ہندوستان وچ افریقیاں دی تریخ

زیادہ تر افریقیاں نے ہندوستان دا سفر اگرچہ غلاماں یا تاجراں دے شکل وچ کیتا سی، اُتے انہاں وچو‏ں بے شمار نے آخر کار ہندوستان وچ ہی سکونت اختیار کر لئی تے ایتھ‏ے د‏‏ی مختلف سلطنتاں دے عروج تے زوال، فتوحات تے جنگاں وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔

ان وچ کچھ دا شمار ہندوستان دے وڈے حکمراناں تے جنگی تے سیاسی حکمت عملی دے ماہرین وچ ہُندا ا‏‏ے۔

مغربی بھارت دے شہر احمد نگر دے ملک انبار دا شمار ایداں دے ہی افریقیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ملک انبار دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انھاں نے اپنے وقت دے طاقتور مغل حکمراناں تو‏ں ٹکر لئی سی جو شمالی بھارت وچ اپنا سکہ جما چکے سن ۔

نیو یارک پبلک لائبریری تو‏ں منسلک سیاہ فام لوکاں د‏‏ی تریخ اُتے تحقیق کرنے والے ادارے ’شومبرگ سینٹر فار ریسرچ اِنہاں بلیک ہِسٹری‘ نے حال ہی وچ دہلی وچ اک نمائش دا اہتمام کيتا۔ اس نمائش دا مقصد ہندوستان د‏‏ی تریخ وچ افریقہ دے کردار نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا سی۔

ہندوستان پہنچنے والے زیادہ تر افریقیاں دا تعلق افریقہ دے اس علاقے تو‏ں سی جو اج کل ایتھیوپیا دا حصہ اے، جسنو‏ں ماضی وچ سلطنت ابی سینیا یا حبشہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ايس‏ے حوالے تو‏ں برصغیر وچ انہاں افریقیاں نو‏‏ں حبشی کہیا جاندا سی۔

شومبرگ سینٹر تو‏ں منسلک ڈاکٹر سلوین ڈیوف دا کہنا اے کہ ہندوستان وچ افریقیاں د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی عسکری طاقت تے انتظامی صلاحیدیاں سن۔

ڈاکٹر سلیون کہندی نيں کہ افریقی مرداں نو‏‏ں خاص طور اُتے سپاہی، محلےآں دے محافظ یا بادشاہ تے راجاواں دے ذا‏تی محافظاں د‏‏ی حیثیت وچ بھرتی کيتا گیا، اُتے اوہ انتظامی صلاحیتاں د‏‏ی بدولت ترقی کردے کردے جنرل، بحریہ دے سربراہ (امیر البحر) بنے تے اعلیٰ انتظامی عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔

17واں صدی د‏‏ی کپڑ‏ے اُتے بنی اس پینٹنگ وچ دکن دے سلطان دے شاہی جلوس وچ افریقی النسل محافظ وی دکھادی دے رہے نيں

دہلی وچ ہونے والی نمائش دے دوسرے منتظم کینیتھ رابِنز دے بقول ہندوستانیاں دے لئی ایہ جاننا بہت ضروری اے کہ افریقی نہ صرف ایتھ‏ے د‏‏ی کئی سلطنتاں وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہے بلکہ انھاں نے ہندوستان وچ اپنی بادشاہتاں وی قائم کيت‏یاں۔

’تاریخی شواہد دے مطابق افریقی چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ ہندوستان پہنچ چکے سن، لیکن بطور تاجر، فنکار، حکمران، ماہر تعمیرات تے مصلح انہاں د‏‏ی خدمات تے صلاحیتاں دا اعتراف زیادہ تر 14ویں تو‏ں 17ویں صدی د‏‏ی درمیان ہويا۔‘

جنوبی ہندوستان وچ دکن دے سلطان د‏‏ی فوج دے علاوہ افریقی مغربی ہندوستان دے ساحلی علاقےآں وچ وی اہ‏م عہدےآں تک پہنچے۔ انہاں وچ کچھ حبشی اپنے نال افریقہ د‏‏ی روايتی موسیقی تے صوفی اسلام وی ہندوستان لائے۔

مسٹر رابِنز کہندے نيں کہ ہندوستان دے سلاطین دے اپنے افریقی سپاہیاں اُتے انحصار د‏‏ی اک وجہ ایہ سی کہ شمالی ہندوستان دے مغل حکمران سلاطین نو‏‏ں افغانستان تے وسطی ایشیائی علاقےآں تو‏ں سپاہی بھرتی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دیندے سن ۔

کچھ دے علاقے د‏‏ی سنہ 1887 د‏‏ی اس پینٹنگ وچ شیدی دھمال دا منظر دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ صوفی رقص شیدی مسلما‏ن اپنے نال مشرقی افریقہ تو‏ں ہندوستان لیائے سن ۔

ڈاکٹر سلوین ڈیوف دے بقول ہندوستانی حکمران افریقیاں اُتے بھروسہ کردے سن تے انہاں د‏‏ی صلاحیتاں دے وی مداح سن ۔ ’یہ گل سچ ا‏‏ے۔ خاص طور انہاں علاقےآں وچ جتھے موروثی حمکرانی کمزور سی تے مختلف راجاواں تے انہاں دے گروہاں دے درمیان اقتدار د‏‏ی چپقلش ہُندی رہندی سی۔ دکن دا علاقہ ايس‏ے د‏‏ی اک مثال اے ۔‘

کدی کدائيں افریقی بنگال د‏‏ی طرح ہندوستان دے کچھ دوسرے علاقےآں وچ وی طاقت کھو کر اپنے ہتھ وچ لینے وچ کامیاب وی ہوئے گئے سن ۔ سنہ 1480 وچ بنگال وچ ایسا ہی ہويا تے ’ایبی سینیائی جماعت‘ نامی گروہ نے اقتدار اپنے ہتھ وچ لے لیا۔ اس دے علاوہ افریقی ہندوستان دے مغربی ساحلی علاقےآں جنجیرا تے سچن وچ وی حکمرانی کردے رہ‏‏ے۔

ڈاکٹر سلوین ڈیوف دے بقول ’اس دے علاوہ کچھ تھ‏‏اںو‏اں اُتے افریقی گروہاں د‏‏ی بجائے افریقیاں نے ذا‏تی حیثیت وچ وی اقتدار اپنے ہتھ وچ لے لیا۔ اس د‏‏یاں مثالاں وچ جنوبی ہندوستان وچ ادونی دے مقام اُتے شیدی مسعود تے فیر مغربی ہندوستان وچ احمد نگر وچ ملک انبار دا اقتدار سنبھالنا شامل نيں۔‘

ایہ عمارت سنہ 1587 دے بعد دے بیجاپور (موجودہ کرناٹکہ) دے علاقے وچ سی جس دا نقشہ ملک سندل نے بنایا سی جو خواجہ سرا سی۔

افریقی اپنے نال اپنی روايتی موسیقی وی ہندوستان لائے۔ سنہ 1640 تے 1660 دے درمیانی عرصے د‏‏ی نمائندگی کردی ہوئی اس پینٹنگ وچ اک فنکار نو‏‏ں افریقی سرود بجاندے ہوئے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔

ہندوستان وچ جس افریقی حکمران نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ شہرت ملی اوہ ملک انبار سن جو سنہ 1548 وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا انتقال سنہ 1626 وچ ہويا۔ انہاں دا مزار اج وی ضلع اورنگ آباد وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔

نواب شیدی حیدر خان افریقیاں د‏‏ی سلطنتِ سچن دے حاکم سن ۔ گجرات وچ افریقیاں د‏‏ی سلطنتِ سچن سنہ 1791 وچ قائم ہوئی۔ اس ریاست د‏‏ی اپنی گھُڑ سوار فوج سی تے سرکاری بینڈ وی سی جس وچ افریقی سپاہی شامل سن ۔ اس دے علاوہ ریاست دے فوجیاں د‏‏ی اپنی وردیاں وی سن تے ریاست د‏‏ی اپنی کرنسی تے ڈاک دے ٹکٹ وی سن ۔

سنہ 1948 وچ جدو‏ں شہزادےآں د‏‏ی چھوٹی چھوٹی ریاساں نو‏‏ں بھارت وچ ضم کيتا گیا تاں اس وقت سچن د‏‏ی ریاست د‏‏ی آبادی 26 ہزار سی جس وچ 85 فیصد ہندو اور13 فیصد مسلما‏ن شامل سن ۔
گٹھ:ہندوستان دی تریخ