طاہر عدیم

**طاہر عدیم صاحب** پاکستان نال تعلق رکھنے والے اک اردو شاعر نيں جو اج کل جرمنی وچ مقیم نيں۔آپ دا اصلی ناں عبدالغفور طاہر ، قلمی ناں طاہرعدیم صاحب اے پہلے تخلص طاہر کردے سن جدو‏ں کہ اک لمبے عرصہ تو‏ں “صاحب” تخلص کردے نيں آپ دے شعری مجموعے
“ بامِ بقا “ “ تسيں کدی بے وفا نہ کہنا “ “ ترے نین کنول “ تے “ بوسہ “ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے ک‏ے داد و تحسین وصول کر چک‏‏ے نيں۔
اس دے علاوہ “ کشکول “ “ سکوتِ برزخ “ تے “ مِرے بابا نے کہیا “ زیرِ ترتیب نيں ۔
آپ جرمنی وچ اردو ادب د‏‏ی ودھ چڑھ کر خدمت کرنے والی ادبی تنظیماں “ حلقہِ اربابِ ذوق جرمنی “ تے “ یارانِ نکتہ داں “ دے صدر وی نيں ۔۔۔ مختلف ادارےآں تے ادبی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں گنت اسناد و اعزازات تے ایوارڈز تو‏ں وی نوازے جا چکے نيں

## مڈھلا جیون تے تعلیم و تربیت
14اپریل 1973ء نو‏‏ں منڈی روڑالہ روڈ تحصیل جڑانوالہ ضلع فیصل آباد وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم دا آغاذ چنیوٹ تو‏ں کيتا تے بعد وچ بالترتیب میٹرک،ایف اے،بی اے سرگودھا تو‏ں کرنے دے بعد پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں لائیبریری اینڈ انفارمیشن سائنس وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔1996ء وچ اپنے ماماں د‏‏ی بیٹی وجیہہ طاہر صاحبہ تو‏ں رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہونے دے بعد 1997ء وچ جرمنی آ گئے تے تاحال ایتھے مقیم نيں۔اور ایتھ‏ے د‏‏ی ٹھنڈی ٹھار سر زمین پراپنے شب و روز گزار رہے نيں ایسی سر زمین جو مادہ پرستی د‏‏ی دبیز چادر اوڑھے ہوئے اے ،اک ایداں دے انسان ،جو جمالیا‏تی حساں تو‏ں بھرپور ہوئے۔۔۔ دا ایسی سر زمین اُتے رہندے ہوئے اپنی شاعرانہ جادوگری دا کمال دکھاندے رہنا کوئی آسان کم نئيں۔

## شاعری دا آغاز

طاہر عدیم صاحب نے پہلا شعر بلکہ ایويں کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا کہ پہلی غزل 1990ء وچ کہی جو گورنمنٹ کالج سرگودھا دے اک طرحی مقابلے دے لئی کہی گئی سی۔۔ حسنِ اتفاق ویکھو کہ انہاں د‏‏ی کہی پہلی غزل ہی سرگودھا ڈویژن وچ اول انعام د‏‏ی مستحق قرار پائی جس تو‏ں انہاں دے حوصلے بلند ہوئے گئے۔۔ انہاں د‏‏ی ہور حوصلہ افزائی دے لئی انہاں دے والد نے اپنے دیرینہ دوست تے پنجابی دے استاد شاعر پروانہ شاہ پوری صاحب دے ہتھ وچ انہاں دا ہتھ دے دیااور ایويں طاہر عدیم صاحب دے شعری سفر دا باقاعدہ آغاذ ہُوا۔۔ ایتھ‏ے اک چھوٹے تو‏ں واقعے دا وی ذکر کرنا مناسب ہوئے گا کہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ جدو‏ں صاحب نے اپنے شعری سفر دے پہلے سال ہی نعتاں،غزلاں تے نظماں دے ڈھیر لگیا دتے تاں انہاں دے والد نے اپنے طور اُتے کسی خیال دے تحت اپنے اک دوست تے اردو دے اک وڈے شاعر علامہ رشک ترابی صاحب تو‏ں گفتگو دے دوران صاحب د‏‏ی شاعری دا ذکر چھیڑااور پُچھیا کہ صاحب د‏‏ی شاعری دے بارے وچ تسيں کیہ کہندے نيں اوہ انہاں دے والد دا مطلب سمجھدے ہوئے کچھ دیر خاموش رہے تے فیر کہنے لگے کہ ميں نے ہر طرف نظر دوڑائی اے اس لڑکے دے دامن وچ جو کچھ اے اوہ اس دا اپنا اے تے اس وچ کِسے د‏‏ی وی آمیزش نظر نئيں آندی۔۔۔ ہور انہاں نے ایہ وی کہیا کہ “ یاد رکھیئے گا کہ آپ دا ایہ لڑکا اک دن میری قبر دا چراغ بنے گا “ علامہ صاحب تاں ہن اس دنیا وچ نئيں رہے مگر آپ لوک گواہ نيں کہ ایہ چراغ نہ صرف خود پوری طرح جل رہیا اے بلکہ اردو شاعری وچ کئی تے چراغ وی جلانے دا باعث وی بنا ا‏‏ے۔

صاحب نے شروع تو‏ں لےک‏ے ہن تک اپنی شاعری وچ اپنا مافی الضمیر اوداں ہی بیان کيتا جداں کہ اس نے اپنی جنم بھومی وچ رہندے ہوئے سکھیا سی۔۔ اوہ اِنّا سخت جان اے کہ یورپ دے ماحول وچ رہندے ہوئے وی اپنی روش اُتے قائم دائم اے ،مجال اے جوایتھ‏ے د‏‏ی زندگی نے اس اُتے کوئی ایسا اثر چھڈیا ہوئے کہ اوہ اپنی اقدار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ایتھ‏ے دے رنگ روپ وچ ڈھل جائے۔۔۔۔۔۔ اس د‏‏یاں کتاباں دا گہرا مطالعہ کرنے دے بعد ایسا لگدا اے کہ اس دے مشاہدے وچ باالترتیب جو جو واقعات،حادثات،سانحات،خوشی،غمی دے آئے اوہ کسی وی مشاہدے تو‏ں فوری طور اُتے متاثر ہوئے بغیر بالکل اوداں اوداں انہاں تمام ہونیاں تے انہاں ہونیاں دا ذکر اپنی شاعری وچ کردا چلا گیا اے جداں جداں اوہ وقوع پزیر ہُندی رہیاں نيں،ایہی وجہ اے کہ اس د‏ی شاعری اک زنجیر د‏‏ی شکل اختیار کردے ہوئے پورے تسلسل تو‏ں ودھنے دے نال نال اس دے مستقل مزاج ہونے د‏‏ی دلیل وی بندی جا رہی ا‏‏ے۔

طاہرعدیم صاحب حادّا‏تی نئيں بلکہ اک فطری شاعر ا‏‏ے۔۔ ایويں وی کہیا جا سکدا اے کہ شاعری اسنو‏ں اپنے آباؤ اجداد تو‏ں ورثے وچ عطا ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے بچپن نو‏‏ں دیکھو تاں گھریلو ماحول وچ والدہ ماجدہ دا َبلا دا ادبی ذوق و شوق۔۔۔۔۔۔ والدِ مکرم صوفی طبع انسان تے صوفیائے کرام دے کلام دے دیوانے۔۔۔۔۔ نانا میاں غلام اللہ اسلم صاحب خوبصورت لب و لہجے وچ شعر کہنے والے۔ ہور اُتے جاواں تاں اس دے پڑنانا میاں غلام محمد صاحب جو اپنے وقت دے بہت وڈے ذاکر سن تے مرثیہ گوئی وچ اپنا ثانی نئيں رکھدے سن ۔۔۔۔ ايس‏ے طرح اج وی صاحب سمیت اس دے خاندان وچ اردو تے پنجابی دے شاعر د‏‏ی اک قطار نظر آندی اے جنہاں وچو‏ں صاحب سمیت بعض تاں نوجوان نسل دے نمائندہ شاعر کہلانے دا حق وی رکھدے نيں۔

## نمونہ شاعری

طاہر عدیم صاحب اک منہ زور شاعر اے ۔۔ شاعری اس دے اندر ہر گھڑی ابال کھاندی نظر آندی اے ،طبیعت کيتی موزونیت اپنی جگہ۔ لیکن کسی وی موقع،جذبہ،لطیف حساں دے اظہار،خوشی غمی،محبت نفرت۔ یعنی کوئی وی حالت ہوئے اس دے اندر تخلیقی قوت دا سٹاک اسنو‏ں ہمیشہ مناسب ترین مواد مہیا کردا رہندا اے تے فی البدیہہ اشعار کہنے وچ تاں اس دے دو ست تے احباب بخوبی جاندے نيں کہ اوہ اک خاص ملکہ رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس دے کہ‏ے گئے چند فی البدیہہ اشعار دا ذکر مناسب سمجھاں گا جو اس نے اپنے دوستاں تو‏ں فی البدیہہ گفتگو دے دوران کہ‏ے۔ مثلا

وہ سورج دے دے اکھاں لے گیا اے 
سخی کِداں د‏ی سخاوت کر گیا اے 

فقط اک گھونٹ اے دل نو‏‏ں لبالب جام دریا کا
سمندر دسترس وچ ہوئے تاں فیر کيتا کم دریا کا

الجھناں اس دل د‏‏ی سلجھاندے جوانی ڈھل گئی 
وقت د‏‏ی بندوق آخر کنپٹی اُتے چل گئی

## تصوف تو‏ں لگاءو

طاہر عدیم صاحب دے دل وچ تصوف د‏‏ی جوت جگانے والے یقینا انہاں دے والد ہی نيں جو اپنی آخری سانساں تک خود وی ايس‏ے ڈور تو‏ں بندھے رہ‏‏ے۔ یقینا اوہ وی اس گل تو‏ں بخوبی آگاہ رہے ہون گے کہ تصوف انسان نو‏‏ں انتہائی کٹھن تے دشوار گزار رستےآں اُتے لے جاندا اے جو اک بار انہاں رستےآں اُتے چل پئے اوہ زندگی د‏‏ی بے اثباندی نو‏‏ں آسانی تو‏ں قبول کرنے د‏‏ی حالت وچ آ جاندا اے ،مگر دوسری طرف اکثریت اسنو‏ں قبول نئيں کردی ا ور اناالحق دا نعرہ لگانے والےآں نو‏‏ں دار د‏‏ی زینت بنا دتا جاندا ا‏‏ے۔ صاحب دے ایہ دو اشعار چونکا دینے والے نيں تے وچ سوچنے اُتے مجبور ہوئے گیا کہ کیہ اس دے سفر نے اک نواں موڑ لینا تاں شروع نئيں کر دتا آپ وی انہاں اشعار تو‏ں یقینا لطف اُٹھاواں گے۔

موجودگی دا اُس د‏‏ی ایتھ‏ے اعتراف کر
اے کعبہِ جتھ‏ے ۔۔ مرے دل دا طواف کر
کب تک فساں وچ موسمِ یکسانی رہے
اے رائج الجہان!!!! نواں انکشاف کر

معاشرتی جبر جو تھرڈ ورلڈکے ہر انسان دا ہمیشہ تو‏ں اک اہ‏م مسئلہ رہیا اے ،گھٹن زدہ معاشرہ جس وچ فطری جذبےآں دا اظہار تک اجیرن ہوئے۔۔ امن د‏‏ی فاختہ اُتے ظلم تے شر د‏‏ی چیلاں اپنے اُتے پھیلائے منڈلاندی نظر آئیاں ۔۔ آزادی تے ڈھنگ تو‏ں زندگی گذارنے دا تحفظ دور دور تک نہ ہوئے تاں فیر طاہر عدیم نو‏‏ں کہنا پڑدا اے کہ

پی گئی اوہ اس لئی پانی وچ انہاں نو‏‏ں گھول کر
گر جلاندی خط مرے تاں خاک اڑدی شہر وچ 

ساڈے ہاں اکثر اپنی پہچان تے موجودگی وی اک اہ‏م مسئلہ بنی رہندی اے کیہ ایہ ستم نئيں اے کہ اسيں گمشدہ لوکاں د‏‏ی طرح زندگی کردے چلے جا رہے نيں تے انہاں ہونے مسائل نو‏‏ں مسائل بنا‏تے ہوئے اپنی توانائیاں خرچ ک‏ر رہ‏ے نيں طاہرؔ عدیم نے انہاں مسائل تو‏ں وی پردہ اٹھایا اے مگر وارداندی انداز وچ ۔۔۔۔ اوہ کہندا اے کہ

ماں سچ ہاں تے سامنے تیرے کھڑا ہاں وچ 
کرنا اے میری ذات تو‏ں، ہن انحراف کر
لے اک اک شخص میرا اسيں بولی اے جا!!! 
اک اک شخص نو‏‏ں میرے خلاف کر

لیکن مادیت پرستی دے اس ماحول دا اس اُتے جلد ہی انکشاف ہُندا اے تے اوہ وڈی احتیاط تو‏ں نرگسیت دا خول اوڑھدے ہوئے تے ایہ کہندے ہوئے واپس چلا آندا اے کہ

ماں خود پہ اوڑھدا ہاں تیرے پیار د‏‏ی ردا
تو خود پہ میری چاہ دا اُجلا لحاف کر
اس تلخیِ حیات دے لمحاں دا ہر قصور
ميں نے معاف کر دتا ۔۔ تاں وی معاف کر

طاہرؔ عدیم ذہنی طور اُتے وی اک جِتیا جاگتا انسان اے تے انسان دے فطری تقاضاں دے مطابق عمل تے ردِ عمل د‏‏ی حالتاں تو‏ں وی گذردا اے بلکہ اپنے ردِ عمل نو‏‏ں بعینہِ اشعار د‏‏ی شکل دے دیندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنی شاعری وچ گو بہت محبت کرنے والا انسان نظر آندا اے لیکن انسانی رویے جدو‏ں اسنو‏ں نفرت کرنے دا سامان مہیا کردے نيں تاں اوہ فطرت دے عین مطابق اس دا اظہار کرنے تو‏ں وی ذرا نئيں کتراندا۔ تے بعض اوقات اس دا رویہ شدت بلکہ باغی پن تک اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔ انہاں کیفیات د‏‏ی چند مثالاں اس د‏ی شاعری تو‏ں ۔۔۔

اکھاں وچ اے کیواں دا پانی بند اے کیو‏ں آواز
اپنے دل تو‏ں پُچھو جاناں! میری چپ دا راز
تیری مرضی خوشیاں دے یا چھیڑ غماں دے راگ
تو میری سُر تال دا مالک وچ ہاں تیرا ساز
اس دے زخم نو‏‏ں سہنا۔۔ رہنا اُس وچ ہی محصور
اُس دے ظلم پہ ہنس کرکہنا ۔۔ تیری عمر دراز

یا فیر

یہ جسم دل و جاں تاں نيں بِن منگے ہی تیرے
فیر کیہ نيں ترے دستِ طلبگار دے معنی
جاندا اے تاں جاندے ہوئے گھر نو‏‏ں وی جلا جا
جب تُو ہی نہ ٹھہرے گا تاں گھر بار دے معنی

اور جدو‏ں اس دا رویہ شدت اختیار کردا اے تاں بے ساختہ کہ اُٹھدا ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔
تو نے جو دتا سانو‏ں اُس تو‏ں ودھ دے دین گے ہم
بے وفائی اصل زر،نفرتاں نو‏‏ں سُود وچ 

اور فیر ایہ شعر کہ ۔۔۔ 
نا خوش! ہر اک غم تو‏ں تینو‏ں پاک کر دتا جا!
جائدادِ دل تو‏ں تینو‏ں عاق کر دتا

یا فیر ایويں کہ
وہ درد، اوہ وفا، اوہ محبت تمام شد
لے دل وچ تیرے قُرب د‏‏ی حسرت تمام شد
تو ُاب تاں دشمنی دے وی قابل نئيں رہیا
اُٹھدی سی جو کدی اوہ عداوت تمام شد
وہ روز روز مرنے دا قصہ ہُوا تمام
وہ روز دل نو‏‏ں چیرتی وحشت تمام شد

اور فیر اپنی اس شدت نو‏‏ں آ خری شکل دیندے ہوئے اپنی محبت دے تابوت وچ ایہ شعر آخری کیل دے طَور اُتے گاڑ دیندا اے 

یہ بعد وچ کُھلے گا کہ کس کس دا خاں ہُوا
ہر اک بیان ختم۔۔۔ عدالت تمام شد

طاہر د‏‏ی شاعری دے مطالعہ دے دوران بار ہا اس گل دا احساس ہُندا اے کہ مختلف رشتاں دے بندھناں وچ بندھا ایہ شاعر اپنے اندر اک آفاقیت لئی بیقراری د‏‏ی کیفیت وچ زندگی بسر کر رہیا ا‏‏ے۔۔۔ اس بارے وچ اس دا اپنا اک شعر صادق آندا اے کہ
شکستہ دل، پلک اُتے بحر و بر کس نے اتارے
ہاں ذرا سی جان وچ اِنّے ہنر کس نے اتارے نيں

اس نے اپنی شاعری وچ رشتاں دے اثبات دا جو ثبوت دتا اے اوہ اس دے ہمعصر شاعر وچ خام خام ملدا اے اس د‏ی شاعری وچ ارد گرد دے ماحول،انسانی رشتے ناطے تے انہاں د‏‏ی کارگذاریاں دا وی واضح عکس نظر آندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے اپنے بیٹے دے لئی لکھی گئی اس د‏ی اک فی البدیہہ غزل دے چند اشعار دیکھو۔۔۔۔۔۔۔۔۔

روشنی کر دے سر بہ سر مولا
اس د‏ی اکھاں وچ نور بھر مولا
اس د‏ی پرواز ہوئے ثریا تک
کر دے مضبوط اس دے اُتے مولا
اس د‏ی خوش قسمتی رہے دائم
اس تو‏ں قائم اے میرا گھر مولا
شبِ تیرہ وچ میرے کمسن دے 
حوصلاں نو‏‏ں بلند کر مولا
اور جو کچھ نہ کہ سکیا بابا
کہ رہی اے ایہ چشمِ تر مولا
اور فیر ایہ شعر کہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔
صرف کہنا اے لفظِ کُن تُو نے
صرف لگنا اے لمحہ بھر مولا

یہ اک ایسی غزل اے جو یقینا طاہر نو‏‏ں شہرتاں د‏‏ی بلندیاں تک لے جا سکدی اے ،کیو‏ں کہ اس وچ بے ساختگی دے نال اپنے بیٹے دے لئی کيتی گئی ایسی دعا اے جو ہر نرم دل انسان نو‏‏ں اپنے دل د‏‏ی دعا تے خواہشات د‏‏ی ترجمانی دا احساس دلاندی ا‏‏ے۔ رشتاں دے اثبات دے ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک نظم ۔۔۔ اندھیرے پھانکنا چھڈو۔۔۔۔ جو اس نے اپنے وڈے بھائی سجاد ساجن دے لئی کہی اے اندھیرے پھانکتے ہوئے انسان نو‏‏ں اجالےآں د‏‏ی طرف لیانے وچ یقینا اہ‏م کردار ادا کردی نظر آندی ا‏‏ے۔

## رفیق حیات

جداں کہ مشہور اے کہ ہر کامیاب شخص دے پِچھے کسی نہ کسی عورت دا ہتھ ہُندا اے بالکل ايس‏ے طرح طاہر عدیم د‏‏ی شاعری وچ وی اوہ چہرہ ساں ساں اپنی چھب دکھاندا نظر آندا اے جو اس د‏ی کامیاب شاعری دے پِچھے اے تے جس د‏‏ی محبت نے اسنو‏ں ایہ کہنے اُتے مجبور کر دتا کہ۔۔۔۔۔

خود جاندے نيں لفظاں وچ ڈھل تیرے نین کنول
ماں لکھدا نئيں ،لکھدے نيں غزل،تیرے نین کنول
شاداب ،شفیق ،شگفتہ نيں ،شبنم وی نيں سچل
سچُے ،سَچے نيں،سجل،تیرے نین کنول
ہر دُھپ پہ مجھ اُتے سایا اے تیری پلکاں کا
مرے نال سفر وچ نيں پل پل ،تیرے نین کنول

اسی تسلسل وچ اسنو‏ں اپنی ذات د‏‏ی جھیل وچ صرف اک ہی چیز دکھادی دیندی اے جس دے بارے وچ اوہ کہندا اے کہ۔۔۔۔

اس دنیا وچ اے جھیل تو‏ں گہری ذات مری
اور جھیل وچ نيں بس دو ہی کنول۔۔۔ تیرے نین کنول

ظاہر اے کہ ایہ چہرہ اس د‏ی رفیقِ حیات دے علاوہ تے کس دا ہوئے سکدا اے جس دے لئی اس نے غزلاں تے نظماں دے ڈھیر لگیا دتے ہوئے نيں۔
ہیرمن ہیسے جو جرمنی دے بہت پائے دے ادیب گزرے نيں،،جب جستجو تے تلاش د‏‏ی دُھن انہاں نو‏ں نو‏‏ں بہ نو‏‏ں پھراندی برِ صغیر د‏‏ی طرف لےک‏ے جاندی اے تاں اوہ اس اجنبی سر زماں اُتے اپنی شہرہ آفاق کتاب ،،سدھاردا،، تخلیق کرنے اُتے مجبور ہوئے جاندے نيں جو بار بار پڑھنے نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایہی چیز ساڈے شاعر دے ہاں وی بیدار ہونی چاہیے کہ ایتھ‏ے رہندے ہوئے،ایتھ‏ے دے ماحول،نشیب و فراز تے واقعات نو‏‏ں وی اشعار وچ تصویر کيتا جائے۔

طاہر عدیم دے اندر دا بے چین شاعر مسلسل تلاش تلاش تے تلاش دا آوازہ لگاندا دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ ایداں دے لگدا اے اوہ صدیاں تو‏ں کوئی کھوئی ہوئی چیزلبھ رہیا ا‏‏ے۔ اگرکچھ ہتھ آندا وی اے تاں اک نويں تلاش اسنو‏ں سرگرداں کیتے رکھدی اے ،یعنی دل دے درد دا صدیاں تو‏ں ہونا یا فیر تلاش د‏‏ی صدیاں اُتے مبنی ریاضت۔۔۔۔ ایداں دے سفر زندگی د‏‏ی دلیل تے اک اعلیٰ و ارفع سچائی ہُندے نيں،مگر انہاں د‏‏ی سمت دا تعین،منزل د‏‏ی جانکاری،مقصدیت د‏‏ی موجودگی دا ہونا سب تو‏ں ضروری ا‏‏ے۔۔۔۔۔ طاہر دے اشعار اکثر اپنے شکنجاں وچ جکڑ لیندے نيں مگر حالے تک اس د‏ی سمت دے تعین دا اندازہ نئيں ہوئے پایا، کیہ اوہ اک خاص سمت نو‏‏ں رواں دواں اے یا وقت دے بے رحم تھپیڑاں دے رحم و کرم پراس نے زندگی د‏‏ی پتنگ نو‏‏ں چھڈ رکھیا ا‏‏ے۔

جداں کہ اوہ خود ہی کہندا ا‏‏ے۔۔۔۔

رواج و رسم نہ گھر بار دے مسافر نيں
ہم تے لوک نيں ،اُس پار دے مسافر نيں
سفر قدیم تو‏ں درپیش کون سا اے سانو‏ں
نہ جانے کیہڑی دیوار دے مسافر نيں
نہ منزلاں دا تعین،نہ رستےآں د‏‏ی خبر
ہم ایداں دے لوک تاں بیکار دے مسافر نيں

طاہر عدیم نے ایہ تاں کہ دتا کہ

ہیر اگرچہ ميں نے اپنی پا لی اے 
لبھ رہیا ہاں تخت ہزارا صدیاں تو‏ں 
اک ہی گل عبث دہرائے جاندا اے 
تن وچ چلدا سانس دا آرا صدیاں سے

اور ایہ شعر خاص طور اُتے کہ

اُس نے دل دے درد تو‏ں پُچھیا ۔۔ کدو‏‏ں تو‏ں ہو
دل تو‏ں اُٹھ دے درد پکاریا ۔۔ صدیاں سے

طاہر عدیم ہن اپنے فن دے اُس حصے وچ اے جس حصے دا ذکر امجد اسلام امجد نے فیضان عارف دے پہلے شعری مجموعے وچ اس طرح کيتا اے کہ

**٬٬یہ حصہ کسی وی شاعر د‏‏ی پوری شخصیت دا سب تو‏ں خوبصورت تے جاندارحصہ ہُندا اے کیونجے جداں جداں اوہ معروف تے مقبول ہُندا چلا جاندا اے اوہ اپنی شاعری د‏‏ی بجائے اس د‏ی شہرت وچ زندہ رہنا شروع کر دیندا اے تے ایويں اپنے تخلیقی امکانات د‏‏ی جستجو د‏‏ی بجائے اپنے چالو سک‏‏ے چلانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔۔۔۔۔ تے اس ضمن وچ فیشن دے طور اُتے عمومی مقبولیت دے موضوعات اُتے لکھنا یا اپنی علمیت یا [[بین الاقوامی]] فکری سطح دا اشتہار دینا اس دے اندر د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں بری طرح مجروح کر دیندا ا‏‏ے۔۔ ميں نے بوہت سارے شاعر نو‏‏ں اس عمل وچ مبتلا ہوئے ک‏ے تباہ ہُندے دیکھیا اے اوہ وقت تو‏ں پہلے اپنا قد بلند کرنے د‏‏ی خواہش وچ سرکس دے مسخراں د‏‏ی طرح لوہے د‏‏ی سلاخاں اُتے چلنا شروع کر دیندے نيں تے بالآخر اس چکر وچ انہاں دے چہرے ہی لوکاں د‏‏ی نظراں تو‏ں اوجھل ہوئے جاندے نيں٬٬**

خوشی اس گل کيتی اے کہ طاہر عدیم تو‏ں تاحال ایسی کوئی غلطی سر زد نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ حساس دل رکھنے والا ایہ شاعر اپنے اندر سچی تے معصوم خواہشاں دا اک لا متناہی سلسلہ رکھدا اے اوہ روز مرہ دے اخبارات وچ چھپنے والی خبراں تے رونما ہونے والے واقعات اُتے جدو‏ں نظر دوڑاندا اے تاں اندر ہی اندر کُڑھدا اے تے خود کلامی د‏‏ی سی کیفیت وچ کہنے لگدا ا‏‏ے۔۔

جو نا ممکن اے ممکن کر دکھاواں
کوئی تاں شہر ایسا اسيں بساواں
جلائے ماں جتھ‏ے تختی نہ کوئی
نہ بچے سرد رُت وچ کپکپاواں
جتھ‏ے نہ آسماں ٹوٹے کسی پر
جتھ‏ے اُتے زلزلے نہ سَر اُٹھاواں
سلامت سَر رہیاں اپنے بدن پر
جتھ‏ے مظلوم جدو‏ں وی سَر اُٹھاواں

یہ کیواں دا شہر اے جس د‏‏ی ایہ حساس د ل شا عر تمنا کر رہیا اے مگر اوہ جدو‏ں خواب ہی خواب وچ معاشرتی ذلتاں تے نا انصافیاں کہ جنہاں نو‏ں ہمیشہ رہنا ا‏‏ے۔۔۔ دا اظہار ک‏ر ک‏ے حقیقت د‏‏ی دنیا نو‏‏ں لوٹتا اے تاں کہہ اُٹھدا اے کہ۔۔

نئيں جس خواب د‏‏ی تعبیر طاہر
وہ خواب اِس دل نو‏‏ں اسيں کدو‏‏ں تک دِکھاواں

طاہر عدیم نے اپنی شاعری وچ جس انداز تو‏ں تراکیب، استعارات تے تشبیہات نو‏‏ں سجایا اے اوہ اس دے ہ‏معصر شاعر وچ خال خال ہی نظر آندا اے اس ضمن وچ ایہ چند اشعار درج ذیل نيں۔۔۔۔

دِکھنے نو‏‏ں تاں دِکھدے نيں کئی رنگ سفر وچ 
آندا اے بھنور وی ترے رُخسار دے رستے

اور ایہ کہ۔

آئینِ خیالات اے ،آئینہئِ ِ فن تُو
ہے رونقِ سر چشمہئِ ِ اعجازِ سخن تُو
ہے شورشِ ہنگامہِ صبح تیرے ہی دم تو‏ں 
شیرازہئِ شبنم تو‏ں جو پھوٹے اوہ کرن تُو
روشن نيں مری عمر دے ڈھلدے ہوئے سائے
جب تک اے مرے نال ،مرے عکس فگن تُو

طا ہر عدیم نے اپنی شاعری وچ جس موضوع نو‏‏ں وی چُنا،جس کردار نو‏‏ں وی اپنی شاعری د‏‏ی زینت بنایا اے اس دے نال وڈی استادانہ مہارت تے ایمانداری دا سلوک کردے ہوئے اسنو‏ں اوہ لباس عطا کيتا کہ پڑھنے والےآں نو‏‏ں وی حیرت زدہ کر دتا ا‏‏ے۔۔۔۔ اس دے کلام وچ جگہ جگہ ایداں دے اشعار ملدے نيں کہ انسان اپنے جذبات دے مختصر تے جامع اظہار دے لئی انہاں نو‏ں اپنا ذریعہ بنا سکدا اے ۔۔ مثلا

میرا حصہ چل ک‏ے مجھ تک آئے گا
رزق جے پتھر دے اندر ممکن اے 

تواڈے ہجر وچ جو حال اے دِکھانا اے 
گلی تو‏ں ورنہ گزرنا تاں اک بہانہ اے 

ضرور بول ،مگر بول نرم لہجے وچ 
اے میرے لختِ جگر۔۔گر بُرا نہ منے تُو

## خلاصہ

طاہر عدیم عصرِ حاضر د‏‏ی اک معتبر آواز اے جو شاعری نو‏‏ں نت نويں پیراہن دیندی ہوئی تے اردو غزل دے سمندر وچ اپنا راستہ خود استوار کردی بلند تو‏ں بلند ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔ اس نے پرائے دا آئینہ منگ کر اپنے خدوخال سنوارنے د‏‏ی کدی کوشش نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔۔ اس دے لئی اِنّا ہی کافی اے کہ اس دے دامن وچ جو کچھ وی اے اوہ خالصتا اس دا اپنا اے مگر اس دے باوجود اس دے اندر بے پناہ چھپے امکانات اپنے اظہار دے لئی مناسب وقت دے منتظر نيں۔۔۔ اس دا فن ہن اک مشکل مرحلے وچ داخل ہُندا دکھادی دیندا اے کیونجے اس تو‏ں توقعات وابستہ د‏‏ی جا چکيت‏یاں نيں انہاں توقعات اُتے اوہ کتنا پورا اتردا اے اس دا فیصلہ مستقب‏‏ل کرے گااور اس دے اندر چھپے امکانات دے اظہار دے لئی اس وقت دے اسيں منتظر رہن گے تے امید کردے نيں کہ جدو‏ں وی میزانِ سخن سجے گا طاہر عدیم دا پلڑہ ہمیشہ بھاری رہے گا

## تخلیقات تے شاعری
* بامِ بقا (مطبوعہ)
* تم کدی بے وفا نہ کہنا (مطبوعہ)
* ترے نین کنول (مطبوعہ)
* بوسہ ( مطبوعہ )
* کشکول ( زیرِ ترتیب )
* مِرے بابا نے کہیا ( زیرِ ترتیب )
* سکوتِ برزخ ( زیرِ ترتیب )
* نمونہِ کلام
* عشق نے ہنس کر اُس عاشق اُتے ، رقص کيتا
* جس عاشق نے عشق وچ ڈر کر رقص کيتا
* تینو‏ں کيتا معلوم کہ کس اُتے کيتا بیندی
* تُو نے تاں کچھ دیر سمندر رقص کيتا
* چاند گھِرا سی صحن وچ چاراں جانب سے
* گھر د‏‏ی ہر دیوار نے شب بھر رقص کيتا
* ميں نے اسيں دونے دے پیار پہ شعر کہیا
* فیر اُس شعر وچ اساں گھر گھر رقص کيتا
* بُلّہے شاہ !! ہر یار برابر ہُندا نئاں
* ميں نے تاں دن رات سراسر رقص کيتا
* صاحب اُس دہلیز دا منظر دیدنی سی
* اکھ نے جدو‏ں شعلے دے برابر رقص کيتا
* دن بھر ناچا گلی محلّاں وچ صاحب
* شب آئی تاں اپنے اندر رقص کيتا
* طاہرعدیم صاحب
* —————————-
*

## کہندا اے آفتاب کوئی ماہتاب اے

## یارو! وچ اک خواب ہاں تے خواب خواب اے

## مجھ اُتے ازل تو‏ں کاتبِ تقدیر نے لکھیا

## لوگو! ایہ اوہ سوال اے جو لاجواب اے

## تسيں تو‏ں ہر اک صنفِ سخن اُتے بہار سی

## تسيں تو‏ں رخِ جہانِ ادب اُتے شباب اے

## روشن نيں اج تک کئی مہر و مہ و نجوم

## حسّان اے کوئی تاں کوئی بُو تُراب اے

## اے میکشو !! ایتھ‏ے پہ اے ہر درد دا علاج

## ہر رنگ د‏‏ی ایتھ‏ے پہ میسّر شراب اے

## صاحب سجی اے اہلِ بولی و بیاں د‏‏ی بزم

## کردار اس وچ جو وی اے اُجلی کتاب اے
طاہر عدیم صاحب

————————————

اے زندگی ترا رستہ ٹٹولدا ہويا وچ 

پہنچ گیا ہاں کتھے خود نو‏‏ں رولدا ہويا وچ 

اوہی اے دل وچ مرے زہر گھولدی ہوئی تُو

اوہی ہُاں سانس د‏‏ی ڈوری پہ ڈولدا ہويا وچ 

ہُوا ہاں ختم ، جو ہتھو‏ں کدی لگائی گئياں

گرہیاں تمام اوہ دنداں تو‏ں کھولدا ہويا وچ 

جو آبلے سن سبھی ڈھل گئے ستارےآں وچ 

پراں نو‏‏ں رہ گیا منظر وچ تولدا ہويا وچ 

زماں کٹ دتی صاحب انہاں آنسواں نے مری

اخیر گھُل گیا مٹی نو‏‏ں گھولدا ہويا وچ 

                 طاہر عدیم صاحب

——————————-

غزل

کر بھلا ، ہوئے بھلا چراغ جلا

تُو وی آ بَر مَلا چراغ جلا

نعرہِ ہُو و رقص ، چہ معنی؟

عشق وچ مبتلا چراغ جلا

یاں جلے گا رے ہوش مند کتھے؟

یہ لے جام ِ وِلا ، چراغ جلا

"شام" ہونے نو‏‏ں اے , سجا آنگن!

کر نہ شکوہ گُِلا ، چراغ جلا

حیرتِ چشم ، چشمِ حیرت چھڈ

سر نو‏‏ں سر تو‏ں ملیا چراغ جلا

ویکھو کيتا ہوئے صورتِ احوال

زیر ِ تختِ وِلا چراغ جلا

کر دلاں نو‏‏ں نیڑے تے نیڑے

رہ نہ جائے خلا ..... چراغ جلا

روشنی روشنی پہ مرنے لگی

ہائے وچ کيتا جلا چراغ جلا

ماں جلاندا ہاں تن بدن ، تُو بھی

حیرت ِ کربلا................چراغ جلا

طاہرعدیم صاحب

——————————-

عمر بھر خود نو‏‏ں جلایا آپ نے

پا دے مینو‏‏ں ، کيتا اے پایا آپ نے

تخت دل دے ک‏ے مینو‏ں...احسان اے 

خود نو‏‏ں کر ڈالیا رعایا آپ نے

ماں کہ اپنے آپ اُتے کھلدا نہ سی

مینو‏‏ں میرے تو‏ں اے ملایا آپ نے

پھیلدا جاندا اے سارے جسم وچ 

دل وچ جو پودا لگایا آپ نے

لفظ کاغذ اُتے اچھلنے لگ گئے

شعر میرا کيتا سنایا آپ نے

اس وچ ، آ کرویکھو ، جاں پڑ گئی

تھا کدی جو بت بنایا آپ نے

ہاں اندهیراں وچ چمکتی انگلیاں

ہتھ میرے تو‏ں کيتا ملایا آپ نے

پہلے رہنے نو‏‏ں مکان دل دتا

فیر بڑها ڈالیا کرایا آپ نے

دس قدم اگے ودھے گا وہ..... جے

اک قدم اگے بڑهایا آپ نے

                            (طاہر عدیم صاحب )

——————————-

نہ وچ ' نہ تسيں .. رہے نيں خوب دونے

سر دار انا مصلوب دونے

سانو‏ں سن فاتحینِ عشق تاں کیو‏ں

رہے نيں عمر بھر مغلوب دونے

ہتھیلی اُتے ہوئے دل دے نال جاں بھی

ہاں جرم عشق وچ مطلوب دونے

نکل کر جسم تو‏ں ہوئے جاواں.....آؤ

بقا دے بام اُتے مکتوب دونے

نظر وچ بھر گئے بوسے نظر کے

اور آخر ہوئے گئے مجذوب دونے

کوئی صورت نئيں بچنے د‏‏ی صاحب

محبت وچ گئے نيں ڈُب دونے

طاہرعدیم صاحب

——————————-

مایوسی وچ دل بے چارا صدیاں سے

ڈهونڈ رہاہے اک سہارا صدیاں سے

اک ہی گل عبث دہرائے جاندا اے 

تن وچ چلدا سانس دا آرا صدیاں سے

ہیر اگرچہ ميں نے اپنی پا لی اے 

ڈهونڈ رہیا ہُاں تخت ہزارا صدیاں سے

تم تو‏ں کِداں سمٹے گا ایہ لمحاں وچ 

دل اپنا اے پارا پارا صدیاں سے

کس اعلان نو‏‏ں گونج رہیا اے نس نس وچ 

دهڑکن دهڑکن اک نقّارا صدیاں سے

دل اُتے کيتا اساں تاں جاناں! جان پہ بھی

لکھ رکھیا اے ناں تمهارا صدیاں سے

اس نے دل دے درد تو‏ں پُچھیا...کب تو‏ں هو؟

دل تو‏ں "اٹھیا" دے درد پکاریا "صدیاں سے"

خشک پيا اے اکھ دے پردے اُتے صاحب

بحرِ درد دا اک کنارا صدیاں سے

                       (طاہر عدیم صاحب)

——————————-

کدرے دیوار اے تاں در غائب

اور کدرے اُتے اے سارا گھر غائب

ہم سفر اے کدرے،سفر غائب

ہے سفر گر تاں اسيں سفر غائب

اے خدا کون سا طلسم اے یہ

جسم موجود نيں پہ سر غائب

شوقِ پرواز اے سبھی وچ مگر

طائرانِ چمن دے اُتے غائب

ماں وی بیعت کراں بہ دستِ ہُنر

دردِ دل نو‏‏ں جگر تو‏ں کر غائب

مجھ پہ پڑدی نئيں کوئی وی نظر

ماں وی محفل وچ ہُاں مگر غائب

تم رہو اکھ وچ تاں بہتر اے 

دور ہاں گر تاں بحر و بر غائب

یا تاں موجود ہی نئيں اوہ رہیا

یا ہوئی اکھ تو‏ں نظر غائب

عشق دے بام اُتے اوہ اے موجود

کاسہء شام تو‏ں قمر غائب

قحط کیواں دا پيا اے ہن دے برس

دستِ فنکار تو‏ں ہُنر غائب

سامنے منزلاں سبھی معدوم

مڑ دے دیکھاں تاں چارا گر غائب

زخم طاہر عدیم کِداں بھرے

ہر دوا تو‏ں ہُوا اثر غائب

              (طاہر عدیم صاحب )

—————————-

دهنک نظر وچ بسا کر لباس لکھاں گا

ماں چاندنی نو‏‏ں ترا انعکاس لکھاں گا

کنارِ عشق سجاواں گا آبلاں دے گلاب

لب ِفراتِ محبت پہ پیاس لکھاں گا

ماں کائنات نو‏‏ں تشریح وچ کراں گا رقم

چمکتی شب نو‏‏ں ترا اقتباس لکھاں گا

بہ لوحِ حُسن تراشاں گا خال و خد تیرے

ترے بدن نو‏‏ں بہ ہوش و حواس لکھاں گا

محبتاں دا بھرم اس طرح نبھاواں گا

کہ ہجر وچ وی تینو‏ں اپنے پاس لکھاں گا

وہ چاند جدو‏ں وی مرے دل د‏‏ی تے اترے گا

بنامِ حسن لہو تو‏ں سپاس لکھاں گا

بچھڑدے وقت مرے واقف مزاج! بتا

جتھ‏ے وچ کس نو‏‏ں محبت شناس لکھاں گا

عطائے زخمِ غزالاں د‏‏ی لاج رکھنے کو

ماں خوش ہويا وی تاں خود نو‏‏ں اداس لکھاں گا

خیالِ یاس د‏ی رگ تو‏ں نچوڑ لاں گا لہو

تمازتِ رخِ صحرا پہ آس لکھاں گا

عطا کراں گا کسے فصلِ فکر دا ریشم؟

ماں کس دے ناں ہُنر د‏‏ی کپاس لکھاں گا

نظر لگے نہ کسی د‏‏ی ايس‏ے لئی صاحب

یقینِ وصل ہمیشہ قیاس لکھاں گا

                 (طاہر عدیم صاحب )

—————————-

## باہرلے جوڑ

* انہاں د‏‏ی کتاب بام بقاء دا بی بی سی اردو اُتے تعارف
* انہاں دا کلام الاسلام د‏‏ی ویب پر
* بلاگ سپاٹ اُتے انہاں دا تعارف
* عالمی اخبار وچ انہاں دا تعارف 
* ورلڈ نیوز اُتے انہاں دا تعارف

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:تحصیل جڑانوالہ
گٹھ:جرمن شاعر
گٹھ:ضلع فیصل آباد دیاں شخصیتاں