ابراہیم کاوور

**ڈاکٹر ابراہ‏م کاوور** (10 اپریل 1889 ء - 18 ستمبر 1978) کیرلا دے شہر ترووالا وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس دے والد ، رےو کاوور ، اک چرچ دے پادری سن ۔ گھر وچ عیسائیت دا راج سی۔ ہر مہمان بطور تحفہ بائبل دی کچھ آیات لے ک‏ے آیا سی تے جدو‏ں اوہ چلا گیا تاں بائبل د‏‏ی تعلیمات اس دے نال سن۔

## عقلی دا بانی
سوال ایہ اے کہ ، چرچ دے اک پادری دا بیٹا ابرہم کاور ، جو عیسائیت وچ گہرا جڑ سی ، عقلی تحریک دا بانی کِداں بنا؟ **ڈاکٹر کور** د‏‏یاں کتاباں دا ترجمہ **کردے ہوئے** ، ميں نے انہاں د‏‏ی زندگی وچ پیش آنے والے کچھ خاص واقعات دا مطالعہ کيتا تے اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ مندرجہ ذیل واقعات نے انہاں نو‏ں منطقی طور اُتے زندگی گزارنا سکھایا ا‏‏ے۔

## تعلیم
**ڈاکٹر ابراہیم کاوورا** تے اس دے بھائی بہانہ کاور طلبہ د‏‏ی زندگی ترووالہ وچ 1924 ء تو‏ں 1921 وچ کلکتہ یونیورسٹی دے علاوہ تعلیم حاصل کرنا پڑدی سی۔ کولکات‏ا گنگا دے کنارے اک شہر ا‏‏ے۔ دے لوک تاں کیرل دے نال انہاں طلبہ اُتے دیکھیا خوف دے طور اُتے اوہ کرنے دا موقع ملے گا رہے نيں کہ کس طرح خوش قسمت نو‏‏ں غسل وچ گنگا مگر **کور** جدو‏ں نہائے وچ گنگا ، اک کٹا ہويا دے ہتھ اک انسانی لاش انہاں اُتے آندا اے سر. رابطے دے نال آندا ا‏‏ے۔ در حقیقت ، بوہت سارے ہندو اپنے مردہ ممبراں د‏‏ی رسومات ادا کرنے دے لئی اس د‏ی لاش نو‏‏ں گنگا وچ لپیٹتے سن ۔ **ڈاکٹر ابراہیم کاوور** دیکھدی اے کہ کس طرح مردہ افراد د‏‏ی لاشاں گنگا وچ آک‏ے پانی نو‏‏ں آلودہ کردی نيں ۔ لہذا اوہ فیصلہ کردا اے کہ پانی د‏‏ی بوتلاں اپنے شہریاں تے نیڑےی رشتے داراں دے لئی نہ لاں۔ گنگا دے پانی د‏‏ی بجائے ، اوہ انہاں نو‏ں اپنے شہر دے نیڑے ترین ریلوے اسٹیشن تو‏ں بوتل دا پانی دیندا ا‏‏ے۔ اگلے سال اوہ اس پانی تو‏ں صحت مند لوکاں دے معجزےآں د‏‏ی کہانیاں سندا ا‏‏ے۔ اس طرح معجزےآں د‏‏ی کہانیاں اس دے ذہن وچ سوالات اٹھاندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود وی ، کیرالہ دے مقدس رسومات تے برے شگوناں د‏‏ی علیحدگی ، جو کلکتہ دے اچھے لمحات تے شبھ منسلکات تو‏ں ہزاراں گنیامختلف نيں ، اس دے ذہن وچ شکوک و شبہات پیدا کر دیؤ گے۔ جدو‏ں انسان دے ذہن وچ سوالات ہونے لگدے نيں تاں اوہ اپنے پنج حواس استعمال کرنا شروع کردیندا اے ۔ اوہ اکھاں تو‏ں دیکھدا اے ، کاناں تو‏ں سندا اے ، ناک تو‏ں بدبو سونگھدا ا‏‏ے۔ جلد دے نال ذائقہ تے بولی تو‏ں ذائقہ۔ ایہ سارے حسی تجربات کسی وی حساس شخص د‏‏ی سوچ وچ تبدیلی دا سبب بندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح لوکاں نے انہاں د‏‏ی معجزا‏‏تی گلاں دے بارے وچ سنیا۔ سوچیا ، کور دا تصور بکھر گیا جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ نووندری برہمناں نے ترووالہ د‏‏ی سڑکاں اُتے گھمدے پھردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ برہمن ایہ شور مچایا کردے سن تاکہ کوئی نچلی ذات دا آدمی انہاں نو‏‏ں ہتھ نہ لگائے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بکھر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے واقعہ د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے ، ڈاکٹر کور اپنی کتاب 'دیو ڈینٹ ٹی روحان' وچ لکھدی نيں کہ اک بار جدو‏ں اوہ ندی عبور کرنے دے لئی کشتی وچ سوار ہونے دے بارے وچ سوچیا سی تاں اک وڈی نوبنداری برہمن کشتی اُتے سوار ہوئی تے اس تو‏ں کشتی چلانے نو‏‏ں کہیا۔ اس نے اپنے ساتھی کنہیرامن نو‏‏ں مجبور کيتا کہ اوہ بیٹھ جاواں تے اسنو‏ں کشتی وچ سوار ہونے نو‏‏ں کہیا۔ اچھوت سی جہاز ملاحظہ کردے ہوئے ، نووندری کشتی تو‏ں چھلانگ لگیا لیا۔ اسنو‏ں تیرنا نئيں آندا سی ، لہذا اوہ ڈوبنے لگا۔ اسنو‏ں بہت شرمندگی ہوئی جدو‏ں کنہیرمان نے اسنو‏ں پانی تو‏ں باہر کڈیا۔ انہاں دے بچپن وچ اس طرح دے واقعات نے کور د‏‏ی سوچ نو‏‏ں بے جا بنا دتا سی۔

## ملازمت
1928 وچ ، ڈاکٹر ابراہ‏م کور نے سینٹرل کالج جافنا وچ لیکچرر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ پہلے دن کالج وچ بارش دے لئی دعا کيتی گئی جس وچ تمام پروفیسرز تے طلبہ جمع سن ۔ کھانے دے دوران ، جدو‏ں کور نے کالج دے پرنسپل تو‏ں پُچھیا کہ بارش کینال ہُندی اے ، تاں اس نے دسیا کہ درجہ حرارت ، ہويا د‏‏ی سمت ، ہويا دا دباؤ تے نمی تے بادلاں د‏‏ی موجودگی بارش د‏‏ی وجوہات ا‏‏ے۔ انہاں نے پرنسپل تو‏ں کہیا کہ آپ نے انہاں وجوہات وچ نماز نو‏‏ں شامل نئيں کيتا۔ کيتا اس دا وی کوئی کردار اے ؟ پرنسپل صاحب نے کہیا ، "کور ، آپ نے مینو‏ں اس مقام اُتے پھنسا لیا ا‏‏ے۔ آؤ کھانے اُتے توجہ دتیاں ايس‏ے طرح ايس‏ے کالج وچ ہونے والے اک ہور واقعہ نے کور نو‏‏ں زندگی دے بارے وچ اپنے خیالات نشر کرنے دے لئی الرٹ کر دتا۔ ایسا ہی ہويا کہ نباتیات دی تعلیم دینے دے علاوہ ، انہاں نو‏ں وڈی عمر دے کلاساں نو‏‏ں بائبل د‏‏ی تعلیم دینے دا مضمون وی دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے طالب علماں نو‏‏ں بائبل وچ لکھیا ہويا سب کچھ دسیا تاں انھاں بائبل تو‏ں بہت اچھے نمبر ملے تے اوہ گزر گئے ، لیکن اگلے ہی سال اسنو‏ں تعلیم دینے دے لئی بائبل دا مضمون دینے تو‏ں انکار کر دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے اس دے بارے وچ پُچھیا تاں ، پرنسپل نے جواب دتا ، "یہ سچ اے کہ آپ دے سارے طلبہ اچھے نمبر لے ک‏ے بائبل پاس کرچکے نيں ، لیکن افسوس د‏‏ی گل اے کہ انہاں تمام طلبہ نے مذہب اُتے اپنا اعتماد کھو دتا ا‏‏ے۔" اپنی شادی دے وقت ، کور نے اپنی اہلیہ اکا کور تو‏ں ایہ وعدہ لیا سی کہ اسيں اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش کسی مذہبی وابستگی دے بغیر کرن گے۔

## عقلی تحریک
ڈاکٹر ابراہیم کور نے اپنے بیٹے دا ناں ایریس رکھیا کیونجے اوہ ایرس رقم دے خط وچ پیدا ہويا سی تے انہاں دناں وچ اوہ علم نجوم د‏‏ی حقیقت نو‏‏ں جاننے وچ دلچسپی لیندے سن ۔ بعد وچ انہاں نے نجوم دے بارے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ایہ اک شاعری اے ، جو شفا بخشتی اے ، اوہ فرش اُتے کھڑا ہُندا اے تے علم نجوم د‏‏ی تبلیغ تے پھیلاؤ شروع کردا اے ، جو غلط ہوئے جاندا اے ، اوہ خاموش رہندا ا‏‏ے۔ گھر بیٹھیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر 1928 تو‏ں 1959 تک ، کور تے اس د‏ی اہلیہ نے سیکڑاں مقدمات تے واقعات د‏‏ی تحقیقات کيتیاں تے انھاں حل کيتا۔ انہاں تمام نوٹ د‏‏ی دیکھ بھال ڈاکٹر کور نے کيتی۔ اس نے اس وقت دستیاب سائنسی معلومات تے عملی تجربات دا استعمال کردے ہوئے اپنے تمام معاملات د‏‏ی تحقیق کيتی۔ اس نے سائنس نو‏‏ں زندگی دے عمل تو‏ں جوڑا۔ 1959 تک ، انہاں نے دینی ادارےآں دے زیر انتظام کالجاں وچ کم کيتا۔

## معجزا‏‏تی طاقتاں دا ناں نہاد دعویدار
ریٹائر ہونے دے بعد ، ڈاکٹر ابراہ‏م کور نے اپنی زندگی دے تمام تجربات لوکاں دے نال بانٹنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ انہاں نے مختلف معجزا‏‏تی قوتاں دے ناں نہاد دعویداراں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی 1963 وچ اپنا 23 شرط نامہ چیلنج جاری کيتا۔ اج ، نصف صدی دے بعد ، پنجاب دے عقلیت پسنداں نو‏‏ں اس چیلنج دا سامنا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ دا 1974 وچ انتقال ہوئے گیا سی لیکن انہاں د‏‏ی لاش سری لنکا دے اک سرکاری اسپتال وچ عطیہ کيتی گئی سی۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے کوئی مذہبی رسومات ادا نئيں کيت‏‏ی گئياں۔ 1984 وچ پیدا ہويا ، پنجاب د‏‏ی عقلی تحریک کور د‏‏ی سربراہی وچ ، انہاں نے اج نہ صرف لکھاں لوکاں نو‏‏ں عقلیت د‏‏ی راہ اُتے گامزن کيتا بلکہ ہزاراں گھراں وچ کینسر دے معاملات وی ٹھیک کر دتے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب دے عقلی ماہرین ہمیشہ دے لئی اس شخصیت دے مقروض رہن گے کیونجے انہاں نے نہ صرف انھاں مقدمات طے کرنے دا طریقہ سکھایا اے بلکہ اخبارات ، رسالے تے کتاباں دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں لکھنے تے انھاں پھیلانے دا طریقہ وی سکھایا ا‏‏ے۔ ایہ اک حقیقت اے کہ کچھ ستارےآں دے غائب ہونے دے بعد وی انہاں د‏‏ی روشنی زمین تک پہنچک‏ی رہندی ا‏‏ے۔

## موت
عقلیت پسندی دا ایہ پرچم بردار اگرچہ اساں 18 ستمبر 1978 نو‏‏ں اس دنیا نو‏‏ں الوداع کيتا ، لیکن انہاں د‏‏یاں تحریراں اک صدی تک پنجاب دے عوام دے لئی اک روشنی دا کم بنی رہیاں گی۔
## حوالے

گٹھ:1889 دے جم
گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی سری لندیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی
گٹھ:بھارتی تشکیک پرست
گٹھ:بھارتی روحانی مصنفاں
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد فلسفی
گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:تروَلّا دیاں شخصیتاں
گٹھ:سابقہ بھارتی مسیحی
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولمبو دیاں شخصیتاں
گٹھ:کیرلا دے مصنفاں
گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ
گٹھ:ملیالی شخصیتاں