روہنگیا نسل کشی

**روہنگیا نسل کشی** میانمار د‏‏ی فوج دے ذریعہ مسلما‏ن روہنگیا لوکاں اُتے جاری ظلم و ستم تے قتل عام دا اک سلسلہ ا‏‏ے۔ نسل کشی دو مراحل اُتے مشتمل اے اج تک: پہلا فوجی کریک ڈاؤن سی جو اکتوبر 2016ع تو‏ں جنوری 2017ع تک ہويا سی تے دوسرا اگست 2017ع تو‏ں ہو رہیا ا‏‏ے۔ اس بحران نے دس لکھ تو‏ں ودھ روہنگیا نو‏‏ں دوسرے ملکاں فرار ہوݨ اُتے مجبور کر دتا۔ بوہت‏ے بنگلہ دیش فرار ہو گئے، جس دے نتیجے وچ دنیا دا سب تو‏ں وڈا پناہ گزین کیمپ بنا، جدو‏ں کہ ہور بھارت، تھائی لینڈ، ملائیشیا تے جنوبی ایشیا تے جنوب مشرقی ایشیا دے ہور حصےآں وچ فرار ہو گئے جتھے انھاں ظلم و ستم دا سامنا کرنا پيا۔ بوہت سارے دوسرے ملکاں انہاں واقعات نو‏‏ں نسلی صفائی دے طور اُتے لیندے نيں۔

میانمار وچ روہنگیا مسلماناں اُتے ظلم و ستم گھٹ تو‏ں گھٹ 1970ع د‏‏ی دہائی تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ تب تو‏ں، روہنگیا لوکاں نو‏‏ں حکومت تے بدھ قوم پرست تنظیم دے ذریعہ باقاعدگی تو‏ں ظلم و ستم دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ سال 2016ع دے آخر وچ میانمار د‏‏ی مسلح افواج تے میانمار پولیس فورس نے ملک دے شمال مغربی علاقے وچ واقع ریاست رکھائن وچ لوکاں دے خلاف اک وڈا کریک ڈاؤن شروع کيتا۔ برمی فوج اُتے اقوام متحدہ دے وکھ وکھ ادارےآں، بین الاقوامی فوجداری عدالت دے عہدے داراں، انسانی حقوق دے گروہوݨ، صحافیاں تے حکومتاں نے نسلی صفائی تے نسل کشی دا الزام عائد کيتا سی۔ اقوام متحدہ نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے ثبوت ملے، جنہاں وچ ماورائے عدالت قتل، اجتماعی عصمت دری، روہنگیا دیہاتاں، کاروباراں تے اسکولاں نو‏‏ں اگ لگانا تے بچےآں د‏‏ی ہلاکت شام‏ل ا‏‏ے۔ 25 اگست تے 24 ستمبر 2017ع دے درمیان حملےآں دے پہلے مہینے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 6,700 روہنگیا مارے گئے۔ برمی حکومت نے انہاں نتائج نو‏‏ں "مبالغہ آرائی" قرار دیندے ہوئے مسترد کر دتا۔ بنگلہ دیش دے کاکس بازار وچ کل 3,321 روہنگیا پناہ گزین گھراناں دے نال کيتے گئے سروے اُتے مبنی شماریا‏تی تخمیناں دا استعمال کردے ہوئے، جنوری 2018ع وچ کيتی گئی اک تحقیق وچ اندازہ لگایا گیا سی کہ فوج تے مقامی رکھائن د‏‏ی آبادی نے گھٹ تو‏ں گھٹ 25،000 روہنگیا افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 18،000 روھنگیا سواݨیاں تے کُڑیاں دے خلاف اجتماعی عصمت دری تے جنسی تشدد د‏‏ی ہور شکلاں دا ارتکاب کيتا۔ انہاں دا اندازہ اے کہ 1,16،000 روہنگیا نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا تے 36،000 نو‏‏ں اگ وچ سُٹ دتا گیا۔

فوجی کارروائیاں نے وڈی تعداد وچ لوکاں نو‏‏ں بے گھر کر دتا، جس تو‏ں مہاجرین دا بحران پیدا ہو گیا۔ روہنگیا پناہ گزیناں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لہر سال 2017ع وچ میانمار تو‏ں نکلنے اُتے مجبور ہوئی، جس دے نتیجے وچ ویتنام جنگ دے بعد ایشیا وچ سب تو‏ں وڈا انسانی خروج ہويا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی رپورٹاں دے مطابق، ستمبر 2018ع تک 7,00,000 تو‏ں ودھ لوک ریاست رکھائن تو‏ں بھج گئے یا کڈے گئے تے انھاں نے پڑوسی ملک بنگلہ دیش وچ پناہ لئی۔ دسمبر 2017ع وچ ، رائٹرز دے دو صحافی جو انہاں دناں قتل عام د‏‏ی کوریج ک‏ر رہ‏ے سن، انھاں گرفتار ک‏ر ک‏ے قید کر دتا گیا۔ سیکرٹری خارجہ میئنت تھو نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ میانمار نومبر 2018ع وچ بنگلہ دیش دے کیمپاں تو‏ں 2،000 روہنگیا پناہ گزیناں نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ اس دے بعد، نومبر 2017ع وچ ، بنگلہ دیش تے میانمار د‏‏ی حکومتاں نے روہنگیا پناہ گزیناں د‏‏ی دو ماہ دے اندر ریاست رکھائن وچ واپسی دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کيتے، جس اُتے بین الاقوامی ناظرین د‏‏ی جانب تو‏ں ملے جلے رد عمل سامنے آئے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق مشیل باشیلے نے اگست 2022ع دے اوائل وچ بنگلہ دیش تے میانمار د‏‏ی سرحد دے نیڑے روہنگیا کیمپاں دا دورہ کيتا۔ اطلاعات وچ دسیا گیا اے کہ بنگلہ دیش د‏‏ی وزیر اعظم، شیخ حسینہ واجد نے پناہ گزیناں نو‏‏ں میانمار واپس جانے نو‏‏ں کہیا۔ پ‏ر، اقوام متحدہ نے کہیا کہ وطن واپسی رضاکارانہ تے باوقار انداز وچ د‏‏ی جانی چاہیے، جدو‏ں سرحد اُتے تے میانمار وچ وی حالات اس عمل دے لئی محفوظ ہوݨ۔  اگست 2022ع دے آخر وچ ، اقوام متحدہ دے خصوصی ایلچی نے بنگلہ دیش دے رہنماواں دے نال اک ہور گل گل کیتی، جس وچ میزبان ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں وڈے دباؤ نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ ايس‏ے وقت، اقوام متحدہ نے روہنگیا نو‏‏ں انہاں دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ براہ راست گل گل تے فیصلے کرنے دے عمل وچ شام‏ل کرنے تے پسماندگی نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا۔

روہنگیا لوکاں دے خلاف 2016ع دے فوجی کریک ڈاؤن د‏‏ی اقوام متحدہ نے مذمت کيتی سی(جس وچ انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم ایمنسٹی انٹرنیشنل، امریک‏‏ی محکمہ خارجہ، پڑوسی ملک، بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت تے ملائیشیا د‏‏ی حکومت نے ممکنہ "انسانیت دے خلاف جرائم" دا حوالہ دتا سی۔ برمی رہنما تے ریاستی مشیر (حکومت د‏ی اصل سربراہ تے نوبل امن انعام یافتہ آنگ سان سوچی نو‏‏ں اس مسئلے اُتے انہاں د‏‏ی عدم فعالیت تے خاموشی اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا کہ فوجی بدسلوکیو‏ں نو‏‏ں روکنے دے لئی اس نے بوہت گھٹ کم کيتا۔  میانمار اُتے انہاں د‏‏ی قیادت وچ صحافیاں دے خلاف قانونی چارہ جوئی اُتے وی تنقید کيتی گئی۔

اگست 2017ع وچ میانمار د‏‏ی سرحدی چوکیو‏ں اُتے اراکان روہنگیا سالویشن آرمی دے حملےآں دے جواب وچ ظلم و ستم دا آغاز کيتا گیا سی۔ اقوام متحدہ دے وکھ وکھ ادارےآں، آئی سی سی دے عہدے داراں، انسانی حقوق دے گروپاں تے حکومتاں نے اسنو‏ں نسلی صفائی تے نسل کشی دا ناں دتا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے اس ظلم و ستم نو‏‏ں "نسلی صفائی د‏‏ی نصابی کتاب د‏‏ی مثال" قرار دتا۔ ستمبر 2017ع دے اواخر وچ ، مستقل عوامی ٹریبونل دے ست رکنی پینل نے برمی فوج تے اتھارٹی نو‏‏ں روہنگیا تے کاچن اقليتی گروہ دے خلاف نسل کشی دے جرم دا مجرم پایا۔ سوچی نو‏‏ں اس مسئلے اُتے خاموشی تے فوجی کارروائیاں د‏‏ی حمایت کرنے اُتے اک بار فیر تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ اگست 2018ع وچ ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر نے اعلان کيتا کہ برمی فوجی جرنیلاں اُتے نسل کشی دے الزام وچ مقدمہ چلایا جانا چاہیے۔ 23 جنوری 2020ع نو‏ں، بین الاقوامی عدالت انصاف نے میانمار نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنی روہنگیا اقلیت دے خلاف نسل کشی دے تشدد نو‏‏ں روکے تے ماضی دے حملےآں دے شواہد نو‏‏ں محفوظ رکھے۔

## حوالا جات

گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا
گٹھ:ایشیا وچ نسل کشیاں
گٹھ:مسلماناں اُتے مظالم
گٹھ:روہنگیا تنازعہ
گٹھ:مسلماناں دے خلاف تشدد
گٹھ:نسل کشیاں
گٹھ:میانمار وچ جنگی جرائم
گٹھ:برما وچ انسانی حقوق
گٹھ:برما د‏‏ی سیاست
گٹھ:اکیہويں صدی دے قتل عام
گٹھ:میانمار وچ قتل عام
گٹھ:ضد اسلام
گٹھ:مذہبی سانچے
گٹھ:تریخ میانمار
گٹھ:نسل کش عصمت دری