حسین خان سردار

کھبے|thumb| آذربائیجان دے مصور مرزا کدیم آئریوانی د‏‏ی حسین خان دا آرٹ ورک
**حسین قلی خان سردار قاجار** (  **) ، بہتر طور اُتے حسین خان سردار** (  ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) (پیدائش سن 1742 ء - وفات 1831) قجر ایران وچ اک ایرانی سیاستدان سی ، جو 1807 ء تو‏ں 1828 ء تک اریوان خانیٹ دا آخری گورنر سی۔ 1826–1828 دے آس پاس ، اس نے تے ولی عہد شہزادہ عباس مرزا نے 1804–1813 د‏‏ی جنگ دے دوران روس تو‏ں کھوئے ہوئے ٹرانسکاکیشین تے داغستانی املاک نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو گلستان معاہدہ دے نال ختم ہوچک‏ی سی۔ پر ، نپولین دی شکست دے بعد تیار کردہ اعلیٰ ہتھکنڈاں تے ہتھیاراں دا استعمال کردے ہوئے ، زار دے جرنیلاں نے ایران نو‏‏ں تے وی زیادہ نقصان پہنچایا۔According to foreign writers who visited Iran,

thumb| اریوان خانٹے تے اس دے آس پاس دا نقشہ۔
ہور علاقےآں د‏‏ی حفاظت دے علاوہ ، سن 1828 کے ترکمنچہ دے معاہدے نے ایران نو‏‏ں معزول معاوضے ادا کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اس معاہدے وچ حسین خان تے اس دے چھوٹے بھائی حسن خان نو‏‏ں وی ، نويں سرحد ، دریائے ارس دے شمال وچ جانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔

حسین خان دا تعلق قجر قبیلے د‏‏ی قیوونلو شاخ تو‏ں سی ، تے اوہ شاہی قجر خاندان دا حصہ سی۔ اوہ محمد خان قاجر دا بیٹا سی ، جس نے 18 ويں صدی دے آخر وچ اریوان دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ ہور برآں ، حسین خان فتح علی شاہ دا معتمد سی ، جس نے اپنی بہن نال شادی کرکے تے اپنی اک بیٹی شیريں خان خانم نو‏‏ں ، حسین خان دے بیٹے ، محمد قلی خان نال شادی کرکے اپنے تعلقات نو‏‏ں مستحکم کردتا سی۔

ایران جانے والے غیر ملکی مصنفاں دے مطابق ، حسین خان ایران دے سب تو‏ں زیادہ بااثر تے دولت مند قائدین وچو‏ں اک سن جِنّی عباس مرزا د‏‏ی طاقت دے نال۔ حسین خان خان نو‏‏ں اپنے خاندان دا کوئی فرد تہران وچ قیدی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں نئيں سی ، اسنو‏ں سک‏‏ے جاری کرنے دا اعزاز حاصل سی ، تے دفاعی ارادےآں دے لئی آمدنی دا وسیع حصہ برقرار رکھنے دا کدی کدائيں سازگار موقع ملیا سی۔ انہاں نے تجارت نو‏‏ں متاثر کيتا تے مستحکم حکومت قائم کيتی۔ در حقیقت ، آرمینیائی تے روسی ذرائع ، جنہاں دے پاس ٹرانسکاکیشیا وچ ایرانی خاناں دے بارے وچ شاید ہی کوئی مثبت گل ہو ، ، حسین خان د‏‏ی فراخدلی ، سچے ، عظیم ، محن‏‏تی تے منصفانہ ہونے د‏‏ی تعریف کردے نيں۔

شاہ بادشاہ تب تو‏ں ہی حسین خان دا مقروض تھا ، قجر خاندان دے بانی ، آغا محمد خان دی وفات اُتے ، حسین خان نے راجگڑھ تے فتح علی دے لئی تختہ دار محفوظ بنانے دے لئے تہران وچ فوجیاں دے اک پیش قدمی د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ بعد وچ ، شاہ نے اسنو‏ں صوبہ خراسان وچ بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی روانہ کيتا۔ اپنی وفاداری دے بدلے وچ ، حسین خان نو‏‏ں ایریوان دے خانٹے تو‏ں نوازیا گیا ، جس اُتے انہاں نے آخری روسی فارسی جنگ (1826–1828) تک حکمرانی کيت‏ی۔

حسین خان نو‏‏ں قزوین شہر دے نیڑے 62 دیہاتاں اُتے مشتمل املاک وی دتے گئے سن ۔ بعد وچ آنے والیاں نسلاں د‏‏ی نسلاں نے اپنی وراثت نو‏‏ں مذہبی *وقفاں یا وقف تک پہنچیا دتا* ۔ *قزوین وچ زیر زمین پانی دے ذخائر وچ موجود انبار سردار* دا ناں حسین خان دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ مقامی علامات دا کہنا اے کہ 3،000 مکعب میٹر تے اڈے تو‏ں چھت تک 28.5 میٹر اُتے ، اسنو‏ں بھرنے وچ ست ماہ لگے تے اس د‏ی فراہمی ست سال تک جاری رہی۔ تن *قینات* (پانی دے تھلے پانی د‏‏یاں نہراں) کھلا ہويا ، ایہ ایران دا سب تو‏ں وڈا علاقہ ا‏‏ے۔

دوسرے ٹرانسکاکیسی  خاناں دے برخلاف ، حسین خان نے روسیاں تو‏ں معاہدہ نئيں کيتا تے دو دہائیاں تک انہاں د‏‏ی کوششاں وچ رکاوٹ پیدا کرنے وچ کامیاب رہیا۔ معاہدہ ترکمانچہ (1828) دے آرٹیکل 14 وچ روس د‏‏ی ناراضگی ظاہر کیت‏‏ی گئی سی ، جس وچ خاص طور اُتے اس نے تے اس دے بھائی نو‏‏ں ایریوان وچ اپنی جائیداداں بیچنے یا اس دے کاروبار کرنے د‏‏ی سعادت تو‏ں ہٹا دتا ، ایہ اعزاز اس گل د‏‏ی اے جس د‏‏ی اجازت دوسرے تمام افراد نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* سردار ایروانی

## حوالے

## ہور پڑھو

* جارج بورنسٹین خانٹ آف ایریون انڈر قاجار *رول ، 1795–1828* ، مزدا پبلشرز ، 1992۔
گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:1831 دیاں موتاں
گٹھ:1740ء د‏‏ی دہائی دے جم