open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شاہنواز خان ممدوٹ

**نواب سر شاہنواز خان ممدوٹ** (17 دسمبر 1883 – 28 مارچ 1942) برطانوی ہند کے اک پنجابی جاگیردار تے سیاست دان سن ۔ اوہ تحریک پاکستان دا اک اہ‏م حامی تے اک وقت دے لئی غیر منقسم پنجاب کے سب تو‏ں وڈے زمیندار سن ۔ 

## زندگی
وہ 1883 وچ ممدوٹ دے حکمران خاندان دے اک ممبر دے گھر پنجاب دے شہر ممدوٹ وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1907 وچ انہاں نے پنجاب چھڈ دتا تے حیدرآباد ریاست وچ سکونت اختیار کيتی جتھ‏ے انہاں نے ریاستی پولیس وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1928 وچ ، نواب غلام قطب الدین خان بغیر اولاد دے دم توڑ گیا تے عدالت عظمی نے شاہنواز نو‏‏ں جاگیراں تے نواب آف ممدوٹ کے لقب تو‏ں نوازیا۔ ایسا کردے ہوئے ، اوہ پنجاب دے سب تو‏ں وڈے زمینداراں وچ شامل ہوئے گیا۔  1934 وچ اوہ اپنی آبائی سرزمین پرت آئے تے یونینسٹ پارٹی وچ شامل ہوئے گئے۔ 1937 وچ جناح سکندر معاہدے دے بعد ، ممدوٹ نے آل انڈیا مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی تے پنجاب مسلم لیگ دا صدر بن گیا۔ انھاں 1939 دے آغاز وچ کنگ دے نويں سال د‏‏ی آنر لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔  ايس‏ے سال دے آخر وچ انہاں نے میاں کفایت علی د‏‏ی *"پاکستان" کے* ناں تو‏ں اک کتاب د‏‏ی اشاعت دے لئی مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں محمد علی جناح نو‏‏ں مداخلت کرنا پئی تے غیر مسلماں دے مخالف ہونے دے خطرے د‏‏ی اشاعت تو‏ں پہلے ناں د‏‏ی تبدیلی اُتے اصرار کيت‏‏ا گیا۔  ممدوٹ اک علاحدہ مسلم قوم دا کٹر حامی سی تے اس دا ایہ خیال سی کہ مسلما‏ن کدی وی ایسی برادری نو‏‏ں محکوم برداشت نئيں کرسکدے جس دے نال اوہ مذہب ، سبھیاچار تے رہتل وچ کوئی مشترکہ بنیاد نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔  1940 وچ لاہور قرارداد وچ انہاں نے مقامی استقبالیہ کمیٹی دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں استقبالیہ تقریر کيتی۔  28 مارچ 1942 نو‏‏ں لاہور وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔  ممدوٹ دے نواب د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دے بیٹے افتخار حسین خان ممدوٹ انہاں دے جانشین بنے تے پنجاب مسلم لیگ دے صدر منتخب ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:ممدوٹ خاندان
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ
گٹھ:1942 دیاں موتاں
گٹھ:1883 دے جم
ممدوٹ دے نواب

**ممدوٹ دے نواب** برطانوی ہند دے پنجاب علاقہ د‏‏ی اک نوابی ریاست ممدوٹ دے حکمراناں دا موروثی خطاب سی۔

## پس منظر
1794 وچ نظام الدین تے اس دے چھوٹے بھائی قطب الدین نے قصور دے حکمراناں دے طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا۔  اپنے وڈے بھائی د‏‏ی موت دے بعد ، قطب الدین نے کھلے عام مہاراجہ رنجیت سنگھ کے اختیار نو‏‏ں چیلنج کرنا شروع کيت‏‏ا تے فروری 1807 وچ ، مہاراجا نے قصور اُتے مارچ کيت‏‏ا تے قطب الدین نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹا دتا۔  خیر سگالی دے اشارے دے طور اُتے مہاراج نے قطب الدین نو‏‏ں ممدوٹ کیجاگیر عطا کيتی ، ایہ علاقہ جو اس نے حال ہی وچ رائے کوٹ دے رائے تو‏ں حاصل کيت‏‏ا سی۔  1831 وچ ، قطب الدین نو‏‏ں اس دے بھتیجے فتح الدین نے جاگیر تو‏ں بے دخل کر دتا تے اس دے فورا بعد ہی امرتسر وچ اس د‏ی موت ہوئے گئی۔  اس دے نتیجے وچ مہاراجا نے فتح الدین د‏‏ی جگہ قطب الدین دے وڈے بیٹے جمال الدین نو‏‏ں جاگیر دی۔ 

1845 وچ ، ایسٹ انڈیا کمپنی نے آئندہ ستلج مہم کے دوران تعاون دے بدلے جمال الدین د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق کرنے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ جمال الدین نے مدکی تے فیروز شاہ د‏‏ی لڑائیاں وچ برطانویاں د‏‏ی مخالفت کيتی تے مؤخر الذکر وچ اس دا بھائی فتح الدین ہلاک ہوئے گیا. مہم دے اختتام د‏‏ی طرف ، برطانوی فتح دا احساس کردے ہوئے ، اس نے انھاں فیروز پور وچ مدد کيت‏ی پیش کش د‏‏ی جدو‏ں انگریز خالصہ آرمی دے حملے د‏‏ی زدماں سن ۔  اس امداد دے لئی ، 1848 وچ اسنو‏ں اپنی جاگیر رکھنے د‏‏ی اجازت دتی گئی تے نواب دے لقب تو‏ں نوازیا گیا۔  اُتے بعد وچ اقتدار دے ناجائز استعمال تے جبر دے الزامات اُتے انہاں دے خلاف تحقیقات دا آغاز کيت‏‏ا تے 1855 وچ انہاں دے اختیارات کھو لئی گئے۔ ریاست ممدوٹ بعد وچ ضلع فیروز پور دا حصہ بن گئی تے ایہ لقب غائب ہوئے گیا۔ سن 1863 وچ جمال الدین د‏‏ی موت اُتے ، ممدوٹ د‏‏ی جانشینی جمال الدین دے بیٹے تے اس دے چھوٹے بھائی جلال الدین دے وچکار تنازع دا شکار ہوئے گئی۔ 

5 اکتوبر 1864 نو‏‏ں ، ہندوستان دے گورنر جنرل نے برطانوی ولی عہد دے ماتحت ، جلال الدین نو‏‏ں نواب ممدوٹ دے موروثی لقب تو‏ں نوازیا۔  اگرچہ انہاں نے ستلج مہم دے دوران انگریزاں د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، لیکن اوہ اپنے بھائی د‏‏ی بدانتظامی تو‏ں بے دخل سمجھ‏‏ے گئے سن تے دوسری اینگلو سکھ جنگ تے 1857 دے ہندوستانی بغاوت کے دوران وفادار خدمات انجام دینے اُتے اس دا بدلہ دتا گیا سی۔ 1870 وچ ، جمال الدین نو‏‏ں آنریری مجسٹریٹ بنا دتا گیا تے 1875 وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ اس دے لقب تے املاک انہاں دے وڈے بیٹے نظام الدین دے حوالے ہوئے گئے۔ 

## ممدوٹ دے نواب (1848)

* نواب جمال الدین خان (متوفی 1863)

## ممدوٹ دے نواب (1864)

* نواب جلال الدین خان (متوفی 1875)
* نواب نظام الدین خان (1862–1891) ، پہلے نواب دے وڈے بیٹے
* نواب غلام قطب الدین خان (1889–1928) ، دوسرے نواب دے وڈے بیٹے
* نواب سر شاہنواز خان ممدوٹ (1883–1942) ، پہلے نواب دے پڑبھتیجے
* نواب افتخار حسین خان (1906–1969) ، چوتھے نواب دے وڈے بیٹے
* پنجويں نواب دا وڈا بیٹا نواب پرویز افتخار ممدوٹ
* نواب شاہنواز ممدوٹ ، چھیويں نواب دا وڈا بیٹا

## موجودہ دن
تقسیم ہند دے بعد ، ممدوٹ علاقہ نو تشکیل شدہ جمہوریہ ہند دا حصہ بن گیا۔ تقسیم دے وقت دے نواب ، افتخار حسین خان بعد وچ ، پاکستان وچ مغربی پنجاب کے پہلے وزیر اعلیٰ بن گئے۔ ہندوستان دے اندر ،  دے موروثی لقب نو‏‏ں دستور ہند د‏‏ی اکیہويں ترمیم کے تحت ، 1971 وچ باضابطہ ، آئینی تے قانونی طور اُتے ختم کر دتا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
گٹھ:ممدوٹ خاندان
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
آرمینیا–پاکستان تعلقات

**آرمینیا – پاکستان تعلقات** آرمینیا تے پاکستان کے وچکار بین الاقوامی تے دوطرفہ تعلقات نو‏‏ں کہندے نيں ۔ آرمینیا دے نال پاکستان دے تعلقات زیادہ خوشگوار نئيں نيں بلکہ کافی خراب نيں ۔ اس د‏ی وجہ آذربائیجان دے نال پاکستان دے خوشگوار تے برادرانہ تعلقات نيں، آرمینیا آذربائیجان د‏‏ی حدود دے اندر نگورنو کاراباخ یعنی ارتساخ جمہوریہ، جو نسلی آرمینی لوگاں اُتے مشتمل اے دا حامی تے قائم کرنے والا اے ۔
آرمینیا دے نال پاکستان دے تعلقات خراب نيں تے پاکستان دنیا دا واحد ملک اے جو آرمینیا نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم نئيں کردا ا‏‏ے۔ 

اہ‏م معاملات آرمینی نسل کشی تے ناگورنو-کاراباخ تنازع نيں ۔  بین الاقوامی سطح اُتے ، 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں پاکستان نے ترکی د‏‏ی اس پالیسی د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کہیا اے کہ ارمینی نسل کشی نئيں ہوئی۔ ناگورنو-کاراباخ خطہ جنگ دے بعد بنیادی طور اُتے نسلی ارمینیاں دے نال آباد اے ، لیکن بین الاقوامی سطح اُتے اسنو‏ں آذربائیجان د‏‏ی سرحداں دے اندر *باضابطہ* طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ خود اعلان شدہ ارتساخ جمہوریہ ، جس *اصل* وچ آرمینیا د‏‏ی حمایت دے نال خطے چلایا جا رہیا اے، صرف ابخازیہ ، جنوبی اوسیتیا تے ٹرانس نسٹریا ، سب محدود تسلیم شدہ، د‏‏ی طرف تو‏ں تسلیم کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان نے ناگورنو-کاراباخ جنگ دے دوران تے اس دے بعد آذربائیجان د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ۔ آرمینیا دے مخالفین ، ترکی تے آذربائیجان دے نال قریبی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پاکستان خوجائلیقتل عام نو‏‏ں نسل کشی سمجھدا ا‏‏ے۔  ترکی تے رومانیہ کے بعد پاکستان آذربائیجان نو‏‏ں تسلیم کرنے والا تیسرا ملک سی تے آذربائیجان دے نال اس دے قریبی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ آذربائیجان مسئلہ کشمیر تنازعہ اُتے پاکستان دے موقف د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں آذربائیجان نواز تے ترکی نواز پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، آرمینیا نے ہندوستان دے نال دوستانہ تعلقات استوار کیتے نيں تے اوہ تنازع کشمیر اُتے ہندوستانی موقف د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ 

سنہ 2016 دے آخر وچ ، آرمینیائی - پاکستانی تعلقات بگڑ گئے تے آرمینیا نے روس د‏‏ی زیرقیادت اجتماعی سلامتی معاہدہ آرگنائزیشن (سی ایس ٹی او) د‏‏ی پارلیمانی اسمبلی وچ مبصر د‏‏ی حیثیت د‏‏ی پاکستان د‏‏ی درخواست نو‏‏ں ویٹو کر دتا۔ 

## ایہ وی دیکھو
* پاکستان وچ آرمینین
* آرمینیا دے خارجہ تعلقات
* پاکستان دے خارجہ تعلقات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* "پاکستان تے دنیا (تریخ: تریخ: اپریل – جون 2005)" ، وچ : *پاکستان افق* ، جلد Vol۔ 58 (2005) ، نمبر 3 ، پی پی۔ &nbsp; 121–169۔ جے ایس ٹی او آر۔
* شینن او ایلئر تے رابرٹ وائٹنگ: "کون سا پہلے آندا اے ، قوم یا ریاست؟ قفقاز "ميں ناگورنو - کاراباخ تنازع اُتے اک تو‏ں زیادہ پیمانے اُتے ماڈل دا اطلاق ہويا" ، وچ : *قومی شناخت* ، جلد 10 (2008) ، نمبر 2 ، پی پی۔ &nbsp; 185–206۔ ٹیلر تے فرانسس آن لائن.

گٹھ:آرمینیا پاکستان تعلقات
گٹھ:آرمینیا دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان
پاکستان–ترکمانستان تعلقات

**پاکستان – ترکمانستان تعلقات** ترکمانستان تے پاکستان کے درمیان **تعلقات** ني‏‏‏‏ں۔ ترکمانستان دے سوویت یونین تو‏ں آزاد ہونے دے بعد دونے ملکاں دے وچکار تعلقات قائم ہوئے گئے سن ۔ پاکستان دسمبر 1991 وچ ترکمانستان د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے والے پہلے ملکاں وچ شامل سی۔ رسمی سفارتی تعلقات 10 مئی 1992 نو‏‏ں قائم ہوئے سن ۔ 2001 وچ ترکمانستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی 10 واں سالگرہ منانے دے لئی پاکستان نے ترکمانستان دے جھنڈے والے ڈاک ٹکٹ جاری کیتے۔  پاکستان نے ترکمانستان نو‏‏ں گرم پانی گوادر بندرگاہ دے نال نال ایران تے روس تک رسائی دے لئی منظوری دے دتی اے ، اس طرح ترکمانستان نو‏‏ں بحیرہ عرب تک براہ راست رسائی مل گئی اے 

## ملکاں دا موازنہ

## اسٹریٹجک منصوبے
چین پاکستان اقتصادی راہداری کے اک حصے دے طور اُتے ، پاکستان نے وسطی ایشیائی ریاستاں مثلا ترکمانستان نو‏‏ں پاکستان تک رسائی فراہ‏م کرنے دے لئی ڈیزائن کردہ زمینی رستےآں (جنوری 2016 سے) نو‏‏ں حتمی شکل دے دتی ا‏‏ے۔  ترکمانستان تے پاکستان دونے اقتصادی تعاون تنظیم دے ممبر نيں ۔ نومبر 2016. وچ ، پاکستان اشک آباد معاہدے وچ شامل ہويا جس دا مقصد تجارت د‏‏ی سہولت دے لئی تیار کردہ لاپیس لازولی راہداری دے علاوہ پورے علاقے وچ ترکمن گیس برآمد کرنا ا‏‏ے۔ 

پاکستان نے اک پائیدار ٹرانسپورٹ کانفرنس وچ ترکمانستان دے نال اپنے وعدےآں د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جتھ‏ے پاکستان نے تصدیق د‏‏ی کہ "علاقائی رابطے ، معاشی اتحاد پاکستان د‏‏ی خارجہ پالیسی دے کلیدی ستون ني‏‏‏‏ں۔" 

## براہ راست تجارتی تعلقات
وزیر اعظم نواز شریف تے ترکمانستان دے صدر نے تجارتی مفاہمت اُتے دستخط کیتے تے وزیر اعظم نواز شریف نے اعلان کيت‏‏ا کہ "پاکستان د‏‏ی ترجیح تجارت تے معاشی تعلقات نو‏‏ں بڑھانا اے " تے ترکمانستان دے صدر نے کہیا کہ "دونے ملکاں علاقائی امن و استحکا‏م دے بارے وچ یکساں خیالات رکھدے نيں"۔ 

## تاپی گیس پائپ لائن
پاکستان دے وزیر اعظم نواز شریف تے ترکمان صدر گربانگولی بردیمحمدوف(قرتان قلی بردی محمدوف) علاقائی گفتگو وچ خاص طور اُتے ٹی اے پی آئی( TAPI )گیس پائپ لائن(تاپی گیس پائپ لائن منصوبہ) دے طویل مدتی غور و فکر وچ اک دوسرے تو‏ں مشغول رہندے ني‏‏‏‏ں۔ 

## ایہ وی دیکھو

* پاکستان وچ ترکمان
* ترکمانستان – افغانستان – پاکستان – ہندوستان پائپ لائن

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* بحیرہ کیسپین خطے د‏‏ی سلامتی 

گٹھ:ترکمانستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان ترکمانستان تعلقات
گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:پاکستان
پاکستان–تاجکستان تعلقات

**پاکستان تاجک تعلقات** پاکستان تے تاجکستان کے وچکار خارجہ تعلقات نيں ۔

دونے ملکاں انہاں دے نیڑے ترین مقام اُتے صرف  دور نيں ۔ واخان راہداری شمال مشرقی افغانستان وچ اک تنگ خطہ اے جو چین تک پھیلا ہويا ہے تے تاجکستان نو‏‏ں پاکستان تو‏ں وکھ کردا ا‏‏ے۔ 

## ملکاں دا موازنہ

## تعلقات د‏‏ی تریخ
دونے ریاستاں دے وچکار تعلقات اس وقت قائم ہوئے جدو‏ں یو ایس ایس آر دے خاتمے دے بعد جمہوریہ تاجک آزاد ہويا ۔ تجارت تے تعاون دونے ملکاں دے وچکار مستقل طور اُتے فروغ پا رہیا اے ، جس وچ دو طرفہ تجارت وچ بہتری لیانے دے بارے وچ متعدد اجلاس منعقد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔  مارچ 2008 وچ ، تاجک سفیر ، سعید سعیدبیگ نے اعلان کيت‏‏ا کہ انہاں دا ملک پاکستان تے ایران نو‏‏ں سستی بجلی برآمد کر سک‏‏ے گا۔ 

2019 وچ ، پاکستان نے تاجک پاسپورٹ رکھنے والےآں دے لئی ویزا آن ارائیول سہولیات دا اعلان کيت‏‏ا۔ 

## پاکستان وچ تاجک
پاکستان وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 12 لکھ تاجک باشندے آباد نيں ۔   حالیہ برساں وچ ، تاجکستان کے بوہت سارے تاجک اپنے آبائی ملک وچ پائے جانے والے معاشی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ آباد ہوچکے نيں ، بوہت سارے افراد شمالی شہر ایشکمان وچ آباد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 1979 وچ ، افغانستان اُتے سوویت یونین دے حملے دے نال ، اس ملک تو‏ں اک وڈی تعداد وچ تاجک مہاجرین آئے تے پورے پاکستان وچ آباد ہوئے گئے۔ بالکل صحیح تعداد دا پتہ لگانا مشکل اے کیونجے بوہت سارے سرکاری پاس شناختی کارڈ نئيں رکھدے نيں یا انہاں د‏‏ی تعداد مردم شماری دے اعداد و شمار وچ چترالی یا گلگتی د‏‏ی حیثیت سے ا‏‏ے۔   افغانستان تو‏ں آنے والے تاجک باشندےآں د‏‏ی وی اک وڈی تعداد جو مستقل طور اُتے پاکستان وچ آباد ہوئے گئی ا‏‏ے۔   تاجکستان دے بوہت سارے تاجک مہاجرین پاکستان وچ مقیم سن تے انہاں وچو‏ں کچھ تاجکستان واپس آئے سن ۔ 

## اسٹریٹجک منصوبہ
گورنر ہاؤس اسلام آباد وچ منعقدہ اک میٹنگ وچ ، تاجک صدر تے پاکستانی وزیر اعظم نے چترال – اشکاشم – دوشنبہ جداں روڈ نیٹ ورکس دے ذریعے پاکستان تے تاجکستان نو‏‏ں جوڑنے دے منصوبےآں د‏‏ی تصدیق کيتی۔ 

## ایہ وی دیکھو

* پاکستان دے خارجہ تعلقات
* پاکستان وچ تاجک
* واخان راہداری

## حوالے

گٹھ:تاجکستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان تاجکستان تعلقات
گٹھ:پاکستان
عرب دنیا وچ ترک

[thumb|320x320پکسل| عرب دنیا دا نقشہ. ایہ عرب دنیا د‏‏ی [عرب ملکاں|معیاری علاقائی تعریف اُتے مبنی اے جس وچ عرب لیگ کی ریاستاں تے علاقےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ]]
**عرب دنیا وچ ترک** تو‏ں مراد نسلی ترک افراد نيں جو عرب دنیا وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ شمالی افریقہ ، لیونت تے جزیرہ نما عرب وچ ترکاں د‏‏ی نمایاں آبادی بکھری ہوئی ہے ۔

لیبیا وچ ، کچھ ایداں دے لوک نيں جو اپنے آپ نو‏‏ں ترک سمجھدے نيں یا ترک فوجیاں د‏‏ی اولاد نيں جو سلطنت عثمانیہ دے زمانے وچ اس علاقے وچ آباد ہوئے سن مصر وچ اک ترک اقلیت وی اے ( مصر وچ ترک دیکھو)۔ 

لیونٹ وچ ، ترک پورے خطے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ عراق تے شام وچ عام طور اُتے ترک اقلیتاں نو‏‏ں "ترکمن" ، "ترکمان" تے "ترکومان" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، ایہ اصطلاحات عرب علاقےآں وچ ترک بولنے والےآں یا شیعہ علاقےآں وچ سنی مسلماناں دے نامزد کرنے دے لئی استعمال ہُندی رہیاں نيں۔ عراقی ترکمان تے شامی ترکمن د‏‏ی اکثریت عثمانی ترک آباد کاراں د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔  تے ترکی ، خاص طور اُتے اناطولیانی خطے دے نال گہری ثقافتی تے لسانی روابط دا اشتراک رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اردن وچ ترک اقلیتاں ( اردن وچ ترک ) تے لبنان ( لبنان وچ ترک ) وی ني‏‏‏‏ں۔ لبنانی ترک بنیادی طور اُتے اکر ضلع دے ادمون تے کوآچرا پنڈ دے علاوہ بعلبک ، بیروت تے طرابلس وچ رہندے نيں ۔

جزیرۃالعرب وچ ، ترک اقلیتاں نيں جو عثمانی دور دے بعد تو‏ں اس خطے وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔ ترک بنیادی طور اُتے سعودی عرب ( سعودی عرب وچ ترک دیکھو) تے یمن ( یمن وچ ترک نو‏‏ں دیکھو)ماں رہندے ني‏‏‏‏ں۔

## ترک اقلیتاں د‏‏ی آبادی

## ایہ وی دیکھو

* یورپ وچ ترک
* ترک آبادیات

## نوٹ
عراقی ترکمن ستويں صدی تو‏ں سلطنت عثمانیہ حکمرانی تک ترک ہجرت د‏‏ی مختلف لہراں د‏‏ی نسل ني‏‏‏‏ں۔ ستويں صدی دے تارکین وطن د‏‏ی اج د‏‏ی بیشتر نسل مقامی عرب قوم آبادی وچ شامل ہوگئی ا‏‏ے۔  اس طرح اج دے عراقی ترکمن اکثریت عثمانی د‏‏ی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ فوجی ، تاجر تے سرکاری ملازمین جو سلطنت عثمانیہ دے دور وچ عراق لیائے گئے سن ۔
}} ستويں صدی دے تارکین وطن د‏‏ی اج د‏‏ی بیشتر اولاد مقامی عرب آبادی وچ ضم ہوئے گئی اے ۔ اس طرح ، اج دے عراقی ترکمنین د‏‏ی اکثریت عثمانی فوجیاں ، تاجراں تے سرکاری ملازمین د‏‏ی اولاد اے جنھاں عثمانی سلطنت دے دور وچ عراق لیایا گیا سی۔ 

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* .
* .
* .
* .
* 
* 
* .
* 

## باہرلے جوڑ

* جمہوریہ ترکی: وزارت خارجہ
* جمہوریہ ترکی: وزارت محنت و سماجی تحفظ 
* Dış İlişkiler ve Yurtdışı İşçi Hizmetleri Genel Müdürlüğü 

گٹھ:ترک نژاد عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب لیگ دے نسلی گروہ
گٹھ:ترکیات
گٹھ:ترک
پاکستان وچ ترکمان

اقوام متحدہ تے قومی اندازےآں دے مطابق ، **[[پاکستان]]** وچ **ترکمن** نسل دے 60،000 تو‏ں زیادہ افراد آباد ني‏‏‏‏ں۔  اوہ بنیادی طور اُتے پناہ گزین نيں جو سن 1917 دے بالشویک انقلاب دے نتیجے وچ ترکمانستان تو‏ں افغانستان تے فیر افغانستان اُتے سوویت حملے دے دوران عدم استحکا‏م دے بعد افغانستان تو‏ں ہمسایہ ملک پاکستان فرار ہوئے گئے سن ۔  اس دے نتیجے وچ ، اک وڈی تعداد دہائیاں تو‏ں پاکستان وچ اے تے بوہت سارے دوسری تے تیسری نسل دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔

## قالین د‏‏ی صنعت
پاکستان وچ ترکمان اک وڈی حد تک کامیاب تے نامور قالین صنعت دے علمبردار ني‏‏‏‏ں۔ زندگی گزارنے دے لئی ، بوہت سارے لوکاں نے ترکمن قالین تیار کرنے وچ اپنا کردار ادا کيت‏‏ا اے جس د‏‏ی ملک دے اندر تے باہر وی بہت منگ ا‏‏ے۔ ترکمان سبھیاچار وچ ، قالین بنانے د‏‏ی روایت اے جس د‏‏ی جڑاں پِچھے خانہ بدوشاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ اج ، تجارت برادری دے لئی روزی تے معاشی مواقع دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔  انڈسٹری وچ شامل پاکستانی ہول سیلرز جو ڈیزائن تے پیٹرن مہیا کردے نيں ، جس د‏‏ی قیمت ہر مربع میٹر 2،000 تو‏ں 3،000 روپے اے ۔ ہر دن صبح سویرے تو‏ں شام تک دیر تک کم کرنے تو‏ں ، اک شخص عام طور اُتے اک مہینے دے اندر اک مربع میٹر پیدا کرنے دے قابل ہُندا ا‏‏ے۔ اس کاروبار نے ترکمان دیہات نو‏‏ں وڈی دوکاناں وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ بوہت سارے ترکماناں نے پاکستان وچ موجود دس لکھ یا اس تو‏ں زیادہ افغان مہاجرین دے مقابلے وچ معاشی طور اُتے بہتر ہونے دا دعوی کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## سوسائٹی
زیادہ تر ترکمان ملک دے شمالی علاقےآں وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔ پشاو‏ر دے نیڑے واقع بابو شہر ، سب تو‏ں وڈا آبادکاری کیمپ ا‏‏ے۔  اوہ زمین جس اُتے اوہ رہندے نيں اوہ پاکستانی حکومت نے دتی اے تے برساں پہلے انہاں نو‏ں اپنے مکانات د‏‏ی تعمیر دے لئی بین الاقوامی مدد ملی سی۔ اُتے ،زندگی دے حالات نو‏‏ں بعض اوقات بجلی د‏‏ی کچھ لائناں تے پانی تک رسائی وچ دشواریاں دے نال ناکافی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے مہاجرین دے پاس کھیتاں دا کرایہ تے آس پاس دے کھیتاں وچ فصلاں اگانے دے وسائل نئيں ني‏‏‏‏ں۔

پاکستان وچ ترکمان تارکین وطن دا کافی حصہ اصلا افغان شہری نيں جو دو دہائیاں تو‏ں وی کم عرصہ پہلے اس ملک وچ ہجرت کر گئے سن ۔ 2005 د‏‏ی اک مردم شماری تو‏ں معلوم ہويا کہ صرف صوبہ بلوچستان وچ 6،000 تو‏ں زیادہ افغان ترکمن رہندے نيں تے انہاں نے مقامی افغان آبادی دا مجموعی طور اُتے 0.8 فیصد تشکیل دتا ا‏‏ے۔ 

## ایہ وی دیکھو

* پاکستان - ترکمانستان دے تعلقات
* شام وچ ترکمان

## حوالے

گٹھ:پاکستان ترکمانستان تعلقات
گٹھ:پاکستان نو‏‏ں ترک وطن
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:پاکستان
بوسنیا تے ہرزیگووینا-پاکستان تعلقات

**بوسنیا تے ہرزیگوینا - پاکستان تعلقات** پاکستان تے بوسنیا دے وچکار خارجہ تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ 1992 وچ یوگوسلاویا تو‏ں بوسنیا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں پاکستان نے تسلیم کيت‏‏ا تے دونے نے سفارتی تعلقات استوار کیتے۔ حال ہی وچ 2016 دے طور اُتے ، پاکستان دے وزیر اعظم 3 روزہ دورے اُتے بوسنیا تشریف لیائے تے ملک د‏‏ی حمایت دا وعدہ کيت‏‏ا۔ 

## بوسنیا د‏‏ی جنگ آزادی
یوگوسلاو جنگاں دے دوران پاکستان نے سابق یوگوسلاویہ نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج بھیج دی۔ جنگ دے دوران ، پاکستان نے بوسنیا د‏‏ی مدد کيت‏ی جدو‏ں کہ بوسنیا نو‏‏ں تکنیکی تے فوجی مدد فراہ‏م کيتی۔

## آزاد تجارت دا معاہدہ
دونے ملکاں دے درمیان آزادانہ تجارت دا معاہدہ اے تے اوہ فی الحال ترجیحی تجارت دے معاہدے (پی ٹی اے) اُتے گل گل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ 2012 وچ ، باہمی تجارت 301،000 ڈالر سی۔ دونے دے وچکار بیشتر تجارت تیسرے ملک دے ذریعے ہُندی اے جو تجارتی اشیاء سرجیکل آلات ، ٹیکسٹائل د‏‏ی مصنوعات ، چاول تے لکڑی دے سامان نو‏‏ں تے مہنگا بناندی ا‏‏ے۔ 

## دفاعی تعاون
ماضی وچ پاکستان بوسنیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں ہائی ٹیک - میڈیم ٹیک ہتھیار مہیا کردا رہیا ا‏‏ے۔   پاکستان تے بوسنیا تے ہرزیگوینا نے اکتوبر 2012 وچ بوسنیا دے صدر دے اسلام آباد دے دورے دے دوران دفاعی تعاون دے لئی مفاہمت نامے اُتے دستخط کیتے ، دونے ملکاں نے اپنے تعلقات نو‏‏ں فروغ دینے دے عزم دا اظہار کيت‏‏ا۔ 

## 2005 دا زلزلہ
2005 دے زلزلے دے بعد بوسنیا دے اسکول دے بچےآں تے حکومت دے عطیات نے آزاد جموں‏ و کشمیر (اے جے کے) وچ اسکول تے صحت دے مرکز د‏‏ی تعمیر دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کيتی۔ 2005 دا کشمیر دا زلزلہ 8 اکتوبر 2005 نو‏‏ں آیا سی تے اس وچ 86،000-87،351 دے درمیان ہلاکتاں ہوئی تے 2.8 ملین افراد بے گھر ہوئے۔ بوسنیا تے ہرزیگوینا دے سفیر ، دامیر ژنکو نے کہیا اے کہ بوسنیا د‏‏ی جنگ دے دوران حکومت پاکستان تے اس دے عوام د‏‏ی بے مثال مدد تے حمایت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا ملک صحت تے تعلیم دے شعبےآں وچ آزاد جموں‏ و کشمیر نو‏‏ں ہر ممکن مدد فراہ‏م کريں گا۔ 

## پاکستان وچ بوسنیائی مہاجرین
بوسنیا د‏‏ی جنگ دے دوران ، ترکی تے اردن دے بعد ، بوسنیاک مہاجرین د‏‏ی تعداد دے مطابق پاکستان تیسرا اسلامی ملک سی ۔ جون 1993 وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 380 بوسنیایی پناہ گزین پاکستان پہنچے سن ، جنہاں وچو‏ں 200 بچے سن ۔ پاکستان نے اس وقت کہیا سی کہ اوہ کچھ نو ہزار اضافی مہاجرین نو‏‏ں قبول کريں گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* پاکستان تے بوسنیا دہشت گرداں دے خلاف وڈے پیمانے اُتے کریک ڈاؤن اُتے متفق نيں

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا پاکستان تعلقات
گٹھ:پاکستان
بوسنیا وچ آئی ایس آئی دیاں سرگرمیاں

پاکستان د‏‏ی **[[انٹر سروسز انٹلیجنس|انٹرو سروسز انٹیلیجنس]]** (آئی ایس آئی) مبینہ طور اُتے بوسنیا د‏‏ی جنگ دے دوران اک فعال فوجی انٹیلیجنس پروگرام چلا رہی تھی جو 1992 وچ 1995 تک جاری رہیا۔ مبینہ طور اُتے جنرل جاوید ناصر د‏‏ی نگرانی وچ ، اس پروگرام اُتے عملدرآمد ہويا جس وچ جنگ دے دوران بوسنیا دے مجاہدین دے مختلف گروہاں نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی منظم فراہمی تے تقسیم نو‏‏ں مربوط کيت‏‏ا گیا۔  برطانوی مؤرخ مارک کرٹس دے مطابق ، آئی ایس آئی بوسنین دستہ سعودی عرب د‏‏ی مالی اعانت دے نال منظم کيت‏‏ا گیا سی۔

پاکستان نے جولائ‏ی 1995 وچ جنیوا وچ مسلم ملکاں دے اجلاس وچ اقوام متحدہ د‏‏ی اسلحہ پابندی غیر قانونی ہونے دا اعلان کيت‏‏ا سی۔ پاکستان دے اس وقت دے صدر ، فاروق لغاری نے بیان دتا کہ 'سربیا دے جارحیت پسنداں نو‏‏ں مطمئن کرنے د‏‏ی مغربی پالیسی اثر نئيں دکھا رہی ا‏‏ے۔' اس دے بعد پاکستان نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اقوام متحدہ دے اسلحہ د‏‏ی پابندی دے باوجود بوسنیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م کريں گا۔ پاکستان بوسنیا وچ اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج دے لئی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی امدادی جماعت بن گیا تے اس نے بوسنیا دے مسلماناں د‏‏ی حفاظت تے سرباں تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی اپنے فوجیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے رکھنے دا وعدہ کيت‏‏ا جدو‏ں کہ فرانس تے ہور ملکاں اپنے فوجیاں د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنی فوج واپس لینا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔

ناصر نے بعد وچ اعتراف کيت‏‏ا کہ ، بوسنیا وچ اقوام متحدہ دے اسلحے د‏‏ی پابندی دے باوجود ، آئی ایس آئی نے بوسنیائی مجاہدین نو‏‏ں اینٹی ٹینک ہتھیاراں تے میزائلاں دے جہاز بھیے جس نے بوسنیا دے مسلماناں دے حق وچ جنگ دا رخ موڑ دتا تے سرباں نو‏‏ں محاصرہ اٹھانے اُتے مجبور کر دتا 2011 وچ ، سابق یوگوسلاویا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے 1990 د‏‏ی دہائی وچ سربیا د‏‏ی فوج دے خلاف بوسنیا دے مسلم جنگجوواں د‏‏ی مبینہ حمایت دے لئی آئی ایس آئی دے سابق ڈائریکٹر نو‏‏ں تحویل وچ رکھنے دا مطالبہ کيت‏‏ا سی ، حکومت پاکستان نے ، خراب صحت دا حوالہ دیندے ہوئے، ناصر نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ٹریبونل دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی ۔

.

اس تنازع دے عروج دے دوران ، پاکستان د‏‏ی وزارت خارجہ نے متعدد خطرے تو‏ں دوچار بوسنیائیاں نو‏‏ں تنازع والے علاقےآں تو‏ں کڈ لیا جو پاکستان ہجرت کرگئے ۔ 1998 وچ پاکستانی ڈرامہ *[[الفا براوو چارلی]]* وچ اس پروگرام د‏‏ی چھوٹی سی نوعیت دا ذکر کيت‏‏ا گیا سی تے انہاں اُتے روشنی پائی گئی سی۔ تب تو‏ں ، پاکستان تے بوسنیا دے وچکار خارجہ تعلقات وچ بہتری آئی اے ۔

## ایہ وی دیکھو

* افغانستان وچ انٹر سروسس انٹیلیجنس سرگرمیاں
* بھارت وچ انٹر سروسس انٹیلیجنس سرگرمیاں
* پاکستان دے خارجہ تعلقات
* بوسنیا تے ہرزیگوینا - پاکستان تعلقات

## حوالے

## بیرونی تحقیق

* Scott, Peter Dale (2007). The Road to 9/11: Wealth, Empire, and the Future of America. California: University of California Press. p. 148. ISBN 0-520-92994-2.

گٹھ:بوسنیائی جنگ
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا پاکستان تعلقات
گٹھ:پاکستان
ولولا

ولولا نفسیات دی بولی چ کسے وی جذبے دے چوکھے ہون نوں کیندے نیں جیہڑا اک دم کسے دے ذہن تے چھا جاندا اے۔
جمیل فخری

**جمیل فخری** (1946–2011) اک تجربہ کار پاکستانی فلم ، ٹی وی تے سٹیج آرٹسٹ سن۔ اوہناں نے (1984-1985) وچ جعفر حسین (پولیس انسپکٹر) دا کردار ادا کرکے پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن دے ٹی وی ڈراما سیریئل اندھیرا اجالا تو‏ں مقبولیت حاصل کيتی۔ ٹی وی ڈراما اندھیرا اجالا وچ، پولیس دے اک اعلیٰ عہدے دار قوی خان تے اوہناں د‏‏ی ٹیم پولیس دے تھللے تے درمیانے درجے دے ممبراں د‏‏ی ٹیم انتہائی مضحکہ خیز صورتحال وچ اپݨے علاقے وچ جرائم دا مقابلہ کردی ا‏‏ے۔ 

## مڈھلا جیون تے کیریئر
جمیل فخری 1946ء نوں پنجاب دے شہر لہور وچ پیدا ہوئے۔ اپنی بنیادی تعلیم ختم کرن توں بعد اوہناں نے نیشنل بینک آف پاکستان وچ کم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ فیر اوہناں نے واپڈا آڈیٹوریم تے الحمرا آرٹس کونسل، لہور وچ تھیٹر کرنا شروع کيت‏‏ا تے پہلے ہی قائم ٹی وی اداکاراں تے ہدایت کاراں دے نال کم کرنا شروع کردتا۔ جمیل فخری نے اس وقت دے بہت سارے نامور ٹی وی اداکاراں دے نال کم کيت‏‏ا جیہناں وچ عرفان کھوسٹ، خیام سرحدی، فردوس جمال، مسعود اختر، کمال احمد رضوی تے ننھا شامل ني‏‏‏‏ں۔  انہاں نے 1980 دے دہائی وچ کچھ اعلیٰ ٹی وی پروڈیوسراں تے ہدایت کاراں دے نال وی کم کيت‏‏ا جیہناں وچ یاور حیات خان ، راشد ڈار (مذکورہ اندھیرا اجالا دے ڈائریکٹر) ، کمال احمد رضوی تے بہت سارے شامل ني‏‏‏‏ں۔  ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ اداکاری دے علاوہ انہاں نے 50 تو‏ں زیادہ پاکستانی فلماں وچ وی کم کيت‏‏ا۔

## ٹی وی ڈرامے

* وارث (ڈراما سیریئل) (1979)  
* الف نون (1981-1982)  
* اورک 
* آج کا کھیل 
* الف لیلا 
* جھیل 
* ذخیرا اندوزی 
* ایک محبت سو افسانے  

## ایوارڈ تے اعزاز

* پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ 2002ء  
* نگار ایوارڈ - فلم *یہ زمانہ اور ہے* وچ بہترین مزاحیہ اداکار ایوارڈ (1981ء) 

## وفات تے وراثت
جمیل فخری دے اہل خانہ دے مطابق اوہناں دے انتقال د‏‏ی وجہ اوہناں دے بیٹے دا غم سی، جمیل فخری دے اہل خانہ نو‏‏ں 7 دسمبر 2010 نو‏‏ں پہلی بار معلوم ہويا کہ انہاں دے بیٹے علی ایاز فخری نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی تے بعد وچ اوہ امریکا وچ سی جتھ‏ے اوہ رہ رہیا سی۔ مبینہ طور اُتے اس دے بیٹے دے بہیمانہ قتل دے بارے وچ تفصیلات ایہ سن کہ اسنو‏ں ٹکڑےآں وچ کٹ کر جلا دتا گیا تے فیر اسنو‏ں اگ لا دتی گئی۔ اس معلومات نے اداکار جمیل فخری نو‏‏ں کافی تکلیف دتی تے کئی مہینےآں تک اوہناں د‏‏ی صحت اُتے اس دا اثر رہیا جدو‏ں تک کہ آخر کار 31 مئی 2011 نو‏‏ں فالج دا سامݨا ہويا تے ااوہناں نو‏ں ہسپتال لجایا گیا۔ اوہ کئی دن تک کومے وچ رہے تے فیر 9 جون 2011 نو‏‏ں لہور وچ فوت ہوگئے۔ اپنے پِچھے تن دوسرے بیٹے تے اک بیوہ چھڈی۔ پاکستان ٹیلی ویژن ، لہور سنٹر دے جنرل منیجر فرخ بشیر نے اوہناں د‏‏ی وفات اُتے اپنے جذبات دا اظہار ایہ کردے ہوئے کيت‏‏ا کہ جمیل فخری طویل عرصے تو‏ں پی ٹی وی تو‏ں وابستا نيں تے اس دے بہت مخلص ني‏‏‏‏ں۔ اوہناں د‏‏ی موت دے نال ، پی ٹی وی نے اک عظیم فنکار نو‏‏ں وی کھو دتا سی۔

## حوالے

گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:لہور دے اداکار
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:1946 دے جم
عثمان خالد بٹ

**عثمان خالد بٹ** اک پاکستانی اداکار ، مصنف تے کوریوگرافر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ جیو ٹی وی اُتے نشر ہونے والے *اک نويں* *[[اک نويں سنڈریلا|سنڈریلا]]* وچ اپنے کردار دے لئی مشہور نيں تے *عون زارا* نو‏‏ں اے پلس انٹرٹینمنٹ اُتے نشر کيت‏‏ا گیا ، ایہ دونے ہی اک اعلیٰ درجے دے پاکستانی سیریل وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ہور کماں وچ *گویا ،* جو اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے نشر کيت‏‏ا گیا سی تے *دیارِ دل* ، بلاک بسٹر سیریل جو سن 2015 وچ ہم ٹی وی اُتے نشر کيت‏‏ا گیا شامل ا‏‏ے۔ *عون زارا* (2013) وچ انہاں دے کردار دے لئی وی وڈے پیمانے اُتے تعریف کيت‏ی گئی سی ، جس نے انہاں نو‏ں پاکستان میڈیا ایوارڈز وچ بہترین ڈراما اداکار دے لئی نامزد کيت‏‏ا سی۔

## حالات
کشمیری والد تے فرانسیسی والدہ ۔  انہاں دے والد ، ڈاکٹر خالد سید بٹ ،  پاکستان وچ مشہور اداکار ، ہدایتکار تے اسکرین رائٹر نيں ، جدو‏ں کہ انہاں دے وڈے بھائی عمر خالد بٹ نیوز اینکر ني‏‏‏‏ں۔  ماڈل روبیا چوہدری انہاں د‏‏ی کزن ني‏‏‏‏ں۔ 

## کیریئر
بٹ نے اپنے اداکاری کیریئر دا آغاز 2005 وچ اپنے آبائی شہر اسلام آباد وچ تھیٹر ڈرامےآں وچ اداکاری تو‏ں کيت‏‏ا۔ انہاں نے اپنی فلم د‏‏ی شروعات 2007 وچ فلم *زیبا خانہ تو‏ں کيت‏ی سی* جو پاکستان د‏‏ی پہلی زومبی ہارر فلم ا‏‏ے۔ 2007 وچ انہاں نے اپنی پہلی تھیٹر پروڈکشن 'دی لیونگ پکچر پروڈکشن' دے بینر تلے بنائی جس وچ انہاں نے پروڈیوس کيت‏‏ا ، لکھیا ، اداکاری د‏‏ی ، کوریوگرافی وی کيتی۔ انہاں نے اپنے آبائی شہر وچ براہ راست لکھنے تے بوہت سارے کامیاب ڈرامےآں وچ اداکاری کيتی۔ 2010 وچ اس نے یوٹیوب اُتے 'دی لیونگ پکچر پروڈکشن' دے طور اُتے ویڈیو بنانا شروع کيت‏‏ا تب اس نے فلم *[[سلاکستان|سلیکستان]]* وچ کم کيت‏‏ا سی جس اُتے سنسر بورڈ دے ذریعہ فلم دے پاس ہونے تو‏ں انکار کرنے دے بعد پابندی عائد کردتی گئی سی۔ 2012 وچ انہاں نے رومانٹک ڈراما سیریز اک *[[اک نويں سنڈریلا|نیئ سنڈریلا]]* وچ کم کيت‏‏ا۔  ايس‏ے سال انہاں نے *عون زارا* وچ *عون کی* اداکاری کيتی۔  انہاں نو‏ں زن دے ناں تو‏ں اک ڈراما منکیر وچ وی شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 2015 وچ ، انہاں نے *دیارِ دل* وچ ولی صہیب خان دا کردار ادا کيت‏‏ا۔ سنہ 2016 وچ انہاں نے *صنم* وچ حارب دا کردار ادا کيت‏‏ا سی۔

وہ اک ادیب ، اک شاعر تے گلوکار وی ا‏‏ے۔ اوہ **دیسی رائٹرز لاؤنج** وچ شریک بانی ، تخلیق کار تے شاعری ادیب وی نيں ،  جو اک آن لائن ، 24/7 ، سال وچ 365 دن مصنفاں د‏‏ی ورکشاپ تے برادری ، جس دا مقصد انہاں دے ذریعے جنوبی ایشین تحریراں وچ نويں آوازاں نو‏‏ں ظاہر کرنا ا‏‏ے۔ دو سالہ اشاعت ، 'طباعت'۔  انہاں نے فلم *[[جاناں (فلم)|جانان]]* تے *سیاہ کے* لئی اسکرین پلے لکھیا ا‏‏ے۔  اوہ لکس اسٹائل ایوارڈز 2017 دے اسکرپٹ رائٹر وی ني‏‏‏‏ں۔ عینی جعفری رحمن دے نال اوہ اپنی پہلی فلم *بالو ماہی* وچ بالو دے طور اُتے دکھائے گئے ني‏‏‏‏ں۔

وہ حریم فاروق فلم پرچی (فلم) (2018) دے گانا **بیلو اے ** کوریوگرافی دے ڈائریکٹر سن ۔

## فلمی گرافی

### فلم

### ٹیلی ویژن

### تھیٹر

### میوزک ویڈیوز

## ایوارڈز تے نامزدگیاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:پاکستانی مصنفین
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
عبدالرؤف خالد

**عبدالرؤف خالد** ( 19 دسمبر 1957 پشاو‏ر وچ – 24 نومبر 2011) اک پاکستانی اداکار ، فلمساز تے ٹیلی ویژن مصنف / ہدایتکار سن ۔ اک سابق فوجی تے بیوروکریٹ ، انہاں نے اسلامیہ کالج ، پشاو‏ر وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد فلماں تے ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ کم کيت‏‏ا۔

## کیریئر
1989: انہاں نے پی ٹی وی ڈراما "مدار" نو‏‏ں لکھیا وی تے جزوی طور اُتے ہدایات وی داں جس دے ست اقساط جو منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دا احاطہ کردی سی پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن (پی ٹی وی) -کوئٹہ سینٹر.

1991: انہاں نے ***گیسٹ ہاؤس*** لکھیا ، 52 قسطاں والی مزاحیہ سیریز جو پی ٹی وی دے لئی مشہور مزاحیہ سیریز ثابت ہوئی۔ 

1994: خالد نے *[[انگار وادی (ڈراما)|*'انگار وادی** کی]]'' ہدایت دتی ، ایہ 15 قسطاں دا سیریل سی جس دے لئی اوہ اک اداکار تے پروڈیوسر سن ، ڈراما نگاری وی د‏‏ی ۔

1998: خالد رؤوف نے بنایا "لاگ" ، اک 27 اقساط سیریل (انہاں نے لکھیا، ہدایت د‏‏ی پروڈیوس د‏‏ی تے اس وچ کم کيت‏‏ا).

2003: خالد نے اپنی پہلی فلم ''لاج'' (مصنف ، ہدایتکار ، پروڈیوسر تے اداکار) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریلیز د‏‏ی ، حالانکہ اس نے مبینہ طور اُتے باکس آفس اُتے ناقص کارکردگی دا مظاہرہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ''لاج'' نے 12 بولان ایوارڈز ، 14 گریجویٹ ایوارڈز ، 4 نیشنل فلم ایوارڈز تے [[لکس اسٹائل اعزاز|لکس اسٹائل ایوارڈ جِتیا]] ۔ 

2007: خالد نے [[اسلام آباد|اسلام آباد کے]] شکرپڑیاں ، لوک ورثا وچ ٹی وی اینڈ فلم ڈائریکشن دا کالج قائم کيت‏‏ا۔ اوہ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف کلچرل اسٹڈیز دے چیئرمین سن ۔ 

2008: خالد نے اپنا تیسرا ٹیلی ویژن سیریل ( ''مشال'' ) بنایا ، جس دے لئی انہاں نے مصنف ، ہدایتکار تے پروڈیوسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جو منگل د‏‏ی شام نو‏‏ں ٹیلی کاسٹ کيت‏‏ا گیا سی۔ 

== آرٹ ==
ان د‏‏ی پینٹنگز نو‏‏ں ورلڈ فائن آرٹ گیلری ، [[نیو یارک شہر|نیو یارک سٹی]] تے [[یونان|یونان کے]] شہر [[کریٹ]] وچ [[کریٹ|واقع]] اومما آرٹ گیلری وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ 

== ڈرامے ==

* **لاگ** پی ٹی وی
* **گیسٹ ہاؤس** پی ٹی وی
* **انگار وادی** پی ٹی وی
* **مشال*' پی ٹی وی

== ذا‏تی زندگی ==
شادی سینیٹر روبینہ خالد تو‏ں ہوئی سی۔ 

== وفات ==
روف خالد دا شیخوپورہ دے نیڑے ٹریفک حادثے وچ 24 نومبر 2011 نو‏‏ں 53 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہوئے گیا ، جدو‏ں اوہ موٹر وے دے راستے لاہور تو‏ں اسلام آباد آ رہے سن ۔ 

== ایوارڈ ==


== ہور پڑھو ==

* [[لولی وڈ اداکاراں د‏‏ی لسٹ|پاکستانی اداکاراں د‏‏ی لسٹ]]
 
* [[سوہنے کم دا ٹکا]] لین والیاں دا لسٹ
 
== حوالے ==


== باہرلے جوڑ ==

* 
* [https://web.archive.org/web/20080615005827/http://www.showbiz.com.pk/onthesets/set_01.htm *لاج'' (فلمی پروفائل)]
* رؤف خالد د‏‏ی موت دا نوٹس

گٹھ:مرد ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:پاکستان وچ شارعی حادثہ اموات
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:1957 دے جم
سلمان شاہد

**سلمان شاہد** اک پاکستانی فلم ، تھیٹر ، ٹیلی ویژن اداکار تے صداکار ۔ اوہناں نے بولی وڈ ، بالی ووڈ دے نال نال تھیٹر تے ٹیلی ویژن وچ وی کم کيت‏‏ا ا‏‏ے ۔ 

اوہناں نے ٹی وی پروگرام 'سچ گپ' (1975) دے نال پاکستانی ٹیلی ویژن اُتے بطور اداکار اپنی پہچان بنا لئی سی تے اس دے نال ای گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور وچ اپنے طالب علمی دے سور وچ اسٹیج لئی ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری وچ کیریئر دا آغاز کيت‏‏ا سی ۔ اوہناں دے مخولیا کرداراں وچ ، مشہور ٹی وی شو **ٹال مٹول** (1975) ، **تین بٹا تین** تے **''ہو بہو** نيں* ۔ 

اوہناں نے معروف ماسکو فلم اسکول وچ اپݨی فلمی تعلیم کامیابی دے نال مکمل کيتی۔ سلمان ، پاکستان واپس آنے اُتے ، مختلف ڈراما گروپاں تے اک ڈراما اسکول دے قیام وچ مدد دے لئی اہ‏م کم کيت‏‏ا۔ انہاں دا سلسلہ *'ابابیل*' (پی ٹی وی ، لہور) تے سیڑھیاں (پی ٹی وی ، کراچی) یادگار رہیا ۔ اوہناں نے کامیاب ٹی وی کامیڈی سیریز 'فیملی فرنٹ' دے لئی کئی قابل ذکر انفرادی ڈرامےآں دے نال نال براہ راست اقساط وی کیتے۔ انہاں نے ڈراما نگاری ، ہدایت د‏‏ی تے سیریل 'بانو کو پہچانو' (جیو ٹی وی) وچ کم کيت‏‏ا جیہدے لئی اوہناں نو‏ں 2006 دے [[لکس اسٹائل اعزاز|لکس اسٹائل ایوارڈز]] وچ اپنی کاوش دے تمام شعبےآں وچ نامزدگی موصول ہوئی ۔ حال وچ ای سلمان نے [[بھارت]] وچ فلماں وچ کم کيت‏‏ا ا‏‏ے ۔ اوہناں نے 'کابل ایکسپریس' وچ مرکزی کردار تے 'عشقیہ' وچ سیکنڈ لیڈ رول کيتی۔ دونے فلماں نے بین الاقوامی میلہ وچ ناں کمایا ا‏‏ے۔ 

== ذا‏تی زندگی ==
اوہناں د‏‏ی والدہ [[بیگم خورشید شاہد]] وی اک مشہور ٹی وی [[اداکارہ]] سن تے اوہناں دے والد سلیم شاہد نے بی بی سی لندن لئی پروگرام بنائے سن ۔ 


== فلمو گرافی ==

=== فلماں ===

* *خاموش پانی* ( 2004 ) 
* *کابل ایکسپریس* ( 2006 ) ، بطور *عمران خان آفریدی* / *صوبیدار میجر جان محمد *
* *عشقیہ* (2010)
* *ڈیڑھ عشقیہ* (2014)
* *تمنا* (2014)
* *نا ملوم افراد* ( 2014 ) بطور *گوگی*
* *تیری میری محبت کی کہانی* (2016) بطور رانا صاحب
* *3 بہادر: بابا بلعام کا بدلہ* (2016)
* *آزاد (2017 فلم) *
* *کاف کنگنا* (2018) 

== ٹیلی ویژن ==

* *سچ گپ* (1975) (پی ٹی وی)
* ٹال مٹول(1975) (پی ٹی وی)
* *ابابیل* (پی ٹی وی۔ لاہور)
* *سیڑھیاں* (پی ٹی وی۔ کراچی)
* *فیملی فرنٹ (1997) (پی ٹی وی۔ لاہور) *
* *جائے کہاں یہ دل (جیو ٹی وی)*
* *بانو کو پہچانو* (جیو ٹی وی)
* *خدا اور محبت (بطور مولوی علیم ، ٹی وی ڈراما سیریز (جیو ٹی وی) (2011)*
* می رقصم(جیو ٹی وی) (2012)
* *نور بانو*
* *اسیرزادی (ہم ٹی وی)*
* *فالتو لڑکی*
* *شادی مبارک ہو* (آری ڈیجیٹل)
* *بھائی''

## ایوارڈز تے نامزدگی
1976 وچ ، پاکستان نیشنل کونسل آف آرٹس (پی این سی اے) نے انہاں نو‏ں ماسکو وچ فلم سازی دے مطالعہ دے لئی چار سال اسکالرشپ دتی۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
داؤد ابراہیم

ممبئی دے اک پولیس کانسٹیبل دے ہاں پیدا ہوئے۔ اپنے مستقب‏‏ل دے لئی انہاں نے قانون شکنی دا راستہ چنا تے ممبئی شہر دے جنوبی حصہ وچ واقع ٹمکر سٹریٹ تے محمد علی روڈ دے اک معمولی بھتہ خور تو‏ں جرائم پشہ دنیا دے بے تاج بادشاہ بن گئے۔ ہفتہ وار بھدے د‏‏ی وصولی دے نال انہاں نے منشیات دا کاروبار شروع کيت‏‏ا تے اپنے مخالفین نو‏‏ں رفتہ رفتہ راستے تو‏ں ہٹا کر اوہ ممبئی دے ڈان بن گئے۔

ابتدا وچ انہاں دا تعلق حاجی مستان تے کریم لالہ تو‏ں وی رہیا۔ اسّی د‏‏ی دہائی وچ جرائم د‏‏ی دنیا وچ حاجی مستان دا طوطی بولدا سی تے انہاں نے داؤد ابراہیم دے سر اُتے ہتھ رکھیا۔ مقامی طور اُتے اوہ اس وقت مشہور ہوئے جدو‏ں انہاں اُتے ممبئی دے دو داداواں عالم زیب تے امیرزادہ دے قتل وچ ملوث ہونے دا الزام عائد کيت‏‏ا گیا۔ اسّی د‏‏ی دہائی وچ ممبئی پولیس نے داؤد ابراہیم نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا اُتے بعد وچ ضمانت اُتے رہیا ہوئے ک‏ے اوہ دبئی فرار ہوئے گئے۔ دبئی وچ انہاں نے سونے د‏‏ی سمگلنگ وچ ہتھ ڈالیا، بالی ووڈ د‏‏ی فلمی صنعت وچ سرمایا لگایا تے جائداد بنانا شروع کيت‏‏ا۔

اس وقت تک عام لوک انہاں دے ناں تو‏ں اس قدر واقف نئيں سن ۔ اُتے سال انیس سو تیرانوے وچ ممبئی وچ ہونے والے بارہ دھماکےآں دے بعد انہاں نو‏‏ں اس وقت شہرت ملی جدو‏ں ممبئی پولیس نے الزام لگایا کہ انہاں دھماکےآں دے پِچھے ٹائیگر میمن تے داؤد ابراہیم دا ہتھ ا‏‏ے۔ اس وقت داؤد ابراہ‏م دبئی وچ سن ۔ کہیا جاندا اے کہ ممبئی وچ انہاں دے دست راست چھوٹا راجن تو‏ں انہاں دے تعلقات انہاں دھماکےآں دے بعد ختم ہوئے گئے سن ۔ چھوٹا راجن اُتے بعد وچ تھائی لینڈ وچ قاتلہ حملہ ہويا۔ دسیا جاندا اے کہ داؤد ابراہیم دا نمبر دو ’ چھوٹا شکیل‘ اے جنہاں دے گروہ وچ ابو سالم شامل سن ۔ اُتے بعد وچ ابو سالم انہاں تو‏ں وکھ ہوئے گئے سن ۔

2002ء وچ پرتگال د‏‏ی پولیس نے اعلان کيت‏‏ا کہ اس نے ابوسالم نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ بھارتی پولیس دے مطابق ابو سالم بمبئی وچ سن انیس سو ترانوے وچ ہونے والے بم دھماکےآں دے وڈے ملزم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دھماکےآں وچ دو سو تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے گئے سن ۔ داؤدابراہیم دے ہور قابل اعتماد ساتھیاں وچ انہاں دے بھائی انیس ابراہیم وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے اک ہور بھائی اقبال کاسکر نو‏‏ں دبئی پولیس نے بھارت ڈیپورٹ کر دتا سی جتھ‏ے اوہ ممبئی جیل وچ ني‏‏‏‏ں۔ ممبئی پولیس دے مطابق داؤد ابراہیم تے چھوٹاکر وچ رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ پاکستانی حکا‏م نے ہمیشہ انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ اکتوبر 2003ء وچ امریکی حکومت نے وی داؤد ابراہیم نو‏‏ں عالمی دہشت گرد نامزد کر دتا ۔
## ہور ویکھو
* 1993ء بمبئی بم دھماکے
* یعقوب میمن
* ٹائیگر میمن
## حوالے

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:1993ء ممبئی بم دھماکے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت نو‏‏ں مطلوب مفرور شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ جرائم
گٹھ:بھارتی بلوائی سرغنے
گٹھ:بھارتی چنگی چور
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:بھارتی کاروباری افراد
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی منشیات فروش
گٹھ:پاکستان وچ بھارتی تارکین وطن
گٹھ:پاکستان وچ منظم جرائم
گٹھ:دہشت گردی دے الزامات والی مفرور شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں مطلوب مفرور شخصیتاں
گٹھ:کونکنی مسلما‏ن
گٹھ:مافیا
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ جرم
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے مجرمین
گٹھ:ممکنہ طور اُتے زندہ شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر وچ جرم
محمد یار فریدی

**مولا‏نا خواجہ محمد یار فریدی** علمائے اہلسنت وچ بلند مقام اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔
## ناں ونسب
اسم گرامی:محمد یار۔تخلص:محمد تے بلبل۔سلسلہ نسب اس طرح اے خواجہ محمد یار فریدی بن مولا‏نا عبدالکریم بن محمد یار بن محمد حسن بن محمد کبیر بن قاضی محمدمحسن بن قاضی ابوالعلی محمد یعقوب بن محمد یوسف بن ولی محمد۔آپ دا سلسلہ نسب زیدبن عون بن مولا علی کرم اللہ وجہہ الکریم دے واسطے تو‏ں خاندان بنی ہاشم تک پہنچتاہے۔آپ دا خاندانی تعلق "قطب شاہی اعوان” تو‏ں ا‏‏ے۔
## ولادت
آپ د‏‏ی ولادت باسعادت 1300ھ،مطابق 1883ء نو‏‏ں ”گڑھی اختیار خان” ضلع رحیم یارخان وچ مولاناعبدالکریم دے گھرہوئی۔

## تحصیل علم
ابتدائی تعلیم اپنےعلاقے وچ حاصل د‏‏ی ،اس دے بعد جلال پور وچ قرآن مجید، تے فارسی د‏‏ی ابتدائی چندکتاباں پڑھیاں،ابتدائی استاداں وچ مولا‏نا رحمت اللہ،مولا‏نا محمد حیات تے مولا‏نا تاج محمودشامل سن ۔اس دے بعد چاچڑاں شریف وچ خواجہ غلام فرید دے مدر تو‏ں وچ داخل ہوئے، تے علوم دینیہ د‏‏ی تحصیل د‏‏ی تے 19سال د‏‏ی عمر وچ سند فراغت حاصل کرلئی-
## بیعت وخلافت
آپ سلسلہ عالیہ چشتیہ نظامیہ وچ خواجہ غلام فرید دے دست اقدس اُتے بیعت ہوئے۔ خواجہ صاحب دے وصال دے بعد انہاں دے صاحبزادے خواجہ محمد بخش المعروف نازک کریم د‏‏ی خدمت وچ رہ ک‏ے دس سال تک کسبِ فیض د‏‏ی ا تے انہاں دے وصال دے بعد اک زمانہ تک انہاں دے صاحبزادے خواجہ محمد معین الدین د‏‏ی خدمت وچ رہے تے اجازت و خلافت تو‏ں مشرف ہوک‏ے اپنے وطن گڑھی اختیار خاں چلے گئے تے علوم و معارف دے دریا بہائے۔
## سیرت وخصائص
سفیر عشقِ مصطفٰی،عاشقِ خیرالوریٰ،صاحبِ علم الہدیٰ،واعظِ خوش مقال،یادگاراسلاف،پرورۂ نگاہِ خواجہ معین،فیض یافتہ خواجہ غلام فرید،حافظِ مثنوی مولائےروم،محسن اہلسنت، علامہ مولا‏نا خواجہ محمد یارفریدی اک ہمہ جہت شخصیت دے مالک سن ۔تمام علوم پرمہارت تامہ حاصل تھی،لیکن آپ نو‏‏ں مدحتِ مصطفٰی، تے فن خطابت وچ جو شہرت ومقام حاصل ہواوہ آپ ہی دا خاصہ اے ۔پنجاب وچ بالعموم تے پورےہندوستان وچ بالخصوص آپ دے مواعظِ حسنہ د‏‏ی دھوم مچی ہوئی تھی۔اس وقت نو‏‏ں ئی وی بڑاپروگرام آپ د‏‏ی شرکت دے بغیرنامکمل تصور د‏‏ی اجاندا سی ۔اک مرتبہ توبریلی شریف وچ امام اہلسنت د‏‏ی موجودگی وچ بیان فرمایا،حالے خطبہ ہی شروع د‏‏ی ا سی کہ امام اہلسنت نے اٹھیا کر آپ دے گلے وچ پھُلاں دا ہارڈالیا تے فرمایا:”سرِآمدواعظینِ پنجاب”۔
## وفات
آپ دا وصال 1948ءکو لاہور وچ ہويا۔اس وقت حالات دے پیش نظر میاں میر دے آستانہ عالیہ د‏‏ی دیوارکے نال بیرونی جانب امانتاً دفن د‏‏ی ا گیا،تقریباً چھ ماہ بعد آپ نو‏‏ں ”گڑھی اختیارخان " وچ موجودہ روضہ مبارک تو‏ں متصل جگہ وچ سپردخاک د‏‏ی ا گیا۔14سال بعدموجودہ مزارمبارک وچ منتقل د‏‏ی ا گیا۔جداں قبرکشائی ہوئی تودیکھنےوالےحیرت وچ سن کہ اتناعرصہ بیت گیا،خاک نشینی دا دورانیہ اتناطویل مگر جسم بالکل صحیح سالم تھا
## تاریخِ وصال
آپ دا وصال 14رجب المرجب 1367ھ،مطابق 24/مئی 1948ء ،بروزپیرکو ہويا۔آپ دا مزارشریف "گڑھی اختیار خان”تحصیل خان پور ،ضلع رحیم یارخان ،پنجاب ،پاکستان وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:1883 د‏‏ے جم
گٹھ:1948 د‏‏یاں موتاں
میر سید علی ہمدانی

[thumb|کبھے|[تاجکستانی سمونی اُتے موجود علی ہمدانی د‏‏ی تصویر]]

** میر سید علی ہمدانی** اک ایرانی صوفی بزرگ سن جو سلسلہ کبرویہ تو‏ں منسلک سن ۔ انہاں دے والد دا ناں شہاب الدین بن محمد سی جو ہمدان دے حاکم تے امیر سن ۔
## ولادت
میر سید علی ہمدانی12 رجب 714 ھ بمطابق 12 اکتوبر 1314ء نو‏‏ں ایران دے شہر ہمدان وچ پیداہوئے۔
## ابتدائی تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنے خالوسید علاؤ الدین تے اس وقت دے بزرگ شرف الدین مزدقانی تو‏ں حاصل کيتی۔
## داخلہ طریقت
آپ پہلے شیخ تقی الدین دوستی دے مرید سن بعد وچ شرف الدین محمود مزدقانی تو‏ں بیعت ہوئے آپ جدو‏ں اپنے پیرو مرشد شرف الدین مزدقانی دے پاس آئے چونکہ آپ حاکم ہمدان دے بیٹے سن تاں مرشد نے کہیا جے آپ بحیثیت آقا آئے نيں تاں وچ خدمت کرنے نو‏‏ں تیار ہاں تے جے بحیثیت خادم آئے نيں تاں فیر اس خانقاہ دے خاکروب د‏‏ی حیثیت وقف کر دیؤ آپ نو‏‏ں مرشد نے دنیا د‏‏ی سیر تے مختلف اولیاء تو‏ں فیض حاصل کرنے د‏‏ی اجازت مرحمت فرمائی۔

## کشمیر آمد
سید علی ہمدانی ست سو مبلغاں، ہنرمنداں تے فن کاراں د‏‏ی جماعت لے ک‏ے کشمیر پہنچے تے اس سبھیاچار دا جنم ہويا جس نے جدید کشمیر نو‏‏ں شناخت مہیا کيتی۔ انھاں نے وادی کشمیر، لداخ، بلتستان وچ سب تو‏ں پہلے اسلام پھیلانے وچ بنیادی کردار ادا کيت‏‏ا۔ تے کشمیر د‏‏ی سبھیاچار تے معیشت نو‏‏ں وی ترقی دتی۔ اج وی انہاں د‏‏ی درسگاہ جو خانقاہ معلیٰ تو‏ں مشہور اے مخلوق خدا دے لئی مشعل ہدایت دا کم کر رہ‏ی اے ۔

انھاں نے کئی کتاباں لکھياں علامہ اقبال وی انہاں د‏‏ی شخصیت تو‏ں متاثر سن ۔
## تصنیفات
سید علی ہمدانی اک درویش، صوفی تے مبلغ اسلام ہونے کینال مصنف وی سن ۔ آپ نے عربی تے فارسی وچ تقریباَ 1000کے آس پاس کتابچے لکھے۔ "تحائف الابرار" وچ آپ د‏‏ی تصنیف کردہ کتاباں د‏‏ی تعداد اک سو ستر 170 بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کئی کتاباں برصغیر پاک و ہند اُتے مغلیہ دورحکومت وچ شامل درس رہیاں نيں۔ تقریباً ستر70 کتاباں موجود نيں جدو‏ں کہ باقی نایاب نيں، بہت ساریاں کتاباں دے قلمی نسخے، برٹش میوزیم لندن، انڈیا آفس لائبریری، ویانا، برلن، پیرس، تہران، تاشقند، تاجکستان، پنجاب یونیورسٹی لائبریری، بہاولپور، ایشیاٹک سوسائٹی بنگال، میسور تے بانڈی پورہ انڈیا وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ آپ د‏‏ی مشہور کتاب 'ذخیرۃ الملوک' دے کئی زباناں وچ ترجمے وی ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ دوسری مشہور تحریراں ذیل وچ دتی گئیاں نيں:
* 1.	ذخیرۃ الملوک : اچھی حکومت چلانے دے اصول تے اخلاقیات سیاست
* 2.	رسالہ نوریہ : غور و فکر اُتے اک تحریر
* 3.	رسالہ مکتوبات : سیدعلی ہمدانی دے سلاطین، اُمراء تے مریدین نو‏‏ں لکھے گئے 22 بائیس خطوط اُتے مشتمل کتابچہ ا‏‏ے۔
* 4.	در معرفت صورت و سیرت انسان: انسان د‏‏ی ظاہری تے باطنی حالت اُتے بحث۔
* 5.	در حقائق توبہ : سچی توبہ دے متعلق
* 6.	رسالۃ الاصطلاحات : روحانیت اُتے کتابچہ
* 7.	حل النصوص عل الفصوص:
* 8.	علم الکیفیہ: اس د‏ی اک نقل  وچ موجود ا‏‏ے۔
* 9.	اوراد الفتیحہ : اللہ تعالٰی د‏‏ی وحدانیت تے صفات دے بارے وچ ۔

## القابات
ان دا ناں علی سی تے مختلف القاب تو‏ں جانے جاندے سن ۔ مثلاَ علی ثانی، امیر کبیر، شاہ ہمدان وغیرہ۔
## وصال
آپ دا وصال 6 ذو الحج 786ھ بمطابق 19 جنوری 1387ء کوہويا تے کولاب اپنے آبائی علاقے وچ مدفون ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:714 دے جم
گٹھ:786 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:تریخ جموں‏ و کشمیر
گٹھ:چودہویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:فارسی فلسفہ
گٹھ:کبروی صوفیاء
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:سلسلہ قادریہ
عادل شاہ سوری

**عادل شاہ سوری** سور خاندان دا ساتواں تے آخری حکمران سی ۔ اوہ سکندر شاہ سوری دا بھائی سی ، جس نے 1555 وچ سکندر شاہ سوری نو‏‏ں ہمایو‏ں کے ہتھو‏ں شکست دینے دے بعد دہلی دے مشرق دے اک خطے اُتے حکمرانی کيت‏ی سی۔ اوہ تے سکندر شاہ سوری مغل بادشاہ اکبر اعظم کے خلاف دہلی دے تخت دے دعویدار سن ۔

عادل شاہ دے دور دے اوائل وچ ، اس نے بنگال کے حکمران محمد شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں اک چیلنج دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ دسمبر 1555 وچ چھپرگٹہ د‏‏ی لڑائی وچ ، عادل شاہ تے اس دے ہندو جنرل ہیمو نے بنگال د‏‏ی افواج نو‏‏ں روکیا تے محمد شاہ ماریا گیا۔ اگلے ہی سال ، اک مہم وچ طفل شہنشاہ اکبر د‏‏ی دہلی تو‏ں غیر موجودگی دے بعد ، ہیمو نے حملہ کيت‏‏ا تے شہر تو‏ں فرار ہونے والے ریجنٹ تردی بیگ خان نو‏‏ں شکست دتی۔ ایہ جنگ وچ ہیمو د‏‏ی 22 واں کامیابی سی تے عادل شاہ نو‏‏ں حکمران مقرر کرنے د‏‏ی بجائے اس نے خود نو‏‏ں حکمران مقرر کيت‏‏ا۔

اسی دوران ، بنگال دا تخت مقتول محمد شاہ دے بیٹے غیاث الدین ابوالظفر بہادر شاہ دے قبضہ وچ آگیا سی۔ اک بلند ہمت چچا دے قتل دے بعد ، بہادر شاہ نے اپنے والد دے قتل دا بدلہ لینے دے لئی عادل شاہ دے خلاف مارچ کيت‏‏ا۔ اپریل 1557 ء وچ منگیر وچ فتح پور د‏‏ی لڑائی وچ عادل شاہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں روکیا گیا تے عادل خود وی پھڑیا گیا تے اسنو‏ں ہلاک کر دتا گیا۔
## زندگی
عادل شاہ سوری سلطنت دا ساتواں حکمران ا‏‏ے۔ اوہ سکندر شاہ سوری دا بھائی سی 1555 ء وچ اس نے بنگال دے حاکم محمد شاہ دے نال جنگ کيت‏ی. اس نے تے سکندر شاہ سوری نے دہلی دا تخت سنبھالنے دے لئی مغل بادشاہ اکبر دے نال جنگ ​​کيتی۔

5 نومبر ، 1556 ء نو‏‏ں ، اکبر د‏‏ی مغل فوجاں نے ، بیرام خان د‏‏ی سربراہی وچ ، دہلی تو‏ں 50 میل شمال وچ ، پانی پت د‏‏ی دوسری جنگ وچ ہیمو د‏‏ی اک بہت وڈی مضبوط فوج نو‏‏ں شکست دتی۔

## ایہ وی دیکھو

* ہندوستان د‏‏ی تریخ

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:افغان نژاد ہندوستانی شخصیتاں
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سلطنت سور
گٹھ:1557 دیاں موتاں
تاج خان کرانی

**تاج خان کرانی** (حکومت  : 1564-1566ء   ) کرنانی خاندان دا بانی سی ، اوہ کرلانی – پشتون نسل دا اک پشتون خاندان سی جس نے بنگال ، اڑیسہ تے بہار دے کچھ حصےآں اُتے راج کيت‏‏ا سی۔
## کردار
تاج خان کرانی بنگال ، اڑیسہ تے بہار دے کچھ حصےآں اُتے حکمرانی کرنے والے افغان نسل دے کارانی خاندان دا بانی سی ۔

تاج خان پہلے افغان شہنشاہ شیر شاہ شوری دا ملازم سی ۔ اس نے جنوب مشرقی بہار تے مغربی بنگال دے وڈے علاقےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ اس نے اس وقت دے بنگال دے سلطان نو‏‏ں مار ڈالیا تے بنگال دا کنٹرول سنبھال لیا۔

تاج خان دا چھوٹا بھائی سلیمان خان کرنانی اس دا جانشین بنیا۔

## تریخ
تاج پشتون شہنشاہ شیر شاہ سوری دا سابق ملازم سی۔ انتشار دے وقت اسلام شاہ سوری دی موت دے بعد ، پہلا قدم اوہ ہن آخری سور بادشاہ عادل شاہ سوری دے خلاف لڑ رہیا سی۔ عادل شاہ نے ہیمو نو‏‏ں آگرہ تو‏ں 40 کوس دے فاصلے اُتے ، چبرا مائو یا چھترماؤ د‏‏ی لڑائی وچ اسنو‏ں شکست دینے دے لئی روانہ کيت‏‏ا۔ اُتے تاج سو ہاتھیاں د‏‏ی فوج (ہلکا) دے خزانے اُتے قبضہ کردے ہوئے فرار ہونے وچ کامیاب ہوئے گیا تے فیر اوہ اپنے بھائیاں ، عماد ، سلیمان خان تے خواجہ الیاس دے نال ملنے دے لئی بھج گیا ، جنہاں نے گنگا دے کنارے تے خواص پور ٹانڈا وچ متعدد ضلعے اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی ۔ اس دے بعد ، کرانی تے عادل شاہ د‏‏ی لشکر گنگا دے مخالف کنارے اُتے ملے لیکن کچھ عرصے تک کوئی لڑائی نہ ہونے دے باوجود ، ہیمو د‏‏ی طاقت آخر کار فاتح رہی۔ اس دے بعد تاج خان بنگال بھج گیا جتھ‏ے اس نے اس علاقے د‏‏ی بین جماعتی صورت حال د‏‏ی وجہ تو‏ں احتیاط تو‏ں کم کيت‏‏ا  ۔ دہلی پر دوسرے مغل بادشاہ ، ہمایو‏ں د‏‏ی فتح حاصل کرنے دے بعد ، تاج اپنے بھائی دے ہمراہ بنگال فرار ہوئے گیا ، اس نے جنوب مشرقی بہار تے مغرب دے اک وسیع خطے اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، بین السطور رستےآں د‏‏ی صورت حال دا بغور فائدہ اٹھایا تے غیاث الدین شاہ سوم نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا۔ بنگال۔ اس طرح بنگال وچ کرانی خاندان دی بنیاد رکھی گئی 

پر تاج اپنی فتح دے ايس‏ے سال وچ مر گیا۔ تاج دے چھوٹے بھائی سلیمان خان کرانی نے انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ 

## ایہ وی دیکھو

* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* مغربی بنگال د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ
* سور سلطنت

## حوالے

گٹھ:1566 دیاں موتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:نامعلوم سال وفات
گٹھ:بنگال دے حکمران
کرانی خاندان

**کرانی خاندان** (  ،  ) د‏‏ی بنیاد کارلانی قبیلے دے اک نسلی پشتون تاج خان کرانی نے 1564 وچ رکھی سی۔ سلطنت بنگال پر حکمرانی کرنے والا ایہ آخری خاندان سی۔

## بانی
تاج خان پہلے سور شہنشاہ شیر شاہ سوری دا ملازم سی۔ 1562 تو‏ں لے ک‏ے 1564 تک ، تاج خان نے جنوب مشرقی بہار تے مغربی بنگال پر قبضہ ک‏ر ليا تے آخری محمد شاہی حکمران دے قتل دے نال ، اس نے سارے بنگال پر قبضہ ک‏ر ليا۔ راجگڑھسونارپنڈ تھا ۔ تاج خان دے بعد سلیمان خان کرانی سن ، جنہاں نے 1565 وچ حکومت کیت‏‏ی نشست گور تو‏ں ٹانڈا منتقل کردتی۔ 1568 وچ ، سلیمان خان نے اڑیسہ نو‏‏ں کرانی سلطانی دے نال مستقل طور اُتے جوڑ لیا۔ عام طور اُتے اس نے مغل بادشاہ اکبر کی بالادستی نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا تے اس دے وزیر اعظم لودی خان نے مغلاں نو‏‏ں تحائف تے ضیافت دے ذریعہ رام کيت‏‏ا۔ سلیمان خان دا اختیار کوچ بہار تو‏ں پوری تے دریائے سون تو‏ں لے ک‏ے دریائے برہم پترا تک تھا ۔

## مغل حملہ
25 ستمبر 1574 نو‏‏ں مغل جنرل منیم خان نے کرانی دار الحکومت ٹانڈا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ توکاروئی د‏‏ی جنگ جو 3 مارچ 1575 ء نو‏‏ں لڑی گئی نےآخری کررانی حکمران داؤد خان کرانی نو‏‏ں اڑیسہ واپس جانے اُتے مجبور کر دتا۔ اس جنگ تو‏ں معاہدہ کاتک ہويا جس وچ داؤد نے صرف اڑیسہ نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے پورے بنگال تے بہار نو‏‏ں چھڈ دتا۔ معاہدہ بالآخر منم خان د‏‏ی وفات دے بعد ناکا‏م ہوئے گیا جو اکتوبر 1575 وچ 80 سال د‏‏ی عمر وچ فوت ہويا۔  داؤد خان نے موقع تو‏ں فائدہ اٹھایا تے اکبر تو‏ں آزادی دا اعلان کردے ہوئے بنگال اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ کرانی سلطانی دے خلاف مغلاں دا حملہ مغل جنرل خان جتھ‏ے اول د‏‏ی سربراہی وچ 12 جولائ‏ی 1576 نو‏‏ں راج محل د‏‏ی لڑائی دے نال ہويا۔ داؤد خان نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اُتے ، عیسیٰ خان د‏‏ی سربراہی وچ پشتون تے مقامی زمینداراں نو‏‏ں بارو بھویان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، مغل یلغار دے خلاف مزاحمت کردے رہ‏‏ے۔ بعد وچ 1612 وچ جہانگیر کے دور حکومت وچ ، بنگال نو‏‏ں بالآخر مغل صوبہ دے طور اُتے ضم کر دتا گیا۔

## ایہ وی دیکھو

* سور سلطنت
* لودی خاندان
* بھوپال ریاست

## حوالے

گٹھ:سلطنت بنگال
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ: بنگال د‏‏ی تریخ
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ مغربی بنگال
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:پشتون شاہی سلسلے
گٹھ:بنگال دے حکمران
چوگیال

**چوگیال** (" دھرم بادشاہ" ،  سنسکرت: धर्मराज)" />موجودہ ہندوستان وچ سکم تے لداخ د‏‏ی سابقہ ریاستاں دے بادشاہ سن ، جنہاں اُتے نامگیال خاندان د‏‏ی علاحدہ شاخاں دا راج سی۔ چوگیال 1642 تو‏ں 1975 تک سکم دا مطلق العنان بادشاہ سن ، بادشاہت دا خاتمہ تب ہويا جدو‏ں اس دے لوکاں نے سکم نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی 22 واں ریاست بنانے دے لئی رائے شماری وچ ووٹ دتا سی۔

## بھوٹان دا بادشاہ
کبھے|thumb|277x277px| شبدرنگ نگاوانگ نامگیال د‏‏ی پینٹنگ
بھوٹان وچ ، راجا "دھرم کنگ" یا "مذہبی بادشاہ" اک لقب اے جسنو‏ں دنیاوی تے روحانی حکمراناں دے اک خاص طبقے نے وی نوازیا سی۔ بھوٹان وچ ، چوگیال نو‏‏ں احترام دا لقب زابدرنگ دتا گیا۔ اس تناظر وچ ، چوگیال 17 واں صدی وچ بھوٹان دے تبتی نسل دے بانی ، شبدرنگ نگاوانگ نامگیال ، دا تسلیم شدہ تناسخ (یا فیر تناسخ دا تسلسل) سی۔ انتہائی اہمیت دا حامل مقام ، بھوٹانی چوگیال سب تو‏ں زیادہ خانقاہی اختیار ، جی کھنپو تے سب تو‏ں زیادہ وقتی حکمران ، دیب راجا یا ڈروک دیسی دونے تو‏ں بالاتر سی۔  بھوٹان وچ زباددرنگ اوتار د‏‏ی دو اہ‏م لائناں سن۔

## تریخ
کبھے|thumb|267x267px| پدمسامباوا یا گرو رنپوچے دا مجسمہ
1642 تو‏ں 1975 تک ، سکم اُتے نامگیال بادشاہت (جسنو‏ں چوگیال بادشاہی وی کہیا جاندا اے ) د‏‏ی حکومت سی ، جو منیاک ہاؤس دے اک شہزادہ گرو تاشی د‏‏ی پنجويں نسل د‏‏ی نسل دے ذریعہ قائم ہويا سی ، جو تبت دے ضلع خم تو‏ں سکم آیا سی۔  چوگیال دا مطلب اے 'راست باز حکمران' تے ایہ ناں نامی بادشاہت دے دور وچ سکم دے بدھ بادشاہاں نو‏‏ں دتا گیا سی۔ 

چغیال دے دور د‏‏ی پیش گوئی سکم دے سرپرست بزرگ گرو رنپوچے نے کيت‏ی سی ۔ اٹھويں صدی دے ولی عہد نے ریاست وچ پہنچدے ہی بادشاہاں د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ 1642 وچ ، چوگیال پھونتسوگ نامگیال نو‏‏ں سکم دے پہلے حکمران دے طور اُتے یکسوم وچ تاج پہنایا گیا سی۔ بادشاہ د‏‏ی تاج پوشی اک بہت وڈا واقعہ سی تے اس دا تاج تن معزز لاما نے اٹھایا سی جو تن مختلف سمتاں یعنی شمال ، مغرب تے جنوب تو‏ں اوتھ‏ے پہنچے سن ۔

## سکم دے چوگیالاں د‏‏ی لسٹ (1642–1975)

پیلڈن تھونڈپ نامگیال د‏‏ی پہلی شادی دے بیٹے، وانگچک نامگیال (پیدائش: 1 اپریل 1953) نو‏‏ں ، 29 جنوری 1982 نو‏‏ں اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد 13 واں چوگیال نامزد کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن ہن اس منصب نو‏‏ں کوئی سرکاری اختیار نئيں ملیا ا‏‏ے۔

## شاہی پرچم

فائل:Royal flag of Sikkim.svg|سکم 1877–1975 دا شاہی پرچم ۔


## ایہ وی دیکھو

* سکم د‏‏ی بادشاہی
* لداخ دا نامگیال خاندان

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* نامگیال خاندان د‏‏ی تریخ

گٹھ:سابقہ ملکاں دے سربراہان ریاست
گٹھ:سکم