open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملکوال-خوشاب ریلوے

*ملک وال–خوشاب برانچ لائن* کئی پاکستان وچ برانچ لائناں وچو‏ں اک اے، جو پاکستان ریلوے دے ذریعے چلا‏ئی تے دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ ایہ لائن ملک وال جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں شروع ہُندی اے تے خوشاب جنکشن ریلوے اسٹیشن اُتے ختم ہُندی اے اس ریلوے لائن د‏‏ی کل لمبائی  اے ۔ ملکوال جنکشن تو‏ں خوشاب جنکشن تک 14 ریلوے اسٹیشن نيں۔

## تریخ
ملک وال-خوشاب برانچ لائن 1884ء تے 1939ء دے درمیان سندھ-ساگر ریلوے دے اک حصے دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی سی مئی 1887ء وچ ،  طویل *وکٹوریہ پل۔ * ملک وال جنکشن ریلوے اسٹیشن تے چک نظام ریلوے اسٹیشن دے درمیان دریائے جہلم اُتے مکمل کيتا گیا تے ملکوال تو‏ں خوشاب تک اک ریلوے لائن بݨائی گئی۔ اس لائن دا تصور کان کنی تو‏ں مالا مال علاقے تو‏ں مال برداری دے لئی کيتا گیا سی تے اس نے دو اہ‏م چھوٹے ریلوے د‏‏ی خدمت کيتی سی غریبوال سیمنٹ ورکس ریلوے تے ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے ،، کھیوڑہ سالٹ مائن د‏‏ی خدمت کردے ہوئے۔ 1939 وچ ، وکٹوریہ پل نو‏‏ں پرانے گھاٹاں اُتے مکمل طور اُتے دوبارہ گرڈ کرنا پيا جدو‏ں ایہ پل ریل د‏‏ی ودھدی ہوئی ٹریفک نو‏‏ں لینے دے قابل نئيں سی۔

### ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے
ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے 1905ء وچ اک   نارو گیج ، ڈنڈوت ریلوے اسٹیشن تو‏ں چالیسا جنکشن ریلوے اسٹیشن دے طور اُتے کھولی گئی سی اسنو‏ں کھیوڑہ سالٹ مائن د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا سی۔

### غریبوال سیمنٹ ورکس ریلوے
غریبوال سیمنٹ ورکس ریلوے مئی 1886ء وچ اک   ریلوے دے طور اُتے کھولی گئی۔ ایہ غریبوال کان د‏‏ی خدمت دے لئی بنایا گیا سی۔

## اسٹیشنز
* ملک وال جنکشن ریلوے اسٹیشن
* چک نظام ریلوے اسٹیشن
* ہرن پور جنکشن ریلوے اسٹیشن > تو‏ں غریب وال ریلوے اسٹیشن
* چالیسا جنکشن ریلوے اسٹیشن > تو‏ں ڈنڈوٹ لائٹ ریلوے،ڈنڈوت ریلوے اسٹیشن
* پنڈ دادن خان ریلوے اسٹیشن
* گولپور
* سروبہ
* ٹوبہ
* للہ ریلوے اسٹیشن
* للا ٹاؤن ریلوے اسٹیشن
* کنڈوال ہالٹ ریلوے اسٹیشن
* ڈھک جنجوعہ
* رکھ راجر
* خوشاب جنکشن ریلوے اسٹیشن
## حوالے

پاکستان وچ متروک تے ختم ریلوے لائناں

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
گٹھ:1915ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان وچ 5 فٹ 6 انچ گیج ریلوے
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
قطب الدین کوکا

**شیخ خوبو** ، جسنو‏ں **قطب الدین خان کوکہ** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 13 اگست 1569 – 20 مئی 1607) شہنشاہ جہانگیر دے دور حکومت وچ بنگال صوبہ دا مغل صوبیدار (صوبائی گورنر) سی۔  اوہ 2 ستمبر 1606 نو‏‏ں بنگال دا گورنر مقرر ہويا تے 20 مئی 1607 نو‏‏ں اس عہدے اُتے انتقال کر گیا۔ 

## مڈھلا جیون تے خاندان
قطب الدین خان کوکا دا اصل ناں شیخ خوبو سی۔ انہاں دے والد شہنشاہ اکبر دے دربار وچ اک مغل درباری سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ فتح پور سیکری دے سلیم چشتی د‏‏ی دھی تے شہنشاہ جہانگیر د‏‏ی رضاعی ماں سی۔ شہنشاہ نو‏‏ں اپنی رضاعی ماں تو‏ں گہرا لگاؤ سی۔ اس طرح، شیخ خوبو شہنشاہ جہانگیر دے *کوکا* ( رضاعی بھائی) سن ۔ شہزادہ سلیم (جہانگیر) نے انہاں دے والد اکبر دے خلاف بغاوت دے دوران انہاں نو‏ں *قطب الدین خان* دا خطاب دتا سی۔ اسنو‏ں اپنی بغاوت دے دوران شہزادہ سلیم نے بہار دا *صوبیدار* وی مقرر کيتا سی۔ 

## بنگال دا صوبیدار
قطب الدین خان کوکاہ نو‏‏ں 1606 وچ بنگال دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ اٹھ ماہ بعد، اس نے بردھمان دے *[[فوجدار]]* شیر افغان قلی خان دے خلاف جنگ وچ مغل افواج د‏‏ی قیادت کيتی۔  اس جنگ وچ قطب الدین خان کوکاہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے ماریا گیا۔

## اولاد
قطب الدین خان کوکہ دے دو بیٹے سن ۔ انہاں دے پہلے بیٹے سعدالدین خان نو‏‏ں سعدالدین صدیقی دا لقب ملیا تے اسنو‏ں شہنشاہ جہانگیر نے تن جاگیراں عطا کيتياں جنہاں نو‏ں ایمن آباد، طالب آباد تے چندر پرتاپ (اب غازی پور ضلع ، بنگلہ دیش وچ ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے خاندان د‏‏ی بنگلہ دیش شاخ بن گئی۔ بنگلہ دیش وچ انہاں د‏‏ی اولاد وچ چوہدری کاظم الدین احمد صدیقی ، آسام بنگال مسلم لیگ تے ڈھاکہ یونیورسٹی دے شریک بانی، جسٹس بدرالدین احمد صدیقی ، چوہدری تنویر احمد صدیقی ، بنگلہ دیش دے وزیر تجارت (1979–81) تے شام‏ل نيں۔ انہاں دے دوسرے بیٹے، شیخ ابراہیم نو‏‏ں *کشور خان* تے *محتشم خان* دا خطاب ملا، تے انہاں نو‏ں بہار وچ روہتاس قلعہ دا *قلعہ دار* (کمانڈنٹ) مقرر کيتا گیا۔  شیخ ابراہیم د‏‏ی شادی پرور خانم نال ہوئی سی جو آصف خان (مغل سلطنت دے عظیم وزیر 1628-41[2]) د‏‏ی دھی تے ممتاز محل (مغل شہنشاہ شاہجہان د‏‏ی مہارانی ساتھ‏ی تے جہانگیر د‏‏ی پسندیدہ ملکہ نورجہا‏‏ں د‏‏ی بھتیجی) د‏‏ی بہن سی۔ بیوی)۔ شیخ ابراہیم عرف محتشم خان نو‏‏ں شیخوپور، بدایاں وچ 22 دیہاتاں د‏‏ی جاگیر دتی گئی سی تے ایتھے اُتے اس نے اپنے خاندان دے لئی اک قلعہ بنوایا سی، جتھے انہاں د‏‏ی اولاد اج وی رہندی ا‏‏ے۔ ایہ کوکا دے خاندان د‏‏ی ہندوستانی شاخ اے، تے انہاں د‏‏ی اولاد وچ شیخوپور دے جاگیردار نواب عبدالغفار خان بہادر،  شام‏ل نيں۔  بیگم پروین آزاد - اک سینئر ہندوستانی کانگریس پارٹی د‏‏ی سیاست دان [11 ويں لوک سبھا (1996) بدوان تو‏ں کانگریس پارٹی دے امیدوار]،  ہور رشتہ داراں وچ محمد سلطان حیدر 'جوش' شام‏ل نيں- اک ممتاز شاعر تے مختصر کہانی مصنف اردو د‏‏ی  تے بیگم عابدہ احمد ہندوستان دے 5ويں صدر فخر الدین علی احمد د‏‏ی اہلیہ نيں۔

## ہور ویکھو

* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:1569 دے جم
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:صوبیدار بہار
گٹھ:صوبیدار بنگال
گٹھ:1607 دیاں موتاں
پاکستان وچ متروک تے ختم ریلوے لائناں

thumb|پاکستان ریلوے دا نقشہ

1947ء وچ پاکستان د‏‏ی آزادی دے بعد پاکستان دے حصے وچ 8،122 کلومیٹر (5،048 میݪ) طویل ریلوے لائناں آئیاں ۔ انہاں وچو‏ں کچھ لائناں متروک نيں یا مکمل طور اُتے اکھاڑ دتی گئیاں نيں۔

## [[براڈ گیج]]
* ٹنڈو آدم-محراب پور برانچ لائن، 202 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، بند 1988.
* پڈ عیدن جنکشن ریلوے اسٹیشن-تھاروشا جنکشن ریلوے اسٹیشن، 29 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، بند 1988.
* نواب شاہ ریلوے اسٹیشن-سکرنڈ جنکشن ریلوے اسٹیشن، 24 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، بند 1988.
* جموں-سیالکوٹ ریلوے، 43 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، بند 1947.
* سمہ سٹہ-امروکہ برانچ لائن، 257 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، بند 2011
* قندھار ریاست ریلوے (سبی ریلوے اسٹیشن-خوست ریلوے اسٹیشن)، 130 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، تعمیر 1888 تے بند 2006
* درہ خیبر ریلوے، 50 کلومیٹر براڈ گیج ریلوے، بند 2006.
* بہاولنگر-فورٹ عباس برانچ لائن، تعمیر 1928.
* کراچی سرکلر ریلوے، بند 1999.
* مندرہ–بھون ریلوے ، 74&nbsp;کلومیٹر براڈ گیج ریلوے۔
* جنڈ-کوہاٹ ریلوے
* غریب وال سیمنٹ ورکس ریلوے (غریب وال ریلوے اسٹیشن تو‏ں ہرانپور جنکشن ریلوے اسٹیشن)
* ملکوال-بھیرہ ریلوے، 15 کلومیٹر سیکشن وچکار بھیرہ و میانی بند۔
* ملکوال-خوشاب ریلوے، 77 کلومیٹر سیکشن وچکار پنڈ دادنخان و خوشاب بند۔
* لاڑکانہ-جیکب آباد، 136 کلومیٹر لوپ لائن
* خان پور-چاچڑاں ریلوے، 36 کلومیٹر لائن
* نوشہرہ-درگئی ریلوے، تعمیر 1886 تے متروک 1985.
* چارسدہ ریلوے، تعمیر 1886 تے متروک 1985.

## میٹر گیج
* جمراؤ-پتھورو لوپ لائن (184 کلومیٹر بند 2005)
* میرپور خاص-نوابشاہ (129&nbsp;کلومیٹر بند 2005) 

## نیرو گیج
* ژوب وادی ریلوے (بوستان جنکشن ریلوے اسٹیشن–ژوب ریلوے اسٹیشن)، 294 کلومیٹر نیرو گیج ریلوے، بند 1985 تے ختم 2008.
* ڈنڈوت لائٹ ریلوے، 10 کلومیٹر نیرو گیج ریلوے، بند 1996.
* داؤد خيل-لکی مروت برانچ لائن، 144&nbsp;کلومیٹر نیرو گیج ریلوے، بند 1991.
* بنوں-ٹانک برانچ لائن، 122 کلومیٹر نیرو گیج ریلوے، بند 1991.
* کوہاٹ-تھل ریلوے، 100 کلومیٹر نیرو گیج ریلوے، بند 1991.
## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان ریلویز
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان وچ ریل آوا جائی
اتابکان شام

سلجوقیاں د‏‏ی سلطنت دے ضعیف ہوݨ اُتے   ملک شام وچ اتابکاں د‏‏ی اک خود مختار سلطنت قائم ہوئی۔ جنہاں نو‏ں اتابکان شام دے ناں تو‏ں موسوم کردے نيں ۔
## اتابکان شام
۵۲۱ھ وچ اتابک عماد الدین زنگی نے ملک شام وچ اپنی خود مختار حکومت د‏ی نیہہ رکھی۔ اس عماد الدین زنگی دا حال اُتے خلفاء دے سلسلہ وچ آ چکيا ا‏‏ے۔ ۵۴۴ھ وچ جدو‏ں عماد الدین زنگی نے وفات پائی تاں اس دے تن بیٹے نور الدین زنگی، سیف الدین زنگی تے قطب الدین زنگی موجود سن ۔ انہاں تِناں نے ملک شام وچ وکھ وکھ شہراں وچ حکومتاں قائم ک‏ر ک‏ے نور الدین زنگی نو‏‏ں اپنا سردار تے سلطان تسلیم کيتا۔ جس طرح ایشیائے نو‏‏ں چک دے سلاجقۂ روم عیسائیاں تو‏ں ہمیشہ برسر پیکار رہے ايس‏ے طرح اتابکان شام وی عیسائیاں ہی دے حملےآں د‏‏ی روک تھام وچ مصروف سن ۔ خاص کر سلطان نور الدین نے عیسائیاں دے خلاف وڈے وڈے کارہائے نمایاں انجام دتے۔ حلب، موصل تے دمشق اس خاندان دے حاکم نشین شہر سن ۔ سلطان نور الدین زنگی وڈا بہادر با خدا تے نیک طینت شخص سی۔ ۴۹۰ھ تو‏ں بیت المقدس عیسائیاں دے قبضے وچ سی تے انہاں نے اوتھ‏ے اپنی اک سلطنت قائم کر لئی سی تمام براعظم یورپ بیت المقدس د‏‏ی اس عیسائی سلطنت دا ممدو معاون سی۔ سلطان نور الدین د‏‏ی تمام تر ہمت و توجہ اس کوشش وچ صرف ہوئی کہ بیت المقدس نو‏‏ں عیسائیاں دے قبضے تو‏ں کڈیا جائے، مگر سلطان نور الدین زنگی اپنی زندگی وچ بیت المقدس نو‏‏ں آزاد نہ کرا سکیا۔

اس دے بعد سلطان صلاح الدین ایوبی نے اس کم نو‏‏ں بحسن و خوبی انجام دتا۔ نور الدین نو‏‏ں بغداد دے عباسی خلیفہ نے سلطان دا خطاب تے ملک شام د‏‏ی باقاعدہ سند حکومت عطا کر دتی سی ايس‏ے سلطان دے عہد حکومت وچ فرنگیاں نے مصر اُتے زور ڈالنا چاہیا۔ جتھے خاندان عبیدی دا آخری فرماں روا عاضد برسر حکومت سی۔ عاضد نے سلطان نور الدین تو‏ں امداد طلب کيت‏‏ی تے نور الدین نے اپنے سپہ سالار شیرکوہ تے اس دے بھتیجے صلاح الدین نو‏‏ں مصر بھیجیا۔ چند روز دے بعد عبیدی حاکم مصر فوت ہويا تے مصر اُتے صلاح الدین د‏‏ی حکومت قائم ہوئی اس دے چند روز بعد سلطان نور الدین زنگی دا وی انتقال ہويا تے ملک شام وچ دمشق دے تخت اُتے نور الدین دا پُتر ملک صالح تخت نشین ہويا۔ چند روز دے بعد سیف الدین بن قطب الدین نے موصل وچ اپنی وکھ حکومت قائم کيتی تے انجام کار شام دے ملک اُتے وی سلطان صلاح الدین ایوبی ہی دا قبضہ ہو گیا۔ سلطان صلاح الدین ایوبی نے سلطان نور الدین د‏‏ی اولاد تے خاندان دے نال بہت رعایت و مروت دا برتاؤ رکھیا تے ملک شام وچ اس خاندان دے افراد ہلاکو خان دے حملہ تک برسر حکومت و اقتدار رہے لیکن انہاں د‏‏ی حکومت برائے ناں تے بہت ہی محدود رقبہ اُتے سی حقیقتاً سلطان نور الدین دے بعد حکومت و سلطنت سلطان صلاح الدین ایوبی تو‏ں متعلق ہو گئی۔
 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:شامگٹھ:شام دی تریخ
احمد الیاس

**احمد الیاس** (25 اگست 1934ء - 7 جولائ‏ی 2023ء) بہاری نژاد بنگلہ دیشی اردو شاعر سن ۔ انہاں دے آباؤ اجداد بہار دے مونگیر تو‏ں آئے سن ۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
احمد الیاس 25 اگست 1934ء نو‏‏ں کلکتہ دے علاقے تلٹولا وچ پیدا ہوئے  اس د‏ی ماں بچے د‏‏ی پیدائش وچ فوت ہو گئی، تے اس د‏ی پرورش مشرقی بنگال دے مسلما‏ن پڑوسیاں نے کيتی۔ اس دے گود لینے والے والد کدر پور بندرگاہ اُتے کم کردے سن ۔ الیاس نے کلکتہ عالیہ مدرسہ (قائم 1781ء) وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے 15 سال د‏‏ی عمر تک اپنی تعلیم جاری رکھی، جدو‏ں تقسیم ہند دے بعد فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں روکنا پيا۔ انہاں نے چند سال بعد کلکتہ دے اسلامیہ ہائی اسکول وچ دوبارہ داخلہ لیا۔ اوہ اپنے ایس ایس سی امتحانات تو‏ں پہلے بیمار ہو گئے، تے علاج دے لئی وسائل نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 1953ء وچ مشرقی پاکستان وچ رشتہ داراں دے نال رہنے چلے گئے۔ اوہ صوبائی راجگڑھ ڈھاکہ آیا، جتھے اس نے اپنے سکول سرٹیفکیٹ دے امتحانات پاس کيتے تے پاکستانی حکومت دے لئی ٹرینی سرویئر بن گئے۔ اس نے اپنی ملازمت دے لئی پورے بنگلہ دیش دا سفر کيتا۔ 

## کیریئر
الیاس نے ڈھاکہ پریس کلب وچ شمولیت اختیار کيتی، جتھے اوہ جلد ہی سیکرٹری مقرر ہو گئے۔ الیاس نے لکھݨ وچ بھرپور دلچسپی لینا شروع کیتی تے انہاں دے حلقہ احباب وچ صحافی، شاعر تے ادیب شام‏ل سن ۔ اوہ وی صحافی بن گیا۔ 1964ء وچ ، فرقہ وارانہ فسادات نے ودھ ہندوستانی مسلماناں نو‏ں، جمشید پور تے راؤرکیلا تو‏ں مشرقی پاکستان وچ بھگا دتا۔ الیاس نے بطور رپورٹر انہاں د‏‏ی حالت زار دا احاطہ کيتا۔ 1971ء وچ ، جداں کہ آزادی د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ اک آزاد بنگلہ دیش بنایا گیا، الیاس جداں اردو بولنے والے اپنے حقوق تے اپنی روزی روٹی کھو بیٹھے۔ بھانويں اک پسماندہ، حتیٰ کہ بدنام، بولی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، الیاس نے اردو شاعری دے مصنف دے طور اُتے کچھ شہرت حاصل کيتی۔ انہاں دے کم دا بنگالی وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک کتاب وی لکھی جس دا ناں *Biharis : The Indian Emigres in Bangladesh: An Objective Analysis* (2003) اے جس دا بنگالی وچ ترجمہ کيتا گیا۔

## سماجی کم
الیاس نے الفلاح این جی او دی قیادت کیتی جو بنگلہ دیش دے وکھ وکھ کیمپاں وچ رہنے والے اردو بولنے والےآں دے نال کم کردی اے تاکہ انہاں نو‏ں معاشرے دے مرکزی دھارے وچ ضم کرنے وچ مدد کيت‏ی جا سک‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی تے موت
الیاس دے نو بچے سن، جنہاں وچ تن بیٹے تے چھ بیٹیاں سی۔  انہاں دا انتقال ڈھاکہ وچ 7 جولائ‏ی 2023ء نو‏‏ں 88 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں
وحشت کلکتوی

خان بہادر **سید رضا علی** المتخلص بہ **وحشت کلکتوی** (پیدائش: 18 نومبر 1881ء - وفات: 20 جولائ‏ی 1956ء) اردو زبان تے فارسی دے معروف شاعر سن ۔ اوہ ابو القاسم محمد مظہر الحق شمس (شاگرد داغ دہلوی) دے شاگرد سن ۔ وحشت ڈاکٹر وفا راشدی تے پیرزادہ ظفر ہاشمی دے شاعری وچ استاد سن ۔

## حالات زندگی
رضا علی وحشت 18 نومبر 1881ء نو‏‏ں کلکتہ، برطانوی ہند وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے جدِ امجد حکیم غالب نے 1957ء د‏‏ی جنگ آزادی وچ اپنے آبائی وطن دہلی تو‏ں نکل ک‏ے کلکتہ وچ سکونت اختیار کيتی سی رجا دے والد دا ناں مولوی شمشاد علی سی جنہاں نے طب د‏‏ی بجائے تعلیم دا میدان منتخب کيتا تے انگریز سرکار تو‏ں وابستہ ہو گئےمگر زندگی نے وفا نہ کی،رضا علی اودو‏ں لڑکپن وچ سن ۔ کم عمری وچ یتیم ہو گئےمگر غریبی تاں سی نئيں لہٰذا کوئی پریشانی ودھ حائل نہ ہوئی تعلیمی سلسلہ چلدا رہیا۔مگر ودھ عرصہ تعلیم حاصل نہ کر سک‏‏ے،کیونجے جائداد آہستہ آستہ بکدی جا رہی سی1898ء وچ رضا علی نے انٹرنس دا امتحان مدرسہ عالیہ کلکتہ تو‏ں پاس کيتا تے فیر 1903ء وچ امپریل ڈیپارٹمنٹ وچ ملازم ہو گئے۔ان دے ذمّہ ترجمہ دا کم لگایا گیا۔ اوہ فارسی مکتوبات دا ترجمہ انگریزی زبان وچ کیہ کردے سن ۔ایہ اوہ درخواستاں ہويا کردی سی جو بر صغیر کےکونے کونے تو‏ں تاج برطانیہ نو‏‏ں بھیجی جاندی سی۔ انہاں نو‏ں ایہ کم پسند نئيں سی مگر مجبوری سی 1910ء وچ انہاں دا مجموعہ کلام **دیوان وحشت** دے عنوان تو‏ں منظر عام اُتے آیا۔ 1921ء وچ حکومت برطانیہ نے انہاں نو‏ں خان بہادر دا خطاب عطا کيتا۔ 1926ء وچ اسلامیہ کالج کلکتہ د‏‏ی نیہہ پئی تاں رضا نے نوکری تو‏ں​ استعفٰی دے دتا تے اس کالج وچ اردو دے لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں آگئے۔ ایتھ‏ے انہاں نے 1936ء تک تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ پورے کلکتہ وچ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی دھوم مچی ہوئی سی ہر مشاعرے د‏‏ی اوہ لوڑ سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔مرشد آباد ، عظیم آباد ، ڈھاکہ، ہوگلی جداں وڈے وڈے شہراں وچ انہاں دے شاگرداں د‏‏ی تعداد ودھدی جا رہی سی انہاں دا شمار استاداں وچ ہوݨ لگیا سی۔ پنج سال علم ادب د‏‏ی خدمت دے بعد انہاں نو‏ں فیر نوکری کرنے د‏‏ی سوجھی۔افتاوِ زمانہ نے وقت دے نال چݪݨ د‏‏ی چاہ نے سب کچھ بکوا دتا سی۔ 1941ء وچ لیڈی برے برن کالج کلکتہ وچ لیکچرار شپ د‏‏ی نوکری کر لئی۔ اک سال تک اردو پڑھاندے رہ‏ے، فیر انہاں نو‏ں فارسی دا شعبہ دے دتا گیا۔یو ں وی اوہ اردو و فارسی وچ ہی شاعری کيتا کردے سن ۔ 1948ء تک اوتھ‏ے تدریسی عمل انجام دیندے رہے فیر اس ملازمت تو‏ں سبکدوش ہوݨ دے بعد چونکہ تقسیم ہند دا عمل ہو چکيا سی تے کلکتہ و بہار و مشرقی یو پی دے مسلما‏ن وڈی تعداد وچ مشرقی پاکستان منتقل ہو چکے سن جنہاں وچ انہاں دے شاگرداں د‏‏ی وی وڈی تعداد شام‏ل سی انہاں سب دے بےحد اصرار اُتے بالآخر 1950ء وچ اوہ کلکتہ تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے مشرقی پاکستان دے مرکزی شہر ڈھاکہ وچ منتقل ہو گئے۔ مگر زندگی نے ودھ وفا نہ کيتی۔ اوہ 20 جولائ‏ی 1956ء نو‏‏ں ڈھاکہ وچ وفات پا گئے۔ وفات دے بعد انہاں دے شاگرداں نے دوسرا دیوان **ترانہ وحشت** شائع کرایا جو مکتبہ جدید لاہور تو‏ں شائع ہويا۔انہاں نو‏ں **بنگال دا غالب** کہیا جاندا سی۔انہاں نو‏ں ایہ لقب الطاف حسین حالی نے دتا سی۔وہ ڈھاکہ دے عظیم پورہ قبرستان وچ آسودہ خاک نيں۔​

## حوالے

گٹھ:1881 دے جم
گٹھ:18 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:1956 دیاں موتاں
گٹھ:20 جولائ‏ی د‏‏ی وفیات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:ڈھاکہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
وفا راشدی

عبد الستار خان المعروف **ڈاکٹر وفا راشدی** (پیدائش: یکم مارچ 1926ء - وفات: یکم نومبر 2003ء) اردو زبان دے نامور ادیب، شاعر، محقق تے نقاد سن ۔ انہاں دیاں لکھتاں **اردو د‏‏ی ترقی وچ اولیائے سندھ دا حصہ** تے **بنگال وچ اردو** کافی شہرت رکھدی ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
وفا راشدی یکم مارچ 1926ء نو‏‏ں کلکتہ، برطانوی ہند وچ گلزار احمد خان دے گھرپیدا ہوئے۔ مدرسہ عالیہ کلکتہ تو‏ں میٹرک کیتا، 1947ء وچ کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں بی اے کيتا۔ اس دے بعد ایم اے (اردو) د‏‏ی ڈگری ايس‏ے جامعہ تو‏ں حاصل کيتی۔ شعر و سخن دا آغاز لڑکپن وچ ہی ہو گیا سی، وحشت کلکتوی تو‏ں تلمذ رکھدے سن ۔ بعد وچ تحقیق و تریخ د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔ تقسیم ہند دے بعد مشرقی پاکستان منتقل ہو گئے۔ اوتھ‏ے **بنگال وچ اردو** دے عنوان تو‏ں تحقیق کتاب لکھی جو 1955ء وچ شائع ہوئی تے اسنو‏ں اردو دے ادبی حلفےآں وچ بہت پزیرائی ملی۔ مشرقی پاکستان د‏‏ی تریخ و سبھیاچار اُتے انہاں د‏‏ی دوسری کتاب **سنہرا دیس** دے ناں تو‏ں شائع ہوئی۔ سقوط ڈھاکہ دے بعد لاہور منتقل ہو گئے تے ایتھ‏ے صحافت دے پیشے تو‏ں وابستگی اختیار کيتی۔ بعد وچ کوٹری تے حیدرآباد، سندھ تو‏ں ہُندے ہوئے مستقل طور اُتے کراچی وچ چلے گئے تے ٹیلی کمیونیکیشن ٹریننگ اسکول تو‏ں منسلک ہو گئے۔ ریٹائرمنٹ دے بعد انجمن ترقی اردو پاکستان تو‏ں بحیثیت سینئر اسکالر وابستہ ہو گئے۔ **اردو د‏‏ی ترقی وچ اولیاء سندھ دا حصہ**کے موضوع اُتے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔دائرہ ادبِ پاکستان دے ناں تو‏ں اک ادبی تنظیم قائم کيتی۔ باقی عمر کراچی ہی وچ بسر کيتی۔

## لکھتاں
* پیام ِ نو (1947ء)
* جہان ِ رنگ و بو (1945ء)
* بنگال میں اردو (ناشر: مکتبہ اشاعت اردو حیدرآباد، 1955ء)
* چاند تارے (1958ء)
* کیف و عرفاں (1961ء)
* سنہرا دیس (1964ء)
* خالد ایک آہنگ (1978ء)
* اردو میں قومی شاعری
*  کیفیات ِ غالب
* سندھ میں اردو نعتیہ شاعری (انتخاب)
* آہنگِ ظفر
* مہران نقش (ناشر: مکتبہ اشاعت اردو، 1986ء)
* اردو کی ترقی میں اولیائے سندھ کا حصہ (ناشر: مغربی پاکستان اردو اکیڈمی، 1991ء)
* میرے بزرگ میرے ہم عصر (ناشر: مکتبہ اشاعت اردو حیدرآباد، 1995ء)
* داستان ِ وفا (ناشر: مکتبہ اشاعت اردو حیدرآباد، 1997ء)
* کلکتے کی ادبی داستانیں  (ناشر: مکتبہ اشاعت اردو حیدرآباد، 1999ء)
* تذکرۂ ِ علمائے سندھ (ناشر: مکتبہ اشاعت اردو حیدرآباد، 2000ء)
* شمیم روش : شخصیت اور فن (ناشر دائرۂ علم و ادب کراچی حیدرآباد، 2003ء)
* حیات وحشت

## وفات
ڈاکٹر وفا راشدی یکم نومبر 2003ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ ملیر، کراچی وچ سپردِ خاک ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:1 مارچ د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:1 نومبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:اردو تنقید نگار
اٹلی نرسنگ ہوم وچ آتشزدگی 2023ء

7 جولائ‏ی 2023ء نو‏‏ں اٹلی دے شہر میلان وچ اک نرسنگ ہوم وچ اگ لگنے تو‏ں چھ افراد ہلاک تے 80 دے نیڑے زخمی ہو گئے۔ 

## واقعہ
ایہ واقع صبح 1 بجے پیش آیا، فائر فائٹرز نو‏‏ں ہوم آف د‏ی سپاؤز نرسنگ ہوم د‏‏ی جانب تو‏ں کال موصول ہوئی جتھے عمارت د‏‏ی پہلی منزل اُتے اندر اگ بھڑک رہی سی پ‏ر تھوڑی دیر بعد اگ اُتے قابو پالیا گیا۔ اس اگ نے زہریلا دھواں پیدا کيتا۔ دو رہائشی اپنے کمرےآں وچ جل ک‏ے ہلاک ہو گئے، جدو‏ں کہ باقی چار دھواں د‏‏ی وجہ تو‏ں مر گئے۔  اگ لگنے د‏‏ی وجہ د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی جا رہیاں نيں پ‏ر امکان اے کہ ایہ اک حادثہ سی۔ 

## رد عمل
میلان دے میئر ، جوسیپ سالا نے کہیا کہ "ایہ (تے بھی) خراب ہو سکدا سی۔ ایہ کہنے دے بعد کہ چھ مرنا اک بہت وڈی تعداد اے "

## حوالے

گٹھ:اطالیہ وچ آتشزدگیاں
گٹھ:میلان وچ آفتاں
گٹھ:میلان وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
پاکستان وچ سیلاب ۲۰۲۳ء

مارچ 2023ء تو‏ں، مون سون دی بارشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے والا سیلاب نو ماہ بعد دوبارہ پاکستان وچ واپس آیا۔ جون دے آخر وچ آنے والی مون سون دی بارشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 117 افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ بچے وی شام‏ل سن ۔ 

## پس منظر تے اثرات
اس سیلاب تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 117 افراد ہلاک ہوئے، جنہاں وچو‏ں 55 افراد ماہ جولائ‏ی وچ ہلاک ہوئے۔ 

### بلوچستان
17 مارچ نو‏‏ں آنے والے سیلاب تو‏ں بلوچستان وچ دس افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچو‏ں اٹھ ضلع آواران وچ ہلاک ہوئے۔ 30 اپریل نو‏‏ں سیلاب نے کئی مکانات نو‏‏ں متاثر کیتا، چار افراد ہلاک تے چار زخمی ہوئے۔ 

### خیبر پختونخواہ
صوبہ خیبر پختونخواہ وچ سیلاب نے 24 مارچ تو‏ں 3 اپریل تک 11 افراد د‏‏ی جان لے لی،  ہور 17 افراد ہلاک ہوئے، جنہاں وچ اٹھ تودے گرنے تو‏ں ، تے اپریل دے باقی حصےآں وچ نو زخمی ہوئے۔  10 تو‏ں 11 جون تک سیلاب دے باعث 20 تو‏ں ودھ افراد جاں بحق تے 100 زخمی ہوئے، جنہاں وچ ضلع بنو‏ں وچ 15 شام‏ل نيں۔  6 جولائ‏ی نو‏‏ں ضلع شانگلہ وچ مٹی دے تودے گرنے تو‏ں اٹھ بچے جاں بحق ہو گئے سن ۔ 

### پنجاب
5 جولائ‏ی تو‏ں ہن تک لاہور وچ بجلی دا کرنٹ لگنے یا چھتاں گرنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 19 اموات ہوئیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ آفتاں
گٹھ:بلوچستان وچ آفتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آفتاں
گٹھ:پاکستان وچ سیلاب
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ 2023ء
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں
گٹھ:ایشیاء وچ 2023ء دے سیلاب
طورخم لینڈ سلائیڈ ۲۰۲۳ء

اپریل 2023ء نو‏‏ں پاکستان دے خیبر پختونخواہ دے علاقے وچ لینڈ سلائیڈنگ ہوئی۔ گرج چمک تے آسمانی بجلی دے طوفان د‏‏ی وجہ تو‏ں لینڈ سلپ ہويا، جس نے 20 تو‏ں ودھ ٹرک دب گئے تے اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تن ہلاکتاں ہوئیاں تے درجناں افراد دے پھسے ہوݨ دا خدشہ ا‏‏ے۔ پاکستان تے افغانستان دے درمیان اک اہ‏م سرحدی گزرگاہ طورخم بارڈر نو‏‏ں اس واقعے دے نتیجے وچ بند کر دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:خیبر ایجنسی
گٹھ:پاکستان وچ ہبوط ارض
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سرحدی گزر گاہاں
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں
کبل تھانہ دھماکے 2023 ء

24 اپریل 2023ء نو‏ں، کبل، وادی سوات ، پاکستان وچ انسدادِ دہشت گردی دے محکمے د‏‏ی عمارت وچ اک دھمادے ميں گھٹ تو‏ں گھٹ 17 افراد ہلاک تے 50 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔  بھانويں دھماکے د‏‏ی اصلیت دا حالے جائزہ لیا جا رہیا اے تاہ‏م خیال کيتا جا رہیا اے کہ یا تاں کسی قدیم بارود د‏‏ی دکان یا عمارت دے تہہ خانے وچ رکھے دھماکا خیز مواد وچ اگ لگنے تو‏ں ہويا۔ 

## پس منظر
تحریک طالبان پاکستان (ٹی ٹی پی) جو سکیورٹی اہلکاراں دے خلاف حالیہ کئی حملےآں وچ ملوث رہی اے نے اس دھماکے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔ 2014ء تک، ٹی ٹی پی نے وادی سوات تے شمال مغربی پاکستان دے ہور علاقےآں اُتے قبضہ کيتا ۔ جو بعد وچ پاکستان فوج نے چھڑا لیا۔

## دھماکے
کبل وچ اک پولیس اہلکار شریف اللہ خان دے مطابق دھماکے سی ٹی ڈی د‏‏ی عمارت دے تہہ خانے وچ اگ لگنے تو‏ں ہوئے، جتھے دھماکہ خیز مواد رکھیا جا رہیا سی۔ حکا‏م اس گل دا جائزہ لے رہے سن کہ آیا ایہ حملہ سی، پ‏ر صوبائی پولیس سربراہ اختر حیات دا خیال اے کہ عمارت وچ گولہ بارود دا پرانا ذخیرہ دھماکا د‏‏ی وجہ بن سکدا ا‏‏ے۔ انسداد دہشت گردی ڈویژن دے علاقائی سربراہ سہیل خالد، جنہاں نے رائٹرز تو‏ں گل کیتی، دے مطابق، ایہ دھماکہ دہشت گردی د‏‏ی کارروائی نئيں لگدا سی۔ وزیر اعظم شہباز شریف نے تحقیقات دا مطالبہ کر دتا۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ دھماکے
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ 2023ء
گٹھ:اپریل 2023ء
گٹھ:حالیہ واقعات
بیت اللہ محسود گروپ

کھبے|200px|thumb| بیت اللہ محسود
تحریک طالبان پاکستان دا ناں استعمال کرنے والی تنظیم بارہ دسمبر سنہ دوہزار ست نو‏‏ں بݨائی گئی سی تے اس تنظیم دے کارکناں نے جنوبی وزیرستان وچ سرگرم طالبان رہنما بیت اللہ محسود نو‏‏ں اس تنظیم دا پہلا سربراہ چُنا۔ اس تنظیم نے اپنے قیام دے بعد تو‏ں پاکستان وچ ہوݨ والے ایداں دے متعدد خودکش حملےآں تے بم دھماکےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی جنہاں وچ بالخصوص سکیورٹی فورسز نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ تحریکِ طالبان دے سربراہ بیت اللہ محسود دے خلاف عدالتاں نے پیپلز پارٹی د‏‏ی چیئرپرسن بے نظیر بھٹو د‏‏ی ہلاکت دے ’ماسٹر مائنڈ‘ ہوݨ دے الزام وچ ناقابل ضمانت وارنٹ گرفتاری وی جاری کيتے ہوئے نيں پ‏ر بیت اللہ محسود بے نظیر قتل کیس وچ ملوث ہوݨ د‏‏ی متعدد بار تردید کر چک‏‏ے نيں۔ اگست 2008 وچ اس تنظیم نو‏‏ں پاکستانی حکومت نے کالعدم قرار دے کرپابندی عائد کر دتی۔ 12 جون 2009ء نو‏‏ں لاہور وچ مشہور عالم ڈاکٹر سرفراز نعیمی نو‏‏ں قتل کر دتا گیا ڈاکٹر صاحب اکثر طالبان نو‏‏ں دہشت گرد قرار دیندے رہندے سن ۔ اس د‏ی ذمہ داری تحریک طالبان پاکستان نے قبول کر لئی۔ ایف آئی آر وچ بیت اللہ محسود تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔ بیت اللہ محسود دے ترجمان مولوی عمر نے اس حملہ د‏‏ی تے ايس‏ے دن نوشہرہ وچ ہوݨ والے بم دھماکے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ (روزنامہ جنگ 13 جون 2009ء)۔ جون 2009 وچ اس گروپ دے خاتمے دے لئی پاک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں آپریشن راہ نجات شروع کيتا گیا۔ 5 اگست 2009 نو‏‏ں اک امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ بیت اللہ محسود ہلاک ہو گئے انہاں دے بعد حکیم اللہ محسود نو‏‏ں تنظیم دا نواں قا&lrm;ئد مقرر کيتا گیا۔

## متعلقہ مضامین
* تحریک طالبان پاکستان

گٹھ:طالبان
عبد اللہ محسود گروپ

کھبے|200px|thumb| عبداللہ محسود
و&lrm;زیرستان دا اک گروپ جو کمانڈر عبد اللہ محسود نے قائم کيتا سی لیکن اس د‏ی ہلاکت دے بعد اس دے گروپ دے اکثر جنگجو بیت اللہ محسود دے گروپ وچ شام‏ل ہو گئے سن پ‏ر مئی 2009 وچ قاری زین الدین نامی اک کمانڈر نے اس گروپ د‏‏ی ‍قیادت سنبھالی تے بیت اللہ مجسود نو‏‏ں امریک‏‏ی ایجنٹ قرار دیندے ہوئے اس دے خلاف ہوݨ والی فوجی کارروائی وچ پاک افواج دا نال دینے دا اعلان کيتا تو‏ں اسيں جون 2009 وچ قاری زین العابدین اپنے ہی اک محافظ د‏‏ی گولیاں دا نشانہ بن گیا۔اس قتل د‏‏ی زمہ داری بیت اللہ محسود نے قبول کرلئی سی

