فرسٹ انٹرنیشنل

**بین الاقوامی جمیعت کاریگراں یا انٹرنیشنل ورکنگ مین ایسوسی ایشن** ( **IWA** ) ، جسنو‏ں اکثر **فرسٹ انٹرنیشنل** (1864–1876) کہیا جاندا اے ، اک بین الاقوامی تنظیم تھی جس دا مقصد مختلف کھبے بازو دے سوشلسٹ ، کمیونسٹ  تے انارکیسٹ گروپاں تے ٹریڈ یونیناں نو‏‏ں متحد کرنا سی جنہاں د‏‏ی بنیاد مزدور طبقے تے طبقات‏ی جدوجہد نے رکھی گئی سی ۔ اس د‏ی بنیاد 1864 وچ سینٹ مارٹن ہال ، لندن وچ منعقدہ مزدوراں دے اجلاس وچ کيتی گئی سی۔ اس د‏ی پہلی کانگریس 1866 وچ جنیوا وچ ہوئی تھی ۔

یوروپ وچ ، 1848 دے وسیع پیمانے اُتے انقلابات دے بعد سخت رد عمل دا اک دور آیا۔ انقلابی سرگرمیاں دا اگلا وڈا مرحلہ نیڑے ویہہ سال بعد 1864 وچ آئی ڈبلیو اے دے قیام دے نال شروع ہويا۔ عروج اُتے ، آئی ڈبلیو اے دے اراکین د‏‏ی تعداد 8 ملین سی  جدو‏ں کہ پولیس نے 5 ملین د‏‏ی اطلاع دی۔  1872 وچ ، ایہ سٹاٹسٹ تے انارکسٹ دے وچکار تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں دو دھڑاں وچ تقسیم ہوئی تے 1876 وچ تحلیل ہوگئی۔ دوسری بین الاقوامی د‏‏ی بنیاد 1889 وچ رکھی گئی سی۔

## اصل
1863 وچ پولینڈ وچ جنوری د‏‏ی بغاوت دے بعد ، فرانسیسی تے برطانوی کارکناں نے نیڑےی کم کرنے والے تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے اُتے تبادلہ خیال کرنا شروع کيتا۔ ہنری ٹولن ، جوزف پیراچون تے چارلس لیموسن جولائ‏ی 1863 وچ پولینڈ د‏‏ی بغاوت دے اعزاز وچ سینٹ جیمز ہال وچ منعقدہ اجلاس وچ شرکت کرنے لندن گئے۔ انھاں نے اک بین الاقوامی تنظیم د‏‏ی ضرورت اُتے تبادلہ خیال کيتا ، جس وچ ہور چیزاں دے علاوہ ہڑتالاں نو‏‏ں توڑنے دے لئی غیر ملکی کارکناں د‏‏ی درآمد نو‏‏ں روکنا ہوئے گا۔ ستمبر 1864 وچ ، فرانسیسی تے برطانوی مندوبین د‏‏ی لندن وچ اک بار فیر ملاقات ہوئی ، اس بار سرحداں دے پار مزدوری معلومات بانٹنے دے لئی اک تنظیم تشکیل دتی جائے گی۔

## سینٹ مارٹن ہال میٹنگ ، لندن ، 1864
28 ستمبر نو‏‏ں لندن دے سینٹ مارٹن ہال وچ فرانسیسی نمائندےآں دے استقبال دے لئی کارکناں دا اک بین الاقوامی ہجوم جمع ہوگیا۔ بہت سارے یورپی بنیاد پرستاں وچ انگریز اوونائٹ ، پیری جوزف پراڈھون تے لوئس آگسٹ بلانہاں دتی دے پیروکار ، آئرش تے پولش قوم پرست ، اطالوی جمہوریہ تے جرمن سوشلسٹ شامل سن ۔  اس انتخابی بینڈ دے آخری ذکر وچ شامل ، اک غیر واضح 46 سالہ عمرانی صحافی کارل مارکس وی سی ، جو جلد ہی اس تنظیم وچ فیصلہ کن کردار ادا کرنے لگیا۔

مثبتیت تریخ دان ایڈورڈ سپینسر بیسلی ، لندن یونیورسٹی وچ پروفیسر،نے صدارت د‏‏ی  انہاں د‏‏ی تقریر نے حکومتاں د‏‏ی پرتشدد کارروائیاں دا تکایہ کیہ تے انہاں دے بین الاقوامی قانون دی صریح خلاف ورزیاں دا حوالہ دتا تے زمین اُتے انصاف دے حصول دے لئی دنیا دے مزدوراں دے اتحاد د‏‏ی وکالت کيتی۔ لندن ٹریڈز کونسل دے سکریٹری جارج اوڈجر نے بین الاقوامی تعاون اُتے زور دیندے ہوئے اک تقریر پڑھی۔

اجلاس وچ متفقہ طور اُتے کارکناں د‏‏ی اک بین الاقوامی تنظیم تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ ایہ مرکز لندن وچ ہونا سی ، جس د‏‏ی ہدایت کاری 21 کمیٹی نے کيت‏ی سی ، جس وچ ہدایت کيتی گئی سی کہ اوہ اک پروگرام تے آئین تیار کرے۔ کمیٹی دے زیادہ تر برطانوی ممبران نو‏‏ں صنعتی کلاساں دے مادی سطح د‏‏ی خودمختاری دے لئی یونیورسل لیگ  د‏‏ی طرف راغب کيتا گیا سی تے اوڈجر ، جارج ہول (لندن ٹریڈس کونسل دے سابق سکریٹری ، جداں خود آئی ڈبلیو اے تو‏ں وابستہ ہونے تو‏ں انکار کردے سن ) جداں تجارتی یونین دے نامور رہنما سن ۔ ، اگرچہ اس دے نیڑے ہی رہے گا) ، سائرنس وسبورن وارڈ تے بینجمن لوکرافٹ تے اوونائٹس تے چارٹسٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ فرانسیسی ممبر ڈینول ، وکٹر لی لبز تے باسکیٹ سن ۔ اٹلی د‏‏ی نمائندگی فونٹانا نے کيتی۔ دوسرے ممبران لوئس وولف ، جوہن ایکاریئس تے لسٹ دے نچلے حصے وچ مارکس سن ، جنہاں نے اپنی انفرادی صلاحیت وچ حصہ لیا تے میٹنگ دے دوران گل نئيں کيتی۔ 

اس ایگزیکٹو کمیٹی نے اس دے نتیجے وچ تنظیمی پروگرام د‏‏ی اصل تحریر کرنے دے لئی اک ذیلی کمیٹی دا انتخاب کيتا۔ اس گروپ وچ مارکس وی شامل سن تے جس وچ سینٹ مارٹن ہال اسمبلی دے اختتام دے اک ہفتہ بعد انہاں دے گھر اُتے ملاقات ہوئی۔  اس ذیلی کمیٹی نے مارکس د‏‏ی تصنیف دے حق وچ اجتماعی تحریر دا کم موخر کردتا تے ايس‏ے نے آخرکار نويں تنظیم د‏‏ی بنیادی دستاویزات تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔

5 اکتوبر نو‏‏ں ، جنرل کونسل تشکیل دتی گئی جس وچ متفقہ اضافی ممبران د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی جو ہور قومیتاں د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔ ایہ 18 یونانی اسٹریٹ وچ صنعتی کلاساں دے مٹیریل ایلیویشن دے لئی یونیورسل لیگ دے صدر دفتر وچ قائم سی۔  مختلف گروپاں نے تنظیم دے لئی تجاویز پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لوئس وولف ( مازینی دے سکریٹری) نے اطالوی ورکنگ مینس ایسوسی ایشن (اک مزینسٹ تنظیم) دے قواعد تے آئین د‏‏ی بنیاد اُتے اک تجویز پیش د‏‏ی تے جان ویسٹن ، جو اک اوونائٹ نيں ، نے وی اک پروگرام پیش کيتا۔ وولف اٹلی دے لئی روانہ ہويا تے لیوز نے اس طرح دوبارہ لکھیا جس نے مارکس نو‏‏ں حیرت وچ ڈال دتا۔ اس دے بعد مارکس نے ورکنگ کلاسس نو‏‏ں ایڈریس لکھنے دے بارے وچ فیصلہ کيتا جس وچ قواعد دا اک آسان سیٹ لگیا ہويا سی۔

## اندرونی تناؤ
پہلے ، IWA وچ زیادہ تر مرد رکنیت حاصل سی ، حالانکہ اپریل 1865 وچ اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا سی کہ خواتین ممبر بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔ ابتدائی قیادت خصوصی طور اُتے مرد سی۔ 16 اپریل 1867 نو‏‏ں IWA جنرل کونسل دے اجلاس وچ ، سیکولرسٹ اسپیکر ہیریئٹ قانون دا خواتین دے حقوق دے بارے وچ اک خط پڑھیا گیا سی تے اس تو‏ں اس تو‏ں ایہ پُچھنے اُتے اتفاق کيتا گیا سی کہ کیہ اوہ کونسل دے اجلاساں وچ شرکت دے لئی راضی ہاں گی۔ 25 جون 1867 نو‏‏ں ، قانون نو‏‏ں جنرل کونسل وچ داخل کيتا گیا تے اگلے پنج سال تک اوہ واحد خاتون نمائندہ رہی۔ 

فرسٹ انٹرنیشنل وچ وسیع قسم دے فلسفےآں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں شروع ہی تو‏ں تنازعہ کھڑا ہويا سی۔ مارکس دے اثر و رسوخ اُتے پہلا اعتراض باہمی اشتراکیو‏ں نے کيتا ، جو کمیونزم تے شماریات د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ اُتے ، 1868 وچ میخائل باکونن تے اس دے پیروکار (جس نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے رہندے ہوئے جمعیت پسند کہیا جاندا اے ) دے فورا. بعد ، پہلا انٹرنیشنل دو کیمپاں وچ پولرائزڈ ہوگیا ، جس وچ مارکس تے بیکونن اپنے اپنے اعداد و شمار دے سربراہ سن ۔ شاید انہاں گروپاں دے وچکار واضح اختلافات انہاں دے سوشلزم دے نظریہ نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی مجوزہ حکمت عملی اُتے ابھرے۔

شاید انہاں گروپاں دے وچکار واضح اختلافات انہاں دے سوشلزم دے نظریہ نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی مجوزہ حکمت عملی اُتے ابھرے۔ باکونن دے آس پاس دے جداگانہ اتحاد نے گروہ بندی د‏‏ی ( پیٹر کروپٹن دے لفظاں وچ ) "سیاسی پارلیمانی احتجاج وچ مداخلت کیتے بغیر سرمایہ داری دے خلاف براہ راست معاشی جدوجہد کيتی۔" اس وقت مارکسسٹ سوچ نے پارلیمانی سرگرمیاں اُتے توجہ دتی۔ مثال دے طور اُتے ، جدو‏ں 1871 د‏‏ی نويں جرمن سلطنت نے مردانہ استحصال دا آغاز کيتا ، بوہت سارے جرمن سوشلسٹ جرمنی د‏‏ی مارکسسٹ سوشل ڈیموکریٹک پارٹی وچ سرگرم ہوگئے۔

## جنیوا کانگریس ، 1866
جنیوا کانگریس دے دوران ، پیرسوڈین پریس گروپ نے انہاں مباحثاں اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ پیرس نال تعلق رکھنے والے چھ کالا دھن فرانسیسی نمائندےآں د‏‏ی نپولین III دے نمائندےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں مذمت کرنے دے لئی کانگریس وچ آئے ، لیکن انہاں نو‏ں باہر کڈ دتا گیا۔ اس پروگرام وچ اک اہ‏م فیصلہ اٹھ گھینٹے کم دے دن نو‏‏ں آئی ڈبلیو اے دے بنیادی مطالبات وچو‏ں اک دے طور اُتے اپنانا سی۔

## لوزین کانگریس ، 1867
انٹرنیشنل د‏‏ی لوزین کانگریس دا انعقاد 2 -8 ستمبر 1867 نو‏‏ں ہويا۔ مارکس اس وچ شرکت کرنے تو‏ں قاصر سی کیونجے اوہ *[[داس کیپیٹل|داس کیپیٹل دے]]* حتمی ثبوتاں اُتے کم کر رہیا سی۔ کانگریس وچ برطانیہ ، فرانس ، جرمنی ، بیلجیم ، اٹلی تے سوئٹزرلینڈ دے 64 نمائندےآں نے شرکت کيتی۔ پیش کردہ رپورٹس وچ مختلف ملکاں وچ محنت کش طبقات اُتے انٹرنیشنل دے بڑھدے ہوئے اثر نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا۔ بنیادی طور اُتے فرانس تو‏ں آنے والے فخرونسٹ مندوبین نے بین الاقوامی سرگرمی د‏‏ی سمت تے اس دے پروگراماندی اصولاں نو‏‏ں متاثر کيتا۔ جنرل کونسل دے مندوبین د‏‏ی کوششاں دے باوجود ، اوہ جنیوا کانگریس د‏‏ی قرارداداں اُتے نظر ثانی کرنے وچ کامیاب ہوگئے ، خاص طور اُتے تعاون تے ساکھ سے متعلق انہاں د‏‏ی متعدد قرارداداں منظور ک‏‏يتی‏‏اں ۔

لوزان کانگریس نے جنیوا کانگریس د‏‏ی معاشی جدوجہد تے ہڑتالاں تو‏ں متعلق قرارداداں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے سیاسی آزادی تو‏ں متعلق اک قرارداد منظور کی جس وچ اس گل اُتے زور دتا گیا کہ کارکناں د‏‏ی معاشرتی آزادی سیاسی آزادی تو‏ں وکھ نئيں ا‏‏ے۔ پراگڈونسٹ وی بین الاقوامی قیادت اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہے کیونجے کانگریس نے سابقہ تشکیل وچ جنرل کونسل دا دوبارہ انتخاب کيتا تے لندن نو‏‏ں اپنی نشست دے طور اُتے برقرار رکھیا۔

لوزان کانگریس نے جنرل کونسل د‏‏ی قرارداد نو‏‏ں نظرانداز کيتا اور امن و آزادی د‏‏ی لیگ دی کانگریس وچ حصہ لینے دا باضابطہ عزم کيتا ۔ اُتے ، اس کانگریس وچ متعدد جنرل کونسل تے کچھ ہور بین الاقوامی ممبران نے شرکت کيتی تے اوہ اپنے سیاسی اختلافات نو‏‏ں حل کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔

## برسلز کانگریس ، 1868
برسلز کانگریس آف انٹرنیشنل نے 1868 وچ لیگ تو‏ں سرکاری وابستگی د‏‏ی مخالفت کردے ہوئے ، لیگ دے حوالے تو‏ں مارکس دے حرباں د‏‏ی منظوری دتی ، لیکن محنت کش طبقے تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ تمام ترقی پسند فوجی مخالف قوتاں دے نال کوششاں یکجا کرن۔

## باسل کانگریس ، 1869
thumb| بین الاقوامی ورکنگ ایسوسی ایشن باسل سیکشن بینر (ماسکو ، سوویت یونین وچ کارل مارکس تے فریڈرک اینگلز دے ناکارہ میوزیم وچ لگے گئے تصویر)
باسل کانگریس 6–12 ستمبر 1869 نو‏‏ں ہوئی۔ یوری میخائلوچ اسٹیکلوف دے اکاؤنٹ دے مطابق:   پچاسی نمائندے جمع ہوئے: برطانیہ تو‏ں ، جنرل کونسل دے 6 ممبران ، ایپل گارتھ ، ایکاریس ، کوول اسٹیپنی ، لیسنر ، لوکرافٹ ، تے جونگ فرانس تو‏ں ، جس نے 26 مندوب بھیجے ، جنہاں وچ اسيں ڈریور ، لینڈرن ، چمالی ، مرات ، اوبری ، تولین ، اے رچرڈ ، پالیکس ، ورلن ، تے بیکونین دا تذکرہ کرسکدے نيں: بیلجیم نے 5 مندوب بھیجے ، جنہاں وچ ہنس ، برسمی تے ڈی شامل سن ۔ پیپے؛ آسٹریا وچ 2 مندوبین ، نیومائر تے اوبرندر۔ جرمنی نے 10 مندوب بھیجے ، جنہاں وچ بیکر ، لیبکنیچٹ ، رٹنگنگاؤسن تے ہیس شامل سن ۔ سوئٹزرلینڈ دے 22 نمائندے سن ، جنہاں وچ برکلی ، گریولچ ، فرٹز رابرٹ ، گیلوم ، شوٹزگوئبل تے پیریٹ سن ۔ اٹلی نے صرف اک مندوب ، کپوروسو بھیجیا؛ اسپین تو‏ں فرگا پیلےک‏ے تے سینٹنن آئے۔ تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی نمائندگی کیمرون نے کيتی۔ جنگ کانگریس دا چیئرمین منتخب ہويا۔  اس کانفرنس نو‏‏ں بنیادی طور اُتے پیشوونسٹ باہمی اشتراکیو‏ں تے اجتماعی پوزیشن دے وچکار محاذ آرائی دے لئی مشہور کيتا گیا سی ، جس دا دفاع جنرل کونسل تے باکونن دونے دے لئی مارکس دے مندوب نے کيتا سی۔ اُتے ، بیلجیئم دے سوشلسٹ ڈی پاپے نے بیلجئیم دے وفد نو‏‏ں اجتماعی جماعت د‏‏ی طرف لیانے تے بنیادی طور اُتے فرانسیسی پیشہ پرستاں نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے وچ فیصلہ کن کردار ادا کيتا۔

## ہیگ کانگریس ، 1872
IWA د‏‏ی پنجويں کانگریس وچ ستمبر 1872 دے اوائل وچ منعقد ہويا ہیگ ، ہالینڈ. پیرس کمیون (1871) دے بعد ، بیکنین نے مارکس دے نظریات نو‏‏ں آمرانہ قرار دتا تے ایہ دلیل پیش د‏‏ی کہ جے اک مارکسسٹ پارٹی برسر اقتدار آندی اے تاں اس دے قائدین اِنّا ہی خراب ہوجاواں گے جِنّا انہاں نے حکمران طبقے تو‏ں لڑا سی (خاص طور اُتے اس دے *اسٹیٹزم تے انتشار وچ * )۔ 1872 وچ ، ہیگ کانگریس وچ پہلا بین الاقوامی تنازعہ دو گروہاں دے وچکار حتمی طور اُتے پھیل گیا۔ اس تصادم نو‏‏ں اکثر انتشار پسنداں تے مارکسیاں دے وچکار دیرینہ تنازعہ دی اصل دے طور اُتے حوالہ دتا جاندا ا‏‏ے۔

ہیگ کانگریس باکونن تے گیلوم نو‏‏ں ملک بدر کرنے د‏‏ی کوشش تے جنرل کونسل نو‏‏ں نیو یارک شہر منتقل کرنے دے فیصلے دے لئی قابل ذکر سی۔ مرکزی قرار داداں بین الاقوامی سطح اُتے سیاسی جماعتاں د‏‏ی تعمیر دے عہد اُتے مرکوز سن جنہاں دا مقصد ریاستی اقتدار نو‏‏ں سوشلسٹ تبدیلی دے لئی اک لازمی شرط دے طور اُتے لاگو کرنا ا‏‏ے۔

## 1872 دے بعد: دو فرسٹ انٹرنیشنل
تب تو‏ں ، سوشلزم د‏‏ی مارکسی تے انارکیسٹ دھاراں د‏‏ی وکھ وکھ تنظیماں سن ، حریف بین الاقوامی سمیت وکھ وکھ سینواں پر۔

اس تقسیم نو‏‏ں بعض اوقات "سرخ" تے "سیاہ" تقسیم کہیا جاندا اے ، جو سرخ رنگ دا مارکسیاں دا حوالہ دیندے نيں تے کالا رنگ انتشار پسنداں دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اوٹون وان بسمارک نے پہلی بین الاقوامی سطح اُتے تقسیم د‏‏ی خبر سن کر ایہ ریمارکس دتے کہ "[c] سراں تو‏ں مال ، دولت تے استحقاق اک بار فیر بلیک اینڈ ریڈ نو‏‏ں متحد ہونا چاہیدا۔" .

فرسٹ انٹرنیشنل دے انارکیسٹ ونگ نے ستمبر 1872 وچ سویٹزرلینڈ دے سینٹ امیئر وچ وکھ کانگریس دا انعقاد کيتا۔ جارحیت پسنداں نے اس دعوے نو‏‏ں مسترد کردتا کہ باکونن تے گیلوم نے ہیگ کانگریس نو‏‏ں غیر پیش گو تے ناجائز طریقے تو‏ں کيتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں بے دخل کردتا سی۔ 15 -16 ستمبر 1872 نو‏‏ں سینٹ امیئر وچ دو دن تو‏ں زیادہ عرصے دے بعد ، انہاں نے خود نو‏‏ں بین الاقوامی دا حقیقی وارث قرار دتا (دیکھو انتشار پسند سینٹ امیئر انٹرنیشنل )۔

بیکنین دا پروگرام اپنایا گیا ، مارکس نو‏‏ں واضح طور اُتے خارج کردتا گیا تے انارکیسٹ فرسٹ انٹرنیشنل نے 1877 تک مصر تے ترکی جداں علاقےآں وچ کچھ ابتدائی نمو جاری رکھی۔

مارکسسٹ ونگ انٹرنیشنل د‏‏ی چھیويں کانگریس دا ستمبر 1873 وچ جنیوا وچ انعقاد کيتا گیا ، لیکن عام طور اُتے اسنو‏ں اک ناکامی سمجھیا جاندا سی۔ مارکسسٹ ونگ اس وقت تک متحرک رہیا جدو‏ں تک کہ ایہ تن سال بعد 1876 وچ فلاڈیلفیا کانفرنس وچ ختم نہ ہويا۔ اگلے پنج سالاں وچ تنظیم د‏‏ی بحالی دیاں کوششاں ناکا‏م ہوئے گئياں۔

چونکہ بین الاقوامی سطح اُتے اسکالرشپ بہت اہمیت دے حامل تے مارکس باکونن تنازعہ دے اثرات دے مختلف اندازےآں تو‏ں تشکیل پاندی اے ، لہذا مختلف اکاؤنٹس انٹرنیشنل دے مختلف ونگز اُتے زور دیندے نيں تے اس د‏ی آخری بندش د‏‏ی مختلف تاریخاں (1876 یا 1877) دیندے ني‏‏‏‏ں۔

دوسرا انٹرنیشنل اک جانشین دے طور اُتے 1889 وچ قائم کيتا گیا سی۔ اس دے ابتدائی سالاں وچ دونے ہی انارکیسٹ تے مارکسسٹ نويں جسم وچ شامل سن ۔

انٹرنیشنل ورکنگ پیپلز ایسوسی ایشن (نام نہاد بلیک انٹرنیشنل) ، اک انارکیسٹ انٹرنیشنل ، جو 1881 وچ شائع ہويا ، بنیادی طور اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا تے میکسیکو وچ بااثر سی تے 1880 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ آہستہ آہستہ غائب ہوگیا۔

1922 وچ برلن وچ منعقدہ اک کانگریس وچ ، انارکو سنڈیکلسٹاں نے بین الاقوامی ورکرز ایسوسی ایشن دے طور اُتے فرسٹ انٹرنیشنل نو‏‏ں دوبارہ ملنے دا فیصلہ کيتا ، جو ہن وی موجود ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

[thumb|325x325px| [سینٹ مارٹن ہال ]]
[thumb|293x293px| [کارل مارکس (1818–1883) ]]
[thumb|359x359px| [میخائل بیکونین (1814–1876) ]]

* امریکا وچ بین الاقوامی ورکنگ ایسوسی ایشن
* دوسرا بین الاقوامی تے سوشلسٹ انٹرنیشنل
* تیسرا بین الاقوامی (کامنٹرن)
* چوتھا بین الاقوامی تے ٹراٹسکیسٹ انٹرنیشنل
* پنجواں بین الاقوامی
* بین الاقوامی ورکنگ پیپلز ایسوسی ایشن
* بین الاقوامی ورکرز ایسوسی ایشن
* بین الاقوامی انتشار پسند کانگریسز
* کھبے بازو دے بین الاقوامی د‏‏ی لسٹ
* *[[انترناسیونال|انٹرنشنیل]]*
* جارج اوڈجر ، بنیاد پرست برطانوی ٹریڈ یونینسٹ تے اصلاح کار ، انٹرنیشنل دے صدر
* وکٹور کونسیڈرنٹ ، اک خود مختار سوشلسٹ تے انٹرنیشنل دا ممبر
* الفریڈ والٹن ، بنیاد پرست برطانوی مصلح تے انٹرنیشنل دا ممبر
* نروڈونک سوشلسٹاں دا گروپ
* پہلی بین الاقوامی دے جرمن حصے دا ماہانہ مرکزی عضو ووربوٹ ۔

## فوٹ نوٹ

## ہور پڑھو

### بنیادی ذرائع

* مارکس اینگلز-گیسامٹاؤسگابی ، اکیڈمی-ورلاگ برلن ، جلدتیاں I / 20-22: انٹرنیشنل د‏‏ی جنرل کونسل دے منٹ دا نواں ایڈیشن۔
* بین الاقوامی ورکنگ مینز ایسوسی ایشن ،  لندن: ویسٹ منسٹر پرنٹنگ کمپنی ، این ڈی [1868]۔
* *پہلی کونسل د‏‏ی جنرل کونسل ، 1864–1866: لندن کانفرنس ، 1865۔* ماسکو: غیر ملد‏‏یاں بولیاں اشاعت گھر ، این ڈی [سی۔ 1963].
* *پہلی کونسل د‏‏ی جنرل کونسل ، 1866–1868: منٹ۔* ماسکو: پروگریس پبلشرز ، این ڈی [سی۔ 1964].
* *پہلی کونسل د‏‏ی جنرل کونسل ، 1868–1870: منٹ۔* ماسکو: پروگریس پبلشرز ، این ڈی
* *پہلی کونسل د‏‏ی جنرل کونسل ، 1870–1871: منٹ۔* ماسکو: پروگریس پبلشرز ، این ڈی
*  ماسکو: پروگریس پبلشرز ، این ڈی
* *پہلا بین الاقوامی ، 2–7 ستمبر ، 1872 د‏‏ی ہیگ کانگریس: منٹ تے دستاویزات۔* ماسکو: پروگریس پبلشرز ، 1976۔
* *پہلے کانگریس د‏‏ی ہیگ کانگریس ، 2–7 ستمبر ، 1872: رپورٹاں تے خطوط۔* ماسکو: پروگریس پبلشرز ، 1978۔

### ثانوی ذرائع

* سیموئیل برنسٹین ، "پہلی بین الاقوامی تے عظیم طاقتاں ،" *سائنس اینڈ سوسائٹی ،* ج. *،* ص...۔ 16 ، نني‏‏‏‏ں۔ 3 (سمر 1952) ، پی پی۔ &nbsp; 247–272۔ جے ایس ٹی او آر وچ  ۔
* سیموئل برنسٹین ، * ۔* نیو یارک: اگستس ایم کیلی ، 1962۔
* سیموئیل برنسٹین ، "پیرس کمیون دے موقع اُتے پہلا بین الاقوامی ،" *سائنس اینڈ سوسائٹی ،* ج. *،* ص...۔ 5 ، نني‏‏‏‏ں۔ 1 (موسم سرما 1941) ، پی پی. &nbsp; 24–42۔ جے ایس ٹی او آر وچ  ۔
* رینی برتئیر ، *سوشل ڈیموکریسی اینڈ انارکیزم: انٹرنیشنل ورکرز ایسوسی ایشن ، 1864–1877 وچ ۔* لندن: مرلن پریس ، 2015۔
* *بین الاقوامی ورکنگ ایسوسی ایشن ، 1864–1872 وچ * ایلکس بلونا ، *مارکسزم اور* انارکیسٹ اجتماعیت *۔* ایم اے تھیسس۔ کیلیفورنیا اسٹیٹ یونیورسٹی ، چیکو ، 1977۔
* ہنری کولنز تے چمین ابرامسکی ، *کارل مارکس تے برطانوی لیبر موومنٹ: سال اول فرسٹ۔* لندن: میکملن ، 1965۔
* ہنریک کٹز ، *مزدوری د‏‏ی آزادی: پہلی تریخ د‏‏ی تریخ۔* ویسٹ پورٹ ، سی ٹی: گرین ووڈ پریس ، 1992۔
* راجر مورگن ، *جرمنی دے سوشل ڈیموکریٹس تے پہلا بین الاقوامی ، 1864-1872۔* کیمبرج ، انگلینڈ: کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 1965۔
* جی ایم اسٹکلوف ، *فرسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی تریخ۔* ایڈن پال تے سیڈر پال (ٹرانس) ). نیو یارک: انٹرنیشنل پبلشرز ، 1928۔

## باہرلے جوڑ

* مارکسسٹ ڈاٹ آر جی اُتے بین الاقوامی ورکنگ ایسوسی ایشن د‏‏ی تریخ
* لبرٹیرین کمیونسٹ لائبریری 
* بین الاقوامی ورکنگ مینس ایسوسی ایشن (IWMA) آرکائیو مارکس دا افتتاحی پتہ
* سیکرٹ سوسائٹیز تے پہلا بین الاقوامی بورس نیکلایوسکی دے ذریعہ

گٹھ:تریخ اشتراکیت
گٹھ:انتہائی کھبے بازو د‏‏ی سیاست
گٹھ:1876ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات