شاہ جہاں سوم

**شاہجہان ثالث** (Shah Jahan III) قلیل مدت دے لئی مغل شہنشاہ سی۔ ایہ بادشاہ اورنگ زیب عالم گیر دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے کم بخش دے سب تو‏ں وڈے بیٹے محی السنت مرزا دا بیٹاتھا 1759ء وچ مختصر مدت دے لئی اسنو‏ں بادشاہ بنایا گیا اس دے پاس اختیارات نئيں سن اصل اختیارات وزیرا عظم عمادالملک تے مرہٹاں دے پا س سن ۔ اُتے بعد وچ اسنو‏ں معزول کيتا گیا اس دا دور حکومت تقریباََِ 10 ماہ سی۔

شاہجہان سوئم  محی الملک و الملت  مغل بادشاہ سی۔ ایہ محی الدین دا بیٹا تے اورنگزیب دے  بیٹے محمد کم بخش دا وڈا بیٹا سی۔ 1859 وچ عالمگیر دوم د‏‏ی موت دے بعد ، عماد الملک نامی اک طاقتور وزیر شاہجہان III دے ناں تو‏ں مغل تخت اُتے چڑھ گیا تے شاہ عالم دوم ولد عالمگیر دوم پٹنہ فرار ہوگیا۔ اُتے ، 180 وچ ، شاہجہان III نو‏‏ں شاہ عالم II دے ذریعہ مراٹھا سردار د‏‏ی مدد تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے سداشیرو راؤ بھاؤ تے شاہ عالم دوم نو‏‏ں مغل شہنشاہ بنا دتا گیا سی تے عماد الملک د‏‏ی آمریت دا خاتمہ ہويا سی۔

شاہ عالم دوم (عہد 1759–1806 ء ، پیدا ہويا - 25 جون 1728 ، شاہجہان آباد  وفات - 19 نومبر 1806) 17 ويں مغل بادشاہ سی۔ اس دا اصل ناں شہزادہ علی گوہر سی۔ ایہ عالمگیر دوم دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1759 ء وچ تخت اُتے چڑھ گیا ۔ شہنشاہ شاہ عالم دوم نے الہ آباد دے نال ایسٹ انڈیا کمپنی اُتے دستخط کیتے سن تے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی پنشن اُتے رہ رہے سن ۔

### بحران دا وقت
علی گوہر نے جدو‏ں شہنشاہ سی تاں 'الشمش دوم' دا لقب سنبھالیا ، اس تخت اُتے 1759 ء وچ بیٹھیا سی۔ تریخ وچ ، اوہ 'شاہ عالم دوم' دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے دور نو‏‏ں ہندوستانی تریخ دا اک پریشان کن دور کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں دے والد عالمگیر دوم نو‏‏ں انہاں دے اختیار تے کوچری وزیر غازی الدین نے تخت تو‏ں ہٹا دتا سی۔ اوہ نويں شہنشاہ نو‏‏ں وی اپنی گرفت وچ رکھنا چاہندا سی۔ الامشاہ دوم تخت اُتے چڑھنے تو‏ں دو سال پہلے ، پلسی د‏‏ی جنگ وچ ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے بنگال ، بہار تے اڑیسہ اُتے حکمرانی کيتی۔ شمال مغرب وچ احمد شاہ ابدالیاپنا حملہ شروع کردتا سی۔ 1756 ء وچ ، اس نے دہلی اُتے پرت مار د‏‏ی تے 1759 ء وچ ، مرہٹاں نو‏‏ں بھگا دتا ، جنہاں نے 1758 ء وچ پنجاب اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ جنوب وچ ، پیشوواں نے بالاجی باجیراؤ د‏‏ی سربراہی وچ مراٹھا مغلاں د‏‏ی جگہ اپنی سلطنت قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس طرح ، جس وقت شاہ عالم دوم تخت اُتے چڑھ گیا ، اس وقت اس دا اپنا ویزر اس دے خلاف دھوکہ دے رہیا سی۔ مشرق وچ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی طاقت ودھدی جارہی سی تے احمد شاہ ابدالی پنجاب وچ بیٹھے سن ۔

### ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال معاہدہ
شاہ عالم دوم نے ابدالی نو‏‏ں اپنے تخت دے لئی سب تو‏ں خطرنا‏‏ک سمجھیا۔ چنانچہ اس نے ابدالی دے پنجاں تو‏ں بچنے دے لئی مراٹھاں نو‏‏ں اپنا سرپرست بنایا۔ لیکن 1761 ء وچ ، پانیپت د‏‏ی تیسری جنگ وچ ، ابدالی نے مراٹھاں نو‏‏ں شکست دتی۔ اس نے شاہ عالم دوم نو‏‏ں دہلی دے تخت اُتے رہنے د‏‏ی اجازت دتی ۔ اگرچہ بعد وچ اس د‏ی خواہش سی کہ اوہ اسنو‏ں ہٹادے تے خود دہلی دا تخت سنبھال لے ، فیر وی اس دا منصوبہ پورا نئيں ہويا۔ اُتے ، شاہ شاہ عالم دوم نو‏‏ں ابدالی د‏‏ی اس ناکامی دا کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ 1764 ء وچ انہاں نے اپنے طاقت وچ اضافہ کرنے دے لئی تے اک دوسری کوشش بنایا شکست دینے برطانوی تو‏ں بنگال نواب شجاع الدولہ  دے اودھ تے مفرور نواب میر قاسم دے بنگالانگریزاں نے بکسر (1764 ء) د‏‏ی جنگ وچ شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے شہنشاہ شاہ عالم دوم نے ایسٹ انڈیا کمپنی اُتے الہ آباد وچ دستخط کیتے ۔ اس معاہدے دے ذریعے ، بادشاہ نو‏‏ں اودھ تو‏ں ضلع کوڈا تے الہ آباد دے نال ملیا دتا گیا تے بادشاہ نے بنگال ، بہار تے اڑیسہ د‏‏ی دیوان (محصول د‏‏ی وصولی دا حق) کمپنی نو‏‏ں اس شرط اُتے دے دتا کہ اس تو‏ں اسنو‏ں سالانہ 26 لکھ روپے دا حساب دتا جائے گا۔ لیکن شاہ عالم نو‏‏ں ایہ فائدہ صرف اک مختصر وقت دے لئی ملیا۔

### کمپنی پنشن اُتے رہنا
پانیپت د‏‏ی تیسری جنگ وچ ، مراٹھاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں ضرور نقصان پہنچیا سی ، لیکن انہاں نے جلد ہی اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرلئی- شہنشاہ شاہ عالم دوم اپنے وزیر نجیب بغدولہ (غازی الدین) د‏‏ی سازشاں دے نال دہلی واپس نئيں جا سکیا۔ اس نے مرہٹاں د‏‏ی مدد لینے دے لئی کوڑا تے ضلع الہ آباد نو‏‏ں مراٹھا سردار مہادجی شنڈے دے سپرد کيتا۔ اس طرح مراٹھاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، شاہ عالم دوم 1771 ء وچ دہلی واپس آئے ، لیکن ہن انہاں د‏‏ی حیثیت مراٹھاں دے ہتھ وچ کٹھ پتلی د‏‏ی طرح سی۔ لہذا ایسٹ انڈیا کمپنیالہ آباد دا معاہدہ توڑ دتا تے شاہ عالم دوم تو‏ں کوڈا تے الہ آباد ضلع نو‏‏ں واپس لے لیا تے اسنو‏ں سالانہ 26 لکھ روپے سود دینا وی چھڈ دتا ، جو انگریزاں نے بنگال دے عادی شخص نو‏‏ں سن 1764 ء وچ دینے دا وعدہ کيتا سی۔ . اس تو‏ں شہنشاہ شاہ عالم دوم د‏‏ی حالت تے وی گھماؤ ہوگئی تے اوہ دوسری اینگلو مراٹھا جنگ (1803–1805 ء) تک مراٹھاں د‏‏ی پناہ وچ رہیا۔

### موت
دوسری مراٹھا جنگ وچ ، ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی افواج نے جنرل سیک د‏‏ی قیادت وچ دہلی دے نیڑے مہادجی شنڈے د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ اس دے بعد ، ایسٹ انڈیا کمپنی نے شاہ عالم II تے اس دے راجگڑھ دہلی دوناں نو‏ں کنٹرول کيتا۔ بادشاہ بوڑھا ہوگیا سی تے اَنھّا ہوچکيا سی۔ اوہ بالکل بے بس سی۔ اوہ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی پنشن اُتے رہ رہیا سی۔ آخر کار 1806 ء وچ اس دا انتقال ہوگیا۔

گٹھ:1711 دے جم
گٹھ:1772 دیاں موتاں
گٹھ:مغل شہنشاہ
گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں