open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شٹراسبرگ

**سٹراسبرگ** ﴿جرمن: Straßburg﴾ در ال حکومت تے پوربی فرانس چ ایلسس پیتر دا پرمخ شہر اے۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانس دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
شکر

**شکر** یا **چینی** گنے یا چقندر توں بنائی جاݨ آلی اک مٹھی کرسٹل یا پاوڈر ہُندا اے جیہڑا اک کاربوہائیڈریٹ مادہ اے۔ ایہنوں کھاݨ لئی یا کھاݨ پیݨ آلیاں ہور چیزاں نوں مٹھا کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ گنے تے چقندر دے مگروں ایہ شہد، پھلاں تے میپل چ وی ہُندی اے۔ ایہنوں بوہتا کھاݨ نال موٹاپا تے شوگر دا روگ وی لگ جاندا اے۔

گٹھ:کھان پین
شنگہائی

شنگہائی چین تے دنیا دا سب توں وڈا شہر اے.

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
شیخپور

شیخپور ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
شیر

**شیر** بلی ٹبر دا سب توں وڈا ماس کھانا ہے۔ ایہہ ھندستان، بنگلہ دیش، چین اَتے روس چ ہوندا ہے۔ ایہہ اک شکاری جانور ہے جیہدے پنڈے دا رنگ رتّا بھورا ہوندا ہے جیہدے تے کالیاں دھاریاں ہوندیاں نیں۔ ایہہ 4 میٹر تیکر لمّا ہو سکدا ہے اَتے 400 کلوگرام تک ہوسکدا ہے۔ 

## ونڈاں
شیر دیاں 6 ونڈاں نیں:
*بنگال شیر
*ملائی شیر
*ہندچینی شیر
*سائیبیری شیر
*دکھنی چینی شیر
*سماٹری شیر

## باہرلے جوڑ
شہباز شریف

**شہباز شریف**، اک پاکستانی سیاست دان اے۔ او 3 واری پنجاب دا وزیر اعلا بݨیا۔ پہلی واری فروری 1997ء توں لے اکتوبر 1999ء تک، دوجی وری جون 2008ء توں مارچ 2013ء تک تے تیجی واری جون 2013ء توں مئی 2018ء تک وزیر اعلا پنجاب رہیا۔ اگست 2018ء توں اپریل 2022ء تک قومی اسمبلی وچ اپوزیشن لیڈر رہیا۔ 11 اپریل 2022ء نوں وزیر اعظم بݨیا تے 14 اگست 2023ء تک عُہدے اُتے فائز رہیا۔

اوہدا وڈا بھراء نواز شریف اے۔ اوہدا پُتر حمزہ شہباز وی متحرک سیاستدان اے۔  شہباز شریف دا تعلق مسلم لیگ ن نال اے۔ 

## نِجی زندگی
شہباز 23 ستمبر 1951 ء نوں لہور، پنجاب، پاکستان وچ پیدا ہویا۔ اوہدا والد، محمد شریف، اک اعلیٰ متوسط ​​طبقے دا تاجر تے صنعت کار سی۔ شہباز نے سینٹ انتھونی ہائی سکول لہور توں تعلیم حاصل کیتی۔

شہباز نے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور سے بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ گریجویشن توں بعد، اوہنے اپݨے خاندان دے ملکیتی اتحاد گروپ وچ شمولیت اختیار کیتی۔ اوہ 1985ء وچ لہور چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دا صدر مُنتخب ہویا۔

### شادیاں
اوہدی پہلی شادی اوہدے والد دی اجازت نال 1973ء وچ اوہدی کزن نُصرت نال ہوئی جیہدے وِچوں اوہدے دو پُتر حمزہ شہباز تے سلمان شہباز تے تن دھی آں جمیاں۔ حمزہ شہباز سیاست دان اے تے مِمبر صوبائی اسمبلی، قومی اسمبلی تے وزیر اعلا پنجاب رہ چُکیا اے۔ شہباز نے 1993ء وچ دوسری شادی عالیہ ہنی نال کیتی جیہدے وِچوں اوہدی اک دھی خدیجہ جمی۔ اوہنے عالیہ ہنی نوں جلاوطنی دے دور وچ سعودی عرب وچ طلاق دے دِتی سی۔ شہباز شریف نے تیسری شادی تہمینہ درانی نال کیتی جیہڑی پہلاں غلام مصطفا کھر نال ویاہی سی۔  ایہناں توں علاوہ وی مبینہ طور تے اوہدیاں شادیاں ہوئیاں نیں۔ 

## وزارت اعلا پنجاب
شہباز شریف تن وار وزیر اعلا پنجاب رہیا۔

### پہلی وزارت اعلا
پہلی وار فروری 1997ء نوں وزیر اعلا پنجاب بݨیا تے 12 اکتوبر 1999ء نوں پرویز مشرف دی فوجی بغاوت تک وزیر اعلا رہیا۔

### دوجی وزارت اعلا
دوجی وار جون 2008ء نوں وزیر اعلا بݨیا تے مارچ 2013ء تک عُہدے اُتے فائز رہیا۔

### تیجی وزارت اعلا
تیجی وار جون 2013ء نوں وزیر اعلا بݨیا تے مئی 2018ء تک وزیر اعلا دے عُہدے اُتے فائز رہیا۔

## وزارت عُظما
عمران خان دے خلاف تحریک عدم اعتماد کامیاب ہوݨ مگروں شہباز کثیر جماعتی اتحاد دی مدد نال 11 اپریل 2022ء نوں وزیر اعظم بݨیا تے 14 اگست 2023ء تک عُہدے اُتے فائز رہیا۔

## حوالے

گٹھ:مسلم لیگ ن
گٹھ:پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:وزیر اعلا پنجاب
گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم
شیر دھمیال

شیر دھمیال یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
شیسپیئر

**شیسپیئر** پاکستان دے اتر وچ قراقرم دے پربت دھارا وچ 24,970 فٹ/7,611 میٹر اچی اک چوٹی اے۔ دنیا وچ 38ویں نمبر تے اچی اے۔ ایدے تے پہلی واری 21 جولائی 1974 وچ ایچ بلیچر تے اوہدے سنگی چڑھے۔

## ہور پڑھو
* پاکستان دے اچے پعاڑ

گٹھ:پاکستان دے پعاڑ
شیشاپانگما

**شیشاپانگما** دنیا دی 14 ویں سب توں اچی چوٹی اے۔ اسدی اچائی 8013 میٹر / 26289 فٹ اے۔ ایہ چین وچ پربت دھار ہمالیہ وچ واقع اے۔ اینوں 2 مئی 1964ء نوں زو جنگ اک چینی نے پہلی واری سر کیتا۔

اٹھ ہزار میٹر توں بلند چوٹیآں وچ ایہ سب توں نیویں اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اٹھ ہزاريئے
شیفیلڈ

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
شیر کوہ

شیرکوہ دا مکمل ناں اسدالدین شیرکوہ بن شاذی سی تے ایہہ اک مسلمان عسکری کمانڈر سی تے فاتح بیت المقدس صلاح الدین ایوبی دا چاچا سی ۔

شیرکوہ موجودہ آرمینیا دے قصبے ڈوین دے اک کرد پنڈ نال تعلق رکھدا سی تے اک کرد حکمران شاذی دا پتر سی تے ایوبی سلطنت دے جد اعلی نجم الدین ایوب دا بھائی سی ، اینہاں دا خاندان آل شداد نال قریبی تعلق رکھدا سی تے 1130ء چ اینہاں دی حکومت دے خاتمے دے بعد اوہ پہلے بغداد تے بعد چ تکریت منتقل ہوگئے ۔

سنہ 1163ء چ شیرکوہ نے نور الدین زنگی نوں قائل کیتا کہ اوہ اسنوں [مصر] بھیجے تاکہ سلطنت فاطمیہ دا مسئلہ حل کیتا جاسکے ۔ اس سفر چ صلاح الدین ایوبی وی اسدے نال سی ۔ کئی مشکل مرحلےآں دے بعد 1169ء چ شیرکوہ دا فاتح دستہ قاہرہ چ داخل ہوئیا ، پر 2 مہینے بعد ای اس دا انتقال ہوگئیا تے اسدیاں ذمہ داریاں اسدے بھتیجے صلاح الدین نے سمبھالیاں ، جس نے نور الدین دے انتقال دے بعد ایوبی سلطنت دی بنیاد رکھی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
صحارا

**صحارا** جگ دی سبھ توں وڈا صحرا اے ۔ جیہدا رقبا ۹۰ لکھ مربع کلومیٹر اے جیہڑا تقریبن امریکا دے کُل رقبے جِنا اے ۔ ایہ صحرا شمالی افریقا وچ اے ۔ صحرا دے لہندے پاسے اٹلانٹک ساگر ، اُبھے پاسے رومی سمندر تے اطلس پربت دھارا ، چڑھدے پاسے لال سمندر تے مصر تے لمے پاسے دریائے نائجر دی وادی تے سوڈان نیں ۔ ایہ صحرا وکھرےاں حِصےآں وچ ونڈیا ہویا اے ۔ جیہناں وچ وسطی کوہ ہتار ، کوہ تبستی ، کوہ ایئر تے صحرائے لبیا شامل نیں ۔ صحرا دی سبھ توں اُچی چوٹی ایمی کوسی اے جیہدی اچائی ۳۴۱۵ میٹر اے ۔

صحرا وچ کل ۲۵ لَکھ لوک ریندے نیں جیہڑے مصر ، موریطانیا ،مراکش تے الجزائر دے لوک اے ۔

thumb|350px|خلاء تو‏ں صحرائے اعظم دا منظر

**صحرائے اعظم** یا صحارا دنیا دا سب تو‏ں وڈا صحرا اے جس دا رقبہ ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ مربع کلومیٹر (۳۵ لکھ مربع میݪ) اے، جو تقریباً امریکا دے کل رقبے دے برابر ا‏‏ے۔ صحرائے اعظم شمالی افریقا وچ واقع ا‏‏ے۔ انگریزی وچ اسنو‏ں Sahara کہیا جاندا اے جو دراصل عربی لفظ "صحرا" د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔صحارا دا علاقہ ہر ۲۰ ہزار سال بعد ۶ ہزار سال دے لئی ہرا بھریا ہو جاندا ا‏‏ے۔ ایسا اس لئی ہُندا اے کہ زمین دا محور خود ۲۶ ہزار سال وچ اک چکر مکمل کردا اے جسنو‏ں Apsidal precession کہندے نيں۔

صحرائے اعظم دے مغرب وچ بحر اوقیانوس، شمال وچ کوہ اطلس، تے بحیرہ روم، مشرق وچ بحیرہ احمر تے مصر تے جنوب وچ دریائے نائجر د‏‏ی وادی تے سوڈان واقع نيں۔ صحرائے اعظم وکھ وکھ حصےآں وچ تقسیم اے، جنہاں وچ وسطی کوہ ہقار، کوہ تبستی، کوہ ایئر، صحرائے تنیر، تے صحرائے لیبیا شام‏ل نيں۔ صحرائے اعظم د‏‏ی بلند ترین چوٹی ایمی کوسی اے جس د‏‏ی بلندی ۳۴۱۵ میٹر اے تے ایہ شمالی چاڈ وچ کوہ تبستی دے سلسلے وچ واقع ا‏‏ے۔

صحرائے اعظم وچ کل ۲۵ لکھ افراد رہائش پزیر نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت مصر، ماریطانیہ، مراکش، تے الجزائر نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے رہنے والے باشندےآں د‏‏ی اکثریت بربر نسل نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:افریقہ دے صحرا
گٹھ:جغرافیہ افریقا
گٹھ:جغرافیہ شمالی افریقہ
گٹھ:صحارا
گٹھ:صحرا
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:قدیم قطب شمالی ماحولیا‏تی خطہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل

گٹھ:روہی

گٹھ:صحرا
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:افریقا
صدر پاکستان

صدر پاکستان، اسلامی لوکراج پاکستان دا سربراہ ہے۔ پاکستان چ پارلیمنینٹری نظام ہے۔ قنون دے مطابق صدر نوں سینیٹ، قومی اسمبلی اَتے صوبائی اسمبلیاں رل کے چُندیاں نیں۔ صدر نوں پنج ورھیاں لئی چُنیا جاندا ہے اتے اوہ دو واراں توں ودھ صدر نہیں بݨ سکدا۔
پارلیمینٹ صدر نوں دو تہائی ووٹاں نال صدارت توں لاہ وی سکدی ہے۔

## ہور دیکھو
*پاکستان دے صدر
*وزیراعظم پاکستان
*قومی اسمبلی

## باہرلے جوڑ
* صدر پاکستان دی سرکاری ویب سائیٹ 
* پاکستان تے ویب سائیٹ
* پاکستانی صدراں دی تریخ
* مشرف

گٹھ:سرکاری عہدے
صفیہ صابری

**صفیہ صابری**، پنجاب، پاکستان دی پنجابی لکھاری نیں۔ اوہناں دا پنجابی ناول *سدھراں دے پھل* 1988ء وچ چھپیا، جیہڑا اک رومانوی ناول اے۔ 

## لِکھتاں
***سدھراں دے پھل** : پنجابی ناول (1988ء) 

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی عورتاں
گٹھ:پنجابی ناول کار
صوابی

**صوابی** (Swabi)، پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک شہر اے تے ضلع صوابی دا صدر مقام اے۔

گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر دے شہر
صوبہ بامیان

**بامیان** افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

## مورت نگری

Image:Ameer.jpg
File:Bamyan districts.png


گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
گٹھ:ہزاراجات
صوبہ بدخشاں

**بدخشاں** (Badakhshan)، افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک ہے۔ ایہدا صدر مقام فیض آباد ہے۔
ایہہ علاقہ پاکستان اتے تاجکستان دے درمیان واقع ہے اتے وسیع تر تاریخی بدخشاں خِطے دا اک حصہ ہے۔

گٹھ:بدخشاں
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ اروزگان

**اروزگان** افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

گٹھ:ہزاراجات
صوبہ جوزجان

**جوزجان** افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ تبوک

**صوبہ تبوک** سعودی عرب دا اک صوبہ اے جیہڑا دیس دے اتر لیندے چ لال سمندر دے کنڈے تے اے۔

## بارلے جوڑ
* دساں
* مورتاں 

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیہ
بلوچستان، پاکستان

**بلوچستان**، پاکستان دا رقبے دے حساب نال دا سبھ توں وڈا صوبہ اے۔ ایہدی لوک گݨتی ڈیڈھ کروڑ دے لگ بھگ اے۔
بلوچستان پاکستان دے ٪ 44 رقبے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدے چڑدھے پاسے پنجاب تے سندھ ، اُبھے پاسے سرحد تے افغانستان لہندے پاسے ایران تے لمے پاسے عرب سمندر اے۔ ایتھے براہوئی ، لاسی ، بلوچی ، پشتو ، پنجابی ، اردو زباناں بولیاں جاندیاں نیں۔ کوئٹا ایہدا راجگڑھ اے جتھے کئی نسلاں دے لوک وسدے نیں۔ 

## تریخ
ایہ اک پرانا علاقہ اے۔ ایتھے مہر گڑھ رہتل پنج ہزار سال پرانی اے۔ آریا افغانستان تے ایران توں آئے سن ۔ پشتو تے بلوچی آریاواں دی نشانی اے پر پہلاں دے لوک وی ایتھے موجود نیں جیہڑے براہوئی زبان بولدے نیں۔ ایتھے ایرانی کشان ترک عرب منگول مغل افغان تے انگریز مل مارن آئے سی۔ 1947ء وچ انگریزاں دے جاݨ مگروں بلوچستان پاکستان دا اک صوبہ بن گیا۔ بعد وچ پاکستان نے اپنیاں چار ریاستاں قلات ، مکران ، خاران، لسبیلا تے سلطنت عمان کولوں خریدیا ہویا علاقہ گوادر ایس صوبے وچ شامل کر دتا۔

## تعلیم

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:پاکستان دے صوبے
صوبہ كندز

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

## مورت نگری

Image:Kunduz districts.png


گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ ننگرہار

**ننگرہار**، افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## تریخ

## مورت نگری

Image:Nangarhar districts.png
 

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ لوگر

**لوگر** (Logar)، افغانستان دا اک صوبہ اے۔ ایہدا صدر مقام پل علم اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

## مورت نگری

Image:Khoshi valley.jpg
Image:Puli Alam.jpg
File:Lowgar districts.png


گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ پکتیا

**پکتیا**، افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔ ایہدا راجگڑھ گردیز شہر اے۔

## تریخ

## حوالے

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ ہرات

**ہرات**، افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## تریخ

## مورت نگری

Image:Citadel in Herat.jpg
Image:Herat 7452a.jpg
 

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوبہ ہلمند

**ہلمند** افغانستان دے 34 صوبیاں وچوں اک اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## لوک

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے صوبے
صوفی غلام مصطفا تبسم

**صوفی غلام مصطفا تبسم** 4 اگست 1899 چ امبرسر پنجاب چ جمے ۔ اوہناں دے ابا جی شالاں تے جائیداد دا کم کردے سن۔ مارچ 1911 چ پرائمری امتحان وظیفیے نال پاس کیتا تے ضلعے چ پہلی پوزیشن لئی ۔ 1917 چ میٹرک کیتا ۔ خالصا کالج امبرسر چوں ایف اے کیتا تے ایف سی کالج لہور توں بی اے اسلامیہ کالج لہور چوں فارسی چ ایم اے کیت ا۔ گورمنٹ کالج امبرسر چ انگریزی دے استاد لگ گئے ۔ ایس توں بعد گورمنٹ کالج لہور چ لیکچرار ہو گئے ۔ ایس توں علاوا ایم اے پنجابی دی پہلی کلاس نوں یونیورسٹی اورینٹل کالج چ پڑھاوندے وی رہے ۔

ٹوٹ بٹوٹ اوہناں دا اک مشہور کردار تے پنجابی نظم اے ۔

**غلام مصطفیٰ تبسم ** (4 اگست 1899 – 7 فروری 1978) اردو، پنجابی، اتے فارسی شاعر سن۔ ** تبسم ** اوہناں دا قلمی اتے عامَ جانیا جاندا نام سی۔
صوفی غلام مصطفیٰ تبسم بچیاں اتے وڈیاں دے مقبول ترین شاعر اتے اردو اتے فارسی توں بہت ساریاں کاو-رچناواں دے پنجابی وچ انووادک سن۔ اسدی سٹائل کلاسیکل پرمپرا وچ اے، جس وچ جدید جیون دے دتے درد اتے دکھ دی ڈونگھی فکر سمائی ہوئی اے۔ اوہ لیلو نہار ماسک دے اڈیٹر اتے براڈکاسٹر وی رہے۔ ٹی وی، ریڈیو توں پروگرام "اقبال کا اک شعر؎" کردے سن۔

صوفی تبسم ہر میدان دے شاہسوار سن۔ نظم، نصر، غزل، گیت، فلمی نغمے ہون جاں بچیاں دیاں نظماں۔ ادارہ فروز سنز توں اوہناں دیاں بہت ساریاں کتاباں پرکاشت ہوئیاں۔ جویں انجمن، صد شعر؎ اقبال اتے دوگنا۔ علاوہ ازیں بچیاں دے لئی بے شمار قطب لکھیاں۔ جہناں وچّ شہرا آفاق کتاباں جھولنے، ٹوٹ بٹوٹ، کہاوتیں اور پہیلیاں، سنو گپّ شب وغیرہ شامل ہن۔ "جھولنے" تو ننھے منے بچیاں لئی ایسی کتاب ہے جو ہر بچہ اپنے اپنے بچپن وچّ پڑھدا رہا ہے۔

تبسم دا جنم کشمیری پچھوکڑ دے ماپیاں دے گھر، امرتسر، پنجاب وچّ ہویا سی۔ اس نے لاہور وچّ فورمن کرشچیئن کالج (FCC) توں فارسی وچّ ماسٹر دی ڈگری کیتی۔ اوہ اپنے پورے کیریئر لئی سرکاری کالج لاہور دے نال ہی رہے فارسی سٹڈیز وبھاگ دے مکھی بنن تکّ ترقی کیتی۔
## شاعری دا نمونہ
### دوہڑے

اک دنیا کہے ایہہ دیوانہ، اک کہے ایہہ جھلا
روگ ودھاون والے لکھاں، روگی کلمکلا

ہجر دی تپدی شکھر دوپہر دا سیک نہ جھلیا جاوے
میرا سایہ وی میرے ہیٹھاں آپ آپ لکاوے

اک دکھ مگروں لاہن دی خاطر ہور کئی دکھ والے
پیراں دے کنڈے کڈھکے کڈھکے ہتھیں پے گئے چھالے

یارو تہانوں آکھ رہا ساں، ایویں کھوج نہ لاؤ
ہن تے قصہ چھیڑ دتا جے، ہن تے سن کے جاؤ

آؤ میرے غم کھوارو آؤ، کجھ تے بھار ونڈاؤ
کجھ پاؤ سر اپنے مٹی کجھ میرے سر پاؤ


## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
صومالیا

**صومالیا** چڑھدے افریقا دا اک دیس ہے۔ صومالیا دے اُبھے وَل خليج عدن، اُبھے لہندے وَل جبوتی چڑھدے پاسے اِنڈک ساگر، لمے چڑھدے پاسے کینیا, لہندے پاسے ایتھوپیا ہے۔ صومالیا دا رقبا 637,657 مربع کلومیٹر / 246,200 مربع میل ہے۔ ایہدی لوک گنتی 10,428,043 ہیگی ہے۔ صومالیا دی دیسی بولی عربی اَتے سومالی ہے۔ صومالیا دا راجگڑھ موگادیشو ہے۔

گٹھ:دیس
گٹھ:افریقہ دے دیس
ضلع

**ضلع** (انگریزی: district) پاکستان، بھارت، بنگلا دیش اَتے ہور کئی دیساں وچ ضلع دیس دے کسے صوبے دا نِکا انتظامی حِصہ ہُندا ہے۔ اک ضلع کُچھ تحصیلاں نوں رݪا کے بݨدا ہے۔ ضلعے توں اُتے ریجن اَتے اوہدے توں اُتے صوبا ہُندا ہے ۔ 
*برطانیا، آئرلینڈ تے امریکا وچ ضلعے نوں کاؤنٹی کہیا جاندا ہے۔
*فرانس وچ ضلعے نوں ڈیپارٹمنٹ (Department) کہیا جاندا ہے۔

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:حکومت
گٹھ:انتظامی ونڈ
ضلع اتلا دیر

**دیر** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع استور

**ضلع استور** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
ضلع اسلام آباد

**ضلع اسلام آباد**، پاکستان دی وفاقی حکومت دے ماتحت اک ضلع اے۔ ایتھے پاکستان دا راجگڑھ اے۔ ایہدا رقبہ 906 مربع کلومیٹر اے۔ ضلع اسلام آباد پنجاب دے ضلع راولپنڈی دے رقبے وچ بݨایا گیا اے۔

## محل وقوع
ضلع اسلام آباد دے جنوب وچ ضلع راولپنڈی، مشرق وچ ضلع مری، شمال وچ ضلع ایبٹ آباد اے۔ ٹلا چرونی  اسلام آباد دا سبھ توں اُچا تھاں اے۔

## تعلیمی ادارے
* قائداعظم یونیورسٹی
* ائیریونیورسٹی اسلام آباد
* علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی
* کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی

## یونیئن کونسلاں تے پنڈ

## مورت نگری

Image:Faisal mosque2.jpg|فیصل مسجد 
Image:Pakistani parliament house.jpg|پارلیمنٹ ہاؤس
Image:House of the Prime Minister of Pakistan in Islamabad.jpg|وزیراعظم ہاؤس
Image:Pakistan Museum of Natural History.JPG|میوزیئم


## ہور دیکھو
* اسلام آباد دے پنچھی
* اسلام آباد دے رکھ

## حوالے

گٹھ:ضلع اسلام آباد
گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع آواران

ضلع آواران پاکستان صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع اودھم پور

**اودھم پور** جموں کشمیر دی جموں ڈویژن دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:جموں
ضلع اوکاڑا

**ضلع اوکاڑا**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام اوکاڑا شہر اے۔

## تحصیلاں

*اوکاڑا
*رینالا خُرد
*دیپال پور

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع اوکاڑا
ضلع اٹک

**ضلع اٹک**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے ۔ ایہ ضلع 1904 وچ بݨایا گیا سی۔ ایہدا راجگڑھ اٹک اے۔

## تحصیلاں
* اٹک
* فتح جنگ
* پنڈی گھیب
* حسن ابدال
* حضرو
* جنڈ

## ناں
ضلع اٹک دا پراݨا ناں ضلع کیمبل پور اے ۔ ایہ ناں کیمبل دے ناں اُتے سی جیہنے کیمبل پور شہر وسایا سی ۔ 1978 وچ ضلعی راجگڑھ شہر دا ناں اٹک رکھ دتا گیا ۔ اٹک دا ناں ایہدے نال لنگھݨ والے اِنڈس دریا توں بݨیا اے ۔ جیہڑا ایتھے پہاڑاں وچوں اٹک اٹک کے لنگھدا اے ۔ 

## تریخ
ہزاراں ورھیاں توں ایتھے انسان وسدا رہیا اے ۔ پنجاب دی ٹیکسلا رہتل دا مرکز ایہدے کول اے۔

## جغرافیا
ضلع اٹک دے اُبھے وچ ہمالیا دے نیویں پہاڑ، لہندے تے اُبھے وج اِنڈس دریا تے ضلعے دے اندر کئی پربت دھارے تے کسیاں نالے نیں۔

ضلع اٹک دے پہاڑی ندی نالیاں تے کسیاں چوں وڈیاں ہرو، نندنا، گھیبر نالا، گھیمبر نالہ، نالہ سل، چھبلاٹ، نالہ رش تے دریاۓ سواں نیں۔

ضلع اٹک وچ کالا چٹا، کعوگر دے پعاڑ، کھیڑیمار، کھیڑیمورت، گندگڑھ دے پعاڑ تے مکھڈ دے پہاڑ نیں ۔

## ضلع اٹک دے نگر
اٹک، پنڈی گھیب، حسن ابدال، حضرو، فتح جنگ، جنڈ، واہ، منسر، مومنپور، مکھڈ، نرٹوپا، واہ چھاونی، ٹھٹھا، پنڈسلطانی، دھاری رئی دتا، غورغشتی، اٹک خرد، باڑازئی، بستی موسا، بہبدی، جلالیا، کمالپر موسی، کامرا، گڑھی متانی، شنکا، ملہو، باسیا، اخلاص، شالاٹولا، دھاری رئی دتا، داورداد۔

## بولی
ضلع اٹک وچ پنجابی بولی جاندی اے۔ اس علاقے دیاں پنجابی پڑبولیاں چھاچھی، گھیبی، اعواݨکاری تے جنڈالی نیں۔ 

## باہرلے جوڑ
* http://www.attocknews.com/ 
* http://www.attockonians.com/index.php/attock-map 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع اٹک
ضلع ایبٹ آباد

**ابیٹ آباد** (انگریزی: Abbottabad District)، ہزارا، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہ ضلع 1969 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے تے ایبٹ آباد شہر ایس ضلعے دا راجگڑھ اے۔ ضلع ایبٹ آباد دیاں 3 تحصیلاں نیں۔ ایہدے اتلے پاسے ضلع مانسہرا چڑھرے پاسے ضلع مظفرآباد لہندے پاسے ضلع ہری پور اے۔

## صوبا ہزارا تحریک
ضلع ایبٹ آباد صوبہ ہزارا تحریک دا گڑھ اے۔ ہزارا دے لوک صوبہ سرحد دے نویں ناں خیبر پختونخوا نوں نئیں مندے۔ ہزاروے وال اپنا وکھرا صوبا بناؤنا چاؤہندے نیں۔ ہزارے وال صوبا سرحد دی آمدݨی وچ ٪ 80 دیندے نیں۔ ٪ 50 توں وَدھ بجلی ہزارا وچ پیدا ہُندی اے۔ پاکستان دی ٪ 70 چاء تے تماکھو ہزارا وچ پیدا کاشت ہُندا اے۔ 1901ء وچ صوبہ سرحد دے قیام دے ویلے توں ای ہزارا نے صوبہ سرحد وچ اپنی شمولیت دی مخالفت کیتی اے۔

ہزارا وچ پڑھے لکھے لوکاں دی گݨتی ٪ 94 اے۔ شاہراہ قراقرم ہزارا چوں لنگھدی اے۔ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے ضلعے
ضلع بامیان

**ضلع بامیان** افغانستان دے صوبہ بامیان دا اک ضلع اے جسدا راجگڑھ بامیان شہر اے ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دے ضلعے
ضلع بدین

ضلع بدین صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے۔

## تریخ

## باہرلے جوڑ

* http://www.dawn.com/2002/09/23/ebr2.htm

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع برنالا

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع بلخ

**ضلع بلخ** افغانستان دے صوبہ بلخ دا اک ضلع اے جیہدا راجگڑھ بلخ شہر اے۔

گٹھ:افغانستان دے ضلعے
ضلع کچھی

**ضلع کچھی** پاکستان دے صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع بونیر

**بونیر** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع بٹگرام

**ضلع بٹگرام** (انگریزی: Battagram District)، پاکستان دے شمالی خِطے ہزارا دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام بٹگرام اے۔

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے ضلعے
ضلع بہاول نگر

**ضلع بہاول نگر**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔

## تحصیلاں
ایہدیاں 5 تحصیلاں نیں :

*بہاول نگر
*چشتیاں
*فورٹ عباس
*ہارون آباد
*منچن آباد

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع بہاول نگر
ضلع بہاولپور

**ضلع بہاولپور**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ بہاولپور شہر اے۔

## تحصیلاں
ایہدیاں 6 تحصیلاں نیں :

*بہاولپور
*بہاولپور صدر
*احمد پور
*خیرپور ٹامیوالی
*حاصل پور
*یزمان

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع بہاولپور
ضلع ترن تارن

## اتہاس
پرانے ویلے وچ بھجیا ہویا ترن تارن پنجویں سکھ گرو  گرو ارجن دیو (1563–1606) دے ویلے ول اے۔ اوہناں نے 1596 وچ اس شہر دی نیہہ رکھی اتے سری ترن تارن صاحب مندر دا قیام نال لوکاں دی بھلائی لئی میلپتھا لگایا گیا۔ ترن تارن صاحب (1716–1810) توں ڈھلوں قبیلے دے اک طاقتور سکھ پروار ولوں راج کیتا بھنگی مثل دا حصہ سی۔ 1947 وچ بھارت دی ونڈ اتے پنجاب دی ونڈ دا سال، ترن تارن پنجاب دے اکو-اک تحصیل (شیکھپورا، لدھیانہ، جالندھر، ہشیارپور، کپورتھلہ، امرتسر، لائلپور، پٹیالہ) دے نال بہتے سکھ آبادی والے سن۔ ایہہ شہر 1980 اتے 1990 دے دہاکے دوران سکھ بغاوت دا مرکز سی۔

گرو صاحب نے لوکاں دی بھلائی لئی اس شہر دی سرجنا کیتی۔ اوہ کوڑھ دے روگیاں نوں ٹھیک کرن دے چنگے کارن نوں پہل دین والا پہلا انسان سی۔ بعد وچ اس نوں 1885 وچ چرچ مشنری سماج ولوں کوڑھ گھر قائم کرن نال مضبوط ​​کیتا گیا۔
ترنتارن سکھ سبھیاچار دا دھرا اے اتے بہت سارے تریخی گردوارے ہن۔ تریخی اہمیت والے بہت سارے گوردواریاں نال، ایہہ ماجھے نوں اکٹھیاں اتے دلچسپی دی اک تریخی سکھ مرکز بناؤندا اے۔ اس شہر وچ بہت سارے تریخی گوردواریاں وچ دربار صاحب سری گرو ارجن دیوَ جی، گرودوارہ گرو کا کھوہ، گرودوارہ بیبی بھانی دا کھہ، گرودوارہ تاکڑ صاحب، گرودوارہ جھیل صاحب، گرودوارہ بابا گرجا سنگھ بابا بوٹا سنگھ، گرودوارہ جھلاں محل اتے تھٹی کھارا

ترن تارن صاحب پنجاب دے راج دا اک شہر اے، دور اتری بھارت وچ۔ سری گرو ارجن دیوَ جی دے 400 ویں شہیدی دن نوں مناؤن والے سماگماں دوران ترن تارن ضلعے دا قیام 16 جون 2006 نوں ہوئی سی۔ اس متعلق اعلان پنجاب دے وزیر اعلیٰ کیپٹن امریندر سنگھ نے کیتا۔ اس دے نال، ایہہ پنجاب دا 19 واں ضلع بن گیا۔ ایہہ 5059 سکئیئر اے کھیتر وچ کلومیٹر۔ ایہہ امرتسر دے ضلع اتر وچ، مشرق وچ ضلع کپورتھلہ، دکھن وچ فروزپور اتے مغربی ضلعے دے فروزپور نال گھریا ہویا اے۔ ایہہ اوہ شہر اے جو ماجھا دے سارے شہر نال امرتسر نوں جوڑدا اے۔ اس کھیتر وچ مکھ کتے کھیتی باڑی اتے کھیتی صنعت ہن اتے بہت ہی گھٹ ہور صنعت ہن۔

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع مِٹھی

ضلع مِٹھی پاکستان دے صوبا سندھ وچ اک ضلع اے ۔

## تصویراں (رہتل)

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع کوٹری

کوٹری صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے۔
## تریخ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع جعفر آباد

ضلع جعفر آباد پاکستان صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع جھن٘گ

**ضلع جھن٘گ** (Jhang District)، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام جھن٘گ شہر اے۔

## تحصیلاں

*تحصیل جھن٘گ
*تحصیل اٹھاراں ہزاری
*تحصیل شورکوٹ
*تحصیل احمد پور سیال

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع جھنگ
ضلع جھل مگسی

**ضلع جھل مگسی** پاکستان دے صوبا بلوچستان وچ اک ضلع اے۔ 

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع جیکب آباد

ضلع جیکب آباد پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع خاران

ضلع خاران صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع حافظ آباد

**ضلع حافظ آباد**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام حافظ آباد شہر اے۔

## تحصیلاں
*حافظ آباد
*پنڈی بھٹیاں

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع حافظ آباد
ضلع خوشاب

**ضلع خوشاب**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ 

## تحصیلاں

*خوشاب
*قاید آباد
*نوشہرا
*نور پور

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع خوشاب
ضلع دیامیر

**ضلع دیامر** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
ضلع راجوری

**ضلع راجوری** جموں کشمیر دی جموں ڈویژن وچ اک ضلع اے۔

گٹھ:جموں
ضلع راولپنڈی

**ضلع راولپنڈی**، پنجاب، پاکستان دے اُبھے پاسے پنجاب پٹھار اُتے اک ضلع اے۔ ایہدا وڈا شہر تے ضلعی راجگڑھ راولپنڈی اے۔ ایہدے اُبھے وچ ضلع اسلام آباد، چڑھدے پاسے ضلع جہلم تے لہندے پاسے ضلع چکوال تے ضلع اٹک نیں۔ اتھے وڈے پہاڑ، پدھرے ویڑے تے کسیاں تے نالے نیں۔ دریاۓ سواں تے کانشی کس پاݨی دے وڈے راہ نیں۔

## تحصیلاں
*راولپنڈی
*راولپنڈی صدر
*ٹیکسلا
*کہوٹا
*کلر سیداں
*گجر خان

## تریخ
### [[سوانی رہتل]]

ضلع راولپنڈی وچ راولپنڈی شہر توں تھلے اڈیالا گراں کول دریاۓ سواں دے کنڈے تے پتھر دے اوزار لبے نیں۔ ایدے نال اک ہور تھاں چونترا توں ہتھ کواڑیاں تے چنجاں والے پتھر لبھے نیں جیہڑے دسدے نیں کہ ایتھے 5 لکھ توں سوا لکھ ورھے پہلاں پتھر ویلے وچ انسان وسدا سی۔ ایہنوں سوانی رہتل دا ناں دتا گیا اے۔ ایتھے ای اک کروڑ 40 لکھ ورھے پہلے دیاں ہرن، گینڈے، مگرمچھ، زرافے دیاں پتھری ہڈیاں لبھیاں نیں۔

### [[گندھارا|گندھارا رہتل]]
ضلع راولپنڈی پنجاب دی گندھارا رہتل دا اک وڈا تھاں سی تے ایہدا اک شہر ٹیکسلا ایس رہتل دا وڈا گڑھ سی۔

## جغرافیا
ضلع راولپنڈی دے ندی نالے: لنگ نالہ ، کانشی کس ، کورنگ نالہ ، دریاۓ سوآں ، نالہ لئی 
ضلع راولپنڈی چ واہی بیجی دے حساب نال زمین دے وکھرے ناں نیں:

میرا:

لپاڑا:

سیلاب:

رکڑ:

لس:

## [[رکھ]]
* بیاڑ
* بڑنگی
* کانگڑ

## تصویر نگری

File:Krishan Mandir, Kallar.JPG|کرشن مندر
File:Bedi Mahal- a view.JPG|بیدی محل
File:Mankiala Stupa.JPG|مانکیالا سٹوپا
File:Sangni Fort.JPG|قلعہ سنگنی


## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع راولپنڈی
ضلع سانگھڑ

ضلع سانگھڑ صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے۔
## تریخ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع رحیم یار خاں

**ضلع رحیم یار خاں**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ رحیم یار خاں شہر اے۔

ضلع رحیم یار خان جس دا نام پرانے زمانے وچ پٹن مینارا تے نوشہرہ سی اسنو‏ں سندھی نواب عباسی نے تبدیل کر دتا تے اس شہر دا ناں اپنے بیٹے رحیم یار خان دے ناں تو‏ں رکھ دتا۔ تریخ دسدی اے کہ ایہ شہر اج وی اوسے تھاں تے بنڑیا  اے جتھے ہزاراں سال پہلے اساریا گیا سی ۔ مغل دور وچ ایہ صوبہ ملتان دا حصہ سی ۔ مغلاں نے اپنے راج وچ پنجاب نوں دو حصیاں وچ ونڈ دتا، صوبہ لاہور تے صوبہ ملتان۔ مغل دور وچ پنجاب دا صوبیدار ادینہ بیگ پنجابی ارائیں سی جس نے بطور صوبیدار علاقیاں تے حکومت کیتی ۔ ادینہ پنجابی ارائیں نے 1748 توں 1758 تک ملتان اتے لاہور گنگا-جمنا سندھ اتے راج کیتا، جہڑا ادوں وڈا پنجاب سی۔ سنّ 1758 وچّ اسدے مرن مگروں وڈا پنجاب مراٹھیاں دے اثر ہیٹھ آ گیا۔ اس دے بعد عباسیاں نے جاگیراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے فیر آہستہ آہستہ انہاں علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے پورے بہاولپور اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے ریاست تشکیل دتی۔

اج کل ایتھے مختلف نسلی گروہ رہندے نیں جنہاں وچ پنجابی آرائیں ، پنجابی جٹ، پنجابی راجپوت، بلوچ، پنجابی گجر اور سندھی شامل نیں۔ جے زبان دی گل کرئیے تے 45 فیصد پنجابی ماجھی دوآبیاں لہجیاں نال بولی جاندی اے تے 51 فیصد ریاستی یا بہاولپوری پنجابی لہجہ بولیا جاندا اے جس دی وجہ توں ایس ضلعے دی 96 فیصد آبادی مجموعی طور تے پنجابی بولدی اے۔ 1 فیصد بلوچی، 2 فیصد سندھی، تے 1 فیصد دوجیاں بولیاں بولیاں جاندیاں نیں۔

## تحصیلاں
*رحیم یار خاں
*خانپور کٹورا
*لیاقت پور
*صادق آباد

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
ضلع سرگودھا

**ضلع سرگودھا**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ سرگودھا شہر اے۔

## تحصیلاں
*سرگودھا
*بھلوال
*بھیرا
*شاہ پور
*ساہیوال
*سلاں والی
*کوٹ مومن

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع سرگودھا
ضلع سوات

**ضلع سوات** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔ 

گٹھ:خیبر دے ضلعے
گٹھ:ضلع سوات
ضلع سبی

ضلع سبی صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:ضلع سبی
ضلع سکھر

ضلع سکھر پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ضلع سیال کوٹ

**ضلع سیال کوٹ**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام سیال کوٹ شہر اے۔

## تحصیلاں
*سیال کوٹ
*ڈسکا
*پسرور
*سمبڑیال

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع سیال کوٹ
ضلع شیخوپورا

**ضلع شیخوپورا**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام شیخوپورا شہر اے۔

## تحصیلاں
*شیخوپورا
*فیروز والا
*مریدکے
*شرقپور
*صفدر آباد

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع شیخوپورا
ضلع عمرکوٹ

**ضلع عمرکوٹ** (انگریزی: Umerkot District)، جیہنوں ضلع امرکوٹ وی کہیا جاندا اے، پاکستان وچ جنوبی سندھ دے علاقے وچ اک ضلع اے۔ عمرکوٹ شہر اس ضلعے دا صدر مقام اے۔ 

پاکستان دی 2017ء دی مردم شماری دے مطابق ضِلعے دی کل آبادی 1,073,469 اے۔ ضِلعے دا کُل رقبہ 5608 مربع کلومیٹر اے۔
ایتھے بولی جاݨ واݪی اکثریتی زبان ڈھاٹکی اے، ایس توں علاوہ سندھی، پنجابی تے پارکری زباناں وی بولیاں جاندیاں نیں۔ ضِلعے وچ کثیر آبادی ہندو مذہب ناݪ تعلق رکھدی اے۔

ضلع عمرکوٹ جنوبی سندھ وچ راجستھان دی سرحد دے کوݪ واقع آ، ایہدا بوہتا علاقہ صحرائے تھر اُتے مُشتمل اے۔ 

## تحصیلاں
ضلع عمرکوٹ انتظامی طور تے چار تحصیلاں وچ تقسیم اے:

* عمرکوٹ
* کنری
* سامارو
* پتھورو

ایہ چاروں تحصیلاں 27 یونیئن کونسلاں وچ تقسیم نیں۔

## تاریخ
صحرائے تھر وچ واقع ایہ علاقہ تاریخی اہمیت دا حامل اے۔ جد شیر شاہ سوری نے مغلیہ سلطنت دے دوسرے بادشاہ ہمایوں نوں شکست دے کے تخت کھوہ لیا تاں ایران جاندے ہوئے عمرکوٹ وچ قیام دے دوران جلال الدین اکبر پیدا ہویا جو بعد وچ ہندوستان دا بادشاہ بنیا تے اکبر اعظم کہلایا۔ موجودہ عمرکوٹ دے مغرب وچ اکبر دے جمݨستھان اُتے اک یادگار وی قائم اے۔ ایس توں علاوہ ایتھے دا مشہور قدیم قلعہ عمرکوٹ وی سیاحاں لئی پُرکشش حیثیت رکھدا اے۔

## گیلری

File:Birth place monument of emperor Akbar.JPG
File:Shiv Mandir Umerkot.jpg
File:Umerkot Fort view1.JPG
File:Umarkot museum view.JPG
File:Umerkot Fort (9).jpg
File:Sindhi desert Home.JPG


## حوالے

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ضلع غذر

**ضلع غذر** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
ضلع غزنی

ضلع غزنی افغانستان دے صوبہ غزنی دا اک ضلع اے جسدا صدر مقام غزنی شہر اے ۔
ضلع فریدکوٹ

## ضلعے بابت
فریدکوٹ ضلع فیروزپور ڈویزن دا حصہ سی پر سال 1996 وچ فریدکوٹ ڈویزن نوں فریدکوٹ وچ اک ڈویژنل ہیڈکوآٹر نال قائم کیتا گیا جس وچ فریدکوٹ، بٹھنڈہ اتے مانسا ضلعے وی شامل سن۔ایہہ 29 ڈگری 54 فٹ توں 30 ڈگری 54 فٹ اتر اکشاش اتے 74 ڈگری 15 فٹ توں 75 ڈگری 25 فٹ پوربی دیشاتر وچکار واقع اے۔ایہہ راج دے دکھن پچھم وچ واقع اے اتے اتر پچھم وچ فروزپور ضلع، اتر مشرق وچ موگا اتے لدھیانہ ضلعے اتے دکھن وچ بٹھنڈہ اتیے سنگرور دے ضلعیاں نال گھریا ہویا اے۔ضلع پرحکمرانی دے مکھ دفتر، فروزپور-بٹھنڈہ-دلیا ریلوے لائن تے اے۔ایہہ سڑک چنڈی گڑھ ولوں (218 کلومیٹر)، فروزپور (32 کلومیٹر)، مکتسر (45 کلومیٹر) اتے بٹھنڈہ (65 کلومیٹر) نال جڑیا ہویا اے۔ فریدکوٹ، کوٹکپورا اتے جیتو ٹاؤن ریلوے سٹیشناں اتے سڑکاں نال جڑے ہوئے ہن۔

## اتہاس

فریدکوٹ ضلعے دا نام مکھ قصبے تو لیا گیا اے۔13وی صدی دے ویلے اس علاقے تے راج کرن والے موکلس جو کہ راجمند دا پوتا سی۔اوہناں نے اس دا قیام کیتا سی۔اتھے اک قلعہ بنایا گیا ۔ اس قلعے دے نرمان تے مزدوراں پاسوں کم کرن والے مرداں وچوں اک بابا فرید جی دا نام وی سی جو کہ کافی چمتکاری طاقتاں وی رکھدے سن۔اس حقیقت ولوں ایہناں چمتکاری طاقتاں نوں ہورنا طریقیاں وچ وی دکھایا گیا اے۔بنھا کسے وی سہارے تے اہنھاں دی مرتک زرخیز ٹوکری اوہناں دے سر تے اگے جاری رہی اے۔

اس لئی اوہناں نوں اتھوں جان دی اجازت دتی گئی سی۔اس کرکے بابا فرید جی دے بعد اس جگہ دا نام بدلکے فریدکوٹ رکھیا گیا۔ایہہ موکاسی دے بیٹے جیرسی اتے ویئرسی دے راج دور دوران راجگڑھ بنیا رہا اے۔پرانے سمیاں نال متعلق فریدکوٹ ضلعے دا اتہاس سندھ گھاٹی دی سبھئتا نال اے۔موگا تحصیل وچ کجھ تھاواں دی کھوج کیتی گئی جس دا تعلق سندھ گھاٹی رہتل دیاں تھاواں نال اے جو کہ روپنگر ضلعے وچ وی پائیاں گئیا ہن۔فریدکوٹ ضلعے دے موجودہ کھیتر وچ اک وڈا کھیتر سندھ گھاٹی دی رہتل دے اثر ہیٹھ سی۔

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع فتح گڑھ صاحب

## اتہاس
تریخی اتے پوتر ضلع فتح گڑھ صاحب 13 اپریل 1992 نوں ویساکھی والے دن حود وچ آیا ۔اسدا نام  گرُو گوبند سنگھ جی دے چھوٹے صاحبزادے فتح سنگھ دے نہ تو لیا گیا ۔

اس دیاں حداں اتر ول روپڑ اتے لدھیانہ، دکھن ول پٹیالہ، مشرق ول موہالی،روپڑ اتے پٹیالہ اتے پچھم ول لدھیانہ اتے سنگرور نال لگدیا ہن۔ ایہہ پنجاب دا راجگڑھ چنڈی گڑھ تو پچھم ول 50 کلومیٹر دی دوری تے اتے 30 ڈگری 38 اتر 76 ڈگری 27 مشرق وچکار واقع اے۔

ضلعے دی معیشت مکھ طور تے کھیتی، صنعت اتے معاون دھندیا تے انحصار کردی اے ۔

اس دے پرمکھ قصبے، سرہند، بسی املوہ،کھمانو اتے منڈی گوبندگڑھ ہن۔ منڈی گوبندگڑھ وچ وڈی گنتی وچ رولنگ ملاں ہون کارن اسنوں سٹیل ٹاؤن آف انڈیا ولو جانیا جاندا اے۔ اس تو علاوہ اتھے سلائی مفوج دے پرزے ادکرکھی (دھرتی ہیٹھو پانی کڈھن والے) پمپ، بساں اتے ٹرکاں دیاں باڈیاں لاؤن اتے ہور مائیننگ مسینری لاؤن والے صنعتی ینٹ ہن۔

سرہند دی اتپتی اتے ترقی بارے وکھو وکھرے وچار ہن اسدا پہلا حوالہ پرساسرتنترتا، ظو کہ مکھ طور تے مستقبل بانیاں دا سنگرہ اے، تو ملدا اے۔ وراہا مہر نے اپنی کتاب بھریہت سمیہتا ظو کہ پرسارتنترا تے ادھارکت اے وچ سرہند دا حوالہ دتا اے۔ سرہند نوں ستودھر دیس دے طور تے جانیا جادا سی ظو مول روپ وچ ساریندھام آریہ دا نواس تھاں سی۔ بعد وچ ایہہ پال ریاست دا سرحدی سحر بن گیا۔ اک ہور ہتھ لکھت مطابق سرہند قابل دے براہمنی راج دی مشرقی سرہند سی۔ 11 وی صدی وچ محمود راجنی نے بھارت تے حملہ کیتا اتے 1193 وچ ہندو راجے نوں گرفتار کرکے اسدا ساسن ختم کیتا۔اس تو بعد سلطان آرام شاہ نے اتھے راج کیتا ناصرالدین قباچا نے 1210 وچ سرہند تے جت حاصل کیتی مگر التمس نے مڑ اس علاقے نوں جت لیا۔ بلبن دے بھتیجے سیر خاں نے اتھے قلعے دی اساری کروایا ۔1526   وچ پانیپت دی لڑائی وچ ابراہیم لودھی دی ہار بعد ایہہ سحر مغل سلطنت دے ماتحت ہو گیا۔

دسوے گرو سری گرو گوبند سنگھ جی مغل بادشاہ اورنگجیب دے ظلماں خلاف لڑھے، اس کارن اسدی سلطنت دا خاتمہ ہویا ۔ سری گرو گوبند سنگھ جی دے چھوٹو صاحبزادے بابا زوراور سنگھ جی اتے بابا فتح سنگھ جی اپنی دادی ماں گجری جی دے اس قبضے وچ موت دی سجا دتی گئی ۔ ضلعے پربندھکی کیپلیکس گرولوں صاحب دے نیڑے ہی اے۔۔

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع فیصل آباد

**ضلع فیصل آباد**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام فیصل آباد شہر اے۔

## تحصیلاں

* فیصل آباد
* فیصل آباد صدر
* چک جھمرا
* سمندری
* جڑانوالا
* تاندلیانوالا

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع فیصل آباد
ضلع فیروزپور

**ضلع فیروز پور** (انگریزی: Firozpur district)، مشرقی پنجاب وچ پاک بھارت سرحد اپر اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام فیروزپور شہر اے۔ ضلعے دیاں 3 تحصیلاں نیں۔ کہیا جاندا اے فیروزپور دی بنیاد 14ویں صدی وچ فیروز شاہ تغلق نے رکھی سی کیونکہ فیروز شاہ تغلق نوں نویں شہر وساؤن دا شوق سی۔

1845 دی پہلی انگریز سکھ لڑائی دوران فیروز پور دے برطانوی کمانڈر دی لاپرواہی دے کارن خالصہ فوج بغیر کسے مزاحمت دے ستلج پار کرن وچ کامیاب ہو گئی سی۔ جدوں لارڈ ہارڈنگ نے سکھاں نال لڑائی دا اعلان کر دتا تاں پہلی لڑائی مدکی وکھے لڑی گئی، جو کہ فروزپور توں 20 میل جنوب مشرق ول واقع اے۔ 1838 وچ فیروزپور اوہ مرکز سی جتھوں برطانوی فوجی ٹکڑیاں پہلے انگریز افغان لڑائی لئی کوچ کردیاں سن۔

ہندوستان دی آزادی جدوجہد دے تن بے مثال شہیداں، شہید بھگت سنگھ اتے اسدے ساتھی شہید راجگرو اتے سکھدیو دیاں سمادھیاں فیروزپور وچ ستلج دریا دے کنڈھے واقع ہن۔ 23 مارچ 1931 نوں، مکمل عوامی مزاحمتی مظاہرےآں دے باوجود، ایہناں نائکاں نوں لہور وچ پھانسی تے چڑھا دتا گیا اتے رات دے ہنیرے وچ چوری چھپے اوہناں دا سسکار پھروجپر دے نیڑے کر دتا گیا۔

اج اس جگہ اُتے شہید بھگت سنگھ دی یادگار قائم اے اتے 23 مارچ والے دن ہر سال ہزاراں لوک اپنے مہان نائکاں نوں شردھانجلی بھینٹ کرن لئی اکٹھے ہندے نیں۔ 

فیروزپور وچ اک ہور تریخی یادگار موجود اے ساراگڑھی گرودوارا، جو کہ اوہناں 21 سکھ فوجیاں دی یاد وچ اے جیہناں نے اپنی جان واقعہ ساراگڑی وچ قربان کیتی سی۔ 12 ستمبر نوں ہر سال لوک اتھے بہادر فوجیاں نوں شردھانجلی بھینٹ کرن لئی اکٹھے ہندے ہن اتے ساراگڑھی دن مناؤندے ہن۔ اس یادگار دی سیوا سابقہ فوجیاں نوں فیر اکٹھے ہوݨ دا موقع وی حاصل کردی اے۔

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:چڑھدا پنجاب
ضلع قصور

**ضلع قصور**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام قصور شہر اے۔

## تحصیلاں

*قصور
*چونیاں
*پتوکی
*کوٹ رادھا کشن

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع قصور
ضلع قلات

ضلع قلات صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع لاڑکاݨا

ضلع لاڑکاݨا پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع چمن

ضلع چمن صوبا بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع قمبر شہداد کوٹ

ضلع قمبر پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ضلع لدھیاݨا

**ضلع لدھیاݨا** چڑھدے پنجاب دا اک ضلع اے ۔ ایہدا راجگڑھ لدھیاݨا شہر اے ۔ 

## تریخ
لدھیانا شہر دا قیام لودھی راج ویلے کیتی گئی سی، جس نے 1451–1526 ای ڈی توں دلی اتے راج کیتا سی۔ اس وچاردھارا توں پتہ لگدا اے کہ دو لودھی چیف یوسف خان اتے نہنگ خان نوں سکندر لودھی (1489–1517 اے۔ڈی۔) نے نامزد کیتا سی۔ اوہ لدھیانا دے اجوکے شہر دی جگہ تے تعینات سن، اس ویلے اوہ میر ہوتا ناں دے اک پنڈ سی۔ یوسف خان جلندھر دواب وچ ستلج دریا پار کر کے کھوکھر دی بھال وچ گئے سن جو دواب نوں لٹّ رہے سن تے سلطان پور وچ اک نواس کر گئے سن، جدوں نہنگ خان نے اتھے قیام کیتا سی تے پنڈ میر ہوٹا دے تھاں تے موجودہ شہر دا قیام کیتا سی۔ نواں شہر اصل وچ لودھی-انای وجوں جانیا جاندا سی، جسدا مطلب اے لودھی دا شہر۔ بعد وچ ایہہ ناں لدھیانا دے موجودہ نام وچ بدل دتا گیا۔ لدھیانا ‘ہن اسے نام دے پارلیمانی حلقے دے نال اک ضلعی ہیڈکواٹر اے۔ ایہہ راج دے سبھ توں وڈے نگر نگماں وچوں اک اے۔

ایہہ لگبھگ 310 مربع کلومیٹر وچ پھیلیا ہویا اے۔ ایہہ شہر ستلج دے پرانے کنڈھے، اسدے موجودہ کورس توں 13 کلومیٹر دکھن ول اے۔ سالاں دوران، شہر وکھو وکھریاں ثقافتاں اتے سرگرمیاں دا اک سپیڈ کیلیڈوسکوپ بن گیا اے۔ شہر نے کئی طرحاں دے گن اتے گن ترقی یافتہ کیتے ہن جو کہ وکھ وکھ روپاں وچ ڈریکٹ ہن۔

## آب و ہوا




## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:چڑھدا پنجاب
ضلع لکی مروت

**ضلع لکی مروت** پاکستان دے صوبا خیبر ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع لہور

**ضلع لہور**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام لہور شہر اے۔  

## تحصیلاں

*لہور
*شالیمار
*ماڈل ٹاؤن
*لہور کینٹ
*رائے ونڈ

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع لہور
ضلع مانسہرا

**ضلع مانسہرا** (انگریزی: Mansehra District)، پاکستان دے شمالی خِطے ہزارا دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام مانسہرا شہر اے۔ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے ضلعے
ضلع مانسا

## اتہاس
### مانسا
مانسا ضلع 13 اپریل 1992 نوں ہوند وچّ آیا ،جو کہ پہلاں بٹھنڈہ دا حصہ سی ۔ مانسا ضلع کھیتر اتے وسوں پکھوں چھوٹا ضلع ہے ۔ ایہہ ضلع بٹھنڈہ -جیند -دلی ریلوے لائن اتے برنالہ -سردولگڑھ -سرسا روڈ اپر ستھت ہے ۔

ایہہ نگر بھائی گرداس جی دوارا ہوند وچّ آیا ،جو کہ پنڈ دھنگڑ ضلع مانسا توں آئے سن ۔ اوہناں دا ویاہ دھالیوال جٹّ سکھ لڑکی نال ہویا دسیا جاندا ہے ۔ اک وار اوہ اپنے سہرا گھر اپنی پتنی نوں لین گئے ، پر اوہناں نے بھیجن توں انکار کر دتا ۔ اس کرکے بھائی گرداس اپنے سہرا گھر اگے بیٹھ کے تپسیا کرن لگّ پئے ۔ کجھ سمے بعد اوہناں دے سہرا گھر والے اپنی لڑکی نوں بھائی گرداس جی نال تورن لئی سہمت ہو گئے ۔ پر اسنے ایہہ آکھ کے انکار کر دتا کہ اوہ ہن سنسکارک جھنجٹ توں مکت ہو گیا ہے ۔ اس توں بعد وچّ اس دی سمادھ بنائی گئی، جتھے ہر سال مارچ اپریل مہینے وچّ بہت وڈا میلہ لگدا ہے ۔ لوک وڈی گنتی وچّ میلہ ویکھن آؤندے ہن، گڑ تے لڈو اوہناں دی سمادھ تے ارپت کردے ہن۔

### بڈھلاڈا
بڈھا اتے لاڈا دو سکے بھرا سن ۔جو کھتری جات نال سبندھ رکھدے سن۔ اہنا دونا بھراواں دے نام تے اس شہر دا نام پیا۔ اتھو دی کجھ جنشنکھیا مذہبی تے چمارا دی سی ۔ایہہ کیتھل صوبے دا حصہ سی۔ کیتھل صوبے دے راجا نے 1857 دی بگابت دے دوران بریٹیش سرکار دی مدد نہی کیتی۔ سو بریٹیش سرکار نے اس راج نوں ہڑپّ لیا۔کجھ سمے بعد ایہہ کرنال نال مل گیا۔ایہہ پوروی پنجاب دی سبھ توں وڈی منڈی سی۔ ایہہ سبھ توں وڈا بھرتی دا ستھان سی جہڑا بھارت دے روہتک دا حصہ سی۔ منیا پرمنیا اشوک چکر سنمان چنھ حولدار جوگندر سنگھ نو دتا گیا،جہڑا کہ بڈھلاڈا ولوں بھرتی کیتا گیا سی۔ 

### سردولگڑھ
اس دا پرانا نام روڑی دھندل سی۔ آزادی تو پہلاں ایہہ پٹیالہ ریاست دا حصہ سی۔ مہاراجہ پٹیالہ دا پتر اتھے شکار کرن آیا سی۔ اتھے مہاراجہ پٹیالہ دا قلعہ ہے جتھے ہن پولیس دفتر بنا دتا گیا ہے ۔ سردولگڑھ دا نام سردار سردول سنگھ جہڑے کے روڑی دھندل دے رہن والے سن، اوہناں دے نام توں لیا گیا ہے۔

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع مستونگ

ضلع مستونگ صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع مظفر گڑھ

**ضلع مظفر گڑھ**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام مظفر گڑھ شہر اے۔

## تحصیلاں
*مظفر گڑھ
*جتوئی
*علی پور

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع مظفر گڑھ
ضلع ملتان

**ضلع ملتان**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ ملتان اے۔

## تحصیلاں

*ملتان
*ملتان صدر
*شجاع آباد
*جلالپور پیروالا

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع ملتان
ضلع منڈی بہاؤدین

**ضلع منڈی بہاؤدین**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام منڈی بہاؤدین شہر اے۔

## تحصیلاں
ضلع منڈی بہاؤدین دیاں تحصیلاں :

* تحصیل منڈی بہاؤدین
* تحصیل پھالیا
* تحصیل ملکوال

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
ضلع موگا

## ضلعے بابت
موگا ضلع 17 ویں ضلع اے جو 24 نومبر 1995 نوں پنجاب راج دے نقشے اتے کھچیا گیا سی۔ اس توں پہلاں، موگا فریدکوٹ ضلعے دا اپ-ڈویزن سی۔ موگا شہر جو کہ ضلعے دا مکھ مکھی اے، پھروجپر-لدھیانار روڈ تے واقع اے۔ دھرمکوٹ بلاک دا کھیتر موگا ضلعے وچ 150 پنڈاں نال ابھریا اے۔ Pb. سرکاری نوٹیفکیشن نن۔ 2/36/98-آر۔ای۔ 2 (1) 6408 متی 5-11-99.

## انتظامی ڈھان
کرم آبادی	ویروے	نمبر
1	سب-ڈویزن	04
2	سب تحصیل	04
3	بلاک	05
4	ٹاؤن	05
5	آبادی (مردمشماری 2011 غیرملکی انکڑے)	995746
6	صوبائی اسمبلی سیکشن دی گنتی	04

## اتہاس
موگا ضلع 17 ویں ضلع اے جو 24 نومبر 1995 نوں پنجاب راج دے نقشے اتے کھچیا گیا سی۔ اس توں پہلاں، موگا فریدکوٹ ضلعے دا ذیلی ڈویزن سی۔ موگا شہر جو کہ ضلعے دا مکھ مکھی اے، فیروز پور-لدھیانا  روڈ تے واقع اے۔ دھرمکوٹ بلاک دا کھیتر موگا ضلعے وچ 150 پنڈاں نال ابھریا اے۔ Pb. سرکاری نوٹیفکیشن نن۔ 2/36/98-آر۔ای۔ 2 (1) 6408 تریخ 5-11-99.

موگا ضلع فروزپور ڈویزن دے حق ماتحت آؤندا اے۔ اس دی حد اتر وچ جالندھر ضلعے دیاں حداں، مشرق وچ لدھیانہ ضلعے، دکھن دے سنگرور اتے پچھم وچ فریدکوٹ اتے فروزپور وچ اے۔ ایہہ 75 ڈگری – 15, 75 ڈگری – 25 مشرق اتے 30 ڈگری – 35 اتے 31 ڈگری 15 اتری وتھکار وچکار لمبکار دے وچکار پھیلی ہوئی اے۔ ایہہ 2230 کہ۔می۔ تے اک کھیتر وچ پھیلیا ہویا اے جو پنجاب راج دے 4.42% وچ آؤندا اے۔ سال 1999 تک ضلعے دی سالانہ اوسط سلانہ 234.5 ممی سی۔

2001 دی مردمشماری دے عارضی انکڑے مطابق موگا ضلع پنجاب دے نال 886313 دی آبادی دے نال 11 ویں نمبر تے اے، جو پنجاب راج دی کل آبادی دا 3.65 فیصدی اے۔ 2001 دی مردمشماری وچ موگا ضلعے وچ ہر ہزار پرکھاں وچ 887 عورتاں سن، جو 1991 دی مردمشماری دی تلنا وچ اک گھٹ اے، جو کہ 884 سی۔ حالانکہ جنآبادی دی در گھٹ اے پر آبادی دی کثافت ودھ گئی اے، جو کہ 400  مربع کلومیٹر اے۔ 1991 دی جنگننا مطابق 351 دی تلنا وچ موگا ضلعے وچ 63.94 فیصدی آبادی ساکھرتا اے، جتھے مرد اتے عورتاں دی ساکھرتا در ترتیب وار 68.40 اتے 58.96 اے۔

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع مٹیاری

**ضلع مٹیاری** پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع موسا خیل

ضلع موسا خیل پاکستان صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے ۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.dawn.com/2002/09/23/ebr2.htm

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع میان٘والی

**ضلع میان٘والی**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام میان٘والی شہر اے۔ 

## تحصیلاں
* میان٘والی
* عیسا خیل
* پپلاں

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع میانوالی
ضلع میرپور خاص

ضلع میرپور خاص صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے۔
## تریخ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع ننکاݨا صاحب

**ضلع ننکاݨا صاحب**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام ننکاݨا صاحب شہر اے۔ 

## تحصیلاں
*ننکاݨا صاحب
*شاہ کوٹ
*سانگلا ہِل

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع ننکاݨا صاحب
گٹھ:پنجاب
ضلع نوشکی

ضلع نوشکی صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

## جوڑ
*http://encyclopedia.jrank.org/NUM_ORC/NUSHKI.html

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع نوشہرو فیروز

ضلع نوشہرو فیروز پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ضلع نوشہرا

**ضلع نوشہرا** پاکستان  دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع ٹانک

**ضلع ٹانک** صوبا خیبر پاکستان دا اک ضلع اے ۔ 

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع ٹنڈو الہ یار

**ضلع ٹنڈو الہ یار** پاکستان دے صوبا سندھ وچ اک ضلع ہے۔

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ضلع ٹنڈو محمد خان

ضلع ٹندڈو محمد خان صوبہ سند پاکستان دا اک ضلع اے۔
## تریخ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ

**ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ** (انگریزی: Toba Tek Singh District)، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ ٹوبھا ٹیک سنگھ شہر اے۔

## تحصیلاں
*ٹوبھا ٹیک سنگھ
*پیرمحل
*کمالیہ
*گوجرا

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
ضلع ٹھٹا

ضلع ٹھٹا صوبا  سند پاکستان دا اک ضلع اے ۔

ٹھٹا شہر کراچی توں چڑھدے پاسے 98 کلومیٹر / 61 میل دے پینڈے تے واقع آ ۔ 14ویں توں 18ویں صدی تک ایہ شہر صوبا ٹھٹا دا راجگڑھ رہیا اے ۔  1739 وچ جدوں ایہ راجگڑھ نہ رہیا تے ایہ بد حال ہو گیا ۔ 1843 وچ ایہ سندھ نال انگریزی راج وچ چلا گیا تے 1936 نوں سندھ وچ رلا دتا گیا ۔ مغل بادشاہ شاہجہاں نے ایتھے اک وڈی تے ودھیا مسیت بݨوائی سی ۔ ٹھٹا اک پراݨا شہر اے ۔ ٹھٹا ٹھپے دے کپڑے، چوڑیاں تے کڑھائی وچ مشہور اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع پشاور

ضلع پشاور پاکستان دے صوبا خیبر دا اک ضلع اے ۔ پشاور شہر ایس ضلعے تے صوبے دا وی راجگڑھ اے ۔ ایہ ضلع 1257 مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔

## مورت نگری

File:Peshawar.jpg


گٹھ:صوبہ سرحد
ضلع پاکپتن

**ضلع پاکپتن**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام پاکپتن شہر اے۔ 

## تحصیلاں
*پاکپتن
*عارف والا

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع پاکپتن
ضلع بھمبر

**ضلع بھمبر**، پاکستان دے علاقے آزاد جموں‏ و کشمیر دا اک ضلع ا‏‏ے۔

## تحصیلاں
ایہدیاں تن تحصیلیاں نيں
* بھمبر
* برنالا
* سماہنی

## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر دے ضلعے
ضلع بھمبر
ضلع پنجگور

ضلع پنجگور صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع چارسدا

**ضلع چارسدا** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع چاغی

**ضلع چاغی** پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع چترال

**ضلع چترال** پاکستان وچ اک ضلع اے ۔

## جغرافیا
ترچ میر، ہندوکش، دریائے چترال، یارخن دریا، لسپر نالہ، لٹخو نالہ، گولن نالہ، شیش نالہ، بونی زوم، کو یو زوم، ہندو راج ۔ 

گٹھ:ضلع چترال
گٹھ:خیبر دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع چکوال

**ضلع چکوال** پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا راجگڑھ چکوال شہر اے۔

## تحصیلاں
*چکوال
*چوآسیدن شاہ
*کلر کہار

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع چکوال
ضلع ڈوڈا

**ضلع ڈوڈہ**، جموں کشمیر دی جموں ڈویژن وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام ڈوڈہ اے۔

گٹھ:ضلع ڈوڈہ
گٹھ:وادی چناب
ضلع ڈیرا اسماعیل خان

**ڈیرا اسماعیل خان** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔ ضلع ڈیرا اسماعیل خان دیاں تِن تحصیلاں نیں: تصیل ڈیرہ اسماعیل خان، تصیل کلاچی تے تصیل پہاڑ پور۔ ایہ ضلع 7,326 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ 

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع ڈیرا بگٹی

ڈیرا بگٹی پاکستان دے صوبا بلوچستان  دا اک ضلع اے ۔

## ہور دیکھو
ملٹری کالج سوئی

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع کراچی

**ضلع کراچی** پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع سی۔ 2000ء وچ بلدیات‏ی نظام متعارف کرائے جانے تو‏ں پہلاں ایہنو‏ں ڈویژن د‏‏ی حیثیت حاصل سی تے ایہدے وچ پنج ضلعے کراچی شرقی، کراچی غربی، کراچی جنوبی، کراچی وسطی تے ملیر شامل سن۔ 2001 وچ  بلدیات‏ی نظام متعارف کرائے جان توں بعد ایہنو‏ں شہری ضلعی حکومت قرار دے ک‏ے 18 ٹاؤنز وچ تقسیم کر دتا گیا۔ ایہناں 18 ٹاؤنز توں علاوا ضلعے وچ 6 چھاؤݨی علاقے وی سن۔
2011 وچ ضلع کراچی نوں پنج ضلعے کراچی شرقی، کراچی غربی، کراچی جنوبی، کراچی وسطی تے ملیر وچ تقسیم کردتا گیا۔ بعد وچ ضلع کورنگی تے ضلع کیماڑی وی بݨا دتے گئے۔

ضلع کراچی دا کل رقبہ 3530 مربع کلومیٹر سی تے 2009ء دے اندازے دے مطابق کل آبادی اک کروڑ 80 لکھ سی۔

## انتظامی تقسیم
شہر انتظامی طور تے 18 ٹاؤنز وچ تقسیم اے تے 6 چھاؤݨیاں وی واقع نيں۔

### ٹاؤنز

### چھاؤݨیاں

### یونین کونسلاں
شہر دے 18 قصبہ جات ہور اکائیاں یونین کونسلاں وچ تقسیم نيں۔ کراچی وچ کل 178 یونین کونسلاں نيں۔ جنہاں د‏‏ی فہرست درج ذیل اے :

**کیماڑی ٹاؤن**

**بلدیہ ٹاؤن**

**اورنگی ٹاؤن**

**سائٹ ٹاؤن**

**لیاری ٹاؤن**

**صدر ٹاؤن**

**شمالی ناظم آباد ٹاؤن**

**گلبرگ ٹاؤن**

**لیاقت آباد ٹاؤن**

**نويں کراچی ٹاؤن**

**جمشید ٹاؤن**

**گلشن اقبال ٹاؤن**

**کورنگی ٹاؤن**

**شاہ فیصل ٹاؤن**

**لانڈھی ٹاؤن**

**ملیر ٹاؤن**

**گڈاپ ٹاؤن**

**بن قاسم ٹاؤن**

thumb|کراچی دے قصبہ جات و چھاؤنیاں

مندرجہ بالا نقشے وچ کراچی دے 18 قصبہ جات تے 6 چھاؤنیاں دکھادی گئیاں نيں۔ 1- لیاری ٹاؤن، 2- صدر ٹاؤن، 3- جمشید ٹاؤن، 4- گڈاپ ٹاؤن، 5- سائٹ ٹاؤن، 6- کیماڑی ٹاؤن، 7- شاہ فیصل ٹاؤن، 8- کورنگی ٹاؤن، 9- لانڈھی ٹاؤن، 10- بن قاسم ٹاؤن، 11- ملیر ٹاؤن، 12- گلشن اقبال ٹاؤن، 13- لیاقت آباد ٹاؤن، 14- شمالی ناظم آباد ٹاؤن، 15- گلبرگ ٹاؤن، 16- نويں کراچی ٹاؤن، 17- اورنگی ٹاؤن، 18- بلدیہ ٹاؤن۔ ا- کراچی چھاؤنی، ب- کلفٹن چھاؤنی، ج- کورنگی کریک چھاؤنی، د- فیصل چھاؤنی، ہ- ملیر چھاؤنی، و- منوڑہ چھاؤنی۔

## حوالے

 
 

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:کراچی
ضلع کشتواڑ

**ضلع کشتواڑ**، جموں کشمیر دی جموں ڈویژن وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام کشتواڑ اے۔

گٹھ:ضلع کشتواڑ
گٹھ:وادی چناب
ضلع کشمور

ضلع کشمور پاکستان دے صوبا سندھ دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع کوئٹا

ضلع کوئٹا پاکستان دے صوبا بلوچستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع کوہاٹ

**ضلع کوہاٹ** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
ضلع کوہستان

**ضلع کوہستان**، ہزارا، پاکستان دا اک سابقہ ضلع اے جیہڑا ہُݨ 3 ضلعےآں : اتلا کوہستان، تھللا کوہستان تے کولئی پالس وچ منقسم اے۔ 

گٹھ:ہزارا
ضلع کوہلو

ضلع کوہلو صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
ضلع کپورتھلا

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع گجرات

**ضلع گجرات**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام گجرات شہر اے۔

## تحصیلاں
*گجرات
*کھاریاں
*جلالپورجٹاں
*سرائے عالمگیر
*کنجاہ

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع گجرات
ضلع گلگت

**ضلع گلگت** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت
گٹھ:گلگت بلتستان
ضلع گوادر

**ضلع گوادر** صوبہ بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے۔

## آلادوالا

## تریخ
## مورت نگری

File:Gwadar Port.jpg
File:Gawadar City 2.jpg


گٹھ:بلوچستان دے ضلعے