open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
روپمتی

**روپمتی** مالوے دے آخری خودمختار افغان سلطان باز بہادر دی پریمکا سی۔ باج بہادر اتے روپمتی دی پریم کہانی نوں لے کے 1599 وچّ احمدالعمری نے فارسی وچّ اک پریم-کاو دی رچنا کیتی سی اتے مغل کال دے انیکاں پرسدھ چترکاراں نے اس دی کہانی تے کئی بھاوپورن سندر چتر بنائے سن۔ پر اس اتہاس-پرسدھ پریمکا دی جیونی دا کوئی وی پرمانک ذکر موجود نہیں ہے۔

## زندگی
باز بہادر، سنگیت دا شوقین، منڈو دا آخری آزاد حکمران سی۔ اک وار شکار کرن توں بعد، باز بہادر اک چرواہے نال بھڑیا اتے اوہ اس دے دوستاں نال گا رہی سی۔ اس دی منموہنی سندرتا اتے اس دی سریلی آواز دوواں نال اوہ موہت ہو گیا، اس نے روپمتی نوں بینتی کیتی کہ اوہ اس نال اس دی راجدھانی تکّ جاوے۔ روپمتی اس شرط 'تے منڈو جان لئی راضی ہو گئی کہ اوہ اپنی پیاری اتے پوجنیی ندی، نرمدا دے نیڑے اک محل وچّ رہیگی۔ اس طرحاں منڈو وکھے ریوا کنڈ بنایا گیا سی۔

بدقسمتی نال، اس مسلم راج کمار اتے ہندو چرواہی دا رومانس اسپھل ہو گیا۔ مہان مغل اکبر نے منڈو اتے حملہ کرن اتے روپمتی تے باج بہادر نوں بندی بناؤن دا فیصلہ کیتا۔ اکبر نے آدم خان نوں منڈو اتے قبضہ کرن لئی بھیجیا اتے باز بہادر اپنی چھوٹی جہی سینا نال اس نوں چنوتی دین لئی چلا گیا۔ مہان مغل فوج نال باز بہادر دا کوئی مقابلہ نہیں سی اتے اوہناں نے منڈو اسانی نال قبضے 'چ لے لیا۔

باز بہادر مدد لین لئی چتوڑگڑھ بھجّ گیا۔ جویں ہی آدم خان منڈو آیا، اوہ روپمتی دی سندرتا 'تے مگدھ ہو گیا۔ اس پریم کہانی دا انت کردیاں، رانی روپمتی نے اپنے آپ نوں زہر پلا کے مار دتا۔[1]

## روپمتی ولوں لکھی کویتا
1599 وچّ، احمد العمری ترکمان، جو شرف الدین مرزا دی سیوا وچّ سی، نے فارسی 'چ رانی روپمتی دی کہانی لکھی۔ اس نے اس دیاں 26 کویتاواں اکتر کیتیاں اتے اوہناں نوں اپنی رچنا وچّ شامل کیتا۔ اصل کھرڑے نوں اس دے پوتے فلاد خان اتے اس دے دوست میر جعفر علی نوں دتا گیا۔ اس کھرڑے دی اک کاپی 1653 وچّ آئی۔ میر جعفر علی دی نقل آخرکار دلی دی محبوب علی کول گئی اتے اس دی موت توں بعد 1831 وچّ ایہہ اک عورت نوں دتی گئی۔ بھوپال دے جیمدار عنایت علی اس کھرڑے نوں اس کولوں آگرہ لے کے آئے۔ ایہہ کھرڑا بعد وچّ سی.ای. لوآرڈ وکھے پہنچیا اتے ایل.ایم کرمپ دوارا انگریزی وچّ 1926 وچّ انوواد کیتا گیا جس دا سرلیکھ، کمل دی عورت: رپمتی، منڈو دی مہارانی: اک عجیب کہانی دا وشواس ہے۔ اس کھرڑے وچّ بارھا دوہے، دس کویتاواں اتے رپمتی دے تنّ سوئیے ہن۔
[thumb|[باز بہادر تے روپ متی]]

**روپ متی** مالوہ د‏‏ی یک حسین ہندو مغنیہ سی۔ باز بہادر روپ متی دے عشق وچ گرفتار ہويا تے انہاں نے مسلم تے ہندو روایات دے مطابق شادی کر لئی۔

## مورتاں

File:Rupmati Pavilion 01.jpg|روپ متی دا محل وچ حصہ
File:Baz Bahadur's Palace 12.jpg|باز بہادر دا محل
File:Rewa Kund, Mandu.jpg|


گٹھ:بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں
گٹھ:تریخ مالوہ
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی خواتین
گٹھ:ہندوستانی خاتون شاہی اقتدار
گٹھ:مالوہ دی تریخ
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
پاروَتی باؤل

پاروتی بول (جم 1976) اک بول لوک گلوکارہ، سنگیتکار اتے بنگالی کہانی کار اتے بھارت وچ اک موہری بول سنگیتکار اے۔[1] بنگال وچ بول گروآں، سناتن داس بول، ششانکو گوشا بول دے ماتحت سکھلائی حاصل، اوہ 1995 توں بھارت اتے ہورناں دیساں وچ مظاہرہ کر رہی اے۔
thumb|300x300px| پاروتی بول پرانی دلی وچ، 2011
اس دا ویاہ روی گوپالن نائر نال ہویا، جو کہ اک مشہور پاوا کتھکالی دستانے دی کٹھپتلی کلاکار اے اتے 1997 توں کیرلا دے ترووننتپرم وچ اے جتھے اوہ “ایکتارا بول سنگیتا کلاری” بالّ سنگیت دا اک سکول وی چلاؤندی اے۔

## شروعاتی زندگی اتے پچھوکڑ

پاروتی بول دا جم مغربی بنگال وچ اک روائتی بنگالی براہمن پروار وچ موسمی پریئل وجوں ہویا سی۔ اسدا پروار مول روپ وچ پوربی بنگال دا سی اتے بھارت دی ونڈ توں بعد مغربی بنگال چلے گئے۔ اس دا پیؤ، بھارتی ریلوے دا اک انجینیئر، بھارتی کلاسیکل سنگیت دا چاہوان سی اتے اکثر اپنی دھی نوں سنگیت تقریباں وچ لے جاندا سی۔ اسدی ماں، اک گھریلو عورت، پراسرار سنت رامکرشن دی عقیدت مند سی۔ خطے دے وکھ-وکھ تھاواں اُتے اپنے پیؤ دی پوسٹنگ دے کارن، اوہ آسام، کوچ بہار اتے مغربی بنگال دے سرحدی علاقیاں وچ وڈی ہوئی۔ اسنے سپالیسی اکیڈمی، کوچ بہار توں اچّ سیکنڈری امتحان پاس کیتی۔[2][3]
thumb|238x238px| پارکتھٹی کولکاتہ، 2015
اپنے شروعاتی سالاں وچ، اسنے کتھک، کلاسیکل ڈانس، شریلیکھا مکھرجی توں سکھیا۔ اسنے وشو-بھارتی یونیورسٹی، شانتینیکیتن وکھے اک کلا سکول کلا بھون وکھے درشنی کلاکار وجوں سکھلائی حاصل کیتی۔[4] حالانکہ اسنے اپنی شروعاتی سنگیت دی سکھلائی ہندوستانی کلاسیکل سنگیت وچ حاصل کیتی سی۔ شانتینیکیتن کیمپس لئی اک ریل گڈی اُتے اسنے بنگال توں صوفیانہ ٹکسالاں دے روائتی سنگیت دی پیشکاری کردیاں اک انھے بول گلوکار نوں سنیا۔ اس توں بعد اک بول گلوکارہ پھمالا دشی نال ملاقات کیتی گئی جو کیمپس وچ اکثر آؤندی سی۔ جلدی ہی، اسنے پھلمالا توں سنگیت سکھنا شروع کیتا اتے کئی بول آشرماں دا دورہ وی کیتا، بعد وچ پھلمالا نے اس نوں اک ہور استاد لبھن دی صلاحَ دتی۔[5][6] اس معیاد دے دوران، اسنے مغربی بنگال دے بکنورا توں اک 80 سالا بول گلوکار سناتن داس بول ولوں اک مظاہرہ ویکھیا۔ اس توں سکھن دا فیصلہ لیندے ہوئے، اوہ بکنورا ضلعے دے سونمکھی وکھے اس دے آشرم گئی۔ 15 دن بعد، پاروتی نے اس توں دیکشا حاصل کیتی اتے اوہ پاروتی دا پہلا گرو بن گیا۔ اگلے ستّ سال دے لئی، اسنے اپنے گرو نال سفر کیتا، مظاہرہ دے دوران ووکل تعاون دتا، بول گیت، بول ناچ سکھیا اتے اکتارا اتے ڈگی وجائی۔ اخیر وچ، اسنے پاروتی نوں اپنے آپ گاؤن دی آگیا دتی اتے جلدی ہی اوہ اسدے اگلے گرو ششانکو گوشائی بول کول چلی گئی۔ گوشائی، جو اس ویلے 97 سالا سی اتے بنکورا ضلعے دے اک چھوٹے جاے پنڈ کھوئربونی وچ رہندا سی۔ اوہ پہلاں چیلی بناؤن وچ جھجک رہا سی، اس لئی کجھ دن پہلاں اس دے سمرپن دی جانچ کیتی۔ اپنی زندگی دے باقی تن سالاں وچ، اسنے اسنوں بہت سارے گیت، اتے بول پرمپرا دے پیچیدہ نصیحت دتے۔

## حوالے

گٹھ:بنگالی لوک
حُسنہ بائی

حسنیٰ جان جاں حسنیٰ بائی اک طوائف اتے اک ٹھمری دے گلوکار بنارس دیر 19 دوران اتے دے شروع 20 صدی۔ اوہ اتر پردیش وچ خیال، ٹھمری اتے تپا گائکی دی ماہر وجوں جانی جاندی سی۔ اسنوں 1900 دے شروع وچ گائکی دی پرمپرا نوں دوبارہ متاثر کرن اتے انقلاب لیاؤن، دیش بھگتی دے گیت گاؤن اتے ہور گائکاں نوں اسدا پالن کرن لئی راغب کرن دا سہرا دتا جاندا اے۔ اسدی سکھلائی ٹھاکر پرساد مشرا اتے مشہور سارنگی وادک پنڈت شمبھوناتھ مشرا ولوں کیتی گئی سی، اتے اسنے تپا گایکی دی مہارت بنارس دے مشہور چوٹے رام داس جی دی استادی دے ماتحت حاصل کیتی۔

## کیریئر
بائی بھارتیندو ہریشچندر دی ہم عصر سی، اتے اوہناں نال پتر وہار کردے سن اتے شعری پرگٹاوے بارے اوہناں دی صلاحَ اتے رائے لیندے سن۔ اس دی ٹھمری اتے ٹھمری دیاں ہور اپودھاواں نوں مدھو ترنگ (شرما، 2012) وچ شائع کیتا گیا سی۔ ہریشچندر نے جیدیپ رچت گیت گووند وی اس کولوں کمپوز کروایا۔ اس نوں ٹھمری اتے ٹپا کلا دیاں استاد ودیاباری اتے بڑی موتی بائی دیاں صفاں وچ سمجھیا جاندا سی۔ بائی نوں 'سرکار' جاں سردار وجوں جانیا جاندا سی، کیونکہ اوہ اپنے کیریئر دیاں مہان اچائیاں اُتے پہنچ گئی۔

## سیاسی شمولیت
جدوں ایم کے گاندھی نے اتعاون تحریک (1920-222) دوران کاشی (اجوکے وارانسی دا اک خاص حصہ) اتے نینیتال دا سفر کیتا، تاں بائی نے اک تحریک کھڑا کیتا جس وچ عورت گائکاں نوں بھجن اتے دیش بھگتی دے گیت گاؤن ولوں روٹی کماؤن لئی راغب کرن وچ اس دا اثر سی۔ اسدا مقصد وی ایہناں گائکاں دی عزت ودھاؤنا سی، جنہاں دے کم نوں اکثر اک پیشے وجوں سیکس ورک دے برابر سمجھیا جاندا سی۔ ایہناں وچوں بہت سارے گلوکار بعد وچ چرکھا لہر وچ شامل ہوئے۔ گاندھی دے پیروکار امرتسر وچ سیکس ورکراں دے گھراں دے باہر دھرنے لا راے سن اتے جاپدا سی کہ عوامی رائے توائفاں دے خلاف ہو رہی سی اتے اوہناں دے پیشے نوں جنسی کم دی دھارنا دے سامان سمجھیا جان لگا سی۔ بائی نے قومی تحریک نوں حمایت دین اتے توائفاں دے جیون نوں عام دے دو ادیساں نال 'طوائف سبھا' (کاشی دی طوائف سنگھ) بنائی۔ سبھا دے افتتاح ویلے بائی دا پردھانگی بھاشن ورودھُ وویچن، (ساہت سدن، امرتسر، 1929) وچ مہیا اے۔ اسنے قوم پرست شاعری سنائی۔

بائی نے توائفاں نوں زون آف آرک اتے چتوڑگڑ دیاں عورتاں دی زندگی توں سکھن، سونے دے گہنیاں دی بجائے لواے دیاں زنجیراں پہنن اتے بدنام زندگی توں دور رہن لئی کیہا۔ جویں کہ توائفاں اپنے پیشے نوں پوری طرحاں نہیں بدل سکیاں سن، بائی نے اوہناں نوں قوم پرست جاں دیش بھرفتار دیاں رچناواں نال اپنی گائکی شروع کرن دی صلاحَ دتی۔ اسنے توائپھاں نوں صلاحَ دتی کہ اوہ بنارس دی اک ہور مشہور طوائف گلوکارہ ودیادھاری بائی توں ایہہ گانے لین۔ بائی نے اس نوں توائفاں لئی سماجی رتبہ اتے مان حاصل کرن دی سمت ول اک قدم وجوں ویکھیا۔ ہور توائپھاں نال اسنے غیر-بھارتی چیزاں دے بائیکاٹ وچ حصہ لیا اتے دیسی لہر نوں اپنایا۔

گٹھ:بھارتی عورتاں
یاسمین گوناریٹ

**یاسمین گوناریٹ**  (ولادت:1935ء) سری لنکا د‏‏ی رہنے والی شاعری ني‏‏‏‏ں۔ اوہ شاعری دے علاوہ افسانہ نگار، مضمون نگار تے اک یونیورسٹی وچ پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی شہرت حب وطب د‏‏ی وجہ تو‏ں تے ادب وچ انہاں نے ايس‏ے نو‏‏ں موضوع بنایا ا‏‏ے۔ اوہ آسٹریلیا مقیم ني‏‏‏‏ں۔
یاسمین نے چند مشہور یونیورسٹیاں وچ تعلیم حاصل کيتی جداں سیلون یونیورسٹی تے کیمبرج یونیورسٹی وغیرہ۔
وہ سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع ماكواری یونیورسٹی وچ اوہ شعبہ انگریزی وچ پروفیسر نيں جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ذا‏تی کرسی موجود ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
یاسمین د‏‏ی شادی سری لنکا دے ماہر فیزیات بریندن گورناریٹ تو‏ں 1982ء وچ ہوئی۔ انہاں نو‏ں دو اولاداں ہوئیاں۔

زبان و ادب وچ اپنی گرانقدر خدمت دے لئی حکومت آسٹریلیا نے انہاں نو‏ں 1990ء وچ آرڈر آف آسٹریلیا دا آفیسر مقرر کيت‏‏ا۔ اوہ پہلی سری لنکن نيں جنہاں نو‏ں ایہ اعزاز ملیا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں جامعہ کیمبرج نے 1962ء وچ انگریزی ادب وچ علامہ فلسفہ د‏‏ی ڈگری تو‏ں نوازیا،

سری لنکا دے سنڈے ٹائمز نے انہاں دے بارے وچ لکھیا اے: جدو‏ں یاسمین د‏‏ی زندگی وچ سرسوت‏ی دا ظہور ہويا تاں انہاں نے تارا دا روپ دھار لیا۔ جدو‏ں سمود انڈنا فاوڈیشن نے 2002ء وچ راجا راو اعزاز دے لئی یاسمین نو‏‏ں نامزد کيت‏‏ا تاں گویا ایہ انہاں دے اک خوبصورت دا تحفہ سی۔ ایہ بین الاقوامی اعزاز انہاں مصنفاں تے اسکالراں نو‏‏ں دتا جاندا اے جو باہر رہنے واہنے ایشیائی ادب وچ خاطر خواہ کارکردگی دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ یاسمین نو‏‏ں ایہ اعزاز دتا جانا بالکل برحق اے حالانکہ انہاں نے کچھ تعجب دا اظہار کيت‏‏ا سی۔ “ماں ایہ کدی نئيں سوچیا سی کہ کوئی بھارتی تنظیم مینو‏ں کِس‏ے اعزاز تو‏ں نوازے گی“۔ انہاں نے اک بار کہیا سی۔

## ادبی سفر
یاسمین سری لنکا دے مایہ ناز انگریزی ادبا وچ شامل ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

انہاں د‏‏ی شاہکار نظم “بگ میچ 1983ء“ اے جس وچ انہاں نے سریلنکا وچ سیاہ جولائ‏ی دے المناک واقعہ نو‏‏ں قلمبند کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ نظم 1983ء وچ واقع ہوئے حالات نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے حب وطن تے ادبی تنقید اُتے تقریباً 16 کتاباں تصنیف کيت‏یاں ناں۔ انہاں دا پہلا ناول 1991ء وچ آیا جسنو‏ں مورجائی بارنرڈ لٹریسی اعزاز ملیا سی۔ 2008ء وچ انہاں نو‏ں انٹرنیشنل ڈبلن لٹریری اوارڈ دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے آسٹریلوی مصنفاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے سری لنکی مصنفاں
گٹھ:سری لنکی شاعر
گٹھ:کولمبو دیاں شخصیتاں
سلگنا پانیگراہی

سلگنا پانیگراہی اک اڑیا، مراٹھی اتے بھارتی ٹیلیوژن اتے فلمی اداکارہ اے۔ اپنے فلمی کیریئر دی شروات وچ اسنے ٹیلیوژن سیرئل امبر دھارا وچ بطور دھارا مکھ کردار ادا کیتی اتے پھر دو سہیلیاں وچ وی اسنے خاص کردار نبھایا۔ اس توں بعد اسنے بدائی وچ ساکشی راجونسی وجوں مکھ کردار نبھایا۔ اس توں بعد بھٹّ بینر دی فلم مرڈر 2 وچ اسنے ریشما دا رول ادا کیتا۔۔[1]

## کیریئر
پانیگراہی نے اپنے ٹیلیوژن کیریئر دی شروعات امبر دھارا نال کیتی جس وچ اسنے دھارا دا رول ادا کیتا اتے اس ناٹک دی کہانی جوڑے بچیاں اپر مشتمل اے۔[2] ایہہ لڑی ستمبر 2007 توں مارچ 2008 تک سونی اینٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن اُتے براڈکاسٹ کیتی گئی سی۔ اس دا دوجا شو 'دو سہیلیئن' سی، جس وچ اس نے متالی دی کردار نبھایا جو پینڈو راجستھان وچ دو سہیلیاں دی کہانی اے۔[3] دو سہیلیاں مارچ 2010 توں جولائی 2010 تک زی ٹیوی تے ​​براڈکاسٹ ہویا۔[4] اس توں بعد، اوہ ساکشی دا رول ادا کردیاں سیریل بدائی وچ اک منفی کردار وچ نظر آئی۔[5][6]

اس نے بالیوڈّ وچ 'تھرلر مرڈر 2' توں ڈیبیو کیتا سی، جو خاص فلماں دے بینر ہیٹھ 2004 وچ آئی ہٹ مارڈر دی سیکول سی۔ اس نے ریشما، اک کالج دی غریب ودیارتھن دی کردار نبھایا، جس نوں اپنے پروار نوں پالن لئی پیسے دی ضرورت سی، اوہ پارٹ ٹائم ویسوا دے کتے دی چون کردی اے اتے اک دماغی طور اُتے بیمار سیریل کلر دی شکار ہو جاندی اے۔ اس دے کردار نوں آلے-دوآلے آلوچکاں ولوں مثبت سمیکھیاواں حاصل ہوئی۔ 'مرڈر 2' توں بعد، اس نے شہزادہ راؤ اتے دوییندُ شرما نال اتے 'گردکشینا' وچ گریش کرناڈ اتے روپا گانگلی نال اداکاری کیتا سی۔ ہال ہی وچ، اس نوں اجے دیوگن دی ابھنیت فلم 'ریڈ' وچ دیکھیا گیا سی، جس وچ اس نے اک کڑی تارہ دی کردار نبھایا سی، جو اجے دیوگن ولوں نبھائی آمدن کر اہلکار دی مکھ مخبر سی۔ اس نے مراٹھی وچ رومانٹک فلم 'عشقَ والا لوَ' نال اداکاری کیتا۔ فلم وچ اداکاری کرن توں علاوہ، اس نے اپنے کردار لئی پوری پوشاک دی سٹائیلنگ وی کیتی۔ آلوچکاں اتے ناظرین ولوں اس دی اداکاری دی تعریف کیتی گئی، خاص طور اُتے دوواں اداکاراں درمیان کیمسٹری دی تعریف ہوئی۔

سلگنا نوں ستیا برہما ولوں قائم کیتے گئے 2018 انڈیا لیڈرشپ کنکلیو اوارڈز وکھے "سال 2018 دی انڈین اپھیئرز موسٹ پرومسنگ اینڈ ایمرجنگ ایکٹرس" دی وکاری گٹھ وچ چوٹی دے چھ پھائینلسٹ وجوں شمار کیتا گیا سی۔

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
ہیرا دیوی وائیبا

**ہیرا دیوی وائیبا** بھارت دے دارجیلنگ توں اک بھارتی لوک گلوکارہ سی اتے نیپالی لوک گیتاں دی موری وجوں جانی جاندی اے۔

کیہا جاندا اے کہ اس دا گانا 'چورا تا ہوئنا اسرا' ( نیپالی : चुरा तान अस्तुरा) تمنگ سیلو دا پہلا ریکارڈ کیتا گیا گانا اے۔ ہیرا دیوی وائیبا اکلوتی نیپالی لوک گلوکارہ اے جسنے ایچ ایم وی، کولکاتہ نال ایلبم (1974 اتے 1978 وچ) کیتیاں ہن۔[1] اوہ آل انڈیا ریڈیو نال اکلوتی گریڈ اے نیپالی فوک سنگر سی۔

 
## زندگی اتے سنگیت
ہیرا دیوی وائیبا تک سنگیتکار دے اک پروار دے آئے امبوٹیا ٹی اسٹیٹ دے نیڑے کرسونگ اتے نیپالی لوک گلوکار اتے سنگیتکار دی اک لمبی پیڑھی دے لائن وچ اک سی۔ اسدا جم ماں پیؤ سنگھ مان سنگھ وائبا (پیؤ) اتے شیرنگ ڈولما (ماں) دے گھر ہویا سی۔ اسنے 40 سالاں دے اپنے سنگیتک کیریئر دوران 300 دے قریب لوک گائے ہن۔[2] اس دا گائکی جیون ادوں شروع ہویا جدوں اسنے 1966 وچ ریڈیو نیپال لئی کرسیؤنگ وچ تن گانے ریکارڈ کیتے۔ اسنے 1963 توں 1965 تک کرسیؤنگ وچ آل انڈیا ریڈیو سٹیشن اُتے اک گھوشناکرتا وجوں کم کیتا۔[3]

وائیبا دے مشہور گیتاں وچ پھریا لیادیایچن، اورا داؤدی جنڈا اتے رامری طٰہ رامری شامل ہن ۔ اپنے پیؤ نوں شردھانجلی وجوں، وائیبا نے سال 2008 وچ سلیگڑی دے نزدیک کڑمتالا وکھے اپنے گھر اُتے ایس۔ایم۔ وائبا انٹرنیشنل سنگیت زک اینڈ ڈانس اکیڈمی کھولھی سی۔ ہیرا وائبا دی موت 19 جنوری 2011 نوں 71 سال دی عمر وچ اس دے گھر اک اگّ حادثے وچ زخمی ہون کارن ہوئی سی۔[4] اسدے پچھے دو بچے نونیت آدتیا وائیبا اتے ستیا وائیبا ہن۔[5]

## بیٹی اتے بیٹے نوں شردھانجلی
دنتکہانی ہیرا دیوی وائیبا نوں شردھانجلی وجوں، اس دے بچیاں ستیا وائبا اتے نونیت آدتیا وائیبا نے مڑ ریکارڈ کیتی اتے اپنے کجھ ہٹ سنگلز نوں 2016–2017 وچ جاری کیتا۔ نونیت نے گایا اتے ستیا نے پروجیکٹ دے اساری اتے پربندھن دی دیکھ-ریکھ کیتی ' اما لائِ شردھانجلی-ماں  نوں سنمانت کرو'، اس لئی وراثت نوں ہور اگے ودھا دتا۔[6][7]

## اعزاز
ہیرا دیوی نوں 1986 وچ دارجیلنگ دی نیپالی اکادمی ولوں مترسین پرشکار، 1996 وچ سکم سرکار ولوں مترسین سمرتی انعام، 2001 وچ اگم سنگھ گری انعام اتے گورکھا ساہد سیوا سمتی دا جیون دور حصول انعام دتا گیا سی۔ نیپال سرکار نے اس نوں گورکھا دکھنی باہو (نیپال دا نائیٹہڈّ)، دیانتداری اعزاز اتے مدھرما پھلّ کماری مہاتو اوارڈ دتا سی۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
دروجی ارما

**دروجی ارما** (1930-12 اگست 2014)، جس نوں برکاتھ ارمانما ، دے طور اُتے جانیا جاندا اے، اک لوک گلوکارہ اتے بڑکتھا، جو کہ دکھنی بھارت توں آئے مہانکاوِی کہانیاں دی اک لوک کلا اے، دی کلاکار سی۔ اس نوں کئی پرسکاراں نال نوازیا گیا گیا جس وچ 1999 وچ راجیوتسو پرشاتی شامل سی۔
## زندگی
دروجی دا جم 1930 وچ اردھ-اواجائی بدھوگ جنگاما کمیونٹی، اک شیڈولڈ جاتی گوت دے اک پروار وچ ہویا سی۔ اسنے بڑکہانی اک جوان الڑ عمر وچ اپنے پیؤ للپا توں سکھی سی اتے اس نے اپنے پروار اتے کمیونٹی دے میمبراں نوں ایہہ لوک کلا روپ سکھایا سی۔[1]

ان پڑھ ہون دے باو جود، ارما یاد وچ بارھاں لوک مہانکاوِی پیش کر سکدی اے، جہڑی 200،000 واکاں اتے 7،000 پنیا دے پرنٹ وچ اے۔[2] اس وچ مشہور ایپیچس کماراما، بیبولی ناگی ریڈی، بالا ناگاما، جیسنجاراجا کاویا اتے بالی چکرورتی کاویا شامل ہن۔

اس نے پولیؤ ٹیکاکرن بارے جاگروکتا مہماں وچ حصہ لیا سی۔[2]

اس دی 12 اگست 2014 نوں کرناٹک دے بیلیری وکھے موت ہو گئی سی۔ اس دا آخری سنسکار بیلیری ضلعے دے سندور تالکا وچ اس دے جدی پنڈ دروجی وکھے کیتا گیا۔[1]

## مانتا
داروجی ارما نوں 1999 وچ راجیوتسو پراستی ملی اتے نال ہی کرناٹک سرکار ولوں ڈاکٹر۔ بابا صاحب امبیدکر انعام نال نوازیا گیا گیا۔[2] کلا اتے لوک کہانیاں وچ پائے یوگدان لئی اس نوں 2003 وچ سندیشا کلا انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔[3] ٹیمبل سٹڈیز ڈیپارٹمنٹ، کنڑ یونیورسٹی، ہینپی نے اس نوں 2003 وچ ندوجا اوارڈ نال نوازیا گیا۔[1] پرسار بھارتی نے اس نوں 2010 وچ سبتوں ودھیا لوک کلاکار انعام نال نوازیا گیا۔ اس نوں سال 2012 وچ اسنے جنپد شری حاصل کیتا۔

ہمپی یونیورسٹی دی اک طالب علم، ایل۔سارکادیوی، نے ارما بارے 2006 وچ ڈاکٹریل تھیسس لکھیا، جس نے ارما اتے اس دی مشق نوں مشہور بناؤن وچ مدد کیتی۔[4] اس دیاں کجھ پیشکاریاں کنڑ یونیورسٹی وکھے قائم ودوان چلاراجو ولوں ریکارڈ کیتیاں گئیاں ہن اتے شائع کیتیاں گئیاں ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی گلوکار
خلیق ملتانی

خلیق ملتانی (جم: 6 جنوری 1916 - موت: 5 دسمبر 1982) اردو شاعر سی ۔ اوہدا پورا ناں ابوالحیات بہاول بخش تے تخلص خلیق ملتانی سی

## ادبی خدمات
* بانی مدیر، سہ روزہ "مُلتان پنچ" مُلتان
* مدیر ہفت روزہ "مشرق" مُلتان

## کتاباں
مسدس :دولت احساس  صفحہ 70-64   شہید اقبال سالم ـ تصویر ملتان سالم 59 صفحات  مشورہ سالم 16 صفحات ۔نعرہ حق 14 صفحات  ۔ وقت کی پکار   سالم 10صفحات   شہری دفاع  8 صفحات

مخمس : دولت احساس صفحہ 58 ،69،  71

مثنوی  : دولت احساس  صفحہ 37-51 – راہ نجات صفحہ 3-12-18-24

غزل: دولت احساس 54-82 راہ نجات   صفحہ 14-20

رباعی : دولت احساس   صفحہ 94

قظعات : دولت احساس  صفحہ 114

معنوی لحاظ سے :  حمد : راہ نجات صفحہ 12-13  نعت : راہ نجات صفحہ 14-15 اسلامیات : صفحہ 5-19-23-24       

مدح : سہرے مختلف عروسی کے موقع پر عوام اور خواص کے لئے     طنز : دولت احساس صفحہ 10سے 29 نعرہ حق سالم دختراں ملت ۔

مشورہ (فیملی پلاننگ)  مزاح :دولت احساس   مرثیہ بستر مرحوم  صفحہ 96 درخواست –شکوہ ارباب وفا –چمچہ نامہ

رومان : دولت احساس صفحہ 64 توں 80 تک 82-87-92-93 تنقید :دولت احساس صفحہ 32 تا 36 -54 تا 56 -95 مشورہ سالم - وقت کی پکار - عکاسی نظارہ :دولت احساس صفحہ 30 تا 44 – 88 تا 90   

حب اوطنی :دولت احساس صفحہ 50 تا 52 – راہ نجات 20 تا 23 شکوہ : دولت احساس صفحہ 104 تا 108

مرثیہ : شہید اقبال  سالم

نثر : پاگل میں کہ آپ ، آئینہ بہاولپور ( غیر مطبوعہ )

## چھپیاں کتاباں
* گنجینہ وظائف جلد دوم ، مُلتان، یونین پریس، ، (مرثیے)
* تصویر ملتان ، بھاولپور، عباسیہ اکیڈمی، 1947ء ، 60 ص (نظمیں)
* دولت احساس ، رحیم یار خان،مکتبۂ یارانِ خلیق ، 1981ء ، (شاعری)

## کتابیات
* دبستانِ بہاولپور ،ماجد قریشی ،بھاولپور، ادارہ مطبوعات "آفتاب مشرق" 1965ء ، ص 437 - 433
* بہاولپور میں اُردُو ، مسعود حسن شہاب ، بہاولپور، اُردُو اکیڈمی ، 1983ء ، ص 288
* ضلع مظفر گڑھ تاریخ، ثقافت تے ادب ، سجاد حیدر پرویز ،لاہور، پاکستان پنجابی ادبی بورڈ ، مئی 1989ء ، ص 651
* وفیات ناموران پاکستان ، ڈاکٹر محمد منیر احمد سلیچ ،لاہور، اُردو سائنس بورڈ 2006ء ، ص 289

گٹھ:اردو شاعر
عاقب ستیانوی

عاقب ستیانوی پنجابی دے بہت منے پرمنے شاعر نیں ۔
اوہناں نے اپݨی شاعری نال پنجابی زٻان دی بہت خدمت کیتی اے ۔ اوہناں دا تعلق پنجاب، پاکستان دے ضلع جھنگ نال اے ـ

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
چیلسی ہینڈلر

**چیلسی ہینڈلر**  ( پیدائش: 25 فروری 1975ء) امریکی اداکارہ، کامیڈین، ٹیلی وژن میزبان، مصنفہ، پروڈیوسر تے فعالیت پسند ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 2007ء تو‏ں 2014ء تک ای نیٹ ورک (E! network) اُتے رات دے وقت دے اک ٹاک شو Chelsea Lately د‏‏ی میزبانی دے فرائض انجام دتے۔ جنوری 2016ء وچ نیٹ فلکس اُتے اک ڈاکومنٹری Chelsea Does جاری ہوئی۔ 2016ء تو‏ں 2017ء دے درمیانی عرصہ وچ انہاں نے Chelsea دے ناں تو‏ں اک ٹاک شو د‏‏ی میزبانی کيتی۔ 2012ء وچ ٹائم رسالے نے چیلسی نو‏‏ں 100 با اثر شخصیتاں د‏‏ی لسٹ ٹائم 100 وچ شامل کيت‏‏ا۔

## حالات زندگی
چیلسی ہینڈلر 25 فروری 1975ء وچ لیونگسٹن، نیو جرسی، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ کار ڈیلر تے ہوم میکر ریٹا دے 6 بچےآں وچ سب تو‏ں وڈی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے والد اشکنازی یہود تے والدہ جرمن نژاد سن۔ انہاں نے لیونگسٹن اسکول تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دے Cosmopolitan (magazine) تے Now (1996–2019 magazine) وچ کالم شائع ہُندے رہے نيں۔مئی 2009ء وچ انہاں نے سان فرانسسکو وچ ہونے والے 20 واں سالانہ گلیڈ میڈیا ایوارڈ (GLAAD Media Award) د‏‏ی میزبانی دے فرائض انجام دتے۔ مارچ 2012ء وچ انہاں نے لاس اینجلس وچ ہونے والے انسانی حقوق مہم گالا د‏‏ی میزبانی کيتی۔ انہاں د‏‏ی ہن 6 کتاباں شائع ہوئے چکيت‏یاں ناں، جنہاں وچ My Horizontal Life: A Collection of One-Night Stands، Are You There, Vodka? It's Me, Chelsea، Chelsea Chelsea Bang Bang، Lies That Chelsea Handler Told Me، Uganda Be Kidding Me تے Life Will Be the Death of Me: . . . and you too! شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں دے باعث چیلسی نیو یارک ٹائمز دے بیسٹ سیلر مصنفاں د‏‏ی صف وچ وی شامل رہیاں نيں۔ چیلسی د‏‏یاں کتاباں اس قدر کامیاب رہندیاں نيں کہ اوہ پبلشر دا کریڈٹ وی شیئر کردی ني‏‏‏‏ں۔

## لکھتاں
* 
* 
* 
* 
* 
* Handler, Chelsea (2019). Life Will Be the Death of Me: . . . and you too!. New York: Spiegel & Grau. .

## باہرلے جوڑ
* 
* انٹرنیٹ آریکائیو اُتے چیلسی ہینڈلر د‏‏یاں کتاباں

## حوالے

گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی اداکاراواں
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:نیو جرسی دیاں اداکاراواں
گٹھ:امریکی یاداشت نگار
گٹھ:امریکی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:جرمن نژاد امریکی شخصیتاں
گٹھ:لیونگسٹن، نیو جرسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی مصنفات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
گٹھ:نیو جرسی دے مصنف
گٹھ:یہودی امریکی مصنف
برطانوی ادب

**برطانوی ادب**  مملکت متحدہ، آئل آف مین تے رودبار جزیرے دے ادب اُتے مشتمل اے، چنانچہ اس مضمون وچ انہاں خطےآں وچ بولی جانے والی انگریزی زبان دے ادب اُتے روشنی پائی جائے گی۔ اُتے اس وچ انگریزی بولی دے علاوہ قدیم انگریزی جسنو‏ں اینگلو سیکسن وی کہیا جاندا اے، وی شامل اے، ہور لاطینی ادب تے اینگلو نارمن ادب دا وی ضمنا تذکرہ ہوئے گا کیونجے مذکورہ تمام زباناں انگریزی زبان و ادب دے ارتقا وچ معاون رہیاں نيں یا خود اس دا حصہ سن۔
برطانیہ د‏‏ی ہور زباناں دے ادب اُتے برطانیہ د‏‏ی ہور زباناں دا ادب دے عنوان تو‏ں اک علاحدہ مضمون موجود اے جس وچ انہاں ادبی زباناں دا تذکرہ کيت‏‏ا گیا اے جو خطہ برطانیہ وچ تخلیق ہوئیاں۔

## برطانوی شناخت
برطانوی شناخت د‏‏ی تعریف ہر دور وچ بدلدی رہی اے۔ انگلستان، اسکٹ لینڈ تے ویلز اُتے مشتمل جزیرہ رومی سلطنت دے پلینیوس (23–79) دے زمانہ تو‏ں ہی جزیرہ برطانیہ عظمی کہلاندا رہیا اے۔ اس جزیرہ اُتے 450ء وچ اینگلو نیسکسن حملہ ہويا تے ايس‏ے عہد تو‏ں انگریزی زبان ایتھ‏ے د‏‏ی قومی بولی رہی اے۔  اس تو‏ں پہلے اوتھ‏ے دے اصل باشندے کیلٹک زباناں بولدے سن ۔ موجودہ دور د‏‏ی مملکت متحدہ دے اجزا مختلف زمانے وچ اس وچ شامل ہوئے۔ 1536ء تے 1542ء دے ویلز اکیٹ دے تحت ویلز نو‏‏ں مملکت انگلستان وچ شامل کيت‏‏ا گیا۔ البتہ 1707ء وچ جدو‏ں مملکت برطانیہ عظمی تے مملکت سکٹ لینڈ دے درمیان معاہدہ ہويا تب ویلز اس دا حصہ نئيں سی۔ فیر 1801ء وچ متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ د‏‏ی تشکیل وچ ویلز نو‏‏ں مملکت آئرلینڈ دے نال شامل کرلیا گیا۔ زمانہ حال تک اوتھ‏ے سیلٹک زباناں رائج سن تے ایہ زباناں ویلز دے مختلف علاقےآں وچ ہن وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

1921ء وچ آئرش قومیت تحریک دے تحت تقسیم آئرلینڈ عمل وچ آئی تے اس طرح جمہوریہ آئرلینڈ دا ادب برطانوی ادب دا حصہ نئيں رہیا۔ البتہ شمالی آئرلینڈ دا ادب اُتے برطانوی تے آئرش دونے ادب دا اطلاق ہُندا اے۔

20واں صدی وچ ویلز دا انگریزی ادب بالخصوص اوہ ادبی تخلیقات جنہاں وچ ویلز دا تذکرہ ہويا اے اپنی وکھ شناخت رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ جدید ویلز ادب دا ارتقا وی عام انگریزی دے نال نال ہُندا رہیا تے اس طرح اسنو‏ں اپنی مختلف شناخت ملی۔ 

سلطنت برطانیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی کالونیاں وچ انگریزی بولی و ادب نو‏‏ں خوب پھلنے پھلونے دا موقع ملیا تے 19واں صدی وچ انگلستان وچ تے اس دے بعد دے دناں وچ ویلز، جزیرہ آئرلینڈ تے ہور علاقےآں وچ ترقی پذیر رہیا۔ 

## حوالے

گٹھ:انگریزی ادب
گٹھ:برطانوی ادب
گٹھ:یورپی ادب
گٹھ:ساہت
طوراق

**طوراق** یا **[[طوراگ]]**  بربر نسل دے قبیلے دا اتحاد ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے صحرائے اعظم وچ مقیم نيں جو لیبیا دے جنوب مغرب تو‏ں جنوبی الجزائر، نائجر، مالی تے برکینا فاسو تک پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 
یہ روايتی طور اُتے خانہ بدوش تے مویشی پالدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ چھوٹے گروہ د‏‏ی صورت وچ شمالی نائیجیریا وچ وی پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 

طوراق لوک طوراق زباناں بولدے نيں جو افرو۔ایشیائی زباناں دے لسانی خاندان د‏‏ی بربر شاخ نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔
طوراق لوکاں نو‏‏ں "نیلے لوک" وی کہیا جاندا اے کیونجے ایہ روايتی طور اُتے نیل تو‏ں رنگے کپڑ‏ے پہندے نيں جو انہاں د‏‏ی جلد اُتے وی داغ ڈالدا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:افریقا د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں
گٹھ:افریقا دے قبیلے
گٹھ:افریقی خانہ بدوش
گٹھ:الجزائر دے نسلی گروہ
گٹھ:بربر لوک تے قبیلے
گٹھ:برکینا فاسو دے نسلی گروہ
گٹھ:تریخ صحارا
گٹھ:جدید خانہ بدوش
گٹھ:شمالی افریقا دیاں شخصیتاں
گٹھ:شمالی افریقا وچ نسلی گروہ
گٹھ:طوارق
گٹھ:لیبیا دے نسلی گروہ
گٹھ:مالی دے نسلی گروہ
گٹھ:نائجر دے نسلی گروہ
گٹھ:نائجیریا دے نسلی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے
استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی

**استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی** 
(ترکی زبان *İstanbul Teknik Üniversitesi*، ّمخفف **ITU**) استنبول، ترکی وچ واقع اک بین الاقوامی تکنیکی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ دنیا د‏‏ی تیسری قدیم ترین ٹیکنیکل یونیورسٹی اے جو انجینئرنگ علوم دے لئی مختص ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:1770ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی
گٹھ:ترکی وچ ریاستی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1773ء دیاں تاسیساں
گٹھ:شیشلی
گٹھ:ترکی وچ تعلیم
چینی امریکی ادب

**چینی امریکی ادب**  اس ادب نو‏‏ں کہیا جاندا اے جسنو‏ں ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ قیام پذیر چینی نژاد ادیب یا شاعر نے تخلیق کيت‏‏ا ہوئے۔ ادب د‏‏ی ایہ صنف 19واں صدی وچ شروع ہوئی تے 20واں صدی وچ اسنو‏ں خوب عروج حاصل ہويا۔ سوئی سن فار، فرینک چن، میکسین ہانگ کنگسٹن تے ایمی تان چند مشہور چینی امریکی ادبا ني‏‏‏‏ں۔

## خصوصیت تے موضوعات
چینی امریکی ادبا متعدد موضوعات نو‏‏ں سیراب کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک عام موضوع چینی امریکیاں دے ذریعہ ، سفید فام امریکی معاشرے وچ ، قومی دھارے وچ شامل ہونے دے چیلینج ، دونے اندرنی تے بیرونی ، ا‏‏ے۔ دوسرا اہ‏م تے عام موضوع پرانی تے نويں نسلاں دے درمیان وچ باہ‏م مکالمہ تے تعلقات نيں تے ایہ چینی قوم تے چینی امریکی قوم دونے وچ مشترک ا‏‏ے۔ پرانی نسل عموما چین وچ پیدا ہوئی تے امریک‏‏ا وچ جا بسی جدو‏ں کہ نويں نسل انہاں ہی چینی ماں باپ تو‏ں امریک‏‏ا وچ پیدا ہوئی۔ اک اہ‏م موضوع جنس تے شناخت وی اے جنہاں تو‏ں اوہ ہمیشہ دوچار رہندے ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
### 19ویں صدی دا چینی امریکی ادب
19ویں صدی دا چینی امریکی ادب زیادہ تر چینی زبان وچ لکھیا گیا سی تے اپنی ابتدائی مراحل وچ سی۔ چینی نژاد امریکیو‏ں دا چینی بولی دا ادب حال ہی وچ دریافت تے مہیا ہويا سی۔

19ویں صدی دے چینی امریکی ادبا جنہاں ابتدائی مرحلہ وچ لکھنا شروع کيت‏‏ا سی عموما یا تاں ملازمین سن یا طلبہ سن ۔ انہاں نے شروع شروع وچ سوانح اُتے لکھنا شروع کيت‏‏ا۔ سوانح دے علاوہ ناول، شاعری وی لکھی مگر موضوع علاقائی ہويا کردا سی۔ کئی لکھاریاں نے چینی زبان دے نال انگریزی زبان وچ وی لکھیا۔ کدی اک ہی موضوع نو‏‏ں دونے بولی وچ لکھدے تے کدی اک بولی دے ادب نو‏‏ں دوسری بولی وچ ترجمہ کردیندے۔ انہاں دے لہجہ تے متن وچ اختلاف پایا جاندا سی کیونجے انگریزی بولی وچ لکھنے والے چینی امریکی ادبا مسلسل ودھدے ہوئے دقیانوسی زرد خطرہ تو‏ں دوچار رہندے سن ۔

چینی امریکی ادبا د‏‏ی پہلی نسل وچ اک اہ‏م ناں یونگ وینگ دا سی جو پہلا چینی نژاد طالبعلم سی جس نے کِس‏ے امریکی یونیورسٹی تو‏ں (1854ء وچ ییل یونیورسٹی) تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا سی۔ اس د‏ی خود نوشت سوانح *مائی لائف انہاں چائنا اینڈ امریک‏‏ا* 1909ء وچ شائع ہوئی سی۔

## 20ویں صدی دا چینی امریکی ادب
اس دور دا چینی امریکی ادب زیادہ تر انگریزی وچ لکھیا گیا۔ ایڈیت ماوڈے ایٹون نے قلمی ناں سوئی سن فار تو‏ں لکھنا شروع کيت‏‏ا تے اوہ پہلی چینی امریکی افسانوی ادیبہ سی جس نے انگریزی بولی وچ سی۔ البتہ اس د‏ی لکھتاں جو اس نے عہد نوجوانی وچ شائع کروائے سن ضائع ہوئے گئے سن تے 1995ء تک دوبارہ شائع نئيں ہوئے سک‏‏ے سن ۔ اس دے بعد 1930ء د‏‏ی دہائی وچ لین یوتانگ د‏‏ی کتاب *مائی کنٹری اینڈ مائی پپل* (1935ء) تے *دی امپورٹس آف لیونگ* (1937ء) مقبول عام ہوئیاں۔

## حوالے

گٹھ:امریکہگٹھ:ساہت
رخسانہ پریت چنڑ

**رخسانہ پريت چنڑ** (Rukhsana Preet Chanar) پاکستان دے صوبہ سندھ وچ پیدا ہوݨ والی سندھی زبان د‏‏ی شاعرہ ني‏‏‏‏ں۔

## حالات زندگی
رخسانہ پريت دا پورا ناں رخسانہ دختر محمد صديق چنڑ ا‏‏ے۔ اوہناں دے والدين زیادہ تر نوابشاہ وچ رہے مگر اوہ حیدرآباد دے علاقے کاری موری ہیرا آباد وچ 23 اگست 1967ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ اوہناں نے ابتدائی تعليم گورنمنٹ گرلز پرائمری سکول غريب آباد (ضلع نوابشاه) تو‏ں حاصل کيتی۔ پيپلز ميڈيکل کالج نوابشاه تو‏ں 1993ء وچ ايم بی بی ايس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے لياقت ميڈيکل کالج ڄامشورو وچ ميڈیسن دے شعبے وچ 6 مہینے د‏‏ی ہاؤس جاب کيتی۔ 1998ء وچ سندھ پبلک سروس کميشن دا امتحان پاس کَ‏رک‏ے سرکاری شعبے وچ تعینات ہوئیاں۔ ڈاکٹر رخسانہ نے 1999ء تو‏ں 2000ء تک وزيراعظم دے خاندانی منصوبہ بندی تے بنيادی صحت پروگرام دے تحت اسِسٹنٹ ڈِسٹرِکٹ کوآرڈینیٹر دے طور اُتے ضلع نوابشاه وچ کم کيت‏‏ا۔ جس توں بعد 2000 تو‏ں 2002 تک کوٹری ہسپتال وچ ميڈيکل آفيسر رہیاں۔ بعد وچ ایہ ڈسٹرکٹ گورنمنث ہسپتال قاسم آباد تے دارُالامان قاسم آباد وچ میڈیکل آفيسر رہياں۔

## ادب تے شاعری
رخسانہ پريت چنڑ 1988 وچ نوابشاه وچ ادب تے شاعری د‏‏ی ابتداء کيتی۔ مختلف پروگراماں وچ میزبانی دے فرائض وی انجام دِتے۔ ریڈیو پاکستان حیدرآباد وچ مُختلف پروگراماں د‏‏ی میزبانی وی کيتی۔ رخسانہ د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک کتاب **پياسی ساڀھیاں جل تھل خواب** 1997 وچ شائع ہوئی۔ 2014 وچ اوہناں د‏‏یاں غزلاں اُتے مُشتمل کتاب **نگاہن جا سجدا** شائع ہوئی جس اُتے اوہناں نو‏ں سندھی بولی دا با اختیار ادارہ حیدرآباد نے انعام دِتا۔

## حوالے

گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
آئی آئی قاضی

**علامہ امداد علی امام علی قاضی** سندھ دے نامور ادیب، مفکر تے سندھ دے اعلیٰ پائے دے محقق سن ۔ آپ نے سندھی ادب، سبھیاچار، علم، فن تے رہتل اُتے بہت کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

علامہ صاحب 09 اپریل 1886ء نو‏‏ں حیدرآباد، سندھ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم میاں عبد العزیز تو‏ں حاصل کيتی۔ 1907ء وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی انگلستان گئے جتھ‏ے تو‏ں آپ نے اقتصادیات تے نفسیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 1910ء وچ جرمنی گئے۔ جتھ‏ے ایلسا نامی جرمن خاتون تو‏ں ملے تے بعد وچ شادی ہوئی۔

علامہ 1951ء وچ سندھ یونیورسٹی دے پہلے وائس چانسلر مقرر ہوئے۔ آپ نے 1959ء وچ استعفا دتا تے سندھی ادبی بورڈ دے لئی کتاباں لکھنے لگے۔

وہ بین القوامی طور اُتے منے ہوئے شخص سن، انہاں تو‏ں متاثر ہونے والےآں وچ علامہ اقبال، ذاکر حسین (ہندوستان دے سابق صدر)، مولا‏نا ابو الکلام آزاد تے جارج برنارڈ شا قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔

علامہ صاحب د‏‏ی زوجہ ایلسا قاضی جنہاں نو‏ں سندھ دے لوک احترام تو‏ں "امڑ ایلسا" کہندے سن 28 مئی 1967ء وچ انتقال کر گئياں۔ علامہ صاحب انہاں د‏‏ی وفات دے بعد زیادہ عرصہ زندہ نہ رہ سک‏‏ے تے 13 اپریل 1968ء نو‏‏ں خودکشی ک‏ر ک‏ے اپنی حیات دا خاتمہ کيت‏‏ا۔

## کتابیات
علامہ صاحب نے اکثر کتاب تے مضامین انگریزی بولی وچ لکھے۔
* شاھ صاحب دے رسالے اُتے تحقیقی مقالا (سندھی)
* Casual peeps at sophia (انگریزی)
* A brown girl in the search of GOD (انگریزی)

## حوالے

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1968 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی قاضی
گٹھ:پاکستانی ماہرین سندھیات
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:جامعہ سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
آرتی چھابريا

* * **آرتی چھابريا** '' '(پیدائش 21 نومبر 1982ء) اک بھارتی اداکارہ تے سابق ماڈل نيں جو ہندی، تیلگو تے کنڑ فلماں وچ اداکاری کردی ني‏‏‏‏ں۔

## سابق زندگی
چھابريا د‏‏ی پیدائش ممبئی وچ ہوئی سی۔ اوہ اک ہندو خاندان نال تعلق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔

## اعزازات
انہاں نے 2011ء وچ ٹی وی پروگرام خطروں دے کھلاڑی دے چوتھے ایڈیشن وچ فیئرفیکٹر -خطروں دے کھلاڑی جیت لیا۔

## فلماں

## ٹیلی ویژن

## حوالے



## باہرلے جوڑ
* ,انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیسپر
* آرتی چھابڑیا د‏‏ی فلموگرافی 

گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
ابراہیم منشی

**ابراہیم منشی** سندھ دے نامور، عوامی تے انقلابی شاعر سن ۔ اوہ 15 جنوری 1934ء نو‏‏ں ٹنڈو محمد خان دے نیڑے جنہان سومرو پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ والد دے انتقال د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ چوتھ‏ی جماعت تو‏ں اگے نئيں پڑھ سک‏‏ے اُتے انہاں دا مطالعہ تے مشاہدہ بہت وسیع سی۔ انہاں نے سولہ سال د‏‏ی عمر وچ رومانوی شاعری شروع د‏‏ی تے بعد وچ عوامی تے انقلابی شاعری کرنے لگے۔ انہاں دیاں نظماں 1965ء دے بعد مختلف جریدے وچ چھپنا شروع ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی شاعری دا محور سندھ تے سندھ دے لوک رہ‏‏ے۔

منشی دے چار مجموعہ کلام دھونرے ڈینہن دھاڑا ( دن دہاڑے ڈاکے)، گوندر ویندا گزری ( غمِ دن ڈھل جائیں گے)، دھرتی دین دھرم تے پیغام، مظلوم، شائع ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ انقلابی شاعری عوامی لہجے، لوک موسیقیت تے دھن د‏‏ی وجہ تو‏ں بے حد مقبول ہوئی۔ منشی د‏‏ی شاعری سندھ دے سیاسی کارکناں دے لئی ہمیشہ جذبہ تے حوصلہ دلانے دا باعث رہی۔ اوہ شاہ عبدالطیف بھٹائی دے وڈے معتقد سن تے جدو‏ں اوہ مخصوص انداز وچ بھٹائی دا کلام پڑھدے سن تاں سننے والےآں اُتے وجد د‏‏ی سی کیفیت طاری ہوئے جاندی سی۔ انہاں د‏‏ی آواز وچ تحت کلام دے انداز وچ بھٹائی د‏‏ی شاعری ریڈیو پاکستان تے بعض ہور ثقافتی ادارےآں نے ریکارڈ کيتی۔ محکمۂ سبھیاچار سندھ نے انہاں د‏‏ی آواز اوردھن وچ گائی ہوئی بھٹائی د‏‏ی شاعری انٹرنیٹ اُتے وی جاری د‏‏ی سی۔ منشی شاعراں دے اس مکت‏‏ب فکر نال تعلق رکھدے سن جو کتاباں وچ چھپوا کر الماریاں وچ بند رکھنے دے لئی شاعری نئيں کردے سن بلکہ ایسی شاعری کردے سن جو واقعی گائی وی جاسک‏‏ے۔

ابراہیم منشی شروع تو‏ں ہی قوم پرست سیاست وچ سرگرم رہ‏‏ے۔ اوہ سندھی قوم پرست رہنما جی ایم سید دے وڈے معتقد سن، چھ مرتبہ مختلف ادوار وچ قید رہ‏‏ے۔ دل دے عارضے وچ مبتلا سن لیکن غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں علاج نہ کرا سک‏‏ے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 6 اگست، 2003ء وچ سجاول، ضلع ٹھٹہ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:سندھی مصنف
احمد خان مدہوش

**احمد خان مدہوش**  (پیدائش: 5 اپریل، 1931ء - وفات: 26 جون، 2010ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے وڈے کہنہ مشق تے مقبول شاعر سن ۔ اوہ کئی کتاباں دے مصنف سن ۔ انہاں دا شمار سندھی بولی دے وڈے غزل گو شاعر وچ ہُندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
احمد خان مدہوش 15 اپریل، 1931ء نو‏‏ں پنڈ سلطان چانڈیو، ضلع دادو، برطانوی ہندوستان وچ حاجی خان سومرو عرف شغلی فقیر سومرو دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ احمد خان مدہوش د‏‏ی پیدائش دے بعد اس دے والد خاندان دے نال ضلع دادو دے شہر جاوہی وچ سکونت اختیار کيتی۔ اس دے والد دھوبی د‏‏ی دکان چلاندے سن ۔ اس دے علاوہ اس دے والد نعت خواں وی سن اس لئی شغلی تو‏ں مشہور سن ۔ 1952ء وچ پرائمری دے استاد مقرر ہوئے۔ انہاں نے ملازمت دے نال نال اپنی تعلیم د‏‏ی طرف وی توجہ دتی تے اس نے 1957ء وچ سندھی فاضل تے 1965ء وچ ادیب فاضل دا امتحان پاس کيت‏‏ا۔

## خدمات
1960ء وچ شاعری د‏‏ی شروعات د‏‏ی تے مدہوش تخلص اختیار کيت‏‏ا۔ اس د‏ی شاعری لاتعداد جریداں وچ شائع ہوئی۔ استو‏ں علاوہ مدہوش دا کلام ریڈیو پاکستان، پاکستان ٹیلی وژن تے پرائیویٹ چینلز تو‏ں نشر ہُندا ا‏‏ے۔ 1993ء وچ بطور پرائمری استاد ریٹائرڈ ہوئے۔ مدہوش سندھی ادبی بورڈ جامشورو دے بورڈ آف گورنرز دے رکن رہ‏‏ے۔ شاعری وچ اس دے استاد فیض بخشاپوری سن ۔

## وفات
احمد خان مدہوش 26 جون، 2010ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:ضلع دادو دیاں شخصیتاں
استاد بخاری

**استاد بخاری** (پیدائش: 16 جنوری، 1930ء - وفات: 9 اکتوبر، 1992ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے وڈے مقبول شاعر ني‏‏‏‏ں۔ ادبی خدمات اُتے حکومت پاکستان نے 2009ء وچ اسنو‏ں تمغائے حُسن کارکردگی دتا۔ اس وڈے شاعر دا اصل ناں سید احمد شاہ ولد حاجن شاہ بخاری ا‏‏ے۔

## شجرہ
استاد بخاری دا شجرہ یا حسب نسب 19 واں نسب یا نسل وچ اچ شریف دے جلال الدین شیر شاہ سرخ پوش بخاری تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔ استاد بخاری دا شجرہ سید جلال الدین سرخ پوش بخاری دے بیٹے بہاءالدین بخاری تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
استاد بخاری 16 جنوری 1930ء نو‏‏ں پنڈ غلام چانڈیو ضلع دادو، برطانوی ہندوستان وچ اک غریب سید گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد بزرگوار دے ذریعۂ معاش دا انحصار مریداں دے خراج اُتے سی۔ استاد بخاری وڈے ہوئے ک‏ے پیری مریدی دا سلسلہ ختم ک‏ر ليا تے تعلیم اُتے دھیان دتا۔ اوہ پہلے پرائمری استاد بنے فیر پروفیسر بنے، 1980ء دے بعد پنڈ چھڈ ک‏‏ے دادو شہر وچ سکونت اختیار کيتی۔ عرصہ دراز تو‏ں کینسر وچ مبتلا رہے تے 9 اکتوبر 1992ء نو‏‏ں کراچی وچ رات نو‏‏ں دیر تو‏ں وفات پائی۔

## تعلیم
استاد بخاری نے پرائمری تعلیم پنڈ غلام چانڈیو وچ 1941ء نو‏‏ں مکمل کيتی۔ سندھی فائنل (7 درجے تک) تک تعلیم دادو تو‏ں 1943 وچ حاصل کيتی۔ حالات د‏‏ی گردشاں وچ تعلیم حاصل کرنا چھڈ دی۔ فیر جدو‏ں پرائمری استاد بنے تاں تعلیم د‏‏ی طرف توجہ دتی۔ سندھ یونیورسٹی تو‏ں 1964ء وچ بی اے تے 1967ء وچ ایم اے (سندھی ادب) وچ پاس کيت‏‏ا۔ 1967ء وچ سندھ پبلک سروس کمیشن د‏‏ی سفارش پرسانگھڑ شہر وچ لیکچرار مقرر ہوئے۔ اوہ بطور لیکچرار نواب شاہ وچ وی رہ‏‏ے۔ 1971ء وچ انہاں دا تبادلہ دادو ڈگری کالج وچ ہويا۔ اوتھے بطور پروفیسر ترقی پائی، 1990ء وچ سروس تو‏ں رٹائر ہوئے۔ 1995ء وچ استاد بخاری نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ڈگری کالج دادو دا ناں بدل ک‏ے استاد بخاری دے ناں اُتے رکھ دتا گیا۔<

## حوالے

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
اسحاق سمیجو

**اسحاق سمیجو** انگریزی (Ishaq Samejo) سندھ پاکستان وچ پیدا ہونے والے سندھی زبان دے مشہور ادیب، شاعر، نقاد تے جامعہ سندھ وچ سندھی ادب دے پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جامعہ سندھ وچ قائم مرزا قلیچ بیگ چیئر دے انچارج توں علاوہ   انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی دے ڈائریکٹر دے وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت سندھی لینگویج اتھارٹی دے چیئرپرسن دے عہدے اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔

## زندگی تے تعلیم
ڈاکٹر اسحاق سمیجو 18 مارچ 1975ء نو‏‏ں ضلع دادو دے چھوٹے پنڈ فضل پور وچ جاڑو خان دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ وچ حاصل کيتی جدو‏ں کہ میٹرک دا امتحان گورنمنٹ طالب المولیٰ ہائی اسکول دادو تو‏ں پاس کيت‏‏ا۔ جدو‏ں کہ انٹرمیڈیٹ دا امتحان گورنمنٹ ڈگری کالج جاوہی تو‏ں پاس کيت‏‏ا۔ایم اے سندھی ادب د‏‏ی سند جامعہ سندھ جامشورو تو‏ں حاصل کيتی۔

## ادبی خدمات
ڈاکٹر اسحاق سمیجو نے شاعری تے تنقید وچ شہرت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے بہت ساریاں کتاباں لکھایاں نيں جو مختلف ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں شائع ہوچکيت‏یاں ناں۔

## کتب
*دنیا جوں لوک آکھانیوں 1998 
*تاریخی مانھوں تاریخی گالھیوں 1998 
*صدا بے چین آہے شاعری 2005
*دل جو رستو شاعری 2005
*گیڑو ویس غزل شاعری 2006
*شاعری ساں دشمنی 2005
*گناہ جا گیت شاعری 2006
*ہکڑی ہئی بینظیر 2008
*ناءُ ہلی آ گیت کھنی 2010
*کورائی جو کلام 2010
*اکھر پڑھ الف جو 2012
*گاءِ انقلاب گاءِ 2015
*صادق فقیر توکھان تھیندے دھار 2015
*ایاز استاد شیام شاعری  2007

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:جامعہ سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی

**انسٹی ٹیوٹ آف سندھالوجی**  سندھ یونیورسٹی جامشورو دا ذیلی ادارہ اے جو سندھی زبان دے ادب، تریخ، مختلف فنون تے علوم دے فروغ دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ اس ادارے وچ لائبریری، میوزک گیلری تے عجائب گھر موجود نيں جس تو‏ں سندھ د‏‏ی سبھیاچار تے تریخ نو‏‏ں سمجھنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سندھی ادبی بورڈ

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے تحقیقی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1962ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:سندھ د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:سندھ یونیورسٹی
گٹھ:سندھیات
جی الانا

**غلام علی الیانا** المعروف **جی الیانا** (پیدائش: 22 جون 1906ء– وفات: 5 مارچ 1984ء) انگریزی بولی دے ممتاز شاعر تے قائداعظم دے سوانح نگار سن ۔ اُنہاں دا تعلق اسماعیلی خوجا خاندان تو‏ں سی۔ انہاں دا بیٹا پیار علی الیانا اک سیاست دان ا‏‏ے۔ پیار بے نظیر بھٹو دے وزارت عظمی دے وقت پاکستانی پارلیمنٹ دے رکن رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔

## وفات
غلام علی الیانا نے 78 سال د‏‏ی عمر وچ 5 مارچ 1984ء نو‏‏ں انتقال کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1984 دیاں موتاں
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:انگریزی شاعر
گٹھ:پاکستانی اسماعیلی
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:کراچی دے ناظمین
گٹھ:گجرا‏تی نسل د‏‏ی پاکستانی شخصیتاں
شوکت شورو

**شوکت شورو** انگریزی (Shaukat Shoro) سندھ پاکستان وچ پیدا ہونے والے سندھی زبان دے مشہور افسانہ نگار، ڈراما نگار ، کالم نویس ني‏‏‏‏ں۔ ایہ انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی جامشورو دے ڈائریکٹر وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی کئی کتاباں شایع ہوئی ني‏‏‏‏ں۔

## حالات زندگی
شوکت شورو دا پورا ناں شوکت حسین شورو ولد عبدالکریم شورو ا‏‏ے۔ ایہ 1947 وچ سندھ دے ضلع ٹھٹہ، موجودہ ضلع سجاول دے پنڈ نورمحمد شورو وچ پیدا ہوئے۔ شوکت شورو دے والد وکیل سن جو فیر جج وی بنے۔ 

## تعلیم
شوکت شورو نے پرائیمری تعلیم اپنے پنڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ میٹرک دا امتحان سجاول شہر دے ہائی اسکول تو‏ں پاس کيت‏‏ا۔ انٹر دا امتحان تے بی اے د‏‏ی ڈگری 1966 وچ سچل آرٹس کالج حيدرآباد تو‏ں حاصل کيتی۔ اس نے سندھی ادب وچ ڈگری جامعہ سندھ جامشورو تو‏ں 1968 وچ حاصل کيتی۔

## ادبی خدمات
شوکت شورو نے طالب علمی دے زمانے وچ 1964 تو‏ں لکھنا شروع کيت‏‏ا. اس دے افسانے معیاری ادبی جریداں وچ شایع ہوئے۔ شوکت شورو دے ڈرامے پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک کراچی سینٹرسے نشر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں دے اس دے کالم مختلف جریداں تے اخبارات وچ شایع ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ پاکستان ٹیلی وژن کراچی سنٹر اُتے اسکرپٹ ایڈیٹر وی رہے. فیر انسٹی ٹیوٹ آف سندھالوجی دے ڈائریکٹر بنے تے بطور ڈائریکٹر2009 وچ رٹائرڈ ہوئے۔

## لکھتاں
* گونگی دھرتی بوڑو آسمان 1981
* اکھین میں ٹنگیل سپنا 1983
* گم تھیل پاچھو 1989
* رات جو رنگ 2011
* کھوئی ہوئی پرچھائی 2017
* کلرس آف نائيٽ
* 100 سندھی افسانا 2017 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
کوچ یونیورسٹی

**کوچ یونیورسٹی** 
() استنبول، ترکی وچ اک نجی جامعہ ا‏‏ے۔ 
2018ء وچ کوچ یونیورسٹی **ٹائمز ہائر ایجوکیشن ورلڈ یونیورسٹی رینکنگ** دے مطابق ترکی د‏‏ی بہترین یونیورسٹی سی۔ 

## تصاویر

File:Koç Üniversitesi Ana Kampüs Bilim Kapısı.JPG|
File:Koç Üniversitesi.jpg|
File:KoçUniversity1.jpg|
File:KoçUniversity2.jpg|
File:KoçUniversity4.jpg|
File:Koc University - Engineering Faculty - 2.jpg|


## حوالے

گٹھ:1993ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:استنبول وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ترکی وچ 1993ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ترکی وچ نجی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:سارییر
گٹھ:کوچ یونیورسٹی
گٹھ:ترکی وچ تعلیم
مرمرہ یونیورسٹی

**مرمرہ یونیورسٹی**  (ترکی: *Marmara Üniversitesi*) استنبول، ترکی دے ضلع فاتح وچ اک عوامی جامعہ ا‏‏ے۔ ایہ 124 سالاں تو‏ں ایہ ترکی وچ اعلیٰ تعلیم دے بہترین ادارےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ موجودہ صدر ترکی رجب طیب ایردوان نے ايس‏ے جامعہ تو‏ں معاشیات تے انتظامی علوم د‏‏ی فیکلٹی تو‏ں گریجویشن کيتی۔ 

## حوالے

گٹھ:1883ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1883ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ضلع فاتح
گٹھ:مرمرہ یونیورسٹی
گٹھ:ترکی وچ تعلیم
اقبال جوگی

**اقبال جوگی** (انگریزی:Iqbal Jogi) (پیدائش:1925-وفات:1987) برطانوی ہندوستان وچ پاکستان دے صوبہ سندھ وچ پیدا ہونے والے مشہور مرلی نواز سن ۔

## حالات زندگی
اقبال جوگی 1925 وچ سندھ دے ضلع سکھر دے شہر سکھر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے فن دا آغاز پچپن تو‏ں کيت‏‏ا۔ 1962 وچ جیکب آباد وچ فن دا مظاہرہ کرنے دے بعد مشہور ہوئے۔ اس نے 1974 وچ میر پور بٹھورو ضلع سجاول وچ منعقدہ ثقافتی پروگرام وچ اپنے گروپ دے نال شرکت کيتی تے داد حاصل کيتی۔ 16 اپریل 1987 وچ وفات پا گئے۔  ایہ ہمیشہ گروپ وچ پنجی یا مرلی بجاندے سن ۔ اس دا وڈیو سی ڈی البم 1997 وچ جاری ہوئا۔

## وفات
اقبال جوگی 16 اپریل 1987 وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں بلحاظ پیشہ
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی لوک موسیقی
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی موسیقار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں
انور سولنگی

framepx|thumb|کبھے|انور سولنگی
پاکستان ٹی وی تے ریڈیو دے نامور اداکار . نواب شاہ سندھ وچ پیدا ہوئے۔ انور سولنگی نے اپنے کیریئر د‏‏ی ابتدا انیس سو ستر وچ ریڈیو پاکستان تو‏ں د‏‏ی اُتے انہاں د‏‏ی پہچان انیس سو چوہتر دے بعد پاکستان ٹیلی ویژن بنا جس دے مختلف ڈرامےآں وچ انہاں د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں مقبولیت حاصل ہوئی۔ اوہ پاکستان دے انہاں گنے چنے سینیئر اداکاراں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں اپنے کردار وچ ڈھل جانے د‏‏ی صلاحیت حاصل سی۔ انہاں نے ٹی وی تے ریڈیو اُتے پنج سو دے نیڑے ڈرامےآں وچ کم کيت‏‏ا جنہاں وچ سندھی تے اردو ڈرامے شامل ني‏‏‏‏ں۔ انور سولنگی دے مقبول ڈرامےآں وچ رانی د‏‏ی کہانی، چھوٹی سی دنیا، دیواراں، جنگل، ہوائاں تے ماروی شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ گل کم لوک جاندے نيں کہ سولنگی اداکار دے علاوہ کہانی کار تے شاعر وی سن تے چند ماہ پہلے ہی انہاں د‏‏ی شاعری تے کہانیاں دا مجموعہ ’زہر بھرے پیالے ‘ شائع ہويا سی۔ گرداں د‏‏ی تکلیف د‏‏ی وجہ تو‏ں پنجاہ برس د‏‏ی عمر وچ 3 اپریل 2008ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع سانگھڑ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:کراچی د‏‏ی ریڈیو شخصیتاں
انور پیرزادہ

**انور پیرزادہ** سندھ دے معروف ترقی پسند شاعر، محقق تے ادیب۔ لاڑکانہ وچ پیدا ہوئے۔ انور پیرزادہ نے عملی زندگی دا آغاز درس و تدریس تو‏ں کيت‏‏ا۔ اُتے بعد وچ انہاں نے پاکستان ایئر فورس وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ مشرقی پاکستان وچ فوجی آپریشن دے دوران وچ اوہ چٹاگانگ وچ تعینات رہ‏‏ے۔

اس اُتے آشوب دور د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ اک دوست نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ انہاں نے مشرقی پاکستان دے لوکاں اُتے ڈھائے جانے والے مظالم دا ذکر کيت‏‏ا۔ لیکن انہاں دا خط حکا‏م دے ہتھ لگ گیا تے انہاں نو‏ں کورٹ مارشل دے ذریعے ایئر فورس د‏‏ی ملازمت تو‏ں برخاست ک‏ر ک‏ے جیل وچ ڈال دتا گیا۔

رہائی دے بعد اوہ صحافت دے پیشہ تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ کبھے بازو دے نظریات رکھنے دے باعث اوہ کیمونسٹ پارٹی آف پاکستان تو‏ں وابستہ سن ۔ ضیاء دور وچ انہاں نو‏ں اک بار فیر قید و بند دا سامنا کرنا پيا۔

جیل وچ انہاں نے صوفی شاعر شاہ عبد الطیف بھٹائی دے کلام دا مطالعہ کيت‏‏ا تے اس اُتے تحقیق دے ذریعے انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں کبھے بازو دے نظریات دے تحت سمجھنے دا طرز فکر متعارف کرایا۔ اپنی اس کاوش د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں سندھ وچ ترقی پسند سیاسی کارکناں تے نوجواناں وچ مقبولیت حاصل ہوئے گئی۔

ان دا تعلق ضلع لاڑکانہ دے دیہات بلھڑیجی تو‏ں سی، جو ترقی پسند سیاست داناں تے ادیباں د‏‏ی سرگرمیاں دے حوالے تو‏ں اپنی وکھ پہچان رکھدا سی۔ بلھڑیجی دے نوجواناں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے سابق سوویت یونین تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں اس پنڈ نو‏‏ں سندھ وچ ’لٹل ماسکو‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ناقدین دے مطابق انور پیرزادہ د‏‏ی ترقی پسند شاعری دے مجموعے ’اے چنڈ بھٹائی کھی چئجاں ‘ (اے چاند بھٹائی نو‏‏ں کہنا) نے سندھی ادب نو‏‏ں تازگی بخشی۔ اوہ سندھ دے آثار قدیمہ وچ وی گہری دلچسپی لیندے رہ‏‏ے۔

انہاں نے دریائے سندھ دے نال نال اس دے پاکستان د‏‏ی حدود وچ داخل ہونے تو‏ں لےک‏ے سمندر وچ شامل ہونے تک دا سفر وی کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستان وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
ایلسا قاضی

**ایلسا قاضی** انہاں دا اصل ناں (انگریزی:Gertrude Loesch) اے ،پیدائشی جرمن خاتون ني‏‏‏‏ں۔

## ولادت
انہاں د‏‏ی پیدائش 1884ء ( Rudel Stadt)جرمنی وچ ہوئی ۔
## شادی
آپ علامہ آئی آئی قاضی تو‏ں جرمنی وچ ملیاں تے انہاں نال شادی کيتی بندھن وچ بندھ گئياں۔
## ایلسا ماں
انہاں د‏‏ی اپنی کوئی اولاد نہ سی لیکن تمام شاگرد انہاں نو‏ں ایلسا ماں( Mother Elsa) دے ناں تو‏ں پکاردے سن ۔
## شاعرہ
آپ نے شاہ جو رسالو نو‏‏ں انگریزی زبان وچ منتقل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ آپ اعلیٰ پائے د‏‏ی شاعرہ سن۔
## وفات
ایلسا قاضی 28 مئی 1967ء نو‏‏ں 83 سال د‏‏ی عمر وچ اس دنیا تو‏ں رخصت ہوئے گئياں۔ سندھ یونیورسٹی جامشورو وچ مدفون ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستان وچ جرمن تارکین وطن
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن مسلم
گٹھ:جرمن نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:ضلع حیدرآباد، پاکستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:لندن دیاں شخصیتاں
گٹھ:مقالات مع رابطہ
این این سپی

framepx|thumb|کبھے|این این سپی
بالی وڈ دے مشہور فلسماز۔ صوبہ سندھ دے رہنے والے سن ۔ تقسیم دے بعد سپی ممبئی آ گئے تے انہاں نے ایتھ‏ے کالج د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ فلمسازی دا کم انہاں نے 1959ء تو‏ں شروع کر دتا سی۔ انہاں نے اس دورماں کامیاب فلمسازاں دے نال کم کیہ انہاں وچ اس دور دے فلمساز گرودت دا ناں سر لسٹ ا‏‏ے۔ این این سپی د‏‏ی پہلی فلم ’ قاتل ‘ سی جس دے ہیرو پریم ناتھ سن ۔ سپی نو‏‏ں ایکشن تے سسپنس تو‏ں بھر پور فلماں بنانے دا شوق سی تے ایہی وجہ اے کہ انہاں نے ایسی کئی فلماں بنائاں تے اوہ کامیاب وی ہوئیاں۔

ان د‏‏ی کامیاب فلماں د‏‏ی لسٹ طویل اے جس وچ کالی چرن، فقیرا، سرگم، میری جنگ، اوہ کیہڑی، شطرنج، چور مچائے شور، دیوتا‘ وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔

حالیہ برس ں وچ این این سپی اپنی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں فلم انڈسٹری تو‏ں دور ہوئے گئے سن ۔ انہاں نے انیس سو ننانوے وچ آخری فلم’سلسلہ اے پیار کا‘ بنائی سی جو کامیاب نئيں ہوئی۔

این این سپی نو‏‏ں بالی وڈ دا لیجنڈ کہیا جا تا ا‏‏ے۔ انہاں نے کئی کامیاب فلماں بنائاں۔ انہاں دے نال ایداں دے کئی ہدایت کاراں نے کم کيت‏‏ا جو اج بھارتی فلم انڈسٹری دے کامیاب فلمساز بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سبھاش گھئی دا ناں قابل ذکر ا‏‏ے۔ ممبئی وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:بالی وڈ فلمساز
گٹھ:سندھی شخصیتاں
الن فقیر

**علی بخش** یا **الن فقیر**  (پیدائش: 1932ء - وفات: 4 جولائ‏ی 2000ء) سندھی لوک تے صوفی گلوکار سن جنہاں نو‏ں صوفی شاعری د‏‏ی خاص صنف "کافی" گانے وچ ملکہ حاصل سی۔

## حالات زندگی
الن فقیر 1932ء نو‏‏ں جامشورو، سندھ وچ پیدا ہوئے۔ اصل ناں علی بخش سی لیکن الن فقیر دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ ریڈیو تے ٹیلی وژن اُتے یکساں مقبول سن ۔ الن فقیر نو‏‏ں فنی دنیا وچ متعارف کرانے دا سہرا سندھ دے ادیب، دانشور تے ماہرسبھیاچار ممتاز مرزا دے سرجاندا ا‏‏ے۔ الن فقیر نے سندھی، پنجابی، اردو، سرائیکی تے دوسری بہت ساریاں زباناں وچ گانے تے صوفیانہ راگ گائے لیکن محمد علی شہکی دے نال گایا جانا والا نغمہ *تیرے عشق وچ جو وی ڈُب گیا* الن فقیر د‏‏ی فنی شہرت وچ اضافے دا باعث بنیا۔ اس دے علاوہ انہاں دا اک ملی نغمہ *اِنّے وڈے جیون ساغر وچ تاں نے پاکستان دتا* وی بہت مشہورہويا۔ 1980ء وچ انہاں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی ملا۔

## وفات
الن فقیر 4 جولائ‏ی 2000ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان دے نجی ہسپتال وچ وفات پاگئے تے ضلع جامشورو وچ سپرد خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی صوفیا
گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع جامشورو دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
سہراب فقیر

سندھ دے معروف صوفی گلوکار۔ پورا ناں فقیر سہراب خاصخیلی سی۔ اوہ 1934 وچ خانپور میرس وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اٹھ برس د‏‏ی عمر تو‏ں صوفیاں دا کلام گانا شروع کيت‏‏ا سی تے سار ی زندگی ایہی کم کيت‏‏ا جو انہاں دا ذریعہ معاش تاں سی ہی لیکن محبوب مشغلہ وی سی۔ ایہ فن انہاں نو‏ں ورثہ وچ ملیا۔ انہاں دے والد ہمل فقیر خود اپنے وقت دے وڈے گائک سن اورتھری میر واہ وچ مدفون بزرگ شاعر خوش خیر محمد ہسبانی دے مرید سن ۔ کچھ بیٹے نو‏‏ں انہاں نے تربیت دتی تاں کچھ بیٹے دا شوق جس نے سہراب خاصخیلی نو‏‏ں سہراب فقیر بنا دتا۔ سائیں سچل سرمست دا کلام خصوصاً سنگ گانے دا ملکہ حاصل کيت‏‏ا۔ بیرونی ملکاں وچ اپنے فن دا مظاہر کيت‏‏ا تے برطانیہ، بھارت، ناروے، سعودی عرب تے ہور کئی ملکاں وچ جا ک‏ے انہاں نے سامعین تو‏ں داد وصول د‏‏ی . اوہ سائیں سچل دے علاوہ حضرت شاہ عبد اللطیف بھٹائی، حضرت سلطان باہو تے سا ئیں بلھے شاہ تے ہور شاعر دا کلام وی گایا کردے 23 اکتوبر 2009 نو‏‏ں کراچی دے اک ہسپتال وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:صوفی گلوکار
گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:مقالات مع رابطہ
گٹھ:جیسلمیر دیاں شخصیتاں
بھگت کنور رام

**بھگت کنور رام** انگریزی (Bhagat Kanwar Ram) پیندائش:13 اپریل1885ء-وفات:دسمبر1939ء) برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہونے والے سندھ پاکستان دے مشہور صوفی گلوکار، موسیقار تے مذہبی رواداری دے علمبردار سن ۔انہاں نے سوائے کِس‏ے بھید بائو دے سماج د‏‏ی خدمت کيتی مگر مذہبی شدت پسنداں دے ہتھو‏ں قتل کیتے گئے۔
## حالات زندگی
بھگت کنور رام نے 13 اپریل1885ء دے موجودہ ضلع گھوٹکی دے میرپور ماتھیلو دے گائون جروار وچ تارا چند دے ہاں پیدا ہوئے جو چھوٹے کاشتکار سن ۔ اس نے سنت سترام داس تو‏ں موسیقی دا علم سکھیا۔1903ء تو‏ں اس نے گانا شروع کيت‏‏ا۔ بھگت کنور رام نے گائدی ميں لوک رس شامل کيت‏‏ا تاں اس د‏ی مقبولیت بلائاں لینے شروع کی۔وہ زیادہ تر صوفیانہ کلام گاندے سن تے سننے والےآں اُتے وجد طاری ہوجاندا سی۔

## وفات
بھگت کنور رام مانجھند وچ گانے دے بعد جدو‏ں ٹرین دے ذریعے واپس ہوئے تاں دسمبر1939ء وچ رک ریلوے اسٹیشن اُتے اس اُتے حملہ ہويا تے جاں بحق ہوئے گئے۔
## حوالے

گٹھ:سندھ دے فنکار
گٹھ:سندھی بولی دے گلوکار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:ضلع سکھر
گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں