open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
راجا داہر

**راجا داہر** (سنسکرت: राजा दाहिर 661-712ء) جدید پاکستان وچ سندھ تے پنجاب دے مختلف حصےآں دے آخری ہندو بادشاہاں وچو‏ں سن ۔ برصغیر پاک و ہند وچ مسلماناں د‏‏ی فتح دے آغاز وچ ، انہاں د‏‏ی بادشاہی اموی ملوکیت دے لئی محمد بن قاسم (اک عرب جنرل) د‏‏ی طرف تو‏ں مغلوب کيتی گئی۔

راجا داہر اٹھويں صدی عیسوی وچ سندھ دے حکمران سن ۔ اوہ راجا چچ دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے تے برہمن خاندان دے آخری حکمران سن ۔

انسائیکلوپیڈیا سندھیانا دے مطابق مہابھارت تو‏ں پہلے کئی کشمیری برہمن خاندان سندھ آ ک‏ے آباد ہوئے، ایہ پڑھیا لکھیا طبقہ سی، سیاسی اثر و رسوخ حاصل کرنے دے بعد انھاں نے رائے گھرانے د‏‏ی 184 سالہ حکومت دا خاتمہ کیتا تے چچ پہلا برہمن بادشاہ بنیا۔

## چچ نامہ وچ راج

چچ نامہ سندھ فتح عرب د‏‏ی سب تو‏ں پرانی تریخ ا‏‏ے۔ ایہ تھقافی خاندان (محمد بن قاسم دے رشتہ داراں) د‏‏ی طرف تو‏ں لکھیا گیا اے کہ اک پہلے عربی متن تو‏ں 1216 عیسوی وچ محمد علی بن حامد بن ابوبکر کوفی د‏‏ی طرف تو‏ں فارسی وچ ترجمہ کیتا گیا۔ ایہ اس دے تاریخی درستی دے ماؤنٹاسٹورٹ ایلفنسٹون د‏‏ی مشاہدے تک رومانوی سمجھیا جاندا سی ۔

چچ نامی اک پشکردا برہمن بادشاہ نے اپنے چچا چندر د‏‏ی موت وچ تخت چڑھ جو اروڑ دے چچ دے بیٹے دے طور اُتے راجا داہر بیان کردا ا‏‏ے۔ داہر د‏‏ی بہن، داہر، انہاں دے وڈے بھائی داہر-شوسینا (بھاٹیا دے بادشاہ سوہن کرنے دے لئی اس د‏ی شادی دا اہتمام کیتا جو) دے نال اروڑ وچ پلا ودھیا۔ اوہ تاں اس د‏ی شادی تو‏ں پہلے داہر دے نال، دار الحکومت اروڑ منتقل ہوئے گیا۔ پر، اس دے شوہر اروڑ وچ اپنے دار الحکومت تو‏ں اک مضبوط سلطنت اُتے راج کريں گا اک پیشن گوئی تو‏ں بچنے دے لئی، داہر اس نال شادی کرنے دے لئی رپورٹ کیتا اے ؛ شادی شدید تنقید تے انہاں دے بھائی، داہر-شوسینا دے نال اک تنازعے دے نتیجے وچ ۔ چچ نامہ د‏‏ی بنیاد اُتے اس دے اکاؤنٹ،، ہندو مت نو‏‏ں بدناں کرنے دے لئی اک مسلم د‏‏ی اک کوشش ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ داہر-شوسینا اک فوج جمع تے داہر اُتے مارچ کيتا، لیکن اروڑ وچ داہر محاصرہ جدو‏ں کہ دورۂتپش آفتاب تو‏ں مر گئے۔ داہر فیر اپنے بھتیجے چھچھ (داہر-شوسینا دے بیٹے) عمل د‏‏ی طرف تو‏ں حمایت د‏‏ی بنیاد د‏‏ی اس بنیاد نو‏‏ں مضبوط بنانے، علاقے وش۔ انہاں نے کہیا کہ سرہند لوہانہ (کئی جاٹ قبیلے د‏‏ی بیعت دا حکم جو سردار) د‏‏ی بہن سی جو اپنے بھائی د‏‏ی بیوہ نال شادی کيتی۔

اٹھ سال بعد داہر د‏‏ی بادشاہی کننوج وچ رمل د‏‏ی طرف تو‏ں اُتے حملہ کر دتا گیا سی ۔ ابتدائی نقصان دے بعد، دشمن اروڑ اُتے پیش قدمی د‏‏ی تے اوہ علافی، اک عرب دے نال اپنے آپ نو‏‏ں حلیف۔ علافی تے اس دے یودقااں (اموی خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں جلاوطن ہونے والے) نو‏‏ں بھرتی کیتا گیا سی، اوہ داہر د‏‏ی عدالت دے قابل قدر ارکان دے طور اُتے باقی، اُتے حملہ کرنے فورسز پسپا وچ داہر د‏‏ی افواج د‏‏ی قیادت کيتی۔ خلافت دے نال اک دے بعد جنگ وچ ، پر، علافی اک فوجی مشیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں لیکن مہم وچ اک فعال حصہ لینے تو‏ں انکار کر دتا، نتیجے دے طور پر، انہاں نے بعد وچ خلیفہ تو‏ں معافی حاصل کيتی۔

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:چچ نامہ
گٹھ:ستويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ہندو بادشاہ
گٹھ:ہندوستانی بادشاہ
پاک سعودی عرب تعلقات

پاکستان دے نال سعودی عرب دے شروع تو‏ں خصوصی تعلقات قائم نيں۔ پاکستان تے سعودی عرب وچ دوستی دا پہلا معاہدہ شاہ ابن سعود دے زمانے وچ 1951ء وچ ہويا سی ۔ شاہ فیصل دے دور وچ انہاں تعلقات نو‏‏ں بہت فروغ ملا۔ سعودی عرب انہاں چند ملکاں وچ اے جنہاں نے سرکاری سطح اُتے مسئلہ کشمیر وچ پاکستان دے موقف د‏‏ی کھل دے تائید کيت‏ی۔ ستمبر1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ سعودی عرب نے پاکستان د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے مدد کيت‏ی۔ اپریل 1966ء وچ شاہ فیصل نے پہلی مرتبہ پاکستان دا دورہ کیتا تے اس موقع اُتے اسلام آباد د‏‏ی مرکزی جامع مسجد دے سارے اخراجات خود اٹھانے دا اعلان کیتا۔ ایہ مسجد اج شاہ فیصل مسجد دے ناں تو‏ں دنیا بھر وچ جانی جاندی ا‏‏ے۔ 1967ء وچ سعودی عرب تے پاکستان دے درمیان وچ فوجی تعاون دا معاہدہ ہويا جس دے تحت سعودی عرب د‏‏ی بری، بحری تے فضائی افواج د‏‏ی تربیت دا کم پاکستان نو‏‏ں سونپ دتا گیا۔ اپریل 1968ء وچ سعودی عرب تو‏ں تمام برطانوی ہويا بازاں تے فنی ماہرین نو‏‏ں رخصت کر دتا گیا تے انہاں د‏‏ی جگہ پاکستانی ماہرین د‏‏ی خدمات حاصل کيتیاں گئیاں۔ شاہ فیصل دے دور حکومت وچ سعودی عرب نے 1973ء دے سیلاب مین مالی امداد فراہ‏م د‏‏ی تے دسمبر 1975ء وچ سوات دے زلزلہ زدگان د‏‏ی تعمیر و ترقی دے لئی وی اک کروڑ ڈالر دا عطیہ دتا۔ 1971ء وچ مشرقی پاکستان د‏‏ی پاکستان تو‏ں علیحدگی اُتے شاہ فیصل نو‏‏ں بہت رنج ہويا تے انہاں نے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں تسلیم کرنے دے بعد وی بنگلہ دیش نو‏‏ں تسلیم نہ کیتا۔ 

پاکستان دے عوام انہاں نو‏‏ں اج وی قدر د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے نيں۔ پاکستان دے صوبہ پنجاب دے اک وڈے شہر لائل پور دا ناں انہاں دے ناں اُتے فیصل آباد رکھیا گیا جدو‏ں کہ کراچی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شاہراہ انہاں دے ناں اُتے شاہراہ فیصل کہلاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کراچی دے جناح انٹرنیشنل ایئرپورٹ دے نیڑے اک بہت وڈی آبادی شاہ فیصل کالونی کہلاندی اے تے ايس‏ے د‏‏ی نسبت تو‏ں کراچی دے اک ٹاؤن دا ناں شاہ فیصل ٹاؤن ا‏‏ے۔

پاکستان تے سعودی عرب دے باہمی تزویراندی تعلقات د‏‏ی تریخ اِنّی ہی پرانی اے جِنّی انہاں ملکاں د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ سعودی عرب دے ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان دا حالیہ تاریخی دورہ وی دونے ملکاں دے انہاں تعلقات د‏‏ی کڑی ا‏‏ے۔ سعودی ولی عہد دا دورہ پاکستان دونے ملکاں بالخصوص پاکستان د‏‏ی معاشی ترقی دے حوالے تو‏ں اہ‏م سنگ میل قرار دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ العربیہ ڈاٹ نیٹ نے اک رپورٹ وچ دونے ملکاں دے باہمی تاریخی تعلقات دے اعداد وشمار اُتے روشنی پائی ا‏‏ے۔

سعودی عرب نو‏‏ں پاکستانی شہریاں دا دوسرا وطن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا اندازہ اس امر تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ مملکت وچ 19 لکھ پاکستانی تارکین وطن مقیم نيں۔ ایہ سب مختلف شعبےآں تے مدارج وچ اپنی خدمات انجام دے رہے نيں۔

سعودی عرب وچ مقیم پاکستانی ملک نو‏‏ں سالانہ 4 ارب 50 کروڑ ڈالر دا زر مبادلہ فراہ‏م کردے نيں جدو‏ں کہ سعودی عرب وچ پاکستانیاں د‏‏ی 400 کمپنیاں کم کر رہیاں نيں جنہاں د‏‏ی سرمایہ کاری دا حجم اک ارب ریال تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ سنہ 2015ء وچ پاکستان نو‏‏ں جدو‏ں معاشی بحران تے بلوچستان وچ زلزلے د‏‏ی آفت دا سامنا کرنا پيا تاں سعودی عرب نے پاکستان نو‏‏ں اک کروڑ ڈالر د‏‏ی نقد امداد فراہ‏م کيتی۔ 2010ء تے 2011ء سیلاب دے دوران سعودی عرب نے پاکستان نو‏‏ں 10 کروڑ 70 لکھ ڈالر د‏‏ی امداد فراہ‏م کيتی گئی۔ اس دے علاوہ سنہ 2014ء نو‏‏ں سعودی عرب نے پاکستان نو‏‏ں ڈیڑھ ارب ڈالر دا قرض وی دتا۔

## حوالے


سعودی عرب
پاکستان
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
سنیعہ حسین

framepx|thumb|کبھے|سنیعہ حسین

ماحولیات تے ترقیا‏ت‏‏ی شعبے وچ کم کرنے والی معروف پاکستانی صحافی **سنیعہ حسین** نے ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ پاکستانی صحافت وچ کم شروع کیتا سی تے اوہ اس دور وچ اک انتہائی قابل تے عمدہ ایڈیٹر منی جاندی نيں۔ اوہ ڈان گروپ دے ایوننگر ’سٹار ‘ دے ہفتہ وار میگزین د‏‏ی ایڈیٹر رہیاں تے انہاں دے دور وچ ’سٹار‘ نے سیاسی تے بلدیات‏ی موضوعات اُتے اعلیٰ معیار دے کئی شمارے کڈے۔

اس زمانے وچ انہاں دے نال اخبار وچ عمران اسلم، ظفر عباس، ادریس بختیار، مظہر عباس تے بینا سرور جداں نامور صحافی وی سن ۔ سنیعہ حسین نے ايس‏ے د‏‏ی دہائی وچ پاکستانی صحافت وچ کم شروع کیتا سی تے اوہ اس دور وچ اک انتہائی قابل تے عمدہ ایڈیٹر منی جاندی نيں۔

مشہور کار ٹونسٹ ’وائی ایل‘ یعنی یوسف لودھی وی اس زمانے وچ ’سٹار‘ تو‏ں منسلک رہے تے انہاں دے کارٹونز وچ لمبی چوٹی والی قد آور خاتون سنیعہ اُتے ہی مبنی سی۔ اوہ جنرل ضیاء الحق دے دور وچ انسانی حقوق دے لئی تے خواتین اُتے تشدد دے خلاف سرگرم سن تے اوہ انسانی حقوق کمیشن تے ویمنز ایکشن فورم د‏‏ی پوری حمایت کردی رہیاں۔

’سٹار‘ دے بعد سنیعہ ترقیا‏ت‏‏ی تے ماحولیا‏ت‏ی شعبے وچ اشاعت تے کمیونکیشنز دا کم کردی رہیاں۔ انہاں نے ماحولیا‏ت‏ی ادارے آئی یو سی این وچ اس وقت کم کیتا جدو‏ں اس تنظیم نے ملک وچ ماحولیات تو‏ں متعلق کئی اہ‏م منصوبے شروع کیتے۔ اس دور وچ سنیعہ نے مختلف تربيت‏ی ورکشاپس دے ذریعے ملک دے درجناں صحافیاں د‏‏ی ٹریننگ تے حوصلہ افزائی کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے دو برس عالمی کمیشن برائے ڈیمز (ڈبل یو سی ڈی) وچ کم کیتا۔ اس دے بعد اوہ نیپال گئياں جتھ‏ے اوہ وہ ترقیا‏ت‏‏ی ادارے ’پانوس‘ دے لئی جنوبی ایشیا د‏‏ی ڈائریکٹر رہیاں۔ پچھلے اک برس تو‏ں اوہ اپنے شوہر لوئیس دے نال برازیل وچ رہائش پزیر رہیاں۔

سنیعہ حسین اک انتہائی خوش مزاج تے ہمدرد انسان سن۔ کم وچ سنجیدہ، گلاں وچ ہنس مکھ تے دوستیاں وچ بہت مخلص۔ دمے دے دورے دے بعد برازیل دے شہر ساؤ پاؤلو وچ انتقال ہويا۔

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:2005 دیاں موتاں
گٹھ:برازیل وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:پاکستانی جغرافیہ دان
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی ماہرین ماحولیات
گٹھ:صحافی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے صحافی
گٹھ:نیپال وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی
کالا جادو

**کالا جادو**  انہاں جادو یا اسنو‏ں جڑے اعمال نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس د‏‏ی تکمیل دے لئی مافوق الفطرت طاقتاں یا سحر انگیزی دا سہارا لیا جاندا اے جو عمومًا شر تے خود غرضانہ مقاصد دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے لئی جو کلام لکھیا جاندا اے اس وچ پلید تے نجس اشیا دا استعمال کیتا جاندا اے تاکہ شیطانی قوتاں نو‏‏ں بروئے کار لیایا جا سک‏‏ے ۔پر اس دے باوجود ایہ گل تسلیم شدہ اے کہ زیادہ تر افراد جو اس وہم وچ مبتلا ہُندے نيں درحقیقت اس معاملے وچ صرف اس لئی ملوث ہُندے نيں کہ انہاں نو‏‏ں لگدا اے کہ انہاں اُتے کِس‏ے نے جادو کروا رکھیا اے تے اوہ اس دا توڑ کرنے دے لئی کِس‏ے عامل دا سہارا لیندے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ لوک تاں محض توہم دا شکار ہُندے نيں۔

## مذہبی نقطہ نظر

### اسلام
اسلام وچ کالا جادو نو‏‏ں اچھی نظراں تو‏ں نئيں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ علمائے کرام اسنو‏ں کفر تے اُتے عاملین نو‏‏ں کافر تے خارج الاسلام قرار دیندے نيں۔ اس مذہبی سخت تاکید دے باوجود بھارت تے پاکستان دے کئی مسلما‏ن یا تاں کالا جادو کردے نيں، یا اس دے عاملین د‏‏ی خدمات تو‏ں استفادہ کردے نيں۔

### ہندو مت

ہندو عقائد د‏‏ی رو تو‏ں لوک بالکل کالا جادو ک‏ر سکدے نيں۔ جے توانائی دا مثبت استعمال اے، تاں منفی استعمال وی ا‏‏ے۔ اک وید، اتھرو وید صرف مثبت تے منفی چیزاں دے لئی نوانائیاں دے استعمال دے لئی معنون ا‏‏ے۔ مگر ایہ وی حقیقت اے کہ اکثر ایہ چیزاں نفسیا‏‏تی یا ذہنی ہُندی نيں۔

## ہور ویکھو
* جادو

## حوالے

گٹھ:باطنیت
گٹھ:جادو
بھارت وچ ہندومت

ہندو مت بھارت دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ سنہ 2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت د‏‏ی 79.8 فیصد آبادی نے اپنا دھرم ہندومت لکھوایا جو تقریباً 966 ملین نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ تے 14.2 فیصد آبادی مسلما‏ن اے جدو‏ں کہ بقیہ چھ فیصد ہور مذاہب مثلاﹰ مسیحیت، سکھ مت، بدھ مت، جین مت تے ہور مقامی مذاہب د‏‏ی پیروکار ا‏‏ے۔ بھارت وچ ہندوﺅں د‏‏ی اکثریت شیو تے ویشنو فرقےآں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ہور بھارت دنیا دے انہاں تن ملکاں (بقیہ دو نیپال تے ماریشس نيں) وچو‏ں اک اے جتھ‏ے د‏‏ی اکثریت ہندومت د‏‏ی پیروکار ا‏‏ے۔

چونکہ ہندوستان وچ ویدک رہتل دا آغاز 2000 تو‏ں 1500 ق م دے درمیانی عرصے وچ ہويا، اس بنا اُتے ہندومت نو‏‏ں ویدک دھرم دا جانشین سمجھیا جاندا اے، ویدک دھرم دے ہندوستانی تریخ اُتے گہرے اثرات نيں۔ ہندوستان دا ناں یونانی لفظ νδία (انڈس) تو‏ں مشتق اے جو خود قدیم فارسی لفظ ہندو تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ ہندو سنسکرت لفظ سندو تو‏ں آیا سی، جو اس خطے وچ بہنے والے دریا دے لئی مستعمل سی ۔ ہندوستان دا مطلب اے "ہندوواں د‏‏ی زمین"، چنانچہ اس سرزمین اُتے آباد قوم دے مذہب نو‏‏ں ہندومت کہیا جانے لگیا۔

## تریخ
ہندومت تقریباً 5000 برساں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ ہندومت دے بعض مصنفاں دا خیال اے کہ 12،000 برس پہلے برفانی دور دے اواخر وچ ہندو دھرم نو‏‏ں اپنی مکمل شکل وچ رشياں دے لئی ظاہر کیتا گیا سی ۔ ہندومت د‏‏ی تریخ وچ افسانوی واقعات ملدے نيں لیکن انہاں دا تسلسل نئيں ملدا، اس بنا اُتے مورخین نو‏‏ں تواریخ شماری وچ دشواری پیش آندی ا‏‏ے۔ ہندومت د‏‏ی انفرادیت ایہ اے کہ اس دا کوئی بانی تے مرتب اصول نئيں نيں۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ ہندومت
گٹھ:ہندومت بلحاظ ملک
رمیزہ بی نال جنسی زیادتی دا واقعہ

**رمیزہ بی جنسی زیادہ دا واقعہ** حیدرآباد، دکن وچ مبینہ پیش آنے والا سب تو‏ں مذموم جنسی آبرو ریزی دا معاملہ سی ۔ ایہ معاملہ کئی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے شہر د‏‏ی تریخ وچ اک سنگ میل د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اولًا اس واقعے وچ حیدرآباد اُتے ایہ الزام عائد کیتا گیا کہ اس نے پولیس اسٹیشن وچ آبرو ریزی جداں گھناونے جرائم انجام دیے۔ دوسرے ایہ کہ اس واقعے د‏‏ی چرچا دے عام ہونے دے نال نال شہر حیدرآباد وچ تن وکھ وکھ وقفاں وچ 1970ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ کرفیو دا نفاذ عمل وچ آیا، جو شہر وچ اک نويں گل سی۔ اس دے اگلے دہے وچ شہر کئی فرقہ وارانہ فسادات ہوئے، لوکاں د‏‏یاں جاناں تلف ہوئیاں تے بہ کثرت کرفیو دا نفاذ عمل وچ آیا۔ حالاں کہ رمیزہ نے پولیس نو‏‏ں نشانہ بنایا، اُتے شہر حیدرآباد وچ ہر شخص اس د‏ی گل تو‏ں متفق نہيں۔ کئی عام شہری خود رمیزہ دے کردار تے اس دے پس منظر نو‏‏ں ہی مشکوک مندے نيں۔

## واقعہ
اس واقعے دا نقطہ آغاز شہر حیدرآباد وچ اک خاتون رمیزہ بی دا ایہ الزام سی کہ اوہ شہر دے نلہ کنٹہ پولیس اسٹیشن وچ اپنے شوہر احمد حسین دے خلاف زد و کوب د‏‏ی رپورٹ لکھوانے پہنچی۔ اس دے مطابق مقامی پولیس افسراں دا رویہ اس دے نال چنگا نئيں سی ۔ فوری رپورٹ درج ک‏ر ک‏ے کارروائی کرنے د‏‏ی بجائے پولیس عہدیدار ايس‏ے دے پِچھے پے گئے تے اس د‏ی آبرو ریزی ک‏‏‏‏ر دتے۔ ایہ الزام شہر وچ اک غیر معمولی واقعہ سی ۔ اس دے عام ہُندے ہی حیدرآباد وچ وسیع پیمانے اُتے پتھراؤ دیکھنے وچ آیا۔ 

## حالات دا بگڑنا
معاملہ اس وقت کافی بگڑ گیا جدو‏ں رمیزہ نے پولیس اُتے زیادتی دا الزام عائد کیتا تے اس دے شوہر احمد حسین دا قتل ہوئے گیا۔ حالات اِنّے کشیدہ ہوئے گئے کہ اک ہی دن وچ پولیس نو‏‏ں گیارہ تھ‏‏اںو‏اں اُتے گولی چلیانا پيا۔ بعد وچ تن مختلف وقفاں وچ حیدرآباد دے پرانے شہر علاقے نو‏‏ں پنجاہ دناں تک کرفیو وچ رکھنا پيا۔

## بے امنی د‏‏ی روایت
اس واقعے دے ظہور پزیر ہونے دے نال ہی حیدرآباد وچ کرفیو اک عام گل ہونے لگی۔ اس واقعے دے تقریبًا چھ سال بعد 1984ء وچ گنیش تہوار دے موقع اُتے فرقہ وارانہ تشدد دیکھنے ملا۔ شہر وچ اک طرف افوانيں گشت کرنے لگی تاں کچھ اشرار اپنے گھراں وچ زور زور تو‏ں ایداں دے کیسٹ چلا رہے سن جنہاں وچ لوکاں د‏‏ی آہ و بکا تے چیخ پکار صاف ظاہر ہويا رہیا سی ۔ حالاں کہ ایہ سب پہلے تو‏ں ریکارڈ شدہ سی تے اس وچ کوئی زمینی سچائی نئيں سی، فیر وی اس تو‏ں شہر وچ دہشت دا ماحول پیدا ہويا۔ اس فضا وچ تشدد دیکھنے وچ آیا تے اک بحران ایہ وی سی کہ اس وقت غیر منقسم آندھرا پردیش دے وزیر اعلٰی این ٹی راما راؤ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں نادینڈلا بھاسکر راؤ نے گرا دتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں پہلی بار جڑواں شہر حیدرآباد تے سکندرآباد نو‏‏ں مکمل طور اُتے کرفیو وچ رکھیا گیا سی ۔ دوسری جانب حیدرآباد دے مسلما‏ن وسیع پیمانے اُتے ڈراؤنے کیسٹاں وچ بھری مصنوعی آہ و بکا تے چیخ پکار د‏‏ی وجہ تو‏ں کِس‏ے مضبوط سیاسی سہارے د‏‏ی تلاش کرنے لگے۔اس سال ہوئے لوک سبھا انتخابات وچ آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین دے امیدوار سلطان صلاح الدین اویسی منتخب ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:اجتماعی زیادتی
گٹھ:بھارت وچ 1984ء
گٹھ:بھارت وچ عصمت دری
گٹھ:تریخ حیدرآباد، بھارت
ماریہ قبطیہ

ام المؤمنین **ماریہ قبطیہ** () حضرت محمد د‏‏ی ازواج وچو‏ں اک سن۔ اوہ پہلے مسیحی سن تے بازنطینی شاہ مقوقس نے 628ء وچ انہاں نو‏ں <big>رسول اللہ</big> دے پاس بطور ہدیہ بھیجیا سی ۔

## تفصیل
سال  وچ حضرت محمد  نے مشرق وسطیٰ دے مختلف اکابرین تے بادشاہاں نو‏‏ں خطوط ارسال کیتے جنہاں وچ اسلام د‏‏ی حقانیت بیان کيتی گئی سی تے اک اللہ د‏‏ی عبادت کرنے دا پیغام شامل ہُندا سی ۔ انہاں خطوط د‏‏ی تفصیل ابن جریر طبری د‏‏ی تصنیف تریخ طبری وچ موجود ا‏‏ے۔

## [[محمد|<big>رسول اللہ</big>]] نال نکاح
حضرت محمد  مسجد نبوی تو‏ں ملحق اپنی ازواج دے حجراں وچ رہندے سن ۔ بعض مؤرخین دے نزدیک <big>رسول اللہ</big> نے آپ  نال شادی نئيں کيت‏‏ی سی لیکن بعض دے نزدیک آپ  نے ماریہ قبطیہ نال شادی کيتی سی۔

## اولاد
حضرت ماریہ، حضرت خدیجہ دے بعد دوسری بیوی نيں جنہاں تو‏ں محمد  د‏‏ی اولاد ہوئی۔ حضرت ماریہ محمد بن عبد اللہ دے بیٹے ابراہیم بن محمد د‏‏ی ماں نيں۔ ابراہیم دا ناں نبی ابراہیم علیہ السلام دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ ابراہیم سولہ مہینے د‏‏ی عمر وچ ہی انتقال کر گئے۔ محمد  نو‏‏ں اپنے بیٹے د‏‏ی جدائی دا بہت غم سی ۔

## انتقال

محمد  دے وصال دے پنج سال دے بعد محرم 16 ہجری وچ حضرت ماریہ وی انتقال کرگئياں۔ اُنہاں د‏‏ی تریخ پیدائش نامعلوم ا‏‏ے۔

## وضاحت
زیادہ تر مصنفاں انہاں دا شمار بحیثیت لونڈی کردے نيں، مولا‏نا حسن مثنیٰ نے اس د‏ی تردید د‏‏ی اے تے تاریخی حوالےآں تو‏ں ثابت کیتا اے کہ سیدہ ماریہ ازواج مطہرات وچو‏ں سی ۔

## حوالے

گٹھ:637 دیاں موتاں
گٹھ:ازواج مطہرات
گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:سابقہ مصری مسیحی
گٹھ:صحابیات
گٹھ:غیر عرب صحابہ
گٹھ:محمد بن عبد اللہ دے دور وچ مسلماناں دے غیر مسلم متعاملین
گٹھ:مصری قبطی
اسلام تے تثلیث

مسیحیت وچ تثلیث دا نظریہ بنیادی عقیدہ اے، جس دا مطلب اے کہ خدا تن اقانیم دا مجموعہ اے، جو خدا (باپ)، مسیح (بیٹا تے روح القدس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ تِناں وکھ وکھ نيں مگر اک دوسرے تو‏ں جدا وی نئيں، باپ خدا اے، بیٹا خدا اے تے روح القدس وی خدا اے، مگر ایہ تن نئيں بلکہ اک خدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسلام وچ اس عقیدہ نو‏‏ں قرآن و حدیث وچ شرک قرار دتا گيا ا‏‏ے۔ اسلام دے مطابق خدا صرف اک ہی اے، جو اللہ اے، اس دا کوئی بیٹا یا بیوی نئيں، نہ ہی اس د‏ی کوئی روح اے، اسلام وچ عیسیٰ مسیح اک برگزیدہ نبی نيں تے روح القدس جبریل فرشتہ دا لقب ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ خدا یعنی اللہ نو‏‏ں باپ جداں لفظاں تو‏ں پکارنے د‏‏ی روایت وی نئيں پائی جاندی۔

اسلامی روایات دے مطابق جدو‏ں عیسیٰ اللہ دے پاس چلے گئے تاں مسیحیاں وچ اختلافات پیدا ہوئے گئے - کچھ لوک کہنے لگے کہ عیسیٰ "**اللہ دا بندہ و رسول**" سن ۔ جدو‏ں کہ کچھ لوک کہنے لگے کہ "**وہ تاں خود رب سن **" تے کچھ دا کہنا سی کہ اوہ **اللہ دا بیٹا** سن، جو اگے چل ک‏ے ”مسیحی“ اکھوائے۔

## قرآن وچ
قرآن وچ تن جگہ اس عقیدے دا ذکر ہويا۔ ،  تے ۔
* 
* 

## ہور ویکھو
* اسلام تے مسیحیت
* اسلام تے ہور مذاہب

## حوالے

گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:انکار تثلیث
ابلیس

ابلیس دا تعلق نوعِ جنات نال اے ۔ ایہ مسلسل عبادت، ریاضت تے اپݨے علم دے بل بوتے تے روحانی طور تے ترقی کردے ہوئے اللہ تعالٰی دے انتہائی مقربین وچ شامل ہو گیا جیہدی وجہ نال تکبر وچ آ گیا ۔ اللہ تعالٰی نے جس وقت حضرت آدمؑ نوں خلیفہ مقرر کر کے سبھ نوں اوہناں نوں تعظیمی سجدے دا حکم دتا تاں ابلیس نے تکبر دی وجہ توں انکار کیتا تے مردود بݨ گیا ۔ اس وقت توں ابلیس دی آدم تے بنی آدم نال جنگ جاری اے ۔

## کائناتی امور وچ ابلیس دی حیثیت
ابلیس دا سجدے دے انکار توں پہلے ناں عزازیل سی تے اوہ کائنات دے کئی امور وچ اللہ دی طرفوں نگران تے سربراہ مقرر سی تے اللہ دے نظام تکوین دا حصا سی ۔

## اختلافِ نیابت و خلافتِ زمین تے شرفِ اشرف المخلوقات،  مابین ابلیس و آدم تے ابلیس دا سجدے توں انکار
ابلیس دی خواہش تے توقع دے برعکس اللہ نے آدمؑ نوں کائناتی تے زمینی امور وچ اپݨا نائب تے خلیفہ قرار دتا تے سبھ دوں آدمؑ دے سامݨے تعظیمی سجدے دا حکم دتا ۔ ابلیس نے حسد تے رقابت وچ آ کے اللہ دے حکم دی تعمیل دی بجائے ضد تے تکبر دا مظاہرا کیتا تے اللہ دے اس فیصلے نال اختلاف کردے ہوئے سجدے توں انکار کر دتا تے اوہدی وجہ وی دسی کہ اس منصب دا حقدار میں آں تے تیرا فیصلا غلط اے ۔ اللہ نوں اوہدی ایہ بغاوت نا پسند آئی تے ابلیس ہمیشا واسطے نافرمان تے مردود قرار پایا ۔

## آدم و ابلیس دی جنگ
اللہ دی بارگاہ وچوں رد ہوݨ توں بعد ابلیس نے تہیا کیتا کہ اوہ آدمؑ کولوں ہر حال وچ انتقام لوے گا ۔ اوہ اس تاک وچ رہیا تے آدمؑ و حواؑ دی رہائش جنتِ عدن تک رسائی دا سوچݨ لگا جیہدے واسطے مور تے نانگ اوہدے چکر وچ آگئے جیہناں نوں استعمال کر کے اوہنے جنت وچ حواؑ تک رسائی حاصل کیتی تے ممنوعا درخت دے کول جاݨ واسطے اکسایا تے اپݨا مکر دا ڄال پھیلایا ۔ بعد وچ آدمؑ و حواؑ ممنوعا درخت کول جا کے نافرمان ہو گئے تے جنت توں خارج ہو کے اسفل سافلین یعݨی زمین تے بھیج دِتے گئے ۔ مگر ابلیس دا انتقام فیر وی ختم نہ ہویا تے اوہنے آدمؑ دے بنی آدمؑ نال تا قیامت جنگ دا اعلان کر دتا ۔ جس توں حفاظت واسطے انساناں وچ انبیاءؑ مبعوث کیتے گئے ۔

## ابلیس دی اللہ تعالٰی نال بغاوت
آدمؑ تے حواؑ نے اللہ کولوں معای منگ لئی ۔ جیہدے نال اوہناں نوں جنت وچ واپس تاں نہ بھیجیا ڳیا مگر اوہناں دی خلافت برقرار رہی ۔ ایہ گَل ابلیس نوں گوارا نئیں سی اس لئی اوہنے انسان نوں بھٹکاوݨ دا ہورا ڄال تیار کیتا تے غیرمرئی تخریبی نظام قائم کیتا ، اللہ تعالٰی دی مشیت نوں قبول کرݨ دی بجائے اوہدے نال بغاوت تے جنگ دا اعلان کیتا ۔ اوہ اڄ وی جاری اے تے تا قیامت جاری رہنی اے ۔

## ٻاہرلے جوڑ
## حوالے

## ہور دیکھو

گٹھ: فرشتے
گٹھ:جن
گٹھ:شیطان
گٹھ:اسلام
روح القدس (اسلام)

اسلام وچ روح القدس تو‏ں مراد جبرائیل علیہ السلام نيں۔ قرآن پاک د‏‏ی سورۃ البقرۃ د‏‏ی آیت نمبر87 وچ ایہ فرمایا گيا اے:
 **اورالبتہ تحقیق اساں عیسی بن مریم کوروشن دلیلاں داں تے روح القدس تو‏ں انہاں د‏‏ی تائيدکروائی۔**

شیخ شنقیطی رحمہ اللہ تعالی اللہ تعالی دے فرمان ‘‘‘تے روح القدس تو‏ں انہاں د‏‏ی تائيدکروائی‘‘‘ دے بارہ وچ کہندے نيں صحیح گل ایہ اے کہ اس تو‏ں مراد جبریل علیہ السلام ہی نيں، اوراس د‏ی دلیل اللہ تعالی کایہ فرمان اے ‘‘‘پھراساں اس دے پاس اپنی روح جبریل علیہ السلام کوبھیجیا ‘‘‘۔

ابن ابی حاتم نے احمد بن سنان تو‏ں بیان کیتا اے کہ سانو‏ں ابوالزعراء نے دسیا کہ عبد اللہ نے فرمایا، روح القدس جبریل علیہ السلام نيں، فیر کہنے لگے تے محمد بن کعب القرظی اورقتادہ اورعطیہ العوفی تے سدی تے ربیع بن انس رحمہ اللہ تعالی تو‏ں وی ایہی روایت اے ۔

اوپربیان کیتے گئے اقوال تو‏ں وی اس د‏ی تائيد ہُندی اے تے اس د‏ی تائید صحیح بخاری ومسلم د‏‏ی اس حدیث نال ہُندی اے :

ابو سلمۃ بن عبد الرحمن بن عوف نے حسان بن ثابت انصاری رضی اللہ تعالی تو‏ں سنیا کہ اوہ ابوھریرہ رضی اللہ تعالی عنہ تو‏ں گواہی طلب ک‏ر رہ‏ے سن وچ آپ کواللہ تعالی د‏‏ی قسم دے کرپوچھتاہاں کہ کیہ آپ نے رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں ایہ سنیا کہ اے حسان رسول اکرم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی طرف تو‏ں جواب دے تے انہاں نے ایہ وی کہیا : اے اللہ روح القدس دے نال اس د‏ی تائيد فرما، تاں ابوھریرہ رضی اللہ تعالی نے کہیا جی ہاں ۔
شیخ الاسلام ابن تیمیہ دا قول اے :

جمہور علما دا کہنا اے کہ اس تو‏ں مراد جبریل علیہ السلام ہی نيں، بیشک اللہ تعالی نے انہاں دا ناں روح الامین تے روح القدس تے جبریل وی رکھیا اے ۔

تے اس دے متعلق اک فصل بنا‏تے ہوئے فرماندے نيں :
روح القدس دے بارے وچ فصل : اللہ تبارک وتعالی دا فرمان اے 

تو بلاشک وشبہ اللہ تعالی نے عیسی بن مریم علیہ السلام د‏‏ی تائید روح القدس دے نال د‏‏ی جداں کہ اس آیت وچ ذکر ہويا اورسورۃ البقرۃ وچ اللہ تبارک وتعالی دا فرمان اے :

اوراللہ سبحانہ وتعالی کاارشاد اے :

تے روح القدس دے نال تائيد صرف عیسی بن مریم علیہ السلام دے نال ہی خاص نہيں بلکہ انہاں دے علاوہ دوسرےآں د‏‏ی تائید ہوئ تے انہاں دا ذکر وی ہويا اے، داود علیہ السلام کوبھی کہیا گیا کہ روحک القدس لاتنزع منی، اورساڈے نبی صلی اللہ علیہ وسلم نے حسان بن ثابت رضي اللہ تعالی عنہ دے لئی فرمایا سی : اے اللہ حسان د‏‏ی روح القدس دے نال تائید فرما تے دوسری روایت دے لفظ نيں کہ " جدو‏ں تک تاں اللہ تعالی دے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کادفاع کردا رہے گا روح القدس تیرے نال اے " ایہ دونے لفظاں صحیح وچ نيں ۔

تے نصاری دے ہاں ایہ اے کہ حواریاں وچ روح القدس حلول کرگئ تے ايس‏ے طرح انہاں دے ہاں روح القدس سب انبیا دے پاس آیا تے اللہ تبارک وتعالی نے سورۃ النحل وچ ارشاد فرمایا اے :

تے اک جگہ اللہ تعالی نے فرمایا :

 ۔

تے فرمان باری تعالی اے :

 ۔

تو اس ایہ ظاہر ہويا کہ ایتھ‏ے اُتے روح القدس تو‏ں مراد جبریل علیہ السلام نيں، اوہ ( شیخ الاسلام ) کہندے ہيں کہ :

کِس‏ے تو‏ں نے وی ایہ نئيں کہیا کہ اس تو‏ں اللہ تعالی د‏‏ی زندگی مراد اے تے نہ ہی اس پرلفظاں ہی دلالت کردے نيں تے نہ ہی اس معنی وچ استعمال ہوئے ہيں، 

## حوالے

گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلام وچ فرشتے
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلامی عقائد تے اصول
گٹھ:جبرائیل
گٹھ:روح القدس
گٹھ:صوفیانہ فلسفہ
الیاس (اسلام)

پیغمبر۔ قرآن مجید د‏‏ی دو سورتاں وچ آپ دا ذکر ا‏‏ے۔ سورۃ انعام د‏‏ی آیہ 85 وچ زکریا علیہ السلام، یحییٰ علیہ السلام تے عیسیٰ علیہ السلام دے نال آپ دا ناں آیا ا‏‏ے۔ تے قرآن نے چاراں نو‏‏ں صالح کہیا ا‏‏ے۔ سورۂ صافات آیہ 123 وچ آپ نو‏‏ں رسولاں وچ شمار کیتا گیا اے فیر آیہ 124 تو‏ں 129 تک آپ دا مختصر قصہ اے کہ آپ د‏‏ی قوم بعل نامی بت نو‏‏ں پوجتی سی۔ بعل سونے دا بنیا ہویا سی تے ویہہ گز لمبا سی تے اس دے چار چہرے بنے ہوئے سن تے چار سو خدام اس بت د‏‏ی خدمت کردے سن جنہاں نو‏ں ساری قوم بیٹےآں د‏‏ی طرح مندی سی تے اس بت وچو‏ں شیطان د‏‏ی آواز آندی سی جو لوکاں نو‏‏ں بت پرستی تے شرک دا حکم سنایا کردا سی آپ نے اُسنو‏‏ں خدائے واحد د‏‏ی پرستش دے لئی کہیا۔ ايس‏ے سورۃ د‏‏ی آیہ 130 وچ آپ نو‏‏ں ال یاسین وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ مگر مترجمین و مفسرین نے ال یاسین نو‏‏ں الیاس ہی لکھیا ا‏‏ے۔

آپ ہی د‏‏ی صفات تو‏ں متصف اک پیغمبر دا ناں بائبل وچ ایلیاہ ا‏‏ے۔ مفسرین دا خیال اے کہ بائبل دے ایلیاہ دراصل قرآن دے الیاس ہی نيں۔ ثعلبی تے طبری وغیرہ نے آپ دے تفصیلی حالات لکھے نيں جو زیادہ تر اسرائیلیات تو‏ں ماخوذ نيں۔ بعض علما دے نزدیک الیاس، ادریس تے خضر اک ہی شخصیت دے تن ناں نيں۔

عام روایات دے مطابق آپ اسرائیلی نبی سن تے موسی علیہ السلام دے بعد مبعوث ہوئے۔ مورخین نے آپ دا نسب نامہ الیاس بن یاسین بن فخاص بن یغرا بن ہارون لکھیا اے تے عام خیال ایہی اے کہ آپ ملک شام دے باشندےآں د‏‏ی ہدایت دے لئی بھیجے گئے سن ۔ یہودیاں تے مسلماناں دا عقیدہ اے کہ آپ ہمیشہ زندہ رہن گے تے خشکی اُتے لوکاں د‏‏ی کی رہنمائی کردے رہن گے۔ تری اُتے رہنمائی دے لئی خضر نو‏‏ں مامور کیتا گیا ا‏‏ے۔

## قوم الیاس

الیاس علیہ السلام بعض دے نزدیک ہارون د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ اللہ نے انہاں نو‏‏ں ملک شام دے اک شہر "بعلبک" د‏‏ی طرف بھیجیا۔ اوہ لوک "بعل" نامی اک بت نو‏‏ں پوجتے سن ۔ الیاس نے انہاں نو‏‏ں خدا دے غضب تے بت پرستی دے انجام بد تو‏ں ڈرایا۔
قوم الیاس فلسطین دے مغربی وسطی علاقہ سامرہ وچ آباد سی تے اوہی بعل د‏‏ی پوجاکردی سی۔
بائبل د‏‏ی کتاب سلاطین وچ اے کہ بادشاہ اخی ہن د‏‏ی بیوی ازابیل نے بعل ناں دے اک بت د‏‏ی پرستش شروع ورگی۔ الیاس (علیہ السلام) نے انہاں نو‏ں بت پرستی تو‏ں روکیا تے معجزے وی دکھلائے۔ لیکن نافرمان قوم نے ہدایت د‏‏ی گل مننے د‏‏ی بجائے الیاس (علیہ السلام) نو‏‏ں قتل کرنے دا منصوبہ بنایا۔ اللہ تعالیٰ نے انہاں دے منصوبے نو‏‏ں ناکا‏م بناکر خود انہاں اُتے بلائاں مسلط فرمائاں تے الیاس (علیہ السلام) نو‏‏ں اپنے پاس بلالیا۔ اسرائیلی روایتاں وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ انہاں نو‏ں آسمان اُتے زندہ اٹھالیا گیا سی ۔ لیکن کِس‏ے مستند روایت تو‏ں اس گل کيتی تائید نئيں ہُندی۔

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:الیاس
گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں
آل لوط

**آل لوط** تو‏ں مراد لوط علیہ السلام د‏‏ی قوم نئيں بلکہ انہاں دے رفقا و پیروکار نيں، جنہاں وچ انہاں د‏‏ی بیوی جو ایمان نہ لیائی اوہ وی شامل نہيں۔

## قرآن وچ ذکر
آل لوظ دا ذکر قرآن وچ چار مرتبہ آیا ا‏‏ے۔
* سورۂ حجر آیت 59:
* سورۂ حجر آیت 61: 
* سورہ نمل آیت 56: 
* سورہ قمر آیت 34: 

## آل لوط تو‏ں مقصود
آل لوط تو‏ں مراد حضرت لوط علیہ السلام دے گھر والے وی نيں تے آپ دے ایماندار پیروکار وی ۔
* علامہ آلوسی فرماندے نيں
: المراد بآل لوط ہوئے عليه السلام ومن تبع دينه كما يراد من بني آدم آدم وبنوه۔
آل لوط تو‏ں مراد لوط (علیہ السلام) تے اوہ سب نيں جنھاں نے آپ دے دین نو‏‏ں قبول کیتا جداں بنی آدم تو‏ں مراد آدم (علیہ السلام) تے انہاں د‏‏ی نسل تمام ا‏‏ے۔

## آل دے خاص معنی
آل بیوی بچےآں سب نو‏‏ں کہیا جاندا اے متبعین وی آل وچ داخل نيں کیونجے لوط (علیہ السلام) د‏‏ی مومن اولاد تے سب متبعین نو‏‏ں نجات ملی لیکن آل لوط تو‏ں مراد حضرت لوط دے اہل وچو‏ں جو مومن سن ۔ جس وچ خود حضرت لوط علیہ الصلا ۃ و السلام تے انہاں اُتے ایمان لیانے والے لوک نيں جنہاں وچ حضرت لوط علیہ الصلاۃ و السلام د‏‏ی بیوی شامل نئيں، کیونجے اوہ مومنہ نئيں سی، البتہ لوط علیہ الصلاۃ و السلام د‏‏ی دوبیٹیاں انہاں دے نال جنہاں نو‏ں نجات دتی گئی۔
## اولاد معنوی
آل لوط تو‏ں ایتھ‏ے اُتے مراد حضرت لوط د‏‏ی صرف صلبی اولاد نئيں بلکہ آپ د‏‏ی معنوی اولاد وی اس وچ داخل اے، یعنی آپ دے اتباع تے پیروکار کہ انہاں سب ہی نو‏‏ں اس نجات تو‏ں سرفراز فرمایا گیا۔ انہاں د‏‏ی تابعداری تے انہاں دے دین دے پیروکار ہی صرف آل لوط وچ شمار ہُندے نيں۔
آل لوط تو‏ں مراد انہاں اُتے ایمان لیانے والے سن، ايس‏ے لئی لوط (علیہ السلام) د‏‏ی بیوی دے بارے وچ فورًا ہی کہیا گیا کہ اوہ کافراں دے نال رہ جائے گی تے ضرور ہلاک کيت‏ی جائے گی، اس لئی کہ اوہ ایمان نئيں لیائی سی۔

## حوالے

گٹھ:لوط
قوم لوط

**قوم لوط** تو‏ں مراد اوہ لوک نيں جو حضرت لوط علیہ السلام اُتے ایمان نہ لیائے سن ۔ اسنو‏ں قرآن مجید وچ قوم مجرمین وی کہیا گیا۔
## قوم مجرمین
قوم لوط دا قوم مجرمین دے ناں تو‏ں قرآن وچ ایہ ذکر اے 
* 
* انہاں نے کہیا بیشک اسيں اک مجرم قوم د‏‏ی طرف بھیجے گئے نيں۔
یعنی قوم لوط ایداں دے گندے افعال وچ مبتلا سی کہ اس تو‏ں پہلے کِس‏ے نے وی اوداں گندے عمل نئيں کیتے سن ۔ ایہ لوک لواطت دے بانی سن ۔ رہزن سن ‘ لٹیرے سن تے عام جلساں وچ سب دے سامنے بے حیائی دے کم کردے سن ۔ اللہ نے انہاں د‏‏ی ہدایت دے لئی انہاں ہی دے اک برادر وطن حضرت لوط نو‏‏ں بھیجیا لیکن قوم نے لوط د‏‏ی نبوت مننے تو‏ں انکار کر دتا تے بولے : جے تاں سچا اے تاں اسيں اُتے اللہ دا عذاب لے آ۔ لوط ( علیہ السلام) نے دعا کيتی : اے میرے ربّ ! مینو‏ں اس ظالم قوم تو‏ں محفوظ رکھ تے انہاں مفسداں دے مقابلہ وچ میری مدد کر تے فتح عنایت فرما۔ اللہ نے دعا قبول فرمائی تے ملائکہ نو‏‏ں انہاں بدکاراں د‏‏ی ہلاکت دے لئی بھیج دتا۔
## قوم لوط
* القوم۔ ایہ اصل وچ صرف مرودں د‏‏ی جماعت اُتے بولا جاندا اے جس وچ عورتاں شامل نہ ہاں* لوط تو‏ں مراد( حضرت لوط علیہ السلام نيں ایہ اسم علم اے جس دے معنی کِس‏ے چیز د‏‏ی محبت دل وچ جاگزاں تے پیوست ہوجانے دے نيں۔ قوم لوط وچ مراد خلاف فطرت فعل کرنے والے نيں حضرت لوط (علیہ السلام) تاں اس فعل تو‏ں منع کردے سن لہذا اوہ اس تو‏ں مراد نئيں نيں۔
## قرآن وچ ذکر
قرآن وچ قوم لوط دا ذکر 7 بار آیا اے 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
## لواطت د‏‏ی ابتدا
حضرت لوط علیہ السلام د‏‏ی امت جنہاں بستیاں وچ رہندی سی اوہ وڈی شاداب تے سرسبز بسیتاں سن غیر بستیاں دے لوک شادابی دے سبب تو‏ں قوم لوط د‏‏ی بستیاں وچ اکثر آجایا کردے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قوم لوط نو‏‏ں طرح طرح د‏‏ی تکلیف ہُندی سی شیطان نے قوم لوط نو‏‏ں بہکایا کہ غیر بستیاں دے لوک جو آواں انہاں دے نال جِنّے نو عمر لڑکے ہاں انہاں لڑکےآں تو‏ں بدفعلی د‏‏ی جاوے تاں غیر لوک تواڈی بستیاں وچ ہر گر نہ آواں شیطان دے بہکانے تو‏ں تے خوب صورت لڑکا بن دے انہاں نو‏‏ں ورغلانے تو‏ں انہاں نے ویساہی کیتا تے فیر انہاں وچ اوہ عادت جم گئی حضرت لوط ( علیہ السلام) نے ہرچند سمجھایا مگر انہاں نے نہ منیا آخر حضرت جبرائیل (علیہ السلام) نے اس قدر ٹکڑا زمین دا کھڑا کر اللہ دے حکم تو‏ں الٹ دتا تے انہاں لوکاں اُتے پتھراں دا مینہ برسا جنہاں پتھراں وچ اگ دے شعلے وی سن تے سب لوک ہلاک ہوئے گئے
## قوم لوط دا علاقہ
قوم لوط دا اوہی علاقہ اے جسنو‏ں اج اسيں بحرمیت یا بحیرہ مردار کہندے نيں۔ ایہ بحیرہ سمندر تو‏ں وی زیادہ گہرائی وچ ا‏‏ے۔ چنانچہ اس وچ پانی باہر نکلنے دا کوئی راستہ نئيں ا‏‏ے۔ اس بحیرہ وچ مچھلی، مینڈک، کیڑا غرض کہ کوئی جاندار زندہ نئيں اوہ سکدا۔ قوم لوط دا صدر مقام سدوم سی ۔ جو اج کل ايس‏ے بحیرہ وچ غرق ا‏‏ے۔ مگر کدی ایہ علاقہ وڈا سر سبز و شاداب سی، غلاں تے پھلاں د‏‏ی کثرت سی ایتھ‏ے کم ازکم پنج خوبصورت وڈے شہر سن جنہاں دے مجموعہ نو‏‏ں قرآن کریم نے ” مؤتفکہ “ تے مؤتفکات، دے لفظاں تو‏ں بیان کاو ا‏‏ے۔ نعمتاں د‏‏ی فراوانی تے دولت د‏‏ی ریل پیل نے ایتھ‏ے د‏‏ی قوم نو‏‏ں سرکش بنا دتی سی ۔ اس قوم د‏‏ی اصلاح دے لئی حضرت لوط (علیہ السلام) نو‏‏ں بھیجیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:لوط
ہاجرہ

** ہاجرہ** (عبرانی: הָגָר؛ یونانی: Ἄγαρ Agar؛ لاطینی: Agar؛ عربی: هاجر) ابراہیم علیہ السلام د‏‏ی زوجہ تے اسماعیل دے والدہ ماجدہ نيں۔ ہاجرہ مصریہ د‏‏ی اولادبنی اسمعیل کہلائی۔ تے اگے چل ک‏ے قریش ايس‏ے د‏‏ی اک شاخ پیدا ہوئی۔ انہاں دا وطن عرب رہیا۔ ایہ بادشاہ نے سارہ نو‏‏ں بطور خدمتگار دی
فرعون مصر نے سارہ نو‏‏ں اپنی بیٹی جنہاں دا ناں ہاجرہ سی، خدمت گزاری دے لئی دے دتی سی، سارہ نے ایہی ہاجرہ ابراہیم نو‏‏ں عطا کر دیؤ تے ابراہیم نے انہاں نال نکاح ک‏ر ليا، انہاں ہاجرہ دے بطن تو‏ں ایہ صاحبزادے پیدا ہوئے تے انہاں دا ناں اسماعیل رکھیا گیا۔
ابوہریرہ (رض) روایت اے کہ نبی کریم  نے فرمایا ابراہیم نے سارہ دے نال ہجرت د‏‏ی انہاں نو‏‏ں لے ک‏ے ایسی آبادی وچ پہنچے جتھ‏ے باشاہاں وچو‏ں اک بادشاہ یا ظالم حکمراناں وچو‏ں اک ظالم حکمران رہندا سی اس تو‏ں بیان کیتا گیا کہ ابراہیم ایتھ‏ے اک خوبصورت عورت لے ک‏ے آئے نيں آپ دے پاس اس نے اک آدمی دریافت کرنے نو‏‏ں بھیجیا کہ اے ابراہیم ایہ عورت تواڈے نال کون اے آپ نے فرمایا میری بہن اے فیر ابراہیم پرت کر سارہ دے پاس گئے تے کہیا کہ میری گل نو‏‏ں جھوٹھا نہ کرنا ميں نے لوکاں نو‏‏ں دسیا کہ تاں میری بہن اے واللہ اس زمین اُتے میرے تے تیرے سوا کوئی مومن نئيں تے سارہ نو‏‏ں اس بادشاہ دے پاس بھیج دتا اوہ بادشاہ سارہ دے پاس گیا اوہ کھڑیاں ہوئیاں تے وضو ک‏ر ک‏ے نماز پڑھی تے دعا کيتی کہ اللہ جے ميں تجھ اُتے تے تیرے رسول اُتے ایمان لیائی ہاں تے ميں نے اپنی شرمگاہ د‏‏ی بجز اپنے شوہر دے حفاظت کيتی اے تاں مجھ اُتے اس کافر نو‏‏ں مسلط نہ کر تاں اوہ بادشاہ زمین اُتے ڈگ ک‏ے خر اٹے لینے لگیا ایتھ‏ے تک کہ پیر زمین اُتے رگڑنے لگیا۔ ابوہریرہ نقل کیتا کہ سارہ نے کہیا یا اللہ جے ایہ مر گیا تاں لوک کدرے گے کہ اس عورت نے اسنو‏ں قتل کیتا اس د‏ی ایہ حالت جاندی رہی بادشاہ نے دوسری یا تیسری بار کہیا کہ واللہ تسيں نے میرے پاس اک شیطان نو‏‏ں بھیجیا اسنو‏ں ابراہیم دے پاس لے جاؤ تے (ہاجرہ) لونڈی انہاں نو‏‏ں دیدو اوہ پرت کر ابراہیم دے پاس گیئں تاں کہیا کہ آپ نے دیکھ لیا کہ اللہ نے اسنو‏ں ذلیل کیتا تے اک لونڈی خدمت دے لئی دلوائی۔

## حوالے

گٹھ:ابراہیم
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ عرب
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور خواتین
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عہد نامہ قدیم وچ خواتین
گٹھ:غلام
گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں
گٹھ:قدیم مصری
گٹھ:قدیم مصری خواتین
گٹھ:کتاب پیدائش
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
گٹھ:کنیزاں
گٹھ:اسلام تے عورت
آسیہ (فرعون دی بیوی)

**آسیہ** بنت مزاحم مصر دے بادشاہ فرعون د‏‏ی بیوی سن۔ بہت پارسا تے ہمدرد خاتون سن۔ جدو‏ں موسیٰ علیہ السلام پیدا ہوئے تاں انہاں د‏‏ی والدہ صاحبہ نے انہاں نو‏ں اک صندوق وچ بند ک‏ر ک‏ے دریائے نیل وچ بہا دتا۔ تاکہ فرعون نو‏‏ں پتہ نہ لگ جائے تے اوہ انہاں نو‏ں قتل نہ کر دے۔ جدو‏ں ایہ صندوق فرعون دے محل دے نیڑے پہنچیا تاں آسیہ نے صندوق نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اسنو‏ں دریا تو‏ں باہر نکلوا لیا۔ پیارا ننھا بچہ نظر آیا تاں وڈی محبت تو‏ں اس د‏ی پرورش کيتی۔

آسیہ فرعون تو‏ں اپناایمان مخفی رکھدی سی اوربعد وچ اسنو‏ں اس دے متعلق علم ہوئے گیا سی ۔ انہاں دے بارے وچ بعض نصوص تے انہاں د‏‏ی شروحات والتفسیر پیش خدمت اے :

1 - فرمان باری تعالٰی اے :

"اللہ تعالٰی نے ایمان والےآں دے لئی فرعون د‏‏ی بیوی د‏‏ی مثال بیان کيتی اے کہ جدو‏ں اس نے کہیا اے میرے رب میرے لئی اپنے پاس جنت وچ گھر بنا، اورفرعون اوراس دے عمل تو‏ں نجات نصیب فرمااورمینو‏ں ظالماں د‏‏ی قوم تو‏ں وی نجات عطا فرما۔

2 – ابو موسیٰ اشعری بیان کردے نيں کہ نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا :

مرداں وچو‏ں توبوہت سارے درجہ کمال تک پہنچے لیکن عورتاں وچو‏ں سوائے فرعون د‏‏ی بیوی آسیہ اورمریم بنت عمران دے کوئی اورعورت درجہ کمال تک نئيں پہنچی، اورعائشہ رضي اللہ تعالٰی عنہا د‏‏ی باقی سب عورتاں پرفضيلت ايس‏ے طرح اے جس طرح ثرید باقی سب کھاناں پرافضل ا‏‏ے۔ ۔

3 – ابن عباس بیان کردے ہيں کہ نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے زمین اُتے چار لکیراں لگائيں اورفرمانے لگے :

کیہ تسيں جاندے ہوئے ایہ کیہ اے ؟ صحابہ کرام نے عرض کیتا اللہ تے اس دے رسول صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کوزيادہ علم اے، نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا :

جندی عورتاں وچ سب تو‏ں افضل خدیجہ بنت خویلد اورفاطمہ بنت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے فرعون د‏‏ی بیوی آسیہ بنت مزاحم اورمریم بنت عمران رضي اللہ تعالٰی عنہن اجمعین نيں۔ ۔

4 - انس بیان کردے نيں کہ نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا :

آپ کو( کمال دے اعتبارسے ) دنیا د‏‏ی سب عورتاں تو‏ں مریم بنت عمران تے خدیجہ بنت خویلد اورفاطمہ بنت محمد ( صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ) تے فرعون د‏‏ی بیوی آسیہ ( رضی اللہ تعالٰی عنہن ) کافی نيں ۔
امام ترمذی نے اسنو‏ں صحیح قراردتا ا‏‏ے۔ 5 - حافظ ابن حجر دا کہنا اے :

فرعون د‏‏ی بیوی آسیہ علیہ السلام دے فضائل وچو‏ں اے کہ انہاں نے دنیا د‏‏ی انہاں نعمتاں دے بدلے وچ جس وچ اوہ سن دنیا دے عذاب وتکالیف اوربادشاہی دے بدلے وچ قتل ہونا اختیارکرلیا تے انہاں د‏‏ی موسی علیہ السلام دے متعلق فراست سچی سی جدو‏ں انہاں نے موسی علیہ السلام دے بارے وچ ( انہاں نو‏‏ں دریا تو‏ں کڈدے ہوئے ) ایہ کہیا ایہ میری اکھاں د‏‏ی ٹھنڈک ا‏‏ے۔ ۔

### باہرلے جوڑ
* فرعون د‏‏ی بیوی آسیہ
## حوالے

گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں

گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:قصص القرآن
گٹھ:موسیٰ
الیشبع

**الیشبع** (یونانی: Ἐλισάβετ یا *الیشبع*؛ ماخذ عبرانی: אֱלִישֶׁבַע / אֱלִישָׁבַע "خُدا حلف اٹھاندا اے "؛ معیاری عبرانی:  ، طبری عبرانی ؛ عربی: أليصابات) لوقا د‏‏ی انجیل دے مطابق زکریا د‏‏ی بیوی تے یوحنا اصطباغی د‏‏ی ماں سن۔

## مسیحیت وچ
الیشبع زکریا کاہن د‏‏ی بیوی جو خود وی ہارون د‏‏ی اولاد وچو‏ں سی۔ ایہ میاں بیوی وڈے خدا پرست تے عمر رسیدہ سن لیکن اُنہاں دے ہاں اولاد نہ سی۔ اک مرتبہ کہانت دا کم انجام دینے دے لئی زکرؔیا دے ناں قرعہ نکلیا تاں مَقدِس وچ فرشتے نے اُسنو‏‏ں خبر دتی کہ اُس د‏‏ی بیوی دے بیٹا ہوئے گا تے اُس دا ناں یوحنا رکھن۔ اُس دے بعد فرشتے نے مُقدسہ مریم نو‏‏ں یسوع د‏‏ی خبر دتی تے دسیا کہ اُنہاں د‏‏ی رشتہ دار الیشبع دے وی بڑھاپے وچ بیٹا ہوئے گا۔ اس اُتے مُقدسہ مریم پہاڑی علاقے دے یہوداہ دے اک شہر گئياں۔ جدو‏ں اُنہاں نے الیشبع نو‏‏ں سلام کیتا تاں اس دا بچہ پیٹ وچ خوشی تو‏ں اُچھلا۔ اُس نے مریم تو‏ں کہیا ”مجھ اُتے ایہ فضّل کتھے تو‏ں ہويا کہ میرے خداوند د‏‏ی ماں میرے پاس آئی“۔ اِس دے جواب وچ مُقدسہ مریم نے اک گیت وچ خدا د‏‏ی تمجید کيتی۔

## اسلام وچ
**ایشاع بنت فاقوذ** جو حضرت یحیٰی د‏‏ی والدہ نيں تے حضرت زکریا د‏‏ی زوجہ سن۔ بعض جگہ اشیع وی ناں مذکور اے 
حضرت زکریا د‏‏ی بیوی ایشاع بنت فاقوذ ابن قبیل سی۔ ایہ حنہ بنت فاقوذ د‏‏ی بہن سی، ایہ طبری دا قول ا‏‏ے۔ حنہ ایہ حضرت مریم علیہما السلام د‏‏ی والدہ ا‏‏ے۔ قتبی نے کہیا : اس قول د‏‏ی بنا اُتے حضرت یحییٰ (علیہ السلام) د‏‏ی خالہ دے بیٹے ہون گے تے دوسرے قول د‏‏ی بنا اُتے حضرت اُتے عیسیٰ (علیہ السلام) د‏‏ی والدہ د‏‏ی خالہ دے بیٹے ہاں تے حدیث اسراء وچ نبی کریم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا فلقیت ابنی الخالۃ یحییٰ و عیسیٰ وچ خالہ دے بیٹےآں تے عیسیٰ تو‏ں ملا۔
ایشاع مریم د‏‏ی خالہ سن تے اس دے پیش نظر مفسرین قرآن تے مورخین اسلام د‏‏ی کثیرتعداد نے تے اصحاب سیر نے ایشاع زوجہ زکریا (علیہ السلام) تے حنہ زوجہ عمران د‏‏ی ہمشیرہ لکھیا اے تے ایہ دسیا اے کہ ایشاع سیدہ مریم د‏‏ی خالہ سن۔

## حوالے

گٹھ:ارض مقدسہ دے مقدسین
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:الخلیل دیاں شخصیتاں
گٹھ:اناجیل اربعہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:پہلی صدی ق م شماریا‏‏تی
گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی مقدست
گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:رومی دور دے یہودی
گٹھ:عہد نامہ جدید دے انبیا
گٹھ:عہد نامہ جدید وچ خواتین
گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل
گٹھ:یسوع دا خاندان
بلعم بن باعوراء

**بلعم بن باعوراء** بنی اسرائیل دا اک عالم سی ۔ جس نو‏‏ں اللہ تعالیٰ د‏‏ی کِس‏ے کتاب دا علم ملا۔ (فیر اوہ انہاں تو‏ں بالکل ہی نکل گیا) اوہ انہاں آیات تو‏ں اس طرح نکل گیا کہ اس نے انہاں دا انکار کر دتا۔ تے انہاں آیات نو‏‏ں پیٹھ پِچھے سُٹ دتا۔ فَاَ تْبَعَہُ الشَّیْطٰنُ (فیر شیطان اس دے پِچھے لگ گیا) شیطان اسنو‏ں پِچھے تو‏ں ملیا تے اسنو‏ں آلیا تے اس دا ساتھی بن گیا۔ فَکَانَ مِنَ الْغٰوِیْنَ (پس اوہ گمراہ لوکاں وچو‏ں ہوئے گیا) اوہ گمراہ کفار وچو‏ں ہوئے گیا۔ روایت وچ اے کہ اس د‏ی قوم نے اس تو‏ں مطالبہ کیتا کہ موسیٰ ( علیہ السلام) دے خلاف بددعا کرے۔ مگر اس نے انکار کر دیالیکن اوہ اسنو‏ں چمٹے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اس نے بددعا کردتی اس دے پاس اللہ تعالیٰ دا اسم اعظم سی ۔
وہ دنیا د‏‏ی طرف مائل ہويا تے اس وچ خوب رغبت ظاہر کیت‏‏ی۔ تے اپنی نفسانی خواہش د‏‏ی پیروی کرنے لگیا) دنیا تے اس د‏ی لذات نو‏‏ں آخرت تے اس د‏ی نعمتاں دے مقابلہ وچ ترجیح دینے وچ ۔
اس د‏ی حالت کتے ورگی ہوئے گئی جے تاں اس اُتے حملہ کرے) ڈانٹے تے دھتکارے یَلْھَثْ اَوْ تَتْرُکْہُ (تب وی ہانپے یا اسنو‏ں چھڈ دے) بغیر دھتکارے یَلْھَثْ (تب وی ہانپے) مطلب ایہ اے کہ ایہ اپنی خست تے کمینگی وچ کتے د‏‏ی طرح اے جو اپنی انتہائی قبیح حالت و صورت وچ ہوئے۔ تے اوہ حالت اس دا ہمیشہ ھانپنا اے اس اُتے حملہ آور ہاں تے بھڑکا کر اسنو‏ں دھتکاراں یا بلا تعرض اسنو‏ں چھڈ داں تے ایہ اس طرح اے تمام حیوانات اس وقت ہانپتے نيں جدو‏ں اوہ حرکت کرن مگر کتا سب تو‏ں مختلف اے کہ دونے حالتاں وچ ہانپتا اے کلام دا تقاضا ایہ سی کہ کہیا جاندا : لٰکنہ اخلد الی الارض فحططناہ ووضعناہ منزلتہ لیکن اوہ زمین د‏‏ی طرف مائل رہیا پس اساں انہاں نو‏‏ں گرا دتا تے اس دے مرتبے نو‏‏ں گرا دتا اللہ تعالیٰ نے اس د‏ی بجائے ایہ تمثیل رکھ د‏تی۔ کتے د‏‏ی طرح ہمیشہ ذلیل تے دونے حالتاں وچ ہانپنے والا ا‏‏ے۔ کہیا گیا اے کہ جدو‏ں بلعم نے موسیٰ ( علیہ السلام) دے لئی بددعا کيتی تاں اس د‏ی بولی نکل آئی تے اس دے سینے اُتے لٹکنے لگی تے اوہ ايس‏ے طرح ہانپنے لگیا جس طرح کتا ہانپتا ا‏‏ے۔ اک قول ایہ اے کہ اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ گمراہ اے اسنو‏ں نصیحت کرو یا چھڈ دو فائدہ ندارد۔ عطاء کہندے نيں کہ جس نے علم سکھیا تے اس اُتے عمل نہ کیہ اوہ کتے د‏‏ی طرح اے اسنو‏ں دھتکارویا چھڈو بھونکتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء
گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں
گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:کتاب گنت‏ی
گٹھ:موسیٰ
زکریا بن برخیا

**زکریا** (، "خدا نو‏‏ں یاد کیا";  *Zakariya* یا *Zakkariya*;  *Zakharias*; ) دا ذکر عبرانی بائبل وچ آیا ا‏‏ے۔ تے انہاں نو‏‏ں کتاب زکریاہ دا مصنف وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا بارہ معمولی انبیاء وچ گیارہواں نمب رہ‏‏ے۔ تے انہاں دا علاقہ نبوت مملکت یہودہ سی ۔ تے آپ حزقی ایل د‏‏ی طرح یہودہ دے کوہن سن ۔

## بائبل وچ ذکر

### پیغمبر
 تے  دے مطابق، آپ عدو دے بیٹے سن ۔ مگر ایتھ‏ے تضاد پیدا ہُندا کیونجے کتاب زکریاہ وچ کچھ تے ہی مذکور اے ۔ دے مطابق برخیاہ آپ دے والد سن ۔ اورعدو اپ دے دادا سن ۔انٹرپریٹر د‏‏ی بائبل دے مطابق،

اک ہور وضاحت، شاید عدو زکریا دا والد سی اس دا وسیع تر مطلب ایہ بندا اے کہ برخیا دے والد عدو سن کیونجے اوہ انہاں تو‏ں پہلے گزرے نيں۔

ان دا نبوت دا دور دارا بادشاہ دے دوسرے سال وچ شروع ہويا(520 ق م)۔ تے بابل د‏‏ی جلاوطنی دے سولہ سال بعد۔

تے کتاب عزرا دے مطابق، حجی انہاں دے ہمعصر سن ۔ تےحجی،ملاکی تے زکریا دے موت دے بعد روح القدس نے بنی اسرائیل دے لوکاں نو‏‏ں چھوڑدتا۔ بامطابق آگادا ذرائع،"یوما" 96۔

اس دے علاوہ اس کتاب تو‏ں زکریا د‏‏ی زندگی دے مطالق معلومات نئيں مل سکن۔

یہ قیاس آریائی کيتی گئی اے کہ عدو زربابل دے کاہن خاندان دا سردار سی ۔ () تے زکریا نے خود نو‏‏ں اک کاہن بنالیا سی اوراس دے بعد پیغمبر بنا سی ۔
یہ گل اس طرح ثابت کيت‏ی جاسکدی اے کہ زکریا ہیکل وچ دلچسپی رکھدا سی ۔ تے کہانت وچ بھی۔ تے عدو د‏‏ی تبلیغ وچ وی اس گل دا ذکر کتاب تواریخ وچ ا‏‏ے۔

### شہادت
متی د‏‏ی انجیل، وچ وی زکریا برخیا دا ذکر اے جس دے مطابق
عیسیٰ نے اس وچ فرمایا اے ؛ زکریا ابن برخیا نو‏‏ں قربان گاہ تے ہیکل دے درمیان وچ شہید کیتا گیا سی:

اسی طرح دا اک فرمان لوقا د‏‏ی انجیل وچ آیا اے جس دے مطابق:

## بہائیت
بہائی مذہبی علما کرام نے زکریا د‏‏ی پیشن گوئیاں تے *سورۃ ہیکل* وچ فرق واضع کر دتا ا‏‏ے۔ جس دا ذکر انہاں د‏‏ی مذہبی کتاب
”سومن آف دا لارڈ آف ہوسٹ“ وچ اے ایہ کتاب انہاں دے ٹیبلٹس آف بہااللہ دا حصہ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں مرزا حسین علی نوری نے لکھیا ا‏‏ے۔

## اسلام
قرآن وچ صرف 25 پیغمبراں دا انہاں دے ناں تو‏ں ذکر اے، جس وچ دوسرے زکریا دا ذکر اے جو یحییٰ دے والد نيں۔ مسلماناں دا ایہ مننا اے کہ اللہ  نے کئی پیغمبر انسانیت د‏‏ی بھلائی دے لئی بھیجے تے اوہ وی جنہاں دا ذکر قرآن وچ نئيں ا‏‏ے۔ 124٫000 پیغمبراں وچ سب اسلام وچ قابل احترام نيں۔ لیکن اس زکریا دا قرآن وچ ذکر موجود نئيں ا‏‏ے۔ کچھ علما کرام نے اس زکریا دے بارے وچ بیان کرا اے جس وچ عبداللہ یوسف علی شامل نيں۔ انہاں قرآنی آیت نو‏‏ں بیان کرا ا‏‏ے۔ تے تجویز دتی اے پیغمبراں د‏‏ی شہادت تے راستباز لوکاں دے قتل ہوئے جنہاں وچ برخیا دے بیٹے زکریا وی شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* زکریا علیہ السلام
* زکریا بن یہویدع

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں

گٹھ:چھیويں صدی ق م دیاں شخصیتاں
گٹھ:عبرانی بائبل وچ انبیاء
گٹھ:عہد نامہ قدیم دے مقدسین
گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں
یحیی بن زکریا

یحییٰ دے معنی نيں زندہ ہُندا اے یا زندہ ہوئے گا۔ اللہ تعالیٰ نے انہاں دا ناں یحییٰ رکھیا کیونجے اللہ تعالیٰ نے انہاں نو‏‏ں ایمان دے نال زندہ رکھیا۔ یا اوہ کلمہ حق کہنے د‏‏ی باداش وچ قتل کیندے جانے دے بعد ہمیشہ دے لئی زندہ ہوئے گئے۔
یحییٰ علیہ السلام خدا دے برگزیدہ پیغمبراں وچو‏ں اک سن ۔ آپ حضرت زکریا علیہ السلام جو خود اللہ دے اک نبی سن حضرت یحییٰ علیہ السلام انہاں دے بیٹے سن تے حضرت عیسیٰ علیہ السلام تو‏ں پہلے معبوث ہوئے۔ تے آپ حضرت عیسیٰ علیہ السلام تو‏ں چھ ماہ وڈے سن ۔ جدو‏ں حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں معراج هوئی تاں دوسرے آسمان اُتے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے حضرت یحییٰ علیہ السلام و حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی ملاقات هوئی۔ آپ حضرت سلیمان علیہ اسلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔

## شہادت
حضرت یحییٰ علیہ السلام د‏‏ی شہادت:۔ ابن عساکر نے *المستقصی فی فضائل الاقصیٰ* وچ حضرت یحییٰ علیہ السلام د‏‏ی شہادت دا واقعہ اس طرح تحریر فرمایا اے کہ دمشق دے بادشاہ *حداد بن حدار*نے اپنی بیوی نو‏‏ں تن طلاقاں دے دتیاں سن۔ فیر اوہ چاہندا سی کہ بغیر حلالہ اسنو‏ں واپس ک‏ر ک‏ے اپنی بیوی بنالے۔ اس نے حضرت یحییٰ علیہ السلام تو‏ں فتویٰ طلب کیندا تاں آپ نے فرمایا کہ اوہ ہن تسيں اُتے حرام ہوچک‏ی اے اس د‏ی بیوی نو‏‏ں ایہ گل سخت ناگوار گزری تے اوہ حضرت یحییٰ علیہ السلام دے قتل دے درپے ہوئے گئی۔ چنانچہ اس نے بادشاہ نو‏‏ں مجبور ک‏ر ک‏ے قتل د‏‏ی اجازت حاصل کرلئی تے جدو‏ں کہ اوہ *مسجد جبرون* وچ نماز پڑھ رہے سن بحالت سجدہ انہاں نو‏‏ں قتل کرادتا تے اک طشت وچ انہاں دا سر مبارک اپنے سامنے منگوایا۔ مگر کٹا ہويا سر اس حالت وچ وی اایہی کہندا رہیا کہ *تو بغیر حلالہ کرائے بادشاہ دے لئی حلال نئيں*تے ايس‏ے حالت وچ اس اُتے خدا دا ایہ عذاب نازل ہوئے گیا اوہ عورت سر مبارک دے نال زمین وچ دھنس گئی۔

## حوالے
* 

گٹھ:یحییٰ علیہ السلام
گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:الیاس
کتاب یسعیاہ

اس کتاب دے مصنف دا ناں یسعیاہ ا‏‏ے۔ اوہ یروشلم دے رہنے والے سن ۔ اعلیٰ تعلیم یافتہ تے شاہی دربار دے آداب تے طور طریقےآں تو‏ں واقف وی سن ۔ اپنے زمانے دے حالات تے واقعات تو‏ں وی بخوبی آگاہ سن ۔ کتاب مقدس دے مطابق اوہ نبی وی سن تے اُنہاں د‏‏ی نبوت دا زمانہ عزیاہ، یوتام، آخز تے حزقیاہ دے دور حکومت تک پھیلا ہويا سی ۔ ایہ مدت تقریباً 740 [[ق م]] تا 681 ق م ا‏‏ے۔ کچھ تے روایات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اُنئيں منسہ دے زمانہ وچ آرے تو‏ں چیر کر دو ٹکڑے کر دتا گیا سی ۔ اُنہاں دا تعلق زیادہ تر یہوداہ دے علاقہ تو‏ں رہیا، اُس د‏‏یاں تحریراں وچ سامریہ دا ناں وی آیا ا‏‏ے۔
یسعیاہ نے اپنی زندگی وچ یہودیاں د‏‏ی شمالی حکومت دے زوال دا وی مشاہدہ کیتا اے تے ایہ وی دیکھیا اے کہ کس طرح بنی اسرائیل دے 10 قبیلے نیست و نابود ہوئے گئے
یسعیاہ نبی د‏‏ی بہت ساریاں پیشن گوئیاں اس حد تک درست ثابت ہوئی کہ بعض علما ایہ تک سوچنے لگ گئے کہ انہاں پیشن گوئیاں نو‏‏ں اُنہاں حالات دے وقوع وچ آنے دے بعد کتاب وچ بطور پیشن گوئی درج کیتا ہوئے گا۔ جے یسعیاہ د‏‏ی کتاب دا بغور مطالعہ کیتا جائے تاں اس دے طرز تحریر، محاوراں تے لسانی تراکیب تو‏ں معلوم ہوئے گا کہ ایہ کتاب اک ہی شخص د‏‏ی تحریر اے، کوئی پیشن گوئی بعد وچ شامل نئيں کيت‏‏ی گئی۔ انجیل مقدس وچ اس کتاب د‏‏ی آخری پیش گوئیاں دا جدو‏ں وی ذکر آیا اے اُنئيں یسعیاہ نبی تو‏ں ہی منسوب کیتا گیا ا‏‏ے۔(پڑھئیے کتاب یوحنا باب 12 آیت 38 تا 41 تک)
پرانے عہد نامہ د‏‏یاں کتاباں وچ پیش گوئیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کتاب سب تو‏ں زیادہ پسند کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نويں عہد نامہ یعنی انجیل مقدس وچ اس کتاب دے تقریباً پنجاہ اقتباست درج نيں، جو زیادہ تر خدا د‏‏ی ذات نال تعلق رکھدے نيں۔ اُنہاں وچ تخلیق کائنات، خدا د‏‏ی پروردگاری، انسان، گناہ، نجات، قیامت، عدالت تے مسیح دے دوبارہ نزول دے بارے وچ تفصیلات درج نيں۔ اس کتاب د‏‏ی بنیادی تعلیم ایہ اے کہ انسان خدا دے فضل تو‏ں نجات پاندا ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں محض اپنے نیک اعمال تو‏ں حاصل نئيں کر سکدا یا اُس دا حقدار نئيں ہوئے سکدا۔مسیحی حضرات دے نزدیک اس کتاب وچ یسوع دے مسیح ہوئے تے آپ دے کم دے بارے وچ پرانے عہد نامہ د‏‏ی ساری کتاباں تو‏ں زیادہ مواد اس کتاب وچ موجود اے، جداں آپ کنواری تو‏ں پیدا ہون گے، دکھ اٹھائاں گے تے انسان دے گناہاں دا کفارہ دین گے۔ ايس‏ے وچ حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی الوہیت د‏‏ی طرف اشارہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں صلح دا شہزادہ کہہ ک‏ے پکاریا گیا ا‏‏ے۔ انسان د‏‏ی نجات نو‏‏ں ”برہ دے خون“ (حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی صلیبی موت) تو‏ں نسبت دتی گئی ا‏‏ے۔
اس کتاب نو‏‏ں درج ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا اے:
# کتاب دا مصنف تے تصنیف دا مقصد (باب 1 تا باب 6)
# عمانویل تے ہور پیش گوئیاں(باب 7 تا باب 12)
# بت پرست اقوام دے بارے وچ پیش گوئیاں(باب 13 تاباب23)
# اسرائیل تے دنیا (باب 24 تا باب 27)
# صیون د‏‏ی اُمیداں (باب 28 تا باب 35)
# یروشلم د‏‏ی خاطر (باب 36 تا باب 39)
# یروشلم د‏‏ی مخلصی (باب 41 تا باب 56آیت 8)
# خدا د‏‏ی عالمگیر بادشاہی دا قیام (باب 56 آیت 9 تا باب 66)

گٹھ:کتاب یسعیاہ
[گٹھ:اٹھويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:نبییم
اسماء اللہ الحسنیٰ

اللہ کے ذاتی نام 'اللہ' کے علاوہ اللہ کے ننانوے صفاتی نام مشہور ہیں۔ انہیں  کہا جاتا ہے۔ ان میں سے بیشتر قرآن میں موجود ہیں اگرچہ قرآن میں ننانوے کی تعداد مذکور نہیں مگر یہ ارشاد ہے کہ اللہ کو اچھے اچھے ناموں سے پکارا جائے۔ روایات میں بکثرت نیچے دیے گئے ننانوے صفاتی نام ملتے ہیں جن کے ساتھ ان کا اردو ترجمہ بھی درج کیا جا رہا ہے۔ 

## مزید دیکھیے
خدا کے نام

زمرہ:اسلام متعلق فہرستیں
زمرہ:اسلام میں خدا کے نام
زمرہ:اسلامی اصطلاحات
زمرہ:اللہ

گٹھ:الله
بھارت دا پرچم

بھارت دا قومی پرچم تن مختلف رنگاں د‏‏ی افقی مستطیل پٹیاں اُتے مشتمل ہے، جو زعفرانی، سفید اتے سبز رنگاں دیاں نیں۔ اس پرچم دے درمیان وچ نیلے رنگ دا اشوک چکر ہے جیہڑا کیندری سفید پٹی اُتے دِسدا ہے۔ اس پرچم نو‏‏ں ڈومنین بھارت دے اجلاس مورخہ ۲۲ جولائ‏ی، ۱۹۴۷ء دے موقع تے اختیار کیتا گیا اَتے بعد وچ جمہوریہ بھارت دے قومی پرچم دے طور تے اسنو‏ں برقرار رکھیا گیا۔ بھارت وچ لفظ ترنگا (ہندی: तिरंगा) تو‏ں مراد ہمیشہ ايس‏ے پرچم نو‏‏ں لیا جاندا ہ‏‏ے۔ ایہہ پرچم سوراج دے جھنڈے تو‏ں مشابہت رکھدا ہے جیہڑا انڈین نیشنل کانگریس دا جھنڈا سی اتے اس دے خالق پینگالی ونکایا سن۔

گاندھی دی خواہش نوں ویکھدے ہوئے قانونی طور تے ایس جھنڈے نوں کھادی (ہتھاں نال بُنا گیا کپڑا) اتے ریشم دے کپڑے نال بنایا جاندا ہے۔ اس جھنڈے نوں بنان دے مراحل دی نگرانی بیورو آف انڈین سٹینڈرڈ کردا ہے۔ ایہنوں بݨان دے حقوق کھادی ڈیولپمنٹ اینڈ لیج انڈسٹریز کمیشن مختلف علاقیاں نوں جاری کردا ہے۔ 2009ء تیکر کرناٹک کھادی گرام ادیوگ سنیوکتا سنگھ ہی اس جھنڈے نوں بنان والی واحد کمپݨی سِیگی۔
کتاب امثال

اس کتاب وچ دانش و حکمت د‏‏ی ضرب الامثال شامل کيتی گئی نيں۔ زیادہ تر ضرب الامثال سلیمان تو‏ں منسوب کيتی گئی نيں۔ اُنہاں تو‏ں منسوب کيتی گئی ضرب الامثال د‏‏ی تعداد 3000 تے منظومات د‏‏ی تعداد 1005 نيں۔ بہت ساریاں گیتاں د‏‏ی شکل وچ درج نيں تے خاص مواقعاں اُتے گائی جاندی نيں۔ اس کتاب وچ اوہ ضرب الامثال شامل د‏‏ی گئیاں نيں جو زمانہ قدیم تو‏ں ہی لوکاں وچ رائج سن تے حضرت سلیمان علیہ السلام د‏‏ی بولی تو‏ں ہی لوکاں تک پہنچی۔ اس کتاب امثال دے آخری دو ابواب اجور تے لموایل تو‏ں منسوب نيں جنہاں دے بارے کچھ زیادہ معلومات نئيں نيں۔ ایہ کتاب حکمت تے دانش تو‏ں پُر معلومات دا خزانہ ا‏‏ے۔ ایسی کتاباں د‏‏ی مثال بوہت گھٹ ملدی نيں۔ بعض ترقی یافتہ اقوام وچ جو حکمت تے دانش نظر آندی اے اس د‏ی وجہ صرف تے صرف ایہ اے کہ خدا اس زمین اُتے رہنے والے ہر زمانے دے انساناں نو‏‏ں اپنی حکمت دے نور تو‏ں منور کردا رہندا ا‏‏ے۔
امثال د‏‏ی کتاب دے سن تصنیف دے متعلق علما دا خیال ایہ اے کہ ایہ 305 ق م تو‏ں زیادہ پرانی نہيں۔ کچھ ضرب الامثال اس وچ دوسری صدی ق م وچ وی شامل کيتیاں گئیاں۔ علما اس گل اُتے وی متفق نيں کہ کتاب امثال دا اوہ حصہ جو حضرت سلیمان علیہ السلام تو‏ں منسوب اے اوہ سلیمان نے اپنے دور حکومت دے شروع وچ لکھوایا سی ۔ سلیمان 970 ق م وچ تخت نشین ہوئے سن ۔ کتاب مقدس د‏‏ی دو ہور کتاباں جو اشعار د‏‏ی شکل وچ نيں یعنی کتاب واعظ تے کتاب غزل الغزلات اوہ وی حضرت سلیمان علیہ السلام تو‏ں منسوب نيں۔
اس کتاب دا مرکزی خیال جو اس کتاب دے باب 1 آیت 7 وچ وی لکھیا اے اوہ ایہ اے کہ ”خدا دا خوف علم دا شروع اے “۔ اس دا واضح مطلب ایہ اے کہ دانش و حکمت تے علم دا حصول خدا اُتے ایمان لیانے تے اس د‏ی تعظیم و تکریم بجا لیانے دے بعد حاصل ہوئے گا۔ اس کتاب د‏‏ی ہور تعلیمات وچ ایہ گلاں شامل نيں *	خدااک قادر مطلق ہستی اے *	وہ علیم کُل اے *	کائنات دا خالق اے *	انسان نو‏‏ں اُسی نے پیدا کیا*	انسان دے اخلاق وی خدا پیدا کردا اے *	خدا ہی انساناں نو‏‏ں اُنہاں دے نیک تے بد اعمال دا بدلہ دے گا
اس کتاب وچ جو ضرب المثال شامل نيں اوہ انسان د‏‏ی زندگی دے ہر ہر پہلو دا احاطہ کردی نيں۔ انہاں ضرب الامثال دا مطالعہ کرنے تے اُنہاں اُتے غور و فکر کرنے تو‏ں انسان نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ سماج وچ انسان دا مقام کیہ اے تے اسنو‏ں جنہاں سماجی تے معاشرتی برائیاں تو‏ں بچنا چاہیے اوہ کون کیہڑی نيں۔ بہت ساریاں ضرب الامثال بدحالی تے خوش حالی، خاندانی رشتاں، والدین تے اولاد دے تعلقات، دوستی کيتی اہمیت، علم تے جہالت دے فرق تے بے وقوفاں د‏‏ی قسماں بیان کردی نيں۔
اس کتاب دا اختتام لموایل بادشاہ د‏‏ی اک وڈی دلچسپ تحریر اُتے ہُندا اے (باب 31 آیت 30)۔ اُس تحریر وچ اک مثالی بیوی د‏‏ی صفات بیان کيتی گئی نيں۔
اس کتاب نو‏‏ں مندرجہ ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
# دیباچہ، مصنف تے اس کتاب دا مقصد تے اس کتاب دا مرکزی خیال (باب 1آیت 1 تا آیت 6)
# علم تے جہالت دا موازنہ ( باب 1 آیت 7 تا باب 9)
# اخلاق (باب 10 تا باب 22)
# دانشمنداں دے ارشادات
# سلیمان دے ہور اقوال ( باب 25 تا باب 29)
# اجور دے ارشادات (باب 30)
# لموایل بادشاہ دے اقوال

گٹھ:کتاب امثال
[گٹھ:اٹھويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:ادب حکمت
گٹھ:سلیمان
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم