open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بلقیس خانم

**بلقیس خانم** (25 دسمبر 1948 – 21 دسمبر 2022) اکّ پاکستانی کلاسیکل گلوکارہ سی۔   خانم *"نیو لائیف: نیو لائیف"* (1968) اتے *"میلے سجنا دی"* (1972) وچ اس دے کم لئی سبھ توں مشہور سی۔ 

## شروعاتی  جیون
بلقیس دا جم 25 دسمبر 1948 نوں لاہور، گڑھی شاہو، پاکستان وکھے ہویا سی۔  بلقیس دے پیؤ عبدل حق اکّ فرنیچر بناؤن والے سن اتے اس دی ماں اکّ گھریلو عورت سی۔ اوہ اپنے ستّ بھین-بھراواں وچوں سبھ توں وڈی بھین سی جس وچ پنج کڑیاں اتے دو لڑکے سن۔ 

بلقیس دا پروار پھر فیصلہ آباد چلا گیا اتے اتھے اسنے پرائمری سکول وچ پڑھائی کیتی اتے اسنوں اردو بولی وچ دلچسپی سی جس کارن اسنے اپنی پنجابی پچھوکڑ دے باو جود اکّ واضع اچارن ترقی یافتہ کیتا۔ 

بلقیس نوں چھوٹی عمر توں ہی گاؤن دا شوق سی اتے اوہ سکول دے پروگراماںں وچ گاؤندی سی۔  بلقیس دے نانے عنایت علی خان نے اسدی گائکی متعلق اسدی گنجائش نوں دیکھیا تاں اسنے اسنوں گاؤن دے سبق دتے، بعد وچ اسدا پروار فیصلہ آباد توں لاہور واپس آ گیا اتے غالب مارکیٹ وچ رہن لگ پیا اتے پھر بلقیس نے نجی سماروحاں وچ مظاہرہ کرنا شروع کر دتا، جتھے اوہ غزلاں گاؤندی سی۔ 

## نجی جیون
1980 وچ اسنے کلاسیکل ستاروادک رئیس خان نال ویاہ کیتا اتے اس دے دو بچے ہوئے۔  اس دے دوویں پتر حضور ہسنین اتے پھرہان رئیس خان، جو پاکستان وچ رہندے ہن، وی کلاسیکل ستار کلاکار ہن اتے اسدا چھوٹا بھرا محسن رضا اکّ کلاسیکل گلوکار اے۔ 

## بیماری اتے موت
بلقیس نوں اکّ لمی بیماری سی جس توں 21 دسمبر 2022 نوں کراچی وچ اسدی موت ہو گئی سی  اس نوں فیڈرل بی علاقہ دی بارگاہ کھیرل عمل مسجد وچ آخری سنسکار توں بعد وادی-اے-حسین قبرستان وچ دفنایا گیا۔  

## فلموگرافی

### فلم

## حوالے

## باہری لنک

* Bilqees Khanum discography at Discogs
* 
گٹھ:پاکستانی غزل گلوکار
گٹھ:پاکستانی کلاسیکل گلوکار
گٹھ:موت 2022
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:جم 1948
دشو جھیل

**دشو جھیل** (سرلیکرت چینی: 独墅湖) سزو صنعتی پارک دے دکھنی حصے وچ اکّ تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ چار قصبیاں دے جنکشن وچ واقع اے: گؤکسیانگ (郭巷), شیپھانگ (车坊), زیئیٹینگ (斜塘) اتے لوپھینگ (娄葑)। دشو جھیل دا رقبہ ۹٫۱۹ مربع کلومیٹر اے جسدی اوسط ڈونگھائی ۶٫۵ میٹر اے۔ ایہہ جھیل اپنے اتری سرے 'تے جنجی جھیل (金鸡湖), اس دے مغرب ول پھینگمین تلإ (葑门塘) نوں جوڑدی اے، اتے دکھن-مشرق توں وسونگ ندی (吴淞江) ولوں بھری جاندی اے۔ ۲۰۰۱ وچ کروائے آثار قدیمہ سائنس دی رپورٹ دے مطابق، دشو جھیل دے آلے دوآلے سنبھاوت انسانی سرگرمیاں دا سبھ توں پرانا ثبوت ۵۵۰۰ سال پرانا لبھیا جا سکدا اے۔ پرانے ویلے وچ سزو دے آب و ہوا، جغرافیہ اتے ماحول دے تجزیہ وچ کھوجاں اہم سن۔ سزو دشو جھیل ہائر ایجوکیشن ٹاؤن جھیل دے مشرقی کنارے واقع اے، اتے دو سرنگاں جھیل وچوں لنگھدیاں ہن، مشرق اتے مغربی کنارے نوں جوڑدیاں ہن۔

دشو جھیل سرنگ (独墅湖隧道)مئی ۲۰۰۶ وچ شروع ہویا سی اتے اکتوبر ۲۰۰۷ توں آواجائی لئی کھلا اے دشو جھیل سرنگ پہلا اتے سبھ توں لمبا پروجیکٹ اے جو مکھ زمین  چین وچ شہر دے پل نوں پانی دے ہیٹھاں سرنگ نال جوڑدا اے۔ دشو جھیل سرنگ مشرقی-دکھنی-رنگ ہائیویء انٹرچینج اتے سزو صنعتی پارک وچ زنگہو سٹریٹ نوں  دی پوری-لمبائی نال جوڑدی اے۔ ایہہ کنیکشن مستقبل وچ آواجائی نوں اہل بناؤندا اے اتے سزو صنعتی پارک وچ ترقی نوں وی مُتحرک کردا اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* سزو صنعتی پارک پربندھکی کمیٹی (SIPAC) ویبسائیٹ (انگریزی)

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:سزو دیاں جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
لیوس آبشار

**لیوس آبشار**  آبشار اے جو ییلوسٹون نیشنل پارک، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## مورتاں

File:LewisFallsYNP.jpg|
File:Lewis Falls 2010.jpg|


## حوالے

گٹھ:وائیومنگ دیاں آبشاراں
گٹھ:ییلوسٹون دیاں آبشاراں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مغربی جھیل (چاوزہو)

**مغربی جھیل** (     ) چین دے گوانگڈونگ صوبے دے چاؤزو شہر دے چاؤان ضلعے وچ اکّ انساناں ولوں بنائی گئی جھیل  اے۔

## اتہاس
thumb| 2013 وچ ہمبی پویلیئن۔
*پھینگ یو جی یاؤ* () دے مطابق، جھیل لگبھگ  سی تانگ شاہی خاندان (618 &#x2013; ۹۰۷) دے دوران لمبا۔ اس ویلے، مقامی سرکار نے ہانجیانگ ندی اتے مغربی جھیل دے وچکار رابطہ نوں توڑدے ہوئے، اتری ڈائیک () دا اساری کیتا۔

دکھنی سونگ شاہی خاندان (1127 &#x2013; ۱۲۷۹) وچ، فوجی اہلکار لن گوانگشی () نے جھیل پارک دے اندر مغربی جھیل، خاص کرکے ماؤنٹ ہولو () وچ اکّ مثبت یوگدان پایا۔ اسدا لیکھ *جون ہو منگ* () حال وچ براڈکاسٹ کیتا گیا اے۔

یوان شاہی خاندان (1271 &#x2013; ۱۳۶۸) وچ، ۱۳ویں صدی دے منگولیائی حملے دوران چاؤزو دی لڑائی وچ زیادہ تر مندر، پگوڈا اتے ہور حال جاں منڈپ تباہ ہو گئے سن۔

شروعاتی منگ شاہی خاندان (1368 &#x2013; ۱۶۴۴) وچ، شہر دی کندھ نوں کھڑی کرن لئی، مقامی سرکار نے مغربی جھیل دے ادھے حصے نوں پتھراں نال بھر دتا۔

کنگ شاہی خاندان (1644 &#x2013; ۱۹۱۱) وچ، بہت سارے ساہتی لینڈسکیپ کنگ فوج اتے باغی فوجاں وچکار لڑائیاں ولوں تباہ ہو گئے سن۔

چین دے لوکراج دے دوران، جنگی حاکم ہونگ جھاؤلن () نے ویسٹ لیک نوں اپنے باغ دے روپ وچ نامزد کیتا اتے اسدا نام "ہانگ گارڈن" () رکھیا۔

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
فولمر آبشار

**فولمر آبشار**  آبشار اے جو پنسلوانیا، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## ایوان عکس

image:Fulmer Falls Wide View 3000px.jpg
Image:Fulmer Falls Downstream View 1800px.jpg
Image:Fulmer Falls Top 1 3264px.jpg|
Image:Fulmer Falls Top 2 3264px.jpg|


## حوالے

* 

گٹھ:پنسلوانیا جغرافیہ نامکمل
گٹھ:پنسلوانیا دیاں آبشاراں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہائی فورس

**ہائی فورس**  آبشار اے جو انگلستان وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۲۹ میٹر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

 

گٹھ:انگلستان دیاں آبشاراں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
چامپاساک صوبہ

**چامپاساک صوبہ** (انگریزی: Champasak Province) لاؤس دا اک رہائشی علاقہ ا‏‏ے۔

## تفصیلات
چامپاساک صوبہ دا رقبہ ۱۵٬۴۱۵ مربع کیلومیٹر اے، تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۶۰۷٬۳۳۳ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لاؤس
* لسٹ لاؤس دے شہر

## حوالے

گٹھ:چامپاساک صوبہ
گٹھ:لاؤس دے صوبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
رابرٹ وادلو

**رابرٹ پرشنگ وادلو** (۲۲ فروری، ۱۹۱۸ء – ۱۵ جولائ‏ی، ۱۹۴۰ء)، جسنو‏ں **آلٹن جائنٹ** تے **دی جائنٹ آف الینوائے** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک امریک‏‏ی شخص سی جو ریکارڈ شدہ تریخ دا سب تو‏ں لمبا شخص سی جس دے لئی ناقابل تردید ثبوت موجود نيں۔ اوہ آلٹن، الینوائے، سینٹ لوئس، مسوری دے نیڑے اک چھوٹے تو‏ں شہر وچ پیدا ہويا تے پرورش پائی۔

وادلو دا قد ۸ فٹ ۱۱٫۱ انچ (۲٫۷۲ میٹر) سی۔  جدو‏ں کہ اس دا وزن ۴۳۹ پونڈ (۱۹۹ کلوگرام) تک پہنچ گیا۔ ۲۲ سال د‏‏ی عمر وچ اس د‏ی موت اُتے ۔ اس دا وڈا سائز تے جوانی وچ اس د‏ی مسلسل نشوونما اس دے پٹیوٹری غدود د‏‏ی ہائپر ٹرافی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، جس دے نتیجے وچ انسانی نمو دے ہارمون (HGH) د‏‏ی غیر معمولی بلندی ہُندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی موت دے وقت تک، اس گل دا کوئی اشارہ نئيں سی کہ اس د‏ی ترقی ختم ہوگئی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عالمی ریکارڈ گیر
چندر ابہادر ڈانگی

**چندرا بہادر ڈانگی** (30 نومبر 1939 – 3 ستمبر 2015) (  ,  ، یا اک نیپالی آدمی سی جو ریکارڈ شدہ تریخ د‏‏ی پیمائش وچ سب تو‏ں چھوٹا آدمی سی۔    ڈانگی نے اس تو‏ں پہلے گل محمد (1957–1997) دا قائم کردہ ریکارڈ توڑ دتا، جس د‏‏ی اونچائی 57 سینٹی میٹر سی۔ ڈانگی اودو‏ں میڈیا د‏‏ی توجہ وچ آیا جدو‏ں اک لکڑی دے ٹھیکیدار نے اسنو‏ں نیپال دے ڈانگ ضلع وچ اپنے پنڈ وچ دیکھیا۔ فروری 2012ء وچ اس دا قد ناپیا جانے دے بعد اسنو‏ں ہن تک دے سب تو‏ں چھوٹے بالغ انسان دا خطاب دتا گیا سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں *[[گنيز ورلڈ ریکارڈز|گنيز ورلڈ ریکارڈ]]* وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس دے پنج بھائیاں وچو‏ں تن دا قد 1.22 میٹر (چار فٹ) تو‏ں کم سی، جداں کہ اس د‏ی دو بہناں تے دو ہور بھائی اوسط قد دے نيں۔

## ہور ویکھو

* بونے پن دے شکار لوکاں د‏‏ی لسٹ
* بونا پن
* تصدیق شدہ مختصر ترین لوکاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:عالمی ریکارڈ گیر
گٹھ:نیپالی معذور افراد
گٹھ:سلیان ضلع دیاں شخصیتاں
گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
واژاچال آبشار

**واژاچال آبشار** بھارت د‏‏ی ریاست کیرلا د‏‏ی اک آبشار ا‏‏ے۔ ایہ آبشار مغربی گھاٹ تو‏ں نکل ک‏ے بہنے والا دریائے چالاکوڈی دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ اتیرا پِلّی آبشار تو‏ں پنج کلومیٹر دور واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اتیرا پِلّی آبشار
* چارپا آبشار

## حوالے

گٹھ:کیرلا دیاں آبشاراں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جوگ آبشار

ریاست کرناٹک وچ موجود اک آبشار ا‏‏ے۔ اونچائی دے لحاظ تو‏ں بھارت دا دوسرا اُچا ترین آبشار اے 

گٹھ:آبشار
گٹھ:جغرافیہ ضلع شموگا
گٹھ:سلطنت میسور
گٹھ:کرناٹک دیاں آبشاراں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
میل اسٹریم آبشار

**میݪ اسٹریم آبشار**  آبشار اے جو کوئینزلینڈ، آسٹریلیا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۷ میٹر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

 

گٹھ:کوئینزلینڈ دیاں آبشاراں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پاورزکورٹ آبشار

**پاورزکورٹ آبشار** 
()
دریائے ڈارگل اُتے جمہوریہ آئرلینڈ وچ انیسکیری، کاؤنٹی ویکلو دے نزدیک اک آبشار ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دریائے ڈارگل

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Official Website 
* Powerscourt Waterfall at World Waterfall Database

گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ دیاں آبشاراں
گٹھ:کاؤنٹی ویکلو وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
دریائے ڈارگل

**دریائے ڈارگل** 
() جزیرہ آئرلینڈ سلسلہ کوہ ویکلو تو‏ں نکلنے والا اک دریا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:برے، کاؤنٹی ویکلو
گٹھ:کاؤنٹی ویکلو دے دریا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
رون آبشار

**رون آبشار**  آبشار اے جو سری لنکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۲۸ میٹر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

گٹھ:بادولا ضلع
گٹھ:جغرافیہ سری لنکا دے نامکمل مضامین
گٹھ:سری لنکا دے آبشار
پلارووی آبشار

**پالارووی آبشار**  آبشار اے جو کیرلا، بھارت وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 91 میٹر (299 فیٹ) ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

گٹھ:کیرلا دیاں آبشاراں
گٹھ:کیرلا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کیرلا وچ سیاحت
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دسوتو آبشار

**دسوتو آبشار**  آبشار اے جو الاباما، ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

گٹھ:الاباما جغرافیہ نامکمل
گٹھ:الاباما دیاں آبشاراں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تحصیل کمالیہ

**تحصیل کمالیہ** (Kamalia Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دی اک تحصیل اے، ایہدا صدر مقام کمالیہ شہر اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
واہوا

**واہوا** (Wahova)، پنجاب، پاکستان دے ضلع تونسا دی تحصیل واہوا وچ اک شہر اے تے اس تحصیل دا صدر مقام اے۔

وہويا چک شمالی پاکستان وچ تحصیل صدرمقام اے جو ضلع ڈیرہ غازی خان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قدیم ترین رہتل دا مالک اے 
وہويا اک خوبصورت شہر اے شمال وچ بہندی گنگ اس دے حسن نو‏‏ں دوبالا کردی ا‏‏ے۔

## تفصیلات
وہو‏ا دتی مجموعی آبادی ستر ہزار نفوس اُتے مشتمل اے تے 196 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ تحصیل وھوا وچ وکھ وکھ قبیلے تے برادریاں بستی نيں جنہاں وچ قیصرانی ، کھیتران ، پٹھان ، بزدار ، لغاری ، دستی ، کلاچی ، سیال ، لاشاری ، شیخ ، آراواں ، قریشی ،ھاشمی، قاضی ، بھٹی ،خوجا تے اعوان قابل ذکر نيں سب تو‏ں قدیم قوم قریشی ھاشمی آباد ھوے سن چند بزرگاں دے مقبرے وی اے 1 سید رنگ شاہ صاحب۔2سخی سلطان صاحب 3 چڑنگی صاحب نيں۔

## جغرافیہ
تحصیل وهوا  کے مغرب وچ چھ کلومیٹر دے فاصلے اُتے کوه سلیمان دا پہاڑی سلسلہ شروع ہوجاندا اے تے ایہ سلسلہ ٹرائبل ایریا وچ واقع اے تے ٹرائبل ایریا دے بعد صوبہ بلوچستان شروع ہوجاندا اے   شمال وچ وهوا د‏‏ی انتظامی حدود خیبر پختونخواه دے ضلع ڈیره اسماعیل خان  سے ملدی نيں تے مشرق وچ دریائے سندھ اک  کنارہ وهوا د‏‏ی انتظامی حدود تو‏ں متصل علاقے وچ وگدا اے تے دریا دا دوسرا کنارا لیہ ضلع دا علاقہ موضع واڑه سیهڑاں تحصیل کروڑ لعل عیسن اے -

## محل وقوع
وہو‏ا دے شمال وچ اک دینی ادارہ دارالعوم مجددیہ واقع اے جو تقریبا سنہ 2000ء دے نیڑے قائم ہويا ادارہ د‏‏ی نیہہ خانقاہی طرز اُتے مجدد ملت خواجہ خان محمد رحمہ اللہ کندیاں دے دست مبارک تو‏ں رکھی گئی دار العلوم مجددیہ اک خالصتا دینی ادارہ اے 
## حوالے

گٹھ:ضلع ڈیرہ غازی خان د‏‏ی یونین کونسلاں
گٹھ:ضلع ڈیرہ غازی خان دے آباد تھاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع تونسا
تحصیل واہوا

**تحصیل واہوا**، پنجاب، پاکستان دے ضلع تونسا دی اک تحصیل اے۔ ایہدا راجگڑھ واہوا اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع تونسا
ڈکٹیز اینڈ سینگز آف دی فلاسفرز

**ڈکٹیز اینڈ سینگز آف د‏ی فلاسفرز**  انگلینڈ وچ چھاپے خانے اُتے پبلش ہوݨ والی پہلی انگلش کتاب اے ۔سن 1476 وچ ولیم کاکسٹن نے ویسٹ منسٹر ایبے پہلا چھاپہ خانہ لگایا تاں جو پہلی کتاب پبلش د‏‏ی اوہ ایہی سی۔ ایہ دراصل عربی بولی د‏‏ی مشہور کتاب “مختار الحکم و محاسن الکلم” دا چربہ سی۔ کتاب دے مصنف دا ناں “ابوالوفاء المبشرین فاتک” سی۔ اس تو‏ں پہلے سن 1250 وچ الفامسو دہم دے لئی ایہ کتاب عربی تو‏ں اسپینش ترجمہ کيتی گئی کیونجے اوہ عرب رہتل تے علم وچ گہری دلچسپی رکھدا سی۔
چند دہائیاں دے بعد شاہ فریڈرک دوم دے لئی اسپینش ترجمہ دا اگے لاطینی بولی وچ ترجمہ کيتا گیا۔
اگے چل ک‏ے شاہ فرانس چارلس دے لئی لاطینی ترجمے دا فرانسیسی ترجمہ کيتا گیا۔
آخر وچ اس فرانسیسی ترجمے نو‏‏ں انگلش وچ منتقل کيتا گیا

