وپاری اتے اک  بھارتی سیاسی اتے سماجی آگو سن۔ اوہناں دی کتاب 'پاورٹی اینڈ انبرٹش رول ان انڈیا' (بھارت وچ غریبی اتے انبرتانوی حکومت) نے بھارت وچوں بھارت دے پیسے نوں برطانیہ لے جان دے عمل ول دھیان دلایا۔ اوہ یونائٹیڈ کنگڈم ہاؤس آف کامنز وچ 1892 اتے 1895 دے وچ پارلیمنٹ میمبر سن اتے اوہ بریٹیش پارلیمنٹ د دے میمبر بنن والے پہلے ایشیائی سن۔

اے او ہیوم اتے دنشا ایڈلجی واچا دے نال مل کے، انڈین نیشنل کانگرس دا قیام دا کریڈٹ وی دادا بھائی نورو جی نوں جاندا اے۔ اوہناں دی کتاب *غریبی اتے بھارت وچ بے-بریٹیش حکمرانی* نے برطانیہ ول بھارت دی دولت دی ڈریننگ ول دھیان دوایا۔ اوہ کاٹسکی اتے پلیخانوف دے نال دوجی انٹرنیشنل دے میمبر وی سی۔

## حوالے

 

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی سیاسی مفکر
گٹھ:پارسی لوک
اے او ہیوم

**ایلن اوکٹیوئن ہیوم** (6 جون 1829–31 جولائی 1912) برطانوی ہند وچ سول سیوا دے اہلکار اتے سیاسی سدھارک سن۔ اوہ بھارتی قومی کانگرس دے بانیاں وچوں اک سن۔ اس پارٹی نے بھارت دی آزادی لئی مکھ طور تے جدوجہد کیتی اتے کئی جدوجہداں دی اگوائی کیتی۔ ہیوم پربندھکی اہلکار اتے سیاسی سدھارک دے علاوہ ماہر  پنچھی سائنسدان وی سن، اس میدان وچ اوہناں دے کماں کر کے اوہناں نوں بھارتی پنچھی-سائنس دا باپ کیہا جاندا اے۔ اتے اسنوں سخت گیر سمجھن والے اوہناں نوں بھارتی پنچھی-سائنس دا پوپ کہندے سن۔"

## حوالے

گٹھ:جم 1829
گٹھ:موت 1912
گٹھ:پنچھی سائنسدان
گٹھ:برطانوی ہند
گووندا

**گووندا** اک بھارتی فلمی اداکار تے سیاستدان نیں۔

گٹھ:بھارتی فلم جگت
پنچھی سائنس

thumb|گھریلو چڑی
**پنچھی سائنس** (Ornithology) جو آلوجی دی اک شاخ  اے۔ اس دے مطابق پنچھیاں دی باہرلی اتے اندرونی رچنا دا ذکر، اوہناں دی ونڈ کرن، پھلار اتے ڈیولپمنٹ ، اوہناں دے نت دے کم اتے انسان لئی ڈریکٹ جاں انڈریکٹ معاشی ورتوں وغیرہ نال متعلق موضوع آؤندے ہن۔ پنچھیاں دے نت دے کماں دے دوران  اوہناں دے آہار-وہار، اک علاقے توں دوجے علاقے وچ تبادلہ، پریمالاپ (courtship)، نیڑ اساری، سمبھوگ، نسل کشی، اولاد دا پالن پوسن وغیرہ دا ذکر آؤندا اے۔ جدید فوٹوگرافی ولوں پنچھیاں دے نت کماں دے مطالعہ وچ وڈی مدد ملی اے۔ پنچھیاں دی بولی دے فونوگراف ریکارڈ وی ہن تیار کر لئی گئے ہن۔

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنچھی ٹبر
دنشا ایڈلجی واچا

**سر دنشا ایڈلجی واچا** (Dinshaw Edulji Wacha; 1844–1936) بھارتی قومی کانگرس دے قیام وچ پرمکھ یوگدان دین والے بمبئی دے تن مکھ پارسی لیڈراں وچوں اک سن۔ اپنے دوجے دونوں ساتھی پارسی لیڈراں ، سر فیروز شاہ مہتہ اتے دادا بھائی نوروجی دے تعاون نال سر دنشا واچا نے بھارت دی غریبی اتے غریب جنتا توں سرکاری ٹیکساں دے روپ وچ وصول کیتے گئے پیسے دی فضول خرچی دے خلاف اپنے دیس وچ اتے حکمران دیس برٹین وچ لوکمت جگان لئی انتھک کم کیتا۔ سر دنشا معاشی اتے مالی معاملیاں دے ماہر سن اتے ایہناں مضموناں وچ اوہناں دی سوچ بڑی ڈونگھی سی۔ اوہ بھارت وچ بریٹیش حکمرانی دے خاص طور تے برطانیہ ولوں بھارت دے معاشی استحصال دے بوہت زیادہ تکھے نقاد سن۔ اوہ اس موضوع دے وکھ وکھ پہلوآں اتے لیکھ لکھکے اتے تقریراں کرکے لوکاں دا دھیان کھچیا کردے سن۔

 

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:پارسی لوک
گوپال کرشن گوکھلے

**گوپال کرشن گوکھلے** (9 مئی 1866 – 19 فروری 1915) بھارت دے اک آزادی کارکن، سماج سیوی، مفکر اتے سدھارک سن۔ مہادیو گووند راناڈے دے چیلے گوپال کرشن گوکھلے نوں مالی معاملیاں دی انی سمجھ اتے اس اتے مستند طور تے بحث کرن دی گنجائش صدقہ اوہناں نوں بھارت دا گلیڈسٹون کیہا جاندا اے۔ اوہ بھارتی قومی کانگرس وچ سبھ توں مشہور نرم پنتھی سن۔ کردار اساری دی لوڑ بارے مکمل طور تے سہمت ہوکے اوہناں نے 1905 وچ سروینٹس آف انڈیا سوسائٹی دی قیام دی تاکہ نوجواناں نوں پبلک جیون لئی سکھلائی دتی جا سکے۔ اوہناں دا مننا سی کہ سائنسی اتے تکنیکی سکھیا بھارت دی اہم لوڑ اے۔ آزادی انسان دی اوسط کردار مضبوطی اتے گنجائش اتے انحصار کردی اے۔ مہاتما گاندھی اوہناں نوں اپنا سیاسی گرو مندے سن۔

 
## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:مفکر
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی قومی کانگرس دے آگو
راج ناتھ سنگھ

**راج ناتھ سنگھ**  (پیدائش: 10 جولائی 1951ء) بھارتیہ جنتا پارٹی نال متعلق سیاستدان تے بھارت دا موجودہ وزیر داخلہ اے۔ اس توں پہلے اوہ اتر پردیش دے وزیر اعلیٰ تے  واجپائی حکومتوچ  کابینی وزیر ، تے دو وار (2005–2009 اور 2013–2014) بھارتیہ جنتا پارٹی دا صدر  وی رہ چکیا اے۔

راجناتھ رام بدن سنگھ (جم 10 جولائی 1951) بھارتی جنتا پارٹی (بھاجپا) نال متعلق اک بھارتی سیاستدان اے جو موجودہ ویلے وزیر داخلہ دے روپ وچ سیوا کردا اے۔ اوہ پہلاں اتر پردیش دے مکھ منتری اتے واجپائی سرکار وچ کیبنٹ منتری سن۔ اوہناں نے 2005 توں 2009 اتے 2013 توں 2014 تک بھاجپا دے پردھان وجوں وی سیوا کیتی اے۔ اوہناں نے اپنا کیریئر اک فزکس لکچرار دے طور اُتے شروع کیتا اتے جنتا پارٹی نال جڑے ہون لئی راشٹری سویسیو سنگھ (آر ایس ایس) نال اپنے لمبے ویلے دے تعلقاں  دی ورتوں کیتی۔ ۔

## مڈھلا جیون
سنگھ دا جم اک چھوٹے جہے پنڈ پتور وچ اتر پردیش دے چندولی ضلعے وچ اک ہندو راجپوت پروار وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ رام بدل سنگھ سن اتے اوہناں دی ماں گجراتی دیوی سی۔ اوہ  اک کسان  پروار وچ پیدا ہوئے اتے گورکھپور یونیورسٹی دے پہلے ڈویزن نتیجے حاصل کرن توں بعد فزکس وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کرن لئی گئے۔ راجناتھ سنگھ 1964 توں 13 سال دی عمر وچ راشٹری سویسیو سنگھ دے نال جڑے رہے سن اتے مزورا وچ فزکس دے لکچرار دے روپ وچ اپنی نوکری دے دوران اوہ تنظیم نال جڑے رہے سن۔ 1 9 74 وچ، بھارتی جنتا پارٹی دے سابق اہلکار بھارتی جن سنگھ دی میرزاپور دی اکائی لئی اوہناں نوں سیکٹری تعینات کیتا گیا سی۔

## سیاسی سفر
1975 وچ راجناتھ سنگھ نوں 24 سال دی عمر وچ جن سنگھ دا ضلع پردھان تعینات کیتا گیا 1977 وچ اوہ مرزاپور دے صوبائی اسمبلی میمبر بنے۔ اوہ بھاجپا یوتھ ونگ دے صوبائی پدھردے پردھان 1984 وچ، قومی جنرل سیکٹری 1986 وچ اتے قومی پردھان 1988 وچ بنے۔ اوہناں اتر پردیش صوبائی اسمبلی  دا میمبر وی چنیا گیا۔

## References

## بیرونی جوڑ
*بی جے پی بھارت 
*راج ناتھ سنگھ
گٹھ:16ویں لوک سبھا دے میمبر
گٹھ:جم 1951
گٹھ:اتر پردیس دے مکھ منتری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:اتر پردیس دے سیاستدان
مرنالنی سارابھائی

**مرنالنی سارابھائی** (11 مئی 1918 -  21 جنوری 2016) اک مشہور بھارتی کلاسیکل رقاصہ، کوریؤگرافر اتے انسٹرکٹر اے۔ اوہ احمدآباد دے شہر وچ ناچ، ڈرامہ، سنگیت اتے پوپیٹری دی سکھلائی دین لئی اک پرفارمنگ آرٹس دی انسٹیچیوٹ، درپن اکیڈمی دی بانی ڈائریکٹر سی۔ اس نے کلا لئی اپنے یوگدان دی مانتا وجوں بہت سارے ڈسٹنگوئشڈ اوارڈ اتے تعریفی خط حاصل کیتے ہن۔ اس نے بھرتناٹئم اتے کتھکلی وچ 18000 توں ودھ طالب علماں نوں سکھلائی دتی اے۔

## جیونی
[thumb|وزیراعظم [جواہر لال نہرو مرنالنی نال، اس ولوں 1948 وچ دلی وچ *مانشیا* (اک ناچ-ڈرامہ) کرن دے بعد]]

### شروعاتی جیون اتے سکھیا
مرنالنی دا جم سوشل ورکر اتے سابقہ پارلیمنٹ میمبر امو سوامیناتھن دی دھی وجوں کیرالا وچ ہویا سی۔ اس دا بچپن سویٹزرلینڈ بیتیا جتھے اس نے ناچ دی اک مغربی تکنیک، Dalcroze سکول دا پہلا سبق لیا۔ اس نے رابندرناتھ ٹیگور دی اگوائی ہیٹھ شانتینکیتن وچ مطالعہ کیتا،
جتھے اس نوں اپنے من پسند شوق دا احساس ہویا۔ پھر اوہ کجھ ویلے لئی امریکہ  چلی گئی، جتھے اوہ ناٹ کلاواں دی امریکی اکیڈمی وچ داخل ہو گئی۔ بھارت واپسی تے، اس نے میناکشی سندرم پلے دے تحت بھارتی دکھنی کلاسیکل ناچ روپ بھرتناٹئم دی اتے مہان گرو تھاکاژی کنچو کرپ کولوں کتھکلی دے کلاسیکل ناچ-ڈرامہ دی سکھلائی لینی شروع کر دتی۔

### ویاہ اتے اگلے سال
مرنالنی نے 1942 وچ بھارتی خلاء پروگرام دے پیؤ منے جاندے، بھارتی فزکس سائنسدان وکرم سارابھائی دے نال ویاہ کروایا۔ اس کول اک پتر، کارتیکیا اتے اک دھی ملکہ اے، جسنے اسے وانگ ناچ اتے تھئیٹر وچ مشہوری حاصل کیتی اے۔ مرنالنی نے 1948 وچ احمدآباد وچ درپن دی قیام کیتی۔ اک سال بعد اسنے پیرس وچ تھئیٹر نیشنل ڈی شئیؤ وکھے پیشکاری کیتی، جس دا بہت بھرواں سواگت ہویا۔

وکرم سارابھائی نے مرنالنی نوں اپنے ترقی لئی کافی آزادی دتی۔ اوہناں دا شادی شدہ جیون پریشان جیہا سی۔ اسدےجیونیکار امرتا شاہ مطابق، وکرم سارابھائی دی نجی زندگی وچ اک خالی پن ویاپت سی جسنوں اسنے سماجی بھلے لئی سائنس نوں لاگوُ کرن لئی اپنے-اپنے نوں سمرپت کر کے بھرن دی کوشش کیتی۔

### یوگدان دے ہور میدان
ودھ تن سو ناچ ڈرامیاں وچ کوریؤگرافی دے علاوہ، اس نے بہت سارے ناول، شاعری، ناٹک اتے بال کہانیاں وی لکھیاں ہن۔ اوہ گجرات صوبہ دستکاری اتے ہتھکھڈی ترقی نگم لمیٹڈ دی چیئرپرسن رہی۔ اوہ گاندھی ازم آدرشاں دی ترقی لئی اک تنظیم، سروسکھیا انٹرنیشنل ٹرسٹ دے ٹرسٹیاں وچوں اک سی ، اتے ترقی لئی نہرو فاؤنڈیشن (NFD) دی چیئرپرسن وی سی۔ اسدی جیون کہانی دا سرلیکھ اے، مرنالنی سارابھائی: دل دی آواز (Mrinalini Sarabhai: The Voice of the Heart)۔

### پروار

## حوالے

گٹھ:جم 1918
گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:گجراتی لوک
نیکولائی چاؤشیسکو

**نکولائی چاؤشیسکو** (; 26 جنوری 1918 – 25 دسمبر 1989) اک رومانیائی کمیونسٹ سیاستدان سی۔ اوہ1965 توں 1989 تک رومانیائی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکٹری رہیا، اتے اوہ دیس دا دوجا اتے آخری کمیونسٹ لیڈر سی۔ اوہ1967 توں 1989 تک دیس دا پرمکھ وی سی۔

اوہ رومانیائی نوجوان کمیونسٹ لہر دا میمبر سی، اتے1965 وچ جورجیؤ-دیججیؤ دی موت توں بعد اوہ رومانیائی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکٹری بن گیا۔

کجھ دیر دے اداروادی راج توں بعد اوہ بہت پرتشدد اتے دمنکاری ہو گیا، اتے کجھ جانکاراں مطابق اوہ سوویت خیمے دا سبھ توں کٹڑ سٹالنسٹ آگو سی۔ اوہ پریس نوں دبا کے رکھدا سی اتے اسدی خفیہ پولیس بہت نردئی سی۔ اسدے راج دوران غلط معاشی پالیسیاں دے کارن رومانیا وچ خوراک، بالن، دوائیاں اتے ہور ضروری چیزاں دی قلت پیدا ہو گئی سی، جیون پدھر نیواں ہو گیا اتے بدامنی پھیل گئی۔

1989 وچ رومانیائی انقلاب ہویا اتے اسدی سرکار گر گئی چاؤشیسکو اتے اسدی بیوی الینا ہیلیکاپٹر وچ راجگڑھ توں بچ نکلے پر چھیتی ہی فوج دے قابو وچ آ گئے۔ استوں بعد اوہناں اتے جلدبازی وچ مقدمہ چلیا اتے اوہناں نوں نسل کشی اتے رومانیا دی معیشت تباہ کرن دے الزاماں ہیٹھ سزا سنائی گئی۔ استوں بعد چھیتی ہی اسنوں اتے اسدی بیوی نوں گولیمار دستے ولوں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:جم 1918
گٹھ:رومانیہ
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
چودھری برہم پرکاش

**چودھری برہم پرکاش** (1918–1993) نے 1940 وچ مہاتما گاندھی دے شروع کیتی انفرادی ایجیٹیشن تحریک وچ اک اہم کردار نبھایا اتے  ہندستان چھڈو تحریک دے دوران دلی  وچ انڈرگراؤنڈ کم دا آگوُ سی۔ اس نوں آزادی دے جدوجہد دے دوران کئی وار قید کیتا گیا سی۔

چودھری برہم پرکاش اتلے لہندے دلی دے شکورپور توں سی۔ شیرِ دلی اتے مغلِ اعظم دے نام نال مشہور چودھری برہم پرکاش 1952 توں 1955 تک دلی دا وزیر اعلیٰ رہا۔ اوہ صرف 33 سال دی عمر وچ دلی دا وزیر اعلیٰ بنیا اتے اس ویلے دا سبھ توں جوان وزیر اعلیٰ سی۔ اس نوں بھارت دا پہلا نردلی وزیر اعلیٰ بنن دا وی فخر  حاصل اے۔ بعد وچ اوہ پارلیمنٹ رکن بنیا اتے مرکزی کھاد، کھیتی باڑی، سنچائی اتے ساتھی کامے منتری دے روپ وچ الیکھنی کم کیتے۔ 1977 وچ اس نے پچھڑیاں، شیڈولڈ ذاتیاں اتے گھٹگنتیاں دا اک قومی اتحاد بنایا۔ دیس دے بارے اس دے الیکھنی یوگدان لئی اس دے اعزاز وچ 11 اگست 2001 نوں ڈاک ٹکٹ جاری کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:بھارتی قومی کانگرس دے آگو
گٹھ:جم 1918
گٹھ:موت 1993
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گرمکھ نہال سنگھ

**گرمکھ نہال سنگھ** (ہندی:गुरुमुख निहाल सिँह) راجستھان دے پہلے گورنراتے 1955 توں 1956 تک دلی دے دوجے وزیر اعلی سن اتے اوہ کانگرس دے لیڈر سن۔ اوہ چودھری برہم پرکاش دے جانشین سن اتے 1955 وچ اک سال لئی اسدا کم گرہن کیتا سی، اس توں بعد صوبےآں دا نویں اساری ایکٹ، 1956 پاس کیتا گیا سی،  جس نال دلی نوں اک مرکزی ماتحت علاقہ بنا دتا گیا۔ اس طرحاں جدوں دلی وچ صوبائی اسمبلی چوناں 1993 وچ ہوئیاں سن ادوں تک دلی دا اگلا وزیر اعلی تعینات نہیں کیتا گیا۔ 1993 وچ مرکز ماتحت علاقہ دلی نوں رسمی طور تے بھارتی آئین وچ 69ویں ترمیم کرکے قومی راجگڑھ علاقہ اعلان کیتا گیا سی۔
## کتاباں
### انگریزی
* *Landmarks in Indian constitutional and national development*
* *Indian states & British India : their future relations*
* *Guru Nanak, his life, time, and teachings*
* *Fundamentals of political science and organisation*

### پنجابی
* *قربانی تے ہور کہانیاں*
**راجنیتی-وگیانی اتے سنگٹھن دے مول سدھانت۔*( *سیاست-علم اتے تنظیم دے مول اصول۔*)
* *ستناجا*

## حوالے

گٹھ:جم 1895
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
فہرست صحابہ اکرام

صحابہ کرام رضی اللہ عنہ دی تعداد کم وپیش اک لاکھ چووی ہزار دسی جاندی اے ۔ایتھے کج صحابہ کرام رضی اللہ عنہ دا ذکر کیتا جندا اے
*ابوبکر ·
* ﺍﺑﻮ ﺍﻟﺪﺭﺩﺍﺀ ﺍﻷﻧﺼﺎﺭﻱ · 
*ﺍﺑﻮزرغفاری · 
*ﺍﺑﻮ ﺳﻌﻴﺪ ﺍﻟخدری · 
*ﺍﺑﻮﻋﺒﯿﺪﮦ ﺍﺑﻦ ﺍﻟﺠﺮﺍﺡ ۔ 
*ﻋﺎﻣﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺠﺮﺍﺡ ·
* ﺍﺑﻮ ﻣﻮﺳﻰ ﺍﻷﺷﻌﺮی·
*ﺍﺑﻮہرﻳﺮﻩ ·
* الاﺭﻗﻢ ﺑﻦ ﺍﺑﻲ ﺍﻷﺭﻗﻢ · 
*ﺍﻟﻤﻘﺪﺍﺩ ﺑﻦ ﺍﻻﺳﻮﺩ · 
*ﻋﻤﺮﻭ ﺑﻦ ﻣﻌﺪ ﻳﻜﺮﺏ ·
* ﺍلاﺷﻌﺚ ﺑﻦ ﻗﻴﺲ · 
*ﺍﺳﺎمہ ﺑﻦ ﺯﻳﺪ ﺑﻦ ﺣﺎﺭث · 
*ﺍﺳﺪ ﺑﻦ ﺯﺭﺍﺭﺓ · 
*انس ﺑﻦ ﻣﺎﻟک · 
*ﺍﺑﻮ ﺳﻔﯿﺎﻥ
*ﺍﻟﺒﺮﺍﺀ ﺑﻦ ﻣﺎﻟک ·
* ﻄﻔﻴﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮﻭ ﺍﻟﺪﻭﺳﻲ ·
* ﺑﻼﻝ ﺑﻦ ﺭﺑﺎﺡ ·
* ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻦ ﺍﻟﺪﺣﺪﺍﺡ · 
* ﺟﻌﻔﺮ ﺑﻦ ﺍﺑﻲ ﻃﺎﻟﺐ · 
*ﺣﺬﻳﻔﺔ ﺑﻦ ﺍﻟﻴﻤﺎﻥ ·
* ﺣﺴﺎﻥ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ ·
* حسن ﺑﻦ علی ·
* ﺍﻟﺤﺴﻴﻦ ﺑﻦ ﻋﻠﻲ · 
*ﺣﻤﺰہ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻤﻄﻠﺐ ·
* ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﺳﻌﻴﺪ · 
*ﺧﺎﻟﺪ ﺑﻦ ﻭﻟﯿﺪ ·
* ﺍﻟﺰﺑﻴﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﻌﻮﺍﻡ · 
*ﺯﻳﺪ ﺑﻦ ﺛﺎﺑﺖ · 
*ﺯﻳﺪ ﺑﻦ ﺣﺎﺭﺛﺔ ·
* ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﺍﺑﻲ ﻭﻗﺎﺹ ·
* ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎﺩﺓ · 
*ﺳﻌﺪ ﺑﻦ ﻣﻌﺎﺫ · 
*ﺳﻌﻴﺪ ﺑﻦ ﺯﻳﺪ ·
* ﺳﻠﻤﺎﻥ فارسی · 
*ﺳﻬﻴﻞ ﺑﻦ ﻋﻤﺮﻭ · 
*ﺻﻬﻴﺐ ﺍﻟﺮﻭﻣﻲ · 
*ﻃﻠﺤﺔ ﺑﻦ ﻋﺒﻴﺪ ﺍﻟﻠﻪ ·
*ﻋﺒﺎﺩﺓ ﺑﻦ ﺍﻟﺼﺎﻣﺖ ·
* ﺍﻟﻌﺒﺎﺱ ﺑﻦ ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻤﻄﻠﺐ · 
*ﻋﺒﺪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺑﻦ ﻋﻮﻑ ·
* ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﻦ ﺭﻭﺍﺣﺔ · 
*ﻋﺒﺪﺍﻟﻠﻪ ﺑﻦ ﺍﻟﺰﺑﻴﺮ · 
*ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﺒﺎﺱ · 
*ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﺍﻟﺨﻄﺎﺏ ·
* ﻋﺒﺪ ﺍﻟﻠﻪ ﺑﻦ ﻣﺴﻌﻮﺩ ·
* ﻋﺜﻤﺎﻥ ·
* ﻋﺜﻤﺎﻥ ﺑﻦ ﻣﻈﻌﻮﻥ · 
*ﻋﻠﻰ · 
*ﻋﻤﺎﺭ ﺑﻦ ﻳﺎﺳﺮ ·
*ﻋﻤﺮ ﻓﺎﺭﻭﻕ · 
*ﻋﻤﺮﻭ ﺑﻦ ﺍﻟﺠﻤﻮﺡ · 
*ﻋﻤﺮﻭ ﺍﺑﻦ ﺍﻟﻌﺎﺹ · 
*ﻛﻌﺐ ﺑﻦ ﻣﺎﻟﻚ ·
* ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﻣﺴﻠﻤﺔ · 
*ﻣﺼﻌﺐ ﺑﻦ ﻋﻤﻴﺮ · 
*ﻣﻌﺎﺫ ﺑﻦ ﺟﺒﻞ · 
*ﻣﻌﻴﻘﻴﺐ ﺑﻦ ﺍﺑﻲ ﻓﺎﻃﻤﺔ ﺍﻟﺪﻭﺳﻲ · 
*ﻣﻌﺎﻭﯾﮧ
*ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ ﺍﺑﯽ ﺑﮑﺮ

گٹھ:صحابہ
وکھ واد

وکھ واد (separatism) دا مطلب کسے دیس چ کسے علاقے دے ثقافتی، نسلی، قبائلی، مذہبی، لسانی تے جغرافیائی ٹولی ولوں یا اوہدے کچھ لوکاں ولوں اپݨے علاقے نوں اوس دیس توں وکھ کرن دی تحریک اے۔

گٹھ:تحریکاں
فرنیچر

**فرنیچر**  وکھ وکھ انسانی سرگرمیاں تے لوڑاں، جیویں بیٹھݨ (مثال دے طور تے، کرسیاں، اسٹول تے صوفے)، سامان رکھݨ (میزاں تے الماری)، تے سوݨ (مثال دے طور تے، منجے تے پلنگ) واسطے ورتیا جاݨ آلا متحرک ساز و سامان اے ۔ فرنیچر سازی وچ عام طور تے لکڑی ورتی جاندی اے پر ایس توں علاوہ پلاسٹک تے دوجے میٹیریئل وی ورتے جاندے نیں ۔   
 

## ہور دیکھو
* میز
* کرسی

گٹھ:فرنیچر
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
گٹھ:گھر
گھر آلا

ویاہ کرن مگروں جوڑا وجود وچ آؤندا اے ایہدے وچ مذکر **گھر آلا** کہلاؤندا اے تے  مونث گھر آلی کہلاؤندی اے۔ گھر آلے نوں خاوند، شوہر تے پتی وی آکھیا جاندا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:خاندان
گٹھ:شادی
چانسلر

(Chancellor)
جرمنی دی سرکار دے آگو نوں **چانسلر** آکھیا جاندا اے۔ جرمن چانسلر وزیر اعظم دے برابر ہُندا اے۔**چانسلر** قدیم رومن حکومت دے نظام چ اک بڑے عہدے دا ناں سی تے برطانوی حکومت چ **لارڈ ہائی چانسلر** شاہی مہر دا محافظ ، دارالامرا یا ہاؤس آف لارڈز دا صدر تے بادشاہ دا قنونی مشیر ہُندا اے۔ ایس توں علاوہ وزیر مالیات نوں وی **چانسلر** آف دی ایکسچیکر کہیا جاندا اے۔ کسے یونیورسٹی دے سبھ توں بڑے ناظم نوں وی **چانسلر** کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
*چانسلر
*میئر
*کُرسی وان

گٹھ:سرکار
گٹھ:سرکاری عہدے
وائس چانسلر

**وائس چانسلر** کسے یونیورسٹی یا کسے ہور ادارے دا پربندھک مُکھیا ہُندا اے۔ وائس چانسلر توں اُپر **[[چانسلر]]** دا عُہدا اے۔

گٹھ:سرکاری عہدے
پروفیسر

**پروفیسر** اک استاد ہُندا اے۔ جیہڑا اپݨے کھیتر چ مہارت رکھدا اے۔ پروفیسر کالج یا یونیورسٹی چ پڑھاوندا اے۔

## حوالے

گٹھ:تعلیم
گٹھ:علم
گٹھ:پیشے
دیلما روسیف

**دیلما وانا روسیف** ( جم 14 دسمبر 1947)    برازیل  دی 36ویں صدر سی۔ اس عہدے تے فائز ہوئی اوہ پہلی عورت اے۔ اس توں پہلاں اوہ 2005 توں 2010 تک ادوں دے صدر لئج اناسیو لولا د سلوا دی چیف آف سٹاف سی۔

## حوالے

گٹھ:برازیل
بھارت وچ وکھ واد تحریکاں

بھارت وچ درجݨاں وکھواد تحریکاں چل رہیاں نیں۔ ایہ وکھواد تحریکاں اپݨی الگ مخصوص تریخی، ثقافتی، لسانی، معاشی تے جغرافیائی پچھاݨ نوں بچاؤݨ، ہندی غلبے توں محفوظ رہݨ، اپݨے وکھرے تشخص نوں برقرار رکھݨ تے بھارت دی غلامی توں آزادی لے کے اپݨا آزاد مُلک بݨاوݨ دیاں تحریکاں نیں۔ 

## بھارت چ سرگرم وکھواد تحریکاں

### [[آسام]]

### [[ناگالینڈ]]

### [[میزورام]]

### [[تریپورا]]

### [[منیپور]]

### [[اروناچل پردیش]]

### [[سکم]]

### [[نکسلی|نکسل باڑی]]

### دراوڑا ناڈو

### [[کشمیر]]

### [[خالصتان]]

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دی تریخ
نان

**نان** میدے دے آٹے نال تندور چ پکائی ہوئی روٹی ہُندی اے۔ نان تھللے ایشیا تے وچکارلے ایشیا چ بݨایا تے کھادا جاندا اے۔

گٹھ:کھان پین
شیرمال

**شیرمال** (Sheermal)، اک زعفرانی ذائقے واݪی روايتی روٹی یا ڈبل روٹی اے جو برصغیر پاک و ہند تے ایران وچ تیار کیتی تے کھائی جاندی ا‏‏ے۔ شیرمال دا لفظ فارسی لفظاں *شیر* (ددھ) تے *مال*؛ مالیدن (مݪݨا) ناݪ مِݪ کے بݨیا اے۔ ایہ قرون وسطی دے دور وچ مغل بادشاہاں دے ذریعے شمالی ہندستان وچ متعارف کرایا گیا سی۔ ایہ پنجاب، لکھنئو، حیدرآباد، بھوپال تے اورنگ آباد د‏‏ے کھاݨےآں دا حِصا اے۔

پاکستان وچ وڈے سائز دی گوݪ بریڈ نوں وی **شیرمال** کہیا جاندا اے۔ 

## تیاری
شیرمال اک ہلکا مِٹھا نان اے جو میدے توں بݨدا اے، خمیر ناݪ خمیر شدہ ہُندا اے، تندور یا اوون وچ پکایا جاندا اے۔ شیرمال روایتی طور تے روٹی ونگوں بݨائے جاندے سی۔ ہُݨ شیرمال عمومن نان ونگوں تیار کیتے جاندے نیں۔ نان، روٹی دی ترکیب وچ گرم پاݨی دی جگہ گرم ددھ نوں چینی ناݪ مِٹھا، تے زعفران تے الائچی دے ناݪ ذائقا دِتا جاندا اے۔ 
ایران وچ، شیرمال دی تیاری وچ معمولی علاقائی تغیئرات نیں۔

## ہور دیکھو
* شیرمال
* نان خطائی
* باقرخانی

گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان
گٹھ:مغلائی پکوان
علی ظفر

**علی ظفر** (Ali Zafar) اک پاکستانی موسیقار، گلوکار، گانا مصنف، مصور، ڈائریکٹر تے فلم اداکار نيں۔ اوہناں نے پاکستانی فلم *شرارت* وچ گیت *جگنوئوں سے بھر دے آنچل* دے نال اپنے گلوکاری کیریئر دا آغاز کيتا۔ اوہ اپنے *چھنو* د‏‏ی بدولت مشہور ہوئے۔ اوہناں د‏‏ی پہلی البم *حقہ پاݨی* تو‏ں انہاں د‏‏ی پہلی واحد چھنو دے نال اک وڈا نشان بنا دتا ا‏‏ے۔ البم وچو‏ں اک نکلے چارٹس اک طویل وقت دے لئی تمام طریقہ ٹاپنگ دے نال پاکستان وچ کدی سب تو‏ں وڈی ہٹ۔ 

اک پاکستانی گلوکار، نغمہ نگار، اداکار، ماڈل، پروڈیوسر، سکرین رائٹر تے مصوّر نیں۔ اوہناں نے اک مقبول موسیقار بنن توں پہلے پاکستانی ٹیلی ویژن اُتے اداکاری دا آغاز کیتا، بعد وچ بالی ووڈ وچ وی اپنا کیریئر قائم کیتا۔ اوہناں نے پنج لکس سٹائل ایوارڈز تے اک فلم فیئر ایوارڈ نامزدگی حاصل کیتی۔

علی ظفر نے 2010ء دی بالی وڈ فلم *تیرے بن لادن* وچ مرکزی کردار دے نال اپنی اداکاری دا آغاز کیتا۔ فلم وچ اوہناں دی اداکاری نے تنقیدی تعریف حاصل کیتی تے اوہناں نے فلم فیئر سمیت بہترین مرد ڈیبیو دے زمرے وچ کئی نامزدگیاں حاصل کیتیاں۔ اس توں بعد اوہناں نے کئی ہور فلماں وچ وی کام کیتا، جیہناں وچ *میرے برادر کی دلہن*، *چشمے بدور*، تے *ڈیئر زندگی* شامل نیں۔

## اِبتدائی زِندگی
علی ظفر 18 مئی 1980ء نو‏‏ں پنجاب، پاکستان دے شہر لاہور وچ وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والدین، ​​محمد ظفر اللہ تے کنول امین، پنجاب یونیورسٹی وچ پروفیسر سن۔ علی ظفر دے دو بھائی نيں، زین تے دانیال، اوہناں وچو‏ں اک ماڈل اے۔ علی ظفر نے اِبتدائی تعلیم سی اے اے پبلک سکول تو‏ں حاصل کيتی۔ اوہناں نے اپنی تعلیم لاہور دے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی تے نیشنل کالج آف آرٹس تو‏ں مکمل کيتی۔

## پیشا ورانہ زندگی
علی ظفر نے لاہور دے پرل کانٹینینٹل ہوٹل وچ خاکہ فنکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا تے فیر ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ اداکاری دا آغاز کيتا۔ اوہناں نے ٹیلی ویژن اداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ڈراما *کالج جینز*، *کانچ کے پر* تے *لنڈا بازار* وچ اداکاری دے ذِریعے کيتا۔ 

علی ظفر نے 2003ء وچ ریلیز ہوݨ والی فلم *شرارت* لئی "جگنوؤں سے بھر دے آنچل" گایا سی۔ ايس‏ے سال، اوہناں نے بطور موسیقار البم *حقہ پانی* تو‏ں آغاز کیتا، جیہڑا کافی مقبول ہویا۔ اس البم نے دنیا بھر وچ 5،000،000 تو‏ں ودھ کاپیاں فروخت کيتياں تے متعدد ایوارڈز تے نامزدگیاں وچ کامیابی حاصل کيتیاں، جس وچ 2004ء وچ "بہترین البم" دا لکس اسٹائل ایوارڈ تے ایم ٹی وی ایوارڈز وچ 2008ء دا "بہترین مرد فنکار" ایوارڈ شام‏ل اے، جس تو‏ں اوہ پاکستان دے مقبول پاپ گلوکاراں وچو‏ں اک بن گئے۔

## نِجی زِندگی
علی ظفر نے عائشہ فضلی نال ویاہ کیتا، جو ہندوستانی اداکار عامر خان د‏‏ی اک دور د‏‏ی رشتہ دار نیں۔ اوہناں دا ویاہ 28 جولائ‏ی 2009ء نو‏‏ں لاہور وچ ہویا۔ اوہناں دا 2010ء وچ اک پُتر تے 2015ء وچ اک دھی پیدا ہوئی۔

## باہرلے جوڑ
* AliZafar.net – نِجی ویب سائٹ

## حوالے

گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:اردو بولی دے گلوکار
گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی پاپ گلوکار
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار
گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:لاہور دے موسیقار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
سعید رنگیلا

سعید خان رنگیلا نے اپݨی عملی زندگی دا آغاز اک باڈی بلڈر دے طور تے کیتا۔ اوہ روزی کماوݨ لئی وہ فِلماں دے بورڈ وی پینٹ کردے رہے فیر اسٹیج ڈرامیاں چ آ گئے۔ 1960 دے دہاکے دے آغاز چ اوہناں نے فِلماں چ کم شروع کیتا۔ ہدایت کار ایم جے رانا دی فلم جٹی اوہناں دی پہلی فلم سی۔ اوہناں دیاں مُڈھلیاں فِلماں چ *گلبدن* تے *گہرا داغ* شامل نیں۔

رنگیلے نے 1969 چ ہدایت کار دے طور تے کامیاب فلماں بنائیاں۔ جیہناں چ *دیا اور طوفان ، رنگیلا، کبڑا عاشق ، صبح کا تارا* تے *دو رنگیلے* ورگیاں فلماں نیں۔ اوہناں نے گلوکار دے طور تے وی یادگار گاݨے گائے۔ اوہناں دیاں فلماں چ *میری زندگی ہے نغمہ* تے *پردے میں رہنے دو* وی شامل نیں۔

## فِلماں

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:مخولیا اداکار
قرآن پاک چ جانوراں دا ذِکر

قرآن پاک دیاں دو سو آیتاں جانوراں دے بارے چ نیں تے قرآن پاک چ کُل 35 جانوراں دا ذِکر اوہناں دے ناں نال آیا اے۔ ایہناں چ پنچھی، حشرات، جنگلی تے پالتو جانور وغیرہ شامل نیں۔ قرآن پاک دیاں کچھ سورتاں دے ناں وی جانوراں دا ناں واں تے نیں۔ بقرہ (گاں) تے شہد دی مکھی دے متعلق قرآن پاک چ اے کہ اوہدے وَل اللہ نے وحی کیتی۔ قرآن پاک چ نِکے نِکے جانوراں دے ذکر کرنے تے کُچھ کافراں نے اعتراض کیتا سی۔ جیہدے تے قرآن پاک چ آیا کہ 

## جانوراں دے ناں واں آلیاں سورتاں
* بقرہ : گاں
* فیل : ہاتھی
* نحل : شہد دی مکھی
* عنکبوت : مکڑی 
* نمل : کیڑی

## [[قرآن|قرآن پاک]] چ [[پنچھی]]
* ابابیل : ابابیل  
* سلوی : بٹیرا  حلال پنچھی
* ہدہد : ہُدہُد 
* غراب : کاں  حرام، بعض دیوبندی علماء دے نزدیک حلال

## پاݨی دے جانور
* نون و حوت : مچھی، وہیل  حلال
* ضفادع : ڈڈو  فقہ حنفی چ حرام، شافعی چ حلال

## حشرات

## پالتو جانور

## جنگلی جانور

## حوالے

گٹھ:قرآن
گٹھ:اسلام
گٹھ:جانور
گٹھ:پنچھی
کُلدیپ نیّر

**کُلدیپ نیّر** (جم: 14 اگست 1923، موت: 23 اگست 2018) بھارت دے نامور پنجابی ودوان، صحافی، انسانی حقاں لئی لڑن والے کارکن تے لکھاری سن ۔

## جیون ویروے
کُلدیپ نیّر دا جم 14 اگست 1923 نوں سیال کوٹ پنجاب وچ ہویا ۔ سکولی سکھیا سیال کوٹ وچ ای لئی تے قنون دی ڈگری لا کالج لہور توں کیتی ۔ امریکا توں صحافت دی ڈگری لئی اتے فلسفہ وچ پی ایچ ڈی کیتی۔ بھارت سرکار دے پریس انفارمیشن اہلکار دے عہدے اتے کئی سالاں تک کم کرن دے بعد اوہ یو این آئی، پی آئی بی، *[[دی سٹیٹسمین]]*، *[[انڈین ایکسپریس]]* دے نال لمبے ویلے تک جُڑے رہے۔ اوہ پچی سالاں تک ‘*دی ٹائیمس لندن* دے صحافی وی رہے ۔== کتاباں ==
* *[[مینوں ہنھیرا کیوں نہیں لگدا]]* (ناول)
* *[[شہید بھگت سنگھ دے انقلابی تجربے]]*
* *[[Beyond the lines]]* (سوے-جیونی، 1969)
* "Distant Neighbours: A Tale of the Subcontinent” (1972)
* "India after Nehru" (1975)
* "Wall at Wagah, India-Pakistan Relationship"
* "The Judgement"
* "The Martyr"
* "Scoop"
* "India House"

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:کالم لکھاری
گٹھ:صحافی