open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نِتھیا داس

گٹھ:Articles with hCards

**نتھیا داس** اکّ بھارتی اداکارہ اے جو ملیالم اتے تامل ٹیلیویژن لڑی دے نال ملیالم سنیما وچ پرمکھتا نال کم کردی اے۔

## کریئر
داس ۲۰۰۰ دے دہاکے دے شروع وچ فلم صنعت وچ سرگرم سی۔ اس نے اپنے کریئر دی شروعات ۲۰۰۱ وچ تھاہا ولوں ڈاریکٹ اتے دلیپ ابھنیت فلم *ای پراکم تھالکا* نال کیتی سی۔ اس کامیاب فلم توں بعد، اس نے *کنماشی* وچ کلابھون منی نال کم کیتا۔ ملیالم وچ اس دیاں ہور فلماں وچ *بلیتن*، *[[Choonda|چنڈا]]*، *ہردیتھل سوکشکن*، *ناگرم*، *سوریا کریدم* اتے *نریمن* شامل ہن۔ اس نوں فلم صنعت دے اکّ صلاحیت کھوج پروگرام وچ بہت سارے بنیکاراں وچوں چنیا گیا سی۔ اس نے سوریا ٹیوی، کیرالی ٹیوی، سن ٹیوی اتے جیا ٹیوی وچ ٹیلیویژن سیریئلاں وچ کم کیتا۔ اوہ ۲۰۲۳ وچ رلیز ہون والی فلم *پلیمنی* راہیں چوداں سالاں بعد ملیالم فلم صنعت وچ واپسی کردی اے۔

## نجی جیون
نتھیا داس دا ویاہ اروند سنگھ جموال نال ہویا۔ نتھیا اس نوں ۲۰۰۵ وچ ملی سی جدوں اوہ انڈین ایئرلائینز وچ چینئی جا رہی سی اتے اروند پھلائیٹ دے کریو دا ممبر سی۔ اس جوڑے دے دو بچے ہن۔ اوہ کشمیر وچ وس گئے اتے پھر کوزیکوڈ چلے گئے۔

## فلموگرافی

## ٹیلیویژن

## حوالے

## باہری لنک

* 
* Nithya Das at MSI 
گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:اکیہویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
چترا (اداکارہ)

گٹھ:Articles with hCards

**چترا** (۲۱ مئی ۱۹۶۵ – ۲۱ اگست ۲۰۲۱) اکّ بھارتی اداکارہ سی جو ملیالم سنیما وچ اپنے کم لئی سبھ توں مشہور سی۔ اس نے ۱۰۰ توں ودھ فلماں وچ کم کیتا سی۔ اس نے ۱۹۸۳ وچ اپنی پہلی فلم *اٹکلاشم* وچ پریم نظیر اتے موہن لال دے نال کم کیتا اس نوں اکّ تیل کمپنی دے اشتہار نال حاصل کیتی مشہوری دے کارن "نلینئی چتر" دا اپنام دتا گیا سی جس وچ اس نے کم کیتا سی۔

## نجی جیون اتے موت
اوہ ۱۹۶۵ وچ کوچی وکھے مادھون اتے دیوی دے تن بچیاں وچوں دوجے بچے وجوں پیدا ہوئی سی۔ اس دی اکّ وڈی بھین دیپا اتے اکّ چھوٹی بھین دویا اے۔ اس نے ICF ہائر سیکنڈری سکول، چینئی وچ پڑھائی کیتی۔ اس نے دسویں جماعت تک پڑھائی کیتی اتے ادوں تک اوہ فلماں وچ رجھی ہون کرکے اپنی پڑھائی جاری نہیں رکھ سکی۔

اس دا ویاہ ۱۹۹۰ توں وجیراگھون نال ہویا سی۔ اوہناں دی اکّ بیٹی اے، مہالکشمی دا جم ۱۹۹۲ وچ ہویا۔ اس نے اپنے ویاہ توں بعد فلماں توں سنیاس لے لیا سی۔ اوہ اپنے پروار نال چینئی دے سالیگرام وکھے رہندی سی۔ اس نے تامل سیریئلاں وچ کم کیتا۔ ۲۱ اگست ۲۰۲۱ نوں اچانک دل دا دورہ پین کارن چینئی وچ اس دی موت ہو گئی۔

## انشک فلموگرافی

### ملیالم فلماں

### تامل فلماں

### تیلگو فلماں

### کنڑ فلماں

### ہندی فلماں

### ٹیلیویژن

* مانسی (دوردرشن ملیالم)
* کیلاوُ مانسُ (سن ٹیوی) کنچنا وجوں
* اسائگل
* ادیوگستھان
* ساریوم الئی تھپم الائ - مائیکرو تھوڈر میکرو سنتھانیگل
* نغمہ (تیلگو) اندرانی وجوں
* کنوارکاگا (سن ٹیوی) ارندھتی وجوں
* ملارگل (سن ٹیوی) اندرا وجوں

## حوالے

## باہری لنک

* 
* Chitra at MSI
گٹھ:موت ۲۰۲۱
گٹھ:جم ۱۹۶۵
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ملیالم سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:لیکھ جیہناں وچ توں حوالہ لوڑیندا اے
گٹھ:موت 2021
گٹھ:جم 1965
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواںگٹھ:اکیہویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
شریرام بھارتی کلا مرکز

**شریرام بھارتی کلا مرکز** (SBKK)  اک بھارتی تہذیبی ادارہ اے جو نویں دلی وچ سنگیت، نرت اتے پرفارمنگ کلا لئی سکول چلاؤندی اے۔ اس دا قیام ۱۹۵۲ وچ سمترا چرت رام ولوں کیتی گئی سی[ ایہہ بھارتی کلاسیکل ناچ سٹائلاں اتے سنگیتک سکھلائی دیندی اے، جس وچ کتھک، بھرتناٹئم، اوڈیسی، چھاؤ، ہندوستانی کلاسیکل سنگیت، ووکل اتے انسٹرومینٹل دوویں شامل ہن۔ اس دی متعلق ادارہ دلی دے تہذیبی مرکز، منڈی ہاؤس کھیتر وچ، صفدر ہاسمی رستہ وکھے شری رام سینٹر فار پرفارمنگ آرٹس اے،  اس مرکز وچ پرفارمنگ آرٹس لئی اک تھئیٹر، اک ریپرٹری تھئیٹر کمپنی اتے ایکٹنگ سکول شامل ہن۔ 

## کورس
شریرام بھارتی کلا مرکز دے دو ونگ ہن، سنگیت تے نرت کالج، اتے نمائش کلا ڈیپارٹمنٹ۔

### سنگیت تے نرت کالج

* ہندوستانی کلاسیکل ووکل
* لائٹ کلاسیکل ووکل
* ہندوستانی کلاسیکل ساز: طبلہ، ستار اتے سرود
* کتھک
* بھرتناٹئم
* اوڈیسی ڈانس
* چھاؤ - میوربھنج
* بیلے / ہم عصر ڈانس 

## تہوار

* شریرام شنکرلال سنگیت میلہ
* مرکز ڈانس فیسٹیول
* ہولی دا تہوار

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تہذیبی تنظیم
گٹھ:دلی وچ سکھیا
گٹھ:بھارت وچ ڈرامہ سکول
اناملائی یونیورسٹی

**اناملائی یونیورسٹی** بھارت دے تملناڈو راج دے اناملائی نگر وچ واقع بھارت دی سرکاری یونیورسٹی اے۔ ایہہ یونیورسٹی اچی سکھیا دے کھیتر وچ کلا، سائنس، بولی، انجنیئرنگ اتے تکنالوجی، سکھیا، فنون لطیفہ، کھیتی باڑی، اتے طب دے کھیتر وچ کئی طرحاں دے کورس کرواؤندی اے۔ ایہہ یونیورسٹی بنیادی ڈھانچہ اتے تعلیمی پروگراماں دے لحاظ لگاتار ترقی دی راہ تے اے۔ باقاعدہ کورساں دے نال نال ایہہ 380 پروگرام خط و کتابت کورساں دے تحت کراؤندی اے، جہناں نوں دنیا بھر وچ مانتا ملی ہوئی اے۔ اناملائی دے دریڈی سکھیا دا ڈائریکٹوریٹ اوہناں لوکاں نوں سکھیا دین لئی پرعزم اے جو کسے کارن باقاعدہ سکھیا لین توں ناہل ہن۔

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
سخومی

**سخومی**، **سوخومی** یا **سکھومی** (Sukhumi) ابخازيا دا راجگڑھ اے، کاݪا سمندر دے مشرقی ساحل اُتے اک وسیع خلیج وچ واقع اک شہر اے۔ ایہ جمہوریا ابخازیا دا راجگڑھ تے مُلک دا سبھ توں وڈا شہر اے۔ شہر وچ ہوائی اڈا اے، اک بندرگاہ، اہم ریل جنکشن تے اپݨے ساحلاں، سینیٹوریمز، معدنی پاݨی دے سپاس تے نیم ٹروپیکل آب و ہوا دی وجہ توں چھٹیاں دا ریزورٹ اے۔ ایہ بین الاقوامی کاݪا سمُندر کلَب دا رکن وی اے۔

سکھومی دی تریخ دا پتا چھیویں صدی قبل مسیح توں لایا جا سکدا اے جدوں ایہنوں یونانیاں نے آباد کیتا سی، اوہناں نے ایہدا نام Dioscurias رکھیا سی۔ اس وقت تے اس توں بعد دے رومی دور دے دوران، شہر دا زیادا تَر حِصا کاݪا سمندر دے تھلے غائب ہو گیا۔ اس شہر دا نام تسخومی اس وقت پیا جَد ایہ ابخازیا دی بادشاہی تے فیر جارجیا دی بادشاہی دا حِصا بݨیا۔ مقامی شہزادیاں ولوں مقابلا کیتا گیا، ایہ 1570 دی دہائی وچ سلطنت عثمانیہ دا حِصا بݨ گیا، جِتھے ایہ 1810 وچ روسی سلطنت ولوں فتح ہوݨ تک رہیا۔ 
روسی خانہ جنگی دے دوران تنازعات دی مدت توں بعد ایہ 1918 وچ جارجیا دا حِصا بݨ گیا، جیہدے وچ ابخازیا وی شامل سی۔ 1921 وچ جارجیا اُتے روس توں سوویت بالشویک افواج نے قبضا کر لیا۔
1990 دی دہائی دے شُروع وچ سوویت یونین ٹُٹ گئی، ابخاز- جارجی تنازعے دے دوران شہر نوں کافی نقصان پہنچیا۔ ابخازیا دی آزادی مگروں ایہ ابخازیا دا راجگڑھ اے۔

## آب و ہوا




## آبادیات

## حوالے

گٹھ:ابخازیا
گٹھ:ایشیائی دارالحکومت
گٹھ:دارالحکومت
گٹھ:ابخازیا دے آباد تھاں
انجلی ابرول

**انجلی ابرول** اکّ بھارتی اداکارہ اے جو بھارتی ٹیلیویژن لڑی *[[راجا کی آئیگی برات|راجا کی آئیگی بارات]]* وچ اپنی کردار لئی سبھ توں ودھ جانی جاندی اے۔ انجلی نے ۲۰۰۸ وچ کپل نرمل نال نچّ بلیئے ۴ وچ حصہ لیا سی اسنے ۲۰۱۳ وچ سنگھ صاب د گریٹ نال بالیوڈّ وچ شروعات کیتی

## کریئر
انجلی نے ۱۵ سال دی عمر وچ ۲۰۰۸ وچ سٹار پلسّ دی لڑی *راجا کی آئیگی بارات* وچ اپنی پہلی کردار نبھائی۔ اسنے اکّ بالیوڈّ فلم 'سنگھ صاب دی گریٹ' وچ سمر دے روپ وچ وی کم کیتا۔

## ٹیلیویژن

## حوالے

گٹھ:جم 1990 دا دہاکا
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۹۰ دا دہاکا
ابخاز لوک

**ابخازی** یا **ابخاز لوک** (انگریزی: Abkhazians)، اک شمال مغربی کاکیشیئن نسلی گروہ دے لوک نیں، جو بنیادی طور تے شمال مشرقی کاݪا سمندر دے مُلک ابخازیا ناݪ تعلق رکھدے نیں۔ ابخاز لوکاں دی اک وڈیی آبادی ترکی وچ وی مقیم اے، جیہدی ابتدا 19ویں صدی دے آخر وچ قفقاز توں آبادی دی نقل و حرکت ناݪ ہوئی اے۔ بہت سارے ابخاز سابق سوویت یونین دے کچھ حصیاں وچ وی رہندے نیں۔

## ہور دیکھو
* ابخازی بولی
* ابخازیا

## حوالے

گٹھ:ابخازیا
گٹھ:لوک
گٹھ:نسلی گروہ
ایڈم سمتھ انسٹی ٹیوٹ

**ایڈم سمتھ انسٹیچیوٹ** جدید معاشیات دے بانی، ایڈم سمتھ دے نام تے برطانیہ وچ قائم اکّ لبرٹیریئن کھوج-وچار ادارہ اے۔ ایہہ کھلی منڈی اتے کلاسیکل اداروادی وچاراں دا، خاص کر عوامی پسند تھیوری، دی روشنی وچ ریڈیکل پالیسی آپشن سرجن دا کم کردی اے جس نوں سیاستدان ہور ترقی یافتہ کر سکدے ہن۔

گٹھ:برطانیہ وچ تعلیم
افسانہ خان

**افسانہ خان** اکّ بھارتی پنجابی پلیبیک گلوکارہ، اداکارہ اتے گیت کار اے۔  اسنے ۲۰۱۲ وچ سنگنگ رئیلٹی شو، *وائس آف پنجاب سیزن ۳* وچ اکّ بھاگی دار؉ وجوں اپنے کریئر دی شروعات کیتی۔  اوہ جانی ولوں لکھے " ٹتلیان " اتے سدھو موسے والا دے نال "دھکا" لئی جانی جاندی اے۔ ۲۰۲۱ وچ، اسنے رئیلٹی شو *بگّ بوس ۱۵* وچ حصہ لیا۔ 

## کیریئر
۲۰۱۲ وچ، افسانہ نے سنگنگ رئیلٹی شو *وائس آف پنجاب سیزن ۳* وچ حصہ لیا اتے شو دے ٹاپ ۵ وچ پہنچی۔ ۲۰۱۷ وچ، خان سنگنگ رئیلٹی شو *رائیزنگ سٹار سیزن ۱* وچ اکّ مقابلہ باز دے روپ وچ دکھائی دتی جتھے اوہ ٹوپ ۷ وچ رہی۔ اکّ انٹرویو دے دوران، افسانہ نے سانجھا کیتا کہ جدوں اوہ شو دے آڈیشن لئی آئی سی تاں اسنوں کوئی بالیوڈّ گیت نہیں پتہ سی۔ اسنے آڈیشن تھاں اُتے ہی "جگ سنا سنا لگے" گیت تیار کیتا اتے شو لئی چنیا گیا۔ بعد وچ اسنے پنجابی سنگیت صنعت وچ وکھ-وکھ لیبلاں نال گاؤنا شروع کیتا۔

## فلموگرافی

### ٹیلیویژن

### چنی گئی ڈسکوگرافی

#### گیت

## حوالے


## باہری لنک

* 

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:زندہ لوک
اسماء محفوظ

**اسما محفوظ** (، جم 1 فروری 1985) اکّ مصری کارکن اتے 6 اپریل یوتھ لہر دی اکّ بانی اے۔ اس نوں صحافی مونا ایلٹاہاوی اتے ہوراں ولوں 2011 وچ مصر دے انقلاب توں اکّ ہفتہ پہلاں پائی گئی اس دی ویڈیو بلاگ پوسٹ لئی سرہایا گیا اے جس مدد نال اکّ عوامی بغاوت شروع ہوئی۔ ایہہ مصر دی انقلابی نوجوان سبھا دی پرمکھ ممبر اے اتے مصر دے انقلاب دے آگوآں وچوں اکّ اے۔

## جیون
اسدا جم ۱ فروری ۱۹۸۵ نوں مصر وچ ہویا اتے اسنے کاروبار ایڈمنسٹریشن وچ بی۔اے۔ دی پڑھائی کائرو یونیورسٹی توں کیتی۔ اس نوں بعد اسنے کئی ہور نوجواناں نال مل کے مصر وچ ۶ اپریل یوتھ لہر دا قیام کیتا۔ ایہہ اس ویلے اکّ کمپیوٹر کمپنی لئی کم کردی اے۔

## ہور ویکھو
* احمد ماہر
* ملالا میوند

## حوالے

## باہری لنک

گٹھ:جم ۱۹۸۵
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1985
انجلی بھیمانی

**انجلی بھیمانی** (جم ۳۰ اگست، ۱۹۷۴ کلیولینڈ، اوہیؤ وچ) اکّ امریکی اداکارہ اے۔ اوہ ویڈیو گیم *اوورواچ* اتے ویڈیو گیم *ایپیکس لیجینڈز* وچ ریمپارٹ وچ سمٹرا دی آواز دین لئی سبھ توں ودھ جانی جاندی اے۔

## شروع دا جیون
بھیمانی دا جم کلیولینڈ، اوہیؤ وچ ہویا سی، ڈاکٹر الا اتے بھرت بھیمانی دی دھی سی۔ اوہ بھارتی مول دی اے اتے اؤرینج کاؤنٹی، کیلیفورنیا وچ وڈی ہوئی اے۔ اسنے نارتھویسٹرن یونیورسٹی وچ پڑھائی کیتی۔

## کریئر
thumb| بھیمانی اگست ۲۰۱۷ وچ
بھیمانی دا میری زمرمین دے نال لمبے ویلے دا تعاون ۱۹۹۷ وچ شروع ہویا جدوں اوہ ۱۲ویں صدی دے فارسی مہانکاوِ *ہافٹ پیکر* توں اپنائے گئے *مرر آف دی انوزیبل ورلڈ* وچ اکّ بھارتی شہزادی دے روپ وچ دکھائی دتی۔ اسنے ۱۹۹۸ وچ لکنگگلاس تھئیٹر کمپنی ولوں نرمت زمرمین-ڈاریکٹ *میٹامورپھوسس* ' عالمی پریمیئر اتے ۲۰۰۱ وچ دوجے پڑاء تھئیٹر وچ اس دے آف-براڈوے افتتاح وچ یونانی اساطیری پاتر مرہا دا کردار نبھائی ڈرامہ نقاد ایلبرٹ ولیئمز، *شکاگو ریڈر* لئی اپنی جائزہ وچ، بھیمانی نوں اکّ "شاندار ڈانسر" کیہا۔ اسنے اپنی براڈوے دی شروعات کیتی جدوں *میٹامورپھوسس* سرکل ان د سکوائر تھئیٹر (۲۰۰۲) وچ کھلھیا۔

۲۰۰۴ وچ، بھیمانی اینڈریو لوئڈ ویبر دے سنگیتک *بمبے ڈریمز* وچ عائشہ دھارکر اتے مدھر جعفری دے کرداراں لئی اکّ طالب علم بن گیا۔ ناٹک دے بروڈوے تھئیٹر پروڈکشن دوران دھارکر نے ناٹک چھڈّ دتا اتے بھیمانی نے اسدا کردار سنبھال لئی۔ اوہ چیکّ اوپیرا *برنڈیبار* (۲۰۰۶) وچ د سپیرو دے روپ وچ دکھائی دتی۔ ۲۰۱۱ وچ اوپن پھسٹ تھئیٹر کمپنی دے نویں ناٹکاں دے فسٹ لکّ فیسٹیول وچ شروع کیتا گیا اکّ ناٹک بھیمانی سہِ-نرمات اتے سہِ-ڈاریکٹ کیتا گیا

بھیمانی *آل مائی چلڈرن*، *لاء اینڈ آرڈر: سپیشل وکٹمس یونٹ*، *[[دا سوپرینوس|دِ سوپرانوس]]*، *جرنیمین*، *شارق*، *فلائیٹ آف د کونکورڈس*، اتے *ماڈرن فیملی* سمیت ٹیوی لڑیواراں وچ دکھائی دتی اے۔ اسنے پہلی-انسان شوٹر ویڈیو گیم *اوورواچ* وچ سممیٹرا دے کردار نوں آواز دتی، اتے اکّ ویڈیو گیم وچ سرووتم ووکل اینسیمبل لئی ۲۰۱۶ دے پچھے دی وائس ایکٹرس اوارڈ نوں گیم لئی اس دے سہِ-آواز اداکاراں نال سانجھا کیتا۔ ۲۰۲۱ وچ، اسنے *ایکسینڈریا انلمٹڈ *' تے مہمان ابھنے کیتا، جو ویب سیریز *کرٹیکل رول* دا اکّ سپناپھ اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1974
گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۷۴
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
ملالا میوند

**ملالا میوند**()، **ملالا** ()، جاں **ملالائی اینا** ( وکھ وکھ ناں نال جانی جاندی اے، ملالائی، توں مطلب قوم دی ماں'' اے، کّ افغان دا قومی لوک ناک اے جسنے مقامی لوکاں اتے لڑاکوآں نال مل کے برطانوی راج دی فوج خلاف ۱۸۸۰ وچ میوند دی جنگ لڑی۔ اوہ محمد ایوب خان ولوں لڑی اتے ۲۷ جولائی ۱۸۸۰ نوں افغان دی جت دا کارن بنی جس دوران دوجی اینگلو-افغان لڑائی چل رہی سی۔

## مڈھلا جیون
ملالا دا جم ۱۸۶۱ کّ چھوٹے جہے پنڈ "کھنگ" وچ ہیا، جو میوند دے دکھن لہندے توں تن میل دور افغانستان دے قندھار صوبے دے دکھن وچ واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:جم ۱۸۶۱
گٹھ:جم 1861
رومانہ احمد

**رمانا احمد** (  ) (جم: ۲۹ مئی ۱۹۹۱, کھلنا، بنگلہ دیش ) اکّ آل راؤنڈ کرکٹ کھڈاری اے جو بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم لئی کھیڈدی اے۔  اوہ سجے ہتھ دی بلےباز اتے سجے ہتھ دی لیگبریک گیندباز اے۔

## مڈھلا جیون اتے پچھوکڑ
احمد دا جم ۲۹ مئی ۱۹۹۱ نوں بنگلہ دیش دے کھلنا وچ ہویا سی۔

## کریئر
احمد نے اپنا اک روزہ کریئر ۲۶ نومبر، ۲۰۱۱ نوں آئرلینڈ دی خاتون کرکٹ ٹیم خلاف کھیڈ کے شروع کیتا سی۔ اسدی اک روزہ سروشریشٹھ گیندبازی دا انکڑا بھارت خلاف ۴/۲۰ اے۔

### ٹی-۲۰ آئی۔ کریئر
alt=Ahmed playing for Bangladesh during the 2020 ICC Women's T20 World Cup|left|thumb|احمد ۲۰۲۰ آئی۔سی۔سی۔ خاتون ٹی -۲۰ عالمی کپ دوران بنگلہ دیس لئی کھیڈدی ہوئی
احمد نے اپنے ٹی-۲۰ آئی۔ کریئر دی شروعات ۲۸ اگست، ۲۰۱۲ نوں آئرلینڈ دی خاتون کرکٹ ٹیم دے خلاف کیتی سی۔ جون ۲۰۱۸ وچ اوہ بنگلہ دیس دی ٹیم دا حصہ سی جس نے اپنا پہلا خاتون ایشیا کپ دا خطاب اتے ۲۰۱۸ خاتون ٹی -۲۰ ایشیا کپ ٹورنامینٹ جتیا سی۔  اسے مہینے بعد وچ اس نوں ۲۰۱۸ آئی۔سی۔سی۔ خاتون عالمی ٹی -۲۰ کوالیپھائر ٹورنامینٹ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ اوہ ٹورنامینٹ وچ بنگلہ دیس لئی سبھ توں اگے وکٹ لین والی کھڈاری سی، جس وچ پنج میچاں وچ دس آؤٹ کیتے گئے سن۔ 

اکتوبر ۲۰۱۸ وچ اس نوں ویسٹئنڈیز وچ ۲۰۱۸ آئی۔سی۔سی۔ خاتون عالمی ٹی -۲۰ ٹورنامینٹ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ ٹورنامینٹ توں پہلاں اس نوں ٹیم دی سٹار  اتے ویکھن والے کھڈاریاں وچوں اکّ وجوں چنیا گیا سی۔ جنوری ۲۰۲۰ وچ اس نوں آسٹریلیا وچ ۲۰۲۰ آئی۔سی۔سی۔ خاتون ٹی -۲۰ ورلڈ کپ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم دی اپ کپتان نامزد کیتا گیا سی۔احمد اس ٹیم دا حصہ سی، جسنے چین قومی خاتون کرکٹ ٹیم خلاف وووان، چین ہوئے ۲۰۱۰ ایشیائی کھیڈ وچ چاندی دا تمغہ حاصل کیتا سی۔ رمانا نے بلےبازی اتے گیندبازی دوواں وچ ہی ودھیا کارکردگی کیتا۔

اکتوبر ۲۰۱۹ وچ اس دا نام آسٹریلیا وچ پنج میچاں دی لڑی توں پہلاں، خاتون گلوبل ڈویلپمینٹ سکئیڈ وچ رکھیا گیا سی۔ 
## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
گٹھ:جم ۱۹۹۱

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1991
گٹھ:خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بنگلادیشی خاتون کرکٹ کھڈاری
پاگونگ جھیل

پگونگ تسو (جاں **پگونگ جھیل** ; تسو: لداکھی وچ جھیل) ہمالیہ وچ اکّ جھیل اے جسدی اچائی لگبھگ ۴۳۵۰ میٹر اے۔ ایہہ ۱۳۴ کیمی لمی اے اتے بھارت دے لداخ کھیتر ولوں تبت پہنچدی اے۔ جنوادی لوک-راج چین وچ اس جھیل دا دو تہائی حصہ اے۔ اسدی سبھ توں چؤڑی نوک وچ صرف ۸ کہ۔می۔چؤڑی اے۔ موسم سرما وچ، کھارا پانی ہون دے باو جود،پوری جھیل جم جاندی اے۔ لیہ (بھارت) ولوں پگونگ تسو گڈی راہیں پنج گھنٹے دا سفر اے۔ ایہہ جھیل سندھ دریا گھاٹ دا حصہ نہیں اے اتے بھگولک طور تے اکّ وکھرا زمین جندرابند پانی گھاٹ اے۔ اس جھیل نوں انتر-قومی جلگاہ (ویٹ-لینڈ) وجوں رامسر کنوینشن (Ramsar Convention)دا درجہ دتے جان دی کاروائی عمل ماتحت اے۔

## فوٹو گیلری

File:Pangong Tso Blue water.JPG|پگونگ تسو جھیل دا نیلا پانی
 Image:Ducks in Pangong Tso.jpg|جھیل وچ بتکھاں
Image:Pangong Tso Lake hansraj.JPG|گرمیاں دوران جھیل
Image:Pangong Tso road hansraj.JPG|پگونگ تسو جھیل نوں جاندی سڑک
Image:Pangong Tso road1 hansraj.JPG|پگونگ تسو جھیل نوں جاندی سڑک
Image:Pangong Tso in April.JPG|پگونگ تسو جھیل اپریل وچ
Image:pangong Tso wide.jpg|پگونگ تسو جھیل دی چوڑائی
Image:Pangong Tso lake1.jpg|پگونگ تسو جھیل دا کھارا پانی
image:Pangong Tso 2.jpg|پگونگ تسو


## ایہہ وی ویکھو

* Tso Moriri
* Chumar
* Chepzi
* Rudok
* National Large Solar Telescope, one of the world largest solar telescope proposed to be built near Pangong Tso
* Soda lake

## باہری لنک

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
تھائی چاء

thumb| تھائی آئیسڈ چاہ جویں کہ تھائیلینڈ وچ اکّ کھانے وچ پروسی جاندی اے
**تھائی چاہ** (  RTGS : cha thai,  ) نوں عام طور اُتے کیمیلیا سنینسس (اتری تھائیلینڈ وچ اگایا جاندا چاہ دا پودا)، سیلون دی چاہ، ددھ اتے کھنڈ، اتے گرم جاں ٹھنڈے پروسیا جاندا اکّ تھائی ڈرنک وجوں جانیا جاندا اے۔ ایہہ دکھن چڑھدا ایشیا وچ مشہور اے اتے بہت سارے ریسٹورینٹاں وچ پروسیا جاندا اے جو تھائی غذا پروسدے ہن۔ جدوں ٹھنڈا پروسیا جاندا اے تاں اسنوں **تھائی آئیسڈ ٹی** (  کیہا جاندا اے۔ ،  , حالانکہ تھائی چاہ نوں عام طور اُتے تھائی آئیسڈ چاہ کیہا جاندا اے، پر ہور قسم دیاں چاہاں نوں وی تھائی چاہ کیہا جا سکدا اے۔ اداہرن لئی، تھائی روائتی ہربل چاہ جو کہ تھائی روایتی دوائی دی بنیاد تے تیار کیتی جاندی اے، نوں تھائی چاہ وی کیہا جا سکدا اے۔ تھائی اولونگ چاہ نوں تھائی چاہ وی کیہا جا سکدا اے جو کہ ادرک (*[[ادرک|زنگیبر آپھسنل]]*)، لیمنگراس (*سائیمبوپوگن سٹریٹس* )، اتے سیلری نال بھنلن والی اولونگ چاہ اے۔

## سامان
ایہہ ڈرنک زوردار ڈھنگ نال تیار کیتی گئی سیلون چاہ، جاں آسام دے مقامی طور اُتے اگائی جان والی لینڈریس (روائتی جاں اردھ-جنگلی) اڈیشن توں بنایا جاندا اے جس نوں *بائی میانگ* (  کیہا جاندا اے۔ )۔

چاہ نوں کھنڈ اتے سنگھنے ددھ نال مٹھا کیتا جاندا اے اتے ٹھنڈا پروسیا جاندا اے۔ سواد اتے ملائی دار؉ دکھّ نوں جوڑن لئی سیوا کرن توں پہلاں بھاف والا ددھ، ناریل دا ددھ جاں سارا ددھ چاہ اتے برف اتے ڈولھیا جاندا اے۔ تھائی ریسٹورینٹاں وچ، ایہہ اکّ اچے گلاس وچ پروسیا جاندا اے، پر جدوں تھائیلینڈ وچ سڑکاں اتے بازاراں دے سٹالاں توں ویچیا جاندا اے تاں اسنوں پلاسٹک دے بیگ جاں لمبے پلاسٹک دے کپاں وچ کچلی ہوئی برف اتے ڈولھیا جا سکدا اے۔ اس نوں کجھ وکریتاواں اُتے پھریپے وی بنایا جا سکدا اے۔

بلبلا چاہ بناؤن لئی تھائی چاہ وچ ٹیپیؤکا موتی شامل کیتے جا سکدے ہن۔

## تھائی چاہ دے تغیر

### ٹھنڈا

* *ڈارک تھائی آئیسڈ چاہ* (  ،  , ) - تھائی چاہ جس وچ ددھ دی کوئی سامان نہیں اے، صرف کھنڈ نال مٹھی کیتی جاندی اے۔ تجزیہ روایتی بھارتی چاہ اُتے مشتمل اے، جس دی ورتوں مکھ سامان وجوں کیتی جاندی اے۔
* *لائیم تھائی چاہ* (  ،  , ) - گوڑھی تھائی آئیسڈ چاہ ورگی، پر چونے نال سوادی اتے کھنڈ نال مٹھی۔ پدینا وی جوڑیا جا سکدا اے۔

### گرم
تھائیلینڈ وچ، تھائی گرم چاہ اکثر سویرے پیتی جاندی اے، اکثر *پاتھونگکو* (  نال۔ ، طلے ہوئے آٹے دیاں لمبیاں پٹیاں):

* *تھائی گرم چاہ* (  ،  , ) - چینی اتے ددھ دی سامان والی تھائی چاہ، گرم پروسی جاندی اے۔
* *ڈارک تھائی گرم چاہ* (  ،  , ) - تھائی چاہ بناں ددھ دے گرم پروسی جاندی اے، صرف کھنڈ نال مٹھی ہندی اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* ملک ٹی الائنس

## حوالے


## باہری لنک

* 
* 5 Amazing Benefits of Thai Tea
گٹھ:تھائی پکوان
گٹھ:چاء دیاں قسماں
گٹھ:Articles with hAudio microformats
لوآنگ پرابانگ پہاڑی سلسلہ

**لوانگ پرابانگ پربت لڑی** تھائیلینڈ دی اکّ پربت لڑی اے۔ ایہہ لاؤس توں لے کے شمالی تھائیلینڈ تک پھیلی ہوئی اے। اسدا ایہہ ناں لوانگ پرابانگ شہر دے ناں تے پیا۔ اس پربت لڑی دا بہتا حصہ سینیابلی صوبہ، (لاؤس) اتے تھائیلینڈ دے اترادت صوبہ وچ پھیلی ہوئی اے۔ اس پربت لڑی وچوں کی ندیاں جویں پوآ، نان اتے وا ندی وغیرہ وہندیاں ہن۔

## اتہاس

## حوالے

گٹھ:پہاڑی سلسلے
## باہری لنک

* 
* Google Books, ''The Physical Geography of Southeast Asia''
* Map of Laos (physical) 
* Forest cover in Laos
* Lao People’s Democratic Republic – National Report on Protected Areas and Development 
* Existing and Planned Lao Hydropower Projects – 1 جولائی ۲۰۰۹
لیلیٰ حاتمی

**لیلیٰ حاتمی** (، جم 1 جم 1972) اکّ ایرانی اداکارہ اے۔ ایہہ ایرانی فلم ڈریکٹر علی حاتمی اتے اداکارہ ضری کھوشکم دی بیٹی اے۔ اوہ ایرانی سنیما وچ اپنے کم لئی جانی جاندی اے، جس وچ اکیڈمی اوارڈ جیتو فلم 'اے سیپریشن' وچ اس دی کارگزاری وی شامل اے، جس دے لئی اس نے برلن فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا سلور بیئر اوارڈ جتیا۔

## شروعاتی دا جیون
حاتمی دا جم تیہران وچ ہویا سی۔ اوہ بااثر ایرانی ڈریکٹر علی حاتمی تے اداکارہ ضری خوشکام دی دھی اے۔ ہائی سکول دی پڑھائی ختم کرن توں بعد، اوہ سوٹزرلینڈ دے لوسین چلی گئی اتے سوس فیڈرل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی آف لوسین (ایپیئیپھئیل) وچ مکینیکل انجینیئرنگ وچ اپنی پڑھائی شروع کیتی۔ دو سالاں بعد اس نے اپنا پرمکھ فرینچ ساہت وچ بدل دتا۔ اپنی پڑھائی پوری کرن توں بعد، اوہ ایران وچ رہن لئی واپس آ گئی۔

## کریئر
حاتمی نے اپنی جوانی دوران اپنے پیؤ دے اساری وچ کئی چھوٹیاں کرداراں نبھائیاں، جس وچ ہیزر داستان ٹیلیویژن سیریز اتے کمالومولک فلم شامل اے۔ اس دی پہلی پرمکھ فلمی دکھّ 1996 دی فلم لیلا وچ مکھ کردار سی، جس دا ڈریکشن داریش میہرجوئی نے کیتا سی۔ اس نے 15ویں فجر فلم فیسٹیول توں سبتوں ودھیا اداکارہ لئی اعزاز دا ڈپلوما حاصل کیتا۔ اس توں بعد، اسنے ایرانی سنیما وچ مقررہ طور اُتے کم کرنا جاری رکھیا۔

اس نے درجناں فلماں وچ کردار کیتا اے، اتے اکثر تنقیدی تعریف اتے اعزاز حاصل کیتے۔ 'دِ ڈیزرڈ سٹیشن' (2002) وچ اس دے کارکردگی لئی، اس نوں سبتوں ودھیا اداکارہ دے لئی فجر انٹرنیشنل فلم فیسٹیول اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا اتے اس نے 26ویں مانٹریئل ورلڈ فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام جتیا۔

اوہ اپنے شوہر دیاں فلماں، 'پورٹریٹ آف اے لیڈی فار اوے' (2005) اتے 'دِ لاسٹ سٹیپ' (2012) وچ ڈریکٹر دے روپ وچ نظر آئی اے۔ اس نے 'د لاسٹ سٹیپ' دے سیٹ اتے پشاکاں نوں وی ڈزائین کیتا اتے اس دے کارکردگی لئی سبتوں ودھیا اداکارہ لئی کارلووی ویری قومانتری فلم میلہ انعام حاصل کرن دے نال، اس نے سبتوں ودھیا پیداوار ڈزائین پوشاک ڈزائین لئی اس دے کم کرسٹل سمورگ فجر قومانتری فلم میلہ اوارڈ لئی نامزدگی حاصل کیتی۔

2012 وچ، اس نے تنقیدی تعریف یوگ اصغر فرہدی فلم، 'اے سیپریشن' وچ اس دا کردار لئی قومانتری دھیان حاصل کیتا، جس نے سبتوں ودھیا غیرملکی بولی دی فلم لئی اکیڈمی اوارڈ سمیت درجناں پرشنساواں جتیاں۔ اس دی کارگزاری نے تنقیدی تعریف اتے وکھ-وکھ انعام حاصل کیتے، جس وچ برلن فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ لئی سلور بیئر اوارڈ وی شامل اے۔ انڈیوائر نے 21ویں صدی دیاں سبتوں ودھیا عورتاں دے پردرشناں وچوں اس دے چترن دی تعریف کیتی۔

حاتمی (کھبے توں دوجا) 2014 کینس فلم فیسٹیول وچ اپنے ساتھی جیوری میمبراں دے نال اپریل 2014 وچ، اس نوں 2014 دے کانس فلم فیسٹیول وچ مکھ مقابلہ جیوری دی ممبر وجوں اعلان کیتا گیا سی۔ اتھے رہندیاں، اس نے کینس دے صدر گلس جیکب دا گل اُتے چمن نال استقبال کیتا، جو کہ فرانس وچ نمسکار دا اکّ روپ اے۔

## نجی زندگی
اس نے 1999 وچ لیلا (علی موساپھا) وچ اپنے ساتھی-کلاکار نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے دو بچے: اکّ پتر منی (جم فروری 2007) اتے اکّ بیٹی آسل (جم اکتوبر 2008) ہن۔

اپنی مول فارسی بولی دے نال اوہ فرینچ، انگریزی اتے جرمن بولی وچ مہارت رکھدی اے۔

## Filmography and awards

## حوالے

## باہری لنک

* 
* Interview with Leila Hatami, *Leila Hatami answers your questions*، BBC Persian, جنوری 31, 2006: Text، Voice۔
* Script of *Shāer-e Zobāle-hā* (شاعر زباله ها)، by Mohsen Makhmalbaf: https://web.archive.org/web/20071011044056/http://makhmalbaf.com/articles.php?a=467۔ 
* An unofficial fan site: Leila-Hatami.com 

گٹھ:ایرانی فلمی اداکارہ
اسٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ

**سٹاکہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹیچیوٹ** (**سپری**) سٹاکہوم وچ واقع اکّ قومانتری ادارہ اے۔ ایہہ ۱۹۶۶ وچ قائم کیتا گیا سی اتے ہتھیاربند جدوجہد، فوجی خرچے اتے ہتھیاراں دے وپار دے نال-نال نشستریکرن اتے ہتھیاراں دے کنٹرول لئی ڈیٹا، تجزیہ اتے سفارشاں حاصل کردا اے۔ کھوج کھلے سروتاں اُتے بیسڈ اے اتے فیصلہ لین والیاں، کھوجکرتاواں، میڈیا اتے دلچسپی رکھن والے لوکاں نوں ڈاریکٹ کیتی جاندی اے۔

سپری دا تنظیمی مقصد قومانتری ٹکراء اتے ٹکاؤ امن دے امنپورن حل لئی شرطاں دی سمجھ وچ یوگدان پاؤن دے ٹیچے دے نال، قومانتری امن اتے سرکھیا لئی اہمیت دے جدوجہد اتے تعاون دے مدعیاں وچ سائنسی کھوج کرنا اے۔

SIPRI نوں پینسلوینیا یونیورسٹی لاڈر انسٹیچیوٹ دی گلوبل گو ٹو تھنک ٹینک رپورٹ ولوں ۲۰۱۴ وچ چوٹی دے تن غیر-امریکہ *وشو-ویاپی تھنک ٹینکاں* وچ درجہ دتا گیا سی۔ ۲۰۲۰ وچ، سپری عالمی پدھر اُتے تھنک ٹینکاں وچ ۳۴ویں تھاں اُتے اے۔

## نوٹ

## باہری لنک
* 

گٹھ:تنظیماں
شمیمہ سلطانہ

**شامیما سلطانہ** (جم 9 مارچ 1988) اکّ بنگلادیشی کرکٹ کھڈاری اے ۔  جون 2018 وچ اوہ بنگلہ دیس دی ٹیم دا حصہ سی، جدوں ٹیم نے اپنا پہلا خاتون ایشیا کپ خطاب 2018 خاتون ٹی -20 ایشیا کپ ٹورنامینٹ جت کے حاصل کیتا سی۔ اسے مہینے اس نوں 2018 آئی۔سی۔سی۔ خاتون عالمی ٹی -20 کوالیپھائر ٹورنامینٹ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔

اکتوبر ۲۰۱۸ وچ اس نوں ویسٹئنڈیز وچ ۲۰۱۸ آئی۔سی۔سی۔ خاتون عالمی ٹی -۲۰ ٹورنامینٹ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ ٹورنامینٹ توں پہلاں، اس نوں دیکھن لئی اک کھڈاری وجوں نامزد وی کیتا گیا سی۔  قومانتری کرکٹ کونسل (آئی۔سی۔سی) نے سلطانہ نوں ۲۰۱۸ وچ خاتون کرکٹ وچ پنج بریکاؤٹ سٹاراں وچوں اکّ وجوں نامزد کیتا سی۔ 

اگست ۲۰۱۹ وچ اس نوں سکاٹلینڈ وچ ۲۰۱۹ آئی۔سی۔سی۔ خاتون عالمی ٹی -۲۰ کوالیپھائر ٹورنامینٹ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔  نومبر ۲۰۱۹ وچ اس نوں ۲۰۱۹ ساؤتھ ایشیئن کھیڈاں وچ کرکٹ ٹورنامینٹ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ بنگلہ دیس دی ٹیم نے سری لنکا نوں آخری میچ وچ دو دوڑاں نال ہرا کے سون تمغہ جتیا۔  جنوری ۲۰۲۰ وچ، اس نوں آسٹریلیا وچ ۲۰۲۰ آئی۔سی۔سی۔ خاتون ٹی -۲۰ عالمی کپ لئی بنگلہ دیس دی ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۸۸
گٹھ:خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بنگلادیشی خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:جم 1988
جدید پنجابی شاعری: سلوک تے تنقید

**جدید پنجابی شاعری : وہار تے وویچن** ناں دی ایہہ کتاب پنجابی شعری تنقید نال متعلق اے اتے اس نوں ڈاکٹر۔ گر اقبال سنگھ نے لکھیا اے۔

## تتکرا

گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی تنقید نال متعلق کتاباں
نئی پنجابی شاعری عصری تناظر

**نویں پنجابی شاعری سمکالی سندربھ (نویں پنجابی شاعری ہم عصر حوالے)** پنجابی شعری تنقید نال متعلق کھوج کتاب اے جو ڈاکٹر۔ یوگراج انگریش ولوں لکھی ہوئی اے۔ ایہہ کتاب پنجابی دے کئی ہم عصر شاعراں دی شاعری نوں واچن دی کوشش وچوں آئی اے۔ شاعراں دی ونّ-سونتا دے نال-نال ہم عصر پنجابی شاعری وچ وکھ-وکھ پروچناں نوں ایہہ کتاب بنیاد بناؤندی اے۔ لکھاری نے جگتار، نوتیج بھارتی، سرجیت پاتر، پرمندرجیت، سکھوندر کمبوج، جسونت دید، ورندر پرہار، ششی پال سمندرا، امرجیت کونکے، جسوندر اتے سکھوندر امرت دی شاعری اپر تنقیدی لیکھ لکھے ہن۔

## تتکرا
اس کتاب وچ کردار توں بناں 12 تنقیدی لیکھ ہن جناں وچوں 1 پنجابی شاعری اپر اتے باقی 11 وکھ-وکھ شاعراں نال متعلق ہن۔

## سار
*نویں پنجابی شاعری : ہم عصر انسان دے سوے - پچھان دے نویں حوالہ* ناں دے پہلے باب وچ لکھاری نے سمچی ہم عصر پنجابی شاعری نوں سروکاراں دے پدھر اتے تن حصیاں وچ ونڈیا اے :
(او) دیہہ، عورت اتے فیمینسٹ پروچن (ا) سوے، گھر، پروار، پنڈ دا ہیروا اتے سنسکرتک رہتل (اے) منڈی پروچن دے وستھاپن دے وودھ روپ

## کتاب بارے ہور وچار

گٹھ:وکی لوس لٹریچر
گٹھ:پنجابی تنقید نال متعلق کتاباں
گٹھ:پنجابی کتاباں
چیتنا پبلی کیشن لدھیانہ

**چیتنا پبلی کیشن ** پنجابی ساہت دیاں کتاباں چھاپن والا اشاعت گھر اے۔ اہنا دا مکھ دفتر پنجابی بھون، لدھیانہ وکھے اے اتے سب دفتر قلعہ روڈ کوٹکپورا (ضلع فریدکوٹ) وکھے بس سٹینڈ دے ساہمنے اے۔

## شائع کتاباں

### ناٹک
* مٹی دا باوا (پالی بھپندر)
* ٹیررسٹ دی پرمکا (پالی بھپندر)
* اس چونک توں شہر دکھدا ہے (پالی بھپندر)
* چندن دے اہلے (پالی بھپندر)
* گھر گھر (پالی بھپندر)
* رات چاننی (پالی بھپندر)
* اس نوں کہی(پالی بھپندر)
* سرجنا(پالی بھپندر)

### وارتک
* اکّ سی گارگی (نندر گھگیانوی)
* ججّ دا اردلی (نندر گھگیانوی)
* کرنیل سنگھ پارس جیون تے رچنا (نندر گھگیانوی)
* جگدیو سنگھ جسووال جیون تے رچنا (نندر گھگیانوی)
* میرے حصے دا دھیر (نندر گھگیانوی)
* وڈیاں دی ستھّ (نندر گھگیانوی)
* چونویں ریکھا چتر (نندر گھگیانوی)
* سجن میرے رنگلے (نندر گھگیانوی)
* فقراں جہو فنکار (نندر گھگیانوی)
## حوالے

گٹھ:لدھیانہ ضلع
گٹھ:اشاعت گھر
ہند سوراج

**ہند سوراج(ہند آزادی)** مہاتما گاندھی دی لکھی اکّ چھوٹی کتاب اے جسدی اصل رچنا 1909 وچ گجراتی وچ ہوئی سی۔ گاندھی نے اسنوں اپنی انگلینڈ توں دکھنی افریقہ دی سفر دے ویلے سمندری جہاز وچ لکھیا۔ ایہہ انڈین اوپینیئن وچ سبھ توں پہلاں چھپی جس اتے بھارت وچ انگریزاں نے ایہہ کہندے ہوئے پابندی لا دتی کہ اس وچ راجدھروہ نوں ابھارن والی سامان اے۔ پھر اس دے راجدھروہی نہ ہون دے پکھ وچ اسدا انگریزی ترجمہ وی کڈھیا گیا۔ اخیر 21 دسمبر 1938 نوں اس توں پابندی ہٹا لئی گئی۔

## موضوع
ہند آزادی مہاتما گاندھی دے مولک کم اتے جیون نوں اتے 20 ویں صدی وچ دکھن ایشیائی سیاست سمجھن لئی اکّ اہم رچنا اے۔
اصل وچ ہند آزادی وچ مہاتما گاندھی نے جو وی کیہا اے اوہ انگریزاں دے متعلق رشک ہون دے کارن نہیں سگوں اوہناں دی رہتل دے کھنڈن وچ کیہا اے۔ گاندھی دا آزادی دراصل اکّ وکلپک رہتل دا کھرڑا اے -راج اقتدار حاصل کرن دا کوئی ایجنڈا جاں مینی فیسٹو نہیں۔

اس چھوٹی کتاب وچ ویہہ باب اتے دو ضمیمے (appendices) ہن۔

# کانگرس اتے اس دے کرتا – دھرتا
# بنگ - بھنگ
# بدامنی اتے بے چینی
# آزادی کی اے؟
# انگلینڈ دی حالت
# رہتل درشن
# ہندوستان کویں گیا؟
# ہندوستان دی حالت - 1
# ہندوستان دی حالت - 2
# ہندستانکی حالت - 3
# ہندوستان دی حالت - 4
# ہندوستان دی حالت - 5
# سچی رہتل کہڑی؟
# ہندوستان کویں آزاد ہووے؟
# اٹلی اتے ہندوستان
# گولہ-بارود
# ستیاگرہ − آتمبل
# سکھیا
# مشیناں
# چھٹکارا

باقی - 1
باقی - 2
## ہند آزادی دا سار

سٹے دے روپ وچ گاندھی پاٹھکاں نوں دسدے ہن کہ -

# تہاڈے من دا راج آزادی اے۔
# تہاڈی کنزندہ ستیاگرہ، آتمبل جاں دیا بل ہن۔
# اس بل نوں آجماؤن لئی مقامی نوں پوری طرحاں اپناؤن دی ضرورت اے۔
# اسیں جو کرنا چاہندے ہاں اوہ انگریزاں نوں سزا دین لئی نہ کریئے، سگوں اس لئی کریئے کہ اجیہا کرنا ساڈا فرض اے۔ یعنی جیکر انگریز لون-کر ردّ کر دین، کھوہیا جھونا واپس کر دین، سبھ ہندوستانیاں نوں وڈے-وڈے عہدے دے دین اتے انگریزی لشکر ہٹا لین، تد وی اسیں اوہناں دیاں ملاں دا کپڑا نہیں پہنانگے، اوہناں دی انگریزی بولی نہیں ورتانگے اتے اوہناں دی ہنر-کلا دا ورتوں وی نہیں کراںگے۔ سانوں ایہہ سمجھنا چاہیدا اے کہ اسیں اوہ سبھ دراصل اس لئی نہیں کراںگے کیونکہ ایہہ سبھ ناکرنیوگ اے۔

## مطابقت

گاندھی دے ‘ہند سوراج’ دے تیز نوآبادیات مخالف طیور سو سال بعد اج ہور وی  موافق ہن۔ نوَ استعمار دیاں وڈا چنوتیاں نال جوجھن دے تجزیہ نوں لگاتار درڑاؤندی اجیہی دوجی رچنا دور-دور نظر نہیں آؤندی۔

اس وچ گاندھی دی سوچ اتے کرم دے مول وچ سرگرم چنتکاں اتے اتہاس دے نائکاں - میجنی، لیو تالستائے، جان رسکن، ایمرسن، تھورو، بلاوتسکی، ڈیوڈ ہیوم، ویڈینبرن، دادا بھائی نارو جی، راناڈے، آر۔ سی۔ دتّ، میڈم کاما، شیام جی کرشن ورما، پران جیون داس مہتہ اتے گوپال کرشن گوکھلے آدی دے انوکھے جیون اتے سوچ وچار دی سنکھپت پر دلچسپ ونگی تاں اے ہی، نال ہی گاندھیمارگی مارٹن لوتھر کنگ، نیلسن منڈیلا، کوامے نکروما، کینیتھ کوانڈا، جولیئس نریرے، ڈیسمنڈ ٹوٹو اتے سیجار شاویج آدی دے ولکھن اہنسک جدوجہد دی پریرک جھلک وی ملدی اے۔

## حوالے

گٹھ:گجراتی کتاباں
گٹھ:قومی مکتی تحریک
گٹھ:مہاتما گاندھی
ہری لال گاندھی

**ہریلال موہنداس گاندھی** (دیوناگری: हरीलाल गांधी)، (1888&nbsp;– ۱۸ جون ۱۹۴۸) موہنداس کرمچند گاندھی دا جیٹھا پتر سی۔

## مڈھلی زندگی
ہریلال اچّ پڑھائی لئی انگلینڈ جانا چاہندا سی اتے اپنے پیؤ دی طرحاں اکّ وکیل بنن دا اچھک سی۔ اس دے پیؤ نے اس دا زوردار؉ خلاف کیتا، کہ پچھمی-سٹائل دی سکھیا برطانوی راج خلاف جدوجہد وچ معاون نہیں ہو سکیگی۔ نتیجے وچ اس نے اپنے پیؤ دے اس فیصلے دے خلاف بغاوت کر دتی اتے ۱۹۱۱ وچ ہریلال نے پروار نالوں ناطہ توڑ لیا۔

پھر اس نے اسلام حاصل کر لیا اتے نام عبداللہ گاندھی رکھ لیا، پر جلدی بعد اوہ آریہ سماجی بن گیا۔

## حوالے

گٹھ:جم 1888
گٹھ:موت 1948

گٹھ:مہاتما گاندھی پروار
گٹھ:مہاتما گاندھی
گٹھ:جم ۱۸۸۸
گٹھ:موت ۱۹۴۸
سیواگرام

**سیواگرام** مہاراشٹر، (بھارت) دے راج وچ اکّ پنڈ دا نام اے۔ ایہہ موہنداس گاندھی دے آشرم دی جگہ سی۔ پہلاں اس دا ناں شیگاؤں رکھیا گیا سی: مہاتما گادھی جی نے اسدا ناں بدل کے سیواگرام کیتا سی۔

گٹھ:مہاتما گاندھی
کترینہ ایوانوسکا

**کٹرینا اوانووسکا** (; جم 18 اگست 1988) اکّ میسیڈونیائی ماڈل اتے اداکارہ اے۔ اسنے 2004 وچ ماڈلنگ کیریئر شروع کیتا سی، جو ملان فیشن ویک وچ میسیڈونیا وچ لک ماڈلز انٹرنیشنل ماڈل دی بھال جتن توں بعد ہوئی۔ دسمبر 2004 وچ، اوہ ایل میگزین دے اکّ چتر وچ ظاہر ہوئی سی اتے اسنے سٹیزن کے، سٹیلیٹو اتے اطالوی اتے روسی ووگ وچ وی کم کیتا اے۔ اوہ 2006 وچ دیوا اتے میکسما میگزیناں دے کور اتے ڈی اینڈ جی دے اشتہاراں وچ نمائش کیتی گئی اے۔ اس نوں سبھ توں کامیاب میسیڈونیائی ماڈل منیا جاندا اے۔ 2010 وچ، اوانووسکا سربیائی ایلے میگزین وچ ظاہر ہوئی۔ 2011 وچ اسنے وکٹوریا دے سیکریٹ پیداواراں دے اشتہار لئی اکّ اقرارنامے اُتے دستخط کیتے۔ 2011 وچ اس نے میسیڈونیا وچ اپنے اداکاری کریئر دی شروعات کیتی اتے کئی فلماں جویں کہ عالمی لڑائی دوجا، 'د تھرڈ ہاف' وچ کم کیتا، جس وچ ربیکا ناں دی اکّ جوان یہودی کڑی دی مکھ کردار سی۔

## حوالے

## باہری لنک
* 
* 
* 
* 

گٹھ:جم ۱۹۸۸
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1988
گرو گرنتھ صاحب دے لکھاری

گرو گرنتھ صاحب جی (انگریزی: **Guru Granth Sahib Ji**)، سکھ دھرم دا مرکزی مذہبی پاٹھ اے، جس نوں سکھ دھرم دے آخری سربشکتیمان گرو مندے ہن۔ اس وچ ۱۴۳۰ انگ (پنے) ہن، جیہناں وچ ۳۶ سنتاں دی بانی اے جس وچ سکھ گرو صاحب (۶ گرو)، بھگت (۱۵ بھگت)، بھٹّ (۱۱ بھٹّ) اتے گرسکھ (۴ گرسکھ) ​​شامل ہن۔ ایہہ دنیا دی اکو اک مذہبی لپی اے جس وچ دوجے دھرماں، ذاتیاں اتے دھرماں دے لوکاں دے وچار اتے وچاردھارا شامل اے۔ اس وچ اپنے آپ سکھ گروآں دیاں سکھیاواں وی شامل ہن اتے اسدا پہلاں اڈیشن بھائی گرداس جی اتے دوسرا اڈیشن بھائی منی سنگھ جی ولوں لکھیا گیا سی۔

## لکھاریاں دا ورگی کرن
عام طور تے مفکر گرو گرنتھ صاحب دے لکھاریاں نوں چار گروہاں وچ ونڈدے ہن:

# سکھ گرو
# بھگت
# بھٹّ
# گرسکھ

### سکھ گرو
فلسفی طور تے سکھ، شبد گرو وچ وشواش کرن لئی پابند ہن پر عام یعقین ایہہ اے کہ سکھ گروآں نے صدیاں دوران سکھ دھرم دا قیام کیتا، جسدی شروعات سال ۱۴۶۹ وچ ہوئی سی۔ اتھے ۶ سکھ گرو ہن جیہناں دی بانی گرو گرنتھ صاحب وچ موجود اے: 

### بھگت
اُتلے لسٹ وچ، "بھگت" وکھ وکھ قوماں دے پوتر آدمی سن جیہناں دیاں سکھیاواں سری گرو گرنتھ صاحب جی وچ شامل ہن۔ اوہناں دی بانی "بانی بھگتا کی" سرلیکھ ہیٹھ اے۔ شبد "بھگت" دا مطلب سمرپن اے، اتے سنسکرت شبد بھکتی توں آیا اے، جسدا مطلب اے بھگتی اتے پیار۔ بھگتاں نے اک ربّ وچ یعقین پیدا کیتا جس توں پہلاں بھگت کبیر نے مہان ہندو بھکتیاں اتے صوفی سنتاں دیاں لکھتاں دی چون کیتی۔

اُتلے وچوں، ہیٹھاں بھگتاں دی لسٹ اے: 

### بھٹّ
بہت سارے ہندو سرسوت براہمن، جو سری گرو نانک دیوَ جی دے شبد دی پالنا کرن لگ پئے سن، اوہ بھٹاں وجوں جانے جاندے سن۔ اتھے ۱۱ سکھ بھٹّ ہن جیہناں دیاں بانیاں گرو گرنتھ صاحب وچ شامل ہن: 

## ووادپورن لکھاری: مردانہ اتے ٹلّ
آدی گرنتھ دے موجودہ حصول دے دو ہور لکھاری ہن جو وکھ وکھ مفکراں وچ بحث دا موضوع ہن: بھائی مردانہ اتے بھٹّ ٹلّ۔

وکھ وکھ مفکر دے مطابق:

* اتھے مردانہ ۱ دے سرلیکھ ہیٹھ دو بھجن ہن بھائی مردانہ دی رچنا اے، پر باقی داعوے نوں ثابت کرن وچ اکامیاب مندے ہن، کیونکہ قلم دا نام نانک نے گیت اندر ورتیا گیا اے  اتے مردانہ سلوک دی اکّ قسم اے۔
* اسے طرحاں، بھٹّ ٹلّ دے نام تے اکّ سوئیا اے،  جو کہ کجھ مفکراں مطابق گورمکھی ٹائیپو اے، کیونکہ ایہہ کلھ مطلب بھٹّ کلھشار اے۔

## حوالے

گٹھ:سکھ مت
کوچرب آشرم

**کوچرب آشرم** بھارت دا پہلا آشرم سی جو موہنداس گاندھی ولوں منعقد کیتا گیا سی، جو کہ بھارتی آزادی تحریک دے لیڈر سن اتے اسنوں اس دے دوست بیرسٹر جیون لال دیسائی نے تحفے وجوں دتے سن۔ 25 مئی 1915 نوں قائم کیتا گیا، گاندھی دا کوچرب آشرم گجرات راج دے احمدآباد شہر دے نیڑے واقع سی۔

ایہہ آشرم گاندھیوادی وچاراں والے طالب علماں لئی ایجیٹیشن، سوے-نربھرتا، مقامی، غریباں، عورتاں اتے اچھوت لوکاں دی ترقی لئی کم کرن اتے بہتر عوامی سکھیا اتے سوچھتا نوں مُتحرک کرن لئی پرمکھ مرکز سی۔ آشرم انسانی برابری، سوے-مدد اتے سادگی دی بنیاد اُتے منعقد کیتا گیا سی۔ حالانکہ جویں کہ کوچرب دو سالاں بعد پلیگ نال گرست ہو گیا سی، جس کارن گاندھی نوں اس وار اپنا آشرم سابرمتی ندی دے کنارے تبدیل کرنا پیا۔ سابرمتی آشرم وکھے اپنے ویلے دوران گاندھی دی جنتا دی آواز اتے راشٹر دے لیڈر وجوں وکار ہور ودھ گئی سی۔

## ایہہ وی ویکھو

* ٹالسٹائی فارم
* سابرمتی آشرم
* سیواگرام

## حوالے

گٹھ:بھارت دا آزادی سنگرام
گٹھ:مہاتما گاندھی
ٹالسٹائی فارم

[thumb|290x290px|1910 وچ ٹالسٹائے فارم دے کجھ ممبر، [مہاتما گاندھی|گاندھی مدھ وچ اے، دوجی قطار سجے توں پنجویں تھاں اُتے۔]]
**ٹالسٹائے فارم** اوہ پہلا آشرم سی جسدی شروعات موہنداس گاندھی نے اپنی دکھنی افریقہ دی لہر دوران کیتی سی۔ ۱۹۱۰ وچ بنے اس آشرم نے ٹرانسوال وچ، جتھے ایہہ واقع سی، وچ بھارتیاں متعلق وتکرے خلاف ایجیٹیشن مہم دے مکھ دفتر وجوں کم دتا۔  آشرم دا نام روسی لکھاری اتے فلسفی لیو ٹالستائے دے ناں اُتے رکھیا گیا سی، جسدی ۱۸۹۴ دی کتاب' *[[ربّ دا راج تہاڈے اندر اے|د کنگڈم گوڈ از ود ان یو]]*، 'نے گاندھی دے اہنسا دے سائنس نوں بہت متاثر کیتا سی۔

گاندھی حامی حرمن کالینبیچ نے گاندھی اتے ستر توں اسی ہور لوکاں نوں اونی دیر تک رہن دی آگیا دتی جدوں تک اوہناں دی مقامی لہر لاگوُ نہ ہو گئی۔ کلینبیچ نے کمیونٹی دا نام سجھاء دتا، جس نے جلدی ہی رہن والیاں کوارٹراں، ورکشاپاں اتے سکول وجوں کم کرن لئی تن نویاں عمارتاں دی اساری کیتا۔  

## ایہہ وی ویکھو

* کوچرب آشرم
* سابرمتی آشرم
* سیواگرام

## حوالے

گٹھ:مہاتما گاندھی
ڈاکو مان سنگھ

**ڈاکو مان سنگھ** مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دور وچ (۱۸۱۵–۱۶ دے لاگے ) ہویا اکّ ڈاکو سی جسنے لاہور دے آلے دوآلے ڈاکیاں دی ات کر چھڈی سی ۔ اوہ اپنے ۶۰ کُو ساتھیاں دے جتھے نال اس علاقے وچ سرگرم رہندا سی ۔ اسدی اس علاقے وچ اینی دہشت سی کی کہ لوکاں وچ ایہہ کہاوت پرچلتّ ہو گئی سی کہ ، 'دنے راج کانے دا راتیں راج ماہنے دا' । رنجیت سنگھ نے اس توں تنگ آ کے حکم کیتا کے اس نوں جیوندا پھڑیا جاوے ۔ رنجیت سنگھ نے ڈھنڈورا پھیریا، اکّ اشتہار کڈھیا- کہ جہڑا مان سنگھ نوں جیوندا پھڑ لوے جا گرفتار کر لوے اس نوں دو پنڈ انعام وچ دتے جانگے تھوڑے کُو دناں بعد اکّ اشتہار ڈاکو مان سنگھ ولوں لاہور دیاں کندھاں تے لگا، لوکاں نے دیکھیا کہ جہڑا مینوں جیوندا پھڑ لوے جا گرفتار کر لوے میں اس نوں لاہور دا راج دے دیاںگا۔ رنجیت سنگھ نوں بڑا غصہ لگا، اکّ ڈاکو دی اینی ہمت ۔ اکّ رات چن دی چاننی، خبر ملی کہ مان سنگھ لاہور دے آلے دوآلے تاک وچ پھر رہا کوئی کارا کریگا شیرے پنجاب نے اپنے نال ۱۲ کُو گھوڑسوار جوان چوٹی دے لئے، لاہوروں باہر جنگل ول نکل گیا کجھ دیر بعد ۶۰ کُو گھوڑسواراں دا جتھا چن دی چاننی چ نظری پیا ۔ اتھے دوہاں درمیان لڑائی ہوئی اتے انت رنجیت سنگھ جت گیا ۔ ماں سنگھ ڈاکو نے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی فوج وچ نوکری کر لئی اتے خالصہ راج دا سہرد اتے جامباز سپاہی بن گیا ۔ 

## حوالے

## ایہہ وی ویکھو
https://www.facebook.com/watch/?v=310616064602432

گٹھ:سکھ
ترستان زارا

**ترستاں زارا** (فرانسیسی:[tʁistɑ̃ dzaʁa]; رومانی:[trisˈtan ˈt͡sara]; جم **سیمئیل** جاں **سیمی روسینسٹوک**،۱۶ اپریل(پُ۔ ۴ اپریل) ۱۸۹۶ - دسمبر ۱۹۶۳) اکّ فرانسیسی ایواں-گارد شاعر، مضمون نگار اتے کلاکار سی۔ ایہہ رومانی یہودی مول دا سی۔ ایہہ اکّ صحافی، ناٹک کار، نقاد اتے فلم ڈریکٹر دے طور اتے وی سرگرم سی۔ ایہہ دادا لہر دے بانیاں وچوں اکّ سی۔ آدریان مانیو دے اثر ہیٹھ اسدی دلچسپی پرتیکواد وچ پیدا ہوئی اتے اسنے اؤن ونیا اتے مارسیل جانکو دے نال مل کے *سمبولول *رسالہ شروع کیتا۔

**ٹرسٹان زارا** (1896 - 1963) اک رومانین تے فرانسیسی لکھاری تے پینٹر سی۔ 

۱۹۱۹ وچ زارا پیرس پہنچیا۔ اس ویلے ایہہ دادا دے مکھیاں وچوں اکّ سی۔ ایہہ *ساہت (Littérature)* رسالے دی ٹیم وچ شامل ہویا جو پڑحقیقت پسندیت ول اسدا پہلا قدم سی۔ اوچیتن تکنیکاں توں متاثر ہون کرکے ایہہ پڑحقیقت پسندیت لہر وچ آندرے بریتوں نال مل گیا اتے اسنے اپنی شاعری "لگبھگ آدمی" لکھی۔

## جیون
### مڈھلا جیون اتے سمبولول
زارا دا جم مالدوویا دے تریخی کھیتر وچ ہویا۔ اس دے ماپے رومانی یہودی سن اتے اوہناں دی ماں-بولی یدیش سی۔ اس دے پیؤ اتے دادا جنگلاں دے تعلق وچ ہوئی کاروبار کردے سن۔ اسدی ماں دا ناں ایمیلیا روسینسٹوک(جم "زیبلس") سی۔ رومانی بادشاہی دے قنوناں کرکے ۱۹۱۸ تک زارا اوتھوں دا پورے طور اتے شہری نہیں سی۔

## ورثہ
### متاثر ہون والے
دادا لہر وچ شامل ہون والے لکھاریاں توں بناں وی زارا نے آؤن والیاں کئی پیڑھیاں دے لکھاریاں نوں متاثر کیتا۔

## حوالے

## باہری سروت
* Works by or about Tristan Tzara  in libraries (WorldCat catalog)
* ''From Dada to Surrealism'', Judaica Europeana virtual exhibition ، Europeana database
* Tristan Tzara drawings at the Museum of Modern Art
* Tristan Tzara: The Art History Archive at *The Lilith Gallery of Toronto*
* Recordings of Tzara, ''Dada Magazine'', ''A Note On Negro Poetry'' and Tzara's renditions of African poetry, at UbuWeb

## بارلے جوڑ

گٹھ:فرانسیسی شاعر
برآمدات

**برآمدات** (Export) بین الاقوامی تجارت وچ اوہ سامان یا خدمات نیں جو اک ملک وچ تیار کیتیاں جاندیاں نیں تے دوسرے مُلک نوں فروخت کیتیاں جاندیاں نیں۔ غیر ملکی خریدار، درآمد کنندہ اے تے فروخت کرن والا برآمد کنندہ اے۔

## ہور دیکھو
* درآمدات

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:معیشت
گٹھ:معاشیات
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:تجارت
ناناوتی کمیشن

**ناناوتی کمیشن** بھارت سرکار نے 8 مئی 2000 نوں 1984 سکھ مخالف دنگے دی جانچ کرن لئی قائم کیتا سی۔ اس دے مکھی اعلیٰ ترین عدالت دے ریٹائرڈ ججّ شری جی ٹی نانوتی سن۔

جسٹس جی ٹی ناناوندی کمیشن اک رکنی کمیشن سی جس د‏‏ی سربراہی جسٹس جی ٹی ناناوندی ، سپریم کورٹ آف انڈیا دے اک ریٹائرڈ جج سن ، جسنو‏ں مئی 2000 وچ نیشنل ڈیموکریٹک الائنس (این ڈی اے) حکومت نے "معصوم سکھاں دے قتل" د‏‏ی تحقیقات دے لئی مقرر کيتا سی۔ 1984 دے سکھ مخالف فسادات دے دوران کمیشن نو‏‏ں چھ ماہ دے اندر اپنی رپورٹ پیش کرنے دا پابند کيتا گیا سی، لیکن اس وچ پنج سال لگ گئے۔ [2] : ضمیمہ 1 پیرا 3  دو جلداں وچ رپورٹ فروری 2005 وچ مکمل ہوئی سی۔  

## حوالہ د‏‏یاں شرطاں
کمیشن دے حوالہ د‏‏ی شرائط ایہ سی:
"(ا) سکھ برادری دے ممبراں نو‏‏ں نشانہ بنانے والے جرائم تے فسادات د‏‏ی وجوہات تے طریقہ کار دے بارے وچ پوچھ گچھ کرنا جو 31 اکتوبر نو‏‏ں قومی راجگڑھ علاقہ دہلی تے ملک دے ہور حصےآں وچ ہوئے سن ، 1984 تے اس دے بعد؛

(ب) واقعات د‏‏ی ترتیب تے اس طرح دے تشدد تے فسادات تو‏ں متعلق تمام حقائق؛

(ج) کیہ انہاں گھناؤنے جرائم نو‏‏ں روکیا جا سکدا سی تے کیہ انہاں وچ کوئی کوتاہی یا فرائض تو‏ں غفلت ہوئی ؟اس سلسلے وچ ذمہ دار حکا‏م / افراد وچو‏ں کسی د‏‏ی طرف تو‏ں؛

(د) مذکورہ تشدد تے فسادات نو‏‏ں روکنے تے انہاں تو‏ں نمٹنے دے لئی کيتے گئے انتظامی اقدامات د‏‏ی مناسبیت دے بارے وچ پوچھ گچھ کرنا؛

(ر) ایداں دے اقدامات د‏‏ی سفارش کرنا جو انصاف د‏‏ی منزلاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اختیار کيتے جاسکدے نيں۔ (f) ایداں دے معاملات اُتے غور کرنا جو انکوائری دے دوران متعلقہ پائے جاواں۔" [1] : صفحہ 7   

## توجہ
کمیشن د‏‏ی رپورٹ وچ اودو‏ں د‏‏ی حکمراں کانگریس پارٹی دے دہلی ونگ دے سینئر ارکان بشمول جگدیش ٹائٹلر ، بعد وچ کابینہ دے وزیر، ایم پی سجݨ کمار تے آنجہانی وزیر ایچ دے ایل بھگت دے خلاف الزامات تے شواہد د‏‏ی تفصیلات دتی گئیاں نيں ۔ انہاں اُتے الزام سی کہ انہاں نے اپنے حلفےآں وچ سکھاں نو‏‏ں مار دے اندرا گاندھی دے قتل دا بدلہ لینے دے لئی ہجوم نو‏‏ں اکسایا سی ۔ رپورٹ وچ اودو‏ں دے لیفٹیننٹ گورنر پی جی گوائی نو‏‏ں وی اپنی ذمہ داری وچ ناکامی تے فسادات اُتے قابو پانے دے دیر تو‏ں احکامات دینے دے لئی ٹھہرایا گیا سی۔ کمیشن نے دہلی دے اودو‏ں دے پولیس کمشنر ایس سی ٹنڈن نو‏‏ں وی فسادات دے لئی براہ راست ذمہ دار ٹھہرایا۔

## نتیجہ
رپورٹ دے خلاف وڈے پیمانے اُتے احتجاج کيتا گیا کیونجے اس وچ 1984 دے سکھ مخالف فسادات وچ ٹائٹلر تے کانگریس پارٹی دے ہور ارکان دے کردار دا واضح طور اُتے ذکر نئيں کيتا گیا سی۔ اس رپورٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں جگدیش ٹائٹلر نے مرکزی کابینہ تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔ رپورٹ پارلیمنٹ وچ پیش کيتے جانے دے چند روز بعد بھارتی وزیراعظم من موہن سنگھ نے وی سکھ برادری تو‏ں آپریشن بلیو اسٹار تے اس دے بعد ہوݨ والے فسادات اُتے معافی منگ لئی۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ فسادات وچ جگدیش ٹائٹلر دا ہتھ سی۔ 

اس رپورٹ اُتے کانگریس دے زیر تسلط یونائیٹڈ پروگریسو الائنس (یو پی اے) حکومت د‏ی مذمت کيتی گئی سی لیکن بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) نے اس رپورٹ نو‏‏ں قبول کيتا تے کانگریس پارٹی نو‏‏ں "مجرم" قرار دیندے ہوئے تنقید کيتی۔ 

## ہور ویکھو
* 1984 سکھ مخالف دنگے
## حوالے

## باہری کڑیاں
* کمیشن آف انکوائری (1984 سکھ مخالف فسادات) رپورٹ (پی ڈی ایف)
* ثبوت کی تشخیص
* دی ہندو کی ناناوتی کمیشن کی رپورٹ (6 اپریل 2005 کو محفوظ شدہ) 
* گواہ 84

گٹھ:سکھ اتہاس
راجستھان یونیورسٹی

**راجستھان یونیورسٹی** () جے پور وچ واقع راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے۔ ایہہ مانوکی، سماج سائنس، سائنس، کمرس، اتے قانون آدی مضموناں وچ اچّ پدھر دی سکھیا اتے سودھ کم وچ جٹے بھارت دے موہری سکھیا ادارےآں وچوں اے۔ اس دا قیام ۸ جنوری 1947 as راجپتانا یونیورسٹی وجوں کیتی گئی سی اتے موجودہ نام ۱۹۵۶ وچ رکھیا گیا۔

## جان پہچان
راجستھان یونیورسٹی لگبھگ ۳۰۰ ایکڑ وچ پھیلی راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے۔ اس دا قیام ۸ جنوری ۱۹۴۷ نوں ہوئی سی۔ ڈاکٹر۔ موہن سنگھ مہتہ اس دا پہلا اتے بانی وائس چانسلر سی۔ اج ایہہ راجستھان وچ سکھیا دا سبھ توں وڈا مرکز منیا جاندا اے۔ دیش-ودیش دے طالب علم اتھے پڑھن آؤندے ہن۔ اس دا پرسر جے پور نگر دے باپونگر وچ واقع اے۔

راجستھان یونیورسٹی راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے ۔ ایہہ بھارت دیاں پرمکھ تعلیمی ادارےآں وچوں اکّ اے جو منکھتا ، سماجی سائنس ، سائنس ، ونج اتے قانونی مطالعہ دے کھیتراں وچ اچّ سکھیا اتے کھوج وچ رجھی ہوئی اے ۔

## اتہاس

راجستھان یونیورسٹی لگبھگ ۳۰۰ ایکڑ وچ پھیلی راجستھان دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے ۔ ایہہ ۸ جنوری ۱۹۴۷ نوں راجپوتانا یونیورسٹی وجوں قائم کیتی گئی سی، ۱۹۵۶ وچ اسنوں موجودہ نام دتا گیا سی۔ ڈاکٹر: موہن سنگھ مہتہ اس دے پہلے اتے بانی وائس چانسلر سن ۔ اج اس نوں راجستھان وچ سکھیا دا سبھ توں وڈا مرکز منیا جاندا اے ۔ دیش-ودیش توں طالب علم اتھے پڑھن لئی آؤندے ہن۔ اسدا کیمپس جے پور ہیشہر دے باپونگر وچ واقع اے۔ اس وچ ۶ آئینی کالج، ۱۱ مانتا حاصل کھوج مرکز، ۳۷ پوسٹ گریجوئیٹ ڈیپارٹمنٹ ہن۔ ۳۰۵ کالج اس نال جڑے ہوئے ہن۔ ایہہ ۳۷ موضوعاں وچ ڈاکٹریٹ، ۲۰ موضوعاں وچ ایم۔پھل، ۴۸ موضوعاں وچ پوسٹ گریجوئیٹ اتے ۱۴ موضوعاں وچ بیچلر ڈگری حاصل کردا اے۔ اس نوں قومی ملانکن اتے مانتا کونسل ( NAAC) ولوں A+ درجہ دتا گیا اے۔

## مقصد
دیش دے لوکاں نوں سکھئت کرنا۔
## سہولتاں
اس یونیورسٹی وچ ۱۶ ہوسٹل، اکّ جدید سپورٹس کمپلیکس (کرڈا-سنکل)، لائبریری ہوسٹل وی ہن۔ [۱] اتے سویمنگ پول ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
درآمدات

**درآمدات** (Import) بین الاقوامی تجارت وچ اوہ سامان یا خدمات نیں جو دوسرے مُلکاں وچوں حاصل کیتیاں جاندیاں نیں، جِتھے اوہ تیار ہُندیاں نیں۔ 

عام طور تے کئی مُلکاں وچ کچھ سامان یا خِدمات مقامی طور تے دستیاب نئیں ہُندیاں، اس لئی مُلک وچ اوہدی ضروریات نوں پورا کرن لئی درآمدی سامان تے خِدمات دا اِستعمال کرنا پیندا اے۔ 

## ہور دیکھو
* برآمدات

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:معیشت
گٹھ:معاشیات
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:تجارت
نیوزی لینڈ آرٹ

**نیوزیلینڈ دی کلا** وچ وزوئل اتے پلاسٹک آرٹس (آرکیٹیکچر، لکڑ دے کم، ٹیکسٹائیل اتے وسراوکس سمیت) نیوزیلینڈ توں شروع ہندیاں ہن۔ ایہہ وکھ-وکھ پرمپراواں توں آؤندا اے: مقامی ماؤری کلا، شروعاتی یورپیئن (جاں پاکیہا) وسن والیاں دی، اتے بعد وچ پرشانت، ایشیائی، اتے یورپیئن دیساں دے پرواسی۔ نیوزیلینڈ دے جغرافیائی الگ-تھلگ ہون کارن، پچھلے ویلے وچ بہت سارے کلاکاراں نوں روزی-روٹی کماؤن لئی گھر چھڈنا پیا سی۔ 20ویں صدی دے اخیرلے دہاکیاں وچ وزوئل آرٹس دا ترقی ہویا کیونکہ بہت سارے نیوزیلینڈ دے لوک تہذیبی طور اُتے ودھیرے سوجھ وان بن گئے سن۔

## پوروَ-تریخی کلا
چارکول ڈرائنگ دکھنی آئیلینڈ دے مرکز وچ چونے دے پتھر دے شیلٹراں اُتے لبھے جا سکدے ہن، 500 توں ودھ سائیٹاں کیکورا توں اتری اوٹیگو تک پھیلیاں ہوئیاں ہن۔ ڈرائنگ 500 اتے 800 سال دے وچکار ہون دا اندازا اے، اتے جانوراں، منکھاں اتے مہان جیو-جنتوآں، ممکنہ طور اُتے سٹائل والے سپاں نوں درسایا گیا اے۔ موآ اتے ہاسٹ دے عقاب سمیت، تصویر والے کجھ پنچھی الوپ ہو گئے ہن۔ اوہ شروعاتی ماؤری ولوں کھچے گئے سن، پر جدوں تک یورپیئن پہنچے، مقامی نواسیاں نوں ڈرائنگ دے مول بارے نہیں پتہ سی۔

## حوالے

گٹھ:نیوزیلینڈ
ٹیرف

**ٹیرف** (Tariff) اک ٹیکس اے جو کِسے ملک دی حکومت یا کِسے غیر قومی یونیئن ولوں سامان دی درآمدات یا برآمدات اُتے لایا جاندا اے۔ حکومت لئی آمدݨی دا ذِریعا ہوݨ توں علاوا درآمدی ڈیوٹی، غیر مُلکی تجارت تے پالیسی دے ضابطے دی اک شکل وی ہو سکدی اے جو مُلکی صنعت دی حوصلا افزائی یا حفاظت لئی غیر مُلکی مصنوعات اُتے ٹیکس لایا جاندا اے۔ 
حفاظتی محصولات، درآمدی کوٹے، برآمدی کوٹے تے تجارت وچ دیگر نان ٹیرف رکاوٹاں دے ناݪ تحفظ پسندی دے سَبھ توں زیادا اِستعمال ہوݨ آݪے آلات وِچوں نیں۔

ٹیرف دی اصطلاح عربی لفظ **تعریف** توں ماخوذ اے۔

## ہور دیکھو
* تجارت
* ٹیکس
* درآمدات
* برآمدات

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:معیشت
گٹھ:معاشیات
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:تجارت
بنگلا دیشی ٹکا

**بنگلا دیشی ٹکا** (بنگالی: টাকা، نشان: ৳، کوڈ: BDT, مختصر شکل: Tk) عوامی جمہوریا بنگلا دیش دی کرنسی اے۔ یونیکوڈ وچ ایہنوں U+09F3 ৳ تے اِنکوڈ کیتا جاندا اے۔

৳ 10 تے اس توں وڈے بینک نوٹاں دا اجراء بنگلا دیش بینک دے زیر کنٹرول اے، جَد کہ ৳2 تے ৳5 دے بینک نوٹ بنگلا دیش دی حکومت دی وزارت خزانا دی ذما داری اے۔ روپے دے بینک نوٹ 2 تے 5 نوں زیادہ تر ٹھیپے وچ بدل دِتا گیا اے جد کہ کَعھٹ مالیئت دے ٹھیپے (بشمول سارے پیسا ٹھیپے) 1 Tk تک، مہنگائی دی وجہ توں تقریبن گردش وِچوں باہر ہو چکے نیں۔ ٹکے لئی سبھ توں زیادا استعمال ہوݨ آݪی علامت "৳" تے "Tk" اے، جو سامان تے خِدمات دی خریداری دے دوران رسیداں اُپر استعمال ہُندی اے۔ ایہنوں پہلاں 100 پیسیاں وچ تقسیم کیتا گیا سی، ہُݨ پیسے ٹھیپے گردش وچ نئیں ہیگے۔

## اشتقاقیات
امیرکن ہیریٹیج ڈِکشنری آف انگلش لینگوئج دے مطابق، لفظ "ٹکا" سنسکرت دے لفظ Tanah توں آیا اے۔ بنگالی وچ لفظ ٹکا عام طور تے کسے وی رقم، کرنسی یا نوٹ دے معنی وچ استعمال ہُندا اے۔ لہٰذا، بول چال وچ، بنگالی بولݨ آݪا کوئی شخص پیسے دا حوالا دیݨ لئی لفظ "ٹاکا" دا استعمال کر سکدا اے، قطع نظر اس دے کہ ایہ کس کرنسی وچ شامل اے۔ ایہ ہندوستانی ریاستاں مغربی بنگال تے تریپورا وچ وی عام اے، جِتھے بھارتی روپیا دا سرکاری نام اے۔ بیہار وچ پراکرت دے اثر دے ناݪ دوجیاں مشرقی ہندوستانی زباناں، میتھلی تے مگدھی وچ "ٹاکا" اے، آسام وچ ایہ ٹاکا اے تے اڈیشا وچ ଟଙ୍କା taṅkā اے۔

## تریخ
### پاکستان ویلے (71–1947)
پاکستان بݨݨ مگروں پاکستانی روپیے دے سرکاری نوٹاں تے ٹھیپےآں اُتے ٹکا دا لفظ موجود سی۔ موجودا پاکستان وچ وی عام بول چال وچ لفظ "ٹاکا" دا استعمال عام اے۔ 

### 1971 توں مگروں
بنگلا دیش دے قیام توں بعد 4 مارچ 1972 نوں ٹکا سرکاری طور تے متعارف ہویا، جیہنے نے پاکستانی روپیے دی جگہ لے لئی۔

#### ٹرئیژری بینک نوٹ
* 1972 وچ پہلے ٹرئیژری نوٹ، ৳ 1 تے بنگلا دیش بینک دے نوٹ ৳ 5، ৳ 10 تے ৳ 100 ۔
* 1977 وچ، ৳ 50 دے بینک نوٹ متعارف کرائے گئے، اس توں بعد 1979 وچ ৳ 500 تے 1982 وچ ৳ 20 آئے۔
* ৳ 1 ٹرئیژری نوٹ 1992 تک جاری کیتے گئے سی، جیہدے وچ ৳ 2 ٹرئیژری نوٹ 1989 وچ متعارف کرائے گئے سی۔
* ৳ 1000 دے نوٹ 2008 وچ متعارف کرائے گئے سی۔
* ৳ 5 بینک نوٹ، جو پہلے بنگلا دیش بینک دے ذریعے جاری کیتے گئے سی، ہُݨ بنگلا دیش دی حکومت ولوں جاری کیتے گئے نیں۔ ایہ 2000 دی دہائی دے شُروع توں زیادا تر ٹھیپیاں وچ بدل چُکے نیں۔

## حوالے

گٹھ:کرنسی
گٹھ:بنگلا دیش
نیک چند سیݨی

**نیک چند سینی** (15 دسمبر 1924 – 12 جون 2015) چنڈی گڑھ، بھارت وچ اٹھاراں ایکڑ عالمی مشہور روک گارڈن دا پروڈیؤسر سوے-سکھئت کلاکار اے۔
## جیون بیورا
نیک چند سینی دا جم 15 دسمبر 1924 نوں سانجھے پنجاب دے پنڈ بیریاں کلاں، شکرگڑھ، برطانوی ہند (ہن پاکستان وچ) وچ پیؤ وکیلا رام دے گھر ماں سری متی جانکی دی ککھوں ہویا سی۔ سری نیکچند نے 1951 وچ چنڈی گڑھ دے پی۔ ڈبلیو۔ ڈی۔ ڈیپارٹمنٹ وچ نوکری کر لئی۔ 1958 وچ اسنے شوالک دیاں پہاڑیاں دے نیڑلے جنگل وچ گھراں اتے پہاڑاں وچ بے کار پئیاں وستاں اتے پتھر جمع کرنا اتے اوہناں نوں گارے نال جوڑ جوڑ مورتیاں بناؤن دا کم شروع کیتا سی۔ اس ویلے دے چنڈی گڑھ دے پرحکمران سری اجے بینرجی نے پتہ لگن تے نیک چند نوں تعاون دتا۔

انھاں نے 1976 وچ اس تھاں نوں روک گارڈن دا ناں دتا گیا۔ پھر چنڈی گڑھ دے اگلے پرحکمران ڈاکٹر۔ مہیندر سنگھ رندھاوا نے اس دی کلا تے لگن دی قدر پائی اتے اسنوں تعاون دین لئی افسراں نوں ہدایت کیتی۔ 1984 وچ وزیر اعظم اندرا گاندھی نے نیک چند نوں پدمسری نال نوازیا۔ 1985 وچ ریٹائرڈ ہون توں بعد نیک چند اپنے کم وچ ہور وی لگن نال کھبھ گیا۔ چنڈی گڑھ انتظامیہ نے ڈائریکٹر اتے کریئیٹر روک گارڈن دا عہدہ اتے ہور سہولتاں دے دتیاں۔ اس نے امریکہ، جرمن، سپین، لنڈن، ماسکو اتے شکاگو وچ وی روک گارڈن بنائے ہن۔
### مورتاں

image:RockGardenEntrance.jpg
image:RockGarden.jpg
image:RockGardenRock.jpg
image:Waterfall at Rock Garden, Chandigarh.jpg


## حوالے

گٹھ:مورتیکار