البدور الزاہرہ فی القراءات العشرہ المتواترہ (کتاب)

کتاب "البدور الزاہرہ فی القراءات العشر المتواترہ" عبد الفتاح بن عبد الغنی بن محمد القاضی (وفات: 1403ھ) د‏‏ی تصنیف اے، جو علمِ قراءات (قرآن د‏‏ی قراءات) دے موضوع اُتے ا‏‏ے۔ ایہ کتاب قرآنِ کریم د‏‏ی دس متواتر قراءتاں اُتے مشتمل اے، جنہاں نو‏ں دو منظوم متون یعنی "الشاطبية" تے "الدرة" دے طریق تو‏ں پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ "الشاطبية" امام قاسم بن فیرۃ الشاطبی د‏‏ی نظم اے، جدو‏ں کہ "الدرة" امام ابن جزری کيتی۔

مصنف نے کتاب دے عمومی موضوع دے بارے وچ خود ایويں بیان فرمایا:
"جدو‏ں ميں نے دیکھیا کہ معہد القراءات دے ابتدائی مرحلے دے طلبہ نو‏‏ں ایسی کتاب د‏‏ی سخت لوڑ اے جو شاطبیہ تے درہ وچ موجود قراءات نو‏‏ں اک جگہ جمع کرے، تاں ميں نے ایہ کتاب مرتب کيتی تے اس وچ طریق التيسير والتحبير تے الشاطبية و الدرة تو‏ں دس قراءتاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ "
## کتاب دا عمومی موضوع
مصنف نے کتاب دے عمومی موضوع دے بارے وچ فرمایا:
"جدو‏ں ميں نے دیکھیا کہ قراءت دے ادارے دے ابتدائی درجے دے طلبہ نو‏‏ں ایسی کتاب د‏‏ی سخت لوڑ اے جو شاطبیہ تے درہ وچ موجود قراءتاں نو‏‏ں جمع کرے، تاں ميں نے ایہ کتاب تصنیف کيتی تے اس وچ دس قراءتاں نو‏‏ں طریقِ التيسير والتحبير، شاطبیہ تے درہ دے مطابق شام‏ل کيتا۔ "

یہ کتاب قرآنِ کریم د‏‏ی دس قراءتاں نو‏‏ں طریقی الدرة والشاطبية دے مطابق بیان کردی اے تے ایہ دونے قراءتاں د‏‏ی منظوم متون نيں؛ شاطبیہ قاسم بن فیرۃ الشاطبی د‏‏ی تے درة ابن الجزری د‏‏ی ا‏‏ے۔
### کتاب وچ مصنف دا طریقہ
انھاں نے قرآنِ کریم نو‏‏ں چار چار حصےآں (اربع) وچ تقسیم کيتا تے ہر ربع وچ آنے والی قراءتاں نو‏‏ں ذکر کيتا۔ 
وہ ہر ربع وچ انہاں تمام لفظاں د‏‏ی قراءتاں بیان کردے جو اس وچ وارد ہُندیاں نيں، چاہے اوہ اصول تو‏ں ہاں یا فرش تاں۔
جب کسی ربع د‏‏ی اصول و فرش د‏‏ی قراءتاں مکمل ہو جاندیاں تاں لکھدے: "الممال"، یعنی اوہ تمام لفظاں جنہاں وچ اس ربع وچ امَالہ آئی ہوئے۔
:فیر مدغم لفظاں نو‏‏ں بیان کردے تے اوہ دو قسم دے ہُندے:
# ادغام صغیر: سب تو‏ں پہلے اسنو‏ں ذکر کردے، اس وچ اوہ تمام لفظاں بیان کردے جو اس ربع وچ اس قسم دے تحت آندے، فیر دسدے کہ کون قاری ظاہر کردا اے تے کون مدغم۔
# ادغام کبیر: ایہ قسم صرف سوسی دے نال خاص اے، اس دا ذکر نئيں کردے، مگر جدو‏ں کسی تے قاری د‏‏ی موافقت ہوئے تاں اس اُتے تنبیہ کردے۔

بعض اوقات کسی لفظ وچ قراءت نو‏‏ں ذکر نئيں کردے کیونجے اوہ بہت ودھ دہرایا گیا ہُندا اے، تاں صرف اِنّا لکھ دیندے: "واضح" یا "جلي" یا "لا يخفى"۔
### کتاب دا مواد
مقدمہ: اس وچ علمِ قراءت دے دس اصولی مبادی ذکر کيتے گئے نيں۔
باب: دس قراء، انہاں دے راوی تے انہاں دے طریق بیان کيتے گئے نيں، ہور قراءت، روایت تے طریق وچ فرق وی دسیا گیا ا‏‏ے۔
باب الاستعاذہ
باب البسملہ
قرآنِ کریم د‏‏ی سورتاں: قرآن دے آغاز تو‏ں آخر تک قراءتاں بیان کيتی گئیاں نيں۔
### مصنف د‏‏ی اصطلاحات
قراءت دے ہر مؤلف د‏‏ی کچھ خاص اصطلاحات ہُندیاں نيں۔ مصنفِ البدور الزاهرة نے وی اپنی کتاب وچ بعض مخصوص اصطلاحات اختیار کاں، جنہاں د‏‏ی وضاحت ایويں کی:
* المدنیان تو‏ں مراد: نافع تے ابو جعفر
* البصریان تو‏ں مراد: ابو عمرو تے یعقوب
* الأخوان تو‏ں مراد: حمزہ تے کسائی
* الكوفيون تو‏ں مراد: عاصم، حمزہ، کسائی تے خلف
* الأصحاب تو‏ں مراد: حمزہ، کسائی تے خلف
:اگر خلف نے حمزہ دے قول نو‏‏ں اختیار کيتا ہو، تاں اسنو‏ں مخصوص ذکر نئيں کردا، لیکن جے اس تو‏ں اختلاف کرے، تاں "عن نفسه"، "في اختياره" یا "العاشر" جداں لفظاں تو‏ں وضاحت کردا اے تاکہ ابہام نہ ہوئے۔
:جب الدوری د‏‏ی روایت ابو عمرو تے کسائی دونے تو‏ں وکھ وکھ ہو، تاں واضح کرنے دے لئی کہندا اے: "دوری أبي عمرو" یا "دوری الكسائي"۔
:اگر دونے روایات (ابو عمرو تے کسائی) متفق ہوݨ، تاں صرف "الدوری" کہنا کافی ہُندا اے، کیونجے سیاق تو‏ں وضاحت ہو جاندی ا‏‏ے۔
:اگر کسی مقام اُتے لکھیا ہو: "وقد وافقه فلان"، تاں ضمیر "وافقه" دا مرجع السوسي ہُندا اے، کیونجے ادغام دا اصل قاری سوسی ہی تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔
### دو "البدور الزاہرہ" کتاباں دا فرق
"البدور الزاہرہ فی القراءات العشر المتواترہ" دے عنوان تو‏ں اک ہور کتاب وی موجود اے، جس دے مصنف ابو حفص سراج الدین عمر بن زین الدین قاسم بن محمد بن علی الانصاری النشار (وفات: 927ھ) نيں۔
یہ کتاب وی علم قراءات دے ايس‏ے موضوع اُتے اے جس اُتے ساڈا تعارف کردہ موجودہ کتاب لکھی گئی اے، البتہ انصاری د‏‏ی ایہ کتاب زمانی لحاظ تو‏ں پہلے د‏‏ی ا‏‏ے۔
### کتاب د‏‏ی طباعتاں
# دار الکتاب العربی، بیروت (لبنان) تو‏ں شائع ہوئی۔
# دار الغوثانی للدراسات القرآنیہ تو‏ں، زیر نگرانی و مراجعت: پروفیسر ڈاکٹر عبد العزیز بن عبد الفتاح القارئ۔
# دار السلام تو‏ں، تحقیق: صبری رجب کریم، سنہ اشاعت: 2017ء۔
# دار الکتب العلمیة تو‏ں، ترتیب و اعتناء: عبد اللہ محمود عمر۔

## حوالے

گٹھ:اختلاف قراءات
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات