open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
راہی فاؤنڈیشن

**راہی فاؤنڈیشن**، نویں دلی، بھارت وچ واقع اکّ ادارہ اے۔ راہی ادارہ نوں ۱۹۹۶ وچ، انجا گپتا نے قائم کیتا گیا۔ ایہہ ادارہ عورتاں نال گھر وچ ہو رہے جسمانی استحصال اتے جنسی استحصال متعلق مسئلیاں لئی کم کردی اے۔ ایہہ ادارہ اکّ فیمینسٹ گروہ اے جو جسمانی اتپیڑن نال جوجھ رہیاں عورتاں دی "چپ نوں توڑن" لئی  حوصلہ افزائی کردی اے۔

## قیام
راہی ادارہ دا قیام ۱۹۹۶ وچ، انجا گپتا ولوں کیتی گئی۔ اس ادارہ دا مکھ مقصد جنسی ہراسگی نال جوجھ رہیاں عورتاں اتے بچیاں لئی کم کرنا اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی ادارے
گٹھ:غیر منافع کاری بھارتی ادارے
گٹھ:بھارت وچ سماجی سرگرمیاں
گٹھ:فیمینسٹ تنظیم
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:غیر سرکاری ادارے
گرو گوبند سنگھ اسٹڈی سرکل

**گرو گوبند سنگھ سٹڈی سرکل** رضاکارانہ تنظیم اے جس دا قیام ۱۹۷۲ وچ کیتی گئی۔لدھیانے دے اکّ کالج توں یونیسکو تک ایکتا اتے امن دا سنیہا سانجھا کرنا جتھےبندی دی دنیا پسار اکادمک پالیسی کارن ممکن ہویا اے۔

اس سرکل نے پنجاب سٹیٹ کونسل ولوں کالجاں دے طالب علماں وچ نیتک علم دے ودھاوے دے لئی نیتک سکھیا دے امتحان کرواؤنے شروع کیتے۔
## حوالے

گٹھ:1972
گٹھ:غیر لابھکاری ادارے
گٹھ:غیر منافع کاری بھارتی ادارے
گٹھ:غیر سرکاری ادارے
گٹھ:تنظیماں
پروتساہن

**پروتساہن** انڈیا فاؤنڈیشن اکّ اجیہی سماجی ادارہ اے، جو ۱۸۸۲ دے انڈین ٹرسٹ ایکٹ اُتے بیسڈ بھارت سرکار ہیٹھ رجسٹر اے۔ ایہہ فاؤنڈیشن ۲۰۱۰ توں کم کر رہی اے اتے ۱۲ مئی ۲۰۱۰ نوں جا کے رجسٹر ہوئی۔ پروتساہن ہندی دا شبد اے، جسدا پنجابی وچ مطلب 'حونصلہ' اتے انگریزی وچ 'Encouragement' اے۔

## کم
**پروتساہن انڈیا فاؤنڈیشن** گلیاں اتے کوڑے وچ رہِ رہے بچیاں، جو غریبی، ارواداری اتے گالاں دا ساہمنے کردے ہن، دی نویں سوچ اتے کلا نوں مُتحرک کردے ہن تاں کہ اوہ اپنی غریبی چو باہر آ سکن۔ **پروتساہن** بچیاں دی تخلیقی سکھیا اپر زیادہ فوکس کردی اے تاں کہ اوہ اپنے مکھ موضوع ول دھیان دے کے کلا، سنیما، تکنیکی اتے ڈزیٹل کہانیاں نوں اپنا سکن اتے بال-ویاہ، صنفی امتیاز دا خلاف کرن۔ اس نال اوہ اپنے بچپن، سکھیا اتے پوشن نوں اکّ سمت دے سکن گے۔

## حوالے

گٹھ:ادارے
گٹھ:تنظیماں
بیجنگ کوئیر کورس

**بیجنگ** **کئیر** **کورس** (**北京 酷儿 合唱 团**) بیجنگ وکھے سال ۲۰۰۸ وچ قائم کیتا گیا سی، جو ہن لگبھگ ۶۰ مقررہ کارکردگی کرن والے میمبراں دا گروہ اے۔ ایہہ چین وکھے سبھ توں پہلاں عوامی ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورس اے اتے ایہہ جی۔اے۔ایل۔اے۔ (گالا) کورس دا ممبر وی اے۔

کورس **شائیننگ جیزی کورس** وجوں وی جانیا جاندا سی۔

## جان پچھان
بیجنگ کئیر کورس (بی۔کیو۔سی۔) اکّ سیمیپروفیشنل مکسڈ سنگیتک گروہ اے جسدا قیام ۲۰۰۸ وچ کیتی گئی سی۔ ایہہ مینلینڈ چین وچ سبھ توں پہلاں عوامی طور اُتے ایل۔جی۔بی۔ٹی + کوئر اے اتے قومانتری ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورل تیوہاراں وچ شامل ہون والے پہلے دو ایشیئن کوئراں وچوں اک اے۔ اس ویلے **بی۔کیو۔سی۔** وچ ۱۰۰ توں ودھ ممبر رجسٹرڈ ہن۔

"اکّ ودھیا عالمی لئی گاؤ" دے وچار دا مشق کرن لئی، بی۔ کیؤ۔سی۔ وکھرے عوامی سنگیت سماگماں نوں مقررہ ادھار اُتے کرواؤندا اے اتے سنگیت سنچاراں وچ سرگرمی نال گھریلو اتے انتر قومی پدھر' تے حصہ لیندا اے۔ کئی وار عالمی بھر وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورس میلے وچ شامل ہون توں بعد اسنے مینلینڈ چین وچ پہلے کئیر کورس تیوہاراں دی سانجھے طور اُتے چھ ایل۔جی۔بی۔ٹی + کوئراں نال میزبانی کیتی اے۔ تیانجین، ہانگ کانگ، تائیپے، ٹوکیؤ، لنڈن، سیئیٹل، پورٹلینڈ آدی وچ کورس شو اتے تہذیبی کمیونیکیشن دے ذریعے، کورس دے ممبر، لوکاں اتے گروہاں وچ آئیاں رکاوٹاں نوں توڑن دی امید کردے ہن۔

بی۔کیو۔سی۔ نے بھائیوالاں نال مل کے کم کیتا اے، جس وچ بیجنگ، چین، ٹیڈئیکس، وائس چائنا اتے براڈوے سنگیتک رینٹ سمیت بریٹیش، ڈچّ اتے جرمن سفارت خانہ ہن۔ ایہہ ایڈز روکتھام دیاں سرگرمیاں نوں مُتحرک کردا اے اتے ماحول سرکھیا پروگراماں وچ شامل ہندا اے۔

## اتہاس
کورس دا قیام اکتوبر ۲۰۰۸ وچ شائیننگ جیزی کورس وجوں کیتی گئی سی۔ موجودہ وچ اوہ ہر سال ۲ تقریب کردے ہن۔ جون ۲۰۱۳ وچ اوہناں نے سیئیٹل مینز کورس دے معاون ڈریکٹر، ایرک لین بارنز نال کارکردگی کیتا سی۔ اس سال دے اگلے مہینے اوہناں نے گیری لاکے نال ملاقات کیتی۔ اپریل ۲۰۱۴ وچ اوہناں نے اپنا نام بدل کے **بیجنگ کئیر کورس** رکھیا۔ اسے سال، ۲ بی۔کیؤ۔سی۔ گائکاں نے وکھ وکھ ووئس ڈبلن ۲۰۱۴ وچ حصہ لیا۔ جولائی ۲۰۱۶ وچ ۱۴ بی۔کیو۔سی۔ گائکاں نے یو۔ایس۔ دے ڈینور وچ گالا کورس میلے وچ شرکت کیتی۔  دسمبر ۲۰۱۶ وچ اوہناں نے ۸ویں وریگنڈھ منائی۔  مارچ ۲۰۱۸ وچ اوہناں نے اتر مغربی یو۔ایس۔ دا دورہ کیتا۔ 

## حوالے

## باہری لنک

* سرکاری ویبسائیٹ
* دبان وکھے سنگیت مجموعہ

گٹھ:ادارے
گٹھ:تنظیماں
اورینم

**اورینم** ( تامل : ஓரினம்) اکّ غیر-فنڈ حاصل، سماجی اتے فعال ادارہ اے جو پریواراں، بھائیچاریاں اتے سماج وچ اختیاری جنسی تعقات اتے صنف پچھان دی سمجھ نوں ودھاؤن لئی کم کردی اے۔ اسدا قیام ۲۰۰۳ وچ چینئیّ وچ موونپک نام نال کیتی گئی سی اتے ایہہ بھارت وچ اپنی قسم دا سبھ توں پرانا گروہ اے۔ اورینم نال جڑے لوک تامل ناڈو، بھارت دے تامل مول نال متعلق ہن۔ اورینم مکھ طور اُتے تامل مول دے کئیر لوکاں اتے بھارتی مول دے تعمیری پرگٹاوے، انفرادی اتے سماجی ٹپنیاں لئی اکّ پلیٹ فارم حاصل کردی اے۔ اورینم چینئی وچ کئیر بھائیچارے لئی مقامی مدد گروہ وجوں وی کم کردی اے۔ اورینم نے بھارتی دنڈ ودھان دی دھارا ۳۷۷ اتے ایل۔جی۔بی۔ٹی۔کیؤ۔ حقاں وچ سودھ کرکے ہم جنس پرستی نوں گھرنا کرن والے ماحول لئی شہر، راج اتے قومی پہلکدمیاں بھائیوالی کیتی اے۔

## اتہاس
ادارہ دی شریک قیام ۲۵ دسمبر ۲۰۰۳ نوں "موونپک / ایم۔پی" نام نال کئیر آدمیاں دے گروہ ولوں کیتی گئی سی۔ بعد وچ اس نام دے کسے دوجے تعلق رہت ریسٹورینٹ 'موونپک' نال ملن کرکے بدل دتا اتے اسدا نام اورینم رکھ دتا گیا۔

## نام بارے
تامل وچ “اورینم” ( تامل : ஓரினம்) دا مطلب اے “اک قسم دا” جاں “اک بھائی چارا” اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* چینئی رینبو پرائیڈ
* چینئیّ وچ ایلجیبیٹی سبھیاچار
* تامل جنسی گھٹ گنتیاں

## حوالے

## باہری لنک

* 
*  (in Tamil)

گٹھ:ادارے
گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی ادارے
گٹھ:تنظیماں
پاکستانی پنجابی ثقافت

## ثقافت
ثقافت اجیہا جٹل پربندھ اے جس وچ انسان دیاں نِجی اچھاواں نوں جدوں سماجی پربندھ دے سارے شہریاں ولوں اپنا لیا جاندا اے۔
ثقافت دی سبھ توں آسان تشریح انگریزی دے تجزیہ "کلچرڈ" توں اگوائی لے کے کیتی جاندی اے، جیہدے مطابق ثقافت توں "وہار دی نفاست" دا مطلب لیا جاندا اے۔ ایہہ ثقافت دے بے حدّ محدود مطلب نیں تے اس نوں مانو سائنسدان ہرسکووتس ثقافت دی 'بورڈنگ سکول تشریح' کہندا اے۔ 1947ء وچ انگریزاں دی غلامی توں آزاد ہون توں بعد جیہڑا سبھ توں وڈا تے اہم واقعہ رونما ہویا سی اوہ سی دو دیساں بھارت تے پاکستان دا قیام تے پنجاب دا دو حصیاں وچ ونڈیا جانا۔ ‘پاکستان` شبد دو شبداں دے جوڑ ‘پاک` اتے ‘ستھان` توں بنیا اے۔ ‘پاک` دا مطلب ‘پوِتر` تے ‘ستھان` دا مطلب ‘تھاں` اے۔ اس طرحاں پاکستان دا مطلب پوِتر تھاں اے۔

پاکستان دا وکھرا وجُود اے تے اس کارن اس خطے دی ثقافت وی وکھری قائم ہوئی۔ سیاسی طور اُتے بھاویں ایہہ ہُن وکھرے وجُود دا مالک اے پر پنجابی ثقافتی سانجھ توں اپنے آپ نوں وکھ نہیں کر سکیا۔ پنج دریاواں دی سرزمین پنجاب دی ونڈ نال ایہدی تہذیب دی وی ونڈ وی ہوگئی۔ جس نال پنجاب دو حصیاں وچ ونڈیا گیا۔

## پاکستانی پنجابی ثقافت دیاں انفرادیت
پاکستانی پنجابی ثقافت سانجھے پنجاب دی پنجابی ثقافت دا ہی اکّ انگ اے مگر لہندے پنجاب وچ کچھ وکھرتاواں وی موجود نیں۔ پاکستان مذہب اسلام دا دیس اے۔ اسلام سرکاری مذہب اے۔ مغربی پنجاب وچ پنجابی لکھن لئی شاہ مکھی لپی دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ سندھی، پنجابی، پشتو، بلوچی تے براہوئی وغیرہ پاکستان دیاں علاقائی زباناں نیں۔ مکھ روپ وچ اردو ورتی جاندی اے۔ کھان پین دے متعلق وی وکھرتاواں پائیاں جاندیاں نیں۔ مغربی پنجابی ثقافت وچ گئو دے ماس نوں کھانا چنگا منیا جاندا اے۔ پاکستان وچ اردو بولی دفتری، سرکاری تے تعلیمی بولی اے۔

## پاکستانی پنجابی ثقافت دیاں سانجھاں
مغربی پنجاب تے مشرقی پنجاب دو وکھ وکھ خطے ہون دے باوجود وی آپسی سانجھ رکھدے نیں۔ پنجاب ونڈ دے باوجود وی دوناں پنجاباں وچ ہم آہنگی پائ جاندی اے۔ مغربی تے مشرقی پنجاب وچ پنڈاں دا ماحول تے رہتل اکو جہی اے۔ دوویں ثقافتاں غالب زرعی ثقافتاں نیں۔ کھیتی تے نربھرتا والیاں ثقافتاں نیں۔ پاکستان دے حصے ودھ زرخیز زمین آؤن کارن کھیتی باڑی اِتھے دا مکھ پیشا بن گئی۔ مغربی پنجابی ثقافت دے پہناوے وچ مشرقی پنجابی پہناوے ورگی برابری پائی جاندی اے۔ مغربی تے مشرقی پنجابی ثقافت وچ موت، جم تے ویاہ دے متعلق سانجھاں پائیاں جاندیاں نیں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پنجابی ثقافت
پنجابی ثقافت دے مکھ سومے

**سبھیاچار** بے انت انشاں دا مپناہ اے۔ اس دا ہر اکّ انش کتو نہ کتو شروع ہندا اے، اتے سبھیاچار سسٹم وچ تھاں پا کے اس دی عمل دے مطابق ترقی کردا اے تے اوہ اپنے کارز نبھاؤندا اے۔ سبھیاچار جہناں انشاں دی لوڑ ہندی اے اوہناں نوں رکھ کے باقی دے ردّ کر دندا اے۔

سبھیاچار ساریاں دی ساریاں نوں دین اے۔ پانی دے انوآں وانگ جڑیاں ہویاں ہن ۔ اتے سمچے وہن نوں روپ دیدیاں ہن۔جہڑیاں لہراں اکّ ویلے اپر ہندیاں ہن تے اوہ اکّ دوجے وچ گمّ ہو جاندیاں ہن تے اوہناں نوں پچھانیاں وی نہیں جاندا۔مقامی سبھیاچار دیاں اپنیاں وشیشتائیاں ہندیاں ہن۔ایہہ اپنے وچ وڑدے آ رہے اپرے سبھیاچار دے پبھاو دے خلاف تکھا پتکرم دیندا اے۔اس نوں اپنی پتبھا مطابق ڈھالدا اے۔اپنا انکھڑ انگ بنا لیندا اے اتے اپنی نویں نویں بنائی اکائی وچ اپنی ولکھنتا نوں قائم رکھدا اے۔ایہہ عمل اکّ اکائی توں دوجی اکائی تک چلدا رہندا اے جس نال مگروں آؤن والی اکائی تک پہلی نالوں ہمیشہ ہی ودھیرے امیر اے"
## پنجابی سبھیاچار دے مول سومے دی تشریح
پنجابی سبھیاچار دے مول سومیاں وچ اوہ سارا کجھ آ جائےگا جس نے اس نوں گھڑن،قائم، اگے ودھاؤن وچ حصہ پایا اے۔

ایہناں سومیاں نوں تن طبقےآں وچ ونڈیا جا سکدا اے۔
# مقامی سومے
# بھارتی سومے
# بدیشی سومے
### مقامی سومے
مقامی سومے اوہ ہندے ہن، جس وچ سبھیاچار دی اپنی ہوند دے عمل، جغرافیائی حالت، لوکیان۔
*اپنی ہوند تے عمل* کسے وی سبھیاچار دا بنیادی سوما اس دی اپنی ہوند ہندی اے۔ ہر اکّ جیودا جاگدا سبھیاچار اپنے ہی انشاں نوں نویاؤندا اپنے ہی انشاں نوں سرجدا تے اوہناں توں ہی نویں انش سرجدا اے اتے انچاہے انشاں نوں ردّ کردا اے۔
#### بھگولک
بھگولک حالتاں نوں اپنے آشیا دے مطابق ڈھالن دی پکریاں جاری جاری اے نویں-نویں انش سرجدا ہن، جویں: ہرا انقلاب، نویاں-نویاں فصلاں آدی۔
#### لوکیان
اوہ علم جو پیڑی در پیڑی در اگے چلدا اے۔جویں:_ پورن بھگت،راجا رسالو دے کہانیاں، لکوکہانیاں، آدی۔
### بھارتی سومے
جس وچ اوہ سارا کجھ آ جائےگا،جو کجھ پنجابی سبھیاچار نے اپنے وڈیرے گروہ،بھارتی چو گردے توں لیا اے۔ اس وچ پنجابی سبھیاچار توں پہلاں دے سبھیاچار وی آ جانگے۔مقامی سومیاں توں علاوہ کجھ ایسے سومے وی ہن جو مقامی نہیں پر بھارت توں باہرو وی نہیں آئے، جویں:_ وید،اپنشد، پران،گنتھ، مہانکاوِ آدی،
# بنارس دا کبیر پنجاب لئی اکّ پبھاو اے تاں گرو گوبند سنگھ جی بنگالی،تامل دے لکھاریاں دا پیرنا سروت اے۔
# گرو گنتھ صاحب بھارتی پدھر اتے پنجابی سبھیاچار دے آدان پدان دی چنگی اداہرن اے، جس وچ مہانراسٹر،گجرات آدی دے سومے آ جاندے ہن۔
### بدیشی سومے
جہڑے انش-پرسار جاں سبھیاچاریکرن راہی پنجابی سبھیاچار وچ شامل ہوئے ہن۔

آریا لوک جدوں سپت-سندھو وچ آئے تاں اوہناں نے اتھوں دے مقامی واسیا اپنے لئی جہڑے کہ دراوڑ منے جاندے ہن اتِ دے حقارت بھرے لفظ ورتے۔
اسلام توں کاغذ،سنگیت،نکّ مورتی،لکھت آدی توں پنجابی سبھیاچار وچ لیادیں۔

اج دے سبھیاچاریکرن دا عمل ہور وڈا اتے دنیا ویاپی ہو گیا اے۔ ٹیلیویژن تے موبائل دے آؤن نال اسیں نویں انش سبھیاچار وچ سرجے تے گھہن کیتے۔ جہناں نال ساڈا سدھا واہ نہیں اے، اس وچ نویں سبھیاچار دے انش وی آ جاندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:سبھیاچار
گٹھ:پنجابی سبھیاچار
مہاراجہ رنجیت سنگھ ایوارڈ

**مہاراجہ رنجیت سنگھ اوارڈ**، پنجاب سرکار ولوں کھیڈاں دے کھیتر وچ پنجاب دی سیوا وچ اتمتا اتے کامیابیاں لئی دتا گیا اکّ انعام اے۔ ایہہ اولمپک پدھر، عالمی چیمپیئن شپ پدھر، قومی اتے ہور قومانتری کھیڈ اکھاڑیاں اُتے ہو سکدا اے۔ اس انعام دا قیام ۱۹۷۸ وچ کیتی گئی سی جس وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی اکّ ٹرافی، اعزاز پتر اتے ۵ لکھ روپئے شامل ہن۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ایوارڈ جتن والا اتہاس دا پہلا انسان اولمپیئن ظاہر سنگھ سی۔ ایہہ انعام ۱۹۹۶ اتے ۲۰۰۵ دے وچکار ۱۰ سالاں لئی معطل کیتا گیا سی اتے ۲۰۰۶ وچ دوبارہ شروع کیتا گیا । حالانکہ، ۲۰۰۶ وچ ایہہ اوارڈ اوہناں لوکاں نوں دتا گیا سی جتھے ایہہ ۱۹۹۷ توں ۲۰۰۴ تک بیکڈیٹ کیتا گیا سی، اسلئی کسے وی سنبھاوی جیتو نے انعام جتن دا موقع نہیں گوایا۔

## حوالے

* مہاراجہ رنجیت سنگھ ایوارڈ تقریب دِ ٹربیون، ۲۰۰۶

## باہری لنک

* مہاراجہ رنجیت سنگھ ایوارڈی پنجاب سرکار (بھارت) دی سرکاری لسٹ

* مہاراجہ رنجیت سنگھ اوارڈ آرٹیکل ۱

* مہاراجہ رنجیت سنگھ اوارڈ آرٹیکل ۲ د ہندو

گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پنجاب، بھارت
شام (ویلا)

**شام** (Evening) دوپہر تے رات دے وچکار دا ویلا تے دن دا چھیکڑلا ویلا ہُندا اے۔ ایس ویلے سورج غروب ہُندا تے دن مُکدا جاندا اے۔ چانݨ گھٹ تے نھیرا وَدھ جاندا اے۔ 

## ہور دیکھو
* دن
* رات
* طلوع
* غروب
* شفق
* پوپھٹاݪا
* جھٹپٹا

## حوالے

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
طباشیر

ماہیت: اک سفید شے اے جو ابتداء وچ رقیق رطوبت دی شکل وچ بانس دے جوف وچ جمع ہُندی اے تے اس توں بعد منجمد تے خشک ہو جاندی اے جد بانس نوں پھاڑیا جاندا اے فیر ایہدے توں باہر نکݪدی اے۔ بہترین طباشیر اوہ اے جو وزن وچ ہلکی تے رنگت وچ سفید، شفاف مائل بہ کبودی صدف دے مشابہہ ہووے ایہنوں طباشیر صدفی یا طباشیر کبود وی کہندے نیں۔

مقام پیدائش: پاکستان، بھارت وچ بعض بانساں دے جوف توں نکݪدی اے۔

فارسی: بنسلوجن، بنگلا: بنشلوچن کپور، انگریزی: بمبومنّا

مزاج: سرد بدرجہ دوم تے خشک بدرجہ سوم۔

افعال: مفرح قلب، قابض، مبرد شدید، مجفف۔

استعمال: مفرح ہوݨ دے باعث قلب نوں تقویت بخشدی اے تے خفقان حار تے غشی و بیقراری لئی مفید اے۔ قے صفراوی نوں دور کردی اے گرم معدے تے جگر لئی نافع اے چونکہ طباشیر قابض تے مجفف اے لہاذا اسہل صفراوی نوں بند کردی اے تے جریان نوں روکدی اے تے رطوبت معدہ نوں خشک کرکے اوہنوں تقویت بخشدی اے۔

آنتاں وچ قبض پیدا کردی اے مبرد شدید ہوݨ دی وجہ توں گرم بخاراں سوزش احشاء لئی فائدہ مند اے پیاس نوں ساکن کردی اے مبرد تے مجفف ہوݨ دی وجہ توں ذرورا وطلاء سوختگی آتش لئی نافع اے تے قلاع، قروع و ثبور دہن وچ شربا و ذرورا تنہا یا گل سرخ ناݪ نہایت مفید اے۔ چونکہ ایہ قابض اے لہاذا تقویت دندان لئی سنونات وچ مستعمل اے۔

نفع خاص: مقوی دل و کبد۔

مضر: باہ تے پِھپھڑے لئی ایہدی زیادتی مضر اے۔

مصلح: شہد، مصطلگی، عُناب، ایلوا تے زعفران۔

بدل: خرفہ و سماق۔

مقدار خوراک: اک ماشے توں تن ماشے تک۔

مزید تحقیقات: کیمیائی تجزیے ناݪ پتا چلدا اے کہ طباشیر وچ سلیکا تے آکسائیڈ آف آئرن، پوٹاش، چونا، المونیم تے بعض نباتی مواد پائے جاندے نیں۔

گٹھ:بانس
گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:نباتات
گٹھ:بناسپتی
گٹھ:ادویات
مربع میل

**مربع میل** ، سطحی رقبہ ناپݨ دی اک اکائی اے۔ جو کئی مُلکاں وچ ورتی جاندی اے۔
مربع میل دی اکائی میل دا حاصل ضرب اے۔ اک مربع میل اک مربع دے رقبے دے برابر اے جیہدی ہر طرف دی لمبائی اک میل اے۔

اک مربع میل دوسریاں اکائیاں دیاں درج ذیل مقداراں دے برابر اے:
* اک مربع میل = 640 ایکڑ
* اک مربع میل = 27,878,400 مربع فٹ
* اک مربع میل = 2.589988110336 مربع کلومیٹر
* اک مربع میل = ≈260 ہیکٹر

## ہور دیکھو
* مربع کلومیٹر

## حوالے

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:رقبہ
گٹھ:رقبے دیاں اکائیاں
حاصل ضرب

**حاصل ضرب** ، دو اعداد یا مقداراں نوں آپس وچ ضرب (multiply) دیݨ ناݪ جو نتیجا نکݪے یا اوہدے ناݪ جو مقدار برآمد ہووے۔

## حوالے

گٹھ:ریاضی
گٹھ:ابتدائی حساب
تھاݪ

**تھاݪ** یا **پلیٹر** (Platter) اک وڈا برتݨ اے جو کھاݨا پیش کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہ اک وڈی تھاݪی یا ٹرے ہُندی اے جیہدے وچ کھاݨا رکھیا جاندا اے تے پیش کیتا جاندا اے۔ ایہدی شکل بیضوی، گوݪ، مستطیل یا مربع ہو سکدی اے۔ ایہ دھات، سیرامک، پلاسٹک، شیشے یا لکڑی دا بݨایا جا سکدا اے۔ 

## مورتاں

File:Käseteller 2923.JPG
File:Carne a la tampiqueña.jpg
File:Salad platter.jpg
File:Bandeja paisa 30062011.jpg
File:Cheese platter.jpg
File:Pikilia.JPG
File:KPM Servierplatte, weiß, 1941.JPG
File:Wolkenkuchen auf Servierplatte.jpg
File:Sashimi-01.jpg
File:Food-catering.jpg


## ہور دیکھو
* تھاݪی
* تھاݪ
* ٹرے

## حوالے

گٹھ:برتݨ
گٹھ:چیزاں
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:ظروف
سندھی ٹوپی

کھبے|thumb|سندھی ٹوپی پہنے اک لڑکا، ایہ ٹوپی پاکستان و افغانستان وچ کافی مقبول اے
thumb|سندھی ٹوپی دا سامنے دا وویو

**سندھی ٹوپی** اس مخصوص ٹوپی نو‏‏ں کہندے نيں جو اک محرابی شکل وچ ميں اگِّیاں کٹی ہوئ ہُندی ا‏‏ے۔ اج بھݪک ایہ ٹوپی پٹھاناں تے سرائیکی لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں وی پہنی جاندی ا‏‏ے۔ ہر سال سندھی رہتل تے بولی د‏‏ی حامل اس ٹوپی نو‏‏ں ۲۱ دسمبر نو‏‏ں اک خاص دن دے طور اُتے مخصوص کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اجرک

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ملبوست
گٹھ:سندھی سبھیاچار
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:افغانی ملبوست
گٹھ:پاکستانی سر پوش
گٹھ:کیپ
گٹھ:افغان سبھیاچار
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:بھارتی ملبوست
گٹھ:ہندوستانی سر پوش
اجرک

**اجرک** سندھ وچ چادراں تے ٹائلاں دے دلکش نمونےآں نو‏‏ں کہندے نيں۔ اجرک ایسی چادر نو‏‏ں وی کہندے نيں جس اُتے ایداں دے نمونے ہوݨ۔ چادراں اُتے ایہ نمونے ٹھپے تو‏ں لگائے جاندے نيں۔ ایہ نمونے تیز رنگاں مثلا سرخ، نیلے تے کالے رنگاں وچ ہُندے نيں۔ اجرک سندھی سبھیاچار دا سنگھار نيں۔ سندھی ٹوپی اوراجرک سندھی سبھیاچار د‏‏ی اک خوبصورت پہچان اے سندھ دے صحراواں وچ پھل پھُل تے سبزے دے رنگاں د‏‏ی کمی سی لیکن ایتھ‏ے دے باسیاں نے اسکمی نو‏‏ں ایويں پورا کيتا کہ دھنک دے سارے ہی رنگ اپنی اجرکاں اُتے بکھیر دیے۔ سندھ د‏‏ی رہتل و سبھیاچار نو‏‏ں زندہ رکھنے دے لئی گزشتہ کئی برساں تو‏ں حکومتِ سندھ نے دسمبرکے پہلے اتوار ہرسال سندھی ٹوپی تے اجرک ڈے منانے دا سلسلہ شروع کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:پاکستانی سبھیاچار
گٹھ:پاکستانی ملبوست
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی سبھیاچار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بڑہل گنج

**بڑہل گنج**  بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو ضلع گورکھپور وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بڑہل گنج د‏‏ی مجموعی آبادی ۱۹٬۱۷۱ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلع گورکھپور دے شہر تے قصبے
انڈورا دے پارلیمانی انتخابات ۲۰۲۳ء

۲ اپریل ۲۰۲۳ء نو‏‏ں انڈورا وچ پارلیمانی انتخابات منعقد ہوئے۔ 

## پس منظر
تین جماعتاں نے بالآخر ۲۰۱۹ء دے اندورن پارلیمانی انتخابات دے بعد اک حکومت‏ی اتحاد تشکیل دتا، جس وچ ڈیموکریٹس، لبرل پارٹی تے زیویئر ایسپوٹ زمورا دے وزیر اعظم دے نال پرعزم شہریاں اُتے مشتمل سی۔ 

## انتخابی نظام
اٹھائیہہ جنرل کونسلرز دا انتخاب بند پارٹی فہرستاں د‏‏ی نیہہ اُتے کيتا جاندا اے: 

* ست پارشاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والے چودہ جنرل کونسلرز (دو کونسلرز فی پیرش) ہر پیرش وچ سب تو‏ں ودھ ووٹاں دے نال لسٹ تو‏ں منتخب ہُندے نيں۔ 
* چودہ جنرل کونسلرز نو‏‏ں متناسب نمائندگی دا سب تو‏ں وڈا طریقہ استعمال کردے ہوئے قومی فہرستاں تو‏ں منتخب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

پیرش دیاں فہرستاں تے قومی لسٹ اک دوسرے تو‏ں آزاد نيں: اک ہی شخص قومی لسٹ تے پیرش د‏‏ی لسٹ دونے اُتے ظاہر نئيں ہو سکدا، تے ووٹرز دو وکھ وکھ ووٹ ڈالدے نيں۔ دونے فہرستاں دے لئی اک ہی پارٹی نو‏‏ں ووٹ دینے د‏‏ی لوڑ نئيں ا‏‏ے۔ 

*

## پارٹیاں تے اتحاد

### قومی حلقہ
قومی حلقے وچ پیش کيتے گئے امیدوار، جنہاں وچ ۱۴ کونسلرز متناسب نمائندگی تو‏ں منتخب ہُندے نيں، ایہ نيں: 

### پارش حلقے
وہ جماعتاں یا اتحاد جو ست پارش حلفےآں وچ پیش کيتے جاندے نيں، جنہاں وچ ہر پارش وچ سب تو‏ں ودھ ووٹ لینے والی لسٹ تو‏ں دو امیدوار منتخب ہُندے نيں، ایہ نيں:

## اوپینین پولز

## نتائج

## حوالے

گٹھ:انڈورا وچ پارلیمانی انتخابات
گٹھ:انڈورا وچ انتخابات
گٹھ:انڈورا
گٹھ:۲۰۲۳ء
گٹھ:2023ء
انگرکھا

thumb|انگرکھا

**انگرکھا** () اچکن د‏‏ی وضع دا اک برکا لباس جسنو‏ں گھنڈی دے ذریعے گلے دے پاس جوڑ دیندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیشی ملبوسات
گٹھ:بھارتی ملبوسات
گٹھ:پاکستانی ملبوسات
گٹھ:پنجابی لباس
گٹھ:نیپالی ملبوسات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دھوتی

thumb|دھوتی

**دھوتی**  چار پنج گز لمبا کپڑ‏ا جو ہندو لوک کمر تو‏ں تھلے تک تے ٹانگاں دے بیچ تو‏ں کڈ ک‏ے باندھدے نيں بقیہ حصہ پِچھے گھرس لیندے نيں۔ ايس‏ے نال ملدا جلدا لباس تہبند وی اے پ‏ر اسنو‏ں ٹانگاں دے بیچ تو‏ں کڈ ک‏ے بَنھیا نئيں جاندا۔ تہبند تے دھوتی عام بول چال وچ اک دوسرے دے متبادل لفظاں دے طور اُتے استعمال ہُندے نيں۔

## علاقائی ناں

## حوالے

گٹھ:بھارتی ملبوسات
گٹھ:پاکستانی ملبوسات
گٹھ:ہندو مذہبی لباس
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:قومی لباس
گردت سنگھ کھڑگ

**گردتّ سنگھ کھڑگ** ویہویں صدی دے مڈھلے دہاکیاں دا مشہور پنجابی دا ملوئی قصہ-شاعر ہویا سی۔

کھڑگ دا جم لدھیانہ ضلعے دی سمرالا تحصیل دے پنڈ کھٹراں وچ ۱۸۶۶ وچ ہویا سی۔ لدھیانہ وچ قطب پھروس اتے بڑا چنگا کویشر سی۔

## لکھتاں
* *جھگڑا ماواں دھیاں*
* *قصہ پرتاپی سنیاری دا*
* *پرتاپی وڈی* (۱۹۱۸)
* *قصہ کاکو دا* (۱۹۰۸)
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چھاننی دیوے دی رات

**چھاننی دیوے دی رسم** پنجابی ویاہ وچ پرمکھ رسم سی۔ پرانے سمیاں وچ گھر دے مکھ دروازے تے بہت ساریاں رسماں کیتیاں جاندیاں سن۔اج دے ویلے وچ وی بہت ساریاں رسماں گھر دے مکھ دروازے نال جڑیاں ہوئیاں ہن۔ چھاننی دیوے دی رسم وی گھر دے مکھ دروازے تے کیتی جاندی سی۔ ایہہ رسم رات دے ویلے کیتی جاندی سی۔پرانے سمیاں وچ برات رات رہندی سی، ایہہ رسم اس ویلے نال جڑی ہوئی سی۔ اس رسم وچ گھر دے مکھ دروازے نال اکّ چھاننی بنہی جاندی سی۔ اس چھاننی وچ اکّ دیوا بال کے رکھیا جاندا سی۔لڑکی والے لاڑے نوں رات ویلے اپنے گھر لے جاندے سن۔ لاڑے توں ایہہ رسم کروائی جاندی سی۔ لاڑا اس دیوے نوں چھڑی نال چھاننی وچوں چکدا سی۔ ایہہ رسم بہت اوکھی منی جاندی سی۔ ایہہ لاڑے لئی اکّ امتحان دی طرحاں ہندی سی۔ اس رسم دا لاڑے نوں ویاہ توں پہلاں مشق کرنا پیندا سی۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی لوکدھارا
جمیلہ گیلانی

گٹھ:Articles with hCards

**جمیلہ گیلانی ** ( پشتو;  ; **جمیلہ گلانی**) اکّ پاکستانی سیاستدان اے جو نیشنل ڈیموکریٹک موومینٹ (اینڈیئیم) دی بلارا اے۔  اس نے ۲۰۰۸ توں ۲۰۱۳ تک پاکستان دی نیشنل اسمبلی دی ممبر وجوں سیوا نبھائی۔  اوہ پشتون تحفظ مومینٹ (PTM)، پشتون انسانی حقاں لئی مہم چلاؤن والی اکّ سماجی لہر دی کارکن اے۔ اوہ پہلاں عوامی نیشنل پارٹی (ایئینپی) دی مرکزی سنیکت سیکٹری سی۔ 

## شروعاتی جیون
گلانی دا جم ۵ جنوری 1960 نوں مردان، خیبر پختونخوا، پاکستان وچ ہویا سی۔ اس دے پتا، میاں فرید خان، خدائی خدمتگار لہر اتے ہور کھبیپکھی لہراں دے سرگرم ممبر سن جیہناں نوں میاں سرائے وجوں جانیا جاندا سی، اس دا ہوٹل اگانھ ودھو سیاسی کارکناں دا مرکز سی۔ سیاست وچ اپنے پیؤ دی سرگرم کردار کارن اس نوں بچپن توں ہی سیاست وراثت وچ ملی۔

## سیاسی کریئر
گلانی نوں ۲۰۰۸ دیاں پاکستانی عام چوناں وچ خیبر پختونخوا توں عورتاں لئی راکھویں سیٹ اُتے عوامی نیشنل پارٹی (ایئینپی) دے امیدوار وجوں پاکستان دی نیشنل اسمبلی لئی چنیا گیا سی۔

۱۲ نومبر ۲۰۱۸ نوں، اس نے خلاف وچ ایئینپی چھڈّ دتی جدوں پارٹی نے بشریٰ گوہر اتے افراسیاب کھٹک دی میمبر شپ معطل کر دتی۔  

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۶۰
گٹھ:جم 1960
کوثر چاند پوری

**کوثر چاند پوری** (8 اگست 1900–13 جون 1990) اکّ بھارتی یونانی ڈاکٹر اتے اردو لکھاری سی جسنے اکّ ناول کار، چھوٹی کہانی لکھاری اتے ساہتی نقاد وجوں مشہوری حاصل کیتی۔

## جیونی
کوثر چاند پوری علی کوسر دا تخلص سی جسدا جم 8 اگست 1900 نوں چاندپور؉ ، ضلع بجنور، اتر پردیش، بھارت وکھے ہویا سی۔ اسنے شہزادی آسپھا ٹبیا کالج، بھوپال وچ یونانی دوائی دی پڑھائی کیتی۔ اس توں بعد، اسنے یونانی شپھاکھانا، بھوپال وچ کم کیتا، جتھوں اوہ اپھسر-ال-اتبا وجوں ریٹائرڈ ہویا۔ بعد وچ اوہ دلی چلے گئے اتے ہمدرد نرسنگ ہوم وچ شامل ہوئے۔ 13 جون 1990 نوں دلی وچ اسدی موت ہو گئی۔

## ساہتی جیون
کوثر چاند پوری نے ستاراں ناول، چوداں لگھو-کہانیاں دے مجموعہ، ساہت تنقید دیاں چار کتاباں اتے طنز دیاں چھ کتاباں لکھیاں۔ اوہ اردو وارتک دا منظورشدہ لکھاری سی۔ اسدا وچار سی کہ چھوٹیاں کہانیاں نوں اخلاقیات دے میاراں نوں سخیال چاہیدا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1900
گٹھ:موت 1990
بھنگ

بھنگ  اک جنگلی بوٹا اے جیہڑا اتلے پنجاب وچ ہوندا اے۔ ایس نوں صدیاں توں دوائیاں، کھان پین تے ہور کماں لئی ورتیا جاریا اے۔ 

**بھنگ** (جیوکی نام: cannabis sativa) اکّ پرکار دا پودا اے جسدے پتیاں نوں پیس کے بھنگ تیار کیتی جاندی اے۔ اتر بھارت وچ اس دا تجربہ وڈے طور اُتے صحت، ہلکے نشے اتے دوائیاں لئی کیتا جاندا اے بھنگ دی کھیتی پرانے ویلے وچ پنِ کہے جان والے لوکاں ولوں کیتی جاندی سی۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے کماؤں وچ حکمرانی قائم ہون توں پہلاں ہی بھنگ دا پیشہ اپنے ہتھ وچ لے لیا سی اتے کاشی پور دے نزدیک ڈپو دا قیام کر لئی سی۔ دانپر، دسولی اتے گنگولی دیاں کجھ ذاتیاں بھنگ دے ریشے توں کتھلے اتے کمبل بناؤندیاں سن۔ بھنگ دے بوٹے دا گھر گڑھوال وچ چاندپور کیہا جا سکدا اے۔

اس دے بوٹے دی چھلّ توں رسے رسیاں بندیاں ہن۔ ڈنٹھل کتے - کتے مشال دا کم دندا اے۔ پہاڑی کھیتر وچ بھنگ زیادہ ہندی اے، خالی پئی زمین اتے بھنگ دے بوٹے اپنے آپ پیدا ہو جاندے ہن۔ لیکن ایہناں دے بیج کھان دے کم نہیں آؤندے۔ ٹنکپور، رام نگر، پتھوراگڑھ، ہلدوانی، نینی تال، الموڑا، رانیکھیت، باگیسور، گنگولیہاٹ وچ ورکھا دے بعد بھنگ دے بوٹے سبھنی تھانئیں ویکھے جا سکدے ہن۔ سلھی جگہ بھنگ لئی بہت مطابق رہندی اے۔ پہاڑ دی لوک کلا وچ بھنگ نال بنائے گئے کپڑیاں دی کلا بہت اہم اے۔ لیکن مشیناں ولوں بنے گئے بورے، چٹائیاں آدی دی پہنچ گھر - گھر وچ ہو جان اتے بھنگ دی کھیتی اتے پرتیبندھ دے کارن اس لوک کلا دے ختم ہو جان دا ڈر اے۔

ہولی دے موقعے اتے مٹھیائی اتے ٹھنڈھائی دے نال اس دا تجربہ کرن دی روایت اے۔ بھنگ دا استعمال لمبے ویلے توں لوک درد نوارک دے روپ وچ کردے رہے ہن۔ کئی دیساں وچ اسنوں دوائی دے روپ وچ وی ورتیا جاندا اے۔ برطانیہ دے سائنسداناں دا کہنا اے کہ بھنگ دے استعمال نال درد وچ معمولی لیکن اہم راحت دکھی اے اتے اجے اس کھیتر وچ ہور کھوج کیتے جان دی ضرورت اے۔
## مورتاں

تصویر:ਸੁੱਖੇ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਪੱਤੇ.jpg|thumb|سکھے دے پودے دے پتے
تصویر:ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੱਖੇ ਦਾ ਪੌਦਾ.jpg|thumb|خالی تھاں وچ اگیا ہویا سکھے دا پودا


## حوالے

گٹھ:پودے

## بارلے جوڑ
صبا اسماعیل

**صبا اسمٰعیل** (جم ۱۹۸۷ جاں ۱۹۸۸) اکّ پاکستانی انسانی-حق کارکن اے جسنے ۲۰۰۲ وچ اپنی بھین گلالائی اسمٰعیل نال اویئر گرلز دی شریک قیام کیتی سی۔

اوہ نیشنل اینڈومینٹ فار ڈیموکریسی دے ڈیموکریسی اوارڈ دی ۲۰۱۳ دی جیتو اے۔

## جیونی
صبا اسمٰعیل دا جم ۱۹۸۷ وچ ہویا سی شمال مغربی پاکستان وچ پیؤ محمد اسمٰعیل نوں، اکّ کارکن اتے ترقی پسند قدراں-قیمتاں والے استاد۔ اوہ اپنے کئی بھین-بھراواں نال وڈی ہوئی جس وچ اسدی بھین گلالئی وی شامل اے جو دو سال وڈی اے۔ ۲۰۱۷ وچ، صبا نے وائٹ ہاؤس وچ میلنڈا گیٹس دے نال اکّ پینل وچ امن-نرمان بارے گل کیتی۔

صبا نے ۲۰۰۲ وچ اویئر گرلز ود گلالئی دی شریک قیام کیتی، جدوں دوویں بھیناں کشور سن، صبا ادوں ۱۵ سالاں دی سی ایہہ ادارہ لنگ-بیسڈ تشدد دا ساہمنا کر رہیاں پاکستانی عورتاں دی حمایت کردی اے اتے سیاست وچ امن-نرمان اتے صنف برابری نوں مُتحرک کردی اے۔ خاص سرگرمیاں وچ آنر کلنگ، تیزابی حملے، اتے جدید غلامی خلاف وکالت وی شامل اے۔ صبا نے ڈگنٹی پروجیکٹ قائم کرن وچ وی مدد کیتی، اکّ پہل قدمی جو دکھنی ایشیا دیاں عورتاں دی آواز نوں ودھاؤندی اے۔

۲۰۱۸ وچ، صبا برکلن، نیویارک سٹی وچ رہندی سی۔ ۲۰۲۳ وچ، اوہ ڈینور یونیورسٹی دے جوسیپھ کوربیل سکول آف انٹرنیشنل سٹڈیز وچ قومانتری انسانی حقاں وچ ماسٹر ڈگری لئی پڑھ رہی سی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی عورت سرگرمی
گٹھ:کھوجی عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
گیانی شیر سنگھ

**گیانی شیر سنگھ** (۱۸۹۰–۱۹۴۴)، سیاسی آگوُ، راوی اتے اخبار اڈیٹر سن۔ اوہناں نے گرو گرنتھ تے پنتھ، گرو صاحب دا وید، نت نیم سٹیک، سٹیک آسا دی وار ورگیاں کئی کتاباں وی لکھیاں۔ اوہ مکھ طور اُتے اکالی لہر وچ کیتے یوگدان قرقہ جانا جاندے ہن۔

## مڈھلا جیون
گیانی شیر سنگھ دا جم جنوری ۱۸۹۰ وچ پنجاب دے سنگرور ضلعے (ہن برنالہ) دے پنڈ ٹھیکریوالا وکھے وریام سنگھ اتے نند کور دے گھر ہویا سی۔ بچپن وچ کسے بیماری دے چلدیاں اوہناں دیاں اکھاں دی روشنی چلی گئی سی پھر وی اوہناں نے اپنے اپنی پڑھائی جاری رکھی۔ پہلاں اوہناں نے سنت جوالا داس اتے سنت بھولا سنگھ توں سکھیا حاصل کیتی اتے پھر دودھر وکھے انھے بچیاں لئی اکّ ادارہ وچ تقریباً پنج سالاں لئی پڑھائی کیتی۔ سکھ دھرم بارے چوکھی جانکاری ہون کرکے اوہناں نوں *گیانی* وجوں جانیا جان لگا۔

## مذہبی جیون
امرت چھکن توں بعد اوہناں دا نام سادھو سنگھ توں شیر سنگھ رکھ دتا گیا۔ اوہ پنڈ ہٹھور اتے دودھر وکھے کہانی کریا کردے سن۔ دودھر وکھے اوہ نیترہین لوکاں نوں پڑہاؤندے سن۔ اسے ویلے دوران اوہناں نے پشاور وکھے وی کہانی ویاکھیان کیتا۔ پشاور وکھے عیسائیاں دا اکّ وڈا پرچار مرکز سی۔ جتھے اوہناں نے پادری توں انگریزی دا مطالعہ کیتا۔ اتھے اوہ ۱۹۱۱ توں ۱۹۱۵ تک رہے۔۔ پشاور وکھے راولپنڈی دیاں سنگتاں دا بہت آؤنا جانا سی جس کرکے راولپنڈی دیاں سنگتاں دی بینتی تے اوہ راولپنڈی چلے گئے۔۔ اتھے اوہناں دی جان پچھان نانک سنگھ نال ہوئی۔ اسے ویلے دوران گیانی شیر سنگھ نے کئی کتاباں لکھیاں جہناں وچوں *نت نیم* اتے *آسا دی وار* پرمکھ ہن۔

## سیاسی جیون
راولپنڈی توں امرتسر آؤن توں بعد اوہناں نے *پردیسی خالصہ، روزانہ قومی دربار، قومی درد، سکھ سیوک اتے خالصہ سیوک* اخبار دا لگاتار اڈیٹنگ کیتا۔ اکّ اخبار اڈیٹر وجوں، گیانی شیر سنگھ نے لوکاں تے چنگا اثر پایا۔ اوہ سکھ حقاں اتے مقصداں دی پرزور وکالت کردے سن۔ صحافت توں علاوہ گیانی شیر سنگھ نے سیاست وچ وی سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے کانگرس دے پلیٹ فارم توں بااثر بھاشن دتے اتے ایہناں وچوں اکّ بھاشن لئی شیر سنگھ نوں (۲۳ جون ۱۹۲۲ توں ۳۰ جون ۱۹۲۳) حراست وچ رکھیا گیا سی۔

پنڈ ڈسکا وکھے اکالی مورچے وچ شمولیت کرن لئی گیانی شیر سنگھ نوں ۱۶ نومبر ۱۹۳۱ توں ۱۷ مئی ۱۹۳۲ تک جیل وچ رکھیا گیا۔ ۱۹۲۶ وچ سکھ گردوارہ ایکٹ ماتحت ہوئیاں پہلی چوناں وچ گیانی شیر سنگھ نوں سربسمتی نال شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی لئی مخالف دھر دے لیڈر وجوں چنیا گیا سی۔ اوہناں نے لمبے ویلے تک ماسٹر تارا سنگھ دی اگوائی ہیٹھ پارٹی وچ کم کیتا۔ سینٹرل سکھ لیگ دے میت پردھان وجوں گیانی شیر سنگھ نے اگست ۱۹۲۸ وچ لکھنؤ وکھے آل پارٹیاں کانفرنس اتے مدن موہن مالویا اتے شوکت الٹ ولوں نومبر ۱۹۳۲ وچ الہ؎ آباد؉ وکھے منعقد ایکتا کانفرنس ورگے آل انڈیا فورماں وچ سکھاں دی نمائندگی کیتی سی۔

## نہرو رپورٹ دا خلاف
الہ؎ آباد؉ وکھے اوہناں نے “نہرو رپورٹ” دی سخت تنقید کیتی جو مسلماناں نوں خوش کرن لئی اوہناں نوں بہو گنتی والے حق دین دی گل کردی سی۔ ایہہ دیکھدیاں سکھ لیڈراں نے نے وی سکھاں لئی اسے سہولتاں دی منگ کیتی پر کانگرس ولوں ایہہ منگ ٹھکرا دتی گئی۔ سکھ اس کانفرنس وچوں واک آؤٹ کر آئے اتے پنجاب آکے ایجیٹشن شروع کر دتی جسدے وڈے ترجمان شیر سنگھ ہندے سن۔ “نہرو رپورٹ” دے خلاف وچ امرتسر وچ اکّ جلوس کڈھیا گیا جس وچ سکھاں نے بھاری گنتی وچ حصہ لیا۔

## موت
گیانی شیر سنگھ دی ۷ اکتوبر ۱۹۴۴ نوں برین ٹیومر کارن امرتسر دے سول ہسپتال وکھے موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:جم ۱۸۹۰
گٹھ:موت ۱۹۴۴
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:جم 1890
گٹھ:موت 1944
اکالی لہر

**اکالی لہر** جاں گردوارہ سدھار لہر اکالی لہر سامراج خلاف اکّ وڈا لوک ابھار سی۔ ایہہ ۱۹۲۰ویاں دے پہلے ادھ دوران انگریز-پرست مہنتاں توں گردوارے آزاد کراؤن لئی چلی لہر سی جسدے نتیجے وجوں ۱۹۲۵ وچ گردوارہ قنون پاس ہویا اتے سارے تریخی گوردواریاں دا کنٹرول شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی (SGPC) نوں سونپ دتا گیا۔ اس لہر نے دیس دی آزادی دے تحریک نوں وی وڈا ہلارا دتا۔ چابیاں دے مورچے دی جت نوں مہاتما گاندھی نے ‘‘آزادی دی ادھی جت’’ کیہا سی۔ کئی قومی آگوآں نے دیس دی آزادی لئی اس دی اہمیت نوں نوٹ کیتا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک
چابیاں دا مورچہ

**چابیاں دا مورچہ** شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دا قیام ۱۵-۱۶ نومبر، ۱۹۲۰ نوں ہوئی تے انگریز سرکار نے کوئی اعتراز نہیں کیتا کیونکہ اس دے مکھ عہدیدار سرکار پکھی سن پر جد ۲۸ اگست، ۱۹۲۱ دے دن نویں چون وچ بابا کھڑک سنگھ پردھان بنے تاں سرکار نے شرومنی کمیٹی وچ دخل دینا شروع کر دتا۔ ۷ نومبر، ۱۹۲۱ دے دن بعد دوپہر تن وجے پولیس، سندر سنگھ رامگڑھیاں دے گھر گیا اتے اس توں دربار صاحب دے توشیخانے (خزانے) دیاں تے کجھ ہور چابیاں لے لئیاں۔ سرکار نے اعلان کیتا کیونکہ شرومنی کمیٹی سکھاں دی نمائندہ جماعت نہیں اے اس کر کے چابیاں لئیاں گئیاں ہن۔ اس حرکت نال سکھاں وچ سرکار خلاف غصے دی لہر پھیل گئی۔ ۱۱ نومبر نوں شرومنی کمیٹی دی اکّ میٹنگ اکال تخت صاحب اُتے ہوئی۔ ۱۲ نومبر نوں میٹنگ وچ فیصلہ ہویا کہ بہادر سنگھ نوں گردوارہ انتظام وچ دخل نہ دین دتا جائے۔ اخیر سرکار نے وی ہتھیار سٹن دا فیصلہ کر لیا۔ سرکار نے شرومنی کمیٹی نوں سنیہا بھیجیا کہ سرکار اوہناں نوں چابیاں دین واسطے تیار اے۔ ۶ دسمبر، ۱۹۲۱ دے دن ہوئی اکّ میٹنگ وچ متا پاس کیتا گیا کہ کوئی وی سکھ دربار صاحب دیاں چابیاں ادوں تک واپس نہ لوے جدوں تک سرکار اس تعلق وچ گفتار کیتے آگوُ رہاء نہیں کر دیندی۔ اس اُتے ۱۷ جنوری، نوں ۱۹۳ 'چوں ۱۵۰ آگوُ رہاء کر دتے گئے پر پنڈت دینا ناتھ نوں رہاء نہ کیتا گیا۔
## حوالے

 گٹھ :سکھ
 گٹھ :سیاست
 گٹھ :اتہاس
تنزیلہ خان

**تنزیلا خان** اکّ پاکستانی   معذور  حق کارکن، لکھاری، پریرک بلارے، اتے گرلی تھنگس *پی کے* دی بانی اے، اکّ موبائیل ایپلیکیشن جو اپاہج عورتاں نوں سینیٹری نیپکن حاصل کردی اے۔ خان نسل کشی صحت اتے سکھیا، خاص طور اُتے اسمرتھتاواں والے لوکاں لئی جاگروکتا ودھاؤن اتے اوہناں تک پہنچ کرن اُتے دھیان مرتکز کردا اے۔ اسنے اس موضوع اُتے کئی کتاباں لکھیاں ہن اتے نال ہی عوامی بھاشن اتے سیمینار دتے ہن۔ اوہ پاکستان وچ اپنگتاواں نوں کلنکت کرن لئی وی کم کردی اے۔

## شروع دا جیون
خان جم توں ہی وھیلچیئر اُتے انحصار اے۔ اپنی جوانی وچ، اوہ تھئیٹر نال جڑی ہوئی سی، د ایڈمز فیملی رینڈیزوس دے اساری دا ڈریکشن کردی سی۔ بعد وچ اسنے گلوبل چینج میکرز یوتھ کیمپ اتے اکّ یوتھ ایکٹیوزم سمٹ لئی کم کیتا، بعد وچ کئی ورکشاپاں تیار کیتیاں۔

خان بعد وچ "تھئیٹر آف دی ٹیبو" وچ تھئیٹر دے زریعہ نوں مڑ وچاریگا، جنسی اتے نسل کشی صحت اتے حقاں اتے متعلق مدعیاں لئی اکّ سکھلائی ماڈیول۔ خان نے لنڈن یونیورسٹی توں قومانتری ترقی وچ قانون دی بیچلر ڈگری حاصل کیتی اے۔

## اوارڈ
خان نے اپنی سرگرمی لئی ہیٹھ لکھے انعام جتے ہن: 

* مستقبل دا نوجوان کنیکٹر ( سویڈش انسٹیچیوٹ )
* نوجوان آگوُ ( عورتاں نوں چھڈاؤن والی )
* کھدیجا تل کبریٰ اوارڈ (وکالت لئی قومی پدھر دی مانتا)
* رائیز اپّ ( پیکارڈ فاؤنڈیشن ) وکھے یوتھ چیمپین
* 2018 دے چھ-دو 35 انڈر 35 چینجمیکر
* SRHR اتے اپاہجتاواں اُتے لاہور وچ اکّ سکھلائی ادارہ قائم کرن لئی AmplifyChange توں فنڈ حاصل کیتا
* 2012 وچ TEDxKinnaird وچ بولن لئی سدا دتا

## حوالے

گٹھ:پاکستانی عورت سرگرمی
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1986
ابیہ اکرم

**ابیا اکرم** (جم لگبھگ 1985) اکّ پاکستانی معذور حق کارکن اے۔ اوہ پاکستان وچ معذور عورتاں دے قومی فورم دی بانی اے، اتے دیس دے نال-نال ایشیا بحر الکاہل وچ معذور حقاں دی لہر وچ اکّ پرمکھ شخصیت اے۔ اس نوں 2021 وچ بیبیسی دیاں 100 عورتاں وچوں اکّ وجوں نامزد کیتا گیا سی

## جیون
ابیا اکرم دا جم پاکستان وچ ہویا سی اتے اسلام آباد وچ ماں پیؤ اتے بھین-بھرا نال وڈی ہوئی سی۔ اوہ رکٹس دے جینیٹک روپ نال پیدا ہوئی سی، اسنے اپاہج لوکاں لئی اکّ سکھیا مرکز وچ اپنی سکھیا شروع کیتی، اس توں پہلاں کہ اسنے اکّ مکھ دھارا دے سکول وچ جانا شروع کیتا، جتھوں اسنے اچتم سنماناں نال گریجوایشن کیتی۔ مکھ دھارا دے سکول دے ویلے نے اسنوں استاداں وچ علم دی گھاٹ، اتے استاداں دی یوجنابدھ سکھلائی دے اہمیت دا احساس کروایا۔ 1997 وچ اوہ اپاہج لوکاں دے سنگٹھناں وچ شامل ہو گئی، اتے اکّ تبدیلی لئی کم کرن لئی اسنے نیشنل فورم آف وومین ود ڈسئیبلٹیز، دا قیام کیتا۔ اوہ ہینڈیکیپ انٹرنیشنل وچ شامل ہو گئی، اتے جسنوں ایجنگ اینڈ ڈسئیبلٹی ٹاسک فورس کیہا جاندا اے، دا قیام کیتا، جو کہ باراں ادارےآں دا گٹھجوڑ اے جو سارے انسانیت پسند ایجنسیاں وچ بڈھاپے اتے معذوری بارے چنتاواں دی مکھ دھارا لئی کم کردے ہن۔ 2010 پاکستان دے ہڑھاں دوران، اکرم نے ایہہ یقینی بناؤن لئی ایجنگ اتے ڈسئیبلٹی ٹاسک فورس دے کوآرڈینیٹر وجوں مرکزی کردار نبھائی سی کہ دیس وچ اقوام متحدہ دے انسان دوست ایمرجینسی رسپانس دا حصہ سی۔

اکرم نوں پاکستان دے نال-نال ایشیا بحر الکاہل وچ معذوری حق تحریک وچ اکّ پرمکھ شخصیت وجوں جانیا جاندا اے۔ اوہ پاکستان وچ اپاہج عورتاں دے نیشنل فورم دی مکھی اتے بانی اے۔ اوہ سپیشل ٹیلینٹ ایکسچینج پروگرام (STEP) اتے ایشیا پیسیفک ومین ود ڈسئیبلٹیز یونائیٹڈ (APWWDU) دی بانی ممبر اتے کوآرڈینیٹر وی اے۔ اس دے سکھر اُتے، اوہ اپاہج بچیاں لئی یونیسیپھ گلوبل پارٹنرشپ، دی چیئر اے اتے ایشیا-پرشانت کھیتر وچ ڈسئیبلڈ پیپلز انٹرنیشنل دی خاتون کوآرڈینیٹر اے۔ دولت مشترکہ ینگ ڈسئیبلڈ پیپلز فورم دے کوآرڈینیٹر لئی نامزد ہون والی، اوہ پاکستان دی پہلی عورت دے نال-نال اپاہجتا والی پہلی عورت وی سی۔

اسنے 2011 وچ انگلینڈ دی واروک یونیورسٹی توں صنفی امتیاز اتے قومانتری ترقی وچ ماسٹر آف آرٹس حاصل کیتی اسنے جاپان وچ کھوج کم وی کروائے ہن۔ اوہ پاکستان توں شیویننگ سکالرشپ حاصل کرن والی پہلی اپاہج عورت سی۔ اس نوں 2021 وچ بیبیسی دیاں 100 عورتاں وچوں اکّ وجوں نامزد کیتا گیا سی

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
سلمیٰ ملک

**سلما ملک** (اردو : سلمیٰ ملک) اسلام آباد، پاکستان وچ قائد اعظم یونیورسٹی، دفاع اتے سیاسیات مطالعہ ڈیپارٹمنٹ وچ اکّ استاد اے۔

## جیونی
سلما ملک دا جم راولپنڈی، پاکستان وچ ہویا سی۔ اسنے اسلام آباد کالج فار گرلز اتے پھر FG کالج F-7/2, اسلام آباد وچ پڑھائی کیتی اے، جتھوں اسنے اپنی بیچلر ڈگری پوری کیتی اے۔ اسنے اپنی ماسٹر ڈگری کیتی اتے ایم۔پھل۔ دفاع اتے سیاسیات مطالعہ (DSS) ڈیپارٹمنٹ، قاعد اعظم  یونیورسٹی، اسلام آباد توں۔

اوہ یدھ، ہتھیار کنٹرول اتے نشستریکرن، ملٹری سماجیات، دکھنی ایشیائی معاملیاں اتے کھوج دے کھیتراں وچ مہارت رکھدی اے؛ ٹکراء پربندھن اتے تبدیلی، انسانی سرکھیا، CBM اتے مائیکرو-نرمان۔

QAU وچ شامل ہون توں پہلاں، اسنے جون 1996 توں اگست 1999 تک انسٹیچیوٹ آف سٹریٹجک سٹڈیز، اسلام آباد، پاکستان وچ اکّ کھوج اہلکار وجوں کم کیتا۔ اوہ انٹیلیجینس بیورو ڈائریکٹوریٹ دی وزٹنگ فیکلٹی لسٹ وچ وی رہی اے اتے اسنے پیئیئیپھ ایئر وار کالج، کراچی، نیشنل ڈفینس یونیورسٹی، اسلام آباد، فاطمہ جناح وومین یونیورسٹی، راولپنڈی اتے کمانڈ اینڈ سٹاف کالج، کویٹا وچ گیسٹ سپیکر وجوں بھاشن دتے ہن۔ ۔

اسنے وکھ-وکھ موجودہ معاملیاں دے پروگراماں وچ اکّ اینکر اتے ماہر دے روپ وچ اپنی مہارت پیش کیتی اے۔ شریمتی سلما ملک کول اس دے کریڈٹ لئی بہت سارے اشاعتاں ہن اتے اوہناں نے "سمال آرمز اینڈ د سکیورٹی ڈبیٹ ان ساؤتھ ایشیا،" RCSS پالسی سٹڈیز، نمبر 33, منوہر اشاعتاں، نویں دلی، 2005 سمیت کئی کتاباں معاون لکھاری کیتیاں ہن۔

اوہ سرکھیا مطالعہ لئی ایشیا-پرشانت مرکز، ایگزیکٹیو پدھر دے کورس، ہونوللو، ہوائی، امریکہ دی گریجوئیٹ وی اے۔

اسنے 8ویں IISS ایشیائی سرکھیا کانفرنس، شانگری-لانگری ڈائلاگ وچ وی حصہ لیا، جس دا انعقاد انٹرنیشنل انسٹیچیوٹ فار سٹریٹیجک سٹڈیز، سنگاپور ولوں کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
سلمیٰ حسن

گٹھ:Articles with hCards

**سلما حسن** پاکستانی اداکارہ اے۔  اوہ کھانی، دو بول، جدا ہئے کچھ اس طرحاں، پیار کے صدقے اتے پریزاد وچ اپنیاں ناٹک کرداراں لئی جانی جاندی اے۔ 

## شروعاتی زندگی
سلما دا جم ۲۵ فروری ۱۹۷۵ نوں کراچی، پاکستان وچ ہویا سی۔  اسنے کراچی یونیورسٹی توں پڑھائی پوری کیتی۔ اسنے اتہاس وچ ماسٹر ڈگری نال گریجوایشن کیتی۔ 

## کیریئر
سلما نے ۱۹۹۸ وچ پیٹیوی اتے اکّ اداکارہ وجوں اپنی شروعات کیتی سی۔  سلما نے پیٹیوی چینل ' تے لڑیوار ناٹک دھوپ میں ساون دے نال اپنی اداکاری جیون دی شروعات کیتی۔ 

## نجی جیون
سلما دا ویاہ ڈریکٹر اتے اداکار اظفر علی نال ۲۰۰۱ وچ ہویا سی۔ جس نال اسنے انڈس ویژن دے ٹیوی سیریل سب سیٹ اے وچ کم کیتا سی۔  اوہ پردے اُتے وی اکٹھے کم کر چکے ہن۔  اوہناں دا ۲۰۱۲ وچ طلاق ہو گیا سی۔  اوہناں دی اکّ بیٹی وی اے۔ 

## فلموگرافی

### ٹیلیویژن

### ویب سیریز

## حوالے

گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1975
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:ویہویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۷۵گٹھ:اکیہویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گملا

**گملا** (Flowerpot) پودے اگاؤݨ دا اک برتݨ اے جیہدے پُھلدار، پھݪدار تے ہور پودے بیجے جاندے نیں۔ تریخی طور اُتے تے اَج وی اک اہم حد تک سادا ٹیراکوٹا ناݪ بݨائے جاندے نیں، ایہناں وچ سیرامک دی چمک نئیں ہُندی، گوݪ شکل دے ناݪ، اندروں ٹیپرنگ نیں۔ گملے مُختلف مواد ناݪ تے مُختلف شکلاں تے سائزاں وچ بَݨدے نیں۔ گملے ہُݨ اکثر پلاسٹک، دھات، لکڑی، پتھر، یا بعض اوقات بائیو ڈی گریڈیبل مواد ناݪ وی بݨائے جاندے نیں۔ بائیو ڈی گریڈیبل گملےآں دی اک مثال، بھارے بھورے کاغذ یا گتے ناݪ بݨائے جارہے نیں جیہناں وچ پیوند کاری لئی نویں پودے بیجے جاندے نیں۔ 

عام طور تے گملیاں دے تھلے وچ سراخ ہُندا اے تاکہ وادھو پاݨی رُڑھ سکے۔ بعض اوقات گملے دے تھلے رکھی ہوئی طشتری وچ اس پاݨی نوں پودا اپݨیاں جڑھاں دے ناݪ ضرورت دے مطابق استعمال کر سکدا اے۔ حال وچ ای پُھلاں آݪے کچھ گملے پاݨی دے خودکار نظام دے مطابق بݨائے گئے نیں جیہناں ناݪ پاݨی ذخیرا کرن دا نظام موجود اے۔

## ہور دیکھو
* مٹی دے برتݨ

گٹھ:برتݨ
گٹھ:پودے
گٹھ:نباتات
گٹھ:چیزاں
سیسودیا خاندان

**سیسودیا  راجٹبر** دا راجستھان دے اتہاس وچ اہم تھاں اے۔ ایہہ سورج ونشی راجپوت سن۔
## میواڑ دے سیسودیا  حکمران
* رانا ہمیر سنگھ   ( 1326 - 1364 ) 
* رانا کشیتر سنگھ   ( 1364 - 1382 ) 
* رانا لکھا  ( 1382 - 1421 ) 
* رانا موکل  ( 1421 - 1433 ) 
* رانا کمبھ  ( 1433 - 1468 ) 
* رانا اودے سنگھ   ( 1468 - 1473 ) 
* رانا ریمال  ( 1473 - 1509 ) 
* رانا سانگا  ( سنگرام سنگھ  )   ( 1509 - 1527 ) 
* رانا رتن سنگھ   ( 1527 - 1531 ) 
* رانا وکرمادتیا سنگھ   ( 1531 - 1537 ) 
* رانا اودے سنگھ 2  ( 1537 - 1572 ) 
* رانا پرتاپ سنگھ  ( 1572 - 1596 ) 
* رانا امر سنگھ  ( 1596 - 1607 ) 
* رانا سگر  ( 1607 - 1615 ) 
* رانا کرن  ( 1620 - 1628 ) 
* رانا جگت سنگھ   ( 1628 - 1652 ) 
* رانا راج سنگھ   ( 1652 - 1680 ) 
* رانا جے سنگھ   ( 1680 - 1699 ) 
* رانا امر سنگھ 2  ( 1699 - 1711 ) 
* رانا سنگرام سنگھ 2  ( 1711 - 1734 ) 
* رانا جگت سنگھ 2  ( 1734 - 1752 ) 
* رانا پرتاپ سنگھ 2  ( 1752 - 1754 ) 
* رانا راج سنگھ 2  ( 1754 - 1761 ) 
* رانا اری سنگھ   ( 1761 - 1771 ) 
* رانا ہمیر 2  ( 1771 - 1777 ) 
* مہارانا بھیم سنگھ   ( 1777 - 1828 ) 
* مہارانا جوان سنگھ   ( 1828 - 1838 ) 
* مہارانا سردار سنگھ   ( 1838 - 1842 ) 
* مہارانا سروپ سنگھ   ( 1842 - 1861 ) 
* مہارانا شمبھو  ( 1861 - 1874 ) 
* مہارانا سجن سنگھ   ( 1874 - 1884 ) 
* مہارانا فتح سنگھ   ( 1884 - 1930 ) 
* مہارانا بھوپال سنگھ   ( 1930 - 1955 )  . 
* مہارانا بھاگوت سنگھ   ( 1955 - 1985 ) 
* مہارانا مہیندر سنگھ  ( 1984 ) 
* مہارانا اروند سنگھ   ( 1985 )

گٹھ:سسودیا راجٹبر
گٹھ:بھارت دے راجٹبر

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:سیسودیا  راجٹبر
دیول دیوی

**دیول دیوی** (وکھ وکھ کئی نانواں**دیول دیوی**، **دیول رانی**، اتے** دیول دی**نال وی جانیا جاندا اے) اکّ واگھیلا راجپوت شہزادی اتے کرن دیوی II (گجرات دے واگھیلا راجٹبر دا آخری حکمران) دی دھی سی۔ ۱۳۰۸ وچ، علاؤالدین خلجی دے سبھ توں وڈے پتر خضر خان نے اسنوں اغوا کیتا اتے اس نال ویاہ کروایا۔ اٹھ سال بعد، خضر خان نوں اس دے بھرا قطب الدین مبارک شاہ (۱۳۱۶–۲۰) نے پھانسی دتی، اتے دیول نوں اوہ بعد وچ اپنے حرم وچ لے گیا۔ ۱۳۲۰ وچ، اسنے اپنے من پسند خسرو خان (خلجی راجٹبر دا آخری حکمران) اتے اس دے پیروکاراں نال مل کے مبارک نال بدلہ لین لئی مار دتا اتے سر قلم کر دتا سی۔ دیول نے اس توں بعد خسرو خان نال ویاہ کروایا۔

## جیون
۱۲۹۸ وچ، دلی دے سلطان، علاؤالدین خلجی نے الع خان اتے نصرت خان دی کمانڈ ماتحت گجرات وچ اکّ مہم بھیجی سی۔ گجرات دے مکھ حکمران، واگھیلا راجٹبر دے کرن دیوَ II نوں ہرا دتا گیا۔ اسدی رانی، کملا دیوی، حملہ آوراں دے ہتھاں وچ پے گئی اتے اسنوں لٹّ دے سمان وجوں علاؤالدین خلجی نوں بھیجی گئی۔ کرن دیوَ اپنی سبھ توں چھوٹی دھی دیول دیوی اتے ہور بچے ہوئے انویائیاں دے نال دکھن بھجّ گئے اتے دیوگیری (جس نوں بعد وچ دولت آباد وجوں جانیا گیا) دے حکمران رام چندر دیوَ دے دربار وچ پناہ لے لئی سی۔

## ساہت وچ
دیول دیوی گجراتی تریخی ناول کرن گھیلو وچ نندشنکر میہتا ولوں اکّ اہم کردار اے۔ امیر خسرو نے اسدی مثنوی دیول دیوی*—خضر خان*، خضر خان اتے دیول دیوی وچکار رومانس اُتے اکّ مشہور کم اتے مکھ طور اپر *اشکیا*، *اشکیا*  اتے*آشکا*لکھی۔ 

## حوالے

## کتاب لسٹ

* 
* 

گٹھ:خلجی ٹبر
گٹھ:گجرات دے لوک
گنگا دی اقتصادی اہمیت

گنگا بھارت دے معاشی تنتر دا اکّ اہم حصہ اے۔ اس دے ولوں سینچی گئی کھیتی، اس دے وناں وچ آشرت پشپکشی، اس دے پانی وچ پلن والے مین مگر، اس دے اتے بنے باندھوں ولوں حاصل بجلی اتے پانی، اس اتے تان گئے پلاں ولوں ودھدا آواجائی اتے اس دے جلرستہ ولوں ہندا مرنا-جمنا اتے وپار اتے سیر اسنوں بھارت دی مالی حالت دا اکّ اہم زریعہ ثابت کردے ہن۔ گنگا آپنیؤپتئکاوانولوں بھارت اتے بانگلمقصد دی کھیتی باڑی مشتمل مطلب وچ بھاری تعاون تاں کردی ہی اے، ایہہ اپنی معاون ندیاں سمیت بہت وڈے کھیتر لئی سنچائی دے باہرماہی سروت وی ہن۔ اس کھیتراں وچ اگائی جان والی پردھان اپج وچ مکھت: جھونا، گنا، دال، تیلہن، آلو اتے کنک ہن۔ جو بھارت دی کھیتی باڑی اجوکا اہم سروت ہن۔ گنگا دے کعورت کھیتراں وچ دلدل اتے جھیلاں دے کارن اتھے لیگیوم، مرچاں، سرسوں، تیل، گنے اتے جوٹ دی چنگی فصل ہندی اے۔ ندی وچ مچھی صنعت وی بہت زوراں اتے چلدا اے۔ گنگا ندی نظام بھارت دی سبھ توں وڈی ندی نظام اے۔ اس وچ لگبھگ 375 مچھی پرجاتیاں مہیا ہن۔ سائنسداناں ولوں اتر پردیش اتے بہار وچ 111 مچھی پرجاتیاں دی اپلبدھتا بتائی گئی اے۔ پھرکا بنھ بنّ جان ولوں گنگا ندی وچ ہلسا مچھی دے بیجوتپادن وچ مدد ملی اے۔ گنگا دا اہمیت سیر اتے مشتمل کمائی دے کارن وی اے۔ اس دے تٹ اتے تریخی نظر ولوں اہم اتے پراکرتی سوندریا ولوں بھرپور کئی سیر تھاں اے جو قومی اجوکا اہم سروت ہن۔ گنگا ندی اتے ریپھٹنگ دے شوروں دا پربندھ کیتا جاندا اے۔ جو ساہسک کھیڈاں اتے پریاورن ولوں بھارت دے معاشی تعاون وچ تعاون کردے ہن۔ گنگا تٹ دے تن وڈے شہر ہردوار، الہٰ آباد اتے وارانسی جو تیرتھ تھاںاں وچ خاص تھاں رکھدے ہن۔ اس کارن اتھے شردھالواں دی گنتی وچ لگاتار بنی رہندا اے اتے مذہبی سیر وچ مہتوپورم یوگدان کردی اے۔ گرمی دے موسم وچ جدوں پہاڑاں ولوں برف کھردی اے، تد ندی وچ پانی دی مقدار اتے وہاء اچھا ہندا اے، اس ویلے اتراکھنڈ وچ رشیکیش - بدریناتھ رستہ اتے کوڈیالا ولوں رشیکیش دے وچکار ریپھٹنگ دے شوروں دا پربندھ کیتا جاندا اے، جو ساہسک خولاں دے شوکینوں اتے پریاٹکوں نوں خاص روپ ولوں آکرشت کر کے بھارت دے معاشی تعاون وچ اہم کردار نبھاؤندا اے۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
آتش بازی

**آتش بازی** (Fireworks) گھٹ دھماکا خیز پائروٹیکنک آلات دی اک کلاس اے جو جمالیاتی تے تفریحی مقاصد لئی استعمال ہُندی اے۔ ایہ سبھ توں زیادہ عام طور تے آتش بازی دے ڈسپلے وچ استعمال ہُندے نیں، جیہنوں آتش بازی دا شو یا پائروٹیکنکس وی کہیا جاندا اے۔ اس طرحاں دے دکھاݪے بہت ساریاں ثقافتی تے مذہبی تقریبات دا مرکزی نقطا نیں۔

آتش بازی چار بنیادی اثرات پیدا کرن لئی کئی شکلاں اختیار کردی اے: شور، روشنی، دھواں، تے تیردا ہویا مواد (خاص طور تے کنفیٹی)۔ اوہ لال، کھٹا، پیݪا، سبز، نیلا، جامنی تے چاندی سمیت رنگین شعلیاں تے چنگاریاں دے ناݪ جݪݨ لئی ڈیزائن کیتا جا سکدا اے۔ ایہناں نوں عام طور تے اس لحاظ ناݪ درجا بند کیتا جاندا اے جِتھے اوہ انجام دیندے نیں یا تاں 'زمین' یا 'فضائی'۔ ہوائی آتش بازی دا اپݨا پروپلشن (سکائی راکٹ) ہو سکدا اے یا مارٹر (فضائی شیل) دے ذریعے ہوا وچ گوݪی ماری جا سکدی اے۔

## وکھ وکھ آتش بازی مصنوعات تے پٹاکے
*اشت بازی
*پُھلچعھڑی
*چُھرلی
*انار
*پعھونڈ
*چِچڑ
*سیبے آݪا بمب

گٹھ:اگ
گٹھ:روشنی
ہندوستانی بولی دی تریخ

ہندوستانی دکھن ایشیا دی مکھ بولی اے، اپنے معیاری بنائے روپاں ہندی اتے اردو وجوں بھارت اتے پاکستان دی سرکاری بولی اے۔ ایہہ مغل راج دے زمانے وچ، جدوں درباری بولی فارسی نے مرکزی بھارت دی ہندی تے وڈا اثر پایا، جسدا نتیجہ *[[ریختہ|ریختہ]]*، جاں "کھچڑی" بولی وچ نکلیا؛ جس نوں ہندوستانی، ہندی، ہندوی، اتے اردو کیہا گیا؛ ساہتی بولی دا رتبہ مل گیا، اتے آزادی مگروں ایہہ جدید ٹکسالی ہندی اتے اردو دا ادھار بنی۔ 19ویں صدی وچ انگریزاں نے اسدی ورتوں نوں تکڑا ہلارا دتا جدوں اوہناں نے اس دے میاریکرن دے یتن کیتے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخ
سٹینا پٹہ

[thumb|425x425px| [برصغیر|برصغیر وچ سبھ توں پرانے اتے مشہور کپڑیاں وچوں اکّ۔ساڑھی پہنی ہوئی ہندو بھارتی عورت، راجا روی ورما دی پینٹنگ۔ ]]
***سٹیناپٹا*** (سٹینماسکا) سریر دے اپرلے حصے لئی اکّ ڈھلا لپیٹیا کپڑا سی۔ ایہہ پرانے بھارت وچ ورتیا جان والا اکّ چھاتی پٹی سی۔ ایہہ پرانے ویلے دوران عورتاں دا اکّ عام اپرلا کپڑا سی جو رومن عورتاں ولوں ورتے جاندے *مملرے* جاں *سٹروپھیئم* ورگا سی۔ سٹینپٹا *[[پوشاک]]* (عورتاں دے پہراوے) دا اکّ حصہ سی۔ کالیداس نے *کرپاسکا* دا ذکر کیتا، چھاتی دی پٹی دا اکّ ہور روپ جو اس دے ولوں اترسنگ اتے سٹیناپٹا دا مترادف اے۔ ہیٹھلے حصیاں لئی اندرونی کپڑیاں نوں *نوی جاں نوی بندھا* کیہا جاندا سی۔  ملہار دی سکندماں مورتی پرانے دور وچ سٹیناپٹا اتے *کنچکی* دی ورتوں نوں درساؤندی اے۔ 

## سٹائل
کپڑا مکھ طور اُتے ویاہیاں عورتاں ولوں چھاتیاں نوں پوری طرحاں ڈھکن لئی ورتیا جاندا سی۔ اس نوں شنگار نال وی سجایا گیا سی اتے *اتریا* دے کئی اتراہلکار کپڑیاں نال پہنیا گیا سی، مثال وجوں، ساڑھی۔ سٹینپٹا ویلے دے نال بدل گیا۔ اس دے کجھ ترقی یافتہ روپ چولی جاں بلاؤز ہن۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* اتریا
* انٹاریا
* آدواسہ

## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:بھارتی پہناوا
انٹاریا

**انٹاریا** ( انگریزی : ) پرانے بھارت دا اکّ ہیٹھلے سریر دا کپڑا اے۔ ایہہ لتاں وچوں لنگھدی کپاہ دی اکّ لمبی چٹی جاں رنگین پٹی ہندی اے، جو پچھلے پاسے ٹکی ہوئی ہندی اے اتے لتاں نوں ڈھلی ڈھنگ نال ڈھکدی اے، پھر لتاں دے اگے لمبیاں پلیٹاں وچ وہِ جاندی اے۔

## اتہاس
انتریا رامائن اتے مہابھارت وچ ذکر کیتا اکّ پرانے کپڑا اے۔ ہندو دیوی دیوتیاں نوں برصغیر وچ دست کاری وچ اتریا اتے انتریا پہنے دیکھیا جا سکدا اے، خاص کرکے ہندو مندراں وچ اتے دیسی کیلنڈراں وچ چتراں وچ۔

جویں کہ 6ویں صدی عیسیٰ مشرق دوران بودھی پالی ساہت وچ ذکر کیتا گیا اے، ساری  ( Sanskrit ) انتریا دا اکّ ترقی یافتہ روپ اے، جو کہ پرانے دور وچ عورتاں ولوں پہنے جان والے تنّ-ٹکڑے پہراوے وچوں اکّ سی۔

## ووکیبولری
انتریا لئی سنسکرت دا شبد انتریا اے۔ گرنتھاں وچ اس ویلے دیاں عورتاں دے ہیٹھلے کپڑیاں نوں وکھ-وکھ روپاں وچ انبرا، امسکا، انتریا، نواسن، پردھان، واسنا، وسترم، واسا اتے سولی کیہا گیا اے۔

## ورتو
انٹاریا عام طور اُتے بریک سوتی جاں ریشم دا بنیا ہندا سی۔ ایہہ عام طور اُتے اتریا دے نال جوڑ کے ورتیا جاندا سی۔

## مورتاں

تصویر:Ajanta Paintings.jpg|*چولی* (بلاؤز) اتے انٹاریا وچ عورتاں ، گپتا سلطنت
تصویر:In Welcome of Buddha - ACCN 34-2542 - Government Museum - Mathura 2013-02-24 5941.JPG|انتریا اتے اتریا وچ مرداں نوں درساؤندی راحت، پہلی صدی سی۔ای


## ایہہ وی ویکھو

* ساڑھی
*سٹینا پٹہ
## حوالے

گٹھ:بھارتی پہناوا
اُتریا

[thumb|376x376px|پہلی صدی عیسوی وچ [انٹاریا|انتریا اتے اتریا وچ مرداں نوں درساؤندی راحت۔]]
**اتریا** (انگریزی : ) سریر دے اپرلے کپڑے دا اکّ ڈھلا ٹکڑا اے۔ ایہہ کپڑے دا اکّ ٹکڑا اے جو گردن دے پچھلے حصے توں ڈگدا اے اتے دوویں باہاں دے دوآلے گھمدا اے اتے سریر دے اپرلے ادھ نوں وی کھچّ سکدا اے۔ اکّ اتریا اکّ پردے، اکّ لمبے سکارف اتے شال دے سمان اے۔

*اتریا* شبد سنسکرت توں آیا اے۔ اتریا *اتر (اتر)* اتے پچھیتر *اییا (ای) دا سمیل اے۔* 

## اتہاس
ویدک دور وچ اتریا سریر دے اپرلے حصے لئی اکّ کپڑا سی۔ (1500 اتے 500 ای۔پو۔ ) ویدک دور وچ پہنے جان والے کپڑیاں وچ مکھ طور اُتے سارے سریر دوآلے لپیٹیا اتے موڈھے اتے لپیٹیا اکّ کپڑا شامل سی۔ لوک ہیٹھلا کپڑا پہندے سن جس نوں *پردھانا* کیہا جاندا سی، جس نوں *میکھلا* کیہا جاندا سی اتے اپرلے کپڑے نوں اتریا (شال وانگ ڈھکیا جاندا سی) نال بنھیا جاندا سی، جس نوں اوہ گرمیاں وچ اتاردے سن۔ "آرتھوڈاکس نر اتے مادہ عام طور اُتے *اتریا* نوں صرف کھبے موڈھے اُتے سٹّ کے پہندے ہن، جس نوں *اپوتا* کیہا جاندا اے"۔ *پروارا* ناں دا اکّ ہور کپڑا سی جو اوہ ٹھنڈ وچ پہندے سن۔ ایہہ دوواں لنگاں دا عام پہراوا سی پر فرق صرف کپڑے دے سائز اتے پہنن دے ڈھنگ وچ موجود سی۔ کئی وار غریب لوک ہیٹھلے کپڑے نوں صرف لنگوٹی وجوں پہندے سن جدوں کہ امیر لوک اس نوں مان دی نشانی وجوں پیراں تک پاؤندے سن۔

اس کپڑے نوں پیش کرن والیاں نقاشی بہت پرانی اے پر اس کپڑے دے بچن دیاں کجھ اداہرناں ہن اس لئی فیشن اتہاسکار رامقصداں دا مطالعہ کردے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی پہناوا
کرن پریاگ دی تریخ

الکنندا اتے پنڈر ندی دے سنگم اتے بسیا کرنپریاگ مذہبی پنج پریاگاں وچ تیجا اے جو مول طور تے اکّ اہم تیرتھ ہویا کردا سی۔ بدریناتھ مندر جاندے ہوئے سادھوآں، منیاں، رشیاں اتے پیدل تیرتھیاتریاں نوں اس شہر وچوں گزرنا پیندا سی۔ اتھے اکّ وڈا بازار وی سی اتے دیس دے ہور حصےآں توں آکے لوک اتھے بس گئے کیونکہ اتھے وپار دے موقعے سن۔ اس سرگرمیاں اتے سال ۱۸۰۳ دی بریہی ہڑھ دے کارن روک لگ گئی کیونکہ شہر پرواہ وچ وگ گیا۔ اس ویلے پرانے عما دیوی مندر دا وی نقصان ہویا۔ پھر سامانئتا بحال ہوئی، شہر دا پنرنرمان ہویا اتے سفر اتے وپاری سرگرمیاں دباراں شروع ہو گئی۔ سال ۱۸۰۳ وچ گورکھیاں نے گڑوال اتے حملہ کیتا۔ کرنپریاگ وی عام شیش گڑوال دی طرحاں ہی کتیوری خاندان ولوں شاست رہا جسدا راجگڑھ جوشیمٹھ دے کول سی۔ بعد وچ کتیوری خاندان دے لوک آپ کماؤں چلے گئے جتھے اوہ کجھ خاندان ولوں ہار ہو گئے۔

کتیوریاں دے ہٹن ولوں کئی طاقتاں دا ادئے ہویا جیہناں وچ سبتوں زیادہ طاقتور پنوار ہوئے۔ اس خاندان دی نینھ کنک پال نے چاندپور؉ گڑی، کرنپریاگ ولوں ۱۴ کلومیٹر دور، وچ پائی جسدے ۳۷ویں ونشج اجے پال نے اپنی راجگڑھ شیرینگر وچ بسائی۔ کنک پال ولوں قائم ٹبر پال خاندان کہلایا جو نام ۱۶ویاں صدی دے دوران شاہ وچ پرورتت ہو گیا اتے سال ۱۸۰۳ تک گڑوال اتے حکمرانی کردا رہا۔

گورکھیاں دا رابطہ سال ۱۸۱۴ وچ انگریزاں نال ہویا کیونکہ اوہناں دی سیماواں اکّ دوجے نال لگدیاں سن۔ سیما دیاں کٹھنائیاں دے کارن انگریزاں نے اپریل ۱۸۱۵ وچ گڑوال اتے حملہ کیتا اتے گورکھیاں نوں گڑوال ولوں کھدیڑکر اسنوں بریٹیش ضلعے دی طرحاں ملیا لیا اتے اسنوں دو بھجیا– مشرقی گڑوال اتے پچھم والا گڑوال– وچ ونڈ دتا۔ مشرقی گڑوال نوں انگریزاں نے اپنے ہی کول رکھکے اسنوں بریٹیش گڑوال نامت کیتا۔ سال ۱۹۴۷ وچ بھارت دی آزادی تک کرنپریاگ وی بریٹیش گڑوال دا ہی اکّ حصہ سی۔

بریٹیش دور وچ کرنپریاگ نوں ریل سٹیشن بناؤن دا اکّ تجویز سی، اتے جلدی ہی بھارت نوں آزادی مل گئی اتے تجویز بھلا دتا گیا۔ سال ۱۹۶۰ دے دشک دے بعد ہی کرنپریاگ ترقی یافتہ ہون لگا جدوں اتراکھنڈ دے اس حصہ وچ پکی سڑکاں بنی۔ حالانکہ اس ویلے وی ایہہ اکّ تہسیل سی۔ اس دے پہلاں گڑ اتے لون ورگی ضروری وستاں لئی وی کرنپراگ دے لوکاں نوں کوٹدوار تک پیدل جانا ہندا سی۔ سال ۱۹۶۰ وچ جدوں چمولی ضلع بنا تدّ کرنپریاگ اترپردیش وچ اسدا اکّ حصہ رہا اتے بعد وچ اتراکھنڈ دا ایہہ حصہ بنا جدوں سال ۲۰۰۰ وچ اسدا قیام ہوئی۔

گٹھ:بھارت دا اتہاس