فضیل بن یسار

**فضیل بن یسار**، اصحاب اجماع وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام محمد باقر و امام جعفر صادق تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ 254 تو‏ں ودھ احادیث د‏‏ی سند وچ آپ دا ناں ذکر ہويا اے تے علمائے رجال انہاں نو‏ں ثقہ تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ امام صادق (ع) نے انہاں دے سلسلہ وچ منا اہل البیت (ہم اہل بیت وچو‏ں نيں) د‏‏ی تعبیر استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔

## نسب و وطن

فضیل بن یسار نہدی بصری دا سلسلہ نسب یمن دے قبیلے وچ اک قبیلہ بنی نہد تو‏ں ملدا اے تے اوہ نہد بن لیث یمنی د‏‏ی اولاد وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی جم تریخ دے بارے وچ درست معلوم نئيں ا‏‏ے۔ البتہ تاریخی مصادر دے مطابق انہاں د‏‏ی ولادت پہلی صدی ہجری دے اواخر وچ کوفہ وچ ہوئی ا‏‏ے۔ [حوالہ درکار]

انہاں نے اپنی زندگی دا ابتدائی دور کوفہ وچ بسر کيت‏‏ا۔ اس دے بعد بصرہ ہجرت اختیار کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بصری معروف ہوئے۔

### کنیت و لقب

ان دے وڈے بیٹے دا ناں قاسم سی اس لئی انہاں د‏‏ی مشہور کنیت ابو القاسم ا‏‏ے۔ البتہ بعض منابع وچ انہاں د‏‏ی کنیت ابو مسور وی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ انہاں دا مشہور لقب نہدی ا‏‏ے۔

## مقام علمی

علمائے رجال نے فضیل بن یسار نو‏‏ں امام محمد باقر (ع) تے امام جعفر صادق (ع) دے اصحاب تے اصحاب اجماع وچ شمار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ منابع دے مطابق، شیعہ ماہرین رجال انہاں د‏‏ی وثاقت تے انہاں دے علم دے بارے وچ تاکید کردے ني‏‏‏‏ں۔ کشی نے انہاں دا شمار انہاں لوکاں وچو‏ں کيت‏‏ا جنہاں د‏‏ی عدالت تے وثاقت اُتے تمام علماء و فقہاء دا اتفاق و اجماع ا‏‏ے۔ سب انہاں د‏‏ی روایات نو‏‏ں صحیح تسلیم کردے نيں تے انہاں نو‏ں اصحاب امام باقر و امام صادق وچ فقیہ ترین صحابی شمار کردے ني‏‏‏‏ں۔ شیخ مفید انہاں نو‏ں بزرگ شیعہ فقہاء وچو‏ں قرار دیندے نيں، جنہاں د‏‏ی طرف احکا‏م دین نو‏‏ں سیکھنے دے سلسلہ وچ لوک رجوع کردے سن تے علماء وچو‏ں کِس‏ے نے وی انہاں د‏‏ی مذمت نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔

### ائمہ شیعہ د‏‏ی نظر وچ

رجال دے مصادر د‏‏ی گزاشات دے مطابق، فضیل بن یسار اہل بیت (ع)، خاص طور اُتے امام جعفر صادق (ع) دے نزدیک اک خاص منزلت دے حامل سن ۔ آںحضرت (ع) نے بعض موارد وچ منجملہ انہاں وچو‏ں اک وچ علی بن سعید بصری نو‏‏ں انہاں دے طرف رجوع کرنے د‏‏ی تلقین د‏‏ی تے انہاں دے مقام علمی د‏‏ی تائید فرمائی۔ 

اک روایت دے مطابق جدو‏ں وی امام صادق (ع) د‏‏ی نگاہ فضیل اُتے پڑدی فرماندے سن : خاشع افراد نو‏‏ں بشارت دے دو، جو وی جندی انسان نو‏‏ں دیکھنا چاہندا اے اوہ اس انسان نو‏‏ں دیکھ لے۔ یا فرمایا کردے سن : زمین فضیل بن یسار تو‏ں سکو‏ن تے انس حاصل کردی ا‏‏ے۔

اسی طرح تو‏ں انہاں نو‏ں غسل دیندے وقت بعض اتفاقات پیش آئے، جدو‏ں انہاں د‏‏ی خبر امام صادق (ع) تک پہچی تاں انہاں دے لئی خداوند عالم تو‏ں طلب رحمت د‏‏ی تے فرمایا: … هو منا أهل البيت۔ (وہ اسيں اہل بیت وچو‏ں نيں)۔

## نقل روایت

فضیل بن یسار دا ناں 254 تو‏ں زیادہ روایات وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ اوہ امام باقر و امام صادق (ع) تو‏ں بلا واسطہ روایت نقل کردے ني‏‏‏‏ں۔ ائمہ (ع) دے علاوہ انہاں نے زکریا بن عبد اللّه نقّاض و عبد الواحد مختار انصاری تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ بوہت سارے افراد نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی اے جنہاں وچ بعض دا ذکر ذیل وچ کیہ جا رہیا اے:

* ابان بن عثمان
* جمیل بن دراج
* حسن بن محبوب
* حماد بن عثمان
* یونس بن عبد الرحمن
* علی بن رئاب
* حریز بن عبد اللّه سجستانی
* علاء بن رزین
* عبداللّه بن سنان
* جمیل بن صالح۔

### موضوع روایات

فضیل دا رجحان فقہی روایات د‏‏ی طرف زیادہ سی۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی روایات وچ توحید، ولایت و عصمت اہل بیت (ع) تے اخلاق جداں موضوعات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ لیکن انہاں د‏‏ی توجہ زیادہ تر فقہی احکا‏م د‏‏ی طرف متمرکز سن۔ ايس‏ے سبب تو‏ں انہاں دے القاب وچو‏ں اک فقیہ شیعہ وی ا‏‏ے۔

## وفات

فضیل د‏‏ی وفات امام صادق (ع) دے زمانہ وچ ہوئی۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی درست تریخ واضح نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے مقام وفات دے سلسلہ وچ وی صحیح اطلاع دسترس وچ نئيں اے لیکن چونکہ انہاں دے بصرہ تو‏ں خارج ہونے دے بارے وچ کوئی گل تریخ وچ ذکر نئيں ہوئی اے، لہذا احتمال پایا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی وفات اوتھے ہوئی ہوئے گی۔

## حوالے

## مآخذ
* اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، قم، منشورات مکتبہ آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشيعہ إلى تحصيل مسائل الشريعہ، بیروت، دار احياء التراث العربي
* خویی، ابو القاسم، معجم الرجال الحدیث، بیروت، دار الزهرا
* طوسی، ابی جعفر، اختیار معرفت الرجال (رجال کشی)، مؤسسہ آل البیت لاحیاء التراث
* طوسی، ابی جعفر، الرجال الطوسی، موسسہ نشر اسلامی، ۱۴۱۵ق
* مدرس، محمد علی، ریحانہ الادب، خیام، ۱۳۶۹ش
* نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، مؤسسہ نشر اسلامی، ۱۴۲۴ق

گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:اصحاب امام محمد باقر
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں