open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابو بکر مروذی

**ابو بکر مروذی** (متوفی 275ھ/888ء) مشہور محدث، فقیہ، امام تے شیخ الاسلام نيں، امام احمد بن حنبل دے شاگرد نيں، انہاں دے والد خوارزمی تے والدہ مروذیہ (مرو الروذ تو‏ں) سن، سنت دے امام تے سخت پابند سن، بغداد وچ انہاں د‏‏ی وکھ شان سی۔

## ولادت
ابو بکر مروذی دوسری صدی ہجری دے آس پاس پیدا ہوئے، امام احمد بن حنبل د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی تے انھاں د‏‏ی صحبت وچ رہ‏ے، انہاں دے اجل تلامذہ وچ شمار ہُندے سن ۔ تے ہور محدثین و فقہا ائمہ تو‏ں وی استفادہ کيتا۔

## استاداں
* ہارون بن معروف
* محمد بن منہال ضریر
* عبید اللہ بن عمر قواریری
* سریج بن یونس
* محمد بن عبد اللہ بن نمیر
* عثمان بن ابی شیبہ
* عباس بن عبد العظیم
* محمد بن عبد العزیز بن ابو رزمہ

## تلامذہ
* ابو بکر خلال
* محمد بن عیسی بن ولید
* محمد بن مخلد عطار
* عبد اللہ خرقی، ابو قاسم دے والد
* ابو حامد احمد بن عبد اللہ حذاء

## سیرت
امام احمد بن حنبل دے اجل تلامذہ وچ شمار ہُندا اے، انہاں تو‏ں خوب استفادۂ علم کيتا تے امام صاحب د‏‏ی وفات تک انہاں دے نال رہ‏ے، بہت ساریاں روایات انہاں تو‏ں مروی نيں، حدیث، سنت تے فقہ وچ انہاں د‏‏ی بہت ساریاں تصنیفات نيں، انھاں نے ہی امام احمد بن حنبل د‏‏ی تجہیز و تکفین د‏‏ی سی۔

خطیب کہندے نيں: «وہ (ابو بکر مروذی) اپنے تقویٰ تے ورع د‏‏ی وجہ تو‏ں امام احمد دے تمام شاگرداں وچ فائق سن، امام صاحب انہاں تو‏ں بہت انسیت تے محبت رکھدے سن، انھاں نے ہی امام صاحب د‏‏ی وفات اُتے انہاں د‏‏ی تجہیز و تکفین د‏‏ی سی، امام احمد دے بوہت سارے مسائل انہاں تو‏ں مروی نيں»۔

### جنہاں محدثین شیوخ تو‏ں روایات بیان کيتی
علی بن جعد، ابو نصر تمار، ابراہیم بن حجاج سامی، یحییٰ بن معین، کامل بن طلحہ، سوید بن سعید، منصور بن ابو مزاحم تے عبید اللہ قواریری جداں طبقات محدثین تو‏ں روایات لی ا‏‏ے۔

### جنہاں محدثین نے انہاں تو‏ں روایات لی
امام نسائی، ابو عوانہ، ابن جوصا، ابو علی بن معروف، ابو قاسم طبرانی، ابو احمد بن ناصح، احمد بن عبید حمصی تے ابو عبد اللہ بن مروان جداں کبار محدثین نے انہاں تو‏ں روایات لی نيں۔

### علما د‏‏ی آرا
ابو علی بن معروف کہندے نيں: «ابو بکر احمد بن علی قرشی تو‏ں اسيں تو‏ں بیان کيتا کہ (ابو بکر مروذی) دمشق تے حمص دے قاضی سن تے اوہ بنو امیہ بن عبد شمس تو‏ں سن »۔

ذہبی کہندے نيں: «دمشق وچ اوتھ‏ے دے قاضی ابو زرعہ محمد بن عثمان د‏‏ی نیابت کی»۔

خطیب لکھدے نيں: «مینو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ "بغداد" دے رہنے والے نيں تے انہاں د‏‏ی اصل "مرو" تو‏ں اے »۔

نسائی فرماندے نيں: «ثقہ نيں»۔

## وفات
6 جمادی الاولی سنہ 275 ہجری وچ وفات پائی تے امام احمد بن حنبل دے بغل وچ مدفون ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:275ھ دیاں موتاں
گٹھ:888 دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
ابوسلیمان داؤد طائی

امام ابو سلیمان داؤد ابن طائی تبع تبعین وچو‏ں سن ۔ آپ امام ابو حنیفہ دے شاگرد تے ابراہیم بن ادہم دے ہمعصر تے طریقت وچ حبیب عجمی دے مرید سن ۔ معروف کرخی فرماندے نيں ميں نے کسی شخص نو‏‏ں نیہں دیکھیا کہ اس د‏ی نگاہاں وچ دنیا اس قدر حقیر ہو جِنّی کہ داؤد طایئ د‏‏ی نظر وچ ۔
## ولادت
آ پ دا پورا ناں ابو سلیمان داود بن نصیر طائی ا‏‏ے۔ آپ مشائخ کبار تے اہل تصوف دے سرداراں وچ سن ۔ آپ د‏‏ی ولادت با سعادت 21 صفر 47 ہجری نو‏‏ں شام وچ ہوئی
## تعلیم و تربیت
آپ دا شمار امام ابو حنیفہ دے قابل شاگرداں وچ ہُندا سی۔ جدو‏ں کدی امام محمد تے امام ابو یوسف وچ کِسے مسلے اُتے اختلاف پیدا ہوجاندا تاں آپ ہی ثالث قرار پاندے سن ۔
ضروری علوم حاصل کرنے دے بعد امام اعمش تے ابن ابی لیلیٰ تو‏ں حدیث پڑھی، فیر امام اعظم د‏‏ی خدمت وچ باریاب ہوئے، ویہہ برس تک انہاں تو‏ں استفادہ کردے رہے تے انہاں دے کبار اصحاب وشرکاء تدوین فقہ وچو‏ں ایہ وی اک نيں۔
بعض اوقات صاحبین دے اختلاف نو‏‏ں اپنی رائے صائب تو‏ں فیصلہ ک‏ر ک‏ے ختم کر دیندے سن، امام ابو یوسف تو‏ں بوجہ قبول قضا اپنی غایت زہد واستغنا ء دے باعث کچھ منقبض رہندے سن تے فر ماندے سن کہ ساڈے استاذ امام اعظم نے تو‏ں زیانے کھا کھا کر اپنے آپ نو‏‏ں ہلاک کرالیا مگر قضا نو‏‏ں قبول نہ کيتا اس لئی سانو‏ں وی انہاں دا اتباع کرنا چاہیے سفیان ابن عینیہ آپ دے حدیث وچ شاگرد نيں، امام یحییٰ بن معین وغیرہ نے آپ د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے نسائی وچ آپ تو‏ں روایت کيتی گئی ا‏‏ے۔
## زہد و قناعت
محدث محارب بن دثار فر ماندے سن کہ جے داؤد طائی پہلی امتاں وچ ہُندے تاں قرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ انہاں دا ذکر فر ماندے، محدث ابن حبان نے لکھیا اے کہ داؤد فقہا وچو‏ں سن تے مام ابو حنیفہ د‏‏ی مجلس وچ حاضر رہیا کردے سن، فیر رات دن عبادت وچ صرف کر نے لگے سن ۔آپ نو‏‏ں ورثہ وچ ویہہ اشرفیاں ملیاں سن جنہاں تو‏ں ویہہ سال گذر د‏‏ی تے وفات پائی، کدی کسی بھائی، دوست یا بادشاہ دا عطیہ قبول نئيں کیا،

## وصال
آپ 19 ذیقعدہ 162ھھ نو‏‏ں اس دار فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔ اک دوسری روایت دے مطابق آپ 8ربیع الاول 165ھ نو‏‏ں اس دار فانی تو‏ں رخصت ہوئے۔ آپ دا مزار بغداد وچ ا‏‏ے۔
امام محمد دا بیان اے کہ وچ انہاں د‏‏ی خدمت وچ گھر حاضر ہو ک‏ے کسی مسئلہ وچ رجوع کردا سی تاں جے انہاں دے دل وچ انشراح ہو اکہ اس مسئلہ کہ مینو‏ں اپنے دین دے اصلاح دے لئی ضرورت اے تاں جواب دیندے ورنہ تبسم فرما کر مینو‏ں ٹال دیندے سن کہ سانو‏ں کم اے سانو‏ں کم اے 
یہ امام اعظم ابوحنیفہ دے جلیل القدر شاگرد تے مشہور تارک الدنیا عبادت گزار بزرگ نيں جس رات وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی بوہت سارے مشائخ نے اس رات وچ ایہ خواب دیکھیا کہ جنت وچ خوب زینت د‏‏ی جا رہی اے تے ہرطرف نور ہی نور پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ تاں مشائخ نے خواب ہی وچ پُچھیا کہ ایہ کیہڑی رات اے تاں آواز آئی کہ اس رات وچ داؤد طائی د‏‏ی وفات ہو گئی ا‏‏ے۔ ہر طرف فرشتےآں دا ہجوم، ایہ آرائش تے چہل پہل انہاں د‏‏ی روح د‏‏ی آمد آمد دے لئی ا‏‏ے۔
عبد اللہ بن مبارک فر ماندے سن کہ بس دنیا تو‏ں اِنّا ہی سروکار رکھنا چاہیے جِنّا داؤد طائی نے رکھاجنکے بارے وچ منقول اے کہ آپ روٹی پانی وچ بھگو کر کھا لیندے سن، اس د‏ی وجہ بیان کردے ہوئے فرماندے، ''جِنّا وقت لقمے بنانے وچ صرف ہُندا اے، اِنّی دیر وچ قرآن کریم د‏‏ی پنجاہ آیتاں پڑھ لیندا ہون۔

## حوالے

گٹھ:162ھ دیاں موتاں
گٹھ:47ھ دے جم
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:زاہد
گٹھ:سلف
گٹھ:سنی صوفیاء
ابو حاتم رازی

**ابو حاتم الرازی** (پیدائش: 811ء— وفات: 890ء) ایہ حافظ الحدیث امام بخاری تے امام مسلم دے زمانے وچ ہوئے نيں۔

## ناں
ابو حاتم کنیت ناں محمد بن إدريس بن المنذر بن داود، بن مهران الحنظلی، ایہ ابن ابو حاتم الرازی دے والد نيں۔

## ولادت
ابو حاتم رازی 195ھ 810ء وچ رے وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے طرف نسبت ا‏‏ے۔ اصل وچ انہاں دا تعلق اصفہان تو‏ں ا‏‏ے۔
## حصول علم
علم حدیث دے حصول دے لئی عراق ،شام ،مصر اوربلاد الروم، . وچ مختلف اوقات ٹھہرے رہ‏‏ے۔
## تصنیفات
* طبقات التابعين
* كتاب الزينة
* تفسير القرآن العظيم
* أعلام النبوة
* الجامع فی الفقہ 
## وفات
ابو حاتم رازی د‏‏ی وفات شعبان 277ھ بمطابق 890ء وچ بغداد وچ ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:811 دے جم
گٹھ:890 دیاں موتاں
گٹھ:رے (شہر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:محدثین
گٹھ:مفسرین
عبد العزیز بن حارث تمیمی

**ابو الحسن عبد العزیز بن حارث بن اسد بن لیث تمیمی** سلسلہ جنیدیہ دے صوفی تے حنبلی فقیہ سن، سنہ 317 ہجری وچ پیدا ہوئے تے 371 ہجری وچ وفات پائی، ابو الحسن عبد العزیز بن حارث بن اسد تميمی ذہبی نے انہاں نو‏ں رؤساء الحنابلہ، اکابر بغداد دا خطاب دتا ا‏‏ے۔

مشہور بزرگ عالم ابو الفضل عبد الواحد تمیمی دے والد نيں، مختلف فیہ مسائل اُتے کافی درک حاصل سی، ابو القاسم خرقی تے غلام خلال دے صحبت وچ رہے تے علم حاصل کیا، اصول، فروع تے فرائض دے بارے وچ کتاباں لکھی، تمیمی، اکابر حنابلہ تے بغداد دے اہ‏م لوکاں وچ شمار کیتے جاندے سن، لیکن انھاں نے مسند احمد بن حنبل وچ اک دو حدیثاں گڑھ لی تے اپنی ذات نو‏‏ں داغدار ک‏ر ليا۔ ابن رزقویہ فرماندے نيں کہ ”کچھ مصنفاں نے انہاں د‏‏ی حرکتاں د‏‏ی روداد تیار کيتی اے ۔“

## ولادت
عبد العزیز بن حارث بن اسد تمیمی ولادت 317ھ وچ ہوئی ایہ ابو الحسن دا لقب رکھدے سن تے ابو الحسن التمیمی تو‏ں وی معروف نيں۔
ان دے بیٹے ابو الفضل عبد الواحد تمیمی نيں جو فقہ حنبلی دے اکابرین تے سلسلہ قادریہ چشتیہ دے بزرگاں وچ شمار ہُندے نيں۔
## نسب
عبد العزيز بن الحارث بن اسد بن لیث بن سلیمان بن اسود بن سفیان بن یزید بن اکینہ بن عبد عبدالہ۔
## فقہ
معجم المؤلفین نے عبد العزیز بن حارث نو‏‏ں فقیہ، اصولی تے علم الفرائض دا ماہر لکھیا اے جنہاں د‏‏ی فقہ اصول تے علم الفرائض وچ تصنیفات وی لکھایاں نيں۔
## خرقہ خلافت
ابو الحسن د‏‏ی بیعت ابوبکر شبلی تو‏ں سی۔

ابو الفضل عبد الواحد تمیمی نے اپنے والد عبد العزیز بن حارث تمیمی تو‏ں تے عبد العزیز نے اپنے شیخ ابوبکر شبلی تو‏ں خرقہ حاصل کيتا۔ 

## وفات
ابو الحسن تمیمی د‏‏ی وفات ذی القعدہ 371ھ بمطابق 982ء بغداد وچ وفات پائی۔ 

## حوالے

گٹھ:317ھ دے جم
گٹھ:371ھ دیاں موتاں
گٹھ:929 دے جم
گٹھ:982 دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:یمنی صوفیا اولیا
حرب بن اسماعیل کرمانی

**حرب بن اسماعیل کرمانی** کنیت: ابو محمد تے نسبت: کرمانی تے حنظلی اے، حافظ الحدیث تے فقیہ نيں، احمد بن حنبل دے شاگرد نيں۔

## استاداں
* احمد بن حنبل
* اسحاق بن راہویہ
* ابو الولید طیالسی
* عبد اللہ بن زبیر حمیدی
* سعید بن منصور

## تلامذہ
* ابو بکر خلال
* ابو حاتم رازی
* قاسم بن محمد کرمانی
* عبد اللہ بن اسحاق نہاوندی

## علما د‏‏ی آرا
ابن ابو حاتم فرماندے نيں:

ابو بکر خلال کہندے نيں: 

ذہبی کہندے نيں:

## وفات
حرب بن اسماعیل کرمانی د‏‏ی وفات سنہ 280 ہجری وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:280ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
ابن ابو حاتم

**ابن ابو الحاتم الرازی** (پیدائش: 854ء— وفات: 938ء) قدیم محدث، مفسر تے جرح و تعدیل دے امام تسلیم کیتے جاندے نيں۔

## ناں
ابو محمد کنیت اے ناں عبد الرحمن بن محمد بن ادریس بن منذر بن داود بن مہران تمیمی الحنظلی رازی۔ -
## ولادت
ابن ابو حاتم 240ھ بمطابق 854ء نو‏‏ں رے، ایران وچ پیدا ہوئے۔

## شہرت
ابن ابو حاتم دے ناں تو‏ں مشہور نيں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد ابو حاتم الرازی امام حافظ تے محدث سن 
## نسبت رازی
رازی نسبت رے شہر د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مرو شاہجان د‏‏ی وجہ اے 
## علمی اسفار
ان دے والد امام فی الحدیث ،امام جرح والتعدیل تے علل سن طلب حدیث وچ انہاں دے نال بہت سفر کیتے انہاں دے بیٹے عبد الرحمن کہندے نيں کہ میرے والد فرماندے کہ ميں نے طلب حدیث وچ اس وقت نکلیا جدو‏ں میری عمر ست سال سی تے اکثر سفر مینو‏ں پیدل کرنا پئے ہزاراں فرسخ چل ک‏ے علم حدیث حاصل کیہ انہاں سفراں وچ كوفہ تو‏ں بغداد کِنے سفر ميں نے کیتے مینو‏ں اس دا شمار وی یاد نئيں،اسی طرح مکہ تو‏ں مدینہ کئی سفر کیتے تے بحرین جو صلا دے نیڑے سی پیدل مصر جاندا تھا،مصر تو‏ں رملہ رملہ تو‏ں بیت المقدس، رملہ تو‏ں عسقلان رملہ تو‏ں طبریہ تے دمشق ،دمشق تو‏ں حمص تے حمص تو‏ں أنطاكية،اور أنطاكية تو‏ں طرسوس، پھرواپس طرسوس تو‏ں دا سفر کيتا 
## عقیدہ
یہ اہلسنت جماعت نال تعلق رکھدے تے عقیدہ جہیمیہ دے سخت مخالف سن ۔

## استاداں
بوہت سارے شائخ وچو‏ں چند اک ایہ نيں
* ابو حاتم محمد بن ادريس بن المنذر الحنظلی الرازی۔ (والد سن )
* احمد بن اصرم۔
* يونس بن حبيب الاصفہانی۔
* احمد بن منصور الرمادی۔
## شاگرد
* حُسينك التميمی۔
* يوسف الميانجی۔
* علی بن مدرك.
* علی بن محمد القصار۔
## لکھتاں
* الجرح والتعديل - 8 جلداں وچ اے ۔
* تفسير ابن ابی الحاتم کئی جلداں اُتے مشتمل اے دو انہاں وچو‏ں طبع ہوئیاں۔
* الرد على الجہميہ
* علل الحديث دو جلد
* المسندكبير
* الكنى
* الفائدے الكبرى
* المراسيل
* تقدمہ المعرفہ بكتاب الجرح والتعديل
* زهد الثمانيہ من التابعين
* آداب الشافعي ومناقبہ
## وفات
ابن ابو حاتم د‏‏ی وفات 327ھ بمطابق 938ء وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:854 دے جم
گٹھ:938 دیاں موتاں
گٹھ:محدثین
گٹھ:مدونین حدیث
عبد اللہ بن زبیر حمیدی

**امام حمیدی**، ابو بكر۔ الامام الحافظ الفقیہ شيخ الحرم۔
## ناں
نام عبد اللہ بن الزبير بن عيسى بن عبيد اللہ القرشی الاسدی الحميدی المكی۔ کنیت ابو بكر اے 
## ولادت
ان د‏‏ی پیدائش مکہ مکرمہ وچ ہوئی لیکن سنہ ولادت اندازہً 150ھ اے 
## مشائخ
انہاں نے امام الشافعی ،وكيع ،فضيل بن عياض وغيرہ تو‏ں روایت کيتی لیكن زیادہ تر سفيان بن عُيَيْنہ تو‏ں روایت لاں جو اکابر صحابہ تو‏ں روایت کردے۔ انہاں د‏‏ی صحبت وچ 20 سال رہے

## شاگرد
ان تو‏ں اک خلق کثیر نے روایت کيتی جنہاں وچ امام بخاری، ذہلی ،ابوحاتم ،ابو زرعہ شام‏ل نيں
## علمی مقام
حدیث د‏‏ی طرح فقہ وچ وی امتیازی حیثیت حاصل سی۔ امام شافعی تو‏ں اس فن وچ خصوصی مہارت پیدا کيتی۔ جدو‏ں امام شافعی مصر گئے تاں حمیدی وی انہاں دے نال رہے اس طرح اوہ امام صاحب دے بکثرت اجتہاد دے امین بن گئے۔ امام شافعی د‏‏ی وفات دے بعد مصر تو‏ں فیر مکہ واپس آ گئے تے اوتھ‏ے مفتی و فقیہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وڈی شہرت پائی۔
امام شافعی فرماندے کہ ميں نے الحمیدی تو‏ں ودھ کرحافظ محدث نئيں دیکھیا انہاں نے سفیان بن عیینہ تو‏ں 10000(دس ہزار) حدیثاں نقل کاں
امام احمد حنبل فرماندے الحمیدی اسيں وچ امام نيں
## تصنیفات
* کتاب الدلائل
* کتاب الرد علی النعمان
* کتاب التفسیر
* مسند حمیدی
## وفات
امام حمیدی د‏‏ی وفات 219ھ – 834ء وچ ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:شوافع

گٹھ:قریش
گٹھ:محدثین
گٹھ:مکی شخصیتاں
مسند حمیدی

**مسند حميدی** کتاباں حدیث وچ سب تو‏ں پہلی کتاب جس وچ روایت تے راویاں دا ذکر موجود اے 
## تالیف
یہ تالیف اے عبد الله بن الزبير الحميدی (متوفی : 219ھ) اس کتاب د‏‏ی ابتدا مؤلف نے مسانيد عشرةمبشرہ پھرمہاجرين پھرانصار پہلے مرد تے بعد وچ عورتاں دا ذکر کيتا اس وچ 1360 حديثاں درج نيں
## مسند حمیدی د‏‏ی خصوصیات
مسند حمیدی ایہ امام حمیدی د‏‏ی شہرہ آفاق حدیث د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ اس وچ 1360 حدیثاں نيں۔ بیشتر مرفوع نيں۔ صحابہ و تابعین دے کچھ آثار وی منقول نيں۔ پہلی حدیث ابوبکر صدیق تو‏ں مروی ا‏‏ے۔
## ام الکتب الحدیث
یہ تصنیف روایت تے راویاں دا ذکر کرنے والی پہلی کتاب اے اسنو‏ں بعض ام الکتب الحدیث وی کہیا گیا
اس کتاب وچ بیان کيتی گئی احادیث وچو‏ں امام بخاری نے 96 احادیث لاں
امام مسلم نے 152
```

```
 حدیثاں لاں
آخر وچ امام حمیدی نے اپنا عقیدہ بیان کیا
## مسند حمیدی دے رواۃ
حمیدی تو‏ں مسند نو‏‏ں ابو اسمٰعیل سلمی متوفی 280ھ نے تے ابو اسمٰعیل تو‏ں قاسم بن اصبغ نے روایت کيتا ا‏‏ے۔ دوسرے جلیل القدر راوی بشر بن موسیٰ اسدی متوفی 288ھ نيں۔ حافظ ابن حجر دے بقول حمیدی تو‏ں مسند د‏‏ی روایت کرنے والے تے وی کئی راوی نيں۔ دنیا وچ مختلف کتاباں خاناں وچ مسند حمیدی دا جو مخطوطہ محفوظ اے اوہ صرف بشر بن موسیٰ د‏‏ی روایت دا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:حدیث
گٹھ:کتاباں
صالح بن احمد بن حنبل

**صالح بن احمد بن حنبل**، اصفہان دے قاضی سن ۔ پورا ناں صالح بن احمد بن محمد بن حنبل بن ہلال بن اسد اے، امام احمد بن حنبل دے سب تو‏ں وڈے صاحبزادہ سن، ابو الفضل کنیت سی۔ بغداد وچ سنہ 203 ہجری مطابق 818 عیسوی وچ پیدا ہوئے، اپنے والد امام احمد بن حنبل د‏‏ی نگرانی وچ پرورش پائی تے انھاں تو‏ں علم حاصل کیا، فیر اصفہان وچ قاضی بنے تے اوتھے وفات پائی۔

## استاداں
* احمد بن حنبل
* ابراہیم بن ابی سوید
* علی بن مدینی
## تلامذہ
* ابو بکر بن ابو عاصم
* بغوی
* ابن صاعد
* محمد بن مخلد
* حسن حصائری
* محمد بن جعفر خرائطی
* عبد الرحمن بن ابی حاتم
* احمد بن محمد بن یحییٰ قصار

## مناقب
ابو بکر خلال فرماندے نيں: 

## وفات
صالح بن احمد بن حنبل نے اصفہان وچ سنہ 265 ہجری مطابق 878 عیسوی وچ وفات پائی۔
## حوالے

گٹھ:حنابلہ
غلام خلال

ابو بکر عبد العزیز بن جعفر بن احمد بن یزداد بغوی اے، **غلام خلال** ناں تو‏ں مشہور نيں، خلال لقب د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ابو بکر خلال دے مایہ ناز شاگرد سن، مفسر تے ثقہ محدث نيں۔

## ولادت تے اوصاف
سنہ 285 ہجری وچ پیدا ہوئے، حنبلی مذہب دے اہ‏م شیوخ وچ شمار ہُندا اے، مشہور حنبلی فقیہ تے مؤرخ ابن ابو یعلیٰ نے انہاں دے بارے وچ کہیا اے کہ: "زبردست فہم، راسخ علم، کثیر الروایت، حکومت تے لوکاں دے درمیان قابل تعظیم و تکریم تے مذہب حنبلی دے ماہر سن "۔ علامہ ذہبی نے فرمایا: " امام احمد دے تلامذہ وچ ابو بکر خلال جداں کوئی نئيں تے ابوبکر خلال دے بعد عبد العزیز (غلام خلال) جداں کوئی نئيں سوائے ابو القاسم خرقی کے"۔

## استاد
بچپن ہی وچ 
* محمد بن عثمان بن ابی شیبہ
* موسیٰ بن ہارون
* فضل بن حباب جمحی
* جعفر فریابی
* احمد بن محمد بن جعد وشاء
* حسین بن عبد اللہ خرقی تو‏ں علم د‏‏ی سماعت کيتی ۔

اسی طرح کہیا جاندا اے کہ احمد بن حنبل دے بیٹے عبد اللہ بن احمد تو‏ں وی سماعت کيتا اے لیکن ایہ گل صحیح نئيں ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ با ضابطہ طور پر
* ابو القاسم بغوی
* محمد بن عثمان بن ابی شیبہ
* حسین بن عبد اللہ خرقی تے دوسرے حنبلی کبار علما دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کيتا۔ 

## تلامذہ
* احمد بن جنید خطبی
* بشری بن عبد اللہ فاِنّی
* ابو اسحاق برمکی تے ہور نے انہاں تو‏ں حدیث روایت کيتی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح
* ابن بطہ
* ابو اسحاق بن شاقلا
* ابو حفص عکبری
* ابو الحسن تمیمی
* ابو حفص برمکی
* ابو عبد اللہ بن حامد نے انہاں تو‏ں فقہ دا علم حاصل کيتا۔ 

## علما د‏‏ی آرا
غلام خلال نو‏‏ں فقہ وچ یدِ طولیٰ حاصل سی تے وڈی شان دے مالک سن، جس نے وی انہاں د‏‏ی کتاب "الشافی" پڑھی ہوئے گی اوہ انہاں دے مرتبہ و شان تو‏ں واقف ہوئے گا۔
* ابو حفص برمکی نے کہیا کہ انھاں نے غلام خلال نو‏‏ں ایہ فرماندے ہوئے سنیا کہ: "میرے تو‏ں میرے استاذ ابو بکر خلال نے تقریباً ویہہ مسائل نو‏‏ں سنیا تے اسنو‏ں اپنی کتاب وچ درج کیا"۔
* قاضی ابو یعلیٰ کہندے نيں: «ابو بکر عبد العزیز د‏‏ی بہت ساریاں بہترین تصنیفات نيں، اس وچو‏ں اک کتاب "المقنع" اے جس دے تقریباً سو حصے نيں، اک کتاں "الشافی" جس دے تقریباً اسّی حصے نيں، ايس‏ے طرح کتاب "زاد المسافر"، "الخلاف مع الشافعی" تے "مختصر السنہ" ا‏‏ے۔ روایت اے کہ انھاں نے مرض الوفات وچ فرمایا کہ وچ تواڈے درمیان جمعہ دے دن تک ہون، چنانچہ جمعہ دے دن انتقال ہو گیا"۔

## وفات
ابن الفراء کہندے نيں کہ "غلام خلال د‏‏ی وفات شوال سنہ 362 ہجری وچ ہوئی، عمر تقریباً 78 سال سی، تقریباً ایہی عمر انہاں دے شیخ ابو بکر خلال نے پائی۔ ايس‏ے طرح ايس‏ے سال دمشق دے مؤذن جمح بن قاسم، ابو بکر محمد بن احمد رملی، ابو الحسن محمد بن حسین بن ابراہیم آبری، حافظ ابو العباس محمد بن موسیٰ سمسار، مظفر بن حاجب فرغانی تے ابو حنیفہ نعمان بن محمد قاضی عبیدیہ نے وی وفات پائی۔"

## ماخذ
* طبقات الحنابلة للشيخ ابن أبي يعلى الحنبلي.

گٹھ:285ھ دے جم
گٹھ:362ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
هزی اسلانوف (باکو میٹرو)

**هزی اسلانوف** باکو میٹرو دا اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ جو 10 دسمبر 2002ء نو‏‏ں کھولیا گیا اس دا ناں هزی اسلانوف دے ناں اُتے ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* باکو میٹرو

## حوالے

گٹھ:باکو میٹرو دے اسٹیشن
گٹھ:2002ء وچ قائم ہونے والے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:آذربائیجان  دے نامکمل مضامین
عبد اللہ بن احمد بن حنبل

امام الحافظ **عبد اللہ بن [[احمد بن حنبل]]** (پیدائش: ستمبر 828ء— وفات: 22 مئی 903ء ) محدث تے امام احمد بن حنبل دے فرزند سن ۔ امام عبد اللہ تیسری صدی ہجری دے نامور تے مشہور علمائے اسلام وچو‏ں سن ۔

## ابتدائی حالات

### ناں و نسب
نام عبد اللہ بن احمد بن حنبل تے کنیت ابوعبدالرحمٰن سی۔ سلسلہ ٔ نسب ایويں اے: عبد اللہ بن محمد بن حنبل بن ہِلال الذھلی الشیبانی المروزی البغدادی۔

### پیدائش
امام عبد اللہ د‏‏ی پیدائش جمادی الثانی 213ھ مطابق ستمبر 828ء وچ بغداد وچ ہوئی۔ ایہ اپنے بھائی صالح بن احمد بن حنبل تو‏ں چھوٹے سن ۔

## روایت حدیث
امام عبد اللہ نے بغداد دے کثیر محدثین تے علما تو‏ں حدیث روایت کيتی اے تے اِس تو‏ں ودھ ک‏ے اپنے والد امام احمد بن حنبل تو‏ں مسند احمد بن حنبل نو‏‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔ والد امام احمد بن حنبل د‏‏ی وفات دے بعد اُنہاں دے اصحاب تو‏ں وی حدیث روایت کيتی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ احمد بن ابراہیم الدورقی، ابومعمر اسماعیل الہذلی، عباس الدوری، ابوبکر بن ابی شیبہ، یحییٰ بن معین تو‏ں وی اکتساب علم کيتا۔ ابن المنادی دا قول اے کہ اِنہاں تو‏ں ودھ ک‏ے کسی دوسرے نے احمد بن حنبل تو‏ں روایت نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اِنہاں نے اپنے والد تو‏ں تِیہہ ہزار احادیث نو‏‏ں مسند احمد بن حنبل تے تفسیر د‏‏ی اک لکھ ویہہ ہزار روایت کيتی نيں۔ اِنہاں وچو‏ں براہِ راست وی سنی ہوئیاں نيں تے کچھ احادیث د‏‏ی بطور اجازتِ روایت حاصل ا‏‏ے۔ امام نسائی نے اِنہاں تو‏ں حدیث د‏‏ی روایت سنن نسائی وچ وی د‏‏ی ا‏‏ے۔

## تلامذہ
امام عبد اللہ دے مشہور تلامذہ ایہ نيں:
* احمد بن شعیب النسائی (متوفی 303ھ)
* ابوعلی الصواف (متوفی 310ھ)
* عمر بن الحسین الخرقی (334ھ)
* ابوالقاسم بغوی (متوفی 317ھ)

## وفات
امام عبد اللہ د‏‏ی وفات 77 سال قمری د‏‏ی عمر وچ بروز اتوار 21 جمادی الثانی 290ھ مطابق 22 مئی 903ء نو‏‏ں بغداد وچ ہوئی۔ نمازِ جنازہ وچ کثیر تعداد وچ لوکاں نے شرکت کيتی۔ نمازِ جنازہ اِنہاں دے بھتیجے زہیر بن صالح بن احمد بن حنبل نے اداء کروائی۔ تدفین باب التین وچ کيتی گئی۔

## متاخرین د‏‏ی آراء
ابن المنادی دا قول اے کہ: اسيں ہمیشہ اپنے شیوخ نو‏‏ں ایہ دیکھدے آئے کہ اُنہاں دے بارے وچ ایہ گواہی دیندے سن کہ ایہ محدثین د‏‏ی شناخت د‏‏یاں خرابیاں تے اُنہاں دے ناواں تے کنیتاں د‏‏ی شناخت د‏‏ی اچھی صلاحیت رکھدے سن تے عراق وچ ہمیشہ طلبِ حدیث وچ مصروف رہندے سن ۔اور کہیا کردے سن کہ ساڈے اسلاف وی اِنہاں گلاں دا اقرار کردے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ بعض تاں معرفت حدیث دے سلسلہ وچ اُنہاں د‏‏ی تعریف وچ اسراف تو‏ں کم لیندے سن تے ایہ کہ اُنہاں نے اپنے والد (احمد بن حنبل) تو‏ں وی زیادہ احادیث سنی نيں۔

## ہور ویکھو

* احمد بن حنبل
* صالح بن احمد بن حنبل
* مسند احمد بن حنبل

## حوالے

گٹھ:حنابلہ
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:828 دے جم
گٹھ:903 دیاں موتاں
گٹھ:213ھ دے جم
گٹھ:290ھ دیاں موتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گھوٹکی ٹرین حادثہ، 2021ء

**گھوٹکی ٹرین حادثہ، 2021ء**  7 جون 2021ء نو‏‏ں صبح ہونے تو‏ں پہلے پاکستان دے جنوبی صوبہ سندھ دے ضلع گھوٹکی دے ڈھرکی دے نیڑے دو ٹریناں آپس وچ ٹکرا گئياں، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 65 افراد ہلاک تے 150 دے نیڑے زخمی ہو گئے۔ سرگودھا آنے والی ملت ایکسپریس د‏‏ی بوگیاں پٹری تو‏ں اتر کر ڈاؤن ٹریک اُتے جا گراں جو راولپنڈی تو‏ں آنے والی سرسید ایکسپریس تو‏ں ٹکرا گئی۔

## حواشی

## حوالے

 

 

گٹھ:حالیہ واقعات
گٹھ:سندھ وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ضلع گھوٹکی
گنجلیک (باکو میٹرو)

**گنجلک** باکو میٹرو دا اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ جو 6 نومبر 1967ء نو‏‏ں کھولیا گيا۔

## ہور ویکھو
* باکو میٹرو

## حوالے

گٹھ:1967ء وچ قائم ہونے والے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:آذربائیجان دے نامکمل مضامین
گٹھ:آذربائیجان وچ 1967ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:باکو میٹرو دے اسٹیشن
باکیمل (باکو میٹرو)

**باکمیل** باکو میٹرو دا اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ جو 28 مارچ 1979ء نو‏‏ں کھولیا گیا۔ ایہ نریمان نریمانف میٹرو اسٹیشن نو‏‏ں وکھ کردا ا‏‏ے۔ اس دا پرانا ناں الیکٹروزاوڈسکایا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:باکو میٹرو دے اسٹیشن
گٹھ:1979ء وچ قائم ہونے والے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:آذربائیجان دے نامکمل مضامین
گٹھ:آذربائیجان اطالیہ تعلقات
ووڈی ووڈپیکر

**ووڈی ووڈپیکر** () اوہ کارٹون انتھروپومورفک ووڈپیکر اے جو والٹر لنٹز اسٹوڈیو دے ذریعہ تیار کردہ تھیٹر وچ لکھی گئی مختصر فلماں وچ شائع ہويا اے تے اسنو‏ں 1940 تے 1972 دے درمیان یونیورسل سٹوڈیوز نے تقسیم کيتا سی۔

انہاں نو‏ں 1940 وچ لانٹز تے اسٹوری بورڈ آرٹسٹ بین "بگس" ہارڈ وے نے بنایا سی ، جنھاں نے اس تو‏ں پہلے 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ وارنر بروس کارٹون اسٹوڈیو وچ سکرو بال دے دو ہور کردار بگز بنی تے ڈفی ڈک د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ ووڈی دا کردار تے ڈیزائن گذشتہ برساں وچ تیار ہويا ، جس وچ دیوانے پرندے تو‏ں غیر معمولی طور اُتے چمکنے والا ڈیزائن موجود سی ، بگ بنی دے بعد دے چک جونز ورژن دے رگ وچ اک زیادہ بہتر نظر آنے والا تے اداکاری کرنے والا کردار سی۔ ووڈی نو‏‏ں اصل وچ آواز دے اداکار میل بلینک نے آواز دتی سی ، جو شارٹس وچ ڈینی ویب ، کینٹ راجرز ، بین ہارڈ وے تے آخر کار گریس اسٹافورڈ (والٹر لنٹز د‏‏ی اہلیہ) دے ذریعہ کامیاب ہوئے سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 


گٹھ:والٹر لنٹز
گٹھ:1940ء وچ متعارف افسانوی کردار
یونیورسل سٹوڈیوز

**یونیورسل سٹوڈیوز انکارپوریٹڈ** (Universal Studios Inc) جسنو‏ں **[[یونیورسل پکچرز]]** (Universal Pictures) وی کہیا جاندا اے اک امریک‏‏ی فلم سٹوڈیو اے، جس دا شمار ہالی وڈ دے چھ وڈے سٹوڈیوز وچ کیہ جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 

گٹھ:یونیورسل سٹوڈیوز
گٹھ:امریک‏‏ی فلم سٹوڈیو
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تفریحی کمپنیاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فلم پروڈکشن کمپنیاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی میڈیا کمپنیاں
گٹھ:کیلیفورنیا وچ 1912ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1912ء وچ قائم ہونے والی امریک‏‏ی کمپنیاں
گٹھ:ہالی وڈ د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار
گٹھ:جنوبی کیلیفورنیا دا سنیما
ون ہنڈریڈ اینڈ ون ڈالمٹینز

**ون ہنڈریڈ اینڈ ون ڈالمٹینز** () اک 1961 وچ امریک‏‏ی متحرک ایڈونچر مزاحیہ فلم ا‏‏ے۔ والٹ ڈزنی پروڈکشن نے تیار کيتا اے تے ڈوڈھی اسمتھ دے 1956 دے ناول دتی ہنڈریڈ تے ون ڈالمینشین اُتے مبنی ا‏‏ے۔ کلیڈ گیرونیمی ، ہیملٹن لوسکی تے ولف گینگ ریئیر مین د‏‏ی ہدایتکاری وچ بنائی گئی ، ایہ ڈزنی د‏‏ی 17 ويں متحرک فیچر فلم سی۔

## کہانی
پونگو اک مرد ڈالمین اے جو اپنے ماسٹر ، راجر دے نال ، اک بیچلر گانا مصنف دے نال رہندا اے ، جس نے حالے اپنی پہلی دھن فروخت نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے واحد وجود تو‏ں تنگ آک‏ے ، پونگو نے راجر دا انيت‏‏ا نال ملن دا بندوبست کيتا ، جو اک خوبصورت نوجوان سواݨی اے جو حالے دالماتیائی ناں د‏‏ی اک سواݨی اے جس دا ناں پیرڈیٹا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں زیادہ دیر نئيں گزردا اے کہ چاراں طرف پیار پھُل جاندا اے تے ڈبل شادی ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، پردیندا نے 15 پپیاں نو‏‏ں جنم دتا ، انيت‏‏ا دے اک دولت مند ، شریر سابق اسکول د‏‏ی سہیلی ، کریلا ڈی ویل د‏‏ی خوشی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جس دا جزباندی جذبہ ڈلمینیائی پیلٹاں تو‏ں بنا اک کوٹ دا مالک ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ کتے نو‏‏ں خریدنے وچ ناکا‏م رہندیاں نيں تاں ، اوہ انھاں "کتا سُٹ" دیندی اے تے ملک وچ اسنو‏ں خراب حالت وچ لیایا جاندا اے ، جتھے دوسرے 84 ہور ڈالمین باشندےآں نو‏‏ں وی اسیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پولیس د‏‏ی گمشدہ پلاں نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی تمام کوششاں ناکا‏م ہو گئياں تے مایوس پونگو تے پیڈیٹا لندن دے کتےآں تو‏ں "گودھولی د‏‏ی چھال" دے ذریعے اپیل کردے نيں۔ کرنل د‏‏ی سربراہی وچ ، اک ناگوار شیخی کتے تے سارجنٹ ٹبس نامی اک بلی ، تمام ڈاڈوم نو‏‏ں بچانے دے لئی آندا اے تے ، گیس تے گھوڑےآں د‏‏ی مدد تو‏ں ، لاپتہ پپیاں دا سراغ لگاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 

گٹھ:1961ء دیاں فلماں
گٹھ:فلماں
سلیپنگ بیوٹی (1959ء فلم)

**سلیپنگ بیوٹی** () اک 1959 وچ امریک‏‏ی متحرک موسیقی د‏‏ی فنتاسی فلم ا‏‏ے۔ والٹ ڈزنی د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کردہ نیند د‏‏ی خوبصورتی اُتے مبنی چارلس پیراولٹ۔ 16 ويں ڈزنی اینی میٹڈ فیچر فلم ، ایہ 29 جنوری 1959 نو‏‏ں بوئنا وسٹا ڈسٹری بیوشن دے ذریعہ سینما گھراں وچ ریلیز ہوئی۔ اس وچ مریم کوسٹا ، ایلینر آڈلی ، ورنا فیلٹن ، باربرا لڈی ، باربرا جو ایلن ، بل شرلی ، ٹیلر ہومس تے بل تھامسن د‏‏ی آوازاں شام‏ل نيں۔
thumb
thumb

## کہانی
جد شاہ اسٹیفن تے اس د‏ی ملکہ دے پاس اک نويں شہزادی پیدا ہُندی اے تاں پوری سلطنت خوش ہُندی ا‏‏ے۔ اک تقریب وچ ، فلورا ، پودےآں تے میری ویتھ - تن اچھی پریاں نے بچے نو‏‏ں جادو دے تحائف عطا کیتے۔ لیکن ملیفیننٹ نامی اک شیطان جادوگرنی ظاہر کردی اے تے میری ویدر دے بے ہودہ تبصرے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ شہزادی اُتے لعنت بھیجتی اے - کہ اوہ چرخے د‏‏ی تکلا اُتے انگلی لگانے دے بعد اپنی 16 ويں سالگرہ دے موقع اُتے غروب آفتاب تو‏ں پہلے ہی مر جائے گی۔ شکر اے ، میری ویدر نے جادو کرسٹ کردے ہوئے چیزاں دا رخ موڑ دتا اے جس تو‏ں شہزادی - اورورا نامی گہری نیند وچ پڑسکدی اے تے اس دے سچے پیار تو‏ں بوسہ جاگتی ا‏‏ے۔ پریاں نے اورورا نو‏‏ں جنگل وچ اک کٹیج وچ لے جایا تاکہ اسنو‏ں ملیفیسنٹ د‏‏ی نظراں تو‏ں دور رکھن تے اسنو‏ں اپنے ہی بچے د‏‏ی حیثیت تو‏ں برائیر روز کہندے نيں۔ اپنی 16 ويں سالگرہ دے موقع اُتے ، ارورہ د‏‏ی ملاقات شہزادہ فلپ نال ہوئی ، جو اک بادشاہ دا بیٹا اے جس د‏‏ی اپنی بادشاہی بہت جلد شاہ اسٹیفن دے نال مل جائے گی - تے اس د‏ی محبت ہو جاندی ا‏‏ے۔ میلفیسینٹ د‏‏ی خوفناک پیش گوئہ اس وقت پوری ہو جاندی اے جدو‏ں اوہ ارورا نو‏‏ں گھومنے والی گھمدی پھردی والی پہیے اُتے انگلی تو‏ں چکنے تے سو جاندی اے ، فیر شہزادہ فلپ نو‏‏ں گرفت وچ لیندی ا‏‏ے۔ ایہ جاندے ہوئے کہ شہزادہ پریشانی وچ اے ، تن اچھی پریاں ممنوعہ پہاڑ اُتے میلفیسنٹ دے قلعے د‏‏ی طرف گامزن نيں۔ لیکن شہزادہ جلد ہی ملیفینٹ د‏‏ی بریٹ د‏‏ی فوج تے ملیفیسینٹ د‏‏ی بری منتراں د‏‏ی طاقت دے خلاف اپنے آپ نو‏‏ں کھڑا کردا ا‏‏ے۔ جس وچ کانٹے دا جنگل تے ملیفیسینٹ دے خلاف لڑائی شام‏ل اے جدو‏ں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں ڈریگن وچ بدل جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1959ء دیاں فلماں
گٹھ:فلماں
امام کا علم اور سید الشہداء کا قیام

اردو بولی وچ شائع ہونے والی کتاب: ’’ **امام کا علم اور سید الشہداء کا قیام** ‘‘ سید نذر عباس حسنی نجفی دے قلم دا ثمرہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب شیعہ عالم علامہ سید محمد حسین طباطبائی (قدس سرہ) د‏‏ی تالیف اے کہ جسنو‏ں نذر حسنی صاحب نے اردو وچ ترجمہ ک‏ر ک‏ے اہل اردو تک پہنچایا ا‏‏ے۔ ہن تک اس کتاب دے دو ایڈیشن روضہ مبارک امام حسین علیہ السلام د‏‏ی طرف تو‏ں عراق وچ شائع ہو چکے نيں۔

اس کتاب وچ امام حسین علیہ السلام دے برپا کردہ ابدی انقلاب، سانحہ کربلا تے امام علیہ السلام دے علم دے بارے وچ گفتگو کيتی گئی ا‏‏ے۔
گٹھ:کتاباں
وقار الدین قادری

مفتی وقار الدین قادری اک مسلم عالم دین تے سنی بریلوی مفتی سن ۔ وقار الدین یکم جنوری 1915ء نو‏‏ں پیلی بھیت، بھارت وچ پیدا ہوئے سن ۔

## خلافت
محمد الیاس عطار قادری (بانی دعوت اسلامی) دے سوا تے کسی نو‏‏ں وی مفتی وقار الدین نے خلافت نئيں دی۔

## فتاویٰ دا مجموعہ
مفتی صاحب دارالعلوم امجدیہ کراچی وچ درس و تدریس دے فرائض سر انجام دیندے تے فتویٰ نویسی کردے سن مفتی وقار الدین صاحب مرحوم دے فتاویٰ جات دا مجموعہ وقار الفتاویٰ دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔

## وفات و مزار
مفتی وقار الدین قادری صاحب دا مزار دار العلوم امجدیہ عالمگیر روڈ کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:پیلی بھیت دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:مفتیان اعظم
گٹھ:الجامعۃ الاشرفیہ دے فضلا
میں رو نا لواں اک وار!

***مییں رو نہ لواں اک وار!*** وریام سنگھ سندھو دی لکھی اک لمی کہانی اے۔ ایہہ سرجنا-200 وچ چھپی اے۔

کہانی دا مکھ پاتر نندر وریام سنگھ سندھو دی اک ہور کہانی نوں باراں دس پہلاں پاٹھکاں ساہمنے پیش چکا اے۔ اوہ بے زمینے کھیت مزدور مذہبی سکھ پروار دا منڈا اے۔ جوان ہندا اے تاں جس دنیا وچ اوہ وچر رہا اے اس وچ ہڈّ بھنّ محنت، جسمانی طور تے چنگی دکھّ دے باو جود وی اسدیاں عام جسمانی تے دماغی لوڑاں دی تکمیل دے آثار اس نوں نظر آؤن توں ہٹّ جاندے ہن۔ وی سی آر اتے ٹی وی اُتے فلماں ویکھن نال نندر اک سپنئی دنیا دی اساری کر لیندا اے۔

گٹھ:پنجابی کہانیاں
کستوری والا مِرگ

***کستوری والا مرگ*** چوٹی دے پنجابی کہانی کاراں وچوں اک گربچن سنگھ بھلر دی اک پنجابی نکی کہانی اے۔

لکھاری مطابق ایہہ اس دے پنڈ دے اندر سنگھ ڈھلوں ناں دے اک انسان دی کہانی سی جس نوں اوہ تایا جی کیہا کردا سی۔ ایہہ گربچن سنگھ بھلر دیاں اوہناں اکا-دکا کہانیاں وچوں اے جہناں وچ اسنوں سوچ دا رلا پاؤنا ہی نہیں پیا۔ اس کہانی دے مکھ پاتر، سردار اتم سنگھ سندھو اصلی جیون وچ تایا اندر سنگھ ڈھلوں ہی سن۔

## حوالے

گٹھ:نکیاں کہانیاں
گٹھ:پنجابی کہانیاں
بھجیاں باہیں

**بھجیاں باہیں** پنجابی کہانی کار وریام سنگھ سندھو دی پنجابی وچ جٹل-ذکر والی پنجاب سنکٹ دے حوالہ وچ پنجابی پروار دا پرمانک چتر پیش کردی کہانی اے جو 1980ویاں وچ پہلی وار چھپی سی۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانیاں
گٹھ:وریام سنگھ سندھو
گرپریت (شاعر)

**گرپریت** (جم 7 مئی 1968) بھارتی (پنجاب) دے مانسا شہر وچ رہندا اک پنجابی شاعر اے۔
## زندگی
گرپریت دا جم 7 مئی 1968 نوں بھارتی (پنجاب) دے بٹھنڈہ ضلعے (ہن ضلع مانسا) وچ ہویا سی۔ گرپریت نے اپنی مڈھلی سکھیا خالصہ ہائی سکول، مانسا توں حاصل کیتی اتے اسنے اپنی گریزوئیشن سرکاری نہرو میموریال کالج، مانسا توں پوری کیتی سی۔ موجودہ ویلے اوہ مانسا دے سرکاری سکول وچ استاد وجوں اپنیاں سیواواں نبھا رہا اے۔

## کتاباں
### شعری
* *شبداں دی مرضی* (1996)
* *اکارن* (2001)
* *سیاہی گھلی اے*
* *ویلے دا دریا* (پہلیاں دو کتاباں اکو جلد وچ)
* *اوک * (2016)

### ڈائری
* *سہج سبھاء* (2020)

### ہور
* *دو کپ چاہ* (دیونیت دا جیون تے شاعری) - اڈیٹر وجوں
* *دور دے پنچھی* (عالمی دے اٹھ شاعر) - ترجمہ

## شعری نمونہ

**ماں نوں**

میں ماں نوں پیار کردا ہاں
اس کر کے نہیں
کہ اسنے جم دتا اے مینوں
کہ اسنے پالیا پوسیا اے مینوں
اس کر کے
کہ اسنوں
اپنے دل دی گل کہن لئی
شبداں دی لوڑ نہیں پیندی مینوں


## فیس بک کھاتہ
https://www.facebook.com/poetgurpreet
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:جم 1968
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
لیلادھرمنڈلوئی

لیلادھر منڈلوئی ہندی بھاشا دے مصنف تے شاعر نيں۔بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی پہچان اک شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہی اے اُتے انہاں نے مختلف اصناف سخن وچ طبع آزمائی د‏‏ی ا‏‏ے۔

## زندگی
منڈلوئی د‏‏ی پیدائش 1954 ميں بھارتی wsic مدھیہ پردیش دے چھندوار ضلع دے گوڑھی نامی قریہ ميں ہويا۔ منڈلوئی نے بھارت وچ بی اے بی ایڈ (انگریزی) صحافت وچ گریجوئیشن تے ایم اے (ہندی) تک تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد اوہ لندن چلے گئے جتھو‏ں نشریات وچ اعلیٰ تعلیم (سی آرٹی) حاصل کيتی۔  

منڈلوئی دوردرشن آکاشوانی دے ڈائیریکٹر جنرل سمیت کئی قومی تے بین الاقوامی ادارےآں دے نال ہی پرسار بھارتی بورڈ دے رکن وی رہ چکے نيں۔

## تخلیقات

; شعری مجموعہ

* گھر-گھر گھوما،
* رات-برات،
* مگر ایک آواز،
* دیکھا-ادیکھا،
* یہ بدمستی تو ہوگی،
* دیکھا پہلی دفعہ ادیکھا،
* اپستھت ہے سمندر

; نثری ادب

* انڈمان نیکوبار کی لوک کتھائیں،
* پہاڑ اور پری کا خواب،
* چاند کا دھبہ،
* پیڑ بھی چلتے ہیں،
* بندیلی لوک راگنی

## ایوارڈ

* مدھیہ پردیش صوبہ دے ساہتیہ پریشد دے رام ولاس شرما ایوارڈ نال نواز گیا
* واگیشوری ایوارڈ،
* رضا ایوارڈ،
* پشکن ایوارڈ اور
* ناگ ارجن ایوارڈ 

## حوالے

## بیرونی لنکس

* کالا پانی (تنقید) کِتاب.ओआरजी پر۔.۔۔.کالا پانی
گٹھ:بھارتی لوک
لیڈی اینڈ دی ٹریمپ

**لیڈی اینڈ دی ٹریمپ** () اک 1955 وچ امریک‏‏ی متحرک میوزیکل رومانوی فلم اے جو والٹ ڈزنی نے تیار کيتی اے تے بیوینا وسٹا فلم تقسیم نے جاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ 15 ويں ڈزنی اینی میٹڈ فیچر فلم ، اس د‏ی ہدایتکاری کلائڈ گیرونی ، ولفریڈ جیکسن تے ہیملٹن لوسکی نے کيتی سی تے اس وچ باربرا لاڈی ، لیری رابرٹس ، بل تھامسن ، بل باؤک ، ورنا فیلٹن تے پیگی لی د‏‏ی آوازاں شام‏ل نيں۔
thumb
## کہانی
ٹریمپ "پیارے" تے "ڈارلنگ" دے پاس لیڈی ، انہاں د‏‏ی نسل تو‏ں متعلق کم کرنے والی اسپنیل موجود سی ، کیونجے اوہ اک کتے دے طور اُتے سن۔ انہاں اُتے اپنی توجہ دا استعمال کردے ہوئے ، لیڈی انہاں د‏‏ی اعلیٰ طبقات‏ی زندگی دا اک لاڈ دا حصہ رہی اے ، جو تِناں ہی کامل تے مکمل سمجھدی نيں۔ بچے د‏‏ی گھریلو زندگی وچ اضافے دے نال لیڈی د‏‏ی زندگی وچ تھوڑا سا رخ موڑ گیا۔ لیڈی واقعی وچ نئيں جانت‏ی اے کہ بچہ کيتا اے یا اس دا مطلب کيتا اے ، لیکن اس دا اسکاٹ لینڈ دا اک مناسب ٹیرر ، ٹاکٹی تے ٹرسٹی ، جس دا احساس نئيں اے کہ اسنو‏ں اپنا احساس کھو گیا اے ، اس تو‏ں اس دے پڑوسی ملکاں دے دو دوستاں ، اس تو‏ں سبق ملدا ا‏‏ے۔ بو. بچے د‏‏ی آمد دا براہ راست اثر لیڈی د‏‏ی کامل زندگی اُتے پڑدا اے ، خاص طور اُتے جدو‏ں آنٹی سارہ اپنی دو شرارتی سیامی بلیاں دے نال بیبیسیٹ دے پاس آندیاں نيں۔ اپنی زندگی دے اس منفی موڑ تو‏ں بچنے دے لئی ، بالآخر لیڈی ٹرامپ ​​کی طرف رجوع ہو گئی ، اوہ اک مونگلی اے جس د‏‏ی اس تو‏ں اک دفعہ ملاقات ہوئی سی۔ ٹرامپ "پٹریاں دے غلط رخ" اُتے اک لاپروائی د‏‏ی زندگی بسر کردا اے تے اپنے حلقے وچ مشہور وسائل والے کتے وچو‏ں اک دے طور اُتے مشہور اے ، جو بغیر کسی لائسنس دے کتے دے پھڑنے والے تو‏ں گرفت وچ آنے وچ کامیاب ا‏‏ے۔ اوہ بطور عورت ساز وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ چونکہ لیڈی تے ٹرامپ ​​اک دوسرے دے لئی گردے نيں ، سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ کیہ انہاں د‏‏ی دو مختلف طرز زندگی اک دوسرے دے نال مل سکدی اے تے جے ایسا اے تاں اس د‏ی شکل کيتا ہوئے گی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1955ء دیاں فلماں
گٹھ:فلماں
بوٹا سنگھ چوہان

**بوٹا سنگھ چوہان** پنجابی غزل گو اے۔ اوہ پروفیسر موہن سنگھ، دیپک جیتوئی اتے سنت عطر سنگھ سنماناں نال اعزازی ہو چکیا اے۔
## رچناواں
### غزل مجموعہ
* *سر جوگی چھاں*
* *خیال خوشبو جیہا*
* *نیناں وچ سمندر*
* *خوشبو دا کنبہ* (2021)

### بال ساہت
* *چٹا پنچھی*
* *نکی جہی ڈیک*،
* *تن دونی اٹھ*
* *سترنگیاں چڑیاں*

## باہری لنک
* پنجابی ایبکس اتے سترنگیاں چڑیاں
* فری پنجابی ایبکس اتے بدلے رنگ ویلے دے
* فری پنجابی ایبکس اتے پتہ نہیں سی

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی غزل گو
سنت تیجا سنگھ

**سنت تیجا سنگھ** (14 مئی 1877 – 3 جولائی 1965) دا جم پنڈ بلیوالی (پاکستان) وکھے ماں رام کور دی ککھوں پیؤ رلیا سنگھ دے سیارہ وکھے ہویا۔ آپ دا پہلا ناں نرنجن سنگھ مہتہ سی اتے ویہویں صدی دے مہان تپسوی، راجیوگی سریمان سنت بابا سنت عطر سنگھ مستوآنا صاحب والیاں دے فلسفہ کرکے آپ اوہناں توں انے متاثر ہوئے کہ آپ نے ترنت ہی امرت چھک لیا اتے آپ تیجا سنگھ دے ناں نال جانے جان لگے۔

## تعلیم
اوہناں نے پنجاب یونیورسٹی توں ایم۔ اے۔ اتے ایل۔ ایل۔ بی۔ دی ڈگری حاصل کیتی اتے امریکہ دی ہارورڈ یونیورسٹی توں اے۔ ایم۔ دی ڈگری وی حاصل کیتی۔ خالصہ کالج، امرتسر اتے بنارس ہندو یونیورسٹی دے ٹیچر ٹریننگ کالج وچ بطور پرنسپل وی آپ نے کم کیتا۔

## سکھی دا پرچار
سنت عطر سنگھ دے حکم مطابق آپ نے باہرلے دیساں انگلینڈ، یو۔ ایس۔ اے۔ اتے کینیڈا وچ سکھی دا اساحل پرچار کیتا۔ واپس آؤن مگروں سنت عطر سنگھ دے حکم مطابق ہی مستوآنا، گجراں والہ اتے بنارس دے کالجاں وچ سیوا کیتی۔ آپ نے عالمی پدھری مذہبی کانفرنس وچ حصہ لیا اتے امریکہ، کینیڈا، ملایا، سنگھاپور اتے افریقہ دے دیساں وچ پرچار کیتا اتے دنیا دے کونے-کونے وچ گرو نانک دیوَ جی دے سندیش دا پرچار کیتا۔

## [[کلغیدھر ٹرسٹ]] دا قیام
سنت عطر سنگھ اتے سنت تیجا سنگھ دے عاشِ مطابق بچیاں نوں دنیاوی تعلیم دے نال-نال مذہبی تعلیم دین لئی کلغیدھر ٹرسٹ بڑو صاحب ول سبھ توں پہلی اکال اکیڈمی صرف پنج بچیاں نال بڑو صاحب وکھے قائم کیتی۔ آپ دا جیون اک پورن گرسکھی دا آنظارہ درساؤندا اے کہ آپ نے سنت عطر سنگھ دے ہر اک وعدہ اتے آگیا نوں منّ کے گرسکھی دے پد نوں سنچیا اتے بزرگ ہون اُتے آپ نے برہم تعلیم دا مرکز بڑو صاحب (ہِ: پر:)، گو: نانکسر صاحب اتے گرودوارہ جم استھان سنت عطر سنگھ جی چیمہ صاحب آدی مذہبی استھاناں دی سیوا کیتی۔ اوہناں نے سنت عطر سنگھ دی پھلار روپ وچ جیون-کتھان لکھی۔ آپ جی دا 3 جولائی،1965 نوں دہانت ہو گیا۔

## ہور ویکھو
* The Kalgidhar Society (Baru Sahib) Website
* Eternal University Website
* Akal Academy website
* Eternal University Blog
* JIVO OIL Website
* Akal Infosys Website
* Eternal Voice Website

## انتقال
آپ  دا جیون اک پورن گرسکھ دا آدرش درساؤدا اے۔ آپ  دا 3 جولائی 1965 نوں انتقال ہو گیا سی
گٹھ:سکھ
ملائیشیا دی تریخ

ملائیشیا اک رننیتک سمندری لین اُتے واقع اے جو ایہنوں زمین وپار تے غیرملکی سبھیاچار دے موقعے مہیا کردا اے۔ دراصل "ملائیشیا" نام اک جدید اصطلاح اے، جو 20 ویں صدی دے دوجے ادھ وچ تخلیق کیتی گئی سی۔ حالانکہ، ہم عصر ملیشیا ہزاراں سال پہلاں دے مشرق تریخی ویلے نوں چھوہندے پورے ملایا دی تریخ نوں اپنی تریخ مندا اے۔

اس کھیتر دا اک مڈھلا مغربی ذکر ٹولیمی دی کتاب *جغرافیا* وچ دیکھن نوں ملدا اے*،* جس وچ اک " گولڈن کھیرسونسئی " دا ذکر اے *،* جیہدی پچھاݨ ہݨ مالے جزیرہ نما وجوں کیتی جاندی اے۔ چین دے بدھ دھرم تے بھارت دے ہندو دھرم نے ایہدی ابتدائی علاقائی تریخ اتے اثر قائم کیتا، سماٹرا بیسڈ شریوجے راجٹبر رہتل دے راج دور دوران سکھر تے پہنچ گیا، جنہاں دا اثر 7 ویں توں 13 ویں صدی تک سماٹرا، جاوا، مالے جزیرہ نما اتے بورنیؤ دے وڈے حصے تک پھیلیا۔ 

حالانکہ مسلمان بہت پہلاں 10 ویں صدی دے شروع وچ ملائے جزیرہ نما وچ لنگھے سن، پر اصل وچ 14 ویں صدی وچ اسلام نے پہلی وار اپنے آپ نوں قائم کیتا سی۔ 14 ویں صدی وچ اسلام دے اپنائے جان نال بہت سارے سلطان آئے، جنہاں وچوں سبھ توں پرمکھ ملاکا دے سلطان سن۔ اسلام دا مالیئی لوکاں اتے ڈونگھا اثر سی، پر خود وی اوہناں توں متاثر ہویا اے۔ پرتگالی پہلی یورپیئن بستیوادی اقتدار سی جسہاں نے مالے جزیرہ نما اتے جنوب مشرقی ایشیا اتے اپنا قبضہ قائم کیتا، 1511 وچ ملاکا اتے قبضہ کر لیا اتے اوہناں توں بعد 1641 وچ ڈچاں نے قبضہ کر لیا۔ حالانکہ، ایہہ بریٹیش ہی سی، جس نے شروعات وچ جیسیلٹن، کچنگ، پیناگ اتے سنگاپور وچ ٹھکانیاں دا قیام کرن توں بعد، آخرکار اس سارے علاقے، جو ہن ملیشیا اے، وچ اپنی چودھر قایم کر لئی۔ 1824 دی اینگلو-ڈچلو سندھی نے بریٹیش ملایا اتے نیدرلینڈز ایسٹ انڈیز (جو کہ انڈونیشیا بنیا) دیاں سیماواں دی تشریح کیتی سی۔ غیرملکی اثر دا اک چوتھا پڑائ ملائے جزیرہ نما اتے بورنیؤ وچ بریٹیش ولوں بنائی گئی بستیوادی معیشت دیاں ضرورتاں نوں پورا کرن لئی چینی اتے بھارتی کامیاں دا آواس سی۔

## باہرلے جوڑ
* Economic History of Malaysia
* "Malaysia" entry at Library of Congress

## حوالے

گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ملائیشیا
بریٹیش ملایا

thumb|250x250px|بریٹیش ملایا 1909 اتے 946 وچکار۔
**بریٹیش ملایا**  موٹے طور مالیئی جزیرہ نما اتے راجاں دے اک سیٹ اتے سنگھاپور دے جزیرہ بارے دسدا اے، جو کہ 18ویں اتے 20ویں صدی دے وچکار بریٹیش کنٹرول ہیٹھ آئے سن۔ شبد "برطانوی ہند "، دے الٹ جو کہ بھارتی رجواڑاشاہی راجاں نوں وکھ رکھدا اے، بریٹیش ملایا اکثر اسدھے بریٹیش راج دے تحت مالیئی راجاں دے علاوہ بریٹیش کراؤن دی پربھوستا دے ماتحت 'سٹریٹ بستیاں'  لئی وی ورتیا جاندا اے۔ 1946 وچ ملایائی یونین دے گٹھن توں پہلاں، ایہناں کھیتراں نوں اک سنگل یونیپھائیڈ پرحکمرانی ماتحت رکھیا نہیں سی کیتا گیا۔ اس دی بجائ، بریٹیش ملایا وچ سٹریٹ بستیاں، سنگھی مالیئی راج، اتے گیرسنگھی مالیئی راج شامل سن۔

بریٹیش راج ماتحت، ٹین اتے ربڑ دا دنیا دا سبھ توں وڈا اتپادک ہون کر کے ملایا، سامراج دے سبھ توں لاہیوندے علاقیاں وچوں اک سی۔

1948 وچ ملایائی یونین بھنگ کر دتی گئی اتے اس دی تھاں ملایا دی فیڈریشن بنا دتی گئی۔ 31 اگست 1957 نوں ایہہ پوری طرحاں آزاد بن گئی۔ ایہہ فیڈریشن 16 ستمبر 1963 نوں، اتری بورنیؤ (ساباہ)، سراواک، اتے سنگاپور دے نال مل کے اک وڈی فیڈریشن بنی، جس نوں ملیشیا کہندے ہن۔

## مالیائی سیاست وچ شروعاتی بریٹیش شمولیت
مالیائی سیاست وچ بریٹیش شمولیت 1771 وچ شروع ہوئی، جدوںبرطانیہ نے قدح سلطنت دے اک سابقہ حصے پینانگوچ وپار پوسٹاں قائم کرن دی کوشش کیتی۔ بریٹیش حکومت نے 1819 وچ سنگاپور نوں اپنی بستی بنا لیا۔

گٹھ:بریٹیش ایشیا
 
گٹھ:ایشیا دی تریخ
سجاتا مہتا

**سجاتا مہتہ** اک بھارتی گجراتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اس نے بالیوڈّ فلماں وچ پرتگھاٹ اتے یتیم وچ مکھ کردار نبھائی۔

## مڈھلا کیریئر
سجتا نے اپنے اداکاری دے کیریئر نوں گجراتی سٹیج دے ناٹکاں وچ حصہ لین کرکے شروع کیتا، جس وچ اسنے سخت محنت اتے درڑہتا اُتے مکھ کردار نبھاؤن لئی تھئیٹر دی گریجوئیشن کیتی۔

## بالیوڈّ کریئر
اس دی پہلی وڈی شروعات این۔ چندر دی سماجی فلم پرتگھاٹ (1987) توں نانا پاٹیکر نال ہوئی، جتھے اس نے اک کالج استانی دا کردار نبھائی، جس نوں گینگسٹراں نے عوامی طور اُتے ننگا کر دتا سی۔ اصل وچ تیلگو فلم پرتیگتھنا (1986) وچ اس کردار نوں وجیشانتی نے نبھایا سی۔ سجاتا نوں فلم وچ اس دے شاندار کارکردگی لئی دیکھیا گیا اتے تعریف کیتی گئی۔

جے پی دتا ولوں ڈاریکٹ اپنی اگلی فلم یتیم (1988) وچ، اس نے اک لالچی متریئی ماں دا کردار نبھائی، جو اس دے متریئے پتر نوں بھرماؤن دی کوشش کردی اے۔ پر اس نوں اس دے متریئے پتر ولوں جھڑکیا جاندا اے اتے پھیر اوہ جھوٹھے الزام لگاؤندی اے کہ اس نے اس نال بلاتکار کیتا۔ یتیم وچ اس دے اداکاری نے اس دی تعریف اتے تنقیدی تعریف جتی اتے اک پھلمفیئر سبتوں ودھیا شراکت دار اداکارہ نامزدگی وی حاصل کیتی۔ سجاتا نے اپنے آپ نوں اک خاص چتر تک محدود نہیں رکھیا۔ اس نے مثبت جاں منفی ہون دے باو جود، ہر قسم دیاں کرداراں نبھائیاں۔

اوہ کجھ ہور فلماں جویں تیاگی (1992)، گناہ (1993)، آج کی عورت (1993)، دھرتپتر (1993)، ہل چل (1995)، ججّ مجریم (1997) اتے ہور وچ وی ویکھی گئی سی۔

## ٹی۔ وی۔ کیریئر
ٹی۔ وی۔ سیریز 'خاندان' (1985) اتے شریکانت (1987) وچ دکھائی دین توں بعد اوہ بھارتی ٹی۔وی۔ سوپ اوپیرا وچ پرط آئی اتے اس نے 'یہ میری زندگی اے' اتے 'کیا ہوگا نمو کا' (2006) ورگے شو وچ ماں دیاں کرداراں نبھائیاں ہن۔

## فلموگرافی
### فلم

### ٹیلیوژن

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
وویک شوق

**وویک شوق** اک بھارتی ہندی اتے پنجابی فلماں دا اداکار اے۔

## جم اتے کیریئر دی شروعات
وویک شوق پیؤ دھرم سنگھ شوق اتے ماں پدما دے گھر 21 جون 1963 نوں جنمیا۔ اس نے جم توں لے کے کافی سماں چنڈی گڑھ وچ بتایا اتے پڑھائی وی چنڈیگڑھ  وچ ہی کیتی۔ وویک شوق فلمی دنیا وچ مہروم جسپال بھٹی دی انسپائریشن صدقہ آیا۔ اوہناں نے اکٹھیاں دوردشن جالندھر دے لڑیوار سیریل ‘الٹا-پلٹا’ نال اک وکھری پچھان بنائی۔ اس توں بعد جسپال بھٹی دے نال لڑیوار ‘پھلوپ شو’ نے وویک نوں ہور وی اچائیاں تے پہنچا دتا۔ اس توں باد وویک شوق اک کامیڈیئن دے روپ وچ جانیا-پچھانیا چہرہ بن گیا۔ پھر جسپال بھٹی نال اس دی پہلی پنجابی فلم ‘ماحول ٹھیک اے’ رلیز ہوئی۔ الپھا ٹی۔وی پنجابی (اجکلھ زی پنجابی) چینل تے وویک شوق دے پروگرام ‘پٹاکے ٹھاہ’ نوں وی لوکاں نے بہت پسند کیتا۔

## بالیوڈّ کیریئر
اس نے 1998 وچ پہلی ہندی فلم ‘برسات کی رات’ وچ اپنا رول باخوبی ادا کیتا، پر 2001 وچ بنی ہندی فلم ‘غدر: ایک پریم کتھا’ وچ سنی دؤل نال کیتے درمیانے دے رول نے وویک شوق دے کریئر بہت اچائیاں بخشیاں۔ اس توں علاوہ اس نے ‘برسات’، ‘ضمیر’، ‘اب تمھارے حوالے وطن ساتھیو’، ‘کچھ توں گڑبڑ اے’، ‘انداز’، ‘کوئی مل گیا’ جہیاں ہندی فلماں اتے ‘منی پنجاب’، ‘چکّ دے پھٹے’، ‘اساں نوں مان وطناں دا’، ‘مٹی واجاں ماردی’، ‘سجنا وے سجنا’ جہیاں پنجابی فلماں توں علاوہ تقریباً 60-70 پنجابی اتے ہندی فلماں وچ اداکاری کیتی۔ اس نے کجھ فلماں دا ڈریکشن وی کیتا۔ جسبیر جسی دی پنجابی فلم ‘خوشیاں’ وویک شوق دی آخری فلم سی جو اس دے انتقال توں بعد رلیز ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی اداکار
کرن چوپڑا

**کرن چوپڑہ** اک صحافی، اک ادمی، اک ماہر تعلیم اتے اک سماجی انسان دوست شخصیت وجوں اپنیاں سرگرمیاں لئی جانی جاندی اے۔ اشونی کمار چوپڑہ (سینئر صحافی اتے 16 ویں لوک سبھا دی سابقہ میمبر) دی بیوی ہون کرکے، اوہ پنجاب کیسری دی ہند خبراں لمٹڈ دی ڈائریکٹر اے اتے اخبار دے ادارتی، پربندھن، اساری حصہ دا کارجبھار ویکھدے ہن۔ بطور *ورشٹھ شہری کیسری کلبّ* دی بانی پردھان، بزرگاں دے سماجی ترقی، خاص کرکے صحتَ اتے نیتک، تہذیبی کھیتراں وچ بزرگاں دا ستکار یوگ جیون ول پچھلے 15 سالاں توں وکھ وکھ سماجی سرگرمیاں نال جڑے ہوئے ہن۔ 2016 وچ اسنوں بیٹی بچاؤ، بیٹی پڑاؤ سکیم دی برانڈ امبیسڈر نامت کیتا گیا سی۔
## جیونی
کرن نے 1978 وچ پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں سیاسیات وچ ماسٹرج کیتی سی۔ پیشہ ور طور تے اوہ *ورشٹھ شہری کیسری کلبّ* اتے پنجاب کیسری، دی ہند خبراں لمٹڈ دی بانی پردھان اے۔ دے ڈریکٹر ہن۔
### کتاباں اتے لیکھ
* *آشیرواد* | ہند پاکیٹ بکس | ISBN: 9788121612067 
* *Blessings* | ہند پاکیٹ بکس | 2009 | ISBN13: 9788121613279
* *جیون سندھیا* | ہند پاکیٹ بکس | ISBN-13:9788121616218
* *زندگی کا سفر* | ہند پاکیٹ بکس | 2012 | ISBN13: 9788121617558

## حوالے

گٹھ:صحافی
آوار قوم (قفقاز)

**[[قفقازی آوار]]** (Caucasian Avars) (آوار: аварал، магIарулал، avaral (آوار)، maharulal (پہاڑی)) اک قفقاز مقامی نسلی گروہ اے جو روسی جمہوریہ داغستان وچ رہنے والے کئی نسلی گروہاں وچ سب تو‏ں زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ **آوار** شمالی قفقاز دے طور اُتے جانے جانے والے علاقے بحیرہ اسود تو‏ں بحیرہ قزوین دے درمیان آباد نيں۔

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان دے نسلی گروہ
گٹھ:آوار قوم
گٹھ:جارجیا دے نسلی گروہ
گٹھ:داغستان دے نسلی گروہ
گٹھ:روس دے مسلم اسماج
گٹھ:قفقازی اقوام
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ستی کمار

**ستیش کمار کپل** عرف **ستی کمار** (اگست 1938- 25 جنوری 2008) پنجابی شاعری وچ پریوگوادی لہر دے موڈھی شاعراں وچوں اک سن۔
## جیون
ستی کمار پرومقصداں دے اک براہمن پروار وچ مالوا، پنجاب دے شہر رامپرا پھول وچ اگست 1938 وچ پیدا ہویا سی۔ پنجاب وچوں بیئے پاس کرن دے بعد اوہ ہور پڑھائی کرن لئی، دلی یونیورسٹی چلا گیا۔ اتھے باوا بلونت، دوندر ستیارتھی، ہربھجن سنگھ، ہرنام اتے خاص کر امرتا پریتم ورگے پنجابی لکھاری اس دے رابطہ وچ آئے۔ ایہہ 60ویاں دی گل اے جدوں ستی کمار دیاں کتاباں *پنچم* اتے *گھوڑیاں دی اڈیک* نال پنجابی شاعری وچ آدھونکتاواد دی نیہہ رکھی گئی۔
## رچناواں
* *پنچم* (1964)
* *گھوڑیاں دی اڈیک* (1971)
* *رہاؤ* (1977)
* *تامبے دا رکھ* (1979)
* *مایہ جال – گلاں اتے شاعری* (2005)
* *میرے کھبے وگدی ہوا* (2009)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:جم 1938
پنڈ اجیت گل

اجیت گل پنڈ تحصیل جیتو ضلع فریدکوٹ  پنجاب دا اک پنڈ اے۔ایہہ پنڈ کلومیٹر دی دوری تے واقع اے اتے کوٹکپورا شہر توں 15کلومیٹر اتے فریدکوٹ توں 25کلومیٹر دی دوری تے واقع اے۔پنڈ فریدکوٹ توں بٹھنڈہ جان والی سڑک تے وسیا ہویا اے اتے جیتو توں مکتسر سڑک توں 3 کلومیٹر دور اے۔

مذہبی تھاں - پنڈ اجیت گل وچ گروولوں دستار صاحب،ماں دا مندر ، بابا پراگ داس جی دا ڈیرہ اتے مسجد واقع اے 

سہولتاں - پنڈ وچ سرکاری ڈسپینسری اتے پشو ہسپتال موجود اے۔پنڈ وچ واٹر ورکس دے نال فلٹر وی لگیا ہویا اے۔پنڈ وچ اک گراؤنڈ وی بنیا ہویا اے پنڈ وچ سرکاری ہائی سکول موجود اے۔ پنڈ وچ کارپوریٹ سوسائٹی اے۔ 

ریلوے سٹیشن - اس پنڈ دے وچ ریلوے سٹیشن موجود اے۔ جس نوں 1969 وچ بنایا گیا سی ۔اس سٹیشن تے بٹھنڈہ توں فروزپور،پھازلکا نوں جان والیاں ٹریناں رکدیاں ہن۔

آواجائی زریعہ - اس پنڈ وچو سرکاری اتے پرائیویٹ بساں لگاتار چلدیاں ہن جو کے کوٹکپورا توں جیتو تک سفر طے کردیاں ہن۔

کم کاج - پنڈ وچ زیادہتر لوک کھیتی نال جڑے ہوئے ہن۔ پر پنڈ وچ بہتے گھر ٹرکّ ٹرانسپورٹ دا کم کردے ہن۔ 
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
خُنزاخ

thumb| خنزخ دا فضائی نظارہ
**خنزخ** (  ) اک پینڈو علاقہ اے (اک *[[پنڈ|سیلو]]* ) تے جمہوریہ داغستان ، روس دا ضلع خنزخسکی دا انتظامی مرکز ، جو شمالی قفقاز دے پہاڑاں وچ واقع اے  سطح سمندر تو‏ں بلندی پر آبادی: 4,245 ( 2010 مردم شماری )

## تریخ
مورخین دے وچکار ایہ گل وڈے پیمانے اُتے قبول کيتی گئی اے کہ 5 تو‏ں 12 ويں صدی عیسوی دے زمانے وچ ، خنزخ ، جو ہمراج دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، کاکیشس دے پہاڑاں وچ اک طاقتور عیسائی ریاست ، سیر دا راجگڑھ سی۔

Khunzakh کاکیشین دے راجگڑھ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں تک ابتدائی 13th صدی تو‏ں 1864 وچ روس وچ خانان دے الحاق دے نال ختم ہويا۔

خنزخ نے 13ويں صدی دے اوائل تو‏ں کاکیشین جنگ (قفقازی جنگ) تک کاکیشیناوار خانان دے راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں جو سن 1864 وچ کناٹے دے روس دے نال الحاق دے نال ختم ہوئیاں۔

## سبھیاچار
خنزخ کاکیشین آوار خطے دا ثقافتی دل سمجھیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:داغستان
انوپما ورما

**انوپما ورما**  

**انپما ورما** (2. Júl 1981) نوں اک ماڈل، اداکارہ، اتے ٹیلیوژن شخصیت تک لکھنؤہے۔ اس نے اک امیدوار ' تے *بگّ باس -*2006 وچ۔

## فلموگرافی
* *گرہن* (1998)
* *پتا* (2000)
* اتفاق(2001)
* *ودھ* (2002)
* *کا جہی پیار اے* (2002)
* *فٹ پاتھ* (2003)
* *چمیلی* (2004)
* *اسممب* (2004)
* *مہبتّ ہو گئی اے تمسے* (2005)
* *پدم سری لالو پرشاد * (2005)
* *With Luv Tumhaara* (2006)
* *Hyderabad Nawabs* (2007)
* *Woodstock Villa* (2008)

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دیاں اداکاراواں
گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بگّ بوس لڑی دے مقابلہ باز
گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک

## مزید دیکھیے
* بھارتی فلمی اداکارا ؤں کی فہرست
* بھارتی سنیما

## حوالہ جات

زمرہ:1972ء کی پیدائشیں
زمرہ:اتر پردیش کی اداکارائیں
زمرہ:اتر پردیش کی خواتین ماڈل
زمرہ:اکیسویں صدی کی بھارتی اداکارائیں
زمرہ:بقید حیات شخصیات
زمرہ:بگ باس کے شرکا
زمرہ:بیسویں صدی کی بھارتی اداکارائیں
زمرہ:بھارتی خواتین ماڈل
زمرہ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکارائیں
زمرہ:تمل سنیما کی اداکارائیں
زمرہ:فاضل جامعہ دہلی
زمرہ:لکھنؤ کی اداکارائیں
ولادیمیر چیرتکوف

**ولادیمیر گریگوریئیوچ چیرتکوو ** (( – 9 نومبر 1936) لیو تالستائی دیاں رچناواں دا اڈیٹر اتے پرمکھ تالستائیوادی سی۔

گٹھ:تالستائیوادی
گٹھ:روسی شخصیتاں
ییجی

اک ***ییجی*** ( ) پرانے چین وچ اک اچّ-درجے دا درباری سی۔

ییجی شروعات وچ سدھے سیکس وپار وچ شامل نہیں سن، بلکہ اک منورنجن سنگیت اتے قلعواں، جویں شاعری، سنگیت اتے گائن اتے اگھے لوکاں اتے بدھیجیویاں نوں خوش کرن لئی پیشکاری کردے سن۔ اوہ کلاسکس وچ اپنی کلا اتے سکھیا لئی ستکارے جاندے سن اتے اس وچ مشہور سن اتے اوہناں نوں مرد اتے عورت دوواں گراہکاں اتے نال ہی راج ولوں نوکری کرن لئی نامزد کیتا گیا سی۔ حالانکہ ییجی انفرادی معاملیاں وچ کسے گاہک نوں جسم ویچن دی چون کر سکدی سی، پر ایہہ اس دے پیشے دا اک ییجی وجوں حصہ نہیں سی، بلکہ اک پیشکاری دے باہر اک ییجی وجوں اک سامان پکھپاتی سی اتے اس نوں اس توں وکھ منیا جاندا سی۔

1644 وچ چنگ خاندان دا قیام توں بعد، ییجی دی نوکری اُتے راج ولوں پابندی لگائی گئی۔ ایہہ اوہناں نوں نجی گاہکاں دی سرپرستی اُتے انحصار کردا سی، جسدا نتیجہ پیشے دا ترقی ویسوا-پیشہ ول ہو جاندا اے کیونکہ مرد کلائنٹ سرپرستی دے بدلے جنسی پکھپات دی منگ کرن لگ پئے سن۔

اک ییجی وکھ وکھ پچھوکڑ توں آ سکدی سی، پر عام پچھوکڑ اک ویشوا گھر وچ غلام لڑکی دا ہی ہندا سی: لڑکی نوں ویشوا توں لیا جاندا اتے اس نوں اس دی کلا سکھائی جاندی ییجی چنگی قسمت حاصل کر سکدی سی، حالانکہ، اوہ اکثر سابقہ ساتھیاں دے قرضے وچ پھس جاندی سی اتے جویں کہ اس دے پریواراں دی گھاٹ ہندی سی، اوہ اکثر خراب مکدمیا دا ساہمنا کردی۔ جدوں ییجی رٹائر ہو جاندی سی، تاں اوہ اکثر اپنی دھی نوں اسدا جانشین بنن لئی آگاہ کردی سی، جاں طالب علم بنن لئی چندی سی ۔

## حوالے

گٹھ:فنون لطیفہ
ہرچند سنگھ بیدی

**ہرچند سنگھ بیدی** (1951–2021) پرواسی پنجابی ساہت تنقید جگت وچ قائم شخصیت سن۔ اوہناں دا ساہت مطالعہ کھیتر پرواسی پنجابی ساہت رہا۔

## جیون اتے پڑھائی
ہرچند سنگھ بیدی دا جم مشہور ساہتکار لال سنگھ بیدی دے گھر ہویا۔ ڈاکٹر۔ ہرچند سنگھ بیدی نے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں بی اے آنرز پہلے درجے وچ پاس کیتی، ایم۔اے۔ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں گولڈ میڈل نال پاس کیتی ایم۔فل۔ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی توں فسٹ کلاس فسٹ رہِ کے پاس کیتی۔ 1991 وچ پی۔ ایچ۔ڈی۔ اتے پھر اردو اتے فارسی بولیاں وچ ڈپلومے کیتے۔

گٹھ:جم 1951
گٹھ:موت 2021
ایشان ہلال

**ایشان ہلال** اک مرد بھارتی بیلی ڈانسر اے۔

اوہ اک مسلمان پروار وچ بھارت، دلی وچ وڈا ہویا سی۔ اس نے کلاسیکل بھارتی ناچ تکنیک کتھک، لوک تکنیک کالبیلیا اتے بیلیڈانس دی سکھلائی حاصل کیتی۔ اوہ پیشے توں اک بیلی ڈانسر وجوں کم کردا اے۔

2017 وچ اسنے دیویشی تلی، تمنا مہرا، سونل بھاردواج اتے مانسی دوآ ولوں ڈزائین کیتے گئے نپھٹ تہذیبی تہوار اتے رنویء دی سیر کیتی سی۔

## حوالے

گٹھ:ایلجیبیٹی مسلم
گٹھ:زندہ لوک
افدھرے جاما

**افدھیرے جامہ** (جم 1980) اک امریکی لکھاری اتے سومالی مول دا فلم پروڈیؤسر اے۔

جامہ دا جم اتے پرورش صومالیہ وچ ہوئی سی۔ اوہ الھڑ عمر وچ ہی امریکہ چلا گیا سی۔ سال 2000 اتے 2010 دے وچکار، اوہ ہرییاہ دا اڈیٹر سی، جو ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ مسلماناں ولوں اتے اوہناں لئی اک رسالہ اے۔ جامہ اک کئیر اتے مسلمان اے۔

جون 2016 وچ اورلینڈو وچ گولیباری توں بعد، جامہ نے 2014 وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ مسلماناں بارے لکھیا سی، جس نوں سوشل میڈیا اُتے سانجھا کیتا گیا سی۔

## فلماں

* *ہرٹس*(2015) 
* *اینجلینوس* (2013) 
* *بٹس* (2012) 
* *اوور د رینبو* (2011) (کھنڈ "کارلیٹا") 
* اپارٹ (2010) 
* *فرام ہیئر ٹو ٹمبکٹو* (2010) (کھنڈ "تکڑی") 
* *ریبونڈ* (2009) 
* *عینی* (2009) 
* *برلنسومنیا* (2008) 
* *شکانسی* (2007) 

## کتاباں

* *بیئنگ کئیر اینڈ سومالی : ایلجیبیٹی سومالیس ایٹ ہوم اینڈ ایبورڈ* (2015) 
* *کئیر جہاد: ایلجیبیٹی مسلمس اون کمنگ آؤٹ، ایکٹیوزم اینڈ د پھیتھ* (2013) 
* *اللیگل سٹیجن: کئیر لوز ان د مسلم ورلڈ* (2008)। 
* ایٹ نونڈے ود د گوڈج آف صومالیہ (2004)।

## لیکھ

* باہر بیروت وچ ۔ میگزین۔
* پیرس وچ شاہنامہ پڑھنا ۔ ایرانی۔کامّ۔
* سول میٹس: صومالیہ وچ ہم جنس پرست ہون دی قیمت ۔ اپھرول میگزین۔
* دعا اُتے رہنا: مسلمان اتے ایچائیوی / ایڈز ۔ مثبت راشٹر رسالہ۔
* اشناس اتے مہبوبس: اک افغان پیار دی کہانی ۔ ٹرائیکون رسالہ۔ (پیڈیئیپھ)

## حوالے

## باہری لنک

* ہریا جما ولوں ہریا میگزین بلاگّ
گٹھ:جم 1980
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:ایلجیبیٹی مسلم