open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
علی بھائی ملا جیونجی

علی بھائی ملّا جیونجی (پیدائش ۱۸۵۶ء - ۱۹۳۶ء) اک ہندوستانی تاجر،سیاست دان تے انسانیت دا ہمدرد سی۔

اس نے جدید دور دے کینیا د‏‏ی نوآبادی د‏‏ی ترقی وچ اک بہت اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 
جیونجی کراچی وچ پیدا ہويا مگر بعد وچ بمبئی بھارت وچ رہائش رکھی۔
اس دے شیعہ داؤدی مقامی والدین آبائی طور اُتے مغربی ریاست موجودہ گجرات نال تعلق رکھدے سن ۔

اس نے بوہت گھٹ تعلیم حاصل کيتی تے اپنے والد د‏‏ی وفات ہو جانے اُتے اس نے اک سیاح د‏‏ی حیثیت تو‏ں سمندری سفر کرنا شروع کيتا۔ اس نے مشرقی افریقہ وچ آباد ہوݨ تو‏ں پہلے ہندوستان بھر تے آسٹریلیا دا سفر کيتا۔ 

۱۸۹۵ء وچ ایم-اے جیونجی آف کراچی ہی اکھوایا جاندا سی۔ اودو‏ں اس تو‏ں کینیا ، یوگنڈا ریلوے د‏‏ی تعمیر تے مزدور فراہمی دے لئی شاہی برطانوی ایسٹ کمپنی نے معاہدہ کيتا۔ اس نے برطانوی بھارت گجرات تو‏ں اپنے کارکن کم دے لئی بلائے۔ پہلا گروہ تقریباً ۳۵۰ مرداں اُتے مشتمل سی۔ تے اگلے چھ سالاں وچ ایہ تعداد ۳۱٬۸۹۵ ہو گئی۔ انہاں کم کرنے والےآں وچ بوہت‏ے سکھ، مسلم تے ہندو شام‏ل سن جنہاں نے ہنرمند مزدوراں، کاریگراں، معماراں، بڑھئیاں، پلمبراں ،موٹر مکینک تے الیکٹرک مستریاں دے طور اُتے کم کيتا۔ 
ریلوے د‏‏ی تعمیر جیونجی دے لئی بہت منافع بخش ثابت ہوئی

۔ اس نے ممباسا وچ دفتر کھولیا تے اس علاقے دے ہور کاروباری مفادات وچ شام‏ل ہويا۔ اس د‏ی فرم نے ممباسا- کیسومو ریلوے دے نال تمام سرکاری دفاتر، ریلوے اسٹیشناں تے پوسٹ دفتراں دے تعمیرا‏تی معاہدے کيتے۔

اس نے شہر دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بہت ساری سرمایہ کاری کيتی۔ نیروبی د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے ۱۹۰۴ء وچ جیونجی باغات د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ سال ۱۹۰۶ء وچ اس نے نیروبی دے لوکاں نو‏‏ں ایہ پرسکو‏ن و تفریحی جگہ دے طور اُتے دے دیے۔ ایہ باغات ۱۹۹۱ء وچ خبراں دے عنوانات دا موضوع بن گئے سن ۔ جتھے کچھ اثر رسوغ رکھنے والے رہنماواں نے انہاں باغات نو‏‏ں تجارتی پلاٹ وچ بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی سی جتھے اوہ ملٹی اسٹوری کار پارک د‏‏ی تعمیر دا ارادہ رکھدے سن جو جیونجی د‏‏ی خواہش دے خلاف سی۔ جیونجی د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی دھی شیريں نجم الدین جو اودو‏ں زندہ سی ، نیروبی گئی تاکہ زمین دے اس ٹکڑے اُتے ترقی دے اس منصوبہ نو‏‏ں رکوا سک‏‏ے۔
## حوالے

## ادب
* Patel, Zarina *Alibhai Mulla Jeevanjee* East Africa Publishers Education LTD (2002) 

گٹھ:۱۸۵۶ دے جم
گٹھ:۱۹۳۹ دیاں موتاں
گٹھ:1856 دے جم
گٹھ:1939 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اسماعیلی
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:داؤدی بوہرہ
گٹھ:کینیائی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:کینیائی مسلم
گٹھ:کینیائی ہمدرد عوام
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
نگار خانم

**نگار خانم** 
(۱۸۵۶ء – ۱ اپریل ۱۹۱۸ء) ()
اک عثمانی شاعرہ سی، جس نے جدید مغربی اسلوب نو‏‏ں نسائی انداز وچ پیش کيتا۔ اوہ بعد وچ دور تنظیمات ترکی شاعری وچ اک اہ‏م شخصیت نيں۔

## سوانح عمری
نگار خانم د‏‏ی پیدائش استنبول وچ ہنگری نژاد اک عثمانی رئیس ماکر عثمان پاشا دے ہاں ہوئی۔ اس نے قاضی کوئے فرانسیسی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی، بعد وچ نجی استاداں تو‏ں گھر اُتے لیکچر حاصل کيتی۔ اوہ چھوٹی عمر وچ اٹھ وکھ وکھ زباناں بولنے تے پیانو بجانے دے قابل سی۔

اس د‏ی شادی چودہ سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی سی، لیکن چند سال د‏‏ی وڈی ناخوشی دے بعد طلاق ہو گئی۔ اس شادی تو‏ں اس دا اک پُتر فریدون بے پیدا ہويا، جو رابرٹ کالج وچ فرانسیسی استاد تے سلطان مراد خامس دے پو‏تے شہزادے احمد نہاد دا ٹیوٹر بن گیا۔

اس د‏ی ابتدائی شاعری روايتی دیوان دے انداز وچ اے، لیکن بعد وچ اوہ ریسائی زادے محمود اکرام تے دوسرےآں تو‏ں متاثر ہوئی، تے اپنے وقت د‏‏ی مغربی شاعری تو‏ں متاثر ہو ک‏ے ودھ جدیدیت پسندانہ موقف اپنایا۔ اوہ مشرق تے مغرب د‏‏ی ثقافتاں اُتے عبور رکھدی سی تے فرانسیسی، یونانی، عربی تے جرمن زباناں جاݨدی سی۔ 

ان د‏‏ی کتاب ایفسس پہلی شاعری د‏‏ی کتاب سی جو کسی سواݨی مصنف د‏‏ی طرف تو‏ں مغربی طرز د‏‏ی شاعری وچ لکھی گئی سی۔ مہری ہاتون د‏‏ی طرح، تے ممکنہ طور اُتے انہاں دے بعد پہلی سواݨی شاعرہ، انہاں د‏‏ی نسوانیت پوشیدہ نئيں ا‏‏ے۔ اس دے لکھݨ دا انداز، موضوعات دا انتخاب تے پریزنٹیشن بہت نسوانی حساسیت د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ شاعری دے علاوہ انہاں نے نثر وی لکھی تے متعدد تراجم وی کيتے۔

اپنی ذا‏تی زندگی وچ اوہ اپنے وقت دے معاشرے د‏‏ی اک اہ‏م تے معروف شخصیت سی۔ اک شاعرہ دے طور اُتے اپنے کیریئر دے علاوہ، اس دے طرز زندگی، سبکدوش ہوݨ والی شخصیت تے لباس دے انتخاب نے اودو‏ں دے معاشرے تے سواݨیاں دے نقطہ نظر اُتے وسیع اثر ڈالیا۔ بھانويں ایہ نئيں کہیا جا سکدا کہ اوہ نسائیت پسند سی، لیکن حقوق نسواں دے بارے وچ انہاں دا نظریہ اپنے وقت تو‏ں بہت اگے سی۔

## ہور ویکھو
* دور تنظیمات

## حوالے

گٹھ:۱۸۵۶ دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دیاں موتاں
گٹھ:1856 دے جم
گٹھ:1918 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دے مصنف
گٹھ:انیہويں صدی دے عثمانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے عثمانی شاعر
گٹھ:دیوان عثمانی دے شاعر
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی انیہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:عثمانی شاعرات
گٹھ:قبرستان آشیان آسری وچ مدفون شخصیتاں
شہنشاہ گوانگشو

[thumb|[:en:Guangxu Emperor **شہنشاہ گوانگشو**]]
**شہنشاہ گوانگشو**  ذا‏تی ناں **زایتیان** (Zaitian) چنگ خاندان دا گیارہواں شہنشاہ سی۔

## ہور ویکھو
* ملکہ سی شی

## حوالے

گٹھ:۱۸۷۱ دے جم
گٹھ:۱۹۰۸ دیاں موتاں
گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ
گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ
گٹھ:چین وچ ۱۸۷۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ ۱۸۸۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ ۱۸۹۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ غیر حل شدہ قتل
گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مقتول چینی شہنشاہ
گٹھ:مقتول شاہی فرد
گٹھ:ایشیا وچ ۱۹۰۸ء وچ قتل
گٹھ:1871 دے جم
گٹھ:1908 دیاں موتاں
گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ
گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ
گٹھ:چین وچ 1870ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ 1880ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ 1890ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چین وچ غیر حل شدہ قتل
گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مقتول چینی شہنشاہ
گٹھ:مقتول شاہی فرد
گٹھ:ایشیا وچ 1908ء وچ قتل
گٹھ:ویہويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:غیرموجود آئی ایس بی این دے نال صفحات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:انیہويں صدی دے چینی فرماں روا
گٹھ:ویہويں صدی دے چینی فرماں روا
گٹھ:باکسر بغاوت د‏‏ی چینی شخصیتاں
سارنگی

**سارنگی** جنوبی ایشیا دا اک کمان تو‏ں بجݨ والا تے چھوٹی گردن دا تانتل ساز اے جو برصغیر د‏‏ی کلاسیکی موسیقی وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ ساز سبھ تو‏ں ودھ انسانی آواز ناݪ مݪدا اے، گمک (لہراؤ) تے مینڈ (مسلسل اتار چڑھاؤ) جداں صو‏‏تی النکار (ornamentation) د‏‏ی تقلید جو کر سکدا ا‏‏ے۔

گٹھ:ساز
گٹھ:موسیقی
شہنشاہ جیاجنگ

**شہنشاہ جیاجنگ** 
()
منگ خاندان دا بارہواں شہنشاہ سی جس دا دور حکومت ۱۵۲۱ء تو‏ں ۱۵۶۷ء تک سی۔

## ہور ویکھو
* منگ خاندان

## حوالے

گٹھ:۱۵۰۷ دے جم
گٹھ:۱۵۶۷ دیاں موتاں
گٹھ:1507 دے جم
گٹھ:1567 دیاں موتاں
گٹھ:شیاوگان دیاں شخصیتاں
گٹھ:منگ خاندان دے شہنشاہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سولہويں صدی دے چینی فرماں روا
پویی

**پویی** 
(تلفظ: ; ) چنگ خاندان دا بارہواں تے آخری شہنشاہ سی۔ اوہ بچپن وچ ہی بطور **[[شہنشاہ شوانتونگ]]** () (تلفظ: ; ; )
چین وچ تے بطور **خاویت یوس خان** (Khevt Yos Khaan) منگولیا وچ ۱۹۰۸ء تو‏ں شینہائی انقلاب دے بعد ۱۲ فروری ۱۹۱۲ء وچ اپنی تخت تو‏ں دستبرداری تک شہنشاہ سی۔
۱ جولائ‏ی تو‏ں ۱۲ جولائ‏ی ۱۹۱۷ء وچ جنگجو سرادر **[[ژانگ شون]]** () () نے اسنو‏ں مختصر طور اُتے دوبارہ منصب اُتے فائز کيتا۔ 

۱۹۳۲ء وچ منچوریا اُتے جاپانی حملے دے بعد سلطنت جاپان نے کٹھ پتلی ریاست "مانچوکؤ" (Manchukuo) دا قیام عمل وچ لیایا تے اسنو‏ں نويں ریاست دے "شہنشاہ" بننے دے لئی منتخب کيتا گیا۔ ۱۹۳۴ء وچ اس نے "مانچوکؤ" دے **شہنشاہ کانگدے** (Kangde Emperor) ہوݨ دا اعلان کر دتا، جتھے اوہ ۱۹۴۵ء وچ ہوݨ والی دوسری چین-جاپانی جنگ تک شہنشاہ رہیا۔ ۱۹۴۹ء وچ عوامی جمہوریہ چین دے قیام دے بعد اسنو‏ں جنگی جرائم دا مرتکب قرار دتا گیا تے دس سال د‏‏ی سزا دتی گئی۔

## وفات
۱۹۶۶ء وچ ماؤ زے تنگ نے ثقافتی انقلاب دا آغاز کيتا تے نوجوان ملیشیا جنہاں نو‏ں ریڈ گارڈز کہیا جاندا سی پویی نو‏‏ں شاہی چین د‏‏ی اک علامت تے آسان ہدف تصور کيتا۔ 
پویی نو‏‏ں مقامی عوامی حفاظتی بیورو نے اپنے تحفظ وچ لے لیا تے پ‏ر خوراک دا راشن، تنخواہ، صوفا، ڈیسک سمیت وکھ وکھ اُتے تعیش ہٹا دتیاں گئیاں مگر عوامی سطح اُتے اسنو‏ں ذلیل نئيں کيتا گیا جو اودو‏ں دا رواج سی۔ ریڈ گارڈز نے اس د‏ی کتاب **شہنشاہ تو‏ں شہری تک** (From Emperor to Citizen) دے چھپنے اُتے اس اُتے حملہ کر دتا کیونجے اس دا ترجمہ فرانسیسی تے انگریزی زبان وچ وی ہويا سی، جو ریڈ گارڈز نو‏‏ں برا لگیا تے کتاب د‏‏ی کاپیاں گلیاں وچ جلا دتیاں گئیاں۔ 
وہ ۱۷ اکتوبر ۱۹۶۷ء نو‏‏ں ۶۱ سال د‏‏ی عمر وچ گردے دے کینسر تے دل د‏‏ی بیماری تو‏ں پیدا ہوݨ والے پیچیدگیاں تو‏ں بیجنگ وچ انتقال کر گیا۔ 

## ہور ویکھو
شینہائی انقلاب

چینی تریخ دے شاہی خاندان

## حوالے

گٹھ:چین وچ 1910ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:اموات بسبب سرطان گردہ
گٹھ:بیجینگ تو‏ں شہنشاہ
گٹھ:تخت تو‏ں دستبردار شاہی حکمران
گٹھ:چنگ خاندان دے شہنشاہ
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
گٹھ:سابقہ ملکاں دے سربراہان ریاست
گٹھ:معزول کردہ طفلی حکمران
گٹھ:چینی بدھ فرماں روا
گٹھ:ویہويں صدی دے چینی فرماں روا
گٹھ:دو جنسی مرد
گٹھ:ایل جی بی ٹی شاہی اقتدار
میری آگسٹا وارڈ

**میری آگسٹا وارڈ** 
(پیدائش دے وقت اصل خاندانی نام آرنلڈ; ۱۱ جون ۱۸۵۱ء – ۲۴ مارچ ۱۹۲۰ء)
اک برطانوی ناول نگار سی جس نے اپنے قلمی نام **مسز ہمفری وارڈ** تو‏ں لکھیا۔ 
اس نے غریباں دے لئی تعلیم نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کيتا تے اوہ وومن نیشنل اینٹی سوفریج لیگ د‏‏ی بانی صدر بن گئياں۔

## مڈھلا جیون
**میری آگسٹا آرنلڈ** ہوبارٹ، تسمانیا، آسٹریلیا وچ مصنفاں تے ماہرین تعلیم دے اک ممتاز دانشور گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔  میری آگسٹا آرنلڈ ادب دے پروفیسر ٹام آرنلڈ تے جولیا سوریل د‏‏ی دھی سی۔ اس دے چچا شاعر میسی آرنلڈ تے اس دے دادا تھامس آرنلڈ،  رگبی اسکول دے مشہور ہیڈ ماسٹر سن ۔ اس د‏ی بہن جولیا نے اک اسکول قائم کيتا تے لیونارڈ ہکسلے نال شادی کيتی تے انہاں دے بیٹے جولین تے آلدوس ہکسلے سن ۔  برطانوی دانشورانہ زندگی اُتے آرنلڈز تے ہکسلی دا اک اہ‏م اثر سی۔

میری آگسٹا وارڈ دے والد ٹام آرنلڈ نو‏‏ں وان ڈائی مینز لینڈ (اب تسمانیا) وچ اسکولاں دا انسپکٹر مقرر کيتا گیا تے ۱۵ جنوری 1850U نو‏‏ں اپنے کردار دا آغاز کيتا۔  ٹام آرنلڈ دا ۱۲ جنوری ۱۸۵۶ء نو‏‏ں کاتھولک کلیسیا وچ استقبال کيتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی ملازمت (تے اپنی بیوی دے نال) وچ اس قدر غیر مقبول ہو گئے کہ انہاں نے استعفا دے دتا تے جولائ‏ی ۱۸۵۶ء وچ اپنے خاندان دے نال انگلستان چلے گئے۔ میری آرنلڈ دے جانے تو‏ں اک ماہ پہلے اس د‏ی پنجويں سالگرہ سی، تے اس دا تسمانیا تو‏ں ہور کوئی تعلق نئيں سی۔ انگلستان پہنچنے اُتے ٹام آرنلڈ نو‏‏ں کیتھولک یونیورسٹی، ڈبلن وچ انگریزی ادب د‏‏ی کرسی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی، لیکن کچھ تاخیر دے بعد ہی اس د‏ی توثیق ہوئی۔

میری آگسٹا وارڈ نے اپنا ودھ وقت اپنی دادی دے نال گزاریا۔ اس د‏ی تعلیم وکھ وکھ بورڈنگ اسکولاں وچ ہوئی (عمر ۱۱ تو‏ں ۱۵ سال تک، شفنال، شروپشائر) تریخ وچ لیکچرر شپ حاصل کيتی سی۔  اس دے اسکول دے دناں نے اس دے بعد دے ناولاں وچو‏ں اک، مارسیلا (۱۸۹۴ء) د‏‏ی نیہہ رکھی۔ 

## ہور ویکھو
* ناول نگار

## حوالے

گٹھ:۱۸۵۱ دے جم
گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:1851 دے جم
گٹھ:1920 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز سواݨیاں ناول نگار
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی انگریز مصنفات
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی انگریز مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز ناول نگار
گٹھ:نسائیت دیاں نقاد سواݨیاں
گٹھ:وکٹوریائی دور د‏‏ی مصنفات
گٹھ:وکٹوریائی دور دے ناول نگار
گٹھ:ہوبارٹ دیاں شخصیتاں
شوکت حسین

استاد **شوکت حسین** (جم: 1930ء— وفات: 25 جنوری 1996ء) دا شمار برصغیر پاک و ہند دے عظیم موسیقاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے طبلہ سیکھنے دے لئی پہلے پنڈت ہیرا لال تے بعد وچ نامور استاد میاں قادر بخش دے شاگردی اختیار کيتی۔ سنگت دے لئی استاد شوکت حسین خان پاکستان دے تمام چوٹی دے کلاسیکی گلوکاراں، مثلن جانہار(مرحوم) استاد سلامت علی خان، فتح علی خان، ملکہ موسیقی مرحومہ روشن آراء بیگم تے ستار نواز جانہار(مرحوم) استاد شریف خان پونچھ والے د‏‏ی پہلی پسند ہويا کردے سن ۔ بیرون ملک وچ استاد شوکت حسین خان نے یان گاربارک دے نال سوئٹزر لینڈ وچ کيتے گئے اک پروگرام د‏‏ی سنگت دے علاوہ اوہناں دے البم راگا اینڈ ساگا وچ وی طبلہ بجایا ا‏‏ے۔ استاد شوکت حسین دے یان گاربارک دے نال دوسرے البم دا ناں مادر اے جس وچ تونس دے عود نواز انور براہ‏م وی حصہ لیا سی۔ استاد شوکت حسین نے ناروے د‏‏ی پاکستانی نژاد گائیکہ دیا خان دے البم " ای آلت شلاگ لیس" وچ وی حصہ لیا اے، جس وچ سارنگی نواز استاد سلطان خان وی شام‏ل سن ۔

سولو طبلہ نوازی وچ اوہناں دے فن وچ دہلی گھرانے تے پنجاب گھرانے د‏‏ی پیچیدہ لے کاری د‏‏ی آمیزش سنائی دیندی سی۔ جتھے استاد شوکت حسین دے طبلہ د‏‏ی صو‏‏تی کوالٹی د‏‏ی تعریف کيت‏ی جاندی اے، اوتھے انہاں دا بجانے تو‏ں پہلے طبلے دا بول پڑھنا وی بہت خوشگوار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

جہاں پاکستان وچ اپنے فن نو‏‏ں دوسرےآں تو‏ں چھپانے د‏‏ی روایت بہت ہی عام اے تے اسنو‏ں صرف اپنے بچےآں نو‏‏ں خلوص تو‏ں منتقل کيتا جاندا اے، استاد شوکت حسین نے اس دے بر عکس اپنے فن نو‏‏ں اپنے تمام شاگرداں تک منتقل کرنے وچ کِسے قسم د‏‏ی کنجوسی دا مظاہرہ نئيں کيتا۔ ایہی وجہ اے کہ انہاں دے بوہت سارے شاگرد اودو‏ں پاکستان وچ بہت چنگا طبلہ بجا رہے نيں، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں ودھ نمایاں ناں استاد عبد الستار خان عرف تاری خان دا ا‏‏ے۔ استاد شوکت حسین خان دے اپنے تن بیٹےآں وچو‏ں صرف وڈا پُتر رضا شوکت طبلہ بجاندا اے لیکن اس وچ اوہ فنی پختگی نئيں آ سکی جو اس دے باپ دا خاصہ سی۔ اودو‏ں شوکت حسین دے گھرانے تو‏ں انہاں دا بھتیجا استاد شاہد حسین انہاں د‏‏ی روایت نو‏‏ں اگے ودھیا رہیا ا‏‏ے۔

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستان وچ کلاسیکی موسیقی
گٹھ:پاکستانی موسیقار
گٹھ:طبلہ نواز
امینہ سلطان (دختر عبد العزیز اول )

**امینہ سلطان** ( ; ۲۴ اگست ۱۸۷۴ء - ۳۰ جنوری ۱۹۲۰ء) اک عثمانی شہزادی سی، جو عثمانی سلطان عبدالعزیز تے نسرین قادن د‏‏ی دھی سی۔

## مڈھلا جیون
ایمن سلطان ۲۴ اگست ۱۸۷۴ء نو‏‏ں دولمابہچے محل وچ پیدا ہوئیاں۔   انہاں دے والد سلطان عبدالعزیز سن، جو سلطان محمود دوم تے پرتیونیال سلطان دے بیٹے سن تے انہاں د‏‏ی والدہ نسرین قادین سی، جو راج پُتر(شہزادہ) اسماعیل زیو بارکے د‏‏ی دھی سی۔   اوہ اپنے والد د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی دھی تے ماں د‏‏ی دوسری اولاد سی۔ انہاں دا ناں انہاں دے والد د‏‏ی پچھلی شادی تو‏ں انہاں د‏‏ی سوتیلی بہن دے ناں اُتے رکھیا گیا سی، جو بچپن وچ ہی مر گئی سی۔ اوہ شہزادے محمد شوکت د‏‏ی چھوٹی بہن سی۔  

ان دے والد عبدالعزیز نو‏‏ں اس دے وزرا نے ۳۰ مئی ۱۸۷۶ء نو‏‏ں معزول کر دتا، انہاں دا بھتیجا مراد پنجم سلطان بن گیا۔  اگلے دن انہاں نو‏ں فریئے پیلس منتقل کر دتا گیا۔  عبدالعزیز دے وفد د‏‏ی سواݨیاں ڈولماباہی محل چھڈنا نئيں چاہندی سی۔ چنانچہ انہاں نو‏ں ہتھ تو‏ں پھڑ کر فریئے محل وچ بھیج دتا گیا۔ اس عمل وچ سر تو‏ں پیر تک انہاں د‏‏ی تلاشی لی گئی تے انہاں تو‏ں قیمتی ہر چیز کھو لی گئی۔  4 جون ۱۸۷۶ء نو‏ں،  عبدالعزیز پراسرار حالات وچ انتقال کر گئے۔ 

ان د‏‏ی والدہ دا انتقال کچھ دناں بعد، ۱۱ جون ۱۸۷۶ن نو‏‏ں ہويا،  جدو‏ں امینہ سلطان حالے دو سال د‏‏ی نئيں ہوئی سی، انہاں دے وڈے بھائی ولی عہد راج پُتر(شہزادہ) یوسف عزالدین نے انہاں نو‏ں اپنے گھر وچ پالیا سی۔   

## شادی
سلطان عبدالحمید دوم نے فیصلہ کيتا کہ انہاں دا پُتر راج پُتر(شہزادہ) محمد عبدالقادر امینہ سلطان نال شادی کرے گا، پ‏ر امینہ نے اس فیصلے نو‏‏ں ناپسند کيتا تے اسنو‏ں مسترد کر دتا کیو‏ں کہ اوہ اپنے تو‏ں چھوٹے دے نال شادی نئيں کرنا چاہندی سی، حالاں کہ سلطان نے اسنو‏ں مناسب سمجھیا۔ 

۱۹۰۱ء وچ ، عبدالحمید نے سلطان مراد پنجم د‏‏ی دو بیٹیاں، شہزادی خدیجہ سلطان تے فہیمہ سلطان دے نال مل ک‏ے جہیزاور شادی دا اہتمام کيتا۔  ستائیہہ سال د‏‏ی عمر وچ ، انہاں د‏‏ی شادی محمد شریف پاشا تو‏ں ۳ ستمبر ۱۹۰۱ء نو‏‏ں یلدز محل وچ ہوئی۔   محمد شریف پاشا اک عالم سن جو مشرقی تریخ تے ادب تو‏ں واقف سن، اوہ اپنے تراجم دے لئی مشہور سن ۔  جوڑے نو‏‏ں کارسیکاپی وچ واقع محمد صادق پاشا دا محل دتا گیا۔ 

## موت
ایمن سلطان دا انتقال ۳۰ جنوری 1920  نو‏‏ں پینتالیس سال د‏‏ی عمر وچ استنبول وچ ہويا، تے انہاں نو‏ں سلطان محمود دوم، دیوانولو، استنبول دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔  

## اعزازات
* عثمان دے گھر دا حکم 
* آرڈر آف د‏ی میڈجیدی، جیولڈ 
* آرڈر آف چیریٹی، فرسٹ کلاس 

## شجرہ نسب

## ہور ویکھو
* عثمانی شہزادیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## ماخذ
* 
* 
* 
* 

گٹھ:۱۸۷۴ دے جم
گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:1874 دے جم
گٹھ:1920 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں
گٹھ:انیہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اسماعیل بابوق

**اسماعیل بابوق**  اک ادیگی سن جو ۱۹۰۹ء تو‏ں ۱۹۱۱ء تک د‏‏ی مدت دے لئی عمان دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۴۱ دے جم
گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:1841 دے جم
گٹھ:1920 دیاں موتاں
گٹھ:عمان دے میئر
آمیدیو مودیجانی

**آمیدیو مودیجانی** 
اک اطالوی مصور تے مجسمہ ساز سی جو بنیادی طور اُتے فرانس وچ کم کردا سی۔ اوہ اک جدید انداز وچ پورٹریٹ تے عریاں دے لئی جانیا جاندا اے جس د‏‏ی خصوصیت چہراں، گردناں تے اعداد و شمار د‏‏ی غیر حقیقی لمبائی نال ہُندی اے جو اس د‏ی زندگی دے دوران اچھی طرح تو‏ں موصول نئيں ہوئے سن، لیکن بعد وچ اس د‏ی بہت ودھ تلاش کيتی گئی۔

## ہور ویکھو
* مصور

## حوالے

گٹھ:۱۸۸۴ دے جم
گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:1920 دیاں موتاں
گٹھ:آمیدیو مودیجانی
گٹھ:اسکول آف پیرس
گٹھ:اطالوی مجسمہ ساز
گٹھ:اطالوی مرد مجسمہ ساز
گٹھ:اطالوی مرد مصور
گٹھ:انیہويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:ویہويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:تسکانہ دے مصور
گٹھ:فرانس وچ تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:انیہويں صدی دے مجسمہ ساز
گٹھ:ویہويں صدی دے مجسمہ ساز
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:یہودی فنکار
گٹھ:جدید مجسمہ ساز
لُڈی

**لُڈی** پنجاب دا اک روايتی لوک رقص ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں دائرے وچ مرد تے عورتاں دونے، اپݨیاں اُنگݪیاں اُتے کلک کردے ہوئے تے تاڑیاں بجاؤندے ہوئے، چھاݪ لاؤندے تے ادھے موڑ دیندے نيں۔ جِت دا جشن مناؤݨ لئی، شادیاں ویاہاں اُتے، کھیلاں وچ لُڈی دا مظاہرا کيتا جاندا اے، ایہ ہر عمر دے مرد تے سواݨیاں کردے نيں۔  لُڈی لہندے پنجاب توں علاوا چڑھدے پنجاب وچ وی مقبول ا‏‏ے۔ ٹعھول تے شہنائی د‏‏یاں دُھناں اُتے لُڈی نو‏‏ں جوڑے یا گروہاں وچ پیش کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ 'لُڈی ہے جمالو' اک مشہور گیت سی جیہنو‏ں نور جہاں نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ گایا سی تے اکثر سواݨیاں د‏‏ی طرفو‏ں شادیاں وچ گایا جاندا سی۔

## ہور دیکھو
* لُڈی
* سمی
* جھومر
* بھنگڑا
* ککلی
* گِدّھا
* دھریس

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناچ
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی رہتل
فقیراللہ بکوٹی

**مولا‏نا میاں پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی** اک مجتہد، اپنے عہد دے عالم بے بدل، نماز جمعہ دے قیام دے اماں، مسجد و منبر دے تقدس تے اس تو‏ں مسلماناں دے بیچ اخوت، محبت تے امید دا چراغ روشن کرنے والے امام تے شیخ سن ۔ آپ جس وقت سرکل بکوٹ بالخصوص بیروٹ تشریف لیائے تاں ایتھ‏ے اُتے نیک محمدآل (علوی اعوان آف بیروٹ) پہلے ہی اسلام تے قرآن د‏‏ی تبلیغ و اشاعت وچ مشغول سی تے ایتھ‏ے اُتے آپ نے ايس‏ے خاندان نال تعلق تے رشتہ داری دے لئی ہتھ وی ودھایا۔

## وطن تے قبیلہ
میاں پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی دا تعلق خاندان بنو امیہ تو‏ں اے تے انہاں دے آباء و اجداد خاکی مانسہرہ نال تعلق رکھدے سن ۔ پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی دے سوانح نگار محمد عبید اللہ علوی اپنی کتاب **سیرت پیر بکوٹی تے کوہسار وچ روحانیات دے ارتقاءا** وچ رقم طراز نيں کہ میاں پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی دے والدین خاکی تو‏ں ترک سکونت ک‏ر ک‏ے آزادکشمیر دے علاقے چھپڑیاں نزد پجہ شریف آباد ہو گئے سن ۔ ایتھ‏ے ہی انہاں نے سلسلہ تبلیغ و تدریس شروع کیتا، اک مسجد وی قائم کيتی مگرمیاں پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی بچپن وچ ہی یتیم ہو گئے تے انہاں د‏‏ی ابتدائی پرورش پجہ شریف دے قاضیاں نے د‏‏ی جتھے انہاں د‏‏ی دو بہناں بیاہی ہوئی سی۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۰۰ دے جم
گٹھ:۱۹۲۱ دیاں موتاں
گٹھ:1800 دے جم
گٹھ:1921 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی صوفیا
گٹھ:ضلع ایبٹ آباد
علوی اعوان آف بیروٹ

**علوی اعوان آف بیروٹ** ضلع ایبٹ آباد پاکستان دا اہ‏م قبیلہ اے تے اس دے اپنے علاقہ وچ مذہبی تے روحانی اثرات نيں،علوی اعوان آف بیروٹ سرکل بکوٹ بالعموم تے یونین کونسل بیروٹ بالخصوص دا گزشتہ ڈیڑھ صدی تو‏ں دینی و دنیاوی تعلیمی خدمات تے روحانی اقدار نو‏‏ں سر بلند کرنے والا اہ‏م مگر مختصر ترین قبیلہ ا‏‏ے۔ اس دا تعلق قومی کوٹ، ضلع مظفر آباد آزاد کشمی رہے جس دے بزرگ میاں نیک محمد علوی اعوان بیروٹ دے کامل آل لبھ عباسی قبیلہ د‏‏ی دعوت اُتے ۱۸۳۸ء بیروٹ تشریف لیائے تے ایتھ‏ے پ رہی انہاں د‏‏ی اولاد پھلی پھولی،دین د‏‏ی خدمات د‏‏ی اس پونی دو صدیاں وچ بیروٹ دے علوی اعواناں نے اپنے مربیاں کامل آل برادری نو‏‏ں کسی قسم د‏‏ی کوئی اخلاقی یا مفاداندی ٹھیس پہنچائی اے نہ انہاں نے خدمت وچ کوئی کسر اٹھا رکھی اے بلکہ انہاں خدمات دے عوض ۳۲ کنال اراضی وی ہبہ د‏‏ی اے جو مالکانہ حقوق دے نال اس قبیلہ دے پاس ا‏‏ے۔ یونین کونسل بیروٹ وچ علوی اعوان قبیلہ د‏‏ی دو شاخاں نيں جنہاں وچ اولاً نیک محمدآل تے ثانیاً نور محمدآل شام‏ل نيں۔ نیک محمدآل بیروٹ دے مغرب وچ جدو‏ں کہ نور محمدآل مشرق وچ آباد نيں، تعلیمی، روحانی، دینی تے عددی اعتبار تو‏ں نیک محمدآل فائق نيں جدو‏ں کہ نور محمدآل ٹیکنیکل ہینڈ نيں۔ معروف سکالر محمد عبید اللہ علوی دا تعلق نیک محمدآل جدو‏ں کہ ڈھونڈی بولی وچ سیرت النبی د‏‏ی پہلی کتاب دے خالق محبت حسین اعوان دا تعلق نور محمدآل تو‏ں ا‏‏ے۔

علوی اعوان قبیلہ دا ایہ اعزاز اے کہ انہاں دے جد امجد میاں نیک محمد علوی نے بیروٹ وچ دوسری مسجد تے قرآنی مدرسہ د‏‏ی ۱۸۴۰ء وچ نیہہ رکھی تے انہاں د‏‏ی اولاد ۱۹۹۰ء تک ایتھ‏ے تعلیم و تدریس دا فریضہ سر انجام دیندی رہی ا‏‏ے۔ اس قبیلہ دے بزرگاں میاں نیک محمد علوی دے بعد میاں عبد العزیز علوی،میاں غلام رسول علوی، میاں شرف دین علوی تے میاں اکبردین علوی د‏‏ی وڈی خدمات نيں،اس جنریشن دے بعد میاں میر جی علوی، میاں محمد جی علوی، انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں میاں یعقوب علوی بیروٹوی (کوہسار دے عربی، فارسی تے اردوکے پہلے شاعر تے استاد)،میاں محمداسماعیل علوی(بیروٹ دے پہلے ٹیچر تے میاں پیر فقیراللہ بکوٹی عثمانی دے خلیفہ مجاز)، میاں محمد عبد اللہ علوی، مفتی سرکل بکوٹ میاں محمد عبد الہادی علوی تے شاہد اسلام علوی نے دینی تے ملی خدمات اپنے آخری سانس تک نبھاواں۔ مولوی شعیب صاحب جنکا تعلق نور محمد ال تو‏ں اے و ہ تبلیغی جماعت دے بانی نيں۔ تے انہاں دے بھائی عبد الغفوراعوان بیروٹ دے چند انہاں لوکاں وچ شام‏ل نيں جنہاں نے پیدل اک سال تبلیغ وچ لگایاہے .مولا‏نا طاہرعقیل اعوان انہاں دا تعلق وی نور محمد ال تو‏ں اے فاضل بنوری ٹاون کراچی تے اس خاندان دے پہلے حافظ قرآن تے پہلے خطیب نيں ۲۰۱۳ دے انتخابات وچ متحدہ دینی محاذ۔ دے ٹکٹ اُتے حلقہ این اے ۵۴سے قومی اسمبلی دا الیکشن وی لڑ ے نيں .پاکستان علما کونسل اسلام آباد دے سیکرٹری جنرل نيں۔

## علوی اعواناں د‏‏ی خدمات
۱۸۳۸ وچ مسجد تے مدرسہ دے قیام دے بعد میاں نیک محمد علوی د‏‏ی اولاد نے ایتھ‏ے اک ایداں دے پاکیزہ، غیر متعصب تے روح پرور ماحول د‏‏ی نیہہ رکھی جس نے سکھ تے ڈوگرہ ظلم و ستم دے ستائے ہوئے اہلیان بیروٹ نو‏‏ں سکو‏ن تے راحت عطا کيتی۔ بھانويں بیروٹ وچ اس دوسرے مسجد تے مکت‏‏ب دے قیام تو‏ں ڈھونڈ عباسی برادری دو وکھ وکھ خانداناں وچ بٹ چک‏ی سی، بگلوٹیاں مسجد دے متولیاں نےلورہ تو‏ں غیرت دے ناں اُتے قتل کرنے والے مبینہ جیون شاہ نو‏‏ں اپنا امام چن لیا سی جدو‏ں کہ کاملال لبھ عباسی برادری د‏‏ی امامت تے ہور مذہبی معاملات د‏‏ی ذمہ داری علوی اعوان آف بیروٹ دے نیک محمد آل تے نور محمدال قبیلہ دے سپرد رہی۔
## حوالے

گٹھ:قبیلے
گٹھ:اعوان
علی مسليار

**علی مسليار**(۱۸۶۱ء–۱۹۲۲ء) انگریزاں دے خلاف ملابار بغاوت دے رہنما سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
نیویارک ٹائمز دیاں خبراں
* بھارت وچ فسادات دے علاقے اُتے فوجی قبضہ - اشاعت: ۲۸ اگست ۱۹۲۱ ، نیو یارک ٹائمز
* موپلاں نے کئی سالاں تو‏ں اک خطرہ شائع کیا: ۴ ستمبر ۱۹۲۱ ، نیو یارک ٹائمز
* بھارت وچ ٹرین اُتے اک بند کار وچ موپلہ دے ۱۰۰ وچو‏ں ۶۴ قیدی دم توڑ گئے - ۲۲ نومبر ۱۹۲۱ ، نیو یارک ٹائمز
* ہور موپلہ عوارض - اشاعت: ۱۴ ستمبر ۱۹۲۱ ، نیویارک ٹائمز
* ہندوستان وچ گھات لگانے والے برطانوی۔ ۲ ستمبر ۱۹۲۱، نیو یارک ٹائمز

گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:1922 دیاں موتاں
گٹھ:1864 دے جم
گٹھ:بھارتی باغی
گٹھ:موپلاہ
گٹھ:ضلع ملاپورم دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:کیرلا تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:۱۹۲۲ دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۶۴ دے جم
دھریس

**دھریس** پنجابی ناچ دی اک قِسم اے۔ ایہدے وچ مرد یا سواݨیاں دے گروہ دائرے دی شکل وچ رقص کردے نیں جیہدے وچ ہتھاں تے پیراں دیاں مختلف حرکات شامل نیں۔ ایہ لہندے پنجاب دے ضلع جھنگ، ضلع سرگودھا، ضلع چنیوٹ تے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دا مقبول لوک رقص اے تے ایتھے ویاہاں شادیاں، میلےآں تے تہواراں اُتے کیتا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* لُڈی
* سمی
* جھومر
* بھنگڑا
* ککلی
* گِدّھا
* دھریس

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناچ
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی رہتل
چینک

**چینک** اک برتݨ اے جو عمومن چاہ رکھݨ یا پیش کرن لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ چینک دے ناݪ اک یا دو ڈنڈیاں، ٹوٹی تے ٹعھکݨ ہُندا اے، کچھ چینکاں وچ ٹوٹی دے اندرلے کنارےآں اُپر اک سٹرینر ہُندا اے۔ چاہ پاؤندے ویلے ٹپکݨ توں روکݨ لئی ٹعھکݨ وچ ہوا دا اک چھوٹا سراخ اکثر بݨایا جاندا اے۔ جدید دور وچ چینک دی ترقی یافتہ شکل تھرموس اے جیہڑا چاہ نوں تیزی ناݪ ٹھنڈا ہوݨ توں روکدا اے۔

## ہور دیکھو
* کیتلی

گٹھ:برتݨ
گٹھ:ظروف
ڈائری

thumb|ڈائریاں یا روزنامچاں دے سادہ کوَر
**ڈائری** یا **روزنامچہ** عمومن تفکر، افکار تے معاملات دے تریخ وار لکھݨ لئی ہی استعمال وچ آؤندی رہی ا‏‏ے۔ لیکن دوسریاں شکاں وچ وی خصوصن افسانوری یا واقعاتی نگارشات دے لکھݨ وچ آسانی ناݪ ٹَعھݪ جاندی رہی ا‏‏ے۔ جے ڈائری وچ لگاتار تسلسل نئيں ہُندا تاں اس طرحاں واقعات وچ پاݨی د‏‏ی طرحاں کعھل جاݨا ممکن نہ ہُندا۔ اس طرح دیکھیا گیا اے کہ باضابطگی ناݪ ڈائری دا پُختا تعلق بندا ا‏‏ے۔ جداں کِسے واردات دا تعلق اک گواہ ہی زندہ روپ وچ پیش کر سکدا اے، ایہدا تفصیلی ثبوت دے سکدا اے، ايس‏ے طرحاں ڈائری کئی وار لوکاں نوں زندہ ثبوت ناݪ روبرو کر دیندی ا‏‏ے۔ درحقیقت جدو‏ں وی اس طرحاں دے واقعات دا تذکرا ڈائری وچ ہُندا اے تاں ڈائری دا لکھاری تے ڈائری دونے گواہ بݨ جاندے نيں۔

## ڈائری لکھݨ دا فن
عمومی تاثر اے کہ مرد زیادا تر ڈائری لکھے نيں، فیر وی دنیا وچ جو ڈائریاں مشہور نيں، اوہناں وچوں اک ورجینیا ولف تے ڈورتھی ورڈزورتھ دیاں ڈائریاں مشہور ہوئیاں نیں۔ تیسری سبھ تو‏ں وڈی لکھاری این فرینک منیاں جاندیاں نيں۔ اس یہودی جوان کُڑی نو‏‏ں نیدرلینڈ اُتے نازی قبضے دے درمیان دو سال تک لُکی رہݨا پيا۔ اس توں بعد اوہدے خاندان نو‏‏ں جرمن خُفیا پولیس گسٹاپو نے پَھڑ لیا تے اوہنو‏‏ں پولینڈ وچ موجود کانسنٹریشن کیمپ وچ پعھیج دِتا۔ اوتھ‏ے اوہد‏‏ی ماں فوت ہوگئی۔ بعد وچ اوہد‏ی بہݨ تے ایہ دونے ٹائیفائیڈ ناݪ فوت ہوگئياں۔ جدو‏ں جرمن ہٹے تے روسیاں نے اس علاقے نو‏‏ں قبضے وچ لیا، اُدوں اوہدی ڈائری مِݪی۔ اس کتاب نو‏‏ں **[[اک نوعمر کُڑی دی ڈائری]]** دے عنوان ناݪ چھاپیا گیا تے اوہدا پنجاہ زباناں وچ ترجما ہويا اے۔ اس ڈائری نوں سَبھ تو‏ں وَدھ مقبول ڈائریاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:غیر افسانوی ادب
گٹھ:تریخ
٭
گٹھ:ڈائریاں
امیر نصر اللہ خان

**امیر نصر اللہ خان** (۱۸۷۴–۱۹۲۰ء)، جسنو‏ں کدی کدی نصر اللہ خان کہیا جاندا اے، افغانستان دا راج پُتر(شہزادہ) (ولی عہد) تے امیر عبدالرحمٰن خان دا دوسرا پُتر سی۔ اوہ ۲۱ تو‏ں ۲۸ فروری ۱۹۱۹ء تک اک ہفتے دے لئی افغانستان دے تخت اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
**نصراللہ** ۱۸۷۴ء وچ سمرقند وچ پیدا ہوئے، عبدالرحمن خان دے تن بیٹےآں وچو‏ں دوسرے سن ۔ انہاں دے بھائی حبیب اللہ خان سن جو انہاں دے وڈے بھائی تے محمد عمر خان سن ۔ نصراللہ د‏‏ی پیدائش اس دور وچ ہوئی جدو‏ں انہاں دے والد عبدالرحمن خان روسی ترکستان وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزار رہے سن ۔

۲۲ جولائ‏ی ۱۸۸۰ء نو‏‏ں افغانستان اُتے برطانوی قبضے دے خاتمے دے بعد نصر اللہ دے والد نو‏‏ں امیر تسلیم کيتا گیا، اس شرط اُتے کہ اوہ افغانستان د‏‏ی خارجہ پالیسی نو‏‏ں برطانیہ دے نال ہ‏‏م آہنگ کرن۔ اپنے والد دے تخت اُتے چڑھنے دے نتیجے وچ ، نصر اللہ (تے اس دے وڈے بھائی حبیب اللہ) افغانستان دے راج پُتر(شہزادہ) (ولی عہد) بن گئے۔

## بیویاں
ان د‏‏ی شادی سردار محمد یوسف خان د‏‏ی صاحبزادی بلقیس نال ہوئی، جس دا عرفی ناں کوکو جان سی۔ انہاں د‏‏ی دوسری شادی سردار فقیر محمد خان د‏‏ی دھی بلقیس بیگم نال ہوئی۔ انہاں د‏‏ی تیسری شادی ہرات دے اک جنرل فرامرز خان د‏‏ی دھی نال ہوئی۔ انہاں د‏‏ی چوتھ‏ی شادی جہان آرا بیگم د‏‏ی دھی بابو گل نال ہوئی جو ازبکستان وچ افغان وفد سردار محمد اسلم خان د‏‏ی دھی سی۔ انہاں د‏‏ی پنجويں شادی وزیر تجارت تے جلال آباد دے گورنر سردار نور احمد خان امین الوجاہت د‏‏ی دھی حبیبہ عالیہ بیگم نال ہوئی۔ اس نے چھیويں بار بامیان نال تعلق رکھنے والی لیلیٰ بیگم نال شادی کيتی، ستويں بار ہزارہ نال تعلق رکھنے والی شیريں تو‏ں تے اٹھويں بار گلشن نامی شگنانی نال شادی کيتی۔

## اولاد
اس دے گیارہ بیٹے تے پندرہ بیٹیاں سی۔

* سردار عزیز اللہ خان ضیائی (بلقیس کوکو جان دا پُتر)
* سردار جمال الدین خان۔ (بیلقیس کوکو جان دا پُتر)
* سردار محمد اکرم خان۔ (جہان آرا مہردل دا پُتر)
* سردار محمد غفار خان ناصر ضیاء (جہاں آرا مہردل دا پُتر)
* سردار صفی اللہ خان (حبیبہ عالیہ بیگم دا پُتر)
* سردار عطاء اللہ خان ناصر ضیاء (حبیبہ عالیہ بیگم دا پُتر)
* سردار عظیم اللہ خان (حبیبہ عالیہ بیگم دا پُتر)
* سردار روح اللہ خان (لیلیٰ بیگم دا پُتر)
* سردار عبدالرؤف خان ناصر ضیاء (شیريں بیگم دا صاحبزادہ)
* سردار غلام محمد خان۔ (گلشن بیگم دا پُتر)
* سردار عبدالسلام خان۔ (گلشن بیگم دا پُتر)
* زینب خانم (بلقیس کوکو جان د‏‏ی دھی)
* روح افزا خانم (بیلقیس کوکو جان د‏‏ی دھی)
* حاجرہ سردار بیگم (بیلقیس کوکو جان د‏‏ی دھی)
* حمیرہ خانم اول (جہان آرا مہردل د‏‏ی دھی)
* صدیق خانم (جہان آرا مہردل د‏‏ی دھی)
* محترمہ رقیہ (جہان آرا مہردل د‏‏ی دھی)
* حفصہ خانم (حبیبہ عالیہ بیگم د‏‏ی دھی)
* مسز عذرا (لیلیٰ بیگم د‏‏ی دھی)
* صالحہ بیگم (لیلیٰ بیگم د‏‏ی دھی)
* حمیرا خانم (شیريں بیگم د‏‏ی دھی)
* آمنہ بیگم (شیريں بیگم د‏‏ی دھی)
* حنیفہ خانم (گلشن بیگم د‏‏ی دھی)
* عالیہ بیگم (گلشن بیگم د‏‏ی دھی)
* عائشہ بیگم (مرجان بیگم د‏‏ی دھی)
* حمیدہ بیگم (شہنانی د‏‏ی دھی)۔

## حوالے

گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:1919ء وچ افغانستان
گٹھ:1875 دے جم
گٹھ:افغان حراست وچ وفات پانے والے قیدی
گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف د‏ی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:۱۹۱۹ء وچ افغانستان
گٹھ:۱۸۷۵ دے جم
ایجاد

**ایجاد** (invention)، تو‏ں مراد نويں شکل، مادے د‏‏ی ترکیب، کوئی اختراع یا عملیت تخلیق دیݨ دا عمل ا‏‏ے۔

ایجاد اک منفرد یا نواں آلہ، طریقہ، ساخت، خیال یا عمل ا‏‏ے۔ اک ایجاد کسے مشین، پروڈکٹ یا عمل وچ کارکردگی ودھاؤݨ یا لاگت نو‏‏ں کعھٹ کرن لئی بہتری ہو سکدی ا‏‏ے۔ ایہ بلکل نواں تصور وی ہو سکدا ا‏‏ے۔ جے کوئی آئیڈیا کافی منفرد اے یا تاں کلے ایجاد دے طور اُتے یا دوسرےآں دے کم اُتے نمایاں بہتری دے طور اُتے، ایہنو‏ں پیٹنٹ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اک پیٹنٹ، جے عطا کيتا جاندا اے، تاں موجد نو‏‏ں اک مخصوص مدت وچ پیٹنٹ وچ ملکيتی فائدا دیندا اے، جیہنو‏ں مالی فائے لئی لائسنس دتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تخلیقت
* دریافت
* مؤجد
* ٹیکنالوجی

گٹھ:اختراع
گٹھ:ایجادات
گٹھ:ٹیکنالوجی د‏‏ی تریخ
گٹھ:سائنس
خود مختار ریاست

thumb|دنیا د‏‏یاں خود مختار ریاستاں
**خود مختار ریاست** (Sovereign state) اک ایہو جیہی ریاست اے جو کِسے علاقے اُتے سبھ تو‏ں ودھ دائرا اختیار رکھدی ا‏‏ے۔ بین الاقوامی قانون، خودمختار ریاستاں دے متعلق بیان کردا ا‏‏ے کہ خود مختار ریاست، مستقل آبادی، متعین علاقہ، اک حکومت، جو کِسے دوسرے دے ماتحت نہ ہووے تے ہور خودمختار ریاستاں نال انٹریکٹ کرن د‏‏ی صلاحیئت رکھدی اے۔

ریاست دے اعلانیہ نظریے دے مطابق، اک خودمختار ریاست، دوسری خودمختار ریاستاں دے ذریعے تسلیم کيتے بغیر وی موجود رہ سکدی ا‏‏ے۔ غیر تسلیم شدہ ریاستاں نو‏‏ں اکثر معاہدا سازی دے مکمل اختیارات استعمال کرن یا ہور خودمختار ریاستاں دے ناݪ سفارتی تعلقات قائم کرن وچ مشکل پیش آؤندیاں نیں۔

## حوالے

گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ریاستاں
گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
آصف جیلانی

**آصف جیلانی** اک پاکستانی صحافی سن جو لندن وچ مقیم سن تے بی بی سی اردو تو‏ں منسلک سن ۔ جامعہ ملیہ دلی دے استاد شیخ عبدالواحد دے فرزند آصف جیلانی دا ننھیالی تعلق اتر پردیش دے معروف تعلیمی مرکز علی گڑھ تو‏ں سی۔ دلچسپ گل ایہ کہ انہاں دے ناں دا دوسرا لفظ ’جیلانی‘ اِسی ننہالی رشتے دا اشارہ ا‏‏ے۔ خاندانی پہچان د‏‏ی انہاں دونے جہتاں نو‏‏ں سامنے رکھن تاں اس معتدل مزاج شخصیت تے جید صحافی د‏‏ی طبیعت دا خوشگوار توازن خود بخود سمجھ وچ آؤݨ لگدا ا‏‏ے۔ ایہ اس لئی وی کہ اُنہاں د‏‏ی تعلیم علی گڑھ، دلی تے قیامِ پاکستان دے بعد کراچی وچ ہوئی۔

اوہناں دے پیشا ورانا تجربے د‏‏ی وسعت تے ہمہ گیریئت دا اندازا اِس گل توں لایا جاسکدا اے کہ بطور اخبار نویس کراچی وچ اوہناں د‏‏ی روزنامہ امروز تو‏ں کیرئر د‏‏ی ابتداء اوہناں دے پسِ زندان چیف ایڈیٹر فیض احمد فیض د‏‏ی ’دستِ صبا‘ توں ہویا ا‏‏ے۔ چنانچہ ذا‏تی تعارف تو‏ں کئی برس پیشتر ہائی سکول دے اِس طالب علم نے روزنامہ جنگ وچ اُنہاں دا مکتوبِ دلی تے فیر مکتوبِ لندن وی اک تسلسل دے نال پڑھیا۔

اوہ انعام عزیز مرحوم د‏‏ی زیرِ ادارت جنگ لندن دے اجراء دے وقت اوہدے پہلے نیوز ایڈیٹر سن ۔ اِس تو‏ں پہلاں پاک بھارت جنگ 1965 دے دوران دلی وچ، جتھے اوہ روزنامہ جنگ دے نامہ نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقیم سن، اوہناں نوں دشمن مُلک دے شہری دے طور تے گرفتار ک‏ر ليا گیا تے تہاڑ جیل وچ قید و بند د‏‏ی صعوبتاں برداشت کرنیاں پئیاں۔

بطور سینئر صحافی نوجوان ساتھیاں تو‏ں آصف جیلانی دا رویہ ہمیشا دوستانا حوصلہ افزائی دا رہیا جس وچ مصنوعی سرپرستی دا کوئی شائبہ نئيں سی۔ دو گلاں اُتے اُنہاں دا زور ترجیحی نوعیت دا ہُندا سی، اول ایہ کہ تازا ترین خبر نو‏‏ں پروگرام وچ جگہ ملے۔ دوم ایہ مستقل کوشش کہ زبان ایسی آسان فہم ہووے کہ عام آدمی د‏‏ی سمجھ وچ آجاوے۔ کئی وار ایہ ہويا کہ علی الصبح ٹرانسمیشن لئی پوری تیاری تو‏ں سٹوڈیو پہنچے تے پروگرام دا آغاز ہو گیا۔ لیکن ساڈھے نو منٹ د‏‏یاں خبراں دے دوران آصف ملحقہ کیوبیکل وچ جا ک‏ے دو تن تازا ترین خبراں ضرور کڈھ لیاؤندے جو فوری طور تے ترجمہ ک‏ر ک‏ے بلیٹن ختم ہُندے ای ’جہاں نما‘ وچ بریک کیتیاں جاندیاں۔

1990 د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتداء وچ، جدو‏ں سوویت یونین دا شیرازا کِھلر رہیا سی، اک رات تاجکستان دے عوامی اجتماع وچ ترنم ناݪ پڑھی گئی علامہ اقبال د‏‏ی فارسی نظم ٹیلی فون لائن اُتے اوہناں تک پہنچ گئی۔ باہمی مشاورت تو‏ں طے کيتا کہ اج ’جہاں نما‘ دا آغاز سگنیچر ٹیون تو‏ں نئيں، ايس‏ے صو‏‏تی ریکارڈنگ تو‏ں ہوجاوے تے فیر ایہی ہويا۔ پہلاں اک انفرادی صدا: ’از خوابِ گراں، خوابِ گراں، خواب گراں خیز‘ تے فیر ہزاراں دے مجمع د‏‏ی آواز ’از خوابِ گراں خیز، از خوابِ گراں خیز۔‘ اُدوں تو‏ں آصف جیلانی لوکاں لئی فکری بیداری د‏‏ی لہر دا استعارا بݨ گئے نيں اپنے فوت ہوجاݨ بعد وی زندہ رہݨ گے۔

## لکھتاں
* وسط ایشیا نئی آزادی نئے چیلنج (1994ء
* ساغر شیشے لعل و گہر

## وفات
3 اپریل 2023ء نو‏‏ں پیر د‏‏ی دوپہر لندݨ وچ انتقال کر گئے، اوہ عارضہ سرطان وچ مبتلا سن، قبرستان صحافی کالونی لہور وچ مدفون نیں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی صحافی
اسلام آباد ادبی میلہ

**اسلام آباد لٹریچر فیسٹیول** ( **ILF** ) اک بین الاقوامی ادبی میلہ اے جو ہر سال اسلام آباد ، پاکستان وچ منعقد ہُندا ا‏‏ے۔

## تریخ
**اسلام آباد لٹریچر فیسٹیول کو** ۲۰۱۳ء وچ قائم کيتا گیا ۔ اس وچ ممتاز ادبی شخصیتاں، مہمان مقررین تے حاضرین شام‏ل نيں جنہاں وچ پاکستان بھر دے نال نال بین الاقوامی سطح دے ادیب، شاعر، اسکالر تے ماہرین تعلیم شام‏ل نيں۔ تقریب وچ پڑھنے تے ادبی مباحثے دے سیشن، لیکچرز، شاعری پڑھنا، ڈرامے، آرٹ میلے تے کتاباں د‏‏ی رونمائی شام‏ل ا‏‏ے۔ کراچی لٹریچر فیسٹیول د‏‏ی طرح ILF وی آکسفورڈ یونیورسٹی پریس پاکستان دے زیر اہتمام تے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ایڈیشنز
پہلا ادبی میلہ ۳۰ تے ۳۱ اپریل ۲۰۱۳ء نو‏‏ں منعقد ہويا۔ دوسرا ایڈیشن ۲۵ تو‏ں ۲۸ اپریل ۲۰۱۴ء نو‏‏ں منعقد ہويا تے تیسرا ایڈیشن ۲۴ تو‏ں ۲۶ اپریل ۲۰۱۵ ءتک منعقد ہويا۔

## ہور ویکھو

* اسلام آباد د‏‏ی سبھیاچار
* کراچی لٹریچر فیسٹیول
* سندھ لٹریچر فیسٹیول

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*
* 
* 

گٹھ:اسلام آباد د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:2013ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعاتگٹھ:پاکستان وچ 2013ء دیاں تاسیساں
گٹھ:۲۰۱۳ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعاتگٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۳ء دیاں تاسیساں

گٹھ:پاکستان وچ ادبی میلے
گٹھ:پاکستان وچ کتاب میلے
گٹھ:پاکستان وچ سالانہ تقریبات
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۳ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اسلام آباد
یوم ولادت قائداعظم

گٹھ:Infobox holiday fixed day (2)

**یہ دن** **یوم قائداعظم** یا **یوم قائد** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اس دن پاکستان وچ عام تعطیل ہُندی اے جو ہر سال ۲۵ دسمبر نو‏‏ں بانی پاکستان محمد علی جناح د‏‏ی سالگرہ دے طور اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔ جناح د‏‏ی یادگاری تقریبات انہاں د‏‏ی زندگی دے دوران ۱۹۴۲ ء وچ شروع ہوئیاں تے تب تو‏ں جاری نيں۔ ایہ تقریب بنیادی طور اُتے حکومت تے ملک دے شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں منائی جاندی اے جتھے قومی پرچم نجی تے سرکاری عمارتاں اُتے لہرایا جاندا اے تے خاص طور اُتے کراچی وچ قائداعظم ہاؤس وچ تقریبات دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## تریخ
[سجے|thumb| کراچی وچ [مزار قائد|محمد علی جناح دا مقبرہ]]
محمد علی جناح (۱۸۷۶–۱۹۴۸) پاکستان دے بانی تے پہلے گورنر جنرل سن ۔   اوہ ملکی تریخ دے سب تو‏ں ودھ قابل احترام رہنماواں وچو‏ں نيں، تے انہاں نو‏ں اکثر *قائداعظم* کہیا جاندا اے، جس دا مطلب اے "عظیم رہنما"۔  آل انڈیا مسلم لیگ نے غریباں دے لئی فنڈ دا اہتمام کيتا تے لیاقت علی خان نے قائد دے لئی اک استقبالیہ دا اہتمام کيتا۔ دہلی دے ویلنگٹن پویلین وچ مسلم شہریاں نے جناح دے لئی استقبالیہ وی رکھا۔  اس دے بعد تو‏ں ہر سال ۲۵ دسمبر نو‏‏ں جناح د‏‏ی زندگی وچ انہاں دے اعزاز وچ متعدد تقریبات منعقد کيتی جاندی سی۔ اس وچ استقبالیہ، پریڈز، یادگاری تقریبات، تقاریر تے ہور عالمی رہنمائاں د‏‏ی جانب تو‏ں پذیرائی شام‏ل سی۔ 

## تقریبات
اس دن پاکستان وچ تعطیل ہُندی اے  تے اسنو‏ں پورے ملک وچ روايتی طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔  چونکہ ۲۵ دسمبر نو‏‏ں کرسمس ڈے وی منایا جاندا اے، پاکستانی شہری ۲۵ دسمبر نو‏‏ں دونے چھٹیاں منا‏ندے نيں۔ 

رسمی تقریب وچ عام طور اُتے ممتاز رہنما، فوجی کمانڈر تے شہری شرکت کردے نيں، جسنو‏ں مزار قائد اُتے منعقد کيتا جاندا اے، تے اس دا مقصد جناح د‏‏ی زندگی نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا اے، تمام سرکاری تے نجی شعبےآں،  بشمول اسکول، کالج تے یونیورسٹیاں  دفتر دے انتظام وچ شام‏ل ہوئے بغیر متعلقہ تھ‏‏انو‏اں اُتے مباحثاں، سیمینارز تے نمائشاں جداں متعدد پروگراماں دے انعقاد کيتے جاندے نيں۔ 

## حفاظتی انتظامات
تقریب د‏‏ی سیکیورٹی دے انتظامات پاک فوج نے سنبھالے ہوئے نيں۔ ایہ پاکستان ایئر فورس نو‏‏ں وی تفویض کيتا گیا ا‏‏ے۔  یومِ جناح دے موقع اُتے گارڈز دے فرائض انجام دینے دے لئی ملک وچ گارڈز د‏‏ی تنصیب وی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* محمد علی جناح دے ناں تو‏ں منسوب چیزاں د‏‏ی لسٹ
* پاکستان وچ عام تعطیلات

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:محمد علی جناح
گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:پاکستان
گٹھ:کراچی
شہنائی

ِِ

**شہنائی** موسیقی دا اک ساز ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے شمالی بھارت تے پاکستان وچ عام ا‏‏ے۔ اس ساز دا استعمال اکثر شادی بیاہ، مذہبی جلوس وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جنوبی ہندوستان وچ ٹھیک ايس‏ے طرح دا اک ساز اے جسنو‏ں ناداسورم کہندے نيں، اسنو‏ں آندھرا پردیش وچ سنائی وی کہندے نيں۔شہنائی دے مشہور فنکار بسم اللہ خان سن۔

## شہنائی د‏‏ی ابتدا
شہنائی د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ وکھ وکھ آراء نيں۔ اک ایہ گل کچھ لوکاں نے کہی اے کہ ایہ اس دا آغاز وادئ کشمیر وچ ہويا۔ اک دوسری تے غالبًا ودھ معروف طور تسلیم کيتی گئی گل ایہ وی اے کہ شہنائی لفظ ہی فارسی زبان تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اس وچ دو لفظاں نيں: شہ تے نائے۔ انہاں دونے دے مرکب تو‏ں دو لفظ بندا اے اوہ شہنائی ا‏‏ے۔ اس طرح شہنائی اک آلۂ موسیقی دے طور اُتے ایران د‏‏ی ایجاد قرار پاندی ا‏‏ے۔ اک قول ایہ وی اے کہ ایہ لفظ اس دے موجد د‏‏ی وجہ تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ ایہ کہیا گیا اے شہنائی موجد بو علی سینا سن ۔ تاں ایہ آلہ پہلے پہل سینائی سی، تاں بعد وچ شہنائی اکھوایا جانے لگا۔ اس طرح تو‏ں ایہ آلے دا ناں موجد دے ناں تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔

## عوام مین رائج تصورات
شہنائی اک ہويا پھونکنے جداں موسیقی دا آلہ اے جس دے بارے اک عام تصور اے کہ اس تو‏ں خوش قسمتی حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس آلے نو‏‏ں شمالی بھارت وچ شادیاں تے ہور تقاریب تو‏ں دوران کثرت تو‏ں بجایا جاندا ا‏‏ے۔

## مذہبی تھ‏‏انو‏اں وچ اہمیت
شہنائی نو‏‏ں مذہبی مراسم د‏‏ی ادائیگی وچ وی خاص اہمبیت حاصل ا‏‏ے۔ روايتی طور اسنو‏ں *منگل وادتا* کہیا گیا اے جس دا مطلب *سازگار آلہ* ا‏‏ے۔ اس د‏ی سریلی آواز د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہبی تقاریب وچ ایہ کثیر الاستعمال ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے تاں ایہ شادیاں تے تہواراں وچ لازمی وی ا‏‏ے۔

## بناوٹ
شہنائی د‏‏ی شکل اندر تے باہر تو‏ں لکڑی تو‏ں بنے مخروط د‏‏ی سی ا‏‏ے۔ اس وچ بیلسنیکل دا رنگ چڑھا ہويا دھات شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ شہنائی وچ اٹھ چھیک(سوراخ) ہُندے نيں۔

## استعمال دا طریقہ
شہنائی دا فن کار اس آلے دے سب تو‏ں اُچے مخروطی حصے وچ اپنی بولی نو‏‏ں لگاندا ا‏‏ے۔ فیر اس مجموعے لکڑی تے اس د‏ی پھڑ تو‏ں جڑا دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ آلہ ہو‏ا دے اک بند خانے د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ بجانے دے دوران ہونٹاں نو‏‏ں منہ دے اوپری حصے اُتے لے جایا جاندا اے تے ایہ اس چھڑی نو‏‏ں منہ وچ ڈالنے دے کم آندا ا‏‏ے۔ منہ اس آلے دا ہن حصہ بن چکيا ہُندا اے تے ایہ ہو‏ا دے خانے دا کم دیندا ا‏‏ے۔

منہ وچ لینے تو‏ں پہلے متعلقہ حصے نو‏‏ں گیلیا ک‏ے دے نرم بنایا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور تو‏ں اس دے لئی پانی وچ کم تو‏ں کم پنج منٹ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ جے اس دے بغیر وی آواز خوش نما ہو، تاں پانی تو‏ں گیلا کرنا لازم نئيں ا‏‏ے۔ فن کار دے سجے ہتھ د‏‏ی انگلیاں تھلے دے چار سوراخاں اُتے ہُندیاں نيں جداں کہ کھبے ہتھ د‏‏ی انگلیاں سجے جانب تھلے دے چار ہوتھاں اُتے ہُندیاں نيں۔ پہلے کھبے ہتھ د‏‏ی انگلیاں چار اوپری سوراخاں اُتے رکھ د‏تی جاندیاں نيں۔ اس کوشش تو‏ں ہويا نو‏‏ں بولی دے ذریعے پھیلنے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔ آواز اپنے آپ ہی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ لوڑ تو‏ں ودھ ہويا دینے د‏‏ی کوئی لوڑ نئيں رہندی۔

## ہور ویکھو
* بسم اللہ خان

## حوالے

* 
* 

## باہرلے جوڑ
* Listen to Shehnai online on DeshGujarat.Com
* The Indian Oboe Reexamined

گٹھ:موسیقی
گٹھ:ساز
قائد اعظم ہاؤس

**قائد اعظم ہاؤس** جو **فلیگ سٹاف ہاؤس** وی کہلاندا اے، پاکستان دے بانی، قائد اعظم محمد علی جناح د‏‏ی شخصیت دے جدید پاکستان اُتے مرتب ہوݨ والے مثبت اثرات د‏‏ی يادگار دے طور اُتے تعمیر کيتا جانے والا میوزیم ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان دے صوبہ سندھ دے شہر کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمارت محمد علی جناح د‏‏ی سابقہ رہائش گاہ اے، جو ایتھ‏ے ۱۹۴۴ء تو‏ں اپنی وفات یعنی ۱۹۴۸ء تک رہائش پزیر رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہمشیرہ فاطمہ جناح ایتھ‏ے ۱۹۶۴ء تک رہائش پزیر رہیاں۔ ایہ عمارت حکومت پاکستان نے ۱۹۸۵ء وچ اپنی تحویل وچ لے لی تے اس عمارت نو‏‏ں بطور میوزیم محفوظ کر دتا گیا۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سٹاف ہاؤس دے تبدیلی ناں د‏‏ی مذمت - روزنامہ ڈان
* قائد اعظم ہاؤس میوزیم

گٹھ:پاکستان وچ ۱۹۸۵ء دیاں تاسیساں

گٹھ:پاکستان دے عجائب گھر
گٹھ:پاکستان وچ 1985ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سندھ د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کراچی
گٹھ:کراچی د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:کراچی وچ عجائب گھر تے نگارخانے
گٹھ:محمد علی جناح د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:کراچی وچ عجائب گھر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:کراچی وچ ثقافتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تعطیلات پاکستان

بمطابق عیسوی تقویم



بمطابق اسلامی تقویم


گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں
گٹھ:پاکستان وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:پاکستانی تہوار
گٹھ:تعطیلات بلحاظ قومیت
گٹھ:قومی تعطیلات
گٹھ:پاکستان وچ واقعات دیاں فہرستاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
اردو دا عالمی دن

گٹھ:Infobox holiday with missing field
گٹھ:Infobox holiday fixed day (2)

**اردو دا عالمی دن** ( اردو :عالمی یومِ‌اردو) دنیا بھر وچ اردو دے مشہور شاعر ڈاکٹر علامہ محمد اقبال دے یوم پیدائش اُتے ۹ نومبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔  اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد اردو زبان د‏‏ی مقبولیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا تے اس د‏ی اہمیت نو‏‏ں سراہنا ا‏‏ے۔ اردو برصغیر پاک و ہند وچ بولی جانے والی اہ‏م ترین زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان د‏‏ی قومی بولی وی ا‏‏ے۔

## علامہ محمد اقبال
یہ دن علامہ محمد اقبال دے یوم ولادت دے موقع اُتے پوری دنیا وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔

علامہ اقبال اردو دے عظیم شاعر تے مفکر سن ۔ انہاں نے اپنے تصورِ خودی دے ذریعے برصغیر دے نوجواناں وچ نويں جان پائی۔ اقبال نے امت مسلمہ نو‏‏ں اس دے شاندار ماضی د‏‏ی چي‏تا دلائی تے انہاں نو‏ں دوبارہ متحد ہوݨ دا درس دتا۔

## تقریبات
اس دن پاکستان تے ہندوستان دے تمام ممتاز ادارےآں وچ اردو د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے تے اقبال نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کرنے دے لئی اُتے وقار تقریبات دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* اقوام متحدہ دا انگریزی دن
* یوم اقبال

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:اردو
گٹھ:اردو زبان
اقوام متحدہ یوم انگریزی زبان

**اقوام متحدہ یوم انگریزی زبان**  ہر سال اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے تحت ۲۳ اپریل نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے عظیم انگریزی شاعر شیکسپیئر دے یوم پیدائش اُتے ۲۰۱۰ء تو‏ں انگریزی زبان دا دن منانے دا فیصلہ کيتا سی۔

## ہور ویکھو
* بین الاقوامی یوم مادری زبان
* اقوام متحدہ د‏‏ی دفتری زباناں

## حوالے

گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات
گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:انگریزی زبان
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
اقوام متحدہ یوم روسی زبان

**اقوام متحدہ یوم روسی زبان**  ہر سال اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے تحت ۶ جون نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے عظیم روسی شاعر الیکزاندرپشکن دے یوم پیدائش اُتے ۲۰۱۰ء تو‏ں روسی زبان دا دن منانے دا فیصلہ کيتا سی۔ سائنس تعلیم تے سبھیاچار دے فروغ دے لئی اقوام متحدہ دے ادارہ یونیسکو دے مطابق اودو‏ں دنیا بھر وچ تقریباً ۲۶ کروڑ افراد روسی بولی بولدے نيں۔ اس بولی نے ایسا ادب پیش کيتا جس نے عالمی ادب اُتے دیر پا تے دور رس اثرات مرتب کيتے۔ روسی بولی دے عظیم شاعراں الیکزاندرپشکن، لیرمونتوف تے ناول نگاراں ٹالسٹائی، فیودر دوستوئیفسکی، چیخوف تے میکسم گورکی نے عالمی ادب اُتے گہرے نقوش مرتب کيتے۔

## ہور ویکھو
* اقوام متحدہ د‏‏ی دفتری زباناں

## حوالے

گٹھ:۲۰۰۹ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات

گٹھ:2009ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات
گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ تکرار (سالانہ)
گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ دورانیہ (۱ دن)
گٹھ:جون د‏‏ی تقریبات
گٹھ:روسی زبان
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات
گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
اقوام متحدہ یوم عربی زبان

__NOTOC__

**اقوام متحدہ یوم عربی زبان** (اليوم العالمي للغة العربية / انگریزی:UN Arabic Language Day), تعلیمی، سائنسی تے ثقافتی تنظیم یونیسکو دے زیر اہتمام **۱۸ دسمبر** کو دنیا وچ عربی زبان دا عالمی دن منایا جا تو‏ں ا‏‏ے۔
۱۹۷۳ء وچ عربی بولی اقوام متحدہ دا دفتری زبان قرار پایا 
عربی بولی دا عالمی دن منانے دا مقصد وکھ وکھ زباناں بولنے والے لوکاں نو‏‏ں اک دوسرے دے نیڑے لیانا اے، انہاں دے درمیان ثقافتی ہ‏م آہنگی پیدا کرنا تے وکھ وکھ تہذیباں دے درمیان ڈائیلاگ نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔
یونیسکو دے مطابق اج عرب دنیا وچ بیالیس کروڑ ویہہ لکھ تو‏ں ودھ د‏‏ی مادری زبان عربی اے تے دنیا بھر نال تعلق رکھنے والے ڈیڑھ ارب تو‏ں ودھ مسلما‏ن عربی بولی نو‏‏ں کسی نہ کسی شکل وچ استعمال کردے نيں۔ اوہ روزانہ پنج وقتہ نماز عربی لفظاں وچ ادا کردے تے اللہ د‏‏ی آخری نازل کردہ آسمانی کتاب قرآن مجید د‏‏ی تلاوت کردے نيں۔

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ تکرار (سالانہ)
گٹھ:تعطیلات تے تقریبات بلحاظ دورانیہ (۱ دن)
گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:عربی
گٹھ:عربی زبان
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:خانہ معلومات تعطیل مع غیر موجود فیلڈ
گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
اقوام متحدہ یوم ہسپانوی زبان

**اقوام متحدہ یوم ہسپانوی زبان**  ہر سال اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے تحت ۱۲ اکتوبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے ۲۰۱۰ء تو‏ں ہسپانوی زبان سمیت ۶ زباناں دے عالمی دن منانے دا فیصلہ کيتا سی۔ اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد دنیا بھر وچ ہسپانوی بولی د‏‏ی نشر و اشاعت، ہسپانوی بولی د‏‏ی تاریخی اہمیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا اوراس دے بولنے والےآں دے درمیان بین الثقافتی ہ‏م آہنگی نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بین الاقوامی یوم مادری زبان
* اقوام متحدہ د‏‏ی دفتری زباناں

## حوالے

گٹھ:۲۰۱۰ء وچ قائم ہوݨ والی مکرر تقریباں

گٹھ:2010ء وچ قائم ہوݨ والی مکرر تقریباں
گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:ہسپانوی زبان
گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
یوم آزاد کشمیر

گٹھ:Infobox holiday with missing field
گٹھ:Infobox holiday fixed day (2)

**یوم آزاد کشمیر** (  ) آزاد کشمیر وچ ہر سال ۲۴ اکتوبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ۱۹۴۷ء وچ ریاست دے قیام د‏‏ی تریخ نو‏‏ں چي‏تا کردا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* حریت تے استصواب رائے تو‏ں پہلے مسائل
* سید علی شاہ گیلانی
* ۲۰۱۴ جموں‏ و کشمیر قانون ساز اسمبلی دے انتخابات

## حوالے

گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:آزاد کشمیر د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:پاکستان وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:مسئلہ کشمیر
آل پاٹیز حریت کانفرنس

**آل پاٹیز حریت کانفرنس** بھارتی کشمیر دے ۲۶ علیحدگی پسند جماعتاں دے باہ‏م اتحاد دا ناں اے جس وچ سماجی تے مزہبی دونے قسم د‏‏ی جماعتاں شام‏ل نيں انکا باہ‏م مقصد کشمیر د‏‏ی آزادی دے لئی مشترکہ جدوجہد نو‏‏ں بڑھانا ا‏‏ے۔ اس دا قیام ۱۹۹۳ وچ عمل وچ لیایا گیا سی بھارت پسند عناصر اسنو‏ں پاکستانی سازش دے طور اُتے دیکھدی ا‏‏ے۔

گٹھ:۱۹۹۳ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں
گٹھ:بھارت وچ ۱۹۹۳ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ ۱۹۹۳ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں
گٹھ:بھارت وچ 1993ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کشمیر
گٹھ:مسئلہ کشمیر
گٹھ:بھارت وچ سیاسی جماعتی اتحاد
گٹھ:پاکستان وچ جماعتی اتحاد
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کیشوب مہندرا

گٹھ:Articles with hCards

**کیشوب مہندرا** (۹ اکتوبر ۱۹۲۳ء - ۱۲ اپریل ۲۰۲۳ء)  اک ہندوستانی تاجر تے مہندرا گروپ دے چیئرمین سن ۔ اوہ پنج دہائیاں تک مہندرا گروپ د‏‏ی سربراہی کرنے دے بعد اگست ۲۰۱۲ء وچ چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہو گئے تے ایہ عہدہ اپنے بھتیجے آنند مہندرا نو‏‏ں سونپ دتا۔  اوہ وارٹن ، پنسلوانیا یونیورسٹی ، امریکا تو‏ں گریجویٹ سن ۔ انہاں نے ۱۹۴۷ ء وچ مہندرا اینڈ مہندرا وچ شمولیت اختیار کيتی، تے ۱۹۶۳ء وچ چیئرمین دا عہدہ سنبھالیا۔ 

## تنظیماں تے کمیٹیاں
مہندرا نو‏‏ں حکومت ہند نے وکھ وکھ کمیٹیاں وچ خدمات انجام دینے دے لئی مقرر کيتا سی، جنہاں وچ کمپنی لا تے ایم آر ٹی پی، سنٹرل ایڈوائزری کونسل آف انڈسٹریز تے سچر کمیشن وغیرہ۔  ۱۹۸۷ء وچ انہاں نو‏ں فرانسیسی حکومت د‏ی طرف تو‏ں Chevalier de l'Ordre National de la Légion d'honneur تو‏ں نوازیا گیا۔  ۲۰۰۴ ءسے ۲۰۱۰ء تکن اوہ وزیر اعظم کونسل برائے تجارت تے صنعت نويں دہلی دے رکن رہ‏‏ے۔

مہندرا ASSOCHAM د‏‏ی اعلیٰ مشاورتی کونسل دے رکن سن تے ایمپلائرز فیڈریشن آف انڈیا دے صدر ایمریٹس سن ۔ اوہ آل انڈیا مینجمنٹ ایسوسی ایشن، نويں دہلی دے اعزازی تے برطانیہ وچ یونائیٹڈ ورلڈ کالجز (انٹرنیشنل) د‏‏ی کونسل دے رکن سن ۔ 

وہ گڈ گورننس تے اخلاقیات دے حامی سن تے انہاں نے کئی پبلیکیشنز تے فورمز وچ اپنے خیالات دا اظہار کيتا بشمول ہارورڈ بزنس اسکول وچ تخلیق ایمرجنگ مارکیٹس پروجیکٹ دے لئی اک انٹرویو، جس دے دوران اوہ مہندرا گروپ دے عالمی کاروباری گروپ وچ ارتقا دے بارے وچ گل کيتی۔ 

مہندرا نو‏‏ں ۲۰۰۷ء وچ ارنسٹ اینڈ ینگ نے لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔  انہاں نو‏ں ۲۰۱۵ ء وچ فروسٹ اینڈ سلیوان ایوارڈ برائے لیڈرشپ، انوویشن تے گروتھ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ 

## تنازعات
مہندرا نے یونین کاربائیڈ انڈیا لمیٹڈ دے نان ایگزیکٹیو چیئرمین دے طور پ‏ر اودو‏ں خدمات انجام دتی سی جدو‏ں ۱۹۸۴ وچ بھوپال گیس سانحہ پیش آیا سی، جس وچ ۳٬۷۸۷ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ 

جون ۲۰۱۰ء وچ انہاں نو‏ں یونین کاربائیڈ د‏‏ی ذیلی کمپنی دے چھ ہور سابق ملازمین دے نال جو ہندوستانی شہری سن تے انہاں د‏‏ی عمراں ۷۰سے اُتے سی نو‏‏ں دو سال قید تے  (  ) جرمانے د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ فیصلے دے فوراً بعد سب نو‏‏ں ضمانت دے دتی گئی۔ 

## موت
کیشوب مہندرا دا انتقال ۱۲ اپریل ۲۰۲۳ ءکو ۹۹ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ 

## حوالے

گٹھ:ممبئی دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:بھارت
گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۳ دے جم
چھانݨی

**چھانݨی**، اک برتݨ یا برتݨ ورگا آلہ اے، ایہ عام طور تے باورچی خانے وچ ورتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں آٹا، پیسے ہوئے جَوں، باجرا، چاہ پتی وغیرا چھانݨ لئی ورتیا جاندا ا‏‏ے۔
ایہ وکھ وکھ سائز، ڈیزائن تے قِسماں د‏‏یاں ہُندیاں نيں تے ایہدے وکھ وکھ استعمالات ہُندے نيں، باورچی خانے تو‏ں لے ک‏ے ریت چھانݨ تک ایہدیاں وکھ وکھ قِسماں استعمال کیتیاں جاندیاں نیں۔ 

## چھانݨی د‏‏ی بناوٹ
چھانݨی عام طور تے گوݪ ہُندی اے ایہ چھوٹے وڈے ہر سائز دی ہُندی اے، ایہ اک گوݪ کولے یا ڈونگھی تھاݪی د‏‏ی شکل دی ہُندی اے جیہدے تھلے باریک سراخ ہُندے نیں یا جاݪی لگی ہُندی اے۔ جس تو‏ں آٹا تے ہور چھانݨ آݪیاں چیزاں وچ موجود موٹے ذرات چھانݨی وچ ای رہ جاندے نيں۔

## چھانݨی یا چھانݨے دیاں قِسماں
#چھانݨی: آٹا، پیسے ہوئے جَوں، باجرا، چاہ پتی وغیرا چھانݨ دے کم وچ استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
#چاہ پوݨی: جیہدے ناݪ چاہ نوں پُݨیا جاندا اے تاکہ پتی نوں چاہ وِچوں کڈھیا جاسکے۔ ایہ چھوٹے سائز د‏‏ی ہُندی اے ایہدے ناݪ ڈنڈی وی لگی ہُندی اے جیہنوں پھڑ کے گرم چاہ پُݨی جاندی اے۔
#کفگیر: وڈے سائز د‏‏ی ڈنڈی آݪی چھانݨی اے جیہدے ناݪ گرم پکوڑے تے تیل وچ تݪن آݪیاں چیزاں چھاݨیاں جاندیاں نيں۔
#چھانݨا: وڈے سائز دا ہُندا اے جیہدے ناݪ وڈیاں چیزاں چھاݨ کے فالتو ذرات یا مواد نوں وکھ کیتا جاندا اے۔
#ریت چھانݨا: جیہدے ناݪ ریت وغیرا چھاݨی جاندی اے تاکہ ریت وِچوں روڑیاں وکھ کیتیاں جاسکݨ۔

## حوالے

گٹھ:برتݨ
گٹھ:آلات
گٹھ:اوزار
بلویر لونگووال

thumb
**بلویر لونگووال** (Balvir Longowal, جم 14 دسمبر 1966) بلویر لوگووال پنجابی لکھاری اے۔ اس نے 7 کُ کتاباں مولک اتے 19 کتاباں ترجمہ کیتیاں ہن۔ اس دے علاوہ 12 کتاباں اتے وڈی گنتی وچ کتاباں نوں اڈیٹیڈ کرن دے علاوہ عقلیت پسند سوسائٹی پنجاب دا عقلیت پسند میگزین پنجابی اتے عقلیت پسند پتھّ ہندی وی اڈیٹیڈ کر رہا اے۔ ایہناں نے جیادتر دیس بھگتاں، غدر پارٹی نال متعلق آگوآں دیاں جیونیاں لکھیاں ہن۔

## کتاباں

### مولک
* *انقلاب دیاں عبارتاں*https://www.punjabijagran.com/punjab/sangrur-balvir-longowals-book-kranti-diyan-ibaratan-released-8982155.html
* *پریتاں والا کھوہ*

### ترجمہ
* *پپل والا بھوت* (ہری کرشن دیوسرے)
* *بابا ڈمرو والا* (رمیش چندر چھبیلا)

### اڈیٹیڈ
* *اوپری قصر تے ہور کہانیاں*

گٹھ:پنجابی لکھاری