یحییٰ بن ایوب غافقی

**ابو عباس یحییٰ بن ایوب اغافقی مصری،** جو **یحییٰ بن ایوب** یا **ابو عباس غافقی** دے ناں تو‏ں ودھ مشہور سن ، آپ اک مشہور امام ، تبع تابعی تے حدیث نبوی دے راوی نيں۔اور آپ مروان بن حکم دے وفادار سن ۔ مصری فقہا تے علما نے کہیا اے کہ : اوہ اس دا قاضی سی۔
ائمہ صحاح ستہ نے انہاں د‏‏ی احادیث نو‏‏ں اپنی کتاباں وچ بطور دلیل پیش کيتا اے تے بخاری نے انہاں د‏‏ی دو احادیث شام‏لکیتیاں نيں تے ہور صحاح ستہ نے کثیر احادیث لی نيں۔
## شیوخ
اسنو‏ں بوہت سارے علما د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتا گیا اے، جنہاں وچ یزید بن ابی حبیب، ابو قابیل حیی بن ہانی، جعفر بن ربیعہ، عبید اللہ بن ابی جعفر، عبد اللہ بن طاؤس، عبد اللہ بن ابی بکر بن حزم، عبد اللہ بن دینار، وغیرہ شام‏ل نيں۔ تے عمارہ بن غزیہ تے اسماعیل بن امیہ، بکر بن عمرو، ربیعہ رائ، بولی بن فائد، زید بن جبیرہ، سہل بن معاذ جہنی، عقیل بن خالد، ابو اسود محمد بن عبد الرحمٰن ، موسیٰ بن عقبہ، یحییٰ بن سعید، عیاش بن عباس قتبانی تے کعب بن علقمہ، یزید بن عبد اللہ بن الہاد، حمید طویل، ہشام بن حسن، عبد الرحمٰن بن حرملہ، عبید اللہ بن زہر، ابو۔ حازم الاعرج، صالح بن کیسان، عبد اللہ بن سلیمان طویل، محمد ابن عجالݨ، ابو حنیفہ، موسیٰ بن علی تے عمرو ابن حارث تے بوہت سارے دوسرے محدثین۔ آپ نے مکہ، مدینہ منورہ، شام ، مصر تے عراق دے بوہت سارے محدثین تو‏ں علم حدیث حاصل کيتا ۔
### تلامذہ
اس دے بارے وچ گل کرن۔ لیث بن سعد، جو انہاں دے اسيں عمراں وچو‏ں نيں، جریر بن حازم، جو انہاں تو‏ں وڈے نيں، ابن جریج، انہاں دے شیخاں وچو‏ں اک، ابن مبارک، ابن وہب، موسیٰ بن عیان، اسحاق بن فرات، اشہب بن عبد العزیز، زید بن حباب، سعید بن ابی مریم تے سعید بن عفیر، عبد اللہ بن صالح کاتب، ابو عبد الرحمٰن مقری، عمرو بن ربیع بن طارق، یحییٰ بن اسحاق سلحینی۔ تے دوسرے.
اجنبیاں نے انہاں دے بارے وچ ایسی احادیث بیان کيتياں جو اہل مصر دے پاس نئيں سی، چنانچہ یحییٰ بن اسحاق نے انہاں د‏‏ی سند تو‏ں، یزید بن ابی حبیب د‏‏ی سند تو‏ں، ربیعہ بن لقیط د‏‏ی سند تو‏ں، ابن ہوالہ د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی۔ . ایہ یحییٰ د‏‏ی حدیث تو‏ں مصر وچ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں روایت اے: یزید تو‏ں، ابن شماسہ تو‏ں، زید بن ثابت تو‏ں: بابرکت ا‏‏ے۔ . . اُتے مصر وچ یحییٰ بن ایوب د‏‏ی حدیث کيتا اے ؟ تے جریر بن حازم د‏‏ی حدیثاں یحییٰ بن ایوب د‏‏ی روایت تو‏ں مصریاں د‏‏ی احادیث وچو‏ں نئيں نيں، لیکن میرے نزدیک اوہ ابن لہیہ د‏‏ی احادیث تو‏ں ملدی جلدی نيں تے خدا ہی بہتر جاݨدا ا‏‏ے۔ زید بن حباب نے یحییٰ بن ایوب تو‏ں، عیاش بن عباس تو‏ں، ابو حسین د‏‏ی روایت تو‏ں، ابو ریحانہ د‏‏ی حدیث بیان کيتی اے: آپ صلی اللہ علیہ وسلم نے جسم گودنے تے گودوانے تو‏ں منع فرمایا اے تے ایہ نئيں ا‏‏ے۔ مصر وچ سوائے ابن لہیہ، المفضل، حیوۃ تے عبد اللہ بن سوید د‏‏ی حدیث کے، عیاش ابن عباس د‏ی روایت تو‏ں وی ا‏‏ے۔

### جراح تے تعدیل
احمد بن حنبل کہندے نيں: اوہ سعید بن ابی ایوب تو‏ں کم اے تے اس دا حافظہ کمزور ا‏‏ے۔ نسائی نے کہیا: اس وچ کوئی حرج نئيں اے تے اس نے اک بار کہیا: اوہ مضبوط نئيں اے ۔ابن حجر عسقلانی نے کہیا صدوق اے ۔زکریا بن یحییٰ ساجی نے کہیا صدوق ا‏‏ے۔ امام دارقطنی نے کہیا ثقہ اے ۔ الذہبی نے کہیا: اس دے پاس عجیب تے قابل اعتراض چیزاں نيں جنہاں تو‏ں کتاباں صحیحہ دے ماہرین اجتناب کردے نيں تے اس د‏ی حدیث نو‏‏ں پاک کردے نيں، لیکن فیر وی اس د‏ی حسن حدیث ا‏‏ے۔ اسحاق کوسج نے ابن معین د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی: ثقہ تے انھاں نے اک مرتبہ کہیا: صالح۔ ابو حاتم نے کہیا: اوہ مینو‏ں عبد الرحمٰن بن ابی موال تو‏ں ودھ محبوب اے تے اس دا مقام صدوق اے، اسنو‏ں بطور دلیل استعمال نئيں کيتا جا سکدا۔ ابو عبید الآجری کہندے نيں کہ ميں نے ابوداؤد تو‏ں کہیا: کيتا یحییٰ بن ایوب ثقہ نيں؟ فرمایا: اوہ صالح ا‏‏ے۔ ابو احمد بن عدی نے کہیا: اوہ مصری فقہا تے محدثین وچو‏ں نيں تے کہیا جاندا اے کہ اوہ اس وچ قاضی سن تے میرے نزدیک اوہ ثقہ نيں۔

### وفات
آپ د‏‏ی وفات اک سو اڑسٹھ 168ھ وچ مصر وچ ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:168ھ دیاں موتاں
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:راوی صدوق
گٹھ:ستويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مصر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مصر د‏‏ی وفیات