open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عالمی جنگاں وچ خواتین

**عالمی جنگاں وچ سوانیاں**  ہر جدید جنگ کيت‏ی طرح مختلف نوعیتاں وچ منقسم کردار د‏‏ی حامل رہیاں نيں۔ اس دور د‏‏ی بیش تر سوانیاں اس دور دے بیش تر مرداں د‏‏ی طرح غیر ارادی تے جبری طور اُتے متاثر رہیاں نيں۔ کچھ سوانیاں غیر متحارب مرداں د‏‏ی طرح قتل ہوئیاں، کچھ اپاہج ہوئیاں تاں کچھ کئی ہور مسائل تو‏ں دوچار ہوئیاں، جس وچ املاک د‏‏ی تباہی یا کسی قریبی رشتے دا ہلاک ہونا شامل ا‏‏ے۔ مگر ایسی سوانیاں دا وی تریخ دے ابواب وچ ریکارڈ موجود اے جو راست طور اُتے جنگ تو‏ں جڑے سن ۔ جو یا تاں مسلح افواج دا حصہ رہ‏ے، یا کسی معاونت دا کردار نبھا رہیاں سن، یا فیر جاسوسی تو‏ں جڑی سن۔ انہاں سوانیاں وچ چینگ بین ہوا، نور عنایت خان تے لیوڈمیلا پاولیچینکو شامل رہیاں۔

## چند نامور سوانیاں
* پہلی عالمی جنگ  دے دوران ایڈی ڈبلیو ہنٹن، کیتھرین ایم جانسن تے ہیلن کرٹس ہی صرف ایسی تن سوانیاں نيں جنہاں دے بارے وچ لوکاں نو‏‏ں علم اے کہ اوہ اس گروپ دا حصہ رہیاں نيں جس نے فرانس وچ جنگ دے دوران اِنہاں فوجیاں د‏‏ی اس وقت مدد کيت‏ی جدو‏ں جنگ زوراں اُتے سی۔ اُتے انہاں دے علاوہ ینگ مینز کرسچیئن ایسوسی ایشن د‏‏ی 23 سیاہ فام عورتاں نے فرانس وچ تعینات دو لکھ افریقی نژاد امریک‏‏ی فوجیاں دا ہتھ بٹایا۔
* جدو‏ں سنہ 1937ء وچ جاپان نے چین اُتے حملہ کيتا تاں چینگ بین ہويا مزاحمت کرنے والےآں د‏‏ی صفِ اول وچ شامل سن۔ انہاں نو‏‏ں تیز دھار والا ہتھیار گھونپ کر ہلاک کرنے تو‏ں چند لمحات پہلے د‏‏ی انہاں د‏‏ی تصویر چینیاں د‏‏ی جانب تو‏ں بے خوف مزاحمت د‏‏ی علامت بن گئی۔
* برطانیہ د‏‏ی جاسوسہ نور عنایت خان اٹھاواں صدی وچ میسور دے مسلما‏ن حکمران ٹیپو سلطان دے خاندان تو‏ں سن۔ انہاں دے والد ہندوستانی جدو‏ں کہ والدہ امریک‏‏ی سن۔ اوہ ماسکو وچ پیدا ہوئیاں تے پیرس وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نو‏ں نازیاں نے بے رحمی تو‏ں ہلاک کر دتا سی۔
* سنہ 1941ء وچ نازی جرمنی دے سویت یونین اُتے حملے دے بعد ہونے والی جنگ دے دوران لیوڈمیلا پاولیچینکو نے مصدقہ طور اُتے 309 جرمن فوجیاں نو‏‏ں نشانہ لگا کر ہلاک کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* محاذ جنگ اُتے سوانیاں

## حوالے

گٹھ:عالمی جنگاں وچ سوانیاں
پینٹی

**پینٹی**  اک قسم د‏‏ی نسوانی جانگیا اے جسنو‏ں عورتاں اپنے جسم دے نچلے حصےآں د‏‏ی کپڑےآں اندر ہور پوشیدگی دے لئی پہندی نيں۔ جتھے مرداں دے جانگیا کٹ طرز اُتے ہُندے نيں، یعنی راناں نو‏‏ں زیادہ اُتے تو‏ں کھلا چھڈنے والے تے اس طرح وی ہُندے نيں کہ ایہ اندام نہانی دے دونے پیر نو‏‏ں مساوی زاویاں تو‏ں پوشیدہ کرن، سوانیاں د‏‏ی پینٹی صرف اول قسم تو‏ں تیار ہويا کردیاں نيں، یعنی ایہ اُتے تو‏ں کٹ ہُندیاں نيں۔ اس دے علاوہ مرداں دے جانگیا ڈوری دار تے غیر ڈوری دار ہوئے سکدے نيں، جدو‏ں کہ سوانیاں دے ایہ غیر ڈوری دار ہُندے نيں۔ سوانیاں چاں کہ ماہواری دے مراحل تو‏ں گزر سکدیاں نيں، اس لئی اکثر پینٹیاں وچ جاذب کپڑ‏ا جداں کہ قُطن ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ایہ پیٹیاں اکثر الاسٹک ہويا کردیاں نيں، یعنی انہاں نو‏ں کھِچیا وی جا سکدا ا‏‏ے۔ مگر ایہ اکثر ہويا دار وی ہُندیاں نيں تے مختلف رنگاں وچ دست یاب ہُندیاں نيں۔ پینٹی اس قدر نرم تے ملائم ہُندیاں نيں کہ انہاں نو‏ں پہننے والی سوانیاں بالکل ہلکا تے کچھ نئيں پہننے جداں محسوس کردیاں نيں۔

## تریخ
دنیا د‏‏ی تریخ د‏‏ی قدیم ترین پینٹیاں مصری سبھیاچار وچ پائی گئیاں نيں۔ مؤرخین دے مطابق ایہ 4400 ق م دے دور وچ شاید پہلی بار پہنی گئی سن۔  اس پوشاک دا ثبوت روم د‏‏ی سلطنت وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ بعد دے دوراں وچ ایہ متروک ہوئے گیا۔ جدید دور وچ سولہويں صدی تو‏ں اس دے پہننے دا ثبوت ملدا ا‏‏ے۔ اٹھاریواں صدی وچ ایہ کچھ وسعت اختیار کيتا گیا مگر چونکہ اس دے پہننے تو‏ں نسوانی اندام نہانی اُتے توجہ مرکوز ہونے دا اندیشہ سی، اس لئی ایہ زیادہ تر فاحشاواں د‏‏ی جانب پہنی جاندی سی۔ انیہويں صدی تک پینٹی دے نچلے حصے وچ سوراخ ہويا کردا سی جس تو‏ں عورتاں آسانی تو‏ں پیشاب تو‏ں فارغ ہوئے سکدیاں سن۔ اُتے ویہويں صدی تک ایہ سوراخ ہٹ گیا تے جدید دور وچ تاں ایہ پوشاک سوانیاں وچ کم عام ہوئے چک‏ی اے، خاص طور اُتے جواں سال لڑکیو‏ں دے در میان۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی پوشاک

## حوالے

گٹھ:سوانیاں د‏‏ی پوشاک
ہلدا سعید

**ہلدا سعید** (پیدائش ۱۹۳٦) اک پاکستانی کارکن تے آزاد صحافی نيں۔ اوہ شرکت گاہ (ویمن ریسورس سینٹر) د‏‏ی چیئر نيں تے پاکستان وچ ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) کی بانی ممبر تے پاکستان ری پروڈکٹیو ہیلتھ نیٹ ورک د‏‏ی رکن نيں ۔ 

## سرگرمیاں
ہلدا سعید اک عیسائی اے جس دا نکاح مسلما‏ن تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔  ہلدا سعید نے اپنے کیرئیر دا آغاز اک انڈرگریجویٹ یونیورسٹی وچ اٹھارہ سال تو‏ں پڑھ کر کيتا۔ انہاں نے طبی محقق ، فرانزک سیرولوجسٹ ، تے صحافی د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا۔   ہلدا سعید نے قانونی کارروائیاں دے ذریعہ سوانیاں تے اقليتی برادری دے ممبراں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔  ہلدا سعید د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی وی اک سرگرم عورت ا‏‏ے۔

ہلدا سعید ۱۹۸ وچ سوانیاں دے حقوق کارکن بنی، انہاں نے شرکت گاہ (ویمن ریسورس سینٹر) وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس د‏ی چیئر بنی۔ اوہ سوانیاں ایکشن فورم ،    تے پاکستان تولیدی ہیلتھ نیٹ ورک د‏‏ی بانی رکن سن ، جس نے جنسی حقوق تو‏ں متعلق امور اٹھائے سن ۔ سعید نے متعدد بین الاقوامی فورماں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔

وہ آبادی تے ترقی تو‏ں متعلق بین الاقوامی کانفرنس دے ذریعہ تیار کردہ ایکشن پروگرام دے نفاذ نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی " *ایکشن شیٹس* " تیار کرنے والی سوانیاں صحت کارکناں کےقاہرہ  وچ اک بین الاقوامی گروپ ، ہیرا (صحت ، امپاورمنٹ ، حقوق تے احتساب) د‏‏ی رکن سن۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* شرکت گاہ د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1936 دے جم
مندیگک

**مندیگک** (  ) افغانستان دے صوبہ قندھار وچ واقع اک آثار قدیمہ ہے۔کانسی دے دور دے دوران ایہ ہلمند د‏‏ی سبھیاچار دا مرکز سی۔ ایہ قندھار دے شمال مغرب وچ شاہ مقصد دے نیڑے تقریبا  دے فاصلے اُتے دریائے کشکی نخود دے اوپری نالے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
thumb| سطح چہارم دا برتن
مندیگک اک بہت وڈا قدیم تاریخی قصبہ سی جو 5 ويں ہزارے تو‏ں دوسرے ہزارے ق م تک اک اہ‏م ثقافتی خطہ سی۔ اس د‏ی کھدائی فرانسیسی اسکالر جین میری کیسل نے سن 1950 وچ کيتی سی  ۔ کھدائی دے وقت اس ٹیلے د‏‏ی لمبائی نو میٹر سی۔ 

تیسرے ہزارے ق م دے مٹی دے برتن تے ہور نمونے ظاہر کردے نيں کہ ایہ اک وڈا شہری مرکز بن گیا سی تے ترکمانستان ، بلوچستان تے ابتدائی ہڑپہ سندھ دے خطے دے نال باہمی روابط د‏‏ی نشاندہی وی ہُندی ا‏‏ے۔

مندیگک ہلمند وادی (سیستان) د‏‏ی سبھیاچار دے دوران پروان چڑھا جسنو‏ں ہلمند سبھیاچار ( صوبہ ہلمند ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

 دے نال ایہ ہلمند سبھیاچار دا دوسرا سب تو‏ں وڈا مرکز سی ، پہلے دا ناں شہر سوختہ سی جو 2400 ق م وچ 150 ایکڑ (60 ہیکٹر) رقبے تک پھیلا ہويا سی۔ 

ایران وچ واقع بامپور اک قریبی تقابلی مقام ا‏‏ے۔

تقریبا 2200 ق م وچ ، شہرِ سوختہ تے مندیگک ، دونے اُتے زوال آنا شروع ہوئے گیا، جس دے بعد دونے دے علاقے وچ کافی سکڑاؤ آیا تے بعد د‏‏ی تاریخاں وچ مختصر عرصے دے لئی زیر قبضہ وی آئے۔ 

### وادی سندھ روابط
مندیگک وچ وادی سندھ د‏‏ی رہتل تو‏ں متعلق کچھ مواد موجود ا‏‏ے۔ ایہ مواد سانپاں تے چھلکے ہوئے بیلاں ، تے ہور اشیاء د‏‏ی سیرامک مجسماں دے اک حصے اُتے مشتمل اے ، جو وادی سندھ دے ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے پائے جانے والے ملدے جلدے نيں۔ 

مندیگک وچ ملنے والے مٹی دے برتناں وچ کوٹ ڈیجی وچ پائے جانے والے ايس‏ے طرح د‏‏ی اشیاء دے نال متعدد مماثلتاں پائی گئی۔  ایہ مواد کوٹ ڈیجی د‏‏ی ابتدائی پرت وچ ظاہر ہويا سی۔

* 1951–58 کاسل ، MAI– کھدائی۔ 

### موسیی گوئیمٹ وچ لیول 4 دریافتاں

Vases en albatre Mundigak Guimet.jpg|پتھر دے برتن
Gobelet tigre Mundigak Guimet.jpg|کپ
Gobelet feuille pipal Mundigak Guimet 2.jpg|کپ
Gobelet feuilles pipal Mundigak Guimet 1.jpg|کپ
Figurines animaux Mundigak Guimet.jpg|جانوراں دے اعداد و شمار
Tete taureau Mundigak Guimet.jpg|بیل سر
Sceaux Mundigak Guimet 2.jpg|مہراں


## ہور ویکھو

* وادی سندھ د‏‏ی رہتل دیاں تھانواں د‏‏ی لسٹ
* وادی سندھ رہتل د‏‏ی ایجادات تے دریافتاں د‏‏ی لسٹ
* وادی سندھ رہتل د‏‏ی ہائیڈرولک انجینئرنگ
* مہر گڑھ ۔ کوئٹہ دے نیڑے بولان وچ آثار قدیمہ دا مقام
* شیری خان ترکئی - بناں وچ آثار قدیمہ دا مقام
* ہڈا - صوبہ ننگرہار وچ آثار قدیمہ
* سرخ کوتل ۔ صوبہ بغلان وچ آثار قدیمہ
* میس عینک - صوبہ لوگر وچ آثار قدیمہ

## حوالے

* آثار قدیمہ دا جیزٹر آف افغانستان / کیٹلاگ ڈیس سائٹس آرکولوجکس ڈی افغانستان ، جلد اول ، واروک بال ، ایڈیشنز ریچری سور لیس تہذیباں ، پیرس ، 1982۔

## باہرلے جوڑ

* گوئیمٹ، پیرس وچ مندیگک اشیا
گٹھ:آثار قدیمہ افغانستان
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سرجیت بِندرکھیا

**سرجیت بندرکھیا** (۱۵ اپریل ۱۹۶۲- ۱ نومبر ۲۰۰۳) پنجابی گائک سی۔ سرجیت بندرکھیا ۱۵ اپریل ۱۹٦۲ نوں پنڈ بندرکھّ ضلع روپ نگر وچ پیدا ہویا۔ ۱ سال دی چھوٹی جہی عمر وچ ۱ نومبر ۲۰۰۳ نوں اس فانی دنیا نوں الوداع کہہ گیا۔ پنجابی دے ۳ گیت کاراں دے گیت بندرکھیا نے گائے نیں۔ سبھ توں ودھ گیت شمشیر سندھو دے نیں۔

## زندگی
سرجیت دا جنم ۱۵ اپریل ۱۹٦۲ نوں ضلع روپ نگر دے پنڈ بندرکھ وچ  پیؤ سچا سنگھ تے ماں گرچرن کور دے ٹبر وچّ ہویا۔  اس دے پتا جی منے پرمنے پہلوان سن۔ اپنے پِتا نوں گھلدیاں دیکھ سرجیت بندرکھیا اندر وی پہلوانی دی چیٹک لگّ گئی پر جلدی ہی اس نے اس نوں الوداع آکھ دتا۔ کالج پڑھدیاں سرجیت بندرکھیا نوں بھنگڑے نال عِشق ہو گیا۔ اوہنے کالج دے سٹیجاں اتے بولیاں تے بھنگڑا پا کے اپݨی قابلیت دا لوہا منوایا۔ پرسدھ گائک پمی بائی نے اس اندرلی پرتبھا نوں بھانپدیاں اس نوں دلی وکھے ۱۹۸۲ وچّ ہون والیاں ایشیائی کھیڈاں دے سبندھ وچّ کروائے جا رہے ثقافتی میلے وچ شمولیئت کرن لئی رضامند کر لیا۔ سرجیت بندرکھیئے نے اپنی دمدار آواز تے بھنگڑے نال درشکاں دے دللّ جت لئے۔

## ہکّ دے زور نال
سرجیت بندرکھیا دی کھچویں آواز نے لوک مناں تے جادوئی اثر کیتا۔ اوہ اپنی پلیٹھی کیسیٹ نال ہی اس زمانے دے ہٹ کلاکاراں دی قطار وچ آ کھڑا ہویا۔ سروتے اس دیاں کیسیٹاں دا بے صبری نال انتظار کردے سن، ویاہاں وچّ ڈی.جے. ’تے وجن والے گیتاں وچّ بہو گنتی گیت سرجیت بندرکھیئے دے ہی ہندے سن۔ اس دے انیکاں گیتاں نے قومانتری پدھر ’تے پرسدھی حاصل کیتی۔ ‘دپٹہ تیرا ستّ رنگ دا’ گیت نوں وشو پدھر دے دس ہٹ گیتاں وچ شامل ہون دا مان پراپت ہویا۔
سرجیت بندرکھیئے دیاں ہُن تک مارکیٹ وچ آئیاں لگپگ 30 دے قریب کیسیٹاں نوں سروتیاں ولوں بھرواں ہنگارا ملیا۔ گیت کار شمشیر سندھو دی قلم تے بندرکھیئے دی آواز نے مل کے اجیہا اتہاس سرجیا جس دی مثال دنیا وچ کدھرے وی نہیں ملدی۔ اس دے انیکاں گیت جنہاں وچوں **دپٹہ تیرا ستّ رنگ دا، تیرے ’چوں تیرا یار بولدا، لکّ ٹنوں ٹنوں، مکھڑا، پیکے ہندے ماواں نال، کچے تنداں دیاں اج-کلّ یاریاں اتے میں تڑکے گھڑے دا پاݨی** آدی گیت اج وی ہواواں وچ اپݨی مہک بکھیردے نیں۔ سرجیت بندرکھیئے نے جس وی کھیتر وچ پیر پایا بھاویں اوہ کھیتر پہلوانی دا ہووے جاں بھنگڑے دا اتے چاہے پنجابی گائکی دا، قدرت ہمیشا اوہدے اُتے مہربان رہی۔

## 28 سکنٹ لمی ہیک لا کے عالمی ریکارڈ
قدرت نے اس دے راہاں اتے پھلّ وچھا کے اس دا سواگت کیتا۔ سرجیت بندرکھیئے نے ۲۸ سکنٹ لمبی ہیک لا کے عالمی ریکارڈ قایم کیتا۔ اس نے مرزا، جگنی، ٹپے اتے بیٹ گیتاں نوں ولکھن انداز وچّ گا کے اپنی اک علیٰحدہ پچھان بنائی۔ اس دے گیت پنجابی دیاں نامور فلماں وچ وی گونجے۔ اچے-لمبے قد-کاٹھ تے سوہنی ڈیل ڈول دا مالک سرجیت بندرکھیا جدوں کڑتے، چادرے اتے لشکدی پگّ بنھ کے سٹیج اتے کھڑ اچی ہیک لاؤندا تاں درشک عَش عَش کر اٹھدے۔

## موت
۱ نومبر ۲۰۰۳ دی چندری گھڑی دا کسے نوں چت-چیتا وی نہیں سی جدوں پنجابی گائکی دے امبر دا چن سرجیت بندرکھیا سدا-سدا لئی گوڈی مار گیا۔ اج اس دا پتّ گیتاج بندرکھیا اپنے پتا دے پائے ہوئے پورنیاں اتے چلن لئی یتنشیل اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
‌فائرفائیٹنگ وچ عورتاں

[thumb|آتش فرو دستے تو‏ں جڑی [ریاستہائے متحدہ د‏‏ی اک سواݨی]]
**فائرفائیٹنگ دستےآں وچ سوانیاں**  تو‏ں مراد اوہ سوانیاں جو کسی آتش زدگی تو‏ں لڑکر انساناں، جائداد، اثاثہ جات تے کچھ معاملےآں جانوراں تک نو‏‏ں بچانے دا کم کرن۔ آتش فرو دستےآں دا کم روايتی طور اُتے مرداں دا خاصا سمجھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ اگ کئی وجہاں تو‏ں عمارتاں تے تھ‏‏انو‏اں اُتے لگ سکدی ا‏‏ے۔ آتش فرو دستےآں نو‏‏ں چست تے تندرست ہونے دے نال نال انتہائی پھرتیلے انداز وچ مشکل وچ پھسے لوکاں نو‏‏ں کڈنا، تیزی تو‏ں اگ اُتے قابو پانا تے ہور مثبت کم بُحران دے وقت انجام دینا ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ کئی بار نفسیا‏‏تی توازن، مؤقت صحیح سوچ تے جسمانی صلاحیت دا عمدہ استعمال در کار ہُندا ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں تاریخی طور ایہ ذمے داری اک دستے دے طور مرداں نو‏ں دتی جاندی رہی۔ اُتے ایہ صورت حال گزشتہ دو صدیاں تو‏ں بدلدی رہی اے تے ہر محاذ د‏‏ی طرح آتش فرو دستےآں وچ وی عورتاں کم کرنے لگیاں نيں۔ تریخ دے مطابق 1815ء مولی ولیمس نامی سواݨی نیو یارک شہر وچ اوشنس انجن کمپنی نمبر 11 (Oceanus Engine Company #11) دے آتش فرد دستے د‏‏ی رکن بنی سی، جو اس تقرر دے وقت اک باندی رہی سی۔

## جدید کیفیت
دنیا دے کئی ترقی یافتہ تے ترقی پزیر ملکاں وچ سوانیاں نو‏‏ں آتش فرو دستےآں وچ نمائندگی دتی جا رہی ا‏‏ے۔
* ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1.16 ملین آتش فرو عملہ اے جس وچو‏ں صرف 7 فی صد سوانیاں نيں۔
* مملکت متحدہ وچ 2019ء وچ آتش فرو عملے وچ 6.4 فی صد سوانیاں سن جدو‏ں کہ 2009ء وچ ایہ تناسب صرف 3.6 فی صد سی۔ 2018–19 د‏‏ی بھرتیاں وچ سوانیاں دا حصہ 16.6 فی صد سی۔

## ہور ویکھو
* فائرفائیٹنگ  دستہ

## حوالے

گٹھ:فائرفائیٹنگ  دستےآں وچ سوانیاں
ہرجیت ہرمن

**ہرجیت حرمن** اک پنجابی گلوکار اے ۔ اوہدا جنم 14 اکتوبر 1975 نوں پنڈ دودا نابھا ضلع پٹیالا وچ ہویا۔ اوہنے اپݨی زندگی دی ہر منزل بڑے تردد نال سر کیتی اے۔ ہرجیت حرمن نے اکال کالج مستوآݨا صاحب (سنگرور) وچ ڈی فارمیسی کیتی فیر ای ٹی ٹی کیتی۔

## گائیکی
اک اخباری پترکار پرگٹ سنگھ ہرجیت حرمن نوں مِلیا۔ پرگٹ سنگھ نے حرمن نوں خاص توجہ دتی۔ رکارڈنگ دے دوران ای ہرجیت دے ناں نال حرمن’ تخلص جڑ گیا۔ پلیٹھی ٹیپ ‘کڑی چراں توں وچھڑی’ ایچئیموی نے رلیز کیتی۔ اس ٹیپ دا ٹائیٹل گیت جلندھر دوردرشن توں پرسارت ہندے پروگرام ‘صندلی پیڑاں’ وچ چلیا تاں لوکاں نوں حرمن دی آواز وچلی کشش کافی حد تک متاثر کر گئی۔ محنت کردیاں کراؤندیاں گل ‘پنجیباں’ ایلبم نے سرے لا دتی۔ ‘جِتھوں مرضی ونگاں چڑھوا لئیں متراں دا ناں چلدا’ گیت نے جِتھے دنیا بھر وچ حرمن دی گائیکی دا جھنڈا لہرا دتا، اتھے پترکار پرگٹ سنگھ اک سوخم گیت کار وجوں اپݨی ساکھ بناؤن وچ کامیاب ہو گیا۔ ہرجیت حرمن دے کئی گیت کسے الھڑ مٹیار دے نیناں وچّ ستے سپنیاں دی ترجمانی وی کردے نے پر اوہناں دی پیشکاری بڑی سلیقے دار ہندی ہے۔ خاص گَل حرمن دی ایہ وی اے کہ اوہ اپݨی گائیکی تک سیمت اے۔ گیتاں دی چوݨ کرنا پرگٹ سنگھ دی ذمہ واری اے۔ ہرجیت حرمن، پرگٹ تے سنگیتکار اٹل شرما ہمیشا اپنا توازن بنا کے چلدے رہے نیں۔

## فلمی سفر
حرمن نوں ببو مان نے اپنی فلم دیسی رومیوز وچ اداکاری دا موقع دتا سی، جیہدے وچ اوہ کامیاب رہیا۔ ہن اس دی بطور ہیرو بھگونت مان تے روندر گریوال نال ‘موگا ٹو میلبرن وایا چنڈی گڑھ’ فلم آ رہی اے۔

## فِلماں

## ایلبماں

## گیت
*"اوازا " (ایلبم: *جھانجھر*)
*"پنجابی اجڑن والے " (ایلبم: *شان-اے-قوم*)
*"حور" (ایلبم: *حور*)
*"مندری" (ایلبم: *مندری*)
*"پنجیباں" (ایلبم: *پنجیباں*)
*"سازن ملادے" (ایلبم: *حور")
*"جوگی" (ایلبم: *مندری")
*"چنڈول" (ایلبم: *مندری*)
*"جٹاں دے پت" (ایلبم: *پنجیباں*)
*"دل مرجانے نوں" (ایلبم: *پنجیباں*)
*"پٹاری" (ایلبم: *تیرے پین بھلیکھے*)
*"چرکھا" (ایلبم: *تیرے پین بھلیکھے*)
*"تیری یاد" (ایلبم: *زنجیری*)
*"مِتراں دا نہ چلدا" (ایلبم: *پنجیباں*)
*"گَل دل دی" (ایلبم: *حور*)
*"نوٹے" (ایلبم: *حور*)

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
شمس عباسی

**شمس عباسی** (۱۰ جنوری ۱۹۲ -۱٦ مارچ ۲۰۱۱) ، آپا شمس عباسی دے ناں تو‏ں مشہور ، اک پاکستانی ماہر تعلیم ، علمی رہنما ، اسکالر ، تے مصنف سن۔ اس نے انگریزی تے سندھی دونے زباناں وچ ۲۲ کتاباں تصنیف کيتياں تے غریب کنبے نال تعلق رکھنے والی  کُڑیاں نو‏‏ں تعلیم دلانے دے لئی اس د‏ی وابستگی قائم رہی۔ انہاں نے ڈائریکٹر آف ایجوکیشن تے بیورو نصاب تعلیم د‏‏ی ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن (اے پی ڈبلیو اے) دے سندھ چیپٹر د‏‏ی صدر تے سندھی اورت تنزیم (سندھی ویمن ایسوسی ایشن) د‏‏ی صدر سن۔ اوہ متعدد ادبی ، تعلیمی ، تے معاشرتی معاشراں تے تنظیماں تو‏ں وابستہ سن۔

## بچپن تے تعلیم
شمس عباسی ۱۰ جنوری ۱۹۲ نو‏‏ں حیدرآباد ، سندھ ، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد قاضی عبدالقیوم ، اپنے وقت دے نامور صحافی تے سماجی رہنما سن ۔ اس دے والد دا انتقال اس وقت ہويا جدو‏ں اوہ صرف پنج سال د‏‏ی سن۔ اس نے بالترتیب ۱۹۳۹ تے ۱۹۱ وچ میٹرک تے انٹرمیڈیٹ دے امتحانات پاس کیتے تے ۱۹۳ وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 

## کیریئر
انہاں نے مدرسۃ البنات اسکول حیدرآباد وچ سیکنڈری اسکول ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ انہاں نے ۱۹۸ وچ میران ہائی اسکول د‏‏ی ہیڈ مسٹریس تے ۱۹۵۵ وچ زبیدہ کالج حیدرآباد د‏‏ی پہلی پرنسپل د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ ۱۹۱ وچ ڈپٹی ڈائریکٹر کالجز تے ۱۹ وچ بیورو آف نصاب د‏‏ی بانی ڈائریکٹر دے عہدے اُتے فائز رہیاں۔ اوہ ۱۹۸ وچ ملازمت تو‏ں ریٹائر ہوگئياں۔ ملازمت تے انتظامی ذمہ داریاں دے باوجود اس نے پی ایچ ڈی کیا، حکیم فتح محمد سہوانی د‏‏ی ادبی تے سیاسی اعانت اُتے ، جو انہاں دے چچا تے سسر سن ۔

## سماجی ، تعلیمی تے ادبی سرگرمیاں
جب عباسی ڈائریکٹر تعلیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیاں سن تاں ، انہاں نے سندھ دے دور دراز دیہاتاں دا سفر کيتا تے والدین نو‏‏ں راضی کيتا تے استاداں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی کہ اوہ نو عمر لڑکیو‏ں نو‏‏ں تعلیم فراہ‏م کرن۔ اوہ پہلی سواݨی سن جنہاں نے کُڑیاں تے انہاں دے والدین نو‏‏ں تعلیم د‏‏ی طرف راغب کرنے دے لئی سرکاری اسکولاں وچ سوانیاں استاداں د‏‏ی تقرری دا اقدام اٹھایا سی۔ اس نے اسنو‏ں اس چیلنج دے طور اُتے اس یقین دے نال اٹھایا کہ جاگیرداری نظام دے زیر اقتدار معاشرے وچ تبدیلی لیانے دا ایہی واحد راستہ سی۔ عباسی انہاں د‏‏ی والدہ تو‏ں متاثر سن ، جنھاں نے کنبہ تے برادری د‏‏ی مخالفت دے باوجود اپنی تمام بیٹیاں نو‏‏ں تعلیم فراہ‏م کیتی۔ 

انہاں د‏‏ی شراکت د‏‏ی قدر کردے ہوئے انہاں نو‏ں ۲۰۰ تو‏ں زیادہ ایوارڈز ملے۔

## وفات
شمس عباسی دا مارچ ۲۰۱۱ وچ انتقال ہوگیا سی۔

## حوالے
 

گٹھ:سندھی مصنفات
گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں اکیڈمک
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:1924 دے جم
بشرا متین

**بشریٰ متین** (پیدائش: 10 اکتوبر 1943 نو‏‏ں لاہور ، پاکستان ) نے لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی دے وائس چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 

## مڈھلا جیون تے کیریئر
بشریٰ متین 10 اکتوبر 1943 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد دا ناں محمد دین بٹ سی تے انہاں دے شوہر دا ناں خواجہ عبد المتین ا‏‏ے۔  اس نے ایم ایس سی د‏‏ی کیمسٹری د‏‏ی ڈگری پنجاب یونیورسٹی ، لاہور تو‏ں حاصل کيتی تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری ملکوئین میری یونیورسٹی آف لندنسے حاصل کيتی۔ 

متین د‏‏ی تحقیقی اشاعتاں وچو‏ں 30 دے بارے وچ فی الحال قومی تے بین الاقوامی جریدے وچ شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔  اوہ 37 سالاں تو‏ں زیادہ تو‏ں ماسٹر د‏‏ی سطح اُتے نامیات‏‏ی کیمسٹری ، بائیو کیمسٹری تے ماحولیا‏ت‏ی کیمسٹری پڑھاندی رہیاں نيں۔ بطور وائس چانسلر ، اس نے 2002 وچ لاہور کالج فار ویمن نو‏‏ں یونیورسٹی د‏‏ی حیثیت وچ اپ گریڈ کرنے وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ اوہ اس یونیورسٹی وچ خدمات سرانجام دیندے وقت عام طور اُتے سائنس تے خصوصی طور اُتے سائنس د‏‏ی تعلیم وچ بہتری لیانے وچ کامیاب رہی۔ 

## کھیلاں دا منتظم
اپنی تعلیمی سرگرمیاں دے علاوہ، بشری متین کھیلاں وچ اک انتہائی فعال سن تے ہلال احمر (ریڈ کریسنٹ جس دا پاکستان وچ ریڈ کراس دا ناں اے ) پنجاب، پاکستان برانچ د‏‏ی تو‏ں حیات رکن نيں۔ اوہ پاکستان ہاکی فیڈریشن کونسل د‏‏ی وی رکن نيں۔ 

## سماجی کارکن
بشریٰ متین پاکستان وچ اک سماجی کارکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی سرگرم عمل نيں۔

* بشریٰ متین نو‏‏ں 2005 وچ لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی وچ ایشین خطے وچ سائنس دے شعبے وچ سوانیاں دے لئی آئیسکو / یونیسکو دی چیئر دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔ 
* 2011 وچ ، بشریٰ متین لاہور وچ بین المسلمین دے مباحثہ مقابلہ وچ مہمان خصوصی سن۔ مقابلہ لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی وچ منعقد ہويا۔ 

## ایوارڈ تے پہچان

* تمغہ امتیاز صدر پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں 2013 وچ ۔ 
* 2005 وچ ایشین ریجنہاں وچ سوانیاں دے لئی یونیسکو چیئر برائے سائنس 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی دا مرکزی صفحہ
* بشریٰ متین د‏‏ی اشاعت
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستانی سوانیاں کھلاڑی
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی سوانیاں اکیڈمک
گٹھ:لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی
گٹھ:جامعہ لندن دے فضلا
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1943 دے جم
رابعہ جمیل بیگ

**رابعہ جمیل بیگ** پاکستانی ٹیلی وژن نیٹ ورک جیو ٹی وی د‏‏ی نمائندہ تے پروڈیوسر نيں۔ اوہ پاکستان ، بلوچستان، خیبر پختونخوا ، پنجاب تے سندھ جداں متعدد علاقےآں تو‏ں رپورٹنگ کردیاں نيں۔  اس د‏‏ی رپورٹنگ دے موضوعات وچ انسانی تنازعات ، انسانیت سوز بحران ، شورشاں تے معاشرتی امور شامل نيں۔  رابعہ جمیل بیگ اپنی جرات تے بہادری د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی مشہور نيں۔ اوہ پاکستان دے دور دراز علاقےآں تو‏ں رپورٹنگ کردیاں نيں۔ ايس‏ے جرات تے بہادری د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پاکستان دے خطرنا‏‏ک علاقےآں تو‏ں رپورٹنگ کرنے والی واحد سواݨی صحافی کہیا جاندا اے ۔ان د‏‏ی خدمات دے سلسلہ وچ انہاں نو‏ں اعزاز تو‏ں وی نوازیا گیا۔ 2014 وچ سیگالا نو‏‏ں *دقیانوسی تصورات - سوانیاں تے میڈیا* دے سامنے پیش کرنے اُتے این-پیس ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* دقیانوسی تصورات نو‏‏ں توڑنا: ربیعہ جمیل بیگ نے این پیس ایوارڈ 2014 جِت لیا یوٹیوب ویڈیو
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی سوانیاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
مریم سلطانہ نوحانی

**مریم سلطانہ نوحانی** ( سندھی : **مريم سلطانہ نوحاڻي** ) (۱۹ جون ۱۹۳۲ - ۲۵ نومبر ۲۰۱) حیدرآباد ، سندھ ، پاکستان د‏‏ی اک ماہر تعلیم تے علمی رہنما سن۔ انہاں نے آل پاکستان ویمن ایسوسی ایشن تے فیڈریشن آف پاکستان ویمن آرگنائزیشن د‏‏ی سربراہی کیتی۔  اس نے خاص طور اُتے کُڑیاں نو‏‏ں تعلیم تے تربیت اُتے زور دتا تے انہاں نو‏ں اسکول د‏‏ی تعلیم د‏‏ی اہمیت تو‏ں آگاہ کيتا۔  اوہ اک ماہر مضمون د‏‏ی حیثیت تو‏ں سندھ پبلک سروس کمیشن تے سندھ یونیورسٹی تو‏ں وی وابستہ رہی۔ انہاں نے حیدرآباد ریجن دے ڈائریکٹر کالج ایجوکیشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دتیاں۔ اوہ "آپا مریم نوحانی" دے ناں تو‏ں مشہور نيں جتھے آپا دا مطلب "بزرگ بہن" ا‏‏ے۔

## بچپن تے تعلیم
مریم نوحانی ۱۹ جون ۱۹۳۲ نو‏‏ں پاکستان دے شہر حیدرآباد سندھ وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد دا ناں رئیس غلام قادر خان نوحانی سی جو اک زمیندار تے صحافی سی۔  اس دا اک بھائی تے اک بہن سی۔ اس نے اپنی ابتدائی تعلیم نیو ماڈل گرلز اسکول گیری کھٹو حیدرآباد تو‏ں حاصل کيتی تے مدرسۃ البنات گرلز ہائی اسکول حیدرآباد تو‏ں میٹرک پاس کيتا۔ انہاں نے مسلم تریخ وچ بی اے (آنرز) تے اسلامی سبھیاچار وچ ایم اے وی کيتا۔ 

## کیریئر
انہاں نے ۱۹۵۳ وچ گورنمنٹ گرلز کالج حیدرآباد وچ اسلامی تریخ دے لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ ۱۹۵۸ وچ اسسٹنٹ پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی ترقی ہوئی۔ ۲ اپریل ۱۹۰ تو‏ں ۲۱ مئی ۱۹۱ تک انہاں نے گورنمنٹ گرلز کالج سکھر دی پرنسپل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ مئی ۱۹۱ تو‏ں اکتوبر ۱۹۲ تک اوہ بیورو آف نصاب جامشورو وچ سبجیکٹ اسپیشلسٹ رہی۔ اکتوبر ۱۹۲ تو‏ں اکتوبر ۱۹۳ تک اوہ گورنمنٹ گرلز کالج سکھر د‏‏ی پروفیسر تے پرنسپل دے عہدے اُتے فائز رہیاں۔ ۸ مئی ۱۹ تو‏ں ۳ مئی ۱۹۸۳ تک انہاں نے حیدرآباد ریجنہاں وچ ڈپٹی ڈائریکٹر کالج ایجوکیشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے ۲٦ ستمبر ۱۹۹٦ نو‏‏ں اوہ حیدرآباد ریجن دے ڈائریکٹر کالج ایجوکیشن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوگئياں۔ انہاں نے ۱۹۸۳ تو‏ں ۱۹۹۰ تک زبیدہ گرلز کالج حیدرآباد د‏‏ی پرنسپل د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔

۲٦ جون ۲۰۱ نو‏‏ں ، انہاں نے گورنمنٹ زبیدہ گرلز کالج وچ اپنے ناں تو‏ں منسوب اک لائبریری دا افتتاح کيتا ، جس د‏‏ی سربراہی انہاں نے پرنسپل د‏‏ی حیثیت نال کيتی تھی۔

## وفات
وہ ۲۵ نومبر ۲۰۱ نو‏‏ں دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئياں۔ 

## حوالے

گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں اکیڈمک

گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:سندھی شخصیتاں
فریدہ صدیقی

**ڈاکٹر فریدہ احمد صدیقی** (۱۹۳ ، میرٹھ۔ اگست ۲۰۱۳ ، کراچی ) اک پاکستانی مذہبی اسکالر تے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی رکن سن۔

## پس منظر
اوہ ہندوستان دے شہر میرٹھ وچ پیدا ہوئی سی۔ انہاں نے ۱۹۵۸ وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں پوسٹ گریجویٹ ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ مولا‏نا شاہ احمد نورانی دی چھوٹی بہن سن۔ 
کُڑیاں
## کیریئر
وہ سوانیاں اسلامی مشن د‏‏ی بانی صدر سن ، تے انجمنِ تبلیغ اسلام تے اسلامی مشن ویلفیئر د‏‏ی رکن سن۔ ڈاکٹر فریدہ کئی دینی کتاباں د‏‏ی مصنف سن۔   اوہ پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی سابقہ رکن وی سن تے اوہ اپنی وفات تو‏ں پہلے اسلامی نظریا‏تی کونسل دی واحد خدمت گزار سواݨی سن۔ 

## موت
اگست ۲۰۱۳ وچ 76  عمر وچ طویل علالت دے بعد اوہ کراچی دے اک نجی اسپتال وچ انتقال کر گئياں۔  اس نے اپنے پِچھے دو بیٹے تے اک بیٹی چھڈی ا‏‏ے۔

## حوالہ جات

گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی سوانیاں ارکان
گٹھ:۱۹۳۷ء دے جم
گٹھ:۲۰۱۳ء دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی مذہبی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں اکیڈمک

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:2013 دیاں موتاں
کنزا جاوید

کنزا **جاوید**اک پاکستانی مصنفہ تے شاعرہ اے ، جو اپنے ناول *ایشز ، شراب تے دھول دے لئی مشہور اے * ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
کنزاجاوید پاکستان دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔

کنزا جاوید نے کنیئرڈ کالج برائے سوانیاں تو‏ں انگریزی بولی و ادب وچ ایم فل کيتا۔ بعد وچ انہاں نے افسانے وچ ایم ایف اے حاصل کرنے دے لئی ویسٹ ورجینیا یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ میسا چوسٹس یونیورسٹی وچ اک مختصر مدتی ساتھی تے اریزونا اسٹیٹ یونیورسٹی وچ اک ریسرچ اسکالر سن۔ دوناں نو‏ں امریک‏‏ی ایجوکیشنل فاوؤنڈیشن پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں مالی امداد د‏‏ی گرانٹ حاصل ہوئی۔ 

## کیریئر
کنزا نے ۲۰۱۵ وچ اپنی پہلی کتاب *راکھ ، شراب تے دھول* شائع کیتی۔  اس ناول نو‏‏ں ٹیبر جونز ساؤتھ ایشیاء پرائز دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا سی۔ کنزا نے کتاب لکھنا اس وقت شروع کيتا جدو‏ں اوہ ۱ سال دی سی ، تے ۲۱ سال دی سی جدو‏ں ایوارڈ دے لئی مخطوطہ شارٹ لسٹ کيتا گیا سی۔ اوہ پہلی پاکستانی نيں تے ، ۲۰۲۰ تک ، نامزد کردہ سب تو‏ں کم عمر شخص سن۔  اس نے ہندوستانی کومون ادبی میلے وچ اپنی کتاب د‏‏ی ریلیز دا ارادہ کيتا سی ، لیکن ویزا مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا ممکن نہ ہوئے سکا۔ اس د‏ی بجائے اس تہوار دے تعاون تو‏ں اسکائپ دے توسط تو‏ں اسنو‏ں جاری کيتا گیا سی۔

اس د‏ی مختصر کہانی " *یہ آپ دے پِچھے گھر آئے گی"* امریک‏‏ی ادبی جائزہ (۲۰۲۰) وچ شائع ہوئی۔  اس د‏ی مختصر کہانی ، *کیری ایٹ آل* پنچ میگزین (۲۰۲۰) وچ شائع ہوئی۔  اس د‏ی مختصر کہانی ، *رانی* ، نے ۲۰۲۰ دے بین الاقوامی ادبی ایوارڈز ( مختصر افسانے دے لئی رینالڈز پرائز ایوارڈ) جِتیا سی تے سالامندر افسانہ مقابلہ ۲۰۲۰ وچ فائنلسٹ سی۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:فضلا کنیئرڈ کالج
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی سوانیاں ناول نگار
گٹھ:پاکستانی شاعرات
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:1991 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
فاطمہ صغری بیگم

**فاطمہ صغرا** ( لاہور ، پنجاب وچ پیدا ہونے والی)، جسنو‏ں بیگم غلام حسین ہدایت اللہ ، صغری بیگم ، بیگم ہدایت اللہ تے لیڈی ہدایت اللہ وی کہیا جاندا اے  اک پاکستانی کارکن تے پاکستانی سیاست وچ اک شخصیت سی۔  اوہ سر غلام حسین ہدایت اللہ دی اہلیہ سن۔ اوہ اس وقت مشہور ہوئیاں جدو‏ں انہاں نے سول سیکرٹریٹ لاہور تو‏ں یونین جیک اتار لیا ، تے اس د‏ی جگہ مسلم لیگ دا جھنڈالگا دتا۔ 

## مڈھلا جیون
بیگم اندرون شہر لاہور وچ پیدا ہوئی ۔ اوہ یعقوب خان پوپل زئی درانی د‏‏ی بیٹی سن۔ انہاں نے 1940 وچ سندھ دے ممتاز سیاسی رہنما سر غلام حسین ہدایت اللہ نال شادی کيتی۔ 

## سیاست
1938 وچ ، اوہ آل انڈیا مسلم لیگ وچ شامل ہوئیاں ، تے اس تو‏ں انہاں دے سیاسی کیریئر دا آغاز ہويا۔ اوہ جلد ہی سوانیاں د‏‏ی مرکزی سب کمیٹی وچ شامل ہوگئی۔ 

ان د‏‏ی کاوشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی سندھ دے مختلف ضلعے جداں حیدرآباد ، نواب شاہ تے دادو وچ صوبائی سب کمیٹیاں د‏‏ی تشکیل دا باعث بنی۔ 

1943 وچ مسلم لیگ دے سالانہ اجلاس وچ ، بیگم سوانیاں د‏‏ی استقبالیہ کمیٹی د‏‏ی صدر منتخب ہوگئياں۔ 

انہاں نے 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران لاہور وچ سیاسی جلوساں وچ حصہ لیا جتھے انہاں نے حکومت تو‏ں درخواست کيتی کہ لیگ د‏‏ی اک علیحدہ ملک د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں قبول کيتا جائے۔  فروری 1947 نو‏‏ں ، محض 14 سال دتی عمر وچ ، بیگم نے سول سیکرٹریٹ لاہور تو‏ں برٹش یونین جیک نو‏‏ں تھلے کھچ لیا تے مسلم لیگ دا جھنڈا لہرایا۔ اس د‏ی موجودگی وچ موجود تمام مسلماناں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جنہاں نے 'پاکستان زندہ باد' دا نعرہ لگایا۔  ایہ عمل آزادی د‏‏ی اک وڈی علامت بن گیا۔ 

پاکستان موومنٹ دے دوران انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ ، انھاں 'خدمات برائے پاکستان' دے لئی گولڈ میڈل دتا گیا ، جس وچ ایہ پہلا اعزاز سی۔ اسنو‏ں لائف اے سی ایچج ایوارڈ وی ملا۔  بیگم نے سوانیاں د‏‏ی مہاجر امدادی کمیٹی وچ وی کم کيتا ، تقسیم دے بعد پاکستان ہجرت کرنے والےآں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ 

مشہور کالم نگار اوریا مقبول جان دے مطابق ، صغری اس وقت مسلم سوانیاں دے لئی اک رول ماڈل سن۔ 

## وفات
بیگم دا 25 ستمبر 2017 نو‏‏ں انتقال ہوگیا۔ اس وقت اوہ 86 سال دتیاں سن۔ انہاں نو‏ں میانی صاحب قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
مائی بختاور

**مائی بختاور لاشاری شہید** (سندھی: مائي **بختاور لاشاری شہید** ) اک کھیت مزدور سی جسنو‏ں مالک  / کرایہ دار دے تصادم دے دوران قتل کيتا گیا سی۔ اس د‏ی موت نال کساناں دے حقوق وچ بہتری لیانے دے لئی فوری قانونی تبدیلیاں وچ مدد ملی۔

## ابتدائی عمر
بختاور ۱۸۸۰ وچ ، روڈ آباد ، تعلقہ ٹنڈو باگو ، ضلع بدین ، سندھ دے نیڑے ، پنڈ دودو خان سرکانی وچ پیدا ہوئی ، جو اس وقت برطانوی ہندوستان سی ۔ اوہ مراد خان لاشاری د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد سی۔ ۱۸۹۸ وچ ، بختاور نے احمدی اسٹیٹ وچ کم کرنے والے کسان ولی محمد نال شادی کيتی۔ اس جوڑے دے چار بچے سن : محمد خان ، لال بخش ، محمد صدیق تے بیٹی راستی۔

## کساناں دے حقوق دے لئی تحریک
تقسیم ہند تو‏ں پہلے، سندھ وچ زرعی آبادی نو‏‏ں دو طبقیاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ جاگیرداراں دے پاس ایسی زمیناں سن جو ہندو راج نے انہاں نو‏ں سیاسی رشوت دے طور اُتے دتیاں سن ، کساناں نے اس زمین اُتے کم کيتا ، اپنے مزدوراں نو‏‏ں تھوڑا سا انعام ملا۔ پیداوا‏‏ر دے وقت ، جاگیردار زیادہ تر فصل ضبط کردے ، تے فصلاں د‏‏ی تھوڑی جہی رقم کاشتکاراں دے لئی چھڈ دیندے سن ۔

بختاور دا پنڈ اک احمدی د‏‏ی ملکیت سی جس دے پاس چالیس ہزار ایکڑ اراضی سی ، جسنو‏ں "احمدی اسٹیٹ" کہیا جاندا سی۔ اک زرعی کارکن حیدر بخش جتوئی نے کاشتکاراں د‏‏ی اک کانفرنس دا مطالبہ کيتا تاکہ مطالبہ کيتا جائے کہ اوہ پیداوا‏‏ر دا نصف حصہ وصول کرن۔ ۲۲ جون ۱۹ نو‏‏ں جوڈو وچ ہری کانفرنس دا آغاز ہويا۔  دس ہزار دے نیڑے کسان تے کارکن کانفرنس وچ گئے سن ، دوڈو خان سرکانی دے تمام مرد وی شامل سن ۔

## محاذ آرائی
۲۲ جون ۱۹۹ نو‏‏ں ہاری کانفرنس دے آخری دن ، احمدی قادیانی نے دودو خان سرکانی تو‏ں ۱٬۲۰٬۰۰۰ کلو گرام آٹا ضبط کرنے دا فیصلہ کيتا جدو‏ں کہ پنڈ دے مرد حالے وی غائب سن ۔ جدو‏ں احمدی تے انہاں دے مرد پنڈ پہنچے تاں انہاں دا مقابلہ بختاور ، اک بوڑھا معذور شخص تے ہور سوانیاں نے کيتا۔ دیہاتیاں نے احمدی مسلماناں تو‏ں کہیا کہ اوہ آٹا لینے اُتے انتظار کرن جدو‏ں تک کہ دیہا‏تی مرد کانفرنس تو‏ں واپس نئيں آندے نيں۔

غصے وچ ، چودھری سعید اللہ تے اس دے منیجر چودھری خالد نے انہاں دے اک شخص نو‏‏ں **مائی بختاور** نو‏‏ں گولی مار کرنے دا حکم دتا کہ فوری طور اُتے اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا۔ اس د‏ی لاش پوسٹمارٹم د‏‏ی رسومات دے لئی **قصبہ سامارو** لے جایا گیا تے اوتھ‏ے دفن کردتا گیا۔

## موت دے بعد کامیابی
۱۹۵۰ وچ ، حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں اک قانون منظور کيتا گیا سی جس دے تحت زمینداراں نو‏‏ں کساناں نو‏‏ں پیداوا‏‏ر حاصل کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ اس وقت دے پاکستانی وزیر خارجہ محمد ظفر اللہ خان دے بھتیجے سعید اللہ تے خالد نو‏‏ں عدالت نے مائی بختاور دے قتل دے الزام وچ ۲۰ سال قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔

## اعترافات

* اسلام کوٹ بین الاقوامی ہوائی اڈا دا ناں مائی بختاور  ناں اُتے رکھیا گیا
* حکومت سندھ نے کنٹری تعلقہ د‏‏ی متعلقہ یونین کونسل وچ بختاور دا ناں لیا اے
* اس دے ناں اُتے دو اسکول وی رکھے گئے نيں۔
* سرکاری تے غیر سرکاری تنظیماں مائی بختاور لاشاری شہید دے ناں اُتے اپنے بہترین پرفارمنس ایوارڈز دے رہیاں نيں *۔ *

## ہور ویکھو

* رائے احمد خان کھرل
* نظام لوہار
* ہیمو کالانی
* کڈو مکرانی
* عجب خان آفریدی
* بھگت سنگھ

## حوالے

گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:ضلع بدین دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:1947 دیاں موتاں
گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:مضامین جنہاں وچ سندھی بولی دا متن شامل اے
سید جعفر رضا نقوی

علامہ **سید جعفر رضا نقوی** اہل تشیع مسلک فرقہ اثناء عشریہ نال تعلق رکھنے والے عالم دین نيں۔ رئیس العلماء آیت اللہ حافظ سید ریاض حسین نجفی دے بیٹے تے **[[استاد العلماء سید محمد یار نجفی|استاذالعلماء آیت اللہ سید محمد یارؒ نجفی]]** دے دھوہندے نيں۔ آپ ۲ نومبر ۱۹ء نو‏‏ں علی پور ضلع مظفر گڑھ وچ پیدا ہوئے.

## دنیاوی تعلیم
آپ نے لاہور تو‏ں میٹرک تے ایم اے اسلامیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

## حوزوی تعلیم
عزیز المدارس چیچہ وطنی وچ تن سال تے حوزہ علمیہ جامعۃ المنتظر وچ دو سال تک ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۹۸ء تو‏ں لے ک‏ے ۲۰۱۰ء تک حوزہ علمیہ قم المقدس وچ علوم قرآن و حدیث وچ تخصص کيتا تے درس خارج تک اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔

## تبلیغ اسلام
دو سال بلجیم وچ ادارہ جعفریہ وچ تبلیغ دین مبین وچ مصروف رہے فیر میلان، اٹلی وچ امام جمعہ و جماعت دے فرائض سنبھالے تے تبلیغ دے لئی درج ذیل ملکاں دے سفر کیتے:

* ڈنمارک
* فرانس
* ناروے
* سوئیڈن
* آسٹریا
* ھالینڈ
* سوئیٹزرلینڈ
* جرمنی

## تربیت و پرورش
آپ د‏‏ی تربیت و پرورش اک علمی گھرانے وچ ہوئی۔

## شجرہ نسب

* امام علی نقی علیہ السلام
* جعفر الزکی
* علی الاشقر
* عبداللہ
* ابو یوسف احمد
* محمود
* ابو الفتح محمد
* ابوالموئد علی بن جعفر ثالث
* سید جلال الدین حیدر سرخ پوش بخاری
* سید احمد کبیر
* سید جلال الدین حسین المعروف جہانیاں جتھے گشت
* محمود ناصر الدین
* فضل الدین لاڈلہ
* عبدالجلیل اول
* عبدالرحیم
* عبدالجلیل ثانی
* حاجی برخوردار
* جعفر شاہ
* زین العابدین شاہ
* لنگر شاہ اول
* قنبر شاہ
* لنگر شاہ ثانی
* کرم شاہ
* حسن شاہ
* فتح شاہ
* سید اللہ وسایا شاہ
* سید حسین بخش شاہ
* حافظ سید ریاض حسین نجفی
* سید جعفر رضا نقوی
## تدریس دین
مقدمات احکا‏م قرآن کریم تے تفسیر قرآن کریم میلان وچ پڑھیا رہے نيں۔

## تالیف
اسراف و تبذیر در قرآن و حدیث تے اس دے علاوہ متعدد تحقیقات ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## ایسرا المصطفیٰ یونیورسٹی
آپ ایسرا المصطفیٰ یونیورسٹی دے سرپرست نيں۔

## فرزندان
* سید محمد مرتضیٰ نقوی
* سید علی مصطفیٰ نقوی

## خصوصیات
آپ بھت اچھے خطیب تے عالم دین نيں۔ ویہہ سال دے عرصے وچ آپ نے اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔

## مضمون نگار
سید محمد مرتضیٰ نقوی

## باہرلے جوڑ
http://abna.ir/data.asp?lang=6&id=230042

https://www.jafariapress.com

http://www.jmuntazar.org 

http://ur.miu.ac.ir 

## حوالے

# .علما امامیہ
# .علما اہل تشیع
# .ایسرا المصطفیٰ یونیورسٹی
# .جامعۃ المصطفیٰ العالمیہ
# .حوزہ علمیہ قم المقدس
# .حوزہ علمیہ جامعۃ المنتظر

 

## حوالے

# .علما امامیہ
# .علما اہل تشیع
# .ایسرا المصطفیٰ یونیورسٹی
# .جامعۃ المصطفیٰ العالمیہ
# .حوزہ علمیہ قم المقدس
# .حوزہ علمیہ جامعۃ المنتظر

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:ضلع مظفرگڑھ دیاں شخصیتاں

گٹھ:علمائے شیعہ
رومانہ بشیر

**رومانہ بشیر** سوانیاں تے اقليتی حقوق تے مذہبی رواداری دے لئی پاکستانی کمیونٹی د‏‏ی کارکن نيں ۔ رومانہ راولپنڈی وچ پیس اینڈ ڈویلپمنٹ فاؤنڈیشن د‏‏ی سابقہ ایگزیکٹو ڈائریکٹر نيں تے انہاں نو‏ں بینیڈکٹ شانزدہم نے مسلماناں دے نال مذہبی تعلقات دے لئی کمیشن دے مشیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔

## سرگرمی
رومانہ ، جو کیتھولک سواݨی نيں ، نے 1997 وچ نچلی سطح اُتے کم کرنا شروع کيتا ، تے برادری دے نال بین المذاہب ہ‏م آہنگی تے سوانیاں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کم کيتا۔  اوہ *کرسچن اسٹڈی سینٹر کی* رکن سن ، جو اظہار رائے ، انصاف ، وقار تے مساوات نو‏‏ں فروغ دیندی نيں۔  راولپنڈی وچ ،رومانہ کرسچن اسٹڈی سینٹر وچ بطور ٹرینی شامل ہوئیاں تے بعد وچ انہاں نو‏ں 2009 وچ ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں دے سربراہ بنا دتا گیا۔ 

2012 وچ ، انھاں بینیڈکٹ شانزدہم نے ویٹیکن دے انٹریلیگیرس ڈائیلاگ برائے پونٹفیکل کونسل دے اندر مسلماناں دے نال مذہبی تعلقات کمیشن برائے مشیر دے طور اُتے مقرر کيتا سی۔  اوہ ایسی پہلی عہدے اُتے مقرر پاکستانی پہلی مسیحی سواݨی نيں۔

2013 وچ ، اوہ راولپنڈی وچ پیس اینڈ ڈویلپمنٹ فاؤنڈیشن دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر سن۔ 

## اسپیکر
سن 2012 وچ اوہ لیگل ایڈ سپورٹ اینڈ سیٹلمنٹ (سی ایل اے اے ایس) د‏‏ی پریس کانفرنس وچ پنج مقررین دے پینل د‏‏ی رکن سن۔ اس پینل نے توہین مذہب دے قانون وچ ترمیم کرنے دا مطالبہ کيتا تاکہ اس دے غلط استعمال تے استحصال نو‏‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔  نومبر 2012 وچ ، انہاں نے پاکستان دے انسٹی ٹیوٹ فار پیس اسٹڈیز دے زیر اہتمام منعقدہ اک ورکشاپ وچ اسلام دے تمام فرقےآں تے سکھ ، بہائیت تے مسیحی برادری دے ممبراں دے نمائندےآں ، نوجوان مذہبی اسکالرز دے لئی منعقدہ اک ورکشاپ وچ خطاب کيتا۔  2013 وچ ، اوہ قائداعظم یونیورسٹی دے زیر اہتمام "پاکستان وچ رواداری" دے عنوان تو‏ں منعقدہ سیمینار وچ اسپیکر سن۔ سیمینار وچ لوکاں اُتے زور دتا گیا کہ اوہ ملک وچ نسلی تے مذہبی اختلافات تو‏ں متعلق تشدد تے عدم رواداری د‏‏ی ودھدی سطح دے خلاف گل کرن۔ 

## ہور ویکھو

* پاکستان وچ کیتھولک چرچ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* نخلستان - مغربی دنیا تے مسلم اکثریت‏ی دنیا دے وچکار باہمی مفاہمت 
* سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق پنجاب کمیشن
گٹھ:پنجابی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی مسیحی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:اقليتی فعالیت پسند
گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
نازو دھریجو

**ناز مختیار دھریجو** ( سندھی : نازو ڌَاريجو ، پیدائش ۱۹/۱۹) ، جسنو‏ں **وڈیری نازو دھریجو کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک پاکستانی کارکن تے سیاستدان نيں۔ مرد رشتے داراں دے خلاف اس د‏ی زرعی اراضی دے دفاع نے انہاں نو‏ں"پاکستان د‏‏ی مشکل ترین سواݨی" قرار دلوایا تے ۲۰۱ د‏‏ی فلم *[[مائے پیور لینڈ|مائی پیور لینڈ]]* نو‏‏ں وی متاثر کيتا۔ 

## سیرت
نازو دھریجو دے والد حاجی خدا بخش خان دھریجو زمیندار گھرانے نال تعلق رکھنے والے اک زمیندار سن جو پاکستان دے صوبہ سندھ وچ زرعی اراضی دے مالک سن ۔ نازو دھریجو اپنی دوسری بیوی وڈری جامزادی دے نال انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی ا‏‏ے۔ اوہ قاضی احمد دی اک حویلی وچ پیدا ہوئی سی۔ 

حاجی خدا بخش نے اپنی بیٹیاں دے لئی ٹیوٹر رکھے ہوئے سن ، لہذا نازو دھریجو نے سندھی دے علاوہ اردو تے انگریزی وی سکھی۔ اس دے بعد انہاں نے سندھ یونیورسٹی وچ معاشیات وچ بیچلر آف آرٹس حاصل کيتا۔ 

حاجی خدا بخش نے اپنی بیٹیاں دے نال نال اپنے بیٹے نو‏‏ں آتشاں اسلحہ استعمال کرنے د‏‏ی تعلیم دتی ، جے انہاں نو‏ں کنبہ د‏‏ی زمین دا دفاع کرنے د‏‏ی ضرورت پڑسکدی ا‏‏ے۔ حاجی خدا بخش (نازو دھریجو دے دادا) دے والد د‏‏ی چار بیویاں تے کئی دوسرے بیٹے سن ۔ دادا کيتی موت تو‏ں وراثت دے بارے وچ سخت تنازعات پیدا ہوگئے۔  نازو دھریجو دے اکلوندے بھائی د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، تے اس دے والد نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیا ، کچھ مرد رشتے داراں نے اس زمین اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جتھے نازو دھریجو اپنی والدہ تے بہناں دے نال رہ رہے سن ۔ زمین حاصل کرنے دے بجائے ، نازو دھریجو اپنی بہناں تے اس دے شوہر ذوالفقار دھریجو (وہ پہلے کزن نيں) دے نال حملہ آوراں اُتے فائرنگ کرکے اپنا دفاع کيتا۔ 

فیر نازو دھریجو دے مرد رشتے داراں نے اگست ۲۰۰۵ وچ ، رات نو‏‏ں فارم اُتے حملہ کرنے دے لئی ۲۰۰ ڈاکوواں نو‏‏ں بھرتی کيتا۔  نازو دھریجو نے انہاں دے خلاف مسلح دفاع د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ، جدو‏ں انہاں نے عمارتاں دے نیڑے جانے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے کلاشنکوف رائفل فائر کردتی۔ *سنگاپور اسٹریٹ ٹائمز دے مطابق* : "اس دے بعد ہونے والی فائرنگ دے نتیجے وچ اوہ پاکستان د‏‏ی مشکل ترین سواݨی" پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں مشکل سواݨی بن گئی۔  انہاں مسلح حملےآں دے بعد ہونے والی قانونی لڑائیاں وچ ، دھریجو تے اس دے اہل خانہ نے معاوضے وچ ساڈھے دس لکھ روپے ($ ٬۵۹) جِت لئے۔

نازو دھریجو مسلم لیگ (ن) پارٹی دے نال مختیار نازو دھریجو دے ناں تو‏ں سیاست وچ سرگرم عمل رہیاں نيں۔ ۲۰۱۳ وچ ، انہاں نو‏ں سندھ دے لئی مخصوص نشستاں اُتے شامل سوانیاں وچ شامل کيتا گیا سی۔

## ''میری پاک سرزمین''
برطانوی - پاکستانی فلمساز سرمد مسعود اپنے کنبہ د‏‏ی زمین دے دفاع دے بارے وچ اک فلم بنانا چاہندے سن ۔ فلم سندھی دے بجائے اردو وچ فلمایا گیا سی۔  سندھی کلاسیکی ڈانسر سوہائے ابڑو نے نازو دھریجو دا مرکزی کردار ادا کيتا۔ مسعود نے اس فلم نو‏‏ں "پاکستان وچ اک جدید دور د‏‏ی نسائی مغربی تنظیم دے طور اُتے بیان کيتا اے ، جو اک عورت تے اس دے کنبہ د‏‏ی غیر معمولی سچی کہانی اُتے مبنی اے جس نے ۲۰۰ ڈاکوواں تو‏ں اپنے گھر تے زمین دا دفاع کيتا۔ " 

## حوالے

گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
عائشہ چندریگر

**عائشہ چندریگر**یک پاکستانی سواݨی نيں جو جانوراں دے حقوق د‏‏ی کارکن ، کاروباری شخصیت تے صحافی نيں۔  اوہ کراچی، پاکستان وچ واقع اک غیر منافع بخش جانوراں تو‏ں بچانے والی تنظیم" *عائشہ چندریگر فاؤنڈیشن "کی* بانی نيں۔ 

## مڈھلا جیون
چندریگر ۳۰ ستمبر ۱۹۸ نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ اس نے نیویارک یونیورسٹی دے آرٹس اینڈ سائنس کالج تو‏ں انگریزی ادب تے سنیما اسٹڈیز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ برٹش ایسوسی ایشن برائے کونسلنگ اینڈ سائیکو تھراپی دے نال لائسنس یافتہ سائکیو تھراپسٹ نيں ۔ اس نے ڈبلیو ڈبلیو ایف پاکستان دے زیر اہتمام گرین انوویشن چیلنج جِتیا۔ 

## کیریئر
۲۰۰۵ وچ پاکستان وچ آنے والے زلزلے دے بعد چندریگر اسلام آباد وچ ۰۰ بے گھر افراد دے پناہ گزین کیمپ د‏‏ی سربراہی کر رہ‏ی سن۔ انہاں نے *عائشہ چندریگر فاؤنڈیشن کی* بنیاد رکھی ، جسنو‏ں ۲۰۱۳ وچ کراچی وچ اے سی ایف وی کہیا جاندا سی۔ اے سی ایف نے ریسکیو ایمبولینس سروس دا آغاز کيتا تے اس دے پاس اک امدادی ہیلپ لائن فعال ا‏‏ے۔  ۲۰۲۰ وچ اس پناہ گاہ وچ ہر طرح دے ۵۰۰ جانور نيں تے پاکستان وچ گلیاں تے بے گھر کتے ، بلیاں تے مختلف جانوراں دے لئی ایہ پہلا جانوراں د‏‏ی پناہ گاہ ا‏‏ے۔ اے سی ایف ست بنیادی ارکان دے نال کچھ رضاکاراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1987 دے جم
وومائن

**وومائن**  سواݨی دے لئی انگریزی زبان وچ رائج متبادل سیاسی املاواں وچو‏ں اک اے، جسنو‏ں کچھ نسوانیت پسند استعمال کردیاں نيں۔ اس دے علاوہ وی کئی دوسرے طریقے وچ اصل لفظ نو‏‏ں لکھیا جاندا اے جداں کہ **وومبان** (جو وُومب تو‏ں ماخوذ اے، جو کوکھ دے لئی انگریزی لفظ اے )۔ ايس‏ے طرح تو‏ں **ویمین** یا **wimmin** وی اے، جو غالبًا انگریزی لفظاں ویمین بہ معنی سوانیاں تے وین بہ معنی جِت یا فتح د‏‏ی آمیزش تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ اس طرح کہ مصنفاں جو ایہ متبادل املا اُتے زور دیندی نيں، اوہ انہاں سبھی ہجاں یا املا تو‏ں اجتناب د‏‏ی کوشش کردی کردیاں نيں جس وچ کہ آدمی یا مین وی شامل ہو، کیو‏ں کہ اصل انگریزی لفظ وومن وچ مین یا آدمی د‏‏ی وی آمیزش شامل ا‏‏ے۔ نسوانیت پسند اس طرح دے ہر سابقے تے لاحقے تو‏ں اجتناب اُتے زور دیندی نيں۔ ايس‏ے طرح دے لوک بنی نوع انسان دے لئی مین کائند لفظ دے بجائے ہیومن کائنڈ دا لفظ استعمال کردے نيں، جو مرد بہ معنی انسان د‏‏ی ذیلی تشریح تو‏ں بچدا ا‏‏ے۔ جدید دور اُتے انگریزی وچ *womxn* املا ایجاد کيتی گئی اے، جس وچ نسوانی صفات والے مخنث لوکاں نو‏‏ں وی اک نويں جماعت یا گٹھ بندی دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی کوشش ا‏‏ے۔

## استعمال
* ریاستہائے متحدہ امریکا وچ اس لفظ دا اولین استعمال ۱۹ء وچ ہونے والے مشی گن وومائنز میوزک فیسٹول وچ ہويا۔
* ایضًا استعمال ۱۹۰ء وچ اصطلاح دا استعمال رومانیہ وچ ہويا۔ 

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:نسائیت تے فنون
شانو کھرانا

thumb| صدر ، ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام ڈاکٹر (محترمہ) نو‏‏ں پدم بھوشن پیش کردے ہوئے )
**شانو کھرانا** اک معروف بھارتی کلاسیکی گلوکارہ تے موسیقارہ نيں۔ انہاں نے ۱۹۵ وچ لاہور آل انڈیا ریڈیو اُتے گانا شروع کيتا۔ بعد وچ اوہ دہلی شفٹ ہوگئياں جتھے انہاں نے آل انڈیا ریڈیو دہلی تے موسیقی دے میلےآں وچ اپنی گائیکی جاری رکھی۔ انھاں نے موسیقی د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی آخر کار انھاں نے ایم فل کيتا تے کائرا گڑھ یونیورسٹی تو‏ں موسیقی وچ پی ایچ ڈی کیتی۔راجستھان د‏‏ی لوک موسیقی اُتے انہاں دا وسیع تحقیقی مقالہ موجود اے ۔
انہاں نو‏ں ۱۹۹۱ وچ پدما شری تو‏ں نوازیا گیا ، اس دے بعد ۲۰۰ وچ تیسرا وڈا شہری اعزاز پدم بھوشن ، حکومت ہند دے ذریعہ دتا گیا  ۲۰۰۲ وچ ، انھاں سنگیت ناٹک اکیڈمی فیلوشپ تو‏ں نوازیا گیا جو پرفارمنگ آرٹس وچ سب تو‏ں وڈا اعزاز سنگت ناٹک اکیڈمی ،
ہےہندوستان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی برائے موسیقی ، رقص تے ڈرامہ دے ذریعے دتا گیا۔

## مڈھلا جیون تے تربیت
شانو کھورانا راجستھان جودھ پور وچ اک پنجابی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔  اس دا کنبہ زیادہ تر ڈاکٹر ، انجینئر تے غیر ملکی خدمات وچ کم کرنے والے افراد اُتے مشتمل سی۔ لیکن انہاں دتی موسیقی وچ دلچسپی انہاں دے زندگی دے ابتدائی برساں وچ ہی ودھ گئی جدو‏ں انہاں نے اپنے بھائی نو‏‏ں موسیقی دے ماہر تے گلوکار پنڈت رگھوناتھ راؤ مصلگاؤںکر تو‏ں سیکھدے ہوئے دیکھیا جو گوالیار گھرانہ دے راجہ بھیا پونچھ والے دے شاگرد تے بھتیجے سن ۔ انہاں دے قدامت پسند گھرانے وچ کُڑیاں نو‏‏ں موسیقی سیکھنے د‏‏ی اجازت نئيں سی لیکن جدو‏ں انہاں دے والد نے اسنو‏ں ریڈیو اُتے کلاسیکی موسیقی نو‏‏ں پوری توجہ تو‏ں سندے ہوئے دیکھیا تاں بارہ سال دتی عمر وچ موسیقی د‏‏ی تربیت شروع کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔

## کیریئر
شانو د‏‏ی شادی ۱۸ سال دتی عمر وچ ہندوستانی فضائیہ دے دنداں دے ڈاکٹر نال ہوئی سی تے اوہ لاہور شفٹ ہوگئی مگر آل انڈیا ریڈیو (اے آئی آر) ، لاہور وچ گانا جاری رکھیا۔  تقسیم ہند دے بعد ، انہاں دے کنبے نو‏‏ں دہلی منتقل ہونا پيا ، جتھے انہاں دے شوہر نے ایئر فورس چھڈ دتی تے اپنی نجی پریکٹس شروع کردتی۔ اُتے اپنے شوہر دے اصرار اُتے شانونے دو چھوٹے بچے تے بیمار ساس ہونے دے باوجود اک بار فیر اپنا *ریاض* شروع کيتا۔ انھوںنے طبلہ دے استاد پنڈت چتور لال دے نال مشق د‏‏ی ، جو اگلے ۱ سال تک جاری رہی تے جلد ہی ریڈیو اُتے وی گانا شروع کيتا۔ دراں اثنا ، نرملا جوشی ، جو اس وقت سنگت ناٹک اکیڈمی دی سکریٹری سن ،نے انہاں نو‏ں دہلی دے منڈی ہاؤس وچ اپنے میوزک اسکول سنگیت بھارتی وچ کلاسیکی موسیقی سکھانے د‏‏ی دعوت دتی۔

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:راجسھتان دے موسیقار
گٹھ:ہندوستانی سوانیاں موسیقار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی سوانیاں گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جودھ پور دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
ستیندرستی

**ستندر ستی** اک ہندوستانی ٹیلی ویژن د‏‏ی میزبان ، اداکارہ ، شاعرہ ڈانسر ، گلوکارہ تے پنجاب آرٹس کونسل د‏‏ی سابق چیئرپرسن نيں۔  اوہ اک مشہور ٹیلی ویژن میزبان نيں۔  دسمبر 2020 وچ ، ستی نے پنجابی عوام د‏‏ی حقیقی زندگی تے متاثر کن واقعات د‏‏ی نمائش دے لئی اک اوپن مائک پلیٹ فارم *بول ڈی* شروع کرنے دا اعلان کيتا۔ ایہ پلیٹ فارم غیر منافع بخش اے تے پنجاب وچ لوکاں وچ تجربات تے نظریات پھیلانے دے لئی شروع کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

## کیریئر
ستندر ستی نے اپنی گریجویشن آر باوا ڈی اے وی کالج بٹالہ نال کيتی تے فیر اس دے بعد گری نانک دیو یونیورسٹی ، امرتسر تو‏ں قانون وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ گرو نانک دیو یونیورسٹی وچ یوتھ فیسٹیول وچ بطور میزبان کم کیتی۔انھاں نے دوردرشن ، الفا پنجابی ، ای ٹی سی تے پی ٹی سی چینلز اُتے میزبانی کیتی۔ انھاں نے پنجاب وچ ضرورت مند لوکاں دے لئی فنڈ اکٹھا کرنے دے لئی بوہت سارے پروگرامز وی انجام دتے ہاں ۔ان دے میوزک البمز وچ *موہ* تے *پیینگ شامل نيں* ۔ستندر ستی نے نظماں دا اک مجموعہ *انجممیہ بھی* جاری کيتا۔ انہاں د‏‏ی کتاب دا آغاز پنجابی شاعر سورجیت پاتر نے کيتا۔ 

### نظماں

* کچھ خط تیرے نام

### میزبان

* کچھ پل تیری نام
* براہ مہربانی مجھے معاف
* لشکارہ
* کیمرہ آن کیمرے
* دل دیان گلاں

### فلمی گرافی

* لال چوڈیاں
* سنگ دلاں دی
* جی ایان نو (2002)
* مائی سیلف پینڈو (2015) 

### ڈسکوگرافی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* سرکاری ویب سائٹ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی سوانیاں گلوکار
بیشکھ

**بیشکھ کی** (  ،  ، *بوئیشکھ* ، *بیشکھ* ) آسامی کیلنڈر ، بنگالی کیلنڈر تے نیپالی کیلنڈر وچ پہلا مہینہ ا‏‏ے۔  ایہ مہینہ اپریل دے دوسرے نصف تے مئی دے پہلے نصف دے درمیان ا‏‏ے۔

## علم اشتقاق
مہینے دا ناں سورج د‏‏ی بیشکھا ستارے تو‏ں دوری دے مقام تو‏ں ماخوذ تو‏ں اے (  ) ۔

## تریخ
بیشکھ دے پہلے دن نو‏‏ں پوہیلہ بیشکھ یا بنگالی نويں سال دا دن سمجھ کر منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن پورے ملک وچ ثقافتی پروگراماں ، تہواراں تے جلوساں دے نال منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن بنگلہ دیش تے ہمسایہ ملک ہندوستان د‏‏ی ریاست مغربی بنگال تے تریپورہ وچ تمام کاروباری سرگرمیاں دا آغاز وی ا‏‏ے۔ تاجراں مالی اکاؤنٹ د‏‏ی نويں کتاب دا آغاز کيتا جس دا ناں  *ہلکھاتہ* اے ۔ ہلکھاتہ وچ اکاؤنٹنگ اس دن دے بعد ہی شروع ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ گاہکاں دے نال مٹھائی تے تحائف دے نال منایا جاندا ا‏‏ے۔

## موسم
بیشکھ دے مہینے وچ موسم گرما دا باضابطہ آغاز وی ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مہینہ دوپہر طوفاناں دے لئی بدنام اے کلبیشکھی *(Nor'wester) کہلاندے نيں* ۔ طوفان عام طور اُتے کسی گرم دن دے اختتام اُتے شمال مغربی سمت تو‏ں مضبوط جھکڑاں تو‏ں شروع ہُندے نيں تے وڈے پیمانے اُتے تباہی پھیلاندے نيں۔ 

## زراعت
بیشکھ اوہ مہینہ اے جدو‏ں کافی سارے موسمی پھل ، خاص طور اُتے آم ، تربوز تے کھجلی دستیاب ہو جاندے ا‏‏ے۔ ہری کچی امبیاں مہینے د‏‏ی خاص سوغات نيں۔

## ایام خاصیت (بنگلہ دیش وچ سرکاری استعمال)

* بیشکھ 1 ۔پہیلا بیشکھ
* بیشکھ 2 - جیکی رابنسن ڈے
* بیشکھ 18 – مزدوراں دا عالمی دن
* بیشکھ 25 - یوم یورپ فتح
* بیشکھ 26 - یوم فتح (9 مئی)
* آخری ہفتہ بِیشکھ۔ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی مسلح افواج دا دن

## حوالے

گٹھ:نیپالی کیلنڈر
گٹھ:بنگالی کلینڈر دے مہینے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گلبہار بانو

**گلبہار بانو** (پیدائش ۱۹۳) اک پاکستانی غزل گلوکار نيں۔  انہاں نے اپنی گلوکاری کیریئر د‏‏ی شروعات ۰ د‏‏ی دہائی تے ۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ریڈیو پاکستان ، بہاولپور اسٹیشن نال کيتی۔  ریڈیو پاکستان بہاولپور دے اسٹیشن ڈائریکٹر عرفان علی نے پہلے انہاں نو‏ں ریڈیو اُتے موقع دتا تے فیر کراچی جانے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اوہ ۸۰ د‏‏ی دہائی وچ کراچی چلی گئياں تے اپنی توجہ کافی تو‏ں غزل گائیکی د‏‏ی طرف راغب کیتی۔ بعد وچ اوہ لاہور چلی گئياں۔ انہاں نے ۲۰۰ وچ پرائیڈ آف پرفارمنس دا صدارتی ایوارڈ حاصل کيتا۔ 

اوہ اس وقت بہاولپور ضلع ، خانقاہ شریف وچ اپنے بھائیاں دے خاندان دے نال انتہائی کسمپرسی د‏‏ی زندگی گزار رہی ا‏‏ے۔ پچھلے کچھ سالاں تو‏ں اوہ حواس کھو بیٹھی نيں تے اوہ عام زندگی گزارنے دے قابل نئيں نيں۔ .

## گانے
**مشہور گانے:**

* چاہت میں کیا دنیا داری ، عشق میں کیسی مجبوری۔ محسن بھوپالی

* ہمیں جہاں    میں 
* کیا کیا یہ رنگ
* ڈھل گئی  رات
* پھر کہاں ممکن
* درد کے ساز
* جائیں اس گل کی طرف
* کبھی کبھی تو
* اداسیوں کا سامان
* تم پاس بھی ہو تو
* تو کیا یہ طے ہے کہ اب عمر بھر نہیں ملنا
* ساگر روئے لہریں شور مچائیں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ملکہ غزل گلبہار بانو نو‏‏ں سننے ساؤنڈ کلاؤڈ پر
* گل بہار بانو دے البم 
* گل بہار بانو دے گانے
* گل بہار بانو
* گل بہار بانو دا انٹرویو 
* گل بہار بانو اک مشہور پاکستانی غزل گائیکی نيں۔  ایتھ‏ے اس دے گانے سناں 
* گلبہار بانو اُتے سپاٹی فائی پر
* گل بہار بانو ۔ پنڈورا ریڈیو
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:ضلع بہاولپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1963 دے جم
شاہدہ حسن

**شاہدہ حسن**(پیدائش: ۲ نومبر ۱۹۵۳، چٹاگانگ، بنگلہ دیش)  اک ہ‏م عصر اردو شاعر ہ اے ۔  پاکستان وچ مقیم ، اوہ اپنی نظماں تے غزلاں دے لئے مشہور نيں۔ حسن نے اردو شاعری وچ بہت کچھ لکھیا اے ، جو دو مجاز مجموعےآں وچ شائع ہويا اے ، "ایتھ‏ے *کچھ پھُل رکھے نيں* "اور "*اک تارا اے سرہانے میرے"*۔  انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ ماسٹر کر رکھیا ا‏‏ے۔

## غزل نگاری
حسن اردو شاعری وچ خصوصا پاکستان وچ اپنی خدمات دے لئی مشہور ہاں ۔ 

انھاں پاکستان تے مختلف ہور ملکاں دے ادب تو‏ں متعلق متعدد اردو شعری سیشناں تے پروگراماں وچ مدعو کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی غزلاں تے نظماں ، جنہاں د‏‏ی اسيں عصری رابطے نيں ، خاص طور اُتے اردو ادب دے دانشوراں وچ انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی اے تے اکثر مشاعراں وچ انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی اے ، جتھے انہاں نو‏ں اپنی تحریری تخلیقات سنانے دے لئی اکثر مدعو کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی مصنفات
گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعرات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں