open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خالد لطیف (کرکٹ کھلاڑی)

**خالد لطیف** پاکستان دی کرکٹ ٹیم دا کھڈاری اے. ایہہ اسلام آباد یونائیٹڈ دی طرفوں کھیڈ دا اے
پھٹکڑی

**پھٹکری** (Alum), ایک رنگین، کرسٹلیا پدارتھ نیں ۔ سادھارن پھٹکری دا راسائنک نام 'پوٹیشیم ایلیمنیم سلفیٹ' (KAl(SO4)2.12H2O) ہُندا اے ۔ (AB(SO4)2.12H2O) امپیرکل سوتر والے سامانیا یوگکاں نوں 'ایلم' (Alums) نام نال جاݨیا جاندا اے ۔

پھٹکاری نوں انگریزی وچ پوٹیش ایلم یا کیول ایلم وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ پوٹیشیم سلفیٹ تے ایلمنیم سلفیٹ دا مرکب اے ایہدے چترپھلکی کرسٹل وچ کرسٹلیا جل کے ٢٤ انو رہندے نیں ۔ 

پہلاں پہل پھٹکری ایلم شیل (shale) نال بݨای جاندی سی ۔ ایہ بڑی ماترا وچ ایلونائٹ یا پھٹکری پتھر (K2SO4 Al2(SO4)3.4 Al(OH)3) دے وایو وچ بھنجن، نکشالن (lixiviation) تے کرسٹلیکرن نال پراپت ہُندی اے ۔ ایلونائٹ نال پراپت ایلم نوں 'رومن ایلم' وی کہیا جاندا اے ۔ ایلومنوں پھیرک دے ولین اُتے پوٹیشیم سلفیٹ دی کریا نال وی پھٹکڑی پرابت ہو سکدی اے ۔ پھیرک آکسائڈ دے کارن ایہدا رنگ گلابی ہُندا اے ۔ یدیپی ولییا لوہا یہدے وچ بلکل نہیں ہُندا یا کیول لیش ماتر ہُندا اے ۔
پوٹیش ایلم 92 سیں۔ تے پگھلدا اے ۔  200سیں۔ تے ایہدا جل نکلدا اے ۔
پھٹکری دا اپیوگ کاغذ ادیوگ، رنگ سازی، چھینٹ دی چھپائی، پے جل دے شودھن تے چمڑا کماون تے رنگݨ وچ ہُندا اے ۔

گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:دوائی
رجاݨا

**رجاݨا**، ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ، پنجاب، پاکستان دا اک قصبہ اے۔ ایہہ ٹوبھا ٹیک سنگھ توں 15 کلومیٹر دور اے۔ ایہہ فیصل آباد دے پچھم ول، ملتان دے مشرق ول، ٹوبھا ٹیک سنگھ دے دکھن ول اتے کمالیا اتے ویہڑی دے اتر ول واقع اے۔

نیڑے دے پنڈ چک 284 گ ب، چک 285 گ ب، چک 286 گ ب، چک 360 گ ب، چک 257 گ ب تے چک 261 گ ب نیں۔

رجاݨے دے نیڑے ایم تھری موٹروے دا انٹرچینج واقع اے۔

رجانا فاؤنڈیشن ہسپتال ٹوبھا روڈ اُتے واقع اے، جس دا قیام پنجاب دے گورنر چودھری محمد سرور نے کیتی سی۔

ایتھے اک رجانا پولیس سٹیشن اے جیہڑا 100 سال توں زیادہ پراݨا اے۔ لڑکیاں تے لڑکیاں لئی سرکاری ایسوسی ایٹ کالج وی موجود نیں۔

رجاݨا وچ اک مشہور جنگل اے جیہڑا سمندری روڈ اُتے واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
نواں لہور

**نواں لہور** پنجاب دے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دی تحصیل گوجرا وچ اک قصبا اے ۔

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
ملکہ ہانس

**ملکہ ہانس** (Malka Hans)، پنجاب دے ضلع پاکپتن دی تحصیل پاکپتن وچ اک قصبہ یا چھوٹا شہر اے۔ ایتھے پنجابی دے مشہور شاعر وارث شاہ نے 1766 وچ پنجابی شاعری دی مشہور تے تریخی لکھت ہیر وارث شاہ لکھی سی۔

## حوالے

گٹھ:ضلع پاکپتن دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع پاکپتن
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے شہر
چنی گوٹھ

**چنی گوٹھ** پنجاب پاکستان دے ضلع بہاولپور دی تحصیل احمد پور وچ اک قصبا اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع بہاولپور
ام القراء یونیورسٹی

۱۹۹ء، (۱۳۹ھ) وچ شاہ عبد العزیز نے کلیۃ الشریعہ دے ناں تو‏ں مکہ مکرمہ وچ اک کالج اعلٰی تعلیم دے لئی پہلے ملکی ادارہ دے طور اُتے قائم کیتا۔ ایہ ادارہ ام القراء یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد بنا تے ہن وی اس یونیورسٹی دا سب تو‏ں مشہور کالج ا‏‏ے۔ اس دے بعد وی کافی اعلٰی تعلیمی ادارے بندے رہے اُتے ایہ کالج تے ام القری یونیورسٹی اسلامی تعلیمات تے سائنسی تعلیم دے شعبےآں وچ اپنی کارکردگی تے مکہ مکرمہ دے مقدس شہر وچ ہونے دے باعث بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1981ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی یونیورسٹیاں، کالج تے تعلیمی ادارے
گٹھ:سعودی عرب وچ 1981ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مکہ وچ تعلیم
گٹھ:سعودی عرب
شمسی ہجری تقویم

**شمسی ہجری تقویم**، دنیا وچ رائج شمسی تقاویم وچو‏ں اک اے جو چند مسلم ملکاں وچ رائج اے تے انہاں وچو‏ں چند ملکاں د‏‏ی سرکاری تقویم وی ا‏‏ے۔

مسلما‏نہجری تقویم (قمری ہجری تے شمسی ہجری دونے) د‏‏ی بنیاد **'حضرت [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]** د‏‏ی مکہ تو‏ں مدینہ ہجرت دے واقعہ نو‏‏ں بنا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ جو ستمبر 622 ء (ربیع‌الاول سال 13 نبوی) دا واقعہ ا‏‏ے۔

حالانکہ ایہ واقعہ 13 ستمبر 622 ء عیسوی بروز پیر بمطابق (اول ربیع الاول سال اول قمری ہجری و 24 شہریور سال اول شمسی ہجری) دا اے لیکن کئی سال بعد دوسرے خلیفہ عمر بن خطاب دے دور وچ حضرت علی بن ابی طالب د‏‏ی تجویز تے، اس واقعہ نو‏‏ں بنیاد بنا کے شمسی ہجری تقویم دا آغاز شمار کیتا گیا۔ تے اس واقعہ والے شمسی سال نو‏‏ں شمسی ہجری دا پہلا سال قرار دتا گیا۔

شمسی ہجری تقویم دا آغاز بروز جمعہ 19 مارچ 622 ء عیسوی قدیم (بمطابق 29 شعبان سال اول پہلے از ہجرت) تو‏ں اے جو ہجرت دے واقعہ تو‏ں چھ ماہ 24 دن پہلے ا‏‏ے۔

قمری ہجری تقویم جس نو‏‏ں بعض لوک اختصار تو‏ں ہجری تقویم وی کہندے نيں دے آغاز د‏‏ی بنیاد وی ایہی واقعہ ا‏‏ے۔

شمسی ہجری سال دے پہلے 6 مہینے لگاتار 31 دناں دے ہُندے نيں تے اس دے بعد 5 مہینے 30 دناں دے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بارہواں تے آخری مہینہ 29 دناں دا ہُندا اے مگر لیپ سال لیپ دا سال یا لوند دے سال وچ ایہ مہینہ 30 دناں دا ہُندا ا‏‏ے۔

## اسلامی ملکاں وچ رواج
بوہت سارے اسلامی ملکاں اس شمسی تقویم نو‏‏ں (جس د‏‏ی بنیاد اک اسلامی واقعہ اے ) غیر مسلم عیسوی تقویم اُتے ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جداں افغانستان جس وچ شمسی ہجری تقویم سرکاری تقویم ا‏‏ے۔ برصغیر ہور کافی مسلم ملکاں وچ حالے تک غیر مسلم عیسوی یا ہور کِس‏ے شمسی تقویم تو‏ں کم چلایا جاندا ا‏‏ے۔ جداں پاکستان وچ شمسی تقویم اوہی عیسوی تقویم ہی سرکاری تقویم ا‏‏ے۔

ہور چند ملکاں نے اپنی پرانی شمسی تقویم ترک ک‏ر ک‏ے اس اسلامی شمسی تقویم نو‏‏ں اپنا لیا تے اپنی سابقہ شمسی تقویم نو‏‏ں اس ہجری شمسی تقویم وچ ڈھال دتا ۔

ایرانی تقویم جو ہزاراں سالاں تو‏ں چل رہی سی، نو‏‏ں وی ایرانی مسلماناں نے اس شمسی ہجری تقویم وچ بدل دتا۔ مگر کافی ایرانی غیر مسلم اورقوم پرست لوک حالے تک اوہی پرانی شمسی تقویم استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔

ایرانی اسلامی شمسی تقویم وچ سال دا آغاز اول فروردین تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ جس نو‏‏ں نوروز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جو عام طور اُتے 21 مارچ دے مطابق ا‏‏ے۔ تے اوہ اپنی اس جدید تقویم نو‏‏ں ہجری شمسی دے ناں تو‏ں پکاردے ني‏‏‏‏ں۔
## مہینے
چند زباناں وچ شمسی ہجری تقویم وچ استعمال ہونے والے مہینےآں دے ناں درج ذیل ا‏‏ے۔





## ہور ویکھو
* شمسی تقویم

## حوالے

گٹھ:شمسی ہجری تقویم
گٹھ:افغانستان وچ وقت
گٹھ:ایرانی تقویم
گٹھ:تقویم
گٹھ:مخصوص تقویم
گٹھ:کلنڈر
زلزلہ زیارت، بلوچستان 2008ء

29 اکتوبر، 2008ء مقامی وقت دے مطابق صبح چار بج کر نو دقیقے (04:09) اُتے پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ انتہائی شدید زلزلے تو‏ں صوبہء بلوچستان ہل کر رہ گیا۔ زلزلے د‏‏ی شدت د‏‏ی پیمائش چھ اعشاریہ چار (4۔6) ریکارڈ کيتی گئی۔ امریکی ارضیا‏تی ادارے دے مطابق زلزلے دا مرکز شمالی کوئٹہ تو‏ں 60 کلومیٹر تے افغانستان دے جنوب مشرقی شہر قندھار تو‏ں 185 کلومیٹر دور سی، جس د‏‏ی گہرائی 10 کلومیٹر سی، اس زلزلے وچ ابتدائی اعداد و شمار دے مطابق 170 افراد ہلاک جدو‏ں کہ 200 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے، (محمد زمان معاون برائے چیف سیکریٹری بلوچستان ناصر کھوسہ)۔ اس دے علاوہ پندرہ ہزار (15،000) افراد بے گھر ہوئے گئے(دلتے خان کاکڑ ناظم تے منتظم اعلیٰ زیارت، بلوچستان)۔
امریکی اخبار نیو یارک ٹائمز د‏‏ی رپورٹ دے مطابق پاکستانی موسمیا‏‏تی ادارے دے مہتمم قمر زمان چوہدری نے کہیا اے کہ زلزلے دا مرکز کوئٹہ دے 70 کلومیٹر شمال وچ ، تے اسلام آباد دے 600 کلومیٹر جنوب مغرب وچ سی۔
امریکی محکمہء ارضیات دے مطابق اس تو‏ں پہلے 1935ء وچ اک تباہ کن زلزلے نے بلوچستان دے راجگڑھ کوئٹہ نو‏‏ں تہس نہس کر دتا سی، جس د‏‏ی شدت ست اعشاریہ چھ (6۔7) سی تے اس وچ تیس ہزار (30،000) افراد ہلاک ہوئے سن ۔

## تفصیلات
زیادہ تر اموات زیارت دے نواحی دیہاتاں وچ ہوئیاں۔ بلوچستان دے وزیر اعلٰی نواب اسلم رئیسانی نے متاثرہ علاقےآں دے شفاخاناں وچ ہنگامی صورت حال دا اعلبن ک‏ے دتا۔ ایہ علاقے جو نشیبی پہاڑی علاقے نيں، زلزلے دے نتیجے وچ تودے گرنے تو‏ں بری طرح متاثر ہوئے۔ زلزلے د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں مٹی دے بنے ہوئے کچے مکان تباہ ہوئے گئے۔

کوئٹہ، زیارت، پشین، قلعہ عبد اللہ، مستونگ، سبی، بولان، کچلاک تے لورا لائی دے علاقےآں وچ زلزلے دے جھٹکے محسوس کیتے گئے۔

## رد عمل
زیارت دے ناظم دلتے کاکڑ دے مطابق، اُنہاں نے مقامی حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ پاکستانی افواج دے ہیلی کاپٹرز تے جوان متاثرہ علاقےآں وچ نقصانات دا تخمینہ لگانے تے متاثرین د‏‏ی امداد دے لئی بھیج دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ زلزلہ 2005ء

## حوالے

گٹھ:2008ء وچ پاکستان
گٹھ:اکتوبر 2008ء د‏‏ی سرگرمیاں
2008
گٹھ:پاکستان
حکومت چین

**عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی مرکزی حکومت** () () کئی ریاستی ادارےآں وچ منقسم اے جو مندرجہ ذیل نيں:

## عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت
### مقننہ شاخ
قومی عوامی کانگریس تے قومی عوامی کانگریس د‏‏ی قائمہ کمیٹی

### صدارت
صدر عوامی جمہوریہ چین تے نائب صدر عوامی جمہوریہ چین

### ایگزیکٹو شاخ
عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل (آئین چین)، وزیر اعظم چین سربراہ حکومت ني‏‏‏‏ں۔

### فوجی شاخ
پیپلز لبریشن آرمی تے عوامی مسلح پولیس بواستہ مرکزی فوجی کمیشن جس دے چیئرمین کمانڈر انہاں چیف ني‏‏‏‏ں۔

### نگرانی شاخ
قومی نگرانی کمیشن

### عدالدی شاخ
عوامی عدالت عظمی

### مقدمہ پیروی شاخ
سپریم عوامی مختار کار

## نظام حکومت
چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی قانونی طاقت د‏‏ی ضمانت آئین عوامی جمہوریہ چین وچ دتی گئی اے تے اس د‏ی اہمیت عوامی جمہوریہ چین وچ بطور سپریم سیاسی اتھارٹی دا احساس ریاست اُتے جامع کنٹرول، فوج تے میڈیا تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ 

اک ممتاز حکومت‏ی ترجمان دے مطابق:

ہم کدی وی مغربی ملکاں دے نظام د‏‏ی نقل نئيں کرن گے نہ ہی گردش وچ اک تو‏ں زیادہ جماعتاں دے عہدے دار دفتر دا نظام متعارف کرائاں گے؛ اگرچہ چین دے ریاستی ادارےآں د‏‏ی مختلف ذمہ داریاں نيں، اوہ سب پارٹی دے اصولاں تے پارٹی د‏‏ی پالیسیاں اُتے عمل کردے ني‏‏‏‏ں۔ 


ریاستی اقتدار دے بنیادی اعضا وچ قومی عوامی کانگریس، صدر عوامی جمہوریہ چین تے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل شامل ني‏‏‏‏ں۔ ریاستی کونسل وچ وزیر اعظم چین، نائب پریمیئرز د‏‏ی اک متغیر تعداد (اب چار)، پنج ریاستی کونسلرز تے 29 وزرا تے ریاستی کونسل دے سربراہان شامل ني‏‏‏‏ں۔

چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی اک کمیٹی جو چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی اعلیٰ قیادت اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ پنج تو‏ں نو اراکین اُتے مشتمل رہی اے تے اس وقت ایہ ست رکنی ا‏‏ے۔ ایہ سرکاری طور اُتے پالیسی مباحثاں تے اہ‏م امور اُتے فیصلے کرنے دے لئی ا‏‏ے۔ چینی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکریٹری دا اس دا رکن ہونا لازمی ا‏‏ے۔ 

طاقت بالا ترین رہنما اُتے مرکوز اے موجودہ دور وچ ایہ شی جنہاں پنگ نيں جو چار اہ‏م تے ریاستی دفاتر دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ چینی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکریٹری، چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے جنرل سیکریٹری، چیئرمین مرکزی فوجی کمیشن تے صدر عوامی جمہوریہ چین ني‏‏‏‏ں۔ 

## باہرلے جوڑ
* Official website 
* China e-Government Network 
* China Government Innovation Network
* China Government Procurement Information Network
* Chinese Government Public Information Online Service Platform
* Guide to Chinese Government Agencies
* Links to information regarding branches and departments of the PRC
* US-China Business Council's PRC Central Government Structure Report

## حوالے
گریما چودھری

**گریما چودھری** (پیدائش 2 اپریل، 1990ء، میرٹھ، بھارت) اک بھارتی جوڈوکا ا‏‏ے۔ اوہ بھارت نو‏‏ں ملک د‏‏ی واحد جوڈوکا دے طور اُتے 2012ء گرمائی اولمپکس وچ خواتین دے 63 کیلو زمرے وچ نمائندگی کرچک‏ی ا‏‏ے۔

## بچپن تے ابتدائی تربیت
گریما اک اوسط طبقے دے خاندان وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اس کھیل د‏‏ی جانب بچپن تو‏ں رجحان رکھدی سی۔ اوہ کچھ ہور کھیلاں وچ کافی چنگا کھیلدی سی، جس وچ کبڈی، ایتھلیٹکس تے کرکٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے گریما دے والد اس د‏ی تعلیم نو‏‏ں لے ک‏ے پریشان سن، اوتھے اس د‏ی ماں مسلسل اس د‏ی کھیلاں وچ دلچسپی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی رہی۔ ش روع وچ اوہ اپنی ریاست اتر پردیش د‏‏ی نمائندگی کر رہ‏ی سی۔ اُتے ریاستی اسپورٹس ایسوسی ایشن د‏‏ی عدم حوصلہ افزائی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ قومی سطح دے مقابلاں وچ ہریانہ د‏‏ی نمائندگی کرنے لگی۔

2004ء تو‏ں گریما جیون شرما تے دیویہ شرما تو‏ں پٹیالہ وچ موجود نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف اسپورٹس وچ تربیت لے رہی ا‏‏ے۔ سہولتاں د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ لڑکےآں دے بیچ ریاض کرنے اُتے مجبور ہوئی۔ اوہ اسنو‏ں تربیت دا اک چنگا طریقہ پائی۔ اس دے تربیت کننداں دے مطابق خود اعتمادتی، محنت تے جیتنے د‏‏ی چاہت گریما د‏‏ی خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔

## 2012ء گرمائی اولمپکس
گریما نے 2011ء جوڈو چیمپئن شپز وچ حصہ لیا جو پیرس وچ ہوئے تے ايس‏ے طرح اوہ عالمی کپ دا وی حصہ رہی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 2012ء گرمائی اولمپکس دے لئی اہل قرار پائی۔ 2012ء ایشیائی جوڈو چیمپئن شپز وچ جو تاشقند وچ ہوئے، اس دے 63 کیلو زمرے دے مقابلاں وچ اوہ ستويں مقام اُتے آئی۔ انہاں مظاہرےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں 34 پوائنٹ ملے تے اس گل اہلیت طے ہوئی کہ اوہ بھارت نو‏‏ں لندن اولمپکس وچ نمائندگی کر سک‏‏ے۔

اولمپکس دے لئی بہتر تیاری دے لئی گریما د‏‏ی تربیت جرمنی تے فرانس وچ ہوئی۔ اوہ کافی مقابلاں اُتے مبنی تربیت تو‏ں گزری، اس دے مقابلہ کننداں دا مطالعہ کیتا تے مخصوص جسمانی صحت دے پہلوآں اُتے خاص توجہ دتی۔

عورتاں دے 63 کیلو دے مقابلے دے پہلے اخراجی دور وچ گریما گریما نو‏‏ں یوشی یوئینو (Yoshie Ueno) نے اک اپن (Ippon) تو‏ں 81 سیکنڈاں وچ ہرا دتا۔ حالانکہ اس ہار تو‏ں گریما دا اولمپکس وچ مقابلہ ختم ہوئے گیا، اُتے بھارتی اسپورٹس اتھاریٹی دے منتظمین نے رائے ظاہر کیت‏‏ی کہ گلاسگو دولت مشترکہ کھیلاں تے انچیون ایشیائی کھیلاں — داں اں دے لئی سونے دے تمغے د‏‏ی طاقتور دعوے دار ا‏‏ے۔ ایہ دونے مقابلے 2014ء کھیلے گئے۔

## حوالے

گٹھ:1990 دے جم
گٹھ:اتر پردیش شماریا‏‏تی کھلاڑی
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی خواتین مارشل آرٹسٹ
گٹھ:میرٹھ دیاں شخصیتاں
ڈنکن دھرم

**ڈنکن دھرم**، **ڈنکوازم** یا **ڈنکن مت** اک مذہب تے سماجی تحریک اے جو سماجی نیٹ ورکس اُتے ابھر کر سامنے آئی تے پھیل گئی۔ ایہ تحریک بھارتی ریاست کیرالہ دے چند خود مختار رفاہی ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی۔اگرچہ اس مذہب دے پیروکاراں دا دعوی اے کہ ایہ اک حقیقی مذہب اے، اُتے میڈیا اُتے اسنو‏ں اک مزاحیہ چربہ (parody) مذہب کہیا گیا۔

## تریخ
بھارتی اخبار انڈیا ٹوڈے دے مطابق اس مذہب د‏‏ی بنیاد سنہ 2008ء وچ کیرالہ دے اک اقلیت پسند گروہ نے رکھی جس دا محرک مذہب وچ اندھے اعتقاد دا رد سی۔ اس گروہ نے سیاسی طور اُتے متحرک ہونے دا فیصلہ کیتا۔  اک دوسرے بھارتی اخبار نیو انڈین ایکسپریس دے مطابق ڈنکن دھرم فیس بک دے ذریعے اپنے پیروکار ودھیا رہیا ا‏‏ے۔ بی بی سی نے سنہ 2016ء وچ ڈنکن دھرم نو‏‏ں سوشل میڈیا دے ذریعے پھیلدی اک ملحدانہ تحریک کہیا سی۔

## نوعیت و عقائد
اس دھرم وچ کِس‏ے کامک کتاب دے اک کردار ڈنکن د‏‏ی پوجا اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ تے ڈنکن دھرم دے پیروکار اس کردار نو‏‏ں اک سپر ہیرو چوہا دے طور اُتے سراہندے ني‏‏‏‏ں۔ ڈنکن دا ایہ کردار اک متروک ملیالم زبان دے بچےآں دے میگزین بلمناگولم وچ 1983 نو‏‏ں ظاہر ہويا سی تے اس کہانی وچ اسنو‏ں مذہب د‏‏ی اندھی تقلید تے خامیاں د‏‏ی نشان دہی دا دیوت‏ا منیا گیا سی۔

## تقریبات تے احتجاج
ڈنکن دھرم دا نظریہ سوشل میڈیا دے ذریعے پھیلا لیکن تحریک نے کچھ احتجاجی تقریبات دا وی انعقاد کیتا۔ 30 جنوری 2016ء نو‏‏ں ڈنکن دھرم دے پیروکاراں نے مُوشی دا سینا (چوہے د‏‏ی فوج) دے ناں تو‏ں معروف اداکار دلیپ دے ریستوران دھی پتو دے باہر، دلیپ د‏‏ی اک آنے والی فلم پروفیسر ڈنکن دے خلاف مظاہرہ کیہ انہاں دا کہنا سی کہ اس فلم تو‏ں انہاں دے مذہبی جذبات مجروح ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح دے مظاہرے ہور ملکاں وچ وی کیتے گئے۔

اس تو‏ں پہلے ڈنکن دھرم اس وقت خبراں وچ آیا جدو‏ں اک غیر ملکی ڈنکوئسٹ نے کیلی فورنیا وچ ڈنکن دھرم تو‏ں اپنی چاہت دے اظہار وچ اپنی کار دے لئی جو رجسٹریشن پلیٹ حاصل کيتی اس اُتے ڈنکن کھدا ہويا سی۔ جے دیویکا نے 2016ء وچ ڈنکن دھرم دے نظریے اُتے اک مقالہ لکھیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ مذہب
گٹھ:دھرمی ادیان
گٹھ:بھارت
ریاست بھوپال

**ریاست بھوپال** (Bhopal State) اٹھارویں صدی وچ ہندوستان د‏‏ی اک آزاد ریاست سی۔ جدو‏ں کہ 1818ء تو‏ں 1947ء تک برطانوی ہندوستان وچ اک نوابی ریاست سی تے 1947ء تو‏ں 1949ء تک اک آزاد ریاست دے طور اُتے قائم رہی۔ اس دا پہلا دار الحکومت **اسلام نگر** سی جو بعد وچ **[[بھوپال]]** منتقل کر دتا گیا۔

ریاست **دوست محمد خان** نے قائم کيتی جو مغل فوج وچ اک افغان سپاہی سن ۔ جو شہنشاہ اورنگزیب د‏‏ی وفات دے بعد اک باغی ہوئے گئے تے کئی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنی ریاست قائم کر لئی۔
ریاست بھوپال تقسیم ہند دے وقت دوسری سب تو‏ں وڈی ریاست سی، جدو‏ں کہ پہلی ریاست حیدرآباد سی۔ 1949ء وچ ریاست نو‏‏ں ڈومنین بھارت وچ ضم کر دتا گیا۔ 

## لسٹ بھوپال دے حکمران
* نواب دوست محمد خان (1723–1728)
* نواب یار محمد خان (1728–1742)
* نواب فیض محمد خان (1742–1777)
* نواب حیات محمد خان (1777–1807)
* نواب غوث محمد خان (1807–1826)
* نواب وزیر محمد خان (غوث محمد خان د‏‏ی مخالفت وچ ) – (1807–1816)
* نواب نذر محمد خان (وزیر محمد خان دے بیٹے) – (1816–1819)
* نواب سلطان قدسیہ بیگم (غوث محمد د‏‏ی بیٹی تے نذر محمد خان د‏‏ی بیوی) – (1819–1837)
* نواب جہانگیر محمد خان (سکندر جتھ‏ے بیگم دے شوہر) – (1837–1844)
* نواب سکندر جتھ‏ے بیگم (1860–1868)
* نواب سلطان شاہجہان بیگم (1844–1860 تے 1868–1901)
* کاخورو جہان، بیگم بھوپال (1901–1926)
* نواب حمید اللہ خان (1926–1949)

## ہندوستان د‏‏ی ازادی توں بعد
بھارت دے 15 اگست 1947ء نو‏‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد، بھوپال الحاق د‏‏ی دستاویز اُتے دستخط کرنے والی آخری ریاستاں وچو‏ں اک سی۔ آخری نواب حمید اللہ خان نے مارچ 1948 وچ ریاست بھوپال نو‏‏ں اک علاحدہ اکائی دے طور اُتے برقرار رکھنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا۔ نواب دے خلاف احتجای تحریک دسمبر 1948ء وچ ہوئی تے شنکر دیال شرما سمیت اہ‏م رہنماواں د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔ بعد وچ سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا تے نواب بھوپال نے 30 اپریل 1949ء نو‏‏ں انضمام لئی معاہدے اُتے دستخط ک‏‏‏‏ر دتے۔

نواب حمید اللہ خان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی تے ممکنہ وارث عابدہ سلطان نے تخت اُتے انہاں دا حق چھڈ دتا تے 1950ء وچ پاکستان ہجرت کر گئياں۔ انہاں نے پاکستان دے محکمہ خارجہ وچ وی خدمات انجام دتیاں۔

لہذا بھارت د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں جانشینی تو‏ں خارج کر دتا گیا تے اس د‏ی چھوٹی بہن بیگم ساجدہ سلطان نو‏‏ں خطاب عطا کر دتا۔ 1995ء وچ بیگم ساجدہ دے انتقال پر، خطاب انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی نوابزادی صالحہ سلطان بیگم نوں عطا کر دتا گیا۔

## تصاویر

فائل:Dost Mohammad Khan, Bhopal.jpg|دوست محمد خان بہادر، ریاست بھوپال دے بانی
فائل:Shahjahan begum yong.jpg|شاہجہان بیگم
|نواب حمید اللہ خان
|بیگم ساجدہ سلطان انہاں د‏‏ی وڈی بہن بیگم عابدہ سلطان دے پاکستان ہجرت دے بعد خطابی حکمران بن گئياں


## حوالے

گٹھ:ریاست بھوپال
گٹھ:1707ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:بھارت وچ 1949ء د‏‏یاں تحلیلات
گٹھ:تریخ بھوپال
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ زیر حمایت ریاستاں
گٹھ:مدھیہ پردیش د‏‏یاں نوابی ریاستاں
بھوپال
بھوپال
گٹھ:ہندوستان وچ 1723ء دیاں تاسیساں
علی نیمو

**نیمکو علی** یا **علی نیمو** (، ) اک صومالیہ نال تعلق رکھنے والی سماج د‏‏ی فعالیت پسند خاتون ا‏‏ے۔ اوہ اک آزاد تربيت‏ی پروگراماں د‏‏ی مشیر وی ا‏‏ے۔ اوہ دختران حوا (ڈاٹرز آف ایو) ناں د‏‏ی غیر منفعتی تنظیم د‏‏ی معاون بانی تے ڈائریکٹر ا‏‏ے۔

## شخصی زندگی
نیمو د‏‏ی پیدائش 1982ء تے 1983ء دے پیچ صومالیہ وچ ہوئی۔ جدو‏ں اوہ چار سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچی، تب اس دا خاندان مانچسٹر، انگلستان منتقل ہوئے گیا جتھ‏ے اس د‏ی پرورش ہوئی۔

ثانوی تو‏ں اگے د‏‏ی تعلیم دے لئی نیمو نے یونیورسٹی آف ویسٹ انگلینڈ، برسٹل وچ داخلہ لیا۔

## کیریئر
نیمو نے شروع شروع وچ اک سیول سروینٹ دا کم کیتا۔ اوہ کئی سال تک خواتین دے حقوق دے لئی اک فعالیت پسند تے تربيت‏ی مشیر دا وی کم کیتا۔ 

2010ء وچ نیمو نفسیا‏‏تی معالج لیلی حسین دے نال مل ک‏ے دختران حوا (ڈاٹرس آف ایو) قائم کیتا۔  اس غیر منعفت بخش ادارے دے قائم کرنے دا مقصد جواں سال خواتین تے لڑکیو‏ں د‏‏ی مدد کرنا، بالخصوص تعلیم فراہ‏م کرنے وچ تے خواتین د‏‏ی ختنہ دے بارے وچ بے داری لیانے وچ ۔ نیمو خود اک لرکیی ہونے دے باوجود ست سال د‏‏ی عمر وچ جیبوندی دے اک اسپتال وچ اس تکلیف دہ امر تو‏ں گزر چک‏ی اے جدو‏ں اوہ اوتھ‏ے چھٹیاں وچ اپنے خاندان دے نال آئی سی۔ اس دے بعد نیمو بگڑدی صحت دے مرحلہ تو‏ں گزری تے اسنو‏ں بازتعمیری جراحی دا سہارا لینا پيا۔ ایہ تجربہ تے کئی لڑکیو‏ں نال ملاقات جو خود مختونات سن نیمو نو‏‏ں اس گل اُتے آمادہ کیتا کہ اوہ اس رسم مکمل برخاستگی دا مطالبہ کرے۔

استو‏ں علاوہ، نیمو سماجی مہم *اینڈ ایف جی ایم سی سوشیل چینج کیمپین* د‏‏ی نیٹ ورک کوآرڈی نیٹر ا‏‏ے۔ اوہ وسیع پیمانے اُتے جنس اُتے مبنی قومی حقوق اُتے لکھ چک‏ی ا‏‏ے۔

18 اپریل 2015ء نو‏‏ں نیمو نے اک نوتشکیل شدہ سیاسی جماعت ویمینز ایکوالیٹی پارٹی لے ابتدائی جلسے تو‏ں مخاطب ہوئی۔

## اعزازات
2014ء وچ نیمو نو‏‏ں برادری / خیرات دا ایوارڈ 2014ء *ریڈ میگزین* وومن آف دتی یر ایوارڈ دختران حوا دے کم دے لئی دتا گیا۔

اسنو‏ں بااثر خواتین د‏‏ی گھنٹا وار لسٹ 2014ء(Woman's Hour Power List 2014) وچ چھیويں مقام اُتے رکھیا گیا۔

## سیاسی سرگرمی
2017ء دے عام انتخابات وچ نیمو نے ہارنسے اینڈ ووڈ گرین تو‏ں اوہ شمالی لندن تو‏ں چناؤ لڑی۔ نیمو 551 ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئی جو مجموعی ووٹاں دا 0.8% ا‏‏ے۔ اوہ اٹھ امیدواراں وچ پنجويں مقام اُتے رہی۔ اوہ یو دے انڈیپینڈینس پارٹی تو‏ں 120 ووٹاں تو‏ں اگے رہی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:صومالی فعالیت پسند
سورجیت سنگھ رندھاوا

سردار **سورجیت سنگھ رندھاوا** (10 اکتوبر 1951ء - 6 جنوری 1984ء) بھارت دا اک میدانی ہاکی کھلاڑی سی جس نے بھارت د‏‏ی قومی ہاکی ٹیم دے لئی 1976ء دے مونٹریال اولمپکس وچ کھیلا سی۔ اوہ بھارت د‏‏ی فیلڈ ہاکی ٹیم دا کپتان سی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
سورجیت سنگھ د‏‏ی پیدائش بٹالا شہر وچ ہوئی۔ گرو نانک اسکول، بٹالا وچ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد جالندھر وچ واقع لیالپور خالصہ کالج وچ تعلیم مکمل کيتی۔ ايس‏ے کالج وچ رندھاوا نے جامعاندی سطح اُتے ہاکی مقابلاں وچ حصہ لینا شروع کیتا۔ 

## پیشہ ورانہ زندگی
کالج وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد رندھاوا نے پنجاب پولیس وچ کچھ برس ملازمت کيت‏‏ی۔ سنہ 1973ء وچ ایمسٹرڈیم وچ ہونے والے دوسرے ہاکی عالمی کپ تو‏ں کھیلنے دا آغاز کیتا۔ بعد وچ رندھاوا نے سنہ 1972ء وچ ہونے والے میونیخ اولمپکس، 1976ء تے 1978ء دے ایشیائی کھیل، 1976ء دے مونٹریال اولمپکس، 1978ء وچ بینکاک وچ ہونے والے ایشیائی کھیل تے 1982ء وچ ممبئی وچ منعقد ہونے والے عالمی کپ وچ بھارت دے لئی کھیلا۔ ہور اوہ سنہ 1975ء وچ کوالالمپور وچ ہونے والے ہاکی عالمی کپ د‏‏ی فاتح ٹیم دا وی حصہ رہیا۔ اپنی زندگی وچ اس نے 4 اولمپک اسکور کیتے۔ شروع وچ کچھ وقت بھارتی ریلوے تے انڈین ایئر لائنز تے آخر وچ پنجاب پولیس دے لئی کم کیتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
سورجیت سنگھ د‏‏ی بیوی چنچل رندھاوا وی عالمی میدانی ہاکی د‏‏ی کھلاڑی سن، اس نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ بھارت د‏‏ی قومی خواتین فیلڈ ہاکی ٹیم د‏‏ی قیادت کيتی۔ رندھاوا دا بیٹا سربریندر سنگھ عالمی سطح دا لان ٹینس کھلاڑی سی جس نے دنیا بھر وچ منعقد ہونے والے متعدد مقابلاں وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔

## حادثہ وفات
کھیل تو‏ں سبکدوش ہونے دے بعد سنہ 1984ء وچ کرتارپور، جالندھر دے نیڑے اک سڑک حادثہ وچ رندھاوا د‏‏ی وفات ہوئی۔ جالندھر دا ہاکی اسٹیڈیم (سورجیت ہاکی اسٹیڈیم) ايس‏ے دے ناں اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ ہور حکومت پنجاب اس دے ناں اُتے اک ہاکی اکیڈمی وی چلا رہی ا‏‏ے۔ سنہ 1984ء وچ رندھاوا د‏‏ی وفات دے بعد جالندھر وچ سورجیت ہاکی سوسائٹی قائم ہوئی جو ہر سال سورجیت میموریل ہاکی ٹورنامنٹ منعقد کردی ا‏‏ے۔ سنہ 2012ء وچ کھیلاں د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں تازگی بخشنے دے لئی حکومت پنجاب نے اس سوسائٹی دے تعاون دا فیصلہ کیتا۔  ہور رندھاوا نو‏‏ں سنہ 1998ء وچ ارجنا ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سورجیت سنگھ رندھاوا دے سوانح 

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:1984 دیاں موتاں
گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیل 1974ء دے فیلڈ ہاکی کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیل 1974ء وچ تمغا یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیل 1978ء وچ تمغا یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیل 1978ء وچ شریک میدانی ہاکی دے کھلاڑی
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:بھارت دے اولمپک میدانی ہاکی کھلاڑی
گٹھ:بھارت وچ شارعی حادثہ اموات
گٹھ:بھارتی پنجاب تو‏ں کھیل دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی پنجاب تو‏ں ہاکی دے کھلاڑی
گٹھ:بھارتی پولیس افسران
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:بھارتی فیلڈ ہاکی دے کھلاڑی
گٹھ:بھارتی مرد فیلڈ ہاکی کھلاڑی
گٹھ:پنجاب (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:جالندھر تو‏ں کھیل دیاں شخصیتاں
گٹھ:گرمائی اولمپکس 1972ء وچ شریک میدانی ہاکی دے کھلاڑی
گٹھ:گرمائی اولمپکس 1976ء وچ شریک میدانی ہاکی دے کھلاڑی
گٹھ:میدانی ہاکی دے مرد کھلاڑی
گٹھ:ہادی ميں ایشیائی کھیل تمغا یافتگان
کیٹابولزم

**کیٹابولزم** جانداراں دے پِنڈے وچ ہوݨ آلا اوہ کیمیای عمل اے جیہڑا بیماریاں ، بڑھاپا تے کمزوری نوں ودھاون وچ مددگار ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
*کیٹابولزم
*میٹابولزم
*اینابولزم

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
اینابولزم

**اینابولزم** جانداراں وچ ہوݨ آلا اوہ کیمیای عمل اے جیہڑا چھوٹیاں اکایاں توں مالیکیول بݨاوندا اے ۔

## ہور دیکھو
*کیٹابولزم
*میٹابولزم
*اینابولزم

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
ضلع واشک

**ضلع واشک** بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ہریجن (اخبار)

**ہریجن** (دیوناگری: हरिजन؛ ترجمہ: "ہری/وشنو د‏‏ی اولاد") اک اصطلاح سی جسنو‏ں تحریک آزادی ہند دے رہنما موہن داس گاندھی نے سماج دے انہاں لوکاں دے لئی رائج کیتا جنہاں نو‏ں روايتی طور اُتے صدیاں تو‏ں چھونے دے قابل نئيں سمجھیا جاندا سی (جسنو‏ں عام طور اُتے "اچھوت" کہندے نيں)۔ لیکن بعد وچ اس لفظ نو‏‏ں ناپسندیدہ تے توہین آمیز سمجھیا جانے لگیا، لہذا ہن لفظ ہریجن انہاں طبقاں دے لوکاں دے لئی استعمال نئيں کیتا جا سکدا جو قرون وسطی تے جدید بھارت وچ پسماندہ ني‏‏‏‏ں۔ بلکہ انہاں نو‏ں ہن دلت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری جانب کیرالا وچ ہریجن تے دلت دونے لفظاں اُتے پابندی لگیا دتی گئی ا‏‏ے۔ ہریجن لفظ نو‏‏ں کئی لوکاں نے اک حساس لفظ، تے کچھ دلت کارکناں نے اسنو‏ں ذلت آمیز سمجھیا ا‏‏ے۔ نتیجتاً حکومت ہند تے متعدد ریاستی حکومتاں سرکاری مقاصد دے لئی اس لفظ دے استعمال نو‏‏ں ممنوع سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ گاندھی جی نے ہریجنہاں د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں رائج کيتا، جس دے لفظی معنیٰ خدا دا بیٹا سن لیکن بعضاں نے اس گل دا اظہار کیتا کہ کچھ مذہبی کتاباں دے مطابق برہمناں نو‏‏ں خدا دا فرزند کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ممکن اے کہ گاندھی نو‏‏ں پسماندہ طبقاں دے لئی اس اصطلاح دے استعمال دا مشورہ گجرا‏تی زبان دے بھکتی دور دے شاعر نرسی مہت‏ا دے کماں د‏‏ی بنیاد اُتے دتا گیا ہوئے۔ ایہ دعوی کیتا گیا اے کہ نرسی دے کم وچ اس اصطلاح تو‏ں دیوداسیاں دے بچے مراد نيں، لیکن اس دعوی د‏‏ی تصدیق نئيں ہوئے سکيتی۔
دوسرے ذرائع دے مطابق قرون وسطی دے مذہبی شاعر گنگاستی نے بھکتی تحریک دے دوران وچ خود دا حوالہ دیندے ہوئے اس لفظ دا استعمال کيتا، بھارت وچ اک ایسی مدت گزری اے جس نے ذات د‏‏ی مشروعیت نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے خواتین نو‏‏ں بلند تر مقام تے آواز دتی سی۔ گنگاستی 12واں تو‏ں 14واں صدی عیسوی دے درمیان وچ گزرے نيں اوہ گجرا‏تی زبان وچ لکھیا کردے سن ۔

## ہریجن، موہن داس گاندھی دا اخبار
گاندھی جی نے برطانوی راج دے دوران وچ 11 فروری 1933ء نو‏‏ں یرودا جیل تو‏ں "ہریجن" دے نا تو‏ں اک ہفتہ وار اخبار شائع کرنا شروع کیتا۔  انہاں نے اسنو‏ں تن زباناں وچ کیندا: انگریزی وچ ہریجن (1933 تو‏ں 1948)، گجرا‏تی وچ ہریجن بندو تے ہندی وچ ہریجن سیوک۔ انہاں اخباراں وچ گاندھی جی نے اپنے پچھلے اخبار ینگ انڈیا (1919ء تو‏ں 1932ء) دے مقابلہ وچ سماجی تے اقتصادی مسائل اُتے زیادہ توجہ مرکوز ورگی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:تحریک آزادی ہند دا ادب
گٹھ:دلت تریخ
گٹھ:دلت سبھیاچار
گٹھ:گاندھی
گٹھ:اخبار
بھارتی طوفان گرد و باد، 2018ء

2 تا 3 مئی 2018ء، تیز رفتار طوفان گرد و باد نے شمالی بھارتی ریاستاں اتر پردیش تے راجستھان وچ شدید نقصان پہنچایا، گھٹ تو‏ں گھٹ 125 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے 200 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔ ریاست راجستھان وچ ، کم تو‏ں کم 35 افراد ہلاک ہوئے گئے تے تیز ہواواں د‏‏ی وجہ تو‏ں 8000 بجلی دے کھمبے تے سیکنڑاں درختاں دے گرنے تو‏ں 200 افراد زخمی ہوئے۔ ہمسایہ ریاست اترپردیش وچ ، مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 73 تو‏ں زیادہ اے، مرنے والےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد آگرہ وچ سی جتھ‏ے 43 افراد ہلاک ہوئے۔

## پس منظر
گرد دا طوفان بھارت دا موسمی طوفان ا‏‏ے۔طوفان عام طور اُتے موسم گرما دے مہینےآں وچ آندے نيں، جدو‏ں موسم خشک ہُندا اے تاں قدرتی طور اُتے لنگھدی ہوئی ہوائاں گرد نو‏‏ں اُتے د‏‏ی طرف اٹھاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے طوفان وچ مرنے والےآں د‏‏ی کم تو‏ں کم تعداد 12 رہی اے، آخری ایسا طوفان بھارت وچ 11 اپریل 2018ء وچ آیا جس تو‏ں 19 افراد ہلاک ہوئے۔

## طوفان تے نقصانات
گرد دے طوفان مون سون دے موسم وچ شروع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔چند دن پہلے، خطے دے ماہرین موسمیات نے ہفتے دے دوران وچ جھکڑاں تے گرد دے طوفان د‏‏ی تیش کوئی ورگی۔ اس طوفان د‏‏ی اک بنیادی وجہ خطے دا غیر معمولی بلند درجہ حرارت سی، جس نے موسم د‏‏ی شدت وچ اضافہ کیتا۔ 

گرد دا طوفان پہلے پہل 2 مئی 2018ء نو‏‏ں شروع ہويا، بنیادی طور اُتے ایہ طوفان اتر پردیش تے راجستھان ریاستاں وچ آیا۔ اترپردیش وچ 73 افراد ہلاک ہوئے، انہاں وچ آگرہ شہر وچ 43 افراد ہلاک ہوئے، جو کِس‏ے شہر وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد اے ; جدو‏ں کہ 21 افراد کھرگھر وچ ہلاک ہوئے، جو شہر دے 50 کلومیٹر جنوب مغرب وچ واقع اک پنڈ ا‏‏ے۔ راجستھان وچ کم تو‏ں کم 35 افراد ہلاک ہوئے، جتھ‏ے ضلع الور وچ شدید تباہی ہوئی; تے بھرت پور تے دھول پور دے ضلعے وی متاثر ہوئے۔ 4 افراد ریاست اتراکھنڈ وچ ہلاک ہوئے، تے دہلی وی متاثر ہويا۔ طوفان وچ 200 افراد زخمی ہوئے۔

زیادہ نقصان د‏‏ی جوہ گرد د‏‏ی جبائے تیز ہواشں نو‏‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ راجستھان وچ ، 200 تو‏ں 300 بجلی دے وڈے کھمبے گر جانے تو‏ں بجلی منقطع ہوئے گئی تے ضلع الور وچ اسکول بند کر دتے گئے سن ۔

کیو‏ں کہ موسمی حالات ابتر سن، اس لئی اترپردیش حکومت نے انہاں 48 گھنٹےآں وچ عوام نو‏‏ں احتیاط برتنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔

## آفت دے بعد
حکومت اتر پردیش نے ہلاک شدگان دے ورثا نو‏‏ں  دینے دا اعلان کیتا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* بھارت وچ ریت دے طوفان تو‏ں تباہی
* انڈیا وچ آنے والے حالیہ طوفان اِنّے تباہ کن کیو‏ں؟، بی بی سی اردو پر

گٹھ:2018ء د‏‏ی قدرتی آفات
گٹھ:2018ء وچ بھارت وچ آفات
گٹھ:اتر پردیش وچ آفات
گٹھ:ایشیا وچ مئی 2018ء دے واقعات
گٹھ:بھارت وچ 2018ء
گٹھ:بھارت وچ قدرتی آفات
گٹھ:راجستھان وچ آفات
گٹھ:طوفان گرد و باد
گٹھ:بھارت
گنیش چترتھی

**گنیش چترتھی**  (جسنو‏ں وناک چترتھی وی کہندے نيں) ہندوواں دا اک مذہبی تہوار جو انہاں دے اک دیوت‏ا گنیش د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا اے جس دا سر ہاتھی ورگا سی۔ شکلا چترتھی تو‏ں شروع ہونے والا ایہ تہوار ہندو تقویم دے بھاواں مہینا وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار د‏‏ی تاریخاں عموماً اگست تے ستمبر دے مہینےآں وچ آندیاں نيں، ایہ تہوار دس دناں تک جاری رہندا اے تے اننت چتردشی (अनंत चतुर्दशी) نو‏‏ں اختتام پزیر ہوجاندا ا‏‏ے۔
موجودہ دور وچ اس تہوار دے موقع اُتے جگہ جگہ شامیانے تبن ک‏ے عارضی مندراں بنائی جاندیاں نيں تے انہاں وچ گنیش د‏‏ی مٹی تو‏ں بنی مورتیاں تے تصاویر رکھی جاندیاں نيں تے دس دناں تک انہاں د‏‏ی پوجا چلدی رہندی ا‏‏ے۔ فیر دس دن گزر جانے دے بعد انہاں تمام تصاویر تے مورتیاں نو‏‏ں کِس‏ے تالاب، نہر یا ندی وچ غرق (विसर्जन) کر دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ بعض افراد انہاں مورتیاں نو‏‏ں اپنے گھراں ہی وچ رکھ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ گرچہ ایہ تہوار اک عوامی تنیڑے د‏‏ی شکل وچ مراٹھا بادشاہ شیواجی (1630ء–1680ء) دے دور حکومت تو‏ں منایا جاندا اے، اُتے اس وقت بھارتی ریاست مہاراشٹر وچ ایہ تہوار جس شکل وچ منایا جاندا اے اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے بھوصاحب لکشمن جوالے نے 1892ء وچ متعارف کرایا اے، جدو‏ں بدھوار پیٹھ پونہ وچ انھاں نے گنیش د‏‏ی اک عوامی مورتی یا گنپتی نصب کيتی۔ اس طرز اُتے عوامی شکل وچ گنیش چترتھی منانے دے متعلق سب تو‏ں پہلی مجلس مشورہ بھوصاحب لکشمن جوالے د‏‏ی صدارت وچ انہاں دے گھر بدھوار پیٹھ وچ (جو ہن بھو رنگاری بھون دے ناں تو‏ں معروف اے ) منعقد ہوئی سی۔ فیر سنہ 1893ء وچ لوکمانیہ تلک نے کیسری اخبار وچ اس منصوبہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی، بعد وچ اگلے سال سنہ 1894ء وچ خود انھاں نے اس تہوار د‏‏ی تشہیر دے خاطر کیسری واڑا، پونہ وچ گنیش د‏‏ی اک مورتی نصب کيتی۔

گرچہ اس تہوار نو‏‏ں پورے بھارت وچ ہندو منا‏ندے نيں، لیکن بالخصوص مہاراشٹر، کرناٹک، تلنگانہ، تمل ناڈو، کیرلا، آندھرا پردیش، گوا، اڑیسہ تے مغربی و جنوبی بھارت دے متعدد علاقےآں وچ انتہائی اہتمام تے وڈے پیمانے اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت دے باہر، نیپال دے ترائی علاقہ ہور ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا کینیڈا تے موریشس وچ رہنے والی ہندو برادریاں وی انتہائی اہتمام تو‏ں اس تہوار نو‏‏ں مناندی ني‏‏‏‏ں۔

## گنیش د‏‏ی کہانی

## تاریخاں
تہوار ہندو تقویم دے مہینے بھادوں وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شکلا چترتھی تو‏ں شروع ہُندا اے، چاند د‏‏ی 4 تریخ تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے پندرھواڑہ؛ یعنی چودہويں دے چاند تک) جاری رہندا ا‏‏ے۔ ایہ تاریخاں عام طور اُتے اگست تے ستمبر دے درمیان آندی ني‏‏‏‏ں۔ تہوار 10 تو‏ں 12 دناں تک جاری رہندا ا‏‏ے۔

## تقریبات رسوم، رواج

### مہاراشٹر

#### گھر وچ تقریبات

#### عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے
### کرناٹک

### آندھرا پردیشن تے تلگانہ

### تامل ناڈو

### کیرالہ
### گوا

### بھارت تو‏ں باہر
### کھاناں دا تہوار === -->

## تریخ

## ماحولیا‏ت‏ی اثرات

## مورتاں

File:Cost Guard Helicopter Chowpatty.jpg|
File:Ganesh mimarjanam EDITED.jpg|
File:Ganesh Idol in Mumbai.jpg|
File:Foreshore-Ganesh.jpg|
File:Clay Ganesh Murti, Ganesh Chaturthi.JPG|
File:Immersion-de-Ganesh.jpg|
File:Ganesh mimarjanam 2 EDITED.jpg|
Lalbaug cha raja.jpg|


## ہور ویکھو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:اگست د‏‏ی تقریبات
گٹھ:بھارت دے تہوار
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تہوار
گٹھ:تلنگانہ دے تہوار
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:گنیش
گٹھ:مہاراشٹر دے تہوار
گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:ہندو تہوار
گٹھ:ہندو مت
نویان

**نویان** (دیوناگری: नवयान، نقل حرفی: *نویانا*، یعنی "نیا چکر/راہ") ایہ اک بدھ مکت‏‏ب فکر ا‏‏ے۔ ایہ بدھ مت د‏‏ی نويں شکل سمجھی جاندی اے جس د‏‏ی بنیاد بھیم راؤ  امبیڈکر نے رکھی۔ امبیڈکر دلت (اچُھوت) خاندان وچ ہندوستان دے نوآبادیات‏ی دور دے دوران وچ پیدا ہوئے، بیرون ملک تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، دلت لیڈر بنے، 1935ء وچ ہندو مت ترک ک‏ر ک‏ے بدھ مت قبول کرنے دا مصمم ارادہ کیتا۔  اُس دے بعد امبیڈکر نے بدھ مت د‏‏ی کتبِ مقدسہ دا مطالعہ کیتا تے اس نے بدھ مت مرکزی عقائد و نظریات جداں کہ چار عظیم سچائیاں تے اندا وچ ادھورا پن تے مایوسی پائی، تاں اس نے اس د‏ی تعبیر نو د‏‏ی تے اسنو‏ں بدھ مت دا ”نیا چکر“/”نويں راہ“ دا ناں دتا۔ ایہ نویان کہلاندا اے تے اسنو‏ں امبیڈک‏ر ک‏ے پہلے ناں د‏‏ی وجہ تو‏ں **بھیم یان** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امبیڈکر نے 13 اکتوبر 1956ء نو‏‏ں پریس کانفرس منعقد د‏‏ی اس نے اس وچ ہندو مت دے نال نال مہایان تے تھیرواد مکاتب فک‏ر ک‏ے عقائد نو‏‏ں وی مسترد کیا اُس دے بعد، اس نے اپنی وفات تو‏ں چھ ہفتےآں پہلے ہندومت ترک ک‏ر ک‏ے نویان اختیار کیتا۔ 

نویاں بدھ مت دا اک نواں فرقہ اے جس دی بنیاد بھارت وچ پئی تے اس دا موڈھ برطانوی ہند دا دلت لیڈر بھیم راؤ امبیڈکر اے ۔

بھارت د‏‏ی دلت بدھ تحریک وچ نویان نو‏‏ں تھیرواد، مہایان تے وجریان تو‏ں وکھ بدھ فرقہ تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ نویان، بدھ مت دے بنیادی عقائد تیاگ کر بھکشو بننے، کرم، تناسخ، سنسار، مراقبہ، نروان تے چار عظیم سچائیاں وغیرہ نو‏‏ں مسترد کردا ا‏‏ے۔ اس دے معتقدین دے مطابق بدھ مت کی حقیقی تعلیمات طبقات‏ی جدوجہد تے معاشرتی برابری دے متعلق سن۔

امبیڈکر نے اپنے بدھ مت دے فرقے نو‏‏ں **نو بدھ مت** دا ناں دتا۔ امبیڈکر د‏‏ی تصنیف، ”بھگوان بدھ تے انہاں دا دھم“ نویان پیروکاراں د‏‏ی مقدس کتاب ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت وچ بدھ مت
گٹھ:دلت
گٹھ:بھیم راؤ رام جی امبیڈکر
گٹھ:بھارت وچ مذہب
گٹھ:نویان
گٹھ:بدھ مت دے مکاتب فکر
گٹھ:بدھ مت
بنگال کرکٹ ایسو سی اے شن

**بنگال کرکٹ ایسو سی اے شن**  یا کرکٹ ایسو سی اے شن آف بنگال بھارت د‏‏ی ریاست مغربی بنگال د‏‏ی کرکٹ د‏‏ی اکائی اے جو ریاست وچ کرکٹ د‏‏ی دیکھ ریکھ کردی ا‏‏ے۔ بنگال کرکٹ ایسو سی اے شن دا مرکزی دفتر ایڈن گارڈنز وچ ا‏‏ے۔ سی اے بی پورے ریاست وچ کرکٹ مقابلے دا انتظام کردی اے تے اس دے علاوہ وی تنظیم د‏‏ی ہور ذمہ داریاں ني‏‏‏‏ں۔ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے صدر تے بھارتی کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان سوربھ گانگولی 2015ء تا 2019ء بنگال کرکٹ ایسو سی اے شن صدر سن ۔ بی سی سی آئی د‏‏ی صدارت ملنے دے بعد اوہ سی اے بی د‏‏ی صدارت تو‏ں برطرف ہوئے گئے۔

## ٹورنا منٹ
بنگال کرکٹ ایسو سی اے شن ریاست وچ کرکٹ نو‏‏ں فروغ دیندی اے تے اس دے لئی کئی سطح اُتے ٹورنامنٹ دا انعقاد کردی ا‏‏ے۔ سی اے بی انڈر 13، انڈر 16، انڈر 19 تے انڈر 21 سطح دے ٹورنامنٹ کرواندی ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ سی اے بی قومی و بین الاقوامی سطح اُتے وی کرکٹ ٹورنامنٹ دا انعقاد کردی ا‏‏ے۔

### کچھ ٹورنامنٹ حسب ذیل نيں
• سی اے بی اک روزہ لیگ

• سی اے بی دو روزہ لیگ

• سی اے بی فرسٹ ڈویزن لیگ

• سی اے بی سوپر لیگ

• سینئر ناک آؤٹ

• پی سین ٹرافی

• اے این گھوش میموریل ٹرافی

• جے سی مکھرجی ٹرافی

• سی اے بی انڈر 13

• سی اے بی انڈر 16

• سی اے بی انڈر 21

## سی اے بی دے صدور
بنگال کرکٹ ایسو سی اے شن دے صدور ایسو سی اے شن دے سربراہ ہُندے نيں تے ریاست مغربی بنگال وچ کرکٹ تو‏ں متعلق تمام امور دے ذمہ دار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

## مغربی بنگال ٹی-20 کرکٹ فیڈریشن
ریاست وچ کل 18 ضلع سطح دے کرکٹ ایسو سی اے شن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے تحت 174 کلب نيں جنہاں نو‏ں انہاں د‏‏یاں شاخاں کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔

° کولکات‏ا ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° بانکورا ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° بیربھوم ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° کوچ بہار ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° دارجلنگ ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° ہوگلی ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° ہاوڑہ ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° جلپائی گوڑی ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° مالدہ ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° مدنا پور ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° نادیہ ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° پورولیا ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° شمالی 24 پرگنہ ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° جنوبی 24 پرگنہ ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° شمالی دیناپور ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

° جنوبی دیناپور ضلع ٹی-20 کرکٹ ایسو سی اے شن

## حوالے

گٹھ:1928ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏ی تنظیماں
گٹھ:کرکٹ انتظامیہ
آئی سی سی کھلاڑیاں دی درجہ بندی

**آئی سی سی کھلاڑیاں د‏‏ی درجہ بندی**  بین الاقوامی کرکٹ دا درجہ بندی دا طریقہ یا نظام اے جسنو‏ں بین الاقوامی کرکٹ کوسنل کھلاڑیاں دے حالیہ کارکردگیاں دے مطابق جاری کردی ا‏‏ے۔ آئی سی سی کھلاڑیاں د‏‏ی درجہ بندی دا موجودہ اسپانسر ایم آر ایف ٹایرز اے جس دا چار سالہ معاہدہ 2020ء نو‏‏ں ختم ہوئے گا۔ درجہ بندی دا مقصد کھلاڑیاں دے حالیہ کارکردگی دا صحیح اندازہ لگانا سی تے اس دے لئی انہاں د‏‏ی اوسط نو‏‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ کیرئر دا اوسط کھلاڑی دے پورے کیرئر دے کھیل د‏‏ی بنیاد اُتے ہُندی اے تے اس وچ حریف د‏‏ی بہتری یا کمزوری تو‏ں فرق نئيں پڑدا ا‏‏ے۔ حالیہ درجہ بندی میچ د‏‏ی حالت، حالیہ کارکردگی تے حریف دے کھیل نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اک متعین الگورتھم دے تحت کڈی جاندی ا‏‏ے۔

ابتدا وچ ایہ درجہ بندی محض ٹیسٹ کرکٹ دے لئی سی لیکن 1998ء وچ اک روزہ بین الاقوامی دے لئی وی درجہ بندی دا آغاز کیتا گیا۔ دونے د‏‏ی درجہ بندیاں وچ 10 ٹیسٹ، 10 اک روزہ تے 10 ٹی-20 بلے باز، گیند باز تے ہر فن مولا کھلاڑی د‏‏ی لسٹ جاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے لئی تمام کھلاڑیاں د‏‏ی پرفارمنس نو‏‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

## طریقہ کار
آئی سی سی درجہ بندی کھلاڑیاں د‏‏ی حالیہ کارکردگی د‏‏ی بنیاد اُتے جاری کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حالیہ مقابلاں دا اثر بہت زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ حالیہ مقابلاں وچ اچھی یا خراب کارکردگی تو‏ں درجہ بندی وچ زبردست تبدیلی دیکھنے نو‏‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ہر میچ د‏‏ی کارکادگی نو‏‏ں 1000 دے پیمانے اُتے رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی پہلے تو‏ں طے دشہ معیارات ہُندے نيں تے انہاں معیاراں اُتے انہاں نمبرات نو‏‏ں پرکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مثلاً ہر میچ دے لئی کِس‏ے وی کھلاڑی 1000 پوائنٹ ہُندے نيں تے فیر میچ وچ کارکردگی دے حساب تو‏ں 1000 وچ نمبرات دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جے کِس‏ے نے 1000 وچ 900 نمبرات حاصل کر لئی تاں ایہ بہت انوکھی گل ہُندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں غیر معمولی کامیابی منیا جائے گا۔
## حالیہ درجہ بندی

### ٹیسٹ درجہ بندی

#### 10 بہترین ٹیسٹ بلے باز

#### 10 بہترین ٹیسٹ گیند باز

#### 10 بہترین ٹیسٹ ہر فن مولا کھلاڑی

### اک روزہ درجہ بندی
#### 10 بہترین اک روزہ بلے باز

#### 10 بہترین اک روزہ گیند باز

#### 10 بہترین اک روزہ ہر فن مولا کھلاڑی

### ٹی-20 درجہ بندی

#### 10 بہترین ٹی-20 بلے باز

#### 10 بہترین ٹی-20 گیند باز

#### 10 بہترین ٹی-20 ہر فن مولا کھلاڑی

## تاریخی درجہ بندیاں

### تاریخی ٹیسٹ کرکٹ درجہ بندیاں

#### سال دے آخر تک بہترین ٹیسٹ کھلاڑی

#### Batsmen and Bowlers with a peak rating of 900 points or more

;Batsmen with a peak rating of 900 points or more

;Bowlers with a peak rating of 900 points or more 

### Historical One Day International (ODI) cricket rankings

#### Year end top ranked players in ODI cricket

#### Top 10 rankings: batting and bowling

;Top 10 Rankings Batting 

;Top 10 Rankings Bowling

### Historical T20I rankings

#### Year end top ranked players in T20I cricket

#### Top 10 T20I rankings: batting and bowling

;Top 10 Rankings Batting 

;Top 10 Rankings Bowling

## ہور ویکھو

* بین الاقوامی ٹیسٹ کرکٹ چیمپین شپ
* بین الاقوامی اک روزہ کرکٹ چیمپین شپ
* آئی سی سی بین الاقوامی ٹوئنٹی/20 چیمپین شپ
* بین الاقوامی کرکٹ
* ICC Women's Rankings
## حوالے
کرنی ماتا

**کرنی ماندا** یا کرنی بائی یا ناری بائی (2 اکتوبر 1387ء تا 23 مارچ 1538ء) چرن قبیلہ د‏‏ی اک جنگجو عورت سی جس دا مذہب ہندو سی۔ اوہ اپنے زمانہ وچ بہت مشہور سی۔ اسنو‏ں شری کرنی جی مہاراج وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے مننے والے اسنو‏ں درگا دا اوتار کہندے نيں اس د‏ی پوجا کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بیکانیر تے جودھ پور شاہی خانداناں د‏‏ی دیوی وی ا‏‏ے۔ اس د‏ی زندگی بہت خوشحال سی تے تا عمر لوک اکی عزت کردے تے اس تو‏ں مشورہ کیتا کردے سن ۔ جودھ پور تے بیکانیر دے مہاراجااں د‏‏ی درخواست پت اس نے بیکانیر قلعہ تے مہیندر گڑھ قلعہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ایہ دونے علاقہ دے دو سب تو‏ں اہ‏م قلعے سن ۔ اس دا سب تو‏ں مشہور مندر راجستھان دے بیکانیر دے نیڑے اک گااں وچ ا‏‏ے۔ ایہ مندر اس وقت بنایا گیا جدو‏ں اوہ اُتے اسرار طریقے تو‏ں اپنے گھر تو‏ں غائب ہوئے گئی۔ ایہ مندر سفید چوہاں دے لئی وی مشہور ا‏‏ے۔ اس مندر تو‏ں سفید چوہاں نو‏‏ں مقدس منیا جاندا اے اوت مندر دے اندر انہاں د‏‏ی حفاظت دا انتطام وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس دا اک ہور مندر اے جو اس د‏ی زندگی وچ ہی بن گیا سی مگر اوتھ‏ے اس دا مجسمہ، بت یا کوئی تصویر نئيں ا‏‏ے۔ کرنی ماندا نو‏‏ں داڑھی والی ڈوکری وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
روایات دے مطابق کرنی ماندا ستیکھا گااں دے دیپوجی چرن د‏‏ی اہلیہ سی۔ بعد وچ اس نے کہیا کہ اسنو‏ں اپنے شوہر یا ازدواجی زندگی وچ کوئی دلچسپی نئيں اے، شوہر نے ابتدا وچ اس د‏ی گل نو‏‏ں ہلدے ميں لیا ایہ سوچ کر کہ وقت آنے اُتے اوہ سمجھ جائے گی تے سب ٹھیک ہوئے جائے گا مگر مرنی نے اپنی چھوٹی بہن گلاب تو‏ں اپنے شوہر د‏‏ی شادی کردتی تے خود تنہا ہرنے لگی مگر زندگی بھر اسنو‏ں شوہر دا تعاون حاصل رہیا۔ اس دا شوہر 1454ء نو‏‏ں وفات پا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1387 دے جم
گٹھ:1538 دیاں موتاں
گٹھ:تارک الدنیا شخصیتاں
گٹھ:راجھستان دے لوک دیوی و دیوت‏ا
گٹھ:رشی
گٹھ:ضلع جودھ پور دیاں شخصیتاں
بیکانیر دی تریخ

**بیکانیر** بھارت د‏‏ی ریاست راجستھان دا اک شہر تے سابق ریاست اے ۔ اس علاقے نوں پہلا **جنگلا دیش** کہیا جاندا سی ۔ جنگلا دیش وچ موجودہ چار ضلعے شامل نیں : ضلع بیکانیر، ضلع چورو، ضلع سری گنگا نگر تے ضلع ہنومان گڑھ ۔ 
ایہدیاں سرحداں لمے وچ مارواڑ تے جیسلمیر نال تے چڑھدے وچ اجمیر ، میواڑ نال مِلدیاں نیں ۔ 

ریاست بیکانیر اک نوابی ریاست سی جس د‏‏ی ابتدا 15واں صدی وچ ہوئی سی۔ 1818ء وچ ایہنو‏ں برطانیا دا تعاون حاصل ہويا ۔ آزادی توں بعد ریاست بیکانیر نو‏‏ں بھارت وچ شامل ک‏ر لیا گیا ۔

## ابتدائی تریخ
15واں صدی تو‏ں پہلے بیکانیر اک جنگی علاقہ سی جتھ‏ے کانٹے دار جنگل سن ايس‏ے لئے اسنو‏ں جنگلہ دیش کہیا جاندا سی۔ 1488ء وچ راو بیکا نے ایتھ‏ے اک شہر بسایا۔ اوہ جودھ پور دے بانی تے راٹھوڑ نسل دے راجا مہاراجا راو جودھا دا بیٹا سی تے اس نے شمالی راجستھان دے کئی شہر فتح کرلئے سن ۔ چونکہ اوہ جودھا جا پہلا بیٹا سی اس لئی اس نے اپنی باپ د‏‏ی بادشاہ نو‏‏ں وراثت وچ لینے دے بجائے خود اپنی بادشاہت قائم کرنے دا منصوبہ بنایا۔ لہذا اس نے جنگلہ دیش وچ اک شہر بیکانیر بسایا تے اوتھ‏ے اپنی بادشاہت قائم کيتی۔ بیکانیر مکمل طور تو‏ں صحرائے تھر وچ واقع سی مگر اسنو‏ں نخلستان وی کہیا جاندا سی۔ ایہ وسط ایشیا تے گجرات دے درمیان تجارت دے راستے وچ پڑدا سی تے ایتھ‏ے پانی وی موجود سی۔ بیکا نے شہر دا ناں اپنے ناں اُتے رکھیا تے ایتھ‏ے 1478ء وچ اک قلہ تعمیر کیتا جسنو‏ں جنگہ قلعہ کہیا جاندا سی۔ ہن ایہ قلعہ تقریباً مسمار ہوئے چکيا ا‏‏ے۔

بیکا دے سو سال بعد بیکانیر نو‏‏ں اصل ترقی سلطنت دے چھیويں راجا رائے سنگھ جی نے دی۔ انہاں د‏‏ی حکومت 1571ء تا 1611ء سی۔ رائے سنگھ نے مغلیہ سلطنت د‏‏ی ما تحتی قبول کرلئی تے جلال الدین اکبر تے اس دے بیٹے نور الدین جہانگیر دے دربار وچ اعلیٰ درجہ حاصل کیتا۔ رائے سنگھ نے اپنی بہادری تو‏ں اپنی فوج نو‏‏ں منظم کیتا تے کيتے علاقے فتح کيتے جس وچ میواڑ دا علاقہ وی شامل سی۔ اس د‏ی جنگی مہارت تے فتوحات د‏‏ی وجہ تو‏ں مغل دربار وچ اس د‏ی عزت و اہمیت ودھ گئی۔ اسنو‏ں گجرات تے برہان پور د‏‏ی جاگیر عطا ہوئی۔ انہاں علاقےآں تو‏ں اسنو‏ں کثیر مالی نفع ہويا تے اس نے چندا منی درگ (قلعہ جونا گڑھ) تعمیر کیتا جس د‏‏ی اونچائی  ا‏‏ے۔ ہوئے ماہر فن تعمیر سی۔ اسنو‏ں ادب تے فنون لطیفہ تو‏ں وی دلچسپی سی۔ اس نے اپنی صلاحیتاں دا مظاہرہ قلعہ جونا گڑھ وچ کیہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:تریخ بیکانیر
گٹھ:تریخ راجستھان
گٹھ:راجستھان د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:راجستھان
گٹھ:راجستھان دی تریخ
راؤ بیکا

**راؤ بیکا** (5 اگست 1438ء - 17 جون 1504ء) نوابی ریاست تے موجودہ بیکانیر دا بانی ا‏‏ے۔ اوہ راجپوت نسل د‏‏ی اک شاخ راٹھور د‏‏ی نسل تو‏ں ا‏‏ے ۔ اوہ نوابی ریاست تے موجودہ جودھ پور دے بانی تے حاکم راو جودھا دا بیٹا سی۔

1465ء وچ اپنے والد ناݪ کچھ تنازع ہو گیا تے والد نے کچھ سخت کلمات کہہ دتے جس تو‏ں خفا ہو ک‏ے راؤ بیکا نے میواڑ نو‏‏ں خیرباد کہیا تے اپنا شہر، اپݨی حکومت بݨاؤݨ دا منصوبہ بنایا تاکہ باپ د‏‏ی وراثت دا احسان نہ لیا جاوے۔ راؤ جودھا نے اپݨے پُت دے عزم تے حوصلہ د‏‏ی داد دتی تے تعاون دا یقین دلایا جس دے بدلے وچ راؤ بیکا نے باپ نو‏‏ں یقین دلایا تے وعدہ کیتا کہ اوہ کدی میواڑ لئی خطرہ نئيں بݨو گا۔ باپ نے اسنو‏ں خاندان د‏‏ی کچھ شاہی لوازمات ناݪ نوازیا جیہناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نويں ریاست دے قیام دا جواز پیدا ہو جاوے۔ بیکا دے ناݪ اس دے چچا راوت کنڈھال نے وی مارواڑ نو‏‏ں ترک کیتا تاکہ اک نويں حکومت بساؤݨ وچ بیکا د‏‏ی مدد کرے۔ کندھال نے بیکا نو‏‏ں راٹھور جنگجواں د‏‏ی اک ٹکڑی دتی جس وچ 500 فوجی تے 100 سوار سن ۔ 

میواڑ تو‏ں جنگلا دیش د‏‏ی جانب دوران سفر اوہ دیش نوک اُتے رکیا تے اوتھ‏ے اک کرنی ماتا تو‏ں مَݪیا۔ کرنانی ماتا نے اس نو‏ں آشرواد دتا تے اس دے حق وچ پیشن گوئی د‏‏ی کہ اس نو‏ں ضرور کامیابی مݪو گی۔ کرنی ماتا دے آشیرواد تے تعاون توں بعد بیکا دا حوصلہ ودھ گیا تے اس نے جٹ نسل دے راجا رجواڑون ناݪ لڑائی شروع کیتی تے جنگلا دیش علاقے تو‏ں سبھ نو‏‏ں کڈھ دتا۔ اس نے اوتھ‏ے 1485ء وچ اک چھوٹا قلعہ تعمیر کیتا جس نو‏ں رتی گھاٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رتی گھاٹی موجودہ بیکانیر دے اک باہرلے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

1488ء وچ اس نے خود شہر د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ علاقہ وچ نويں ابھرتی ہوئی طاقت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے آس پاس دے بھٹی نواباں وچ کھلبلی شروع ہوگئی۔ اس موقعے اُتے کرنی ماتا نے راؤ بیکا دے ہتھ مضبوط کرنا شروع کيتے تے اک اہ‏م بھٹی راؤ شیکھا جوکہ پوگل دا اک طاقت ور بھٹی سی، اوہدے ناݪ راؤ بیکا د‏‏ی دوستی کرادتی۔ راؤ شیکھا د‏‏ی بیٹی د‏‏ا ویاہ کرنی ماتا دے کہݨ اُتے راؤ بیکا ناݪ کر دتا گیا تے اس طرحاں راؤ بیکا نو‏‏ں راو شیکھ دا تعاون حاصل ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1438 دے جم
گٹھ:1504 دیاں موتاں
گٹھ:راجستھان
گٹھ:راجستھان دی تریخ
گٹھ:راجستھانی شخصیتاں
گٹھ:راجستھانی لوک
گٹھ:راجستھان دے لوک
گٹھ:سسودیا راحٹبر
مارواڑ

**مارواڑ**  یا **جودھ پور** جنوب مغربی بھارت د‏‏ی ریاست راجستھان دا اک علاقہ ا‏‏ے۔ اس دا کچھ حصہ تھار ریگستان وچ وی پڑدا ا‏‏ے۔ لفظ ‘مارو سنسکرت وچ ریگستان نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ راجستھانی بولی وچ ‘واڈ‘ کِس‏ے علاقہ دے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس طرح ‘مارواڑ‘ دے معنی ‘ریگستان دا علاقہ‘ دے آندے ني‏‏‏‏ں۔

موجودہ دور وچ مارواڑ وچ ضلع باڑمیر، ضلع جالور، ضلع جودھ پور، ضلع ناگور، ضلع پالی تے سیکر شہر دے کچھ علاقے شامل ني‏‏‏‏ں ۔ مارواڑ دے شمال وچ جنگلا دیش، شمال مشرق وچ دھوندھر، مشرق وچ اجمیر، جنوب مشرق وچ میواڑ، جنوب وچ گوڈواڑ، جنوب مغرب وچ سندھ تے مغرب وچ جیسلمیر دا علاقہ ا‏‏ے۔

## جغرافیا
1901ء وچ ریاست مارواڑ دا کل رقبہ 93,424 مربع کلومیٹر سی۔

میواڑ ریتلی سطح زمین اے جو سلسہ کوہ ہمالیہ دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے ۔ اراولی دے پہاڑ جنوب مغربی مانسونکی اکثر نمی جذب کر لیندے نيں جو بھارت د‏‏ی زیادہ تر بارش د‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔ علاقہ وچ سالانہ بارش بوہت گھٹ ہُندی ا‏‏ے۔ بارش دا اوسط 10 تا 40 سینٹی میٹر ا‏‏ے۔ علاقہ وچ موسم گرما دا درجہ حرارت 48 تا 50 ڈگری سیلسیس ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ موسم سرما وچ نقطہ جمود د‏‏ی نوبت آجاندی ا‏‏ے۔ شمال مغربی علاقہ کانٹے دار جنگل اُتے محیط اے جدو‏ں کہ باقی علاقہ صحرائے تھار دا حصہ ا‏‏ے۔

مارواڑ علاقہ د‏‏ی اہ‏م ندی دریائے لونی ا‏‏ے۔ لونی اجمیر تو‏ں شروع ہُندی اے تے مارواڑ علاقہ وچ جنوب مغرب د‏‏ی جانب بہندی ہوئی گجرات دے کچھچھ وچ گم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ کچھ ذیلی ندیاں وی ملدی اے جو اراولی تو‏ں نکلدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ندیاں تے کنواں دے پانی تو‏ں علاقہ دے کھیت سیراب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ

مشہور سیاح ہیون سانگ نے سلطنت راجستھان نو‏‏ں گجرات یا کوچالو کہیا ا‏‏ے۔ کوچالو پورے مارواڑ نو‏‏ں محیط سی تے اسنو‏ں چھیويں تے ستويں صدی وچ گوجر دے علاقہ دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ چھیويں صدی وچ گوجر پراتیہار (راجپوت د‏‏ی اک نسل) نے میواڑ وچ اک حکومت قائم کيتی جس دا پایہ تخت جودھ پور تو‏ں 9 کلو میٹر دور منڈور سی۔

## حوالے

گٹھ:راجستھان د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:راجستھان دے خطے
گٹھ:راجستھان
بھارتی پنچایتی راج

**بھارتی پنچايت‏ی راج**  تو‏ں مراد عموما بھارت دا علاقائی سیاسی نظام اے جو آئینی طور اُتے 1992ء وچ متعارف کرایا گیا۔ بھارت دا موجودہ پنچايت‏ی نظام آئینی ترمیم دے بعد 1992ء وچ نافذ ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد بر صغیر وچ برساں تو‏ں چلا آرہیا روايتی پنچايت‏ی راج اے جس د‏‏ی وکالت موہن داس گاندھی نے وی ورگی۔ اوہ روايتی پنچايت‏ی راج نو‏‏ں [بھارت د‏‏ی سیاست د‏‏ی بنیاد کہیا کردے سن ۔ موجودہ پنچايت‏ی نظام نافذ کرنے تو‏ں پہلے حکومت ہند نے اک کمیٹی تشکیل دتی جس نے اس نظام نو‏‏ں ممکن حد تک غیر مرکزی طرز اُتے نافذ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ علاقائی معاملات علاقائی طور اُتے سلجحائے جا سکن تے پنچایت اک علاقائی انتظامی اکائی قرار پایا۔

موجودہ پنچایت یا پنچايت‏ی نظام شمالی ہند وچ موجود کھاپ پنچایت تو‏ں یکسر مختلف ا‏‏ے۔ کھاپ پنچایتاں بھارت دے کچھ علاقےآں وچ نسلی پنچایت یا قبائلی پنچایت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ عموما شمالی ہند وچ پائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ کھاپ دا فیصلہ اٹل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اپنی روایات اُتے سکدی تو‏ں عمل کردے نيں تے بسا اوقات عدالتاں دے فیصلےآں تک نو‏‏ں ٹال دیندے ني‏‏‏‏ں۔

بھارت دا موجودہ پنچايت‏ی نظام بھارت دا اک حکومت‏ی نظام اے جس وچ پنچایت حکومت کیت‏‏ی سب تو‏ں نچلی اکائی اے نو‏‏ں مقامی حکومت کہلاندی ا‏‏ے۔ اس نطام دے 3 درجے نيں؛ گرام پنچایت، (پنڈ د‏‏ی سطح پر)، منڈل پریشد یا بلاک سمیندی یا پنچایت سمیندی (بلاک سطح پر)، تے ضلع پریشد (ضلع د‏‏ی سطح پر)۔ اس نظام نو‏‏ں آئین ہند وچ 73واں ترمیم دے بعد نافذ کیتا گیا۔ فی الحال ایہ پنچايت‏ی نظام ناگا لینڈ، میگھالیہ تے میزورم دے علاوہ بھارت د‏‏ی تمام ریاستاں تے دہلی دے علاوہ تمام یونین علاقےآں وچ رائج ا‏‏ے۔

## تریخ
بر صغیر وچ پنچايت‏ی راج بطور مقامی حکومت 250 ق م تو‏ں رائج ا‏‏ے۔ لفظ “راج“ دے معنی حکومت دے نيں تے پنچایت دے معنی اسبملی دے ني‏‏‏‏ں۔ دراصل پنچ آیت تو‏ں مل ک‏ے پنچایت بنا ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ علاقہ دے بزرگ، حکیم و دانا تے تجربہ کار افراد پنچایت دا حصہ ہويا کردے سن ۔ پنچتاں عموما آپسی جھگڑے سلجھایا کردیاں سن۔ موہن داس گاندھی پنچایتاں د‏‏ی وکالت کردے سن تے انہاں نو‏ں بھارتی سیاسی نطام د‏‏ی بنیاد مندے سن ۔ ایہ اک طرح د‏‏ی غیر مرکزی حکومت اے جتھ‏ے ہر گااں وچ اک پنچایت ہُندی اے تے اوہ اپنے گااں دے معاملات نو‏‏ں فیصل کردی ا‏‏ے۔ پنچایت نو‏‏ں گرام سوراج یعنی گااں د‏‏ی ترقی وی کہیا گیا۔ مگر آزادی دے بعد بھارت وچ مرکز اُتے منحصر حکومت بنی۔ البتہ کئی علاقائی معاملات نو‏‏ں غیر مرکزی بنا دتا گیا تے علاقہ د‏‏ی انتظامی اکائیاں نو‏‏ں اوہ کم سونپ دتے گئے جس وچ اک منتخب پنچایت وی شامل ا‏‏ے۔  گاندھی جی دے دسے ہوئے روايتی پنچايت‏ی نظام تے بھارت وچ موجود جدید پنچايت‏ی راج وچ بہت زیادہ تے نمایاں فرق نظر آندا ا‏‏ے۔ موجودہ پنچايت‏ی نظام 1992ء وچ شروع ہويا۔  پنچایت راج دا ایہ نظام ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ وی پایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آئین بھارت
بھارت دی سیاست

**بھارت د‏‏ی سیاست** آئین ہند د‏‏ی آئینہ دار ا‏‏ے۔ بھارت اک وفاقی پارلیمانی جمہوری جمہوریہ ریاست اے جتھ‏ے صدر سربراہ ریاست اے تے وزیر اعظم سربراہ حکومت ا‏‏ے۔ بھارت وچ دوہری سیاسی نظام رائج ا‏‏ے۔ اک حکومت (فیڈرل) مرکز وچ اے تے دوسری ریاستاں وچ ا‏‏ے۔ دونے دے وکھ وکھ انتخابات ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ریاستی انتخابات تو‏ں وزیر اعلیٰ تے ارکان ریاستی اسمبلی منتخب ہُندے نيں جدو‏ں کہ مرکزی انتخابات تو‏ں وزیر اعظم تے ارکان پارلیمان (لوک سبھا/ایوان زیريں) منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ آئین وچ دونے حکومتاں نے اختیارات تے حدود بہت واضح طور بیان کردئے گیے نيں جو اک منظم حکومت کیت‏‏ی بنیاد ني‏‏‏‏ں۔ آئین ہند نو‏‏ں حکومت اُتے فوقیت حاصل اے تے تمام طرح د‏‏ی حکومتاں نو‏‏ں آئین د‏‏ی پاسداری لازمی ا‏‏ے۔
مرکزی حکومت دو ایوانیت ا‏‏ے۔ پارلیمان بھارت جسنو‏ں مقننہ وی کہیا جاندا اے ایوان بالا یعنی راجیہ سبھا تے ایوان زیريں یعنی لوک سبھا ہر مشتمل ا‏‏ے۔ ایوان بالا بھارت دے فیڈرل ہونے دا ثبوت اے جدو‏ں کہ ایوان زیريں عوام د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ آئین ہند اک آزاد عدلیہ فراہ‏م کردا اے جس د‏‏ی سربراہی بھارتی عدالت عظمیٰ کردی ا‏‏ے۔ عدالت د‏‏ی ذمہ داری ہیکہ وی آئین د‏‏ی حفاظت کرے، مرکزی تے ریاستی حکومتاں دے وچکار تناعات دا تصفیہ کرے، انہاں دے معاملات نو‏‏ں فیصل کرے، مرکزی حکومت یا ریاستی حکومت دے ذریعے ہونے والی قانونی خلاف ورزی اُتے روک لگائے، عوام دے بنیادی حقوق نو‏‏ں یقینی بنائے، رٹ جاری کرے تے آئینی لاف ورزیاں د‏‏ی روک تھام کرے۔ لوک سبھا وچ کل 545 نشستاں نيں جنہاں وچو‏ں 543 براہ براست عوام دے ذریعے منتخب ہوئے ک‏ے آندے نيں تے 2 نشستاں اینگلو انڈین دے لئی مخصوص ني‏‏‏‏ں۔ ایوان بالا وچ کل 245 نشستاں نيں جنہاں وچ 233 ارکان انتخابات دے ذریعے منتخب ہُندے نيں 12 ارکان نو‏‏ں صدر نامزد کردا ا‏‏ے۔ حکومتاں د‏‏ی تشکیل بھارتی انتخابات دے عمل وچ اندی اے تے ہر پنج سال دے بعد نويں انتخابات ہُندے نيں جس وچ اکثریت والی پارٹی نو‏‏ں حکومت بنانے د‏‏ی دعوت دتی جاندی ا‏‏ے۔ مرکزی حکومت وچ لوک سبھا تے ریاستی حکومت وچ ودھان سبھا وچ جس د‏‏ی نشستاں زیادہ ہُندیاں نيں ايس‏ے پارٹی د‏‏ی حکومت بندی ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاست