open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شاہ عنایت قادری

**شاہ عنایت اللہ قادری شطاری قصوری **سانجھے پنجاب دے پرمکھ صوفی سن۔ اہنا ں مشہور پنجابی شاعراں بلھے شاہ اتے وارث شاہ دے استاد وجوں جانیا جاندا ہے۔

## جیون
ابو المارف محمد عنایت اللہ حنفی قادری شطاری قصوری دا جنم قصور وچّ ہویا۔ آپ دے والد دا نام پیر محمد سی۔ آپ شاہ عنایت قادری دے نام نال جانے جاندے ہن۔

آپ دے وڈیکیاں دا تعلق لاہور نال ہے جو پشت در پشت اتھے آباد سن۔ اوہ ذات دے آرائیں  سن، جو کاشتکاری اتے باغبانی نال جڑی قوم ہے ۔ حضرت شاہ عنایت قادری دے پرکھے  لاہور دے علاقہ مزنگ وچّ اک وڈے رقبے تے کھیتی باڑی کردے سن۔ کھیتی باڑی اوہناں دا مکھ معاشی ذریعہ سی۔

شاہ عنایت نے مڈھلی تعلیم قصور وچّ حاصل کیتی اتے اس دے بعد لاہور پہنچ کے حضرت شاہ محمد رضا قادری الشتاری لاہوری دے ادھین شامل ہوئے اتے اوہناں راہیں ہی قادری سلسلے وچّ بیعت ہوئے اتے مرشد دی خدمت وچّ رہِ کے تکمیل سلوک اتے خرقہ خلافت حاصل کیتی۔ پھر مرشد دے حکم تے قصور آ گئے۔ اتھے اوہ کافی مقبول ہو گئے اتے اتھوں دے لوک ودیک اتے روحانی پیاس بجھاؤن لگے۔ قصور دے حاکم حسین خان خویشگی (افغان) نوں ایہہ گلّ رڑکن لگی تاں اسنے آپ نوں قصور توں نکل جان دا حکم دے دتا۔ آپ پھر لاہور آ گئے اتے اتھے اپنا پکا ٹکانا بنا لیا۔
## رچناواں
شاہ عنایت قادری بلند پایہ مفسر‘ فقہیہ تے پنجاب دے اکابر علماء و صلحا وچ شمار ہوندے نیں۔  انہاں دیاں تصنیفات وچوں چند اک ایہ نیں:
* غایت الحواشی
* ملتقط الحقائق شرح کنز الدقائق
* تنقیح المرام فی مبحث الوجود
* لطائف غیبیہ
* اذکار قادریہ
* مجموعہ عرفانی شرح مجموعہ سلطانی
* رسالہ در مسئلہ حرب و دار الحرب
* ذیل ااغلاط فی مسائل الغصب فی الافراط

## وفات
1141ھ محمد شاہ دے عہد وچ وفات پائی لاہور وچ مدفون نیں

## حوالے

گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:صوفی
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
تاجک لوک

[thumb|220px|[تاجکستان دا اک پروار عید الفطر دیاں خوشیاں مناندے ہوئے]]
**تاجيک** وچکارلے ایشیا (خاص طور تے تاجکستان، افغانستان، ازبکستان اتے لہندے چین) وچ رہن والے فارسی - بولن والے لوکاں نوں کیہا جاندا اے۔ بہت سارے تاجک افغانستان توں آئے تاجک پناہ گزین ایران اتے پاکستان وچ وی رہندے ہن۔ اپنی رہتل اتے بولی دے معاملے وچ تاجک لوکاں دا ایران دے لوکاں نال گہرا تعلق رہا اے۔ چین دے تاجک لوک ہور تاجک لوکاں نالوں ذرا وکھ ہندے ہن کیونکہ اوہ چڑھدی ایرانی بولیاں بولدے ہن جدوں کہ ہور تاجک فارسی بولدے ہن۔
## ناں
تاجکی لوک چڑھدی ایرانی بولیاں بولن والے پرانی سوگدائی، باختری اتے پارتھیائی لوکاں دی نسل وچوں ہن۔ ایران دی طاقتور حخامنشی اتے ساسانی سلطنتاں دے اثر نال اوہ ویلے دے نال نال فارسی دے وکھ روپ بولن لگے، جو اک لہندی ایرانی بولی اے۔ پھر وی تاجکی فارسی وچ پرانے سوگدائی اتے پارتھیائی دے کئی شبد ملدے ہن، جو ایرانی فارسی وچ نہیں ملدے۔ وچکارلے ایشیا وچ ایرانیاں دے علاوہ دوجا وڈا اثر ترک بولیاں بولن والےآں دا رہا اے۔ تاجک نام ترکیاں نے ہی فارسی-بولن والےآں نوں دتا اتے اسدا مطلب غیر-ترکی ہویا کردا سی۔ کسے زمانے وچ تاجک شبد نوں اک گالھ منیا جاندا سی لیکن جدوں تاجیکستان سوویت یونین دا حصہ بنیا تاں اسنوں مان نال وسطی ایشیا وچ بس رہے فارسی-بولن والےآں دی پہچان لئی استعمال کیتا جان لگیا۔ اس سوویت ویلے توں تاجک شبد مان یوگ بنیا ہویا اے۔

## بولی
تاجک لوک فارسی دی اک چڑھدی بولی بولدے ہن، جسنوں دری جاں دری فارسی کیہا جاندا اے۔ دری شبد درباری نوں سنگیڑ کے بنایا گیا اے۔ تاجکستان وچ تاجکی بولی نوں لکھن لئی سریلک لپی استعمال کیتی جاندی اے، حالانکہ پرانے زمانے وچ اسنوں عربی-فارسی لپی وچ لکھیا جاندا سی۔ جدید تاجکی بولی اتے روسی بولی، ازبک بولی اتے ایغور بولی دے ڈونگھے اثر ملدے ہن۔ کجھ فارسی-لسانی لوک تاجکی نوں ایرانی فارسی نالوں زیادہ خالص مندے ہن، کیونکہ ایران اتے عرب حملے اتے قبضے دے بعد عربی بولی دا بہت بھاری اثر پیا۔ ایرانی فارسی دی تُلنا وچ تاجکی فارسی وچ عربی دے شبد گھٹ ہن اتے پرانے فارسی مول دے شبد زیادہ ہن۔ تاجکستان وچ دو طرحاں دی فارسی بولی جاندی اے۔ اک تاں روزانہ بولی جان والی فارسی اے، جسنوں زبان کوچہ کہندے ہن، یعنی گلی-کوچے دی بولی۔ دوجی رسمی طور تے بولے جان والی زبان ادبی اے، یعنی ادب دی بولی۔

## حوالے

گٹھ:تاجکستان
گٹھ:وسطی ایشیا
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ایرانی قبیلے
گٹھ:ہند یورپی قبیلے
لکھنو معاہدہ

1914 توں 1918 وچ پہلی لام (پہلی جنگ عظیم) لگی سی۔ ایس جنگ دوران 1916 وچ ’’لکھنو معاہدہ ‘‘ہویاسی جس پاروں پنجابی تے بنگالی مسلماناں نوں بہوں تحفظات سن۔ اینہاں تحفظاں بارے سی آر داس، میاں محمد شفیع، علامہ اقبال، لال دین قیصر تے حکیم اجمل خان سمیت بہوں لیڈراں نیں گل کیتی سی۔ اس ویلے مسلم اکثریتاں دے دو ہی صوبے سن اک پنجاب اتے دوجا بنگال۔ دوناں وچ مسلمان 52 تے 56 فیصدی سن۔ صوبہ سرحد  تے 1901 وچ پنجاب دے 6 ضلعے کٹ کے بن چکیا سی پر ڈیورینڈ لائن بعدوں بنائے گئے ایس صوبے نوں 1933 تیک صوبائی حق نہیں لبھے سن ۔ جداں کہ سندھ نوں 1847 توں انگریزاں بمبئی تھلے لایا ہویا سی۔ لکھنو معاہدہ پاروں ایہہ گل کیتی گئی پئی اکثریتی مذہباں نوں 10 فیصدی گھٹ سیٹیا ں ملن اتے اقلیتی مذہباں نوں 10 فیصدی ودھ سیٹاں دیتاں جاون۔ ایس نوں ویٹج (Weightage) فارمولا آکھا گیا۔ ہندواکثریتی صویباں نوں ایس نال کوئی فرق نہ پیا کیونجے اوہ ہرتھاں 70 فیصدی توں ودھ سن۔ پر پنجاب تے بنگال وچ وسن والے مسلماناں نوں ایس دا فرق پیا کیونجے ایس فارمولے بعد وں انہاں دی سیٹاں 50 فیصدی توں گھٹ گیاں سن۔ مطلب لکھنو معاہدے پاروں جیہڑے دو مسلم اکثریتی صوبے سن اتھے وی انہاں دی اکثریتاں مک گیاں۔ اقبال نے اپنے مشہور الٰہ آبادی خطبے وچ لکھنو معاہدے نوں وڈا کھڈا (Pitfall) آکھیا سی۔ ایہہ گل یاد رکھو پئی رائل انڈین آرمی وچ پنجابیاں دی تعداد 62 فیصدی سی کیونجے پہلی لام(پہلی جنگ عظیم) شروع ہون توں بعدوں انگریزاں وڈی گنتری وچ پنجابیاں، پٹھاناں تے بلوچاں نوں فوجاں وچ رلتی کیتا سی۔

گٹھ:برطانوی راج
گٹھ:معاہدے
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
ترک جرمن اتحاد خلاف سازشاں

1919ء تک   برطانیہ تے فرانس رل مل کے جرمنی نوں تھلے لاچکے سن اتے ترے پادشاہیاں نوں تروڑ کے نویں نویں ملک وی بنا رہے سن۔ جیہڑیاں ترے پادساہیاں انہاں نکرے لایہاں سن انہاں وچ پرویشیائی جرمنی، آسٹروہنگیرین سلطنت اتے سلطنت عثمانیہ شامل سن دوجے پاسے زار روس دی پادشاہی نوں انقلابیاں مکا دتاسی اتے ایس تے برطانیہ والے بڑے راضی سن۔ ترکاں دی سلطنت عثمانیہ انہاں پادشاہیاں وچ سب توں وڈی سے جیہڑی یورپ، ایشیا تے افریقہ  جہے ترے براعظماں وچ پھیلی سی۔ 1870 توں بعد بسمارک دے ویلے جرمنی نیں بہوں طاقتاں پھڑیا سن اتے 1882 وچ زار روس، برطانیہ تے فرانس رل مل جرمناں نوں نکرے لاون لئی معاہدہ کیتا سی۔ برطانیہ دی خفیہ ایجنسیMI-6 دی 50 ورہیاں دی تواریخ تے لکھی کیتھ جیفری دی کتاب وچ دس پائی گئی ہے پئی 19 ویں صدی دی اخیری دہائیاں وچ برطانیہ دا وڈا دشمن جرمنی سی۔ جرمنی جمے امریکی وزیر خارجہ ہینری کسنجر آپدی کتاب ’’چین بارے‘‘ وچ لکھیا ہے پئی پہلی وڈی لام (پہلی جنگ عظیم) تے برطانیہ نے جرمناں نوں تھلے لاون لئی شروع کیتی سی۔ ایہہ جنگ نری جرمن سلطنت دے خلاف نہیں سی سگوں ماسکو سمیت یورپ وچ وسن والے جرمن نژاداں دے وی خلاف سی۔

انگریزں دی نظر ایس گل تے سی پئی کتھے جرمناں تے ترکاں دا اتحاد نہ ہوجائے۔ 1915 وچ افغانستان دا حاکم امیر حبیب الرحمن انگریزاں نوں یقین دوا چکیا سی پئی وڈی لام وچ افغانستان نیو ٹرل رہے گا۔ پر 1916 وچ جداں افغانستان وچ جرمناں تے ترکاں دی مدد نال پہلی انڈین عبوری حکومت بنی تاں انگریزاں دے کن کھڑے ہوچکے سن۔ انگریزاں دی خفیہ ایجنسیاں ایہہ گل کر رہیاں سن پئی افغانستان وچ جرمناں تے ترکاں دے اکٹھ وچ انقلابی روس تے امریکہ رلتی ہو سکدے نیں اتے جے ایہہ ہوگیاتے سلطنت نوں بہوں نموشی ہوسی۔

1916ء  وچ  انگریزاں ’’ریشمی رومال تحریک‘‘ دا ڈرامہ رچایاسی کیونجے انہاں نوں شک سی پئی جرمن ہرکارے افغانستان وچ بیٹھ کے انگریزاں دے خلاف مہماں اسار رہے نیں۔ گل ایڈی غلط دی نہیں سی کیونجے کابل وچ جیہڑی *عبوری انڈین سرکار *بنی سی اس وچ شامل ہوون والیاں دے جرمناں تے جاپانیاں نال سانگے سن۔ عبید اللہ سندھی، ظفر احسن ایبک تے مولوی محمد علی قصوری آپدیاں کتاباں ’’کابل میں 7 سال‘‘، ’’خاطرات ‘‘اتے ’’مشاہدات کابل و یاغستان ‘‘وچ انہاں سانگھیاں بارے گل کیتی ہے۔

مئی 1919ء وچ افغانستان دے حاکم امان اللہ خان ہو راں انگریز دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا۔ ذرا غور کرو پئی جرمنی تے ہار چکیاسی تاں فیر کابل دے حاکم نیں جنگ دا اعلان کیوں کر دتا سی۔ اصل وچ امان اللہ ڈبل گیم کھیڈ رہیا سی۔ اوہ جنگ دا چکر چلا کے انگریزاں کولوں فیدے لینا چاہندا سی۔ ایہہ جنگ 28 دن چلدی رہی پر امان اللہ کسی وی بارڈ تے کوئی وڈا حملہ ہی نہ کیتا۔ ٹل دے محاذ تے کچھ افغان لشکری اگے گئے پر اوہ رستے وچ ہندواں دیاں کپڑے دی دکاناں لٹ کے پرت آئے۔ ایہہ وقوعہ ظفر ایبک حسن ہوراں لکھیا ہے۔

گٹھ:عالمی سازشاں
گٹھ:سلطنت برطانیہ
اتھروَ وید

**اتھروَ وید** سنہتا ہندو دھرم دے پوترتم اتے سرووچّ دھرم گرنتھ ویداں وچوں چوتھے وید اتھروَ وید دی سنہتا مطلب منتر حصہ ہے ۔ اس وچّ دیوترپن دی وڈیائی دے نال جادو، چمتکار، چکتسا، وگیان اتے درشن دے وی منتر ہن ۔ اتھروَ وید سنہتا دے بارے وچّ کیہا گیا ہے کہ جس راجے دے راج وچّ اتھروَ وید جانن والا ودوان شانتیستھاپن دے کرم وچّ نرت رہندا ہے، اوہ سلطنت اپدررہت ہوکے نرنتر انتی کردا جاندا ہے: -

**یسء راگیا جنپدے اتھروا شانتیپارگ:۔**

**نوستئپِ تدراراشٹرں وردھتینرپدروں ۔۔ (اتھروَ0-1/32/3)۔**

جغرافیہ ، کھگول، بناسپتی تعلیم ، انگنت جڑی - بوٹیاں، آیوروید، گمبھیر توں گمبھیر روگاں دا ندان اتے اوہناں دی چکتسا، ارتھ شاستر دے مولک نظریئے ، سیاست دے گجھے تتو، قومی سرزمین اتے قومی بولی  دی وڈیائی، شلی چکتسا، کرمیاں توں پیدا ہون والے روگاں دا وویچن، موت نوں دور رکھن دے اپاء، پرجنن - وگیان ادِ انگنت لوک اپکاری مضموناں دا نروپن اتھروَ وید وچّ ہے ۔ آیوروید دی نظر توں اتھروَ وید دا اہم اتیئنت چنگا ہے ۔ اتھروَ وید وچّ شانتی - پشٹی اتے ابھچارک دوناں طرحاں دے انشٹھن ورنت ہن ۔ اتھروَ وید نوں برہموید وی کہندے ہن ۔ چرنویوہ گرنتھ دے مطابق اتھروَ سنہتا دی نوں شاخاواں - 1 . پیپل، 2 . دانت، 3 . پردانت، 4 . سناتک، 5 . سول، 6 . برہمدابل، 7 . شونک، 8 . دیودرشت اتے 9 . چرنودء بتلائی گئیاں ہن ۔ ورتمان وچّ کیول دو - 1 . پپلاد سنہتا اتے 2 . شونک سنہتا ہی اپلبدھ ہے ۔ جس وچوں پپلاد سنہتا ہی اپلبدھ ہن ۔ ویدک ودواناں دے انوسار 759 سوکت ہی پراپت ہندے ہن ۔ عامَ طور تے اتھروَ وید وچّ 6000 منتر ہون دا ذکر ملدا ہے پر کسے - کسے وچّ 5987 جاں 5977 منتر ہی ملدے ہے ۔

اتھروَ وید دے وشے وچّ کجھ مکھ تتھ ہیٹھ لکھے ہن -

* اتھروَ وید دی بولی اتے سروپ دے آدھار اتے اجیہا منیا جاندا ہے کہ اس وید دی رچنا سبھ توں بعد وچّ ہوئی ۔ 
*اس وچّ رگ وید اتے سام وید توں وی منتر لئے گئے ہن ۔ 
* جادو نال متعلق منتر - تنتر، راکشس، بھت، وغیرہ بھیانک شکتیاں اتھروَ وید دے اہم موضوع ہن۔ 
* اس وچّ بھوت - پریت، جادو - ٹونے وغیرہ دے منتر ہن ۔ 
* رگوید دے اچّ کوٹی دے دیوترپن نوں اس وید وچّ گون ستھان پراپت ہویا ہے ۔ 
* دھرم دے اتہاس دی نظر توں رگوید اتے اتھروَ وید دوناں دا بہت ہی ملّ ہے ۔ 
٭ اتھروَ وید توں صاف ہے کہ کالانتر وچّ آریا وچّ قدرت - پوجا دی اپیکشا ہو گئی سی اتے پریت - روحاں اتے تنتر - منتر وچّ یعقین کیتا جان لگا سی ۔
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
یجروید

**یجروید**ہندو دھرم دا اک اہم ویددھرم گرنتھ ہے۔ ایہہ چار ویداں وچوں اک ہے۔ اس وچّ یگّ دی اصل پرکریا لئی گد اتے پد منتر ہن۔ یجروید (یجس+وید) ایہہ ہندو دھرم دے چار پوترتم (پاک ترین) پرمکھ گرنتھاں وچوں اک ہے۔ یجروید گدّ روپ گرنتھ ہے۔ یگّ وچّ کہے جان والے گدّ روپ منتراں نوں ‘یجس’ کیہا جاندا ہے۔ یجس دے نام اتے ہی وید دا نام یجروید بنیا ہے۔ یجروید دے پداتمک منتر رگوید جاں اتھروَ وید توں لئے گئے ہن۔ ایہناں وچّ ستنتر پداتمک منتر بہت گھٹّ ہن۔ اس وید وچّ ادھک انش جگاں اتے ہوناں دے نیم اتے ودھان ہن، اس لئی ایہہ گرنتھ کرمکانڈ پردھان ہے۔ جتھے رگوید دی رچنا سپت سندھو  دے علاقے وچّ ہوئی سی اتھے ہی یجروید دی رچنا کروکشیتردے علاقے وچّ ہوئی۔ کجھ لوکاں دے مت مطابق اس دا  لکھت ویلہ 1400 توں 1000  ق م  دا منیا جاندا ہے۔ یجروید دیاں سنہتاواں لگبھگّ انتم رچی گئیاں سنہتاواں سن، جو  قبل مسیح دوسری سہسرابدی توں پہلی سہسرابدی دیاں شروعاتی صدیاں وچّ لکھی گئیاں سن۔ اس گرنتھ توں آریا لوکاں  دے سماجی اتے مذہبی جیون اتے روسنی پیندی ہے۔ اوہناں دے سماں دی ورن-انتظام اتے ورن آشرم دی جھاکی وی اس وچّ ہے۔ یجروید سنہتا وچّ ویدک ویلے دے دھرم دے کرمکانڈ پربندھ ہیتُ یگّ کرن لئی منتراں دا مجموعہ ہے۔ یجروید وچّ دو شاخاں  ہن: دکھن بھارت وچّ پرچلت کرشن یجروید اتے اتلے بھارت وچّ پرچلت شکل یجروید شاخ۔

ایہناں وچّ کرمکانڈ دے کئی جگاں دا ٹیکا ہے:
*٭ اگنی ہوتر
*٭ اشومیدھ
*٭ واجپیئے
*٭ سومیگ
*٭ راجسوی
*٭ اگنی چئن

رگوید دے لگبھگّ 663 منتر یتھاوت یجروید وچّ ملدے ہن۔ یجروید وید دا اک اجیہا حصہ ہے، جسنے اج وی جن-جیون وچّ اپنا ستھان کسے نہ کسے روپ وچّ بنایا ہویا ہے۔ سنسکاراں اتے یگمولک کرمکانڈاں دے سارے منتر یجروید دے ہی ہن۔

## کرشن یجروید
کرشن یجروید، یجروید دی اک شاخ ہے۔ اس دا ذکر اتے نروپن انتظامی نہیں ہے۔

## حوالے

گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
گٹھ:سنسکرت
چھند

**چھند**، شمالی ہندوستان تے پاکستان دی شعری روایات وچ رائج شاعری دی اک صنف اے۔ جیہناں شعری مصرعیاں دے لفظ ، ماترا تے گناں دی گِݨتی دے مطابق خاص وزن وچّ رکھے جاݨ اوہ *چھند* ہُندا اے۔ عمُومن ایہدے چار مِصرعے ہُندے نیں۔ چھند دیاں مزید کئی ون٘ڈاں نیں۔ چھند دی اِصطلاح سنسکرت دے لفظ چھندا توں ماخوذ اے۔

پنجاب دی ثقافت وچ ویاہواں وَرگے رسمی مواقع اُتے چھند پڑھݨ دا رواج اے، جِتھے ایہناں نوں لاڑھا اپݨے سسرال دی تعریف لئی اِستعمال کردا اے۔ پہلے شاہی شخصیات دی تعریف لئی ایس فارم نوں بڑے پیمانے اُتے درباری بارڈز ورتدے سی۔ چھند دا اِستعمال علاقائی نوٹنکی ناچ ڈراما روایت وچ وی کیتا جان٘دا اے، خاص طور تے الہا چھند یا بیر چھند دیاں شکلاں وچ۔

پنجابی ویاہ دے چھند وچ عام طَور تے سَس سورھے دی تعرِیف تے عِزت کیتی جان٘دی اے، مثال دے طَور تے:

چهند پراگا آئیے جائیے

چهند   پراگا    گهیو

سس نوں منّاں ماں 

تے سوهرے نوں  پیو

## چھند دیاں قِسماں
*دوہرا چھند
*سورٹھا چھند
*سرکھنڈی چھند
*نشانی چھند
*دوئا
*کورڑا
*بیت

## حوالے

گٹھ:چھند
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی لوک گیت
ہرش

**ہرشوردھن** (590ء–647ء) جسنوں ہرش دے ناں نال نال وی جانیا جاندا ہے، بھارتی راجہ سی۔ اسنے پورے اتلے  بھارت اتے 606 توں 647 ای. تک راج کیتا۔ ایہہ سولاں ورھے دی عمر وچ 606 وچّ گدی تے بیٹھا۔ اوہ پربھاکروردھن دا پتر سی۔ ہرش نے اپنی راجدھانی قنوج بنائی۔ اس دی موت سن 647 وچّ ہوئی  سی۔

اسدے دربار دے اتم شاعر بان بھٹ نے ہرش چرت نظم لکھی ہے۔ اس وچّ راجہ ہرشوردھن دے جیون دا ذکر ہے۔

گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:بادشاہ
بان بھٹ

**بان بھٹّ**   اک سنسکرت ساہتکار اتے ہرشوردھن دا درباری شاعر سی۔ اس دا ویلہ ستویں صدی عیسوی ہے۔ اس ویلے سنسکرت ساہت دی بہت انتی ہوئی۔ اس دے دو پرمکھ گرنتھ ہن: *[[ہرش چرت]]* اتے *[[کادمبری]]*۔

*کادمبری* دنیاں دا پہلا ناول منیا جاندا ہے۔

گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:سنسکرت ساہتکار
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ہندو شخصیتاں
کین اپنشد

**کین اپنشد** رگوید دے ‘تلوکار براہمن’ وچ شامل ہے۔ تلوکار نوں ضمنی اپنشد وی آکھدے ہن۔ ‘تلوکار براہمن’ دی ہوند متعلق کجھ لہندے ودواناں نوں شکّ سی پر ڈاکٹر. برنلے نوں کدھروں اک قدیم پرتلپی مل گئی تے اوہ شکّ جاندا رہا۔ اس اپنشد وچ سبھ توں پہلاں کین شبد آیا ہے جس توں اس دا ناں کین اپنشد پے گیا۔ اس نوں تلوار اپنشد تے براہمن، اپنشد وی کہندے حل۔ تلوکار براہمن دا ایہہ نوواں باب ہے۔ اس اپنشد دا وشا ہے کہ اندرآ دا پریرک کون ہے ؟ پرماتما نوں پریرک منیا گیا ہے۔ جیواتما پرماتما دا انش ہے تے سمپورن اندریا وچ جو طاقت ہے اوہ وی برہم دا ہی ہے۔ اس جنم وچ ہی برہم تتّ نوں جانا لینا ضروری ہے۔ پرماتما دی مہما نہ جانن کارن دیوتیاں نوں ابھیمان ہویا تے اوہناں نے ناش لئی یکش پیدا ہویا۔ اس نے اوہناں دیوتیاں دے ابھیمان دا ناش کیتا۔
          
یکش مگروں اومادیوی پرگٹ ہوئی تے اس نے یکش دے روپ پاربرہم دے تتّ دا اپدیش دتا جس توں اندر نوں برہم-گیان ہویا۔ اس مگروں اگنی، وایو اتے اندر دی سریشٹتا تے ایہناں وچوں اندر دی سرب سریشٹتا بارے نروپن ہویا ہے۔ برہم-نروپن مگروں اس پرماتما دی اپاسنا تے اس دے پھل بارے دسیا گیا ہے۔

ایہہ سمچا اپنشد گورو-شش سنواد دے روپ وچ ہے۔ شش دے سوالاں دا جواب گورو نے دتا ہے تے شنکا نورتی کیتی ہے۔

## حوالے

گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
گٹھ:ہندو دھرم
کٹھ اپنشد

**کٹھ اپنشد** (سنسکرت: کٹھ اپند) جاں کٹھوپنشد (کٹھوپند) اوہناں مکھ اپنشداں وچّ اک ہے جہناں دا شنکر نے ٹیکا کیتا ہے۔ ایہہ کرشن یجرویدی شاکھا دے انترگت سنسکرت بولی وچّ لکھیا اک اپنشد ہے۔ اس دے رچئتا ویدک ویلے دے رِشیاں نوں منیا جاندا ہے پر مکھ طور تے ویدویاس جی نوں کئی اپنشداں دا لیکھک منیا جاندا ہے۔
## حوالے

 

گٹھ:اپنشد
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
کادمبری

*کادمبری* اک رومانوی  سنسکرت ناول ہے۔ اس دے رچناکار بان بھٹ ہن۔ ایہہ دنیا دا پہلا ناول منیا جاندا ہے۔ اس دی کہانی شاید گناڈھ ولوں لکھے بڈکہا (ورہدکتھا) دے راجے سمانس دی کتھا توں لیا گیا ہے۔ ایہہ ناول بان بھٹّ دے جیون ویلے وچّ پورا نہیں ہو سکیا۔ اوہناں دی موت دے بعد اوہناں دے پتر بھوشن بھٹّ (جاں پلندبھٹّ) نے اسنوں پورا کیتا اتے پیؤ دے لکھے حصے دا نام سابق حصہ اتے آپ لکھے حصے دا نام اعلی حصہ رکھیا۔

## باہرلے جوڑ
*٭ کادمبری_پوروبھاگ'
*٭ کادمبری (گوگل پستک؛ ویاکھیاکار - رادھاولبھ ترپاٹھی)
*٭ English translation of Kaadambaree

گٹھ:سنسکرت ساہت
گٹھ:سنسکرت ناول
گٹھ:ناول
گٹھ:سنسکرت
دروپدی

**دروپدی** () نوں وڈی بھارتی نظم  مہابھارت وچّ تیجا اہم پاتر دکھایا کیتا گیا ہے۔ نظم مطابق ، اس دا جنم درپد دی پتری وجوں ہون-کنڈ توں ہویا جو پانچال دا راجا سی۔ ایہہ پنج پانڈواں دی سانجھی زنانی سی جو اپنے ویلے دی بہت خوبصورت عورت سی۔

دروپدی دے پنج پتر سن جو اسنوں پنج پانڈواں توں اک-اک سی؛ یدھشٹر توں پرتیوندھی، بھیم توں ستسوم، ارجن توں سرتکرم، نکل توں ستنک اتے سہدیو توں سرتسین۔

## جم

گورو دروناچاریا دے کہن اتے ارجن نے پانچال دے راجا درپد نوں جنگ ہرائی۔ درونا توں بدلہ لین لئی درپد نے مہا-ہون (مہا-یگّ) کیتا جس وچوں دروپدی اتے اس دے بھرا دھرشٹدیمن دا جنم ہویا۔

### دروپدی دا حلیہ
مہابھارت وچّ دروپدی نوں بہت زیادہ خوبصورت دسیا گیا ہے۔ ایہہ اپنے ویلے دی سندر عورتاں وچوں اک سی جسدیاں اکھاں کمل دے پھلّ ورگیاں سن۔

### پانڈواں نال ویاہ

درپد نے دروپدی دا ویاہ ارجن نال کرن دا سنکلپ کیتا۔ درپد نے دروپدی لئی اک سوینور مقابلہ رچاؤن دا اعلان کیتا جس وچّ جتن والے نوں دروپدی دا  شوہر منیا جاویگا۔

thumb|دروپدی اتے پانڈو. سنہاسناور دروپدی اتے یدھشٹھر، بیٹھے بھیم تے ارجن اتے کھڑے نکل تے سہدیو
thumb|300px|دیوگڑ، اتر پردیش، بھارت 

**پانڈو** مہابھارت دے پرمکھ پاتر ہن۔

اوہناں دے نام یدھشٹر، بھیم، ارجن، نکل اتے سہدیو ہن اتے پنجے بھرا دروپدی اکو ہی عورت نوں ویاہے سی۔
## حوالے

گٹھ:مہابھارت دے پاتر
گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:شخصیتاں
چھاندوگی اپنشد

**چھاندوگی اپنشد**  اوہناں اپنشداں وچوں اک ہے جہناں تے آدی سنکر نے ٹیکا لکھیا ہے۔ جیمنی اپنشد براہمن اتے برہد آرنئک اپنشد سہت ایہہ سبھ توں پرانے اپنشداں وچوں اک ہے، اتے ایہدا ویلہ ویدک سنسکرت دے براہمن ویلہ (8ویں صدی ایپو توں پہلاں) دا ہے۔

## حوالے

گٹھ:اپنشد
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
پراݨ

**پُرَاݨَ** () پرانے ہندو گرنتھ ہن۔ ایہہ سبھ دھارمک گرنتھ ہندو دھرم دا حصہ کر کے جانے جاندے ہن۔ ایہہ ساریاں مذہبی کتاباں منُکھی جیون نوں جیون دی کلا دا گیان دندیاں ہن۔ ایہہ منُکھ دے جیون نوں سندر اتے سکھالا بناؤن دیاں ودھیاں، منتراں اتے تعلیم دے نال بھرپور ہن۔ ایہہ سارے دھرم گرنتھ منکھ دے جیون نوں سکھالا بناؤن اتے اک اُچی اتے سچی زندگی جیون وچّ مددگار سدھ ہندے ہن۔ ایہہ دھارمک گرنتھ پرانے ویلے وچّ ہوئے رِشیاں اتے مُنیاں دیاں جیون کہانیاں وی دسدیاں ہن۔ 18 پران جہناں دے نام اس پرکار ہن۔: 
#اگنی پُرَاݨَ، 
#بھگوت پُرَاݨَ، 
#برہما پُرَاݨَ، 
#برہمند پُرَاݨَ، 
#برہما ویورتا پُرَاݨَ، 
#گرڑ پُرَاݨَ، 
#کورم پُرَاݨَ،
# لنگ پُرَاݨَ،
# مارکنڈا پُرَاݨَ، 
#متسیا پُرَاݨَ، 
#نارائن پُرَاݨَ، 
#پدم پُرَاݨَ، 
#شو پُرَاݨَ، 
#سکند پُرَاݨَ، 
#وامن پُرَاݨَ،  
#وراہ پُرَاݨَ،  
#وشنو پُرَاݨَ،  
#بھوشی پُرَاݨَ۔

## حوالے

گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
گٹھ:سنسکرت
بھیم

**بھیم** مہابھارت کہانی دا اک مکھ پاتر اے۔ ایہہ پانڈو بھراواں وچّ دوسرا سبھ توں وڈا اے۔ بھیم وایو دیوتا راہیں کنتی دی ککھّ وچوں پیدا ہویا منیا جاندا اے ۔ اس نے ہڈمب راکھشش نوں مار کے اس دی بھین ہڈمبا نال ویاہ کیتا پھر دوجا ویاہ کاشی دی راج کماری بلدھرا نال کیتا | اس نوں گدا چلان دی سکھیا بلبھدر نے دتی سی ۔

اس نے جراسندھ، دشاسن، دریودھن، کیچک وغیرہ انیک ہنکاری یودھیاں دا بدھ کیتا ۔  اگیات-واس ویلے اس نے وراٹ راجے کول رسوئیے دا کم کیتا |۔وایو-پتر ہون کارن اس نوں ہنومان دا بھرا وی منیا جاندا ہے 

گٹھ:مہابھارت دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
سیتا

**سیتا** ہندو دھرم دے وچّ بھگوان رام دی بیوی اتے دیوی لکشمی دی اوتار ہے۔ ایہہ رامائن دا  مُکھ زنانی کردار اے ۔

گٹھ:مہابھارت دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
گٹھ:ہندو دیویاں
اُرمیلا

**اُرمیلا ** رامائن دی اک پاتر ہے۔ ایہہ راجا جنک دی بیٹی اتے سیتا دی چھوٹی بھین اے۔ اسدا دا ویاہ لچھمن نال ہویا۔ اس دے ادر توں انگد اتے دھرمکیتو نام دے دو بیٹے ہوئے۔  اُرمیلا دا ناں رامائن وچّ لچھمن دی بیوی  دے روپ وچّ ملدا ہے۔ مہابھارت، پران اتے ہور نظماں وچّ وی اس توں زیادہ اُرمیلا  دا کوئی ویروا نہیں ملدا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Urmila, the sleeping princess  - The New Indian Express
* Lakshman's wife goes to sleep  - Devlok

## ہور پڑھو
* ''Valmiki Ramayana'', English verse translation  by Desiraju Hanumanta Rao, K. M. K. Murthy et. al.
* ''Ramayana'', English verse translation by Ralph T. H. Griffith at the Project Gutenberg

 

گٹھ:رامائن دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر

گٹھ:مہابھارت دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
جنک

**جنک** ودھیہا دا راجہ سی ۔ سیرادھوج سبھّ توں پرسدھ جنک سی۔ اوہ رامائن وچّ سیتا دا پیؤ اے ۔

گٹھ:مہابھارت دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
ارجت پٹیل

**ارجت پٹیل** (پیدائش: 28 اکتوبر 1963ء) ریزرو بینک آف انڈیا دا موجودہ گورنر اے ۔ ستمبر 2016ء وچ رگھورام راجن دی سبکدوشی دے بعد اس نے یہ عہدہ سنبھالیا۔ اس توں پہلے 14 جنوری 2013ء توں اوہ نائب گورنر دے عہدے اتے مامور سی۔ 

نائب گورنر دے طور اتے اس نے مالیاتی پالیسی توں متعلق ماہر کمیٹی دی صدارت کیتی۔ بھارت دی نمائندگی کردے ہوئے اس نے برکس دیساں دے نال بین حکومتی معاہدےآں تے بین مرکزی بینک قرار (آئی سی بی اے) وچ اہم کردار ادا کیتا۔

اوہ 1998ء توں 2001ء تک وزارت خزانہ (محکمہ اقتصادی امور) وچ مشیر رہے۔ انہاں نے ہور سرکاری تے نجی شعبےآں وچ وی کم کیتا ہے۔

پٹیل لندن اسکول آف اکنامکس توں پڑھیا اے ، آکسفورڈ یونیورسٹی توں ایم فل کیتا تے ییل یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی۔

7 جنوری 2013ء نوں ارجت پٹیل نے ریزرو بینک آف انڈیا دے نائب گورنر دا عہدہ سنبھالیا۔ اس نے آئی ڈی ایف سی لمیٹڈ وچ بنیادی پالیسی افسر دے طور اتے کام وی کیتا۔ اسنوں خزانہ، توانائی تے بنیادی ڈھانچے دے شعبے وچ 17 سال توں زیادہ دا تجربہ ہے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:ریزرو بنک آف انڈیا دے گورنر
چرک سنہتا

**چرک سنہتا** (دیوناگری:चरक संहिता) آیوروید (بھارتی علم طب) دی اک مشہور کتاب اے ۔۔ ایہہ سنسکرت بولی وچّ ہے۔ اس دے اپدیشک اترپتر پنروسُ، گرنتھکرتا اگنویش اتے پرتیسنسکارک چرک ہن۔

پراچین ساہت نوں گھوکھن توں گیات ہندا ہے کہ اوہناں دناں وچّ گرنتھ جاں تنتر دی رچنا شاکھا دے نام نال ہندی سی۔ جویں کٹھ شاکھا وچّ کٹھوپنشد بنی۔ شاخاواں جاں چرن اوہناں دناں دے ودیاپیٹھ سن، جتھے انیک مضموناں دا ادھئن ہندا سی۔ اس لئی سنبھوَ ہے، چرک سنہتا دا پرتیسنسکار چرک شاکھا وچّ ہویا ہووے۔

بھارتی طبی علم  دے تنّ وڈے نام ہن - چرک، سشرت اتے واگبھٹ۔ چرک سنہتا، سشرتسنہتا اتے واگبھٹ دا اشٹانگسنگرہِ اج وی بھارتی علم طب (آیوروید) دے معیاری گرنتھ ہن۔

علم طب  جدوں بال اوستھا وچّ ہی سی اس سمیں چرک سنہتا وچّ دسے آیوروید دے نظریئے بہت ہی اتم تے گمبھیر سن۔ اس دے درشن توں اتیئنت متاثر جدید علم طب  دے آچاریہ پروفیسر آسلر نے چرک دے نام تے امریکہ دے نیویارک نگر وچّ 1898 وچّ چرک - قلب قایم کیتا جتھے چرک دی اک مورت وی لگی ہے۔

## حوالے

گٹھ:سنسکرت
گٹھ:سنسکرت ساہت
پرامادا مینن

*****پرامادا مینن*' اک عورتاں دے حقاں دی کارکن، کمیڈیئن، جنسیت دی صلاح کار عورت ہے۔ 

## مڈھلا جیون اتے کارج
**پرامادا** نے اپنا جیون اشتہاربازی توں شروع کیتا،۔ 22 سال دی عمر وچّ اسنے دست کار وچّ شامل ہوئی، جو کاریگراں دے سماج اتے کاریگر لوکاں جنہاں دا مقصد کاریگر لوکاں دی معاشی مدد، اہناں دیاں کاریگر روایتاں نوں بچاؤن دا ادم کردی ہے۔  1987 وچّ اسنے اک مددگار دے طور تے کم کرنا شروع کیتا اتے 10 سال تکّ کم کیتا۔ 1993 وچّ ایہہ دست کار دی کارجکاری دریکٹر  دے طور تے چار سال لئی کم کیتا۔ 1995 وچّ اسنے بیجنگ وچّ اک عورتاں دی کانفرنس وچّ حصہ لیا اتے عورتاں دے حقاں اتے جیون لئی شریک ہوئی۔ 1998 وچّ اسنے دست کار چھڈّ دتی۔ دو سال   عورتاں دے حقاں، ساہتک، عورتاں دے جیون نرواہ اتے کامکتا دی صلاح کار دے تور تے کم کیتا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
بھارتی روپیا

**روپیہ** بھارت **** بھارتی چنہ 2010 وچّ لاگوُ کیتا گیا جو ہندی دے اکھر توں لیا گیا ہے جس دا چنہ ہے، پاکستان، سری لنکا، نیپال، مارشس اتے سیشیلز وچّ ورتوں ’چ آؤن والی کرنسی دا نام ہے۔ بھارتی اتے پاکستانی روپئے وچّ سو پیسے ہندے ہن، سری لنکا دے روپئے وچّ سو سینٹ اتے نیپالی روپئے نوں سو پیسے، چار سوکاں جاں دو موہراں وچّ وڈیا جاندا ہے۔

## ناں
روپیہ شبد دی اتپتی سنسکرت دے شبد روپ جاں روپیاہ وچّ رکھیا ہویا ہے، جسدا مطلب کچی چاندی ہندا ہے اتے روپئکں دا مطلب چاندی دا سکہ ہے۔ روپیہ شبد دا استعمال سبتوں پہلے شیر شاہ سوری نے ہندستان  وچّ اپنے راج ویلے  (1540 توں 1545) دے دوران کیتا سی۔ شیر شاہ سوری نے اپنے راج ویلے وچّ جو روپیہ چلایا اوہ اک چاندی دا سکہ سی جسدا بھار 178 گرین (11.534 گرام) دے لگبھگّ سی۔ اسنے تامبے دا سکہ جس نوں دام اتے سونے دا سکہ جس نوں موہر کیہا جاندا سی نوں وی چلایا۔ بعد وچّ مغل راج دے دوران پورے برصغیر وچّ مودرک نظام نوں سدرڑ بناؤن لئی تناں دھاتاں دے سکیاں دا میاریکرن کیتا گیا۔

## بھارتی روپئے دا پروانت چنہ

بھارتی روپئے لئی اک نواں-نویکلا چنہ منظور کر دتا ہے جس نال ایہہ دنیا وچّ ولکھن پہچان رکھن والیاں پنج کرنسیاں وچوں اک بن جاویگا۔ ہن بھارتی روپیہ دنیا دیاں کرنسیاں دے ‘اچتم کلبّ’ وچّ شمار کر جاویگا جس وچّ پہلاں امریکہ دا ڈالر، برطانیہ دا پونڈ، یورپی یونین دا ‘یورو’ اتے جاپان دا ‘ین’ شامل ہن۔

## [[ڈی. ادے کمار]] دا چنہ

ایہہ نواں نرول بھارتی چنہ دیوناگری لپی دے ‘ریء’ اتے رومن لپی ‘آر’ دا سمیل ہے۔ ایہہ چنہ جاں تاں کرنسی نوٹاں اتے چھاپیا جاویگا جاں اوہناں دے اندر ہی اکر دتا جاویگا۔ ایہہ نواں چنہ، آئی آئی ٹی دے پوسٹ گریجو ایٹ، ڈی. ادے کمار نے ڈزائین کیتا ہے۔ ایہہ ڈزائین سرکار کول پہنچے اجیہے 3000 ڈزائیناں وچوں چنیا گیا ہے اتے سری ڈی. ادے کمار نے اس ڈزائین لئی 2.5 لکھ روپئے دا نقد انعام دتا جاویگا۔ بھارت سرکار آؤندے چھ مہینیاں وچّ ایہہ چنہ دیس اندر چلدی کرنسی لئی اپنا لویگی۔ پر اس ڈزائین والی بھارتی کرنسی نوں عالمی پدھر اتے پرچلت کرن وچّ گھٹو-گھٹو 18 توں 24 مہینے لگنگے۔ اس نویں چنہ نال بھارتی روپئے، پاکستان، نیپال، سری لنکا اتے انڈونیشیا دے روپئے والیاں کرنسیاں توں بالکل مختلف ہو جاویگا۔ بھارتی کرنسی نوں نویکلا تھاں دین نال، دیس اندر ودیشی نویش دی پرکریا تیز ہوویگی۔

 

گٹھ:کرنسیاں
گٹھ:کرنسی
گٹھ:ایشیا دیاں کرنسیاں
بیٹو سنگھ

**بیٹو سنگھ** (25 نومبر، 1964- 3 اکتوبر، 2014) ہم جنس پرست عورتاں (لیزبیئن) دے حقاں لئی جدوجہد کرن والا اک سرگرم کارج کرتا سی۔ بیٹو سنگھ نے سنگنی ناں دی اک تنظیم دی بنائی جسدا خاص کارج عورتاں دے حقاں، کامک اتے ریپروڈیٹو ہیلتھ اپر منحصر ہے۔ اس تنظیم نوں 1997 وچّ تیار کیتا گیا جو اج وی بھارت وچّ ہون والے "کٔر پروگراماں" وچّ سرگرم رہندی ہے۔ 

## جیون
بیٹو سنگھ دا جنم 25 نومبر، 1964 وچّ اک فوجی پریوار وچّ ہویا۔ بیٹو سنگھ نے میرٹھ دے "صوفیا گرلز سکول" وچّ پڑھائی کیتی جس توں بعد اسنے "میرٹھ یونیورسٹی" وچّ داخلہ لیا۔ اس توں بعد بیٹو نے دکھنی دلی توں "پولیٹیکنک" دی پڑھائی کیتی۔ بیٹو سنگھ دی موت 3 اکتوبر، 2014 وچّ ہوئی۔

## کارج
بیٹو سنگھ نے 1997 وچّ سنگنی ناں دی تنظیم بنائی جو اج وی کارج شیل تنظیم ہے۔ بیٹو نے تنظیم بنا کے عورتاں لئی اہم کارج کیتا۔ اس تنظیم دا مکھ کارج مرداں ولوں عورتاں نال تشدد خلاف ، لیزبیئن، عورتاں دے حقاں اتے ریپروڈیٹو ہیلتھ ولّ عورتاں دا دھیان دواؤن اتے اوہناں دی مدد کرنا ہے۔ اس تنظیم ولوں لوڑمند 24 گھنٹے آپاتکالین سیواواں مہیا کیتی جاندی ہے۔ 

## سنمان
بیٹو سنگھ دا "سنگنی تنظیم " بناؤنا اک بہت وڈا کارج منیا جاندا ہے۔ اس تنظیم ولوں دلی وکھے 6ویں سلانہ کٔر پروگرام وچّ اپنا اہم حصہ پایا۔ بیٹو دی موت توں بعد اسنوں "6ویں انٹرنیشنل کٔر فلم فیسٹیول **کشش**،" وچّ "کشش رینباء ویریئر اوارڈ" نال نوازیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
ابراہیم لودھی

**ابراہم لودھی** (موت 21 اپریل، 1526) دلی سلطنت دا انتم سلطان سی۔ اوہ افغان سی۔ اسنے بھارت اتے 1517 - 1526 تکّ راج کیتا، اتے پھر مغلاں کولوں ہار ہوئی، جنھاں نے اک نواں خاندان قایم کیتا، جس خاندان نے اتھے تنّ صدیاں تکّ راج کیتا۔

ابراہم نوں اپنے پیو سکندر لودھی دے مرن مگروں گدی ملی۔ پر اس دی سیاسی سوجھ بوجھ اپنے پیؤ ورگی  نہیں سی اتے ایہہ اپنے باپ دادا دے برعکس غصیلا سی ۔ اسنوں کئی ودروہاں دا سامنا کرنا پیا۔ 

رانا سانگا نے اپنا ریاست لہندے اتر پردیش تکّ پرسار لئی ، اتے آگرہ اتے حملے دی دھمکی دتی۔ چڑھدے وچّ وی بغاوت شروع ہو گئی ۔  ابراہم نے پرانے اتے اتم فوج کمانڈراں نوں اپنے وفادار نویں والیاں ولوں بدل کر دربار دے نوابوں نوں وی ناخوش کر دتا سی۔ تدّ اسنوں اپنے لوک ہی ڈران دھمکان لگے سن۔ اتے اوڑک افغانی درباریاں نے بابر نوں کابل توں ہندستان اتے حملہ کرن لئی سدیا ۔

ابراہم دی موت پانی پت دی پہلی لڑائی وچّ  مغل راج دے بانی بابر نال لڑدیاں ہوئی۔ بابر اچّ کوٹِ دے فوجی اتے اپنے فوجیاں دا وکھ ہونا اس دے پتن دا کارن بنیا، حالانکہ اس دی فوج کافی وڈی سی۔
## حوالے

گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:لودھی راج ٹبر
سکندر لودھی

**سکندر لودھی** جاں **سکندر لودی **( جنم نام: نظام خان ،  موت 21 نومبر، 1517) لودھی خاندان دا دوسرا سلطان سی۔ اپنے پیؤبہلول لودھی دی موت جولائی 17, 1489 مگروں ایہہ سلطان بنیا ۔ اسدے سلطان بنن وچّ رکاوٹ دا مکھ کارن سی اسدا وڈا بھرا، بربک شاہ، جو تدّ جونپور دا گورنر سی۔ اسنے وی اس گدی پر، اپنے پیؤ دے سکندر دی وصیت دے باو \جود، دعوی  کیتا سی۔ پر سکندر نے اک پرتندھی منڈل بھیج کے معاملہ سلجھا لیا، اتے اک وڈا خون- خرابہ بچا لیا۔ اصل وچّ اسنے بربک شاہ نوں جونپور سلطنت اتے حکومت جاری رکھن نوں کیہا، اتے اپنے چاچا عالم خان نال وی مسئلہ سلجھا لیا، جو کہ تختہ پلٹن دی سکیم بنا رہا سی۔

سکندر اک لایق بادشاہ سدھ ہویا۔ اوہ اپنی پرجا لئی دیالو سی۔ اسنے اپنے راج نوں گوالیار اتے بہار تکّ ودھایا۔ اسنے علاؤالدین حسین شاہ اتے اسدی بنگال دے راج نال صلح کیتی۔ اوہ اپنے دیسی افغان نواباں نوں قابو وچّ رکھن وچّ سفل ہویا، اتے اپنے راج دوران وپار نوں خوب بڑاوا دتا۔ سنّ 1503 وچّ، اسنے آگرہ شہر دی نیہہ رکھی۔

اسدی موت سنّ 1517 وچّ پرجا لئی وڈی ٹھوکر سی، جویں ک‌ِ اسدے دلی وچّ شاندار مقبرے توں وی سدھ ہندا ہے۔
## حوالے

گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:لودھی راج ٹبر
عمر گُل

**عمر گُل**   (جنم 14 اپریل 1984) اک پاکستانی کرکٹ کھڈاری ہے۔ عمر گل سجے ہتھ دا بلیباز ہے پر اوہ اپنی گیندبازی کرکے ودھیرے جانیا جاندا ہے۔ اوہ بطور تیز گیندباز پاکستان کرکٹ ٹیم ولوں قومانتری  ٹیسٹ کرکٹ، ون ڈے اتے ٹونٹی ٹونٹی کرکٹ کھیڈدا ہے۔عمر گل نے خاص کرکے ٹونٹی ٹونٹی کرکٹ وچّ خاص پرسدھی(شہرت) حاصل کیتی سی اتے اوہ وکٹاں لین کرکے جانیا جاندا ہے۔ 2007 اتے 2009 دے ٹونٹی20 علمی کپ وچّ اسنے شاندار پرفارمنس وکھائی  سی۔عمر گل، سعید اجمل توں بعد دوسرا اجیہا کرکٹ کھڈاری ہے، جسنے ٹونٹی20 کرکٹ وچّ سبھ توں زیادہ وکٹاں (74) حاصل کیتیاں ہن۔اسنے 2013 وچّ 'آئی سی سی ٹونٹی20 سال دا پرفارمنس ایوارڈ وی حاصل کیتا سی۔

## کھیڈ-جیون

### شروعاتی کھیڈ-جیون
عمر گل نوں پہلی وار اپریل 2003 وچّ ٹیم وچّ شامل کیتا گیا سی۔ جس تحت اسنے چار ون ڈے  میچ کھیڈے اتے ایہہ میچ اسنے زمبابوے دی کرکٹ ٹیم، کینیا دی کرکٹ ٹیم اتے سری لنکا دی کرکٹ ٹیم خلاف کھیڈے سن۔اتھے اسنے چار وکٹاں حاصل کیتیاں اتے پھر اوہ اوڈیائی دی ٹیم وچّ اندر-باہر ہندا رہا۔  اس توں بعد اسنوں اپنے ملک وچّ بنگلہ دیش خلاف 2003-04 وچّ کھیڈن دا موقع ملیا اتے اسنے اپنے ٹیسٹ کرکٹ جیون دا پہلا میچ کھیڈیا۔ اتھے اسنے تنّ ٹیسٹ میچ کھیڈدے ہوئے 15 وکٹاں حاصل کیتیاں اتے شبیر احمد (17 وکٹاں) توں بعد اوہ اس سیریز دا دوسرا سفل گیندباز سی۔ اس سیریز وچّ شعیب اختر نے 13 وکٹاں لے کے تیسرا تھاں حاصل کیتا سی۔

اس توں بعد اسنوں پھر بنگلہ دیش خلاف لسٹ-ایسٹ میچ کھیڈن دا موقع ملیا اتے اسنے اس پنج میچاں دی سیریز وچّ 11 وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ایہہ سیریز پاکستان کرکٹ ٹیم نے 5-0 نال جت لئی سی۔ اس توں بعد اسنے پاکستان ولوں کھیڈے اگلے 9 میچاں وچوں 3 میچاں وچّ حصہ لیا اتے اوہ ٹیم دے اندر-باہر ہندا رہا۔
## اک میچ وچّ پنج-وکٹاں
### اک اوڈیائی میچ وچّ پنج-وکٹاں

### ٹونٹی20 میچ وچّ پنج-وکٹاں

### ٹیسٹ کرکٹ میچ وچّ پنج-وکٹاں

## نجی زندگی
اکتوبر 2010 وچّ عمر گل دا ویاہ دبئی دی اک ڈاکٹر نال ہو گیا سی۔عمر گل دی اک بیٹی ہے، جسدا نانم *ریہاب عمر* ہے اتے اسدا جنم مئی 2012 نوں ہویا سی۔اسے مہینے ہی پاکستان فوج نے غلطی نال پشاور وچّ عمر گل دے گھر 'تے چھاپا مار کے، اسدے بھرا *میرج گل* نوں اک شکی آدمی نوں لکاؤن دے الزام وچّ گرفتار کر لیا سی۔ پر بعد وچّ کمانڈو نے اسنوں چھڈّ دتا سی۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* عمر گل دا وسڈن 'تے پیج

گٹھ:1984ء دے جم
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کھیڈاری
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
لوتھل

**لوتھل** ہڑپا رہتل ویلے ، 3700قبل مسیح  وچّ گجرات ،بھارت  شہر دا اک وڈا نگر اتے بندرگاہ سی, جس راہیں لہندے دیساں نال وپار ہندا سی۔ 1954 وچّ خوجے، لوتھل دی 13 فروری 1955 توں 19 مئی 1960 تکّ  پرانے سمارکاں دی سنبھال لئی بھارتی سرکاری ایجنسی اے.ایس.آئی.(Archaeological Survey of India) نے کھدائی کیتی سی۔

## حوالے

*S. Srikanta Sastri, "Harappa Town Planning" (published in "Uttar Pradesh" in November 1961).
*S. R. Rao, *Lothal* (published by the Director General, Archaeological Survey of India, 1985)
*A.S. Khadikar, N. Basaviah, T. K. Gundurao and C. Rajshekhar ''Paleoenvironments around the Harappan port of Lothal, Gujarat, western India, in Journal of the Indian Geophysicists Union''  (2004)
*[Lawrence S. Leshnik, ''The Harappan "Port" at Lothal: Another View'' American Anthropologist, New Series, Vol.&nbsp;70, No.&nbsp;5 (Oct., 1968), pp. 911–922](http://links.jstor.org/sici?sici=0002-7294(196810)2%3A70%3A5%3C911%3ATH%22ALA%3E2.0.CO%3B2-2)
*Robert Bradnock, ''Rajasthan and Gujarat Handbook: The Travel Guide'' ISBN 1-900949-92-X
*S. R. Rao, *Lothal and the Indus Civilisation* ISBN 0-210-22278-6
*S. R. Rao, *Lothal: A Harappan Port Town (1955–1962) (Memoirs of the Archaeological Survey of India)* ASIN: B0006E4EAC
*Paul Yule, *Lothal. Stadt der Harappa-Kultur in Nordwest-Indien*. Materialien zur Allgemeinen und Vergleichenden Archäologie 9, Munich, 1982 = AVA-Materialien, ISBN 3406090583
*Sir John Marshall, *Mohenjo-daro and Indus Civilisation I–III* (1932)
*Dennys Frenez & Maurizio Tosi *The Lothal Sealings: Records from an Indus Civilization Town at the Eastern End of the Maritime Trade Circuits across the Arabian Sea*, in M. Perna (Ed.), Studi in Onore di Enrica Fiandra. Contributi di archeologia egea e vicinorientale, Naples 2005, pp.&nbsp;65–103.
*S. P. Gupta (ed.), *The Lost Sarasvati and the Indus Civilization* (1995), Kusumanjali Prakashan, Jodhpur
*Jonathan Mark Kenoyer, *Ancient cities of the Indus Valley Civilization* (1998) Oxford University Press, ISBN 0-19-577940-1

## باہرلے جوڑ

*Pictures of Lothal Remains 
*Lothal 
*A Walk through Lothal
*Ancient Civilizations Timeline
*The Harappan Civilization 
*Indus artefacts
*Cache of Seal Impressions Discovered in Western India Offers Surprising New Evidence For Cultural Complexity in Little-known Ahar-banas Culture, Circa 3000-1500 B.C 
*
*Collection of images 

گٹھ:وادی سندھ دی رہتل
گٹھ:پرانے ویلے
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
لیسلی ایسٹیوز

**لیسلی ایسٹیوز** اک کوئیئر کارکن اتے فری لانس ایڈیٹر ہے۔ ایہہ ووآئیسز اگینسٹ 377 ناں دے گروہ دا حصہ ہے۔ اسدے اتے ہور کارکناں دے کم دے بدولت 2009 وچّ دلی وکھے ججاں نے ہم جنس پرستی نوں غیر-قانونی قرار دتا۔

## جیون
اسدی عمر 15 سال دی سی جدوں اسدے ماپیاں نوں اسدے گیے ہون بارے جانکاری ملی۔

## موت
82 سالاں دی عمر وچّ شوگر دے کارن اسدی موت ہو گئی۔

## کتاباں
* آؤٹلکّ ٹریولر گیٹویز - جموں، کشمیر اتے لداخ (Outlook Traveller Getaways - Jammu, Kashmir and Ladakh)

## حوالے

گٹھ:کوئیئر عورتاں
گٹھ:بھارت
ویدانت

**ویدانت** (ہندی: वेदान्त) مول طور تے بھارتی فلسفے وچّ ویدک ساہت دے اس حصے لئی سمئرتھی وجوں ورتیا جاندا سی جس نوں اپنشد کیہا جاندا ہے۔ ویدانت دا شبدی مطلب ہے - 'ویداں دا انت' مطلب ویداں دا سارتتّ۔ اپنشد ویدک ساہت دا آخری حصہ ہن، اس لئی اس نوں ویدانت کہندے ہن۔ کرمکانڈ اتے اپاسنا دا ورنن منتر اتے براہمناں وچّ ہے، گیان دا وویچن اپنشداں وچّ۔
ویدانت دی تنّ شاخاواں جو سبھ توں زیادہ جانیاں جاندیاں ہن اوہ ہن: انوکھا ادویت ویدانت، وششٹ ادویت اتے دویت۔ آدی شنکراچاریہ، رامانج اتے شری مدھواچاریا کرم وار ایہناں تنّ شاکھاواں دے اکساؤن والے منے جاندے ہن۔ ایہناں دے علاوہ وی گیان یوگ دیاں ہور شاخاواں وی ہن۔ ایہہ شاخاواں اپنے پرورتکاں دے نام نال جانیاں جاندیاں ہن جہناں وچّ بھاسکر، ولبھ، چیتننیا، نمبارک، واچسپتی مشر، سریشور اتے وگیان بھکشو ہن۔ آدھونک کال وچّ جو پرمکھ ویدانتی ہوئے ہن اوہناں وچّ رام-کرشن پرم ہنس، سوامی وویکانند، اروند گھوش، سوامی شوانند اتے رمن مہارشی الیکھنی ہن۔ ایہہ نویں وچارک ادویت ویدانت شاکھا دی ترجمانی کردے ہن۔ دوجے ویدانتاں دے پرورتکاں نے وی اپنے وچاراں نوں بھارت وچّ بھلیبھانتی پھیلایا، پر بھارت دے باہر اوہناں نوں بہت گھٹّ جانیا جاندا ہے۔
## شبد نرکتی

ویدانت دا مطلب ہے - وید دا انت جاں سدھانت۔ ایہدا مطلب ویداں دا منتوَ وی لیا جاندا ہے۔ ویدانت شبد نوں چار ویداں دے ماہر گیانی دا ورنن کرن لئی اک نام دے طور تے وی ورتیا جا سکدا ہے۔

پرانے گرنتھاں مطابق ویدانت اپنشد ہی ہن۔ پر، ہندو دھرم دے مدھکالی دور دے وچّ، شبد ویدانت دا مطلب ہے، فلسفے دا اک سکول، جو اپنشداں دی ویاکھیا کردا ہے۔ ویدانت وچّ جہناں گلاں دا چرچہ ہے، اوہناں سبھ دا مول اپنشد ہن۔ اس لئی ویدانت شاستر دے اوہ ہی سدھانت مان یوگ ہن، جسدے سادھک اپنشد دے واک ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلسفہ
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو مت
اگن پراݨ

**اگن پُرَاݨَ** () 18 مہانپراناں وچوں اک ہے۔ روایت دے مطابق ایہہ اگنی دیو ولوں وششٹ رشی نوں سنایا گیا سی۔ 

## حوالے

 

گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
بھگود گیتا

**بھگود‌ گیتا** یا **شریمد بھگود گیتا** (، ) جاں محض گیتا ہندو دھرم گرنتھاں وچوں اک ہے اتے ایہہ مہابھارت وچّ (23 توں 40 ادھیائے) شامل ہے۔اس دے 18 ادھیائے اتے 700 شلوک ہن۔ بھگود‌ گیتا دے شبدی ماہنے ہن: محبت دے گیت۔ دنیا دی ہریک اُگھی بولی وچّ اس دے ترجمے ملدے ہن۔ ایہہ مہابھارت دے بھیشمپرو دے انترگت دتا گیا اک اپنشد ہے۔ اس وچّ توحید، کرم یوگ، گیان یوگ، دھیان یوگ دی بہت سندر ڈھنگ نال چرچہ ہوئی ہے۔ اس وچّ دیہہ نال روح دے تعلق دا نِرنا کیتا گیا ہے۔

گٹھ:ویدانت
گٹھ:بھارتی فلسفہ
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو مذہبی کتاباں
ارجن

**ارجن** (شبدی مطلب 'چمک' جاں 'چاندی') پانڈو دا تیسرا پتر ہے۔ اسنوں اتے کرشن نوں *[[مہابھارت]]* دا نائک(ہیرو) منیا جاندا۔ *مہابھارت* وچّ اس دے کردار وچّ کارن ارجن، دنیا وچّ شاید سبھ توں ودھ پرسدھ ہندو گرنتھ بھگوت گیتا وچّ اک اہم کردار ادا کردا ہے۔

ارجن نوں اک اُچ کوٹی دا تیرانداز منیا جاندا سی۔ پانڈو فوج وچّ صرف اکلا اتیماہارتھی سی۔ پربھو کرشن دے اقجیز کرن اتے بھیشم نوں چھڈّ ترلوک دا کوئی وی جنگجو ارجن نوں ہرا نہیں سکدا۔ اس نے کروکشیتر لڑائی وچّ کورواں نوں ہراؤن وچّ اہم کردار نبھائیا۔ ارجن نر دا اک اوتار سی جسنے نرائن دے اوتار کرشن دے نال دواپر یگ وچ دھرم دی اساری کیتی۔

اوہ رشی درون دا چیلا سی۔ اسنے بھیس بدل کے نیپال دے کراتاں دے نال تیراندازی سکھی۔ اوہناں ویلےآں وچّ کرات اُگھے تیر انداز سمجھے جاندے سن۔ اس دا پوتا، پرکشت ہستناپر دا اکلا وارث سی۔ ارجن نے کئی ویاہ رچائے۔ اسنے دروپدی، سبھدرا، الوپی، اتے چترگندا نال ویاہ کیتا۔ شرتکرتی، ابھمنیو، بھوروواہنا اتے اراون آدی اسدے بچے سن۔

## حوالے

گٹھ:مہابھارت دے پاتر

گٹھ:ہندو مت
داتا دربار مسجد

اس مسيت وچ جنی وڈی گنتی وچ نمازی باقاعدہ نماز ادا کردے نیں۔ اس بنا اتے  اسنوں پوری دنیا دیاں(حرمین شریفین دے بعد) مسيتاں وچ نمازیاں دی تعداد دے حوالے نال اول فہرست وچ رکھیا جا سکدا ہے۔

## مورتاں

Image:data_durbar_(7).JPG |داتا دربار
Image:data_durbar_(2).JPG |مزار کا ایک منظر
Image:data_durbar_(8).JPG |مزار کی چحت
Image:data_durbar_(6).JPG |عقیدت مند
Image:data_durbar_(4).JPG |حاضرین داتا دربار
Image:data_durbar_(9).JPG |جامع ہجویریہ کا ایک منظر
Image:data_durbar_(1).JPG |جامع ہجویریہ کا ایک منظر
Image:data_durbar_(3).JPG |جامع ہجویریہ کا ایک منظر
Image:data_durbar_(10).JPG |جامع ہجویریہ کا مینار
Image:data_durbar_(5).JPG |مینار کا ایک منظر


## باہرلے جوڑ
* داتار دربار دی ویب سائیٹ
* گنج بخش
* داتا دربار دی معلومات 
* داتا دربار دی تصاویر
* دربار دی تعمیر دے بارے  معلومات

گٹھ:لاہور
گٹھ:لہور
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں مسیتاں
گٹھ:اندرون لاہور
گٹھ:لاہور دیاں مسجدااں
گٹھ:پاکستان دیاں مسجداں
گٹھ:مسجداں
گٹھ:زیارات
گٹھ:اندرون شہر لہور
بی بی جگیر کور

**بی بی جگیر کور** پنجاب دی پہلی عورت ہے جو شرومنی گردوارا پربندھک کمیٹی دی  پردھان وجوں دو وار ووٹاں لڑ چکی ہے۔ جو اک ادارہ ہے جو سکھاں دے مسئلےآں دا حلّ کردی ہے۔ پنجاب، ہریانہ، ہماچل پردیش، چنڈی گڑھ وچّ کجھ سکھئک ادارے چلاؤندی ہے۔

## سیاست
جگیر کور شرومنی اکالی دل دی میمبر ہے، جو پنجاب دی ستا دھر ہے۔ ایہہ نے ایہہ پرٹی 1995 وچّ شامل ہوئی، اتے تھوڑے سمیں بعد ہی اس نوں پارٹی دی کرمچاری میمبر دے طور تے چن لیا گیا۔ 1997 وچّ اس نے اپنی پہلی چونن کپورتھلہ ضلعے توں لڑی۔ پرکاش سنگھ بادل دی کیبینیٹ وچّ  اس نوں آواجائی اتے سبھیاچار مسئلےآں دی منتری بنایا گیا۔ اسنے اپنے اس منتری عہدے تو استعفٰی دے دتا گیا جدوں اس نوں ایس جی پی سی دی پردھان چنیا گیا۔

## دھی دی موت
20 اپریل 2000  وچّ جگیر کور دی پتری دی موت پراسرار طریقے نال ہوئی۔ مرکزی بیورو جانچ کمیٹی نے اس کیس نوں سلجھایا اتے دسیا کہ ایہہ قتل کیس ہے جو جگیر کور دے حکم نال ہویا۔ اپنی دھی دے قتل کیس وچّ جگیر کور نوں 5 سال دی قید ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:سکھ شخصیتاں
الیگزیندرا پیترووا

نیلی اکھاں والی الیگزینڈرا دا تعلق روس توں سی اتے اسنے 1996 : وچّ 19 سال دی عمر وچّ روس وچّ ہون والا مقابلہ حسین دا تاج اپنے نام کر لیا سی جدوں کہ خوبصورت روسی مٹیار نے ماڈلنگ وی شروع کد دتی سی اتے ہالی وڈ وچّ وی قدم رکھن نوں تیار سن لیکن ایہہ خوبصورت مٹیار دی مافیہ ڈان دے نال دوستی نے گھٹّ عمر وچّ ہی اس دی جان لے لئی ۔ روس دے شہر چیبک ساری وچّ اپنی جنم دن توں 2 دن پہلاں 16 ستمبر 2000   نوں اپنے واقف اتے مافیاڈان دے نال گھر وچّ داخل ہندے ہوئے فائرنگ دا نشانہ بنی ہور موقع اتے ہی ہلاک ہو گئی ۔ 

## حوالے

گٹھ:روس
گٹھ:روسی لوک
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:مقابلہ حسن جیتو
محمد حامد انصاری

**
**محمد حمید انصاری''' (بنگالی:  মহম্মদ হামিদ আনসারি)   جنم 1 اپریل 1937) بھارت دا 14واں اتے موجودہ نائب صدر ہے۔ ایہہ 2007 توں بھارت دا نائب صدر  ہے اتے ایہہ سرویپلی رادھاکرشنن توں بعد دوجا اجیہا آدمی ہے جو نائب صدر دی پوسٹ لئی چنیا گیا ہے۔

گٹھ:1937ء دے جم
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
شاؤلین ٹیمپل

**شاؤلن مندر** (چینی: 少林寺; pinyin: Shàolín sì)چین دے  ہینان صوبے  دی ڈینگپھینگ کاؤنٹی وچّ واقع اک چان بودھی مندر ہے۔ اج توں 1500 سال پہلاں جدوں پھانگ لو ہاؤ نے اسدی اساری کیتی سی تاں اس ویلے توں لے کے اج تکّ شاؤلن بودھی سکول دا مکھ مندر ہے۔ 

2010 وچّ یونیسکو ولوں شاؤلن مندر تے پگوڈا جنگل نوں عالمی وراثت اعلان کیتا۔

گٹھ:بدھ مت
گٹھ:چین
گٹھ:عبادت گاہاں
اختر حسین جعفری

**اختر حسین جعفری** (پیدائش: 15 اگست، 1932 - وفات: 3 جون، 1992) پاکستان نال تعلق رکھن والے اردو دی جدید نظم دے ممتاز شاعر سن ۔

## جیون
اختر حسین جعفری 15 اگست , 1932 نوں پنڈ بی بی پنڈوری ، ہوشیارپور , برطانوی ہندستان وچّ پیدا ہوئے اوہناں دے والد محمد علی محکمہ مال وچّ قنون گو سی ۔ مڈھلی تعلیم پنڈ سرسولی ، ضلع ہوشیارپور وچّ حاصل کیتی اتے وظیفے دا امتحان پاس کیتا ۔ اس دوران ماں دا انتقال ہو گیا اتے اوہ اپنے دادا شاہ محمد دے کول گجرات چلے آئے اتے پنجویں توں دسویں جماعت تکّ سناتن دھرم ہائی سکول جی ٹی روڈ گجرات توں سکھیا حاصل دی ۔ تقسیم ہند دے بعد انہاں دے والد گوجرانوالہ آ گئے مگر اختر حسین جعفری گجرات وچّ ہی ہور سکھیا حاصل کردے رہے ۔ 1949 وچّ زمیندار کالج گجرات توں انٹر کیتا اتے پھر اسی کالج وچّ بی اے وچّ داخلہ لے لیا ۔ اس  دوران آپ نے *[[انجمن ترقی پسند مصنفین]]* دی شاخ قائم کیتی ۔ 1950 وچّ  ترقی پسنداں  دے نال تعلقات دے آدھار اتے اوہناں اتے اوہناں دے استاد پروفیسر صفدر میر نوں کالج توں کڈھ دتا گیا اس لئی بی اے دا امتحان گجرانوالا کالج توں  پاس کیتا ۔ گریجوئیشن دے بعد محکمہ کسٹم نال منسلک ہو گئے اتے ترقی کردے ہوئے **ڈپٹی کلکٹر** دے عہدے تکّ پہنچے ۔

## ساہتی خدمتاں
اختر حسین جعفری  اردو دے جدید نظم نگاراں وچ اک اہم مقام دے حامل نیں۔ اوہناں بیہوی صدی دا غالب دے طور پچھاننیا جاندا ہے اتے کجھ نقاداں دے مطابق اختر حسین جعفری بیدل دے بعد سب توں اہم شاعر دے درجے تے ہن ۔ اختر حسین جعفری نے کلا شاعری اتے خاص طور تے آزاد تلازمے دی شاعری نوں نوی دشا توں جانو کرواؤنا کیتا ۔ اختر حسین جعفری اوہناں مادودے کجھ شاعراں وچوں سی جنہاں نوں دے وجوں اک **نظم گو** آناً فاناً پرسدھی ملی اتے انھاننے انتم ویلے تکّ اپنے آپ نوں ایہہ پرسدھی دے لایق سگوں اس توں وی زیادہ پرسدھی دا ادھیکار دار ثابت کیتا ۔ اوہناں دا مجموعہ **آئینہ خانہ** شعری فن پارےآں دی اک اجیہی گیلری ہے جو ساڈے عصری اردو شاعری دی اچّ پکا اتے اپنے حسین بھاشائی پیکراں دے لئی جدید اردو شاعری دے لئی سرمایہ افتخار ٹھہرے گی ۔ اک اجیہے دور وچّ جدوں بولی اتے شاعری توں پرمپرا اتے اتہاس نوں جلا وطن کیتی جا رہی سی اختر حسین جعفری نے اپنی شاعری توں ایہہ ثابت کیتا کہ ہر کوی دی اپنی شعری پرمپرا وی ہندی ہے جس توں النگھنا سنبھوَ نہیں ہو پاؤندیا ۔ اختر حسین جعفری نے پوروَ اتے پچھم دے جنھا بزرگ شاعراں دی ہنرمندی ، فکرِ صلابت اتے شکتی متخیلا دی چرچہ کیتا ہے اوہ شاید آپ اہنا دی شاعری دے رچناتمک ترکون دے اجزائے ترکیبی ہو ۔ شاید ایہی کارن ہے کہ اوہناں دے اتھے پوروی انتکادیات دے لئی وشیش چاہت نہیں ملدی ۔ اوہ انتم کجھ سالاں وچّ اپنے پاٹھکاں نوں اپنی پکا شہریکرن اتے ڈونگھی وچارک پیار دے نال اسیں عصری دور دی نیرنگیاں دی ڈونگھی ارتھ بھرپور دا پتہ دندے ہوئے نظر آؤندے ہیں۔

انہاں دے شعری مجموعےآں وچ *آئینہ خانہ* تے *جہاں دریا اترتا ہے* دے نام شامل نیں۔انہاں دی کلیات * آخری اجالا* دے نام توں شائع ہوچکی ہے۔
## تصانیف
* آئینہ خانہ
* جہاں دریا اترتا ہے
* آخری اجالا (کلیات)

## نمونۂ کلام


غزل


غزل


غزل

## اعزازات
اختر حسین جعفری کو ان کی گراں قدر خدمات کے صلے میں حکومت پاکستان نے 2002ء میں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی (بعد از مرگ) کا اعزاز عطا کیا۔اس کے علاوہ ان کی تصنیف * آئینہ خانہ* کو آدم جی ادبی انعام دیا گیا۔

## وفات
اختر حسین جعفری 3 جون، 1992ء کو لاہور، پاکستان 60 سال کی عمر میں وفات پا گئے اور شادمان کے قبرستان میں سپرد خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:بیہویں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:1992ء دیاں موتاں
گٹھ:1932ء دے جم
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
چینی رہتل

**چینی رہتل** جاں چینی سبھیاچار( آسان چینی حروف: 中国 文化 , روائتی چینی : 中國 文化 ; پنائن : Zhōngguó wenhua ) دنیا دے پرانے سبھیاچاراں وچوں اک ہے۔ کھیتر وچّ جو سبھیاچار پرمکھ ہے اس نے اپنے اندر سرحداں اتے پرمپراواں دے روپ وچّ چنگی طرحاں توں پرانتاں، شہراں، قصبیاں اتے اتھوں تکّ ​کہ بہت تیزی نال بدلدے اس پوربی ایشیا وچّ اک وڈے جغرافیائی کھیتر نوں شامل کیتا۔ چینی سبھیاچار دے اہم گھٹک مٹی دے بھانڈا، واستکلا، سنگیت، ساہت، مارشل آرٹ، بھوجن، درش کلا، درشن اتے دھرم وی شامل ہن۔
## پہچان
چین وچّ سرکاری طور اتے 56 مانتا جاتی گروہ ہن۔ حالانکہ گنتی دے حوالے وچّ، ہان چینی ہن تکّ سبھ توں وڈا گروہ ہے۔ اتہاس دے دوران کئی گروہاں گوانڈھی ذاتیاں وچّ مل گئے جاں غائب ہو گئے۔ اس سمیں، ہان پہچان دے اندر کئی وکھ بھاشائی اتے کھیتری سبھیاچارک پرمپراواں نوں قایم رکھیا ہے۔ جونگہوآ منجو نوں چینی راشٹرواد نوں پربھاشت کرن لئی استعمال کیتا گیا ہے۔ بھائیچارے دے اندر پارمپرک پہچان دی زیادہتر پروار دے نام اتے بھید دے نال نہیں ہے۔
## رواج
وکھ-وکھ جگاں وچّ وکھرے سماجی طبقےآں دے وکھرے فیشن دے رجھان گھمنڈ، رنگ پیلا جاں لال عامَ طور اتے چین دے امپیرئل یگ دے دوران سمراٹ لئی راکھواں کیتا گیا سی۔ چین دے فیشن دے اتہاس وچّ سبھ توں رنگین اتے وودھ وئوستھاواں توں کجھ دے نال انگنت سال شامل ہن۔ کنگ راج ٹبر , چین دے انتم شاہی راج ٹبر دے دوران، کپڑے دا اک ناٹکی بدلاو ہویا ہے، جنہاں وچوں اداہرن *چیانگسم* (جاں مندارن وچّ کپو) شامل ہن ۔ کنگ راجونش توں پہلاں دے جگّ دے کپڑے ہانپھو  جاں پرمپارک ہان چینی کپڑیاں دے روپ وچّ جانیا جاندا ہے ۔ اجیہے پھینکس دے روپ وچّ کئی پرتیکاں سجاوٹی دے نال-نال آرتھک ادیشاں لئی استعمال کیتا گیا ہے ۔
## کلا
چین وچّ مہان فلسفی ، استاداں ، مذہبی شخصیتان تے کئی راجنیتکاں دے اثر کارن اتھوں دی کلا دا وکھ-وکھ ڈھنگ نال ترقی ہوئی  ہے۔ 
## مارشل آرٹ
چین پوربو مارشل آرٹ دا پرمکھ جنم ستھان ہے۔ چینی مارشل آرٹ نوں عامَ طور 'تے کنگ فو جاں وشو دے ناں نال جانیا جاندا ہے۔ چین بہت ہی آدر پراپت مدر شاؤلین ٹیمپل دا وی گھر ہے۔

## حوالے

گٹھ:چین
گٹھ:سبھیاچار
گٹھ:رہتل
گٹھ:چین دی تریخ
ائیر دریا

thumbnail|دریائے ائیر
**دریائے ائیر** ( River Aire ) انگلینڈ دی دا کاؤنٹی یارکشائیر وچّ وگن والا سبھ توں وڈا دریا ہے ۔ اس دی لمبائی 114 کلومیٹر ہے ۔ ایہہ دریا انگلستان دے 37 شہراں وچوں گزردا ہے جنہاں وچوں ویسٹ یارکشائیر دا لیڈز سبھ توں اہم  اتے برطانیہ دا چوتھا وڈا شہر ہے ۔ ندی وچّ وکھ وکھ تھانواں اتے نہراں وی کڈھیاں گئیاں ہن ۔ ماضی دی طرحاں ایہہ ندی اج وی سامان وپار دی لین دین اتے آواجائی دے لئی استعمال کیتا جاندا ہے حالانکہ ہن اس دا استعمال اتہاس اتے روایت نوں زندہ رکھنا لگدا ہے ۔ ندی وچّ چلن والی کشتیاں اتے لانچاں سیلانیاں دے دھیان دی خاص مرکز ہن ۔

ویسٹ یارکشائیر دے علاقے کیتھلے ، شپلی اتے لیڈز وچّ ندی دی خوبصورتی ویکھن یوگ ہے ۔ خاص طور تے لیڈز شہر وچّ جتھے ایہہ شہر دے درمیان توں گزردا ہے ۔ ندی تے پیدل چلن والے لوکاں لئی نویں پل وی بنائے گئے جو کشتیاں دے آؤن دے ویلے کھل جاندے ہن ۔

## مورتاں

File:River Aire south of Malham.jpg|
File:River Aire at Bingley.jpg|
File:River Aire at Kirkstall Abbey.jpg|
File:Castleford-bridge.jpg|
File:River Aire at Castleford.jpg|
File:River Aire Leeds city centre.jpg|
File:Clarence Dock Bridge.JPG|
File:Pollard Bridge And Weir On River Aire Newlay Horsforth West Yorkshire.jpg|

گٹھ: لیڈز دے دریا
گٹھ: بریڈفورڈ دے دریا
گٹھ: انگلینڈ دے دریا
گٹھ:برطانیہ دے دریا
کنیاکماری

**کنیاکماری** اک نشیبی تے ریتلا خشکی دا قطعہ اے جیہڑا بھارت دے انتہائی جنوب وچ اے تے تامل ناڈو تے ضلع کنیاکماری وچ واقع آ ۔
 

## حوالے


## بابرلے جوڑ
* Kanyakumari Portal 
* Kanyakumari Travel Guide 
* Kanyakumari 
* Kanyakumari Tourism
* 
* 2004 tsunami hits Kanyakumari at the Tiruvalluvar statue
*Kanyakumari 


گٹھ:تامل ناڈو
گٹھ:تامل ناڈو دے ضلعے
پاکستان ٹورزم ڈیولپمنٹ کارپوریشن

**پاکستان ٹورزم ڈیولپمنٹ کارپوریشن** حکومت پاکستان دا اک ادارہ اے جس دا کم سیاحت نوں فروغ دینا اے۔ اس ادارے نے سیاحاں کیلئے ملک دے مختلف حصےآں وچ قیام گاہاں وغیرہ قائم کیتیاں نیں۔

## سیاحتی مرکز
پی ٹی ڈی سی نے مختلف تھانواں تے بہت سارے سیاحتی مراکز بنائے نیں جنہاں وچوں قابل ذکر تھلویں نیں:
# استک
# ایوبیہ نیشنل پارک
# بونی
# بشام
# چترال
# کریم آباد 
# خضدار
# میانڈیم
# سیدو شریف
# پاناکوٹ
# سدپارہ جھیل
#سوست
# تورخم
# واہگہ 
# زیارت
#ناران
#شوگران

گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
وزارت سیاحت پاکستان

**وزارتِ سیاحت** پاکستان وچّ سیر سپاٹے نوں بڑاوا دین دے لئی قائم کیتی گئی وزارت نوں کہیا جاندا اے ۔وزارت سیاحت حکومت پاکستان دا حصہ ہندا سی لیکن اٹھارویں آئینی ترمیم دے بعد وزارتِ سیاحت نوں ختم کیتا گیا تے تمام اہم اختیارات پاکستان ٹورزم ڈیولپمنٹ کارپوریشن نوں منتقل کیتے گئے۔

## ہور ویکھو
* حکومت پاکستان(پاکستان سرکار)
* پاکستان وچ سیاحت

گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
مستدرک حاکم

المستدرک علی الصحیحین   اسنوں مستدرک  وی کہندے نیں اہل سنت دے مشہور عالم امام ابو عبداﷲ محمد بن عبداﷲ حاکم نیشاپوریالحاکم نیشاپوری (متوفی 405ھ) دا مرتب کیتا ہویا حدیثاں دا مجموعہ اے۔ جو الحاکم نیشاپوری نے 72 سال دی عمر وچ ترتیب دتا۔ حاکم نیشاپوری دا دعویٰ ہے کہ اس کتاب دیاں ساریاں حدیثاں صحیح بخاری، صحیح مسلم یا دوناں دے معیار دے مطابق حسن تے صحیح حدیثاں نیں۔ ایہ کتاب المستدرک الحاکم دے نام توں مشہور اے۔

## حوالے

گٹھ:حدیث
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:سنی کتب احادیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتاباں