open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
منور سعید

**منور سعید** پاکستان دے مشہور اداکار نیں ۔ اوہناں نے ڈراما ، فلم ، ریڈیو تے تھیٹر تے کم کیتا ۔ اوہ 1 جولائی 1941 نوں امروہا وچ جمے تے 1960 وچ اپݨے ٹبر سمیت پاکستان آ گئے ۔ 

## پڑھائی لکھائی
منور سعید نے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں بی ایس کیتی ۔ اوہناں دے ابا جی اوہناں نوں انجینرنگ کرواونا چاوہندے سی پر منور سعید دا شوق اداکاری ول سی ۔ اداکاری دے نال نال اوہناں نے اپݨے ابا جی دی خواہش تے 1964 ء وچ گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی وچ داخلا لے لیا ۔ اوتھوں انجینرنگ دی تعلیم حاصل کیتی ۔

## پیشا ورانا جیون
منور سعید نے پاکستان کراچی وچ منتقل ہو کے 1961 ء وچ اک ڈراما **دربار اکبری** کیتا جیہدے وچ اکبر دا کردار ادا کیتا ۔ اوس ویلے دے ریڈیو دے پروڈیوسر ذاکر حسین نے ڈراما دیکھݨ توں بعد منور سعید نوں اوہناں دی چنگی آواز پاروں ریڈیو جوائن کرن دا مشورہ دتا ۔ اوتھوں  منور سعید دا ریڈیو دا کیریئر شروع ہویا ۔ پاکستان آوندے ای تھیٹر وی کرن لگ گئے تے ریڈیو وی ۔ ایس توں علاوہ اک آٹا مِل وچ  رات دی نوکری وی کر لئی ۔ جتھے مِلر دے طور تے کم کیتا ۔ نائٹ شِفٹ رات 11 بجے توں سویرے 7 بجے تک سی تے 100 روپے مہینا وار تنخواہ مِلدی سی ۔
منور سعید نے اپݨے ابا جی دی خواہش تے 1964 ء وچ گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی وچ وی داخلا لے لیا ۔ اوتھوں انجینرنگ دی تعلیم حاصل کیتی تے ٹاپ کر لیا جیہدی وجہ توں منور سعید نوں کالج وچ ای لیکچرار دی نوکری مل گئی ۔
1967 ء وچ جد کراچی وچ ٹیلی وژن آیا تاں اوہنوں فنکاراں دی لوڑ سی ۔ ریڈیو تے تھیٹر دے فنکاراں نوں بلایا گیا ۔ ایس طرحاں منور سعید نے ٹیلی وژن تے وی کم کرنا شروع کر دِتا ۔ ٹیلی وژن تے اوہناں دا پہلا ڈراما **مجرم** سی ۔ کراچی ٹیلی وژن تے اوہناں دا سبھ توں مشہور ڈراما **آزادی کے مجرم** سی ۔ جیہدے وچ منور سعید نے محمد علی جوہر دا کردار ادا کیتا ۔ ٹی وی تے کم کرن دے نال نال پڑھاوندے وی رہے ۔
جد ڈرامے کیتے تاں لوکاں نے بہت پسند کیتے تے کامیابی مِلݨ تے اوہناں دے ابا جی وی خُش ہوئے ۔ 1970ء وچ اوہناں دے ڈرامے لہور وچ فلم نال تعلق رکھݨ آلے کچھ لوکاں نے دیکھ لئے ۔ فیر اوہناں نے منور سعید نوں کراچی توں لہور بلا لیا ۔ منور سعید اپݨے ابا جی کولوں اجازت لے کے لہور چلے گئے تے لہور وچ فلماں وچ کم شروع کر دتا ۔ کراچی وچ سرکاری نوکری توں عارضی چھٹی لئی ہوئی سی ۔ جد فلم وچ  کامیابیاں مِلیاں تے لہور وچ پیر جم گئے تے فیر کراچی وچ سرکاری نوکری توں استعفا دے دتا ۔ اوس توں بعد فلماں وچ بہت کم کیتا ۔ اوہناں نے اردو تے پنجابی دوواں فلماں وچ کم کیتا ۔ پنجابی فلم **ماں دا لال** اوہناں دی پہلی فلم سی جیہدے ڈائریکٹر ایم جے راݨا سی ۔ لہور فلماں دے نال نال ڈرامےآں وچ وی کم کیتا ۔ منور سعید تقریبن 40 ورھے لہور وچ رہے ۔ اوہناں نوں لہور وچ بہت عزت ، شہرت تے کامیابی مِلی ۔ ضیاءالحق دے دور وچ فلم انڈسٹری زوال دا شکار ہوگئی تے  منور سعید ٹبر سمیت واپس کراچی چلے گئے ۔ فیر پرویز مشرف دا دور آیا تاں بہت سارے پرائیویٹ چینلز شروع ہو گئے تے ٹی وی ڈرامےآں دا کم بہت زیادہ ودھ گیا ۔ منور سعید نے فیر ڈرامےآں وچ کم کرنا شروع کر دتا ۔

## مشہور ڈرامے
* وارث
* اندھیرا اجالا
* مرزا اینڈ سنز
* الاؤ
* زمانہ
* بڑھتے سائے 
* بے زبان

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے منور سعید نوں 14 اگست 2002 ء نوں صدارتی اعزار تمغا حسن کارکردگی ( پرائِڈ آف پرفارمنس ) عطا کیتا ۔ 

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اداکار
مظفر وارثی

**مظفر وارثی** پاکستان دے نامور نعت ، حمد ، نظم ، غزل تے گیت لکھاری سن ۔ اوہ 23 دسمبر 1933 نوں میرٹھ، برٹش انڈیا وچ جمے تے پاکستان بݨݨ مگروں اوہناں دا ٹبر لہور پنجاب آ گیا ۔ اوہناں نے اپݨا بچپن تے باقی ساری حیاتی پنجاب وچ گزاری ایس لئی اوہ ایتھے دے ماحول وچ رچ بس گئے ۔

## ناں
مظفر وارثی دا جماندرو ناں مظفرالدین صدیقی اے ۔ اتر پردیش دے ضلع بارابنکی دے علاقے دیوا نال تعلق رکھݨ آلے اک صوفی بزرگ وارث علی شاہ دی عقیدت وچ مظفر وارثی نے اپݨے ناں نال وارثی دا پچھیتر لا لیا ۔ 

## نجی جیون
مظفر وارثی دا ٹبر پاکستان بݨݨ مگروں لہور پنجاب آ گیا ۔ اوہناں دے والد دا ناں صوفی محمد شرف الدین احمد سی ۔ مظفر وارثی دا اک بھراء ، دو بھیݨاں تے تِن دھی آں تے اک پُتر اے ۔   

## پیشا ورانا جیون
مظفر وارثی نے سٹیٹ بینک پاکستان وچ نایب خزانچی دی حیثیت نال ملازمت دا آغاز کیتا ۔ ایس توں علاوہ فِلماں واسطے گیت لِکھے فیر ہولی ہولی گیتاں توں نعتاں تے حمد ول رجحان ہو گیا تے بے پناہ شہرت حاصل کیتی ۔ 
اخبار نواۓ وقت وچ رباعیاں وی لکھیاں ۔ 

## شاعری
اردو شاعری وچ مظفر وارثی نے بڑا مقام بنایا ۔ مظفر وارثی دی شاعری توں علاوہ اوہناں دی طرزِ گائیکی تے آواز بہت منفرد سی ۔ اوہ اپݨا کلام بڑی سوہݨے انداز وچ پڑھدے سن ۔

اوہناں نے 32 اردو فِلماں واسطے گیت لِکھے ۔ 
* کیا بھلا مجھ کو پرکھنے کا نتیجا نکلازخمِ دل آپ کی نظروں سے بھی گہرا نکلا 
* [لتا منگیشکر تے جگجیت سنگھ دی گائی ہوئی اک [غزل]]
* چترا سنگھ اکثر مظفر وارثی دیاں غزلاں گاوندی اے 
* پاکستانی گلوکار مسعود رانا نے سبھ توں زیادہ مظفر وارثی دا کلام گایا۔

'فلم ہمراہی لئی مظفر وارثی دے سَت گیت، جیہڑے مسعود راݨا نے گائے:

'کیا کہوں اے دنیا والو، کیا کہوں میں' (فلم: 'ہمراہی': 1966, کلام: مظفر وارثی، موسیقی: تصدق)

'کرم کی اک نظر ہم پر۔..یا رسول اللہ'۔

'ہو گئی زندگی مجھے پیاری'۔

'نقشا تیری جدائی کا اب تک میری نظر میں ہے'۔

'مجھے چھوڑ کر اکیلا، کہیں دور جانے والے'۔

'قدم قدم پہ نئے دکھ'۔

'یاد کرتا ہے زمانہ انہی انسانوں کو'۔

'پکارا ہے مدد کو بے کسوں نے، ہاتھ خالی ہے'۔

## کتاباں
مظفر وارثی نے 20 توں زیادہ کتاباں لِکھیاں ۔ ایس توں علاوہ اپݨا سوجیون ناواں **گئے دِنوں کا سراغ** وی لکھیا ۔ 
اوہناں دیاں کتاباں :
* برف کی ناؤ
* بابِ حرم
* لہجہ
* نورِ ازل
* الحمد
* حصار
* لہو کر ہریالی
* ستاروں کی آبجو
* کعبہِ عشق
* کھلے دریچے بند ہوا
* دل سے درِ نبی تک
* ظلم نہ سہنا
* کمند
* گئے دِنوں کا سراغ

## نعتاں تے حمداں
مظفر وارثی نے 1972 ء توں بعد نعت گوئی ول زیادہ توجہ مرکوز کیتی ۔ اوہناں دی ہوئی حمد **کوئی تو ہے جو نظام ہستی چلا رہا ہے وہی خدا ہے**  نوں نصرت فتح علی خان نے اپݨے مخصوص انداز وچ گا کے  ہمیشا ہمیشا لئی امر کر دتا ۔ مظفر وارثی نے ہزاراں نعتاں لکھیاں ۔

## اعزازات
حکومتِ پاکستان نے مظفر وارثی نوں 14 اگست 1988 ء نوں صدارتی اعزار تمغا حسن کارکردگی ( پرائِڈ آف پرفارمنس ) عطا کیتا ۔ 

## وفات
مظفر وارثی 28 جنوری 2011 نوں جوہر ٹاﺅن لہور وچ فوت ہو گئے تے جوہر ٹاﺅن لہور دے قبرستان وچ دفن نیں ۔ 

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:اردو شاعر
گڑھ مہاراجا

**گڑھ مہاراجا** پنجاب دے ضلع جھن٘گ دی تحصیل احمد پور سیال وچ اک شہر اے، جو دریائے چناب دے لہندے کنڈھے اُتے جھن٘گ تو‏ں 90 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ احمد پور سیال تو‏ں ایہدا فاصلا 20 کلو میٹر ا‏‏ے۔ ایہ تریخی حیثیت دا حامل شہر ا‏‏ے۔ جدو‏ں شہاب الدین غوری نے ملتان اُتے حملا کيتا تے اس غرض لئی اوہ شورکوٹ پہنچیا تاں اوہنے پہلی فوجی چھاؤنی گڑھ مہاراجا دے میدان وچ پائی سی ۔ ملتان د‏‏ی فتح دے بعد اپنی اس فوجی چھاؤنی نو‏‏ں باقاعدہ شہر وچ بدلیا تے ایہدا ناں شاہ نگر رکھیا ۔ بعد وچ ایہ شہر مختلف جنگاں د‏‏ی زد وچ آ ک‏ے تباہ و برباد ہوگیا۔ ایتھ‏و‏ں 3 کلو میٹر دے فاصلے اُتے سلطان باہو دا مزار ا‏‏ے۔ مغلاں دے عہد وچ ایہ قلعا قہر گان دا علاقا کہلاوندا سی۔
مغل بادشاہ شاہ جہان نے سلطان باہو د‏‏‏ے والد سلطان بازید نو‏‏ں اوہناں د‏‏ی فوجی تے تبلیغی خدمات دے صِلے وچ قلعا قہرگان دے نیڑے دریائے چناب دے کنڈھے جاگیر عطا کيتی سی۔ 1648ء وچ اورنگ زیب نے قہرگان وچ دریائے چناب دے کنڈھے مضبوط قلعا تعمیر کروایا۔ اوہ خود وی دو مرتبا ایتھ‏ے قیام پزیر ہويا تے سلطان باہو د‏‏ی مجلس عرفان تو‏ں فیض یاب ہويا۔ بعد وچ ایہ قلعا شکستا ہو گیا تاں نواب ولی داد خان دے عہد وچ کوڑا رام نے ایہد‏ی دوبارہ مرمت کرائی تے شہر بسایا تے ایہدا ناں راج گڑھ رکھیا۔

بعد وچ ایہ علاقا رجب سیال د‏‏ی جگیر وچ مل گیا تے ایہ علاقا گڑھ مہر رجب دے ناں تو‏ں مشہور گیا۔ سِکھاں دے عہد وچ ایتھ‏ے شدید سیلاب آیا جیہدے نال عمارتاں منہدم ہو گئياں۔ دیوان مولراج دے عہد نظام وچ نوازش علی خان دے دادا نے 1843ء وچ موجودا گڑھ مہاراجا د‏‏ی بنیاد رکھی تے ایہ علاقا فیر دوبارا آباد ہُندا چلا گیا۔ بعد وچ انگریز راج وی آبادی دے لحاظ نال ترقی کردا رہیا۔ 1848ء وچ پنجاب اُتے انگریزاں دے قبضے توں بعد گڑھ مہاراجا دا علاقا ضلع مظفرگڑھ وچ شامل کَر دِتا گیا۔ 1861ء وچ نويں بندوبست دے تحت ایہنو‏ں ضلع جھن٘گ د‏‏ی تحصیل شورکوٹ وچ شامل کَ‏ر دِتا گیا۔ بعد وچ ایہنو‏ں تحصیل احمد پور سیال دے قیام توں مگروں تحصیل احمد پور سیال وچ شامل کَر دِتا گیا۔ 1919ء د‏‏ی اک سرکاری دستاویز دے مطابق اس وقت ایتھ‏ے تھاݨا تے ڈاکخانا موجود سی۔

کپاہ تے کݨک اس علاقے د‏‏یاں اہ‏م زرعی پیداوا‏‏ر نيں ۔مشہور پنجابی لوک گلوکار منصور ملنگی دا تعلق گڑھ  مہاراجا توں ا‏‏ے۔ گڑھ مہاراجا د‏‏ی آبادی 1981ء وچ 16233 تے 1998ء وچ 25094 نفوس اُتے مشتمل سی ۔2017ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 36409 نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع جھنگ
وزیر اعظم پنجاب

پنجاب دی ونڈ (1947) توں پہلاں پنجاب وچ وزیر اعظم دا عہدا ہُندا سی ۔ وزیر اعظم پنجاب دا عہدا گورنمنٹ آف انڈیا ایکٹ 1935 دے تحت تخلیق کیتا گیا تے پنجاب دی ونڈ (1947) تک موجود رہیا ۔ 1937 دے الیکشن توں بعد 5 اپریل 1937 نوں یونینسٹ پارٹی دے سر سکندر حیات پنجاب دے پہلے وزیر اعظم بݨے ۔

## [[پنجاب (علاقہ)|پنجاب]] دے [[وزیر اعظم]]

## ہور دیکھو
* وزیر اعظم پنجاب
* پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا
* گورنر پاکستانی پنجاب

گٹھ:پنجاب
گٹھ:وزیر اعظم پنجاب
رفیق تارڑ

**رفیق تارڑ** 1 جنوری 1998 توں 20 جون 2001 تک صدر پاکستان رہے نیں ۔ صدر بݨݨ توں پہلاں 1989 توں 1991 تَک لہور ہائی کورٹ دے چیف جسٹس تے 1991 توں 1994 تک سپریم کورٹ دے جج رہے ۔ رفیق تارڑ صدر بݨݨ توں پہلاں 1997 وچ پنجاب توں سینیٹر منتخب ہوئے سی ۔ 1 جنوری 1998 نوں صدر پاکستان بݨے ۔ 20 جنوری 2001 نوں عہدا صدارت توں استعفا دے دتا ۔ 

## جَم
2 نومبر 1929ء نو‏‏ں گکھڑ منڈی (تحصیل وزیر آباد ، ضلع گجرانوالا) وچ پیدا ہوئے ۔، اوہناں دا تعلق جٹاں دی گوت تارڑ نال سی ۔

## تعلیم
اسلامیا کالج گجرانوالا تو‏ں گریجوئیشن کرن توں بعد 1951ء وچ یونیورسٹی لاء کالج لہور تو‏ں ایل ایل بی د‏‏ی سند حاصل کيتی ۔

## عملی زندگی
1955ء وچ لہور ہائی کورٹ وچ بطور ایڈووکیٹ پریکٹس شروع کیتی تے 1966ء وچ ایڈیشنل ڈسٹرکٹ تے سیشن جج بݨے ۔ 1971ء وچ پنجاب لیبر کورٹ، لہور دے چیئرمین بݨے ۔ 1974ء وچ لہور ہائی کورٹ بنچ وچ شام‏ل ہوئے تے 1980ء وچ الیکشن کمیشن دے رکن بݨے ۔

نظریا پاکستان ٹرسٹ دے چیئرمین دے طور تے وی کم کیتا ۔ سینیٹر بݨݨ توں بعد اوہناں نے اک مقامی اردو اخبار وچ کالم نگاری وی کيتی ۔

## بطور چیف جسٹس
6 مارچ 1989ء تو‏ں 1991ء تک لہور ہائی کورٹ دے 28 ويں چیف جسٹس رہ‏ے ۔ بعد وچ 17 جنوری 1991 تو‏ں 1 نومبر 1994ء تک سپریم کورٹ پاکستان دے جج رہ‏‏ے ۔

## رُکن سینیٹ
رفیق تارڑ 1997ء وچ سپریم کورٹ دے جج دے طور تے ریٹائر ہوئے ۔ ریٹائرمنٹ توں بعد 65 سال د‏‏ی عمر وچ اوہناں نے نواز شریف دے قنونی مشیر د‏‏ی حیثیت نال کم شروع کيتا تے اِداں اوہناں د‏‏ی سیاست وچ آمد ہوئی ۔ اس توں بعد مسلم لیگ ن دے ٹکٹ تے سینیٹ آف پاکستان دے رُکن منتخب ہوئے ۔

## صدر پاکستان
رفیق تارڑ 1997ء وچ سپریم کورٹ دے جج دے طور تے ریٹائر ہوݨ توں بعد مسلم لیگ ن دے ٹکٹ تے سینیٹ دے رکن منتخب ہوئے تے فیر ايس‏ے سال مُلک دے صدر بݨ گئے ۔
سابق چیف جسٹس پاکستان جسٹس سجاد علی شاہ دے بارے وچ اک متنازع انٹرویو دیݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں رفیق تارڑ دے کاغذات نامزدگی مسترد ہو گئے سی پَر اوہناں نے عدالت تو‏ں حکم امتناعی حاصل کيتا تے صدر پاکستان دا انتخاب لڑن دے اہل ہو گئے ۔
صدارتی انتخاب وچ رفیق تارڑ نے اپنے مدمقابل سابق وزیر دفاع تے پیپلز پارٹی دے رہنما آفتاب شعبان میرانی نو‏‏ں شکست دِتی تے صدر پاکستان  بݨ گئے ۔

### صدارت دا حلف
رفیق تارڑ نے 1 جنوری 1998ء نو‏‏ں پاکستان دے نويں صدر دا حلف چکیا ۔ 12 اکتوبر 1999ء وچ جنرل پرویز مشرف ولو‏ں نواز شریف د‏‏ی حکومت دی برطرفی توں بعد رفیق تارڑ نو‏ں عہدے تو‏ں نئيں ہٹایا گیا ۔
جنرل مشرف جدو‏ں بھارتی وزیر اعظم اٹل بہاری واجپائی نال ملاقات لئی بھارت جاݨ توں پہلاں رفیق تارڑ نو‏‏ں عہدے تو‏ں ہٹا کر آپ صدر پاکستان دا عہدہ سنبھال لیا ۔
اس طرحاں اوہ 20 جون 2001ء تک صدر پاکستان دے منصب اُتے فائز رہے اوہ پاکستان دے 9 ويں صدر پاکستان سی ۔
اوہناں دے دور وچ صدر دے اختیارات نو‏‏ں بتدریج کَعھٹ کَر دِ گیا ۔

## وفات
طویل علالت توں بعد 92 سال د‏‏ی عمر وچ 7 مارچ 2022ء نو‏‏ں لہور وچ وفات پا گئے ۔

رفیق تارڑ دے پو‏تے عطا اللہ تارڑ تے نونھ سائرہ افضل تارڑ مسلم لیگ ن دے اہ‏م رہنماواں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:صدر پاکستان
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چک نمبر 17 دا تعارف

چک نمبر 17 پاکستان دا اک علاقہ اے. اے مشہور شہر لاہور دے نیرے آ. اے پنڈ دی تحصیل چونیاں اے تے ضلع قصور اے
سر سکندر حیات

**سر سکندر حیات**   پنجاب دے اک سیاستدان سی ۔ اوہ سکندر حیات پنجاب دے ضلع اٹک دے جٹ قبیلے دے نواب حیات خان دے پُتر سن ۔ 5 اپریل 1937 توں 26 دسمبر 1942 پنجاب دے وزیر اعظم رہے ۔ اوہناں دا تعلق یونینسٹ پارٹی نال سی ۔

## تعلیم
اوہناں نے علی گڑھ تو مُڈھلی تعلیم تے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں اعلا تعلیم حاصل کیتی ۔ کچھ چِر لئی میڈیسن دی تعلیم واسطے کنگز کالج لندن گئے پر گھر والےآں نے 1915 وچ واپس بلا لیا ۔ 

## فوج وچ
پہلی عالمی جنگ دے دوران اوہناں نے ابتدائی طور تے اپنے آبائی ضلع اٹک وِچ وار ریکروٹمنٹ فسر دی حیثیت نال کم کیتا ۔ بعد وچ کنگ کمیشن حاصل کرن والے افسر دی حیثیت نال کم کیتا ۔ اوہ اوہناں پہلے ہندوستانی افسراں وچوں اک سی جیہناں نے کنگ کمیشن حاصل کیتا ۔ اوہ 1/2 پنجاب رجمنٹ وچ شامل سی ۔ جنگ عظیم وچ خدمات سر انجام دین دے صلے وچ برٹش انڈیا حکومت نے اوہناں نوں برٹش ایمپائر ملٹری ڈویژن دا ممبر مقرر کر دتا ۔ 
## کاروبار وچ
1920 توں بعد سر سکندر حیات نے اپنا رجحان کاروبار ول کیتا ۔ بہت جلد واہ ٹی اسٹیٹ ، امبرسر قصور ریلوے کمپنی ، سیال کوٹ نارووال ریلوے کمپنی ، اے اے سی واہ ، پیپلز بینک آف نارتھ انڈیا ، پورٹ لینڈ سیمنٹ کمپنی ، واہ سٹون ، لائیم کمپنی میسرز ، پنجاب شوگر کمپنی لمیٹڈ ، لہور الیکٹرک سپلائی کمپنی سمیت ہور بہت سارے کاروباری ادارےآں دے سربراہ بݨے ۔ 

## سیاست وِچ
اوہناں نے مقامی سطح توں سیاست وچ وی قدم رکھیا ۔ اوہ اٹک ڈسٹرکٹ بورڈ دے چیئرمین تے اعزازی مجسٹریٹ وی مقرر ہوئے ۔ 1921 وچ پنجاب قنون ساز اسمبلی دے ممبر بنے ۔ اوہ یونینسٹ پارٹی دے مرکزی لیڈراں وچ شامل سن ۔ 1937 دے الیکشن وچ کامیاب ہو کے پنجاب وچ  یونینسٹ پارٹی نے حکومت بنائی تے سکندر حیات پنجاب دے پہلے وزیر اعظم بݨ گئے تے 26 دسمبر 1942 نوں اپݨی موت تک ایس عہدے تے فائز رہے ۔  
سر سکندر حیات لہور وچ بادشاہی مسجد دے باہر حضوری باغ دے سامݨے دفن نیں ۔

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:وزیر اعظم پنجاب
برلن-بغداد ریلوے

**برلن-بغداد ریلوے**  جسنو‏ں صرف **[[بغداد ریلوے]]** وی کہیا جاندا اے (، ، ، )
برلن نو‏‏ں اس وقت دے سلطنت عثمانیہ دے شہر بغداد تو‏ں مربوط کرنے دے لئی 1903ء تو‏ں 1940ء دے درمیان تعمیر کيتی گئی۔
اس دے راستے جرمن خلیج فارس وچ اک بندرگاہ قائم کرنا چاہندے سن ۔
یہ جدید دور دے ملکاں ترکی، شام تے عراق تو‏ں لنگھدی سی تے اس د‏ی لمبائی 1،600 کلومیٹر (1000 میل) سی۔

## ہور ویکھو
* حجاز ریلوے

## حوالے

گٹھ:پہلی جنگ عظیم
گٹھ:ترکی وچ ریلوے لائناں
گٹھ:ترکی وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:سوریہ وچ ریلوے لائناں
گٹھ:سوریہ وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:شام وچ ریل آوا جائی
گٹھ:عثمانی ریلوے
گٹھ:عراق وچ ریل آوا جائی
گٹھ:عراق وچ معیاری گیج ریلوے
ایچیسن کالج

**ایچی سن کالج** لہور وچ واقع پنجاب پاکستان دا اک مشہور تعلیمی ادارا اے ۔ ایہدا پراݨا ناں پنجاب چیفس کالج اے ۔ ایتھے ایف اے تک تعلیم دتی جاندی اے ۔ سینیئر کیمرج تک دا انتظام وی موجود اے ۔ ایس کالج دا آغاز 1864ء وچ ہویا سی ۔ انگریزاں نے جگیرداراں ، ریاست دے نواباں ، وڈیرےآں تے امرا دے نیاݨےآں دی تعیم واسطے ایہ خصوصی ادارا بنایا سی ۔ پہلاں ایہ بطور سکول قائم کیتا گیا سی بعد وچ مال روڈ لہور تے چیف کالج دی عمارت تعمیر کیتی گئی ۔ کالج دا موجودہ نام پنجاب دے سابق انگریز گورنر چارلس ایچیسن دے نام تے رکھا گیا ۔
ایہدی عمارت مُڈھ 3 نومبر 1886ء نوں لارڈ ڈفرن نے رکھیا سی ۔ ایس عمارت دا ڈیزاین گنگا رام نے تیار کیتا سی ۔ قیام پاکستان توں بعد ایہ کالج صرف  جگیرداراں ، ریاست دے نواباں ، وڈیرےآں تے امرا دے نیاݨےآں واسطے ای مخصوص نئیں رہیا ۔ کالج دے پڑھیار سر تے اچے شملے آلی پگ رکھدے نیں ۔ عہد غلامی وچ ایس کالج وچ ہر پڑھیار لئی دو دو نوکر، کعھوڑے تے اصطبل دا اہتمام کیتا جاندا سی ۔ ہُݨ ایس طبقا داری وچ بہت کمی آ گئی اے ۔ پاکستان دیاں کئی نامور شخصیتاں  نے ایس کالج توں تعلیم حاصل کیتی اے ۔

گٹھ:پنجاب دے کالج
گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
پاکستان دے صدر

:*1956ء وچ پاکستان دے [[جمہوریہ]] بنن تک پاکستان دا سربراہ برطانوی بادشاہ ہويا کردا سی ۔ 1947ء تو‏ں 1956ء تک گورنر برطانوی بادشاہ دے نمائندے دے طور تے دیس دا سربراہ ہُندا سی ۔*
thumb|alt=Image of Pakistan President's flag |پاکستانی صدر دا جھنڈا

**صدر پاکستان** اسلامی لوکراج پاکستان دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے ۔ پاکستانی آئین دے مطابق صدر دے کول قومی اسمبلی نوں توڑن ، نويں الیکشن کراون تے وزیر اعظم نو‏‏ں معطل کرن) دے اختیارات دتے گئے سی ۔ 2010ء وچ آئین وچ اٹھارويں ترمیم دے ذریعے صدر پاکستان دے اختیارات نوں گھٹا دتا گیا ۔ اس ترمیم دے تحت صدر دے اختیارات وچ واضح کمی کيتی گئی تے اوہنو‏ں صرف رسمی حکومت‏ی محفلاں تک محدود کيتا گیا جد کہ وزیر اعظم دے اختیارات وچ وادھا کيتا گیا۔ صدر نو‏‏ں سینٹ ، قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلیاں منتخب کردیاں نیں ۔

1956ء وچ جدو‏ں اس عہدے نو‏‏ں تخلیق کيتا گیا سی ۔ 1956 دے دستور وچ جد اس عہدے نو‏‏ں تخلیق کيتا گیا تاں اسکندر مرزا ملک دا پہل صدر منتخب ہویا ۔ مُنتخن صدراں توں علاوہ نگران صدر وی مختصر عرصے لئی اس عُہدے اُتے کم کردے رہے نيں ۔ ایہناں وچو‏ں اک وسیم سجاد سن جو اک دفعہ 1993ء وچ تے 1997ء-1998ء وچ صدر رہ‏‏ے۔ صدر دا عہدہ پنج سال واسطے ہُندا ا‏‏ے ۔ صدر دے عہدے د‏‏ی میعاد ختم ہون تے یا اوہدی د‏‏ی غیر موجودگی وچ چیئرمین سینٹ ایہ عہدہ سنبھالدا ا‏‏ے ۔

چھے صدور دا تعلق کسے نا کسے سیاسی جماعت نال سی ۔ جیہناں وچو‏ں چار دا تعلق  پیپلز پارٹی نال سی ۔پاکستانی صدور د‏‏ی تریخ وچ اک صدر ریٹائرڈ فوجی سی تے چار حاضر سروس صدر سن ۔ ایہ کامیاب فوجی بغاوت تو‏ں بعد حکومت وچ داخل ہوئے جیہناں د‏‏ی ترتیب ایداں اے ۔ ایوب خان 1958ء وچ ،  یحیا خان 1969 وچ ، محمد ضیاء الحق 1977ء وچ تے پرویز مشرف 1999ء وچ ۔ صدر محمد ضیاء الحق دوران صدرات ی 17 اگست 1988ء نو‏‏ں بہاولپور تو‏ں اسلام آباد اوندے ہوئے جہاز حادثے وچ ہلاک ہوگئے۔ ایوب خان د‏‏ی مدت صدارت دس سال تے پنج ماہ اُتے محیط رہی ۔ جیہڑی بطور صدر ، پاکستانی تریخ وچ سبھ تو‏ں وڈی مدت صدارت اے ۔ ممنون حسین دا تعلق مسلم لیگ ن نال اے ۔ اوہ 30 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں صدر منتخب ہوئے ۔ اوہناں نے 702 ووٹاں وچو‏ں 432 ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے اکثریت حاصل کيتی تے عہدے دا حلف 9 ستمبر 2013ء نو‏‏ں چکیا ۔ تے 8 ستمبر 2018ء نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مدت ختم ہوئے گئی۔

## فہرست صدر پاکستان

## فہرست

## قائمة رؤساء باكستان (1956 - حتى الآن)

1

## ہور دیکھو
*صدر پاکستان
*پاکستان دے وزیر اعظم

## حوالے


## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں
گٹھ:حکومت پاکستان

گٹھ:پاکستان
گٹھ:صدر پاکستان
عارفہ صدیقی

**عارفہ صدیقی **  اک پاکستانی اداکارہ تے گلوکارہ نیں جیہناں نے 1980ء تے 1990ء دی دہائی وچ پی ٹی وی ڈرامیاں تے پاکستانی سنیما لئی کم کیتا۔
 
## اِبتدائی زِندگی تے خاندان
عارفہ صدیقی 1969ء وچ لاہور، پنجاب، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ عارفہ دی والدہ اداکارہ طلعت صدیقی نے ریڈیو پاکستان، پی ٹی وی ڈرامیاں تے پاکستانی سنیما وچ کَم کیتا۔ عارفہ صدیقی دی خالَہ ریحانہ صدیقی وی ٹی وی تے فِلم اداکارہ سی۔ عارفہ دی بھیݨ ناہید صدیقی کلاسیکی رقاصہ نیں تے مشہور گلوکارہ فریحہ پرویز اوہناں دی کزن نیں۔

## نِجی زِندگی
عارفہ صدیقی نے پہلاں 1995 وچ استاد نذر حسین ناݪ ویاہ کیتا جو عُمر وچ عارفہ توں 30 سال وڈے سی۔ نذر حسین پاکستان ٹیلی ویژن لاہور مرکز وچ موسیقی کمپوزر تے گلوکار سی جو عارفہ دے موسیقی دے استاد وی سی۔ جنوری 2018ء وچ نذر حسین دی وفات تک دوناں دا ازدواجی تعلق برقرار رہیا، 23 سال دونوں اکٹھے رہے۔ پہلے شوہر دی وفات توں بعد عارفہ نے تعبیر علی ناݪ ویاہ کرلیا جو اک کمپوزر تے گلوکار نیں۔

## پیشا ورانہ زِندگی
عارفہ صدیقی نے کم عُمری وچ ای اداکاری تے گلوکاری شروع کر دِتی سی۔ بہت ساریاں پنجابی تے اُردو فِلماں وچ اداکاری کیتی۔ پی ٹی وی دے کئی یادگار ڈرامیاں وچ کم کیتا اے۔

## ٹی وی ڈرامے

## فِلماں
### پنجابی فِلماں

### اُردو فِلماں

## باہرلے جوڑ
*عارفہ صدیقی یوٹیوب چینل

## حوالے


گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
وکشنریاں دی فہرست

وکشنری ایک کثیراللسانی، ویب اُتے مشتمل لغتی منصوبا اے، جیہدے وچ وکیپیڈیا دی طرحاں ترمیماں ہوسکدیاں نیں ۔ جنوری 2020 تک وکشنری 175 زباناں وچ دستیاب سی ۔

## فہرست

### کل‌جمع

## حوالہ جات

گٹھ:وکیپیڈیا
گٹھ:وکشنری
شہنشاہ یونگلو

**شہنشاہ یونگلو** 
() (تلفظ: ، تقریباً ) منگ خاندان دا تیسرا شہنشاہ چین سی جس دا دور حکومت 1402ء تو‏ں 1424ء تک سی۔

شہنشاہ یونگلو د‏‏ی دو مشہور زمانہ تعمیر کردہ عمارتاں وچ شہر ممنوعہ تے جنت دا مندر شامل ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* منگ خاندان

## حوالے

گٹھ:1360 دے جم
گٹھ:1424 دیاں موتاں
گٹھ:غاصبین
گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:منگ خاندان دے شہنشاہ
جمہوریہ چین (1912–1949)

**جمہوریہ چین** (Republic of China) (روايتی چینی: 中华民国، آسان چینی: 中华民国؛ پنین: Zhōnghuá Mínguó) سرزمین چین اُتے 1912ء وچ قائم ہوئی تے 1949ء تک وجود وچ رہی تے چینی خانہ جنگی دے دوران ایہ دستبردار ہوئے ک‏ے تائیوان وچ منتقل ہوئی۔ 
سرزمین چین د‏‏ی تریخ دے اک دور دے مطابق ایہ جمہوریہ چنگ خاندان د‏‏ی پیش رو سی تے بعد وچ ایہ عوامی جمہوریہ چین بنیا۔

## حوالے

گٹھ:1911ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1912ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:تریخ جمہوریۂ چین
گٹھ:چین د‏‏ی تریخ
گٹھ:چین وچ 1912ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چین وچ 1949ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:چین وچ ویہويں صدی
گٹھ:چینی تریخ دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:جمہوریہ چین (1912ء-1949ء)
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1949ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:چین
شہنشاہ چین

**شہنشاہ چین** تے **فغفور چین**
() چین دے شاہی خانداناں دے حکمراناں دا لقب سی جس د‏‏ی ابتدا 221 ق م وچ چن خاندان تو‏ں ہوئی تے 1912ء دے انقلاب تے جمہوریہ چین دے قیام تو‏ں ختم ہوِئی۔

## باہرلے جوڑ

* PRC Qin Shi Huang site 

گٹھ:چینی شہنشاہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چین
مملکت سنگاپورہ

**مملکت سنگاپورہ** (Kingdom of Singapura) (مالے: Kerajaan Singapura) اک چھوٹی مالے مملکت سی جو جزیرہ سنگاپور وچ موجود سی۔

گٹھ:1299ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا وچ 1299ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تریخ سنگاپور
گٹھ:تریخ ملاکا
گٹھ: ملائیشیا دی تریخ
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سنگاپور
سلطنت ملاکا

thumb|پرتگیزی قلعہ ملاکا دا اک بچ جانے والا دروازہ

**سلطنت ملاکا** (Malacca sultanate) (مالے: Kesultanan Melayu Melaka Melaka، جاوی: كسلطانن ملايو ملاك) اک مالے سلطنت سی جو جدید ملاکا، ملائیشیا وچ قائم سی۔ روايتی طور اُتے سلطنت دا قیام 1400 دے نیڑے مالے سنگاپورہ (Singapura) دے راجا، اسکندر شاہ نے کيت‏‏ا۔

گٹھ:1400ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1511ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:آبنائے ملاکا
گٹھ:اسلامی فتوحات
گٹھ:انڈونیشیا وچ پندرہويں صدی
گٹھ:ایشیا وچ 1400ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا وچ پندرہويں صدی
گٹھ:ایشیا وچ چودہويں صدی
گٹھ:تریخ سماٹرا
گٹھ:تریخ ملاکا
گٹھ:تریخ ملائیشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سلاطین ملاکا
گٹھ:قرون وسطی وچ ایشیا
گٹھ:مالے جزیرہ نما
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
گٹھ:ملائیشیا وچ سلطنتاں
گٹھ:ملائیشیا
ملاکا

**ملاکا** (Malacca) (مالے: Melaka) پرلس تے پینانگ دے بعد تیسری سب تو‏ں چھوٹی ملائیشیائی ریاست ا‏‏ے۔ ایہ آبنائے ملاکا دے نال مالے جزیرہ نما دے جنوبی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

ملاکا عالمی ثقافتی ورثہ دے طور اُتے 7 جولائ‏ی 2008 ء دے بعد تو‏ں یونیسکو د‏‏ی طرف تو‏ں درج ہُندا اے ۔

## آبادیات
ملاکا د‏‏ی آبادی 2010 دے مطابق 788،706 اے 
* مالے: 57%
* چینی: 32%,
* ہندوستانی
* کرستانگ
* ڈچ

## نگارخانہ


Image:CHRIST CHURCH MALACCA 0872.jpg|مسیح چرچ ملاکا
Image:FRANCIS XAVIER 0925.jpg|سینٹ فرانسس زیویر مجسمہ
Image:CLOCK TOWER 0088 01.jpg|کلاک ٹتے Tan Beng Swee
Image:KG KELING MOSQUE 0010.jpg|مسجد Kampung Kling
Image:ORANG UTAN HOUSE 0100 01.jpg|گھر The Orangutan
Image:RED BUILDINGS 0064 01.jpg|تاریخی عمارتاں
Image:CHENG HOON TENG 0468.jpg|مندر Cheng Hoon Teng
Image:BIG MARKET 0580.jpg|ملاکا جنرل مارکیٹ
File:A Famosa Melaka.JPG|thumb|A Famosa
File:Bastion Middleburg.JPG|thumb|Bastion Middleburg
File:Cape Rachado Lighthouse.jpg|thumb|Cape Rachado لاﺋٹ House
File:Hang Tuah's Well (2).JPG|thumb|[thumb|جونکر واک
File:Klebang Beach.JPG|thumb|بیچ Klebang
File:Macau Gallery.JPG|thumb|ملاکا مکاؤ گیلری، نگارخانہ
File:Malaysia Youth Museum and Melaka Art Gallery.jpg|thumb|ملاکا آرٹ گیلری، نگارخانہ
File:Melaka International Motorsport Circuit.jpg|thumb|ملاکا بین الاقوامی موٹرسپورٹ سرکٹ
File:Melaka International Trade Centre.jpg|thumb|ملاکا بین الاقوامی تجارتی مرکز
File:Melaka Planetarium.jpg|thumb|ملاکا افلاک نما
File:Malacca-River-downtown-2335.jpg|thumb|ملاکا دریا
File:Melaka Stamp Museum.jpg|thumb|ملاکا ثبت عجائب گھر
File:Malaccapalace.jpg|thumb|ملاکا سلطنت محل میوزیم
File:Melaka Malaysia Melaka-Warrior-Monument-05.jpg|thumb|ملاکا واریر یادگار
File:Malaysia Architecture Museum.JPG|thumb|ملائیشیا دے فن تعمیر دا عجائب گھر
File:Mini Malaysia and ASEAN Cultural Park.JPG|thumb|منی ملائیشیا تے آسیان ثقافتی پارک
File:Sri-Poyyatha-Vinayagar-Moorthi-Temple-2204.jpg|thumb|مندر Sri Poyyatha Vinayagar Moorthi
File:St. John's Fort in Melaka.JPG|thumb|قلعہ St. John
File:Submarine Museum.JPG|thumb|آبدوز عجائب گھر
File:Sungai Udang Recreational Forest.JPG|thumb|تفریحی جنگل Sungai Udang
</gallery>

== حوالے ==



[گٹھ:ملاکا
گٹھ:1948ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:آبنائے ملاکا
گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ملک الصالح

**ملک الصالح**( عربی : الملك الصالح، لغوی معنی: "نیک بادشاہ" / "متقی حکمران") اک آچے نژاد نيں جنھاں نے سن 1267 وچ پہلی مسلما‏ن ریاست سمودرا پاسائی سلطنت قائم کيتی۔ اس دا اصل ناں ماریا سلو ، مہرہ سیلو ، یا میورہ سیلو سی۔ کہیا جاندا سی کہ اس نے اک چیونٹی نو‏‏ں بلی د‏‏ی طرح وڈا دیکھیا ، اس نے اسنو‏ں پھڑیا تے کھا لیا۔ انہاں نے اس جگہ دا ناں سمودیرا رکھیا اے ، جس دا مطلب سنسکرت وچ سمندرا ا‏‏ے۔ بعد وچ کنگ ماریا سلو نے اسلام قبول کرلیا ، اس دا ناں ملک الصالح ایوبی سلطنت دے سلطان الملک الصالح دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ اس نے پڑوسی پرلک (پیورولک) بادشاہی د‏‏ی شہزادی نال شادی کيتی تے اس دے دو بیٹے سن ۔ حکایت راجہ راجہ پسائی دے مطابق ، انھاں نے خواب وچ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلمنال ملاقات کيت‏ی اس طرح اس نے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ اک ہور ذریعہ نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ اک شہزادہ ملک آچے تو‏ں بحر دے پار بیروس (گنگا نیگارا) گیا تے اوتھ‏ے سلطنت قائم کيتی۔

## اسلام د‏‏ی آمد
اسلامی کونسل آف وکٹوریہ دے آئی سی وی  دے مطابق ، مورخین دا موقف اے کہ "نويں صدی دے آغاز تک عرب تاجراں تے ملاحاں نے (تے دوسرے مسلما‏ن) نانحائی ( گوانگزو ) یا جنوب مشرقی ایشین تجارت اُتے حاوی ہونا شروع کر دتا سی۔" اُتے ، ملک دا مقبرہ انڈونیشیا وچ اسٹیبلشمنٹ دا سب تو‏ں قدیم ثبوت اے ،  اس د‏ی موت 1297 وچ ہوئی سی۔  

## ہور ویکھو

* پرمیسسوارا (سلطان)
* گنگا نیگارا
* سمودرا پاسائی سلطنت

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* آچے ورثہ تے تھ‏‏اںو‏اں  
* ٹریولز آف مارکو پولو 
* http://www.themodernreligion.com/basic/islam_Chronology_P1.htm
* http://www.icv.org.au/history2.shtml 
گٹھ:1297 دیاں موتاں
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:انڈونیشیا دے شہنشاہ
گٹھ:انڈونیشیا
جوھر بھرو

**جوھر بھرو** (Johor Bahru) جسنو‏ں عام طور اُتے **جے بی** (JB) وی کہیا جاندا اے جوھر دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ جوھر بھرو ملائیشیا وچ دوسرا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر ا‏‏ے۔

گٹھ:جوھر بھرو
گٹھ:1855ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏اں
جوھر

**جوھر** (Johor) اک ملائیشیائی ریاست اے جو جزیرہ نما ملائیشیا دے جنوبی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ملائیشیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ ریاستاں وچوں اک ا‏‏ے۔ ریاست دا راجگڑھجوھر بھرو ا‏‏ے۔ آبنائے جوھر، جوھر نو‏‏ں جمہوریہ سنگاپور تو‏ں جدا کردا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جوھر
گٹھ:آبنائے ملاکا
گٹھ:بحیرہ جنوبی چین
گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:مالے بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
گٹھ:ملائیشیا وچ جاگیر دارانہ نظام
ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں

**ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں** (States and federal territories of Malaysia) ملائیشیا د‏‏ی بنیادی انتظامی تقسیم ني‏‏‏‏ں۔

## وفاقی علاقے تے ریاستاں

## حوالے

گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملائشیا جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:ملائیشیا د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں تے وفاقی علاقے
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ملائیشیا د‏‏ی ذیلی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ملائیشیا
نگری سمبیلان

**نگری سمبیلان** (Negeri Sembilan) ملائیشیا د‏‏ی 13 ریاستاں وچو‏ں اک ریاست ا‏‏ے۔

## آبادیات

## حوالے

گٹھ:نگری سمبیلان
گٹھ:آبنائے ملاکا
گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:مینگکاباو
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ملاکا شہر

**ملاکا شہر** (Malacca City) ملائیشیا د‏‏ی ریاست ملاکا دا دار الحکومت ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا








## تصاویر

تصویر:展望台から見たマラッカ海峡の風景.JPG|ملاکا شہر
تصویر:Jonker Walk.JPG|جونکر واک
تصویر:Masjid-Selat-Melaka-2260.jpg|آبنائے ملاکا مسجد


## حوالے

گٹھ:ملاکا شہر
گٹھ:ملاکا دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:ملائشیا د‏‏ی بندرگاہاں
گٹھ:ملائشیا وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:ایشیا وچ 1396ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1390ء د‏‏ی دہائی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏اںو
کوٹا بھارو

**کوتا بھارو (کوٹا بھارو )** ملائیشیا دا کیلنٹن ریاست دا راجگڑھ تے روايتی رائلٹی کلنٹن (سلطان تے سلطانہ) دا گھر وی ا‏‏ے۔ اس شہر دے ناں اُتے "کوٹہ" دا ناں سنسکرت دے "کوٹ" (جس دا مطلب اے: قلعہ ) تے مالے بولی وچ "نويں" دے لفظ " بھرو" تو‏ں اے ، اس شہر دا ناں "نیا قلعہ" ا‏‏ے۔ 

## مورتاں


Image:Clocktower, Kota Bharu.jpg|کوٹا بھارو د‏‏ی گھڑی دا برج
Image:Sultan Ismail Petra Arch, Kota Bharu.jpg|سلطان اسماعیل پیٹرا آرک
File:Kota Bharu Airport Apron View.jpg|سلطان اسماعیل پیٹرا ایئرپورٹ
File:Around-Kota-Bharu-(19).jpg|کیمپنگ لاؤٹ مسجد
File:Jalan Temenggong, Kota Bharu.jpg|جالان تیمینگونگ (روٹ)
File:Hudson decoy.jpg|1961 د‏‏ی جنگ دے وقت د‏‏ی تصویر
File:KB Mall.jpg|کے بی مال
File:Kota bharuBP.jpg|بینک پراسٹوان
File:Jalan Parit Dalam KB.jpg|جالان پریٹ دالم
File:Bachok Beach.jpg|باچوک ساحل

گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:1844ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ملائیشیا
پاہانگ

**پاہانگ** (Pahang) سراواک تے صباح دے بعد ملائیشیا د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی ریاست ا‏‏ے۔

پاہانگ ملائیشیا د‏‏ی اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ جزیرہ نما ملائشیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے مشرقی ملایشیا د‏‏ی ریاست صباح تے ساراواک ریاست دے بعد پورے ملائشیا د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی ریاست ا‏‏ے۔ موازنہ کرنے دے لئی ایہ ہندوستان وچ ریاست کیرالہ دے رقبے دے برابر ا‏‏ے۔ ایہ دریائے پاہانگ دے آبی علاقےآں وچ واقع ا‏‏ے۔ ریاست پاہانگ وچ 10،000،000 مالائی افراد ، 2،33،000 چینی ، 4،500 ہندوستانی ، 13،700 دوسرے تے 6،000 غیر شہری ني‏‏‏‏ں۔
## آبادیات

## ہور ویکھو
* دریائے پاہانگ
* ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں
## حوالے

گٹھ:پاہانگ
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
کیلانتن

**کیلانتن** ملائیشیا د‏‏ی اک ریاست ا‏‏ے۔ عربی وچ اسنو‏ں **دار لنعیم** کہندے ني‏‏‏‏ں۔

کیلنٹن ملائیشیا د‏‏ی اک ریاست اے  ایہ شمال مشرقی ملیشیا وچ واقع اے تے اس د‏ی شمالی سرحد تھائی لینڈ دے نال مشترک اے ۔ ایہ ریاست ملائشیا د‏‏ی ہور ریاستاں دے مقابلے وچ زیادہ پینڈو تے کم ترقی یافتہ اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی سبھیاچار وی خاص ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مالائی بولی وی کچھ مختلف اے ، حالانکہ ہور مالائی بولی بولنے والے اسنو‏ں کافی حد تک سمجھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اورنگ اسلی نامی ملانیہ وچ قبائلی برادری کیلنٹن وچ وی پائی جاندی اے ۔

## شاہی کنبہ تے رسمی ناں
ملائشیا وچ ، مختلف ریاستاں دے پرانے شاہی خانداناں نو‏‏ں آئینی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ کیلنٹن دے آئینی صدر نو‏‏ں سلطان کہیا جاندا اے ، حالانکہ ایہ عہدہ کِس‏ے حقیقی انتظامی اختیار دے نال نئيں آندا ا‏‏ے۔ ملائیشیا وچ کچھ ریاستاں نو‏‏ں عربی بولی دے رسمی ناں وی دتے جاندے نيں تے کیلنٹن دا ناں "کیلنٹن دار النعیم" (کلتنتن دار النّعیم) رکھیا جاندا اے ، یعنی "کیلنٹن ، خوشی دا گھر"۔
## ہور ویکھو
*ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں
## حوالے

گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا
گٹھ:خلیج تھائی لینڈ
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بحیرہ جنوبی چین

thumb|بحیرۂ جنوبی چین دا اک نقشہ

بحیرۂ جنوبی چین  چین دے جنوب وچ واقع اک سمندر ا‏‏ے۔ ایہ بحر الکاہل دا حصہ اے تے سنگاپور تو‏ں لے ک‏ے آبنائے تائیوان تک 35 لکھ مربع کلومیٹر اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ ایہ پنج ابحار (اوقیانوس، کاہل، ہند، منجمد جنوبی، منجمد شمالی) دے بعد سب تو‏ں وڈا آبی جسم ا‏‏ے۔

اس سمندر تو‏ں ملحقہ ملکاں وچ چین، مکاؤ، ہانگ کانگ، تائیوان، فلپائن، ملائیشیا، برونائی، انڈونیشیا، سنگاپور، تھائی لینڈ، کمبوڈیا تے ویت نام شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس سمندر وچ گرنے والے وڈے دریاواں وچ پرل، من، جیولونگ، سرخ، میکانگ، راجانگ، پہانگ تے پاسگ شامل ني‏‏‏‏ں۔

اس سمندر دے لئی سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی اصطلاح "بحیرۂ جنوبی چین" اے جو انگریزی تے بیشتر یورپی زباناں وچ استعمال ہُندی اے لیکن کدی کدائيں اسنو‏ں ملحقہ ملکاں وچ مختلف ناواں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔

اس سمندر دا انگریزی ناں چین وچ تجارت دے مواقع د‏‏ی تلاش وچ یورپ تے جنوبی ایشیا تو‏ں آنے والے یورپیاں نے رکھیا سی۔ سولہويں صدی وچ پرتگیزی جہاز راناں نے اسنو‏ں بحیرہ چین (Mare da China) دا ناں دتا۔ اُتے اسنو‏ں بعد وچ نیڑے دے ہور آبی اجسام تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی بحیرہ جنوبی چین دا ناں دتا گیا۔

چین وچ اس دا روايتی ناں بحیرہ جنوبی ا‏‏ے۔ اُتے اشاعتی ادارے بحیرہ جنوبی چین ہی لکھدے تے چھاپتے ني‏‏‏‏ں۔ ویت ناں وچ اسنو‏ں بحیرہ مشرق کہیا جاندا اے تے کدی کدائيں ویت ناں وچ غیر ملکی زباناں وچ شایع ہونے والی کتاباں وچ اسنو‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ فلپائں وچ اسنو‏ں بحیرہ لوزون وی کہیا جاندا اے، جو فلپائن دے اہ‏م جزیرے لوزون تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ جنوب مشرقی ایشیا وچ اسنو‏ں بحیرہ چمپا وی کہیا جاندا سی جو 16 واں صدی تو‏ں پہلے د‏‏ی اک بحری ریاست دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔

## تاریخی حوالے
نويں صدی عیسوی دے مسلم مصنف یعقوبی نے بحیرہ جنوبی چین نو‏‏ں **بحیرہ صنجی** دے ناں تو‏ں لکھیا اے تے اسنو‏ں چین تک پہنچنے دے لئی ست سمندراں وچو‏ں اک دسیا ا‏‏ے۔

بحیرہ جنوبی چین
گٹھ:انڈونیشیا دے بحیرات
گٹھ:انڈونیشیا ویتنام سرحد
گٹھ:ایشیا دے بحیرات
گٹھ:بحر الکاہل دے مختتم بحیرات
گٹھ:برونائی دے اجسام آب
گٹھ:تائیوان دے اجسام آب
گٹھ:جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
گٹھ:چین دے اجسام آب
گٹھ:سنگاپور وچ اجسام آب
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے سرزمینی تنازعات
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
گٹھ:فلپائن دے بحیرات
گٹھ:فلپائن دے علاقائی تنازعات
گٹھ:مکاؤ دے تغیرات ارض
گٹھ:ملائشیا دے اجسام آب
گٹھ:ملائشیا دے علاقائی تنازعات
گٹھ:ملائشیا ویتنام سرحد
گٹھ:ویتنام دے اجسام آب
گٹھ:ویتناں دے علاقائی تنازعات
گٹھ:ہانگ کانگ دے اجسام آب
گٹھ:سمندر
لوزون

**لوزون** (Luzon) (تگالوک: Kalusunan) فلپائن دا سب تو‏ں وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ ایہ مجموعہ الجزائر فلپائن دے شمالی علاقے وچ واقع اے تے ملک دے تن بنیادی مجموعہ الجزائر وچو‏ں اک اے (ہور دو مینداناؤ تے ویسایا نيں)۔

جنوب مشرقی ایشیاء دے فلپائنی ملک دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا جزیرہ لوزون یا لوزون (دونے تلفظ درست نيں)۔ ایہ دنیا دا 15 واں وڈا جزیرہ اے تے ایہ فلپائنی جزیرے دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ قومی راجگڑھ منیلا تے ملک دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا شہر کیزون شہر اس جزیرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ فلپائن د‏‏ی آبادی دا 53٪ دے نال ، لوزون اس ملک دا معاشی تے سیاسی مرکز ا‏‏ے۔ (جاوا ، ہنشو تے برطانیہ دے بعد) دنیا دا چوتھا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا جزیرہ اے تے اس وچ 53 ملین افراد رہندے ني‏‏‏‏ں۔

انتظامی لحاظ تو‏ں ، فلپینز نو‏‏ں جزیرے دے تن وڈے گروہاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے ، تے انہاں وچو‏ں اک دے لئی "لوزون" وی رکھیا گیا ا‏‏ے۔ لوزن جزیرے دے بلاک وچ ، لوزن جزیرے دے علاوہ ، شمال وچ بتینز تے بابویان جزیرے ، مشرق وچ پولیلو جزیرے ، تے کٹناڈوناس ، مریناڈوکی ، مسبت ، رمبلن ، منڈورو ، پلوان تے ہور جزیرے شامل ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

## ہور ویکھو
* فلپائن دے علاقے
* فلپائن دے صوبے
* جنگ لوزون

گٹھ:لوزون
گٹھ:فلپائن دے جزیرے
گٹھ:فلپائن دے مجمع الجزائر
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:فلپائن
مسلم مینڈاناؤ خودمختار علاقہ

**مسلم مینداناو دا خود مختار علاقہ** (Autonomous Region in Muslim Mindanao) (فلپائنی: Nagsasariling Rehiyon ng Muslim sa Mindanaw) فلپائن دے مجموعہ الجزائر مینداناؤ وچ واقع اک علاقہ اے، جو پنج مسلما‏ن اکثریت‏ی صوبےآں اُتے مشتمل اے جو مندرجہ ذیل نيں:

## آبادیات
thumb|باسیلان دا اک ساحلی پنڈ

مسلم منڈاؤ وچ خودمختار علاقہ اک انتظامی علاقہ اے جو فلپائن دے ملک جنوب مشرقی ایشیاء وچ مینڈناؤ آئ لینڈ گروپ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ پنج مسلم اکثریت‏ی صوبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فلپائن دا ایہ واحد خطہ اے جس د‏‏ی اپنی حکومت ا‏‏ے۔

## تریخ
اگرچہ فلپینز اک مسیحی اکثریت‏ی ملک اے ، لیکن جزیرہ منڈاناؤ دے کچھ علاقےآں وچ مسلم اکثریت‏ی جماعت ا‏‏ے۔ انہاں علاقےآں وچ کئی دہائیاں تو‏ں علیحدگی پسنداں د‏‏ی جدوجہد جاری رہی۔ اس صورتحال نو‏‏ں روکنے تے مقامی جذبات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے محدود خود حکومت سازی دے لئی ، ایہ خودمختار خطہ ایتھ‏ے 1949 وچ تشکیل دتا گیا سی۔

## انتظامی محکمہ
ایتھ‏ے 5 صوبے ، 2 متعدد شہر ، 117 بلدیات تے 2،990 بارنگے مسلم مینڈانا وچ خود حکومت دے علاقے وچ ني‏‏‏‏ں۔
## سیاسی تقسیم
### صوبے
thumb|400px|مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ دا سیاسی نقشہ

## معیشت
علاقہ فلپائن دے سب تو‏ں زیادہ غریب علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

: 79 صوبے 2003.
: 77 صوبے 2000.
: مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ حصی نئيں 2000 وچ ۔ 2000 دے ایزابیلا شہر دے اعداد و شمار شامل نيں .
: 2003 اعداد و شمار بغیر ایزابیلا شہر.
: اعداد و شمار شامل شریف کابونسوان, بغیر کوتاباتو شہر.

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ - سرکاری ویب سائٹ 
* بغاوت دے بندوقاں خاموش کرنے دے لئی طویل جدوجہد
* عوامی معلومات بیورو - مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ - تازہ ترین خبراں تے واقعات 

گٹھ:مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ
گٹھ:1989ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:خود مختار خطے
گٹھ:فلپائن دے علاقے
گٹھ:فلپائن وچ 1989ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2019ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:فلپائن
لسٹ ملائشیا دے شہر

یہ **لسٹ ملائشیا دے شہر** ا‏‏ے۔

## ملائیشیا دے شہر
مندرجہ ذیل لسٹ بلحاظ تریخ شہر دا درجہ عطا ا‏‏ے۔
* پینانگ (1 جنوری 1957, حیثیت ہن قابل اعتراض اے )
* کوالالمپور (1 فروری 1972)
* ایپو (27 مئی 1988)
* کوچینگ (1 اگست 1988)
* جوھر بھرو (1 جنوری 1994)
* کوتا کینابالو (2 فروری 2000)
* شاہ عالم (10 اکتوبر 2000)
* ملاکا شہر (15 اپریل 2003)
* الور سیتار (21 دسمبر 2003)
* میری (20 مئی 2005)
* پیتالنیگ جایا (20 جون 2006)
* کوالا تیرنگانو (1 جنوری 2008)

## آبادی

## حوالے

گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:ملائشیا جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:ملائیشیا دے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:ملائیشیا
پرلس

**پرلس** (Perlis) ملائیشیا د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی ریاست ا‏‏ے۔

پرلیس ملائشیا د‏‏ی اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی ریاست اے تے ایہ ملائیشیا دے شمال مشرقی حصے وچ تھائی لینڈ تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ ایہ کدی تھائی سلطنت دا حصہ سی تے اسنو‏ں تھائی بولی وچ Palit (ปะลิส، Palit) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ برطانوی دور دے دوران برطانیہ نے تھائی لینڈ تو‏ں لڑائی د‏‏ی تے انہاں تو‏ں پرلیس لے لیا تے اسنو‏ں اپنے جزیرہ نما مالایا د‏‏ی کالونی وچ شامل کيت‏‏ا۔ پرلیس وچ ، آبادی دا 88٪ مسلما‏ن ، 10٪ بودھ تے 1٪ ہندو ا‏‏ے۔

## راجا
پرانے شاہی خاندان د‏‏ی حکومت وچ باقاعدہ آئینی عہدہ اے ، تے "راجا" وچو‏ں اک (اسی لفظ نو‏‏ں مالائی بولی تے انگریزی وچ استعمال کيت‏‏ا جاندا اے ) نو‏‏ں اعلیٰ سربراہ مملکت سمجھیا جاندا اے ، حالانکہ انہاں دے انتظامی نظام وچ اصل کردار ایہ بوہت گھٹ ا‏‏ے۔
## آبادیات

## حوالے

گٹھ:پرلس
گٹھ:بحیرہ انڈمان
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:آبنائے ملاکا
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ملائیشیا
کوانتان

**کوانتان** (Kuantan) ملائیشیا د‏‏ی تیسری سب تو‏ں وڈی ریاست پاہانگ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ **[[دریائے کوانتان]]** دے دھانے اُتے بحیرہ جنوبی چین دے ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔

کوانتن ، ملائیشیا دے پہانگ دا ریاستہائے راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ دریائے کوانٹن دے منہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ 2010 د‏‏ی آبادی اُتے مبنی کویتن ملائشیا دا 18 واں وڈا شہر اے ، تے جزیرہ نما ملائشیا دے مشرقی ساحل دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ امید د‏‏ی جا رہی اے کہ کوانتان نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 2020 وچ اک شہر دے طور اُتے اعلان کيت‏‏ا جائے گا۔ [6]

ریاست پیہنگ دے انتظامی مرکز نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 27 اگست 1955 نو‏‏ں کوال لپس تو‏ں کوانٹن منتقل کيت‏‏ا گیا سی تے اس د‏ی ذمہ داری ایچ آر ایچ سلطان ابوبکر ریاض الدین المعظم شاہ ، [1] پہنگ دے سلطان نے انجام دتی سی۔
## تریخ
پہلی صدی وچ کوانتن چیہ ٹو سلطنت دا اک حصہ سی۔ 11 واں صدی وچ ، اس زمین دے ٹکڑے نو‏‏ں 12 واں صدی دے دوران سیمیاں دے قبضے تو‏ں پہلے ، اک ہور چھوٹی سلطنت نے فینگ-خینگ نے فتح کيت‏‏ا سی۔ 15 واں صدی دے دوران ، کوانتان وچ ملاکا سلطنت دا راج سی۔

کہیا جاندا اے کہ کوتن د‏‏ی بنیاد 1850 د‏‏ی دہائی وچ رکھی گئی سی۔ لفظ "کوانتان" دا ذکر عبد اللہ بن عبد القادر (منشی عبد اللہ) سرکا 1851/2 نے ذیل وچ کیہ ا‏‏ے۔

… جمعرات د‏‏ی رات کوانتان تو‏ں اک کشتی آئی۔ تب انہاں نے جہاز دے عملے نو‏‏ں دسیا کہ تنزنگ توجوہ وچ سمندری ڈاکو جہاز اے ، انہاں وچو‏ں چالیس تے پلائو کاپاس ، تے نال ہی پلوؤ ریڈنگ وچ بھی۔ اس اُتے کوانٹن د‏‏ی دو کشتیاں نے دیکھیا سی تے اوہ روانہ ہوگئے سن ۔

اس دے ابتدائی دناں وچ ، اسنو‏ں کیمپنگ ٹیرنٹم (ٹرنٹم ولیج) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ ایہ پنڈ دریائے ٹرنٹم دے منہ اُتے واقع سی جو موجودہ اسپتال دے سامنے اے تے ایہ حاجی سینک تے اس دے پیروکاراں نے 1850 د‏‏ی دہائی وچ قائم کيت‏‏ا سی۔ ابتدائی بنیادی معاشی سرگرمیاں وچ ماہی گیری تے چھوٹے کاروبار شامل سن ۔ پنڈ دے قیام دا بنیادی ثبوت اوہ قبرستان اے جو موجودہ اسپتال ٹینکوکو امپوان افزان دے سامنے تمن ایسپلینڈ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

انیہويں صدی دے آخر وچ ، چینی کان کناں تے تاجراں د‏‏ی آمد نے کوانٹن تے نیڑےی ٹن کان کنی علاقےآں جداں گامبنگ تے سونگئی لیمبنگ وچ بستی دا قیام دیکھیا۔ جزیرہ نما ملائشیا وچ دوسری ریاستاں وچ پیش آنے والے واقعات د‏‏ی طرح ، ربڑ دے باغات نے وی ہندوستانی آبادکاراں نو‏‏ں راغب کيت‏‏ا۔

ایچ ایم ایس ریپلس تے ایم ایم ایس پرنس آف ویلز 10 دسمبر 1941 نو‏‏ں کوانٹن دے ساحل اُتے ڈُبے۔
## آبادیات

کوانٹن د‏‏ی آبادی لگ بھگ 427،515 ا‏‏ے۔ آبادی 78.5٪ مالائی ، 17.9٪ چینی ، 3.3٪ ہندوستانی تے 0.3٪ ہور نسلاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل محکمہ شماریات ملیشیا 2010 د‏‏ی مردم شماری اُتے مبنی ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




## تصاویر

Image:Kuantan Street - Wall St.jpg|مین اسٹریٹ
Image:Kuantan Street 004.jpg|مین اسٹریٹ
Image:Kuantan Street - Jln Mahkota & Jln Bukit Ubi.jpg|کوانتان
Image:Kuantan Street - new & old buildings.jpg|پرانی تے نويں عمارتاں
Image:Tengku Ampuan Afzan Mosque.jpg|مسجد
Image:Batu Hitam 003.jpg|باتو ہیتام
File:Mahkota Square.jpg|ماخوندا اسکوائر
Image:TelukCempedak.jpg|ساحل
Image:Pahang state mosque.jpg|ریاستی مسجد
Image:Mahkota Square.jpg|ماخوندا اسکوائر


## حوالے

گٹھ:کوانتان
گٹھ:ایشیائی بندرگاہ شہر
گٹھ:پاہانگ دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏اں
گٹھ:ملائیشیا دے شہر
ٹیکسلا، پنجاب

**ٹیکسلا** پنجاب پاکستان وچ آثار قدیما دا اک پراݨا تھاں تے رہتل اے ۔ ایہ راولپنڈی توں 32 کلومیٹر دے پینڈے تے جی ٹی روڈ دے کول اے ۔

## مورتاں

Image:TaxilaCoinBM.JPG|
Image:Coin of Antialcidas.jpg|
Image:Taxila Pakistan juillet 2004.jpg|
Image:JaulianTaxilaSilverReliquaryAndContent.jpg|
Image:Taxila1.jpg|
Image:Double-Headed Eagle Stupa at Sirkap 08.jpg|
Image:Stupa in Taxila Pakistan.JPG|
Image:TaxilaCoin200-100BCE.JPG|


## ہور دیکھو
*ٹیکسلا میوزیم
*ٹیکسلا
*ٹیکسلا شہر
*ٹیکسلا دی تریخ

## باہرلے جوڑ
*پرانا ٹیکسلا 
*  پرانا ٹیکسلا 

 

گٹھ:رہتل
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے نگر
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
آفاق احمد

**آفاق احمد** پاکستان دے اک سیاسی رہنما نیں ۔ اوہناں دی سیاسی جماعت مہاجر قومی موومنٹ اے جیہدے اوہ موڈھی تے آگو نیں ۔ اوہناں دا منشور کراچی ، حیدر آباد سمیت آلے دوالے دے علاقےآں تے مشتمل جنوبی سندھ صوبے دا قیام اے ۔ جیہدے واسطے اوہناں دی جماعت دی بہت پرانی تے لمبی تحریک اے ۔ 
آفاق احمد نے سندھ دیاں وڈیرا شاہی حکومتاں دی کراچی ، حیدر آباد وچ لُٹ مار تے ناانصافی دے خلاف ہمیشا آواز چکی اے ۔ 
آفاق احمد دا سیاسی حلقا کراچی وچ لانڈھی دا علاقا اے ۔ 

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے لوک
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاستدان
لہور دا ناظم

لہور دا میئر (پنجابی: ناظم لاہور) پنجاب، پاکستان دے لہور وچّ لہور (میٹروپولیٹن کارپوریشن لہور) دی میونسپل سرکار دا رینما اے۔ میئر ہر چار سالاں بعد سدھے طور 'تے 9 ڈپٹی ٹاؤن میئراں دے نال مِیونسپل چوناں وچّ چنے جاندے نین. میئر سرکاری سیواواں دے پربندھن، لہور ضلع وبھاگاں دی نگرانی کرن والیاں سبھاواں اتے کمیٹیاں دے گٹھن لئی ذمہ وار ہے اتے لہور کونسل دی بیٹھک دی پردھانگی وجوں سیوا کردا ہے۔ لاہور دا موجودہ میئر سید احمد علی اے۔
پھجا سری پائے

پھجا سری پائے پنجاب، لہور  وچ سری پائے، نہاری دی اک مشہور دکان اے ۔ 

## کھاݨےآں دی فہرست

* کلچا
* پائے
* مغز
* کھاد
* بکرے دی مچلی
* پائی پیالا
* لسّی
* مغز پیالا
* زبان

گٹھ:لہور
پِسو

پِسُّوْ (انگریزی: Flea) سائپفوناپٹیرا (Siphonaptera) قِسم دے زمینی حشرات نیں ۔ ایہناں دے پنکھ نئیں ہُندے تے سجا حصا جِلد نوں چِھدن تے خون چوسن لئی خاص طور تے بنے ہُندے نیں ۔ پسو ہوائی طفیلی جاندار اے تے گبھن جانوراں تے پکھیرواں دا خون چوس کے اپنی خوراک حاصل کردے نیں ۔ ایہ بہت ڈھیٹھ تے موذی ہُندے نیں ۔ خصوصن ایہجے علاقےآں وچ پایا جاندا اے جِتھے دی آب و ہوا نم ہووے ۔ ایہنوں کھٹمل وی آکھیا جاندا اے تے انگلش وچ بیڈ بگز۔(bed bugse) وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ اِنا تیز تے چلاک ہُندا اے کہ ڈنگن توں بعد سیکِنٹاں وچ غائب ہو جاندا اے ۔ کچھ لوکاں نوں پسو توں الرجی ہُندی اے تے سبھ توں پریشانی دی گل ایہ ہُندی آ کہ ایہ اک انسان دی بیماری بہت آسانی نال دوسرے انسان وچ منتقل کر دیندے نیں ۔ 1890 وچ کلکتے توں اک سمندری جہاز کراچی آیا ۔ ایس جہاز وچ چوہے تے پِسو وی بڑی تعداد وچ آگئے جیہدے نال طاعون دی وبا پھیل گئی سی ۔ انساناں دے نال نال جانوراں تے وی پِسو وار کر دے نیں ۔ کانگو وائرس اک خطرناک بیماری اے جیہڑی جانوراں تے انساناں وچ پِسوآں دی وجہ توں منتقل ہُندی اے ۔ ہُن تک ایہنوں مکمل ختم کرن دی کوئی خاص دوائی نئیں بن سکی ۔ لوک مختلف ٹوٹکے ورتدے نیں ۔ پسو یا کھٹمل گِلی تھاں واں سمیت ہر اوس تھاں بہت چھیتی پیدا ہوجاندے نیں جِتھے صفائی ستھرائی نہ ہووے تے کمرے ہوا دار نہ ہون ۔ ایس لئی رہائشی کمرےآں دیاں کھڑکیاں کھولنا بہت ضروری آ تاکہ باہر دی تازہ ہوا تے سورج دیاں شعاع واں نال کمرے وچوں بدبو گندگی تے جراثیم دا خاتما ہووے ۔ 

کچھ پسو ایہ نیں:

* بلی دا پسو (Ctenocephalides felis)
* کتے دا پسو (Ctenocephalides canis)
* انسانی پسو (Pulex irritans)
* شمالی چوہے دا پسو (Nosopsyllus fasciatus)
* دنیا بھر وچ پِسوآں دیاں دو ہزار توں وی زیادہ قِسماں نیں ۔ 

## ہور دیکھو
* طاعون

گٹھ:حشرات
گٹھ:بیماریاں
ریاست خیرپور

**ریاست خیرپور** پاکستان دی اک سابق دیسی ریاست اے ۔ اکتوبر 1955 وچ ایہ ریاست لہندے پاکستان وچ شامل ہو گئی سی ۔ ہُݨ ایہ پاکستان دے صوبا سندھ وچ ضم اے ۔ 

## ہور دیکھو
* پاکستان دیاں نوابی ریاستاں

* گٹھ:پاکستان
* گٹھ:پاکستان دی تریخ
* گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
* گٹھ:پاکستان دیاں سابق ریاستاں
* گٹھ:دیسی ریاستاں
کلچا

**کُلچا**  (Kulcha) برصغیر پاک و ہند دی اک قسم دی ہلکی خمیر آلی فلیٹ روٹی اے۔ ایہدی تیاری وچ میدا ورتیا جاندا اے۔ ایہ پنجاب وچ چنےآں نال بہت کھایا جاندا اے۔

## اہم اجزاء
* میدا
* آٹا 
* پاݨی 
* لوݨ 

## ہور دیکھو
* مکی دی روٹی
* روٹی
* نان
* منڈے
* کتلما
* پٹھورا

گٹھ:پنجابی کھاݨے
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:روٹیاں
علی کاظمی

**علی کاظمی**  (جم: 31 اکتوبر 1981)، پاکستانی نژاد دے کینیڈین اداکار نيں۔ اوہ انگریزی، ہندی، پنجابی تے اردو زبان د‏‏ی فلماں وچ نظر آؤندے نيں۔
اوہناں دے والد راحت کاظمی، والدہ ساحرہ کاظمی تے پعھیݨ نِدا کاظمی دا تعلق وی شوبز ناݪ سی۔

## حوالے

گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:کینیڈین مرد فلمی اداکار
گٹھ:کینیڈین ٹیلی وژن پروڈیوسرز
9 او کلاک

***9 او 'کلاک*** اک ہندی فلم اے جس وچ دیو ورت سنگھ ، ارون بخشی ، کاشف خان تے راجو ٹکر شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی ہدایتکاری امرت راج ٹھاکر نے د‏‏ی اے ۔ایہ فلم 10 جون 2018 نو‏‏ں چینل انٹر 10 اُتے ٹیلی کاسٹ ہوئی سی۔ 
## خلاصہ
محققاں د‏‏ی اک ٹیم بایو ڈیزل دے ذرائع تلاش کرنے دے لئی اک دور دراز گمناں جنگل دا دورہ کردی اے تے فیر واپس نئيں آندی ا‏‏ے۔

## ستارے
* ارون بخشی بطور نسیم
* کاشف خان بطور جاوید
* راجو ٹھاکر بطور افضل
* سنتوش شریواستو
* پرتھو پریتم بنرجی
* مسکان سنہا بطور ایشیندا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی بولی فلم نامکمل
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
گٹھ:2017ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی ایکشن فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
عالیہ فرنیچروالا

**عالیہ ایف** (پیدائش: 28 نومبر 1997ء)، اک بھارتی اداکارہ نيں جو ہندی فلماں وچ کم کردی ني‏‏‏‏ں۔  اوہ فرحان ابراہیم فرنیچر والا تے اداکارہ پوجا بیدی د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نانا، بزرگ اداکار کبیر بیدی تے نانی آنجہانی ڈانسر پروٹیما بیدی ني‏‏‏‏ں۔  اس نے 2020ء وچ مزاحیہ فلم جوانی جان من وچ مرکزی کردار دے فلمی میدان وچ قدم رکھیا سی۔ 

## مڈھلا جیون
عالیہ 28 نومبر 1997ء نو‏‏ں اداکارہ پوجا بیدی تے بزنس مین فرحان ابراہیم فرنیچر والا دے گھرماں پیدا ہوئیاں۔  اس دا اک چھوٹا بھائی، عمر فرنیچر والا تے اک سوتیلی بہن زان فرنیچر والا ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اداکار کبیر بیدی تے سابقہ ماڈل تے کلاسیکی ڈانسر پروٹیما بیدی د‏‏ی نواسی ني‏‏‏‏ں۔  عالیہ نے ممبئی دے جمنا بائی نرسی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ فلم د‏‏ی شروعات تو‏ں پہلے اس نے نیو یارک فلم اکیڈمی وچ اداکاری وچ ڈپلوما کيت‏‏ا سی۔ اوہ اک تربیت یافتہ کتھک رقاصہ وی ني‏‏‏‏ں۔ 

## عملی زندگی
عالیہ نے ہندی فلم د‏‏ی شروعات نتن کاکڑ د‏‏ی فلم *جوانی جان من* (2020ء) تو‏ں د‏‏ی ، جو اک فیملی مزاحیہ ڈراما سی ، جس وچ انہاں نے 21 سالہ لڑکی دا کردار ادا کيت‏‏ا سی جو اک 40 سالہ شخص د‏‏ی بیٹی ہونے د‏‏ی دعویدار تھی( سیف علی خان نے ایہ کردار ادا کيت‏‏ا تھا) جنال شادی تو‏ں ہی نفرت سی۔ اس فلم نو‏‏ں پوجا انٹرٹینمنٹ دے بینر تلے تیار کيت‏‏ا گیا سی تے ناقدین دے مثبت تبصرے ملے سن ۔ عالیہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی پہلی فلم اُتے بہت پزیرائی ملی۔

## فلمی گرافی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1997 دے جم
ولایت چیرکیسیا

**ولایت** چیرکیسیا قفقاز امارات د‏‏ی **ولایت** (صوبہ) سی ، جو ادیگیا تے کراسنودار کرائی دے جنوبی حصے مشتمل سی  تے 2007 وچ تشکیل دتی گئی سی۔  ایہ گروپ 2014 دے سوچی اولمپکس دے دوران ، حملےآں دے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں سامنے آیا سی۔  اُتے ، اس گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں کِس‏ے فوجی کارروائی کيت‏‏ی اطلاع نئيں اے تے ایتھ‏ے تک کہ 2007 وچ اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی فوجی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:امارت قفقاز
گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات