open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وائیپر

**وائیپر** (انگریزی: Squeegee) پدھر تھاں ، فرش یا شیشے وغیرا توں پاݨی یا کوئی ہور مائع مواد نوں صاف کرن واسطے ورتیا جاݨ آلا اک عام کعھریلو آلہ اے ۔

## بناوٹ
وائیپر دا اک ڈنڈا تے ربڑ دا اک فلیٹ ، ہموار بلیڈ ہُندا اے جیہڑا فلیٹ فرش یا شیشے دی سطح اُتوں پاݨی یا کوئی ہور مائع مواد نوں پوچدا اے ۔ ایہدے اُپرلے پاسے اک ڈنڈا لایا ہُندا اے جیہنوں پَھڑ کے وائیپر پھیریا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
* برش
* جھاڑو
* وائیپر
* موپ
* ٹبھکوݨا

گٹھ:صفائی
گٹھ:سَند
گٹھ:اوزار
گٹھ:چیزاں
ایئر کنڈیشننگ

**ایئر کنڈیشننگ** اے سی (Air conditioning) کسے بند جگہ وچ بادگردانی، رطوبت، حرارت تے ہوائی صورت حال نوں حسب ضرورت رکھݨ دا عمل اے ۔ ایئر کنڈیشنگ گھریلو تے تجارتی دوناں مقاصد لئی استعمال کیتا جا سکدا اے ۔ ایہ عمل زیادہ تر اندرونی ماحول نوں زیادہ آرام دہ تے پرسکون بݨوݨ لئی استعمال کیتا جاندا اے، جو عام طور تے انساناں یا جانوراں لئی ہُندا اے ۔ایئر کنڈیشنر کمرےآں وچ برقی آلات ، جِداں کمپیوٹر سرورز، پاور ایمپلیفائرز توں پیدا ہوݨ والی حرارت نوں ٹھنڈا کرن یا بعض اوقات نمی دی مقدار نوں کَعھٹ کرن لئی وی استعمال ہُندا اے ۔

ایئر کنڈیشنر اکثر کسے پنکھے دے استعمال نال کسے مقام ، جِداں گھر یا کار وغیرا دی ہوا دی صورت حال وچ مناسب یا مطلوب تبدیلی کر کے اندرونی حصے نوں آرام دہ بݨوندا اے ۔

## گنجائش
اے سی دی گنجائش یا صلاحیت نوں ٹن نال ناپیا جاندا اے ۔ ایہدا اے سی دے وزن نال کوئی تعلق نئیں ۔ 
ماہرین دے مطابق قدیم دور وچ جد ائیر کنڈیشنر ورگی ٹیکنالوجی دا کوئی تصور نئیں سی تے گھراں نوں ٹھنڈا کرن لئی برف دا استعمال کیتا جاندا سی ۔ دور دراز پہاڑاں توں لیائی جاݨ آلی اس برف نوں گھراں نوں ٹھنڈا کرن لئی استعمال کیتا جاندا سی  کیونکہ ایہ برف ٹناں دے حساب نال لیائی جاندی سی ، لہاذا ٹھنڈک دی پیمائش وی ٹناں وچ کیتی جاݨ لَگ گئی ۔
ائیرکنڈیشننگ دے ماہر ایلی سن ڈیلز دے بقول اک ٹن دے ائیرکنڈیشنر توں مراد اک ایہجا ائیر کنڈیشنر اے جیہڑا فی گھینٹھا 12000 برٹش تھرمل یونٹ (BTU) حرارت کمرے چوں کَڈھ سکدا اے ۔ اک بی ٹی یو توں مراد اِنی حرارت اے جیہڑی ماچس دی اک تیلی نوں مکمل طور تے جلائے جاݨ نال حاصل ہو سکدی اے ۔
جے اک ٹن برف ہووے تاں ایہنوں مکمل طور تے پگھلݨ لئی 288،000 بی ٹی یو حرارت دی ضرورت ؤ گی ۔ جے اک ٹن برف نوں 24 گھینٹھے وچ مکمل طور تے پگھلوݨا ہووے تاں ایہنوں 288،000 بی ٹی یو حرارت 24 گھینٹھے دے درمیان فراہم کرنی پیݨی اے ، جیہڑی فی گھینٹھا تقریبن 12 ہزار بی ٹی یو بَݨدی اے ۔ اس حساب نال کہیا جاسکدا اے کہ اک ٹن دا اے سی اک گھینٹھے وچ تقریبن 12 ہزار بی ٹی یو حرارت نوں کمرے چوں کَڈھ سکدا اے یعڻی اِنی حرارت اے جیہڑی 24 گھینٹھے وچ اک ٹن برف نوں پگھلوݨ لئی کافی ہوؤ گی ۔

## ہور دیکھو
* فریج

گٹھ:الیکٹرونکس
گٹھ:ایجادات
اجیت راہی

**اجیت راہی** ( 2 اپریل 1938 – 30 اپریل 2021) اک پنجابی لکھاری سی۔

## جیون
اجیت راہی دا جم 2 اپریل 1938 نوں برطانوی پنجاب دے پنڈ سونا برنالہ (ہن ضلع نواں شہر) وچ ہویا۔ اجیت نے مڈھلی سکولی تعلیم پنڈ دے سکول وچوں لئی اتے بنگا کالج وچ داخل ہو گیا۔ پر کالج وچ طالب علم آگوُ وجوں ابھرن کرکے کالج وچوں کڈھ دتا گیا۔ پھر اس نے پھلواڑی گیانی اکیڈمی جالندھر وچ رہِ کے گیانی کیتی۔ تے ایس ڈی ہائی سکول کپورتھلہ وچ گیانی ٹیچر وجوں ٹیچنگ دا کم کیتا۔ اسے ویلے دران اس دی نرویر کور نال شادی ہوئی۔ اس دی اک لڑکی تے دو لڑکے پیدا ہن جو اج کل آسٹریلیا وچ ہی رہندا سی۔

## رچناواں

### شعری مجموعہ
* *ایہہ وی دن آؤنے سی*
* *نادر شاہ دی واپسی*
* *اج دا گوتم*
* *اسیں تے سوچیا نہیں سی*
* *توی توں تلوار تک*
* *سلیہار*
* *مکتا اکھر*
* *میں پرط آوانگا*
* *سترنگی* (سمچی شاعری)
### ناول
* *باغی مسیحا*
* *پھوڑیاں*
* *دھکھدی دھونی*
* *سلگھدا سچ*
* *ستلج گواہ اے*
* *آزاد جنگجو چندر شیکھر*
* *شہید سکھدیو*
* *باغی مسیحا*

### وارتک
* *قبر جناں دی جیوے ہو*
* *جمیں کھا گئی آسماں کیسے*-2
* *تھل ڈونگر بھویومِ*
* *اپنے سنمکھّ*- وارتک
* *ادھی صدی دا سفر* (سوے جیونی)
* *پاکستان دا سفرنامہ* (سفرنامہ)

### کہانی مجموعہ
* *نوکری*

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ناول کار
مرزا آباد

مرزا آباد(انگریزی وچ: Mirza Abad) گراں پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع جہلم دی تحصیل پنڈدادن خان دا ہک گراں ہے. جس دی یونین کونسل **دولت پور** اے اور ڈاکخانہ **نتھیال** وچ اے.   
## تاریخ
اس گراں دے وچ سب تو پہلاں گھر سنہ 1980 دے وچ **مرزا محمد یوسف** صاحب نے چڑھایا سی. جس تو بعد اس گراں دی آبادی ہولی ہولی ود دی گئی جس نال اے ہک گھر تو ہک گراں دی شکل وچ ڈھل گیا. اور نال دیاں پنڈاں وچ اس گراں دا ناں مرزا آباد آکھوین لگ پیا.  

## نال دے گراں
مرزا آباد گراں دے چڑدلے پاسے چکری گراں ہے اور لیندلے پاسے **گہوڑا** گراں ہے. دکھن **پنڈی سید پور** اور پربت ہک وڈا پہاڑی سلسلہ ہے جیڑا کھیوڑہ لونے دی کان  نال ملدا اے. 

## مساجد
اس گراں وچ دو مسجداں نوں. ہک مسجد اس گراں دے چڑدلے پاسے جس دا ناں **گلزارِ مدینہ** وے اور دوجی مسجد گراں لیندلے پاسے جسدا ناں **مسجد بلال** اے. 

## گراں دے مشہور بندے
اس گراں دے مشہور بندیاں وچ **مرزا محمد یوسف** صاحب، **مرزا گلزار** صاحب ، **ڈاکٹر اسد** صاحب، **محمد شریف** صاحب، **اورنگزیب** صاحب، **ثاقب** صاحب نے. 

## حوالہ جات

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
جھارا پہلوان

**جھارا پہلوان** (انگریزی : Jhara Wrestler) پاکستانی پنجابی پہلوان سی ۔ اوہناں دا تعلق پہلواناں دے خاندان نال سی ۔ اوہناں دے والد اسلم پہلوان (رستم پنجاب) تے (رستم ایشیا) تے تایا بھولو پہلوان (رستم زماں) وی مشہور پہلوان سی ۔ 

## تعارف
جھاراے نے 16 سال دی عُمر وچ بین الاقوامی کُشتی لڑݨ دا آغاز کیتا سی ۔ ایہدا قَد 6 فٹ 2 انچ تے وزرن تقریبن 96 کلوگرام سی ۔
جھارا پہلوان اپݨی مُختصر زندگی وچ مکمل طور تے ناقابل شکست رہے ۔

## پیشا ورانا خدمات
ابتدائی دِناں وچ جھارے نے پہلی پیشا ورانا کُشتی ملتان وچ زوار پہلوان ملتانی نال لڑی سی ۔ اوہناں نے زوار پہلوان نوں دو دفعا شکست دِتی ۔ انہوں نے جاپانی پہلوان انوکی نال وی کُشتی لڑی جیہدے وچ اوہناں نے انوکی نوں شکست دِتی ۔ انوکی نے اس توں پہلاں جھارے دے چچا اکرم پہلوان (اکی پہلوان) نوں شکست دِتی سی ۔

## اِنتقال
جھارا دل دی دھڑکن بند ہوݨ 10 ستمبر 1991 نوں انتقال کر گئے ۔

## جھارا دے خاندان دے ہور پہلوان

* غلام پہلوان امبرسریا رستم زماں (پڑنانا)
* امام بخش پہلوان رستم ہند (دادا)
* گاما پہلوان رستم زماں (والد دے تایا)
* بھولو پہلوان رستم زماں (تایا)
* اچھا پہلوان رستم پنجاب و رستم ایشیا (والد)
* اکرم پہلوان (اکی پہلوان) (چچا)

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ریسلر
سوشانت دیڡگیکر

**سوشانت دیڡگیکر** اک بھارتی ماڈل، اداکار، کلاکار، گلوکار اتے وڈیؤ جوکی اے، جس نوں ٹیلیوژن شو اتے فلماں وچ ویکھیا جا سکدا اے۔ جولائی 2012 وچ اس نے مسٹر گے انڈیا 2014 دا تاج حاصل کیتا۔ اس نے مسٹر گے عالمی 2014 وچ بھارت دی نمائندگی کیتی۔ مسٹر گے عالمی 2014 دوران اسنے بہت سارے اعزاز حاصل کیتے، پر اس نوں رئیلٹی شو بگ بوس- 8 وچ کونٹیسٹنٹ وجوں حصہ لین کرکے جانیا جاندا اے۔

## مڈھلا جیون
سوشانت دا جم گوئن کونکنی توں آئے ماں پیؤ پردیپ دوگیکر اتے بھارتی دوگیکر دے گھر باندرا، ممبئی وچ ہویا۔ اسدے پیؤ جی۔ایم۔اے۔اے۔اے۔ دے جنرل سیکریٹری ہن۔ اسنے اپنی سکولی پڑھائی آریہ تعلیم مندر، باندرا توں پوری کیتی۔

## کیریئر
سوشانت نے اپنے کیریئر دی شروعات یو۔ٹی۔وی۔بنداس اُتے بگ سوچ دے تیجے سیزن نال کیتی، جو روہت سیٹی ولوں ڈائریکٹ کیتا گیا سی۔ پھر اسنے اس چینل دے شو ظلم کا پنچناما دی میزبانی کیتی۔ اسنے کلر ٹی۔وی۔ دے بگ بوس-8 کونٹیسٹنٹ وجوں حصہ لیا۔ اوہ اس شو دے 10 فائنل-لسٹ وچوں اک سی۔ سشانت اتہاس وچ پہلا اجیہا انسان اے، جس نے تن سہِ-سنمان- مسٹر گے ورلڈ کنجینلٹی-2014, مسٹر پیپلز چوئس اتے مسٹر گے ورلڈ آرٹ-2014 حاصل کیتے۔ اسنے ٹی۔وی۔ کمرشیئل اُتے ماروتی سجوکی، ایم۔ٹی۔وی۔انڈیا، چینل وی۔ اتے آئیڈیا موبائل جہیاں کمپنیاں لئی وی کم کیتا۔

## ٹیلیوژن
* 2015 **سٹائل پنگا** میزبان وجوں زوم ٹی۔وی۔ چینل اُتے
* 2015 **کلر کروکے اٹکا تو لٹکا** اینڈ ٹی۔وی۔ اُتے کونٹیسٹنٹ وجوں
* 2015 **انڈیا گوٹ ٹیلینٹ** کلر ٹی۔وی۔ اُتے مہمان وجوں
* 2014 **بگ بوس 8** کلر ٹی۔وی۔ اُتے کونٹیسٹنٹ وجوں
* 2012 **ظلم کا پنچناما** بنداس ٹی۔وی۔ اُتے میزبان وجوں
* 2012 **بگ سوچ 3** مہمان وجوں خود
* 2018 سا رے گا ما پا وچ رانی وجوں زی۔ٹی۔وی۔ اُتے۔

## نجی زندگی
سوشانت دا اک وڈا بھرا کرن دیوگیکر اے، جو خود اک ماڈل اے۔ دوگیکر نے نفسیات وجوں شرٹیپھکیٹ حاصل کیتا اے اتے اسنے صنعت نفسیات وچ ماسٹر کیتی اے۔

## ایہہ وی دیکھو
* مسٹر گے انڈیا
* مسٹر انڈیا ورلڈ
* پرتیک جین

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بگ بوس لڑی دے مقابلہ باز
گٹھ:مراٹھی لوک
گٹھ:گے اداکار
گٹھ:گے کلاکار
گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی لوک
براڑ جیسی

**جسوندر کور** اک بھارتی پنجابی شاعرہ تے کہانی کار اے۔

## مڈھلا جیون

براڑ جیسی دا جم ماں امرجیت کور تے پیؤ ہربنس سنگھ دے گھر پنڈ ملکے، ضلع موگا وچ ہویا۔
## فلماں

* 2020 شارٹ پنجابی فلم 'ماں دا خط'
* 2020 شارٹ پنجابی فلم 'سیکنڈ ہیڈ گرل'
* 2020 شارٹ پنجابی فلم 'ان پڑھ'

## گیت
* 2021 گرپریت چٹھا 'رومال'

## دو شبد
* 2018 سوہے اکھر 'مکھیاں'

## سکھیا
براڑ جیسی نے اپنی مڈھلی پڑھائی جی۔این۔مشن ہائی سکول، ملکے، موگا توں پوری کیتی۔ بی۔اے۔ اتے دی ڈگری سنت بابا حصہ سنگھ میموریال گرلز کالج، سکھانند، موگا توں اتے ایم۔ایس۔سی کمپیوٹر ایپلیکیشنس گوروکل کالج، کوٹکپورا توں حاصل کیتی۔ اسنے ایم۔فل کمپیوٹر ایپلیکیشنس گروکاشی یونیورسٹی، تلونڈی صابو، بٹھنڈہ توں کیتی۔ موجودہ ویلے وچ جیسی گروکاشی یونیورسٹی،تلونڈی صابو، بٹھنڈہ توں پی۔ایچ۔ڈی۔ دا خوج کم کر رہی اے۔

## رچناواں
* (2015) سوینا یانداں دا سرمایہ (وکھ-وکھ شاعراں دا شعری مجموعہ)
* (2019) میں ساؤُ کڑی نہیں ہاں (چوتھا ایڈیشن)
* (2019) بیز برکھ (وکھ-وکھ شاعراں دا شعری مجموعہ)
* (2021) مٹی دے بول (وکھ-وکھ شاعراں دا شعری مجموعہ)

## حوالے

## باہری کڑیاں
* فیس بک پیج
* انسٹاگرام
* فیس بک نجی کھاتہ
* ٹوٹر
* لکھاری بارے

گٹھ:جم 1989
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:کہانی کار
منگو رام موگووالیا

**منگو رام** (14 جنوری، 1886 – 22 اپریل 1980)، مشہور ناں **بابو منگو رام چودھری**، غدر پارٹی دا آگوُ اتے پنجاب دا سیاستدان سی۔  اوہ چمار جاتی وچوں سی اتے دلت اچھوت بھائیچارے دا آگوُ سی۔ اسنے اچھوتاں دے حقاں دی حصول نوں پرنائی جتھیبندی، آدی دھرم لہر نیہہ رکھی اتے اس لہر نوں ملی کامیابی توں بعد 1946 وچ پنجاب ودھانسبھا میمبر چنیا گیا سی۔
## زندگی
بابو منگورام مگووالیا دا جم 14 جنوری، 1886 نوں برطانوی پنجاب دے ضلع ہشیارپور وچ ماہلپور دے نیڑے، پنڈ مگووال وکھے پیؤ ہرنام داس اتے ماں اتری دے گھر ہویا۔ اوہ اجے تن سال دے ہی ہوئے سن کہ اس دی ماں دی موت ہو گئی۔ پڑھائی دی شروات پنڈ وچ ہی اک سادھو کول کیتی اتے 6 کو مہینیاں بعد اوہ اپنے پیؤ نال دیہرادون چلیا گیا۔ اتھے منگورام پنڈ چوڑپر دے اک پرائیویٹ سکول وچ پڑھن لگ پیا، پر اک سال بعد واپس پنڈ آکے خالصہ سکول ماہلپر وچ پڑھن لگ پیا۔1909 وچ بابو منگو رام امریکہ چلے گئے۔ اتھے اوہناں نے کجھ سال پنڈ دے ہی ذمینداراں کول کھیتاں وچ ہی کم کیتا پر اتھے وی جات مشتمل وتکرے دا ہی ساہمنا کرنا پیا۔ اس دوران غدر لہر دے آگوآں لالا ہردیال، سوہن سنگھ بھکنا اتے ہور آگوآں دے رابطہ وچ آ گئے اتے غدر لہر لئی کم کرنا شروع کر دتا۔ غدر لہر ولوں اک خاص مشن الیکیا گیا جس وچ آزادی دی لڑائی لئی ہتھیاراں دا اک جہاز سمندر رستے بھارت لجاؤنا سی۔ اس کم دی ذمہ واری بابو جی نوں دتی گئی پر اس دی خبر پہلاں ہی برطانیہ سرکار نوں لگ گئی اتے اس دی جاسوسی شروع کر دتی گئی۔ ایہہ مشن جو 1915 وچ چلیا اتے جس نوں غدر لہر دے پنج آگوُ لے کے آ رہے سن، برطانیہ سرکار نے سمندر وچ توپاں نال اڈا دتا۔ بابو جی کسے طریقے نال بچ گئے اتے اس توں بعد فلپائن، سری لنکا ہندے ہوئے آخر سولاں سال بعد 1925 وچ ہندوستان آن پہنچے۔ اسے ویلے سان پھرانسسکو وچ غدر لہر شروع ہو گئی سی۔ 1913 نوں قائم کیتی غدر لہر لئی کم شروع کر دتا۔ 1925 دے انت وچ اوہناں نے پنڈ وچ آدی دھرم پرائمری سکول کھولھیا تے بچیاں نوں پڑھاؤنا شروع کر دتا۔ 1926 نوں اس سکول وچ آدی دھرم مہم چلاؤن دا فیصلہ لیا گیا۔ 1926 وچ جالندھر وچ آدی دھرم تنظیم دا پہلا دفتر کھولھیا گیا تے بابو جی جالندھر رہن لگ پئے، جتھے اوہ 1940 تک رہے۔

## آخری سماں
22 اپریل 1980 سانوں سدیوی وچھوڑا دے گئے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
گٹھ:جم 1886
گٹھ:موت 1980
گٹھ:غدر پارٹی
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سیاستدان
امرجیت چندن

*امرجیت چندن* (جم نومبر 1946) لندن ( برطانیہ ) وچ وسدے بہو-پکھی پنجابی اتے انگریزی لکھاری ہن۔
## مڈھلا جیون

چندن دا جم نومبر 1946 نوں نیروبی، کینیا وچ ہویا سی۔ پنجاب یونیورسٹی توں گریجوئیشن اوہ نکسلی لہر وچ سرگرم ہو گیا، اتے لگپگ دو سال گپتواس وانگ گزارے۔ پنجاب وچ نکسلی لہر دے پہلے میگزین ‘دستاویز’؛جسدے کجھ انک ہی شائع ہوئے، دا اڈیٹر وی سی۔ پھر کئی ساہتی میگزیناں اتے رسالیاں وچ کم کیتا اتے 1980 وچ انگلینڈ چلیا گیا۔ اوہدے پیؤ گوپال سنگھ چندن دے غدریاں نال چنگے تعلق تے ہمدردی سی۔ گوپال سنگھ ودھیا شاعر اتے چنگے فوٹوگرافر سی۔ اوہناں نے نامی دیشبھگتاں دیاں فوٹواں کھچیاں جہناں وچ تیجا سنگھ آزاد دی پرچلت فوٹو امرجیت چندن دے پیؤ گوپال سنگھ چندن دی کھچی ہوئی اے۔

## شعری سروکار تے شاعری
چندن دی شاعری نوں اوہدے سمکالیاں نالوں نکھیڑن والا مڈھلا گن اوہدا بہپساری تے سہج ہونا اے۔ شاعری کہن لگیاں شاید ہی پنجابی دا کوئی ہور شاعر اس جنا سہج ہووے۔ اوہ شبداں نال کھیڈدا ضرور اے، پر گل نوں صرف اکھر دی لشک تک محدود نہیں کردا سگوں شبد دے دیسی سواد دی دبتا چکھدا اے۔ انج لگدا اے، جیوں اوہ آکھدا ہووے- جے گھر وچ منگو ہون تاں ڈولو چکّ دوجیاں دے گھر لسی منگن کیوں جائیے۔ جنی اپنتّ دھرتی دے اپنے شبد وچ ہو سکدی اے، اوہ ادھار لئے شبداں وچ کتھے۔ شبداں دے موہ وچ بھجیا جنا سہج اوہ شاعری آکھ جاندا اے، انج لگدا اے کہ اس توں ودھ ہور سوکھا تے سہج ہویا ہی نہیں جا سکدا۔ جداں تتلی دا بھار پھلّ نوں بھار نہیں لگدا، اوہدی شاعری تہاڈے دل وچ اپنی چھنّ پا لیندی اے۔

بھاویں چندن نکسلی لہر دی مڈھلی قطار وچ وی رہا تے اس لہر دے ساہتی پرچے ‘دستاویز’ دا اڈیٹر وی؛ پر اپنی شاعری وچ اوہ کتے وی اسہج ہندا پرتیت نہیں ہندا۔ معصوم لوکاں نوں مار کے انقلاب لیاؤن والا اس لئی پنجاب دا قاتل اے۔ اوہ ایہناں قاتل لوکاں نوں ونگاردا آکھدا اے: ‘‘اسیں تاں اسے دھرتی دے پتّ ہاں جہدا دھرا ننکانہ بندا اے، پر تسیں ساڈے وچوں نہیں ہو۔ تسیں ہندو-سکھ-مسلمان مزہبیئت دے قاتل نہیں سگوں پنجابیت دے قاتل ہو۔’’ اہ ننکانے نوں کسے اک مذہب دا تھاں نہیں سگوں سمچی دھرتی دا مرکز مندا اے۔ اوہ آکھدا اے:

ننکانہ منزل ہے کل راہواں دی

ننکانہ گھر دا راہ ہے۔

## رچناواں
### شعری مجموعہ
* *کون نہیں چاہیگا* (1975)
* *کویتاواں* (1985)
* *جڑھاں* (1995,1999)
* *بیجک* (1996)
* *چھنا* (1998)
* *گتھلی* (1999)
* *گڑھتی* (2000)
* *انجل* (2006)
* *پریم کویتاواں* (2011) چونویں شاعری
* Sonata for Four Hands (انگریزی اتے پنجابی دوہاں بولیاں وچ Arc Publications نے شائع کیتا اے۔)
* *اناراں والا وہڑھا*(شاہمکھی: اناراں والا ویہڑا) ; پبلیشرز: کتاب ترننجن، میاں چیمبر، 3 ٹیمپل روڈ لاہور -2004)

### وارتک
* *نشانی* (1997)
* *فیلسوفیاں*(2001)
* *لکھت پڑھت (2014)* (پندراں لیکھاں دا مجموعہ)

### ہور
* *[[لمی لمی ندی وہے]]* (ویلے بارے چونویں شاعری)

## شعری نمونہ

تیہ اوہ بول جسدا کوئی نہ ثانی

کوئی جو مینوں تیہ کردا ہے
جس نوں میری تیہ ہے لگی
پانی وی بن تیہ دے کاہدا پانی

تیہ تاں دل نوں پیندی کھوہ ہے
جس نوں کوئی دل والا بھردا

تیہ اڑدا ٹکیا پنچھی
جسدے پیر نہ تھلے لگدے
تیہ تاں اس پنچھی دا ساہ ہے
تیہ تاں اس دی چھاں ہے کھنبھ ولھیٹ کے بیٹھی

تیہ تاں اوہدا ناں ہے
جس نوں لیاں منہ مٹھا ہووے
مٹھی جسدی اکھاں مند کے چیتے کرداں

تیہ اپنے آپ نہ’ گلاں کرنا ہؤمے ہرنا
سجن نوں تکنا ہولے ہولے
تیہ ہوا نوں پائی جپھی


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:جم 1946
جوت-جگت کی بارتا

**جوت-جگت کی بارتا** جوگندر سنگھ راہی ولوں لکھی اک تنقیدی کتاب اے۔ ایہہ اوہناں دی آخری کتاب اے۔ اس وچ جدید پنجابی ساہت-سنویدنا نوں ساہت-اتہاس دی روایت توں اگے پراچینتم بھارتی روایت دے حوالہ وچ انتر-انشاسنی نظر توں سمجھن دی کوشس کیتی گئی اے۔

گٹھ:کتاباں
گٹھ:پنجابی کتاباں
میرا داغستان

**میرا داغستان** (روسی:Мой Дагестан) رسول حمزہ توف دی داغستان دی اوار زبان وچ لِکھی ہوئی کتاب اے۔ گربخش سنگھ فرینک نے اس کتاب دا پنجابی زبان وچ ترجمہ کیتا اے۔ کتاب کِسے وی خاص ودھاء نال متعلق نئیں، لیکن شاعری، گد تے تنقید دی اک انوکھی رچنا اے۔ اس کتاب نوں ولادیمیر سولیوکھن نے 1967ء وچ روسی زبان وچ ترجمہ کیتا سی۔

## انداز دا نمونہ

## حوالے

گٹھ:کتاباں
گٹھ:داغستان
گٹھ:تریخ داغستان
اوار بولی

**اوار** (self-designation магӏарул мацӏ *maharul macʼ*  "پربتاں دی بولی" یا Авар мацI *awar macʼ*  "اوار بولی") شمال مشرقی قفقازی بولیاں دے ٹبر دے اوار اِنڈک بولی گروہ نال تعلق رَکھدی اے ۔

## ہور دیکھو
* اوار بولی
* چیچن بولی
* انگوش بولی

گٹھ:داغستان
گٹھ:قفقاز
گٹھ:چیچنیا
گٹھ:روس د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:شمالی کاکیشیا دیاں بولیاں
گٹھ:بولیاں
بورس پولیڡوئی

**بورس نکولائیڡچ پولیڡوئی** (پولیووئی) (روسی: Бори́с Никола́евич Полево́й; 17 مارچ 1908–12 جولائی 1981) روسی لکھاری سی ۔ دوجی جنگ عظیم بارے اس دے ناول 'اصلی انسان دی کہانی' (مول روسی: Повесть о настоящем человеке، پوویست' او ناستویاشچیم چیلوویکے) وچ پیش انسانی بہادری دا بمب دنیا مشہور ہو گیا۔ دوجی دنیا جنگ دے اک پائلٹ، الیکسی مارسئیو دی سچی کہانی اتے مشتمل ‘اصلی انسان دی کہانی’ درڑھ نسچے وچوں پیدا ہندی انسان دی انہونی نوں ہونی کر سکن والی اتھاہ گنجائش نوں اجاگر کردی اے۔

## زندگی
بورس پولیووئی دراصل بورس نکولائیوچ کیمپوو دا اپنام سی۔ اس دا جم 1908 وچ ماسکو وکھے اک یہودی ڈاکٹر نکولائے پیترووچ دے گھر ہویا سی اتے اوہدی ماں دا نام لدیا کیمپوو سی۔ اوہنے ٹویر انڈسٹریئل ٹیکنیکل کالج (ہن کلینن انڈسٹریئل کالج) توں گریجوئیشن کیتی۔
اک لکھاری دے طور اُتے اپنا کیریئر شروع کرن توں پہلاں، اسنے کلینن وچ اک کپڑا فیکٹری وکھے اک ٹیکنولوجسٹ دے طور اُتے کم کیتا۔ جد 1928 وچ اوہ صحافت دا کیریئر شروع کرن لگیا، تاں اس دے ہنر نوں دیکھدے ہوئے اس نوں میکسم گورکی دی سرپرستی تحت کم کرن لئی چنیا گیا سی۔

## کتاباں
* *[[اصلی انسان دی کہانی]]* (Повесть о настоящем человеке، 1947)
* *سونا* (Золото، 1950)
* *ہوٹ ورکشاپ* (Горячий цех، 1940)
* *بیلگوروڈ توں کارپیتھیئناں تک۔ اک سوویت لڑائی صحافی دی نوٹبکّ وچوں* (От Белгорода до Карпат، 1945)۔
* *اسیں سوویت لوک ہاں* (Мы советские люди، 1948)۔
* *اوہ پرط آیا* (Вернулся، 1949)۔
* *ہم عصر* (Современники، 1952)
* *امریکی ڈائریاں* (Американские дневники، 1956)
* *اک ویران ساحل تے* (На диком бреге، 1962)
* *اک مہان مہم وچ* (В большом наступлении، 1967)
* *ڈاکٹر ویرا* (Доктор Вера، 1967)
* *چونویاں لکھتاں* (Избранные произведения، دو جلداں وچ، 1969)
* *سمندراں دے سرجک* (Создатели морей، 1975)
* *30 سال بعد* (Тридцать лет спустя، 1975
### پنجابی ترجمہ
* *[[اصلی انسان دی کہانی]]*
* *آخری لیکھا*
 
## حوالے

گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:روسی ناول کار
گٹھ:سوویت لکھاری
گٹھ:سوویت ناول کار
گٹھ:جم 1908
گٹھ:موت 1981
اصلی انسان دی کہانی

**"اصلی انسان دی کہانی"** (مول روسی: Повесть о настоящем человеке، پوویست' او ناستویاشچیم چیلوویکے) - دوجی وڈی جنگ دے دنیں 1941 دیاں سردیاں وچ پھٹڑ اتے اپنگ ہو گئے لڑاکو ہوائی جہاز دے اک سوویت پائلٹ الیکسی مارسیییو دی اصلی جیون گاتھا اتے بیسڈ بورس پولیووئی دا لکھیا 1946 دا اک ناول اے۔

الیکسی مارسیییو دا جہاز نوں دشمن نے ڈیگ دتا سی۔ الیکسی دے بری طرحاں پیڑے گئے سن۔ اوہ تر نہیں سی سکدا، بھکھا-بھاناا، قہر دی ٹھنڈ نال سن ہویا، بھینکر کشٹ جھلدا اوہ اٹھاراں دناں مگروں اپنے لوکاں کول پہنچیا۔ ہسپتال وچ اسدے دے دوویں پیر کٹّ دتے گئے۔ اینیاں مصیبتاں وچ وی اس نے ہمت نہیں ہاری۔ پوری درڑتا تے سرڑ نال اسنے کجھ ٹھیک ہون مگروں ہور اچیری سکھلائی لئی اتے جنگ دے آخر تک کارنامے درج کردا گیا۔ اس لئی اسنوں سوویت یونین دے ہیرو دے اعلیٰ ترین خطاب نال سنمانیا گیا۔

بورس پولیووئی نے الیکسی ماریسیییو دے جیون تے کارنامیاں دی سچی کہانی خود اسدے مونہو سنی اتے اپنے ناول "اصلی انسان دی کہانی" وچ بیان کیتی اے۔ ایہہ مترجمہ اتے سوویت دیس بھگتی دے نال رمیا ہویا اے اتے سٹالن انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔ ایہہ اسی توں ودھ وار روسی وچ شائع ہو چکیا اے۔
## باہری لنک
* پنجابی ترجمہ آنلائین پڑھن لئی لنک

## حوالے

گٹھ:سوویت ساہت
گٹھ:سوویت ناول
ویرا پنوڡا

**ویرا فیودروڡنا پنوڡا** (روسی بولی:Ве́ра Фёдоровна Пано́ва; مارچ 20&nbsp;&#x5B;O.S. مارچ 7&#x5D;&nbsp;1905 – مارچ 3, 1973) اک سوویت ناول کار، ناٹک کار، تے صحافی سی ۔

## مڈھلی زندگی
ویرا پنوڡا روس ، راستوڡ نا دانو وچ اک غریب وپاری (بعد وچ اک اکاؤنٹینٹ) دے ٹبر دے وچ پیدا ہوئی سی ۔ اس دا پیؤ، فیودر اوانووچ پانوو، شوکیا طور تے ڈونگیاں اتے کستیاں بنایا کردا سی، اتے اسنے روستوو وچ دو کستی کلباں دا قیام کیتا سی۔ اوہ پنج سال دی سی، جد اس دے پیؤ ڈون دریا وچ ڈبّ موئے۔ اس دے پیؤ دی موت دے بعد، اس دی ماں نے وکری عورت دے طور تے کم کیتا۔  بچپن وچاس نوں پروار دے اک دوست، انھا پروزورووسکایا نام دے اک سکول استاد نے پڑھایا سی۔ویرا پڑھن لئی اپنے اندر اک جنون پیدا کرن دا سہرا انھا نوں دیندی اے ۔ بدقسمتی نال انھا صرف اک سال لئی ویرا نال رہیا اتے اس دے بعد موت ہو گئی۔ *[[اکتوبر انقلاب]]*  توں پہلاں اسنے اک پرائیویٹ جمنیزیئم توں 2 سال پڑھائی کیتی۔ اس دے اگے
اوہدے ٹبر وچ پیسے دے مسئلے دے کارن اوہنوں اپنی رسمی تعلیم نوں چھڈݨا پیا ۔ 

## حوالے

گٹھ:سوویت ناول کار
گٹھ:سویت شخصیتاں
ہرکیولیس

**ہرکیولیس** امریکی ریاست کیلیفورنیا دی کاؤنٹی کونٹرا کوسٹا وچ اک شہر اے ۔

گٹھ:امریکا دے شہر
گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
گٹھ:کیلیفورنیا دے شہر
گٹھ:امریکہ
گٹھ:امریکا
ضلع گیر سومناتھ

**ضلع گیر سومناتھ** بھارت دے صوبے گجرات دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:گجرات دے ضلعے
گٹھ:گجرات
ڈاکٹر جوگندر سنگھ راہی

**جونگندر سنگھ راہی** (18 فروری 1937 – 17 جنوری 2010) پنجابی، لکھاری، ساہت الوچک، اڈیٹر، مترجم اتے استاد سن۔ اوہناں نوں پنجابی توں علاوہ اردو، فارسی، ہندی اتے انگریزی بولیاں دا وی چنگا علم سی۔

## جیون
### جم
جوگندر سنگھ دا جم 18 فروری 1937 نوں اقبال سنگھ کاہلوں دے گھر ماں جسونت کور دی ککھوں چکّ نن 5 ڈاک خانا رینالا خورد تحصیل اکاڑا (ہن پاکستان) وکھے پیدا ہویا سی۔
### کیریئر
جوگندر سنگھ راہی نے ڈی۔ اے۔ وی۔ کالج امرتسر توں اپنے ٹیچنگ کم شروع کیتا۔ 1971 وچ گرو نانک دیو یونیورسٹی دے اتہاس ڈیپارٹمنٹ وکھے آ گئے۔ مگروں 1973 وچ اوہ اتھے ہی پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ لکچرار نامزد ہو گئے اتے نال ہی *پنجابی ناول: روپ تے قسماں* موضوع اپر کھوج کم کرن لگے اتے 1976 وچ ڈاکٹریٹ دے خطاب حاصل کر لئی۔ لکچرار توں بعد اوہ ریڈر، پروفیسر، ڈین طالب علم بھلائی اتے سیکٹری وائس چانسلر دے پرشاسکی عہدیاں تک پجے۔ 1991 وچ یو۔جی۔سی۔ نے نیشنل لیکچرر اعلان کیتا۔ پھر اوہ تن سال لئی ہندوستان دے سبھ توں وڈے ساہت انعام ‘سرسوتی سنمان’ دی پنجابی بولی سمتی دا کنوینر رہے۔ انڈین انسٹیچیوٹ آف ایڈوانسڈ سٹڈی،
شملہ وکھے وی اس کجھ وقت فیلو رہے۔

## رچناواں
### سنپادنا
* جگ-بیتی ہڈّ بیتی (سنپادنا،1972)
* نانک سنگھ دی ناولکاری (سنپادنا)
### تنقید
* پنجابی ناول (نانک سنگھ پستکمالا، امرتسر، 1978)
* مصلے فکشن دے (نانک سنگھ پستکمالا، امرتسر، 1992)
* سماں تے سنواد (1997)
* جوت-جگت کی بارتا (نانک سنگھ کتاب مالا، امرتسر 2006)
* پریم پرکاش دیاں کہانیاں وچ کپال
* پنجابی کہانی دا سفر تے شاستر
* پنجابی تنقید دے انگولے پکھ
### ترجمہ
* رکھ تے رشی (ڈاکٹر۔ ہربھجن سنگھ دی لمی نظم دا انگریزی وچ)

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت نقاد
 گٹھ:پنجابی لوک
جوناگڑھ

**جونا گڑھ** بھارت دی ریاست گجرات دے ضلع جونا گڑھ دا اک شہر تے ضلع جوناگڑھ دا راجگڑھ اے ۔

گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:گجرات دے شہر
موہن سنگھ (جنرل)

**موہن سنگھ** (1909–1989) بھارتی فوج دے اہلکار اتے بھارتی آزادی دے مہان سینانی سن۔ اوہ دوجی وڈی لڑائی دے ویلے دکھن-پوربی ایشیا وچ پہلی آزاد ہند فوج   متحد کرن اتے اس دی اگوائی کرن لئی مشہور ہن۔ بھارت دے آزاد ہون تے راج سبھا دے میمبر رہے۔
thumb
## زندگی

### مڈھلی زندگی
موہن سنگھ دا جم پنڈ اگوکے، ضلع سیالکوٹ (پاکستان) دے واسی پیؤ تارہ سنگھ اتے ماں حکم کور دے گھر 1909 وچ ہویا۔ اس دے جم توں 2 مہینے پہلاں ہی اوہناں دے پیؤ دی موت ہو گئی سی اتے ماں حکم کور سیالکوٹ ضلعے دے ہی بدیانا پنڈ وچ رہن لگ پئی سی۔ اتھے ہی موہن سنگھ دا جم ہویا اتے اوہ وڈا ہویا۔ اوہ دو وار راج سبھا دے میمبر بنے۔ جنرل موہن سنگھ نے بھارت دی آزادی لئی انگریزی حکمرانی خلاف آزاد ہند پھوج وچ اہم کردار نبھائیا اے۔

### فوجی زندگی
1927 وچ اوہ ہائی سکول پاس کرن توں بعد برطانوی ہند فوج دی پنجاب ریجمینٹ دی 14ویں بٹالیان وچ بھرتی ہو گیا۔ فروزپور وچ اپنی ٹریننگ توں بعد ریجمینٹ دی دوسری بٹالیان وچ شمال-مغربی سرحدی صوبے وچ تعینات رہے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* ''General Mohan Singh''  at the Sikh History.
 

گٹھ:بھارتی فوج
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
گٹھ:جم 1909
گٹھ:موت 1989
ہرنام سنگھ ٹنڈیلاٹ

**ہرنام سنگھ ٹنڈیلاٹ** اک مہان غدری ہوئے ہن۔ آپ نے دیس نوں غلامی دیاں زنجیراں توں نجات دواؤن لئی بھر جوانی دے بیش قیمتی ورھے دیش-ودیش دیاں جیلھاں دیاں کال-کوٹھڑیاں وچ بتیت کیتے۔

## جیون
غدر پارٹی دے مہان جنگجو دا جم 1 مارچ 1882 ء وچ کسان دا دھندا کردے گردتّ سنگھ دے سیارہ وکھے پنجاب دے ضلع ہشیارپور دے پنڈ کوٹلہ نودھ سنگھ وکھے ہویا۔ ہرنام سنگھ نے مڈھلی سکھیا پنڈ دی دھرم شالہ سکول وچوں حاصل کیتی۔ آپ 12 جولائی 1906 نوں کینیڈا، 1909 نوں کیلیپھورنیا رہن لگے۔

## ٹنڈیلاٹ
غدر پارٹی دیاں سرگرمیاں ماتحت جدوں 5 جولائی، 1914 ء نوں ہرنام سنگھ دا بمب دے پھٹن نال کھبا ہتھ اڈ گیا اتے بانہہ گٹّ دے اپروں کٹنی پئی۔ اس توں پچھوں اس دے ناں دے نال 'ٹنڈیلاٹ' پکے طور اُتے جڑ گیا۔
## غدر پارٹی
سن 1912 دے شروع وچ پرواسی ہندوستانیاں نال مل کے غدر پارٹی دا قیام وچ یوگدان پایا۔ پہلا عالمی لڑائی دے شروع ہون نال غدری بابا ہرنام سنگھ 24 دسمبر، 1914 ء نوں واپس پنجاب پرط آیا۔ ایہناں پنجاب پہنچدیاں ہی رمتے سادھو دے روپ وچ ہر پنڈ اتے شہر وچ غدر پارٹی دے پرچار لئی رات-دن اک کر دتا۔ آپ نے بہت سارے پنڈ جویں کہ راولپنڈی، نوشہرا، پشاور وچ تعینات نوکری کر رہے فوجیاں نال رابطہ بنا لیا، تاں جو بغاوت دا جھنڈا بلند کیتا جا سکے پر جدوں انگریز حکومت نوں اس گل دی سوہ لگ گئی تاں ہرنام سنگھ افغانستان ول جان وچ کامیاب ہو گیا۔

## جیل
ہرنام سنگھ باقی ساتھیاں سمیت انڈیمان، مدراس، پونا، ممبئی، منٹگمری آدی وچ جیل کٹّ کے 1945 ء نوں جیل توں باہر آئے۔ ایہہ انکھی جنگجو 80 سال دی عمر بھوگ کے 18 ستمبر 1962 ء نوں سانوں سدیوی وچھوڑا دے گیا۔
## ہور ویکھو
غدر پارٹی
## حوالے

گٹھ:غدری شہید
گٹھ:غدر پارٹی
گٹھ:بھارت دے آزادی سنگرامیئے
گٹھ:جم 1882
ادھ چاننی رات

***ادھ چاننی رات *** گیانپیٹھ انعام جیتو پنجابی ناول کار گردیال سنگھ دا ناول اے۔ ایہہ ناول 1972 وچ شائع ہویا۔ ساہت اکادمی ولوں اس نوں 1975 وچ اعزازی کیا گیا۔ اس ناول تے اک فلم وی بنائی گئی اے۔

## پلاٹ
اس ناول دا مکھ پاتر مودن انکھ غیرت نال جیون والا اے تے دانی عورت دی تراسدی دی بات پاؤندی اے۔ مودن اپنے بلبوتے تے جیون والا پاتر اے۔ ایہہ ناول چھوٹی کسانی تے بیسڈ اے۔ اس وچ پینڈو سماج اندر گھریلو رشتیاں دے تناؤ دا ذکر ملدا اے۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:گردیال سنگھ دے ناول
بکرمجیت کنورپال

**بکرمجیت کنورپال** (29 اگست 1968 – 1 مئی 2021) اک بھارتیفلم اتے ٹیلیوژن اداکار سی۔ سیوامکت فوج اہلکار، کنورپال نے کئی فلماں اتے ٹیلیوژن سیریئلاں وچ معاون کرداراں نبھائیاں سن۔ کنورپال نے اداکار انل کپور نال *24* وچ سکرین سپیس سانجھا کیتا۔ اوہ 2021 وچ کووڈ-19 توں چلانا کر گیا۔

## شروعاتی زندگی اتے کیریئر
کنورپال دا جم سولن، ہماچل پردیش، بھارت وچ ہویا سی۔ اوہ بھارتی فوج دے اک اہلکار، دوارکا ناتھ کنورپال دا بیٹا سی، جس نوں 1963 وچ کیرتی چکر نال اعزازی کیتا گیا سی۔ 1986 وچ بکرمجیت کنورپال نے اپنی اچّ سیکنڈری امتحان دی لارینس سکول، سناور توں پوری کیتی اتے 1989 وچ اوہناں نوں بھارتی فوج وچ شامل کیتا گیا۔ اوہ میجر وجوں 2002 وچ فوج توں سیوامکت ہویا سی۔ 2003 وچ، اسنے بالیوڈّ وچ اداکار بنن دے اپنے بچپن دے سپنے نوں پورا کرن لئی ڈیبیو کیتا اتے ادوں توں کئی فلماں وچ کم کیتا سی۔

## حوالے

## باہری لنک
* 
* اداکار بکرمجیت کنورپال دا 52 سال دی عمر وچ کورونا کارن دہانت ہو گیا

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:بھارتی فوج اہلکار
گٹھ:موت 2021
گٹھ:جم 1968
پوجا گھٹکر

**پوجا گھٹکر** (جم 1989) اک بھارتی پیشہ ور کھیڈ نشانیباز اے۔ اوہ عورتاں دے 10 میٹر ایئر رائیفل مقابلے وچ حصہ لیندی اے۔

## کریئر
گھٹکر نے سال 2013 وچ دلی وچ 10 میٹر ایئر رائیفل مقابلے وچ سینئر قومی چیمپیئن شپ وچ حصہ لیا سی اتے اک سون تمغہ جتیا سی۔ اسنے اگلے سال کویت شہر وچ ایشیئن چیمپیئن شپ 2014 وچ سون تمغہ جتیا۔ اسنے کوآلیپفکیشن راؤنڈ وچ 413.1 اتے فائینل وچ 208.8 انک حاصل کرکے چین دی ڈو بیج نوں 207.2 نال ہرایا سی۔

سال 2016 دے ریؤ اولمپکس لئی کوالیفائی کرن لئی نویں دلی وکھے ایشیئن اولمپک کوالیفائینگ ٹورنامینٹ دے مقابلے دوران آخری پڑائ دے 8.8 دی ہٹ کارن اپنی ساتھی بھارتی ایونکا پول دے ہارن توں بعد اس نے اپنا تھاں گوا دتا اتے کانسی تمغہ حاصل کیتا۔  اسدی پہلی وڈی قومانتری جت 2017 وچ آئی سی جدوں اسنے 2017 دے نویں دلی ورلڈ کپ وچ کانسی دا تمغہ جتیا سی۔ اسنے کوآلیپفکیشن راؤنڈ وچ 418.0 دے سکور نال فائینل وچ رکھی دوسری پزیشن وچ داخلہ کیتا۔ فائینل وچ، اس نے چین دی ڈونگ لیجے دے خلاف 228.8 دی بڑھت حاصل کیتی۔ 

## حوالے

## باہری لنک

* انٹرنیشنل شوٹنگ سپورٹ فیڈریشن وکھے پوجا گھاٹکر پروفائیل
گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
گٹھ:جم 1989
گٹھ:زندہ لوک
نشانیبازی

**نشانیبازی** اک کھیڈ اے جس وچ کھڈاری دے نشانہ لاؤن دی مہارت اتے درستی دی پرکھ کیتی جاندی اے۔ کھڈاری وکھ-وکھ ہتھیاراں نال نشانہ لگاؤندا اے جویں بندوق، تیر کمان، رائیفل اتے پسٹل۔ اس کھیڈ دیاں دوری دے مطابق کئی قسماں ہن۔

## حوالے

گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
لیکھ

**لیکھ** یا **مضمون**، جدید زمانے دی وارتک وچ مضمون دا وشیس تھاں اے ۔ ایہدا جم تے ترقی وی اسے یگ وچ ہویا اے ۔ ایہنوں وارتک ادب دی پروڑتا دی کسوٹی وی منیا جاندا اے ۔ مضمون کسے وستو ، انسان ، حادثا یا اصول دے تعلق وچ اپݨے وچاراں نوں لپیبدھ کرن دا ناں اے ۔ اس رچنا وچ وچاراں تے بدھی تتاں دی پردھانتا ہُندی اے ۔ مَن دماغ دے ماتحت کم کردا اے ۔ لکھاری ایہدے وچ اپݨے جذبات دی چاشنی روچک دلچسپی دی ترپتی لئی ملاؤندا اے ۔

## مطلب
* مغربی ادب دے اثر کارن نویں ادبی روپ وجود وچ آئے ۔ انگریزی دے ایسے [Essay] ادبی روپ لئی پنجابی وچ لفظ 'لیکھ' ورتیا جاݨ لگیا پر لیکھ [Artical] دے گھیرے وچ کئی پرکاراں دیاں نِکیاں وڈیاں رچناواں شامل کیتیاں جا سکدیاں نیں ۔ ایہدے وچ [Essay] ادبی روپ لئی لفظ 'مضمون' نوں ڈھکواں تے بھاوَ-پورت سمجھیا گیا ۔ اس طرحاں 'مضمون 'انگریزی دے 'ایسے' ادبی روپ دا لکھائک اے ۔
* مضمون دا لفظی مطلب اے 'بُݨݨا' ۔ سنسکرت وچ مضمون دا مترادف لفظ ' پربندھ' اے ۔ جدید مضمون مول تے پرمپراوادی معنےآں وچ پریکت نئیں ہُندا ۔ اصل وچ اج دا مضمون فرانسیسی لفظ 'ایسئی'[Essai] تے انگریزی لفظ 'ایسے' [Essay] دا پریائی بَݨ گیا ۔ جیہدا کوشگت مطلب یتن ، تجربا یا امتحان ہُندا اے ۔
* پنجابی وچ وی مضمون لفظ توں پہلاں مضمون ادب لئی 'لیکھ' لفظ ودھیرا پرچلت سی ۔ اسے لئی شاید پنجابی وچ چوٹی دے مضمون نگار پروفیسر پورن سنگھ نے اپݨے مضمون مجموعا دا نام 'کھلے لیکھ' رکھیا سی تے اک ہور مشہور مضمون نگار پروفیسر صاحب سنگھ نے اپنے مضمون مجموعا دا نام 'کجھ مذہبی لیکھ' رکھیا سی ۔

## تشریح
* اِنسائیکلوپیڈیا برٹینیکا دے مطابق:-"مضمون توں مطلب اجیہی ادبی رچنا اے جو درمیانے یا بہتر سائز دی ہُندی اے تے جس راہیں لکھاری اپݨے نِجی تجربے تے نجِی نظریے دے بنیاد تے کسے اک موضوع بارے اپݨے وچار سہج سبھا یا سرسری طور تے ظاہر کردا اے ۔"
* ڈاکٹر جانسن نے مضمون نوں "من دا بے لگام ویگ"دسیا ۔
* ڈاکٹر رتن سنگھ جگی دے مطابق :- "مضمون اک محدود اکار والی اپݨے آپ وچ پورن اوہ گدھ رچنا اے جیہدے وچ مضمون نگار ورنت موضوع دے متعلق اپݨا نجی نظریا وچار تے تجربا آسان ، واضح ، سہردھ تے دلیل بھرے کرمبدھ روپ وچ پیش کردا اے ۔"

## مضمون دے عنصر
* موضوع یا مقصد
* وچار مطلب تے سوچ
* مولک سٹائل
* ویاکتتو دی چھاپ
* بولی عنصر
* کلا پکھ

## مضمون دے پرکار
* لیکھ
* مختصر لیکھ
* للت لیکھ
* جگر دھارا

## ہور دیکھو
*اکھر
*لفظ
*جملہ
*پیرا
*لیکھ
*گریمر

## حوالے

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
گٹھ:ادب
پیرا

**پیراگراف** (قدیم یونانی from ، پیراگرافس ، "پاس لکھݨا") کِسے خاص نُقطے یا نظریے دا احاطا کرن لئی تحریری طور تے گفتگو دی اک خود مختار اکائی اے ۔ اک پیراگراف اک یا اک توں زیادا جملےآں اُتے مشتمل ہو سکدا اے ۔ پیراگراف عام طور تے رسمی تحریر دا متوقع حصا ہُندے نیں جیہڑے طویل نثر نوں منظم تے جامع کرن لئی استعمال ہُندے نیں ۔ 

## تریخ
قدیم کلاسیکی یونانی تے لاطینی تحریراں وچ الفاظ دے درمیان بہت کَعھٹ یا کوئی جگہ نئیں سی تے ایہنوں بوسٹرو شیڈن (متبادل سمتاں) وچ لکھیا جاسکدا سی ۔ وقت گزرن دے نال متن دی سمت (کھبے توں سجے) معیاری ہوگئی ۔ لفظ تقسیم کار تے ٹرمینل لکھاوٹی علامتاں عام ہو گئیاں ۔ جملے نوں گروپاں وچ تقسیم کرن دا پہلا طریقا اصلی پیراگراف سی جیہڑا نویں گروپ دے آغاز وچ انڈر سکور دی طرحاں سی ۔ یونانی پیراگرافس پیلکو (¶) وچ تبدیل ہوئے جیہڑے قرون وسطا وچ انگریزی مخطوطےآں وچ جملے دے مابین اِن لائِن داخل کردے ہوئے دیکھیا جاسکدا اے ۔ ہیڈرا لیف (جِداں ☙) وی اسی طرحاں استعمال ہویا اے ۔

قدیم نسخےآں وچ جملےآں نوں پیراگراف وچ تقسیم کرن دا اک ہور مطلب لائن بریک (نیو لائن) سی جیہدے توں بعد اگلے پیراگراف دے آغاز وچ ابتدائی آغاز ہُندا اے ۔ اک ابتدائی اک بڑے سائز دا بڑا حرف ہُندا اے جیہڑا کدی کدی متن دے حاشیے توں اگے نکل جاندا اے ۔ مثال دے طور تے بوئولف دے اصل انگریزی نسخے وچ ایہ انداز دیکھیا جاسکدا اے ۔ آؤٹ ڈینٹنگ ہُݨ وی انگریزی ٹائپ گرافی وچ  مستعمل اے پَر عام طور تے نئیں ۔ جدید انگریزی ٹائپ گرافی عام طور تے پہلی لائن نوں انڈینٹ کرکے اک نویں پیراگراف دی نشاندہی کرتدی اے ۔ اس طرز نوں (لکھیا ہویا) امریکا دے آئین وچ 1787ء توں دیکھیا جاسکدا اے ۔ اضافی زینت لئی اک پیرا یا دیگر علامتاں نوں بین پیراگراف سفید جگہ وچ شامل کیتا جاسکدا اے یا ایہنوں خالی جگہ وچ رکیھا جاسکدا اے ۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*لفظ
*جملہ
*پیرا
*لیکھ
*گریمر

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
گٹھ:دفتری اصطلاحات
شگون چودھری

**شگن چودھری** (جم 1983) جے پور، راجستھان توں اک بھارتی نشانیباز اے۔ اسنے اپنی پڑھائی مہارانی گائتری دیوی گرلز سکول جے پور توں کیتی۔ شگن چودھری لنڈن وچ 2012 ثمر اولمپک کھیڈاں دے ٹریپ شوٹنگ مقابلے وچ 20 ویں تھاں اُتے رہی۔ شگن چودھری نوں اولمپک گولڈ کئیسٹ ولوں تعاون حاصل اے۔
 
اوہ اولمپک ٹریپ شوٹنگ پروگرام لئی کوالیفائی کرن والی پہلی بھارتی عورت اے۔ لنڈن 2012 وچ کوالیفائینگ گیڑ وچ 61 دے سکور نال اوہ 20 ویں تھاں تے رہی اتے فائینل وچ جان وچ ناہل رہی۔ شگن چودھری نے جمعرات 16 نومبر، 2017 نوں 61 ویں قومی نشانیبازی چیمپیئن شپ وچ خاتون ٹریپ نشانیبازی وچ جتن اُتے اک قومی چیمپیئن شپ دا تاج حاصل کیتا۔

## حوالے

 

گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:جم 1983
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
لینگ آؤچ

**لینگ آؤچ** کمبوڈیا دا آب و ہوا کارکن اے۔ اسنے اپنا مڈھلا بچپن کمبوڈیا دے جنگلاں وچ بتایا اتے کمبوڈیا دے جنگلاں وچ ناجائز طریقے نال داخل ہون دے خلاف اک کارکن بن گیا۔ اوہ اپنے دیس وچ گیرکانونی لوگنگ سرگرمیاں دے ریکارڈ لئی جانیا جاندا اے۔

## شروعاتی جیون
لینگ آؤچ نے اپنے بچپن دا زیادہ تر حصہ کھمیر روج حکمرانی وچ بتایا۔ اسنے اپنی زندگی دا مڈھلا حصہ کمبوڈیا دے جنگلاں وچ چھپ کے بتایا، صرف اپنی پڑھائی دی شروعات اس توں بعد کیتی جدوں پروار 1980 وچ نوم پنہہ چلا گیا۔ اسنے اپنی سکھیا لئی کم کیتا اتے اک قنونی سکالرشپ حاصل کیتی، جسنے اسنوں اک ایکٹو وجوں اپنا کریئر شروع کرن والیاں بہت ساریاں انسانی حق سنگٹھناں وچ شامل ہون وچ مدد کیتی۔

## کریئر
لینگ آؤچ نے کمبوڈیا وچ جنگلاں دی کٹائی دا ساہمنا کرن لئی کمبوڈیا ہیومن رائیٹس ٹاسک پھورسز (سی۔ایچ۔آر۔ٹی۔ایف۔) دی اک ادارہ دا قیام کیتا۔ 2000 اتے 2010 دے دہاکے دوران لینگ خطرناک حالات وچ انڈرکور رہا اتے فوٹواں دے روپ وچ غیرقانونی طور اُتے داخلے دے ثبوت درج کیتے،  جس کارن 23 زمین رعایتاں ردّ کیتے جان دی عمل وچ اے اتے اک وڈا لاگ لاؤن دا ساہمنا کیتا جا رہا اے۔ لینگ نے اکثر اپنے کم وچ مدد لئی بھیس بدلاؤن نال ہزاراں جرماں دا پرداپھاش کرن وچ اتے لکڑ اتے لکڑ دے اپکرناں نوں ضبط کرن وچ مدد کیتی اے۔ لینگ نوں اس دے کم دی لائن وچ خطرے دا ساہمنا کرنا پیا اے جدوں کہ اس نوں کئی وار ہور کارکناں نال گرفتار وی کیتا گیا اے۔

## اوارڈ
لینگ نوں کمبوڈیا وچ بھرشٹاچار اتے غیر قانونی طور اُتے داخل ہون دے پرداپھاش کرن والے اسدے کم لئی سال 2016 وچ گولڈمین انوائرنمینٹل انعام دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1975
سانڈھ کی آنکھ

**سانڈھ کی آنکھ** اک 2019 دی بھارتی جیونی ڈرامہ فلم اے، جسدا ڈریکشن تشار ہیرانندانی ولوں کیتا گیا اے اتے انوراگ کشئپ، رلائنس اینٹرٹینمینٹ اتے ندھی پرمار ولوں نرمت کیتا گیا اے۔ فلم وچ بھومی پیڈنیکر پنوں، بھومی پیڈنیکر اتے پرکاش جھا مکھ کرداراں وچ ہن، اس وچ پون چوپڑہ، ونیت کمار سنگھ اتے شاد رندھاوا وی معاون کرداراں وچ ہن۔ ایہہ شارپشوٹراں چندرو تومر اتے پرکاشی تومر دی زندگی اُتے بیسڈ اے۔ فلمانکن 10 فروری 2019 نوں باخفیہ وچ شروع ہوئی سی۔ کجھ حصے ہستِ ناپر اتے موانا وچ فلمائے گئے سن۔ ایہہ دیوالی دے تہوار دے نال مل کے 25 اکتوبر 2019 نوں جاری کیتا گیا سی۔

## کاسٹ
* بھومی پیڈنیکر چندرو تومر دے طور اُتے
* تپسی پنوں پرکاشی تومر دے طور اُتے
* پرکاش جھاء رتن سنگھ تومر وجوں
* ونیت کمار سنگھ یشپال دے طور اُتے
* شیڈ رندھاوا رامبیر تومر دے طور اُتے
* کلدیپ سرین بھون سنگھ تومر وجوں
* پون چوپڑہ جےَ سنگھ تومر وجوں
* ہمانشو شرما سچن تومر وجوں
* نونیت سریاصل پھاروک وجوں
* نہت خان مہارانی مہیدرا کماری وجوں

## تیاری

### ترقی اتے کاسٹنگ
شروع وچ فلم دا نام *وومنیا* سی، جس وچ *ٹاپسی* پنوں اتے بھومی پیڈنیکر مکھ کرداراں وچ سن۔ پر پریتیش *نندی کمیونیکیسنز* ولوں سرلیکھ دے قانونی حقاں دے اختلاف دے کارن، اس فلم دا نام ' *سانڈھ کی آنکھ*' رکھیا گیا۔ بعد وچ پرکاش جھاء نوں وی اہم کردار نبھاؤن لئی کاسٹ وچ شامل کیتا گیا۔ فروری 2019 دے آخری ہفتے وچ، ونیت کمار سنگھ نوں کلاکاراں وچ شامل کیتا گیا۔ فلم دے ویروے دندے ہوئے سہِ پروڈیؤسر انوراگ کشیپ نے دسیا کہ ایہہ فلم بائیوپک اے جو سبھ توں پرانے شارپشوٹراں، چندرو تومر اتے اس دی بھرجائی پرکاشی تومر دی زندگی اُتے بیسڈ اے۔

### فلمانکن
فلمانکن 10 فروری 2019 نوں باخفیہ وچ شروع ہوئی سی۔ فلم دے دوجے حصے دی شوٹنگ ہستیناپر اتے موانا وچ کیتی جانی سی۔ پنو نے فلم وچ اک شارپشوٹر دا کردار نوں دہراؤن لئی ایئر پسٹل اتے رائیفل شوٹنگ دی سکھلائی دتی۔ فلم دی شوٹنگ اپریل دے آخری ہفتے وچ پوری ہو گئی سی جدوں پنوں نے سوشل میڈیا اتے خبراں سانجھیاں کیتیاں سن۔

## پرچار اتے جاری
14 فروری 2019 نوں، مکھ اداکاراں نے لوکیشن توں فلم دا پہلا لکّ سانجھا کیتا۔ ہولی دے تہوار اُتے شبھکامناواں دندے ہوئے، پنوں نے 21 مارچ 2019 نوں ٹوٹر اُتے فلم دی اک ہور لکّ سانجھی کیتی۔ چندرو اتے پرکاشی تومر دی جان-پچھان کراؤن والی اک چھوٹی جہی ویڈیو جس دی زندگی اُتے بیسڈ اے، فلم رلائنس اینٹرٹینمینٹ ولوں 14 اپریل 2019 نوں یو-ٹیوب اُتے جاری کیتی گئی سی۔ فلم دے پہلے لکّ پوسٹر 16 اپریل 2019 نوں جاری کیتے گئے سن۔ پوسٹراں وچ پنوں اتے بھومی اپنیاں پستولاں نال پوز دے رہے ہن۔ پوسٹر رلیز دی تاریخ دیوالی دے روپ وچ دندا اے۔

رلائنس اینٹرٹینمینٹ ولوں فلم دا سرکاری ٹیزر 11 جولائی 2019 نوں جاری کیتا گیا سی۔ فلم دے سرکاری ٹریلر دا افتتاح رلائنس اینٹرٹینمینٹ ولوں 23 ستمبر 2019 نوں کیتا گیا سی۔

فلم 25 اکتوبر 2019 نوں تھئیٹر وچ رلیز کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جیونی مشتمل بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:2019 دیاں فلماں
پرکاش جھا

**پرکاش جھا ** (جم 27 فروری 1952) اک بھارتی ہندی فلماں دے پروڈیؤسر ڈریکٹر، اتے پٹکتھا-لیکھکا ہن۔ پرکاش جھا اجیہے فلمکار ہن، جو فلماں دے زریعہ راہیں سماجک-سیاسی بدلاؤ دیاں امیداں لے کے ہر وار باکس آفس اتے حاضر ہندے ہن۔ اوہناں دے ساہس اتے ہمت دی اس معنے وچ تعریف کرنی بندی اے کہ سنیما دی طاقت دا اوہ ٹھیک استعمال کردے ہن۔ اپنی ‍پہلی فلم ‘دامل’ دے ذریعے پنڈ دی پنچائت، ذمینداری، سونا اتے دلت جدوجہد دی نبض نوں اس نے چھوہیا اے۔ اسدے بعد سماجی سروکار دیاں فلماں بنائیاں۔
## پرمکھ فلماں
### بطور لکھاری

### بطور ڈریکٹر

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
سوما دتہ

**سوما دتا** (جم 25 دسمبر 1967) اک بھارتی کھیڈ نشانیباز اے۔ اسنے 1984 دے سمر اولمپک، 1988 سمر اولمپک اتے 1992 دے سمر اولمپکس وچ رائیفل شوٹنگ مقابلیاں وچ حصہ لیا اے۔

## اولمپک نتیجے

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1967
چندرو تومر

**چندرو تومر** نوں **شوٹر دادی** دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ اوہ بھارتی راج اتر پردیش دے باخفیہ ضلعے دے جوہری پنڈ دی نشانیباز (شارپشوٹر) اے۔

1999 وچ شوٹنگ کرنا سکھن توں بعد 60 سالاں دی عمر وچ اسنے 30 توں ودھ قومی چیمپیئن شپاں جتیاں اتے اک شاندار نشانیباز وجوں قومی مشہوری حاصل کیتی۔ اسنوں دنیا دی سبھ توں وڈی عمر (عورت) دی شارپشوٹر اتے اک "فیمینسٹ آئیکن" وجوں جانیا جاندا اے۔

## پاپولر سبھیاچار وچ
سانڈھ کی آنکھ (2019) - چندرو اتے پرکاشی تومر دی زندگی اُتے بیسڈ اک بائیوپک فلم اے، جس وچ تپسی پنوں اتے بھومی پیڈنیکر نے کرداراں نبھائیاں ہن۔

## ایہہ وی دیکھو
اسے پنڈ دی دوجی سبھ توں پرانی خاتون نشانیباز پرکاشی تومر اے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1932
گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
دیپتی نۆل

**دیپتی نۆل ** (جم 3 فروری 1957) ہندی فلماں دی اک مشہور پنجابی اداکارہ اے۔

دیپتی نۆل دی شخصیت بہایامی اتے آکرشک اے۔ اوہ شاعرہ اتے چترکار ہون دے ناݪ ناݪ اک کامیاب چھایاکار وی اے۔ اسدے علاوہ اس نوں سنگیت نال وی بہت لگاؤ اے اتے اوہ اپنے آپ وی کئی ساز وجا لیندی اے۔ اس دی شائع کتاباں وچوں *لمحا لمحا* بہت مقبول ہوئی اے۔

## جیون تے کم
دیپتی نۆل دا جم 3 فروری 1957 نوں امبرسر، پنجاب وچ ہویا۔ اس نے اپنے کیریئر دی شروعات 1977 وچ فلم 'جلیانوالا باغ' ناݪ 1977 وچ کیتی۔ اس توں بعد دیپتی نے 1978 دی فلم جنون تے 1980 وچ 'ہم پانچ' وچ کم کیتا۔ 1981 دی فلم 'چشم بدور' دیپتی نول دے کیریئر دی پہلی سپرہٹّ فلم سی۔ اس توں بعد اس نے 'کہاݨی'، 'کسی سے نہ کہنا'، 'رنگ برنگی' آدی فلماں وچ کم کیتا۔ 1985 وچ دیپتی نۆل نے پرکاش جھا نال شادی کر لئی، پر 2002 چ دوویں وکھ ہو گئے۔ 2009 چ دیپتی نول نے 'دو پیسے کی دھوپ چار آنے کی بارش' دی ڈریکشن کیتی۔

کملا فلم وچ دیپتی نۆل نے خریدی گئی اک غریب کُڑی دا کردار نبھایا سی۔ ایہ اک سچی کہاݨی اُتے مبنی سی۔ دیپتی نݩل نے پنجابی فلم *[[مڑھی دا دیوا]]* دی ہیروئن دا کردار وی نبھایا اے۔

## ہور کم
نۆل نے اپݨی فلم دی شروعات "دو پیسے کی دھوپ"، "چار آنے کی باریش" اداکار منیشا کوئرالا اتے رجت کپور ناݪ کیتی۔ فلم نے 2009 دے نیو یارک انڈین فلم فیسٹیول وکھے سبتوں ودھیا سکرین پلےء ایوارڈ جتیا سی جو کہ 2019 وچ نیٹ فلکس اُتے جاری ہوئی سی۔ اس نے "تھوڑا سا آسمان"، اک ٹی وی سیریل، جو کہ دھکڑ عورت پاتراں دے دوآلے مرتکز اے، نوں وی لکھیا اتے ڈاریکٹ کیتا، اتے اک ٹریول شو، "دی پاتھ لیسّ ٹریولڈ" دی اساری کیتی۔

ہندی وچ اس دی کویتاواں دی پہلی چون "لمحا لمحا" 1983 وچ شائع ہوئی سی۔ 2004 وچ، میپنلٹّ نے "بلیک ونڈ اینڈ ادر پوئمس" ناں دا اک نواں مجموعہ شائع کیتا۔ نول 2011 وچ شائع چھوٹیاں کہانیاں دے سنگرہ، "دِ میڈ تبتی" دی لکھاری وی اے۔

نیول اک پینٹر اتے فوٹوگرافر وی اے جس دی کریڈٹ لئی اس دیاں کئی نمائشاں ہوئیاں ہن۔ اس دے پینٹر دے کم وچ ووادپورن حاملہ نن شامل اے۔ اوہ "ونود پنڈت چیریٹیبل ٹرسٹ" وی چلاؤندی اے، جو اس دے سورگی ساتھی دی یاد وچ قائم کیتا گیا اے، جو کہ کڑیاں دی سکھیا لئی اے۔

## نجی جیون
نول دا ویاہ فلم پروڈیؤسر پرکاش جھا نال ہویا سی اتے دوہاں دی اک دھی، سمت، نوں گود لیا اے۔ بعد وچ نول دا تعلق مرحوم ونود پنڈت نال بنیا جو پنڈت جسراج دے بھتیجے سن۔

اوہ پینٹنگ اتے فوٹوگرافی وچ وی دلچسپی رکھدی اے۔

## انعام
* 1988, بنگال فلم جرنلسٹس ایسوسی ایشن اوارڈ، سبتوں ودھیا شراکت دار اداکارہ، مرچ مسالہ [حوالہ لوڑیندا]
* 2003, کراچی فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا شراکت دار اداکارہ دا انعام
* 2012, سوچ انڈیا فلم فیسٹیول (سپین) وکھے سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام [حوالہ لوڑیندا]
* 2013, نیو-یارک انڈین فلم فیسٹیول وچ سبتوں ودھیا اداکارہ دا انعام

## پرمکھ فلماں

## شائع کتاباں
* *لمحا-لمحا*
* *بلیک ونڈ اینڈ ادر پوئمز*

## باہرلے جوڑ
* 
* Naval's website 

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گینگز آف واسع پور 2

**گینگز آف واسع پور 2** سال 2012 وچ رلیز ہوئی اک ہندی فلم اے۔

## اداکار اتے ڈریکٹر
کلاکار: نواجدین صدیقی، حما قریشی، رچا چڈھا، پیؤش مشرا
ڈریکٹر: انوراگ کشئپ
سنگیت: سنیہا کھانولکر
## کہانی
پہلے حصے وچ رامبے چین سنگھ (سورج دھولیا) اتے سردار خان (کامدیو واجپائی) دی دشمنی وکھائی گئی سی۔ دوجے حصے وچ سردار خان (جسدا قتل ہو چکی اے) دا پتر پھیپانی (نواز الدین صدیقی) بدلے دی اس کہانی نوں اگے ودھاؤندا اے۔ دوجے حصے وچ انوراگ نے بھرپور خون خرابہ اتے تشدد دا نظارہ پیش کیتا اے۔ فلم وچ ڈھیر سارے کردار ہن، جو کئی وار ناظرین نوں بھرمت وی کر دندے ہن۔

پہلاں حصہ وچ وکھایا گیا کہ کویں واسیپر وچ کولا مافیہ آیا اتے اتھے متحد اپرادھ دی شروعات ہوئی۔

سردار خان دے پہلی بیوی نغمہ خاتون (رچا چڈھا) توں چار بیٹے ہن اتے اک پتر ڈیپھنیٹ (زیشان قادری) دوجی بیوی (ریما سین) توں اے۔ اس پروار دا مکھی وڈا پتر پھیپانی (نواز الدین صدیقی) اے ۔واسع پور وچ ہن جدیدیت نے اپنے قدم پھلار دتے ہن ۔ ہن اتھے انٹرنیٹ اے، چون دھاندھلیاں اتے بوتھاں اتے قبضیاں ورگیاں واقعے عام ہن۔ بھرشٹ سرکاری اہلکاراں دی مناپھاکھوری دے زریعے غیرکانونی ہتھیاراں دا سکریپ وپار خوب پھل پھل رہا اے۔ فلم وچ بے حدّ خون - خرابہ اے۔
ہر کوئی اتھے پھیپانی خان ولوں جڑنا چاہندا اے کیونکہ اوہ بے حدّ طاقتور ہو چکیا اے ۔ پھیپانی خان دا مقصد اے رامبے چین سنگھ ولوں بدلہ جنھے اسدے پیؤ سردار خان نوں مروایا سی ۔گینگس آف واسیپر دا پہلا حصہ 1940 دے دہاکے توں 1990 دے دہاکے تک چلدا اے ۔ دوجا حصہ 1990 دے دہاکے توں 2009 تک چلدا اے۔
## سنگیت

فلم دی سنگیتکار سنیہا کھانولکر نے ودھیا کم کیتا اے اتے انوراگ کشئپ دی اس کہانی نوں ودھیا طریقے نال سمجھدے ہوئے زبردست بیکگراؤنڈ سنگیت وی دتا اے اتے بے حدّ لبھاونے بھوجپری بولاں وچ گیت وی دتے ہن۔

گیت کہانی نوں اگے ودھاؤندے ہن۔ دھنباد اتے اسدے آسپاس دے سبھیاچار نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے گیتاں وچ ہارمونیئم اتے ڈھولک دی ودھیا ورتوں کیتی گئی اے۔

## حوالے

## باہری لنک
* http://www.wasseypurworld.com
* 

گٹھ:2012 دیاں ہندی فلماں
گٹھ:بالیوڈ
ونیت کمار سنگھ

**ونیت کمار سنگھ** اک بھارتی ہندی فلمی اداکار اے۔ اسنوں گینگز آف واسیپور وچ دانش خان وجوں نبھائے رول لئی جانیا جاندا اے۔ اپنے فلمی جیون دی شروعات وچ اسنے کئی فلماں وچ کم کیتا پر اسنوں بمبے ٹاکیز اتے گینگز آف واسیپور 2 وچ کیتی اداکاری لئی جانیا جان لگیا۔ اسدی پہلی فلم سٹی آف گولڈ سی۔ اسنوں اگلی (فلم) وچ نبھائے رول لئی بیسٹ سپورٹنگ ایکٹر وجوں نامزد کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکار
گٹھ:زندہ لوک
ماہیشوری چوہان

**ماہیشوری چوہان** (جم 1996) اک بھارتی کھیڈ نشانیباز اے، جو بعد وچ لیڈی شری رام کالج وچ پڑھن گئی۔ اوہ قومانتری پروگرام وچ عورتاں دے سکیٹ دوران اک انفرادی تمغہ جتن والی پہلی بھارتی اے۔ اس نوں قومی کوچ وکرم سنگھ چوپڑہ دے ماتحت سکھلائی دتی گئی سی۔

21 سالا کھڈارن نے کزاکھستان دے اسٹانا وکھے چل رہی 7 ویں ایشیئن چیمپیئن شپ شاٹگن وکھے 5 ویں دن کانسی دا تمغہ حاصل کرکے چیمپیئن شپ وچ بھارت دے تمغے دی کل 6 رقم حاصل کیتی۔ بھارت دی لسٹ وچ ہن دو سونے، اک چاندی اتے تن کانسی دے تمغے ہن۔

نوجوان نشانیباز نے ہم وطن رشمی راٹھور اتے ثانیہ شیخ نال اپنے دیس دی ٹیم نوں چاندی دا تمغہ حاصل کروایا۔ بھارتی ایو دی تکونی ٹیم نے کل 190 گول کیتے، سون تمغہ جیتو چین نوں 195 نال ہرایا۔ میزبان قزاقستان نے 185 دے سکور نال کانسی دا تمغہ حاصل کیتا۔

## حوالے

 
گٹھ:جم 1996
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارت دیاں عورت نشانیباز
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
مارک لوپیز

**مارک  لوپیز** اک امریکی ماحول کارکن اے۔ اوہ ایسٹ یارڈ کمیونٹیز فار انوارنمینٹل جسٹس دا سابقہ ایگزیکٹیو ڈریکٹر اے۔ اسنے اک 2017 گولڈمین ماحول انعام حاصل کیتا اے۔

## زندگی
اسنے کیلیفورنیا یونیورسٹی، سینٹا کروز اتے کیلیفورنیا سٹیٹ یونیورسٹی، نورتھرج توں گریجوئیشن کیتی۔

اسنے ذکر، کیلیفورنیا وچ ایکسائیڈ لیڈ بیٹری گندگی نوں صاف کرن لئی لابی کیتی۔ اسنے سوک سینٹر، لاس اینجلس وکھے اک روس کارکردگی کیتا۔

## پروار
اسدی نانی جوانا بیٹریز گٹیئرز اے، جو مدرس آف ایسٹ لاس اینجلس دی شریک بانی اے۔

## حوالے

 
## باہری لنک
* mark! Lopez  – East Yard Communities for Environmental Justice

گٹھ:آب و ہوا کارکن
گٹھ:امریکہ
مدھر کپیلا

**مدھر کپیلا** (جم 15 اپریل 1942) اک ناول کار، صحافی، کلا نقاد اتے ہندی ساہت دی جائزہ کار اے۔

## مڈھلی زندگی
مدھر کپلا دا جم پنجاب دے جلندور وچ ہویا سی، جس وچ اس ویلے برطانوی ہند سی۔ اوہ اس ویلے بھارت دے چنڈی گڑھ وچ رہندی اے۔

## کریئر
مدھر کپلا 1977 توں اک آزاد صحافی اتے کلا نقاد رہی اے۔ دینک ٹربیون، دینمان، پنجاب کیسری، جنستا، ہندی ہندوستان آدی اخباراں اتے وکھ-وکھ ساہتی رسالیاں جویں ہنس، ورتامن ساہت، واگرتھ، نیا گیانتعلیم (بھارتی گیانپیٹھ) ، دستک، اراوتی، ہریگندھا، جاگرتی اتے ہور بہت ساریاں نے اس دیاں مختصر کہانیاں اتے ساہتی کالم شائع کیتے ہن، جس وچ کلا کھیترری وی شامل اے - دینک ٹربیون وچ اک ہفتہ واری کلا اتے ساہت کالم جسنے اسدا پہلا ناول ساتواں سور (ہندی: सातवाँ स्वर) وی چھاپیا سی۔

اوہ تن دہاکیاں توں ودھ ویلے توں چنڈی گڑھ سنگیت ناٹک اکادمی دی میمبر رہی اے؛ اس دیاں کہانیاں پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ اتے کروکشیتر یونیورسٹی وچ پی۔ ایچ۔ڈی اتے ایم۔پھل تھیسساں دا موضوع رہیاں ہن۔

مدھر کپلا دی پہلی کہانی 1960 وچ ویر پرتاپ (جلندور توں اخبار) وچ شائع ہوئی سی۔ اس ویلے توں اسنے تن ناول شائع کیتے ہن - بھٹکے راہی (ہندی: भटके राही)، ساتواں سور (ہندی: सातवाँ स्वर) اتے سامنے کا آسمان (ہندی: सामने का आसमान) آدی۔ تن مختصر کہانی سنگریہہ- بیچوں بیچ (ہندی: बीचों बीच)، تب شاید (ہندی: तब शायद) اتے ایک مکدما اور (ہندی: एक मुक़दमा और) شائع ہوئے سن۔

## اعزاز
سال 2011 وچ مدھر کپلا نوں ساہت وچ شاندار یوگدان لئی اس نوں چنڈی گڑھ ساہت اکادمی انعام نال اعزازی کیتا گیا۔

مدھر کپلا دی 21 ویں صدی دیاں 111 ہندی عورت لکھاریاں وچوں اک وجوں ہفتہ انڈین، 22 اگست - 4 ستمبر، 2011 ولوں تعریف کیتی گئی۔

## کتابچہ

### ناول

* 
* 
* 

### منی کہانی مجموعہ

* 
* 
* 

## باہری لنک

* https://www.jstor.org/stable/43856753?seq=1#page_scan_tab_contents *Indian Literature, Sahitya Akademi Journal, Vol. 57, No. 1 (273) (جنوری/فروری 2013)، pp. 170-175* – Flowing like a Riverː Madhur Kapila and Jaswant Singh Saini
* http://www.thesundayindian.com/111_hindi_female_writers.pdf  *The Sunday Indian (22 Aug – 4 Sep, 2011)* – 111 Female Hindi writers of the 21st century (*द सनडे इंडियन - 21वी सदी की 111 हिन्दी लेखिकाएँ*)

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:21ویں صدی دے لکھاری
گٹھ:21وی صدی دے لکھاری
گٹھ:پنجاب، بھارت دے لکھاری
سویا

**سویا** (انگریزی :Dill) ، (Anethum graveolens) اجوین دے ٹبر وچ اک سال وار جڑی بوٹی اے اینیتم جینس دی واحد نسل اے ۔ یوریشیا وچ سویا بڑے پیمانے تے بیجیا جاندا اے ۔ جِتھے ایہدے پتے تے بی کھاݨے وچ ذائقے لئی بوٹی یا مسالے دے طور تے ورتے جاندے نیں ۔ 

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:چھتری ٹبر
گٹھ:بوٹے
گٹھ:مصالے
گٹھ:جڑی بوٹیاں
چٹݨی

thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی
thumb|300px|چٹݨی

**چٹݨی** دو یا زیادا چیزاں دا مرکب ہندا اے ۔ چٹنی بھرت دا سوس اے ۔ ایہ ہری مرچ ، نوݨ توں بَݨدی اے تے ایہننوں سبزیاں نال وی بݨایا جا سکدا اے ۔ 
کچھ مشہور چٹݨیاں :

#ناریئل دے چٹݨی
#پیاز دے چٹݨی
#املی دی چٹݨی
#ٹماٹر دے چٹݨی
#دھنیے دے چٹݨی
#امب دی چٹݨی
#لسن دی چٹݨی
#مرچ دی چٹݨی

چٹݨی بݨاؤݨ لگے مصالے دا استعمال کتا جاندا اے ، جیہدے وچ نوݨ ، ادرک ، سونف ، ہینگ، ز آدی پیندے نیں ۔ امریکا تے یورپ دے مُلکاں وچ ایہنوں فریز کرکے رکھدے نیں ۔

## ہور دیکھو
* چٹݨی
* کیچپ

گٹھ:کھان پین
مِکس اچار

**مِکس اچار** (Mixed Pickle) اک ای اچار دے عمل وچ ملا مختلف قسم دیاں سبزیاں تے پھلاں نال تیار کردہ اچار اے ۔ مِکس اچار دوسرے اچار دی طرحاں کھایا جاندا اے ۔ امریکی کھاݨےآں وچ مِکس اچار سبزیاں تے مشتمل ہُندا اے ، عام طور پر کھیرے ، گوبھی ، پیاز ، کالی مرچ ، لسن ، ڈل ، ایلسائس تے مرچ وغیرا ۔ 

## ہور دیکھو
* چٹݨی
* کیچپ
* اچار
* مِکس اچار
* اچار دی فہرست

گٹھ:کھان پین
گٹھ:پنجابی رہتل
جائفل

**جائفل**، جینس مرسٹکا وچ پیڑاں دیاں کئی پرجاتیاں وچوں کسے نوں وی کہہ دیندے نیں ۔ پیشا ورانا پرجاتیاں وچوں مرسٹکا فریگرینس سبھ توں اہم پرجاتی اے ۔ ایہ رکھ مول روس توں انڈونیشیا دے مولکس دے بنڈا جزیرا یا سپائس جزیرا وچ ملدے نیں ۔ جائفل رکھ دو مصالحےآں لئی کافی مشہور اے: اک جائفل بی تے دوجا میس (چِھلکا) ۔

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:چھتری ٹبر
گٹھ:بوٹے
گٹھ:مصالے
گٹھ:جڑی بوٹیاں
جائیپھل

**جائیپھل** طیب اک ایسا پودا اے جیہدے توں دو مشہور حکمت دی ادویات تے دو مشہور غذائی ذائقے یعݨی جائیپھل  تے جاوتری حاصل ہُندے نیں ۔ اس پودے نوں جائیپھل طیب کہݨ دی وجہ مندرجا بالا دو اجزاء توں حاصل ہوݨ آلی خُشبو اے ۔ طیب دا مفہوم خشبودار دا ہُندا اے ۔ ایہدا سائنسی ناں Myristica fragrans اے تے اِتھے وی fragrans دا مطلب خُشبو یا طیب اے تے myristica دا مطلب اک روغن یا مالش کرن آلی شے دا اے کیونکہ اس پودے توں حاصل ہوݨ آلے تیل یا روغن نوں ادویاتی مالش دے طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے ۔ مندرجا بالا وضاحت توں بعد جے دیکھیا جاوے تاں Myristica fragrans لئی جائیپھل طیب دی بجائے مروخ طیب درست متبادل اصطلاح بَݨدی اے لیکن چونکہ مروخ دی نِسبت جائیپھل دا لفظ اِا اہم تے مشہور اے کہ جے اس نوں ای جِنس دے نام دے طور تے اختیار کر لیا جاوے تاں غلط نئیں ۔ اس جنس دے پودے اس قدر مماثل نیں کہ ایہناں نوں جائیپھل دے زُمرے وچ بخوبی رکھیا جاسکدا اے ۔ اس ای وجہ توں اِتھےMyristica fragrans نامی نوع لئی جائیپھل طیب دا لفظ مُنتخب کیتا گیا اے ۔

اس پودے دا ایہ بی 20 توں 30 ملی میٹر لمبا تے 15 تا 18 ملی میٹر چوڑا ہُندا اے ، وزن وچ ایہ تقریبن 5 توں 10 گرام ہُندا اے ۔ اس بی دے اندر جو عجما یا kernel ہُندا اے ایہنوں جائیپھل کہیا جاندا اے تے اس بی دے اُپر اک لال رنگ دی چھال غلاف ونگوں لپٹی ہُندی اے جو ایہدے آلے دوالے اک تھیلا جیا بݨا دیندی اے ، ایہنوں ای جاوتری کہیا جاندا اے ، اس قسم دی چھال جیہڑی کِسے بی  دے اُپر تھیلے دی طرحاں چڑھی ہوئی ہووے اوہنوں  مجففہ (arillus) کہیا جاندا اے ، اس قسم دا مجففہ پھل کے گُدا وی بݨ سَکدا اے تے یا فیر چھال نما بی ہو سکدا اے لہاذا جائیپھل دے بی اُتے لپٹی ہوئی ایہ جاوتری وی دراصل اک قِسم دا مجففہ ای اے ۔

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:چھتری ٹبر
گٹھ:بوٹے
گٹھ:مصالے
گٹھ:جڑی بوٹیاں