یمن دی اسلامی تریخ

[کھبے|thumb|240x240px| [خلافت|اسلامی خلافت دا علاقہ ]]
**یمن د‏‏ی اسلامی تریخ** اوہ تریخ اے جو ستويں صدی عیسوی وچ یمن وچ اسلام دے داخل ہونے تو‏ں لے ک‏ے اسلامی خلافت دی ریاستاں دے خاتمے تک دے عرصے تو‏ں متعلق اے، جتھے اسلام تو‏ں پہلے یمن فارس دے قبضے وچ سی،  انہاں دے اخراج دے بعد۔ یمن دے حبشیاں وچو‏ں،  یمن وچ اس دور وچ تنازعات تے قبائلی تنازعات دا مشاہدہ کيتا گیا ، تے یمنی قبیلے نے ستويں صدی عیسوی وچ اسلام قبول کیا، جدو‏ں پیغمبر اسلام نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں صنعاء بھیجیا۔ ہمدان دا پورا قبیلہ اک ہی دن وچ اسلام قبول کر گیا، تے نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں دے اسلام قبول کرنے اُتے خدا دا شکر ادا کردے ہوئے کہیا: «سلام ہو حمدان پر، سلام ہو حمدان اُتے ۔ " 

عہد نبوی وچ یمن مستحکم سی، تے یمنیاں نے ارتداد دیاں جنگاں وچ حصہ لیا،  تے یمنی قبیلے نے خلفائے راشدین دے زمانے وچ ،  جنگ قادسیہ وچ اسلامی فتوحات وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ مصر د‏‏ی فتوحات اور غزہ وچ ہمدان د‏‏ی آباد کاری،  تے السمح بن مالک الخولانی انہاں رہنماواں وچو‏ں اک سن جنہاں نے فرانس نو‏‏ں الحاق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، تے تولوس وچ ماریا گیا، اس دے بعد اک یمنی رہنما، عبدالرحمن الغفیقی ، جو شہداء دے دربار د‏‏ی جنگ وچ ماریا گیا سی۔  حامد بن میوف الحمدانی نے یونانی جزیرے کریٹ اُتے حملہ کیا، تے یمنیاں نے نوبہ د‏‏ی فتوحات وچ حصہ لیا۔ صالح بن منصور الحمیری، مراکش دے پینڈو علاقےآں وچ بربراں وچ اسلام پھیلانے والےآں وچو‏ں سن تے انہاں نے امارت نکور یا امارت بنی صالح قائم کيتی ۔ اموی دور وچ ربیع ابن زیاد الحارثی المذاہجی نے خراسان فتح کیا، یزید ابن شجرہ الرحاوی المذاجی تے عبداللہ ابن قیس التراثمی الکندی نے سمندر اُتے حملہ کيتا تے معاویہ بن خدیج التیجبی الثانی نے فتح کيتا۔ کندی نے سسلی اُتے حملہ کیا، تے اس اُتے حملہ کرنے والا پہلا عرب سی  تے ابن حدیج التیجبی نے تن بار عفریقیہ ( تیونس ) نو‏‏ں فتح کيتا تے نوبہ نو‏‏ں فتح کیا ۔  اس نے امارت مصر اور سائرینیکا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 

یمن ۸۱۵ وچ خلافت عباسیہ تو‏ں آزاد ہويا، تے خلافت نے ۸۱۸ وچ بنی زیاد د‏‏ی ریاست دے قیام د‏‏ی حمایت کی، جس نے مکہ دے جنوب وچ حلی ابن یعقوب تو‏ں لے ک‏ے جراش " عسیر " د‏‏ی خلافت دے ذریعے عدن تک اپنا اثر و رسوخ ودھایا۔ انہاں نے زبید نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ بنو یفر د‏‏ی ریاست ۸۴۷ وچ صنعاء تے اس دے آس پاس دے پینڈو علاقےآں تے الجوف وچ قائم ہوئی تے صعدہ تے طائز دے درمیان  تے صعدہ ۸۹۸ وچ امام یحییٰ بن الحسین دے ہتھ وچ آگئی۔  بنو نجاح د‏‏ی ریاست ۱۰۱۸ وچ تہامہ وچ بنو زیاد د‏‏ی ریاست دے کھنڈرات اُتے قائم ہوئی سی تے انہاں نو‏ں بغداد وچ مرکز خلافت د‏‏ی حمایت تو‏ں حاصل ہويا سی۔ 

علی بن محمد السلیحی نے ۱۰۴۰ ء وچ ریاست صنعاء نو‏‏ں بلندیاں وچ قائم کيتا تے اوہ اک اسماعیلی سی،  تے ۱۰۶۲ء تک سلیحی د‏‏ی حکومت وچ یمن دا پورا ملک شام‏ل ہو چکيا سی، تے اس نے صنعا نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنا لیا سی۔ حالت. علی بن محمد السلیحی نے ۱۰۶۳ وچ مکہ اُتے قبضہ کيتا۔  ۱۰۸۷ وچ ، ملکہ عروہ الصلیحی نے ریاست سلیح د‏‏ی حکمرانی سنبھالی، تے راجگڑھ نو‏‏ں ملک دے وسط وچ ایب گورنریٹ دے شہر جبلہ وچ منتقل کر دتا گیا۔ 

۱۱۳۸ وچ آخری سلیحی سلاطین د‏‏ی موت دے بعد، علاقے صنعاء ، عدن اور تہامہ سمیت آزاد ہو گئے تے بنی مہدی ریاست دے بانی علی بن مہدی الحمیری تہامہ تے سلیمانی نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ جیزان ، تائیز تے ایب وچ زمیناں، مذہبی خطوط اُتے متضاد خاندان، ۱۱۷۴ وچ یمن وچ ایوبی ریاست دا داخلہ۔  انہاں نے زبید ، عدن اور صنعاء اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ایوبیاں نو‏‏ں شمالی پہاڑی علاقےآں وچ زیدیاں اور اسماعیلیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔  توران شاہ یمن اور حجاز دے صوبےآں نو‏‏ں متحد کرنے وچ کامیاب سی، تے ایوبیڈ بحیرہ احمر دے تجارتی راستے نو‏‏ں یمن تو‏ں ینبو تو‏ں مصر تک کنٹرول کرنا چاہندے سن،  صعدہ ایوبیاں تو‏ں اچھوندا نئيں رہیا، تے آخری ایوبی سلطاناں نے -مسعود نے ۱۲۲۸ وچ یمن چھڈیا، دوسرے ذرائع دے مطابق ۱۲۲۳ وچ ۔ 

شاہ المنصور عمر بن رسول ،  رسولی ریاست قائم کرنے وچ کامیاب رہ‏ے، تے مصر وچ ایوبیاں تو‏ں اس د‏ی آزادی حاصل کيتی، تے اس د‏ی حکومت ظوفر تو‏ں مکہ تک پھیلی ہوئی سی  تے ملک نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے وچ کامیاب ہويا تے طائز باقی رہیا۔ اس دا دارالخلافہ،  تے زیدیاں تے اسماعیلیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی رسولاں نے یمن وچ شافعی عقیدہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، طائز تے زبید رسول دے دور وچ شافعی مکت‏‏ب دے مطالعہ دے اہ‏م مراکز وچ تبدیل ہو گئے۔ دنیا بھر وچ فقہ،  تے عدن نے رسولاں د‏‏ی حکمرانی دے دوران اپنے بہترین دوراں وچو‏ں اک دا مشاہدہ کيتا۔  اس عرصے دے دوران، کافی یمن دے لئی اک منافع بخش شے بن گئی۔  مورخین ریاست بنی رسول نو‏‏ں حمیریہ سلطنت دے زوال دے بعد تو‏ں سب تو‏ں وڈی یمنی ریاستاں وچو‏ں اک مندے نيں۔  بنو طاہر ریاست رسول دا تختہ الٹنے وچ کامیاب ہو گئياں۔

طاہری ریاست رسولاں دے زوال دے بعد قائم ہوئی سی، تے بنو طاہر البیضاء گورنری دے علاقے ردا دے مقامی شیخ سن ۔ طاہریاں نے رسولی خاندان دے درمیان اختلافات دا فائدہ اٹھا ک‏ے عدن اور لحج اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے ۱۴۵۴ وچ انہاں نے خود نو‏‏ں یمن دے نويں حکمران قرار دتا۔ طاہریاں نے ملک دے بیشتر حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے زیدیہ دے علاقے انہاں دے لئی ناقابل تسخیر رہ‏ے، کیونجے طاہری فوج نو‏‏ں امام المطہر ابن محمد نے ۱۴۵۸ وچ شکست دتی سی،  اوہ زیدیاں نو‏‏ں روکنے یا دفاع کرنے دے لئی بہت کمزور سن ۔ خود نو‏‏ں غیر ملکی حملہ آوراں تاں۔  مصر دے مملوک یمن نو‏‏ں مصر دے نال الحاق کرنا چاہندے سن، تے پرتگالیاں نے، الفانسو ڈی البوکرک د‏‏ی قیادت وچ ، ۱۵۱۳ وچ سوکوترا دے جزیرے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے عدن اُتے کئی ناکا‏م حملے کيتے، جنہاں نو‏ں طاہریاں نے پسپا کر دتا۔  مملوک افواج نے، زیدی امام المتوکل یحیی شرف الدین د‏‏ی وفادار قبائلی افواج دے تعاون تو‏ں، ۱۵۱۷ وچ طاہریاں دے اثر و رسوخ والے علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے انہاں نو‏ں طائز، ردا، لحج اور ابیان تو‏ں باہر کڈ دتا۔ جو کہ المتوکل شرف الدین دے حصے وچ آیا۔  عثمانیاں دے ہتھو‏ں مصر وچ مملوکاں دے زوال دے بعد، سلطان الطاہری عامر بن داؤد نے پرتگالیاں دے نال اتحاد کیا، چنانچہ عثمانیاں نے مصالحے د‏‏ی تجارت اُتے پرتگالیاں د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دے لئی یمن اُتے قبضہ کرنے دا عزم کيتا۔  پرتگالیاں دے ہتھو‏ں یمن دے زوال تے اس دے بعد شاید مکہ دے زوال دے بارے وچ انہاں د‏‏ی تشویش دے علاوہ۔  طاہریاں نے ۱۵۳۹ تک عدن دا کنٹرول برقرار رکھیا، جدو‏ں ایہ عثمانیاں دے قبضے وچ آگیا۔

عثمانیاں نو‏‏ں بوہت سارے انقلابات دا سامنا کرنا پيا، ایتھ‏ے تک کہ امام یحییٰ حامد الدین عثمانیاں دے نال اک معاہدہ کرنے تے انہاں تو‏ں ۱۹۱۱ وچ بلندیاں اُتے اپنے اقتدار نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ کامیاب ہو گئے، تے شمالی یمن نے عثمانیاں د‏‏ی رخصتی دے نال ہی اپنی آزادی حاصل کر لئی۔ ۱۹۱۸ تے یمنی متوکلائی سلطنت دا قیام۔

یمن د‏‏ی سرزمین تے اس دے کرداراں نو‏‏ں انہاں کہانیاں دا اک وڈا حصہ ملیا جنہاں دا ذکر قرآن پاک وچ کيتا گیا اے، جنہاں وچ شام‏ل نيں: اصحابِ جنت ، نالیاں دے مالک ، اِرم کہ ستون، حضرت سلیمان تے ملکہ سبا۔ السائل الارم ، ذوالقرنین ، ہاتھی تے ابرہہ تے کعبہ نو‏‏ں گرانے د‏‏ی کوشش تے ہور۔

## اسلام تو‏ں پہلے یمن
یمن دا ملک اس دور دے معیارات دے مطابق ترقی یافتہ تے استحکا‏م تو‏ں نوازیا گیا سی، جداں کہ رومی اسنو‏ں خوش عرب کہندے سن ۔ لیکن ملک یمن وچ ایہ ترقی و خوشحالی رک گئی تے مآرب ڈیم وچ شگاف پڑنے تو‏ں مملکت شیبہ د‏‏ی رہتل ختم ہونا شروع ہو گئی،  جو ہن اپنا مقصد پورا نئيں کردا، تے آس پاس دے دیہاتاں وچ پانی بھر آیا، شہر تے کھیت، تے آبادی نو‏‏ں اندرونی تے بیرونی طور اُتے نیڑے تے دور دے ملکاں د‏‏ی طرف ہجرت کرنے اُتے مجبور کيتا گیا،  الارم دے طوفان دے بعد تمام شیبہ نے ہجرت نئيں کيت‏‏ی، تے ماریب دے لوک ملک وچ منتشر ہو گئے، تے مدحج ، کندہ، انمار (ابو خطام تے بجیلہ )، حمیار تے اشعری دے قبیلے یمن وچ ہی رہ‏‏ے۔  یمن آنے والے مذاہب دے تصادم د‏‏ی بنیاد اُتے اک نويں دور وچ داخل ہويا، یمنی حمیری ریاست دے دور وچ ، تے ایہ فارسی ریاست " ساسانی " تے رومن ریاست دے درمیان مقابلے دا موضوع بن گیا۔ لالچی غیر ملکیو‏ں دے درمیان اس مقابلے دے نتیجے وچ طاقتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یمن عدم استحکا‏م دا شکار ہونے لگا۔ 

رومیاں نے دانستہ طور اُتے عیسائی مذہب نو‏‏ں یمن وچ متعارف کرایا تاکہ اس وچ سیاسی تے معاشی اثر و رسوخ ہو، چنانچہ انہاں د‏‏ی تجارت یمن تو‏ں لنگھدی ہوئی خلیج عرب اور بحیرہ احمر دے درمیان چلنے لگی۔یمن وچ یہودیاں نے یمنی عیسائیاں دے خلاف انتقام دا جذبہ دکھایا۔ . جدو‏ں انہاں نے یہودیت اختیار کرنے تو‏ں انکار کيتا تاں یہودی بادشاہ ذو نواس الحمیری نے انہاں دے لئی نالی کھود کر انہاں نو‏ں اگ لگیا دتی۔ 
سجے|thumb| پرانے صنعاء وچ ابرہہ الحبشی کعبہ دے باقیات
حبشیاں نے یمن اُتے حملہ کيتا تے ۵۳۳ عیسوی وچ اپنے حریف فارسیاں نو‏‏ں ختم کرنے تے تجارتی رستےآں اُتے دوبارہ کنٹرول قائم کرنے دے مقصد تو‏ں اس دا کنٹرول سنبھال لیا۔کمانڈر "اریات" نے بادشاہ ذو نواس الحمیری نو‏‏ں ختم کرنے دے بعد اقتدار سنبھالیا، تے اوہ اس دے بعد ۵۳۵ عیسوی وچ ابرہہ الحبشی نے اقتدار سنبھالیا، جس نے حبشہ وچ اکسومی ریاست نو‏‏ں چھڈ دتا، اس نے خود نو‏‏ں یمن دا بادشاہ قرار دتا تے اس وچ تنہا حکومت کیت‏‏ی، جزیرہ نما عرب وچ عیسائیت نو‏‏ں پھیلانے دے لئی کم کیا، تے صنعاء وچ کعبہ د‏‏ی تعمیر کيتی۔ عرباں نو‏‏ں مکہ دے بجائے اس د‏ی زیارت دے لئی القلیس کہیا گیا، تے اس نے ۵۷۰ عیسوی وچ مکہ اُتے حملہ کیا، تے اس دا بیٹا اکسم اس د‏ی جگہ بنیا۔

اس دے بعد سیف بن ذی یزان الحمیری جو کہ گدھاں دے رئیساں وچو‏ں اک سی، نے یمن تو‏ں حبشیاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی فارسیاں تو‏ں مدد منگی۔ شمالی خزر نو‏‏ں شکست دینے دے بعد، خسرو انوشروان  اسنو‏ں اک ہجوم فراہ‏م کیہ۔ دیلام تے آس پاس دے علاقےآں دے قیدیاں تو‏ں تقریباً اٹھ سو سپاہیاں اُتے مشتمل فوج، جس د‏‏ی قیادت خرزاد ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ابن نرسی، دیلم دے شہزادےآں وچو‏ں اک سی  جو وہریز (اک ہزار نائٹاں دا کمانڈر) دے عہدے اُتے سی۔  ، فوج اٹھ بحری بیڑے دے نال  دجلہ د‏‏ی سڑک تو‏ں یمن د‏‏ی طرف بڑھی، انہاں وچو‏ں دو ڈُب گئے تے چھ باقی رہ گئے تے حضرموت دے ساحل اُتے واقع "متوب" د‏‏ی بندرگاہ اُتے پہنچے،  ]  سیف بن ذی یزان، ہرز د‏‏ی فوجاں تو‏ں فارسیاں د‏‏ی حمایت دے نال، رومیاں د‏‏ی حکمرانی تے قیصر ہیراکلئس د‏‏ی سرپرستی وچ حبشیاں نو‏‏ں کڈ باہر کرنے وچ کامیاب رہیا۔  ایويں یمن اُتے حبشیاں د‏‏ی حکمرانی ختم ہو گئی جو کہ اکہتر سال تک جاری رہی۔ 

ملک یمن حبشیاں د‏‏ی گرفت تو‏ں نکل ک‏ے ( ۵۷۵ء تو‏ں لے ک‏ے اسلام دے ظہور تک) دے عرصے وچ فارس د‏‏ی حکمرانی وچ داخل ہويا تے یمن سیاسی، قبائلی، مذہبی تے فکری طور اُتے ٹُٹ پھوٹ دا شکار رہیا۔ جتھے تک یمنی علاقےآں دا تعلق اے، جتھے تک فارس د‏‏ی حکمرانی نئيں پھیلی سی، اوہ اسلام د‏‏ی آمد تک قبائلی تنازعات تے جھگڑےآں د‏‏ی حالت وچ سن ۔ صنعاء وچ فارسیاں د‏‏ی دلچسپی صرف دولت کمانے تک ہی محدود سی، تے دور دراز علاقےآں دے قبیلے نو‏‏ں تنازعات د‏‏ی حالت وچ چھڈ دتا گیا سی، کیونجے انہاں دے رہنماواں د‏‏ی توجہ اک دوسرے دے خلاف جنگاں لڑنے اُتے مرکوز سی، تے یمن د‏‏ی تریخ دے اس دور نے یمنی افراد د‏‏ی قیادت کيتی۔ بدحالی اور غربت د‏‏ی حالت وچ رہنا، جدو‏ں تک کہ ملک تنگ نہ ہو، اپنے لوکاں دے نال، اوہ لوک جو اک بہتر مستحکم زندگی د‏‏ی تلاش وچ پڑوسی تے دور دراز ملکاں وچ ہجرت ک‏ر سکدے سن ۔

## ابتدائی اسلام دا دور

### دور نبوت
[thumb|260x260px| [صنعاء د‏‏ی عظیم مسجد قدیم ترین اسلامی مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔]]
یمنی قبیلے نے ستويں صدی عیسوی وچ اسلام قبول کیا، جدو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وسلم نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں صنعاء بھیجیا، پورے ہمدان قبیلے نے اک ہی دن وچ اسلام قبول کرلیا، پیغمبر اسلام نے اپنے اسلام اُتے خدا دا شکر ادا کردے ہوئے کہیا: «سلامتی ہمدان اُتے سلامتی ہو ہمدان اُتے ۔ » 

صنعاء وچ عظیم مسجد قدیم شیبا دے غامدان محل دے نیڑے اک باغ اُتے تعمیر کيتی گئی سی، جو شیبہ د‏‏ی بادشاہی تے سلطنت حمیار دے درمیان طویل خانہ جنگی دے دوران ہمدان قبیلے دے رہنماواں د‏‏ی نشست سی۔  کچھ اس دے دروازے تے کالم حالے تک مسند رسم الخط وچ لکھے ہوئے نيں ۔ 

گدھاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا، تے حمیریاں نے مالک بن مرارہ الرحاوی نامی اک قاصد « نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس بھیجیا تے آپ نو‏‏ں انہاں دے اسلام قبول کرنے د‏‏ی اطلاع دی۔ »  تے اس نے اسنو‏ں حضرموت تو‏ں عقیل اُتے استعمال کيتا تے معاویہ بن ابی سفیان نو‏‏ں اپنے نال بھیجیا۔ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنے صحابہ نو‏‏ں اپنے آنے د‏‏ی اطلاع دتی تے فرمایا: 
باذان ، یمن وچ فارسیاں دے گورنر، نے خسرو د‏‏ی موت دے بارے وچ پیغمبر محمد د‏‏ی پیشین گوئی نو‏‏ں پورا کرنے دے بعد اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ تے پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں نو‏ں ۱۰ ہجری وچ اپنی وفات تک اپنے عہدے اُتے فائز کیا، چنانچہ نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے اپنے بیٹے شہر بن بدحان نو‏‏ں صنعاء تے انہاں دے بعض ساتھیاں نو‏‏ں یمن دے باقی حصےآں اُتے تقسیم کر دتا۔

مدحج دے سرداراں وچو‏ں اک فروا بن المسائق المرادی نے ، جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے سامنے پیش کیا، اسلام قبول کرنے دا اعلان کیا، تے نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں نو‏ں اپنی قوم د‏‏ی خیرات دے لئی استعمال کیا، اس نے خالد بن سعید بن العاص نو‏‏ں بھیجیا، اسنو‏ں  اشعث بن قیس الکندی اور عمرو بن معدیکرب الزبیدی دا وفد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس تے انہاں تو‏ں پہلے ہجری دے نويں سال کندہ تو‏ں بنو تاجب دا وفد اور حجر بن دا وفد۔ عدی الکندی اپنے بھائی ہانی دے نال رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے بچپن وچ ، تے ابو موسیٰ اشعری دے مدحج تے اشعری دے لوکاں وچو‏ں خولان تے نحد تے نخہ دے قبیلے دے وفد، جنہاں نو‏ں قید کيتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے "کل اسيں اپنے پیارے محمد صلی اللہ علیہ وسلم تے انہاں د‏‏ی جماعت تو‏ں ملیاں گے۔" نبی کریم صلی اللہ  نے انہاں دے بارے وچ فرمایا:
الوداعی حج دے بعد، پیغمبر اسلام نے یمن نو‏‏ں دو وڈے دعویداراں وچ تقسیم کیا، تے معاذ بن جبل کو اعلیٰ ترین خلافت دے لئی بھیجیا تے اس دے راجگڑھ تعز وچ قیام کيتا ۔ تے نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں نو‏ں نصیحت کردے ہوئے فرمایا: 
نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے دور دے آخر وچ ، ابلہ بن کعب بن غوث الانسی المدھاجی ، جسنو‏ں ذوالخمار الاسود الانسی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، وچ نبی صلی اللہ علیہ دے کارکناں دے خلاف نکلیا۔ یمن، اس نے ۷۰۰ جنگجو اکٹھے کيتے تے نجران اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، فیر صنعاء د‏‏ی طرف چل پيا تے شہر بن بدان اس تو‏ں لڑا، فیر شیراں نے اسنو‏ں شکست دتی تے شہر ماریا گیا۔ چنانچہ یمن وچ حالات ہنگامہ خیز ہوگئے تے ایہ حضرموت تو‏ں طائف تک بحرین تک اور الاحساء تو‏ں عدن تک گرا اور اس نے معاذ بن جبل اور ابو موسیٰ اشعری نو‏‏ں ملک بدر کردتا  تے الانسی نو‏‏ں مقرر کيتا۔ اوہ شہزادے جو اس دے ماتحت سن، جو کہ معاویہ بن قیس، یزید بن محرم الحارثی، یزید بن افکل العزدی تے قیس بن قیس بن عابد یغوط سن ۔
[کھبے|thumb| پیغمبر [محمد بن عبد اللہ|محمد صلی اللہ علیہ وسلم نے ۶۳۲ وچ جزیرہ نما عرب نو‏‏ں مسلم حکمرانی وچ متحد کرنے دے بعد وفات پائی۔]]
اور نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم نے وبر بن یحنس الدلیمی نو‏‏ں یمن دے مسلماناں دے پاس بھیجیا کہ انہاں نو‏ں الانسی تو‏ں لڑنے دا حکم دتا، تے معاذ بن جبل نے اس دے لئی آواز اٹھائی، چنانچہ یمن دے مسلماناں د‏‏ی اک وڈی تعداد انہاں دے لئی جمع ہو گئی، تے اوہ کامیاب ہو گئے۔ جند الانسی دے کمانڈر قیس بن عبد یغوث نال رابطہ کرنا جس دا الانسی دے نال جھگڑا سی۔ ايس‏ے طرح انہاں نے فیروز تے دادوح نال رابطہ کيتا تے انہاں دا وی شیراں تو‏ں اختلاف سی تے اوہ شیراں نو‏‏ں مارنے اُتے راضی ہوگئے۔ تے انہاں نے الانسی د‏‏ی بیوی آزاد دے پاس اس تو‏ں مدد طلب کرنے دے لئی بھیجیا، تے اوہ انہاں تو‏ں راضی ہو گئی ، تے اس نے انہاں نو‏ں اک ایسی جگہ دے بارے وچ دسیا جتھو‏ں اوہ غیر محفوظ رہے گا، تے اس نے انہاں نو‏ں ہتھیار تے زین مہیا کيتے سن ۔ انہاں نے اس تریخ اُتے اتفاق کيتا جدو‏ں فیروز اپنے دو ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں شیراں نو‏‏ں مار دے اس دا سر پھڑنے وچ کامیاب ہو گیا، فیر لوکاں نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے سر انہاں دے درمیان سُٹ دتا، چنانچہ ابہلہ دے ساتھیاں نو‏‏ں شکست ہوئی تے بوہت سارے گھڑ سوار سن ۔ الانسی دے پیروکار فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے، تے اوہ نجران تے صنعاء دے درمیان ہچکچاندے رہ‏ے، کسی نو‏‏ں پناہ نہ دی۔ اسود الانسی دا قتل رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات تو‏ں چند دن پہلے سی تے ایہ خبر ابوبکر رضی اللہ عنہ د‏‏ی خلافت وچ ربیع الاول دے آخر وچ مدینہ پہنچی۔ 

رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے وقت زیاد بن لبید حضرموت وچ انہاں دا خادم سی، اور عکاشہ بن محسن بنو الساسک تے سکو‏ن ، تے المہاجر بن ابی امیہ کندہ پر،  پر، المہاجر نو‏‏ں اک بیماری لاحق ہو گئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کندہ د‏‏ی طرف روانہ نئيں ہو سک‏‏ے سن ۔زیاد بن لبید نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا ایتھ‏ے تک کہ المہاجر اپنے جھنڈے دے نال یمن وچ مرتداں تو‏ں لڑنے دے لئی روانہ ہويا۔ 

### خلافتِ راشدہ دا دور
[کھبے|thumb|282x282px|صنعاء دے مخطوطات دا اک پتا، اوپری متن [سورہ بقرہ|سورۃ البقرہ د‏‏ی آیات ۲۶۵-۲۷۱ دا احاطہ کردا اے، جو ۱۹۷۲ وچ قدیم صنعاء د‏‏ی عظیم مسجد وچ دریافت ہوئی سی، تے ایہ اسلام دے ابتدائی دور نال تعلق رکھدی اے تے اس اُتے یقین کيتا جاندا ا‏‏ے۔ علی بن ابی طالب د‏‏ی ہینڈ رائٹنگ وچ لکھیا گیا اے،  تے ریڈیو کاربن تجزیہ نے ۹۹٪ د‏‏ی درستگی دے نال آثار قدیمہ د‏‏ی غلامی د‏‏ی تریخ ۶۷۱ عیسوی تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔ ]]
خلفائے راشدین نے ملک یمن نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کیا: مخلف صنعاء (بشمول نجران  )، مخلف الجند (وسطی یمن)، تہامہ دا علاقہ (جس وچ جراش دا علاقہ وی شام‏ل اے ) تے حضرموت دا مخلف صنعاء نو‏‏ں پورے یمن اُتے عمومی اختیار حاصل اے تے اس نے ابوبکر الصدیق المہاجر بن ابی امیہ نو‏‏ں جنرل گورنر مقرر کيتا تے عمر و عثمان دے دور وچ اوہ یعلی بن امیہ سن ۔ ، تے علی عبداللہ بن العباس دے دور وچ صحیح رہنمائی والے خلفاء دے دور وچ یمن دے آخری جنرل گورنر سن ۔ نويں صدی عیسوی دے آخر تک یمن وچ اس دور دے واقعات دے بارے وچ زیادہ معلومات نئيں نيں، لیکن تاریخی ذرائع خود یمنیاں تو‏ں بھرے پئے نيں جنہاں نے اسلامی فتوحات وچ حصہ لیا تے ابوبکر الصدیق نے انس بن مالک نو‏‏ں دعوت دے ک‏ے یمن بھیجیا سی۔ انہاں نو‏ں شام وچ لڑنے دے لئی،  تے انس بن مالک نے ابو بکر نو‏‏ں خط بھیجیا جس وچ انہاں نو‏ں یمن دے لوکاں دے ردعمل تو‏ں آگاہ کيتا تے ذوالکلا الحمیری اپنے چند ہزار لوکاں دے نال آئے ۔  تے عمر ابن الخطاب نے اپنے عہد خلافت دے دور وچ یمن نو‏‏ں اک گورنر دے زیر اقتدار متحد کیا، تے بعض اوقات ایہ دو ریاستاں وچ تقسیم ہو جاندا سی، جنہاں دا کچھ حصہ صنعاء تے دوسرے دا الحاق سی۔ الجند سی تے بعض اوقات ایہ اک ریاست وچ متحد سی۔ 

۱۱ تے ۱۲ ہجری دے درمیانی عرصے وچ ارتداد دیاں جنگاں سب تو‏ں اہ‏م کم سی جو ابوبکر نے خلافت سنبھالنے دے بعد د‏‏ی سی۔اگر اوہ عمرو بن العاص دے نال قدح تک پہنچنے دے لئی یمامہ تو‏ں فارغ ہو گئے۔ اس نے المہاجر بن ابی امیہ نو‏‏ں وی یمن وچ اسود الانسی دے سپاہیاں تو‏ں لڑنے تے قیس بن مکشوح تے اہل یمن وچو‏ں اس دے پیروکاراں دے خلاف بیٹےآں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی بھیجیا، جدو‏ں اوہ فارغ ہو گیا تاں اس د‏ی طرف روانہ ہو گیا۔ حضرموت وچ کنڈا نو‏‏ں اس نے خالد بن سعید بن العاص نو‏‏ں وی لیونٹ دے مضافات تو‏ں الحمقتین د‏‏ی طرف بھیجیا  اور عرفجہ بن حارثمہ نو‏‏ں اس شرط اُتے کہ اوہ پہلے عمان وچ حذیفہ بن محسن دے نال شام‏ل ہو جاواں، جس نے اسنو‏ں حکم دتا جے حذیفہ تو‏ں پہلے فارغ ہو جاواں تاں طائفہ بن حجاز بنو سلیم تے انہاں دے نال والے ہوزان تے سوید بن مقرن تو‏ں یمن وچ تہامہ تک تے علاء بن الحضرمی بحرین تو‏ں ربیعہ تو‏ں مرتد ہونے والےآں تو‏ں لڑاں ۔ آہ البلادھوری نے یمن وچ خولان وچ اک ہور امیر، یالا بن منابیح، جو نوفل بن عبد مناف دے حلیف نو‏‏ں شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔  ابوبکر نے اپنی فوجاں دے کمانڈراں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ انہاں لوکاں دے خلاف ہوشیار رہیاں جو انہاں وچ گھس سکدے نيں تے انہاں لوکاں نال جنگ نہ کرن جو انہاں نو‏ں اسلام قبول کرن گے تے مسلما‏ن سپاہیاں دے نال نرمی تے نرمی تو‏ں پیش آئیاں ۔ 
thumb|220x220px| اک نقشہ جس وچ نبوت دے دعویدار دے نال نال اسلام تو‏ں مرتد ہونے والے مسلماناں تے عرب قبیلے دے درمیان ارتداد دیاں جنگاں دے دوران ہونے والی نمایاں لڑائیاں نو‏‏ں دکھایا گیا ا‏‏ے۔
الاسود الانسی د‏‏ی موت دے باوجود یمن وچ حالات اک بار فیر ہنگامہ خیز سن ۔ قیس بن مکشوح المرادی نے یمن دے بادشاہ دا لالچ کيتا تاں اس نے اسلام چھڈ دتا، فیر قیس نے فیروز تے اس دے ددویہ دے خلاف سازش کی، چنانچہ اس نے ددویہ نو‏‏ں قتل کر دتا تے فیروز خولان پہاڑاں د‏‏ی طرف بھج گیا۔ اس نے اک لشکر اکٹھا کيتا جس دے نال قیس بن مکشوح نے جنگ کيت‏ی تے اسنو‏ں، اس دے خاندان تے اس دے حلیف عمرو ابن معدکرب نو‏‏ں شکست دتی۔  خلیفہ ابوبکر نے مہاجر بن ابی امیہ تے عکرمہ نو‏‏ں مرتدین تو‏ں لڑنے دے لئی حضرموت جانے دا حکم دتا، المہاجر صنعاء تو‏ں روانہ ہوئے، تے عکرمہ ابیان تو‏ں چل پئے، تے اوہ مآرب وچ جا ملے تے پار گئے۔ حضرموت مطلوب ساہد صحراء۔ دونے ٹیماں الزرقان د‏‏ی کان وچ آمنے سامنے ہوئیاں، تے اوہ آپس وچ لڑ پئے، تے کندہ نو‏‏ں شکست ہوئی، فیروز نے اپنے اسیراں نو‏‏ں المہاجر دے حوالے کیا، تے اس نے انہاں نو‏ں مدینہ بھیج دتا۔ ابو بکر المہاجر تے عکرمہ نو‏‏ں یمن دا گورنر تے عبیدہ بن سعد نو‏‏ں السکاسیک تے کندہ اُتے تے زیاد بن لبید نو‏‏ں حضرموت اُتے مقرر کيتا۔ المہاجر نے یمن وچ مرتدین د‏‏ی جیباں دا پِچھا کرنے دا کم کيتا ایتھ‏ے تک کہ اوہ انہاں نو‏ں شکست دے سک‏‏ے۔ 

مسلم عسکری رہنما پورے جزیرہ نمائے عرب وچ مرتدین د‏‏ی تحریک نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب ہو گئے، تے انہاں نے نبوت دے متعدد دعویداراں نو‏‏ں قتل کر دتا، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے توبہ کر لئی،  تے ارتداد د‏‏ی دوسری تحریکاں اَگڑ پِچھڑ گرنے لگياں، ایتھ‏ے تک کہ ایہ ختم ہو گئی۔ مکمل طور پر، تے ابوبکر نے اسلام دے جھنڈے تلے عرباں نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے دے بعد لیونٹ اور عراق وچ رومیاں تے فارسیاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی تیاری شروع کيتی۔ 

خلفائے راشدین دے دور وچ اسلامی فتوحات وچ یمنی قبیلے نے اہ‏م کردار ادا کیا، جدو‏ں سعد بن ابی وقاص مدینہ تو‏ں نکلے، چار ہزار جنگجوواں د‏‏ی قیادت وچ عراق د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، جنہاں وچو‏ں تن ہزار یمن تو‏ں سن ۔  سنہ ۱۵ ہجری وچ القدسیہ د‏‏ی جنگ وچ مدحاج دے جنگجوواں د‏‏ی تعداد دس ہزار وچو‏ں دو ہزار تن سو  انہاں دا سردار مالک بن الحارث الاشتر سی۔ نخعی تے حضرموت نے ست سو جنگجوواں دے نال حصہ لیا،  عمرو بن معدکرب الزبیدی اس جنگ وچ سعد  ابی وقاص دے سجے طرف سن،  المعفر ، خولان عاک ، اشعری ، تاجب تے حمدان نے اسلامی فتح مصر ( ۲۰-۳۳ ہجری) اور شمالی افریقہ تے ۹۲ ہجری وچ اندلس د‏‏ی فتح وچ حصہ لیا، چار وچ معاویہ بن خدیج التاجیبی ، شریک ابن سمیع الغطیفی نيں۔ مراد مدحج ، عمرو بن قظم الخولانی تے حویل بن ناصرہ المعفری تے فوستات وچ رہنے والے زیادہ تر قبیلے یمنی سن ۔  اموی ریاست دے دوران، اوہ دو گروہاں علی بن ابی طالب تے معاویہ بن ابی سفیان دے درمیان بٹے ہوئے سن ۔ہمدان صفین تے الجمال وچ اپنی تمام لڑائیاں وچ علی دے نال تے کربلا وچ اپنے بیٹے الحسین بن علی دے نال سن ۔ ۷] [۸] [۹] غالب مدحج دے نال نال کندہ ان اہ‏م ترین قبیلے  سے  جس اُتے اموی بھروسہ کردے سن، جداں کہ کندہ فلسطین دے سپاہیاں تے حمص دے سپاہیاں دے اہ‏م ترین ستوناں وچو‏ں اک سی، حالانکہ انہاں دے ارکان حجر بن عدی جداں شیعہ سن ۔  معاویہ بن حدیج اسکندریہ د‏‏ی فتح وچ عمر بن الخطاب دے وفد وچو‏ں اک سی، تے سسلی اُتے حملہ کرنے والا پہلا مسلم رہنما سی،  تے اوہ بنو تاجب تو‏ں سی، جو کہ کندہ دے قبیلےآں وچو‏ں اک سی۔ قبیلے نے انہاں اُتے فتح حاصل کيتی، چنانچہ معاویہ بن خدیج، کنانہ بن بشر دے چچا زاد بھائی، عثمان بن عفان دے قاتلاں وچو‏ں اک،  تے بن خدیج التاجیبی نے ریاست برقہ اُتے قبضہ کيتا تے فیر مصر د‏‏ی ریاست اُتے قبضہ ک‏ر ليا ایتھ‏ے تک کہ انہاں دا انتقال ہويا، تے اوہ محمد بن ابی بکر نيں، تے اوہ یرموک د‏‏ی لڑائی وچ کرادیاں دے "کرداں" دے سربراہ سن، انہاں دے نال حوشب ذی ظالم تے شرحبیل بن الصامت سن ۔ 
[سجے|thumb|290x290px| چارلس ڈی اسٹیوبن دے ذریعہ [معرکہ بلاط الشہداء|بلاط شہداء د‏‏ی لڑائی]]
جہاں تک مدحج دا تعلق اے، قادسیہ کی جنگ وچ اس کے اک قبیلے  تعداد لشک‏ر ک‏ے دس ہزار جنگجوواں وچ تو‏ں تقریباً دو ہزار تن سو سی، تے ایہ کہ ابن ابی شیبہ د‏‏ی کتاب وچ مذکور ا‏‏ے۔ اوہ یمن تو‏ں مدینہ آئے ، تاں ابن الخطاب نے انہاں دا جائزہ لیا تے کہیا: انہاں نے کہیا کہ وچ تسيں وچ عزت نو‏‏ں چھپا ہويا دیکھ رہیا ہون، اس لئی عراق جاؤ اس نے کہیا: ’’بے شک اسيں شام د‏‏ی طرف کوچ کرن گے۔‘‘ عمر نے عراق د‏‏ی طرف مارچ کرنے اُتے اصرار کيتا تے عمرو بن معدکرب نو‏‏ں اس جنگ وچ وڈی تباہی ہوئی جدو‏ں اوہ مدحجی سن ۔  ملک الاشتر میسوپوٹیمیا دے راجگڑھ امید تے ترکی دے شہر مایافارقین دا فاتح سی تے علی بن ابی طالب د‏‏ی خلافت دے دوران مصر دا حکمران سی۔ 

مصر د‏‏ی فتوحات وچ خولان دا وڈا کردار سی، تے ہمدان قبیلہ غزہ وچ آباد ہويا، تے ایسا لگدا اے کہ انہاں نے اس اُتے اصرار کیا،  السم بن مالک الخولانی انہاں رہنماواں وچو‏ں اک سن جنہاں نے مصر د‏‏ی فتح د‏‏ی کوشش کيتی۔ کامیابی دے بغیر فرانس دا الحاق کيتا تے تولوس وچ ماریا گیا، اس دے بعد اک یمنی رہنما، عبدالرحمن الغفیقی ، جسنو‏ں اوہ فرانسیسی چارلس مارٹل د‏‏ی قیادت وچ شہداء د‏‏ی عدالت د‏‏ی لڑائی وچ ماریا گیا، تے فرانس باغی رہیا۔ مسلماناں نے،  قبیلے نے مصر وچ فوستات د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی تے قبائلی بنیاداں اُتے مکانات د‏‏ی تقسیم کيتی۔ان علاقےآں وچ عرباں د‏‏ی آباد کاری دے ابتدائی دور وچ ،  لیکن اس دا ایہ مطلب نئيں کہ اوہ دوسرے علاقےآں وچ موجود نئيں سن ۔ علاقےآں وچ ، تنازعات دے دناں وچ لیونٹ دے عرباں د‏‏ی اکثریت یمن تو‏ں سی، عراق وچ آباد  والےآں دے برعکس، خاص طور اُتے حمص ، بلقا تے حمدان تے کندہ دے ہور قبیلے وچ ۔ 

اس وچ ذکر اے کہ یمنی قبیلے نو‏‏ں سمندر د‏‏ی لڑائیاں د‏‏ی اطلاع دوسرےآں تو‏ں ملی سی،  تے یزید بن علقمہ الغطیفی المرادی ہی سن جنہاں نے عبداللہ بن ابی السرح دے جہاز نو‏‏ں محقق دے ڈوبنے تو‏ں بچایا سی۔ غط السواری کی جنگ وچ ،  حامد بن میوف الحمدانی نے یونانی جزیرے کریٹ اُتے حملہ کيتا تے یمنیاں نے نوبیا د‏‏ی فتوحات وچ حصہ لیا تے انہاں نو‏ں بہت زیادہ نقصان اٹھانا پيا، جس وچ معاویہ بن خدیج د‏‏ی اکھ ضائع ہو گئی۔ حمیریاں وچ سے اک نے کہیا کہ نوبہ دے  گولی مارنے تے اکھاں نو‏‏ں مارنے وچ سب تو‏ں زیادہ ماہر لوک سن ۔ یا بنی صالح د‏‏ی امارت؟ 

## اموی دور
[کھبے|thumb|300x300px| [خلافت امویہ|اموی خاندان ۷۵۰ عیسوی وچ ۔]]
اموی ریاست یمن وچ تقریباً ۹۰ سال ( ۶۶۱-۷۵۰ عیسوی ) تک ویہہ گورنراں دے نال قائم رہی، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر اموی تے انہاں دے بزرگ رہنماواں دے رشتہ دار سن ۔ اموی حکمراناں وچو‏ں آخری ولید بن عروہ سن ۔

یمن اموی ریاست دے لئی جزیرہ نما عرب دے بوہت سارے ملکاں د‏‏ی طرح اہ‏م نئيں سی، جداں کہ خلافت دے اہ‏م مراکز شام ، مصر اور عراق وچ سن ۔ اموی دور دے آخر وچ عبد اللہ بن یحییٰ د‏‏ی قیادت وچ اک عبادی انقلاب برپا ہويا، جسنو‏ں عبادی حلفےآں وچ " طالب الحق " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے اوہ ازد عمان دا حامی سی، جو ماضی وچ عبادات دے اہ‏م ترین مراکز وچو‏ں اک سی تے موجودہ دور وچ  ، چنانچہ عبداللہ نے صنعاء تے تمام یمن اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اک دن ابراہیم بن جبلہ تے قاسم بن عمر نو‏‏ں قید کر دتا تے انہاں تو‏ں کہیا: "ميں نے تسيں دوناں نو‏ں عام لوکاں دے خوف تو‏ں قید کیا، چنانچہ جے تسيں چاہوئے تاں ٹھہرو یا اکیلے رہو۔‘‘ عبداللہ نے انہاں نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچایا  تے اس نے صنعاء دے فقراء وچ رقم تقسیم کردتی  تے عبداللہ نے ۱۲۸ ہجری وچ حجاز اُتے قبضہ ک‏ر ليا ایہ المختار بن عوف العزدی۔  عبادیاں نے یمن تے حجاز اُتے اپنا تسلط ودھایا ایتھ‏ے تک کہ اموی خلیفہ دے آخری مروان بن محمد نے اک وڈی فوج دے نال انہاں د‏‏ی طرف کوچ کيتا۔ جس وچ بلج بن عقبہ العزدی ماریا گیا تے مختار بن عوف الازدی مکہ تو‏ں چلا گیا۔ انہاں دے درمیان اک جنگ ہوئی جس نے اسنو‏ں عبادیاں د‏‏ی گرفت تو‏ں بچا لیا تے عبداللہ طائف وچ ۱۳۰ ہجری وچ ماریا گیا۔شیعہ اوہ عبادات نيں جو امامت دے تصور نو‏‏ں سوائے انتخاب دے تسلیم نئيں کردے تے اس تو‏ں کوئی سبق نئيں ملدا۔ خاص طور اُتے شیعاں تے سنیاں دے درمیان "شریف" کہلانے والا نسب،  امام موسیٰ بن عیسیٰ الجابری، جو ہمدان تو‏ں نيں، اپنے لئی امامت منگدے ہوئے نکلے، تے انہاں نو‏ں عبادیاں نے منتخب کيتا۔ یمن دے علاوہ زیدی تے ہمدانی وی انہاں د‏‏ی تلاش وچ سن ۔ 

عبادات ملک وچ مضبوط رہے ایتھ‏ے تک کہ انہاں دا ستارہ ستويں صدی ہجری (چودھواں صدی عیسوی) وچ ڈُب گیا۔  جدو‏ں انہاں نے شیعاں دے نال شدید لڑائیاں دے بعد شافعی مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں قبول کيتا تاں اس نے انہاں نو‏ں ایوبی ریاست د‏‏ی حمایت کرنے تے زیدی یا اسماعیلی نظریے نو‏‏ں قبول کرنے نو‏‏ں ترجیح دیندے ہوئے اپنے نظریے نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کيتا۔ 

## عباسی دور
[کھبے|thumb| [۸۵۰ء|۸۵۰ وچ عباسی ریاست اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک: ]]
عباسی نظام حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں اگے ودھے، انہاں تو‏ں پہلے بنی امیہ د‏‏ی سوانح عمری، تے انہاں نے اپنے مختلف خلفاء دے نال یمن وچ گورنر بھیجے یا حجاز نو‏‏ں اس دے نال الحاق کیا، تے یمن پہلے عباسی دور وچ مضبوط عباسی حکمراناں نو‏‏ں جاندا سی۔ انہاں دے خلاف برپا ہونے والے انقلابات نو‏‏ں نشانہ بنانے دے قابل سن، خاص طور اُتے حضرموت وچ گورنر معن بن زیدہ الشیبانی دے زمانے وچ جس نے یمن نو‏‏ں ابی جعفر المنصور نو‏‏ں وصیت کيتی سی،  اس وقت تہامہ د‏‏یاں منزلاں تے ساحل۔ گورنر، حماد البرباری، جس نے ہارون الرشید نو‏‏ں یمن د‏‏ی وصیت کيتی، تے جو الحیصام بن عبد الصمد الحمیری دے شروع کردہ اک انقلاب تو‏ں دوچار ہويا جو اک طویل عرصے تک جاری رہیا، تے فیر تختہ الٹنے دے انقلاب وچ بدل گیا۔ یمن وچ عباسیاں د‏‏ی موجودگی،  تے ذرائع دا ذکر اے کہ حماد دا دور استحکا‏م تے سلامتی دا دور سی، جتھے تک بنی عباس دے اکثر حکمراناں دا تعلق اے، اوہ اپنی ناانصافی تے بدعنوانی دے لئی مشہور سن ۔ اس نے عباسی ریاست د‏‏ی کمزوری دی راہ ہموار د‏‏ی تاکہ یمن نو‏‏ں عباسی خلافت تو‏ں وکھ یا خود مختار ریاستاں دے قیام دا مرکز بنایا جا سک‏‏ے تے ایہ گل یقین تو‏ں کہی جا سکدی اے کہ تیسری صدی ہجری دے آغاز تک یمن اک ایسی ریاست سی جس تو‏ں الحاق کيتا گیا سی۔ ریاست عباسی نو‏‏ں براہ راست ریاست بنی زیاد دے وجود دے نال، جسنو‏ں المامون نے تہامہ وچ ۲۰۳ ہجری وچ قائم کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیا، تیسرے دے آغاز وچ تہامہ وچ اشعری قبیلے تے عاک کی بغاوت دے بعد۔ صدی 

### بنو زیاد
[سجے|thumb|<div style="text-align: center;"> زبید ، [یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|اک عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]]
زیاد ریاست د‏‏ی بنیاد محمد بن عبداللہ بن زیاد اموی نے ۸۱۹-۱۰۱۹ عیسوی وچ تہامہ وچ اشعری قبیلے تے عاک د‏‏ی بغاوت دے بعد رکھی سی ، تے زبید شہر اس دا راجگڑھ سی، تے ایہ سی۔ بغداد وچ خلافت دے مرکز تو‏ں وابستہ اک ریاست، تے ایہ تن سال تک جاری رہنے والے تنازعہ وچ داخل ہوئی، المامون د‏‏ی حمایت تو‏ں، اس دا اختیار شمال وچ مکہ دے جنوب وچ ہلی بن یعقوب دے شہراں تک پھیلا ہويا سی۔ عدن تک، مخلف جراش ( عسیر )، حضرموت ، شہر تے المہرہ تو‏ں گزردے ہوئے جنوب وچ ،  مرکزی علاقےآں دے علاوہ تائیز وچ مخلف الجند تے ایب وچ مخلف جعفر ۔

جب ۸۵۹ء وچ محمد بن عبداللہ بن زیاد اموی دا انتقال ہو گیا تاں ریاست ٹوٹنے لگی تے اس دا بیٹا ابراہیم اس دے بعد ۹۰۱ء وچ انتقال کر گیا، تے اس دے بیٹے زیاد بن ابراہیم نے ۹۰۱ء تک دو سال تک اس د‏ی جانشینی کی، تے اس دا بھائی اسحاق۔ بن ابراہیم نے اسّی سال ۹۰۳-۹۸۱ تک اس د‏ی پیروی کيتی۔ فیر زیاد د‏‏ی ریاست ٹوٹنے لگی، تاں سلیمان الحکمی نے السلیمانی دے گورنر دے نال استعفیٰ دے دتا تے اثیر نو‏‏ں بنی الحکم د‏‏ی ریاست دا راجگڑھ بنا لیا، جداں کہ المعفر ، عدن، ابیان ، لحج وچ ہور نمائندےآں نے کيتا سی۔ اور حضرموت

### بنو یعفر
بنو یعفر کی ریاست ۸۳۹-۱۰۰۳ عیسوی وچ قائم ہوئی سی۔ اس دا بانی عباسی خلیفہ المعتمد علی اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں یفر بن عبدالرحمٰن الحوالی سی، جو اک ہمیار سی  اس نے صنعاء نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا تے اردگرد دا کنٹرول سنبھال لیا۔ پینڈو علاقےآں تے الجوف تے صعدہ تے طائز دے درمیان پہاڑی علاقہ۔ "بنی  " دا اثر ۸۳۹ عیسوی وچ حضرموت وچ شبام تو‏ں شروع ہويا تے انہاں دا اثر عبد الرحیم بن ابراہیم الحوالی الحمیری، یمن دے ذریعے صنعاء تک پھیلیا۔ حمیار بن الحمیری۔ یمن دے گورنر حارث تے زبید کے حکمران بنی زیاد دے خلاف انہاں د‏‏ی جدوجہد یمن، پر، "محمد بن ابراہیم" دے دور وچ زیدی ائمہ تے قرامطیاں دے طوفان دے نتیجے وچ اس وچ وسیع عدم توازن دا سامنا کرنا پيا۔ ملک، تے قرامطیاں نے صنعاء اُتے ۹۰۰ عیسوی تو‏ں لے ک‏ے اسود بن ابراہیم نے ۹۱۶ عیسوی وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا، تے ایہ ریاست ۹۹۷ عیسوی تک برقرار رہی۔

### طاقت د‏‏ی جدوجہد
سعدہ بنی زیاد دے کنٹرول تو‏ں باہر ہو گیا جدو‏ں یحییٰ بن الحسین ریاست ہدویہ دے قیام دے لئی اس دے پاس  تہامہ اُتے خود نو‏‏ں سلطان قرار دتا، تے نجاح نے بغداد وچ عباسی خلیفہ قادر باللہ نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے عباسی ریاست تو‏ں اپنی بیعت تے اطاعت دا اعلان کیا، تاں اس نے اسنو‏ں اختیار دتا تے اسنو‏ں ناصر الدین دا حامی کہیا۔  شہزادہ نجح نے ۱۰۶۰ وچ اپنی موت تک تہامہ دے علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی، اسنو‏ں علی بن محمد السلیحی د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی اک لونڈی نے زہر دتا سی ۔

### صلیحی ریاست
[thumb|240x240px|<div style="text-align: center;"> جبلہ، ملکہ عروہ السلیحی دا شہر، [یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ دے طور پر درجہ بند]]
علی بن محمد السلیحی نے سنہ ۱۰۴۷ وچ جبل مسر وچ اپنی جانشینی دا اعلان جبل شہر دے وسطی پہاڑی علاقےآں وچ کیہ، تے اوہ فاسد فوجاں نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا، جنہاں وچ زیدی امرا تے قبائلی رہنما وی شام‏ل سن، تے اوہ اسماعیلی سن ۔ فاطمی خلیفہ دا وفادار۔  السلیحی ۴۳۹-۵۳۲ ہجری / ۱۰۴۸-۱۱۳۸ عیسوی دے عرصے وچ سلیحی ریاست دے ناں تو‏ں جانے والی ریاست قائم کرنے وچ کامیاب رہیا۔

ملک اُتے بوہت سارے چھوٹے تے چھوٹے قبیلےآں د‏‏ی حکومت سی جداں بنو معن الاصابہ، جو اس وقت عدن اور لحج دے حکمران سن، تے بنو کرندی المعفر جنہاں نے طائز اور ایب نو‏‏ں کنٹرول کيتا سی، تے ہور جو کنٹرول کردے سن ۔ صعدہ وچ بوہت سارے قلعے صنعاء تے حرز دے ارد گرد نيں۔ اک مؤرخ صنعاء نو‏‏ں "اک چیتھڑا" دے طور اُتے بیان کردا اے، ہر مہینے اک نواں حکمران ہُندا ا‏‏ے۔ علی بن محمد السلحی  تعلق حراز دے علاقے تو‏ں سی، تے ایہ علاقہ اج وی اسماعیلیاں دے اہ‏م ترین گڑھاں وچو‏ں اک اے، لیکن السلیحی درحقیقت سنی سی، لیکن اس دے والد شافعی سن ۔ وچ فیصلہ کردا ہاں ۱۰۴۰ وچ  نے صنعاء اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے زیدی امام ابو الفتح الناصر الدیلمی نو‏‏ں قتل کر دتا، فیر اس نے مصر وچ فاطمی خلیفہ المستنصر باللہ نو‏‏ں خط لکھیا تے اس تو‏ں اسماعیلی داعی نو‏‏ں اجازت دینے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس دے بعد ظاہر ہونا خفیہ سی، تے اس د‏ی وجہ السلحی دے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ بغداد وچ عباسی ریاست اسماعیلیاں نو‏‏ں دبانے دے لئی یمن د‏‏ی طرف اک فوج بھیجے گی، اس نے مصر وچ فاطمیاں وچ اک قابل اعتماد اتحادی دیکھیا، کيتا عباسیاں نے اس د‏ی تحریک نو‏‏ں دبانے دا سوچیا۔  علی السلیحی نے یام تے ہمدان قبیلے د‏‏ی آمد دے بعد ۱۰۴۷ تک اپنی دعوت دا اعلان نئيں کيتا۔ تمام ہمدان نئيں، چنانچہ  د‏‏یاں شاخاں جاگیرداراں دے گرد گھوم گئياں، لیکن السلیحی انہاں نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب ہو گئے، فیر جنوب د‏‏ی طرف ودھے ، تے مخلف الجند ( تائز ) تے مخلف جعفر (اب) اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ عدن، تے زبید تے فیر حضرموت وچ اپنے مخالفین، بنی نجاح نو‏‏ں ختم کرنے وچ کامیاب ہويا، تے ۱۰۶۲ تک اوہ تمام قبائلی تے حکمران قوتاں دا تختہ الٹنے وچ کامیاب ہو گیا، تے صالحیاں د‏‏ی حکومت وچ یمن دا ملک وی شام‏ل سی تے صنعا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس د‏ی ریاست دا راجگڑھ  علی بن محمد السلیحی نے ۱۰۶۳ وچ مکہ دا کنٹرول سنبھال لیا۔  اسنو‏ں تے اس د‏ی کزن تے اس د‏ی بیوی اسماء بنت شہاب نو‏‏ں جمعہ دے خطبےآں وچ بلايا گیا جو اسلام دے بعد عرب خطہ وچ کدرے نئيں ہويا۔ 
سجے|thumb|260x260px|<div style="text-align: center;"> ملکہ عروہ بنت احمد دے محل دے باقیات نيں تے اس وچ سال دے دناں د‏‏ی تعداد دے لئی 365 کمرے نيں، ہر دن دے لئی اک کمرہ۔</div>
علی بن محمد السلیحی نو‏‏ں دو جانشیناں دے ہتھو‏ں قتل کر دتا گیا سی۔  اس دے بعد اس دے معزز بیٹے احمد بن علی السلیحی نے ۱۰۸۴ وچ جانشینی کی، جس نے بنو زرعی خاندان نو‏‏ں عدن د‏‏ی وصیت کی، تے اس د‏ی حکمرانی نئيں چل سکی۔  سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک  ۔ صنعاء تو‏ں جبلہ تک راجگڑھ اس وقت ایب گورنریٹ وچ اے ، تے اس د‏ی وجہ وسطی یمن د‏‏ی زرخیز بلندیاں وچ جبلہ دا سٹریٹجک مقام زرعی لحاظ تو‏ں اے، تے ملک دے جنوبی علاقےآں، خاص طور اُتے عدن  ملکہ تک آسان رسائی ا‏‏ے۔ اسماعیلی مبلغین نو‏‏ں ہندوستان بھیجیا، جتھے اج وی اک ممتاز اسماعیلی برادری موجود ا‏‏ے۔  بھانويں بنو صالح دے بادشاہ اسماعیلی سن لیکن ایہ گل قابل دید اے کہ انہاں نے اپنا عقیدہ کسی اُتے مسلط کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی تے شافعیاں تے زیدیاں نو‏‏ں ستایا نئيں۔  تے اس نے سیاسی تے قبائلی ادارےآں نو‏‏ں روکنے تے انہاں نو‏ں سلیحی دے زیر اثر واپس لیانے د‏‏ی کوشش کيتی۔"سیدہ الحررہ" جداں کہ اوہ یمنی تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ مشہور نيں تے انہاں نو‏ں ہن وی تعریف تے محبت دے نال یاد کيتا جاندا اے، جداں کہ تریخ د‏‏یاں کتاباں تو‏ں ثبوت ملدا اے، یمنی ادب تے لوک روایات، ایتھ‏ے تک کہ شیبا د‏‏ی افسانوی ملکہ دے حوالے تو‏ں اسنو‏ں " بلقیس II" دا ناں دتا گیا۔ 

جب ۱۱۳۸ وچ سلطان سلیمان بن عامر الزراحی دا انتقال ہويا ، جو سلاحی سلاطین وچو‏ں آخری سی، تاں علاقے صنعاء سمیت آزاد ہو گئے، تے اس وچ بنو حاتم د‏‏ی ریاست قائم ہوئی ، حطیمی ریاست حمدانیہ ، جس نے اس اُتے حکومت کیت‏‏ی، تے ۴۷۰-۵۶۹ ہجری / ۱۰۷۸-۱۱۷۴ AD وچ عدن ، ابیان اور طائز دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 

نجاشی تھوڑے عرصے دے لئی تہامہ واپس آ گئے، لیکن علی بن مہدی الحمیری نے انہاں دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے زبید وچ انہاں د‏‏ی جگہ لے لی، ۱۱۵۹-۱۱۷۴ عیسوی وچ ریاست بنی مہدی د‏‏ی بنیاد رکھی،  تے انہاں اُتے اک مخصوص طرز زندگی مسلط کر دتا تے ۱۱۵۴ وچ انہاں نو‏ں معاشرے تو‏ں وکھ تھلگ کر دتا، تے ایہی یمنی شہریاں دے اک گروہ دے ظہور دا آغاز سی جو جدید دور وچ بلخدم نو‏‏ں جاندے نيں۔  بنو مہدی نے جزان ، طائز اور ابب وچ سلیمانیہ د‏‏ی سرزمین اُتے قبضہ ک‏ر ليا، بنو زرعی نے صنعاء دے حکمراناں دے نال اتحاد کيتا تے مہدیاں نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہوئے۔

### بنو حاتم
حاتم بن علی الحمدانی نے صالح خاندان دے سلطاناں وچو‏ں تیسرے سلطان د‏‏ی وفات دے بعد ۱۱۰۱ء وچ حاتمیہ ہمدانی ریاست د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس نے صنعاء نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا تے اس وچ اختیار تن ہمدان خانداناں نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا: الغاشم المغالی الحمدانی خاندان ( ۱۱۰۱ – ۱۱۱۶ عیسوی )، تے قبیب بن الربیع الحمدانی خاندان ( ۱۱۱۶ عیسوی) – ۱۱۳۹ عیسوی )، تے آل عمران بن الثانی دا خاندان۔ فضل ال یمی ( ۱۱۳۹ – ۱۱۷۴ )۔

آل عمران بن الفضل دے سلاطین نو‏‏ں ہمدان ریاست د‏‏ی حکمرانی وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور سمجھیا جاندا اے، کیونجے اوہ یمن دے سیاسی نقشے د‏‏ی اصلاح کرنا چاہندے سن ۔ جس نے ۱۱۳۸ وچ زیدی امامت نو‏‏ں سلیحیاں تو‏ں بحال کیا، تے دونے فریقاں نے خونریز جنگاں لڑاں جو تقریباً اک دہائی اُتے محیط سی، انہاں وچو‏ں ہر اک د‏‏ی خواہش سی کہ اوہ دوسرے د‏‏ی قیمت اُتے انہاں علاقےآں وچ پھیل جائے جو سلیحیاں دے زیر انتظام سن ۔ اثر و رسوخ. انہاں دے بیٹے علی بن حاتم بن احمد نے ۱۱۶۲ وچ اقتدار وچ انہاں د‏‏ی پیروی کی، تے زیدی امامت دے بارے وچ انہاں دا سیاسی نقطہ نظر اپنے والد تو‏ں بالکل مختلف سی۔ شمالی تے شمال مغربی علاقے، ایتھ‏ے تک کہ امام احمد دا اثر صرف سعدہ تک ہی محدود سی۔ تے ایہ ہمدانی حاتم ریاست د‏‏ی پوری تریخ وچ بولی وچ سب تو‏ں زیادہ توسیع سی۔ ۱۱۷۴ء  جدو‏ں ایوبی یمن وچ داخل ہوئے تاں انہاں نو‏ں بنو حاتم تے زیدی ائمہ د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ الحاتم دے مقامی سلطاناں نے ۱۱۸۹ تے ۱۲۲۸ عیسوی دے درمیانی عرصے وچ اک نويں دور وچ داخل کیا، جس د‏‏ی خصوصیت ایوبیاں دے نال اپنے معاہدےآں دے ذریعے کچھ علاقےآں اُتے انہاں دا مقامی اثر و رسوخ سی۔ 

یمن وچ انہاں متضاد قوتاں وچو‏ں بوہت سارے انہاں دے حقیقی یا برائے ناں رابطے سن ۔زیاد دے خاندان نے بنو العباس د‏‏ی بیعت کيتی۔ تے یافاری طاقت تے کمزوری د‏‏ی شرائط دے مطابق کدی مکمل طور اُتے آزاد ہو جاندے نيں تے بعض اوقات خلافت عباسیہ نو‏‏ں تسلیم کردے نيں یا انہاں نو‏ں تسلیم کردے نيں تے انہاں د‏‏ی شرائط اُتے انہاں نو‏ں منظور کردے نيں۔ مذہبی خطوط اُتے پنج متضاد خانداناں د‏‏ی موجودگی نے ایوبی ریاست دے لئی ۱۱۷۴ وچ یمن وچ داخل ہونا آسان بنا دتا۔ 

## ایوبی دور
thumb|240x240px| ایوبی ریاست، صلاح الدین، تقریباً ۱۱۹۰ عیسوی
الناصر صلاح الدین نے ۱۱۷۳ء وچ یمن د‏‏ی طرف مہمات بھیجاں جو کامیاب ہوئیاں تے اس نے ملک دا کنٹرول سنبھال لیا تے مقامی امارتاں نو‏‏ں ختم کر دتا، اوہ عدن گیا تے بنی زورا تو‏ں اسنو‏ں کھو لیا، فیر حضرموت د‏‏ی طرف چل پيا، تے خود حضرموت سی۔ اک خاندان دے تابع نئيں، اس لئی اس نے شہر، ترم تے شبام وچ انہاں خانداناں نو‏‏ں ختم کر دتا ۔

ایوبیاں نو‏‏ں شمالی پہاڑی علاقےآں وچ زیدیاں اور اسماعیلیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔  یمن اس وقت فرقہ وارانہ تنازعات دا شکار سی۔ زیدیاں دے ائمہ تے انہاں دے پیروکار دو محاذاں اُتے لڑ رہے سن، "مطرفیہ ڈویژن" تے ایوبی فوجاں۔  ایوبیاں د‏‏ی مخالف قوتاں نے انہاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی گوریلا جنگ دا طریقہ اختیار کیا، کیونجے ایوبیاں د‏‏ی فوج اک باقاعدہ تربیت یافتہ تے اعلیٰ صلاحیتاں د‏‏ی حامل فوج سی جو انہاں تو‏ں اگے نکل گئی سی۔ اس لئی ایوبی سنہ ۱۱۸۹ تک صنعا نو‏‏ں محفوظ بنانے وچ کامیاب نئيں ہو سک‏‏ے۔  اوہ زیدیاں دے گڑھ سعدہ اُتے قبضہ کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔  ایوبیاں نے اپنے نقصانات نو‏‏ں کم کرنے دے لئی صرف اہ‏م شہراں جداں کہ عدن ، زبید، تائیز تے شہر نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی کم کيتا تے حضرموت وچ دغر خاندان دے شہزادےآں وچو‏ں اک ۱۱۹۱ وچ ایوبیاں دے خلاف نکلیا تے اس دا اخراج صلح دے نال ختم ہويا۔ ایوبیاں د‏‏ی رہائی انہاں دے خاندان دے افراد نو‏‏ں جو پہلے انہاں نو‏ں گرفتار کر چک‏‏ے سن، تے زیدیاں نے امام المنصور باللہ عبد اللہ بن حمزہ د‏‏ی قیادت وچ ايس‏ے سال شبام کوکبان وچ بغاوت کی، تے انہاں دے درمیان جنگ ہوئی۔ ایوبی، انہاں وچو‏ں دو سو ہلاک تے ایوبی فوج دے ست سو چھڈ گئے۔  زیدیاں نے المنصور باللہ عبداللہ بن حمزہ د‏‏ی قیادت وچ ۱۱۹۷ وچ صنعا نو‏‏ں ایوبیاں تو‏ں چھیننے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ 

توران شاہ د‏‏ی یمن دے نال مشغولیت مصر وچ اس دے اقتدار د‏‏ی قیمت اُتے سی، اس لئی اس نے اپنے بھائی تو‏ں واپس آنے نو‏‏ں کہیا، لیکن صلاح الدین ایوبی نے اسنو‏ں شام دا حاکم مقرر کیا،  تے صلاح الدین ایوبی نے اپنے بھائی نو‏‏ں واپس بھیج دتا۔ بھائی سیف الاسلام نو‏‏ں یمن اُتے معزول کر دتا گیا، چنانچہ اس نے دوبارہ پورے ملک اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے زیدیہ دے علاقے باقی رہ‏‏ے۔ حقیقت ایہ اے کہ قبائلی رہنماواں دے درمیان رنجشاں نے انہاں نو‏ں ایوبیاں دے خلاف اپنے موقف نو‏‏ں متحد کرنے تو‏ں روک دتا۔  تغتکین دا انتقال ہو گیا تے اس دے بعد اس دے بیٹے المعز نے حکومت کیت‏‏ی، لیکن اسنو‏ں زیدی ائمہ دے انقلاب دا سامنا کرنا پيا، تے یمن وچ المعز مصر وچ ریاست دے مرکز تو‏ں وکھ ہو گیا، اس لئی اس نے اماماں نال جنگ کيت‏ی، تے اس دے بوہت سارے سپاہی اس تو‏ں منحرف ہو گئے، جنہاں وچو‏ں اکثر اوغز سن، اور انہاں نے زیدیاں دے نال اتحاد کيتا۔  مصر وچ ایوبی یمن وچ حکمرانی کيت‏ی بحالی دے خواہشمند سن، اس لئی انہاں نے المسعود بن الکامل نو‏‏ں بھیجیا، جسنو‏ں "یمن دا مالک" کہیا جاندا اے، تے اوہ تیز وچ اترا، تے قبیلے نے اسنو‏ں زیدیاں دے خلاف لے لیا۔ امام عبداللہ بن حمزہ نے عدن ، ذمار تے شبام کوکبان کا کنٹرول سنبھال لیا، اوہ تے ائمہ صنعاء وچ سن ایتھ‏ے تک کہ اس نے ۱۲۱۹ وچ صلح کر لئی۔  دے بعد زیدیاں نے دوبارہ بغاوت د‏‏ی تے انہاں نے ایوبیاں نال جنگ کيت‏ی تے ۱۲۲۶ء وچ انہاں نو‏‏ں خوب مار ڈالیا، تے آخری ایوبی سلاطین المسعود ۱۲۲۸ ء وچ یمن تو‏ں نکلے، دوسرے ذرائع دے مطابق ۱۲۲۳ء وچ ، تے عمر بن رسول ۔ اس دا نائب مقرر کيتا گیا سی۔  یمن وچ ایوبیاں د‏‏ی حکمرانی (۱۱۸۰-۱۲۲۶) دا خلاصہ ایہ کیہ جا سکدا اے کہ ایہ وسطی تے جنوبی علاقےآں وچ مستحکم سی، کیونجے اس دے باشندے ایوبیاں دے مذہبی عقیدے دے حامل سن، تے اوہ سنی نيں، زیدی علاقےآں دے برعکس، جو سلطنت عثمانیہ وچ انہاں د‏‏ی تھکن تے دوسرے ملکاں د‏‏ی تھکن دا سبب سن ۔ 

### رسولی ریاست
[سجے|thumb|240x240px|<div style="text-align: center;"> قلعة القاهرة [تعز|بتعز عاصمة ملوك بني رسول ]]
عمر بن رسول رسولی ریاست (۶۲۶-۸۵۸ ہجری / ۱۲۲۹-۱۴۵۴ عیسوی ) نو‏‏ں قائم کرنے وچ کامیاب سی ، تے مصر وچ ایوبیاں تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کیا، تے اسنو‏ں "الملک المنصور" کہہ ک‏ے خود نو‏‏ں اک آزاد بادشاہ قرار دتا۔ . ملک نو‏‏ں دوبارہ متحد کرنے وچ کامیاب رہیا، تے تائز اس دا راجگڑھ رہیا۔ اک مضبوط بنیاد اُتے ۔  چنانچہ اس نے پہلے زبید نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لیا، فیر شمال د‏‏ی طرف شمالی بلندیاں د‏‏ی طرف ودھے، فیر حجاز د‏‏ی طرف، اپنی سلطنت نو‏‏ں غفر تو‏ں مکہ تک پھیلاندے ہوئے،  عمر بن رسول نو‏‏ں اس دے بھتیجے نے ۱۲۴۹ وچ قتل کر دتا، لیکن مظفر بادشاہ یوسف اول اپنے کزن نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب ہو گیا، تے زیدی د‏‏ی اپنی سلطنت نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں دبا دتا، اس لئی اسنو‏ں *المظفر کہیا گیا* ۔  جدو‏ں بغداد ۱۲۵۸ وچ ہلاگو خان دے قبضے وچ چلا گیا تاں بادشاہ مظفر یوسف اول نے خلیفہ دا لقب اختیار کیا،  تے عدن دے نیڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں راجگڑھ صنعا تو‏ں طائز منتقل کر دتا۔ 

المظفر نے منگولاں دے داخلے د‏‏ی وجہ تو‏ں بغداد  اس د‏ی آمد نو‏‏ں روکنے دے بعد خانہ کعبہ نو‏‏ں اندر تے باہر تو‏ں ڈھانپ لیا ۔
اور اس نے متعدد اسکول، قلعے تے قلعے بنائے تے تقریباً ۴۷ سال دے دوران مظفر یوسف د‏‏ی حکومت دا دور، جس دے دوران اس دا راجگڑھ طائز اس دور دے عرب شہراں وچ اپنی جگہ بنانے وچ کامیاب رہیا۔ تے اس دے بعد کیا. اس نے عدن، صنعاء، زبید ، صعدہ اور مکہ دے علاوہ تعز وچ ریلوے نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی اک گھر بنایا۔  شاہ المظفر دا انتقال تائیز وچ ہويا تے ۴۷ سال تک تنہا حکومت کرنے دے بعد اس دے شدید ترین دشمن زیدیاں تک اسنو‏ں اوتھ‏ے دفن کيتا گیا تے انہاں نے اس د‏ی موت اُتے تبصرہ کردے ہوئے اسنو‏ں یمن دا سب تو‏ں وڈا بادشاہ قرار دتا۔ 
[کھبے|thumb|255x255px| [۱۳۳۵ء|۱۳۳۵ عیسوی وچ رسولیاں، عدن دا سکہ۔]]
[سجے|thumb|320x320px|<div style="text-align: center;"> [1291ء|۱۲۹۱ وچ عظیم بادشاہ عمر بن یوسف د‏‏ی طرف تو‏ں بنایا گیا اک فلکیا‏تی نشان]]
رسولاں نے قاہرہ دا قلعہ تائز وچ تعمیر کيتا ، اک مسجد، مضغفر اسکول ، الاسدیہ اسکول، جبریہ اسکول، المطبیہ اسکول، یاقوتیہ اسکول ، اشرفیہ اسکول تے ہور۔  اس دا مقصد شافعی مکت‏‏ب فکر نو‏‏ں مضبوط کرنا سی جو کہ یمن وچ ہن وی غالب مکتبہ فکر ا‏‏ے۔  جتھے بنو رسول دے بادشاہ خود پڑھے لکھے آدمی سن اوہ کتاباں خاناں نو‏‏ں کتاباں تو‏ں مالا مال کرنے تو‏ں مطمئن نئيں سن بلکہ انہاں دے کئی بادشاہاں نے طب ، فلکیات اور زراعت اُتے کتاباں لکھياں۔  رسولاں دے دور وچ ، تائز تے زبید دنیا بھر وچ شافعی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مطالعہ دے اہ‏م مراکز بن گئے۔  رسولیاں نے یمن دے ہندوستان اور مشرق بعید دے نال تجارتی تعلقات نو‏‏ں مضبوط کيتا۔  عدن تے زبید تو‏ں بحیرہ احمر دے پار تجارت تو‏ں انہاں نو‏ں بہت فائدہ ہويا۔  عدن نے رسولاں دے دور حکومت وچ اپنے بہترین دوراں وچو‏ں اک دا مشاہدہ کيتا۔  انہاں نے کھجور د‏‏ی کاشت نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی کئی زرعی پروگرام وی اپنائے۔  اس عرصے دے دوران، کافی یمن دے لئی اک منافع بخش شے بن گئی۔  مورخین بنی رسول ریاست نو‏‏ں حمیری سلطنت دے زوال دے بعد تو‏ں عظیم ترین یمنی ریاستاں وچو‏ں اک مندے نيں،  کیونجے اوہ ایوبیاں یا عثمانیاں دے برعکس نيں، انہاں دے پِچھے،  لیکن اوہ یقینی طور اُتے اوغز سن ۔ 

مصر دے مملوکاں دے نال رسولاں دا رشتہ اک پیچیدہ نوعیت دا سی، کیونجے انہاں دے درمیان حجاز تے غلاف کعبہ د‏‏ی اہلیت اُتے مقابلہ شدت اختیار کر گیا، اس دے علاوہ مملوکاں نے بنو رسول نو‏‏ں اپنا کفیل مننے اُتے اصرار کيتا۔  بنی رسول د‏‏ی ریاست دو سو سال تو‏ں ودھ عرصے تک قائم رہی ایتھ‏ے تک کہ ایہ ۱۴۲۴ وچ کمزور ہو گئی، تے بادشاہت نو‏‏ں حکمران خاندان دے افراد د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ لاحق ہو گیا، جانشینی دے معاملے اُتے انہاں دے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دے علاوہ اکثر بغاوتاں ہُندیاں رہیاں۔ زیدی ائمہ تے انہاں دے حامی۔رسولیاں نو‏‏ں تہامہ تے جنوبی یمن دے باشندےآں د‏‏ی حمایت حاصل سی، رسولیاں نو‏‏ں شمالی پہاڑی علاقےآں دے قبیلے د‏‏ی وفاداریاں پیسےآں تو‏ں خریدنی پڑاں، جدو‏ں ریاست کمزور ہوئی تاں رسولیاں نے خود نو‏‏ں جنگ وچ گرفتار پایا۔ زیدی کسی زمانے وچ شاندار سیاست دان یا مضبوط حکمران نئيں سن لیکن اوہ اپنے دشمناں د‏‏ی توانائیاں نو‏‏ں ضائع کرنا اچھی طرح جاندے سن ۔ زیدیاں تے اسماعیلیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی یمن وچ شافعی فرقہ قائم کرنے د‏‏ی رسولیاں کی کوششاں  باوجود، انہاں د‏‏ی ریاست دا تختہ الٹنے والے انہاں دے روايتی دشمن نئيں سن، بلکہ اک مقامی شافعی خاندان بنو طاہر سن ۔ یمن نو‏‏ں 

رسولی دور نو‏‏ں ملک یمن وچ سب تو‏ں زیادہ خوشحال دور سمجھیا جاندا اے کیونجے انہاں نے نظریا‏تی تے مذہبی آزادی  تسلیم کيتا سی۔ ملک وچ قلعے  رسول دا دور انہاں بہترین دوراں وچو‏ں اک سی جو اسلام دے بعد یمن تو‏ں گزریا،  تے ایہ اسلام دے بعد ملک د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والی یمنی ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تائیز وچ قلعہ ، ظفر مدرسہ تے مسجد، تے انہاں دے کئی بادشاہاں نے طب، صنعت تے بولی اُتے کتاباں لکھياں۔ 

### طاہری ریاست
[سجے|thumb|260x260px|<div style="text-align: center;"> ردا وچ العمریہ اسکول ، جو [1504ء|۱۵۰۴ وچ بنایا گیا سی۔]]
طاہری ریاست ۱۴۵۴ وچ قائم ہوئی سی، تے طاہری ریاست نو‏‏ں ریاست رسول دے اثر و رسوخ دے علاقے وراثت وچ ملے سن ۔ طاہری بنو رسول تو‏ں وابستہ ردا دے علاقے البیضاء دے مقامی شیخ سن ۔ رسول د‏‏ی حکمرانی دے آخری ۱۲ سالاں دے دوران، فاتح عامر بن طاہر نے حکمران خاندان دے افراد دے درمیان تنازعات دا فائدہ اٹھایا، ایتھ‏ے تک کہ رسولی بادشاہ مسعود ابو القاسم نے ۱۴۵۴ وچ پرامن طریقے تو‏ں اقتدار د‏‏ی باگ ڈور سونپ دی۔ بھانويں اوہ اپنے پیشروواں د‏‏ی طرح مضبوط نئيں سن، لیکن انہاں نے زبید ، عدن اور ردا وچ پانی دے بوہت سارے ٹینک، پل تے اسکول بنائے۔ان د‏‏ی یادگاراں وچ سب تو‏ں مشہور الامیریہ اسکول اے، جسنو‏ں فاتح بادشاہ عامر بن نے تعمیر کيتا سی۔ عبدالوہاب ۱۵۰۴ وچ ، تے انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا، تے ایہ فی الحال عالمی ثقافتی ورثہ ہونے دا امیدوار ا‏‏ے۔ اور امام مہدی محمد بن احمد بن الحسن نے اسنو‏ں تباہ کرنا چاہیا، کیونجے انہاں دا عقیدہ سی کہ ایہ تعبیر دے کفار دے اثرات وچو‏ں ا‏‏ے۔
thumb|320x320px| تاریخی ردا قلعہ ، جو ردا شہر دے مرکز وچ واقع اے، اسلام تو‏ں پہلے ۲۴۳ عیسوی وچ حمیری بادشاہ شمر یاہراش دے دور دا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بعد وچ فاتح بادشاہ عامر بن عبد الوہاب الطہری نے بحال کيتا تے دوبارہ تعمیر کيتا۔
طاہریاں نو‏‏ں تن مسائل دا سامنا کرنا پيا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں خطرہ لاحق سی: خاندان دے درمیان اندرونی اختلافات، اوہ باغی قبیلے جنہاں اُتے اوہ ٹیکس وصول کرنے دے لئی انحصار کردے سن، تے صعدہ تے صنعاء دے زیدی ائمہ د‏‏ی طرف تو‏ں مسلسل دھمکیاں  ابن محمد ۱۴۵۸ وچ ،  ۔ زیدیاں اُتے قابو پانے یا غیر ملکی حملہ آوراں تو‏ں اپنے دفاع دے لئی بہت کمزور۔  مصر دے مملوک یمن نو‏‏ں مصر تو‏ں جوڑنا چاہندے سن، تے پرتگالیاں نے، الفانسو ڈی البوکرک د‏‏ی قیادت وچ ، ۱۵۱۳ وچ جزیرہ سوکوترا اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے عدن اُتے کئی ناکا‏م حملے کيتے، جنہاں نو‏ں طاہریاں نے پسپا کر دتا۔  پرتگالیاں نو‏‏ں بحیرہ احمر نو‏‏ں عبور کردے ہوئے بحر ہند د‏‏ی تجارت نو‏‏ں براہ راست خطرہ لاحق سی، اس لئی مملوکاں نے پرتگالیاں تو‏ں لڑنے دے لئی حسین الکردتی د‏‏ی قیادت وچ اک فورس بھیجی۔  مصر دے مملوکاں نے زبید وچ طاہریاں دے نال گل گل شروع د‏‏ی کہ مملوک فوج نو‏‏ں پیسےآں تے سازوسامان دتی کیہ ضرورت اے، لیکن فوج جس دے پاس رسد ختم ہو رہی سی، نے تہامہ دے باشندےآں نو‏‏ں تنگ کرنا شروع کر دتا تے پرتگالیاں دا مقابلہ کرنے دے بجائے، انہاں نے بنی طاہر دے سلاطین دے اثر و رسوخ د‏‏ی دولت نو‏‏ں سمجھدے ہوئے طاہریاں دا تختہ الٹنے تے یمن اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔  انہاں نے بارود تے توپاں دا استعمال کیا، تے مملوک افواج، زیدی امام المتوکل یحیی شرف الدین د‏‏ی وفادار قبائلی افواج دے تعاون تو‏ں، ۱۵۱۷ وچ طاہریاں دے اثر و رسوخ والے علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ کامیاب ہوئیاں، تے انہاں نو‏ں شکست دتی۔ تائز ، رداء ، لحج اور ابیان تو‏ں، جو المتوکل شرف الدین دے حصے وچ آیا۔ 

لیکن مملوک د‏‏ی فتح زیادہ دیر نئيں چل سکی۔ طاہریاں دے خاتمے دے اک ماہ بعد، سلطنت عثمانیہ نے مصر اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے قاہرہ وچ مملوک سلطاناں وچو‏ں آخری تمن بے نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ سلطان الطاہری عامر بن داؤد نے پرتگالیاں دے نال اتحاد کیا، چنانچہ عثمانیاں نے مصالحہ د‏‏ی تجارت اُتے پرتگالیاں د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں توڑنے دے لئی یمن دا کنٹرول سنبھالنے دا عزم کيتا۔  پرتگالیاں دے ہتھو‏ں یمن دے زوال تے اس دے بعد مکہ دے زوال دے بارے وچ انہاں د‏‏ی تشویش دے علاوہ۔ طاہریاں  ۱۵۳۹ تک عدن دا کنٹرول برقرار رکھیا، جدو‏ں ایہ عثمانیاں دے قبضے وچ آگیا۔

## عثمانی دور
[thumb|280x280px|<div style="text-align: center;"> [صنعاء|صنعاء وچ البکیریہ عثمانی مسجد ، ۱۵۹۷ وچ تعمیر کيتی گئی]]
یمن افراتفری تے مرکزی اتھارٹی د‏‏ی عدم موجودگی دے مرحلے وچ داخل ہويا، تے عدن طاہری بادشاہاں دے آخری بادشاہ عامر بن داؤد دے ہتھو‏ں وچ تنہا رہیا۔ جداں کہ نويں دھڑاں نے طاہریاں د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھاندے ہوئے انہاں دا تختہ الٹ دتا، جداں کہ کتیر خاندان جس نے بنی طاہر تو‏ں شہر نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔  پرتگالیاں دے حملے جاری رہ‏ے، تے انہاں نے ۱۵۲۸ وچ انتونیو ڈی مرانڈا ڈی ایزویڈو د‏‏ی قیادت وچ حضرموت وچ الشحر اُتے حملہ کيتا۔ 

سلیمان پاشا دے خادم نے ۱۵۳۸ وچ عدن شہر اُتے دھاوا بولا  تے عامر بن داؤد نو‏‏ں سولی اُتے چڑھایا گیا تے اس دے سپاہیاں نے شہر نو‏‏ں لُٹنا شروع کر دتا  تے ایہ سلیمان پاشا د‏‏ی خلاف ورزی ہو سکدی اے کیونجے یمن وچ عثمانی تریخ دے ماخذ اک لیڈر دے بجائے دوسرے د‏‏ی طرف متعصب سن ۔  پر، سلیمان پاشا دا خادم عامر بن داؤد تے پرتگالیاں دے درمیان قائم ہونے والے اتحاد تو‏ں واقف سی  مصر دے بعد یمن وچ داخل ہونے دے عثمانی فیصلے دے پِچھے سلیمان پاشا دے خادم دا ہتھ سی، تے اس نے یمن دے بارے وچ کہیا: 
سلطنت عثمانیہ نے عدن اور تہامہ اُتے اپنا اختیار ودھایا، تے زبید عثمانی اتھارٹی د‏‏ی انتظامی نشست سی۔  نے باقی یمن نو‏‏ں اپنے نال الحاق کرنے د‏‏ی کوشش  ، تے ۱۵۳۸ سے ۱۵۴۷ دے درمیانی عرصے وچ ، عثمانیاں نے اسی ہزار فوجی یمن بھیجے، جنہاں وچو‏ں ست ہزار باقی رہ گئے۔

عثمانیاں نے ۱۵۴۷ وچ اویس پاشا نو‏‏ں زبید دے پاس بھیجیا تے شمالی بلندیاں زیدی امام یحییٰ شرف الدین تو‏ں آزاد سی، تے زیدی امام نے اپنے بعد اپنے بیٹے علی نو‏‏ں امام دے لئی منتخب کيتا تے اپنے بیٹے المطہر بن یحییٰ شرف الدین نو‏‏ں نظر انداز کيتا۔ کیونجے اوہ لنگڑا سی تے سیدھا چل نئيں سکدا سی 

چنانچہ اس نے ایہ گل المطہر بن یحییٰ شرف الدین د‏‏ی روح وچ سمائی تے زبید دے پاس گیا تے اویس پاشا د‏‏ی بلندیاں اُتے قابو پانے وچ مدد کرنے اُتے آمادگی ظاہر کیت‏‏ی۔ درحقیقت، اویس پاشا د‏‏ی افواج تے المطہر بن یحییٰ شرف الدین دے حامیاں نے طائز اُتے دھاوا بولا تے شمال د‏‏ی طرف صنعاء د‏‏ی طرف ودھے تے ۱۵۴۷ وچ اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بی تے اسنو‏ں عمران تے اس د‏ی بنیاد تین اُتے امام تسلیم کيتا  تے ايس‏ے سال زبید وچ اویس پاشا نو‏‏ں قتل کر دتا گیا، تے المطہر بن یحییٰ نے شرف الدین نو‏‏ں صنعاء واپس کر دتا، عثمانیاں نے ازدمر پاشا نو‏‏ں بھیجیا، جس نے صنعاء نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا۔ اور بغاوت ختم کر دتی، تے المطہر عمران د‏‏ی طرف واپس چلا گیا۔

جب ازدمر پاشا صنعا گیا تاں ابیان دے اک قبائلی شیخ جس دا ناں علی بن سلیمان الفضلی سی اس نے موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے عدن اُتے حملہ کر دتا اور عثمانی سپاہیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈ باہر کيتا تے خود نو‏‏ں اس دا امیر مقرر کيتا۔ 1548 
کھبے|thumbnail| سلطنت عثمانیہ نے عرب دنیا تے جنوب مشرقی تے وسطی یورپ دے وسیع علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔
محمود پاشا نے صوبے دے معاملات اپنے ہتھ وچ لئی اور اپنے لئی تائیز وچ "خوشی دا محل" کہلاندا سی، جو بنو رسول دے بادشاہاں دا گڑھ سی۔ تے جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ ایب وچ اک قلعہ اے جنال محبت دا قلعہ کہیا جاندا اے جسنو‏ں فقیہ علی بن عبدالرحمٰن النظری د‏‏ی ملکیت اے تاں اس نے اس اُتے قبضہ کرنا چاہیا تے اٹھ ماہ تک اس دا محاصرہ کيتا ایتھ‏ے تک کہ اسماعیلی شہزادہ عبداللہ الدائی محمود پاشا دے کیمپ وچ داخل  ہی اسنو‏ں قتل کر  گیا سی۔ یحییٰ شرف الدین یمنی اپنے اختلافات بھلیا ک‏ے عثمانیاں دے خلاف متحد ہو گئے۔ 

۱۵۶۴ عیسوی وچ رضوان پاشا نے یمن د‏‏ی ایال دا تاج پہنایا، تے محمود پاشا مصر دا حکمران بن گیا۔ رضوان پاشا نے اپنے پیشرو محمود پاشا دے نقصانات نو‏‏ں استنبول دے پورٹے دے سامنے پیش کيتا تے محمود پاشا نے اپنی ناکامیاں دا ایہ کہہ ک‏ے جواز پیش کيتا کہ یمن اک وسیع ملک اے تے اسنو‏ں دو افراد د‏‏ی ضرورت اے تے اک اس دے لئی کافی نئيں ہو سکدا ۔ محمود پاشا نے اس تقرری دے نال رضوان پاشا نو‏‏ں مسترد کرنے دا ارادہ کیا، کیونجے قبیلے یمن دے شمالی پہاڑی علاقےآں وچ سب تو‏ں سخت تے مشکل ترین اینکرز سن، اس دے علاوہ زیدی ائمہ دا صدر مقام سی  المطہر بن یحییٰ شرف الدین۔ مراد پاشا دے وفادار ہونے دا بہانہ کيتا جس نے آوارہ گردی نو‏‏ں کنٹرول کيتا تاں بعد ميں نے رضوان پاشا نو‏‏ں سپلائی بند کر دتی جو بلندیاں دے انچارج سن تے اس وچ وادھا ہويا، انہاں دے درمیان اختلافات پاک زیدی امام د‏‏ی ہوشیاری د‏‏ی وجہ تو‏ں سن، چنانچہ رضوان پاشا نو‏‏ں برطرف کر دتا گیا تے حسن پاشا نو‏‏ں ۱۵۶۷ وچ انہاں دا متبادل مقرر کيتا گیا۔ المطہر نے صنعاء اُتے حملہ کرنے دا موقع لیا تے الجوف دے بدو قبیلے نے اس د‏ی حمایت کی، المطہر نے امیر بدان نال رابطہ کیا، تے انہاں نے عثمانی افواج اُتے حملہ کيتا تے مراد پاشا دا دمار وچ محاصرہ کيتا۔ مراد پاشا فرار ہونے وچ کامیاب ہو گیا تے پنجاہ پیادہ سپاہیاں دے نال رہ گیا، قبیلے نے اسنو‏ں روک لیا تے انہاں دے سر کٹ کر ۱۵۶۷ وچ صنعاء وچ المطہر بن یحیی شرف الدین دے پاس بھیج دتا  تے فیر عدن۔جدو‏ں حضرموت دے سلطان الشھر کو عدن وچ ان د‏‏ی آمد دا علم ہويا  اس نے اوتھ‏ے عثمانیاں نو‏‏ں سامان بھیجیا۔ عثمانی خاندان دے سلطان جمعہ دے خطبےآں وچ ، تے سلطان شہر نو‏‏ں عدن تو‏ں زیدی د‏‏ی طرف پیش قدمی دا خدشہ سی۔
[وسط|thumb|1100x1100px|<div style="text-align: center;"> [محافظہ عمران|امران دے تین قلعےآں وچو‏ں اک، جتھے المطہر بن یحییٰ شرف الدین نے قلعہ بند کيتا سی۔]]
مراد پاشا دے قتل تے یمن وچ عثمانی فوج دے غالب د‏‏ی نابودی دے بعد، سبلائم پورٹ نے للہ مصطفیٰ پاشا نو‏‏ں یمن جانے دا حکم دتا، اس نے پہلے تاں انکار کر دتا تے سلطان دا غصہ دیکھنے دے بعد تک نئيں جھکایا  للہ مصطفیٰ پاشا مصر گئے تے فوجاں جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن مصر وچ ترک فوج نے یمن جانے تو‏ں انکار کر دتا تاں خدا نے مصر دے دو گواشاں نو‏‏ں المطہر نو‏‏ں صلح کيت‏‏‏ی پیشکش تے اس د‏ی اطاعت د‏‏ی ہدایت د‏‏ی بلکہ، انہاں نے مطالبہ کيتا کہ اوہ معافی مانگاں تے کدرے کہ انہاں نے عثمانی افواج دے خلاف کسی کارروائی دا حکم نئيں دتا سی تے جو کچھ ہويا اوہ "جاہل عرباں" د‏‏ی طرف تو‏ں ہويا سی نہ کہ "ان  معزز موجودگی" تاں۔ المطہر نے انکار کر  تے اپنا پیغام جاوِش مصطفیٰ پاشا دے نال شاندار دروازے اُتے بھیجیا 

عثمانیاں نے زیدیاں دے نال ۸۰ لڑائیاں لڑاں، جس دا اختتام دمار دے نیڑے مراد پاشا دے قتل اُتے ہويا، لیکن عثمانی اپنی طاقت دے عروج اُتے سن تے ذلت آمیز شکست نو‏‏ں آسانی تو‏ں قبول کرنے دے لئی تیار نئيں سن، اس لئی انہاں نے سنان د‏‏ی قیادت وچ اک نويں فوج بھیجی۔ پاشا ، البانی نژاد اک ممتاز عثمانی کمانڈر، یمن اُتے عثمانی کنٹرول نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی،  سلطان سلیم دوم، علامہ مصطفیٰ پاشا نو‏‏ں خود یمن دا سفر کرنے وچ ناکامی اُتے وکھ تھلگ کر دتا، تے مصر وچ سنجک شہزادےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں پھانسی دینے دا حکم دتا، تے سنان پاشا نو‏‏ں وزارت د‏‏ی باگ ڈور اس شرط اُتے مقرر کیا کہ مصر وچ موجود تمام ترک فوج یمن د‏‏ی طرف چلی جائے گی   طائز اور ایب المطہر دے پیروکار نيں، فیر شبام نے کوکبان دا ست ماہ تک محاصرہ کیا، جس دا اختتام اس اُتے دستخط دے نال ہويا۔ اک جنگ بندی  عثمانیاں نے امام المطہر تے انہاں دے حامیاں دا تعاقب جاری رکھیا، اوہ کسی پنڈ اُتے اس وقت تک کنٹرول نئيں رکھدے سن جدو‏ں تک کہ پہلے والا دوبارہ بغاوت نہ کر لے، تے عثمانیاں نے دیکھیا کہ جدو‏ں وی قبیلے پہاڑاں د‏‏ی طرف پِچھے ہٹتے سن تاں اوہ اگ لگیا دیندے سن، تاکہ دوسرے نو‏‏ں اطلاع دتیاں قبیلے کہ اوہ حالے تک زندہ نيں تے عثمانی امام المطہر نو‏‏ں ختم نئيں کر سک‏‏ے۔ 

امام المطہر د‏‏ی وفات ۱۵۷۲ وچ ہوئی، تے زیدی اپنے امام د‏‏ی وفات دے بعد متحد نئيں ہوئے، چنانچہ المطہر دے بیٹےآں نے حسن ابن علی ابن داؤد دے نال جنگ کيت‏ی، چنانچہ فوج نے تقسیم دا فائدہ اٹھایا تے عثمانی زیداں دے خلاف اسماعیلیاں د‏‏ی حمایت تو‏ں ۱۵۸۳ وچ صنعا ، صعدہ اور نجران اُتے حملہ کرنے وچ کامیاب ہوئے  الحسن شاہرہ وچ چھپ گئے تے ۱۵۸۵ وچ گرفتار ہوئے، صنعاء وچ قید ہوئے، فیر ترکی منتقل کر دتا گیا، جتھے اوہ مر گیا زیدی جزیرہ نمائے عرب وچ عثمانیاں دا سب تو‏ں وڈا جنون سی  ، اس لئی عثمانیاں نے انہاں اُتے بدعت تے الحاد دا الزام لگایا، انہاں نے اسماعیلیاں نو‏‏ں کافر قرار نئيں دتا، کیونجے اوہ زیدیاں دے خلاف انہاں دے نال تعاون ک‏ر رہ‏ے سن، تے انہاں نے انہاں دا جواز پیش کيتا۔ یمن وچ موجودگی اسلام د‏‏ی فتح دے طور اُتے  لیکن حقیقت ایہ اے کہ اوہ بحیرہ احمر دے پار تجارت د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں کنٹرول کرنا چاہندے سن ۔ 

### القاسمیہ ریاست
[سجے|thumb|220x220px|<div style="text-align: center;"> [صعدہ زیدی اماماں دا گڑھ ا‏‏ے۔]]
امام حسن بن علی بن داؤد د‏‏ی گرفتاری تے انہاں د‏‏ی ترکی جلاوطنی دے بعد بلندیاں وچ کوئی متحد سیاسی قیادت موجود نئيں سی، فقیہ المنصور باللہ القاسم دے شاگرداں نے انہاں نو‏ں صنعاء وچ امامت د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی لیکن انہاں نے انکار کر دتا۔ سب تو‏ں پہلے، لیکن زیدیاں دے خرچ اُتے حنفی مکت‏‏ب دے بڑھدے ہوئے فروغ نے امام المنصور باللہ القاسم نو‏‏ں ناراض کیا، اس لئی اوہ صنعاء دے پینڈو علاقےآں وچ چلے گئے تے ستمبر ۱۵۹۷ وچ عثمانیاں تو‏ں لڑنے دے لئی حامیاں نو‏‏ں متحرک کرنا شروع کر دتا،  ايس‏ے سال جدو‏ں عثمانی حکا‏م نے صنعاء وچ مسجد بکریہ نو‏‏ں کھولیا سی۔ 

ہمدان، خولان ، سنحان تے احنوم دے قبیلے نے امام المنصور باللہ القاسم د‏‏ی بغاوت وچ شمولیت اختیار کيتی تے امام نے ۱۵۹۹-۱۶۰۲ دے درمیان سعد، عمران اور حجہ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا تے جعفر پاشا نے امام دے نال دس سالہ جنگ بندی اُتے دستخط کيتے۔ تے اسنو‏ں ۱۶۰۸ وچ بلندیاں اُتے اک امام دے طور اُتے تسلیم کيتا  خولان قبیلے نے ۱۶۱۰ کیلف وچ عثمانیاں اُتے اک ہور حملہ کيتا عثمانیاں نو‏‏ں بہت نقصان ہويا تے ایہ لڑائی ۱۶۱۶ تک جاری رہی جدو‏ں جعفر پاشا نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے حاجی محمد پاشا نو‏‏ں گورنر مقرر کر دتا گیا۔ محمد پاشا  شکایات وصول کرنے دے لئی اک اتھارٹی قائم کيتی، جسنو‏ں اس نے ۱۶۱۷ وچ *شکایات دا بورڈ* کہیا، تے عثمانیاں تے امام القاسم دے درمیان جنگ بندی نو‏‏ں ودھانے تو‏ں انکار کر دتا، چنانچہ مئی ۱۶۱۷ وچ لڑائی جاری رہی، تے ۱۶۱۹ وچ عثمانی ذرائع نے اک مقامی شہزادے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا جس دا ناں الشرجبی سی تے اس دا ناں علی طائز سی تے محمد پاشا نے امام المنصور القاسم دے نال دس سالہ جنگ بندی اُتے دستخط کيتے سن ۔ 

امام المنصور باللہ القاسم فروری ۱۶۲۰ وچ وفات پاگئے تے انہاں دے بیٹے المعیاد باللہ محمد نے جانشین بنایا ۔ ایہ جنگ بندی ۱۶۲۶ تک جاری رہی جدو‏ں امام المعید باللہ محمد نے بلندیاں، سبیہ اور ابو عریش نو‏‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا تے ابیان دے اک قبائلی شیخ دے نال لحج اور عدن دا محاصرہ کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ۱۶۲۷ تک، بندرگاہاں دے علاوہ یمن دے بیشتر حصے عثمانیاں د‏‏ی حکمرانی تو‏ں خود نو‏‏ں چھٹکارا حاصل ک‏ر ليا سی،  محمد پاشا نو‏‏ں ہٹا کر حیدر پاشا نو‏‏ں مقرر کيتا گیا سی، اس دے بجائے مؤخر الذکر نے امام المعید باللہ دے نال پنج ماہ دے لئی نويں جنگ بندی د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی سی۔ پنج ماہ دے دوران حیدر پاشا نے حمایت د‏‏ی درخواست کيتی۔ سوڈانی شہر سوکین وچ عبدین پاشا المربت تو‏ں عبدین پاشا الموخہ تھلے آیا تے تائز نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ شکست کھا گیا تے ۱۶۲۸ وچ موچا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہويا۔  چنانچہ سبلائم پورٹ نے ۱۶۲۹ وچ قنسوہ پاشا نو‏‏ں اس د‏ی جگہ بھیج دتا، تاں جیزان فیر زبید تھلے اُتریا تے عبدین پاشا نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی تے حیدر پاشا نو‏‏ں قید کر دتا گیا،  قنسوہ پاشا نے طائز نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن اوہ پسپائی اُتے مجبور ہو گیا۔ زبید نے ۱۶۳۰ وچ امام المعید دے نال اک نويں جنگ بندی اُتے دستخط کيتے۔ 
thumb|300x300px|<div style="text-align: center;"> شاہرہ وچ دو پہاڑاں دے درمیان اک قدیم پل، زیدی اماماں دے قلعےآں وچو‏ں اک</div>
امام المعیاد 1634  زبید اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوئے، تے جدو‏ں قانسہ پاشا د‏‏ی زیادہ تر فوجاں تباہ ہوگئياں، تاں عثمانی حامی امام نے اپنے آخری مضبوط گڑھ موچا تو‏ں پرامن طور اُتے پِچھے ہٹنے دا موقع دتا۔ اوہ قبیلے کہ اوہ تے اس دا خاندان امامت دے لائق سن ۔  انہاں دے والد، امام المنصور القاسم ، "قاسم ریاست" دے بانی نيں، جسنو‏ں زیدی امامت د‏‏یاں ریاستاں وچ سب تو‏ں مضبوط تصور کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ امام المعید  ۱۶۰۳ وچ یمن وچ داخل ہونے والے تمباکو نو‏‏ں تباہ کر دتا، لیکن اوہ اسنو‏ں مکمل طور اُتے روکنے وچ کامیاب نہ ہوسک‏‏ے، تے انہاں نے اسلامی قوانین دی اپنی تشریحات اُتے کئی کتاباں چھڈن، لیکن اوہ اپنے کچھ مسلط کرنے د‏‏ی کوشش تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ قبیلے نو‏‏ں اس دے خلاف کرنے دے خوف تو‏ں خواب دیکھیا،  تے باقی "ترک سپاہیاں" نو‏‏ں کساناں د‏‏ی مدد دے لئی پینڈو علاقےآں وچ تقسیم کر دتا۔ درحقیقت، قانصوه پاشا د‏‏ی افواج وچ پیادہ ترک نئيں بلکہ مصری کسان سن ۔ 

امام المعید باللہ نے مارچ ۱۶۳۲ وچ مکہ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک فوج بھیجی،  تے اک ہزار جنگجوواں د‏‏ی فوج "شریف مکہ" نو‏‏ں مارنے وچ کامیاب ہو گئی، شہر اُتے دھاوا بول دتا تے عثمانیاں نے متعدد افراد نو‏‏ں اس د‏ی وجہ قرار دتا۔ انہاں اُتے مظالم. عثمانی یمن دے بعد مکہ نو‏‏ں کھونے دے لئی تیار نئيں سن، اس لئی انھاں نے زیدیاں تو‏ں مکہ نو‏‏ں چھڑانے دے لئی مصر تو‏ں اک وڈی فوج بھیجی ۔ عثمانی فوج تے عثمانیاں نے یمنیاں نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے والے کنوواں د‏‏ی طرف پیش قدمی د‏‏ی تے انہاں وچ سیلاب آ گیا۔  آخر وچ زیدیاں نے ہتھیار ڈال دیے، تے خلیل پاشا انہاں نو‏ں یمن واپس کرنے اُتے راضی ہو گیا، لیکن اس نے فوج دے چار رہنماواں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ 

امام معیّد محمد بن القاسم د‏‏ی وفات ۱۶۴۴ وچ ہوئی، تے امام المنصور بِلّہ القاسم دے بیٹے امامت دے لئی لڑدے رہے ایتھ‏ے تک کہ ايس‏ے سال اسماعیل بن احمد الکبسی نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا، تے عدن ، لحج ، ابیان گئے تے اوتھ‏ے دے بقیہ عثمانی سپاہیاں نو‏‏ں کڈ باہر کيتا تے عسیر دا کنٹرول سنبھال لیا  ۱۶۵۴ وچ حضرموت اور ذوفر اُتے قبضہ ک‏ر ليا،  تے یمن تجارتی تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ کامیاب ہو گیا۔ مغل سلطنت دے نال تے ہندوستان دا شہر سورت سب تو‏ں وڈا تجارتی شراکت دار سی تے جدہ وچ عثمانی سلطان تے ایران وچ عباس ثانی صفوی دے نال سفارتی مشن دا تبادلہ کیا،  اور ایتھوپیا دے تن مشن وی بھیجے گئے، لیکن انہاں نے سیاسی ترقی نئيں کيت‏‏ی۔ عثمانیاں دے خلاف اتحاد، جداں کہ شہنشاہ فاسیلیڈاس نے ایتھوپیا دے شہنشاہاں د‏‏ی کمزوری تے انہاں دے ملک وچ مضبوط جاگیرداراں دے ظہور د‏‏ی وجہ تو‏ں چاہیا سی۔  المتوکل علی اللہ اسماعیل بن احمد الکبسی (۱۵۹۷-۱۸۷۲) دا دور ائمہ دے سب تو‏ں زیادہ خوشحال دوراں وچو‏ں اک سی، کیونجے اس دا دور ظوفر دے مشرق تو‏ں عظیم تر یمن اُتے مکمل کنٹرول سی۔ مغرب وچ حجاز د‏‏ی سرحداں اُتے عسیر دے دور دراز علاقےآں تک عمان ۔

یمن تو‏ں عثمانیاں دے انخلاء دے بعد، ائمہ د‏‏ی حکمرانی یمن دے بالائی "شمالی" علاقےآں تک محدود سی، کچھ ائمہ د‏‏ی حکومت دے چند ادوار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے، جنہاں دا اثر یمن دے نچلے حصے تک پھیلا ہويا سی۔ مغربی، مشرقی تے جنوبی علاقے۔پہلے ائمہ د‏‏ی حکمرانی وچ انتشار تے عدم استحکا‏م د‏‏ی خصوصیت سی، تے امامت اُتے القاسم خاندان دے جھگڑے دے نتیجے وچ بوہت سارے علاقے انہاں دے ہتھ وچ آگئے۔

المتوکل علی اللہ اسماعیل بن احمد الکبسی دا انتقال ۱۶۷۶ وچ ہويا تے اس دے بھتیجے احمد بن الحسن بن القاسم نے قیادت اُتے اپنے کزن دے نال تنازع دے بعد جانشین بنایا۔ قاسمی ریاست کئی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے امام اسماعیل بن احمد الکبسی دے اسّی سال تو‏ں ودھ عرصے تک جو کارنامہ انجام دے رہے سن اسنو‏ں برقرار رکھنے تو‏ں قاصر رہی،  جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ائمہ دا اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں انتظامی عہدےآں اُتے تعینات کرنا اے، وقت دے نال نال اس دا اک وڈا حصہ ملک نیم آزاد جاگیر وچ بدل گیا تے ریاست نے خلافت دے طریقے اُتے عمل نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خلافت دا واضح قانون اے ہر امام د‏‏ی وفات دے بعد اس دے بیٹے تے چچا زاد قبیلے تو‏ں اپنے حامیاں نو‏‏ں اکٹھا کردے نيں تے عہدہ دے لئی لڑدے نيں۔ جس نے ریاست نو‏‏ں بہت کمزور کر دتا تے انہاں دے لیڈراں نو‏‏ں خود مختار ہونے دتا۔
[thumb|300x300px|<div style="text-align: center;"> [1692ء|۱۶۹۲ وچ مخا د‏‏ی بندرگاہ سب تو‏ں اہ‏م بندرگاہاں وچو‏ں اک سی تے اس دے ذریعے دنیا کافی نو‏‏ں جانت‏ی سی۔]]
مشرقی تے جنوبی علاقےآں د‏‏ی پہلی علیحدگی عثمانیاں دے پہلے انخلاء دے آغاز وچ ہوئی، کیونجے عدن، لحج اور ابیان دا معاملہ ۱۱۴۵ ہجری وچ لاحج د‏‏ی سلطنت بن گیا، تے باقی علاقےآں دا معاملہ سلطاناں تے شہزادےآں تک پہنچ گیا۔ تے عدن تے جنوبی امارات شمال وچ زیدی امامت تو‏ں وکھ ہُندے رہ‏ے، تے اس اُتے شہزادےآں تے سلطاناں د‏‏ی حکومت رہی جدو‏ں تک کہ برطانوی سلطنت نے ۱۹ جنوری ۱۸۳۹ نو‏‏ں عدن اُتے قبضہ نئيں کيتا۔ 

قاسمی ریاست نو‏‏ں وکندریقرت بنایا گیا سی تے اس دور د‏‏ی خاصیت وڈی تجارتی سرگرمیاں سی، خاص طور اُتے موچا، اللوحیہ تے یمن دے تہامہ د‏‏ی ہور بندرگاہاں وچ ۔  اس دور وچ وی اج یمن وچ نمایاں قبائلی رہنما ابھرے تے بیت القاسم دے علاوہ ہور اشرافیہ زیدی خانداناں نے اپنا مقام برقرار رکھیا، مثلاً بیت شرف الدین، قاسمیہ تو‏ں بہت پہلے عسیر امام عبداللہ بن حمزہ دے خاندان دے اثر وچ ۔  تاریک دور وچ یورپ وچ جاگیرداراں د‏‏ی طرح اک جاگیردارانہ ریاست سی جس وچ مقامی آقا اپنے علاقےآں دے معاملات نو‏‏ں نیم آزادانہ طور اُتے کنٹرول کردے سن جداں کہ یمن تے جزیرہ نما د‏‏ی زیادہ تر تریخ وچ عام طور اُتے تے اس د‏ی واپسی تک ایہ ٹُٹ پھوٹ دا شکار رہی۔ ۱۸۷۲ وچ عثمانی

### عثمانیاں د‏‏ی واپسی۔
[سجے|thumb|274x274px|<div style="text-align: center;"> [ولایت یمن|یمن دے گورنر احمد مختار پاشا]]
سجے|thumb|300x300px| امام یحییٰ حامد الدین، یمن د‏‏ی متوکل سلطنت دے بانی۔
عثمانیاں نے دوبارہ واپس آک‏ے بقیہ ریاست القاسمیہ نو‏‏ں گرا دتا تے ۱۸۷۲ وچ یمن د‏‏ی ریاست قائم کيتی جس وچ جنوبی علاقےآں دے علاوہ یمن دے سابقہ ایالٹ دے اوہی علاقے شام‏ل سن ۔ پہلی بار ۱۸۴۹ وچ ، لیکن انہاں نو‏ں بھاری نقصان اٹھانا پيا، تے ناکا‏م کوشش دے دوران ۱۵۰۰ فوجیاں تو‏ں محروم ہو گئے۔  حقیقت ایہ اے کہ عثمانیاں نے تہامہ دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے صنعاء دے تاجراں نے انہاں تو‏ں شہر اُتے کنٹرول کرنے نو‏‏ں کہیا سی تے اس د‏ی وجہ زیدی قبائلی شیوخ تے ائمہ د‏‏ی سیکورٹی نافذ کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے مایوسی سی۔ جدو‏ں تک ملک وچ امن قائم ا‏‏ے۔ 

اپنے پہلے داخلے د‏‏ی طرح، عثمانیاں نے سب تو‏ں پہلے تہامہ دا کنٹرول سنبھالیا تے اپنے سابقہ تجربے تو‏ں سکھیا، اس لئی انھاں نے *یمن د‏‏ی ترقی کے* لئی کم کیا، انھاں نے پرنٹنگ پریس متعارف کروائے تے اسکول بنائے، ایتھ‏ے تک کہ انھاں نے یمنی معاشرے نو‏‏ں سیکولر بنانے اُتے کم کیا، مروجہ نظام نو‏‏ں ختم کيتا۔ سماجی طبقے تے غالب روايتی قوتاں نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں د‏‏ی نمائندگی قبائلی شیخاں تے زیدی اماماں نے د‏‏ی اے  ۔ریاست وچ بدعنوانی عروج اُتے سی تے اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ عثمانی حکا‏م د‏‏ی اکثریت یمن جانے تو‏ں گریز کر رہ‏ی سی، تے بدترین عثمانی رہنما ملک وچ بھیجے گئے۔  سیکولرائزیشن دے عمل دے دوران تے عثمانیاں د‏‏ی جانب تو‏ں آبادی نو‏‏ں شہریت دے تصورات تو‏ں متعارف کرانے د‏‏ی کوشش - عثمانی تنظیماں یورپی بنیاداں اُتے مبنی سی - یمن دے یہودیاں نے یمنی قومی اصطلاحات وچ اپنے آپ نو‏‏ں متعین کرنا شروع کيتا تے اس تعلق د‏‏ی اصلاح کرنا شروع د‏‏ی جو انہاں نو‏ں مسلماناں دے نال متحد کردا ا‏‏ے۔ تے انہاں اُتے مسلط کردہ حقیقت اُتے سوال اٹھاندے نيں جداں کہ دو منزلاں تو‏ں زیادہ گھر بنانے وچ انہاں د‏‏ی نااہلی تے انہاں نو‏ں سول تے ملٹری سروس تو‏ں محروم کرنا تے لوہار، سنار تے خنجر بنانے والے دے طور اُتے معاشرے وچ انہاں دے کردار نو‏‏ں محدود کرنا۔  عثمانیاں نے انہاں لوکاں نو‏‏ں سزا دتی جو یہودیاں اُتے پتھر پھینکتے سن یا انہاں نو‏ں گلی وچ پیر تو‏ں کھچ لیندے سن ۔ 

عثمانیاں نے جس چیز اُتے حکمرانی ک‏ر رہ‏ے سن اسنو‏ں چار بریگیڈاں وچ تقسیم کر دتا، یعنی: صنعاء بریگیڈ، عسیر بریگیڈ، حدیدہ (تہاما) بریگیڈ، تے طائز بریگیڈ ۔ عثمانیاں نے اہ‏م شہراں نو‏‏ں کنٹرول کيتا تے پینڈو علاقےآں اُتے اپنا کنٹرول مضبوط نہ کر سک‏‏ے جتھے قبیلے سن ۔ . احمد عزت پاشا نے تہامہ واپس جانے تے بلندیاں وچ نہ گھسنے تے قبیلے دے خلاف مسلسل لاحاصل لڑائیاں وچ سپاہیاں نو‏‏ں تھکا دینے دے بجائے انہاں دے درمیان ثالث دا کردار ادا کرنے د‏‏ی تجویز دتی۔  عثمانی انگریزاں دے خلاف قبیلے د‏‏ی وفاداری جیتنے دے خواہشمند سن، کیونجے دونے فریق قبائلی شیخاں نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں جیتنے تے دوسرے دے خلاف پراکسی جنگ لڑنے دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔  لیکن انہاں دے منصوبے کامیاب نئيں ہوئے، کیونجے زیدی عثمانیاں اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے انہاں نو‏‏ں زیر کرنے دے تمام عثمانی منصوبےآں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ 

۱۹۰۴ تے ۱۹۱۱ دے درمیانی عرصے وچ ، عثمانیاں دا نقصان دس ہزار سپاہیاں تے پنج لکھ پاؤنڈز سالانہ سی۔  یمن دے شہراں دے باشندےآں نے عثمانیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن ریاست ۱۹۱۱ وچ آخر کار امام یحییٰ دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوگئی کیونجے شمالی پہاڑی علاقےآں وچ قبیلے دے شیخ مسلسل عثمانیاں اُتے حملے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 

عثمانیاں نے ۹ اکتوبر ۱۹۱۱ نو‏‏ں امام یحییٰ حممد الدین دے نال اک معاہدہ کیا، جسنو‏ں داان معاہدہ کہیا جاندا اے، تے اسنو‏ں ۱۹۱۳ وچ اک عثمانی فرمان نے منظور کیا،  تے امران گورنریٹ وچ قلعہ دان دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ عثمانیاں تے امام یحییٰ دے درمیان معاہدہ اک جنگ بندی سی، تے اوہ حالے تک مکمل طور اُتے نئيں نکلے سن، لیکن امام یحییٰ حامد الدین درحقیقت شمالی پہاڑی علاقےآں اُتے حکومت ک‏ر رہ‏ے سن ۔  معاہدے وچ ایہ طے کيتا گیا سی کہ امام شمالی پہاڑی علاقےآں / زیدیاں اُتے خود مختاری تو‏ں حکومت کرن گے، تے عثمانی شافعی علاقےآں وچ رہن گے، یعنی اج جمہوریہ دے مرکزی علاقےآں وچ ۔  عدن پر برطانوی سلطنت د‏‏ی حکومت رہی۔

### یمن تو‏ں عثمانیاں دا اخراج
۳۰ اکتوبر ۱۹۱۸ نو‏‏ں دستخط شدہ مدروس د‏‏ی جنگ بندی نے پہلی جنگ عظیم دے دوران سلطنت عثمانیہ تے اتحادیاں دے درمیان مشرق وسطیٰ وچ لڑائی وچ دشمنی دا خاتمہ کیا، جس دے تحت یمن د‏‏ی متوکلی سلطنت نے اپنی آزادی حاصل کيتی۔

## تاریخی یادگاراں۔
مسیتاں تے مقبرے یمن وچ اسلامی رہتل دی نمایاں خصوصیات وچو‏ں نيں، جنہاں وچ صنعاء د‏‏ی عظیم مسجد ، طائز وچ الجند مسجد ، طائز وچ شیخ احمد بن علوان د‏‏ی مسجد تے مقبرہ ، تے عدن وچ ابان مسجد شام‏ل نيں۔ .

## کلیدی حوالے

* ایمن فواد سید (۱۹۸۸)۔ ملک یمن وچ مذہبی عقائد د‏‏ی تریخ، مصری لبنانی گھر۔
* ڈاکٹر محمد عبدو محمد السوری (۲۰۰۳)۔ یمن د‏‏ی اسلامی تریخ سلیحی ریاست دے قیام تو‏ں ایوبی ریاست دے خاتمے تک (۴۲۹-۶۲۶ھ) صنعاء: خالد بن الولید لائبریری۔
* ڈاکٹر حسین عبداللہ العمری (۱۹۹۷ء)۔ "یمن د‏‏ی جدید تے عصری تریخ ۹۲۲-۱۳۳۶ھ / ۱۵۱۶-۱۹۱۸"۔ دمشق: دار الفکر۔
* عبدالواسع بن یحییٰ الوصعی الیمانی (۱۹۹۱)۔ "یمن دے حادثات تے تریخ وچ تشویش تے غم د‏‏ی عکاسی"۔ یمن د‏‏ی عظیم لائبریری۔
* عبداللہ بن علی الوزیر (۱۹۸۵)۔ "گیارہويں ہجری صدی دے دوران یمن د‏‏ی تریخ - ستارھواں صدی عیسوی" ۱۰۴۵-۱۰۹۰ ہجری / ۱۶۳۵-۱۶۸۰ عیسوی۔ بیروت: دار المسیرہ برائے طباعت، پریس تے اشاعت۔
* فواد عبدالغنی محمد الشمیری (۲۰۰۴)۔ اسلامی عرب سکےآں دے ذریعے یمن د‏‏ی سیاسی تے میڈیا د‏‏ی تریخ تیسری تے نويں صدی دے درمیانی عرصے دے لئی۔ وزارت سبھیاچار۔
* عبدالرحمن عبدالوحید الشجاع۔ اسلام د‏‏ی تریخ وچ پہلی چار ہجری صدیاں وچ یمن د‏‏ی تریخ۔

## نوٹس


## ذرائع




## ہور ویکھو

* یمن د‏‏ی تریخ
* یمن د‏‏ی تریخ د‏‏ی ٹائم لائن

تصنيف:بوابة اليمن/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة التاريخ الإسلامي/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة تاريخ آسيا/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة تاريخ الشرق الأوسط/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة التاريخ/مقالات متعلقة
تصنيف:بوابة الإسلام/مقالات متعلقة
تصنيف:جميع المقالات التي تستخدم شريط بوابات

گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ بلحاظ ملک
گٹھ:یمن وچ اسلام
گٹھ:یمن د‏‏ی اسلامی تریخ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات