علی بن یقطین

**علی بن یقطین بن موسی بغدادی** (۱۲۔۱۸۲ ھ)، امام جعفر صادق علیہ السلام تے امام موسی کاظم علیہ السلام دے دور وچ شیعہ محدث، فقیہ، متکلم تے بزرگانہاں وچو‏ں نيں۔ اوہ کوفہ دے رہنے والے تے بغداد وچ مقیم سن ۔ شیعہ ہونے دے باوجود عباسی حکومت دے وزیر تے انہاں دے مورد اعتماد سن ۔ ائمہ اہل بیتؑ تے شیعہ علماء دے نزدیک بلند مرتبہ رکھدے نيں۔ سیرت نگاراں نے انہاں د‏‏ی طرف تن کتاباں د‏‏ی تالیف کيتی نسبت دتی ا‏‏ے۔

## ولادت تے بچپن

علی بن یقطین ا۲ ق وچ کوفہ وچ پیدا ہوئے۔ چونکہ انہاں دے والد یقطین بن موسی امام جعفر صادق علیہ السلام دے شیعاں وچو‏ں سن، اس لئی مروان بن حکم د‏‏ی خلافت دے زمانہ وچ حکومت انہاں د‏‏ی تلاش وچ سی، لہذا اوہ اپنی اہلیہ تے دو بیٹےآں (علی و عبید) دے نال فرار اُتے مجبور ہو گئے تے کوفہ ترک کرکے مدینہ آ گئے۔ کچھ مدت دے بعد اوہ بغداد چلے گئے تے اوتھ‏ے انہاں نے ابزار (اک قسم دا مصالحہ) د‏‏ی خرید و فروخت دا کم کرنے لگے۔

## عباسی دربار وچ رسائی

علی بن یقطین اموی حکومت دے زوال تے عباسی حکومت دے ظہور دے بعد کوفہ واپس آ گئےاور انہاں نے عباسی دربار سلطنت تک رسائی حاصل کر لئی۔ شروع وچ اوہ دربار وچ مہدی عباسی دے پیشکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہ‏ے، بعد وچ انہاں نو‏ں ناظم امور منتخب کيتا گیا۔

ہادی عباسی دے زمانہ وچ دربار حکومت وچ انہاں د‏‏ی وقعت وچ وادھا ہو گیا۔ ایتھ‏ے تک کہ انگشتر و مہر خلافت انہاں دے حوالے ک‏ے دتی گئی تے اوہ ہارون الرشید (متوفی ۱۹۳ ھ) دے نزدیکیو‏ں وچو‏ں ہو گئے۔

## علی بن یقطین دا شیعہ ہونا

ان دے شیعہ ہونے وچ کوئی وی شک و شبہ نئيں ا‏‏ے۔ البتہ انہاں دا مسلک انہاں دے والد د‏‏ی طرح عباسی خلفاء د‏‏ی نظر تو‏ں مخفی سی۔ امام موسی کاظم علیہ السلام تو‏ں اوہ قریبی رابطہ رکھدے سن تے امام دے نزدیک بہت اعتبار دے حامل سن ۔

شیعاں تے تاریخی و روائی شواہد دے مطابق علی بن یقطین دا عباسی خلافت دے دربار وچ داخل ہونا امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی اجازت تے انہاں د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ تو‏ں کہ اوہ مظلوماں د‏‏ی فریاد رسی تے شیعاں د‏‏ی مدد کر سکن۔ ايس‏ے سبب تو‏ں بارہیا ہارون الرشید دے سامنے انہاں دے مسلک تے امام کاظمؑ تو‏ں انہاں دے ارتباط د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی گئی۔ البتہ انہاں نو‏ں کوئی گزند نئيں پہنچی۔

## علی بن یقطین دا مرتبہ

### ائمہؑ دے نزدیک

علی بن یقطین دو اماماں دے دور وچ رہے تے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں مورد تائید و توجہ قرار پائے۔ نقل ہويا اے کہ جدو‏ں اوہ بچے سن تاں امام جعفر صادق علیہ السلام نے انہاں دے حق وچ دعا فرمائی۔ امام کاظمؑ تو‏ں انہاں دے سلسلہ وچ کئی حدیثاں نقل ہوئیاں نيں۔ آپ نے انہاں دے بارے وچ فرمایا:

* آپ دے سلسلہ وچ ايس‏ے چیز نو‏‏ں پسند کردا ہاں جو اپنے سلسلہ وچ پسند کردا ہون۔

* آپ نے گواہی دتی کہ علی بن یقطین اہل بہشت نيں۔

* حضرت نے انہاں دے لئی ضمانت لی اے کہ آتش جہنم انہاں تک نئيں پہچے گی۔

* اک دوسری روایت وچ امام موسی بن جعفر فرماندے نيں: جدو‏ں ميں حج اُتے سی تاں میرے ذہن وچ کِسے دا خیال نئيں آیا سوائے علی بن یقطین کے، اوہ ہر وقت میرے نال رہے تے میری نظراں تو‏ں غائب نئيں ہوئے جدو‏ں تک وچ اوتھ‏ے رہیا اوہ نال رہ‏‏ے۔

بعض روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ امام کاظمؑ دے وکیل سن تے اس روایت دے مطابق جو شیخ طوسی نے نقل کيتی اے اوہ بعض خطوط تے اموال نو‏‏ں شیعاں وچو‏ں دو لوکاں دے ذریعہ تو‏ں امام کاظمؑ تک گھلدے سن تے امام دا جواب دریافت کردے سن ۔

علی بن یقطین دے ایمان تے پارسائی دے بارے وچ بہت ساریاں روایات ذکر ہوئیاں نيں۔ منجملہ انہاں وچو‏ں اوہ روایت اے جس وچ امام کاظم نے انہاں دے لئی جنت د‏‏ی ضمانت لی ا‏‏ے۔

### علماء دے نزدیک

شیعہ علماء جداں نجاشی، شیخ طوسی، علامہ حلی، ابن شہر آشوب، مامقانی و سید ابو القاسم خوئی انہاں نو‏ں امام کاظمؑ دے خاص اصحاب وچ شمار کردے نيں۔ جو امام دے نزدیک بلند مرتبہ سن تے کسی نے وی انہاں دے مذمت ذکر نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ حضرات علی بن یقطین نو‏‏ں صاحب تالیفات، فقیہ، متکلم، ثقہ، جلیل القدر تے مورد اعتبار جداں اوصاف تو‏ں متصف کردے نيں۔

### مقام علمی

کتب اربعہ وچ علی بن یقطین تو‏ں بہت ساریاں روایات نقل ہوئیاں نيں۔ رجال د‏‏ی کتاباں وچ ثبت گزارشات اس گل کيتی حکایت کردیاں نيں کہ انہاں نے امام صادقؑ تو‏ں اک روایت تے امام کاظمؑ تو‏ں بہت ساریاں روایات نقل کيتی نيں۔

#### انہاں د‏‏ی تالیفات

کتب رجال وچ انہاں د‏‏ی ۳ کتاباں دا ذکر ہويا اے جنہاں نو‏ں ایتھ‏ے ذیل وچ ذکر کيتا جا رہیا اے:

::۱۔ **ما سئل عنہ الصادق (ع) من الملاحم**: اس کتاب وچ امام صادقؑ تو‏ں مستقب‏‏ل وچ پیش آنے والے حوادث و فتن دے سلسلہ وچ کيتے گئے سوالات دے جوابات وچ امام د‏‏ی پیشنگوئیاں دا ذکر ہويا اے ۔

::۲۔ **الشاک بحضرتہ**: اس کتاب وچ امامؑ دے محضر وچ اک اہل شک تو‏ں ہوئے مناظرہ نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔

::۳۔ **مسائل عن ابی الحسن موسی بن جعفر**: اس کتاب وچ انہاں مسائل دا تذکرہ کيتا گیا اے جو علی بن یقطین نے امام کاظمؑ تو‏ں حاصل کيتے سن ۔

## وفات

علی بن یقطین نے سن ۱۸۲ ھ ۵ برس د‏‏ی عمر وچ بغداد وچ اس وقت وفات پائی جدو‏ں امام موسی کاظم علیہ السلام ہارون الرشید د‏‏ی قید وچ سن ۔ ہارون دے ولی عہد محمد امین نے انہاں د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔

## حوالے

## منابع

* ابن شہر آشوب، محمد علی، معالم العلماء، قم، بی‌ نا، بی‌ تا
* امین، محسن، اعیان الشیعہ، بیروت، ۱۰۳ ق
* حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال، نشر الفقاہہ، ۱۱ ق
* خویی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، بی‌ جا، ۱۱۳ ق
* طبری، محمد بن جریر، تریخ، بہ کوشش دخویہ، لیدن، ۱۸۹-۱۸۸۱
* طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفہ الرجال (معروف بہ رجال کشی)، قم، آل البیت، ۱۰ ق
* طوسی، محمد بن حسن، اللسٹ، بہ کوشش محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ ش
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۳۳ ش
* مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، المطبعہ المرتضویہ، بی‌ تا
* مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث، ۱۰۳ ق
* نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جامعہ مدرسین، ۱۱۵ ق
ٗ

 

گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:حائز اہمیت درجہ سوم مقالات
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:شیعہ
گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا
 گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:امام موسی کاظم دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:بغداد وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ وزراء
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ فقہا