ٹرانس نسٹریا تنازعہ

**ٹرانس نیسٹریا دا تنازعہ**  مالدووا تے غیر تسلیم شدہ ریاست ٹرانسنیسٹریا دے وچکار اک جاری منجمد تنازعہ اے۔ اس دا سب توں زیادہ سرگرم مرحلہ ٹرانسنیسٹریا دی جنگ سی۔ تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کئی ناکا‏م کوششاں کيتیاں گئیاں نيں۔   ایہ تنازعہ 2 ستمبر 1990 نو‏‏ں شروع ہويا سمجھیا جاسکدا اے ، جدو‏ں ٹرانسنیسٹریا نے مالدووا (اس وقت سوویت یونین دا حصہ ) تو‏ں باضابطہ خود مختاری دا اعلان کيتا۔ 

ٹرانسنیسٹریا نوں بین الاقوامی سطح تے مالدووا دا اک حصہ منیا جاندا اے۔ اسنو‏ں صرف دو روسی حمایت یافتہ علیحدگی پسند ریاستاں: ابخازیا تے جنوبی اوسیتیا تو‏ں سفارتی تسلیم حاصل ا‏‏ے۔

## ٹرانس نیسٹریا دی تاریخی حیثیت
thumb|اصل ٹرانسنیسٹریا دے انتظامی ڈویژن

### دوجی جنگ عظیم تک
سوویت یونین دے کول 1930 دی دہائی چ یوکرین دے اندر ٹرانس نیسٹریا دا اک خود مختار علاقہ سی ، جسنوں مالڈوین خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (ایم اے ایس ایس آر) آکھیا جاندا سی ، جس دی ادھی آبادی رومانیائی بولن والے لوک سن ، تے اسدا دارالحکومت تیراسپول سی۔  

دوجی جنگ عظیم دے دوران، جدوں رومانیہ نے نازی جرمنی دی مدد نال ٹرانسنیسٹریا دا کنٹرول سنبھالیا، تے اس نے جنگ دے دوران مقبوضہ علاقے نو الحاق کرن دی کوشش نئیں کیتی، حالانکہ اس نے مستقبل چ انج کرن دا منصوبہ بنایا سی۔  

### 1992 دے تنازعہ دے علاقائی نتائج

#### ڈنیسٹر دا کھبا کنارہ
ٹرانسنیسٹریا دی جنگ دے دوران، ٹرانسنیسٹریا دے وسطی حصے ( ڈنیسٹر دے مشرقی کنارے تے) دے کجھ پنڈاں نے نویں علیحدگی پسند ٹرانسنیسٹریا (پی ایم آر) دے حکام دے خلاف بغاوت کیتی۔ اوہ پی ایم آر دے خلاف بغاوت دے نتیجے دے طور تے موثر مالدووا کنٹرول دے تحت رہے ہن۔ ایہ مقامات ایہ نیں: کمیون کوسیری (جس چ پنڈ *واسیلیوکا وی* شامل اے)، کمیون مولواٹا نوا (جس چ پنڈ *روگی وی* شامل اے)، کمیون کورجووا (جس چ پنڈ *مہالا وی* شامل اے)، کمیون کوشنیٹا (جس چ پنڈ *پوہریبیا* وی شامل اے)، کمیون پیریٹا ، تے کمیون ڈوروسکایا ۔ کورجووا دا پنڈ حقیقت چ پی ایم آر تے مالدووا دی مرکزی حکومت دے کنٹرول دے علاقیاں دے وچکار تقسیم کیتا گیا اے۔ روگی نوں پی ایم آر حکام وی کنٹرول کردے نیں۔ 

#### ڈنیسٹر دے سجے کنارے
اس دے نال ہی ، ڈنیسٹر دے سجے کنارے اُتے کچھ علاقے پی ایم آر دے کنٹرول وچ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقے بینڈر شہر تے مشتمل نیں جہدا مضافاتی علاقہ پروٹیاگیلووکا ، کمیون گیسکا ، چیٹکانی (بشمول پنڈ میرینیسٹی تے زہورنا)، تے کریمینسیوگ کمیون، باقاعدہ طور تے  کاؤشینی ضلع چ اے، جہڑا بینڈر شہر دے جنوب چ واقع اے۔ 

پی ایم آر دے الگ تھلگ حکام نے بینڈر دے شمالی مضافاتی ضلع اینینی نوئی وچ وارنیٹا دے کمیونز تے چیٹکانی دے جنوب وچ کاؤسینی ضلعے وچ کوپانکا دے کمیونز دا وی دعوی کیتا اے، لیکن ایہ پنڈ مالدووا دے کنٹرول وچ رہندے ہن۔ 

### بعد دے تناؤ
ایہناں کراس-ریور علاقیاں توں کئی جھگڑے پیدا ہوئے ہن۔ 2005 وچ، پی ایم آر ملیشیا نے واسیلیوکا وچ داخل ہویا، جہڑا تیراسپول تے ریبنیٹا نوں جوڑن آلی اسٹریٹجک سڑک دے اتے واقع اے، لیکن کجھ دناں بعد واپس چلے گئے۔   2006 وچ وارنیٹا دے آسے پاسے کشیدگی سی۔ 2007 وچ ڈباساری - کوسیری دے علاقے وچ مالدووا تے پی ایم آر فورسز دے وچکار اک محاذ آرائی ہوئی؛ تاہم، کوئی جانی نقصان نئیں ہویا۔ مئی 2007 نوں، کورجووا پنڈ دے میئر، جہڑا کہ مالدووا دے کنٹرول چ اے، نوں پی ایم آر ملیشیا (پولیس) نے ڈباساری ضلعے دے مالدووا دے زیر کنٹرول حصے دے اک کونسلر دے نال مل کے گرفتار کر لیا۔ 

### یوکرین تے روسی حملہ
یوکرین تے روسی حملے دی تمہید دے وچکار، 14 جنوری 2022 نوں یوکرینی فوجی انٹیلی جنس نے اعلان کیتا کہ روسی خصوصی خدمات اوس ویلے ٹرانس نسٹریا وچ تعینات روسی فوجیاں دے خلاف "اشتعال انگیزی" تیار کر رئی سی تاکہ یوکرین تے روسی حملے لئی *[[امن دے لئی خطرہ|کیس بیلی]]* بنایا جا سکے۔ 

فروری نو، حملے دے پہلے دن، الزامات سن کہ یوکرین نو نشانہ بنان آلے کجھ راکٹ ٹرانسنیسٹریا توں لانچ کیتے گئے سن، حالانکہ مالدووا دی وزارت دفاع نے اس گل توں انکار کیتا۔  4 مارچ نو‏‏ں ، یوکرین نے ٹرانس نیسٹریا دے نال اپنی سرحد اُتے اک ریلوے پل نو‏‏ں اڑا دتا تاکہ علیحدہ علاقے وچ تعینات 1،400 روسی فوجیاں نو‏‏ں یوکرین وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔  بعد چ، 6 مارچ نوں، اک واری فیر دعوے کیتے گئے کہ حملے جہڑے ونیٹسیا دے ہوائی اڈے تے مارے گئے سن، اوہ ٹرانسنیسٹریا توں شروع کیتے گئے سن، حالانکہ مالدووا دے حکام نے اک واری فیر ایس گل توں انکار کیتا تے آکھیا کہ اوہ بحیرہ اسود چ روسی بحری جہازاں توں شروع کیتے گئے سن۔ 

افواہواں دے وچکار کہ ٹرانس نیسٹریا یوکرین تے حملہ کرے گا، ٹرانس نیسٹریا دے صدر وادیم کراسنوسیلسکی نے ٹرانس نیسٹریا نو اک پرامن ریاست قرار دتا جہنے کدی وی اپنے گوانڈھیاں تے حملہ کرن دا کوئی منصوبہ نئیں بنایا سی تے ایہ الزامات پھیلان آلے لوک صورتحال تے قابو رکھن آلے لوک سن یا بدنیتی آلے اشتعال انگیز سن۔ اس نے ٹرانس نیسٹریا دی وڈی نسلی یوکرینی آبادی دا وی حوالہ دتا تے ایہ وی دسیا کہ کس طرح یوکرینی بولی ٹرانس نیسٹریا دے سکولاں وچ پڑھائی جاندی اے تے ایہ جمہوریہ دی سرکاری بولیاں وچوں اک اے۔  تاہم، مارچ چ، یوکرین تے حملے دے جنگی منصوبے دے نقشے دے سامنڑے کھڑے بیلاروس دے صدر الیگزینڈر لوکاشنکو دی تصویر لیک ہو گئی۔ اس نقشے وچ یوکرینیائی شہر د‏‏ی بندرگاہ اوڈیسا تو‏ں روسی فوجاں د‏‏ی مبینہ حملے نو‏‏ں دکھایا گیا سی ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ٹرانسنیسٹریا جنگ وچ ملوث ہوسکدا ا‏‏ے۔ 

یوکرینیائی فوجی حکام نے حملے دے پہلے دن تو‏ں ہی ٹرانسنیسٹریا دے لئی "زمینی راہداری" دے قیام نو‏‏ں روس دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اک قرار دتا سی۔  22 اپریل 2022 نو‏‏ں ، روس دے بریگیڈیئر جنرل رستم منیکائیف نے وزارت دفاع دے اک اجلاس وچ کہیا کہ روس نے یوکرین د‏‏ی جنگ وچ اپنے مائکولیو-اوڈیسا محاذ نو‏‏ں ہور مغرب وچ ودھانے دا منصوبہ بنایا اے تاکہ مالدووا دے نال یوکرینی سرحد اُتے ٹرانس نیسٹریا نو‏‏ں شامل کیتا جاسک‏‏ے۔   منیکاف نے اعلان کیتا کہ یوکرین وچ روس د‏‏ی فوجی کارروائی دے منصوبے وچ جنوبی یوکرین دا مکمل کنٹرول سنبھالنا تے ٹرانس نسٹریا تک اک زمینی راہداری حاصل کرنا شامل ا‏‏ے۔ اس نے یوکرین وچ جنگ دے لئی روس دے جوازاں د ی بازگشت کردے ہوئے ، ٹرانسنیسٹریا د ی "روسی بولنے والی آبادی دے ظلم" دے مبینہ ثبوتاں دے وجود دے بارے وچ وی گل کيتی۔  یوکرین دی وزارت دفاع نے اس ارادے نو سامراجیت دے طور تے بیان کیتا، تے آکھیا کہ ایہ پچھلے روسی دعویاں دے خلاف اے کہ اس دے یوکرین چ علاقائی عزائم نئیں سن۔ 

26 اپریل نو‏‏ں ، یوکرین دے صدارتی مشیر اولکسی اریستوویچ نے اک انٹرویو دے دوران کہیا کہ مالدووا یوکرین دا قریبی گوانڈھی اے ، یوکرین اس تو‏ں بے حس نئيں اے تے مالدووا مدد دے لئی یوکرین دا رخ کرسکدا ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی اعلان کیتا کہ یوکرین "اک اکھ دے جھپکن وچ" ٹرانسنیسٹریا دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے قابل سی ، لیکن صرف اس صورت وچ جدو‏ں مالدووا دے حکام نے ملک د‏‏ی مدد د‏‏ی درخواست کيتی؛ تے ایہ کہ رومانیہ وی مالدووا د‏‏ی مدد دے لئی آ سکدا اے کیونجے "وہ حقیقت وچ اوہی لوک نيں" ، اسی زبان دے نال جداں کہ اس نے جاری رکھیا ، حالانکہ "بہت سارے مالدووا نيں جو میرے نال متفق نئيں ہون گے"۔  مالدووا نے سرکاری طور اُتے یوکرین د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا ، صرف تنازعہ دے پرامن نتائج دے لئی اپنی حمایت دا اظہار کيتا۔ 

12 ستمبر 2024 نو‏‏ں ، ٹرانس نسٹریا د‏‏ی حد بندی لائن وچ غیر واضح حالات وچ اک مالدووا فوجی ماریا گیا۔ 

## موقف پی ایم آر حکومت دے وکلا
پی ایم آر دے وکالت کرن آلیاں دے مطابق، دریائے ڈنیسٹر دے مشرق چ علاقہ کدی وی نہ تے رومانیہ نال تعلق رکھدا سی تے نہ ای ایہدے پیشروآں نال تعلق رکھدا سی، جوں کہ مالڈویا دی راجواڑے ۔ اس علاقے نو یو ایس ایس آر دے سیاسی چال وچ یوکرینیائی ایس ایس آر توں الگ کر دتا گیا سی تاکہ اوہ مالڈوین ایس ایس آر دا بیج بن سکے ( کیریلو فنش ایس ایس آر دی تشکیل دے نال ملدے جلدے انداز وچ)۔ 1990 وچ، پریسٹروئکا دے خلاف کئی قدامت پسند مقامی سوویت حکام نے اس خطے وچ پرڈنیسٹروین مالڈوین ایس ایس آر دا اعلان کیتا سی۔ اس کارروائی نو‏‏ں فوری طور اُتے سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے اس وقت دے جنرل سیکرٹری میخائل گورباچوف نے باطل قرار دتا سی۔ 

1991ء چ سوویت یونین دے خاتمے تے مالدووا آزاد ہوگئیا ۔ مالدووا دے اعلان آزادی نے مولوتوف – ربنبروپ معاہدے د ‏‏ی مذمت د‏‏ی تے 2 اگست 1940ء نو‏‏ں "مالدووا ایس ایس آر دے قیام دے بارے وچ یو ایس ایس آر دے قانون" نو‏‏ں باطل قرار دتا۔ پی ایم آر دی دھر دلیل دیندی اے کہ، کیونکہ ایہ قانون ٹرانسنیسٹریا نو مالدووا نال پابند کرن آلا واحد قانون ساز دستاویز سی، لہذا ڈنیسٹر دے کھبے کنارے دے علاقیاں تے مالدووا دے دعویاں دی نہ تے تاریخی تے نہ ای قانونی بنیاد اے۔ 

کولوراڈو بولڈر یونیورسٹی ولوں 2010ء چ کیتے گئے اک مطالعے توں پتہ چلدا اے کہ ٹرانسنیسٹریا دی آبادی دی اکثریت ملک دے مالدووا توں وکھ ہون دی حمایت کردی اے۔ اس مطالعے دے مطابق ، ٹرانس نسٹریا وچ 80٪ تو‏ں زیادہ نسلی روسیاں تے یوکرینی تے 60٪ نسلی مالدوویاں نے مالدووا دے نال دوبارہ اتحاد دے بجائے روس د‏‏ی طرف تو‏ں آزادی یا الحاق نو‏‏ں ترجیح دتی۔ 

2006ء چ دیس دے حکام نے ٹرانسنیسٹریا دی حیثیت دا تعین کرن لئی ریفرنڈم کیتا ۔ بیلٹ تے دو بیانات سن: پہلا سی، "آزادی توں انکار تے مالدووا وچ ممکنہ مستقبل دے انضمام"؛ دوجا سی، "آزادی تے روس وچ مستقبل دے ممکنہ انضمام "۔ اس دوہرے ریفرنڈم دے نتائج ایہ نکلے کہ آبادی دا اک وڈا حصہ پہلے بیان دے خلاف (96.61٪)  تے دوسرے دے حق وچ سی (98.07٪)۔ 

## مالدووا دی پوزیشن
مالدووا نے 1992 وچ ٹرانس نسٹریا دا *ڈی فیکٹو* کنٹرول کھو دتا ، ٹرانس نسٹریا دی جنگ دے تناظر وچ ۔ تاہم، جمہوریہ مالدووا اپنے آپ نو مالڈوین ایس ایس آر (جس نو سوویت آئین دے آخری ورژن دے تحت سوویت یونین توں علیحدگی دے حق دی ضمانت دتی گئی سی) دا حقیقی جانشین ریاست سمجھدی اے۔ علاقائی سالمیت دے اصول دے مطابق، مالدووا دا دعوی اے کہ مرکزی مالدووا حکومت دی رضامندی دے بغیر ریاست توں علیحدگی دی کوئی وی شکل غیر قانونی اے۔ اس لیی مالدوویائی دھر دا خیال اے کہ اس دی پوزیشن بین الاقوامی قانون دی حمایت کردی اے۔  ایہ موجودہ ٹرانسنیسٹریا وچ قائم پی ایم آر حکومت نو‏‏ں ناجائز سمجھدا اے تے خطے د‏‏ی آبادی دا حقیقی نمائندہ نئيں اے ، جس وچ مالدووا کثرت (1989 تک 39.9٪) ا‏‏ے۔  مالدووا دھر اصرار کردی اے کہ ٹرانسنیسٹریا اک آزاد سیاسی ہستی دے طور تے موجود نئیں ہو سکدا تے اینوں مالدووا چ دوبارہ ضم کرنا ضروری اے۔ 

مالدووا دے ذرائع دے مطابق، ٹرانس نیسٹریا دا سیاسی ماحول خطے دے لوکاں دی مرضی دے آزادانہ اظہار دی اجازت نئیں دیندا تے مالدووا چ ٹرانس نیسٹریا دے دوبارہ ضم ہون دے حامیاں نو علیحدگی پسند حکام ولوں ہراساں کرن، من مانی گرفتاریاں تے دوجیاں قسماں دی دھمکیاں دا نشانہ بنایا جاندا اے۔  

ٹرانسنیسٹریا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مالدووا دا خیال اے کہ ٹرانسنیسٹریا دے تمام باشندے قانونی طور اُتے مالدووا دے شہری ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اندازہ لگایا گیا اے کہ ٹرانس نیسٹریا دے 60،000 تو‏ں 80،000 باشندےآں نے روسی شہریت حاصل کيتی اے  تے تقریبا 20،000 نے یوکرینی شہریت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور تے، مالدووا دے حکام نے تیراسپول چ روسی تے یوکرینیائی قونصل خانے دی تنصیب نو روکن دی کوشش کیتی اے۔ 

## ٹرانس نیسٹریا دی بین الاقوامی تسلیم
صرف دو ریاستاں ٹرانسنیسٹریا دی خود مختاری نوں تسلیم کردیاں نیں، ہر اک خود وڈی حد تک غیر تسلیم شدہ ریاست اے: ابخازیا تے جنوبی اوسیتیا ۔ ایہ دو ریاستاں کمیونٹی فار ڈیموکریسی اینڈ رائٹس آف نیشنز دے رکن ہن۔

21 فروری 2023 نو‏‏ں ، روسی صدر ولادیمیر پوتن نے خارجہ پالیسی د‏‏ی دستاویز نو‏‏ں منسوخ کردتا جس وچ ٹرانس نسٹریا تنازعہ دے تناظر وچ مالدووا د‏‏ی خود مختاری دے لئی روسی عزم دا اعلان کيتا گیا سی۔  

### ریاستاں ولوں لئے گئے عہدے

### بین الاقوامی تنظیماں ولوں لئے گئے موقف

## اقوام متحدہ دی قرارداد A/72/L.58
thumb|ٹرانس نیسٹریا چ غیر ملکی فوجیاں دے انخلاء دے بارے چ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دے ووٹ دے نتائج۔<div class="legend"><span class="legend-color mw-no-invert" style="background-color:#74C365; color:black;-webkit-print-color-adjust: exact; print-color-adjust: exact;">&nbsp;</span>&nbsp;دے حق چ</div>
22 جون 2018 نو‏‏ں ، جمہوریہ مالدووا نے اقوام متحدہ د‏‏ی اک قرارداد پیش کيتی جس وچ "جمہوریہ مالدووا دے علاقے تو‏ں غیر ملکی فوجی افواج د‏‏ی مکمل تے غیر مشروط انخلاء بشمول ٹرانسنیسٹریا " دا مطالبہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہہ متا اک سادہ اکثریت نال منظور کیتا گیا سی۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* ٹرانس نیسٹریا دی جنگ
* 2006 ٹرانسنیسٹریا کسٹم بحران
* ٹرانس نیسٹریا دی بین الاقوامی تسلیم
* ٹرانس نیسٹریا دے غیر ملکی تعلقات
* مالدووا دی غیر جانبداری
* ابخاز-جارجین تنازعہ
* گگاؤزیا تنازعہ
* جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ
* ناگورنو قراباخ تنازعہ

## حوالے

## کتابیات

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## باہرلے جوڑ

; ٹرانس نیسٹرین سائیڈ

* پرڈنیسٹروین مالڈوین جمہوریہ (پی ایم آر) دی پارلیمنٹ دی تشکیل تے ترقی دی تریخ

; مالڈوین سائیڈ

* یوروجرنل ڈاٹ آر جی دا ''ٹرانسنیسٹریا'' کیٹیگری    تے Archived
* ٹرانس نیسٹریا دے مسئلے نو حل کرن لئی سہ رخی منصوبہ (مالدووا یوکرین رومانیہ دے ماہر گروپ ولوں تیار کیتا گیا)

; دوجے

; بین الاقوامی تنظیماں

* مالدووا لئی او ایس سی ای مشن: تنازعات دے حل تے مذاکرات دی زمرہ 
* ماریئس واہل تے مائیکل ایمرسن، "مالدووا تے ٹرانسنیسٹرین تنازعہ" (پی ڈی ایف) "یورپیائیزیشن تے تنازعات دا حل: یورپی پردیی توں کیس اسٹڈیز" وچ، جیمی - یورپ وچ نسلی سیاست تے اقلیتی معاملات تے جرنل، 1/2004، گینٹ، بیلجیم
* یورپی یونین تے ٹرانسنیسٹریا چ تنازعہ تے تحقیق
* نیویارک سٹی بار: مالدووا وچ روس دیاں سرگرمیاں بین الاقوامی قانون دی خلاف ورزی نیں

; یوکرینیائی سائیڈ

* یوکرین ولوں تجویز کردہ ٹرانس نیسٹرین تنازعات دے حل دا منصوبہ

; رومانیائی سائیڈ
* 
  

گٹھ:مالدووا
گٹھ:مالدووا دیاں جنگاں
گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں