لالا دین دیال

**لالا دین دیال** (ہندی: लाला दीन दयाल; 1844; راجا دین دیال وجوں وی جانیا جاندا) اک بھارتی فوٹوگرافر سی۔ اس دے کریئر دی شروعات 1870 دے دہاکے دے مدھ وچ اک کمشنڈ فوٹوگرافر وجوں ہوئی؛ اخیر اسنے اندور، ممبئی اتے حیدرآباد وچ سٹوڈیؤ قائم کیتے۔ اوہ حیدرآباد دے چھویں نظام، محب علی خان، آصف جاہ VI, دا دربار دا فوٹوگرافر بنا دتا گیا جس نے اسدا سرلیکھ مسوور جنگ راجا بہادر نال نوازیا گیا اتے 1885 وچ ہندستان دے وائسرائے دے لئی اس نوں فوٹوگرافر تعینات کیتا گیا۔

اس نے 1897 وچ رانی وکٹوریا توں رائل وارنٹ حاصل کیتا۔

## شروعاتی زندگی اتے سکھیا
دین دیال دا جم جارج دے اک پروار وچ میرٹھ نیڑے اتر پردیش دے سردانا وچ ہویا سی۔ اس نے 1866 وچ روڑکی (ہن آئیائیٹی رڑکی) دے تھامسن کالج دے سول انجینیئرنگ وچ ہیٹھلے سب-باڈیٹی کلاس وچ اک انجینیئر وجوں تکنیکی سکھلائی حاصل کیتی۔

## کریئر
1866 وچ، دین دیال نے اندور وچ ورق سیکٹری سکتریت دفتر وچ سر اندازاً اتے ڈراپھٹسمین دے طور تے سرکاری سیوا وچ داخلہ لیا۔ اس دوران، اسنے فوٹوگرافی لے لئی۔ اندور وچ اوہناں دا پہلا سرپرست اندور راج دے مہاراجہ تکوجی راؤ دوجا سی، جنہاں نے اوہناں نوں سر ہینری ڈیلی، مرکزی بھارت (1871–1881) لئی گورنر جنرل اتے ڈیلی کالج دے بانی نال پیش کیتا۔ مہاراجہ نے خود اس نوں اندور وچ اپنا سٹوڈیؤ بناؤن لئی مُتحرک کیتا۔ جلدی ہی اوہ مہاراج اتے بریٹیش راج توں کمیشناں نوں حاصل کر راے سن۔ اگلے سال اسنوں مرکزی بھارت دے گورنر جنرل دے دورے نوں فورم کرن لئی کمشننگ دتی گئی۔ 1868 وچ، دین دیال نے اپنا سٹوڈیؤ - لالا دین دیال اینڈ سنس دا قیام کیتا - اتے بعد وچ بھارت دے مندراں اتے محلاں نوں فوٹواں دین دا کم کیتا۔ اسنے 1870 دے دہاکے وچ سکندر آباد، بمبئی اتے اندور وچ سٹوڈیؤ قائم کیتے۔ 

1875–76 وچ، ڈین دیال نے پرنس اتے شہزادی ویلز دی رائل ٹور دا فوٹو کھچیا۔ 1880 دے دہاکے دے شروع وچ اسنے سر لیپل گرفن نال بندیلکھنڈ راہیں سفر کیتی، جو اس علاقے دے پرانے ڈھانچے دی تصویر دیکھ رہا سی۔ گرفن نے اس نوں آثار قدیمہ تصویراں کرن لئی مجبور کیتا: نتیجہ 86 فوٹواں دا اک پورٹپھولیؤ سی، جس نوں "مرکزی بھارت دے مشہور یادگار" دے ناں نال جانیا جاندا سی۔

اگلے سال اوہ سرکاری سیوا توں سنیاس لے لیا اتے اک پیشہ ور فوٹوگرافر دے طور تے اپنے کریئر اُتے دھیان مرتکز کیتا۔ دین دیال 1885 وچ حیدرآباد دے چھویں نظام لئی کورٹ فوٹوگرافر بن گیا۔ اس توں ترنت بعد اوہ اندور توں حیدرآباد آ گئے۔ اسے سال اوہناں نوں بھارت دے وائسرائے دا فوٹوگرافر تعینات کیتا گیا سی۔ ویلے دے دوران، حیدرآباد دے نظام نے اس اتے راجا دا آنمان خطاب دتا سی۔ ایہہ اس ویلے سی جدوں دیال نے حیدرآباد وچ فرم راجے دین دیال اتے پتر دی سرجنا کیتی سی۔

1887 وچ دین دیال نوں فوٹوگرافر تعینات کیتا گیا سی۔

1905–1906 وچ، راجا دین دیال نے پرنس اتے شہزادی ویلز دے رائل ٹور دے نال۔

اوہناں دے ہم عصر ہندوستانی فوٹوگرافراں نے وی اس کھیتر وچ اپنا وڈملاّ یوگدان پایا اے، پر لالا دین دیال ایہناں ساریاں نالوں وکھرے سن۔ اس گل دی تائید نرندر لوتھر اپنی کتاب ‘راجا دین دیال: پرنس آف فوٹوگرافرز’ وچ ایوں کردا اے: ایہناں سارے فوٹوگرافراں وچوں راجا دین دیال اک چمکدا ستارہ اے۔ اوہ ہندوستان دا اکو-اک اجیہا فوٹوگرافر سی جہڑا صرف یوروپیئن فوٹوگرافراں ساہمنے ہی ڈٹّ کے نہیں کھڑھا ہویا سگوں کئیاں نالوں تاں اوہ اپنے کم وچ بہت اگے سی۔ایوں راجا دین دیال نے اپنے سمیاں وچ فوٹوگرافی نوں ہندوستان دے سماج نال جوڑیا۔ اوہناں دا کم فوٹوگرافی دے نظریہ دے نال نال بھارتی سماج دے تریخی دستاویز وجوں اہم کردار نبھاؤندا اے۔

## وراثت
لالا دین دیال سٹوڈیؤ وچ 2,857 گلاس پلیٹ منفی مجموعہ نوں اندرا گاندھی نیشنل سینٹر فار آرٹس (آئیجیئینسیئے)، نویں دلی نے 1989' چ خریدیا سی۔ اج ایہہ اپنے کم دا سبھ توں وڈا بھنڈار اے۔ 1870 دے دہاکے دیاںمشہور تصویراں سمیت اک وڈا مجموعہ پیئیبوڈی ایسیک میوزیم، امریکہ اتے دلی وچ القاضی کلیکشن دے نال اے۔ 2010 وچ، اسدے کم دی پوروَ-انمانت پردرشنی آئیجیئینسیئے وچ منعقد کیتی گئی سی، جو کہ جوتیندرا جین ولوں بنائی گئی سی۔

2006 وچ، راجا دین دیال دی تصویر دا اک سنگرہت مجموعہ ٹائیگرز حیدرآباد تہوار دوران Salar Jung Museum وکھے پردرشت کیتا گیا؛ بعد وچ نومبر وچ، کمیونیکیشن وزارت نے پوسٹاں ڈیپارٹمنٹ نوں اس دا اعزاز کردے ہوئے اک یادگاری سٹیم جاری کیتا؛ تقریب جبلی ہال، حیدرآباد وکھے منعقد کیتا گیا سی۔

## مورتاں
1880 دے دہاکے وچ دین دیال ولوں لئے گئے فوٹواں، بریٹیش لائبریری توں لئے گئے، جارج کرزن دا بھنڈار: نظام دے نپن کمانڈر، حیدرآباد، دکن، 1892 دے فلسفہ۔

File:Entrance bridge to Hyderabad, India.JPG|Purana Pul, Hyderabad
File:Bashir-bagh Palace, Hyderabad, India.JPG|Bashir Bagh Palace, Hyderabad
File:The interior of Bashir-bagh Palace, Hyderabad, India.JPG|The interior of the Basir-bagh Palace
File:Drawing Room of Chowmahela Palace, Hyderabad, India.JPG|Drawing Room of Chowmahalla Palace, Hyderabad
File:Faluk-numa Palace, Hyderabad, India.JPG|A distant view of the Falaknuma Palace from an opposite hillside, taken by in the 1880s
File:Residency House Bolarum.jpg|Rashtrapati Nilayam, Hyderabad, then Residency House circa 1892


## نوٹس

## حوالے

## اگے پڑھو
* *Princely India: Photographs by Raja Deen Dayal, 1884–1910*، by Deen Dayal (Author)، Clark Worswick. Knopf, 1980. 0-394-50772-X.
* *[https://books.google.com/books?id=AXMJZpK03L0C&pg=PA22 Raja Deen Dayal : Prince of Photographers]*، by Narendra Luther, Sureshchand Deendayal. Hyderabadi, 2003. 81-901752-0-3.
* *Lala Deen Dayal: the eminent Indian photographer, 1844–1910*، Deen Dayal (Raja)، London Borough of Camden. Libraries & Arts Dept.، 2002.
* Raja Deen Dayal Collection at ''Alkazi Foundation''

## باہری کڑیاں
* Raja Deen Dayal, official website 
* Lala Deen Dayal, resource website
* Documentary
گٹھ:جم 1844
گٹھ:برطانوی ہند