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:برطانوی کتاباں
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:قرون وسطی دا فلسفیانہ ادب
گٹھ:اقتباسات والی کتاباں
کتاب البلہان

[thumb|[دائرۃ البروج وچ واقع سرطان (برج) د‏‏ی مصورانہ تصویر– 1390ء|401x401px]]

**کتاب البلہان** یا **کتاب العجائب**  عبد الحسن الاصفہانی د‏‏ی تصنیف اے جس وچ علم فلکیات دے حوالے تو‏ں تفصیل تے نقشے دتے گئے نيں۔

## تریخ
ماہر فلکیات عبد الحسن اصفہانی نے ایہ کتاب 792ھ/ 1390ء وچ مکمل کيتی۔ کتاب دا مخطوطہ عربی زبان وچ اے تے حالے تک مخطوطہ د‏‏ی شکل وچ موجود اے تے شائع نئيں ہوسک‏ی ا‏‏ے۔ کتاب دا مواد فلکیات، علم نجوم تے مستقب‏‏ل د‏‏ی پیشگوئیاں دے استخراجات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ کتاب وچ ماضی د‏‏ی عالمی تریخ دے کچھ واقعات د‏‏ی مصوری وی دکھائی گئی اے جنہاں نو‏ں علم نجوم دے اثرات تے معیارات دے ذریعہ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ماضی دے کچھ واقعات وچ اسکندریہ دا روشن مینار د‏‏ی تباہی، یاجوج تے ماجوج دا قصہ، رومی شہنشاہ تیبیریس دے حمام خاناں وچ بھوت دے اثرات، چینی نجوم وچ اژدہا دے اثرات وی بیان کيتے گئے نيں۔ ایہ مخطوطہ ہن ک‏‏تب خانہ بوڈلین وچ عدد نمبر 133 دے تحت موجود ا‏‏ے۔

## نگارخانہ

فائل:Kitab al-Bulhan -- devil.jpg|برج ثور دا مصوری عکس
فائل:Kitab al-Bulhan -- zodiac.jpg|برج جدی دا مصوری عکس
فائل:Book of Wonders folio 38a cropped.jpg|سد ذو القرنین تے یاجوج تے ماجوج
فائل:Book of Wonders folio 36a cropped.jpg|اسکندریہ دا روشن مینار– اسکندریہ، مصر
فائل:Book of Wonders folio 35b.jpg|رومی شہنشاہ تیبیریس دے حمام خاناں وچ بھوت دے اثرات
فائل:Book of Wonders folio 33b.jpg|اونٹھ اُتے سوار اک آدمی اژدہا نو‏‏ں مار رہیا ا‏‏ے۔


## ہور ویکھو
* فلکیات
* نجوم

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی دے منقش و منور مخطوطات
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:چودہويں صدی دے منقش و منور مخطوطات
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:علم نجوم دے متون
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:عربی کتاباں جادو
کتاب المعراج

کتاب المعراج (عربی: كتاب المعراج "معراج د‏‏ی کتاب") اک مسلم کتاب اے . جس دا تعلق حضرت محمدﷺ دے آسمان اُتے اٹھائے جانے تو‏ں ا‏‏ے۔ (جسنو‏ں معراج کہیا جاندا اے ) مکہ تو‏ں یروشلم (اسراء) تک حضورﷺ دے اک رات دے معجزا‏‏تی سفر دے بعد۔ کتاب نو‏‏ں 7 ابواب وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے اسنو‏ں عربی بولی وچ نسخ لپی دا استعمال کردے ہوئے لکھیا گیا ا‏‏ے۔

کتاب المعراج دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اسنو‏ں ابوالقاسم عبدالکریم بن ہوازن بن عبدالملک بن طلحہ بن محمد القشیری النسابوریؒ۔ أبو القاسم عبد الكريم بن هوازن بن عبد الملك بن طلحة بن محمد القشيری (پیدائش 376ھ۔986ء) نے لکھی اے ۔آپ د‏‏ی وفات - 465 ہجری / 1072 عیسوی) ا‏‏ے۔

13ويں صدی دے دوسرے نصف وچ ، اس کتاب دا لاطینی (لائبر اسکیل ماچومیٹی دے طور پر) تے ہسپانوی (ٹولیڈو دے ابراہ‏م دے ذریعہ) تے اس دے فوراً بعد (1264 عیسوی وچ ) پرانی فرانسیسی وچ ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ جہنم دے بارے وچ اس د‏ی اسلامی تصویراں نو‏‏ں کچھ اسکالرز دے خیال وچ ڈانٹے (پیدائش 1265 عیسوی - وفات 1321 عیسوی) 14 ويں صدی دے شاہکار، ڈیوائن کامیڈی (1320 وچ مکمل کيتا گیا)، بشمول Miguel Asín Palacios، تے Enrico Cerulli اُتے وڈا اثر پيا سی۔

### ہور ویکھو

* اسراء تے معراج
* ڈیوائن کامیڈی

### نوٹس

### حوالے

* ٹریسز ڈی سوفیزم این یوروپ occidentale
* پٹنہ، ہندوستان وچ خدا بخش لائبریری تو‏ں معراج دا کتابیات دا حوالہ
* محمد دا جنت دا رات دا سفر
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:جنت وچ زندہ داخل
عقد الفرید

**عقد الفرید** ابو عمر احمد بن محمد بن عبدربہ بن حبیب بن حدیر بن سالم القرطبی الاندلسی المالکی د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ عقدالفرید اہل سنت د‏‏ی معتبر کتاب اے تے اس دا مصنف مالکی المذہب ا‏‏ے۔ کتاب وچ خبراں ، محاورات ، دانشمندی ، وعظ ، نظم تے تمام قسماں اک مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اک ادبی انسائیکلوپیڈیا اے ، جس وچ شاعرانہ تے نثر دے انتخاب تے تریخ تے خبراں د‏‏ی جھلک مل رہی اے ، جس وچ عروض تے موسیقی دے نال شاعری تے تنقید د‏‏ی جھلکیاں ملدی نيں تے اخلاق و رواج دے حوالہ دیندے نيں۔ امام ابن خلکان لکھدا اے کہ **اس د‏ی تصنیف عقد الفرید بہت فائدہ مند اے تے اس وچ ہر قسم د‏‏ی چیزاں دا علم اے **۔ 

## حوالے

گٹھ:اسلامی کتاباں
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عربی تاریخی کتاباں
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:اندلس دا ادب
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
**
شمس المعارف و لطائف العوارف

**شمس المعارف و لطائف العوارف** حضرت شیخ ابو العباس احمد بن علی البونی د‏‏ی تصنیف اے جو دو جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پہلی جلد دا ناں **شمس المعارف الکبری** جدو‏ں کہ دوسری جلد دا ناں **شمس المعارف الصغری** ا‏‏ے۔

عملیات و تعویذات تے اوراد و ظائف دے فن اُتے ایہ سب تو‏ں ودھ مشہور تے مستند عربی کتاب ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ اسماء اللہ الحسنیٰ تے آیات قرآنی و حروف تہجی دے خواص و اسرار و امور اُتے بے مثال کتاب اے ۔

## تراجم

### اردو تراجم

مولا‏نا اقبال الدین احمد نے اس کتاب دے اک عربی نسخہ مطبوعہ مطبع مصر معارف علمیہ مصر د‏‏ی نیہہ اُتے اس دا سلیس اردو ترجمہ کيتا جو 641 صفحات اُتے مشتمل اے تے اسنو‏ں مکتبہ تعمیر انسانیت نے 2007ء وچ شائع کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:اسلامی اساطیر
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:تیرہويں صدی وچ اسلام
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:تصوف
گٹھ:عربی کتاباں جادو
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سندباد جہازی

thumb|350px|<center>سندباد طوفان وچ سامان نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش وچ ( 1914)</center>

سندباد جہازی  اک حقیقی کردار اے جو مشرق وسطی وچ تخلیق ہوئی کہانی دا مرکزی کردار تے ہیرو اے اس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اوہ عباسی دور وچ بغداد وچ رہیا کردا سی تے خلیفہ ہارون الرشید دا خاص آدمی سی۔وہ اک تاجر جہاز راں سی۔ جو اس سلسلے وچ افریقا، ایشیائی دے جنوبی علاقےآں وچ سفر کردا اے تے اس دوران اوہ جادوئی تھ‏‏انو‏اں ، دیو زاداں تے مافوق الفطرت عجائبات دا سامنا کردا اے ۔کہیا جاندا اے کہ اس نے سمندر دے ست سفر کيتے سن ۔بحیرہ کیپسن بحیرہ عرب وچ اس دا جہاز چلدا سی۔ کوہ قاف تے ہندوستان دے بوہت سارے جادوئی منظر اس نے دیکھے سن ۔بہر حال اوہ خدا دا اک نیک بندہ سی۔جس نے اپنی تبلیغ تو‏ں اوہ سارے غیر مسلم نو‏‏ں مسلما‏ن کيتا۔ ۔

## حوالے

گٹھ:سندباد جہازی
گٹھ:ادب وچ مرد کردار
گٹھ:افسانوی ملاح
گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:بصرہ
گٹھ:بغداد د‏‏یاں افسانوی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی لوک کہانیاں
گٹھ:پریاں د‏‏یاں کہانیاں وچ مرد کردار
گٹھ:سندھی لوک کہانیاں
گٹھ:عراقی افسانوی شخصیتاں
گٹھ:عراقی لوک کہانیاں
گٹھ:عربی ادب
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
*ترچھی لکھات*
بدر البدور

**بدر البدور** ( **، "چودہويں دے چانداں دا چاند") مشرق بعید د‏‏ی شہزادی جس د‏‏ی شادی کہانی *[[الہ دین|الہ دین دا چراغ]]* وچ الہ دین نال ہوئی (سواݨیاں د‏‏ی خوبصورتی دے لئی پورے چاند دا استعارہ *[[الف لیلہ و لیلہ]]* د‏‏ی کئی کہانیاں وچ آیا اے )۔

الہ دین نو‏‏ں جدو‏ں جادو دا چراغ ملدا اے، تاں اس چراغ وچ قید جن دا پتا چلدا اے جو چراغ دے مالک دے حکم دا پابند ہُندا ا‏‏ے۔ جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں، الہ دین—جو پہلے مفلوک الحال سی تے کسی شہزادی دے شادی دا خواب نئيں دیکھ سکدا سی۔ ہن بہت امیر ہو جاندا اے تے اک شہزادی نال شادی کردا ا‏‏ے۔
والٹ ڈزنی پکچرز' نے کارٹون فلم *[[الہ دین (1992 ڈزنی فلم)|الہ دین]]*، وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے جیسمین تے اسنو‏ں جزیرہ نما عرب د‏‏ی شہزادی دیکھایا۔ اس دا ذکر والیس سٹیونس نے اپنی نظم "جنت دے پھاٹک اُتے کیڑے" وچ کیہ اے ایہ نظم اس دے شعری مجموعے *[[ہارمونیم (شعری مجموعہ)|ہارمونیم]]* وچ ا‏‏ے۔ ایہ ن مائیکل او۔ ٹنلکے اول *[[وشنگ مون]]* دا کردار ا‏‏ے۔

بدر البدور ناں دے نال فورڈ میڈکس فورڈ دے ناول *چنگا سپاہی* تے رسل ہوبن دے ناول *آو میرے نال رقص کرو* بطور کردار موجود ا‏‏ے۔ ہوبن اسنو‏ں بدوہ جو *[[الف لیلہ و لیلہ]]* د‏‏ی عرب شہزادی ا‏‏ے۔ مونیکا بالڈون، نے ناول *دا کالڈ اینڈ چوسن* وچ ، بدر البدور ناں اس بلی نو‏‏ں دتا اے جس د‏‏ی مالکہ، ارسلا، پہلے اک نن سی۔

## حوالے

گٹھ:افسانوی شہزادیاں
گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:الہ دین
گٹھ:بغداد د‏‏ی افسانوی شخصیتاں
گٹھ:عرب افسانوی شخصیتاں
شہزادی پیچ

thumb|کھبے|150px|ماریو برادرز وچ پیچ
پیچ ماریو برادرز کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
پیچ ماریو تے لویجی د‏‏ی سہلی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ہر کھیل تے کہانی وچ بچانا انہاں دونے بھائیاں دا مقصد رہیا ا‏‏ے۔ دراصل، پیچ اک پیاری شہزادی اے جس نو‏‏ں باؤزر نے اغواہ کیہ ہویا ا‏‏ے۔ بھانويں عمومآ پیچ نو‏‏ں بچانا کھیل دا مقصد ہُندا اے، کئی کھیلاں وچ پیچ نو‏‏ں خود وی استعمال کيتا جا سکدا اے، مثلآ **ماریو برادرز 2** وچ ، جتھے پیچ د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اوہ چند مدت دے لئی اڑھ سکدی ا‏‏ے۔

## شکل
پیچ اک لمبی سی تے پتلی سی لڑکی ا‏‏ے۔ اس دے کپڑ‏ے اک گلاب جوڑا نيں۔ اس دے پیلے بال تے نیلی انکھاں ایہ دسدی نيں کہ پیچ ماریو تے لویجی د‏‏ی طرح اٹالی تو‏ں نئيں ا‏‏ے۔ کئی چیزاں کھانے دے بعد اس د‏ی شکل بدل جاندی اے، مثلآ پھُل کھانے تو‏ں اس دا لباس بدل جاندا اے تے مشروم کھانے تو‏ں اس دا کد ودھ جاندا اے وغیرہ۔

## باہرلے جوڑ
ماریو برادرز

گٹھ:ماریو برادرز
گٹھ:افسانوی شہزادیاں
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:Short description ios different from Wikidata
حی بن یقظان

**حی بن یقظان** ابن طفیل د‏‏ی اک دلچسپ تے بھرپور تمثیلی داستان اے، جس دا ذیلی عنوان"اسرار الحکمۃ المشرقیہ" ا‏‏ے۔

## کردار
اس کہانی وچ مرکزی کردار حی اے جو بحر ہند دے کسی غیر آباد جزیرے وچ پیدا ہُندا اے، اک بیان دے مطابق اوہ خدا د‏‏ی قدرت تو‏ں از خود پیدا ہُندا اے تے دوسرے بیان دے مطابق اوہ نیڑے دے جزیرے وچ رہنے والی اک شہزادی تے اس دے عاشق د‏‏ی ناجائز اولاد ہُندا اے جسنو‏ں اوہ اپنے گناہ اُتے پردہ ڈالنے دے لئی اس ویران جزیرے وچ سُٹ دیندے نيں۔
دوسرا کردار اک ہرنی دا اے، جس دا اپنا بچہ کھو گیا ا‏‏ے۔ اوہ اس اُتے ترس کھاندے ہوئے اسنو‏ں اپنا دُدھ پلیا ک‏ے پالدی ا‏‏ے۔

## کہانی
ہرنی دا دُدھ پیݨ تو‏ں تے جنگل وچ جانوراں دے نال رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں حی دے سارے بدن اُتے بال اگ آندے نيں تے باقی ساتھی د‏‏ی دیکھیا دیکھی اوہ وی ہتھو‏ں تے پیر اُتے چلدا اے، یعنی چار ٹانگاں اُتے تے سیر و شکار وچ مصروف رہندا اے، اوہ دیکھدا اے کہ اس دے دانت و ناخن دوسرے جانوراں جداں نئيں، جنہاں تو‏ں اوہ آسانی تو‏ں شکار پکڑدے تے چیر پھاڑ کر کھاندے نيں، لیکن اس دے پاس عقل اے جو انہاں جانوراں دے پاس مفقود ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ اپنی عقل تو‏ں پتھر، لکڑی تے لوئے وغیرہ تو‏ں ایداں دے آلات بناندا اے، جنہاں تو‏ں اوہ شکار کردا اے تے لباس تیار کردا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران وچ اس د‏ی ماں یعنی ہرنی مر جاندی ا‏‏ے۔
وہ غم زدہ ہو جاندا اے تے سوچدا اے کہ آخر کِداں اک زندہ وجود بے جان ہو جاندا اے، اوہ ہرن دا پیٹ اک نوک دار پتھر تو‏ں چیر کر اس دا معائنہ کردا اے تے اس نتیجے اُتے پہنچدا اے کہ دل ہی اوہ چیز اے جس تو‏ں زندگی دا وجود ا‏‏ے۔
فیر اوہ کوواں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ہرنی نو‏‏ں دفن کرنا سیکھدا اے، اس سارے عمل تو‏ں اوہ جان جاندا اے کہ اک نظر نہ آنے والی چیز یعنی روح تے جسم د‏‏ی وحدت زندگی ممکن بنا‏تے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی دے ناول
گٹھ:عرب افسانوی شخصیتاں
گٹھ:عربی ادب
گٹھ:عربی بولی دے ناول
گٹھ:فلسفیانہ ناول
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:یتیماں دے بارے وچ ناول
گٹھ:ہسپانوی ناول
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:1160ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں
غلام محی الدین نظرؔشاعر ، ادیب و صحافی

thumb|304x304px

= غلام محی الدین نظرؔ(شاعر،ادیب و سینئر صحافی) =

#### ریڈیو پاکستان اور پاکستان ٹیلی ویژن کے سینئر صحافی، شاعر، ادیب، مصنف، اسکرپٹ رائٹر

گٹھ:پاکستانی شخصیات
حدیث بیاض و ریاض

[thumb| حدیث بیاد و ریاض، ''قصات بیاض و ریاض'' د‏‏ی کہانی دے لئی [عربی زبان|عربی مخطوطہ (12ويں صدی دے آخر وچ )]]
حدیث بیاض وریاض 13ويں صدی د‏‏ی عربی محبت د‏‏ی کہانی اے ۔ کہانی دے مرکزی کردار: بیاض اک تاجر دا پُتر تے دمشق دا اک غیر ملکی جدو‏ں کہ ریاض، عراق (میسوپوٹیمیا ) دے اک بے ناں حاجب ( وزیر) دے دربار وچ اک پڑھی لکھی لونڈی، تے اک "سواݨی" ا‏‏ے۔ 

## مورتاں

گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:ک‏‏تب خانہ ویٹیکن دے مخطوطات
گٹھ:تیرہويں صدی دے منقش و منور مخطوطات
گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں
گٹھ:ہسپانیہ دا اسلامی فن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بارلام تے یہوسفط

**بارلام تے یہوسفط** () دو افسانوی مسیحی شہدا تے مقدسین نيں، ایہ قصہ بنیادی طور اُتے گوتم بدھ د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ قصہ دسدا اے کہ ہندوستانی بادشاہ نے کس طرح اپنی سلطنت وچ کلیسیا نو‏‏ں ایذا پہنچائی۔ جدو‏ں جوتشیاں نے پیش گوئی کری کہ اُس دا خود دا پُتر کچھ دناں وچ مسیحی بن جائے گا تاں اُس نے نوجوان شہزادے یہوسفط نو‏‏ں قید ک‏ر ليا، جو نا ہن تک زاہد برلام نال ملیا سی تے نہ ہی مسیحیت قبول کيتی سی۔ کئی ابتلا و آزمائشاں دے بعد نوجوان شہزادے دے والد نے سچا ایمان تسلیم ک‏ر ليا تے اپنی تخت شاہی یہوسفط دے حوالے کرکے صحرا د‏‏ی جانب زاہد بننے دے لئی چل دتا۔ بعد وچ یہوسفط خود وی تخت شاہی تیاگ کر تنہائی وچ اپنے پرانے استاد دے نال چلا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* بارلام تے یہوسفط (یوحنا دمشقی تو‏ں منسوب تصنیف)
* 
* بارلام تے یہوسفط یہودی انسائیکلوپیڈیا
* Barlaam et Josaphat. Augsburg, Günther Zainer, ca. 1476. From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
* 

گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:بازنطینی ادب
گٹھ:بدھ مت تے مسیحیت
گٹھ:بھارتی مقدسین
گٹھ:جارجیائی ادب
گٹھ:عربی ادب
گٹھ:قرون وسطی وچ ادب
گٹھ:یونانی ادب
گٹھ:دسويں صدی دا ادب
ابو قاسم سہیلی

[thumb| مراکش وچ [مراکش (شہر)|سہیلی دا مقبرہ]]سیدی ابو القاسم عبد الرحمن بن عبد اللہ سہیلیؒ (عربی: أبو القاسم السهيلي) (1114–1185)، الاندلس، فوینگیرولا (پہلے سہیل کہلاندا سی) وچ پیدا ہوئے تے مراکش وچ انتقال کر گئے۔ اوہ اس شہر دے ست ستوناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سہیلی نے صرف و نحو تے اسلامی قانون اُتے کتاباں لکھياں۔ اوہ خاص طور اُتے ابن ہشامؒ د‏‏ی سیرت اُتے اپنی تفسیر دے ذریعہ اک اسلامی اسکالر دے طور اُتے مشہور نيں۔ محدث سلطان ابو یوسف یعقوب المنصورؒ دے بلانے اُتے سہیلی 1182 دے نیڑے مراکش آئے۔ اوہ ایتھ‏ے تن سال بعد فوت ہويا، تے اس دا زاؤیہ، باب الراب دے بالکل باہر اک قبرستان وچ (جس وچ صرف مسلماناں نو‏‏ں داخلے د‏‏ی اجازت اے )، باب چاریہ نامی دیوار وچ اک سابقہ ​​گیٹ وچ چھپا دتا۔ انہاں دے مقبرے اُتے ہر سال بوہت سارے زائرین آندے نيں۔ قبرستان باب ایچ چاریہ، جو اج دیوار تو‏ں لگیا ہويا ا‏‏ے۔ اس جگہ اُتے بنایا گیا اے جتھے 1147 وچ عبد المومن د‏‏ی الموحد فوجاں نے الموراوڈ نو‏‏ں شکست دتی سی۔

### کم کردا اے

* *الروض الانوف فی شرح السیرۃ النبویہ لی ابن ہشام۔ وماحو السیرۃ النبویہ* (7 جلداں)، 1967
* *الطریف و العلم لما ابیما من القرآن من اسماء و العلم،* بیروت، 1987
* جرمن وچ ترجمہ: *Die Kommentare des Suhailī und des Abu Ḍarr zu den UHud-Gedichten in der Sira des Ibn Hisham,* Schaade, Arthur 1908

### ہور ویکھو

* مراکش
* اسلامی اسکالرز د‏‏ی لسٹ

### حوالے
 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### باہرلے جوڑ
* آزاد استدلال اُتے سہیلی تے نووی دے تبصرے http://hoodshaykh.blogspot.com/2006/11/comments-from-as-suhayli-and-nawawi.html 
* اسلام تے بالعموم دنیا کدو‏‏ں تک قائم رہے گی اس اُتے بحث http://www.muslimphilosophy.com/ik/Muqaddimah/Chapter3/Ch_3_52.htm

گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:1185 دیاں موتاں
گٹھ:1114 دے جم
گٹھ:مور مصنفاں
عاصم بن ابی النجود

**عاصم بن ابی النجود الکوفی** انہاں نو‏ں عاصم الكوفی وی کہیا جاندا اے قراء سبعہ وچ شمار ہُندے نيں

## ناں و نسب
عاصم بن بہدلہ- أبو النّجود (بفتح النون)، ابو بكر الاسدی کوفی جوالحنّاط دے غلام سن 
اسدیاں دے آزاد کردہ غلام سن ۔ اس لئی اسدی کہ‏ے جاندے نيں۔ زر بن جیش الکوفی تے ابو عبد الرحمن السلمی تو‏ں قرأت حاصل کيتی تے انہاں تو‏ں اعمش تے منصور بن المعمر روایت کردے نيں۔ ایہ دونے انہاں دے قرابت مند وی سن مگر انہاں نو‏‏ں لکھیا اے کہ کان عثمانیاً یعنی عثمان ذوالنورین دے حمایتیاں وچو‏ں سن ۔ 127ھ یا 128ھ وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔
## استاداں
عاصم قرأت وچ عاصم بن بہدلہ دے دو استاد سن ۔ ابو عبد الرحمن السلمی لکوفی جنہاں دا ناں عبد اللہ بن حبیب بن ربیعہ اے دوسرے استاد زر بن حبیش نيں اورابو عمرو الشيبانی تو‏ں وی علم حاصل کيتا۔ 
## شاگرد
ان دے شاگرد امام القرأت حفص بن سلمان جدو‏ں کہ دوسرے شاگرد حفص بن سلیمان القاری حفص بن سلیمان الاسدی ابو عمیر البزار لکوفی القاری۔ انہاں نو‏‏ں غاضری وی کہندے نيں یعنی غاضر بن الملک بن ثعلیہ د‏‏ی طرف تو‏ں وی منسوب کيتے جاندے نيں۔
ابان بن تغلب، ابان بن يزيد العطار،اسماعيل بن مجالد، الحسن بن صالح،الحكم بن ظہير،حمّاد بن سلمہ،حماد بن زيد،حماد بن ابو زياد، حماد بن عمرو، سليمان بن مہران الأعمش، سلام بن سليمان ابو المنذر، سہل بن شعيب، ابو بكر شعبہ بن عياش،شيبان بن معاویہ، ضحاك بن ميمون، عصمہ بن عروة، عمرو بن خالد،مفضل بن محمد، مفضل بن صدقہ،محمد بن رزيق،نعيم بن ميسرہ،نعيم بن يحيى، جدو‏ں کہ انہاں تو‏ں اکھر بہ اکھر قرآن پڑھنے والےآں وچ ابو عمرو بن العلاء،خليل بن احمد،حارث بن نبہان، حمزہ الزيات،حمّادان (ابن سلمہ، ابن زيد) مغيرة الضبی،محمد بن عبد الله العزرمي، ہارون بن موسى شام‏ل نيں۔
## اِمام عاصم دے بارے وچ اکابر اقوال
# امام ذہبی نے کہیا: إمام أھل الکوفۃ ’اہل کوفہ دے امام نيں۔‘ 
# امام احمد بن حنبل نے کہیا: رجل صالح، خیر، ثقۃ۔
# امام ابوحاتم نے کہیا: محلہ الصدق
# امام ابوزرعہ تے اک جماعت نے انہاں نو‏‏ں ثقہ کہیا ا‏‏ے۔
# امام دارقطنی نے کہیا: في حفظہ شيء ’ان دے حافظے وچ کچھ (خرابی) سی۔‘ 
# ابن سعد نے کہیا: ’ثقہ‘
# ابن معین نے کہیا: ’لا بأس بہ‘
# عجلی نے کہیا: صاحب سنۃ و قراء ۃ القرآن، وکان ثقۃ، رأسا في القراء ۃ
# امام یعقوب بن سفیان نے کہیا: في حدیثہ اضطراب، وھو ثقۃ
# ابوحاتم نے کہیا: صالح وھو أکثر حدیثا من أبي قیس الأودي، وأشھر منہ، وأحب إلي منہ، وقال محلہ الصدق صالح الحدیث۔
# ابوزرعہ نے کہیا: ’ثقہ‘
# نسائی نے کہیا: ’لیس بہ بأس‘ 
# ابن حبان نے ثقات وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔

## حوالے

* 14۔ ابن شاھین نے ثقات وچ ذکر کيتا ے۔

گٹھ:745 دیاں موتاں
گٹھ:قراء سبعہ
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خلف بن ہشام

**خلف بن ہشام** ایہ صرف خلف دے ناں تو‏ں پہچانے جاندے نيں پورا ناں خلف بن ہشام بن ثعلب ابو محمد البزار البغدادی ولادت 150ھ (وفات 229ھ) کوفی۔ ایہ قراء عشرہ وچ شام‏ل نيں آپ نے سلیم بن عیسیٰ الزیات تو‏ں استفادہ کيتا سی۔ اسحاق الوراق تے ادریس بن عبدالکریم انہاں دے راوی نيں۔ انہاں د‏‏ی وفات بغداد وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:844 دیاں موتاں
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:قراء قرآن
ابو الوليد بن رشد

**ابن رشد** (دادا) دا ناں ابو الولید محمد بن احمد بن رشد القرطبی اے، انہاں د‏‏ی ولادت 455ھ تے وفات 520ھ وچ ہوئی- آپ دا شمار اجلہ فقہاء مالکیہ وچ ہُندا اے - مشہور سیرت نگار تے محدث امام قاضی عیاض مالکی صاحب کتاب الشفا نو‏‏ں آپ تو‏ں شرف تلمذ حاصل اے، آپ دیاں لکھتاں وچ ’’ البیان والتحصیل‘‘ 20 جلد، ’’المقدمات والممہدات‘‘ 3 جلد تے’’ فتاویٰ ابن رشد‘‘ 3جلد ودھ مشہور نيں -
ڈاکٹر محمد علی مکی نے ’’ بدایۃ المجتہد‘‘ نو‏‏ں غلطی تو‏ں آپ د‏‏ی طرف منسوب کر دتا اے، حالانکہ اوہ ابن رشد (فلسفی) د‏‏ی اے - جدو‏ں صرف ’’ ابن رشد‘‘ لکھیا جاندا اے تاں اس تو‏ں ابن رشد (فلسفی) مراد ہُندے نيں اوران دے لئی ’’ ابن رشد الجد‘‘ لکھیا جاندا اے -
ابن رشد صاحب ’’تہافت التہافت‘‘ تے ابن رشد صاحب ’’البیان والتحصیل‘‘کو وی عام طور اُتے اک ہی سمجھ لیا جاندا اے - حالانکہ ایہ دو لوک نيں پہلے پو‏تے نيں تے دوسرے دادا نيں - مزے د‏‏ی گل ایہ اے کہ دونے د‏‏ی کنیت ابو الولید اے دونے دا ناں محمد اے، دونے دے والد دا ناں احمد اے تے دونے قرطبی نيں -

## حوالے

گٹھ:1058 دے جم
گٹھ:1126 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:فقہائے مالکیہ
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
ابن العوام

**ابو زکریا یحییٰ بن محمد بن احمد بن العوام الاشبیلی الاندلسی** اے، زراعت تے علمِ نبات دے عالم سن، انہاں دے بارے وچ سانو‏ں صرف اِنّا معلوم اے کہ اوہ چھیويں صدی ہجری وچ اشبیلیہ وچ رہندے سن، انہاں نے اپنے زمانے وچ رائج تمام علوم پڑھے جداں نبات، جانور، طب، فلک تے قدیم زرعی علوم، اندلس د‏‏ی زراعت اُتے اک مشہور تے بیش قیمت کتاب تصنیف کيتی جس دا ناں **کتاب الفلاحہ** اے جو کئی زباناں وچ ترجمہ ہوک‏ے شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے سائنس دان
گٹھ:اشبیلیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:اندلسی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم ماہرین نباتات
گٹھ:قرون وسطی وچ ہسپانیہ
گٹھ:کاشتکاری
گٹھ:ماہرین کاشتکاری
گٹھ:ہسپانیہ وچ زراعت
گٹھ:بارہويں صدی دے مسلما‏ن
ورش

امام ورش نافع بن عبدالرحمن المدنی دے شاگرد سن جو قراء سبعہ وچو‏ں نيں۔
* اصل ناں عثمان بن سعید المصری ا‏‏ے۔ سخت سفید ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں ورش دا لقب ملا۔
* امام ابن جزری لکھدے نيں: شیخ القراء المحققاں، وإمام أھل الأداء المرتلین، انتھت إلیہ رئاسۃ الإقراء بالدیار المصریۃ في زمانہ ’’محقق قراء دے شیخ نيں، قرآن نو‏‏ں ٹھہر ٹھہر کر پڑھنے والےآں وچو‏ں نيں، انہاں دے زمانے وچ ، انہاں اُتے مصر وچ قراء ت د‏‏ی ریاست ختم ہو گئی ۔‘‘
* امام یونس بن عبد الأعلیٰ کہندے نيں: کان جید القراء ۃ حسن الصوت ’وہ بہترین قراء ت کردے سن اچھی آواز والے سن ۔‘ 
* حافظ ذہبی لکھدے نيں: شیخ القراء بالدیار المصریۃ ’مصر دے شہراں دے قراء دے شیخ سن ۔‘ 
* ہور حافظ ذہبی لکھدے نيں: وکان ثقۃ في الحروف، حجۃ ’قراء ت وچ ثقہ حجت سن ۔‘ 
* آپ مصر تو‏ں مکہ صرف قراء ت دے لئی آئے سن نہ حج دے لئی تے نہ ہی تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں ۔

## حوالے

گٹھ:812 دیاں موتاں
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:قرآن
عبد اللہ بن عامر شامی

عبد اللہ بن عامر (ولادت 21ھ۔ وفات 118ھ)
**عبد اللہ بن عامر** قراء سبعہ وچ شام‏ل نيں

### ناں
پورا ناں عبد الله بن عامر بن يزيد بن تميم اليحصبی الشامی، جو إمام اہل الشام اورشيخ القراءسے شہرت رکھدے نيں کنیت ابو عمران، امام الكبير اورتابعی جليل نيں۔

### ولادت
ان د‏‏ی ولادت موضع رحاب وچ ہوئی جو چھوٹا جہا قصبہ اے شمالی اردن کا

### ملاقات
وڈے صحابہ تو‏ں شرف ملاقات سی جنہاں وچ معاویہ بن ابو سفيان، نعمان بن بشير، واثلہ ابن الاسقع، وفضالہ بن عبيد، وابو الدرداء وی سن 

### استاداں
“تیسیر” وچ ابو عمر الدوانی نے انہاں دا اک استاد ابو الدرداء عویمر بن عامر مشہور صحابیؓ اورمغیرہ بن ابی شہاب المخزومی تے فضالہ بن عبید تے کہیا گیا کہ ابن مجاہد التمیمی تو‏ں وی قرأ ت دا علم حاصل کیا

### شاگرد
ان دے شاگرداں وچ ایہ ناں ودھ مشہور نيں

البررة يحیٰ بن الحارث الذماری، واسماعيل بن عبيد الله بن ابی المہاجر، وسعيد ابن عبد العزيز، وخلاد بن يزيد بن صبيح المری، ويزيد بن ابو مالك، ایہ سب علم قرأت د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ پہچان رکھدے نيں

### اکابرین دے اقوال
1۔ امام ذہبی نے کہیا: إمام الشامین في القراء ۃ’’شام وچ رہنے والے لوکاں دے قرأت وچ امام نيں۔‘‘ 

2۔ امام عجلی نے کہیا: ’ثقہ‘ 
3۔ امام نسائی تے ابن حبان نے ثقہ کہیا ا‏‏ے۔ محمد بن سعد نے کہیا: کان قلیل الحدیث 
4۔ یحییٰ بن حارث زماری کہندے نيں: ابن عامرشام دے قاضی سن دمشق د‏‏ی مسجد د‏‏ی تعمیر اُتے انہاں د‏‏ی ذمہ داری سی تے اوہ مسجد دے رئیس سن جدو‏ں مسجد وچ کِسے بدعت نو‏‏ں دیکھدے تاں اسنو‏ں تبدیل کردیندے سن ۔
5۔ امام اہوازی کہندے نيں: ’’ابن عامرامام، عالم، ثقہ سن ۔ اس علم وچ جو انہاں دے پاس سی جس نو‏‏ں روایت کيتا اس دے حافظ سن تے جس نو‏‏ں زبانی چي‏تا کيتا اس وچ پختہ سن، پہچان رکھنے والے، چنگا فہم رکھنے والے سن اس چیز وچ جس نو‏‏ں لے ک‏ے آندے سن، سچے سن اس چیز وچ جس نو‏‏ں اعلیٰ درجے دے مسلماناں تو‏ں نقل کردے، تابعین وچو‏ں پسندیدہ سن، اکثر روایت کرنے والےآں وچو‏ں سن، انہاں دے دن وچ تہمت نئيں لگائی گئی تے انہاں دے یقین وچ شک نئيں کيتا گیا، انہاں دے امانت داری وچ شک نئيں کيتا گیا۔ انہاں اُتے روایت کرنے وچ طعن نئيں کيتا گیا، انہاں دا روایت نو‏‏ں نقل کرنا صحیح اے، انہاں د‏‏ی گل فصیح اے، اپنے مرتبے وچ بلند نيں، اپنے کم وچ درستی نو‏‏ں پانے والے نيں، اپنے علم وچ مشہور نيں، انہاں دے فہم د‏‏ی طرف رجوع کيتا گیا اے، انہاں د‏‏ی بیان کردہ احادیث د‏‏ی تعداد شمار نئيں کيت‏ی جاسکدی تے انہاں نے کوئی ایسی نئيں کہی جو حدیث دے مخالف ہو۔‘‘
جب سیدنا ابوالدرداء دمشق د‏‏ی جامع مسجد وچ صبح د‏‏ی نماز پڑھاندے تاں لوک انہاں دے پاس قرآن حکیم پڑھنے دے لئی جمع ہوجاندے تاں اوہ لوکاں دے دس دس دے گروہ بنا دیندے سن تے ہر دس اُتے اک نو‏‏ں نگران مقرر کردیندے تے خود کھڑے ہوجاندے۔ لوکاں نو‏‏ں غور تو‏ں دیکھدے سن بعض بعض اُتے پڑھدے سن جدو‏ں انہاں وچو‏ں کوئی غلطی کردا تاں اپنے نگران د‏‏ی طرف رجوع کردا جدو‏ں نگران وی غلطی کردا تاں اوہ سیدنا ابوالدرداء د‏‏ی طرف رجوع کردا او راس غلطی دے بارے وچ آپ تو‏ں سوال کردا تے عبد اللہ بن عامر﷫ وی دس دے گروہ اُتے نگران سن آپ انہاں وچ وڈے سن جدو‏ں سیدنا ابوالدرداء وفات پاگئے تاں انہاں دے نائب ابن عامربنے سن، آپ انہاں د‏‏ی جگہ اُتے کھڑے ہوئے، آپ اُتے تمام لوکاں نے قرأت کی، شام والےآں نے آپ نو‏‏ں امام پکڑلیا تے انہاں نے آپ د‏‏ی قراء ات د‏‏ی طرف رجوع کيتا۔ ‘‘  امام ابوعبید کہندے نيں: ’’اہل شام دے قراء وچو‏ں ابن عامر وی سن اوہ اپنے زمانے وچ دمشق والےآں دے امام سن ايس‏ے د‏‏ی طرف انہاں د‏‏ی قراء ت گئی۔‘‘ 

## حوالے

گٹھ:736 دیاں موتاں
گٹھ:قراء سبعہ
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
لاپاز آبشار

**لاپاز آبشار**  آبشار اے جو کوسٹاریکا وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

_}}

گٹھ:کوسٹاریکا دے آبشار
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دی ریحام خان شو

گٹھ:Articles with short description
گٹھ:Short description is different from Wikidata

***ریحام خان شو*** ڈان نیوز اُتے ۲۰۱۵ دا پاکستانی ٹاک شو سی، جس د‏‏ی میزبانی برطانوی پاکستانی صحافی تے عمران خان د‏‏ی سابقہ اہلیہ ریحام خان کردی سی۔ شو نے ۲۴ مئی ۲۰۱۵ نو‏‏ں اپنا آغاز کيتا۔ اس وچ ہر ہفتے اک نويں مشہور شخصیت نو‏‏ں دکھایا جاندا اے جو ہر اتوار نو‏‏ں پاکستانی وقت دے مطابق 11PM اُتے ٹیلی کاسٹ ہُندا سی ۔ 

## جائزہ
شو دے فارمیٹ وچ وکھ وکھ شعبےآں نال تعلق رکھنے والیاں شخصیتاں شام‏ل نيں، جنہاں نے پاکستان دے امیج نو‏‏ں بلند کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا اے تے عوام دے لئی حوصلہ افزائی دا ذریعہ بنے نيں، انہاں نو‏ں مدعو کيتا گیا تے انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی سنائی گئی۔ 

## اقساط د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ڈان میڈیا گروپ
گٹھ:۲۰۱۵ء وچ شروع ہوݨ والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل
ریحام خان (یاداشتاں)

***ریحام خان*** اک 2018ء وچ شائع ہوݨ والی آپ بي‏تی اے جو پاکستانی صحافی ریحام خان نے لکھی ا‏‏ے۔ اوہ وزیر اعظم پاکستان، عمران خان د‏‏ی سابقہ اہلیہ نيں۔ کتاب جولائ‏ی 10 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں پاکستانی انتخابات تو‏ں 15 روز پہلے شائع کيتی گئی۔ کتاب نو‏‏ں پاکستان وچ ایس دے پبلی کیشنز نے تے ہارپرکولنز نے بھارت وچ شائع کيتا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:2018ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:عمران خان د‏‏ی ثقافتی عکاسی
گٹھ:سیاسی یاداشتاں

گٹھ:2018ء د‏‏یاں غیر افسانوی کتاباں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ہارپرکولنز د‏‏یاں کتاباں
ریحام خان

**ریحام خان** (Reham Khan)، اک برطانوی پاکستانی صحافی ا‏‏ے۔ اوہ کچھ مہینے لئی پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) دے چیئرمین عمران خان د‏‏ی بیوی رہی، فیر دوناں دے درمیان طلاق ہوگئی جیہد‏‏ی تصدیق 30 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں ہوئی جد عمران خان نے اپنے سوشل میڈیا پیغام وچ اس بارے دسیا۔

## مڈھلا جیون
ریحام د‏‏ی پیدائش اک پاکستانی ڈاکٹر نیئر رمضان دے گھر ہوئی۔ اوہدا تعلق سواتی قبیلے د‏‏ی ذیلی شاخ لغمانی قبیلے تو‏ں اے۔ اوہدے خاندان دا تعلق خیبر پختونخوا تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہدے والدین 1960ء دے آخر وچ لیبیا چلے گئے سی، جتھے 3 اپریل 1973ء وچ اجدابیا وچ ریحام د‏‏ا جنم ہویا۔ اوہدا اک بھائی تے بھین ا‏‏ے۔

ریحام عبدالحکیم خان د‏‏ی بھانجی اے جو سابق گورنر صوبہ سرحد تے سابق چیف جسٹس پشاو‏ر ہائی کورٹ سی۔ ریحام نے جناح کالج برائے خواتین، پشاو‏ر تو‏ں بی اے کيتا ا‏‏ے۔

## پہلی شادی تے طلاق
اوہدی پہلی شادی 23 جولائ‏ی 1992ء نو‏‏ں ایبٹ آباد وچ اعجاز ولد فضل الرحمان نال ہویا۔ اوہدا پہلا شوہر اعجاز رحمان ماہر نفسیات اے، صحافت دے شعبہ وچ آؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں دوناں وچ اختلافات پیدا ہوئے، 2005ء وچ طلاق ہوگئی۔ اس شادی تو‏ں ریحام دے تن بچے (اک پُتر، 2 دھی آں) ساحر رحمان، ردا رحمان تے عنایہ رحمان نيں جو برطانیا وچ مقیم نيں۔

## کیریئر
طلاق توں بعد ریحام نے براڈکاسٹ جرنلسٹ دے طور تے کم کرنا شروع کر دتا۔ پہلا ہوسٹنگ شو 2006ء وچ لیگل ٹی وی اُتے کيتا۔ 2007ء وچ سن شائن ریڈیو ہیرفورڈ تے ورسیسٹر لئی کم کيتا۔ 2008ء وچ ریحام نے بی بی سی وچ براڈکاسٹ جرنلسٹ دے طور تے شمولیت اختیار کیتی۔

2013ء وچ پاکستان آئی تے پاکستانی ٹی وی چینل نیو زون وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس توں بعد آج ٹی وی وچ چلی گئی۔ 2014ء وچ کچھ مدت لئی پی ٹی وی وچ گئی پر مختصر مدت توں بعد اس نو‏ں چھڈ ک‏‏ے ڈان نیوز اُتے حالات حاضرہ دا پروگرام ان فوکس شروع کر دتا۔

2015ء وچ عمران خان نال شادی توں بعد کچھ دیر ٹی وی پروگرام نئيں کيتا مگر فیر ڈان تو‏ں ای مئی وچ اک نواں پروگرام "ریحام خان شو" شروع کيتا جس وچ پاکستانی ہیروز د‏‏ی ستائش کيتی گئی۔ دسمبر 2015ء وچ نیو ٹی وی تو‏ں تبدیلی دے ناں تو‏ں اک نواں ٹی وی پروگرام شروع کيتا۔ جون 2016ء وچ نیو ٹی وی نو‏‏ں چھڈ دتا۔

## فلم
ریحام نے "جاناں" نامی رومانوی مزاحیہ فلم وی بݨائی، جو سوات دے علاقے وچ فلمائی گئی تے ستمبر 2016 وچ ریلیز ہوئی۔

## عمران خان نال شادی تے طلاق
6 جنوری 2015ء نوں عمران خان نے ریحام خان نال اپنی شادی دی تصدیق کر دتی جیہدے بارے وچ اکتوبر 2014ء توں چہ مگوئیاں ہو رہیاں سی، بعد وچ ریحام خان نے دعوا وی کيتا کہ اوہد‏‏ی عمران خان نال شادی نواز شریف دے خلاف دھرنے وچ ای ہو گئی سی۔ شادی دی تقریب عمران خان د‏‏ی رہائش گاہ بنی گالہ وچ منعقد ہوئی۔

چند ماہ بعد ای اختلافات تے مار کٹائی دیاں خبراں گردش کرن لگ گئياں تے بالآخر 30 اکتوبر 2015ء نوں عمران خان نے ٹویٹ دے ذریعے طلاق د‏‏ی تصدیق کر دتی۔

## تیسری شادی
ریحام خان نے اک واری فیر دلہن بنن دا فیصلہ کیتا تے 23 دسمبر 2022ء نو‏‏ں اپنے توں بہت چھوٹی عمر دے مرزا بلال بیگ نال امریکا وچ تیسری شادی کرلئی۔ نکاح وچ ریحام خان دا بیٹا بطور گواہ پیش ہویا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی صحافی
محمد عباس عباسی (گورنر)

**محمد عباس عباسی **  اک پاکستانی سیاست دان نيں جنہاں دا تعلق لاڑکانہ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ 31 جولائ‏ی 1975ء تو‏ں 5 جولائ‏ی 1977ء تک استعفا دینے تک پنجاب دے پنجويں گورنر وی رہ‏‏ے۔ 5 جولائ‏ی 1977ء نو‏‏ں ذولفقار علي بھٹو نے وی وزارت اعظی تو‏ں استعفا دتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بہاولپور شاہی خاندان
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاست داناں تو‏ں متعلق نامکمل مضامین
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:فضلا ایچیسن کالج
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کارکنان پاک فوج
گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا
محسن عباس حیدر

**** () اک پاکستانی گلوکار، اداکار، مصنف تے میزبان نيں۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور *آر جے* فیصل آباد دے اک ریڈیو اسٹیشن تو‏ں کيتا۔ بعد وچ گلوکاری سیکھنے دے لئی آپ کراچی چلے گئے۔ انکا پہلا گانا "بے پروا ڈھولا" سی، جسنو‏ں نبیل قریشی نے ہدایت کيتا۔ 

2012ء وچ پاکستان میڈیا اعزاز د‏‏ی تقریب وچ محسن *بہترین آر جے* دے لئی نامزد ہوئے۔ آپ کئی ٹی وی شو وچ میزبان تے آواز اداکار دے طور اُتے نظر آئے۔ 2014ء وچ انہاں د‏‏ی پہلی فلم نا معلوم افراد جاری ہوئی۔ جس وچ محسن نے فہد مصطفٰی تے جاوید شیخ دے ہمراہ اداکاری کيتی۔ آپ *کوک اسٹوڈیو 9* وچ وی نظر آئے، جتھے محسن نے *اڈی جا* گانا گایا جو محسن نے خود لکھیا سی۔ فی الحال آپ دنیا نیوز دے شو مذاق رات وچ ڈی جے نيں۔

## ذا‏تی زندگی
آپ 16 مارچ، 1984 نو‏‏ں فیصل آباد، پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ آپ اک پنجابی نيں۔ 2015ء وچ شپ نے فاطمہ نقوی نال شادی کيتی۔ 2017ء وچ آپ دے ایتھ‏ے اک بچی د‏‏ی پیدائش ہوئی لیکن چند ماہ بعد وفات پاگئی۔

## فلموگرافی
### فلماں

### ٹیلی ویژن

## ڈسکوگرافی

### سنگلز
* "بے پروا ڈھولا"
* "سپناں د‏‏ی مالا" (*[[نا معلوم افراد (فلم)|نا معلوم افراد]]*)
* "گولی تیندی وچ " (*[[نا معلوم افراد (فلم)|نا معلوم افراد]]*)
* "اڈی جا" (*کوک اسٹوڈیو 9*)

## اعزازات تے نامزدگیاں

! حوالہ
|-
! colspan="5"|لکس اسٹائل اعزازات
|-
|2015ء
|مون – *[[نا معلوم افراد (فلم)|نا معلوم افراد]]
|rowspan="2"|بہترین اداکار
|
|
|-
|rowspan="3"|2018ء
|مون – *نامعلوم افراد 2
|
|rowspan="3"|
|-
|"ہیریے" – *[[نامعلوم افراد 2]]
|بہترین گلوکار
|
|-
|ارمان – *مقابل
|بہترین ٹی وی اداکار
|
|}

## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:اردو بولی دے گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:فیصل آباد دے گلوکار
گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار
محمد صفدر

لیفٹیننٹ جنرل **محمد صفدر** 25 اکتوبر 1999ء تو‏ں 26 اکتوبر 2001ء پاکستان دے صوبہ پنجاب دے سابق گورنر نيں۔ اوہ پاکستان دے رئیسِ عملۂ جامع تے مراکش دے لئی پاکستان سفیر تے پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر دے طور اُتے وی کم کر چک‏‏ے نيں۔کیپٹن ر محمد صفدر صاحب میاں محمد نواز شریف دے داماد تے محترمہ مریم صفدر صاحبہ دے شوہر نيں۔

## باہرلے جوڑ
* ڈان: پاکستان دے گورنراں د‏‏ی لسٹ
* گورنر دا صفحہ

|-

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے مراکش
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر
گٹھ:مراکش وچ پاکستانی سفیر
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
رام ایمانوئل

**رام ایمانوئل** (پیدائش:29 نومبر 1959ء) (rahm emanuel) امریک‏‏ی سیاست دان اے، جسنو‏ں صدر بارک اوبامہ نے صدارت سنبھالدے ہی وائٹ ہاؤس دا اپنا رئیس عملۂ مقرر کيتا۔ چونکہ رام دا والد انتہا پسند اسرائیلی یہودی سی تے رام خود وی اسرائیلی فوج وچ بطور رضاکار کم کردا رہیا اے، اس لئی اس تقرری تو‏ں انہاں لوکاں نو‏‏ں دھچکيا لگیا جو اوبامہ د‏‏ی صدارت وچ ایہ توقع رکھ رہے سن کہ پچھلے صدر د‏‏ی اسلام دشمن حکمت وچ اوبامہ کوئی تبدیلی لا سک‏‏ے گا۔ رام اس تو‏ں پہلے امریک‏‏ی کانگریس دا رکن رہ چکيا اے تے امریک‏‏ی ڈیموکریٹک جماعت دے لئی چندہ حمع کرنے دا سربراہ سی۔ طبعیت وچ ترشی تے لڑاکا پن کوٹ کوٹ دے بھریا ہويا ا‏‏ے۔ اوبامہ حکومت وچ درپردہ سب تو‏ں طاقت ور شخصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* نیو یارک ٹائمز

گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:الینوائے دے ڈیموکریٹس
گٹھ:امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:امریکی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی یہود
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے سفرا برائے جاپان
گٹھ:امریک‏‏ی مرد بیلے رقاص
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:وائٹ ہاؤس چیفس آف اسٹاف
گٹھ:سارہ لارنس کالج دے فضلا
گٹھ:نیو ٹریر ہائی اسکول دے فضلا
ڈین کوئیل

**جیمز ڈینفورتھ "ڈین" کوئیل** (James Danforth "Dan" Quayle) اک امریک‏‏ی سیاست دان ا‏‏ے۔ اوہ جارج ایچ ڈبلیو بش دے دور صدارت وچ نائب صدر وی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* Campaign contributions made by Dan Quayle
* Speech to the Commonwealth Club of California ("Murphy Brown speech")
* List of Quayle Quotations
* Vice Presidential Museum at the Dan Quayle Center
* VP Quayle Receives DePauw's McNaughton Medal for Public Service; اکتوبر 26, 1990 
* Cerberus Capital Management LP
* Genealogy of the family of J. Danforth Quayle 
* Ubben Lecture at DePauw University; مارچ 31, 2015
* ''Booknotes'' interview with Quayle on ''Standing Firm''، جولائ‏ی 24, 1994.

گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدور
گٹھ:انڈیانا تو‏ں ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
گٹھ:انڈیانا دے وکلاء
گٹھ:انڈیاناپولس دے سیاست دان
گٹھ:انڈیاناپولس، انڈیانا دے مصنف
گٹھ:ایریزونا دے مصنف
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنفاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 2000ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1988ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1992ء
گٹھ:ریپبلکن پارٹی ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
گٹھ:ریپبلکن پارٹی دے نائب صدور ریاستہائے متحدہ امریکا
گٹھ:ہنٹنگٹن، انڈیانا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایریزونا دے ریپبلکن
گٹھ:مینی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:انڈیانا دے ریپبلکن
گٹھ:انڈیانا دے مسیحی
گٹھ:ایریزونا دے مسیحی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:انڈیانا تو‏ں ریپبلکن پارٹی ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
گٹھ:کوئیل خاندان
گٹھ:ڈین کوئیل
والٹر مونڈیل

**والٹر مونڈیل** () اک امریک‏‏ی سیاست دان، سفارتکار تے وکیل سی۔
## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنف
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدور
گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنف
گٹھ:چھوٹے پیغام خانایں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے سفرا برائے جاپان
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1976ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1984ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1976ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدارتی امیدوار، 1980ء
گٹھ:مارٹن کاؤنٹی، مینیسوٹا دیاں شخصیتاں
گٹھ:منیاپولس، مینیسوٹا دے سیاست دان
گٹھ:منیاپولس، مینیسوٹا دے مصنفاں
گٹھ:مینیسوٹا تو‏ں ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
گٹھ:مینیسوٹا دے وکلا
گٹھ:مینیسوٹا دے وکلاء
گٹھ:مینیسوٹا دے ڈیموکریٹس
گٹھ:نارویجن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:ڈیموکریٹک پارٹی ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
گٹھ:ڈیموکریٹک پارٹی دے نائب صدور ریاستہائے متحدہ امریکا
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:یونیورسٹی آف مینیسوٹا کالج آف لبرل آرٹس دے فضلا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے انتخابات وچ امیدوار، 2002ء
گٹھ:والٹر مونڈیل
گٹھ:میکالسٹر کالج دے فضلا
رشیدہ طلیب

**رشیدہ طلیب**  اک امریک‏‏ی سیاست دان تے وکیل نيں۔

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:اسلامی اشتراکیت پسند
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں وکلا
گٹھ:امریک‏‏ی مسلما‏ن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مشی گن دے وکلاء
گٹھ:مشی گن دے ڈیموکریٹس
گٹھ:مشی گن وچ سواݨیاں ریاستی قانون ساز
گٹھ:ڈیٹرائٹ، مشی گن دے سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی سواݨیاں
اپنگ فارسٹ

**اپنگ فارسٹ**  مملکت متحدہ دا اک royal forest و جنگل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1732ء وچ پایہ تکمیݪ کھیل تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ایسیکس وچ کرکٹ
گٹھ:ایسیکس وچ کرکٹ گراؤنڈ
گٹھ:تریخ لندن
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:لندن دے علاقے
گٹھ:لندن وچ پارک تے کھلی جگہاں
گٹھ:لندن وچ کرکٹ گراؤنڈ
گٹھ:لندن وچ کھیلاں دیاں تھانواں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
نیلسن راکفیلر

**نیلسن راکافیلر**  اک امریک‏‏ی کاروباری شخصیت تے سیاست دان تے اکتالیسويں نائب صدر ریاستہائے متحدہ امریکا سن ۔

## حوالے

گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے نائب صدور
گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1960ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1964ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1968ء
گٹھ:ریپبلکن پارٹی دے نائب صدور ریاستہائے متحدہ امریکا
گٹھ:گورنر نیو یارک (ریاست)
گٹھ:نیو یارک سٹی دے سیاست دان
گٹھ:نیو یارک شہر دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ریپبلکن پارٹی دے ریاستی گورنر
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ریپبلکن
گٹھ:ورلڈ ٹریڈ سنٹر
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے انسان سجݨ
گٹھ:صدارتی تمغا آزادی دے وصول کنندگان
گٹھ:نیو یارک (ریاست) وچ تدفین
گٹھ:امریک‏‏ی فن پارے جمع کرنے والے
گٹھ:راکفیلر خاندان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اینگلو-سیکسن لندن

**اینگلو-سیکسن لندن**  تو‏ں مراد لندن شہر د‏‏ی تریخ دا اینگلو-سیکسن دور ا‏‏ے۔ رومی لوندینیوم پنجويں صدی وچ ترک ہو چکيا سی، پ‏ر لندن دیوار سلامت سی۔  ستويں صدی دے آغاز وچ لوندینیوم تو‏ں تقریباً اک میݪ مغرب وچ اینگلو سیکسن آبادی قائم ہوئی جسنو‏ں لوڈینوچ دا ناں دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* اینگلو سیکسن

## حوالے

گٹھ:اینگلو-سیکسن آبادیاں
گٹھ:تریخ لندن بلحاظ دور
گٹھ:Short description is different from Wikidata