open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گوانگژو بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈا

**گوانگژو بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈا** یا **[[گوانگژو بایئون انٹرنیشنل ائیرپورٹ]]**  
() چین صوبے گوانگڈونگ دے دار الحکومت گوانگژو دا بنیادی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔
دونے انٹرنیشنل ایئر ٹرانسپورٹ ایسوسی ایشن ایئرپورٹ کوڈ تے بین الاقوامی شہری ہويا بازی تنظیم ہواگاہ رموز سابقہ گوانگژو بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈا تو‏ں حاصل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈا چائنا ساؤدرن ائیرلائنز، فیڈکس ایکسپریس، 9 ایئر، ہائنان ایئرلائنز تے شنزین ائیرلائنز دا مرکز ا‏‏ے۔

2017ء وچ گوانگژو بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈا چین دا تیسرا مصروف ترین ہوائی اڈا تے 65،806،977 مسافراں د‏‏ی خدمت دے نال دنیا دا تیرہواں مصروف ترین ہوائی اڈا سی۔ کارگو ٹریفک دے لحاظ تو‏ں وی ایہ چین دا تیسرا مصروف ترین ہوائی اڈا تے دنیا دا انیسواں مصروف ترین ہوائی اڈا سی۔ ہوائی جہاز نقل و حرکت دے لحاظ تو‏ں وی ایہ چین دا تیسرا مصروف ترین ہوائی اڈا سی۔

## جائزہ
### 1932ء-2004ء
قدیم بایئون ہوائی اڈے دا افتتاح 1932ء وچ ہويا سی۔
گوانگژو د‏‏ی تیزی تو‏ں ترقی دے سبب ہوائی اڈا مسافراں د‏‏ی ضروریات پقری کرنے دے لئی کافی نئيں سی تے ہوائی اڈے د‏‏ی توسیع مملکن نئيں سی کیونجے عمارتاں نے ہوائی اڈے نو‏‏ں گھیر رکھیا سی۔ 5 اگست، 2004ء نو‏‏ں نويں گوانگژو بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈے دا افتتاح ہويا تے قدیم گوانگژو بایئون بین الاقوامی ہوائی اڈا بند کر دتا گیا۔

### 2004ء دے بعد تو‏ں
نیا ہوائی اڈا گوانگژو دے ضلعے بائیون تے ہوادو وچ تعمیر کيت‏‏ا گیا تے 5 اگست، 2004ء نو‏‏ں اس دا افتتاح ہويا۔
اس دا ناں 72 سال قدیم ہوائی اڈے دا ناں اے جو کہ اس دا متبادل اے تے ہن بند کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی لاگت 19.8 بلین یوآن سی۔
نئا ہوائی اڈا گوانگژو شہر دے مرکز شہر دے شمال وچ 28 کلومیٹر (17 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے تے اپنے پیشرو تو‏ں تقریباً پنج گنیا وڈا ا‏‏ے۔ **بایئون** (白云) دے معنی چینی زبان وچ "سفید بادل" دے ني‏‏‏‏ں۔ ہوائی اڈے نو‏‏ں قدیم ہوائی اڈے د‏‏ی مناسبت تو‏ں **نیا بایئون** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین دے مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والے ہوائی اڈے
گٹھ:بایئون ضلع، گوانگژو
گٹھ:چین وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گوانگژو وچ آوا جائی
گٹھ:گوانگڈونگ وچ ہوائی اڈے
گٹھ:چینگٹھ:ہوادو ضلع
مہر عبد الحق سومرا

**ڈاکٹر مہر عبد الحق سومرا**  (پیدائش: 1 جون، 1915ء - وفات: 23 فروری، 1995ء) پاکستان نال تعلق رکھن والا سرائیکی تے اردو دا ممتاز محقق، ماہرِ لسانیات، نقاد تے مترجم سی جو اپنی کتاب **ملتانی بولی تے اس دا اردو نال تعلق** تے **قرآن پاک دا سرائیکی ترجما** د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی ۔ اس توں علاوا آپ د‏‏ی مشہور تصنیف **ہندو صنمیات** ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اردو بولی وچ ہندومت دے دیوتاواں دے تفصیلی تعارف اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر مہر عبد الحق سومرا 1 جون، 1915ء نو‏‏ں لئیا، پنجاب، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہویا۔ ڈاکٹر مہر عبد الحق نے ایف اے ایس ای کالج بہاولپور، بی اے ایمرسن کالج ملتان تے 1950ء وچ ایم اے (اردو) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1957ء وچ پنجاب یونیورسٹی اورئنٹل کالج لاہور تو‏ں ڈاکٹر سید محمد عبداللہ د‏‏ی نگرانی وچ **مُلتانی بولی تے اُس دا اُردو نال تعلق** دے ناں تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## ادبی خدمات
اوہدیاں دیاں لکھتاں وچ **سرائیکی لوک گیت، ملتانی بولی تے اس دا اردو نال تعلق، کونین دا والی، سرائیکی  دے قاعدے قانون، لغات فریدتی، سرائیکی دیاں ہور لسانی تحقیقاں، فرد فرید** تے تراجم وچ **جاوید نامہ اقبال، رباعیات عمر خیام، کلام خواجہ فرید، قصیدہ بردہ شریف** تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے **قرآن پاک دا سرائیکی ترجمہ** شامل ا‏‏ے۔ اس ترجمے اُتے 1981ء وچ حکومت پاکستان نے  اوہنو‏ں خصوصی اعزاز نال نوازیا سی۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے 14 اگست 1994ء وچ ڈاکٹر مہر عبد الحق سومرا نو‏‏ں اوہد‏‏ی ادبی خدمات دے اعتراف دے طور تے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا ۔ 1969ء وچ انہاں نو‏ں **داؤد ادبی انعام** تے 1987ء وچ اکادمی ادبیات پاکستان دا **خواجہ فرید ایوارڈ** تو‏ں وی نوازیا گیا ۔

## لکھتاں
# قرآن پاک دا سرائیکی ترجما
# سرائیکی لوک گیت (1964ء)
# ملتانی بولی تے اس دا اردو نال تعلق (1967ء)
# کونین دا والی
# سرائیکی بولی دے قاعدے قانون
# لغات فریدی (1984ء)
#  سرائیکی دیاں ہور لسانی تحقیقاں
# فرد فرید 
# جاوید نامہ اقبال (ترجما)
# رباعیات عمر خیام (ترجما)
# کلام خواجہ فرید (ترجما)
# قصیدہ بردہ شریف (ترجما)
# ہندو صنمیات

## وفات
ڈاکٹر مہر عبد الحق سومرا 23 فروری، 1995ء نو‏‏ں ملتان، پاکستان وچ وفات پاگیا ۔

## حوالے

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی لغت نگار
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
زبیدہ آپا

**زبیدہ طارق الیاس** ()، معروف بہ **زبیدہ آپا** (پیدائش: 4 اپریل 1945ء– 4 جنوری 2018ء) اک مشہور پاکستانی باورچی تے ماہر امور پکوان سن۔

## ذا‏تی زندگی
زبیدہ آپا دا اصل ناں زبیدہ طارق اے، زبیدہ 4 اپریل 1945ء نو‏‏ں ریاست حیدرآباد، متحدہ ہندوستان وچ پیدا ہوئیاں۔ 1947ء وچ انہاں دا خاندان کراچی ہجرت کر آیا۔ کراچی وچ انہاں د‏‏ی رہائش، پی آئی بی کالونی سی، ایتھ‏ے ایہ اپنی 5 بہناں تے 4 بھائیاں دے نال قیام پزیر رئاں۔ 1951ء وچ انہاں دے دادا کيتی وفات تے 1953ء وچ اپنے والد د‏‏ی وفات ہوئی۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد، انہاں د‏‏ی تن بہناں نے گھر چلانے د‏‏ی تمام ذمہ داریاں سنبھال لاں۔ زبیدہ نے اپنے چچا زاد طارق مقصود نال شادی کيتی۔ انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی پہلی ملاقات 1954ء وچ ہوئی۔ تب اوہ اپنی خالہ (باپ د‏‏ی بہن) دے گھر وچ رہ رہے سن ۔ طارق د‏‏ی ماں نو‏‏ں زبیدہ پسند آئیاں تاں انھاں نے زبیدہ نو‏‏ں اپنی بہو بنانے دے بارے وچ سوچ لیا۔ فیر 1966ء وچ ، زبیدہ تے طارق د‏‏ی شادی ہوئے گئی۔ جدو‏ں شادی دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا سی، زبیدہ جمشید روڈ (کراچی) اُتے رہدیاں سن۔ شادی دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 21 سال سی۔ زبیدہ د‏‏ی اولاد وچ انہاں اک بیٹی شاہا طارق تے اک بیٹا حسین طارق ا‏‏ے۔

## خاندان
ان دے خاندان دا تعلق حیدر آباد، برطانوی ہند تو‏ں سی، جو تقسیم دے بعد کراچی بس گیا سی، زبیدہ د‏‏ی پیدائش اک ممتاز اردو-بولنے والی خاندان وچ ہوئی جو *ادبی*، دانشوری تے فنون دے لحاظ تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ والدہ دے چچا نواب بہادر یار جنگ، برصغیر د‏‏ی قوم پرست شخصیت سن ۔ انہاں دے دس ہور بہن بھائی نيں، انہاں وچو‏ں کچھ بہت مشہور ہوئے، جداں فاطمہ ثریا بجیا – اک اردو ناول نگار تے ڈراما نگار; زہرا نگاہ، اک اردو شاعرہ; تے انہاں دے بھائی انور مقصود، جو معروف، مزاح نگار، مصنف تے ٹی وی میزبان نيں زبیدہ دا بهانجا بلال مقصود (انور مقصود دا بیٹے) اک گائک تے گٹار نواز اے جس دا اک پاپ راک بینڈ *[[سٹرنگز (بینڈ)|سٹرنگز]]* ا‏‏ے۔

## ٹیلی ویژن پروگرام
زبیدہ طارق نے اے آر وائی ڈیجیٹل دے لئی 1½ سال کيت‏‏ا، اس دوران وچ ساجد حسین دے نال مل ک‏ے 120 پروگرام کیتے، صبح دے وقت 120 ّروگرام نادیہ دے نال ّکیتے تے تے کرن دے نال تقریباً 450 پروگرام کیتے۔ اس دے بعد زبیدہ نے ایف ایم 107 وچ ّروگرام *اک مکمل گھر* وچ آندی رئاں، جس د‏‏ی میزبان اظہرا منظور سن۔ اس دوران وچ ، اس دے علاوہ *کچن میجک* دے ناں تو‏ں باورچی خانے تو‏ں متعلق 200 ّپروگرام کیتے تے جیو ٹی وی اُتے اک پروگرام *اج دے بھاؤ* کيت‏‏ا۔ ہور انھاں نے مسالا ٹی وی دے پروگرام *ہانڈی* وچ وی کم کيت‏‏ا۔ اس مشہور پروگرام د‏‏ی اک ہزار تو‏ں زیادہ قسطاں نشر ہوئیاں۔

## طبی کیفیت
زبیدہ طارق نو‏‏ں پارکنسن د‏‏ی بیماری لاحق ہوئی سی، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی صحت ڈگدی رہی۔ انھاں نے 2011ء وچ پارکنس د‏‏ی بیماری دے نال جینے اُتے اک کتاب شائع کيتی۔ دل د‏‏ی دھڑکن بند ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 4 تے 5 جنوری 2018ء د‏‏ی درمیانی شب وفات پا گئياں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* زبیدہ طارق
* زبیدہ بیوٹی
* زبیدہ طارق  – باضابطہ ویب سائث
* دیسی اسٹور

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:باورچن
گٹھ:پاکستانی باورچی
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:حیدرآبادی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کھانے پکانے دے پاکستانی مصنفین
گٹھ:ماہرین نباتات
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
جھیل اتھابسکا

**جھیل اتھابسکيت‏‏ا** ووڈ کری بولی دا لفظ اے جس دا مطلب اے "جتھ‏ے نباتات اَگڑ پِچھڑ اگتی نيں"۔ ایہ جھیل کینیڈا دے صوبے ساسکچیوان دے شمال مغربی کنارے تے البرٹا دے شمال مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا د‏‏ی اٹھويں سب تو‏ں وڈی جھیل ا‏‏ے۔

## تریخ
اصل وچ اتھابسکيت‏‏ا لفظ ڈین بولی دا لفظ سی جو محض اتھابسکيت‏‏ا دریا دے اس جھیل وچ گرنے والے مقام اُتے بننے والے ڈیلٹا نو‏‏ں ظاہر کردا سی۔
## جغرافیہ
یہ جھیل کل 7٫850 مربع کلومیٹر اُتے پھیلی ہوئی اے تے اس د‏ی کل لمبائی 283 کلومیٹر جدو‏ں کہ زیادہ تو‏ں زیادہ 50 کلومیٹر چوڑی ا‏‏ے۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی 124 میٹر اے تے اس وچ 204 مکعب کلومیٹر پانی جمع ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ جھیل البرٹا تے ساسکچیوان دے صوبےآں وچ سب تو‏ں وڈی جدو‏ں کہ کینیڈا وچ اٹھويں نمبر اُتے وڈی جھیل ا‏‏ے۔ اس جھیل دا پانی شمال د‏‏ی طرف سلیو دریا دے ذریعے میکنزی دریائی نظام نو‏‏ں وگدا اے تے بحر منجمد شمالی وچ جا گردا ا‏‏ے۔
## ترقی تے ماحولیات
اس جھیل دے شمالی کنارے اُتے یورینیئم تے سونے د‏‏یاں کاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ساسکچیوان وچ یورینیئم سٹی نامی شہر بنا اے جتھ‏ے کان کن اپنے خانداناں دے نال رہندے سن ۔ اگرچہ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ آخری کان وی بند کر دتی گئی سی۔ اُتے کان کنی د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل دا شمالی کنارہ بری طرح آلودہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔

جھیل اتھابسکيت‏‏ا د‏‏ی ریتلی پہاڑیاں 58 ڈگری شمال تو‏ں اُتے موجود دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی متحرک ریتلی پہاڑیاں نيں تے اس جھیل دے جنوبی کنارے اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ 1992 وچ حکومت تے کان کنی د‏‏ی کمپنیاں د‏‏ی سخت مخالفت دے باوجود انہاں پہاڑیاں نو‏‏ں پراونشل وائلڈرنیس پارک دا درجہ دے دتا گیا ا‏‏ے۔

جھیل اتھابسکیہ ميں 23 قسماں د‏‏ی مچھلیاں موجود نيں تے ایتھ‏ے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لیک ٹراؤٹ پکڑی گئی اے جو 46 کلو تو‏ں زیادہ وزنی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Lake Athabasca and associated Sand Dunes
* International Lake Environment Committee, June 21, 2001
* Fish Species of Saskatchewan
* Encyclopedia of Saskatchewan (Lake Athabasca)
* Athabasca Sand Dunes Provincial Park 

گٹھ:کینیڈا
ریاست سچن

**ریاست سچن** () ہندوستان دے عہد استعمار وچ بمبئی پریزیڈنسی د‏‏ی سورت ایجنسی دے تابع اک نوابی ریاست سی۔ سورت ایجنسی تو‏ں پہلے ایہ ریاست خاندیش ایجنسی وچ آندی سی۔ اس دا پایہ تخت سچن سی جو اس وقت بھارتی صوبہ گجرات دے ضلع سورت دے انتہائی جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
6 جون 1791ء نو‏‏ں ریاست سچن قائم ہوئی۔ گوکہ رعایا وچ پچاسی فیصد آبادی ہندو سی لیکن ریاست دے حکمران سنی مسلما‏ن سن ۔ انہاں حکمراناں دا تعلق ریاست جنجیرہ دے شیدی شاہی سلسلہ تو‏ں سی۔ شیدی نسل افریقی نژاد سی۔

برطانیہ دے زیر نگین آنے تو‏ں پہلے ریاست سچن مرہٹہ پیشوا دے تحفظ وچ سی۔ سنہ 1829ء وچ ریاست دیوالیہ ہوئے گئی، ہور 1835ء تو‏ں 1864ء تک ایہ ریاست برطانوی سول انتظامیہ دے ماتحت وی رہی۔ ریاست د‏‏ی اپنی فوج، سکہ تے اسٹامپ پیپر سن ہور اک ریاستی طائفہ وی سی جس وچ افریقی نژاد افراد رکھے گئے سن ۔

ہندوستانی سینما د‏‏ی ابتدائی مشہور اداکارہ تے ہندوستان د‏‏ی پہلی خاتون فلمی ہدایت کار فاطمہ بیگم (1892ء – 1983ء) د‏‏ی شادی مبینہ طور اُتے ریاست سچن دے نواب شیدی ابراہیم محمد یاقوت خان سوم تو‏ں ہوئی سی۔ اُتے اہل خاندان اس گل تو‏ں انکار کردے نيں، انہاں دا کہنا اے کہ نواب تے فاطمہ بیگم د‏‏ی شادی یا معاہدہ دا ہور نواب صاحب نے سلطانہ، زبیدہ تے شہزادی نو‏‏ں اپنے بچے تسلیم کيت‏‏ا ہوئے اس دا کوئی ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ فاطمہ بیگم د‏‏ی بیٹی سلطانہ ہندوستان د‏‏ی ابتدائی فلماں دا مقبول چہرہ سن جدو‏ں کہ دوسری بیٹی زبیدہ ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم عالم آرا د‏‏ی مرکزی اداکارہ رہی سی۔

ریاست سچن دے آخری حکمران نواب شیدی ابراہیم محمد یاقوت خان سوم نے 8 مارچ 1948ء نو‏‏ں بھارت ڈومینین وچ انضمام دے معاہدہ اُتے دستخط کیتے۔ بعد وچ ایہ ریاست بمبئی صوبہ دے ضلع سورت دا حصہ بن گئی۔ تقسیم ہند دے بعد زبیدہ بھارت ہی وچ رہی جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی بہن سلطانہ پاکستان چلی گئی۔ اوتھ‏ے شادی دے بعد انہاں دے ایتھ‏ے جمیلہ رزاق پیدا ہوئیاں جو 1950ء د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں 1960ء د‏‏ی دہائی دے وسط تک پاکستان د‏‏ی مشہور اداکارہ سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Early Indian Movies

گٹھ:1791ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:ضلع سورت
گٹھ:گجرات د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏ی مسلم نوابی ریاستاں
گٹھ:برصغیر
فاطمہ بیوی

ایم **فاطمہ بیوی** (پیدائش 30 اپریل 1927ء) سپریم کورٹ آف انڈیا د‏‏ی سابقہ جج ني‏‏‏‏ں۔ 1989ء وچ انہاں نو‏‏ں مسند عدالت دے لئی منتخب کيت‏‏ا گیا تے اوہ پہلی خاتون جج سن جنہاں نو‏ں سپریم کورٹ آف انڈیا دا حصہ بنایا گیا تے پہلی مسلما‏ن خاتون دے طور اُتے ملک دے نظام عدلیہ وچ بھرتی ہوئیاں۔ عدالت تو‏ں ریٹائرمنٹ اُتے قومی انسانی حقوق کمیشن د‏‏ی رکن دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں تے اس دے بعد 1997ء تو‏ں 2001ء تک ریاست تاملناڈو بھارت د‏‏ی گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔
فاطمہ بیوی 30 اپریل 1927ء نو‏‏ں پتھینا متھیٹٹا ، تریونکور ، جو ہن بھارتی ریاست کیرالہ دا حصہ اے، وچ پیدا ہوئیاں۔
ان دے والد اناویتل میرا صاحب تے والدہ خدیجہ بی بی سی۔
انہاں نے کیتھولک ہائی اسکول پتھینامتھیٹٹا تو‏ں اپنیاسکول د‏‏ی تعلیم مکمل د‏‏ی تے بی ایس سی یونیورسٹی کالج تریونڈم تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے اپنا بی ایل گورنمنٹ لا کالج تھروانتھپورم تو‏ں مکمل کيت‏‏ا۔
فاطمہ کو14 نومبر 1950ء وچ ایڈووکیٹ د‏‏ی حثیت تو‏ں داخلہ ملا۔ انہاں نے کیرالہ وچ چھوٹی عدلیہ وچ اپنا کیرئیر شروع کر دتا۔ انہاں نو‏ں مئی 1958ء وچ ذیلی -باضابطہ عدالدی کارروائی وچ منصف دے طور اُتے مقرر کيت‏‏ا گیا۔
1968ء وچ ذیلی باضابطہ جج دے طور اُتے انہاں د‏‏ی ترقی ہوئی تے 1972ء وچ چیف جسٹس مجسٹریٹ ڈسٹرکٹ تے 1974ء وچ سیشن جج دے طور اُتے ترقی ملی۔
جنوری 1980ء وچ اوہ جوڈیشل رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں انکم ٹیکس تو‏ں متعلق اپیل د‏‏ی ضابطہ کارروائی وچ مقرر ہوئیاں۔
4 اگست 1983ء وچ ہائی کورٹ د‏‏ی جج دے طور اُتے انہاں د‏‏ی ترقی کيتی گئی۔ 14 مئی 1984ء وچ ہائی کورٹ د‏‏ی مستقل جج بن گئياں۔
29 اپریل 1989ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ہائی کورٹ دے جج کر طور اُتے ریٹائر کيت‏‏ا گیا لیکن فیر 6 اکتوبر 1989ء نو‏‏ں ہور دو سال دے لئی جج د‏‏ی حیثیت اُتے باقی رکھیا گیا۔ تے ایويں انہاں د‏‏ی ریٹائرمنٹ 2 اپریل 1991ء وچ ہوئی۔
فیر اس دے بعد اوہ 25 جنوری 1997ء وچ ریاست تاملناڈو د‏‏ی گورنر مقرر ہوئیاں۔
ریاستی گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس نے راجیو گاندھی قتل کیس د‏‏ی مذمت کيتی تے اس وچ ملوث چار قیدیاں د‏‏ی رحم د‏‏ی درخواست نو‏‏ں مسترد کر دتا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی منصفین
گٹھ:بھارت د‏‏ی ریاستی خواتین گورنر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تمل ناڈو دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:تمل ناڈو دے گورنر
گٹھ:ضلع پتھانم تیٹا دیاں شخصیتاں
گٹھ:عدالت عظمیٰ، بھارت دے چیف جسٹس
گٹھ:کیرلا دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:کیرلا د‏‏ی معلمات
گٹھ:کیرلا دے معلمین
گٹھ:ملیالی شخصیتاں
گٹھ:مملکت تراونکور دیاں عورتاں
گٹھ:مملکت تراونکور دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اندرابھوتی گوتم

thumb|گوتم سوامی، کلپاسوتر، پراکرت مخطوطہ دا تصویرچہ، 1503ء (ویلکم کلکشن، لندن سے)
[thumb|[مندرا دے جین مندر وچ اندرابھوندی گوتم دا مجسمہ]]
[thumb|گوتم گندھر (سجے) د‏‏ی نقاشی، تیرتھنکر [مہاویر د‏‏ی ”دِویا دھونی“ (خدائی گفتگو) نو‏‏ں سندے ہوئے۔]]

**اندرابھوندی گوتم** موجودہ نصف وقت دے چک‏ر ک‏ے چوویہويں تے آخری تیرتھنکر مہاویر دے گندھر (خاص شاگرد) سن ۔ انہاں نو‏‏ں **گوتم گندھر** تے **گوتم سوامی** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## ناں
ان دا پیدائشی ناں اندرابھوندی گوتم سی۔ اوہ اپنے گوتر (قبیلہ) د‏‏ی وجہ تو‏ں گوتم کہلاندے سن ۔ پراکرت کتاباں مقدسہ وچ انہاں نو‏‏ں ”گویم“ وی کہیا گیا ا‏‏ے۔

## پیدائش
وہ مگدھ سلطنت دے پنڈ ”گوچھ چھر“ وچ براہمن میاں بیوی واسو بھوندی تے پرتھوی دے ہاں پیدا پوئے سن ۔

## دگمبر روایت
دگمبر مقدس کتاب شت کھنڈ آگم دے مطابق اِندر اک بھکاری سنیاسی بن دے اندرابھوندی دے پاس آئے۔ اِندر نے انہاں تو‏ں حسب ذیل آیت دا مطلب پُچھیا:
पंचेव अत्थिकाया छज्जीव णिकाया महव्वया पंच|
अट्ठयपवयण-मादा सहेउओ बंध-मोक्खो य||

جب اوہ اس آیت نو‏‏ں بیان کرنے وچ ناکا‏م رہے تاں اِندر نے انہاں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ خداوند مہاویر دے سموشرن جان تاکہ اوہ آیت دا مطلب جان پائاں۔ جدو‏ں اوہ خداوند مہاویر دے سموشرن، انہاں دے گندھاکوندی (गंधकुटी) دے مقام نو‏‏ں جا رہے سن تاں انھاں نے نہایت بلند مان استمبھ (فخر دا کھمبا) دیکھیا۔ مان استمبھ نو‏‏ں دیکھدے ہی انہاں دا فخر ختم ہوئے گیا تے انہاں وچ دوسرے دے مقابلے وچ کمتری دا احساس پیدا ہوئے گیا۔ اوہ پنجاہ سال د‏‏ی عمر وچ خداوند مہاویر دے خاص شاگرد بنے۔ جس دن انھاں نے دیکشا لی اس دن نو‏‏ں ”گرو پورنیما“ دے ناں تو‏ں منایا جاندا اے ۔ انہاں دے بھائی اگنی بھوندی تے وایو بھوندی دونے اعلیٰ مرتبہ دے اسکالر سن جو بعد وچ خداوند مہاویر دے گندھر (خاص شاگرد) وی بنے۔

## شویتامبر روایت
جین بھدر د‏‏ی تصنیف ”*گندھر دے نال مناظرہ*“ د‏‏ی تفصیل دے مطابق براہمن عالم گوتم نے دیوتاواں نو‏‏ں اک عظیم قربانی دے لئی بلوایا لیکن جدو‏ں دیوتاواں نے سنیا کہ نزدیک ہی مہاویر اپنے دوسرے سموشرن اُتے تبلیغ ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اوہ فرار ہوئے گئے۔ طیش وچ آ ک‏ے گوتم نے مہاویر دے نال مناظرہ کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ مناظرہ وچ مہاویر نے گوتم تے دوسرے دس براہمناں نو‏‏ں شکست دتی تے یقین دلایا کہ اوہ چوویہويں تیرتھنکر تے ہمہ دان نيں تے مناظرہ وچ موجود تمام براہمناں نو‏‏ں اپنا معتقد بنا لیا۔

شویتامبر کتاباں دے مطابق گوتم ”کیشی“ (جین مت دے 23واں تیرتھنکر پارشوناتھ دے گندھر) نال ملاقات کر چک‏‏ے سن ۔

## عقائد
گوتم فلاح و بہبود دے کم کيت‏‏ا کردے سن تے اوہ اپنی جادوئی طاقتاں تو‏ں کچھ سادھوواں نو‏‏ں خوراک وی فراہ‏م کردے سن ۔

اکثر شویتامبر فرقے دے لوک کتاباں وچ گوتم دے ناں نو‏‏ں نويں سال د‏‏ی نیک شگونی د‏‏ی علامت دے طور اُتے لکھدے نيں۔

## ادب وچ
گوتم دا ”*Exposition of Explainations*“ وچ مہاویر دے ترجمان دے طور اُتے ذکر اے ۔ اس وچ ہور ذکر اے کہ اوہ اپنے پچھلے جنماں وچ دوست سن تے اپنے نويں جنم وچ اوہ دونے ”*موکش*“ حاصل کرن گے۔

## ہور ویکھو
* Pattavali
* Sudharmaswami

## حواشی

## حوالے
* 
* Outline of Jainism by S.Gopalan, published by Waily Estern Ltd.,New Delhi-110016 in 1969
* , Translated from the Prakrit by Hermann Jacobi, 1884
* Source at http://www.atmadharma.com
* 

گٹھ:جین آچاریہ
گٹھ:ہندوستانی جین سادھو
گٹھ:جین مت
سیال (بھکر)

**سیال**  پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جو ضلع بھکر وچ واقع ا‏‏ے۔
یہ تحصیل بھکر دا قصبہ تے اک یونین کونسل اے ۔سیال بھکر د‏‏ی سر سبز یونین کونسل اے   ،سیال یوسی دا تعلق دے پی دے نال وی بندا اے    ۔اسنو‏ں بھکر د‏‏ی آخری یوسی کہیا جائے تاں بے جا  نہ ہوئے گا                   اوداں تاں ایہ بھکر د‏‏ی پسماندہ  یوسی اے مگر ایتھ‏ے اُتے ایداں دے لوک وی     پیدا ہوئے جو اپنی پہچان آپ نيں  ۔موجودہ یونین کونسل سیال     گجہ   ،دھپ سیال ،جھوک ٹبہ، جھوک دتہ ،سوہلہ ،ودھے والی  ، موضع فتح خان اُتے مشتمل اے ،  مہر ظفر عباس حیدری سیال  اس وقت چیئرمین یونین کونسل سیال نيں۔ایتھ‏ے دے لوک محب ِوطن تے پیار کرنے والے نيں۔اس یونین کونسل وچ   صرف اک ہی بی ایچ یو  (بنیادی مرکزِ صحت)  اے ۔جس د‏‏ی حالت قابلِ رحم اے ۔چاردیواری نہ ہوئے نے دے  برابر اے ۔ بھکر ضلع اوداں وی صوبہ پنجاب دا پسماندہ ضلع اے مگر یوسی سیال اس وقت بنیادی حقوق  تعلیمی   مشکلات تے صحت دے بنیادی حقوق   تو‏ں محروم اے ،  یوسی سیال د‏‏ی آبادی43ہزار نفوس اُتے مشتمل  اے ۔ اس یوسی دا قیام  1964 وچ عمل وچ لیایا گیا ، جس دے پہلے چیئرمین غلام اکبر خان جسکانی سن ،  یوسی سیال  وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی سیال  قبیلے د‏‏ی اے ،بدقسمتی تو‏ں 1964 تو‏ں لئی کر 2015 تک سیاسی حوالے تو‏ں ایہ قبیلہ بسماندگی دا شکا ر رہیا۔بلدیات‏ی انتخاب 2015 وچ پہلی بار سیال خاندان دے دو سپوت  ہی اک دوسرے دے مد مقابل آئے ۔ تے چیئرمین تے وائس چیئرمین دا الیکشن  سیال خاندان دے مقدر وچ آیا ۔ جس وچ مہر ظفر عباس حیدری تے حاجی عالم شیر سیال چیئرمین تے وائس چیئرمین منتخب ہوئے ، ۔دھپ سیال دے جانبِ غرب دریا سندھ اپنی بے رحم لہراں دے نال وگدا اے ۔دھپ سیال  دے وجود نو‏‏ں دریا سندھ دے شدید کٹاؤ دا سامنا اے ۔ بہت سا   رقبہ دریا برد ہوئے چکيا اے ۔ یوسی سیال وچ اک   ہائی سکول   اے   جو شہر سیال وچ واقع اے   ۔ زیادہ تر افراد  کھیت‏‏ی  باڑی کرتےنيں ،وسائل د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں غربت  وی نقطہ عروج اُتے اے   ۔ مزدور پیشہ افراد د‏‏ی اکثریت  ایتھ‏ے سکونت پزیر اے ۔      

## تفصیلات
سیال د‏‏ی مجموعی آبادی 170 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلع بھکر د‏‏ی یونین کونسلاں
گٹھ:ضلع بھک‏ر ک‏ے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:پاکستان دے شہر
وی نارائن سوامی

**ویلو نارائن سوامی** (پیدائش 30 مئی 1947ء) انڈین نیشنل کانگریس دے اک سیاست دان ني‏‏‏‏ں۔ تے اس وقت جون 2016ء تو‏ں بھارت د‏‏ی یونین علاقہ، پدوچیری دے موجودہ وزیر اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔

وہ اس تو‏ں پہلے لوک سبھا حلقے پدوچیری تو‏ں لوک سبھا (ایوان زیريں) دے رکن سن ۔ اوہ منموہن سنگھ حکومت وچ وزیر اعظم دے دفتر (پردھان منتری کاریالے) وچ مرکزی وزیرِ مملکت وی سن ۔

سنہ 2014ء دے انتخابات وچ نیشنل ڈیموکریٹک الائنس (این ڈی اے) دے امیدوار تے آل انڈیا این آر کانگریس دے سربراہ آر رادھا کرشنن نے انہاں نو‏ں مات دتی سی۔ اوہ کانگریس ورکنگ کمیٹی دے رکن ہونے دے نال نال آل انڈیا کانگریس کمیٹی دے جنرل سیکرٹری وی ني‏‏‏‏ں۔
## مڈھلا جیون
وی نارائن سوامی د‏‏ی تاڑ تو‏ں رس نکالنے والے اک شخص ویلو تے ایشوری دے ہاں پانڈچیری وچ پیدائش ہوئی۔ انہاں نے ٹیگور آرٹ کالج، پانڈچیری تو‏ں بی۔ اے۔، مدراس لا کالج، چینائی تو‏ں بی۔ ایل۔ تے انامالائی یونیورسٹی تو‏ں ایم ایل کيت‏‏ا۔
## سیاسی زندگی
وی نارائن سوامی تن مرتبہ راجیہ سبھا (ایوان بالا) دے رکن رہے تے پدوچیری حلقے تو‏ں لوک سبھا دے سنہ 2009ء تو‏ں سنہ 2014ء تک رکن سن ۔ اوہ منموہن سنگھ د‏‏ی دوسری کابینہ وچ وزیر مملکت برائے دفترِ وزیر اعظم نال ہی نال پہلی یونائٹیڈ پروگریسیو الائنس حکومت وچ وزیر مملکت برائے پارلیمانی امور سن ۔

سنہ 2014ء دے انتخابات وچ نیشنل ڈیموکریٹک الائنس (این ڈی اے) دے امیدوار تے آل انڈیا این آر کانگریس دے سربراہ آر رادھا کرشنن نے انہاں نو‏ں مات دتی سی۔ اوہ کانگریس ورکنگ کمیٹی دے رکن ہونے دے نال نال آل انڈیا کانگریس کمیٹی دے جنرل سیکرٹری وی ني‏‏‏‏ں۔
## وزیر اعلیٰ پدوچیری
ڈراوڈ منیتر كژگم (ڈی ایم کے) تے انڈین نیشنل کانگریس (آئی این سی) اتحاد نے سنہ 2016ء دے پدوچیری قانون ساز اسمبلی انتخابات جتے دے بعد انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ پدوچیری دے طور اُتے نامزد کيت‏‏ا۔

وہ وی ویٹھیلنگم، جو دو مرتبہ پدوچیری دے وزیر اعلیٰ رہ‏ے، د‏‏ی جگہ چُنے گئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:پونڈیچری تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:پونڈیچری تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:پونڈیچری تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:پونڈیچری دے سیاست دان
گٹھ:پونڈیچری دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قلعہ رائے گڑھ

**قلعہ رائے گڑھ** اک پہاڑی قلعہ جو صوبہ مہاراشٹر دے ضلع رائے گڑھ وچ واقع ا‏‏ے۔ شیواجی نے اس قلعہ نو‏‏ں تعمیر کروایا سی تے سنہ 1674ء وچ جدو‏ں شیواجی د‏‏ی مرہٹہ سلطنت دے بادشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تاج پوشی ہوئی تاں انہاں نے اس قلعہ نو‏‏ں اپنی سلطنت دا پایہ تخت قرار دتا۔ مرہٹہ سلطنت د‏‏ی سرحداں آہستہ آہستہ مغربی تے وسطی ہند تک پھیل گئياں۔

یہ قلعہ سطح سمندر تو‏ں 820 میٹر (2700 فٹ) بلندی اُتے اے تے سہیادری سلسلہ کوہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ قلعہ تک پہنچنے دے لئی تقریباً ستاراں سو سینتیس سیڑھیاں چڑھنی پڑدی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ہن قلعہ تک پہنچنے دے لئی فضا وچ معلق ریل بنائی گئی اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں محض دس منٹ وچ قلعے دے اُتے پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ سنہ 1818ء وچ انگریزاں نے اس قلعہ اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں پرتن دے بعد تاراج کر دتا سی۔

## تریخ
مرہٹہ سلطنت دے بانی شیواجی نے سنہ 1656ء وچ اس قلعے اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی۔ انہاں تو‏ں پہلے ایہ قلعہ رائیری کہلاندا سی تے سلطان بیجاپور دے باج گزار چندر راؤ مورے دے زیر تسلط سی۔ شیواجی نے قلعہ حاصل کرنے دے بعد اس د‏ی تجدید کی، اسنو‏ں ہور وسیع کيت‏‏ا تے اس دا ناں بدل ک‏ے **رائے گڑھ** (بادشاہ دا قلعہ) رکھیا۔ بعد وچ ایہ قلعہ شیواجی دا پایہ تخت وی بنیا۔

پاچاڑ تے رائے گڑھ واڑی نامی دو پنڈ رائے گڑھ قلعہ دے دامن وچ واقع نيں تے ایہ دونے پنڈ مرہٹہ سلطنت دے عہد حکمرانی وچ انتہائی اہ‏م خیال کیتے جاندے سن ۔ رائے گڑھ قلعہ د‏‏ی اصل چڑھائی پاچاڑ پنڈ ہی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ چھترپتی شیواجی دے عہد وچ دس ہزار گھڑ سواراں اُتے مشتمل فوج پاچاڑ پنڈ وچ ہمیشہ تیار رکھی جاندی سی۔

چندر راؤ مورے تو‏ں قلعہ رائیری حاصل کرنے دے بعد شیواجی نے رائے گڑھ تو‏ں دو میل دور اک ہور قلعہ لنگانا وی بنوایا۔ قلعہ لنگانا عموماً قیدیاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی استعمال ہويا کردا سی۔

## مورتاں

File:Raigad fort towers.jpg|
File:Chatrapati Shivaji Maharaj at Raigad.JPG|
File:Raigad fort long view.jpeg|
File:RaigadFort1.jpg|
File:RaigadFort2.jpg|
File:Raigad Fort Plateau.JPG|
File:RaigadFort3.jpg|
File:RaigadFort4.jpg|
File:RaigadFort7.jpg|
File:Raigad Fort Inscription.JPG|
File:MarathaCanon.jpg|
File:Opes of Raigad Ropeway.JPG|
File:LegalAdvisorsHouses.jpg|
File:Raigad gangasagar and takmak tok.jpg|
File:Raigad ropeway.JPG|
File:Raigad front towers.jpg|
File:Raigad Maha Darwaja.jpg|
File:Darwaja (The Gate).jpg|
File:Shivaji-Maharajs-Samadhi-in-Raigad.jpg|
File:RaigadFort6.jpg|
File:Shivaji Maharaj Raigad.jpg|
File:Raygad Map.JPG|
File:Rajad's information.jpg|
File:Raigad Information.JPG|
File:Hiroji step.JPG|
File:Shilalekh on Raigad.jpeg|
File:Bajarpeth and Nagarkhana.jpeg|
File:Main Door shape of Raigad fort.JPG|
File:Statue of Shivaji Maharaj.JPG|
File:Ganga sagar talav.JPG|


## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Raigad Fort Photos & Information (Travel Guide) 
* http://www.amazingmaharashtra.com/2012/08/raigad.html
* Raigad Fort Trek
* Raigad Fort Pictures
* (Raigad Fort Place to See) 

گٹھ:بھارت دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت
گٹھ:ضلع پونہ دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:ضلع رائے گڑھ دے قلعے
گٹھ:مرہٹہ سلطنت د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ہندوستان وچ سولہويں صدی دے قلعے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت
غلام ربانی تاباں

**غلام ربانی تاباں**  بھارت دے اک وکیل تے اردو زبان دے مشہور شاعر گزرے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا تخلص **تاباں** سی۔  انہاں نے اردو شاعری دے کئی اصناف اُتے قلم اٹھایا مگر غزل وچ انہاں نے نمایاں مقام حاصل کيت‏‏ا۔ انہاں دے عظیم کماں وچ ذوق سفر نوائے آوارہ،پوئےٹکس ٹو پالیٹکس تے سزائے لرزاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ نوائے آوارہ دے لئی انہاں نو‏ں 1979ء وچ ساہتیہ اکیڈمی اعزاز دے انعام تو‏ں نوازیا گیا۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 1971ء وچ ملک دے چوتھے وڈے اعزاز پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔

## حالات زندگی
تاباں د‏‏ی ولادت 15 فروری 1914ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے ضلع فرخ آباد دے شہر قائم گنج وچ ہوئی۔ اوہ صاحبِ ثروت زمیندار گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ علاقائی اسکول وچ ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد علی گڑھ چلے گئے۔ انہاں نے کالج دے وقت ہی تو‏ں شعرگوئی د‏‏ی ابتدا کر دتی سی۔ شروع وچ فرچت تخلص کردے سن مگر بعد وچ تاباں تخلص کرنے لگے۔ اوہ سیاسی مزاج دے سن تے لیفٹ د‏‏ی حمایت کردے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ماپہلے آزادی انگریزاں تے مابعد آزادی حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ بہر حال انہاں نے دہلی وچ موجود مکتبہ جامعہ تو‏ں تعلقات استوار کیتے تے سنجیدگی تو‏ں قلم نو‏‏ں تھام لیا۔

وہ اک طویل عرصہ تک مکتبہ جامعہ دے جنرل منیجر رہے تے ایتھے تو‏ں 1975ء وچ مستعفی ہوئے۔ ریٹائر ہونے دے بعد وی اوہ لکھدے رہے تے صحافت تو‏ں وی جڑے رہ‏‏ے۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 1971ء وچ پدم شری اعزاز دتا۔ 1979ء وچ نوائے آوارہ دے لئی انہاں نو‏ں ساہتیہ اکیڈمی اعزاز دے انعام تو‏ں نوازیا گیا۔

## ذا‏تی زندگی
غلام ربانی تاباں نو‏‏ں تن بیٹیاں ہوئیاں۔ عزرہ وضوی انہاں وچ مصنفہ گزری ني‏‏‏‏ں۔ تِناں بہناں لکھدیاں سن۔ ہور دو بیٹیاْن اجمل اجمالی تے صغری مہدی نيں جنہاں نے تاباں د‏‏ی سوانح حیات لکھی اے جسنو‏ں ماہنامہ کتاب نما، نويں دہلی نے 1993ء وچ شائع کيت‏‏ا سی۔ کتاب دا عنوان **غلام ربانی تاباں- شخصیت تے ادبی خدمت** سی۔
## وفات
غلام ربانی تاباں د‏‏ی وفات 1992ء وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب
گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ضلع فرخ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
حشمونی سلطنت

**حشمونی سلطنت** یا **سلطنت حشمونیہ** (عبرانی :חַשְׁמוֹנַּאִים ، عربی :السلالة الحشمونية ،انگریزی ؛Hasmonean dynasty) زمانہ قدیم وچ یہوداہ تے اس دے مضافات اُتے حکمران اک نیم خود مختار سلسلہ شہنشاہی سی جس نے 160 [[ق م]] تو‏ں لےک‏ے 116 ق م تک سلوقیاں دے زیر خراج یہوداہ اُتے حکومت کيتی۔ سلسلہ حشمونی 110 ق م وچ سلطنت سلوقیہ دے زوال دے بعد خود مختار و مستقل ہوئے گیا تے تے اپنی ریاست د‏‏ی حدود نو‏‏ں مضافات مثلاً سامیریا، گلیل، اطوریا، پیریا تے ادومییا نو‏‏ں وی شامل کرکے سلطنت نو‏‏ں ہور وسیع ک‏ر ليا۔ تے باسیلوس (بادشاہ یا سلطان) دا خطاب اختیار کيت‏‏ا۔ عصر حاضر دے کچھ اسکالر اس عہد نو‏‏ں آزاد سلطنت اسرائیل قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ سن 63 ق م وچ اسنو‏ں رومیاں نے فتح کر کيت‏‏ا تے سلطنت دے ٹکڑے ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں جمہوریہ روم دے تحت کئی صوبےآں وچ تقسیم کر دتا۔ سلطنت حشمونی 103 برس تک قائم رہی تاوقتیکہ 37 ق م وچ سلطنت ھیرود نے انہاں لوکاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا جو اک جابر تے خود مختار حکومت سی درحقیقت اوہ ظاہرا خود مختار سن جدو‏ں کہ عملا شاہزادہ روم دے احکامات دے پابند سن ۔

سلطنت حشمونی شمعون مکابی د‏‏ی قیادت وچ اس دے بھائی یہوداہ مکابی (יהודה המכבי یہوداہ ھا مکابی) د‏‏ی انقلاب مکابیین وچ صلوقی فوج نو‏‏ں شکست دینے دے دو دہائیاں بعد قائم ہوئی سی۔

حشمونی کاہن سن ۔ لیکن حاکم انہاں دے اعمال آداب کہانت دے مطابق نہ سن ؛ لہذا بحیثیت مجموعی یا قومی ایہ نئيں کہیا جا سکدا کہ انہاں نے قانون قدیم د‏‏ی پاسداری زیر تشریحات آداب کہانت و کردار کہانت مذہبی کيت‏ی سی یا کردے رہے سن ۔
اسی وجہ تو‏ں فریسی نئيں چاہندے سن کہ شاہ حشمونی سکندر یانیوس کاھن اعظم وی ہوئے بلکہ انہاں نے اس تو‏ں کہیا کہ تسيں صرف بادشاہ رہو یا دوسرے لفظاں وچ اسنو‏ں بتا دتا گیا کہ صرف حکومت کرو مذہبی اجارہ داری نني‏‏‏‏ں۔

## مورتاں

File:Judea Judas Makk.PNG|
File:Judea Jonathan Makk.PNG|
File:Judea Simon Makk.PNG|
File:Judea Johannes Hyrcanus.PNG|
File:Judea Aristobulus I.PNG|
File:Judea Alexander Janneüs.PNG|
File:Hasmoneese rijk.PNG|
File:Judea na Pompeius.PNG|


## حوالے

گٹھ:حشمونی سلطنت
گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی تحلیلات
[گٹھ:پہلی صدی [ق م وچ ختم ہونے والے ملکاں تے علاقے]]
گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ
[گٹھ:دوسری صدی [ق م وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]]
گٹھ:قدیم اسرائیل دے بادشاہ
گٹھ:قدیم یہوداہ دے بادشاہ
گٹھ:قدیم یہودی یونانی تریخ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
گٹھ:یہودیہ
2020ء

21 صدی دا 20 واں سال تے 2020ء دی دہائی دا پہلا سال اے۔

## واقعات
### جنوری
### فروری
### مارچ
### اپریل
### مئی
### جولائی
### ستمبر
### اکتوبر
### نومبر
### دسمبر
## افسانہ

## حوالہ جات
خان محمد

پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی۔پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پہلی گیند پھینکنے تے پہلی وکٹ حاصل کرنے دے منفرد اعزاز دے مالک فاسٹ بولر۔

## کرکٹ

خان محمد نے تقسیم ہند تو‏ں پہلے رانجی ٹرافی وچ شمالی ہندوستان د‏‏ی ٹیم د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی لیکن پاکستان بننے دے بعد اوہ نويں پہچان دے نال سامنے آئے۔49-1948ء وچ سیلون دے دورے وچ کھیلے گئے دو غیر سرکاری ٹیسٹ میچاں وچ انہاں نے چودہ وکٹاں حاصل کيتیاں تے جدو‏ں 52-1951ء وچ ایم سی سی پاکستان آئی تاں لاہور دے غیر سرکاری ٹیسٹ د‏‏ی پہلی اننگز وچ انہاں نے پنج وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔کراچی جمخانہ وچ کھیلے گئے دوسرے غیر سرکاری ٹیسٹ وچ پاکستان نے ایم سی سی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے ٹیسٹ رکنیت حاصل کيتی اس میچ د‏‏ی دوسری اننگز وچ خان محمد د‏‏ی پنج وکٹاں شامل سن۔ ایہ اوہ دور سی جدو‏ں خان محمد د‏‏ی فضل محمود دے نال جوڑی حریف بیٹسمیناں نو‏‏ں خطرے دا پیغام دے چک‏ی سی۔

## دورہ بھارت

پاکستانی کرکٹ ٹیم نے اپنا اولین ٹیسٹ 53-1952 وچ بھارت دے خلاف دہلی وچ کھیلا۔ خان محمد نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پہلا اوور کرانے دا اعزاز حاصل ہويا تے ایہ منفرد اعزاز وی انہاں دے حصے وچ آیا جدو‏ں انہاں نے پنکج رائے نو‏‏ں آؤٹ کرکے پاکستان د‏‏ی پہلی ٹیسٹ وکٹ حاصل کيتی لیکن فٹنس مسائل دے سبب اوہ سیریز دے بقیہ میچز تو‏ں باہر ہوئے گئے۔

## ہور کامیابیاں

1954 دے لارڈز ٹیسٹ وچ فضل محمود تے خان محمد نے کِس‏ے تیسرے بولر د‏‏ی مدد دے بغیر انگلینڈ نو‏‏ں صرف اک سو ستاراں رنز اُتے آؤٹ کر دتا۔ خان محمد نے پنج وکٹاں حاصل کيتیاں جنہاں وچ سر لین ہٹن نو‏‏ں صفر اُتے بولڈ کرنا وی شامل سی۔1954-55ء وچ بھارت دے خلاف ہوم سیریز وچ اوہ 22 وکٹاں دے نال سب تو‏ں کامیاب بولر رہ‏‏ے۔56-1957ء وچ آسٹریلیا دے خلاف کراچی ٹیسٹ وچ اک بار فیر فضل محمود تے خان محمد نے ہی پوری ٹیم نو‏‏ں آؤٹ کر دتا جس وچ فضل محمود د‏‏ی چھ تے خان محمد د‏‏ی چار وکٹاں شامل سن۔

## ٹیسٹ کیرئیر

خان محمد نے13 ٹیسٹ میچاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے54 وکٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی بہترین بولنگ21 رنز دے عوض6 وکٹاں 56-1955ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف ڈھاکہ وچ رہی۔

## آخری ٹیسٹ

58-1957ء وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف پورٹ آف اسپین ٹیسٹ خان محمد دا آخری ٹیسٹ ثابت ہويا۔ اس تو‏ں پہلے کنگسٹن ٹیسٹ وچ انہاں نو‏ں سرگیری سوبرز د‏‏ی ٹرپل سنچری دا سامنا کرنا پيا اس اننگز وچ خان محمد نے259 رنز دتے جو ٹیسٹ کرکٹ وچ کِس‏ے وی بولر د‏‏ی چوتھ‏ی مہنگی ترین کارکردگی ا‏‏ے۔ ٹیسٹ کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد خان محمد نے کوچنگ نو‏‏ں اپنالی۔

## انتقال

سرطان وچ مبتلا رہنے دے بعد جولائ‏ی 2009 وچ لندن وچ اکیاسی سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:انگلستان وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:بہاولپور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سندھ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کراچی وہائٹس دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کھلاڑی
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ہیرابائی بڑودکر

**ہیرابائی بڑودکر** (پیدائش: 30 مئی 1905ء– وفات: 20 نومبر 1989ء) کیرانہ گھرانہ نال تعلق رکھنے والی ہندوستانی کلاسیکی گلوکارہ سی۔ ہیرابائی استاد عبدالوحید خان د‏‏ی شاگرد سی۔
## مڈھلا جیون
ہیرابائی د‏‏ی پیدائش بمقام مراج وچ 30 مئی 1905ء نو‏‏ں ہوئی۔ اُس دا اصل ناں چمپاکلی سی۔ ہیرابائی دے والد استاد عبد الکریم خان تے والدہ تارابائی منے سی۔ تارابائی منے دے والد سردار ماروندی راؤ منے سی جو ریاست وڈودرا د‏‏ی راج ماندا دا بھائی سی۔ انیہويں صدی عیسوی دے ابتدائی عشراں وچ استاد عبدالکریم خان ریاست وڈودرا دے شاہی موسیقار و گلوکار سن، جتھ‏ے اوہ تارابائی نو‏‏ں موسیقی سکھاندے سن ۔ دونے دے وچکار سلسلہ محبت د‏‏ی شروعات ہوئی لیکن تارابائی دے خاندان والے اِس رشتے تو‏ں ناراض ہوئے گئے تے تارابائی تے استاد عبدالکریم خان نے ریاست وڈودرا چھڈ دتی تے ممبئی آ گئے۔ اِس دوران وچ عبدالکریم خان دے بھائی استاد عبد الحق خان وی اُنہاں دے ہمراہ ممبئی آ گئے سن ۔
[thumb|309x309پکسل|ہیرابائی دے والد استاد [عبدالکریم خان]]

## موسیقی
ہیرابائی تے اُس دے بھائی سریش بھاؤ مانے نے موسیقی د‏‏ی ابتدائی تعلیم استاد عبدالوحید خان تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ اپنے خالص کلاسیکی موسیقی د‏‏ی تعلیم والد عبدالکریم خان تو‏ں حاصل کيتی جو کیرانہ گھرانہ نال تعلق رکھدے سن ۔ 1922ء وچ جدو‏ں استاد عبدالکریم خان نے ممبئی وچ اپنی اک کمپنی قائم کيتی جس وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم تے موسیقی دے اسرار و روموز سکھائے جاندے سن ۔ اِس کمپنی وچ ہیرابائی وی موسیقی سیکھدی رہی۔ غالباً 1920ء یا 1921ء وچ ہیرابائی نے پہلی بار عوامی سطح اُتے کیسربائی کیرکر دے زیر اثر 15 سال د‏‏ی عمر وچ گایا۔ ہیرا بائی نے گانے وچ خیال، ٹھمری، غزل تے بھجن نو‏‏ں اختیار کيت‏‏ا جو جنوبی ہند وچ اُس وقت مشہور ترین اصنافِ موسیقی سمجھی جادیاں سن۔ بھارت وچ ہیرابائی پہلی خاتون گلوکارہ سی جس د‏‏ی تقاریبِ موسیقی د‏‏ی خاطر ٹکٹ فروخت ہوئے۔ ہندوستان وچ کیرانہ گھرانہ د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں ہیرابائی نے ہور ترقی دتی۔ ہیرابائی نے مختلف فلماں وچ وی کم کيت‏‏ا جنہاں وچ سورن مندر، جانابائی تے میونسپلٹی شامل ني‏‏‏‏ں۔ نوتن سنگیت ودیالہ وچ ہیرابائی نے موسیقی د‏‏ی تعلیم دینا شروع د‏‏ی جس دے باعث اُسنو‏‏ں گن ہیرا دا خطاب دتا گیا۔ ہیرابائی د‏‏ی موسیقی اُس د‏‏ی مڈھلا جیون وچ ہی ریکارڈ د‏‏ی جانے لگی سی۔ عاجزی و انکسار تے سچ بولنے د‏‏ی خوبیاں ہیرابائی د‏‏ی زندگی وچ بدرجہ اُتم موجود رني‏‏‏‏ں۔ ہیرابائی نے اپنی بہن سرسوت‏ی رانے دے نال ہمیشہ گایا۔

## اعزازات
ہیرابائی د‏‏ی موسیقی و گلوکاری دے عوض اُسنو‏‏ں 1965ء وچ سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا جدو‏ں کہ 1970ء وچ بھارت دے تیسرے وڈے شہری اعزاز پدم بھوشن تو‏ں نوازیا گیا۔ ہیرابائی نو‏‏ں تقسیم ہند 1947ء دے موقع اُتے 15 اگست 1947ء نو‏‏ں لال قلعہ، دہلی وچ بھارت دے قومی ترانہ بندے ماترم دے گانے دے لئی منتخب کيت‏‏ا گیا سی۔ 1953ء وچ بھارت دے افریقائی ملکاں دا دورہ کرنے والے وفد وچ شامل رہی۔

## وفات
20 نومبر 1989ء نو‏‏ں 84 سال د‏‏ی عمر وچ ہیرابائی دا ممبئی وچ انتقال ہويا۔

## ہور ویکھو
* عبدالکریم خان
* استاد عبدالوحید خان
* سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ
* پدم بھوشن
* سرسوت‏ی رانے

## حوالے

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:1989 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی گلوکارائاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود جائے وفات
گٹھ:کیرانہ گھرانہ
گٹھ:ہندوستانی خواتین موسیقار
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
گٹھ:ہندوستانی کلاسیدیاں عورتاں گلوکار
1441ھ

**1441ھ** اسلامی کیلینڈر دا سال اے جیڑا 31 اگست بروز ہفتہ نوں شروع ہویا سی۔
## اھم واقعات
## پیدائش
## وفات
## تہوار تے تقریباں
## حوالہ جات
1100ھ@۱۱۰۰ھ
1101ھ@۱۱۰۱ھ
1102ھ@۱۱۰۲ھ
1103ھ@۱۱۰۳ھ
1104ھ@۱۱۰۴ھ
1105ھ@۱۱۰۵ھ
1106ھ@۱۱۰۶ھ
1107ھ@۱۱۰۷ھ
1108ھ@۱۱۰۸ھ
1109ھ@۱۱۰۹ھ
کشور کمار

## مڈھلا جیون
ابہاس کمار گنگولی یعنی **کشور کمار** 4 اگست 1929ء نو‏‏ں مدھیا پردیش وچ اک بنگالی خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد اک وکیل سن تے کشور اپنے 4 بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹے سن ۔ اوہ حالے چھوٹے ہی سن کہ دے بھائی اشوک کمار نے بمبئی جاک‏ے اداکاری دا پیشہ اختیار کیہ انہاں دے اک دوسرے بھائی انوپ کمار وی فلماں تو‏ں وابستہ سن ۔ اس طرح انہاں نے وی اپنے بھائی دے نقش قدم اُتے چلدے ہوئے فلماں وچ کم کرنے دے لئی بمبئی آئے۔
کیرئیر
1948ء وچ بمبئی ٹاکیز د‏‏ی فلم ضدی وچ پہلا گانا گانے دا موقع ملا۔ بطور اداکار انہاں د‏‏ی پہلی فلم اندھولن سی جو 1951ء وچ ریلز ہوئی۔ 1954ء وچ انہاں نے بمل رائے د‏‏ی نوکر وچ اک بے روزگار نوجوان دا کردار ادا کيت‏‏ا

## مشہور فلماں
نیو دہلی، آشا، جھمرو، ہاف ٹکٹ، چلدی دا ناں گڈی، انہاں د‏‏ی کچھ اہ‏م فلماں رني‏‏‏‏ں۔ لیکن فلوچ ميں پڑوسن وچ نبھائے گئے اک کردار نو‏‏ں کافی شہرت حاصل ہوئی۔ انہاں نے لگ بھگ 81 فلماں وچ بطور اداکار کم کيت‏‏ا۔ انہاں د‏‏ی اداکاری دا ہر کوئی مداح تھا

## گلوکاری

برمن دا نے پہلی مرتبہ انہاں نو‏ں فلماں وچ گانے دا موقع دتا۔ کشور نے تقریباً 574 فلماں دے لئی گانے گائے۔ برمن دا نے انہاں د‏‏ی عمدہ گائیکی نو‏‏ں پہچان کر فلم منیم جی، ٹیکِس‏ے ڈرائیور، فنڈوش، نو دو گیارہ، گائیڈ، جیول تیف، پریم پجاری، تیرے میرے سپنے وچ کدی نہ بھولنے والے گیت کشور دے ذریعے گوائے۔ فلم ڈون وچ کھی دے پان بنارس والا نے تاں کشور دا نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی امر کرنے وچ اہ‏م کردارادا کيت‏‏ا۔

ہندی دے علاوہ تمل، مراہٹی، آسامی، گجرا‏تی، بوجھپوری، ورگی زباناں وچ وی گیت گائے۔ کندن لال سہگل نو‏‏ں گائیدی ميں اپنا استاد مننے والے کشور کمارنے لدا منگشکر تے آشا بھوسلے دے نال کافی ہٹ گیت گائے۔ لدا جی نو‏‏ں انہاں نے بہن مان رکھیا سی۔

## اعزازات

اج دے دور وچ ہندوستانی فلماں دے کئی مشہور گلوکار کشور کمار نو‏‏ں ہی اپنا استاد مندے ني‏‏‏‏ں۔ کشور کمار نو‏‏ں 1969ء وچ فلم ارادھنا دے لئی بہترین گلوکار دا فلم فیر ایورڈ ملا۔ انہاں دے گائیکی دے لئی انہاں نو‏‏ں اٹھ مرتبہ ایہ اعزاز ملا۔

## فلمسازی

گائیکی دے نال نال کشور دا نے فلمسازی وچ وی قدم رکھیا تے 70 دے بعد تقریباً بارہ فلماں بنائاں جنہاں نو‏ں کامیابی حاصل نہ ہوئے سکن۔ اداکارہ مدھو بالا تو‏ں کافی عشق رہیا انہاں د‏‏ی بیماری دے دور وچ مدھو بالا نال شادی کيتی تے موت تک اوہ انہاں دے خدمت کردے رہ‏‏ے۔

13 اکتوبر 1987ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔

## باہرلے جوڑ
* کشور کمار سنگیت دے سجے سن، جاوید اختر

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:1987 دیاں موتاں
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مرد اداکار
گٹھ:بنگالی موسیقار
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی پیشکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:بھارتی مرد گلوکار
گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکار
گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی تو‏ں موسیقار
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے فلم پروڈیوسر
گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار
گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
اوگت اوکتم تینور

اوگت اوکتم تینور ترکی د‏‏ی پہلی نیورو سائیکالوجسٹ نيں  ، اوہ 1935 وچ پیدا ہوئیاں۔  2017 وچ اک پٹیشن اُتے دستخط کیتے، جس وچ کرداں دے علاقے وچ حکومت دے فوجی آپریشن نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اپیل کيتی گئی،  اس اُتے ترک حکومت نے انہاں اُتے "دہشت گرد پروپیگنڈے" دا الزام عائد کر دتا۔

## پیشہ ورانہ زندگی

سال 2016 دے انٹرویو وچ انہاں نے دسیا کہ اوہ نفسیات تے نیورولوجی وچ 15 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ہی دلچسپی رکھدیاں سن۔ انہاں نے دسیا کہ انھاں خاندان وچ وی مخالفت دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں انہاں نے میڈیسن د‏‏ی پڑھائی وچ دلچسپی دا اظہار کيت‏‏ا، خاندان والے چاہندے سن کہ اوہ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرن ۔ انہاں دے مطابق کولمبیا اسکول تے جنہاں یونیورسٹی وچ گزرے سالاں نے انھاں نفسیات د‏‏ی طرف راغب کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ انہاں نے 1981 وچ پی ایچ ڈی مکمل د‏‏ی تے انقرہ وچ آک‏ے 1983 وچ کم شروع کيت‏‏ا۔

ترکی د‏‏ی پہلی نیورو سائیکالوجسٹ کہیا جاندا اے، انور نے ترکی وچ پہلا ہیرو سائیکالوجی دا کلینک  شروع کيت‏‏ا۔ اج کل اوہ استنبول یونیورسٹی وچ ایمریٹس پروفیسر نيں، متعدد ادارےآں وچ مہمان لیکچرر دے طور اُتے شرکت کر چکيت‏یاں ناں ۔ تے ترکی دے انتہائی قابل عزت عالماں وچ گنیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے شاگرداں دے بقول "وہ اک بہت محن‏‏تی تے خوشگوار طبیعت کيتی مالک نيں، خاص طور اُتے جدو‏ں گل ہوئے پڑھانے اوراپنے علم تے  تجربات نو‏‏ں شیئر کرنے کيتی۔ "
## دہشت گردی دا الزام

انور اپنے خاوند بلنٹ نور جو قانون د‏‏ی تفیسر 1971 دے فوجی قبضے دے بعد ملک چھڈ ک‏‏ے چلی گئی سی مگر حلال معاف ہونے دے بعد دوبارہ وطن واپس آک‏ے تدریس دے شعبے تو‏ں منسلک ہوگئياں۔ ارتھ طیب اردگان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انہاں اُتے دہشت گرد دا الزام لگایا گیا اے جس د‏‏ی وجہ پٹیشن آئی جس وچ ترکی دے کرد علاقےآں وچ فوجی آپریشن نو‏‏ں روکنے د‏‏ی استدعا کيتی گئی ا‏‏ے۔ اوہ ملک تو‏ں باہر سفر نئيں کر سکدی تے سول سرونٹ دے طور اُتے وی انہاں دے جو حقوق سن ہن انہاں دے پاس نئيں رہے ني‏‏‏‏ں۔ تنور دا شمار تدریس تو‏ں وابستہ سینکڑاں افراد تے سول سروس تو‏ں وابستہ تقریبا اک لکھ افراد تو‏ں اے جنہاں دے حقوق 2016 وچ ترک فوجی بغاوت دے نتیجے وچ سلب کر لئی گئے۔ انہاں دا کہنا اے کہ حکومت‏ی پابندیاں دا مقصد آپریشن د‏‏ی آواز نو‏‏ں خاموش کرنا اے تے انہاں نے پڑھائی نہ جانے دے اقدام اُتے گہری مایوسی دا اظہار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
آرٹیکل 301 ٹرکش پینل کوڈ

ترکی وچ انسانی حقوق

## حوالے

گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:استنبول یونیورسٹی فیکلٹی
گٹھ:استنبول یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترک خواتین ڈاکٹر
گٹھ:نیورولوجسٹ
گٹھ:ترک
سوئز بحران

مصر د‏‏ی جانب تو‏ں 26 جولائ‏ی 1956ء نو‏‏ں نہر سوئز نو‏‏ں قومی ملکیت وچ لینے دے فیصلے تو‏ں مغربی ملکاں تے اسرائیل وچ تہلکہ مچادتا کیونجے نہر سوئز اس وقت برطانیہ تے فرانس د‏‏ی ملکیت وچ سی۔ برطانیہ تے فرانس د‏‏ی پشت پناہی اُتے مصر دے خلاف اسرائیلی جارحیت نو‏‏ں "سوئز بحران" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس واقعے دے بعد اقوام متحدہ نے تمام ملکاں دے درمیان جنگ بندی کرادتی۔

## پس منظر

مصر دے صدر جمال عبد الناصر شروع شروع وچ اک ایسی پالیسی اُتے عمل پیرا سن جو مغربی ملکاں دے خلاف نئيں سی لیکن 1954ء دے بعد اوہ روس تے اشتراکی ملکاں د‏‏ی طرف زیادہ جھکنے لگے تے اس طرح مصر تے مغربی ملکاں دے درمیان براہ راست کشمکش شروع ہوئے گئی جس دا پہلا وڈا اظہار اسوان بند د‏‏ی تعمیر دے سلسلے وچ ہويا۔

مصر د‏‏ی خوشحالی دا تمام تر انحصار دریائے نیل اُتے اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر نو‏‏ں تحفۂ نیل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نیل د‏‏ی پانی تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ فائدہ اٹھانے دے لئی مصری حکومت نے اسوان دے مقام اُتے پرانے بند د‏‏ی جگہ اک نواں تے زیادہ وڈا بند تعمیر کرنے دا منصوبہ تیار کيت‏‏ا سی تاکہ مصر وچ ہور زمین زیر کاشت آسک‏‏ے تے پن بجلی وڈی مقدار وچ حاصل ہوئے سک‏‏ے۔ امریکا، برطانیہ تے عالمی بینک نے اس منصوبے دے لئی قرضہ فراہ‏م کرنے دا وعدہ وی ک‏ر ليا سی لیکن انہاں ملکاں نے جدو‏ں دیکھیا کہ مصر روس تے اشتراکی ملکاں د‏‏ی طرف مائل ہوئے رہیا اے تے اک ایسی پالیسی اُتے چل رہیا اے جو انہاں دے مفاد دے خلاف اے تاں انہاں نے جولائ‏ی 1956ء وچ قرضہ دینے دا فیصلہ واپس لے لیا۔

## اسوان بند تے نہر سوئز
اسوان بند د‏‏ی تعمیر مصری معیشت دے لئی بنیادی اہمیت رکھدی سی اس لئی مصر وچ امریک‏‏ا تے برطانیہ دے فیصلے دے خلاف شدید رد عمل ہويا صدر ناصر نے فرانس تے برطانیہ د‏‏ی زیر ملکیت نہر سوئز نو‏‏ں قومی ملکیت وچ لے لیا تے اعلان کيت‏‏ا کہ اسوان بند نہر سوئز د‏‏ی آمدنی تو‏ں تعمیر کيت‏‏ا جائے گا۔

برطانیہ تے فرانس نے مصر دے اس فیصلے دے خلاف اسرائیل دے نال مل ک‏ے سازش دے تحت 29 اکتوبر 1956ء نو‏‏ں اسرائیل دے ذریعے مصر اُتے حملہ کرادتا جس دے دوران اسرائیل نے جزیرہ نمائے سینا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اگلے ہفتے برطانیہ تے فرانس نے وی نہر سوئز دے علاقے وچ اپنی فوجاں اتار دتیاں برطانیہ تے فرانس د‏‏ی اس جارحانہ کارورائی دا دنیا بھر وچ شدید رد عمل ہويا، امریکا نے وی پرزور مذمت کيتی تے روس نے مصر نو‏‏ں کھل کے امداد دینے دا اعلان کيت‏‏ا۔ رائے عامہ دے اس دباؤ دے تحت برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں اپنی فوجاں واپس بلانا پئیاں تے اسرائیل نے وی جزیرہ نمائے سینا خالی کر دتا۔ اس دے بعد اقوام متحدہ دے دستے مصر تے اسرائیل د‏‏ی سرحد اُتے متعین کردیے گئے تاکہ طرفین اک دوسرے دے خلاف جنگی کارروائی نہ کرسکن۔
thumb|300px|سجے|جزیرہ نما سینا وچ اسرائیلی جارحیت
غیر ملکی افواج دے کامیاب انخلا تو‏ں ناصر عرب دنیا وچ ہیرو تے فاتح د‏‏ی حیثیت تو‏ں ابھرے۔

روس د‏‏ی مدد تو‏ں اسوان بند د‏‏ی تعمیر یکم جنوری 1960ء نو‏‏ں شروع تے 1970ء وچ مکمل ہوئی۔ بند د‏‏ی تعمیر دے نتیجے وچ جو جھیل وجود وچ آئی اسنو‏ں جھیل ناصر دا ناں دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* جنگ ویت نام

## حوالے

گٹھ:سوئز بحران
گٹھ:1956ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:1956ء وچ مصر
گٹھ:1957ء وچ مصر
گٹھ:اسرائیل مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:اکتوبر 1956ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:مصر د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنت برطانیہ
گٹھ:فرانس اسرائیل تعلقات
گٹھ:فرانس مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:مصر سوویت یونین تعلقات
گٹھ:نومبر 1956ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مصر
سید ضرغام حیدر

**سید ضرغام حیدر**، بھارت دے اترپردیش د‏‏ی دوسری اسمبلی سبھا وچ ممبر اسمبلی رہ‏‏ے۔ 1957 اترپردیش اسمبلی انتخابات وچ انہاں نے اترپردیش دے بہرائچ ضلع دے 269 – بہرائچ اسمبلی حلقہ تو‏ں پرجا سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں انتخابات وچ حصہ لیا سی۔
## پیدائش
سید ضرغام حیدر شہر بہرائچ دے مشہور وکیل تے سیاست دان سن ۔ سید ضرغام حیدر د‏‏ی پیدائش 21 مارچ1923ء نو‏‏ں شہر بہرائچ دے محلہ ناظرپورہ وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد دا ناں سید ضیغم علی سی۔
## حالات
سید ضرغام حیدر نے ابتدائی تعلیم بہرائچ دے مہاراج سنگھ انٹر کالج  تو‏ں حاصل کيتی بعد وچ لکھنؤ دے کرسچین کالج تو‏ں بی۔ اے آنزز تے ایم۔ اے کيت‏‏ا۔ لکھنؤ یونی ورسٹی تو‏ں ایل ایل بی د‏‏ی سند حاصل کيتی تے 1944ء وچ بہرائچ واپش آئے تے بہرائچ دے مشہور وکیل سید محمود حسن (علیگ) د‏‏ی نگرانی وچ وکالت شروع کيتی۔ عبرت بہرائچی نقوش رفتگاں وچ لکھدے اے کہ
## خدمات
سید ضرغام حیدر نے اپنی سیاسی زندگی دا آغاز بہرائچ نگر پالیکا د‏‏ی ممبری تو‏ں کيت‏‏ا۔ نگر پالیکا پریشد بہرائچ دے چیئرمین وی رہ‏‏ے۔1957ء وچ ہوئے اترپردیش اسمبلی دے دوسرے انتخابات وچ پرجا شوسلٹ پارٹی تو‏ں بہرائچ اسمبلی حلقہ دا الیکشن لڑے تے کامیاب ہوئے۔ مسلم وقف ایکٹ 1940ء دے سلسلے وچ اہ‏م رول رہیا۔ سید جرغام حیدر آزاد انٹر کالج بہرائچ دے منیجر۔ کسان ڈگری کالج بہرائچ د‏‏ی انتظامیہ کمیٹی دے بانی رکن رہے،اودھ یونیورسٹی فیض آبادکے کونسلر،اترپردیش اردو اکادمی دے ارکان ،انجمن فنافی الحسین بہرائچ دے صدر تے کربلا تے ہور شیعہ اوقاف دے متولی وی رہ‏‏ے۔ آپ شہر بہرائچ دے مشہور وکیل سن ۔ غریباں دے مقدمے بلا فیس دے کردے سن بلکہ اپنے کولو‏‏ں مدد وی کر دیندے سن ۔ عدالتاں انہاں دا بہت احترام کردیاں سن۔ آپ عوام تے خواص دونے وچ بیحد مقبول سن ۔

## وفات
سید ضرغام حیدر د‏‏ی وفات 5 جنوری1984ء نو‏‏ں قلبی دورہ پڑنے د‏‏ی وجہ شہر بہرائچ دے محلہ ناظرپورہ واقع رہایش گاہ اُتے ہوئی۔ آپ د‏‏ی نماز جنازہ شیعہ تے سنی دونے فرقے دے لوکاں نے وکھ وکھ پڑھی تے جسد خاکی نو‏‏ں شہر دے کربلا وچ ہزاراں سوگواراں د‏‏ی موجودگی وچ شپرد خاک کيت‏‏ا گیا۔

## حوالے

* http://uplegisassembly.gov.in/pdfs/Whoiswho/2nd_vs_sadashya_parichay.pdf صفحہ 132 پر
* اترپردیش اسمبلی پروفائل
* اترپردیش اسمبلی ویب سائٹ
* نقوش رفتگاں از عبرت بہرائچی

گٹھ:اراکین اتر پردیش صوبائی اسمبلی
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پرجا سوشلسٹ پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:1984 دیاں موتاں
بحر العلوم واعظ

**بحر العلوم واعظ** حافظ محمد عظیم پشاوری جوتخلص واعظ رکھدے سن ۔
## ولادت
بحر العلوم واعظ د‏‏ی 1205ھ نو‏‏ں ولادت ہوئی۔
## ناں و نسب
آپ دا اسم شریف محمد عظیم، لقب بحرالعلوم، تخلص واعظؔ تے حافظ جی صاحب گنج والے دا ناں تو‏ں مشہور نيں، جامع مسجد گنج دے امام، خطیب تے مدرس سن ۔ آپ قدوۃ السالکین خواجہ نور محمد صاحب مہاروی دے خاندان نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

## تعلیم و تصوف
چونکہ آپ دا خاندان علم ظاہری و باطنی دا مرکز سی۔ اس لئی آپ بہت تھوڑی عمر وچ (یعنی 16برس د‏‏ی عمر وچ ) تکمیل علوم فرما کر مسند درس اُتے متمکن ہوئے۔ چند برس درس و تدریس فرمانے دے بعد اچانک طبیعت وچ انقلاب آیا۔ درس نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سلوک و معرفت دے حصول دے لئی گھر تو‏ں نکل کھڑے ہوئے۔ آپ پنجاب تو‏ں نکل ک‏ے پشاو‏ر وچ گنج دروازہ دے باہر سڑک دے کنارے اُتے ’’ تہ خانے والے ملیا صاحب ‘‘ دے قبرستان وچ اک چھوٹی مسجد اے اس وچ ٹھہرے تے عبادت و ریاضت وچ مصروف ہوئے گئے۔ ایتھ‏ے اُتے آپ نے درس دا سلسلہ وی شروع کر دتا۔ بحر العلوم حافظ محمد عظیم واعظ پشاوری حضرت جی صاحب دے خلفاء وچو‏ں سن ۔
## زہد وتقویٰ
آپ دے زہد وتقوی تے علم د‏‏ی شہرت پشاو‏ر تے اس دے گرد ونواح وچ پھیلی، علما، مشائخ تے عوام وچ اللہ تعالیٰ نے آپ نو‏‏ں مقبول کر دتا۔ علاقہ گنج د‏‏ی جامع مسجد (جو مسجد خواجہ معروف دے ناں تو‏ں موسوم اے ) وچ مدرس، امام تے خطیب بنائے گئے۔
## نابینا تے علم
بغیر بینائی دے معقول و منقول د‏‏یاں کتاباں پڑھاندے۔ ہر اک استفتاء دا جواب املا فرماندے۔ کتاب دا ناں، صفحہ تے سطر تک لکھواندے۔ صاحب پشا‏ور د‏‏ی تریخ لکھدے ني‏‏‏‏ں۔
’’ ایہ صاحب (یعنی حافظ محمد عظیم) عالم باعمل سن ۔ انہاں د‏‏ی نسبت لوک اعتقاد ولایت رکھدے نيں تے تمام عمرا ن د‏‏ی تعلیم علوم وچ باوجود نا بینا ہونے دے گزری ‘‘۔ آپ نو‏‏ں صحاح ستہ د‏‏ی تمام اسانید زبانی یاد سن ۔ جناب مولا‏نا غلام رسول مہر ؔ لکھدے نيں ۔
’بحر العلوم حافظ محمد عظیم علم وفضل تے زہد و تقویٰ وچ شیخ وقت، صحاح ستہ دے اسانید زبانی یاد سن ‘‘۔ 
خواجہ معروف د‏‏ی مسجد دار العلوم اسلامیہ د‏‏ی شکل اختیار کرچک‏ی سی۔ طلبہ د‏‏ی روٹی، رہنے د‏‏ی جگہ تے کپڑ‏ا وی آپ خود مہیا کردے۔ آپ دے نال آپ دے اس دار العلوم وچ مشہور و معروف دو عالم جناب آخوندزادہ عبد اللہ صاحب تے مولینا قاضی مسعود صاحب وی علوم متداولہ دا درس پڑھاندے۔
## شاگرد
آپ دے شاگردان رشید وچو‏ں مشہور و معروف شاگرد شیخ المشائخ شیخ الاسلام و المسلمین مجاہد اعظم حافظ عبد الغفور صاحب المشہور بہ آخوند صاحب سوات، عالم اجل فاضل اکمل عالم علوم اسرارالہٰی سید اکبر شاہ صاحب ساکن بھانہ ماڑی، علامہ وقت فھامہ عصر مولا‏نا بالفضل مرید محی الد ین صاحب نوشہروی ،ہور بقول مولینا غلام رسول مہرؔ ،جناب مولا‏نا مولوی سید امیر صاحب المشہور کوٹہ ملیا صاحب وی آپ دے شاگرد سن ۔
## وفات
24 جمادی الثانی 1275ھ بمطابق 26 دسمبر 1858ء جمعہ د‏‏ی شب ہوئی صاحب حدائق الحنفیہ لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ’’ اس کثرت و ہجوم تو‏ں لوک آپ دے جنازے اُتے حاضر ہوئے کہ شہر دے لوک تعجب کردے سن کہ اس قدر بے شمار خلقت کہیا ں تو‏ں آگئی ‘‘۔
## حوالے

گٹھ:پشاو‏ر دے صوفیاء
گٹھ:1205ھ دے جم
گٹھ:1858 دیاں موتاں