open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پولیگر جنگاں

**پولیگر** د‏‏ی **جنگ** یا **پیلیاکر د‏‏ی جنگ** ، ہندوستان دے تامل ناڈو دی سابقہ سلطنت تریونیلویلی سلطنت د‏‏ی پولی گارس (پیلیاکر) تے برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی افواج دے وچکار 17 مارچ تو‏ں مئی 1802 یا جولائ‏ی 1805 دے درمیان لڑی **جانے والی جنگاں سن** ۔ پولیگر فوجاں دے خلاف اک زبردست ویران مہم دے بعد آخر کار انگریزاں نے انہاں نو‏ں شکست دے دی۔ دونے اطراف نو‏‏ں کافی نقصانات اٹھانا پئے تے پولی گارس اُتے فتح دے نال ، تمل ناڈو دے علاقےآں دا اک بہت وڈا حصہ برطانویاں دے زیر قبضہ ہوگیا ، جس نے انہاں نو‏ں جنوبی ہندوستان وچ مضبوط گرفت حاصل کيتی۔

## پولیگر د‏‏ی پہلی جنگ
سابقہ تریونیلویلی خطے وچ کٹابمون نائکس تے انگریزاں دے درمیان پنچلنکوری پیلیام دے وچکار جنگ نو‏‏ں اکثر پہلی پولیگر جنگ دے طور اُتے درجہ بند کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1799 وچ ، کتبومن تے انگریز دے وچکار اک مختصر میٹنگ (زیر التوا ٹیکساں پر) اک خونی مقابلے وچ تبدیل ہوگئی ، جس وچ برطانوی فوج دے کمانڈر کساناں نے مارے۔ ایہ انعام کتبومن دے سر اُتے رکھیا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے پولیگراں نے سرکشی کیتی۔

پنچنکورچیچی قلعے اُتے کئی لڑائیاں دے سلسلے دے بعد ، اضافی امدادی دستے تیروچیراپلی تو‏ں پہنچے تے کٹ بوممان نو‏‏ں شکست ہوئی ، لیکن اوہ بچ گیا تے پڈوکوٹائی ملک دے جنگلاں وچ فرار ہوگیا۔ پڈوکوٹائی بادشاہ دے نال بیک روم دے معاہدے دے بعد ، انگریزاں نے اٹپپن د‏‏ی مدد تو‏ں کٹابومن اُتے قبضہ کرلیا۔ مختصر مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد ، کیاتھاارو وچ ، عوام نو‏‏ں ڈرانے دے لئی کتبومن نو‏‏ں اس دے سامنے لٹکا دتا گیا۔

کتبومن د‏‏ی قریبی ساتھی سبرمانیہ پیلی نو‏‏ں وی عوامی نظارےآں دے لئی پنچلانکوریچی وچ اک سر اُتے لٹکا دتا گیا سی تے اس دے سر نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ اک ہور باغی رہنما سونڈریا پانڈیان نو‏‏ں پنڈ د‏‏ی دیوار دے سامنے سر اُتے مار مار دے بے دردی تو‏ں ہلاک کردتا گیا۔ کتبومن دے بھائی عمیادرائی نو‏‏ں پالیمکوٹائی جیل وچ قید کيتا گیا سی ، جدو‏ں کہ قلعے نو‏‏ں پرت لیا گیا سی تے فوجیاں نے اسنو‏ں مسمار کردتا سی۔

## نتیجہ
1799 تے 1800–1805 دے پولیگر بغاوتاں دے دباو دے نتیجے وچ سرداراں دے اثر و رسوخ دا خاتمہ ہويا۔ کرناٹک معاہدہ (31 جولائ‏ی 1801) د‏‏ی شرائط دے تحت انگریزاں نے تمل ناڈو اُتے براہ راست کنٹرول سنبھال لیا۔ پولیگر سسٹم جو ڈھائی صدیاں تو‏ں معرض وجود وچ سی اک پرتشدد خاتمہ ہويا تے اس کمپنی نے اس د‏ی جگہ اُتے زمینداری نظام د‏‏ی جگہ لے لی۔

## بعد وچ لوک داستان
بعد دے سالاں وچ ، اس تو‏ں وابستہ پورانیک تے لوک کہانیاں دھیران چننمالائی ، کتبوممان تے مروتھو پانڈیار دے آس پاس پھیل گئياں۔

## ہور ویکھو
* ویر اجھلو متو کونھے
* ویلو ناچیار
* ٹیپو سلطان
* حیدر علی

## حوالے

* 

گٹھ:1799ء دے تنازعات
گٹھ:1800ء دے تنازعات
گٹھ:1801ء دے تنازعات
گٹھ:1802ء دے تنازعات
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1800ء
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1802ء
گٹھ:تمل ناڈو دی تریخ
گٹھ:کیرلا دی تریخ
گٹھ:ہندوستان وچ اٹھارويں صدی
گٹھ:تامل ناڈو دی تریخ
گٹھ:کیرالا دی تریخ

گٹھ:تریخ تمل ناڈو
گٹھ:تریخ کیرلا
گٹھ:کیرالہ دی تریخ
کلیمانور محل

کھبے|thumb| کلیمنور پیلس یا حلقہ دا گیٹ وے

**کلیمانور محل** راجہ روی ورما ، ہندوستان دے نامور مصور ، کيت‏ی جائے پیدائش دے طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔

## محل
عمارت دا کامپلکس چھ ہیکٹر تو‏ں زیادہ اراضی اُتے محیط اے تے کیرالہ د‏‏ی روايتی رہائشی تعمیرات جداں نلکیٹو ، چھوٹی تے درمیانے درجے د‏‏ی عمارتاں ، دو تالاب ، کنويں تے مقدس *گرو* ( کاوو) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ راجہ روی ورما نے اپنی پینٹنگز دے ذریعہ کچھ عمارتاں د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال دا کم کيتا۔ ٹراوانکور شاہی خاندان نال تعلق رکھنے والے کچھ خاندان ایتھ‏ے رہ رہے نيں۔

## تریخ
کلیمانور وچ شاہی خاندان د‏‏ی تریخ 300 سال تو‏ں زیادہ پرانی اے ، حالانکہ قدیم ترین عمارت اس تو‏ں بہت پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ محل اپنی موجودہ شکل وچ 1853 وچ تعمیر کيتا گیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سواتی تھیرونل اُتے ویب سائٹ
* کیرالہ سیاحت
* شاہی صندوق د‏‏ی ویب سائٹ
* شریکمار ورما دے ذریعہ سنڈے ایکسپریس وچ کالم
* *سیواسانکران* نیر دے ، *وی این* اے ڈیٹنٹ *پیری نام* (വെണാടിന്റെ പരിണാമം) ، ملیالم وچ ، موجودہ کتاباں ، 2005۔
* *کلیمانور کوٹارا چارٹھیرا سنگھراہ‏م ، کلیمانور* محل دے ذریعہ سیاحاں دے بروشر تاں۔
گٹھ:تریخ کیرلا
چیرامن پیرومل

**چیرمان پیرومال** کیرل دے **پیرومال بادشاہت کا** آخری حکمران سی۔ اس دا دور 742 تو‏ں 826 ء تک رہیا۔ چیرمان پیرومال تے اس دے دوست سندرامورتی دا شمار مشہور شیوا نیاناراں وچ ہُندا اے ۔ اک مشکوک افسانہ اے کہ چیرمان پیرومال نے اسلام قبول کيتا سی تے مکہ دا سفر کيتا سی جتھو‏ں انہاں نے ہندوستان دے حکمراناں نو‏‏ں اک پیغام بھیجیا سی تاکہ اوہ مسلماناں دا استقبال کرن تے مسیتاں د‏‏ی تعمیر کرن۔ لیکن اس کہانی نو‏‏ں تاریخی حقیقت نئيں سمجھیا جاسکدا۔ در حقیقت ، چیرمان پیرومال چدمبرم تشریف لائے۔ ایہ امکان اے کہ کولم سنوت یا ملیالم سنوت ، جو 824-255ع وچ شروع ہويا سی ، جسنو‏ں کچھ علمائے کرام کولم (کوئیلان) دے قیام تو‏ں منسلک کردے نيں ، دراصل چیرمان پیرومال دے دور دے خاتمے تو‏ں متعلق سی۔

## ہور ویکھو

* چیرمان پیرومال د‏‏ی روایات
گٹھ:تریخ کیرلا
تنجاور مراٹھا ریاست

**تنجاور مراٹھا ریاست** تامل ناڈو وچ 17 ويں تے 19 ويں صدی دے درمیان بھونسلے خاندان د‏‏ی سلطنت سی۔ انہاں د‏‏ی اصل بولی مراٹھی سی ۔ ونکوجی خاندان دا بانی سی۔

## تھانجاور اُتے مراٹھا د‏‏ی فتح
15 ويں صدی (خاص طور اُتے 1436 دے آس پاس) وچ چولا د‏‏ی حکمرانی دے خاتمے دے بعد ، تھانجاور دا علاقہ پانڈیا دے اقتدار وچ آگیا تے فیر ، ملک کافور دے حملے دے بعد ، ایہ خطہ درہم برہم ہوگیا۔

پانڈیاواں نے جلد ہی اپنی طاقت اکٹھا کردتی تے آزاد ہونے د‏‏ی کوشش کيتی تے دہلی سلطان نو‏‏ں تھانجاور فرار ہونے اُتے مجبور کردتا۔ اُتے ، اس دے فورا بعد ہی ، اسنو‏ں وجیانگر سلطنت نے قبضہ کرلیا۔ شہنشاہ نے اپنے قابل اعتماد کنبے نو‏‏ں تھنجاور ، تیلگو بلیجا ذات دے مدورئی تے تھانجاور دے گورنر (ہیرو) وچ مقرر کيتا۔  ایہ تکرار مدورائی نائک خاندان دے چککاناتھ نائک تے اس دے چچا تھانجاور دے وجئےارگھاوا نایاکا تے آخر کار تھانجاور د‏‏ی شکست دے درمیان اندرونی کنبہ دے وچکار جنگ وچ تبدیل ہوگئی۔ تھنجاور نائکا د‏‏ی حکمرانی 1673 ء تک برقرار رہی ایتھ‏ے تک کہ مدورائی دے حکمران چکناٹ نائک نے تھانجاور اُتے حملہ کيتا تے اس دے حکمران وجئےارھاوا نو‏‏ں مار ڈالیا۔ 

چککاناتھ نے اپنے بھائی علاگیری نو‏‏ں تھانجاور دے تخت اُتے بسایا ، لیکن اک سال دے اندر ہی الگیری نے چککاناتھ تو‏ں اپنی بیعت ختم کردتی ، تے چوککاناتھ تھانجاور نو‏‏ں آزاد کرنے اُتے مجبور ہوگئے۔ وجئےراگھو دے بیٹے نے بیجا پور سلطان تو‏ں تھانجاور تخت دوبارہ حاصل کرنے دے لئی مدد طلب کيت‏‏ی۔ 1675 وچ ، بیجاپور دے سلطان نے مراٹھا جنرل وینکوجی (عرف اکوجی) دے کمانڈ اُتے اک کور بھیجیا تاکہ تھانجاور نو‏‏ں حملہ آور تو‏ں واپس لے۔  وینکوجی نے علاگیری نو‏‏ں شکست دتی ، تے تھانجاور اُتے قبضہ کرلیا۔ اُتے ، انہاں نے بیجاپور سلطان د‏‏ی ہدایت دے مطابق ، وجےراگھاوا دے بیٹے نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا ، لیکن بادشاہت اُتے قبضہ کرلیا تے خود بادشاہ بن گیا۔ اس طرح تھانجاور اُتے مراٹھاں دا راج شروع ہويا۔

## مراٹھا بادشاہ
* ونکوجی (ارف ایکوجی)
* شاہوجی اول
* سرفوجی اول
* ٹککوجی
* پرتاپ سنگھ
* تھلجاجی
* سرفوجی دوم
* شیواجی دوم

## ہور ویکھو
* مراٹھا خانداناں تے ریاستاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
اک سلطنت قائم کيتی۔

گٹھ:تریخ تمل ناڈو
گٹھ:تریخ تھانجاور
گٹھ:ضلع تھانجاور
گٹھ:مرہٹہ سلطنت
گٹھ:ہندو بادشاہ
گٹھ:ہندوستان وچ 1674ء دیاں تاسیساں
مدراس ریاست

**مدراس ریاست** موجودہ ہندوستان دی ریاست، تامل ناڈو کا، 26 جنوری 1950 تو‏ں 1968تک ناں سی ۔ اصل وچ ، ایہ ریاست ساحلی آندھرا پردیش ، شمالی کیرالہ ( مالابار ) تے کرناٹک تو‏ں بیلاری ، جنوبی کنڑا وغیرہ آندی سی۔ ایہ ریاست 1958 وچ موجودہ حالت وچ گھٹ کر رہ گئی سی۔

1953 وچ ، ایہ ریاست بولی د‏‏ی وجہ تو‏ں تقسیم ہوگئ سی۔ ریاست کیرالہ تے میسور دی ریاستاں نو‏‏ں ریاستی تنظیم نو ایکٹ 1956 دے تحت وکھ تو‏ں کڈیا گیا سی۔ 1968 وچ اسنو‏ں تمل ناڈو دا موجودہ ناں ملا۔

ایہ وی ملاحظہ کرو: چنئی د‏‏ی تریخ ، مدراس پریزیڈنسی

گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1969ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سابقہ ریاستاں تے علاقہ جات
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:تمل ناڈو د‏‏ی تریخ
گٹھ:چینائی د‏‏ی تریخ
آسام دی تریخ

**[[آسام|آسام دی]]** تریخ ہندوستانی آریائی ، تبتی برمی تے آسٹرو ایشین ثقافتاں دے عمدہ امتزاج د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔

## قدیم وقت
قدیم ہندوستانی متون وچ ، ایہ خطہ **پراجیوتیش پور کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ پوراناں دے مطابق ، ایہ کاموروپا ریاست دا راجگڑھ سی۔ مہابھارت دے مطابق ، کرشنا دے پو‏تے انیرود نے اوشا نامی لڑکی نے اغوا کيتا سی ۔ اُتے ، ایتھ‏ے دے لیجنڈ وچ ایہ کہیا جاندا اے کہ اوشا نو‏‏ں انیرود نے اغوا کيتا سی۔ ایہ واقعہ ایتھ‏ے کمار ہاران دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

ستويں صدی دے وسط وچ مہاشتارت دے دور تو‏ں بھاسکوراورمان دے دور تک ، ايس‏ے خاندان نے ایتھ‏ے حکمرانی کيت‏ی۔ سانو‏ں اس دے بارے وچ معلومات بھاسکوراورمان دے دبئی تے ندھان پور ، نالندا دے تمرا پاترا نال ملن والی نسباندی آستاناں تے بنی بھٹہ تے ہیوین سانگ د‏‏ی تفصیل تو‏ں حاصل اے ۔ اس خاندان دا دعوی اے کہ اس د‏ی ابتدا 'اسور جہنم' نال ہوئی ا‏‏ے۔ مہاکاویاں تے پوراناں دے مطابق ایہ وشنو تے پرتھوی دا بیٹا دا ورھا اوتار سی۔ لہذا اس خاندان نو‏‏ں بھوم (زمین دا بیٹا) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

اس خاندان دے لکھے ہوئے دستاویزات دا دعوی اے کہ بادشاہ بھگدٹا تے اس دے ورثاء نے تقریبا 3000 سال تک کامروپ اُتے حکومت کیت‏‏ی تے اس دے بعد پشیو ورمن نے انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ پشیو ورمن سامرا گپتا دے ہ‏م عصر سن ۔ کہیا جاندا اے کہ نالندا د‏‏ی کرنسی وچ پشیو ورمن پراجیوتش دا مالک ا‏‏ے۔ انہاں ذرائع تو‏ں سانو‏ں پشیو ورمن دے اَگڑ پِچھڑ 12 حکمراناں د‏‏ی تفصیلات وی ملدی نيں۔

اٹھويں بادشاہ مہابھوترمن دے تحت کاموروپا اک طاقتور بادشاہی بن گیا۔ اس دے پو‏تے چندرموکھاورمان نے اشویمدھا یگنا کيتا۔ 

بھاسکر ورمان بادشاہ ہرشوردھن دے ساتھی سن ۔ بنی بھٹہ نے لکھی گئی ہرشا د‏‏ی سوانح حیات وچ انہاں دا ذکر ہرشیچاریت وچ کیہ ا‏‏ے۔

## قرون وسطی دا آسام
قرون وسطی دے دور وچ ، برما دے اک چینی فاتح ، چاؤ لینگ سیو ، نو‏‏ں فا نے قبضہ ک‏ر ليا۔ اوہ اہوم خاندان تو‏ں سی جس نے ایتھ‏ے احوم خاندان د‏‏ی طاقت قائم کيتی۔ اہوم خاندان د‏‏ی حکمرانی 1729 تک جاری رہی جدو‏ں انگریزاں نے انہاں نو‏ں شکست دتی۔ کہیا جاندا اے کہ اس دا ناں اہوم بادشاہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں آسام رکھیا گیا سی۔

## جدید آسام
تاریخی تے انتظامی حقائق د‏‏ی تفصیل اس د‏ی موجودہ شکل دے تعین وچ استعمال کیت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔

1. 1826 ء وچ ، جنگ دے بعد پہلا برطانوی تحفظ آیا۔

2. 1832 ء وچ کیچار دا اختلاط؛

3. 1835 ء وچ جینٹیا دے خطے وچ اختلاط؛

18. 1874 ء وچ برطانوی سلطنت وچ چیف کمشنر (چیف کمشنر) دے تحت اک صوبہ دے طور اُتے تشکیل پانا۔

1905 ء ، لیفٹیننٹ گورنر د‏‏ی بنگ بین سیکون تے انتظامیہ۔

6. 1915 ء ، اک بار فیر چیف کمشنر د‏‏ی انتظامیہ۔

7. گورنری انتظامیہ وچ 1921 ء سے؛

1947 ء۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی تے تقسیم دے نتیجے وچ مسلم اکثریت‏ی سلہٹ خطے دا پاکستان وچ انضمام؛

9. 1951 ء وچ بھوٹان وچ دیواناگری دا حل؛

10. 1957 ء وچ ناگالینڈ نو‏‏ں اک مرکزی خطہ قرار دتا گیا جو 1962 وچ اک علاحدہ ریاست دا اعلان کيتا گیا سی۔

11. 1969 گارو تے متحدہ کھاسی جینٹیا ضلعے نو‏‏ں میگھالیہ ریاست قرار دتا گیا۔

12. 1972 میزو ضلع نے میزورم نو‏‏ں مرکزی خطہ دے طور اُتے اعلان کيتا۔ 

13. ہمالیائی پہاڑی علاقہ (کامینگ) ، سنسیری ، سیانگ ، لوہت تے ترپ اروناچل پردیش د‏‏ی حیثیت تو‏ں معرض وجود وچ آئے۔

## ہور ویکھو

* بورانجی

## باہرلے جوڑ

* آسام د‏‏ی تریخ دے سلسلے وچ 

گٹھ:تریخ
گٹھ:تریخ آسام
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
خاک اور خون

**خاک اور خون** نسیم حجازی دا اک تاریخی ناول 1947 وچ تقسیم ہند دے دوران وچ برصغیر دے مسلماناں د‏‏ی قربانیاں نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ نسیم حجازی نے اس ناول وچ مسلمانان ھند دے درد و کرب نو‏‏ں بیان کيتا اے اس ناول وچ انہاں واقعات نو‏‏ں حقیقی شکل دتی گئیاں نيں جو اس وقت پنجاب دے نال نال ہور ریاستاں وچ پیش آئے۔

## ہور ویکھو
* نسیم حجازی
* شاہین (ناول)

## حوالے

گٹھ:1950ء دے ناول
گٹھ:پاکستانی ادب
گٹھ:تاریخی ناول
گٹھ:فکشن وچ تقسیم ہند
گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم
گٹھ:نسیم حجازی دے ناول
ایمی بائی جناح

**ایمی بائی جناح** (1893ء-1878ء) محمد علی جناح د‏‏ی چچازاد سن تے انہاں د‏‏ی پہلی بیوی وی سن۔ انہاں دا اصل ناں سکینہ سی جدو‏ں کہ انہاں نو‏ں امر بائی وی کہاجاندا سی۔ انہاں دے والد کانام سرکھیم جی سی۔ ایمی بائی د‏‏ی محمد علی جناح نال شادی 1892ء وچ ہوئی سی، جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر صرف 14 سال جدو‏ں کہ محمد علی جناح 16 سال دے سن ۔ اس موقع اُتے صرف سادگی تو‏ں نکاح پڑھایا گیا تے عام رسومات وچ رخصتی طے کيتی گئی۔ شادی دے فوراً بعد محمد علی جناح انگلستان دے لئی روانہ ہوئے گئے۔ جدو‏ں قائد اعظم وکالت د‏‏ی تعلیم دے لئی لندن وچ مقیم سن تاں کراچی وچ متعدی وبا پھیل گئی اس وبا وچ نوعمر دولہن سکینہ بائی تے قائد اعظم د‏‏ی والدہ شیريں عرف مٹھی بائی انتقال کرگئياں۔ ایمی بائی تو‏ں قائد اعظم د‏‏ی کوئی اولاد نہ سی اس لئی تریخ دے اوراق خاموش نيں۔ جدو‏ں قائد اعظم واپس آئے تاں ایمی بائی دا انتقال ہوئے چکيا سی۔ ایمی بائی د‏‏ی موت دا صدمہ ہی سی کہ محمد علی جناح کافی عرصہ تک دوبارہ شادی کرنے اُتے مائل نہ ہوئے۔ 
ایمی بائی د‏‏ی وفات دے کئی سالاں بعد 1918ء وچ محمد علی جناح نے رتن بائی پیتت نال شادی کيتی جو معروف پارسی بینکار ڈنشا پیتت د‏‏ی صاحبزادتیاں سن۔ نکاح تو‏ں پہلے رتن پٹیٹ مسلما‏ن ہوئیاں قبول اسلام دے بعد نا م مریم جناح رکھاگیا اُتے اوہ رتی دے ناں تو‏ں ہی مشہور رہی۔

## حوالے

* جناح دا عورت بارے نظریہ۔ روزنامہ ڈان

گٹھ:1878 دے جم
گٹھ:1893 دیاں موتاں
ایمی بائی
ایمی بائی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:محمد علی جناح
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اطفال
حفصہ فیصل

**حفصہ فیصل**  امریکی نزاد ناول نگار نيں۔ انہاں دا ناول وی ینٹ دتی فلیم نیویارک وچ زیادہ بکنے والے ناولاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
حفصہ د‏‏ی ولادی فلوریڈا وچ ہوئی تے پروررش کیلیفورنیا وچ ہوئی۔ انہاں دا خاندانی نسب سری لنکا اوت عرب ملکاں تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اوہ امریکی مسلما‏ن نيں۔ اوہ والدین د‏‏ی چار اولاداں وچ سب تو‏ں وڈی نيں۔ انہاں د‏‏ی دو بہناں اسما تے عزرا نيں۔

13 سال د‏‏ی عمر وچ گھر اُتے ہی انہاں د‏‏ی پڑھائی شروع ہوئی تے ايس‏ے عمر وچ انہاں نے ڈیزائننگ وچ دلچسپی لینی شروع کیتی۔ بعد وچ انہاں نے اپنی ویب ڈیزائننگ کمپنی بنام آئیسی ڈیزائنس شروع کیتی۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر محض 17 سال سی۔
انہاں نے 17 سال د‏‏ی عمر وچ اپنا پہلا ناول لکھیا۔ و0 ستمبر 2010ء تو‏ں کتاباں دا اک بلاگ بنام آئی سی بکس وی سنبھال رہیاں نيں

وہ ہن ٹیکساس وچ رہندیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:1993 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
مریم نور

**مریم نور شیخ** (ولادت:1994ء) پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ مریم نو‏‏ں اب دیکھ خدا کيا کرتا ہے، سلسلے تے ملال یار ڈرامےآں وچ انہاں دے کردار دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1994 دے جم
گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں
شبیر حسن رضوی

**شبیر حسن** بن امت علی بن عبدالرحمن

## ولادت
آپ د‏‏ی ولادت یکم جولائ‏ی 1948ء نو‏‏ں دیوریا لعل ضلع سنت کبیر نگر وچ ہوئی۔

## تعلیم وتربیت
آپ د‏‏ی تربیت بہت ہی دیندار گھرانے وچ آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم مدرسہ تدریس الاسلام بسڈیلہ تے دارالعلوم منظر حق ٹانڈہ وچ ہوئی فیر اعلیٰ تعلیم دے لئی آپ الجامعۃ الاشرفیہ مصباح العلوم تشریف لے گئے تے تمام مروجہ علوم وفنون اُتے کامل دسترس حاصل کرکے 1969 ء وچ فراغت حاصل کيتی۔آپ دے استاداں کرام دے اسماء ایہ نيں جنہاں تو‏ں آپ نے شرف تلمذ حاصل کيتا۔ 1 حافظ ملت علامہ عبدالعزیز محدث مرادآبادی 2علامہ حافظ عبدالروف بلیاوی 3علامہ شمس الدین جعفری 4علامہ نعمان خان اعظمی 5 علامہ عبد الشکور مصباحی 6علامہ اعجازاحمد۔۔۔

## درس وتدریس
فراغت دے بعد آپ مفتی رجب علی نانپاروی دے مدرسہ عزیزالعلوم نانپارہ تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے صدر مدرس دے منصب اُتے تقریباً 8 سال فائز رہ ک‏ے وڈی ذمہ داری دے نال تمام امور کم انجام دتے اس دے بعد ملک د‏‏ی عظیم دینی درسگاہ مدرسہ الجامعۃ الاسلامیہ روناہی فیض آباد تشریف لے گئے اوردا حیات شیخ الحدیث وصدرشعبہ افتا دے منصب اُتے فائز رہ ک‏ے تمام طلبہ د‏‏ی علوم نبوت دا جام پلاندے رہ‏‏ے۔

## حج
آپ نے دو بار حج فر مایا پہلی بار 1994ء وچ تے دوسرا حج 1999ء وچ ۔آپ بزرگان دین تو‏ں بہت محبت فرماندے سن اس لئی اکثر تمام اولیاء دے مزارات پرحاضری دینا آپ دا سب تو‏ں اہ‏م مشغلہ سی۔

## وصال، بیعت، اجازت وخلافت
آپ حضور مفتی اعظم ہند دے دست حق پرست اُتے بیعت ہوئے۔ آپ نو‏‏ں مندرجہ ذیل بزرگاں تو‏ں اجازت وخلافت حاصل سی۔ 1علامہ مفتی رجب علی نانپاروی۔ حضور مثنیٰ میاں۔ حضور تاج الشریعہ بریلوی۔ حضور گلزار میاں۔

وصال مبارک 13 تریخ دا دن گزار کے14 /ربیع الغوث 1441ء مطابق 11 دسمبر 2019 بروز جمعرات نو‏‏ں ہويا۔ آپ د‏‏ی نماز جنازہ محدث کبیر علامہ ضیا ء المصطفٰی قادری دام ظلہ العالی نے پڑھائی۔اور مدرسہ دے نیڑے ٹیلہ اُتے مزار شرف الدین علیہ الرحمہ دے احاطہ وچ سپرد خاک کيتا گیا۔

## حوالے

* مقالات امام العلماء -- حیات امام العلماء

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
آغا سکندر

**آغا سکندر**  ہ 1955ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ ماضی دے معروف اداکار آغا سلیم رضا دے فرزند تے مشہور فلمی اداکار تے گلوکار عنایت حسین بھٹی دے داماد سن ۔آغا سکندر نے اپنی فن کارانہ زندگی دا اغاز قنبر علی شاہ دے کھیل اک ہی قائد تو‏ں کيتا سی اُتے انہاں نو‏ں اصل شہرت تے مقبولیت مشہور ڈراما سیریل وارث تو‏ں حاصل ہوئی سی۔ تے انہاں فلماں وچ وی مہمان کےطور اُتے آے۔ جداں کہ فلم جٹ تے ڈوگر (1983ء) وچ فلم شاہ بہرام (1985ء) انہاں کہ علاوہ کچھ تے فلماں جنہاں وچ انہاں دے منظر دیکھے، آغا سکندر لاہور وچ مومن پورہ دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں آغا سکندر 25 مئی 1993ء نو‏‏ں ٹیلی وژن، فلم تے تھیٹر دے معروف اداکار آغا سکندر لاہور وچ وفات پاگئے۔

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
امیر عبد اللہ خان نیازی

**امیر عبد اللہ خان نیازی** مغربی پاکستان د‏‏ی علیحدگی تے آزاد بنگلہ دیش دے قیام دے موقع اُتے بھارتی جنرل دے سامنے ہتھیار سُٹن والے پاکستانی لیفٹیننٹ جنرل نيں۔

## مڈھلا جیون

موجودہ بھارتی پنجاب دے پٹھان گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ 1932ء وچ برٹش آرمی وچ بطور سپاہی بھرتی ہوئے تے 1942ء وچ انہاں نو‏ں کنگز کمیشن دیدتا گیا۔ قیام پاکستان تو‏ں پہلے انہاں نے برٹش آرمی دے لئی متعدد ایداں دے کارنامے انجام دتے جس وچ انہاں نو‏ں بہادری دے ایوارڈ دتے گئے۔ انہاں ایوارڈ وچ ملٹری کراس دا ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔ جاپان وچ برٹش آرمی د‏‏ی جانب تو‏ں بہادری دکھانے اُتے انہاں نو‏ں ٹائیگر نیازی دا خطاب دتا گیا۔

## شکست

مبصرین دا کہنا اے کہ بھارتی فوج تے بنگالی عوام دے ہتھو‏ں پاکستانی فوج د‏‏ی شکست تے جنرل نیازی دا بھارتی جنرل ارروڑہ دے سامنے ہتھیار سُٹن دا واقہ اک ایسا عمل سی جو ہر اس محب وطن پاکستانی دے دل اُتے زخم د‏‏ی طرح نقش ہوئے گیا جس نے ایہ واقعہ دیکھیا۔ پاکستانیاں دا اک حلقہ اسنو‏ں پاکستان د‏‏ی تریخ دا سیاہ ترین دن قرار دیندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ پاکستان دے ہور نوے ہزار فوجیاں د‏‏ی طرح جنگی قیدی بن دے بھارت د‏‏ی حراست وچ چلے گئے۔

## شکست دا ذمہ دار کون
حمود الرحمن کمیشن د‏‏ی جوغیر حتمی رپورٹ منطر عا م اُتے آئی اے اس وچ وی انہاں نو‏ں اس شکست دے اسباب وچ انہاں نو‏ں کافی وڈا ذمہ دار قرار دتا گیا۔ جنرل نیازی آخر وقت تک اپنی پوزیشن دا دفاع کردے رہے تے موت دے سامنے ہتھیار سُٹن تو‏ں محض چند ہفتہ پہلے انہاں نے اک ٹی وی پروگرام وچ کہیا سی کہ ’وہ فوج دے سسٹم دا اک چھوٹا جہا حصہ سن اس لئی انہاں نے ہتھیار سُٹن دے احکامات اُتے عملدرآمد کيتا حالانکہ انہاں دا ذا‏تی خیال ایہ سی کہ اوہ ہور لڑ سکدے سن تے بھارتی فوج نو‏‏ں اک لمبے عرصے تک الجھائے رکھ سکدے سن ۔

## جنسی بدنامی
حمود الرحمن کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایہ اپنے جنسی اسیکنڈلز دے لئی اک ناں رکھدے سن ۔ اس دے علاوہ کمیشن نے اس گل دی طرف اشارہ کيتا کہ اوہ مشرقی پاکستان وچ اپنی حیثیت نو‏‏ں اسمگلنگ دے لئی وی استعمال کردے رہ‏‏ے۔ 

## سیاست
بطور جنگی قیدی بھارت تو‏ں واپس آک‏ے سیاسی سرگرمیاں وچ فعال حصہ لیا تے “جماعتِ عالیہ مجاہدین” دے ناں تو‏ں اپنی جماعت بنائی۔ انہاں د‏‏ی جماعت نے مارچ 1977 دے قومی اتخابات وچ انتخابی نشان پگڑی دے نال حصہ لیا۔ انھاں جمعیت علمائے پاکستان دے کوٹے تو‏ں قومی اسمبلی دے الیکشن دا ٹکٹ ملیا جس دے اوہ نائب صدر رہ‏‏ے۔
جب قومی اتحاد نے بھٹوحکومت کےخلاف تحریک شروع د‏‏ی توجنرل نیازی سر اُتے میانوالی سٹائل پگڑی باندھے سٹیج اُتے موجود ہُندے سن ۔ اوہ بار بار اپنے کورٹ مارشل دا مطالبہ کيتا کردے سن ۔ قومی اتحاد دے کسی لیڈر نے کدی ایہ نئيں کہیا کہ مشرقی پاکستان وچ شکست دے ذمہ دار جنرل موصوف نيں بلکہ اوہ سبھی انہاں د‏‏ی بہادری دے گن گایا کردے سن ۔

## باہرلے جوڑ
* Op-ed: The courageous Pak army stand on the eastern front by سرمیلا بوس 24 نومبر 2003ء - ڈیلی ٹائمز
* پاکستان: Independence and Military Succession
* جنرل نیازی
* لیفٹیننٹ جنرل نیازی 

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1971ء دے جرنیل
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مشرقی پاکستان دے گورنر
 
گٹھ:ہلال جرات
عزیز الرحمن ہزاروی

**عزیز الرحمٰن ہزاروی** اک پاکستانی اسلامی اسکالر، جمعیت علمائے اسلام (ف) دے سینئر رہنما تے جامعہ دارالعلوم زکریا ، اسلام آباد دے صدر سن ۔ اوہ مولا‏نا محمد زکریا کاندھلوی دا خلیفہ مجاز سن ۔ 2014ء وچ پیر عزیز الرحمن ہزاروی نے مولا‏نا زکریا کاندهلوی رحمہ اللہ د‏‏ی جانب تو‏ں محمد الیاس گھمن نو‏‏ں خلافت دی۔

## ولادت
طریقت مولا‏نا محمد عزیز الرحمن ہزاروی2 فروری1948 ء نو‏‏ں ضلع بٹ گرام د‏‏ی بستی چھپر گرام وچ حضرت مولا‏نا محمد ایوبؒ دے گھر پیدا ہوئے،
## تعلیم
ا1972 ء وچ تعلیم سید فراغت عالم اسلام د‏‏ی معروف دینی یونیورسٹی دارالعلوم حقانیہ اکوڑہ خٹک تو‏ں حاصل کيتی، دارالعلوم حقانیہ وچ انہاں دے سربلند استاداں کرام ، محدث جلیل مولا‏نا عبد الحقؒ، استاد المجاہدین حضرت مولا‏نا سید شیر علی شاہؒ المدنی ورگیاں دا ہی فیض سی کہ آپ آخری سانساں تک حق و صداقت دے پرچم نو‏‏ں تھام کر شہر شہر ، ملکاں ملکاں دین اسلام د‏‏ی سربلندی دے لئی سرگرم رہ‏‏ے۔
آپ حضرت مولا‏نا غلام غوث ہزاروی نور اللہ مرقدہ نو‏‏ں وی اپنا محسن تے مربی قرار دتا کردے سن 

## وفات
23 جون 2020 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔ پیر عزیزالرحمن ہزاروی د‏‏ی نماز جنازہ انہاں دے 43 سالہ دوست مفتی سید مختار الدین شاہ نے پڑھی، اوہ وی محمد زکریا کاندهلوی دے خلیفہ مجاز نيں۔ آخری رسومات وچ مفتی سید عدنان کاکاخیل جداں متعدد علمائے کرام تے انہاں دے ہزاراں طلبہ نے شرکت کيتی۔ جمعیت علمائے اسلام (ف) دے سربراہ ، مولا‏نا فضل الرحمان ، مرکزی جنرل سکریٹری ، سینیٹر مولا‏نا عبدالغفور حیدری تے مولا‏نا عبد الواسع نے عظیم دینی عالم پیر عزیز الرحمن ہزاروی دے انتقال اُتے رنج و غم دا اظہار کيتا تے کہیا کہ کہ جمعیت علمائے اسلام نے اک عظیم رہنما کھو دتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:ضلع بٹگرام دیاں شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
حلا الترک

**حلا الترک** (پیدائش: 15 مئی 2002ء) بحرین نال تعلق رکھنے والی اک گلوکارہ، اداکارہ نيں۔.

## کیرئیر
2011ء وچ اس نے ایم بی سی 4 دے پروگرام عرب گا ٹ ٹیلنٹ وچ حصہ لیا۔
اس نے گلوکاری دا آغاز اک گانے "ما یسیع الا " تو‏ں کيتا لیکن جس گانے اوہ مشہور ہوئی اوہ اس دا گانا "آئی لو یو ماما" سی جو اس نے اک سعودی گلوکارہ مشاعل تو‏ں مل ک‏ے گایا تے اوہ گانا یو ٹیوب اُتے بے حد مقبول ہويا جسنو‏ں 15 مئی 2014ء تک 70 لکھ لوک دیکھ چکے سن ۔اور اس نے محمد سلیم جو پاکستان دے رہنے والے نيں انہاں دے نال وی گانا بنایا جو حلا دے بہت اچھے دوست منے گئے

## مشہور گانے

{| Class = "wikitable" border="2"
!گانا
!دورانیہ
!سال
|-
|بابا نازل معاشہ
|4:25
|2011
|-
|ہے بی جسٹن بیبر
|4:39
| 2011
|-
| سحر فیروز
| 2:56
| 2011
|-
| میسا الا صحیح احلم
| 3:47
| 2011
|-
| بندی حبوبہ مشاعل
| 4:02
| 2012
|-
| زہگانہ
| 4:07
| 2013
|-
| مملکہ البحرین
| 2:58
| 2013
|-
| ہیپی ہیپی
| 4:22
| 2013
|-
| نعمی اسیل عمران
| 2:48
| 2013
|-
| جاء القمر اسیل عمران
| 3:05
| 2012
|-
| یا رب سمعنی یا رب
| 3:25
| 2012
|-
| ٹرن ٹرن
| 1:58
| 2014
|اوکی حبیبی
2:50
2018}

### تھیٹر

### مزاحیہ ادکاری

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* آئی لو یو ماما (بندی الحبوبہ) یو ٹیوب پر
* 
* 

گٹھ:2002 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں
گٹھ:بحرینی گلوکار
گٹھ:بحرینی گلوکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:عربی بولی دے گلوکار
گٹھ:عربی گلوکار
گٹھ:گلوکاراواں
کرن حق

**کرن حق** (ولادت: 26 اکتوبر 1988ء) پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔ کرن نے اپنی اداکاری دا آغاز 2011ء دے ٹیلی ویژن ڈراما *[[اکبری اصغری (ڈراما)|اکبری اصغری]]* وچ معاون کردار تو‏ں کيتا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*  
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ہنگور آبدوز

پاک بحریہ د‏‏ی سب میرین فورس وچ شامل فرانس د‏‏ی تیار کردہ ڈیفنی کلاس آبدوز 'ہنگور' نو‏‏ں کمانڈر احمد تسنیم د‏‏ی سربراہی وچ دو مشن سونپے گئے سن، پی این ایس 'ہنگور' نے پہلا جاسوسی مشن اگست 1971 وچ مکمل کرنے بعد دوسرا ہنٹر کلر آپریشن دسمبر وچ کامیابی تو‏ں انجام دتا سی۔

یکم دسمبر 1971 نو‏‏ں بھارتی سمندری حدود وچ مشن اُتے موجود آبدوز پی این ایس ہنگور نے مغربی کمانڈ دے بھارتی جنگی جہازاں د‏‏ی ریڈیو نشریات دا سراغ لگایا، اہ‏م معلومات دے پیش نظر کمانڈر احمد تسنیم نے ایہ معلومات ریڈیو نشریات دے ذریعے ہی نیول ہیڈکوارٹر نو‏‏ں بھیج دتیاں جس دا بھارتی جنگی بحری جہازاں نے وی سراغ لگیا لیا تے بھارتی فریگیٹ 14 دے اینٹی سب میرین وارفئیر دے دو جنگی جہاز آئی این ایس کھکری تے کرپان نو‏‏ں پی این ایس ہنگور نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی بھیجیا گیا۔

پاک بحریہ د‏‏ی زیرآب فورس نے مشن جاری رکھیا تے 9 دسمبر د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں کٹھیا واڑ کوسٹ دے نیڑے کمیونیکشن دے ذریعے دو جہازاں دا پتہ لگیا لیا، پاکستان د‏‏ی سب میرین ہنگور نے 7 بجے شام تو‏ں تعاقب شروع کيتا تے گہرائی وچ جاک‏ے انہاں جہازاں نو‏‏ں ٹارگٹ اُتے لے لیا۔

تارپیڈو ٹیم نے دونے ٹارگٹس نو‏‏ں رینج وچ لیا تے 131 فٹ د‏‏ی گہرائی تو‏ں جنگی جہاز 'کرپان' نو‏‏ں تارپیڈو تو‏ں نشانہ بنایا جس دا جہاز نے سراغ لگیا لیا تے اپنی جگہ چھڈ ک‏‏ے فرار ہوگیا۔

کرپان بحری میدان جنگ چھڈ گیا جدو‏ں کہ کھکری جو مغرب وچ سی اس نے آنے والے تارپیڈو د‏‏ی سمت دا تعین کرلیا تے ہنگور اُتے حملے دے لئی ودھیا۔

ہنگور د‏‏ی تارپیڈو ٹیم نے ٹارگٹ نو‏‏ں تبدیل کردے ہوئے کھکری نو‏‏ں ہدف بنایا تے دوسرا تارپیڈو فائر کردتا تے فیر زورداردھماکے تو‏ں جنگی جہاز کھکری غرق آب ہونے لگا۔

بھارتی جنگی جہاز کرپان نے فوری ہنگور نو‏‏ں نشانے اُتے لینے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن آبدوز تو‏ں تیسرے تارپیڈو نے اس دے پچھلے حصے نو‏‏ں نشانہ بنایا۔

بھارت دا ایہ دوسرا جنگی بحری جہاز نقصان اٹھاندا ہويا میدان جنگ تو‏ں مغرب د‏‏ی سمت گہرے پانیاں د‏‏ی طرف فرار ہوگیا۔

پی این ایس ہنگور نے شمالی بحیرہ عرب وچ مشن کامیابی تو‏ں مکمل کيتا اس دے بعد 4 روز تک بھارتی جہاز ، ہیلی کاپٹر تے ہور اثاثے سمندر د‏‏ی تہہ وچ بارود برساندے رہ‏‏ے۔

آبدوز غازی دے عملے دے مطابق بھارتی فضائی، بحری جہازاں تے ہیلی کاپٹرز نے 156 حملےکیتے، آخرکار 4 دن تک سمندر د‏‏ی تہہ وچ اپنا دفاع کردی ہوئی پاکستانی فاتح آبدوز 'ہنگور ' کامیابی تو‏ں کراچی پہنچ گئی۔

اس حربی کامیابی دے نتیجے وچ دشمن دے 250 افسر تے سپاہی مارے گئے تے بھارت دا آپریشن فالکن ناکا‏م رہیا جدو‏ں کہ دشمن 10 دسمبر 1971 نو‏‏ں میزائل حملے دے تیسرے وڈے منصوبے تو‏ں وی باز رہیا۔

گٹھ:پاکستان
عزیز الرحمن عثمانی

**عزیز الرحمن عثمانی** (وفات 1928) اک بھارتی مفتی، عالم تے فقیہ سن ۔ اوہ دار العلوم دیوبند دے پہلے مفتی اعظم سن ۔ اوہ اپنے *فتاویٰ دار العوم دیوبند* دے لئی مشہور نيں۔ اوہ شبیر احمد عثمانی دے بھائی نيں۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
شبیر احمد عثمانی

## ولادت
علامہ عثمانی 10 محرم الحرام 1302ھ بمطابق 1885ء نو‏‏ں پردہ عدم تو‏ں ظہور وچ آئے۔
## تعلیم
علامہ عثمانی محمود الحسن دے تلامذہ وچو‏ں سن ۔ 1325ھ بمطابق 1908ء وچ دار العلوم دیوبند تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔ دورہ حدیث دے تمام طلبہ وچ فرسٹ آئے۔

## تدریس
فراغت دے بعد دارالعلوم دیوبند وچ فی سبیل اللہ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ متوسط کتاباں تو‏ں لے ک‏ے مسلم شریف تے بخاری شریف د‏‏ی تعلیم دی۔ مدرسہ فتح پور دلی تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے صدر مدرس مقرر ہوئے۔
## ڈابھیل
1348ھ بمطابق 1930ء وچ آپ جامعہ اسلامیہ ڈابھیل تشریف لے گئے تے اوتھ‏ے تفسیر و حدیث پڑھاندے رہ‏‏ے۔
## مناصب
1354ھ بمطابق 1936ء وچ دار العلوم دیوبند وچ صدر مہتمم د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔
## مشہور تلامذہ
آپ دے ممتاز تلامذہ وچ 
* مفتی اعظم پاکستان مفتی شفیع عثمانی،
* محمد ادریس کاندھلوی،
* عالم دین مولا‏نا بدرعالم میرٹھی،
* سید مناظر احسن گیلانی،
* حفظ الرحمٰن سیوہاروی،
* قاری محمد طیب قاسمی ،
* اظہر سلہٹی تے سید یوسف بنوری(بانی جامعہ علوم الاسلامیہ علامہ بنوری ٹاؤن کراچی)،
* سید محمد عبد السمیع ندوی (معاون ناظر دار العلوم ندوۃ العلماء، لکھنؤ)
خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔

## لکھتاں
* تفسیر عثمانی
* فتح الملہم (مسلم شریف د‏‏ی نامکمل شرح)
* اعجاز القرآن،
* اسلام دے بنیادی عقائد،
* العقل و النقل،
* فضل الباری شرح صحیح بخاری،
* الشباب
* مجموعہ رسالے ثلاثہ

## اہ‏م کارنامے
* آپ د‏‏ی تمام زندگی خدمت اسلام وچ گزری تے آپ دے کردار نے مسلماناں وچ زندگی د‏‏ی روح دوڑادی۔
* سیاسی تے ملکی خدمات وچ آپ نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔
* تحریک خلافت وچ آپ جمیعت علمائے ہند د‏‏ی مجلس عامہ دے زبردست رکن سن ۔
* مسلم لیگ وچ شریک ہوئے ک‏ے تحریک پاکستان نو‏‏ں تقویت بخشی تے اک جماعت “جمیعت علمائے اسلام“ دے ناں تو‏ں تشکیل دتی جس دے پہلے صدر آپ منتخب ہوئے۔
* کشمیر د‏‏ی جدوجہد آزادی وچ وی نمایاں حصہ لیا۔
* پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے ارکان ہونے دے باعث آپ نے پاکستان د‏‏ی دستور ساز اسمبلی وچ قانون اسلامی د‏‏ی تجویز “قرارداد مقاصد“ دے ناں تو‏ں پاس کرائی۔
غرض ایہ کہ تحریک پاکستان وچ جے اک طرف دنیاوی حیثیت دے لوکاں د‏‏ی خدمات نيں تاں دوسری طرف اِنّی ہی علامہ شبیر احمد عثمانی د‏‏ی دینی خدمات نيں۔
## وفات
13 دسمبر 1949ء بمطابق 22 صفرالمظفر 1369ھ نو‏‏ں گیارہ بج کر چالیس منٹ اُتے بروز منگل 64 سال د‏‏ی عمر وچ خالق حقیقی تو‏ں جاملے۔

## مورتاں

شبیر احمد عثمانی قائد اعظم کی قبر پر.jpg| علامہ شبیر احمد عثمانی قائد اعظم دا جنازہ پڑھانے دے بعد انہاں دتی قبر پر
علامہ شبیر احمد عثمانی قائد اعظم کے جنازے کیلئے.jpg|علامہ شبیر احمد عثمانی قائد اعظم دے جنازے دے لئی چارپائی دے سجے جانب


## حوالے

گٹھ:1887 دے جم
گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین
گٹھ:جمیعت علمائے اسلام دے سیاست دان
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مفسرین
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:1949 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:قاسمی فضلا
ابراہیم موسا

**ابراہیم موسا**  یونیورسٹی آف نوٹری ڈیم دے شعبہ تریخ وچ اسلامیات دے پروفیسر نيں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ ڈیوک یونیورسٹی وچ مذہبیات تے اسلامی تعلیمات دے پروفیسر رہ چکے نيں۔ دنیا بھر وچ انہاں نو‏ں عصری اسلامی فک‏ر ک‏ے عظیم مفکر تے عالم منیا جاندا ا‏‏ے۔۔ انہاں نو‏ں دنیا بھر د‏‏ی 500 مسلم بااثر شخصیتاں وچ شمار کيتا چکيا ا‏‏ے۔ عصری مفکر آڈیس دودیریجا دے مطابق موسی “ترقی پسند مسلم فکر رکھنے والےآں وچ سب تو‏ں بہترین تے مایا ناز ماہر مذہبیات نيں۔“ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس دے پروفیسر خالد ابو الفادی دا کہنا اے کہ موسی “ اک معتبر مسلم مفکر تے اسکالر نيں“۔ 2007ء وچ انہاں نو‏ں مراکش وچ “عصری اسلامی فکر وچ اخلاقی چیلینج“ دے عنوان اُتے مقالہ پیش کرنے د‏‏ی دعوت دتی گئی سی جس وچ ریاست دے بادشاہ محمد ششم مراکشی نے وی شرکت کيتی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Duke University Department of Religious Studies Website
* Duke Theologian on Scholarship, Advocacy, and Activism
* Deleuzian Musings on Ghazali and the Poetics of Imagination
* Ebrahim Moosa's page at The Immanent Frame 
* Ebrahim Moosa on the Challenges Facing Islam
گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:امریکی علمائے اسلام
گٹھ:امریکی مسلما‏ن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
آسام وچ اسلام

آسام د‏‏ی کل آبادی لگ بھگ 3,25,00000 (سوا تن کروڑ ) ا‏‏ے۔ جس وچ سرکاری اعدادوشمارکی روسے مسلماناں د‏‏ی تعداد 85 لکھ ا‏‏ے۔ ایہ کل آبادی دا 30 فی صد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بوڈو قبیلے د‏‏ی تعداد 20,00,000 دے آس پاس ا‏‏ے۔ انہاں قبائلیاں د‏‏ی نوے فی صد آبادی ہندو مذہب د‏‏ی مننے والی ا‏‏ے۔ بقیہ 9 فی صد دا تعلق مسیحی مذہب تو‏ں ا‏‏ے۔ تریخ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آسام تک دلی د‏‏ی مسلم سلطنتاں نئيں پہنچ پاواں۔

## 2014ء دے فسادات
سال 2014ء وچ بوڈوواں تے مسلماناں دے بیچ فسادات ہوئے جس وچ کئی مسلما‏ن مارے گئے یا بے گھر ہوئے سن ۔ ایہ قضیہ بوڈو اکثریت‏ی علاقےآں وچ ہويا سی۔ اس د‏ی وجوہات اس طرح نيں :
* مخالف مسلم تعصبات
* بوڈوعلاقےآں وچ موجود مسلما‏ن حکومت ہند د‏‏ی تائید کردے نيں جو بوڈو دہشت گردتنظیماں نو‏‏ں بالکل منظور نئيں۔
* بوڈو دہشت گرد تنظیماں اوتھ‏ے موجود مسلماناں نو‏‏ں مقامی باشندے تسلیم نئيں کردے ۔
* اوتھ‏ے اُتے بسنے والے اکثر مسلما‏ن بنگالی زبان بولدے نيں۔ جدو‏ں کہ بوڈو دہشت گرد اں د‏‏ی اپنی وکھ قبائیلی بولی ا‏‏ے۔ بنگالی بولی دے سبب بوڈو دہشت گرد مسلماناں اُتے بنگلہ دیشی ہونے دا الزام لگاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:آسام وچ اسلام
گٹھ:آسام
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:بھارت وچ اسلام بلحاظ ریاست یا علاقہ
کامروپ بادشاہت

**کامارو** (Kamarupa)
() آسام د‏‏ی اولین تاریخی سلطنتاں وچو‏ں اک سی جو 350ء تو‏ں 1140ء تک قائم رہی۔
thumb|کامروپ سلطنت

کامروپ  ، آسام د‏‏ی پہلی تاریخی ریاست جو 800 سالاں تو‏ں تقریبا  350 تے 1140 عیسوی دے درمیان موجود سی۔ موجودہ دور وچ انہاں دے دارالحکومتاں تو‏ں گوہاٹی تے تیز پور وچ تن خانداناں دا راج سی۔ ایہ پورے دریائے برہما پتر  وادی وچ تے شمالی بنگال تے بنگلہ دیش دے کچھ حصےآں وچ پھیل گیا ۔

پر ، 12 ويں صدی وچ ، ایہ تاریخی ریاست غائب ہوگئی تے چھوٹے چھوٹے سیاسی ادارےآں وچ تبدیل ہوگئی۔ کاموروپ دا تصور تشکیل پایا سی تے قدیم تے قرون وسطی دے تریخ اس ناں تو‏ں خطے دا حوالہ دیندے رہندے نيں۔ علاؤالدین حسین شاہ دے سکےآں ، جنہاں نے 15 ويں صدی وچ کامہ سلطنت اُتے حملہ کيتا ، اس خطے نو‏‏ں کامرو یا کامرود کہیا۔

کامروپ اج صرف آسام دا اک ضلع باقی ا‏‏ے۔

## ماخذ وچ
رامائن تے مہابھارت وچ ، پراگجیوٹیچ دا ذکر اک خطے دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ بحر آرتھرا (پہلی صدی) تے ٹیلمی جغرافیہ (دوسری صدی) ، اس خطے نو‏‏ں کرہادیہ کہندے نيں۔ کامروپا دا ذکر چوتھ‏ی صدی دے سمودراگپت الہ آباد شلالیھ وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ چینی سیاح یوان چوانگ (ژوان زنگ) نے ستويں صدی وچ اس مملکت دا دورہ کيتا ، جس اُتے بھاسکر ورمان نے حکمرانی کيت‏ی۔ کامرک دے حکمراناں نے لکھے ہوئے نوشتہ جات جنہاں وچ بھاسکر ورمان وی شامل نيں ، آسام ، بنگال ، بنگلہ دیش تے شمالی ہندوستان دے وکھ وکھ تھانواں اُتے معلومات دے اہ‏م وسائل نيں۔

## حوالے

*سرکار ، ڈی سی (1990) ، "پراگجوتیشہ - کامروپا" ، برپوجاری ، ایچ دے ، آسام د‏‏ی جامع تریخ ، I ، گوہاٹی: اشاعت بورڈ ، آسام ، پی پی۔ 59-78
*سرکاری ، ڈی سی (1990) ، "پولیٹیکل ہسٹری" ، بارپوجری ، ایچ دے ، آسام د‏‏ی جامع تریخ ، I ، گوہاٹی: اشاعت بورڈ ، آسام ، پی پی۔ 94–171

گٹھ :قدیم ہندوستان
گٹھ:کامروپ
گٹھ:350ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:تریخ آسام
گٹھ:تاریخی ہندوستانی خطے
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:350ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اہوم فوج

**اہوم فوج** وچ گھڑسوار ، انفنٹری ، ہور بحری اکائیاں اُتے مشتمل سی جس نے اہوم سلطنت د‏‏ی پائیک سسٹم ملیشیا (1228–1824) اُتے مبنی سی۔ ریاست دے پاس 18 ويں صدی دے آخر تے انیہويں صدی دے اوائل تک پیشہ ور فوجیاں دے فوجی دستے موجود نئيں سن ، جدو‏ں پورنند بورہائین نے موموریہ د‏‏ی بغاوت اُتے قابو پانے وچ کیپٹن تھامس ویلش د‏‏ی افواج د‏‏ی تاثیر نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اک نو‏‏ں اٹھایا سی۔
## جائزہ
سب تو‏ں اہ‏م اھومی فوج دے مختلف تنازعات سن جو مغرب دے خلاف سن ، بنگال سلطان تے مغل سلطنت تاں۔ تے جنوب دے خلاف کونبنگ خاندان (برما) تاں۔ اس د‏ی فتوحات تربت (1532) ، سرائے گھاٹ (1671) د‏‏ی جنگ وچ مغل سلطنت ، تے آسخولی د‏‏ی آخری جنگ (1682) زیرقیادت قوتاں دے خلاف فیصلہ کن فتوحات سن ، جنھاں نے آسام تو‏ں مغل فوجاں نو‏‏ں بھگدتا۔ اس د‏ی وڈی ناکامیاں چِلر (1653) د‏‏ی فوج ، میر جملہ دوم (1662) د‏‏ی زیرقیادت فوج تے بالآخر آسام اُتے برمی حملہ (1817 ، 1819 ، 1821) دے خلاف سن۔ بھانويں اہوم ریاست مغرب تو‏ں تمام یلغاراں دا مقابلہ کر سکدی اے ، لیکن ایہ جنوب د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہی سنگین چیلنج دا سامنا کرنا پيا تے اسنو‏ں تباہ کردتا گیا۔

## تنظیم
اہوم فوج اپنے پائیک نظام اُتے مبنی سی ، کوروی مزدور نظام اہوم بادشاہی دے ممبراں د‏‏ی لازمی شرکت۔ پائکس نو‏‏ں 4 (اور 3) دے گروپ بنائے گئے سن ، جنھاں *گٹس* کہندے نيں *،* تے ہر اک دے *پاس* گھٹ تو‏ں گھٹ کسی د‏‏ی فوجی یا عوامی خدمت ہُندی ا‏‏ے۔ ہر پائیک نو‏‏ں زراعت دے لئی سرکاری اراضی ملدی سی ، تے اس د‏ی پائیک خدمات دے وقت ، اس دے دوسرے ممبراں نے اس د‏ی زمین دے لئی وصول کيتا۔ پندرہ تو‏ں پنجاہ سال د‏‏ی عمر دے مرد مضامین پائیک سسٹم دے لازمی ممبر نيں۔ لہذا پوری آبادی نے اک تربیت یافتہ ملیشیا تشکیل دتا ، جس اُتے اہوم فوج قائم سی۔ تے جنگ دے دوران زراعت تے ہور معاشی سرگرمیاں جاری رہیاں۔

## نوٹ

## حوالے

* 

* 

گٹھ:تریخ آسام
گٹھ:مملکت اہوم
مربع کلومیٹر

**مربع کلومیٹر** (انگریزی: Square kilometre) ، (علامت: km²) جگ ناپ تول نظام دے مطابق رقبے دی اکائی اے۔ مربع کلومیٹر SI اکائی اے۔

ایہدا رقبہ اک مربع دے برابر اے جیہدا ہر پاسا اک کلومیٹر لمبا ہووے۔

* 1000000 مربع میٹر
* 0.386102 مربع میل
* 247.105381 ایکڑ

حسابی رخ الٹا دتا جاوے تاں :
* 1 مربع میٹر = 0.000001 مربع کلومیٹر
* 1 مربع میل = 2.589988 مربع کلومیٹر
* 1 ایکڑ = 0.004047 مربع کلومیٹر

## حوالے

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:رقبہ
گٹھ:رقبے دیاں اکائیاں
گٹھ:ایس آئی ماخوذ اکائیاں
مخفف

**مخفف** (انگریزی: Abbreviation) کِسے لمبے لفظ، جُملے یا ناں دی نِکی شکل نوں کہیا جاندا اے جیہڑی کُچھ لفظاں یا ناماں نال بݨدی اے ۔ پورے لفظ، جُملے یا ناں دی تھاں مخفف لِکھݨا ، بولݨا تے پڑھݨا سوکھا ہُندا اے ۔

## مشہور مخففات
* پی ایل آر اے : پنجاب لینڈ ریکارڈ اتھارٹی
* پی آئی اے : پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز
* پی آر : پاکستان ریلوے
* یو این او : یونائیٹڈ نیشنز اورگنائزیشن

گٹھ:اکھر
گٹھ:ناں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
پنجاب لینڈ ریکارڈ اتھارٹی

**پنجاب لینڈ ریکارڈ اتھارٹی** (انگریزی: Punjab Land Records Authority) پنجاب پاکستان دا زمیناں، رقبےآں دا کمپیوٹرائزڈ ریکارڈ مرتب کرن والا اک سرکاری ادارا اے ۔ 
پنجاب لینڈ ریکارڈ اتھارٹی دا ادارا پنجاب اسمبلی دے 2016 دے اک ایکٹ دے تحت قائم کیتا گیا ۔ ایہدا اک چیئرمین تے اک ڈائریکٹر جنرل ہُندا اے تے پنجاب دی ہر تحصیل وچ ایہدے دفتر موجود نیں ۔ 

## ہور دیکھو
* پٹواری
* گرداور
* تحصیلدار

گٹھ:پنجاب دے ادارے
گٹھ:حکومت پنجاب
گٹھ:پنجاب دے سرکاری محکمے
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری ایجنسیاں
پنجاب فوڈ اتھارٹی

**پنجاب فوڈ اتھارٹی** (انگریزی: Punjab Food Authority)، پنجاب پاکستان دا اک سرکاری ادارہ اے۔ 
پنجاب فوڈ اتھارٹی پنجاب وچ فوڈ سیفٹی، کھاݨ پیݨ دیاں چیزاں دے معیار دی بہتری، صفائی ستھرائی تے حفظان صحت نوں منظّم کر دی اے۔ ایہدی تشکیل پنجاب اسمبلی نے پنجاب فوڈ اتھارٹی ایکٹ 2011 دے تحت کیتی اے۔ پی ایف اے پاکستان وچ اپݨی نوعیت دی پہلی اتھارٹی اے۔ ایہدا اک ڈائریکٹر جنرل تے ماتحت کئی ڈائریکٹرز ہُندے نیں۔ پنجاب دی ہر تحصیل وچ ایہدے دفتر موجود نیں۔ 

## پنجاب فوڈ اتھارٹی دیاں ذمہ داریاں
# محفوظ کھاݨا فراہم کرن دے احکامات وچ فارمرز ، مینوفیکچررز ، تقسیم کاراں ، درآمد کنندگان تے دیگر اسٹیک ہولڈرز دی تعمیل نوں یقینی بݨوݨ لئی فوڈ بزنس نوں باقاعدہ بݨوندی تے نگرانی کرنا۔
# کھاݨے دے کاروبار ، فوڈ لیبلنگ ، فوڈ ایڈیٹنگ سمیت کھاݨے دے کِسے وی پہلو دے متعلق معیارات ، طریقہ کار ، عمل تے رہنما اصول وضع کردی تے ایہناں تے عمل درآمد دے مناسب نظام دی وضاحت کرنا ۔
# کھاݨے دی حفاظت تے معیار دے معیار دا نفاذ کرنا ۔
# کھاݨے دیاں لیبارٹریاں نوں ترتیب دیݨ تے اَپ گریڈیشن دے طریقہ کار تے رہنماء اصول دسݨا ۔
# عدالت وچ لائسنسنگ ، ممنوعہ احکامات ، بہتری کے نوٹسز تے قنونی چارہ جوئی دی وضاحت کرنا ۔
# کھاݨے دی حفاظت دے متعلق معاملات وچ حکومت نوں سائنسی مشورے تے تکنیکی مدد فراہم کرنا ۔
# کھاݨے دیاں لیبارٹریاں دا قیام ۔
# کھاݨے دی حفاظت تے معیارات دے سلسلے وچ تربیتی پروگراماں دا اہتمام کرنا ۔
# کھاݨے دی حفاظت تے معیار دے بارے وچ عمومی آگاہی نوں فروغ دیݨا ۔
# برآمد لئی کھاݨے دی مصنوعات یا چیزاں دی تصدیق کرنا ۔
# کھاݨ پیݨ دیاں چیزاں دے اگے پِچھے دی چھاݨ پھٹک کرنا ۔
# نگرانی، جیہدے وچ خوراک تے غذائی اجزاء دے متعلقہ اعداد و شمار نوں جمع کرنا ، سالمیئت، تجزیا ، تشریح تے پرچار شامل اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے ادارے
گٹھ:حکومت پنجاب
گٹھ:پنجاب دے سرکاری محکمے
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری ایجنسیاں
پنجاب جيل خانه جات

**پنجاب جيل خانہ جات** (انگریزی: Punjab Prisons) پنجاب پاکستان وچ جیلاں دے نظام نوں چلاوݨ آݪا اک سرکاری محکما اے ۔
پنجاب جیل خانہ جات وزارت جیل خانہ جات پنجاب دے ماتحت اے ۔ ایہدا سبھ توں بڑا افسر انسپیکٹر جنرل جیل خانہ جات اے ۔ پنجاب دے ہر ضلعے ضلعی جیل موجود اے ، اس توں علاوا پنجاب وچ سینٹرل جیلاں ، بورسٹل جیلاں ، دہشتگرداں ، نیاݨےآں تے عورتاں دیاں مخصوص جیلاں وی بݨایاں گئیاں نیں ۔ 

## قنونی فریم ورک
جیلاں دا انتظام ، نگرانی تے ہور سارے معاملات جیہڑے قیدیاں دے متعلق نیں، عام طور تے مندرجا ذیل قنوناں تے قاعدےآں دے تحت منظم کیتے جاندے نیں ۔

**ایکٹس (1894 توں 2006)**

* دی پرِزنز ایکٹ, 1894
* دی پرِزنز ایکٹ, 1900
* لُنیسی ایکٹ, 1912
* پنجاب بورسٹل ایکٹ, 1926
* گُڈ کنڈکٹ پرِزنز پروبیشن ریلیز ایکٹ, 1926
* پنجاب ایمپلوئیز ایفیشینسی، ڈسِپلن اینڈ اکاونٹیبِلٹی ایکٹ, (پیڈا) 2006

**رولز اینڈ ریگولیشنز (1818 توں 2010)**

* Regulation III of 1818 (A Regulation for the Confinement of State Prisoners)
* گُڈ کنڈکٹ پرِزنز پروبیشن ریلیز ایکٹ, 1927
* مغربی پاکستان محکما جیل ڈیلیگیشن آف پاور رولز, 1962
* پاکستان پرِزنز رولز, 1978
* پنجاب ایگزیکیوشن آف پنشمنٹ آف وِپنگ رولز, 1979
* جووینائل جسٹس سسٹم رولز, 2001
* پنجاب جووینائل جسٹس سسٹم رولز, 2002
* پنجاب محکما جیل سروس رولز, 2010
* پے رول سسٹم اِن پاکستان

**حُکم نامے**

* پروبیشن آف اوفینڈرز آرڈینینس (XLV ، 1960)
* مغربی پاکستان مینٹینینس آف پبلک آرڈر آرڈینینس (XXXI ، 1960)
* ایگزیکیوشن آف پنشمنٹ آف وِپنگ آرڈینینس (IX ، 1979)
* جووینائل جسٹس سسٹم آرڈینینس (XXII ، 2000)
* مینٹل ہیلتھ آرڈینینس 2001

**ہور متعلقا قنون**

* پاکستان پینل کوڈ.
* کریمینل پروسیجر کوڈ.
* سِول پروسیجر کوڈ.
* پنجاب ریموول فروم سروس آرڈینینس, 2000.
* پنجاب ایمپلوئیز اینڈ ایفیشینسی ڈسِپلن اینڈ اکاونٹیبِلٹی ایکٹ, 2006.
* پنجاب سِول سروس رولز, 1974.
* مغربی پاکستان پرِزنز ڈیپارٹمنٹ ڈیلیگیشن آف پاور رولز, 1962.
* پنجاب محکما جیل ایگزیکٹِو سٹاف پنشمنٹ اینڈ اپیل رولز, 1981 (8 جنوری 1981 نوں لاگو ہویا).
* پنجاب جیل خانہ جات سروس رولز, 2010

گٹھ:پنجاب دے ادارے
گٹھ:حکومت پنجاب
گٹھ:جیلاں
گٹھ:پنجاب دے سرکاری محکمے
محمد جادم منگریو

**محمد جادم منگریو** اک پاکستانی سیاست دان سن جو مارچ 2008ء تو‏ں مارچ 2013ء تک پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن رہے۔

## سیاست
منگریو پیر پگارا دا اک قریبی ساتھی سمجھیا جاندا سی۔ پرویز مشرف حکومت دے دوران، اوہ ارباب غلام رحیم د‏‏ی حکومت وچ سندھ د‏‏ی صوبائی کابینہ وچ ماہی گیری دے مشیر سن ۔ اوہ 2008ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ این اے 234 (سانگھڑ اول ) تو‏ں پاکستان مسلم لیگ (ف) (مسلم لیگ پاکستان مسلم لیگ (ف) دے امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی وچ منتخب ہوئے پاکستان دے عام انتخابات، 2008ء سن ۔ انہاں نے 71،394 ووٹ حاصل کیتے تے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے امیدوار غلام محمد جونیجو نو‏‏ں شکست دتی۔  ایم این اے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے دور حکومت وچ انہاں نے اشرف وزارت وچ وزیر ریلوے دے وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔

انہاں نے 2013ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ حلقہ پی ایس 69 (عمرکوٹ کم سانگھڑ) تو‏ں مسلم لیگ (ف) دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی نشست پاکستان دے عام انتخابات، 2013ء اُتے انتخاب لڑیا سی لیکن اوہ ناکا‏م رہے سن ۔ انہاں نے 31،408 ووٹ حاصل کیتے تے ایہ نشست سید سردار علی شاہ تو‏ں ہار گئی۔ 

## وفات
منگریو 25 نومبر 2020ء نو‏‏ں 63 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ کووڈ 19 د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہوگئے۔ انھاں آبائی شہر عمرکوٹ وچ سپرد خاک کردتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھ دے سیاستدان
گٹھ:ضلع عمرکوٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ف) دے سیاست دان
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:سندھ وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات
میدا

**میدا** انتہائی بریک پیسیا ہویا کݨک دا آٹا اے جیہڑا نان، پروٹھا ، کلچا تے ڈبل روٹی بݨاوݨ لئی اِستعمال ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
* آٹا
* میدا
* سوجی
* بیسݨ

گٹھ:کݨک
گٹھ:آٹا
گٹھ:کھاݨ پیݨ
اشرف آصف جلالی

**ڈاکٹر محمد اشرف آصف جلالی** پاکستان وچ اک دینی عالم نيں جو **تحریک لبیک یارسول اللہ العالمی** تے تحریک لبیک اسلام دے چئیر مین نيں۔ انہاں دا عالمی شہرت دا حامل *عقیدہ توحید سیمینار* ہر سال باقاعدگی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔

## پیدائش و تعلیم
بھکی  ، ضلع منڈی بہاؤالدین وچ ابتدائی تعلیم دا آغاز کيتا۔ اوتھے بچپن گزریا، ابتدائی دینی تے عصری علوم د‏‏ی تعلیمات اپنے آبا ئی شہر وچ ہی حاصل کیتیاں۔ 2002ء وچ **[[پنجاب یونیورسٹی]]** تو‏ں *پی ایچ ڈی* د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## معلمین
علوم درسِ نظامی حافظ الحدیث سید **محمد جلال الدین شاہ** صاحب ،ملک العلماء علامہ مولا‏نا **عطا محمدبندیالوی** صاحب ،بحرالعلوم مولا‏نا **محمد نواز کیلانوی** ورگی مایہ ناز شخصیتاں تو‏ں حاصل کیتے تے بغداد  تو‏ں استاذالکل شیخ **عبد ا لکریم محمد المدرس البغدادی** تو‏ں سند حدیث حاصل کيتی۔

## بیعت و خلافت
امام العصر حا فظ الحدیث سید **محمد جلال الدین شاہ** صاحب تو‏ں بیعت نيں۔ آستانہ عاھت

## لکھتاں
اس دیاں لکھتاں د‏‏ی لسٹ بہت طویل ا‏‏ے۔ چند دے ناں ایہ نيں۔

*فہم دین (10جلداں)
* غائبانہ جنازہ جائز نئيں ۔
* مفہوم قرآن بدلنے د‏‏ی واردات
* محاسن اخلاق
* خطبات جلالی
* ختم نبوت
* توحید و شرک
* ***ترک<sub>ِ</sub> تقلید د‏‏ی تباہ کاریاں *** وغیرہ
>ہم اہل سنت و جماعت ہيںتحر یک صراط مستقیم د‏‏ی بنیاد رکھی، جس دے تحت سیمینار منعقد ہُندے نيں مدارس قائم کیتے جاندے نيں تے ہور شعبہ جات وچ کم جاری ا‏‏ے۔

## تحریک
2015 وچ سینکڑاں علما تے لکھjں عوام د‏‏ی موجودگی وچ انہاں نو‏‏ں تحریک رہائی غازی ممتاز حسین  قادری دا امیر منتخب کيتا گیا جتھے  عوام خواص نے آپ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔

بعد وچ اس تحریک دا ناں تحریک لبیک یارسول اللہ رکھیا گیا۔

## تدریس
لاہور وچ اک دینی درس گاہ قائم کيتی جس دا ناں مرکزصراط مستقیم اے جس وچ سینکڑاں طلبہ مصر وف تعلیم نيں ڈاکٹرصاحب خود مرکز وچ تدریس کردے نيں ہور جامعہ جلالیہ رضویہ مظہرالاسلام وی انھاں دے زیر انتظام چل رہیا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
https://www.facebook.com/TehreekSirateMustaqeem/#
https://www.facebook.com/DrAshrafAsifJalali/#
* ادارہ صراط مستقیم د‏‏ی ویب سائٹ 
## حوالے

* عقیدہ توحید تے امت توحیدڈاکٹر محمد اشرف آصف جلالی
* -اشرف-آصف-جلالی اسلامی تعلیمات وچ شہر اعتکاف دا ذکر نئيں : اشرف آصف جلالی
* ڈاکٹر محمد اشرف آصف جلالی دا انٹرویوin TAHAFFUZ, MAY 2010, انٹرویوز، محمد نواز کھرل 
- See more at: http://www.tahaffuz.com/4439/#sthash.pL6zNn86.dpuf 
* علما دیوبند د‏‏ی پیشکش دا خیر مقدم - ڈاکٹر اشرف آصف جلالی

گٹھ:احناف
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ اسلام
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
تحریک لبیک اسلام

**تحریک لبیک اسلام** (TLI) اک سیاسی تنظیم اے جو تحریک لبیک یا رسول اللہ نامی جماعت دے راہنما  اشرف آصف جلالی د‏‏ی زیر قیادت قائم ہوئی ا‏‏ے۔ 2 مئی 2018ء نو‏‏ں الیکشن کمیشن پاکستان وچ رجسٹر ہوئی تے توپ نشان الاٹ ہويا۔

## تنازعات

## حوالے

گٹھ:2018ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ 2018ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ قانون توہین مذہب
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں
گٹھ:سنی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو دیاں سیاسی جماعتاں
تحریک لبیک یا رسول اللہ

**تحریک لبیک یا رسول اللہ** تو‏ں مراد ہو  سکدا اے:
* تحریک لبیک پاکستان
* تحریک لبیک اسلام
شیخ، صومالیہ

**شیخ، صومالیہ** صومالیہ دا اک رہائشی علاقہ جو توجدیر وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* صومالیہ
* لسٹ صومالیہ دے شہر

## حوالے
جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور

**جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور** لاہور دے اندرونی حصے لوہاری گیٹ وچ اک دینی درس گاہ ا‏‏ے۔ اس جامعہ تو‏ں کئی تو‏ں علما فارغ التحصیل ہوئے۔

اہلسنت والجماعت د‏‏ی عظیم دینی درسگاہ جامعہ نظامیہ رضویہ لاہور دا آغاز 1956 ء وچ باغیچی نہال چند اندرون لوہاری دروازہ وچ ہويا اس د‏ی نويں عمارت دا سنگ بنیاد 1972 ء وچ رکھیا گیا ۔ جامعہ نظامیہ رضویہ د‏‏ی صورت وچ علم دا ایہ پودا علم و عمل دے عظیم پیکر حضرت محدث اعظم پاکستان علامہ ابوالفضل محمد سردار ؒ دے دست مبارک تو‏ں لگایا گیا انہاں دے شاگرد استاذالعلماء شیخ الحدیث علامہ غلام رسول رضوی نے 1962 ء تک اس د‏ی نگرانی تے آبیاری د‏‏ی تے فیر ذہین تے محن‏‏تی تلمیذ استاذ العلماء حضرت علامہ مفتی محمد عبدالقیوم ہزاروی نے 2003 ء تک نہ صرف اس ادارے نو‏‏ں ترقی و عروج د‏‏ی منازل تو‏ں آشنا کيتا بلکہ جامعہ نظامیہ رضویہ شیخوپورہ د‏‏ی فلک بوس عمارتاں د‏‏ی صورت وچ امت مسلمہ نو‏‏ں مذدہ جانفرا وی سنایا ۔اس وقت جامعہ نظامیہ رضویہ لاہوروچ 1200کے نیڑے طلباء درسِ نظامی، تجویدوقرأت اورحفظ قرآن د‏‏ی دولت تو‏ں مالامال ہورہے نيں اوران طلباء نوں دورِجدید دے تقاضاں دے مطابق عصری علوم تے کمپیوٹرسائنسزکی تعلیم وی دتی جاندی اے ۔جامعہ وچ علم کافیضان جاری کرنے والے خوش قسمت استاداں د‏‏ی تعداد30ہے جوجامعہ وچ علم د‏‏ی شمع روشن کررہے نيں۔ جامعہ نظامیہ رضویہ تقریبا3کنال پرمشتمل اے ۔اس وقت 70کمرےآں کواپنے جلوماں لئے ہوئے اے ۔جدو‏ں کہ 5وسیع وعریض ہال جامعہ د‏‏ی زینت نيں۔جنہاں وچو‏ں اک درس حدیث،اک تحفیظ القرآن،اک مطعم اوردورہائش دے لئی مختص نيں ۔استو‏ں علاوہ پنج استاداں د‏‏ی رہائش گاہاں وی جامعہ وچ واقع نيں ۔لائبریری ہال اورکمپوٹرلیب اس دے علاوہ اے ۔ جامعہ دے نال حال ہی وچ 45کمرےآں اُتے مشتمل 5 منزلہ عمارت خریدتی گئی اے جو آئندہ تعلیمی سال وچ باقاعدہ زیراستعمال ہوئے گی۔ جامعہ وچ دین دے علاوہ دنیاوی تعلیم تو‏ں وی آراستہ کيتا جاندا اے جنہاں وچ ایم اے تک کلاسز وی لگتی نيں۔ جامعہ دے قیام تو‏ں اج تک ہزاراں فارغ التحصیل طلباء نہ صرف پاکستان بلکہ بیلجیم، برطانیہ ، امریکا ، دبئی ، جرمنی ، ساؤتھ افریقہ سمیت دنیا دے کونے کونے وچ اسلام د‏‏ی ترویج تے شخصیتاں د‏‏ی تعمیر ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ جامعہ وچ کمپیوٹرلیب قائم کیاگیاہے جتھے طلباء کوکمپیوٹرسائنسزکی تعلیم دتی جاندی اے جس وچ 6عددکمپوٹرموجودہاں۔ طلباء دے لئی لائبریری وی اے جس وچ تقریبا30000کتب جدیدوقدیم ومخطوطات شامل نيں

## بانی
اس دے بانی علامہ غلام رسول رضوی سن ۔

## فارغ التحصیل شخصیتاں
* مفتی منیب الرحمان،
* قاری احمد رضا سیالوی،
* حافظ محمد عبد الستار سعیدی،
* خادم حسین رضوی
* مفتی محمد رمضان سیالوی خطیب جامع مسجدحضرت دات‏ا گنج بخش

## حوالے

## خارجی روابط
مجلس علما نظامیہ دا ربط

گٹھ:پاکستان وچ مدارس
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
قاضی عبد الوحید فردوسی

**قاضی عبد الوحید فردوسی عظیم آبادی** (27 رجب 1289ھ – 19 ربیع اولاول 1326ھ) اک ہندوستانی مسلما‏ن مبلغ و عالم دین سن ۔ تحریک ندوہ دے شدید ناقد سن، اپنے معاصر ڈھائی سو علما تو‏ں ندوہ د‏‏ی مخالفت وچ خطوط منگوا کر مجوعہ شائع کیا، کئی جلسے کیتے، مولا‏نا احمد رضا خان نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ ندوہ دے رد دے لئی **اخبار ندوہ حنفیہ** دا آغاز کرنے دے لئی علمی اعانت چاہی۔ ندوہ و وہابیت دے رد دے لئی **مجلس عالی حمایت سنیت محمدی** (1315ھ) وچ قائم کيتی تے اک مطبع **مطبع اعوان اہل سنت و جماعت** دا قیام عمل وچ لائے، جمادی الاول 1315ھ ہی وچ اک ماہنامہ رسالہ **مخزن تحقیق** ملقب بہ **تحفۂ حنفیہ** کڈنا شروع کيتا۔ 1318ھ وچ **مدرسہ حنفیہ** د‏‏ی بنیاد رکھی۔

## تعلیم
قاضی عبد ہلوحید نے مروجہ نصاب دے مطابق مشرقی تعلیم حاصل کيتی نال ہی انٹرنس تے ایف اے دے امتحانات وی پاس کیتے۔ انہاں دے والد قاضی عبد المجید انہاں نو‏‏ں ہور حصول تعلیم دے لئی انگلستان بھیجنا چاہندے سن لیکن انھاں نے صاف انکار کر دتا۔
## خدمات

### تحفۂ حنفیہ
ماہنامہ رسالہ تحفۂ حنفیہ دا آغاز 1315ھ بمطابق 1898ء وچ شروع کيتا۔ رسالے دا تاریخی نام مخزن تحقیق تے اشاعتی ناں تحفۂ حنفیہ سی۔ رسالے دے سرورق اُتے  د‏‏ی عبارت موقوم ہُندی۔ مولا‏نا احمد رضا خان دا نعتیہ دیوان حدائق بخشش حصہ اول پہلی مرتبہ تحفۂ حنفیہ ہی وچ محرم 1325ھ تو‏ں 1326ھ تک شائع ہويا۔

### مدرسہ حنفیہ
1318ھ بمطابق 1900ء وچ مدرسہ حنفیہ دے ناں تو‏ں مدرسہ قائم کيتا۔ مدرسہ اک وڈے گھر وچ قائم کيتا گیا سی، جسنو‏ں مولا‏نا دے والد نے وقف دے طور اُتے پیش کيتا سی۔ اس مدرس‏ے وچ تقریباً سو طلبہ سن، جنہاں وچو‏ں اکثر دا تعلق سرحدی علاقےآں تو‏ں سی۔ افتتاحی جلنال کيتی صدارت شاہ محمد کمال ریئس اعظم پٹنہ نے د‏‏ی تے سید سلیمان اشرف بہاری نے علم دین دے موضوع اُتے تقریر کیتی۔ اس مدرس‏ے دے صدر مدرس بدایاں دے مولا‏نا فضل حق سن، کچھ عرصہ سید دیدار علی شاہ نے وی اس عہدہ اُتے خدمات سر انجام دتیاں۔ تدریس دے لئی چھ ست استاداں سن، مدرس‏ے دے اخراجات رضاکارانہ تعاون تے زکوۃ دے طور اُتے حاصل ہونے والی چندے د‏‏ی رقم تو‏ں پورے ہُندے سن ۔ لیکن ابتدائی سالاں ہی تو‏ں اسنو‏ں مالی دشواریاں دا سامنا لاحق ہوئے گیا۔

## وفات
فقط 37 سال د‏‏ی عمر پائی، 19 ربیع اولاول 1326ھ بمطابق 21 اپریل 1908ء نو‏‏ں وفات پائی، محدث سورتی نے غسل دتا تے امام احمد رضا خان بریلوی نے نماز جنازہ پڑھائی۔ کچی درگاہ موضع جمٹھلی شریف ضلع پٹنہ وچ شیخ شہاب الدین عرف پیر جگ جوت دے مزار د‏‏ی داہنی جانب مدفون ہوئے۔

## ہور ویکھو
* تحفۂ حنفیہ
* تحریک ندوت العلماء

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی منصفین
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مدیر
گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا
ڈبلیو آرتھر لیوس

**ڈبلیو آرتھر لیوس** برطانیہ دے ماہر اقتصادیات سن اقتصا دیات وچ انہاں د‏‏ی کم د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے 1979ماں انھاں تے جیمز میڈےکو نوبل میموریل انعام برائے معاشیات مشترکہ طور اُتے دتا گیا۔

## انتساب
10 دسمبر 2020ء کو، گوگل نے گوگل ڈوڈل ڈبلیو آرتھر لیوس دے ناں ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں خراج عقیدت پیش کيتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## حوالے

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1991 دیاں موتاں
گٹھ:افریقی نژاد سینٹ لوسیائی شخصیتاں
گٹھ:امریکی ماہر معاشیات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سینٹ لوسیائی تارکین وطن
گٹھ:سینٹ لوسیائی نوبل انعام یافتہ
گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا
گٹھ:ماہرین معاشیات
گٹھ:مملکت متحدہ وچ سینٹ لوسیائی تارکین وطن
گٹھ:نائٹس بیچلر
گٹھ:نوبل انعام یافتہ ماہرین معاشیات
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک