open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
منتخب اللباب

**منتخب اللباب** خافی خاں نظام الملک دی تصنیف اے جو کہ ہندوستان دی عمومی  تواریخ دیاں کتاباں وچ شمار کیتی جاندی اے۔

## مصنف
منتخب اللباب دے مصنف دا نام خافی خاں نظام الملک اے۔ سیرالمتاخرین دے مصنف غلام حسین طباطبائی نے خافی خاں دا نام ہاشم علی خاں تحریر کیتا اے لیکن خود خافی خاں نے کتاب دے دیباچہ وچ اپنا نام محمد ہاشم خافی المخاطب بہ خافی خاں نطام الملک لکھا اے۔ بعض یورپی مصنفان دا خیال اے کہ اُس دا لقب خافی خاں لفظ خفا توں مخرج ہویا اے تے اِس دی وجہ تسمیہ ایہ دسدے نیں کہ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے بوہت سختی نال تاکید کیتی سی کہ اُس دے عہد دی تاریخ نہ لکھی جائے، لیکن خافی خاں نے خفیہ طور اُتے اپنی تاریخ مرتب کیتی تے جدوں اِس دی اشاعت ہوئی تے مصنف دا لقب خافی خاں مشہور ہوگیا۔ لیکن حقیقت ایہ اے کہ خافی خاں دے اجداد خواف دے باشندے سن جو خراسان تے نیشاپور دے وچکار آباد اک مقام اے۔ اکثر تاریخی کتب وچ خافی خاں دا نام خوافی خاں لکھا ہویا اے۔

## متن تفضیلاں
ایہ تاریخ ہندوستان دی عمومی کتب ہائے تواریخ وچ مشہور تاریخ اے۔ اِس دی ابتدا فتوحات اسلام توں مغل شہنشاہ محمد شاہ دے زمانہ تک دے حالات اُتے مشتمل اے۔ فارسی زبان وچ ایہ کتاب تین جلداں وچ منقسم اے۔ جلد اول وچ امیر ناصر الدین سبکتگین دے عہدِ حکومت توں لے کر سلطان ابراہیم لودھی دے ویلے تک دلی سلطنت دے سلاطین دا تذکرہ مفصل موجود اے۔جلد دوم وچ سلاطین تیموریہ یعنی امیر تیمور توں لے کر محمد شاہ دے عہد تک دی تاریخ مرقوم اے۔ جلد سوم وچ سلاطین دکن دی تاریخ و حالات موجود نیں۔ پہلی جلد نادر و کمیاب رہی اے، جدوںکہ دوسری تے تیسری جلد  بنگال دی ایشیاٹک سوسائٹی آف بنگال دی   کوشش نال شائع ہوئی سی ۔منتخب اللباب دی دوسری جلد جس وچ سلاطین تیموریہ دے حالات موجود نیں، ظہیر الدین محمد بابر بادشاہ دی فتح ہندوستان یعنی پانی پت دی پہلی جنگ (21 اپریل 1526ء) توں شروع ہوندی اے۔ اِس دے بعد نصیرالدین ہمایوں، جلال الدین اکبر، شاہ جہاں، اورنگزیب عالمگیر، اعظم شاہ، بہادر شاہ اول، جہاندار شاہ، فرخ سیر تے محمد شاہ دے واقعات شرح و بسط دے ساتھ لکھے گئے نیں۔ نصیرالدین ہمایوں، جلال الدین اکبر دے مابین سلطنت سور دے حکمراناں دا تذکرہ وی لکھا گیا اے۔ دوسری جلد دے مقدمہ وچ ترک بن یافث دے زمانے توں ظہیرالدین محمد بابر تک شاہانِ مغلیہ دا مختصر حال مذکور اے۔

## اشاعت
اِس دی دوسری جلد نوں دو جلداں وچ 1868ء توں 1874ء تک تقریباً چھ سالاں وچ کلکتہ توں شائع کیتا گیا۔ تیسری جلد 1921ء وچ سر وِلزلی ہیگ دی کوششاں نال شائع کیتی گئی۔

## ہوردیکھو
## حوالے
گٹھ:1700 دی دہائی دیاں کتاباں
گٹھ:1740 دیاں کتاباں
گٹھ:سلطنت مغلیہ متعلق کتاباں
گٹھ:کتاباں
تریخ فرشتہ

**تاریخ فرشتہ** ہندوستان دی عمومی تواریخ  دیاں کتاباں   وچ توں اک مشہور تاریخی کتاب اے جس دے مصنف و مؤلف محمد قاسم فرشتہ (متوفی 1620ء) سن۔
## تفصیلاں متن
ایہ تاریخ ہندوستان دی قدیمی تاریخ توں شروع ہُندی اے تے اِس دے واقعات دا اختتام 1015ھ مطابق 1606ء اُتے ہُندا اے۔ ایہ تاریخ محمد قاسم فرشتہ نے ابراہیم عادل شاہ ثانی، سلطانِ بیجاپور (متوفی 1627ء) دے حکم نال  لکھنی شروع کیتی تے 1015ھ مطابق 1606ء اُتے اِس تاریخ دے واقعات دا اِختتام ہویا۔ محمد قاسم فرشتہ نے اِسنوں گلشن ابراہیمی دا نام دتا مگر عوام وچ ایہ تاریخ فرشتہ دے نام توں مشہور ہوئی۔

## ماخذ کتاباں
محمد قاسم فرشتہ نے اِس تاریخ دے لئے 35 کتاباں توں واقعات اخذ کیتے نیں، اِنہاں وچ 25 کتاباں وہی نیں جو کہ طبقات اکبری دے ماخذ وچ شامل نیں تے اُنہاں دے علاوہ 10 کتابں ایہ نیں:
* ملحقات طبقات ناصری از شیخ عین الدین بیجاپوری
* تاریخ بناکتی (ایہ عموماً غلطی توں تاریخ بنائے گیتی سمجھی جاندی اے)
* سراج التواریخ از ملا محمد لاری
* تاریخ ملا احمد ٹھٹھوی
* حبیب السیر
* تاریخ حاجی محمد قندھاری
* فواید الفوائد
* خیرالمجالس
* خیرالعارفین
* طبقات اکبری از نظام الدین احمد

## طبقات
محمد قاسم فرشتہ نے اپنی تاریخ نوں اک مقدمہ، بارہ مقالہ جات تے اک خاتمہ یعنی ضمیمہ اُتے تقسیم کیتا اے۔

مقدمہ وچ راجگانِ ہنود، ہندوستان وچ ظہورِ اسلام دی کیفیات اُتے تاریخ لکھی اے۔ مقالہ اول وچ سلاطین لاہور دا ذِکر اے۔ مقالہ دوم وچ دلی سلطنت دے سلاطین دا تذکرہ اے جو کہ سلطان شہاب الدین غوری دی فتح شمالی ہند توں لے کر مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دی وفات تک دی تاریخ اے۔ ایہ تاریخ مجموعی طور اُتے1186ء توں 1605ء تک دی تاریخ دے مجموعی حالات و وَاقعات اُتے مبنی اے۔ مقالہ سوم وچ سلاطین دکن دا تذکرہ اے تے اِس دے چھ روضات بنائے گئے نیں۔ پہلے روضے وچ سلاطین بہمنایہ دا تذکرہ، دوسرے روضے وچ سلاطین بیجاپور ملقب بہ سلاطین عادل شاہی، تیسرے روضے وچ سلاطین احمد نگر ملقب بہ سلاطین نظام شاہی، چوتھے روضہ وچ سلاطین تلنگانہ ملقب بہ سلاطین قطب شاہی، پنچویں روضہ وچ شاہانِ برار ملقب بہ سلاطین عمادشاہی، چھٹے روضہ وچ شاہانِ بیدر محمد آباد ملقب بہ سلاطین بریدشاہی دا تذکرہ لکھیا گیا اے۔ مقالہ چہارم وچ شاہانِ گجرات دی تاریخ مرقوم اے۔ مقالہ پنجم وچ شاہانِ مالاوہ دا ذِکر کیتا گیا اے۔ مقالہ ششم وچ سلاطین خاندیس دا تذکرہ اے۔ مقالہ ہفتم وچ سلاطین بنگال تے سلاطین جونپور دا تذکرہ لکھیا گیا اے۔ مقالہ ہشتم وچ سلاطین ملتان دا تذکرہ اے۔ مقالہ نہم وچ سلاطین سندھ دا مفصل بیانہاں موجود اے۔ مقالہ دہم وچ سلاطین کشمیر دا تذکرہ لکھیا گیا اے۔ مقالہ یازدہم وچ راجگانِ مالابار تے پرتگیزیوں دا ہندوستان وچ وَرود تے اُن دے احوال بیانہاں کیتے گئے نیں۔ بارہویں مقالے وچ ہندوستان دے مشائخ حضرات دے حالات و سوانح جمع کیتے گئے نیں۔

## اشاعت
اِس تاریخ نوں پہلی وار ممبئی دے انگریز گورنر لارڈ الفنسٹن نے نہایت اہتمام دے نال بڑی تقطیع دی دو ضخیم جلداں اُتے 1832ء وچ شائع کروایا۔ اِس دے بعد لکھنؤ توں مطبع منشی نول کشور نے اِس دے متعدد ایڈیشن شائع کیتے جو کہ 1864ء، 1865ء تے 1884ء وچ شائع ہوئے۔ انگریزی زبان وچ اِس دے بیشتر تراجم شائع ہوئے نیں جنہاں وچ پہلا انگریزی ترجمہ 1868ء وچ لندن توں شائع ہویا سی۔ اردو زبان وچ پہلا ترجمہ 1309ھ وچ لکھنؤ توں مطبع منشی نول کشور نے شائع کیتا سی۔

## ہور ویکھو
* محمد قاسم فرشتہ
## حوالے

گٹھ:سلطنت مغلیہ توں متعلق کتاباں
گٹھ:1606 دیاں کتابیں
گٹھ:1600 دی دہائی دیاں کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:تریخی کتاباں
ابراہیم عادل شاہ دوجا

**ابراہیم عادل شاہ ثانی** (1556 – 12 ستمبر 1627) بیجاپور سلطنت عادل شاہی سلطنت دے اک سلطان سن۔

سلطان بیجاپور سلطنت علی عادل شاہ تے چاند بی بی دا بیٹا۔ باپ دے قتل دے بعد دس سال دی عمر وچ تخت اُتے بیٹھا۔ نہایت منتظم تے روشن خیال فرماں رواں سی۔ صوبےآں دا نظم و نسق اعلٰی پیمانے اُتے کیتا تے ارضیات دے بندوبست دی خاطر رجسٹر مرتب کروائے۔ تعمیرات دا بہت شوق سی۔ شعر و سخن دا دلدادہ تے موسیقی دا رسیا سی۔ موسیقی دی مشہور تصنیف (نورس) اے، جس وچ مختلف راگنیاں دے لیے گیت لکھے نیں۔ اس نے فارسی دی بجائے اردو نوں ملک دی دفتری زبان قرار دتا۔ فارسی دا مشہور شاعر ظہوری اس دے دربار توں وابستہ سی۔

## نگار خانہ

File:A Deccani courtier who may or may not be the king himself, c.1600.jpg|دکن دا اک درباری، جو سلطان نہیں اے۔ 1600 دی اک تصویر۔
Image:Indischer Maler um 1615 (I) 001.jpg|ابراہیم عادل شاہ ثانی
File:Bijapur Ibrahim Rouza 100C.jpg|بیجاپور، ابراہیم روضہ دا اک مقبرہ
File:Bijapur 092.jpg|ابراہیم عادل شاہ ثانی دا مقبرہ

## حوالے

* A Visit to Bijapur by H. S. Kaujalagi
* "Avalokana" a souvenir published by the Government of Karnataka
* Centenary souvenir published by the Bijapur Municipal Corporation

گٹھ:جم 1556
گٹھ:موت 1627
گٹھ:بیجاپور دی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ستارویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:سلاطین بیجاپور
گٹھ:سولہویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:شیعیت توں سنیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:عادل شاہی خاندان
گٹھ:عادل شاہی سلطنت
گٹھ:کرناٹک دی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان وچ 1580
گٹھ:ہندوستان وچ 1627
گٹھ:ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
ملا عبدالقادر بدایونی

**ملا عبد القادر بدایونی** (پیدائش: 21 اگست 1540ء– وفات: 5 نومبر 1615ء) مغلیہ سلطنت دے دور وچ اک ہند-فارسی مؤرخ تے مترجم سی جس نے منتخب التواریخ نامی کتاب تالیف کیتی۔ اُنہاں دی وجہ شہرت اُنہاں دی رچنا منتخب التواریخ اے۔

## حوالے

 
گٹھ:1610ء دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے سائنس دان
گٹھ:اکبر
گٹھ:بدایوں دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مترجمین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مؤرخین
گٹھ:سولہویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:ضلع بدایوں دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
گٹھ:مسلم شخصیتاں
روشن سنگھ

**ٹھاکر روشن سنگھ** (22 جنوری 1892 -19 دسمبر 1927) اتعاون تحریک دے دوران اتر پردیش دے بریلی ضلعے وچ ہوئے گولی - کانڈ وچ سزا کٹکے جویں ہی شانتیپورن جیون گزارن گھر واپس آئے کہ ہندوستان رپبلکن ایسوسی ایشن وچ شامل ہو گئے۔ حالانکہ ٹھاکر صاحب نے کاکوری کانڈ وچ ڈریکٹ طور تے حصہ نہیں لیا سی پھر وی اؤنھاں دی آکرشک اتے روبیلی شخصیت نوں ویکھ کے کاکوری کانڈ دے سوتردھار پنڈت رام پرساد بسمل اتے اوہناں دے سہکرمی اشفاق اللہ خان دے نال 19 دسمبر 1927 نوں پھانسی دے دتی گئی۔ ایہہ تنوں ہی انقلابی اتر پردیش دے شہیدگڑھ کہے جان والے جنپد شاہجہانپور دے رہن والے سن۔ اوہناں وچوں ٹھاکر صاحب عمر دے لحاظ سبھ توں وڈے، خرانٹ، ماہر اتے اچکّ نشانیباز سن۔

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
نظام الدین احمد

مرزا خواجہ **نظام الدین احمد** بخشی (پیدائش: 1551ء – وفات: 7 نومبر 1594ء ) قرون وسطی ہندوستان دے مسلمان مؤرخ سن۔ نظام الدین احمد دی وجہ شہرت طبقات اکبری اے جو مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے عہد حکومت تک دی تاریخ اے۔

## سوانح
خواجہ نظام الدین احمد دی پیدائش 958ھ/ 1551ء وچ ہوئی۔ اُنہاں دے والد خواجہ مقیم ہروی جو ہرات دے باشندے سن، مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر دے دیوان سن تے ہمایوں دے عہد حکومت وچ وزیر دے منصب اُتے فائز کیتے گئے تے عسکری مرزا دے ہمراہ گجرات چلے گئے تے اکبر دے عہد حکومت وچ اُنہاں دا انتقال ہو گیا۔ خواجہ نظام الدین احمد معاملہ فہمی وچ یدطولیٰ رکھدے سن تے اکبر اِنہاں دی قابلیت دا قدردان سی۔ دوست پرستی وچ ضرب المثل دے طور اُتے مشہور سن۔ خواجہ نظام الدین اولاً گجرات تے پھر جونپور وچ بخشی گری دی خدمات سر انجام دینے دے بعد آصف خان دے ہمراہ مرزا جعفر جلال روشنائی دی بغاوت فرو کرنے دے لئی روانہ کیتے گئے لیکن دریائے راوی دے کنارے 45 سال دی عمر وچ 23 صفر 1003ھ/ 7 نومبر 1594ء نوں خواجہ نظام الدین دا انتقال ہو گیا۔ خواجہ نظام الدین دے انتقال اُتے اکبر نوں بہت ملال ہویا تے ملا عبدالقادر بدایونی نے ماتمی قصیدہ لکھیا۔


 


 


 ملا عبدالقادر بدایونی اِنہاں دے بہت معتقد سن تے منتخب التواریخ وچ لکھدے نیں کہ: "جہتہ یگانگت دینی"، یعنی مینوں اُنہاں نال بڑی محبت سی۔ خواجہ نظام الدین احمد تے شیخ محدث دہلوی دے تعلقات وی خوشگوار رہے، شیخ محدث دہلوی ابتدائی زمانہ وچ فتح پور سیکری وچ خواجہ نظام الدین دے پاس ہی ٹھہرے سن تے جدوں اوہ سفر حجاز دے لئی روانہ ہوئے تو خواجہ نظام الدین نے ہی اُنہاں دے زادِراہ دا انتظام کیتا سی تے نہایت خاطر و مدارت توں اُنہاں نوں احمد آباد وچ اپنے پاس ٹھہرایا سی۔

## تالیفات

##### [[طبقات اکبری]]
* ہور دیکھو: **[[میر محمد معصوم بکھری]]**
طبقات اکبری ہندوستان دی عام تاریخ اے جس دی ابتدا ابو منصور سبکتگین دے عہد حکومت یعنی 367ھ/977ء توں ہُندی اے تے اختتام 1002ھ/ 1594ء دے واقعات اُتے ہُندا اے۔ملا عبدالقادر بدایونی نے اِس کتاب نوں طبقات اکبرشاہی دے نام توں یاد کیتا اے۔ مصنف روضۃ الطاہرین نے اِس دا نام سلطان نظامی وی لکھیا اے لیکن تاریخی نام طبقات اکبری ہی مشہور اے۔ طبقات اکبری دا ماخذ 26 معتبر تے مستند تواریخ  دیاں کتاباں   نیں تے اِس دے علااوہ میر محمد معصوم بکھری وی اِس دی تدوین وچ شریک رہے۔ بعد ازاں جنہاں مؤرخین نے عہد اکبری دی تواریخ مرتب کیتی  ، اُنہاں دا ماخذ طبقات اکبری ہی رہیا اے۔ مؤرخ رومیش چندر مجمدار دی تحقیق دے مطابق طبقات اکبری دا ماخذ 29 کتاباں نیں۔

## ہور ویکھو
* منتخب التواریخ

## حوالے

گٹھ:1551 دے جم
گٹھ:1621 دیاں موتاں
گٹھ:اکبر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ستارویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:سولہویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
گٹھ:مسلم شخصیتاں
ورلکشمی سرتھکمار

**ورلکشمی سرتھکمار** (پیدائش: 5 مارچ، 1985ء) اک بھارتی فلم اداکارہ اے، جو تمل، ملیالم تے کنڑا زباناں دیاں فلماں وچ نظر آندی اے۔ انہاں نے اپنے فنی سفر دا آغاز تامل فلم پوڈا پوڈی (2012ء) توں کیتا۔

## ابتدائی زندگی
ورلکشمی، اداکار آر سرتھکمار تے چھایا دے گھر 5 مارچ، 1985ء نوں پیدا ہوئیں۔ رادھیدا سرتھکمار اس دی سوتیلی ماں اے۔ ورلکشمی نے ہندوستان آرٹس تے سائنس کالج، چینائی توں مائیکرو بائیولوجی وچ گریجویشن کیتی تے نال ای ایڈنبرگ یونیورسٹی توں بزنس مینیجمنٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس نے اداکارہ بننے توں پہلے انوپم کھیر اداکاری اسکول، ممبئی وچ اداکاری دی تیاری کیتی۔

## فلموگرافی

## اعزازات تے نامزدگیاں

## حوالے

گٹھ:تامل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:اکیسویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بنگلور دی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
گٹھ:ہندوستانی تامل شخصیتاں

## باہرلےجوڑ

*
لال مینار

**لال مینار جاں ریڈّ ٹاور** سن 1863 وچ گرجا-گھر دی دکھّ والے اک چبوترے دی اساری شروع کیتی گئی، جو سن 1874 وچ مکمل ہویا۔ یورپیئن گوتھک کلا دے نمونے والا ایہہ چبوترا بریٹیش سرکار ولوں سری ہرمندر صاحب امرتسر دی پرکرما وچ بیری بابا بڈھا صاحب دے بالکل پچھے اک اچے تھڑھے تے اساریا گیا سی۔ اس 145 فٹ اچے ٹتے تے لال رنگ کیتا گیا ہون کردے پہلاں-پہلاں مقامی لوک اس نوں ‘لال چبوترا’ جاں ‘ریڈّ ٹاور’ کہہ دے بلایا کردے سن۔ گھنٹہ-گھر دے ہیٹھلے ہال کمرے دی لمبائی-چوڑائی 20 گناں 20 فٹ سی۔ ریڈّ ٹتے دا اساری دربار صاحب دی پرکرما وچ زمین توں کوئی 10 فٹ اچا رکھ دے کیتا۔ پہلاں-پہلاں ٹتے دی اچائی کجھ زیادہ نہیں سی۔ بعد وچ جدوں اس دیاں منزلاں ودھائیاں گئیاں تاں اس دے چاروں پاسے پتھر دیاں گھڑیاں لگا دتیاں گئیاں۔ رات ویلے اس ٹاور دے اندر روشنی کرن دے نال دور-دور تک ٹائم دا پتہ چلدا رہندا سی اتے ہر گھنٹے بعد کھڑکن والے ٹل دی آواز کئی میل تک سنائی دندی سی۔ سن 1923–24 وچ اس دے پلیٹ فارم اتے ٹانگا سٹینڈ دا فرش پکا کروایا گیا، جو کہ گھنٹہ گھر دے پوربی دروازے دے اگے واقع سی۔ بعد وچ اس تے گھڑی لگائے جان کرکے اس نوں گھنٹہ-گھر اتے چبوترا گھنٹہ-گھر کیہا جان لگیا۔ اس چبوترے دا ڈزائین امرتسر دی میونسپل کمیٹی دے ڈی۔پی۔ڈبلیو۔ ڈیپارٹمنٹ دے چیف انجینیئر جان گارڈن نے کیتا اتے اس دی گھڑائی دا سارا کم امرتسر دے راج مستری شرف الدین پاسوں کروایا گیا۔ سری دربار صاحب دی پرکرما وچ ریڈّ ٹاور سمیت باقی بنگیاں دی موجودگی دے کارن رستہ کافی تنگ ہو گیا سی۔ اس مسئلہ نوں وچاردیاں پرکرما چوڑی کرن لئی 82 ورھیاں تک قایم رہے اپروکت ریڈّ ٹاور بنام لال چبوترا بنام گھنٹہ-گھر نوں سن 1945 دے انت وچ ڈھیہہ ڈھیری کر دتا گیا۔

گٹھ:پنجاب دی تریخ
مسجد حرام دی یرغمالی

**یرغمالیٔ مسجد الحرام** دا واقعہ نومبر تے دسمبر 1979ء وچ پیش آیا۔جدوں باغیاں نے مسجد الحرام توں آل سعود دی حکومت ختم کرنے دے لئی مقدس ترین مسجد اُتے حملہ کیتا۔ حج دے دوراں حملہ آوراں نے اپنے اک ساتھی محمد عبداللہ القحطانی نوں امام مہدی قرار دتا تے کہا کہ تمام مسلمان اس شخص دی پیروی کرن۔

ایہ کارروائی دو ہفتےآں تک جاری رہی بالآخر دہشت گرداں دی  وڈی   تعداد نوں ہلاک کر دتا گیا تے پھیر جہیمان العتیبی تے 60 ساتھیاں نوں پھانسی دتی گئی۔ اس واقعے دے بعد سعودی حکومت نے سخت اسلامی قوانین نافذ کیتے۔

## پس منظر
اس دہشت گرد گروہ دی قیادت جہیمان العتیبی کر رہیا سی، جہیمان نجد دے اک وڈے خاندان نال تعلق رکھدا سی، اس نے اپنے رشتہ دار نوں امام مہدی قرار دتا۔ جہیمان اس توں پہلے سعودی قومی گارڈ دا وی حصہ رہیا سی، اس دا والد وی آل سعود دے نال اٹھتا بیٹھتا سی۔ اس شخص نے 1400 ہجری، محرم دے مہینے وچ حملہ کیتا۔ جہیمان اک وقت وچ سعودی مفتی اعظم دا شاگرد وی رہیا۔

### حملے دے پیچھے مقاصد
انہاں خوارج دے حملے دا مقصد ایہ سی کہ مسجد الحرام اُتے قبضہ کرکے نقلی امام مہدی دا اعلان کیتا جائے تاکہ دنیا بھر توں مسلمان اسدی بیعت دے لئی آؤن تے سعودی عرب اُتے پریشر پاؤن کہ "امام مہدی" نوں کچھ نا کہیا جائے۔ اس توں ایہ ہُندا کہ سعودی عرب دا ذریعہ معاش تے دیگر ملکاں دا اس دی سیکیورٹی توں اعتبار اٹھ جاندا، اگر ایہ قبضہ کچھ ہور عرصہ رہندا تے دوسرے ملک لالچ وچ مسجد الحرام نوں آزاد کران  بھیجدے لیکن انہاں دے تے سعودی عرب دے وچکار  وی جنگ شروع ہوجاندی۔ ایہ اک پری-پلینڈ سازش سی تاکہ مسلماناں نوں ہور  کمزور کیتا جاسکے۔ خلافت ٹٹنے دے بعد مسلمان دوبارہ کوی ئجنگ لڑنے دے قابل نہیں سن لیکن اللہ نے انہاں ساریاں دے منصوبے ضائع کردتے تے علماء کرام نے فوری طور اُتے ہوشیاری توں کم کردے ہوئے انہاں خوارج دے خلاف فتوی دتا تے پاکستان نے اپنی بہادر تے بہترین مہارت والی فوج بھیج کے دوسآں نوں بولنے دا موقع نہ دتا۔ ایہ اللہ دا خاص کرم سی کہ نہ دوسرے ملکاں توں خروج ہویا نہ ہی مسلمان ملکاں دی آپس وچ لڑائی ہوئی۔

### علماء نال تعلقات

### حملے دی تیاری
حملہ کرنے توں پہلے تمام باغیاں نوں بڑی اچھی طرح تیار کیتا گیا سی تے چونکہ باغیاں دا قائد جہیمان پہلے سعودی فوج وچ وی رہیا سی تو اس نوں اکثر جگہاں دا پتہ سی، اسلحہ وی سعودی افواج دے گوداماں توں چرایا گیا تے مسجد الحرام دے نیچے کمرےآں وچ رکھیا گیا ۔ پھر جدوں فریقین وچ جنگ چھڑی تے اسلحہ نوں استعمال کیتا گیا۔

## یرغمال

### محاصرہِ مسجد

## بعد دے حالات
thumb|جہیمان تے اس دے ساتھیاں نوں گرفتار کرنے دے بعد دی اک تصویر
مسجد الحرام نوں باغیاں توں چھڑانے وچ پاک فوج دا وی کردار قابل ذکر اے۔ اس دو ہفتہ مسلسل جاری جنگ دے بعد بالآخر مسجد الحرام نوں باغیاں توں چھڑا لیا گیا۔ جہیمان العتیبی تے ساتھیاں نوں چھ جرماں دے ارتکاب اُتے سعودی قاضیاں نے سزائے موت دتی۔اوہ جرم ایہ نیں:
* مسجد الحرام دا تقدس پامال کرنا
* ناحق مسلماناں دا قتل
* حاکمِ وقت دی نافرمانی
* مسجد الحرام وچ نماز دے ادائیگی نوں روکنا
* امام مہدی دے پہچان دے متعلق جھوٹ
* معصوم مسلماناں نوں غلط کام دے لئی استعمال کرنا

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:1979 دے تنازعات
گٹھ:1979 وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:1979 وچ قتل عام
گٹھ:حج دی تریخ
گٹھ:مکہ دی تریخ
گٹھ:حج
گٹھ:دسمبر 1979 دیاں سرگرمیاں
گٹھ:دوران حج حادثات
گٹھ:سعودی عرب وچ دہشت گردی
گٹھ:سعودی عرب وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:عبادت دے مقامات اُتے قتل عام
گٹھ:عبادت گاہاں اُتے حملے
گٹھ:مکہ وچ بیہویں صدی
گٹھ:نومبر 1979  دیاں سرگرمیاں
گٹھ:یرغمالی
گٹھ:سعودی عرب
سعودی قومی گارڈ

**سعودی قومی گارڈ** (Saudi Arabian National Guard)
() سعودی عرب دی مسلح افواج دیاں تناں شاخاں وچوں اک اے۔ انہاں دی ذمہ داری شاہی خاندان دی حفاظت تے ملک نوں اندرونی تے بیرونی خطرات توں محفوظ رکھنا اے۔

گٹھ:1911  وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلاں
گٹھ:سعودی عرب وچ 1910  دی دہائی دیاں تاسیسات
گٹھ:افواج سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب
عثمانی خاندان

**عثمانی خاندان** یا عثمانیہ خاندان (Ottoman dynasty) (ترکی: Osmanlı Hanedanı / عثمانی خاندان) 1299ء توں 1922ء تک سلطنت عثمانیہ اُتے حکومت کرنے والا خاندان سی جس دی ابتدا عثمان اول (اس دے والد ارطغزل نوں شامل کیتے بغیر) توں ہوئی، اگرچہ عثمانی خاندان دا اعلان اورخان اول دے زمانے تک نہیں کیتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* سلطنت عثمانیہ
* فہرست سلاطین عثمانی
* عثمانی شجرہ نسب (آسان)

## حوالے

گٹھ:اغوز ترک
گٹھ:ایشیا وچ 1281  دیاں تاسیسات
گٹھ:ترک شاہی خاندان
گٹھ:ترک قوم دی تاریخ
گٹھ:ترکی دی تریخ متعلقہ لسٹاں
گٹھ:دعویداری برائے حصول بادشاہت
گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ لسٹاں
گٹھ:شاہی خاندان
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:یورپی شاہی خاندان
گٹھ:ترکی دی تریخ
عثمانی شجرہ نسب (آسان)

عثمانی شجرہ نسب

 

گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:مسلمانوں دے شجرۂ نسب
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
محمد اول

thumb|محمد اول دا مقبرہ

**محمد اول** (مکمل نام: محمد اول چلبی) (پیدائش: 1386ء، انتقال 26 مئی 1421ء) سلطنت عثمانیہ دے سلطان تے دوسرے بانی سن۔ اوہ بایزید اول دے صاحبزادے سن۔

جنگ انقرہ وچ بایزید یلدرم دی امیر تیمور دے ہتھوں شکست تے سلطنت عثمانیہ دے ٹکڑےآں وچ تقسیم ہونے دے بعد محمد اول نے ادرنہ (ایڈریانوپل) وچ تخت سنبھالیا تے دار الحکومت بروصہ توں ادرنہ منتقل کرکے سلطنت نوں ختم ہونے توں بچایا تے بغاوتوں نوں فرو کرنے دے نال نال البانیہ سمیت کئی علاقے فتح کرکے سلطنت وچ شامل کیتے۔

محمد اول دی عمر انتقال دے وقت محض 40 سال سی تے انہاں نے صرف 8 سال حکومت کیتی تاہم انہاں دا دور اس لئی اہم اے کہ جنگ انقرہ وچ اپنے والد دی شکست تے سلطنت دے ٹکڑے ہوجانے دے بعد انہاں نے اسنوں از سر نو پیراں اُتے کھڑا کیتا تے سلطنت دے دوسرے بانی کہلائے۔ انہاں دا مزار بروصہ وچ مسجد سبز دے نال واقع اے۔

گٹھ:1382 دے جم
گٹھ:1421 دیاں موتاں
گٹھ:پندرہویں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:چودہویں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سلاطین عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی زمانہ تعطل
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:عثمانی سلطان
عثمانی شجرہ نسب

## تاریخ عثمانیہ دے اہم ادوار دی جامع فہرست







## والدہ سلطان تے سلاطین عثمانیہ دی ماواں دی جامع فہرست







## ہور ویکھو
* عثمانی خاندان
* عثمانی تریخ
* سلطنت عثمانیہ
* فہرست سلاطین عثمانی
* سلاطین عثمانیہ دیاں ماواں
* والدہ سلطان
* خاصکی سلطان



## Bibliography
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Bernard Lewis, *The Emergence of Modern Turkey (Studies in Middle Eastern History)*, Publisher: Oxford University Press, USA; 3rd edition (September 6, 2001); Paperback: 568 pages; ISBN 0-19-513460-5; ISBN 978-0-19-513460-5

## بیرونی روابط
* 
* 
* 
* 
* TURKEY: ''"The Genealogy of the Imperial House of Osman"'', Publisher: ''The Royal Ark.''
* Website of the 700th Anniversary of the Ottoman Empire
* Official website of the immediate living descendants of the Ottoman Dynasty

## حوالے

گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:مسلماناں دے شجرۂ نسب
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
سلاطین عثمانیہ دیاں ماواں

### سلاطین عثمانیہ تے اہم عثمانی شخصیتاں دی ماواں دی فہرست

## ہور ویکھو
* والدہ سلطان، سلطنت عثمانیہ دے حکمران سلطان دی ملکہ ماں دا خطاب سی۔

## ہور پڑھو
* 
* 

## حوالے

گٹھ:خلافت عثمانیہ دیاں عورتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ لسٹاں
گٹھ:عثمانی سلطاناں دیاں بیویاں
گٹھ:عثمانی شاہی حرم
گٹھ:والدہ سلطان
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
عبداللہ اول بن حسین

**عبد اللہ اول بن حسین** (Abdullah I bin al-Hussein)
() حسین ابن علی (شریف مکہ) دے تن پتراں وچوں دوسرا سی۔

## حوالے

گٹھ:1882 دے جم
گٹھ:1951 دیاں موتاں
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:اردنی سیاسی مقتولین
گٹھ:امارت شرق اردن
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
گٹھ:شاہان اردن
گٹھ:عثمانی سیاستدان
گٹھ:مسلم بادشاہ
گٹھ:مقتول سربراہان ریاست
گٹھ:مقتول شاہان
گٹھ:مکی شخصیتاں
گٹھ:ہاشم خاندان
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
عبداللہ دوم

**عبد اللہ دوم** (Abdullah II ibn al-Hussein)  اردن دے موجودہ بادشاہ نیں۔ اوہ اپنے والد شاہ حسین بن طلال دی وفات دے بعد 7 فروری، 1999ء نوں تخت نشین ہوئے۔ ہن صرف اوہ بنو ہاشم  خاندان دے نال تعلق رکھنے والے حکمران نیں۔

## حوالے

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:اردنی شہزادے
گٹھ:اردنی مصنفین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:سالار المیدان
گٹھ:شاہان اردن
گٹھ:عمانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم بادشاہ
گٹھ:ہاشم خاندان
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:اردن دے ولی عہد
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
خلیفہ بن زائد آل نہیان

**خلیفہ بن زاید آل نہیان**  (پیدائش 1948ء)، جنہاںوں عمومی طور اُتے شیخ نہیان یا شیخ خلیفہ دے نام توں پکاریا جاندا اے، متحدہ عرب امارات دے موجودہ صدر تے ابوظہبی دے امیر نیں۔ اپنے والد زاید بن سلطان آل نہیان دی وفات دے بعد انہاںوں ایہ دونے عہدے 3 نومبر، 2004ء نوں ملے، گو کہ اوہ والد دی علالت دے باعث کچھ عرصہ پہلے توں ہی عملی طور اُتے تمام انتظامی امور دی ذمہ داری سنبھال رہے سن۔ اوہ ابوظہبی ترقیاتی فنڈ دے موجودہ چئیرمین وی نیں۔

4 جنوری، 2010ء نوں دبئی وچ برج خلیفہ دے افتتاح دے موقع اُتے انہاں دا ناں بین الاقوامی میڈیا اُتے ابھر کے اس وقت سامنے آیا جدوں دبئی دے امیر نے افتتاح توں پہلے برج دبئی دا نام بدل کے انہاں دے اعزاز وچ برج خلیفہ کر دتا۔ بعض ذرائع دے مطابق اس دی وجہ ابوظہبی دی جانب توں دبئی نوں دتی جانے والی امداد دسی جاندی اے۔

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:آل نہیان
گٹھ:اماراتی ارب پتی
گٹھ:اماراتی سیاستدان
گٹھ:اماراتی مسلم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:صدر متحدہ عرب امارات
گٹھ:موجودہ قومی حکمران
گٹھ:وزرائے متحدہ عرب امارات
گٹھ:متحدہ عرب امارات
گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
حسن روحانی

**حسن روحانی** (  ؛ جم ویلے**حسن فریدون** دا جم 12 نومبر 1948)اک ایرانی سیاستدان، مجتہد، وکیل، ودوان اتے ڈپلومیٹ اے، اتے ہنے ایران دا پریزیڈینٹ چنیا گیا اے۔ اوہ 1999 توں ماہراں دی اکیڈمی دا میمبر، 1991 توں ایکسپیڈیئینسی کونسل دا میمبر، 1989 توں سپریم نیشنل سکیورٹی کونسل دا میمبر، اتے 1992 توں سٹریٹیجک ریسرچ سینٹر دا مکھی اے۔
 
**حسن روحانی** ایرانی سیاست دان تے ایران دے موجودہ صدر نیں۔ انہاں نے 2013ء وچ ایران دا صدارتی انتخاب جیتا سی۔
آپ نوں اصلاح پسنداں دی حمایت حاصل سی۔ انتخابات وچ حسن روحانی دی فتح دے بعد امریکی حکومت نے کہیا اے کہ اوہ ایران توں اس دے جوہری پروگرام اُتے براہ راست بات کرنے اُتے تیار اے۔ صدارتی انتخابات وچ حسن روحانی نے پنجاہ فیصد توں معمولی زیادہ ووٹ لئے اس لئی ثانوی انتخابات دی ضرورت نہیں پئی۔ پنچ کروڑ دے قریب ایرانی ووٹراں وچوں 72.2 فیصد نے اپنا حقِ رائے دہی استعمال کیتا۔ روحانی نے عالمی طاقتاں دے نال بہتر روابط دا عزم ظاہر کیتا اے۔

## حوالے

گٹھ:1948دے جم
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی انقلابی
گٹھ:ایرانی سفارتکار
گٹھ:ایرانی صدور
گٹھ:ایرانی فضلا
گٹھ:ایرانی مصنفین
گٹھ:ایرانی وکلاء
گٹھ:ایرانی یاداشت نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جامعہ تہران دے فضلا
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:صوبہ سمنان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں

## حوالے
زاید بن سلطان آل نہیان

**زاید بن سلطان آل نہیان** (Zayed bin Sultan Al Nahyan)
() ابوظہبی دے امیر تے متحدہ عرب امارات دی تشکیل دینے وچ مرکزی کردار ادا کرنے والے نیں۔ اوہ متحدہ عرب امارات دے پہلے صدر وی نیں۔

زید بن سلطان ال نہیان (عربی: زايد بن سلطان آل نهيان ، مئی ،6 ،1918 – 2 نومبر 2004) متحدہ عرب امارات   دے گٹھن دے پچھے پرمکھ امیر سی۔ ابو ظہبی اتے متحدہ عرب امارات دے پہلے    صدر سن، جو کہ اس نے لگبھگ 33 سالاں (1971–2004) لگاتار اس عہدے نوں اپنا بنا دے رکھیا۔

## پروار اتے جیون
اس دی جم دی صحیح تریخ بارے اختلاف ہن، پر سرکاری طور تے کجھ دستاویزاں اُتے، زید بن سلطان ال نہیان دا جم 6 مئی 1918 نوں ابو ظہبی وچ ہویا سی۔ اوہ شیخ سلطان بن زاید بن خلیفہ النہیان دا سبھ توں چھوٹا پتر سی۔ اس دی جم تریخ 1916 وی دسی گئی اے۔ اس دا پیؤ ابو ظہبی دا حکمران سی جس دا 1922 وچ   قتل ہو گئیا سی۔ زید اپنے چار بھراواں وچوں سبھ توں چھوٹا سی۔ اس دی ماں شیخا سلامہ بنت بوتی ال کیوباسی سی۔ اسنے اپنے پتراں توں وعدہ لیا کہ اوہ اک دوجے خلاف تشدد نہیں ورتنگے، جو وعدہ اوہناں نے نبھایا وی۔ زاید دے دادا شیخ زاید بن خلیفہ النہیان   سی جس نے 1855 توں 1909 تک امارات اتے راج کیتا سی۔ 

 
 

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Sheikh Zayed's website 
* CooperativeResearch – Zayid bin Sultan Al Nahyan
* Official UAE tribute to Sheikh Zayed 
* Sheikh Zayed lecture theatre, in the London School of Economics

 
گٹھ:جم 1918
گٹھ:موت 2004

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:آل نہیان
گٹھ:اماراتی ارب پتی
گٹھ:صدر متحدہ عرب امارات
حطین دی لڑائی

**جنگ حطین** 4 جولائی 1187ء نوں مسیحی سلطنت یروشلم تے ایوبی سلطان صلاح الدین دی افواج دی درمیان لڑی گئی۔ جس وچ فتح دے بعد مسلماناں نے پیش قدمی کردے ہوئے بیت المقدس نوں مسیحی قبضے توں چھڑالیا۔

## پس منظر

مصر وچ فاطمی حکومت دے خاتمے دے بعد صلاح الدین نے 1182ء تک شام، موصل، حلب وغیرہ فتح کرکے اپنی سلطنت وچ شامل کر لئے۔ اس دوران صلیبی سردار رینالڈ دے نال چار سالہ معاہدہ صلح طے پایا جس دی رو نال دونے اک دوسرے دی مدد کرنے دے پابند سن لیکن ایہ معاہدہ محض کاغذی تے رسمی ثابت ہویا۔ تے صلیبی بدستور اپنی اشتعال انگیزیاں وچ مصروف سن تے مسلماناں دے قافلیاں نوں برابر لوٹ رہے سن۔

## صلیبی جارحیت

1186ء وچ مسیحیاں دے اک ایسے ای حملے وچ رینالڈ نے ایہ جسارت کیتی کہ بہت سارے ہور مسیحی امرا دے نال مدینہ منورہ اُتے حملہ دی غرض توں حجاز مقدس اُتے حملہ آور ہویا۔ صلاح الدین ایوبی نے ان دی سرگرمیوں دی روک تھام دے لئی اقدامات کیتے تے فوراً رینالڈ دا تعاقب کردے ہوئے حطین وچ اسنوں جالیا۔

## جنگ

سلطان نے ایتھے دشمن دے لشکر اُتے اک ایسا آتش گیر مادہ ڈلوایا جس توں زمین اُتے اگ بھڑک اٹھی۔ چنانچہ اس آتشیں ماحول وچ 11 جولائی 1187ء نوں حطین دے مقام اُتے تریخ دی خوف ناک ترین جنگ دا آغاز ہویا۔ اس جنگ دے نتیجہ وچ تیس ہزار مسیحی ہلاک ہوئے تے انے ہی قیدی بنا لئے 2 اکتوبر 1187ء نوں بیت المقدس فتح کر لیا۔ حطین دے معرکے وچ شکست مسیحیاں اُتے اس قدر کاری ضرب ثابت ہوئی کہ اس دی خبر سندے ہی پوپ اربن سوم صدمے نال ہلاک ہو گیا۔

## ہور دیکھو

صلاح الدین ایوبی

صلیبی جنگاں
 
تیسری صلیبی جنگ

گٹھ:1187 دیاں سرگرمیاں
گٹھ:1187 دے تنازعے

گٹھ: اسرائیل دی تریخ
گٹھ:فلسطین دی تریخ
گٹھ:رمضان دے مہینے وچ ہونے والیاں مسلماناں دیاں جنگاں
گٹھ:صلیبی جنگاں
گٹھ:قرون وسطی وچ فلسطین
گٹھ:ارض اسرائیل
مالدیپ وچ اسلام

مالدیپ وچ اسلام پہلی صدی ہجری وچ آیا۔ 1314ء وچ صوفی بزرگ ابوالبرکات بربری دے ہتھ تے مالدیپی جزیرےآں دے تمام باشندےآں نے اسلام قبول کیتا۔ اسنوں مالدیپ دے لوگ ’’روحانی انقلاب‘‘ دے ناں توں یاد کردے نیں۔ ایہ فضا ایسی چلی کہ اس وقت دے ہندو حکمران دھرم سانت نے وی اسلام قبول کر لیا۔ مشہور مسلمان مؤرخ ابن بطوطہ وی مالدیپ آیا۔ اوہ ایتھے بطور قاضی کام کردا رہیا سی۔ ابن بطوطہ دا سفر نامہ مالدیپ دے قدیم احوال دے بارے وچ اولین تاریخی دستاویز اے۔

## پرتگالی اقتدار
1581ء وچ مالدیپ جزائر اُتے پرتگالیاں نے قبضہ کر لیا سی۔ لیکن مسیحیت دی تبلیغ کچھ کم نہیں آئی۔

## سری لنکائی اقتدار
ستارہویں ویں صدی وچ ولندیزیاں دی نگرانی وچ آ گیا جو سری لنکا دے وی حاکم سن تے بدھ مت دے مننے والے سن۔

## برطانوی اقتدار
1887ء وچ اک معاہدے دے تحت برطانیہ نوں براعظم پاک و ہند دے نال مالدیپ دا وی حکمران تسلیم کیتا گیا۔ تاہم مشنری کوششاں نال تبدیل مذہب دی کوئی کوشش کامیاب نہیں ہوئی۔

## آزاد جمہوریہ
یکم جنوری 1953ء نوں مالدیپ آزاد جمہوریہ قرار پایا۔

## مذہبی آزادی روکنے دی کوشش
امریک تے غیر ملکی سیاحاں دی خوشنودی دے لئی ڈاڑھی تے برقعہ اُتے پابندی عائد کرنے تے غیر ملکی اسلامی مُبَلِّغاں تے جماعتاں دی آمد روکن لئی مالدیپ وچ کوشش کیتی گئی اے۔

## مالدیب دا سیاحتی مرکز بننا تے اس دا اوتھے دی تہذیب اُتے اثر
اک سروے دے مطابق سالانہ مالدیپ وچ ساڑھے چھ لکھ غیر ملکی سیاح آتے نیں۔ اس وجہ توں ایتھے شراب دی بکری عام اے۔ جوئے دے اڈے وی ہیگے نیں۔

## ہور ویکھو
* مالدیپ وچ مذہبی آزادی
* مالدیپ دی تریخ
* مالدیپ وچ بدھ مت
* فوا ملاکو ہاوتا
* کوروہینا تھراگاندو

## حوالے

گٹھ:مالدیپ وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ دیس
گٹھ:مالدیپ
فلپ آگسٹس

**فلپ ثانی یا فلپ دوم** یا **فلپ آگستس** (فرانسسی زبان وچ: 21 ،*Philippe Auguste* اگست 1165ء -- 14 جولائی 1223ء) 1180ء توں لے کے اپنی وفات تک فرانس دا بادشاہ رہیا۔ اوہ کاپت راجٹبر دا  رکن  سی۔ اوہ ضلع وال ڈواز دے شہر گونس وچ پیدا ہویا۔ اوہ لوئس ہفتم تے اس دی تیسری بیوی ایڈیلی شیمپین دی دا بیٹا سی۔ اوہ لوئس ہفتم دا سب توں پہلا بیٹا سی۔ فلپ قرون وسطیٰ فرانسیسی مطلق العنان حکمران وچوں کامیاب ترین حکمران سی جس نے سلطنت دی حدود وچ اضافہ کیتا۔ اس نے انگون سلطنت جیسی طاقتور ترین سلطنت نوں وی تباہ و برباد کر دتا۔ 121 4دی جنگ بوؤٲنیس وچ اس نے اپنے
ہی اتحادی حریفاں نوں اک اک کر کے ہرا دتا(جرمن، فلیمش تے انگریز)۔

گٹھ:1165 دے جم
گٹھ:1223 دیاں موتاں
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:بادشاہان فرانس
گٹھ:بارہویں صدی دیاں فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:بارہویں صدی وچ یورپ دے حکمران
گٹھ: فرانس دی تریخ
گٹھ:تیرہویں صدی دیاں فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:حکمران
گٹھ:خاندان کاپے
گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمران
گٹھ:فرانس
امروہہ دی لڑائی

**معرکہ امروہہ** 20 دسمبر 1305ء نوں وسط ایشیائی منگولاں دی خانیت چغتائی تے سلطنت دہلی دے افواج دے درمیان وچ پیش آیا۔ دہلی دیاں فوجاں نے ملک ناک دی سربراہی وچ علی بیگ تے ترتق دی زیر کمان منگول افواج نوں شکست فاش دتی۔ ایہ معرکہ موجودہ بھارتی صوبہ اترپردیش دے شہر امروہہ دے قریب پیش آیا سی۔

## پس منظر
منگول خانیت چغتائی نے تیرہویں صدی عیسوی وچ سلطنت دہلی دی قلمرو اُتے متعدد دفعہ حملہ کیتا۔ تخت دہلی اُتے علاء الدین خلجی دے متمکن ہونے دے بعد منگولاں ولوں 1297ء، 1298ء، 1299ء تے 1303ء وچ چار حملے ہوئے۔ سنہ 1303ء دے حملے وچ منگول سلطنت دہلی دے پایہ تخت دہلی اُتے قابض ہونا چاہندے سن۔ جس دی وجہ توں سلطان علاء الدین نے آئندہ منگولاں دے حملیاں توں تحفظ دی خاطر کچھ ناگزیر اقدامات کیتے۔ سلطان خود نو تعمیر شدہ قلعہ سیری وچ اٹھ آئے، سرحدی چوکیاں تے قلعیاں دی مرمت کروائی تے کچھ نئے قلعے وی تعمیر کروائے تے نال ہی انہاں سرحدی علاقیاں وچ کچھ طاقت ور کمانداراں نوں تعینات کیتا۔

## ہندوستان اُتے حملہ
علاء الدین خلجی دے انہاں مذکورہ اقدامات دے باوجود سنہ 1305ء وچ علی بیگ دی سرکردگی وچ منگولاں دا اک لشکر ہندوستان اُتے حملہ آور ہویا۔ وقائع نگار ضیاء الدین برنی نے علی بیگ نوں چنگیز خان دی اولاد دسیا اے لیکن در حقیقت اس دا تعلق منگولاں دے قبیلہ قنقرات توں سی تے اس نے اک چنگیزی شاہزادی نال شادی کیتی سی جو اوغدائی خان دے سلسلہ توں چنگیز خان دی اولاد سی۔ علی بیگ نوں دوسرے وڈے منگول سردار ترتق تے تاراگھائی دی حمایت تے تعاون حاصل سی۔ تاراگھائی تیسری مرتبہ ہندوستان اُتے حملہ آور ہویا سی۔ پہلی دفعہ، قتلغ خواجہ دی فوج وچ شامل ہو کر تے دوسری مرتبہ سنہ 1303ء وچ خود منگول افواج دی قیادت کردے ہوئے آیا۔ تاہم اس دفعہ ایسا معلوم ہُندا اے کہ منگول افواج دے دریائے جہلم عبور کرنے دے بعد اوہ واپس چلا گیا۔ علائی مورخ امیر خسرو نے "داول رانی" وچ لکھیا اے کہ اسنوں بعد وچ خود منگولاں نے مار دتا سی۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1305 دے تنازعے
گٹھ:ایشیا وچ 1305
گٹھ:خانیت چغتائی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت دلی دیاں جنگاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:دلی سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ناصر الدین محمود

**ناصر الدین محمود** (وفات: 18 فروری 1266ء) سلطنت دہلی دا اٹھواں سلطان رہیا جس دا تعلق خاندان غلاماں توں سی۔ اوہ شمس الدین التمش دا سب توں چھوٹا بیٹا سی تے علاؤ الدین مسعود دی جگہ تخت اُتے بیٹھا۔ اوہ انتہائی دیندار تے عبادت گزار حکمران سی تے اپنی رحم دلی دے باعث مشہور سی۔ اس دے دور وچ معاملات سلطنت اس دا نائب غیاث الدین بلبن سنبھالدا سی۔ 1266ء وچ اس دے انتقال دے بعد اقتدار وی اسی غیاث الدین نوں مل گیا کیونکہ محمود دی اپنی کوئی اولاد نہ سی۔

گٹھ:1246 دے جم
گٹھ:1266 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی سنی مسلمان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دی تریخ
گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:ہندوستان وچ 1240 دی دہائی
گٹھ:ہندوستان وچ 1250 دی دہائی
گٹھ:ہندوستان وچ 1260 دی دہائی
گٹھ:ہندوستان وچ 1270 دی دہائی
گٹھ:ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بادشاہ
معز الدین بہرام شاہ

**معز الدین بہرام** قرون وسطی وچ ہندوستان دی سلطنت دہلی دا چھیواں سلطان سی جو خاندان غلاماں نال تعلق رکھدا اے۔ اوہ شمس الدین التمش دا بیٹا تے رضیہ سلطانہ دا بھائی سی۔ جدوں رضیہ بھٹنڈہ وچ مقیم سی تو بہرام نے اپنی بادشاہت دا اعلان کر دتا۔ امرائے چہلگانی اس دے معاون تے مدد گار سن ایہ امرا بادشاہ گر کہلاندے سن۔ رضیہ نے اپنے شوہر تے بھٹنڈہ دے سردار ملک التونیا دے نال مل کر تخت واپس لینے دی کوشش کیتی لیکن گرفتار ہوئی تے ماری گئی۔

بہرام شاہ دا دوسالہ دور بے امنی دا دور رہیا کیونکہ امرائے چہلگانی اک دوسرے دے خلاف سازشاں وچ مصروف رہے۔ اوہ بادشاہ دے حکم نوں وی تسلیم ننیں کردے سن ۔

اس دے دور دا اہم واقعہ منگولاں دا لاہور اُتے حملہ اے۔ مغل سردار اوغدائی خان نے غزنی تے قندوز اُتے قبضہ جمانے دے بعد اپنے جرنیل دایار نوں لاہور حملہ کرنے دے لئی روانہ کیتا۔ سلطان دہلی دے پاس انہاں  دا مقابلہ کرنے دی ہمت نہ سی اس دے امرا سازشاں وچ مصروف سن اس لئی پنجاب تے لاہور دا دفاع ممکن نہ سی ۔1240ء دے موسم سرما وچ منگول وادئ سندھ اُتے حملہ آور ہوئے انہاں نے وسیع پیمانے اُتے تباہی پھیلائی عورتاں،بچے ،مرد ،بوڑھے سب انہاں دے ظلم دا نشانہ بنے۔ لاہورت ے اس دے گرد و نواح دی تمام بستیاں نوں تباہ تے برباد کرنے دے بعد اوہ واپس چلے گئے ۔31 دسمبر1241ء نوں منگول جرنیل اک حادثہ وچ   ماریا گیا۔ بہرام شاہ اپنے دو سالہ دور اقتدار دے بعد 15 مئی 1242ء وچ اپنیاں ہی فوجاں دے ہتھوں ماریا گیا۔ اس دے مارے جانے دے بعد سلطان رکن الدین فیروزشاہ دے بیٹے علاؤ الدین مسعود شاہ نے اقتدار سنبھالیا۔

## حوالے

گٹھ:1242 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی سنی مسلمان
گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:تیرہویں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:ہندوستان وچ 1240 دی دہائی
گٹھ:ہندوستان وچ 1250 دی دہائی
گٹھ:دلی سلطنت
علاؤ الدین مسعود

**علاؤ الدین مسعود** (۱۲۴۲ء تا ۱۲۴۶ء) سلطنت دہلی دا ستواں سلطان سی جس نے ہندوستان اُتے حکومت کیتی۔ اس دا تعلق خاندان غلاماں توں سی۔ اوہ رکن الدین فیروز دا بیٹا تے رضيہ سلطانہ دا بھتیجا سی۔ ۱۲۴۲ء وچ اپنے پیشرو معز الدین بہرام دی افواج دے ہتھوں مارے جانے تے بے امنی دی صورت حال وچ اسنوں سلطان منتخب کیتا گیا۔ اس لئی اوہ زیادہ اختیارات دا حامل نہیں سی۔ تے اقتدار دے حصول دی کشمکش دے دوران درباریاں نے اس دی جگہ ناصر الدین محمود (۱۲۴۶ء تا ۱۲۶۶ء) نوں سلطان بنا دتا۔

**علاؤ دین مسعود شاہ** ترک سی، جو دلی سلطنت دا ستواں سلطان بنیا۔ ایہہ غلام خاندان نال متعلق سی۔

## حکمران
ایہہ رکن الدین فیروزشاہ دا پتر سی اتے رضیہ سلطان دا بھتیجا سی۔ اس دے چاچے معز الدین بہرام شاہ نوں ۱۲۴۲ وچ فوج ولوں کئی سالاں دے وگاڑ توں بعد قتل کرن توں بعد، سرداراں نے اسنوں اگلا حکمران بنن لئی چنیا۔ حالانکہ، اوہ امیر سرداراں لئی اکّ کٹھپتلی سی اتے اصل وچ سرکار وچ بہت زیادہ طاقت جاں اثر نہیں سی۔ اس دی بجائے، اوہ منورنجن اتے دارو دے شوق لئی بدنام ہو گیا۔ اپنے پوروج وانگ، اسنوں "ایوگ اتے نکمے" منیا جاندا سی۔ ۱۲۴۶ تک، سردار سرکار وچ ودھیرے طاقت لئی اسدی ودھدی بھکھ توں پریشان ہو گئے، اتے اسنوں ناصر الدین محمود (التتمش دا پتر) ولوں بدل دتا۔

گٹھ:غلام خاندان

گٹھ:غلام خاندان
گٹھ:بھارتی سنی مسلمان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ: ہندوستان دی تریخ
گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:تیرہویں صدی دے ہندوستانی مسلمان
گٹھ:سلطنت دہلی
گٹھ:ہندوستان وچ 1240 دی دہائی
گٹھ:ہندوستان وچ 1250 دی دہائی
گٹھ:ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندوستان وچ ۱۲۴۰ دی دہائی
گٹھ:ہندوستان وچ ۱۲۵۰ دی دہائی
ترائن دیاں جنگاں

شہاب الدین غوری افواج دا زبردست جنگجو تے سپہ سالار سی۔ اوہ اپنی  ریاست  نوں محمود غزنوی دی  ریاست  توں وی وسیع کرنا چاہندا سی۔ اس نے 1175ء وچ ہندوستان اُتے پہلی بار حملہ کرکے ملتان نوں فتح کر لیا، اس دے بعد اوہ اُچ پہنچا جو ہن بہاولپور  ڈویژن  وچ اے ہندوستان دے لئی ہونیوالی جنگ نہایت نزدیک سی شہاب الدین دے کول اجمیر تے دہلی دے راجہ تے زبردست لڑاکا پرتھوی راج نال مقابلے دے لئی اچھی فوج موجود سی۔

شہاب الدین غوری افواج دا زبردست جنگجو تے سپہ سالار سی۔ اوہ اپنی ریاست نو‏‏ں محمود غزنوی د‏‏ی ریاست تو‏ں وی وسیع کرنا چاہندا سی۔ اس نے ۱۱۵ء وچ ہندوستان اُتے پہلی بار حملہ کرکے ملتان نو‏‏ں فتح کرلیا، اسک‏‏ے بعد اوہ اچ پہنچیا جو کہ ہن بہاولپور ڈویژن وچ اے ہندوستان دے لئی ہونیوالی جنگ نہایت نزدیک سی شہاب الدین دے پاس اجمیر و دہلی دے راجہ تے زبردست لڑاکا پرتھوی راج fjg مقابلے دے لئی اچھی فوج موجود سی۔

درمیان پہلے معردے ميں پرتھوی راج دا پلہ بھاری رہیا شہاب الدین نو‏‏ں جنوب مشرقی پنجاب وچ تھانیسار دے نزدیک ترائین دے مقام اُتے شکست ہوئی شہاب الدین نہایت شدید زخمی ہويا تے غوری افواج میدان چھوڑکر بھج گئياں،جس اُتے شہاب الدین نو‏‏ں شدید شرمندگی ہوئی تے اس نے اپنے انہاں تمام فوجیاں نو‏‏ں سزا دتی جنہاں نے دشمن نو‏‏ں پیٹھ دکھائی سی۔ ۱۱۹۲ء وچ اوہ مکمل تیاری تے پہلے تو‏ں مضبوط فوج دے نال واپس آیا پرتھوی راج وی اپنے اتحادیاں دے ہمراہ اگے ودھیا ہندوواں تے مسلماناں دے درمیان اک ہولناک جنگ چھڑی مگر اس بار شہاب الدین فاتح رہیا پرتھوی راج دوران جنگ ماریا گیا۔ قنوج دے راجہ جے چند نے کافی مزاحمت د‏‏ی مگر شہاب الدین نے اسنو‏ں وی شکست دتی راجہ میدان جنگ وچ ماریا گیا۔

## پہلی جنگ
درمیان پہلے معرکے وچ پرتھوی راج دا پلہ بھاری رہیا شہاب الدین نوں جنوب مشرقی پنجاب وچ تھانسیر دے نزدیک ترائین دے مقام اُتے شکست ہوئی شہاب الدین نہایت شدید زخمی ہویا تے  غوری افواج  میدان چھڈ کے نس گئیاں،جس اُتے شہاب الدین نوں شدید شرمندگی ہوئی تے اس نے اپنے انہاں سارے فوجیاں نوں سزا دتی جنہاں نے دشمن نوں پیٹھ دکھائی سی۔
## دوسری جنگ
1192ء وچ شہاب الدین غور مکمل تیاری تے پہلے توں مضبوط فوج دے نال واپس آیا پرتھوی راج وی اپنے اتحادیاں دے ہمراہ اگے ودھیا۔ محمد قاسم فرشتہ دے مطابق پرتھوی راج چوہان دی تن لکھ گھڑ سوار فوج 3000 ہاتھیاں دے نال غور دے حکمران شہاب الدین محمد دے سامنے کھڑی سی۔ غوری دی فوج وچ اک لکھ ویہہ ہزار افغان، تاجک تے ترک فوجی شامل سن جو ملتان تے لاہور توں لنگھدے ہوئے ترائن پہنچے سن۔صبح غوری نے حملے دا آغاز کیتا۔ ہندواں تے مسلماناں دے درمیان اک ہولناک جنگ چھڑی۔ اک پہر دن چڑھنے اُتے غوری نے پسپائی اختیار کرنے دی چال چلی۔ چوہان فوج نے پرتھوی راج دے حکم اُتے پسپا ہُندی غوری فوج دا تعاقب شروع کیتا تے دوپہر ہونے تک چوہان فوج غوری دے دس ہزار تیر اندازاں تے ریزرو فوج دے نرغے وچ آچکی سی۔ اسی پسپائی دی چال دے دوران افغان فوج وی واپس پلٹی تے چوہان فوج اُتے پل پئی۔ تیسرے پہر تک اک لکھ چوہان قتل ہو چکے سن تے پرتھوی راج چوہان نوں سرسہ دی جانب فرار ہُندے ہوئے گرفتار کیتا جا چکیا سی جسنوں بعد وچ اجمیر لے جا کے قتل کر دتا گیا۔

## حوالے
* http://www.urduseek.com/node/72

گٹھ:1191 دے تنازعے
گٹھ:1192 دے تنازعے
گٹھ:اجمیر
گٹھ:ایشیا وچ 1191
گٹھ:ایشیا وچ 1192
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:بھارت وچ بارہویں صدی
گٹھ:اجمیر دی تریخ
گٹھ:دلی دی تریخ
گٹھ:ہندوستان دی تریخ

گٹھ:ضلع کرنال
گٹھ:کرنال
گٹھ:جنگاں
ولیئم فریزر

**ولیئم فریزر** (جم: 1784ء– وفات: 22 مارچ 1835ء) ہندوستان وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دا انگریز ملازم سی جو دہلی وچ بطور سیاسی ایجنٹ برائے انتظامات دہلی تے مغلیا سلطنت خدمات سر انجام دیندا رہیا ۔ ولیئم فریزر نے مغل شہنشاہ اکبر شاہ دوم دے عہد حکومت وچ بطور سیاسی ایجنٹ ایسٹ انڈیا کمپنی فرائض سر انجام دِتے ۔ 1835ء وچ ولیئم فریزر نوں قتل کر دِتا گیا ۔

## حیاتی
[thumb|260x260پکسل|[مرقع دہلی وچ ولیئم فریزر دے قتل دی بابت مکمل تفصیل - 1843ء]]

ولیئم فریزر 1784ء وچ پیدا ہویا سی ۔ اوہ دہلی وچ کشمیری دروازے دے کول اک کم بلند گنبد والی کوٹھی وچ مقیم رہیا ۔ ولیئم فریزر 3 بار دہلی وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دا سیاسی ریزیڈینٹ تے بطور سیاسی ایجنٹ تعینات رہیا ۔ 1823ء وچ پہلی بار نگران سیاسی ایجنٹ تعینات ہویا ۔ 1828ء توں 1829ء تک دوسری بار بطور سیاسی ایجنٹ بحیثیت نگران کَم کیتا ۔ 1832ء وچ اوہ مستقل طور تے سیاسی ایجنٹ ایسٹ انڈیا کمپنی دہلی وچ تعینات ہویا تے  22 مارچ 1835ء تک اِس عہدے تے فائز رہیا ۔
[thumb|320x320پکسل|ولیئم فریزر دی [قبر دا کتبا، بمقام سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی]]

## قتل
22 مارچ 1835ء نوں نواب شمس الدین احمد خان، والیے ریاست لوہارو تے فیروزپور جِھرکا دی ایماء اُتے کریم خان نے گولی مار کے قتل کر دِتا ۔ قاتل نوں گرفتار کر لیا گیا تے اکتوبر 1835ء نوں ولیئم فریزر دے قتل وچ کریم خان تے نواب شمس الدین احمد خان نوں پھانسی دے دِتی گئی ۔ نواب شمس الدین احمد خان دا اک فرزند داغ دہلوی سی جو بعد وچ اردو دا مشہور شاعر بݨیا ۔ ولیئم فریزر دے قتل دا واقعا مرقع دہلی وچ مفصل مِلدا اے جو تھامس مٹکاف نے 1844ء وچ مرتب کروایا سی ۔ ولیئم فریزر نوں پہلاں ایک باغ وچ دفن کیتا گیا فیر بعد وچ جَد 1836ء وچ سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی تعمیر ہویا تے کرنل جیمز اسسکنر نے ولیئم فریزر دی باقیات نوں سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی منتقل کروا دِتا ۔

## [[مرقع فریزر]]
ولیئم فریزر اردو دے مشہور شاعر مرزا غالب دا قدردان تے دوست سی ۔ مرقع فریزر ولیئم فریزر دی ہندوستان نال دلچسپی دے تحت مرتب ہویا ۔ اِس مرقع وچ دہلی دی عوامی تے سماجی بود و باش دے متعلق تصاویر موجود نیں تے اس توں علاوا مغلیا سلطنت دے متعلق تصاویر کثرت نال موجود نیں ۔ بہادر شاہ ظفر دے شاہی ہاتھی مولا بخش دی پہلی تصویر مرقع فریزر وچ ای مِلدی اے جو اکبر شاہ دوم دے عہد حکومت وچ شاہی ہاتھیاں وچ مغل شہنشاہ لئی مُختص سی ۔ ایہ مرقع 1815ء توں 1819ء دے درمیان مرتب ہویا سی ۔

## ہور دیکھو
* ریاست لوہارو
* فیروز پور جِھرکا
* مرزا غالب
* مرقع فریزر
* مرقع دہلی
* سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی
* دہلی وچ تعینات برطانوی سیاسی ایجنٹ تے ریزیڈینٹ، 1803ء- 1857ء

## حوالے

گٹھ:1784 دے جم
گٹھ:1835 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے سرکاری ملازمین
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:دلی دی تریخ
چور مینار

**چور مینار** جاں 'ٹاور آف تھیوز' 13 ویں صدی دی مارت اے، جس وچ 225 ہول ہن۔ ایہ نویں دلی وچ اربندو سڑک دے نیڑے ہاؤز خاص وچ واقع اے۔

اسنوں تیرھویں صدی وچ خلجی راجٹبر (1290–1320) دے علاء الدین خلجی دے راج دور دوران بنایا گیا سی۔

مقامی پرتھاواں دے مطابق ایہہ 'سر دا جزیرہ' سی، جسن چوراں دے کٹے ہوئے سراں نوں 225 ہولاں دے ذریعے برچھے تے دکھایا گیا سی۔

علی بیگ دی حملے دوران، تارک اتے تاربی (1305)، 8000 منگول قیدیاں نوں پھانسی دے دتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:دلی دیاں عمارتاں اتے دست کاری
گٹھ:دلی دی تریخ
گٹھ:خلجی ٹبر
گوری مندر، نگرپارکر

**گوری مندر** (المعروف گوری جو مندر یعنی گوری دا مندر) نگر پارکر وچ واقع اک جین مندر اے۔ ایہ ویرواہ مندر توں وچ 14 میل شمال مغرب وچ واقع اے۔  ایہ 1375–1376 عیسوی وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ مندر خصوصی طور اُتے 23ویں جین ترتھانکر بھگوان پارشوناتھ دے لئی مختص کیتا گیا سی۔ 

## ناں

ہر صدیوں دے دوران اس مندر دا ناں کئی بار تبدیل ہویا۔ ایہ 300عیسوی وچ اک جین پرستار گوریچھوم ولوں تعمیر کرایا گیا سیو، یا 16ویں صدی وچ۔ 
## طرز تعمیر
گوری مندر وچ ماونٹ ابو، راجستھان بھارت دے لوکاں دے طرز اُتے تعمیر اے ۔ ایہ مندر 125فٹ ضرب 60 فٹ اے، تے سنگ مرمر نال بنایا ہویا اے۔ پورے مندر نوں اک اُچے اسٹیج اُتے تعمیر کیتا گیا اے جو پتھراں وچ کھودنے والی اک سلسلہ ول  پہنچ گئی اے۔

مندر دے اندرون دی خصوصیات جین مذہب دے تصورات توں سجی ہوئی نیں جو شمال بھارت دے جین مندراں وچ کسے وی دوسری تام جھام توں پرانی اے ۔ ایہ گھوماو دار پایے وچ بنایا گیا اے تے مندر دے داخل دروازے نوں جین مذہبی کہانیاں دے بیان کرنے والی پینٹنگ نال  سجایا گیا اے ۔ گوری جو (گوری مندر) وچ تصویر نیں۔ مندر وچ 24 چھوٹے چھوٹے خانہ نیں جو جینی تیرتھانکراں دے آرام دے لئی استعمال کیتے جاندے  ہونگے ۔
## حوالے

گٹھ:مندر
گٹھ:جین مت
پرانی دلی

thumb|200px|پرانی دلّی دا نواں تے پرانا منظر

**پرانی دہلی** یا **پرانی دِلّی** دہلی توں متصل دیواری شہر اے جس نوں مغل شہنشاہ شاہجہان نے **[[شاہجہان آباد]]** دے ناں توں 1639ء وچ تعمیر کیتا۔ مغل دور دے اختتام تک ایہ پایۂ تخت رہیا۔ ایتھے دا اردو بازار بہت مشہور اے۔

گٹھ:دلی دی تریخ
گٹھ:دلی دے سیاحتی تھاں
گٹھ:دلی
احمد بن طولون

والئی مصر۔ اس دا باپ طولون اک ترک غلام سی جسنوں خلیفہ مامون الرشید نے عباسی فوج وچ شامل کر لیا سی۔ احمد سامرا دی فوجی چھاونی وچ پیدا ہویا۔ فوجی تربیت پانے تے علم دی تکمیل دے بعد ویہہ سال دی عمر وچ مصر دے والئی امیر بایکباک دی فوج وچ شامل ہویا۔ 868ء وچ عباسی خیلفہ مہدی دے عہد وچ مصر دا والی مقرر ہویا تے 871ء وچ مصر دا خود مختار فرمانروا بن گیا۔ 877ء وچ اس نے طرسوس پہنچ کر رومیاں نوں شکست دی تے شام اُتے وی قبضہ کر لیا۔ برقہ توں فرات تک اس دی مملکت وسیع ہوچکی سی۔ 904ء تک اس دا خاندان بر سر اقتدار رہیا۔ وڈا بہادر، منصف مزاج، مردم شناس، علم دوست تے فیاض حکمران سی۔

## حوالے

گٹھ:835 دے جم
گٹھ:884 دیاں موتاں
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں دی عباسی شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی دیاں ترک شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی دیاں مصری شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:مصر دی تریخ
قاجار خاندان

**قاجار خاندان** (Qajar dynasty) () (فارسی: دودمان قاجار) اک ترک النسل  ایرانی شاہی خاندان سی، جس نے 1785ء توں 1925ء تک فارس (ایران) اُتے حکومت دی۔ 
قاجار خاندان نے 1794ء وچ زند خاندان دے آخری حکمران لطفعلی خان زند نوں شکست دے کے فارس دا مکمل کنٹرول حاصل کر لیا، تے قفقاز تے وسطی ایشیاء دے وڈے حصےآں اُتے فارسی خودمختاری دوبارہ قائم دی۔ 1796ء وچ محمد خان قاجار نے آسانی دے نال مشہد اُتے قبضہ کر لیا جو اس وقت درانی سلطنت دے تحت سی۔ 

## شاہان فارس، 1794–1925

## حوالے

گٹھ:قاجار خاندان
گٹھ:1789 وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:1925 دیاں تحلیلاں
گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت
گٹھ:ایران دیاں سلطنتاں
گٹھ:ایران وچ انیویں صدی
گٹھ:ایران وچ ویہویں صدی
گٹھ:ایشیا دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
گٹھ:آرمینیا دی تریخ
گٹھ:جارجیا دی تریخ
گٹھ:داغستان دی تریخ
گٹھ:قفقاز دی تریخ

گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان

گٹھ:شاہی خاندان
گٹھ:ایران دی تریخ
محمد خان قاجار

**آغا محمد خان قاجار** (Agha Muḥammad Khān Qājār) (فارسی: آغا محمد خان قاجار) قاجار قبیلے دا سربراہ سی۔ اوہ 1794ء وچ فارس دا بادشاہ / شاہ بن گیا تے قاجار خاندان دی بنیاد رکھی۔

 
## حوالے

گٹھ:1742 دے جم
گٹھ:1797 دیاں موتاں

گٹھ:آذربائیجان وچ مقتول افراد
گٹھ:ایران وچ مقتول افراد
گٹھ:اٹھارہویں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:اٹھارہویں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:خواجہ سرا
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:قاجار شاہان
گٹھ:گرگان دی شخصیتاں
گٹھ:مقتول ایرانی حکمران
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
طفر محل (مہرولی)

**ظفر محل** دکھنی دلی دے پنڈ مہرولی وچ واقع اے۔ اس دی نیہہ اکبر شاہ نے 18وی صدی وچ رکھی۔  شاہ عالم دا پتر اتے بہادر شاہ ظفر دا پیؤ سی۔ اس دے مکھ دوار دی 19ویں صدی وچ بہادر شاہ ظفر نے موڑ مرمت کروائیا۔ اس کرکے ایہ ظفر محل دے ناں نال مشہور ہویا۔ محل دے نیڑے موتی مسجد اتے نال ہی خواجہ قطب الدین بختیار کاکی دی درگاہ وی اے۔
## بنتر

تصویر:Dalan and semi-enclosed room over Naubat Khana of Zafar Mahal.jpg|left|thumb|یتّ نال جوڑے تھملیاں دے دلان
تصویر:Zafar mahal ruins 2.jpg|right|thumb|پس منظر وچ موتی مسجد دے تن چٹے گمبد تے قطب الدین بختیار کاکی دی درگاہ (کھبے) اتے ظفر محل دے کھنڈر
تصویر:Moti Masjid، Mehrauli، Delhi.jpg|left|thumb|موتی مسجد، مہرولی وچ جو کہ بہادر شان نے بنائی
تصویر:Zafar Mahal remains.jpg|right|thumb|ظفر محل دے کھنڈر تے اس نال موتی مسجد

## فوٹو گیلری

File:Zafar mahal 4.jpg|ظفر محل دے ویہڑے وچ اک گمبددار منڈپ
File:Zafar Mahal ruins.jpg|پیلیس دے کھنڈر
File:Dalan over Naubat Khana at Zafar Mahal.jpg|Dalan over Naubat Khana of ruined palace
Zafar Mahal Naubat Khana.jpg|ظفر محل، نوبر خانا دے آلے دوآلے دا قبضہ

## حوالے

## باہری کڑیاں
Media related toZafar Mahal (Mehrauli)at Wikimedia Commons

گٹھ:دلی دی تریخ
گٹھ:دلی وچ مکھ تھاواں
جہاز محل

**جہاز محل ** حوض شمسی توں اگے شمال-مشرق مہرولی، دلی وچ واقع اے۔

اسدا ایہہ ناں اس لئی رکھیا گیا سی ، کیونکہ اس دی جھلک  آلے-دوآلے دی جھیل وچ جہاز وانگ معلوم ہندی سی۔ اس نوں لودھی خاندان دے ویلے (1452–1526) دے دوران اک سرائے اتے ریسٹورینٹ دے طور اُتے بنایا گیا سی۔
## مورتاں

تصویر:Jahaz Mahal on the bank of Hauz-i-Shamsi.jpg|left|thumb|200x200px|جہاز محل
تصویر:Jahaz Mahal on the bank of Hauz-i-Shamsi tank.jpg|
تصویر:Tower at the location of prophet's horse's hoop.jpg|


## حوالے

گٹھ:دلی دی تریخ
گٹھ:دلی وچ مکھ تھاواں
احمد شاہ قاجار

**احمد شاہ قاجار** (Ahmad Shah Qajar) (فارسی: احمد شاه قاجار) فارس (موجودہ ایران) دا شاہ تے قاجار خاندان دا آخری حکمران سی۔

## حوالے

گٹھ:1898 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ویہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:جدید طفل حکمران
گٹھ:جلاوطن ایرانی شخصیتاں
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:قاجار شاہان
سینٹ جیمز گرجا گھر، دلی

**سینٹ جیمز گرجا گھر، دہلی**  بھارت دا اک گرجا گھر جو دلی وچ واقع اے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

 
 
گٹھ:ہندوستان وچ 1836 دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت
زند خاندان

**خاندان زند** (Zand dynasty)
(; ) اک ایرانی شاہی خاندان سی جس دی بنیاد کریم خان زند نے رکھی۔ ابتدائی طور اُتے اٹھارویں صدی وچ اس دا دائرہ اختیار جنوبی تے وسطی ایران سی، لیکن جلد ہی اس دی توسیع عصر حاضر دے ایران دے علاوہ آذربائیجان تے عراق تے آرمینیا دے کچھ حصےآں تک ہو گئی۔

## باہرلےجوڑ

* www.iranchamber.com/history/zand/zand.php
* www.iranologie.com/history/history13.html 
* www.friesian.com/iran.htm#zand
* www.zandbenevolent.com 

گٹھ:خاندان زند
گٹھ:1751 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1794 دیاں ایشیا وچ تحلیلاں
گٹھ:1794 دیاں تحلیلاں
گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:ایران دیاں سلطنتاں
گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:زند حکمران
گٹھ:ایشیا وچ 1751 دی تاسیساں
گٹھ:ایران دی تریخ
گٹھ:ایرانی قبیلے
عطا اللہ شاہ بخاری

**سید عطا اللہ شاہ بخاری** دینی تے سیاسی رہنما احرار اسلام دے بانی سن ۔1891ء نوں پٹنہ وچ پیدا ہوئے۔ آبائی وطن موضع ناگڑیاں ضلع گجرات پنجاب، پاکستان) سی۔ لیکن آپ دے والد مولوی ضیاء الدین احمد نے بسلسلہ تبلیغ پٹنہ وچ سکونت اختیار کر لی سی۔ سید صاحب زمانہ طالب علمی ہی وچ سیاسی تحریکوں وچ حصہ لینے لگے سن۔ لیکن آپ دی سیاسی زندگی دی ابتدا 1918ء وچ کانگرس تے مسلم لیگ دے اک مشترکہ جلسے توں ہوئی۔ جو تحریک خلافت دی حمایت وچ امرتسر وچ منعقد ہویا سی۔ سیاسی زندگی بھر پور سفراں وچ گزاری تے ہندوستان دے سارے علاقےآں دے دورے کیتے۔ اپنے زمانے دے معروف ترین مقرر سن تے لوگ انہاں دیاں تقریراں سنن دے لئی دور دور توں آندے سن۔ سیاست وچ "پنڈت کرپا رام برہمچاری، امیر شریعت تے ڈنڈے والا پیر " دے ناں توں معروف سن۔ حیات امیر شریعت سوانح سید عطاء اللہ شاہ بخاری از جانباز مرزا مکتبہ تبصرہ لاہور صفحہ انگریز تے احمدیت دشمنی وچ صف اول وچ رہے۔ حیات امیر شریعت سوانح سید عطاء اللہ شاہ بخاری از جانباز مرزا مکتبہ تبصرہ لاہور صفحہ 434 مجموعی طور اُتے 18 سال جیلاں وچ قید و بند دی صعوبتاں برداشت کیتیاں۔ 1929ء وچ اپنے رفقا دے نال مل کے (خاص طور تے چودھری افضل حق) مجلس احرار اسلام دے ناں توں اک علاحدہ سیاسی جماعت دی بنیاد رکھی۔ تے کئی سال اس دے صدر رہے۔ مجلس احرار تحریک پاکستان دے شدید مخالف جماعت سی۔ سید عطاء اللہ شاہ بخاری صاحب دا مؤقف سی کہ "پاکستان دے بارے وچ گذشتہ سال میں نے جس جگہ وی تقریر کیتی اے۔ پاکستان نوں مسلمانان ہندوستان دے مہلک بلکہ ہلاکت آفرین تے ہلاکت خیز دسیا اے۔



## خطابت تے شاعری
قدرت نے آپ نوں خطابت دا بے پناہ ملکہ ودیعت کر رکھیا سی۔ اس فن وچ بہت کم لوگ آپ دے مقابلے دے گزرے نیں۔ اردو، فارسی دے ہزاراں اشعار یاد سن۔ خود وی شاعر سن تے ندیم تخلص کردے سن۔ انہاں دی زیادہ تر شاعری فارسی وچ سی۔ سواطع الالہام دے ناں توں آپ دا مجموعہ کلام شائع ہوچکیا اے۔ برصغیر دی تقسیم توں پہلے امرتسر وچ قیام پزیر سن۔ قیام پاکستان دے بعد ملتان آ گئے تے ایتھے وفات پائی۔

## نمونہ فارسی شاعری

## باہرلےجوڑ
مندرجہ دونے کتاباں سید عطا اللہ شاہ صاحب دی سوانح دے بارے وچ نہایت مستند تے مکمل تصانیف نیں:
* حیات امیر شریعت" از جانباز مرزا مکتبہ تبصرہ مطبع چٹان پریس لاہور جنوری 1970 
* "سید عطاء اللہ شاہ بخاری" از آغا شورش کاشمیری مطبوعات چٹان لاہور۔

## حوالے
* فارسی سرایان پاکستان از بهار می گویند 

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1961 دیاں موتاں
گٹھ:احمدیہ دے نقاد
گٹھ:ویہویں صدی دے شعرا
گٹھ:بھارتی سنی مسلمان
گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پٹنہ دے مصنفین
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ضد احمدیہ
گٹھ:فارسی زبان دے شعرا
گٹھ:ملتانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں