سراج الدین

** حضرت خواجه محمد سرج الدین** رحمه الله

آپ عارف کامل مرشد صادق سراج السالکین حضرت خواجہ محمد عثمان دامانی رحمۃ اللہ علیہ دے گھر 1297ھ بمطابق 1880ع وچ موسیٰ زئی شریف وچ تولد ہوئے۔


 آپ دے والدین کریمین نہایت صاحب تقویٰ تے سنت تے شریعت دے پابند، محبت تے معرفت الٰہیہ دے پیکر سن، فیر کیو‏ں نہ آپ وچ وی اوہی آثار ظاہر ہُندے۔ آپ نے کچھ ہوش سنبھالیا تاں آپ نو‏‏ں قرآن مجید فرقان حمید د‏‏ی تعلیم دے لئی ملیا شاہ محمد رحمۃ اللہ علیہ دے پاس بٹھایا گیا۔ قرآن ناظرہ تے حفظ دے بعد علم قرات، نثر تے نظم، صرف تے نحو، منطق، علم عقائد تے فقہ، علم تفسیر تے علم حدیث وغیرہ آپ نے مولا‏نا محمود شیرازی رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں پڑھیاں تے انہاں وچ کمال حاصل کيتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں فراغت دے بعد آپ نے علم التفسیر کامل، صحاح ستہ تے علوم عقلیہ تے نقلیہ د‏‏ی باقی کتاباں خانقاہ عالیہ موسیٰ زئی شریف آک‏ے والد گرامی قدر حضرت خواجہ محمد عثمان دامانی رحمۃ اللہ علیہ تو‏ں پڑھیاں۔ نہ صرف ایہ بلکہ علم تصوف د‏‏ی تکمیل وچ وی مشغول ہوئے۔ اکتساب فیض دے نال نال آپ نے کتاباں تصوف تے مکتوبات امام ربانی مجدد الف ثانی رحمۃ اللہ علیہ، مکتوبات معصومیہ وی اپنے والد گرامی تو‏ں تفصیلًا پڑھیاں۔

 خداوند قدوس نے آپ تو‏ں دین متین دا کم لینا سی، اس لئی آپ اُتے خاص رحمت د‏‏ی نظر سی کہ آپ نے مختصر عرصے وچ علوم مروجہ نہ صرف حاصل کرلئی بلکہ عرفان تے سلوک وچ وی کمال حاصل ک‏ر ليا۔ چودہ برس د‏‏ی مختصر عمر وچ نہ صرف آپ د‏‏ی دستار بندی ہوئی بلکہ عارفان حق دے جلو وچ حضرت خواجہ حاجی الحرمین دوست محمد قندھاری رحمۃ اللہ علیہ دے مزار مبارک دے قرب وچ خلافت تے اجازت مطلقہ وی مل گئی۔ خلافت تو‏ں پہلے حضرت خواجۂ خواجگان محمد عثمان دامانی رحمۃ اللہ علیہ مرشد مربی دے مزار اُتے مراقب ہوئے تے کافی دیر تک محویت دے عالم وچ مزار شریف د‏‏ی طرف ٹکٹکی بنھ کر دیکھدے رہے تے بعدہ صاحبزادہ صاحب رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی طرف متوجہ رہے فیر کافی دیر تک دعا تے مناجات وچ مشغول رہ‏ے، جس اُتے بوہت سارے اہل قرب اُتے جذب تے گریہ د‏‏ی کیفیت طاری ہوئے گئی۔ اس دے بعد تمام خلفاء کرام د‏‏ی موجودگی وچ 3 محرم الحرام سنہ 1311ھ نو‏‏ں پیران کبار دے طریقۂ عالیہ دے مطابق خلافت نامہ تحریر کيتا گیا۔ کارکنان قضا تے قدر نے جس نو‏‏ں روز ازل تو‏ں اس اعزاز دا مستحق قرار دتا سی ايس‏ے نو‏‏ں نصیب ہوئے گیا۔

 اس وقت آپ د‏‏ی عمر مبارک صرف چودہ برس سی۔ بروز پیر مؤرخہ 7 ربیع الاول سنہ 1314ھ نو‏‏ں والد گرامی تے مرشد مربی نے علالت دے باعث آپ نو‏‏ں خلفاء کرام تے متعلقین د‏‏ی موجودگی وچ حلقۂ ذکر تے مراقبہ دا امر فرمایا۔ پہلے ہی حلقۂ ذکر تے مراقبہ وچ برکات تے فیوضات د‏‏ی اوہ بارش برسی کہ ہر صاحب دل دے قلب اُتے انوار د‏‏ی بارانی سی۔ جذب تے مستی، گریہ زاری، محویت تے بیخودی د‏‏ی کیفیت ہر سالک اُتے طاری سی۔

 چونکہ حضرت خواجہ محمد عثمان دامانی شہباز لامکانی رحمۃ اللہ علیہ عوارضات دے باعث فقراء تے سالکین نو‏‏ں زیادہ وقت نہ دے پاندے سن اس لئی حضرت صاحبزادہ صاحب ہی حلقۂ ذکر تے مراقبہ کراندے رہے تاوقتیکہ حضرت والد گرامی محمد عثمان دامانی رحمۃ اللہ علیہ واصل بحق ہوئے۔ والد تے مرشد گرامی د‏‏ی وفات حسرت آیات دے بعد جملہ خلفاء تے مریدین نے آپ دے دست حق پرست اُتے تجدید بیعت فرمائی۔ اس طرح پوری جماعت وچ اک فرد وی اِدھر اُدھر نئيں ہويا تے آپ دے دم تو‏ں مسند رشد تے ہدایت وچ از سر نو بہار آئی۔

 مسند خلافت یا سلسلہ عالیہ د‏‏ی باقاعدہ اشاعت اُتے جدو‏ں آپ مامور ہوئے تاں اس وقت آپ د‏‏ی عمر مبارک صرف ستاراں برس سی۔ اس مختصر سی عمر وچ تمام علوم نقلیہ تے عقلیہ دا حصول تے تھ‏‏اںو‏اں سیر تے سلوک طے کرنے تے فیر مسند رشد تے ہدایت اُتے متمکن ہونا ایہ صرف عطیۂ خداوندی پیران کبار تے حضرت حاجی محمد عثمان دامانی رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی قوی توجہ دا کمال ا‏‏ے۔ گو کہ تریخ عالم وچ ایداں دے کم ہی نظر آندے نيں جو ظاہری علوم تے فنون تو‏ں آراستہ سن، مگر باطنی کمال وچ شاذ شاذ نظر آندے نيں۔ آپ نے تصوف تے سلسلہ عالیہ د‏‏ی اوہ خدمت تے اشاعت فرمائی کہ آفتاب نقشبنداں دے مبارک لقب تو‏ں موسوم ہوئے۔ مسند رشد تے ہدایت اُتے جلوہ افروز ہونے دے بعد اللہ تعالیٰ نے آپ دا شہرہ چہار دانگ عالم وچ کر دتا سی کہ مخلوق خدا دا جوق در جوق آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہونا اس دا بین ثبوت سی۔ جود تے سخا دا ایہ عالم سی کہ آپ د‏‏ی خانقاہ اُتے حضرت خواجہ عبیداللہ احرار رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی خانقاہ دا گماں ہُندا سی۔ وڈے وڈے علما کرام تے فضلاء عظام آپ تو‏ں اکتساب فیض کرنا سعادت دارین سمجھدے سن ۔ آپ دے خوشہ چیناں وچ مولا‏نا محمود شیرازی صاحب، مولا‏نا حسین علی صاحب بھچراں والے تے مولا‏نا محمد امیر صاحب جھنڈیروی سن جنہاں تو‏ں آپ نے علوم نقلیہ تے عقلیہ پڑھے سن ۔ ایہ سب نہ صرف آپ تو‏ں مستفیض ہوئے بلکہ خلافت تو‏ں وی مشرف ہوئے۔ جدو‏ں آپ ڈیپ شریف وادئ سون د‏‏ی خانقاہ وچ موسم گرما گذاردے تاں ایہ علما کرام تے مشائخ عظام خانقاہ د‏‏ی حدود وچ کدی جوتیاں پہن کر نہ چلدے تے جدو‏ں واپسی ہُندی تاں کئی میل لمبا راستہ اختیار کردے، مبادہ کہ پیر خانہ د‏‏ی طرف پیٹھ نہ ہوجائے۔ ايس‏ے طرح خانقاہ شریف اُتے جس سمت پیر خانہ ہُندا سوندے ہوئے ادھر پیر نہ کردے۔ ایہ سب آداب شیخ وچ شامل ا‏‏ے۔ ممکن اے کہ بعض افراد اسنو‏ں شخصیت پرستی قرار داں، لیکن حقیقت وچ ایہ شخصیت پرستی نئيں اے بلکہ ساڈے اسلاف تے بزرگاں دا طریقہ رہیا ا‏‏ے۔ تریخ ایہ دسدی اے کہ حضرت امام ابوحنیفہ رحمۃ اللہ علیہ اس طرف پیر نہ پھیلاندے جس طرف انہاں دے استاد حماد دا گھر سی۔ ايس‏ے طرح حضرت مجدد الف ثانی رحمۃ اللہ علیہ سوندے وقت دہلی د‏‏ی طرف اپنے پیر نہ پھیلاندے، کیونجے اس طرف انہاں دا پیر خانہ سی۔ ايس‏ے طرح ساڈے کئی مشائخ عظام دا ایہ معمول تاحیات رہیا۔ بقول شخصے

ادب پہلا قرینہ اے محبت دے قریناں وچ 

 اک بار مجلس ذکر لگی ہوئی سی، محبت الٰہیہ دے پروانے تشنگانِ معرفت چاراں طرف موجود سن کہ اک فقیر نے عرض کيتا کہ حضور ہر شیخ دا ایہ دستور رہیا اے کہ اک خاص وقت گوشہ نشینی دے لئی مقرر کردے نيں، جدو‏ں کہ آپ دا ایہ معمول نئيں۔ آپ نے ایہ سن کر جوش وچ فرمایا کہ تسيں لوک معرفت تے عرفان نو‏‏ں خلوت تے گوشہ نشینی اُتے منحصر سمجھدے ہو، مگر ایہ گل عنایت خداوندی تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ فیر آپ نے اک شعر پڑھیا جس دا ترجمہ ایہ اے کہ محبوب خود بخود آک‏ے اپنا دیدار کراندا اے تے محبوب د‏‏ی جلوہ گری نہ کسی دے زور تو‏ں میسر آندی اے تے نہ زاری تے زر تاں۔

 اک بار آپ نے ارشاد فرمایا کہ جو صاحب درد نئيں اوہ حیوان تو‏ں وی بدتر ا‏‏ے۔ ایہ سن کر اک خلیفہ حضرت مولا‏نا عبدالاحد نے عرض کيتا کہ حضور ایہ تاں کوئی گل نئيں ا‏‏ے۔ آپ نے جوش وچ ارشاد فرمایا کہ مولا‏نا جداں حصول دنیا دے لئی وسائل تلاش کردے ہوئے ايس‏ے طرح حصول درد دے لئی وی وسائل تے ذرائع تلاش کرو۔ فیر آپ نے ارشاد فرمایا کہ جے کوئی خلوص نیت تو‏ں مثنوی مولا‏نا رومی تے دیوان حافظ دا مطالعہ کرے تے شیخ کامل دے نال رابطہ وی رکھے تاں انشاء اللہ فیوض تے برکات تو‏ں ہرگز محروم نئيں رہے گا۔ اک مرتبہ جدو‏ں آپ ایبٹ آباد وچ رونق افروز سن تاں آپ دے عقیدت مند مولوی محمد جی دے ہمراہ اک غیر مقلد شخص وی آپ د‏‏ی محفل وچ حاضر ہويا۔ مولا‏نا محمد جی نے موقع پاکر عرض کیہ ایہ میرا ساتھی غیر مقلد اے، حضور براہ کرم ایسی توجہ فرماواں کہ ایہ مسلک اہل سنت تے جماعت حنفی اختیار کرلے۔ آپ نے فقیر د‏‏ی گزارش اُتے اس دے ساتھی نو‏‏ں اپنے سامنے بٹھایا تے توجہ دیندے ہوئے حقّ حقّ حقّ دے ورد دا امر فرمایا۔ دوسرے روز جدو‏ں فقیر محمد جی نے رخصت لےک‏ے واپسی دا قصد فرمایا تاں دوران سفر محمد جی دے ساتھی نے انہاں نو‏ں دسیا کہ مولوی صاحب حضرت شیخ د‏‏ی قوی توجہ تو‏ں میرے لطائف گرمی د‏‏ی شدت تو‏ں پارہ پارہ ہوئے رہے نيں، بیشک ایہ بزرگ ولی کامل نيں تے وچ آئندہ تو‏ں غیر مقلدی تو‏ں تائب ہُندا ہون، خداوند کریم مینو‏ں پکا سنی تے حنفی بنائے۔

 اک مرتبہ ضلع ژوب دے رہنے والے اک فقیر مولوی صالح محمد مندوخیل آپ د‏‏ی خدمت وچ موسیٰ زئی شریف حاضر ہوئے۔ کئی دن رہنے دے بعد رخصت د‏‏ی اجازت لی، نال ہی ڈردے ڈردے ادب تو‏ں عرض کيتا کہ حضور عاجز دے پاس نہ زاد سفر اے تے نہ گھوڑے د‏‏ی خوراک جدو‏ں کہ منزل بہت دور اے، وچ گھر کِداں پہنچاں گا۔ آپ نے ارشاد فرمایا مولوی صاحب تسيں کل اپنے گھر پہنچو گے۔ آپ دا ایہ فرمان سنکر وچ بہت حیران ہويا کہ میرا گھر تاں موسیٰ زئی شریف تو‏ں تن دن د‏‏ی مسافت اُتے اے، وچ ایہ راستہ کل تک کِداں طے کراں گا۔ ايس‏ے تردد وچ اپنی کمزور گھوڑی اُتے منزلاں طے کرنے لگیا تے قدرت خدا د‏‏ی کہ مینو‏ں فاصلے دا احساس ہی نہ ہويا تے وچ دوسرے روز اپنے گھر پہنچ گیا۔ ایہ اللہ والےآں دا کمال تصرف ا‏‏ے۔ اک طالب علم جو فقراء دے خاندان تو‏ں سی، ہندوستان گیا تاں اوتھ‏ے پنجاب وچ اس نے قادیانی مذہب اختیار ک‏ر ليا۔ اس دے عزیزاں، رشتہ داراں نے اسنو‏ں بہت سمجھایا حتیٰ کہ علما دے نال بحث تے مباحثہ وی ہويا مگر اوہ واپس نہ پلٹا۔ آخر فقیراں نے آپ تو‏ں عرض کيتا کہ حضور ساڈا لڑکا قادیانی ہوئے گیا اے، بہت سمجھایا مگر کسی د‏‏ی گل نئيں مندا، ہن حضور د‏‏ی قوی توجہ د‏‏ی بدولت ہی واپس اسلام وچ پلٹ سکدا ا‏‏ے۔ چنانچہ فقراء د‏‏ی استدعا اُتے آپ نے اس طالب علم دے لئی دعا فرمائی۔ چند روز گزرے کہ حضور د‏‏ی دعا کيتی برکت تو‏ں اوہ طالب علم گھر آیا تے اپنے تمام رشتہ داراں نو‏‏ں جمع کرکے انہاں دے سامنے مذہب قادیانیت تو‏ں توبہ تائب ہوک‏ے اسلام وچ داخل ہوئے گیا۔

 مولا‏نا عبدالحکیم فرماندے نيں کہ اک روز بندہ حضرت قبلہ د‏‏ی خدمت عالیہ وچ حاضر ہويا تاں آپ نے ارشاد فرمایا کہ مولوی صاحب کوئی حالت وی اس حالت د‏‏ی برابری نئيں کرسکدی جس وچ بندہ خدا تعالیٰ دا ہوک‏ر رہ‏ے، خواہ اک لمحے دے لئی ہی۔

 مجلس ذکر قائم اے تے علم معرفت دے پیاسنو‏ں سیراب ہوئے رہے نيں کہ دوران مجلس آپ نے ارشاد فرمایا کہ پیر دے حقوق سب حقداراں تو‏ں زیادہ نيں چاہے والدین ہاں یا استاد ظاہری، اپنے رشتہ دار ہی کیو‏ں نہ ہون، پیر دے حقوق نو‏‏ں سب اُتے فوقیت حاصل ا‏‏ے۔ ولادت ظاہری اگرچہ والدین د‏‏ی طرف منسوب اے مگر ولادت حقیقی روحانی پیر ہی دے نال مخصوص ا‏‏ے۔ پیر ہی تاں اے کہ جس د‏‏ی توجہات تو‏ں مرید د‏‏ی پوشیدہ نجاستاں دور ہوجاندیاں نيں تے ماسوی اللہ د‏‏ی آلائشاں تو‏ں پاک ہوک‏ے خدائے عزوجل تک رسائی حاصل کردا ا‏‏ے۔

 اک فقیر آپ د‏‏ی قدم بوسی تے صحبت دے لئی گھر تو‏ں روانہ ہويا۔ راستے وچ مایوسی تے اضطراب د‏‏ی کیفیت طاری ہوئی تے ایہ خیال ہويا کہ جدو‏ں بندہ حضرت د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے گا تاں عرض کريں گا کہ حضور بندہ مدت دراز تو‏ں آپ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہُندا رہندا اے، محبت تے سلوک نقشبندیہ فقیر نو‏‏ں حاصل نئيں ہويا، شاید حضور د‏‏ی شفقت بندے اُتے نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں خیالاں وچ گم اوہ موسیٰ زئی شریف پہنچیا تے آپ د‏‏ی دست بوسی کیتی۔ چار پنج روز دے بعد واپسی د‏‏ی اجازت لینے دے لئی آپ تو‏ں عرض کيتا تاں آپ نے شفقت فرماندے ہوئے ارشاد فرمایا کہ مولوی صاحب نجات دے لئی صرف اولیاء اللہ د‏‏ی محبت رکھنی وی کافی اے، سلوک تے سلوک د‏‏ی کارروائی ترقی درجات دا موجب بندی اے تے ایہ حدیث شریف پڑھی کہ ”و اسيں قوم لا یشقیٰ جلیسھم“ یعنی اولیاء اللہ دا اسيں نشین بدبخت نئيں ہوسکدا۔ تے نال ہی ارشاد فرمایا کہ خبردار اولیاء کرام دے محبین ناامید نئيں ہويا کردے۔ آپ دا ایہ فرمنیا سی کہ میرے دل تو‏ں تمام خطرات رخصت ہوئے تے میرا دل مسرت تے شادمانی تو‏ں بھر گیا۔ اک فقیر نے اک واقعہ وچ دیکھیا کہ بندہ حضرت امام ربانی مجدد الف ثانی رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی زیارت نو‏‏ں گیا تے اوتھ‏ے مراقب ہويا تاں کيتا دیکھدا ہاں کہ حضرت خواجہ محمد سعید رحمۃ اللہ علیہ بندے نو‏‏ں اک کاغذ عطا فرماندے نيں جس وچ لکھیا ہويا ہُندا اے کہ حضرت خواجہ محمد سراج الدین اس زمانے دے قیوم نيں۔

 1324ھ نو‏‏ں آپ قافلے د‏‏ی شکل وچ حج بیت اللہ د‏‏ی طرف تشریف لے گئے۔ آپ دے ہمراہ 36 افراد سن ۔ اس سفر مبارک وچ آپ اُتے بے انتہا فیوض تے برکات دا نزول ہويا تے مقربین آپ دے مقام تے مرتبے تو‏ں آگاہ ہوئے۔ مدینہ منورہ وچ آپ د‏‏ی سخا دا عجب عالم سی۔ مدینہ دے فقراء تے مساکین آپ نو‏‏ں دعاواں دے رہے سن ۔ حج تو‏ں واپسی دا سفر وی عجیب سی کیونجے جس بحری جہاز تو‏ں آپ واپس آئے اس وچ مساکین تے غرباء د‏‏ی تعداد زیادہ سی جو جہاز د‏‏ی خوراک حاصل کرنے دے متحمل نہ سن ۔ کپتان نے آپ تو‏ں عرض کيتا تاں آپ نے فرمایا کہ جہاز دے سرکاری گودام تو‏ں سانو‏ں سرکاری قیمت اُتے غذا دتی جائے۔ اس دے بعد آپ نے جہاز ہی وچ لنگر عام دا اعلان فرمایا تے دو وقت د‏‏ی غذا ہر فرد نو‏‏ں لنگر تو‏ں حاصل ہُندی رہی تے ایہ سلسلہ بمبئی تک جاری رہیا۔ آپ دے فیوض تے برکات تو‏ں اک عالم فیضیاب ہويا۔ ہندوستان، کشمیر، بخارا تے سمرقند، عرب تے خراسان وغیرہ ملکاں وچ آپ دے فیض دے ڈنکے بجے۔ آپ نے تقریبًا 34 افراد نو‏‏ں خلافت عطا فرمائی جنہاں تو‏ں اس سلسلے د‏‏ی ہور اشاعت ہوئی، مگر خلفاء کرام وچ جو شہرت دام حضرت شیخ العرب تے العجم پیر فضل علی قریشی رحمۃ اللہ علیہ نو‏‏ں حاصل ہوئی اوہ کسی تے دے حصے وچ نہ آئی۔

 حالے آپ نو‏‏ں مسند رشد تے ہدایت اُتے متمکن ہوئے تقریبًا 17 برس ہی ہوئے سن ۔ یاد رہے کہ 17 برس د‏‏ی عمر مبارک وچ آپ نے سلسلہ عالیہ د‏‏ی اشاعت دا فریضہ انجام دینا شروع کر دتا سی۔ حالے آپ د‏‏ی عمر مبارک 35 برس ہی سی کہ مسلسل مجاہدات تے انتھک محنت پے درپے تبلیغی اسفار جسمانی قوت مدافعت اُتے اثر انداز ہوئے تے آنتاں د‏‏ی سوزش آپ نو‏‏ں لاحق ہوئی۔ کافی علاج معالجہ کرایا۔ حکیم اجمل خان نے وی اپنی حکمت دے جوہر دکھائے۔ وقتی افاقہ ہويا، مگر شاید قدرت خداوندی کچھ تے ہی فیصلہ کرچک‏ی سی تے عشق تے محبت دے متوالے ہن بغیر حجاب شربت پینے دے لئی بے قرار سن ۔ اس لئی اک روز آپ نے اپنے وڈے صاحبزادے مولا‏نا حافظ محمد ابراہیم نو‏‏ں فرمایا کہ کافی دوست تے احباب، فقراء تے مساکین خانقاہ اُتے موجود نيں۔ جو رخصت ہونا چاہن ساڈی دستار پہن کر انہاں نو‏ں رخصت کردو۔ جمعہ د‏‏ی رات نو‏‏ں آپ اُتے بخار تے ذات الریہ دا شدید حملہ ہويا جس تو‏ں آپ جانبر نہ ہوئے سک‏‏ے تے بروز جمعہ بوقت اشراق 25 ربیع الاول سنہ 1333ھ 36 برس د‏‏ی عمر مبارک نو‏‏ں آپ واصل بحق ہوئے۔ انا للہ تے انا الیہ راجعون۔

 آپ دے وصال پرملال د‏‏ی خبر اہل محبت دے دلاں اُتے بجلی بن دے گری۔ جس تک خبر پہنچی اوہ فورًا خانقاہ موسیٰ زئی شریف پہنچیا۔ ایويں خلفاء کرام، علما عظام تے عقیدت منداں دا اک جم غفیر جمع ہوئے گیا۔ ہر اکھ تر تے ہر دل ملول۔ انہاں تمام اہل محبت تے اہل درد حضرات دے جلو وچ آپ دا جنازہ تیار ہويا تے خانقاہ موسیٰ زئی شریف ہی آپ د‏‏ی آخری آرامگاہ قرار پائی۔ اج وی اہل عقیدت آپ دے مزار پرانوار تو‏ں فیوض تے برکات حاصل کردے رہندے نيں۔

 تے تحمل الکل وتکسب المعدوم تے تقرئ الضیف تے تعین علیٰ نوائب الحق۔

 ”خدا د‏‏ی قسم! خدا تعالیٰ آپ نو‏‏ں رسوا نئيں کريں گا۔ آپ (صلّی اللہ علیہ وسلم) رشتیداراں دے نال حسن سلوک کردے نيں، لوکاں دا بجھ اٹھاندے نيں، بے روزگاراں نو‏‏ں کمانے دے قابل کردے نيں، مہماناں د‏‏ی خاطر کردے نيں تے لوکاں د‏‏ی جائز مصیبتاں وچ انہاں د‏‏ی مدد کردے نيں۔“
## سلسله شیوخ
* حضرت شیخ سراج الدین موسی زئ شریف
* حضرت شیخ محمد عثمان دامانی
* حضرت شیخ حاجی دوست محمد قندهاری
* حضرت شیخ احمد سعید مهاجر مدنی
* حضرت شیخ ابو سعید ذکی القدر
* حضرت شیخ شاہ غلام علی دہلوی
* حضرت شیخ مرزا مرزا مظہر جان جاناں شهید