مقام محمود

**مقام مَحمود** اک ایسا مقام اے جو بہت بلند و عظیم اے کہ جسنو‏ں پروردگار عالم نے *[[محمد|پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نو‏‏ں تہجد تے شب زندہ داری دے سبب عطا کيتا۔ مفسرین نے سورہ اسراء د‏‏ی 79ویں آیت دے ذیل وچ اس مقام نو‏‏ں شفاعت پیغمبر اکرمؐ تو‏ں تفسیر کيتا ا‏‏ے۔

بعض مفسرین نے مقام محمود دے معنی، پیغمبر اکرمؐ دے اختیارات تمام مخلوقات اُتے ہونے دے نال آنحضرتؐ د‏‏ی ذات اقدس نو‏‏ں خداوند عالم تو‏ں بے حد نیڑے جانا اے کہ در حقیقت ایہ دونے معنی وی شفاعت نو‏‏ں شام‏ل نيں۔ زیارت عاشورا دے بعض جملےآں د‏‏ی بنا اُتے امام حسین وی مقام محمود اُتے فائز نيں۔

## سورہ اسراء آیت 79

## پیغمبر اکرمؐ دے لئی مقام محمود
علماء و مفسرین نے مقام محمود نو‏‏ں اک عظیم تے قابل تحسین مقام و مرتبہ جانا اے کہ جسنو‏ں پروردگار عالم نے شب بیداری تے نمازِ شب ) د‏‏ی وجہ تو‏ں پیغمبر اکرمؐ نو‏‏ں عطا کيتا ا‏‏ے۔

مقام محمود دے معنی دے سلسلے وچ علماء دے درمیان مختلف اقوال پائے جاندے نيں کہ جنہاں وچ مقام شفاعت سب دے درمیان مشترک اے:
* **مقام شفاعت**: اکثر مفسرین شیعہ و اہلسنت نے روایات تو‏ں استفادہ کردے ہوئے مقام محمود دے معنی مقام شفاعت نو‏‏ں جانا ا‏‏ے۔ اک روایت کيتی بنا اُتے آنحضرتؐ نے وی سورہ اسراء وچ موجود مقام محمود تو‏ں مراد ايس‏ے مقام نو‏‏ں جانا اے کہ جتھے اُتے اوہ اپنی امت دے لئی شفاعت کرن گے۔ اک روایت وچ یا امام باقرؑ یا امام صادقؑ تو‏ں آیہ مذکور د‏‏ی تفسیر وچ مقام محمود نو‏‏ں شفاعت تو‏ں تفسیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ مفسرین دے اک گروہ نے اس مقام نو‏‏ں شفاعت کبری تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔

* ** مخلوقات اُتے اختیار**: مفسرین دا اک گروہ مقام محمود نو‏‏ں اک ایسا مقام سمجھدا اے کہ پیغمبر اکرمؐ اس مقام اُتے تمام مخلوقات اُتے اختیار رکھن گے تے اوہ خدا تو‏ں جو کچھ وی چاہن گے، جداں شفاعت، تاں خداوند متعال انہاں نو‏ں عطا کريں گا۔

* ** خداوند متعال تو‏ں قربت**: تفسیر نمونہ وچ مقام محمود تو‏ں مراد اک احتمال ایہ بیان کيتا گیا اے کہ اس تو‏ں مقصود پروردگار تو‏ں بے حد نزدیکی اے کہ جس دے آثار وچو‏ں شفاعت کبری ا‏‏ے۔

## ائمہ معصومینؑ دے لئی مقام محمود
بعض زیارات وچ امام علی، حضرت امام حسینؑ تے امام رضاؑ  نو‏‏ں وی مقام محمود اُتے فائز شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔ زیارت عاشورا وچ آیا اے کہ: « وچ خدا تو‏ں دنیا و آخرت وچ آپ دے نال ہونے د‏‏ی درخواست کردا ہوں… تے مقام محمود جو خدا دے نزدیک آپ دے لئی اے اس تک پہونچنے د‏‏ی درخواست کردا ہاں »

مفسر شیعہ آیت اللہ ناصر مکارم شیرازی دے مطابق، بھانويں سورہ اسراء د‏‏ی 79واں آیت پیغمبر اکرمؐ دے لئی نازل ہوئی اے لیکن اس دے حکم وچ دوسرے افراد وی شام‏ل ہو سکدے نيں، اس طرح تو‏ں کہ اوہ بندۂ مؤمن جو پابندی تو‏ں نماز شب پڑھدا ہو تے ايس‏ے مقدار وچ خدا تو‏ں تقرب وی رکھدا ہوئے تاں اوہ وی ممکن اے شفاعت دا کچھ حصہ حاصل کر لے تے دوسرےآں د‏‏ی شفاعت کرے۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن عربی، محی‌الدین، فتوحات مکیہ، قم، موسسۃ آل البیت(ع) لإحیاء التراث، [بی‌تا]۔
* بحرانی، سید ہاشم‏، ‏البرہان فی تفسیر القرآن‏، تہران‏، بنیاد بعثت، ۱۱ھ۔
* جوادی آملی، عبداللہ، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اِسراء، ۱۳۸ ہجری شمسی۔
* شبر، سید عبداللہ، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، ‏دارالبلاغۃ للطباعۃ والنشر، ۱۱۲ھ۔
* ابن حنبل، احمد، مسند، بیروت، دار صادر، [بی‌تا]۔
* صدوق، محمد بن علی بن بابویہ، من لایحضرہ الفقیہ، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۱۳ھ۔
* طباطبایی، سید محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳ ہجری شمسی۔
* طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، تہران، انتشارات دانشگاہ تہران و مدیریت حوزۃ علمیۃ قم، ۱۳ ہجری شمسی۔
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تہران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۲ ہجری شمسی۔
* طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار احیاء التراث العربی، [بی‌تا]۔
* طوسی، محمد بن حسن، رہتل الاحکا‏م، تحقیق حسن موسوی خرسان، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، چاپ چہارم، ‌۱۰ھ۔
* عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعہ، تفسیر نورالثقلین، قم، انتشارات اسماعیلیان، ۱۱۵ھ۔
* عیاشی، محمد بن مسعود، کتاب التفسیر، ‏تہران، ‏چاپخانہ علمیہ، ۱۳۸۰ھ۔
* فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۲۰ھ۔
* فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی‏، تہران، انتشارات الصدر، ۱۱۵ھ۔
* قرطبی، محمد بن احمد الانصاری، یوم الفزع الاکبر، محقق: محمد ابراہیم سلیم، مصر، الطبع و النشر مکتبۃ القرآن، [بی‌تا]۔
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار لدرر اخبار الائمۃ الاطہار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۰۳ھ۔
* مکارم شیرازی، ناصر، و دیگران، تفسیر نمونہ، قم، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۳۰ہجری شمسی۔

گٹھ:محمد