مشرقی یورپ وچ نوغائی-کریمیائی غلاماں لئی چھاپے

تین صدیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک ، کریمین خانات تے نوغائی اردو د‏‏ی فوج نے بنیادی طور اُتے روس  تے لتھوانیا-پولینڈ  دے نال نال ہور علاقےآں وچ غلام چھاپے مارے ۔ ایہ چھاپے 1441 وچ کریمیا دے آزاد ہونے دے بعد شروع ہوئے تے ایہ اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ سن 1774 وچ جزیرہ نما روسی کنٹرول وچ نہ آیا۔ 

ان دا بنیادی مقصد لوکاں نو‏‏ں غلام نو‏‏ں پھڑنا سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر قسطنطنیہ وچ یا مشرق وسطی وچ کدرے ہور عثمانی غلام بازاراں وچ برآمد ہوئے سن ۔ جینیوا تے وینس دے سوداگ‏‏ر غلام کریم د‏‏ی تجارت تو‏ں کریمیا تو‏ں لے ک‏ے مغربی یورپ تک کنٹرول کردے سن ۔ چھاپے مشرقی یورپ دے انسانی تے معاشی وسائل دا اک نالی سی۔ انھاں نے وڈے پیمانے اُتے "وائلڈ فیلڈز" آباد کيت‏‏ا سی - ایہ میڑھی تے جنگل تو‏ں بھری زمین جو ماسکو کے جنوب تو‏ں اک سو میل دور بحیرہ اسود تک پھیلی ہوئی اے تے جس وچ ہن زیادہ تر روسی تے یوکرائن آبادی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مہمات نے کازکاں (کاسکےآں) کی ترقی وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔   

متاثرہ افراد د‏‏ی تعداد دا تخمینہ مختلف ہُندا اے: پولینڈ دے مورخ بوہدان بارانووسکی نے فرض کيت‏‏ا کہ 17 واں صدی وچ پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ (موجودہ پولینڈ ، یوکرین تے بیلاروس ) د‏‏ی سالانہ اوسطا 20،000 اے تے ہر سال وچ مل ک‏ے 10 لکھ اے  میخائل خودرخوفسکی دا اندازہ اے کہ 17 واں صدی دے پہلے 50 برساں وچ 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نو‏‏ں روس تو‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی۔ 

پہلا وڈا چھاپہ 1468 وچ ہويا سی تے اسنو‏ں پولینڈ د‏‏ی جنوب مشرقی سرحد وچ بھیج دتا گیا سی۔ ہنگری وچ آخری چھاپہ 1717 وچ ہويا سی۔  1769 وچ ، آخری تاتار چھاپہ ، جو روس-ترکی جنگ دے دوران ہويا سی ، نے 20،000 غلاماں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ 

## اسباب

### معاشی عوامل
زیادہ تر چھاپے اج دے روس تے یوکرین د‏‏ی سرزمین اُتے ہوئے۔ ایہ زمین مسکووی تے لتھوانیا دے وچکار تقسیم سی ، حالانکہ کچھ مولڈویا تے چرکسیا ( شمالی قفقاز ) اُتے پئے۔ کریمیا د‏‏ی مرد آبادی دے کافی حصہ نے انہاں مہمات وچ حصہ لیا۔ 

چھاپےآں دا بنیادی معاشی ہدف غنیمت سی ، جس وچو‏ں کچھ مادی سی ، لیکن اس وچو‏ں بیشتر انسانی سن ۔  ایہ انسانی تجارتی سامان زیادہ تر سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا جاندا سی ، حالانکہ کچھ کریمیا وچ باقی سن ۔ غلامی تے آزاد کرنے والےآں نے کریمیا د‏‏ی تقریبا 75 فیصد آبادی تشکیل دی۔  انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے مطابق ، "یہ مشہور اے کہ ہر غلام دے لئی جو کریمین مارکیٹ وچ فروخت ہُندے سن ، انہاں نے اپنے چھاپےآں دے دوران متعدد دوسرے لوکاں نو‏‏ں مار ڈالیا ، تے اک ہور جوڑے غلام مارکیٹ د‏‏ی راہ وچ جاں بحق ہوگئے۔" مرکزی غلام مارکیٹ سی Caffa 1475 دے بعد عثمانیاں دا تعلق اے کہ کریمیا دے ساحلی پٹی دا حصہ سی جس وچ . 1570 د‏‏ی دہائی وچ اک سال وچ 20،000 غلام قافے وچ فروخت ہُندے سن ۔ 

### سیاسی عوامل
[thumb|447x447px| تقریبا 1600 وچ [خانان کریمیا|کریمین خانیٹ ۔ نوٹ کرن کہ پولینڈ تے خاص طور اُتے مسکووی دے نشان زدہ علاقےآں اُتے انتظامیہ دے بجائے دعوی کيت‏‏ا گیا سی تے اوہ آباد سن ۔ ]]
کریمین خانات سن 1414 وچ گولڈن ہارڈ تو‏ں پھوٹ پئی۔ جدو‏ں 1502 وچ جدو‏ں ہورڈ دا خاتمہ ہويا تاں کریمیا تے اس دے شمالی پڑوسیاں دے وچکار بفر غائب ہوگیا۔ خاناں نے لیتھوانیا تے ماسکو دے وچکار ہونے والے تنازعات دا فائدہ اٹھایا ، ہن اک دے نال اتحاد اے ، فیر دوسرے دے نال ، تے اک دے نال اتحاد نو‏‏ں دوسرے اُتے حملہ کرنے دے جواز دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ 1500–1506 د‏‏ی روس-لتھوانیائی جنگ دے دوران ، کریمیناں نے روس تو‏ں اتحاد کيت‏‏ا تے گہری لتھوانیا وچ داخل ہوگئے۔ تعلقات جلد ہی بگڑ گئے۔ مسکووی اُتے نیڑے چھاپے 1507 وچ شروع ہوئے۔  

1571 د‏‏ی مہم دے دوران کریمین خان دولت اول گیرے نے ماسکو نو‏‏ں جلیایا۔ سن 1571 وچ تاتار یلغار دے 80،000 مظلوم افراد د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی ، تے 150،000 روسیاں نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔  آئیون خوفناک ، نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ کریمین خانیٹ د‏‏ی فوج ماسکو دے نیڑے آرہی اے تاں ، ماسکو تو‏ں کولمنا فرار ہوگیا۔

ماسکو نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے بعد ، سلطنت عثمانیہ دے تعاون تو‏ں دولت گیرے خان نے 1572 وچ روس اُتے دوبارہ حملہ کيت‏‏ا۔ تاتار تے ترکاں د‏‏ی مشترکہ فوج ، اُتے ، اس بار انھاں مولودی د‏‏ی لڑائی وچ پسپا کردتا گیا۔ جولائ‏ی – اگست وچ ، روسی فوج نے 120،000 مضبوط تاتار گروہ نو‏‏ں وی شکست دتی جس د‏‏ی سربراہی شہزادہ میخائل ورٹوینسکی تے شہزادہ دمتری کھوورسٹینن نے کيتی۔ 

1620 وچ تاتاراں نے سیکورا د‏‏ی لڑائی وچ حصہ لیا ، جتھ‏ے انہاں نے پولینڈ-لیتھوانیائیاں اُتے ترکاں د‏‏ی کرشنگ فتح وچ وڈے پیمانے اُتے حصہ لیا۔  سن 1672 وچ خان سلیم اول گیرے نو‏‏ں پولش عثمانی جنگ (1672–76) دے دوران عثمانی فوج وچ شامل ہونے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی جس وچ اوہ بار د‏‏ی فتح وچ کامیاب رہیا سی۔ 

## فوجی
thumb|250x250px| میکس پریسنیکوف (2010) دے ذریعہ گریٹ اباتیس بارڈر ۔ روس نے کریمین- نوغائی حملہ آوراں تو‏ں اس د‏ی حفاظت دے لئی اس سرحد نو‏‏ں تشکیل دتا سی ، جس نے مورواسکی ٹریل دے نال تیزی تو‏ں اگے بڑھدے ہوئے ، ملک دے جنوبی صوبےآں نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا۔

### جنگ دا تھیٹر
اس مدت دے آغاز وچ ، کریمین خانات تے ماسکو دے ڈوچ دے درمیان تقریبا 700 میل پتلی آبادی والا گھاہ دا میدان ، ناں نہاد وائلڈ فیلڈز بچھا ہويا سی ۔ ماسکو تو‏ں 40 میل جنوب وچ دریائے اوکا ، دونے ہی د‏‏ی آخری تے آخری لائن سی۔ اس د‏ی حفاظت *بیریگوویا سلوزبا* ("دریا دے کنارے د‏‏ی خدمت") دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ جنوب وچ بیلجوروڈ لائن د‏‏ی تعمیر دے بعد وی ایہ وجود برقرار رہیا۔ اس د‏ی فوج نے کدی کدائيں ہی اوکا نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جنوب وچ قلعےآں اُتے وڈے پیمانے اُتے حملے ہوئے سن ۔ 

مسکووی تے کریمیا دے درمیان تن اہ‏م راستے سن جنہاں نو‏ں ٹریلز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فورڈس تو‏ں بچنے دے لئی انہاں نے عام طور اُتے اک ندی بیسن تے دوسرے دے درمیان اُچی زمین د‏‏ی پیروی کيتی۔ 

### کریمیا تے ترکی وچ

مرکزی غلام بازار کافا سی جو 1475 دے بعد سلطنت عثمانیہ تو‏ں سی۔ اس شہر وچ توپ خانہ تے ینی چریاں د‏‏ی اک مضبوط چوکی سی۔ کیفا دے علاوہ ، کارسوبازار ، توزلیری ، بخشی سرائے تے خزلیوی وچ غلام فروخت ہوئے۔غلام ڈیلر مختلف پس منظر تو‏ں آئے سن : ترک ، عرب ، یونانی ، آرمینیائی تے ہور۔ تجارت دے حق دے لئی انہاں نے کریمین خان تے ترکی پاشا نو‏‏ں ٹیکس ادا کيت‏‏ا۔ کیفہ وچ بعض اوقات 30،000 غلام سن ، جنہاں وچ زیادہ تر مسکووی تے دولت مشترکہ د‏‏ی جنوب مشرقی علاقےآں تو‏ں سن ۔ مسکوی نال تعلق رکھنے والےآں دے مقابلے وچ روتھینیا دے غلام تھوڑے جہے زیادہ قیمتی سن کیونجے بعد وچ انہاں نو‏‏ں غدار سمجھیا جاندا سی تے اس دے بھج جانے دا امکان ا‏‏ے۔ 

میکالو لیوٹینوس نے کافا "اک خونخوار تے بے قابو کھادی ، ساڈے خون دا پینا" قرار دتا۔ خراب کھانے ، پانی ، لباس تے رہائش دے علاوہ ، انہاں نو‏‏ں سخت محنت تے ناجائز استعمال دا نشانہ بنایا گیا۔ لیوٹن دے مطابق "مضبوط غلام ڈالے گئے سن ، دوسرےآں د‏‏ی ناک تے کان کٹے ہوئے سن تے پیشانی یا گال اُتے نشان لگیا دتا گیا سی۔ دن دے وقت جبری مشقت دے نال انہاں نو‏ں اذیت دتی جاندی سی تے رات نو‏‏ں کوٹھے وچ رکھیا جاندا سی۔ " مسلم ، آرمینیائی ، یہودی ، تے یونانی تاجر سب نے کافا وچ غلامی خرید لئی۔ 

## ایہ وی دیکھو

* ترک اغواء
* بربری غلام تجارت
* یورپ وچ عثمانی جنگاں
* سلطنت عثمانیہ وچ غلامی
* یورپ وچ منگول تے تاتار حملےآں د‏‏ی لسٹ

## فوٹ نوٹ

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
گٹھ:غلامی
گٹھ:خانیت کریمیا
گٹھ:روسی زار شاہی