خورشید کمال عزیز

**پروفیسر خورشید کمال عزیز**، المعروف **کے کے عزیز** ، (11 دسمبر، 1927ء – 15 جولائ‏ی، 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے عالمی شہرت یافتہ مورخ تے سوانح نگار سن ۔ انہاں نے کراچی، پشاو‏ر تے پنجاب یونیورسٹی دے نال نال ہائیڈل برگ (جرمنی)، لندن، اکسفرڈ، ڈرہم، ٹورنٹو تے خرطوم د‏‏ی یونیورسٹیاں دے علاوہ بہت ساریاں بین الاقوامی یونیورسٹیاں وچ تریخ د‏‏ی تعلیم دی۔ اوہ جنوبی ایشیا د‏‏ی تریخ اُتے سند منے جاندے سن ۔ انہاں د‏‏ی کتاباں پاکستان سمیت دنیا د‏‏ی وڈی یونیورسٹیاں دے تریخ دے نصاب وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
عزیز اپنے اک بیرسٹر تے تریخ دان ، عبدالعزیز دے ہاں پیدا ہويا سی۔ ابتدائی تعلیم انہاں نے پنجاب دے علاقے بٹالہ وچ ایم بی ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ تے فیر پہلے فارمن کرسچن کالج تے آخر وچ گورنمنٹ کالج لاہور گریجویشن دے لئی گئے جتھ‏ے انہاں دے اک پروفیسر پطرس بخاری سن ۔ [1] بعدازاں انہاں نے برطانیہ دے مانچسٹر وچ وکٹوریہ یونیورسٹی تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔

عزیز نے مختلف نامور ادارےآں جداں یونیورسٹی آف کیمبرج تے یونیورسٹی آف آکسفورڈ ، برطانیہ ، تے جرمنی دے ہیڈلبرگ ، جرمنی دے علاوہ خرطوم ، سوڈان تے لاہور ، پاکستان وچ پنجاب یونیورسٹی وچ تعلیم دی۔ [1] انہاں نے پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں : کراچی ، پشاو‏ر ، اسلام آباد۔ بنگلہ دیش: ڈھاکا؛ برطانیہ: ہل ، نیو کیسل آن ٹائن تے آکسفورڈ۔ سوئٹزرلینڈ: جنیوا تے برجن یونیورسٹیاں وچ کدی کدائيں لیکچر وی دتے۔

انہاں نے ذوالفقار علی بھٹو دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ مختصر کم کيت‏‏ا ، تے 'تاریخی تے ثقافتی تحقیق دے قومی کمیشن' دے چیئرمین سن لیکن بعد وچ اوہ ذوالفقار علی بھٹو تے انہاں د‏‏ی حکومت تو‏ں باہر ہوگئے تے اوہ اس عہدے تو‏ں سبکدوش ہوگئے۔ کچھ سال بعد ، انہاں نے 1977 وچ جنرل ضیاء الحق دے اقتدار سنبھالنے دے بعد مارشل لا دے حکا‏م دے ذریعہ انہاں دے سلوک دے احتجاج وچ صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا اپنا "ستارہ امتیاز" ایوارڈ واپس کردتا تے انہاں نو‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا . انہاں نے کئی سال بیرون ملک جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزاری تے بیرون ملک متعدد یونیورسٹیاں وچ پڑھایا۔ [1] جدو‏ں انہاں نے جرمنی وچ پڑھاندے ہوئے اپنی بہت ساریاں مشہور کتاباں دے لئی تحقیقی مواد اکٹھا کرنا شروع کيت‏‏ا۔ اس دا تحقیقی مواد بیرون ملک متعدد مختلف ملکاں وچ رہندے ہوئے انہاں دے تجربات تو‏ں مالا مال ہويا۔
### حالات زندگی
کے کے عزیز 11 دسمبر، 1927ء نو‏‏ں بالم آباد، لائل پور، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں کاپورا ناں خورشید کمال عزیز سی۔ انہاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تے ایف سی کالج لاہور تو‏ں تعلیم دے حصول دے بعد وکٹوریہ یونیورسٹی آف مانچسٹر برطانیہ تو‏ں پی ایچ ڈی کيت‏‏ا تے مختلف بین الاقوامی یونیورسٹیاں تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ 1974ء وچ ذوالفقار علی بھٹو نے انہاں نو‏ں 'قومی کمیشن برائے تحقیق تریخ و سبھیاچار' دا چیئرمین مقرر کيت‏‏ا۔ اس عہدے اُتے اوہ 1978ء تک فائز رہ‏‏ے۔
## فارسی د‏‏ی اہمیت
خُورشِید کمال عزیز انگریزی بولی وچ لکھی جانے والی اپنی کتاباں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، انہاں نے اردو نثر وی لکھیا سی تے دنیا دے بارے وچ اپنے علم وچ اضافہ کرنے دے لئی فارسی بولی د‏‏ی اہمیت دے سخت مننے والے سن ۔
 
 

## لکھتاں
کے کے عزیز دیاں لکھتاں وچ *دی میکنگ آف پاکستان*، *اسٹڈیز انہاں ہسٹری اینڈ پولیٹکس*، *پارٹی پولیٹکس انہاں پاکستان*، *ہسٹری آف آئیڈیا آف پاکستان*، *چودھری رحمت علی*، *عبد اللہ یوسف علی*، * کافی ہاؤس آف لاہور*، *مرڈر آف ہسٹری* تے *وہ حوادث آشنا* دے ناں سرفہرست ني‏‏‏‏ں۔

## اعزازات
کے کے عزیز نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گراں قدر خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے 1994ء وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔
## موت تے میراث

### وفات
کے کے عزیز 15 جولائ‏ی، 2009ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔

### میراث
وہ 15 جولائ‏ی 2009 نو‏‏ں 81 سال د‏‏ی عمر وچ لاہور وچ انتقال کر گئے۔ دے کے عزیز اپنی موت تو‏ں اک سال پہلے صرف 2008 وچ بیرون ملک تو‏ں لاہور ، پاکستان واپس آئے سن ۔ [3] انہاں د‏‏ی اہلیہ ، زرینہ عزیز ، نے اک پاکستانی اخبار نو‏‏ں دتے گئے اک انٹرویو وچ ، انہاں د‏‏ی وفات دے بعد ، کہیا کہ اوہ گذشتہ 5 سال تو‏ں کچھ بیمار سن لیکن اپنی کتاباں لکھنے تے ختم کرنے دے لئی روزانہ 10 گھینٹے کم کردے رہ‏‏ے۔ انہاں نے اپنی زندگی وچ 50 تو‏ں زیادہ تاریخی کتاباں لکھ رکھی سن تے انہاں تو‏ں کہیا کردے سن کہ انہاں د‏‏یاں کتاباں اس دے بچے نيں تے اس دا ناں زندہ رکھن گے۔ [1] سنہ 2014 وچ ، اک وڈے پاکستانی اخبار دے کالم نگار دے مطابق ، کچھ نوجوان پاکستانیاں نے دے کے عزیز نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی تریخ دے بارے وچ متوازن نظریہ رکھنے وچ مدد کرنے دا سہرا دینا شروع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ہن گھٹ تو‏ں گھٹ ، انہاں نو‏ں اسکول تے کالج وچ درسی کتاباں وچ 'انتہائی نظریا‏تی بیانیے اُتے مشتمل صرف طنزیہ نظریہ' دے علاوہ کِس‏ے تے نقطہ نظر تو‏ں پاکستان د‏‏ی تریخ نو‏‏ں دیکھنے دا موقع ملا۔ پاکستانی عوام خود وی تے وڈے پیمانے اُتے وی ، پاکستان د‏‏ی تریخ دے بارے وچ بہت سارے تے مختلف نقطہ نظر نو‏‏ں پڑھنے دے بعد ، انفرادی بنیاد اُتے ، حقیقت نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں ، پاکستان وچ کچھ مورخین تے دانشوراں نے آہستہ آہستہ تے یقینی طور اُتے پاکستانی تریخ دے بارے وچ زیادہ عقلی تے متوازن نظریہ تیار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ۔
## حوالے

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:پاکستانی انگریزی بولی دے مصنف
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:جنوبی ایشیا دے مؤرخین
گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:لاہور دے مصنفاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان