open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انکول

انکول (جسنوں نکور وی آکھیا جاندا اے) یوگینڈا دیاں چار روایتی بادشاہتاں چوں اک اے ۔ ایہہ بادشاہت لہندے دکھنی یوگینڈا چ ، جھیل ایڈورڈ دے چڑھدے چ واقع اے ۔ ایہہ اک شاہی حکومت اے تے اس دے حکمران نوں انکول دا اوموگابے آکھیا جاندا اے ۔ اس بادشاہت نوں صدر ملٹن اوبوٹے دی حکومت نے 1967ء چ ختم کر دتا سی تے ایہہ حالے تک سرکاری طور تے بحال نئیں ہوئی ۔ انکول دے واسیاں نوں بنتو بولی دی شاخ رونے انکول بولی چ **بانےانکول** آکھیا جاندا اے ۔ 

25 اکتوبر 1901ء چ نکور بادشاہت نوں ، انکول معاہدہ ، دے مگروں یوگنڈا دے برطانوی پروٹیکٹوریٹ چ ضم کر لیا گیا ۔ 

صدر عیدی امین دے دیس دے نویں سرےاوں انتظامی علاقے بنان پاروں ، انکول اپنی انتظامی وحدت برقرار نئیں رکھ سکیا ۔ اس نوں 6 ضلعےآں چ ونڈ دتا گیا ۔

## تریخ
آرتیمس

آرتیمس ، پرانے یونان دیاں دیویاں چوں اک مشہور دیومالائی دیوی سی ۔ یونانی دیومالا دے کلاسیکی دور چ آرتیمس ، اکثر زیوس تے لیٹو دی دھی تے اپالو دی جڑوان بھین دے طور تے دسی جاندی سی ۔ ایہہ یونانیاں دی شکار ، جنگلی جانوراں ، پیدائش ، کنوارا پن ، زرخیزی ، نوجوان کڑیاں تے بیماری دی دیوی سی تے اکثر تیر کمان چکے اک شکارن دے روپ چ دکھائی جاندی سی ۔

بعد چ اوہ سیلین نال مشترک بنا دتی گئی جہڑی یونانیاں دی چند دی دیوی سی ۔ اسنوں رومی دیوی ڈیانا نال وی جوڑیا جاندا سی ۔

 
## ناں

## جم

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
ست سری اکال

ست سری اکال (گرمکھی:ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ)سکھاں دا آپس وچ ملن ویلے دا اکھر اے (ست:سچ، سری: عزت دین دا بول، اکال: خدا)۔ ست سری اکال دا مطلب "اے سچ خدا اے"۔ ست سری اکال ساری دنیا چ جتھے وی سکھ ملدے نین تے اوہ اک دےجے نوں کیندے نیں۔ ست سری اکال پنجابی دا ہیلو اے۔ سارے پنجابی سکھ ایس سلام نوں ورتدے نیں پر امرتدھاری سکھ نیں مندے اوہ ایس لئی جے اے سکھاں دے لڑائی دے نعرے "بولے سو نونہال ست سری اکال" دا دوجہ انگ اے۔

سکھ رہت مریادہ تے چلدیاں ہویاں امرتدھاری سکھ "واہگرو جی کا خالصہ واہگرو جی کی فتح" دا سلام اک دوجے نوں کردے نیں۔
نرنکار

نرنکار (گرمکھی: ਨਿਰੰਕਾਰ) دا مطلب اے بغیر مورت یا شکل دے۔ اے بول سکھاں دی پوتر کتاب گرنتھ صاحب چ خدا لئی ورتیا گیا اے۔ 

پنجابی چ اے بول سنسکرت توں آیا اے۔

نرنکاری اوہ لوک نیں جیڑے بغیر شکل دے خدا نوں مندے نیں۔ نرنکاری ایس گل تے زور دیندے نیں ج خدا تھواڈے اگے پچھے ہر ویلے تے اوہ اسے شکل چ نئیں۔ راولپنڈی دا اک بزار نرنکاری بزار ایناں دے ناں تے اے۔

## ہور ویکھو
* اک اونکار
* نشان صاحب
* واہگرو
* بانی
ہزارا

**ہزارا**، اک جغرافیائی تھاں اے جیہڑا پاکستان دے اُتلے پاسے اے ۔ ہزارا دے وڈے شہر ایبٹ آباد مانسہرا تے ہری پور نیں۔

## ناں
امپیریل گزیٹیر آف انڈیا دے نیڑے "ہزارا دا ماخذ گمنام اے ۔ ابیسار نال رلایا جاسکدا اے یعنی ابیساراں دا دیس ۔ ابیسار سکندر دے آون ویلے ایتھے دے لوک پہاڑی سن۔

## جغرافیا
ہزارا  ہری پور، ایبٹ آباد، مانسہرا، بٹ گرام تے کوہستان تے مشتمل اے ۔ ہزارا وچ اِنڈس دریا تے دریائے کنہار وگدے نیں۔ مکشپوری میراں جانی مکڑا تے ملکہ پربت ایتھے دے اچے پہاڑ نیں۔ جھیہل سیف الملوک ہزارے دی اک سوہنی جھیل اے

## تریخ
ہزارا پرانی گندھارا رہتل دا انگ اے ۔ سکندر یونانی سردار ہزارا آیا سی ۔ سنسکرت دا گرو پانینی ہزارے وچ وی رہیا۔ ہزارے دا اک پہعاڑ مکشپوری دا مہا بھارت وچ وی ذکر اے ۔  ہزارا موریا سلطنت دا وی اک انگ رہیا اے تے اشوک ایتھے صوبیدار سی ۔ 7 ویں صدی وچ چینی یاتری ہیون سانگ ایتھے آیا سی ۔ ہزارا کشمیر تے فیر مغل سلطنت نال جڑیا رہیا ۔ 19 وی صدی وچ ایہ پنجاب دا اک انگ سی جدوں مہاراجا رنجیت سنگھ دا راج کرریا سی۔ 1849 وچ پنجاب تے انگریزاں دے مل مارن مگروں ہزارہ وی تاج برطانیا دا حصا بن گیا۔ ہزارے دے دو ضلعے ہری پور تے مانسہرا دو پنجابی جرنیلاں دے ناں تے نیں ۔ میجر جیمز ایبٹ ایدا پیلا انگریز سردار سی۔ اودے ناں تے ایبٹ آباد دا شہر وسایا گیا۔ 1901 تک ہزارہ صوبہ پنجاب سی ۔ 1901 چ ہزارا نوں پنجاب توں کٹ کے نویں بنن والے صوبہ سرحد نال جوڑ دتا گیا۔
اجکل ہزارے دے لوک ہزارا نوں صوبہ سرحد توں اک وکھرا صوبا بناؤن دی منگ کر رہے نیں۔ 

## صوبا ہزارا تحریک
ضلع ایبٹ آباد صوبا ہزارا تحریک دا گڑھ اے ۔ ہزارا دے لوک صوبہ سرحد دے نویں ناں خیبر پختونخوا نوں نئیں مندے ۔ ہزارے وال  اپنا وکھرا صوبا بناؤن دی تحریک چلا رہے نیں ۔ ہزارے وال ایہ سمجدے نیں کہ اساں صوبا سرحد دی آمدݨی دا ٪ 80 بݨاوندے آں ۔ ٪ 40 بجلی ہزارا وچ پیدا ہُندی اے ۔ پاکستان دی ٪ 70 چاء تے  تماکھو ہزارا وچ پیدا ہُندا اے ۔شاہراہ قراقرم ہزارا وچوں لنگھدی اے ۔ 
اپریل 2010ء وچ ہزارا دے لوک صوبہ ہزارا دے قیام واسطے پُرامن احتجاج کررہے سن، صوبہ سرحد دی متعصب حکومت نے ظلم دا بھرپور مظاہرہ کردے ہوئے ڈیڈھ درجن دے لگ بھگ ہزاریوال لوکاں نوں شہید کردِتا تے بہت سارے افراد نوں زخمی کردتا۔ شہداء دی یاد وچ ہزارا وچ یادگار شہدائے ہزارا تعمیر کیتی گئی۔

## باہرلے جوڑ
* ہزارا تحریک
* ہزارا

گٹھ:ہزارا
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
گٹھ:پاکستان دے مجوزہ صوبے تے علاقے
ناران

**ناران**، ہزارا پاکستان دا اک قصبا اے جیہڑا ہزارا دے شمالی پاسے دریائے کنہار دے کنڈھے اُتے آباد اے۔ ناران دے نال ای ہزارا دا اک ہور سیاحتی مقام کاغان واقع اے۔ کاغان توں جھیل سیف الملوک تے ملکہ پربت ول راہ جاندا اے۔

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے آباد تھاں
توبکال

**توبکال** اطلس پربت دھارا دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایہ مراکش وچ اے۔
کاغان

کاغان ہزارا پاکستان دا اک قصبہ ہے جیہڑا ہزارہ وچ دریائے کنہار دے کنڈھے تے وس رہیا ہے۔ کاغان دے نال ای ہزارا دی اک ہور سوہݨی تھاں ناران ہے ۔

گٹھ:ہزارا
کیسل

کیسل جرمنی دا اک شہر اے۔

گٹھ:جرمنی دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
فسن

**فسن** جرمنی دا اک شہر اے۔

## ہور پڑھو

*نیوشوانسٹائن

گٹھ:جرمنی
مثل

مثل اٹہارویں صدی چ پنجاب چ سکھاں دی لڑاکا ٹولی نوں کیا جاندا سی۔ 12 سکھ مثلاں پنجاب چ مغلاں تے فیر افغاناں نال لڑ ریاں سن۔ ہر مثل دا ناں اودے سردار دے ناں تے سی۔ اوکھے ویلے نوں نبڑن لئی گرو گوبند سنگھ نے سکھاں نون اک لڑاکا ٹولی چ بدل دتا تے ایدا نان خالصہ رکھیا۔ نواب کپور سنگھ نے وکھرے ہوۓ خالصہ لڑاکیاں نوں ترتیب دتی تے ہر تھاں دی وکھری ٹولی بنائی جیڑی اپنے سردار دے ناں تے ہوندی سی۔ کوئی وی خالصہ اک ٹولی چھڈ کے دوجی چ جا سکدا سی۔ ایناں ٹولیاں دا سعاب کتاب اکال تخت امرتسر چ رکھیا جاندا سی۔ سعاب کتاب دی کتاب چ ہر ٹولی لئی وکھرا صفہ سی جینوں مثل کیا جاندا سی۔ ایس توں ٹولی دا نان ای مثل ہوگیا۔ جسا سنگھ اہلوالیہ ایناں دا سعاب کتاب رکھدا سی۔

اینان مثلاں نوں اکال تخت توں چلایا جاندا سی ایس لئی مغلاں تے افغاناں نیں ہرمندر صاحب تے وی حملہ کیتا سی۔
## مثلاں دی لسٹ

### سکھ مٹلاں دیاں لڑیاں لڑائیاں

#Battle of Lahore (1759)
#Battle of Sialkot (1761)
#Battle of Gujranwala (1761)
#Battle of Sialkot (1763)
#Battle of Amritsar (1797)
#Battle of Gujrat (1797)
#Battle of Amritsar (1798)
## ہور ویکھو
*سکھ سلطنت
*مہاراجہ رنجیت سنگھ
*نواب کپور سنگھ
*جسا سنگھ اہلووالیا
*بابا اعلی سنگھ
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* TheSikhkMisl.com
بانی

گربانی یا بانی سکھ گروواں دے آکھے ہوے بولاں نوں سکھ مت چ کیا جاندا اے۔ گربانی دو بولوں نوں رلا اے بنیا اے۔ گر: گرو تے بانی: بول یعنی گرو دے بول۔ گربانی یا بانی یا گروواں دے بول سکھاں دی پوتر کتاب گرنتھ صاحب چ کٹھے کیتے گۓ نیں۔ سکھ ایناں نون وکھریاں ویلیاں چ پڑھدے نیں۔ مول منتر تے جاپجی بووں پڑھی جان والی بانی نیں۔

## اک ادھارن

## ہور ویکھو
* اک اونکار
* نشان صاحب
* واہگرو
* نرنکار

## بارلے جوڑ
* بانی
* شبد کیرتن
* لائیو کیرتن دربار صاحب
* گرو گوبند سنگھ دی بانی 
* گربانی اون لائین
گلبرگ

گلبرگ لہور پاکستان دا مشہور علاقہ اے۔ رہائشی علاقے دے نال نال ایتھے بڑی وڈی گنتی چ دفتر، بنک، کمرشل ادارے،سکول و کالج،ھوٹل تے ریسٹورینٹ، شاپنگ سینٹر وی ھیگے نیں۔ لہور دا سب توں وڈا کمپیوٹر تے موبائلاں دا بازار حفیظ سینٹر وی ایس علاقے چ ای ھیگا اے۔ مین بلیوارڈ گلبرگ دی وڈی تے مشہور سڑک اے جیڑی شیر پاؤ پل دے نیڑے جیل روڈ نال رل جاندی اے۔ اے گلبرگ دی مرکزی سڑک اے۔ 

گلبرگ دا ناں فارسی چ گل (پھُل) تے باغ(پنجابی چ وگاڑ ’برگ’)دے میل نال بنیا اے۔ اے ماضی چ اپنے باغاں دی وجہ توں مشہور سی۔

## خصوصیات
اے علاقہ اپنے ماڈرن تے نویں طرز دے ھوٹلاں تے شاپنگ سینٹراں دی وجہ توں وی مشہور اے۔ پاکستان دی فیشن دی صنعت نال تعلق رکھن آلے لوکاں لئی اے علاقہ جنت توں کٹ نئی اے۔ نت نویں کپڑیاں تے جوتیاں دی دکاناں ایتھے ای نیں۔
لہور دے دو وڈے تے مشہور بازار لبرٹی تے مین مارکیٹ ایس علاقے چ ھیگے نیں۔ لبرٹی خریداری تے فیشن دے حوالے توں ایس علاقے دا وڈا جانا پچھانا بازار اے۔ لہور تے پاکستان دے ہر پاسے توں لوکی خریداری کرن ایتھے آندے نیں۔ مین مارکیٹ دے نال لگدااک نواں بازار اوریگا دے ناں توں مشہور اے۔ ہر قسم تے فیشن دا کپڑا، گھریلو شیواں دے سٹور،ہر قسم تے ضرورت دیاں شیواں ایتھے وکدیاں نیں۔ ٹریفک جام ہونا ایتھے روز دا کم اے۔ 
ایس توں وکھ الفتح تے پیس وی ایتھوں دے مشہور سٹور نیں۔

پاکستان کرکٹ دا راجکعر قذافی سٹیڈیم سپورٹس کمپلیکس ایس علاقے چ ای ھیگا اے۔

## ہور ویکھو
*ماڈل ٹاؤن
*گارڈن ٹاؤن

## بارلے جوڑ
* ٹاؤن گورنمنٹ 
* گلبرگ دا نقشہ
مینار پاکستان

**مینار پاکستان** اک اُچا لمبا مینار اے جیہڑا گریٹر اقبال پارک، لہور، پنجاب، پاکستان وچ بنایا گیا اے۔ اے مینار قرارداد پاکستان دی یادگیری لئی بالکل اوس تھاں تے بنایا گیا اے جتھے 23 مارچ 1940ء نوں او قرارداد منظور ہوئی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
*http://www.lahore.com/content/section/4/45/ 
*http://maps.google.com/maps?

گٹھ:لہور
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
انارکلی

انارکلی لہور پاکستان چ مغل دور حکومت چ مغل خاندان دی اک مشہور خادمہ سی۔ جس نوں اوس ویلے دے شہنشاہ اکبر دے پتر نورالدین سلیم تے مستقبل دے شہنشاہ جہانگیر نال تعلقات دی سزا چ زندہ کند چ چنوان دا حکم دتا گیا سی۔ 
ایہدے ناں اُتے لہور چ انارکلی بازار اے ۔

سمراٹ اکبر اتے اسدی پتنی، مرئم-از-جمانی دا سلیم (بائد وچّ سمراٹ جہانگیر) نام دا اکّ پتر سی۔ اہ وگڑیا اتے گنوار منڈا سی اتے اس کرکے، اکبر نے اس نوں ہکومت چلاؤن لئی زروری انوشاسن سکھن لئی لڑائی وچّ بھیج دتا۔ انت چوداں سال بائد، اکبر نے اس بیٹے لاہور وچّ مکھّ مہل وچّ پرتن دی آگیا دتی۔ اہ اکّ مہان اتسو دا دن سی۔ اکبر دے ہرم نے ندرا نام دی اکّ سندر کڑی، نور خان ارگن دی دھی دا مجرا کراؤن دا فیسلا کیتا۔[3] اہ غیر-مامولی سہپن دی مالک سی، اس لئی اکبر نے اسنوں انارکلی دا نام دے دتا۔[4] پھنچ دے رسالے( Finch's journal) انوسار، انارکلی سمراٹ اکبر دی اکّ پتنی سی، اتے پرنس ڈینیئل شاہ دی ماں سی۔[5]

اسدے لاہور وچّ پہلے اتے پرسدھّ مجرے دے دوران راجکمار سلیم نوں اسدے نال پیار ہو گیا اتے اہ بائد وچّ پتا چلیا کِ اہ وی اسدے نال پیار کرن لگی سی۔ اہ دوناں اکّ دوجے نوں چوری چوری ملن لگّ پئے۔ اکّ دن راجکمار سلیم نے آپنے پتا، اکبر نوں انارکلی نال ویاہ کراؤن دا اتے اسنوں مہارانی بناؤن دا آپنا ارادا دسیا۔ سمسیا اہ بنی کِ انارکلی، لاہور وچّ آپنی پرسدھی دے باوجود، اکّ ناچی سی اتے اچّ گھرانے دی نہیں سی۔ تاں اکبر (جو آپنی ماں، ہمیدھا بانو بیگم، دے اکّ آم اؤرت ہون دے بارے وچّ سرمندا مہسوس کردا سی) نے انارکلی نوں سلیم نال ملن تے پابندی لا دتی۔ راجکمار سلیم اتے اکبر وچّ بہسبازی ہو گئی جو بائد وچّ بہت گمبھیر روپ دھار گئی اتے اکبر نے انارکلی دی گرپھتاری دے آدیش دے دتے اتے اسنوں لاہور وچّ جیلھ دی کال کوٹھڑی وچّ بند کر دتا۔

کاپھی کوششاں دے بائد، سلیم اتے اسدے اکّ دوست نے انارکلی نوں اتھوں کڈھ لیا اتے اسنوں لاہور دے باہری الاکے دے کول لکا دتا۔ پھر، اگر راجکمار سلیم نے (چوداں سالاں دے دوران آپنے وفادار نال لے کے) فوج تیار کر لئی اتے شہر تے ہملا بول دتا۔ اکبر آخر سمراٹ سی اتے اس کول بہت وڈی فوج سی۔ اس لئی بڑی جلدی ہی اسنے راجکمار سلیم نوں ہرا دتا۔ اکبر آپنے بیٹے نوں دو وکلپ دے دتے: جاں تاں اہ انارکلی دا اس کول آتمسمرپن کروا دیوے جاں موت دی سزا بھگتے۔ راجکمار سلیم نے، انارکلی لئی آپنے سچے پیار کرکے موت دی سزا بھگتن دا فیسلا کیتا۔ انارکلی راجکمار نوں سلیم مرن توں بچاؤن لئی باہر آ گئی اتے مغل سمراٹ اکبر نوں جا ملی۔ اسنے اسنوں راجکمار سلیم نوں بچاؤن آپنی جان دین دی پیشکس کیتی۔ اکبر سہمتہو گیا۔ انارکلی نے سرف اکّ اچھا رکھی، کِ راجکمار سلیم دے نال سرف اکّ رات گزارن دے دتی جاوے۔ سلیم دے نال رات دے بائد، انارکلی نے سلیم نوں اکّ انار دی کلی نال نشا دے دتا۔ بیہوش سلیم نوں بہت اداس الودا دے بائد، اہ گارڈ دے نال شاہی مہل توں چلی گئی۔ اہ ورتمان لاہور وچّ انارکلی بازار والی تھاں،اکّ وڈی کھائی وچّ اتر کے اٹاں دی دیوار دے نال زندا دفن کر دتی۔

## باہرلے جوڑ
یو ٹیوب اتےانارکلی تے بݨݨ آلیاں فلماں دے جوڑ
* بینا رائے
* مدھوبالا
* ایمان علی
* انارکلی دی پجھارت 
* انارکلی دا مزار 
* انارکلی 
* انارکلی 

گٹھ:لہور
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
قطب مینار

**قطب مینار** بھارت وچّ دکھن دلی شہر دے مہرولی حصے وچّ واقع ، اٹّ نال بنی حگ دا سبھ توں اچا مینار اے۔ اسدی اچائی 72.5 میٹر (237.86 فٹ) اتے قطر 14.3 میٹر اے، جو اتے جاکے سکھر اتے 2.75 میٹر (9.02 فٹ) ہو جاندا اے۔ قطب مینار مول طور تے ستّ منزل دا سی لیکن ہن ایہہ پنج منزل دا ہی رہِ گیا اے۔ اس وچّ 379 پوڑھیاں نیں۔ مینار دے چارے پاسے بنے آحاطے وچّ بھارتی کلا دے کئی اتم نمونے ہن، جنہاں وچوں انیک اسدے اساری ویلے سنّ 1193 جاں پہلاں دے نیںہن۔ ایہہ یونیسکو ولوں عالمی ثقافتی ورثہ دے روپ وچّ منظور کیتا گیا اے۔

## تریخ
بھارتی آثار قدیمہ دے محکمے دے مطابق، اسدی اساری توں پہلاں اتھے سندر 20 جین مندر بنے سن۔ اوہناں نوں ڈھاء کے اسی سامان نال موحودہ عمارت بنی۔ افغانستان وچّ واقع، جام مینار توں متاثر اتے اس توں اگے نکلن دی خاہش نال، دلی دے پہلے مسلمان سلطان قطب الدین ایبک، نے قطب مینار دی اساری سنّ 1193 وچّ شروع کروائی، پر صرف اسدی بنیاد ہی بنوا پایا۔ اسدے وارث التمش نے اس وچّ تنّ منزلاں نوں ودھایا، اتے سنّ 1368 وچّ فیروز شاہ تغلق نے پنجویں اتے اخیرلی منزل بنوائی۔ ایبک توں تغلق تکّ راجگیری اتے اصل سٹا‏ئل وچّ بدلاو، اتھے صاف ویکھیا جا سکدا اے۔ مینار نوں لال ریتلے پتھر نال بنایا گیا اے، جس اتے قرآن دیاں آیتاں دی اتے پھل بیلاں دی باریک نقاشی کیتی گئی اے۔ قطب مینار قدیمی دلی شہر، ڈھلکا دے پرانے قلعے لالکوٹ دی باقیات اتے بنیا ہے۔ ڈھلکا اخیر ہندو راجیاں تومر اتے چہان دی راجدھانی سی۔
اس مینار دے اساری دے حکم بارے وچّ کیہا جاندا اے کہ ایہہ مسجد قوت الاسلام ولوں انجان دین، جانچ اتے سرکھیا کرن جاں اسلام دی دلی اتے فتح دے علامت دے روپ وچّ بنیا۔ اسدے ناں دے بارے وی کئی آرا نیں۔ کجھ تریخ داناں دا مننا اے کہ اسدا ناں پہلے مسلمان سلطان قطب الدین ایبک دے ناں اتے پیا، اتھے ہی کجھ ایہہ مندے ہن کہ اسدا ناں بغداد دے مشہور صوفی بزرگ قطب الدین بختیار کاکی دے ناں اتے ہے، جو بھارت وچّ رہائش کرن آئے سن۔ التمش اوہناں دی بہت عزت کردا سی، اس لئی قطب مینار نوں ایہہ ناں دتا گیا۔ اسدی مرمت تاں فیروز شاہ تغلق نے (1351–88) اتے سکندر لودھی نے (1489–1517) کروائی۔ میجر آر.سمتھ نے اسدا سدھار 1829 وچّ کروایا سی۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تغلق خاندان
گٹھ:تعلق راجٹبر
انڈیا گیٹ

انڈیا گیٹ ہندستان دے راجگڑھ نویں دلی چ اک یادگار اے جیڑی پہلی وڈی لڑائی تے افغان لڑائی چ مرن والے ہندستانی فوجیاں دی یاد چ بنائی گئی۔ ایدا نمونہ ایڈون لٹن نے بنایا تے 1931 چ بننا پوری ہوئی۔

## بارلے جوڑ

* سیٹلائٹ مورت
* انڈیا گیٹ رات ویلے 
* ہندستان
جامع مسجد، دلی

**مسجد جہاں نما** جو جامع مسجد دہلی دے ناں تو‏ں مشہور اے، بھارت دے راجگڑھدہلی د‏‏ی اہ‏م ترین مسجد ا‏‏ے۔
اسنو‏ں مغل شہنشاہ شاہجہان نے تعمیر کيت‏‏ا جو 1656ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ بھارت د‏‏ی وڈی تے معروف ترین مسیتاں وچو‏ں اک اے تے پرانی دلی دے مصروف تے معروف ترین مرکز چاندنی چوک اُتے واقع ا‏‏ے۔

مسجد دے صحن وچ 25 ہزار تو‏ں ودھ افراد د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر اُتے 10 لکھ روپے د‏‏ی لاگت آئی۔

شاہجہان نے اپنے دور حکومت وچ دہلی، آگرہ، اجمیر تے لاہور وچ وڈی مسیتاں تعمیر کرائاں جنہاں وچ **جامع مسجد دہلی** تے لاہور د‏‏ی بادشاہی مسجد دا طرز تعمیر تقریبا یکساں ا‏‏ے۔

مسجد دے صحن تک مشرقی، شمالی تے جنوبی تن رستےآں تو‏ں بذریعہ زینہ رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ مسجد دے شمالی دروازے وچ 39، جنوبی وچ 33 تے مشرقی دروازے وچ 35 سیڑھیاں ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی دروازہ شاہی گزر گاہ سی جتھ‏ے تو‏ں بادشاہ مسجد وچ داخل ہُندا سی۔

مسجد 261 فٹ طویل تے 90 فٹ عریض اے، اس د‏ی چھت اُتے تن گنبد نصب ني‏‏‏‏ں۔ 130 فٹ طویل دو مینار وی مسجد دے رخ اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ مسجد دے عقبی جانب چار چھوٹے مینار وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

## عطیہ
[کبھے|250px|thumb|[اردو بازار تو‏ں جامع مسجد، دہلی دا منظر۔ 1852 د‏‏ی تصویر۔]]1948  ء وچ ، حیدرآباد دے نظام تو‏ں جامع مسجد دلہی دے فرش د‏‏ی بحالی دے لئی 75،000 روپئے د‏‏ی درخواست کيت‏ی سی. اس د‏ی بجائے،نظام نواب میر عثمان علی خان نے  3 لکھ روپےعطیہ دے ک‏ے مکمل مسجد نو‏‏ں نیے طور اُتے بنا نے کیلے کھا.

## مورتاں

File:Entrance of jama masjid.jpg|
File:From the terrace.jpg|
File:Iron door of the main entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|
Image:JMasjid 02.jpg|
Image:JMasjid 03.jpg|
Image:JMasjid 04.jpg|
File:Detail of the entrance, Jama Masjid, Delhi.jpg|
Image:JMasjid 05.jpg|
Image:JMasjid 06.jpg|
File:Detail of the arches inside Jama Masjid, Delhi.jpg|
Image:JMasjid 07.jpg|
File:Mesquita Jama Delhi.jpg|
Image:JMasjid 08.jpg|
File:JamaMasjidSouthEntrance.jpg|
File:Old Delhi Jama Masjid.jpg|
File:Jama Masjid at Dusk.jpg|


 

## حوالے

گٹھ:1656ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:تاریخی عمارتاں
گٹھ:دلی وچ مسیتاں

گٹھ:مغل تعمیرات
گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر
گٹھ:ہندوستان وچ 1656ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت د‏‏یاں قومی علامات
## بارلے جوڑ

* جامع مسجد 
* جامع مسجد 
* جامع مسجد 

گٹھ:دلی
رچرڈ سٹون

رچرڈ سٹون اک انگریز کم کاج دا گرو سی جینے اکنامکس چ 1984 دا نوبل انعام ایس گل تے لیا جے اونے اک ایہو جیا اکنامک ماڈل بنایا جیدے نال کم کاج نوں دیسی ناپ تے فیر بدیسی ناپ تے ناپیا جاسکے۔
رچرڈ سٹون کیمبرج یونیورسٹی توں پڑیا تے اوتھے ای پڑھاندا ریا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## اتہ پتہ
٭http://janus.lib.cam.ac.uk/db/node.xsp?id=EAD%2FGBR%2F0272%2FPP%2FJRNS 
## بارلے جوڑ
*نوبل انعام
*جیون
*سوچاں

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
برٹش میوزیم

**برٹش میوزیم** انسانی تریخ تے رہتل دا لندن ج اک میوزیم اے۔ ایتھے 7 ملین دے کول چیزاں پیاں ہویاں نیں جیڑیاں پوری دنیا توں کٹھیاں کیتیاں گیاں نیں۔
## ہور ویکھو
* چوکھے ویکھے جان والے آرٹ میوزیم
## بارلے جوڑ

* میوزیم دی ویب سائیٹ'''
* 
* ٹی وی فلم 

گٹھ:لندن
گٹھ:میوزیم
قلعہ چتورگڑھ

**قلعہ چتوڑگڑھ** بھارت دے صوبے راجستھان چ موجود اک قلعہ اے ، ایہ قلعہ راجستھان دے چتوڑ گڑھ ناں دے شہر چ اے ۔

ایہ قلعہ 7ویں صدی عیسوی چ راجپوت راجےآں نے بنایا سی ۔
گٹھ:ہندستان دے قلعے
راݨا پرتاپ سنگھ

رانا پرتاپ سنگھ (1540 - 1597) میواڑ راجستھان،  دا اک ہندو راجا سی اودا جور سورج بنسی راجپوتاں نال سی اوہ قلعا کمبھل گڑھ وچ جمیا اوہدے پیو دا ناں مہاراݨا اودھے سنگھ سی ۔ اوہ اپݨے پیو دے مرن تے گدی تے بیٹھیا تے نہ اوہنے مغل شہنشاہ اکبر نوں منیا تے نہ ایی اوہدے نال رشتے داری کیتی ۔ اوہ ساری حیاتی مغلاں نال لڑدا رہیا۔ راݨا پرتاپ سنگھ نوں راجپوتاں دا جی داری دا نشان سمجھیا جاندا اے ۔

راجستھان دا نامور تے دلیر سردار، اودے سنگھ دا پُت تے سنگرام سنگھ دا پوت‏ا سی ۔اوہ گجر راج ونش دا آخری راجا منیا جاندا ا‏‏ے۔ اپنے باپ د‏‏ی وفات اُتے اوودے پور د‏‏ی گدی اُتے بیٹھیا۔ اس نے مغل شہنشاہ اکبر د‏‏ی اطاعت قبول کرنے تے اس تو‏ں رشتے نا‏تے کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اکبر نے راجا مان سنگھ نو‏‏ں فوج دے ک‏ے راؤ پرتاب دے خلاف روانہ کيتا۔ 1576ء وچ ہلدی گھاٹ دے مقام اُتے راؤ نو‏‏ں زبردست شکست ہوئی تے اوہنے پہاڑاں وچ پناہ لئی ۔ کوئی 20 ورھےآں تک ماریا ماریا پھردا رہیا ۔ لیکن اکبر د‏‏ی اطاعت قبول نہ کیتی۔ 1597ء وچ راؤ نے وفات پائی لیکن اس تو‏ں پہلاں اوہنے چتوڑ تے ہور اک دو قلعےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے باقی سارا علاقہ مغلاں کولوں کھوہ لیا سی ۔ راݨا پرتاب دا ناں پہلاں راؤ پرتاب سی بعد وچ راݨا ناں پسند آیا اپنا ناں راؤ د‏‏ی جگہ راݨا پرتاب رکھ لیا تے راؤ پرتاب بعد وچ راݨا پرتاب دے ناں تو‏ں ای مشہور ہويا ۔

## حوالے

گٹھ:1540 دے جم
گٹھ:1597 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ راجستھان
گٹھ:راجپوت حکمران
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:تریخ ادے پور
گٹھ:ہندو جنگجو
گٹھ:ہندو بادشاہ

گٹھ:راجستھان
گٹھ:راجستھان دی تریخ
گٹھ:راجستھانی شخصیتاں
گٹھ:راجستھانی لوک
گٹھ:راجستھان دے لوک
گٹھ:سسودیا راحٹبر
اکبر دا مقبرہ

مغل بادشاہ اکبر دا مقبرہ آگرہ دے نیڑے سکندرہ اتر پردیش ہندستان ج اے۔ 
## بارلے جوڑ

* گائیڈ
* گائیڈ 
* گائیڈ 

گٹھ:آگرہ
مینورہ

مینورہ ست بتیاں رکھن والا اک کل اے جیڑا یہودیت دا 3000 وریاں توں نشان اے۔ مینورہ اسرائیل دا وی سرکاری نشان اے۔ یروشلم ج یہودیاں دی پوجا کرن والی تھان تے اے ورتیا جاندا سی تے اے یہودیاں دا وی نشان اے۔ اے اوس سڑدے بوٹے وانگوں اے جینوں موسا نے کوہ طور تے ویکھیا سی۔

گٹھ:اسرائیل
گٹھ:اسرائیل دے شہر
ہربرٹ ہاؤپٹمین

ہربرٹ ہاؤپٹمین امریکی سعابدان تے نوبل انعام جتن آلا  اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جیروم کارل

جیروم کارل ایک امریکی یھودی سی جیڑا فزکس گرو وی اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
جوزف گولڈسٹن

جوزف گولڈسٹن ایک امریکی نوبل انغام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کلوڈ سیمون

کلوڈ سیمون ایک فرانسدا نوبل انعام جتن آلا  اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
البرٹ میموریل

**البرٹ میموریل** کنسنگٹن پھلواری لندن برطانیہ چ اک یادگار اے جیڑی برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دے میاں دی یاد چ بنائی گئی سی۔ اے یادگار ملکہ وکٹوریہ نے البرٹ دے 1861 چ ٹائیفائیڈ چ مرن توں مگروں ایتھے بنوائی۔

### بارلے جوڑ

**البرٹ میموریل
قلعہ لختنشٹائن

**قلعہ لختنشٹائن** پریاں دیاں کعانیاں دے نمونے تے بنیا ہویا اک قلعہ اے جیڑا ہوناؤ بادنورتمبرگ، جرمنی چ اے۔ لختنشٹائن دا پنجابی ج مطلب اے چانن رنگا پتھر۔ ایس تھاں تے اک قلعہ 13ویں صدی توں ہیگا سی جیڑا ویلے نال ٹٹ پھٹ گیا۔ 1802 چ اے تھان ورتمبرگ دے راجے فریڈرک I کول آئی تے اوس نے ایس تھان نون اک شکار کرن دی تھاں بنالیا۔ 1837 ج اے تھان اونے اپنے پتیجے ڈیوک ولہلم آف یوراخ، ورتمبرک دے ڈیوک نوں دیتی۔ جینے ولہلم ہوف ۔ دے ناول 'لختنشٹائن' نون پڑھ کے اے قلعہ بنوایا مستری کارل الیگزنڈر ہائڈلوف نے ایے قلعہ رومانوی نیوگاتھک نمونے تے بنایا۔ اے قلعہ ہجے وی یوراخ دے ڈیوک کول اے۔ قلعے نوں ویکھن والے ویکھ سکدے نین تے ایتھے پرانے ہتھیار وی ویکھن لئی پۓ ہوۓ نیں۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

### بارلے جوڑ

* قلعہ لختنشٹائن دی ویب سائیٹ  
* قلعہ لختنشٹائن  
* قلعہ لختنشٹائن دیاں مورتاں

### ہور پڑھو
* نیوشوانسٹائن

گٹھ:جرمنی دے قلعے
گٹھ:جرمنی
سمن آباد ٹاؤن

سمن آباد لہور, پنجاب پاکستان دا اک مشہور رھائشی علاقہ اے۔

ایس علاقے دے زیادہ تر رھائشی کعر ستر(1970) دی دہائی چ بنائے گئے نیں۔ ایس علاقے دی خاص گل ایدے ہرے میدان تے وڈی گنتی چ رکھ ھیگے نیں۔ اک وڈا کھیڈاں دا میدان ایل ڈی اے (LDA) سپورٹس کمپلیکس دے ناں توں ایتھے ھیگا اے۔
قلعہ ہوہنزولرن

قلعہ ہوہنزولرن جرمنی چ اک قلعہ اے جیڑا سٹٹگارٹ شہر دے دکھن چ 50 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ اے قلعہ جرمن شاہی ٹبر ہوہنزولرن دا گڑھ سی تے ہجے وی ایس ٹبر کول اے۔اے قلعہ سوابیائی الب دے پربت دھارے ج ہوہنزولرن پعاڑ تے 855 میٹر / 2805 فٹ دی اچائی تے اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

### بارلے جوڑ

* قلعے تے ویب سائیٹ
* تریخ تے مورتاں 
* قلعے چ جیون
* میوزیم

گٹھ:ہوہنزولرن
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دے قلعے
برگ رہائینشٹائین

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

### بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی دے قلعے
گٹھ:جرمنی
جپانی پھلواری

جپانی پھلواری یا جپانی باغ جپان دی روائیتی سٹائیل دی پھلواری اے جیڑی کعراں، شہر دے پارکاں مشعور تھانواں شنتو تے بدھ پوجا کرن دیاں تھانواں یا قلعیاں چ ہوندیان نیں۔ اک جپانی پھلواری کعر دے دوالے اے تے اودے ج اے چیزاں ہون گیاں: پانی، چٹان یا پتھر، پتھر دی لالٹین، چا‎ۓ پین آلی تھاں، باڑ یا کند پلواری دے اگے پچھے، پل یا پیر رکھن لئی وٹے۔

## ہور پڑھو
* کیوکنہوف
* شالامار باغ

## مورت نگری

File:TofukujiGarden1.jpg
File:ErinjiGarden.jpg
File:Buenos Aires - Jardín Japonés - 200806a.jpg
File:Rikugien3.jpg
پھلواڑ

**پھلواڑ**، **پھلواڑی** یا **باغیچا** اوہ تھاں ہُندا اے جتھے گھاہ، درخت ،پودے، بیلاں تے پُھل دار تے پھݪ دار بوٹے بیجے جاندے نیں ۔ 

## ہور دیکھو
* جپانی پھلواری
* کیوکنہوف
* شالامار باغ
* بوٹا پھلواری زیورچ
* ہریاول پٹی

## باہرلے جوڑ
* وکی پھلواڑی 

گٹھ:پھلواری
گٹھ:باغ
گٹھ:نباتات
فرانکو موڈیگلیانی

فرانکو موڈیگلیانی اک معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ارنسٹ رسکا

ارنسٹ رسکا اک فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کیوکنہوف

**کیوکنہوف** لزی، نیدرلینڈز وچ اک پھلواری اے۔ ایتھے سلانہ 9 لکھ دے نیڑے لوک ساری دنیا توں آندے نیں۔   سلانہ ایتھے 70 لکھ پھل اگاۓ جاندے نیں جیہڑے 32 ہیکٹر (79 ایکڑ) تے پھیلے ہوندے نیں۔ 

کیوکنہوف نیدرلینڈز دے صوبے  تھلواں ہالینڈ چ اک نگر لزی چ اے۔ ایہ پھلواری 1949 چ بنائی گئی سی۔ ایتھے پھل بدیس پیجن لئی اگاۓ جاندے نیں۔ پچھلے 50 وریاں توں ایہ دنیا دی اک منی پرمنی پھلواری اے۔ مارچ توں مئی تک ایہنوں ویکھیا جاسکدا اے۔ 

## مورت نگری

File:Keukenhof tulips.JPG
Image:Keukenhof Holanda 003.JPG
Image:Kuekenhoff 002.jpg
Image:Keukenhof-by-Thanh-Bình.jpg
Image:Kuekenhoff 003.jpg 
Image:Kasteel keukenhof.jpg
Image:Kuekenhoff 006.jpg
Image:Keukenhof tulip 02.jpg
Image:Kuekenhoff 007.jpg 
Image:Ornithogalum dubium.jpg
Image:Kuekenhoff 009.jpg
Image:Kuekenhoff 012.jpg
Image:Keukenhof tulip 01.jpg
Image:Kuekenhoff 013.jpg
Image:Kuekenhoff 001.jpg 
Image:Kuekenhoff Canal 001.jpg
Image:Keukenhof Holanda 002.JPG
Image:Kuekenhoff Canal 002.jpg


## ہور پڑھو
* جپانی پھلواری
* شالامار باغ 
* پھلواریاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*Keukenhof  - کیوکنہوف پارک دی ویب سائیٹ 
*کیوکنہوف پھلواری دیان مورتاں

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
ڈڈلے ہرشباخ

ڈڈلے ہرشباخ امریکہ دی یونیورسٹی ہارورڈ دا اک کیمیا گرو سی۔اونے مالیکیولاں دے چلن دا دسیاتے ایدے اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یوان لی

یوان لی پہلا تائوانی سی جینے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سٹینلے کوہن

سٹینلے کوہن اک امریکی بائو کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یوہانز بیڈنورذ

یوہانز بیڈنورذ اک فزکسگرو اے تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔ اے تیر گرمی وچ سپر کنذکٹیویٹی
دی وجہ توں جانیا جاندا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
بکنگھم محل

بکنگھم محل برطانوی بادشاہ یا ملکہ دا لندن برطانیہ چ سرکاری کعر اے۔ اے سرکاری تے ملن جلن لئی ورتیا جاندا اے۔ کسے اوکھے یا خوشی دے ویلے ایتھے برطانوی لوک کٹھے ہو جاندے نیں۔

بکنگھم محل 1703 چ ڈیوک آف بکنگھم لئی بنایا گیا سی۔ 1761 اے جارج III کول آیا۔ 1837 چ ملکہ وکٹوریہ دے تخت تے بین دے مگروں اے ملکہ دا سرکاری کعر بن گیا۔ ہن تک اے برطانوی شاہی ٹبر دا لندن چ اے سرکاری کعر اے۔

### بارلے جوڑ

* بکنگھم محل 
* بکنگھم محل دے کمرے
*  
* مورتاں
وکٹوریہ میموریل

وکٹوریہ میموریل اک بت اے یڑا بکنکہم محل دے سامنے ملکہ دی پھلواری دے وشکار لگیا ہویا اے۔ اے 1911 چ پورا ہویا: بت تھامس بروک نے بنایا تے آلے دوالے دی تھاں ایسٹن ویب نے 2300 ٹن چٹے پتھر نال بنائی۔ بت ملکہ وکٹوریہ دا اے تے ایدا منہ دی مال ولے اے۔ میموریل چ سمندری چیزاں نظر آندیاں نیں۔

## مورت نگری

Image:victoria.memorial.london.arp.jpg
Image:Victoria-Monument-Gray-Sky.jpg
Image:Victoria_Memorial_Side.jpg
Image:VictoriaMemorialSide.jpg
Image:London_-_Victoria_Monument.JPG
Image:London_-_Victoria_Monument_1.JPG
Image:Victoria Memorial (London)-2.jpg
Image:Victoria Memorial (London)-3.jpg 


### بارلے جوڑ
دی مال

دی مال لندن دی اک مشہور سڑک اے جیڑی بکنگھم محل توں لے کے ٹریفلگر سکوائر تک اے۔ ملکہ وکٹوریہ میموریل ایدے سامنے اے۔ اتوار تے ہور چھٹیاں دے دنان چ اے بند ہوندی اے۔ اے سڑک 20ویں صدی دے ٹرن تے دوجے دیساں دیاں اینج دیاں سڑکاں نون ویکھ کے بنائی گئی۔ انگریزاں نیں دنیا چ کئی تھانواں تے ایس سڑک دی یاد چ دی مال دے ناں تے سڑکاں بنایاں۔ راولپنڈی تے لہور چ مال دے ناں نال سڑکاں ہیگیاں نیں۔

## حوالے

### بارلے جوڑ
جیمز بوہانن

جیمز بوہانن اک معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ٹریفلگر سکوائر

ٹریفلگر سکوائر لندن دا اک چوک اے لندن دے وشکار ہون دی وجہ توں اے لندن تے پوری دنیا ج مسہور اے۔ جوک دے وشکار نیلسن دا تھم کھڑا اے۔ ایے تھاں تے لوک جلوس وی کڈدے نیں۔ ٹریفلگر سکوائر دا ناں 1805 دی ٹریفلگر دی لڑائی نپولین دی سمندری فوج نال حتن تے رکھیا گیا۔ 

### بارلے جوڑ

*گائڈ 
*مورتاں
ڈاؤننگ سٹریٹ

ڈاؤننگ سٹریٹ لندن برطانیہ چ اک گلی دا ناں اے ایس گلی ج دس نمبر گھر برطانوی وزیراعظم دا سرکاری گھر اے۔ ڈاؤننگ سٹریٹ لندن چ وائیٹ ہال دی سڑک اتے، برطانیہ دی پارلیمنٹ ویسٹ منسٹر پیلس توں کج منٹاں دے پینڈے تے تے بکنگھم محل توں تھوڑا اگے کرکے اے۔

### بارلے جوڑ

* ڈاؤننگ سٹریٹ
ویسٹ منسٹر پیلس

ویسٹ منسٹر پیلس برطانیہ دی پارلیمنٹ دے دو انگاں ہاؤس آف کامنز تے ہاؤس آف لارڈز دی لندن چ ملنے دی تھاں اے۔ اے ٹیمز دریا دے اتلے کنڈے تے لندن دے اک پاسے ویسٹ منسٹر چ ویسٹ منسٹر ایبی دے گرجے کول تے سرکاری دفتراں ڈاؤننگ سٹریٹ تے وائیٹ ہال نال کر کے اے۔ ایدا ناں تے الے دوالے دے تھاں دا ناں ویسٹ منسٹر ایتھے اک گرجے ویسٹ مغسٹر ایبی دے ناں توں اے۔ یارویں صدی توں ایتھے اک شاہی ٹبر لئی اک محل سی جینوں 1512 دی اک اگ نے تباہ کردتا۔ فیر اے برطانیہ دی پارلیمنٹ دے بیٹھن دی تھان سی۔ 1834 اک ہور اگ نے اینوں فیر تباہ کردتا۔ اینوں نویں سرے توں گوتھک سٹائل چ مستری چارلس بیری نے بنایا۔

ویسٹ منسٹر پیلس برطانیہ دے سیاسی کماں دا گڑھ اے۔ ایدا کعڑیال بگ بن لندن تے برطانیہ دا نشان اے تے لندن جان والیاں دی ویکھن والی تھاں اے۔

### بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائیٹ
* پارلیمنٹ ویکھن والیاں لئی گائیڈ
ویسٹ منسٹر ایبی

**ویسٹ منسٹر ایبے** انگلستان دے راجگڑھ لندن وچ اک گرجے دا ناں اے جتھے شاہ انگلستان د‏‏ی تاج پوشی ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پہلے رومی کاتھولک راہباں د‏‏ی اک خانقاہ تے کاتھولک گرجا جو پوپ بینیڈکٹ دے وقت تعمیر ہويا سی۔ اس د‏ی تجدید ہنری سوم دے وقت ہوئی۔ اس دے بعد ایڈورڈ سوم، رچرڈ دوم، رچرڈ سوم تے ہنری ہفتم نے وی اس وچ کچھ اضافے کیتے۔
یہ شاہی گرجا ا‏‏ے۔ بھانويں سینٹ پال انگلستان دا سب تو‏ں وڈا گرجا اے، اُتے ویسٹ منسٹر د‏‏ی اہمیت اس تو‏ں کم نئيں۔ انگلستان دے بادشاہ ايس‏ے جگہ دفن ہُندے نيں اس دے علاوہ بے شمار نامور ہستیاں د‏‏ی یادگاراں اس وقت تک وی رومی کاتھولک آرچ بشپ دا مسکن ا‏‏ے۔

انہاں عمارتاں دے علاوہ اک تیسری عمارت وی نیڑے ہی اے جس نو‏‏ں ویسٹ منسٹر ہال کہندے نيں۔ ایہ ہال پہلے پہل ضیافتاں دے لئی تعمیر ہويا سی تے صدیاں تک اس وچ تقریبات منائی جاندی رہیاں مگر موجودہ وقت وچ ایہ اک نمائشی دالان رہ گیا اے جو پارلیمنٹ د‏‏ی عمارتاں دے عین سامنے اے ۔

ویسٹ منسٹر ایبی ویسٹمنسٹر لندن برطانیہ ج اک گوتھک گرجا اے۔ اے ویسٹ منسٹر پیلس دے لیندے پاسے چ اے۔ اے انگلینڈ تے فیر برطانیہ دے بادشاواں دے تاج پان تے مرن توں مگرون دبن دی تھاں اے۔ ایتھے گرجا 7ویں صدی توں ہیگا اے۔

### بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائیٹ
* بت
وائیٹ ہال

وائیٹ ہال ویسٹ منسٹر لندن برطانیہ ج اک سڑک دا ناں اے۔ ویسٹ منسٹر پیلس تے ٹریفلگر سکوائر ایدے نال جڑدے نیں۔ برطانیہ دے سرکار دے دفتر ایدے تے ہون توں اینوں برطانیہ دی سرکار دک گڑھ سمجیا جاندا اے۔ ایدا اے ناں ایتھے اک وائٹ ہال دے نان توں بنے اک محل تون اے جیڑا اک اگ چ تباہ ہوگیا سی۔

### بارلے جوڑ

*ہوائی مورتاں تے نقشہ
* وائیٹ ہال
*وائیٹ ہال
ٹاور برج

ٹاور برج لندن برطانیہ ج ٹیمز دریا تے اک پل دا ناں اے۔ اے لندن ٹاور دے نیڑے اے ایس لئی اینوں ٹاور برج کیا جاندا اے۔ ٹاور برج لندن دا نشان بن چکیا اے۔ ایس پل تے دو تھم نیں تے اے 244 میٹر لماں اے۔ اے 30 جون 1894 نوں ورتیا جان لگیا۔

### بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائیٹ

## Gallery
### Tower Bridge,London Getting Opened

File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_1.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_1
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_2.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_2
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_3.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_3
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_4.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_4
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_5.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_5
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_6.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_6
File:The Tower Bridge, London completely opened.jpg|The Tower Bridge, London completely opened

### Tower Bridge Photo

Opening of Tower Bridge 1895.jpg|William Lionel Wyllie, "The Opening of Tower Bridge" (1895)
File:Tower_Bridge,London_Construction_photo_2.jpg|Tower_Bridge,London_Construction_photo_2
File:Tower Bridge, London Under Construction 1.jpg|Tower Bridge, London Under Construction 1
File:Tower Bridge, London Under Construction 2.jpg|Tower Bridge, London Under Construction 2
File:Tower Bridge, London Old photo.jpg|Tower Bridge, London Old photo
File:The invitation of opening of Tower Bridge, London.jpg|The invitation of opening of Tower Bridge, London
File:The Tower Bridge, London.jpg|The Tower Bridge, London
Image:Tower Bridge Day.JPG|Tower Bridge during day
Image:Tower Bridge London Feb 2006.jpg|Tower Bridge at night
Image:Tower-bridge-air.jpg|Tower Bridge area from the air
Image:London 2010 Tower Bridge.jpg|Tower Bridge seen from the north bank of the Thames
Image:Tower-bridge-south-view.jpg|South view at dusk
Image:TowerBridge SvG2.jpg| Close-up of walkways, illuminated at dusk
Image:tower.bridge.7.basculecloseup.london.arp.jpg|Close-up of opened bascules
Image:Tower Bridge 2007 3.jpg|The south tower, showing pier at river level
ٹاور آف لندن

ٹاور آف لندن اک شاہی قلعہ اے جیڑا لندن چ ٹیمز دریا دے کنڈے تے ہیگا اے۔ اے برطانوی سرکار دا سب تون پرانا کوٹھا اے۔ اے قلعہ شاہی ٹبر دا کعر، جیل، خزانہ، چڑیا کعر، ٹکسال، شاہی ہیرے جواہرات رکھن دی تھاں لئی ورتیا گیا اے۔

### بارلے جوڑ

* لندن دے تریخی محل
کیو پھلواری

کیو پھلواری (انگریزی:Royal Botanic Gardens, Kew) لندن برطانیہ چ 121 ہیکٹر تے پھیلی ہوئی اک پھلواری اے۔ ایتھے دے کمیاں دی گنتی 700 تے سلانہ آمدنی 76 ملین پاؤنڈ اے۔ کیو پھلواری نوں 2 ملین دے نیڑے سلانہ لوک ویکھن اندے نیں۔ کیو پھلواری 1759 چ بنائی گئی سی ہولی ہولی اے وددی کئی تے ہن اے دنیا دی وڈی پھلواریان ج گنی جاندی اے۔ اے ہن بوٹیاں تے پڑھائی تے سوچ وچار دا ودا گڑھ اے۔ ایتھے 30،000 وکھریاں ونڈاں دے جیوندے بوٹے نیں۔ ایتھے 7 ملین توں بعوتیاں سانبیاں گیان بوٹیاں دا ونڈان نین۔ پھلواری دے اندر اک لائبریری اے جتھے 7،50،000 کتاباں نیں۔ 175,000 توں بعوتیاں بوٹیاں دیاں مورتاں نیں۔

## مورت نگری

File:Kew Gardens Pagoda.jpg
File:Princess of Wales Conservatory, Kew Gardens - July 2009.jpg
File:Kew Gardens Queen Charlottes Cottage.jpg
File:Kew Gardens tree walk 657s.jpg
File:Kew Gardens Temperate House - Sept 2008.jpg
File:Kew Gardens Waterlily House - Sept 2008.jpg



### بارلے جوڑ

* کیو پھلواری دی ویب سائیٹ  
* بی بینک
رنبیر سنگھ

رنبیر سنگھ (1830-1885) مہاراجہ گلاب سنگھ دا پتر سی اودے مرن تے کشمیر دا مہاراجہ بنیا۔ اودے ویلے گلگت ہنزہ دے تھاںواں تے مل ماریا گیا۔ مہاراجہ فارسی انکریزی تے سنسکرت جاندا سی۔ اونے 5 ویاہ کیتے تے اودے ورن تے اودا پتر پرتاپ سنگھ مہاراجہ بنیا۔
علامہ اقبال ٹاؤن

**علامہ اقبال ٹاؤن** یا **اقبال ٹاؤن** دکھنی لیندے لہور دا اک رھائشی تے کمرشل علاقہ اے۔ ایس علاقے دا ناں پاکستان دے قومی شاعر علامہ اقبال دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ ایدا کل رقبہ سولہ سو ایکڑ ھیگا اے۔ ایدے مغرب تے شمال چ ملتان روڈ تے جنوب وچ وحدت روڈ ھیگی اے۔ ایس علاقے چ ابادکاری 70 تے 80 دے وریاں چ شروع ھوئی۔ 

ایس علاقے دے نیڑے فلماں بناون لئی دو مشھور سٹوڈیو شاہنور تے باری وی ھیگے نیں تے ایس کر کے لالی وڈ دے مشور اداکار وی ایتھے رہندے نیں 

## گلشن اقبال پارک
گلشن اقبال پارک ایس علاقے تے آلے دوالے دے پاسیاں دا وڈا تے مشور پارک اے۔ پارک دے نیڑے رہن آلے لوکی سویرے سویرے ایتھے سیر کرن آندے نیں۔ لہور دی سیر کرن لئی دوجیاں شہراں توں آن آلے لوکی وی وڈی گنتی چ ایتھے ضرورآندے نیں۔ ایس پارک چ وڈے وڈے کعا لگے میدان، جھیل، جاگنگ ٹریک، ٹک شاپ، بجلی آلے چعولے تے بالاں دے کھیڈن لئی ہور بڑا کجھ ھیگا اے۔

## ہور ویکھو
* اقبال ٹاؤن  
* اقبال ٹاؤن دا نقشہ
* دی لنڈرحوف-اقبال ٹاؤن دااک سکول
قلعہ روات

قلعہ روات روات پوٹھوہار پنجاب پاکستان چ راولپنڈی تون 17 کلومیٹر دے پینڈے تے جی ٹی روڈ تے گکھڑاں دا اک قلعہ اے۔ قلعہ نال سلطان سارنگ دی 1541 چ اتلے ہندستان دے بادشاہ نال لڑائی ہوئی سی جیدے چ سلطان سارنگ دے 16 پتر لڑدے ہوۓ مارے گۓ۔ اے قلعہ مربع مورت چ اے تے ایدے دو دروازے نیں۔ اک پاسے تن گمبداں دی مسیت اے اے تے نال کر کے اک وڈا کوٹھا اے۔ قلعے چ سلطان سارنگ دے پتران دیں قبراں نیں۔ آلے دوالے کند نال کوٹھے بنے ہوۓ نیں۔

گٹھ:پاکستان دے قلعے
گٹھ:پنجاب دے قلعے
چناب نگر

**چناب نگر** پنجاب دے ضلع چنیوٹ دی تحصیل لالیاں وچ اک شہر اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع چنیوٹ
ددپتر

**ددپتر** تارہ پھل ٹبر دی اک ہر ورے بسنت چ ہون والی جنگلی بوٹی اے۔ ایہ باہر کھلے تھانواں تے، سڑکاں کںڈے، ویلیاں ویہڑیاں وچ ہوندی اے۔ ایہ نیڑے تریڑے دنیا دے کئی پاسیاں وچ کج گرم گلے تھاں تے ہوندی اے. ایدے تے بسنتی رنگ دا پھل کھڑدا اے جیدے بی نکی چھتریاں نال ہوا وچ اڈدے نیں۔ ایہ کھان تے دوائیاں لئی وی ورتی جاندی اے۔

## وکھالہ
ددپتر بوٹی کج گرم تے وتر والیاں تھاواں تے کھلیاں ویڑیاں، سڑکاں دے کنڈیاں تے خالی تھاواں تے اگدی اے۔ ددپتر دے پتے لمے، پتلے تے اوہناں دے دوناں پاسے کٹ ہوندے نیں تے زمین تے بچھے ہوندے نیں۔ کج اپر وی اٹھے ہوندے نیں۔ پتیاں 5–45 سینٹی میٹر لمیاں تے 1–10 سینٹی میٹر تک چوڑیاں ہوندیاں نیں۔ پتہ انت توں تکھا پر فیر چوڑا ہوندا تے وشکاروں مستطیلی چوڑا ہوندا اے تے تنے والے جاندیاں فیر پتلا ہوجاندا اے تنے کول اک ڈنڈی بن جاندا اے۔ جڑ توں 1 توں 10 تک یا چوکھیاں وی لراں نکلدیاں نیں جیہڑیاں 5 توں 40 سینٹی میٹر تک لمیاں ہوسکدیاں نیں تے کدے کدے 70 سینٹی میٹر تک وی جا سکدیاں نیں۔ ہر لر دے سرے تے اکو ای پھل کھڑدا اے۔ ایہدی پھل تھالی دے 12 توں 18 تک ٹوٹے ہوندے نیں۔ اک پھل وچ 40 توں 100 تک پھلیاں ہوسکدیاں نیں تے جنہاں تے پھل پتیاں ہوندیاں نیں۔ پھل بسنتی رنگ دا ہوندا اے تے نکے ناپ دا ہوندا اے۔

ایہدا فروٹ زیتونی ہرے، توں زیتونی پورے یا سکے تیلے رنگ دا ہوندا اے۔ فروٹ 2 توں 3 ملی میٹر تک لماں تے دونے پاسے چنجاں ہوندیاں نیں۔ فروٹ تے 4 توں 12 تک پسلیاں بنیاں ہوندیاں نیں جیہڑیاں تکھیاں ہوندیاں نیں۔ ایدے نال چٹی توں چٹی جاندی ورگی 6 ملی میٹر چوڑی چھتری ہوندی اے۔ ایدے وچ 24 یا 40 جوڑے کروموسوم دے ہوسکدے نیں۔ کجاں وچ 16 توں 32 جوڑے کروموسوم دے ہوندے نیں۔

## ناں
پنجابی چ اینوں ددپتر کیندے نیں۔ ایدے پتر نوں اگر توڑو تے اودے چوں چٹے رنگ دا دد ورگا پانی سار نکلدا اے۔ جرمن چ اینوں (Loewenzahn) کیندے نیں یعنی شیر دے دند۔ ایدے پتراں تے لگے کٹ شیر دے دنداں ورگے اوندے نیں۔ انگریزی ناں ڈنڈیلین وی دند توں بنیا۔

## دیس

ایہدا اصل دیس تے یوریشیاء سی پر ہن اے اتلے امریکہ، دکھنی امریکہ، اتلے افریقہ، نیو زیلینڈ، آسٹریلیا تے ہندستان پھیل چکی اے۔ پاکستان تے پنجاب وچ ایا عام ملدی اے۔ ایہ امریکہ دے سارے 50 صوبیاں تے کینیڈا دے صوبیاں وچ اگدی اے۔ ایہ خواہمخواہ اگن والا بوٹی اے جیہڑا پھل ویہڑے خراب کردی اے۔ ایہ اتے تھلے ہوۓ یا ادڑے تھانواں دی عام واسی اے۔ ایہدے بی اڈ کے یا آپ لگاۓ جاسکدے نیں۔

ایہدے بی کئی وریاں تک رکھے جاسکدے نیں۔ اک واری 9 وریاں مگروں وی اگے۔ ایہ بی بنان وچ تیز اے تے اک پھل تے 54 توں 172 تک بی لگدے نیں تے اک بوٹی تے اک سال وچ 5000 توں ود بی بن سکدے نیں۔ اک ہیکٹر وچوں 97,000,000 بی نکل سکدے نیں۔ بوٹی توں وکھرا ہون مگروں ہوا نال بی کئی سو میٹر واٹ تک جاسکدا اے۔ ایہ دانیاں وچ رلن والا عام بی اے۔ ایہنوں اگن لئی 2.5 سینٹی میٹر زمین وی کافی اے۔

## ورتن

پاویں اے کئی مالیاں لئی رپھڑ تے پھلواریاں لئی مصیبت ہووے پر ایہدے دوائیاں تے کھان پین وچ کئی ورتن وی نیں۔ ایسدے پھلاں دی شراب بندی اے۔ ایدے پتے سلاد لئی ورتے جاندے نیں۔ ایدیاں جڑاں نوں پی کے کافی ورگی شے بندی اے۔ ایدے پتیاں وچ وٹامن اے وٹامن سی کیلشیم تے لوآ ہوندے نیں۔ سائلیشیا، پولینڈ تے ہور تھانواں تے ایہدے توں شہد نال رلدا شربت نمبو رلا کے بنایا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
* پنجاب دے جنگلی پھل

## اتہ پتہ

## بارلے جوڑ

* ڈنڈیلین توں کنح مکا‎ۓ 
* کھان لئی

گٹھ:تارہ پھل
فرائیبرگ

فرائیبرگ جرمنی دے صوبہ بادنورتمبرگ دا اک شہر تے دیس دا سب توں گرم تے سورج دی روشنی لین والا شہر اے۔ فرائیبرگ دی لوک گنتی 218,043 اے۔ ایہ دریاۓ ڈریسم دے کنڈے تے شلاسبرگ دے پعاڑاں نال وسدا اے۔ ایہ کالے جنگل دا بوآ اے۔ ایس شہر دا مڈھ 1120 چ رکھیا گیا۔ فرائیبرگ دا مطلب آزاد شہر اے۔ 1457 چ فرائیبرگ یونیورسٹی بنی جیڑی جرمنی دی پرانی یونیورسٹیاں ج گنی جاندی اے۔

گٹھ:جرمنی
ماجھا

**ماجھا**، پنجاب دے وچکار اک علاقا اے۔ ایہ لہندے پنجاب دے ضلع لہور، ضلع سیال کوٹ، ضلع گجرانوالا، ضلع قصور، ضلع نارووال، ضلع شیخوپورا تے ضلع حافظ آباد تے چڑھدے پنجاب دے ضلع امبرسر، ضلع گرداسپور تے ضلع ترن تارن اُتے مشتمل اے۔

لفظ ماجھا منجلے توں بݨیا اے جیہدا مطلب گبھلا اے۔ ایتھے ماجھی پنجابی بولی جاندی اے۔

## یاہرلے جوڑ
* ماجھا 

 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
دوآبہ

دوآبہ پعارتی پنجاب چ دریاۓ بیاس تے دریاۓ ستلج دے وشکار لے تھان نوں کیندے نیں۔ دوآبے چ جلندر ہوشیارپور ادم پور نواں شہر تے پھگواڑہ دے شہر نیں۔ دوابہ فارسی دا بول اے جیدا مطلب اے دو دریاواں دے وشکار۔ اے ایدے وچ ہوشیارپور کپورتھلہ جلندر تے نواں شہر دے ضلعے اندے نیں۔

گٹھ:بھارتی پنجاب
Malwa(Punjab)
نیلی بار

**نیلی بار** پنجاب دی اک بار اے ۔ اے بار دریائے راوی تے دریائے ستلج دے وچالے ضلع ساہیوال ، ضلع اوکاڑا تے ضلع پاکپتن اُتے مُشتمل اے ۔ 

احمد خان کھرل دا تعلق نیلی بار نال سی ۔ نیلی بار دیاں گانواں تے مجھاں مشہور نیں ۔ نیلی راوی مجھ ایتھے دی مشہور نسل اے ۔

## ہور دیکھو
* نیلی بار
* گنجی بار
* ساندل بار
* جنگل بار
* کرانا بار
* گوندل بار

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دیاں باراں
کالا جنگل

**کالا جنگل** اک رکھاں والا پربت دھارا بادنورتمبرگ چ تے جرمنی دے لیندے دکھنی پاسے اے۔ ایھدے دکھنی تے لیندے پاسے دریائے رائن وگ ریا اے۔ فیلڈبرگ ایس پربت دھارے دا سب توں اچا پعاڑ اے جیدی اچائی 1493 میٹر اے۔ کالا جنگل مستطیل مورت ج اے جیدی لمبائی 200 کلومیٹر تے چوڑائی 60 کلومیٹر اے۔ 

دریاۓ ڈینیوب کالے جنگل توں ٹردا اے۔

## پہاڑ
* فیلڈبرگ 1,493 م 
* ہرزوگنہورن 1415.2 م
* بیلچن 1،414 م
* شوانزلینڈ 1,284 م
* بلاؤن 1,165 م 
* ہورنسگرانڈ 1163 م

کالا جنگل جرمن صوبے بادنورتمبرگ وچ اے۔ فورزہائم، بادن بادن تے فرائیبرگ ایتھے ڈے وڈے شہر نیں۔

## مورت نگری

Image:Feldberg.JPG
Image:Blick über den Mittleren Schwarzwald 2.JPG
Image:Auf dem Teisenkopf.jpg
Image:titisee winter.jpg
Image:clock_forest.jpg
Image:kinzig.jpg
Image:Mummelsee.jpg
Image:Jugendherberge Schloss Ortenberg.jpg
Image:Bodensee vor Ueberlingen.jpg
Image:Avg-853-02.jpg
Image:Burg Hohenzollern mit Schwarzwald2.JPG


### بارلے جوڑ

* ویب سائٹ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دا جغرافیہ
گنجی بار

پنجاب، پاکستان وچ دریائے ستلج تے دریائے بیاس دے مِلݨ توں مگروں ایہدا تھللا پاسا گنجی بار کہلوندا اے۔ ایہ ضلع بہاول نگر دا علاقا اے۔ 

## ہور دیکھو
* نیلی بار
* گنجی بار
* ساندل بار
* جنگل بار
* کرانا بار
* گوندل بار

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دیاں باراں
گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور

**گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور** پنجاب، پاکستان وچ لہور دی اک تاریخی یونیورسٹی اے۔ اے اک مخلوط تعلیمی ادارہ اے۔ ایہ یونیورسٹی مشہور سڑک مال روڈ لہور اُتے واقع اے۔ 2002ء وچ حکومت نے ایہنوں یونیورسٹی دا درجا دتا گیا لیکن پاکستان تے پوری دُنیا وچ مشہوری دی وجہ توں ایہدے ناں دے ناݪ کالج دا لفظ برقرار رکھیا تاکہ ایہدی شناخت قائم رہوے۔ ایس یونیورسٹی وچ پی ایچ ڈی تک مُختلف مضموناں وچ تعلیم دِتی جاندی اے۔ ایتھے دے فارغ التحصیل طلباء پاکستان سمیت دُنیا بَھر وچ خِدمات سر انجام دے رہے نیں۔

## تریخ
گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لہور دا سبھ توں پراݨا تعلیمی ادارہ اے۔ ایہ کالج انگریز دور حکومت وچ جنوری 1864ء نوں سکھ راجا دھیان سنگھ دی حویلی دے اک پاسے بݨایا گیا سی۔ 2002ء وچ ایہنوں یونیورسٹی دا درجا دے دِتا گیا۔

## کیمپس
***مین ہال**
***پوسٹ گریجوئیٹ بلاک**
***کیمسٹری بلاک**
***سائنس بلاک**

## باہرلے جوڑ

* ویب سائیٹ 
* Video یوٹیوب

گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے کالج
گٹھ:لہور
اوچھالی جھیل

**اوچھالی** لونے پانی دی سون سکیسر، لونا پربت دھار پنجاب پاکستان چ اک جھیل اے۔ اے جھیل پانی دی نکاسی ناں ہوں توں بنی اے۔ ایدے نال لونا پربت دھار دا سب توں اچا پہاڑ سکیسر اے جیدی اچائی 1,522 میٹر / 4,993 فٹ اے۔ پانی لونا ہون توں ایدے چ کوئی جاندار نئیں جی سکدا۔ 
## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں جھیلاں
مارگلا پہاڑ

**مارگلا**، اسلام آباد دے اُبھے پاسے نکے ناپ دا اک پربت دھارا اے جیہڑا ہمالیا دا انگ اے۔ ایہ 12,605 ہیکٹر اُتے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدی سبھ توں اُچے تھاں ٹلا چرونی دی اچائی 1,604 میٹر اے۔ نکا مارگلا ایہدا چڑھدے پاسے دا پہاڑ اے۔

## باہرلے جوڑ

* http://www.menupage.pk/restpage.asp?id=795&name=Monal%20Hotel%20&%20Restaurant&city=Islamabad,%20Pakistan&address=Daman%20e%20Koh,%20Pir%20Sohawa%20
*  
* ہمالین وائلڈ لائف فاؤنڈیشن
* [اسلام آباد دے پنچھی ](http://www.camacdonald.com/birding/asiapakistan(AnssiTripReport).htm)
* مارگلا ہل سوسائیٹی 
* مارگلا جیالوجی

گٹھ:پاکستان دے پربت دھارے
پوادھ

**پوادھ**، چڑھدے پنجاب دے چڑھدے پاسے پنجاب دا اک تھاں اے ۔ پوادھ ضلع موہالی ، ضلع روپ نگر ، ضلع فتح گڑھ صاحب تے چندی گڑھ تے مشتمل اے ۔ ایتھے پنجابی دی پوادھی پڑبولی بولی جاندی اے۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
کھبیکی جھیل

**کھبکی** لونے پاݨی دی سون سکیسر، لونا پربت دھار پنجاب (پاکستان) وچ اک جھیل اے۔ ایہ جھیل پاݨی دی نکاسی ناں ہوں توں بنی اے۔ ایدے نال لونا پربت دھار دا سب توں اچا پہاڑ سکیسر اے جیدی اچائی 1,522 میٹر / 4,993 فٹ اے۔ پہلے اے نمکین سی فیر مٹھی ہوگئی تے ہن چینی مچھی دی اک ونڈ ایدے چ پالی جارئی اے۔ ایہدے کول پاݨی دی اک لونی جھیل اوچھالی وی اے ۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں جھیلاں
چڑیا گھر، لہور

**چڑیا گھر لہور** پنجاب، پاکستان دے شہر لہور دی مشہور سڑک مال روڈ اتے واقع اے۔ ایہ چڑیا گھر 1872 وچ بنیا ۔ ایتھے جگ دے ہر پاسیوں جانور تے پرندے دکھالے لئی رکھے گئے نیں ۔ ایہ ایشیا دے وڈے چڑیا گھراں وچوں اک اے ۔  

## تریخ
ایہ چڑیا گھر اک نکے جئے پنجرے توں تریا جیہڑا لال مہندر رام نے چندے دے طور تے دتا سی ۔ ہولی ہولی ایتھے جانور لیائے جاندے رہے تے ایہدا ودھاوا ہندا رہیا ۔  اج ایتھے رنگ برنگی 136 نسلاں دے 1381 جانور، 82 نسلاں دے 996 پرندے، 8 نسلاں دے 49 رِنگن آلے تے 45 نسلاں دے 336 ممالیا نیں ۔ جیہڑے چڑیا گھر آون آلے لوکاں دی توجہ دی تھاں نیں ۔ 
ایہ چڑیا گھر 1872-1923 تک لہور میونسپل کارپوریشن دے چنڈے تھلے کم کردا رہیا ۔ فیر 1962 تک ایہدا اختیار ڈپٹی کمشنر نوں دے دتا گیا۔ فیر کچھ چر لئی ایہدا انتظام لائیو سٹاک تے ڈیری دے محکمے کول رہیا ۔ اخیر 1962 وچ ایہدا انتظام وائلڈ لائف تے پارکس دے محکمے نوں دے دتا گی ا۔ ایس توں پہلاں ایہدی ترقی وچ کچھ بوہتا کم نئیں ہوئیا پر وائلڈ لائف دے محمکے دے تھلے ایہدی ترقی، ودھاوا، عمارت تے جانوراں دی فلاح بارے کافی کم ہویا تے ہورہیا اے ۔ اج ایہ چڑیا گھر خود مختار ادارا اے ۔ ایتھے اک نباتاتی باغ وی اے ۔ ایہ لہور دی مشہور سڑک مال روڈ اتے واقع اے ۔ ایس کر کے ہر پاسے دے لوک ایتھے سیر کرݨ آوندے نیں ۔ خاص کر ایہ بالاں دی بڑی من پسند تھاں اے ۔ اج کل ایتھے جانوراں دی خوراک، رہائش تے صحت بارے وڈے پیمانے تے کم کیتا جا رہیا اے تے چڑیا گھر دیکھن لئی آون آلے لوکاں دی تفریح دے معیار نوں چنگا بناون لئی وی انتظامات کیتے گئے نیں۔ 

## مورت نگری

Image:lahore_zoo_-_june_3_2004-(93)-Welcome.JPG|جی آیاں نوں
Image:lahore_zoo_-_june_3_2004-(8)-Dolphin_with_a_ball.JPG|ڈولفن
File:White-peacock.jpg|سفید مور
File:Lion in thee zoo.lahore.JPG|ببر شیر
File:Lahore-zoo-guide-map.jpg|چڑیا گھ دا نقشہ
File:Lahore-zoo-elephant-SUZI.jpg|ھاتھی - سوزی
File:Entrance-lahore-zoo.JPG|جی آیاں نوں
File:Golden pheasant.jpg|سنہرا فیزنٹ
File:Blue winged MACAW.jpg|نیلے پنکھاں آلا ماکاع
File:An Old tree in zoo.JPG|400 سال پرانا رکھ
File:Peacock in Lahore Zoo.jpg|مور
Image:lahore_zoo_-_june_3_2004-(64)-Asiatic_Wolf.JPG|بھیڑیا
Image:Lahore zoo - june 3 2004-(69)-Chimpanzee.JPG|چمپینزی)
Image:lahore_zoo_-_june_3_2004-(16)-Bird_Cage.JPG|پنچھی
Image:Eagle_Lahore_Zoo_June302005.jpg|عقاب
Image:lahore_zoo_-_june_3_2004-(30)-A_Zebra.JPG|زیبرا


## ہور دیکھو
* چڑیا گھر
* لہور سفاری چڑیا گھر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ویب سائیٹ 

گٹھ:لہور
گٹھ:چڑیا گھر
گٹھ:پنجاب دے چڑیا گھر
فاہیان

**فاہیان** (337ء-422ء) اک چینی بدھ سیاح سی جس نے پیدل چین تو‏ں بدھ مت دے مقدس تھ‏‏انو‏اں دا سفر کيتا جو ہن پاکستان، بھارت، بنگلا دیش تے سری لنکا وچ واقع نيں۔ اس دا ایہ سفر اس لئی وی اہمیت دا حامل سی کہ اس تو‏ں پہلے کوئی وی چینی ہندوستان نئيں آیا سی تے اس دا بنیادی مقصد چین وچ بدھ مت دے بگڑدے ہوئے عقائد نو‏‏ں دوبارہ صحیح کرنا سی۔ اس نے اس سفر دے ذریعے بدھ مت د‏‏ی مذہبی دستاویز جمع کيتياں تے چین لے گیا۔ ایہ سفر 399ء تو‏ں 412ء تک جاری رہیا۔

## سوانح حیات
فاہیان چین دا باشندہ، بدھ مت دا پیروکار تے عالم سی۔ صرف 25 سال د‏‏ی عمر وچ ایہ اج تو‏ں تقریباً ڈیڑھ ہزار سال پہلے ہندوستان آیا تاکہ بدھ مت دے بارے وچ مستند معلومات تے ہور کوائف حاصل کرسک‏‏ے۔ فاہیان 399ء تو‏ں 412ء تک ہندوستان رہیا۔ فاہیان دے متعلق معلوم ہُندا اے کہ اعلا تعلیم یافتہ تے امیر گھرانے دا چشم و چراغ سی۔ ”ینگ ینگ“ نو‏‏ں اس دا آبائی شہر قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ روایت اے کہ فاہیان 85 سال تک زندہ رہیا۔ اس نے اپنے سفرِ ہندوستان دے تمام حالات و واقعات نو‏‏ں تفصیل تو‏ں قلمبند کيتا۔ چین وچ بدھ مت دے فروغ د‏‏ی اک وجہ فاہیان دا سفر نامہ سی جس نو‏ں اوتھ‏ے بہت اہمیت دتی جاندی رہی۔

## ہور دیکھو
* غار فاہیان
* ہیون سانگ
* چینی بدھ مت

گٹھ:337 دے جم
گٹھ:422 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ:چانگژی دیاں شخصیتاں
گٹھ:چینی بھکشو
گٹھ:چینی سفر نامہ نگار
گٹھ:چینی شخصیتاں
جین لہن

جین لہن اک کیمسٹریگرو تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جوزف برودسکی

**جوزف برودسکی** اک روسی امریکی مضمون لکھاری اے تے ادب وچ نوبل انعام جتیا اے ۔
اوسکر اریآس

اوسکر اریآس اک نوبل انعام جتن آلا اے۔ اے کوسٹاریکا دا صدر وی اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونانی شخصیتاں
رابرٹ سولو

رابرٹ سولو اک معاشیاتگرو تے معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پشئی بولی

پشئی بولییاں اتلے چڑھدے افغانستان دی ہند آریائی لہجے دی ٹولی اے۔ افغانستان دے صوبیاں کاپیسا ننگرہار نورستان لغمان کنڑ چ بولی جاندی اے۔ ایہدے بولݨ والیاں دی گݨتی 216,842 اے۔

## پشئی لوک
پشئی افغانستان دی اک نسلی تے پؤئی بولی بولݨ والی اک ٹولی اے۔ ایہہ چڑھدے افغانستان دے صوبیاں کاپیسا ننگرہار نورستان لغمان کنڑ دے واسی نیں۔ اینہاں دی گݨتی 50000 دے نیڑے اے۔ اینہاں نوں پراݨے گندھاری وی کیا جاندا اے۔ ایہہ پشئی بولی بولدے نیں۔

گٹھ:ہند آریائی بولیاں
اترپاٹھا

**اُتراپتھ**، پراݨے ہندوستان وچ اک راہ دا ناں سی جیہڑا بنگال وچ دریائے گنگا دے دہانے توں شروع ہوکے بیہار، اترپردیش، پنجاب، گندھارا تے افغانستان توں ہوندا ہویا وسطی ایشیا تکر جاندا سی۔ ایس راہ دے آلے دوالے دے تھاں وی اتراپتھ کہلوائے۔

اُتراپتھ سنسکرت زبان دا لفظ اے۔ *اتر* (شمالی)،  *پتھ* (راہ)۔  ایہہ راہ ہندوستان دے شمالی تھانواں توں لنگھدا سی ایس لئی ایہنوں اتراپتھ آکھیا گیا اے۔ 

گٹھ:گندھارا
آرچز نیشنل پارک

آرچز نیشنل پارک امریکہ دے صوبے یوٹاہ دے چڑدے پاسے اک پارک۔ ایتھے 2000 دے نیرے بنیاں ہوں فطری محراباں نین۔

### بارلے جوڑ

*آرچز نیشنل پارک دی ویب سائیٹ

گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
ڈیلیکیٹ آرچ

ڈیلیکیٹ آرچ امریکہ دے آرچز نیشنل پارک چ اک محراب اے جیڑی 16 میٹر اچی اے۔

## مورت نگری

Image:USA 10400 Arches National Park Luca Galuzzi 2007.jpg
Image:Delicate Arch.JPG
Image:USA 10399 x10401 Arches National Park Luca Galuzzi 2007.jpg
Image:Delicate Arch 2005 09 04 sunset.JPEG
Image:USA Arches NP Delicate Arch(1).jpg
Image:Arch.usa.arp.750pix.jpg
Image:Delicate Arch in Arches National Park 2.jpg
Image:DelicateArch1_GB.jpg
Image:Delicate_Arch_on_June_29,_2008_by_Jonathan_Martinez.jpg
Image:Parque Nacional de los-Arcos-Utah2509.JPG
بگ بنڈ نیشنل پارک

بگ بنڈ نیشنل پارک امریکی صوبے ٹیکساس چ امریکہ دا اک نیشنل پارک اے۔ دریاۓ ریو گرانڈ امریکہ تے میکسیکو وشکار 1600 لمبی ولگن بناندا اے تے اے پارک ایدے 244 میل دے ٹوٹے تے اے۔

### بارلے جوڑ

*بگ بنڈ نیشنل پارک دی ویب سائیٹ

گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
دینالی نیشنل پارک

### بارلے جوڑ

*دینالی نیشنل پارک دی ویب سائیٹ

گٹھ:امریکہ
گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
گرینڈ ٹیٹن نیشنل پارک

گرینڈ ٹیٹن نیشنل پارک امریکی صوبے وائیومنگ چ اک پارک اے۔

### بارلے جوڑ

* گرینڈ ٹیٹن نیشنل پارک دی ویب سائیٹ
سڈنی آلٹمین

**سڈنی آلٹمین** اک کیمسٹری گرو سی جے 1989 وچ تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
میزا وردے نیشنل پارک

میزا وردے نیشنل پارک امریکہ دا اک پارک اے۔

### بارلے جوڑ

* میزا وردے نیشنل پارک دی ویب سائیٹ

گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
مائیکل بشپ

مائیکل بشپ اک امریکی سی تے فزیالوجی اچ نوبل انغام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہیرولڈ ورمس

ہیرولڈ ورمس اک امریکی سی تے فزیالوجی اچ نوبل انغام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
موصل

موصل عراق دے اتر چ اک شہر اے جیڑا بغداد توں 400 کلومیٹر دے پینڈے تے نینوا صوبے چ دریاۓ دجلہ دے کنڈے تے وس ریا اے۔ بغداد دے مگرون اے عراق دا دوجہ وڈا شہر اے۔

### بارلے جوڑ

*  
* 
*  

گٹھ:عراق
دریاۓ دجلہ

دجلہ لیندے ایشیاء دا اک دریا اے جیڑا ترکی دے ٹارس پعاڑ (کوہ ٹورس چوں ٹردا ہویا عراق جوں لنگدا اے تے خلیج فارس چ جا ڈگدا اے ۔ خلیج فارس چ ڈگن توں پہلاں ایہہ دیا دریاۓ فرات نال مل کے دریائے شط العرب تشکیل دیندا اے تے بصرہ شہر دے لاگے سمندر چ ڈگدا اے تے اس علاقے چ ایہہ ایران تے عراق وچکار سرحد دا کم وی دیندا اے ۔ دریائے دجلہ تے دریاۓ فرات دے وشکارلے علاقے نوں عربی بولی چ الجزیرہ تے بین النہرین آکھیا جاندا اے تے لاطینی چ میسوپوٹیمیا کہیا جاندا اے تے ایہہ علاقہ دنیا دیاں قدیم ترین رہتلاں دی جنم بھومی اے تے اکادی تے بابل دیاں تہذیباں ایتھے ای ودھیاں پھلیاں ۔

ترکی تے عراق چ اس دریا دے پانی نوں زراعت لئی ورتیا جاندا اے اے تے ترکی نے اس دریا دے پانی نوں ذخیرہ کرن لئی ڈیم بنائے نیں جتھوں بجلی وی حاصل کیتی جاندی اے ۔

عراق دا راجگھر بغداد وی دریائے دجلہ دے کنارے آباد اے ۔

گٹھ:دریا
گٹھ:ایشیا
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دا جغرافیہ
گٹھ:عراق دے دریا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