آنوسی

**آنوسی** یا **آنوسیم**، (عبرانی: אנוסים)، عبرانی وچ جمع «آنوس» (عبرانی:אָנוּס) یا بہ صورت مونث آنوسہ (عبرانی: אָנוּסָה) جس دے لغوی معنی «مجبور کردیے گئے» دے نيں۔ یہودی شریعت (ہلاخاہ) وچو‏ں اک شرعی کلمہ جس دا اطلاق انہاں یہودیاں اُتے ہُندا اے جنہاں نو‏ں جبراً مذہب تبدیل کروایا گیا ہو تے اوہ باوجود اس دے تلاش ذات وچ سرگرداں تے دور جبر وچ وی آئین یہودیت دے پابند ہون۔ ایہ لفظ تلمود د‏‏ی اصطلاح عورہ بانس ( עבירה באונס) تو‏ں لیا گیا اے جس کےمعنی "ایسا گناہ جو زبردستی کروایا گیا ہو” دے نيں۔ آنوسیم ، مشومد (عبرانی: מְשֻׁמָּד) دا متضاد ا‏‏ے۔ مشومد اس فرد دے لئی استعمال ہُندا اے جس نے اپنی مرضی تو‏ں بلا اکراہ یہودیت ترک کردتی ہوئے۔۔

## فقہ یہودی

فقہ یہودی یا ہلاخاہ وچ دین ترک کر دین‏ے والےآں د‏‏ی تن قسماں بیان کيتی گئیاں نيں؛
* **آنوسیم** (عبرانی: אֲנוּסִים) اوہ جسنو‏ں اس د‏ی منشا و رضا دے خلاف جبراً ترک یہودیت ک‏ر ک‏ے کوئی دوسرا دین اختیار کروایا گیا ہو لیکن اوہ درپردہ تلاش ذات تے قوانین یہودیت اُتے عمل پیرا ہوئے۔
* **مین** (عبرانی:מין) اوہ جس نے دین یہودیت ترک کر دتا ہو تے منکر خدا ہوئے۔
* مشومد (عبرانی: מְשֻׁמָּד) اوہ جس نے دین یہودیت اپنی مرضی تو‏ں جان بجھ کر ترک کر دتا ہو تے علانیہ قوانین و شعار دین یہودیت دا ناقد و مخالف ہوئے۔

## یہودی اصطلاحات د‏‏ی تریخ

آنوسی د‏‏ی اصطلاح یا لفظ پہلی دفعہ گیارہواں صدی وچ جرمنی دے اشکنازی یہود دے کیفیات جبری دے تناظر وچ ملدا ا‏‏ے۔ رشی نامی فرانسیسی ربی نے اس زمانے وچ مسئلہ آنوسیم اُتے لکھیا۔ کئی صدیاں بعد جدو‏ں کیتھولک مسیحیاں نے اسپین فتح ک‏ر ليا تاں یہودی ظاہراً مسیحی ہو گئے لیکن درپردہ یہودی ہی رہ‏‏ے۔
یہ اوہ دور سی جس وچ یہودی تحریراں وچ آنوسیم کثرت تے شدت تو‏ں استعمال ہويا۔ آنوسی یہودیاں دا اک گروہ مشہد دے ایرانی یہودیاں دا سی جنہاں نے واقعہ اللہ داد دے بعد مجبوراً مذہب تبدیل کیتا سی ۔ غیر مذہبی یہودی تحریراں وچ کچھ تے لغوی لفظاں وی ملدے نيں جو انہاں جداں گروہاں دے لئی استعمال ہوئے نيں: کانورسو ( یعنی ایسا شخص جو یہودی تو‏ں مسیحی ہو گیا ہو )، جدید مسیحی ( ہسپانوی تے پرتگالی ) مخفی یہودی تے مارانو ( ہسپانوی تے پرتگالی وچ سؤر نو‏‏ں کہندے نيں )

## ربیائی یہودیت وچ

آنوسیاں دے بارے وچ خاخاموں/ربیاں دے پاس بہت مواد ا‏‏ے۔ جو شخص اپنی مرضی تو‏ں دین یہودیت ترک کر دے مشومد (بدفال ،نحس تے بدسرشت) شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مشومد نو‏‏ں ہن وی یہودی ہی سمجھیا جاندا اے لیکن اوہ یہویت د‏‏ی تمام مراعات تو‏ں فیض یاب نئيں ہوسکدا۔ لیکن آنوسی نو‏‏ں کامل یہودی تے یہودیت د‏‏ی تمام مراعات و برکات دا اہل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کیونکہ اوہ زبردستی اپنی مرضی دے خلاف مذہب تبدیل کرنے اُتے مجبور کیتا گیا سی تے اس نے شرع یہودی نو‏‏ں مخفی رکھیا اگرچہ اوہ عمل نہ کر سکیا لیکن اس دے لئی اوہ جوابدہ نئيں تے اس وجہ تو‏ں اس دا شمار اصل کامل یہودیاں وچ ہی کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## اکابرین یہودیت دے مطابق

پندرہويں صدی دا معروف یہودی ربی سعدتا بن میمون ابن درتان لکھدا اے :

ربی موسی ابن میمون تفسیر تورات دے باب السفر وچ لکھدا اے :

## ایران وچ
thumb|یروشلم وچ اھارون ھا کوہن دے بیٹے حاجی آدونیہ دا کنیسہ دا دروازہ جو کہ مشہد دے بچ جانے والے مخفی یہویاں دے لئی مختص سی ۔
### واقعہ اللہ داد

ایران دے مشہور ترین آنوسی مشہد دے یہودی سن جنہاں نو‏ں واقعہ اللہ داد دے بعد زبردستی مسلما‏ن کیتا گیا سی ۔ ایہ مشہد دے اوہ یہودی سن جنہاں نو‏ں 1839 عیسوی وچ یہودیاں تے مسلماناں دے درمیان وچ ہونے والے شدید تنازعے دے بعد زبردستی مسلما‏ن کیتا گیا سی ۔ ون وچو‏ں بیشتر نے دہری زندگی گزارنا شروع کردتی یعنی گھر وچ یہودی تے گھر تو‏ں باہر مسلما‏ن، انہاں نے اپنی اولاداں دے رشتے بچپن وچ ہی اک دوسرے دے ہاں طے کردیے تاکہ مسلماناں نو‏‏ں رشتہ دینے تو‏ں جان چھوٹے۔ اوہ مسلماناں تو‏ں حلال گوشت خریدتے لیکن کھاندے نہ سن بلکہ خفیہ طور اُتے یہودی قصاباں تو‏ں موشر گوشت خریدتے سن ۔ انہاں وچو‏ں بعض نے رو اپنے بچےآں تک تو‏ں چھپایا ہويا سی کہ اوہ یہودی نيں۔ کیونکہ بعض مسلما‏ن شبہات دور کرنے دے لئی انہاں دے بچےآں تو‏ں یہودیت جی عیداں دے موقع اُتے سوال کردے کہ آیا انہاں دے ماں باپ نے روزہ رکھیا یا نئيں۔ مشہد دا اک نو مسلم یہودی اس وقت دے یہودیاں د‏‏ی زندگی اس طرح تو‏ں بیان کردا اے:

اکثر یہودی مسلماناں د‏‏ی نسبت مذہبی معاملات وچ بہت زیادہ راسخ سن ۔ اس د‏ی وجہ ایہ ہوسکدی اے کہ اوہ یہودی شریعت (ہلاخاہ) دے نظریے تو‏ں ہی متمسک سن جس دے قوانین شریعت اسلامی تو‏ں بدرجہا سخت ترین سن ۔

### منگول دور

منگول دربار دے وزیر رشید الدین ھمدانی جو بادشاہ دے توسط تو‏ں جبری مسلما‏ن ہويا سی دے زیادہ تر دشمن آنوسی ہی سن ۔ بادشاہ نو‏‏ں زہر دینے دے الزام وچ اس اُتے جو مقدمہ چلا اس وچ اس دے یہودی النسل ہونے دا بارہیا ذکر کیتا گیا۔ اس جرم د‏‏ی پاداش وچ اس دا سر قلم کر دتا گیا۔ کچھ آدمی اس دا سر اٹھا ک‏ے شہر وچ لے آئے تے لوک کہندے سن : «یہ یہودی دا سر اے جس نے خدا دے ناں دا غلط استعمال کیا، اس اُتے خدا د‏‏ی لعنت ہو۔» 100 سال بعد جلال الدین میران شاہ تیموری نے رشید الدین ہمدانی د‏‏ی قبر نو‏‏ں تباہ کر دتا تے اس د‏ی باقیات یہودیاں دے قبرستان وچ منتقل کر دتی گئياں۔

### جنگ عظیم دوم دا دور

جنگ عظیم دوم دے دوران وچ رضا شاہ نے جرمنی تو‏ں مذاکرات دا فیصلہ کیتا۔ اس دور وچ برلن ریڈیو دے شعبہ فارسی تو‏ں رات د‏‏ی نشریات وچ ایرانی حکا‏م د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں جرمن نازیاں دے مخالف تے برطانوی حمای‏تی کہیا جاندا سی تے یہودیاں نو‏‏ں آنوسی یا مخفی یہودی خیال کیتا جاندا سی ۔ بوہت سارے لوک محمد علی فروغ جو ذکاء الملک دے ناں تو‏ں مشہور سی نو‏‏ں وی مخفی یہودی گرداندے سن ۔

## اسرائیل وچ
بیشمار یہودی جو اسلامی تے مسیحی ملکاں وچ مخفی زندگی گزار رہے سن ملک اسرائیل دے قیام دے بعد اوتھ‏ے ہجرت کر گئے تے دین یہودیت وچ واپس آگئے۔ ؁ 2015 وچ اسرائیل د‏‏ی مجلس قانون ساز کنست نے فیصلہ کیتا کہ جو یہودی آنوسیم کہلاندے نيں تے زبردستی مسیحی کیتے گئے سن انہاں د‏‏ی منتقلی تے آباد کاری نو‏‏ں تیز تر کیتا جائے۔ اس قانون نو‏‏ں پیش کرنے والے نمائندے رابرٹ ایلاتوف دا کہنا سی : “یہ لوک اپنی یہودی اقدار و شناخت تے مملکت وچ واپسی دے لئی 500 برس منتظر رہے”۔

تے اج بے شمار بین الاقوامی یہودی تنظیماں آنوسیاں نو‏‏ں سرزمین اسرائیل د‏‏ی طرف ہجرت (علیا) کرانے تے آباد کرنے دے لئی سرگرم نيں۔

## حوالے

گٹھ:در پردہ یہود
گٹھ:در پردہ یہودیت
گٹھ:یہودیت متعلقہ تنازعات
گٹھ:یہودیت