open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پاکستان دی معیشت

**پاکستان دی معیشت** دنیا دی 25 ویں سبھ توں وڈی معیشت ہے (پی پی پی)۔دیس دی کلّ وسوں 190 ملیان ہے جو دنیا وچّ 6ویں درجے تے ہے۔پاکستان دی غیر-درج معیشت کلّ معیشت دا 36% ہے جو فی کس آمدن دا اندازہ لگاؤن لگیاں چھڈّ دتا جاندا ہے۔   
 پاکستان اک ترقی پزیر ملک ہے 
## معیشت دی ڈھانچاگت بنتر
اسلامک رپبلک پاکستان دی معیشت 26% توں ودھ دی در والی کرنسی صفیتی دی سمسیا والی ہے۔
سال 1947 وچ اتھوں دی معیشت وچ کھیتی باڑی دا یوگدان 53% سی۔پر پچھلے ویلے وچ صنعتی سیکٹر وچ وادھا ہون کارن کھیتی دا یوگدان گھٹ رہا ہے۔  
### مڈھلا سیکٹر

#### کھیتی باڑی

کھیتی وچ بیجیاں جان والیاں فصلاں ہیٹھ لکھیاں ہن جنھاں دے تحت کلّ فصلاں دی قیمت دا 75% آؤندا ہے  : 
*کنک
*گنا
*کپاہ
*چاول
کنک اتھوں دی سبھ توں وڈی فصل ہے۔ایف ای او مطابق سال 2005 وچ پاکستان وچ 21,591,400  میٹرک ٹن کنک پیدا ہوئی سی جو سارے افریقہ (20,304,585 میٹرک ٹن)  توں اتے دکھنی امریکہ (24,557,784 میٹرک ٹن)توں ودھ سی۔     
. دیس وچ سال 2015 وچ 47 توں 64 ملیان ٹن کنک دی پیداوار دا اندازا ہے   .
سال 1947 وچ اتھوں دی معیشت وچ کھیتی باڑی دا حصہ 53% سی جو ہن گھٹ کے 24%  رہِ گیا ہے۔ پر پھر وی اس علاقے وچ اتھوں دی ادھی وسوں روزگار یکت ہے اتے درامدکاری راہیں ایہہ زر مبادلہ دا وڈا سروت وی ہے۔ پچھلے سمیں وچ صنعتی سیکٹر وچ وادھا ہون کارن کھیتی دا یوگدان گھٹ ہندا جا رہا ہے۔  

2011 وچّ پاکستان دیاں سبھ توں ودھ ملّ والیاں سکھرلیاں دس شیواں ہیٹھ لکھیاں سن   
:

ایف ای او دے 2008 دے انکڑیاں مطابق پاکستان ہیٹھ لکھے کھیتی پیداوار دا وڈا پیداکرتا دیس سی|  

### سیکنڈری سیکٹر

#### صنعت

پاکستان دی معیشت وچ صنعت دا جی ڈی پی وچ 24% حصہ ہے۔ کپڑے دی صنعتاتوں دی سبھ توں وڈی صنعت ہے جو کلّ صنعتی مال دا 66% بندا ہے اتے 40% لوکاں لے روزگار دا زریعہ ہے۔    
 ہور مکھ صنعتاں ہن :

*سیمنٹ
*کھاد
*خام تیل
*چینی
*سٹیل
*تمباکو
*مشینری
 

### سیواواں سیکٹر

پاکستان دے معاشی نظام وچ دیس دے کلّ جی ڈی پی وچّ سیواواں سیکٹر دا 53.3% دا حصہ ہے ۔
. اس وچ مکھ کھیتر ہن :ٹرانسپورٹ، دور سنچار ،وتّ ،اشورینس  آدی۔ 

### قومی آمدن رجھان
چالو قیمتاں تے پاکستان دی معیشت تے کلّ گھریلو پیداوار رجھان جو ورلد بک ولوں انمانت ہن۔ایہہ وی ویکھو  

## حوالے

گٹھ:معیشت
گٹھ:سارک دیس
گٹھ:پاکستان
شارجہ انٹرنیشنل ایئرپورٹ

**شارجہ قومانتری ہوائی اڈا (شارجہ بین القوامی ہوائی اڈا)** () () اک ہوائی جہازاں دا اڈا ہے جو کہ شارجہ، متحدہ عرب امارات وچّ واقع ہے۔ اس دا کلّ علاقہ ہے۔

## رن وے
ایہہ ہوائی اڈا سمندر دی پدھر توں  دی اچائی اُتے ہے۔ اس ہوائی اڈے دا 12/30 دا اک رن وے ہے اتے اسدی لمبائی  ہے۔
## اتہاس
موجودہ شارجا ہوائی اڈا 1970 دے دہاکے وچّ بنیا سی اتے اسنوں 1 جنوری 1977 نوں کھولھ دتا گیا سی۔ اس ہوائی اڈے دے کھلھن نال آر.اے.ایف شارجا ہوائی اڈا بند ہو گیا سی، ایہہ اڈا موجودہ ہوائی اڈے دے نیڑے ہی سی اتے پہلاں والا ہوائی اڈا 1932 وچّ کھلھیا سی۔ آر.اے.ایف ہوائی اڈا متحدہ عرب امارات دا پہلا ہوائی اڈا سی اتے اسدی ورتوں 14 دسمبر 1971 تکّ شاہی ہوائی فوج کردی رہی سی۔اس پرانے ہوائی اڈے نوں وکاس وچّ لیاؤن لئی شارجہ تے کافی دباء سی۔ پرانا ہوائی اڈا ہن شہری دے وچّ کنگ عبدالعزیز گلی دا حصہ ہے۔ 

اس ہوائی اڈے دی ورتوں امریکی ہوائی فوج دے 926ویں لڑاکو گروپ نے خلیج دی جنگ ویلے کیتی سی۔ یونٹ دے اندازاً 450 میمبر اس ہوائی اڈے تے رکے سن، جو کہ اے-10 تھنڈربولٹ II نوں اڈاؤن دے چالک سن۔

## میدانی آواجائی
ایہہ ہوائی اڈا دبئی توں  دی دوری اُتے  ہے۔
## شارجا (شہر)

شارجا () () (اردو، پنجابی:شارجہ) متحدہ عرب امارات دا سبھ توں ودھ آبادی والا اتے تیجا سبھ توں وڈا شہر ہے جو دبئی-شارجا-عجمان میٹروپولیٹن علاقے دا حصہ ہے۔ ایہہ جزیرہ نما عرب اتے خلیج فارس دے اتلے ساحل اتے واقع ہے۔

## حادثےاتے ہور واقعے
* 15 دسمبر 1997 نوں تپولیو تو-154  جو کہ تاجک ایئر دا سی، ایئر فلائیٹ 3183 حادثے دا شکار ہو گیا سی۔ اس وچّ 85 توں 86 لوک مارے گئے سن۔
* 10 فروری 2004 نوں کش ایئر فلائیٹ 7170 کریش ہو گیا سی، اس وچّ 43 لوک مارے گئے سن۔
* 7 نومبر 2004 نوں بوئنگ 747-230 خراب ٹیک آف کرن کرکے نقصانیا گیا سی کیونکہ کہ اسدی مرمت ٹھیک ڈھنگ نال نہیں ہوئی سی۔ اس حادثے وچّ چار جہاز-چالکاں نوں سٹاں لگیاں سن۔
* 21 اکتوبر 2009 نوں ازا ٹرانسپورٹ فلائیٹ 2241 ٹیک آف کرن ویلے نقصانیا گیا سی۔ ایہ جہاز صرف کارگو لئی جا رہا سی اتے اس جہاز دے سارے چھ میمبر مارے گئے سن۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* شارجا ہوائی اڈے دی ویبسائیٹ 

گٹھ:متحدہ عرب امارات دے ہوائی اڈے
گٹھ:ہوائی اڈے
گردوارہ صاحب کلانگ

**گردوارہ صاحب کلانگ** کلانگ سیلانگور، ملائشیا وچّ واقع اک سکھ گردوارہ ہے۔ ایہہ نومبر 1993 اتے 1995 دے وچکار بنایا گیا سی۔ عمارت دی کلّ لاگت قریب 2,000,000 ملائشیا رنگٹ سی اتے جس وچوں 100,000 رنگٹ وزیراعظم دے محکمے نے دان کیتا گیا سی۔ اس پراجیکٹ نوں پورا کرن لئی باقی دان ملائشیا دی سکھ سنگت توں حاصل ہویا سی۔ 
جلن بکٹ جاوا وچ موجودہ تھاں تے قیام توں پہلاں، ایہہ مجلس پیربندرن کلانگ (کلانگ نگر اسمبلی) دے ہیڈکوارٹر جلن رایا برات تے اک وار قایم کیتا گیا سی۔ ایہہ کلانگ وچ رہ رہے سکھ بھائیچارے لئی پوجا پاٹھ کرن دا مکھ تھاں ہے۔

گرودوارہ 17 فروری 1996 نوں باقاعدہ طور تے سنگت لئی کھولھیا گیا سی، سکھاں دا پوتر گرنتھ، سری گرو گرنتھ صاحب، بڑی دھوم دھام نال جلن رایا توں جلن بکٹ جاوا وچ جلوس دے شکل وچّ وچ پچھلے گرودوارہ صاحب توں لیاندا گیا سی۔

سردار سکھدیو سنگھ دی اگوائی وچّ دسمیش بینڈ جلوس دی اگوائی کر رہا سی۔ اگلے دن اکھنڈ پاٹھ منعقد کیتا گیا سی۔

اپر والی منزل تے دربار صاحب ہے، جس دے اندر 1000 دے لگپگّ لوک بیٹھ سکدے ہن۔ زمین والی منزل وچّ لنگر (ڈائننگ ہالَ)، اک رسوئی، اک دفتر اتے اک لائبریری ہے، سیلانی کمرے وی ہن اتے پنجابی کلاس لاؤن لئی کمرے وی ہن۔ گرنتھیاں دے کوارٹر اک وکھری عمارت وچّ ہن جو دربار صاحب دے نال لگدے ہن۔

## اتہاس
اخیر 19ویں صدی ویلے، Klang قصبہ اک اہم کاروباری مرکز سی۔ کافی سکھ  ملایائی پولیس نے قانون تے انتظام نوں قایم رکھن لئی نوکری تے رکھے سن۔  ہولی-ہولی، ہور سکھ Klang وچ پہنچے اتے چوکیدار، پیسہ رنداتے، ڈیئری کسان، بیل گڈی چالک اتے ڈرائیور بن گئے۔

1900 وچّ، Klang وچّ لگپگّ 50 سکھ سن۔ اوہناں نے حجم وچ لگپگّ 500 ورگ فٹّ (46 ورگ میٹر) زمین دے اک ٹکڑے تے اپنا پہلا گرودوارہ بنایا۔ پہلے گرودوارہ صاحب دی عمارت اک "اتاپ" چھت والی اک لکڑی دی بنتر سی۔ ایہہ گرودوارہ صاحب دی زمین نوں رسمی طور تے 1931 وچ اک سکھ مندر ریزرو دے طور تے گزٹ کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:ملائشیا دے گردوارے
گٹھ:ایشیا دے گردوارے
گٹھ:گردوارے
سری لنکا کرکٹ ٹیم

**سری لنکائی کرکٹ ٹیم**، جسنوں کہ **د لائنز** وی کیہا جاندا ہے، ایہہ ٹیم سری لنکا دی قومیکرکٹ ٹیم ہے۔ ایہہ ٹیم انٹرنیشل کرکٹ کمیٹی دی پورن میمبر ہے اتے ایہہ ٹیم سری لنکا ولوں انٹرنیشنل ٹیسٹ کرکٹ، ون ڈے اتے ٹونٹی ٹونٹی کرکٹ کھیڈدی ہے۔ اس ٹیم نے پہلی وار انٹرنیشنل کرکٹ 1926–27 وچّ کھیڈی سی اتے پھر 1982 وچّ اس ٹیم نے ٹیسٹ کرکٹ کھیڈنی شروع کر دتی سی اتے ٹیسٹ کرکٹ کھیڈن والی سری لنکائی ٹیم اٹھویں ٹیم بنی سی۔ اس ٹیم دی دیکھ-ریکھ دی ذمہ واری 'سری لنکا کرکٹ' دی ہے۔ ایہہ اک کرکٹ بورڈ ہی ہے جو کہ سری لنکا دی کرکٹ نوں چلاؤندا ہے۔ اینگلو میتھیوز موجودہ ویلے سری لنکا دے تنوں کرکٹ فارمیٹ دا کپتان ہے۔ 

1990 دے دہاکے وچّ سری لنکائی قومی کرکٹ ٹیم نے سفلتا حاصل کیتی اتے اس ٹیم نے 1996 دا کرکٹ عالمی کپ جت کے پرسدھی حاصل کیتی سی۔ اس توں بعد وی اس ٹیم نے انٹرنیشنل کرکٹ وچّ اپنی پرفارمنس جاری رکھی ۔ اس ٹیم نے لگاتار 2007 کرکٹ عالمی کپ اتے 2011 کرکٹ ورلڈ کپ دے فائینل تکّ دا سفر طے کیتا۔ پر ایہہ ٹیم ایہناں دوویں ورلڈ کپاں دے فائینل مقابلے وچّ جت حاصل نہ کر سکی۔

پچھلے دو دہاکیاں وچّ سنتھ جے سوریا، اروند ڈاسلوا، مہیلا جے وردھنے، کمار سنگاکارا اتے تلکراتنے دلشان جہے بلیبازاں نے اتے متیا مرلیدھرن، چامنڈا واس، لستھّ ملنگا، اجنتھا مینڈس اتے رنگانا ہیرتھ جہے گیندبازاں نے سری لنکا دا کرکٹ دی کھیڈ وچّ بہت ناں چمکایا ہے۔ 

سری لنکا دی کرکٹ ٹیم نے 1996 کرکٹ ورلڈ کپ جتیا اتے 2002 آئی سی سی چیمپین ٹرافی (بھارتی کرکٹ ٹیم نال سانجھے طور تے) جتی۔ اس توں علاوہ اس ٹیم نے 2014 آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ وی جتیا۔ سری لنکا ٹیم ٹیم نے 2007 اتے 2011 دا ورلڈ کپ جتن توں علاوہ 2009 آئیسیسی ورلڈ ٹونٹی20 اتے 2012 آئیسیسی ورلڈ ٹونٹی20 کپ دا فائینل (آخری) میچ وی کھیڈیا سی۔ سری لنکائی کرکٹ ٹیم دے نام کئی ورلڈ ریکارڈ وی درج ہن۔ اس ٹیم نے ٹیسٹ کرکٹ دا سبھ توں وڈا سکور بنا کے ورلڈ ریکارڈ اپنے نام کیتا ہے۔ اس توں علاوہ 30 اگست 2016 نوں انگلینڈ نے ون ڈے کرکٹ وچّ اس ٹیم دے سبھ توں وڈے سکور دا ریکارڈ توڑ دتا سی اتے ٹونٹی20 وچّ آسٹریلیا  کرکٹ ٹیم نے 6 ستمبر 2016 نوں سبھ توں وڈے سکور دا اس ٹیم دا ریکارڈ توڑ دتا سی۔
## میدان

## حوالے

گٹھ:کرکٹ
گٹھ:کرکٹ ٹیماں
گٹھ:سری لنکا
اشتیاق احمد

**اشتیاق احمد** (1944-2015) اک مشہور پاکستانی بال ساہتکار سی۔ اس نے اردو وچّ 700 توں ودھ جاسوسی ناول لکھے۔ اوہ اردو وچّ سبھ توں زیادہ بچےآں دے ناول لکھن والا ساہتکار وی سی۔ اوہ ہر مہینے نواں ناول لکھدا سی۔ اوہ روزنامہ اسلام دے نال شائع ہون والے ہفتروزہ رسالہ **بچوں کا اسلام** دا 15 سال توں آخری دم تکّ اڈیٹر رہا۔

## مڈھلی زندگی
اشتیاق احمد دا جم 1944 وچّ ہندوستان دے شہر پانیپت وچّ ہویا سی۔ 1947 وچّ بھارت دی تقسیم دے بعد اوہ ہجرت کر کے پاکستان دے شہر جھنگ وچّ جا وسیا۔

### تغلیم
اس نے ایف ایس سی تکّ دی تعلیم حاصل کیتی۔ اس دی اپنی جیون کہانی **میری کہانی** نام ہیٹھ شائع ہوئی۔ اس وچّ اوہ دسدا ہے کہ روشنی دا انتظام نہ ہون دی صورت وچّ اوہ سڑک کنارے لگیاں سٹریٹ لائٹاں ہیٹھ پڑھائی کردا ہندا سی۔

### شہرت
ہفت روزہ قندیل وچّ چھپی اس دی پہلی کہانی **بڑا قد [[1960]]** اتے پہلا ناول **پیکٹ کا راز** اسدی شہرت دے کارن بنے۔ جس دور وچّ اس نے لکھن دی شروعات کیتی اس دور وچّ ٹارزن وغیرہ دے کردار دیاں حامل کہانیاں اتے ناول ہی لکھاریاں دے تصنیفی میدان دی دھری سی، تاں وی اس نے ناولاں وچّ عالمی ریکارڈ بناؤن دے باو جود اوہناں چیزاں توں بچا رکھیا۔ اس دے علاوہ شہرت دی وجہ سن:

* جاسوسی ناول جنہاں وچّ **انسپیکٹر جمشید** سیریز بہت مشہور ہوئی، آخری عمر وچّ عمران سیریز اُتے وی کجھ کم کیتا۔
* اسدی ذاتی ایجاد کیتی ناول سیریز وچّ شوقی برادرز نوں وی مقبولیت ملی۔

## موت
اشتیاق احمد کراچی کتاب میلے وچّ شرکت کرن دے بعد واپس اپنے آبائی شہر جھنگ جا رہا سی۔ کراچی دے جناح انٹرنیشنل ایئر پورٹ تے دل دی حرکت بند ہو جان دی صورتَ وچّ اسدا انتقال ہو گیا۔

## خاص نمبر
اوہ اک بہت تیز در نال ناول لکھے ہن جسدی وجہ نال اسنے ڈھیر کتاباں لکھیاں۔ لیکن اوہ اک سال وچّ ایسے دو ناول لکھیا کردا سی جنہاں نوں خاص نمبر   بلایا جاندا سی۔ ایہناں ناولاں وچّ بوہتی وار سارے تنے جاسوسی دَلّ اکٹھے معاملے نوں حلّ کرن لئی استعمال کیتے ہندے۔

## پرمکھ لکھتاں
*غار کا سمندر
*ززیرے کا سمندر
*وادی مرجان

## حوالے

گٹھ:لاہور دے لکھاری
گٹھ:پاکستانی جاسوسی ساہتکار
گٹھ:1944ء دے جم
گٹھ:2015ء دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:ضلع جھنگ دے لوک
رنگانا ہیرتھ

**ہیرتھ مدییانسیلاگ رنگانا ہیرتھ**، جسنوں کہ عامَ طور تے **رنگانا ہیرتھ** (; جنم 19 مارچ 1978) دے نام نال جانیا جاندا ہے، ایہہ سری لنکا کرکٹ ٹیم کھڈاری ہے جو کہ انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدا ہے۔ اسنوں کرکٹ دے اتہاس دے کھبو گیندباجاں وچوں بہتر منیاں جاندا ہے اتے اوہ سری لنکا کرکٹ ٹیم وچّ بطور کھبو گیندباز اتے کھبو بلیباز وجوں کھیڈدا ہے۔ اوہ سری لنکا دا مکھ کھبے ہتھ دا سپن گیندباج ہے اتے اسدے نام کئی کرکٹ ریکارڈ درج ہن۔ اسدے نانم ٹیسٹ کرکٹ وچّ کھبے ہتھ دے سپنّ گیندباز وجوں سبھ توں ودھیا گیندبازی آکرتیاں بناؤن دا ریکارڈ ہے۔ اوہ سفل گیندباز ہے۔

29 مئی 2016 نوں رنگانا ہیرتھ سری لنکا دا ٹیسٹ کرکٹ وچّ 300 وکٹاں پوریاں کرن والا تیسرا گیندباج بن گیا سی۔ اس توں پہلا اتے دوسرا ستھان متیئیا مرلیدھرن اتے چامنڈا واس دا سی۔ 8 نومبر 2016 نوں ہیرتھ نے اک ہور کرکٹ ریکارڈ اپنے نانم کیتا، اوہ ٹیسٹ کرکٹ کھیڈن والے ہر دیش خلاف اک پاری وچّ پنج-وکٹاں لین والا دنیا دا تیسرا گیندباج سی۔اوہ 350 وکٹاں پوریاں کرن والا سبھ توں زیادہ عمر دا کرکٹ کھڈاری ہے۔ 

23 اکتوبر 2016 نوں رنگانا ہیرتھ نوں سری لنکا کرکٹ ٹیم دے زمبابوے دورے لئی ٹیم دا کپتان چنیا گیا سی۔ اینگلو میتھیو نوں سٹّ لگن کارن ہیرتھ نوں کپتان چنیا گیا سی۔ اجیہا کرن نال ہی اسدے نانم اک ہور کرکٹ ریکارڈ درج ہو گیا سی، رنگانا ہیرتھ سری لنکا دا پہلی وار ٹیسٹ کرکٹ کپتانی کرن والا سبھ توں ودھ عمر دا کھڈاری بن گیا سی۔ سری لنکا دا اجیہا کرن والا اوہ پہلا جدکہ دنیا دا اوہ اجیہا کرن والا ٹام گریونی توں بعد دوسرا کھڈاری بنیا۔ 

## نجی زندگی
رنگانا ہیرتھ دا ویاہ اسدی لمبے سمیں توں جیون ساتھی رہی سینانی ہیرتھ نال ہو گیا سی اتے اونھا دے دو لڑکے ہن۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Rangana-Herath's profile page on Wisden
* 
}}

گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
چامنڈا واس

**وارناکلاسوریا پاتابیندج اشانتھا یوسف چمنڈا واس**** ** (جنم 27 جنوری 1974) جسنوں کہ **چمنڈا واس** دے نام نال جانیا جاندا ہے، اوہ اک سابقہ سری لنکا کرکٹ ٹیم دا کھڈاری ہے۔ اوہ بطور گیندباج سری لنکا کرکٹ ٹیم دا حصہ رہا ہے اتے کرکٹ دے تنوں فارمیٹاں ون ڈے، ٹیسٹ کرکٹ وچّ قومی ٹیم ولوں کھیڈدا رہا ہے۔

چمنڈا واس نوں خاص طور تے نویں گیند نال گیندباجی کرن کرکے جانیا جاندا ہے۔ اوہ نویں گیند نال بہت سفلتا نال گیندباجی کردا ہندا سی۔ اس توں علاوہ اپنی ٹیم دے دگج سپنّ کھڈاری متیئیا مرلی دھرن دا وی اسنے پورا ساتھ دتا۔ مرلیدھرن سبھ توں زیادہ وکٹاں حاصل کرن والا دنیا دا گیندباز ہے۔ اروند ڈی سلوا نے اس متعلق کیہا سی کہ جس طرحاں گلین میکگراتھ نے شین وارن دی مدد کیتی ہے، اسے طرحاں ہی چمنڈا واس وی مرلیدھرن نال ملکے کھیڈدا رہا ہے۔|group=note|name="ara"}}
## کھیڈ جیون
پہلا درجہ کرکٹ دا پہلا میچ کھیڈن توں چار سال بعد چمنڈا نے اپنا پہلا ٹیسٹ کرکٹ میچ کھیڈیا سی اتے ایہہ میچ اس نے پاکستانی کرکٹ ٹیم خلاف کھیڈیا سی۔ 
## حوالے

گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
جگموہن کوشل

**جگموہن کوشل** اک مشہور ماہر تعلیم، لوک گھولاں دے نائک، ترقی پسند کمیونسٹ، ٹیچرز ہوم بٹھنڈہ دے بانیاں 'چوں اک اتے میگزین صحیح بنیاد دے مکھ اڈیٹر سن۔گیان پیٹھ اوارڈی لکھاری گردیال سنگھ مطابق،"کئی منُکھ اپنی زندگی اپنے ٹبر جاں اپنے کاروباراں نوں پرپھلت کرن دے لیکھے ہی لا دندے ہن جد کہ کجھ لوکاں دا مقصد سماج نوں صحیح سیدھ دینا ہندا ہے۔ اجیہے لوکاں وچوں ہی جگموہن کوشل اک ہن، جنہاں نے اپنی زندگی نوں ہمیشہ لوکاں دے لیکھے لایا۔"

## مڈھلا جیون
## سکھیا متعلق وچار
جگموہن کوشل سکھیا متعلق چنتن اتے بدلاء لئی لگاتار جدوجہد دے پڑ وچّ سن۔ اوہناں دا کہنا سی کہ جس نجیکرن، بازاریکرن تے عالمیت دیاں عالمی بنک دے اشارے اُتے لوک مخالف سرمائیدار نیتیاں چل رہیاں ہن، سانوں امید نہیں کرنی چاہیدی کہ دیس دے اُپرلے 15 فیصدی لوکاں نوں چھڈّ کے 85 فیصدی بھارتی بچےآں لئی ایہہ سرکاراں تے ساڈے وڈے آگوآں، نوکرشاہاں اتے وڈے وپاریاں تے صنعت کاراں ولوں کوئی برابری والی سارتھک تے صحیح سکھیا دا پربندھ کیتا جاویگا۔

ٹالسٹائی نے کیہا سی کہ سرکار دی طاقت لوکاں دی بےعلمی وچّ ہے تے سرکار ایہہ گلّ چنگی طرحاں جاندی ہے۔ جے سرکار لوکاں نوں علم دی روشنی ونڈن دے ناں اُتے لوکاں نوں ہنیرے دے سمندر وچّ دھکی جاوے تاں کی اسیں ہتھ اُتے ہتھ دھر کے ایہہ تماشہ دیکھدے رہانگے؟ پر افسوس سانوں 65 سال ہو گئے ایہہ تماشہ دیکھدے۔ عامَ لوکاں دی گلّ نہیں، جدوں تکّ پڑھے-لکھے کہاؤن والے حساس، چیتن لوک سکھیا دی اہمیت سمجھ کے اپنی ذمہ واری سمجھدے ہوئے گھراں اتے سماجی گھیریاں توں باہر نہیں آؤندے، گھمنگھیری وچّ پھسی تعلیم دی بیڑی پار نہیں ہو سکدی۔

## موت
26 نومبر 2016 نوں بعد دوپہر جگموہن کوشل دی موت ہو گئی۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:کمیونسٹ
گٹھ:بھارتی کمیونسٹ
تسکین احمد

thumb|تسکین احمد
**تسکین احمد تازم** (جنم 3 اپریل 1995) اک بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم کھڈاری ہے۔ اوہ بنگلہ دیش دے وپاری عبدالراشد اتے سبینا
 یاسمین دا پتر ہے۔ اوہ سجے ہتھ دا تیز-گیندباز ہے اتے کھبے ہتھ نال بلیبازی کردا ہے۔ 

پہلا درجہ کرکٹ وچّ اوہ 'ڈھاکا میٹروپولس' ٹیم ولوں کھیڈدا ہے اتے اوہ بنگلہ دیش پریمیئر لیگ وچّ چٹاگانگ کنگز ولوں کھیڈدا ہے۔
## شروعاتی جیون
اسنے کنگ خالید ادارے وچوں ایسئیسسی اتے سٹینفورڈ کالج وچوں اس نے ایچئیسسی کیتی ہے۔ موجودہ سمیں اوہ امریکی انٹرنیشنل یونیورسٹی جو کہ بنگلہ دیش وچّ ہے، دا طالب علم ہے۔ 

تسکین نے اباہنی میدان توں 10 جنوری 2007 نوں کرکٹ کھیڈنی شروع کیتی سی۔ انڈر-15 اتے انڈر-17 ٹیم وچّ کھیڈن توں بعد اسنوں انڈر-19 کرکٹ ٹیم وچّ کھیڈن دا موقع مل گیا سی۔ اکتوبر  2011 وچّ باریسل محکمہ دی کرکٹ ٹیم خلاف اسنے ڈھاکا میٹروپولس دی کرکٹ ٹیم ولوں پہلا، پہلے درجے دی کرکٹ دا میچ کھیڈیا سی۔ 

2012 وچّ ہوئے انڈر-19 ورلڈ کپ وچّ اوہ سبھ تو زیادہ وکٹاں لین والا گیندباز سی اتے اسنے 11 وکٹاں لئیاں سن۔ 

بنگلہ دیش کرکٹ لیگ-2 دے دوسرے میچ وچّ اس نوں درنتو راجشاہی ٹیم خلاف 4/31 دا پردرشن کرن تے مین آف د میچ انعام دتا گیا سی۔ ایہہ سیمیفائینل مقابلہ سی۔ اسنے 4 میچاں وچّ 8 وکٹاں حاصل کیتیاں سن جو کہ اسدے کھیڈ-جیون دا یادگاری ٹورنامینٹ رہا ہے۔

بنگلہ دیش کرکٹ لیگ-3 دے وچّ اوہ چتاگونگ ویکنگس دی ٹیم ولوں کھیڈیا۔ اس توں علاوہ 2015 وچّ گوگل 'تے سبھ توں ودھ کھوجیا جان والا اوہ چوتھا بنگلادیشی سی۔

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش دے کرکٹ کھیڈاری

گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
شیر بنگال نیشنل کرکٹ سٹیڈیم

**شیر بنگل قومی کرکٹ سٹیڈیم** (SBNCS; ), جسنوں کہ **میرپور سٹیڈیم** وی کیہا جاندا ہے، ایہہ اک کرکٹ سٹیڈیم ہے جو کہ بنگلہ دیش دی راجدھانی ڈھاکا وچّ ہے۔ ایہہ سٹیڈیم میرپور ماڈل تھانا توں 10 کو کلومیٹر دور ہے۔ اس سٹیڈیم وچّ لگبھگ 25,000 لوک بیٹھ کے میچ ویکھ سکدے ہن اتے اس سٹیڈیم دا نام اے.کے. فصل الحق دے نام تے رکھیا گیا ہے جسنوں شیر بنگل (بنگال دا چیتا) کیہا جاندا سی۔ اصل وچّ اس میدان نوں فٹ بال لئی 1980 وچّ بنایا گیا سی اتے 1987 ایشیائی کلبّ چیمپیئن شپ دورن اتھے کجھ میچ ہوئے سن۔ پھر اس توں بعد 2004 وچّ بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ نے اس سٹیڈیم نوں اپنی نگرانی ہیٹھ لے لیا۔ اس طرحاں ایہہ سٹیڈیم بنگلہ دیش دی قومی  کرکٹ ٹیم اتے وومن قومی کرکٹ ٹیم دا میدان بن گیا۔ اس میدان دا کھیڈن یوگ بھومی دا آکار 186 میٹر X 136 میٹر ہے۔ 

پھر اس میدان دے دوبارہ قایم ہون توں بعد اتھے پہلا میچ دسمبر 2006 وچّ کھیڈیا گیا اتے اس توں بعد 2011 کرکٹ ورلڈ کپ، 2012 ایشیا کپ اتے 2014 ایشیا کپ دوران لگاتار اس سٹیڈیم وچّ ہور وی کئی میچ ہوئے۔ اس توں علاوہ بنگلہ دیش پریمیئر لیگ دے وی کئی مقابلے اتھے کھیڈے گئے۔ 2014 کرکٹ ورلڈ کپ ٹونٹی20 اتے 2014 آئی سی سی وومن ورلڈ کپ ٹونٹی20 دا فائینل (انتم) مقابلہ وی اس سٹیڈیم وچّ کھیڈیا گیا۔ اس سٹیڈیم وچّ پہلی وار انٹرنیشنل کرکٹ دا ٹونٹی20 مقابلہ بنگلہ دیش اتے ویسٹ انڈیز وچکار کھیڈیا گیا سی۔ 30 اپریل 2015 تکّ اس سٹیڈیم وچّ 19  انٹرنیشنل ٹونٹی ٹونٹی مقابلے کھیڈے جا چکے ہن۔ 

پورباچل، ڈھاکا وچّ 75,000 لوکاں دے بیٹھن لئی پربندھ کرن توں بعد اس نوں فٹ بال سٹیڈیم وچّ تبدیل کر دتا جاویگا۔

## سہولتاں

اس سٹیڈیم نوں پہلاں فٹ بال لئی تیار کیتا گیا سی اتے پھر اسنوں کرکٹ میدان وجوں تبدیل کر دتا گیا سی۔ سو سٹیڈیم وچّ کافی تبدیلی لیاندی گئی سی۔ سٹیڈیم وچّ فلڈّ-لائٹاں دا پربندھ کیتا گیا ہے اتے ہن اس سٹیڈیم وچّ دن اتے رات دے میچ وی کھیڈے جاندے ہن۔

## پہلا ٹیسٹ، او.ڈی.آئی. اتے ٹونٹی20 میچ
اس میدان وچّ پہلا ٹیسٹ میچ 25 مئی 2007 نوں بھارتی کرکٹ ٹیم اتے بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم وچالے کھیڈیا گیا سی۔ 

پہلا ون ڈے کرکٹ میچ 18 دسمبر 2005 نوں سکاٹلینڈ اتے بنگلہ دیش وچالے کھیڈیا گیا سی۔

11 اکتوبر 2011 نوں اس سٹیڈیم وچّ پہلا ٹونٹی ٹونٹی میچ بنگلہ دیش اتے ویسٹ انڈیز وچالے کھیڈیا گیا سی۔

## انکڑے
1 نومبر 2016 تکّ اس سٹیڈیم وچّ ہیٹھ لکھے وجوں میچ کھیڈے گئے ہن
*ٹیسٹ کرکٹ میچ -15
*ون ڈے - 99
*ٹونٹی ٹونٹی -36

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Upcoming Matches at Mirpur Stadium – List of Fixtures to be played at Sher e Bangla National Stadium.
* A BanglaCricket Exclusive: The Mirpur Stadium 

گٹھ:بنگلہ دیش دے کرکٹ سٹیڈیم
گٹھ:کرکٹ سٹیڈیم
گٹھ:بنگلہ دیش
بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم

**بنگلہ دیش قومی کرکٹ ٹیم** () جسنوں کہ 'ٹائیگرز' وی کیہا جاندا ہے، اک قومی کرکٹ ٹیم ہے جو بنگلہ دیش لئی انٹرنیشنل پدھر 'تے کرکٹ کھیڈدی ہے۔ اس ٹیم دا دیکھ-ریکھ دی ذمہ واری بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ کردا ہے۔ بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم انٹرنیشنل کرکٹ کونسل دی پوری میمبر ہے اتے ایہہ ٹیم ٹیسٹ کرکٹ، ون ڈے انٹرنیشنل اتے ٹونٹی ٹونٹی انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدی ہے۔ اس ٹیم نے نومبر 2000 وچّ بھارتی کرکٹ ٹیم خلاف ڈھاکا وکھے اپنا پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈیا سی۔ ٹیسٹ کرکٹ کھیڈن والی ایہہ دسویں قومی ٹیم سی۔

31 مارچ 1986 نوں بنگلہ دیش دی کرکٹ ٹیم نے پاکستان کرکٹ ٹیم خلاف اپنا پہلا ون ڈے انٹرنیشنل میچ کھیڈیا سی، ایہہ میچ 1986 ایشیا کپ وچّ ہو رہا سی۔ زیادہ سماں بنگلہ دیش وچّ فٹ بال بہت پرچلت رہی اتے کرکٹ صرف  شہری علاقےآں وچّ ہی کھیڈی جاندی سی۔ 1990 دے دہاکے وچّ کرکٹ نے فٹ بال مقابلے کافی لوک-پریتا حاصل کر لئی۔

1997 وچّ بنگلہ دیش نے ملائشیا وچّ ہو رہی آئی سی سی ٹرافی جت لئی سی اتے ورلڈ کپ کھیڈن لئی کوالیفائی کیتا۔ اس توں بعد ایہہ ٹیم نے پہلی وار 1999 کرکٹ ورلڈ کپ وچّ حصہ لیا، ایہہ ورلڈ کپ انگلینڈ وچّ ہو رہا سی۔ اتھے اس ٹیم نے پاکستان کرکٹ ٹیم نوں ہرا دتا اتے سکاٹلینڈ کرکٹ ٹیم نوں ہرا دتا۔ پھر 26 جون 2000 نوں بنگلہ دیش نوں آئی سی سی دی پوری میمبری مل گئی سی۔

بنگلہ دیش دی ٹیم دے نام لما سماں ٹیسٹ کرکٹ (21, 2000 توں 2002 وچکار) وچّ اتے اک دنا انٹرنیشنل(23, 2001 توں 2004 وچکار) وچّ لگاتار ہارن دا ریکارڈ ہے۔ آئی سی سی دی میمبری ملن توں بعد 1999 کرکٹ ورلڈ کپ توں لے کے 2004 وچکار اس ٹیم نوں اوڈیائی جت دا کافی انتظار کرنا پیا۔ ایہہ ٹیم لمبا سماں ہار نال جوجھ رہی سی، سو اس موقعے ہی زمبابوے دی ٹیم خلاف بنگلہ دیش نے اپنی پہلی ٹیسٹ کرکٹ جت حاصل کیتی اتے اس سیریز دا اگلا ٹیسٹ میچ ڈراء (برابر) رہا۔ سو اس لئی ایہہ بنگلہ دیش دی ٹیم دی پہلی جتی گئی سیریز سی۔ پھر 2009 وچّ ایہہ ٹیم ویسٹ انڈیز کھیڈن گئی اتے اتھے اس ٹیم نے دو ٹیسٹ جتے اتے ایہہ ودیشی دھرتی 'تے اس ٹیم دی پہلی سیریز جت سی۔

30 اکتوبر 2016 تکّ بنگلہ دیش دی ٹیم نے 95 ٹیسٹ کرکٹ میچ کھیڈے ہن، جنھا وچوں اس ٹیم نے صرف 8 ٹیسٹ کرکٹ میچ جتے ہن۔ اس ٹیم نے پہلی جت زمبابوے خلاف درج کیتی، اگلیاں دو جتاں اس ٹیم نے ویسٹ انڈیز خلاف درج کیتیاں۔ اس ٹیم نے زیادہتر میچ ڈراء کھیڈے ہن۔

بنگلہ دیش دی ایہہ کرکٹ ٹیم اوڈیائی میچاں وچّ ودھیرے سفل رہی ہے، اس ٹیم نے 318 وچوں 101 میچ جتے ہن۔اس توں علاوہ اس ٹیم نے 62 ٹونٹی20 میچ کھیڈے ہن، جنھا وچوں 20 جتے ہن۔

اس سمیں بنگلہ دیش کرکٹ ٹیم ٹیسٹ کرکٹ درجابندی وچّ نوویں ستھان 'تے اتے ون ڈے انٹرنیشنل میچاں وچّ اس ٹیم دا درجابندی وچّ ستھان ستواں ہے۔ اس توں علاوہ ٹونٹی20 کرکٹ درجابندی وچّ اس ٹیم دا ستھان دسواں ہے۔

## کرکٹ ریکارڈ
### ٹیسٹ میچ
* ٹیم دا اچتم سکور: 638 ورودھی سری لنکا، 8-12 مارچ 2013 نوں گالے  انٹرنیشنل سٹیڈیم، گالے خلاف
* اچتم نجی سکور اک واری وچّ: 206, تمیم اقبال خلاف پاکستان، 28 اپریل-2 مئی 2015 نوں شیخ ابو ناصر سٹیڈیم، کھلنا وکھے
* سبھ توں زیادہ نجی سکور اک میچ وچّ: 231, تمیم اقبال (25 اتے 206)  پاکستان خلاف، 28 اپریل-2 مئی 2015 نوں شیخ ابو ناصر سٹیڈیم کھلنا وکھے
* سرووتم گیندبازی پرفارمنس اک واری وچّ: 8/39, 'تیجل اسلام' خلاف 'زمبابوے'، 25-27 اکتوبر 2014 نوں شیر بنگال نیشنل کرکٹ سٹیڈیم، ڈھاکا وکھے
* سرووتم گیندبازی پردرشن اک میچ وچّ: 12/159, 'مہدی حسن مراز' خلاف 'انگلینڈ'، 28-30 اکتوبر 2016 نوں شیر بنگال نیشنل کرکٹ سٹیڈیم، ڈھاکا وکھے
 
## حوالے

گٹھ:قومی کرکٹ ٹیماں
گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:کرکٹ
چاریکار

thumb|230px|چاریکار وچّ اک ڈنگر ڈاکٹر
**چاریکار** (, اچارن *Chârikâr*) اتلے چڑھدے افغانستان دے صوبہ پروان دا راجگڑھ ہے۔ ایہہ کوہ دامن (مطلب: پہاڑ دا دامن) ناںدی  وادی دا مکھ شہر ہے اتے گوربند دریا دے کنڈھے واقع ہے۔

## ویروا
چاریکار دے زیادہتر لوک تاجک نسل دے ہن، حالانکہ اتھے کجھ ازبک، قزلباش اتے ہزارہ لوک  وی رہندے ہن۔ ایہہ شہر اپنیاں بہتریں داکھاں(انگور) اتے مٹی دیاں شیواں لئی جانیا جاندا ہے۔ ایہہ شہر کابل توں اتلے صوبیاں ولّ 69 & nbsp کلومیٹر دوری تے ہے۔ مزار شریف، کندوز جاں پل خمری دی سیر لئی جان والے سیاحح چاریکار کول دی لنگھدے ہن۔ اس شہر نوں پنجشیر وادی دا داخلی دروازہ وی منیا جاندا ہے۔

## اتہاس
قرون وسطی وچّ چاریکار خوارزم شاہی سلطنت دا حصہ سی۔ سنّ 1220 وچّ چنگیز خان دی منگول فوج نے اس اتے حملہ کر دتا لیکن پروان دی لڑائی وچّ خوارزمی بادشاہ جلالدین منگبرنُو (Jalal ad-Din Mingburnu) نے اس نوں کسے طرحاں ٹوک دتا جس نال اوہ اتے اسدیاں کجھ فوجاں خوارزم شاہی سلطنت دے تباہ ہون دے باو جود بچّ سکیاں۔ 19ویں صدی دی شروعات تے ایہہ کجھ ہزار لوکاں دی آبادی والا اک کاروباری شہر بن چکیا سی۔ سنّ 1841 وچّ پہلی اینگلو افغان جنگ دے ویلے وچّ اتھے اک برطانوی راج دی چھاؤنی تعینات سی جس وچّ لگپگّ 200 گورکھا اتے انگریز فوجی سن۔  کجھ اک نوں چھڈکے لگپگّ سارے مقامی قبائلی لوکاں ہتھیں مارے گئے۔ اس حادثے دا ذکر لکھدے ہوئے اک برطانوی افسر نے کیہا کہ تدّ چاریکار دے آسپاس بہت سارے مٹی دے قلعے بنے ہوئے سن۔ 1979 - 89 دوران  افغانستان وچ سوویت جنگ دے دوران وی اتھے بہت زبردست لڑائی ہوئی۔

14 اگست 2011 نوں لگپگّ چھ خودکش بمباراں دی اک ٹیم نے چاریکار وچ گورنر دے محل حملہ کر دتا۔ گورنر عبدالبشیر سلنگی تاں بچ گئے پر 19 لوک مارے گئے سن، جسدی طالبان ذمہ واری لئی۔

## حوالے

گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:صوبہ پروان دے شہر
پہلی اینگلو افغان جنگ

**پہلی انگریز افغان جنگ** ایسٹ انڈیا کمپنی تے افغانستان دے وچکار  سنہ 1839 توں 1842 تک لڑی گئی اس جنگ وچ مجموعی طور اتے افغاناں دی فتح ہوئی 4500 انگریز تے ہندوستانی فوجی ہلاک ہوئے جدونکہ انہاں دے مددگاراں دے  12000 لوگ ہلاک ہوئے ۔ ایہ روسی تے برطانوی گریٹ گیم وچ سب توں پہلی وڈی لڑائی سی۔

**پہلی اینگلو افغان جنگ** جسنوں پہلی افغان لڑائی  دے نام ولوں وی جانیا جاندا ہے، 1839 توں 1842 دے وچّ افغانستان وچّ انگریزاں اتے افغانستان دے فوجیاں وچکار لڑی گئی سی۔ اسدی پرمکھ وجہ انگریزاں دا روسی سلطنت دی وسعت دی نیتی توں ڈر سی۔ ابتدائی جت دے بعد انگریزاں نوں بھاری نقصان ہویا، بعد وچّ سامان اتے فوجاں دے داخلے دے بعد اوہ جت تاں گئے پر ٹک نہیں سکے۔

## پس منظر
افغانستان وچّ روسیاں دی ودھدی حاضری انگریزاں دی چنتا دا کارن بنّ رہی سی، کیونکہ اوہ اسدے گوانڈھی دیس ہندستان اتے کئی حصےآں وچّ راج کر رہے سن۔ انگریزاں نے الیگزینڈر برنس ناں دے اک جاسوس نوں افغانستان دی حالت اتے اتھوں دے فوجی اطلاعاواں نوں اکٹھا کرن لئی سنّ 1831 وچّ کابل بھیجیا۔ برنس نے اک سال دے دوران کئی اہم جغرافیائی اتے سامرک جانکاریاں اکٹھا کیتیان اتے اسدی لکھی کتاب مشہور ہو گئی۔ اپنے کابل پرواس دے دوران اسنے اتھے روسی جاسوساں دے بارے وی ذکر کیتا جسدے نال برطانوی راج  نوں اک نویں جانکاری ملی۔ اسنوں انعامات نال نوازیا گیا۔

لہندے افغانستان وچّ ہوئے اک ایرانی حملے وچّ ہرات ایرانی سلطنت دا پھر اک حصہ بن گیا اتے چڑھدے وچّ پشاور اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے سکھ راج دا قبضہ ہو گیا۔ اس حالت وچّ افغانی امیر دوست محمد خان  نے بریٹش راج توں مدد منگی پر اوہناں نے مدد نہیں دتی۔ اسدے بعد روسی جاسوساں اتے سفیراں دے کابل وچّ ہون نال انگریزاں نوں ڈر ہو گیا کہ کتے روس وچکار ایشیا دے رستے افغانستان وچّ داخل ہو گئے تاں اوہناں دے بھارتی سامراج بناؤن دے سپنے وچّ روسی حملے دا ڈر شامل ہو جاویگا۔  اسدی وجہ کارن اوہناں نے افغانستان اتے حملہ کر دتا۔

## لڑائی
انگریزاں نے 1839 وچّ دکھن وچّ کوئٹہ ولوں افغانستان وچّ داخلہ کیتا۔ شروع وچّ انگریزاں نے قندھار، غزنی اتے کابل ورگے شہراں اتے قبضہ کر لیا۔ اتھے پر انگریزاں نے افغان گدی دے سابقہ دعویدار شاہ شجاع نوں امیر اعلان کر دتا جو ہن تکّ کشمیر اتے پنجاب وچّ چھپدا رہا سی۔ پر اوہ لوکاں نوں پیارا نہیں رہا اتے اقغانی  لوکاں دیاں نظراں وچّ ودیسی کٹھپتلی دی طرحاں لگن لگا۔ 1841 وچّ افغانی لوکاں نے کابل وچّ انگریزاں دے خلاف بغاوت کر دتی۔ اوہناں نے بریٹش فوجیاں  نوں مار کے اوہناں دے قلعے نوں گھیر لیا ۔ 1842 دے شروعات وچّ انگریزاں نے آتم-سمرپن کر دتا۔ 1842 وچّ اوہناں نوں سرکھات(محفوظ) باہر نکلن دا رستے دے دتا گیا۔ لیکن جلال آباد دے انگریزی ٹھکانے اتے پہنچن توں  پہلاں افغان حملہ نال لگبھگّ سارے لوک مر گئے اتے اک شخص واپس پہنچ سکیا۔ اس حادثے  نال بریٹش فوج وچّ ڈر جیہا پیدا ہو گیا۔

1842 وچّ بریٹیش دوبارہ افغانستان وچّ داخل ہوئے لیکن اپنی جت سنسچت کرن دے بعد پرط گئے۔ 

1878 وچّ انگریزاں نے پھر اک لڑائی لڑی جسنوں دوسری اینگلو افغان لڑائی دے نام توں جانیا جاندا ہے۔

## ہور ویکھو
*دوسری اینگلو افغان لڑائی
*تیسری اینگلو افغان جنگ
## حوالے

گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں
گٹھ:افغانستان دی تریخ
دوسری اینگلو افغان جنگ

**دوسری اینگلو افغان جنگ** 1878-1880  دے وچّ افغانستان وچّ برطانوی راج ولوں فوجی حملہ نوں کیہا جاندا ہے۔ 1841 وچّ ہوئی صلاح اتے اسدے بعد برطانوی ہند دے فوجیاں  دے قتل دا بدلہ لین اتے روس ولوں افغانستان وچّ پہنچ ودھاؤن دی کشمکش وچّ ایہہ حملہ افغانستان وچّ تنّ تھانواں اتے کیتا گیا۔ لڑائی وچّ تاں برطانوی-ہندفوج دی جت ہوئی پر اپنے لکش پورا کرن دے بعد فوجی ہندستان پرط آئے۔

## کردار
اپنے جاسوساں راہیں افغانستان دی جانکاری اتے بریٹش حملے دے ڈر نوں دور کرن لئی روسی سلطنت  نے اپنا اک نمائندہ وفد افغانستان بھیجیا جسنوں اتھوں دے امیر شیر علی  خان نے روکن دی کوشش کیتی پر اسپھل رہا۔ برطانوی ہند روس دے اس کم نوں اپنے خلاف ہندستان  دی طرف روس دے ودھدے قدم ودھاؤن دی طرحاں دیکھن لگا۔ اسنے وی افغانستان وچّ اپنا مقامی سفیر تعینات کرن دا درخواست بھیجی جسنوں شیر علی خان نے معطل کر دتا اتے منع کرن دے باو جود آؤن اتے آمادہ بریٹش دل نوں خیبر درے دے چڑھدے وچّ ہی روک دتا گیا۔ اسدے بعد برطانیہ نے حملے دی تیاری کیتی۔

شروع وچّ بریٹش فوج جت گئی اتے لگبھگّ سارے افغان علاقےآں وچّ پھیل گئی۔ شیر علی  خان نے روس توں مدد دی گہار لگائی جس وچّ اوہ اسپھل رہا۔ اسدے بعد اوہ اتلے  اتے لہندے دی طرف (بھارتی سرحد توں دور) مزار شریف ولّ بھجّ گیا جتھے اسدی موت فروری 1879 وچّ ہو گئی۔ اسدے بعد اسدے بیٹے ایوب خان نے انگریزاں نوں صلاح دتی جسدے تحت برطانوی ہند افغانستان وچّ ہور حملے نہ اتے سہمت ہویا۔ ہولی-ہولی بریٹش فوج-جس وچّ ہندستانی ٹکڑیاں وی شامل سن- اتھوں نکلدیاں گئیاں۔ پر ستمبر 1879 وچّ اک افغان باغی دل نے اتھے انگریزی مشن دے سر پئرے کیویگنیری نوں مار دتا۔ جسدی وجہ نال برطانیہ نے دوبارہ حملہ کیتا۔ اکتوبر 1879 وچّ کابل دے دکھن وچّ ہوئی لڑائی وچّ افغان فوج ہار گئی۔

دوجے حملے وچّ مئوند نوں چھڈکے لگبھگّ سارے جگھاواں اتے بریٹش فوج دی جت ہوئی پر اوہناں دا اتھے رکنا مشکل رہا۔ افغان خارجہ تعلقات اتے اپنا اختیار  مستحکم کرکے بریٹیش ہندستان پرط آئے۔

## ہور ویکھو
*پہلی اینگلو افغان لڑائی
*تیسری اینگلو افغان لڑائی
## حوالے

گٹھ:افغانستان دی تریخ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں
سریش پریرا

**انہیتج سریش اسانکا پریرا** (جنم 16 فروری 1978), جسنوں کہ **سریش پریرا** کیہا جاندا ہے، ایہہ اک سابقہ کرکٹ کھڈاری ہے، جو کہ سری لنکا کرکٹ ٹیم ولوں انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدا رہا ہے۔ پریرا اک سجے ہتھ دا بلیباز سی اتے اوہ اک چنگا آلراؤنڈر سی۔ اسنے سری لنکا کرکٹ ٹیم لئی تنّ ٹیسٹ میچ اتے 20 ون ڈے انٹرنیشنل میچ کھیڈے ہن۔ اسنے جون 1998 توں دسمبر 2001 تکّ سری لنکائی ٹیم لئی کرکٹ کھیڈی ہے۔  گھریلو کرکٹ وچّ اوہ ستّ وکھ-وکھ ٹیماں لئی کرکٹ کھیڈیا ہے اتے اسنے دسمبر 1995 توں اکتوبر 2009 تکّ گھریلو کرکٹ کھیڈی ہے۔ گھریلو کرکٹ دے زیادہتر میچ اسنے کولمبو تے آدھارت "سنہالی سپورٹس کلبّ" ولوں کھیڈے ہن۔ کرکٹ توں سنیاس لین توں بعد اوہ آسٹریلیا چلیا گیا سی۔
## جیون
اہ کولمبو دا رہن والا سی اتے اسنے اپنی سکھیا اسپٹھاناں کالج توں کیتی ہے۔ پریرا نے اپنا پہلا کرکٹ میچ ساراونامتو ٹرافی دوران 17 سال دی عمر وچّ دسمبر 1995 نوں سنہالی سپورٹس کلبّ ولوں کھیڈیا سی۔ 1997–98 دوران اسنے کلّ نوں پہلا درجہ کرکٹ میچ کھیڈے سن۔اس دوران اسنے کلّ 29 وکٹاں حاصل کیتیاں سن اتے اسدی گیندبازی اوسط 19.03 رہی سی۔اس سمیں دوران اسنے سری لنکا اے کرکٹ ٹیم لئی وی اپنا پہلا میچ کھیڈیا سی۔

پریرا نے اپنا پہلا ون ڈے انٹرنیشنل  میچ 1998 وچّ سنگر ٹرافی دوران کھیڈیا سی اتے اس تو علاوہ اسنے دو میچ بھارتی کرکٹ ٹیم اتے اک میچ نیوزیلینڈ دی کرکٹ ٹیم خلاف کھیڈیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1978ء دے جم
گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
خاروغ

**خاروغ** (لاطینی: Khorugh)، تاجکستان دا اک شہر اے جو تاجکستان دے گورنو بدخشاں خود مختار صوبے دے ضلع شغنان وچ واقع اے۔ ایہ شہر گورنو بدخشاں خود مختار صوبے دا راجگڑھ اے۔

## تفصیلات
خاروغ دی مجموعی آبادی 30000 افراد اتے مشتمل اے۔ شہر سطح سمندر توں 2123 میٹر دی بلندی اتے واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:تاجکستان دے شہر
گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں
گٹھ:بدخشاں
ربی اعظم اسرائیل

thumb|ربی اعظم دا لوگو

**ربی اعظم اسرائیل**  اسرائیل دا اک قانونی منصب ہے جس اتے فائز شخص دنیائے یہود دا روحانی و فقہی پیشوا ہوندا ہے تے  ربی اعظم کہلاندا ہے۔ سنہ 1921ء وچ برطانوی مینڈیٹری حکومت نے فلسطین وچ اس منصب نوں قائم کیتا تے ربی اسحق کوک پہلے ربی اعظم بنے۔ اس منصب لئی  بیک وقت دو بندے سفاردی یہودیاں توں  اک تے اشکنازی یہودیاں توں  اک منتخب کیتے جاندے نیں۔ ربی اعظم دے ذمہ دنیا بھر وچ وسن والے یہودیاں دےولوں آن والے استفتا دا جواب تے ہور یہود دے مذہبی تے عائلی معاملات مثلاً نکاح، طلاق، حلال غذا وغیرہ وچ فتوے دین دی ذمہ داری ہوندی ہے۔ اس منصب دی مدت کار دس سال ہے۔

## حوالےہ جات

گٹھ:اسرائیل
گٹھ:یہودی
گٹھ:مذہبی منصب
ترین کوٹ

**ترین کوٹ** (پشتو: , انگریزی: Tarinkot جاں Tarin Kowt) دکھن افغانستان دے صوبہ اروزگان دا راجگڑھ ہے۔  اس شہر دی آبادی سنّ 2012 وچّ لگبھگّ 6,300 اندازہ کیتی گئی سی۔ ایہہ شہر اصل وچّ اک چھوٹا جیہا قصبہ ہے جسدے بازار وچّ لگپگّ 200 دوکاناں ہن۔ صوبے دے گورنر، جو 2012 وچّ اسداللہ ہمدم سن، اس بازار نال لگے اک دفتر وچّ کم کردے ہن۔

## لوک
ترین کوٹ علاقے وچّ پشتون لوکاں دے دو قبائلی پرسنگھ وسدے ہن - درانی (عرف ترین) اتے گل زئی۔ اتھے تریناں دیاں پوپول زئی،  بارک زئی، نورزئی اتے اچکزئی شاخاواں اتے گلزئیاں دیاں توخی، ہوتک اتے سلئمان-کھیلمان​ شاخاواں ہن۔ شہر وچّ عراق ولوں آئے لگپگّ 2,000 عرب وی وسے ہوئے ہن۔

## حادثے
ترینکوٹ باقی دنیا نالوں کٹیا ہویا اک شہر ہے جسنوں باہری دنیا ولوں صرف اک قندھار جان والی سڑک جوڑدی ہے۔ سن 2001 وچّ افغانستان وچّ ہوئے امریکی دے دخل دے بعد اتھے دے اک چھوٹے ہوائی اڈے دا استعمال اتھے تعینات امریکی فوجیاں دا دستہ کردا ہے۔ 2001 تکّ اتھے  طالبان دا قبضہ سی لیکن 16 نومبر 2001 وچّ اتھے دے پشتون نواسی طالبان دے خلاف بغاوت کرن لگے، جس وچّ اگے چلکے افغانستان دے صدر بنن والے حامد کرزئی وی سرگرم سن۔ طالبان نے واپس حملہ کیتا لیکن امریکی فوجیاں اتے ہوائی فوج دی مدد نال اس علاقے نوں طالبان کولوں آزاد کروا لیا گیا۔ اس جت نوں کرزئی دی زندگی وچّ اک موڑ دے طور تے سمجھیا جاندا ہے- اس اک لڑائی نے، جس نے اس نوں افغانستان دے دکھنی صوبے وچ، اتے  (شمالی اتحاد سمیت) طالبان مخالف دھر طاقتاں وچّ اک بھروسے یوگ جنگ دے آگو دے طور تے بھروسہ مندی دے دتی۔

## موسم
ترینکوٹ وچّ گرمیاں وچّ سبھ توں زیادہ درجہ حرارت اوسطاً 40° سینٹیگریڈ تکّ چڑھ جاندا ہے جدوں کہ سردیاں وچّ ہیٹھلا درجہ حرارت اوسطاً زیرو توں ہیٹھاں (-3° سینٹیگریڈ) تکّ ڈگّ جاندا ہے۔  
## حوالے

گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:صوبہ اروزگان
مینیڈیٹری فلسطین

**مینیڈیٹری  فلسطین جاں تعہدی فلسطین** (Mandatory Palestine) (انگریزی: Palestine؛ عربی: فلسطين؛ عبرانی: פָּלֶשְׂתִּינָה) برطانوی انتظامیہ دے تحت اک جغرافیائی تے  سیاسی وجود سی جو پہلی جنگ عظیم دے بعد سلطنت عثمانیہ توں جنوبی شام نوں وکھ کر کے بنایا گیا سی۔ فلسطین میں برطانوی شہری انتظامیہ 1920 توں  تک موجود رہی۔

## مورتاں

File:Palestine-WW1-3.jpg|
File:Field Marshal Allenby British troops Jerusalem dec 11 1917.jpg|
File:Big Gen Watson Mayor Jerusalem Dec 1917.jpg|
Image:Ottoman surrender of Jerusalem restored.jpg|
File:GPO, Jerusalem.jpg|
File:Rockefeller Tower Jerusalem.jpg|
File:Central Post Office in Yaffo.JPG|
File:Anglo-Palestine Bank.jpg|
File:Western Wall Jerusalem 1933.jpg|
File:British Mandate tribunal building.jpg|
File:PikiWiki Israel 612 YMCA י.מ.ק.א..JPG|
File:Bevingrad2.jpg|
File:British mailbox Jerusalem.jpg|


## حوالے

گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ: فلسطین
گٹھ:1948ء دیاں ایشیا وچ تحلیلاں
گٹھ:1920ء وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ: سرزمین شام
گٹھ: اردن دی تریخ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:مینڈیٹری فلسطین
گٹھ:سلطنت برطانیہ
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:جنوبی سرزمین شام
گٹھ: اسرائیل دی تریخ
گٹھ:فلسطین دی تریخ
سفاردی یہودی

**سفاردی یہودی** (Sephardi Jews یا Sephardic Jews) 
(, جدید عبرانی: Sfaraddi, طبری: Səp̄āraddî, لفظی معنی "سپین دے یہودی") اک یہودی فرقہ ہے جو نسلی طور اتےدوسرے ہزارے وچ جزیرہ نما آئبیریا شروع ہونے والی برادری دے طور اتے سامنے آئی۔

## حوالے

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے نسلی گروہ
گٹھ:فرانس دے نسلی گروہ
گٹھ:یونان دے نسلی گروہ
گٹھ:اسرائیل دے نسلی گروہ
گٹھ:اٹلی دے نسلی گروہ
گٹھ:مراکش دے نسلی گروہ
گٹھ:پرتگال دے نسلی گروہ
گٹھ:سپین دے نسلی گروہ
گٹھ:تونس دے نسلی گروہ
گٹھ:ترکی دے نسلی گروہ
گٹھ:برطانیہ دے نسلی گروہ
گٹھ:امریکہ ے نسلی گروہ
گٹھ:سفاردی یہودی
گٹھ:یہودی نسلی گروہ
گٹھ:اسرائیل
گٹھ:یہودی
گٹھ:یہودیت
موسیٰ بن میمون

**موسیٰ بن میمون** (عبرانی: משה בן מימון‎ تلفظ: موشیہ بن میمون) بارہویں صدی دا مشہور یہودی ربی، فلسفی، طبیب تے تورات دے عالم سی۔اسنوں **رامبام** وی کہیا جاندا ہے، جو اےدے عبرانی نام دی مختصر شکل ہےـموسیٰ بن میمون ہی اوہ بیکالین یہودی فلسفی جس نے لکھا سی"الجھن دا راه نما" ("Guide of the Perplexed")

## جم
موسیٰ بن میمون 1135عیسوی وچ تے دوسری روایت دے مطابق 30 مارچ 1138 نوں قرطبہ ، سپین وچ جمیا ۔اُسدا پیدائشی ناں موسى ابن ميمون ہے۔
## حالات زندگی
یونانی اور مسلم فلسفہ کی تعلیم حاصل کرنے کے ساتھ ساتھ انہوں نے اپنے والد سے تورات کی تعلیم بھی لی ـ جب المغرب سے الموحدون کی افواج اندلس کو فتح کرنے آئیں تو ان کا خاندان فرار ہو گیا اور موسی بن میمون فاس میں آ پہنچے جہاں پر انہوں نے دنیاوی تعلیمات بھی حاصل کیں ـ کچھ عرصہ فلسطین میں گزارنے کے بعد وہ فسطاط پہنچے جہاں انہوں نے سلطان صلاح الدین ایوبی کے طبیب کا فرض انجام دیاـ
موسى ابن ميمون كو ايک عظيم یہودی فلسفی,ڈاکٹر، راہب ، مذہبی سکالر ، ریاضی ، فلکیات ، اور دوا کے فن پر مبصر کے طور پر جانا جاتا ہے اس کا اثر صدیوں اور ثقافتوں پر پھیلا ہوا ہے.وه سپین میں پیدا ہوئے تھے اور اپنے والد سے تعلیم حاصل كى جوایک یہودی جج تها وه قاہرہ میں جا بسے ، اور مصر کے دو وزرا صلاح الدين اورمحمد فاضل کےسركارى معالج بن گئے اور یہودی معاشرہ کے چیف ربی بهى.اپنى كتاب (Guide of the Perplexed) میں وہ فلسفیانہ دلیل کا استعمال کرتا ہے کہ بائبل اور یہودی عقيده ارسطو كى سوچ سے متنازع نہیں ہے . موسى بن ميمون کے **ایمان کے تیرہ اصول **(**Thirteen Principles of Faith**) یہودی عبادت گاہوں میں اب تک پڑھی جاتے ہيں ان کا لقب ، Rambam، راہب موشے بن ميمون کا مخفف ہے عالم ان کے سال پیدائش پر متفق نہیں ہیں وہ کثیر زبانی تهے ،اور ان کی تحقیق زیادہ عربی میں ہے برکلن ، نیویارک ، سان فرانسسکو اور مونٹریال کے ہسپتال اس کے نام پر ہيں
انہوں نے ہی مشنا توریت کو عبرانی زبان میں لکھا۔

## وفات
ان کا انتقال فسطاط ہی میں 13 دسمبر 1204 کو ہوا اور انہیں طبریہ (موجودہ اسرائیل میں ، بحیرہ طبریہ کے کنارے) میں سپردِ خاک کیا گیاـطبريہ کے گلیلی شہر میں انكى قبر صدیوں سے سیاحوں کو اپنی طرف متوجہ کیے ہوئے ہے.
## حوالے

گٹھ:یہود
گٹھ:یہودی شخصیتاں
گٹھ:ارسطوی فلسفی
گٹھ:ہسپانوی پناہ گزین
گٹھ:تیرہویں صدی دے فلسفی
گٹھ:بارہویں صدی دے فلسفی
گٹھ:1204ء دیاں موتاں
گٹھ:1138ء دے جم
گٹھ:یہودیت
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
گٹھ:کتاب قضاۃ دے قاضی
گٹھ:قدیم یہودہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مذہب
گٹھ:یہودی شخصیاں
گٹھ:فلسفہ
سُغد

thumb|230px|300 قبل مسیح وچّ سُغد داعلاقہ
thumb|230px|اک چینی شلپ وستو تے سُغدی  لوکاں دا چترن
thumb|230px|سُغدی ویوپاری بھگوان بدھ نوں بھینٹ دندے ہوئے (کھبے دی تصویر دے نچلے حصے نوں  سجی طرف بڑا کر کے دکھایا گیا ہے)
**سُغد** یا **سغدا**، **سوگدیا** یا **سوگدیانا** (تاجک: Суғд, سُغد ؛ ترکی: Soğut, سوغت) وسطی ایشیا وچّ واقع اک پرانی  رہتل سی۔ ایہ اج دے ازبکستان دے سمرقند، بخارا، خجند تے شہر سبز دے علاقے وچّ پھیلی ہوئی سی۔ سُغد دے لوک سوگدائی بولی بولدے سن جو چڑھدی ایرانی بولی سی تے ویلے دے نال متروک ہو گئی۔ منیا جاندا اے کہ موجودہ تاجک، پشتون تے یگنوبی لوکاں وچوں بہت ایہناں سوگدائی لوکاں دی نسل نیں۔

## تریخ
سُغد دے لوک آزادی پسندی تے لڑاکے منے جاندے سن تے اوہناں دا دیس ایران دی ہخامنشی سلطنت اتے سک لوکاں دے وچّ واقع سی۔جدوں 327 عیسیٰ قبل وچّ سکندر اعظم دی اگوائی وچ یونانی فوجاں اتھے پہنچیاں تاں اوہناں نے اتھے دے مشہور سوگدائی شلا ناں دے قلعے اتے قبضہ کر لیا۔ اوہناں نے باختر اتے سوگدا(سُغد ) نوں اک ہی راج وچ شامل کر دتا۔ اس نال سُغدی آزادی اجیہی مری کہ پھر کدے واپس نہ آ پائی۔ پھر اتھے اک یونانی راجےآں دا سلسلہ چلیا۔ 248 قبل مسیح وچّ دیودوتوس پہلا (Διόδοτος Α) نے اتھے یونانی باختری راج دی نیہہ رکھی۔ اگے چلکے یوتھدموس (Ευθύδημος) نے اتھے سکے گڑے جنہاں دی نقل سارے علاقائی حکمراناں نے کیتی۔ یوکراتیدیس پہلا (Ευκρατίδης Α) نے باختر نالوں وکھ ہوکے کجھ عرصے **سُغد ** وچّ اک وکھ یونانی راج چلایا۔ 150 ق م وچّ ساکا تے ہور بنجارا قبیلے حملہ کرکے اس علاقے وچ بس گئیاں تے اتھے پھر اوہناں دا راج شروع ہو گیا۔

### وپار دا دور
چین نے وی اس علاقے اتے نگاہاں لیاں ہویا سی۔ اسنوں لہندے علاقے دا حصہ منیا جاندا سی اتے چینی کھوجیاتریاں نے سوگدا نوں کانگجو (康居) دا نام دتا۔ 36 ق م وچّ چین نے اس علاقے اتے حملہ کیتا۔ اس علاقے توں پھر چین اتے لہندے دے علاقیاں (جویں کہ ایران، بحیرہ روم دا علاقہ، رومی سلطنت، اتادِ) دے وچّ وپار ودھن لگا۔ سوگدا شاہراہ ریشم اتے آ گیا اتے سوگدائی لوک زور و شور نال وپار وچّ لگّ گئے۔ سوگدائی بولی وچکارلے ایشیا وچّ وپار دی بولی بن گئی اتے بہت سارے غیر سوگدائی وی اوہنوں سکھن بولن لگے۔ ممکن اے کہ اس ویلے دے چین تے ہندوستان دے وچّ تجارت دا وڈا حصہ سوگدائی لوک ہی چلاؤندے سن۔ کچھ مورخین دا مننا اے کہ ویلے دے نال سوگدا وچّ کافی سیاسی پتن ہویا ے گلی تے خوتان وچ عورتاں دی خرید و فروخت ہندی سی۔ دسویں صدی عیسوی وچّ سوگدا نوں ائیگر لوک وچ شامل کر لیا گیا۔ اس زمانے دے آس پاس اسلام وی سوگدا وچّ پہنچ گیا تے اس علاقے دے لوک مسلمان ہوگئے۔

## حوالے

گٹھ:وسطی ایشیا
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ترکستان دی تریخ
گٹھ:تاجکستان
گٹھ:تاجکستان دی تریخ
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
گٹھ:تاریخی خطے
پنجکنت

**پنجکنت** (تاجکی: Панҷакент, فارسی: , روسی: Пенджикент, انگریزی: Panjakent) اتلے لہندے تاجکستان دے صوبہ سغد وچّ زرفشان دریا دے کنڈھے بسیا ہویا اک شہر ہے۔ سنّ 2000 دی جنگننا وچّ اتھے دی آبادی 33,000 سی۔ ایہہ پرانے ویلے وچّ سوگدا(سُغد) دا اک پرسدھ شہر ہویا کردا سی اتے اس پرانی نگری دے کھنڈر موجودہ پنجکنت شہر دے باہری علاقیاں وچّ ویکھے جا سکدے ہن۔ 

## اتہاس
پرانا پنجکنت 5ویں صدی عیسوی وچّ شروع ہویا اتے سوگدائیاں دے پنج ناں دے راج دا راجگڑھ ہویا کردا سی اتے اسدا نام پنچیکنتھ سی۔ اتھے دے لوک زیادہتر زرتشتی  (پارسی) دھرم دے انوائی سی۔ لیکن منیا جاندا ہے کہ سوگدا اتے بھارتی رہتل دی ڈونگھا چھاپ وی سی، جتھے کجھ ویدک ریتی رواج وی منے جاندے سن۔ اتھے وپار اتے کھیتی باڑی دونوں پنپے، کیونکہ ایہہ ریشم رستے اتے پیندا سی (جتھوں مال چین اتے یورپ اتے وسطی پورب دے درمیان آؤندا جاندا سی)۔

722 عیسوی وچّ عربی فوجاں نے ہلاّ بولکے پنجکنت اتے قبضہ کر لیا۔ شہر دا آخری حکمران زرفشان دریا  دے اپر والے حصیاں دی طرف بھجّ گیا لیکن پھڑ کے مار دتا گیا۔ آؤن والے 50 سالاں تکّ حملہ آوراں نے نگر اتے راج کیتا جس دوران شہر دا اپری حصہ لوکاں کولوں خالی کروا لیا گیا اتے اجاڑ ہو گیا۔ نگر دے اس حصے وچّ پائے گئے کھنڈراں توں پتہ چلدا ہے کہ اتھے دے لوکاں دا رہن-سہن، ریتی-رواج اتے کلا رہتلی (تہذیبی) سی۔

عرب جغرافیہ داناں  دے مطابق ،پنجکنت وچّ 10ویں صدی وچّ اک رسمی جمعہ مسجد سی، جو اسنوں اک نگر دے طور تے پنڈ نالوں وکھ کردا سی۔ ایہہ سُغد   دے سرے دے مشرقی حصے دا شہر ہے اتے اپنے اخروٹ دے رُکھاں لئی جانیا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:تاجکستان دے شہر
گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں

گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:تاجکستان
چغچران

**چغچران** (; ), **چخچیران** وی کیہا جاندا ہے، اتے ماضی وچّ  **آہنگران** وجوں وی جانیا جاندا سی۔), (,    مرکزی افغانستان دے صوبہ غور دا راجگڑھ ہے۔ ہریرود (ہری دریا) دے دکھن کنڈھے اتے وسیا ایہہ شہر 2,280 میٹر دی اچائی اتے ہے۔ 2014 وچّ،  افغانستان دی سرکار نے اس شہر دا نام رسمی طور تے تبدیل کرکے **فیروزکوہ** کر دتا۔

ایہہ چغچران قومی شاہراہ راہیں اپنے توں 380 کلومیٹر لہندے  وچّ واقع ہرات نال جڑیا ہویا ہے اتے قومی راجگڑھکابل لگپگّ اونی ہی دوری اتے مشرق  وچّ واقع ہے۔ سردیاں وچّ بھاری برفباری نال ایہہ شاہراہ اکثر بند ہو جاندا ہے اتے گرمیاں وچّ وی گڈی راہیں کابل توں اتھے پہنچن وچّ اک پورا دن لگّ جاندا ہے۔

## اتہاس
محمود غزنوی ولوں اس علاقے وچّ اسلام پھیلائے جان توں پہلاں اتھے کئی دھرماں دے لوک رہندے سن، جنہاں وچّ ہندو، بودھی اتے پارسی دھرم دے انوائیاں دے نال نال کجھ یہودی وی سن۔12ویں صدی وچّ غزنویاں دے پتن دے بعد اتھے غور دے مقامی غوری سلطنت دا بول بالا رہا۔ 13ویں صدی وچّ چنگیز خان دی منگول فوج نے اتھے ہلاّ بولیا۔ اسدے بعد اتھے ایلخانی سلطنت دا راج رہا۔ 14ویں صدی وچّ تیمور نے اس علاقے اتے قبضہ کر لیا۔  اگے چلکے 16ویں صدی وچّ بابر نے اپنے بابر نامہ  وچّ 1507 وچّ کابل جاندے ہوئے چخچیران​ ولوں گزرن دا ذکر لکھیا، جس وچّ اس نے اسنوں ہرات، غور اتے غزنی دے وچّ دا اک شہر دسیا۔ 

## لوک
چغچران​ صوبہ غور  گور پانت دا سبھ توں وڈا شہر ہے اتے اتھے لگپگّ 1,50,000 لوک رہندے ہن۔ ایہناں وچوں 96 % تاجک نسل   دے، 2 % پشتون نسل دے اتے2 % ہزارا نسل دے ہن۔

## معیشت
کھیتی باڑی اتے پسو پالن غور صوبے وچ بنیادی معاشی کم ہن۔

### موجودہ ویلہ

2004 وچّ اک نجی ایف ایم ریڈیو سٹیشن (فارسی: راديو صداي صلح جاں *ریڈیو امن دی آواز*) شہر وچّ شروع ہویا، جو افغانستان دے اس حصے وچ پہلا آزاد میڈیا ہے۔

## حوالے

گٹھ:افغانستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:افغانستان دے آباد تھاں
گٹھ:صوبہ غور
بابر نامہ

thumb|بابر نامہ سے ایک مرحلہ لیا گیا ہے

**بابرنامہ** ( ; شبدی مطلب: *"بابر دی کتاب"* جاں *"بابر دیاں چٹھیاں"*؛ جاں *تزک بابری*) تیمور دے پڑپوترے مغل راج دے بانی اتے پہلے بادشاہ بابر (1483–1530) دی سوانح عمری ہے۔ اس نے ہر علاقے دی زمین، سیاست، مالی حالت، قدرتی ماحول، شہراں-عمارتاں، پھلاں، جانوراں وغیرہ دا بؤرا دتا ہے۔ اتہاسکار سٹیفن فریڈرک ڈیل مطابق، بابر دی وارتک اپنی واک بنتر، شبد وگیان، اتے شبداولی پکھوں بہت ہی فارسینما ہے،। اس وچّ کجھ فارسی بولی دے چھوٹے-موٹے چھند وی آؤندے ہن، حالانکہ فارسی بولن والے اسنوں سمجھن وچّ نکام ہن۔ بے شکّ چغتائی بولی ولپت ہو چکی ہے، موجودہ ازبک بولی اسے دی نسل وچوں ہے اتے اسنوں بولن والے ازبک لوک بابرناما پڑ سکدے ہن۔ اس کتاب نوں چغتائی اتے ازبک بولیاں دے ساہت دا اک اہم انگ منیا جاندا ہے۔ مغل بادشاہ اکبر دے راج دوران، ہِ. 998 (1589-90) وچّ، اک مغل وزیر، عبدالرحیم خان خاناں نے پوری طرحاں فارسی ترجمہ کیتا سی۔
## مورتاں

File:An awards ceremony in the Sultan Ibrāhīm’s court before being sent on an expedition to Sambhal.jpg|
File:PeafowlBaburnama.jpg|
File:Baburnama.jpg|
File:Animals of Hindustan small deer and cows called gīnī, from Illuminated manuscript Baburnama (Memoirs of Babur).jpg|
File:Illuminated Manuscript Baburnamah.jpg|

## حوالے

گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:بابر
گٹھ:کتاباں
عبدالرحیم خان خاناں

thumb|مقبرۂ عبدالرحیم (دہلی وچ )، جتھے عبدالرحیم مدفن ا‏‏ے۔|292x292px

**عبد الرحیم خان خاناں** (پیدائش: 17 دسمبر 1556ء— وفات: 1626) مغل درباری جو بیرم خان تے سلیمہ سلطان بیگم دے اکلوندے بیٹے سن ۔
## ولادت
عبد الرحیم لاہور وچ پیدا ہوئے بیرم خان دے بیٹے سن جو اکبر دے اتالیق سن ۔ والد دے قتل دے بعد جدو‏ں حالے اُنہاں دتی عمر 5سال سی تاں بادشاہ اکبر نے اُنئيں اپنے پاس بُلا لیا تے شہزادےآں دے نال پرورش کيتی۔ اکبر نے بیرم خان د‏‏ی دوسری بیوی سلیمہ سلطان بیگم نال شادی کرلئی اس طرح رحیم خان اکبر دے سوتیلے بیٹے بن گئے۔
## اکبر دے رتن
20سال د‏‏ی عمر وچ راج پُتر(شہزادہ) سلیم (جہانگیر)کے اتالیق مقرر ہوئے۔ عبد الرحیم نے مغل سلطنت وچ چنگا کردار ادا کيتا۔ نہایت حسین سن ۔ وکھ وکھ معرکےآں وچ سپاہیانہ جوہر دکھائے تے کئی بغاوتاں نو‏‏ں ناکا‏م کيتا۔ بہادر سپاہی ،عالم فاضل تے عربی،فارسی،ترکی ،سنسکرت دے ماہر سن ۔ ہندی وچ شعر کہندے سن ۔ انہاں سب خوبیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اہ‏م نورتن رہ‏‏ے۔
## علمی مقام
وہ اک اچھے شاعر تے قصہ گو وی سن ۔ اوہ علم نجوم وچ مہارت رکھدے سن ۔ اس دے علاوہ اردو بولی دے اک فصیح و بلیغ شاعر سن ۔ انہاں نو‏ں سنسکرت اُتے وی عبور حاصل سی۔ پنجاب دے نو شہر ضلع وچ اک دیہات نو‏‏ں انہاں دے ناں خان خانخانہ تو‏ں موسوم کيتا گیا ا‏‏ے۔
## وفات
اُنہاں د‏‏ی وفات بادشاہ جہانگیر دے دور وچ ہوئی۔ انہاں دا مقبرہ نظام الدین شرقی وچ موجود ا‏‏ے۔


## حوالے

گٹھ:1556 دے جم
گٹھ:1627 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے صدور اعظم
گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
آنند مورتی گروماں

**آنندمورتی گرماں** جاں کدے کدے **گروماں** امرتسر شہر وچّ جنمی اک اگھی دھرم گورو ہن۔ اوہناں دے انوائیاں وچّ سکھ، ہندو مسلمان،یہودی اتے عیسائی لوک شامل ہن۔
## کتاباں
*پنجابی*
* ستگورو پورا پائیو ISBN 978-93-81464-31-1
## باہرلے جوڑ

*  ویبسائیٹ
 
گٹھ:مذہب
گٹھ:دھرم
ایران دا سبھیاچار

** [[ایران]]** دا سبھیاچار (فارسی: فرهنگ ایرانی Farhang-e Irān) جاں **پرشیا دا** **سبھیاچار ** مڈل ایسٹ وچّ سبھ توں پرانے سبھیاچاراں وچوں اک ہے۔ دنیا وچّ اس دی متاثرکن جغرافیائی-سیاسی حالات اتے سبھیاچار دے کارن ایران نے سدھے طور اتے دنیاں دے وکھو-وکھو سبھیاچاراں نوں متاثر کیتا ہے۔ لہندے وچّ ایہناں دا اثر اٹلی، مقدونیہ اتے یونان تکّ، شمال وچّروس تکّ، دکھن وچّ جزیرے ورگا عرب تکّ، اتے چڑھدے وچّ دکھنی اتے چڑھدا ایشیا تکّ رہا ہے۔

گٹھ:ایران دی تریخ
گٹھ:ایران
گٹھ:رہتل
لنگکاوی

**لنگکاوی** (ملا: Langkawi Permata Kedah) انڈمان سمندر وچّ واقع ملائشیا دا اک مجمع الجزائر ہے جو سیر لئی جانیا جاندا ہے۔ اس وچّ 104 جزیرے ہن، جو ملائشیا دی مکھ بھوئیں توں 30 کلومیٹر اتلے لہندے وچّ واقع ہن۔ جدوں سمندر دا پانی اتار اتے ہندا ہے تاں پنج ہور جزیرے سطح اتے آ جاندے ہن۔ ایہہ ملائشیا دے قدح ریاست دا حصہ  ہے۔ ایہناں جزیرےآں دا کل رقبہ 528 مربع کلومیٹر ہے۔ پورے مجمع الجزائر وچّ اک جزیرہ ہور سارے جزیرےآں نالوں کِتے زیادہ وڈا ہے اتے اسدا نام وی لنگکاوی جزیرہ ہے۔
## ویروے
ایہہ ملائشیا دا اک بہت سندر جزیرہ ہے اتے اتھے دے قدرتی سوندریا وچّ وودھتا وی پائی جاندی ہے۔ لانگکوی جزیرہ سیر لئی وی بہت پرسدھ ہے اتے 1 جون 2007 نوں اسنوں یونیسکو ولوں ورلڈ اینیمل پارک دا درجہ دتا گیا۔ بھارتی سیلانی وی اتھے وڈی گنتی وچّ جاندے ہن۔ اتھے جان والے بھارتیاں وچّ شاپنگ کرن والیاں اتے قدرتی سندرتا نوں نہارن والیاں دی تاں چنگی گنتی ہے ہی، اوہناں دی گنتی وی ہے جو ووسائک میٹنگ لئی وی اتھے جاندے ہن۔ بھارتیاں دی گنتی وچّ وادھا ہون کارن اتھے دا سیر وبھاگ سیوا کھیتر وچّ لگے لوکاں - ٹیکسی ڈرائیوراں،  ریستراں آپریٹراں، شاپنگ سینٹر کرمچاریاں، آدی لئی وشیش ہندی دے کورس چلا رہا ہے تاں کہ بھارتی سیلانیاں نوں سہولت رہے۔ بھارتیاں لئی خاص ٹورسٹ پیکیج وی لیائے جا رہے ہن۔ اس ستھان دی پسند انی ہے کہ بھارت دے اک سرمائیدار ویکتی نے حالَ ہی وچّ اپنا ویاہ تکّ لئی اسنوں چن لیا سی۔  لنگکاوی دی کیبل کار اتے اتھے دا سکائی برج بہت انوٹھے ہن۔ سکائی برج سمندر تل توں 700 میٹر اپر ہے۔ 125 میٹر لما ایہہ پیدل پلّ اسمان وچّ تیردا جیہا ہے۔ پلّ دی چوڑائی .8 میٹر ہے اتے داں ستھاناں اتے ساڈھے تنّ میٹر توں زیادہ چوڑے تکونے پلیٹ فارم ہن جتھے بیٹھکے سستایا اتے آسپاس دا درش ویکھیا جا سکدا ہے۔
## آب و ہوا

لنگکاوی وچّ سالانہ بارش 2400 ملیمیٹر توں ودھ ہندی ہے۔ دسمبر توں فروری تکّ سچمچ سکا سیزن ہندا ہے، جدکہ مارچ توں نومبر تکّ  اک لمبا برساتی سیزن ہندا ہے۔ ستمبر دے مہینے وچّ سبھ توں ودھیرے لگپگّ 500 ملیمیٹر برسات ہندی ہے۔  
## پربندھکی ونڈ
لنگکاوی ضلع نوں 6 مکیماں ونڈیا گیا ہے:
* آییر ہنگٹ
* بوہور
* کیڈاوانگ
* کواہ
* پڈنگ ماتسرت
* الُو میلاکا
## ڈیموگرافی

## مورتاں

Langkawi Malaysia Dataran-Helang-05.jpg||لنگکاوی
Langkawi sky bridge.jpg|لنگکاوی آکاش پل 


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائشیا دے شہر
منجندر دھنوآ

**منجندر دھنوآ**پنجابی دا اک شاعر ہے جو کہ گیت اتے غزل ودھا وچّ لکھدا ہے۔*سرم سلائی * اسدا 2015 وچّ چھپیا پلیٹھا غزل مجموعہ ہے۔ 


غزل 
 
راگ انھے شبد کانے ہو گئے،
کس طرحاں دے گیت گانے ہو گئے۔
شہر دا منہ دھو دیو چمکا دیو،
رنگ کندھاں دے پرانے ہو گئے۔
کلّ کانٹے چگن بچے پیٹ لئی،
بن سکولاں توں سیانے ہو گئے۔
سوچ اوہناں دی سمٹ کے رہِ گئی،
جد گھراں توں اوہ گھرانے ہو گئے۔
شکریہ برسات تیرا شکریہ،
کھان جوگے چار دانے ہو گئے۔
دو پڑاں وچکار پھر نہ بولدے،
لوک کیوں اینے نتانے ہو گئے۔
بن گئے پتھر دلے نے آدمی،
شیشیاں ورگے نے بانے ہو گئے۔


*
سنّ سنتالی توں سندا ہن اپنی ہے سرکار 
کوٹ پرانا رفو کراکے پا لینداں ہر وار
 
## حوالے



گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
راجا گدھ

***راجا گدھّ***  پاکستان دی مشہور ناری لکھاری بانو قدسیہ دا اردو ناول ہے۔ گدھّ، گرجھ دے لئی اردو شبد ہے اتے راجا نے بادشاہ دے لئی اک ہندی نآں ہے۔ اس نام توں گرجھاں دے راج دی کنشوء ملدی ہے۔ 

گٹھ:اردو ناول
گٹھ:کتاباں
گٹھ:ناول
گٹھ:اردو ساہت