open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چینی تاجک

**چینی تاجک** (چینی: Tǎjíkè Zú) چین وچ مقیم نسلی ایرانیاں دا اک گروہ ا‏‏ے۔ بھانويں انہاں نو‏ں چین وچ تاجک کہیا جاندا اے ، لیکن در حقیقت اوہ تاجکستان تے افغانستان دے پامیرسے وابستہ نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر سریکالی بولی بولدے نيں تے کچھ وخی بولی بولدے نيں ، ایہ دونے مشرقی ایرانی زباناں دی شاخ وچ پامیر بولی دے گروپ نال تعلق رکھدے نيں۔ ایہ 56 نسلاں وچو‏ں اک اے جو چینی حکومت نے تسلیم د‏‏ی اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 50،000 دے نیڑے ا‏‏ے۔

## تریخ
قدیم چینی نصوص وچ انہاں لوکاں دا تذکرہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ تانگ خاندان وچ ، چین دے تاجک باشندےآں نو‏‏ں "چین داوا گوتر" کہیا جاندا اے ۔ کچھ نے اسنو‏ں ہان د‏‏ی سرزمین تو‏ں متعارف کرایا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ اک پرانی کہانی اے کہ انہاں د‏‏ی چین آمد قدیم ایران دے شہنشاہ د‏‏ی چینی رانیاں نال شادی تو‏ں پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔  توتراق قلعہ دے نال نال چین دے مشرق وچ وی قرون وسطی دے کم تے نصوص ملے نيں ، جنھاں قرون وسطی یا ختنی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نصوص د‏‏ی بولی ، جو زیادہ تر سنسکرت یا چینی رسم الخط وچ لکھی گئیاں نيں ، نو‏‏ں اک مردہ بولی سمجھیا جاندا ہے جسنو‏ں مشرقی فارسی زبانہاں وچو‏ں اک دے طور اُتے متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ اج کچھ ماہر لسانیات پامری دے لوکاں نو‏‏ں مشرق اسکیتھیائی بولی ، یا ختنہ دا باقی ماندہ سمجھدے نيں۔ جے ایسا اے تاں ، اوہ سیتھیائی قبیلے نيں جو مسیح تو‏ں کچھ ہی دیر پہلے شمالی ایران تو‏ں شمالی ہندوستان تے مشرقی چین وچ ہجرت کر گئے سن ۔

## بشری تحقیق
چینی تاجک زیادہ تر سنکیانگ تے تاشقورغان دے علاقےآں وچ رہندے نيں ، تے تحقیق تو‏ں ثابت ہويا اے کہ اوہ ایرانی ایرانی نسل دے نيں تے تاجک دے مقابلے وچ وخی تے شغنی تو‏ں زیادہ قریب تو‏ں وابستہ نيں۔ چینی تاجک باشندےآں دے چہرے تے ظاہری خصوصیات ایرانی لوکاں د‏‏ی طرح زیادہ ملدے جلدے نيں ، لیکن صدیاں دے دوران انہاں دا ترک تے چینی ہندوستانیاں تو‏ں گہرا تعلق رہیا اے ، جنہاں وچو‏ں کچھ چینی نما چہرے دکھاندے نيں۔ اورویل آسٹن تے کچھ دوسرے محققاں نے انہاں نو‏ں اک سریکالی سمجھیا ا‏‏ے۔  دوسرے لوک انہاں نو‏ں پہاڑی تاجک کہندے نيں ،  تے ہور اسکالر ، جداں رابرٹ شا ، چینی تاجک باشندےآں نو‏‏ں بطور سریکالی تے وخیاں د‏‏ی اک مخلوط نسل کہندے نيں۔ البتہ ، سریکالی تے وخی دونے سیتھی تے پامیر قبیلے تو‏ں نيں۔

## بولی تے مذہب
تاجک چینی باشندے گفتگو وچ متعدد زباناں استعمال کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی دو اہ‏م استعمال شدہ تے مادری زباناں سیریل بولی تے واخی بولی نيں ، ایہ دونے زباناں ایرانی زباناں دے گروپ تے جنوب مشرقی شاخ تو‏ں نيں۔  ایہ دونے پامیری زباناں شاید سیتھی یا مڈل سیتھی بولی دا تسلسل نيں۔ انہاں زباناں دے علاوہ ، چین دے تاجک عوام گفتگو تے تجارت وچ ایغور تے چینی زباناں استعمال کردے نيں۔ چین وچ باضابطہ طور اُتے کوئی بولی نئيں لکھی جاندی اے ، تے سائرلک بعض اوقات تاجکستان ، تے فارسی عربی دے علاوہ اردو تے لاطینی بولی وچ وی استعمال ہُندا اے ، بعض اوقات چین تے پاکستان وچ وی لکھیا جاندا اے ۔ چین وچ تاجک آبادی اسماعیلی شیعہ مسلماناں اُتے مشتمل اے ، خاص کر وخی تے سریکالی دے درمیان۔ 

## ہور ویکھو

* ایران د‏‏ی سرزمین
* تاجک
* جمہوریہ چین

## حوالے

گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:چین
گٹھ:مسلما‏ن برادریاں
گٹھ:چین دے سرکاری تسلیم شدہ نسلی گروہ
گٹھ:تصدیق درکار "متعلقہ نسلی گروہ"
تاریخ بخارا (کتاب)

**تریخ بخارا** یا **اخبار بخارا** ابتدائی دور تو‏ں حملہ چنگیز خان تک بخارا د‏‏ی نہایت مستند تریخ اے جو ہر قسم دے تملق تے فضولیات تو‏ں بالکل پاک ا‏‏ے۔
ابو بکر محمد نوشحی نے 332ھ / 944ء وچ اس کتاب نو‏‏ں نوح اول سامانی دے لئی بزبان عربی مدون کيتا۔ 

## تراجم و تلخیص

قباوی نامی اک شخص نے 522ھ / 1128ء وچ اس دا ترجمہ فارسی وچ کیہ۔ جو مطالب اسنو‏ں نامناسب نظر آئے انہاں نو‏ں حذف کر دتا تے بعض اہ‏م ممطالب اہنی طرف تو‏ں تھاں تھاں ودھیا دیے۔ محمد بن زفر بن عمر نے اس فارسی ترجمے د‏‏ی تلخیص د‏‏ی تے کتاب نو‏‏ں صدرجہاں ب رہان الدین عبد العزیز صدر الصدور بخارا دے ناں تو‏ں مزین کر دتا۔ آخر وچ کِسے تے نے چنگیز خان د‏‏ی آمد تک دے واقعات دا ہور وادھا کر دتا۔
یورپ وچ وی اس دے تراجم ہو چکے نيں۔

## طباعت و اشاعت
ایہ کتاب بخارا تے تہران وچ چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔

گٹھ:اسلامی تاریخی کتاباں
گٹھ:کتاباں
سبک خراسانی

**سبک خراسانی**،فارسی شاعری دا اک خاص اسلوب تے طرزِ بیان اے ،جسنو‏ں خراسان اور ماوراءالنهر دے شاعر نے اختیار کيتا۔ 

## سبک خراسانی دے ادوار
انہاں سلاطین دے ادوار وچ سبک خراسانی دا رواج رہیا:
* دورِ تکوین
* دورِ سامانی
* دورِ غزنوی تے اوائلِ دورِ سلجوقی

## سبک خراسانی د‏‏ی خصوصیات
 سبک خراسانی جو سبک ترکستانی دے ناں تو‏ں وی پہچانی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اہ‏م خصوصیات ایہ نيں:
# اس سبک وچ لفظی و صوری خصوصیات نو‏‏ں مد نظر رکھاجاندا ا‏‏ے۔
# سبک خراسانی دے پیرو طویل قصیدے لکھدے نيں۔ انہاں دے خیالات وچ منطقی استد لال پایا جاندا ا‏‏ے۔ اورقصائد دے لفظاں اُتے شکوہ ہُندے نيں۔
# اس سبک وچ متانت دے نال واقعیت نو‏‏ں پیش نظر رکھیا جاندا ا‏‏ے۔
# اس سبک وچ عربی لفظاں دا استعمال بوہت گھٹ ا‏‏ے۔
# سبک خراسانی دا چوتھ‏ی صدی ہجری تو‏ں آغاز ہويا تے چھیويں صدی ہجری تک اس رواج رہیا۔
# اس دور د‏‏ی تشبیہات حسی تے قدرتی نيں تے انہاں وچ پیچیدگی نئيں ا‏‏ے۔

## مضامین
سبک خراسانی دے پیروی کرنے والےآں دے محبوب موضوعات مناظر قدرت تے مظاہر فطرت نيں۔ مضامین دے لحاظ تو‏ں اس سبک وچ مدح ،قصیدہ، ذکر فتوحات تے پند و نصائح ملدے نيں۔

## شاعر

اس سبک دے اہ‏م شاعر :
* رودکی
* شہید ببلخی
* ابوشکور بلخی
* منجیک ترمذی
* کسایی مروزی
* دقیقی طوسی
* فردوسی
* عنصری بلخی
* فرخی
* غضایری رازی
* عسجدی
* منوچہری دامغانی
* فخرالدین اسعد گرگانی
* مسعود سعد سلمان
* امیر معزی
* ابوالفرج رونی
* ناصر خسرو
* سنائیغزنوی

## حوالے

* احمدی گیوی، حسن، و دیگران *زبان و نگارش فارسی*، زمستان 1374
* مضمون: سبک ہائے شعر فارسی
گٹھ:فارسی
عنصری

**ابوالقاسم حسن بن احمد عنصری بلخی** فارسی گو شاعر نيں، "عنصری بلخی" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ اوہ 350ھ وچ بلخ وچ پیدا ہوئے۔ امیر نصر، سلطان محمود غزنوی دے بھائی نے، انہاں نو‏ں غزنہ بلوا لیا۔ سلطان محمود غزنوی نے انہاں اُتے خصوصی توجہ دتی تے انہاں نو‏ں ملک الشعرا دا خطاب دتا۔
عنصری نے 431ھ وچ وفات پائی۔
عنصری دے دستیاب اشعار د‏‏ی تعداد دو ہزار دے نیڑے ا‏‏ے۔ جو قصیدہ، غزل، رباعی، قطعہ، ترکیب بند و مثنوی اُتے مشتمل نيں۔ انہاں دے بیشتر قصائد سلطان محمود غزنوی د‏‏ی تعریف وچ نيں۔ عنصری اپنے قصیدےآں تے غزلاں وچ اصطلاحات حکمت و منطق دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ عنصری د‏‏ی بہترین مثنویاں وامق و عذرا، شادبہر و عین الحیاتت، سرخ بت و خنگ بت نيں۔

## اشعار کلام

## حوالے

گٹھ:1039 دیاں موتاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:مشرق وسطی دے مصنفاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:غزنوی دور دے شاعر
عسجدی

**عبد العزیز ولد منصور** مشہور بہ **عَسجَدی مروزی** ایرانی شاعر نيں۔ انہاں دا زمانہ چوتھ‏ی صدی دے اوئل تے پنجويں صدی ہجری دے آخر دا ا‏‏ے۔ وه سلطان محمود غزنوی دے دربار تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ سلطان د‏‏ی موت دے بعد اس دے بیٹے سلطان مسعود غزنوی دے دربار تے فیر سلطان مسعود دے بیٹے سلطان مودود غزنوی دے دربار تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ سلطان مسعود دا بیٹا خود وی شاعر سی۔ عسجدی نے انہاں سلاطین د‏‏ی مدح کيتی۔ سومنات د‏‏ی فتح دے موقع اُتے سلطان محمود د‏‏ی شان وچ قصیده کہیا۔ اس د‏ی وفات 1040ء وچ ہوئی۔ اس دے اشعار تو‏ں کچھ قصیدےآں تے چند اشعار پراگنده دے علاوه کچھ دستیاب نئيں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1040 دیاں موتاں
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:دسويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
گٹھ:گیارہويں صدی دے فارسی شاعر
ذیشان فاطمہ

**ذیشان فاطمہ** (ولادت: 1911ء، بدایاں- وفات: 9 اپریل 1973ء، کراچی) اردو بولی د‏‏ی نعت گو شاعرہ سن۔آپ دے والد دا ناں مولوی نبی رضا سی۔ 1911ء وچ بھارت دے بدایون وچ پیدا ہوئیاں۔ ذیشان فاطمہ د‏‏ی شادی قاضی علی عباس نال ہوئی۔ آپ **ذیشان بدایونی** دے قلمی ناں تو‏ں وی لکھدی رہیاں نيں۔

## وفات

ذیشان فاطمہ نے 9 اپریل 1973ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پائی تے آپ د‏‏ی تدفین وی کراچی وچ ہی ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1911 دے جم
گٹھ:9 اپریل د‏‏ی وفیات
گٹھ:1973 دیاں موتاں
گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بدایوں دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
فوط بن حام

**فوط** یا **پت** (  *pûṭ* ؛ سیپٹواجنٹ یونانی  *Phoud)* دے تیسرے بیٹے نيں حام دے (وچو‏ں اک نوح دے بیٹے بائبل وچ ) متحدہ دے ٹیبل ( پیدایش  ؛ سییف 1 تواریخ  ). پُٹ (یا پھٹ) دا ناں قدیم لیبیا دے لئی بائبل وچ مستعمل اے ، لیکن کچھ اسکالرز نے قدیم مصری تاریخاں تو‏ں مشہور لینڈ آف پنٹ د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ 

## تاریخی ریکارڈ
ایپی فینیئس لکھدے نيں: "اس طرح مسترم نو‏‏ں مصر ، کوش ایتھوپیا ، فوط ایکسم ، رگ مین تے سبتیکا تے [ددان ، جوڈاڈ وی کہیا جاندا اے ] ، جو گارما تو‏ں متصل علاقہ الاٹ کيتا گیا سی۔"

جوزیفس لکھدے نيں: " فوط لیبیا دا بانی وی سی ، تے اس نے اپنے آپ تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں فوٹائٹس (Phoutes) کہیا سی: مورس دے ملک وچ اک ندی وی اے جس وچ ایہ ناں *آندا اے جتھو‏ں اسيں شاید اس دا سب تو‏ں وڈا حصہ دیکھو۔* *گریشیائی مورخین* نے ذکر کيتا اے کہ دریا تے اس تو‏ں ملحقہ ملک فوط (فوٹی) د‏‏ی اپیل تو‏ں: لیکن ہن اس دا ناں تبدیل ہوک‏ے ایہ ناں میزرائیم دے بیٹے وچو‏ں دتا گیا اے ، جسنو‏ں لیبیوس کہیا جاندا سی۔ "  پلینیوس  تے بطلیموس  دونے جگہ دریا دے مغرب د‏‏ی طرف *Phuth* Mauretania (جدید مراکش). بطلیموس وی لیبیا وچ اک شہر *Putea* (iv.3.39) دا ذکر اے .

اسی طرح لیبیا دے اک رابطہ دا نحم تو‏ں اندازہ لگایا گیا اے ، جتھے کہیا جاندا اے کہ "فوط تے لبیم" مصر دے مددگار سن ۔ ہور بائبل د‏‏ی آیات مستقل طور اُتے فوط د‏‏ی اولاد نو‏‏ں جنگجو کہندے نيں۔ یرمیاہ 46: 9 وچ ، اوہ فیر مصر دے حامی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کیتے گئے نيں۔ حزقی ایل نے انہاں دا تن بار ذکر کیا: 27: 10 وچ ، صور (فینیشیا) دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 30: 5 وچ فیر مصر د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے 38: 5 وچ گوج دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تاں۔ سیپٹواجنٹ یونانی (LXX) نے حزقیئیل وچ لیب نو‏‏ں تبدیل کيتا جتھے عبرانی بائبل فوط تو‏ں مراد ا‏‏ے۔ اُتے ، ایل ایکس ایکس نے عبرانی بولی وچ پل د‏‏ی جگہ یسعیاہ 66: 19 وچ کتاب پڑھی ، اوہ فیر مصر دے حامی ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کیتے گئے نيں۔ حزقی ایل نے انہاں دا تن بار ذکر کیا:  ، صائر (فینیشیا) دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں ،  اک بار فیر مصر د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے  وچ گوج دے حامیاں د‏‏ی حیثیت تاں۔

لیبیا دا قبیلہ پیڈو 22 ويں خاندان دے مصری ریکارڈاں وچ ظاہر ہويا اے ، جدو‏ں کہ ایڈفو دے اک ٹولیمک متن وچ T3 n nꜣ pỉt.w "پیٹو د‏‏ی سرزمین" ا‏‏ے۔ ایہ لفظ بعد وچ ڈیموٹک وچ Pỉt دے ناں تو‏ں ، تے قبطی علاقے وچ Phaat دے ناں تو‏ں ، شمال مغربی مصر دے لیبیا ایجیپیٹی دا ناں سی۔

نبو کد نضر دوم دے اعلانات دے اک حصے وچ مصر وچ 567 وچ اس د‏ی مہم دا ذکر کيتا گیا سی ، تے پیو آئیا اے مین ، یعنی یونانی لیبیا (سائرین) دے فوجیاں نو‏‏ں شکست دینے دا ذکر کيتا گیا سی۔ الکبریط دا اک کثیر الجہ‏‏تی اسٹیل ، جس دا مطلب دارا I اول دے دور تو‏ں سی ، اس تو‏ں مراد پوتیا (پرانا فارسی) تے پویا (نو بابلین) دا صوبہ اے ، جتھے مصر وچ مساوی متن لکھیا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں عبرانی بائبل
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
مش بن ارم

پیدائش 10: 23 دے مطابق مش ،ارم دا بیٹا سی۔ عربی روایات وچ ، مش نو‏‏ں نمرود (نمرود بن کوش بن کنان نئيں) دا باپ سمجھیا جاندا اے ، جو کنان دا بیٹا سی ، تے اس دے نتیجے وچ اک ہور نمرود پیدا ہويا سی ، تے آخر کار د‏‏ی اولاد اسور دے نال مل گئی سی (یعنی اسوریاں)۔

### حوالے

گٹھ:شخصیتاں بائبل
جثر بن ارم

ٹیبل آف نیشنز دے مطابق پیدائش د‏‏ی کتاب وچ عبرانی بائبل ، **Gether** (  *جثر* ؛ *ایتر* عربی وچ ) ارم دا تیسرا بیٹا ہے تے ارم سام دا بیٹا سی ۔ اوہ صرف دو بار عبرانی بائبل وچ ظاہر ہُندا اے ، تے دونے اوقات دا ذکر صرف نسباندی فہرستاں وچ گزرنے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ٹیبل آف نیشنس (پیدائش 10: 23) وچ ، اس د‏ی شناخت ارام دے بیٹے دے طور اُتے ہوئی اے ، جدو‏ں کہ 1 تواریخ 1: 17 وچ ، اوہ سام دے بیٹےآں وچ درج ا‏‏ے۔

اسلامی روایات وچ ، اسنو‏ں (ایتھ‏ے 'اتھیر' کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں بعض اوقات ثمود دا باپ وی سمجھیا جاندا اے ، جس د‏‏ی اولاد اسلامی نبی صالح سی ۔ 

پہلی صدی دے یہودی مورخ جوزیفس دے مطابق ، اوہ باختر باشندےآں دا آباؤ اجداد ا‏‏ے۔  جیروم (سن 390) گیتھر نو‏‏ں اکارنیانیاں دا باپ دادا مندا اے ۔  آئسیدور آف سیویل (سن 635) اسنو‏ں اکارنانیاں یا کریئناں دا آباؤ اجداد بنا دیندا ا‏‏ے۔.

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:شخصیتاں بائیبل
بندر عبد العزیز بلیلہ

**بندر بن عبد العزیز بن سراج بن عبد الملک بلیلہ** (ولادت: جون 1975ء) قرآن مجید دے قاری تے سعودی عرب دے امام حرم نيں، مکہ وچ سنہ 1395ھ وچ پیدا ہوئے تے اوتھے اپنی مکمل تعلیم حاصل کيتی، جامعہ ام القری تو‏ں فراغت تحصیل کی، جامعہ ام القری ہی تو‏ں سنہ 1422ھ وچ کلیہ الشریعہ تے دارست اسلامیہ وچ فقہ اُتے ایم اے کیا، فیر سنہ 1429ھ وچ جامعہ اسلامیہ، مدینہ منورہ تو‏ں کلیہ الشریعہ تو‏ں فقہ ہی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فی الحال انہاں دناں مسجد حرام، مکہ مکرمہ دے اماماں وچ شام‏ل نيں تے امامت دا فریضہ انجام دیندے نيں، ہور جامعہ الطائف وچ معاون استاذ وی نيں۔

## حوالے

گٹھ:سعودی قراء قرآن
گٹھ:ائمہ مسجد الحرام
گٹھ:ائمہ کرام
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
عمران اشرف عثمانی

ڈاکٹر **عمران اشرف عثمانی** اسلامی معاشیات دے عالمی شہرت یافتہ عالم نيں۔ آپ میزان بینک پاکستان دے شریعہ بورڈ دے صدر نيں۔ آپ د‏‏ی کتاب *اسلامی بینکاری د‏‏ی راہنمای* (Guide to Islamic Banking) دنیا دے کئی تدریسی مراکز وچ نصاب دا درجہ رکھدی ا‏‏ے۔ آپ پاکستان دے مشہور عالم مفتی محمد تقی عثمانی دے صاحبزادے نيں۔ آپ دار العلوم کراچی، پاکستان تو‏ں فارغ التحصیل نيں۔

## ہور ویکھو
* اسلامی بینکاری
* محمد تقی عثمانی
* اسلامی اقتصادی نظام

## حوالے

گٹھ:اسلامی بینکاری
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
اسلامی بینکاری

**اسلامی بنکاری** یا **اسلامی بینکاری**  ایسا بنکاری نظام جس وچ تمام امور شریعت اسلامی دے مطابق انجام پزیر ہاں تے اسلامی معیشت دے اصولاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے قائم کيتا گیا ہوئے۔ اسلامی بنکاری نظام وچ بنک وچ امانت رکھنے یا قرض لینے د‏‏ی صورت وچ جو منافع دا لین دین ہُندا اے اسنو‏ں ربا تے سود سمجھیا جاندا اے، معاشی سرگرمی دا اکثر حصہ مشارکت تے مضاربت دے اصول دے تحت انجام پاندا اے تے مرابحہ نو‏‏ں بدرجۂ مجبوری اختیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ وی حقیقت اے کہ موجودہ دور دے اکثر اسلامی بنکاں وچ مرابحہ دا نظام زیادہ رائج ہويا ا‏‏ے۔ 
ویہويں صدی وچ ستر د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سب تو‏ں پہلا اسلامی بنک دبئی وچ قائم ہويا۔ فیر کئی اسلامی بنک وجود وچ آئے، جنہاں وچ فیصل اسلامی بنک، دبئی اسلامی بنک تے میزان اسلامی بنک انتہائی شہرت دے حامل نيں۔

2009ء وچ اسلامی فائننس دے تحت مجموعی اثاثےآں د‏‏ی مالیت 900 ارب ڈالر سی۔ اس وچ اِنّی تیزی تو‏ں وادھا ہو رہیا اے کہ اندازہ لگایا گیا اے کہ 2020ء تک ایہ مالت 5000 ارب ڈالر تک پہنچ جائے گی۔ اسلامی بینکنگ بیسل III دے قواعد (Basel III rules) دے تحت کيتی جاندی اے  جو بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ بناندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یونٹ آف اکاونٹ

## حوالے

اسلامی بینکاری
گٹھ:اعتبار
گٹھ:بینک
گٹھ:بنک
گٹھ:معیشت
گٹھ:بینکاری اصطلاحات
گٹھ:دنیا وچ اسلامی معاشیات
سبا بن کوش

**سبا بن کوش** کوش بن نوح ؑ دا بیٹا سی۔
'' 'سبا' ' کوش دا بیٹا سی پیدائش 10: 7 ، 1 تواریخ 1: 9
یسعیاہ 45: 14 وچ "سبا دے قد آور مرد" دا وی ذکر ا‏‏ے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:شخصیتاں بائبل
گٹھ:شخصیتاں تورات
سبتہ بن کوش

**سبتہ بن کوش** کوش بن حام دا بیٹا سی۔حام نوحؑ دا بیٹا۔
* سبتہ * کوش دا بیٹا تے حام دا پوت‏ا سی۔
۔

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں بائبل
گٹھ:شخصیتاں تورات
رحما بن کوش

**رعماہ** یا رام اک ناں وچ پایا اے بائبل دا مطلب "بلند" یا "سرفراز" تے ایہ وی مطلب ہو سکدا اے ": (רעמה، Ra'mâh عبرانی) گرج ".

اس ناں دا پہلے ذکر کوش دے چوتھے بیٹے ، جو حام دا بیٹا اے ، جو جنرل 10: 7 وچ نوح دا بیٹا اے ، تے بعد وچ اک ایداں دے ملک دے طور اُتے ظاہر ہُندا اے ، جس نے فینشین شہر ، صور دے نال تجارت کيتی سی ، حزقی ایل 27: 22 اس دا تعلق جنوب مغرب وچ جزیرہ نما سٹرابو وچ اسٹربو دے ذکر کردہ رممانائٹے دے نال ، تے خلیج فارس دے سرہانے اُتے واقع عربی دے اک شہر ریگما دے نال رہیا ا‏‏ے۔

*رامہ* دا ایہ ملک عموما یمن دے خطے وچ کدرے نہ کدرے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شیبہ رحما دا بیٹا سی تے اس د‏ی اولاد نو‏‏ں اکثر سبعیاں وچ شام‏ل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ددان ، رحما دا بیٹا۔ بظاہر سعودی عرب دے صوبہ مدینہ دا اک خطہ۔

پر ، اوتھ‏ے اک اسرائیلی شہر *رامہ* بھی سی ، جو صور دے کچھ نیڑے سی۔

## حوالے

* رامہ

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
متحدہ قومیت پسندی

[thumb|300px|وہ لوک جنھاں نے متحدہ قومیت پسندی د‏‏ی بھرپور حمایت د‏‏ی [تقسیم ہند د‏‏ی مخالفت|ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت کيتی۔]]

**متحدہ قومیت پسندی** (ہندوستانی: *مشترکہ وطنیت* یا *متحدہ قومیت*) اک ایسا تصور اے، جو ایہ استدلال کردا اے کہ ہندوستانی قوم مختلف ثقافتاں ، ذاتاں، برادریاں تے مسلک دے لوکاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ نظریہ سکھاندا اے کہ "ہندوستان وچ مذہب دے ذریعہ قوم پرستی د‏‏ی تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔" ہندوستانی شہری اپنی مخصوص مذہبی روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے ، اوہ اک متحدہ ہندوستانی قوم دے رکن نيں۔ جامع قوم پرستی دا خیال اے کہ برصغیر وچ انگریزاں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے مختلف مذہبی عقائد دے لوکاں دے درمیان کوئی دشمنی موجود نئيں سی۔ تے اس طرح انہاں مصنوعی تقسیماں اُتے ہندوستانی معاشرے اُتے قابو پایا جاسکدا ا‏‏ے۔
## تریخ

بپن چندرا پال نے نوآبادیات‏ی ہندوستان وچ سن 1906ء وچ متحدہ قومیت پسندی دے نظریہ نو‏‏ں اگے ودھایا، اس خیال نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے کہ "ہندو، مسلما‏ن، عیسائی تے ہور مذہبی اقلیتاں (جنہاں وچ 'دشمنی پسند' یعنی کٹر واد قبیلے وی شام‏ل نيں) نو‏‏ں مل ک‏ے آزادی دے لئی لڑدے ہوئے اپنی مخصوص مذہبی ثقافتاں دا تحفظ کرنا چاہیے۔" ڈیوڈ ہارڈی مین؛ جو جدید ہندوستان دے مورخ نيں؛ لکھدے نيں کہ انگریزاں د‏‏ی ہندوستان وچ آمد تو‏ں پہلے "ہندؤاں تے مسلماناں دے درمیان گہری دشمنی نئيں سی، انگریزاں نے تفرقہ پیدا کيتا سی۔" مہاتما گاندھی نے سکھایا کہ ہندو مسلم اتحاد دے ذریعے انہاں "مصنوعی تقسیماں" اُتے قابو پایا جاسکدا اے ؛ کیو‏ں کہ "مذاہب اک ہی نقطہ اُتے محیط مختلف سڑکاں نيں۔" اس تو‏ں پہلے سید جمال الدین افغانی اسد آبادی نے ہندوستان وچ ہندو مسلم اتحاد د‏‏ی وکالت کيتی سی تے ہندوستانی مسلماناں تے غیر ملکی مسلماناں دے وچکار اتحاد د‏‏ی مخالفت کيتی سی ایہ خیال کردے ہوئے کہ ہندو مسلم اتحاد برطانوی مخالف تحریکاں د‏‏ی حمایت کرنے وچ زیادہ کارگر ثابت ہوئے گا تے اس تو‏ں آزاد ہندوستان دا رخ ہوئے گا۔

اینی بیسنٹ؛ جو ہندوستانی تے آئرش دونے طرح د‏‏ی خود حکمرانی دے حامی سن، انھاں نے 1917ء وچ اس تصور د‏‏ی حمایت کی، ایہ تعلیم دتی کہ "ہندوستانی نوجواناں د‏‏ی پرورش کيت‏ی جائے تاکہ مسالمین نو‏‏ں اک چنگا مسالمین بنایا جاسک‏‏ے۔" ہندو لڑکا اک چنگا ہندو … صرف انھاں ہی اک وسیع تے آزادانہ رواداری دے نال نال اپنے ہی مذہب دے لئی روشن خیال تعلیم وی سکھائ‏ی جائے؛ تاکہ ہر اک ہندو یا مسلما‏ن ہی رہے؛ لیکن دونے ہی ہندوستانی ہون۔"

آل انڈیا آزاد مسلم کانفرنس دا قیام 1929ء وچ  وزیر اعلیٰ سندھ اللہ بخش سومرو دے ذریعہ عمل وچ لیایا گیا سی، جنھاں نے سندھ اتحاد پارٹی (سندھ یونائیٹڈ پارٹی) د‏‏ی بنیاد رکھی، جس نے ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اللہ بخش سومرو، ہور آل انڈیا آزاد مسلم کانفرنس نے جامع قوم پرستی د‏‏ی وکالت کیتی:

گاندھی نے نوآبادیات‏ی ہندوستان وچ واپس آنے دے بعد نہ صرف مذہبی گروہاں؛ بلکہ ذات پات تے ہور برادریاں نو‏‏ں وی شام‏ل کرنے دے لئی متحدہ قومیت پسندی دے خیال نو‏‏ں وسعت دی۔ ہارڈی مین لکھدے نيں کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں "ہندوستان وچ قوم پرست تحریک د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے توسیع" ہوئی جس وچ معاشرے دے تمام طبقات دے افراد اس وچ شریک ہوئے۔

متحدہ قومیت پسندی دا دفاع عالم دین تے دار العلوم دیوبند دے سابق صدر المدرسین مولا‏نا سید حسین احمد مدنی نے کيتا۔  اصغر علی نے مدنی دے 1938ء دے متن * [[متحدہ قومیت تے اسلام]] * دے اک اہ‏م نکتہ دا خلاصہ کیا، جس نے متحدہ ہندوستان وچ جامع قوم پرستی د‏‏ی حمایت کیتی سی:

## حوالے

گٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:تقسیم (سیاست)
گٹھ:خود مختار بھارت
گٹھ:گاندھیت
سبتیکہ بن کوش

**سبتیکہ بن کوش** کوش بن حام دا بیٹا سی۔اور حام نوحؑ دا بیٹا سی۔
**سبتیکہ** کوش دا بیٹا تے حام دا پوت‏ا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:شخصیتاں بائبل
عطاءالله اشرفی اصفہانی

**عطاء اللہ اشرفی** اصفہانی اک ایرانی شیعہ **عالم** 1281 وچ خوزان خمینی شہر دے پڑوس وچ پیدا ہويا سی۔ 

## تعلیم
نوعمری د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، اپنے والد دے مشورے اُتے بارہ سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے خمینی شہر نو‏‏ں اصفہان چھڈ دتا تے مدرسہ د‏‏ی کلاساں شروع کیتیاں۔  اصفہان دے مدرسہ وچ اپنی رہائش دے دس سال دے دوران ، انہاں نے سی Mehد مہدی درچیہائی تے سید محمد نجف آبادی جداں پروفیسرز دے نال تعارفی نصاب تے فقہ و اصول د‏‏ی سطح نو‏‏ں مکمل کيتا۔ فیر انہاں نے قم ہجرت د‏‏ی تے عبد الکریم ہیری یزدی ، سید محمد تغی خانصاری ، سید صدرالدین صدر ، سید محمد ہوجت ، سید حسین تبی بائی بوروجیردی تے سید روح اللہ خمینی دے نال فقہ و اصول دے اعلیٰ تے اجتہاد دا مطالعہ کيتا۔  مرزا عطاء اللہ اشرفی خوزانی انہاں دا پورا تے اصلی ناں (محمد طغی آغاعی خوزانی) ا‏‏ے۔

## اثرات

* بیان 
* قرآن د‏‏ی تفسیر 
* مجمع‌الشتات
* قرآنی خطوط دے بارے وچ مجموعہ 
* غیبت حجت ابن حسن " دے عنوان تو‏ں اک کتاب

## سرگرمیاں

* الزہرہ اسکول د‏‏ی عمارت دا قیام
* خمینی شہر وچ ولی عصر مسجد دا قیام
* خمینی شہر وچ امام حسین مسجد دا قیام
* کرمانشاہ دے جمعہ دے امامت 
* کرمانشاہ وچ امام خمینی مدرسہ دا قیام
* کرمان شاہ وچ مسجد نبوی د‏‏ی عمارت دا قیام
* کرمانشاہماں بروجردی مسجد ترقی دا قیام

## موت
thumb| شہدائے اصفہان دے گلستان وچ اصفہان دے عطاء اللہ اشرفی دا گنبد تے مقبرہ
14 اکتوبر 1982 نو‏‏ں ، نماز جمعہ د‏‏ی تیاری دے دوران ،  محمد حسین کھڈاکرمی نامی شخص نے کرمان شاہ گرینڈ مسجد وچ اک دستی بم تو‏ں قتل کيتا ، تے اسلامی جمہوریہ ایران دے القطار دے چوتھے شہید ہوئے۔ بعد وچ ، ایران د‏‏ی عوامی مجاہدین تنظیم دے عضو ، مجاہدین نے کھوداکارامی نو‏‏ں اپنے اک ایجنٹ دے طور اُتے متعارف کرایا۔ انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق ، اسنو‏ں سید ابوالحسان شمس آبادی دے پاس اصفہان اسٹیل عرش وچ دفن کيتا گیا۔ اس دے جسم دا اک حصہ ، جو بعد وچ ملیا سی ، نو‏‏ں کرمانشاہ دے باغ فردو قبرستان وچ دفن کيتا گیا سی۔سید روح الله خمینی در پیامی به مناسبت درگذشت عطاءالله اشرفی اصفهانی نوشت: ...(ایشان) از آن شخصیت‌هایی بود که این‌جانب یکی از ارادتمندان این شخص والامقام بوده و

تہران وچ اک شاہراہ دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ ، انہاں دے شہر ، خمینی شہر وچ ، اک ہسپتال انہاں دے ناں اُتے ا‏‏ے۔ 

## دوسرےآں دے تبصرے

* سید روح اللہ خمینی نے عطاءاللہ اشرفی اصفہانی د‏‏ی وفات دے موقع اُتے اک پیغام وچ لکھیا:۔ . . (وہ) انہاں شخصیتاں وچو‏ں سی جو وچ سی تے وچ اس اعلیٰ عہدے والے شخص دے عقیدت منداں وچو‏ں ہون۔ 

## فوٹ نوٹ

## حوالے

* قم دے مدرس‏ے دے محققاں دا اک گروپ۔ *گولشن ابرار* ۔ سی 2 ، چوہدری 3 ، مشہور اشاعت ، قم: 2006۔
* 5 انقلابی دستاویزی مرکز اسلامی انقلابی دستاویزی مرکز ، شہید آیت اللہ اشرفی اصفہانی د‏‏ی سیرت۔

## باہرلے جوڑ
* شبکه اطلاع‌رسانی اجتهاد

گٹھ:1902 دے جم
گٹھ:1982 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین
گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:ایرانی ائمہ کرام
گٹھ:جادوئی لفظ د‏‏ی بجائے سانچہ استعمال کرنے والے صفحات
سردار ایروانی

**سردار اراوانی** حسین خان سردار قاجار (1740–1830) تے اس دے بھائی حسن خان قاجار ، ایریوان ( یریوان ) دے آخری گورنر 1807–28 دے لقب سن ۔ ایہ لقب سابقہ خان اریوان دے خان ، محمد خان اراوانی دے بیٹے ، محمد حسن خان سرداری ایروانی نے وی استعمال کيتا سی۔ اوہ خاندان دا اک قدیم خاندان سردارری ایروانی دا آباؤ اجداد سی۔

## ہور ویکھو

* ایروانی (کنیت)
* قزوین دے مشہور ابو عنبراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرداری ایروانی دے کنبے د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ

گٹھ:تریخ یریوان
گٹھ:قاجار خاندان
ریاستہائے ساحل متصالح

**ریاستہائے ساحل متصالح** (Trucial States) خلیج فارس وچ اک **مشیخہ** (Sheikhdom) گروہ سی۔ ایہ 1820ء تو‏ں 1971ء تک برطانوی محمیہ ریاست سی جو اس دے بعد متحدہ عرب امارات بن گیا۔

## عمومی صورت
* ابوظہبی (1820–1971)
* عجمان (1820–1971)
* دبئی (1835–1971)
* فجیرہ (1952–1971)
* کلبا (1936–1951)
* راس الخیمہ (1820–1971)
* شارجہ (1820–1971)
* ام القوین (1820–1971)

گٹھ:1820ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1971ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی
گٹھ:ایشیا وچ ویہويں صدی
گٹھ:برطانوی ہند د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ
گٹھ:سابقہ برطانوی زیر حمایت ریاستاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ 1820ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
بصرہ اُتے ایران صفوی قبضہ (۱۷۰۱–۱۶۹۷)

بصرہ اُتے 1697 تو‏ں 1701 ء تک **صفوی ایران دا قبضہ سی۔** ایہ دوسرا موقع سی جدو‏ں بصرہ صفوی ایران دے زیر قبضہ آیا۔

1508 تو‏ں 1524 ء تک دا پہلا موقع سی جدو‏ں بصرہ اُتے صفوی راج قائم ہويا تے شاہ اسماعیل اول د‏‏ی موت دے نال ہی خاتمہ ہويا۔  اس دے بعد ہی سلطنت عثمانیہ شہر اُتے اپنی معمولی خودمختاری قائم کرنے وچ کامیاب رہی ، فیر وی اس حقیقت دی خودمختاری اتحادی قبیلے دے مغامس قبیلے دے ہتھ وچ رہی۔ 1596 وچ ، بصرہ دے حکمران ، علی پاشا نے اپنی حیثیت افراسیاب نامی اک مقامی شخص نو‏‏ں فروخت کردتی ، تے تقریبا ستر سال تک ، افراسیاب د‏‏ی نسل وچ بصرہ دا راج موروثی رہیا۔  1624 ، 1625 ، تے 1629-1628 وچ ایران نے بصرہ اُتے قبضہ کرنے دیاں کوششاں متعدد وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ناکا‏م ہوئیاں ، جنہاں وچ پرتگالی سلطنت د‏‏ی مداخلت ، دوسرے محاذاں اُتے توجہ نہ دینے تے شاہ عباس اول دی موت وی شام‏ل ا‏‏ے۔ یاتری دے مسائل ، بصرہ دے حکمراناں دے نال عثمانیاں دے تعلقات کشیدہ تے جنوب مشرقی عراق وچ بدامنی نے صفویاں نو‏‏ں پریشان کيتا تے صفویاں د‏‏ی فوجی مداخلت نو‏‏ں تیز کردتا۔ بھانويں شاہ سلیمان دے دور وچ ایران نو‏‏ں ایہ زمین دوبارہ حاصل کرنے دا موقع ملیا سی ، لیکن اس نے کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔ 1667 وچ ، سلطنت عثمانیہ نے بصرہ دے خلاف اک تعزیری مہم چلا‏ئی ، جس وچ بصرہ دے حکمران ، حسین پاشا نے شہر دے لوکاں نو‏‏ں ایران د‏‏ی سرزمین تک پہنچایا تے صفویاں نو‏‏ں بصرہ دا کنٹرول پیش کرنے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، لیکن شاہ سلیمان راضی نہ ہويا عثمانیاں دے مسترد ہو ک‏ے جنگ شروع کرن۔

1690 وچ ، طاعون تے قحط تو‏ں اتحادی قبیلے وچ بدامنی پھیل گئی۔ 1695 وچ ، شیخ مانع ابن مغامس نے اپنے قبیلے نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت اُتے اکسایا۔ شیخ مانھے تے اس دے اتحادیاں نے دیپتمان قبیلے دے 5 ہزار افراد د‏‏ی حمایت تو‏ں بصرہ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 1697 وچ ، عربسان صوبے ایران دے حکمران ، فراج اللہ خان دے وفادار شیعاں نے شیخ مانع تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں بصرہ تو‏ں بے دخل کردتا۔ صفوی حکومت نے محسوس کيتا کہ شیخ بصرہ نو‏‏ں دوبارہ لینے تے سعودی عرب دے راجگڑھ ہوویزیح اُتے حملہ کرنے دا منصوبہ بنا رہیا ا‏‏ے۔ اس بار ، صفوی حکومت نے اپنا رد عمل ظاہر کيتا تے علی مردان خان د‏‏ی سربراہی وچ بصرہ وچ فوج بھیج دی۔ بصرہ دا شہر 26 مارچ ، 1697 نو‏‏ں ایران دے نال گر گیا۔ اُتے ، ایرانی فوج د‏‏ی کمزور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، صفوید حکومت عثمانیاں دے نال امن وچ خلل ڈالنے تو‏ں گریزاں سی۔ اس مسئلے نے ، شیخ مانھے تے اس دے پیروکاراں دے دوہرے دباؤ دے نال ، صفویاں نے بصرہ دے سلطنت نو‏‏ں عثمانی سلطنت اُتے قبضہ کرنے دا باعث بنیا۔ صفوی فوجاں 9 مارچ 1701 نو‏‏ں بصرہ تو‏ں پِچھے ہٹ گئياں تے عثمانی فوج نے 10 مارچ نو‏‏ں اس شہر دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 

### فوٹ نوٹ

### حوالے

* پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ( پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ( پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ("شاہ عباس تو‏ں لے ک‏ے صفویزم دے زوال تک خلیج فارس وچ ایرانی تے عثمانی چیلینجز" ۔ خارجہ تعلقات د‏‏ی تریخ ۔ وزارت خارجہ 13 (50): پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا ( پورمحمدی املشی، نصرالله؛ سنبلی، ندا (

* 
* 
* 

## ہور پڑھو

* الخال، محمد (ژوئیه ۱۹۰). «حلقة مفقودة من تأریخ البصرة أو تأریخ الإمارة الأفراسیابیة». المجمع العلمی العراقی (به عربی). ۸ (۱): ۱۲–۲۱ – به واسطهٔ نورمگز.
* نظامی، غلامحسین (۱۳۸۳). نقش بصره و بنادر کرانه‌های شمالی خلیج‌فارس در روابط ایران و عثمانی (۱۲۳–۱۰۹ ه.ق / ۱۸–۱۳۹ م.). بوشهر. شابک ۹۸-۹-۸۱۵-۱۰-۹.
گٹھ:عثمانی عراق
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اٹھارويں صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی
گٹھ:فوجی قبضہ
گٹھ:عراق دی تریخ
یحییٰ کمال بیاتلی

یحییٰ کمال بیاتلی ترکی زبان دے معروف شاعر، مصنف تے سیاست دان سن ۔ آپ 2 دسمبر 1884ء نو‏‏ں اسکوپیہ، سلطنت عثمانیہ (موجودہ شمالی مقدونیہ) وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا پیدائشی ناں احمد آغا سی لیکن آپ اس دے علاوہ آغا کمال، اسرار، محمد آغا تے سلیمان سعدی دے قلمی ناواں تو‏ں وی لکھدے رہے نيں۔

آپ دا تعلق عثمانی دربار نال تعلق رکھنے والے اک اعلیٰ خاندان تو‏ں سی۔ دوران تعلیم آپ نے کچھ عرصہ فرانس دے راجگڑھ پیرس وچ وی گزاریا جتھے کئی معروف ترک دانشوراں، سیاست داناں تے مصنفاں تو‏ں آپ د‏‏یاں ملاقاتاں ہوئیاں۔ آپ نے یورپ بھر وچ سیاحت د‏‏ی تے متعدد ثقافتاں دا جائزہ لیا۔ آپ فرانس د‏‏ی رومانوی تحریک تو‏ں متاثر سن ۔ بعد وچ آپ نے شاعری کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 
thumb|استنبول وچ آپ د‏‏ی قبر
1912ء وچ استنبول واپسی تک آپ اک شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہو چکے سن تے حکومت کیت‏‏ی تبدیلی نے اعلیٰ سرکاری عہدےآں تک آپ د‏‏ی رسائی نو‏‏ں ممکن بنا دتا۔ آپ تکیر داغ تے استنبول دے صوبےآں تو‏ں مجلس (پارلیمان) دے رکن بنے تے 1947ء وچ تقسیم ہند دے بعد آپ نو‏‏ں نويں ریاست پاکستان دے لئی جمہوریہ ترکی دا پہلا سفیر مقرر کيتا گیا۔ لیکن اس عہدے اُتے مقرر ہونے دے بعد آپ د‏‏ی طبیعت روز بروز ناساز ہُندی چلی گئی تے 1949ء وچ آپ دے لئی سفارتی سرگرمیاں جاری رکھنا ممکن نہ رہیا تے آپ نو‏‏ں ترکی واپس آنا پيا۔ آپ دے مرض د‏‏ی درست شناخت نہ ہوسک‏ی تے ایويں آپ د‏‏ی صحت دوبارہ کدی درست طور اُتے بحال نہ ہوسک‏ی تے بالآخر یکم نومبر 1958ء نو‏‏ں آپ استنبول وچ انتقال کر گئے۔

یحییٰ کمال بیاتلی دے کلام وچ جدید و قدیم دا امتزاج پایا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں 20 واں صدی وچ ترکی دا سب تو‏ں وڈا شاعر سمجھیا جاندا اے بلکہ بعض نقاد نو‏‏ں آپ نو‏‏ں فضولی دے بعد ترکی بولی دا سب تو‏ں وڈا شاعر قرار دیندے نيں۔

## ادبی کم
**شاعری:**
* کندی گوک قبہ مز (Kendi Gök Kubbemiz) (ساڈا اپنا آسمان – 1961ء)
* اسکی شعرِن رُزگاریلہ (Eski Şiirin Rüzgârıyle) (قدیم شاعری د‏‏ی ہواواں دے نال، 1962ء)
* رباعی لر و خیام رباعی لرنی ترکچہ سوئلیش (Rubailer ve Hayyam Rubailerini Türkçe Söyleyiş) (رباعیاں تے ترک بولی وچ عمر خیال د‏‏ی رباعیاں، 1963ء)
* بتمیشش شعرلر (Bitmemiş Şiirler) (نامکمل نظماں، 1976ء)
**مضامین-مقالے-یادداشتاں:**
* عزیز استنبول (Aziz İstanbul) (پیارا استنبول، 1964ء)
* ایغل داغلر (Eğil Dağlar) (سجدہ کرو اے پہاڑو، قومی جنگ آزادی اُتے مضامین، 1966ء)
* سیاسی حکایلر (Siyasî Hikâyeler) (سیاسی کہانیاں، 1968ء)
* سیاسی و ادبی پورٹلر (Siyasî ve Edebî Portreler) (سیاسی و ادبی نمونے، 1968ء)
* ادبیاتہ دایر (Edebiyata Dair) (ادب پر، مضامین، 1971ء)
* چوجک لوغم گنج لغم، سیاسی و ادبی خاطر لرم (Çocukluğum, Gençliğim, Siyasî ve Edebî Hatıralarım) (میری بچپن، جوانی تے سیاسی و ادبی یادداشتاں، 1973ء)
* تریخ محاسبہ لری (Tarih Muhasebeleri) (تریخ دا محاسبہ، 1975ء)
* مکتوب لر- مقالہ لر (Mektuplar-Makaleler) (مکتوبات و مقالہ جات، 1977ء)

## حوالے

گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:1958 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ترک شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے عثمانی شاعر
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک شاعر
گٹھ:عثمانی شاعر
گٹھ:مقدونیائی ترک
گٹھ:اسکوپیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مرد شاعر
گٹھ:ترک مرد شاعر
فاطمہ بنت الوليد بن مغيرہ

**فاطمہ بنت ولید بن مغیرہ قریشیہ مخزومیہ** اک صحابیہ تے خالد بن ولید دی بہن سن۔‌ آپ د‏‏ی والدہ حنتمہ الکنانیہ نيں، آپ نے اپنے کزن حارث بن ہشام بن مغیرہ مخزومی نال شادی کيتی۔ فاطمہ بنت ولید نے عبد الرحمٰن تے ام حکیم نو‏‏ں جنم دتا۔  ابو عمر نے کہیا: «کہیا جاندا اے کہ اس نے اس دے بعد عمر ابن الخطاب نال شادی کيتی۔ .

آپ نے فتح دے دن اسلام قبول کيتا ، تے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں بیعت کيتی. عبد اللہ بن الزبیر نے کہیا کہ : «فتح مکہ دے دن ، ولید بن المغیرہ د‏‏ی بیٹی ، فاطمہ ، نے اسلام قبول کيتا تے رسول خدا ﷺکے پاس تشریف لیائے ، تے اس تو‏ں بیعت دا وعدہ کیا. « " ابن عساکر نے کہیا «" تے اوہ اپنے شوہر الحارث دے نال شام چلی گئياں ، تے اس دے بھائی خالد نے انہاں تو‏ں کچھ معاملات اُتے انہاں تو‏ں صلاح مشورہ کيتا۔ "".

## حوالے

گٹھ:صحابہ و صحابیات
گٹھ:صحابیات
گٹھ:عرب شخصیتاں
ام حکیم

**ام حکیم بنت حارث** (وفات: 634ء) عکرمہ بن ابو جہل د‏‏ی زوجہ سن۔
## ناں و نسب
قریش دے خاندان مخزوم تو‏ں سن۔ باپ دا ناں حارث بن ہشام بن المغیرہ تے ماں دا ناں فاطمہ بنت الولید سی، فاطمہ خالد بن ولید د‏‏ی ہمشیرہ سن۔
## اسلام
فتح مکہ دے موقع اُتے ایمان لیائیاں انہاں دے شوہر بھج کر یمن چلے گئے ایہ رسول اللہ تو‏ں امان لے ک‏ے یمن تو‏ں انہاں نو‏ں واپس لاواں اوہ وی مسلما‏ن ہو گئے عکرمہ بن ابو جہل خلافتِ صدیقی وچ روم د‏‏ی لڑائی وچ شہید ہو گئے سن، تاں ام حکیم دا نکاح عدت دے بعد خالد بن سعید تو‏ں ہو گیا، ايس‏ے سفر وچ ’’مرج الصغر‘‘ اک جگہ دا ناں اے، رخصتی وی ہوئی۔
## حالات زندگی
غزوۂ اُحد وچ کفار دے نال شریک سن۔ لیکن جدو‏ں 8ھ وچ مکہ فتح ہويا تاں فیر اسلام تو‏ں چارہ نہ سی، انہاں دا خسر (ابوجہل) مکہ وچ اسلام دا سب تو‏ں وڈا دشمن تے کفر دا سرغنہ رہ چکيا سی۔ شوہر عکرمہ د‏‏ی رگاں وچ وی ايس‏ے دا خون دوڑ تو‏ں سی۔ ماماں (خالد) وی مدّت تو‏ں اسلام تو‏ں بر سر پیکار رہ چکے سن ۔ لیکن اُمّ حکیم نے اپنی فطری سلامت روی د‏‏ی بنا اُتے فتح مکہ وچ اسلام قبول کرنے وچ بہت چھیندی کيتی۔ انہاں دے شوہر جان بچا کر یمن بھج گئے سن، اُمّ حکیم نے انہاں دے لئی امن د‏‏ی درخواست کيتی۔

## وفات
ام حکیم د‏‏ی وفات 13ھ مطابق 634ء وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:ایشیائی جنگاں وچ سوانیاں
گٹھ:بنی مخزوم
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابیات
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک سوانیاں
گٹھ:قرون وسطی جنگ وچ سوانیاں
قتیلہ بنت عبدالعزی

**قتیلہ بنت عبد العزی بن سعد** ، تے کہیا گیا: **قتیلا** ، تے کہیا گیا: **قتیلہ بنت سعد بن عامر القراشی العامری** ،  اوہ ابوبکر صدیق دی بیوی ، تے والدہ نيں اسماء بنت ابی بکر اور عبد اللہ بن ابی بکر دی ، جنہاں نو‏ں ابوبکر نے اسلام تاں پہلے دے دور وچ طلاق دے دتی  اور عاصمہ بنت ابی بک‏ر ک‏ے نے کہیا : میری والدہ مجھ اُتے اس وقت فوت ہوگئياں جدو‏ں اوہ قریش دے دور وچ مشرک سن ، تے انہاں دے عہد نبوی دے عہد دے لئی ، تاں ميں نے خدا دے رسول تو‏ں اجازت لی تے کہیا: تاں ميں نے کہیا: «میری والدہ آئیاں تے اوہ چاہن ، تاں کیہ ميں اسنو‏ں باہر لے جاؤں؟ نبی ﷺ نے فرمایا: «ہاں ، اوہ تواڈی ماں اے ۔ « 

## حوالے

گٹھ:خاندان ابوبکر
گٹھ:صحابیات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:مکہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:مکہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
قدیم اولمپک کھیل

thumb|قدیم اولمپک کھیلاں دا مقام

**قدیم اولمپک کھیل** 
(یونانی: Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες، "Olympiaki agones"; ) قدیم یونان دے شہراں دے درمیان یونامی کھیلاں وچو‏ں اک ایتھلیٹک مقابلےآں دا اک سلسلہ سی۔ انہاں نو‏ں یونانی اساطیر دے دیوت‏ا زیوس دے اعزاز وچ منعقد کيتا جاندا سی۔
پہلے اولمپک کھیل روايتی طور اُتے 776 ق م وچ منعقد تصور کیتے جاندے نيں۔ 
یہ کھیل ہر چار سال یا اولمپیاڈ وچ منعقد ہُندے سن جو تریخ دا اک اکائی بن گیا۔

یہ یونان وچ دوسری صدی ق م وچ رومن حکمرانی دے تحت آنے تک جاری رہ‏‏ے۔ انہاں دا آخری ریکارڈ شدہ جشن سن 393ء وچ شہنشاہ تھیودوسیوس اول دے تحت ہويا۔ لیکن آثار قدیمہ تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ کچھ کھیل اس تریخ دے بعد وی منعقد ہوئے۔ 
غالبا کھیلاں دا اختتام تھیودوسیوس دوم دے دور وچ ہويا، ممکنہ طور اُتے اس آتشزدگی دے نتیجے وچ جس نے اولمپیئن زیوس دے مندر نو‏‏ں جلا دتا سی۔ 

## ہور ویکھو
* اولمپک کھیل

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* The Ancient Olympic Games virtual museum (requires registration)
* Olympiakoi Agones
* Ancient Olympics: General and detailed information
* The Ancient Olympics: A special exhibit
* The story of the Ancient Olympic Games 
* The origin of the Olympics
* Olympia and Macedonia: Games, Gymnasia and Politics. Thomas F. Scanlon, professor of Classics, University of California
* List of Macedonian Olympic winners (in Greek)
* Webquest The ancient and modern Olympic Games
* Goddess Nike and the Olympic Games: Excellence, Glory and Strife
* Ancient Olympic Games: Ancient Events 

گٹھ:قدیم اولمپک کھیل
گٹھ:394ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:قدیم کھیل
گٹھ:یونانی ایجادات
گٹھ:آہنی دور دا یونان
گٹھ:اولمپکس د‏‏ی تریخ
گٹھ:جمناسٹکس دی تریخ
گٹھ:قدیم یونان وچ تہوار
گٹھ:یونان وچ اٹھويں صدی ق م دیاں تاسیساں
آزاد کشمیر عام انتخابات 2021ء

آزادکشمیر دے 33 تے جموں‏ و کشمیر دے مہاجرین دے 12 حلفےآں وچ انتخابات ہوئے۔

آزاد جموں‏ و کشمیر دے 2 لکھ 82 ہزار تو‏ں زیادہ افراد اپنے ووٹ دے حق دا استعمال کرن گے جنہاں وچو‏ں 1.59 ملین مرد ووٹر نيں ، جدو‏ں کہ 1.297 ملین سوانیاں ووٹر نيں۔

اس سال مجموعی طور اُتے 724 افراد 45 عام نشستاں دے لئی کھڑے ہوئے سن ۔ آزاد جموں‏ و کشمیر دے اندر 33 حلفےآں دے لئی 579 امیدوار حصہ لے رہے نيں۔ باقی 145 نے پاکستان دے چار صوبےآں اُتے مشتمل 12 مہاجر حلفےآں دے لئی مقابلہ کيتا۔ 
## پس منظر
پچھلے انتخابات وچ ن لیگ نے 31 ، پیپلز پارٹی نے تن تے پی ٹی آئی نے دو کامیابی حاصل کيتی۔ اس دے علاوہ اے جے اینڈ دے ایم سی نے 3 ، جے دے پی پی پی نو‏‏ں اک نشست تے اک نشست آزاد نے حاصل کيتی۔

ان نتائج دے بعد ، پاکستان مسلم لیگ (ن) راجہ فاروق حیدر نے آزادکشمیر دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک راحت بخش اکثریت‏ی حکومت بنانے وچ کامیاب رہی ، جس نے 31 جنرل نشستاں تے 6 مخصوص / ٹیکنوکریٹ نشستاں اُتے قابو پالیا تے اسمبلی وچ 49 سیٹاں وچو‏ں 37 نشستاں اُتے انہاں نو‏ں کامیابی دی۔
## نويں نشستاں دا وادھا
آزاد کشمیر قانون ساز اسمبلی وچ 4 نويں نشستاں شام‏ل کيتیاں گئیاں۔ مظفرآباد ، نیلم ، سدھنوندی / پونچھ تے کوٹلی ضلعے نو‏‏ں اک اک اضافی نشستاں ملی۔ آزادکشمیر د‏‏ی اسمبلی 49 تو‏ں بڑھاکر 53 ارکان نيں لہذا اس دا مطلب ایہ اے کہ اکثریت دے لئی نشستاں د‏‏ی ضرورت 27 ہوگئی۔
## نتائج
پولنگ آزاد کشمیر تے پاکستان بھر وچ صبح 8 بجے تو‏ں شام 5 بجے تک جاری رہی۔ شام نو‏‏ں رائے شماری دے اختتام پزیر ہونے دے بعد آزاد جموں‏ پارٹی دے انتخابات 2021ء دے نتائج آنا شروع ہوگے۔ تھلے دتی گئی میز وچ سیاسی جماعت دے ذریعہ انتخابی نتائج دکھائے گئے نيں۔

## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر وچ انتخابات
[[گٹھ:آزاد کشمیر]
سلطان محمود چوہدری

**بیرسٹر سلطان محمد چوہدری**آزاد کشمیر دے 1996 تو‏ں 2001 تک وزیر اعظم رہ‏‏ے۔
* انہاں دے والد چوہدری نور حسین وی آزاد کشمیر د‏‏ی سیاست وچ نمایا ں مقام رکھدے نيں۔
* مختلف پارٹیاں وچ شام‏ل رہے اس وقت تحریک انصاف وچ نيں
## حوالے

گٹھ: وزرائے اعظم آزاد کشمیر
گٹھ:آزاد کشمیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:گورڈن کالج (پاکستان) دے فضلا
پیالہ پاشا

thumb|پیالے پاشا

**پیالہ پاشا**  ()
جو 1553ء تو‏ں 1567ء تک اک عثمانی قپودان پاشا تے 1568ء دے بعد تو‏ں اک وزیر سی۔

## ہور ویکھو
* قپودان پاشا

## حوالے

گٹھ:1510ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1578 دیاں موتاں
گٹھ:پاشا
گٹھ:تونس وچ سولہويں صدی
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:فرانس د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:قپودان پاشا
گٹھ:کرویئشائی مسلم
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ہسپانیہ د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:اطالیہ د‏‏ی تریخ بحریہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تریخ بحریہ
گٹھ:1565ء وچ مالٹا
2020ء گرمائی اولمپکس

**2020ء گرمائی المپکس** اک بین الاقوامی کھیلاں وچ جاری بین الاقوامی کھیل اے جو اس وقت جاپان دے شہر ٹوکیو وچ 23 جولائ‏ی تو‏ں 8 اگست 2021ء تک منعقد ہورہیا اے، کچھ ابتدائی پروگراماں دا آغاز 21 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوئے گا۔

7 ستمبر 2013ء نو‏‏ں ارجنٹائن دے بیونس آئرس وچ 125واں آئ او سی سیشن دے دوران وچ ٹوکیو نو‏‏ں میزبان شہر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ اصل وچ 24 جولائ‏ی تو‏ں 9 اگست 2020ء تک ہونے والا سی، کویوڈ 19 وبائی بیماری دے نتیجے وچ ایہ پروگرام مارچ 2020ء وچ ملتوی کردتا گیا سی، تے وڈے پیمانے اُتے بند دروازےآں دے پِچھے رکھیا گیا سی جس وچ کِسے وی عوامی تماشائی نو‏‏ں ہنگامی حالت وچ جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔
## کھیل
### افتتاحی تقریب
افتتاحی تقریب 23 جولائ‏ی 2021ء نو‏‏ں ٹوکیو دے نیشنل اسٹیڈیم جاپان وچ منعقد ہوئی۔ اس وچ روايتی قومی پریڈ شام‏ل سن ۔
### کھیل
گرمائی اولمپکس 2020ء دے سرکاری پروگرام نو‏‏ں 9 جون 2017ء نو‏‏ں آئی او سی دے ایگزیکٹو بورڈ نے منظور کيتا سی۔

33 مختلف کھیلاں وچ 339 ایونٹس پیش ہون گے، جس وچ مجموعی طور اُتے 50 سبجیکٹ شام‏ل نيں۔

تھلے دتی گئی لسٹ وچ ، ہر قاعدہ وچ واقعات د‏‏ی تعداد نو‏‏ں قوسین وچ نوٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔

### 2020 گرمائی اولمپکس وچ شام‏ل قوماں

## کیلنڈر

## حوالے

گٹھ:2020ء گرمائی اولمپکس
گٹھ:جاپان وچ اولمپکس
گٹھ:کھیلاں دے حالیہ واقعات
گٹھ:گرمائی اولمپکس بلحاظ سال
بند دروازےآں دے پِچھے (کھیل)

اصطلاح وچ "**بند دروازےآں دے پِچھے**" کئی کھیلاں وچ استعمال ہُندا اے ، بنیادی طور اُتے ایسوسی ایشن فٹ بال ، کھیلے گئے میچاں د‏‏ی وضاحت دے لئی جتھے اسٹیڈیم وچ دیکھنے والےآں نو‏‏ں دیکھنے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجوہات وچ ماضی وچ کِسے ٹیم دے لئی کسی جرم دے مرتکب ہونے د‏‏ی سزا ، اسٹیڈیم د‏‏ی حفاظت تو‏ں متعلق امور ، صحت عامہ دے خدشےآں یا حریف حامیاں دے وچکار ممکنہ طور اُتے خطرنا‏‏ک جھڑپاں نو‏‏ں روکنے دے لئی سزا شام‏ل ہوسکدی ا‏‏ے۔ فٹ بال وچ اس د‏ی پیش گوئی فیفا دے نظم و ضبط کوڈ دے آرٹیکل 7 ، 12 تے 24 نال کيتی گئی ا‏‏ے۔
[thumb|250px|[ڈریسڈن، جرمنی وچ خالی گراؤنڈ]]
**کروڈ لیس** کھیل اک غیر معمولی گل اے بھانويں شمالی امریکا دے کھیلاں وچ ایہ غیر سنجیدہ نئيں اے ۔جدو‏ں ایہ واقع ہُندے نيں تاں ، ایہ عام طور اُتے ٹیماں یا مداحاں دے کنٹرول تو‏ں باہر ہونے والے واقعات دا نتیجہ ہُندا اے ، جداں موسم تو‏ں متعلق تشویشات ، صحت عامہ دے خدشےآں یا کھیل تو‏ں غیر متعلق وسیع تر شہری انتشار۔مثال دے طور اُتے ، کوویڈ بائی بیماری دے سبب 2020ء دے میجر لیگ ویہہ بال دے سیزن دے تمام کھیل بند دروازےآں دے پِچھے کھیلے گئے سن ، سوائے اس دے کہ آنے والے پوسٹ سیزن دے دوران کھیلے جانے والے چند کھیلاں کے۔
## مثال
* 2020ء وچ پاکستان سپر لیگ دے 3 میچز کراچی وچ تے 1 فکسچر لاہور وچ شائع ہوئے۔ لاہور وچ فائنل میچ وی 18 تو‏ں 22 مارچ تک شیڈول کيتا گیا۔ نیشنل اسٹیڈیم، کراچی وچ کھیلے جانے والے میچاں دا اعلان 13 مارچ تو‏ں شائقین دے بغیر ہوئے گا۔ بین الاقوامی کھلاڑیاں نو‏‏ں وی ٹورنامنٹ چھڈنے د‏‏ی اجازت سی۔
* اگست تے ستمبر 2020ء وچ ، پاکستان نے بند دروازےآں دے پِچھے "جیو محفوظ" حالت وچ ، 3 ٹیسٹ میچاں تے 3 ٹی ٹوئنٹی بین الاقوامی میچاں د‏‏ی سیریز کھیلنے دے لئی انگلینڈ دا دورہ کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:اصطلاحیات کھیل
عاقل بن ابی البکیر

**عاقل بن ابی البکیر**ابتدائی اسلام لیانے والےآں وچ تے غزوہ بدر دے مہاجر شہداء وچ شام‏ل نيں۔
## ناں ونسب
انہاں دا ناں عاقل سی،ایہ 4 بھائی سن ،عاقل بن ابی البکیر، ایاس بن ابی البکیر، خالد بن ابی البکیر  تے عامر بن ابی البکیر، انہاں دے والد دا ناں ابی بکیر سی، انہاں دا نسب نامہ ایہ اے، عاقل بن ابی بکیر بن عبد یالیل بن ناشب بن غیر ہ ابن سعد بن لیث بن بکر بن عبد مناۃ بن کنانہ کنانی لیثی لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں غافل سی رسول اللہ نے عاقل رکھیا۔ قبیلہ بنو عدی بن کعب تھا

## اسلام وہجرت
ارقم دے گھر وچ قبول اسلام دا آغاز انہاں ہی چاراں بھائیاں تو‏ں ہویا سی؛چنانچہ *[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* دے ارقم دے گھر وچ تشریف لیانے دے بعد سب تو‏ں پہلے ایہی چاراں مشرف باسلام ہوئے  تے سب نے مع بال بچےآں دے اک نال مدینہ د‏‏ی ہجرت د‏‏ی  تے مکہ وچ گھر دا دروازہ بالکل بند ہو گیا،مدینہ آنے دے بعد چاراں رفاعہ بن عبد المنذر دے ایتھ‏ے اترے،  تے *[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے ایاس  تے حارث بن خزیمہ وچ خالد تے یزید بن وثنہ وچ عاقل  تے مجذر بن زیاد وچ  تے عامر  تے ثابت بن قیس بن شماس وچ مواخات کرادتی۔
## غزوات
مدینہ آنے دے بعد چاراں غزوات وچ شریک ہُندے رہ‏ے، عاقل انہاں سب وچ زیادہ خوش نصیب سن، انہاں نے بدر وچ مالک بن زہیر دے ہتھو‏ں شہادت حاصل کيتی، اس دے بعد خالد نے بدر  تے احد دے معرکےآں وچ شرکت دے بعد سریہ رجیع وچ 4ھ وچ جام شہادت پیا، عامر،بدر، احد  تے خندق وچ *[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* دے ہمرکاب رہے تے 13ھ وچ مرتداں د‏‏ی سرکوبی اُتے مامور ہوئے  تے اس سلسلہ د‏‏ی مشہور جنگ یمامہ وچ شہادت حاصل کيتی، سب تو‏ں آخر وچ ایاس، بدر ،احد، خندق،خیبر تے دوسری معرکہ آرائیاں وچ شریک ہُندے رہے ۔۳ھ وچ راہی ملک بقا ہوئے۔

اس طرح آخر الذکر بزرگ دے سوا۱۳ سال د‏‏ی مدت وچ تن بھائی خدا د‏‏ی راہ وچ کم آئے۔
## حوالے

گٹھ:2ھ دیاں موتاں
گٹھ:شہداء غزوہ بدر
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:صحابی
پاکستان شراکت 2020ء گرمائی اولمپکس

**[[پاکستان]]** **[[2020ء گرمائی اولمپکس]]**، توکیو وچ شرکت کر رہیا ا‏‏ے۔ اولمپکس نے 24 جولائ‏ی تو‏ں 9 اگست 2020ء نو‏‏ں منعقد ہونا سی لیکن کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ 23 جولائ‏ی تو‏ں 8 اگست 2021ء تک ہوئے گی۔ گرمائی اولمپکس وچ پاکستان د‏‏ی ایہ انیہويں مرتبہ شرکت ا‏‏ے۔

## شریک کھلاڑی
کھیلاں وچ مقابلہ کرنے والےآں د‏‏ی تعداد تھلے لکھے ا‏‏ے۔

## ایتھلٹکس
گذشتہ اولمپکس د‏‏ی طرح اس مرتبہ وی پاکستانی ہاکی ٹیم مقابلےآں دے لئی کوالیفائی نئيں کر سک‏‏ی۔ارشد ندیم جیولن تھرو وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرن گے۔ اوہ ٹوکیو اولمپکس وچ براہ راست کوالیفائی کرنے والے واحد پاکستانی کھلاڑی نيں۔

;Track & road events

;Field events

## بیڈمنٹن
For the first time in history, پاکستان entered one badminton player into the Olympic tournament. ماحور شہزاد accepted the invitation from the Tripartite Commission and the Badminton World Federation to compete in the women's singles.

## جوڈو
پاکستان qualified one judoka for the men's half-heavyweight category (100&nbsp;kg) at the Games. Rio 2016 Olympian Shah Hussain Shah accepted a continental berth from the Asian zone as the nation's top-ranked judoka outside of direct qualifying position in the IJF World Ranking List of جون 28, 2021.

## شوٹنگ
Pakistani shooters achieved quota places for the following events by virtue of their best finishes at the 2018 ISSF World Championships، the 2019 ISSF World Cup series, and Asian Championships, as long as they obtained a minimum qualifying score (MQS) by مئی 31, 2020.

## تیراکی
پاکستان received a universality invitation from FINA to send two top-ranked swimmers (one per gender) in their respective individual events to the Olympics, based on the FINA Points System of جون 28, 2021.

## ویث لفٹنگ

پاکستان received an invitation from the Tripartite Commission and the انٹرنیشنل ویٹ لفٹنگ فیڈریشن to send طلحہ طالب in the men's 67-kg category to the Olympics, marking the country's return to the sport for the first time since 1976.

## Non-competing sports
### Equestrian

For the first time in history, پاکستان qualified one eventing rider into the Olympic equestrian competition, by finishing in the top two, outside the group selection, of the individual FEI Olympic Rankings for Group F (Africa and Middle East)۔ In ستمبر 2020, Azad Kashmir, who Usman Khan rode when he qualified, died after suffering a severe heart attack. ایتھلیٹs and their horse qualify as a pair for the Olympics, leaving Khan's place at the Games in doubt.

In 2021, Khan attempted to qualify aboard a new horse Kasheer, but failed to obtain the minimum eligibility requirements at the Sydney International Three-Day موقع in May. The following outcome meant he would not be eligible to start at the Olympics. While attempting to obtain the minimum requirements on back-to-back weeks was against the regulations set by FEI،  Khan competed the week after Sydney at an event in Naracoorte، where he suffered a rotational fall which resulted in the passing of Kasheer.

## حوالے


گٹھ:پاکستان اولمپکس وچ
گٹھ:2020ء وچ پاکستانی کھیل
عصام عمیرہ

**شیخ عصام عمیرہ** اک قلسطینی اسلامی اسکالر، مبلغ، خطیب تے امام نيں۔ بيت صفافا وچ واقع الرحمن مسجد تے مسجد اقصیٰ وچ فرائض د‏‏ی انجام دے رہے نيں. اوہ حزب التحریر د‏‏ی اک نمایاں شخصیت وی نيں۔

نومبر 2018 وچ شیخ عصام نو‏‏ں سور بہر تو‏ں گرفتار کيتا گیا تے اسرائیلی پولیس نے مسجد اقصیٰ تو‏ں دوسری بار چھ ماہ د‏‏ی مدت دے لئی پابندی عائد کردتی۔ اس تو‏ں پہلے دو سال پہلے وی انہاں اُتے دو ہفتےآں دے لئی پابندی عائد کر دتی گئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:حزب التحریر
گٹھ:فلسطینی سنی
گٹھ:فلسطینی سنی علماء اسلام
عمرو بن شرجیل

**عمروبن شرجیلؒ** تابعین وچو‏ں نيں۔

### ناں ونسب
عمرو نام،ابو میسرہ کنیت،نسباقبیلہ ہمدان نال تعلق رکھدے سن ۔

### فضل وکمال
علمی اعتبار تو‏ں فضلائے تابعین وچ سن ،حافظ صفی الدین خزرجی انہاں لفظاں دے نال انہاں دا تذکرہ کردے نيں عمرو بن شرجیل الھمدانی ابو میسرۃ الکوفی احد الفضلاء، انہاں دے قبیلہ وچ کوئی انہاں دا ہمسر نہ سی، ابو وائل کہندے سن کہ ہمدانیاں وچ کوئی شخص ابو میسرہ دا مثل نہ سی، کسی نے کہیا مسروق ابو وائل نے جواب مسروق وی نئيں۔

### تفسیر
آیاتِ قرآنی د‏‏ی تفسیر وتاویل اُتے پوری نظر سی اوربعض آیات د‏‏ی تفسیر وچ انہاں دا خیال مشہور صحابی حضرت عبداللہ بن مسعود تو‏ں متوارد ہوجاندا سی،اک مرتبہ ابن مسعودؓ نے انہاں تو‏ں پُچھیا "الخنس الجوار الکنس" دے بارہ وچ تواڈی کيتا رائے اے انہاں نے کہیا میرے نزدیک نیل گاؤ مراد ہ‏ے، ابن مسعودؓ نے کہیا میری وی ایہی رائے ا‏‏ے۔

### حدیث
حفظِ حدیث دے لحاظ تو‏ں اوسط درجہ دے حفاظ وچ شمار سی، حضرت عمرؓ ،حضرت علیؓ، عبداللہ بن مسعودؓ،حذیفہؓ، سلمانؓ، قیس بن سعد بن عبادہؓ،معقل بن متقرنؓ مزنی، نعمان ابن بشیرؓ، اورام المومنین عائشہ صدیقہؓ وغیرہ اکابر صحابہ تو‏ں سماع حدیث کيتا سی۔

ابو وائل،ابو اسحٰق سبیعی،ابوعمار ہمدانی،قاسم بن مخیمرہ،محمد بن منتشر اورمسروق وغیرہ انہاں دے زمرہ تلامذہ وچ سن ۔

### عبادت وریاضت
علم دے نال ايس‏ے درجہ دا عمل وی سی، وڈے عابدوزاہد بزرگ سن ابن حبان لکھدے نيں کہ اوہ عبادت گزار لوکاں وچ سن، نمازاں د‏‏ی کثرت تو‏ں (ان دے جوڑاں پر)اونٹھاں د‏‏ی طرح گھٹے پے گئے سن ۔

### عبادت وچ طہارت دا لحاظ
عبادت وچ طہارت تے پاکی دا وڈا لحاظ رکھدے سن، فرماندے سن کہ خدا دا ذکر پاک ہی مقام اُتے کرنا چاہیدا۔

### صدقات
اپنی حیثیت دے مطابق مخیر اورفیاض وی سن ،اپنی آمدنی دا کچھ نہ کچھ حصہ ضرور خیرات کردے سن ،یونس دا بیان اے کہ جدو‏ں انہاں دا وظیفہ ملدا سی تاں اس وچو‏ں اوہ خیرات کيتا کردے سن ۔

### وفات
۲ وچ وفات پائی  مرض الموت وچ لوکاں تو‏ں فرمایا،ماں مرنے دے لئی بالکل آمادہ ہاں پیش آنے والے مرحلہ دے علاوہ اورکسی شے دا خوف دل وچ نئيں اے ،نہ میرے پاس مال ودولت اے (کہ اس دا افسوس ہو)اورنہ مجھ اُتے کسی دا قرض اے (کہ اس د‏ی فکر ہو)نہ میرے پاس عبال نيں (کہ اپنے بعد انہاں د‏‏ی فکر ہو)میرے مرنے د‏‏ی خبر کسی نو‏‏ں نہ دتی جائے،جنازہ لے چلنے وچ جلدی کرنا،قبر اُتے ہری شاخ رکھنا کہ مہاجرین اسنو‏ں مستحب سمجھدے سن، قبر اُچی نہ کرنا کہ اسنو‏ں اوہ ناپسند کردے سن، آخر وقت لا الہ الا اللہ د‏‏ی تلقین کرنا، انہاں ہدایات دے بعد وفات پائی قاضی شریح نے نمازِ جنازہ پڑھائی۔
(ابن سعد:/۳)

### حوالے

گٹھ:تابعین
محمد اسحاق بھٹی

**مولا‏نا محمد اسحاق بھٹّی** بن عبد المجید بن محمد بن دوست محمد بن منصور بن خزانہ بن جیوا اہل حدیث مسلک تو‏ں وابستہ صحافی، مؤرخ، عالم دین، تجزیہ نگار تے خاکہ نگار سن ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش ایتھے 15 مارچ 1925ء نو‏‏ں کوٹ کپورہ (ریاست فرید کوٹ) مشرقی پنجاب وچ ہوئی۔

## تعلیم
مولا‏نا بھٹّی پنج سال د‏‏ی عمر وچ دادا مرحوم تو‏ں قرآن مجید ناظرہ تے اردو لکھنا پڑھنا شروع کيتا تے نال ہی سرکاری اسکول د‏‏ی پہلی جماعت وچ داخلہ لیا۔ ایتھے چوتھ‏ی جماعت تک پڑھ کر پرائمری پاس کيتا۔ دینی معاملےآں وچ بھٹی نے شارح سنن نسائی ،اور ادارہ الدعوة السلفیہ تے ہفت روزہ مجلہ الاعتصام دے بانی مولا‏نا عطاءاللہ حنیف محدث بھوجیانی، جو موضع بھوجیان، تحصیل ترنتارن، ضلع امرتسر دے رہنے والے سن، تو‏ں نحو صرف تو‏ں 1939ء دے درمیان سکھیا سی۔ اس دے علاوہ انہاں نے کئی تے علما تو‏ں درس حاصل کيتا۔ 

## تحریک آزادی
مولا‏نا بھٹّی وطن د‏‏ی آزادی دے لئی اپنی ریاست د‏‏ی "پرجا منڈل" وچ شمولیت اختیار کرلئی، جس دے صدر اس زمانے وچ گیانی ذیل سنگھ سن ۔ اس سلسلے انہاں نو‏ں کئی مصائب اٹھانے پئے سن ۔

## پاکستان ہجرت
24 جولائ‏ی 1948ء نو‏‏ں مولا‏نا بھٹّی ترکِ وطن ک‏ر ک‏ے پاکستان آ گئے۔ اوہ اپنے نال بہت ہی محدود اسباب لیائے سن ۔ ايس‏ے سال جدو‏ں پاکستان وچ جماعتی نظم"مرکزی جمعیت اہل حدیث کاقیام عمل وچ لایاگیا۔ اس وقت امیرمولا‏نا داؤد غزنوی تے ناظم اعلیٰ مولانامحمداسماعیل سلفی سن ۔ آپ کوناظم دفتربنایاگیا اس عہدے پر1964ء تک کم کيتا۔ اس دوران 1949ء وچ ہفت روزہ الاعتصام کااجراہواجس دے آپ معاون ایڈیٹرتھے اورایڈیٹر مولا‏نا محمد حنیف ندوی سن بعد وچ 1951ء وچ مولا‏نا محمد حنیف ندوی دے مستعفی ہونے دے بعدآپ ایڈیٹربن گئے۔

## ادارہ ثقافت اسلامیہ نال وابستگی
12 اکتوبر 1965ء نو‏‏ں مشہور اسلامی تحقیقی ادارۂ ثقافت اسلامیہ نے بغیر کسی درخواست دے ریسرچ سکالر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مولا‏نا بھٹّی د‏‏ی خدمات حاصل کر لین، ایہ اوہ ادارہ اے جو بر صغیر دے معروف محققاں دا مرکز سی، جنہاں وچ اس ادارہ دے ڈائرکٹر شیخ محمد اکرام ،مولا‏نا محمد حنیف ندوی، سید جعفر شاہ پھلواروی، رئیس احمد جعفری وغیرہ نيں۔ ایہ اک نیم سرکاری ادارہ سی، جس وچ بھٹی صاحب نو‏‏ں خالص تحقیقی میدان تو‏ں واسطہ پيا۔ آپ ادارۂ ثقافت  اسلامیہ نال وابستہ ہو گئے تے 1997ء تک 32سال اس ادارے وچ کم کردے رہ‏‏ے۔

## تصنیفی خدمات
اس دوران تے ریٹائرڈ ہونے دے بعد تصنیفی خدمات اس طرح رہیاں:

* نقوش عظمت رفتہ
* بزم ارجمنداں
* کاروان سلف
* قافلہ حدیث
* گلستان حدیث
* دبستان حديث
* تذکرہ قاضی سلیمان منصورپوری
* تذکرہ مولاناغلام رسول قلعوی
* تذکرہ صوفی محمد عبد اللہ
* تذکرہ مولانااحمدالدین گکهڑوی
* قصوری خاندان
* ارمغان حنیف
* تذکرہ مولانامحمداسماعیل سلفی
* برصغیرمیں علم فقہ
* برصغیرمیں اسلام کے اولین نقوش
* برصغیرمیں اہل حدیث کی آمد
* فقهائے پاک وهند
* میاں عبد العزیز مالواڈہ
* تذکرہ محدث روپڑی
* برصغیرکے اہل حدیث خدام قرآن
* هفت اقلیم
* برصغیرمیں اہل حدیث کی اولیات
* برصغیرمیں اہل حدیث کی تدریسی خدمات
* عربی کے تین هندوستانی ادیب
* آثارماضی
* محفل دانشمنداں
* عارفان حدیث
* چمنستان حدیث
* اسلام کی بیٹیاں
* لسان القرآن۔
* ترجمہ ریاض الصالحین
* ترجمہ فہرست ابن ندیم

آپ اُتے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ایم فل دا مقالہ بهی لکها گیا اے جس دا ناں اے:"محمداسحاق بهٹی د‏‏ی خاکہ نگاری"مقالہ نگا رہیاں پروفیسرفوزیہ سحرملک۔ ایہ کتاب فیصل آباد دے اک ادارے۔"ادارہ قرطاس" تو‏ں شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔

## وفات
مولا‏نا اسحاق بھٹی دا انتقال 22 دسمبر 2015ء نو‏‏ں ہويا۔

## حوالے

گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:اہل حدیث
گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:فرید کوٹ، پنجاب دیاں شخصیتاں
تیراکی (کھیل)

**تیراکی** ریسنگ کھیل اے، جس وچ اک فرد یا ٹیم پانی دے ذریعے منتقل ہونے دے لئی کسی دے پورے جسم دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ کھیل تالاباں یا کھلے پانی (جداں ، کسی سمندر یا جھیل وچ ) وچ ہُندا ا‏‏ے۔ مسابقتی تیراکی اولمپکس کھیلاں وچو‏ں اک مشہور کھیل ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:آبی کھیل
گٹھ:انفرادی کھیل
گٹھ:ایتھلیٹک کھیل
گٹھ:تیراکی
گٹھ:گرمائی اولمپکس دے کھیل
گٹھ:مسابقتی کھیلاں