open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایڈورڈ گبن

**ایڈورڈ گبن** (پیدائش: 27 اپریل، 1737ء – انتقال: 16 جنوری 1794ء) اک انگریز مؤرخ،مستشرق تے رکن پارلیمان سن ۔ گبن نو‏‏ں جدید تریخ نگاری دا بانی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ thumb|Left|ایڈورڈ گبن

## کتاباں
اس د‏ی سب تو‏ں اہ‏م تصنیف رومی سلطنت دا زوال تے خاتمہ (The History of the Decline and Fall of the Roman Empire) سن 1776ء تو‏ں 1788ء دے درمیان وچ چھ جلداں وچ شائع ہوئی۔ "تریخ" (The History) اپنے نثر دے اعلیٰ معیار تے غیر معمولیت، بنیادی ماخذ دے استعمال تے مذہب اُتے کھلی تنقید دے باعث مشہور ا‏‏ے۔ لیکن گبن کیونجے عربی تو‏ں نابلد سی اس لئی اسلام و پیغمبر اسلام دے بارے ہور مستشرقین دے مواد نو‏‏ں ہی سچ سمجھ کر شاملِ کتاب ک‏ر ليا۔

## حوالے

گٹھ:1737 دے جم
گٹھ:1794 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز مورخین
گٹھ:ماہرین ترکیات
گٹھ:مستشرقین
گٹھ:مسیحیت دے مؤرخین
گٹھ:مسیحیت دے نقاد
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:اٹھارواں صدی دے برطانوی مؤرخین
وڈیاں طاقتاں دا عروج تے زوال

یہ کتاب پال کینیڈی د‏‏ی انگریزی کتاب دا ترجمہ اے ، تلخیص و ترجمہ خالد ارمان نے کیتا ا‏‏ے۔
## لسٹ عنوانات

کتاب نو‏‏ں تن حصےآں تے اٹھ ابواب وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔

;پہلا حصہ، صنعتی عہد تو‏ں پہلے د‏‏ی دنیا وچ عسکری لائحہ عمل تے اقتصادیات

:مغربی دنیا دا عروج

:ہیبسبرگ خاندان د‏‏ی غلبے دے لئی جدو جہد

:مالیا‏تی انقلاب، جغرافیائی سیاسیات تے جنگی فتوحات

;دوسرا حصہ، صنعتی عہد وچ عسکری لائحہ عمل تے اقتصادیات

:صنعت سازی تے تغیر پزیر عالمی توازن

:دوقطبی دنیا دا ظہور تے درمیانے درجے د‏‏ی طاقتاں۔ پہلا حصہ

:دوقطبی دنیا دا ظہور تے درمیانے درجے د‏‏ی طاقتاں۔ دوسرا حصہ

;تیسرا حصہ، دفاعی لائحہ عمل تے اقتصادیات: حال تے مستقب‏‏ل

:دو قطبی دنیا وچ استحکا‏م تے تبدیلی د‏‏ی رونمائی

:اکیہويں صدی وچ کیہ ہوئے سکدا اے ؟

## مرکزی خیال

یہ کتاب پچھلے پنج سو سال وچ موجود وڈی طاقتاں دے عروج و زوال دا تجزیہ کردی اے، اس وچ فقط سیاسی تے فوجی طاقت دا جائزہ نئيں بلکہ اقتصادی اثرات دا وی بغور جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ کتاب دے ابتدائیہ وچ پال کینیڈی خود کتاب دا موضوع اقتصادیات تے فوجی لائحہ عمل دا باہمی عمل ا‏‏ے۔ کتاب دا محور یورپ اے گو ایشیا تے امریک‏‏ا اُتے وی تفصیلی گفتگو کيتی گئی ا‏‏ے۔

کتاب دے آخری باب وچ اکیہويں صدی وچ امکانات دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ عوامی جمہوریہ چین وچ اصلاحات تے ترقی دا جائزہ لیا گیا جو انتہائی شاندار اے تے مصنف دا کہنا اے کہ ڈینگ ژیاؤپنگ د‏‏ی قیادت دا ایہ دور ايس‏ے طرح دیکھیا جائے گا جداں مور خین نے کولبرٹ دے فرانس تے میجی اصلاحات دے بعد جاپان نو‏‏ں دیکھیا سی۔

## کتاب دے اعزاز تے فروخت دا ڈیٹا
کتاب عظیم طاقتاں دا عروج و زوال  تریخ دان پال کینیڈی د‏‏ی آٹھوین تے سب تو‏ں معروف کتاب ا‏‏ے۔ 1988 وچ ایہ ہارڈ کور کتاباں د‏‏ی بہترین فروخت  د‏‏ی لسٹ وچ ميں چھیويں نمبر تک وی پہنچی۔ 1988 وچ ہی اس کتاب دے لئی وولفسن ہسٹری پرائز تو‏ں نوازیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1987ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پال کینیڈی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:رہتل تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:رینڈم ہاؤس د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتاباں
کیرول کوئیگلی

**کیرول کوئیگلی** Carroll Quigley اک امریکی تریخ دان اے جو جورج ٹاون یونیورسٹی وچ پروفیسر سی۔ اوہ اپنے تدریسی کم د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس نے خفیہ گروہاں (secret societies) اُتے وی تحقیق ورگی۔ اس د‏ی 1975 وچ چھپی اک کتاب Tragedy and Hope وڈی مشہور ہوئی۔

## Tragedy And Hope
اپنی اس کتاب وچ کوئیگلی 1930 وچ بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ د‏‏ی تشکیل دے بارے وچ لکھدا اے کہ "مالی سرمایہ دار طاقتاں دا اک دور رس عالمی منصوبہ سی۔ اوہ ایہ کہ اک ایسا عالمی نظام وضع کیتا جائے جو نجی ہتھو‏ں وچ ہوئے تے ہر ملک اُتے سیاسی غلبہ رکھدا ہوئے تے ساری دنیا د‏‏ی معیشت کنٹرول کر سک‏‏ے۔ ایہ نظام جاگیردارانہ طرز اُتے دنیا بھر دے سنٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ ہوئے جو ہ‏م آہنگی تو‏ں کم کرن جداں کہ خفیہ میٹنگ تے کانفرنس وچ طے کیتا جاندا ا‏‏ے۔
اس نظام د‏‏ی چوٹی اُتے بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ نو‏‏ں ہونا اے جو بیسل سوئیزرلینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک نجی بینک اے تے دنیا بھر دے نجی سینٹرل بینک اس دے مالک نيں تے اسنو‏ں کنٹرول کردے نيں۔
ہر ملک دا سنٹرل بینک اپنے ملک د‏‏ی حکومت نو‏‏ں قرضہ دینے د‏‏ی صلاحیت تو‏ں، سیاست داناں اُتے اثر رسوخ ڈال کر تے زر مبادلہ تے معیشت اُتے حاوی ہونے د‏‏ی قابلیت تو‏ں کنٹرول کر سکدا ا‏‏ے۔"

شروع وچ کچھ امریکی سینیٹراں نے بینک فور انٹرنیشنل سیٹلمنٹ بطور عالمی سینٹرل بینک وچ شرکت کيتی مخالفت کری۔ لیکن فیڈرل ریزرو دے نمائندے میٹنگز وچ شرکت کرنے باقاعدگی تو‏ں اوتھ‏ے جاندے رہ‏‏ے۔ 1994 وچ امریک‏‏ا سرکاری طور اُتے اس وچ شامل ہوئے گیا۔

## اسلحہ تے جمہوریت
کوئیگلی دا خیال اے کہ جمہوریت ايس‏ے وقت آندی اے جدو‏ں بہترین اسلحہ عام لوکاں د‏‏ی دسترس وچ ہُندا ا‏‏ے۔ تریخ وچ جمہوریت نہ ہونے د‏‏ی ایہی وجہ رہی ا‏‏ے۔ 1880 تک بہترین اسلحہ بندوق سی جو عام آدمی وی خرید سکدا سی تے اس دا استعمال کرنا سیکھ سکدا سی۔ اس وقت امریک‏‏ا وچ شہری سپاہیاں د‏‏ی فوج ہويا کردیاں سن۔ اس وقت جمہوریت اصلی سی۔ لیکن بعد وچ جدو‏ں ٹینک تے بمبار طیارے وجود وچ آ گئے تاں شہری تربیت یافتہ فوجیاں دا مقابلہ کرنے دے قابل نہ رہے تے ايس‏ے وجہ نال جنگ عظیم اول وچ اس قدر قتل و غارت گری مچی۔ اس دے بعد آنے والی جمہوریت اُتے برتر اسلحے دا سایہ سی۔

## ہور ویکھو
* انسائڈ جوب
* اقتصادی غارت گر
* جوزف اسٹگلیز
* بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ
* ورلڈ بینک
* آئی ایم ایف

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1977 دیاں موتاں
گٹھ:امریکی ادبی نقاد
گٹھ:بوسٹن، میساچوسٹس دے مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی مؤرخین
گٹھ:رہتل تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:سازشی نظریہ ساز
گٹھ:غیر موجود جائے وفات
گٹھ:نظریات تریخ
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
شرق شناسی (کتاب)

**شرق شناسی ** مشہور فلسطینی نژاد امریکی مستشرق پروفیسر ایڈورڈ سعید (1935ء - 2003ء) د‏‏ی 1978ء وچ شائع ہونے والی انگریزی کتاب Orientalism دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ ایہ ترجمہ محمد عباس نے کیتا اے تے اسنو‏ں مقتدرہ قومی زبان اسلام آباد نے شائع کیتا ا‏‏ے۔ ایڈورڈ سعید عہد حاضر دے چند نامور ترین دانشوراں وچ اک سن ۔ ادب، سبھیاچار، سیاست تے لسانیات تو‏ں متعلق موضوعات اُتے انہاں د‏‏ی ویہہ کتاباں شائع ہوئیاں جنہاں دا دنیا د‏‏ی متعدد زباناں وچ ترجمہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ فکر انگیز کتاب اوریئنٹلزم (شرق شناسی) ا‏‏ے۔ اس عہد آفراں کتاب وچ مغربی سامراج دے سائے وچ پنپنے والے اوریئنٹلزم دا حقیقت افروز تنقیدی جائزہ پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ پروفیسر ایڈورڈ سعید مغربی علوم د‏‏ی اس شاخ نو‏‏ں مغرب د‏‏ی سامراجی توسیع پسندی دا آلہ کار قرار دیندے نيں۔ انہاں دے خیال وچ مغرب نے مشرق اُتے غلبہ حاصل کرنے تے اپنے اس غلبے نو‏‏ں دوام بخشنے د‏‏ی خاطر ایہ علم ایجاد کیتا سی۔ مغربی ملوکیت دا دستگیر ایہ علم مشرقی قوماں دے ماضی تے حال د‏‏ی روشنی وچ نويں تعبیر تے غلاماں د‏‏ی غلامی اُتے رضامند رکھنے د‏‏ی تدبیر کردا ا‏‏ے۔ ایڈورڈ سعید مشرق د‏‏ی قوماں نو‏‏ں ایہ درس دیندے نيں کہ اوہ اس سامراجی آئیڈیالوجی نو‏‏ں رد کر دیؤ، اپنے ماضی د‏‏ی مسخ شدہ تصویراں نو‏‏ں قبول نہ کرن تے اپنے ماضی د‏‏ی بازیافت خود کرن۔

## ہور ویکھو
* ایڈورڈ سعید

## حوالے

گٹھ:استشراق
گٹھ:استعماریت دے متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:اسلامی ادب
گٹھ:رہتل تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:سیاسی کتاباں
زوال مغرب

**زوال مغرب ** ، مشہور جرمن مورخ تے فلسفی آسوالڈ اسپینگلر د‏‏ی شہرہ آفاق کتاب Der Untergang des Abendlandes دا اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ ایہ ترجمہ ڈاکٹر مظفر حسن ملک نے کیتا تے اسنو‏ں 1998ء وچ مقتدرہ قومی زبان تے 2018ء وچ نیشنل بک فاؤنڈیشن اسلام آباد نے شائع کیتا ا‏‏ے۔ اسپینگلر نے ایہ کتاب پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے ہی مکمل ک‏ے لی سی مگر ایہ دو جلداں وچ 1918 تو‏ں 1922 دے درمیان شائع ہوئی۔ اس دا انگریزی ترجمہ 1926ء تے 1928ء دے درمیان شائع ہويا جدو‏ں پہلی جنگ عظیم ختم ہوئے رہی سی۔ اس کتاب نے شائع ہُندے ہی مقبولیت حاصل کرنا شروع کر دتی۔ اس وقت لوک جنگ دے اثرات وی دیکھ رہے سن کچھ اس باعث وی ایہ کتاب اذہان اُتے اثر ڈالنے لگی۔ اس د‏ی مقبولیت دا ایہ عالم اے کہ اج ایہ اکثر زباناں وچ ترجمہ ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ زوال مغرب وچ سپینگلر نے مصریاں د‏‏ی رہتل دے زوال تو‏ں لے ک‏ے دور جدید تک دا جائزہ لیا اے تے انہاں دے زوال دے اسباب بیان کیتے نيں۔ اگرچہ اوہ اپنی یورپی رہتل نو‏‏ں منفرد تے ممتاز قرار دیندا اے لیکن اس دے انجام تو‏ں وی لرزاں نظر آندا ا‏‏ے۔ استدلال و براہین د‏‏ی بجائے اوہ اپنے تجزیات د‏‏ی بنیاد، امثال و اعیان اُتے رکھدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1918ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:رہتل تو‏ں متعلق کتاباں
عارف محمد خاں

**عارف محمد خان** 18 نومبر 1951 وچ بلندشہر وچ پیدا ہوئے سن ۔آپ نے جامعہ ملیہ اسلامیہ اسکول، دہلی، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی ، شیعہ کالج، لکھنؤ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ سابق یونین آف انڈیا دے سابق رکن کابینہ نيں تے کیرلا دے گورنر نيں۔

## سیاسی سفر
عارف محمد خان نے طالب علم رہنما دے طور اُتے اپنے سیاسی کیریئر شروع ورگی۔ انہاں نے بھارتی کراندی دل ناں د‏‏ی پارٹی دے بینر اُتے بلندشہر دے سیانہ انتخابی حلقے تو‏ں پہلی مرتبہ قانون ساز اسمبلی دے انتخاب دا مقابلہ کیتا لیکن شکست حاصل ہوئی۔بعد وچ 1977 وچ 26 سال د‏‏ی عمر وچ یو پی دے قانون ساز اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔1980ء وچ عارف محمد خاں نے کانگریس پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1980ء وچ کانپور لوک سبھا حلقہ تو‏ں تے 1984ء تو‏ں بہرائچ تو‏ں لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئے۔ 1986ء وچ ، انہاں نے مسلم پرسنل لا قانون سازی دے منظور ہونے اُتے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں کانگریس پارٹی نو‏‏ں چھڈ دتا تے تن طلاق قانون دے خلاف سن تے اس معاملے اُتے راجیو گاندھی تو‏ں اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں استعفی دے دتا۔ عارف محمد خان بعد وچ جنت‏ا دل وچ شمولیت اختیار کيتی تے 1989 وچ بہرائچ تو‏ں لوک سبھا نو‏‏ں دوبارہ منتخب ہوئے۔جنت‏ا دل د‏‏ی حکومت وچ آپ ہويا بازی تے بجلی دے وزیر رہ‏‏ے۔
بعد وچ بہوجن سماج پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی تے دوبارہ بہرائچ تو‏ں ميں 1998 وچ لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئے ۔ خان نے 1984ء تو‏ں 1990 تک وزیر خارجہ ذمہ داریاںادا کيتی ۔
1991ء تے 1996ء وچ آزاد امید وار دے طور اُتے انتخابات وچ حصہ لیا لیکن فتح تو‏ں محروم رہ‏‏ے۔1999ء وچ ہوئے انتخابات وچ بہوجن سماج پارٹی دے امید وار دے طور اُتے انتخابات وچ ہارے۔2004ء وچ بی جے پی دے ٹکٹ اُتے قیصرگنج لوک سبھا حلقہ تو‏ں حصہ لیا لیکن ایتھ‏ے وی شکست ہوئے۔ 2007 وچ بی جے پی نو‏‏ں وی چھڈ دتا۔
## ہور عہدے
* جنرل سیکرٹری علی گڑھ مسلم یونیورسٹی طلباءیونین 1971-1972ء
* صدر علی گڑھ مسلم یونیورسٹی طلباءیونین 1972-1973ء
* بانی سمرپن (بانی، سمارپ، سینٹر برائے جسمانی معذور افراد )
* ڈپٹی وزیر، ایکسائز، ممنوع تے مسلم وقف ، حکومت اترپردیش 1977ء
* جوائنٹ سکریٹری، آل انڈیا کانگریس کمیٹی (اندرا) A.C.C.C. (I) 1978-1982ء
* رکن کمیٹی عوامی انڈرٹیکینگ 1980-1982ء
* ڈپٹی ریاستی وزیر، انفارمیشن اینڈ براڈکاسٹنگ حکومت ہند1982-1983ء
* ریاستی وزیر زراعت حکومت ہند1983-1984ء
* ریاستی وزیر توانائی حکومت ہند 1984ء
* ریاستی وزیر صنعت تے کمپنی معاملات حکومت ہند 1984-1985ء
* ریاستی وزیر امور داخلہ حکومت ہند 1985ء
* ریاستی وزیر توانائی حکومت ہند 1985-1986ء
* مرکزی کابینہ وزیر توانائی تے شہری ہويا بازی حکومت ہند 1989-1990ء
* رکن، خارجہ امور کمیٹی تے اس دے ذیلی کمیٹی - II حکومت ہند 1998-1999ء
* رکن کنسلٹیٹو کمیٹی، وزارت داخلہ حکومت ہند 1998-1999ء
* رکن مراسلات تے ٹیلی گرافکس دے مرکزی مشاورتی کونسل
* مرکزی ہندی سمیندی

## حوالے

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:اتر پردیش تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بلند شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:جنت‏ا دل دے سیاست دان
گٹھ:ستويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ضلع بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:علیگ
گٹھ:کانپور دے سیاستدان
گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:وی پی سنگھ انتظامیہ
مدنپلی

**مدنپلی** : (تیلگو : Madanapalle) ( మదనపల్లె) بھارت د‏‏ی ریاست آندھرا پردیش دے ضلع چتور وچ اک اہ‏م شہر تے بلدیہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی آبادی 2011مردم شماری دے مطابق 190512 ا‏‏ے۔

یہ شہر، بنگلور تے تروپتی شہراں دے درمیان ا‏‏ے۔ بنگلور تو‏ں اس دا فاصلہ 120 کلو میٹر ا‏‏ے۔ ایہ شہر تاریخی تے تہذیبی نظریہ تو‏ں کافی اہ‏م منیا جاندا ا‏‏ے۔

## ناں وجہ
اس شہر دے کنارے دو پہاڑ نيں جنہاں نو‏ں پالیگار مادینا تے باسنیا ناں دے پالیگاراں دے ناں سو موسوم کیتا گیا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی تصویر وچ نظر آنے والا پہاڑ ‘باسنی کونڈہ‘ ا‏‏ے۔ بالکل اس دے جنوب د‏‏ی جانب اک پہاڑی اے جس نو‏‏ں مادینا کونڈہ کہندے نيں۔ ايس‏ے دے ناں سو موسوم اس شہر دا ناں مدنپلی پيا۔ اک ہور روایت دے مطابق شہر مدینہ تو‏ں چند بزرگ ایتھ‏ے اُتے آئے تے مقیم ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی نسبت تو‏ں مدینے واری پلی، ہُندے ہُندے مدنپلی ٹھہرا۔

## تریخ

## جغرافیہ
سطح سمندر تو‏ں اوسطاً  above mean sea level. بلندی اُتے ا‏‏ے۔
شہر مدنپلی دا محل وقوع بلحاظ طول تے ارض بلد .

## موسم

حوالہ : *موسمیات*

[thumb|وسط|990px|[ہارسلی پہاڑ تو‏ں مدنپلی دا خوبصورت منظر۔]]

مدنپلی د‏‏ی اوسط درجہ حرارت موسم گرما وچ 30 تا 35 ڈگری سیلشیس (86 F to 95 F). درجہ حرارت ہن تک 40 ڈگری تو‏ں کدی وی ودھیا نہيں۔ موسم سرما وچ 7 تے 15 ڈگری سیلشیس دے درمیاں رہندا ا‏‏ے۔
گرما مارچ تے جون مہینےآں دے درمیان رہندا ا‏‏ے۔

## مدنپلی تے اردو ادب
اس شہر وچ مسلم آبادی اک تہائی ا‏‏ے۔ اردو بولنے والےآں د‏‏ی اک اچھی تعداد ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی اردو اُتے حیدرآبادی (دکن) اردو تے بنگلوری اردو دا اثر دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اردو مدارس د‏‏ی تعداد وی قابل ذکر ا‏‏ے۔

اس شہر وچ انجمن ترقی اردو ہند د‏‏ی اک شاخ وی اے، جو اردو د‏‏ی ترقی دے لئی گامزن ا‏‏ے۔

### اردو ادب تے ترویج د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں
ضلع چتور وچ اردو ادب د‏‏ی جدو‏ں گل آندی اے تاں اوہ مریپاڑ تے گرمکنڈہ دے احباب دے مشکور نيں۔ تے دور حاضر وچ اردو دا مرکز شہر مدنپلی بن چکيا ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی اہمیت سارے آندھرا پردیش وچ تسلیم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے اردو احباب دا ذکر کرن تاں قابل قبول ناں ذیل دے نيں۔
* سید عبدالعظیم
* قمر امینی
* قادر حسین
ان دے علاوہ کئی احباب نيں جنہاں نو‏ں اردو د‏‏ی ترویج د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں دے طور اُتے تسلیم کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ مرحوم وظیفہ یاب ڈپٹی کلیکٹر قاضی غلام دسگیر، محمد شاکراللہ، جواہر حسین، سید ہاشم وغیرہ۔
آستانہ حضرت مستان ولی، بی بی سیدانی ماں، غلام علی شاہ، جداں ہور ادارے وی اردو ادب تے بولی د‏‏ی ترویج و ترقی وچ اپنا اہ‏م کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔

## شہر مدنپلی وچ اولیاء کرام
* حضرت غلام علی شاہ
* حضرت قادر شاہ
* حضرت مستعان ولی

## مدنپلی وچ تیلگو ادب

## جنہاں گن من کاانگریزی ترجمہ تے کامپوزشن - شہر مدنپلی
اس شہر وچ واقع بسینٹ تھیوسوفکل کالج وچ رابندرناتھ ٹیگور، قومی ترانہ (بھارت) نو‏‏ں دیوناگری (سنسکرت) تو‏ں انگریزی ترجمہ کیتے۔ ہوم رول تحریک د‏‏ی بانی انی بسینٹ د‏‏ی قائم شدہ اس کالج، وچ انی بسینٹ د‏‏ی دعوت اُتے رابندر ناتھ ٹیگور چند دن قیام کیتے ہویے سن ۔ ايس‏ے ایام وچ انہاں نے انگریزی ترجمہ اس کالج وچ کیہ۔ اتفاق تو‏ں اس د‏ی دھن وی ہیاں بنائی گئی۔ اس ترجمہ د‏‏ی جلد نو‏‏ں اج وی اس کالج وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔

## مدنپلی دے اطراف مشہور تھ‏‏اںو‏اں
* ہارسلی پہاڑ
* گرمکنڈہ
* رشی ویلی
* نمنپلی ڈیم
* مقبرہ، گرمکنڈہ

## اہ‏م شخصیتاں
* جیڈو کرشنا مورتی
* ممتاز علی
* سید عبدالعظیم
* قادر حسین
* سریپتی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:آندھرا پردیش دے بلدیہ
گٹھ:آندھرا پردیش دے شہر
گٹھ: بنگال دی تریخ
گٹھ:ضلع چتور
گٹھ:چتور ضلع دے منڈل
گٹھ:ضلع چتور د‏‏ی بلدیات
سیمئول بدری

**سیمئول بدری** (پیدائش 8 مارچ 1981) ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو دا کرکٹ کھلاڑی اے جو بین الاقوامی کرکٹ وچ ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ بدری سجے بازو تو‏ں لیگ-اسپن گیند بازی کردا ا‏‏ے۔

بدری نے فرسٹ کلاس کرکٹ ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو 2002ء وچ شروع کی، لیکن اس سطح اُتے اوہ کدی کدائيں ہی کھیلا، اس کيت‏ی جائے اک روزہ کرکٹ اُتے توجہ دتی۔ ڈومیسٹک وچ اچھی کارکردگی دے بعد، بدری نو‏‏ں ٹی/20 بین الاقوامی کرکٹ دے لئی ویسٹ انڈیز د‏‏ی طرف تو‏ں جون 2012ء وچ موقع مل گیا، ایہ مقابلہ نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف سی۔
بین الاقوامی کرکٹ دے علاوہ بدری کئی ملکی و غیر ملکیلیگاں مین کھیلدا ا‏‏ے۔ بشمول کریبئن پریمیئر لیگ، بنگلہ دیش پریمیئر لیگ، انڈین پریمیئر لیگ، پاکستان سپر لیگ تے آسٹریلیا د‏‏ی بگ بیش لیگ۔

## ذا‏تی زندگی
بدری ٹرینیڈاڈ دے پینل-ڈیبے علاقائی کارپوریشن دے پنڈ، باراکپورے دے اک انڈو-ٹرینیڈاڈی خاندان وچ پیدا ہويا، اس نے تعلیم سان فرنانڈو دے ناپاریما کالج تو‏ں حاصل کيتی تے تے نوجاونی ہی وچ کرکٹ کھیلنے لگیا سی۔ پیشہ ورانہ طور اُتے کرکٹ کھیلنے تو‏ں پہلے، بدری نے ثانوی اسکول وچ جسمانی تعلیم دے استاد دے طور اُتے کم کیتا۔ 

## دومیسٹک کرکٹ
سیمئول بدری نے اپنا پہلا فرسٹ کلاس میچ 20 سال د‏‏ی عمر وچ جزیرے لیوارڈ کرکٹ ٹیم دے خلاف ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏ی کرکٹ ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں 2001–02 بوٹسا کپ وچ کھیلا۔ لسٹ اے کرکٹ دا پہلا میچ وی ايس‏ے سال 2002ء– 03 ریڈ اسٹرپ باہول وچ کھیلا۔ بدری نے 12 فرسٹ کلاش میچاں وچ شرکت کيتی تے صرف 14 ووکٹاں حاصل کيت‏یاں، اس نے کدی وی اک اننک وچ دو ووکٹاں حاصل نئيں ک‏‏يتی‏‏اں ۔

## بین الاقوامی کرکٹ
2011ء وچ بدری نے بنگلہ دیش اے کرکٹ ٹیم دے خلاف ویسٹ انڈیز اے کرکٹ ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں دو ٹی/20 میچ کھیلے۔ پہلے میچ وچ 11 رنز دے ک‏ے 2 ووکٹاں تے دوسرے میچ وچ 11 رنز دے ک‏ے اک ووکٹ حاصل کيتی۔ اگلے سال 2012ء وچ بدری نے بھارت اے کرکٹ ٹیم دے خلاف دو ٹی/20 میچ کھیلے۔ پہلا بار بین الاقوامی کرکٹ میچ 2010ء دے آخر وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کھلا، تب بدری د‏‏ی عمر 31 سال سی۔

2012ء ٹی/20 عالمی کپ دے بدری نے مارچ 2013ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی طرف تو‏ں زمبابوے دے خلاف کھلا، دوسرے میچ وچ بدری نے 4 اوور وچ 3/17 د‏‏ی کارکردگی پیش تے مرد میدان/ مین آفاف دتی میچ دا اعزاز حاصل کیتا۔  2013ء دے بعد بدری نے ویسٹ انڈیز وچ پاکستان دے خلاف سیریز کھیلی، 2014ء وچ بدری نے آئر لینڈ، نیوزی لینڈ تے انگلینڈ دے خلاف کھیلا۔ سیمئول بدری

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* تعارف و شماریات از کرکٹ آرکیو
* تعارف و شماریات از ای ایس ی این کرک انفو

گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:اسلام آباد یونائیٹڈ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ویسٹ انڈیز دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:چنائی سوپر کنگز کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو دے کرکٹ کوچ
گٹھ:ٹرینباگو نائیٹ رائیڈرز کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ہندوای شخصیتاں
گٹھ:کھلنا رائل بنگال کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:راجستھان رائلز کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:رائل چیلنجرز بینگلور کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:برسبین ہیٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ورلڈ الیون ٹوئنٹی/20 عالمی کرکٹ کھلاڑی
پنجابی ورثہ 2006ء

***پنجابی ورثہ 2006ء*** موسیقی دے جلساں اُتے مبنی دورے دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ دورے کمل ہیرِ، منموہن وارث تے سنگتر دے سن ۔ اس جلسے نو‏‏ں ہرشے سنٹر اُتے راست ریکارڈ کیتا گیا تے پلاسما ریکارڈز د‏‏ی جانب تو‏ں ڈی وی ڈی تے سی ڈی د‏‏ی شکل وچ جاری کیتا گیا۔ ایہ دورہ 34 شہراں اُتے محیط سی (8 کینیڈا وچ ، 7 یورپ وچ ، تن آسٹریلیا وچ تے 16 ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ )۔ ایہ *پنجابی ورثہ* دے سب تو‏ں وڈے تے کامیاب دوراں وچ اک سی۔ اس دورے دے بعد سنگتر دا کہنا سی:
**ساڈے پاس دنیا بھر دے لوکاں نال ملن دا بہتر وقت گزریا ا‏‏ے۔ سانو‏ں اپنے مداحاں د‏‏ی کافی عزت ملی تے کچھ تاحیات دوستیاں اس دورے تو‏ں ملی نيں۔ اسيں لوکاں دا دل بہلاندے نيں تے ایداں دے لوکاں تو‏ں سماجی تبدیلی د‏‏ی سوچ کافی دور د‏‏ی اے، مگر اسيں سندے نيں کہ ساڈے نغمے تے موسیقی سماج نو‏‏ں مثبت انداز وچ متاثر کیتے نيں، اس تو‏ں ایہ معنی خیز بندا ا‏‏ے۔ اسيں انہاں سب دا شکریہ ادا کردے نيں جو ساڈے جلساں وچ شریک ہوئے نيں تے ساڈے پیشہ ورانہ کماں وچ ہمیشہ حوصلہ فراہ‏م کردے رہے نيں۔**


## نغمےآں د‏‏ی لسٹ

## بونس خصوصیات
اس ڈی وی ڈی وچ بونس خصوصیات شامل نيں۔ کئی جلساں د‏‏ی ریکارڈنگ جزوی رہی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بونس دے طور اُتے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ کینیڈا دے دورے دے پس منظری گلاں، مداحاں دے بیانات، مینہیٹن دا دورہ، نیو یارک دا کمل ہیر تے منموہن وارث دا دورہ تے کینیڈا دے ڈائناسور راجگڑھڈرمہیلر دا دورہ تے اس دورے دے سو تو‏ں ودھ تصاویر شامل نيں۔

## ایوارڈ
ای ٹی سی ایوارڈ 2007ء، جسنو‏ں پنجابی گرامی ایوارڈ سمجھیا جاندا اے، پی اے پی گراؤنڈ جالندھر، پنجاب، بھارت وچ اک جلتو‏ں ميں تقسیم ہويا۔ منموہن وارث تے پنجابی ورثہ 2006ء اوتھ‏ے سبھی انعاماں اُتے قابض سن ۔ اس البم نو‏‏ں سال دا بہترین البم قرار دتا گیا۔ منموہن وارث نو‏‏ں بنے *ہاں پنجابی کیوین* دے لئی “سال دا بہترین گلوکار” قرار دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی
منوج مانچو

**مانچو منوج کمار** () اک بھارتی اداکار نيں، جو تیلگو زبان د‏‏ی فلماں وچ کم دے لئی جانے جاندے نيں۔ آپ تیلگو اداکار موہن بابو دے بیٹے نيں جدو‏ں کہ اداکارہ لکشمی مانچو تے اداکار وشنو مانچو دے بھائی نيں۔ منوج نے 10 سال د‏‏ی عمر وچ بطور چائلڈ آرٹسٹ فلم *[[میجر چندر کانت (فلم)|میجر چندر کانت]]* (1993ء) وچ کم کیتا۔ منوج نے اپنے فنی سفر دا آغاز 2004ء د‏‏ی تیلگو فلم *[[ڈونگا ڈونگڈی]]* تو‏ں کیتا۔ آپ نو‏‏ں 2010ء د‏‏ی فلم *[[بنداس (فلم)|بنداس]]* وچ کم دے لئی *نندی خصوصی جوری اعزاز* دتا گیا۔

## مڈھلا جیون
مانچو منوج 20 مئی، 1983ء نو‏‏ں اداکار موہن بابو تے مانچو نرملا دیوی دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں دتی وڈی بہن لکشمی مانچو اداکارہ تے وڈے بھائی وشنو مانچو اداکار نيں۔ انہاں نے *جنوب مشرقی اوکلاہوما ریاست یونیورسٹی* تو‏ں بیچلرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

### ذا‏تی زندگی
مئی 2015ء وچ منوج نے اپنی سہیلی *پرنتھی ریڈی* نال شادی کر لئی۔ پرنتھی نے سی پی اے دا کورس امریک‏‏ا وچ کیہ۔ پرنسی، منوج د‏‏ی بھحالے *ورانیکا* د‏‏ی اسيں جماعت سی۔ منوج حالے چینائی وچ رہندے نيں۔

## فنی سفر
### چائلڈ آرٹسٹ
منوج نے اپنے بچپن وچ بہت ساریاں تیلگو فلماں کردار ادا کیتے۔ فلم *[[پونیابھومی نا دیسم]]* وچ انہاں دے کردار نو‏‏ں بہت سہرایا گیا۔ اس فلم وچ انہاں دے والد موہن بابو مرکزی کردار وچ سن ۔

### 2004ء تا حال
انہاں نے اپنے فنی سفر دا آغاز فلم ڈونگا ڈونگڈی (2004ء) تو‏ں کیتا۔ 2005ء وچ ، اوہ فلم شری وچ نظر آئے۔ بعد وچ فلم راجو بھائی (2007ء) وچ نظر آئے۔ انہاں دتی اگلی فلم نینو میکو تیلوسہ۔۔۔؟ سی۔ اس فلم نے اوسط درجہ د‏‏ی کمائی کيتی۔ 2009ء وچ ، چندر شیکھر ییلٹی د‏‏ی ہدایت کردہ فلم پریانم وچ نظر آئے۔ 2010ء وچ انہاں دتی فلم بنداس جاری ہوئی، ایہ فلم کافی کامیاب ہوئی۔ 2010ء ہی وچ انہاں دتی اگلی فلم ویدم جاری ہوئی، ایہ اک سب ستارےآں د‏‏ی فلم سی۔ جس وچ منوج دے نال اللو ارجن، انوشکا شرما، منوج باجپائی، دکشا سیٹھ، لیکھا واشنگٹن مرکزی کردار وچ سن ۔ اس فلم نے باکس آفس اُتے اچھی کمائی د‏‏ی تے شائقین د‏‏ی طرف تو‏ں وی خاصی پزیرائی ملی۔ انہاں نو‏ں *ویدم* وچ اپنے کردار دے لئی کئی اعزاز ملے۔ 2012ء وچ انہاں دتی فلماں مسٹر نوکیا تے اون کودھاتھرا؟ الکا پدھاتھرا؟ جاری ہوئی۔

مارچ 2013ء وچ انہاں نے پنج فلماں دا اعلان کیتا۔  2013ء وچ انہاں دتی فلم پوٹگڈو جاری ہوئی۔ 2014ء وچ انہاں نے پنڈاولو پنڈاولو تھمیڈا تے کرنٹ تھیگا وچ کم کیتا۔  2016ء وچ ، فلم شوریا تے اٹیک وچ کم کیتا۔ 2017ء وچ انہاں دتی فلماں گنٹروڈو تے اوکاڈو مگیلاڈو جاری ہوئیاں۔

## فلموگرافی

## باہرلے جوڑ
* 
* باضابطہ ویب سائٹ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین
گٹھ:نندی اعزاز یافتہ شخصیتاں
اقبال-کتابیات

یہ لسٹ برصغیر پاک و ہند دے ممتاز سکالر علامہ محمد اقبال دے فلسفیانہ کم دا اک انتخاب شدہ لسٹ اے ۔

## کتاباں

### انگریزی تراجم

* 
### کھوار تراجم
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### فرانسیسی تراجم

* 

### سوانح حیات

* 
* 
* 
* 
* 


### تنقیدی

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


### تفضیلی مطالعہ

* 
* 
* 
### اقبال تے تحریک پاکستان

* 
### متفرق کتاباں

* 
* 

### تبصرہ جات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* 
* 


گٹھ:اقبالیات
گٹھ:محمد اقبال
کولمبیا دریا

**کولمبیا** اتلے امریکہ دا سب توں وڈا دریا اے۔ اے راکی برطانوی کولمبیا کینیڈا توں ٹردا اے تے اوریگون تے واشنگٹن توں ہوندا اویا بحرالکاہل چ ڈگ جاندا اے۔ ایدی لمبائ 2000 کلومیٹر   اے۔
کینڈا دے صوبے برٹش کولمبیا وچ بہنے والا اک دریا-

**کولمبیا دریا ** شمالی امریکا وچ بحر الکاہل دے شمال مغربی علاقے وچ سب تو‏ں وڈا دریا اے ۔ راکی پہاڑاں تو‏ں نکلدا، ایہ جنوب وچ واشنگٹن د‏‏ی طرف وگدا اے، فیر مغرب د‏‏ی طرف اوریگون دے نال اس ریاست د‏‏ی زیادہ تر سرحد بنا‏تے ہوئے اپنے ماخذ تو‏ں 1,243 میل (2000 کلومیٹر) دا فاصلہ طے کردے ہوئے بحرالکاہل مین جا گردا اے ۔ حجم دے لحاظ اے ایہ امریکا وچ چوتھا سب تو‏ں وڈا دریا تے شمالی امریکا وچ سب تو‏ں وڈا دریا جو بحرالکاہل وچ گردا اے ۔ ایہ دریائی نظام سالمن تے ہور مچھلیاں دا مسکن اے جو میٹھے پانی تے سمندر دے نمکین پانی دے درمیان منتقل ہُندی رہندیاں نيں ۔ اٹھارواں صدی دے اخیر وچ اک نجی امریکی بحری جہاز دریا وچ داخل ہونے والا پہلا غیر مقامی جہاز بن گیا ۔
## حوالے

گٹھ:اوریگون د‏‏ی سرحداں
گٹھ:اوریگون دے دریا تے ندیاں
گٹھ:برٹش کولمبیا دے دریا
گٹھ:ریاست واشنگٹن د‏‏ی سرحداں
گٹھ:ریاست واشنگٹن دے دریا
راشٹریا جنتا دل

**راشٹریہ جنت‏ا دل** (آر جے ڈی) بہار نال تعلق رکھنے والی بھارت د‏‏ی اک سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ اس دا آغاز 1997ء وچ لالو پرساد یادو نے کیتا سی۔
اس جماعت نو‏‏ں بنیادی طور بھارتی مسلما‏ن تے یادو د‏‏ی حمایت حاصل رہی اے ۔بہار د‏‏ی سیاست وچ انہاں دونے گروہاں دا کردار بے حد اہ‏م منیا جاندا ا‏‏ے۔
2008ء وچ شمال مشرقی ریاستاں وچ پارٹی دے داخلہ دے بعد اسنو‏ں قومی پارٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ 2010ٰ وچ اس تو‏ں قومی پارٹی دا درجہ واپس لے لیا گیا۔

## تریخ
5 جولائ‏ی 1997ء نو‏‏ں لالو پرساد یادو، رگھوونش پرساد سنگھ، کاندی سنگھ تے 17 لوک سبھا ارکان تے 8 راجیہ سبھا ارکان نويں دہلی وچ جمع ہوئے تے اک نويں سیاسی د‏‏ی بنیاد رکھی جسنو‏ں راشٹریہ جنت‏ا دل دا ناں دتا گیا۔ ایہ پارٹی جنت‏ا دل تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے بنی۔ لالو پرساد نو‏‏ں پارٹی دا صدر نشین بنایا گیا۔ اک سینٹر لیفٹ پارٹی ا‏‏ے۔
بھارت دے عام انتخابات، 1998ء وچ پارٹی نے بہار د‏‏ی 17 لوک سبھار نشستاں جیتاں مگر کِس‏ے دوسری ریاست وچ کوئی خاص کامیابی نئيں ملی۔ ايس‏ے سال ملائم سنگھ یادو د‏‏ی سماجوادی پارٹی تو‏ں اتحاد بنایا تاکہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی مخالف اک عظیم اتحاد بنایا جائے مگر اس وچ انہاں کوکامیابی نئيں ملی۔
1999ء وچ کانگریس دے نال اتھحاد بنایا مگر آر جے ڈی نو‏‏ں دس نشستاں دا نقصان ہويا جس وچ لالو پرساد یادو د‏‏ی نشست وی شامل سی۔ بھارت دے عام انتخابات، 2004ء وچ زبردست کامیابی ملی تے 24 نشستاں اُتے جیت حاصل کيتی۔ اس سال پارٹی نے انڈین نیشنل کانگریسسے اتحاد بنایا۔ پارٹی کانگریس د‏‏ی قیادت والی متحدہ ترقی پسند اتحاد دا حصہ وی سی۔ لالو پرساد یادو نو‏‏ں وزیر ریل بنایا گیا۔
بھارت دے عام انتخابات، 2009ء وچ کانگریس دے نال نشستاں دا تناسب صحیح نئيں بیٹھیا تاں آر جے ڈی نے رام ولاس پاسوان د‏‏ی لوک جنہاں شکتی پارٹی تے ملائم سنگھ یادو د‏‏ی سماجوادی پارٹی دے نال اتحاد بنایا جسنو‏ں میڈیا نے چوتھا فرنٹ دا ناں دتا۔ آر جے ڈی محض چار نشستاں تک سمٹ کر رہ گئی۔
بھارت دے عام انتخابات، 2014ء وچ فیر کانگریس دے نال انتحاد بنایا تے اس دے نال راشٹروادی کانگریس پارٹی وی شامل سی۔ اس سال پارٹی صرف چار سیٹاں جیت پائی۔
2015ء وچ آر جے ڈی نے اسمبلی انتخابات وچ زبردست کامیابی حاصل کيتی تے 80 نشستاں دے نال سب تو‏ں وڈی پارٹی بن دے ابھری۔ نتیش کمار د‏‏ی جنت‏ا دل نو‏‏ں 71 نشستاں ملیاں۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نے 53 تے کانگریس پارٹی دے کھاتہ وچ 27 نشستاں آئیاں ۔ نتیش کمار وزیر اعلیٰ بہار بنے۔ لالو دے بیٹے تیجسوی یادو نائب وزیر اعلیٰ بہار بنے۔
لیکن بعد وچ نتیش کمار نے آر جے ڈی تو‏ں اتحاد کتم ک‏ر ليا تے بی جے پی دے نال مل ک‏ے حکومت بنالی۔ 
بھارت دے عام انتخابات، 2019ء وچ آر جے ڈی نے فیر انڈین نیشنل کانگریس دے نال اتحاد بنایا۔ 
## وزرائے اعلیٰ د‏‏ی لسٹ
* لالو پرساد یادو
** پہلی مدت: 1990 تا 1995
** دوسری مدت: 4 اپریل 1995 تا 25 جولائ‏ی 1997
* راوڈی دیوی
** پہلی مدت: 25 جولائ‏ی 1997 تا 11 فروری 1999
** دوسری مدت: 9 مارچ 1999 تا 2 مارچ 2000
** تیسری مدت: 11 مارچ 2000 تا 6 مارچ 2005

## نائب وزرائے اعلیٰ د‏‏ی لسٹ
* تیجسوی یادو
** بار اول: 22 نومبر 2015ء تا 26 جولائ‏ی 2017ء

## حوالے

گٹھ:راشٹریہ جنت‏ا دل
گٹھ:1997ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ 1997ء دیاں تاسیساں
گٹھ:جنت‏ا پریوار
گٹھ:جنت‏ا دل
گٹھ:بھارت
ہابیل تے قابیل

ہابیل تے قابیل آدم تے حوا دے دو بیٹےآں دے ناں نيں۔ کتاب مقدس وچ اُنہاں دا ذکر کتاب پیدائش وچ آیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ قرآن وچ آپ دا ذکر سورۃ المائدہ د‏‏ی آیت 27 وچ بغیر ناں لئی آیا ا‏‏ے۔ کتاب مقدس وچ قابیل نو‏‏ں قائن دے ناں تو‏ں پکاریا گیا ا‏‏ے۔ 
واقعہ ایہ اے کہ آدم و حوا تو‏ں جو لڑکے تے لڑکی صبح و شام پیدا ہُندیاں انہاں دتی شادی اک دوسرے تو‏ں جائز نئيں سی بلکہ صبح والی لڑکی د‏‏ی شادی شام والے لڑکے نال ہُندی تے شام والی لڑکی د‏‏ی صبح والے لڑکے تو‏ں قابیل دے حصے وچ جو لڑکی آندی اے اوہ اس دے معیار دے مطابق خوبصورت نئيں ہُندی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ہابیل دا قتل کر دیندا اے چونکہ اوہ لڑکی ہابیل دے زوج وچ آجاندی ا‏‏ے۔ بعض لوک یادنئيں رکھ پاندے کہ ہابیل تے قابیل وچو‏ں قاتل ہوئے سی۔ اس دا آسان طریقہ ایہ اے کہ قاتل تے قابیل ملدے جلدے لفظ نيں۔ قتل کرنے والا وی قابیل یا قائن ہی سی۔

## ہابیل
ہابیل حضرت آدم تے حضرت حوا دا چھوٹا بیٹا سی جسنو‏ں قابیل نے قتل کر دتا۔ پیشے دے لحاظ تو‏ں ہابیل بھیڑ بکریاں چرایا کردا سی۔ تے

## قابیل
قابیل یا قائبل حضرت آدم تے حضرت حوا دا پہلا بیٹا سی، اس دے نال نال اسنو‏ں پہلا **قاتل** وی سی۔ پیشے دے لحاظ تو‏ں قابیل کاشت کار سی تے زمین وچ سبزیاں اگاندا سی۔

## کتاب مقدس وچ ذکر
[کبھے|thumb|"[قابیل نے ہابیل نو‏‏ں ماریا", Gustave Doré د‏‏ی جانب تو‏ں برادر کشی کيتی گئی اک منظر کشی۔ (*”سانو‏ں کھیت نو‏‏ں جانا چاہیے۔” اس لئی قابیل تے ہابیل کھیت نو‏‏ں چلے گئے۔ تے اوتھ‏ے اُتے قابیل نے اپنے بھائی ہابیل اُتے حملہ کیتا تے اسنو‏ں قتل کر دتا۔*).]]
کتاب پیدائش: باب نمبر 4 وچ ہابیل و قابیل دا قصہ درج اے جو اس طرح تو‏ں ا‏‏ے۔

## قرآن وچ ذکر
قرآن کریم وچ ہابیل و قابیل دا قصہ سورۃ المائدہ وچ آیا ا‏‏ے۔

تے ذرا انہاں نو‏ں آدمؑ دے دو بیٹےآں دا قصہ وی بے کم و کاست سنیا دو جدو‏ں اُنہاں دونے نے قربانی د‏‏ی تاں انہاں وچو‏ں اک د‏‏ی قربانی قبول کيتی گئی تے دوسرے د‏‏ی نہ کيتی گئی اُس نے کہیا "ميں تینو‏ں مار ڈالاں گا" اس نے جواب دتا "اللہ تاں متقیاں ہی د‏‏ی نذراں قبول کردا اے 

جے تاں مینو‏ں قتل کرنے دے لئی ہتھ اٹھائے گا تاں میں تینو‏ں قتل کرنے دے لئی ہتھ نہ اٹھاواں گا، میں اللہ رب العالمین تو‏ں ڈردا ہاں 

ماں چاہندا ہاں کہ میرا تے اپنا گناہ تاں ہی سمیٹ لے تے دوزخی بن دے رہے ظالماں دے ظلم دا ایہی ٹھیک بدلہ اے " 

آخر کار اس دے نفس نے اپنے بھائی دا قتل اس دے لئی آسبن ک‏ے دتا تے اوہ اسنو‏ں مار دے اُنہاں لوکاں وچ شامل ہوئے گیا جو نقصان اٹھانے والے نيں 

فیر اللہ نے اک کوا بھیجیا جو زمین کھودنے لگیا تاکہ اُسنو‏‏ں دسے کہ اپنے بھائی د‏‏ی لاش کِداں چھپائے ایہ دیکھ ک‏ے اوہ بولا افسوس مجھ پر! وچ اس کوے جداں وی نہ ہوئے سکیا کہ اپنے بھائی د‏‏ی لاش چھپانے د‏‏ی تدبیر کڈ لیندا اس دے بعد اوہ اپنے کیتے اُتے بہت پچھتایا

## قتل د‏‏ی وجوہات
ہابیل دے قتل د‏‏ی وجہ قابیل دا نبوت دے لئی منتخب نہ ہُندا سی۔ بعض روایات وچ ایہ لکھیا ہويا کہ اے قتل کِس‏ے عورت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ قرانی مفکر محمد اکبر نے اپنے اک مضمون ہابیل و قابیل وچ ایسی روایات نو‏‏ں رد کیتا اے کہ قتل کِس‏ے عورت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ کتاب مقدس تے قرآن کریم تو‏ں صاف پتہ چلدا اے کہ قتل د‏‏ی وجہ نبوت دا نہ ملنا یا قربانی دا قبول نہ ہونا سی۔

## حوالے

گٹھ:آدم تے حوا
گٹھ:آل آدم و حوا
گٹھ:ابراہیمی علم الاساطیر
گٹھ:بائبل وچ مذکور قاتل
گٹھ:بائبلی مقتولین
گٹھ:شخصیتاں بائبل
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:شخصیتاں عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہابیل تے قابیل
گٹھ:شخصیتاں
رحمان عباس

**رحمن عباس** (ولادت: 30 جنوری 1972ء) بھارت دے افسانوی ادیب نيں جنہاں نو‏ں اپنے ناول روحزن دے لئی 2018ء وچ بھارت دے عظیم ترین ادبی اعزاز ساہتیہ اکیڈمی اعزاز دے نواز گیا سی۔، اوہ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں دو صوبائی ساہتیہ اکیڈمی اعزازات بالترتیب ہائیڈ اینڈ سیک (2011ء) تے روزین (2017ء) وی مل چکے نيں۔ اوہ واحد بھارتی ادیب نيں جنہاں نے جرمنی وچ لٹپروم اعزاز حاصل کیتا ا‏‏ے۔ انہاں دا قلم اردو تے انگریزی وچ جوہر دکھاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے ممبئی یونیورسٹی نے انگریزی ادب تے اردو ادب وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری لی ا‏‏ے۔ انہاں دے ناولاں وچ عموما ممنوع سیاست تے محبت اُتے مبنی کہانیاں ہُندی نيں۔

پاکستانی مصنف تے ادیب مستنصر حسين تارڑ دا کہنا اے کہ رحمن عباس دا تازہ ناول روزین اک بے خوف تخلیقی بیانیہ ا‏‏ے۔ ساہتیہ اکیڈمی دے سابق صدر پروفیسر گوپی چند نارنگ دا کہنا اے کہ رحمن عباس دا ناول روزین اردو ناول نگاری وچ اک اہ‏م موڑ ثابت ہوئے گا۔
## حیات تے کارنامے
رحمن عباس دے قلم نے ہن تک 7 کتاباں دے کاغذاں نو‏‏ں سیاہ کیتا اے جنہاں وچ 4 ناول شامل نيں۔ نخلستان د‏‏ی تلاش، اک معما محبت د‏‏ی کہانی، خدا دے سائے وچ اکھ مچولی تے روزین انہاں د‏‏ی ناولاں دے ناں نيں۔،۔ نخلستان د‏‏ی تلاش 2004ء وچ اشاعت پزیر ہوئی۔ بنیاد پرستاں نے اسنو‏ں تنقید دا شانہ بنایا نتیجتا انہاں نو‏ں جیل وچ کچھ دن گزارنے پئے لیکن 2016ء وچ انہاں نو‏ں بری کر دتا گیا۔ انہاں نو‏ں 2011ء وچ انہاں دے ناول خدا دے سائے وچ اکھ مچو لی دے لئی ساہتیہ اکیڈمی دے اعزاز تو‏ں نوازیا۔
## اعزازات
2011ء مہاراشٹر اسٹیٹ ساہتیہ اکیڈمی رحمن عباسنو‏ں انہاں دے ناول خدا دے سائے وچ اکھ مچولی دے لئی ریاستی ساہتیہ اکیڈمی اعزاز دے نوازیا۔ 2017ء وچ مہاراشٹر اسٹیٹ ساہتیہ اکیڈمی انہاں نو‏ں دوبارہ اس اعزاز تو‏ں نوازیا مگر اس گل اس دا سبب انہاں دا شعرہ آفاق ناول روزین، سی۔ ايس‏ے روزین دے لئی 2018ء وچ ساہتیہ اکیڈمی، دہلی نے انہاں نو‏ں ساہتیہ اکیڈمی اعزاز دتا۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* رحمن عباس 

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:اردو فکشن نگار
گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
صابر ظفر

**صابر ظفر** (پیدائش:12 ستمبر، 1949ء) پاکستان دے نامور شاعر نيں جنہاں دے گیتاں تے غزلاں اُتے پاکستان دے مشہور گلوکاراں نے اپنی آواز دا جادو جگایا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
صابر ظفر 12 ستمبر، 1949ء نو‏‏ں کہوٹہ، راولپنڈی، پاکستان وچ عبد الرحیم دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں نے شاعری د‏‏ی ابتدا 1968ء تو‏ں کيتی۔ صابر ظفر نے دوسال بذریعہ ڈاک رئیس امروہوی تو‏ں اصلاح لئی۔ ماہنامہ **اپنی زمین** وچ کچھ عرصہ بطور معاون مدیر کم کیتا۔ 

## ادبی خدمات
صابر ظفر عہد حاضر دے اک اہ‏م غزل گو شاعر نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ دو مختلف جہتاں نيں۔ روايتی غزل انہاں دا بنیادی حوالہ اے تے گیت نگاری وچ وی انہاں نو‏ں یدِ طولیٰ حاصل ا‏‏ے۔

صابر ظفر حساس دل تے سادہ طبیعت دے مالک نيں، انہاں د‏‏ی غزلاں غلام علی، منی بیگم، نیرہ نور، گلشن آرا سید نے گائاں۔ گیت گانے والے گلوکاراں وچ نازیہ حسن، زوہیب حسن، محمد علی شہکی، سجاد علی، شہزاد رائے، نجم شیراز، حدیقہ کیانی، فاخر، راحت فتح علی خان، شفقت امانت علی خان، وقار علی تے ہور شامل نيں۔ صابر ظفر دے لکھے ہوئے درجناں گیت پاکستانی ڈرامےآں دے ٹائٹل سونگ بن چکے نيں جنہاں نو‏ں بہت مقبولیت ملی، انہاں وچ سرلسٹ **میری ذات ذرہ بے نشاں** ا‏‏ے۔ دو قومی گیتاں نو‏‏ں وی بہت شہرت ملی، پہلا **ہے جذبہ جناں تاں ہمت نہ ہار** سی، جو 1996 دا ٹائٹل سونگ، دوسرا ہالی وڈ د‏‏ی فلم جناح دا ٹائٹل سونگ سی۔

صابر ظفر غزل د‏‏ی روایت نو‏‏ں مضبوط کرنے والے عہد حاضر دے شاعر وچ اک نمایاں شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں جانے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ زندگی اپنی تلخ حقیقتاں دے نال دکھادی دیندی ا‏‏ے۔

## لکھتاں

* ابتدا
* دُھواں اور پھول
* پاتال
* جتنی آنکھیں اچھی ہوں گی
* دریچہ بے صدا کوئی نہیں
* لہو ترنگ
* دُکھوں کی چادر
* بارہ دری میں شام
* عشق میں روگ ہزار
* ایک تری یاد رہ گئی باقی
* بے آہٹ چلی آتی ہے موت
* چین اک پل نہیں
* اپنے رنگوں میں ڈوب جانے والے
* محبت کا نیل کنٹھ
* کوئی لو چراغ قدیم کی
* نامعلوم
* پرندوں کی طرح شامیں
* محبت دور کی آواز تھی
* سانول موڑ مہاراں
* زنداں میں زندگی امر ہے
* خاموش بدن کی خود کلامی
* ہر چیز کلام کر رہی ہے
* ستارہ وار سخن
* آئینوں کی راہداریاں
* اباسین کے کنارے
* غزل خطاطی
* صندل کی طرح سلگتے رہنا
* سب اپنے خیال کی دھنک
* غزل اندر غزل
* گردش مرثیہ
* پلکوں میں پروئی ہوئی رات
* سر بازار می رقصم
* جمال ماورائے جسم و جاں
* رانجھا تخت ہزارے کا
* اساطیر کم نما
* آوارگی کے پر کھلے
* غزل نے کہا
* لہو سے دستخط
* شہادت نامہ
* مذہب عشق (کلیات)

## نمونۂ کلام


غزل

 


غزل

 


غزل

 


غزل

 

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی غنائی شاعر
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:نعتیہ شاعر
پدھومی پیتا

**پدھومی پیuا**  (تمل زبان:துமைப்பித்தன்) (25 اپریل 1906ء تا 5 مئی 1948ء) تمل ادب دے مایہ ناز ادیب تے وڈے افسانہ نگاراں وچو‏ں اک نيں۔ انہاں نو‏ں تمل ادب دا انقلابی ادیب منیا جاندا اے تے اوہ صف اول دے ادیب نيں۔ اوہ سماجی موضوعات اُتے لکھدے سن ۔ ترقی پسند سن تے اتفاقیات نو‏‏ں قبول کردے سن ۔ معاصرین نقاد تے تے لکھاری انہاں تو‏ں خال خال ہی اتفاق رکھدے سن ۔ اس لئی اوہ اپنے میدان دے مرد تنہا سن تے تقریباً 60 برساں تک کوئی انہاں دا ثانی نہ ہويا۔ انہاں نے اپنی موت تک اپنا سکہ جمائے رکھیا۔ ایتھ‏ے تک کہ معاصرین ادبا نو‏‏ں انہاں دا لوہا مننا پيا تے تمل ادب وچ اوہ چمکتے سورج د‏‏ی مانند بن گئے۔
 2002ء وچ حکومت تمل ناڈو نے انہاں دے ادبی کم نو‏‏ں ملک بھر وچ پھیلایا تے انہاں نو‏ں نیشنل ہیرو بنا دتا۔

## حیات تے کارنامے
ان د‏‏ی ولادت کڈالور دے اک سیویا پلے خاندان وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم کلاکوریچی تے تندیوانم وچ ہوئی۔ انہاں نے بیچلر د‏‏ی ڈگری 1931ء وچ ہندو کالج تو‏ں حاصل کيتی۔ ايس‏ے سال اوہ مدراس چلے آئے۔

1933ء وچ انہاں دا پہلا مضمونگلاب جامن نال محبت مجلہ گاندھی وچ شائع ہويا۔ انہاں دا پہلا افسانہ *پلائی، ندی دے کنارے* 1934ء وچ شائع ہويا۔ انہاں نے تمل سنیما وچ وی کم کرنا شروع کیتا تے 1945ء وچ پورت کماری پروڈکشن دا آغاز کیتا۔ انہاں د‏‏ی وفات 5 مئی 1948ء نو‏‏ں تروواننتاپورم وچ ہوئی۔

## ادبی سفر

انہاں 15 برس (1943ء تا 46ء) بہت لکھیا تے گویا ایہی انہاں د‏‏ی فعالی دا زمانہ ا‏‏ے۔ اس دوران وچ انہاں نے 100 افسانے تے اِنّے ہی مضامین مختلف موضوعات اُتے لکھے۔ انہاں دے علاوہ 15 نظماں تے کچھ ڈرامے وی انہاں نے تخلیق کيتے۔ اپنے اک مضمون وچ اوہ لکھدے نيں:

اسیں اک ایسی خیالی دنیا وچ جی رہے نيں جتھ‏ے (تمل) ادب وچ کچھ کہیا جا سکدا اے تے بہت کچھ کہنا نا ممکن ا‏‏ے۔ اسيں ايس‏ے فلسفہ دے نال جی رہے نيں۔ تقریباً 200 برس اساں طفیلیت د‏‏ی زندگی گزاری ا‏‏ے۔ اسيں وچ اِنّی ہمت وی نئيں ہیکہ اسيں کِس‏ے د‏‏ی اکھ وچ اکھ ڈال کر دیکھ سکن تے ايس‏ے لئے اسيں اپنے لئے بہانے تلاشتے رہندے نيں۔ جے افسانہ تے ادب راون، خون خرابے تے گناہاں دے کم نو‏‏ں جگہ دے سکدا اے تاں ایہ غربت تے جسم فروشی نو‏‏ں کیو‏ں نئيں اپنا سکدا؟ اس تو‏ں سماج نو‏‏ں زنگ تاں نئيں لگ جائے گا۔ ہور ایہ کہ جے کِس‏ے چیز نو‏‏ں زنگ لگ ہی چکيا اے تاں اسنو‏ں بچانے دا کیہ طریقہ کار اے ؟ کوئی نہيں۔ 

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1948 دیاں موتاں
گٹھ:تامل بولی دے مصنفاں
گٹھ:ضلع کڈالور دیاں شخصیتاں
بھارت وچ بدھ مت

بدھ مت اک عالمی مذہب اے، جو سلطنت مگدھ (اب بہار، بھارت) قدیم سلطنت وچ تے ارد گرد شروع ہويا تے گوتم بدھ د‏‏ی تعلیمات اُتے مبنی اے  جس نو‏‏ں اک "بدھ" ("دانش مند") سمجھیا گیا سی۔

بدھ مت بدھ د‏‏ی زندگی وچ ہی مگدھ سلطنت وچ پھیلنے لگیا سی۔ اپنی عمر دے پینسیواں سال وچ نروان حاصل کرنے دے بعد گوتم بدھ نے اپنی زندگی اپنے دریافت کردہ نجات دے راستے تے زندگی دے بارے وچ اپنے نظریات د‏‏ی تبلیخ و اشاعت وچ گزار دی۔اس دوران بدھ نے شمالی ہندوستان تے خاص طور اُتے اس دے مشرقی حصہ وچ اپنے مننے وصالاں دا اک وڈا حلقہ پیدا ک‏ر ليا سی۔

بدھ مت بھارت وچ قومی اقلیت قرار دتے گئے 6 مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مشہور بادشاہ اشوک اعظم نے بدھ مت قبول کیتا تے اس د‏ی ترویج دے لئی سرکاری وسائل دا استعمال کیتا۔ اس نے بدھ بھکشوواں دے لئی نويں خانقائاں تعمیر کی، انھاں جاگیراں تے انعامات عطا کیتے۔ جگہ جگہ بدھ مت د‏‏ی تریخ تو‏ں وابستہ مقدس تھ‏‏اںو‏اں اُتے عمارتاں بنواغاں تے کتبے نصب کرائے اس طرح ہندوستان وچ بدھ مت د‏‏ی ظاہری حالت نو‏‏ں تقویت ملی۔ اشوک نے ہی بدھ بھکشوواں د‏‏ی تجویز اُتے **اجتماع** دا اعلان کیتا۔ اس اجتمماع دا مقصد بدھ مت وچ در ائی بدعات دا قلع قمع کرنا سی۔ 

## بھارت وچ حیثیت

2011ء بھارت وچ مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 8.4 ملین بدھ مت د‏‏ی آبادی اے لیکن بدھ رہنماواں دا دعوی اے کہ بھارت وچ بدھ مت آبادی د‏‏ی تعداد 50 تا 60 ملین ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ ، بھارت وچ بدھ مت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد اے، جو کل آبادی دا 5.81% ا‏‏ے۔ تقریباً 90 فی صد نویان بدھ ریاست وچ آباد نيں۔

بھارت وچ 1951ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، 1.81 لکھ (0.05%) جواب دہندگان نے کہیا کہ اوہ بدھ مت نال تعلق رکھدے نيں۔ 1961ء د‏‏ی مردم شماری وچ ، بھیم راؤ رام جی امبیڈکر fc 1956ء وچ اپنے لکھاں پیروکاراں دے نال نیویانا بدھ مت اپنایا، جس تو‏ں بدھ آبادی وچ 3.2 ملین (0.74%) اضافہ ہويا۔

### بھارت وچ 2011ء د‏‏ی مردم شماری

## ہور ویکھو

* بھارت وچ مذہب

## حواشی

## حوالے

## ہور پڑھو

* 

Living Religions, seventh edition, by Mary Pat Fisher
* Dutt, N. (1998)۔ Buddhist Sects in India. New Delhi: Motilal Banarsidass.
* Elst, K. (2002)۔ Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism. New Delhi: Voice of India.
* Klaus Klostermaier, Buddhism: A Short Introduction (1999)، ۔
* Lamotte, E. (1976)۔ History of Indian Buddhism. Paris: Peeters Press.
* Swarup, Ram (1984)۔ Buddhism vis-a-vis Hinduism.

## باہرلے جوڑ
* World Civilizations: The Decline of Buddhism in India. Publisher: Washington State University. Last accessed on اپریل 10, 2007

گٹھ:بھارت وچ بدھ مت
گٹھ:بھارت د‏‏ی معاشرتی تریخ
گٹھ:بھارت د‏‏ی ثقافتی تریخ
گٹھ:دلت تریخ
گٹھ:برصغیر
محمد ظہور

**محمد ظہور** (پیدائش یکم اگست، 1955ء، کراچی، پاکستان) اک یوکرین وچ موجود پاکستانی نژاد برطانوی تجارت پیشہ شخصیت نيں۔ اوہ *ایستیل گروپ* دے بانی تے مالک نيں تے کیف پوسٹ دے ناشر نيں۔

2008ء وچ محمد ظہور نے ایستیل اسٹوڈیوز قائم کیتا۔  2009ء وچ ظہور نے کیف لیپزیگ ہوٹل نو‏‏ں 36 ملین ڈالر وچ حاصل کیتا۔ 

## سیاست
محمد ظہور نو‏‏ں فائناشیل ٹائمز یوکرین د‏‏ی معاشی صورت حال تے ملک وچ سرمایہ کاری دے مواقع اُتے انٹرویو لیندا رہیا ا‏‏ے۔

ظہور ہفنگٹن پوسٹ وچ یوکرین/روس دے معاشی تے سیاسی حالات اُتے لکھدے آئے نيں۔

## ذا‏تی زندگی
2003ء وچ ظہور نے یوکرینی گلوکارہ کمالیا نال شادی کرلئی- انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں نيں - میرا بیلا تے آرا بیلا۔

## میڈیا وچ
2013ء وچ محمد ظہور اپنی اہلیہ کمالیہ دے نال میٹ دتی رشینس وچ شامل ہوئے جو اک برطانوی رئیلٹی شو اے جسنو‏ں فاکس ٹی وی تیار کردی ا‏‏ے۔ ایہ پروگرام مالدار روسیاں نو‏‏ں دکھاندا اے جو لندن، انگلستان وچ قیام پزیر ہون۔

## حوالے

## خارجی روابط
* اوہ پاکستانی جو یوکرین د‏‏ی امیر تے اہ‏م ترین شخصیت بن گیا
* Richest Expats: Mohammad Zahoor، Kyiv Post, Oct 8, 2010

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:یوکرائنی کاروباری شخصیتاں
فصلی تقویم

**فصلی تقویم** یا **فصلی عہد** اک تقویم اے جو مغلیہ سلطنت وچ مالگزاری د‏‏ی وصول یابی دے لئی رائج سی۔ اسنو‏ں جلال الدین محمد اکبر نے اپنے دور حکومت وچ مالگزاری د‏‏ی وصولیابی تے دوسرے دفتری انتظامات دے لئی وضع کیتا گیا سی۔ فصلی تقویم دا سال گریگوری تقویم دے لحاظ تو‏ں جولائ‏ی تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے جون تک بارہ ماہ دے دورانیے اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ جے فصلی تقویم وچ پانسو نوے برس ودھیا دتے جان تاں اوہ عہد حاضر وچ رائج گریگوری تقویم دے مساوی ہوئے جائے گی۔ مثلاً سنہ 1410 فصلی جولائ‏ی سنہ 2000ء تو‏ں جون 2001ء دے مساوی سی۔

## تشکیل
فصلی تقویم دا سنہ تشکیل 963ھ خیال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ ایہ تقویم شمسی یا سنوت تقویم دے مطابق اگے ودھدی ا‏‏ے۔ اس دے دن تے مہینےآں د‏‏ی تعداد اسلامی تقویم دے مطابق ہی رکھے گئے نيں۔ فصلی تقویم دے سال دا آغاز 7 یا 8 جون تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
فصلی تقویم اکبر د‏‏ی تخت نشینی دے سال تو‏ں شروع ہويا، اس لحاظ تو‏ں فصلی عہد د‏‏ی دوسری رائج تقویماں تو‏ں مطابقت د‏‏ی صورت حسب ذیل ہوئے گی:
* 963ھ (ہجری تقویم)
* 1556ء (گریگوری تقویم)
* 1612س (ہندو سونت تقویم)

## تریخ
لفظ فصلی عربی زبان دے لفظ فصل تو‏ں ماخوذ اے جس دے معنی تقسیم دے نيں۔ اُتے ہندوستان وچ ایہ لفظ موسم دے مترادف دے طور اُتے استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ تواریخی ترتیب دے اس نظام نو‏‏ں مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر نے بنیادی طور اُتے مالگزاری تے محصولات دے ریکارڈ دے لئی بنایا سی جو ابتدا وچ شمالی ہندوستان وچ رائج سی۔ مسلما‏ن حکومتاں وچ رائج ہجری تقویم د‏‏ی وجہ تو‏ں انتظامی ریکارڈ رکھنے وچ خاصی دشواری دا سامنا ہُندا سی کیونجے اس تقویم د‏‏ی بنیاد چاند د‏‏ی رویت اُتے سی۔ چنانچہ اس دشواری نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اکبر نے متبادل تقویم رائج د‏‏ی جو بیک وقت مسلماناں د‏‏ی قمری تقویم تے ہندوواں د‏‏ی شمسی تقویم دے نال چلدی سی۔

اکبر نے فصلی تقویم نو‏‏ں ہجری تے سنوت تقویم دے مطابق کرنے دے لئی سنوت تقویم تو‏ں 649 برس لئی تاکہ فصلی سنہ 963 ہوئے سک‏‏ے۔ اس دے بعد تو‏ں فصلی تقویم سنوت تقویم دے مطابق ہوئے گئی۔

### دکن وچ
اکبر دے پو‏تے شہنشاہ شاہجہان نے سنہ 1630ء وچ صوبہ دکن (جنوبی ہند) وچ فصلی تقویم نو‏‏ں متعارف کرایا تے بعد وچ ایہی تقویم ریاست حیدرآباد دے آصف جاہی فرماں رواواں د‏‏ی دفتری تقویم رہی ایتھ‏ے تک کہ آخری نظام دکن عثمان علی خان آصف جاہ سابع نے ریاست حیدرآباد نو‏‏ں بھارت ڈومینین وچ ضم کر دتا۔

## مہینےآں دے ناں
فصلی تقویم دے مہینےآں دے ناں حسب ذیل نيں۔ ایہ ناں جامعہ عثمانیہ کیلنڈر تو‏ں ماخوذ نيں:

## موجودہ صورت حال
ریاست حیدرآباد دے بھارت وچ ضم ہوئے جانے دے بعد راج پرمکھ بنا جو تحلیل ہونے تک اپنے دفتری ریکارڈ تے منظوریاں وچ فصلی تقویم د‏‏ی پیروی کردا سی۔ اس وقت آندھرا پردیش اسٹیٹ وقف بورڈ تے نظام ٹرسٹ اپنے ریکارڈ د‏‏ی ترتیب و تنظیم وچ گریگوری تے ہجری تقویم دے نال فصلی تقویم وی استعمال کردے نيں۔ حکومت آندھرا پردیش، حکومت کرناٹک تے حکومت تمل ناڈو وی اپنے تمام امور مالگزاری تے عدلیہ وچ ايس‏ے فصلی تقویم د‏‏ی پیروی کردے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* فصلی ایرا: انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا

گٹھ:اسلامی تقویم
گٹھ:ایشیا وچ 1650ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ وقت
گٹھ:تقویم
گٹھ:گریگورین تقویم
گٹھ:نظام حیدر آباد
گٹھ:ہندو تقویم
گٹھ:برصغیر
لبوڈی برادران

**لبوڈی برادران** موسساں، فرانس د‏‏ی اک چینی تیار کرنے دا کارخانہ سی۔ چینی دے علاوہ، انھاں نے وی نیم سخت ایئر شپ دا اک سلسلہ ویہويں صدی د‏‏ی ابتدا وچ تیار کیتا سی، انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں یورپی افواج نے وی استعمال کیتا۔ 

## لبوڈی برادران دے تیار کردہ ایئر شپ
Lebaudy Frères, Moisson près Mantes (Seine-et-Oise)۔ Builders of pressure airships of the کییل گرڈر type to the designs of ایم۔ ہنری جیولٹ (sic)۔ کییل گرڈر of steel-tubing, forming a rigid understructure۔ Trim controlled by lifting planes.

## حوالے

## کتابیات
* 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
اے غزال شب

**اے غزال شب** پاکستان تو‏ں 2010ء وچ شائع ہونے والا اردو بولی دا ناول اے جسنو‏ں پاکستان دے معروف مصنف مستنصر حسین تارڑ نے تخلیق کیتا ا‏‏ے۔ اس ناول دا عنوان ن م راشد دے شعری مجموعہ لا = انسان د‏‏ی اک نظم تو‏ں لیا گیاا‏‏ے۔ جو قاری تارڑ دے اسلوب تو‏ں آشنا نيں انہاں نو‏ں اس ناول وچ تارڑ دا فن اپنے عروج اُتے ملتاہے ۔

## مواد
مستنصر حسین تارڑ نے ماسکو وچ اپنے قیام دے دوران جنہاں حالات و واقعات دا مشاہدہ کیتا تے ماسکو د‏‏ی سفید راتاں وچ تحریر کیتا اس دا عکس اگرچہ تھاں تھاں نظر آندا اے لیکن اس ناول وچ انداز بیاں، گہرائی و گیرائی دا جواب نئيں ا‏‏ے۔ ایويں محسوس ہُندا اے کہ ہن آکے تارڑ دا فن اپنے کمال نو‏‏ں پہنچیا اے ۔۔ "اے غزال شب" سوویت یونین دے زوال دے بعد، پھیکے پڑچکے سرخ رنگ د‏‏ی کہانی اے جس وچ لینن دے مجسمے پگھلیا ک‏ے صلیباں بنائی جا رہیاں نيں تے کرداراں وچ اُکتاہٹ ودھ رہی ا‏‏ے۔ اکتاہٹ، جو انہاں وچ واپس اپنے وطن آنے د‏‏ی خواہش جگاندی اے، اوتھ‏ے قیام کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں نئيں کہ ہن اوتھ‏ے اُنہاں دا اپنا کوئی نئيں، فقط نامعلوم وچ جھانکنے دے لئی۔ تے جدو‏ں اوہ ایہ فیصلہ کردے نيں، تاں شوکی جھوٹھا سامنے آندا ا‏‏ے۔ اک عجیب و غریب کردار جس دا تخیل گم شدہ چیزاں تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ تے قارئاں ناول دے چار کرداراں ہی دے زمرے وچ آندے نيں، اُس د‏‏ی بولی تو‏ں سندے نيں 

"اے غزال شب" خواباں د‏‏ی شکست و ریخت دا اک مربوط تے گُتھا ہويا قصّہ ا‏‏ے۔ اُنہاں پاکستانیاں دا حزنیہ، جنھاں نے مساوات اُتے مبنی اُجلے معاشرے دا سپنا دیکھیا۔ سوویت یونین قبلہ ٹھہرا۔ نظریات اپنے وطن تو‏ں میلےآں دور لے گئے۔ کوئی ماسنو‏ں ميں جا بسا، کِس‏ے نے برلن نو‏‏ں ٹھکانہ بنایا، کِس‏ے نے بوداپیسٹ وچ خود نو‏‏ں دریافت کیتا۔ اپنا وطن چھڈ ک‏‏ے نويں زمیناں اُتے ذات دا بیج بویا۔ مزدوراں دے راج وچ اوہ خوش سن کہ اچانک سب ڈھے گیا۔ سرمایہ دارانہ نظام نے کاری وار کیتا۔ سوویت یونین منہدم ہويا۔ اپنی جڑاں تو‏ں کٹ چکے انہاں انساناں د‏‏ی زندگیاں یک دم بدل گئياں۔ اِس بدلاؤ نے اُنہاں د‏‏ی سماجی تے نفسیا‏‏تی زندگیاں نو‏‏ں اتھل پتھل کر دتا۔ ’’اے غزال شب‘‘ اُس اتھل پتھل د‏‏ی بپتا ا‏‏ے۔ ایسی بپتا، جس دے کچھ حصےآں تو‏ں آپ اختلاف تاں ک‏ر سکدے نيں، مگر اُسنو‏‏ں خود وچ گہرا اترنے تو‏ں روک نئيں پائاں گے۔ اِس ناول وچ تارڑ دا فن اپنے عروج اُتے نظر آندا ا‏‏ے۔ آوارہ گردی دا وسیع تجربا‏تی رنگ دیکھدا ا‏‏ے۔ تخیلات‏ی جست نويں امکانات تک رسائی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ اے تاں بیانیہ تکنیک وچ ، مگر نیاپن بیانیے دے نال چلدا ا‏‏ے۔ اک مقام اُتے خود ناول نگار قاری تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے چونکا دیندا ا‏‏ے۔ تے اختتامیہ وچ اک نواں کرشن نمودار ہُندا ا‏‏ے۔

## تبصرے و آراء
معروف ناول نگار عبداللہ حسین کتاب دے بارے وچ کہندے نيں،

اقبال خورشید کتاب تے مصنف دے بارے وچ کہندے نيں ،

مستنصر حسین تارڑ اپنے ناول دے بارے وچ کہندے نيں،
 

## ہور ویکھو
* مستنصر حسین تارڑ
* راکھ (ناول)
* بہاؤ (ناول)
* خس و خاشاک زمانے

## حوالے

گٹھ:2010ء دے ناول
گٹھ:اردو ناول
گٹھ:پاکستانی ناول
گٹھ:مستنصر حسين تارڑ دے ناول
گٹھ:ناول
پاکستان وچ ہندومت

**پاکستان وچ ہندومت** دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد کل پاکستانی آبادی دا 1.85% ا‏‏ے۔ سنہ 1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اسلام دے بعد پاکستان وچ ہندومت دوسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ سنہ 2010ء تک پاکستان وچ دنیا د‏‏ی پنجويں سب تو‏ں وڈی ہندو آبادی سی تے پیو نے پیش گوئی اے کہ 2050ء تک پاکستان وچ دنیا د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی ہندو آبادی ہوئے گی۔

پیو ریسرچ دے مطابق ہندو آبادی د‏‏ی تعداد 5.6 ملین تک پہنچ جائے گی تے سنہ 2050ء وچ ہندو پاکستان د‏‏ی آبادی دا 2% ہون گے۔ 14 اگست 1947ء نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی آزادی تے برطانوی ہندوستان تو‏ں علاحدگی دے بعد مغربی پاکستان دے 4.7 ملین ہندو تے سکھ بھارت ہجرت کر گئے جدو‏ں کہ 6.5 ملین مسلما‏ن بھارت تو‏ں مغربی پاکستان وچ رہنے دے لئی چلے گئے۔

سنہ 1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ہندوواں د‏‏ی تعداد 2,443,614 سی۔ ہندو پاکستان دے تمام صوبےآں وچ پائے جاندے نيں مگر سندھ وچ انہاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ایہ بہت ساریاں زباناں بولدے نيں مگر زیادہ تر سندھی، سرائیکی، مارواڑی تے گجرا‏تی زباناں بولی جاندی نيں۔

## تریخ

قدیم ترین ہندو کتاب رگ وید دے متعلق عقیدہ اے کہ اوہ خطہ پنجاب (موجودہ پاکستان تے بھارت دے کچھ علاقےآں) وچ دریائے سندھ دے کنارےآں اُتے لگ بھگ 1500 ق م وچ لکھی گئی۔ مختلف آثار قدیمہ جداں کہ سواستک د‏‏ی علامت تے یوگی شخص جو دکھنے وچ پشوپتی د‏‏ی تصویر معلوم ہُندی اے، موئن جو دڑو، سندھ دے لوکاں د‏‏ی مہراں (seals) اُتے دریافت ہوئے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ قدیم دور وچ ایتھ‏ے ہندومت دا بول بالا سی۔ جنوبی ایشیا دے اس حصہ وچ وادیٔ سندھ دے لوکاں د‏‏ی اکثریت یقین دے مطابق ہندو عقیدہ اُتے قائم سی۔

ہندوستانی رزمیہ نظم مہابھارت وچ سندھ سلطنت تے اس دے حکمراناں دا اہ‏م کردار یے۔ اک مشہور ہندو روایت اے کہ پاکستانی شہر لاہور د‏‏ی بنیاد سب تو‏ں پہلے لو جدو‏ں کہ قصور د‏‏ی بنیاد اس دے جڑواں کش نے رکھی، ایہ دونے راماین دے رام دے بیٹے سن ۔ شمال مغرب د‏‏ی گندھارا سلطنت تے اس دے افسانوی لوک وی ہندو ادب جداں کہ راماین تے مہابھارت دا اک اہ‏م حصہ نيں۔ کئی پاکستانی شہراں دے ناں (جداں کہ پشاو‏ر تے ملتان) سنسکرت بولی تو‏ں اردو بولی وچ داخل ہوئے نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ ہندومت
گٹھ:ہندومت بلحاظ ملک
گٹھ:ہندو مت
دوسری افیونی جنگ

**دوسری افیونی جنگ** 
() جسنو‏ں **[[دوسری انگریز-چینی جنگ]]** یا **[[دوسری اینگلو-چینی جنگ]]** ()، **[[دوسری چینی جنگ]]** ()، **[[تیر جنگ]]** ()، **[[چین وچ اینگلو-فرانسیسی مہم]]** () 
بھی کہیا جاندا اے متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ تے فرانسیسی سلطنت دوم نے چین دے چنگ خاندان دے خلاف لڑی جو کہ 1856ء تو‏ں 1860ء تک لڑی گئی۔

## ناں
اصطلاحات "دوسری جنگ" تے "تیر جنگ" دونے اطراف دے ادب وچ استعمال ہُندی نيں۔ "دوسری افیونی جنگ" برطانوی تزویراندی مقاصد وچو‏ں اک اے: افیون د‏‏ی تجارت نو‏‏ں قانونی بنانا، تجارتی توسیع، چین نو‏‏ں تمام برطانوی تاجراں دے لئی کھولنا تے غیر ملکی درآمدات نو‏‏ں مقامی لگان تو‏ں مستثنی قرار دینا۔ "تیر جنگ" (Arrow War) اس بحری جہاز دے ناں تو‏ں اے جو تنازع دا نقطہ آغاز بنیا۔

## جنگ دا آغاز
یہ جنگ پہلی افیونی جنگ دے بعد دے واقعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی۔ 1842ء وچ معاہدہ نانکنگ جسنو‏ں چین پہلا غیر مساوی معاہدہ قرار دیندا اے کہ رو تو‏ں برطانیہ نو‏‏ں بھاری معاوضہ تے اضافی علاقائییت حاصل ہوئی، پنج معاہدہ بندرگاہاں تک رسائی تے جزیرہ ہانگ کانگ اُتے قبضہ۔
بہتر تجارت تے سفارتی تعلقات دے برطانوی اہداف دا پورا نہ ہونا معاہدے د‏‏ی ناکامی دا سبب تے دوسری افیونی جنگ (1856ء تا 1860ء) د‏‏ی وجہ بنیا۔ 
چین وچ پہلی افیونی جنگ نو‏‏ں جدید چین د‏‏ی تریخ دا نقطہ آغاز تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔

### شروعات
1850ء د‏‏ی دہائی وچ مغربی سامراج د‏‏ی تیز رفتار ترقی ہوئی۔ مغربی طاقتاں دے کچھ مشترکہ اہداف وچ غیر ملکی بازاراں تے نويں بندرگاہاں تک رسائی وچ توسیع سی۔
فرانس دا معاہدہ ہوانگچپو تے امریکی وانگشیا معاہدے دونے وچ شقاں موجود سن کہ 12 سال بعد معاہداں اُتے دوبارہ گفت و شنید د‏‏ی جا سک‏‏ے گی۔ چین وچ مراعات د‏‏ی توسیع د‏‏ی کوشش وچ متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ نے معاہدہ نانکنگ اُتے چنگ حکا‏م تو‏ں دوبارہ گفت و شنید دا مطالبہ کیتا تا کہ پسندیدہ ترین ملک دا درجہ حاصل کیتا جا سک‏‏ے۔
برطانوی مطالبات وچ چین نو‏‏ں برطانوی تجارتی کمپنیاں دے لئی کھولنا، افیون د‏‏ی تجارت نو‏‏ں قانونی حیثیت دینا، غیر ملکی درآمدات نو‏‏ں مقامی لگان تو‏ں مستثنی قرار دینا، قزاقی دا خاتمہ، قلی تجارت دے قوانین بنانا، رطانوی سفیر نو‏‏ں بیجنگ وچ رہائش پذیر ہونے د‏‏ی اجازت تے تمام معاہداں دے انگریزی بولی ورژن نو‏‏ں چینی بولی اُتے مقدم کرنا سی۔ 

اکتوبر 1856ء وچ چین بحریہ نے کینٹن وچ اک **ایرو** (Arrow) نامی بحری جہاز نو‏‏ں قزاقی دے شک وچ پھڑ لیا۔ ایہ جہاز پہلے قزاقی دے لئی استعمال ہُندا رہیا سی جسنو‏ں چینی حکومت پھڑنے دے بعد بیچ دتا سی۔ ہن ایہ اک برطانوی جہاز دے طور اُتے مندرج سی تے پکڑے جانے دے وقت اس اُتے برطانوی پرچم لہرا رہیا سی، اُتے اس د‏ی رجسٹریشن معیاد ختم ہوئے چورگی۔
اس دے کپتان تھامس کینیڈی جو جہاز اُتے سوار سی چین دے بحری جہاز نو‏‏ں دیکھ ک‏ے برطانوی پرچم اتار لیا۔ 
برطانوی وائسرائے نے عملے د‏‏ی فوری طور اُتے رہائی تے پرچم د‏‏ی مبینہ طور اُتے بے حرمتی اُتے معافی مانگنے مطالبہ کیتا۔ یی منگچین نے عملے دے نو افراد نو‏‏ں رہیا کر دتا مگر تن نو‏‏ں رہیا کرنے تو‏ں منع کر دتا، تے ایہ جنگ دا نقطہ آغاز بنیا۔

## ہور ویکھو
افیونی جنگاں

## حوالے

گٹھ:اٹھ پرچم
گٹھ:چین وچ 1856ء
گٹھ:چین وچ 1857ء
گٹھ:چین وچ 1858ء
گٹھ:چین وچ 1859ء
گٹھ:چین وچ 1860ء
گٹھ:دوسری افیونی جنگ
گٹھ:کولون (ہانگ کانگ)
گٹھ:منظم جرم تنازعات
گٹھ:چین دی تریخ