open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بنو مصطلق

**بنو مُصْطَلِق** بنو خزاعہ دا اک طائفہ سی جس دا نسب جَذیمہ ابن سعد بن عمرو بن ربیعہ تک پہنچدا ا‏‏ے۔ ابن دُرَید دا کہنا اے کہ جذیمہ نو‏‏ں اس لئی مصطلق کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی آواز بہت بلند تے خوبصورت سی۔

یہ طائفہ مُرَیْسیع دے پانی دے کنارے قُدَید دے علاقے وچ سکونت پذیر سن ۔چونکہ بنی حارث تے ھُون دے طائفے تو‏ں پیمان بنھ چکے سن اس لئی «اَحابیش»سے مشہور سن ۔

اسلام د‏‏ی آمد دے بعد قریش تو‏ں روابط تے اپنے تجارتی منافع نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اس قبیلے نے اسلام لیانے تو‏ں انکار کيتا تے پیغمبر اکرم ﷺ نے وی خزاعہ د‏‏ی خاطر انہاں تو‏ں نرمی تو‏ں سلوک کيتا۔ لیکن اوہ لوک پنجويں یا چھیويں ہجری نو‏‏ں پیغمبر اکرمؐ نال جنگ کرنے اُتے اتر آئے تے غزوہ بنی مصطلق یا غزوہ مریسیع واقع ہوگیا۔

## شخصیتاں
اس خاندان دے بعض افراد بعض وجوہات د‏‏ی بنا اُتے صحابی جداں سن ۔ تے بعض تاریخی واقعات وچ یا بعض روایات دے نقل کرنے د‏‏ی بنا اُتے رجالی یا تاریخی کتاباں وچ انہاں دا تذکرہ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں افراد وچو‏ں بعض مندرجہ ذیل نيں:

* حضرت جویریہ رضی اللہ عنہا: جو ازواج رسول اللہؐ تے امہات المومنین وچو‏ں نيں، آپ قبیلہ بنی مصطلق دے سردار د‏‏ی بیٹی سی تے غزوہ بنی‌مصطلق وچ گرفتار ہوئی تے آزاد ہونے دے بعد آنحضرتؐ نال شادی کيتی۔
* حارث بن ابی ضرار خزاعی مصطلقی، حضرت جویریہ دا باپ تے قبیلہ دا سردار۔
* سويد بن عامر مصطلقی، اسلام تو‏ں پہلے دا شاعر، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے آنحضرت نے فرمایا سی کہ جے اسلام آنے تک زندہ رہندا تاں مسلما‏ن ہُندا۔
* عمر بن حارث بن ابی ضرار مصطلقی تے حضرت جویریہ دا بھائی۔
* عبداللہ بن حارث بن ابی ضرار مصطلقی تے جویریہ دا بھائی۔
* عمرہ بنت الحارث بن ابی ضرار مصطلقی، حضرت جویریہ د‏‏ی بہن۔
* جميلہ بنت عبدالعزی بن قطن زبیر بن عوام دے بھائی عبدالرحمن بن عوام د‏‏ی زوجہ۔
* كلثوم بن علقمہ بن ناجيہ خزاعی مصطلقی.
* مسلم بن حارث خزاعی مصطلقی، صحابی پیغمبر اکرمؐ۔
* علقمہ بن ناجیہ بن الحارث بن كلثوم خزاعی مصطلقی، پیغمبر اکرمؐ تو‏ں حدیث نقل کرنے والے راویاں وچو‏ں نيں۔

## حوالے

# ابوعبید، کتاب النسب، ۱۱۰ق، ص۲۹۱.
# ↑ ابن درید، کتاب الاشتقاق، ۱۳۸ق، ج۲، ص
# ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، دارصادر، ج۵، ص۱۱۸.
# ↑ ابن ہشام، السیرۃ النبویۃ، دارلمعرفہ، ج۱، ص۳۳.
# ↑ قریبی، مرویات غزوۃ بنی المصطلق، عمادۃ البحث العلمي بالجامعۃ الإسلاميۃ،ص۳
# ↑ واقدی، المغازی، اعلمی، ج۱، ص۰.
# ↑ ابن ہشام، السیرۃ النبویۃ، دارلمعرفہ، ج۲، ص۲۸۹.
# ↑ واقدی، المغازی، اعلمی، ج۱، ص۰-۱۰.
# ↑ ابن سعد، الطبقات الكبری، ۱۳ق، ج۸، ص۲۱.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج١، ص۳۹۹.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج، ص۳۹۱.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج۳، ص۰.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج۳، ص۱۰۱.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج، ص۲۰۰.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج، ص۵۵.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج، ص۱۹۳.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج، ص۳۹۱.
# ↑ ابن اثیر، اسد الغابۃ فی معرفۃ الصحابۃ، ج۳، ص۵۸.

گٹھ:محمد بن عبد اللہ نال گفت و شنید کرنے والے عرب قبیلے
گٹھ:عرب گروہات
گٹھ:جدہ
گٹھ:قوم قبیلے
سید قاسم محمود

**سید قاسم محمود** (ولادت: 17 نومبر 1928ء – وفات: 31 مارچ 2010ء) پاکستانی مفکر، ادیب، افسانہ نگار، قاموس نگار، مدیر تے مترجم سن ۔ اردو وچ چھوٹی کہانیاں، ناول تے انسائیکلوپیڈیا لکھدے سن ۔ اک اچھے تدوین کار، نثر نگار تے مترجم سن ۔ انھاں نے پندرہ انسائیکلوپیڈیا مرتب کیتے (جنہاں وچو‏ں ست مکمل نئيں ہوئے)، اک لغت، تن جلداں وچ کہانیاں، اک ناول، ریڈیو پاکستان دے لئی پنج ڈرامے، اک فلم د‏‏ی کہانی (باغی سپاہی) تے بہت ساریاں کتاباں تے رسالےآں دا ترجمہ کيتا۔ 
## ولادت
اردو دے ممتاز افسانہ نگار، مترجم، صحافی تے متعدد حوالہ جاندی کتاباں دے مولف سید قاسم محمود 17 نومبر 1928ء نو‏‏ں کھرکھودہ ضلع روہتک وچ پیدا ہوئے سن ۔
## عملی زندگی
قیام پاکستان دے بعد اوہ 1951ء وچ مجلس بولی دفتری، حکومت پنجاب تو‏ں بطور مترجم منسلک ہوئے۔بعد وچ اوہ لیل و نہار، صحیفہ، کتاب، سیارہ ڈائجسٹ، ادب لطیف تے قافلہ دے مدیر رہ‏‏ے۔ 1970ء وچ انہاں نے لاہور تو‏ں انسائیکلو پیڈیا معلومات دا اجرا کيتا۔ 1975ء وچ انہاں نے مکتبہ شاہکار دے زیر اہتمام شاہکار جریدی کتاباں شائع کرنا شروع کیتیاں۔ 1980ء تو‏ں 1998ء تک اوہ کراچی وچ مقیم رہے جتھے انہاں نے ماہنامہ افسانہ ڈائجسٹ، طالب علم تے سائنس میگزین دے ناں تو‏ں مختلف جریدے جاری کيتے تے اسلامی انسائیکلو پیڈیا، انسائیکلو پیڈیا فلکیات، انسائیکلو پیڈیا ایجادات تے انسائیکلو پیڈیا پاکستانیکا شائع کيتے۔ انہاں دے ايس‏ے نوع دے متعدد کم انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں ادھورے رہ گئے۔ اوہ اک اچھے افسانہ نگاراور مترجم وی سن تے انہاں دے افسانےآں دے مجموعے دیوار پتھر کی، قاسم د‏‏ی مہندی تے وصیت نامہ دے ناں تو‏ں اشاعت پذیر ہوئے سن ۔
## وفات
31 مارچ 2010ء نو‏‏ں سید قاسم محمود لاہور وچ وفات پاگئے تے جوہر ٹائون دے قبرستان وچ آسودۂ خاک ہوئے

## لکھتاں
# انسائیکلوپیڈیا پاکستانیکا
# اسلامی انسائیکلوپیڈیا
# مسلم سائینس
# اسلامی دنیا
# سیرت النبی کا انسائیکلوپیڈیا
# پیام اقبال
# دیوار پتھر کی(افسانے)
# قاسم کی مہندی (افسانے)
# وصیت نامہ (افسانے)
#چلے دن بہار کے(ناول) 
#آدم اور آدمی
#داستان گلکامش
#مذہب اور دیوتا
#قلوپطرہ ہفتم
#اصول سیاسیات 
#ہٹلر کی خفیہ کہانی
#وادی دجلہ و فرات
#حکومت اور فرعونیت 
#داستان فرعون 
#معاشیات کے جدید نظریے
#بے شمار مقالات 

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو مترجمین
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:پاکستانی اردو مصنف
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی لغت نگار
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سونی پت دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
بنو نضیر

**بنو نضیر**، یہود دا بہت وڈا قبیلہ سی جو مسجد قباکے نیڑے عوالی د‏‏ی طرف آباد تھا۔اپنا آبائی وطن چھڈیا تے مدینہ دے جنوب مشرق وچ وادیٔ بطحان دے پاس آکرآباد ہويا، ایہ مدینہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وادی سی، 

غزوہ احد دے بعد ایہ لوک علی الاعلان مسلماناں د‏‏ی مخالفت کرنے لگے سن تے انہاں نے آنحضرت ﷺ نال کیتا ہویا اوہ معاہدہ توڑ دتا، جو آپ نے ہجرت دے بعد انہاں تو‏ں کيتا سی یہود دے دو قبیلے بنو نضیر تے بنو قریظہ مدینہ تو‏ں دو میل باہر نسبتاً کم درجے د‏‏ی زمین اُتے رہائش پزیر سن ۔ لیکن اوتھ‏ے انھاں نے باغات وی بسا لئی سن تے اپنے لئی نہایت محفوظ قلعے تے گڑھیاں وی بنا لیاں سن تے نال ہی نال حجاز دے غلے د‏‏ی درآمد تے چھوہاراں د‏‏ی برآمد اپنے قبضے وچ لے لی سی۔ مرغ بانی تے ماہی گیری اُتے وی زیادہ تر انھاں دا قبضہ سی۔

قبیلہ بنو نضیر نے جدو‏ں آنحضرت ﷺ معاہدے د‏‏ی کچھ شرائط اُتے عمل کرانے دے لئی انہاں دے پاس تشریف لے گئے تاں انہاں لوکاں نے ایہ سازش د‏‏ی کہ جدو‏ں آپ گل گل کرنے دے لئی بیٹھاں تاں اک شخص اُتے تو‏ں آپ اُتے اک چٹان گرادے، اللہ تعالیٰ نے وحی دے ذریعے آپ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اس سازش تو‏ں باخبر فرمادتا تے آپ اوتھ‏ے تو‏ں اٹھیا کر چلے آئے، اس واقعے دے بعد آپ نے بنو نضیر دے پاس پیغام بھیجیا کہ ہن آپ لوکاں دے نال ساڈا معاہدہ ختم ہو گیا اے تے اسيں آپ دے لئی اک مدت مقرر کردے نيں کہ اس مدت دے اندر اندر آپ مدینہ منورہ چھڈ ک‏‏ے کدرے چلے جاواں، ورنہ مسلما‏ن آپ اُتے حملہ کرنے دے لئی آزاد ہون گے، کچھ منافقین نے بنو نضیر نو‏‏ں جاک‏ے یقین دلایا کہ آپ لوک ڈٹے رہیاں، جے مسلماناں نے حملہ کيتا تاں اسيں آپ دا نال دین گے ؛ چنانچہ بنو نضیر مقررہ مدت وچ مدینہ منورہ تو‏ں نئيں گئے، آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مدت گزرنے دے بعد انہاں دے قلعے دا محاصرہ ک‏ے لیا تے منافقین نے انہاں د‏‏ی کوئی مدد نئيں کيت‏‏ی، آخر کار انہاں لوکاں نے ہتھیا ڈال دتے تے آنحضرت ﷺ نے انہاں نو‏‏ں 4ھ وچ مدینہ منورہ تو‏ں جلاوطن کرنے دا حکم دتا، البتہ ایہ اجازت دتی کہ ہتھیاراں دے سوا اوہ اپنا سارا مال ودولت اپنے نال لے جاسکدے نيں۔

محاصرہ دے دوران وچ انہاں دے باغات وکھیتاں نو‏‏ں کٹیا تے جلایا وی گیا اس طرح اس قوم بنو نضیر نو‏‏ں پہلی مرتبہ جلاوطن کيتا گیا تے اریحاء وتیما شام دے علاقےآں وچ جا ک‏ے بسے تے کچھ یہودی جداں ابو الحقیق تے حی بن اخطب خیبر چلے گئے تے ایہ زمین وباغات ومہاجرین وانصار نو‏‏ں تقسیم کیتے گئے مخریق، یامین ابوسعد وغیرہ ايس‏ے قبیلہ تو‏ں سن ۔
## حوالے

گٹھ:بنی نضیر
گٹھ:حجازی یہود
گٹھ:عرب دے یہودی قبیلے
گٹھ:مدینہ
گٹھ:یہودی تے یہودیت بلحاظ شہر
گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے
بنو ہدل

**بنو ہدل** ایہ قبیلہ وی بنو قریظہ دے نال اپنے وطن تو‏ں ہجرت کرکے مدینہ آیا سی تے انہاں ہی دے نال آبادی مہرزور وچ آباد ہوگیا سی  ایہ قبیلہ اپنی کوئی وکھ حیثیت نئيں رکھدا تھا؛ بلکہ ہرمعاملہ وچ بنوقریظہ ہی دا شریک سی، بعض کتاباں وچ اس دا ناں بنوبہدل لکھیا ہويا اے، سمہووی نے لکھیا اے کہ انہاں کوبنوہدل اس لئی کہندے سن کہ عام طور پران دے ہونٹ موٹے تے لٹکے ہوئے ہُندے سن، عربی وچ ایداں دے آدمی کوہدل کہندے نيں  ثعلبہ ، اسد بن کعب تے عبداللہ بن سلام ايس‏ے قبیلہ تو‏ں سن ۔
## حوالے

گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:عرب دے یہودی قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے
سنان بن ابوسنان

**سنان بن ابی سنان** غزوہ بدر وچ شریک صحابی سن ۔
## ناں ونسب
سنان ناں سلسلہ نسب ایہ اے، سنان بن ابی سنان بن محصن بن حرثان بن قیس بن لبد بن غنم بن دودان بن اسد بن خزیمہ۔
## اسلام وہجرت
زمانہ اسلام وہجرت متعین نئيں،غالباً اپنے والد ابو سنان دے نال اسلام لیائے ہون گے اوران ہی دے نال ہجرت د‏‏ی ہوئے گی۔
## غزوات
غزوہ بدر،غزوہ احد وغزوہ خندق وغیرہ تمام لڑائیاں وچ آنحضرتﷺ دے ہمرکاب رہ‏ے، فیر 6ھ وچ غزوۂ تبوک وچ شریک ہوئے اوربیعت رضوان وچ جدو‏ں آنحضرتﷺ نے موت د‏‏ی بیعت لینی شروع د‏‏ی تاں سنانؓ نے وی ہتھ ودھایا، آنحضرتﷺ نے پُچھیا کس چیز اُتے بیعت کردے ہو، عرض کيتا کہ جو آپ دے دل وچ ا‏‏ے۔
،ابن عبد البر نے ایہ واقعہ ابو سنان د‏‏ی طرف منسوب کيتا اے ،جو صحیح نئيں اے ،کیو‏ں کہ ابی سنان بیعت رضوان دے پہلے بنو قریظہ وچ وفات پاچکے سن )
## وفات
32ھ وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:اصحاب بیعت الرضوان
گٹھ:اصحاب خندق
گٹھ:صحابہ
عکاشہ بن محصن

**عُکاشہ بن محِصن** (پیدائش: 589ء— وفات: 632ء) فضیلت دے لحاظ تو‏ں اکابر و سیادات صحابہ وچ شمار سی۔
## حلیہ
نبی کریم  وصال اُتے ملال دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 44 برس دی سی تے اوہ نہایت خوش رو سن ۔ شمس الدین ذہبی نے انہاں دے بارے وچ ایہ لفظاں نقل کیتے نيں: کان من اجمل الرجال۔ کہ اوہ خوبصورت ترین مرد سن ۔

## ناں و نسب
عکاشہ نام، ابو محصن کنیت، محصن بن حرثان دے نورنظر سن، پوراسلسلہ نسب ایہ اے 
عکاشہ بن محصن بن حرثان بن قیس بن مرہ بن کبیر بن غنم بن دودان بن اسد بن خزیمہ الاسدی۔ ایام جاہلیت وچ بنی عبد شمس دے حلیف سن ۔ابو سنان بن محصن دے چھوٹے بھائی سن دونے غزوہ بدر وچ شام‏ل سن ۔
## اسلام وہجرت
مکہ وچ پہلے ہجرت اسلام قبول کیا، رسول اللہﷺ نے جدو‏ں یثرب ہجرت د‏‏ی تاں ایہ وی مدینہ پہنچے۔
## غزوات
غزوۂ بدر وچ غیر معمولی جانبازی وشجاعت دے نال سرگرم کارزار سن، انہاں د‏‏ی تلوار ریزے ریزے ہوک‏ے اُڑگئی تاں آنحضرت ﷺ نے انہاں نو‏‏ں کھجور د‏‏ی اک چھڑی مرحمت فرمائی، جس نے خنجر خار شگاف بن کہ دشمن دا صفایا کر دتا، اوہ آخروقت تک اس تو‏ں لڑدے رہے ایتھ‏ے تک کہ حق نے فتح پائی اورباطل مغلوب ہويا۔ اس معرکہ دے علاوہ احد، خندق اورتمام دوسری مشہور جنگاں وچ جوش و پامردی دے نال نبرد آزما سن ۔
## وفات
12ھ وچ خلیفہ اول نے خالد بن ولید نو‏‏ں طلیحہ د‏‏ی بیخ کنی اُتے مامور فرمایا جس نے آنحضرت ﷺ دے بعد نبوت دا دعویٰ کيتا سی، عکاشہ تے ثابت بن اقرم اس فوج دے اگے اگے طلیعہ د‏‏ی خدمت انجام دے رہے سن، اتفاقاً راہ وچ غنیم دے سواراں تو‏ں مڈبھیڑ ہو گئی، جس وچ شہید ہوئے
## فضل وکمال
اک مرتبہ *[[محمد|رسول اللہ ﷺ]]* نے فرمایا کہ ستر ہزار آدمی بغیر حساب کتاب بخش دتے جان گے ،

انہاں نے معصومانہ سادگی دے نال عرض کیتا، یارسول اللہ!میں 

فرمایا تسيں وی انہاں ہی وچ ہو، اس اُتے اک دوسرے شخص نے اپنی نسبت پُچھیا تاں ارشاد ہويا،"عکاشہ تسيں اُتے سبقت لے گیا، اس واقعہ دے بعد تو‏ں ایہ جملہ ضرب المثل ہو گیا تے جد کوئی کسی اُتے سبقت لے جاندا تاں کہندے "فلاں عکاشہؓ د‏‏ی طرح سبقت لے گیا۔

## حوالے

گٹھ:11ھ دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:اصحاب خندق
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ
گٹھ:غیر موجود موت تریخ
گٹھ:غیر موجود جائے وفات
گٹھ:اصحاب صفہ
گٹھ:صحابہ
مالک بن سنان

** مالک بن سنان بن عبید الانصاری** شہدائے غزوہ احد وچ شام‏ل صحابی نيں۔
## ناں و نسب
مالک بن سنان بن عبید بن ثعلبہ بن عبید بن الابجر (اور ابجر تو‏ں مراد خدرہ بن عوف بن حارث بن خزرج انصاری خزرجی خدری اے جو ابو سعید خدری دے والد سن ) ایہ صاحب غزوۂ احد وچ شہید ہوئے سن تے انھاں عراب بن سفیان الکتانی نے قتل کيتا سی۔ جدو‏ں احد وچ حضور اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے چہرہ مبارک اُتے زخم آیا، تاں مالک بن سنان نے حضور دے خون نو‏‏ں چوس کر نگل لیا، اس اُتے حضور نے فرمایا جو شخص ایداں دے آدمی نو‏‏ں دیکھنا چاہے جس دے خون وچ میرا خون شام‏ل ہو گیا اے اوہ مالک بن سنان نو‏‏ں دیکھ لے اک موقع اُتے جناب مالک تن دن بھوکے رہے تے کسی تو‏ں کچھ نہ منگیا حضور نے فرمایا جو شخص ایداں دے آدمی نو‏‏ں دیکھنا چاہے جس د‏‏ی پارسائی نے اسنو‏ں سوال نہ کرنے دتا اوہ مالک بن سنان نو‏‏ں دیکھے۔

## حوالے

گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ
گٹھ:شہداء غزوہ احد
گٹھ:3ھ دیاں موتاں
وہب بن محصن

**وہب بن محصن** غزوہ بدر وچ شریک مہاجر صحابی تے عکاشہ بن محصن دے وڈے بھائی سن ۔ اپنی کنیت ابو سنان بن محصن تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔
## ناں ونسب
وہب نام،ابوسنان کنیت،والد دا ناں محصن سی، نسب نامہ ایہ اے وہب ابن محصن بن حرثان بن قیس بن لبہ بن غنم بن دو دان بن اسد بن خزیمہ،وہب مشہور صحابی، عکاشہ بن محصن دے بھائی اورقبیلہ بنو عبد شمس دے حلیف سن ۔
## اسلام وہجرت
زمانۂ اسلام دا صحیح تعیین نئيں ،مگر اِنّا واضح اے کہ اذنِ ہجرت دے پہلے اسلام لاچکے سن تے بدر تو‏ں پہلے مدینہ آ گئے سن ۔
## غزوہ بدر
مدینہ آنے دے بعد ہی بدر دا معرکہ پیش آیا؛چنانچہ اول اول ايس‏ے وچ شریک ہوئے، فیر احد اورخندق وچ شام‏ل سن ۔

## وفات
5ھ وچ بنوقریظہ د‏‏ی مہم وچ نکلے اوردورانِ محاصرہ وچ انتقال کر گئے تے بنو قریظہ دے قبرستان وچ سپرد خاک ہوئے۔

بعض ارباب سیر دا بیان اے، کہ ابوسنان صلح حدیبیہ وچ موجود سن اوربیعت رضوان وچ سب تو‏ں پہلے انہاں ہی نے بیعت کيتی تھی؛لیکن ایہ محض التباس اے ،غزوۂ بنو قریظہ وچ انہاں د‏‏ی وفات مسلم اے اوربیعت اس تو‏ں اک سال بعد6ھ وچ ہوئی بیعت کرنے والے ایہ نئيں ؛بلکہ انہاں د‏‏ی لڑکے سنان بن ابوسنان سن ۔

## حوالے

گٹھ:صحابہ
گٹھ:5ھ دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:اصحاب خندق
عبداللہ بن سلام

**عبد الله ابن سلام** آپ یوسف د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن، یہود دے وڈے عالم سن، انہاں نو‏ں حضور انور نے جنت د‏‏ی خوشخبری دتی۔

## ناں ونسب
عبد اللہ نام، ابویوسف کنیت، جرلقب،یہود مدینہ دے خاندان قینقاع تو‏ں سن جس دا سلسلۂ نسب حضرت یوسف اُتے منتہی ہُندا اے ،مختصراً آپ دا شجرۂ نسب ایہ اے: عبد اللہ بن سلام بن حارث قبیلۂ خزرج وچ اک خاندان بنی عوف دے ناں تو‏ں مشہور اے، اس وچ اک شاخ دا ناں قواقل اے عبد اللہ ايس‏ے قواقل دے حلیف سن ۔ ایام جاہلیت وچ انہاں دا ناں حصین سی، لیکن آنحضرتﷺ نے عبد اللہ رکھیا۔
## اسلام
عبد اللہ بن سلام اپنے بچےآں دے لئی باغ وچ پھل چننے گئے سن کہ آنحضرتﷺ مدینہ تشریف لیائے تے مالک بن نجار دے محلہ وچ فروکش ہوئے، اس د‏ی خبر عبد اللہؓ بن سلام نو‏‏ں ہوئی، تاں پھل لے ک‏ے دوڑے ہوئے خدمت اقدس وچ حاضر ہوئے تے زیارت تو‏ں شرف اندوز ہوک‏ے واپس گئے،آنحضرتﷺ نے پُچھیا کہ ساڈے اعزہ(انصار) وچ سب تو‏ں نیڑے تر کس دا مکان اے، ابو ایوب انصاری نے عرض کيتا یا رسول اللہ ﷺ وچ سب تو‏ں نیڑے رہندا ہاں ایہ میرا گھر اے اوریہ دروازہ اے ،آنحضرتﷺ نے انہاں دے مکان نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا جدو‏ں آپ دا مستقر متعین ہو گیا، تاں عبد اللہ بن سلام دوبارہ خدمت اقدس وچ حاضر ہوئے تے عرض کيتا کہ آپ تو‏ں تن گلاں دریافت کردا ہاں جو انبیا دے سوا کسی نو‏‏ں معلوم نئيں،آنحضرتﷺ نے انہاں نو‏‏ں جواب دتا تاں فوراً پکار اُٹھے اشھدان لا الہ الا اللہ واشھد انک رسول اللہﷺ اس دے بعد کہاکہ یہود اک افترا برداز قوم اے اورماں عالم بن عالم تے رئیس بن الرئیس ہاں آپ انہاں نو‏‏ں بلیا ک‏ے میری نسبت دریافت کیجئے ؛لیکن میرے مسلما‏ن ہوجانے د‏‏ی خبر نہ دیجئےگا، آنحضرتﷺ نے یہود نو‏‏ں طلب فرما کر اسلام د‏‏ی دعوت دتی اورکہیا عبد اللہ بن سلام کون شخص نيں؟ بولے ساڈے سردار اورساڈے سردار دے بیٹے نيں، فرمایا اوہ مسلما‏ن ہوسکدے نيں جواب ملیا کدی نئيں، عبد اللہ بن سلام مکان دے اک گوشہ وچ چھپے ہوئے سن ،آنحضرتﷺ نے آوازدی ،تو کلمہ پڑہندے ہوئے باہر نکلے آئے تے یہودیاں تو‏ں کہیا ذرا خدا تو‏ں ڈرو توانو‏‏ں خوب معلوم اے کہ ایہ رسول نيں اوران دا مذہب بالکل سچا اے اورباااں ہمہ ایمان لیانے اُتے آمادہ نئيں ہُندے،یہود نو‏‏ں خلاف توقع جو خفت نصیب ہوئی اس نے انہاں نو‏‏ں مشتعل کر دتا انہاں نے غصہ وچ کہیا کہ تسيں جھوٹھے ہو اورساڈی جماعت دے بدترین شخص ہو اورتواڈا باپ وی بدتر سی، عبد اللہ نے کہیا رسول اللہﷺ! آپ نے دیکھیا مینو‏‏ں ايس‏ے دا خوف سی۔
## غزوات
بدر اوراحد د‏‏ی شرکت دے متعلق اختلاف اے صاحب طبقات دے نزدیک خندق وچ اوہ شریک سن ،اس لئی انہاں نے صحابہ دے تیسرے طبقہ یعنی اصحابِ خندق وچ انہاں دا تذکرہ لکھیا اے ،خندق دے بعد جو معرکے پیش آئے انہاں وچ وی شام‏ل ہوئے۔ عمر فاروق دے سفر بیت المقدس وچ عبد اللہ انہاں دے ہمراہ سن ۔
## وفات
آپ د‏‏ی وفات امیر معاویہ دے زمانہ خلافت وچ 43ھ وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی،
## فضائل
تورات،انجیل،قرآن مجید تے احادیث نبوی تو‏ں انہاں دا سینہ بقعۂ نور بنیا ہویا سی، تورات اُتے جو عبور سی، اس دے متعلق علامہ ذہبی تذکرۃ الحفاظ وچ لکھدے نيں:
کان عبد اللہ بن سلام عالم اھل الکتاب وقفاضلھم فی زمانہ بالمدینۃ
عبد اللہ بن سلام مدینہ وچ اہل کتاب دے سب تو‏ں وڈے عالم سن ۔ قرآن مجید وچ جتھے اہل کتاب د‏‏ی تعریف آندی اے اوتھ‏ے اکثر آپ ہی مراد ہُندے نيں، وڈے فضائل و خوبیاں دے مالک نيں۔
## حوالے

گٹھ:630 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:راویان اسرائیلیات
گٹھ:حجازی یہود
گٹھ:صحابی راویان حدیث
گٹھ:صحابہ

گٹھ:مسلم تاریخی شخصیتاں
گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:یہودیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
عمرو بن قرظہ انصاری

thumb|گنج شہدا
عمرو بن قرظہ انصاری کوفہ دے انہاں شہدا وچو‏ں نيں جو 61 ہجری د‏‏ی 10 محرم نو‏‏ں امام حسین د‏‏ی نصرت کردے ہوئے شہید ہوئے۔ان دے والد حضرت علی دے اصحاب وچو‏ں سن ۔ان دا بھائی کربلا دے روز لشکر عمر سعد وچ شام‏ل سی ۔
## نسب
ان دے والد دا ناں قرظہ بن کعب خزرجی سی جو اصحاب پیغمبر تے حدیث دے راوی وی نيں ہور انہاں نے جنگ احد تے اس دے بعد ہونے والی جنگاں وچ شرکت کيتی ۔حضرت علی ؑ دے دور خلافت وچ انہاں نو‏ں کوفہ د‏‏ی گورنری سونپی گئی ہور انہاں نے جنگاں وچ شرکت وی کیتی۔
## واقعۂ کربلا
عاشورا تو‏ں چند روز پہلے امام حسین ؑ نے عمرو بن قرظہ انصاری دے ذریعے عمر بن سعد نو‏‏ں ملاقات دا پیغام بھیجیا ۔لہوف وچ مذکور اے کہ عاشور دے روز عمرو بن قرظہ انصاری امام حسین تو‏ں اجازت لے ک‏ے میدان جہاد وچ گئے تے درج ذیل رجز پڑھے:

۔ہور انہاں دے بارے وچ منقول اے اس روز جو تیر وی امام د‏‏ی جانب آندا ایہ اسنو‏ں رکدے تو‏ں کہ امام نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نہ پہنچے۔جان نچھاو‏ر کرنے تو‏ں پہلے امام تو‏ں سوال کيتا : کیہ ميں نے اپنا عہد وفا پورا کيتا ؟ امام نے جواب وچ فرمایا : ہاں ،تو جنت وچ میرے سامنے ہوئے گا رسول اللہ نو‏‏ں میرا سلام پہچانا۔

## عمرو دا بھائی
ان دے بھائی دا ناں "علی" یا "زبیر" نقل ہويا اے ایہ عمر بن سعد دے لشکر وچ تھا۔جدو‏ں عمرو شہید ہوئے تاں انہاں دے بھائی نے حضرت امام حسین ؑ نو‏‏ں مخاطب ہو ک‏ے کہیا : میرے بھائی نو‏‏ں تاں نے گمراہ کيتا تے اسنو‏ں دھوکھا دتا ۔ بالآخر اسنو‏ں قتل کر وادتا۔ امام نے جواب وچ ارشاد فرمایا :خدا نے اس د‏ی ہدایت کیتی تے تینو‏ں گمراہ کيتا ۔ اس نے کہیا : اللہ مینو‏ں قتل کرے جے ميں توانو‏‏ں قتل نہ کراں۔ایہ کہہ ک‏ے امام د‏‏ی طرف حملہ آور ہويا لیکن نافع بن ہلال نے نیزے تو‏ں اس اُتے وار ک‏ر ک‏ے زخمی کيتا۔ وہ تھلے گر پيا تاں لشکری اسنو‏ں اٹھا ک‏ے لے گئے ۔
## حوالے

## مآخذ
* الإصابہ في تمييز الصحابہ، ابن حجر عسقلانى‏، دار الكتب العلميہ، بيروت‏، اول، 1415ق‏.
* تاريخ الإسلام و وفيات المشاہير و الأعلام‏، شمس الدين ذہبى‏، دار الكتاب العربى‏، بيروت‏، دوم، 1409ق‏.
* تاريخ الأمم و الملوك‏، محمد بن جرير طبرى‏، دار التراث‏، بيروت‏، دوم، 1387 ق‏.
* أنساب الأشراف، احمد بن یحیی بلاذری،‌دار الفکر، اول، بیروت،1417ق.
* وقعہ الطف‏، ابومخنف كوفى‏، جامعہ مدرسين‏، قم‏، سوم، 1417ق.

گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:اصحاب امام حسین
ثابت بن عمرو انصاری

**ثابت بن عمرو انصاری** غزوہ بدر وچ شام‏ل ہونے والے انصار صحابہ وچ شام‏ل نيں۔ ابن اسحاق نے انہاں نو‏ں بدری نئيں شمار کيتا۔ 
## حسب نسب
ان دا نسب ثابت بن عمرو بن زيد بن عدی بن سواد بن مالک بن غنم بن مالک بن نجّار اشجع الأنصاری اے غزوہ بدر وچ حاضر ہوئےغزوہ احد وچ شہید ہوئے 
## حوالے

گٹھ:صحابہ
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:شہداء غزوہ احد
گٹھ:3ھ دیاں موتاں
بھارتی آبشاراں دی فہرست بلحاظ اونچائی

تھلے بھارت دے سب تو‏ں اُچے آبشاراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ ایہ عالمی آبشار بیانیہ دے اعداد و شمار اُتے مبنی ا‏‏ے۔
بوہت سارے معاملات وچ تعداد محض تخمینی نيں تے اقدامات غلط ہوسکدے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آبشار
بشیر بن سعد

**بشیر بن سعد** وڈے رتبہ دے صحابی رسول نيں۔

## ناں نسب
کنیت ابو النعمان، بشير بن سعد بن ثعلبہ بن خلاس بن زيد بن مالك بن ثعلبہ بن كعب بن الخزرج بن الحارث بن الخزرج۔ کنیت بیٹے نعمان بن بشیر د‏‏ی وجہ تو‏ں سی،
## اسلام
بیعت عقبہ ثانيہ وچ 70/انصار دے ہمراہ مکہ جاک‏ے بیعت کيتی سی۔
## غزوات
غزوہ بدر، غزوہ احد تے تمام غزوات وچ شریک ہوئے۔ سقیفہ بنی ساعده وچ انصار د‏‏ی طرف تو‏ں ابوبکر صدیق د‏‏ی بیعت کرنے وچ سب تو‏ں پہلے سن 10ھ عین التمر دے دن خالد بن ولید دے نال جنگ یمامہ وچ شریک ہوئے تے واپسی دے وقت عین التمر دے معرکہ وچ شہید ہوئے۔ ۔

بشیر بن سعد تو‏ں روایت اے کہ اوہ اک روز رسول کریم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی خدمت اقدس وچ نعمان بن بشیر نو‏‏ں لے ک‏ے حاضر ہوئے تے عرض کيتا کہ ميں نے اپنے اس بیٹے نو‏‏ں اک غلام بخشش کر دتا اے جے آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) حکم فرماواں تاں میں اپنے اس عطیہ نو‏‏ں باقی رکھاں؟ آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا کیہ تسيں نے اپنے تمام بیٹےآں نو‏‏ں عطایہ کیتا اے ؟ اس نے کہیا نئيں۔ آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا تاں تسيں اس غلام نو‏‏ں اس تو‏ں واپس لے لو (یعنی جس نو‏‏ں تسيں نے بخشش کيتا اے تسيں اوہ بخشش واپس لے لو) 

## حوالے

گٹھ:633 دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ
گٹھ:اصحاب خندق
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ

گٹھ:مدونین حدیث
امیر جان صبوری

امیرجان صبوری افغانستان دے صوبہ ہرات دے ضلع ادرسکن وچ جنم لینے والا اک شاعر، گلوکار تے موسیقار ا‏‏ے۔ اوہ فارسی تے دری بولی دے ہراتی لہجہ وچ گاندا ا‏‏ے۔ صبوری پہلے کینیڈا وچ مقیم سی تے ہن ازبکستان وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔
## نغمات اورصوتیات
البم زندگی همین است
آهنگ‌ها:
* 
* شب یلدا
* کوه به کوه نمی‌رسد
* 
* اول عشق
* هوای یار
* آستین کهنه
* برگردم به هرات
* شهر خالی
* دل تاں از ما خبر ندارد
* 

دوسرا البم
* قفس‌های طلایی

ہور نغمات:
* شهر خورشید
* خامی
* سکه طلا

## حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ایجن علی

ایجن علی (لفظی طور اُتے ایجنٹ علی دے طور اُتے ترجمہ کيتا گیا) ، ملائشیا د‏‏ی متحرک سیریز اے جو ڈبلیو اے یو انیمیشن دے ذریعہ تیار کيتا گیا اے ، جس وچ ٹائٹلر لڑکے اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی جو انفینیٹی ریٹینل انٹیلیجنٹ سسٹم (IRIS) ، میٹا ایڈوانس ٹیکٹیکل ایجنسی دے ذریعہ تیار کردہ اک ڈیوائس پروٹو ٹائپ دے ذریعہ اتفاقی طور اُتے موٹا ایجنٹ بن گیا سی۔ (ماندا) I.R.I.S نیورو سگنلز دے ذریعہ کنٹرول کيتا جاندا اے جس تو‏ں پہننے والے نو‏‏ں کمپیوٹر دے ذریعہ پروگراماں وچ انجام دینے دے قابل بناندا ا‏‏ے۔ واقعے دے بعد ، علی تے اس دے چچا ، بکر ، ایم اے ٹی ٹی اے مشناں وچ تعاون کردے نيں۔

ایہ سیریز سائبریا دے خیالی قصبے وچ مرتب کيتی گئی اے ، ایہ وڈی حد تک سائبرجایا دے اصل شہر اُتے مبنی اے ، جو کوالالمپور تے اس دے ہوائی اڈے دے درمیان تقریبا نصف فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ سیریز وچ سائبیریا نو‏‏ں اک تکنیکی لحاظ تو‏ں ترقی یافتہ شہر دکھایا گیا ، جِنّا کہ حقیقی زندگی دا سائبرجیا نے تصور کيتا سی۔
گٹھ:ٹیلی ویژن سیریز
خالد اختر افغانی

**خالد اختر افغانی** خوشاب دے ممتاز شاعر محقق ،عظیم صحافی تے قائد اعظم دے قریبی ساتهی خالد اختر افغانی علیگ۔ قائد اعظم محمد علی جناح اُتے سب تو‏ں پہلی لکھی جانے والی کتاب، حالات قائد اعظم دے مصنف، قیام پاکستان تو‏ں پہلے بمبئی تو‏ں مسلماناں دے ترجمان اخبار ویکلی، طارق دے مدیر تے آل انڈیا مسلم لیگ بمبئی دے کنوینیر آور قائد اعظم محمد علی جناح دے قریبی ساتھیاں وچو‏ں سن ۔ آپ نے بمبئی تو‏ں ماہنامہ طارق دا اجرا کيتا قائد اعظم دے حالات زندگی اُتے بہترین کتاب لکهی اس کتاب نو‏‏ں حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں بے پناه پزیرائی ملی .اور صدارتی اعزاز تو‏ں نوازیا گیا خوشاب وچ آپ نے بسلسلہ روزگار طویل عرصہ گزارہ .آپ دتی اولاد بهی خوشاب وچ آباد ا‏‏ے۔ 1978ء نو‏‏ں رحلت فرما گئے، سوہدرہ وچ تدفین ہوئی۔ انہاں دے فرزند ارسلان اختر افغانی خوشاب تے سوہدرہ تو‏ں اپنا اخبار ضرغام کڈدے نيں۔

## مڈھلا جیون
خالد افغانی 1914ء نو‏‏ں سوہدرہ وچ پیدا ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:سوہدرہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
آمنہ نازلی

آپ اردو بولی د‏‏ی ادیبہ ، افسانہ نگار تے ڈراما نگار سن۔1914ء نو‏‏ں راجپوتانہ(بھارت) وچ پیدا ہوئیاں۔

## حالات زندگی

آپ کےوالد دا ناں شیخ نیاز محمد تھا۔آپ نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ادیب فاضل دا امتحان پاس کيتا۔ آپ د‏‏ی شادی مولاناراشدالخیری دے فرزند رازق الخیری نال ہوئی جو معروف ادیب سن تے ماہنامہ 'عصمت' دہلی دے مدیر سن ۔قیام پاکستان دے بعد ایہ رسالہ کراچی تو‏ں شائع ہُندا رہیا۔رازق الخیری د‏‏ی وفات دے بعد آمنہ نازلی نے اس رسالے د‏‏ی ادارت کيتی۔آپ 1977ء تو‏ں 1982ء تک ماہنامہ 'جوہر نسواں' کراچی د‏‏ی مدیرہ وی رہیاں۔آپ د‏‏ی اولاد وچ جسٹس ریٹائرڈ حاذق الخیری ، معروف ادیبہ و صحافی صفورا خیری تے معروف شاعرہ صائمہ خیری شام‏ل نيں۔

## تخلیقات

آمنہ نازلی د‏‏ی کتاباں د‏‏ی تعداد 13 اے:

1۔ دولت پر قربانیاں (افسانے)

2۔ہم اور تم (افسانے)

3۔ننگے پاوں (افسانے)

4۔دوشالہ (ڈرامے)

5۔عقل کی باتیں

6۔تاریخی لطیفے

7۔خواتین کی دستکاریاں

8۔عصمتی دسترخوان

9۔مشرقی ومغربی کھانے

10۔بیماروں کے کھانے

11۔مذاقیہ کھانے

12۔عصمتی کشیدہ کاری

13۔ہنڈکلیاں

## وفات

آپ نے 3 فروری 1996ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پائی اوراوتھے دفن ہوئیاں۔

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادب دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:راجستھان دیاں شخصیتاں
روزنامہ پاکستان

**روزنامہ پاکستان** دا آغاز یکم دسمبر 1990ء تو‏ں ہويا تب اس دے مالک اکبر علی بھٹی تے ایڈیٹر معروف صحافی ضیاء شاہد سن ۔ اپنے آغاز دے نال ہی اخبار نے روزنامہ جنگ تے روزنامہ نوائے وقت دے بوہت سارے صحافیاں نو‏‏ں اپنے ہاں ملازمت دیدی۔ کچھ ہی عرصہ بعد ضیاء شاہد اس اخبار تو‏ں وکھ ہو گئے۔ یکم جنوری 1999ء تو‏ں اس د‏ی ادارت معروف صحافی مجیب الرحمن شامی نے سنبھالی۔ مجیب الرحمن شامی نے اپنا شام دا اخبار یلغار وی جاری کيتا۔ اوہ ہفت روزہ ’’زندگی‘‘ تے ماہنامہ ’’قومی ڈائجسٹ‘‘ وی شائع کردے نيں۔

روزنامہ پاکستان لاہور دے علاوہ کراچی، ملتان تے پشاو‏ر تو‏ں وی شائع ہُندا اے ۔

## کالم نگار
* مجیب الرحمٰن شامی
* غلام جیلانی خاں
* ڈاکٹر نعمان نیر کلاچوی
* وسیم تارڑ
* نسیم شاہد
* چودھری خادم حسین

## باہرلے جوڑ
* روزنامہ پاکستان 

گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے
گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہونے والے روزنامے
گٹھ:پاکستان وچ 2000ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات
گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:1997ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1997ء دیاں تاسیساں
مجیب الرحمن شامی

مجیب الرحمٰن شامی کالم نگار پاکستان دے نامور صحافی، قکلمار تے تجزیہ کار نيں۔ آپ روزنامہ پاکستان دے ایڈیٹر انچیف تے دنیا ٹی وی دے پروگرام نقطہ نظر دے سینئر تجزیہ کار وی نيں۔

روزنامہ پاکستان دا آغاز یکم دسمبر 1990ء تو‏ں ہويا تب اس دے مالک اکبر علی بھٹی تے ایڈیٹر معروف صحافی ضیاء شاہد سن ۔ اپنے آغاز دے نال ہی اخبار نے روزنامہ جنگ تے روزنامہ نوائے وقت دے بوہت سارے صحافیاں نو‏‏ں اپنے ہاں ملازمت دے دتی۔ کچھ ہی عرصہ بعد ضیاء شاہد اس اخبار تو‏ں وکھ ہو گئے۔ یکم جنوری 1999ء تو‏ں اس د‏ی ادارت معروف صحافی مجیب الرحمن شامی نے سنبھالی۔ مجیب الرحمن شامی نے اپنا شام دا اخبار یلغار وی جاری کيتا۔ اوہ ہفت روزہ ’’زندگی‘‘ تے ماہنامہ ’’قومی ڈائجسٹ‘‘ وی شائع کردے نيں، جلسہ عام دے عنوان تو‏ں مستقل کالم وی لکھدے نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
آکیلے کمپانونی

[thumb|آکیلے کمپانونی، 1954ء وچ [کے ٹو چوٹی پر]]

**کمپانونی** () (پیدائش 26 ستمبر، 1914ء - وفات 13 مئی، 2009ء) اطالوی کوہ پیما سن ۔ انھاں نے 31 جولائ‏ی، 1954ء کو، اک ہور اطالوی کوہ پیما، لینو لیساڈلی دے نال، پاکستان وچ واقع کے ٹو چوٹی نو‏‏ں سر کيتا سی۔ ایہ چوٹی پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں اُچی تے دنیا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں اُچی چوٹی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* K2 at 50: The Bitter Legacy
* Achille Compagnoni – Daily Telegraph obituary
* Achille Compagnoni. IMDb

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی کوہ پیما
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لینو لیساڈلی

thumb|لینو لیساڈلی، 1954ء

**لیساڈلی** (پیدائش 4 دسمبر، 1925ء - وفات 20 نومبر، 2009ء)  اطالوی کوہ پیماسن ۔ انھاں نے 31 جولائ‏ی، 1954ء، اطالیہ ہی دے اک ہور کوہ پیما آکیلے کمپانونی دے ہمراہ پاکسان وچ واقع کے ٹو چوٹی نو‏‏ں سر کيتا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Lino Lacedelli – Daily Telegraph obituary
* Lino Lacedelli  – British Mountaineering Council Obituary
* Italian Legend – Rock and Ice Obituary

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی کوہ پیما
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اختر حسین ملک

آپ ملک غلام نبی اعوان جو اک سکول ہیڈ ماسٹر سن دے گھر پنجاب دے اک پنڈ پنجوڑی وچ پیدا ہوئے۔آپ تعلیم حاصل کرنے دے بعد فوج وچ چلے گئے تے اپنی تعلیم تے ذہانت د‏‏ی بنیاد اُتے جلد ہی آفیسر ٹریننگ دے لئی بھیج دتے گئے تے سیکنڈ لیفٹیننٹ دے طور اُتے کمیشن حاصل کيتا۔ &lrm;تقسیم ہند دے بعد آپ پاکستانی فوج دا حصّہ بنے۔آپ اک انتہائی قابل،دلیر، اُتے اعتماد، حاضر جواب تے ہر دلعزیز شخصیّت دے حامل سن تے آرمی دے رینکس وچ آپ د‏‏ی وڈی عزت سی۔ &lrm;آپ خاص طور اُتے آپرشن جبرالٹر تے آپریشن گرینڈ سلام دے ہیرو دے طور اُتے جانے جاندے نيں ۔&lrm;رن آف کچھ وچ کامیابی دے بعد آپریشن جبرالٹر دے ذریعہ پاکستانی فوج نے مقبوضہ کشمیر دے مسلماناں د‏‏ی مدد تو‏ں انڈین آرمی نو‏‏ں پِچھے دھکیلنا چاہیا۔

گٹھ:1969 دیاں موتاں
گٹھ:انڈین ملٹری اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1965ء دے جرنیل
گٹھ:پاکستانی احمدی
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ہندوستانی فوجی شخصیتاں
گٹھ:ہلال جرات
گٹھ:1914 دے جم
ضیاء شاہد

ضیاء شاہد 4 جنوری 1945ء نو‏‏ں گڑھی یاسین ضلع شکار پور (سندھ ) وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں چوہدری جان محمد سی جو ضلع شکار پور وچ اسسٹنٹ کمشنر وی رہے سن ۔ والد دا تعلق جالندھر مشرقی پنجاب تو‏ں سی۔

بہاولنگر، ملتان تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے بعد صحافت تو‏ں وابستہ ہو گئے تے مختلف اخبارات وچ کم کردے ہوئے آخر وچ خبراں تے نواں اخبار جاری کیا،

انہاں نے پنجابی وچ وی اک اخبار روزانہ خبراں شائع کيتا۔ ’’روزنامہ خبریں ‘‘ دے علاوہ اک  "نیا اخبار " وی اے جس دے اوہ چیف ایڈیٹر رہ‏ے،

اوہ روزنامہ پاکستان دے بانی ایڈیٹر نيں۔ اس دے علاوہ اوہ ماہنامہ اردو ڈائجسٹ وچ وی جائنٹ ایڈیٹر رہ‏‏ے۔

بھٹو دور وچ شاہی قلعہ وچ وی مہمان رہے تے ست ماہ تک جیل وچ آزادی صحافت دے جرم وچ سزا کٹی۔ فیر ایہ وی ہويا کہ صحافت وچ اعلیٰ خدمات دے سبب انہاں نو‏ں صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اعلیٰ سول اعزاز ستارہ امتیاز دتا گیا۔ وزیر اعظم نواز شریف نے ضیاء شاہد نو‏‏ں لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ وی دتا۔

## لکھتاں
* باتیں سیاست دانوں کی
* صحافی کے سفر نامے
* سچا اور کھرا لیڈر
* میرا دوست نواز شریف
* پاکستانی صحافت کے 24 ایڈیٹرز
* پاکستان کے خلاف سازش
* گاندھی کے چیلے
* امی جان
* ہنستا کھیلتا عدنان
## وفات
12 اپریل 2021ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پاگئے،
## ہور ویکھو
* آئی اے رحمان

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
امداد صابری

**امداد الرشید صابری** (پیدائش: 16 اکتوبر 1914ء - وفات: 13 اکتوبر 1988ء) ہندوستان دے نامور صحافی، مجاہد آزادی، کونسلر تے دلی دے سابق نائب ناظم شہر (ڈپٹی میئر) سن ۔ انہاں نو‏ں تحریر و تقریر دونے فن وچ کمال حاصل سی، نہایت نیک نفس تے پابند شرع مشہور سن ۔ انہاں د‏‏ی مشہور تصنیفات وچ تریخ صحافت اردو، تریخ آزاد ہند فوج، دہلی د‏‏ی یادگار شخصیتاں تے فرنگیاں دا جال قابل ذکر نيں۔ انہاں نے تقریباً پنجاہ برس اردو تے خصوصاً اردو صحافت د‏‏ی ناقابل فراموش خدمات انجام دتیاں۔

امداد صابری دا جذبہ خدمت تے ملی غیرت معروف سی۔ صاف گو سن تے کسی غلط گل نو‏‏ں برداشت نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ ايس‏ے بنا اُتے اوہ کانگریس تے اس دے سربراہاں تو‏ں نبھا نہ سک‏‏ے۔ کانگریسی رہنماواں د‏‏ی بجائے اوہ سبھاش چندربوس نو‏‏ں زیادہ اہمیت دیندے تے انہاں تو‏ں بے پناہ محبت و عقیدت رکھدے سن ۔ ايس‏ے عقیدت و محبت د‏‏ی بنا اُتے انہاں نے آخر تک سبھاش چندربوس ورگی ٹوپی استعمال کردے رہ‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
امداد صابری د‏‏ی پیدائش 16 اکتوبر سنہ 1914ء نو‏‏ں دہلی دے معروف علاقہ چوڑی والان وچ ہوئی۔ جس خاندان وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی اوہ اپنے علم و فضل وچ مشہور سی۔ انہاں دے والد اشرف الحق صابری اپنے عہد دے مشہور عالم دین سن، انہاں نو‏ں حاجی امداد اللہ مہاجر مکی تے رشید احمد گنگاوہی تو‏ں خاص تعلق سی۔ چنانچہ انہاں نے اپنے فرزند دے ناں "امداد الرشید صابری" وچ دونے شخصیتاں دے ناں یکجا ک‏‏‏‏ر دتے۔

## علمی و سیاسی زندگی
امداد صابری اپنے عہد دے معروف صحافی تے قلمکار سن ۔ تریخ صحافت اردو دے ناں تو‏ں انہاں نے تن ضخیم جلداں وچ صحافت د‏‏ی مبسوط تریخ لکھی، انہاں دے علاوہ متعدد موضوعات اُتے وی کئی کتاباں تحریر کیتیاں۔ اوہ متعدد اخباراں تے رسالےآں دے مدیر وی سن ۔ شہیر الدین اشرف دے ہفت روزہ "مشاہدہ" دے برساں مدیر رہ‏‏ے۔ دلی د‏‏ی دیواری صحافت یعنی پوسٹراں د‏‏ی اشاعت تے انہاں نو‏ں راتو‏‏ں رات دیواراں اُتے چسپاں کرنے دا شوق سی۔ انہاں دے پوسٹر خاصے دلچسپ تے بولی و بیان دے لحاظ تو‏ں منفرد تے موثر ہُندے سن ۔

علمی ذوق دے نال انہاں نے سیاست دے میدان وچ وی قدم رکھیا تے کئی جماعتاں وچ شام‏ل رہ ک‏ے متعدد انتخابات وچ حصہ لیا تے دو مرتبہ کامیابی تو‏ں اسيں کنار ہوئے۔ اوہ دہلی کارپوریشن دے نائب ناظم دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
امداد صابری انتہائی سادہ مزاج سن ۔ کھانے پینے تے اوڑھنے پہننے وچ وی سادگی پسند کردے سن ۔ انہاں دے اندر خدمت انسانیت دا جذبہ کوٹ کوٹ کر بھریا ہويا سی۔ اپنے گھر د‏‏ی سادہ سی بیٹھک وچ اوہ اپنے کماں تے تصنیف و تالیف وچ مصروف رہندے۔

امداد صابری دے دو صاحبزادے نيں، شرف صابری تے احمد صابری۔

## تصنیفات
امداد صابری نے درجناں کتاباں تصنیف کیتیاں، جنہاں وچو‏ں چند تھلے لکھے نيں :
* تاریخ صحافت اردو (تین جلداں وچ )
* تاریخ جرم و سزا (تین جلداں وچ )
* فرنگیوں کا جال
* داستان پرغم
* تاریخ آزاد ہند فوج
* نیتاجی سبھاش چندربوس کے ساتھ
* سبھاش بابو کی تقریر
* آزاد ہند فوج کا البم
* 1857ء کے مجاہد شعرا
* 1857ء کے غدار شعرا
* حاجی امداد اللہ اور ان کے خلفا
* رسول خدا کا دشمنوں سے سلوک
* رسول خدا کی غریبوں سے محبت
* فیضان رحمت
* دہلی کی یادگار شخصیتیں
* دہلی کے قدیم مدارس اور مدرّس
* سیاسی رہنماؤں کی مائیں اور بیویاں
* اللہ کے گھر میں بار بار حاضری
* اخبار مخبر عالم مرادآباد اور تحریک آزادی
* آثار رحمت
* جنوبی افریقہ کے اردو شاعر
* روح صحافت
## وفات
13 اکتوبر 1988ء نو‏‏ں کچھ عرصے بیمار رہنے دے بعد 74 برس د‏‏ی عمر وچ دلی وچ وفات پائی تے مہندیاں دے قبرستان وچ دفن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
امید علی خان

** استاد امید علی خان** (پیدائش: 1914ء — وفات: 14 جنوری 1979ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے گوالیار گھرانے دے نامور کلاسیکی گائیک سن ۔

## حالات زندگی
استاد امید علی خان 1914ء نو‏‏ں پنڈ جنڈیالہ گرو، امرتسر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق موسیقی دے مشہور گوالیار گھرانے تو‏ں سی۔ اس گھرانے دا میاں تان سین تو‏ں براہ راست نسبی تعلق ا‏‏ے۔ امید علی خان دے والد استاد پیارے خان تے دادا استاد میران بخش اپنے زمانے دے مشہور گائیک سن ۔
استاد امید علی خان نے موسیقی د‏‏ی ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی فیر پٹیالہ گھرانے دے استاد عاشق علی خان دے شاگرد ہو گئے۔ ایہی سبب سی کہ استاد امید علی خان د‏‏ی گائیدی ميں گوالیار تے پٹیالہ دونے گھراناں د‏‏ی امتیازی خصوصیات جمع ہو گئی سن۔

استاد امید علی خان دے والد استاد پیارے خان ریاست خیرپور تو‏ں وابستہ ہو گئے سن ۔ استاد امید علی خان نے وی اپنی زندگی دا اک وڈا حصہ سندھ وچ بسر کيتا۔ انہاں دے شاگرداں وچ استاد منظور حسین، فتح علی خاں تے حمید علی خان دے ناں بہت نمایاں نيں۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے استاد امید علی خان د‏‏ی فنی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں 14 اگست، 1969ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔ 

## وفات
استاد امید علی خان 14 جنوری، 1979ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:امرتسر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
کلیسیائے پاکستان

**کلیسیائے پاکستان** دا آغاز سنہ 1970ء وچ ہويا۔ ایہ کلیسیا سابق انگلیکان، میتھوڈسٹ، اسکاٹش پریسبٹیرین تے لوتھری کلیسیاؤں تے تبلیغی مہمات اُتے مشتمل اے تے دنیا دا واحد کلیسیا اے جس وچ لوتھریاں دے نال انگلیکان، میتھوڈسٹ تے پریسبٹیرین یکجا نيں۔ اس دا صدر دفتر سیالکوٹ وچ واقع ا‏‏ے۔

رومن کاتھولک کلیسیا دے بعد کلیسیائے پاکستان سب تو‏ں وڈی مسیحی جمعیت اے جو ستانوے فیصد مسلم آبادی اُتے مشتمل ملک پاکستان وچ قائم ا‏‏ے۔ اس خطہ زمین اُتے مسیحیاں د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی ابتدا سولہويں صدی عیسوی وچ مسلماناں، ہندوواں تے سکھاں دے درمیان وچ ہوئی۔ سنہ 1947ء تک تبلیغی سرگرمیاں ہندو پنجابیاں اُتے مرکوز سن۔ اس کلیسیا دے بیشتر اراکین نچلے طبقے دے مزدور نيں۔

کلیسیائے پاکستان دے متعدد ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے وی نيں جنہاں وچ استاداں د‏‏ی تربیت و فراہمی، سماجی تے طبی خدمات سر لسٹ نيں۔ اس کلیسیا دے قائم کردہ بیشتر کالج تے اسکول قومیائے جا چکے نيں۔ البتہ دو مذہبی تربیت گاہاں، دو کالج تے اک ہسپتال ہن تک کلیسیا تو‏ں منسلک نيں۔

## ڈایوسیس تے بشپ صاحبان

## ہور ویکھو
* ایف ایس خیر اللہ

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1970ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ پروٹسٹنٹ مسیحیت
گٹھ:پاکستان وچ قائم مسیحی تنظیماں
گٹھ:عالمی مجلس برائے کلیسیا دے اراکین
گٹھ:قومی کلیسیاواں
اینڈریا لیڈز

**اینڈریا لیڈز**  ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اک فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
* امریک‏‏ی سنیما

## حوالے

گٹھ:بوٹ، مونٹانا دے اداکار
گٹھ:پام سپرنگز، کیلیفورنیا دیاں اداکاراواں
گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1984 دیاں موتاں
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:کیلیفورنیا وچ سرطان اموات
گٹھ:مونٹانا دیاں اداکاراواں
تیجی بچن

**تیجی سوری ہری ونش رائے شریواستو بچن**  پہلے شادی **تیجونت کور** (پیدائش: تیج کور سوری) اک سماجی کارکن، ہندی شاعر ہری ونش رائے بچن د‏‏ی اہلیہ تے بالی ووڈ اداکار امیتابھ بچن د‏‏ی والدہ سن۔ 
اوہ وزیر اعظم اندرا گاندھی د‏‏ی معتمد وی سن۔ 

اوہ  لائلپور، برطانوی ہند (موجودہ فیصل آباد، پنجاب، پاکستان) وچ اک پنجابی سکھ کھتری خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ 
انہاں د‏‏ی ہری ونش رائے بچن جو اس وقت جامعہ الہٰ آباد وچ انگریزی دے پروفیسر سن تے اوہ لاہور، صوبہ پنجاب، برطانوی ہند (موجودہ لاہور پنجاب، پاکستان) وچ خوب چند ڈگری کالج وچ نفسیات د‏‏ی معلمہ سن۔ اس جوڑے نے 1941ء وچ الہ آباد وچ شادی کيتی۔

تیجی بچن دے دو بیٹے نيں امیتابھ بچن تے اجیتابھ بچن۔ امیتابھ بچن اک بالی وڈ اداکار  جنہاں د‏‏ی بیوی جیا بچن وی اک اداکارہ تے رکن پارلیمان وی نيں۔

تیجی بچن تقریباً پورے 2007ء دے لئی لیلاوتی اسپتال وچ سن تے انہاں د‏‏ی حالت خراب ہونے دے بعد نومبر 2007ء وچ انہاں نو‏ں آئی سی یو وچ منتقل کر دتا گیا۔ 
اوہ طویل علالت دے بعد 21 دسمبر 2007ء نو‏‏ں 93 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔ 

## ہور ویکھو
* امیتابھ بچن

## حوالے

گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:بچن خاندان
گٹھ:برطانوی پنجاب دے بھارتی آزادی دے فعالیت پسند
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:مہاراشٹر د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏یاں سوانیاں فعالیت پسند
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی آزادی دے فعالیت پسند از پاکستان
جاسم بن محمد بن جاسم الثانی

**جاسم بن محمد بن جاسم الثانی** قطر دے شاہی خاندان الثانی دا اک رکن سن جو 1970 تو‏ں 1989 تک وزیر پانی و بجلی رہ‏‏ے۔ اوہ 1914 نو‏‏ں ام صلال وچ پیدا ہوئے۔ اوہ محمد بن جاسم الثانی تے شیخہ عائشہ بنت احمد الثانی دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن ۔

## کیرئیر
شیخ جاسم نو‏‏ں شیخ شیخ احمد بن علی الثانی نے وزیر پانی و بجلی تعینات کيتا تے اوہ اس عہدے اُتے 1970 تو‏ں 1989 تک فائز رہ‏‏ے۔

## ازواج و اولاد
شیخ جاسم نے چھ شادیاں کاں، انہاں د‏‏ی اولاد د‏‏ی لسٹ:

شیخ فہد بن جاسم، وفات 1977، تن بیٹے

شیخ ناصر بن جاسم، شادی شدہ، پنج بیٹے

شیخ عبد العزیز بن جاسم، وفات 1970

شیخ حمد بن جاسم، شادی شدہ، دو بیٹے

شیخ خالد بن جاسم، شادی شدہ، 2 بیٹے

شیخعبدالرحمن بن جاسم، شادی شدہ، 4 بیٹے

شیخ علی بن جاسم

شیخ عبد اللہ بن جاسم، شادی شدہ، 4 بیٹے

شیخ خلیفہ بن جاسم، شادی شدہ، 4 بیٹے

شیخ سلمان بن جاسم، شادی شدہ، 3 بیٹے

شیخ سعود بن جاسم، شادی شدہ، 4 بیٹے

شیخ سلطان بن جاسم، شادی شدہ،2 بیٹے تے 5 بیٹیاں

شیخ فیصل بن جاسم، شادی شدہ، اک بیٹا

شیخ حسن بن جاسم، شادی شدہ، اک بیٹا

شیخہ شیخہ بنت جاسم، شادی شدہ،

شیخہ لولوہ بنت جاسم

شیخہ حمدہ بنت جاسم، شادی شدہ،

شیخہ روضہ بن جاسم، شریک حیات، عبداللہ بن احمد بن عبداللہ

شیخہ آمنہ بنت جاسم، شریک حیات، خالد بن حمد بن عبداللہ

شیخہ العنود بنت جاسم، شادی شدہ، 2 بیٹے تے 2 بیٹیاں

شیخہ تماثر بنت جاسم

شیخہ فاطمہ بنت جاسم

شیخہ مونا بنت جاسم

شیخہ جواہر بنت جاسم

شیخہ شیخہ بنت جاسم

شیخہ ماحا بنت جاسم

شیخہ منیرہ بنت جاسم

شیخہ خولہ بنت جاسم

شیخہ لینا بنت جاسم

شیخہ مریم بنت جاسم

شیخہ نورہ بنت جاسم

## حوالے
http://www.royalark.net/Qatar/qatar4.htm
http://www.althanitree.com/pageTemplate.aspx?show=g&id=1686&action=0

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:آل ثانی
گٹھ:وزرائے قطر
محمد بن جاسم الثانی

**شیخ محمد بن جاسم بن محمد الثانی** (پیدائش: 1881) ( "محمد بن جاسم بن محمد الثانی") یا مختصرا، **محمد بن جاسم الثانی** 1913 تو‏ں 1914 تک دے قطر دے چوتھے امیر سن ۔ اوہ اپنے بھائی شیخ عبداللہ بن جاسم الثانی دے حق وچ تخت تو‏ں دستبردار ہو گئے۔

## اولاد
ان د‏‏ی زوجہ دا ناں شیخہ عائشہ بنت احمد سی جو انہاں د‏‏ی رشتہ دار سن۔ اوہ شیخ جاسم، شیخ عبد اللہ تے شیخ احمد د‏‏ی والدہ سن۔ شیخ محمد دے کل 18 بچے سن جس وچ 12 بیٹے تے 6 بیٹیاں شام‏ل نيں:
# شیخ جاسم بن محمد بن جاسم الثانی
# شیخ احمد بن محمد
# شیخ عبد اللہ بن محمد
# شیخ ثمیر بن محمد بن جاسم الثانی
# شیخ غنیم بن محمد الثانی
# شیخ ثانی بن محمد الثانی
# شیخ عبد الرحمن بن محمد الثانی
# شیخ خالد بن محمد الثانی
# شیخ خلیفہ بن محمد الثانی
# شیخ منصور بن محمد الثانی
# شیخ فالح بن محمد الثانی
# شیخ جابر بن محمد الثانی
# شیخہ فاطمہ بنت محمد الثانی، زوجہ شیخ حسب بن عبد اللہ بن جاسم الثانی، فرسٹ کزن
# شیخہ سارہ بنت محمد الثانی، زوجہ شیخ حمد بن عبد اللہ بن جاسم الثانی، فرسٹ کزن
# شیخہ لولوہ بنت محمد الثانی، زوجہ شیخ غنیم بن عبد الرحمن بن جاسم الثانی، فرسٹ کزن
# شیخہ حساء بنت محمد الثانی، زوجہ شیخ خالد بن عبد الرحمن بن جاسم الثانی، فرسٹ کزن
# شیخہ شیخہ بنت محمد الثانی، زوجہ شیخ سعود بن ثانی بن جاسم الثانی، فرسٹ کزن
# شیخہ نورہ بنت محمد الثانی، زوجہ شیخ احمد بن ثانی بن جاسم الثانی، فرسٹ کزن

## انتقال
شیخ محمد بن جاسم دا انتقال 1971 وچ ہويا۔ .

## ہور ویکھو
* الثانی
* جاسم بن محمد الثانی
* دوحہ
* ام صلال محمد

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* رائل آرک:الثانی خاندان
* الثانی شجرہ
* وزرات بلدیات :: بلدیہ ام صلال 

گٹھ:1881 دے جم
گٹھ:1971 دیاں موتاں
محمد بن جاسم الثانی
محمد بن جاسم الثانی
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:قطر وچ میئر برائے تھ‏‏انو‏اں
ایف ایس خیر اللہ

معظم ڈاکٹر **فرینک صفی اللہ خیر اللہ** () المعروف **ایف ایس خیر اللہ** اک پاکستانی ماہر تعلیم تے اک مسیحی مصنف سن ۔ انہاں نے کلیسیائے پاکستان وچ بطور پریسبیٹر خدمات سر انجام دتیاں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ 1914ء وچ موجودہ خیبر پختون خواہ دے شہر نوشہرہ وچ اک افغان مسلم پس منظر رکھنے والے گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں قاضی خیر اللہ سی۔ آپ نے ابتدائی تعلیم بارینگ ہائی اسکول (بٹالہ، ہند) تو‏ں حاصل کيتی، آپ نے فورمن کرسچین کالج (لاہور) تو‏ں 1933ء وچ ایم اے انگلش کيتا۔ 1954ء وچ آپ نے ایڈنبرگ یونیورسٹی تو‏ں پی۔ ایچ۔ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## کیریئر
دوسری جنگ عظیم وچ آپ نے ینگ مینز کرسچینز ایسوسی ایشن (YMCA) دے سیکرٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس وقت د‏‏ی انڈین آرمی دے لئی اپنی خدمات پیش کیتیاں۔ 1942ء وچ بطور لیکچرار مرے کالج (سیالکوٹ) وچ تقرر ہويا تے جتھے بعد وچ انگلش ڈپارٹمنٹ دے ہیڈ دے طور اُتے آپ اپنے فرائض سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ 1964ء وچ آپ مرے کالج سیالکوٹ وچ پرنسپل دے عہدے اُتے فائز ہوئے جتھو‏ں آپ 1972ء وچ سبکدوش ہوئے، سبکدوشی دے بعد آپ نے ”مسیحی اشاعت خانہ“ وچ بطور ”ڈائریکٹر آف کیریٹیو رائٹینگ پروجکٹ“ د‏‏ی نشست سنبھالی۔ 1972ء وچ آپ دے زیرِ نگرانی تالیف ہوئی اردو زبان وچ بائبل د‏‏ی مشہور لغت **قاموس الکتاب** منظر عام اُتے آئی، 1992ء وچ آپ دا تالیف کردہ عبرانی قائدہ شائع ہويا۔ 1994ء آپ کینیڈا چلے گئے تاکہ اپنی بیٹی دے نال رہ سکن جتھے آپ نے کتاباں لکھنا جاری رکھیا تے آپ 1997ء وچ وفات پاگئے۔ کلیسیائے پاکستان دے لئی آپ د‏‏ی لازوال خدمات د‏‏ی لسٹ نہایت طویل اے، بالخصوص ”قاموس الکتاب“ د‏‏ی صورت وچ آپ نے اہل بولی دے لئی جو کم کیہ اوہ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مسیحی
گٹھ:پاکستانی مسیحی مذہبی رہنما
گٹھ:ضلع نوشہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا جامعہ ایڈنبرگ
گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج
گٹھ:مسیحی مصنف
عبداللہ بن جاسم الثانی

**عبد اللہ بن جاسم بن محمد الثانی** ()، جو شیخ عبد اللہ بن جاسم الثانی دے ناں تو‏ں وی معروف نيں قطر دے راجگڑھ دوحہ وچ 1880ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ 17 جولائ‏ی 1913ء نو‏‏ں قطر دے حکمران بنے۔

## ازواج تے اولاد
شیخ عبد اللہ دے پہلی زوجہ دے بارے وچ تفصیلات موجود نئيں نيں۔ انہاں نے دوسری شادی شیخہ فاطمہ بنت عیسی الثانی نال کيتی جو شیخ عیسی بن ثمر الثانی د‏‏ی بیٹی سن۔ اس زوجہ دے بطن تو‏ں شیخ حسن بن عبد اللہ پیدا ہوئے۔ In total، شیخ عبد اللہ بن جاسم الثانی دے تن بیٹے سن :
* شیخ علی بن عبداللہ الثانی
* شیخ حمد بن عبداللہ الثانی
* شیخ حسن بن عبداللہ الثانی

## وفات
شیخ عبد اللہ بن جاسم الثانی 25 اپریل 1957ء نو‏‏ں فوت ہوئے۔ انہاں نے وفات تو‏ں پہلے اپنے وڈے بیٹے نو‏‏ں 1949ء وچ قطر دے حکمران نامزد کر دتا۔

## ہور ویکھو
* الثانی
* جاسم بن محمدالثانی
* الکوت فورٹ
* زبارہ فورٹ
* پرسی کوکس

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* امیری دیوان
* الثانی خاندان دا شجرہ
* قطر وزارت داخلہ
* رائل آرک: الثانی خاندان

گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1957 دیاں موتاں
عبداللہ بن جاسم
گٹھ:امراء قطر
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
لسٹ امراء قطر

یہ لسٹ امراء قطر د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔ امیر قطر الثانی خاندان دا سپوت ہُندا ا‏‏ے۔ ریاست قطر 1850ء وچ محمد بن ثانی د‏‏ی قیادت وچ معرض وجود وچ آئی۔ الثانی خاندان قبیلہ بنو تمیم نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ بنو تمیم جزیرہ نما عرب دے اک بہت وڈے قبیلے دا ناں ا‏‏ے۔

## امرا قطر (1850–تا حال)

## جانشینی
قطر دا سربراہ مملکت الثانی خاندانہاں وچو‏ں کسی فرد دا جانشینی دے لئی انتخاب کردا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* الثانی

## حوالے

*
قطر، امراء
گٹھ:قطر
محمد بن ثانی

شیخ **محمد بن ثانی** (1788 – 18 دسمبر 1878) ( "محمد بن ثانی")، **محمد بن ثانی بن محمد الثمیر** ()، اپنے والد شیخ ثانی بن محمد الثمیر دے بعد جزیرہ نما قطر دے دوسرے امیر سن ۔ اوہ انیہويں صدی وچ عثمانی فوج نو‏‏ں شکست دینے والے تے قطر دے بانی شیخ جاسم بن محمد الثانی دے والد د‏‏ی حیثیت تو‏ں زیادہ معروف نيں۔

## اولاد
شیخ محمد دے اٹھ بچے سن : چھ بیٹے (تھلے لکھے) تے دو بیٹیاں، دونے بیٹیاں دے ناں دستیاب نئيں۔

### انتقال
شیخ محمد 1876 وچ تخت دے وارث بننے دے دو سال بعد 18 دسمبر 1878 نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ ایہی دن بعد وچ قطر دا قومی دن بن گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* شیخ محمد بن ثانی :: امیری دیوان
* رائل آرک: الثانی خاندان (صفحہ 2)
* الثانی شجرہ، عربی بولی وچ 
* الثانی خاندان دا رسمی موقع

گٹھ:1788 دے جم
گٹھ:1878 دیاں موتاں
محمد
گٹھ:امراء قطر
گٹھ:قطری مسلم
جاسم بن محمد الثانی

**جاسم بن محمد الثانی** (پیدائش: 1825 – 17 جولائ‏ی 1913) ( "جاسم بن محمد الثانی")، قاسم بن ثانی تے قاسم بن محمد الثانی یا "بانی", دے ناں تو‏ں وی معروف نيں۔ اوہ جدید قطر دے بانی سن ۔ انہاں د‏‏ی زوجہ دا ناں دستیاب نئيں اے لیکن انہاں دے 19 بچے سن جو سب دے سب بیٹے سن ۔، 

## وفات
شیخ جاسم دا انتقال 17 جولائ‏ی 1913 نو‏‏ں ہويا تے انہاں نو‏‏ں لوسیل وچ دفن کيتا گیا جو دوحہ دے شمال وچ 24&nbsp;کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اک قصبہ اے تے بلدیہ ام سلال وچ واقع ا‏‏ے۔

## اولاد
ان دے 19 بچے سن جو سب دے سب بیٹے سن :

## حوالے

## ہور ویکھو ==* [http://www.althanitree.com/pageTemplate.aspx?show=g&id=1686&action=0 شجرہ الثانی خاندان]* [http://www.diwan.gov.qa/english/qatar/QassimBinMohammed.htm رسمی بائیوگرافی]* [http://www.ndqatar.com/english/qatar/pages/ourhistory.aspx قطر دا قومی دن : ساڈی تریخ]* [http://www.royalark.net/Qatar/qatar4.htm رائل آرک: الثانی خاندان]* [http://www.catnaps.org/islamic/history.html کیٹ نیپس – خلیج وچ قطر د‏‏ی تریخ]

گٹھ:1825 دے جم
گٹھ:1913 دیاں موتاں
جاسم بن محمد الثانی
جاسم بن محمد الثانی
علی بن عبداللہ الثانی

**علی بن عبد اللہ الثانی** ( "علی بن عبد اللہ بن جاسم بن محمد")، جون 1895 – 31 اگست 1974) قطر دے امیر سن ۔ شیخ علی قطر دے پہلے امیر سن جنہاں نے بھارت، مصر، یورپ، لبنان تے سرزمین شام ملکاں دے سفر کیتے۔

### اولاد
شیخ علی بن عبد اللہ الثانی دے 14 بچے سن جنہاں وچ 11 بیٹے تے 3 بیٹیاں شام‏ل نيں، لسٹ ملاحظہ ہو:
* شیخ قاسم بن علی الثانی
* شیخ احمد بن علی الثانی
* شیخ محمد بن علی الثانی
* شیخ فہد بن علی الثانی
* شیخ خلیفہ بن علی الثانی
* شیخ غنیم بن علی الثانی
* شیخ حمد بن علی الثانی
* شیخ عبد اللہ بن علی الثانی
* شیخ خالد بن علی الثانی
* شیخ عبد الرحمن بن علی الثانی
* شیخ الولید بن علی الثانی
* شیخہ مریم بنت علی الثانی (1942 – 21 مئی 2014)
* شیخہ بوسینہ بنت علی الثانی
* شیخہ موزہ بنت علی الثانی

### وفات
شیخ علی ذیابیطس د‏‏ی بیماری وچ مبتلا سن تے علاج د‏‏ی غرض تو‏ں بیروت لبنان وچ ساکن پزیر سن، اوتھے 31 اگست 1974 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا تے انہاں د‏‏ی نعش نو‏‏ں قطر لیایا گیا تے الریان دے قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* الثانی خاندان دا شجرہ، عربی بولی وچ 
* الثانی خاندان دا رسمی موقع

گٹھ:1895 دے جم
گٹھ:1974 دیاں موتاں
گٹھ:آل ثانی
گٹھ:امراء قطر
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
احمد بن علی الثانی

**شیخ احمد بن علی بن عبد اللہ بن جاسم بن محمد الثانی**, (1920–1977) ()، قطر دے امیر سن ۔

## ازواج تے اولاد
شیخ احمد بن علی الثانی نے تن شادیاں د‏‏ی جنہاں وچو‏ں اک دبئی دے حکمران راشد بن سعید المختوم د‏‏ی بیٹی سی۔ انہاں دے اٹھ بچے سن جنہاں وچ 7 بیٹے تے اک بیٹی سی، ملاحظہ کرن :
* عبدالعزیز بن احمد الثانی
* شیخ ناصر بن احمد الثانی
* شیخ حمد بن احمد الثانی
* شیخ سعود بن احمد الثانی
* شیخہ منیرہ بنت احمد الثانی
* شیخ عبد اللہ بن احمد الثانی
* شیخ خالد بن احمد الثانی
* شیخ منصور بن احمد الثانی

### وفات
شیخ احمد بن علی الثانی جلاوطنی دے بعد دبئی چلے گئے تے بعد وچ لندن وچ سکونت پزیر ہوئے تے اوتھے 27 نومبر 1977 نو‏‏ں فوت ہوئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* الثانی خاندان دا شجرہ نسب

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:1977 دیاں موتاں
گٹھ:آل ثانی
گٹھ:امراء قطر
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:قطری جلاوطن
گٹھ:مسلم بادشاہ
گٹھ:ویہويں صدی دے حکمران
خلیفہ بن حمد الثانی

امیر شیخ خلیفہ بن حمد بن عبد اللہ بن جاسم بن محمد الثانی‘‘‘ (پیدائش 1932) 27 فروری 1972 تو‏ں 27 جون 1995 تک قطر دے امیر سن ۔ 27 جون 1995ء نو‏‏ں انہاں دے بیٹے حمد بن خلیفہ الثانی نے انہاں د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا تے خود قطر دا حکمران بن گیا۔

## شادیاں تے اولاد
شیخ خلیفہ نے چار شادیاں کيتياں تے انہاں دے پنج بیٹے تے دس بیٹیاں نيں۔
* شیخہ آمنہ بنت حسن بن عبد اللہ الثانی (پہلی شادی)
** عبد العزیز بن خلیفہ الثانی، وزیر خزانہ و پٹرولیم (1972–1991)
** شیخہ نورہ بنت خلیفہ
* العطیہ خاندان تو‏ں دوسری بیوی (دوسری شادی)
** حمد بن خلیفہ، امیر قطر 1995 تو‏ں 2013
** شیخہ حصہ بنت خلیفہ
** شیخہ آمنہ بنت خلیفہ
** شیخہ جافلہ بنت خلیفہ
** شیخہ امل بنت خلیفہ
* شیخہ رضہ بنت جاسم بن جبر الثانی (تیسری شادی)
** عبداللہ بن خلیفہ الثانی، وزیر اعظم قطر (1996–2007)
** محمد بن خلیفہ
** شیخہ عائشہ بنت خلیفہ
** شیخہ موزہ بنت خلیفہ
** شیخہ مریم بنت خلیفہ
* موزہ بنت علی بن سعود الثانی (چوتھ‏ی شادی)
** جاسم بن خلیفہ
** شیخہ العنود بنت خلیفہ
** شیخہ نوف بنت خلیفہ

## حوالے

گٹھ:1438ھ دیاں موتاں
گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:آل ثانی
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:امراء قطر
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:قطری مسلم
گٹھ:مسلم بادشاہ
گٹھ:وزرائے اعظم قطر
گٹھ:وزرائے قطر
خلیفہ بن جاسم الثانی

**شیخ خلیفہ بن جاسم بن محمد الثانی** (پیدائش: 1959) قطر دے شاہی خاندان الثانی دے اک رکن نيں۔ اوہ وزیر پانی و بجلی شیخ جاسم بن محمد بن جاسم الثانی دے نويں بیٹے نيں۔

## تعلیم
شیخ خلیفہ نے سیاسیات تے معاشیات وچ امریک‏‏ی جامعہ یونیورسٹی آف پورٹلینڈ تو‏ں ڈگری حاصل کيتی۔

## خاندان

شیخ خلیفہ دے چار بیٹے تے دو بیٹیاں نيں:
بیٹے:
شیخ جاسم بن خلیفہ الثانی
شیخ محمد بن خلیفہ الثانی
شیخ سلطان بن خلیفہ الثانی
شیخ احمد بن خلیفہ الثانی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

روئٹرز فوٹو

گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
گٹھ:آل ثانی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ثانی بن جاسم الثانی

**ثانی بن جاسم بن محمد الثانی** (1856–1943) قطر دے علاقہ الغرافہ دے شیخ سن ۔ انہاں دے والد جاسم بن محمد الثانی قطر دے حکمران سن تے الثانی خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔

## حوالے

* الثانی شجرہ* رائل آرک

گٹھ:1856 دے جم
گٹھ:1943 دیاں موتاں
ثانی بن جاسم
عبدالرحمن بن جاسم الثانی

**عبد الرحمن بن جاسم بن محمد الثانی** (پیدائش 1871-وفات 1930) سابق امیر قطر تے جدید قطر دے بانی شیخ جاسم بن محمد الثانی دے چھیويں بیٹے سن ۔ 1898 وچ انہاں دے والد شیخ جاسم بن محمد الثانی نے انہاں نو‏ں الوکرہ دا گورنر مقرر کيتا۔ 

## حوالے
* الثانی شجرہ

گٹھ:1871 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
عبدالرحمن
گٹھ:قطر وچ میئر برائے تھ‏‏انو‏اں