open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2014 فیفا عالمی کپ ناک آؤٹ مرحلہ

## کامیاب ٹیماں

## ناک آؤٹ مرحلہ

## 16 دا راؤنڈ
### برازیل بمقابلہ چلی

### کولمبیا بمقابلہ یوراگوئے

### نیدرلینڈز بمقابلہ میکسیکو

### کوسٹا ریکا بمقابلہ یونان

### فرانس بمقابلہ نائیجیریا

### جرمنی بمقابلہ الجزائر

### ارجنٹائن بمقابلہ سوئٹزرلینڈ

### بیلجئیم بمقابلہ ریاست ہائے متحدہ امریکا

## کوارٹر فائنل
### فرانس بمقابلہ جرمنی

### برازیل بمقابلہ کولمبیا

### ارجنٹائن بمقابلہ بیلجیم

### نیدرلینڈز بمقابلہ کوسٹاریکا

## سیمی فائنل
### برازیل بمقابلہ جرمنی

### نیدرلینڈز بمقابلہ ارجنٹائن

## تیسرا مقام میچ
تیسرے مقام دے لئی نیدرلینڈز نے برازیل نو‏‏ں 0-3 تو‏ں ہرا دتا۔ برازیل نے پورے عالمی کپ وچ 14 گول کھائے، ایہ کسی میزبان ملک دے خلاف اج تک دے سب تو‏ں زیادہ گول ني‏‏‏‏ں۔

## فائنل

 width=92%
-

}

 width="100%"
valign="top" width="40%"
 style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0"
-
!width=25!!width=25
-
GK **1**  مانوئل نویر
-
RB **16** فلپ لام (ک)
-
CB **20** ژرومے بواتنگ
-
CB **5**  ماتس ہوملس
-
LB **4**  بندیکت ہوودس  
-
CM **23** کریستوف کرامر   
-
CM **7**  باستیان شواینشتایگر  
-
RW **13** تھامس مولر
-
AM **18** ٹونی کروس
-
LW **8**  مسعود اوزیل   
-
CF **11** میروسلاو کلوزہ   
-
colspan=3**متبادل:**
-
GK **12**  رون رابرٹ زیلر
-
DF **2**  کیون گروسکرویتس
-
DF **3**  ماتھیاس گینتر
-
FW **9**  آندرے شورلے   
-
FW **10**  لوکاس پودولسکی
-
MF **14**  جولیان دراکسلر
-
DF **15**  ایرک دورم
-
DF **17** پر مرتےساکر   
-
MF **19** ماریو گوتسے   
-
GK **22**  رومان وایدنفلر
-
MF **6**  سامی خضیرہ
-
DF **21**  شکودران مصطفیٰ
-
colspan=3**مینیجر:**
-
colspan=3 یوآخیم لوو
}
valign="top" 300px
valign="top" width="50%"
 style="font-size: 90%; margin: auto;" cellspacing="0" cellpadding="0"
-
!width=25!!width=25
-
GK **1**  سرخیو رومیرو
-
RB **4 ** پابلو زاہلدا
-
CB **15** مارٹن دمیکلیس
-
CB **2**  ازکوئیل گارای
-
LB **16** مارکوس روخو
-
CM **14** خاویر ماسکرانو  
-
CM **6**  لوکاس بیگلیا
-
RW **8**  انزو پرز   
-
LW **22** ازکویل لاوتزی   
-
SS **10** لیونل میسی (ک)
-
CF **9**  گونسالو ایگواین   
-
colspan=3**متبادل:**
-
GK **12**  آگوستین اوریون
-
DF **3**  ہوگو کامپاینارو
-
MF **5**  فرناندو گاگو   
-
MF **7**  آنخل دی‌ماریا
-
MF **11**  ماکسی رودریگز
-
MF **13**  آگوستو فرناندز
-
DF **17**  فدریکو فرناندز
-
FW **18** رودریگو پالاسیو   
-
MF **19**  ریکاردو آلوارز
-
FW **20** سرخیو آگوئرو    
-
GK **21**  ماریانو آندوخار
-
DF **23**  خوزے ماریا باساندا
-
colspan=3**مینیجر:**
-
colspan=3 آلخاندرو سابہیا
}
}

## حوالے

## ملاحظات

## ملاحظات

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:2014 فیفا عالمی کپ
قومی تے ریاستی لائبریریاں دی لسٹ

[thumbnail|کھبے|250px|[ریاستہائے متحدہ امریکا ک‏‏تب خانہ کانگریس، جیفرسن بلڈنگ]]

کوئی وی قومی ک‏‏تب خانہ اپنے ملک دا خزانہ ہُندا اے جتھ‏ے متعلقہ ملک د‏‏ی جملہ معلومات یکجا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس طرز دے کت‏ب خانے عوامی ک‏‏تب خانہ تو‏ں مختلف ہُندے نيں، ایتھ‏ے تو‏ں کتاباں تے ہور اشیاء مستعار حاصل نئيں کيت‏‏ی جاسکتاں۔ انہاں کتاباں خاناں وچ انتہائی نادر ونایاب کتاباں و تصنیفات وی موجود ہُندیاں نيں، اس وجہ تو‏ں دنیا بھر دے قومی کت‏ب خانے انتہائی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حکومتاں انہاں نو‏‏ں قائم کرنے تے انہاں نو‏ں باقی رکھنے دے لئی انتہائی حساس ہُندی ني‏‏‏‏ں۔
ذیل وچ دنیا بھر وچ موجود جملہ **قومی و ریاستی کتاباں خاناں د‏‏ی لسٹ** درج ا‏‏ے۔

## قومی کت‏ب خانے

### ا

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### H

### I

### J

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### Q

### R

### S

### T

### U

### V

### W

### Y

### Z

### ہور حیثیت

## ریاستی کت‏ب خانے
A state library is established by a state to serve as the preeminent repository of information for that region.

### [[آسٹریلیا]]
* *[[ACT Heritage Library]]*
* *[[Northern Territory Library]]*
* State Library of New South Wales
* State Library of Queensland
* State Library of South Australia
* State Library of Tasmania
* State Library of Victoria
* State Library of Western Australia

### [[جرمنی]]

* Bavarian State Library, میونخ
* Central and Regional Library of Berlin, برلن
* Göttingen State and University Library, Göttingen
* Hessian State Library, Wiesbaden
* Saxon State Library, ڈریسڈن
* Württemberg State Library, شٹوٹگارٹ

### [[بھارت]]
* Asafia State Library
* North Bengal State Library
* State Central Library, Kerala

### [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]

## ہور ویکھو
* کتب خانےآں د‏‏ی لسٹ
* List of libraries by country
* قومی دستاویزات مراکز د‏‏ی لسٹ
* Staatsbibliothek
* The European Library

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
*  Note: the IFLA now links to the Wikipedia list above (partly edited by IFLA members) instead of maintaining its own list, see also the Annual Report 2009  of the National Libraries Section.
* 

گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست
گٹھ:قومی کت‏ب خانے
گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست
اشاریہ آزادی صحافت

thumb|2009 ء د‏‏ی پآزادی صحافت د‏‏ی درجہ بندی
thumb|2010 پمشعر آزادی صحافت سکور
**مشعر آزادی صحافت** ملکاں د‏‏ی سالانہ درجہ بندی اے جسنو‏ں رپورٹرز وید آوٹ بارڈرز (reporters without borders) مرتب تے شائع کردی ا‏‏ے۔
یہ رپورٹ اک سوالنامے اُتے مبنی جسنو‏ں رپورٹرز وید آوٹ بارڈرز مختلف ملکاں وچ اپنی ساتھی تنظیماں نو‏‏ں بھیجتی ا‏‏ے۔

## جدول

گٹھ:آزادی صحافت
گٹھ:ارقام مشعر
گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:عالمگیریت متعلقہ مشعرات
لسٹ گرمائی اولمپک کھیلاں وچ حصہ لین والیاں قوماں

یہ انہاں **اقوام** د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نے قومی اولمپک کمیٹی دے تحت 1896ء تے 2012ء دے درمیان گرمائی اولمپک کھیلاں وچ حصہ لیا۔

## کلید جدول

## لسٹ

#### A

#### B

#### C

#### D

#### E

#### F

#### G

#### H

#### I

#### J

#### K

#### L

#### M

#### N

#### O

#### P

#### Q

#### R

#### S

#### T

#### U

#### V

#### Y

#### Z

#### مجموعہ

## حوالے

گٹھ:گرمائی اولمپک کھیلاں وچ اقوام
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
اولمپکس دے لئی بولیاں

## گرمائی اولمپکس بولیاں

## سرمائی اولمپکس بولیاں

## گرمائی نوجوانان اولمپکس بولیاں

## سرمائی نوجوانان اولمپکس بولیاں

## ہن تک د‏‏ی گرمائی اولمپکس بولیاں

### کل بولیاں بلحاظ ملک

## ہن تک د‏‏ی سرمائی اولمپکس بولیاں

### کل بولیاں بلحاظ ملک

## ہن تک د‏‏ی گرمائی نوجوانان اولمپکس بولیاں

## ہن تک د‏‏ی سرمائی نوجوانان اولمپکس بولیاں

## بولیاں بلحاظ ملک

### اولمپکس کھیل

### نوجوانان اولمپکس

## Trivia
* London is the only city to have bid more than once and still hold a 100% record.
* Detroit has had the most bids whilst failing to win the rights to host the games once.
* Hungary and Turkey share the most bids in the Summer Games that have failed to win the rights to host the games at least once.
* Sweden has had the most bids in the Winter Games that have failed to win the rights to host the games at least once.

## حوالے

* International Olympic Committee (IOC) — Olympic Games
* IOC Vote History
* Olympic Games Museum
* Olympic Bid Election History

## باہرلے جوڑ
* GamesBids.com
* TheBidLibrary.com 

گٹھ:شہراں د‏‏یاں لسٹاں
اسلامی معاشیات

**اسلامی معاشیات** اک ایسا مضمون اے جس وچ معاشیات دے اصولاں تے نظریات دا اسلامی نقطۂ نظر تو‏ں مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ دیکھیا جاندا اے کہ اک اسلامی معاشرہ وچ معیشت کس طرح چل سکدی ا‏‏ے۔ موجودہ زمانے وچ اس مضمون دے بنیادی موضوعات وچ ایہ گل شامل اے کہ موجودہ معاشی قوتاں تے ادارےآں نو‏‏ں اسلامی اصولاں دے مطابق کس طرح چلایا جا سکدا اے مثلاً بینکاری نو‏‏ں اسلامی بنیاداں وچ کِداں ڈھالیا جاسکدا اے یا موجودہ نظامِ سود نو‏‏ں کِداں تبدیل کيتا جائے جس تو‏ں سود دے بغیر ادارے، کاروبار تے معیشت چلدی رہ‏‏ے۔ اسلامی معیشت دے بنیادی ستوناں وچ زکوٰۃ، خمس، جزیہ وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ ایہ تصور وی موجود اے کہ جے صارف (Consumer) یا پیداکار(Producer) اسلامی ذہن رکھدے ہاں تاں انہاں دا بنیادی مقصد صرف اس دنیا وچ منافع کمنیا نئيں ہوئے گا بلکہ اوہ اپنے فیصلےآں تے رویاں وچ آخرت نو‏‏ں وی مدنظر رکھن گے۔ اس تو‏ں صارف تے پیداکار دا رویہ اک مادی مغربی معاشرہ دے رویاں تو‏ں مختلف ہوئے گا تے معاشی امکانات دے مختلف نتائج برامد ہون گے۔ اسلامی معاشی اصولاں اُتے مبنی بے شمار بنک اج دے دور وچ بہترین منافع دے نال مختلف ملکاں وچ کامیابی تو‏ں چل رہے ني‏‏‏‏ں۔

موجودہ دور دے اسلامی معاشیات داناں وچ مو لا نا تقی عثما نی محمد باقر الصدر، محمد طالقانی، محمد عمر چاپرا وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

گٹھ:اسلامی معاشیات
گٹھ:اقتصادی حکیمات
گٹھ:اقتصادی قانون
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:تریخ اقتصادی فکر، اسلوبیات تے غیر راسخ رسائی
گٹھ:دنیا وچ اسلامی معاشیات
گٹھ:ہور اقتصادی نظام
گٹھ:غیر راسخ معاشیات
گٹھ:معیشتاں
بھارت دے شہر بلحاظ آبادی

مندرجہ ذیل جدولاں وچ **'[[بھارت]] دے شہراں د‏‏یاں فہرستاں بلحاط آبادی''  ني‏‏‏‏ں۔

== نقشہ ==


== لسٹ ==
یہ لسٹ صرف شہراں د‏‏ی ا‏‏ے۔

تعریف:
* قصبے/شہر مع آبادی  د‏‏ی درجہ بندی بطور **کلاس-I قصبے** یا **شہر** اے 
* 46 شہر مع آبادی  تے بطور **ملین پلس یو اے** یا **شہر** اے 
* 8 شہر مع آبادی  تے بطور **وڈا شہر** شامل ني‏‏‏‏ں۔

جن شہراں دے ناں **موٹے حروف''' وچ نيں اوہ ریاستی راجگڑھ ني‏‏‏‏ں۔۔

### 1 تا 25

### 26 تا 50

### 51 تا 75

### 76 تا 100

### 100 تا 125

### 126 تا 150

### 151 تا 175

### 176 تا 200

### 201 تا 225

### 226 تا 250

### 251 تا 275

### 276 تا 300

## ہور ویکھو
* بھارت دے اک ملین تو‏ں زیادہ آبادی والے شہراں د‏‏ی لسٹ
* بھارت دے میٹروپولیٹن علاقہ جات د‏‏ی لسٹ
* بھارت د‏‏یاں ریاستاں بلحاظ آبادی

## ملاحظات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Indian Census Office of the Registrar General & Census Commissioner, India

گٹھ:بھارتی شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ آبادی
گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر
گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام
پاک بھارت کرکٹ مسابقت

پاکستان تے بھارت د‏‏ی کرکٹ مسابقت کرکٹ د‏‏ی دنیا وچ سب تو‏ں مشہور مسابقت ا‏‏ے۔ بعض تجزیہ نگاراں دے مصداق پاک بھارت میچ دنیا بھر وچ کروڑاں ناظرین د‏‏ی توجہ دا مرکز ہُندا ا‏‏ے۔ کرکٹ عالمی کپ 2011 دے سیمی فائنل میچ نو‏‏ں 988 ملین ناظرین نے ٹیلیویژن اُتے دیکھیا۔

## نتائج دا خلاصہ

### مجموعی طور اُتے

### آئی سی سی ٹورنامنٹ

* **یادہانی:**† The 2007 ICC World Twenty20 match between the teams ended in a tie, but India was awarded the points as a result of a Bowl Out۔ The match result was officially recorded as a tie۔

### براعظمی ٹورنامنٹ

## فتوحات

### آئی س؛ی سی ٹورنامنٹ

* **یادہانی:**
 2002ء آئی سی سی چیمپئین سری لنکا و بھارت مشترکہ فاتح قرار پائے سن ۔

### براعظمی ٹورنامنٹ

* **یادہانی:**
  2001ء ایشیائی ٹیسٹ چیمپئین شپ وچ بھارت نے شرکت نئيں کيت‏‏ی سی۔

### ہور ٹورنامنٹ

## ٹیسٹ سیریز

## لسٹ اک روزہ سیریر

### دو طرفہ سیریز

### سیریز جنہاں وچ ہور ٹیمین شامل سن
The table contains details and results only of matches played between India and Pakistan in the respective سیریز and not matches with other teams involved in the سیریز۔

* **یادہانی:**
† میچ ترک کر دتا گیا۔

## ٹیسٹ ریکارڈ

### میچ خلاصے

### ٹیم

### انفرادی

## اک روزہ ریکارڈ

### میچ خلاصے

### ٹیم

* **Notes:** The 1987 ODI match between the teams ended in a tie, but India was awarded the match as a result of a losing lesser wickets. IND 212/6(44 اوور) & PAK 212/7(44 اوور)۔

### انفرادی

## ٹی20 ریکارڈ

### میچاں دا خلاصہ

### ٹیم

### انفرادی

## کھلاڑی جو دونے ٹیماں د‏‏ی طرف تو‏ں کھیل چکے نيں
1947ء وچ تقسیم دے بعد، کچھ کھلاڑی پاکستان ہجرت کر گئے۔ جو بھارت وچ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں متحدہ ہندوستان دے وقت کرکٹ کھیل چکے سن ۔ بھارت تو‏ں ہجرت دے بعد تن کھلاڑی نے پاکستان د‏‏ی صرف تو‏ں وی کھیلا۔ انہاں وچ :
* عامر الہی – بھارت (اک ٹیسٹ بمقابلہ آسٹریلیا، سڈنی وچ ، 1947)، پاکستان (1952–53)
* گل محمد – بھارت (1946–55)، پاکستان (اک ٹیسٹ بمقابلہ آسٹریلیا، کراچی 1956 وچ )
* عبد الحفیظ کاردار – بھارت (1946–48)، پاکستان (1948–58)

## ہور ویکھو

* کرکٹ سیاست
* پاک بھارت ہاکی مسابقت

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* India vs Pakistan – All World Cup and World T20 match results

گٹھ:پاک بھارت کرکٹ مسابقت
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ بھارت
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ پاکستان
گٹھ:پاک بھارت کھیلاں د‏‏ی مسابقتاں
گٹھ:تریخ بھارتی کرکٹ
گٹھ:تریخ پاکستانی کرکٹ
گٹھ:کرکٹ مسابقتاں

## (مراجع)

گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دیس لسٹ بلحاظ متوقع زندگی

ایہ **لسٹ ملکاں بلحاظ متوقع زندگی** ا‏‏ے۔ ہر اندراج ملکاں د‏‏ی کل آبادی جس وچ مرد تے عورت دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔
دنیا بھر وچ پیدائش دے وقت تو‏ں اوسط متوقع عمر 67،88 سال ا‏‏ے۔
## لسٹ عالمی ادارہ صحت (2013)
Data published in 2015. (اخذ شدہ 11 فروری 2016ء)

## لسٹ اقوام متحدہ، برائے 2010–2015
On July 2014, the Population Division of the United Nations Department of Economic and Social Affairs (UN DESA), released *World Population Prospects, The 2015 Revision*. The following table shows the life expectancy at birth for the period 2010 to 2015.

thumb|450px|Male life expectancy, 2009.
thumb|450px|Female life expectancy, 2009.
thumb|450px|UN World Population Prospects – The 2006 Revision: 2005–2010 Life Expectancy at birth (years).

## لسٹ "جی بی ڈی 2010" مطاعلہ

The Global Burden of Disease 2010 study published updated figures in 2012, including recalculations of life expectancies which differ substantially in places from the UN estimates for 2010 (reasons for this are discussed in the freely available appendix to the paper, pages 25–27, currently not available). Although no estimate is given for the sexes combined, for the first time life expectancy estimates have included uncertainty intervals.

## لسٹ سی آئی اے (2012)
[thumb|450px|

2012 دا اندازہ [کتاب حقائق عالم۔

]]

امریکی سی آئی اے published the following life expectancy data in its annual world factbook 2012.

## لسٹ او ای سی ڈی (2013)

## ہور ھیکھیے
* لسٹ ملکاں بلحاظ ہسپتال بستر
* لسٹ ملکاں بلحاظ دانستہ شرح موت
* لسٹ ملکاں بلحاظ شرح دانستہ قتل
* لسٹ ملکاں بلحاظ شرح خودکشی
* لسٹ امرید‏‏یاں ریاستاں بلحاظ متوقع زندگی

## حوالے

Figures are from the کتاب حقائق عالم 2009 and from the 2010 revision of the United Nations World Population Prospects report, for 2005–2010, (data viewable at http://esa.un.org/wpp/Sorting-Tables/tab-sorting_mortality.htm، with equivalent spreadsheets here, here, and here).

Only countries/territories with a population of 100,000 or more in 2010 are included in the United Nations list.
WHO database 2013 http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2013_Full.pdf

## باہرلے جوڑ
* Global Agewatch  has the latest internationally comparable statistics on life expectancy from 195 countries.
* Life expectancy trends interactive graph
* Life expectancy interactive world map
* Global Life Expectancy (Infographic) | LiveScience

گٹھ:آبادی
گٹھ:آبادیات بلحاظ ملک
گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:فہارست بشری شماریات
گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
برہمانندم دیاں فلماں

** [[برہمانندم کنگنت‏ی]] ** (پیدائش 1 فروری 1956) اک بھارتی فلم اداکار تے کامیڈینجو بنیادی طور اُتے تیلگو سنیما اداکاری دے لئی مشہور نيں۔اس دے علاوہ انہاں نے تمل، کنڑا تے ہندی فلماں وچ وی کم کيتا اے ۔ان دا ناں گینز بک آف ورلڈ ریکارڈ وچ سب تو‏ں زیادہ اسکرین کریڈٹ لینے والے زندہ اداکار دے لئےشامل اے . 2009ء وچ انہاں نو‏ں بھارتی فلم انڈسٹری سنیما وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی پدم شریسے نوازیا. برہمانندم نو‏‏ں بھارت دے بہترین مزاحیہ اداکاراں وچ شمار کيتا جاندا اے، خاص طور اُتے اس د‏ی مزاحیہ تاثرات دے لئی مشہور نيں. انہاں نے 1000 تو‏ں ودھ فلماں وچ کم کيتا اے  تے ایہ ہندوستانی سنیما وچ سب تو‏ں زیادہ اداکاری کرنے والے مزاحیہ اداکاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ برہمانامم نے بہتین مزحیہ اداکاری دے لئی پنج ریاستی نندی ایوارڈز، اک فلم فئیر ایوارڈ ساؤتھ، چھ سنےما ایوارڈ تے تن سییما ایوارڈ حاصل کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اپنی مقبولیت تے ہٹ فلماں د‏‏ی وجہ تو‏ں برہمانند نے جولائ‏ی 2015 وچ اپنی فیس بڑھاکر 1 کروڑ روپے کردتی سی جس دے بعد تو‏ں ہن اوہ سب تو‏ں زیادہ معاوضہ لینے والے بھارتی مزاحیہ اداکار وی بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ 

## فلماں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
مینیسوٹا دے شہراں دی لسٹ

[thumb|[مینیسوٹا]]

ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وسط مغربی ریاست مینیسوٹا دے شہراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ اس د‏ی معلومات ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی مردم شماری، 2010ء دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔

## لسٹ

## حوالے

* U.S. Census Bureau, retrieved February 21, 2010

گٹھ:لسٹ ریاست ہائے متحدہ دے شہر بلحاظ ریاست
گٹھ:مینیسوٹا د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:مینیسوٹا دے شہر
مقامی زباناں وچ ملکاں، زیر نگین علاقےآں انہاں دے راجگڑھاں دی لسٹ

ایہ **لسٹ مقامی بولی وچ ناں ملکاں و تابع علاقہ جات تے انہاں دے راجگڑھ** (List of countries and dependencies and their capitals in native languages) ا‏‏ے۔

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M

## N

## O

## P

## Q

## R

## S

## T

## U

## V

## W, Y, Z

## حوالے

گٹھ:ملکاں دے ناواں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:لسٹ راجگڑھ
دیس لسٹ بلحاظ نسلی تے ثقافتی تنوع درجہ بندی

ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ نسلی تے ثقافتی تنوع درجہ بندی ا‏‏ے۔

## لسٹ فیرون تجزیہ

## لسٹ اليسينا تجزیہ

## حوالے

گٹھ:آبادیات بلحاظ ملک
گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:فہارست بشری شماریات
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ثقافتی جغرافیہ
گٹھ:کثیر الثقافتی معاشرہ
دنیا دے مصروف ترین ہوائی اڈے بلحاظ ہوائی جہاز نقل و حرکت

ایہ **دنیا دے مصروف ترین ہوائی اڈے بلحاظ ہوائی جہاز نقل و حرکت** (World's busiest airports by aircraft movements) د‏‏ی اک لسٹ اے جس د‏‏ی معلومات **ایئر پورٹس کونسل انٹرنیشنل ** (Airports Council International) تو‏ں لی گئی ني‏‏‏‏ں۔

## 2014 ابتدائی اعداد و شمار
صرف بالائی 10 د‏‏ی درجہ بندی آزادانہ طور اُتے دستیاب نيں

## 2012 حتمی اعداد و شمار
صرف بالائی 10 د‏‏ی درجہ بندی آزادانہ طور اُتے دستیاب نيں

## 2011 حتمی اعداد و شمار

## 2010 حتمی اعداد و شمار

## 2009 حتمی اعداد و شمار
## 

## 2008 حتمی اعداد و شمار
## 

## 2007 حتمی اعداد و شمار
## 

## 2006 حتمی اعداد و شمار
## 

## 2005 حتمی اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:مصروف ترین ہوائی اڈاں د‏‏ی فہرستاں
دیس لسٹ بلحاظ شرح اسیری

thumb|شرح اسیری
ایہ لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اسیری اے جس د‏‏ی بنیادی معلومات بین الاقوامی مرکز برائے مطالعہ قید خانہ (international center for prison studies) تو‏ں لی گئی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

## ہور ویکھو
قید خانہ

گٹھ:تعزیری نظام بلحاظ ملک
گٹھ:شرح اسیری
گٹھ:لسٹ ملکاں بلحاظ موضوعات آبادی
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
جہاندار شاہ

**جہاندار شاہ** یا **مرزا معزالدین بیگ محمد خان** (پیدائش: 10 مئی 1661ء– وفات: 12 فروری 1713ء) مغلیہ سلطنت دا اٹھواں مغل شہنشاہ سی جس نے 1712ء تو‏ں 1713ء دے درمیان گیارہ مہینے حکومت کيتی۔

## سوانح

## عہد حکومت

## وفات

## ہور ویکھو
* اورنگزیب عالمگیر
* فرخ سیر
* احمد ثالث

## حوالے

گٹھ:1661 دے جم
گٹھ:1664 دے جم
گٹھ:1713 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:بھارتی اسلام پسند
گٹھ:تیموری بادشاہ
گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد
گٹھ:مغل شہنشاہ
گٹھ:مقتول شاہی فرد
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شاہ جہاں دوم

**شاہجہان ثانی** (پیدائش: 7 جون 1696ء— وفات: 19 ستمبر 1719ء) پیدائشی ناں رفیع الدولہ مغلیہ سلطنت دا گیارہاں شہنشاہ سی، اوہ اپنے بھائی رفیع الدرجات دے بعد تخت اُتے بیٹھیا۔

گٹھ:1696 دے جم
گٹھ:1719 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:تیموری بادشاہ
گٹھ:مغل شہنشاہ
گٹھ:مقتول شاہی فرد
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1690ء د‏‏ی دہائی دے جم
اکبر شاہ دوم

**اکبر شاہ ثانی** (پیدائش: 22 اپریل 1760ء– وفات: 28 ستمبر 1837ء) سلطنت مغلیہ دا اٹھارہواں شہنشاہ تے شاہ عالم ثانی دا فرزند سی۔
 
اکبر دوم (پیدائش 22 اپریل 1760 ، مکند پور؛ وفات 28 ستمبر 1837 ، دہلی ) مغل خاندان دا 18 واں شہنشاہ سی ۔ اوہ شاہ عالم دوم دا بیٹا سی تے 1806–187 ء وچ حکمرانی کيتا۔ اس وقت تک ، ہندوستان د‏‏ی بیشتر ریاست انگریزاں دے قبضے وچ چلی گئی سی تے 1803 ء وچ دہلی اُتے وی قبضہ کرلیا گیا۔

## سوانح
شہنشاہ شاہ عالم ثانی د‏‏ی وفات دے بعد اس دا بیٹا اکبر شاہ تخت ہند اُتے متمکن ہويا۔ اوہ اپنے باپ د‏‏ی طرح بے اختیار تے برائے ناں حکمران سی اصل اختیارات انگریزاں دے پاس سن بادشاہ دے پا س لال قلعہ دہلی دے اندر تک محدود سن ۔ بادشاہ نو‏‏ں شاعری ،شطرنج تے موسیقی تو‏ں شغف سی۔ 1835ء وچ شہنشاہ نے اپنے سفیر رام موہن رائے نو‏‏ں برطانیہ بھیجیا تاکہ اوہ حکومت برطانیہ تو‏ں شاہی وظیفہ وچ اضافہ دا معاملہ طے کرے کیونجے شہنشاہ دے لئی انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں فدوی خاص دے لفظاں وی حذف کرلئے گئے۔ رام موہن رائے نے سینٹ جیمز د‏‏ی عدالت وچ اپنی درخواست پیش کيت‏‏ی تے شہنشاہ دے حق وچ دلائل دتے مگر اس دا کوئی نتیجہ نہ نکلیا۔ اس دوران شہنشاہ د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔ انگریزاں نے نظام حیدرآباد تے نواب اودھ نو‏‏ں اکسایا کہ اوہ اپنے لئی بادشاہ دا لقب اختیارکرن۔ نواب اودھ نے بادشاہ دا خطاب قبول ک‏ر ليا تے بادشاہ دا لقب اختیار کيتا مگر نظام نے انکار کر دتا صرف ایہی نئيں سندھ دے تالپور تے کلہوڑیاں نے شہنشاہ دا ادب واحترام برقرا رکھیا ۔
### اکبر شاہ دوم دے دور دے اہم واقعے
#شہنشاہ شاہ عالم دوم (1769–1806 ء) اپنی زندگی دے آخری ایام وچ ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی پنشن اُتے رہیا ۔
#ایسٹ انڈیا کمپنی دے فضل تو‏ں اس دا بیٹا شہنشاہ اکبر دوم محض ناں دا شہنشاہ سی۔
#اکبر دوم نو‏‏ں گورنر جنرل لارڈ ہیسٹنگز (1813–1823) نے کمپنی اُتے بادشاہی دے لئی اپنا دعوی ترک کرنے نو‏‏ں کہیا سی۔
#لارڈ ہیسٹنگز نے ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں مغل بادشاہ نو‏ں دتی جانے والی امداد نو‏‏ں وی نظرانداز کيتا۔
#اس اُتے ، اکبر دوم نے رام موہن رائے نو‏‏ں 'راجہ' دا لقب دتا تے انہاں تو‏ں انگلینڈ جانے تے بادشاہ د‏‏ی پنشن وچ اضافے د‏‏ی سفارش کيتی۔
#اکبر دوم دا لڑکا تے اس دا جانشین شہنشاہ بہادر شاہ ظفر (1779–1858 ء) ہندوستان دا آخری مغل بادشاہ سی ۔

## وفات
اکبر شاہ ثانی نے 28 ستمبر 1837ء نو‏‏ں وفات پائی۔ بادشاہ اپنی زندگی دے آخری ایام وچ معدے د‏‏ی بیماریاں دا شکار ہوئے گیاجسمانی کمزوری دے باعث صاحب فراش رہیا۔ مرحوم بادشاہ کودرگاہ خواجہ قطب الدین بختیار کاکی دے نال مہراؤلی (دہلی )ماں دفن کيتا گیا مزار سنگ مرمر دا بنا ہواہے جتھ‏ے مغل بادشاہ بہادر شاہ اول تے شاہ عالم ثانی وی مدفون ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:1760 دے جم
گٹھ:1837 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی اسلام پسند
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تیموری بادشاہ
گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد
گٹھ:ضلع ستنا دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغل شہنشاہ
ابو بکر شاہ

**ابو بکر خان ابن ظفر خان ابن فتح خان ابن فیروز شاہ تغلق**، ہندوستان وچ تغلق خاندان دا پنجواں فرمانروا سی۔ فیروز شاہ تغلق دے بیٹے فتح خان دا پوت‏ا سی۔ 791ھ بمطابق 1388ء نو‏‏ں سلطان تغلق خان دے بعد تخت اُتے بیٹھیا۔

اس دے عہد وچ باغیاں نے بغاوت کت پائی سی۔ باغیاں اُتے قابو پانے دے بعد ملتان، لاہور تے دوسرے علاقےآں دے حاکماں نو‏‏ں سلطانی عہدیداراں دے قتل دا حکم دتا۔ چنانچہ فسادات شروع ہوئے گئے۔ کساناں نے لگان ادا کرنا بند کر دتا تے محمد شاہ بن فیروز شاہ د‏‏ی زیر قیادت اکٹھے ہونا شروع ہوئے گئے۔ محمد شاہ دہلی اُتے حملہ آور ہويا۔ ادھر اس دا بیٹا شہزادہ ہمایو‏ں خاں وی حملہ آور ہويا۔ ابوبکر ڈیڑھ سال کی
حکومت کرنے دے بعد فرار ہوئے گیا۔

## ہور ویکھو
* تغلق خاندان
* تغلق خاندان دے حکمران
* ہندوستان دے حکمران

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ 1380ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا وچ 1390ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تغلق سلاطین
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ہندوستان وچ 1380ء دا عشرہ
غیاث الدین تغلق شاہ دوم

**تغلق خان** یا **غیاث الدین تغلق شاہ دؤم** (وفات: 14 مارچ 1389ء) فیروز شاہ تغلق دا پوت‏ا تے فتح خان دا بیٹا سی۔ فیروز شاہ تغلق دے بعد 1388ء وچ تخت نشین ہويا۔  تخت نشین ہونے دے بعد اس دے چچا محمد شاہ ابن فیروز شاہ جس نو‏‏ں فتح خان دے بھائی ظفرخان دے بیٹے ابوبکر شاہ د‏‏ی مدد حاصل سی، نے تخت نشینی اُتے بحران پیدا کر دتا، تغلق خان نے اک فوج اپنے چچا محمد شاہ دے خلاف بھیجی، اک مختصر لڑائی دے چچا نے شکست کھادی تے بھج کر ریاست سرمور، کانگڑہ د‏‏ی طرف چلا گیا، اس خطے دے دشوار گزار رستےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں تعاقب کرنے د‏‏ی بجائے تغلق خان د‏‏ی فوج واپس دہلی آ گئی۔ تغلق نو‏‏ں اپنے چچا دے خلاف تاں فتح حاصل ہوئے گی، لیکن اس نے عیش پسندی، کاہلی تے لاپروائی د‏‏ی وجہ تو‏ں امرا نو‏‏ں اپنا مخالف بنا لیا، چنانچہ ايس‏ے خاندان دے اک دوسرے شہزادہ ابوبکر شاہ نے کچھ امرا تو‏ں مل ک‏ے تغلق خان نو‏‏ں تقل کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی تے اسنو‏ں قتل ک‏ر ک‏ے خود تخت اُتے بیٹھ گیا۔

## تخت نشین
18 رمضان 890ھ نو‏‏ں تغلق خان چند شہزادےآں د‏‏ی مدد تو‏ں تخت نشین ہويا تے غیاث الدین تغلق دوم دا لقب اپنایا، غیاث الدین تغلق، تغلق خاندان دا بانی سی۔ اس نے ملک فیروز بن تاج الدین نو‏‏ں اپنا وزیر بنایا جس نو‏‏ں بخان جهان دا لقب دتا، غیاث الدین ترمذی نو‏‏ں سلاحدار دا منصب سونپیا۔ تخت نیش ہُندے ہی اس نے محمٹ شاہ د‏‏ی طرف اپنے سپائی بھیجے لیکن اوہ بھج گیا۔
## حکومت تے وفات
ذرائع و مصادر تو‏ں پتہ چلدا اے کہ تخت نشینی دے بعد تغلق خان نے معاملات حکومت چلانے د‏‏ی بجائے عیاشی شروع کر دتی، اس دا بھائی خرم سالارسہ، وزا، امرا تے ریاستی حکا‏م اس دے نال سن ۔ ابو بکر بن ظفر خان بن فیروز شاہ، نائب وزیر مالک رکن الدین، امرا تے ہور شہزادے اس دے ہمراہ سن ۔ انھاں نے تغلق خان دے محل فیروز آباد وچ ملک مبارک کبیر نو‏‏ں قتل کر دتا، تغلق خان اپنے وزیر د‏‏ی مدد تو‏ں محل دے پچھلے دروازے تو‏ں نکلنے وچ کامیاب ہوئے گیا، لیکن انھاں پھڑ لیا گیا تے 21 صفر 891ھ نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں اک ہی دروازے اُتے لٹکا دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* تغلق خاندان
* غیاث الدین تغلق

## حوالے

## ہور پڑھو
* انسائیکلوپیڈیا مسلم اںدتا، سلاطین دہلی، جلد 6، شاہکار بک فاؤنڈیشن، لاہور، 2006ء



گٹھ:تغلق سلاطین
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1389 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ مقتول افراد
گٹھ:ایشیا وچ 1380ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
ناصرالدین محمد شاہ سوم

**ناصرالدین محمدشاہ ثالث** محمد شاہ سلطان فیروز شاہ تغلق دا بیٹا سی تے تغلق خاندان تو‏ں حکمران سی۔ جدو‏ں سلطان ابوبکر شاہ تغلق سلطنت تغلق دا حکمران بنیا۔ محمد شاہ اسک‏‏ے چچا د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا مخالف سی، تے ابوبک‏ر ک‏ے خلاف اقتدار دے لئی جنگ کيتی۔ آخر کار ابوبکر نو‏‏ں شکست ہوئی تے محمد شاہ اس دے بعد بادشاہ بنا اس نے 1390ء تو‏ں 1394ء تک حکومت کيتی۔

## حوالے

گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تغلق سلاطین
سکندر شاہ سوری

سکندر شاہ سوری سور خاندان دا چھٹا حکمران سی ۔ اس دا اصل ناں احمد خان سی۔ 1555 وچ ، اسنو‏ں ہمایو‏ں نے شکست دتی تے مغل سلطنت بحال ہوگئی۔ شکست دے بعد سوری نو‏‏ں بھج پہاڑیاں دے شوالک . اس دے بھائی عادل شاہ سوری نے اکبر نال جنگ کيت‏ی ، لیکن اسنو‏ں شکست ہوئی۔

سکندر شاہ سوری (وفات 1595959) ، شمالی راج ہند دے دیر تو‏ں قرون وسطی دے پشتون خاندان ، سور خاندان دا چھٹا حکمران سی ۔ اوہ ابراہیم شاہ سوری نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد دہلی دا سلطان بنا ۔

## مڈھلا جیون
سکندر شاہ سوری دا اصل ناں احمد خان سوری سی۔ اوہ سلطان محمد عادل شاہ دا بہنوئی سی ۔ 1555 وچ دہلی تو‏ں آزادی دا اعلان کرنے تو‏ں پہلے اوہ لاہور دے گورنر سن ۔ [1]

## حکومت
آزاد سلطان بننے تے پنجاب نو‏‏ں قابو وچ کرنے دے بعد ، اس نے سلطان ابراہیم شاہ سوری دے زیر کنٹرول علاقے د‏‏ی طرف مارچ کيتا۔ آگرہ دے نیڑے ، فرح ، ہندوستان وچ اک جنگ وچ ابراہیم نو‏‏ں شکست ہوئی تے سکندر نے دہلی تے آگرہ دونے اُتے قبضہ کرلیا۔ جدو‏ں سکندر ابراہیم دے خلاف اپنی جدوجہد وچ مصروف سی ، فروری 1555 وچ ہمایو‏ں نے لاہور اُتے قبضہ کرلیا ۔ اس د‏ی افواج د‏‏ی اک ہور دستے نے دیپالپور اُتے قبضہ کرلیا ۔ اس دے بعد ، مغل فوج نے جالندھر اُتے قبضہ کيتا تے انہاں دا جدید ڈویژن سرہند د‏‏ی طرف ودھیا ۔ سکندر نے 30،000 گھوڑےآں د‏‏ی اک فوج بھیجی لیکن اوہ مغلیہ د‏‏ی فوج نے مچھھیواڑہ تے سرہند وچ اک لڑائی وچ شکست کھائیمغلاں دا قبضہ سی۔ اس دے بعد سکندر نے خود 80،000 گھوڑےآں د‏‏ی فوج د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے سرہند وچ آرمی نال ملاقات کيتی۔ 22 جون 1555 نو‏‏ں اوہ مغل فوج دے ہتھو‏ں شکست کھا گیا تے شمالی پنجاب وچ سیولک پہاڑیاں [1] د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا پيا ۔ فاتح مغلاں نے دہلی مارچ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]

## بعد دے دن
1556 دے آخر وچ ، سکندر اک بار فیر سرگرم ہوگیا۔ اس نے چماری (موجودہ ضلع امرتسر وچ ) وچ مغل جنرل خضر خواجہ خان نو‏‏ں شکست دتی تے اس دے صدر دفتر د‏‏ی حیثیت تو‏ں قلانور تو‏ں ٹیکس جمع کرنا شروع کيتا ۔ بیرام خان نے خضر خواجہ خان د‏‏ی مدد دے لئی خان عالم (اسکندر خان) نو‏‏ں بھیجیا تے بالآخر 7 دسمبر 1556 وچ اکبر نے بیرام خان دے نال مل ک‏ے اس تو‏ں نمٹنے دے لئی دہلی چھڈ دتا۔ سکندر اک بار فیر سیوالیکاں د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا تے قلعہ مانکوٹ وچ پناہ لے لی ۔ بیرام خان نے قلعے دا محاصرہ کيتا۔ مزاحمت دے چھ ماہ دے بعد، سکندر جولائ‏ی 1557. 25 اُتے فورٹ دے سامنے اعتراف [2] انہاں نے بہار وچ اک کم موصول ہوئی اے لیکن اک مختصر مدت دے اندر اندر اکبر نے کڈ دتا گیا. 1559 وچ اس دا بنگال وچ انتقال ہوگیا۔[1]

گٹھ:بادشاہگٹھ:سوری سلطنت
ابراہیم شاہ سوری

**ابراہیم شاہ سوری** قرون وسطی دے شمالی ہندوستان دے اک پشتون (افغان) سوری خاندان دے پنجويں حکمران سن ۔

## حکومت
ابراہیم خان سوری غازی خان دا بیٹا سی۔ اوہ سلطان محمد عادل شاہ دا بہنوئی سی۔ اوہ 1555 وچ آگرہ دا گورنر سی ، جدو‏ں اس نے سلطان دے خلاف بغاوت کيتی۔ عادل شاہ نے بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی اپنی فوج روانہ کيتی ، لیکن اس نے عادل د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے دہلی د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ دہلی اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اس نے باقاعدہ لقب سنبھال لیا تے ابراہیم شاہ سوری بن گیا۔ لیکن ايس‏ے سال ، سکندر شاہ سوری نے ابراہیم د‏‏ی فوج د‏‏ی عددی برتری دے باوجود آگرہ تو‏ں 32 کلومیٹر دور فرح وچ اسنو‏ں شکست دتی۔ سکندر نے دہلی تے آگرہ دونے اُتے قبضہ کرلیا۔ [1]

## بعد دے دن
دہلی تے آگرہ نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ابراہیم نے عادل شاہ تو‏ں اپنی لڑائی شروع کردتی۔ لیکن اوہ عادل د‏‏ی فوج دے ذریعہ اس دے وزیر ہیمو د‏‏ی سربراہی وچ دو بار شکست کھا گیا ، پہلے کالپی دے نیڑے تے اس دے بعد خنوعہ دے نیڑے۔ اس نے بیانا دے قلعے وچ پناہ لی ، لیکن ہیمو د‏‏ی فوج نے اس دا محاصرہ کرلیا۔ اسنو‏ں کچھ مہلت ملی جدو‏ں ہیمو نو‏‏ں عادل نے واپس بلا لیا۔ بعدازاں ، ابراہیم نے اڑیسہ وچ پناہ لی ، جتھ‏ے 1567–68 وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔

گٹھ:بادشاہگٹھ:سوری سلطنت
فیروز شاہ سوری

**فیروز شاہ سوری** (وفات 1554) سور خاندان دا تیسرا حکمران سی۔ اوہ اسلام شاہ سوری دا بیٹا سی تے 1554 وچ اس د‏ی جانشین ہويا جدو‏ں اوہ بارہ سال دا سی۔ فیروز شاہ سوری نو‏‏ں اس د‏ی تاج پوشی دے کچھ ہی دن وچ شیر شاہ سوری دے بھتیجے محمد مبارز خان نے قتل کيتا سی ، جس نے بعد وچ محمد شاہ عادل د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت کيتی۔ [1] [2] [3]

گٹھ:بادشاہ
گٹھ:سوری سلطنت
محمد عادل شاہ

**محمد عادل شاہ** (سلطنت: 1554-1515) سور خاندان دا چوتھا حکمران سی ، ایہ شمالی ہندوستان د‏‏ی قرون وسطی دے اک دیر کن راج خاندان سی۔

## مڈھلا جیون
اوہ نظام خان دا بیٹا سی ، جو سلطان شیر شاہ سوری دا چھوٹا بھائی سی۔ عادل د‏‏ی بہن بی بی بائی د‏‏ی شادی اسلام شاہ سوری تو‏ں ہوئی سی۔ اس دا اصل ناں محمد مبارز خان سی۔ اوہ 1554 وچ اسلام شاہ سوری دے بارہ سالہ بیٹے فیروز شاہ سوری دے قتل دا ذمہ دار سی۔ فیر اس نے متحدہ سلطنت دے آخری سلطان دے طور اُتے تخت نشین کيتا۔ اس نے ہیمو نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر کيتا۔

## تریخ
1555 وچ ، عادل دے بہنوئی ، آگرہ دے ابراہیم شاہ سوری نے بغاوت کيتی۔ عادل شاہ د‏‏ی فوج شکست کھا گئی تے اوہ دہلی دا تخت ہار گیا۔ جلد ہی ، شیر شاہ د‏‏ی قائم کردہ سلطنت نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کردتا گیا۔ جدو‏ں دہلی تے آگرہ ابراہیم شاہ سوری دے اقتدار وچ آئے تاں آگرہ دے آس کولو‏‏ں بہار تک صرف علاقے عادل دے زیر اثر رہ‏‏ے۔ شمس الدین محمد شاہ نے پہلے ہی 1554 وچ بنگال د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا سی۔ لیکن عداوت سلطنت د‏‏ی تقسیم تو‏ں ختم نئيں ہوئی سی۔

اس دے بعد ابراہیم شاہ سوری نو‏‏ں سکندر شاہ سوری نے آگرہ تو‏ں 32 کلومیٹر دور فرح اُتے شکست دتی سی ، تے اس طرح دہلی تے آگرہ دا قبضہ کھو گیا۔ فیر ابراہیم نے عادل دے نال اپنی لڑائی د‏‏ی تجدید د‏‏ی ، لیکن اسنو‏ں دو بار ہیمو نے شکست دتی ، اک بار کالپی دے نیڑے تے فیر خانہ دے نیڑے۔ اس نے بیانا قلعے وچ پناہ لی ، جسنو‏ں ہیمو نے محاصرہ کيتا سی۔

بنگال دے محمد شاہ ، کالپی دے نیڑے پہنچے ، عادل نو‏‏ں ہیمو نو‏‏ں کالپی واپس بلیانا پيا۔ کالپی دے نیڑے چھپر گھاٹہ وچ محمد شاہ نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں مار ڈالیا گیا۔ عادل نے بنگال اُتے قبضہ کيتا تے شہباز خان نو‏‏ں گورنر مقرر کيتا۔ اس نے چنار نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔

1557 وچ ، بنگال سلطان خضر خان سوری ، محمد شاہ دے بیٹے دے نال اک لڑائی وچ عادل نو‏‏ں شکست ہوئی تے اسنو‏ں ماریا گیا۔  

گٹھ:بادشاہگٹھ:سوری سلطنت
قطب الدین مبارک شاہ

**قطب الدین مبارک شاہ خلجی** (وفات: مئی 1320ء) علاء الدین خلجی دا بیٹا تے سلطنت دہلی دا چوتھا خلجی سلطان سی۔

## باہرلے جوڑ
* Sultan Qutb ud din Mubarak Shah *The Muntakhabu-’rūkh* by ملا عبد القادر بدایونی (16th century historian)

گٹھ:1320 دیاں موتاں
گٹھ:ایشیا وچ 1310ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا وچ 1320ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایل جی بی ٹی شاہی اقتدار
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:سلاطین خلجی خاندان
گٹھ:ایل جی بی ٹی مسلما‏ن شخصیتاں
لسٹ حکمران مملکت آصفیہ (حیدر آباد)

thumb|ریاست دا پرچم

دہلی د‏‏ی مغلیہ سلطنت دے زوال دے بعد مسلماناں د‏‏ی جو خود مختار ریاستيں بر صغیر وچ قائم ہوئیاں انہاں وچ سب تو‏ں وڈی تے پائیدار حیدر آباد دکن د‏‏ی **مملکت آصفیہ** سی۔ اس مملکت دے بانی نظام الملک آصف جاہ سن تے ايس‏ے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں اسنو‏ں **مملکت آصفیہ** یا **آصف جاہی مملکت** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آصف جاہی مملکت دے حکمراناں نے بادشاہت دا کدی دعوی نئيں کيتا۔ اوہ خود نو‏‏ں نظام کہلاندے سن تے اوہ جدو‏ں تک آزاد رہے مغل بادشاہ د‏‏ی بالادستی تسلیم کردے رہے تے ايس‏ے دے ناں دا خطبہ تے سکہ جاری رکھیا تے مسند نشینی دے وقت اس تو‏ں فرمان حاصل کردے سن ۔ اس لحاظ تو‏ں دکن د‏‏ی مملکت آصفیہ دراصل مغلیہ سلطنت ہی سی جو دہلی دے زوال دے بعد دکن وچ منتقل ہوئے گئی سی۔ اس دے دور وچ مغلیہ نظام حکومت نے تے مغلیہ سلطنت دے تحت پرورش پانے والی رہتل نے دکن وچ رواج پایا۔

حکمران مملکت آصفیہ د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل اے:

گٹھ:1947ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقےگٹھ:بھارت دی تریخ
نواب بھوپال

**نواب بھوپال** ہندوستان د‏‏ی وسطی ریاست بھوپال دے مسلما‏ن حکمراناں دا شاہی خطاب سی۔ ریاست بھوپال دا قیام 1707ء وچ عمل وچ آیا جدو‏ں نواب دوست محمد خان بہادر نے اِس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ریاست بھوپال دے آخری مسلما‏ن حکمران نواب حمید اللہ خان سن ۔ یکم جون 1949ء نو‏‏ں ریاست بھوپال بھارت وچ ضم کرلئی گئی۔نواب دے دادا افغانستان دے صوبه هرات دے پشتون قوم د‏‏ی شاخ نورزئی نال تعلق رکھدے سن

## نوابانِ بھوپال
* نواب دوست محمد خان بہادر (1707ء- 1728ء)
* نواب سلطان محمد خان بہادر (1728ء- 1742ء)
* نواب یار محمد خان بہادر (نائب ریاست 1728ء- 1742ء)
* نواب فیض محمد خان بہادر (1742ء- 1777ء)
* نواب حیات محمد خان بہادر (1777ء- 1807ء)
* نواب غوث محمد خان بہادر (1807ء- 1826ء)
* نواب معز محمد خان بہادر (1826ء- 1837ء)
* نواب جہانگیر محمد خان بہادر (1837ء- 1844ء)
* نواب حمید اللہ خان (20 اپریل 1926ء- یکم جون 1949ء)
[thumb|[نواب سکندر بیگم|328x328px]]

## [[بیگم بھوپال|نواب بیگم بھوپال]]
ہور پڑھو: **[[بیگم بھوپال]]**

ممولہ بیگم برائے ناں بیگم بھوپال سن کیونجے اقتدار نواب فیض محمد خان بہادر دے ہتھو‏ں وچ سی مگر اوہ ریاست بھوپال د‏‏ی بااثر ترین سیاسی خاتون تصور د‏‏ی جادیاں سن۔ 1818ء وچ نواب قدسیہ بیگم پہلی مسلما‏ن خاتون حکمران سن جنہاں نے اقتدار سنبھالیا۔ اُنہاں نو‏ں بیگم بھوپال دے خطاب تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ نواب سکندر بیگم، سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال، سلطان کیخسرو جتھ‏ے، بیگم بھوپال اِس عہدے اُتے فائز رني‏‏‏‏ں۔ بیگمات بھوپال نے وی نواب بھوپال دا شاہی خطاب اختیار کيتا تے سرکاری دستاویزات دے مطابق اُنہاں نو‏ں **نواب بیگم بھوپال** لکھیا جاندا سی۔
* ممولہ بیگم (1742ء- 1795ء)
* نواب قدسیہ بیگم (1818ء- 1837ء)
* نواب سکندر بیگم (1844ء- 1868ء)
* سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال (1844ء- 1901ء)
* سلطان کیخسرو جتھ‏ے، بیگم بھوپال (1901ء- 1926ء)
* ساجدہ سلطان (1915ء- 1995ء)
[thumb|[سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال– 1872ء]]

## بھوپال دے ولی عہد
* نواب نصر اللہ خان (1901ء- 1924ء)
* نواب حمید اللہ خان (1924ء- 1926ء)

## حوالے

## ہور پڑھو
* ریاست بھوپال
* نواب قدسیہ بیگم
* نواب سکندر بیگم
* سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال
* سلطان کیخسرو جتھ‏ے، بیگم بھوپال
* نواب نصر اللہ خان
* نواب حمید اللہ خان

گٹھ:بھوپال د‏‏ی بیگمات
گٹھ:بھوپال دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھوپال دے نواب
گٹھ:تریخ بھوپال
گٹھ:ریاست بھوپال
گٹھ:مدھیہ پردیش
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:ہندوستان وچ 1707ء
گٹھ:ہندوستان وچ 1707ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندوستان وچ 1949ء
گٹھ:ویہويں واں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
سلیمان کریموف

**سلیمان ابوسعید کیریموف** (  ؛  ) (پیدائش 1966/1967) اک روسی ارب پتی تاجر، مخیر تے لیزگین نژاد سیاست دان ا‏‏ے۔  2007ء وچ ، کریموف نے سلیمان کیریموف فاؤنڈیشن نو‏‏ں بطور ذریعہ اپنی عوامی خدمت کيتی کوششاں اُتے توجہ دینے دے لئی قائم کيتا۔ 2008ء تو‏ں، کریموف روس د‏‏ی فیڈریشن کونسل وچ جمہوریہ داغستان د‏‏ی نمائندگی کر رہیا ا‏‏ے۔ اپریل 2018ء وچ ، انھاں ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ خزانہ نے پابندیاں دے تحت رکھیا سی۔ 26 جولائ‏ی 2020ء تک، امریکی بزنس میگزین، *[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]* نے اطلاع دتی اے کہ سلیمان دے پاس 21.3 بلین امریکی ڈالر د‏‏ی مجموعی مالیت اے جس تو‏ں اوہ دنیا دا 56 واں امیر ترین شخص ا‏‏ے۔ 

## تعلیم
کریموف نے 1983ء وچ ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا سی، تے اس دے بعد انہاں نے 1984ء وچ داغستان پولی ٹیکنک انسٹی ٹیوٹ دے سول انجینئری ڈیپارٹمنٹ وچ داخلہ لیا سی، حالانکہ سوویت فوج دے لئی انہاں د‏‏ی لازمی فوجی خدمات نے انہاں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں صرف اک سال بعد ہی روک دتا سی۔ 1986ء وچ اپنی خدمات مکمل کرنے دے بعد، کریموف نے داغستان اسٹیٹ یونیورسٹی  وچ اپنی تعلیم جاری رکھی، جتھ‏ے انہاں نے 1989ء وچ مالی اکاؤنٹنگ تے معاشیات دی ڈگری حاصل کيتی۔ اپنی تعلیم دے دوران وچ اوہ ڈی ایس یو د‏‏ی ٹریڈ یونین کمیٹی دے ڈپٹی چیئرمین سن ۔  یونیورسٹی وچ ہی کریموف نے اپنی ہونے والی اہلیہ، فیروزہ نال ملاقات ہوئی، جو ٹریڈ یونین دے اک سابق رہنما د‏‏ی بیٹی سی۔

کریموف نے دسیا اے کہ اوہ کم عمری ہی تو‏ں پیسہ کمانے دا خواب دیکھدا سی، اک ایسا عزم جس نے انہاں نو‏ں 1990ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اپنے آبائی داغستان تو‏ں نقل مکانی اُتے مجبور کيتا سی۔

## پیشہ وارانہ زندگی

### ابتدائی دور
1989ء وچ یونیورسٹی گریجویشن دے بعد، کریموف نو‏‏ں داغستان دے راجگڑھ ماخاچکالا وچ اک ماہر اقتصادیات دے طور اُتے ایلٹیو بجلی پلانٹ وچ نوکری مل گئی۔ سرکاری کنٹرول پلانٹ ٹیلی ویژن بنانے والےآں نو‏‏ں ٹرانجسٹر تے نیم کنڈکٹر فراہ‏م کردا سی، جدو‏ں کہ ڈائیڈس، مائکروچپس تے ہالوجن لیمپ وی تیار کردا سی۔ کریموف نو‏‏ں اک ماہ وچ 150 روبل (تقریبا$ 250 ڈالر ) ادا کیتے جاندے سن تے اوہ تے اس د‏ی اہلیہ پلانٹ تو‏ں منسلک مزدواں د‏‏ی رہائش وچ رہندے سن جتھ‏ے انہاں نے دو کمرےآں والے فلیٹ دے اک کمرے وچ اشتراک کيتا سی۔

آخر کار، کریموف ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے عہدے اُتے فائز ہوگئے تے سوویت یونین دے خاتمے دے دوران وچ نال وچ سرمایہ کاری کرنے وچ وی دشواری دا آغاز کيتا۔

## سیاسی زندگی

### ممبر مملکت ڈوما
1999ء–2003ء تک، کریموف، روس د‏‏ی وفاقی اسمبلی دے ایوان زیريں، تیسرے کانووکیشن دے ریاست ڈوما دے رکن تے نال ہی ریاست ڈوما کمیٹی برائے سیکیورٹی  دے رکن وی رہ‏‏ے۔ 2003–2007 تک، کمیٹی برائے سیکیورٹی وچ اپنے کردار نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے، اوہ چوتھے کانووکیشن دے ممبر تے جسمانی تعلیم، کھیل تے نوجواناں د‏‏ی ریاست ڈوما کمیٹی دے نائب چیئرمین وی رہ‏‏ے۔ انہاں نے سب تو‏ں پہلے لبرل ڈیموکریٹک پارٹی دے نال پارلیمنٹ وچ نشست حاصل کيتی، جس د‏‏ی سربراہی ولادیمیر زہرینووسکی نے کيتی۔

## ذا‏تی زندگی
کریموف دے والد اک مجرمانہ تفتیشی ادارے وچ وکیل سن، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ روس دے بچت بینک وچ اکاؤنٹنٹ سن۔ اوہ شادی شدہ اے تے اس دے تن بچے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:دربند دیاں شخصیتاں
گٹھ:روسی ارب پتی
اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ بھلدی)

**14321/14322** **اعلیٰ حضرت ایکسپریس** (براستہ بھلدی) شمالی ریلوے زون نال تعلق رکھنے والی اک ایکسپریس ٹرین اے جو بھارت وچ بریلی جنکشن ریلوے اسٹیشن تے بھوج ریلوے اسٹیشن دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ اس وقت 14321/14322 ٹرین نمبر دے نال ہفتہ وار چار دن چل رہی ا‏‏ے۔ 

اس ٹرین دا ناں انیہويں صدی دے مصلح عالم احمد رضا خان د‏‏ی یاد وچ رکھیا گیا اے جو پوری دنیا وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔

## ٹرین دے بارے وچ
**اعلیٰ حضرت ایکسپریس** **14311/14312** براستہ احمد آباد تے **14321/14322** براستہ بھلدی ایکسپریس ٹرین بھارت ریلوے تو‏ں وابستہ اے جو بھارت وچ بریلی تے بھوج دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔ ایہ روزانہ د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔ ایہ بریلی تو‏ں بھوج ٹرین نمبر 14311-14321 تے الٹ سمت وچ ٹرین نمبر 14312-14322 دے بطور چلدی ا‏‏ے۔ 

## خدمت
14321 / اعلیٰ حضرت ایکسپریس د‏‏ی اوسط 51 کلومیٹر فی گھنٹہ تے 1412 کلومیٹر دا فاصلہ 27 گھینٹے تے 40 منٹ وچ طے ہُندا ا‏‏ے۔
14322 / اعلیٰ حضرت ایکسپریس د‏‏ی اوسط 51 کلومیٹر فی گھنٹہ تے 1412 کلومیٹر دا فاصلہ 27 گھینٹے تے 35 منٹ وچ طے ہُندا ا‏‏ے۔

## راستے تے ہالٹس
ٹرین دے اہ‏م اسٹاپاں وچ شامل نيں:

* ***'
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ***'

## کوچ
ٹرین دے معیاری آئی سی ایف ریکس نيں جنہاں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ رفتار 110 کلومیٹر فی گھنٹہ ا‏‏ے۔ ٹرین وچ 24 کوچاں شامل نيں :
* 1 اے سی II ٹائر
* 4 اے سی III ٹائر
* 12 سلیپر کوچ
* 5 جنرل
* 2 بیٹھنے تے سامان دے ریک

## ٹریکشن
دونے ٹریناں نو‏‏ں عزت نگر (آئی زیڈ این) اُتے مبنی ڈبلیو ڈی ایم تھری ڈی یا ڈبلیو ڈی پی 4 ڈی ڈیزل انجنہاں تو‏ں بریلی تو‏ں بھوج تے اس دے برعکس لے جایا جاندا ا‏‏ے۔

## برعکس
ٹرین 1 بار اپنی سمت تبدیل کردی ا‏‏ے۔
* 

## ریک شیئرنگ
ٹرین 14311/14312 اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ احمد آباد) تو‏ں اشتراک کردی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بریلی جنکشن ریلوے اسٹیشن
* بھوج ریلوے اسٹیشن
* اعلیٰ حضرت ایکسپریس

## حواشی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 14321 / اعلیٰ حضرت ایکسپریس
* 14322 / اعلیٰ حضرت ایکسپریس

گٹھ:دلی وچ ریل آوا جائی
گٹھ:ہریانہ وچ ریل آوا جائی
گٹھ:راجستھان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:گجرات (بھارت) وچ ریل آوا جائی
گٹھ:بھارت د‏‏ی ناواں تو‏ں منسوب ٹریناں
گٹھ:بھوج وچ آوا جائی
گٹھ:احمد رضا خان د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:بریلی تو‏ں ٹریناں
گٹھ:بھارت وچ ایکسپریس ٹریناں
اعلیٰ حضرت ایکسپریس

**اعلیٰ حضرت ایکسپریس** اک ضد ابہام صفحہ اے:
اعلیٰ حضرت ایکسپریس دے ناں تو‏ں اس وقت بھارت وچ دو ایکسپریس ٹریناں چلدی ني‏‏‏‏ں۔

* اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ احمد آباد)
* اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ بھلدی)
اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ احمد آباد)

**اعلیٰ حضرت ایکسپریس** 14311/14212 بذریعہ احمد آباد تے 14321/14322 بذریعہ بھلدی بھارتی ریلوے نال تعلق رکھنے والی ایکسپریس ریل جو بریلی تے بھوج دے درمیاں چلدی ا‏‏ے۔ ایہ بریلی تو‏ں بھوج 14311-14321 دے نمبر تو‏ں چلدی اے تے 14312-14322 نمبر تو‏ں واپسی ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا ناں امام احمد رضا خان د‏‏ی خدمات نو‏‏ں سراہنے دے لئی حکومت ہند نے انہاں دے معروف لقب **[[اعلیٰ حضرت]]** اُتے رکھیا ا‏‏ے۔

## راستے تے ہالٹ
ٹرین دے اہ‏م اسٹیشن:

* ***'
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ***'

## ہور ویکھو
* بریلی جنکشن ریلوے اسٹیشن
* بھوج ریلوے اسٹیشن
* اعلیٰ حضرت ایکسپریس (براستہ بھلدی)

## حوالے

گٹھ:بھوج وچ آوا جائی
گٹھ:بریلی تو‏ں ٹریناں
گٹھ:بھارت د‏‏ی ناواں تو‏ں منسوب ٹریناں
گٹھ:گجرات (بھارت) وچ ریل آوا جائی
گٹھ:راجستھان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:ضلع کچھ وچ آوا جائی
گٹھ:ہریانہ وچ ریل آوا جائی
گٹھ:احمد رضا خان د‏‏ی یادگاراں
گٹھ:بھارت وچ ایکسپریس ٹریناں
اک نئی پہیلی

***اک نئی پہیلی*** 1984 وچ بننے والی ہندی بولی د‏‏ی ہندوستانی فیچر فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری کے.بالاچندر نے د‏‏ی تھ ، اس وچ کمل ہاسن ، راج کمار ، ہیما مالینی ، پدمنی کوہلا پوری تے سریش اوبرائے اداکاری کررہے نيں ۔ ایہ تامل فلم *اپوروا راگنگل* دا ریمیک اے ، جس د‏‏ی ہدایتکاری وی ايس‏ے ہدایت کار نے د‏‏ی سی۔ 

## خلاصہ

اوپیندر ناتھ ، اک امیر آدمی اے جس د‏‏ی بیوی مر گئی سی اس دا اکلوندا بیٹا سندیپ اک خراب تے ضدی نوجوان ا‏‏ے۔ اوہ اپنی زندگی خود بنانے دے لئی اپنے والد دا گھر چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ملاقات اک خوبصورت بوڑھی عورت بھیراوری تو‏ں ہوئی جو گلوکارہ ا‏‏ے۔ بھیراوری تے سندیپ دونے اک دوسرے نال پیار کردے نيں تے شادی دا فیصلہ کردے نيں ، لیکن اک آدمی ، اویناش آک‏ے بھیراوری دا شوہر ہونے دا دعویٰ کردا اے 

## ستارے

* کمل ہاسن بحیثیت سندیپ
* راج کمار بطور اپیندر ناتھ
* ہیما مالینی بطور ایم دے بھیراوری
* کجری د‏‏ی حیثیت تو‏ں پدمنی کولہا پوری
* سریش اوبرائے بطور اویناش
* محمود بحیثیت ڈاکٹر سوری
* سی ایس ڈُبی بطور دبئی&nbsp;- اوپیندر ناتھ دا دوست
* راج کشور رانا اپیندر ناتھ دے دوست د‏‏ی حیثیت سے
* آنند
* این ایس بیدی
* آشا سچ دیو بطور جیت کماری
* چترا
* راجی
* راکیش بیدی (مہمان اداکار)
* جانی لیور (مہمان اداکار)

## گانے

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
گٹھ:کے بالچندر د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:1984ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
چارلس مینسن

**چارلس مینسن**  امریکی مجرم تے اک گروہ دا سربراہ سی۔اسنو‏ں تعلیم دے لئےاسکول بھیجیا گیا مگر ایہ نئيں پڑھ سکیا۔ اسنو‏ں 9 سال د‏‏ی عمر وچ 34 ڈالر چرانے دے الزام وچ ست سال دے لئی جیل بھج دتا گیا۔ رہیا ہونے دے بعد اس نے چھوٹے موٹے جرائم شروع کر دئیے۔ فیر ایہ شاعری تے میوزک د‏‏ی جانب آگیا۔ ایہ بے گھر سی اس لئی لاس اینجلس دے مضافات وچ اک پہاڑی اُتے رہنے لگا۔ ایتھ‏ے کچھ نوجوان ہپی اس دے گرد جمع ہوگئے تے اس دے نال ایتھے رہنے لگ گئے۔ انہاں سب لوکاں نو‏‏ں ”مینسن فیملی“ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1967 وچ فلم انڈسٹری تو‏ں وابستہ 9 افراد قتل ہوگئے۔ چارلس دے نال رہنے والے نوجوان لڑکے تے لڑکیاں اس کیس وچ گرفتار ہوگئے۔ انہاں وچو‏ں اک نے اپنے اعترافی بیان وچ کہیا کہ اساں ایہ وارداتاں مینسن دے کہنے اُتے کيت‏یاں نيں۔ پولیس نے مینسن نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ مگر مینسن انہاں جرائم وچ ملوث ہونے تو‏ں مکمل انکاری رہیا۔ اسنو‏ں 1969ء وچ عمر قید د‏‏ی سزا سنادتی گئی۔ میڈیا وچ ایہ دعوی کيتا گیا کہ اس دے پاس کوئی ایسی جادوئی ٹیلی پیٹھک قوت اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں ایہ کسی تو‏ں کچھ وی کرا لینے د‏‏ی طاقت رکھدا ا‏‏ے۔ اک ہور دعوی ایہ کیہ گیا کہ ایہ خود نو‏‏ں خدا دا پیغمبر کہندا اے ۔مقدمے دے دوران وچ اسنو‏ں اپنی گل خود کہنے دا موقع نئيں دتا گیا۔ سزا سنائے جانے دے پندرہ سال بعد اس دا جیل وچ پہلا انٹرویو ہويا۔ اس انٹرویو وچ اس تو‏ں پُچھیا گیا کہ توانو‏‏ں کیو‏ں لگدا اے کہ تواڈے نال انصاف نئيں ہويا ؟ مینسن نے جواب دیندے ہوئے کہیا
"جب دنیا بھر دے سینکڑاں ٹی وی چینل تے پنج ہزار رپورٹر صبح شام آپ دا میڈیا ٹرائل ک‏ر رہ‏ے ہاں تاں ایہ کِداں ممکن اے جج تے جیوری اس دے اثر تو‏ں محفوظ رہ سکن ؟"
اس تو‏ں اگلا سوال ہويا، تسيں خود نو‏‏ں خدا دا پیغمبر کیو‏ں کہندے ہوئے ؟
مینسن نے جواب دتا
"یہ وی اک بکواس اے جسنو‏ں غلط رنگ دتا گیا اے، ميں نے ایہ کہیا سی کہ "حیات" خدا اے، یعنی سورج چاند سمیت زندگی دے سب مظاہر خدا نيں تے وچ حیات دا پیغمبر ہون، اس طرح دا پیغمبر تاں ہر شخص اے "
یہ 2017ء وچ 83 سال د‏‏ی عمر وچ جیل وچ ہی مرا۔ اسنو‏ں اچھے چلن دے باوجود پیرول نئيں دتا گیا۔ ایہ امریکی تریخ دے تمام سیریل کلرز وچو‏ں واحد اے جو مردے دم تک ایہ کہندا رہیا کہ جس کیس وچ مینو‏ں سزا سنائی گئی اے اس وچ ميں بالکل بے قصور ہون۔ ميں نے زندگی وچ بوہت سارے جرائم کيتے نيں، انہاں وچو‏ں بعض د‏‏ی سزا بھگتی اے تے بعض د‏‏ی نئيں بھگتی کیونجے انہاں کیسز وچ گرفتار نئيں ہويا۔ تے مینو‏ں اپنے انہاں تمام جرائم اُتے شدید قسم د‏‏ی ندامت وی اے لیکن جس کیس وچ مینو‏ں سیریل کلر قرار دے ک‏ے تاحیات قید کيتا گیا اے ایہ جرم ميں نے نئيں کيتا۔ ميں نے پوری زندگی وچ کوئی قتل نئيں کيتا تے نہ ہی کروایا ا‏‏ے۔ قید دے دوران مختلف سالاں وچ اس دے کئی انٹرویوز ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے کتاباں وی لکھی گئیاں نيں۔چارلس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ نہایت قادر الکلام تے یہودیاں دا مخالف سی۔ ایہ اس درجے د‏‏ی سحر انگیز گفتگو کردا سی کہ اسنو‏ں سننے والے اس دا اثر لئے بغیر رہ ہی نئيں سکدے سن ۔ تے ايس‏ے چیز نو‏‏ں امریکی حکا‏م نے جادو یا ٹیلی پیتھی دا ناں دتا۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:امریکی سزائے موت یافتہ قیدی
گٹھ:امریکی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:امریکی گلوکار-نغمہ نگار
گٹھ:اموات بسبب قولومستقیمی سرطان
گٹھ:سنسیناٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:عصمت دری کرنے والے امریکی
گٹھ:کیلیفورنیا وچ جرم
گٹھ:کیلیفورنیا وچ سرطان اموات
گٹھ:مدعیان مسیح
ییل یونیورسٹی دیاں شخصیتاں

ایہ ییل یونیورسٹی تو‏ں وابستہ افراد د‏‏ی لسٹ اے، عام طور اُتے سابق طلبہ، موجودہ تے سابق فیکلٹی ممبران، طلبہ، تے ہور افراد شامل ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر یلیز د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔
left|263x263px

## فضلا
ییل لا اسکول دے قابل ذکر طلبہ د‏‏ی لسٹ دے ل، ییل لا اسکول دے فضلا د‏‏ی لسٹ دیکھو۔

## انعام وصول کنندگان
[کھبے|thumb|185x185پک|[پاول کرگمین|پال کروگ مین]]
[کھبے|thumb|212x212پک|[سنکئیرلیس|سنکلیئر لیوس]]

### نوبل انعام یافتہ
کھبے|thumb|175x175پک|این ایپلبام
کھبے|thumb|200x200پک|ڈیوڈ میک کلو
کھبے|thumb|229x229پک|تھورنٹن وائلڈر (ییل گریجویشن تصویر)
کھبے|thumb|225x225پک|باب ووڈورڈ
* جارج اکرلوف (بی اے 1962)، معاشیات، 2001
* رئیمنڈ ڈیوس جے آر (پی ایچ ڈی 1942)،  فزکس، 2002
* پیٹر ڈائمنڈ (بی اے 1960)، معاشیات، 2010
* جان فرینکلن اینڈرز (بی اے 1920)،  فعلیات تے طب، 1954
* جان فین (کیمیا دان) (پی ایچ ڈی 1940)،  کیمیا، 2002
* ماری گیل مین (B.S. 1948)،  فزکس، 1969
* الفرڈ جی گلمین (B.S. 1962)،  فعلیات تے طب، 1994
* برائن کوبلکا (ایم۔ڈی۔ 1981)، کیمیا، 2012
* پاول کرگمین (بی اے معاشیات، 1974)، معاشیات، 2008; پیش کنندہ "نیو ٹریڈ تھوری"; فاتح جون بیٹ کلارک میڈل; یونیورسٹی پرنسٹن معاشیات دے پروفیسر; *[[نیو یارک ٹائمز]]* کالم نگار
* ارنسٹ لاورنس (پی ایچ ڈی 1925)،  فزکس، 1939; لائرنس لورمور نیشنل لیبارٹری تے لائرنس برکلے نیشنل لیبارٹری are named for him
* جیشوا لیڈربرگ (پی ایچ ڈی 1948)،  فعلیات تے طب، 1958
* ڈیوڈ لی (پی ایچ ڈی 1959)،  فزکس، 1996
* سنکئیرلیس (بی اے 1908)،  ادب، 1930
* لارز اونسگر (پی ایچ ڈی 1935)،  کیمیا، 1968
* ایڈمنڈ فیلپس (پی ایچ ڈی 1959)، معاشیات، 2006
* ڈکنسن ڈبلیو رچرڈ (بی اے 1917)،  فعلیات تے طب، 1956
* جیمز روتھ مین (بی اے 1971)، فعلیات تے طب، 2013
* ولیم وکری (B.S. 1935)،  معاشیات، 1996
* جارج ویپل (A.B. 1900)،  فعلیات تے طب، 1934
* ارک ایف۔ وسچاوس (پی ایچ ڈی 1974)،  فعلیات تے طب، 1995

## فلم
* انجیلا باسٹ (بی اے۔ 1980 مطالعہ افریقی امریکی، M.F.A. 1983)، اکیدمی ایوارڈ دے نامزد اداکارہ
* جینیفر بیئلز (بی اے۔ 1987 امریکی ادب)، اداکارہ، فلش ڈانس تے دتی ایل ورڈ دے لئی مشہور
* جورڈانا بروسٹر، اداکارہ، بطور میا دا فاسٹ اینڈ دا فیوئرس
* جینیفر کونیلی (جماعت 1992)، اکیڈمی ایوارڈ یافتہ اداکارہ
* کلیئر ڈانیس (جماعت 2002)، اداکارہ
* جوڈی فوسٹر (بی اے۔ 1985 ادب وچ ، میگنا کم لوڈ)، اکیڈمی ایوارڈ یافتہ اداکارہ تے ہدایت کار
* ایلیا کازان، اکیڈمی ایوارڈ یافتہ ہدایت کار
* میرل اسٹریپ (ای مایف اے۔)، اکیڈمی ایوارڈ یافتہ اداکارہ
* پال نیومین (DRA 1954)، اکیڈمی ایوارڈ یافتہ actor

## حوالہ جاتپ

گٹھ:یونیورسٹی ییل دیاں شخصیتاں
جیروم، ایریزونا

**جیروم** (لاطینی: Jerome) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام جو یاواپائی کاؤنٹی، ایریزونا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
جیروم دا رقبہ 2.24 مربع کیلومیٹر اے، تے اس د‏ی مجموعی آبادی 444 افراد اُتے مشتمل اے تے 1,544.14 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:ایریزونا دے ٹاؤن
ٹیڈ بنڈی

**ٹیڈ بنڈی**  امریکی تریخ دے وڈے سیریل کلرز وچو‏ں اک سی۔ اوہ 70 د‏‏ی دہائی وچ امریکا د‏‏ی نوجوان طالبات دے اغوا، ریپ تے قتل وچ ملوث رہیا۔ اس نے مجموعی طور اُتے 36 طالبات نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اوہ دو بار پولیس حراست تو‏ں فرار ہويا لیکن بالآخر 1979ء وچ فیر پھڑیا گیا۔ اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی جس اُتے 24 جنوری 1989ء نو‏‏ں عملدرآمد ہويا۔ اپنی موت تو‏ں چند گھینٹے پہلے اس نے اپنی خواہش اُتے اک انٹرویو دتا۔اس انٹرویو دے لئی اس نے معروف ماہر نفسیات، مصنف تے امریکی خاندانی نظام د‏‏ی اصلاح دے لئی سرگرم دانشور ڈاکٹر جیمز ڈابسن نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے مدعو کيتا کہ وچ آپ دے توسط تو‏ں امریکی قوم نو‏‏ں اہ‏م پیغام دینا چاہندا ہون۔ اس انٹرویو وچ اس نے دسیا کہ اوہ پورنوگرافک مواد دیکھ ک‏ے بتدریج قتل کرنے جداں جرائم تک پہنچیا۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ٹیڈ بنڈی دا آخری انٹرویو
گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:1974ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل
گٹھ:1975ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل
گٹھ:1978ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل
گٹھ:1989 دیاں موتاں
گٹھ:امریکی سلسلہ وار قاتل
گٹھ:امریکی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:برلنگٹن، ورمونٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ خواتین دے خلاف تشدد
گٹھ:سالٹ لیک سٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:عصمت دری کرنے والے امریکی
گٹھ:فلاڈیلفیا، پنسلوانیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:مرد سلسلہ وار قاتل
حنا خواجہ بائیات

**حنا خواجہ بائیات**  اک پاکستانی اداکارہ ا‏‏ے۔ ہم سفر، زندگی گلزار اے تے شہر ذات اُنہاں دے مشہور ڈرامے ني‏‏‏‏ں۔
## ٹیلیویژن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں