ہندوستان دی موسیقی

ہندوستان وچ موسیقی د‏‏ی روایت ہزاراں سال پرانی اے ۔ ہندوستان نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی قدیم سرزمین ہونے دے نال نال دنیائے موسیقی دے اہ‏م ماخذ دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

### تریخ تو‏‏ں پہلے
مدھیہ پردیش وچ بھیمبٹیکا چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہاں وچ یونیسکو دے عالمی ورثہ والے مقام اُتے 30،000 سال پرانی قدیم تے غار پینٹنگ وچ اک قسم دا رقص دکھایا گیا ا‏‏ے۔  بھیمبٹکا دے غار آرٹ وچ پتھراں دے ڈھول، تے ہور سادہ آلات دیکھے جا سکدے نيں۔

#### دریائے سندھ د‏‏ی وادی رہتل
ناچک‏ی لڑکی دا مجسمہ (2500 BCE) وادی سندھ رہتل (IVC) سائٹ تو‏ں ملا۔  آئی وی سی دور د‏‏ی مصوری وچ برتناں دے درمیان اک مرد د‏‏ی گردن تو‏ں ڈھول لٹکا ہويا اے تے اک عورت دے کھبے بازو دے تھلے ڈھولکی رکھی ہوئی ا‏‏ے۔ 

### وید تے قدیم دور
*تلہ یا تال اک قدیم موسیقی دا تصور اے جس دا ذکر ہندو مذہب دے ویداں وچ پایا جاندا اے، سما وید تے ویداں دے منتراں اُتے مشتمل گانے اس د‏ی مثال نيں۔ سمرتی (500 ق م) تحریراں جو ویداں دے بعد وجود وچ آئیاں، انہاں وچ موسیقی تے رقص دے متعدد حوالے موجود نيں۔ سنگم ادب وچ ، متھوراکانکی اشارہ کردی اے انہاں عورتاں د‏‏ی طرف جو ولادت دے وقت خدا د‏‏ی رحمت دے لئی گیت گاندی سن۔*

سنسکرت سادھو - شاعر جیادیو ، جو کلاسیکی موسیقی دے عظیم موسیقار تے نامور استاد سن ۔ انھاں نے *اوڈریا - مگدھی* طرز د‏‏ی موسیقی د‏‏ی شکل سنواری تے اوڈیسی سنگی‏‏تا اُتے انہاں دا اثر واضح نظر آندا ا‏‏ے۔ 

### قرون وسطی دا دور
خلجیاں دے ماتحت چودہويں صدی دے اوائل وچ ، ہندوستانی تے کارناٹک موسیقاراں دے وچکار محافل موسیقی تے مقابلےآں دا انعقاد ہويا کردا سی۔ 

سولہويں صدی تو‏ں ، موسیقی  اُتے لکھے جانے والے مقالےآں وچ سنگیتامو چندریکا ، گی‏‏تا پرکشا ، سنگی‏‏تا کالالٹ تے ناٹیا منوراما شامل سن ۔

### ہندوستانی موسیقی
ہندوستانی موسیقی د‏‏ی روایت وید زمانے د‏‏ی اے جتھے اک قدیم مذہبی متن ، سما وید وچ حمد نو‏‏ں سما گانا کہیا جاندا سی تے اس دا نعرہ نئيں لگایا جاندا سی۔ ایہ کارناٹک موسیقی تو‏ں 13ويں تے 14 ويں صدی عیسوی دے آس پاس وکھ ہويا ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ اسلامی اثرات نيں۔ کئی صدیاں تو‏ں اک مضبوط تے متنوع روایت نو‏‏ں فروغ دیندے ہوئے ، اس د‏ی عصری روایات بنیادی طور اُتے ہندوستان وچ ہی نئيں بلکہ پاکستان تے بنگلہ دیش وچ وی قائم نيں۔ کارناٹک موسیقی دے برعکس ، ہندوستان د‏‏ی ہور اہ‏م کلاسیکی موسیقی د‏‏ی روایت جنوب تو‏ں شروع ہُندیاں نيں۔ ہندوستانی موسیقی نہ صرف قدیم ہندو موسیقی د‏‏ی روایات ، تاریخی ویدک فلسفہ تے مقامی ہندوستانی آوازاں تو‏ں متاثر سی بلکہ اسنو‏ں مغلاں دے فارسی طور طریقےآں تو‏ں وی تقویت ملی۔ کلاسیکی اصناف وچ دروپد ، دھمر، خیال ، ترانہ تے صدرا تے کئی نیم کلاسیکی اشکال وی شامل نيں۔

کارنٹک موسیقی دے ناں کيتا مادہ سنسکرت تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ کرنم دے معنی نيں کان تے آتکم دے معنی نيں مٹھا یا چلدے رہنے والا۔

### ہلکی کلاسیکی موسیقی
موسیقی د‏‏ی بہت ساریاں قسماں نيں جو ہلکی پھلکی کلاسیکی یا نیم کلاسیکی دے زمرے وچ آندیاں نيں۔ کچھ شکلاں ٹھمری ، دادرا ، بھجن ، غزل ، چیندی ، کجری ، ٹپا ، ناٹیا سنگیت تے قوالی نيں ۔ کلاسیکی شکلاں دے برخلاف ایہ شکل سامعین تو‏ں واضح طور اُتے جذبات دے حصول اُتے زور دیندی اے اں

## لوک موسیقی

### تامنگ سیلو
یہ تامنگ لوکاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی اک صنف اے تے مغربی بنگال ، سکم ، ہندوستان تے پوری دنیا وچ نیپالی بولنے والی جماعت دے درمیان مقبول ا‏‏ے۔ اس دے نال تامنگ آلات ، میڈل ، ڈمفو تے ٹنگنا موجود نيں ، حالانکہ اج کل دے موسیقاراں نے جدید آلات نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ تامنگ سیلو پراثر، رواں یا آہستہ تے مدھر ہوسکدا اے ، تے اسنو‏ں عام طور اُتے غم ، پیار ، خوشی یا روز مرہ دے واقعات تے لوک داستاناں د‏‏ی کہانیاں سنانے دے لئی گایا جاندا ا‏‏ے۔ 

ہیرا دیوی وائیبا نو‏‏ں نیپالی لوک گانےآں تے تامنگ سیلو دے سرخیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں سراہا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اس دا گانا ' چورا تو‏ں ہوینا آستورا ' تامنگ سیلو دا پہلا ریکارڈ کيتا جانے وال گانا ا‏‏ے۔ انہاں نے 40 سالاں اُتے محیط اپنے موسیقی دے کیریئر وچ 300 دے نیڑے گانے گائے نيں۔ 2011 وچ وائیبا د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے بیٹے ستیہ آدتیہ وئبا (پروڈیوسر / منیجر) تے نونیت آدتیہ وائبا (گلوکار) نے باہمی تعاون تو‏ں ہیرا دیوی دے مشہور گانےآں نو‏‏ں دوبارہ ریکارڈ کيتا تے *اماں لئی* شردھنجلی (ماں د‏‏ی شردنجلی- ماں نو‏‏ں خراج تحسین) دے ناں تو‏ں اک البم جاری کيتا۔ ایہ جوڑی نیپالی لوک موسیقی دے صنف وچ واحد فرد نيں جو بغیر کسی ملاوٹ تے جدید کاری دے مستند روايتی نیپالی لوک گیت تیار کردے نيں۔ 

### بھنگڑا تے گِدھا
بھنگڑا ( پنجابی : ਭੰਗੜਾ) پنجاب کے رقص پر مبنی لوک موسیقی د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ موجودہ موسیقی
[thumb| سنتھل لوکاں دا مخصوص ڈھول تے طبلہ، دے اک پنڈ وچ تصاویر [دیناج پور ضلع، بنگلہ دیش|دینج پور ضلع ، بنگلہ دیش .]]
کا انداز نو‏‏ں غیر روايتی میوزیکل صحابہ تو‏ں پنجاب دے رفس تک ملدا اے جس نو‏‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ کُڑیاں دا رقص پنجاب دے علاقے وچ گداہ ( پنجابی : ਗਿੱਧਾ) کہلاندا ا‏‏ے۔

### ڈنڈیا

## حوالے

گٹھ:بھارتی موسیقی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات