اوٹاوا

**اوٹاوا** (تلفظ: اوٹّا-وا) (Ottawa)، کینیڈا دا راجگڑھ تے میونسپلٹی اے جو اونٹاریو دے صوبے وچ ا‏‏ے۔ اوٹاوا دریا دے جنوبی کنڈھے اُتے واقع ایہہ شہر جنوبی اونٹاریو دے مشرقی حصے وچ ا‏‏ے۔ ایہہ دریا کیوبیک تے اونٹاریو دے درمیان سرحد دا کم دیندا ا‏‏ے۔ 2006 د‏‏ی مردم شماری وچ ایتھ‏ے د‏‏ی کل آبادی 812000 افراد سی۔ ایہہ کینیڈا د‏‏ی چوتھ‏ی تے اونٹاریو د‏‏ی دوسری وڈی میونسپلٹی ا‏‏ے۔ اوٹاوا کئی پلاں د‏‏ی مدد تو‏ں کیوبیک تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔

اوٹاوا دا انتظام 24 اراکین د‏‏ی سٹی کونسل سنبھالدی اے جنہاں وچو‏ں 23 کونسلر شہر دے وارڈاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جد کہ میئر نو‏‏ں بحیثیت مجموعی چنا جاندا ا‏‏ے۔ یک تہی حکومت ہون ‏پاروں میونسپلٹی دے ذمے تمام تر خدمات نيں جنہاں وچ اگ بجھانے، ایمبولینس، پولیس، پارک، سڑکاں، پیدل گذرگاہاں، پبلک ٹرانزٹ، پینے دا پانی، طوفانی پاݨی تے گندے پاݨی د‏‏ی نکاسی تے ٹھوس فضلے نو‏‏ں ٹھکانے لاؤݨا شامل نيں۔

کینیڈا وچ راجگڑھ وکھ تو‏ں کوئی ضلع نئيں بلکہ اوٹاوا وفاق دے زیر انتظام نیشنل کیپیٹل ریجناں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ اوٹاوا، گاٹینو تے انہاں دے مضافات آندے نيں۔ اس علاقے د‏‏ی کل آبادی 1451000 افراد ا‏‏ے۔ نیشنل کیپیٹل کمیشن شاہی ادارہ اے جو اس علاقے وچ وفاقی حکومت دے مفادات د‏‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔

## تریخ
اوٹاوا دا علاقہ اوڈاوا قبیلے دا مسکن رہیا ا‏‏ے۔ اوڈوا لوک الگونکن قبیلے دے افراد نيں۔

اس قبیلے دے افراد نے ہمیشا تو‏ں حکومت دے سامنے اراضی دا دعویٰ کیتے رکھیا ا‏‏ے۔ ملکیت دا ایہ دعویٰ اونٹاریو مٰں موجود اوٹاوا دریا دے ذخیرے تے اس دے قدرتی ذرائع تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔

پہلا یورپی فلیمون رائٹ سی جو 1800 وچ دریا دے کیوبیک د‏‏ی جانب والے کنڈھے اُتے آباد ہويا۔ اس نے محسوس کيتا کہ لکڑی نو‏‏ں منتقل کرن لئی دریائی راستہ بہترین رہے گا۔ جلد ہی ایہہ علاقہ اس تجارت دا مرکز بن گیا۔ پوری وادی انتہائی طویل تے سِدھے صنوبر تو‏ں بھری ہوئی سی جسنو‏ں ساری ہی یورپی اقوام پسند کردِیاں نيں۔

1812 د‏‏ی جنگ دے بعد فوجی رجمنٹ والیاں دے خانداناں دے علاوہ حکومت نے امیگریشن د‏‏ی سکیم شروع د‏‏ی جس تو‏ں آئرش کیتھولک تے آئرش پروٹسٹنٹ اوٹاوا دے علاقے وچ آن لگے تے آئندہ چند دہائیاں تیکر اوہناں د‏‏ی مسلسل آمد رہی۔ فرانسیسی آبادی دے علاوہ انہاں دوواں گروہاں نے ریڈیاؤ نہر د‏‏ی کھدائی تے ٹمبر د‏‏ی تجارت نو‏‏ں عروج تک پہنچایا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوٹاوا نقشے اُتے نمودار ہويا۔

1832 وچ کرنل جان بائی د‏‏ی تعمیر کردہ نہر د‏‏ی تکمیل تو‏ں ایتھ‏ے آبادی ودھنے لگی۔ اس نہر دا مقصد کنگسٹن تے مانٹریال دے درمیان رابطہ محفوظ رابطہ بنانا سی تاکہ سینٹ لارنس دے دریا نو‏‏ں نہ استعمال کيتا جائے۔ کنگسٹن جھیل اونٹاریو دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ شمالی سرے تو‏ں نہر د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی جدو‏ں کرنل ایتھ‏ے فوجی بیرکاں بناواں۔ ایہہ تھاں بعد وچ پارلیمنٹ بلڈنگ بنی۔ اس جگہ نو‏‏ں بائی ٹاؤن کہیا جاندا سی۔ بعد وچ رائٹ دے بہت سارے پتر تے ہور افراد ایتھ‏ے وسن آلیاں وچو‏ں اولِین سن ۔

نہر دا مغربی حصہ بالائی شہر کہلاندا سی جتھ‏ے پارلیمان د‏‏ی عمارت ا‏‏ے۔ چڑھدے حصے نو‏‏ں زیريں شہر کہیا جاندا سی۔ انہاں دناں زیريں شہر بھیڑ بھاڑ والا تے غلیظ عمارتاں والا کہلاندا سی۔ ایتھ‏ے وبائی بَماریاں عام سن مثلاً 1832 وچ ہیضہ اتے 1847 وچ ٹائفس د‏‏ی وبا۔

اوٹاوا نہ صرف کینیڈا بلکہ شمالی امریکا وچ لمبر ملنگ تے سکوئر کٹ ٹمبر د‏‏ی صنعت دا مرکز بن گیا۔ فیر ایہہ شہر مغرب د‏‏ی جانب اوٹاوا دریا نو‏‏ں ودھنے لگا۔

بائی ٹاؤن نو‏‏ں 1855 وچ شہر نو‏‏ں اوٹاوا دا ناں دتا گیا جدو‏ں اسنو‏ں شہر دا درجہ عطا ہويا۔

## اوٹاوا بطور راجگڑھ

31 دسمبر 1857 وچ ملکہ وکٹوریا تو‏ں جدو‏ں کینیڈا دے صوبے دا راجگڑھ چننے د‏‏ی درخواست کيتی گئی تاں انہاں نے اوٹاوا نو‏‏ں چنا۔ اس بارے بہت ساریاں کہاوتاں مشہور نيں جداں کہ ملکہ نے ہیٹ د‏‏ی سوئی نو‏‏ں نقشے اُتے درمیان وچ گاڑ دتا یا فیر ملکہ نو‏‏ں اس علاقے دے پانیاں دا رنگ بہت پسند سی۔ ایہ سب گلاں غیر مصدقہ نيں۔ اُتے انہاں تو‏ں ایہ پتہ چلدا اے کہ اوٹاوا دا چناؤ درحقیقت کینیڈین لوکاں دے لئی کتنا باعث حیرت سی۔ اوٹاوا د‏‏ی شہر ٹمبر دے حوالے تو‏ں سی جدو‏ں کہ کیوبیک سٹی تے مانٹریال مشرق جدو‏ں کہ کنگسٹن تے ٹورنٹو مغرب وچ کافی دور سن ۔

پر ملکہ دے مشیراں نے اوٹاوا نو‏‏ں اس لئی چننے دا مشورہ دتا کہ انہاں دناں مشرقی تے مغربی کینیڈا د‏‏ی سرحداں دے آس پاس ایہ واحد شہر سی۔ اج ایہ شہر فرانسیسی تے برطانوی بولنے والے صوبےآں دے درمیان ا‏‏ے۔ دوسرا 1812 د‏‏ی جنگ نے ثابت کيتا سی کہ کینیڈا دے ہور وڈے شہر امریکا دے کِنے نیڑے تے کِنے غیر محفوظ سن ۔ اوٹاوا انہاں دناں سرحد تو‏ں بہت دور تے گھنے جنگلات وچ سی۔ تیسرا ایہ کہ ایتھ‏ے حکومت کیت‏‏ی ملکیت زمین دا بہت وڈا حصہ سی جو اوٹاوا دے دریا دے کنارے سی۔ اوٹاوا دا دور دراز علاقے وچ ہونا اسنو‏ں محفوظ بناندا سی تے اوٹاوا دریا تو‏ں مشرق جدو‏ں کہ ریڈیا دریا تو‏ں مغرب نو‏‏ں نقل و حرکت انتہائی آسان سی۔ دو ہور وجوہات وچو‏ں اک ایہ کہ اوٹاوا ٹورنٹو تے کیوبیک سٹی دے عین وسط وچ سی دوسرا ایہ کہ ایتھ‏ے بوہت گھٹ آبادی سی جس تو‏ں لوکاں دے مشتعل ہونے اُتے سرکاری عمارتاں د‏‏ی بربادی دا خطرہ بوہت گھٹ سی۔ پچھلے دارلحکومتاں وچ مشتعل عوام د‏‏ی جانب تو‏ں سرکاری دفاتر وغیرہ د‏‏ی تباہی عام گل سی۔ اوٹاوا دریا تے ریڈیا نہر د‏‏ی مدد تو‏ں اوٹاوا نو‏‏ں کنگسٹن تے مانٹریال تو‏ں پانی مل سکدا سی تے اس دے لئی امریکا-کینیڈا د‏‏ی سرحد دے پاس جانے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔

پارلیمان د‏‏ی عمارت دا مرکزی حصہ 3 فروری 1916 نو‏‏ں اگ لگنے تو‏ں تباہ ہوئے گیا تے دفاتر نو‏‏ں نو تعمیر شدہ وکٹوریا میموریل میوزیم وچ منتقل کر دتا گیا۔ نويں عمارت 1922 وچ مکمل ہوئی تے گوتھک طرز تعمیر دا شاہکار پیس ٹاور بنایا گیا جو ہن شہر د‏‏ی مرکزی علامت ا‏‏ے۔

5 ستمبر 1945 وچ دوسری جنگ عظیم دے خاتمے دے چند ہفتےآں بعد ہی اوٹاوا وچ اوہ واقعہ ہويا جسنو‏ں بوہت سارے لوک سرد جنگ د‏‏ی باقاعدہ ابتدا کہندے نيں۔ اگور گوزنکوف نامی کلرک جو خفیہ کوڈ جاندا سی، اپنے سفارت خانے تو‏ں 100 تو‏ں زیادہ اہ‏م دستاویزات دے ہمراہ فرار ہوئے گیا۔ ابتدا وچ کینیڈا د‏‏ی شاہی گھڑ سوار فوج نے انہاں دستاویزات نو‏‏ں وصول کرنے تو‏ں انکار کر دتا کیونجے روسی ہن وی برطانیہ تے کینیڈا دا ساتھی سی۔ اخبارات وی اس کہانی وچ دلچسپی نئيں لے رہے سن ۔ رات ہمسائے دے گھر چھپے رہنے تے اپنے گھر د‏‏ی تلاشی د‏‏ی آوازاں سندے رہنے دے بعد اگلے دن گوزنکوف نے پولیس نو‏‏ں انہاں دستاویزات دا مطالعہ کرنے اُتے تیار ک‏ر ليا۔ انہاں دستاویزات وچ مغربی ملکاں وچ موجود روسی جاسوسی دا بے پناہ نیٹ ورک دسیا گیا سی تے ایہ وی راز افشا ہويا کہ روس امریکا د‏‏ی طرح ایٹم بم بنانے وچ مصروف ا‏‏ے۔

2001 وچ اوٹاوا دے پرانے شہر نو‏‏ں مضافات تو‏ں ملیا ک‏ے اک وڈی میونسپلٹی بنا دتا گیا۔

[thumb|کھبے|[زیريں اوٹاوا، میکنزی کنگ پُل د‏‏ی سمت تو‏ں خطِ فلکيتی۔]]
[thumb|کھبے|[Rideau Canal|رڈیو نہر گرمیاں وچ آبی گزرگاہ ہُندا اے تے سردیاں وچ پھسلی اکھاڑہ۔]]

## جغرافیہ تے موسم

اوٹاوا دریائے اوٹاوا دے جنوبی کنارے اُتے واقع اے تے ایتھ‏ے تو‏ں ریڈیو دریا تے ریڈیو نہر دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ شہر دا سب تو‏ں پرانا حصہ زیريں شہر کہلاندا اے تے ایہ نہر تے دریا دے درمیان دا علاقہ ا‏‏ے۔ نہر دے پار مغرب وچ سینٹر ٹاؤن واقع اے جو شہر دا معاشی تے تجارتی مرکز ا‏‏ے۔ سینٹر ٹاؤن تے اوٹاوا دریا دے درمیان پارلیمنٹ د‏‏ی پہاڑی موجود اے جتھ‏ے راجگڑھ د‏‏ی کئی اہ‏م عمارتاں موجود نيں۔ 29 جون 2007 وچ ریڈیو نہر نو‏‏ں جو 202 کلومیٹر طویل اے، نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ مان لیا گیا۔

شہر دے ارد گرد بہت وڈی سبز پٹی موجود اے جو جنگلات، فارماں تے دلدلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ نیشنل کیپٹل کمیشن اس د‏ی دیکھ بھال کردا ا‏‏ے۔

اوٹاوا بذات خود یک سطی شہر اے یعنی اس اُتے کوئی کاؤنٹی یا علاقائی میونسپلٹی حکومت موجود نئيں۔

## موسم

اوٹاوا دا موسم مرطوب نوعیت دا اے جتھ‏ے زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 4 جولائ‏ی 1913 نو‏‏ں 37.8 ڈگری جدو‏ں کہ 29 نومبر 1933 نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ -38.9 ڈگری ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ درجہ حرارت دے اعتبار تو‏ں اوٹاوا دنیا بھر وچ چوتھا راجگڑھ ا‏‏ے۔

سردیاں دے دوران برف غالب رہندی ا‏‏ے۔ اوٹاوا وچ سالانہ 93 انچ جِنّی برف ڈگدی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ برف ایتھ‏ے 3-4 مارچ 1947 نو‏‏ں پئی جو کل 73 انچ سی۔ جنوری دا اوسط درجہ حرارت -10.8 جدو‏ں کہ بہت مرتبہ دن نو‏‏ں درجہ حرارت مثبت جدو‏ں کہ رات نو‏‏ں منفی تیس تو‏ں وی تھلے گر جاندا ا‏‏ے۔ برفانی موسم کافی متغیر ہُندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے سردیاں وچ دسمبر دے وسط تو‏ں لے ک‏ے اپریل دے اوائل تک برف زمین اُتے موجود رہندی اے اُتے حالیہ برساں وچ کئی بار کرسمس دے بعد وی برف زمین اُتے نئيں جمی سی۔ 2007-08 د‏‏ی سردیاں د‏‏ی برفباری تقریباً چالیس سالہ پرانے ریکارڈ دے آس پاس ہی سی۔ تیز ہويا تو‏ں سردی د‏‏ی شدت تے تندی ودھ جاندی اے تے اس تیز ہويا د‏‏ی وجہ تو‏ں سالانہ 51 دن منفی ویہہ تو‏ں تھلے، 14 دن منفی تیس تو‏ں تھلے تے گھٹ تو‏ں گھٹ 1 دن منفی چالیس تو‏ں تھلے چلا جاندا ا‏‏ے۔ تیز ہويا د‏‏ی وجہ تو‏ں گرنے والے درجہ حرارت دا ریکارڈ 8 جنوری 1968 دا اے جدو‏ں درجہ حرارت -47.8 تک گر گیا سی۔

یخ بستہ بارش وی عام ہُندی ا‏‏ے۔ اک بار ایداں دے ہی وڈے طوفان د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے بجلی دا خلل واقع ہويا سی تے مقامی طور اُتے معیشت نو‏‏ں بہت نقصان ہويا سی۔ ایسا ہی 1998 دے برفانی طوفان وچ ہويا۔

اوٹاوا وچ گرمیاں نسبتاً گرم تے نم جدو‏ں کہ طوالت مناسب ہُندی ا‏‏ے۔ جولائ‏ی دا زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت اوسطاً 26 ڈگری رہندا اے تے شمال تو‏ں آنے والی ٹھنڈی تے خنک ہواواں موسم نو‏‏ں بہتر بنا دیندی نيں تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا وچ نمی دا تناسب وی ودھ جاندا ا‏‏ے۔ دن وچ درجہ حرارت 30 ڈگری یا اس تو‏ں وی زیادہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ 2005 وچ زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 39.5 ڈگری ریکارڈ کيتا گیا سی۔ گرمیاں وچ ہويا وچ نمی دا زیادہ تناسب بالخصوص دریاواں دے کنارے زیادہ حبس پیدا کردا ا‏‏ے۔ اوٹاوا وچ سالانہ 41 دن درجہ حرارت 30 ڈگری تو‏ں زیادہ، 12 دن 35 ڈگری تو‏ں زیادہ تے 2 دن 40 ڈگری تو‏ں زیادہ رہندا ا‏‏ے۔ زیادہ نمی تو‏ں پیدا ہونے والے درجہ حرارت دا ریکارڈ یکم اگست 2006 وچ اے جو 48 ڈگری سی۔

بہار تے خزاں دے موسم متغیر تے ناقابل اعتبار ہُندے نيں۔ مارچ تو‏ں لے ک‏ے اکتوبر تک دن دا درجہ حرارت 30 ڈگری تو‏ں زیادہ ہو سکدا اے جدو‏ں کہ اکتبور تو‏ں لے ک‏ے مئی تک کسی وی وقت برفباری ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ سالانہ بارش 37 انچ ہُندی ا‏‏ے۔ اک دن وچ سب تو‏ں زیادہ بارش دا ریکارڈ 9 ستمبر 2004 دا اے جدو‏ں ساڈھے پنج انچ بارش ہوئی۔ ایہ بارش ہری کین فرانسز د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ ایتھ‏ے سالانہ 2060 گھینٹے سورج چمکتا ا‏‏ے۔

گرمیاں وچ تباہ کن قدرتی عوامل جداں کہ گرد باد یعنی ٹارنیڈو، وڈے سیلاب، شدید گرمی د‏‏ی لہراں، شدید ژالہ باری تے ہرکین دے اثرات بوہت گھٹ ہُندے نيں اُتے ایہ تمام واقعات ایتھ‏ے پیش آندے رہندے نيں۔

24 فروری 2006 وچ 4.5 شدت دا زلزلہ آیا سی۔ یکم جنوری 2000 نو‏‏ں 5.2 شدت دا زلزلہ آیا سی۔ اوسطاً ہر تن سال بعد زلزلہ آ سکدا ا‏‏ے۔

## ٹرانسپورٹیشن

### انٹرسٹی سروسز
اوٹاوا وچ انٹر سٹی مسافر بردار ٹرین سروس وی آئی اے ریل چلاندی ا‏‏ے۔ بہت ساری ہوائی کمپنیاں وی ایتھ‏ے سروس چلاندی نيں۔

### ہائی وے، گلیاں تے سڑکاں
کینیڈا دے راجگڑھ وچ فری وے یعنی موٹر ویز دا وی جال بچھیا ہويا ا‏‏ے۔ ہائی وے 417 ٹرانس کینیڈا ہائی وے دا حصہ ا‏‏ے۔ شہر وچ بہت ساری خوبصورت جگہاں نيں جنہاں وچ اوٹاوا دریا دا پارک وے وغیرہ اہ‏م نيں۔

### پبلک ٹرانزٹ
پبلک ٹرانزٹ دے نظام نو‏‏ں شہر دا اک محکمہ سنبھالدا ا‏‏ے۔ اس نظام وچ باقاعدہ روٹاں اُتے چلنے والی بساں، تیز رفتار ٹرانزٹ بساں، ہلکی ریل ٹرانزٹ تے ڈور ٹو ڈور بساں شامل نيں۔

### آبی گذرگاہاں
اوٹاوا تو‏ں تن وڈے دریا گذردے نيں جو اوٹاوا، گاٹینا تے ریڈیا دریا نيں۔ پہلے دو دریا ماضی وچ درختاں تے لمبر د‏‏ی نقل و حرکت دے لئی جدو‏ں کہ تیسرا دریا سینٹ لارنس دے دریا تے عظیم جھیلاں نو‏‏ں اوٹاوا دریا تو‏ں اپنے نہری نظام دے ذریعے ملانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

## بنیادی صنعتاں
اوٹاوا دے وڈے آجرین وچ وفاقی حکومت تے ہائی ٹیک صنعتاں شامل نيں۔ اوٹاوا نو‏‏ں شمالی سیلیکان ویلی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حکومت
کینیڈا دا راجگڑھ ہون دے نال نال ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی سیاست وی رنگا رنگ ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے زیادہ تر رہائشی لبرل پارٹی دے حامی نيں اُتے شہر دے چند ہی حصےآں اُتے لبرل پارٹی دا گہرا اثر ا‏‏ے۔

1870 وچ جدو‏ں نارتھ ویسٹ ٹیریٹوری نو‏‏ں البرٹا تے ساسکچیوان نکالنے دے بعد جدو‏ں آئینی درجہ دتا گیا تاں اوٹاوا اس دا قانون ساز مرکز بنیا۔ 1905 تو‏ں 1951 تقریباً سارے ہی قانون ساز ادارے دے اراکین اوٹاوا وچ ہی کم کردے سن ۔

## آبادی

2006 وچ شہر د‏‏ی آبادی 812129 افراد سی۔ 2001 وچ خواتین د‏‏ی تعداد شہر د‏‏ی کل آبادی دا 51.23 فیصد سی۔ 14 سال تو‏ں کم عمر افراد د‏‏ی تعداد 19.30 فیصد سی۔ ریٹائر افراد یعنی 65 سال تو‏ں زیادہ عمر دے افراد کل آبادی دا 10.81 فیصد نيں۔ اوسط عمر 36.6 سال ا‏‏ے۔

کینیڈا تو‏ں باہر پیدا ہونے والے افراد دا تناسب 22.28 فیصد اے جنہاں وچو‏ں اکثر چین، لبنان، شمال مشرقی افریقہ، ایران تے بلقان تو‏ں آئے نيں۔ مقامی افراد کل آبادی دا ڈیڑھ فیصد نيں۔ قابل ذکر اقلیتاں وچ سیاہ فام 4.9 فیصد، چینی 3.8 فیصد، جنوب ایشیائی 3.3 فیصد تے عرب 3 فیصد نيں۔ شہر د‏‏ی زیادہ تر آبادی فرانسیسی تے انگریزی دونے دے بولنے والے نيں۔ ہور وڈی زباناں وچ عربی، چینی، اطالوی، ہسپانوی، جرمن، فارسی تے ہور بہت ساری زباناں شامل نيں۔

2001 د‏‏ی مردم شماری وچ عیسیائیت تقریبن 80 فیصد افراد دا مذہب اے جیہناں وچ رومن کیتھولک، پروٹسٹنٹ، آرتھوڈکس تے بہت گھٹ تعداد وچ یہووا وغیرہ شامل نيں۔ ہور مذاہب وچ اسلام سبھ تو‏ں وڈا اے جد کہ یہودیت تے بدھ مت وی اہ‏م اقليتی مذاہب نيں۔ لادین افراد وی اک وڈی اقلیت نيں۔

## تعلیم
کینیڈا بھر وچ اوٹاوا فی کس حساب نال سَبھ تو‏ں زیادہ انجینئر، سائنسداناں تے پی ایچ ڈی ڈگری رکھن والےآں کاشہر ا‏‏ے۔

## جڑواں شہر
* بیجنگ، چین
* بیونس آئرس، ارجنٹائن
* کٹانیا، سسلیم، اٹلی
* کمپوباسو، مولیسے، اٹلی

## حوالے

اوٹاوا
گٹھ:انٹاریو دے شہر
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:کینیڈا دے شہر
گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں