open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اے کے ہنگل

**اوتار کرشن ہنگل** (1 فروری 1914–26 اگست 2012), عام مشہور **اے دے ہنگل**، بھارتی آزادی سنگرامیا (1929–1947), منچ اداکار (1936–1965) اندے بعد ناں ہندی فلماں دا پاتر اداکار (1966–2005) سی۔

**اے کے ہنگل** دا پورا ناں اوتار کرشن ہنگل سی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش اک کشمیری پنڈت دے خاندان وچ سیالکوٹ(اب پاکستانی پنجاب وچ ) وچ 15 اگست 1915 وچ ھوئی۔
وہ بچپن وچ تھیٹر وچ کم کيتا کردے سن ۔ انہاں دا قیام پشاو‏ر وچ وی رہیا۔ .
## زندگی
اے کے ہنگل دا پورا ناں اوتار کرشن ہنگل سی۔ اسداجنم اکّ کشمیری پنڈت خاندان وچّ سیالکوٹ، برطانوی پنجاب (ہن پاکستانی پنجاب) وچّ 15 اگست 1915 ناں ہویا سی۔ اوہ بچپن وچّ ہی تھئیٹر ولّ پے گیا سی۔ اوہ کجھ سماں پشاو‏ر وچّ وی رہیا۔

اس نے کچھ عرصہ درزی دا کم وی کیندا۔ ہنگل نے بھارتی آزادی دتی جدو جہد وچّ برطانوی سامراج دے خلاف فعال حصہ لیا سی۔ پتا دتی ریٹائرمینٹ دے بعد، اسدا پریوار پشاو‏ر تاں کراچی منتکل ہو گیا سی۔

انھاں نے کچھ عرصے درزی کاکم وی کيتا۔ . ہنگل نے بھارتی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ پرطانوی سامراج دے خلاف فعال حصہ لیا سی۔ اپنے والد د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد، انہاں دا کنبہ پشاو‏ر تو‏ں کراچی منتقل ھوگیا سی۔ . جہان پاکستان وچ انھاں جیل وچ 3 سال د‏‏ی قید ھوئی۔

1949 ء وچ بھارت د‏‏ی تقسیم دے بعد انہاں نو‏‏ں جیل تو‏ں رہائی ملی تے اوہ ممبئی منتقل ھوگئے۔ . ہنگل دا جھکاؤ کھبے بازو د‏‏ی طرف رہیا او اوہ تاحیات عملی مارکسٹ رھے۔ اوہ شیوسینا دے اک بہت وڈے ناقد سن ۔ بھربلراج ساہنی تے کیفی اعظمی، دے نال تھیٹر گروپ اپٹا وچ کم کرنے لگے۔

1946 وچ انھاں نے اپنے فلمی کیرئیر دا آغاز خاصی تاخیر تو‏ں 30 سال د‏‏ی عمر وچ بھاسو بھٹیا چاریہ د‏‏ی فلم " تیسری قسم " تو‏ں کيتا تے ہنگل نے ہندی فلماں وچ اعلیٰ درجے د‏‏ی اداکاری کيتی۔

ہنگل نے بوہت‏ے بوڑھاں تے عمر رسیدہ کردار ادا کيتے۔ فلم "شعلے " وچ انہاں دا امام مسجد دا کردار ناقابل فراموش ا‏‏ے۔ انھون نے فلماں وچ بوہت‏ے مثبت کردار ادا کيتے
اے دے ہنگل نے 225 فلماں وچ کم کيتا۔ انہاں د‏‏ی پہلی فلم "تیسری قسم تے آخری فلم" اسيں تو‏ں اے جتھے " سی۔ اٹھ (8) ٹیلی وژن دے ڈرامےآں وچ وی حصہ لیا۔۔ انھاں نے "کاکا" (راجیش کھنہ) دے نال سالہ (16) فلماں وچ کم کيتا۔ 

غسل خانے وچ گرنے دے سبب انہاں د‏‏ی ران د‏‏ی ھڈی ٹُٹ گئی سی۔ بھر انہاں د‏‏ی کمر د‏‏ی جراحی ھوئی تے انہاں د‏‏ی صحت ڈگدی رہی۔ 26 اگست، 2011 وچ انہاں دے سینے مین تکلیف تے سانس لینے وچ دشواری ھونا شروع ھوئی تاں انھاں سینٹا کروس (ممبئی) دے آشا پاریکھ ہسپتال وچ داخل کروایا گیا۔ جہان 97 سال د‏‏ی عمر وچ ہنگل صاحب نے اپنی زندگی د‏‏ی آخری سانساں لاں۔ انہاں نو‏‏ں "پون ہنس" آتش خانے وچ سبرد آتش کيتا گیا۔ انہاں دے اک صاحب زادے " وجے " ہین جو اک زمانے وچ فلماں وچ عکاسی کيتا کردے سن ۔ جنہاں دا کچھ عرصے پہلے انتقال ھوچکيا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
گٹھ:جنم 1914

## حوالے

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:پنجاب، بھارت دے مرد اداکار
گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کشمیری برہمن
گٹھ:کشمیری پنڈت
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گوری گنگا

thumb|وادی گوری

**گوری گنگا** (Gori Ganga) یا **گوری گاد** شمالی بھارت د‏‏ی ریاست اتراکھنڈ دے ضلع پتھوراگڑھ وچ واقع اک ندی ا‏‏ے۔ گوری گنگا جاولجیبی دے مقام اُتے کالی گنگا وچ شام‏ل ہو جاندی ا‏‏ے۔

**گوری گنگا** ( کماؤنی : *گوری گڑ* ) اتری بھارت دے اتراکھنڈ راج دے پتھوراگڑھ ضلعے دی منسیاری تحصیل وچ اکّ ندی اے۔ اس دا پرمکھ سروت ملام گلیشیئر اے، جو کہ نندہ دیوی دے اتر-مشرق ول رالم ندی دے گلیشیئراں دے نال، پیونشانی اتے اتری اتے دکشنی بلاتی گلیشیئر ہن جو پنچاچلی چوٹیاں دے پچھم والے پاسے واقع ہن۔

## نان ماخذ
مقامی بولی وچ "گوری" دا مطلب اے ؛چٹا جاں گورا۔ "گد" اتے "گنگا" دوواں دا مطلب ندی اے۔ اس ندی دے پانی وچ جھگّ نکلدی اے اتے اس وچ چٹی مٹی/ریت ہندی اے، اس لئی ایہہ زیادہ تر چٹا دکھائی دندا اے۔

## وہاء
ملام دا الپائین ٹرانس-ہیومنٹ پنڈ گلیشیئر دے نکّ توں اکّ کلومیٹر ہیٹھاں واقع اے۔ اتھے *گونکا* نامک اکّ کھبے-کنارے دی دھارا گوری نال جڑدی اے۔ گھاٹی نندہ دیوی مشرق، ہردیول، ترشولی، پنچچلی اتے نندہ کوٹ ورگیاں چوٹیاں تک پہنچ لئی پہنچ رستہ حاصل کردی اے۔

گوری نوں نندہ دیوی سینکچوئری دی پوربی کندھ دیاں پوربی ڈھلاناں توں وہن والے گلیشیئراں اتے ندیاں ولوں وی سنجیا جاندا اے، اتے جو پنچچلی، راجرمبا اتے چودھری دیاں اچیاں چوٹیاں توں پچھم ول وگدے ہن، جس وچ رالم گڑ اتے پیونسانی گدھیرا شامل ہن۔ کالابلینڈ-برپھوبلینڈ کالگنگا گلیشیئر نظام وی مشرق توں گوری گنگا گھاٹی وچ وہندی اے۔ 

مکھ دھارا دی گوری ندی نال جڑن والیاں پرمکھ ندیاں ہیٹھاں دتیاں گئیاں ہن  -

* پنچو گڑ - پنچو/گنگھر وکھے سچا سجا کنارہ
* برپھو گاڈ - برپھو وکھے سچا کھبا بینک
* لوا گاڈ - مارٹولی دے ہیٹھاں سچا سجا کنارہ
* پوٹنگ گاڈ - بوگڈائر وکھے سچا سجا کنارہ
* رالم گڑ - رسپیاباگڑ دا سچا کھبا کنارہ
* جمیا گڑ - جمیگھاٹ 'تے سچا سجا کنارہ
* سورنگ گاڈ - سورنگ گڑھ / گھاٹ 'تے صحیح سجا کنارہ
* مدکنی جاں مدکنیا - مدکوٹ وکھے سچا کھبا کنارہ - ایہہ ندی پنچاچلی چوٹیاں دی بنیاد 'تے پیونشانی اتے بلاتی گلیشیئراں توں نکلدی اے۔
* گھوسی گڑ - بارام وکھے سچا کھبا کنارہ
* راؤنٹی - گرجیا وکھے سچا سجا کنارہ۔ گوری ندی وچ شامل ہون والی ایہہ اکو اکّ پرمکھ برساتی دھارا اے۔

thumb|300x300px| ماڈکوٹ ڈیم، کمزور گھاٹی وچ بہت ساریاں اساریاں وچوں اکّ اے
گوریگنگا جولجیبی وکھے کالی ندی وچ ملدی اے۔

## حوالے

گٹھ:اتراکھنڈ دیاں ندیاں
گٹھ:اتراکھنڈ دا جغرافیہ

## ہور ویکھو
* کالی گنگا

گٹھ:اتراکھنڈ دے دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:جغرافیہ ضلع پتھورا گڑھ
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کرانجی جھیل

**کرانجی جھیل** بھارت دے کرناٹک راج دے میسور شہر وچ آؤندی اکّ جھیل اے۔ جھیل اکّ قدرت پارک نال گھری ہوئی اے جس وچ اکّ بٹرپھلائی پارک اتے واک-تھرو پنجرہ وی شامل اے۔  ایہہ پنجرہ بھارت دیس دا سبھ توں وڈا 'واک-تھرو پنجرہ' اے۔  اتھے اکّ عجائب گھر، قدرتی اتہاس دا علاقائی عجائب گھر وی اے جو اس جھیل دے کنڈھے 'تے اے۔ کرانجی جھیل دا کل رقبہ 90 ہیکٹیئر اے۔ جدوں کہ پانی پھیلن والا کھیتر لگبھگ 55 ہیکٹیئر اے، پھورشور کھیتر لگبھگ 35 ہیکٹیئر ماپدا اے۔  کرانجی جھیل میسور چڑیاگھر اتھارٹی دی ملکیت دے ہینٹھ اے۔  میسور چڑیاگھر نوں اوسطاً روپئے دی آمدن ہندی اے۔ اس جھیل دا دورہ کرن والے اتشاہیاں نوں ٹکٹاں دی وکری توں ہر روز 50000. روپئے کماؤندا اے۔ ایہہ جھیل بہت سندر اے اتے کئی سارے سیلانیاں دے آکرشن دا مرکز بنی ہوئی اے۔  بہت سارے پنچھی دیکھن نوں اتھے ملدے نے۔ 

## اتہاس
کرانجی جھیل بگلے اتے ایگریٹ دے پسندیدہ ٹکانیاں وچوں اکّ سی۔ پر جدوں نیڑلے رہائشی کھیتراں دا سیوریج دا گندہ پانی جھیل وچ چھڈیا گیا تاں جھیل آلودہ ہون لگ پئی ۔ اس آلودگی کارن جھیل وچ پانی-جیون تباہ ہو گیا اتے کھان-پین دے سروت ختم ہون نال پرواسی پنچھی جھیل توں دور رہن لگے۔ 
thumb| پارک وچ کھیڈدے بچے
thumb| بٹرپھلائی پارک لئی پل

## پنچھی
اتھے پائے جان والے پرواسی پنچھیاں وچوں ہن گرے پیلیکن، پینٹڈ سٹورک، آئیبس، کورمورینٹ، ایگریٹ، آدی جو جھیل وچ موجود جزیرےآں وچ درختاں اتے آلھنے بناؤندے ہن۔ پنچھیاں دے تازہ سرویکھن نے 147 قسماں دے بارے دسیا اے۔ بھارتی مور اتے مور اتھے موجود سبھ توں عام پنچھی ہن، کیونکہ مور بھارت دا قومی پنچھی اے۔  ہیرونس، ایشیئن اوپن بل سٹورکس، ایگریٹس، ریڈّ واٹل لیپونگ، سینڈپائیپر، روز رنگڈ پیراکیٹ، بلیک ڈرونگو، براؤن شائیک، ریڈّ-وسکرڈ بلبل، بوٹیڈ واربلر، سنبرڈ اتے گرینش واربلر پنچھیاں دیاں کجھ ہور قسماں ہن جو اتھے دیکھیاں جاندیاں ہن۔   ایہہ پنچھی دیکھن والیاں لئی اکّ سورگ اے، اتے سیلانیاں لئی اکّ آکرشن۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* میسور شہر دیاں جھیلاں
* میسور ایسٹ

## نوٹس

## باہری لنک

* میسور قدرت | کرانجی جھیل 
* میسور قدرت | کرانجی جھیل | پنچھی چیکلسٹ 
* میسور قدرت | کرانجی جھیل | بٹرپھلائی چیکلسٹ 
* کرانجی جھیل

گٹھ:میسور دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
شاردا ندی

**شاردا ندی** (Sharda River)
(ہندی: ، ) یا **مہاکالی ندی** (Mahakali River) (نیپالی: ، ) اس دے علاوہ **کالی گاد** (Kali Gad) (ہندی: काली गाड, *kālī gāD*) یا **[[کالی گنگا]]** (Kali Ganga) ) بھارت دے نال نیپال د‏‏ی مغربی سرحد بندی کردی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* گوری گنگا

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دے دریا
گٹھ:اتر پردیش دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:اتراکھنڈ دے دریا
گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:بھارت نیپال سرحد
گٹھ:پیلی بھیت
گٹھ:سرحد دریا
گٹھ:ضلع لکھیم پور کھیری
گٹھ:نیپال دے دریا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:سدور پشچم صوبہ دے دریا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پوچارم جھیل

**پوچارم جھیل** بھارت دے تیلنگانا راج دے نظام آباد ضلعے وچ پیندی  اکّ جھیل اے۔  ایہہ جھیل پوچارم جنگلات اتے جنگلی جیو سینکچوری دے نال لگدی اے۔   ایہہ جھیل اکّ بہت ہی آکرشک جھیل اے۔ 

## حوالے

گٹھ:تیلنگانا دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
اُلسُور جھیل

thumb| اسمان دے نال ہلاسرو جھیل
**اُلسُور جھیل** جاں **ہلاسورو جھیل**، بنگلور دیاں سبھ توں وڈیاں جھیلاں وچوں اکّ اے۔ ایہہ جھیل  شہر دے پوربی پاسے پیندی اے۔ اسدا نام اس علاقے دے نام توں لیا گیا اے جتھے ایہہ پیندی اے، یعنی، ہلاسرو، ایمجی روڈ دے نیڑے۔ ایہہ جھیل 124 ایکڑ وچ پھیلی ہوئی اے اتے اس جھیل دے وچ  کئی جزیرہ  وی ہن۔ بھاویں ایہہ جھیل کینپے گوداس دے ویلے دی اے پر موجودہ جھیل بنگلور دے اوس ویلے دے کمیشنر لیون بینتھم بورنگ ولوں  بنائی گئی سی۔   جھیل دا اکّ حصہ مدراس انجینیئر گروہ ولوں نینترت کیتا جاندا اے، اتے باقی دا بروہت بینگلرو مہانگر پالیکے ولوں ۔

ایہہ جھیل کئی طرحاں دے آلودگی نال ہون والے  خطریاں دے ماتحت سی۔   

## بحالی دا کم
thumb| ٹوائیلائیٹ، السور روک، بنگلور - جیبی میکجارج، 1917
بحالی دے کم، ہیٹھاں لسٹ دے وچ لکھے گئے ہن، دے نتیجے وجوں جھیل دے ماحول وچ سدھار ہویا اے۔   

* گندے پانی دا ہوابازی جو جھیل وچ جاندا اے
* پارک اتے سویمنگ پول وچ سدھار کیتا گیا اے
* جھیل دے بیڈّ نوں مٹاؤنا اتے اس طرحاں ڈونگھائی اتے جھیل دی گنجائش ودھ رہی اے
* طوفان دے پانی دے اندرلے مونہہ 'تے سلٹ ٹریپ لگاؤنا
* شہر دے پوربی حصے توں 900 تک زیر زمین سیوریج لائیناں دا ڈائورشن&nbsp;mm پائیپ جھیل نوں بائیپاس
* جھیل وچ قدرتی مچھیاں دیاں پرجاتیاں دی جان-پچھان اتے ڈھکویں پانی والے پودیاں نوں شامل کرکے پانی-جیون دی بحالی
* چین &#x2013; لوکاں نوں جھیل وچ کوڑا سٹن توں روکن لئی لنک واڑ
* مدراس انجینیئرنگ گروپ (MEG) دی کشتی سکھلائی سہولت وچ سدھار ہویا اے
* بدھوار نوں چھٹی دے نال سویرے 9 وجے توں شام 6 وجے تک جنتا دی پہنچ

## حوالے

## ہور پڑھنا

* 
گٹھ:بنگلور دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
شاہ جلال

**شیخ المشائخ مخدوم شیخ جلال مجرد بن محمد کنیائی** (  )،  **شاہ جلال** دے ناں تو‏ں مشہور، بنگال دے اک مشہور سنی مسلما‏ن تے صوفی بزرگ گزرے نيں۔ شاہ جلال دا ناں اکثر سلہٹ د‏‏ی فتح تے خطے وچ اسلام دے فروغ تو‏ں منسلک کيتا جاندا اے ، جو مشرق وسطیٰ، ترکستان تے جنوبی ایشیا دے درمیان اخذ وعطا کيتی اک طویل تریخ دا حصہ ا‏‏ے۔  انہاں دے ناں اُتے وکھ وکھ کمپلیکس تے مذہبی تھ‏‏انو‏اں دے ناں رکھے گئے نيں، جنہاں وچ بنگلہ دیش سب تو‏ں وڈا ہوائی اڈہ، حضرت شاہ جلال انٹرنیشنل ایئرپورٹ وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم

## جنوبی ایشیا دا سفر

## سلہٹ د‏‏ی فتح

## بعد د‏‏ی زندگی

## روحانی نسب نامہ

## رفقاء
* خواجه طائف سليم فاضلِ سِلامي

## حوالے

گٹھ:عرب نسل د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بنگلہ دیشی صوفی اولیا
گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام د‏‏ی تریخ
گٹھ:چودہويں صدی مسلما‏ن
گٹھ:سلہٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1346 دیاں موتاں
گٹھ:1271 دے جم
گٹھ:حضرمی شخصیتاں
گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلام
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں بنگالی شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں بنگالی شخصیتاں
طائف سلیم

**خواجہ طائف سلیم** بنگال دے اک مشہور صوفی ۔ 1303 عیسوی وچ اس نے شاہ جلال د‏‏ی قیادت وچ فتحِ سلہٹ د‏‏ی آخری لڑائی وچ حصہ لیا۔  فتح دے بعد، اوہ گودھرالی (گودھرائل) پرگنہ دے سِلام پنڈ وچ آباد ہوئے جتھے انہاں دا مزار ہن وی موجود ا‏‏ے۔ 

## حوالہ

گٹھ:بنگلہ دیشی صوفی اولیا
گوڑ (شہر)

**گوڑ ** ، **لکھنوتی** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، بھارت-بنگلہ دیش سرحد اُتے اک شہر دا کھنڈر ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ ضلع مالدا، مغربی بنگال، بھارت وچ ، جدو‏ں کہ اس دا چھوٹا حصہ چپائی نواب گنج ضلع، بنگلہ دیش وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر دریائے گنگا دے کنارے اُتے واقع سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:بھارت وچ کھنڈر
گٹھ:تریخ بنگال
گٹھ:تریخ مغربی بنگال
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت
گٹھ:ضلع مالدا دے شہر تے قصبے
گٹھ:مغربی بنگال دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:نواب گنج ضلع
گٹھ:آثار قدیمہ بنگلہ دیش
گٹھ:سلطنت بنگال
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بنگلہ دیش دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:بنگلہ دیش تریخ سانچے
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:مغربی بنگال وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بیلندور جھیل

**بیلندور جھیل** بینگلرو شہر دی  دکھن-مشرق سمت ول  بیلندور نام دے اپ نگر؉   وچ اے۔ ایہہ بنگلور شہر دی سبھ توں وڈی جھیل اے۔ ایہہ بیلندور ڈرینیج سسٹم دا اکّ حصہ اے جو شہر دے دکھنی اتے دکھن-پوربی حصیاں دے پانی نوں کڈھدا اے ۔ جھیل اپر ول نوں پیندیاں جھیلاں دیاں تن چیناں وچوں  اکّ ریسیپٹر اے، اتے اس دا لگبھگ 148 سکئیر کلومیٹر ( 37,000 ایکڑ)  دا کیچمینٹ کھیتر اے۔ اس جھیل دا پانی ہور مشرق ول ورتھر جھیل ول وہندا اے، جتھوں ایہہ پٹھار توں ہیٹھاں وہندا اے اتے آخرکار پناکنی ندی بیسن وچ وہندا اے۔ 

## اتہاس
منیا جاندا اے کہ بیلندور جھیل اصل وچ دکھنی پناکنی ندی دی اکّ معاون ندی اے (جس نوں پونیار ندی وی آکھیا جاندا اے)۔  پرانے ذکر دسدے ہن کی  پنڈاں دے پانیاں،  پانی دے دیوی-دیوتیاں، تہذیبی عوامل، اتے اوہناں نال جڑیاں قوماں نوں کور کردے ہن جو چران واسطے لکڑ اتے زمین حاصل کردے سن۔  1940 دے دہاکے وچ، جھیل دی ورتوں کیٹالینا ورگے ایسے جہاز جو پانی تے زمین دوہاں توں اڑ اتے لینڈ کر سکدے ہن ورگے جہازاں دے اترن لئی کیتی جاندی سی۔ 

بیلندور جھیل دا سائز، اس نال جڑے گارے اتے آلودگی دا پیمانہ، اتے اس گل دی انشچتتا کہ جھیل نوں مڑ سرجیت کرن لئی کی کیتا جانا چاہیدا اے، دے نتیجے وجوں ایہہ جھیل دہاکیاں توں سنبھاوت ماحول دے ماپدنڈاں نوں پورا کرن وچ ناکام رہی اے۔ گارے نوں ہٹاؤن جاں سیوریج دے گندے پانی نوں کسی ہور پاسے کڈھیا جائے ورگے پرستاواں 'تے سؤال چکے گئے ہن۔    مکھ یتناں وچ سیوریج ٹریٹمینٹ پلانٹاں دا اساری شامل اے۔  

## بنسپتی اتے جیو جنتو
بیلندور جھیل وچ پنچھیاں دیاں کئی قسماں ہن، جیہناں وچ شامل ہن ؛ سلیٹی بگلا، جامنی بگلا، انڈین پونڈ بگلا، انٹرمیڈیئیٹ ایگریٹ، کیٹل ایگریٹ، بلتھز پائیپٹ، سلیٹی ویگٹیل، مغربی پیلی ویگٹیل، چٹے-بھورے والا ویگٹیل، کالا پتنگ، براہمنی پتنگ، مغربی مارشٹی۔ شکرہ، وڈّ سینڈپائیپر، مارش سینڈپائیپر، کامن سینڈپائیپر، گارگنے، اتری شوولر، اتری پنٹیل، لٹل گریب، انڈین سپاٹ-بلڈ ڈک، بلیک ڈرونگو، عیشی ڈرونگو، سپاٹڈ آؤلیٹ، بلتھز ریڈ پائیپر، ریڈّ واربلر، بشچٹ -واربلر نگل، عیشی پرنیا، وائٹ-گلیائیٹ کنگپھشر، ایشیئن کوئل، وائٹ-چیکڈئیٹ باربیٹ، کامن مائینا، جنگل مائینا، سپاٹ-بلڈ پیلیکن، انڈین شیگ، گریٹ کورمورینٹ، لٹل کورمورینٹ، بلیک-ہیڈڈ آئیبس، گلوسیبیئن، گلوسیب ہاؤس ہری مکھی کھان والا 

## حوالے

## ہور پڑھنا

* 
*  
* 
* 
* 
* 

; تھیسس

* 
* 
* 
* 

; آڈیؤ وزئل

* 
** *<nowiki/>'Kere mattu Kere' or 'The Lake and The Lake*'
* 
** ''<nowiki/>'There was water'''

## باہری لنک

* ویٹلینڈ ہیلتھ کارڈ دے ویروے، ویٹلینڈز آف انڈیا پورٹل
*    
گٹھ:بنگلور دیاں جھیلاں
گٹھ:کرناٹک دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
عزیز چشتی

**خواجہ عزیز چشتی** 14ويں صدی دے صوفی ۔ اوہ شاہ جلال دے ساتھیاں وچو‏ں سن ۔  چشتی صاحب شاہ جلال تو‏ں واقف ہوئے تے انہاں دے نال سلہٹ آگئے۔  1303ء وچ چشتی صاحب نے شاہ جلال دے نال سلہٹ د‏‏ی فتح وچ حصہ لیا۔ 

سلہٹ د‏‏ی فتح دے چند سال بعد چشتی صاحب دا انتقال ہوگیا۔ انہاں دا مزار بالا گنج دے گہر پور پنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## حوالہ

گٹھ:بنگلہ دیشی صوفی اولیا
گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:بنگلہ دیشی صوفیا
گٹھ:ضلع سلہٹ دیاں شخصیتاں
عمران خان دی گرفتاری 2023ء

**پاکستان دے سابق وزیر اعظم** عمران خان د‏‏ی گرفتاری 9 مئی 2023ء بروز منگل پاکستانی وقت دے مطابق دوپہر 2 بجے دے نیڑے ہوئی۔ چارج شیٹ وچ کہیا گیا اے کہ عمران خان اُتے قومی احتساب آرڈیننس دے سیکشن 9(اے) دے تحت بدعنوانی تے بدعنوانی دے جرم دا الزام ا‏‏ے۔

## خان دے خلاف کیس
خان دے خلاف القادر ٹرسٹ کیس گزشتہ سال وزیر اعظم شہباز شریف د‏‏ی موجودہ حکومت نے شروع کيتا سی۔ کرپشن کیس القادر ٹرسٹ دے لئی زمین دے حصول تو‏ں متعلق اے جس وچ خان تے انہاں د‏‏ی اہلیہ بشریٰ بی بی ٹرسٹی نيں۔ ایہ زمین جس د‏‏ی مالیت ارباں روپے اے پاکستان دے سب تو‏ں وڈے بزنس ٹائیکون ملک ریاض نے اک تعلیمی ادارے دے آغاز دے لئی دتی سی۔ دسمبر 2019 وچ ، ریاض نے 239 ملین ڈالر مالیت دے اثاثے بشمول جائیداداں برطانیہ د‏‏ی نیشنل کرائم ایجنسی دے حوالے کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ 

وزیر داخلہ رانا ثناء اللہ نے منگل نو‏‏ں اک نیوز کانفرنس وچ صحافیاں نو‏‏ں دسیا کہ برطانیہ دے حکا‏م نے "گندی رقم" تو‏ں متعلق اک تحقیقات وچ پاکستان نو‏‏ں 190 ملین پاؤنڈ (239 ملین ڈالر) واپس کيتے سن، جسنو‏ں خان نے قومی خزانے وچ رکھنے دے بجائے تاجر نو‏‏ں واپس کر دتا۔ سابق وزیراعظم نے غلط کم کرنے تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ خان، جو اگست 2018 تو‏ں اپریل 2022 تک اقتدار وچ سن، نو‏‏ں ماضی وچ اپنے حریفاں د‏‏ی جانب تو‏ں فوجی اسٹیبلشمنٹ دا پیادہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا سامنا کرنا پيا، جسنو‏ں اکثر ملک وچ کنگ میکر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فوج نے اپنے 75 سالاں وچ تن دہائیاں تو‏ں ودھ عرصے تک ملک اُتے براہ راست حکومت د‏ی اے تے ہن وی ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اوہ سیاسی معاملات وچ فعال کردار ادا کردی ا‏‏ے۔

9 مئی 2023 نو‏ں، سابق پاکستانی وزیر اعظم تے سیاست دان عمران خان نو‏‏ں اسلام آباد وچ ہائی کورٹ دے باہر القادر ٹرسٹ دے سلسلے وچ بدعنوانی دے شبے وچ حراست وچ لیا گیا، جس دے اوہ تے انہاں د‏‏ی اہلیہ دونے دے مالک نيں۔ خان د‏‏ی قید دے بعد پاکستان ریلیاں کر رہیا اے، تے انہاں د‏‏ی پارٹی نے مظاہرےآں د‏‏ی کال دتی ا‏‏ے۔ 

## پس منظر
خان دا کہنا اے کہ انہاں دے خلاف الزامات سیاسی طور اُتے کارفرما نيں تے اوہ کسی بدتمیزی تو‏ں انکار کردے نيں۔ اپریل 2022 وچ اقتدار تو‏ں ہٹائے جانے دے بعد تو‏ں انہاں دے خلاف متعدد مقدمات درج کيتے گئے نيں۔ خان نے ویلے تو‏ں پہلے انتخابات د‏‏ی وکالت د‏‏ی اے تے اوہ ملک د‏‏ی قیادت تے فوج دے سخت ناقد رہے نيں۔ 

## رد عمل
جس طرح تو‏ں خان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا اس دے بارے وچ خدشےآں نے کچھ سیاسی مبصرین، وکلاء تے صحافیاں نو‏‏ں گرفتاری اُتے تنقید دا نشانہ بنایا۔ کچھ لوکاں نے نشاندہی د‏‏ی اے کہ گرفتاری وچ نیم فوجی دستے دا استعمال کيتا گیا، جسنو‏ں قانونی طور اُتے گرفتار کرنے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ احتجاج تے تنقید دے باوجود خان نو‏‏ں ہن وی جیل وچ نامعلوم مقام اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:عمران خان
گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2023ء
گٹھ:مئی 2023ء
گٹھ:2023ء
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف
عمران خان دی گرفتاری اتے پاکستان اچ احتجاج 2023ء

**2023ء پاکستانی احتجاج** مظاہرےآں دا اک جاری سلسلہ اے، پاکستان بھر وچ فسادات جو مارچ 2023ء دے دوران سابق وزیر اعظم عمران خان د‏‏ی گرفتاری دے خلاف شروع ہوئے سن ۔ زمان پارک وچ آنسو گیس د‏‏ی شدید شیلنگ کيتی گئی۔ احتجاج دے باعث پارک د‏‏ی طرف جانے والے تمام راستے بند کر دتے گئے۔ 

## پس منظر
الیکشن کمیشن آف پاکستان نے عمران خان دے خلاف توشہ خانہ ریفرنس دا مقدمہ درج کيتا سی تے اوہ مسلسل سماعت تو‏ں دور رہے جس دے نتیجے وچ اسلام آباد د‏‏ی ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن عدالت نے دوبارہ وارنٹ گرفتاری جاری کردے ہوئے پولیس نو‏‏ں انہاں نو‏ں عدالت وچ پیش کرنے دا حکم دتا۔ اگلی سماعت  دوسری جانب خان دا کہنا اے کہ گرفتاری دا مقصد انہاں نو‏ں آئندہ الیکشن تو‏ں ہٹانا ا‏‏ے۔ 

## واقعات دا سلسلہ

### 14 مارچ
پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد وچ منگل نو‏‏ں سابق وزیراعظم تے پی ٹی آئی چیئرمین د‏‏ی کال اُتے احتجاجی مظاہرے پھوٹ پئے۔ لاہور وچ انہاں د‏‏ی زمان پارک رہائش گاہ دے باہر پولیس تے پارٹی کارکناں وچ جھڑپاں ہوئیاں، تے آس پاس دے حامیاں اُتے گیس تے واٹر کینن دا استعمال کيتا۔ پولیس نے پارٹی کارکناں نو‏‏ں وی گرفتار ک‏ر ليا۔ 

### 15 مارچ
عمران د‏‏ی قانونی ٹیم نے 15 مارچ 2023 نو‏‏ں اسلام آباد ہائی کورٹ (IHC) تو‏ں رجوع کيتا تے توشہ خانہ کیس وچ خان دے ناقابل ضمانت وارنٹ گرفتاری نو‏‏ں معطل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی، لیکن ہائی کورٹ نے معزول وزیراعظم دے وکیل نو‏‏ں ٹرائل کورٹ وچ جانے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ اس د‏ی گرفتاری دا حکم "قانون دے مطابق" سی۔  دوسری جانب پی ٹی آئی نے وی وارنٹ گرفتاری دے احکامات معطل کرنے دے لئی لاہور ہائی کورٹ وچ درخواست دائر کردتی۔ پ‏ر، 15 مارچ 2023 نو‏ں، LHC نے پولیس نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ خان نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ ناکامی دے باوجود لاہور دے زمان پارک وچ اپنی کارروائیاں 16 مارچ تک روک دتیاں انہاں نے استدلال کيتا کہ گرفتاری پاکستان سپر لیگ دے قریبی پلے آف میچ وچ مداخلت کرے گی۔ 

### 16 مارچ
پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے چیئرمین عمران نے توشہ خانہ کیس وچ جاری کيتے گئے ناقابل ضمانت وارنٹ گرفتاری نو‏‏ں معطل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی سی، پ‏ر اسلام آباد د‏‏ی ضلعی عدالت نے 16 مارچ 2023 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی درخواست مسترد کر دتی سی۔ ایڈیشنل ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج ظفر اقبال نے فیصلہ سنا‏تے ہوئے متعلقہ حکا‏م نو‏‏ں حکم دتا کہ سابق وزیراعظم نو‏‏ں گرفتار کرکے 18 مارچ نو‏‏ں عدالت وچ پیش کيتا جائے۔  ہور برآں، لاہور ہائی کورٹ نے اک بار فیر پولیس نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ خان نو‏‏ں حراست وچ لینے د‏‏ی کوشش 17 مارچ تک ملتوی کرے۔

### 9 مئی
پاکستان وچ اودو‏ں ملک بھر وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاجی مظاہرے کيتے گئے جدو‏ں سابق وزیر اعظم تے پاکستان تحریک انصاف دے رہنما نو‏‏ں مبینہ بدعنوانی دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا۔ اسلام آباد وچ مظاہرین نے راجگڑھ دے اندر تے باہر اک اہ‏م شاہراہ نو‏‏ں بلاک کر دتا۔ لوکاں نے اگ وی جلائی تے پتھراؤ وی کيتا۔ حالانکہ جدو‏ں ایسا ہويا تاں کوئی پولیس نظر نئيں آئی۔ کوئٹہ وچ وی اک شخص جاں بحق ہو گیا۔ پشاو‏ر وچ وی مظاہرین نے سابق وزیراعظم عمران خان تے پاکستان تحریک انصاف دے رہنما د‏‏ی گرفتاری دے خلاف احتجاج کردے ہوئے ریڈیو پاکستان دے احاطے نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔

## حوالے

گٹھ:عمران خان
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف
گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات
گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2023ء
گٹھ:2023ء دے احتجاج
آس ایوینٹورس ڈی گوئی ای ایسٹوپا

**آس ایوینٹورس ڈی گوئی ای ایسٹوپا** () اک برازیلی فلیش اینیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز اے۔

## حوالے

## بیرونی روابط

*
رحیم اللہ

گٹھ:مقالات مع رابطہ
**[[شہید (اسلام)|شہید]] رحیم اللہ** (  وفات ۲۵ نومبر ۱۸۶۱) بنگال دے سندر بن جنگلات د‏‏ی انڈگو بغاوت دا رہنما سی۔  بارئی کھالی دے سربراہ دے طور پر، اس نے مقامی برطانویہ دے خلاف لڑنے دے لئی اک مزاحمتی فوج بݨائی۔ 

## پس منظر
[thumb| لاٹھی تو‏ں لڑنا ، اک روايتی بنگالی [مارشل آرٹ ا‏‏ے۔]]
رحیم اللہ سندربن جنگل وچ بارئی کھالی پنڈ دا بنگالی کساناں دا سربراہ سی۔ اوہ معاشرے وچ اک مقبول شخصیت سن ۔ اس دوران موڑل دے زمیندار دا ظالم مینیجر ڈینس ہیلی اپنی لاٹھیال فوج د‏‏ی مدد تو‏ں کساناں تو‏ں ظلم تے لُٹ مار کردا سی۔ رحیم اللہ وی اک ہنر مندعظیم لاٹھیال (لاٹھی لڑاکا) سی۔ اس نے جرات دے نال ظلم دا مقابلہ کيتا تے اپنی مزاحمتی فوج بݨائی۔ 

## ابتدائی جھڑپ
نومبر ۱۸۶۱ وچ ، مامون تعلقدار ، اک امیر مقامی زمیندار نے ڈینس ہیلی د‏‏ی مدد تو‏ں زمین اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے کساناں نو‏‏ں نیل کاشت کرنے اُتے مجبور کيتا۔ رحیم اللہ نے اس کوشش نو‏‏ں روک دتا، جس دے نتیجے وچ شدید جھڑپ ہوئی۔ اس جھڑپ وچ ڈینس ہیلی دے لاٹھیالاں دا سردار رامدھن مالو ماریا گیا، جس دے نتیجے وچ زمیندار دیاں فوجاں میدان جنگ تو‏ں بھج گئياں۔ 

## جنگ تے شہادت
جھڑپ دے چند دن بعد ڈینس ہیلی تے اس د‏ی لاٹھیالاں نے جوابی کارروائی وچ رات گئے رحیم اللہ دے گھر اُتے چھاپہ ماریا۔ اس تو‏ں پہلے رحیم اللہ نے پہلے ہی قیاس کيتا سی کہ انہاں دے گھر اُتے حملہ ہو سکدا ا‏‏ے۔ اس طرح اس نے اپنے گھر دے چاراں طرف کھادی بݨوائی سی تے چھاپے تو‏ں بچنے دے انتظامات کيتے سن ۔ رحیم اللہ تے اس دے ساتھیاں نے رات بھر وڈی تعداد وچ بندوق برداراں تے ڈنڈاں دے نال اک زبردست لڑائی لڑی۔ رحیم اللہ خود بندوق لے ک‏ے لڑیا۔ جدو‏ں گولیاں چلا‏ئی گئياں تاں دسیا جاندا اے کہ اس دے نتیجے وچ گھر د‏‏ی سواݨیاں دے چاندی دے کنگن ٹُٹ گئے۔ اس تصادم وچ رحیم اللہ ماریا گیا، دونے طرف تو‏ں ستاراں افراد ہلاک تے کئی زخمی ہوئے۔ڈینس ہیلی د‏‏ی فوج نے رحیم اللہ تے دوسرے باغیاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں قبضے وچ لے ک‏ے سندربن دے جنگلات وچ جلا دتا۔ گھر د‏‏ی سواݨیاں نو‏‏ں وی تشدد تے جبر دا نشانہ بنایا گیا۔ 

## مابعد
[thumb| [بنکم چندر چٹرجی جنہاں نے رحیم اللہ د‏‏ی موت د‏‏ی تحقیقات دا آغاز کيتا۔ ]]
کھلنا سب ڈویژن دے سابق مجسٹریٹ بنکم چندر چٹرجی نے واقعہ د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی ہدایت دتی ا‏‏ے۔ اوہ خود موڑل گنج گئے تے ڈینس ہیلی نو‏‏ں قصوروار پایا تے ضلع مجسٹریٹ نو‏‏ں اک لمبی رپورٹ دتی۔ اس نے فرار ہوݨ اُتے ڈینس ہیلی دے ناں اُتے گرفتاری دا وارنٹ وی جاری کيتا۔ اودو‏ں،ڈینس ہیلی نے چٹرجی نو‏‏ں اک لکھ روپے تک رشوت دے ک‏ے ڈرانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ کیس پندرہ سال تک چلا تے جیسور سیشن کورٹ نے اک شخص نو‏‏ں پھانسی تے ۳۴ ہور نو‏‏ں ملک بدر کرنے دا حکم دتا۔ ڈینس ہیلی نو‏‏ں رہیا کر دتا گیا کیونجے کوئی وی اس د‏ی شناخت کرنے دے قابل نئيں سی۔ 

## ہور ویکھو

* ابو تراب
* محرم دا ہنگامہ

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہندوستان وچ احتجاجات
گٹھ:1861ء دے تنازعات
گٹھ:بھارت وچ بغاوتاں
گٹھ:بنگالی مسلما‏ن
گٹھ:انیہويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:ضلع باگرہٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1861 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں بنگالی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
تربیت معلم ریلوے اسٹیشن

**تربیاتِ معلم ریلوے اسٹیشن** ( *[[فارسی زبان|فارسی]] :* ایستگاه راه آهن تربیت معلم، *استگاہ راہ آہن تربیاتِ معلم* ) آذرشہر دے شمالی کنارے تے مشرقی آذربائیجان صوبے دے ممقان دے جنوبی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ . اسٹیشن IRI ریلوے د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن بنیادی طور اُتے طلباء، عملہ، تے فیکلٹی آذربائیجان شاہد مدنی یونیورسٹی د‏‏ی خدمت کردا اے، تے اس دا ناں یونیورسٹی دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ تربیت معلم شہر ریلوے دے ذریعے ایران دے تمام وڈے شہراں تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں
زراعی ریلوے اسٹیشن

**زراعی ریلوے اسٹیشن** ( *[[فارسی زبان|فارسی]] :* ایستگاه راه آهن زراعی، *استگاہ راہ اہان زرعی* ) خصیبان ، مشرقی آذربائیجان صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اسٹیشن IRI ریلوے د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن بنیادی طور اُتے پنڈ خاصبان ، پڑوسی پنڈ سارین دزاج تے ایران خودرو تبریز پروڈکشن پلانٹ دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ زراعی شہر ریلوے دے ذریعے ایران دے تمام وڈے شہراں تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں
نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم دا دورہ پاکستان 2022–23ء (اپریل 2023ء)

نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم اپریل تے مئی 2023ء وچ پنج اک روزہ بین الاقوامی (ODI) میچ تے پنج ٹوئنٹی20 بین الاقوامی (T20I) میچ کھیڈݨ دے لئی پاکستان دا دورہ ک‏ے رہی ا‏‏ے۔ ایہ دورہ ستمبر 2021ء وچ ملتوی ہوݨ والی سیریز دے لئی ا‏‏ے۔ اک روزہ سیریز عالمی کپ سپر لیگ 2020–23ء دا حصہ نئيں اے  پ‏ر ایہ کرکٹ عالمی کپ 2023ء دے لئی دونے ٹیماں د‏‏ی تیاریاں دا حصہ بنے گی۔

اپریل 2022ء وچ پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے تصدیق د‏‏ی کہ سیریز ہوئے گی۔ مئی 2022ء وچ نیوزی لینڈ کرکٹ نے تصدیق د‏‏ی کہ اوہ پی سی بی نو‏‏ں ملتوی سیریز دے بدلے معاوضہ ادا کرن گے تے نال ہی اس دورے اُتے اضافی میچز وی کھیلے جاواں گے۔ اکتوبر 2022ء وچ پی سی بی نے دورے دے لئی فکسچر دا اعلان کيتا۔  اپریل 2023ء وچ پی سی بی نے اس دورے دے لئی نظرثانی شدہ فکسچر دا اعلان کيتا۔ 

اس دورے تو‏ں پہلے نیوزی لینڈ نے دسمبر 2022ء تے جنوری 2023ء وچ دو ٹیسٹ تے تن اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیڈݨ دے لئی پاکستان دا دورہ کيتا سی۔

پاکستان نے پہلے ٹی ٹوئنٹی وچ نیوزی لینڈ نو‏‏ں 88 رنز تو‏ں شکست دتی تے دوسرا ٹی ٹوئنٹی وی 38 رنز تو‏ں جِت کر سیریز وچ 2–0 د‏‏ی برتری حاصل کر لئی۔ نیوزی لینڈ نے تیسرا ٹی ٹوئنٹی 4 رنز دے مارجنہاں تو‏ں جِت کر سیریز وچ خود نو‏‏ں برقرار رکھا۔ چوتھا ٹی ٹوئنٹی ژالہ باری د‏‏ی وجہ تو‏ں بلا نتیجہ ختم ہويا۔ نیوزی لینڈ نے آخری ٹی ٹوئنٹی 6 وکٹاں تو‏ں جِت کر سیریز 2–2 تو‏ں برابر کر دتی۔ ون ڈے سیریز پاکستان نے 4-1 تو‏ں جِت لی۔

## دستے

پاکستان نے مارچ 2023ء وچ ختم ہوݨ والی افغانستان دے خلاف تن میچاں د‏‏ی ٹی ٹوئنٹی سیریز دے دوران اپنے کئی سینئر کھلاڑیاں نو‏‏ں آرام دینے دے بعد انہاں دونے سیریز دے لئی اپنی مکمل طاقت دے دستے دا اعلان کيتا۔  جدو‏ں کہ نیوزی لینڈ اپنے کئی فرسٹ چوائس کھلاڑیاں دے بغیر سی جو یا تاں انجری یا انڈین پریمیئر لیگ 2023ء وچ کھیڈݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ سیریز نئيں کھیل رہے سن ۔

24 اپریل 2023ء نو‏‏ں محمد حارث نو‏‏ں پاکستان دے اک روزہ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 25 اپریل 2023ء نو‏‏ں مارک چیپ مین نو‏‏ں نیوزی لینڈ دے اک روزہ اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ حارث سہیل ون ڈے سیریز دے آغاز تو‏ں عین پہلے زخمی ہوئے تے پاکستان دے ون ڈے سکواڈ تو‏ں باہر ہو گئے۔ 29 اپریل 2023 نو‏‏ں افتخار احمد نو‏‏ں انہاں دے متبادل دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔

## پریکٹس میچ
پاکستان دے انٹرا اسکواڈ پریکٹس میچ وچ شاداب خان د‏‏ی قیادت وچ سٹالینز نے بابر اعظم د‏‏ی زیر قیادت بادشاہز نو‏‏ں شکست دتی۔

## ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی سیریز
### پہلا ٹوئنٹی 20

### دوسرا ٹوئنٹی 20

### تیسرا ٹوئنٹی 20

### چوتھا ٹوئنٹی 20

### پنجواں ٹوئنٹی 20

## اک روزہ بین الاقوامی سیریز
### پہلا اک روزہ

### دوسرا اک روزہ

### تیسرا اک روزہ

### چوتھا اک روزہ

### پنجواں اک روزہ

## نوٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سیریز ای ایس پی این کرک انفو پر

گٹھ:2022–23ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2023ء
گٹھ:نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم دے پاکستان دے دورے
تہران میٹرواسٹیشناں دی فہرست

**تہران دا میٹرو سسٹم** کل ست لائناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مئی 2023ء تک 150 اسٹیشناں دے نال 7 لائناں (لائنز 1–7) نيں، جنہاں وچو‏ں چھ میٹرو سروس لائناں (لائنز 1–4 تے 6 تے 7) کم کر رہیاں نيں۔ *امام خمینی* اسٹیشن اُتے لائناں 1 تے 2 اک دوسرے نو‏‏ں عبور کردیاں نيں۔ لائن 5 اک مضافات‏ی ریل لائن اے جو *تہران (صدیغیہ)* اسٹیشن اُتے لائن 2 تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ ایہ کاراج دے علاقے تک پھیلا ہويا اے تے کاراج شہر د‏‏ی ریل لائن تو‏ں منسلک اے تے *امام خمینی ایئرپورٹ* اک میٹرو ایکسپریس ا‏‏ے۔

## لائن 1
لائن 1 ، 31 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## لائن 2
لائن 2 ، 24 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں 22 فعال نيں۔

## لائن 3
لائن 3، 27 اسٹیشناں اُتے مشتمل اے ۔جنہاں وچو‏ں 25 فعال نيں۔

## لائن 4
لائن 4، 25 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں 23 فعال نيں۔

## لائن 5
لائن 5 اک مضافات‏ی ریل لائن اے جو 13 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں 12 فعال نيں۔

## لائن 6
لائن 6 ، 31 اسٹیشناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنہاں وچو‏ں 17 فعال نيں۔

## لائن 7
لائن 7 ، 22 اسٹیشناں اُتے مشتمل اے ۔جنہاں وچو‏ں 20 فعال نيں۔

## انٹرچینج اسٹیشنز

* 1- دروازہ شمیران؛ لائنز 2 تے 4
* 2- شاہد بہشتی؛ لائناں 1 تے 3
* 3- درویزہ دولت؛ لائناں 1 تے 4
* 4- امام خمینی؛ لائناں 1 تے 2
* 5- تھیٹر شہر؛ لائناں 3 تے 4
* 6- شیڈ مین؛ لائنز 2 تے 4
* 7- (تہران) صادقیہ؛ لائنز 2 تے 5
* 8- ارم سبز؛ لائنز 4 تے 5
* 9- شاہد نواب صفوی؛ لائنز 2 تے 7
* 10- مہدیہ؛ لائناں 3 تے 7
* 11- میدانِ شھادہ؛ لائنز 4 تے 6
* 12- میدان محمدیہ؛ لائناں 1 تے 7
* 13- امام حسین ; لائنز 2 تے 6
* 14- دانشگاہ تربیات مدارس؛ لائنز 6 تے 7
* 15- توحید؛ لائنز 4 تے 7
* 16- شوہدہ ی حفتم طیر؛ لائناں 1 تے 6
* 17- میدان والی عصر؛ لائناں 3 تے 6
* 18- شھدا-یحیفدہ-شہریوار؛ لائنز 6 تے 7 (لائن 6 اُتے زیر تعمیر، لائن 7 اُتے آپریشنل)
* 19- دانشگاہ امام علی۔ لائنز 2 تے 3 (لائن 2 اُتے آپریشنل، لائن 3 اُتے منصوبہ بند)
* 20- آیت اللہ کاشانی؛ لائنز 4 تے 6 (لائن 4 اُتے زیر تعمیر، لائن 6 اُتے زیر تعمیر)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:تہران متعلقہ فہرستاں
گٹھ:ایران نقل و حمل-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:میٹرو اسٹیشناں دیاں فہرستاں
گٹھ:تہران وچ آوا جائی
گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ایران د‏‏یاں ریلوے کمپنیاں
تجریش میٹرو اسٹیشن

**تجریش میٹرو اسٹیشن** تہران میٹرو لائن 1 دا شمالی ٹرمینس اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ تہران دا سب تو‏ں شمال میٹرو اسٹیشن وی ا‏‏ے۔ ایہ تجریش نامی علاقے وچ واقع اے، شمالی تہران ، ایران وچ ضلع 1 میونسپلٹی۔ ایہ اسٹیشن شریعتی اسٹریٹ دے انتہائی شمالی حصے وچ قدس اسکوائر اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 150,000 مربع میٹر اے جس وچ 16 ایسکلیٹرز تے 8 ایلیویٹرز نيں۔  تاجرش میٹرو اسٹیشن دا افتتاح 19 فروری 2012 نو‏‏ں ہويا سی۔

## سہولیات
اسٹیشن وچ ٹکٹ آفس، ایسکلیٹرز، کیش مشین، ٹیکسی اسٹینڈ، پے فون د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:تہران وچ آوا جائی
گٹھ:میٹرو اسٹیشناں دیاں فہرستاں
گٹھ:تہران وچ میٹرو اسٹیشن د‏‏ی لسٹ
شاہد صدر میٹرو اسٹیشن

thumb|300x300px
**شاہد صدر میٹرو اسٹیشن** تہران میٹرو لائن 1 دا اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ صدر ایکسپریس وے تے شریعتی اسٹریٹ چوراہے اُتے واقع ا‏‏ے۔ پڑوسی اسٹیشن گھولہک تے غیطاریہ نيں۔ 

## سہولیات
اسٹیشن وچ ٹکٹ آفس، ایسکلیٹرز، کیش مشین، ٹیکسی اسٹینڈ، پے فون، پانی دے چشمے، تے گمشدہ تے پایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:تہران وچ آوا جائی
گٹھ:میٹرو اسٹیشناں دیاں فہرستاں
گٹھ:تہران وچ میٹرو اسٹیشن د‏‏ی لسٹ
اقبال لاہوری میٹرو اسٹیشن (مشہد میٹرو)

**اقبال لاہوری میٹرو اسٹیشن** مشہد میٹرو لائن 1 دا اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ اسٹیشن 10 اکتوبر 2011ء نو‏‏ں کھولیا گیا۔ ایہ وکیل آباد ایکسپریس وے اُتے واقع ا‏‏ے۔  ایہ اسٹیشن شاعر مشرق علامہ محمد اقبال دے ناں اُتے ایران وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایران وچ 2011ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2011ء وچ قائم ہوݨ والے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:مشہد وچ میٹرو اسٹیشن د‏‏ی لسٹ
شیشناگ جھیل

**شیشناگ جھیل** ( سنسکرت : शेषनाग झील) اک الپائن بلند و بالا اولیگوٹروفک جھیل اے جو 3590 د‏‏ی بلندی اُتے جموں‏ و کشمیر وچ وادی کشمیر دے ضلع اننت ناگ وچ پہلگام تو‏ں 23 کلومیٹر دور امرناتھ غار دی طرف جانے والے ٹریک اُتے واقع ا‏‏ے۔

**شیشناگ جھیل** (اردو اچارن: [ʃeːʃnaːɡ] ; کشمیری اچارن: [ʃiːʃinaːɡ] ) 3590 میٹر دی اچائی 'تے  جموں اتے کشمیر  ، بھارت وچ کشمیر گھاٹی دے اننتناگ ضلعے وچ واقع اکّ ایلپائین اچی اچائی والی اولیگوٹروپھک جھیل اے  ۔ ایہہ امر ناتھ گپھا ول جان والے رستہ 'تے واقع اے۔ ایہہ اننتناگ ضلعے دی وادی پہلگام توں 23 کلومیٹر دور اے۔ سمندر پدھر توں اسدی اچائی 11,780 فٹ اے۔ اس جھیل دی لمبائی 1.1 کلومیٹر تے چوڑائی 700 میٹر اے۔ اس وچ کئی طرحاں دیاں مچھیاں موجود ہن۔ سردیاں دوران ایہہ جھیل جم جاندی اے۔ گرمی دے موسم وچ برف دے زیادہ پگھلن ’تے وادھو پانی نکاسی وجوں لدر دریا وچ چلا جاندا اے۔ میتھالوجی مطابق اس جھیل دا اساری سپاں دے راجے شیشناگ نے خود کیتا اے۔ ایہہ جھیل عقیدت منداں لئی پرانے تیرتھ تھاں اے۔

## نرکتی، جغرافیہ
پرانے زمانے وچ، اس تھاں 'تے بدل پھٹن کارن پہاڑاں دیاں قطاراں وچ ڈونگھی نالی بن گئی سی۔ اوہ پہاڑ برف اتے برف دیاں چادراں نال ڈھکے ہوئے ہن جو ہولی ہولی پگھلدے ہن تے پانی ڈونگھی نالی وچ وہندا اے اتے اکّ جھیل بن جاندا اے۔ اس دا ناں شیشناگ اس لئی رکھیا گیا کیونکہ شیشناگ ناگراج جانسارے ناگاں دا راجا اے اتے ہندو دھرم وچ سرشٹی دے پرمکھ پرانیاں وچوں اکّ اے۔ شری نگر؉   شہر توں اکّ گھنٹے دی دوری 'تے اکّ مشہور کشمیری لوک کہانی، "ہمال اتے ناگرائی" دا اکّ کلپت جھرنا اے۔ اتھے اکّ پتھر دی نشانی اس کہانی دی اتے اس دے نال، کشمیر دے مول، آدواسی نواسی ناغہ لوکاں دی  یاد دواؤندی اے۔ اس کہانی دا مکھ پاتر ناگرئی، اکّ ناغہ، سپاں دا راجا سی۔ شیشناگ جھیل کئی قسم دیاں مچھیاں دا گھر اے  جیہناں وچ بھورا ٹراؤٹ اے۔  ایہہ سردیاں دوران جم جاندی اے، اتے بھاری برفباری کارن اس موسم وچ اتھے پہنچنا ممکن نہیں ہندا۔ ایہہ ہرے-بھرے میداناں اتے برف نال ڈھکے پہاڑاں نال گھری ہوئی اے۔  شیشناگ جھیل کشمیر گھاٹی دے مشہور سیلانی  ستھاناں وچوں اکّ اے۔ ایہہ زیادہ تر  برف اتے پہاڑاں دیاں چوٹیاں توں ہیٹھاں آؤن والیاں ندیاں دے پگھلن نال بھردی   اے۔ پانی اکّ ندی راہیں نکل جاندا  اے جو پہلگام وکھے لدر ندی نال ملدا اے۔

## رسائی

## مورتاں

## حوالے

گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:جھیلاں
امر ناتھ

**امر ناتھ** ہندوآ دا اکّ پرمکھ تیرتھ-استھان اے۔ ایہہ جموں اتے کشمیر راج دے سری نگر شہر دے شمال-مشرق وچ 135 کلومیٹر دور سمندر-پدھر توں 13,600 فٹ دی اچائی اتے واقع اے۔ اس گپھا دی لمائی (اندر دے ول گہرائی) 19 میٹر اتے چوڑائی 16 میٹر اے۔ گپھا 11 میٹر اچی اے۔ امر ناتھ گپھا بھگوان شو دے پرمکھ مذہبی تھانواں وچوں اکّ اے۔ امر ناتھ نوں 'تیرتھاں دا تیرتھ' آکھیا جاندا اے کیونکہ اتھے بھگوان شو نے ماں پاربتی نوں امرتوَ دا رہسّ دسیا سی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:کشمیر
لدر ندی

**لدر ندی** ، اکّ   لمبی ندی اے، جیہڑی کشمیر دی کشمیر گھاٹی وچ واقع اے۔ ایہ کولاہوئی گلیشیئر توں نکلدی اے تے  دی اچائی اُتے میرگنڈ کھانبال وچ جہلم دریا وچ ڈگدی اے۔

## نام
لدر مقامی سنسکرت نام *لمبودری* دا اکّ اپبھرنش اے جیہدا مطلب اے 'لمبے پیٹ والی دیوی'۔

## جغرافیا
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Natural_view_of_Jammu_and_Kashmir_at_Betaab_Valley.jpg/220px-Natural_view_of_Jammu_and_Kashmir_at_Betaab_Valley.jpg|thumb| اپریل 2013 وچ بیتاب ویلی دے نیڑے لڈر ندی
لڈر ندی سونمرگ نیڑے کولہوئی گلیشیئر توں نکلدی اے اتے لڈر ویلی نوں جم دیندی اے۔ ایہ ارو دے کھیتر وچ *لدرواٹ* دے ایلپائین میڈوز ولوں جنوب ول وگدی اے، جس توں ایہدا نام پیا اے۔ ایہ  پہلگام پہنچن توں پہلاں جتھے ایہ شیشناگ جھیل توں مشرقی لدر دی پرمکھ معاون ندی اے، ایہ فیر مغرب ول چلدی اے جدوں تک ایہ اننت ناگ دے نیڑے میرگنڈ کھانبال وچ جہلم دریا نال ملدی اے۔ اس وچ بلوری نیلا پانی اے اتے پہلگام لڈر ویلی دے مرکز وچ واقع اے۔

## معیشت
دریا دے پانی دی ورتوں خاص طور اُتے وکھ وکھ نہراں راہیں آبپاشی لئی اتے واٹر ٹریٹمینٹ پلانٹاں راہیں پین لئی کیتی جاندی اے۔ ندی وچ وکھ-وکھ قسماں دیاں مچھیاں موجود ہن اتے ندی دے کنڈھے اکّ مچھی پالن پلانٹ بنایا گیا اے۔ لڈر ندی وچ پائیاں جان والیاں مچھیاں دیاں پرمکھ قسماں براؤن ٹراؤٹ (*سالمو ٹروٹا پھاریؤ*) اتے رینبو ٹراؤٹ (*اونکورہینچس مائیکس*) نیں۔

## حوالے

گٹھ:کشمیر دے دریا
گٹھ:کشمیر
کانی شال

**کانی شال** اکّ قسم دا کشمیر شال اے جو کشمیر گھاٹی دے کنہاما کھیتر توں پیدا ہندا اے۔ ایہہ کشمیر دے سبھ توں پرانے دستکاری وچوں اکّ اے۔ ایہہ شلپ مغلاں دے ویلے توں ہی گھاٹی دا حصہ رہی اے۔ شال پشمینہ دھاگے توں بنے جاندے ہن۔ جموں-کشمیر دی سرکار نے کنی شال نوں اکّ جغرافیائی اشارہ دتا اے، جس نال کنیہاما کھیتر دے باہر بنے شالاں نوں کانی شالاں وجوں ویچنا غیر قانونی اے۔

## اتہاس
کنی بنائی نوں کنہاما دی اکّ کلا منیا جاندا اے اتے ایہہ 3000 ق م وچ لبھیا جاندا اے۔ ایہہ شاندار شال کسے ویلے مغل راجیاں، سکھ مہاراجیاں اتے بریٹیش ر ئیساں ولوں لوچیا گیا سی۔ آئین اکبری وچ درج اے کہ بادشاہ اکبر کانی شالاں دا شوقین سی۔

جدوں کہ 'کانی' نام اس کھیتر توں آیا اے جتھوں ایہہ خاص کاریگر آؤندے ہن، کنہاما، شبد 'کانی' - کشمیری وچ - دا مطلب اکّ چھوٹا لکڑ دا آئتاکار سپول وی اے۔

## تیاری
کانی شال اکّ ہینڈلوم 'تے پشمینہ توں بنائی جاندی اے۔ پر مقررہ پشمینہ شالاں وچ ورتی جان والی شٹل دی بجائے، کانی شالاں وچ گنے جاں لکڑ دیاں سوئیاں دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ وکھو-وکھرے، مغل پیٹرن، عام طور 'تے پھلاں اتے پتیاں دے، ' تعلیم ' نامک کوڈڈ پیٹرن 'تے بیسڈ، اکّ غلیچے وانگ، دھاگے ولوں دھاگے وچ بنے جاندے ہن۔ تعلیم بنائی نوں اکّ خاص رنگ دے بنے وچ ڈھکن لئی تانے دے دھاگیاں دی گنتی وچ اگوائی کردا اے۔

جہڑے پروار کنی شالاں دی بنائی کردے ہن اوہ عام طور 'تے دھیرج نال کم کردے ہن، دن وچ 5 توں 7 گھنٹے کم کردے ہن، اپنے گھریلو کماں وچ شامل ہون دے وچکار۔ بنے جا رہے ڈزائین دی پیچیدگی اتے گنجھلدارتا 'تے انحصار کردیاں، اکّ کاریگر **متعلق دن ودھ توں ودھ کجھ سینٹیمیٹر بن سکدا اے۔** ڈزائین، سائز اتے ویرویاں 'تے انحصار کردیاں، اکّ کانی شال نوں پورا ہون وچ 6 توں 18 مہینیاں دے وچکار کجھ وی لگ سکدا اے۔

صرف سکھئت کاریگر ہی کانی شالاں نوں صحیح طریقے نال بنن لئی کافی جانکار ہن۔ تکنیکاں اتے علم پوروجاں توں اگلیاں پیڑھیاں تک پہنچدا رہا اے۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ 10,000 کنی بنکراں وچوں، اج صرف 2,000 بچے ہن۔

## ایہہ وی ویکھو
کشمیری دستکاری

## حوالے

گٹھ:کشمیر
ریاستہائے متحدہ دے شہر تے میٹروپولیٹن علاقے

ایہ **ریاستہائے متحدہ دے شہر تے میٹروپولیٹن علاقےآں**  د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## درجہ بندی جدول

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
** ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو
*** امریک‏‏ی ریاستاں تے علاقےآں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی
*** میٹروپولیٹن شماریا‏تی علاقہ
*** ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ آبادی
*** ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کاؤنٹیاں تے مساوی کاؤنٹیاں د‏‏ی لسٹ
***** میٹروپولیٹن شماریا‏تی علاقہ (میٹروپولیٹن شماریا‏تی علاقہ)

## حوالے

گٹھ:آبادیات ریاستہائے متحدہ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی آبادی تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے شہراں دیاں فہرستاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے میٹروپولیٹن شماریا‏تی علاقے
گٹھ:لسٹ امریک‏‏ی شہر بلحاظ آبادی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے بنیادی شماریا‏تی علاقے
ترال

**ترال**:() جموں اتے کشمیر دے پلواما ضلعے دا اک نگر پنچائت والا قصبہ اے،  جو نیشنل ہائیوے 1A (بھارت) توں 10 کلومیٹر دی دوری اتے واقع اے۔

**ترال** جموں‏ و کشمیر دے پلوامہ ضلع دا اک قصبہ ا‏‏ے۔

## جغرافیہ
ترال 33.93 ° N 75.1 ° E وچ واقع اے. اس دی اوسطاً اچائی 1662 میٹر (5452 فٹ) اے. اس جگہ دا اوسطاً کھیتر 110&nbsp;km² اے۔

اس علاقے وچ بنے مکاناں وچ زیادہ تر اٹاں (کجھ سورج دی دھپّ نال سکائیاں اتے کجھ اگّ دے سیک نال) دے مکان بنے ہوئے ہن. چھتاں نوں عام طور ’تے ٹن توں بنایا جاندا اے۔ اس کھیتر وچ 82 پنڈاں دے بہت سارے جھرنے ہن۔ قصبے دے مشرق والے پاسے زمین خالی اتے سکی ہندی اے، پر پچھم اتے اس دے ہیٹھاں ڈھلان وچ چاول دی کاشت دا اکّ وڈا بھنڈار اے۔

ترال  اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی اوسط اونچائ 2661 میٹر 2545 فٹ ا‏‏ے۔ ایہ قومی شاہراہ تو‏ں دس کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔ ترال اپنے قدرتی چشمےآں دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ترال دے کچھ متصلہ علاقے نيں دیور، صوفیگُنڈ، مندورہ، منگہامہ، کچھمُلہ، نادر، آریپل، زوستان، نارستان، لام، ناگبیرن، امیرآباد، نائیبُک، کہلِل تے شکارگاہ
## تریخ
پنج سو سال پہلے ترال دا ناں ترٕیہ لال (تین مو‏تی) سی کیونجے ایہ سارا علاقہ حضرت میر سعید علی ہمدالنیؒ نے تن موتیاں وچ خریدیا سی جو بغداد تو‏ں ایتھ‏ے اسلام پھیلانے آے سن ۔
## شخصیتاں
ترال د‏‏ی سرزمین کشمیر دے کچھ مشہور لوک تو‏ں زرخیز رہی اے، جنہاں وچ چند ناں ایويں اے:
ڈاکٹر ا۔ ر۔ تراگ(سابقہ ڈاریکٹر شیر کشمیر یونیورسٹی کشمیر)، ڈاکٹر جوہر قدوسی(پرافیسر اردو، مصنف تے ماہانہ الہیات تے کریسنٹ دے مدیر)، ڈاکٹر عبد الغنی آہنگر (پرافیسر تے سربراہ شعبہ سی وی ٹی ایس شیر کشمیر میڈیکل کالج سورہ )، ڈاکٹر مھمد اشرف شیکھ (رجسٹرار شیر کشمیر میڈیکل کالج بمینا سرینگر، مصنف، اک اعلیٰ صلاحیت دے محقق تے بہترین بال مرض دے ماہر)

 

## آبادی
2011 تک بھارت دی مردمشماری،  مطابق ترال دی کل جن آبادی 17,844 سی، جس وچ 9944 آبادی آدمی جس دی آبادی 55.7% اے اتے 7,900 عورتاں ہن جو 44.3% جن آبادی دا گٹھن کردیاں ہن۔

## سکھیا
جموں اتے کشمیر راج دے سبھ توں پڑھے لکھے قصبیاں وچوں اکّ ترال منیا جاندا اے۔ کشمیر زون وچ ہور میونسیپل کمیٹیاں وچ ایہہ سمچی ساخرتا در وچ اگوائی کر رہا اے۔ ترال دی خواندگی در 85.92% اے، جو راج دی اوسط 67.16% توں ودھ اے. ترل وچ مرد دی خواندگی 92.85% اے جدکہ عورتاں دی خواندگی در 65.62% اے۔

## شبد بنتر
 ترال دا شبدی مطلب اے تن لال (تریہ لال), مطلب تن موتی۔

## حوالے

گٹھ:کشمیر

گٹھ:جموں‏ و کشمیر
گٹھ:ضلع پلوامہ دے شہر تے قصبات
گٹھ:کشمیر
گٹھ:بھارت دے شہر
اخوان (کشمیر)

**اخوان بل** جو **اخوان** دے طور 'تے مشہور اے اتے مقامی طور 'تے **نبیدھ** دے طور 'تے جانیا جاندا اے، جموں اتے کشمیر دے بھارتی راج وچ اکّ سرکار-پکھی ملیشیا دا نام اے، جو آتم سمرپن کرن والے کشمیری اتوادیاں نوں لئی کے بنایا گیا اے۔ ایہہ 1990ویاں دے ادھ توں ہی سرگرم اے۔ ایہہ بھارت جموں-کشمیر دے وکھ راج لئی کم کر اتوادی گروپاں دا مقابلہ کرن لئی بھارتی سرکھیا ایجنسیاں ولوں کھڑا کیتا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:کشمیر
منڈا روٹی

**منڈا روٹی** یا **منڈے** یا **رومالی روٹی**، جنوبی ایشیا، بِلخصوص پنجاب دی اک روایتی روٹی اے۔ ایہ اک پتلی، وڈی تے فلیٹ روٹی اے۔ منڈا روٹی کݨک دے آٹے تے میدے دی آمیزش ناݪ بݨائی جاندی اے تے پُٹھے توے یا پُٹھی کڑاہی اُتے پکائی جاندی اے۔

منڈا روٹیاں پنجاب وچ عام طور تے شادیاں ویاہواں تے ہور تقریبات اُتے پکائیاں جاندیاں نیں۔ منڈا روٹیاں نوں تہہ لا کے باریک تعھاگے ناݪ دو یا چار حصیاں وچ کٹیا جاندا اے۔

## اجزاء تے ترکیب
منڈا روٹیاں پکاؤݨ واسطے کݨک دے آٹے دے تن حصے تے میدے دے اک حِصے نوں مِکس کرکے گرم پاݨی ناݪ گُنھیا جاندا اے۔

منڈا روٹی بݨاؤݨ دا طریقا:

#نمک تے اک چاہ دا چمچ تیل ناݪ 2 کپ کݨک دے آٹے یا میدے نوں مکس کرو۔
#گرم ددھ شامل کرو تے تقریبن 15 منٹ لئی گُنھو۔
#آٹے نوں تھوڑا جیا تیل لا کے نم کپڑے ناݪ ٹعھاک دیو۔
#آٹے دے چھوٹے چھوٹے پیڑیاں نوں رول کرو۔ اوہنوں زیادا پتلا کرن لئی بوہتا ودھایا جاسکدا اے۔
#اک توے یا کڑاہی نوں کچھ منٹ لئی گرم کرو تے فیر اوہنوں پُٹھا کردیو تاکہ روٹی باہر نوں پک جاوے۔
#تھوڑا جیا پاݨی لا کے روٹی نوں پھیلا دیو۔
#روٹی نوں سیک لوا کے دونوں پاسیوں پکادیو تے کھاݨ لئی پیش کرن توں پہلاں باریک تعھاگے ناݪ چھوٹے ٹکڑےآں وچ تکونی شکل وچ کٹیا جاسکدا اے۔

## مورتاں

File:An aestheticRumani Rotti.jpg
File:Rumali Roti South indian Style.JPG
File:Rumali Roti - Kerala.jpg
File:Food-Rumali-Roti.jpg
File:ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ.jpg
File:Yufka ekmek.jpg


## ہور دیکھو
* روٹی
* پروٹھا
* پٹھورا
* نان
* کتلما
* کلچا
* چپاتی

## حوالے

گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:روٹیاں
گٹھ:روٹی
گٹھ:پنجابی رہتل
انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی جموں

**انڈین انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی جموں** (مختصر: **آئی.آئی.ٹی. جموں**) اکّ عوامی کھوج یونیورسٹی اے جو جموں، بھارت وچ واقع اے۔ ایہہ انسٹی ٹیوٹ 2016 وچ ہوند وچ آیا سی، جدوں اچّ سکھیا ڈیپارٹمنٹ، جموں-کشمیر سرکار اتے اچّ سکھیا ڈیپارٹمنٹ، انسانی سروت ترقی وزارت (ایم.ایچ.آر.ڈی.)، بھارت سرکار دے وچکار سمجھوتہ اکّ سمجھوتہ (دستخط) ہویا سی، جسدی قیام کیتی گئی سی۔ جموں وکھے تحصیل ناگروٹا دے پنڈ جگی وکھے آئی.آئی.ٹی. کیمپس قائم کرن لئی گیند رولنگ سیٹ کیتی گئی۔

## کیمپس

### غیرمستقل کیمپس
کیسیئیس کیمپس وچ قائم، آئیائیٹی جموں دے غیرمستقل کیمپس وچ مشکلاں رہت اکادمک ماحول لئی لوڑیندیاں ساریاں سہولتاں مہیا ہون گیاں۔ کل 40,000 ورگ فٹ وچ ہوسٹل، ہاؤس کلاس روم، سیمینار روم، اکّ لائبریری، اکّ کمپیوٹر لیبارٹری، فیکلٹی دفتر، اکّ کیپھیٹیریا اتے منورنجن اتے تخلیقی سہولتاں سمیت بلٹ-اپٹ ایریا شامل اے۔ کیمپس وچ والیبال، باسکٹبال، بیڈمنٹن کورٹ اتے کرکٹ جال ہن۔ انڈور سپورٹس سہولتاں وچ ٹیبل ٹینس، کیرم، شطرنج اتے سنوکر شامل ہن۔ سنگیت، ڈانس اتے ہور سرگرمیاں لئی کمرے وی مہیا ہن۔ اکادمک عمارت وچ اکّ بہت ودھیا کھلا ہوا دا پڑاء اے جو تہذیبی سرگرمیاں اتے پردرشناں دے مرکز وجوں کم کریگا۔

### مستقل کیمپس
راج سرکار نے جموں وکھے انڈین انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی دا قیام لئی 159 ہیکٹیئر رقبے دی زمین حاصل کیتی اے۔ سمجھوتے 'تے دستخط پرو. وی. رامگوپال راؤ، ڈائریکٹر آئیائیٹی دلی اتے اسدی طرفوں، ایم.ایچ.آر.ڈی.، بھارت سرکار، اکّ صلاح کار انسٹیچیوٹ اے اتے شری ہیمنت شرما، سیکٹری، جموں کشمیر دے اچّ سکھیا ڈیپارٹمنٹ سرکار دے سیکٹری ہن۔ آئی.آئی.ٹی. جموں نے جموں شہر دے اندر اکّ غیرمستقل کیمپس توں ہی اپنے آپ نوں 2016 توں کم کرنا شروع کیتا۔ آواجائی کیمپس دی اساری وی اسے ویلے شروع ہو گئی سی، اتے ایہہ اکّ سال دے اندر اندر کماں لئی تیار سی۔ ٹرانجٹ کیمپس، مستقل کیمپس دی جگہ وچ 25 ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے، جس وچ لگبھگ 2 لکھ ورگ فٹ کھیتراں دا اساری کھیتر اگست، 2017 توں قائم کیمپس وچ 2017-18 دے سیشن نال شروع ہویا سی۔ کیمپس جموں شہر نال چنگی طرحاں جڑیا ہویا اے، اتے نیشنل ہائیویء 44 (بھارت) (شری نگر؉   - کنیا کماری ہائیوے)، جموں دے مکھ شہر توں 6-7 کمی دور واقع اے۔

## اکادمک پروفائیل
آئی.آئی.ٹی. جموں وکھے اکادمک پروگرام انڈین انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی دلی (آئی.آئی.ٹی. دلی) دے پاٹھکرم دی پالنا کردا اے۔ آئی.آئی.ٹی. جموں ویلے دے نال اپنا پاٹھکرم تیار کریگی۔ اس طرحاں، پہلے سال وچ، سارے طالب علم، بناں کسے شاخاں دے، اکو جہے پاٹھکرم وچ آؤنگے. پہلے سال وچ، طالب علم بیسک سائنس اتے بیسک انجینیئرنگ دے کورس کرنگے۔ اس توں علاوہ، بولی، پیشہ ور اخلاقیات اتے سماجی ذمہ واری اتے انجینیئرنگ نال جان-پچھان دے غیر-درجہ حاصل کورس وی شامل کیتے گئے ہن۔ ادارہ کریڈٹ نظام دی پالنا کردی اے اتے اکّ کورس وچ کارکردگی دی جاری ملانکن کیتی جاندی اے۔ پہلے سال دے طالب علماں لئی اکّ ڈھکویں گریڈنگ نظام دی پالنا کیتی جاندی اے اتے باقی سالاں لئی ایہہ پوری طرحاں ادارہ اکادمک اتے کورس کوآرڈینیٹر 'تے انحصار کردی اے۔ انسٹیچیوٹ نے جولائی 2018 توں ایارپی دی ورتوں شروع کیتی اے۔
## باہری لنک

*  
*  
*  
* 

## حوالے

گٹھ:کشمیر
گٹھ:تعلیمی ادارے
کشمیری ثقافت

جموں اتے کشمیر بھارت دے اتر وچ واقع راج اے۔ کشمیر دیاں سرحداں پاکستان،افغانستان اتے تبت نال لگدیاں ہن۔ کشمیر نوں دنیا دا سورگ وی کیہا جاندا اے۔ اسدا زیادہتر حصہ پربت، ندیاں اتے جھیلاں نال ڈھکیا ہویا اے۔ کشمیری سبھیاچار کئی سبھیاچاراں دا مرکب اے۔ اپنی قدرتی خوبصورتی دے نال نال، کشمیر اپنی تہذیبی وراثت کارن وی مشہور اے۔ ایہہ ہندو، سکھ، بدھ اتے اسلام آدی تعلیم علم نال بھرپور اے۔

کشمیری سبھیاچار توں مطلب کشمیر دی وراثت اتے پرمپراواں توں اے۔ کشمیر دا کھیتر اتری-بھارت دا کھیتر (جموں-کشمیر نوں ملا کے)، اتر-مشرق پاکستان(آزاد کشمیر اتے گلگت-بالٹستان نال مل کے) اتے اکسائی چن جو چینی قبضے والے حصہ کھیتر اے۔

 کشمیری سبھیاچار بہسبھیاچاری مرکب اے اتے ایہہ اتری-دکھنی ایشیائی دے نال نال مدھ ایشیائی سبھیاچار توں وی پربھاوتِ اے۔

## پس منظر

### کشمیر
کشمیری لوکاں دی سنسکرت پہچان دا سبھ توں اہمیت پورن حصہ کشمیری(کوشر) بولی اے۔ اس بولی وچ کشمیری پنڈتاں اتے کشمیری مسلم ولوں گھاٹی وچ بولی جاندی اے۔ کشمیری بولی توں علاوہ کشمیری غذا اتے سبھیاچار بہت حدّ تک مدھ ایشیا اتے فارسی رہتل توں متأثر اے۔ کشمیری انڈو-آریئن اتے فارسی دے بہت نیڑے اے۔ تہذیبی سنگیت، ناچ، قالین/شال بنائی اتے کوشر اتے صوفیانہ ماحول کشمیری پہچان دا اکّ اہم حصہ اے۔
  
 

### لداکھ
لداکھ دا سبھیاچار اپنی ولکھن بھارتی-تبتی تہذیبی پچھان لئی مشہور اے۔ سنسکرت اتے تبتی بولی وچ منتراں دے جاپ دی آوازاں لداکھ دے بودھ جیون سٹائل دا اکّ ابھنّ انگ اے۔

### جموں
جموں دی ڈوگرا روایت اتے سبھیاچار کشمیر توں بہت وکھری اے۔ اس توں بنھاں ڈوگرا سبھیاچارپنجاب اتے ہماچل نال بہت ملدا جلدا اے۔

### پاکستان
پاکستانی کشمیر دا سبھیاچار جموں-کشمیر نال بہت زیادہ ملدا جلدا اے۔ پر اتھے بولی جان والی بولی کشمیری نہیں سگوں پہاڑی (پنجابی دی اپبھاشا) اے۔

## غذا
کشمیری پنڈت دا غذا ماساہاری اے جویں: ماساہاری کائلا، روغن جوش، یخنی اتے مچھی آدی۔ کشمیری پنڈتاں دے شاکاہاری غذا وچ : شاکاہاری کائلا، دم آلو، راجمانہ، بینگن آدی۔ کشمیری مسلماناں وچ ماساہاری غذا جویں کئی پرکار دے کباب اتے کوفتے، رشتاب، گوشتابا آدی۔ پرمپرک کشمیری دعوت نوں وازوان کیہا جاندا اے۔

## تہوار
اتھے کئی پرکار دے تقریب ہندے ہن جو زیادہتر موسم نال جڑیہن۔

## حوالے


گٹھ:کشمیر
گٹھ:جموں اتے کشمیر دا سبھیاچار
گٹھ:بھارتی سبھیاچار
چکوٹھی

**چکوٹھی** (انگریزی بولی: Chakothi, اردو بولی: چکوٹھی) آزاد کشمیر دے ہٹیاں والا ضلعے دا اکّ پنڈ اے۔ ایہہ شری نگر؉  -مظفرآباد بس سیوا دے رستے وچ اکّ پڑاؤ اے۔

## حوالے

گٹھ:کشمیر
گرندر سنگھ مان

thumb| گرندر سنگھ مان ۲۰۰۱ وچ گولیٹا، کیلیفورنیا وکھے۔
**گرندر سنگھ مان** اکّ پنجابی -امریکی مفکر اتے سکھ سٹڈیز دا پروفیسر اے، اتے سکھ دھرم اتے سماج بارے کئی کتاباں دا لکھاری اے۔ مان نے ۱۹۸۸ توں ۱۹۹۹ تک کولمبیا یونیورسٹی وچ دھرم پڑھایا اتے پھر کیلیفورنیا یونیورسٹی، سانتا باربرا وکھے ۱۹۹۹ توں ۲۰۱۵ تک سکھ سٹڈیز وچ کندن کور کپانی چیئر دا عہدہ سمبھالیا۔  اوہ ۲۰۱۵ وچ سانتا باربرا توں ریٹائرڈ ہویا، اتے نیویارک سٹی وچ گلوبل انسٹیچیوٹ فار سکھ سٹڈیز دا قیام کیتا، جسدا اوہ حال ڈائریکٹر اے۔ 

## سکھیا
مان نے ۱۹۶۵ توں ۱۹۷۱ تک بٹالا، پنجاب دے بیرنگ یونین کرشچیئن کالج توں انگریزی وچ ایم اے کیتی اتے پھر ۱۹۷۵ وچ حیدرآباد، بھارت وچ مرکزی انسٹیچیوٹ آف انگلش اتے غیرملکی بولیاں وچ انگریزی مطالعہ وچ ڈپلوما کیتا۔ اسنے ۱۹۷۶ وچ کینٹربری، انگلینڈ دی کینٹ یونیورسٹی توں انگریزی وچ دوجی ایم اے حاصل کیتی۔ ۱۹۸۴ توں ۱۹۸۷ تک اسنے ہارورڈ یونیورسٹی وچ ماسٹر آف تھیؤلاجیکل سٹڈیز دی پڑھائی کیتی۔ اوہ ۱۹۸۷ وچ کولمبیا یونیورسٹی وچ دھرم بارے  ڈاکٹریٹ پروگرام وچ شامل ہویا، اتے اتھے ۱۹۹۳ وچ اپنی پی. ایچ.ڈی. کیتی۔ 

## کیریئر
مان نے ۱۹۷۱ توں ۱۹۸۴ تک بیرنگ یونین کرشچیئن کالج، بٹالا وچ انگریزی پڑھائی، ۱۹۸۸ توں ۱۹۹۹ تک کولمبیا یونیورسٹی وچ دھرم اتے پھر ۱۹۹۹ توں ۲۰۱۵ تک کیلیفورنیا یونیورسٹی، سانتا باربرا وکھے سکھ سٹڈیز وچ کندن کور کپانی چیئر دا عہدہ سمبھالیا  

۲۰۱۳ وچ، اوہ اکّ ودیارتھن نال غیرمناسب "جنسی چھیڑچھاڑ، زبانی اتے سریرک دونوں"، اتے کجھ ہور طالب علماں دیاں اجہیاں شکایتاں لئی یونیورسٹی دے  جانچ دے گھیرے وچ آیا سی۔ مان نے داعویاں توں انکار کیتا، پر یونیورسٹی نے سٹہ کڈھیا کہ "ودھ سمبھاونا" ایہی سی کہ چھیڑچھاڑ ہوئی سی۔  

۲۰۱۷ اتے ۲۰۲۲ دے وچکار، مان نے اکال یونیورسٹی، تلونڈی صابو؛ امبیڈکر یونیورسٹی، دلی؛ آرچبشپ ولیئمز ہائی سکول، برینٹری، ایم.اے؛ مرکزی یونیورسٹی آف پنجاب، بٹھنڈہ؛ چنڈی گڑھ یونیورسٹی، چنڈی گڑھ؛ بھارتی کالج، گرو تیغ بہادر کالج، ماں سندری کالج، سری رام کالج، دلی یونیورسٹی؛ ایلییاہ ثمر سکول، یروشلم؛ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی، امرتسر؛ انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، روپڑ؛ جندل گلوبل یونیورسٹی، سونیپت؛ کروکشیتر یونیورسٹی، کروکشیتر؛ دیال سنگھ ریسرچ فورم، لاہور؛ ایلپییو یونیورسٹی، جالندھر؛ نازرتھ کالج، نیویارک، پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ؛ اتے ہور اکادمک اتے عوامی فورماں وکھے ۷۶ عوامی لکچر دتے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت دے لوک
گٹھ:سکھ مفکر
گٹھ:زندہ لوک