احمد رسمی آفندی

**احمد** **رسمی آفندی** ، جسنو‏ں کچھ عربی ذرائع **احمد بن ابراہیم گریدی** ("احمد ولد ابراہیم جزیرۃ کریٹ دا باشندہ") وی کہندے نيں ، نسلی طور اُتے یونانی نژاد ،  اک عثمانی سفارتکار ، سیاستدان تے مصنف سی۔ 18 ويں صدی دے آواخر وچ بین الاقوامی تعلقات دے طور اُتے ، انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م - تے بدقسمت - کم مذاکرات دے دوران عثمانی وفد دے افسرِ اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں معاہدۂ کوچک کناری اُتے دستخط کرنا سی۔  ادبی دنیا وچ ، انہاں نو‏ں مختلف کماں د‏‏ی وجہ یاد کيتا جاندا اے جنہاں وچ انہاں دے برلن تے ویانا وچ دے سفارت نامے نو‏‏ں اک نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ اوہ برلن وچ سلطنت عثمانیہ دے پہلے سفیر سن ۔

## مڈھلا جیون
احمد رسمی یونانی نژاد خاندان  جو جزیرہ کریٹ دے قصبے ریتھمینو ( سلطنت عثمانیہ وچ 1700سنہ دے دوران رسمو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی) وچ پیدا ہوئے۔ محمد مرادی دے بقول ، انہاں د‏‏ی مڈھلا جیون دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات دستیاب نيں ، احمد رسمی تقریبا چالیس سال د‏‏ی عمر وچ سن 1734 وچ استنبول پہنچے۔ زیادہ تر ذرائع اسنو‏ں خطاطی تے خطوطی دے فنون وچ ماہر قرار دیندے نيں۔ عثمانی بیوروکریسی دے ذریعہ ابھردے ہوئے ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں اصلاح پسنداں دے گروہ تو‏ں جوڑ لیا ، جس نے 18 ويں صدی وچ یورپ دے نال عثمانیاں دے سفارتی تعلقات نو‏‏ں تبدیل کيتا تے استنبول وچ پہلی دفعہ نجی ذا‏تی لائبریریاں قائم کيت‏یاں۔

جب اس دے سسر تے پہلے سرپرست مصطفیٰ تووکچوباشی (سفارت کار تے وزیر اعظم کوجا محمد رجب پاشا د‏‏ی کابینہ وچ شامل اہ‏م شخصیتاں وچو‏ں اک )کا سن 1749 وچ انتقال ہو گیا تاں احمد رسمی نے اپنا پہلا ادبی کم لکھنا شروع کيتا یعنی عثمانی کواتب اعلیٰ(کاتب اعلیٰ دا واحد) دے ضمیمہ جات د‏‏ی تالیف "سفینت الرؤسا"۔ "استثناس فی احوال الافراص" ۔ان د‏‏ی ایہ ادبی تحریراں وزیرِاعظم کوسے باهر مصطفیٰ ٰپاشا تو‏ںان دے تعارف دا ذریعہ بنیاں ۔

احمد رسمی نو‏‏ں 1757 دے آخر وچ ویانا دے سفارت خانے وچ تعینات کيتا گیا سی تاکہ اوہ مصطفیٰ ثالث د‏‏ی تخت نشینی دا اعلان کرن ۔ سن 1749 وچ ، اس نے محل دے کالے خواجہ سراواں (کیزرلر آغالاری) د‏‏ی لسٹ "حاملاتِ الکبیرہ" وی مرتب کيتی۔

ویانا وچ سفارت خانہ دے بعد برلن وچ فریڈرک دوم دے دربار وچ پہلے عثمانی سفارتخانےماں 1763/1764 تک تعینا‏‏تی رہی۔ دونے سفارتخاناں د‏‏ی ملازمت تو‏ں فراغت دے بعد ، احمد رسمی نے اپنی تعیناتیاں دے دوران دے جغرافیہ تے درباری سیاست دے بارے وچ تفصیلی رپورٹ پیش کيت‏‏ی۔ برلن دے سفارت خانے دے معاملے وچ ، اس نے صرف سفارتی کماں دے بارے وچ نئيں لکھیا بلکہ فریڈرک د‏‏ی خاکہ کشی تے ست سالہ جنگ د‏‏ی تفصیل وی لکھی۔ انہاں دے اس مشاہدے نے سلطنت عثمانیہ دے لئی یورپی سیاست دا مطالعہ کرنے د‏‏ی اہمیت اجاگ‏ر کیتی۔
کھبے|thumb|640x640px| 9 نومبر 1763 نو‏‏ں احمد رسمی آفندی د‏‏ی برلن آمد۔
برلن تو‏ں واپسی دے بعد ، اوہ وزیر اعظم دا افسرِ اعلیٰ برائے خط کتابت( *مکتوب چو*) مقرر ہويا۔ سن 1765 وچ ، اوہ چیف سارجنٹ ( چاوش باشی ) بن گیا تے محسن زادہ محمد پاشا دے نال اس دے طویل تعلقات دا آغاز ہو گیا ، جو دو بار وزیر اعظم مقرر ہويا سی۔ اعلیٰ ٰعہدےآں اُتے انہاں د‏‏ی ہور تقرریاں وچ وزیر اعظم *مولدوانلی* علی پاشا دے نائب ( *صدارت کتھوداسی* ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1769 وچ مختصر تقرری وی شامل اے جدو‏ں کہ وزیر اعظم بلغاریہ دے محاذ اُتے سن ۔ انہاں نے اس عہدے تو‏ں اک بار فیر محسن زادہ محمود پاشا دے نال 1771 تو‏ں لے ک‏ے روس ترکی جنگ ، 1768–1774 دے اختتام اُتے وزیر اعظم د‏‏ی وفات تک خدمات انجام دتیاں۔ احمد رسمی میدان جنگ وچ جنگی مشاورتی اجلاساں وچ موجود ہوتےتھے تے زخمی فوجیاں دے لئی اپنی فیاضی د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن ۔

بھانويں مذکورہ بالا تِناں عہدےآں نو‏‏ں وزیر اعظم دے دفتر تک پہنچنے دے لئی سنگ میل د‏‏ی حیثیت حاصل سی، لیکن اوہ کدی ایہ عہدہ نہ حاصل کرسک‏‏ے۔ امکان اے کہ احمد رسمی د‏‏ی عثمانی فوجی تنظیم د‏‏ی حالت اُتے باقاعدہ تے سخت تنقید نے واقعات نو‏‏ں اس سمت موڑنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

احمد رسمی نے 1774 وچ کوچک کناری امن مذاکرات وچ مختار کل دا کردار ادا کيتا تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے معاہدے اُتے دستخط کیتے*۔* اوہ 1775 دے بعد کچھ وقت دے لئی عمداً منظر نامے تو‏ں غائب رہ‏‏ے۔ احمد رسمی کو،شاید کریمیا تے تاتاریاں دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ روس دے نال مشکل مذاکرات دے دوران انہاں د‏‏ی مسلسل پس ِپردہ خدمات دے اعتراف وچ ، آخری بار وزیر اعظم خلیل حامد پاشا دے ماتحت شاہی محکمہ سواری ( *سواری مقابلہ جہ سی* ) دا سربراہ مقررر کيتا گیا سی ۔ احمد رسمی ،کریمیا نو‏‏ں کیتھرین ثانی دے حوالے کرنےکے معاہدے عینالی کاواک کنونشن اُتے دستخط تو‏ں کچھ عرصہ پہلے اگست 1783 وچ وفات پاگئے۔(معاہدے اُتے 1784 دے اوائل وچ دستخط ہوئے سن ۔) انہاں د‏‏ی خاندانی زندگی دے بارے وچ اج تک کوئی تے معلومات نئيں ملی۔
thumb| رسمو (ریتھمونو) وچ ترک مکانات جتھے احمد رسمی آفندی پیدا ہوئے سن تے انہاں نے اپنی زندگی دے ابتدائی چالیس سال گزارے سن

## ادبی کم

* حاملاتُ الکُبراء (1749): محمد آغا (1574–1590) تو‏ں لے ک‏ے موریا کےبشیر آغا ( دوسرا ہمنام خواجہ سرا ، جس نے 1746 تے 1752 دے درمیان خدمات انجام دتیاں) تک دے کالے خواجہ سراواں دے سربراہان (قیزلر آغا) د‏‏ی لسٹ کوجہ محمد راغب پاشا نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی۔ اس وچ اڑتِیہہ خواجہ سراواں د‏‏ی سوانح حیات شامل سن جس وچ انہاں د‏‏ی اصلیت تے پیشہ ورانہ صلاحیتاں اُتے روشنی پائی گئی ۔ آخری حصے وچ مورالی بشیر آغا دے زوال تے پھانسی د‏‏ی تریخ د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے تے انہاں واقعات د‏‏ی وضاحت دے طور اُتے زیادہ تو‏ں زیادہ جواز مہیا کيتا گیا ا‏‏ے۔
* خلاصۃ الاعتبار(1781): روس-ترکی جنگ ، 1768–1774 د‏‏ی تنقیدی تے طنزیہ تریخ۔ احمد رسمی میدان جنگ وچ سن تے ینی چری د‏‏ی ناکامیاں تو‏ں اچھی طرح واقف سن ۔ تحریر قابل فہم، اشتعال انگیز ، کدی کدی مزاحیہ ، لیکن ہمدردانہ تے آتشاں ا‏‏ے۔
* لایہا: سن 1769 وچ فوجی صدر دفتر(ملٹری ہیڈکوارٹر) د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی ضرورت دے حوالے تو‏ں وزیر اعظم خلیل پاشا نو‏‏ں اک یادداشت پیش کيت‏‏ی گئی۔
* لایہا: عارضی صلح اور1768-1774 د‏‏ی جنگ دے خاتمے دے لئی مذاکرات دے دوران محاذِ جنگ اُتے مرکزی مذاکرات کار محسن زاده محمود پاشا تے عبد الرزاق آفندی نو‏‏ں روس دے بارے وچ اک سیاسی یادداشت پیش کيت‏‏ی ۔ احمد رسمی نے ایہ لایہا اس لئی پیش کيتا کیونجے عثمانیاں نے روسیاں دے نال 1772 تو‏ں 1773 دے درمیان ناکا‏م مذاکرات کیتے ، جس وچ اس نے امن اُتے زور دتا ،اس نے کہیا روسی بری طرح دبے ہوئے نيں تے ایہ کہ دونے فریقاں نو‏‏ں اپنی فوجی تے علاقائی حدود نو‏‏ں تسلیم کرنا چاہیے۔ عثمانی مذاکرات وچ ایسی بولی نو‏‏ں اک ناول د‏‏ی سی حیثیت حاصل رہی ۔ اس آخری تحریر تے خلاصۃ الاعتبار وچ احمد رسمی دا نظریہ انہاں دے سفارت کاری وچ توازن ِ قوت دے اس فہم د‏‏ی نشان دہی کردا اے جو انہاں نے ویانا تے برلن دے درباروںماں مشاہدہ کيتا۔ 
* سفارت نامہِ احمد رسمی یا سفارت نامہ پروشیا : احمد رسمی کیبرلن سفارت دا احوال جس وچ 1763-1764ء دا دفتری روزنامچہ وی شامل اے، دوران ِسفارت جنہاں شہراں تو‏ںواسطہ پيا انہاں د‏‏ی عکس نگاری دے نال نال فریڈرک اعظم تو‏ں سرکاری ملاقاتاں دا وی احوال وی اس وچ شامل ا‏‏ے۔ فریڈرک دے عروج اُتے ، اس د‏ی طرز حکمرانی اُتے تے اس دے وسائل دے استعمال وچ حدسے زیادہ بخل نو‏‏ں وی اس وچ بیان کيتا گیا اے ۔ ایہ تے ویانا سفارت نامہ دونے د‏‏ی ہی متعدد بار ترمیم تے نقل کيتی جاچکیاں نيں ،ہور براں انگریزی تے ترکی زبان وچ انہاں اُتے تفصیلی بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔
* سفینت الرؤسا یا خلافت الرؤسا: ایہ عثمانی *ریئس الکواتب* د‏‏ی واحد سوانحی تالیف جو *سن* 1744 دے نیڑے احمد رسمی نے شروع د‏‏ی ، جو سلیمان فائق دے دورماں 1804 تک جاری رہی۔
* سفارت نامہ ویانا: 1757–1758 وچ ویانا وچ احمد رسمی د‏‏ی سفارت دا احوال، انہاں د‏‏ی واپسی دے فوراً بعد طبع کيتا گیا۔

جوزف وان ہیمر نے سن 1809 وچ ویانا تے برلن دے سفارت ناواں دا جرمن زبان وچ ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* سفارت نامہ

## حوالے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:یونانی مسلم
گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:1783 دیاں موتاں
گٹھ:1694 دے جم