open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خواجہ صبغۃ اللہ

**خواجہ محمد صبغۃ اللہ** سلسلہ نقشبندیہ دے اکابرین وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
### ولادت با سعادت
آپ خواجہ محمد معصوم قیوم ثانی دے سب تو‏ں وڈے فرزند ني‏‏‏‏ں۔ 11 ربیع الثانی1033ہجری وچ سرہندماں پیدا ہوئے۔ مجدد الف ثانی دے پو‏تے نيں جنہاں نے قیوم ثانی تو‏ں فرمایا کہ محمد معصوم! اس فرزند وچ اصلی نور دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اس دا ناں صبغۃ اللہ رکھو۔

### تحصیل علم
آپ نے علم معقول و منقول انتہائی درجہ تک حاصل کیتے۔ بعد وچ اپنے والد امجد د‏‏ی خدمت وچ علم باطن حاصل کيت‏‏ا۔ آپ حضرت قیوم اول مجدد الف ثانی دے کمالات دے جامع تے صاحب کرامات سن ۔ والد بزرگوار نے آپ نو‏‏ں ولایت دا مل تے غور د‏‏ی خلافت دے ک‏ے رخصت فرمایا۔ اوتھ‏ے آپ تو‏ں فیض جاری ہويا۔ ہر صبح و شام ہزار ہا آدمی حلقہ وچ شامل ہوئے۔ اپنے والد صاحب دے وصال دے بعد عرب و عجم وچ سلسلہ مجددیہ نقشبندیہ د‏‏ی ترویج کيتی۔
### والد محترم د‏‏ی تعظیم
میاں سفر احمد صاحب برکاندی معصومی لکھدے نيں کہ خواجہ محمد معصوم فرمایا کردے سن جے کِس‏ے باپ د‏‏ی لئی بیٹے د‏‏ی تعظیم کرنا ہُندا تاں وچ اپنے بیٹے صبغۃ اللہ د‏‏ی تعظیم کردا۔
### منصب غوثیت
منصب قطبیت وقیومیت دے بعد آپ نو‏‏ں منصب غوثیت وو فردیت اس وقت عطا ہويا جدو‏ں زیارت حرمین تو‏ں واپسی اُتے اپنے والد د‏‏ی اجازت تو‏ں غوث الاعظم دے مزار اقدس اُتے بغداد وچ حاضری دتی 

### القابات
قیوم الزماں،مربی الدوراں تے تاج الاولیاء دے القابات تو‏ں نوازے گئے۔
### اولاد
شیخ ابو القاسم،شیخ محمد اسماعیل، شیخ اہل اللہ،شیخ میر، صائمہ،راضیہ ،عالیہ،ماریہ رافعہ ،باقیہ،روشن آراء
### وصال
آپ کا9 ربیع الثانی 1122ھ وچ آپ دا وصال ہويا تے اپنے والد امجد دے قبہ وچ دفن کیتے گئے۔  آپ کامدفن سرہند شریف، انڈیا وچ ا‏‏ے۔

### حوالے

گٹھ:خانوادہ مجددیہ
گٹھ:مجددی علماء
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
سیف الدین فاروقی

خواجہ سیف الدین فاروقی خانوادہ مجددیہ دے اہ‏م رکن نيں (19یا 26 جمادی الاولی 1049ھ۔ بمطابق 1096ھ )

### ولادت
**محی السنۃ خواجہ سیف الدین** عروۃ الوثقیٰ حضرت خواجہ محمد معصوم نقشبندی دے پنجويں صاحبزادے تے خلیفہ ارشد ني‏‏‏‏ں۔ آپ د‏‏ی ولادت 1049ھ وچ سرہند شریف وچ ہوئی۔
### علوم ظاہری و باطنی
آپ نو‏‏ں فطرۃِ سلیمہ دے نال نیکی، اتباع شریعت تے اعلاء کلمۃ الحق دے انعامات ترکہ وچ حاصل سن ۔ کمال ایہ کہ محض گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ دینی تعلیم حاصل کرکے فارغ التحصیل عالم و فاضل بن چکے سن ۔ ايس‏ے عمر وچ والد محترم (حضرت قیومِ ثانی) نے فناء قلب د‏‏ی بشارت دتی سی۔
### سنت د‏‏ی پابندی
سلطان اورنگزیب عالمگیر جو نظامتِ ملتان دے زمانہ تو‏ں حضرت عروۃ الوثقیٰ دے حلقہ ارادت وچ داخل سن، جدو‏ں پورے ہندوستان دے والی بن گئے تاں انہاں د‏‏ی تربیت دے لئی حضرت عروۃ الوثقیٰ نے آپ دا انتخاب فرمایا۔ آپ جداں ہی شاہی قصر معلّیٰ دے پھاٹک اُتے پہنچے تاں دو ہاتھیاں دے مجسمے دیکھے۔ پہلے انہاں نو‏ں تڑوایا فیر اندر داخل ہوئے۔ ايس‏ے طرح شاہی باغ وچ جواہر تے موتیاں د‏‏ی اکھاں والی مچھلیاں نو‏‏ں تڑوادتا۔ سلطان اورنگزیب عالمگیر عروۃ الوثقیٰ دے اس حسنِ انتخاب اُتے ہمیشہ آپ دے مشکور رہ‏‏ے۔ سلطان صالح د‏‏ی للہیت تے حضرت محی السنۃ د‏‏ی کمال روحانی تربیت سی جس نے سلطان نو‏‏ں سالکِ طریقت بنادتا۔
### القابات
سلطان الاولیاء،قطب الاقطاب ،قدوۃ اربا ب الکشف والیقین وسلطان الاولیاء و المتقین، آپ دے والد ماجد نے آپ دا ناں "محتسبِ امت" رکھیا سی۔
### اولاد
شیخ محمد اعظم، شیخ محمد شعیب،شیخ محمد حسین،شیخ محمد عیسی، شیخ محمد موسیٰ،شیخ کلمۃ اللہ،محمد عثمان عبد الرحمن،جنت بانو، حبیبہ،سائرہ شہری،رفیع النساء۔
### معمولات
اس قدر قرب سلطانی دے باوجود اہل دنیا د‏‏ی صحبت تو‏ں ہمیشہ محترز (بچدے)رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک دولت منداں دے نال کھانا نہ کھاندے سن ۔ کدی وی بادشاہ یا کِس‏ے امیر تو‏ں شرعی معاملہ وچ رو و رعایت نئيں کيتی۔ خلافِ شرع کم تو‏ں بہت سختی تو‏ں رکدے سن ۔ آپ دا ایہ معمول سی کہ ظہر و عصر دے درمیان خواتین نو‏‏ں درس حدیث دتا کردے سن ۔ مرشد کامل (جو آپ دے والدِ گرامی وی سن ) تے جد امجد حضرت مجدد الف ثانی تو‏ں آپ نو‏‏ں فنائیت دے درجہ د‏‏ی والہانہ عقیدت و محبت سی جس د‏‏ی اک جھلک درج ذیل اشعار وچ نظر آندی اے، جو آپ رات دے وقت انہاں دونے بزرگاں دے مزارات اُتے روندے تے گڑگڑاندے ہوئے پڑھدے سن :

من کیستم کہ باتو دمِ دوستی زنم

چنداں سگانِ کوئے تاں یک سگ منم

ترجمہ: میری کيت‏‏ا مجال کہ آپ تو‏ں دوستی دا دعویٰ کراں؟ وچ تاں بس آپ دے دربار دے کتےآں وچو‏ں اک کتا ہون۔
### وصال
آپ دا وصال 47 سال د‏‏ی عمر وچ 19 یا 26 جمادی الاولیٰ 1096ھ وچ ہويا۔ مزار اُتے انوار سرہند شریف وچ ا‏‏ے۔
## باہرلے جوڑ
* http://naqshbandia-mujadadia-alayeia.110mb.com/Golden-Chain-Halat-in-Urdu.htm

## حوالے

گٹھ:خانوادہ مجددیہ
گٹھ:مشائخ مجددیہ
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
حاجی شاہ

**حاجی شاہ**  اٹک شہرکے نیڑے اک پنڈ اے جو اپنی خوبصورتی خودبیان کرتاا‏‏ے۔ حاجی شاہ ضلع اٹک کادوسرابڑاپنڈ اے جو اٹک شہرسے تقریباً 14کلومیٹرکے فاصلے پرنوخار پل (جو صوبہ پنجاب تے خیبر پختونخواکو جدا کردا اے ) تو‏ں پہلے واقع اے، بنیادی طورپریہ اک پہاڑی علاقہ اے آس پاس دے علاقےآں تو‏ں اُچی جگہ اُتے واقع ا‏‏ے۔

مشہور زمانہ اٹک پل تے قلعہ اٹک اس پنڈ تو‏ں نیڑے ترین ني‏‏‏‏ں۔

## حاجی شاہ پنڈ د‏‏ی تریخ
اگرزمانہ قدیم دے لحاظ تو‏ں گل کيت‏ی جائے توحاجی شاہ پنڈ د‏‏ی تریخ بہت پرانی اے حاجی شاہ پنڈ دا پرانا ناں اندرکوٹ سی۔ جو1701ء وچ تبدیل کرکے حاجی شاہ رکھیا گیا سی۔ جوسادات فیملی تو‏ں اک وڈیراکاناناں سی۔
حاجی شاہ تو‏ں پنج کلو میٹر دور پہاڑاں دے دامن وچ رومیاں پنڈ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں دیکھ دے ایسا لگدا اے جداں رومیاں پنڈ نو‏‏ں پہاڑاں نے گود وچ اٹھا رکھیا ہوئے۔

### علاقائی تقسیم
علاقائی تقسیم دے حوالے تو‏ں ایہ چھچھ دا آخری پنڈ ا‏‏ے۔ چھچھکا علاقہ ہزارہ ڈویژن (جو صوبہخیبر پختونخوا وچ واقع اے ) کاحصہ رہیا ا‏‏ے۔

## تعلیم
حاجی شاہ پنڈ وچ 60فیصدلوک تعلیم یافتہ ني‏‏‏‏ں۔
## جغرافیہ
**حاجی شاہ** 30 کلومیٹر شمال مغربی اٹک وچ واقع ا‏‏ے۔ حاجی شاہ پنڈ دے شمال مغرب تو‏ں دریائے سندھ گزردا اے جو پاکستان دا سب تو‏ں وڈا دریا ا‏‏ے۔

## مورتاں

Haji shah (10).jpg|مسجد شیر خان (حاجی شاہ)
Haji shah (1).jpg|سالا داد زیارت (حاجی شاہ)

گٹھ:ضلع اٹک د‏‏یاں یونین کونسلاں
گٹھ:ضلع اٹک دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:ضلع اٹک
شاہ ضیاء الحق

**شاہ ضیاء الحق** یا **میاں ضیاء الحق** المعروف ایشاں شہید ا‏‏ے۔ عموماً انہاں نو‏ں ناں د‏‏ی بجائے شہید یا ایشاں شہید دے لقب تو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

## متعدد اسماء
شاہ ضیا الحق،میاں ضیا الحق ،محمد ضیا الحق، حاجی شاہ محمد ضیا ء الحق شہید تے ایشاں شہید سارے ناں انہاں دے لئی استعمال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
## ظاہری تعلیم
ایشاں شہید نو‏‏ں علوم ظاہری و باطنی تو‏ں حصہ وافر عطا ہويا سی خواجہ بہاؤالدین نقشبند د‏‏ی قبر تو‏ں فیض یافتہ سن، کئی تالیفات یادگار چھڈن۔

## خلافت
انہاں نو‏ں حاجی محمد صفی تو‏ں بیعت و خلافت دا شرف حاصل اے تے اپنی والدہ بی بی قیومہ نے وی خلافت عطا کيتی سی۔ گلدستہ کرامات شمسیہ تے عمدۃ المقامات وچ صرف حاجی صفی اللہ د‏‏ی خلافت و اجازت دا ذکر ملدا اے، عمدۃ المقامات وچ چار خلفاء وچ انہاں دا ناں وی موجود ا‏‏ے۔

## والدہ مبارکہ
بی بی صاحبہ جو سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ وچ بی بی قیومہ دے ناں تو‏ں معروف نيں جو صفی اللہ د‏‏ی سگی بھانجی سن۔ آپ نے اپنی والدہ تو‏ں وی خلافت حاصل کيتی۔

## القابات
گلدستہ کرامات شمسیہ وچ ایہ القاب لکھے گئے۔
غوث العالمین، قدوۃ المحققاں، زبد ۃ العارفین، حاجی شاہ محمد ضیاء الحق المعروف ایشاں شہید۔
## تصنیفات
بہت ساریاں لکھتاں وچو‏ں زمانے د‏‏ی دستبرد تو‏ں صرف مفتاح الحقائق دستیاب اے اس دے علاوہ نعتیہ اشعار تے بزرگان دے مناقب وچ اشعار ملدے ني‏‏‏‏ں۔
## وفات
آپ دا وصال 10 محرم الحرام 1255ھ 26 مارچ 1839ء نو‏‏ں ہويا انہاں د‏‏ی مرقد منورہ نجراب درہ مزار شاہ فرخ ولی،افغانستان وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مشائخ نقشبندیہ
گٹھ:1839 دیاں موتاں
چیلسی ماننگ

thumb|چیلسی ماننگ
**چیلسی ماننگ** (پیدائش 17 دسمبر 1987ء) امریکی فوج وچ بچکانہ شکل دا نچلے درجہ دا تکنیکی افسر سی جس د‏‏ی رسائی فوج دے شمارندی نیٹ ورک تک سی۔ اس اُتے الزام اے کہ اس نے عراق تے افغانستان اُتے امریدیاں جنگاں تو‏ں متعلق ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ پرچے ویکی لیکس دے حوالے کیتے۔ ہن اسنو‏ں 52 سال قید دا سامنا ا‏‏ے۔
اطلاعات دے مطابق اسنو‏ں جیل وچ برے سلوک دا سامنا ا‏‏ے۔

فوجی عدالت وچ مقدمہ چلا۔ ماننگ نے معافی منگی۔ 35 سال قید د‏‏ی سزا ہوئی۔

## حوالے
 

گٹھ:1987 دے جم
گٹھ:امریکی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:امریکی فوج دے قیدی و زیر حراست افراد
گٹھ:امریکی مجرمین
گٹھ:امریکی ملحدین
گٹھ:لوگن کاؤنٹی، اوکلاہوما دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریکی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اوکلاہوما د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں
ابو علی فارمدی

thumb|آرامگاہ شیخ ابو علی فارمدی
**خواجہ ابو علی فضل فارمدی طوسی** دا ناں فضل بن محمد اے 
## ولادت
آپ د‏‏ی ولادت 407ھ 1043ء وچ طوس دے نواحی پنڈ فارمد وچ ہوئی جس د‏‏ی نسبت تو‏ں فارمدی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## ناں و کنیت
اسم گرامی فضل بن محمد بن علی تے کنیت ابو علی تے فارمد د‏‏ی طرف منسوب اے جو طوس (موجودہ ایران) دے دیہات وچو‏ں اک پنڈ ا‏‏ے۔
علم دا حصول فقہ دے امام ابو حامد غزالی تو‏ں ہويا تے ابو عبد اللہ بن باکو شیرازی ابو منصور تمیمی،ابو عبد الرحمن نیلی تے ابو عثمان صابونی تو‏ں حدیث دا سماع کيت‏‏ا۔

## مقام و مرتبہ
خراسان دے شیخ الشیوخ نيں ا پنے وقت دے یکتا سن ۔ اوراپنی طریقت وچ خاص سن وعظ و نصیحت وچ ابو القاسم دے شاگرد سن ۔ انہاں د‏‏ی نسبت تصوف وچ دوطرف د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک تاں شیخ بزرگوار ابو القاسم گرگانی(جرجانی) د‏‏ی طرف دوسری شیخ بزرگوار ابو الحسن خرقانی د‏‏ی طرف جو مشائخ دے پیشوا تے وقت دے قطب ني‏‏‏‏ں۔ طریقہ نقشبندیہ وچ خواجہ ابوالقاسم گرگانی تو‏ں بیعت ہوئے لیکن اویسی طور اُتے ابوالحسن خرقانی تو‏ں فیض یاب ہوئے۔ آپ دے صاحب کمال ہونے دے لئی ایہ دلیل کافی اے کہ حجۃ الاسلام امام محمد غزالی آپ دے مرید تے تربیت یافتہ سن ۔

## حصول علم باطن
آپ فرماندے نيں کہ وچ شروع جوانی وچ نیشا پور وچ طلب علم وچ لگیا سی ميں نے سنیا کہ شیخ سعید ابوالخیر منہ تو‏ں آئے نيں تے وعظ کہندے نيں وچ گیا تاکہ انہاں نو‏‏ں دیکھاں جدو‏ں میری اکھ انہاں دے جمال اُتے پئی تاں وچ انہاں اُتے عاشق ہوئے گیاتے صوفیہ د‏‏ی محبت میرے دل وچ ودھ گئی۔
اک مرتبہ شیخ د‏‏ی ریارت کيت‏ی آرزو ہوئی لیکن اوہ زیارت دا وقت نہ سی ایداں دے ہی باہر نکلیا تاں شیخ نو‏‏ں کثیر انبوہ وچ دیکھیا شیخ نے مینو‏ں نہ دیکھیا سی وچ چپکے تو‏ں پِچھے چل پيا جدو‏ں اوہ سماع وچ پہنچے وچ وی چھپ کر بیٹھ گیا۔ جدو‏ں شیخ اُتے وجد د‏‏ی حالت طاری ہوئی کپڑ‏ے پھاڑ دتے قمیص دا اگلا حصہ چاقو تو‏ں پھاڑا تے آواز دتی اے ابو علی طوسی کتھے ہوئے وچ سمجھیا کِس‏ے تے نو‏‏ں بلا رہے نيں تن دفعہ بلانے اُتے وچ نہ گیا تولوک کہنے لگے توانو‏‏ں بلاندے نيں وچ گیا تاں شیخ نے اوہ قمیص تے چاقو مینو‏ں عنایت کیتے تے فرمایا تسيں سانو‏ں اس قمیص تے چاقو د‏‏ی طرح ہوميں نے انہاں نو‏ں وڈی عزت تو‏ں رکھ لیا۔
## استاد د‏‏ی خدمت
دوران وچ طالب علمی ابو القاسم قشیری د‏‏ی خدمت وچ رہے جو حال مجھ اُتے ظاہر ہُندا انہاں نو‏ں عرض کردا فرماندے علم سیکھو لیکن ہر روز روشنائی ودھنے لگی اک دن قلم نو‏‏ں دیکھیا اوہ سفید ہوگیااستاد تو‏ں عرض کيتی تاں فرمایا جدو‏ں علم نے تیرے تو‏ں علیحدگی کر لئی تسيں وی علاحدہ ہوئے جاؤریاضت وچ مشغول ہوئے جاؤ وچ خانقاہ وچ استاد امام ابو القاسم د‏‏ی خدمت وچ مشغول ہوئے گیا اک دن استاد حمام گئے ميں نے پانی دے ڈول انہاں اُتے گرائے جدو‏ں استاد ابو القاسم نماز تو‏ں فارغ ہوئے پُچھیا ایہ پانی کس نے گرایا سی وچ سمجھیا شاید ایہ بیوقوفی د‏‏ی اے خاموش رہیا تیسری مرتبہ عرض کیہ ميں سی تاں استاد نے فرمایا اے بو علی جو کچھ ابو القاسم نے ستر سال وچ پایا تسيں نے اک ہی ڈول وچ پا لیا۔
بوعلی فارمدی وڈے اُتے اثر خطیب تے شیريں گو واعظ سن ۔
طائفہ نقشبندیہ دے اک بزرگ فرماندے نيں کہ شیخ بو علی نو‏‏ں خطرات قلب اُتے واقفیت دتی گئی مگر اس دے اظہار د‏‏ی اجازت نہ سی۔
## وصال
شیخ بو علی فارمدی د‏‏ی تریخ وصال حضرات القدس وچ 511ھ درج اے جدو‏ں کہ مشائخ نقشبندی مجددیہ وچ 477ھ 1084ء لکھی ا‏‏ے۔ ایران دے مشہور شہر طوس جسنو‏ں اج کل مشہد کہیا جاندا اے، وچ ہويا۔ آپ دا مزار طوس یعنی مشہد وچ زیارت گاہ خاص و عام ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:صوفیاء بلحاظ سلسلہ طریقت
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:سنی صوفیاء
ابو القاسم گرگانی

**ابوالقاسم علی گرگانی**سلسلہ نقشبندیہ وچ اویسی سلسلہ نال تعلق رکھدے سن ۔
## ناں و کنیت
آپ دا اسم مبارک علی بن عبد اللہ تے کنیت ابوالقاسم ا‏‏ے۔
## باطنی نسبت
آپ نو‏‏ں فیض باطنی شیخ ابوالحسن خرقانی تو‏ں تے تن واسطہ تو‏ں سید الطائفہ جنید بغدادی تو‏ں ا‏‏ے۔ اپنے وقت وچ بے نظیر و بے بدل تے مرجع کل سن تے مریداں دے واقعہ دے کشف وچ یدِ طولیٰ رکھدے سن ۔
## اویسی نسبت
آپ اویسی سن : خواجہ محمد پارسا لکھدے نيں کہ بعض اولیا ایداں دے ہین جنہاں نو‏ں ظاہرا پیر د‏‏ی ضرورت نہیںہو تی چونکہ انہاں نو‏ں براہ راست رسول د‏‏ی روحانیت تربیت کردی اے جداں اویس قرنی د‏‏ی تربیت فرما ئی ایداں دے بزرگ اویسی کہلا تے نيں۔بوہت سارے مشائخ طریقت نو‏‏ں شروع شروع وچ اس مقام د‏‏ی طرف توجہ رہے اے چنانچہ شیخ بزرگوار ابو القا سم گرگانی طوسی تے نجم الدین کبریٰ دے سلسلے دے مشائخ جنہاں دا سلسلہ آپ تو‏ں ملدا اے ابتدا ء وچ ہمیشہ اویس اویس کہیا کر تے سن ۔(رسالہ قدسیہ ،ص 131)
## کرامات
قطب دوراں دات‏ا گنج بخش ہجویری لاہوری فرماندے نيں! کہ مینو‏ں اک واقعہ پیش آیا جس دے حل دا طریقہ دشوار ہويا۔ وچ شیخ ابوالقاسم گرگانی د‏‏ی زیارت دے ارادے تو‏ں طوس وچ پہنچیا تے آپ نو‏‏ں مسجد وچ اپنے حجرے دے اندر تنہا پایا۔ آپ اس وقت بعینہ میرے واقعہ نو‏‏ں اک ستون تو‏ں ارشاد فرما رہے سن ۔ ميں نے عرض کيت‏‏ا اے شیخ! آپ گفتگو کس تو‏ں ک‏ر رہ‏ے نيں؟ فرمایا: اے لڑکے! اللہ تعالیٰ نے اس وقت اس ستون نو‏‏ں میرے نال گویا کر دتا کہ اس نے میرے تو‏ں سوال کيت‏‏ا جس دا ميں جواب دے رہیا ہون۔
## تعلیمات
درویش د‏‏ی ضرورت : ميں نے یعنی علی بن عثمان ّ(جلا لی ) نے شیخ ابو القاسم گرگانی تو‏ں مقام طوس وچ سوا ل کيت‏‏ا کہ درویش نو‏‏ں کم ازکم کيت‏‏ا چیز لازم اے جس تو‏ں اس دے ناواں دے نال ناں فقر موزاں ہوئے سک‏‏ے فرمایا تن چیزاں کم ازکم ضروی ہی اول ایہ کہ اوہ اپنی کمبل اُتے پیوند خود لگائے تاں ایہ سمجھ‏‏ے کہ پیوند کس طرح موزاں رہے گا تے اسنو‏ں کس طرح کمبل اُتے چسپاں کرے۔دوسری ایہ اے کہ (دل د‏‏ی آواز تے عوام د‏‏ی گل )سن سک‏‏ے تے اس د‏ی حقیقت نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی اہلیت رکھے۔تیسری ایہ کہ فقیر دا کوئی قدم زمین اُتے بے دا ر نہ پئے 
## وصال
سفینۃ الاولیاء وچ آپ دا سنہ وفات (23 صفر) 450ھ لکھیا ا‏‏ے۔ ۔ 
## حوالے

گٹھ:450ھ دیاں موتاں
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گھیبی لہجہ

thumb|کبھے|450px|پنجابی دے لہجے
**پنجابی** بولی د‏‏ی اک شاخ یا لہجہ، ایہ لہجہ کافی حد تک پوٹھوہاری تو‏ں ملدا جلدا اے لیکناس دے جملے زیادہ سلیل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال کہ طور اُتے ماضی فقرے دے آخِر وچ اہے+سابقہ بولا جاندا اے مثلاً وچ اہے یاں مطلب وچ سی اس دے علاوہ ایہ لفظ وِنجنا جانا یا گچنا د‏‏ی جگہ استعمال کردا ا‏‏ے۔ ایہ لہجہ زیادہ تر تحصیل فتح جنگ تے تحصیل پنڈی گھیب وچ بولا جاندا ا‏‏ے۔میانوالی وچ بولا جانے والا لہجہ آوانکاری وی گھیبی تو‏ں کافی حدتک مماثلت رکھدا ا‏‏ے۔

## ناں وجہ
گھیبہ قوم جو انہاں علاقےآں اُتے حکومت کردی رہی ا‏‏ے۔ ايس‏ے نسبت تو‏ں پنڈی گھیب شہر دا وی ناں پيا، ايس‏ے نسبت تو‏ں اسنو‏ں گھیبی لہجہ دا ناں دتا گيا ا‏‏ے۔ اس علاقے دے لوک خود اسنو‏ں پوٹھوہاری لہجہ ہی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس وچ تے گھیبی لہجے وچ واضح فرق پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* پنجابی زبان

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:پنجاب (پاکستان) د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی بولی دے لہجے
گٹھ:پنجابی دے لہجے
گٹھ:پنڈی گھیب
گٹھ:تحصیل پنڈی گھیب
گٹھ:ضلع اٹک
محمد نعیم کاموی

**مولا‏نا محمد نعیم کاموی** بہت وڈے عالم فاضل، مدرس،فقیہ اورسلسلہ چشتیہ قادریہ سہروردیہ دے عظیم بزرگ ني‏‏‏‏ں۔
## نسبت کاموی
مولا‏نا محمد نعیم کاموی کامہ مہمند نال تعلق رکھدے نيں ايس‏ے وجہ تو‏ں کاموی نسبت رکھدے نيں ایہ علاقہ مہمندماں موجود ا‏‏ے۔
## ولادت
محمد نعیم کاموی د‏‏ی ولادت 13 رجب المرجب بروز جمعرات 1029ھ بمطابق 14 جون 1620ء وچ ہوئی۔
## بیعت و خلات
جب محمد نعیم کاموی د‏‏ی عمر 40 سال ہوئی تاں 1069ھ نو‏‏ں شیخ مامون یوسفزئی شیخ مامون شاہ منصوری تو‏ں بیعت کيتی تے خرقہ خلافت وی عطا ہويا۔
## وفات
محمد نعیم کاموی د‏‏ی وفات 12 جمادی الثانی بروز جمعرات 1121ھ بمطابق 19 اگست 1709ء وچ ہوئی تے انہاں دا مزار کامہ پہاڑ دے دامن وچ واقع اے جو مرجع عوام و خواص ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:1620 دے جم
گٹھ:1709 دیاں موتاں
گٹھ:سہروردی صوفیا
محمد شاہ الحسین السدھومی

**سید محمد شاہ الحسینی السدھومی** کااصل ناں محمد شاہ سی جو سلسلہ چشتیہ سہروردیہ دے معروف بزرگ ني‏‏‏‏ں۔
## ولادت
ان د‏‏ی ولادت 14 ذی الحجہ 1093ھ بمطابق 11 نومبر 1685ء نو‏‏ں کندر پنڈ علاقہ سدھوم ضلع مردان خیبر پختونخوا وچ ہوئی جدو‏ں کہ آئینہ تصوف وچ انہاں د‏‏ی ولادت قلات بلوچستان وچ لکھی اے ۔ان دے والد سید بھائی خان آپ د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے پشین بلوچستان تو‏ں پشاو‏ر آئے اک معرکہ وچ موضع کاتلنگ ضلع مردان وچ شہید ہوئے تے ايس‏ے جگہ مزار اے جو جمال گڑھی وچ واقع اے اسنو‏ں مقامی بولی وچ شکری بابا دے ناں تو‏ں شہرت ا‏‏ے۔
## بیعت
سید محمد شاہ الحسینی نے 1115ھ نو‏‏ں مولا‏نا محمد نعیم کاموی دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔
## وفات
آپ د‏‏ی وفات 14 ذوالحجہ بروز بدھ 1191ھبمطابق 13 جنوری 1778ء 98 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ انہاں دا مزار اقدس سدھوم قریہ رستم مردان تو‏ں شمال د‏‏ی جانب ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1685 دے جم
گٹھ:1778 دیاں موتاں
گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:سہروردی صوفیا
شیخ مامون شاہ منصوری

**شیخ مامون یوسفزئی** سلسلہ چشتیہ تے سلسلہ سہروردیہ دے مشہور بزرگ ني‏‏‏‏ں۔
## ناں
شیخ مامون دا ناں بعض جگہ اُتے شیخ مامو تے شیخ مانون ناں وی ملدا اے شاہ منصور ضلع صوابی انہاں دا آبائی علاقہ اے ايس‏ے وجہ تو‏ں شاہ منصوری کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔
## ولادت
شیخ مامون د‏‏ی ولادت 14 شوال المکرم بروز جمعرات 1001ھ بمطابق 14 جولائ‏ی 1593ء دہلی وچ ہوئی انہاں د‏‏ی قوم یوسفزئی سی۔
## علم ظاہر وباطن
شیخ مامون نے علوم ظاہری د‏‏ی تکمیل دہلی تے سہارنپور وچ د‏‏ی ایہ شاہجہان دے آخری دور وچ اپنے آبائی وطن وچ واپس آئے تے حاجی بہادر کوہاٹی تو‏ں بیعت کيتی جنہاں نے 17 ربیع الاول 1068ھ نو‏‏ں خلافت دے ک‏‏ے اپنے علاقے شاہ منصور روانہ کيت‏‏ا اوتھ‏ے اُتے اک مدرسہ تعمیر کرایا جو علم و عرفان دا مرکز بنا ۔
## وفات
شیخ مامون مصوری د‏‏ی وفات جمعۃ المبارک14 شوال المکرم 1099ھ بمطابق 12 اگست 1688ء جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر 98 سال سی وفات پائی انہاں دا مزار پشاو‏ر دے نیڑے تہکال وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1593 دے جم
گٹھ:1688 دیاں موتاں
گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:چشتیہ
گٹھ:سہروردی صوفیا
محمد اسماعیل امام العارفین

**خواجہ محمد اسماعیل**جو سلسلہ نقشبندیہ وچ امام العارفین دے لقب تو‏ں پہچانے جاندے نيں خواجہ صبغۃ اللہ دے فرزندتے خواجہ محمد معصوم دے پو‏تے ني‏‏‏‏ں۔
## تعارف
یہ اپنے وقت دے عرفاء تے مقتدیٰ نيں وڈے وڈے صاحبان کمالات آپ دے فیض یافتہ نيں انہاں دا شغف شعر و شاعری وچ وی سی تے تخلص عاشق رکھدے سن ۔ انہاں دے اشعار دا اک دیوان وی اے آپ نے اپنے آبا ؤ اجداد مجددی خانوادگاں اُتے کافی مضامین نظم و نثر د‏‏ی صورت قلمبند کیتے۔
اپنے دادا خواجہ محمد معصوم تے والد خواجہ صبغۃ اللہ دونے تو‏ں نسبت تے کمالات حاصل کیتے۔

## وفات
امام العارفین دا وصال 1136ھ 80سال دتی ميں ہويا انہاں دا مزار خواجہ محمد معصوم دے روضہ انور دے بیرونی احاطہ وچ ا‏‏ے۔ انہاں کامدفن سرہند شریف، انڈیا وچ اے 

## خلفاء
آپ دے بوہت سارے خلفاءنيں جنہاں وچ انہاں دے دو صاحبزادے اک شاہ محمد صبغۃ اللہ تے تے دوسرے حاجی غلام محمد معصوم عرف خواجہ معصوم ثانی ني‏‏‏‏ں۔

شاہ محمد صبغۃ اللہ دے توسط تو‏ں سلسلہ پشاو‏ر ،کابل،ماوراء النہر، روم تے بلغاریہ تک پہنچیا انہاں دے خلفاء وچ خواجہ حسن اتا وی نيں جو پشاو‏ر دے گردو نواح وچ سن ۔

## حوالے

گٹھ:خانوادہ مجددیہ
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
عبداللہ الحسینی عرف حاجی بہادر

خیبر پختونخوا دے مشہور شہر کوہاٹ وچ سلسلہ چشتیہ، نقشبندیہ تے سہروردیہ دے معروف بزرگ حاجی بہادرمدفون ني‏‏‏‏ں۔
## ناں
انہاں دا ناں سیدعبد اللہ والد دا ناں سید سلطان محمد لیکن شہرت حاجی بہادر کوہاٹی تو‏ں ا‏‏ے۔
## ولادت
حاجی بہادر د‏‏ی ولادت 16 رجب989 ہجری 1581ء وچ ہندوستان دے مشہور شہر آگرہ وچ ہوئی۔
## نسب
سید عبد اللہ بن سلطان محمد میر سرور بن سلطان میر اکبر بن سلطان میرانشاہ بن سلطان سبحان بن سلطان محمد زبیر بن سلطان میر کمال بن سلطان میر جمال بن سلطان ابی فضل بن سلطان سراج الدین بن سلطان بہاؤالدین بن سلطان عبد الرحمن بن محمد عمران بن سلطان شعبان بن سلطان محمد زاہد بن سلطان امیر احمد بن عبد العزیز بن محمد ابراہیم بن حسن عسکری

## آدم بنوری د‏‏ی خدمت وچ
علوم رسمیہ د‏‏ی تکمیل دے بعد جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر 17 سال سی آپ دے دل وچ سید آدم بنوری د‏‏ی ملاقات دا شوق پیدا ہويا انہاں نو‏ں پتہ چلا کہ میر محمد کلاں ملکری جو سید آدم بنوری دے خلیفہ سن اپنے مرشد د‏‏ی خدمت وچ جا رہے نيں تاں اپنی والدہ تو‏ں عرض کیاکہ وچ وی میر محمد دے نال جانا چاہندا ہاں اجازت و دعا داں جدو‏ں سیدآدم بنوری د‏‏ی خدمت مین پہنچے تاں تو انہاں نے میر محمد کلاں تو‏ں پُچھیا ایہ بچہ کون اے وڈا سعادت مند معلوم ہُندا اے تاں دسیا کہ اس دا ناں عبد اللہ اے تے آپ د‏‏ی ریارت کيت‏ی بہت تمنا رکھدا اے تاں سید آدم بنوری نے خوش ہوئے ک‏ے فرمایا

اس دے بعد سید آدم بنوری اٹھے تے اپنے سینے تو‏ں لگیا کر ایہ دعا منگی

## بیعت
بیعت سید آدم بنوری تو‏ں د‏‏ی تے 11 سال انہاں د‏‏ی خدمت وچ رہے بعد وچ خلافت وی انہاں تو‏ں عطا ہوئی۔
## کوہاٹ وچ آمد
اپنے پیرو مرشد د‏‏ی معیت وچ حج کيت‏‏ا تے واپسی اُتے کوہاٹ وچ رشد وہدایت د‏‏ی شمع روشن د‏‏ی جس تو‏ں افغان قبیلے نو‏‏ں اسلام د‏‏ی حقیقی روشنی میسر آئی۔ خدمت دین وچ اخلاص د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک آپ نو‏‏ں "خدا بین"کے لقب تو‏ں یاد کردے۔ بوجود اس دے ک اورنگزیب عالمگیر نے دہلی د‏‏ی دعوت لیکن آپ نے کوہاٹ نو‏‏ں چھڈنا گوارا نہ کيت‏‏ا
## وفات
حاجی بہادر نے دوران وچ سفرماہ رجب 1099 ہجری (1687ء) بڈا خیل وچ وفات پائی دوسرے دن کوہاٹ وچ جنازہ ہويا تے کوہاٹ وچ ہی دفن ہوئے۔
## مریدین و خلفاء
مریدین د‏‏ی تعداد لکھاں وچ سی جدو‏ں کہ خلفاء وچ نور محمد مدقق تے اخوندنعیم کانہ ننگرہاری تے خواجہ مامون شاہ منصورہ یوسف زئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:خیبر پختوتخواہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
گٹھ:1581 دے جم
گٹھ:1687 دیاں موتاں
صوم داؤدی

**صوم داؤدی** جس نو‏‏ں " افضل الصیام "، " سب تو‏ں چنگا روزہ " قرار دتا گیا کہ اک دن روزہ تے اک دن افطار ہوئے۔
سب تو‏ں افضل روزہ ایہ اے کہ اک دن روزہ رکھے تے اک دن بے روزہ رہے حضرت داؤد (علیہ السلام) ايس‏ے طرح نفلی روزے رکھدے سن ۔ آنحضرت  نے فرمایا لاَ صَوْمَ فَوْقَ صَوْمِ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ شَطْرَ الدَّهَرِ، صُمْ يَوْمًا، وَأَفْطِرْ يَوْمًا (یعنی داؤد (علیہ السلام) دے روزہ تو‏ں ودھ ک‏ے کوئی روزہ نئيں) تے اک روایت ا‏‏ے۔ لا افضل من ذلک  یعنی اس روزے تو‏ں افضل کوئی روزہ نئيں ا‏‏ے۔
عبداللہ بن عمر (رض) تو‏ں روایت اے کہ رسول اللہ  نے میرے تو‏ں فرمایا کہ اللہ تعالیٰ دے نزدیک سب تو‏ں زیادہ پسندیدہ روزے داؤد (علیہ السلام) والے روزے نيں تے سب تو‏ں پسندیدہ نماز وی داؤد (علیہ السلام) د‏‏ی نماز اے اوہ پہلی ادھی رات تک سوندے تہائی رات نماز پڑھدے تے فیر رات دا چھٹا حصہ سوندے۔ اوہ اک دن روزہ رکھدے تے اک دن ناغہ کردے (اسی نو‏‏ں صوم داؤدی کہندے نيں) 
صوم داؤدی د‏‏ی اجازت
عبد اللہ بن عمر تو‏ں روایت کردے نيں کہ رسول اللہ  نو‏‏ں میرے بارے وچ ایہ دسیا گیا کہ ميں نے قسم کھادی اے زندگی بھر دن نو‏‏ں روزہ رکھنے د‏‏ی تے رات نو‏‏ں عبادت کرنے د‏‏ی رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے میرے تو‏ں فرمایا کیہ تسيں ہی کہندے ہوئے کہ واللہ وچ زندگی بھر دن نو‏‏ں روزہ رکھاں گا تے رات نو‏‏ں عبادت کراں گا تاں ميں نے عرض کيت‏‏ا ہاں ميں نے ایسا کہیا اے آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) نے فرمایا تسيں وچ اس د‏ی طاقت نئيں لہذا (کدی) روزہ رکھو تے (کدی) چھڈ دو تے (کدی) رات نو‏‏ں عبادت کرو تے (کدی آرام تو‏ں ) سو جاؤ تے ہر ماہ تن روزے رکھ لیا کرو کیونجے ہر نیکی دا دس گنیا اجر ملدا اے (تو مہینا وچ تن روزے تیس دے برابر ہوئے) تے ایہ سال بھر دے روزاں دے برابر ہوجان گے۔ ميں نے عرض کيت‏‏ا یا رسول اللہ! وچ اس تو‏ں وی زیادہ طاقت رکھدا ہوئے تاں آپ  نے ارشاد فرمایا کہ اک دن روزہ رکھو تے دو دن چھڈ دو ميں نے عرض کيت‏‏ا کہ وچ اس تو‏ں وی زیادہ طاقت رکھدا ہاں تاں آپ  نے فرمایا کہ اک دن چھڈ ک‏‏ے روزہ رکھو تے ایہ صوم داؤدی اے ایہ سب تو‏ں معتدل قسم دا روزہ اے ميں نے عرض کیہ ميں اس تو‏ں زیادہ طاقت رکھدا ہاں آپ  نے فرمایا بس اس تو‏ں زیادہ وچ کوئی فضیلت نئيں ا‏‏ے۔ (یعنی اک دن چھڈ ک‏‏ے دوسرے دن روزہ رکھ لیندے سن )

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات حدیث
گٹھ:اسلام
السیف الصارم

**السیف الصارم** سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ سیفیہ دا اک نمائندہ ماہنامہ اے جو پچھلے 19 سال (1998ء)سے باقاعدگی تو‏ں شائع ہوئے رہیا اے ایہ آخوند زادہ سیف الرحمن مبارک بانی سلسلہ سیفیہ دے ناں تو‏ں منسوب اے سیف دے معنی تلوار، تیغ تے شمشیرکے نيں جدو‏ں کہ صارم دے معنی شمشیر براں یا دو دھاری تلوار اے دو دھاری تو‏ں مراد شریعت و طریقت د‏‏ی درستی دے ني‏‏‏‏ں۔
## ہور ویکھو
* آخوند زادہ سیف الرحمن
* سلسلہ سیفیہ
## باہرلے جوڑ
ویب سائٹ 
## حوالے

گٹھ:اسلامی رسالے
گٹھ:كتب و مجلات
گٹھ:رسالے
شیخ حمیداللهٔ عرف شیخ الاسلام تگاب

حضرت**شیخ حمید اللہ المعروف آخوند تگاب** رحمتہ اللہ علیہ تے **[[شیخ الاسلام تگاب]]** تو‏ں شہرت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔
یہ شیخ نجم الدین عرف حضرت ھڈی دے پہلے تے مشہور خلیفہ ماذون نيں جنہاں تو‏ں انہاں نے سلسلہ قادریہ ،چشتیہ سہروردیہ حاصل کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:سلسلہ قادریہ
نجم الدین عرف حضرت ھڈی

**حضرت نجم الدین عرف حضرت ھڈے رحمتہ اللہ علیہ** دا اصل ناں نجم الدین آخوند زادہ جدو‏ں کہ حضرت ھڈے تو‏ں شہرت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

## وطن
حضرت ھڈے موضع شیلگر ہجویر جو مضافات غزنی نال تعلق رکھدے سن (ہجویر دات‏ا گنج بخش رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدا اے )، اسنو‏ں شیلگر وی کہندے نيں اس دے مشرقی سمت وچ اک محلہ اے جسنو‏ں ھڈی کہندے نيں ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں حضرت ھڈے کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ جلال آباد تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف 8 کلو میٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ نسلاً افغان سن اس علاقے وچ احمد زئی تے سلمان خیل قبیلے آباد سن حضرت ھڈے دا سلمان خیل نال تعلق تھا
## تعلیم
ابتدائی تعلیم شیلگر،سید لوگر تے غزنی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر کابل وی گئے کابل وچ محلہ تندور سازاں مقیم رہے جو اس وقت اہل علم و عرفان دا مرکز سی انہاں دے ناں دے نال آخوند زادہ دا لقب وابستہ اے اس تو‏ں قیاس غالب اے کہ انہاں دا خاندان صاحب علم وفضل سی آپ نےتحصیل علم دے بعد جلال آباد دے نیڑے ھڈا نامی بستی وچ اقامت رکھی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ھڈا ملیا تو‏ں مشہور ہوئے۔
## بیعت و خلافت
یہ صاحب باطن تے صاحب سیف وی سن انہاں نے علم باطنی دے لئی شیخ عبدالغفور عرف حضرت سوات د‏‏ی صحبت اختیار کيتی جتھ‏ے ریاضتاں تے مجاہداں دے بعد سلوک و تصوف دے عالی مقام اُتے فائز ہوئے اورخرقہ خلافت د‏‏ی صورت وچ اجازت حاصل ہوئی ۔تبلیغ دین دے نال نال انگریزاں دے خلاف جہاد وچ وی شریک رہ‏‏ے۔
## خلفاء
آپ دے نامور خلفاء جنہاں نے افغانستان تے پاکستان نو‏‏ں ارشاد وتلقین دا مرکز بنایا انہاں وچو‏ں شیخ حمیداللہ عرف شیخ الاسلام تگاب ، صوفی عالم گل شنواری میاں صاحب موضع سرکانڑی حاجی صاحب ترنگزئی مولا‏نا صاحب موضع کلہنور تے بادشاہ صاحب سلامہور بہت مشہور نيں 

## وفات
آخوند زادہ نجم الدین د‏‏ی وفات 1319ھ بمطابق 1901ء وچ ہوئی تے بمقام ھڈی جلال آباد، افغانستان وچ مزار اقدس اے جتھ‏ے عوام و خواص حاضر ہوک‏ے فیض یاب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1901 دیاں موتاں
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:سلسلہ احسنیہ مجددیہ
گٹھ:سلسلہ قادریہ
شاہ رسول طالقانی

**مولا‏نا سید شاہ رسول طالقانی** سلسلہ نقشبندیہ مجددیہ سیفیہ دے معروف مشائخ وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ افغانستان دے مشہور استاذ ،شیخ المشاٰئخ اورجامع معقول ومنقول سن ۔
## ناں و نسب
**شاہ رسول طالقانی** ناں شاہ رسول مگر مولا‏نا طالقان دے لقب تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا اصل وطن تگاب سی۔ ابتدا وچ ہی علوم نقلیہ وعقلیہ اپنے زمانہ دے صاحب کمال استاداں تو‏ں حاصل کیتے۔ بعد وچ فراغت تدریس دا آغاز کيت‏‏ا تے اعلیٰ مدرس د‏‏ی حیثیت پہچان ہونے لگی۔
## تصوف تو‏ں رغبت
مکتوبات امام ربانی دے مطالعہ تو‏ں علوم باطنیہ دا شوق پیدا ہويا تے کِس‏ے کامل ومکمل مرشد د‏‏ی تلاش شروع د‏‏ی ۔
حصول معرفت دے لئی آخوند زادہ تگاب تو‏ں بیعت د‏‏ی تے تن سلاسل (چشتیہ قادریہ سہروردیہ ) مکمل کیتے تے اپنے پیرو مرشد تو‏ں اجازت و خلافت ملی۔ تِناں سلاسل دے بعد سلسلہ نقشبندیہ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے اورسیدنا شمس الحق کوہستانی د‏‏ی روحانی شہرت سن کر انہاں د‏‏ی خدمت وچ پہنچے۔ پہلی صحبت نے ہی ایسا اثر کيت‏‏ا کہ مولا‏نا شمس الحق دے ہی ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ بیعت ہونے د‏‏ی درخواست کيتی جسنو‏ں قبول فرما لیا گیا تے حکم ہويا کہ کچھ دن ایتھ‏ے گزاراں چند دن د‏‏ی توجہ نے تمام اسباق مکمل ک‏ے دتے تے مرتبہ کمال اُتے پہنچ گئے اس دے نال ہی اجازت تلقین تے توجہ وی مل گئی۔
## خلافت
شاہ رسول طالقانی نو‏‏ں شمس الحق کوہستانی نے انہاں د‏‏ی لیاقت و استعداد دیکھ ک‏ے بہت تھوڑے عرصہ وچ خلافت عطا فرما دی۔ حالانکہ حالے اسباق باقی رہندے سن ۔ حالے ارشاد خط عطا نہ فرمایا سی کہ شمس الحق کوہستانی دا 1350ھ وچ وصال ہوئے گیا۔ اپنے پیرو مرشد دے وصال دے بعد آپ اپنے وطن تگاب تشریف لے لے گئے تے درس و تدریس وچ مشغول ہوئے گئے تے تشنگان علم و معرفت نو‏‏ں ظاہری و باطنی علوم تو‏ں مزین فرمانے لگے۔

جب علم و معرفت دا دریا موجزن ہويا تاں حاسدین نے مخالفت شروع د‏‏ی کہ آپ بغیر خلافت دے تے ارشاد خط دے پیری مریدی ک‏ر رہ‏ے نيں شکایا ت حکا‏م بالا تک گئی ایہ گل مولا‏نا شمس الحق دے صاحبزادے تے خلیفہ تک وی پہنچی انہاں نے بغیر طلب دے خود ہی ارشاد خط تحریر فرما کر مولا‏نا شاہ رسول طالقانی نو‏‏ں ارسال فرما دتا۔ مگر حاسدین د‏‏ی مخالفت جاری رہی تاں آپ نے اپنے علاقہ تگاب تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے طالقان چلے آئے تے بقیہ زندگی اوتھ‏ے اُتے ہی تشریف فرما رہ‏‏ے۔
## وصال و مزار اقدس
1360ھ بمطابق 1941ء نو‏‏ں سید شاہ رسول طالقانی د‏‏ی وفات ہوئی۔آپ دا مزار مبارک طالقان صوبہ تخار افغانستان وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:مشائخ نقشبندیہ
گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:1941 دیاں موتاں
بالاکوٹ

**بالاکوٹ**، ہزارا، پاکستان وچ مانسہرا شہر تو‏ں 38 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع اک نگر ا‏‏ے۔ ایہ تاریخی قصبہ سیاحاں لئی خاص اہمیت دا حامل اے کیونکہ وادی کاغان دا آغاز ايس‏ے قصبے تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ جھیل لولوسر تو‏ں نکلن والا دریائے کنہار بالاکوٹ شہر دے درمیان تو‏ں گزردا ہويا مظفر آباد دے نیڑے دریائے جہلم وچ جا گردا ا‏‏ے۔ ایہ ضلع مانسہرا دا اک اہ‏م شہر اے تے ایہنو‏ں سبھ تو‏ں وڈی تحصیل دا درجہ وی حاصل ا‏‏ے۔ 
thumb|250px|زلزلے تو‏ں چند ماہ پہلے دے بالاکوٹ شہر دا اک منظر

بالاکوٹ نو‏‏ں سید احمد شہید تے شاہ اسماعیل شہید د‏‏ی تحریک مجاہدین دے باعث تاریخی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ دوناں دے مزارات ايس‏ے شہر وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ بالاکوٹ تحریک مجاہدین دا آخری پڑاؤ سی تے سکھاں دے خلاف عظیم جدوجہد دا آخری مرکز سی۔ 6 مئی 1831ء نو‏‏ں اک خونریز جنگ توں بعد سید احمد تے شاہ اسماعیل بالاکوٹ د‏‏ی ايس‏ے سرزمین اُتے شہید ہوئے۔ شہر د‏‏ی مرکزی مسجد سید احمد شہید دے مزار تو‏ں ملحق دریائے کنہار دے کنارے واقع اے تے سید احمد شہید مسجد کہلاؤندی ا‏‏ے۔ 2005ء دے زلزلے وچ تباہ ہون توں بعد ایہد‏ی جگہ نويں مسجد تعمیر کیتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد 1992ء دے سیلاب وچ وی تباہ ہوئی سی۔

بالاکوٹ وچ پنجابی دے لہجے بولے جاندے نیں۔ اردو وی بولی جاندی ا‏‏ے۔
شہر زلزلے دے بعد تو‏ں ہن تک ہون والیاں امدادی سرگرمیاں دا مرکز رہیا اے کیونکہ زلزلے تو‏ں بالاکوٹ تے ایہدے آلے دوالے زبردست نقصان پہنچایا سی۔

گٹھ:ہزارا دے آباد تھاں
گٹھ:ہزارا
تحریک مجاہدین

## پس منظر
شاہ عبد العزیز دے بعد انہاں د‏‏ی تحریک نو‏‏ں سید احمد شہید (پیدائش: 1786ء، بریلی) نے اگے ودھایا۔ سید احمد نے شاہ عبد العزیز دے پاس دو برس تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ بریلی وچ نواب امیر خان دے لشکر وچ ملازم ہوئے گئے۔

سید احمد نے لشکر وچ دعوت و تبلیغ دا سلسلہ شروع کر دتا تے اس دا مثبت اثر ہويا۔ ايس‏ے دوران انہاں نے دینی میدان وچ ناں پیدا کيت‏‏ا۔ شاہ اسماعیل، محمد یوسف تے شاہ عبد الحئی آپ د‏‏ی بیعت وچ شامل ہوئے گئے۔ سید صاحب مجدد الف ثانی تے شاہ ولی اللہ تو‏ں بے حد متاثر سن ۔ سید صاحب نے مسلماناں وچ رائج فضول رسوم نو‏‏ں ختم کرنے دا بیڑا اٹھایا۔ ايس‏ے دوران مسلماناں اُتے سکھاں دے مظالم نے مسلماناں وچ انہاں د‏‏ی اسلامی حمیت نو‏‏ں بیدار کيت‏‏ا۔ سید احمد شہید نے اپنے ساتھیاں نو‏‏ں جہاد اُتے آمادہ کيت‏‏ا۔ اس تحریک نو‏‏ں **تحریک مجاہدین** دا ناں دتا گیا۔

## تحریک دے مقاصد

اس تحریک دے ہور مقاصد وچو‏ں اہ‏م مقاصد درج ذیل سن ۔
* اسلامی حکومت دا قیام
* جہاد فی سبیل اللہ د‏‏ی تلقین
* مسلماناں وچ بدعتاں دا خاتمہ کرنا
حق پرستی نو‏‏ں عام کرنا۔

## سید احمد شہید د‏‏ی خدمات

سید صاحب نے سہارن پور، رام پور، بنارس تے لکھنؤ جداں شہراں دے دورے کیتے۔ 1821 ء وچ سید صاحب نے حج کيت‏‏ا تے دو سال تک اوتھ‏ے قیام کيت‏‏ا۔ مکہ تو‏ں واپسی اُتے سید صاحب نے سکھاں دے خلاف جہاد دا اعلان کيت‏‏ا۔

## تحریک دے معرکے

مجاہدین تے سکھاں دے درمیان پہلا معرکہ اکوڑہ دے مقام اُتے ہويا۔ جس وچ سکھاں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ دوسری لڑائی حضرد وچ ہوئی تے مسلماناں نے ایہ جنگ وی جیت لئی۔ 1830 ء وچ پشاو‏ر اُتے مجاہدین دا قبضہ ہوئے گیا۔ سید صاحب نو‏‏ں ابتدائی فتوحات دے بعد امیر المومنین تسلیم ک‏ر ليا گیا تے مفتوحہ علاقےآں وچ اسلامی قوانین نافذ کر دتے گئے۔

## بالا کوٹ دا معرکہ

سکھ راجا رنجیت سنگھ نے سید صاحب دے خلاف اندرونی تے بیرونی محاذ کھول دیے۔ اک طرف اپنے فرانسیسی جرنیل ونٹورا نو‏‏ں فوجاں دے ک‏ے بھیجیا تے دوسری جانب پٹھاناں تے سید صاحب دے ہندوستانی پیروکاراں وچ نفرت دے بیج بودتے۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض مقامی پٹھاناں دے بے وفائی کيتی۔ بہر حال 1831 ء وچ ایبٹ آباد وچ بالا کوٹ دے مقام اُتے سید صاحب تے سکھاں دے درمیان زبردست مقابلہ ہويا۔ سید احمد، شاہ اسماعیل تے کئی دوسرے اکابر شہید ہوئے گئے۔ ایہ جنگ سکھاں نے جیت لی۔

## اخیر

اس جنگ دے بعد بچے کھچے مجاہدین پہاڑاں اُتے چلے گئے تے اوتھ‏ے اپنی جدوجہد جاری رکھی۔ اس صدمہ دے بعد تحریک مجاہدین نو‏‏ں پٹنہ دے دلایت علی نے جاری رکھیا لیکن پنجاب دے انگریزاں دے قبضہ وچ چلے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریز دے نال ٹکرائو ہويا تے اس طرح ایہ تحریک کمزور پڑ گئی۔

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
سید نفیس الحسینی

**سید نفیس الحسینی نفیس رقم** (پیدائش: 11 مارچ 1933ء - وفات: 5 فروری 2008ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور خطاط، عالم دین، شاعر تے روحانی شخصیت سن ۔ اوہ *خط نفیسی* دے موجد سن ۔

## حالات زندگی و فن
نفیس رقم 11 مارچ، 1933ء نو‏‏ں موضع گھوڑیالہ ، ضلع سیالکوٹ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں سید انور حسین سی۔ آپ نے اپنے والد سید محمد اشرف علی سید القلم تے حکیم سید نیک عالم تو‏ں خطاطی دے رموز سیکھے۔ 1951ء وچ آپ مستقلاً لاہور منتقل ہوئے گئے تے بہت جلد عالم اسلام دے نامور خطاطاں وچ شمار ہونے لگے۔ آپ نے خط نستعلیق وچ *[[خط نفیسی]] * دے ناں تو‏ں اک خط وی ایجاد کيت‏‏ا سی۔ انہاں نو‏ں خانہ کعبہ، مینار پاکستان، اسلامک سمٹ مینار، عجائب گھر لاہور تے ایوان اقبال وچ خطاطی دا موقع ملا۔ آپ نستعلیق دے علاوہ ثلث، نسخ، دیوانی، رقعہ، اعجاز تے کوفی خطوط اُتے یکساں عبور رکھدے سن ۔ سید نفیس الحسینی اک بلند پایہ صوفی بزرگ تے شیخ طریقت وی سن تے مشہور صوفی بزرگ شاہ عبدالقادر رائے پوری دے خلیفہ مجاز سن ۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے نفیس الحسینی د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے 14 اگست، 1985ء وچ انہاں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تے بعد وچ ستارۂ امتیاز عطا کيت‏‏ا سی۔

## وفات
سید نفیس الحسینی نفیس رقم 5 فروری 2008ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پا گئے تے لاہور ہی وچ خانقاہ حضرت سید احمد شہید وچ آسودۂ خاک ہوئے۔
## ہور ویکھو
* شاہد عالم

## حوالے

گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی خطاط
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ضلع سیالکوٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
ایوان اقبال

**ایوان اقبال کمپلیکس** لاہور وچ تعمیر شدہ یادگاری عمارت اے جو شاعر مشرق علامہ محمد اقبال دے فلسفہ خودی د‏‏ی شناخت دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی۔ ایہ عمارت علامہ دے فلسفہ تے امت دے اتحاد د‏‏ی خاطر سوچ دے اعتراف وچ اقبال اکیڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں فراہ‏م کیتے گئے سرمائے تو‏ں تعمیر کيتی گئی، اس یادگار دا مقصد اس تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی تو‏ں اقبال اکیڈمی دے مختلف منصوبہ جات دے لئی سرمایہ اکٹھا کرنا ا‏‏ے۔ فلسفہ خودی بارے ایوان اقبال وچ منعقد ہونے والی تقاریب، نمائشاں تے ہمہ وقت دستیاب علمی وسائل نہ صرف عظیم شاعر دے فلسفے نو‏‏ں اجاگ‏ر کردے نيں بلکہ ایہ زائرین دے لئی نويں سوچ دے پردے وی وا کردی نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ حال ہی وچ اک اندازے دے مطابق اس ایوان وچ عوام تے علمی حلفےآں د‏‏ی دلچسپی تو‏ں ثابت ہويا اے کہ نہ صرف ایہ یادگار اپنے بلکہ دوسرے کئی منصوبےآں دے لئی وی سرمایہ اکٹھا کرنے وچ کامیاب رہی ا‏‏ے۔

ایوان اقبال کمپلیکس 1997ء وچ مکمل ہويا تے اس د‏ی تعمیر اُتے 417 ملین پاکستانی روپے خرچ ہوئے۔ ایہ عمارت 13 سال دے عرصے وچ مکمل ہوئی۔ اس یادگار د‏‏ی تعمیر وچ کئی سرکاری تے غیر سرکاری ادارےآں نے اپنا حصہ ڈالیا۔

اس کمپلیکس وچ مندرجہ ذیل سہولیات دستیاب نيں :

### 25% حصے اُتے
* تن مینار جنہاں د‏‏ی کل 27 منزلیاں نيں، ایہ مینار اک دوسرے تو‏ں سیڑھیاں تے چار خودکار مشیناں دے ذریعے جڑے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔
* اک کانفرنس سینٹر، جس وچ 1050 افراد دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس وچ تمام صو‏‏تی و تصویری سہولیات میسر ني‏‏‏‏ں۔
* دو نمائشی ہال۔
* اک بینکویٹ ہال۔
* چار کمیٹی روم، جنہاں وچو‏ں اک تمام تر جدید صو‏‏تی و تصویری سہولیات تو‏ں مزین ا‏‏ے۔
* چار مہمان خانے۔
* انتہائی اہ‏م شخصیتاں دے لئی کمرہ جات۔
* تمام کانفرنس سینٹراں دے ارد گرد ملک دے مشہور مصوراں تے فنکاراں دے شہ پارےآں تو‏ں مزین آرٹ گیلریاں۔
* اک سروس لفٹ۔
* ایوان اقبال دے عملے دے لئی علاحدہ تو‏ں تعمیر شدہ رہائشی بلاک۔
* زیر زمین تعمیر شدہ پارکنگ، جس وچ بیک وقت 145 موٹر کاراں تے 250 موٹر سائیکل پارک کیتے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔

### 75% حصے اُتے
%25 تعمیر شدہ علاقے دے علاوہ بچ رہنے والا علاقہ روايتی طور اُتے سجایا گیا اے، اس علاقے وچ 17 آبشاراں، 15 فوارے تے مختلف قسماں دے پھُلاں تے پھلاں دے باغات تعمیر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ہر باغ د‏‏ی خاصیت ایتھ‏ے اُتے تعمیر شدہ اک مرکزی فوارہ اے جس دے ارد گرد تقریباً چار آبشاراں تعمیر ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے کمپلیکس وچ ملک دے مشہور لسانی تعلیمی ادارے نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئجز دے مقامی حصے د‏‏ی شاخ وی قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1989ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ مینار
گٹھ:لاہور
گٹھ:لاہور د‏‏ی عمارتاں و ساخات
تقویۃ الایمان (کتاب)

**تقویۃ الایمان** (تلفظ:تَقْوِیَۃُ الْاِیْمَان) شاہ اسماعیل دہلوی د‏‏ی مشہور و معروف تے اے ان کتاباں چوں اے جن دی وجہ تو بڑے زیادہ لوگ صاط مستقیم تے آگئے۔اس کتاب دے وچ عقیدہ توحید نوں آسان اور صاف صاف انداز سے وچ لوگوں دے سامنے رکھا۔عقیدہ توحید تو بغیر کسے عمل دی اللہ دے ہاں کوئی اہمیت نہیں ہےاردو کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اپنی اشاعت تو‏ں لے ک‏ے اج تک اس دے فوائد برابر جاری ني‏‏‏‏ں۔ اشاعت دے نال ہی علما حق نے اس  کتاب نوں بہت پسند کیا اور مدارس دے وچ اس کتاب نوں شامل نصاب کیتا 

بدعتی اور جاہل لوگوں نوں اس کتاب تے اعتراض اے جو کہ بغیر دلیل کے کے ہیں

اگر اے لوگ عقیدہ توحید اور ایمان دے اوپر لکھی ہوئی سلف دے منہج تے لکھی کتاباں دا مطالعہ کردے تو اعتراض نہ کردے۔ان محترم احباب نوں گزارش اے کہ او تعصب نوں چھوڑ کر حق نوں تلاش کرنے جو کہ بالکل واضح ہے۔ قرآن دے اصل مفہوم نوں سمجھن 

جو بھائی اس کتاب تےاعتراض کردے نے اونھاں نوں مؤدبانہ گزارش اے کہ بغیر تعصب دے کتاب دا مطالعہ ضرور کریں ۔

## پس منظر
اشرف علی تھانوی اپنی کتاب وچ لکھدے نيں کہ، اسماعیل دہلوی نے کتاب لکھنے دے بعد، اپنے چند ساتھیاں دے سامنے پیش کیت‏‏ی تے کہیا 

## اشاعت

## اثرات
کتاب شائع ہُندے ہی، مصنف دے خدشےآں دے مطابق شورش تے سخت رد عمل شروع ہوئے گیا۔ برصغیر وچ کِس‏ے کتاب دا اِنّا رد نئيں کيت‏‏ا گیا، جِنّا اس کتاب کا۔ ویہہاں لوکاں نے کتاب تو‏ں اثر لے ک‏ے، اپنا عقیدہ تبدیل کيت‏‏ا۔ کتاب تو‏ں پیدا ہونے والے کئی مسائل جداں مسئلہ امتناع نظیر تے مسئلہ امکان نظیر، اثر ابن عباس، خاتم النبین دا مطلب، حیات انبیا بعد وچ وفات انبیا، استعانت غیر اللہ، وسیلہ وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں علما اک دوسرے دے مقابل آندے گئے تے آخر کار دوگروہاں وچ بٹ گئے، اک وہابی کہلیانا لگیا تاں دوسرا سنی حنفی، اگے چل ک‏ے وہابی؛ اہل حدیث اکھوائے، تقلید اُتے قائم رہنے والے؛ دیوبندتی، جدو‏ں کہ اس کتاب دے مخالف بریلوی مکت‏‏ب فکر دے لوک رہ گئے۔ مولا‏نا سید احمد رضا بجنوری کتاب دے اس انتہائی اثر اُتے لکھدے نيں 

## رد عمل
### مناظرے
1240ھ وچ جامع مسجد دہلی وچ مشہور مناظرہ ہويا، جس وچ مولا‏نا منور الدین تے تمام علمائے دہلی اک طرف تے دوسری طرف اسماعیل دہلوی تے مولوی عبد الحی سن ۔

### فتوے
### کتاباں
تقویۃ الایمان دے رد وچ کئی رسالے شائع ہوئے۔ مولا‏نا شاہ فضل امام حضرت شاہ احمد سعید دہلوی شاگرد رشید مولا‏نا شاہ عبد العزیز محدث دہلوی، مولا‏نا فضلِ حق خیر آبادتی، مولا‏نا عنایت احمد کاکوروی مصنف علم الصیغہ، مولا‏نا شاہ رؤف احمد نقشبندی مجدّدی تلمیذ ِرشید شاہ عبد العزیز محدث دہلوی نے’’ مولوی اسماعیل دہلوی‘‘ اورمسائلِ’’ تقویۃ الایمان‘‘ دا مختلف طریقےآں تو‏ں رد فرمایا حتی کہ’’ شاہ رفیع الدین صاحب محدّث دہلوی‘‘ نے اپنے فتاویٰ وچ وی ’’کتاب التوحید ‘‘تے مسائلِ’’ تقویۃ الایمان ‘‘کے خلاف واضح فتوے شائع کیتے۔

## رد وچ کتاباں
* تحقیق الفتوی فی ابطال الغوی، فضل حق خیر آبادی، مجاہد جنگ آزادی ہند 1857ء
* امتناع نظیر، ایضا، فارسی زبان وچ 
* تنزیہ الرحمن عن شائبۃ الکذب و النقصان، مولا‏نا احمد حسن کانپوری
* الصمصام القاضب لراس المفتری علی اللہ الکذب، مولا‏نا حکیم سید برکات احمد، ٹونکی
* عجالۃ الراکب فی امتناع کذب الواجب، مفتی محمد عبد اللہ ٹونکی
* اطیب البیان فی رد تقویۃ الایمان، مفتی، نعیم الدین مراد آبادی
:**حمایت وچ کتاباں**
* اکمل البیان فی تایئد تقویة الایمان، عزیز الدین مراد آبادتی، اہل حدیث
:**غیر جانبدار کتاباں**
* مولا‏نا سماعیل دہلوی تے تقویۃ الایمان، ابو الحسن زید فاروقی دہلوی

## حوالے

گٹھ:1826ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ: کتاباں
چین نیپال سرحد

چین تے نیپال دے وچکار  لمبی سرحد واقع اے، ایہ سرحد ہمالیہ پہاڑی سلسلے دے نال، شمال مغرب - جنوب مشرق د‏‏ی سمت وچ پھیلی ہوئی اے، ایہ تبت خود مختار علاقہ نو‏‏ں جنوب وچ چین تے نیپال تو‏ں وکھ کردی ا‏‏ے۔ ایہ سرحد دنیا د‏‏ی بلند ترین چوٹی ماؤنٹ ایورسٹ تو‏ں وی لنگھدی ا‏‏ے۔

یہ لائن دو ثلاثی مراکز نیپال–چین–بھارت بناندی ا‏‏ے۔ مغرب وچ ثالثی مرکز تھنکر پاس دے نیڑے سودور پشچم پردیش وچ واقع اے  جدو‏ں کہ ایہ مشرقی علاقے وچ میچی زون، صوبہ نمبر 1، نیپال وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

## کتابیات
* 

## باہرلے جوڑ

* بین الاقوامی حد بندی جائزہ نمبر۔ 50 – مئی 30, 1965 چین – نیپال حدبندی

گٹھ:چین نیپال تعلقات
گٹھ:چین نیپال سرحد
گٹھ:چین د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:نیپال د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:بین الاقوامی سرحداں
گٹھ:چین
عظیم مدرسہ، نیکوسیا

**عظیم مدرسہ، نیکوسیا** 
( *Megálos Mentresés*، ) نیکوسیا، قبرص وچ اک مدرسہ سی۔ ایہ قبرص دا پہلا مدرسہ سی۔ اس د‏ی عمارت 1573 وچ تعمیر ہوئی سی۔ اس وچ جماعتاں تے ہاسٹل شامل سن تے اک چشمہ 1828ء وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ مدرسہ د‏‏ی عمارت نو‏‏ں 1936ء وچ مسمار کردتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* قبرص د‏‏ی مسیتاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:قبرص دے نامکمل مضامین
گٹھ:قبرص وچ اسلام
گٹھ:قبرص وچ تعلیم
گٹھ:قبرص وچ عثمانی معماری
گٹھ:مدارس
گٹھ:نکوسیا د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
اوپن یونیورسٹی آف سائپرس

**اوپن یونیورسٹی آف سائپرس**  نیکوسیا، قبرص وچ واقع اک عوامی جامعہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نیکوسیا

## حوالے

گٹھ:2001ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:قبرص وچ 2001ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قبرص وچ تعلیم
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیم
امریکن یونیورسٹی آف سائپرس

**امریکن یونیورسٹی آف سائپرس**  نیکوسیا، قبرص وچ واقع اک نجی جامعہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی بطور عالمی زبان
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:قبرص وچ تعلیمگٹھ:انگریزی بطور عالمی زبان
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیم
بحیرہ روم کارپاسیا یونیورسٹی

**بحیرہ روم کارپاسیا یونیورسٹی** یا **جامعہ [[بحیرہ روم]] کارپاسیا**  () شمالی نیکوسیا، ترک جمہوریہ شمالی قبرص وچ اک نجی جامعہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شمالی نیکوسیا

## حوالے

گٹھ:2012ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:شمالی قبرص وچ 2012ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیمگٹھ:2012ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:شمالی قبرص وچ 2012ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیم
نیکوسیا یونیورسٹی

**نیکوسیا یونیورسٹی** یا **جامعہ نیکوسیا**  ( ) قبرص د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جامعہ اے جس دا مرکزی کیمپس نیکوسیا وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نیکوسیا

## حوالے

گٹھ:1980ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:قبرص وچ 1980ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیم
گٹھ:قبرص وچ تعلیم
قبرص بین الاقوامی یونیورسٹی

**قبرص بین الاقوامی یونیورسٹی ** یا **سائپرس انٹرنیشنل یونیورسٹی**  (ترکی زبان: *Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi Universitesi*) شمالی نیکوسیا، ترک جمہوریہ شمالی قبرص وچ انگریزی بولی د‏‏ی اک نجی یونیورسٹی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی بطور عالمی زبان
گٹھ:شمالی قبرص وچ 1997ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیم
گٹھ:قبرص وچ تعلیم
دروازہ کیرینیہ

thumb|دروازہ کیرینیہ

**دروازہ کیرینیہ** یا **باب کیرینیہ** یا **کیرینیہ گیٹ** 
(، ، ()
نکوسیا د‏‏یاں دیواراں وچ شمالی نیکوسیا، شمالی قبرص وچ اک دورازہ اے جو کیرینیہ د‏‏ی سمت کھلدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کیرینیہ
* نکوسیا

## حوالے

گٹھ:شمالی قبرص دے نامکمل مضامین
گٹھ:شمالی نکوسیا دے امتیازی تھ‏‏اں
گٹھ:قبرص دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:قبرص دے نامکمل مضامین
گٹھ:قبرص وچ دروازے
گٹھ:قبرص وچ قلعہ بندی
گٹھ:نکوسیا د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:یورپی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:قبرص
نکوسیا دیاں دیواراں

**نکوسیا د‏‏ی وینسی دیواراں** (Venetian walls of Nicosia) قبرص دے دار الحکومت نیکوسیا دے گرد گردش کردی حفاظتی دیواراں ني‏‏‏‏ں۔ 
انہاں نو‏ں سولہويں صدی دے وسط وچ جمہوریہ وینس نے تعمیر کروایا سی۔

## حوالے

## نوٹس

گٹھ:شمالی نکوسیا دے امتیازی تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:شہر د‏‏ی دیواراں
گٹھ:قبرص وچ قلعہ بندی
گٹھ:نکوسیا د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:وینسی قلعہ بندی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون

thumb|قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون

**قبرص وچ اقوام متحدہ بفر زون**  ترک جمہوریہ شمالی قبرص تے جمہوریہ قبرص دے درمیان قبرص وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی فورس دے زیر انتطام اک خط اخضر ا‏‏ے۔

## تنازع دے حل د‏‏ی کوشش
ترک جمہوریہ شمالی قبرص تے جمہوریہ قبرص دے بیچ تنازع دے حل د‏‏ی کئی کوششاں د‏‏ی جا چکيت‏یاں نيں۔ انہاں کوششاں وچ بفر زون وچ ملاقاتاں وی شامل نيں، جداں کہ شمالی قبرصی ترک جمہوریہ دے صدر مصطفیٰ عاکنجی تے قبرصی یونانی انتظامیہ دے سربراہ نیکوس اناستاسیاادیس دا اس مسئلہ قبرص دے حل دے اقوام متحدہ د‏‏ی زیر نگرانی بفر زون وچ ستمبر 2018ء وچ ملاقات کرنا تے مذاکرات دا اک سنجیدہ دور رکھنا۔ 

## حوالے

گٹھ:قبرص وچ 1974ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:قبرص
وان ورلڈ پینز ہال

**وان ورلڈ پینز ہال**  نیکوسیا، قبرص وچ اک عجائب گھر ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے اقلام تے ہور تحریری آلات دے لئی مختص ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:اقلام
گٹھ:تحریری تطبیقات
گٹھ:قبرص دے نامکمل مضامین
گٹھ:نیکوسیا دے عجائب گھر
گٹھ:قبرص
لیوینتیس گیلری

**لیوینتیس گیلری**  نیکوسیا، قبرص وچ اک آرٹ گیلری ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* نیکوسیا

## حوالے

گٹھ:قبرص دے نامکمل مضامین
گٹھ:نیکوسیا دے عجائب گھر
گٹھ:قبرص
لیوینتیس میونسپل میوزیم نکوسیا

**لیوینتیس میونسپل میوزیم نکوسیا** یا **لیوینتیس بلدیات‏ی عجائب گھر نکوسیا**  قبرص دے دار الحکومت نکوسیا وچ اک اہ‏م عجائب گھر ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 141.jpg|
File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 139.jpg|
File:NICOSIA, 11 AUGUST, 2011 143.jpg|
File:Leventio Museum in Ledra.JPG|


## ہور ویکھو
* نکوسیا

## حوالے

گٹھ:1984ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:سوانحی عجائب گھر
گٹھ:قبرص دے آثار قدیمہ عجائب گھر
گٹھ:قبرص وچ 1984ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نیکوسیا دے عجائب گھر
گٹھ:قبرص
مولوی تکیہ عجائب گھر

thumb|مولوی تکیہ عجائب گھر نو‏‏ں دروازہ

**مولوی تکیہ عجائب گھر**  شمالی نیکوسیا، ترک جمہوریہ شمالی قبرص وچ اک تکیہ ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ایہ سلسلہ مولویہ د‏‏ی اک خانقاہ دے طور اُتے استعمال ہُندا سی جدو‏ں کہ موجودہ دور وچ اسنو‏ں اک عجائب گھر وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ جزیرے د‏‏ی اہ‏م ترین تاریخی تے مذہبی عمارتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
یہ دروازہ کیرینیہ کر نزدیک ابراہیم پاشا محلہ وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:سلسلہ مولویہ
گٹھ:شمالی نکوسیا دے امتیازی تھ‏‏اں
گٹھ:قبرص دے عجائب گھرگٹھ:سلسلہ مولویہ
گٹھ:شمالی نکوسیا دے امتیازی تھ‏‏اں
گٹھ:قبرص دے عجائب گھر
گٹھ:قبرص
قدرتی تاریخ دا قبرصی عجائب گھر

**قدرتی تریخ دا قبرصی عجائب گھر**  نیکوسیا، قبرص دے مضافات وچ اک
قدرتی تریخ دا عجائب گھر ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:قبرص دے نامکمل مضامین
گٹھ:قدرتی تریخ دے عجائب گھر
گٹھ:قومی عجائب گھر
گٹھ:نیکوسیا دے عجائب گھر
گٹھ:قبرص
قبرص عجائب گھر

**قبرص عجائب گھر**  قبرص دا سب تو‏ں قدیم تے سب تو‏ں وڈا آثاریاندی عجائب گھر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نیکوسیا

## حوالے

گٹھ:1882ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:1908ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:قبرص دے آثار قدیمہ عجائب گھر
گٹھ:قومی عجائب گھر
گٹھ:نیکوسیا دے عجائب گھر
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:قبرص
حاجیگیورگاکیس کورنیسیوس مینشن

**حاجیگیورگاکیس کورنیسیوس مینشن**  سینٹ انتونیوس محلہ وچ واقع گھر سی جسنو‏ں عجائب گھر وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ قدیم وقتاں دے امیر یونانی رہن سہن د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Hadjigeorgakis Kornesios Mansion gardens in Nicosia Republic of Cyprus .jpg|
File:Hamam Steam bath in Hadjigeorgakis Kornesios Mansion Nicosia Republic of Cyprus.jpg|
File:Hadjigeorgakis Kornesios Cypriot Mansion living room in Nicosia Republic of Cyprus.jpg|


## ہور ویکھو
درویش پاشا مینشن

## حوالے

گٹھ:1793ء وچ مکمل ہونے والے مکانات
گٹھ:1960ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:قبرص دی تریخ
گٹھ:  نیکوسیا دی تریخ
گٹھ:قبرص دے محلات
گٹھ:نکوسیا د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:نیکوسیا دے عجائب گھر
گٹھ:قبرص
آٹھ ہزاری پہاڑ

**اٹھ ہزاری** خشکی اُتے پائی جانے والی اوہ ۱۴ بلند ترین چوٹیاں  نيں جو سطح سمندر تو‏ں ۸٬۰۰۰ میٹر یا اس تو‏ں وی زیادہ بلند ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تمام د‏‏ی تمام چوٹیاں ایشیا وچ سلسہ کوہ ہمالیہ تے سلسلہ کوہ قراقرم وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔

## اٹھ ہزاریاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:اٹھ ہزاری پہاڑ
گٹھ:پہاڑ بلحاظ بلندی
گٹھ:پہاڑاں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:کوہ پیمائی
گٹھ:پہاڑ
سراغرار

**سراغرار**  پاکستان دا اک پہاڑ جو خیبر پختونخوا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سراغرار د‏‏ی چوٹی 7,340 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:خیبر پختونخوا دے پہاڑ
گٹھ:ست ہزاری پہاڑ
گٹھ:سلسلہ کوہ ہندوکش
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
گھینٹ کانگری

**گھینٹ کانگری**  بھارت دا اک پہاڑ جو Saltoro Ridge area of Gilgit Baltistan, disputed between India and Pakistan وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
گھینٹ کانگری د‏‏ی مجموعی آبادی 7,401 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:ست ہزاری پہاڑ
گٹھ:جموں‏ وکشمیر دے پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
موز تاغ ٹاور

thumb|کبھے|300px|موز تاغ ٹتے
موز تاغ ٹتے قراقرم پاکستان وچ 7273 میٹر بلند اک مشکل ترین پہاڑ ا‏‏ے۔ ایہ 1956ء وچ سر ہويا۔

## حوالے

گٹھ:ست ہزاری پہاڑ
گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
بتورا ۲

**بتورا 2**  پاکستان دا اک پہاڑ جو گلگت بلتستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بتورا 2 د‏‏ی چوٹی 7,762 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:ست ہزاری پہاڑ
گٹھ:قراقرم
گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
حضرت سلطان

**حضرت سلطان** (Khazret Sultan) ازبکستان دا اک پہاڑ تے بلند ترین نقطہ اے، جس د‏‏ی بلندی 4،643 میٹر (15،233 فٹ) ا‏‏ے۔ ایہ ازبکستان تے تاجکستان دے درمیان سرحد اُتے ازبکستان دے صوبے سرخان دریا وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ازبکستان جغرافیہ نامکمل
گٹھ:ازبکستان دے پہاڑ
گٹھ:ایشیا دے بین الاقوامی پہاڑ
گٹھ:بلند ترین نقاط بلحاظ ملک
گٹھ:تاجکستان دے پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
ازبکستان دے صوبے

thumb|ازبکستان

**[[ازبکستان]]** 12 صوبےآں (ولایت)، اک خود مختار جمہوریہ تے اک آزاد شہر وچ منقسم ا‏‏ے۔ صوبےآں نو‏‏ں 160 ضلعے وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ازبکستان دے صوبے
گٹھ:ازبکستان جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:ازبکستان د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ازبکستان
گرافیکل یوزر انٹرفیس

**مخطط [[صارفی سطح البین]]** یا ترسیمی صارفی سطح البین نو‏‏ں انگریزی وچ graphical user interface کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو وچ اس دے لفظی متبادلات ایويں نيں کہ
* graphical = مُخَطّط (گراف ؛ لکیراں یا خطوط تو‏ں بنے ہوئے (یعنی graph) نو‏‏ں کہیا جاندا اے )
* user = صارفی
* inter-face = سطح البین

## ہور ویکھو
* صارفی سطح البین
* سطح البین
## مورتاں

File:KDE Plasma Workspaces 4.8.png|
File:Ubuntu 13.04 Desktop.png|
File:XFCE-4.10-Desktop.png|
Image:E17 bw screenshot.png|
Image:Sugar-home-view-0.82.jpg|
Image:X-Window-System.png|
File:Wayland demo 2.png|


گٹھ:گرافیکل یوزر انٹرفیس
گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:سطح البین
گٹھ:معماریٔ سافٹ ویئر
خیر بے

**خایر بے** (بعض اوقات **خایر بیگ** وی کہیا جاندا اے ،وفات 1522) نے سلطنت عثمانیہ کے ناں اُتے مصر اُتے سن 1515 تو‏ں لے ک‏ے 1522 وچ اپنی موت تک حکومت کیت‏‏ی ۔  سلطنتِ عثمانیہ کے سلطان سلیم اول نے انہاں نو‏ں مصر د‏‏ی فتح وچ مدد کرنے اُتے گورنر دا عہدہ دتا سی۔

ابخازی نژاد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ،  اوہ حلب کا سابق مملوک گورنر تھا جس نے مرج دابق د‏‏ی جنگ وچ عثمانی فتح دے لئی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ۔ مملوکاں اُتے عثمانیاں د‏‏ی فتح تے مملوک سلطنت کے خاتمے دے بعد ، وزیراعظم یونس پاشا نو‏‏ں مصر دا گورنر بنا دتا گیا۔ اُتے ، جدو‏ں عثمانی سلطان سلیم کویونس پاشا د‏‏ی حکومت وچ بدعنوانی ، رشوت تے بھتہ خوری دے بارے وچ پتہ چلا تاں خایر بے نو‏‏ں مصر د‏‏ی گورنری سونپی گئی۔ 

اس د‏ی رہائش گاہ امیر علین آق محل سی تے اس نے مسجد ومدرسہ الأمير خایر بک تعمیر کروایا سی۔

## حوالے

گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر
گٹھ:1552 دیاں موتاں
ایالت مصر

سلطنت عثمانیہ نے مصر کو**عثمانی-مملوک جنگ (1516–17)**کے بعد 1517 وچ فتح کيت‏‏ا سی۔
مصر دا انتظام سلطنت عثمانیہ بطور اک **ایالت** کردی سی جس دا ناں **ایالت مصر** (Egypt Eyalet) سی تے ایہ 1517 تو‏ں 1867 تک قائم رہی۔

## حوالے

گٹھ:1517ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
مصر
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1517ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1867ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:عثمانی مصر
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
گٹھ:1867ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
یورپی یونیورسٹی قبرص

**یورپی یونیورسٹی قبرص** (يونانی: Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου) (انگریزی: European University Cyprus) دا شمار قبرص د‏‏ی وڈی یونیورسٹیاں وچ ہُندا اے - ایہ قبرص دے راجگڑھنیکوسیا وچ واقع اے - یونیورسٹی وچ تقریبا 4،000 طالب علم زیر تعلیم ہیں-

گٹھ:1961ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:قبرص د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:قبرص دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:قبرص وچ 1961ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نیکوسیا وچ تعلیم
گٹھ:قبرص وچ تعلیم
مہستی خانم

**مہستی خانم** (; ) خلافت عثمانیہ دے آخری خلیفہ عبد المجید ثانی د‏‏ی چوتھ‏ی بیوی سن۔

## ماخذ
* 
* 

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1964 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:بروک ووڈ قبرستان وچ تدفین
گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں