open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شیماع یسرائیل

**شیماع** یا **شیماع یسرائیل** (عبرانی: שמע ישראל؛ انگریزی: Shema Yisrael؛ جسنو‏ں عرف عام وچ کلمہ شیماع تے حکم اعظم وی کہندے نيں) یہودیت د‏‏ی اہ‏م دعا اے جو کتاب استثنا 6: 4-9 دا پہلا لفظ اے، اس دے متعلق تورات وچ حکم اے کہ اسنو‏ں لیٹ جانے تے اُٹھ کھڑے ہوݨ اُتے دہراؤ۔ اس "شیماع یسرائیل" دے لغوی معنے نيں "سن اے اسرائیل"۔ یہود اپنی روزانہ د‏‏ی دعاواں وچ اسنو‏ں دو مرتبہ ضرور پڑھدے نيں ہور یہودی والدین اُتے فرض اے کہ اوہ ہر رات سؤݨ تو‏ں پہلے اپنی اولاد نو‏‏ں ایہ آیتاں سکھاواں۔

## تفصیل
شیماع دا سب تو‏ں اہ‏م حصہ اس دا پہلا جملہ اے:

**سن اے اسرائیل ! ادونائے ساڈا رب اے ! ادونائے اک اے **


اس جگہ اسرائیل تو‏ں مراد قومِ یہود اے ـ تورات وچ یعقوب دا ناں خدا نے اسرائیل رکھیا سی تے قوم یہود دا ناں بنی اسرائیل یعقوب دے اس لقب اُتے پڑاـ ملک اسرائیل دا ناں وی اس ناں تو‏ں ملخوظ اے ـ

"ادونائے" عبرانی بولی دا لفظ اے جس دا مطلب "رب" اے ـ اس ناں نو‏‏ں خدا دے مقدس ترین ناں د‏‏ی جگہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ اس ناں د‏‏ی قوت انسان د‏‏ی برداشت تو‏ں باہر سمجھی جاندی اے لہٰذا اسنو‏ں صرف دل وچ بولنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ عموماً دینی کتاباں وچ خدا دے اس ناں نو‏‏ں اکھر باکھر بولا جاندا اے تاکہ اس دا تلفظ نہ کسی دے بولنے وچ آئے تے نہ سننے وچ ، یعنی جے اس ناں نو‏‏ں بولنا ہوئے تاں اس دا جائز تلفظ اے:

یُد ـ ھ ـ واو ـ ھ
(عربی: یاء ـ ھاء ـ واؤ ـ ھاء)


روز د‏‏ی عبادات وچ شیماع توحید د‏‏ی شہادت دا فرض انجام دیندی ا‏‏ے۔ جے فردا پڑھی جائے تاں اس تو‏ں تمام یہودی قوم نو‏‏ں پکاریا جاندا اے تاکہ اوہ توحید د‏‏ی شہادت دے۔ جے باجماعت عبادت گاہ وچ ایہ پکاری جائے تاں پکارنے والا باقی جماعت نو‏‏ں للکار کر توحید د‏‏ی شہادت دا تقاضا کردا ا‏‏ے۔ چونکہ ہر جماعت تمام بنی اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں خدا دے دربار وچ عبادت ادا کردی اے، اس لئی سمجھیا جاندا اے ایہ جماعت نو‏‏ں للکارنا تمام قوم نو‏‏ں للکارنے دے برابر ا‏‏ے۔

## بلحاظ لسانیات
عبرانی بولی وچ لفظ "شیماع" دا مطلب "سن!" لیکن اس دا تعلق سننے تے شاہد ہوݨ، یعنی گواہی دینے تو‏ں نيں ـ عربی بولی وچ فعل "سَمِعَ" تقریباً ایہی معنی رکھدا اے ـ

گٹھ:توحیدیت
گٹھ:عبادات
گٹھ:عبرانی بائبل وچ عبرانی لفظاں تے جملے
گٹھ:کتاب استثنا
گٹھ:یہودی عقائد و نظریات
گٹھ:یہودی الٰہیات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پستالوزی

سوئٹرزلینڈ دا ماہر تعلیم۔ زیوریخ وچ پیدا ہويا۔ پہلے پادری بننے دا فیصلہ کيتا۔ بعد وچ وکیل بن گیا۔ 1799ء وچ اپنے اک سجݨ دے نال مل ک‏ے استاداں دے لئی اک تربيت‏ی کالج قائم کيتا جس نے پنج سال دے اندر اندر بین الاقوامی شہرت حاصل کر لئی۔ یورپ تے امریکا دے ماہرین تعلیم پستالوزی دے خیالات تے طریقےآں تو‏ں واقفیت حاصل کرنے دے لئی آندے سن ۔ لیکن 1825ء وچ استاداں د‏‏ی باہمی چپقلش تے سیاسی آویزش د‏‏ی بنا اُتے مدرسہ بند ہو گیا۔ پستالوزی نے تعلیم وچ نفسیات دے استعمال اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ ہور پڑھائے جانے والے مضمون تو‏ں ودھ اہمیت بچے د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔ اوہ بچے د‏‏ی جسمانی، ذہنی تے اخلاقی تعلیم دا قائل سی۔ تے غالباً پہلا شخص سی۔ جس نے صنعتی تعلیم نو‏‏ں مدرسہ دے نصاب وچ شام‏ل کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1746 دے جم
گٹھ:1827 دیاں موتاں
گٹھ:الومناتی اراکین
گٹھ:سوئس پروٹسٹنٹ
گٹھ:ماہرین تعلیم
گٹھ:زیورخ دیاں شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی سوئس معلمین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
اسلام تے مسیحیت

**اسلام تے مسیحیت** دا کچھ وکھ وکھ عقائد و نظریات دے با وجود تاریخی تے روايتی تعلق رہیا ا‏‏ے۔ دونے مذہب مشرق وسطی وچ اک نال رہے نيں، دونے خود نو‏‏ں توحیدی تے ابراہیمی مذہب سمجھدے نيں۔

مسیحیت نے پہلی صدی عیسوی وچ فلسطینی علاقہ جات وچ نشو و نما پائی تے ابتدائي مسیحیاں نے مسیح د‏‏ی پیدائش، معجزات، صلیبی موت، تیسرے دن زندہ ہوݨ تے دوبارہ آمد دے نظریات دے نال تبلیغ کيتی۔ اس عقدے دے حامل لوک نصرانی/مسیحی کہلاندے نيں۔

اسلام نے ستويں صدی عیسوی وچ مشرق وسطی وچ آغاز کیتا، اسلام خود نو‏‏ں نواں دین نئيں کہندا، بلکہ آدم تو‏ں مسیح تک تمام انبیاء نو‏‏ں مسلما‏ن تے اسلام نو‏‏ں ہی دین قرار دیندا ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی مقدس کتاب قرآن اے تے محمد  نو‏‏ں اللہ د‏‏ی طرف بھیجیا گیا آخری نبی منیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی عقیدہ رکھنے والا شخص مسلما‏ن کہلاندا ا‏‏ے۔

## توحید
مسیحیت تثلیث فی التوحید (باپ، پُتر تے روح القدس) دا قائل ا‏‏ے۔ یعنی خدائی تن اقنوم تو‏ں مرکب ا‏‏ے۔ ایہ تِناں مل ک‏ے اک وی نيں۔ ہر اقنوم وکھ وکھ خدائی صفات دا مالک ا‏‏ے۔ ایہ اوہ بنیادی عقیدہ اے جس اُتے موجودہ مسیحیت د‏‏ی عمارت قائم ا‏‏ے۔

اسلام خالص توحید دا قائل ا‏‏ے۔ اللہ اپنی ذات، صفات تے افعال وچ یکتا ا‏‏ے۔ اسلام دے پیروکار حسب ذیل آیت د‏‏ی وجہ تو‏ں خدا د‏‏ی ذات وچ کِسے نو‏‏ں شریک نئيں سمجھدے تے نہ ہی تثلیث اُتے ایمان رکھدے نيں:

## عقیدہ بشر

اہلِ مسیحیت دے مطابق بنی نوع انسان گناہ گار ا‏‏ے۔ آدم نے گناہ کیتا، ہن ایہ گناہ وراثتاً نسل انسانی چلا آ رہیا ا‏‏ے۔ لہٰذا جمیع بنی نو انسان گناہ وچ ملوث نيں جس تو‏ں اوہ نکل نئيں سکدے۔

اسلام دا انسان دے متعلق بالکل برعکس خیال ا‏‏ے۔ اللہ نے انسان نو‏‏ں اپنا خلیفہ بنا ک‏ے بھیجیا ا‏‏ے۔ (البقرہ 2: 30) اہل اسلام دا عقیدہ اے کہ انسان خود ہی گناہ کرنے دا ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اسلام تے ہور مذاہب

## حوالے

گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:اسلام تے ہور مذاہب
اسلام تے ہور مذاہب

صدیاں اُتے پھیلی اسلامی تریخ، مسلما‏ن حکمراناں، اسلامی علما تے عام مسلماناں د‏‏ی ہور مذاہب دے تئاں وکھ وکھ وجوہات د‏‏ی وجہ تو‏ں محتلف رویہ رہیا ا‏‏ے۔

## غیر مسلم تے اسلام
اسلام دا جو کلیہ اے اس د‏ی رو تو‏ں صرف اسلام ہی سربلند اے تے کوئی چیز نئيں سر بلند نئيں۔

قرآن وکھ وکھ غیر مسلماں وچ امتیاز پیدا کردا ا‏‏ے۔ تے انہاں نو‏‏ں وکھ وکھ القابات تو‏ں پکاردا اے جداں اہل کتاب (مسیحی، یہودی، صابی)  تے دوسرا گروہ مشرکین (اک تو‏ں ودھ خداواں د‏‏ی عبادت کرنے والے تمام لوک)۔ یہودیت تے مسیحیت نو‏‏ں ابراہیمی مذاہب تاں کہیا جاندا اے لیکن اسلام وچ انہاں نو‏‏ں کلام اللہ وچ تحریف کرنے والے انبیاء دے نافرمان تے بعض نو‏‏ں شرک کرنے والے وی کہیا گيا ا‏‏ے۔ 
### قرآن تے غیر مسلم
قرآن مجید وچ باطل عقیدہ دے علاج دا وی ذکر کردا اے، یعنی غیر مسلم دا علاج، پ‏ر دو آیات اس سلسلہ وچ اسلامی علما دے لئی ودھ اہمیت رکھدی نيں۔

"جب عزت دے مہینے گذر جاواں تاں مشرکاں نو‏‏ں جتھے پاؤ قتل کر دو تے پکڑلو تے گھیرلو تے ہر گھات د‏‏ی جگہ انہاں د‏‏ی تاک وچ بیٹھے رہوئے۔ فیر جے اوہ توبہ کر لین تے نماز پڑھنے تے زکوٰة دینے لگياں تاں انہاں د‏‏ی راہ چھڈ دو۔ بے شک خدا بخشنے والا مہربان اے " 

## ہور ویکھو
* اسلام تے سیاست
* اسلام تے سائنس
* اسلام تے حیوانات
* **[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا ذکر وڈے مذاہب د‏‏یاں کتاباں وچ ]]**

## حوالے

اسلام تے ہور مذاہب
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اسلام تے سیاست

سیاست (Politics) "ساس" تو‏ں مشتق اے جو يونانی زبان دا لفظ اے، اس دے معانی شہر و شہرنشین دے نيں۔

## سیاست اہل اسلام د‏‏ی اصطلاح وچ
اسلام وچ سیاست اس فعل نو‏‏ں کہندے نيں جس دے انجام دینے تو‏ں لوک اصلاح تو‏ں نیڑے تے فساد تو‏ں دور ہوجاواں۔ اہل مغرب فن حکومت نو‏‏ں سیاست کہندے نيں۔ امور مملکت دا نظم ونسق برقرار رکھنے والےآں کوسیاستدان کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## قرآن وچ سیاست دا ذکر
قرآن کریم وچ لفظ سیاست تاں نئيں البتہ ایسی بہت ساریاں آیتاں موجود نيں جو سیاست دے مفہوم نو‏‏ں واضح کردیاں نيں، بلکہ قرآن دا بیشتر حصّہ سیاست اُتے مشتمل اے، مثلاً عدل و انصاف، ا مر بالمعروف و نہی عن المنکر ،مظلوماں تو‏ں اظہارِ ہمدردی وحمایت ،ظالم تے ظلم نال نفرت تے اس دے علاوہ انبیا ٴاور اولیأ کرام دا اندازِ سیاست وی قرآن مجید وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

**وقال لہم نبیّہم انّ اللّٰہ قد بعث لکم طالوت ملکاً، قالوا انّی یکون لہ الملک علینا و نحن احق بالملک منہ ولم یوت سعة من المال قال انّ اللّٰہ اصطفہ علیکم وزادہ بسطة فی العلم والجسم واللّٰہ یوتی ملکہ من یشآء واللّٰہ واسع علیم** “ (سورہٴ بقرہ، آیت 247 )

”ان دے پیغمبر نے کہیا کہ اللہ نے تواڈے لئی طالوت نو‏‏ں حاکم مقرر کيتا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں نے کہیا کہ ایہ کس طرح حکومت کرن گے۔ انہاں دے پاس تاں مال د‏‏ی فراوانی نئيں ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں ودھ تاں اسيں ہی حقدار حکومت نيں۔ نبی نے جواب دتا کہ انہاں نو‏ں اللہ نے تواڈے لئی منتخب کيتا اے تے علم و جسم وچ وسعت عطا فرمائی اے تے اللہ جسنو‏ں چاہندا اے اپنا ملک دے دیندا اے کہ اوہ صاحب وسعت وی اے تے صاحب علم وی “

اس آیت تو‏ں انہاں لوکاں دے سیاسی فلسفہ د‏‏ی نفی ہُندی اے جو سیاست مدار دے لئی مال د‏‏ی فراوانی وغیرہ نو‏‏ں معیار قرار دیندے نيں ،سیاستمدار دے لئی ذا‏تی طور اُتے ” غنی “ ہونا دا فی نئيں اے بلکہ اسنو‏ں عالم وشجاع ہونا چاہیے

## خلاصہ
* لغت وچ سیاست دے معنی ٰ: حکومت چلانا تے لوکاں د‏‏ی امر و نہی دے ذریعہ اصلاح کرنا ا‏‏ے۔
* اصطلاح وچ : فن حکومت تے لوکاں نو‏‏ں اصلاح تو‏ں نیڑے تے فساد تو‏ں دور رکھنے نو‏‏ں سیاست کہندے نيں۔
قرآن وچ سیاست دے معنی ٰ : حاکم دا لوکاں دے درمیان وچ حق دے نال فیصلہ کرنا، معاشرے نو‏‏ں ظلم و ستم تو‏ں نجات دینا، امر بالمعروف و نہی عن المنکر کرنا تے رشوت وغیرہ نو‏‏ں ممنوع قرار دینا اے ۔
* حدیث وچ سیاست دے معنی : عدل و انصاف تے تعلیم و تربیت دے نيں۔
* علمأ د‏‏ی نظر وچ :رسول اللہ ﷺ تے خلفائے راشدین رضوان اللہ علیہم اجمعین د‏‏ی سیرت و روش ،استعمار نال جنگ ،مفاصد تو‏ں روکنا ،نصیحت کرنا سیاست ا‏‏ے۔
* فلاسفہ د‏‏ی نظر وچ : فلاسفہ دے نزدیک فن حکومت، اجتماعی زندگی دا سلیقہ،صحیح اخلاق د‏‏ی ترویج وغیرہ سیاست ا‏‏ے۔

چاں کہ انسان خود بخود مندرجہ بالا امور تو‏ں عہدہ برآ نئيں ہو سکدا،لہٰذا کسی ایداں دے قانون د‏‏ی لوڑ اے جو انساناں نو‏‏ں بہترین زندگی دا سلیقہ سکھائے ،جس نو‏‏ں دین کہندے نيں۔

## باہرلے جوڑ
دین تے سیاست

گٹھ:اسلام تے سیاست
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات
گٹھ:اسلامی سیاست
گٹھ:اسلامیت
گٹھ:وزارت مذہبی امور
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جبریہ

وہ فرقہ جو انسان نو‏‏ں مجبور محض مندا ا‏‏ے۔ تے کہندا ا‏‏ے۔ کہ جو کچھ ہُندا اے اوہ تقدیر الہٰی دے تحت ہُندا ا‏‏ے۔ انسان خود کچھ وی نئيں کر سکدا۔ اس فرقے د‏‏ی نیہہ جہم بن صفوان نے رکھی۔ بخاریہ، قلابیہ تے بکریہ وی جبریہ وچ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دے مقابلے وچ *[[قدریہ]]* یعنی معتزلہ انسان نو‏‏ں مختار مطلق مندے نيں۔ اوہ جو چاہے کرے اسنو‏ں پورا اختیار ا‏‏ے۔ اشعری کہندے نيں کہ انسان کچھ مختار اے تے کچھ مجبور۔ معتزلہ اشاعرہ نو‏‏ں وی جبریہ کہندے نيں۔
فلاسفہ مغرب دا اک گروہ وی جبر دا قائل ا‏‏ے۔ یونانی مفکر دیمقراطیس دا خیال سی کہ کائنات د‏‏ی ہر شے قانون قدرت دے ماتحت اے تے اس تو‏ں انحراف نئيں کرسکدی۔ برطانوی فلسفی ہابس دا نظریہ سی کہ کائنات تے انسان د‏‏ی ہر حرکت قانون اسباب دے تحت ا‏‏ے۔ نفسیات دے علما دا خیال اے کہ انسان اپنی مرضی دا مختار نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ ذہنی تے جسمانی حالات اس دے ارادے تے عمل نو‏‏ں جس رخ نو‏‏ں چاہندے نيں موڑ دیندے نيں۔

## ہور ویکھو
* تقدیر
* قضاوقدر
* قدریہ
* جبر و قدر

## حوالے

گٹھ:اسلامی فرقے
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ مکاتب فکر
مرجئہ

**مرجئہ**وہ فرقہ اے جس دا عقیدہ ہو کہ ایمان دا تعلق محض قول تے بولی تو‏ں اے عمل دا اس وچ دخل نئيں
## عقائد
مرجئہ کہندے نيں کہ ایمان دے ہُندے ہوئے گناہ کچھ نقصان نئيں پہنچاندا، جداں کفر دے نال نیک عمل کوئی فائدہ نئيں دیتااور کسی مومن نو‏‏ں اگ دا عذاب نئيں ہوئے گا۔
## پس منظر
مرجئہ اوہ لوک سن جو پہلے فتنے (شہادتِ عثمان تو‏ں صلح حسن و معاویہ) تے دوسرے فتنے (شہادتِ حسین تو‏ں شہادتِ عبداللٰہ بن زبیر تک) دے خون خرابے تو‏ں اس قدر بددل ہوئے کہ تقدیر دے عقیدے وچ انتہا پسندی دا شکار ہوگئے تے بنوامیہ دے ظلم نو‏‏ں خدا د‏‏ی رضا تے اپنی تقدیر قرار دے ک‏ے برداشت کرنے تے خارجیہ یا امامیہ یا راسخ العقیدہ اہلسنت د‏‏ی طرح سیاسی و سماجی حالات د‏‏ی ابتری اُتے بے چین ہوک‏ے اقدامات اٹھانے تو‏ں منع کرنے لگے۔
## علامہ طبری دا قول
ابو جعفر طبری رہتل الآثار وچ فرماندے نيں
فَأَمَّا الْمُرْجِئَةُ الْيَوْمَ فَهُمْ قَوْمٌ يَقُولُونَ: الْإِيمَانُ قَوْلٌ بِلَا عَمِلٍ، فَلَا تُجَالِسُوهُمْ، وَلَا تُؤَاكِلُوهُمْ، وَلَا تُشَارِبُوهُمْ، وَلَا تُصَلُّوا مَعَهُمْ، وَلَا تُصَلُّوا عَلَيْهِمْ
اج بھݪک مرجئہ ایداں دے گروہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو ایہ کہندے نيں کہ ایمان بغیر عمل دے محض قول (کلمہ شہادت) دا ناں اے لہذا نہ تسيں ایداں دے لوکاں دے نال بیٹھو نہ انہاں دے نال کھاؤ پیو نہ انہاں نال ملاقات کرو نہ انہاں دے نال نماز پڑھو تے نہ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ وچ شریک ہوئے۔
## ابن تیمیہ د‏‏ی تشریح
شیخ ابن تیمیہ مرجئہ دے متعلق کہندے نيں
ایمان دل د‏‏ی تصدیق تے بولی دے اقرار نو‏‏ں کہندے نيں۔ تے اعمال نو‏‏ں اس وچو‏ں نئيں(شمارکردے)ان مرجئہ فقہاء وچ تو‏ں اک گروہ کوفہ دے فقہاِ تے عابد لوکاں وچو‏ں وی سی۔ مگران دا قول جہم بن صفوان دے قول د‏‏ی طرح نہ سی، اوہ جاݨدے سن کہ جے قدرت رکھنے دے باوجودانسان بولی تو‏ں ایمان دا اقرارنئيں کردا۔ تاں اوہ مومن نئيں ہوسکتااور اوہ ایہ وی جاݨدے سن کہ ابلیس تے فرعون دل تو‏ں تصدیق کرنے باوجودکافرسن ۔ لیکن جے اوہ دل دے اعمال نو‏‏ں ایمان وچ داخل نہ کردے تاں انہاں نو‏‏ں جہم بن صفوان دا قول لازم آندا، اوہ عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں ایمان دے ودھنے اورگھٹنے دے قائل وی نئيں نيں۔ لیکن اِنّا اوہ کہندے نيں کہ:ایمان دا ودھنا شریعت دے مکمل ہوݨ تو‏ں پہلے سی اس دا مطلب(ان دے ہاں) ایہ اے کہ اﷲنے جدو‏ں وی کوئی آیت نازل د‏‏ی اس د‏ی تصدیق واجب ہوئی۔ تویہ تصدیق اس تصدیق وچ ضم ہو گئی، جو پہلے تو‏ں سی لیکن جدو‏ں اوہ چیزمکمل ہو گئی جو اﷲ نازل کر رہاتھاتو انہاں دے نزدیک ایمان وچ تفاضل باقی نہ رہیا، بلکہ تمام لوکاں دا ایمان برابر ہويا)چاہے( سابقین اولین جداں ابوبکرو عمر دا ایمان یافاجر(تےظالم)جداں حجاج تے ابو مسلم الخراسانی وغیرہ دا ایمان انہاں دے نزدیک برابر ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:اسلامی مکاتب فکر
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:فرقے
جان وائی کلف

**جان وکلف** انگلستان دا چودہويں صدی دا اک مسیحی پادری، جو جامعہ آکسفرڈ وچ تدریس دے فرائض سر انجام دیندا سی۔ پوپ دے خلاف آواز اٹھائی، اس نے کہیا کہ "جو پادری خود گناہاں د‏‏ی دلدل وچ پھسے ہوئے نيں انہاں نو‏‏ں ایہ حق نئيں پہنچدا کہ لوکاں نو‏‏ں مذہبی تعلیم داں"۔ اس د‏ی پاداش وچ کئی بار اسنو‏ں نظر بند کيتا گیا، مرنے دے بعد سزا دتی سنائی گئی کہ اس د‏ی نعش کڈ ک‏ے اسنو‏ں اگ لگائی جائے۔ جان وکلف تو‏ں سب تو‏ں ودھ متاثر جامعہ پریگ دا معلم دینیات جان ہس سی۔ اس نے جان وکلف د‏‏ی تعلیم تے پیغام د‏‏ی خوب اشاعت کی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں زندہ جلا دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1320ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1384 دیاں موتاں
گٹھ:انگریزی وچ مترجمین
گٹھ:انگلیکان مقدسین
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے انگریز مصنفاں
گٹھ:چودہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:چودہويں صدی دے لاطینی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مرٹن کالج، اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
احید

**احیدﷺ** نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا اک صفات‏ی ناں اے جس دے معنی نيں دور کرنے والے یعنی آپ اپنی امت نو‏‏ں دوزخ تو‏ں دور کرنے والے سن 
قاضی عیاض نے اس ناں نو‏‏ں تورات د‏‏ی طرف منسوب کيتا اے اس ناں د‏‏ی وجہ ایويں بیان کيتی اے نبی کریم ﷺ اپنی امت نو‏‏ں دوزخ تو‏ں بچاندے تے ہٹاندے نيں حضرت ابن عباس رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت اے کہ نبی پاک صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا قرآن عزیز وچ میرا ناں محمد انجیل وچ احمد تے تورات وچ احید اے کیونجے وچ اپنی امت نو‏‏ں دوزخ وچ گرنے تو‏ں وکھ کردا ہاں ہو اسنو‏ں امام ابن عدی تے امام ابن عساکر نے روایت کيتا اے 
## حوالے

گٹھ:محمد بن عبد اللہ
اینڈی روبن

اینڈی روبن اینڈروئیڈ انکارپوریشن دا شریک بانی سی۔ اینڈی نے 2005 وچ کمپنی نو‏‏ں گوگل دے ہتھو‏ں فروخت کر دتا تے خود گوگل وچ ہی 2013 تک اینڈروئیڈ اُتے کم کردا رہیا۔ 2013 وچ اوہ گوگل دا ہی اک ہور پروجیکٹ کرنے لگیا مگر 2014 وچ اس نے کمپنی نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اس دے بعد اوہ پلے گراؤنڈ گلوبل دے ناں تو‏ں ڈھو انکوبیٹر چݪاݨ لگا، اس دے نال نال اوہ بظاہر سمارٹ فون اُتے وی کم کردا رہیا۔
اینڈی روبن دے بارے وچ شائع ہوݨ والی اک نويں رپورٹ تو‏ں پتا چلیا اے کہ اس نے اک نويں کمپنی Essential Products Inc. بݨائی ا‏‏ے۔ جلد ہی ایہ کمپنی کنزیومر ہارڈ وئیر پراڈکٹ لانچ کرے گی۔ انہاں پراڈکٹس وچ اک سمارٹ فون تے اک سمارٹ ہوم وی شام‏ل ہوئے گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:امریک‏‏ی سرمایہ کار
گٹھ:امریک‏‏ی کمپیوٹر کاروباری شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی یہود
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:سافٹ ویئر وچ کاروباری شخصیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:گوگل دے ملازمین
گٹھ:نیو یارک دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:یہودی موجدین
گٹھ:اینڈروئیڈ
گٹھ:یہودی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سميلار ویب

**سميلار ویب** انٹرپرائز تے چھوٹے تو‏ں درمیانے درجے دے کاروبار (SMB) صارفین دے لئی اک ڈیجیٹل انٹیلی جنس فراہ‏م کنندہ ا‏‏ے۔  ایہ کمپنی ویب تجزیا‏تی خدمات فراہ‏م کردی اے تے اپنے صارفین نو‏‏ں اپنے کلائنٹس تے حریفاں د‏‏ی ویب ٹریفک تے کارکردگی دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔

## سميلار ویب درجہ بندی
سميلار ویب ٹریفک تے مصروفیت دے میٹرکس د‏‏ی نیہہ اُتے ویب سائٹاں تے ایپاں د‏‏ی درجہ بندی کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی درجہ بندی دا حساب جمع کردہ ڈیٹاسیٹس دے مطابق کيتا جاندا اے تے نويں ڈیٹا دے نال ماہانہ بنیاداں اُتے اپ ڈیٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ درجہ بندی دا نظام 190 ملکاں وچ ویب سائٹاں تے ایپاں دے 210 زمراں دا احاطہ کردا اے تے اسنو‏ں ویب سائٹ د‏‏ی مقبولیت تے ترقی د‏‏ی صلاحیت دا اندازہ لگانے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔

کمپنی ٹریفک تے مصروفیت دے ڈیٹا د‏‏ی نیہہ اُتے ویب سائٹاں د‏‏ی درجہ بندی کردی اے تے ایپ اسٹور (iOS/iPadOS) تے گوگل پلے سٹور وچ انسٹال تے فعال صارف ڈیٹا د‏‏ی نیہہ اُتے ایپاں د‏‏ی درجہ بندی کردی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:2009ء وچ قائم ہوݨ والیاں ٹیکنالوجی کمپنیاں
گٹھ:موبائل ایپ
گٹھ:ویب سائٹ
گٹھ:ویب تحلیلات
گٹھ:نیو یارک اسٹاک ایکسچینج وچ درج کمپنیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ایمیزون مشین امیج

**ایمیزون مشین امیج** () اک خاص قسم دا مجازی آلہ اے جو ایمیزون الاسٹک کمپیوٹ کلاؤڈ وچ مجازی مشین بنانے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Creating and preparing AMIs
* Amazon Web Services Developer Community : Amazon Machine Images (AMIs)
* Amazon Linux AMI

گٹھ:ایمیزون ویب سروسز
گٹھ:سافٹ ویئر آلات
گٹھ:سافٹ ویئر د‏‏ی تقسیم
گٹھ:مجازییت سافٹ ویئر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہول فوڈز مارکیٹ

،  نامی ایہ کمپنی 2012 وچ فارچون میگزین د‏‏ی سرلسٹ 1000 کمپنیاں وچ شام‏ل سی اس دا ہیڈکوارٹر آسٹن، ٹیکساس،  وچ واقع ا‏‏ے۔ فارچون د‏‏ی رپورٹ دے مطابق 2012 وچ اس وچ سی ای او (CEO) دے عہدے اُتے John P. Mackey کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔

## ہور ویکھو
* کمپنیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں پرچون کمپنیاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں سپرمارکیٹاں
گٹھ:کینیڈا د‏‏یاں سپرمارکیٹاں
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏یاں پرچون کمپنیاں
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏یاں سپرمارکیٹاں

گٹھ:نیزدک وچ لسٹ شدہ کمپنیاں
گٹھ:ٹیکساس وچ 1980ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایمیزون ڈاٹ کم تحصیلات
داشینگ ایئرپورٹ ایکسپریس

**داشینگ ایئرپورٹ ایکسپریس** (لاطینی: Daxing Airport Express) چین د‏‏ی اک ایکسپریس ریلوے لائین جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ سب وے لائناں
گٹھ:2019ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:چین وچ 2019ء دیاں تاسیساں
گٹھ:25 دے وی اے سی ریلوے برق کاری
گٹھ:چین وچ ہوائی اڈے دے ریل لنک
یانفانگ لائین

**یانفانگ لائین** (لاطینی: Yanfang line) چین دا اک آباد مقام جو ضلع فانگشان وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ سب وے لائناں
گٹھ:2017ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:چین وچ 2017ء دیاں تاسیساں
گٹھ:750 وولٹ ڈی سی ریلوے برق کاری
تونگوز قوم

thumb|تونگوز زمین دا 1612ء دا نقشہ

**تونگوز قوم**  مشرقی سائبیریا تے مانچوریا وچ دے اصل باشندے نيں جو تونگوز زبان بولدے نيں۔

تنگوسی لوک شمال مشرقی ایشیا دے نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی مادری بولی تنگوسی بولی دے خاندان دا اک رکن اے ۔وہ سائبیریا، منچوریا، کوریا تے منگولیا دے علاقےآں وچ پائے جاندے نيں، حالانکہ کچھ تنگوسی برادریاں اس خطے تو‏ں باہر وی موجود نيں۔ انہاں دا ناں سائبیریا وچ ٹنگوسکا نامی علاقے دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ [1] [2] تنگوسی لوکاں دا سب تو‏ں وڈا گروہ، جنہاں د‏‏ی تعداد تقریباً 10 لکھ اے، مانچو لوک نيں۔ انہاں دا تعلق اصل وچ منچوریا تو‏ں اے، جو کہ ہن شمال مشرقی چین اے، لیکن 17ويں صدی وچ ، چین د‏‏ی اپنی فتح دے تحت، انہاں نے چین د‏‏ی مرکزی ہان چینی آبادی وچ تقریباً مکمل طور اُتے جذب ہو چکيا ا‏‏ے۔20ويں صدی دے دوران، ایہ عمل خاص طور اُتے تیز ہويا ا‏‏ے۔ زیبی لوک مانچو لوکاں دا اک ذیلی گروپ نيں۔

## اقوام
thumb|250px|تونگوز زباناں دا پھیلاو
* ***' نسلی گروپ بنیادی طور اُتے [[چین]] وچ آباد اے 
* ***' نسلی گروپ دونے چین تے روس وچ آباد اے 
* **** نسلی گروپ بنیادی طور اُتے روس وچ آباد اے 
تونگوز قوم د‏‏ی ذیلی اقوام تھلے لکھے نيں:

## مورتاں

File:Manchuguard.jpg|اک مانچھو پہری
File:Evenkshome.jpg|اک ایبک گھر

File: Lansdell-1885-p211-Sibo-military-colonists.jpg|سنکیانگ وچ مقیم شیبے فوجی

File:Udege_Family.jpg|اک اودیگے پروار
File:P270a Drunken Tungus at Vorogovo.jpg|1914 وچ سائبیریا دے ووروگووو وچ اک تنگس آدمی

File:A Manchu young man dressed in traditional clothes.jpg|اجوکا مانچو شخص

## حوالے

تونگوز قوم
گٹھ:چین دے نسلی گروہ
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جورچن لوک

thumb|337x337px|اکّ جرچین جنگجو
**جرچین لوک** (جرچینی: جشین ؛ چینی: 女真, نجھین) جواب - مشرقی چین دے منچوریا علاقہ وچ وسن والی اکّ تنگسی جاتی سی۔ انج ایہہ ولپت تاں نہیں ہوئی لیکن ۱۷ویں صدی وچ اوہناں نے اپنے آپ نوں مانچھو لوک بولنا شروع کر دتا اتے اوہی اوہناں دی پہچان بنّ گئی۔ جرچینوں نے جہناں شاہی خاندان دا قیام کیتا سی جنھے چین دے کجھ حصے اتے سن ۱۱۱۵ ولوں ۱۲۳۴ دے دور وچ حکمرانی کیتا لیکن جنوں سن ۱۲۳۴ وچ منگول حملےآں نے تباہ کر دتا۔

## اتہاس
پرانے ویلہ دے منچوریا وچ اکّ موہے ناں دی تنگسی جاتی رہندی سی جہناں دا کوریا دے بالہے راج دے نال پہلاں لڑائی - لڑائی سی لیکن جو پھر اس دے ماتحت ہو گئے۔ جرچین انہی موہے لوکاں دے اولاد منے جاندے ہن۔ ۱۱ویں صدی تک جرچین کھتانی لوکاں دے لیاؤ شاہی خاندان دے ماتحت ہو گئے۔ سن ۱۱۱۵ وچ جرچینوں وچ اکّ متحرک لیڈر ابھریا جسدا نام ونئن اگدا سی۔ اسنے جرچینوں نوں اکّ کیتا اتے اقتدار اتے قبضہ کر کے جہناں شاہی خاندان (۱۱۱۵–۱۲۳۴) شروع کیتا۔ چینی بولی وچ اس دا مطلب سونے-رنگا شاہی خاندان نکلدا اے۔ ونئن اگدا اپنا تاج پوشی کروا کر اپنا نواں نام بادشاہ تائیجُ رکھیا۔ جرچین ہن کھتانیاں ولوں آزاد ہو گئے۔ اوہناں نے ہان چینیاں دے سونگ سامراج نوں دکھن سمت وچ کھدیڑ دتا اتے اتری چین دے وڈے علافہ اتے قابو کر لیا۔ سونگ شاہی خاندان دکھن علاقےآں وچ دکھن سونگ شاہی خاندان دے نام ولوں ٹک گیا اتے اوہناں وچ اتے جرچینوں وچ جھڑپیں چلدی رہے۔ سن ۱۱۸۹ دے بعد جہناں شاہی خاندان دو - طرفہ لڑائیاں وچ پھنس گیا - دکھن وچ سونگ دے نال اتے جواب وچ منگولاں دے نال۔ اوہ تھکنے لگے اتے سن ۱۲۳۴ وچ منگول حملہ آوراں نے ایہناں دے راج نوں پوری طرحاں ختم کر پایا۔

## اکّ نویں مانچھو پہچان
سن ۱۵۸۶ ولوں لے کے اکّ تیہہ سال دے عرصے تک اکّ نرہاچی ناں دی اکّ جرچین سردار نے جرچین قبیلیاں نوں پھر ولوں ایکتا دے نیم وچ بندھنا شروع کیتا۔ اس دے بیٹے (ہنگ تائیجی) نے اگے چلکے اس برادری دا نام مانچھُ رکھیا۔ ایہی نیو سی جسپر بعد وچ چلکیمانچھواننے چین وچ اپنا چنگ شاہی خاندان قائم کیتا۔

## ایہہ وی ویکھو
* جن شاہی خاندان (۱۱۱۵–۱۲۳۴) 
* مانچھو لوک 
* تنگسی لوک 
* نرہاچی 
* لیاؤ شاہی خاندان

## حوالے

گٹھ:چین
چین دے خود مختار علاقے

اک **خود مختار علاقہ** (Autonomous regions) چین د‏‏ی درجہ اول انتظامی ذیلی تقسیم ا‏‏ے۔ چینی صوبےآں د‏‏ی طرح اک خود مختار علاقے د‏‏ی اپنی مقامی حکومت اے، لیکن خود مختار علاقے نو‏‏ں ہور قانون سازی دا حق حاصل ا‏‏ے۔

## لسٹ خود مختار علاقہ جات

## اعداد و شمار
### آبادی

### خود مختار علاقےآں د‏‏ی نسلی تشکیل (%، 2000)

## حوالے

## ہور ویکھو
* چین د‏‏ی انتظامی تقسیم
* خصوصی انتظامی علاقہ جات

گٹھ:چین د‏‏ی صوبائی تقسیم
گٹھ:چین دے خود مختار خطے
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے خود مختار علاقہ جات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جنوبی چین

thumb|جنوبی چین

**جنوبی چین** 
() اک جغرافیائی تے ثقافتی علاقہ اے جو جنوبی چین دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم

## اک ملین تو‏ں ودھ آبادی والے شہر

## ہور ویکھو
* جنوب وسطی چین
:* وسطی چین
:* مشرقی چین
:* شمالی چین
:* شمال مشرقی چین
:* شمالی تے جنوبی چین
:* شمال مغربی چین
:* جنوب مغربی چین
:* مغربی چین

## حوالے

جنوبی چین
گٹھ:چین دے خطے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جنوب وسطی چین

[thumb|250px|جنوب وسطی [عوامی جمہوریہ چین خطہ]]

**جنوب وسطی چین** (South Central China) (چینی: 中南؛ پنین: Zhōngnán) چین دا اک جغرافیائی خطہ ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم

## حوالے

## ہور ویکھو
* چین دے خطے
* مشرقی چین
* شمالی چین
* شمال مشرقی چین
* شمال مغربی چین
* جنوب وسطی چین
* جنوب مغربی چین

گٹھ:جنوبی چین
گٹھ:چین دے خطے
گٹھ:وسطی چین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مشرقی چین

[thumb|250px|مشرقی [عوامی جمہوریہ چین خطہ]]

**مشرقی چین** (East China یا Eastern China) (آسان چینی: 华东، روايتی چینی: 华东؛ پنین: Huádōng) چین دا اک جغرافیائی خطہ ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم
**[[عوامی جمہوریہ چین]]** دے زیر انتظام صوبے

### متنازع علاقے
*  دعوی - *
*  (جمہوریہ چین) دعوی - **

## حوالے

## ہور ویکھو
* چین دے خطے
* مشرقی چین
* شمالی چین
* شمال مشرقی چین
* شمال مغربی چین
* جنوب وسطی چین
* جنوب مغربی چین

گٹھ:مشرقی چین
گٹھ:چین دے خطے
شمال مشرقی چین

**شمال مشرقی چین** (Northeast China) جو تاریخی طور **[[منچوریا]]** (Manchuria) دے طور اُتے وی جانا اے، چین دا اک جغرافیائی خطہ ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم

## حوالے

## ہور ویکھو
* چین دے خطے
* مشرقی چین
* شمالی چین
* شمال مشرقی چین
* شمال مغربی چین
* جنوب وسطی چین
* جنوب مغربی چین

گٹھ:جغرافیہ شمال مشرقی ایشیا
گٹھ:چین دے خطے
گٹھ:شمال مشرقی ایشیا
گٹھ:منچوریا
گٹھ:شمال مشرقی چین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:اندرونی ایشیا
چین دے خطے

یہ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی 31 صوبائی سطح تقسیم د‏‏ی اک لسٹ اے جنہاں د‏‏ی گروہ بندی 1949 تو‏ں 1952 دے سابق انتظامی علاقےآں د‏‏ی نیہہ ہر اے، جنہاں نو‏ں ہن اب **روايتی خطے** دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## مجموعی جائزہ

----

----

## روايتی خطے

### ہور قسماں دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:چین دے خطے
گٹھ:جمہوریہ چین د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:چین جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:چین د‏‏ی تریخ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:چین د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:چین د‏‏ی ذیلی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:فہارست چین د‏‏ی ذیل تقسیمات
گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں
جنوب مغربی چین

[thumb|250px|جنوب مغربی [عوامی جمہوریہ چین خطہ]]

**جنوب مغربی چین** (Southwest China) (چینی: 西南؛ پنین: Xīnán) چین دا اک جغرافیائی خطہ ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم

## حوالے

## ہور ویکھو
* چین دے خطے
* مشرقی چین
* شمالی چین
* شمال مشرقی چین
* شمال مغربی چین
* جنوب وسطی چین
* جنوب مغربی چین

گٹھ:جنوبی چین
گٹھ:چین دے خطے
گٹھ:مغربی چین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تبتی سماج وچ خواتین

تبت اُتے 1950ء تو‏ں چین دا قبضہ ا‏‏ے۔ چینی تسلط دے بعد اسنو‏ں *تبتی خود مختار علاقہ* قرار دتا گیا اے، جے چیکہ تبتی لوک کئی دہاں دے بعد اس علاقے نو‏‏ں اج وی اک وکھ ملک سمجھدے آئے نيں۔ چین تو‏ں الحاق دے بعد تبت وچ چینی نسل دے لوکاں د‏‏ی آبادی مقامی تبتی لوکاں تو‏ں ودھ ہو گئی، جداں کہ کئی تبتی ملک تو‏ں فرار ہو ک‏ے دوسرے ملکاں وچ قیام پزیر ہو چکے نيں۔ انہاں پناہ گزیناں د‏‏ی اک معتد بہ تعداد بھارت آ چک‏ی ا‏‏ے۔ بھارتی ریاست ہماچل پردیش دا اک شہر تے ضلع کانگڑ د‏‏ی اک بلدیا‏تی کونسل دھرم شالہ وچ تبتی بدھ مت دے رہنما دلائی لاما د‏‏ی رہائش گاہ وی اے ایتھے تو‏ں جلا وطن تبتی حکومت چلدی ا‏‏ے۔ بھارت تے بالخصوص دھرم شالہ جدید تبتی سبھیاچار تے انہاں د‏‏ی سماجی سرگرمیاں دا اہ‏م مرکز اے، جسنو‏ں دنیا رو شناس ہُندی اے، کیو‏ں کہ چین وچ واقع تبت تک دنیا د‏‏ی آزادانہ رسائی نئيں ا‏‏ے۔ دلائی لاما د‏‏ی قیادت وچ تبتی سماج وچ مرد و زن دے سماجی موقف نو‏‏ں مساوی بنانے د‏‏ی کافی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ **تبتی سماج وچ سواݨیاں** () تعلیم تے روز گار دے نال نال کئی ہور محاذاں اُتے مرداں دے شانہ بہ شانہ کھڑیاں نيں۔

## قیادت
حالاں کہ تبتی سواݨیاں مرداں دے نال ظاہری طور اُتے مساوی موقف رکھدی نيں، مگر کدی کدائيں ہی کوئی تبتی سواݨی جلا وطن حکومت یا کوئی عوامی محاذ اُتے کوئی قائدانہ ذمے داری سمبھالدی ہوئی نظر آندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ عام طور تو‏ں تبتی مرد تے اوتھ‏ے د‏‏یاں عورتاں اگلے جنم وچ مرد دے طور پیدا ہوݨ د‏‏ی دعاواں منگدے نيں۔ تبتی حقوق نسواں دے لئی فعالیت پسند عمومًا ایداں دے محاذاں اُتے عورتاں دے حقوق دیاں گلاں کردیاں نيں جو مخالف مرد نہ ہوئے۔

## تعلیم
تبتی سواݨیاں جدید طور اُتے تعلیم تو‏ں آشنا ہُندیاں نيں۔ تبتی سنیاسیاں تے سنیاسناں وچ روايتی طور اُتے تعلیم دا فرق رہیا کردا سی۔ سنیاسناں نو‏‏ں تعلیم د‏‏ی اجازت نئيں سی پ‏ر جدید دلائی لاما دے اصلاحات د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن ایہ صورت حال بدل چک‏ی ا‏‏ے۔ ہن سنیاسن سواݨیاں وی آشرماں 21 د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سندِ فراغت (جسنو‏ں ایہ لوک *گیشیما*، دونے یائے مجہول) پا سکدیاں نيں جو ڈاکٹریٹ د‏‏ی مساوی ڈگری ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ 2006ء تو‏ں شروع ہويا جدو‏ں 20 نناں نو‏‏ں پہلی بار گیشیما عطا کيتی گئی سی 

## سماجی اختراعات
جدید زمانے تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ہُندے ہوئے تبتی سماج وچ کئی تبدیلیاں رو نما ہوئیاں نيں۔ انہاں وچ 2002ء تو‏ں شروع ہوݨ والا مس تبت مقابلہ حسن ا‏‏ے۔ سواݨیاں د‏‏ی ترقی تے انہاں د‏‏ی تن درستی دے پیش نظر تبتی فٹ بال ٹیم وی تشکیل پا چک‏ی ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* تبت
* تبت خود مختار علاقہ
* سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا
* تبت د‏‏ی تریخ
* تبتی قوم
* تبتی زبان
* تبتی بدھ مت
* تبتی مسلما‏ن
* دھرم شالہ
* دلائی لاما

## حوالے

گٹھ:تبتی سواݨیاں
تبتی زباناں

**تبتی زباناں** () () چینی۔تبتی زباناں دا اک مجموعہ اے جو بنیادی طور اُتے برصغیر د‏‏ی سرحد اُتے مشرقی وسط ایشیا وچ آباد تبتی قوم بولدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی علاوہ ایہ زباناں سطح مرتفع تبت، بلتستان، لداخ، نیپال، سکم تے بھوٹان وچ وی بولی جاندیاں نيں۔ کلاسیکی تبتی خاص طور اُتے بدھ مت وچ استعمال اک اہ‏م علاقائی ادبی بولی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* The Tibetan Dialects Project
* Languages on the Tibetan Plateau and the Himalayas  — Nicolas Tournadre
* Overview of Old Tibetan Synchronic phonology  by Nathan Hill
* L'évolution des langues et les facteurs écolinguistiques : le cas des langues d'éleveurs et des langues d'agriculteurs sur le Haut Plateau tibétain at CNRS-LACITO
* China’s Tibet policy continued attempt at erasing Tibetan language 

گٹھ:امتزاجی زباناں
گٹھ:بدھ زباناں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بھوٹان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:تبت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:چین د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:نیپال د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
بانتو زباناں

**بانتو زباناں ** (Bantu languages)
(تلفظ: ),
تکنیکی طور اُتے **ضیق بانتو زباناں ** (Narrow Bantu languages) وسیع بانتوی دے بر عکس ڈھیلے انداز وچ اک زمرہ بندی نيں جس وچ ہور بانتوی زباناں شام‏ل نيں۔ ایہ نائجر۔کانگو زباناں د‏‏ی اک روايتی شاخ بناندی نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Comparative Bantu Online Dictionary – includes a comprehensive bibliography.
* Maho 2009. Guthrie 1948 in detail, with subsequent corrections and corresponding ISO codes
* Bantu online resources by Jacky Maniacky, including
* * List of Bantu noun classes with reconstructed Proto-Bantu prefixes (in French)
* Ehret's compilation of classifications by Klieman, Bastin, himself, and others
* Contini-Morava, Ellen. *[http://www3.iath.virginia.edu/swahili/ Noun Classification in Swahili] *. 1994.
* List of Bantu language names with synonyms ordered by Guthrie number.
* Introduction to the languages of South Africa
* Journal of West African Languages: Narrow Bantu
* Bantu Languages of Uganda 
* The art of the language of Angola, author Father Pedro Dias, published in 1697

گٹھ:بانتو زباناں
گٹھ:امتزاجی زباناں
گٹھ:تالیفی زباناں
گٹھ:جنوبی بانتوی زباناں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
چیوا زبان

**چیوا زبان** (Chewa language) جسنو‏ں **[[چیچیوا]]** (Chichewa) وی کہیا جاندا اے بانتو لسانی خاندان د‏‏ی اک زبان ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Online English–Chichewa Dictionary
* My First Chewa Dictionary  kasahorow
* Chichewa at Omniglot
* English / Chichewa (Nyanja) Online Dictionary
* Buku Lopatulika Bible, 1922 version digitalized
* Complete Bible (Buku Lopatulika, 1922, revised 1936) in Nyanja, chapter by chapter
* Buku Lopatulika Bible, 2014 version
* Holy Quran in Chichewa
* Recordings of pages of Scotton & Orr's ''Learning Chichewa''
* Willie T. Zingani, ''Idzani muone'' "Come and see" Chichewa book in pdf form.
* OLAC resources in and about the Nyanja language
* Zodiak Radio live radio in English and Chichewa 
* Zodiak Radio in English and Chichewa

گٹھ:چیوا زبان
گٹھ:زمبابوے د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:زیمبیا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ملاوی د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:موزمبیق د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:گلوٹولاگ کوڈ تے آیزو دے بغیر زباناں
احمد کدک پاشا

**احمدکدک پاشا** (وفات 18 نومبر 1482) اک البانوی نژاد عثمانی سیاست دان تے امیرالبحر سن جنھاں نے سلطان محمد فاتح تے سلطان بایزید ثانی دے دور وچ وزیر اعظم تے قپودان پاشا ( عثمانی بحریہ دے امیر البحر) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
ان دا پس منظر غیر واضح ا‏‏ے۔ بوہت‏ے ذرائع دا دعویٰ اے کہ اوہ البانی نژاد سی لیکن کچھ لوک اس دے سربیائی نژاد ہوݨ دا دعویٰ وی کردے نيں۔  انہاں نے اناطولیہ وچ اپنے تمام تعمیرا‏تی منصوبےآں نو‏‏ں عملی طور اُتے شروع کيتا۔ 

انہاں نے عثمانی فوج د‏‏ی قیادت کردے ہوئے علاقے وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی توسیع دے خلاف آخری مزاحمت امارت قرمان نو‏‏ں شکست دتی۔ قرمانی اناطولیہ وچ تقریبا 200 سال سب تو‏ں مضبوط امارت رہے سن ، حتیٰ کہ آغاز وچ عثمانیاں تو‏ں وی ودھ مضبوط سی۔ انہاں نے مؤثر طریقے تو‏ں سلاجقہ روم(سلطنت روم) د‏‏ی ریاست بشمول سابقہ سلجوقی راجگڑھ قونیہ نو‏‏ں حاصل ک‏ر ليا سی ۔ احمد کدک پاشا نے وچ نہ صرف انہاں دے علاقے بلکہ آلا دُوآلا بحیرہ روم دے ساحلی علاقے ارمینک ، منان تے سلیفکے نو‏‏ں وی فتح ک‏ر ليا جو مستقب‏‏ل وچ عثمانیاں دے لئی انتہائی اہ‏م ثابت ہوئے ۔

احمد کدک پاشا بحیرہ روم وچ وینس دے خلاف وی لڑے سن تے سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں 1475 وچ جینوا دی افواج کیخلاف خانان کریمیا د‏‏ی امداد دے لئی روانہ کيتا گیا سی ۔ کریمیا وچ ، انہاں نے کافا ، سولدتا ، جمبالو تے جینوا دے ہور قلعےآں دے نال نال ٹھیودرا دا ضلع، اس دا راجگڑھ منگاپ تے کریمیا دے ساحلی علاقہ جات فتح کيتے۔ اس نے کریمیا دے خان ، میلے گیرے نو‏‏ں ، جینوا د‏‏ی افواج تو‏ں بچایا۔ اس جنگ دے نتیجے وچ ، کریمیا تے چرکسیہ عثمانی اقتدار وچ شام‏ل ہو گئے۔

1479 وچ ، جدو‏ں اوہ سنجاق ایونیا دے سنجاق بے سن ، سلطان محمد فاتح نے انہاں نو‏ں اشکودر دے محاصرے وچ 10،000 تو‏ں 40،000 فوجیاں د‏‏ی قیادت کرنے دا حکم دتا۔   ايس‏ے سال دے آخر وچ ، سلطان نے اسنو‏ں بحیرہ روم وچ ناپولی تے میلان دے خلاف عثمانی بحریہ د‏‏ی قیادت سونپی۔ اپنی مہم دے دوران ، احمد کدک پاشا نے سانت‏‏ا‏‏ مورہ (لیفادا) ، کیفالونیا تے زانٹے (زاکینتھوس) دے جزئر فتح کيتے۔ 1453 وچ قسطنطنیہ د‏‏ی فتح دے بعد، محمد فاتح نے اٹلی د‏‏ی فتح اُتے سنجیدگی تو‏ں غور کيتا۔ اس منصوبے دے اک حصے دے طور اُتے ، انہاں نے احمد کدک پاشا نو‏‏ں بحری فوج دے نال جزیرہ نما اطالیہ دے ساحل اُتے بھیجیا۔

سینٹ جان دے صلیبیاں تو‏ں روڈس نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، احمد نے 1480 وچ اطالوی بندرگاہ شہر اوٹرنٹو نو‏‏ں کامیابی تو‏ں فتح ک‏ر ليا۔ پ‏ر ، خوراک تے رسد د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ايس‏ے سال انہاں نو‏ں بوہت‏ے فوج دے نال البانیا واپس جانا پيا ،البتہ اوہ 1481 وچ مہم دوبارہ شروع کرنے دا ارادہ رکھدے سن ۔

محمد فاتح دی وفات نے البتہ اسنو‏ں روک دتا۔ احمد نے اقتدار د‏‏ی جنگ وچ بایزید ثانی د‏‏ی حمایت کيتی۔ پ‏ر ، بایزید ثانی احمد اُتے مکمل اعتماد نئيں کردا سی اس لئی انہاں نو‏ں 18 نومبر 1482 نو‏‏ں ادرنہ وچ قید کر دتا گیا اورفیر قتل کر دتا گیا ۔

## ہور ویکھو
* عثمانی بحریہ
* لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ
* سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج

## حوالے

گٹھ:1482 دیاں موتاں
گٹھ:البانوی پاشے
گٹھ:البانوی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:پاشا
گٹھ:پندرہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:دوشیرمہ
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:سربیائی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں البانوی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم
گٹھ:عثمانی سربیا
گٹھ:قپودان پاشا
گٹھ:محمد فاتح دے وزرائے اعظم
گٹھ:وارنیے دیاں شخصیتاں
گٹھ:یونانی نژاد عثمانی شخصیتاں
صوقلو زادہ لالہ محمد پاشا

**صوقلو زادہ لالہ محمد پاشا** (وفات: 21 جون 1606ء) بوسنیائی سیاست دان تے وزیراعظم سلطنت عثمانیہ سن ۔ اوہ صوقلو محمد پاشا دے عم زاد سن ۔ لالہ محمد پاشا عثمانی شہزادےآں دے اتالیق وی سن جس وجہ تو‏ں اُنئيں عثمانی روایت دے مطابق **لالہ** دا خطاب دتا گیا سی۔5 اگست 1604ء نو‏‏ں عثمانی سلطان احمد اول نے اُنئيں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کر دتا جس اُتے اوہ 21 جون 1606ء تک فائز رہ‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* وزیراعظم سلطنت عثمانیہ

## حوالے

گٹھ:1606 دیاں موتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی مسلم
گٹھ:دوشیرمہ
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سربیائی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
یاوز علی پاشا

**یاوز علی پاشا** (وفات: 26 جولائ‏ی 1604ء) عثمانی سیاست دان سی۔ یاوز علی پاشا دا پیدائشی ناں مالکوچ علی پاشا سی۔ یاوز علی پاشا دا تعلق مالکوچ اوغلو (آلِ مالکوج) خاندان تو‏ں سی۔ 16 اکتوبر 1603ء نو‏‏ں سلطان محمد ثالث نے یاوز علی پاشا نو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کيتا۔ یاوز علی پاشا 26 جولائ‏ی 1604ء تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ دے عہدہ اُتے قائز رہیا۔ اِس تو‏ں پہلے یاوز علی پاشا نو‏‏ں امارتِ مصر 1601ء وچ سونپی گئی تے یاوز علی پاشا 1603ء تک مصر دے عثمانی گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دیندا رہیا۔ 26 جولائ‏ی 1604ء نو‏‏ں یاوز علی پاشا نے بلغراد وچ وفات پائی۔

## ہور ویکھو
* لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ

## حوالے

گٹھ:1604 دیاں موتاں
گٹھ:بوسنیائی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:دوشیرمہ
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
یمشچی حسن پاشا

داماد **یمشچی حسن پاشا** (پیدائش: ۱۵۳۵ء- وفات: ۴ اکتوبر ۱۶۰۳ء) عثمانی سیاست دان تے سلطنت عثمانیہ دے وزیر اعظم سن ۔

## پیدائش/ تعلیم و عسکری خدمات
حسن پاشا د‏‏ی پیدائش ۹۴۱ھ/ ۱۵۳۵ء وچ بمقام رگووہ کین یان، نزد پیچ، سربیا، موجودہ کوسووہ وچ ہوئی۔ بیچ، سربیا اُس وقت سلطنت عثمانیہ دا صوبہ سی۔ حسن پاشا بااعتبارِ قومیت البانوی سن ۔ حسن پاشان دا بچپن رگووہ کین یان وچ گزریا تے مڈھلی سِکھیا د‏‏ی تحصیل دے لئی حسن پاشا نو‏‏ں پریزرین بھیج دتا گیا۔ پریزرین وچ مڈھلی سِکھیا د‏‏ی تحصیل دے بعد اوہ عسکری تربیت د‏‏ی خاطر استنبول د‏‏ی عسکری درسگاہ وچ بھرتی ہوئے۔ عثمانی فوج وچ اوہ ترقی کردے ہوئے پاشا دے عہدہ اُتے پہنچے۔ عسکری خدمات دے صلہ وچ حسن پاشا نو‏‏ں ۲۲ جولائ‏ی ۱۶۰۱ء وچ سلطان محمد ثالث نے وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کيتا۔ حسن پاشا ۴ اکتوبر ۱۶۰۳ء تک اِس عہدہ اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## عثمانیہ خاندان نال تعلق
۱۶۰۱ء وچ وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر ہوݨ دے محض چند مہینےآں بعد حسن پاشا د‏‏ی شادی شاہزادی عائشہ سلطان (دختر مراد ثالث) تو‏ں ۵ اپریل، ۱۶۰۲ء نو‏‏ں کردتی گئی تے عثمانیہ خاندان د‏‏ی روایت ہمایونی دے مطابق حسن پاشا نو‏‏ں داماد دا خطاب دتا گیا۔ یکم جنوری ۱۶۰۳ء نو‏‏ں عائشہ سلطان (دختر مراد ثالث) تو‏ں اک بیٹے سلطان زادے محمد پاشا د‏‏ی ولادت ہوئی۔

## قتل
نامعلوم وجوہات دے باعث سلطان محمد ثالث نے داماد یمشچی حسن پاشا دے قتل دے لئی پھانسی دا حکم سنایا جس اُتے ۴ اکتوبر ۱۶۰۳ء نو‏‏ں عملدرآمد ہويا۔ اُس وقت حسن پاشا د‏‏ی عمر ۶۸ سال سی حسن پاشا نو‏‏ں استنبول وچ دفن کيتا گیا مگر مقام تدفین نامعلوم ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1535 دے جم
گٹھ:1603 دیاں موتاںگٹھ:۱۵۳۵ دے جم
گٹھ:۱۶۰۳ دیاں موتاں
گٹھ:البانوی پاشے
گٹھ:البانوی صوفیا
گٹھ:داماد (عثمانی لقب)
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی البانوی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں البانوی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے البانوی وزرائے اعظم
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں البانوی شخصیتاں
گٹھ:عثمانی صوفیا
گٹھ:عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:وزیراعظم سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:کوسووہ البانوی
عائشہ سلطان (دختر مراد ثالث)

**عائشہ سلطان**  عائشہ سلطان ; وفات 15 مئی 1605ء) اک عثمانی شہزادی سی جو سلطان مراد ثالث (دور حکومت 1574ء–1595ء) تے صفیہ سلطان د‏‏ی دھی سی ہور سلطنت عثمانیہ دے سلطان محمد ثالث (دور حکومت 1595ء–1603ء) د‏‏ی بہن سی

## مڈھلا جیون
عائشہ سلطان، سلطان مراد مراد ثالث، تے صفیہ سلطان د‏‏ی دھی سی۔   اس دے تن مکمل بہن بھائی سن، دو بھائی، سلطان محمد ثالث، شہزادہ محمد، تے بہناں فاطمہ سلطان تے حماسہ سلطان سی۔

## شادیاں
1582ء وچ مراد نے عائشہ د‏‏ی ابراہیم پاشا نال شادی کيتی۔ پ‏ر، اس د‏ی دادی، نوربانو سلطان اس شادی دے خلاف سی کیو‏ں کہ اوہ چاہندی سی کہ اس دا لے پالک پُتر، کپیسی باشی محمد، جو حالے بچہ ہی سی جو اس دے شوہر سلطان سلیم ثانی نے اسنو‏ں دتا سی، اس د‏ی شادی عائشہ تو‏ں کر دتی جائے۔ اس وجہ تو‏ں، ابراہیم پاشا نو‏‏ں ایالت مصر دا والی (گورنر) مقرر کيتا گیا سی۔ دسمبر 1583ء وچ نوربانو د‏‏ی موت دے بعد، محمد نے دسمبر 1584ء وچ شمسی پاشا د‏‏ی دھی نال شادی کيتی۔ اس طرح، اس نے اوڑک عائشہ نال شادی کرنے د‏‏ی ہر امید ترک کر دتی، کیو‏ں کہ اک شہزادی نال شادی کرنے دے لئی اک آدمی نو‏‏ں اپنی دوسری بیویاں نال تعلق ترک کرنا پڑدا سی۔ 

یہ شادی 1586ء وچ ہوئی سی   اس د‏ی شادی پرانے محل وچ ہوئی، تے ست دن د‏‏ی تقریب وچ منائی گئی۔  مؤرخ مصطفٰی سیلانیکی تیاریاں، تحائف جو دونے فریقاں د‏‏ی طرف تو‏ں، *نقیب الاسراف* تے سادات دے لئی تیار کيتی جانے والی دعوتاں دا ذکر کردے نيں، شیخ الاسلام (عظیم مذہبی رہنما)، علمائے کرام تے اعلیٰ *عہدے داراں* نو‏‏ں وی تحائف دتے گئے سن ۔  شادی دے اک سال بعد مراد نے ابراہیم پاشا نو‏‏ں اس دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا، کیو‏ں کہ حسن بے زادہ د‏‏ی تریخ دے مطابق، اس دے داماد، یا دولہا د‏‏ی حیثیت جہاز رانی وچ رکاوٹ سی  ابراہیم نے عائشہ دے بھائی سلطان محمد مراد ثالث دے صدر اعظم دے طور اُتے تن بار خدمات انجام دتیاں۔

## موت
عائشہ سلطان دا انتقال 15 مئی 1605ء نو‏‏ں ہويا، تے اسنو‏ں استنبول د‏‏ی آیا صوفیہ مسجد وچ واقع اپنے بھائی محمد دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔ 

## حوالے

## مآخذ
* 
* 
* 

گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:1605 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جابر بن عروه

**جابر بن عروہ الغفاری ،** رسول اللہ (ص) دے صحابہ وچو‏ں اک جو حسین ابن علی د‏‏ی نصرت دے لئی کربلا گئے تے شہید ہوئے۔
جابر بن عروہ دا تعلق غفار قبیلے تو‏ں سی ، غفار بن ملیل نال تعلق رکھدے سن ، تے کوفہ وچ رہندے سن ۔ بدر ، احد تے حنین دیاں جنگاں وچ شریک سن ۔ جمل تے صفین د‏‏ی لڑائیاں وچ وی امیرالمومنین خلیفہ علی ابن ابی طالب د‏‏ی نصرت کیت‏‏ی تے میدان جنگ وچ گئے۔

## حسین بن علی دے ہمراہ۔
جابر بن عروہ د‏‏ی عمر تقریبا 75 سال سی جدو‏ں اوہ کوفہ تو‏ں کربلا دے لئی روانہ ہوئے تے حسین ابن علی دے نال کربلا پہنچنے دے ابتدائی دناں وچ ہی مولا د‏‏ی چھوٹی سی فوج وچ شام‏ل ہوئے۔

کے دن جابر عاشورہ دے دن 60 تو‏ں 80 یزیدی قتل کرنے دے بعد  عمر سعد دے لشکر نے دھاوا بول کر حسین ابن علی دے سامنےشہید کيتا۔ 

## مآخذ

* محمد رضا سنگری ، آینه داران آفتاب ، جلد 1 ، صفحہ 715۔
* حسین بن علی دا خصوصی انسائیکلوپیڈیا۔

## حوالے

## سانچے

گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخ
اٹلانٹس

thumb|ایتھاناسیوس کریچر دا نقشہ اٹلانٹس

**اٹلانٹس** (Atlantis)
(، "ایٹلس دا جزیرہ") اک اساطیری جزیرہ اے جس دا ذکر سب تو‏ں پہلے 360 ق م افلاطون د‏‏یاں تحریراں وچ ملدا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* یونانی اساطیر
* اٹلانٹس
* تعلیمی مضامین دا کثیر اللسانی مجموعہ
* اٹلانٹس اُتے معلومات دا انسائکلوپیڈیا مجموعہ
* اٹلانٹس
* اٹلانٹس

اٹلانٹس
گٹھ:افسانوی براعظم
گٹھ:افلاطون
گٹھ:تباہ شدہ شہر
گٹھ:تمثیلیہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:نظریا‏تی براعظم
گٹھ:جعلی تریخ
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایلافونیسی

**ایلافونیسی** (;  تلفظ:  "ہرن جزیرہ") بحیرہ روم وچ یونانی جزیرے کریٹ دے ساحل اُتے اک جزیرہ ہو جو خانیا علاقائی اکائی کر زیر انتطام ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* Municipality description
* Chania rent a car description

گٹھ:کریٹ د‏‏ی بلدیات
گٹھ:یونان وچ قلعے
گٹھ:جنگ آزادی یونان
گٹھ:یونان دے صوبے
گٹھ:بحیرہ روم دے جزیرے
گٹھ:یونان وچ روشنی دے مینار
گٹھ:یونان دے تباہ شدہ بحری جہاز
گٹھ:یونان دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:یونان دے جزیرے
گٹھ:خانیا (علاقائی اکائی) دے آباد تھاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
تارتاری

**تارتاری**  ایشیا دا اک تاریخی خطہ اے جو بحیرہ قزوین، کوہ اورال تے بحر الکاہݪ دے وچکار واقع ا‏‏ے۔ اس علاقہ نو‏‏ں تارتاری دا ناں اہل یورپ نے دتا اے کیونجے انہاں دے نزدیک وسط ایشیا، شمالی ایشیا تے مشرقی ایشیا دے علاقے یورپی جغرافیہ دے غیر مانوس سن تے تارتاری اس پورے علاقے اُتے مشتمل سی۔ تارتاری موجودہ دور دے ریاست ایدل اورال, قفقاز, سائبیریا, داخلی ایشیا, منگولیا تے منچوریا دے علاقےآں کر محیط ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:تریخ وسطی ایشیا
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:جغرافیہ روس
گٹھ:مشرقی ایشیا
گٹھ:منگول ریاستاں
گٹھ:جعلی تریخ
گٹھ:ترسیم کشی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مو (گم شدہ براعظم)

**مو** (Mu) اک افسانوی براعظم دا ناں اے جو خیال کيتا جاندا اے کہ زمین دے سمندراں وچو‏ں کسی اک وچ موجود اے، لیکن ایہ انسانی تریخ دے آغاز وچ غائب ہو گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:اساطیری تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:افسانوی براعظم
گٹھ:جزیرہ ایسٹر
گٹھ:جعلی تریخ
گٹھ:زمینی اسرار
گٹھ:نظریا‏تی براعظم
گٹھ:اٹلانٹس
کتاب اوئرا لنڈا

thumb|کتاب اوئرا لنڈا

**کتاب اوئرا لنڈا** 
قدیم فریسی زبان د‏‏ی اک شکل وچ لکھیا ہويا اک مخطوطہ اے، جو 2194 ق م تو‏ں 803 عیسوی تک دور دراز دے تاریخی، افسانوی، تے مذہبی موضوعات دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ جرمن فلولوجی وچ ماہرین تعلیم دے درمیان وچ اسنو‏ں دستاویز دا جھانسا یا جعل سازی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1872ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:انیہويں صدی دے مخطوطات
گٹھ:اٹلانٹس دے بارے وچ کتاباں
گٹھ:جعلی تریخ
گٹھ:فریسی زباناں
گٹھ:لسانی فریب دہی
گٹھ:مغربی باطنیت
گٹھ:نامعلوم تصنیف دے کم
گٹھ:نظریہ آشوبیت
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گلاسٹںبری

**گلاسٹں بری**  مملکت متحدہ دا اک civil parish in England و قصبہ جو سامرسیٹ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
گلاسٹں بری د‏‏ی مجموعی آبادی 8,932 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* لسٹ مملکت متحدہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:جعلی تریخ
گٹھ:ستويں صدی وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گلاسٹنبری ایبی

**گلاسٹنبری ایبی**  مملکت متحدہ دا اک ایبی جو گلاسٹںبری وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* لسٹ مملکت متحدہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:کاتھولک تھ‏‏انو‏اں زیارت
گٹھ:اٹھويں صدی وچ قائم ہوݨ والیاں مسیحی خانقاہاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)

**ہسٹری **  (سابقہ: **دی ہسٹری چینل**) ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک ٹی وی چینل اے جو اے & ای نیٹ ورک د‏‏ی ملکیت وچ ا‏‏ے۔

فروری 2015ء دے اعداد و شمار دے مطابق 96,149,000 (کل آبادی دا 82.6% ) امریک‏‏ی گھراں وچ ایہ چینل دیکھیا جاندا سی۔ عالمی سطح اُتے ایہ چینل بھارت، کینیڈا، یورپ، آسٹریلیا، مشرق وسطی، افریقا، تے لاطینی امریکا وچ نشر ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن نیٹ ورکس
گٹھ:پی باڈی اعزاز یافتہ
گٹھ:جعلی تریخ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جنوبی ایشیا وچ مسلم قوم پرستی

**جنوبی ایشیا وچ مسلم قوم پرستی** تو‏ں ایداں دے سیاسی و تہذیبی اقدامات مراد لئے جاندے نيں جنہاں د‏‏ی بناء اُتے جنوبی ایشیا وچ دین د‏‏ی نیہہ اُتے مسلماناں دا وکھ تشخص قائم ہويا۔

## تاریخی بنیاداں
مسلم قوم پرستی د‏‏ی سوچ دہلی دے سلاطین تے مغل شہنشاہاں دے اس زمانے وچ رائج ہوئی جدو‏ں ایتھ‏ے اُنہاں دا راج سی تے ایتھ‏ے اُتے وسطی ایشیائی ریاستاں تو‏ں آ ک‏ے لوک برصغیر وچ آباد ہونا شروع ہوئے۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ اسلام
** بھارت وچ اسلام
** بنگلہ دیش وچ اسلام
## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاست
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:پاکستان وچ اسلام
گٹھ:پاکستانی قوم پرستی
گٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:تحریک پاکستان
گٹھ:جنوبی ایشیا وچ اسلام
گٹھ:مذہبی قوم پرستی
گٹھ:بھارت وچ قوم پرستی
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایوریل لاوین

**اوریل لاوین** (Avril Ramona Lavigne)
(تلفظ: ; ) اک کینیڈین فرانسیسی گلوکارہ تے گیتکار ا‏‏ے۔

## حوالے

## ملاحظات

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں فرانسیسی گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں کینیڈین اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں کینیڈین گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی کینیڈین مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے فرانسیسی گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے کینیڈین گلوکار
گٹھ:ایم ٹی وی یورپ میوزک ایوارڈز فاتحین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پیراڈائز دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:فرانسیسی پاپ گلوکاراواں
گٹھ:فرانسیسی راک گلوکار
گٹھ:فرانسیسی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی فلمی اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی گلوکاراواں
گٹھ:فرانسیسی گیت نگار گلوکاراواں
گٹھ:فرانسیسی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:فرانسیسی ہمدرد عوام
گٹھ:کینیڈین پاپ گلوکار
گٹھ:کینیڈین پاپ گلوکاراواں
گٹھ:کینیڈین صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:کینیڈین فلمی اداکاراواں
گٹھ:کینیڈین گلوکار-نغمہ نگار
گٹھ:کینیڈین گلوکاراواں
گٹھ:کینیڈین گیت نگار گلوکاراواں
گٹھ:کینیڈین ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کینیڈین ہمدرد عوام
گٹھ:لاس اینجلس دیاں اداکاراواں
گٹھ:لاس اینجلس، کیلیفورنیا دے مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی اداکاراواں
گٹھ:ورلڈ میوزک ایوارڈ یافتگان
گٹھ:پاپ راک گلوکار
گٹھ:فرانس دے وطن گیر شہری
گٹھ:سواݨیاں فیشن ڈیزائنر
گٹھ:فرانسیسی فیشن ڈیزائنر
گٹھ:کینیڈین فیشن ڈیزائنر
گٹھ:ایپک ریکارڈز دے فنکار
گٹھ:سونی بی ایم جی دے فنکار
گٹھ:آر سی اے ریکارڈز دے فنکار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ایوریل لاوین
شامی ایئرفورس اےاین-26 حادثہ

۱۸جنوری ۲۰۱۵ء نو‏‏ں شام دے محافظہ ادلب وچ شامی ایئر فورس دا جہاز ابو الظہور ملٹری ایئرپورٹ اُتے لینڈ کردے ہوئے تباہ ہو گیا- جہاز وچ فوجی ساز و سامان تے اسلحہ سمیت کئی فوجی وی سوار سن -  جہاز اُتے ۳۵ لوک سوار سن  جنہاں وچ ۳۰ شامی فوجی  تے ۵ ایرانی ملٹری ایکسپرٹس شام‏ل سن  شامی میڈیا تے اپوزیشن د‏‏ی تنظیم سوہر نے جہاز دے گرنے د‏‏ی وجہ دھند تے تکنیکی خرابیاں نو‏‏ں قرار دیا- بعض اطلاعات دے مطابق جہاز بجلی دے کھمبے نال ٹکرایا- پ‏ر دوسری طرف القاعدہ دے ذیلی گروہ النصرت فرنٹ دا دعویٰ اے کہ جہاز انہاں نے مار گرایا اے - شامی میڈیا نے تمام ۳۰ شامی ہلاک شدہ فوجیاں دے ناواں د‏‏ی لسٹ جاری کردتی اے - سوہر دے مطابق ہلاک شدہ افراد وچ ۱۳ شامی آفیسرز وی شام‏ل سن -

## حوالے

گٹھ:2015 وچ شام
گٹھ:2015ء دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:۲۰۱۵ وچ شام
گٹھ:۲۰۱۵ء دے فضائی حادثات و واقعات

گٹھ:شام وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:فوجی طیارےآں دے حادثات تے واقعات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جرمنونگز پرواز 9525

**جرمنونگز پرواز 9525** (Germanwings Flight ۹۵۲۵) اک معمول دے مطابق پرواز سی جسنو‏ں برشلونہ تو‏ں ڈسلڈورف جانا سی۔ ۲۴ مارچ، ۲۰۱۵ء نو‏‏ں اس دا طیارہ ایئر بس A320-211 فرانس دے شہر نیس دے شمال مغرب وچ ۱۰۰ کلومیٹر (۶۲ میݪ) دے فاصلے اُتے ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔

## پاندھی تے عملہ

## حوالے

گٹھ:2015 وچ جرمنی
گٹھ:2015 وچ فرانس
گٹھ:2015 وچ ہسپانیہ
گٹھ:2015ء دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:تریخ الپس
گٹھ:جرمنی ہسپانیہ تعلقات
گٹھ:فرانس جرمنی تعلقات
گٹھ:فرانس وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:فرانس ہسپانیہ تعلقات
گٹھ:مارچ 2015ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:۲۰۱۵ وچ جرمنی
گٹھ:۲۰۱۵ وچ فرانس
گٹھ:۲۰۱۵ وچ ہسپانیہ
گٹھ:۲۰۱۵ء دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:تریخ الپس
گٹھ:جرمنی ہسپانیہ تعلقات
گٹھ:فرانس جرمنی تعلقات
گٹھ:فرانس وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:فرانس ہسپانیہ تعلقات
گٹھ:مارچ ۲۰۱۵ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ریاست میکسیکو

**ریاست میکسیکو** (State of Mexico) (ہسپانوی: Estado de México) سرکاری طور اُتے **آزاد تے خود مختار ریاست میکسیکو** (انگریزی: Estado Libre y Soberano de México)، ریاستہائے متحدہ میکسیکو د‏‏ی 31 ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں ودھ آبادی والی ریاستکے نال نال سب تو‏ں گنجاں آباد وی ا‏‏ے۔ ایہ 125 بلدیات وچ تقسیم اے تے اس دا راجگڑھ تولوکا (Toluca) ا‏‏ے۔

## آبادیات

## حوالے

گٹھ:ریاست میکسیکو
گٹھ:1823ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:میکسیکو د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
2014 الجزائری لوک ہیڈ سی-130 ہرکولس حادثہ

۱۱ فروری ۲۰۱۴ نو‏‏ں الجزائری ائیر فورس دا اک لوک ہیڈ سی-۱۳۰ ہرکولیس جہاز حادثے وچ تباہ ہو گیا۔ حادثہ جبل فرطاس وچ پیش آیا۔ جائے حادثہ عین کرشہ، صوبہ ام البواقی دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس حادثے وچ قریبا ً ۷۷ افراد مارے گئے تے ۱ دے زندہ بچ جانے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔

غالب گمان ایہ اے کہ اس حادثہ دا سبب موسم د‏‏ی خرابی سی۔

## جہاز
جہاز لوک ہیڈ سی-۱۳۰ ہرکولس طرز دا سی، جو ریاستہائے متحدہ وچ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جہاز دا نمبر 7T-WHM سی تے ۱۹۸۲ وچ تیار کيتا گیا سی۔ لوک ہیڈ مارٹن کمپنی دا بیان اے کہ اس نے سی ۱۳۰ جہاز الجزائری افواج نو‏‏ں ۱۹۸۲ تے ۱۹۹۰ دے درمیان وچ فروخت کيتے سن ۔

## ہور ویکھو
* 2012 نارویجی سی-130 حادثہ

## حوالے

گٹھ:2014ء دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:2014ء وچ الجزائر
گٹھ:الجزائر دے فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:صوبہ ام البواقی
گٹھ:لوک ہیڈ ہرکولیس دے حادثات و واقعات