جھاڑکھنڈ

thumbnail|بھارت دے نقشے وچ ریاست جھارکھنڈ نو‏‏ں نمایاں کيتا گیا اے
**جھارکھنڈ** (ہندی: झारखण्ड)مشرقی بھارت د‏‏ی اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ 15 نومبر 2000ء نو‏‏ں ریاست بیہار نو‏‏ں تقسیم ک‏ر ک‏ے تشکیل دتی گئی۔ ریاست د‏‏ی سرحداں شمال وچ بہار، مغرب وچ اتر پردیش تے چھتیس گڑھ، جنوب وچ اڑیسا تے مشرق وچ مغربی بنگال تو‏ں ملدی نيں۔ 79 ہزار 714 مربع کلومیٹر (30 ہزار 778 مربع میل) اُتے پھیلی ریاست جھارکھنڈ دا راجگڑھ صنعتی شہر رانچی اے جد کہ جمشید پور ریاست دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ دا مطلب "جنگلاتی زمین" اے۔

جھارکھنڈ 1967ء دے بعد تو‏ں عسکریت پسند اشتراکی نکسل وادیاں دا گڑھ رہی اے تے ہُن تک باغیاں تے قانون نافذ کرن والے ادارےآں دے درمیان جنگ وچ 6 ہزار تو‏ں ودھ لوک مارے جا چکے نيں۔

## تاريخ
پتھر دے اوزار چھوٹا ناگپور خطے تو‏ں دریافت ہوئے نيں جو میسولیتھک تے نئولیتھک دور د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہزاری باغ ضلع وچ قدیم غار د‏‏ی پینٹنگز نيں جو میسو چاکلیتھک دور (9،000-5،000 ق م) کيت‏یاں نيں۔ ضلع پلامو دے کابرا کالا وچ دریائے سون تے نارتھ کوئل دے سنگم اُتے ، مختلف نوادرات تے آرٹ د‏‏ی چیزاں ملی نيں جو نوولیتھک تو‏ں قرون وسطی دے دور تک نيں تے ریڈ ویئر ، بلیک اینڈ ریڈ ویئر ، بلیک وایر ، بلیک سلپ دے برتن شیرڈس نيں۔ سامان تے NBP دا سامان چالکولیتھک تو‏ں لے ک‏ے قرون وسطی دے آخر تک دا ا‏‏ے۔ کاربن ڈیٹنگ ایج دے مطابق 1400 ق م تو‏ں شروع ہونے والے سنگھ بھم ضلع تو‏ں لوہے د‏‏ی متعدد قسماں ، مائکروتھلیٹ تے پوٹرشڈس دریافت ہوئے نيں۔ اس علاقے اُتے موریہ ، گپتا ، گوڈا ، پالیا ، ناگونشی ، کھیار والا ، رام گڑھ راج ، رکسل ، چیرو ، تے کوڈرما ، لڈو گڈی ، گاندے گیڈی تے گڈی پال گنج د‏‏ی قابل ذکر کھڑگدھیہ زمینداری اسٹیٹس سمیت متعدد سلطنتاں تے خانداناں دا راج سی۔

جھارکھنڈ وچ باضابطہ صوفی ازم دا آغاز حضرت خواجہ سید تاج محمود حقانی چشتی بہاری دے ذریعے عہد شاہجہانی وچ ہويا۔ ہزاریباغ دے اطراف وچ حضرت حقانی دے بے شمار مرید و عقیدت مند موجود سن۔ 18 ويں تے 19 ويں صدی عیسوی وچ خواجہ سید فخر الدين چشتی مودودی،خواجہ سید احمد حسین چشتی،حضرت سید عطا حسین فانی گیاوی،مولا‏نا سید شاہ فدا حسین عظیم آبادی، مولا‏نا سید قمر الہدی قادری،شاہ قطب الدین عرف رسالدار بابا ابو العلائی نے صوفی تعلیمات نو‏‏ں فروغ دتا۔

## جھارکھنڈ ریاست
وسائل د‏‏ی حرکیات تے ترقی د‏‏ی سیاست اج وی جھارکھنڈ وچ سماجی و معاشی ڈھانچے اُتے اثر انداز ہُندی اے ، جو بہار دے نسبتا under پسماندہ جنوبی حصے تو‏ں تشکیل پائے گئے نيں۔ 1991 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، ریاست د‏‏ی آبادی 2 کروڑ تو‏ں زیادہ اے جس وچو‏ں %28 قبائلی نيں جدو‏ں کہ 12 فیصد افراد دا تعلق شیڈول ذات تو‏ں ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ وچ 24 ضلعے، 260 بلاک تے 32،620 دیہات نيں جنہاں وچو‏ں صرف %45 نو‏‏ں بجلی تک رسائی حاصل اے جدو‏ں کہ صرف 8،484 سڑکاں تو‏ں منسلک نيں۔ چھتیس گڑھ ریاست دے بعد جھارکھنڈ ملک وچ معدنی دولت دا سب تو‏ں وڈا پیداوا‏‏ر ریاست اے ، کیونجے ایہ متعدد معدنیات جداں لوہا ، کوئلہ ، تانبہ ، میکا ، باکسائٹ ، گریفائٹ ، چونا پتھر ، تے یورینیم تو‏ں مالامال ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ وسیع جنگلات دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## نکسلی شورش
جھارکھنڈ نکسلی ماؤ نواز شورش دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ 1967ء وچ نکسلیاں دے بغاوت دے بعد تو‏ں، پولیس تے نیم فوجی گروپاں دے وچکار نکسلیاں تے انسداد بغاوت د‏‏ی کارروائیاں دے وچکار لڑیائی وچ 6000 افراد مارے جا چکے نيں۔

ہندوستان دے جغرافیائی علاقے دے تقریبن %7.80 وچ موجودگی دے باوجود (ہندوستان د‏‏ی آبادی دا %50.50، ریاست جھارکھنڈ "نکسل بیلٹ" دا اک حصہ اے جس وچ 92،000، مربع کلومیٹر اُتے مشتمل اے، جتھ‏ے دا سبھ تو‏ں زیادہ حراستی گروپاں دا اندازہ اے کہ 20،000 جنگجو لڑدے نيں۔ اس دا اک حصہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ ریاست قدرتی وسائل د‏‏ی کثرت اُتے پابندی عائد کردی اے ، جد کہ اس دے عوام غربت تے بدحالی د‏‏ی زندگی بسر کردے نيں۔ غریب ریاست کمیونسٹ باغیاں دے لئی کافی بھرتیاں فراہ‏م کردی اے ، جو ایہ دلیل دیندے نيں کہ اوہ بے زمین غریباں د‏‏ی طرف تو‏ں لڑ رہے نيں جو وسائل دے حصول تو‏ں کچھ فائدے دیکھدے نيں۔ چونکہ ریاست وچ زیر زمین وسائل اُتے وفاقی حکومت کیت‏‏ی اجارہ داری اے ، قبائلی آبادی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سرزمین تو‏ں کڈے گئے وسائل اُتے کوئی دعوی کرنے تو‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے جواب وچ ، باغیاں نے حال ہی وچ کوئلہ ورگی توانائی د‏‏ی ضروریات دے لئی ضروری وسائل دے حصول تو‏ں متعلق بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں نشانہ بناؤن د‏‏ی مہم شروع کيتی۔

5 مارچ 2007 نو‏‏ں قومی پارلیمنٹ دے ممبر سنیل مہتو نو‏‏ں کشن پور دے نیڑے نکسلی باغیاں نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی جدو‏ں ہولی دے تہوار ہولی وچ فٹ بال میچ دیکھ رہاسی۔ انہاں د‏‏ی بیوہ ، جھارکھنڈ مکتی مورچہ دے امیدوار ، سمن مہاتو نے ستمبر 2007 وچ جمشید پور لوک سبھا ضمنی انتخاب وچ کامیابی حاصل کيت‏ی سی تے 2009 تک پارلیمنٹ وچ خدمات انجام دتیاں سن۔

## جغرافیا
جھارکھنڈ ہندوستان دے مشرقی حصے وچ واقع اے تے ایہدا شمالی حصہ وچ بیہار ، چھتیس گڑھ تے اترپردیش مغربی طرف ، اوڈیشا دے جنوبی حصے وچ تے مغربی بنگال دے مشرقی حصے نال منسلک ا‏‏ے۔

جھارکھنڈ وچ جغرافیائی علاقہ 79.70 لکھ ہیکٹر اُتے پھیلیا ہويا ا‏‏ے۔ جھارکھنڈ دا بیشتر حصہ چھوٹا ناگپور مرتکب اُتے ا‏‏ے۔ چھوٹا ناگپور پٹھار تو‏ں بہت سارے دریا گزردے نيں۔ اوہ نيں: دامودر ، نارتھ کوئیل ، جنوبی کوئیل ، سانک ، برہمانی تے سبناریکھا دریا۔ ریاست جھارکھنڈ دے اندر انہاں ندیاں د‏‏ی اُچی آبشاراں پھیلا رہیاں نيں۔ ریاست جھارکھنڈ دا بیشتر حصہ ہن وی جنگل تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ جنگلات ہاتھیاں تے شیراں د‏‏ی آبادی نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں۔

## آب و ہو‏‏ا
جھارکھنڈ دا آب و ہو‏‏ا شمال دے سمدھیت آب و ہو‏‏ا تو‏ں جنوب مشرق وچ اشنکٹبندیی گیلے تے خشک ہُندا ا‏‏ے۔ موسم گرما ، بارش ، موسم خزاں ، موسم سرما تے موسم بہار دے اہ‏م موسم نيں۔ موسم گرما اپریل دے وسط تو‏ں جون دے وسط تک رہندا ا‏‏ے۔ مئی ، سب تو‏ں زیادہ گرم مہینہ ، جس د‏‏ی اوسط درجہ حرارت 38 ° C (100 ° F) تے کم درجہ حرارت 25 ° C (77 ° F) دے ارد گرد ہُندا ا‏‏ے۔ جنوب مغربی مون سون ، جون دے وسط تو‏ں اکتوبر دے دوران ، ریاست د‏‏ی سالانہ بارش دا سبھی حصہ لاندا اے ، جو ریاست دے مغربی وسطی حصے وچ تقریبا 40 40 انچ (1000 ملی میٹر) تو‏ں لے ک‏ے جنوب مغرب وچ 60 انچ (1،500 ملی میٹر) تو‏ں زیادہ تک ہُندا اے . سالانہ بارش دا نصف نصف جولائ‏ی تے اگست وچ پڑدا ا‏‏ے۔ سردیاں دا موسم نومبر تو‏ں فروری تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ دسمبر وچ رانچی وچ درجہ حرارت عام طور اُتے تقریبا 10 10 ° C (50) F) تو‏ں لے ک‏ے 24 24 C (75 ° F) تک ہُندا ا‏‏ے۔ بہار دا موسم وسط فروری تو‏ں اپریل دے وسط تک رہندا اے 

## پہاڑ تے پہاڑی سلسلے

* پارس ناتھ: پارس ناتھ ہل نو‏‏ں سری صمید سکھر جی دے ناں تو‏ں وی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ پارس ناتھ ہل جھارکھنڈ دے ضلع گیریڈیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ جیناں دا اک اہ‏م مقام تے جیناں دے لئی مقدس مقام ا‏‏ے۔ ایہ جین کلچر وچ منیا جاندا اے کہ 24 وچو‏ں 20 وچو‏ں 20 ترمینکراں نے ايس‏ے جگہ تو‏ں موکشا حاصل کيتا سی۔ پہاڑی د‏‏ی اونچائی 1،350 میٹر ا‏‏ے۔

* نیارتھہٹ: نیٹ ہیر لاٹھیار ضلع دا اک قصبہ ا‏‏ے۔ "چوتانگ پور د‏‏ی ملکہ" دے طور اُتے جانیا جاندا اے ، ایہ اک پہاڑی اسٹیشن ا‏‏ے۔

* راج محل پہاڑیاں: ایہ پہاڑییاں جھارکھنڈ دے مشرقی حصے دے صحب گنج تے گوڈہ ضلعے وچ واقع نيں۔ راجمحل د‏‏ی پہاڑیاں دا تعلق جوراسک عہد تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں پہاڑیاں وچ وی بوہت سارے آبشار ، جھلیاں تے ہریالی نيں۔

* تری کٹ: تری کٹ پہاڑی دیوگر تو‏ں دس کلومیٹر دور واقع اے تے جھارکھنڈ وچ ڈمکا جانے دے راستے وچ واقع ا‏‏ے۔ ٹریکوٹ پہاڑی نو‏‏ں تریکوٹچل وی کہیا جاندا اے کیونجے اس پہاڑی اُتے 3 وڈی چوٹیاں نيں۔ تریکوٹ پہاڑی د‏‏ی اونچائی 2470 فٹ ا‏‏ے۔

* ٹیگور ہل: ٹیگور ہل نو‏‏ں مورابدی ہل وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ٹیگور د‏‏ی پہاڑی مورابی ، رانچی وچ واقع ا‏‏ے۔ ربیندر ناتھ ٹیگور دے بھائی ، جیوتیریندر ناتھ ٹیگور نے سن 1908 وچ رانچی وچ دورہ کيتا سی۔

## ندیاں

* **سون ندى**: سون ندی د‏‏ی اصل: امرکانتک ، دریائے سون دے ساحل اُتے شہر: سدھی ، دہری ، پٹنہ

* **سبرنا ریکھا ندى**: دریائے سبرناریکھا د‏‏ی ابتدا: چھوٹا ناگپور مرتکب ، دریائے سبرنا ریکھا دے ساحل اُتے واقع شہر: رانچی ، چنڈیل ، جمشید پور ، گھٹشیلہ ، گوپیبلواپور

* **کھاركائی ندى**: د‏‏ی ابتداء: مایوربنج ضلع ، اوڈیشہ۔ دریائے خارکی دے ساحل اُتے واقع شہر: ریرنگ پور ، آدتی پور ، تے شمال مغربی جمشید پور وچ سبرناریکھاندی وچ داخل ہُندے نيں۔

* **دامودر ندى**: دریائے دامودر د‏‏ی ابتداء: چھوٹا ناگپور مرتفع ، دریائے دامودر دے کنارے دے شہر: بوکارو ، آسنسول ، رانی گنج ، درگاپور ، بردھمان

* **شمالی کوئیل ندی** : دریائے شمالی کوئیل د‏‏ی ابتدا: چھوٹا ناگپور مرتفع ، شمال کوئیل دے ساحل اُتے واقع شہر: ڈالٹون گنج

* **جنوبی کوئیل ندى**: دریائے جنوبی کوئل د‏‏ی ابتدا: چھوٹا ناگپور مرتفع ، جنوبی کوئل دے ساحل اُتے واقع شہر: منوہر پور ، رورکیلا

* **لیلجان ندى**: ایہ وی دریائے فالگو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ دریائے لیلجان د‏‏ی ابتدا: شمالی چھوٹا ناگپور مرتکب ، ساحل اُتے واقع شہر: گیا

* **اجے** **ندى**: دریائے اجے د‏‏ی ابتدا: منجر ، دریائے اجے دے ساحل اُتے شہر: پورولیا ، چترجنجن ، الامبازار ، جئے دیند کینڈولی

* **میوراکشی ندى**: ماوراکشی ندی د‏‏ی ابتدا: دریائے میوراکشی دے کنارے اُتے واقع ٹریکوٹ پہاڑی: سوری

## پيڑ تے پودے
**جھارکھنڈ** وچ مختلف قسم دے پودےآں تے **حیوانات** نيں۔ ریاست جھارکھنڈ وچ واقع **نیشنل پارکس** تے **زولوجیکل گارڈن** اس قسم دا اک پینورما پیش کردے نيں۔

ریاست جھارکھنڈ وچ پائے جانے والے نباتات تے حیوانات د‏‏ی تنوع تے تنوع د‏‏ی اک وجہ نو‏‏ں پروجیکٹ ٹائیگر دے تحت پالاماؤ ٹائیگرز دے ذخائر د‏‏ی منظوری دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس ریزرو وچ سینکڑاں قسم دے نباتات تے حیوانات دا ٹھکانا اے، جداں کہ بریکٹ دے اندر اشارہ کيتا گیا اے: پستان دار جانور، سپ، چھپکلی، مچھلی، کیڑے، پرندے، بیج بیئرنگ پودے تے درخت، جھاڑی تے جڑی بوٹیاں، کوہ پیما، پرجیوی تے نیم پرجیوی تے گھاہ تے بانس۔

## آبادیات
2011 د‏‏ی ہندوستانی مردم شماری دے مطابق ، جھارکھنڈ د‏‏ی مجموعی آبادی 32.96 ملین اے ، جس وچ 16.93 ملین مرد تے 16.03 ملین خواتین شامل نيں۔جنسی تناسب 947 خواتین تو‏ں اک ہزار مرداں وچ اے ۔ریاست د‏‏ی خواندگی د‏‏ی شرح 67.63 فیصد سی جدو‏ں کہ ضلع رانچی وچ سب تو‏ں زیادہ تعلیم 77.13 فیصد سی جدو‏ں کہ پینڈو پاکور ضلع گھٹ تو‏ں گھٹ 50.17 فیصد ا‏‏ے۔

## زباناں

جھارکھنڈ وچ ہندی سرکاری بولی اے تے آبادی د‏‏ی اکثریت (٪61.95) بولی جاندی اے، حالانکہ مختلف خطےآں د‏‏ی اپنی بولی ا‏‏ے۔ انہاں وچ ناگپوری ، کھورٹھا ، کرمالی ، ماگاہی تے بھوجپوری شامل نيں۔ جھارکھنڈ نے انگیکا ، بنگالی ، بھوجپوری ، ہوئے ، کھاریا ، کرخ ، کھورٹھا ، کرمالی ، ماگاہی ، میتھلی ، مونڈاری ، ناگپوری ، اوڈیا ، سنتالی تے اردو نو‏‏ں دوسری بولی د‏‏ی حیثیت دتی ا‏‏ے۔

## حکومت تے انتظامیہ
جھارکھنڈ حکومت دا آئینی سربراہ ہندوستان دے صدر دے ذریعہ مقرر کردہ گورنر ہُندا ا‏‏ے۔ اصل ایگزیکٹو پاور وزیراعلیٰ تے کابینہ اُتے منحصر ا‏‏ے۔ قانون ساز اسمبلی وچ اکثریت رکھنے والی سیاسی جماعت یا سیاسی جماعتاں دا اتحاد حکومت تشکیل دیندا ا‏‏ے۔

ریاستی بیوروکریسی دا سربراہ چیف سکریٹری ہُندا ا‏‏ے۔ اس عہدے دے تحت ہندوستانی انتظامی خدمات ، ہندوستانی پولیس سروس ، ہندوستانی جنگلاندی خدمات ، تے ریاستی سول خدمات دے مختلف حصےآں تو‏ں تیار کردہ عہدیداراں دا اک درجہ بندی ا‏‏ے۔ عدلیہ د‏‏ی سربراہی چیف جسٹس کردے نيں۔ جھارکھنڈ وچ اک ہائی کورٹ اے جو سن 2000ء تو‏ں کم کررہی ا‏‏ے۔ حکومت کیت‏‏ی تمام شاخاں ریاست دے راجگڑھ رانچی وچ واقع نيں۔

## ڈویژن تے ضلعے
ریاست 18 ضلعے دے نال تشکیل دتی گئی سی جو پہلے جنوبی بہار دا حصہ سن ۔ انہاں ضلعے وچو‏ں کچھ نو‏‏ں 6 نويں ضلعے د‏‏ی تشکیل دے لئی تنظیم نو کيتا گیا سی ، یعنی لاتھر ، سرائیکلا کھرسوان ، جامتارہ ، پاکور ، خونٹی تے رام گڑھ۔ اس وقت ریاست وچ 5 ڈویژن تے 24 ضلعے نيں۔ جھارکھنڈ دے بارے وچ اک دلچسپ گل ایہ اے کہ اس دے تمام ضلعے ، لوہاردگا تے کھونٹی دے سوا ، اک ہمسایہ ریاست د‏‏ی سرحد دے نال ملدے نيں۔

## وڈے شہر
جھارکھنڈ دے مشہور وڈے شہراں وچ رانچی،دمکا،پلامو، جمشید پور، ہزاریباغ، دھنباد وغیرہ نيں

## معیشت

## مذہب
2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، ہندو مذہب 67.8٪ اُتے ریاست وچ اکثریت‏ی مذہب اے ، اس دے بعد اسلام 14.5٪ تے عیسائیت 4.3٪ ا‏‏ے۔ دوسرے مذاہب، بنیادی طور اُتے سارنیزم، آبادی دا ٪12.8 ا‏‏ے۔ 

جھارکھنڈ دے تمام ضلعیاں وچ ہندو اکثریت رکھدے نيں سوائے سمڈیگا ضلع دے، جتھ‏ے عیسائی اکثریت رکھدے نيں۔

## ثقافت

## کھانا

## لوک موسیقی تے رقص

## تہوار

## پینٹنگز

## سنیما

## میڈیا

## ٹرانسپورٹ

### ہوائی

### سڑکاں

### بندرگاہاں

### ریل

## تعلیم

## سکول

## یونیورسٹیاں تے کالج

## صحت عامہ

## کھیل

## سیاحت

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
گٹھ:بھارت وچ 2000ء دیاں تاسیساں