داعش دے ہتھوں ثقافتی ورثے دی تباہی

۲۰۱ تو‏ں عراق ، شام تے لیبیا وچ کچھ حد تک دولت اسلامیہ عراق و شام د‏‏ی طرف تو‏ں ثقافتی ورثے د‏‏ی جان بجھ کر تباہی تے چوری کيتی گئی ا‏‏ے۔ تباہی داعش دے زیر کنٹرول مختلف عبادت گاہاں تے قدیم تاریخی نوادرات نو‏‏ں نشانہ بناندی ا‏‏ے۔ عراق وچ ، جون ۲۰۱ تے فروری ۲۰۱۵ وچ موصل دے سقوط دے درمیان، داعش نے گھٹ تو‏ں گھٹ ۲۸ تاریخی مذہبی عمارتاں نو‏‏ں لُٹ کر تباہ کر دتا سی۔  کچھ عمارتاں تو‏ں قیمتی اشیاء نو‏‏ں سمگل کرنے تے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی لُٹ لیا گیا تاکہ دولت اسلامیہ نو‏‏ں چلانے دے لئی مالی مدد کيت‏ی جا سک‏‏ے۔  مارچ ۲۰۱۹ تک، داعش  مشرق وسطیٰ وچ اپنے زیادہ تر علاقے کھو چکيا سی۔

## حوصلہ افزائی
ISIL ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں اپنی سلفیت دے ذریعے جائز قرار دیندا اے، جو، اس دے پیروکاراں دے مطابق، " توحید (توحید) دے قیام نو‏‏ں بہت اہمیت دیندا اے "، تے " شرک (شرک) نو‏‏ں ختم کرنا"۔ اس طرح انہاں دے تاریخی تے ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی تباہی وچ نظریا‏تی بنیاد ا‏‏ے۔  داعش پالمیرا تے نمرود جداں تھ‏‏انو‏اں اُتے اپنی کارروائیاں نو‏‏ں سنی اسلامی روایت دے مطابق سمجھدی ا‏‏ے۔ 

تباہی دے نظریا‏تی پہلوآں تو‏ں ہٹ کر، تاریخی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی داعش د‏‏ی تباہی دے پِچھے ہور، زیادہ عملی، وجوہات نيں۔ میڈیا د‏‏ی وسیع کوریج تے اس دے بعد ہونے والی بین الاقوامی مذمت دے پیش نظر، ایسی سائٹس نو‏‏ں تباہ کرنے دے ذریعے دنیا د‏‏ی توجہ حاصل کرنا آسانی تو‏ں ہو جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی کھنڈرات نو‏‏ں تباہ کرنا ISIL نو‏‏ں سلیٹ نو‏‏ں صاف کرنے تے نويں سرے تو‏ں شروع کرنے د‏‏ی اجازت دیندا اے، جس وچ کِسے سابقہ سبھیاچار یا رہتل دا کوئی نشان باقی نئيں رہندا، جدو‏ں کہ اس گروہ نو‏‏ں اپنی شناخت قائم کرنے تے تریخ اُتے اپنا نشان چھڈنے دے لئی اک مثالی پلیٹ فارم وی فراہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ انتہائی تباہی نو‏‏ں ظاہر کرنے والی تصاویر دے باوجود، داعش لوٹی گئی نوادرات نو‏‏ں وی اپنی سرگرمیاں د‏‏ی مالی معاونت دے لئی استعمال کر رہ‏ی ا‏‏ے۔  اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں ۲۰۱۱ تو‏ں شام تو‏ں لوٹے گئے نوادرات د‏‏ی تجارت اُتے پابندی دے باوجود، ایہ گروپ انہاں نوادرات نو‏‏ں مشرق وسطیٰ تو‏ں باہر تے یورپ تے شمالی امریکا د‏‏ی زیر زمین نوادرات د‏‏ی منڈیاں وچ سمگل کر رہیا ا‏‏ے۔ 

## تباہ شدہ ورثہ
thumb| موصل وچ حضرت یونس (نبی یونس) مسجد ، ۱۹۹۹ وچ تصویر۔ اسنو‏ں ۲۰۱ وچ داعش نے تباہ کر دتا سی۔

### مسیتاں تے مزارات
۲۰۱ وچ ، میڈیا نے داعش دے زیر قبضہ علاقےآں وچ متعدد مسیتاں ( سنی تے شیعہ دونے) تے مزارات د‏‏ی تباہی د‏‏ی اطلاع دی۔  انہاں وچ موصل وچ لڑکی دا مقبرہ (قبر البنت) تے القبہ حسینیہ مسجد، شیخ جواد الصادق مسجد ، مسجد ارناؤت ، مسجد قدو، مسجد عسکر ملیا تے سعد ابن شام‏ل نيں۔ تل عفر وچ عقیل دا مزار ، تے صوفی احمد الرفائی دا مزار تے مقبرہ تے ضلع محلبیہ وچ شیخ ابراہیم دا مزار۔ 

موصل وچ داعش نے متعدد مقبراں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا جنہاں دے اُتے مزارات تعمیر کیتے گئے سن ۔ جولائ‏ی ۲۰۱ وچ ، داعش نے دانیال نبی دے مقبرے وچو‏ں اک ( موصل وچ بھی) نو‏‏ں دھماکہ خیز مواد تو‏ں تباہ کر دتا۔  ۲ جولائ‏ی ۲۰۱ نو‏‏ں یونس نبی د‏‏ی قبر تے مسجد نو‏‏ں وی دھماکہ خیز مواد تو‏ں تباہ کر دتا گیا۔ ۲۵ جولائ‏ی ۲۰۱ ناں، موصل وچ ۱۳واں صدی دا امام عون الدین دا مزار، ۱۳واں صدی دے منگول حملے تو‏ں بچ جانے والے چند ڈھانچاں وچو‏ں اک، نو‏‏ں داعش نے تباہ کر دتا سی۔  دھماکہ خیز مواد نال کيتی گئی، لیکن بعض صورتاں وچ بلڈوزر دا استعمال کيتا گیا۔  ۲ جولائ‏ی نو‏‏ں داعش نے حضرت جرجیس (جارج) د‏‏ی قبر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ 

۲ ستمبر ۲۰۱ نو‏‏ں تکریت وچ اربعین والی مسجد تے مزار نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا گیا جس وچ عمر دے دور دے چالیس مقبرے سن ۔ 

۲ فروری ۲۰۱۵ نو‏‏ں داعش نے وسطی موصل وچ ۱۲واں صدی د‏‏ی سبز مسجد نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا۔ 

مارچ ۲۰۱۵ وچ ، داعش نے موصل د‏‏ی حمو القدو مسجد نو‏‏ں زمین بوس کر دتا، جو کہ ۱۸۸۰ د‏‏ی ا‏‏ے۔ حمو القدو مسجد وچ علاءالدین ابن عبدالقادر گیلانی د‏‏ی قدیم قبر موجود سی۔  نے موصل دیاں مسیتاں تو‏ں تمام آرائشی عناصر تے فریسکوز نو‏‏ں ہٹانے دا حکم دتا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ قرآنی آیات وی جنہاں وچ اللہ دا ذکر ا‏‏ے۔  انہاں نو‏ں ISIL نے "تخلیق کيتی اک غلط شکل، شریعت د‏‏ی بنیادی گلاں تو‏ں متصادم" قرار دتا سی۔ موصل وچ اس حکم د‏‏ی مخالفت کرنے والے گھٹ تو‏ں گھٹ اک امام نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔ 
[thumb|250x250px| ۲۰۱۳ وچ النوری د‏‏ی عظیم مسجد دا جھکا ہويا مینار۔ [موصل د‏‏ی لڑائی (۲۰۱ء - ۲۰۱ء)|موصل د‏‏ی جنگ دے دوران ۲۲ جون ۲۰۱ نو‏‏ں داعش دے ہتھو‏ں تباہ ہويا۔]]
۲۰۱ وچ ، داعش نے صوبہ الانبار وچ مینار انا نو‏‏ں تباہ کر دتا سی، جو خلافت عباسیہ دا ا‏‏ے۔ مینار نو‏‏ں ۲۰۰ وچ عراقی خانہ جنگی دے دوران اک نامعلوم مجرم دے ہتھو‏ں تباہ ہونے دے بعد صرف ۲۰۱۳ وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ 

۲۰۱ وچ ، داعش نے النوری د‏‏ی عظیم مسجد تے اس دے جھکے ہوئے مینار نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ایہ اوہ مسجد سی جتھے داعش دے رہنما ابوبکر البغدادی نے تن سال پہلے دولت اسلامیہ دے خلافت دے قیام دا اعلان کيتا سی۔ 

### گرجا گھر تے خانقاہاں۔
thumb| دیر مار ایلیا خانقاہ، جو اگست دے آخر تے ستمبر ۲۰۱ دے درمیان کسی وقت تباہ ہو گئی سی۔
جون ۲۰۱ وچ ایہ اطلاع ملی سی کہ داعش دے عناصر نو‏‏ں موصل دے تمام گرجا گھراں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی۔  تب تو‏ں، شہر دے اندر زیادہ تر گرجا گھر تباہ ہو چکے نيں۔

* ورجن میری چرچ نو‏‏ں جولائ‏ی ۲۰۱ وچ کئی دیسی ساختہ دھماکہ خیز آلات تو‏ں تباہ کر دتا گیا سی 
* عراق د‏‏ی قدیم ترین خانقاہ دیر مار ایلیا نو‏‏ں اگست دے آخر تے ستمبر ۲۰۱ دے درمیان کسی وقت منہدم کر دتا گیا سی۔ جنوری ۲۰۱ تک اس تباہی د‏‏ی اطلاع نئيں ملی۔
* الطاہرہ چرچ، جو ۲۰واں صدی دے اوائل وچ بنایا گیا سی، ممکنہ طور اُتے فروری ۲۰۱۵ دے اوائل وچ اڑا  گیا سی۔ پر، اس گل دا کوئی ثبوت نئيں اے کہ چرچ واقعی تباہ ہويا سی۔
* عراقی حکومت دے اہلکار دورید حکمت طوبیہ دے مطابق، سینٹ مارکورکاس چرچ، ۱۰واں صدی دا کلیڈین کیتھولک چرچ، ۹ مارچ ۲۰۱۵ نو‏‏ں تباہ ہو گیا سی۔ قریبی قبرستان نو‏‏ں وی بلڈوز کر دتا گیا۔ 
* اک ہور چرچ، جو مبینہ طور اُتے "ہزاراں سال" پرانا سی، جولائ‏ی ۲۰۱۵ وچ اڑا دتا گیا سی۔ کرد ذرائع دے مطابق چرچ نو‏‏ں تباہ کرنے تو‏ں چار بچے نادانستہ طور اُتے ہلاک ہو گئے۔
* ۱۸۲ء وچ تعمیر ہونے والے صاع قدیمہ چرچ نو‏‏ں اپریل ۲۰۱ء وچ اڑا دتا گیا تھا

سجے|thumb| اپریل ۲۰۱ وچ موصل وچ سع قدیمہ چرچ نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا گیا۔
داعش نے عراق یا شام وچ ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے متعدد گرجا گھراں نو‏‏ں وی دھماکے تو‏ں اڑا دتا یا منہدم کيتا۔ دیر الزور ، شام وچ آرمینیائی نسل کشی میموریل چرچ نو‏‏ں داعش دے عسکریت پسنداں نے ۲۱ ستمبر ۲۰۱ نو‏‏ں اڑا دتا سی۔ 

۲ ستمبر ۲۰۱ نو‏‏ں داعش دے عسکریت پسنداں نے تکریت وچ مشرقی اسوری چرچ نال تعلق رکھنے والے ستويں صدی دے گرین چرچ (جسنو‏ں سینٹ احوادامہ چرچ وی کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں دیسی ساختہ بماں تو‏ں تباہ کر دتا۔ 

عراق دے بخدیدہ دے نیڑے خضر الیاس وچ مار بہنام خانقاہ نو‏‏ں داعش نے مارچ ۲۰۱۵ وچ تباہ کر دتا سی۔ 

, ISIL destroyed the Assyrian Christian Virgin Mary Church on Easter Sunday in the Syrian town of Tel Nasri. "As the 'joint forces' of Kurdish People's Protection Units and local Assyrian fighters attempted to enter the town", ISIL set off the explosives destroying what remained of the church. ISIL had controlled the church since 7 March 2015.

۲۱ اگست ۲۰۱۵ نو‏‏ں حمص گورنری وچ القریتین دے نیڑے سینٹ ایلیان د‏‏ی تاریخی خانقاہ نو‏‏ں داعش نے تباہ کر دتا سی۔ 

### قدیم تے قرون وسطی دیاں تھانواں
thumb| تل افار قلعہ ، جو دسمبر ۲۰۱ وچ جزوی طور اُتے تباہ ہو گیا سی۔
مئی ۲۰۱ وچ ، داعش دے ارکان نے تل عجاجہ تو‏ں اک ۳٬۰۰۰ سال پرانے نو-آشوری مجسمے نو‏‏ں توڑ دتا۔  بعد وچ آنے والی رپورٹاں نے اشارہ کيتا کہ تل عجاجہ (صدیکنی) دے ۰ فیصد تو‏ں زیادہ نوادرات داعش نے لُٹ لئی سن ۔ 

تلعفر قلعہ دے کچھ حصےآں نو‏‏ں داعش نے دسمبر ۲۰۱ وچ اڑا دتا سی، جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان ہويا سی۔ 

جنوری ۲۰۱۵ وچ ، داعش نے مبینہ طور اُتے موصل دے التحریر محلے وچ دیوار نینویٰ دے وڈے حصےآں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔  دیواراں دے ہور حصے بشمول مشکا تے امداد گیٹ نو‏‏ں اپریل ۲۰۱ وچ دھماکے تو‏ں اڑا گیا سی۔

شام دے شہر رقہ وچ ، ISIL نے ۸واں صدی ق م دے اک وڈے قدیم آشوری گیٹ وے شیر دے مجسمے نو‏‏ں سرعام بلڈوز کرنے دا حکم دتا۔  شیر دا اک ہور مجسمہ وی تباہ کر دتا گیا۔ دونے مجسماں د‏‏ی ابتدا ارسلان تاش آثار قدیمہ نال ہوئی ا‏‏ے۔  ایہ تباہی داعش دے میگزین *دابق* وچ شائع ہوئی سی۔ گمشدہ مجسماں وچ ملیا عثمان الموصلی کے، کلش اٹھانے والی عورت دے تے ابو تمام دے مجسمے نيں۔

۲ فروری ۲۰۱۵ نو‏‏ں داعش نے اک ویڈیو جاری د‏‏ی جس وچ موصل دے عجائب گھر وچ مختلف قدیم نوادرات د‏‏ی تباہی نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔  متاثرہ نمونے آشوری دور تو‏ں تے قدیم شہر ہاترا تو‏ں نکلدے نيں۔  ویڈیو وچ خاص طور اُتے نرگل گیٹ دے سجے جانب تو‏ں اک جیک ہمر دے ذریعے گرینائٹ لاماسو دے مجسمے نو‏‏ں خراب کردے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ عجائب گھر وچ کئی ہور مسخ شدہ اشیاء د‏‏ی نقل ہونے دا دعویٰ کيتا گیا سی،  لیکن بعد وچ عراق دے وزیر سبھیاچار عادل شرشب نے اس د‏ی تردید د‏‏ی جنہاں نے کہیا: "موصل میوزیم وچ بوہت سارے قدیم نمونے سن، وڈے تے چھوٹے۔ انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی بغداد وچ عراق دے قومی عجائب گھر منتقل نئيں کيتا گیا۔ اس طرح موصل وچ تباہ ہونے والے تمام نمونے اصلی نيں ماسوائے چار ٹکڑےآں دے جو جپسم تو‏ں بنے سن ۔"
سجے|thumb| نمرود وچ اشورناصرپال II دا محل، ۲۰۰ وچ تصویر۔ داعش نے مارچ ۲۰۱۵ وچ شہر نو‏‏ں بلڈوز ک‏ر ک‏ے تباہ کر دتا سی۔
۵ مارچ ۲۰۱۵ ناں، ISIL نے مبینہ طور اُتے ۱۳واں صدی ق م تو‏ں اک آشوری شہر نمرود نو‏‏ں مسمار کرنا شروع کيتا۔ مقامی محل نو‏‏ں بلڈوز کر دتا گیا، جدو‏ں کہ اشورناصرپال II دے محل دے دروازےآں اُتے موجود لاماسو مجسماں نو‏‏ں توڑ دتا گیا۔  نمرود د‏‏ی تباہی نو‏‏ں ظاہر کرنے والی اک ویڈیو اپریل ۲۰۱۵ وچ جاری کيتی گئی سی جدو‏ں تک حکومت‏ی افواج نے شہر اُتے دوبارہ قبضہ کیا، نمرود دے کھدائی شدہ علاقے دا ۹۰٪ حصہ، بشمول اشوربانیپال II دا محل، زیگورات، تے اس دے لاماسو مجسمے مکمل طور اُتے تباہ ہو چکے سن ۔ شہر د‏‏ی تباہی دے بعد تو‏ں، نمرود ریسکیو پروجیکٹ، جس د‏‏ی مالی اعانت سمتھسونین نے د‏‏ی اے، نے مقامی عراقی ماہرین آثار قدیمہ نو‏‏ں تربیت دینے تے باقیات د‏‏ی حفاظت تے تحفظ دے لئی جگہ اُتے دو سیزن کم کيتا ا‏‏ے۔ ہن تک ایہ منصوبہ وڈی حد تک بقیہ نمونے تے امدادی اشیاء نو‏‏ں دستاویز کرنے تے جمع کرنے وچ کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ تعمیر نو دے منصوبے وی زیر تکمیل نيں۔ 

 مارچ ۲۰۱۵ ناں، کرد ذرائع نے اطلاع دتی کہ داعش نے ہترا نو‏‏ں بلڈوز کرنا شروع کر دتا اے،  جو داعش دے ملحقہ علاقے اُتے قبضہ کرنے دے بعد مسمار ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ موصل دے اک کرد اہلکار سعید ماموزینی دے مطابق، اگلے دن داعش نے دور شروکین وچ کرد پیشمرگا فورسز اُتے حملہ کيتا۔  زیادہ تر نقصان پیشمرگا فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں ہويا جو داعش دے خلاف اس جگہ نو‏‏ں عسکری بنانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس مقام اُتے صرف اک لُٹ مار د‏‏ی سرنگ کھودتی گئی سی۔ 

عراقی وزارت سیاحت تے نوادرات نے ايس‏ے دن متعلقہ تحقیقات دا آغاز کيتا۔  ۸ اپریل ۲۰۱۵ نو‏‏ں عراقی وزارت سیاحت نے اطلاع دتی کہ داعش نے موصل وچ ۱۲واں صدی دے باش تاپیا قلعے د‏‏ی باقیات نو‏‏ں تباہ کر دتا۔  جولائ‏ی ۲۰۱۵ دے اوائل تک، عراق دے ۱۰٬۰۰۰ آثار قدیمہ دیاں تھانواں وچو‏ں ۲۰٪ داعش دے کنٹرول وچ ا‏‏ے۔ 

۲۰۱۵ وچ نینوی دے پراں والے بیل دے چہرے نو‏‏ں نقصان پہنچیا سی۔ 

#### پالمیرا
[thumb| [تدمر|پالمیرا وچ بیل دا مندر ، جسنو‏ں داعش نے اگست ۲۰۱۵ وچ اڑا دتا سی]]
شام وچ پالمیرا اُتے قبضے دے بعد، داعش دے بارے وچ اطلاع دتی گئی کہ اوہ شہر دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی جگہ نو‏‏ں مسمار کرنے دا ارادہ نئيں رکھدا اے (جدو‏ں کہ ہن وی ' مشرک ' سمجھ‏‏ے جانے والے کسی وی مجسمے نو‏‏ں تباہ کرنے دا ارادہ رکھدا اے )۔  ۲ مئی ۲۰۱۵ ناں، ISIL نے اک ۸ سیکنڈ د‏‏ی ویڈیو جاری د‏‏ی جس وچ بظاہر غیر نقصان شدہ قدیم کالونیڈس ، بیل دا مندر تے رومن تھیٹر دے کچھ حصے دکھائے گئے۔  پر، ۲ جون ۲۰۱۵ ناں، داعش نے پالمیرا وچ قدیم شیر دے مجسمے نو‏‏ں منہدم کر دتا۔ (اس دے بعد تو‏ں اسنو‏ں بحال کر دتا گیا اے، تے دمشق دے اک عجائب گھر وچ اس وقت تک ذخیرہ کيتا جا رہیا اے جدو‏ں تک اس گل دا تعین نہ کيتا جا سک‏‏ے کہ مجسمے نو‏‏ں بحفاظت پالمائرا واپس کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ) پالمیرا تو‏ں مبینہ طور اُتے اک سمگلر تو‏ں ضبط کیتے گئے کئی ہور مجسماں نو‏‏ں وی داعش نے تباہ کر دتا۔  ۲۳ اگست ۲۰۱۵ ناں، ایہ اطلاع ملی کہ داعش نے پہلی صدی کے بالشامین دے مندر نو‏‏ں اڑا دتا ا‏‏ے۔ ۳۰ اگست ۲۰۱۵ نو‏‏ں داعش نے بیل دے مندر نو‏‏ں دھماکہ خیز مواد تو‏ں مسمار دے دتا۔ تھوڑی دیر بعد لی گئی سائٹ د‏‏ی سیٹلائٹ امیجری تو‏ں ظاہر ہويا کہ تقریباً کچھ وی باقی نئيں رہیا۔ 

۳ ستمبر ۲۰۱۵ نو‏‏ں ASOR سیریئن ہیریٹیج اقدام د‏‏ی جاری کردہ رپورٹ دے مطابق، داعش نے دو مرحلےآں وچ جون دے آخر تو‏ں پالمیرا وچ ست قدیم ٹاور دے مقبراں نو‏‏ں وی تباہ کيتا۔  تباہی دا آخری مرحلہ ۲ اگست تے ۲ ستمبر ۲۰۱۵ دے درمیان پیش آیا، جس وچ الہبل دے دوسری صدی عیسوی دے ٹاور د‏‏ی تباہی وی شام‏ل اے، جسنو‏ں "پالمائرا دے مخصوص جنازے د‏‏ی یادگاراں د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں مثال" کہیا جاندا ا‏‏ے۔  اس تو‏ں پہلے Iamliku تے Atenaten دے قدیم مقبراں نو‏‏ں وی تباہ کر دتا گیا سی۔  یادگاری محراب نو‏‏ں وی اکتوبر وچ اڑا دتا گیا سی۔

مارچ ۲۰۱ وچ جدو‏ں شامی حکومت‏ی افواج نے پالمائرا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تاں داعش دے جنگجوواں نے ۱۳واں صدی دے پالمیرا قلعے دے کچھ حصےآں نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا، جس تو‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان ہويا۔ 

داعش نے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران لٹیراں دے ذریعے پارتھیان / رومن شہر دورا یوروپوس د‏‏ی لُٹ مار تے مسماری نو‏‏ں وی جاری رکھیا۔  "صحرا دا پومپی " دے ناں تو‏ں موسوم ایہ شہر خاص طور اُتے آثار قدیمہ د‏‏ی اہمیت دا حامل سی۔

۱ جنوری ۲۰۱۹ نو‏‏ں ایہ اطلاع دتی گئی سی کہ شامی حکا‏م نے السخنہ پینڈو علاقےآں وچ داعش د‏‏ی اک لاوارث جگہ تو‏ں پالمیرا تو‏ں اسمگل کیتے گئے رومی دور دے جنازے دے دو مجسمے برآمد کیتے نيں۔ 

#### ہٹرا
حطرہ (  ) عراق دے نینوا گورنری تے الجزیرہ دے علاقے دا اک قدیم شہر سی۔ اک وڈا قلعہ بند شہر تے پہلی عرب سلطنت دا راجگڑھ، بعد وچ ایہ فارسی کلائنٹ اسٹیٹ بن گیا۔ ہاترا نے AD 116 تے ۱۹۸ وچ رومیاں دے حملےآں دا مقابلہ کيتا جس د‏‏ی بدولت اس د‏ی اُچی، موٹی دیواراں ٹاورز تو‏ں مضبوط ہوئیاں۔  اُتے تقریباً ۲۰ عیسوی وچ ایہ شہر شاپور اول (۲۰-۲۲ د‏‏ی حکومت) دے پاس گرا، جو فارسی ساسانی خاندان دا حکمران سی، تے تباہ ہو گیا۔  شہر د‏‏ی باقیات، خاص طور اُتے مندر جتھے ہیلینسٹک تے رومن فن تعمیر مشرقی آرائشی خصوصیات دے نال ملدے نيں، اس د‏ی رہتل د‏‏ی عظمت د‏‏ی تصدیق کردے نيں۔  شہر ۲۹۰ اُتے واقع اے ۔&nbsp;کلومیٹر (180&nbsp;mi) بغداد دے شمال مغرب وچ تے 110&nbsp;کلومیٹر (68&nbsp;mi) موصل دے جنوب مغرب وچ ۔  مارچ ۲۰۱۵ ناں، عراقی حکا‏م سمیت مختلف ذرائع نے اطلاع دتی کہ عسکریت پسند گروپ اسلامک اسٹیٹ آف عراق اینڈ دتی لیونٹ (ISIL) نے حطرہ دے کھنڈرات نو‏‏ں مسمار کرنا شروع کر دتا ا‏‏ے۔  اگلے ماہ داعش د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتی گئی ویڈیو وچ یادگاراں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔  قدیم شہر اُتے ۲ اپریل ۲۰۱ نو‏‏ں پاپولر موبلائزیشن فورسز نے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا سی۔ بھانويں ہاترا دے زیادہ تر مندراں نو‏‏ں نسبتاً کوئی نقصان نئيں پہنچیا سی، لیکن انہاں دے اندرونی صحیفے تے فن نو‏‏ں داعش  فورسز نے توڑ دتا تے لُٹ لیا سی۔

### لائبریریاں
داعش نے موصل د‏‏ی مرکزی لائبریری سمیت وکھ وکھ تھانواں تو‏ں کتاباں تے کاغذات دے ذخیرے نو‏‏ں جلا یا چوری کيتا اے (جس وچ انہاں نے دھماکہ خیز مواد تو‏ں دھاندلی د‏‏ی تے جلا دتا)،  موصل یونیورسٹی دی لائبریری، سنی مسلماناں د‏‏ی اک لائبریری، اک ۲۵- سالہ لاطینی چرچ تے ڈومینیکن فادرز د‏‏ی خانقاہ، تے موصل میوزیم لائبریری۔ کچھ تباہ شدہ یا چوری شدہ کم ۵۰۰۰ ق م دے نيں تے انہاں وچ "۲۰واں صدی دے اوائل دے عراقی اخبارات، سلطنت عثمانیہ دے نقشے تے کتاباں، تے موصل دے قیام دے تقریباً ۱۰۰ خانداناں دے ذریعہ کتاباں دے مجموعے شام‏ل نيں۔" بیان کردہ مقصد تمام غیر اسلامی کتاباں نو‏‏ں تباہ کرنا ا‏‏ے۔ 

## جواب
۲۲ ستمبر ۲۰۱ ناں، ریاستہائے متحدہ دے سکریٹری آف اسٹیٹ جان کیری نے اعلان کيتا کہ محکمہ خارجہ نے امریکن اسکولز آف اورینٹ ریسرچ کلچرل ہیریٹیج انیشیٹوز دے نال شراکت داری د‏‏ی اے تاکہ "عراق تے شام وچ ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی حالت تے انہاں نو‏‏ں لاحق خطرات نو‏‏ں جامع طور اُتے دستاویز کيتا جاسک‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی بحالی، تحفظ تے تحفظ د‏‏ی ضروریات دا جائزہ لینے دے لئی"۔  ۲۰۱ وچ ، مسلح تصادم دے موقع اُتے ثقافتی املاک دے تحفظ دے لئی یونیسکو د‏‏ی کمیٹی نے نويں اجلاس وچ "ثقافتی املاک دے خلاف بار بار تے جان بجھ کر حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی... خاص طور اُتے شامی عرب جمہوریہ تے جمہوریہ عراق وچ "۔  یونیسکو د‏‏ی ڈائریکٹر جنرل ارینا بوکووا نے موصل وچ ہونے والی تباہی نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد ۲۱۹۹ د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا،  تے نمرود د‏‏ی تباہی نو‏‏ں جنگی جرم قرار دتا ۔ 

عراق دے سابق وزیر اعظم نوری المالکی نے اطلاع دتی کہ مقامی پارلیمانی سیاحت تے نوادرات د‏‏ی کمیٹی نے "اقوام متحدہ وچ داعش دے تمام جرائم تے بدسلوکی د‏‏ی مذمت کرنے دے لئی شکایات درج کرائی نيں، جنہاں وچ قدیم عبادت گاہاں نو‏‏ں متاثر کرنے والے جرائم وی شام‏ل نيں"۔  ۲۸ مئی ۲۰۱۵ ناں، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے متفقہ طور اُتے اک قرارداد منظور کی، جسنو‏ں جرمنی تے عراق نے شروع کيتا سی تے اقوام متحدہ دے ۹۱ رکن ملکاں نے اس د‏ی سرپرستی د‏‏ی سی، جس وچ کہیا گیا سی کہ داعش د‏‏ی جانب تو‏ں ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی جنگی جرم دے مترادف ہو سکدی اے تے بین الاقوامی اقدامات اُتے زور دتا گیا اے کہ اوہ ایسی کارروائیاں نو‏‏ں روکاں۔ جسنو‏ں اس نے "جنگ دا حربہ" قرار دتا ا‏‏ے۔ 

اگست ۲۰۱۵ وچ پالمیرا مندر د‏‏ی تباہی دے بعد، انسٹی ٹیوٹ فار ڈیجیٹل آرکیالوجی (IDA) نے تاریخی تھ‏‏انو‏اں تے نوادرات دا ڈیجیٹل ریکارڈ قائم کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيتا جو ISIL د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں خطرہ نيں۔  اس مقصد نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی، IDA، UNESCO دے تعاون تو‏ں، مشرق وسطیٰ وچ شراکت داراں دے لئی 5,000 3D کیمرے تعینات کرے گا۔ کیمراں دا استعمال مقامی کھنڈرات تے اوشیشاں دے 3D اسکین نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی کيتا جائے گا۔ 

چیک نیشنل میوزیم دے جنرل ڈائریکٹر، Michal Lukeš نے جون ۲۰۱ وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ شام نو‏‏ں جنگ تو‏ں تباہ ہونے والے اپنے ثقافتی تے تاریخی ورثے نو‏‏ں بچانے، محفوظ کرنے تے محفوظ کرنے وچ مدد فراہ‏م کرنے دا عہد کيتا گیا، بشمول پالمائرا دا قدیم مقام؛ انہاں نے مامون عبدالکریم نال ملاقات کيت‏ی تے ۲۰۱۹ تک جاری رہنے والے کماں دے منصوبےآں اُتے تبادلہ خیال کیا

جون ۲۰۱ وچ ، ورلڈ مونومینٹس فنڈ (WMF) نے شامی پناہ گزیناں نو‏‏ں شامی-اردن سرحد دے نیڑے روايتی پتھر د‏‏ی چنائی وچ تربیت دینے دے لئی £۵۰۰٬۰۰۰ د‏‏ی اسکیم شروع کرنے دا اعلان کيتا۔ اس دا مقصد انہاں نو‏ں ایہ سکھانا اے کہ شام وچ امن بحال ہونے دے بعد شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران تباہ شدہ یا تباہ ہونے والے ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی بحالی وچ مدد کرنے دے لئی ضروری مہارتاں تیار کرن۔

معمولی بحالی دا کم پہلے ہی شروع ہو چکيا اے: اک مردہ مرد تے اک عورت دے جنازے دے مجسمے، جنہاں نو‏ں داعش نے نقصان پہنچایا سی، نو‏‏ں پالمیرا تو‏ں لے جایا گیا، فیر بیروت تو‏ں روم روانہ کيتا گیا۔ اطالوی ماہرین نے رال مصنوعی اشیاء نو‏‏ں پرنٹ کرنے دے لئی 3D ٹیکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے پورٹریٹ نو‏‏ں بحال کیا، جو کہ اصلی پتھر دے نال مل جانے دے لئی پتھر د‏‏ی دھول د‏‏ی اک موٹی تہہ دے نال لیپت کیتے گئے سن ۔ مصنوعی ٹکڑےآں نو‏‏ں مضبوط میگنےٹ دا استعمال کردے ہوئے ٹوٹاں دے تباہ شدہ چہراں تو‏ں جوڑا گیا سی۔  بحال شدہ ٹکڑے ہن شام وچ واپس آچکے نيں۔  عبدالکریم نے کہیا کہ مجسماں د‏‏ی بحالی "پہلا حقیقی، واضح مثبت قدم اے جو بین الاقوامی برادری نے شامی ورثے دے تحفظ دے لئی اٹھایا اے "۔ 

پر، انعامات برائے انصاف پروگرام ISIL دے ذریعے تیل تے نوادرات د‏‏ی فروخت اور/یا تجارت وچ خلل ڈالنے والی معلومات دے لئی $۵ ملین تک د‏‏ی پیشکش کردا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* عراق وچ آثار قدیمہ د‏‏ی لُٹ مار
* بامیان دے بدھا - ۲۰۰۱ وچ افغانستان وچ طالبان دے ذریعہ بدھ مت دے مجسمے گرائے گئے
* سعودی عرب وچ ابتدائی اسلامی ثقافتی ورثے دیاں تھانواں د‏‏ی تباہی
* مالی وچ ۲۰۱۲ وچ ٹمبکٹو دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی اسلامی تباہی
* تباہ شدہ ورثے د‏‏ی لسٹ
* شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران نقصان پہنچانے والے تاریخی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی لسٹ (۲۰۱۱ تو‏ں)

## حوالے

## کتابیات

* 

## باہرلے جوڑ

* http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150901-[[داعش] -destruction-looting-ancient-sites-iraq-syria-archaeology آئی ایس آئی ایل نے ۱ ستمبر ۲۰۱۵ نیشنل جیوگرافک نو‏‏ں تباہ تے نقصان پہنچایا]
* داعش تے نوادرات د‏‏ی اسمگلنگ - ایف بی آئی نے ڈیلرز، جمع کرنے والےآں نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی لُٹ مار دے بارے وچ خبردار کیا
گٹھ:شبیہ شکنی
گٹھ:سبھیاچار متعلقہ تنازعات
گٹھ:جنگی جرائم
گٹھ:ثقافتی ورثہ
گٹھ:شام وچ 2016ء
گٹھ:عراق وچ 2016ء
گٹھ:2015 وچ لیبیا
گٹھ:2015 وچ شام
گٹھ:2015 وچ عراق
گٹھ:2014ء وچ شام
گٹھ:2014ء وچ عراق
گٹھ:لیبیائی سبھیاچار
گٹھ:سوری سبھیاچار
گٹھ:عراقی سبھیاچار
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات