open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حلب

حلب اتلے شام چ وسدا ہویا شام دا گنتی نال سب توں وڈا شہر اے۔

گٹھ:شام دے نگر
گٹھ:شام دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:شام
مال روڈ، لہور

**مال روڈ**، لہور دی اک مشہور سڑک دا ناں اے۔ اینوں شاہراء قائداعظم دے ناں توں پچھانیا جاندا اے۔ ایہدی نیو انگریزاں رکھی تے لندن دی مال دے ناں ایہدا ناں مال روڈ یا دی مال رکھیا۔ ایہ 5 میل / 8 کلومیٹر لمی اے۔ اے لہور دی پرانی سڑک اے جیہڑی اپنی تریخی عمارتاں، مشہور تھانواں دی وجہ توں لہور دے نال نال پورے جگ چ جانی پچھانی جاندی اے۔ ایدے تے مغل تے یورپی آرکیٹیکچر دیاں بلڈنگاں دے نمونے نیں۔

## ہور ویکھو
* دی مال لندن

## بارلے جوڑ

گٹھ:لہور
رچرڈ ارنسٹ

رچرڈ ارنسٹ کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
کرانا بار

**کرانا بار** پنجاب دے چج دوآب دا علاقا اے ۔ کرانا بار ضلع سرگودھا تے ضلع جھنگ دے چج دوآب دے علاقے اُتے مشتمل بار اے ۔

## ہور دیکھو
* نیلی بار
* گنجی بار
* ساندل بار
* جنگل بار
* کرانا بار
* گوندل بار

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دیاں باراں
تحصیل حویلیاں

**تحصیل حویلیاں** (Havelian Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع ایبٹ آباد دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:ضلع ایبٹ آباد
گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
تحصیل بالاکوٹ

**تحصیل بالاکوٹ** (Balakot Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع مانسہرا دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
مارٹن ملر

مارٹن ملر معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
تحصیل مانسہرا

**تحصیل مانسہرا** (Mansehra Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع مانسہرا دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
لیڈی ریڈنگ ہسپتال پشاور

لیڈی ریڈنگ ہسپتال پشاور دا اک وڈا ہسپتال اے۔ اے ہسپتال 1924 چ بنایا گیا۔ اے ہندستان دے وائسراۓ لارڈ ریڈنگ دی ٹبری لیڈی ریڈنگ دے ناں تے بنایا گیا۔ کے سمیر گڑھ تے جی ٹی روڈ نال کر کے اے۔ 

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ہسپتال
آپریشن جبرالٹر

آپریشن جبرالٹر پاک فوج ولوں پعارتی کشمیر چ کیتا جان والا اک آپریشن سی جیدے چ کمانڈو پعارتی کشمیر اندر گۓ تے اوناں پعارتی فوج تے حملے کیتے۔ چار توں پنج ہزار دے نیڑے کمانڈو ایے آپریشن چ سن۔ اے آپریشن چل ناں سکیا۔ ایس دے نتارے تے ستمبر 1965 چ ہندستان نے پاکستان تے جملہ کردتا۔
ہزارا یونیورسٹی

**ہزارا یونیورسٹی** ہزارا پاکستان دے شہر مانسہرا وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2002 وچ قائم کیتی گئی سی ۔ 

## ہور دیکھو
* قراقرم انٹرنیشنل یونیورسٹی

گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:ہزارا
امجد اسلام امجد

**امجد اسلام امجد** پاکستان وچ اردو دے مشہور شاعر تے ڈراما نگار سی ۔ ادبی خدمات دی وجہ توں اوہناں نوں حکومت پاکستان ولوں دو اعزاز تمغا حسن کارکردگی تے ستارہ امتیاز دِتے گئے سی ۔ اوہ 10 فروری 2023 نوں انتقال کرگئے ۔

## لِکھتاں
* فشار 
* برزخ
* اُس پار
* ساتواں در
* ذرا پھر سے کہنا
* بارش کی آواز

## ہور دیکھو
* واصف علی واصف

گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
قلعہ ونڈسر

قلعہ ونڈسر انگلینڈ دی کاؤنٹی برکشائر دی تھاں ونڈسر چ دنیا دا سب توں وڈا وسدا قلعہ اے حیڑا ولیم دے ویلے تون اے تے اینچ سب تون بعوتے ویلے تک وسن والا قلعہ اے۔ بکنگھم محل لندن تے ہولی روڈ مجل ایڈنبرا وانگوں اے برطانیہ دی ملکہ الزبتھ II دا سرکاری کعر اے۔

اے قلعہ 1070-1086 دے وشکار ولیم نے لکڑ نال بنوایا۔ فیر اینوں پتھر نال بنایا گیا۔ ویلے نال ایدے چ تبدیلیاں ہوندیاں ریئاں۔ 

### بارلے جوڑ
* 
*  
*
روڈالف مارکس

روڈالف مارکس کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
ایڈون کربز

ایڈون کربز فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ریگوبرٹا مینچو

ریگوبرٹا مینچو(1959 تو‏ں حال) گوئٹے مالا د‏‏ی اک سواݨی انسانی کارکن سی جنھاں نے ملکی خانہ جنگی وچ مقامی لوکاں دے حقوق د‏‏ی خاطر کم کیاجسنو‏ں دیکھ ک‏ے 1992ء وچ انھاں نوبل امن انعام دا حقدار قرار دتا گیا۔
ریگوبرٹا مینچو امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل امن انعام

## حوالے

 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
جازف ہوٹان ٹیلر

جازف ہوٹان ٹیلر اک امریکی تاریاں دا فزکس گرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
کیری مولیس

**کیری مولیس** (28-دسمبر 1944) اک امریکی کیمسٹریگرو تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔ اوہنوں پولیمریز چین ری ایکشن ٹیکنیک ںوں ول کرن لئی مائیکل سمیتھ نال 1993 دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فلپ ایلن شارپ

فلپ ایلن شارپ اک امریکی فزیالوجیگرو تے فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
نیلسن منڈیلا

**نیلسن منڈیلا** دکھنی افریقہ دے کالے لوکاں دے حقاں لئی لڑنوالا تے 1994 توں 1999 تک دکنی افریقہ دا صدر ریا۔ اوہ امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔ اوہنے 27 ورے اپنے حقاں لئی لڑن تے جیل وی کٹی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فریڈرک ویلم دی کلرک

فریڈرک ویلم دی کلرک امن اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔
(1936-2021)
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پنجگڑھیا مثل

**سنگھ کروڑا**مثل، جاں **پنجگڑیا** مثل، دا قیام، سردار کروڑا سنگھ نے کیتی سی۔ اس دی طاقت ۱۰٬۰۰۰ ریگولر گھوڑسوار سی۔

کروڑ سنگھیا مثل دا ناں لاہور ضلعے دے برقی پنڈ دے سردار کروڑا سنگھ دے ناں تے رکھیا گیا سی۔ جتھے دا بانی جسنے بعد وچ مثل دا روپ اتے طاقت گرہن کر لئی اوہ امرتسر ضلعے دے نارلے پنڈ دے سردار شام سنگھ نارلا سی جسنے گرو پاتشاہ دے فلسفہ کرن توں لیکے وڈے نکے گھلوگھارے پنڈے اتے ہنڈھائے اتے خالصے نوں دلی تخت اتے جھنڈا جھلاؤندیا تکیا ۔ جتھےدار؉   بابا شام سنگھ نارلا نے سکھا سنگھ کمبوکے نوں مثل دی ذمہ واری دتی جسدی موت مگروںکرم سنگھ، ضلع ترنتارن دے پنڈ نارلی دا سندھو جٹّ سی جسنے جنوری ۱۷۴۸ وچ احمد شاہ درانی نال لڑائی کیتی وارث بنیاں تے شہید ہو گیا اسدی موت مگروں اسدا وارث سردار کروڑا سنگھ پیجگڑھ بنیا جسدے چلانے مگروں اسدی واگڈور بگھیل سنگھ جھبال کول آئی جسنے دلی نوں فتح کیتا۔ 

کروڑ سنگھیا مثل دا ناں لاہور ضلع دے پنڈ برکی دے سردار کروڑ سنگھ دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔ جتھا دا بانی جس نے بعد وچ مثل د‏‏ی شکل تے طاقت سنبھالی اوہ امرتسر ضلع دے نرلی پنڈ دا سردار شام سنگھ سی جس نے ۱۷۳۹ء وچ نادر شاہ د‏‏ی حملہ آور افواج دے خلاف جنگ لڑی سی کرم سنگھ گرداسپور ضلع دے پنج گڑھ نال تعلق رکھنے والا اک اُپل کھتری سی جس نے جنوری ۱۷۴۸ء وچ احمد شاہ درانی دے نال جنگ ​​کی تے سردار کروڑ سنگھ اس دا جانشین ہويا۔

پنجگڑھیا  مثل سکھ پنجابیاں دیاں ۱۲ مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ بھنگہ سی تے اے نواں شہر، ہوشیار پور دیاں تھانواں چ سی۔ سردار کروڑا سنگھ ایدا پہلا سردار سی ایدے چ ۱۰٬۰۰۰ سکھ سن۔
**سنگھ کروڑہ مثل** یا **پنجگڑھیا مثل**   د‏ی طاقت ۱۰٬۰۰۰ باقاعدہ گھڑ سوار سی
## حوالے

گٹھ:مثلاں
گٹھ:رنجیت سنگھ
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سکرچکیہ مثل

**سکرچکیہ مثل** (گرمکھی: **ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ**) اٹھارہويں صدی وچ خطۂ پنجاب وچ آباد سکھاں د‏‏ی بارہ مثلاں وچو‏ں اک مثل سی اِس مثل دے لوک موجودہ گوجرانوالہ تے حافظ آباد دے شہراں وچ آباد سن ۔رنجیت سنگھ دا تعلق اِسی مثل تو‏ں سی جس نے انیہويں صدی دے آغاز وچ سکھاں د‏‏ی بارہ مثلاں نو‏‏ں منظم انداز وچ ضم کرکے سکھ سلطنت تشکیل دتی۔ ایہ مثل ۱۷۵۲ء تو‏ں ۱۸۰۱ء تک قائم رہی۔ اِس مثل دا مرکز گوجرانوالہ سی۔

## تریخ
ایہ مثل سردار نودھ سنگھ دے توسط تو‏ں ۱۷۵۲ء وچ وجود وچ آئی۔سردار نودھ سنگھ دا قبیلہ گوجرانوالہ دے نیڑے اک موضع سکرچک وچ آباد سی، اِسی لئی ایہ مثل سکرچکیہ کہلائی۔ سردار نودھ سنگھ دا پُتر چڑھت سنگھ سکرچکیا سی جو مہاں سنگھ دا باپ تے رنجیت سنگھ دا دادا سی۔ سردار نودھ سنگھ د‏‏ی وفات دے بعد چڑھت سنگھ سکرچکیا نے باقاعدہ طور اُتے منظم انداز وچ اِس مثل نو‏‏ں تشکیل دتا۔ اِس مثل نے ابتدائی دور وچ احمد شاہ ابدالی دے خلاف مہمات شروع کیتیاں۔ اِنہاں مخالف مہمات وچ سنگھ پوریا مثل تو‏ں خود نو‏‏ں وکھ کرکے اپنا مستقل قیام گوجرانوالہ وچ رکھا۔ ایہ مثل ۱۸۰۱ء وچ منعقدہ دربارِ لاہور دے وقت سکھ سلطنت وچ ضم کرلئی گئی۔ اِس مثل دے لوک سندھانوالیہ جاٹ قوم نال تعلق رکھدے سن جنہاں د‏‏ی آبادی امرتسر تے پٹھان کوٹ وچ آباد سی بعد وچ اِس مثل دے لوک گوجرانولہ، قلعہ سورا سنگھ، قلعہ میان سنگھ، قلعہ دیدار سنگھ، فیروزوالا، ایمن آباد، کلاسک‏‏ے دے علاقےآں وچ آباد رہے۔

سکرچکیہ مثل سکھ پنجابیاں دیاں ۱۲ مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ گجرانوالہ سی تے اے گجرانوالہ دے آلے دوالے دیان تھانواں چ سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ ایس مثل دا آخری مثلدار سی۔

شکرچکیا مثل ۱۸ویں صدی دے دوران پنجاب وچ ۱۲ سکھ مثلاں وچوں اکّ پرمکھ مثل سی۔ ایہہ مغربی پنجاب دے گجراں والہ اتے ہاپھجاباد ضلعیاں وچ مرتکز سی اتے ۱۷۵۲ توں ۱۸۰۱ تک ایہدی حکومت رہی۔ شکرچکیا مثل دا آخری مسلدار مہاراجہ رنجیت سنگھ سی۔ ۱۸ویں صدی دے انتلے ویلے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے ساریاں سکھ مثلاں اکمٹھّ کرکے پنجاب وچ اکّ آزاد راج نوں قائم کیتا۔

## مثلدار
اس مثل دا موڈھی لاہور توں لگبھگ ستر کلومیٹر دور اکّ پنڈ شکرچکّ دا رہن والا اکّ جٹّ دیسو سی۔ اس دی موت (۱۷۱۶) توں بعد اس دے پتر نودھ سنگھ اتے ۱۷۵۲ وچ اسدی موت مگروں چڑھت سنگھ نے اس مثل دی کمان سنبھال لئی۔ اوہدا ویاہ گجراں والہ دے اکّ طاقتور تے انکھیلے جنگجو، سردار امیر سنگھ دی بیٹی دیساں کور نال ہویا، جس نال چڑھت سنگھ دی تکڑی چڑھائی ہو گئی۔

## فوجی قوت
۱۷۸۰ء وچ اس مثل دے پاس ۱۵٬۰۰۰ گھڑسواراں د‏‏ی فوج سی بقول سیندا رام کوہلی، اِس مثل د‏‏ی جنگی طاقت تقریباً ۲٬۵۰۰ سوار سی
### سربراہ
۱۷۵۲ء تو‏ں ۱۷۷۴ء تک اِس مثل دا سربراہ چڑھت سنگھ سکرچکیا رہیا تے ۱۷۷۴ء وچ اُس د‏‏ی وفات دے بعد اُس دا پُتر مہاں سنگھ سربراہ بنیا۔ مہاں سنگھ ۱۷۷۴ء تو‏ں اپریل ۱۷۹۲ء تک سربراہ رہیا تے مہاں سنگھ د‏‏ی وفات دے بعد رنجیت سنگھ ۱۲ سال د‏‏ی عمر وچ سربراہ بنا۔

## ہور ویکھو
* چڑھت سنگھ سکرچکیا
* مہاں سنگھ
* رنجیت سنگھ
* جنگ لاہور (۱۷۵۹ء)

## حوالے

## بارلے جوڑ
*http://www.sikhiwiki.org/index.php/Sukkarchakkia_Misl 

گٹھ:مثلاں
گٹھ:رنجیت سنگھ
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام
گٹھ:ضلع گوجرانوالہ
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (پہلے از تقسیم)
گٹھ:پنجاب (بھارت) د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ سکھ مت
گٹھ:ہندستان د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:سکھ سلطنت

گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:سکھ مثلاں
شہیداں مثل

**شہیداں مثل** یا **شہیداں والی مثل** (گرمکھی: **ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ**) خطۂ پنجاب وچ اٹھارہويں صدی دے نصفِ اول وچ قائم ہوݨ والی سکھاں د‏‏ی بارہ مثلاں وچو‏ں سب تو‏ں چھوٹی مثل سی اِس مثل دے لوک تلونڈى سابو تے شمالی انبالہ وچ آباد سن ۔ اِس مثل دا مرکز انبالہ دا اک مقام شاہزاد پور سی۔ اِس مثل نو‏‏ں نہنگ مثل وی کہیا جاندا سی۔

شہیداں مثل سکھ پنجابیاں دیاں 12 مثلاں چوں اک اے۔ ایدا گڑھ دمدمہ ساحب سی۔ بابا دیپ سنگھ ایدا پہلا مثلدار سی۔ ایدے سنگی افغانیاں نال لڑدے مارے گۓ ایس لئی اے جتھہ یا مثل شہیداں والا اکھوایا۔

## تریخ
ایہ مثل سکھاں دے باقی تمام مثلاں وچو‏ں چھوٹی مثل سی اِس مثل دے سردار اُن سکھ بہادراں د‏‏ی اولاد سن جو گرو گوبند سنگھ دے پرچم تلے ۱۷۰۵ء وچ دمدمہ دے علاقے وچ قتل ہوئے سن ۔ سکھاں نے اُنہاں تمام افراد نو‏‏ں جو اِس جنگ وچ مارے گئے، شہید کہنا شروع کيتا تے اِسی لئی ایہ مثل شہیداں مثل کہلائی۔ اِس مثل وچ گرو گوبند سنگھ دے اَکالی خالصہ یا نہنگ خالصہ وی شام‏ل سن (جو اکثر بدن اُتے نیلے رنگ دا لباس تے سر اُتے آہنی چکر پہندے نيں)۔ ایہ مثل وی دریائے ستلج دے مغربی علاقہ اُتے قابض سی اِنہاں د‏‏ی جنگی طاقت بقول سیندا رام کوہلی دو ہزار سوار تے بقول ہور مؤرخین دے پنج ہزار سوار سی

۱۷۴۸ء وچ بابا دیپ سنگھ اِس مثل دا سردار مقرر ہويا جو تخت شری دمدمہ صاحب دا مہنت سی۔ ۱۷۵۷ء وچ جدو‏ں احمد شاہ ابدالی نے ہندوستان اُتے حملہ کيتا تاں اُس نے ہرمندر صاحب وچ سکھاں دا داخلہ بند کر دتا۔ سکھاں نے بابا دیپ سنگھ سمیت سکھ فوج نو‏‏ں ہرمندر صاحب دے لئی بھیجیا تاکہ اوتھ‏ے تو‏ں احمد شاہ ابدالی دے فوجیاں نو‏‏ں کڈیا جاسک‏‏ے۔ بابا دیپ سنگھ نومبر ۱۷۵۷ء وچ امرتسر پہنچیا تے اوتھ‏ے درانی فوجیاں تو‏ں معرکہ جنگ برپا ہويا۔ ۱۱ نومبر ۱۷۵۷ء نو‏‏ں جنگ امرتسر (۱۷۵۷ء) وچ بابا دیپ سنگھ درانی فوجیاں دے ہتھو‏ں قتل ہويا۔ بابا دیپ سنگھ دے قتل دے بعد سودھا سنگھ اِس مثل دا سردار بنیا۔ سودھا سنگھ نے درانی فوجیاں دے ہتھو‏ں تو‏ں جالندھر وی آزاد کروا لیا۔ اِس مثل دے پہلے دو سرداراں دے ناں تو‏ں اِس مثل دا ناں شہیداں مثل یا نہنگ مثل پيا۔ ایہ مثل مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ہتھو‏ں سکھ سلطنت وچ ضم کرلئی گئی۔

## ہور ویکھو

* گرو گوبند سنگھ

## حوالے

گٹھ:مثلاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سربت خالصہ

سربت خالصہ اٹھارویں صدی چ سکھاں دا ہر دو ورے مگروں ہون والا اک اکٹھ سی حیڑا اکال تخت، ہرمندر صاحب امرتسر پنجاب چ ہوندا سی تے جتھے سکھان نوں ہوں والے کسے مسلے دا حل لبیا جاندا سی۔

جلسہ ارداس یا سکھ عبادت نال ٹردا سی فیر اکٹھ پنج پیارے چندا سی اے پنج پیارے فیر گرو گرنتھ صاحب نال بیٹھ کے جلسے نون چلاندے سن۔ کسے مسلے تے راۓ دتی جاندی سی تے صلع مشورے دے مگروں کوؤی فیصلہ کرلیا جندا سی۔ اے فیصلہ گرماتا اخواندا سی تے سارے سکھاں لئی لازم سی چے ایے فیصلے نون منے۔

*سدا کور
## بارلے جوڑ
*http://www.sikhphilosophy.net/history-of-sikhism/16423-real-ranjit-singh-account-based-archive.html
نشان والیا مثل

نشانوالیا مثل سکھ پنجابیاں دیاں 12 مثلاں چوں اک اے۔ دسوند سنگھ گل ایدا پہلا مثلدار سی ایدے تھلے 2000 سکھ سن۔

نشانوالیا مثل دے بانیاں وچ سنگت سنگھ تے دسوندھا سنگھ دو بھراواں دا ناں آنؤدا اے ۔1734 وچّ دسوندھا سنگھ ترنا دل دے موہریاں وچوں اک سی۔ اوہ بڑا جاندار اتے مضبوط آدمی سی اس لئی جدوں کدی دل خالصہ اک تھاں توں دوسرے تھاں لئی کوچ کردا تاں دسوندھا سنگھ دل خالصہ دے اگے نشان صاحب لے کے مارچ کردا۔ دسوندھا سنگھ تیغ دا بڑا دھنی سی۔ کہندے ہن کہ اوہ رستم وانگ شمشیر دے جہر دکھاؤندا سی۔ جنوری 1764 وچّ اس نے وی ہور مثلداراں وانگ سرہند دی لڑائی وچّ شمولیت کیتی۔ اس ویلے اس نوں اس دے حصے وچّ سنگھانوالا، ساہنیوال، سرائے لشکری خان، دوراہا، املوہ، زیرا اتے لدھڑ دے پنڈ ملے۔ بعد وچّ اس نے امبالہ اتے شاہ آباد مارکنڈا 'تے وی قبضہ کر لیا اتے امبالہ نوں اپنا صدر مقام بنایا۔ دسوندھا سنگھ 1767 وچّ سنگھانوالا توں 10-11 کلومیٹر دے فاصلے 'تے واقع پنڈ ڈرولی وکھے براڑاں نال لڑائی وچّ متھے وچّ گولی لگن نال ماریا گیا۔

دسوندھا سنگھ دی موت توں بعد اس دا بھرا سنگت سنگھ نشانوالیا مثل دا سردار بنیاں۔ اوہ بہت دلیر اتے بہادر جنگجو سی۔ اس نے دوسری واری سرہند 'تے حملہ کیتا۔ اس نے اپنے راجگڑھ انبالہ نوں چوراں-ڈاکواں توں سرکھات (محفوظ) رکھن لئی اس دے گرد مضبوط دیوار بنوائی۔ سنگت سنگھ انبالہ وکھے بہتی دیر نہ رہا کیونکہ اس نوں اتھوں دی آب-و-ہوا اتے پانی موافق نہ آئے۔ اس نے انبالہ دا چارج اپنے سالے دھیان سنگھ نوں دے دتا اتے آپ سنگھانوالے جا کے رہن لگّ پیا۔ دھیان سنگھ نے اپنے چچیریاں گربخش سنگھ اتے لال سنگھ نوں ایہناں علاقیاں دے تھانیدار نیوکت (نامزد) کیتا اتے اوہ وی سنگھانوالا جا کے رہن لگّ پیا۔ کجھ سمیں بعد 1774 وچّ سنگت سنگھ اکال چلانا کر گیا۔ دھیان سنگھ نے انبالہ ولّ کوئی دھیان نہ دتا جس کر کے گربخش سنگھ اتے لال سنگھ اتھے ستنتر راجے بن بیٹھے۔ لال سنگھ دے تنّ پتر سن-موہر سنگھ، کپور سنگھ تے انوپ سنگھ۔ موہر سنگھ ستلج پار دے سکھ سرداراں وچّ چنگا اثر رسوخ رکھدا سی۔ نشانوالیا مثل دی طاقت سنگت سنگھ دے دناں وچّ 12،000 گھوڑ-سواراں تکّ پہنچ گئی سی۔

گربخش سنگھ دی موت توں بعد اس دی بیوہ رانی دئیا کور انبالہ کے کجھ علاقیاں 'تے راج کردی رہی۔ اوہ بڑی انصاف پسند حکمران سی۔ لیپل گرفن نے اس بارے لکھیا ہے: *She was an excellent ruler and her estate was one of the best managed in the protected territory.* رانی دئیا کور بڑی انصاف پسند حکمران سی۔ جے کدی کوئی چوری کردا پھڑیا جاندا تاں رانی اس آدمی دے ہتھ کٹوا دندی۔ جہڑے کڑیاں نوں چھیڑدے سن، اوہناں دیاں اکھاں وچّ لال مرچاں پا دتیاں جاندیاں سن۔ سخت سزاواں دین کارن رانی دے انبالہ شہر وچلے گھر نوں 'ظلمگڑھ' کیہا جاندا سی۔ ایہہ خوبصورت گھر ہن ڈھیہہ ڈھیری ہویا اے تے اس دیاں کجھ دیواراں ہی کھنڈر دے روپ وچّ کھڑھیاں ہن۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
*http://www.sikhiwiki.org/index.php/Misl 

گٹھ:مثلاں
گٹھ:رنجیت سنگھ
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے معاشرتی گروہ
گٹھ:ہندوستانی خاندانی نام
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
پنج پیارے

پنج پیارے سکھاں دے بول چ اونان پنج سکھاں نوں کیا جاندا اے جناں نوں 30 مارچ 1699 نون آنند پور صاحب چ گرو گوبند سنگھ نے پہلے خالصہ کیا تے اینان نوں کھنڈا دتا۔ اے پہلے پنج خالصے نیں: پعائی دیا سنگھ، پعائی دھرم سنگھ، پعائی ہمت سنگھ، پعائی محکم سنگھ، پعائی صاحب سنگھ۔ 

30 مارچ 1699 نوں گرو گوبند سنگھ نے آنند پور صاحب چ اک خاص اکٹھ چ اچانک کھڑے ہوکے لوکاں توں پچھیا: "ایس سنگت چ مینوں سارے ای پیارے نیں پر کون جیڑا مینون ایسے ویلے اپنا سر دیوے گا۔ پنج سکھ واری واری اٹھے تے واری اوناں نوں نوں خیمے چ لے گیا۔ لوکاں نوں اے دسیا جے اونان نوں مار دتا گیا اے پر گرو امنکں نوں کیسری رنگ دے کپڑیاں چ بعر لے کے آیا تے اونان پنجاں نوں اپنے پنج پیارے کیا۔

گرو نے اینان نون سنگھ دا ناں دتا تے پنج ککے اونوں پکے کردتے۔
برٹریم براکہاوس

برٹریم براکہاوس فزکسگرو تے فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جارج اینڈریو اولاہ

جارج اینڈریو اولاہ اک امریکی کیمسٹریگرو تے کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کینزابیورو اوئی

کینزابیورو اوئی ادبی تے 1994 اچ ساہت اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مالوی

**مالوی** پنجابی دی اک بولی اے جیڑی پنجاب دے اک پاسے مالوہ چ بولی جاندی اے۔ مالوہ پعارتی پنجاب چ آندا اے۔ مالوہ دے اتر ج دریاۓ ستلج چڑھدے تے لیندے پاسے ہریانہ دکنی لیندے پاسے راجستھان تے لیندے پاسے پرانی ریاست بہاولپور اے۔ پعارتی پنجاب دے 17 چوں 11 ضلعے مالوہ چ نیں۔ اوہ ضلعے اے نیں: فیروزپور فریدکوٹ موگا مکتسر بٹھنڈہ سنگرور مانسہ لدھیانہ پٹیالہ فتح گڑھ صاحب تے روپڑ (نور پور بیدی دی تصیل کڈ کے). اے مالوی بولی دا جغرافیہ وی اے۔ مالوی بولن والے مسلمان پاکستانی پنجاب ول 1947 چ ٹر آے۔

## مالوی دے بول
ایوں، آپاں،

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:پاکستانی بولیاں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:پنجابی بولیاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی
جان ہارسانیی

جان ہارسانیی اک امریکی معاشیاتگرو تے 1994 اچ معاشیات اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پوٹھوہاری

پوٹھوہاری پنجابی دی اک پڑبولی  اے جیہڑی  تحصیل گجر خان تے آزاد کشمیر وچ بولی جاندی اے ۔ پوٹھوہاری نون ورتن والے برطانیا وچ وی ہیگے نیں ۔

## اک شعر
ضمیر حعفری دے نانا دا اک شعر

## [[ماجھی]] نال نکھیڑا

* پوٹھواری چ فعل نوں ضمیر نال ملا دتا جاندا اے۔ ادھارانں: آکھیاس (اونے آکھیا)، آکھیا (میں آکھیا)، آکھیاۓ (اساں آکھیا)۔
* پوٹھواری چ 'او' دی تھان 'اے' ورتیا جاندا اے۔  جنویں چوڑا دی تھاں چیڑا، سونا دی تھاں سینا۔
٭ ماجھی یا پنجابی دے جناں بولاںدے مڈ تے 'ا' یا 'آ' آندے نیں پوٹھاری چ اونان نون ہ چ پلٹ دتا جاندا اے۔ ادھارن: اک، ہک۔
*پوٹھواری بولن والے اتلے تھاوان چ "چھ" نوں "ش" وچ پلٹ دتا جاندا اے ۔ ادھارن: اچھنا توں اشنا، گچھنا تون گشنا ۔

## پوٹھواری دے لیکھک
* باقی صدیقی (1972 - 1909) اصل ناں قاضی محمد افضل، سہام، تصیل ٹیکسلا ضلع راولپنڈی اچ جمے۔ باقی صدیقی نون پوٹھوہاری پہلا دیوان والا شاعر منیا جاندا اے۔ اوہناں دی پوتھی 'کخے کعڑے' 1967 چ چھپی۔ اوہناں دا ہک شعر:

## افضل پرویز
افضل پرویز (2000 - 1917) پوٹھوہاری دے شاعر، صحافی، موسیقار تے کھوجی سن۔ پوٹھوہاری لوک گیتاں تے لوک ناچ تے اوناں دی کتاب 'بن پھلواری' 1973 چ چھپی۔ اوناں دی پنجابی شاعری دی کتاب 'ککراں دی چھاں' 1971 چ چھپی۔

*اختر امام رضوی
* سلطان ظہور اختر
*دلپزیر شاد
*عبدالقادر قادری

## پنجابی نال موازنہ
تصغیر|دائیں|250px|Potohar scenery with hill backdrop

### سوالیہ لفظ

### ملکیت واسطے اسم ضمیر

## اتا پتا

 
## ہور دیکھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

## باہرلے جوڑے
* Pahari Language Textbook for Class2
* Pahari Language Textbook for Class3
* Pahari Language Textbook for Class4
* Pahari Language Textbook for Class5
* Pahari Language Textbook for Class6
* [Pahari Language Textbook for Class8 (Part A)](https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637338209700592883Pahari%208th%20PART%20A%20(From%20pages%2001%20to%2086).pdf)
* [Pahari Language Textbook for Class8 (Part B)](https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637338248442252769Pahari%208th%20PART%20B%20(From%20pages%2087%20to%20124).pdf)

https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/phr

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں

گٹھ: ضلع راولپنڈی
گٹھ: تحصیل گجر خان
دوآبی

دوآبی پنجابی دی اک بولی اے جیڑی جڑددے پنجاب دے ضلعیاں ہوشیارپور جلندر کپورتھلہ تے نوان شہر چ بولی جاندی اے۔

دوابی پنجابی بولی دا لہجہ ا‏‏ے۔ اس دا ناں دوآبہ دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، جتھے اوہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ 'دوآبہ' دے معنی نيں 'دو دریاواں دے درمیان زمین' تے ایہ لہجہ ستلج تے بیاس دے درمیان دواب وچ بولا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی پنجاب وچ بولنے د‏‏ی وجہ 1947 د‏‏ی تقسیم دے بعد مغربی پنجاب وچ مسلم پنجابیاں د‏‏ی پیرول اے ۔ ایہ بولی ہن مشرقی پنجاب دے ضلع ہوشیار پور ، جالندھر ، کپورٹلہ تے نوانشہر تے ڈونا ، مانجکی دے علاقےآں وچ وی بولی جاندی ا‏‏ے۔ مغربی پنجاب وچ ، بولی ٹوبہ ٹیک سنگھ تے فیصل آباد ضلعے وچ بولی جاندی اے ۔

## جائزہ
دوآبہ دے مشرقی طرف دوآبی دا ہلکا جہا مالوی اثر پڑدا اے تے ایہ اک چھوٹی پہاڑی تو‏ں وی وابستہ ا‏‏ے۔ کچھ چیزاں جو اسنو‏ں پنجابی د‏‏ی ہور بولی تو‏ں ممتاز کردیاں نيں۔

## [[سوَر]]
دوابی دے وچّ 10 سور ہندے ہن۔ ایہہ /ə, ɪ, ʊ, aː, ɛː, eː, iː, ɔː, oː, uː/ ہن۔

دوآبی وچ تنّ سراں دی ورتوں کیتی جاندی ہے؛ دبیؤ ہوئی، وچلی اتے اچی۔

ہور سپریسیگمینٹل پھونمیس

دوابی وچ دھن، تناء اتے نکّ دیاں آوازاں پھونمک ہن.

## ٹون
### دباء
دوابی وچّ دباء نوں دو طریقیاں نال سمجھیا جاندا ہے، سنگیٹک طور تے اتے پیراڈیگٹکلی طور تے.

سنٹیگٹومک طور تے، تناء-پرورتن نال لفظ دا مطلب بدل جاندا ہے۔ اس قسم دا تناء اکثر آتھوگراپھک طور تے نشانبدھّ ہندا ہے، اتے کسے شبد وچ موجود کسے وی دھن نوں دباء والے سلیبل وچ بدل سکدا ہے۔

دوآبیئے 'و' اکھر نہیں بولدے اتے ایہنوں 'ب' وچّ تبدیل کر دندے ہن، جویں کہ 'وڈا' نوں 'بڈا'۔ کئی وار اوہ 'و' دی تھاں 'او' دی وی ورتوں کردے ہن، جویں کہ 'کھواب' نوں 'خواب' آکھدے ہن۔ کئی ویلے 'او' نوں وی 'او' بنا دتا جاندا ہے جویں کہ 'خوش' نوں 'کھوش'۔ دوابی وچّ جیکر 'ِ' ہے تاں اس دی تھاں 'ے' ورتی جاندی ہے، جویں کہ 'کھچّ' نوں 'کھیچّ' اتے 'وچّ' نوں 'بیچّ'۔

## گن
### اکھراں وچّ بدلاء
دوآبیئے 'ز' دی آواز نوں نہیں گولدے اتے اوہ ایہدی تھاں 'ج' ورتدے ہن۔ ایہہ تاں اسیں پنجابی دے کسے وی لہجے وچّ ویکھ سکدے ہن، کیونکہ 'ز' مڈھ توں ہی وسنیکی طور 'تے نہیں بولیا جاندا، ایہہ فارسی اتے عربی وچوں آیا ہے۔

### واک بنتر
دوآبی دے انت وچّ "ہ" (موجودہ تناء) اتے "سان" جاں "سی" (پچھلے تناء) دی بجائے "آ" (موجودہ تناء) اتے "سگے" (پچھلے —tense) دے نال انتم واک ہن. دوآبی وچ “ادان”، “ضدن”، “کدان” عامَ طور تے ورتے جاندے ایڈورجج ہن جو پنجابی دی وکاری بولی، ماجھی وچ ورتے جاندے “انج / اسٹارن”، “جسٹارن”، کستارن دے بالکل الٹ ہن۔

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گوجری

گوجری یا گجری اک مستقل زبان اے جیہڑی  زباناں دی راجھستانی گروپ دی نال تعلق رکھے-پنجابی زبان دا تعلق لہندا گروپ دی نال اے- گوجری    کشمیر،انڈیا،افغانستان ،ہزارہ ڈویژن ،ملاکنڈ ڈویژن تے شمالی   پنجاب  و چ بولی جاندی اے۔ 

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
*پنجابی دے لہجے
*لہندی تے چڑھدی پنجابی
*ملتانی دا قندھاری لہجہ
*دیپالپور دا لہجہ
*شاہ پوری لہجہ
*سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
کانگڑی

**کانگڑی بولی** ہماچل پردیش دے کانگڑا، ہمیرپور، اونا اتے پنجاب دے گرداس پور تے ہشیارپور ضلعیاں وچ بولی جاندی اے۔ ایہہ اک انڈو آریائی بولی اے جسدا تعلقات ڈوگری نال اے اتے اسنوں مغربی پہاڑی بولی گروہ دا حصہ منیا جاندا اے۔ اس اتے مرکزی پنجابی (ماجھی) دا اثر وی ویکھن نوں ملدا اے۔ بولی سائنسداناں ولوں کانگڑی اتے ڈوگری نوں پنجابی دیاں پڑبولیاں منیا جاندا سی پر 1960ویاں توں بعد انا دوواں نوں پہاڑی بولی گروہ دیاں پڑبولیاں منیا جاندا اے۔

پہلاں کانگڑی نوں پنجابی دی اک پڑبولی منیا جاندا سی پر بھارت دی 1971 دی مردم-شماری دوران اسنوں ہندی دا اک لہجہ کیہا گیا۔

کانگڑی پنجابی دی اک بولی اے جیڑی اتلے پنجاب تے ہماچل پردیش دے ضلع کانگڑہ چ بولی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ
* http://www.youtube.com/watch?v=zs6bX9r9vKk&feature=relatedکانگڑی پنجابی گانا

* http://www.youtube.com/watch?v=6b-EbDNJicsکانگڑی پنجابی گانا

## اتہ پتہ

## ہور پڑھو
* پنجابی دے لہجے
* لہندی تے چڑھدی پنجابی
* ملتانی دا قندھاری لہجہ
* دیپالپور دا لہجہ
* شاہ پوری لہجہ
* سرائیکی
* پنجابی چ پہلی وار
* چوکھے ورتے جان والے پنجابی بول
* پنجابی اردو انگریزی بول

## حوالے

گٹھ:پاکستانی بولیاں

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:پنجابی بولیاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی
ثریا ملتانیکر

**ثریا ملتانیکر** اک پاکستانی گائیک سواݨی اے ۔ ثریا ملتانیکر 1 جنوری 1940 نوں ملتان پنجاب وچ جمی ۔ گیاراں ورھے دی سی جدوں موسیقی سکھن لگ گئی ۔ تیراں ورھےآں دی عمر وچ پہلی واری کراچی وچ گاݨا گایا۔ 1956 توں ریڈیو پاکستان تے وی گوݨ لگ گئی ۔اوہناں نے کئی کلاسیکی گیت گائے نیں ۔اوہناں دے ست نیاݨے نیں ۔
ثریا دی تعھی راحت ملتانی وی گیت تے غزلاں گوندی اے ۔

## ایوارڈ
* گولڈن ایوارڈ 1959
* چٹاگانگ ایوارڈ 1960
* نگار ایوارڈ 1964
* غلام فرید ایوارڈ 80-19750
* جشن فرید ایوارڈ 1982
* شاعر مشرق ایوارڈ 1982-81
* پرائڈ اف پرفارمنس ایوارڈ 1986
* شہباز ایوارڈ 2000
* لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ 2000
* غلام فرید ایوارڈ 2002
* لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ 2006
* ستارہ امتیاز ایوارڈ 2008

## باہرلے جوڑ
*http://www.youtube.com/watch?v=Btpt6oATqKA اک دن جیو نال گل بات
*http://suraiyamultanikar.com/  ثریا ملتانیکر دی ویب سائیٹ
*http://suraiyamultanikar.com/gallery.html ثریا ملتانیکر دیاں مورتاں
*http://www.thenews.com.pk/daily_detail.asp?id=245433خبر

گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک
مارٹن لیوس پرل

مارٹن لیوس پرل اک امریکی فزکسگرو سی جینے 1995 اچ فزکس اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پال کروٹزن

پال کروٹزن کیمسٹریگرو سی جینے 1995 اچ کیمسٹری اچ نوبل انعام جتن آلا  اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جان فوربس نیش

**جان فوربس نیش** اک امریکی معاشیاتگرو سی جینے 1994 اچ معاشیات اچ نوبل انعام جتیا اے۔ 2001 چ بنن آلی فلم "اک سوہنا دماغ" وچ نیش دے جیون بارے دسیا گیا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
تھامس جے ایبر کرومبے

تھامس جے ایبر کرومبے (1930-2006) اک امریکی صحافی تے فوٹوگرافر سی جیڑا نیشنل جیوگرافک سوسائٹی لئی کم کردا ریا۔

تھامس جے ایبر کرومبے 1956 چ نیشنل جیوگرافک سوسائٹی چ آیا۔ ایتھے اونے 43 آرٹیکل لکھے جنان چوں 16 مسلمان دیسان بارے چ سن۔ کرومبے مسلمان ہوگیا سی۔

## بارلے جوڑ
* تھامس دا انٹر ویو 
* تھامس دیاں 54 مورتاں 
* نیشنل جیوگرافک میگزین چ آرٹیکل 
* تھامس ایبر کرومبے
ڈوگرا راج

ڈوگرا راج اک راج سی جیہڑا جموں تے کشمیر وچ 1846 تون لے کے 1947 تک رییا ۔ گلاب سنگھ ایہدا پہلا راجا سی ۔ گلاب سنگھ دا تعلق راجپوت دی گوت تھکیال جموال راجپوت نال سی۔ 

گٹھ:کشمیر دی تریخ
حضوری باغ باراں دری

حضوری باغ بارہ دری، حضوری باغ لہور، پاکستان چ اک بارہ دری اے جینوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 1818 چ بنوایا سی۔ اے چٹے پتھر دی بنی ہوئی کوٹھڑی اے جیدے باراں بوۓ نیں۔۔ نوہنے تھماں نیں محراباں نوں چکیا ہویا اے۔۔ ایدی چھت تے شیشہ لگیا ہویا اے۔۔ رنجیت ایتھے دربار لاندا ہوندا سی۔ ایدے اک پاسے شاہی قلعہ تے دوجے پاسے شاہی مسیت اے۔
### باہرلے جوڑ

گٹھ:اندرون شہر لہور
حضوری باغ

**حضوری باغ** پنجاب دے شہر لہور وچ اک پھلواری اے ۔ جیہڑی شاہی مسیت تے شاہی قلعے دے عالمگیری دروازے دے وچکار اے ۔ایہ پھلواری مہاراجا رنجیت سنگھ نے 1813 وچ بݨوائی سی ۔ ایتھے پہلاں عالمگیری سرا‎ سی ۔ فقیر عزیزالدین نے ایہدا نقشا بنوایا سی ۔
حضوری باغ دے اندر مہاراجا رنجیت سنگھ دی بنائی ہوئی حضوری باغ بارہ دری وی اے ۔

## مورت نگری


Image:The Hazuri Bagh Pavilion(1870).jpg
Image:Hazuri_Bagh.JPG
Image:Hazuri Bagh bardari.jpg
Image:Bara Dari East & North facing sides of The 12 door building July 1 2005.jpg 



## حوالے

گٹھ:لہور
گٹھ:پھلواری
گٹھ:پنجاب دے باغات
پیٹر ڈوہرٹی

پیٹر ڈوہرٹی اک آسٹریلین فزیالوجیگرو سی جینے 1996 اچ فزیالوجی اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رالف زنکرنیگل

رالف زنکرنیگل اک امریکی فزیالوجیگرو سی جینے 1996 اچ فزیالوجی اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:نوبل انعام جتن والے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
وسلاوا شمبورسکا

وسلاوا شمبورسکا اک امریکی ادیبہ سی جینے 1996 اچ ادب اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جیمز مرلیس

کارلس بیلو اک برطانوی معاشیاتگرو تے 1996 اچ معاشیات اچ نوبل انعام جتیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیم وکری

ولیم وکری 1996یک برطانوی معاشیاتگرو تے 1996 اچ معاشیات اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
حسن نثار

حسن نثار (پیدائش 2 نومبر 1999) پاکستان دے سول اعزاز یافتہ، نوجواناں دے سماجی کارکن، کاروباری شخصیت تے ایکسپلورر نیں، اتے اوہناں دا تعلق ہری پور، خیبر پختونخوا، پاکستان نال اے۔

گٹھ:کالم لکھاری
پال بویر

پال بویر اک کیمسٹریگرو تے 1997 اچ کیمسٹری اچ نوبل انعام جتیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
جوڈی ولیمز

جوڈی ولیمز اک استانی تے 1997 اچ امن اچ نوبل انعام جتن آلی سی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رابرٹ فرچگاٹ

رابرٹ فرچگاٹ اک فزیالوجیگرو تے 1998 اچ فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لوئس اگنارو

لوئس اگنارو اک فزیالوجیگرو تے 1998 اچ فزیالوجی اچ نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
زیوس دا بت

زیوس دا بت اک یونانی بت بنان والے فیڈیاس نے 432 م پ چ بنایا سی تے اے زیوس دے مندر چ اولمپیا یونان چ رکھیا گیا سی۔ اے بت 12 میٹر (39 فٹ) اچا سی۔ اے بت کنج تباہ ہویا ایدا کوئی پکا پتہ نیں۔ 1954-58 چ فیڈیاس دے کم کرن دی تھاں تے اوتھے اودے اوزار لبے تے اینج اوس ویلے دا وی پتہ چلیا جدوں اے بنایا گیا۔
 

### بارلے جوڑ
بابل دیاں پھلواریاں

بابل دیاں پھلواریاں بابل، عراق چ پرانی دنیا دے ست عجوبیاں چ گنیاں جاندیاں نیں۔ایناں نوں بحت نصر II 600 م پ چ بنوایا۔ اے کیا جاندا اے جے بخت نصر نے اپنی فارسی بیوی جینوں اپنے دیس دی یاد ستاندی سی اوس لئی اے پھلواریاں بنوایاں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:ست عجوبے
ارٹیمس دا مندر

ارٹیمس دا مندر یونانی دیوی ارٹیمس دے ناں تے ایفیس ترکی چ 550 پ م بنایا گیا اک مندر اے۔ ایس مندر دی گنتی دنیا دے ست عجوبیاں چ ہوندی اے۔ اےس مندر دیاں نیواں تے کج ہور نشانیاں ای بچیاں نیں۔ اے مندر چٹے پتھر نال بنیا سی سواۓ چھت دے۔ ایس مندر نوں بنن چ 120 ورے لگے۔
 

### بارلے جوڑ
رہوڈز دا کلوسس

رہوڈز دا کلوسس یونانی دیوتا ہیلیوس دا بت سی جیڑا یونان دی تھاں رہوڈز چ لگیا سی۔ اینوں لنڈوس دے چیروس نے 292-280 م پ بنوایا سی۔ اے بت 30 میٹر اچا سی۔ اے بت پرانی دنیا دے ست عجوبےاں چ گنیا جاندا سی۔ اے بت 226 چ آن والے اک بھونچال چ ڈگ گیا۔
 

### بارلے جوڑ
سکندریہ دا لائیٹ ہاؤس

سکندریہ دا لائیٹ ہاؤس اک بتی مینار سی جیڑا سکندریہ مصر چ فاروس دے جزیرے چ بنایا گیا سی۔ اے 280-247 پ م دے وشکار سمندری جعازاں نوں رات ویلے راہ دسن لئی بنیا گیا سی۔اے 393 -450 فٹ / 120 یا 140 میٹر تک اچا سی۔ اے کئی صدیاں تک دنیا دا سب توں بچا مینار ریا۔ 
 

گٹھ:بحیرات
گٹھ:جہازرانی
گٹھ:روشنی دے مینار
گٹھ:مصری ایجادات
گٹھ:یونانی ایجادات
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل

## ہورویکھو
*نیولینڈ چانن گھر
## حوالے

### بارلے جوڑ
مراد II

**مراد II** سلطنت عثمانیہ دا اک عثمانی ترک سلطان سی جسنے 1421 توں 1451 تک حکومت کیتی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
احمد I

احمد I اک عثمانی ترک سلطان سی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
عثمان دوم

۔
thumb|150px|عثمان دوم

عثمان دوم 1618ء تو‏ں لے ک‏ے اپنی وفات تک خلافت عثمانیہ د‏‏ی باگ ڈور سنبھالنے والا سلطان سی۔ اوہ 3 نومبر 1604ء نو‏‏ں توپ کاپی محل استنبول ترکی وچ پیدا ہوئے تے 20 مئی 1622ء نو‏‏ں وفات پائی۔ انہاں نے 1607ء وچ پیدا ہونے والی عائشہ نال شادی کيتی۔ اوہ سلطان احمد اول دا بیٹا سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ سلطان ماہ فیروز خدیجہ سلطان سن۔

گٹھ:1604 دے جم
گٹھ:1622 دیاں موتاں
گٹھ:1622ء دے جرائم
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:ترک شاعر
گٹھ:جدید طفل حکمران
گٹھ:خادم الحرمین الشریفین
گٹھ:خلافت عثمانیہ
گٹھ:ستارہويں صدی دے خلفاء
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:سلاطین عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مرد شاعر
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ سیاسی قتل
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ ترک نسب
گٹھ:عثمانی سیاسی مقتولین
گٹھ:عثمانی شاعر
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:مسلم سیاسی شخصیتاں
گٹھ:مقتول خلیفہ
گٹھ:مقتول شاہان

عثمان II اک عثمانی ترک سلطان سی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
مصطفا II

مصطفی II اک عثمانی ترک سلطان سی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
محمود I

محمود I اک عثمانی ترک سلطان سی۔

گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
مراد چوتھا

سلطنت عثمانیہ دا مؤسس ثانی

**مراد چوتھا** نوں **مراد چہارم** دے نام توں وی جانیا جاندا اے۔ مراد  1623ء توں 1640ء]] تک خلافت عثمانیہ دی باگ ڈور سنبھالنے والا سلطان سی۔ اوہ 26  یا 27 جولائی 1612ء نوں استنبول وچ پیدا ہوئے تے [8 یا [9 فروری|9 فروری 1640ء نوں وفات پائی۔ اوہ سلطان احمد اول دا بیٹا سی۔ انہاں دی والدہ سلطان کوسم سلطان سن۔ مراد چہارم نے عائشہ خاتون نال شادی کیتی۔

سلطان مراد رابع دے آخری ایام وچ بایزید دا قتل اک اہم موڑ سی، جو بغاوت دے الزام وچ سلطان مراد رابع دے زیر عتاب آگیا،اگر چہ با یزید بغاوت توں لاتعلق سی، مگر اس دی والدہ گلبہار خاتون شازش تے بغاوت وچ متواتر پیش پیش سی، ایہ بات با یزید نوں بہ خوبی معلوم سی، مگر اوہ خاموش رہیا، اسی دی خاموشی قتل دا الزام بنی ، با یزید حقیقتاً سلطان مراد رابع دا بھائی سی تے اوہ کدی وی بغاوت ورگے کم وچ ملوث نہ سی، اکثر مراد رابع دے نال باغیاں دے خلاف لڑدا تے بھرپور کارروائی کردا۔ شہ زادہ با یزید نوں محل توں فرار ہونے دے لئی وزیر نے پیش کش کیتی مگر شہ زادے انکار کر دتا تے کہیا کہ جو حکم آقا نے دتا اسنوں بجا لاؤاں گا شہ زادہ سلطان احمد دا بیٹا تے گلبہار خاتون لخت جگر سی جبکہ  مراد دا بھائی والد دی طرف توں سی۔

سلطان مراد رابع نے تمام عمر باغیاں دی سرکوبی وچ صرف کیتی اک دن بھی آرام نال نہیں بیٹھیا، ینی چری دی شرکسی نوں فرو کرنے وچ کامیاب ہویا،

اپنی آخری عمر وچ اس نے تمام شہ زادیاں نوں قتل دا حکم دے تیا، مگر خوش قسمتی توں ابراہیم اول بچ نکلے جو بعد ازاں خلیفہ بنے، مراد نوں یقین سی کہ بعد وچ انہاں دے نال بھی عثمان خان جیسا ￼ سلوک ہو سکدا اے،
  

مراد IV اک عثمانی ترک سلطان سی۔
## حوالے

 

 

### بارلے جوڑ

گٹھ:1612 دے جم
گٹھ:1640 دیاں موتاں
گٹھ:اموات بسبب صلابت جگر
گٹھ:جدید طفل حکمران
گٹھ:خلافت عثمانیہ
گٹھ:ستارہویں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:سلاطین عثمانیہ
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:مسلم سیاسی شخصیتاں

گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
گیرارڈسٹ ہوفٹ

گیرارڈسٹ ہوفٹ اک فزکسگرو تے 1999 وچ فزکس دا نوبل انعام لیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
احمد زیریل

احمد زیریل اک کیمسٹریگرو تے 1999 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آروڈ کارلسن

آروڈ کارلسن اک فزیالوجیگرو تے 2000 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
وچولی

**وچولی**، سندھی دی اک بولی اے۔ ایہدا ایہ ناں ایہدے سندھ دے وچکار وچ ہوݨ دی وجہ توں پیا اے۔ وچولی ضلع حیدر آباد، ضلع سانگھڑ، ضلع نوابشاہ، ضلع مٹیاری تے ضلع دادو وچ تے آلے دوالے بولی جاندی اے۔ ایس بولی نوں سندھی دی معیاری بولی کہیا گیا تے ایس لئی ایہ دفتراں تے کتاباں وچ ورتی جاندی اے۔

وچولی دی اصطلاح ہر اس چیز لئی وی ورتی جاندی اے جیہدا تعلق وچکارلے علاقے توں ہووے، جِداں کہ لوک، کھاݨ پیݨ، رسم و رواج، روایات تے پہناوے وغیرہ۔ وچولی پنجابی لفظ "وچ" توں بݨیا اے، وچلا دا مطلب درمیانی یا اندرونی اے۔ ثالث نوں پنجابی وچ وچولا تے وچولی کہیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:سندھی بولی
گٹھ:سندھی
لاڑی

**لاڑی**، سندھی دی اک بولی اے، جیہڑی سندھ دے "لاڑ" علاقے وچ رہݨ والے لوک بولدے نیں۔ اس علاقے دی بولی نوں "لاڑی" کہیا جاندا اے۔ لاڑی دی اصطلاح ہر اس چیز لئی وی استعمال ہُندی اے جیہدا تعلق لاڑ دے علاقے توں ہووے، جِداں کہ لوک، کھاݨ پیݨ، رسومات، روایات تے پہناوے وغیرہ۔ جنوبی سندھ دے علاقے نوں "لاڑ" کہیا جاندا اے۔ لاڑ دا مطلب اے ڈھلوان یا ہیٹھلا حصہ جو سمندر ول نوں جاندا اے۔ لاڑ وچ حیدر آباد، بدین، سجاول تے ٹھٹھا شامل نیں۔ مقامی بولی لاڑی بولی کہلاؤندی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:سندھی بولی
گٹھ:سندھی
جیمز ہیکمین

جیمز ہیکمی اک معاشیاتگرو تے 2000 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
انور علی

انور علی (1922-2004) پنجابی دے لکھاری تے کارٹونسٹ سن۔ لہور دے انگریزی اخبار پاکستان ٹائمز چ ننا دے ناں نال کارٹون بناۓ۔ اعجاز انور اوناں دے پتر نیں۔

## جیون کتھا
اوہ جڑھدے پنجاب دے شہر لدھیانہ چ 18 اپریل 1922 نون جمے۔ کرسچن ہائی سکول لدھیانہ چ پڑھے۔ اوناں نون موسیقی پسند سی پر اپنی ماں دے روکن تے اینون چھڈ دتا۔ کارٹون بنان دا شوق سی کالج چ کارٹون بنان تے انگریز پرنسپل نے اونوں دس رپۓ انعام دتا۔ اونان نوں کارٹون بنانا پسند سی پر اپنے کعر والیان دے ڈر تون گمنام دے ناں نال مڈ ویلے اوناں دے کارٹون ڈان اخبار چ جھپے۔اوس ویلے احبار ج کارٹونان دا ایناں رواج نیں سی۔ لدھیانے دے اک اردو احبار چ دو رپے/کارٹون دے سعاب نال اوناں کارٹون بنانے ٹورے۔ 1947 چ انور علی لہور چ پاکستان ٹائمز ج کارٹون بنان لگ گۓ۔ 225 رپے اوناں دی تنخواہ سی۔ انور علی دی کارٹونان بارے جانکاری آپ لئی۔ لہور چ اوناں نے میو سکول اف آرٹس چ داخلہ لیا پر اک معینے مگروں ای چھڈ دتا۔

انور علی دے کارٹون پاکستان ٹائمز دے ادارتی صفے تے چھپدے سن تے اینان دا رنگ سیاسی ہوندا سی۔ ننا اوناں دے کارٹوناں دا اک پکا کردار سی۔ ننا اصل چ اونان دے پتر اعجاز انور دا کعر دا ناں سی انور علی 31 جنوری 1977 نوں پاکستان ٹائمز توں رٹائرڈ ہوۓ۔

## کالیاں اٹاں کالے روڑ
انور علی پنجابی دے لکھاری وی سن۔ پنجابی چ اوناں دے افسانیاں دیاں دو کتاباں کالیاں اٹاں کالے روڑ تے نوری چھپ چکے نیں۔

## گواچیاں گلاں
گواچیاں گلاں انور علی دی جیون کتھا اے۔

## بارلے جوڑ
*ڈان گیلری
*خالد حسن
*
*ڈیلی ٹائمز
*گواچیاں گلاں

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مائیکل سپینس

مائیکل سپینس اک معاشیاتگرو تے 2001 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سڈنی برینر

سڈنی برینر اک فزیالوجی گرو تے 2002 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
امری کرٹسز

امری کرٹسز اک ادبی تے 2002 وچ ادب دا نوبل انعام جتن آلا اے۔
**امرا کارتیس** (; 9 نومبر 1929 31 مارچ 2016) ہنگریائی لکھاری اتے 2002 دےساہت دے لئی نوبل انعام نال اجیہی ساہترچنا لئی نوازیا گیا گیا "جو اتہاس دے وحشیانہ منمانیپنے دے خلاف انسان دے نربل تجربہ نوں برقرار رکھدی اے " اوہ ساہت وچ نوبل نوں جتن والا پہلا ہنگیریئن سی۔ اس دیاں رچناواں وچ نازی ہالوکاسٹ (نرسنہار) (اوہ اک جرمن تشدد کیمپ وچ سی پر مرن توں بچ گیا سی)، تاناشاہی اتے نجی آزادی دے تھیم لئے گئے ہن۔ اس دی موت 31 مارچ 2016 نوں 86 سال دی عمر وچ بڈاپیسٹ وچ اس دے گھر وکھے ہو گئی سی۔ کئی سالاں توںپارکنسن دے روگ توں پیڑت سی۔

## جیون اتے کم
کارتیس دا جم ہنگری دے بڈاپیسٹ وچ 9 نومبر 1929 نوں ارنکا جاکب اتے لازلو کریسٹز - اک برزوآ یہودی جوڑی دے گھر ہویا سی۔ جدوں اوہ پنج سال دی عمر دے قریب سی تاں اسدے ماپے اڈّ ہو گئے۔ کارتیس نے اک بورڈنگ سکول وچ داخلہ لیا اتے، 1940 وچ اسنے سیکنڈری سکول دی پڑھائی شروع کیتی۔ اسنوں یہودی طالب علماں لئی اک خاص کلاس وچ رکھیا گیا سی۔  دوجی عالمی لڑائی دوران، کریٹز نوں 1944 وچ 14 سال دی عمر وچ دوجے ہنگیری یہودیاں دے نال آؤشوتس نظربندی کیمپ وچ بھیج دتا گیا سی اتے بعد وچ اسنوں بکنوالڈ بھیج دتا گیا سی۔ کینپاں وچ پہنچن تے کارتیس نے 16 سال دی عمر دا ورکر ہون دا دعوہ کیتا جس نال اوہ ترنت خاتمے توں بچ گیا۔ اوہناں نوں ترت مار دین لئی 14 سال دا چاہیدا سی۔وڈی عمر دیاں نوں وگاری قیدی وجوں زندہ رکھیا جاندا سی۔  1945 وچ جدوں اس دے کیمپ نوں آزاد کروا لیا گیا، کارتیس بڈاپیسٹ واپس آ گیا، اتے 1948 وچ ہائی سکول دی پڑھائی ختم کرن توں بعد اس نے اک صحافی اتے انووادک وجوں کم لبھّ لیا۔ 1951 وچ، پرکاشن دے کمیونزم ول جھکنا شروع کرن توں بعد اس نے ولگوسگ (سپشٹتا) دے رسالے وچ اپنی نوکری چھڈّ دتی۔ تھوڑے ویلے لئی اوہ اک فیکٹری ورکر دے طور اُتے کم کیتا سی اتے پھر ہیوی انڈسٹری وزارت دے پریس ڈیپارٹمنٹ وچ۔ 1953 توں اس نے پھریلینس پترکاری شروع کیتی اتے ہنگری وچ وکھ-وکھ رچناواں دا ترجمہ کیتا، جس وچ پھریڈرک نتشے، سگمنڈ فرائڈ، لڈوگ وٹگینسٹائین اتے ایلیئس کانیٹی آدی شامل سن۔

اس دا سبھ توں مشہور کم، بھاگہینتا (سورٹلنسگ)، آؤشوٹس، بکنوولڈ اتے زیجیز دے تشدد کینپاں وچ 15 سال دے گیورگی کووز دے انوبھواں دا بیان اے۔ 1960 اتے 1973 دے وچ لکھے اس ناول نوں شروع وچ ہنگری دے کمیونسٹ راج نے شائع نہیں سی ہون دتا، پر 1975 وچ شائع کر دتا گیا سی۔  کجھ لوکاں نے کتاب دی وضاحت اردھ-سوے-جیونی وجوں کیتی اے، پر لکھاری کسے مضبوط جیونی سمضموناں توں انکار کردا اے۔ ایہہ کتاب ہنگری وچ بہت سارے ہائی سکول دے پاٹھکرم دا حصہ بنا لئی گئی سی۔ 2005 وچ ہنگری وچ اس ناول تے مشتمل اک فلم بنائی گئی سی، جس دی سکرپٹ اسنے آپ لکھی سی۔  حالانکہ ٹائیٹل اوہی اے، کجھ سمیکھیاواں نے نوٹ کیتا کہ ایہہ فلم اس ناول نالوں زیادہ سویجیونیمولک سی جس اتے ایہہ مشتمل سی۔ ایہہ 2005 اتے 2006 وچ وکھ-وکھ طریقاں تے قومانتری طور اُتے رلیز کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:CS1 maint: Unrecognized language
گٹھ:جم 1929
گٹھ:موت 2016
گٹھ:20ویں صدی دے ناول کار
گٹھ:یہودی ناول کار
گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گردوارہ سچا سودا

گردوارہ سچا سودا اک گردوارہ اے جیہڑا چوہڑکانہ دے نیڑے اے۔ اے گردوارہ سکھ گرو نانک دیو دے جیون دے اک واقعہ دی یاد چ بنایا گیا سی۔

گرو نانک نوں اوناں دے پیو کالو مہتا نے کاروبار سکھان لغی 20 رپۓ دتے تے اوناں نوں تلونڈی توں چوہڑکانہ ول ٹوریا۔ راہ چ اوناں نیں کج سادووان نون ویکھیا۔ نانک کول جیڑے 20 روپے سن اناں نال اوناں نیں سادووان لئی چوہڑکانے توں کھان پین دا سمان لیا تے سادوواں نون لیا دتا۔ کعر واپس تلونڈی پہنچے تے اوناں دے پیو مہتا جی نارا‌ض ہوۓ۔ ناناک نے کیا جے اونان نے پچا سودا کیتا اے۔

جیڑی تھاں تے نانک نے سادووان نون کھانا دتا سی اے گردوارہ اوس تھاں تے بنیا اے۔
## بارلے جوڑ
*http://www.sikh-history.com/sikhhist/gurus/nanak1.html 
*http://www.tribuneindia.com/2001/20011229/windows/main2.htm
کرت ورتھریچ

کرت ورتھریچ اک کیمسٹری گرو تے 2002 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
الجبرا

الجبرا میتھمیٹکس دا اک انگ اے جیدے وچ اکرے تے نشان ورتے جاندے نیں گنتی نوں دسن لئی تے اوناں دے وشکار جوڑاں نوں دسن لئی۔ ابجد دے مڈلے اکرے جانے ہوۓ ملاں نوں دسدے نیں تے ابجد دے انت دے اکرے انجان ملاں نوں دسدے نیں۔
پوزیٹو نمبر

پوزیٹو نمبر کوئی وی نمبر جيڑا صفر توں اپر ہوۓ اوہ پوزیٹو نمبر اخواندا اے۔ پوزیٹو نمبر نوں اودے نال پوزیٹو نشان (+) لخ کے دسیا جاندا پر عام صور تے اے ایے نشان نال نئی ہوندا
نیگیٹو نمبر

**منفی عدد** کوئی وی عدد جيڑا صفر توں تھلے ہوۓ اوہ منفی عدد اخواندا اے۔ منفی عدد نوں اودے نال منفی نشان (-) لخ کے دسیا جاندا اے
شیریں عبادی

**شیریں عبادی** اک ایرانی وکیل تے جج سوانی اے۔ اوہ ہمدان ایران وچ 21 جون 1947 نوں جمی۔ اوہنے 2003 وچ امن دا نوبل انعام جتیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
صفر

**0 (عدد)** یعنی 0 دا ہِݨسا جو اک نمبر تے اک علامت ہے۔ کسے وی مثبت عددی نظام وچ ایہہ 1 تو‏ں گھٹ یا چھوٹا ہُندا ہے اتے 1- تو‏ں ودھ یا وڈا ہُندا ہ‏‏ے۔ ایہنو‏ں صفر اتے زیرو کہیا جاندا ہے۔ گݨت‏ی وچ ایہہ نہيں ہُندا لیکن کدی کدائيں اک تو‏ں پہلاں صفر بولیا جاندا ‏ہ‏ے۔

## انفرادی خصوصیات

* ہر عددی نظام وچ ایہہ لازمی ہُندا ہے۔
* کلا مکمل عدد ہے جو قدرتی عدد نِیہ ہے۔
* ہر عددی نظام دے مثبت اعداد تو‏ں چھوٹا یا کم ہُندا ہے۔
* ایہہ مطلق طور اُتے نہ ہوݨ (عدم) د‏‏ی علامت ہے۔
* اکلوندا عدد ہے جو نہ مثبت عدد ہے نہ منفی عدد لیکن فیر وی حقیقی عدد ہے۔
* کلا عدد ہے جو مثبت عدد نہ ہُندے ہوئے وی منفی اعداد تو‏ں ودھ یا وڈا ہے۔
* مثبت اک ہور منفی اک دے درمیان اک عدد ہے۔
* اسنو‏ں کسے عدد تو‏ں تفریق کيتا جائے تاں اوہی عدد برآمد ہوئے گا۔
* ایہنو‏ں کسے عدد وچ جمع کيتا جائے تاں اوہی عدد برآمد ہوئے گا۔
* اس وچو‏ں جے کسے مثبت عدد نو‏‏ں تفریق کرن تاں اوہی عدد منفی ہو جائے گا۔
* اس وچو‏ں جے کسے منفی عدد نو‏‏ں تفریق کرن تاں اوہی عدد مثبت ہو جائے گا۔
* جے کسے عدد تو‏ں ضرب دتی جائے تاں صفر جواب ہوئے گا۔
* جے ایہنو‏ں کسے عدد اُتے تقسیم کيتا جائے تاں صفر جواب ہوئے گا۔
* کسے عدد نو‏‏ں اس اُتے تقسیم نئيں کيتا جا سکدا۔ (ہجے تک د‏‏ی بشری معلومات اتے تحقیقات دے مطابق)
* صفر نو‏‏ں صفر د‏‏ی قوت نِیہ دتی جا سکدی۔ (ہُݨ تک د‏‏ی بشری معلومات تے تحقیقات دے مطابق)

## عمومی خصوصیات
صفر پہلے استعمال نئيں ہُندا سی۔ بعض محققاں دے خیال وچ (نويں صدی عیسوی وچ ) ایہہ ہندوستان وچ سب تو‏ں پہلے استعمال ہويا۔ مگر بعض د‏‏ی تحقیق دے مطابق اسنو‏ں عرباں نے نويں صدی عیسوی تو‏ں پہلے ایجاد ک‏ر ليا سی۔

## ہور دیکھو
* مثبت عدد
* منفی عدد

## حوالے

گٹھ:ابتدائی حساب
گٹھ:ریاضی
گٹھ:صحیح اعداد
گٹھ:گݨتی
لنڈا بک

فرینک ولسزیک اک فزیالوجی گرو تے 2004 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام جتن آلی اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
ایلفریڈ جیلینک

ایلفریڈ جیلینک اک ادبی تے 2004 وچ ادب دا نوبل انعام جتن آلی اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
وانگڑائی ماتھائی

وانگڑائی ماتھائی( 01 مئی 1940 - 25 ستمبر2011) نے 2004 وچ امن دا نوبل انعام جتیا۔ او سیاسی تے ماحولیاتی کاما سی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

* وانگڑائی ماتھائی بارے ویب سائٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
جنیوا

**جنیوا** لوک گنتی وچ زیورچ مگروں سویٹزرلینڈ دوجا وڈا تے روماندی دا سب توں وڈا شہر اے۔ ایہ جھیل جنیوا دے کنڈے تے جتھے دریائے رون جھیل وچوں نکلدا اے وسدا اے۔ ایہ جینوا کینٹن دا راجگڑھ وی اے۔

گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ
ایڈورڈ کرسچن پریسکاٹ

ایڈورڈ کرسچن پریسکاٹ اک معاشیات گرو تے 2004 وچ معاشیات دا نوبل انعام جتن آلا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
قذافی سٹیڈیم

قذافی سٹیڈیم لہور پاکستان دا اک کرکٹ دا میدان اے۔ ایدا نقشہ پاکستانی ماہر تعمیرات مورت خان نے بنایا تے اے 1959 چ مکمل ہویا۔ کج وریاں مگروں نئیر علی دادا نے ایس چ ودھاوا کیتا۔

1996 دے ورلڈ کپ ویلے کج تبدیلیاں کیتیاں گئیاں تے اوس ویلے 60،000 تماشائیاں دے بعن دی تھاں سی۔ ہن ایتھے 92،645 لوکاں دے بعن دی تھاں اے۔ شروع چ ایدا ناں لہور سٹیڈیم سی پر 1974 وچ کرنل قذافی دے اعزاز چ ایدا ناں قذافی سٹہڈیم رکھیا گیا۔

گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:کرکٹ
زیورچ (کینٹن)

زیورچ سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔ ایدی لوک گنتی 1,344,866 اے۔ کینٹن سویٹزرلینڈ دے جڑھدے اتلے پاسے ول اے تے زیورچ ایدا گڑھ اے۔ 

## بارلے جوڑ

*سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Tössschlucht Embrach.jpg
File:Hüttensee Panorama - 11.08.2001.jpg
File:ErlenbachZH Kirche.JPG
نمبر

**نمبر**، گݨتی دی اک اکائی اے جیہڑی گݨݨ تے ناپݨ لئی ورتی جاندی اے۔ نمبر نوں نشان نال دسیا جاندا اے۔

گٹھ:گݨتی
ایم ایم عالم روڈ

ایم ایم عالم روڈ لہور پاکستان دی اک مشعور سڑک دا ناں اے۔ اے لہور دے مشعور علاقے گلبرگ چ واقع اے۔ ایس سڑک دا ناں پاکستان فضائیہ دے ریٹائر ایئر کموڈور محمد محمود عالم (ایم ایم عالم) دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ ایم ایم عالم ہوراں 1965 دی پاک بھارت جنگ چ کتیاں وانگوں لڑدیاں ہوئیاں دشمن نوں چوکھا زخم دتا سی۔ اوناں دے ایس کارنامے اتے اوناں نوں پاکستان دا فوجی اعزاز ’ستارہء جرات’ دتا گیا۔ 

ایس سڑک دی مشعوری دی اک وجہ ایتھوں دے دیسی تے ولائتی ہوٹل نیں جناں چ پزا ہٹ، نینڈوز، ولیج، کے ایف سی، فریڈیز کیفے تے ہور بوت سارے۔ ایس کر کے اینوں گوالمنڈی دے برابر سمجھیا جاندا اے۔ 

اے سڑک گلبرگ چ مین مارکیٹ توں لے کے فردوس مارکیٹ تکر جاندی اے۔ ایس سڑک دے نال و نال پرلے پاسے مشعور مین بلیوارڈ ھیگا اے۔ آن جان لئی وچکارلے ہور راہواں وی نیں۔ 
ایس سڑک اتے مشعور ولائتی شیواں دیاں دکاناں نیں جناں چ کپڑے، جوتیاں، پرس، سنگھار تے فیشن شامل نیں۔ 

ایتھے بوت سارے انگریزی تے سرکاری سکول نیں۔
اجکل ایدی مرمت کیتی گئی اے کیونجکہ چوکھی ٹریفک دے بہاؤ نوں سوکھا کیتا جا سکے۔

## بارلے جوڑ
*http://www.despardes.com/food/news/story-Exploring%20Lahores%20menu-Nov18.html
علامہ اقبال انٹرنیشنل ایئر پورٹ

علامہ اقبال انٹرنیشنل ایئر پورٹ (علامہ اقبال قومانتری ہوائی اڈا) پاکستان پنجاب دے شہر لہور چ پاکستان دا دوجا وڈا سول ہوائی اڈا اے۔ ایدا ناں لہور انٹرنیشنل ایئر پورٹ توں بدل کے مشہور شاعر تے فلسفی علامہ اقبال دی مناسبت نال علامہ اقبال ہوائی اڈا رکھیا گیا۔

ہن تکر ایس ہوائی اڈے دے تن ٹرمینل ہیگے نیں: علامہ اقبال ٹرمینل، حج ٹرمینل تے کارگو ٹرمینل۔ اے شہر دے مرکز توں 15 کلو میٹر دے پینڈے تے اے۔ ہوائی اڈے دے رن وے دی لمبائی 20024 فٹ اے۔

## '''''تریخ'''''

### '''''آزادی توں بعد'''''
پاکستان دی آزادی دے ویلے والٹن ایئرپورٹ لہور دا مین ہوائی اڈا سی۔ جدوں پاکستاݨ انٹرنیشنل ایئرلائنز (پی.آئی.اے.) نے اپݨا پہلا بوئنگ 720 حاصل کرلتّا تے والٹن جیٹّ جہازاں دا پار نئیں سمپال سکدا سی. پاکستان سرکار نے اک نواں ہوائی اڈا بݨاؤن دا فیصلہ کیتا، جیہڑا 1962 وچ کھلیا۔  پی۔آئی۔اے نے کراچی راہیں دبئی اتے لندن لئی سدھیاں اڈاناں شروع کیتیاں۔

### '''''آلا ٹرمینل'''''
اگلے پچی سالاں دوران، ہوائی سفر دی منگ ودھ گئی. خطے دیاں ودھ رہیاں ضرورتاں نوں پورا کرن لئی سرکار نوں اک وڈا ٹرمینل بناؤنا پیا۔ مارچ 2003 وچ، اک نویں ٹرمینل دا افتتاح صدر جنرل پرویز مشرف نے کیتا گیا سی، اصل  وچّ سابقہ وزیر اعظم نواز شریف سی. ایس ہوائی اڈے دا ناں علامہ اقبال انٹر نیشنل ہوائی اڈا رکھیا گیا سی اتے کراچی دے جناح انٹرنیشنل  ہوائی اڈے توں بعد پاکستان دا دوجا سبھ توں وڈا ہوائی اڈا بن گیا۔ ساریاں اڈاناں نوں نوے ہوائی اڈے تے تبدیل کر دتا گیا سی اتے پراݨا ہوائی اڈیا نوں فوج نے منتقل کر دتا گیا سی. حالانکہ، بعد وچّ سرکار نے ہوائی اڈےنوں فوج توں دوبارہ قبضہ کر لیتا اتے ایس نوں حج ٹرمینل وچّ تبدیل کردتا.

پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹی نے جے اینڈ پی اوورسیز لمیٹڈ ، جیہڑا اک بین الاقوامی عمارت اتے سول انجینئرنگ ٹھیکیدار دے نال اک کنسورشیم دے رہنما ، ایئرس اے ٹی ایم نوں مرکزی معاہدہ دتا۔ ایرس اے ٹی ایم تھامسن سی ایس ایف ایرس اینڈ سیمنز دا مشترکہ پروجیکٹ اے ، جیہڑاہوائی ٹریفک مینجمنٹ سسٹم اتے ہوائی اڈے دی ترقی  لئی مختص اے۔ برطانیہ چ ائیرپورٹ گروپ نوں ائیرپورٹ سسٹم دی تعمیر لئی 70 ملین دا معاہدہ وی دتا گیا سی۔ ایس منصوبے نوں شہری اتے تعمیراتی کماں دے ذمہ دار ، جوانو اینڈ پاراسکیواڈس (جے اینڈ پی) دے اک کنسورشیم اتے نظاماں دے نفاذ  لئی ذمہ دار ایئرپورٹ گروپ نے نافذ کیتا سی۔ ایئرس اے ٹی ایم اتے تھیلس اے ٹی ایم نوے ٹرمینل تے ایئر پلاں دی جعلی سازی اتے انسٹالیشن دے ذمہ دار سی۔

## عمارت

## اعدادو شمار

## ہوائی کمپنیاں
* ایرو ایشیا انٹرنیشنل (مسقط، دبئی، دوھا، العین، کراچی)
* ائیر بلو (دبئی، کراچی)
* پاکستان انٹرنیشنل ائیر لائن 
* شاہین ائیر انٹرنیشنل

## ہور ویکھو
* پاکستان دے ہوائی اڈے
* پاکستانی ہواباز کمپنیاں
* پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹ

## بارلے جوڑ
* ویب سائیٹ
* http://www.airport-technology.com/projects/lahore

گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
ڈیوس

ڈیوس سویٹزرلینڈ دا اک شہر اے۔ اے دیس دے چڑھدے پاسے اے۔ اے گراوبندن دے کینٹن چ اے۔ ایدی لوک گنتی 11142 اے۔ ڈیوس یورپ دا سب تون امیر شہر اے۔

گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں