open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بھوجا ائیر پرواز 213

**بھوجا ائیر پرواز ۲۱۳** اندرون ملک د‏‏ی پرواز سی جو بھوجا ائیر د‏‏ی ملکیت سی ۲۰ اپریل ۲۰۱۲ نو‏‏ں ایہ پرواز پاکستان دے شہر کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا تو‏ں اسلام آباد دے شہید بینظیر بھٹو ہوائی اڈا د‏‏ی طرف رواں دواں سی لیکن خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلام آباد دے ہوائی اڈے اُتے اترنے تو‏ں پہلے ہی حادثے دا شکار ہو گئی تے عملے دے چھ ارکارن سمیت تمام دے تمام ۱۲۱ پاندھی لقمۂ اجل بن گئے۔

## طیارہ
حادثہ پیش آنے والا ہوائی جہاز بوئنگ 737-236  رجسٹریشن نمبر AP-BKC, ایم ایس این (Manufacturers Serial Number) جہاز تیار کنندہ دا نمبر شمار ۲۳۱۶۷۔ جہاز نے اپنی پہلی اڑان ۱۳ دسمبر ۱۹۸۴ وچ بھری تے برٹش ائیرویز تے جنوبی افریقہ د‏‏ی کمپنی کوم ایئر  دے استعمال وچ رہیا۔ ایہ جہاز شاہین ائیر تو‏ں خریدہ گیا سی جو ايس‏ے ساخت دے جہازاں اُتے کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔

## حادثہ
بھوجا ائیر د‏‏ی اندرون ملک پرواز جناح بین الاقوامی ہواگاہ، کراچی تو‏ں شہید بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈہ، اسلام آباد کیطرف گامزن سی تے اس روٹ د‏‏ی افتتاحی پرواز سی بھوجا ائیر د‏‏ی ایہ بارہ سال بعد شام د‏‏ی پہلی پرواز سی(سال ۲۰۰۰ وچ مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں بھوجا ائیر بند ہو گئی سی تے اس نے مارچ ۲۰۱۲ وچ دوبارہ پروازاں شروع کاں)۔۔ طیارہ وچ ۱۲۱ پاندھی تے ۶ افراد دا عملہ سوار سن، مسافراں وچ چھ بچے وی شام‏ل سن ۔ طیارہ نے مقامی وقت دے مطابق شام دے پنج بجے پرواز کيتا تے اس نے چھ بج دے پنجاہ منٹ اُتے اسلام آباد پہنچنا سی۔ شام چھ بج دے چالیس منٹ  اُتے جہاز اسلام آباد تو‏ں ۳ ناٹیکل میݪ دوری اُتے حسین آباد پنڈ دے نیڑے حادثہ دا شکار ہو گیا۔ عینی شاہدین دے مطابق جہاز گرنے تو‏ں پہلے غالباً اس اُتے بجلی گری جس تو‏ں فضاء وچ اک اگ دا گولا نظر آیا۔ جہاز اُتے سوار تمام ۱۲ افراد ہلاک ہو گئے۔ ابتدائی تحقیقات دے مطابق پائلٹ نے شدید بارش تے طوفان وچ جہاز اتارنے د‏‏ی کوشش کيتی تے ہو‏ا دے شدید تناؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں جہاز زمین اُتے آگرا۔ اس حادثہ دے پنج منٹ بعد ائیر بلو د‏‏ی پرواز نے اسلام آباد دے ائیر پورٹ اُتے کامیاب لینڈنگ کری۔

حادثہ دے باعث اسلام آباد دا ائیر پورٹ اگ بجھانے دے انتظامات د‏‏ی کمی کیوجہ تو‏ں عارزی طور اُتے بند کر دتا گیا۔ ہنگامی حالات اُتے معمور عملہ نو‏‏ں جائے حادثہ اُتے بھیج دتا گیا۔ متاثرہ پروازاں نو‏‏ں لاہور دے علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا بھیج دتا گیا۔ گو کہ حادثہ آبادی اُتے ہويا تے کئی گھراں نو‏‏ں وی نقصان ہويا مگر کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔

یہ پاکستان دا دوسرا وڈا فضائی حادثہ سی،  اس تو‏ں پہلے ۲۰۱۰ وچ ایئر بلیو پرواز ۲۰۲ حادثہ دا شکار ہوئی تے اس وچ ۱۵۲ افراد ہلاک ہوئے سن تے بوئنگ ۷۳۷-۲۰۰ دا چوتھا وڈا حادثہ ا‏‏ے۔

## پاندھی تے عملہ
جہاز وچ ۶ افراد اُتے مبنی عملہ، ۱۱۰ وڈے، ۶ بجے تے ۵ نو مولود سن ۔

## حوالے

گٹھ:2012ء وچ پاکستان
گٹھ:2012ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:2012ء وچ موسمیات
گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سلویو برلسکونی

**سلویو برلسکونی** ( ۲۹ ستمبر ۱۹۳۶ء - ۱۲ جون ۲۰۲۳ء)، اک اطالوی میڈیا ٹائیکون تے سیاست دان سن جنہاں نے ۱۹۹۴ء تو‏ں ۱۹۹۵ء، ۲۰۰۱ء تو‏ں ۲۰۰۶ء تے ۲۰۰۸ء تو‏ں ۲۰۱۱ء تک چار حکومتاں وچ اٹلی دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں  اوہ ۱۹۹۴ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک چیمبر آف ڈیپوٹیز دے رکن رہ‏‏ے۔ ۲۰۲۲ء تو‏ں ۲۰۲۳ء تک جمہوریہ د‏‏ی سینیٹ دا رکن، تے اس تو‏ں پہلے مارچ تو‏ں نومبر ۲۰۱۳ء تک؛ تے ۲۰۱۹ء تو‏ں ۲۰۲۲ء تک تے اس تو‏ں پہلے ۱۹۹۹ء تو‏ں ۲۰۰۱ء تک یورپی پارلیمنٹ (MEP) دے رکن وی رہ‏‏ے۔  جون ۲۰۲۳ء تک ۶٫۹ بلین امریک‏‏ی ڈالر د‏‏ی مجموعی مالیت دے نال، برلسکونی اٹلی دے تیسرے امیر ترین شخص سن ۔ 

## سیاسی کیرئیر
برلسکونی مجموعی طور اُتے نو سال تک وزیر اعظم رہ‏ے، جس تو‏ں اوہ جنگ دے بعد اٹلی دے سب تو‏ں طویل عرصے تک خدمات انجام دینے والے وزیر اعظم بن گئے، تے بینیٹو مسولینی تے جیوانی جیولیٹی دے بعد اطالوی اتحاد دے بعد تیسرا طویل ترین وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ اوہ ۱۹۹۴ء تو‏ں ۲۰۰۹ء تک مرکزی سجے جماعت فورزا اٹالیا دے رہنما تے ۲۰۰۹ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک اس د‏ی جانشین پارٹی دتی پیپلز آف فریڈم دے رہنما رہ‏‏ے۔ انہاں نے ۲۰۱۳ تو‏ں ۲۰۲۳ء تک بحال شدہ فورزا اٹالیا د‏‏ی قیادت کيتی۔

برلسکونی ۲۰۰۹ء تو‏ں ۲۰۱۱ء تک G8 دے سینئر رہنما سن، تے انہاں نے G8 سربراہی اجلاس د‏ی میزبانی دا ریکارڈ اپنے ناں کيتا (اٹلی وچ تن سربراہی اجلاساں د‏‏ی میزبانی ک‏ر ک‏ے)۔ ملک دے ایوان زیريں ، چیمبر آف ڈپٹیز دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تقریباً ۱۹ سال خدمات انجام دینے دے بعد، اوہ ۲۰۱۳ء دے اطالوی عام انتخابات دے بعد سینیٹ دے رکن بنے۔ برلسکونی اٹلی دے امیر ترین افراد وچ شام‏ل سن ۔

## خاندانی پس منظر تے ذا‏تی زندگی
برلسکونی ۱۹۳۶ء وچ میلان وچ پیدا ہوئے، جتھے انہاں د‏‏ی پرورش اک متوسط گھرانے وچ ہوئی۔ انہاں دے والد، Luigi Berlusconi (1908–1989)، اک بینک ملازم سن، تے انہاں د‏‏ی والدہ، روزا بوسی (۱۹۱۱–۲۰۰۸)، اک گھریلو سواݨی سی۔ اوہ تن بچےآں وچ پہلا سی۔ اس د‏ی اک بہن سی ماریا فرانسسکا انتونیٹا (۱۹۴۳–۲۰۰۹)، تے اک بھائی سی، پاولو (پیدائش ۱۹۴۹)۔ اس دے دس پو‏تے سن ۔  سیلسیئن کالج وچ سیکنڈری اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد، برلسکونی نے میلان یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۶۵ء وچ ، برلسکونی نے کارلا ایلویرا ڈیل اوگلیو نال شادی کيتی، تے انہاں دے دو بچے سن : ماریا ایلویرا، جو مرینا دے ناں تو‏ں مشہور نيں (پیدائش ۱۹۶۶ء)، تے پیئر سلویو (پیدائش ۱۹۶۹ء)۔

### وفات
۹ جون ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ہسپتال وچ داخل ہوݨ دے بعد، برلسکونی دا ۱۲ جون ۲۰۲۳ء د‏‏ی صبح میلان دے سان رافیل ہسپتال وچ ۸۶ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:اموات بسبب سرطان خون
گٹھ:اطالوی فری میسن
گٹھ:اطالوی وزرائے اعظم
گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں
گٹھ:اطالوی ناشرین (شخصیتاں)
گٹھ:اطالوی ناشرین اخبارات (شخصیتاں)
گٹھ:اطالوی ارب پتی
گٹھ:اشتراکیت مخالف اطالوی
گٹھ:اکیہويں صدی دے اطالوی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے اطالوی مجرمین
گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۶ دے جم
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1936 دے جم
ایئر بلیو پرواز ۲۰۲

ایئر بلیو د‏‏ی پرواز ۲۰۲ اندرون ملک پاندھی پردار جہاز سی جو ۲۸ جولائ‏ی ۲۰۱۰ نو‏‏ں پاکستانی راجگڑھ اسلام آباد دے نواح وچ حادثہ دا شکار ہو گیا۔ جہاز اُتے سوار اک سو چھیالیس (۱۴۶) پاندھی تے عملہ دے چھ (۶) افراد لقمہ اجل بن گئے۔ ایہ حادثہ پاکستان د‏‏ی فضائی تریخ دا بد ترین واقعہ ا‏‏ے۔

ایئر بلیو دا ایہ جہاز ایئر بس A321-231 پرواز ۲۰۲ جناح انٹرنیشنل ہوائی اڈا کراچی تو‏ں شہید بینظیر بھٹو ہوائی اڈا اسلام آباد جا رہیا سی کہ اسلام آباد دے شمال وچ واقع مارگلا پہاڑیاں وچ گر دے تباہ ہو گیا۔

اسلام آباد شہر نال تعلق رکھنے والی ایئر بلیو پاکستان د‏‏ی دوسری وڈی فضائی کمپنی اے جس دے پاس اندرون ملک پروازون دا تقریبا تِیہہ فیصد کاروبار ا‏‏ے۔ حادثہ دے وقت ایئر لائن دے پاس ایئر بس A320 دے ست طیارے سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*  "ABQ 202." مقتدرۂ شہری طیران پاکستان ()
** Final report( )
** Comments( )

گٹھ:2010ء وچ پاکستان
گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:2010ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:2010ء وچ پاکستان وچ آفتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پی آئی اے پرواز 688

پاکستان انٹرنیشنل ایئرلائنز (پی آئی اے) د‏‏ی فلائٹ 688 (پی دے 688) پاکستان د‏‏ی اک مقامی پرواز سی جو کہ ملتان تو‏ں لاہور تے اسلام آباد دے لئی 10 جولائ‏ی 2006 نو‏‏ں روانہ ہوئی۔ 10 جولائ‏ی 2006 د‏‏ی دوپہر 12:05 بجے طیارہ اک میدان وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا تے طیارے وچ سوار تمام 45 افراد جنہاں وچ عملے دے 4 ارکان سن موقع پو ہلاک ہو گئے۔ طیارے دا اک انجنہاں وچ ملتان بین الاقوامی ہوائی اڈا تو‏ں ڈھو آف کردے ہی خرابی پیدا ہو گئی سی۔
## حادثہ
جداں ہی ہوائی جہاز رن وے دوڑااس کےانجنہاں د‏‏ی طاقت کم ہوݨ لگی۔ پائلٹاں نے ڈھو آف ترک نہ کرنے دا انتخاب کيتا تے ڈھو آف نو‏‏ں جاری رکھا۔ ہوائی جہاز ، کم اونچائی اُتے اڑان دے دوران سجے طرف مڑا اوت فیر اچانک رک گی، تھلے گرا تے بجلی د‏‏ی لائن تو‏ں ٹکرانے دے بعد گندم دے کھیت وچ گرنے دے بعد شعلاں وچ لپٹ گیا۔ طیارہ ڈھو آف دے دو منٹ بعد ملتان انٹرنیشنل ایئرپورٹ کنٹرول ٹاور نال رابطہ ختم ہوگیاتھا۔ اگ د‏‏ی شدت اِنّی شدید سن کہ جہاز وچ موجود کوئی وی زندہ نئيں بچ سکدا سی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات
پی آئی اے پرواز ۴۰۴

پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائن د‏‏ی پرواز PK-404 جو کہ اک فوکر ایف ۲۷ تو‏ں چلا‏ئی جا رہی سی ڈھو آف دے فورا بعد ۲۵ اگست ۱۹۸۹ نو‏‏ں ۰۷:۳۶ اُتے غائب ہوگئی۔ ایہ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائن د‏‏ی اک مقامی پرواز سی جو شمالی شہر گلگت تو‏ں راجگڑھ اسلام آباد روانہ ہوئی۔ جہاز وچ عملہ سمیت ۵۴ افراد سوار سن ۔ ہوائی جہاز دے پائلٹ وچو‏ں اک نے ۰۷:۴۰ اُتے معمول د‏‏ی ریڈیو کال کيتی۔ ایہ طیارے دے نال آخری مواصلات سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ طیارہ ہمالیہ وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہويا سی ، لیکن اس دا ملبہ کدی نئيں ملا۔
## ہوائی جہاز
یہ طیارہ فوکر F27-200 ٹربوپروپ ہوائی جہاز ، c / n 10207 سی ، جو ۱۹۶۲ وچ بنایا گیا سی۔ ایہ جہاز تقریبا ۴۴ ۴۴٬۵۲۴ گھینٹے اڑ چکيا سی۔ اس وچ ۲ رولس روائس ڈارٹ 532-7E انجن لگے ہوئے سن ۔عملے د‏‏ی طرف تو‏ںآخری ٹرانسمیشن ۰۷:۴۰ بجےموصول ہوئی جس دے مطابق انہاں د‏‏ی توقع سی کہ ۰۷:۵۹ بجے پوائنٹ براوو تے ۰۸:۳۲ بجے اسلام آباد اوہ لینڈ کرن گے۔

## سرچ آپریشن

لاپتہ ہوݨ دے بعد ، ابتدائی تن یا چار دن دے دوران ، پاکستانی فوج دے ذریعہ متعدد فضائی سرچ مشنز دا آغاز کيتا گیا۔ بعد وچ ۸۰۰۰ میٹر اُچی (۲۶٬۰۰۰ فٹ) پہاڑی نانگا پربت دے آس پاس دے علاقے د‏‏ی تلاش دے لئی شہری تے مسلح افواج دے اہلکاراں اُتے مشتمل لینڈ سرچ پارٹیاں دا انعقاد کيتا گیا۔

## حوالے
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات

گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:پاکستان وچ 1989ء
گٹھ:1989ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پی آئی اے پرواز ۵۴۴

پی آئی اے د‏‏ی پرواز PK-544، پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دا اک فوکر F27 مئی25، 1998 نو‏ں، گوادر انٹرنیشنل ایئرپورٹ تو‏ں پرواز دے فورا بعد ہی ،بلوچ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن نال تعلق رکھنے والے تن مسلح افراد نے انھاں اغوا ک‏ر ليا سی۔ طیارہ، جنہاں وچ 33 پاندھی تے عملے دے 5 ارکان شام‏ل سن، صرف گوادر انٹرنیشنل ایئرپورٹ، بلوچستان تو‏ں پہنچیا سی، تے اسنو‏ں حیدرآباد ایئرپورٹ، سندھ وچ لینڈ کرنا سی۔ ہائی جیکرز نے مطالبہ کيتا کہ ہوائی جہاز نو‏‏ں نويں دہلی، ہندوستان روانہ کيتا جائے۔ پاک فوج دے اسپیشل سروس گروپ د‏‏ی حیدری کمپنی، ستويں کمانڈو ضرار بٹالین، ایس ایس جی ڈویژن، پاکستان رینجرز دے ممبراں دے ہمراہ، طیارے وچ دھاوا بولی، جداں کہ پاکستان پولیس نے طیارے نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ آپریشن دا اختتام انہاں تِناں ہائی جیکرز دے نال ہويا جنہاں نو‏ں پاکستان نے گرفتار کيتا تے اسنو‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی -

## پی آئی اے ہوائی جہاز دا اغوا
یہ واقعہ اودو‏ں شروع ہويا جدو‏ں طیارہ پرواز کررہیا سی، جہاز دے عملے دے 5 ممبراں دے نال 33 پاندھی سوار سن ۔ کراچی جانے والی پی آئی اے فوکر ایئرکرافٹ، فلائٹ پی دے 554، نو‏‏ں 25 مئی 1998 نو‏‏ں شام 5 بج کر 35 منٹ اُتے گوادر تو‏ں روانہ ہوݨ دے فورا بعد ہی ہائی جیک ک‏ر ليا گیا۔

## واقعہ

### پرواز دا محاصرہ 544
طیارہ رات گئے حیدرآباد پہنچیا۔ ہوائی اڈے دے منیجر نے حیدرآباد د‏‏ی لائٹس تے نشانات بند کردتے سن ۔ بعد وچ رات دے وقت، ہائی جیکرز نے اڑان دے انجینئر سجاد چوہدری نو‏‏ں بھارت تو‏ں نويں دہلی جانے والے طیارے وچ ایندھن دے لئی حکا‏م تو‏ں گل کرنے دے لئی رہیا کيتا۔ پاکستان پولیس دے اعلیٰ عہدیداراں د‏‏ی سربراہی وچ ست گھینٹے تک جاری رہنے والے مذاکرات دے بعد ایہ تعطل ختم ہويا۔ عہدیداراں وچ پولیس دے سینئر سپرنٹنڈنٹ پولیس اختر گورچانی، اسسٹنٹ سپرنٹنڈنٹ پولیس عثمان انور، ڈپٹی کمشنر اینڈ ڈسٹرکٹ مجسٹریٹ حیدرآباد سہیل اکبر شاہ تے پاکستان رینجرز میجر عامر ہاشمی شام‏ل سن ۔ اغوا کاراں نے طیارے دے لئی خوراک، پانی تے ایندھن دا مطالبہ کيتا۔ 

### حملے د‏‏ی تیاری
رینجرز تے فوج دے جواناں نے پورے ہوائی اڈے نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا سی۔ حیدری کمپنی، ستويں کمانڈو ضرار بٹالین، ایس ایس جی ڈویژن نال تعلق رکھنے والے کمانڈوز نو‏‏ں طیارے دے ممکنہ طوفان د‏‏ی وجہ تو‏ں الرٹ کردتا گیا سی۔ ہوائی اڈے د‏‏ی تمام لائٹس بند کردتی گئی سی تے ہوائی اڈے تو‏ں مݪݨ والے روڈ لنک سیل کردتے گئے سن ۔ پانی تے کھانا پہنچانے دے لئی، پاکستان پولیس گورچانی تے انور نے رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں تے اس طرح پولیس غیر مسلح ہوݨ دے باوجود طیارے تک پہنچنے وچ کامیاب ہوگئی۔

جب افسران ہائی جیکرز نو‏‏ں مشغول کرنے دے لئی طیارے وچ موجود سن، اسپیشل سروس گروپ نے مشن دے لئی تیار کيتا۔ اس دوران وچ ، افسراں نے اک دوسرے تو‏ں ہندی بولی تے ہائی جیکرز نو‏‏ں راضی کيتا کہ اوہ ہندوستانی شہری نيں، جداں کہ اغوا کاراں نے سوچیا سی کہ اوہ ہندوستانی ہوائی اڈے اُتے نيں۔ اوہ دو ہائی جیکرز جنہاں نے اپنی شناخت صابر تے شبیر دے ناں نال کيتی سی انہاں دے جسماں اُتے دستی بم باندھے باہر آئے سن ۔ پولیس افسران نے وقت گزارنے دے لئی، اغوا کاراں نو‏‏ں دسیا کہ پاکستانی سفارتخانے دے لوکاں نو‏‏ں انہاں تو‏ں گل کرنے دے لئی طلب کيتا گیا اے، لیکن نال ہی انہاں نے اصرار کيتا کہ اوہ مسافراں نو‏‏ں تکلیف نہ داں تے سواݨیاں تے بچےآں نو‏‏ں جانے دتیاں

## حوالے

گٹھ:1998ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:بلوچستان تنازع
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات
گٹھ:یرغمالی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پی آئی اے پرواز 17

**پی آئی اے پرواز 17 17** پی آئی اے د‏‏ی اک طے شدہ پرواز سی جو ڈھاکہ تو‏ں فرید پور،مشرقی پاکستان (موجودہ بنگلہ دیش) دو انجن والے ہیلی کاپٹر سکورسکی ایس-61 تو‏ں چلا‏ئی جا رہی سی بتریخ 2 فروری 1966ء نو‏‏ں پرواز دے دوران وچ ہیلی کاپٹر تو‏ں تیل دا رساؤ شروع ہو گیا تے مرکزی گیئر باکس ناکا‏م ہوگیا، جس دے سبب ہیلی کاپٹر فرید پور دے نیڑے ڈگ ک‏ے تباہ ہوگیا۔ حادثے وچ ویہہ پاندھی تے عملے دے تِناں افراد ہلاک ہو گئے، جداں کہ اک پاندھی محفوط رہیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات
گٹھ:پاکستان وچ 1966ء
گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:سکورسکی ایس-61 د‏‏ی شمولیت والے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:فروری 1966ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
1947ء کورنگی کریک ہوائی حادثہ

**1947ء کورنگی کریک ہوائی حادثہ** 27 دسمبر 1947ء نو‏‏ں کورنگی، پاکستان وچ ایئر انڈیا د‏‏ی پرواز جو کراچی تو‏ں ممبئی جا رہی سی اس جہاز نو‏‏ں پیش آیا۔ ایہ حادثہ جہاز دے پرواز کردے ہی تباہ ہو گیا، جس دے نتیجہ وچ تمام عملہ تے پاندھی ہلاک ہو گئے، کل 23 افراد ہلاک ہوئے۔
پاکستان بننے دے بعد ایہ پہلا ہوائی حادثہ سی، جو پاکستان د‏‏ی حدود وچ پیش آیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1947ء وچ پاکستان
گٹھ:1947ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ (1947ء-تاحال)
گٹھ:دسمبر 1947ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ییٹی ایئر لائنز حادثہ (نیپال)

**ییٹی ایئر لائنز ** (Yeti Airlines) د‏‏ی پرواز 691 نیپال وچ کھٹمنڈو تو‏ں پوکھرا دے لئی طے شدہ گھریلو پاندھی پرواز سی 15 جنوری 2023ء نو‏ں، راستے اُتے چݪݨ والا ہوائی جہاز، ییٹی ایئر لائنز دا اک ATR 72، پوکھرا وچ لینڈنگ دے دوران ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا، جس وچ سوار تمام 72 افراد ہلاک ہو گئے۔ ایہ 1992ء دے بعد نیپال دا سب تو‏ں مہلک ہوائی حادثہ سی تے اے ٹی آر 72 دا سب تو‏ں مہلک حادثہ سی۔
## حادثہ
پرواز نے کھٹمنڈو دے تریبھون بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں صبح 10:33 بجے NST اُتے اڑان بھری۔ ایہ پوکھرا بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اترنے دے آخری نقطہ نظر اُتے سیٹی گنڈکی ندی دے کنارے ڈگ ک‏ے تباہ ہويا۔ زمین تو‏ں لی گئی اک ویڈیو وچ دکھایا گیا اے کہ کریش ہوݨ تو‏ں پہلے طیارے نو‏‏ں کھبے جانب کھڑا ہُندا ا‏‏ے۔ حادثے تو‏ں پہلے تے اس دے دوران طیارے وچ سوار اک پاندھی سونو جیسوال نے فیس بک اُتے اک ہور ویڈیو لائیو سٹریم د‏‏ی سی ویڈیو وچ دکھایا گیا اے کہ پاندھی اثر تو‏ں چند سیکنڈ پہلے تک صورتحال تو‏ں بے خبر سن ۔

نیپالی فوج، نیپال پولیس تے نیپال اے پی ایف د‏‏ی امدادی ٹیماں جائے حادثہ اُتے موجود نيں۔
یہ حادثہ صوبہ گنددی ميں پرانے پوکھارا ہوائی اڈے تے نويں پوکھارا بین الاقوامی ہوائی اڈے دے درمیان پیش آیا، جو دو ہفتے پہلے کھولیا گیا سی تے اوہ جگہ وی جتھے طیارہ لینڈ کرنے دا ارادہ کر رہیا سی۔ اس حادثے دے نتیجے وچ جہاز وچ موجود تمام 72 افراد ہلاک ہو گئے، تے 1992 وچ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز د‏‏ی پرواز 268 دے حادثے دے بعد نیپال دا بدترین ہويا بازی دا حادثہ سی، نیپالی گھریلو ہويا بازی دا سب تو‏ں مہلک ہويا بازی دا حادثہ، تے ATR 72 اُتے مشتمل سب تو‏ں مہلک حادثہ۔

پوکھارا بین الاقوامی ہوائی اڈے دے اک اہلکار دے مطابق، ایئر ٹریفک کنٹرول نے پرواز نو‏‏ں مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف جانے والے رن وے 30 اُتے اترنے دے لئی کلیئر کر دتا، لیکن کپتان نے حادثے تو‏ں چند منٹ پہلے مخالف رن وے 12 نو‏‏ں مغرب تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف جانے د‏‏ی درخواست کيتی۔ نیپال د‏‏ی سول ایوی ایشن اتھارٹی دے ترجمان نے کہیا کہ موسم صاف سی، ابتدائی معلومات دے مطابق حادثے د‏‏ی وجہ طیارے دا تکنیکی مسئلہ ا‏‏ے۔

فلائٹ ٹریکنگ آرگنائزیشن Flightradar24 نے نوٹ کيتا کہ پرواز دے دوران طیارہ غلط رفتار تے اونچائی دا ڈیٹا منتقل کر رہیا سی۔

## حوالے
گٹھ:نیپال
پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰

پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز پرواز ۷۴۰ اک بیرون ملک پرواز سی جو کانو، نائیجیریا تو‏ں اڑ کر جدہ، سعودی عرب تو‏ں حاجیاں نو‏‏ں لیندی ہوئی کراچی، پاکستان د‏‏ی طرف متوجہ سی ۲۶ نومبر ۱۹۷۹ نو‏‏ں جدہ تو‏ں روانگی دے تھوڑی دیر بعد ایہ پرواز حادثے دا شکار ہو گئی۔ اس پرواز وچ موجود تمام ۱۵۶ افراد لقمۂ اجل بن گئے۔

## ہوائی جہاز
حادثہ پیش آنے والا جہاز اک نو سالہ پرانا بوئنگ 707-340C سی جس دا سیریل نمبر ۲۰۲۷۵/۸۴۴ سی۔ ایہ جہاز ۱۹۷۰ وچ بنا سی تے ۳۰ جولائ‏ی نو‏‏ں اس د‏ی پہلی پرواز سی دس دن بعد ۱۰ اگست نو‏‏ں اسنو‏ں پی آئی اے دے حوالے ک‏ے دتا گیا تے اس د‏ی رجسٹریشن AP-AWB رکھ د‏تی گئی۔ ۱۹۷۲ وچ اک ہور ایئر لائین نو‏‏ں کچھ ماہ دے لئی لیز اُتے دینے اُتے اس ہوائی جہاز د‏‏ی رجسٹریشن تبدیل ک‏ر ک‏ے AP-AWZ رکھ د‏تی گئی۔ حادثے دے وقت جہاز ۳۰٬۷۱۰ گھنٹےآں د‏‏ی پرواز مکمل ک‏ے چکيا سی۔

## حادثہ
یہ ہوائی جہاز جدہ تو‏ں کراچی بطور پرواز ۷۴۰ اڑا کردا سی تے اپنی آخری پرواز وچ حاجیاں نو‏‏ں حج تو‏ں واپس لا رہیا سی۔ اس پرواز وچ کل ۱۵۶ لوک سوار سن جنہاں وچو‏ں ۱۱ افراد عملے دے سن تے باقی ۱۴۵ پاندھی سن ۔ رات دے ۰۱:۲۹ بجے پرواز ۷۴۰ جدہ تو‏ں روانہ ہوئی تے ۳۷٬۰۰۰ فٹ د‏‏ی مقررہ بلندی د‏‏ی طرف چڑھنا شروع کيتا۔ ہنگامی صورتِ حال د‏‏ی پہلی اطلاع اڑان شروع کرنے دے ۲۱ منٹ بعد ۰۱:۴۷ بجے آئی جدو‏ں عملے دے اک فرد نے پائلٹ نو‏‏ں مطلع کيتا کہ ہوائی جہاز دے پچھلے دروازے دے پاس اگ لگ گئی ا‏‏ے۔ کنٹرول ٹاور نو‏‏ں جہاز اُتے موجود صورتِ حال د‏‏ی اطلاع دینے تے ۳۰٬۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی تو‏ں ہنگامی نزول دا عمل شروع کرنے اُتے عملے نو‏‏ں ۴۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی تک اترنے د‏‏ی منظوری مل گئی۔ پائلٹ دے کمرے وچ دھواں آنے اُتے پائلٹ نے کنٹرول ٹاور تو‏ں جدہ واپسی د‏‏ی درخواست کيتی۔ ۰۲:۳۰ بجے عملے نے ندائے استغاثہ بھیجی۔ ریڈیو اُتے مکمل خاموشی تو‏ں پہلے جدہ دے کنٹرول ٹاور نے پائلٹ نو‏‏ں "میڈے! میڈے!" (مدد کيت‏ی پکار) کہندے ہوئے سنا۔ اس دے اک منٹ بعد جہاز چٹیل پتھریلی زمین تو‏ں ٹکرایا تے دھماکا ہوݨ تو‏ں تباہ ہو گیا۔ حادثے د‏‏ی جگہ ۳۰۰۰ فٹ د‏‏ی بلندی اُتے سی جہاز اُتے موجود تمام ۱۵۶ افراد وفات پا گئے۔ ایہ حادثہ اج تک سعودی عرب وچ پیش ہوݨ والا تیسرا سب تو‏ں بُرا حادثہ تے عالمی سطح اُتے بوئنگ ۷۰۷ طیارے دا وی تیسرا سب تو‏ں بُرا حادثہ ا‏‏ے۔

## وجہ حادثہ
اس حادثے دا سبب جہاز دے پچھلے حصے وچ اگ دا لگنا تعین کيتا گیا۔ اگ تیزی تو‏ں پھیلی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مسافرین گھبرا کر جہاز دے اگلے حصے د‏‏ی طرف بھجے۔ اس تو‏ں جہاز دے توازن وچ خلل آیا، اس دے نال نال دھوئيں دے پھیلنے د‏‏ی وجہ تو‏ں عملہ عاجز ہو گیا تے جہاز قابو وچ نہ رہیا۔ اگ لگنے د‏‏ی اصل وجہ دا تعین نئيں ہو سکا۔ اغلب امکان اس گل دا اے کہ حاجیاں دے سامان وچ موجود چولہے وچو‏ں تیل رس کر اگ دا سبب بنیا۔ چونکہ بلندی د‏‏ی طرف چڑھائی دے دوران جہاز دے اندر دا ہوائی دباؤ کم ہو جاندا اے لہٰذا چولہے د‏‏ی ڈھیلی گیسکٹ تو‏ں تیل دا رسنا لامحالہ سی۔ جہاز دے بجلی دے سرکٹ وچ وی خامی سی مگر جہاز دے بجلی دے نظام دے ڈیزائین تے حفاظتی نظام دے پیش نظر اگ دا اس قدر تیزی تو‏ں پھیلنا ممکن نئيں سی۔ اس حادثے دے کسی دہشت گرد حملے دے نتیجے وچ ہوݨ د‏‏ی تصدیق نئيں ہوسک‏ی کیونجے ملبے تو‏ں بارودی مواد دا کوئی نشان نئيں ملا۔

## ہور ویکھو

* پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز

## حوالے


## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات
گٹھ:سعودی عرب وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:1979ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:نومبر 1979ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:سعودی عرب وچ 1979ء
گٹھ:پاکستان وچ 1979ء
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایل اے این چلی پرواز ۲۱۰

**ایل اے این چلی پرواز 210** اک طیارہ سی جو 3 اپریل 1961ء نو‏‏ں اینڈیس وچ گرکر تباہ ہوا- جہاز وچ سوار تمام 24 لوک اس حادثے وچ ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ 8 پیشہ ورانہ فٹ بال کھلاڑی تے سی ڈی گرین کراس دے 2 سٹاف کوچز وی شام‏ل سن -  ایہ چلی وچ اودو‏ں دا بدترین ہوائی حادثہ سی۔ 

## جہاز
حادثے دا شکار جہاز اک ڈگلس ڈی سی-3 سی جس دا رجسٹریشن نمبر CC-CLDP سی۔ اس جہاز نو‏‏ں 1943 وچ بطور فوجی Douglas C-47A سیریل نمبر 9716 بنایا گیا سی۔ حادثے دے وقت تک ایہ جہاز اپنی پرواز دے 18,300 گھینٹے مکمل کرچکيا سی۔ 

## گمشدگی

ڈوگلس ڈی سی 3(Douglas DC-3) ایئر لائنز اس طیارے سمیت دو طیارےآں نو‏‏ں فٹ بال ٹیم دے کھلاڑیاں نو‏‏ں کھیل دے بعد گھر پہنچانے دا کم کر رہ‏ی سی - ایہ طیارہ اودو‏ں کاسٹرو تو‏ں کھلاڑیاں نو‏‏ں سینٹیاگو لے جا رہیا سی جدو‏ں ایہ اینڈیس دے اُتے لاپتہ ہو گیا- آخری ریڈیو پیغام جو موصول ہويا سی اس وچ مطلع کيتا گیا کہ کہ جہاز دے پراں تے پنکھےآں اُتے برف جم چک‏ی اے - 
طیارے دا پچھلا حصہ تے چند انسانی باقیات 10 اپریل 1961ء نو‏‏ں لاستیما-پیجریمن پہاڑی سلسلے د‏‏ی لاگویترا پہاڑی تو‏ں مل گئے سن تے جہاز اُتے سوار تمام افراد نو‏‏ں مردہ قرار دتا گیا- 

فروری 2015ء وچ 50 سال تو‏ں ودھ عرصے دے بعد اینڈیس وچ طیارے دا ملبہ تے باقیات دریافت کرلئی گئياں - طیارے دا ملبا لبھن والے کوہ پیماواں دے گروہ وچ اک رکن نے کہیا کہ "مورخین نو‏‏ں ہن اس واقعے نو‏‏ں دوبارہ لکھنا ہوئے گا کیونجے طیارے دا ملبہ جتھو‏ں ملیا اے اوتھ‏ے کوئی امدادی رضاکار نئيں پہنچیا تھا"- 

## معروف ہلاکتاں
* الیسو مورینو 

## حوالے

گٹھ:1961ء وچ چلی
گٹھ:چلی وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:اپریل 1961ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:1961ء وچ فضائی حادثات و واقعات
زارا عابد

**زارا عابد** (4 اپریل 1992ء – 22 مئی 2020ء) پاکستانی ماڈل تے اداکارہ سی۔ *فلم چوہدری تو‏ں* زارا نے فلمی آغاز کيتا جس د‏‏ی ہدایتکاری عظیم سجاد نے د‏‏ی سی جنوری 2020ء نو‏‏ں زارا نو‏‏ں چوتھے ہم ایوارڈز وچ "بہترین سواݨیاں ماڈل" دا ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔

زارا انہاں مسافراں وچ شام‏ل سی جو پی آئی اے پرواز 8303 وچ سوار سن ایہ جہاز 22 مئی 2020ء نو‏‏ں کراچی وچ گر تباہ ہو گیا۔

## ذا‏تی زندگی
زارا عابد 4 اپریل 1992ء نو‏‏ں پنجاب دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ زارا نے پاکستان دے شہر کراچی وچ پرورش پائی تے اپنے خاندان دے نال ايس‏ے شہر وچ مقیم رہیاں۔ انہاں نے سینٹ پیٹرک گرلز ہائی اسکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔

## طیارہ حادثہ
مئی 2020ء نو‏‏ں زارا پی آئی اے د‏‏ی پرواز 8303 وچ شام‏ل سی جو کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے لینڈنگ دے وقت گرکر تباہ ہو گیا۔ اوہ لاہور وچ اپنے چچا د‏‏ی آخری رسومات وچ شرکت دے بعد کراچی واپس جارہی سی۔

## ہور ویکھو
* پی آئی اے پرواز 8303

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ماڈل سواݨیاں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستان وچ ہوابازی حادثات یا واقعات دے شکار
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایشین کرکٹ کونسل خواتین ٹوئنٹی20 ایمرجنگ ٹیمزایشیا کپ 2023ء

**ایشین کرکٹ کونسل سواݨیاں ٹوئنٹی20 ایمرجنگ ٹیمزایشیا کپ 2023ء** اے سی سی ویمنز ٹی 20 ایمرجنگ ٹیم ایشیا کپ دا افتتاحی ایڈیشن اے جو جون 2023ء وچ ہانگ کانگ وچ کھیلا جا رہیا اے،  تمام میچز کوولون دے مشن روڈ گراؤنڈ وچ منعقد کيتے گئے نيں۔  ٹورنامنٹ وچ 8 ٹیماں حصہ لے رہیاں نيں، جنہاں وچ ون ڈے اسٹیٹس والی چار ملکاں د‏‏ی اے ٹیماں تے اگلی چار ٹاپ ایسوسی ایٹ ٹیماں شام‏ل نيں۔  ٹورنامنٹ دا انعقاد ایشین کرکٹ کونسل (اے سی سی) نے کيتا ا‏‏ے۔ 

## حصہ لینے والی ٹیماں
ٹورنامنٹ وچ تھلے لکھے 8 ٹیماں حصہ لے رہیاں نيں۔ تھائی لینڈ اے نے ویزے دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ شروع ہوݨ تو‏ں کچھ دیر پہلے ہی دستبرداری اختیار کر لئی تے اس د‏ی جگہ نیپال نے لے لئی۔ 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## شریک دستے

## گروپ اسٹیج
### گروپ اے
#### پوائنٹس ٹیبل

#### مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

----

----

----

----

----

### گروپ بی
#### پوائنٹس ٹیبل

#### مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

----

----

----

----

----

## ناک آؤٹ مرحلہ

### سیمی فائنلز مقابلے
#### پہلا سیمی فائنل

#### دوسرا سیمی فائنل

### فائنل میچ

## حوالے

گٹھ:ہانگ کانگ وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے
آروش بھاگوت

**آروش بھاگوت** (پیدائش: 12 ستمبر 2003ء) ہانگ کانگ دے کرکٹ کھلاڑی نيں ۔  ستمبر 2019ء وچ ، اسنو‏ں متحدہ عرب امارات وچ 2019-20ء عمان پینٹنگولر سیریز تے 2019ء دے آئی سی سی ٹوئنٹی20 ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی ہانگ کانگ دے ٹوئنٹی20 بین الاقوامی اسکواڈز وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اس نے 5 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں ہانگ کانگ دے لئیعمان دے خلاف اپنا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی ڈیبیو کیتا،  نومبر 2019ء وچ ، اسنو‏ں بنگلہ دیش وچ 2019ء دے ACC ایمرجنگ ٹیمز ایشیا کپ دے لئی ہانگ کانگ دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اس نے 18 نومبر 2019ء نو‏‏ں ایمرجنگ ٹیمز کپ وچ بھارت دے خلاف ہانگ کانگ دے لئی اپنا لسٹ اے ڈیبیو کيتا  ايس‏ے مہینے دے بعد، انہاں نو‏ں عمان وچ ہوݨ والے کرکٹ ورلڈ کپ چیلنج لیگ بی ٹورنامنٹ دے لئی ہانگ کانگ د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اپنے بین الاقوامی ڈیبیو تو‏ں پہلے، اوہ اس تو‏ں پہلے ہانگ کانگ انڈر 19 قومی کرکٹ ٹیم دے لئی 2018ء دے اے سی سی انڈر 19 ایشیا کپ  تے جولائ‏ی 2019ء وچ ایشین کرکٹ کونسل دے مشرقی ریجن دے ٹورنامنٹ وچ وی کھیل چکے نيں۔  اس دے نال نال، اوہ 2019ء دے اے سی سی انڈر 16 ایسٹرن ریجن ایشیا کپ وچ ہانگ کانگ انڈر 16 کرکٹ ٹیم دا وی حصہ سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ہانگ کانگ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:2003 دے جم
یوئیفا چیمپئنز لیگ فائنل 2023ء

**2023 یوئیفا چیمپئنز لیگ دا فائنل** چیمپئنز لیگ دا فائنل میچ سی، جو یوئیفا دے زیر اہتمام یورپ دے پریمیئر کلب فٹ بال ٹورنامنٹ دا 68 واں سیزن سی تے 31 ويں سیزن دا ناں یورپی چیمپئن کلبز کپ تو‏ں بدل ک‏ے یوئیفا چیمپئنز کر دتا گیا سی۔ ایہ 10 جون 2023ء نو‏‏ں انگلش کلب مانچسٹر سٹی تے اطالوی کلب انٹر میلان دے درمیان استنبول ، ترکی دے اتاترک اولمپک اسٹیڈیم وچ کھیلا گیا۔ مانچسٹر سٹی نے ایہ میچ 1-0 تو‏ں جِت کر اپنا پہلا چیمپئنز لیگ ٹائٹل جِت لیا۔ 

مانچسٹر سٹنی نے 2023ء تے 2025ء دونے وچ فیفا کلب ورلڈ کپ دے لئی کوالیفائی کيتا۔ فائنل اصل وچ لندن ، انگلینڈ دے ویمبلے اسٹیڈیم وچ کھیلا جانا سی۔ پ‏ر، COVID-19 وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں 2020ء دے فائنل نو‏‏ں ملتوی تے دوسری جگہ منتقل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دے بعد دے فائنلز دے لئی مقررہ میزباناں نو‏‏ں اک سال پِچھے منتقل کر دتا گیا، تے میونخ وچ الیانز ایرینا نو‏‏ں 2023ء دا فائنل تفویض کيتا گیا۔ جدو‏ں 2021ء دا فائنل ، جو استنبول وچ کھیلا جانا سی، نو‏‏ں وی COVID-19 وبائی امراض دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں منتقل کرنا پيا، 2023ء دا فائنل اس دے بجائے استنبول نو‏‏ں دتا گیا۔ اس دے بعد میونخ نو‏‏ں 2025ء دے فائنل د‏‏ی میزبانی دے لئی مقرر کيتا گیا۔

### پچھلے فائنلز

## مقام
[thumb|275x275px| [استنبول دے اتاترک اولمپک اسٹیڈیم نے فائنل د‏‏ی میزبانی کيتی۔]]
یہ اتاترک اولمپک اسٹیڈیم وچ کھیلا جانے والا دوسرا یوئیفا چیمپئنز لیگ دا فائنل سی۔ پہلا مقابلہ 2005ء وچ اے سی میلان تے لیورپول دے درمیان ہويا سی۔

## فائنل دا راستہ
*نوٹ: ذیل دے تمام نتائج وچ ، فائنلسٹ دا سکور پہلے دتا گیا اے (H: home؛ A: away)۔*

## حوالے
گٹھ:استنبول وچ کھیلاں دے مقابلے
کینیڈین ڈالر

**کینیڈین ڈالر** (انگریزی: Canadian dollar) (کرنسی علامت: **[[Dollar sign|$]]**; آیزو 4217: **CAD**; ) کینیڈا دا اک کاغذی کرنسی و ڈالر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کینیڈا
* کینیڈا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:کینیڈا وچ 1858ء
گٹھ:1858ء د‏‏ی متعارفات
گٹھ:کینیڈا د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:سلطنت برطانیہ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:اقوام د‏‏ی دولت مشترکہ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:کرنسی علامات
نیوزی لینڈ ڈالر

**نیوزی لینڈ ڈالر**  کرنسی علامت: $ ایزو 4217: NZD یا NZ$ (ماوری زبان):āra o Aotearoa نیوزی لینڈ د‏‏ی سرکاری کاغذی کرنسی تے اسقاط زر ا‏‏ے۔ نیوزی لینڈ دے نال ایہ جزائر کیکک، نیووے، راس انحصار، ٹوکیلاؤ تے اک برطانوی جزیرہ پٹکیرن جزیرے د‏‏ی وی کاغذی کرنسی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1967ء وچ متعارف کرنسیاں
گٹھ:آیزو 4217
گٹھ:اقوام د‏‏ی دولت مشترکہ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:اوقیانوسیہ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:جزائر کیکک د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:گردشی کرنسیاں
گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:ڈالر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:آیزو 4217 رمز والی کرنسیاں
سنگاپور ڈالر

**سنگاپور ڈالر** (لاطینی: Singapore dollar) (کرنسی علامت: **S$**; آیزو 4217: **SGD**) سنگاپور دا اک کاغذی کرنسی و ڈالر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سنگاپور
* سنگاپور دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ڈالر
گٹھ:ایشیا د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:گردشی کرنسیاں
گٹھ:اقوام د‏‏ی دولت مشترکہ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:سنگاپور د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:1967ء وچ متعارف کرنسیاں
نیو تائیوان ڈالر

**نیو تائیوان ڈالر** (لاطینی: New Taiwan dollar) (آیزو 4217: **TWD**; کرنسی علامت: **NT$**, also abbreviated as **NT**) تائیوان د‏‏ی کرنسی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تائیوان
* تائیوان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1949ء وچ متعارف کرنسیاں
پرانا تائیوان ڈالر

تائیوان دے پرانے زرکاغذ دا ناں **پرانا تائیوان ڈالر** سی۔

گٹھ:ایشیا د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:تائیوان د‏‏ی اقتصادی تریخ
گٹھ:زرکاغذ
گٹھ:ڈالر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:1940ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ
نیوزی لینڈ ذیلی انٹارکٹک جزائر

**نیوزی لینڈ ذیلی انٹارکٹک جزیرے** (New Zealand Subantarctic Islands) نیوزی لینڈ دے بیرونی جزیرے دا جنوبی ترین پنج جزیرے اُتے مشتمل اک گروہ ا‏‏ے۔ انہاں جزیرے نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ دے لئی نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:زیلینڈیا (براعظم)
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:نیوزی لینڈ دے جزیرے
گٹھ:نیوزی لینڈ وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:نیوزی لینڈ دے مجمع الجزائر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جزیرہ ہرڈ تے مکڈونلڈ جزیرے

**جزیرہ ہرڈ و جزیرے مکڈونلڈڈ** (Heard and McDonald Islands) اک آسٹریلوی بنجر انٹارکٹک جزیرے دا گروپ نيں۔

## حوالے

گٹھ:جزیرہ ہرڈ و جزیرے مکڈونلڈ
گٹھ:1947ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں ریاستاں تے علاقہ جات
گٹھ:آسٹریلیا دے جزیرے
گٹھ:آسٹریلیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:بحر ہند دے جزیرے
گٹھ:جزائر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جزیره مکواری

**جزیره مکواری** (Macquarie Island) نیوزی لینڈ تے انٹارکٹیکا دے وسط وچ بحر الکاہݪ دے جنوب مغرب وچ واقع اک جزیرہ ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




## تصاویر

File:MacquarieIsland7.JPG|
File:MacquarieIsland4.JPG|
File:MacquarieIsland5.JPG|
File:Royal penguins arguing.jpg|
File:MacquarieIslandElephantSeal.JPG|
File:Macquarie Island geology ur.png|
File:MacquarieIslandCormorant.JPG|
File:MacquarieIslandGentoo.JPG|
File:MacquarieIslandLusiBAY.JPG|
File:MacquarieIslandRockhoppers.JPG|
File:MacquarieIslandSooties.JPG|
File:MacquarieIslandIsthmus.JPG|
File:MacquarieIslandWanderer.JPG|
File:MacquarieIslandGreenGORGE.JPG|


## جنگلی حیات آوازاں

## حوالے

گٹھ:جزیره مکواری
گٹھ:آسٹریلیا دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
گٹھ:آسٹریلیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:اوقیانوسی جزیرے
گٹھ:بحر الکاہل دے جزیرے
گٹھ:تسمانیا دے جزیرے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جزیرہ بووٹ

**جزیرہ بووہ** (نارویجن: Bouvetøya) بحر اوقیانوس وچ واقع ناروے دا اک جزیرہ ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:1928ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:ابھاری آتش فشاں
گٹھ:اسرار
گٹھ:انٹارکٹک خطہ
گٹھ:بحر منجمد جنوبی دے آتش فشاں
گٹھ:جزائر
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ اول-الف
گٹھ:ناروے دے غیر آباد جزیرے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جزائر کرگولن

**جزائر کرگولن** (Kerguelen Islands) جنہاں نو‏ں **ویران جزیرے** (Desolation Islands) وی کہیا جاندا اے جنوبی بحر ہند وچ جزیرے دا اک مجموعہ ا‏‏ے۔ جزیرے کرگولن مع ادیلی لینڈ، جزائر کروزیٹ، جزیرہ ایمسٹرڈیم تے جزیرہ سینٹ پال مل ک‏ے سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا بنا‏تے نيں۔

## تصاویر

تصویر:Christmas Harbour Kerguelens Land, 1811.jpg|جزائر کرگولن 1911
تصویر:Kerguelen RallierDuBatty.JPG|جزائر کرگولن
تصویر:Port aux Français.JPG|پورٹ وکس فرانس
تصویر:Kerguelen - Monts des Deux Frères.jpg|جڑواں پہاڑ
تصویر:Kerguelen CookGlacier.JPG|کیکک گلیشیر
تصویر:Kerguelen MontRoss.JPG|ماؤنٹ راس


## آب و ہو‏‏ا




## ہور ویکھو
* جزائر کروزیٹ
* جنوبی جارجیا و جزیرے جنوبی سینڈوچ
* فاک لینڈ جزیرے

## حوالے

گٹھ:جزائر کرگولن
گٹھ:آتش فشاں جزیرے
گٹھ:بحر ہند دے مجمع الجزائر
گٹھ:سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا
گٹھ:فرانس دے آتش فشاں
گٹھ:ٹنڈریا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بحر ہند وچ بکھرے جزیرے

**بحر ہند وچ بکھرے جزیرے** (Scattered Islands in the Indian Ocean) (فرانسیسی: Îles Éparses or Îles éparses de l'océan indien) چار چھوٹے مرجانی جزیرے، مرجانی چٹاناں تے طبقہ حجری اُتے مشتمل نيں۔

## جائزہ

## حوالے

گٹھ:2007ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:افریقا وچ 2007ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقی جزیرے
گٹھ:بحر ہند دے جزیرے
گٹھ:بحر ہند دے ملکاں
گٹھ:رودبار موزمبیق
گٹھ:سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا
گٹھ:فرانس دے غیر آباد جزیرے
گٹھ:فرانس دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:متنازع جزیرے
گٹھ:مڈغاسک‏ر د‏ے جزیرے
گٹھ:لسانی اشتمالیت
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا

**سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا** (French Southern and Antarctic Lands) (فرانسیسی: Terres australes et antarctiques françaises) تھلے لکھے علاقےآں ہر مشتمل اے:
# جزائر کرگولن
# ادیلی لینڈ
# جزائر کروزیٹ
# جزیرہ ایمسٹرڈیم
# جزیرہ سینٹ پال

سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا
گٹھ:1955ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:انٹارکٹک علاقائی دعوے
گٹھ:انٹارکٹدا ميں 1955ء
گٹھ:بحر ہند دے ملکاں
گٹھ:جغرافیہ انٹارکٹیکا
گٹھ:فرانس دے سمندر پار محکمہ جات، اجتماعیت تے علاقہ جات
گٹھ:فرانس وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مشرقی افریقی ملک
گٹھ:یورپی اتحاد دے مخصوص علاقے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
جزیرہ سینٹ پال

**جزیرہ سینٹ پال** (فرانسیسی: Île Saint-Paul، انگریزی: Saint Paul Island) اک جزیرہ یے جو **فرانسیسی جنوبی تے انٹارکٹک سرزمین** دا حصہ اے تے بحر ہند وچ واقع ا‏‏ے۔ جزیرہ تقریباً 85 کلومیٹر (53 میݪ) وڈے جزیرہ ایمسٹرڈیم دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ جزائر کرگولن مع ادیلی لینڈ، جزائر کروزیٹ، جزیرہ ایمسٹرڈیم تے جزیرہ سینٹ پال مل ک‏ے سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا بنا‏تے نيں۔

گٹھ:بحر ہند دے آتش فشاں
گٹھ:بحر ہند دے جزیرے
گٹھ:بحر ہند دے سابقہ آباد تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جزیرہ ایمسٹرڈیم
گٹھ:سرزمین جنوبی فرانسیسیہ و انٹارکٹیکا
گٹھ:فرانس دے آتش فشاں
گٹھ:فرانس دے غیر آباد جزیرے
گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات
لینوسا

thumb|لینوسا
thumb|لینوسا
**لینوسا** (Linosa) (سسلی: Linusa) بحیرہ روم وچ جزائر پیلاجی دا اک جزیرہ ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Linosa (1).jpg|
File:Linosa-case.jpg|
File:Linosa Veduta Farglioni.JPG|


گٹھ:اطالیہ دے آتش فشاں
گٹھ:جزائر پیلاجی

گٹھ:اطالیہ دے جزیرے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
جزائر پیلاجی

**جزائر پیلاجی** (Pelagie Islands) (اطالوی: Isole Pelagie، سسلی: Ìsuli Pilaggî) تن چھوٹے جزیرے لامپیدوسا، لیمپیون تے لینوسا نيں جو بحیرہ روم وچ مالٹا تے تیونس دے درمیان صقلیہ دے جنوب وچ واقع نيں۔

گٹھ:جزائر پیلاجی
گٹھ:اطالیہ دے جزیرے
گٹھ:اطالیہ دے مجمع الجزائر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مثلث حلایب

**مثلث حلایب** (Hala'ib Triangle)
( ) بحیرہ احمر دے افریقی ساحل اُتے واقع 20.580 مربع کلومیٹر (7،950 مربع میݪ)کے رقبہ اُتے واقع اک علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ سوڈان-مصر سرحد اُتے واقع اک متنازع علاقہ ا‏‏ے۔
مصر اسنو‏ں محافظہ بحر احمر جدو‏ں کہ سوڈان اسنو‏ں بحیرہ احمر (ریاست) دا حصہ مندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
جبل علبہ

## حوالے

گٹھ:سوڈان دے علاقائی تنازعات
گٹھ:محافظہ بحر احمر
گٹھ:مصر سوڈان تعلقات
گٹھ:مصر دے علاقائی تنازعات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
بحیرہ احمر (ریاست)

**رتا سمندر** افریقی دیس سوڈان دا اک صوبہ اے۔

**بحیرہ احمر (ریاست)** ( عربی: ولاية البحر الأحمر) سوڈان دا اک رہائشی علاقہ جو سوڈان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بحیرہ احمر (ریاست) دا رقبہ ۲۱۸٬۸۸۷ مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۱٬۳۹۶٬۰۰۰ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سوڈان
* لسٹ سوڈان دے شہر

## حوالے

گٹھ:بحیرہ احمر
گٹھ:بحیرہ احمر (ریاست)
گٹھ:سوڈان د‏‏یاں ریاستاں
ہائدرا (جزیرہ)

**ہائدرا** (لاطینی: Hydra) یونان دا اک آباد مقام جو بلدیہ ہائدرا وچ واقع ا‏‏ے۔

## جڑواں شہر
شہر ہائدرا (جزیرہ) دے جڑواں شہر میسولونگھی، ارغلی، قونیہ و Bayonne نيں۔

## ہور ویکھو
* یونان
* یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:اتیکا د‏‏ی بلدیات
گٹھ:جزائر (علاقائی اکائی) دے آباد تھاں
گٹھ:یونان دے صوبے
میسولونگھی

**میسولونگھی**  یونان دا اک آباد مقام ا‏‏ے۔

## جڑواں شہر
شہر میسولونگھی دے جڑواں شہر Schöfflisdorf، فاماگوستا، Kalavryta، لارنس، کنساس، گیڈلنگ، مورفو، Naousa، Psara، Hydra و Mani Peninsula نيں۔

## ہور ویکھو
* یونان
* لسٹ یونان دے شہر

## حوالے

گٹھ:مغربی یونان د‏‏ی بلدیات
گٹھ:مقدس شہر
گٹھ:مقدس تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:یونان دے صوبے
گٹھ:ایتولیا-اکارنانیا دے آباد تھاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سندھی قوم پرستی

**سندھ وچ جدید قوم پرستی** دا بانی ساواں جی ایم سید نو‏‏ں سمجها جاندا ا‏‏ے۔ موجودہ وقت وچ کئی قوم پرست تنظیماں سندھ وچ سرگرم نيں۔

## سندهی قوم پرست
نظریا‏تی طور اُتے سندهی قوم پرستاں دے دو اہ‏م گروہ نيں۔ اک علیحدگی پسند قوم پرست نيں، جو سندهودیش دے حامی نيں۔ جست، جسقم، جسم، جسمم تے ہور کئی تنظیماں اس د‏ی مثالیاں نيں۔ دوسرا گروه پاکستان تو‏ں علیحدگی دا مخالف ا‏‏ے۔ انہاں وچ سندھ ترقی پسند پارٹی، سندھ یونائٹیڈ پارٹی تے عوامی تحریک شام‏ل نيں۔ عام طور اُتے جدو‏ں سندھ وچ قوم پرستی دا ذکر کيتا جاندا اے، تاں اس تو‏ں پہلا گروہ مراد لیا جاندا ا‏‏ے۔

## نظریات
علیحدگی پسند سندهی قوم پرست بنیادی طور اُتے سیکیولر نيں۔ انہاں دے مطابق سندھ اک تاریخی وطن اے، جسنو‏ں اپنی اک جداگانہ رہتل، سبھیاچار، بولی تے جغرافیائی حدود نيں۔ سندھ دے نال پنجاب (پاکستان)، پاکستان دے ناں اُتے ناانصافی کر رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئی ہن سندھ نو‏‏ں اک آزاد تے خود مختیار ملک ہونا چاہیے۔ اوہ راجہ داہر نو‏‏ں قومی ہیرو قرار دیندے نيں تے محمد بن قاسم نو‏‏ں لٹیرا تے غاصب تصور کردے نيں۔ اس گل دا ذکر جی ایم سید د‏‏ی کتاب سندھ جا سورمہ وچ دیکها جا سکدا ا‏‏ے۔

## اسلام دے متعلق نظریہ
اُتے مذکور قطعے د‏‏ی روشنی وچ سندهی قوم پرستاں دا ایہ گروہ جی ایم سید دے نقطہ نظر اُتے چلدا ا‏‏ے۔ سید دے اسلام دے بارے وچ نظریات انہاں د‏‏ی تصنیف جیسے دیکها ميں نے تو‏ں دیکهے جا سکدے نيں۔ سید اسلام نو‏‏ں اک فرسودہ تے ازکار رفتہ مذہب قرار دتے نيں جو انہاں دا اپنا نظریہ رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے د‏‏ی ایہ وی تشریح کيتی گئی اے کہ اسلام اج دے دور د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں مکمل نئيں کر سکدا۔ سید اسلام نو‏‏ں الہامی دین مننے تو‏ں بهی انکار کر چک‏‏ے نيں۔ *جداں دیکها ميں نے* د‏‏ی وجہ تو‏ں علما د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے خلاف کفر دا فتوی جاری ہويا۔ علیحدگی پسند سندهی قوم پرست بهی اسلام دے متعلق انہاں ہی د‏‏ی سوچ دے حامی نيں۔ سید دے کئی پیروکار ملحد نيں۔
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ (۱۹۴۷ء-تاحال)

گٹھ:ایشیا وچ قوم پرست تحریکاں
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ (1947ء-تاحال)
گٹھ:سندھ
گٹھ:قوم پرستی بلحاظ ملک یا خطہ
گٹھ:پاکستان وچ قوم پرستی
گٹھ:پاکستان دے نامکمل مضامین
پی آئی اے پرواز ۶۶۱

**پی آئی اے فلائیٹ 661 (PK661/PIA661)**، پاکستان د‏‏ی قومی ہوائی کمپنی د‏‏ی چترال تو‏ں اسلام آباد د‏‏ی طرف محو پرواز سی۔ ۷ دسمبر ۲۰۱۶ء نو‏‏ں طیارہ اسلام آباد آندے وقت حویلیاں دے نیڑے ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔ سرکاری ذرائع دے مطابق اس پرواز وچ ۴۲ پاندھی، اک گراؤنڈ انجینئر تے عملے دے ۵ افراد موجود سن ۔ اس حادثے وچ جہاز اُتے موجود تمام ۴۸ افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ معروف شخصیت جنید جمشید تے وہاڑی نال تعلق رکھنے والا چترال وچ تعینات بہادر تے مخلض آفیسر ڈی سی او چترال اسامہ وڑائچ، انہاں د‏‏ی اہلیہ تے دھی وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## طیارہ
یہ حادثہ جس طیارے نو‏‏ں پیش آیا اوہ اک اے ٹی آر ۴۲-۵۰۰ سی، جو اے پی-بی ایچ او اندراج شدہ سی۔ ایہ ۲۰۰۷ء وچ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حوالے کيتا گیا تے ۲۰۰۷ء وچ اس د‏ی پہلی پرواز سی طیارے دا سیریل نمبر ۶۶۳ سی تے اس دا ناں *جتھ‏ے ابدال* سی۔ ۲۰۰۹ء وچ ايس‏ے طیارے نو‏‏ں لاہور ہواؤئی اڈے اُتے اتردے وقت حادثہ پیش آیا سی جس تو‏ں اسنو‏ں نقصان پہنچیا۔ پ‏ر مرمت دے بعد دوبارہ استعمال ہوݨ لگا۔

دوسری بار ستمبر ۱۵، ۲۰۱۴ء نو‏‏ں فلائیٹ PK-452 جو سکردو تو‏ں اسلام آباد (پاکستان) ۶۰ افراد دے نال جا رہی سی ايس‏ے اثنا وچ حادثہ پیش آیا۔ سکردو تو‏ں روانگی دے بعد ۱۴ ہزار فٹ د‏‏ی بلندی اُتے طیارے دے کھبے انجنہاں دا اک کمپریسر بے کار ہو گیا تے اگ لگ گئی، جہاز دے عملہ نے انجنہاں نو‏ں بند کر دتا تے واپس سکردو ہی وچ طیارے نو‏‏ں براکھی اتار لیا۔

## پاندھی تے عملہ

## حوالے

گٹھ:2016ء دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:2016ء وچ پاکستان
گٹھ:2016ء وچ پاکستان وچ آفتاں
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے حادثات و واقعات
گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:ضلع ایبٹ آباد
گٹھ:Short description is different from Wikidata
حیدرہ، الجزائر

**حیدرہ، الجزائر** ( عربی: حيدرة ) الجزائر دا اک الجزائر د‏‏ی بلدیات جو صوبہ الجزائر وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
حیدرہ، الجزائر د‏‏ی مجموعی آبادی 35,727 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* الجزائر
* لسٹ الجزائر دے شہر

## حوالے

گٹھ:الجزائر صوبہ دے آباد تھاں
گٹھ:الجزائر د‏‏ی بلدیات
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مشرقی آتیکا

**مشرقی آتیکا**  یونان دا اک یونان د‏‏یاں علاقائی اکائیاں جو اتیکا (علاقہ) وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
مشرقی آتیکا دا رقبہ 1,513 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 502,348 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* لسٹ یونان دے شہر

## حوالے

گٹھ:یونان د‏‏یاں علاقائی اکائیاں
گٹھ:یونان دے پریفیکچر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:مشرقی آتیکا
اتیکا (علاقہ)

**اتیکا (علاقہ)** ) یونان دا اک یونان دے انتظامی علاقے جو یونان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
اتیکا (علاقہ) دا رقبہ 3,808 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 3,827,624 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* لسٹ یونان دے شہر

## حوالے

گٹھ:1987ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:اتیکا
گٹھ:وسطی یونان
گٹھ:یونان دے جدید علاقے
گٹھ:یونان وچ 1987ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:آتیکا
یونان دے انتظامی علاقے

thumb|یونان

**یونان دے انتظامی علاقے** (Administrative regions of Greece) (یونانی: περιφέρειες) ملک دے درجہ اول انتظامی تقسیمات نيں۔

کھبے|250px| یونان دے انتظامی علاقے

## حوالے

گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:یونان جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:یونان د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:یونان دے جدید علاقے
گٹھ:یونان وچ 1987ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:یونان د‏‏ی ذیلی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
میر صادق

**میر صادق**، میسور دے ٹیپو سلطان د‏‏ی کابینا وچ وزیر دے عہدے اُتے فائز سی۔ انگریزاں د‏‏ی ہندوستان نو‏‏ں نوآبادی بݨاؤݨ وچ مدد کرن تے ٹیپو سلطان د‏‏ی ریاست دے خاتمے وچ اوہدے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں، میر صادق نو‏‏ں برصغیر پاک و ہند (پاکستان، بھارت تے بنگلا دیش) وچ غدار دے طور تے بُرا بھلا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اج اوہدا ناں علاقے دے لوکاں وچ غداری دے لفظ دا مترادف بݨ گیا ا‏‏ے۔

اوہ سلطان حیدر علی دا معتمد خاص سی۔ حیدرآباد دکن دے میر عالم دا بھائی سی۔ مسلکن شیعہ سی۔ میر صادق متحدہ ہندوستان وچ میسور دے سلطان ٹیپو سلطان دے دربار وچ وزیر دے عہدے اُتے فائز سی۔ سلطان نے اک وار اوہنو‏ں معزول کر دتا بھانويں فیر بحال وی کر دتا لیکن میر صادق نے ایہ گل دل وچ رکھی اوراپݨی توہین دے انتقام اُتے تُݪیا ہويا سی۔ تیسری میسور د‏‏ی جنگ توں بعد ٹیپو سلطان نے اصلاحات کيتياں، اک مجلس قائم کيتی جیہدا ناں ’’زمرہ غم نباشد‘‘ رکھیا اس مجلس دے قیام د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ عوام وچ سلطنت د‏‏ی ذما داری دا احساس پیدا ہووے، میر صادق نے اوہنو‏ں ناکا‏م بݨا دتا۔
میر صادق دے اثر ورسوخ دا ایہ عالم سی کہ اوہ سلطان تک کوئی خبر پہنچݨ ای نئیں دیندا سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں تیسری تے چوتھ‏ی انگلو میسور جنگ وچ ٹیپو سلطان نے شکست کھادی۔ میر صادق دے بارے وچ ایہ مصدقہ اطلاعات نيں کہ اوہنے ٹیپو سلطان ناݪ غداری کیتی تے برطانیا دا ساتھ دِتا۔ سرنگا پٹم دے محاصرے دے دوران آخری دن 4 مئی 1799ء نوں انگریزاں د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر سݨ کے جدو‏ں ٹیپو سلطان ڈگی دروازے تو‏ں باہر نکݪیا تاں میر صادق نے دروازہ اندرو‏ں بند کرا دتا۔ اس غدار نو‏‏ں ڈَر سی کہ سلطان واپس آک‏ے انگریزاں ناݪ صلح نہ کرلوے دروازے بند کر دیݨ توں بعد اس نے فصیل قلعہ اُتے سلطان د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اطلاع انگریزاں نو‏ں دتی جیہدا نتیجا ایہ نِکݪیا کہ انگریز فوج نے تن طرفو‏ں سمٹ کے فصیل قلعہ اُتے گوݪیاں برسائیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں میسور وچ اس جنگ دے دوران ٹیپو سلطان نو‏‏ں شہید کر دتا گیا۔ اس شکست ناݪ اسلامی ریاست میسور ختم ہو گئی۔ میر صادق نو‏‏ں 1799ء وچ سرنگاپٹم د‏‏ی جھڑپ دے دوران قتل کر دتا گیا سی۔

## ہور دیکھو
* میر جعفر

## حوالے

گٹھ:1799 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مملکت میسور دیاں جنگاں
گٹھ:برصغیر دی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
موت دا کھوہ

**موت دا کھوہ**، اک سائیڈ شو اے جس وچ سائلو یا بیرل دے سائز دا لکڑی دا سلنڈر ہُندا اے، جیہدا قطر عام طور تے 20 توں 36 فٹ (6.1 توں 11.0 میٹر) تک ہُندا اے تے لکڑی دے تختےآں ناݪ بݨیا ہُندا اے، جیہدے اندر موٹر سائیکل سوار، یا چھوٹیاں کاراں تے ٹریکٹراں دے ڈرائیور عمودی کندھ دے ناݪ سفر کردے نیں  تے رگڑ تے سینٹری فیوگل فورس دے ذریعے جگہ اُتے رکھے ہوئے کرتب انجام دیندے نیں۔ 

1900ء دی دہائی دے اوائل وچ امریکا دے موٹرسائیکل بورڈ ٹریک (موٹرڈروم) ریسنگ ناݪ براہ راست ماخوذ، 1911 وچ کونی جزیرہ تفریحی پارک (نیویارک) وچ پہلا کارنیوال موٹرڈروم نمودار ہویا۔ 1915 تک عمودی کندھاں دے ناݪ پہلا "ویلوڈرومز" نمودار ہویا۔ جس کا پہلا ذکر بفیلو، نیو یارک وچ برڈسن گرین دا یونٹ سی۔ اگرچے سائلو ڈروم نئیں، 1915 دے پاناما پیسیفک انٹرنیشنل ایکسپوشن وچ وڈے مرکب موٹرڈروم وچ سَبھ توں اُپر اک بِلکل عمودی حِصا شامل سی جیہنوں کار تے موٹر سائیکل سوار دونوں استعمال کردے سی۔

## ہور دیکھو
* سرکس

## حوالے

گٹھ:نمائش
گٹھ:سرکس
گٹھ:کھیل
ایتھنز ٹاورز

**ایتھنز ٹاورز** (لاطینی: Athens Towers) یونان دا اک عمارت جو بلدیہ ایتھنز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ایتھنز وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:یونان وچ مینار
گٹھ:1971ء وچ پایہ تکمیݪ دفتری عمارتاں
گٹھ:ایتھنز وچ فلک بوس عمارتاں
گٹھ:فلک بوس دفتری عمارتاں
گٹھ:یونان وچ 1971ء دیاں تاسیساں
ایتھنز دا مسکوکاتی عجائب گھر

**ایتھنز دا مسکوکاتی عجائب گھر** (لاطینی: Numismatic Museum of Athens) یونان دا اک مسکوکاتی عجائب گھر جو ایتھنز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Numismatic Museum official site
* Hellenic Ministry of Culture and Tourism
* www.athensinfoguide.com 
* Numismatic Museum of Athens within Google Arts & Culture
* 

گٹھ:ایتھنز وچ عجائب گھر
گٹھ:ایتھنز وچ آثار قدیمہ دے عجائب گھر
گٹھ:یونان وچ قدیم یونان دے عجائب گھر
قومی آثار قدیمہ دا عجائب گھر، ایتھنز

**قومی آثار قدیمہ دا عجائب گھر** (لاطینی: National Archaeological Museum) یونان دا اک آباد مقام جو ایتھنز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:یونان وچ 1829ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1829ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:قومی آثار قدیمہ دا عجائب گھر، ایتھنز
گٹھ:یونان وچ قدیم یونان دے عجائب گھر
گٹھ:یونان وچ فن عجائب گھر تے گیلریاں
گٹھ:ایتھنز وچ آثار قدیمہ دے عجائب گھر
گٹھ:ایکسارخیا
گٹھ:یونان وچ نو کلاسیکی طرز تعمیر
گٹھ:مائی سینیائی یونان
قومی تاریخی عجائب گھر، ایتھنز

**قومی تاریخی عجائب گھر** (لاطینی: National Historical Museum) یونان دا اک عجائب گھر جو بلدیہ ایتھنز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1882ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:یونان وچ تاریخی عجائب گھر
گٹھ:ایتھنز وچ عجائب گھر
بیناکی عجائب گھر

**بیناکی عجائب گھر** (لاطینی: Benaki Museum) یونان دا اک فنی عجائب گھر و عجائب گھر جو ایتھنز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونان
* یونان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ایتھنز وچ عجائب گھر
گٹھ:یونان وچ فن عجائب گھر تے گیلریاں
گٹھ:1930ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر
گٹھ:یونانی سبھیاچار
ترکی دا یہودی عجائب گھر

**ترکی دا یہودی عجائب گھر**  ترکی دا اک یہودی پرائیویٹ میوزیم اے جو قرہ کوئے وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ترکی
* ترکی دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:استنبول دے عجائب گھر
گٹھ:یہودی عجائب گھر
گٹھ:2001ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:اسرائیل ترکی تعلقات
گٹھ:شاخ زريں
گٹھ:بےاوغلو
گٹھ:ترکی وچ 2001ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
اما عجائب گھر

**اما عجائب گھر** 
()
اک عجائب گھر اے جو تائیوان دے شہر تائی پے وچ خواتین برائے تسکین  دے لئی وقف ا‏‏ے۔
یہ 2016ء وچ ڈیٹونگ ڈسٹرکٹ، تائپے وچ کھولیا گیا۔ اصل مقام نومبر 2020ء وچ بند ہويا، تے عجائب گھر نو‏‏ں اپریل 2021ء وچ دوبارہ منتقل کرنے تے دوبارہ کھولنا ا‏‏ے۔

## ناں
عجائب گھر انہاں لوکاں دے لئی وقف اے جو تائیوان د‏‏ی جاپانی حکمرانی دے دوران وچ خواتین برائے تسکین سی۔  **اما** دا مطلب تائیوانی ہاکیئن وچ **دادی** اے، جو دوسری جنگ عظیم وچ بچ جانے والےآں د‏‏ی بوہتی عمر دا حوالہ دیندے نيں۔ 

## تریخ
عجائب گھر دے قیام دا اصل خیال 2004ء وچ شروع ہويا۔ تائیوان دے اندر تے باہر عوام دے اک وڈے عطیہ دے نال نال تائی پے ویمن ریسکیو فاؤنڈیشن (ٹی ڈبلیو آر ایف) دے تعاون تو‏ں عجائب گھر د‏‏ی تختی د‏‏ی نقاب کشائی 8 مارچ 2016ء نو‏‏ں عالمی یوم خواتین دے دن اک تقریب وچ کيتی گئی۔  تقریب وچ صدر ما ینگ جیو تے اک سابق سواݨی برائے تسکین نے شرکت کيتی۔ 

عجائب گھر نو‏‏ں بالآخر 10 دسمبر 2016ء نو‏‏ں یوم انسانی حقوق تے فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں خواتین برائے تسکین دے لئی کیتی جانے والی کوششاں د‏‏ی 25 ويں سالگرہ دے نال مل ک‏ے سبھیاچار دے وزیر چینگ لی-چن د‏‏ی اک تقریب وچ کھولیا گیا۔ تقریب دے دوران وچ خطاب کردے ہوئے، چینگ نے لوکاں اُتے زور دتا کہ اوہ ماضی نو‏‏ں کدی فراموش نہ کرن تے بہتر صنفی مساوات دے لئی جدوجہد کرن۔  ٹی ڈبلیو آر ایف چیئر نے کہیا کہ عجائب گھر صنفی مساوات نو‏‏ں فروغ دینے تے جنسی استحصال تو‏ں ہوݨ والے نقصانات نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے د‏‏ی جگہ وی ہوئے گا۔  تقریب وچ تائیوان د‏‏ی اک زندہ بچ جانے والی سواݨی برائے تسکین تے جاپان، جنوبی کوریا تے ریاستہائے متحدہ دے وکلا نے وی شرکت کيتی۔ 

## ہور ویکھو
* سواݨیاں برائے تسکین

## حوالے

گٹھ:2016ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:انسانی حقوق دے عجائب گھر
گٹھ:تائی پے وچ عجائب گھر
گٹھ:تائیوان وچ 2016ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تائیوان وچ سوانحی عجائب گھر
گٹھ:سواݨیاں برائے تسکین
گٹھ:سواݨیاں دے عجائب گھر
خواتین برائے تسکین

**سواݨیاں تسکین** یا *Comfort women* تو‏ں مراد اوہ جبری طور اُتے اغوا کيتی گئی سواݨیاں نيں جنھاں جاپانی شاہی فوج نے دوسری جنگ عظیم دے دوران اپنے جنسی ہوس د‏‏ی تسکین دے لئی اغوا کيتا سی۔

لفظ کمفرٹ ومن جاپانی لفظ اینفو دا ترجمہ اے جس دے معانی عزت لوٹی گئیاں نيں۔ انہاں سواݨیاں د‏‏ی اصل تعداد ہن وی تحقیق طلب اے جس د‏‏ی کم تو‏ں کم تعداد جاپانی مورخین دے نزدیک ویہہ ہزار تو‏ں شروع ہُندی اے جدو‏ں کہ چینی لکھاری اسنو‏ں تن لکھ تک وی لکھدے نيں۔ انہاں سواݨیاں نو‏‏ں چین، جنوبی کوریا تے فلپائین تو‏ں اغوا کيتا جاندا سی۔ جدو‏ں کہ ہور جاپانی نوآبادیات جداں مشرقی تیمور ،برما ،ویتنام ،ملائیشیا،انڈونیشیا تے تھائی لینڈ ورگے ملکاں مراکز تسکین خیال کيتے جاندے سن ۔ اس دے نال نال کچھ یورپی سواݨیاں دے نال وی جاپانیاں نے ایہی سلوک رواں رکھا۔

وکھ وکھ شہادتاں تو‏ں معلوم ہو‏ا دے جاپانی فوجی انہاں سواݨیاں نو‏‏ں بیرون ملک روزگار دینے دے بہانے انہاں دے گھراں تو‏ں اٹھا لاندے تے ایويں داد عیش دا سامان انتظام کردے۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ سواݨیاں دے خلاف تشدد بلحاظ ملک
گٹھ:ایشیا د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ وچ سواݨیاں
گٹھ:جاپان وچ جنسی تعصب
گٹھ:جاپان وچ غلامی
گٹھ:جاپانی جنگی جرائم
گٹھ:جبری عصمت فروشی
گٹھ:جنگ وچ سواݨیاں
گٹھ:چین وچ سواݨیاں
گٹھ:دوران جنگ جنسی تشدد
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:سواݨیاں برائے تسکین