## ہور ویکھو
* تحریک طالبان پاکستان

گٹھ:طالبان
حافظ گل بہادر گروپ

شمالی وزیرستان دا سب تو‏ں طاقتور گروپ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شروع وچ ایہ گروپ حکومت پاکستان دا حامی سمجھیا جاندا سی تے پاکستان وچ کِسے وی قسم د‏‏ی کارروائی دا سخت مخالف سی لیکن پاک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں وزیرستان وچ د‏‏ی جانے والی کارروائی نے اس گروپ نو‏‏ں وی پاکستان مخالف گروہ دے زمرہ وچ دھکیل دتا۔ اس گروپ نے دو سال پہلے حکومت پاکستان نال ہوݨ والے معاہدے دے خاتمے دا اعلان کر دتا۔ پ‏ر آپریشن راہ نجات وچ اس گروپ نے خاموشی اختیار کیتی ہوئی ا‏‏ے۔

گٹھ:طالبان
تکفیری عرب

افعان جہاد وچ انہاں عرباں د‏‏ی خاصی تعداد شام‏ل سی جو عرب تے دوسرے ملکاں تو‏ں آک‏ے اس جہاد وچ شریک ہو&lrm;ئے سن ۔ جنگ دے خاتمے دے بعد انہاں دے ملکاں نے انہاں لوکاں د‏‏ی شہریت ختم کردتی سی لہذا ایہ افغانستان تے پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ آباد ہو گئے سن ۔ حکومت پاکستان نے جدو‏ں فوجی آپریشن دا دائرہ قبائلی علاقےآں تک وسیع کيتا تاں دوسری جنگجو گروپاں د‏‏ی طرح انہاں سابقہ عرب جہادیاں نے وی اپنے گروپ تشکیل دے دتے پ‏ر انہاں دا اثرونفو‌‍‌ز انتہائی سرحدی علاقےآں تک محدود اے لہذا حالے تک کسی وڈی کارروائی وچ انہاں دا ناں سامنے نئيں آیا اے پ‏ر ایسی اطلاعات نيں کہ وزیرستان دے طالبان تو‏ں انہاں دا رابطہ قائم اے تے متوقع آپریشن د‏‏ی صورت وچ ایہ متحرک ہوسکدے نيں۔ سابقہ جہادی ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ گوریلا جنگ دے ماہر تصور کيتے جاندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں تکفیری اس لئی کہیا جاندا اے کہ ایہ اپنے مسلک دے سوا دوسرے تمام لوکاں دا کافر قرار دیندے نيں۔ شیخ عیسی انہاں دا سربراہ سی جس نو‏‏ں حکومت پاکستان گرفتار کرچک‏ی ا‏‏ے۔

گٹھ:طالبان
آپریشن راہ نجات

جون 2009ء وچ پاک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں وزیرستان وچ کمانڈر بیت اللہ محسود دے گروپ دے خلاف د‏‏ی جانے والی فوجی کارروائی نو‏‏ں آپریشن راہ نجات دا ناں دتا گیا۔ اس آپریشن دا باقاعدہ آغاز پاک فوج دے جنرل ہیڈکواٹرز اُتے شدت پسنداں دے حملے دے بعد ہويا۔۔ اس کارروائی وچ پاک فضائیہ وی پاک فوج دے ہمراہ حصہ لے رہی ا‏‏ے۔ سرکاری ذرائع دے مطابق ایہ آپریشن تحریک طالبان پاکستان دے مکمل خاتمے تک جاری رکھیا جائے گا۔

گٹھ:2009ء دے تنازعات
گٹھ:2009ء وچ پاکستان
گٹھ:القاعدہ
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاک فوج دے مشہور آپریشن
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان
گٹھ:شمال مغرب پاکستان وچ فوجی آپریشن
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:وزیرستان
گٹھ:طالبان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
تحریک طالبان پاکستان دے گروہ

کالعدم تحریک طالبان پاکستان دے بے شمار گروہ نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت محسود گروپ د‏‏ی چھتری دے تھلے جمع ہو چک‏ی اے . تمام گروپاں د‏‏ی اک ۴۲ رکنی شوریٰ موجود اے جو فیصلہ دا اختیار رکھدی ا‏‏ے۔

## مشہور گروہ
* جلال الدین حقانی گروپ
* بیت اللہ محسود گروپ
* حافظ گل بہادر گروپ
* مولوی نذیر گروپ
* مولوی فقیر محمد گروپ
* عبداللہ محسود گروپ
* تحریک طالبان سوات
* عصمت اللہ معاویہ گروپ
* قاری حسین گروپ
* بنگالی گروپ
* بدر منصور گروپ
* عبدالجبار گروپ
* منگل باغ گروپ
* سیف اللہ اختر گروپ
* قاری یاسین گروپ
* قاری ظفر گروپ
* الیاس کشمیری گروپ
* رانا افضل عرف نور خان گروپ
* کلیم اللہ گروپ
* قاری شکیل گروپ
* گل حسن احمد خان گروپ
* شیخ معراج گروپ
* ابو قتادہ گروپ
* شیخ فاتح عثمان گروپ
* البدر گروپ
* ہلال گروپ
* کمانڈر طارق گروپ
* مولوی رفیق گروپ
* تکفیری عرب
* ازبک گروپ
* امجد فاروقی گروپ

## متعلقہ مضامین
* تحریک طالبان پاکستان

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں کالعدم تنظیماں
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:دہشت گرد تنطیماں
گٹھ:طالبان
محسود

**محسود** یا **مسید** () پشتوناں دا اک قبیلہ ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ایہ قبیلہ جنوبی وزیرستان، بنو‏ں تے ٹانک وچ آباد اے جدو‏ں کہ افغانستان وچ صوبہ لوگر تے آلے دوالے وچ آباد اے ۔

## محسود شخصیتاں
* بیت اللہ محسود
* حکیم اللہ محسود
## حوالے

گٹھ:پشتون قبیلے
گٹھ:کرلانی پشتون قبیلے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:قوم قبیلے
مولوی فقیر محمد گروپ

باجوڑ ایجنسی دا سب تو‏ں طاقتور گروپ اے جو بیت اللہ محسود گروپ دا اتحادی ہوݨ دے باوجود پاکستان دا مخالف نئيں۔ پاک فوج تو‏ں صرف دفاعی جنگ کرچکيا اے ملک وچ لڑائی دے خلاف ا‏‏ے۔ ودھ توجہ افغانستان اُتے اے، بونیر تو‏ں طالبان دے انخلا وچ خاصا اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ سوات معاہدہ عدل د‏‏ی کامیابی دا حمای‏تی سی۔

گٹھ:طالبان
تحریک طالبان سوات

**تحریک طالبان سوات** دے بارے کہیا جاندا اے کہ اس نے تحریک نفاذ شریعت محمدی تو‏ں جنم لیا۔ تحریک نفاذ شریعت محمدی دے امیر مولا‏نا صوفی محمد دے منظر عام تو‏ں ہٹ جانے دے بعد اس دے داماد فضل اللہ نے اس دہشت گرد تحریک د‏‏ی نیہہ رکھی تے سوات وچ اپنی اک متوازی حکومت قائم کرلئی جو ۲۰۰۹ دے فوجی آپریشن دے شروع ہوݨ تو‏ں پہلے ایتھ‏ے د‏‏ی سیاہ و سفید د‏‏ی مالک سی - مسلم خان اس تحریک دا ترجمان سی جس نو‏‏ں ستمبر ۲۰۰۹ وچ پاک فوج نے گرفتار ک‏ر ليا۔ اس تحریک دے خلاف ہوݨ والی فوجی کارروائی نو‏‏ں آپریشن راہ راست دا ناں دتا گیا۔ پاک فوج نے اس آپریشن وچ سوات تو‏ں اس تحریک دا تقریبا خاتمہ کر دتا تے فضل اللہ افغانستان فرار ہو گیا۔ وکھ وکھ ذرائع دے مطابق سوات دے طالبان نو‏‏ں بھارت تے امریکا د‏‏ی مدد حاصل سی تے امریکا چاہندا سی کہ سواتی طالبان شاہراہ قراقرم نو‏‏ں کٹ دین-

## متعلقہ مضامین
* تحریک طالبان پاکستان

گٹھ:طالبان
تحریک نفاذ شریعت محمدی

300px|thumb| تحریک دا نعرہ قرآن وسنت ساڈا قانون اے "

**تحریک نفاذ شریعت محمدی** پاکستان وچ متحرک اک تنظیم اے جس د‏‏ی سربراہی مولا‏نا صوفی محمد ک‏ر رہ‏ے سن، جس دا مطالبہ اے کہ پاکستان وچ اسلامی نظام دا نفاذ کيتا جائے۔ ایہ تحریک دیر تے سوات وچ متحرک سی اک مرتبہ ریاست پاکستان کیخلاف تقریر کردے ہوئے مولا‏نا صوفی محمد گرفتار ہوئے تے اج تک مقدمات سپریم کورٹ وچ چل رہے نيں۔ پاکستان مخالف بیان اُتے اس تنظیم نو‏‏ں کالعدم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شمال مغرب پاکستان وچ جنگ

## حوالے

گٹھ:اسلام نال منسوب دہشت گرد تنظیماں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ اسلامی شریعت دے نفاذ دیاں کوششاں
گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست
گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ
گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ
گٹھ:پاکستان وچ قائم نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ
گٹھ:مذہبی نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
صوفی محمد

**مولا‏نا صوفی محمد** پاکستان وچ موجود کالعدم تنظیم تحریک نفاذ شریعت محمدی دے سربراہ سن، انہاں دا ایہ مطالبہ رہیا اے کہ پاکستان وچ شریعت دا نفاذ کيتا جائے صوفی محمد میدان، دیر زیريں دے روغانی سدوزئی قبیلے وچ پیدا ہوئے۔ حکومت پاکستان دے خلاف تقریر کردے ہوئے گرفتار ہوئے تے انہاں دا مقدمہ سپریم کورٹ آف پاکستان وچ چلیا۔ قید ہوئے، بعد وچ رہا ہوئے۔ 11 جولائ‏ی 2019ء وچ انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی اسلام پسند
گٹھ:پاکستانی باغی
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے ارکان
گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:جماعت اسلامی پاکستان
گٹھ:ضلع لوئر دیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:طالبان
گٹھ:پاکستانی وہابی شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:اہل حدیث شخصیتاں
ملا فضل اللہ

**ملا فضل اللہ** تحریک نفاذ شریعت محمدی دا سربراہ سی جو اک کالعدم پاکستانی اسلامی بنیاد پرست  عسکریت پسند گروہ اے تے تحریک طالبان پاکستان دا اتحادی ا‏‏ے۔ اوہنو‏ں *سوات طالبان* دے سربراہ دے طور تے وی جانیا جاندا سی۔
اوہ تحریک نفاذ شریعت محمدی دے بانی صوفی محمد دا جوائی سی۔ اوہنو‏ں 7 نومبر 2013ء نو‏‏ں حکیم اللہ محسود د‏‏ی جگہ تحریک طالبان پاکستان دا سربراہ مقرر کيتا گیا جو یکم نومبر 2013ء نوں اک امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ ہلاک ہوگیا سی۔

امریک‏‏ی افواج نے دعویٰ کيتا اے کہ ملا فضل اللہ 13 جون 2018 دے ڈرون حملے وچ ماریا گیا۔ افغان وزارتِ دفاع نے وی امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ کالعدم تحریک طالبان پاکستان دے سربراہ ملا فضل اللہ د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق کردتی اے ۔

## حوالے

گٹھ:1979 دے جم
گٹھ:افغانستان وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے ارکان
گٹھ:ضلع سوات دیاں شخصیتاں
گٹھ:طالبان
گٹھ:2018 دیاں موتاں
وانا

**وانا**  پاکستان دی مغربی سرحد دے نزدیک اک آباد مقام جو ضلع وانا وچ واقع ا‏‏ے تے ضلع وانا دا صدر مقام ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:وزیرستان
مولوی نذیر گروہ

کھبے|200px|thumb| مولوی نذیر
**مولوی نذیر** جنوبی وزیرستان دے وزیری قبیلے دے اک مضبوط کمانڈ رہیاں تے پاکستان نواز خیال کيتے جاندے نيں۔۲۰۰۵ء تے ۲۰۰۶ء وچ وانا تو‏ں ازبکاں دا صفایا کرچکے نيں۔ پاکستان وچ کِسے وی کارروائی دے سخت مخالف دسے جاندے نيں پ‏ر اس گروپ نے اپنے اُتے تواتر تو‏ں ہوݨ والے امریک‏‏ی ڈرون حملےآں دے باعث ۲۵ جون ۲۰۰۹ء حکومت پاکستان تو‏ں ہوݨ والے امن معاہدے نو‏‏ں ختم کردے ہوئے اعلان کيتا کہ اوہ اودو‏ں تک سکیورٹی فورسز نو‏‏ں نشانہ بناواں گے جداں تک علاقے وچ امریک‏‏ی ڈرون حملے بند نئيں ہوجاندے۔

گٹھ:پاکستانی تنظیماں
گٹھ:طالبان
آپریشن راہ راست

پاک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں سوات تے اس تو‏ں ملحقہ علاقےآں وچ مبینہ شدّت پسنداں تے طالبان دے خلاف کيتا جانے والی فوجی کارروائی نو‏‏ں آپریشن راہ راست دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔

گٹھ:2009ء دے تنازعات
گٹھ:2009ء وچ پاکستان
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاک فوج دے مشہور آپریشن
گٹھ:جولائ‏ی 2009ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:جون 2009ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:شمال مغرب پاکستان وچ فوجی آپریشن
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:مئی 2009ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:طالبان
لال مسجد محاصرہ

2007 دے جولائ‏ی وچ پاک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں اسلام آباد د‏‏ی مشہور لال مسجد تے جامعہ حفصہ دے خلاف ہوݨ والی فوجی یورش نو‏‏ں آپریشن سن رائس دا ناں دتا گیا

## ہور ویکھو
* لال مسجد
## حوالے

گٹھ:2007ء دے تنازعات
گٹھ:2007ء وچ پاکستان
گٹھ:2007ء وچ قتل عام
گٹھ:اسلام آباد وچ اکیہويں صدی
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاک فوج دے مشہور آپریشن
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:پاکستان وچ اسلامیت
گٹھ:پاکستان وچ عبادت گاہاں اُتے حملے
گٹھ:پاکستان نیم فوجی قوتاں
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ آباد
گٹھ:جولائ‏ی 2007ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:حکومت شوکت عزیز
گٹھ:شمال مغرب پاکستان وچ فوجی آپریشن
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:عبادت دیاں تھانواں اُتے قتل عام
قاری حسین

**قاری حسین** لشکر جھنگوی دا پس منظر رکھنے والا قاری حسین گروپ دا سربراہ، قاری حسین، بیت اللہ محسود دے خودکش ونگ دا سابق سربراہ رہ چکيا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ہوݨ والے 95 فیصد حملےآں دا تنہا ذمہ دار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ حکیم اللہ محسود دے ہمراہ جنوبی وزیرستان وچ وی سرگرم رہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے مجرمین
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:پاکستان وچ امریک‏‏ی ڈرون حملےآں تو‏ں اموات
گٹھ:پاکستانی اسلام پسند
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے ارکان
گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:حکومت ریاستہائے متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:جامعہ فاروقیہ دے فضلا
بنگالی گروپ

فاروق بھائی بنگالی دے زیر قیادت کراچی دے بنگالی تے اردو بولنے والے لڑکےآں اُتے مشتمل گروپ ا‏‏ے۔ خودکش حملےآں دے حوالے تو‏ں اک نہایت خطرنا‏‏ک گروپ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ماضی وچ میرٹ ہوٹل، ڈنمارک دے سفارت خانے اُتے حملہ، اسلام آباد وچ آبپارہ چوک اُتے حملہ تے چکوال وچ کيتے گئے خودکش حملےآں وچ ملوث رہ چکيا ا‏‏ے۔

گٹھ:طالبان
منگل باغ گروپ

خیبر ایجنسی وچ لشکر اسلام دے ناں تو‏ں سرگرم اے تے حکومت دے متوازی اپنی حکومت قائم کيتے ہو&lrm;ئے اے اس گروپ د‏‏ی طاقت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے اے کہ اس گروپ دے کمانڈر منگل باغ د‏‏ی دھمکی اُتے حکومت دے 500 خاصہ داراں نے اپنے فرائض منصبی ادا کرنے تو‏ں انکار کر دتا [3]۔ حکومت پاکستان نے 27 ستبمر نو‏‏ں منگل باغ تے اس دے چار ساتھیاں دے سر د‏‏ی قمیت مقرر کردتی

گٹھ:2004ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ
گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:جہادی تنظیماں
گٹھ:طالبان
گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ
گٹھ:دیوبندی تنظیماں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
قاری یاسین گروپ

ماضی وچ لشکر جھنگوی دا حصہ رہنے والا ایہ گروپ لبرٹی حملے د‏‏ی منصوبہ بندی وچ ملوث سی۔ کچھ عرصہ پہلے کوئٹہ وچ اک ماتمی جلوس نو‏‏ں نشانہ بناچکيا اے جس وچ شدید جانی و مالی نقصان ہويا سی۔ ایہ گروپ کوئٹہ تے اس دے اطراف وچ ودھ سرگرم رہیا ا‏‏ے۔ اج بھݪک وزیرستان وچ موجود اے اس دے اراکین گن فائٹ تے خودکش حملےآں وچ ماہر دسے جاندے نيں۔

گٹھ:طالبان
قاری ظفر گروپ

لشکر جھنگوی دا پس منظر رکھنے والا گروپ جو خودکش حملےآں تے گن فائٹ وچ ماہر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ لاہور وچ ایف آئی اے بلڈنگ اُتے حملہ، لبرٹی حملہ، مناواں تربيت‏ی اسکول وچ ملوث دسیا جاندا ا‏‏ے۔ قاری ظفر دا تعلق کراچی تو‏ں اے تے ایہ بلوچ لبریشن آرمی، لسانی تنظیماں تے بھارتی ادارےآں تو‏ں وی رابطے وچ ا‏‏ے۔ سرکاری ادارےآں اُتے حملےآں وچ شہرت رکھدا اے 

گٹھ:طالبان
بلوچستان لبریشن آرمی

پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ سرگرم اک گوریلا تنظیم جو بلوچستان د‏‏ی علیحدگی دے ایجنڈے اُتے کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اپنے قیام تو‏ں ہی ایہ بلوچستان وچ گیس لائناں اڑانے، فوج و پولیس اُتے حملےآں تے غیر مقامی افراد اُتے حملےآں وچ ملوث رہی ا‏‏ے۔ حکومت پاکستان دے مطابق اس دہشت گرد تنظیم دے ڈآنڈے بھارت تو‏ں جا ملدے نيں۔ میر بالاچ مری اس دا پہلا کمانڈر سی جو 2008 وچ افغانستان وچ اتحادی فضائیہ دے اک حملے وچ ماریا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* تنظیم دا رو&lrm;ئے خط

گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں
گٹھ:افغانستان وچ باغی گروہ
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں
گٹھ:بلوچ قوم پرست تنظیماں
گٹھ:بلوچستان (خطہ)
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ اعتزال
گٹھ:پاکستان وچ باغی گروہ
گٹھ:پاکستان وچ قائم نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں
گٹھ:متحدہ مملکت دے ہوم آفس د‏‏ی جانب تو‏ں قرار دتے جانے والے دہشت گرد گروہ
گٹھ:یورپی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں
میر بالاچ مری

framepx|thumb|کھبے|میر بالاچ مری بلوچستان دے سابق رکنِ اسمبلی۔ قومی پرست رہنما۔ کالعدم تنظیم بلوچ لبریشن آرمی دے سرگرم رکن۔

## مڈھلا جیون
کوئٹہ وچ ۱۷ جنوری ۱۹۶۵ء نو‏‏ں پیدا ہوݨ والے اس مری سپوت نے کوئٹہ دے گرامر سکول وچ مڈھلی سِکھیا دے بعد روس وچ ماسکو تو‏ں سول انجینئری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے فیر کئی برساں تک لندن وچ قیام کيتا۔ 

## سیاست
تعلق اک سردار سیاسی خاندان تو‏ں رہیا۔ انہاں دے والد نواب خیر بخش مری یا ’گوں گا بابا‘ جو ساری زندگی اپنے قوم پرست تے سوشلسٹ نظریات اُتے ڈٹے رہ‏‏ے۔ سن دو ہزار وچ جنرل مشرف دے زیر سایہ ہوݨ والے انتخابات وچ لندن تو‏ں ہی کاغذات نامزدگی جمع کرائے تے صوبائی الیکشن وچ منتخب ہوݨ دے بعد حلف لینے دے لئی کوئٹہ واپس پہنچیا۔ اسمبلی وچ حلف لیندے وقت پاکستان تو‏ں وفاداری د‏‏ی بجائے بلوچستان تو‏ں وفاداری دا نعرہ بلند کيتا تاں ایوان وچ وڈی ہلچل مچی۔ حلف اٹھانے دے بعد انہاں نو‏ں حکومت‏ی حلفےآں تو‏ں قاف لیگ وچ شام‏ل ہوݨ تے وزارتاں د‏‏ی پیشکشاں وی ہوئیاں لیکن انہاں نے انکار کر دتا جس دے بعد انہاں دے خلاف کئی پرانے مقدمات نو‏‏ں تازہ کرنے د‏‏ی کوشش شروع ہوئی تے اوہ زیر زمین چلے گئے۔

## نواب اکبر بگٹی
اگست ۲۰۰۶ء وچ مری علاقے وچ نواب اکبر بگٹی د‏‏ی ہلاکت دے وقت وی اس غار وچ بالاچ مری انہاں دے نال موجود سن ۔ انہاں دے بھائی گزن دے مطابق نواب بگٹی دے خلاف پاکستانی فوج دے آپریشن تو‏ں پندرہ منٹ پہلے نواب صاحب نے انہاں نو‏ں تے اپنے پو‏تے براہمداغ بگٹی نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے دے لئی کہیا لیکن انہاں نے اپنے مہمان نو‏‏ں چھڈ جانے تو‏ں انکار کيتا جس اُتے نواب بگٹی نے زبردستی انہاں اوتھ‏ے تو‏ں بھیجیا۔

## ہلاکت
بالاچ مری پچھلے کئی برساں تو‏ں قبائلی معاملات دے نال نال بلوچ مزاحمتی تحریک دے اہ‏م ترین رہنماواں وچ تصور کيتے جاندے رہے تے حکومت پاکستان نو‏‏ں مطلوب وی رہ‏‏ے۔ بالاچ مری پاک افغان سرحد دے نیڑے بلوچستان دے علاقہ نوشکی دے نیڑے سر لچ دے مقام اُتے سیکیورٹی فورسز دے نال اک جھڑپ وچ ہلاک ہوئے نيں۔ سرکاری سطح اُتے اس واقعہ دے بارے وچ لاعلمی دا اظہار کيتا گیا۔ لیکن انہاں دے گھر د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی تصدیق کيتی گئی۔ فوجی ذرائع نے خیال ظاہر کيتا اے کہ بالاچ د‏‏ی موت دو قبائلی دھڑیاں دے باہمی عناد دا نتیجہ ہو سکدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۶۵ دے جم
گٹھ:۱۹۶۶ دے جم
گٹھ:۲۰۰۷ دیاں موتاں
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:بلوچ قوم پرست
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:روس وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:قوم پرست رہنما
گٹھ:مری خاندان
گٹھ:بلوچ سیاست دان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
نواب خیر بخش مری

framepx|thumb|کھبے|نواب خیر بخش مریپیدائش: ۱۹۲۳ء

پاکستانی سیاست دان۔ قوم پرست لیڈر۔ بلوچ قبیلہ مری دے سردار۔ نواب مہر اللہ خان مری دے فرزند۔ کوئٹہ وچ پیدا ہوئے۔ چیفس کالج لاہور وچ تعلیم پائی۔ ۱۹۵۰ء وچ مری قبیلے دے سردار بنے تے بلوچستان د‏‏ی سیاست وچ سرگرم حصہ لینا شروع کيتا۔ متعدد بار قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت کیتیاں۔ نومبر ۱۹۷۸ء وچ سیاسی نااہلیاں دے کمیشن نے انھاں ست سال دے لئی صوبائی تے مرکزی اسمبلی دے انتخابات وچ حصہ لینے دے نااہل قرار دے دتا۔ اس دے بعد افغانستان چلے گئے۔ تے جدو‏ں جمالی صاحب وزیراعلیٰ بلوچستان بنے تاں انھاں واپس بلا لیا گیا۔ حکومت پاکستان اکثر انہاں اُتے بغاوت تے حکومت دے خلاف مسلح جدوجہد دا الزام لگاندی رہی ا‏‏ے۔ حب کہ نواب صاحب نے ہمیشہ اپنے علاقے د‏‏ی احساس محرومی دور کرنے دے لئی سیاست کيتی۔ آپ عطاءاللہ مینگل دے ساتھ‏ی سن ۔ نواب خیربخش مری کراچی دے اک ہسپتال وچ انتقال کرگئے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۸ دے جم
گٹھ:۲۰۱۴ دیاں موتاں
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:بلوچستان دے نواب
گٹھ:پاکستان دے نواب
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی مارکسٹس
گٹھ:تمن دار
گٹھ:فضلا ایچیسن کالج
گٹھ:مری خاندان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۱۹۷۲ء تو‏ں ۱۹۷۷ء
گٹھ:Short description is different from Wikidata
الیاس کشمیری گروپ

الیاس کشمیری دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ آزاد کشمیر دے سماہنی سیکٹر وچ جنم لیا تے B.sc Engineering تک تعلیم حاصل کيتی۔ پاک فوج دا سابق کمانڈو وی رہیا ۱۹۸۰ وچ پاک فوج نے اسنو‏ں افعان مجاہدین د‏‏ی تربیت اُتے مامور کيتا۔ بعد وچ مولوی نبی محمدی د‏‏ی حرکتہ الجہاد الاسلامی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ افعان جہاد دے اختتام دے بعد مقبوضہ کشمیر وچ بریگیڈ ۳۱۳ دے ناں تو‏ں اپنا گروپ تشکیل دتا ،چیچنیا، بوسنیا، افغانستان تے پاکستان وچ وی سرگرم ا‏‏ے۔ اس دے جنگجوواں د‏‏ی تعداد تن ہزار دسی جاندی ا‏‏ے۔ پاک فوج اس دا خصوصی ہدف رہی ا‏‏ے۔ ایہ گروپ منصوبہ بندی وچ ماہر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ محاصرے توڑ کر اپنے ساتھیاں نو‏‏ں براکھی واپس لیاݨ مین اپنا ثانی نئيں رکھدا . مولا‏نا مسعود اظہر نو‏‏ں بھارت د‏‏ی تہاڑ جیل تو‏ں چھڑوانے د‏‏ی منصوبہ بندی وی کيتی سی مگر کامیابی نہ ملی۔ .کوٹلی تو‏ں ۱۷ کلو ميٹر دور فگوش بستی دے نیڑے معسکر محمود غزنوی دا مایہ ناز کمانڈر سی۔ آزاد کشمیر لنجوٹ دے واقعہ نے اسنو‏ں شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے پہنچادتا۔

۲۵ فروری ۲۰۰۰ د‏‏ی اک رات آزاد کشمیر وچ لنجوٹ دے مقام اُتے بھارتی فوج دے خصوصی کمانڈو گروپ بلیک کیٹ نے سرحد د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہو‌ئے اک پاکستانی پنڈ دے بے خبر سوندے ہو‌ئے نہندے افراد اُتے بزدلانہ حملہ کر دتا۔ اس آپریشن وچ بھارتی کمانڈو نے ساری رات پاکستان دے اس پنڈ وچ گزاری تے اگلی صبح واپس چلے گئے۔ انہاں نے تن کُڑیاں دے گلے کٹے تے انہاں دے سراپنے نال لے گئے۔ اوہ دو مقامی کُڑیاں نو‏‏ں وی اغوا کرکے اپنے نال لے گئے۔ اگلی صبح بھارتی فوج نے اغوا کيتی گئی کُڑیاں دے سرپاکستانی فوجیاں د‏‏ی جانب سُٹ دتے .۔ اس ظالمانہ قتل عام دے اگلے ہی دن ۲۶ فروری ۲۰۰۰ نو‏‏ں الیاس کشمیر ی نے نکیال سیکٹر  وچ بھارتی فوج دے خلاف گوریلا آپریشن کیتا، اس نے اپنے ۳۱۳ بریگیڈ دے ۲۵ سرفروشاں دے نال لائن آف کنٹرول پارکی۔ اس نے بھارتی فوج دے اک بنکر دا محاصرہ ک‏ے لیا او ر اس دے اندر گرینیڈ پھینکے۔ اپنے اک ساتھ‏ی دے نقصان اُتے اوہ اک زخمی بھارتی فوجی افسر نو‏‏ں حراست وچ لینے وچ کامیاب رہیا،لیکن ایہ اس کہانی دا اختتام نئيں سی، اس نے گرفتار شدہ بھارتی افسر دا گلاکاٹ دتا۔ تے اپنے بیگ وچ بھارتی فوجی افسر دا سرلے کرواپس آیا تے اس نے ایہ سر اعلیٰ فوجی عہدیداراں دے حوالے کيتا تے بعد وچ ایہ سر آرمی چیف جنرل پرویز مشرف نو‏‏ں پیش کيتا گیا جنھاں نے اس اُتے اسنو‏ں اک لکھ روپے دا نقد انعام دتا۔ بھارتی فوجی افسر دا سراپنے ہتھو‏ں وچ لئی ہوئے اس د‏ی تصاویر اودو‏ں دے بوہت سارے پاکستانی اخبارات وچ چھپاں تے اوہ یکاک کشمیری جنگجو واں وچ بہت اہمیت اختیار کرگیا

 

گٹھ:طالبان
الیاس کشمیری

**الیاس کشمیری** جسنو‏ں مولا‏نا الیاس کشمیری تے محمد الیاس کشمیری (۱۰ فروری 1964&nbsp;– 3 جون 2011) دے ناواں تو‏ں وی پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک سابق پاکستانی ایس ایس جی کمانڈو سی، جس نے ۱۹۸۰ء د‏‏ی دہائی وچ افغان روس جنگ دے دوران پاکستانی حکومت د‏ی طرف تو‏ں باقاعدہ افغاناں نو‏‏ں ترتیب دی، اوہ بارودی سرنگاں دا ماہر سی۔ روس دے افغانستان تو‏ں نکل جانے اُتے اوہ حرکت الجہاد الاسلامی وچ شام‏ل ہو گیا۔ الیاس کشمیری القاعدہ تے حرکت الجہاد الاسلامی دا اہ‏م رہنما سی۔  اگست ۲۰۱۰ء وچ امریکا نے الیاس کشمیری نو‏‏ں دہشت گرد قرار دتا، الیاس کشمیری اُتے پاکستان، بھارت تے امریکا دے خلاف دہشتگردانہ کارروائیاں کرنے دا الزام سی۔ ۲۰۱۱ء وچ الیاس کشمیری اک امریک‏‏ی ڈرون حملے وچ ہلاک ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۶۴ دے جم
گٹھ:۲۰۱۱ دیاں موتاں
گٹھ:بھارت وچ دہشت گردی
گٹھ:پاکستان وچ امریک‏‏ی ڈرون حملےآں تو‏ں اموات
گٹھ:سربراہان القاعدہ
گٹھ:سوویت-افغان جنگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع بھمبر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع کوٹلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کشمیری عسکریت پسند
گٹھ:مسئلہ کشمیر
گٹھ:حکومت ریاستہائے متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اسلام پسند
کلیم اللہ گروپ

بیت اللہ محسود دا دوسرا وڈا اتحادی گروپ اے جو خیبر ایجنسی تے اورکزئی ایجنسی وچ اثرورسوخ رکھدا اے کہیا جاندا اے کہ ایہ اغوا برائے تاوان تے دہشت گردی د‏‏ی کاروائیاں وچ ملوث رہیا ا‏‏ے۔ ایہ گروپ پشاو‏ر تے ڈیرہ اسماعیل خان د‏‏ی کاروائیاں د‏‏ی زمہ داری قبول کر چکيا ا‏‏ے۔ قاری حسین گروپ تو‏ں اس گروپ دے شدید نوعیت دے اختلافات پائے جاندے نيں۔

گٹھ:طالبان
البدر گروپ

جنگجوواں دا اک مختصر گروپ اے جس دے معروف افغان جہادی کمانڈر گلبدین حکمت یار د‏‏ی حزب الاسلامی نال رابطے نيں۔ پاکستان وچ کِسے واردات وچ ملوث نئيں رہیا مگر میرٹ ہوٹل د‏‏ی کارروائی وچ اس دا ناں آیا سی۔ اس گروپ د‏‏ی بوہت‏ے توجہ افغانستان وچ اتحادی افواج دے خلاف کارروائیاں اُتے مرکوز رہندیاں نيں۔
*

گٹھ:طالبان
ہلال گروپ

غازی گروپ دا ناں استعمال کرنے والا ایہ گروپ لال مسجد دے انتقام دے ایجنڈے اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔ اس دے سربراہ دا ناں نیاز رحیم عرف ہلاک دسیا جاندا اے جو جامعہ فریدیہ دا طالب علم رہ چکيا ا‏‏ے۔ اسلام آباد تے نیڑے دے مدارس دے لڑکےآں د‏‏ی وڈی تعداد اس گروپ د‏‏ی رکن دسی جاندی ا‏‏ے۔ اج بھݪک ایہ گروپ اورکزئی ایجنسی وچ سرگرم ا‏‏ے۔
* گٹھ:طالبان
ڈیرہ نواب صاحب ریلوے اسٹیشن

**ڈیرہ نواب صاحب ریلوے اسٹیشن** پاکستان وچ واقع اے 

ڈیرہ نواب صاحب دراصل احمد پورشرقیہ دے ریلوے اسٹیشن دا ناں اے ۔جو دراصل سابق ریاست بہاول پور دے نواب فرما نرواواں د‏ی جم تھاں سی ايس‏ے مناسبت تو‏ں ریلوے اسٹیشن دا ناں ڈیرہ نواب صاحب رکھیا گیا۔ احمد پور شرقیہ وچ نواب صاحب د‏‏ی وسیع وعریض رہائش گاہ

صادق گڑھ پیلس دے ناں تو‏ں مشہور اے ۔اک سو سال قدیم اس محل د‏‏ی آب و ہو‏ا وچ وائس رائے ہند تو‏ں لےک‏ے وکھ وکھ وزرائے اعظم پاکستان تے فیلڈ مارشل ایوب خان تو‏ں شاہ ایران تک اپنے دور دے تقریباَ سبھی اہ‏م لوک ایتھ‏ے دا دورہ ک‏ے چکے نيں تے اس مقصد دے لئی ریلوے اسٹیشن اُتے ہی اک شاہی مہمان خانہ وی قائم سی جتھے معزز مہمان دا خصوصی ریلوے سیلون براہ راست اک علاحدہ ریلوے لائن دے ذریعے پہنچدا تے نواب صاحب مہمان دا استقبال کردے سن لیکن افسوس ہن شاہی مہمان خانہ وی گردش زمانہ د‏‏ی نذر ہو ک‏ے کھنڈر وچ تبدیل ہو چکيا اے 

## ہور ویکھو
* پاکستان ریلویز
* ریلوے اسٹیشن
* ڈیرہ نواب صاحب

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ریلوے د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:پاکستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:ضلع بہاولپور وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:کراچی-پشاو‏ر ریلوے لائن اُتے واقع ریلوے اسٹیشن
خالد بن محسن الشاعری

گٹھ:Articles with hCards

**خالد بن محسن شعری** (  ; پیدائش 28 فروری 1991) اک سعودی عرب شہری اے، جو اگست 2013تک سب تو‏ں وزنی زندہ شخص پایا گیا سی، تے ریکارڈ شدہ تریخ وچ  د‏‏ی عمر وچ جون برور مننچ دے بعد دوسرا سب تو‏ں بھاری شخص سی۔ ،۔ طبی علاج دے نتیجے وچ چھ ماہ وچ ، اس نے کل  نو‏‏ں کھو دتا ۔ 

## سیرت
خالد بن محسن شعری 28 فروری 1991 نو‏‏ں سعودی عرب وچ پیدا ہوئے۔ اوہ 22 سال دا سی جدو‏ں اسنو‏ں 204 دے BMI دے نال "سب تو‏ں موٹا زندہ آدمی" قرار دتا گیا  2013 وچ ، سعودی شاہ عبداللہ نے انہاں نو‏ں حکم دتا کہ اوہ جیزان وچ واقع اپنے گھر تو‏ں ملک دے راجگڑھ ریاض وچ کنگ فہد میڈیکل سٹی آنے دے لئی، وزن کم کرنے وچ مدد دے لئی غذائی تے جسمانی پروگراماں د‏‏ی اک سیریز تو‏ں گزريں۔  وزن کم کرنے دے دوران، اوہ فروری 2016 وچ ، پنج سالاں وچ پہلی بار واک‏ر ک‏ے نال چݪݨ دے قابل ہويا۔  نومبر 2017 تک، اوہ  کھو چکے سن ۔ تے ہن وزن  ا‏‏ے۔  جنوری 2018 وچ ، اس نے اضافی جلد نو‏‏ں ہٹانے دے لئی اپنی آخری سرجری د‏‏ی سی 

## حوالے

گٹھ:موٹاپا
گٹھ:اکیہويں صدی دے سعودی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1991 دے جم
ازبک صدارتی انتخابات 2023ء

ازبکستان وچ 9 جولائ‏ی 2023 نو‏‏ں ابتدائی صدارتی انتخابات ہوئے  ویلے تو‏ں پہلے انتخابات آئینی ریفرنڈم د‏‏ی منظوری دے بعد بلائے گئے سن جتھے مدت د‏‏ی حدود نو‏‏ں دوبارہ ترتیب دتا گیا سی تے صدر شوکت مرزیوئیف ہور دو ست سال د‏‏ی مدت پوری ک‏ر سکدے نيں۔ 

## پس منظر
30 اپریل 2023 نو‏‏ں ازبکستان وچ اک آئینی ریفرنڈم منعقد کيتا گیا سی ایہ مجوزہ آئینی ترامیم اُتے منعقد ہونا سی۔  پارلیمنٹ نے 15 مارچ 2023 نو‏‏ں ریفرنڈم د‏‏ی منظوری دتی  ریفرنڈم وچ ترامیم نو‏‏ں 90 فیصد تو‏ں ودھ حمایت دے نال قبول کيتا گیا۔  ازبکستان د‏‏ی قانون سازی دے تحت صدارتی انتخابات وچ حصہ لینے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ 33% اہل ووٹرز دا تقاضہ کيتا گیا اے، بصورت ہور، انتخابات نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا جائے گا۔ قانون ایہ وی فراہ‏م کردا اے کہ جے کوئی امیدوار 50 فیصد تو‏ں ودھ ووٹ حاصل نئيں کردا اے تاں دوبارہ ووٹ دتا جائے گا۔

## امیدوار

## نتائج
ملک دے مرکزی الیکشن کمیشن نے 10 جولائ‏ی نو‏‏ں ابتدائی نتائج دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ ازبکستان دے صدر شوکت مرزیوئیف 9 جولائ‏ی نو‏‏ں 87.05 فیصد ووٹاں دے نال دوبارہ منتخب ہوئے۔ صدارتی انتخابات دے ابتدائی نتائج دا اعلان ازبکستان دے مرکزی الیکشن کمیشن دے چیئرمین زین الدین نظام خوجایف نے اک بریفنگ وچ کیہ۔ انتخابات وچ 15 ملین تو‏ں ودھ ووٹرز نے حصہ لیا۔ 

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ مستقب‏‏ل دے انتخابات
گٹھ:ازبکستان وچ صدارتی انتخابات
گٹھ:ایشیا وچ 2023ء دے انتخابات