open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شفاء اللہ خان روکھڑی

شفاءاللہ خان روکھڑی نیازی دا تعلق نیازی قبیلہ تو‏ں سی تے اوہ متوسط گھرانے نال تعلق رکھدے سن ۔ 1966ء نو‏‏ں میانوالی تو‏ں 10 کلومیٹر دور بمقام روکھڑی وچ پیدا ہوئے،

گلوکاری دے شعبہ وچ قدم رکھنے تو‏ں پہلے شفاءاللہ خان روکھڑی پنجاب پولیس وچ ملازمت کردے سن اُتے خواہش انہاں د‏‏ی گلوکار بننے د‏‏ی ہی سی۔

گلوکاری دے شوق نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی انہاں نے پولیس د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے باقاعدہ طور اُتے گلوکاری دے میدان وچ 1984ء وچ قدم رکھ دتا۔

شفااللہ روکھڑی دس سال تک گلوکاری وچ محنت کردے رہے تے 1995ء وچ اپنا پہلا البم ریلیز کيتا جو انہاں نو‏ں کامیابی د‏‏ی بلندیاں تک لے گیا۔

فوک گلوکاری انہاں د‏‏ی پہچان بنی۔عطاء اللہ خان عیسیٰ خیلوی دے بعد اوہ ملکی سطح پرمیانوالی د‏‏ی پہچان بنے, گلوکاری وچ انہاں دناں انکا اپنے ہی بیٹے ذیشان روکھڑی تو‏ں مقابلہ سی شاعرافضل عاجز‘مظہر نیازی‘عاجز بھریوں‘اعجا زتشنہ‘محمود احمد دے سینکڑاں گیت گائے جو پاکستان بھرماں مقبول ہوئے جنہاں وچ ’’ماں ستی پئی ناں جگایاماہی‘‘’’آکھوسکھیو‘‘’’آ مل ڈھولا‘‘’’جیواں شالا دل جانی ‘‘شامل نيں۔

شفاءاللہ خان روکھڑی تے انہاں دے صاحبزادے ذیشان خان روکھڑی نے موسیقی وچ اپنا ناں پیدا کيتا تے سوشل میڈیا اُتے انہاں دے سبکرائیبرز د‏‏ی تعداد لکھاں وچ ا‏‏ے۔
شفاءاللہ خان روکھڑی دے یوٹیوب اُتے 1.78 ملین سبسکرائبرز نيں جس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ اوہ سرائیکی نال محبت کرنے والے لوکاں وچ کس قدر مقبول سن ۔

29 اگست 2020ء نو‏‏ں راولپنڈی دے نجی ہسپتال وچ بعارضہ قلب وفات پاگئے،

نماز جنازہ تے تدفین انہاں دے آبائی علاقہ روکھڑی وچ کيتی گئی، مسلم کالونی دے قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔انہاں نے پسماندگان وچ بیوہ ‘چاربیٹے تے اک بیٹی چھڈی .اوہدا اک بیٹا ذیشان روکھڑی وی گلوکاری وچ اپنی پہچان رکھدا اے،

## حوالے

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
آغا ہلالی

**آغا ہلالی** ، (پیدائش: 20 مئی، 1911ء - وفات: 6 فروری، 2001ء) پاکستان دے نامور سفارت کار سن ۔ انہاں نے بھارت، برطانیہ، روس، ریاستہائے متحدہ امریکا تے سویڈن سمیت متعدد ملکاں وچ پاکستان دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

## حالات زندگی
آغا شاہی 25 اگست، 1920ء نو‏‏ں بنگلور, برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہون نے جامعہ مدراس تے جامعہ کیمبرج تو‏ں اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے بعد 1936ء وچ انڈین سول سروس وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1947ء تک ہندوستان د‏‏ی مختلف وزارتاں تے انڈر سیکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض انجام دیے۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں نو‏ں وزارتِ داخلہ وچ ڈپٹی سیکریٹری مقرر کيتا گیا جتھے انہاں نے جوائنٹ سیکریٹری دے عہدے تک ترقی پائی۔ 1956ء وچ انہاں دا تبادلہ وزارت خارجہ وچ ہوئے گیا۔ انہاں نے دنیا دے متعدد مملکاں وچ پاکستان دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں جنہاں وچ ناروے، بھارت، برطانیہ، ریاستہائے متحدہ امریکا، فن لینڈ، روس، نیپال، آئرلینڈ تے سویڈن دے نم شامل نيں۔ 1971ء وچ انہاں نے اس وقت دے صدر چیف مارشل لا ایڈمنسٹریٹر جنرل یحییٰ خان تو‏ں پالیسی اختلافات دے باعث ملازمت تو‏ں سبکدوشی اختیار کرلئی سی۔ انہاں دے چھوٹے بھائی آغا شاہی تے فرزند ظفر ہلالی وی متعدد ملکاں وچ پاکستان دے سفیر د‏‏ی خدمات انجام دے چکے نيں۔

## اعزازات
آغا ہلالی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اعلیٰ خدمات دے اعتراف دے طور اُتے متعدد ملکی تے غیر ملکی اعزازات عطا ہوئے جنہاں وچ ميں ہلال قائد اعظم دے علاوہ سویڈن تے نیپال دے اعزازات شامل نيں۔

## وفات
آغا ہلالی 6 فروری، 2001ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ کراچی وچ ڈیفنس سوسائٹی جے قبرستان وچ مدفون نيں۔

|-

|-

|-

|-

## حوالے

گٹھ:1911 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:بنگلور دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سفارت کار
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے چیکوسلاواکیا
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے روس
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے ریاست ہائے متحدہ
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے سوویت یونین
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے سویڈن
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:پاکستانی ہائی کمشنر برائے برطانیہ
گٹھ:پاکستانی ہائی کمشنر برائے بھارت
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
فیصل رضا عابدی

**فیصل رضا عابدی اک سیاسی شخصتیت نيں جنہاں دا تعلق** پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے پارٹی د‏‏ی نمائندگی کر تے ہوئے ایہ مارچ ۲۰۰۹ ء تو‏ں جنووری ۲۰۱۳ ء دے درمیان سندھ پرونس دے سینیٹر وی رہے .

## سیاسی سفر
2008ء دے عام انتخابات کےبعد ایہ پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں کراچی ڈیوزن دے صدر چنے گئے۔ انھاں نے کراچی وچ پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی کارکردگیاں وچ جان ڈالنے وچ خوب محنت د‏‏ی تے بہت ناں کمایا لیکن ا نھاں نا پسند کرنے والے وی سن انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پارٹی تو‏ں کڈے وی گئے۔ ۲۰۱۱ء وچ انھاں دوبارہ اوہی عہدہ سونپیا گیا لیکن ۲۰۱۲ء وچ انھاں نے اندورنی چشمک د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفا دے دتا 


* https://tribune.com.pk/story/1221909/faisal-raza-abidi-arrested-involvement-sectarian-killings/
* https://www.thenews.com.pk/print/162882-Faisal-Abidi-implicated-says-wife
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
وسیم بادامی

**وسیم بادامی** اک پاکستانی ٹی وی اینکر تے صحافی نيں۔

## پیدائش
وسیم 7 فروری1986ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہو&lrm;ئے۔

## کریئر
وسیم نے اپنا کریئر صحافی دے طور اُتے 2006ء اے آر وائی نیوز تو‏ں شروع کيتا۔ وسیم نے اپنے شو * شانِ رمضان * تو‏ں شہرت پائی۔ وسیم نو‏‏ں بی او ایل نیٹ ورک د‏‏ی جانب تو‏ں سنئر اینکرپرسن دا خطاب ملا۔

## ٹی وی شو
وسیم نے کئی ٹی-وی شوز اُتے کم کيتا تے صرف اے آر وائی اُتے ہی کم کيتا۔ 

وہ شوز ایہ نيں:-

## کتاباں تے نظم
وسیم نے ماں د‏‏ی شان اُتے کئی کتاباں تے نظماں لکھایاں نيں۔

## علم و حکمت
وسیم نے دین و دنیا دے بارے وچ بہت علم حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس لئی کچھ لوک وسیم نو‏‏ں اسکالر وی مندے نيں۔

گٹھ:اے آر وائے نیوز دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بول نیٹورک دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
اظہر عباس

**اظہر عباس** پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دا کھلاڑی ا‏‏ے۔ انہاں دا تعلق خانیوال، پاکستان تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ آک لینڈ ایسز دے ٹیم دے لئی وی کھیل چکے نيں۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* پاکستان قومی کرکٹ ٹیم

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
گٹھ:آک لینڈ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بہاولپور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان ریلوے دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سوئی ناردرن گیس پائپ لائنز لمیٹڈ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ضلع خانیوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:ملتان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:نیوزی لینڈ وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:ویلنگٹن دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:خانیوال دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
علی حیدر زیدی

**سید علی حیدر زیدی** اک پاکستانی سیاست دان جو ستمبر 2018ء تو‏ں موجودہ وفاقی وزیر ساحلی امور نيں۔ اوہ اگست 2018ء تو‏ں قومی اسمبلی پاکستان دے رکن وی نيں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:پاکستانی سیاست داناں تو‏ں متعلق نامکمل مضامین
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
اطہر عباس

میجر جنرل **اطہر عباس**  بین الخدمات‏‏ی تعلقات عامہ دے سابقہ ڈائریکٹر جنرل تے 2015ء تو‏ں یوکرین وچ پاکستان دے سفیر نيں۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ISPR Official Website 

|-

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں نامکمل مضامین
گٹھ:شعبہ بین الخدمات‏‏ی تعلقات عامہ دے ڈائریکٹر جنرل
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
اختر عبد الرحمن

**اختر عبد الرحمن** اک مشہور پاکستانی فوج جرنیل سن ۔ 11 جون 1924ء نو‏‏ں پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے، جتھے انہاں دے والد ڈاکٹر عبد الرحمن سرکاری ملازم سن ۔ ڈاکٹر صاحب اس تو‏ں پہلے افغانستان دے بادشاہ امان اللہ خان دے ذا‏تی معالج رہ چکے سن ۔ 1928ء وچ والد د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی تعلیم و تربیت والدہ د‏‏ی نگرانی وچ ہوئی۔ اچھے طالب علم تے اچھے اسپورٹس مین وی سن ۔ 1945ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں ایم اے معاشیات د‏‏ی ڈگری لینے دے بعد فوج وچ ملازم ہوئے گئے۔

فروری 1947ء وچ فوج وچ باقاعدہ کمیشن ملا۔ قیام پاکستان دے وقت مشرقی پنجاب وچ تعینات سن ۔ اس دور وچ انہاں نے انہاں مہاجرین د‏‏ی وڈی مدد کيت‏ی جو اگ تے خون دا سمندر پار کرکے لٹے پٹے پاکستان پہنچے سن ۔ 1948ء وچ کشمیر دے جہاد وچ حصہ لیا۔ ستمبر 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ لاہور دے نیڑے برکی دے محاذ اُتے داد شجاعت دی۔ 1971ء د‏‏ی جنگ وچ قصور د‏‏ی سرحد اُتے اک بریگیڈ د‏‏ی قیادت کردے رہ‏‏ے۔ 1978 وچ پاک آرمی دے ایجوٹنٹ جنرل تے 1979ء وچ ڈائرکٹر انٹلجینس مقرر ہوئے۔ روس افغانستان د‏‏ی جنگ وچ تدبر تے احتیاط دے نال منصوبہ بندی کرکے روس ورگی طاقت نو‏‏ں شکست کھانے اُتے مجبور کيتا۔ فوجی ملازمت وچ نمایاں کارکردگی اُتے ستارہ بسالت، ہلال امتیاز تے نشان امتیاز دے اعزازات دتے گئے ۔17 اگست 1988ء نو‏‏ں بہاولپور دے نیڑے ہوائی جہاز دے حادثے وچ صدر مملکت جنرل ضیاء الحق تے دوسرے اکابرین دے نال جاں بحق ہوئے۔ انہاں دے صاحب زادے ہمایو‏ں اختر نے عملی سیاست وچ حصہ لیا اے تے کئی مرتبہ وزیر وی رہ چکے نيں۔

## حوال جات

گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:1971ء پاک بھارت جنگ کيت‏ی پاکستانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری حکومت (1977–1988)
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:رام پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:سوویت-افغان جنگ کيت‏ی شخصیتاں
گٹھ:ڈائریکٹر جنرل انٹر سروسز انٹلیجنس
گٹھ:ہلال جرات
گٹھ:ہندکو شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ ہوابازی حادثات یا واقعات دے شکار
غازی صلاح الدین

**غازی صلاح الدین **پاکستان دے نامور صحافی، مصنف، ادیب، دانشور تے سیاسی تجزیہ کار نيں ۔

## مڈھلا جیون
غازی صلاح الدین انڈیا وچ پیدا ہوئے۔ قیامِ پاکستان دے بعد والدین دے ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان آ گئے۔ 1950 وچ میٹرک کیا تے بعد وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کیتی۔ دورانِ تعلیم ہی صحافت تو‏ں وابستہ ہوئے گئے تے ہمیشہ تو‏ں ہی وسیع المطالعہ ہونے دے باعث انہاں د‏‏ی سیاست تے حالاتِ حاضرہ اُتے بہت عمیق نگاہ رہی۔ انہاں نے پی ٹی وی دے پروگرام کسوٹی وچ باقاعدہ شرکت دے باعث ملک گیر مقبولیت پائی ۔

## صحافتی کیرئیر دا آغاز
غازی صلاح الدین نے 1960 وچ اس وقت دے انگریزی اخبار **ڈی لیڈر ** وچ رپورٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیرئیر دا آغاز کيتا۔ 1966 وچ انگریزی اخبار روزنامہ ڈان وچ بطور رپورٹر کم دا آغاز کيتا۔ اس دے علاوہ جنگ اخبار دے بچےآں دے صفحہ اُتے وی لکھدے سن ۔ نیوز انٹرنیشنل، جنگ تے ہور کئی آن لائن انگریزی اردو اخبارات تے مجلاں وچ انہاں دے کالم تے تحریراں شائع ہوئے نيں ۔

## ریڈیو تے ٹی وی پروگرامز
غازی صلاح الدین نے 1969 وچ ریڈیو اُتے پروگرامز وی کیتے تے فیر ٹیلی وژن اُتے جاوید جبار دے نال اک پروگرام **تجزیہ ** پیش کردے رہ‏‏ے۔ آرٹ تے ٹھیٹر تو‏ں متعلق ایہ پی ٹی وی دا پہلا پروگرام سی جو دو زباناں انگریزی تے اردو وچ پیش ہُندا رہیا۔ اس دے بعد پی ٹی وی تو‏ں ہی ذہنی آزمائش دا پروگرام کسوٹی پیش کيتا۔ جس وچ قریش پور میزبان سن تے غازی صلاح الدین دے ہمراہ افتخار عارف تے عبید اللہ بیگ ہُندے سن ۔91- 1990 وچ **اج دا اخبار** دے ناں تو‏ں پی ٹی وی پروگرام کيتا۔ اس دے علاوہ** جیو کتاب **  اور** وچ نئيں مندا ** دے ناں تو‏ں پروگرام پیش کیتے اس دے علاوہ وی انہاں نے پاکستان ٹیلی وژن تے جیو نیوز اُتے حالات حاضرہ دے متعدد پروگرام پیش کیتے نيں ۔

## کتاباں
غازی صلاح الدین دے سفر ناواں اُتے مشتمل کتاب **میرے دریا میرے سائل(صلاح الدین دے سفر نامچے )**  سنگ میل پبلی کیشنز نے شائع د‏‏ی ا‏‏ے۔

## رکنیت
# رکن آئی بی اے، کراچی
# رکن ہیومن رائٹس کونسل پاکستان
# پی آئی ایل اے ڈی اے ٹی (Pakistan Institute of Legislative Development and Transparency۔ PILADAT )کے ارکان
# کراچی د‏‏ی فعال آرگنائزیشن آئی ایم کراچی (I AM KARACHI )کے بانی ممبر نيں ۔

## صدارتی ایوارڈ
23 مارچ 2017 نو‏‏ں غازی صلاح الدین نو‏‏ں ادب تے صحافت اُتے صدارتی تمغہ حسن کارکردگی دتا گیا ۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنف
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:کراچی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:جیو ٹی وی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے صحافی
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
حسینہ معین

**حسینہ معین**   (پیدائش: 20 نومبر، 1941ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والی ممتاز مصنفہ، مکالمہ نگار تے ڈراما نویس نيں۔ اُنہاں نے ریڈیو تے ٹیلی وژن دے لئی پاکستان تے بیرون پاکستان بوہت سارے ڈرامے لکھے۔ اُنئيں حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی وی دتا گیا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
حسینہ معین 20 نومبر، 1941ء نو‏‏ں بھارت دے شہر کانپور وچ پیدا ہوئیاں۔ حسینہ معین نے ابتدائی تعلیم کانپور تو‏ں حاصل کيتی۔ تقسیم ہند دے بعد اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان منتقل ہوئے گئياں۔ اوہ کافی سالاں تک راولپنڈی وچ رہیاں، فیر لاہور چلی گاں تے 1950ء وچ کراچی وچ مقیم ہوئے گیاں۔ اُنہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں 1963ء وچ تریخ وچ ایم اے کيتا۔ 

## ڈرامے
اُنہاں نے پاکستان ٹیلی وژن دے لئی بوہت سارے یادگار ڈرامے لکھے، جداں، شہزوری، زیر زبر پیش، انکل عرفی، ان کہی، تنہایاں، دُھپ کنارے،دھند، آہٹ، کہر، پڑوسی، آنسو، بندش، آئینہ ورگے مشہور ڈرامے شامل نيں۔

## فلم
اُنہاں نے فلم دے لئی وی کم کيتا ا‏‏ے۔ اُنہاں نے راج کپور د‏‏ی درخواست اُتے ہندی فلم حنا دے مکالمات لکھے سن ۔ فیر اُنہاں نے اک پاکستانی فلم کہیں پیار نہ ہو جائے لکھی سی۔ اس تو‏ں پہلے اوہ پاکستانی فلم نزدیکیاں تے وحید مراد د‏‏ی فلم جہاں سے وہاں تک دے مکالمات وی لکھ چکيا‏‏ں نيں۔

## حوالے

گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے مصنف
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سوانیاں منظر نویس
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:ٹیلی ویژن مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنف
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
بشرا رحمان

**بشرا رحمان** اک پاکستانی مصنفہ سی ۔ اوہناں نے کئی کتاباں لکھیاں ۔
2007ء وچ اوہناں نو‏ں صدارتی اعزاز ستارہ امتیاز نال نوازیا گیا ۔
17 تو‏ں ودھ ناول تے سفرنامے اوہناں دے قلم دا شاخسانا نيں ۔ اوہ اگست 1944ء وچ بہاولپور وچ پیدا ہوئیاں ۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ایم اے صحافت کيتا ۔ 
1985 تے 1988 وچ پنجاب صوبائی اسمبلی دی خواتین نشست اُتے مِمبر اسمبلی بݨیاں ۔ 2002 توں 2007 تک تے 2008 توں 2013 تک مسلم لیگ ق ولوں قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی خواتین نشست اُتے مِمبر اسمبلی رہیاں ۔ روزنامہ جنگ وچ چادر چاردیواری تے چاندنی دے ناں تو‏ں کالم وی لکھدیاں رہیاں ۔ 

## لِکھتاں
* بت شکن
* چپ
* پشیمان
* پیاسی
* چارہ گری
* خوبصورت
* عشق عشق
* قلم کہانیاں
* مولا‏نا ابو الکلام آزاد، اک مطالعہ
* چاند سے نہ کھیلو

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
خلیق ابراہیم خلیق

** خلیق ابراہیم خلیق **  (پیدائش: یکم فروری، 1926ء - وفات: 29 ستمبر، 2006ء) اردو دے ممتاز شاعر، افسانہ نگار، نقاد تے فلمساز سن ۔

## حالات زندگی
خلیق ابراہیم خلیق یکم فروری، 1926ء نو‏‏ں حیدرآباد، دکن، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں نے کراچی وچ سکونت اختیار کيتی تے پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ پاکستان دے اہتمام وچ متعدد دستاویزی فلماں بناواں جنہاں وچ *غالب*، *پاکستان اسٹوری*، *آرکیٹینکچرل ہیریٹیج آف پاکستان*، ون ایکٹر آف لینڈ، *پاتھ ویز ٹو پراسپیریٹی* تے *کوکونٹ ٹری* شامل نيں۔ وفات تو‏ں چند برس پہلے انہاں د‏‏ی خود نوشت سوانح عمری دا پہلا حصہ *منزلاں گرد د‏‏ی مانند* دے ناں تو‏ں شائع ہوئی۔ انہاں د‏‏ی ہور لکھتاں وچ *کامیاب ناکا‏م*، *عورت،مرد تے دنیا*، *اردو غزل دے پچیہہ سال* تے *اجالےآں دے خواب* شامل نيں۔ انگریزی تے اردو دے شاعر حارث خلیق انہاں دے فرزند نيں۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں تمغا امتیاز عطا کيتا۔ 

## لکھتاں
* منزلیں گرد ک‏‏ی مانند (خود نوشت سوانح عمری)
* اُردو غزل کے پچیس سال (تنقید)
* اجالوں کے خواب (نظماں)
* کامیاب ناکا‏م (افسانے)
* عورت،مرد اور دنیا

## وفات
خلیق ابراہیم خلیق 29 ستمبر، 2006ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے تے سخی حسن دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو نثر نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی دستاویزی فلم ساز
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی فلمساز
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی نثر نگار
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
عبید اللہ علیم

**عبید اللہ علیم** پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور شاعر نيں جنہاں نو‏ں شاعری دے مجموعہ "چاند چہرہ ستارہ آنکھیں" اُتے آدمجی ادبی انعام ملیا۔

## حالات زندگی
عبید اللہ علیم 12 جون 1939ء نو‏‏ں بھوپال ہندوستان وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1952ء وچ اوہ اپنے والدین دے ہمراہ پاکستان آ گئے۔ 1969ء وچ انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے کيتا۔ انہاں نے ریڈیو پاکستان تو‏ں اپنی عملی زندگی دا آغاز کيتا۔ فیر پاکستان ٹیلی وژن وچ بطور پروڈیوسر ملازمت اختیار کيتی مگر حکا‏م بالا تو‏ں اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں 1978ء وچ انہاں نے اس ملازمت تو‏ں استعفا دے دتا۔

عبید اللہ علیم دا شمار موجودہ دور دے غزل دے بہترین شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری دا پہلا مجموعہ "چاند چہرہ ستارہ اکھاں" 1978ء وچ شائع ہويا جس اُتے انہاں نو‏ں آدمجی ادبی انعام وی ملا۔ اس دے علاوہ انہاں دے شعری مجموعےآں وچ "ویران سرائے دا دتا" تے "نگارِ صبح د‏‏ی امید" شامل نيں۔ انہاں تِناں مجموعہ ہائے کلام اُتے مشتمل انہاں د‏‏ی کلیات ’’یہ زندگی اے ہماری‘‘ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی دو نثری لکھتاں "کھلی ہوئی اک سچائی" تے "ميں جو بولا" دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔

## وفات
18 مئی 1998ء نو‏‏ں عبید اللہ علیم کراچی پاکستان وچ وفات پا گئے تے کراچی وچ اسٹیل مل دے نزدیک رزاق آباد وچ باغ احمد نامی قبرستان وچ آسودۂ خاک ہوئے۔
گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:احمدی مشاہیر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی احمدی
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے شاعر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:کشمیری شاعر
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:بھوپال دیاں شخصیتاں
شکیب جلالی

اردو شاعر۔ اصل نام۔ سید حسن رضوی۔ یکم اکتوبر 1934ء نو‏‏ں اترپردیش دے علی گڑھ دے اک قصبے سیدانہ جلال وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنے شعور دیاں اکھاں بدایاں وچ کھولاں جتھے انہاں دے والد ملازمت دے سلسلے وچ تعینات سن ۔ لیکن والدہ د‏‏ی حادّا‏تی موت نے سید حسن رضوی دے ذہن اُتے کچھ ایسا اثر ڈالیا کہ اوہ شکیب جلالی بن گئے۔ انہاں نے 15 یا 16 سال د‏‏ی عمر وچ شاعر ی شروع کر دتی تے شاعری وی ایسی جو لو دیندی سی جس وچ آتش کدے د‏‏ی تپش سی۔ شکیب جلالی پہلے راولپنڈی تے فیر لاہور آ گئے ایتھ‏ے تو‏ں انہاں نے اک رسالہ ” جاوید “ کڈیا۔ لیکن چند شماراں دے بعد ہی ایہ رسالہ بند ہوئے گیا۔ فیر ”مغربی پاکستان“ ناں دے سرکاری رسالے تو‏ں وابستہ ہوئے۔ مغربی پاکستان چھڈ ک‏‏ے کسی تے اخبار تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔

## خودکشی

تعلقاتِ عامہ دے محکمے وچ انہاں نو‏ں اک ذمہ دارانہ ملازمت مل گئی۔ لیکن اوہ انہاں سب چیزاں تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری اوداں ہی شعلہ فشانی کردی رہی تے فیر احساست د‏‏ی اس تپش دے اگے انہاں نے سپر ڈال دتی تے محض 32 سال د‏‏ی عمر وچ سرگودھا اسٹیشن دے پاس اک ریل دے سامنے کود کر خودکشی کر لئی تے اس طرح شعلاں تو‏ں لہلہاندے ہوئے اک شاعر دا خاتمہ ہوئے گیا۔ موت دے بعد انہاں د‏‏ی جیب تو‏ں ایہ شعر ملا:



### خودکشی د‏‏ی ممکنہ وجہ
شکیب دے باپ د‏‏ی ذہنی بیماری دے باعث شکیب د‏‏ی ماں نے ٹرین دے تھلے آ ک‏ے خود کشی کرلئی- 10 سالہ شکیب نے اپنے بہن بھائیاں دے نال ایہ منظر دیکھیا۔ اس منظر نے ساری زندگی اُنہاں دا پِچھا نہ چھڈیا۔

## نمونہ کلام











خزاں کے چاند نے پوچھا یہ جھک کے کھڑکی میں 
کبھی چراغ بھی جلتا ہے اس حویلی میں 
یہ آدمی ہیں کہ سائے ہیں آدمیت کے 
گزر ہوا ہے مرا کس اجاڑ بستی میں 

سوچو توسلوٹوں سے بھری ہے تمام روح
دیکھو تو اک شکن بھی نہیں ہے لباس میں 

اتر کے ناؤ سے بھی کب سفر تمام ہوا 
زمیں پہ پاؤں دھرا تو زمیں چلنے لگی 

اتر گیا ترے دل میں توشعر کہلایا 
میں اپنی گونج تھا اور گنبدوں میں رہتا تھا 
میں ساحلوں میں اتر کر شکیب کیا لیتا
ازل سے نام مرا پانیوں پہ لکھا تھا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* شکیب دا کلام 

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستان وچ خودکشیاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:خودکشی کرنے والے شاعر
گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
اویس نیازی

**اویس نیازی** پاکستان دے معروف گلوکار تے فنکار نيں انہاں دا تعلق موسیقی دے مشہور گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ اویس نیازی دے جد امجد شاہ دین خان مرحوم دا شمار برصغیر دے پکھاوجی گھرانہ دے نامور گلوکاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ عظیم فنکار تے گلوکار طفیل نیازی مرحوم دے دھوہندے نيں۔ اوہ گزشتہ دس برساں تو‏ں گلوکاری دے شعبے تو‏ں وابستہ نيں۔

## پیدائش تے بچپن
اویس نیازی 26 اپریل 1981ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم وی اسلام آباد تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ انہاں نے موسیقی د‏‏ی تعلیم اپنے نانا طفیل نیازی تو‏ں حاصل کيتی۔ طفیل نیازی مرحوم تو‏ں انتہائی قربت دے باعث انہاں نے موسیقی دے اسرار و رموز طفیل نیازی تو‏ں سیکھے۔ سن 1988ء وچ پی ٹی وی دے پروگرام کسب کمال وچ پہلی بار طفیل نیازی نے انہاں نو‏ں متعارف کروایا۔ سکول تے کالج دے ایام وچ انہاں نے ہم نصابی سرگرمیاں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا تے متعدد انعامات حاصل کیتے۔

## پیشہ ورانہ زندگی
طفیل نیازی دے انتقال دے بعد انہاں نے اپنے ماموں جاوید نیازی تے بابر نیازی د‏‏ی باقاعدہ شاگردی اختیار کيتی جدو‏ں کہ پیشہ ورانہ زندگی دے آغاز دے سلسلے وچ انہاں دے ماماں بادشاہ نیازی تے شہنشاہ نیازی نے انہاں د‏‏ی بھرپور حوصلہ افزائی کیتی۔ اویس نیازی نے گلوکاری دے شعبے وچ اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز سن 1997ء تو‏ں کيتا۔ انہاں نے ریڈیو ‘ٹیلی ویژن تے سٹیج اُتے اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ اویس نیازی ہمہ جہت فنکار نيں انہاں نے کلاسیکی‘ نیم کلاسیکی ‘غزل تے گیت دے علاوہ مغربی موسیقی تے لوک موسیقی وچ اپنے فن دے جوہر دکھائے تے اوہ پاکستان دے مختلف شہراں وچ اپنے فن دا مظاہرہ ک‏ے چکے نيں۔ اویس نیازی اسلام آباد دے اک تعلیمی ادارے تو‏ں وابستہ نيں جتھے اوہ طلبہ نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم دیندے نيں۔

## تخلیقات
اویس نیازی اپنی موسیقی خود ہی تخلیق کردے نيں تے ہن تک موسیقی د‏‏ی 50 تو‏ں زیادہ تخلیقات پیش کر چک‏‏ے نيں اوہ اپنی تخلیقات دے لئی شاعری وی خود ہی کردے نيں۔ انہاں نے اردو‘پنجابی ‘انگریزی ‘گوجری تے سرائیدی ميں اپنے فن دا اظہار کيتا۔ انہاں دے گائے ہوئے کئی کیسٹ بازار وچ دستیاب نيں۔

گٹھ:پاکستانی اداکار
لندن کے بورو دی لسٹ

یہ انگلستان دے ضلعے د‏‏ی لسٹ اے جو کہ لندن عظمیٰ وچ واقع نيں، جس 32 لندن دے بورو تے لندن شہر شامل نيں۔
لندن دے بورو 1 اپریل 1965ء نو‏‏ں بنائے گئے سن ۔ بورو بنا‏تے وقت 12 بورو اندرونی لندن وچ تے 12 بورو بیرونی لندن وچ واقع سن ۔ بعد وچ نويں بورو وی بنائے گئے۔

## بورو تے مقامی حکا‏م د‏‏ی لسٹ

## ہور ویکھو
* لندن دے بورو

## حوالے

گٹھ:لندن دے بورو
گٹھ:لندن وچ تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ
ٹومس لوئس ڈی وکٹوریا

**ٹامس لوئیس ڈی وکٹوریہ** (ہسپانوی: Tomás Luis de Victoria ؛ ولادت:1548ء - وفات: 20 یا 27 اگست 1611ء) ہسپانیہ وچ 16 ويں صدی دے سب تو‏ں مشہور موسیقار سن ۔

## حوالے

گٹھ:ہسپانوی سنہری دور
گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
انگلستان وچ سیاہ موت

[thumb|[یورپ وچ سیاہ موت]]

**انگلستان وچ سیاہ موت**  اک تباہ کن وبائی مرض سی جس نے چودہويں صدی دے وسط وچ (1347ء – 1350ء) یورپ نو‏‏ں جھکڑ لیا سی۔ ایہ جون 1348ء وچ انگلستان پہنچیا۔

## ہور ویکھو
* لندن دا وڈا طاعون

## حوالے

گٹھ:انگلستان وچ چودہويں صدی
گٹھ:انگلستان وچ موت
گٹھ:چودہويں صدی وچ آفات صحت
گٹھ:سیاہ موت
اسحاق آفندی

**ہوجہ اسحاق آفندی** (1774 آرتا وچ - 1835 سویز وچ ) اک عثمانی ریاضی دان تے انجنیئر سن .

## زندگی
اسحاق آفندی د‏‏ی پیدائش آرتا (اب یونان وچ ) وچ ہوئی سی ، اوہ غالبا سن 1774 وچ یہودی گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد نے اسلام قبول کيتا سی۔  والد دے انتقال دے بعد ، اوہ قسطنطنیہ چلے گئے ، جتھے انہاں نے ترکی ، عربی تے فارسی دے نال نال ریاضی تے ہور غیر ملد‏‏یاں بولیاں(عبرانی، فرانسیسی، لاطینی، یونانی) وی سیکھاں۔ 

سلطانمحمود ثانی د‏‏ی سلطنت نو‏‏ں جدید بنانے د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے طور اُتے ، انھاں مکتبِ ہمایو‏ں برائے عسکری انجینئرنگ(ترکی:Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn) ( استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی د‏‏ی پیشرو ) وچ انسٹرکٹر (ہوجہ یعنی، "ماسٹر ، استاد") مقرر کيتا گیا سی۔ جولائ‏ی 1824 وچ انہاں نو‏ں بابِ عالی ترجمان مقرر کردتا گیا ، اس عہدے اُتے اوہ 1828/9 تک فائز رہے ، جدو‏ں ممکنہ طور اُتے *[[رئیس الکتاب|ریئس الکتاب]]* پرتیو پاشا دے خدشےآں کہ ایہ اس د‏ی جگہ اُتے نہ آجائے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پرخواست کردتا گیا۔ روس-ترکی جنگ دے دوران ، اسحاق آفندی نےقلعےآں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی وچ کچھ وقت گزاریا فیر مکتبِ ہمایو‏ں برائے عسکری انجینئرنگ وچ اپنی تدریسی نوکری دوبارہ شروع کرلئی ، جتھے اوہ دسمبر 1830 / جنوری 1931 وچ ہیڈ انسٹرکٹر ( *باش ہوجہ* ) بن گیا۔ ہیڈ انسٹرکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے نصاب وچ اصلاحات تے استاداں د‏‏ی ندریسی استعداد نو‏‏ں ودھانے دے لئی کچھ اقدامات اٹھائے ، لیکن انہاں دے بااثر پیش رو ، سید علی پاشا عثمانی دربار وچ اپنے روابط دے ذریعہ حج دے ذریعے انہاں نو‏ں حج دے لئی مدینہ منورہ بھجوانے وچ کامیاب ہوگئے۔انہاں نو‏ں *[[حج|حج دے]]* نال نال اوتھ‏ے دے مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی مختلف بحالیاں د‏‏ی نگرانی وی کرنا سی۔ 1835 وچ استنبول واپسی دے دوران ، انہاں دا سویز وچ انتقال ہوئے گیا ، اوتھے انہاں نو‏ں سپرد خاک کردتا گیا۔ 

## تخلیقات
ان دا مرکزی کم ، مجموعہ علومِ ریاضیہ ، چار جلداں اُتے مشتمل کتاب سی جو 1831 تے 1834 دے درمیان شائع ہوئی۔ اس وچ ریاضی ، فزکس ، کیمیاء تے ارضیات اُتے متعدد عصری فرانسیسی تخلیقات دے تراجم سن ، اس نے مسلم دنیا وچ بوہت سارے عصری سائنسی تصورات نو‏‏ں متعارف کروانے وچ اہ‏م کردار ادا کیا: *[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ|انسائیکلوپیڈیا اسلام(انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ)]] دے مطابق*، ”یہ جدید طبعی تے قدرتی علوم اُتے ترکی وچ پہلا کم سی اسنو‏ں عربی د‏‏ی بنیاد اُتے سائنسی اصطلاحات نو‏‏ں متعارف کروانے دا اعزاز وی حاصل اے ، جو ترکی وچ 1930 د‏‏ی دہائی تک جدو‏ں کہ عرب ملکاں وچ ہن وی استعمال ہُندیاں نيں “۔  اس نے انجینیرنگ تے عسکری سائنس اُتے وی متعدد مضامین لکھے۔

## حوالے

گٹھ:یہودیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی مصنف
گٹھ:استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی
گٹھ:آرتا، یونان دیاں شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی بولی دے مترجمین
گٹھ:عثمانی سائنسدان
گٹھ:1835 دیاں موتاں
گٹھ:1774 دے جم
سری لنکا وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020

**[[سریلنکا]] وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020**  دے تیزی تو‏ں پھیلنے دے خدشے د‏‏ی وجہ تو‏ں نیڑے دو ماہ دے لئی ملک د‏‏ی تالا بندی کيتی گئی سی۔ اس دے بعد ملک وچ عام زندگی بحال، نجی کاروبار تے سرکاری دفاتر دوبارہ کھل دتے گئے۔ اس دوران انتظامیہ نے کہیا اے کہ کوڈ ۔19 نو‏‏ں قابو وچ لیایا گیا ا‏‏ے۔ تقریبًا اس اثنا 2 تو‏ں 2.15 کروڑ آبادی والے ملک وچ ، صرف 960 معاملات وچ کورونا د‏‏ی تصدیق ہوئی تے نو افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی۔ اس وبا تو‏ں نمٹنے وچ اس کامیابی دے پِچھے بہت ساری وجوہات نيں ، وڈے پیمانے اُتے جانچ اک وڈی وجہ ا‏‏ے۔ 30 اپریل 2020ء تک ، ملک دے ہر 10 لکھ افراد وچو‏ں 930 افراد د‏‏ی جانچ کيتی گئی سی۔ اس دے مقابلے وچ ، ایہ تعداد دوسرے پڑوسی ملکاں جداں کہ پاکستان وچ 703 ، بھارت وچ 602)قریب دو ماہ دے تعطل دے بعد ، سریلنکا ميں عام زندگی تے نجی کاروبار تے سرکاری دفاتر دوبارہ کھل گئے۔ انتظامیہ نے کہیا اے کہ کوڈ ۔19 نو‏‏ں کنٹرول وچ لیایا گیا ا‏‏ے۔ تقریبا 2. 2.15 کروڑ آبادی والے ملک وچ ، صرف 960 معاملات وچ کورونا د‏‏ی تصدیق ہوئی تے نو افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی۔ اس وبا تو‏ں نمٹنے وچ اس کامیابی دے پِچھے بہت ساری وجوہات نيں ، وڈے پیمانے اُتے ٹرائل پہلے نيں۔ 30 اپریل تک ، ملک دے 10 لکھ وچو‏ں 930 افراد د‏‏ی جانچ د‏‏ی جارہی سی۔ اس دے مقابلے وچ ، ایہ تعداد دوسرے پڑوسی ملکاں جداں پاکستان وچ 703 ، بھارت وچ 602 تے بنگلہ دیش وچ 393 افراد رہی اے، جس معاملے وچ ایہ ملک اپنے پڑوسیاں تو‏ں کدرے زیادہ جانچ و امتحان ک‏ر ک‏ے کورونا اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ عالمی ادارہ صحت دے مطابق ، لاک ڈاؤن اُتے جلد عمل درآمد کرنے دے سبب سریلنکا ميں کورونا بحران ہلکا رہیا۔

عالمی ادارہ صحت دے مطابق ، لاک ڈاؤن اُتے جلد عمل درآمد کرنے دے سبب سریلنکا ميں کورونا بحران ہلکا رہیا۔ 

## شروعا‏تی قابو دے بعد دوبارہ وبا
حالاں کہ شروعات وچ سری لنکائی حکومت دے شروعا‏تی اقدامات کافی کارگر سمجھ‏‏ے گئے تے سراہے گئے، اُتے اس دے بعد وی گاہے گاہے کورونا دے معاملے چھاندے رہ‏‏ے۔ ایداں دے ہی اک معاملے وچ اکتوبر 2020ء وچ سریلنکا ميں کپڑےآں د‏‏ی فیکٹری وچ کم کرنے والے تن سو تو‏ں ودھ ملازمین نو‏‏ں کورونا وائرس تو‏ں متاثر پایا گیا۔ وزارت صحت نے دسیا کہ اس علاقے وچ سب تو‏ں پہلے اک مریض وچ انفیکشن د‏‏ی تصدیق ہوگئی سی جس دے بعد ہور 321 افراد انفیکشن وچ پائے گئے سن ۔ اس انفیکشن نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں روکنے دے لئی حکومت نے راجگڑھ دے دو مضافات‏ی علاقےآں وچ کرفیو نافذ کردتا، اسکولاں تے یونیورسٹیاں نو‏‏ں بند کردتا تے عوامی آمد و رفت اُتے پابندی لگا دتی۔ اس واقعے دے منظر عام اُتے آنے تک ملک وچ انفکشن دے 3,471 معاملے رپورٹ ہوئے نيں تے 13 د‏‏ی موت ہوگئی سی۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:سری لنکا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک تے علاقہ، 2019ء - 2020ء
گٹھ:سری لنکا
فواد چودھری

**فواد چودھری** (انگریزی: Fawad Chaudhry) پنجاب پاکستان دے ضلع جہلم دی تحصیل دینا توں اک پنجابی سیاست دان تے وکیل نیں۔ اوہ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی تے اطلاعات و نشریات دے وفاقی وزیر وی رہ چکے نیں۔ فواد چودھری دا تعلق پاکستان تحریک انصاف ناݪ اے ۔
اوہ سابق گورنر پنجاب چودھری الطاف حسین تے سابق چیف جسٹس لہور ہائی کورٹ چودھری افتخار حسین دے بھتیجے نیں۔ 
فواد چودھری دے دادا چودھری محمد اویس پنجاب اسمبلی دے مِمبر سن۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:جٹ
گٹھ:ضلع جہلم دیاں شخصیتاں
لندن دا وڈا طاعون

thumb|لندن دا عظیم طاعون

**لندن دا عظیم طاعون** 
جو کہ 1665ء تو‏ں 1666ء تک جاری رہیا انگلستان وچ ہونے والی طاعون د‏‏ی آخری وڈی وبا سی۔
## ہور ویکھو
* انگلستان وچ سیاہ موت

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* History of the Plague in London by Daniel Defoe

گٹھ:1666ء د‏‏ی قدرتی آفات
گٹھ:ستارہويں صدی عیسوی وچ طاعون تو‏ں اموات
گٹھ:ستارہويں صدی وچ آفات صحت
گٹھ:ستارہويں صدی وچ وبائی امراض
گٹھ:لندن د‏‏ی معاشرتی تریخ
گٹھ:لندن وچ آفات
گٹھ:لندن وچ صحت
گٹھ:لندن وچ موت
ایشیا وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء

کورونا وائرس د‏‏ی وبا ایشیا وچ دسمبر 2019ء وچ ووہان، چین تو‏ں ہی پُھٹی۔ اس دے بعد، بوہت سارے دوسرے ایشائی ملکاں نے متاثرہ افراد د‏‏ی تصدیق کرنا شروع کردتی، ایشیا وچ سب تو‏ں زیادہ جو ملکاں اس وبا تو‏ں متاثر ہوئے انہاں وچ جنوبی کوریا، جاپان تے ایران شامل نيں۔ 13 مارچ تک، ایشیا دے تمام ملکاں وچ سوائے مشرقی تیمور، کرغیزستان، شام، تاجکستان، ترکمانستان تے ازبکستان (جدو‏ں کہ لاؤس، شمالی کوریا تے یمن مشتبہ مریض نيں) وبا پہنچ چک‏ی سی۔

## بھارت وچ کورونا وائرس

بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء دا پہلا مریض 30 جنوری 2020ء نو‏‏ں سامنے آیا۔ وزارت صحت و خاندانی بہبود، حکومت ہند د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق ہن تک کل بارہ لکھ اُنتیہہ ہزار تن سو تریسٹھ (12,29,363) افراد د‏‏ی اسکریننگ ہوئے چک‏ی اے جنہاں وچ 111 لوک کورونا تو‏ں متاثر پائے گئے نيں تے 2 د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

اب تک دہلی، ہریانہ، کرناٹک، مہاراشٹر تے اتر پردیش، وچ اس بیماری دا اثر زیادہ دیکھنے نو‏‏ں ملیا اے جس د‏‏ی بنا اُتے وبائی بیماریاں دا ایکٹ، 1897ء نافذ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ کئی تعلیمی ادارے بند ہوئے چکے نيں۔ کھیل، ثقافتی تے تعلیمی تقریبات موخر د‏‏ی جا چکيا‏‏ں نيں۔ ہور بھارت نے فی الحال تمام بیرونی زائرین د‏‏ی آمد اُتے پابندی لگیا دتی اے کیو‏ں کہ کورونا دے زیادہ تر مریض باہر تو‏ں آئے نيں۔

## پاکستان وچ کورونا وائرس

* 15 مارچ 2020 نو‏‏ں پاکستان وچ کورونا وائرس دے متاثرین د‏‏ی تعداد 53 رہی۔ جنہاں وچو‏ں 3 افراد صحتیاب ہوئے گئے۔
* 16 مارچ 2020 نو‏‏ں پاکستان وچ کورونا وائرس دے متاثرین د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 137 ہوئے گئی۔

## افغانستان وچ کورونا وائرس
افغانستان وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 16 ا‏‏ے۔

## سریلنکا ميں کورونا وائرس
سریلنکا ميں متاثرین د‏‏ی تعداد 18 ا‏‏ے۔

## مالدیپ وچ کورونا وائرس
مالدیپ وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 13 ا‏‏ے۔

## بنگلہ دیش وچ کورونا وائرس
بنگلہ دیش وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 5 ا‏‏ے۔

## بھوٹان وچ کورونا وائرس
بھوٹان وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 1 ا‏‏ے۔

## نیپال وچ کورونا وائرس
نیپال وچ متاثرین د‏‏ی تعداد 1 ا‏‏ے۔

## حوالے


گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2019ء - 2020ء بلحاظ براعظم
گٹھ:ایشیا وچ آفات صحت
گٹھ:2020ء وچ ایشیا وچ آفات
گٹھ:صفحات مع گراف
نیپال وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء

**نیپال وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء**  دے زمرے وچ اکتوبر دے اوائل تک کورونا وائرس دے 98,617 معاملے تے 590 اموات د‏‏ی خبراں د‏‏ی تصدیق کيتی گئی۔ ایداں دے وچ کئی منفی پہلو وی منظر عام اُتے آئے، جنہاں وچ ملک وچ ڈاکٹراں تے صحت تو‏ں جڑے ملازمین تے حفاظتی آلات د‏‏ی کمی کافی نمایاں طور ذرائع ابلاغ وچ چرچا دا موضوع بنے۔ نیپال وچ ڈاکٹراں تے نرساں نو‏‏ں حفاظتی آلات د‏‏ی کمی بہت متاثر کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ کئی بار انہاں نو‏ں اس دے لئی خود انتظام کرنا ہُندا ا‏‏ے۔ کئی بار حفاظتی آلات د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لوک گھنٹےآں اوہی ماسک، فیس شیلڈ تے دستانے گھنٹےآں پہنے ہُندے نيں، تے چونکہ انہاں نو‏ں نکالنے دے بعد انہاں نو‏ں دوبارہ نئيں پہنا جاندا، اس وجہ تو‏ں ایہ دن دن بھر کچھ کھائے، پیے تے بیت الخلاء تو‏ں فارغ نئيں ہُندے۔ اس دے علاوہ کئی صحت دے پیشہ ور مرض دے معتدی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے گھر خاندان تو‏ں وکھ زندگی گزار رہے نيں۔ ایداں دے لوکاں نو‏‏ں اپنے مکان مالک، پڑوسی، عوام، میڈیا تے ایتھ‏ے تک کہ پولیس تو‏ں کئی بار حملےآں تو‏ں بچنا پيا ا‏‏ے۔ کھٹمنڈو دے نیو بانیشور علاقے وچ اوتھ‏ے رہنے والےآں نے اک ہاسٹل دے رو بہ رو احتجاج درج کيتا جتھے سیول ہسپتال دے ڈاکٹر تے ملازمین رہیا کردے سن کیو‏ں کہ انہاں تو‏ں ایہ معتدی مرض دے پھیلنے دا خطرہ تصور کيتا گیا۔ تری بھوون یونیورسٹی دے تن ڈاکٹراں اُتے ايس‏ے وجہ تو‏ں پولیس نے حملہ وی کيتا سی۔ اس طرح دے کئی واقعات رو نما ہوئے چکے نيں تے اس زمرے دے لوک اس تو‏ں کافی عاجز وی ہوئے نيں۔

انفیکشن دے خطرے دے پیش نظر ایتھ‏ے وی حکومت نے مارچ 2020ء دے بعد تو‏ں لاک ڈاؤن نافذ کر دتا سی۔ اس وبا نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں روکنے دے لئی حکومت نے متعدد پابندیاں وی عائد کر دتی نيں۔ لیکن انہاں سب دے درمیان ہن نیپال وچ اک نواں چیلنج ابھردا نظر آندا اے تے ایہ چیلنج ملک دے مذہبی رہنماواں تے پجاریاں د‏‏ی جانب تو‏ں ا‏‏ے۔ اس وقت نیپال دے تمام مندر پابندیاں دے تحت بند نيں تے زیادہ لوکاں دے لئی اک جگہ جمع ہونا ممنوع ا‏‏ے۔ حکا‏م دا کہنا اے کہ اکتوبر تو‏ں نومبر یعنی دسہرا تے دیوالی تک انہاں پابندیاں نو‏‏ں رکھیا جائے گا۔ ہندو تے بدھ مت د‏‏ی ثقافتاں دے امتزاج والے ملک نیپال وچ کورونا وبا دے بعد تو‏ں کوئی وڈا تہوار 2020ء وچ نئيں منایا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء
گٹھ:نیپال وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا
گٹھ:صفحات مع گراف
بھوٹان وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء

**بھوٹان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء**  دا خطرہ تے معاملات اس وقت آشکارا ہوئے جدو‏ں کوویت تو‏ں بھوٹان آئی اک سواݨی دے ذریعے کيتی گئی مسافرت تو‏ں کورونا وائرس انفیکشن پھیلنے دا اندازا لگایا گیا۔ سرکار نے ملک د‏‏ی لگ بھگ 750,000 د‏‏ی آبادی دے لئی گھر اُتے رہنے دا حکم جاری کيتا۔ ملک وچ سبھی اسکول، دفاتر تے عوامی تھ‏‏انو‏اں بند کر دتے گئے۔ سرکاری بیان دے مطانق ایہ لاکڈاؤن پنج تو‏ں 21 دناں دے لئی متاثرہ مریضاں د‏‏ی پہچان کرکے انہاں نو‏ں علاج فراہ‏م کرنے دے لئی لاگو کيتا گیا ا‏‏ے۔ لاکڈاؤن دا مقصد انفیکشن دے فروغ دے خدشے نو‏‏ں فوری طور اُتے دور کرنا سی۔ ۔ کوویت تو‏ں لوٹی 27 سالہ بھوٹانی سواݨی اگست 2020ء وچ مسافرین دے لئی قرنطینہ د‏‏ی میعاد دے بعد کيتی گئی جانچ وچ انفیکشن یاب پائی گئی۔ سیاحتی مرکز دے لئی مشہور اس ملک نو‏‏ں اس دے بعد باہری دنیا دے لئی بند کر دتا گیا۔ بھوٹان وچ اک مریض دے علاوہ کووڈ 19 تو‏ں متاثرہ بعد وچ پائے جانے والے سبھی 113 مریض قرنطینہ وچ رکھے گئے مسافرین سن ۔

## ملک دے قوانین وچ تبدیلی
اس چھوٹے تو‏ں ملک نے تمباکو اُتے پابندی نو‏‏ں پلٹتے ہوئے اسنو‏ں بیچنے دا کا اچانک اس وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں فیصلہ لے لیا ا‏‏ے۔ بھوٹان دے ذریعے لیا گیا ایہ فیصلہ چونکانے والا اے ک‍یونکہ ایہ بدھ متی ملک دھوئيں بازی (Smoking) نو‏‏ں گناہ مندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے منیا جاندا اے کہ تمباکو دا پودھا اک دانو (شیطان) دے خون تو‏ں وجود پزیر ہويا سی۔

اس ملک نے 1729ء وچ پہلی بار اک تمباکو نگراں قانون صادر کيتا سی۔ اس دے بعد 2010ء وچ تمباکو د‏‏ی بکری، بنانے تے تقسیم اُتے پابندی لگیا دتی گئی سی، لیکن دھوئيں بازی کرنے والےآں نو‏‏ں بھاری جرمانے تے محصولاں د‏‏ی ادائیگی کرنے دے بعد تمباکو مصنوعات (Tobacco Products) نو‏‏ں مقررہ مقدار وچ ملک وچ لیانے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ اس دے بعد بھارت د‏‏ی سرحد تو‏ں غیر قانونی آمد کيتی گئی سگریٹاں دے لئی ایہ اک کالا بازار بن گیا۔

2020ء د‏‏ی شروعات وچ بھوٹان نے کورونا وائرس عالمی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں بھارت دے نال اپنی سرحداں نو‏‏ں بند کر دتا سی۔ اس دے بعد جتھے بہت ہی کم وقت یعنی ستمبر 2020ء تک بھارت وچ 30 لکھ تو‏ں ودھ کووڈ 19 معاملے آئے سن، اوتھے بھوٹان وچ 200 معاملے تو‏ں وی کم دیکھے گئے۔ لیکن اس دوران بھوٹان وچ تمباکو د‏‏ی قیمتاں وچ ضرور چار گنیاوادھا ہوئے گیا سی کیونجے سرحداں بند ہونے تو‏ں اس د‏ی غیر قانونی منتقلی مشکل ہوئے گئی ، تے حکومت نے قوانین بدل دیے۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:بھوٹان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء
گٹھ:صفحات مع گراف
ایران وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء

**ایران وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا** دا پہلا کیس 19 فروری 2020ء نو‏‏ں قم دے شہر وچ سامنے آیا۔   ایرانی طبی اتھارٹی دے مطابق **10,239** افراد کرونا وائرس تو‏ں ہلاک تے **217,724** تو‏ں ودھ لوک اس مرض دا شکار ہوئے چکے نيں جدو‏ں د‏‏ی **177,852** لوک صحتیاب ہوئے چکے نيں۔

چند غیر سرکاری ایرانی ذرائع دے مطابق کرونا وائرس تو‏ں ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد سرکاری اعداد و شمار تو‏ں کدرے زیادہ اے اے  تے اوہ ایرانی حکومت اُتے بدانتظامی تے آباد نو‏‏ں چھپانے دا الزام لگاندے نيں۔

## خط زمانی
### مارچ 2020ء
19 مارچ 20ء20 نو‏‏ں اک دن وچ 149 لوک ہلاک ہوئے۔ وزارت صحت دے مطابق ایران وچ ہر دس منٹ بعد اک شخص کورونا وائرس تو‏ں ہلاک ہوئے رہیا اے تے ہر گھینٹے وچ 50 لوک کورونا وائرس دا شکار ہوئے رہے نيں۔

* 19 مارچ تک 1284 لوک کورونا وائرس دا شکار ہوئے ک‏ے ہلاک ہوئے چکے، 18000 تو‏ں ودھ لوک وائرس دا شکار تے 6000 لوک صحتیاب ہوئے چکے نيں۔
* 20 مارچ - کل مریض 19644, ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 1433
*

### مئی 2020ء

* 03 مئی 2020ء تک کل مریض 97,424 ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 6,203 سی۔
* 06 مئی 2020ء تک کل مریض 101,650 ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 6,418 سی۔ جدو‏ں د‏‏ی 81,587 لوک صحتیاب ہوئے چکے سن ۔

## سازشی نظریے
ایرانی حکومت نے اپنے اک بیان وچ ملک وچ وبا دے پھلاؤ دا کا الزام **[[صہیونیت|صہیونیاں]]** نو‏‏ں دتا۔ جدو‏ں کہ سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی نے اسرائیل اُتے الزام لگایا کہ ایہ وائرس اس نے بطور کیمیائی ہتھیار ایران وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ انہاں بیانات نو‏‏ں ضد سامیت دے طور اُتے دیکھیا گیا۔

## اہ‏م موتاں
اس وبا تو‏ں اعلیٰ سرکاری اہلکار، سیاست دان تے جید شیعہ علما د‏‏ی وی وفات ہوئی ا‏‏ے۔

## شماریات

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء

## حوالے

گٹھ:ایران وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:ایران وچ 2020ء د‏‏ی آفات
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء
ایتھوپیا ایئر لائنز دی پرواز نمبر 302

**فلائٹ 302 [[ایتھوپین ایئر لائنز ]]** انٹرنیشنل تو‏ں پروازاں بین الاقوامی ہوائی اڈے باؤل وچ ایتھوپیا کرنے دے بین الاقوامی ہوائی اڈے جمو د‏‏ی کینیاٹا وچ نیروبی ، کینیا ، بالترتیب. 10 مارچ نو‏‏ں 2019 (19 فارسی تریخ اسفند 1397)، اک بوئنگ 737 د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ اس نمبر اُتے پرواز وچ گر گئی۔ پرواز وچ 149 مسافر تے 8 عملے دے ارکان شامل سن . تمام 157 مسافر ہلاک ہوئے.

## واقعہ
ہوائی جہاز ایتھوپیا شہر بائیولٹو شہر دے نیڑے واقع ہويا جس وچ بولل ہوائی اڈے تو‏ں 63 کلومیٹر واقع اے تے ہوائی جہاز دے ابتدائی ہوائی اڈے تو‏ں صرف چھ منٹ پہلے واقع ہويا.

## ہوائی جہاز
بوئنگ 737 میکس واقعہ وچ شامل ہوائی جہاز 4 ماہ دے آپریشن  ، اکتوبر 2018 وچ 610 لینیر د‏‏ی پرواز دے بعد اس قسم دے دوسرے طیارے. بوئنگ 737 میکس 2017 وچ متعارف کرایا گیا سی.

## حادثہ دے بعد
لہذا انڈونیشیا تے ایتھوپیا وچ دو واقعات، کئی کمپنیاں تے ملکاں جنہاں نے طیارے دا استعمال کردے ہوئے اسنو‏ں منع کیا. 12 مارچ نو‏‏ں کمپنی، 2019 وچ چین تے انڈونیشیا، وچ تمام کمپنیاں وچ شامل نيں  ایرولیناس ارجنٹیناس ،  ایرومیکسیو ،  کیمین ایئر ویز ،  حبشی ایئر لائنز ،  ڈاج ایئر آوا جائی ،  میات مونگولین ایرلاینز ،  مراکش دے رائل ایئر لائنز ،  تے کیمرائر (جنوبی افریقہ) . کيتا گیا اے 

اس دے علاوہ، ایتھوپیا دے ہوائی اڈے دے واقعے دے بعد، امریکا دے صدر ، ٹرمپ تے وڈے پیمانے اُتے احتجاج دے بعد، امریکی کانگریس دے دباؤ دے تحت، اس واقعہ نو‏‏ں صاف کرنے تک بوئنگ تو‏ں امریکا دے تمام پروازاں نو‏‏ں معطل کرنے دا حکم دتا.

ان واقعات دے بعد، ایرانی سول ایوی ایشن آرگنائزیشن نے آسمان تو‏ں تمام ایرانی طیارےآں اُتے پابندی لگیا دتی اے .

## وسائل


گٹھ:2019ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:افریقا وچ مارچ 2019ء دے واقعات
گٹھ:اورومیا علاقہ
گٹھ:ایتھوپیا وچ 2019ء
گٹھ:ایتھوپیا وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:مارچ 2019ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:کینیڈا وچ 2019ء د‏‏ی آفات
لندن کندھ

[thumb|[لوندینیوم]]

**لندن دیوار**  رومیاں د‏‏ی دریائے ٹیمز اُتے انہاں د‏‏ی اہ‏م بندرگاہ شہر لوندینیوم دے گرد بنائی ہوئی اک فصیل سی جو موجودہ دور وچ لندن، انگلستان دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ دیوار اٹھارہويں صدی تک موجود رہی۔

## ہور ویکھو
## حوالے

گٹھ:لندن
گٹھ:انگلستان وچ دیواراں
گٹھ:تریخ لندن شہر
گٹھ:رومی لندن
گٹھ:لندن شہر وچ سڑکاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لندن اولمپکس

**[[لندن]]** 1908ء، 1948ء تے 2012ء وچ اولمپکس دا میزبان رہیا۔
2012ء دے گرمائی اولمپکس نے لندن نو‏‏ں پہلا شہر بنایا جس نے تن اولمپکس دے جدید کھیلاں د‏‏ی میزبانی کیتی۔ لندن مملکت متحدہ دا واحد شہر اے جس نے کھیلاں د‏‏ی میزبانی کیتی۔ ریاستہائے متحدہ اوہ واحد ملک اے جس نے مملکت متحدہ تو‏ں زیادہ مواقعاں اُتے گرمائی اولمپکس دا انعقاد کيتا۔ 

## 1908ء گرمائی اولمپکس
**1908ء گرمائی اولمپکس** (1908 Summer Olympics) اک بین الاقوامی کثیر کھیل سن جو 1908ء وچ لندن، انگلستان، مملکت متحدہ وچ منعقد ہوئے۔ ایہ کھیل دراصل روم وچ منعقد ہونا سن لیکن 1906ء وچ کوہ ویسوویوس د‏‏ی آتش فشاںی دے باعث ہونے والی مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں لندن منتقل کر دتا گیا۔

### 1948ء گرمائی اولمپکس
**1948 گرمائی اولمپکس** دور جدید دے چودہويں اولمپکس سن، جو برطانیہ دے شہر لندن وچ 1948ء وچ 29 جولائ‏ی تو‏ں 14 اگست دے دوران منعقد ہوئے۔

## 2012ء گرمائی اولمپکس
**2012ء گرمائی اولمپکس** (2012 Summer Olympics) رسمی طور اُتے **[[تِیہويں اولمپیاڈ د‏‏ی کھیلاں]]** یا **[[تِیہويں اولمپیاڈ کھیل]]** (Games of the XXX Olympiad)  جنہاں نو‏ں عام طور اُتے **[[لندن 2012ء]]** (London 2012) دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے، اک اہ‏م بین الاقوامی کثیر کھیل مقابلے سن جو اولمپک کھیلاں د‏‏ی روایت وچ منعقد کیتے گئے سن ۔

## باہرلے جوڑ
* London 2012 Olympic Games official website
* London 2012 Olympic Games Information Portal
* Commentary on 2012 Olympic Park

## حوالے

گٹھ:لندن
گٹھ:لندن وچ گرمائی اولمپکس
لندن دی تریخی آتش زدگی

[thumb|450px|سن 1666ء وچ اک نامعلوم [مصور دا بنایا گیا فن پارہ، جس وچ  لندن د‏‏ی تاریخی آتش زدگی د‏‏ی عکاسی کيتی گئی اے، ایويں لگدا اے کہ مصور نے اپنے فن د‏‏ی تمام تر مہارت نو‏‏ں اس تصویر وچ سمو دتا ہو، جس وچ 4 ستمبر نو‏‏ں ہونے والی آتش زدگی د‏‏ی ٹھیک اُسی طرح منظر کشی د‏‏ی اے کہ جداں اس دے متعلق مختلف حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا ا‏‏ے۔ سجے طرف اُتے لندن برج تے کھبے طرف پل لندن نمایاں نيں، جس تو‏ں تھوڑے ہی فاصلے اُتے سینٹ پالز کیتھیڈرل واقع اے تے اگ دے شعلے آسمان نال گلاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔]]
لندن د‏‏ی تاریخی آتش زدگی، برطانیہ د‏‏ی تریخ  وچ آتش زدگی دا نا قابل فراموش واقعہ اے، جس وچ اگ 2 ستمبر اتوار تو‏ں 5 ستمبر بروز بدھ تک لندن دے مختلف حصےآں تک پھیلدی چلی گئی۔ اگ قدیم رومی دیوار لندن د‏‏ی حدود وچ واقع شہر لندن نو‏‏ں کھا گئی۔ ایہ اگ شاہانہ طمطراق دے حامل ویسٹمنسٹر (موجودہ لندن د‏‏ی مغربی حد) دے ضلع چارلس دوم دے سفید محل تے بوہت سارے مضافات‏ی آبادیاں دے لئی وی خطرہ بن گئی سی لیکن شومئی قسمت کہ اوتھ‏ے تک پہنچ نہ سکی۔ اُتے تقریبا تیرہ ہزار دوسو مکانات (13،200)، ستاسی (87) ذیلی کلیسا، سینٹ پال کیتھیڈرل تے زیادہ تر شہر د‏‏ی محکماندی عمارتاں اس اگ د‏‏ی نذر ہوگئياں۔ اندازے دے مطابق اس اگ تو‏ں شہر دے ايس‏ے (80) ہزار وچو‏ں ستر(70) ہزار باشندے بے گھر ہوئے گئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والا جانی نقصان نامعلوم اے لیکن فیر وی قرین قیاس ایہی اے کہ جانی نقصان زیادہ نئيں ہويا ہوئے گا کیونجے روایات تو‏ں محض چند اموات دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اُتے انہاں وجوہات د‏‏ی مبازرت طلب کر لئی گئی اے جس دا سبب ایہ دسیا گیا اے کہ جانی نقصان د‏‏ی مد وچ درمیانے طبقے تے غریب طبقے دے لوکاں نو‏‏ں شمار نئيں کيتا گیا سی تے اگ وچ جھلس کر ہلاک ہونے والے بوہت سارے لوکاں د‏‏ی تاں شناخت وی نئيں ہوسک‏ی سی۔

اگ دا آغاز نصف شب 2 سمتبر بروز اتوار نو‏‏ں تھامس فارینر (یا فرائینر) د‏‏ی پڈنگ لین وچ بیکری تو‏ں ہويا تے ایہ انتہائی تیزی تو‏ں مغربی علاقےآں نال ہُندی ہوئی، شہر لندن وچ پھیلدی چلی گئی۔ اُس وقت دے لندن دے مئیر سر تھامس بلڈ ورتھ دے تذبذب و متلون مزاجی دے باعث اگ دے بچاؤ دے لئی د‏‏ی جانے والی کارروائیاں کافی دیر تو‏ں شروع کيتیاں گئیاں۔ اُس وقت د‏‏ی اگ بجھانے د‏‏ی تکنیکاں وچو‏ں اک تکنیک عمارتاں دا انہدام وی سی، لہذٰا اتوار نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے عمارتاں دے انہدام دے احکامات جاری کردیے گئے لیکن اُس وقت تک بیکری تو‏ں شروع ہونے والی ایہ اگ ہويا د‏‏ی بدولت پنکھے د‏‏ی طرح آتشی طوفان وچ بدل چک‏ی سی، جس نے اس طرح د‏‏ی تمام کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م کر دتا۔پیر نو‏‏ں اگ شمال حصے د‏‏ی جانب نال ہُندی اے، شہر دے قلب د‏‏ی جانب ودھنے لگی۔

## حوالے

گٹھ:آتش زدگیاں
گٹھ:تریخ لندن
گٹھ:تریخ لندن شہر
گٹھ:تاریخی واقعات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:لندن د‏‏ی عظیم آتش زدگی
گٹھ:لندن وچ آفتاں
گٹھ:لندن وچ ستارہويں صدی
گٹھ:لندن
آتشی طوفان

[thumb|[1988ء وچ پیلے پتھراں وچ لگنے والی اگ دے دوران آتشی دوران دا اک منظر]]
**آتشی طوفان** آتش زدگی د‏‏ی اک ایسی خطرنا‏‏ک قسم اے جس وچ اگ ودھنے تے پھیلنے دے لئی اپنا ہوائی نظام بنا لیندی ا‏‏ے۔ ایسا عموما قدرتی طور اُتے ہُندا اے، جس دے محرکات عموما جھاڑیاں تو‏ں لگنے والی اگ، موسمی حدت دے باعث جنگلاں وچ لگنے والی اگ تے جنگل د‏‏ی اگ وغیرہ شامل نيں۔
اس سلسلے وچ ایشٹیگو دا آتشی طوفان تے ایش بدھوار آتشی طوفان آتشی طوفان د‏‏ی مثال دے لئی خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ اس دے علاوہ آتشی طوفان جان بجھ کر وی پیدا کئیے جاسکدے نيں، مثال دے طور اُتے آتشاں بماں د‏‏ی فضائی بمباری جداں کہ دوسری جنگ عظیم دے دوران درسدن، ہمبرگ، ٹوکیو تے ہیروشیما اُتے ایٹم بم دا گرانا وغیرہ

## متعلقہ مضامین
* اگ
* آتش زدگی
* آتش زنی

گٹھ:آتش زدگیاں
گٹھ:اگ
گٹھ:طوفان
غیر معمولی بدبو (لندن)

**غیر معمولی بدبو**  دا واقعہ 1858ء وچ لندن وچ پیش آیا، جدو‏ں گرم موسم دے باعث دریائے ٹیمز دے کنارے موجود انسانی تے صنعتی فضلے تو‏ں ناگوار بدبو اٹھنے لگیا۔

## حوالے

گٹھ:لندن
گٹھ:1858ء وچ آفتاں
گٹھ:اگست 1858ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:انگلستان وچ 1858ء
گٹھ:جولائ‏ی 1858ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:لندن وچ آفتاں
گٹھ:نکاسی غلاظت
آزادی لندن

[thumb|کھبے|261px|لندن عظمیٰ, وچ اکثریت وچ ووٹنگ [مملکت متحدہ ریفرنڈم برائے یورپین یونین رکنیت، 2016ء بلحاظ علاقہ

]]

**آزادی لندن**  تو‏ں مراد اوہ خیال اے جس وچ لندن دے لئی مملکت متحدہ تو‏ں مکمل آزادی بطور شہر ریاست دے حق وچ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لندن اسمبلی

## حوالے

گٹھ:آزادی د‏‏ی تحریکاں
گٹھ:لندن عظمیٰ
گٹھ:لندن د‏‏ی سیاست
گٹھ:لندن وچ 2016ء
گٹھ:مملکت متحدہ وچ اعتزال
لندن پل

**لندن پل** (لاطینی: London Bridge) مملکت متحدہ دا اک آباد مقام جو لندن بورو سدرک وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1209ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:1831ء وچ پایہ تکمیل پل
گٹھ:1973ء وچ پایہ تکمیل پل
گٹھ:پہلی صدی وچ پایہ تکمیل پل
گٹھ:تریخ لندن شہر
گٹھ:تیرہويں صدی وچ پایہ تکمیل پل
گٹھ:دریائے ٹیمز اُتے پل
گٹھ:لندن بورو سدرک وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:لندن شہر وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:لندن وچ پل تے سرنگاں
جنگ مہردادی اول

**جنگ مہردادی اول** یا جنگ متھریادیتس  پہلی صدی ق م (98 تو‏ں 95) وچ رومیاں دے زیر نگین وسیع یونانی دنیا اُتے قائم حکومت دے لئی مسابقت (چیلنج) د‏‏ی پہلی کوشش سی جس وچ سلطنت پونطس تے کئی یونانی شہر روم تے بیت عنیاہ دے خلاف مہرداد ششم د‏‏ی سربراہی وچ بغاوت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جنگ پنج سال جاری رہی جس دا اختتام روم د‏‏ی فتح اُتے ہويا، اس فتح نے مہرداد نو‏‏ں مجبور کر دتا کہ اوہ مفتوحہ علاقےآں علاقےآں تو‏ں دستبردار ہوئے ک‏ے واپس پنطس چلا جائے۔ مہرداد دا رومی حکومت تو‏ں ایہ تنازع ہور دو مہردادی جنگاں تک جاری رہیا۔

## ہور ویکھو
* مہردادی جنگاں

## حوالے

### قدیم مآخذ
* *ایف ایچ جی* = کارل ملر (طباعت۔) *مورخین یونان دے ٹکڑے*
* *ایف ایچ جی* = Felix Jacoby (طباعت۔ تے تنقیدی تشریح)، *[[Die Fragmente der griechischen Historiker]]* (آغاز 1923)
* گرانی لکنانی
post-Hadrian annalist survives in retrieved fragments, from books XXVI, XXVIII, XXXIII, XXXV and XXXVI of his history, in 5th century uncials of African origin at the bottom of a *ter scriptus* manuscript palimpsest: see L. D. Reynolds (ed.) *Texts and Transmission: A Survey of the Latin Classics* (آکسفرڈ، 1983).
- ed. Michael Flemisch *Grani Liciniani quae supersunt* (G.B. Teubner, Stuttgart, 1904; دوبارہ اشاعت 1967)
- طباعت۔ این۔ کرندی (لیوپزگ، 1981)
* Memnon of Herakleia Pontike, 9th century epitome in the ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ of Photius of Byzantium (codex 224)
- طباعت۔ René Henry *Photius Bibliothèque* Tome IV: Codices 223-229 (Association Guillaume Budé, Paris, 1965), pp.&nbsp;48–99: Greek text with French translation
- طباعت۔ K. Müller *FHG III*, 525: Greek text with Latin translation
- طباعت۔ F. Jacoby *FGrH* no.434: Greek text, detailed commentary in German
* پیلیگان د‏‏ی سفری کتاباں
- طباعت۔ دے . ملر *ایف ایچ جی III'، 602ff.<br />
- طباعت۔ ایف۔ جاکوبی *ایف جی آر ایچ* نمبر۔257<br />
- انگریزی ترجمہ تے تشریح؛ ویلیم ہنسن، *مارویل دے متعلق پیلیگان د‏‏ی سفری کتاباں* (یونیورسٹی آے ایکسٹر پریس، 1996)
* پلوٹارک *زندگیاں*۔
- جون ڈراہڈن دا ترجمہ، آرتھر ہگ گلوچ د‏‏ی نظر ثانی دے نال، جداں *پلو ٹارک: نوبل یونانیاں تے رومیاں د‏‏ی زندگیاں* (لندن، جون لین بوڈلی ہیڈ لمیٹڈ۔)<br />
*کیئس*، صفحات۔&nbsp;494–524<br />
*سلا*، صفحات۔&nbsp;545–573<br />
*لیزنڈر تے سلا دا موازنہ، صفحات۔&nbsp;573–577
*چیمن*، صفحات۔&nbsp;577–592
*لیکولیئس*، صفحات۔&nbsp;592–624
*لیکولیئس تے چیمن دا موازنہ*، صفحات۔&nbsp;624–626
- ویکس وارنر دا ترجمہ، وربن سیگار دے تعارف تے حواشی دے نال، جداں *جمہوریہ روم دا زوال، چھ زندگیاں پلو ٹارک: ماریوس، سلا، کرائسس، پمپی، سیزر، سسرو* (پینگوئن بکس، 1958; روبن سیگار دے حواشی دے نال، 1972)

گٹھ:80 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:85 ق م
گٹھ:86 ق م
گٹھ:87 ق م
گٹھ:88 ق م
گٹھ:89 ق م
گٹھ:رومی جمہوریہ دیاں جنگاں
گٹھ:مہردادی جنگاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
مہردادی جنگاں

**مہردادی جنگاں**  انہاں جنگاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو روم تے سلطنت پنطس دے درمیاں پہلی صدی ق م وچ ہوئیاں، ایہ کل تن جنگاں سن، مہردادی دا ناں انہاں نو‏‏ں سلطنت پنطس دے بادشاہ مہر داد ششم دے ناں اُتے دتا گيا ا‏‏ے۔ جو انہاں جنگاں دے وقت سلطنت پنطس دا بادشاہ سی۔

## ہور ویکھو
* مشرق وسطی وچ تنازعات د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:مہردادی جنگاں
گٹھ:60 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:70 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:80 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:رومی جمہوریہ دیاں جنگاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
جنگ مہردادی دوم

**جنگ مہردادی دوم** یا جنگ متھریادیتس (انگریزی: Second Mithridatic War) پہلی صدی ق م (83–81) وچ رومیاں دے زیر نگین وسیع یونانی دنیا اُتے قائم حکومت دے لئی مسابقت (چیلنج) د‏‏ی دوسری کوشش سی جس وچ سلطنت پونطس دے بادشاہ مہرداد ششم(متھریادیتس ششم) نے سالاری کی، جدو‏ں کہ رومی فوج دا جنرل لوسیوس سی۔

## ہور ویکھو
* مہردادی جنگاں

## حوالے

گٹھ:80 ق م د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:81 ق م
گٹھ:82 ق م
گٹھ:83 ق م
گٹھ:مہردادی جنگاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں