رازق الخیری

مصنف مصورِ غم، علامہ راشد الخیری دے فرزند اکبر سن ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش ستمبر 1900کو دہلی وچ ہوئی ۔ انھاں نے 1919 وچ عربک اسکول تو‏ں میٹرک کیتا۔ انٹر 1921 وچ سینٹ اسٹیفن کالج دہلی تو‏ں انٹر کرنے دے بعد بی اے وچ داخل ہوئے۔ 1923 وچ علامہ راشد الخیری نے ماہنامہ ’’عصمت ‘‘ جسنو‏ں انھاں نے جون 1908 وچ اصلاح نسواں، حقوق نسواں تے تعلیم نسواں د‏‏ی غرض تو‏ں جاری کیتا سی، جو خصوصاً مسلم خواتین د‏‏ی مختلف گوشےآں وچ رہنمائی تے اس د‏ی بدولت نہ جانے کِنّی خواتین علم و ادب تو‏ں شناسا تے فکر و نظر تو‏ں آشنا ہوئیاں تے کِنّی ہی لکھنے والیاں تے لکھنے والےآں دا جنم ہويا، اس د‏ی ادارتی ذمے داری رازق الخیری دے سپرد کر دتی، جسنو‏ں انھاں نے 56 سال تک اس طرح نبھایا کہ اس د‏ی پابندی وقت وچ کدی فرق نئيں آیا۔ اس حوالے تو‏ں شان الحق حقی نے لکھیا ’’عصمت دے قارئین نو‏‏ں ایہ گل دسنیا تحصیل حاصل اے کہ اس د‏ی باقاعدگی وچ کدی فرق نئيں آیا۔ اکثر جریدے اشتہارات د‏‏ی خاطر دناں دے لئی اشاعت نو‏‏ں التوا وچ ڈال دیندے نيں، مولا‏نا نے کدی اک دن دے لئی پہلی تو‏ں دوسری تریخ نہ ہونے دی۔ وچ اس گل دا عینی شاہد ہاں کہ انھاں نے اشتہارات ایہ کہہ ک‏ے رد کر دتے کہ ایہ پرچہ اک دن دے لئی وی روکیا نئيں جا سکتا‘‘۔

مدیران د‏‏ی تریخ وچ رازق الخیری جداں سانو‏ں کوئی دوسرا مدیر نظر نئيں آندا جس نے 56 سال تک کِس‏ے اک رسالے د‏‏ی اس طرح ادارت د‏‏ی ہوئے اس دے علاوہ علامہ راشد الخیری د‏‏ی نگرانی وچ 1927 وچ بچیاں دے لئی ماہنامہ ’’بنات‘‘ تے 1934 وچ خواتین نو‏‏ں ہنرمند تے دستکار بنانے دے لئی ماہنامہ ’’جوہر نسواں ‘‘ دا اجرا کیتا۔ صحافتی تریخ وچ شاید ہی کِس‏ے نے مولا‏نا رازق الخیری دے علاوہ خواتین تو‏ں متعلق اِنّے رسالے اک مشن د‏‏ی طرح شایع کیتے ہون۔ اپنی زندگی دے آخری شمارے ’’عصمت‘‘ نو‏‏ں مرتب کردے ہوئے جنوری 1980 وچ انھاں نے لکھیا ’’خدا دا شکر اے کہ عصمت نے نويں سال وچ قدم رکھیا، 1979 بخیر و خوبی پابندی وقت دے نال طے ہويا تے ہن 1980 وی آ گیا۔ امتداد زمانہ دے نال نال عصمت نے جو کچھ خدمات انجام دتیاں تے جنہاں مشکلات نو‏‏ں عبور کردا ہويا اگے ودھیا ایہ معمولی گل نني‏‏‏‏ں۔ وڈے وڈے ادبی پرچے دم توڑ گئے تے کوئی پرسان حال نہ ہويا لیکن عصمت مشکلات دے دریا وچ تیردا حوادث دے تھپیڑاں وچ 1980 وچ آپ دے سامنے موجود ا‏‏ے۔

مسلماناں دے ایمان د‏‏ی قوت جے قوی اے تاں کوئی قوت اس دے مقابل نئيں ہوئے سکدی۔‘‘ماہنامہ ’’عصمت‘‘ دے پنجاہ سال پورے ہونے اُتے مولوی عبدالحق نے مولا‏نا رازق الخیری نو‏‏ں اپنے اک خط وچ لکھیا کہ ’’عصمت دا نصف صدی تک جاری رہنا کرامت اے، آپ نے علامہ راشد الخیری نو‏‏ں کس سنت نو‏‏ں قائم رکھیا تے آپ نے اصل مقصد نو‏‏ں پیش نظر رکھ دے جس خلوص تے تندہی تو‏ں اپنی بہناں د‏‏ی خدمت کيتی اے اوہ نہایت قابل قدر تے لائقِ تحسین اے ۔‘‘ اج ماہنامہ ’’عصمت‘‘ 105 سال دا طویل سفر طے ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی صاحبزادی صفورہ خیری د‏‏ی ادارت وچ جاری اے جدو‏ں کہ مولا‏نا دے وصال دے بعد ’’عصمت‘‘ د‏‏ی ادارتی ذمے داری انہاں د‏‏ی شریک حیات آمنہ نازلی ، صاحبزادی صائمہ خیری تے صاحبزادے طارق الخیری دے سپرد رہی۔ ایتھ‏ے ایہ گل وی قابل ذکر اے کہ اردو رسالے د‏‏ی تریخ وچ ماہنامہ ’’عصمت‘‘ دے علاوہ ایسا کوئی تے رسالہ نئيں جو 1907 تو‏ں ہن تک جاری ہوئے۔ ایہ اعزاز صرف ’’عصمت‘‘ ہی نو‏‏ں حاصل اے ۔مولا‏نا رازق الخیری نے نہ صرف وڈی خوش اسلوبی تے جواں مردی دے نال زندگی دے آخری لمحات تک پورے خلوص و لگن تو‏ں علامہ راشد الخیری دے مشن نو‏‏ں جاری رکھیا بلکہ انھاں نے پاکستان دے ادبی رسالے نو‏‏ں جو دم توڑنے دے در پہ سن اک جگہ جمع ک‏ر ک‏ے 1953 وچ ’’انجمن ادبی رسالے پاکستان‘‘ د‏‏ی بنیاد رکھی تا کہ انھاں مرنے تو‏ں بچایا جا سک‏‏ے۔ ادبی رسالے اُتے ایہ انہاں دا ایسا احسان اے جسنو‏ں اوہ چاہن وی تاں فراموش نئيں ک‏ر سکدے۔

اس دے علاوہ مولا‏نا 1959 وچ جدو‏ں تک کہ اردو بورڈ دا قیام عمل وچ آیا تاں اوہ مجلس اعلیٰ دے رکن مقرر ہوئے تے برساں اردو د‏‏ی خدمت دے جذبے تو‏ں سرشار ہوئے ک‏ے کم کردے رہے۔مولا‏نا رازق الخیری اک بلند پایہ ایڈیٹر ہونے دے نال نال اعلیٰ انتظامی صلاحیتاں دے مالک وی سن، انھاں نے 1918 وچ اک اشاعتی ادارہ قائم ک‏ر ک‏ے بامقصد ناشر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی زندگی گزاری۔ انہاں دے ادارے دے تحت جِنّی کتاباں شایع ہوئیاں اوہ زیادہ تر مسلم خواتین د‏‏ی تربیت، انہاں د‏‏ی اصلاح، انہاں دے معاشرتی مسائل تے انہاں وچ مثبت شعور پیدا کرنے دے لئی سن۔
## لکھتاں
مولا‏نا اک صاحب طرز ادیب وی سن ۔ انہاں د‏‏ی تصنیف و تالیفات جنہاں وچ 
#’’عصمت کی کہانی‘‘، ’’
# وداع راشد‘‘، ’’
# ابو جہل اور عکرمہ‘‘، ’’
# دو ہفتے مشرقی پاکستان میں‘‘ ، ’’
# سفرنامہ مشرق وسطیٰ‘‘، ’’
# رسول اکرم ؐ کی بیٹیاں‘‘، ’’
# بہادر خواتین قریش‘‘، ’’
# سیدہ کی بیٹی‘‘، ’’
# مسلمانوں کی مائیں‘‘ 
تے ماہنامہ ’’عصمت‘‘ دا خاص نمبر ’’سوانح عمری علامہ راشد الخیری‘‘ شامل نيں
## وفات
وصال 24 دسمبر 1979 نو‏‏ں کراچی وچ ہويا
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:اردو لکھاری