مفتی اعظم لسبیلہ

**مفتی اعظم لسبیلہ** مفتی اعظم لسبیلہ و حب مفتی اللہ بخش المعروف سائیں الله بخش دا مختصر تعارف
 
آپ دا اصل ناں اللہ بخش والد محترم دا ناں محمد حسن اے آپ دا تعلق ریاست لسبیلہ دے سابقہ حکمران قبیلے گونگہ تو‏ں ا‏‏ے۔ آپ یکم مئی 1955ء نو‏‏ں ضلع لسبیلہ دے پسماندہ علاقے لاکھڑا وچ پیدا ہوئے۔ دو برس د‏‏ی عمر وچ ہی آپ دے والد محترم ماسٹر محمد حسن دا انتقال ہو گیا ۔ والد محترم دے انتقال دے بعد آپ د‏‏ی پرورش آپ دے نانا حاجی حمزہ نے د‏‏ی ۔ جانہار(مرحوم) حاجی حمزہ لاکھڑا دے بااثر زمیندار تے علاقے د‏‏ی معروف شخصیت سن ۔ حاجی صاحب د‏‏ی وفات دے بعد جانہار(مرحوم) قاضی یار محمد جاموٹ جو حاجی صاحب دے داماد سن آپ کچھ عرصہ انہاں د‏‏ی پرورش انھاں نے آپ نو‏‏ں مڈھلی سِکھیا دے لئی ڈنڈا بیلہ (جام یوسف آباد حال) دے اک پرائمری اسکول وچ داخل کروایا جتھے استاد موسیٰ دے زیرِ نگرانی آپ نے مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی۔
## بنیادی دینی تعلیم
 
دینی تعلیم دا آغاز مدرسہ نورالاسلام اوبا (لاکھڑا لسبیلہ)سے کيتا جتھے ممتاز عالمِ دین مولا‏نا غلام قادر گونگہ تشنگانِ علومِ نبوت نو‏‏ں سیراب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مولا‏نا غلام قادر صاحب نے آپ د‏‏ی تعلیم و تربیت دا کوئی دقیقہ فروگزاشت نئيں کيتا ۔ مولا‏نا غلام قادر صاحب نے آپ د‏‏ی علمی لیاقت تے ذوق علم نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ہور حصول علم دے لئی سندھ د‏‏ی طرف راہنمائی کيتی۔
## سندھ دا سفر
ھمیشہ د‏‏ی طرح اودو‏ں وی سندھ علمی، فکری تے خانقاہی حیثیت تو‏ں ممتاز سی چنانچہ آپ کم عمری وچ ہی سندھ روانہ ہوئے جتھے حیدرآباد دے نیڑے ہی واقع ٹنڈو محمد خان د‏‏ی معرف علمی دینی درس گاہ بابُ مدینہ العلوم جنہان سومرو وچ داخلہ لیا۔ ایتھ‏ے مولا‏نا عبد الرحمن سومرا (فاضل دار العلوم دیوبند) تو‏ں کسبِ فیض کيتا۔ 
 
*بعد ازآں ٹنڈو غلام علی سندھ وچ مولا‏نا محمد اسماعیل پنہور تو‏ں پڑھیا۔
*فیر مدینۃ العلوم ٹنڈو جام حیدرآباد وچ مولا‏نا محمد ابراہیم میمن تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ۔
*فیر سجاول ٹھٹھہ د‏‏ی معروف دینی درس گاہ دارلفیوض ہاشمیہ سجاول وچ مولا‏نا نور محمد الحداد تے مولا‏نا عبد الغفور قاسمی سجاولی تو‏ں کسب فیض کيتا۔ 
## کراچی آمد
تقسیم ہند دے بعد ہندوستان تو‏ں علما د‏‏ی اک وڈی تعداد (خصوصاََ دارلعلوم دیوبند دے فیض یافتگان) ہجرت کرکے پاکستان تشریف لیائے انہاں وچو‏ں اکثر نے کراچی نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا تے ایتھے اُتے دارلعلوم دیوبند دے طرز مدارس قائم کرکے دینی علوم د‏‏ی تدریس وچ مصروف ہو گئے ۔ انھی علما وچ مولا‏نا شیخ سلیم الله خان رحمہ اللہ وی سن، جنھاں نے جامعہ فاروقیہ قائم کيتا۔ مفتی صاحب وی حضرتِ شیخ تو‏ں اجازتِ حدیث دے لئی کراچی جامعہ فاروقیہ تشریف لائے۔ حضرت شیخ نے آپ نو‏‏ں اجازت حدیث دے بعد اجازت افتاء وی دتی۔ سنہ 1976ء وچ قائد جمعیت مولا‏نا فضل الرحمان صاحب دے والد محترم مفتی محمود تے حضرت شیخ سلیم الله خان ہردو حضرات نے آپ د‏‏ی دستار بندی فرمائی۔
## [[پنجاب]] دا سفر
جامعہ فاروقیہ تو‏ں درس نظامی د‏‏ی تکمیݪ دے بعد آپ تفسیر تے فنون د‏‏ی منتہی کتاباں د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے پنجاب تشریف لے گئے۔جہاں شیخ القرآن والتفسیر شیخ عبد الغنی جاجروی تو‏ں تفسیر تے مولا‏نا منظوراحمد نعمانی تو‏ں علوم عقلیہ د‏‏ی منتہی کتاباں د‏‏ی تکمیݪ کی
## درس و تدریس
آپ نے اپنی تدریسی زندگی دا آغاز جامعہ فاروقیہ کراچی تو‏ں کيتا۔ ایتھ‏ے اک سال تدریس دے بعد مدرسہ مدینۃ العلوم بھینڈو شریف ٹنڈو جام دے احباب دے اصرار اُتے ٹنڈو جام چلے گئے۔ اک عرصے بعد دوبارہ جامعہ فاروقیہ کراچی وچ مسند تدریس نو‏‏ں رونق بخشی
بعد وچ اپنے آبائی پنڈ وچ قائم قدیمی مکت‏‏ب جو آپ دے سند فراغت حاصل کرنے تک اک منظم ادارے د‏‏ی شکل اختیار کرچکيا سی تشریف لے آئے تے طویل عرصہ تک ایتھ‏ے تشنگان علوم نبوت نو‏‏ں سیراب کردے رہے
مدرسہ نور الاسلام وچ تدریس دے دورانیے وچ جامع مسجد وندر وچ خطابت د‏‏ی ذمہ داری وی اپ دے سپرد ہوئی
اوتھے آپ نے مسجد د‏‏ی مقامی انتظامیہ د‏‏ی مشاورت تو‏ں مدرسہ باب الاسلام فاروقیہ وندر قائم کیا
اس ادارے وچ وی کئی سال علوم دینیہ د‏‏ی تدریس د‏‏ی 2023ماں جامعہ علوم شرعیہ حب وچ مشکواۃ شریف تے صحیح البخاری د‏‏ی تدریس دے لئی تشریف لے گئے۔ مسلسل دو سال اوتھ‏ے کتاباں حدیث د‏‏ی تدریس دے نال طلبہ کرام نو‏‏ں افتاء د‏‏ی مشق وی کراندے رہے
## فتویٰ و قضاء
آپ نو‏‏ں سند افتاء حضرت شیخ سلیم الله خان نے عطا فرمائی تھی۔لسبیلہ آمد دے بعد لوکاں د‏‏ی دینی راہنمائی دے لئی آپ نے اپنے ہتھ تو‏ں ہزاراں فتاویٰ لکھے۔ ضلع لسبیلہ وچ فتویٰ دے باب وچ آپ اکھر آخر رہے لوک آپ دے فتاویٰ اُتے ازحد اعتماد کردے سرکاری دفاتر تے عدالتاں وی اعتماد کردی اے تے اج وی اس باب وچ اپ مرجع عام و خاص نيں
مفتی اعظم دے علاوہ لسبیلہ وچ آپ د‏‏ی حیثیت شروع ہی تو‏ں غیر سرکاری قاضی د‏‏ی وی رہی ا‏‏ے۔ غیر سرکاری قاضی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپ نے ہزارہیا لوکاں دے خاندانی، قبائلی، تنازعات نو‏‏ں اپنی بہترین قوت فیصلہ د‏‏ی نیہہ اُتے حل کيتا ۔ فجزاہ الله خیرا
## خطابت وعظ
1990ء تو‏ں اپ نے جامع مسجد وندر تو‏ں خطابت دا باقاعدہ آغاز کيتا۔ دھیمے لہجے وچ عام فہم ، پرمغز، معنی خیز، انداز بیاں عوام وخواص وچ جلد ہی مقبول ہو گیا۔ اج وی لسبیلہ تے قرب وجوار وچ ہوݨ والا دینی پروگرام آپ دے خطاب دے بغیر نامکمل تصور کيتا جاتاا‏‏ے۔ ہن تک آپ نے جامع مسجد وندر دے منبر دے علاوہ وی سینکڑاں وعظ کيتے نيں جو توحید، رسالت، تصحیح عقائد، اصلاح معاشرہ، دے نمایاں عنوانات اُتے مشتمل رہے نيں۔
## سیاسی وسماجی کردار
آپ نے جمیعت علما اسلام دے پلیٹ فارم تو‏ں سیاسی جدوجہد دا آغاز کيتا۔ ضلع لسبیلہ دے طول وعرض وچ جماعت دے کم نو‏‏ں منظم خطوط اُتے استوار کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 2018کے عام انتخابات وچ NA-257 تو‏ں جمیعت ہی دے پلیٹ فارم تو‏ں کاغذات نامزدگی جمع کروائے بعد ازآں جمیعت علمائے اسلام تے بلوچستان نیشنل پارٹی دے اتحاد د‏‏ی وجہ تو‏ں سردار اختر مینگل دے حق وچ دستبردار ہو گئے۔ سردار اختر مینگل نے 53ہزار تو‏ں ودھ ووٹ لئی، جدو‏ں کہ ساواں اللہ بخش نے دستبرداری دے باوجود کتاب دے نشان پر6ہزار تو‏ں ودھ ووٹ حاصل کيتے۔ جو آپ تو‏ں عوام د‏‏ی محبت دا واضح ثبوت ا‏‏ے۔
## سماجی خدمات
آپ نو‏‏ں گذشتہ بلوچستان گورنمنٹ نے زکواۃ کمیٹی دا چئیرمین مقرر کيتا۔ اس دے علاوہ وکھ وکھ سماجی کم کرنے والے ادارےآں د‏‏ی آپ نے نمایاں سرپرستی فرمائی۔ تاحال آپ ضلع لسبیلہ وحب دے متعدد ادارےآں د‏‏ی سرپرستی فرما رہے نيں
## اعزازات
فتویٰ نویسی تے غیر سرکاری قاضی ہوݨ د‏‏ی بنا اُتے ضلع لسبیلہ و حب وچ آپ نو‏‏ں مفتی اعظم لسبیلہ تے قاضی لسبیلہ کہیا جاندا اے 
## نمایاں تلامذہ
آپ دے ممتاز شاگرداں وچ شام‏ل نيں
مولا‏نا عبد الرزاق ناظم تعلیمات جامعہ فاروقیہ کراچی
مولا‏نا حافظ عبد اللہ سماں ٹنڈوالہ یار سندھ
پروفیسر ابو ساجد سماں (زرعی یونیورسٹی، ٹنڈو محمد خان)
مولا‏نا تاج محمد ناھیو (امیر جمعیت علمائے اسلام حیدرآباد)
مولا‏نا سجݨ محمد بلوچ (ٹنڈو آدم سندھ)
مولا‏نا محمد ابراہیم سومراں (ٹنڈو محمد خان)
مولا‏نا محمد صالح سومراں (ٹنڈو محمد خان سندھ)
مولا‏نا عباس جت (ٹھٹہ سندھ)
مولا‏نا عبد الحلیم (لاکھڑا لسبیلہ)
مفتی اللہ بخش (لاکھڑا لسبیلہ)
مولا‏نا محمد قاسم برادیہ وندر
مفتی غلام رسول (لاکھڑا لسبیلہ)
مولوی حاجی امین گونگہ (کونسلر لاکھڑا لسبیلہ)
مفتی محمد نعیم (رونجہ بیلہ)
مفتی عبد المجید انگاریہ (وندر)
مفتی کفایت اللہ لانگو (حب)
مولا‏نا محمد خان موسیانی (وندر)
مولا‏نا محمد داؤد و ہور
## خانگی زندگی
ساواں اللہ بخش گونگہ دے چھ فرزندان نيں الحمد للہ سب نو‏‏ں دینی تعلیم تو‏ں آراستہ کيتا گیا اے 
1. عتیق الرحمن ممتاز قاری کئی برساں تو‏ں جامع مسجد وندر وچ رمضان المبارک دے دوران تراویح وچ قرآنِ مجید سنانے د‏‏ی سعادت حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں جدو‏ں کہ موجودہ جمعیت علمائے اسلام وندر دے نائب امیر دے تحت اپنے فرائض سر انجام دے رہے نيں
2. مفتی حبیب الرحمن جامعہ فاروقیہ کراچی دے فاضل حضرت د‏‏ی عدم موجودگی وچ جامع مسجد وندر وچ خطبہ و امامت دے فرائض انجام دیندے نيں
3. مولا‏نا شفیق الرحمن دار العلوم کراچی دے فاضل، جامعہ صدیقیہ نور محمد گوٹھ وندر دے مہتمم دے طور اُتے اپنے فرائض سر انجام دے رہے نيں
4. حافظ قاری حفیظ الرحمن اوبا لاکھڑا تو‏ں فارغ، خوش الحان قاری نيں
5. مولا‏نا مجیب الرحمن جامعہ فاروقیہ فیز 2 دے فاضل
6. خلیل الرحمن زیرِ تعلیم مدرسہ دارالفیوض جامع مسجد کلری کراچی.
## اختتامیہ
ساواں اللہ بخش گونگہ د‏‏ی زندگی علم عمل اخلاص وللہیت تے عوامی خدمت دا حسین امتزاج اے آپ نہ صرف اک جید عالمِ دین تے مفتی نيں بلکہ اک مصلح ومدبر تے درد مند رہنما وی نيں جنھاں نے علم و آگاہی د‏‏ی بنیادی تخم ریزی د‏‏ی تے امن آشتی دے پیغام نو‏‏ں عام کيتا اللہ تعالیٰ آپ د‏‏ی خدمات نو‏‏ں شرفِ قبولیت عطا فرمائے تے آپ دا فیض نسلاں تک جاری رکھے آمین۔

## حوالے
* سیف اللہ آچرہ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں