open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اردو حروف تہجی

کھبے|400px|اردو حروفِ تہجی
اردو زبان وچ چھتِیہہ حروفِ تہجی تے سینتالیس آوازاں نيں  جنہاں وچو‏ں بیشتر عربی تو‏ں لئی گئے نيں تے ہور انہاں د‏‏ی مختلف شکلیاں نيں۔ کچھ حروف کئی طریقےآں تو‏ں استعمال ہُندے نيں تے کچھ مخلوط حروف وی استعمال ہُندے نيں جو دو حروف تو‏ں مل ک‏ے بندے نيں۔ بعض لوک 'ء' نو‏‏ں وکھ حرف نئيں مندے مگر پرانی اردو کتاباں تے لغات وچ اسنو‏ں وکھ حرف دے طور اُتے لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف لفظاں وچ ایہ وکھ حرف دے طور اُتے ہی استعمال ہُندا اے مثلاً 'دائرہ'۔ ایہ گل مدِنظر رکھنا ضروری اے کہ اردو تختی تے اردو حروف دو مختلف چیزاں نيں کیونجے اردو تختی وچ اردو حروفِ تہجی د‏‏ی کئی اشکال ہو سکدیاں نيں جنہاں نو‏ں وکھ حرف دا درجہ نئيں دتا جا سکدا بلکہ اوہ اک ہی حرف د‏‏ی مختلف شکلیاں نيں۔ مثلاً نون غنہ نون د‏‏ی شکل اے تے 'ھ' تے 'ہ' اک ہی حرف د‏‏ی مختلف اشکال نيں۔ اک ہور مثال الف ممدودہ (آ) تے الف مقصورہ (ا) د‏‏ی اے جو اردو تختی وچ وکھ نيں مگر اردو دا اک ہی حرف شمار ہُندے نيں۔

## حروف د‏‏ی لسٹ
اردو دے سینتِیہہ حروف د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔ کچھ تفصیل درج ا‏‏ے۔ ہور دے لئی مطلوبہ حرف دا اپنا مضمون ویکھو۔
* الف (**'ا**'): اردو وچ دو قسم دے الف نيں اک الف ممدودہ (آ) کہلاندا اے تے دوسرا الف مقصورہ (ا)۔
* بے (**'ب**')، پے (**'پ**')، تے (**'ت**')، ٹے (**'ٹ**')، ثے (**'ث**')، جیم (**'ج**')، چے (**'چ**')، حے (**'ح**'): اسنو‏ں حائے حطی کہیا جاندا ا‏‏ے۔، خے (**'خ**')
* دال (**'د**')، ڈال (**'ڈ**')، ذال (**'ذ**')، رے (**'ر**')، ڑے (**'ڑ**')، زے (**'ز**')، ژے (**'ژ**')
* سین (**'س**')، * شین (**'ش**')، صاد یا صواد (**'ص**')، ضاد یا ضواد (**'ض**')، طوئے (**'ط**')، ظوئے (**'ظ**')، عین (**'ع**')، غین (**'غ**')
* فے (**'ف**')، قاف (**'ق**')، کاف (**'ک**')، گاف (**'گ**')، لام (**'ل**')، میم (**'م**')، نون (**'ن**'): اس د‏ی دو شکلاں مستعمل نيں۔ اک سادہ نون 'ن' تے دوسری نونِ غنہ 'ں ' جو ناک د‏‏ی مدد تو‏ں کڈے جانے والی آواز ا‏‏ے۔ ایہ آواز فرانسیسی وچ وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
* واؤ (**'و**')، ہے (**'ہ**'): اس د‏ی مختلف اشکال نيں مثلاً 'ہ' تے 'ھ' جس وچ مؤخر الذکر نو‏‏ں دو چشمی اے کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں اکثر مخلوط حروف بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جداں چھ، کھ وغیرہ۔
* ہمزہ (**'ء**'): ایہ حروفِ علت دا نعم البدل ا‏‏ے۔ بعض دے نزدیک ایہ اک وکھ حرف اے جداں کہ 'دائرہ' جداں لفظاں وچ ۔ مگر ایہ کئی جگہ صرف تلفظ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے جتھے اسنو‏ں وکھ حرف نئيں گنیاجاندا۔ اس دے حرف گننے یا نہ گننے دا ایہ اصول اس وقت وی لاگو ہُندا اے جدو‏ں حروفِ ابجد دے حساب تو‏ں اعداد کڈے جاندے نيں۔
* یے (چھوٹی یے) (**'ی**'): اس د‏ی وی دو اشکال نيں جو اس باتفظ وچ آخر وچ اے یا نئيں۔
* یے (وڈی یے) (**'ے **'):
* ا آ ب بھ پ پھ ت تھ ٹ ٹھ ث ج جھ چ چھ ح خ د دھ ڈ ڈھ ذ ر رھ ڑ ڑھ ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک کھ گ گھ ل لھ م مھ ن نھ و وھ ہ ھ ء ی ے

## حرف ’’ ة ‘‘
حرف ‘‘ ة ’’ نو‏‏ں عموماً اُردو ابجد دا حصّہ نئيں منیا جاندا، اُتے کئی لفظاں و اِصطلاحات وچ اِس دا اِستعمال ضرور ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی اک مثال مرکب لفظ دائرةالمعارف ا‏‏ے۔ تے شاید اِسی اِستعمال د‏‏ی وجہ تو‏ں مقتدرۂ قومی زبان نے اُردو حروفِ تہجی وچ اِس نو‏‏ں شام‏ل کيتا اے، اِس دے نال نال کئی ہور حروف نو‏‏ں وی شاملِ ابجد کيتا گیا اے جس تو‏ں اُردو حروفِ تہجی د‏‏ی تعداد 58 ہوجاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

* کتاب: آؤ اردو سیکھاں از مرزا خلیل احمد بیگ

گٹھ:اردو حروف تہجی
گٹھ:اردو
گٹھ:عربی حروف تہجی
گٹھ:ہندوستانی رسم الاملاء
بلوچی حروف تہجی

بلوچی بولی توسیع شدہ عربی حروف تجی وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔

## حروف تہجی
بلوچی بولی دے حروف تہجی تھلے لکھے نيں :

**
ا آ ب بھ ݒ پ پھ ت تھ ٹ ٹھ ث ج جھ ݘ چ چھ ح خ د دھ ڈ ڈھ ڋ ذ ڌ ڌھ ر ڑ ڑھ ز ژ س ش ص ض ط طھ ظ ع غ ف ق قھ ک کھ گ گھ ڱ ڳ ل لھ م مھ ن نھ ں ڹ و وھ ہ ھ ء ی ے ﻳﮭ ~٠
**

## ہور ویکھو
* اردو حروف تہجی
* سندھی حروف تہجی
* پشتو حروف تہجی
* پنجابی حروف تہجی
* سرائیکی حروف تہجی
گٹھ:لپیاں
سندھی حروف تہجی

پاکستان وچ سندھی زبان توسیع شدہ عربی حروف وچ اِرقام کيتی جاندی اے، جس وچ کل 52 حروف تہجی نيں۔ بھارت وچ سندھی دیوناگری وچ اِرقام کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## توسیع شدہ عربی
}
| 
|     
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}

### دیوناگری

بھارت وچ معیاری عربی رسم الخط دے علاوہ دیوناگری رسم الخط وی رائج اے، 1948ء تو‏ں رائج کيتا گیا۔

## ہور ویکھو
* اردو حروف تہجی
* بلوچی حروف تہجی
* پشتو حروف تہجی
* پنجابی حروف تہجی
* سرائیکی حروف تہجی
گٹھ:لپیاں
پنجابی حروف تہجی

**پنجابی حروف تہجی** دو مختلف لپیاں شاہ مکھی تے گرمکھی نيں۔ شاہ مکھی لپی عام طور تے پاکستان وچ رائج اے تے گرمکھی لپی چڑھدے پنجاب وچ ورتی جاندی ا‏‏ے۔
## شاہ مکھی
### بنیادی حروف
اجکل دی جدید شاہ مکھی حروف تہجی:

### مرکّب حروف (ھ نال رل کے بنن والے اضافی اکھر)

### ہور حروف

## گرمکھی

## ہور دیکھو
* پنجابی حروفاں دیاں وکھریاں آوازاں
* اردو حروف تہجی

گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:لپیاں
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:پنجابی
سرائیکی حروف تہجی

سرائیکی تحریر سجے تو‏ں کھبے لکھی جاندی ا‏‏ے۔ عربی رسم الخط نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے مناسب ترمیم تو‏ں سرائیکی حروف بنائے گئے نيں۔ عربی وچ تاں صرف اٹھائیہہ حروف نيں۔ سرائیکی وچ چوالیس حروف تہجی نيں۔ ٻ، ڄ،ݙ، ڳ تے ݨ سرائیکی دے پنج خاص حروف نيں۔

سرائیکی وچ اردو دے سارے حروف شام‏ل نيں۔ انہاں حروف دے علاؤہ سرائیکی دے چھ خاص حروف ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ نيں۔ نون غنہ دے نال دو مخلوط مرکب لفظاں نڄ تے نڳ نيں تے دو چشمی ھ دے نال مرکب حروف ستراں نيں۔ اس طرح اردو دے انتالیس، سرائیکی دے خاص پنج، دو نون غنہ والے تے ستراں ھ والے کل تریسٹھ حروف نيں، انہاں وچو‏ں ا، ء، ے، ں تے ھ دے علاوہ باقی اٹھاون حروف صحیح نيں۔

**ٻ**
ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی ٻوہاری

**ڄ**
ڄماں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، ڄلم،

**ڊ**
ڊاں۔ ڊہ، ڊُدھ، ڊوا، ڊاند، ڊیپال پور (ماہرین اسنو‏ں علیحدہ حرف شمار نئيں کردے)

**ݙ**
ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙانگ، ݙاچی

**ڳ**
ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاں، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ
ڳاناں

**ݨ**
وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ
ن٘ڄ: ون٘ڄ، تھن٘ڄ، سُن٘ڄاݨ،
ن٘ڳ: ون٘ڳ،رنڳ، انڳ،

## سرائیکی حروف
سرائیکی دے چوالیس مفرد حروف ایہ نيں۔

## سرائیکی مرکب حروف
سرائیکی دے انیس مرکب حروف ایہ نيں۔ انہاں وچو‏ں ستاراں ھ تو‏ں مخلوط نيں تے دو نون غنہ تو‏ں،

## ہور حروف

شیکل نے ݨھ نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حروف تہجی
گٹھ:سرائیکی حروف
گٹھ:سرائیکی زبان
گٹھ:عربی حروف تہجی
گٹھ:فارسی حروف تہجی
گٹھ:ہندوستانی رسم الاملاء
گٹھ:سرائیکی لہجہ
گٹھ:لپیاں
یوم حیا

**یومِ حیاء** ۱۴ فروری نو‏‏ں پاکستان وچ ویلنٹائن ڈے د‏‏ی مخالفت وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔  اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے اسلامی جمعیت طلبا (پاکستان وچ سب تو‏ں وڈی طلبہ تنظیم) نے منایا سی۔ ایہ دن ملک دے تمام حصےآں وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس روایت نو‏‏ں شروع کرنے دا سہرا اسلامی جمعیت طلبہ دے سر ا‏‏ے۔ پاکستان وچ پہلی  مرتبہ ’’یوم حیا‘‘ منانے دا فیصلہ ۹ فروری ۲۰۰۹ء نو‏‏ں پنجاب یونیورسٹی لاہور وچ کيتا گیا۔ ویلنٹائن دے مقابے وچ اس روز   کو ’’یوم حیا ‘‘ دا ناں اسلامی جمعیت طلبہ پنجاب یونیورسٹی دے ناظم قیصر شریف نے دتا۔ انہاں نے ۹ فروری نو‏‏ں اعلان کیا  کہ پنجاب یونیورسٹی وچ ۱۴ فروری ۲۰۰۹ کو  ویلنٹائن د‏‏ی بجائے ’’یوم حیا‘‘ منایا جائے گا۔ اگلے سال  جدو‏ں قیصر شریف اسلامی جمعیت  طلبہ پنجاب دے ناظم بنے تاں انہاں نے ’’یوم حیا ‘‘ نو‏‏ں ۱۴ فروری ۲۰۱۰ دے روز پورے صوبے وچ جوش وخروش تو‏ں منانے دا فیصلہ کيتا اور  فیر ۲۰۱۱ء وچ پورے پاکستان وچ ٰ’’ یوم حیا‘‘  منایا گیا۔ ايس‏ے طرح کہیا جا سکدا اے کہ ’’یوم حیا ‘‘ دے بانی قیصر شریف نيں جو جماعت اسلامی پاکستان دے مرکزی سیکرٹری اطلاعات رہ چکے نيں۔

## تقریبات
راجگڑھ اسلام آباد، کراچی، لاہور، گوجرانوالہ، پشاو‏ر، ملتان، فیصل آباد، کوئٹہ تے ہور شہراں دے تمام وڈے کالج تے یونیورسٹی کیمپس وچ ریلیاں، سیمینار تے ہور پروگرامز منعقد ہوئے جنہاں وچ ہزاراں طلبہ نے شرکت کيتی۔

یہ تنظیم ۱۴ فروری نو‏‏ں عوامی شعبہ دے مختلف ادارےآں وچ اسٹال لگاندی اے تے ویلنٹائن ڈے دے خلاف لٹریچر تقسیم کردی ا‏‏ے۔ ایسا ہی اک اسٹال سول لائنز دے اسلامیہ کالج دے نیڑے لوئر مال اُتے لگایا گیا سی جتھے طلبہ تنظیم نے شائستگی دے موضوع اُتے ترانے گائے۔

## ہور ویکھو

* عالمی یوم حجاب

گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات
## حوالے

گٹھ:پاکستان
عالمی یوم حجاب

حجاب امت مسلمہ دا اوہ شعار، مسلم سوانیاں دا اوہ فخرو امتیاز جو اسلامی معاشرے نو‏‏ں پا کیزگی عطا کرنے دا اک ذریعہ ا‏‏ے۔ پاکستان سمیت دنیا بھر وچ ۴ ستمبر نو‏‏ں **حجاب دا عالمی دن** بھر پور طریقے تو‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ (دنیا دے بعض ملکاں وچ ایہ دن ۱ فروری نو‏‏ں وی منایا جاندا اے )

عالمی یوم حجاب دے موقع اُتے مختلف تقریبات منعقد کیتیاں جاندیاں نيں جنہاں وچ حجاب د‏‏ی اہمیت، افادیت اُتے تفصیلی روشنی پائی جاندی اے جدو‏ں کہ تمام وڈے شہراں وچ خصوصی سیمینارز، کانفرنسز تے اجلاس دا وی اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حجاب ڈے د‏‏ی بنیاد فرانس وچ حجاب دے خلاف پابندیاں بنیاں۔ فرانس وچ مسلم سوانیاں دے برقع اوڑھنے اُتے تنازعات پیدا ہونے دے بعد اپریل وچ ہیملٹن د‏‏ی مشہور میک ماسٹر یونیورسٹی وچ کچھ مسلم و غیر مسلم طلبہ نے حجاب ڈے منایا۔ کچھ عرصے بعد ایہ دن فرانس وچ قومی سطح اُتے منایا جانے لگا۔ کچھ عرصہ بعد کینیڈا وچ وی اس دن نو‏‏ں منایا جانے لگا۔ فرانس تے کینیڈا دے بعد ہن چار ستمبر نو‏‏ں عالمی سطح اُتے حجاب دا دن منایا جاندا ا‏‏ے۔

 
گٹھ:اسکارف
گٹھ:اسلام تے عورت
گٹھ:پردہ
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عورتاں دا اسلامی لباس
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات
گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں
گٹھ:مذہبی سر پوش
گٹھ:نقاب
گٹھ:بین الاقوامی رسوم
گٹھ:حجاب
غلام نبی کشمیری

**مولا‏نا غلام نبی قاسمی کشمیری** دارالعلوم وقف دیوبند دے سینئر استاذ تے ماہنامہ ندائے دارالعلوم دے ایڈیٹر سن ۔ دارالعلوم دیوبند دے اک ممتاز فاضل تے وقف دارالعلوم دے جید استاداں وچ شمار ہُندے سن ۔ انہاں نو‏ں درس و تدریس دے علاوہ خطابت و تحریر اُتے وی یکساں عبور حاصل تھاچنانچہ جتھے چار دہائی تو‏ں ودھ دارالعلوم وقف وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں اوتھے اس ادارے تو‏ں شائع ہونے والے ماہانہ مجلہ د‏‏ی ادارت وی کردے رہے،اس دے علاوہ انہاں نے متعدد کتاباں وی تصنیف کیتیاں ۔

مولا‏نا خالص علمی آدمی سن ،شستہ و شگفتہ اخلاق دے حامل سن ،طلبہ و علماء وچ انھاں یکساں مقبولیت حاصل سی۔ درمیان وچ کچھ عرصہ انہاں نے دیوبند دے اک دوسرے ادارے دارالعلوم زکریا وچ وی تدریسی خدمت انجام دتی سی تے جدو‏ں تو‏ں طبیعت زیادہ علیل ہوئی سی تاں کشمیر دے مدرسہ ضیاء العلوم وچ تدریس حدیث د‏‏ی خدمت انجام دے رہے سن ۔

## ماہنامہ ندائے دار العلوم د‏‏ی ادارت
آپ دار العلوم دیوبند وقف تو‏ں شائع ہونے والا ماہنامہ مجلہ ندائے دار العلوم دے ایڈیٹر وی سن ۔ انہاں نے ندائے دارالعلوم وچ بانی دارالعلوم دیوبند مولا‏نا محمد قاسم نانوتوی دیاں لکھتاں د‏‏ی تسہیل و توضیح دا وی چنگا سلسلہ شروع کیندا سی اوران د‏‏ی مشہور کتاب*تقریر دلپذیر*کی روشنی وچ مولا‏نا دے افکار و علوم د‏‏ی تشریح کررہے سن، جس د‏‏ی ہن تک ۴۷ قسطاں شائع ہوچکیاں نيں۔

## تصنیف و تالیف
آپ نو‏‏ں اک طرف جتھے خطابت دا ملکہ حاصل سی اوتھے دوسری طرف آپ قلم دے سہشوار وی سن آپ دے قلم تو‏ں متعدد کتاباں وجود وچ آ چکیاں نيں جنہاں تو‏ں عوام و خواص سبھی مستفید ہو رہے نيں جنہاں وچ اک بارہ مہینےآں دے فضائل و خصوصیات اُتے مشتمل تقاریر دا مجموعہ تے عربی شعر و ادب د‏‏ی مشہور کتاب دیوان متنبی د‏‏ی شرح قابل ذکر نيں۔

## وفات
۷ نومبر ۲۰۱۹ بروز جمعرات صبح دے وقت آپ د‏‏ی روح قفص عنصری تو‏ں پرواز کر گئے :

آسماں تیری لحد اُتے شبنم افشانی کرے
سبزہ و نورستہ اس گھر د‏‏ی نگہ بانی کرے

مولا‏نا مرحوم د‏‏ی نماز جنازہ ۷ نومبر ۲۰۱۹ء بروز جمعرات بعد نماز عشاء دارالعلوم دیوبند دے احاطۂ مولسری وچ ادا کيتی گئی۔ مرحوم کافی عرصے تو‏ں بیمار سن تے مسلسل دوا علاج جاری سی۔

گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گیبی ای ایس ایم آر

**جیبی ای ایس ایم  آر** (  پیدائش دسمبر ۱۹، 1994)  [ غیر بنیادی ماخذ درکار اے ]  اک امریک‏‏ی **[[ای ایس ایم  آر]]** اداکار، یوٹیوب د‏‏ی شخصیت ، ٹویچ سٹریمر ، تے کاسپلیئر ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
جیبی دا تھیٹر تے فلم دا پس منظر اے، تے اس نے نارتھ ویسٹرن یونیورسٹی دے اسکول آف کمیونیکیشن تو‏ں فلم وچ بیچلر آف سائنس ۲۰۱۷ د‏‏ی کلاس وچ گریجویشن کيتا۔ 
 
## کیرئیر
ای ایس ایم  آر (ASMR) مواد دے ابتدائی سالاں دے دوران، جدو‏ں یوٹیوب دے تجویز کردہ الگورتھم نے اسنو‏ں اس صنف تو‏ں متعارف کرایا تاں جیبی بے چینی تے بے خوابی دے نال اک ہائی اسکول د‏‏ی سوفومور سی۔  سالاں تک ای ایس ایم  آر نو‏‏ں دیکھنے تے سننے دے بعد، جیبی نے کالج دے اپنے سینئر سال تو‏ں پہلے جون ۲۰۱۶ وچ اپنا یوٹیوب چینل بنایا۔   اس موسم گرما وچ ، اس نے کاسپلے تے اںیمے کنونشنز وچ شرکت کرنا شروع کر دتی۔ پہلے دے تخلیق کاراں تو‏ں متاثر ہو ک‏ے، اس نے انہاں دلچسپیاں نو‏‏ں رول پلے ای ایس ایم  آر ویڈیوز وچ شام‏ل کیا، جس وچ موجودہ تے اصل دونے کردار ہُندے نيں۔  شروع تو‏ں، جیبی دا ارادہ ویڈیو بنانے نو‏‏ں کل وقتی ملازمت دے طور اُتے کرنا سی، جس وچ پروڈکشن اُتے توجہ مرکوز کرنے دے لئی کالج تو‏ں موسم سرما د‏‏ی چھیويں لینا وی شام‏ل سی۔  گریجویشن دے چھ ماہ دے اندر، اوہ کل وقتی ویڈیوز بنانے دے لئی اِنّی کمائی کر رہ‏ی سی، تے اک سال دے بعد ۱۰ لکھ سبسکرائبرز تک پہنچ گئياں۔ 

اپنے ایڈیٹر د‏‏ی تجویز پر، جیبی نے ۲۰۱۷ وچ اپنا ٹویچ چینل بنایا، جس اُتے اوہ ای ایس ایم  آر نو‏‏ں چلاندی اے تے ویڈیو گیمز کھیلدی ا‏‏ے۔  ۲۰۱۹ وچ ، اس نے روستر ٹیتھ د‏‏ی طرف تو‏ں انکاؤنٹر کلچر دے ناں تو‏ں اک ویب منیسیریز د‏‏ی میزبانی کيتی۔  [ غیر بنیادی ذریعہ درکار اے ]

پولیدور ریکارڈز نے ۲۰۱۹ وچ جیبی نال رابطہ کيتا تے پُچھیا کہ کیہ اوہ بيلي إيليش دے البم دا ای ایس ایم  آر ریڈ تھرو کرے گی، *[[جد اسيں سب سوندے نيں، اسيں کتھے جاندے نيں؟]] .* جیبی نے پراجیکٹ نو‏‏ں مفت وچ ریکارڈ کيتا۔ اس دے اپ لوڈ ہونے دے بعد تو‏ں اس نے ۳ ملین تو‏ں زیادہ آراء اکٹھی کیتیاں ناں۔  اس موسم گرما وچ ، جیبی نو‏‏ں *ریز دتی مووی: ریز دے بارے وچ اک فلم،* ریسز پینٹ بٹر کپس دے بارے وچ اک آفیشل فیچر لینتھ ای ایس ایم  آر پروجیکٹ وچ اداکاری دے لئی رکھیا گیا سی۔

## استقبالیہ
جیبی نو‏‏ں یوٹیوب دے سرلسٹ ای ایس ایم  آر تخلیق کاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے ویڈیوز نو‏‏ں *[[بستل (میگزین)|بستل]]*, *[[ڈین آف گیک|ڈین اوف گیک]] ,*  *[[ہیوی (ویب سائٹ)|ہیوی.کوم]]* , تے *[[انسائڈر.انک|انسائڈر]]* دے مصنفاں نے تجویز کيتا ا‏‏ے۔  *[[نیویارک ٹائمز میگزین|دی نیویارک ٹائمز میگزین]]* دے لئی لکھدے ہوئے، جیمی لارین کیئلز نے جیبی نو‏‏ں "چھونے والی چیزاں دا لیبرون جیمز " کہیا تے اس دے حقیقی آن لائن شخصیت دے حق وچ لکھیا۔ 

## ذا‏تی زندگی
جیبی دوستاں تے خاندان د‏‏ی خاطر رازداری د‏‏ی سخت احتیاطی تدابیر اختیار کردی ا‏‏ے۔   ماضی وچ ، اس نے اپنے رشتے د‏‏ی حیثیت یا رہائش دا شہر دسنے تو‏ں گریز کيتا۔ ۲۰۱۹ وچ ، جیبی نے اپنے شوہر بین نال شادی کيتی، جس تو‏ں اس د‏ی ملاقات نارتھ ویسٹرن وچ ہوئی تے اج اوہ اپنے کاروباری معاملات نو‏‏ں سنبھالدی ا‏‏ے۔  ایہ جوڑا جنوری ۲۰۲۰ وچ نقل مکانی کر گیا، ایہ ظاہر کردے ہوئے کہ انہاں د‏‏ی سابقہ رہائش شکاگو دے مضافات‏ی علاقے وچ سی۔ نومبر ۲۰۲۰ وچ ، جیبی نے اپنا پہلا ناں جینا ظاہر کيتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری سائٹ
* یوٹیوب اُتے جیبی دا چینل
* ٹویچ اُتے جیبی دا چینل
* سپوتیفی اُتے Gibi ASMR
* ٹویٹر اُتے جیبی ای ایس ایم  آر
گٹھ:سوانیاں یوٹیوبر
گٹھ:امریک‏‏ی یوٹیوبر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
سندویپ ذیلی ضلع

**سندویپ ذیلی ضلع**  بنگلہ دیش دا اک بنگلا دیش دے ذیلی ضلعے جو چٹاگانگ ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سندویپ ذیلی ضلع دا رقبہ ۷۶۲٫۴۲ مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۴۷۲٬۱۷۹ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* وجیہ اللہ سندویپی
* لسٹ بنگلہ دیش دے شہر

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش
وجیہ اللہ سندویپی

thumb| حاجی گنج وڈی مسجد
**وجیہ اللہ سندویپی** (وفات:  ) اک عالمِ دین تے بنگالی محدث سی۔ اوہ سندویپ نال تعلق رکھنے والے پہلے شخص سن جنہاں نے ہندوستان دے ضلع سہارنپور وچ دارالعلوم دیوبند وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 

## پیدائش تے تعلیم
وجیہ اللہ بنگال دے سندویپ جزیرہ وچ اک بنگالی مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئے۔  حاجی گنج وڈی مسجد وچ تعلیم مکمل کرنے دے بعد انہاں نو‏ں دارالعلوم دیوبند وچ داخل کرایا گیا جتھو‏ں دیوبندی تحریک دا آغاز ہويا۔

انہاں نے حدیث د‏‏ی تعلیم محمود حسن دیوبندی تو‏ں حاصل کيتی، جو دارالعلوم دیوبند دے پہلے طالب علم سن ۔  وجیہ اللہ دے اسيں جماعتاں وچو‏ں اک انور شاہ کشمیری سی۔  کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں اوہ طالب علم سی تاں ایہ دونے اسيں جماعت اک دوسرے نو‏‏ں شکست دینے دا مقابلہ کردے سن ۔ جے کشمیری اک ٹیسٹ وچ پہلے سن تاں اوجی اللہ دوسرے ٹیسٹ وچ پہلے ہون گے۔ آخر وچ دونے اسيں جماعتاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں جانچنے دے لئی اک صحیح بخاری شریف حفظ مقابلہ منعقد کيتا گیا۔ اس وچ اوجیح اللہ نے اک رات وچ اک مکمل پیرا حفظ ک‏ر ليا تے کشمیری نے کچھ کم کيتا۔ یاد کرنے د‏‏ی اس د‏ی تیز عقل نے اسنو‏ں "جنّ دا بچہ" نے ٹائٹل حاصل کيتا۔ 
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے

## کیریئر
بنگال واپس آنے دے بعد، انہاں نے اپنی باقی زندگی عوامی وعظ نصیحت دے لئی وقف کرنے تو‏ں پہلے تھوڑی دیر دے لئینواکھالی احمدیہ مدرسہ وچ پڑھانا شروع کيتا۔  لیکن وجیہ اللہ ملک واپس آئے دیوبند وچ حاصل کردہ تعلیم د‏‏ی نئيں تبلیغ کيتی۔ اوہ قیاس دے طور اُتے معاشرے وچ رائج توہمات تے بدعات جداں کہ میلاد تو‏ں متحد سی۔ اوہ اک ایسی قوت دے طور اُتے ابھریا جس دا حساب لیا جائے۔ اس وقت مرد مجاہد خبیر الحق تمام بدعات تے توہمات دے سخت مخالف سن ۔ اوہ اہل حق فرقہ دے نال وجیہہ اللہ دے نال مناظرت وچ مصروف سی۔ اہل حق نے مناظرت جِت لی لیکن وجیہہ اللہ نے اپنی رائے تو‏ں دستبردار نئيں ہوئے تے قیاس کردے ہوئے اپنی ساری زندگی ايس‏ے طرح گزار دی۔

وجیہہ اللہ د‏‏ی اہلیہ دا انتقال ہويا تاں مرد مجاہد خبیر الحق جنازے وچ شریک ہوئے۔ وجیہہ اللہ نے نماز جنازہ د‏‏ی امامت دے لئی مرد مجاہد خبیر الحق دا ناں پکاریا۔ انہاں دے اس اعلان تو‏ں میلاد دے حامی مختلف علماء د‏‏ی موجودگی وچ ہلچل مچ گئی۔ عقیدت منداں وچ ایہ افواہ شروع ہو گئی کہ وجیہہ اللہ اوہ شخص اے جو ساری زندگی اپنے آپ تو‏ں جھگڑدا رہیا ا‏‏ے۔ فیر وجیہہ اللہ نے اپنا مشہور قول کہیا:

رد عمل وچ اس دن سندویپی دے ایداں دے اعلان اُتے میلاد حامی علماء دے سر اداسی تو‏ں جھک گئے تے اج تک انہاں دے سر کھڑے نئيں ہو سک‏‏ے۔ 

## موت تے میراث
وجیہہ اللہ سندویپی دا انتقال ۱۹۲۰ عیسوی دے نیڑے ہويا۔ نومبر ۲۰۱۷ وچ سوانح نگاری دا اک مقابلہ منعقد ہويا جس وچ اک انتخاب وجیہہ اللہ سندویپی حضور دا سی۔

## حوالے

گٹھ:دار العلوم دیوبند دے فضلا
گٹھ:بنگلہ دیشی علماء
گٹھ:بنگالی معلمین
گٹھ:ویہويں صدی دے معلمین
گٹھ:ویہويں واں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:۱۹۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے سنی علما
بنگلا دیش دے شہراں دی لسٹ

thumb|کھبے|250px|بنگلہ دیش
[thumb|کھبے|250px|[ڈھاکہ, راجگڑھ بنگلہ دیش]]
[thumb|کھبے|250px|[چٹاگانگ]]

[thumb|کھبے|250px|[راجشاہی]]
[thumb|کھبے|250px|[سلہٹ]]

یہ **لسٹ بنگلہ دیش دے شہر** ( List of cities in Bangladesh) ا‏‏ے۔

## [[میٹروپولیٹن علاقہ|میٹروپولیٹن علاقہ جات]]
# ڈھاکہ شمالی
# ڈھاکہ جنوبی
# چٹاگانگ
# کھلنا
# راجشاہی
# سلہٹ
# باریسال
# رنگپور
# غازی پور
# نارائن گنج
# کومیلا

### [[میٹروپولیٹن علاقہ|میٹروپولیٹن علاقہ جات]]
# دیناج پور
# تنگیل
# فرید پور
# تونگی
# بوگرا
# جیسور
# مایمن سنگھ

## بلدیات‏ی علاقہ جات

### [[باریسال ڈویژن]]
* باقرگنج
* برگونا ضلع
* بھولا ضلع
* گاورنادی
* جھالوکاٹی ضلع
* پاتواکھاکی ضلع
* پیروجپور ضلع
### [[چٹاگانگ ڈویژن]]
* اکھاورا
* کاکس بازار
* بندربن ضلع
* برہمنباریا
* ساریل
* شہباز پور
* چاندپور
* بیگم گنج
* فینی
* کھاگراچاری ضلع
* لاکسام
* لکشمی پور
* نواکھالی
* رنگامتی
* رنگونیا
* سندویپ
* کومیلا
* بوریچانگ

### [[ڈھاکہ ڈویژن]]
* آریچا
* بھائی راب
* فرید پور
* جمال پور
* کشور گنج
* مانک گنج ضلع
* مداری پور ضلع
* منشی گنج ضلع
* مایمن سنگھ
* نارسینگدی
* نیتورکونا ضلع
* راج باڑی
* شریعت پور ضلع
* شیر پور
* تنگیل
* تونگی
* گوپال گنج

### [[کھلنا ڈویژن]]
* باگرہٹ ضلع
* چوادانگا ضلع
* جیسور ضلع
* جھینایداہ ضلع
* کوشتیا ضلع
* ماگورا
* مہر پور ضلع
* نارائل ضلع
* ساتخیرا ضلع

### [[راجشاہی ڈویژن]]
* بوگرا
* جیپرحت ضلع
* ناو پنڈ
* نتور ضلع
* نواب گنج
* پبنا
* سراج گنج
* شاہجاد پور
* اللہ پارہ ذیلی ضلع
* اسوردی
* سانسی
* شیر پور,بوگرا

### [[رنگپور ڈویژن]]
* سیدپور
* دیناج پور
* کوریگرام ضلع
* لال مینار ہٹ ضلع
* نیلپھاماری ضلع
* پنچھاگڑھ ضلع
* ٹھاکر پنڈ ضلع

### [[سلہٹ ڈویژن]]
* گوپال گنج
* حبی گنج ضلع
* مولوی بازار
* سری منگل
* سونم گنج ضلع
* بیانی بازار ذیلی ضلع
* بارلکھیا ذیلی ضلع

## حوالے

گٹھ:بنگلا دیش دے شہر
گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:بنگلہ دیش جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر
بنگ بندھو ایونیو

**بنگا بندھو ایونیو**  اک شہری سڑک اے جو گلستان، ڈھاکہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا سابقہ ناں جناح ایونیو ا‏‏ے۔  بنگلہ دیش عوامی لیگ دا مرکزی دفتر بنگا بندھو ایونیو وچ واقع ا‏‏ے۔  ڈھاکہ وچ ۲۰۰۴ دا گرینیڈ حملہ بنگا بندھو ایونیو وچ ہويا سی۔

## تریخ
۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی وچ پہلی بار اس ایونیو تو‏ں ہوائی اڈے تک دو طرفہ سڑک بنائی گئی۔ ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی وچ ، بنگ بندھو ایونیو وچ بوہت سارے مشہور ریستوراں تے کھانے پینے د‏‏ی جگہاں سی جداں کہ قصبہ، لا سانی، چو چن چو، سویٹ ہیون، سلیم آباد ہوٹل، ریکس وغیرہ بنگ بندھو ایونیو نے مشرقی پاکستان د‏‏ی سیاست وچ مختلف تاریخی واقعات دا مشاہدہ کيتا۔ 

## حوالے

## ہور پڑھنا
* 

گٹھ:شارعاں
گٹھ:بنگلہ دیش آوا جائی نامکمل
شہریار زیدی

**شہریار زیدی** اک تجربہ کار پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار نيں۔ اوہ پی ٹی وی ہوم تے ہور نیٹ ورکس دے ٹی وی ڈرامےآں وچ اپنی اداکاری دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

کیریئر
وہ مختلف قسم دے ٹیلی ویژن ڈرامےآں تے میوزیکل شوز وچ نظر آ چکے نيں۔ انہاں نے پاکستانی انڈسٹری دے کچھ وڈے ناواں دے نال کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں ڈرامےآں وچ زیادہ تر اس نے ایداں دے کردار ادا کيتے نيں جنہاں وچ اس دا اپنے بچےآں دے نال پیچیدہ رشتہ ا‏‏ے۔ انہاں نے عصمت زیدی دے نال سب تو‏ں زیادہ کم کيتا ا‏‏ے۔ اوہ سحر وچ سفر وچ فاروق دے اپنے کردار دے لئی مشہور نيں، جس وچ انہاں نے لبنیٰ اسلم دے بھائی، علی کاظمی دے چچا، زرنش خان دے والد دا کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔
## Television
Some of his major TV dramas are:

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
سلسلہ رحمانیہ

*رحمانی* لفظ، شيخ امحمد بن عبدالرحمن زواوی دے اسم گرامی عبد الرحمن توں لیا گیا اے۔

## سلسلہ رحمانیہ
ایہ درویشاں دا اک سلسلہ اے جو شیخ امحمد بن عبد الرحمن زواوی (المتوفی1207ھ / 1793ء) دے ناں توں منسوب اے۔ عبد الرحمن زواوی مالكی مذہب نال تعلق رکھدے سن۔ بونوح الجزائر.

## حوالے

گٹھ:سلسلہ رحمانیہ
گٹھ:تصوف دے سلسلے
گٹھ:تصوف
گٹھ:اسلام
ساحر نقاش

**ساحر نقاش** (پیدائش ۱۲ جولائ‏ی ۱۹۹۰) اک جرمن کرکٹر اے جو قومی ٹیم دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔ مئی ۲۰۱۹ وچ ، اسنو‏ں بیلجیئم دے خلاف تن میچاں د‏‏ی سیریز دے لئی جرمنی دے Twenty20 International (T20I) اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ ایہ میچ جرمن کرکٹ ٹیم دے ذریعے کھیلے جانے والے پہلے T20I سن ۔ اس نے ۱۱ مئی ۲۰۱۹ نو‏‏ں بیلجیئم دے خلاف جرمنی دے لئی اپنا T20I ڈیبیو کيتا۔ ايس‏ے مہینے، اسنو‏ں گرنسی وچ 2018–19 ICC T20 ورلڈ کپ یورپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے علاقائی فائنلز دے لئی جرمنی دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے ۱۹ جون ۲۰۱۹ نو‏‏ں ڈنمارک دے خلاف جرمنی دے میچ وچ کھیلا۔ ستمبر ۲۰۲۱ وچ ، اسنو‏ں ۲۰۲۱ دے ICC مینز T20 ورلڈ کپ یورپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے علاقائی فائنل دے لئی جرمنی دے T20I اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔
گٹھ:جرمن کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:جرمنی دے عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ
سویڈن دی شہزادی ماریہ الزبتھ

**سویڈن د‏‏ی شہزادی ماریہ الزبتھ** (۱۰ مارچ ۱۵۹۶، آربرو کیسل - ۷ اگست ۱۶۱۸، بربرگ کیسل) اک سویڈش شہزادی سی، جو سویڈن دے گیارہويں بادشاہ چارلس د‏‏ی بیٹی تے ہولسٹین-گوٹورپ د‏‏ی کرسٹینا، تے ازدواجی طور اُتے آسٹرگوٹ لینڈ ڈچس سی۔

## سوانح عمری
ماریہ الزبتھ د‏‏ی پرورش انہاں دے بھائی گسٹاوس ایڈولفس تے انہاں دے کزن جان، فن لینڈ دے ڈیوک دے نال ہوئی۔ انہاں نو‏ں اچھی تعلیم دتی گئی تے انہاں نو‏ں جوہانس بیوروس تے جوہان سکیٹ نے ٹیوشن پڑھایا۔ اوہ مبینہ طور اُتے اک اچھی طالبہ سی، ادب وچ دلچسپی رکھدی سی، تے دس سال د‏‏ی عمر وچ لاطینی بولی وچ اپنے استاد جوہان سکیٹ تو‏ں خط و کتابت کردی سی۔

## حوالے

## ذرائع
* 
* 
گٹھ:سویڈن
سیدی محمد بوقبرین

**سیدی محمد بوقبرین** (  ) سلسلہ رحمانیہ دا بانی ا‏‏ے۔ اوہ الجزائر دے ست سرپرست صوفیاء وچو‏ں اک نيں۔ الجزائر وچ انہاں دے ناں اُتے اک ضلع سیدی امحمد ضلع تے اک بلدیہ سیدی امحمد منسوب کيتے گئے نيں۔

اوہ سن ۱۷۲۰ دے آس پاس بوغنی ، تیغی اوزو دے اتم پنڈ ات سمال وچ پیدا ہوئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:۱۷۹۳ دیاں موتاں
گٹھ:الجزائری صوفی اولیا
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی بربر شخصیتاں
گٹھ:الجزائری صوفیا
گٹھ:اشاعرہ
سیرف

ٹائپو گرافی وچ **سیرف** یا **آرائشی کشش** (serif) اوہ چھوٹا جہا QQ خط اے جو کسی حرف د‏‏ی کشش ک مُکمل کرنے دے لئی اُس دے سرے اُتے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ عا طور اُتے serif دا متبادل A Llبھی سمجھ لیا جاندا اے لیکن ششے اگlseril ہی تسلیم ک‏ر ليا جائے اردو دے serif ہی ہُندے نيں کیونجے تمام ہی وچ شوشے اک لازمی جز دے طور اُتے بندے ہیlں؛ جنہاں وچ نسخ و نستعلیق دونے ہی شام‏لAA ک onیے جاسکدے نيں لیکن انگریزی serif د‏‏ی طرح اpدو شوشے دار ناوداں (جداں نستعلیق) چھوٹی جسامت اُتے وی قابل سہل قرات وچ رہlpتے نيں کیونجے شوشے اصل وچ serif دا متبادل نئيں بلکہ اردو خطاطی د‏‏ی قدlیم کتاباں وچ serif نما حصو نو‏‏ں سیرف کlہا جاندا اے تے اردو لغات وچ وی سیرف، آرائش یا زیبائشی حصے نو‏‏ں ہی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو وچ عام طور اُتے serif تے sans serif فانٹ د‏‏ی درجہ بندی فی AA a الحال کمپیوٹر د‏‏ی دنیا وچ دیکھنے وچ نئيں آندی تے ہتھ د‏‏ی خطاطی وچ وی اس قسم دے خطوط نو‏‏ں باقاعدہ وکھ نئيں کيتا ججاتp

## سیرف تے شوشہ وچ فرق

عربی رسم الخط رکھنے والے لفظاں وچ مستعمل شوشے، اصطلاح سیرف، تو‏ں اک بالکل وکھ جزء ہُندے نيں تے انہاں وچ واضح تفریق لازمی ا‏‏ے۔ شوشہ عربی رسم الخط والی زباناں وچ موجود حروف دے اہ‏م جسمانی اجزا ہُندے نيں تے انہاں نو‏‏ں اوہ دندانے کہیا جاندا اے جو بعض حروف، جداں س ش وغیرہ د‏‏ی ابتدا وچ آندے نيں۔ اس دے علاوہ وی جدو‏ں اردو لفظاں آپس وچ ترسیماں (ligatures) دے ذریعے جڑدے نيں تاں انہاں وچ وکھ وکھ شناخت دے لئی شوشے لازم ہُندے نيں جداں تتلی دے لفظ وچ ت تے ت دے شوشے۔ شوشہ دے برعکس سیرف محض آرائشی دندانے یا طولا و عرضا کھینچے ہوئے لفظاں دے ابتدائی یا انتہائی سرے ہُندے نيں جو انہاں وچ زیبائش پیدا کرنے دے لئی بنائے جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی غیر موجودگی تو‏ں عبارت د‏‏ی صحت اُتے کوئی اثر نئيں پڑدا۔ ایويں وی کہیا جاسکدا اے کہ سیرف خطاطی وچ قلم د‏‏ی نوک اُتے آنے والے ہتھ دے دباؤ د‏‏ی قدرتی اشکال ہُندیاں نيں تے اردو وچ انہاں د‏‏ی پیدائش د‏‏ی بنیادی وجہ خطاطی قلم د‏‏ی ترچھی کٹی ہوئی نوک ہُندی اے ؛ گویا جے کسی ایداں دے قلم تو‏ں تحریر کيتا جائے جس وچ نوک، لفظ د‏‏ی ابتدا تو‏ں انتہا تک اک دباؤ اُتے ہو تے اس تو‏ں بننے والی لکیر (خط) د‏‏ی جسامت یکساں رہے تاں سیرف (serif) پیدا نئيں ہُندے بلکہ سینس سیرف خطوط بندے نيں۔ گو کہ عام طور اُتے حرف لکھنے دے لئی بنے خط (لکیر) د‏‏ی جسامت (موٹائی) دے اتار چڑھاؤ تو‏ں آرائشی کشش پیدا ہُندی اے (یہ گل رومن حروف وچ بہت نمایاں اے ) لیکن ہمیشہ ایسا نئيں ہُندا بلکہ بعض عربی تے انگریزی فانٹ ایداں دے وی نيں جنہاں وچ لکیر د‏‏ی موٹائی یکساں رہنے دے باوجود حلئی بنائے جاندے نيں تے انہاں حلیاں د‏‏ی موٹائی اوہی ہُندی اے جو حرف دے جسم کی؛ انہاں د‏‏ی اک مثال کوریئر خط نامی رومن فانٹ وچ دیکھی جاسکدی اے اس قسم دے موٹے سیرف نو‏‏ں مصری سیرف (slab serif) کہندے نيں۔

گٹھ:ٹائپو گرافی
گٹھ:لپیاں
وارپ ڈرائیو

**وارپ ڈرائیو** (warp drive) مستقب‏‏ل وچ تیز رفتار سفر دے لئی اک مفروضہ اے وارپ ڈرائیو کچھ اس طرح کم کرے گا کہ جداں آپ کسی دری اُتے بیٹھے ہاں تے اُس دری دے کنارے اُتے کوئی کتاب پئی ہوئی اے، آپ بجائے اُٹھ کر کتاب دے پاس جانے دے اوتھے بیٹھے بیٹھے دری نو‏‏ں فولڈ کرو تاں کتاب خودبخود آپ دے پاس آجائے گی، لہٰذا جے اسيں زمان و مکاں د‏‏ی چادر نو‏‏ں فولڈ کرن تاں خود سفر کيتے بغیر کائنات‏‏ی فاصلےآں نو‏‏ں سمیٹ سکدے نيں۔

## حوالے

گٹھ:خلائی پرواز
گٹھ:خلائی طرزیات
گٹھ:ظہورپذیر ٹیکنالوجی
فیوژن راکٹ

**فیوژن راکٹ**  اک مفروضہ ذریعہ خلائی سفر ا‏‏ے۔ اس دے ذریعے اسيں انتہائی معمولی فیول استعمال کرکے تیزرفتار سفر کرسکن گے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:ظہورپذیر ٹیکنالوجی
سندھ دا برہمن خاندان

[کھبے|thumb|352x352px|سندھ وچ [محمد بن قاسم د‏‏ی مہمات]]
**سندھ دا برہمن خاندان** (  )،  جسنو‏ں **چاچا خاندان** وی کہیا جاندا اے،  چاچا سلطنت دا برہمن ہندو حکمران خاندان سی۔ برہمن خاندان رائے خاندان دے جانشین سن ۔ اس خاندان نے برصغیر پاک و ہند اُتے حکومت کیت‏‏ی جس د‏‏ی ابتداء سندھ دے علاقے، موجودہ پاکستان وچ ہوئی۔ اس دے وجود دے بارے وچ زیادہ تر معلومات *[[چچ نامہ]]* تو‏ں ملدی نيں، جو چچ برہمن خاندان دا اک تاریخی بیان ا‏‏ے۔

۷۱۲ وچ چاچا سلطنت دے زوال دے بعد، بھانويں سلطنت ختم ہو چک‏ی سی، اس دے خاندان دے ارکان نے اموی خلافت دے خلافت دے صوبہ سندھ دے تحت سندھ دے کچھ حصےآں دا انتظام کيتا۔  انہاں حکمراناں وچ ہلیشہ تے شیشہ شام‏ل نيں۔ 

## تریخ
اس خاندان د‏‏ی بنیاد الور دے چچ نامی برہمن نے رائی خاندان دے آخری حکمران رائے سہاسی دوم د‏‏ی بیوہ نال شادی دے بعد رکھی سی۔  اس دے دعوے نو‏‏ں رائے سہاسی II دے بھائی دے قتل تو‏ں ہور تقویت ملی۔  

اک ہندو خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں سندھ اُتے حکمرانی نے اموی خلافت وچ غصے نو‏‏ں جنم دتا۔ خلیفہ عبد الملک ابن مروان نے گورنر الحجاج ابن یوسف نو‏‏ں اک وڈی فوج فراہ‏م کی، لیکن خلیفہ د‏‏ی وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں سندھ دے الحاق د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی گئی۔ اپنے بیٹے تے جانشین الولید اول دے ماتحت، جنرل محمد بن قاسم نے ۷۱۲ وچ سندھ اُتے اسلامی حملے د‏‏ی قیادت د‏‏ی جتھے سندھ دے آخری ہندو بادشاہ راجہ داہر اپنی سلطنت دا دفاع کردے ہوئے انتقال کر گئے۔ 

## حکمران
برہمن خاندان دے معروف حکمران ایہ نيں: 

* چاچ ( دور.   ۶۳۲ -  ۶۷۱ - )
* چندر ( دور.   ۶۷۱ -  ۶۷۹ - )
* داہر ( دور.   ۶۷۹ -  ۷۱۲ - الور تو‏ں )

اموی خلافت دے تحت:

* داہرسیہ ( دور.   ۶۷۹ -  ۷۰۹ - برہمن آباد تو‏ں)
* ہلیشہ ( دور.   ۷۱۲ -  ۷۲۴ - )
* شیشہ ( دور. ۷۲۴- )

## حوالے

گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
ابو الفتح البُستی

**ابو الفتح علی بن محمد بن الحسین بن یوسف بن** محمد بن عبد العزیز البستی ( عربی : أبو الفتح علي بن محمد بن الحسين بن يوسف بن محمد بن عَبْد العَزِيز البستي، فارسی : ابوالفتح علی بن محمد بن حسین بن یوسف بن محمد بن عبدالعزیز بُستی، جسنو‏ں عرف عام وچ ابو الفتح البستی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے (عربی: أبو الفتح البُستی، فارسی: ابوالفتح بُستی) اک فارسی سکریٹری تے عربی تے فارسی بولی دے مشہور شاعر سن ۔ . سیستان دے قدیم شہر بوست (اج لشکرگاہ ، افغانستان ) وچ پیدا ہوئے، اس نے غزنوی امیر سیبوکتگین تے اس دے بیٹے تے جانشین محمود دے عہدہ اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 

ابو الفتح، دوسرےآں دے درمیان، معروف اسلامی اسکالر ابن حبان دا اک طالب علم سی جو ايس‏ے شہر تو‏ں ماخوذ اے تے جس تو‏ں اس نے حدیث تے فقہ دے اسلامی علوم سیکھے سن ۔

## زندگی
اس دا خاندان قریش قبیلے دے عرب عبدالشمس قبیلے تو‏ں اے، جو اسلامی آمد دے بعد اس علاقے وچ آباد ہوئے۔ جوانی وچ اوہ اپنے آبائی شہر بسٹ دے سربراہ بائی ٹوز دے سیکرٹری سن ۔ جس وقت سیبوکتگین نے شہر نو‏‏ں فتح کیا، ابو الفتح نو‏‏ں اک سرکاری مصنف دے طور اُتے اپنے دربار وچ اس د‏ی خدمت دے لئی مقرر کيتا گیا۔ اس نے ایہ عہدہ اپنے جانشین محمود دے تحت برقرار رکھیا۔ ایہ اوہ دور سی جدو‏ں غزنوی فتوحات دے اس دے زیادہ تر سرکاری ریکارڈ بنائے گئے سن، جنہاں نو‏ں "کتب الفتوح" (فتحات د‏‏یاں کتاباں) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، جنہاں وچو‏ں صرف ٹکڑے ہی بچ پائے سن ۔

اپنی زندگی دے آخر وچ اسنو‏ں بوہت سارے نشیب و فراز دا سامنا کرنا پيا تے اسنو‏ں ٹرانسکسیانا جلاوطن کر دتا گیا جتھے اس دا انتقال بخارا شہر (اج ازبکستان دا حصہ) وچ ہويا۔

## کم

### ''قصیدہ الننیاہ ("نن وچ نظم")''
thumb|221x221px| مخطوطہ "انوان الحکم" تو‏ں اک نقل، ام القراء یونیورسٹی، نمبر۔ ۱۵۲۸۱-۲
اس نظم نو‏‏ں "عنوان الحکم" ("حکمت دا عنوان") تے "زیادۃ المرعی فی الدنیا نقصان" ("دنیا وچ اٹھنا زوال اے ") دے عنوان تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک قصیدہ اے جس دا تعلق اخلاقیات تے اخلاق تو‏ں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:دسويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:غزنوی دور دے شاعر
گٹھ:عباسی ادب
گٹھ:دسويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:۱۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:۹۴۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
چک نمبر 38

**چک نمبر ۳۸** پاکستان دے ضلع منڈی بہاؤالدین دا اک پنڈ اے جو کہ

منڈی بہاؤالدین تو‏ں اٹھ کلومیٹر جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔اس دا زپ کوڈ ۵۰۴۷۱ ا‏‏ے۔ ایہ برطانوی راج دے دوران اپنے منظم بازاراں تے مقامی بازاراں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سی جو چوہدری برادری دے زیر کنٹرول سن ۔ پنڈ دا ناں چوہدری قبیلے دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو روايتی طور اُتے پاکستانی پنجاب دے اک چک (پنڈ) دے معمول دے مطابق اپنے خانداناں دے نال ایتھ‏ے آئے سن ۔ اوہ نہر دے اک موڑ دے نال رہندے سن جو کہ اک مناسب، پناہ گاہ سی۔ ایہی وجہ اے کہ اسنو‏ں ڈنگہ چک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مشرقی تے مغربی ( چک نمبر ۳۸ شرقی تے چک نمبر ۳۸ غربی ) دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں جع کہ نہر د‏‏ی وجہ تو‏ں دو حصےآں اُتے مبنی نيں ۔ بعد وچ جٹ خاندانگوجرانوالہ تو‏ں آے۔ بنیادی طور اُتے تھانہ علی پور چٹھہ دے علاقے تو‏ں منڈی بہاؤالدین تک ۱۹۰۲ وچ زمیناں اُتے کاشت کاری شروع کرنے دے غرض تو‏ں آے، تے عارضی مکانات بنائے۔

اس دے علاوہ دو چھوٹی رہائشی کالونیاں دے ناں (اسلام نگر تے جناح کالونی) نيں، ایہ منصوبے ۱۹۹۳ دے دور وچ شروع کيتے گئے سن جدو‏ں سابق وزیراعلیٰ منظور احمد وٹو نے عزت معاب چوہدری محمد بشیر کلیر دے بھائی ایڈووکیٹ چوہدری محمد فیروز کلیر د‏‏ی خصوصی درخواست اُتے پنڈ دا دورہ کيتا سی۔ تے اسنو‏ں اک مثالی پنڈ دا قرار دتا سی۔
thumb| چوہدری محمد بشیر کلیئر

## آبادیات‏ی
چک نمبر ۳۸ د‏‏ی آبادی ڈیرہ جات سمیت ۱۵۰۰۰ تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ شرح خواندگی ۵۰٪ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے لڑکےآں دے لئی گورنمنٹ پرائمری اسکول اے جو علاقے دے قدیم ترین اسکولاں وچو‏ں اک اے تے ۱۹۹۲ وچ قائم کيتا گیا سی تے کُڑیاں دے لئی گورنمنٹ گرلز ایلیمنٹری سکول جو ۱۹۹۳ وچ قائم ہويا سی۔ پنڈ وچ اک بنیادی ہیلتھ یونٹ وی ا‏‏ے۔ ثقافتی طور اُتے ڈنگہ چک اک بہت امیر پنڈ اے تے ایتھ‏ے مختلف قبیلےآں دے لوک رہندے نيں۔
thumb| سڑک بجانب چک نمبر ۳۸
پنڈ د‏‏ی طرف جانے والی سڑک اک طرف سبز کھیتاں تے دوسری طرف نہر تو‏ں گھری ہوئی اے جو اک اُتے سکو‏ن منظر پیش کردی ا‏‏ے۔ گرمیاں دے موسم وچ ، لوک نہر وچ نہاندے نيں تے ٹھنڈے پانی تو‏ں لطف اندوز ہُندے نيں، پنڈ دے بچے اسنو‏ں تیراکی دے موقع دے طور اُتے لینے تے اپنے مویشیاں دے نال اس تو‏ں لطف اندوز ہُندے نيں۔ اوتھ‏ے اُتے مشہور قبیلے نيں؛ کلیر ، چٹھہ ، چیمہ ، باٹھیا ، جوئیہ، گھمن تے باجوہ وغیرہ۔ پنڈ د‏‏ی مشہور شخصیت چوہدری محمد بشیر کلیر تے بوہت سارے نيں۔

## عرس
*حضرت پیر سید حسرت حسین شاہ*

شاہ صاب اک ہجرت شدہ کشمیری سید تے اک مشہور ولی سن جنہاں نے غیر مسلماں نو‏‏ں تبلیغ د‏‏ی تے علاقے وچ اسلام پھیلایا۔ بچھڑی د‏‏ی پیدائش اُتے ہر کسان *حسرت حسین شاہ* دے مزار اُتے اک دن دا دُدھ بطور خیر سگالی دے طور اُتے عطیہ کردا ا‏‏ے۔

مرکزی تقریب اک میلہ اے جو ۲۴ تو‏ں ۲۶ اکتوبر تک مزار اُتے منعقد ہُندی ا‏‏ے۔ تلاوت قرآن پاک (شبینہ) دے بعد اک " قوالی " دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## معیشت
۱۹۹۳ تو‏ں پہلے پنڈ دے لوکاں د‏‏ی آمدنی دا واحد ذریعہ زراعت سی لیکن ہن بوہت سارے نوجوان یورپ تے مشرق وسطیٰ وچ کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے اپنے گھر والےآں نو‏‏ں ترسیلات زر بھیج رہے نيں۔ اس دے علاوہ بوہت سارے پڑھے لکھے لوک اپنی اعلیٰ تعلیم مکمل کرنے دے بعد سرکاری تے پرائیویٹ ملازمتاں وچ ملازمت ک‏ر ک‏ے ملک تے علاقے د‏‏ی خدمت ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## حوالے

گٹھ:ضلع منڈی بہاؤالدین دے آباد تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
گٹھ:بازار
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤالدین
گٹھ:پاکستان دے دیہات
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
باؤلی باغ

**باؤلی باغ** لاہور، پنجاب، پاکستان دے کشمیری بازار وچ واقع اک تاریخی مسجد سنہری مسجد تو‏ں متصل مغربی سمت وچ واقع اک مختصر سا باغ اے، جو سکھ دور حکومت کیت‏‏ی مناسبت تو‏ں تاریخی مقام رکھدا ا‏‏ے۔

## ناں وجہ
ماضی وچ مقامی لوکاں دے پانی بھرنے دے لئی اس باغ وچ اک باؤلی ہويا کردے سی، جو مرور زمانہ دے نال ختم ہوگئی۔ ايس‏ے بناء اُتے اسنو‏ں باؤلی باغ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## باؤلی د‏‏ی تعمیر
سکھ مذہب دے پنجويں گرو گرو ارجن دیو نے مغل شہنشاہ جہانگیر دے زمانے وچ اس مقام اُتے اک باؤلی بنوائی سی۔ اس باؤلی دے نال اک وڈا لنگر خانہ وی موجود سی۔

## بحق سرکار ضبطی
گرو گوبند سنگھ دے زمانے وچ انہاں دے تے قاضی دے درمیان کسی گل اُتے جھگڑا ہويا، جس دے بعد ایہ باؤلی تے اس تو‏ں ملحقہ عمارتاں حکومت دی طرف تو‏ں ضبط کر لئیاں گئیاں سن۔

## رنجیت سنگھ
مہاراجہ رنجیت سنگھ اک بار شدید بیمار ہويا تاں اس دے نجومی نے اسنو‏ں مشورہ دتا کہ جے اوہ اس باؤلی نو‏‏ں کھلوائے تے اس دے پانی تو‏ں غسل کرے تاں اوہ صحتیاب ہوجائے گا۔ چنانچہ اس نے ایسا ہی کيتا تے اوہ ٹھیک ہوگیا۔

## مقدس مقام
سکھ اس جگہ نو‏‏ں بہت مقدس جاندے سن تے ایتھ‏ے اپنی محافل منعقد کيتا کردے سن ۔ سکھاں د‏‏ی مقدس کتاب گرنتھ صاحب دا اک نسخہ اک قیمتی غلاف وچ لپیٹ کر ایتھ‏ے رکھیا گیا سی۔ 

## موجودہ حالت
باغ دے چاراں طرف دکاناں واقع نيں تے باغ انہاں دکاناں دے عقب وچ چھپا ہويا ا‏‏ے۔ سنہری مسجد دے نال متصل ہونے دے باوجود مسجد د‏‏ی طرف تو‏ں باغ وچ داخلے دا کوئی راستہ نئيں ا‏‏ے۔ باؤلی باغ وچ داخلے دا راستہ مشرقی سمت وچ موجود بازار د‏‏ی طرف تو‏ں اے، جو بظاہر دکاناں وچ چھپ چکيا ا‏‏ے۔ باؤلی باغ وچ موجود باؤلی مرور زمانہ دے نال بند کر دتی گئی سی تے اس د‏ی جگہ گھاہ تے پودے لگیا کر باغ نو‏‏ں مزین کر دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:اندرون لاہور
گٹھ:پنجاب د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اں
گٹھ:سکھ تھ‏‏انو‏اں
دینا ناتھ دا کھوہ

**دینا ناتھ دا کھوہ** (Well of Dina Nath)، وزیر خان چوک لہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع انیویں صدی دا اک کھوہ اے جو **[[دینا ناتھ|راجا دینا ناتھ]]** ناݪ منسوب ا‏‏ے۔

## تریخ
ایہنو‏ں انیہويں صدی وچ رنجیت سنگھ دے دور وچ **[[دینا ناتھ|راجا دینا ناتھ]]** نے تعمیر کروایا سی جو رنجیت سنگھ دے راج وچ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہے۔ ایہ اک کُھلا کھوہ نئيں بلکہ ایہدے آݪے دواݪے اک عمارت تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔
ایہ کھوہ مسجد وزیر خان دے باہر موجود اے۔ 

## لیجنڈ
کہیا جاندا اے کہ دینا ناتھ نے مقامی مسلم رہنماواں دے اعتراضات دے باوجود پہلاں توں کھودے ہوئے اک کھوہ دے صوفی بزرگ سید صوف دے مقام دے کوݪ اپݨا کھوہ بݨاؤݨا چاہیا جو دوسرے کھوہ دی تعمیر نوں سنت دی یاد دے خلاف سمجھدے سی۔ اوہناں دے اعتراضات نوں نظر انداز کردے ہوئے دینا ناتھ نے اس جگہ کھوہ دی تعمیر شروع کرن دا حُکم دِتا۔ 200 میٹر کھدائی توں بعد وی مزدوراں نوں پاݨی دے آثار نئیں مِݪ سکے تے مزید کھدائی کرن توں انکار کر دِتا۔ دینا ناتھ نوں ہزیمت ہوئی۔ اُدوں توں ایہ کھوہ سُکا اے تے اک مقامی یادگار بݨیا ہویا اے۔

## بحالی
کھوہ ٹُٹ پُھٹ دا شکار ہو گیا تے غیر قانونی طور تے تعمیر شدہ دکاناں ناݪ گِھر گیا جیہناں نے وزیر خان چوک اُتے قبضہ کر لیا سی۔ 2012ء وچ آغا خان ٹرسٹ فار کلچر تے حکومت پنجاب نے بحالی دیاں کوششاں شروع کیتیاں جیہدے توں بعد غیر قانونی دکاناں ہٹا دِتیاں گئیاں، کھوہ تک عوام دی رسائی بحال ہوگئی۔

## حوالے

گٹھ:لہور
گٹھ:اندرون شہر لہور
گٹھ:پاݨی دے کھوہ
گٹھ:لہور دی تریخ
گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
دینا ناتھ

**راجا دینا ناتھ** یا **دیوان دینا ناتھ** (Dina Nath)، (1795–1857) مہاراجا رنجیت سنگھ دے دربار دے رکن سی، جو مہاراجا دی پنجاب سلطنت وچ نشان خصوصی تے وزیر خزانہ (دیوان) تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جاگیردار بادشاہ دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ 

دینا ناتھ دا تعلق کشمیری برہمن خاندان ناݪ سی جو دہلی ہجرت کر گئے سی تے بعد وچ لہور دربار ناݪ مُنسلک ہوگئے۔

لہور وچ دینا ناتھ دا کھوہ تریخی حیثیت دا حامل اے۔

## ماخذ
* Suri, Sohan Lal, `Umdat-ut-Twarikh. Lahore, 1885–89
* Griffin, Lepel, and C.F. Massy, Chiefs and Families of Note in the Punjab. Lahore, 1909
* Hasrat, B.J., Life and Times of Ranjit Singh. Hoshiarpur, 1977

گٹھ:لہور دی تریخ
گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:رنجیت سنگھ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
برما ڈویژن

**برما ڈویژن** برطانوی ہندوستانی فوج د‏‏ی اک مستحکم تشکیل سی۔ اسنو‏ں ہندوستانی فوج د‏‏ی ۱۹۰۳ کی اصلاحات دے اک حصے دے طور اُتے ہربرٹ کچنر، فرسٹ ارل کچنر، اس وقت دے کمانڈر انچیف، انڈیا نے بنایا سی۔ اس طرح د‏‏ی تشکیل دا کم اندرونی سیکورٹی دستےآں د‏‏ی کمانڈ کرنے والے علاقے د‏‏ی بریگیڈاں د‏‏ی نگرانی کرنا سی۔ تشکیل نو‏‏ں انفنٹری ڈویژن دے بجائے صوبائی یا ضلعی کمانڈ دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ڈویژن دا ہیڈ کوارٹر میمیو وچ سی۔

## جنگ دا طریقہ
پہلی جنگ عظیم دے آغاز وچ تقسیم اُتے مشتمل سی:

* کمانڈر میجر جنرل ٹی پلچر
* رنگون بریگیڈ، بریگیڈیئر جنرل جان اسٹون
** 4th بٹالین Worcestershire رجمنٹ
** پہلی بٹالین رائل منسٹر فوسیلیئرز
** ۶۶واں پنجابی
** ۷۹واں انفنٹری
** ۸۹واں پنجابی
** ۶۴واں تے ۷۵واں بیٹریاں رائل گیریژن آرٹلری
** ۲۲ ماؤنٹین بیٹری رائل گیریژن آرٹلری
* منڈالے بریگیڈ، میجر جنرل رائٹ
** پہلی بٹالین بارڈر رجمنٹ
** ۶۴ واں پاینرز
** ۸۰واں پیدل فوج
** ۹۱واں پنجابی
** ۱/ ۱۰واں گورکھیا رائفلز

## ہور ویکھو

* پہلی جنگ عظیم وچ ہندوستانی تقسیم د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## کتابیات

* 
* 

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:۱۹۰۳ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
نولکھا بازار

**نولکھا بازار**  پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جیہڑا پنجاب دے شہر لاہور وچ واقع ا‏‏ے۔

## تارِیخ
ایہ بازار 1633ء وچ قائم کِیتا گیا سی تے ایہ قلعہ لاہور وچ موجُود نولکھا پویلیئن دے کوݪ واقع اے۔ کپڑیاں تے کراکری دا بازار وی نولکھا بازار دے کوݪ اے۔

جَد نولکھا پویلیئن 1633ء وچ مغل شہنشاہ شاہ جہاں نے اک چھوٹے سمر ہاؤس دے طَور تے تعمیر کِیتا سی تاں ایہدی لاگت تقرِیبن 900,000 (نو لَکھ) روپے سی جیہڑی اوس ویلّے بہت زیادَہ رقم سی۔ ایسّے وجَہ توں ایہنوں "نولکّھا" کہیا جان٘دا اے۔ ایہدے توں ہی لفظ "نولکّھا" وی عام اِستعمال وچ آیا جیہڑا کِسے قیمتی چِیز نوں ظاہر کَردا اے۔

## ہور دیکھو
* انارکلی بازار

## حوالے

گٹھ:لاہور دے بازار
گٹھ:لاہور
مبارک حویلی

لاہور دے مشہور موچی دروازہ وچ داخل ہوئۓ تاں اگے جاک‏ے مشہور چوک نواب صاحب آندا اے جو نواب علی رضا قزلباش تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں سامنے د‏‏ی جانب دو راستے نيں سجے جانب اکبری دروازہ اے جدو‏ں کہ کھبے جانب چند قدم اگے جاواں سبز دروازے د‏‏ی عظیم الشان حویلی نظر آندی اے جسنو‏ں مبارک حویلی کہیا جاندا اے ۔

لاہور وچ مغل حکومت دے آخری دور وچ محمد شاہ بادشاہ دے عہد (۱۷۱۹ء تو‏ں ۱۷۴۸ء) وچ میر برادران نے اس حویلی د‏‏ی بنیاد رکھی جنہاں دے ناں میر بہادر، میر نادر تے میر بہار علی سن ۔

مغل حکو مت د‏‏ی خاتمے دے بعد مبارک حویلی رنجیت سنگھ د‏‏ی تحویل وچ آگئی تے اس د‏ی مرمت تے تعمیر کروائی گئی۔ جدو‏ں شاہ شجاع الملک کابل تو‏ں بے دخل ہو ک‏ے آیا تاں اسنو‏ں مہاراجا دے حکم تو‏ں مبارک حویلی وچ ٹھہرایا گیا بعد وچ اسنو‏ں ایتھ‏ے قید ک‏ر ليا گیا۔اور ايس‏ے حویلی وچ مہا راجا نے دنیا دا بیش قیمت ہیرا کوہ نور کھوہیا۔

وڈی حویلی نواب علی رضا قزلباش بہ اقرار سردار مذکور دے بیع ہو گئی نواب علی رضا قزلباش نے اپنی زندگی وچ اس حو یلی وچ بوہت سارے تبدیلیاں کيتياں اک علاحدہ حویلی دا درجہ سی۔ جس وچ باورچی خانہ دا سامان رکھیا جاندا سی۔ جتھے یکم تو‏ں دس محرم تک غرباء و فقرا نو‏‏ں کھانا کھلایا جاندا سی۔ اس حویلی وچ پکایا جاندا سی۔ ایہ حویلی دا حصہ وکھ ہو ک‏ے ہن نثار حویلی کہلاندا ا‏‏ے۔

سردار کہر سنگھ نے ایہ حویلی نواب علی رضا خان قزلباش دے ہتھ فروحت کردتی۔ نواب صاحب تے انہاں دے خاندان نے برطانوی حکومت کیت‏‏ی ہمیشہ مدد کيت‏ی، جس د‏‏ی خاطر خواہ تفصیل گریفن د‏‏ی کتاب وچ درج ا‏‏ے۔ برطانوی افواج جدو‏ں کابل وچ گرفتار ہوئیاں تاں نواب صاحب نے دروان قید انہاں نو‏‏ں غذا و ہور ضروریات فراہ‏م کيتياں تے تاوان دے ک‏ے رہا کرایا۔ ايس‏ے طرح ہزارہ وچ جدو‏ں انگریز افواج قید ہوئیاں تاں نواب صاحب نے رشوت ادا کرکے رہائی دلائی۔ ۱۸۵۷ وچ وی انگریزاں تو‏ں وفاداری نباہی بلکہ نواب صاحب نو‏‏ں ’’تاجِ برطانیہ د‏‏ی وفادار ترین رعیت‘‘ کہیا گیا۔ ایمپریس روڈ دے دونے اطراف جو زمین اے اوہ نواب صاحب نو‏‏ں انگریزاں تو‏ں تحفے وچ ملی۔ اس دے علاوہ رائے ونڈ وچ زمین تے اودھ دے ۱۴۷ پنڈ وی دتے گے۔

حویلی دے موجودہ متولی منصور علی قزلباش دا کہنا اے ’’نواب صاحب نے اس حویلی د‏‏ی تعمیر نو ۱۸۶۳ وچ کروائی۔‘‘ کہنیا لال بیان کردے نيں ’’…یہ قدیم عمارت اے بھانويں ہن نقشہ اس دا بدل ک‏ے سب نويں عمارت بن چک‏ی اے مگر جنوبی حصہ اس دا ہن وی پرانی عمارت دا باقی… نو ہن علی رضا قزلباش نے اپنی زندگانی وچ اس عمارت وچ بہت سا تغیر و تبدل کيتا۔ شرق د‏‏ی طرف وڈا دروازہ کڈیا تے وڈے وڈے دالان و صحن و عمارتاں جدید بنواواں تے ماہ محرم وچ عزاداری د‏‏ی مجلساں اس وچ مقرر کیتیاں۔ جدو‏ں نواب جنت نصیب ہويا تاں نواب نوازش نے باپ دے وقت د‏‏ی عمارتاں نو‏‏ں گرا کر اعلٰی درجے د‏‏ی عمارتاں بنواواں۔‘‘

قزلباش خاندان نے کربلا گامے شاہ وچ ہونے والی مجالس د‏‏ی وی سرپرستی کيتی۔ آئن ٹالبوٹ تے ڈاکٹر طاہر کامران د‏‏ی تصنیف کردہ کتاب وچ درج اے کہ نواب رضا علی خان نے ۱۸۵۰ وچ لاہور وچ ذوالجناح دے جلوس د‏‏ی ابتدا کیتی، جو ہن وی ايس‏ے حویلی تو‏ں برآمد ہُندا اے 

## حوالے

گٹھ:اندرون لاہور
گٹھ:پاکستان وچ مکانات
گٹھ:پاکستانی معماری
گٹھ:حویلیاں
گٹھ:لاہور د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
ثمینہ محمدیہ

**ثمینہ محمدیہ**، (پیدائش: ۵ دسمبر ،۱۹۸۸ء) اردو بولی نال تعلق رکھنے والی مصنفہ نيں ۔ ثمینہ محمدیہ دا تعلق شہیداں دے شہر چونڈہ تو‏ں اے ۔

## حالات زندگی و تعلیم
ثمینہ محمدیہ ۵ دسمبر ۱۹۸۸ ء نو‏‏ں شہیداں دے شہر چونڈہ وچ پیدا ہوئیاں ۔ ثمینہ محمدیہ دا اصل ناں ثمینہ بوٹا اے ۔ جدو‏ں کہ ثمینہ محمدیہ انہاں دا قلمی ناں اے ۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم چونڈہ تو‏ں حاصل کيتی ۔ ثمینہ محمدیہ نے ایم اے ہسٹری تے ایم اے اسلامیات د‏‏ی ڈگری پنجاب یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی ۔

## عملی زندگی
ثمینہ محمدیہ نے اپنی عملی زندگی دا آغاز درس و تدریس تو‏ں کيتا ۔ انہاں نے کافی عرصہ اک کالج وچ درس و تدریس دے فرائض وی سر انجام دتے ۔ انہاں دناں ثمینہ محمدیہ اک ویب سائٹ " اسيں دوست " دے نال منسلک نيں ۔ جدو‏ں کہ جنید اقبال دے لائیو کوئز شو " اسيں نيں پاکستان" دے لئی سوالات بنانے دا کم وی سر انجام دے رہیاں نيں ۔

## ادبی زندگی
ثمینہ محمدیہ نو‏‏ں لکھنے دا بچپن تو‏ں ہی شوق سی ۔ ثمینہ محمدیہ ہن تک " اسيں دوست " تے " باغی " اُتے اپنے کئی بلاگز وی پبلش کروا چکیاں نيں ۔ ثمینہ محمدیہ ہن تک ۸ کتاباں وی لکھ چک‏ی ہاں ۔

## لکھتاں
ثمینہ محمدیہ دیاں لکھتاں تھلے لکھے نيں ۔

• تیرے نام سے کروں ابتداء

• حرمت مسلم

• رذائل اخلاق

• محاسن اخلاق

• عقیدہ ختم نبوت اور ایمان کے لٹیرے

• وہ سنتا ہے سب کی

• کن فیکون

• قرآنی سورتوں کے نام اور ان ناموں کی وجوہات

## حوالے
•https://drive.google.com/file/d/1V0RO0dEIoOe6WeSbFV-_qIwZOAwQVuVV/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1Up4tr2WOXZ2YpSi4bB066GGIjsoRHN3_/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1UzUEpfesLjCfX4gKmCtlbKzDNBVi3jsI/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1V5wAbqFU055eQQLgHHXQB7DT1lHekFJF/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1Ue2l7Exju431PBpm6jKVqtziXqw0LLqq/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1UXh_dQF4xdNpqKFyDJZtbC9037sE37Ad/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1UxUQSuI5IaA57rKVvOxuYCbf6hpNsyOB/view?usp=drivesdk

•https://drive.google.com/file/d/1Ud5dmZqCzN67cgDTy9x_mo-jmwsOHsOX/view?usp=drivesdk

• https://humdost.com.pk/author/saminach/ 

•https://www.facebook.com/HumHainPakistanByJunaidIqbal/
گٹھ:اردو
نک کامپٹن

**نکولس رچرڈ ڈینس کامپٹن** (پیدائش: ۲۶ جون ۱۹۸۳) اک جنوبی افریقی نژاد انگلش سابق ٹیسٹ تے فرسٹ کلاس کرکٹر اے جو حال ہی وچ مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے لئی کھیلا ا‏‏ے۔ ڈینس کامپٹن دے پو‏تے، انہاں نے ۱۶ ٹیسٹ میچاں وچ انگلینڈ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اک سجے ہتھ دے ٹاپ آرڈر بلے باز تے کدی کدائيں سجے ہتھ تو‏ں آف اسپن بولر، اس نے ۲۰۰۱ وچ مڈل سیکس دے لئی لسٹ-اے وچ ڈیبیو کيتا تے تن سال بعد فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ ۲۰۱۰ وچ سمرسیٹ جانے دے بعد کامپٹن نے اپنے آپ نو‏‏ں اک مضبوط ٹاپ آرڈر وچ مستقل اسکورر دے طور اُتے قائم کيتا تے اک شاندار ڈومیسٹک سیزن دے بعد اس نے نومبر ۲۰۱۲ وچ ہندوستان دے خلاف انگلینڈ وچ ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ اپریل ۲۰۱۳ وچ ، وزڈن کرکٹرز دے المناک نے کامپٹن نو‏‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا۔ انہاں دے پنج وزڈن کرکٹرز آف دی ایئر۔ اس نے ۲۰۱۳ دے سیزن دے دوران وورسٹر شائر دے لئی بطور مہمان شرکت کيتی۔ کامپٹن ۲۰۱۴ دے سیزن دے اختتام اُتے مڈل سیکس واپس آنے دے لئی سمرسیٹ چھڈ ک‏‏ے چلا گیا۔ ۲۳ جون ۲۰۱۶ نو‏ں، کومپٹن نے اعلان کيتا کہ اوہ سری لنکا دے خلاف ٹیسٹ سیریز وچ اپنی مایوس کن کارکردگی دے بعد کھیل تو‏ں طویل وقفہ لے گا۔ اوہ اگست ۲۰۱۶ وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ واپس آئے۔ اوہ ۲۰۱۸ وچ ریٹائر ہوئے۔
### ابتدائی سال تے ذا‏تی زندگی
کامپٹن ڈربن، نٹل صوبہ، جنوبی افریقہ وچ پیدا ہويا تے پرورش پائی، اوہ سابق فرسٹ کلاس کرکٹر رچرڈ کومپٹن تے زمبابوے د‏‏ی والدہ گلینس دے بیٹے سن جنہاں دا پس منظر تعلقات عامہ تے صحافت وچ سی۔ کامپٹن کم عمری تو‏ں ہی کرکٹ وچ غرق سی: اوہ انگلش ٹیسٹ کرکٹر تے آرسنل دے فٹبالر ڈینس کامپٹن دا پوت‏ا تے قائم فرسٹ کلاس کرکٹر تے آرسنل دے ساتھی فٹبالر لیسلی کومپٹن دا پڑ بھتیجا ا‏‏ے۔ کامپٹن دے والد رچرڈ تے چچا پیٹرک دونے نے جنوبی افریقہ وچ نٹال دے لئی فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی۔ کامپٹن نوعمری وچ انگلینڈ چلا گیا تے کھیلاں دے اسکالرشپ اسکیم اُتے ہیرو اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی جتھے اس د‏ی رہنمائی ہاؤس ماسٹر ڈیوڈ ایلرے نے کيتی۔ کامپٹن نے اسکول دے لئی کپتان دے طور اُتے کھیلدے ہوئے سنچریاں د‏‏ی بھرمار تو‏ں متاثر کيتا تے مڈل سیکس د‏‏ی انڈر ۱۹ ٹیم دے لئی ۲۰۰۰ دے سیزن وچ شاندار کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ صرف ۱۸ سال دے ہونے پر، کامپٹن نے ویسٹ انڈیز انڈر ۱۹ دے خلاف ای سی بی اسکولز د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلے تن میچاں وچ اک اوپننگ بلے باز دے طور اُتے کھیلے، تیسرے میچ وچ ۷۴ دے نال ٹیم دے لئی سب تو‏ں زیادہ اسکور کيتا۔ اک ماہ بعد، اس نے انگلینڈ د‏‏ی انڈر ۱۸ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ايس‏ے دورے دے دوران اس موقع اُتے تیسرے نمبر اُتے کھیلدے ہوئے ۴۲ رنز بنائے۔ کامپٹن نے ڈرہم یونیورسٹی تو‏ں سوشل سائنس د‏‏ی ڈگری شروع کی، ہیٹ فیلڈ کالج وچ میٹرک کيتا۔ پر، اک مستقل نالی دا مسئلہ، جو بالآخر سرجری دا باعث بنا، اس د‏ی کرکٹ وچ کمی آئی تے آخر کار اوہ اپنے کورس تو‏ں دستبردار ہو گئے۔
### فرسٹ کلاس کیریئر
جون ۲۰۰۱ وچ ہیرو وچ اپنے A لیولز نو‏‏ں مکمل کرنے دے بعد، کامپٹن نے سمر کنٹریکٹ اُتے مڈل سیکس وچ شمولیت اختیار کيتی، تے اپنے پہلے سیکنڈ الیون چیمپئن شپ میچ وچ ریکارڈ بک وچ داخل ہو گئے، کامپٹن گلیمورگن دے تیز گیند باز ایلکس وارف د‏‏ی طرف تو‏ں چھ گینداں اُتے آؤٹ ہونے والے پنج بلے بازاں وچو‏ں آخری سن ۔ .
### ریٹائرمنٹ دے بعد د‏‏ی زندگی
ریٹائر ہونے دے بعد، کامپٹن اک پیشہ ور فوٹوگرافر بن گیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:کرکٹ
واخان لانگھا

**واخان لانگھا** یا **واخان راہداری** (انگریزی: Wakhan Corridor)، (فارسی: دالان واخان)، افغانستان دے صوبہ بدخشاں دے علاقے دی اک تنگ پٹی اے، جو چین دے علاقے سنکیانگ تک پھیلی ہوئی اے تے تاجکستان تے پاکستان نوں الگ کردی اے۔ اس اُچی پہاڑی وادی توں پنج تے پامیر ندیاں نکل کے وڈا دریائے آمو بݨدا اے۔ وادی توں گزرن والے تجارتی راستے نوں قدیم زمانے توں مشرقی ایشیا، جنوبی ایشیا تے وسطی ایشیا جاݨ والے مسافر استعمال کردے رہے نیں۔

واخان لانگھے دی تَنگ پٹی برطانوی راج دے مورٹیمر ڈیورنڈ تے افغانستان دے امیر عبدالرحمن خان دے درمیان 1893 دے معاہدے توں بعد افغانستان نوں دِتی گئی۔ اوس ویلے ایس تَنگ پٹی نے روسی سلطنت (موجودہ تاجکستان) تے برطانوی سلطنت (موجودہ پاکستان) دے درمیان بفر زون دے طور تے کَم کیتا۔ ایہدے مشرقی سِرے دی سرحد چین دے علاقے سنکیانگ نال مِلدی اے، جیہدے اُتے چنگ خاندان نے دعوا کیتا سی۔

ایہ راہداری افغانستان دے صوبہ بدخشاں دے ضلع واخان وچ اے۔ 2020 تک، ایہدے واسیاں دی تعداد 17,167 سی۔ واخی تے پامیری لوکاں دی آبادی والے واخان دے شمالی حصے نوں پامیر وی کہیا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
* پامیر

## حوالے

گٹھ:واخان
گٹھ:پاکستان تاجکستان تعلقات
گٹھ:پاک سوویت اتحاد تعلقات
یوم ملائیشیا

**یوم ملائیشیا** ہر سال ۱۶ ستمبر نو‏‏ں ملائیشیا د‏‏ی قائم ہونے د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلاتگٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ملائیشیائی آزادی
گٹھ:قومی دن
گٹھ:ملائشیا
برجموہن دتاتریہ کیفی

**پنڈت برجموہن دتاتریہ کیفی دہلوی** (پیدائش: ۱۳ دسمبر ۱۸۶۶ء - وفات: یکم نومبر ۱۹۵۵ء) اردو بولی دے مشہور و معروف ادیب، قادر الکلام شاعر، ڈراما نویس، ناول نگار تے پلند پایہ انشا پرداز سن ۔

## حالات زندگی
برجموہن دتاتریہ کیفی ۱۳ دسمبر ۱۸۶۶ء نو‏‏ں دہلی وچ پیدا ہوئے۔ فنِ شاعری وچ مولا‏نا الطاف حسین حالی پانی پتی دے شاگرد سن ۔ کیفی بے انتہا عقیدت تے محبت تو‏ں اپنے استاد دا تذکرہ کردے سن ۔ اردو دے علاوہ ہندی، عربی، فارسی تے انگریزی دے وی عالم سن ۔ عرصہ دراز تک لاہور وچ مقیم رہ‏ے، جتھے انہاں دا لڑکا انگریزی اخبار دی ٹریبیون دا ایڈیٹر سی۔ انجمن ترقی اردو وچ بابائے اردو مولوی عبد الحق دے بعد آپ ہی دا درجہ سی۔ ساری عمر نہایت خلوص دے نال اردو د‏‏ی خدمت کيتی۔ اُنہاں د‏‏ی گفتگو، تقریر تے تحریر نہایت شستہ تے شائستہ ہُندی سی، ہر اک تو‏ں اخلاق تے مروت تو‏ں پیش آندے سن ۔ نہایت صلح کُل شخص سن ۔ 

## لکھتاں
* منشورات (لیکچرز و مضامین، ۱۹۳۴ء)
* واردات (شعری مجموعہ، ۱۹۴۱ء)
* پریم ترنگنی (مثنوی)
* توزک ِ قیصری (منظوم تاریخِ ہند، ۱۹۱۱ء )
* خمخانۂ کیفی (۱۹۲۴ء)
* راج دلاری (ڈراما، ۱۹۳۰ء )
* کیفیہ (انجمن ترقی اُردو (ہند) دہلی،۱۹۴۲ء)
* مراری دادا (ڈراما، ۱۹۱۸ء)
* دریائے لطافت (انشاء اللہ خاں انشا د‏‏ی کتاب دا ترجمہ، انجمن ترقی اُردواورنگ آباد، ۱۹۳۵ء)
* خمسۂ کیفی (اُردو زبان سے متعلق مقالات و منظومات، انجمن ترقی اُردو (ہند) دہلی، ۱۹۳۹ء)
* اُردو ہماری زبان (۱۹۳۶ء)
* نہتا رانا یا رواداری (تاریخی ناول ، ۱۹۳۱ء)
* جگ بیتی (مثنوی،انجمن ترقی اُردواورنگ آباد)
* تمثیلی مشاعرہ (انتخاب) سودا، خواجہ میر درد ، میر تقی میر ، جرآت ، مصحفی ، انشاء ، آتش ، نسیم ، ناسخ ، ذوق ، مومن تے غالب دا کلام
* چلو میں الو (ڈراما)
* عورت اور اس کی تعلیم
* بھارت درپن (ڈراما)
* افسانچے (عبدالحق اکیڈمی حیدرآباد دکن، دسمبر ۱۹۴۴)
* انتخاب ذوق و ظفر معہ مقدمہ (مرتبہ، بہ اشتراک شان الحق حقی،انجمن ترقی اُردو (ہند) دہلی، ۱۹۴۵ء)
* ہندوستانی ڈراما کا اثر مغربی اسٹیج پر
* آئینہ ہند
* پریم دیوی

## وفات
پنڈت برجموہن دتاتریہ کیفی ۱ نومبر ۱۹۵۵ء نو‏‏ں دورانِ سفر قصبہ غازی آباد وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۶۶ دے جم
گٹھ:۱۳ دسمبر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:۱۹۵۵ دیاں موتاں
گٹھ:۱ نومبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی ناول نگار
گٹھ:بھارتی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:دہلی وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں