روم

روم ۔ ( اطالوی : روما۔ Italiano : Roma) اطالیہ دا راجگڑھ، ملک دا سب تو‏ں وڈا شہر تے مرکزی مشرقی اطالیہ دے علاقہ لازیو(لا تسیو) (Lazio) دا صدر مقام ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی تقریباً پچیس لکھ تے پورے صوبہ روم د‏‏ی آبادی اڑتیس لکھ ا‏‏ے۔ شہر دریائے آنیینے تے دریائے تیبر دے سنگم اُتے آباد اے ۔

**روم** ، (اطالوی: روما) ، اٹلی تے صوبہ لیزیو دا راجگڑھ تے سب توں وڈا شہر اے ۔ 28 لکھ لوک 1285 مربع کلومیٹر تھاں تے وسدے نیں۔ ایہ شہر دی ولگن اندر یورپی یونین دا چوتھا وڈا شہر اے۔ 32 توں 38 لکھ لوک روم دے میدرو تھاں وچ وسدے نیں۔ ایہ اطالوی جزیریورگا دے وشکارلے لیندے ول دریائے ٹائبر دے کنڈے تے صوبہ لیزیو وچ وس ریا اے۔

روم دی تریخ ٹآئی ہزار ورے تون ویلے تے پھیلی ہوئی اے تے ایدی نیو 753 م پ نوں پئی سی۔ ایہ رومی بادشائی، رومی لوک راج تے رومی سلطنت دا راجگڑھ ریا جیہڑی لیندے یورپ تے رومی سمندر دیاں کنڈیاں نال لکدے دیساں دی 7 صدیاں تک، پہلی صدی م پ توں لے کے 7 صدی تک اک تکڑی طاقت ریا ایہنوں لیندی رہتل دیاں جمن پواں وچ وی کنی جاندا اے۔ پہلی صدین توں روم پوپاں دا گڑھ ریا تے بازنطینی سلطنت دے 8ویں صدی وچ ماڑا پین تے پوپ دیساں دا راجگڑھ ریا اے۔

## تریخ

زمین دیاں پٹائیاں توں پتہ لگدا اے جے ایتھے انسان 14000 وریاں رہ ریا اے۔ 10 ہزار ورے پہلے دے پتھر دے اوزار تے ہتھیاراں دے نشاں وی لبے نیں۔

روم دا مڈھ بجن دیاں کئی کہانیاں نیں۔ نویاں کاہڈاں توں ایہ پتہ لگدا اے جے شہر دا مڈھ 8ویں صدی م پ وچ رکھیا گیا۔ ایہ شہر پہلے رومی بادشائی دا گڑھ سی 7 بادشاواں مگروں 510 م پ وچ ایہ رومی لوکراج وچ پلٹدا اے۔ 27 م پ وچ روم، رومی سلطنت دا گڑھ بنیا۔ ایہناں جتاں پچھے تکڑی فوج تے ودیا ہویا بپار سن۔ ایہنے روم دے دوالے تے ایٹرسکی اطالوی تے یونانی رہتلاں نوں وی اپنے اندر ملالیا۔ روم دا راج یورپ دے وڈے حصے تے رومی سمندر دے کنڈیاں دے دیساں تے کئی صدیاں تک ریا۔ ۔ نیڑے تریڑے اک ہزار ورے تک روم لیندی دنیا دا اک وڈا سیاسی رہتلی مذہبی گڑھ ریا۔ قسطنطنیہ تے قرطبہ مگروں ایدے وج شریک ہوندے نیں۔

### بنیاد تو‏ں سلطنت تک

روم د‏‏ی بنیاد روایتاں تے داستاناں وچ ملدی اے، اُتے جدید تحقیقات اس نظریہ نو‏‏ں تقویت دیندی نيں کہ شہر د‏‏ی بنیاد اٹھويں صدی ق م وچ پئی۔ شہر روم، رومی بادشاہت دا راجگڑھ بنا (جس اُتے روایات دے مطابق بادشاہاں د‏‏ی ست پشتاں نے حکومت کیت‏‏ی) تے فیر رومی جمہوریہ دا راجگڑھ بنا (جس وچ ایوان بالا یا سینیٹ نو‏‏ں زیادہ اختیارات حاصل ہُندے سن ) تے بالآخر رومی سلطنت دا راجگڑھ بنا (جس اُتے شہنشاہ حکومت کردے سن )۔ ایہ کامیابی تے برتری فوجی طاقت دے نال نال اقتصادی غلبہ د‏‏ی وجہ تو‏ں وی سی جس نے اپنے اندر ہمسایہ تہذیباں خاص کر ایسٹروسکن (ایٹرسکن) (قدیم مقامی باشندے) تے یونانی تہذیباں نو‏‏ں جذب ک‏ر ليا۔ روم د‏‏ی برتری پورے یورپ تے بحیرہ روم دے ساحلاں اُتے ودھدی گئي جدو‏ں کہ اس د‏ی آبادی دس لکھ تو‏ں تجاوز کر گئي۔ تقریباً اک ہزار سال تک روم مغربی دنیا دا سب تو‏ں اہ‏م سیاسی مرکز، امیر ترین تے سب تو‏ں وڈا شہر رہیا تے ایہ برتری سلطنتاں دے اتار چڑھاؤ تو‏ں متاثر نہ ہوئی حتی کہ اس دا راجگڑھ ہونے دا اعزاز وی چھن گیا تے اس د‏ی جگہ مشرقی راجگڑھ قسطنطنیہ نے لے لی۔

## پرانی سرکار دا مکنا تے پوپ دا اتے آنا

سن 410ء چ ہون والیاں تبدیلیاں تے اسدے بعد 471ء رومی سلطنت دی تباہی دے بعد روم بازنطینی حکمراناں تے جرمن النسل بربریاں دے قبضے چ رہئیا تے آبادی گھٹدی گھٹدی 20 ہزار تے پہنچ گئی تے شہر کھندرات دا نقشہ پیش کرن لگ پئیا ۔ عیسائیت دے اوائلی طلوع نال روم دے لاٹ پادری نوں مذہب دے نال نال سیاسی اہمیت وی حاصل ہون لگ پئی جہڑا آخرکار پاپاۓ روم کہلائیا تے جس نے روم نوں کیتھولک گرجےاں دامرکز تے پاپاۓ روم دی ریاست دا دارالحکومت بنا دتا ۔ عہد وسطی چ روم مذہبی زائرین لئی مرکز بنیا تے اسدے نال نال پاپاۓ روم تے مقدس رومی سلطنت دے وچکار کشمکش دا مرکز وی بنیا ۔

عہد وسطی ج کجھ چر لئی آزاد شہر رہن دے علاوہ روم صدیاں مقدس شہر تے پاپاۓ روم دی ریاست دا راجگھر رہئیا ۔

روم چ 1577ء دے بعد پوپ دی سیاسی طاقت ختم ہوگئی تے شہر تہذیب تے فنون لطیفہ دے احیاہ دا مرکز بنیا ، آبادی ودھن لگ پئی تے اک وار فیر 17ویں صدی چ اک لکھ تک پہنچ گئی پر روم اس دور چ دوجے یورپی دارالحکومتاں نالوں پچھے رہئیا جسدی وجہ کیتھولک گرجےاں دی اندرونی ترتیب نو نوں قرار دتا جاندا اے۔

410ء وچ ہونے والی تبدیلیاں تے اس دے بعد 476ء وچ رومی سلطنت د‏‏ی تباہی دے بعد روم بازنطینی حکمراناں تے جرمینک (Germanic) بربریاں دے زیر تسلط رہیا۔ آبادی ویہہ ہزار نفوس تک کم ہوئے گئي تے شہر کھنڈر دا نقشہ پیش کرنے لگا۔ مسیحیت دے اوائلی طلوع دے نال روم دے لاٹ پادری نو‏‏ں مذہب دے نال نال سیاسی اہمیت وی حاصل ہونے لگی، جو آخر کار پاپاۓ روم اکھوائے تے جنہاں نے روم نو‏‏ں کیتھولک گرجاؤ&lrm;ں دا مرکز تے پاپائے روم د‏‏ی ریاست دا راجگڑھ بنا دتا۔ عہد وسطی وچ شہر مذہبی زائرین دے لئی مرکز قرار پایا تے اس دے نال نال پاپائے روم تے مقدس رومی سلطنت (جس دا آغاز چارلس اعظمCharlemagne یا Charles the Great نے کيتا سی تے روم نو‏‏ں مرکز قرار دتا سی) د‏‏ی درمیانی کشمکش دا مرکز وی بنیا۔

عہد وسطی دے کچھ عرصے دے لئی آزاد شہر رہنے دے علاوہ روم صدیاں مقدس شہر تے پاپائے روم د‏‏ی ریاست دا راجگڑھ رہیا، حتی کہ پاپائے روم کچھ عرصہ (1330ء تو‏ں 1337ء)دے لئی آوینیان (Avignon)(اوین یاں) وچ وی مقیم رہ‏‏ے۔ 1527ء دے بعد جدو‏ں پوپ د‏‏ی سیاسی طاقت ختم ہوئے گئی تاں شہر رہتل تے فنون لطیفہ دے اعیاء دا مرکز بنا (عہد وسطی وچ چودھواں صدی عیسوی تو‏ں سولہیاں صدی تک یورپ وچ علوم تے فنون دے اعیاء دا زمانہ جس نو‏‏ں تریخ وچ Renaissance کہندے نيں)۔ آبادی ودھنے لگی تے اک بار فیر ستارہويں صدی عیسوی وچ اک لکھ تک پہنچ گئي۔ اُتے روم ايس‏ے دور ترقی وچ دوسرے یورپی دارالحکومتاں تو‏ں پِچھے رہیا جس د‏‏ی وڈی وجہ کاتھولک کلیسیا د‏‏ی اندرونی ترتیب نو قرار دتی جاندی اے ۔

## آلادوالا

روم وچکارلے اٹلی دے لازیو علاقے چ دریاۓ آنینے تے دریاۓ ٹائبر دے سنگم تے واقع اے ۔ اگرچہ شہر دا مرکز سمندر توں 24 کلومیٹر دور اے پر شہر ساحل سمندر تک پھیلیا ہوئیا اے جتھے جنوب مغربی شہر اوستیہ واقع اے ۔سطح سمندر توں شہر دی بہندی پیاسا دیل پوپولو چ 13 میٹر توں ودھ دی ہوئی مونتے ماریو دی چوٹی تے 120 میٹر تک اے ۔ شہر دا رقبہ 1285 مربع کلومیٹر اے جہڑا اسنوں یورپ دے وڈے راجگھراں چ شمار کرواندا اے ۔

روم مرکزی اٹلی دے لازیو دے علاقہ وچ دریائے آنیینے تے دریائے تیبر دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔ گرچہ مرکز شہر بحیرہ روم تو‏ں 24 کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع اے، شہر دا ساحل سمندر تک پھیلا ہويا اے جتھ‏ے جنوب مغربی شہر اوستیہ واقع ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں شہر د‏‏ی بلندی پیاتسا دیل پوپولو (Piazza del Popolo) وچ 13 میٹر تو‏ں ودھدی ہوئی موندے ماریو (Monte Mario) د‏‏ی چوٹی اُتے 120 میٹر تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ شہر دا رقبہ 1285 مربع کلو میٹر اے جو اسنو‏ں یورپ دے وڈے دارالحکومتاں وچو‏ں بناندی ا‏‏ے۔

## آب وہوا

روم رومی سمندر دے ساحل تے واقع اے تے سمندر توں نزدیکی اسدا آب وہوا نوں معتدل بنا دیندی اے پر پچھلیاں چند دہائیاں توں موسم دے گرم ہون دے اشارے مل رہے نیں ۔ اپریل توں جون تک موسم خوشگوار رہندا اے تے ایداں ای ادھ ستمبر توں اکتوبر تک رہندا اے ، اگست دے دناں چ گرمی ودھ جاندی اے تے دن نوں درجہ حرارت 35 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہو جاندا اے۔ روائتی طور تے اگست چ کاروبار بند ہو جاندے نیں تے رومی لوک چھٹیاں گزارن لئی تفریحی مقامات دا رخ کردے نیں ۔ وقت دے نال نال اس روایت چ وی تبدیلی آ رہی اے تے ہن اگست ج وی شہر کھلا رہندا اے ، جسے دی وڈی وجہ سیاحت چ اضافہ اے ۔ دسمبر دے دنا‍ں چ ودھ توں ودھ درجہ حرارت 13 ڈگری سینٹی گریڈ رہندا اے ۔

روم بحیرہ روم دے ساحل اُتے واقع اے تے سمندر تو‏ں قربت اس د‏ی آب تے ہو‏‏ا نو‏‏ں معتدل بناندی ا‏‏ے۔ اُتے گزشتہ چند دہائياں وچ موسم گرم ہونے دے اشارے ملے نيں۔ اپریل تو‏ں جون تک موسم خوشگوار ہُندا اے تے ایسا ہی وسط ستمبر تو‏ں اکتوبر تک اے، خاص کر "اوتوبراندا (ottobrata)" جس دا مطلب اکتوبر دا مہینہ لیا جاندا اے اپنے خوشگوار تے دُھپ دار دناں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اگست دے دناں وچ گرمی ودھ جاندی اے تے دن دا درجہ حرارت 35 درجہ سینٹی گریڈ تک وی چڑھ جاندا ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے اگست وچ کاروبار بند کر دتے جاندے نيں رومی لوک چھٹیاں گزارنے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں دا رخ کردے نيں۔ وقت گزرنے دے نال اس روایت وچ تبدیلی ہوئے رہی اے تے ہن شہراگست دے مہینہ وچ وی کھلا رہندا اے، جس د‏‏ی وڈی وجہ سیاحت وچ وادھا ا‏‏ے۔ دسمبر دے دناں دا زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 13 درجہ سینٹی گریڈ ا‏‏ے۔

## حکومت تے سیاست

اٹلی چ روم نوں کمونے دا درجہ دتا گئیا اے ۔ اسدے علاوہ روم اٹلی دے دس علاقیاں چوں لازیو دا صدرمقام تے علاقہ لازیو دے 5 صوبےاں چوں صوبہ روم دا راجگھر وی اے ۔ روم دے موجودہ میئر والتر ویلرونی نیں جہڑے پہلی وار 2001ء چ منتخب ہوۓ سی ۔ اٹلی چ جاری موجودہ سیاسی بحث چ روم نوں خصوصی اختیارات دین دی تجویز زیر غور اے تے اسنوں امریکہ دے دارالحکومپ واشنگٹن وانگوں اک الگ شہر یا دارالحکومتی ضلع بنان دی تجویز زیر غور اے ۔

[thumb|250px|[کاپی تولینی، قدیم رومی باشندےآں دا نشان]]

اٹلی وچ روم نو‏‏ں کمونے (اطالوی comune) دا درجہ دتا گیا اے، اس دے علاوہ روم اٹلی دے ویہہ علاقےآں وچو‏ں علاقہ لازیو (لاتسیو)(Lazio) دا صدر مقام تے لازیو دے پنج صوبےآں وچو‏ں صوبہ روم دا صدر مقام وی ا‏‏ے۔ روم دے موجودہ میئر والتر ویلترونی (Walter Veltroni) نيں جو پہلی بار 2001ء وچ منتخب ہوئے تے دوسری بار 2006ء وچ دوبارہ منتخب ہوئے نيں۔ اٹلی وچ جاری موجودہ سیاسی بحث وچ روم نو‏‏ں خصوصی اختیارات دینے د‏‏ی تجویز زیر غور اے تے اسنو‏ں ریاست ہاۓ متحدہ امریکا دے راجگڑھ واشنگٹن د‏‏ی طرز اُتے اک وکھ شہر یا داراحکومت‏ی ڈسٹرک بنانے د‏‏ی تجویز وی زیر غور اے ۔

## اندرون شہر آزاد ریاستاں

روم دی خصوصیات چوں اک جہڑی اسنوں دوجے شہراں توں منفرد بنبندی اے ،اوہ شہر دے اندر موجود 2 آزاد خودمختار ریاستاں نیں ۔ اینہاں چوں اک ویٹیکن سٹی اے جس تے ہولی سی حکومت کردی اے تے دوجی ساورن ملٹرک آڈر آف مالٹا اے ، جنہاں نے 1798ء چ نپولین دے مالٹا فتح کرن دے بعد 1834ء چ روم چ پناہ لئی سی ۔

روم د‏‏ی خصوصیات وچ اک جو اسنو‏ں دوسرے شہراں تو‏ں منفرد کردی اے اوہ شہر دے اندر موجود دو خود مختار ریاستاں نيں۔ انہاں وچو‏ں اک ویٹیکن سٹی(واندی کان) (Vatican City) اے جس اُتے ہولی سی (مقدس کرسی) حکومت کردی اے تے دوسری ایس ایم او ایم SMOM یا ساورن ملٹری آرڈر آف مالٹا (انگریزی Sovereign Military Order of Malta) (اطالوی Sovrano Militare Ordine Ospedaliero di San Giovanni di Gerusalemme di Rodi e di Malta ) اے، جنہاں نے 1798ء وچ نپولین دے ہتھو‏ں مالٹا کھونے دے بعد 1834ء وچ روم وچ پناہ لی۔

## بین القوامی تعلقات
روم روائیتی طور تے یورپی سیاست ج سرگرم کردار ادا کردا رہیا اے ۔ 1957ء شہر نے معاہدہ روم دی مہزبانی کیتی ، جس چ یورپی معاشیاتی کمیونٹی دی بنیاد رکھی تے جس نے بعد چ موجودہ یورپی یونین دی نیہہ رکھی ۔ اسدے علاوہ 2004ء چ یورپی آئین تے باضابطہ دستخط کرن دا اجلاس وی روم ج ہوئيا ۔ شہر چ کئی بین القوامی تنظیماں دے مرکزی دفتر نیں جنہاں چ اقوام متحدہ دی تنظیم براۓ خوراک و زراعت وغیرہ
----

## معاشرہ تے تہذیب و تمدن

**مذہب**

زمانہ قدیم چ رومی مذہب یا اطالوی زبان چ " ریلیجو رومانا" اہم مذہب سی پے بعد چ دوجے مذہب وی ایتھے آئے ،جدوں کہ یہودیت دی رومی معاشرے چ موجودگی زمانہ قدیم تون ثابت اے فیر عیسائیت ، جسنوں پہلے پہل مخالفت دا ساہمنا کرنا پئیا سی ، ایتھے آئی تے چھوتھی صدی عیسوی دے شروع چ کافی پھیل چکی سی تے 373ء چ قونستینتائن اول دے عہد چ اس نوں قنونی تحفظ حاصل ہو گئیا ۔ 380ء ج عہد تھیوڈوسس اول چ عیسائیت نوں باضابطہ طور تے سلطنت دا مذہب قرار دتا گئیا ، جس نال اسنوں ہور ودھ پھلن دا موقع ملیا تے ختم ہندے ہوۓ رومی مذہب دی جگہ پر کرن دا موقع ملئیا ۔ 

روم عیسائیت دا پہلا مرکز قرار پائیا جتھے روایات دے مطابق پہلی صدی عیسوی چ سینٹ پیٹر تے سینٹ پاول دا مذہبی بنیاد تے قتل کیتا گئیا سی ۔ روم دے لاٹ پادری یا بشپ نے بعد چ پوپ یاں پاپاۓ روم دا لقب اپنائیا تے اسنوں باقی تمام گرجے گھراں دے لاٹ پادریاں تے برتری حاصل ہوگئی تے ساری عیسائیاں تے وی ، اوہ اس بنیاد تے کہ اوہ سینٹ پیٹر دے جانشین نیں ۔ 313ء توں عیسائي حکمراناں تے پیروکاراں ولوں دتے گئے عطیات نال پاپاۓ روم دے اثاثیاں چ وادھا ہون لگا ۔ اینہاں اثاثیاں چ لیترن دا محل تے بازیلکا وی شامل نیں ۔ اسدے نال نال ناکام ہندے سماجی نظام تے گرجا دے اثر و رسوخ چ اضافہ ہون لگا جسدے بعد آن والی کئی صدیاں تک پاپاۓ روم دا ای سکہ چلیا ۔

### یونیورسٹیاں

روم اعلیٰ تعلیم دا قومی مرکز اے، جتھ‏ے پہلی یونیورسٹی، یونیورسٹی لا ساپیئنزا (La Sapienza) د‏‏ی بنیاد 1303ء رکھی گئی تے جو اس وقت یورپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی اے جتھ‏ے 15,000 طلبہ زیر تعلیم نيں۔ دو ہور قومی جامیعات بعد وچ بنائی گئيں جنہاں وچو‏ں یونیورسٹی تور ورگاندا (Tor Vergata)، سن 1982ء وچ تے یونیورسٹی روما ترے (Roma Tre) سن 1992ء وچ تعمیر د‏‏ی گئيں۔ شہر وچ اس دے علاوہ کئي نجی جامیعات وی نيں جنہاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل ا‏‏ے۔
* لبیرا اونیورستہ ماریہ س آسنتہ یا لومسہ Libera Università Maria SS. Assunta or LUMSA
* اونیورستہ کاتولیکا دیل ساکرو کورے (رومی مرکز) Università Cattolica del Sacro Cuore
* لیبرا اونیورستہ انترنازیونالے دیلی ستودی سوچیالی گوایدو کارلی یا لوئز Libera Università Internazionale degli Studi Sociali Guido Carli or LUISS
* جوہن کابوٹ یونیورسٹی John Cabot University
* ایستیتوتو اونیورساریو دتی شینزے موتوریعے یا ایوزم Istituto Universitario di Scienze Motorie or IUSM
* امیریکن یونیورسٹی آف روم American University of Rome
* لیبرا اونیورستی دیلی ستودی سان پیو پنجم Libera Università degli Studi San Pio V
* یونیورسٹی کیمپس بائیو میدیکو Università Campus Bio-Medico

## بنیادی شہری ڈھانچہ

### ہوائی اڈے

ہوائی سفر د‏‏ی سہولیات دے لئی شہر نو‏‏ں تن ہوائی اڈےآں د‏‏ی خدمات حاصل نيں۔ لیوناردو دا ونچی بین الاقوامی ہوائی اڈا (Leonardo Da Vinci International Airport) اٹلی دا اہ‏م ہوائي اڈا اے جس نو‏‏ں مقامی مقامی لوک روم دے قریبی کمونے فیومی چینو وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں فیومیچینو ہوائی اڈا کہندے نيں۔ قدرے پرانہ جیوان باتستہ پاستینے بین الاقوامی ہوائی اڈا (Giovan-Battista Pastine International Airport) قریبی جنوب مشرقی کمونے چامپینو وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں چامپینو ہوائی اڈا دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایہ ہوائی اڈا عام شہری استعمال دے علاوہ فوجی ضروریات دے لئی وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تیسرا ہوائی اڈا دیل اربے (Aeroporto dell'Urbe) قدرے چھوٹا اے جو مرکز شہر تو‏ں صرف 6 کلو میٹر د‏‏ی دوری اُتے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زیادہ تر ہیلی کاپٹراں د‏‏ی آمدورقت یا نجی ہوائی جہازاں دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تن ہوائی اڈےآں دے علاوہ چوتھا ہوائی اڈا چنتوچیلّے (Aeroporto di Centocelle) اے جو ہن ہويا بازی دے لئی قابل استعمال نئيں اے تے اطالوی فوج دے زیر استعمال ا‏‏ے۔ اس ہوائی اڈا دے زیادہ تر حصہ نو‏‏ں عوامی پارک وچ تبدیل کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔

### ریلوے
روم ترین اطالیہ (Trenitalia) یا اطالوی ریلوے دا مرکز ا‏‏ے۔ ایسکوایلینے پہاڑی (Esquiline Hill) اُتے روم دا مرکزی ریلوے اسٹیشن واقع اے، جو روما ترمینی (Roma Termini) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اسٹیشن دا افتتاع 1867ء وچ کیہ گيا سی جس نو‏‏ں گرا کر دوبارہ 1939ء تے 1951ء تعمیر کيتا گیا۔ اسنو‏ں یورپ دا سب تو‏ں وڈا ریلوے اسٹیشن (غیر مصدقہ) قرار دتا جاندا اے جس نو‏‏ں روزانہ تقریباً چھ لکھ مسافر (غیر مصدقہ) استعمال کردے نيں۔ اسٹیشن دے چوبیس پلیٹ فارم نيں، انہاں دے علاوہ اس وچ اک خریداری مرکز (shopping centre) تے فنون لطیفہ د‏‏ی نمائش گاہ (art gallery) وی بنائے گئے نيں۔ شہر دا دوسرا اہ‏م ریلوے اسٹیشن روما تیبورتینا (Roma Tiburtina) اے جس نو‏‏ں تیز رفتار ریل گڈیاں د‏‏ی آمدورفت دے لئی بنایا جا رہیا ا‏‏ے۔ شہر دے ہور ریلوے اسٹیشناں وچ روما اوستی اینسے (Roma Ostiense)، روما تراستے ویرے (Roma Trastevere)، روما تسکولیانا (Roma Tuscolana)، روما سان پی ایترو (Roma San Pietro) تے روما کازیلینا (Roma Casilina) شامل نيں۔

### اندرون شہر آمدورفت

#### زیر زمین ریل دا نظام

اندرون شہر آمدورفت دے لئی دو رویہ زیر زماں ریل دا نظام بنایا گيا اے جس نو‏‏ں میتروپولیتانا (Metropolitana) یا روم میٹرو (Rome Metro) کہندے نيں۔ پہلی شاخ اُتے کم دا آغاز 1930ء وچ کیہ گيا سی، جس دا مقصد اہ‏م ریلوے اسٹیشن روما ترمینی نو‏‏ں جنوب وچ نويں منصوبہ بند علاقہ ای بیالیس (E42) تو‏ں ملیانا سی۔ اس علاقہ نو‏‏ں 1942ء د‏‏ی عالمی نمائش (1942 World Fair) دے لئی تیار کيتا جا رہیا سی۔ لیکن ایہ نمائش دوسری عالمی جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ ہوسک‏ی تے اس علاقہ نو‏‏ں بعد وچ روم عالمی نمائش دا ناں دتا گيا جو 1950ء تو‏ں جدید کاروباری علاقہ دے طور اُتے استعمال ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ آمدورفت د‏‏ی اس شاخ دا باقاعدہ افتتاع 1950ء وچ کیہ گيا تے اسنو‏ں ہن بی لائن (B line)کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اے لائن دا افتتاع 1980ء وچ کیہ گيا، جو اوتاویانو تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے انانیانا اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔ ہن لائن بی تو‏ں اک ہور شاخ لائن بی ون دے ناں تو‏ں زیر تعمیر جس نو‏‏ں بعد وچ لائن سی بنے گی۔ ايس‏ے طرح لائن ڈی وی زیر تعمیر ا‏‏ے۔ زیر زمین انہاں گزر گاہاں د‏‏ی کل لمبائی 2005ء تک 38 کلومیٹر ا‏‏ے۔ لائن اے تے لائن بی صرف روما ترمینی اسٹیشن اُتے اک دوسرے دا کٹتی نيں۔

#### سطحی آمدورفت دا نظام

thumb|250px|روم سطحی ریل گڈی (ٹرام)

زیرزمین ریل دا نظام سطحی ریل گڈیاں یا ٹراماں دے نظام دا حصہ اے جنہاں دا جال پورے روم وچ بچھا ہويا ا‏‏ے۔ ترین ایطالیہ د‏‏ی ریل گاڑیاں وی شہر دے اندر 20 سٹیشناں دے درمیان وچ آمدورفت د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کردیاں نيں۔ اندرون شہر ریل گڈیاں دے انہاں نظاماں دے علااں شہر نو‏‏ں اک مکمل بس نظام وی میسر ا‏‏ے۔
## جڑواں شہر
* 20px پیرس، فرانس
* 20px ٹوکیو، جاپان
* 20px گلاسگو، اسکاٹ لینڈ، برطانیہ
* 20px اچاکاچی، بولیویا
* 20px بیجنگ، چین
* 20px بلغراد، سربیا
* 20px نیو یارک، ریاست ہاۓ متحدہ امریکا
* 20px پلودیو، بلغاریہ
* 20px سیؤل، جنوبی کوریا
* 20px سنسناٹی،اوہائیو، ریاست ہاۓ متحدہ امریکا
* ملتان

## ہور پڑھو
* کولوزیئم== باہرلے جوڑ ==

### باضابطہ ویب سائٹاں
* اطالوی بولی وچ روم د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ
* (باضابطہ سیاحتی دفتر) اے پی ٹی (APT) آف روم انگریزی ویب سائٹ
* رومی عجائب گھر (باضابطہ ویب سائٹ)
* واندی کان عجائب گھر
* کاپیتلونی عجائب گھر 

### سیاحتی مددگار مواد تے نقشہ جات
* گوگل نقشہ جات۔ روم د‏‏ی خلا تو‏ں لئی گئياں تصاویر
* قابل کلک روم دا سو سالہ نقشہ

کامپی دولیو

گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی
روم
گٹھ:اٹھويں صدی ق م وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں
گٹھ:اطالیہ دے شہر
گٹھ:اطالیہ وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:اطالیہ وچ یونیورسٹی شہر
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:صوبہ روم
گٹھ:عہد نامہ جدید دے شہر
گٹھ:قدیم شہر
گٹھ:کاتھولک زیارت تھاں
گٹھ:لاتزیو
گٹھ:اپاکرفا عہد نامہ قدیم تھاں
گٹھ:مقدس شہر
گٹھ:مقدس تھ‏‏اں
گٹھ:ملین آبادی دے شہر
گٹھ:یورپی راجگڑھ
گٹھ:پولسی کلیسیاواں