جعفر کذاب

**جعفر بن علی** (226۔271 ھ) **جعفر کذاب** دے ناں تو‏ں معروف، امام علی نقی علیہ السلام دے فرزند تے امامت دا دعوی کرنے والےآں وچو‏ں نيں۔ انہاں نے اپنے بھائی امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے بعد امامت دا دعوی کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اثنا عشری شیعاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں کذاب دا لقب دتا گیا۔

جعفر نے اپنی امامت دے اثبات دے لئی امام زمانہ دا انکار کيتا تے امام حسن عسکری د‏‏ی میراث دا دعوی کيتا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ امام حسن عسکری د‏‏ی نماز جنازہ وی پڑھانا چاہندے لیکن امام عصر نے انہاں نو‏ں اس تو‏ں روک دتا۔

ان دے مننے والےآں نو‏‏ں جعفریہ کہیا جاندا سی۔ انہاں وچ اس گل اُتے کہ جعفر کس امام دے بعد امام بنے، اختلاف پایا جاندا سی۔ بعض انہاں نو‏ں امام علی نقی، بعض سید محمد بن علی نقی تے بعض امام حسن عسکری دا جانشین مندے نيں۔

## نسب تے القاب
جعفر، دسويں امام، امام علی نقی دے بیٹے و گیارہويں امام، امام حسن عسکری دے بھائی نيں۔ انہاں د‏‏ی جم تریخ منابع وچ ذکر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ لیکن بعض افراد اس دلیل د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ اوہ امام حسن عسکری تو‏ں وڈے سن لہذا سن 232 ھ وچ انہاں د‏‏ی ولادت ذکر کردے نيں۔ سن 271 ھ وچ سامرا وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تے انہاں دا محل دفن حرم عسکریین ا‏‏ے۔

امامت دا دعوی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں شیعاں نے انہاں نو‏ں کذاب دا لقب دتا۔ اک روایت دے مطابق، پیغمبر اکرم (ص) نے انہاں نو‏ں امامت دے انہاں دے جھوٹھے دعوی د‏‏ی وجہ تو‏ں کذاب دا لقب دتا اے تے انہاں د‏‏ی ولادت و انہاں تو‏ں صادر ہونے والے اعمال د‏‏ی خبر دتی اے تے امام جعفر صادق نو‏‏ں صادق دا لقب دتا تو‏ں کہ اوہ انہاں تو‏ں متمایز ہوئے سکن۔

اسی طرح تو‏ں نقل ہويا اے کہ انہاں نو‏ں کذاب دا لقب امام حسن عسکری د‏‏ی میراث دا دعوی کرنے تے انہاں دے فرزند دے انکار د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا۔ حالانکہ انہاں سب دے باوجود انہاں دے پیرو انہاں نو‏ں زکی دے لقب تو‏ں یاد کردے نيں۔

ان د‏‏ی کنیت ابو عبد اللہ سی۔ چونکہ انہاں د‏‏ی نسل وچ اک سو ویہہ بچے پیدا ہوئے اس بنا اُتے ابو کرین وی انہاں دا اک لقب سی۔

جعفر نو‏‏ں زق الخمر (ظرف شراب) دا لقب وی دتا گیا ا‏‏ے۔ اس لئی کہ انہاں اُتے شراب خوری د‏‏ی تہمت وی لگائی گئی ا‏‏ے۔ بعض نے احتمال دتا اے کہ ایہ تہمت شیعہ اثنا عشری تے انہاں دے مننے والےآں دے درمیان دشمنی د‏‏ی وجہ تو‏ں لگائی گئی ہوئے گی۔ ايس‏ے طرح تو‏ں جس طرح تو‏ں جعفر دے پیرو امام حسن عسکری تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی طرف نا روا نسبتاں دتا کردے سن ۔

## دعوی امامت
جعفر نے امام حسن عسکری د‏‏ی شہادت دے بعد امامت دا دعوی کيتا۔  اس بارے وچ کہ اوہ کیہڑا امام دے جانشین نيں، انہاں دے مننے والےآں دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض انہاں نو‏ں امام علی نقی دا جانشین مندے نيں تے بعض سید محمد بن امام علی نقی دا جنہاں دا انتقال امام نقی د‏‏ی زندگی وچ ہی ہوئے گیا سی۔ انہاں دا مننا سی کہ سید محمد امام علی نقی دے بعد انہاں دے جانشین سن ۔ اک گروہ جعفر نو‏‏ں امام حسن عسکری دا جانشین مندا ا‏‏ے۔

جعفر نے اپنے دعوائے امامت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی کئی قدم اٹھائے۔ لیکن شیخ مفید دے مطابق انہاں د‏‏ی کسی کوشش دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔

ان دے بعض اقدامات درج ذیل نيں:

۱۔ اوہ امام حسن عسکری د‏‏ی نماز جنازہ پڑھانا چاہندے سن لیکن امام زمانہ جو کمسن طفل سن، نے انہاں نو‏ں کنارے کرکے خود اپنے والد د‏‏ی نماز جنازہ پڑھائی۔ بعض محققاں نے جعفر دے اس عمل نو‏‏ں امامت دے اثبات دے لئی اٹھایا گیا قدم مندے نيں۔

۲۔ جعفر نے معتمد عباسی نو‏‏ں ورغلایا کہ اوہ امام حسن عسکری دے گھر د‏‏ی تلاشی لے تو‏ں کہ انہاں دے فرزند نو‏‏ں تلاش کر سک‏‏ے تے انہاں ہی دے تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں امام د‏‏ی اک کنيز نو‏‏ں قید کيتا گیا۔ جعفر نے ایہ قدم اس وقت اٹھایا جدو‏ں اہل قم دا اک گروہ امام نال ملاقات دے لئی سامرا آیا تے انہاں نو‏ں امام د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تے جعفر نو‏‏ں انہاں دے سامنے جانشین دے طور اُتے پیش کيتا گیا۔ شیخ صدوق کہندے نيں: انہاں نے جعفر تو‏ں کچھ سوالات کيتے جنہاں د‏‏ی بنیاد اُتے اوہ انہاں نو‏ں امامت دے اہل نئيں لگے تے انہاں نو‏ں اوہ جواب امام زمانہ تو‏ں ملے۔

۳۔ جعفر نے امام حسن عسکری د‏‏ی تدفین دے بعد جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ حیات سن، انہاں د‏‏ی میراث دا دعوی کيتا۔  حالانکہ شیعہ فقہ دے مطابق جے میراث دے طبقہ اول وچ والدین وچو‏ں کوئی زندہ ہوئے تاں میراث طبقہ دوم دے افراد جداں بھائی تک نئيں پہچے گی۔

۔ اوہ حکومت وقت نو‏‏ں سالانہ رقم دینے دے لئی تیار ہوئے گئے تو‏ں کہ حکومت انہاں د‏‏ی امامت د‏‏ی تائید کرے۔ 

### شیعاں دا موقف
شیخ صدوق دے مطابق شیعاں نے جعفر مختلف طریقےآں تو‏ں آزمایا تے انہاں دے دعوی امامت نو‏‏ں رد کر دتا۔ انہاں نو‏ں اوہ منصب امامت دے لائق نئيں لگے۔ شیعہ جعفر دے دعوی امامت دے رد دے سلسلہ وچ انہاں احادیث تو‏ں استناد کردے سن جو فطحیہ دے رد وچ ذکر ہوئیاں سن۔ انہاں روایات دے مطابق حسنینؑ دے علاوہ دو بھائیاں وچ امامت دا ہونا جائز نئيں ا‏‏ے۔

## خصوصیات
منابع نے جعفر نو‏‏ں اک خطا کار، دنیا طلب تے فاسق انسان دے طور اُتے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ کتاب الغیبہ وچ شیخ طوسی د‏‏ی گزارش دے مطابق امام علی نقی علیہ السلام نے جعفر د‏‏ی ولادت دے وقت انہاں دے ذریعہ تو‏ں بعض افراد دے گمراہ ہونے د‏‏ی خبر دتی سی۔

امام زمانہ (عج) تو‏ں منقول اک روایت وچ اک شیعہ دے خط دے جواب وچ جعفر نو‏‏ں احکا‏م دین تو‏ں بے خبر تے ایداں دے انسان دے طور اُتے ذکر کيتا گیا اے جو حرام و حلال د‏‏ی تشخیص اُتے قادر نئيں سی۔ اس روایت دے مطابق جعفر نے سحر سیکھنے دے لئی مسلسل ۰ روز تک اہنی نمازاں قضا کیتیاں ناں۔

اسی طرح تو‏ں نقل ہويا اے کہ جعفر نے فارس بن حاتم د‏‏ی طرف داری د‏‏ی جدو‏ں کہ امام علی نقی نے فارس اُتے لعن تے ااس دے قتل دا حکم صادر کر چک‏‏ے سن ۔

### توبہ
نقل ہويا اے کہ جعفر نے مرنے تو‏ں پہلے توبہ کر لئی سی۔ اس سلسلہ وچ امام زمانہ تو‏ں نقل اک توقیع وچ جعفر دے عمل نو‏‏ں حضرت یوسف دے بھائیاں دے عمل تو‏ں تشبیہ دتے جانے تو‏ں استناد کيتا گیا ا‏‏ے۔ البتہ بعض نے جعفر دے دعوی امامت دے سلسلہ وچ شیخ مفید دے قول تو‏ں استناد کردے ہوئے ذکر کيتا اے کہ امام زمانہ (عج) د‏‏ی توقیع تو‏ں مراد انبیائے الہی د‏‏ی اولاد وچ گمراہی دا سابقہ پایا جانا ا‏‏ے۔

## جعفریہ فرقہ
جعفر دے پیروکار تریخ وچ جعفریہ دے ناں تو‏ں معروف نيں۔ البتہ انہاں تو‏ں پہلے جعفریہ دا اطلاق امام جعفر صادق علیہ السلام دے مننے والےآں اُتے ہُندا سی۔ جعفر طیار د‏‏ی اولاد و جعفر بن‌ حَرْب‌ ہمدانی‌ (متوفی ۲۳٦ ھ) و جعفر بن‌ مُبَشِّر ثَقَفی‌ (متوفی ۲۳ ھ) دے مننے والےآں نو‏‏ں وی جعفریہ کہیا جاندا سی۔

اسی طرح تو‏ں فتحیہ نے، جو دو بھائیاں د‏‏ی امامت نو‏‏ں قبول کردے سن، جعفر د‏‏ی طرف رجوع ک‏ر ليا۔ ایہی سبب اے کہ ابن بابویہ نے جعفر نو‏‏ں فطحیہ د‏‏ی دوسری نسل دے پیشوا دا لقب دتا ا‏‏ے۔

جعفر د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بعض مننے والےآں نے انہاں دے بیٹے ابو الحسن علی د‏‏ی طرف جو سادات بغداد دے بزرگ نقیب سن، رجوع کيتا۔  بعض ہور دا مننا سی کہ امامت ابو الحسن علی تے انہاں د‏‏ی ہمشیرہ فاطمہ دے درمیان تقسیم ہوئے گئی اے تے انہاں دونے دے بعد جعفر د‏‏ی دوسری اولاد د‏‏ی طرف منتقل ہوئے گئی ا‏‏ے۔ سعد بن عبد اللہ اشعری الضِّیاءِ فی‌ الردِّ علی‌ المُحَمَّدیةِ وَ الْجَعفَریة نامی کتاب فرقہ جعفریہ دے رد وچ تحریر کيتی ا‏‏ے۔ علی الطاحن دا شمار فرقہ جعفریہ دے بزرگاں وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔

جعفر د‏‏ی اولاد نو‏‏ں امام علی رضا تو‏ں انہاں دے انتساب د‏‏ی وجہ تو‏ں بنو الرضا یا رضویون کہیا جاندا سی۔ شیخ مفید کہندے نيں کہ اپنی کتاباں د‏‏ی تصنیف دے زمانے وچ جعفر د‏‏ی اولاد وچو‏ں کوئی اک شخص وی ایسا نئيں ملیا جو مذہب شیعہ اثنا عشری نال ملحق نہ ہوئے چکيا ہوئے۔

## جعفر دے بارے وچ کتاب

طہر مطہر نامی کتاب جعفر د‏‏ی تطہیر تے انہاں دے انحراف دے رد دے سلسلہ وچ تالیف کيتی ا‏‏ے۔ مولف کتاب نے جعفر د‏‏ی مذمت دے بارے وچ نقل ہونے والی بہت ساریاں روایات نو‏‏ں جعلی قرار دتا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ جعفر دے بعض دعوےآں نو‏‏ں از باب تقیہ و امام زمانہ د‏‏ی جان د‏‏ی حفاظت دے طور اُتے قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین
* سید محمد بن علی نقی

## حوالے

## مآخذ


* محمد محسن‌ آقا بزرگ‌ طہرانی‌، الذریعۃ الی‌ تصانیف‌ الشیعۃ، طبع علی ‌نقی‌ منزوی‌ و احمد منزوی‌، بیروت‌ ۱۰۳/۱۹۸۳.
* اوہی، طبقات‌ اعلام‌ الشیعۃ: الکرام‌ البررۃ، مشہد ۱۰.
* ابن‌بابویہ‌ (علی ‌بن‌ حسین‌)، الامامۃ و التبصرۃ من‌ الحیرۃ، قم‌ ۱۳٦۳ ش‌.
* ابن‌بابویہ‌ (محمدبن‌ علی‌)، کمال‌الدین‌ و تمام‌ النعمۃ، طبع‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌ ۱۳٦۳ ش‌.
* اوہی، معانی‌ الاخبار، چاپ‌ علی‌اکبر غفاری‌، قم‌ ۱۳٦۱ ش‌.
* ابن ‌حمزہ‌، الثاقب‌ فی ‌المناقب‌، طبع‌ نبیل‌ رضا علوان‌، قم‌ ۱۱۲.
* ابن ‌شہر آشوب‌، مناقب‌ آل‌ ابی‌ طالب‌، طبع‌ ہاشم‌ رسولی‌ محلاتی‌، قم‌،
* ابن‌ عنبہ‌، عمدۃ الطالب‌ فی‌ انساب‌ آل‌ ابی ‌طالب، چاپ‌ محمد حسن‌ آل‌ طالقانی‌، نجف‌ ۱۳۸۰/۱۹٦۱.
* ابن‌ قبہ رازی‌، النقض‌ علی‌ أبی‌ الحسن‌ علی ‌بن‌ احمد بن‌ بشار فی ‌الغیبۃ، در حسین‌ مدرسی‌ طباطبائی‌، مکتب‌ در فرآیند تکامل‌: نظری‌ بر تطور مبانی‌ فکری‌ تشیع‌ در سہ‌ قرن‌ نخستین‌، ترجمہ ہاشم‌ ایزد پناہ‌، نیوجرسی‌ ۱۳۵ ش‌.
* ابو حاتم‌ رازی‌، کتاب‌ الزینۃ فی‌ الکلمات‌ الاسلامیۃ العربیۃ، قسم‌ ۳، طبع‌ عبداللّہ‌ سلوم‌ سامرائی‌، در عبداللّہ‌ سلوم‌ سامرائی‌، الغلو و الفرق‌ الغالیۃ فی‌ الحضارۃ الاسلامیۃ، بغداد ۱۳۹۲/۱۹۲.
* علی ‌بن‌ عیسی‌ اربلی‌، کشف‌ الغمۃ فی‌ معرفۃ الائمۃ، طبع‌ ہاشم‌ رسولی‌ محلاتی‌، بیروت‌ ۱۰۱/ ۱۹۸۱.
* سعد بن‌ عبداللّہ‌ اشعری‌، کتاب‌ المقالات ‌ و الفرق‌، چاپ‌ محمد جواد مشکور، تہران‌ ۱۳٦۱ ش‌.
* عباس‌ اقبال‌ آشتیانی‌، خاندان‌ نوبختی‌، تہران‌ ۱۳۵ ش‌.
* امین‌.
* صحتی سردرودی، محمد، گزیدہ سیمای سامرا سینای سہ موسی، مشعر، تہران، ۱۳۸۸ش.
* محمد علی‌ حبیب‌آبادی‌، مکارم‌الا´ثار در احوال‌ رجال‌ دو قرن‌ ۱۳ و ۱ ہجری‌، ج‌ ۳، اصفہان‌ ۱۳۵۱ ش‌.
* حسین ‌بن‌ حمدان‌ خصیبی‌، الہدایۃ الکبری‌، بیروت‌ ۱۰٦/۱۹۸٦.
* ذہبی‌.
* حسن ‌بن‌ علی‌ شدقمی‌، المستطابۃ فی‌ نسب‌ سادات‌ طابۃ، در الرسائل‌ الثلاث‌، طبع مہدی‌ رجایی‌، قم‌: کتابخانہ آیۃ اللّہ‌ مرعشی‌ نجفی‌، ۱۳۸۱ ش‌.
* علی‌ بن‌ حسن‌ شدقمی‌، زہرۃ المقول‌ فی‌ نسب‌ ثانی‌ فرعی‌ الرسول‌ (ص)، گزشتہ حوالہ.
* محمد بن‌ عبدالکریم‌ شہرستانی‌، کتاب‌ الملل‌ و النحل، چاپ‌ محمد بن‌ فتح‌اللّہ‌ بدران‌، قاہرہ‌، ۱۳۵/۱۹۵٦، طبع‌ افست‌ قم‌ ۱۳٦ ش‌.
* فضل ‌بن‌ حسن‌ طبرسی‌، اعلام‌ الوری‌ بأعلام‌ الہدی، طبع‌ علی‌اکبر غفاری‌، بیروت‌ ۱۳۹۹/۱۹۹.
* محمد بن‌ حسن‌ طوسی‌، کتاب‌ الغیبۃ، چاپ‌ عباداللّہ‌ طہرانی‌ و علی‌ احمد ناصح‌، قم‌ ۱۱۱.
* حسین‌ بن‌ احمد عرشی‌، کتاب‌ بلوغ‌ المرام‌، فی‌ شرح‌ مسک‌ الختام‌ فی‌ من‌ تولّی‌ ملک‌ الیمن‌ من‌ ملک‌ و امام‌، چاپ‌ انستاس‌ ماری‌ کرملی‌، قاہرہ‌، ۱۹۳۹، طبع افست‌ بیروت‌،
* علی ‌بن‌ محمد عمری‌، المجدی‌ فی‌ انساب ‌الطالبیین، چاپ‌ احمد مہدوی‌ دامغانی‌، قم‌ ۱۰۹.
* محمد بن‌ عمر فخررازی‌، اعتقادات‌ فرق‌ المسلمین‌ و المشرکین، چاپ‌ محمد معتصم‌ باللّہ‌ بغدادی‌، بیروت‌ ۱۰/۱۹۸٦.
* گزشتہ حوالہ، الشجرۃ المبارکۃ فی‌ انساب‌ الطالبیۃ، طبع مہدی‌ رجائی‌، قم‌ ۱۰۹.
* قاضی‌ عبدالجباربن‌ احمد، المغنی‌ فی‌ ابواب‌ التوحید و العدل‌، ج‌۲۰، طبع عبدالحلیم‌ محمود و سلیمان‌ دنیا، [ قاہرہ‌،
* حسن ‌بن‌ محمد قمی‌، کتاب‌ تاریخ‌ قم‌، ترجمہ حسن ‌بن‌ علی‌ قمی‌، طبع‌ جلال‌الدین‌ طہرانی‌، تہران‌ ۱۳٦۱ ش‌.
* محمد بن‌ عمرکشی‌، اختیار معرفہ الرجال‌، المعروف‌ برجال‌ الکشی، [تلخیص‌] محمد بن‌ حسن‌ طوسی‌، تصحیح‌ و تعلیق‌ محمد باقر بن‌ محمد میر داماد، طبع مہدی‌ رجائی‌، قم‌ ۱۰.
* کلینی‌.
* مجلسی‌.
* حسین‌ مدرسی‌ طباطبائی‌، مکتب‌ در فرآیند تکامل‌: نظری‌ بر تطور مبانی‌ فکری‌ تشیع‌ در سہ‌ قرن‌ نخستین، ترجمہ ہاشم‌ ایزدپناہ‌، نیوجرسی‌ ۱۳۵ ش‌.
* مسعودی‌، مروج‌ (بیروت‌۔
* محمدبن‌ محمد مفید، الارشاد، قم‌: مکتبہ بصیرتی‌،
* گزشتہ حوالہ، الفصول‌ العشرہ فی‌ الغیبہ، طبع‌ فارس‌ حسون‌، قم‌، ۱۱۳.
* گزشتہ حوالہ، الفصول‌ المختارہ، طبع‌ علی‌ میرشریفی‌، بیروت‌ ۱۱/۱۹۹۳.
* یحیی ‌بن‌ حسین‌، ناطق‌ بالحق‌، نصرہ مذاہب‌ الزیدیہ عنوان‌ صحیح‌: الدعامہ فی‌ تثبیت‌ الامامہ، طبع‌ ناجی‌ حسن‌، بیروت‌ ۱۹۸۱.
* احمد بن‌ علی‌ نجاشی‌، فہرست‌ اسماء مصنفی‌ الشیعہ المشتہر برجال‌ النجاشی‌، طبع‌ موسی‌ شبیری‌ زنجانی‌، قم‌ ۱۰.
* حسن ‌بن‌ موسی‌ نوبختی‌، فرق‌ الشیعہ، چاپ‌ محمد صادق‌ آل‌ بحرالعلوم‌، نجف‌ ۱۳۵۵/۱۹۳٦.



 

گٹھ:حرم عسکریین وچ مدفون افراد
گٹھ:اولاد امام علی النقی

گٹھ:بنو ہاشم