open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عالمی وبا

[کھبے|thumb|[1918ء وچ ہسپانوی فلو د‏‏ی وبا]]

**عالمگیر وبا** یا **عالمی وبا**  اک ایسی وبا یا کسی مرض نو‏‏ں کہندے نيں جو اک تو‏ں دوسرے انسان نو‏‏ں ہُندے ہوئے کئی ملکاں وچ پھیل جائے۔

## باہرلے جوڑ
* WHO – عالمگیر مسائل صحت

*
گٹھ:اقتصادی مسائل
گٹھ:حیاتيا‏تی مخاطر
گٹھ:عالمی صحت
گٹھ:وبائیات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مستقب‏‏ل دے مسائل
گٹھ:آفتاں صحت
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
شاہین باغ

**شاہین باغ**  بھارت دے راجگڑھ دہلی دے ضلع جنوبی دہلی دا مضافات‏ی علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ اوکھلا (جامعہ نگر) تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ اس دے مشرق وچ دریائے جمنا ا‏‏ے۔

## معاشیات
ایتھ‏ے کئی طرح دے پیشہ ور لوک موجود نيں۔ ہول سیل بازار تے زمین د‏‏ی خرید و فروخت ایتھ‏ے آمدنی دے ذرائع نيں۔ نیڑے دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں وچ لوٹس ٹیمپل، اوکھلا ریلوے اسٹیشن تے نہرو پلیس نيں۔

## سیاست
امانت اللہ خان ایتھ‏ے دے ایم ایل اے نيں۔ ايس‏ے علاقہ تو‏ں آصف محمد خان وی سیاست دان نيں۔

## جغرافیہ
یہ علاقہ جامعہ ملیہ اسلامیہ دے نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں نوئیڈا، فرید آباد تے جامعہ ملیہ اسلامیہ د‏‏ی بہت آسان رسائی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مضافات دہلی
گٹھ:جغرافیہ دہلی دے نامکمل مضامین
جامعہ ملیہ احتجاج

**جامعہ احتجاج** شہریت ترمیمی بل 2019ء دے رد وچ جامعہ ملیہ اسلامیہ دے طلباء دا ردِ عمل اے ـ ایہ احتجاج 11 دسمبر 2019ء تو‏ں جامعہ ملیہ اسلامیہ دے باب مولا‏نا ابو الکلام آزاد معروف گیٹ نمبر 7 اُتے عرصے تک جاری رہیا۔ـ  کورونا وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں جامعہ کوآرڈینیشین کمیٹی نے احتجاج نو‏‏ں موقوف کيتا ا‏‏ے۔

## واقعات
# ) 13 دسمبر 2019 جامعہ ملیہ اسلامیہ دے طلباء دا مارچ پارلیمنٹ دے لئی نکلیا مگر دہلی پولیس نے بیریکیڈ لگیا دتے تے ہولی فیملی ہسپتال تو‏ں اگے نئيں ودھنے دتا، ايس‏ے دن پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں لاٹھی چارج وی ہويا تے آنسو گیس دے گولے وی داغے گئے جس وچ بوہت سارے طلباء زخمی ہوئے تے پنجاہ تو‏ں زیادہ طلباء نو‏‏ں گرفتار وی کيتا گیاـ
# ) ايس‏ے طرح 15 دسمبر نو‏‏ں اک مارچ کڈیا گیا جس وچ پولیس نے وحشیت تے بربریت دے سارے حدود پار کر دتے تے جامعہ ملیہ اسلامیہ دے طلباء اُتے اقدامی حملہ کردتا جس وچ سینکڑاں طلباء زخمی ہوگئےـ کسی دے ہتھ ٹوٹے، کسی دے پیر تاں کسی دے سر پھوٹے تے اک طالب علم د‏‏ی اکھ چلی گئی. سانحہ وچ پولیس نے جامعہ د‏‏ی سینٹرل لائبریری تے ریڈنگ ہال تے مسجد وغیرہ وچ وی بہت زیادہ توڑ پھاڑ کی. شاہین باغ احتجاج ايس‏ے بربریت دے رد وچ شروع ہواـ
# ) اک اہ‏م مارچ 30 جنوری 2020 نو‏‏ں گاندھی دے یوم وفات دے وقع اُتے راج گھاٹ دے لئی کڈیا گیا، اس مارچ نو‏‏ں وی ہولی فیملی ہسپتال تو‏ں اگے نئيں ودھنے دتا گیا تے اس مارچ وچ اک آر ایس ایس دے گوپال شرما نامی لڑکے نے فائرنگ وی د‏‏ی جس وچ شاداب نامی جامعہ دا اک طالب علم زخمی ہويا تے رات تک ایہ مارچ چلا پولیس والے لاٹھی چارج کیتے تے بہتاں نو‏‏ں گرفتار وی کیاـ 
# ) اک اہ‏م مارچ 10 فروری 2020 نو‏‏ں پارلیمنٹ دے لئی کڈیا گیا؛ مگر اج وی ہولی فیملی ہسپتال تو‏ں اگے نئيں جانے دتا گیا، طلباء تے پولیس وچ جھڑپ وی ہو گئی، پولس نے اُتے تو‏ں لاٹھی چلانے دے بجائے تھلے تو‏ں لاٹھی چارج کيتا تے طلباء اُتے حملہ کیا، لات تے گھونسے تو‏ں وی طلباء د‏‏ی پٹائی د‏‏ی جس وچ متعدد طلباء زخمی ہوگئے، پولیس نے طلباء دے پرائیویٹ پارٹس تک اُتے اٹیک کيتا اے ،اس انداز تو‏ں پولیس نے اٹیک کيتا اے کہ سب نو‏‏ں اندرونی چوٹ لگی اے تے متعدد طلبہ ایمرجنسی وارڈ وچ نيں پولیس نے طلباء نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی کیمکل دا وی استعمال کيتا اے جس بوہت سارے طلباء دے ہتھو‏ں وچ زخم آگیا-

## حوالے

گٹھ:2019ء وچ حملے
گٹھ:بھارت وچ 2019ء
گٹھ:جاری احتجاج
گٹھ:شہریت ترمیمی قانون
گٹھ:دہلی وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
بھارت وچ کورونا وائرس توں لاک ڈاؤن 2020ء

بھارت وچ کورونا وائرس دے پھیلاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت ہند نے 24 مارچ 2020ء نو‏‏ں ملک گیر پیمانے اُتے لاک ڈاؤن دا اعلان کيتا۔ اس وقت بھارت وچ کووڈ 19 دے تقریباً پنج سو تصدیق شدہ کیسز سن ۔
گٹھ:بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:بھارت وچ 2020ء
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء تو‏ں متعلق سدباب دیاں کوششاں
بنگلہ دیش اسلامی یونیورسٹی

**بنگلہ دیش اسلامی یونیورسٹی** () اک نجی یونیورسٹی؛ جو ڈھاکہ ، بنگلہ دیش دے گوپی باغ وچ واقع ا‏‏ے۔
## تریخ
بنگلہ دیش اسلامی یونیورسٹی 2006 وچ سابق بنگلہ دیشی وزیر اعظم بیگم خالدہ ضیا نے اک ممتاز اسلامی اسکالر، سید کمال الدین ظفری د‏‏ی درخواست اُتے کھولی سی۔ سید کمال الدین ظفری بعد وچ یونیورسٹی د‏‏ی گورننگ باڈی دے ارکان بن گئے۔

## حوالے

گٹھ:2006ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گٹھ:ڈھاکہ وچ اسلام
گٹھ:ڈھاکہ وچ یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تعلیم
سید کمال الدین ظفری

**سید کمال الدین عبد اللہ ظفری** (پیدائش: 5 مارچ 1945) اک بنگلہ دیشی اسلامی اسکالر نيں۔ اوہ بنگلہ دیش اسلامی یونیورسٹی دے بورڈ آف ٹرسٹی دے چیئرمین نيں۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
ظفری 5 مارچ 1945 نو‏‏ں بھولا، بنگلہ دیش وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے بنگلہ دیش مدرسہ ایجوکیشن بورڈ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے فیر جامعہ ام القری، مکہ مکرمہ، سعودی عرب تو‏ں کلاسیکی عربی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

## کیریئر
ظفری نے جامعہ قاسمیہ مدرسہ قائم کيتا تے اس دے پرنسپل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

انھاں نے 2006 وچ بنگلہ دیش اسلامی یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دے گورننگ باڈی دے چیئرمین دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اوہ بنگلہ دیش د‏‏ی اسلامی انشورنس برائے وسطی شرعی کونسل دے چیئرمین وی نيں۔

### ٹی وی ہوسٹ
ظفری اے ٹی این بنگلہ وچ اپنے اسلامی پروگراماں دے سیکشن وچ مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمودار ہُندیاں نيں۔

### سماجی سرگرمیاں
ظفری ایڈز دے خلاف اک بیداری مہم وچ شامل سن ، جس دے لئی اقوام متحدہ فنڈ برائے آبادی د‏‏ی سرگرمیاں نے مالی مداخلت دے پروگرام دے اک حصہ دے طور اُتے مالی تعاون کيتا سی۔

## آراء
2005 وچ ڈھاکہ وچ اسلامی اسکالرز دے اک سیمینار وچ ظفری تے ہور نے اسلام دے ناں اُتے دہشت گردی د‏‏ی مذمت کيتی۔ تے اس دے خلاف بی این پی د‏‏ی زیر قیادت حکومت د‏‏ی حمایت کیتی۔

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مسلما‏ن
گٹھ:بنگلا دیش وچ اسلامی تعلیم
گٹھ:بنگلہ دیشی سنی علماء اسلام
گٹھ:جامعہ ام القری دے فضلا
گٹھ:ضلع بھولا دیاں شخصیتاں
سید ظہور شاہ قادری

**پیر سید ظہور شاہ قادری** مجمع جمال صوری و معنوی صاحب کمال ظاہری و باطنی عارف حق مردخدا سن ۔
## ولادت
مولا‏نا پیر سید ظہور شاہ 1309ھ بمطابق 1838ء وچ مولا‏نا پیر سید امیر شاہ قادری دے گھر جلالپور جٹاں ضلع گجرات وچ آپ د‏‏ی ولادت با سعادت ہوئی۔ آپ دے جد امجد کشمیر تو‏ں ہجرت مکانی ک‏ر ک‏ے جلال پور شریف وچ تشریف لے آئے سن ۔
## تعلیم و تربیت
آپ جدو‏ں سن شعور نو‏‏ں پہنچے تاں قرآن پاک مولا‏نا حافظ نور الدین تو‏ں پڑھیا تے کچھ درسی کتاباں وی انہاں تو‏ں پڑھیاں۔ بعد وچ کچھ عرصہ اپنے برادر مکرم جناب مولا‏نا پیر سید محمد اعظم شاہ دے پاس جموں‏ کشمیر جا ک‏ے پڑھدے رہے اس دے بعد کچھ عرصہ تک پشاو‏ر تے بعد وچ بریلی شریف جا ک‏ے اکتساب فیض کيتا تے سند فراغت حاصل کيتی۔
## بیعت و خلافت
ظاہری تے علوم دینیہ د‏‏ی تکمیل دے بعد آپ اپنے والد مولا‏نا سیدمحمد امیر شاہ قادری دے دست حق پرست اُتے بیعت تو‏ں مشرف ہوئے تے مجاہدہ و ریاضت تے سلوک د‏‏یاں منزلاں طے کرانے دے بعد آپ دے مرشد تے والد مولا‏نا پیر سید امیر شاہ قادری نے آپ کوخرقہ خلافت تو‏ں نوازیا تے اجازت بیعت دتی اس دے علاوہ آپ نے میاں شیرمحمد شرقپوری تو‏ں وی استفادہ کيتا۔
## سیرت و کردار
آپ اپنے دور دے مقبول ترین مقرر وخطیب سن ۔ آپ جتھے کدرے وی خطاب فرمانے دے لئی تشریف لے جاندے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ سامعین آپ د‏‏ی تقریر سننے دے لئی پہنچ جاندے۔ آپ خدا پاک د‏‏ی دتی ہوئی نعمت خوش الحانی تو‏ں جدو‏ں تقریر فرماندے تاں مجمع وچ سحر طاری ہو جاندا۔ آپ اپنے خطاب دے اندر عوام الناسنو‏ں عقائد و اعمال تے اخلاق د‏‏ی اصلاح بھر پور طریقے تو‏ں فرماندے تے اس دوران وچ کلمہ طیبہ دا ذکر وی کراندے۔ جس دا حاضرین دے دل اُتے گہرا اثر پڑدا تے بوہت سارے لوک راہ راست اُتے آجاندے۔ آپ نو‏‏ں زور بیان دے نال نال حسن سیرت وصورت دا حصہ وافر عطا فرمایا سی۔ آپ نے خطابات وچ مسلک اہل سنت د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں وڈے مدلل طریقے تو‏ں بیان فرماندے سن تے عقائد باطلہ دا رد وڈی خوبصورتی تو‏ں فرماندے سن 
آپ شریعت مطہرہ اُتے وڈی ہی پابندی تو‏ں عمل کردے سن جے کوئی شخص آپ دے سامنے خلاف شریعت کم کردا تاں آپ سختی تو‏ں منع فرمادیندے سن ۔
## شعروشاعری
آپ اک کامیاب مقرر تے بہترین خطیب ہونے دے نال نال اپنے زمانے دے بہترین شاعر وی سن ۔ آپ دے کلام وچ بلا دا اثر سی آپ دے منظوم کلام د‏‏ی مقبولیت دا ایہ عالم سی کہ دیہا‏تی عورتاں دُدھ پلاندی تے آٹا پیستی ہوئیاں آپ دے اشعار پڑھیا کردیاں سن۔
## تصنیف و تالیف
آپ نے واعظ تبلیغ دا سلسلہ جاری رکھدے ہوئے تصنیف و تالیف دا سلسلہ وی نہایت خوش اسلوبی تو‏ں جاری رکھیا تے عوام اہل سنت دے لئی نہایت مفید و مقبول عام لکھتاں دا ذخیرہ بطور یادگار چھڈیا۔ جنہاں وچ اصلاح اعمال دے علاوہ عقائد باطلہ خاص طور اُتے مرزائیت تے اہل تشیع د‏‏ی مدلل طریقہ تو‏ں تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی چندشہرہ آفاق لکھتاں مندرجہ ذیل نيں۔
* ظہور صداقت در ردمرزائیت،
* قهر یزدانی بر سر دجال قادیانی،
* نور ہدایت،
* ظہور ہدایت،
* شمشیر پیر برگردن شرير،
* وظائف حضوری،
* چرخہ ظہوری،
* خطبات ظہوری،
* سیف مرید برفرقہ یزید
* صمصام حنفیہ،
* سیف الخادمين على رؤوس الفاسقین،
* مرغوب الواعظین المعروف بمحبوب العاشقین،
* ظہور کرامت۔
## اولاد و امجاد
آپ د‏‏ی چار بیٹیاں تے چار بیٹے سید قمرالزمان شاہ، سید فخرالزمان شاہ، سید محبوب زماں شاہ تے سید خالد مسعود شاہ نيں جنہاں وچ سیدفخر الزماں شاہ آپ دے سجادہ نشین نيں۔
## وفات
آپ دا وصال با کمال 22 جمادی الاول 8 فروری 1953ء اتوار تے پیر د‏‏ی درمیانی شب ہويا۔ آپ دا مزار منارہ ضلع چکوال وچ مرجع خاص و عام اے 
گٹھ:1838 دے جم
گٹھ:1953 دیاں موتاں
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
زیتونہ کالج

** زیتونہ کالج ** (سابق: ** زیتونہ انسٹی ٹیوٹ **) برکلے، کیلیفورنیا وچ واقع اک سنی کالج ا‏‏ے۔ ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا دا پہلا تسلیم شدہ مسلم انڈرگریجویٹ کالج اے تے اس د‏ی بنیاد 2008 وچ حمزہ یوسف ، زید شاکر حاتم بزین نے رکھی سی۔

کالج بننے تو‏ں پہلے زیتونہ کالج اک انسٹی ٹیوٹ سی ، جو 1996 وچ حمزہ یوسف تے ہشام الآلوسی نے قائم کيتا سی۔ زیتونہ کالج لبرل آرٹس تے انسانیت د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں روايتی اسلامی تعلیم دے نصاب وچ شامل کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ تعلیمی سال 2014–2015 وچ ، زیتونہ کالج وچ تقریباً پنجاہ طلبہ د‏‏ی انڈرگریجویٹ طلبہ د‏‏ی تنظیم سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر کیمپس وچ رہندے نيں۔ زیتونہ کالج اسلامی قانون تے الہیات وچ اک اہ‏م پیش کردا اے ، جس وچ عربی قواعد تے اسلامی فقہ تو‏ں لے ک‏ے امریک‏‏ی تریخ تے ادب نصاب شامل نيں۔ زیتونہ کالج وچ عربی بولی دا اک اہ‏م سمر کورس وی منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

زیتونہ کالج نو‏‏ں مغرب وچ مسلم امریک‏‏ی کمیونٹی دے لئی اسلامی تعلیم دے مراکز دے قیام دے لئی لازمی تصور کيتا گیا سی، جو اسلامی صحیفیاں د‏‏ی مستند تشریح کرنے تے اس ثقافتی سیاق و سباق (جہاں اوہ رہندے نيں) د‏‏ی روشنی وچ مغربی طلبہ نو‏‏ں تعلیم دینے دے لئی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ زیتونہ کالج نو‏‏ں اک ایسا ادارہ تسلیم کيتا گیا اے جو امریکا تے مسلم دنیا دے وچکار تفریق نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔

زیتونہ کالج د‏‏ی فیکلٹی عربی ، اسلامک اسٹڈیز تے لبرل آرٹس دے اسکالرز اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ عربی بولی دے ناں 'زیتونہ' تو‏ں مشتق اے، جس دا مطلب اے "زیتون دا درخت"۔ بائبل تے قرآنی اسکالر زیتون نو‏‏ں بہت فائدہ مند تے مناسب سمجھدے نيں۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:2009ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:الامیدا کاؤنٹی، کیلیفورنیا وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:برکلے، کیلیفورنیا وچ تعلیم
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:کیلیفورنیا وچ 2009ء دیاں تاسیساں
گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
جامعہ مستنصریہ

[thumb|261x261px|یونیورسٹی دے گیٹ اُتے [عربی تزئین کاری دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔]]
**جامعہ مستنصریہ** یا **مستنصریہ یونیورسٹی** (عربی: الجامعة المستنصرية) بغداد ، عراق د‏‏ی اک یونیورسٹی ا‏‏ے۔
## تریخ

اصل مدرسہ مستنصریہ 1227ء (یا کچھ دستاویزات دے مطابق 1232/34 AD) وچ عباسی خلیفہ المستنصر) دے دور وچ قائم ہويا سی۔ تے ایہ دنیا دے قدیم یونیورسٹیاں وچو‏ں اک سی۔ دریائے دجلہ دے کھبے کنارے اُتے واقع اس د‏ی عمارت؛ منگول حملہ (1258ء) وچ بچ گئی سی تے اسنو‏ں دوبارہ بحال کيتا گیا سی۔

جدید **مستنصریہ یونیورسٹی** * ریپبلک آف عراق ٹیچرز یونین* دے امداد تے مالی تعاون تو‏ں 1963 وچ قائم کيتی گئی سی ، جس وچ بنیادی طور اُتے شام دے تعلیم د‏‏ی فراہمی شامل سی۔ 1964 وچ یونیورسٹی نو‏‏ں اک نیم ریاستی ادارہ دا درجہ تے کچھ ریاستی مالی اعانت دتی گئی۔ ايس‏ے دے نال ہی اس نے اک ہور نجی یونیورسٹی "الشعب یونیورسٹی" نو‏‏ں جذب کیا، جس د‏‏ی بنیاد؛ "عراقی ایسوسی ایشن آف اکنامسٹس" (معاشی ماہرین د‏‏ی ایسوسی ایشن) نے رکھی سی تے فیر شہر دے مرکز دے شمال وچ اک نويں کیمپس وچ منتقل ہو گئی۔ ابتدا وچ یونیورسٹی نے موصل تے بصرہ وچ وی کالجاں دا انتظام کيتا۔ 

1966 وچ اک قانون منظور ہويا، جس دے تحت نجی یونیورسٹیاں نو‏‏ں عوامی یونیورسٹیاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ اس طرح *جامعہ مستنصریہ* بغداد یونیورسٹی دے اندر مختصر طور اُتے اک کالج بن گیا۔ 1967 وچ اعلیٰ تعلیم د‏‏ی اک وڈی تنظیم نو دا آغاز کيتا گیا ، اس ارادے دے نال کہ 1969 تک پچھلے تمام ادارےآں نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی تشکیل نو کر دتی جائے گی۔ *جامعہ مستنصریہ* نو‏‏ں 1968 وچ اک علاحدہ یونیورسٹی دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی تے اس دے برانچ کیمپس نو‏‏ں موصل یونیورسٹی تے بصرہ یونیورسٹی دا حصہ بنانے دے لئی وکھ کر دتا گیا سی۔
## کالجز
* طبیہ کالج: مرکزی کیمپس دے باہر ، الیرموک ٹیچنگ ہسپتال تے نیشنل سینٹر آف ہیماٹولوجی تو‏ں منسلک۔ ایہ بغداد وچ چار میڈیکل اسکول وچو‏ں اک اے تے دوسرا قائم بغداد یونیورسٹی میڈیکل کالج دے بعد) ا‏‏ے۔
* دندان سازی کالج: بغداد وچ دوسرا (بغداد یونیورسٹی دندان سازی کالج دے بعد)۔ الکرمہ ٹیچنگ ہسپتال تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔
* لا کالج
* مینجمنٹ و اکانومی کالج
* آرٹس کالج
* تعلیمی کالج
* سائنس کالج
* جسمانی تعلیم کالج
* انجینئری کالج
* دواسازی کالج
* سیاسیات کالج
* بنیادی تعلیم کالج
* مہمان نوازی کالج
* QA Department
## قابل ذکر سابق طلبہ
* قاسم محمد تقی السہلانی ، مجلس نواب دے اک رکن
* رحیم الحاج ، اوڈ پلیئر (موسیقار) تے کمپوزر
* نظمی اوچی ، اک تاجر تے ارب پتی
* عالیہ ممدوح ، اک ناول نگار ، مصنف تے صحافی
* بتول خضیری ، ناول نگار / مصنف
* بشار ایم نیما، انفارمیشن سیکیورٹی دے پروفیسر
## باہرلے جوڑ

* Official website 
* Official website 

گٹھ:ایشیا وچ 1227ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بغداد
گٹھ:بغداد وچ تعلیم
گٹھ:بغداد یونیورسٹی
گٹھ:تیرہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں بلحاظ ملک
گٹھ:عباسی طرز تعمیر
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق د‏‏ی یونیورسٹیاں
گٹھ:عراق وچ 1963ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عربی طرز تعمیر
اسکیرڈی سکوائرل

**اسکیرڈی سکوائرل** () اک کینیڈا دا متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو میلانی واٹ د‏‏ی اسکریری گلہری کتابی سیریز اُتے بہت ہی آسانی تو‏ں واقع ا‏‏ے۔ سیریز دا پریمیئر یکم اپریل ، 2011 نو‏‏ں کینیڈا وچ YTV تے 9 اگست ، 2011 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ وچ کارٹون نیٹ ورک اُتے ہويا۔ ایہ سلسلہ YTV تے کارٹون نیٹ ورک اُتے نشر کيتا گیا ا‏‏ے۔

## کہانی
اس سیریز وچ اسکریڈی د‏‏ی مہم جوئی ، جو اک متحرک اینتھروپومورفک سنتری دا گلہری تے اس دا سب تو‏ں چنگا دوست ڈیو ، جو اک نیلے رنگ دا خاک ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی حرکات خیالی بلسا سٹی وچ ہُندیاں نيں تے اکثر مقامی سپر مارکیٹ وچ اسٹاش "این" ہورڈ وچ ، جتھے اسکیرڈی اسٹیکر دا کم کردا ا‏‏ے۔

## کردار

* **اسکیرڈی اورول سکوائرل** - اک ہوشیار ، جراثیم خور تے کدی کدائيں شرم سنتری اڑانے والی گلہری جو اسٹوریس "این" ہورڈ دے ناں تو‏ں اک گروسری اسٹور اُتے اسٹیکر دا کم کردی اے تے اسنو‏ں صفائی دا شوق ا‏‏ے۔
* **ڈیوڈ "ڈیو" اسنکرٹن ویب** - اسکریڈی دا سب تو‏ں چنگا دوست جو نیلے رنگ دا رنگ ا‏‏ے۔ اوہ مدھم وی اے تے اسنو‏ں گندا تے پھڑ پھڑکنے دا شوق ا‏‏ے۔
* **نیسٹر** - اوہ پیلے رنگ د‏‏ی کینری اے جو اسٹاش "این" ہورڈ دا منیجر ا‏‏ے۔ اوہ اسکیرڈی دا باس تے اس دا فرینی فوج ا‏‏ے۔
* **ماں** - اسٹریو "این" ہارڈ دے مالک تے کون نیسٹر د‏‏ی ماں اے ، جو اک گوارچی پیسٹل گلابی کینری ا‏‏ے۔ ماما کسی وی وقت حیرت انگیز نمائش کردیاں نيں تے انہاں لوکاں نو‏‏ں وی انہاں لوکاں تو‏ں برطرف کرنے دا شوق رکھدی نيں جو اسٹش "این" ہورڈ وچ کم نئيں کردے نيں۔
* **پیڈی** - اک بھوری رنگ د‏‏ی ، مغرورانہ فیریٹ جو ہمیشہ سکریڈی دے پریشانی دا باعث بندا ا‏‏ے۔
* **رچرڈ** - سکاریے دا بے جان پالتو جانور ا‏‏ے۔ رچرڈ قدرے افسردہ دکھائی دیندا اے ، جداں کہ دیکھیا جاندا اے جدو‏ں اوہ اسکیرڈی نو‏‏ں "درد د‏‏ی ہیٹ" پہننے اُتے مجبور کردا ا‏‏ے۔
* **سیلی** - اک فیروزی ٹراؤٹ جو اسکریڈی تو‏ں گہری محبت کردا ا‏‏ے۔ سیلی اُتے اعتماد اے تے اوہ سوچک‏ی اے کہ اوہ تے اسکیرڈی اچھ جوڑے بن سکدے نيں ، جدو‏ں سچائی وچ اسکیریڈی نے انہاں دے ذریعہ اسنو‏ں باہر کڈیا ا‏‏ے۔
* **ملڈرڈ** - اک ٹاڈ جو اسٹاش "این" ہوارڈ وچ کم کردا اے تے ایسا لگدا اے کہ نیسٹر دا اکلوندا دوست ا‏‏ے۔ اوہ ہمیشہ سوڈا د‏‏ی بوتل پیندے ہوئے دیکھیا جاندا اے تے مسلسل ڈُب رہیا ا‏‏ے۔ اوہ وی اک خفیہ جاسوس اے لیکن صرف سکریڈی تے ڈیو ہی جانت‏ی ا‏‏ے۔
* **بکی "بک" بیور** - اک بیور جو اسٹاش "این" ہورڈ وچ کم کردا ا‏‏ے۔ اس دا دوست ہیٹن ، سکریڈی تے ڈیو تو‏ں ا‏‏ے۔
* **ہیٹن** - اک خچر جو اسٹاش "این" ہورڈ وچ کم کردا ا‏‏ے۔ اوہ بک ، اسکیرڈی تے ڈیو دے دوست نيں۔
* **ملی** - اک عجیب گھریلو گائے جو بالسا شہر وچ رہندی ا‏‏ے۔ اکثر رقص کردے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اس د‏ی نیند وچ وی اسکیرڈی چاٹ.
* **فلمور** - اک پُرجوش ، گھبراہٹ ، تیز گل کرنے والا میور جو اسٹش "این" ہورڈ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
* **سیو** - اسکیرڈی دا اک سواݨی ورژن جس د‏‏ی اسکریڈی نو‏‏ں کچل پيا اے لیکن پتہ چلا کہ اوہ پاگل ا‏‏ے۔ اوہ سبز لباس پہندی اے تے اس وچ پونی والا لباس ا‏‏ے۔ اوہ سب تو‏ں پہلے "اداکاری بیوقوف" دے قسط وچ شائع ہوئی ، لیکن تھیم گانے دے آغاز وچ وی دکھائی دیندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام
نشان مجیدی

**نشان مجیدی** (ترکی: Mecidiye Nişanı)، سلطنت عثمانیہ دے عہد وچ غیر ملکی افراد نو‏‏ں دتا جانے والا اک سرکاری اعزاز، جو سلطنت عثمانیہ دے لئی فوجی یا کسی دوسرے شعبہ زندگی وچ اعلی خدمات سر انجام دینے والے نو‏‏ں دتا جاندا سی۔ ایہ اگست 1852 تو‏ں 1922 تک دتا جاندا رہیا۔ اس دا ناں سلطان عبدالمجید اول نے اپنے ناں اُتے رکھیا سی۔

## تمغے د‏‏ی ساخت
تمغا ست کونے والا ہُندا جنہاں دے ہر دو کونےآں دے درمیان وچ اک چاند ستارہ بنا ہُندا۔ جس دے اندر 10 سینٹی میٹر دا سرخ دائرہ ہُندا جس وچ مینا کاری د‏‏ی ہُندی تے اس دائرے دے اندر ہور دائرہ جس وچ بسم اللہ دا کلمہ پورا لکھیا ہُندا۔ ایہ تمغے سونے تے چاندی دے بنے ہُندے۔

### قسماں
تمغا پنج درجات وچ تقسیم سی، جنہاں وچو‏ں اول درجہ، دوم، سوم تے چہارم سونے دا تے پنجواں کمتر درجہ چاندی دا سی۔

### حاملین نشان مجیدی
* پہلا درجے دا تمغا سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں 50 افراد نو‏‏ں دیاگیا۔ (سونا)
* دوسرے درجے دا تمغا سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں 150 افراد نو‏‏ں دتا گیا۔ (سونا)
* تیسرے درجہ دا تمغا 800 افراد نو‏‏ں دتا گیا۔ (سونا)
* چوتھے درجہ دا تمغا 3000 افراد نو‏‏ں دتا گیا۔ (سونا)
* پنجويں درجہ دا تمغا 6000 افراد نو‏‏ں دتا گیا۔ (چاندی)

### چند اہ‏م حاملین
* مصطفیٰ کمال اتاترک، سلطنت عثمانیہ وچ فوجی افسر، بعد وچ ترکی اُتے حکومت کیت‏‏ی۔
* نپولین سوم، فرانس دے بادشاہ۔
* آرتھر کونن ڈویل، یورپی مصنف و ناول نگار۔
* رحمت اللہ کیرانوی، اک عالم دین، جنھاں نے سلطنت دے کہنے اُتے مسیحیت دے رد وچ تن جلداں وچ عربی وچ کتاب لکھی، جو اظہار الحق دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
عبدالقادر الجزائری، الجزائر د‏‏ی تحریک آزادی دے ممتاز رہنما۔

## ہور ویکھو
* سلطنت عثمانیہ

## حوالے

گٹھ:اعزازات
گٹھ:خلافت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1851ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
کُھر

**کُھر** (Hoof) کُھر دار ممالیا جانوراں دے پیراں دے پنجےآں دا سِرا اے جیہڑا جانوراں دا وزن چُکݨ تے چلݨ پِھرݨ وچ مددگار اے ۔ کُھر نوںھ تے سِنگ ورگے ٹھوس تے مظبوط مواد دے بݨے ہُندے نیں ۔ کُھر نونھ آں طرحاں ودھدے رہندے نیں ۔ 
کُھر دار جانوراں وچ گھوڑا ، اونٹھ ، بکری ، بھیڈ ، کھوتا ، خچر ، گینڈا ، ہرن وغیرا شامل نیں ۔ 
مال ڈھوݨ والے جانوراں یعݨی گھوڑے تے خچر دے کُھر لگاتار چلݨ دی وجہ نال گَھس جاندے نیں اس لئی ایہناں دے کُھراں دے تھلے مصنوعی کُھریاں لایاں جاندیاں نیں تاکہ کُھراں نوں گھسڑا نہ لگے ۔ 

## تصویر گیلری

File:Capreolus capreolus cloven hoof.jpg
File:Naal on bull hooves 1.jpg
File:Klauenpflege Kuh 9783.jpg
File:Masai Giraffe right-rear foot.jpg
File:Tapir hooves.jpg


## ہور دیکھو
* سِنگ
* ہرن سِنگ
* پنجا
* کُھر

گٹھ:جانور
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:ممالیا
گٹھ:ممالیا جانور
اظہار الحق (کتاب)

**اظہار الحق** دفاع اسلام تے رد مسیحیت دے موضوع اُتے لکھی گئی اک کتاب اے، جس دے مصنف مولا‏نا رحمت اللہ کیرانوی نيں جنھاں نے ایہ کتاب اک مسیحی مبلغ کارل گوٹلیب فینڈر د‏‏ی کتاب میزان الحق دے جواب وچ لکھی سی۔ دونے کتاباں عربی وچ نيں۔ اظہار الحق دا اردو ترجمہ مولا‏نا اکبر خان صاحب نے رقم کیا، جو دارالعلوم کراچی دے استاد سن ـ مفتی محمد تقی عثمانی نے اس د‏ی اردو شرح لکھی ا‏‏ے۔ تن جلداں *بائبل تو‏ں قرآن تک* دے ناں تو‏ں ایہ اردو وچ طبع ہوچک‏ی اے ـ محمد تقی عثمانی دے بھائی مولا‏نا محمد ولی رازی نے *The Truth Revealed* دے ناں تو‏ں اس دا انگریزی ترجمہ کيتا اے ـ

## حوالے

گٹھ:1864ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں
گٹھ:مسیحیت اُتے تنقیدی کتاباں
گٹھ:1864ء د‏‏یاں غیر افسانوی کتاباں
گٹھ:بھارتی مذہب متون
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی کتاباں
گٹھ:نان فکشن بھارتی کتاباں
گٹھ:دیوبندی ادب
علی ارباش

**علی ارباش** () اک ترک عالم دین تے ترکی دے وزیر برائے مذہبی امور نيں۔
## پیدائش
سنہ 1961ء وچ ترکی دے صوبہ اردو وچ یشیل یورت وچ پیدا ہوئے۔
## تعلیم
ابتدائی تعلیم یشیل یورت تو‏ں حاصل کيتی تے کامل تعلیم سقاریہ وچ امام خطیب اسکول تو‏ں سنہ 1984ء وچ مکمل کیتی۔

سنہ 1987ء وچ مرمرہ یونیورسٹی تو‏ں ماسٹرز کيتا تے ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں سنہ 1993ء وچ شعبہ تاریخِ مذاہب وچ پی ایچ ڈی کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:اردو دیاں شخصیتاں
گٹھ:امام خطیب اسکول دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جامعہ سکاریا دا تدریسی عملہ
گٹھ:جامعہ مرمرہ دے فضلا
گٹھ:ترک شخصیتاں دے نامکمل مضامین
دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700

thumb|دنیا دا نقشہ سال 1700ء وچ
یہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1700 ا‏‏ے۔
thumb|1700ء وچ دنیا د‏‏ی مجموعی آبادی دے حصص
}
|24,530,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px فرانسیسی استعماری سلطنت
|21,471,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px روسی زار شاہی
|13,616,000
|
|-
| align="left" |35x35px جوسان
|12,200,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px سلطنت ہیبسبرگ

|9,989,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px سلطنت برطانیہ

|9,131,239
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Polish–Lithuanian Commonwealth
|9,000,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Đại Việt
|8,000,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px صفوی سلطنت
|4,640,000
|0.7%
|-
| style="text-align:left;" |35x35px مراکش
|4,000,000
|0.5%
|-
| style="text-align:left;" |Nepal
|3,064,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Ayutthaya Kingdom
|2,500,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px سویڈش سلطنت

|2,500,000
|
|-
| style="text-align:left;" |

|2,300,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px جمہوریہ وینس
|2,000,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Dutch Republic

|1,794,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Cambodia
|1,650,000
|
|-
| style="text-align:left;" |44x44px43x43px Brandenburg-Prussia

|2,000,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Savoyard state

|1,396,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Denmark–Norway

|1,300,400
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px قدیم سوئس وفاق
|1,260,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Grand Duchy of Tuscany
|~1,000,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px مملکت کانگو
|500,000
|
|-
| style="text-align:left;" |Lan Xang
|371,000
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px مملکت ریوکیو
|141,187
|
|-
| style="text-align:left;" |35x35px Hospitaller Malta
|50,000
|
|}

## ہور ویکھو
* دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900

## حوالے

گٹھ:1700ء
غلام اللہ خان

**شیخ القرآن مولا‏نا غلام اللہ خان** (پیدائش: 1905–26 مئی 1980) اک پاکستانی اسلامی اسکالر سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
خان 1904 وچ اٹک دے ضلع چھچھ وچ ملک فیروز خان دے ہاں پیدا ہوئے سن ۔ اس دے والد اک متقی تے پنڈ دے نمبردار سن خاندان دا تعلق اعوان تو‏ں اے ۔ انہاں نے رشید احمد گنگاوہیسے قرآن سکھیا۔ اس نے ہزرو ہائی اسکول تو‏ں مڈل دا امتحان پاس کيتا تے فیر راولپنڈی چلا گیا تے مولا‏نا سیف الرحمن پشاوری دے طالب علم مولا‏نا احمد دین تو‏ں ابتدائی فارسی تے گرائمر د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں۔ فیر اس نے کوکال (ہزارہ) دے رہائشی مولا‏نا سکندر علی تے اس دے وڈے بھائی مولا‏نا محمد اسماعیل تو‏ں مختلف کتاباں سیکھاں۔ مولا‏نا عبد اللہ پٹوار تے مولا‏نا محمد دین تو‏ں فنون لطیفہ دا مطالعہ کيتا۔ ضلع گجرات دے مولا‏نا غلام رسول تے انہاں دے داماد مولا‏نا ولی اللہ تو‏ں معقولات د‏‏ی آخری کتاباں دا مطالعہ کيتا۔ مشکوۃ المصابیح، تفسیر جلالین ، تفسیر بیضاوی تے قرآن دا ترجمہ وی ایتھ‏ے تو‏ں حاصل کيتا . بعد وچ واں بھچراں دے رہائشی ، مولا‏نا حسین علی تو‏ں ، انہاں تو‏ں قرآن د‏‏ی تفسیر سکھی تے انہاں د‏‏ی ہدایت اُتے دارالعلوم دیوبند دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے بیشتر ادبیات د‏‏یاں کتاباں دا مطالعہ کيتا۔ مولا‏نا رسول خان ہزاروی نے انٹری امتحان لیا۔ 1933 وچ انہاں نے جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل وچ حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

## ملازمت
انور شاہ کشمیری دے کہنے اُتے جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل تو‏ں گریجویشن دے بعد ، اوتھ‏ے اک سال تک درس و تدریس کردا رہیا۔ اوتھ‏ے انہاں نے *تفسیر* عثمانی د‏‏ی تالیف وچ شبیر احمد عثمانی د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اپنے شیخ مولا‏نا حسین علی د‏‏ی ہدایت اُتے انہاں نو‏ں وزیر آباد دے مدرسہ برکات الاسلام وچ درس دینے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ شیخ عبد الغنی انھاں 1939 وچ وزیر آباد تو‏ں راولپنڈی لیایا ، جتھے انہاں نے کچھ مہینےآں تک ہائی اسکول وچ ملازمت کيت‏‏ی۔ اسکول چھڈنے دے بعد ، اس نے پرانی قلعے والی مسجد وچ درس دینا شروع کيتا تے وکھ وکھ تھانواں اُتے تقریر کرنے دے علاوہ قرآن مجید اُتے وی لیکچر دینا شروع کيتا۔ 1930 وچ دار العلوم تعلیم القرآن د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں نے "تفسیر جواہر القرآن" دے ناں تو‏ں قرآن اُتے اک تفسیر لکھی۔ اوہ جماعتِ اشاعت توحیدوسنت پاکستان دے ممتاز اسکالرز وچو‏ں سن تے ناظم اعلیٰ دے منصب اُتے فائز سن ۔ 1980 وچ ، اوہ ظفر احمد عثمانی ، محمد شفیع تے احتشام الحق تھانوی دے خصوصی حامی سن ۔ تے مرکزی جمعیت علمائے اسلام پنجاب دے امیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے انہاں حضرات دے نال مل ک‏ے سوشلزم تے اشتراکی تحریکاں دے خلاف کلمہ حق بلند کيتا۔ 

## وفات
26 مئی 1980 د‏‏ی رات دبئی وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا۔ سید عنایت اللہ شاہ بخاری نے لیاقت باغ وچ نماز جنازہ پڑھائی تے اس وقت دے چیف آف آرمی اسٹاف تے صدر پاکستان جنرل محمد ضیاء الحق نے وی جنازے نو‏‏ں کندھا دتا۔ جنازے وچ تقریبا 200،000 افراد شریک ہوئے۔ انہاں نو‏ں جامعہ اشاعت الاسلام اٹک وچ سپرد خاک کر دتا گیا۔

## حوالے
 

## فہرِست نِگاری

* 
* 
گٹھ:اعوان
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:مترجمین قرآن
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:قاسمی فضلا
گٹھ:ضلع اٹک دیاں شخصیتاں
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:1905 دے جم
زاہد الراشدی

** مولا‏نا زاہد الراشدی** (پیدائش; **محمد عبد المتین خان زاہد**), ابو عمار کنیت، دیوبندی مکت‏‏ب فکر تو‏ں وابستہ اک پاکستانی اسلامی اسکالر ا‏‏ے۔ اوہ 28 اکتوبر 1948ء مولا‏نا محمد سرفراز خان صفدر دے ہاں بمقام گکھڑ منڈی ، تحصیل وزیر آباد ضلع گوجرانوالہ ، پاکستان پیدا ہويا.
ان دا تعلق قوم سواندی پٹھان تو‏ں اے تے آبائی پنڈ اچھڑیاں ، ضلع مانسہرہ (ہزارہ) اے،

## تعلیم تے تدریسی خدمات
زاہد الراشدی نے حفظ قرآن کریم "مدرسہ تجوید القرآن گکھڑ" تو‏ں, درس نظامی "مدرسہ نصرۃ العلوم گوجرانوالہ" تے عربی و اسلامیات (مساوی ایم اے) وفاق المدارس العربیہ پاکستان حاصل کرلئی. اوہ مدرسه انوار العلوم گوجرانواله وچ 1970ء تو‏ں 1990ء مدرس درس نظامی رہے. 2000ء تو‏ں تو‏ں حال جامعہ نصرۃ العلوم گوجرانوالہ دے صدر مدرس و ناظم تعلیمات ا‏‏ے۔ الشریعہ اکڈیمی گوجرانوالہ وچ مختلف مضامین د‏‏ی مستقل تدریس دے رہے نيں.
## سیاسی خدمات
* سیکرٹری اطلاعات جمعیت علما اسلام پاکستان (مولا‏نا مفتی محمودؒ دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1975ء تو‏ں 1980ء)
* ڈپٹی سیکرٹری جنرل جمعیت علما اسلام پاکستان (1980ء تو‏ں 1990ء)
* سیکرٹری جنرل پاکستان قومی اتحاد پنجاب (1977ء تو‏ں 1979ء)
* نائب صدر اسلامی جمہوری اتحاد، پنجاب (1987 تو‏ں 1990ء)
## تحریری خدمات
1965ء تو‏ں ہن تک مختلف اخبارات و جریدے وچ علمی، سیاسی تے قومی مسائل اُتے کم و بیش دو ہزار دے لگ بھگ مضامین و مقالات تے متعدد عنوانات اُتے کتابی مجموعے ہن تک شائع ہوئے نيں۔
## قومی و دینی تحریکات وچ حصہ
* 1975ء د‏‏ی تحریک ختم نبوت
* 1976ءکی تحریک واگزاریٔ مسجد نور، گوجرانوالہ
* 1977ء د‏‏ی تحریک نظام مصطفیؐ
* 1984ء د‏‏ی تحریک ختم نبوت اور
* 1987ء د‏‏ی تحریک ’’شریعت بل‘‘ وچ سرگرم کردار ادا کيتا تے ڈسٹرکٹ جیل گوجرانوالہ، کیمپ جیل لاہور تے ڈسٹرکٹ جیل سرگودھا وچ مختلف اوقات وچ کئی ماہ گزارے۔
## تنظیمی خدمات
سرپرست اعلیٰ اسلامک رائٹرز موومنٹ پاکستان
* حسن نبيسیکرٹری جنرل پاکستان شریعت کونسل (1998ء تو‏ں حال)
* بانی و سرپرست ورلڈ اسلامک فورم لندن (1995 تو‏ں حال)
* سیکرٹری اطلاعات کل جماعتی مجلس عمل تحفظ ختم نبوت پاکستان
* سیکرٹری اطلاعات متحدہ علما کونسل (1985ء تو‏ں 1990ء)
* سینئر نائب صدر ملی مجلس شرعی پاکستان (تمام مکاتب فک‏ر ک‏ے علما کرام دا مشترکہ فورم)
* کنوینر رابطہ کمیٹی تحریک انسداد سود پاکستان
## صحافتی خدمات
1965ء نو‏‏ں صحافت تو‏ں وابستہ ہوئے،
* رپورٹر روزنامہ وفاق لاہور
* مدیر ہفت روزہ ترجمان اسلام لاہور
* مضمون نگار ہفت روزہ خدام الدین لاہور
* مدیر اعلیٰ ماہنامہ الشریعہ گوجرانوالہ
* کالم نگار روزنامہ اوصاف اسلام آباد ( 1995ء تو‏ں 2000ء تے 2012ء تو‏ں حال)
* کالم نگار روزنامہ اسلام لاہور ( 2001ء تو‏ں حال)
## ہور ذمہ داریاں
* خطیب مرکزی جامع مسجد گوجرانوالہ (1970ء تو‏ں حال)
* رکن صوبائی اتحاد بین المسلمین کمیٹی حکومت پنجاب
* بانی و ڈائریکٹر الشریعہ اکادمی گوجرانوالہ(1989 تو‏ں حال)
* رکن قومی علما مشائخ کونسل حکومت پاکستان
* رکن پنجاب قرآن بورڈ حکومت پنجاب
* رکن ضلعی امن کمیٹی گوجرانوالہ

## ایوارڈ
وہ "تعلیم" وچ تمغہ امتیاز دا وصول کنندہ اے ۔

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی مذہبی مصنفاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ضلع گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
مالدا تحریک آزادی

thumb|مغربی بنگال بیچ دے ضلعے مالدا ڈیویژن

"مالدا تحریک آزادی" مغربی بنگال دے مالدا ڈویژن تے بہار دے
ضلع کشن گنج اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تے انہاں دے سرحداں بنگلادیش تے نیپال تو‏ں ملدی نيں۔ مالد ڈیویژن تے ضلع کشن وچ مسلما‏ناں د‏‏ی وڈی اکثرت اے تے ہندو اقلیت وچ نيں۔ ایتھ‏ے اُتے ترقی تے فسیلٹی نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔ بھارت وچ مساوی حقوق تے برابری دے حقوق تو‏ں وی ایتھ‏ے دے مقیناں نو‏‏ں پِچھے رکھیا جارہیا ا‏‏ے۔
تے ہندؤاں د‏‏ی بربریت وی ضورو شور اُتے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک دے مسلما‏ناں عبادت تو‏ں وی روکیا جاندا ا‏‏ے۔
تے مساجداں اُتے حملے تاں بھارت وچ عام نيں۔
اس بنیاد اُتے ایتھ‏ے دے مسلما‏ن ایہ سمجھدے نيں، اک آزاد ریاست قائم کر جتھے آزادی اسلامی اصولاں دے مطابق زندگی گزار سکن۔

## مذاہب

## ہور ویکھو
* بنگلادیش
* ‏مالدا ڈویژن
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت
پال رومر

thumb|پول رومر (2018)
**پول مائیکل رومر** (انگریزی: **Paul Michael Romer**; جم 6 نومبر، 1955) اک امریکی معیشت دان اے، جو نیو یارک یونیورسٹی وچ اک یونیورسٹی پروفیسر (ہن چھٹی تے) اے۔ اوہ سال 2018 وچ معاشیات وچ نوبل انعام (ولیئم نورڈہس نال سانجھا) دا معاون۔ وصول کنندہ سی۔ اینڈوجینس ڈویلپمینٹ تھیوری دے موڈھی، اسنے " تکنیکی کاڈھاں نوں لمے ویلے دے میکروکونومک تجزیہ وچ ایکیکرت کرن لئی" انعام حاصل کیتا۔

رومر مکھ معیشت دان اتے عالمی بینک دے سینئر میت پردھان سن جدوں تک جنوری 2018 وچ اسنے چلی دی "کاروبار وچ اسانتا" درجابندی دے ممکنہ سیاسی ہیراپھیری دے داعوے توں پیدا ہوئے اختلاف دے بعد جنوری 2018 وچ استعفٰی دے دتا سی۔ رومر نے NYU دے سٹرن سکول آف بزنس وچ معاشیات دے پروفیسر دے عہدے توں چھٹی لے لئی جدوں اوہ عالمی بینک وچ شامل ہوئے۔

نیو یارک یونیورسٹی توں پہلاں، رومر شکاگو یونیورسٹی، کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے، سٹینفورڈ یونیورسٹی دے گریجوئیٹ سکول آف بزنس، اتے روچیسٹر یونیورسٹی وچ معاشیات دے پروفیسر سن۔ اس توں علاوہ، اوہ سٹینپھورڈ دے سینٹر فار انٹرنیشنل ڈویلپمینٹ، سٹینفورڈ انسٹیچیوٹ فار اکنامک پالسی رسرچ، ہوور انسٹیچیوشن، دے نال نال سینٹر فار گلوبل ڈویلپمینٹ وچ اس دا اک ساتھی سی۔

## مڈھلی زندگی اتے سکھیا
رومر دا جم کولراڈو دے سابقہ گورنر رائے رومر اتے بیٹرس "بیئے" ملر دے گھر ہویا سی۔ اس دے چار بھرا اتے دو بھیناں ہن۔ اس دا اک بھرا، کرس رومر، کولوراڈو دا سابقہ راج سینیٹر اے۔

اسنے فلپز ایکسیٹر اکیڈمی توں گریجوئیشن کیتی، اتے 1977 وچ گنت وچ بی ایس سی اتے 1978 وچ معاشیات وچ ایمئے حاصل کیتی اتے نال ہی پی۔ ایچ۔ڈی۔ 1983 وچ معاشیات وچ، سارے شکاگو یونیورسٹی توں، 1977 توں 1979 تک میساچوسٹس  انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی اتے 1979 توں 1980 تک کوینز یونیورسٹی وچ گریجوئیٹ پڑھائی کرن توں بعد۔

## کریئر
رومر دا سبھ توں اہم کم معاشی ترقی دے کھیتر وچ اے، اتے اسنے اینڈوجینس ترقی دے اصول دے ترقی وچ اہم یوگدان پایا اے۔ ٹائم میگزین ولوں 1997 وچ اسنوں امریکہ دے 25 سبھ بااثر لوکاں وچوں اک نامزد کیتا گیا سی، اتے اسنوں سال 2002 وچ معاشیات وچ ہوسٹ کلاز ریکنوالڈ انعام دتا گیا۔ 2015 وچ، اوہ جون آر۔ کامنز اوارڈ وصول کنندہ سی، معاشیات اعزاز سوسائٹی اومکرون ڈیلٹا ایپسلن ولوں دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:معاشیات وچ نوبل انعام جیتو
گٹھ:جم 1955
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:Articles with hCards
گٹھ:نوبل انعام جیتو
وودرنگ ہائٹس

**ودرنگ ہائیٹس** (انگریزی: Wuthering Heights) ایملی برونٹی دا اکتوبر 1845 اتے جون 1846 وچکار لکھیا اتے اگلے سال جولائی وچ خفیہ نام ایلس بیلّ ہیٹھ شائع ناول اے۔ ایہہ اوہدی بھین شارلٹ برونٹی دے ناول جین آئر دی کامیابی توں بعد چھپیا سی۔ اس دی موت مگروں دوسرا اڈیشن شرلٹ نے 1850 وچ اڈیٹیڈ کیتا سی۔

## پاتر
* **[[ہیتھکلف]]** - اک یتیم بچہ جس نوں مسٹر ارنشو اپنے گھر لے جاندا اے پر اس دی گھر وچ کوئی خاص پرورش نہیں کیتی جاندی۔ اسنوں اتے کیتھرین نوں اک دوجے دا ساتھ ودھیا لگدا اے اتے ایہناں دا پیار ناول دے پہلے حصے دے مرکز وچ اے۔ نقاداں دا کہنا اے کہ ایملی برونٹی نے ہیتھکلف اجیہا پاتر اساریا اے جس نوں پرمپرگت ہیرو اتےولن دیاں کیٹیگریاں وچ شامل نہیں کیتا جا سکدا۔
* **[[کیتھرن ارنشو]]** - پاٹھک نال اس دا توارف اس دی موت توں بعد ہندا اے جدوں لوکوڈ اس دی ڈائری پڑھنی شروع کردا اے۔ ایہہ ہیتھکلف اتے ایڈگر دوواں توں بناں اپنا استتو مشکل سمجھدی اے، جو سماج وچ منظورشدہ نہیں۔ نقاداں دا کہنا اے کہ اس دا ہیتھکلف دی جگہ ایڈگر لنٹن نال ویاہ کرواؤنا قدرت توں انکاری ہوکے سبھیاچار نوں قبول کرنا اے۔
* **[[ایڈگر لنٹن]]** - اس دی جان-پچھان اک بچے وجوں ہندی اے جو تھرسکراس گرینج وچ رہندا اے۔ اس دا سبھاء ہیتھکلف دے بالکل الٹ اے اس لئی ایہہ ہیتھکلف اتے ہیتھکلف نوں پیار کرن والی کیتھرن نوں پسند نہیں کردا۔ اس دے اچے سماجی عہدے کر کے کیتھرن ہیتھکلف دی جگہ اس نال ویاہ کرواؤندی اے جسدے بھیڑے نتیجے نکلدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:کتاباں
ایملی برونٹی

**ایملی جین برونٹی** (; 30 جلائی 1818–19 دسمبر 1848) انگریزی شاعر اتے ناول کار سی، اتے اپنے اکلوتے ناول، *[[وودرنگ ہائٹس|وودرنگ ہائیٹس]]* کر کے خاصکر مشہور اے، جس نوں ہن انگریزی ساہت دی کلاسکی رچنا دا درجہ حاصل اے۔ ایملی برونٹی پروار دے چار بھین بھراواں وچوں تیجے نمبر تے سی۔ سبھ توں چھوٹی این برونٹی سی اتے اس دا بھرا برانویل برونٹی ایملی توں وڈا سی۔ اسنے خفیہ نام **ایلس بیلّ** ہیٹھ رچنا کیتی۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا

ایملی برونٹی دا جم 30 جولائی 1818 ماریا برانویلّ اتے پیٹرک برونٹی دے گھر انگلینڈ دے اتر وچ یارکشائر دے پنڈ تھارنٹن وچ ہویا سی۔ اوہ شارلوٹ برانٹے دی چھوٹی بھین سی اتے چھ بچیاں وچوں پنجویں نمبر تے سی۔ اس دیاں دو وڈیاں بھیناں دی بچپن وچ ہی موت ہو گئی سی۔ 1820 وچ، ایملی دی چھوٹی بھین عینی دے جم دے بعد جلدی ہی پروار اٹھ میل دور ہاورتھ چلے گیا سی جتھے پیٹرک نوں پکے اپ-پادری وجوں نامزد کیتا گیا سی؛ اتھے بچیاں نے اپنی ساہتی صلاحیت نوں ترقی یافتہ کیتا۔
ستمبر 1821 وچ کینسر نال اوہناں دی ماں دی موت دے بعد، جدوں ایملی تن سال دی سی، وڈیاں بھیناں ماریہ، الجابیتھ اتے شارلوٹ نوں کووان برج دے پادری بیٹیاں لئی سکول بھیج دتا گیا سی، جتھے اوہناں نوں استحصال دا ساہمنا کرنا پیا جسدا ذکر بعد نوں شارلوٹ نے اپنے ناول *[[جین آئر]]* وچ کیتا اے۔ چھ سال دی ہون تے، ایملی وی مختصر جہے عرصے لئی اسے سکول وچ اپنیاں بھیناں وچ شامل ہو گئی۔ جدوں سکول وچ ٹائیپھائڈ مہاماری پھیل گئی، ماریہ اتے الجابیتھ اس دی لپیٹ وچ آ گئیاں۔ ماریہ، جس نوں تپدق دا اندیشہ سی گھر بھیج دتی گئی، تے اتھے جلد اوہدی موت ہو گئی۔ ایملی نوں وی جون 1825, الجابیتھ اتے شارلوٹ دے نال ہی سکول توں ہٹا لیا اتے گھر واپسی دے جلد بعد الجابیتھ دی وی موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی لکھاری
شارلٹ برونٹی

**شارلوٹ برانٹے** (; 21اپریل 1816&nbsp;– 31 مارچ 1855) انگریزی ناول کار اتے شاعرہ سی۔ اوہ تنوں  برانٹے  بھیناں وچوں سبھ توں وڈی سی، جسدے ناول انگریزی ساہت دے معیاری ناول ہن۔ اسنے **کورر بیل** قلمی نام ہیٹھ *[[جین آئر]]* لکھیا۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی ناول کار
جین آئر

**جین آئر** اک انگریزی ناول کار شارلٹ برونٹے ولوں لکھیا ناول اے۔
## پلاٹ
### جان-پچھان

ناول *جین آئر* ٹائیٹل پاتر، دی اتم پرکھ وتھیا اے۔ ناول دی کہانی جارج تیجے (1760–1820) دے راج دوران، انگلینڈ دے اشمال تر وچ کتے واپردی اے، اتے پنج پڑائ پار کردی اے: گیٹسہیڈّ ہال وکھے جین دا بچپن، جتھے اس نال اس دی آنٹی اتے کزن بھراواں ولوں جذباتی اتے جسمانی طور اتے درووہار ہندا اے؛ لووڈّ سکول وچ پڑھائی، جتھے اس نوں دوست اتے رول ماڈل ملدے ہن، پر تنگیاں اتے ظلم وی سہندی اے؛ تھورنفیلڈ ہال دی گورنیس دے طور اتے، جتھے اس نوں اپنے مالک، ایڈورڈ روچیسٹر دے نال پیار ہو جاندا اے؛ رورز پروار نال اس دا سماں، جس دوران سہرد، پر کرور پادری رشتے دار، سینٹ جون رورز، اس نوں شادی دی تجویز دندا اے؛ اتے اخیر اس دا اپنے پیارے روچیسٹر نال پنرملن اتے شادی ہونا۔

 
گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:کتاباں
ہرندر سنگھ محبوب

پرو۔ **ہرندر سنگھ محبوب** (1937 – 15 فروری 2010) پنجابی لکھاری اتے شاعر سن۔
## زندگی
ہرندر سنگھ محبوب دا 1937 وچ جم چکّ 233, برطانوی پنجاب (ہن پاکستان) وکھے ہویا سی۔ مڈھلی تعلیم پرائمری سکول، پنڈ روڈی محمد پورا، چکّ نمبر۔ 24 توں پاس کیتی اتے جڑھانوالا ہائی سکول وچ داخل ہو گیا۔ پھر 1947 وچ بھارت دی ونڈ توں بعد بھارتی پنجاب وچ اپنے نانکے پنڈ مراجھ، ضلع سنگرور آ گئے۔ دھوری مالوا خالصہ سکول توں اس نے چھیویں جماعت پاس کیتی۔ محبوب دے پروار نوں 1950 وچ امرگڑھ دے نیڑے جھونداں پنڈ زمین الاٹ ہوئی۔ اسنینے اٹھویں تے دسویں گٹھ دی تعلیم پبلک سکول امرگڑھ توں لئی۔ پھر سرکاری پرائمری سکول، محل کلاں (برنالہ)، مڈل سکول پھازلی اتے دھرمگڑھ وکھے استاد وجوں سیوا کیتی۔ اس دا ویاہ بیبی کلدیپ کور نال ہویا۔ پھر اس نے بیئے پرائیویٹ پاس کیتی اتے مہندرا کالج پٹیالے توں ایمئے کیتی۔ مگروں انگریزی دی ایمئے وی کیتی۔
## لکھتاں
* *سہجے رچیو خالصہ*
* *جھناں دی رات* (ساہت اکادمی انعام حاصل)
* *الٰہی ندرِ دے پینڈے*
## شاعری-نمونہ


اس روہی چوں آ رہیاں نے
موت مری دیاں واجاں
دور نگارے سورمیاں دے
گونجن سن فریاداں۔
کچے گھراں دے بوہیاں دے اگے
روندیاں ماواں آئیاں
کنکاں پکیاں دی رتے کیوں
درد عمر دے لیائیاں؟
ساڈے وڈے وڈیریاں توں نے
مرگاں نال یرانے
ماواں روہیاں نوں نہ چھڈّ کے
وسنا دیس بیگانے۔
‘مائی کنی پیار دی نکی
نین نمانے دوئے`
ماں دے ترس دے کھنبھ نتانے
دیکھ بچڑے روئے۔
سورج پراں تے پانی لائے
جد پردیسوں چلی
وطناں دے وچ رولے مچے
کونج نمانی کلی۔ (صفعہ 20 ‘ون ویراگ`)


گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:جم 1937
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:موت 2010
ہربھجن سنگھ رتن

**ہربھجن سنگھ رتن** (13 فروری 1921 – 14 جنوری 2013) پنجابی لکھاری، صحافی اتے گیت کار سن۔
## جیون ویروے
ہربھجن سنگھ رتن دا جم 13 فروری 1921 نوں سرگودھا (پاکستان) وچ پیؤ بھائی پردھان سنگھ اتے ماں پریم کور دے گھر ہویا سی۔ اس نے مڈھلی تعلیم خالصہ ہائی سکول سرگودھا توں کیتی۔ پھر ایم۔اے۔ پنجابی خالصہ کالج امرتسر توں کیتی۔
## رچناواں
* *چمکدے تارے* (مہانمرداں دی جیونی)
* *تھرکن تارے* (گیت-مجموعہ)
* *گیت جاگ پئے* (گیت-مجموعہ)
* *گل تردی رہی*(کویتاواں)
* *جگت تماشہ*
* *مشرق دے رنگ*
* *بھگت رویداس دی جیونی اتے شاعری* اوہناں دی بانی دی ترجمہ۔
* *نیڑیوں تکیاں چانن-رشماں* (بارھاں مہان شخصیتاں دے شبد چتر)
* *کجھ میریاں تے تیریا یاداں*
* *گرمتِی گیت رتناولی*
* *میری غزل میرا انداز* (غزل مجموعہ)

## حوالے

گٹھ:جم 1921
گٹھ:موت 2013
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:پنجابی شاعر
مارما لوک

**مارما** (برما: မ ရ မာ လူမျိုး) لوک، جنہاں نوں پہلاں موگھاں جاں ماگھاں وجوں جانیا جاندا سی، بنگلہ دیس دے چٹگاؤں پہاڑی کھیتراں دا دوجا سبھ توں وڈا نسلی بھائی چارا اے، مکھ طور تے باندربان، کھگراچری اتے رنگامتی پہاڑی ضلعیاں وچ وسدا اے۔ کجھ مارمے بنگلہ دیس دے ساحلی ضلعیاں کوکس بازار اتے پتوآکھالی وچ رہندے ہن، جدکہ کجھ ترپرا، بھارت اتے میانمار وچ رہندے ہن۔ بنگلہ دیش وچ 210,000 توں زیادہ مارما رہندے ہن۔ 16 ویں صدی توں، مارما نے بنگال دے چٹگاؤں پہاڑی کھیتراں نوں اپنا گھر منیا اے، جتھے اوہناں نے بوہمونگ اتے مونگ سرکلاں (چیپھڈمز) قائم کیتے ہن۔

## حوالے

 
گٹھ:قوم قبیلے
ہند پاک دوستی منچ

**ہند-پاک دوستی منچ** اک ادارہ اے جو ہندستان اتے پاکستان دے عوام وچ دوستانہ ماحول سرجن لئی کم کردی اے۔ایہہ ادارہ ہر سال 15 اگست موقعے پنجاب دی 1947 دی ونڈ ویلے مارے گئے لکھاں پنجابیاں دی یاد وچ واہگا سرحد تے مومبتیاں جگا کے شردھانجلی دندی اے اتے دوہواں دیساں وچ دوستی اتے سدبھاونا دے اظہار دا پرگٹاوا کردی اے۔ اگھے کالم نویس سری کلدیپ نیر اسدے دے رہنما ہن اتے اجیت اخبار دے سینئر صحافی سری ستنام مانک اسدے جنرل سیکٹری ہن۔ اس کم لئی پنجاب جاگرتی منچ،ساپھما اتے پنجاب پھوکلور اکیڈمی تعاون دندیاں ہن۔منچ ولوں سال 2016 وچ 13 توں 15 اگست تک 21واں تقریب کروایا گیا اے۔ اس موقعے دوہواں دیساں دے لوکاں وچ فکر اتے سدبھاونا ودھاؤن لئی سبھاچارک پروگرام وی کروائے جاندے ہن۔
## تقریب بارے پریس کوریج
اس تقریب بارے ہر سال وکھ اخباراں وچ کافی کوریج کیتی جاندی اے جو لوک دوہواں ملکاں دے عوام وچ سدبھاونا والا ماحول سرجن وچ ہاں پکھی رول ادا کردی اے۔اس دے کجھ چونویں انش ہیٹھاں دتے لنکس تے ویکھے جا سکدے ہن۔
* http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/delegates-from-india-pakistan-decry-belligerent-approach-of-governments/280904.html 
* http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms
* http://zeenews.india.com/news/nation/ngos-of-india-pak-to-hold-candle-light-vigil_793251.html
* http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Candlelight-vigil-held-at-Wagah/articleshow/3369797.cms
* http://www.uniindia.com/veteran-journalist-kuldip-nayar-leaves-for-attari-with-amar-jyoti/regional/news/164679.html

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے غیر سرکاری ادارے
گٹھ:پنجاب، بھارت
ستنام مانک

**ستنام سنگھ مانک** (جم 7 ستمبر 1954) پنجابی لکھاری، صحافی اتے پنجابی اخبار روزانہ اجیت دا ایگزیکٹیو اڈیٹر اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
نندنی مونڈکر

ڈاکٹر نینڈنی مونڈکور ہندوستان دے ترقیاتی پیڈیاٹریشنز وچوں اک نیں جنہاں نے ترقیاتی عوارض دے لئی جلد پتہ لگانے تے مداخلت دی خدمات دے شعبے مچ اہم کم انجام دتا اے۔

## زندگی اتے کیریئر
تیرولر، تملناڈُو دے اک روائتی تامل گھر وچ 1949 وچ اوہناں دا جم ہویا۔ اوہناں نےاپنی میڈیکل (mbbs) دی سکھیا مولانا آزاد کالج، نویں دلی توں 1972 وچ کیتی اتے پھر اوہناں نے اگے ایمڈی (MD)اسے ہی کالج توں بل چکتسا وچ 1977 وچ کیتی۔ اپنے کیریئر دے شروعاتی پڑائ دوران اوہناں نے اک بال ماہر دے طور ' تے مشق کیتا جس دوران اوہناں دی وکاساتمک مطالعہ دے کھیتر وچ ڈونگھی دلچسپی ترقی یافتہ ہوئی۔ اوہناں نے ووجتا دا پرارمبھک ندان اتے چکتسا دا کورس اکتوبر 1989 وچ کیتا۔ اوہدماغی لقوےاتے ترقی چکتسا (FAACP اتے DM) وچ امریکی اکیڈمی دے شودھکار ہن۔

اوہ اس ویلے بنگلور وچ جینگر اتے ملیسورم وچ مشق کردے ہن۔

## یوگدان
بچیاں  دے ترقی اتے ایوگ دے لئی اوہناں نے سال 2006 وچ اک مرکز قائم کیتا۔ اس مرکز وچ جم توں جوانی تک بچیاں وچ وکھ-وکھ قسم دے وکاراں دا علاج کیتا جاندا اے مثال دے طور اُتے جسمانی، دماغی، بولی، اتے سکھن دی اہلیت، آدی دا علاج کیتا جاندا اے۔

## اوارڈ اتے مانتا
سماجی بل روگاں وچ کم کرن لئی ستیا گپتا پرسکار– 1978
* سماجی سنئتّ لئی اشوک بھائی چارا – 1986
* بچیاں دی بھلائی دی سمت وچ وقف سیواواں لئی، دیس پریمی پرسکار-1996
* بچیاں دی دیکھبھال لئی روٹری اتمتا پرسکار– 1998
* قومانتری خاتون دن ' تے بنگلور شہر دے خاتون گروہ ولوں خاتون اچیورز پرسکار-2002
* 2008 وچ،  میگزین ولوں بھارتی صلاحیت دے طور ' تے درج کیتے گئے
* اپگرہ ولوں کرناٹک وچ دہاتی بچیاں دی گنت سکھیا لئی منتھن انعام 2008

## ہال ہی دے پراجیکٹ
* ڈاکٹر نندنی 2010 وچ PICAN – PARC بھارت-کناڈا اؤٹیزم نیٹورک دی اک پرمکھ یوگدانکرتا سن۔ 

## ہوا

گٹھ:جم 1949
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی
گٹھ:خاتون
گٹھ:ڈاکٹر
پنجا

**پنجا** (Claw) لفظ پنج توں بݨیا اے ، انسان دے ہتھاں پیراں وچ پَنج پَنج اُنگلیاں ہُندیاں نیں اس لئی ایہنوں پنجا کہیا جاندا اے  ۔ پنجا کئی ممالیا جانوراں ، حشرات تے پرِندےآں دے جسم دا حِصا ہُندا اے ۔ پنجا ہتھاں تے پیراں دیاں اُنگلیاں دا مجموعا اے ۔ پنجے دے اگے نوںھ ہُندے نیں ۔ انسان دے جسم وچ ہتھاں تے پیراں دا پنجا ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
* سِنگ
* ہتھ
* انگلاں
* پنجا
* نوںھ

گٹھ:جانور
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:ممالیا
گٹھ:ممالیا جانور
گٹھ:پنچھی
گٹھ:انسانی جسم
امرت سنچار

**امرت سنچار** سن 1699 ای۔ وچ وساکھی دے موقعے تے  گرو گوبند سنگھ  نے اوہناں پنج پیاریاں دی چون کیتی جو گرو صاحب دی منگ تے اپنا سیس گرو صاحب نوں بھیٹ کرن لئی اٹھے، اتے خالصہ پنتھ دی سرجنا کیتی I اس تریخی اوسر دے اتے گرو صاحب نے باٹے وچ پانی پاکے کھنڈا پھیر کے تے نال نال پنج بانیاں جپجی صاحب، جاپو صاحب، تڡ پرساد سویئے، چوپئی صاحب اتے انند صاحب دا پاٹھ کر کے امرت (کھنڈے دی پاہل) تیار کیتا جس وچ پٹاسے وی پائے گئے تے اوہناں چنے ہوئے پنج پیاریاں نوں امرت چھکایا تے سنگھ سجا دتا I اس توں بعد شری گرو گوبند سنگھ جی نے آپ پنجاں پیاریاں پاسوں امرت چھکیا I
## تکنیک
پنج سکھ کیشی اسنان کر کے اتے کمر-کسے لا کے بیٹھدے ہن۔ کڑاہ پرساد تیار کیتا جاندا اے۔ جس تھاں تے امرت تیار کرنا ہووے اس تھاں نوں صاف کیتا جاندا اے۔ اک سکھ باٹے وچ کھہی دا جاں نہر دا پانی اتے پٹاسے پا کے کھنڈا پھیردا اے اتے نال نال بھجن کردا اے۔ باقی دے چار سکھ بانیاں دا پوتھیاں توں پاٹھ کردے ہن۔ امرت تیار کرن توں پہلا اتے بعد ارداس کیتی جاندی اے۔ اس ویلے کوئی وی سکھ بچن نہیں کردا۔ امرت چھکن والا سکھ پنج ککاراں دا دھارنی ہووے۔ امرت چھکاؤں ویلے پہلا چلے نال امرت چھکایا جاندا اے اتے نال دی نال چھکاؤن والا کہندا اے **بول واہگرو جی کا خالصہ واہگرو جی کی فتح** اتے چھکن وال کہندا اے، **واہگرو جی کا خالصہ واہگرو جی کی فتح** ایہی کریاں پنج واری دہرائی جاندی اے اسے طرحاں ہی چھکن والے سکھ دیاں اکھاں وچ پنج واری امرت دے چھٹے مارے جاندے ہن اتے کیشاں وچ پنج واری امرت پائیاں جاندا اے۔
## حوالے

 

گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت
مناجات بامدادی

**مناجات بامدادی** **[[جپجی صاحب]]، اصل-او-ترجمہ ب شعر؎-اے-فارسی** پنجابی ساہت دی چوٹی دی سربکالی رچنا گرو نانک دی مہان رچنا ‘جپُجی صاحب’ دا بھائی لکشویر سنگھ ‘مزتر’ نابھوی ولوں شاعری وچ ہی فارسی ترجمہ اے۔ ایہہ ترجمہ 1969 وچ فارسی وچ چھپ گیا سی اتے فارسی حلقیاں وچ خاص کر ایران وچ خوب پڑھی جان والی رچنا اے۔ فارسی شبد ‘مناجات’ دا مطلب اے اوہ گیت جو روحانی سروکاراں نوں مخاطب ہووے اتے ‘بامدادی’ سویر وقت دا۔

## حوالے

 
گٹھ:گرمتی شاعری
بھائی لکشڡیر سنگھ

**بھائی لکشویر سنگھ 'مزتر' نابھوی** (موت 15 فروری 2007) اک پنجابی شاعر سی جسنے گرو نانک ولوں لکھی بانی جپجی صاحب نوں فارسی وچ مناجات بامدادی دے ناں ہیٹھ ترجمہ کیتا اے۔ اسنوں دسمبر 2006 وچ پنجابی یونیورسٹی ولوں آنریری پروفیسرشپّ دی ڈگری دتی گئی۔

## مناجات بامدادی
مناجات بامدادی سبھ توں پہلاں 1969 وچ شائع ہوئی سی۔ 2009 وچ اسنوں پنجابی یونیورسٹی ولوں شائع کیتا گیا جس وچ فارسی دا گورمکھی لپیانترن اتے اصل جپجی صاحب وی شامل کیتا گیا۔

-تصنیفات-اے-گویا-

گٹھ:موت 2007
گٹھ:مترجم
گلڡنت سنگھ

**گلونت سنگھ** اک پنجابی لکھاری اتے اردو-فارسی دے شاعر سن۔ اوہ اٹھاراں بولیاں جاندے سن۔

## جیون

گلونت سنگھ دا جم 13 جولائی 1920 نوں فروزپور علاقے وچ دولتپور نیواں پنڈ وکھے ہویا۔ اوہناں دے پیؤ دا نام س۔ بوگھا سنگھ اتے ماں دا پرتاپ کور سی۔ اوہناں دے پرکھیاں دا کتا ترکھانا لہارا سی۔
### سکھیا
اوہناں دے دادا اپنے پوتریاں نوں پڑھاؤن دے اچھک سن۔ اس لئی اوہناں نوں پنڈ سکول نہ ہون کرکے پنڈوں 14-15 میل دور اک دوسرے پنڈ دے سکول وچ داخل کروایا گیا۔ گھر دی تنگی کارن اک وار اوہناں نوں پڑھن توں ہٹا کے ڈنگر چارن لا دتا گیا پر پھیر کسے سیانے بزرگ دی انسپائریشن نال اوہدے ماپے سکول بھیجن لئی تیار ہو گئے۔ آخر 1939 وچ اوہناں نے غریبی داعوے دسویں چنگے نمبراں وچ پاس کر لئی۔ پھر ماسٹر لگن دیاں سمبھاوناواں روشن ہون کرکے بی اے کرن لئی لاہور چلے گئے اتے پڑھائی دوران اپنا خرچ چلاؤن لئی جزوکتی ٹیوٹر دا کم کر لیا۔ بی اے کر کے فارسی دی ایم اے کرن لئی پنجاب یونیورسٹی لاہور دے اوریئینٹل کالج وچ پڑھن لگے اتے 1944 وچ پہلے درجے وچ پوسٹ گریجئیٹ ہو گئے۔ پھر نوکری مل گئی پر پڑھائی جاری رہی۔ ایم او ایل، منشی فضل، گیانی اتے ایم اے پنجابی وی کر لئی۔ پنج سال ٹیوشن رکھ کے نہ صرف سنسکرت سکھی سگوں اپنے یتناں نال پراکرتاں اتے اپبھرنشاں دا وی کافی علم حاصل کر لیا۔ پنجابی بولی تے ساہت دے گمبھیر مطالعہ لئی ایہہ لسانی علم اتی ضروری سی۔ اسے لئی اوہناں عربی بولی دا وی علم حاصل کیتا۔

### لکچرار وجوں

23 ستمبر 1945 نوں خالصہ کالز امرتسر وکھے گلونت سنگھ فارسی دے لکچرار لگ گئے اتے پھر ادھی صدی استاد وجوں علم کماؤندیاں اتے ونڈدیاں اکو دھن وچ سارا جیون لا دتا۔ مہندرا کالج پٹیالہ، گورمنٹ کالج لدھیانہ وکھے ٹیچنگ کم کرن مگروں پنجابی یونیورسٹی وچ 31 اکتوبر 1966 نوں نویں کھلھے فارسی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی وجوں جائن کر لیا۔ 19 دسمبر 1973 نوں بابا فرید چیئر ان سوپھیئزم دے پروفیسر نامزد ہوئے۔
12 اکتوبر 1976 نوں پنجابی یونیورسٹی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی بنے اتے 31 جولائی 1980 نوں اتھوں رٹائر ہوئے۔

## رچناواں
* اسلام تے سوفیواد
* قادریار - جیون تے رچنا
* پنجابی - فارسی ڈکشنری
* سوفیواد
* پنجابی پریائی تے وپریائی کوش [اڈیٹنگ]
* *گرمتِ ساہت سوچ وچار*
* *کافیاں خواجہ غلام فرید*

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
تڡ پرساد سویئے

***تو پرسادِ سویے*** 10 سویاں والی اک نکے اکار دی بانی اے۔ ایہہ گرو گوبند سنگھ دی اتم رچنا 'اکال استتِی' مطلب 'ربّ دی تعریف' دا حصہ اے۔ نوویں سویے دی آخری تک وچ گرو گوبند سنگھ نے اچاریا اے کہ 'صرف اوہ جو سچا اتے کھرا پریم کردے ہن، اوہناں نوں ہی اکال-پرکھ حاصل ہندا اے'۔
ایہہ بانی دسم گرنتھ دے پنے 13 توں 15 اپر درج اے۔
Tav Prasad Swaiye Sahib

## باہری کڑیاں
* Read Tav Prasad Savaye online
* Read more about the Sri Dasam Granth 
* You can also read "Tav Prasad Swaiye" Bani here.
Shri Wahe Guru Ji Ka Khalsa Sri Wahe Guru Ji ki Fateh

## تو پرسادِ سویے کڑیاں
* Tav Prasad Savaiye
* Tav Prasad Savaiye with Full English Translation

## آڈیؤ
* Avtar Singh Ragi – Gurbani Kirtan – Jin Prem Kiyo Tin Hi Prabh Paeo (Tavprasad Savaia, Bani Guru Gobind Singh)
* [Harbans Singh (Jagadhari Wale) – Nitnem – Tav Prasad Savaiye](http://sikhsangeet.com/albumid228-Harbans-Singh-(Jagadhari-Wale)-Nitnem.html)
* Rajnarind Kaur – Bani Pro 1

گٹھ:گربانی
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
انند صاحب

**انند** سکھاں دے تیجے گرو امر داس ولوں راگ رامکلی وچ لکھی کاو-رچنا اے۔ ایہہ بانی گرو گرنتھ صاحب، دے انگ 917 توں 922 تک درج اے۔ شبد 'انندُ' سبتوں ودھیا قسم دے رسمئی سہجاتمک انند دی حالت لئی آیا اے۔ ایہہ کیہا جاندا اے کہ اگر رسیا انسان لولین ہوکے اس پوتر بانی دا نت نیم پاٹھ کردا اے، اس دے جیون وچ پوری طرحاں سکھمئی حالت بنی رہندی اے۔ اس بانی وچ حصول وچ مگن روحانی رسیے دا چتر اے،" جس نوں علم، ترک جاں نفسیات دی پربھاشک ووکیبولری وچ بیان کرن دی تھاں گرو شاعر نے 'اروٹیکو مسٹیکل ٹیکنیک' دی مدد نال سرودی رنگ وچ پیش کیتا اے۔"

## بانی
تھلے چھوٹا انند صاحب لکھیا اے، اس وچ انند صاحب دیاں 40 پوڑیاں وچوں پہلیاں 5 اتے آخری پوڑی شامل ہندی اے۔



رامکلی محلہ 3 انندُ
ੴ ستگور پرسادِ ۔۔

انندُ بھیا میری مائی ستگرو مے پایا ۔۔
ستگورُ ت پایا سہج سیتی منِ وجیا وادھائیا ۔۔
راگ رتن پروار پریا شبد گاون آئیا ۔۔
شبدو ت گاوہُ ہری کیرا منِ جنی وسایا ۔۔
کہےَ نانکُ انندُ ہوآ ستگرو مے پایا ۔۔1॥

اے من میریا تو سدا رہُ ہرِ نالے ۔۔
ہرِ نالِ رہُ تو منّ میرے دوکھ سبھِ وسارنا ۔۔
انگیکارُ اوہُ کرے تیرا کم سبھِ سوارنا ۔۔
سبھنا گلا اہلُ سوآمی سو کیؤ منہُ وسارے ۔۔
کہےَ نانکُ منّ میرے سدا رہُ ہرِ نالے ۔۔2॥

ساچے صاحبہ کیا ناہی گھرِ تیرے ۔۔
گھرِ ت تیرے سبھ کچھ اے جسُ دیہہ سو پاوئے ۔۔
سدا صفتِ صلاحَ تیری نامُ منِ وساوئے ۔۔
نامُ جن کے منِ وسیا واجے شبد گھنیرے ۔۔
کہےَ نانکُ سچے صاحب کیا ناہی گھرِ تیرے ۔۔3॥

ساچا نامُ میرا آدھارو ۔۔
ساچُ نامُ ادھارُ میرا جنِ بھکھا سبھِ گوائیا ۔۔
کرِ سانتِ سکھ منِ آئِ وسیا جنِ اچھا سبھِ پجائیا ۔۔
سدا قربانُ کیتا گرو وٹہُ جس دیا ایہِ وڈیائیا ۔۔
کہےَ نانکُ سنہُ سنتہُ شبدِ دھرہُ پیارو ۔۔
ساچا نامُ میرا آدھارو ۔۔4॥

واجے پنچ شبد تتُ گھرِ سبھاگے ۔۔
گھرِ سبھاگے شبد واجے کلا جتُ گھرِ دھاریا ۔۔
پنچ سفیر تدھُ وسِ کیتے کالُ کنٹکُ ماریا ۔۔
دھرِ کرمِ پایا تدھُ جن کؤ سِ نامِ ہرِ کے لاگے ۔۔
کہےَ نانکُ تہ سکھ ہوآ تتُ گھرِ انحد واجے ۔۔5॥

اندُ سنہُ وڈبھاگیہو سگل مقصد پورے ۔۔
پاربرہمُ پربھ پایا اترے سگل وسورے ۔۔
دوکھ روگ سنتاپ اترے سنی سچی بانی ۔۔
سنت ساجن بھئے سرسے پورے گر تے جانی ۔۔
سنتے پنیت کہتے پوتُ ستگورُ رہیا بھرپورے ۔۔
بنونتِ نانکُ گر چرن لاگے واجے انحد تورے ۔۔40॥1॥


## باہری سروت
انند صاحب آنلائن پڑھو

## حوالے

 

گٹھ:گربانی
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی