open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سنہری سنگ

شاخ زریں ( ترکی بولی چ : خلیچ یاں آلتین بوئے نوز) آبنائے باسفورس دی اک قدرتی خلیچ اے جہڑی استمبول شہر دے یورپی حصے نوں دو حصیاں چ ونڈدی ہوئی قدرتی بندرگاہ بناندی اے ۔ ایسے شاخ زریں دے داخلے دی تھاں تے بازنطینی سلطنت دے حکمراناں نے اک زنجیر نصب کر رکھی سی تے اینج صرف اوہی جحہاز خلیج چ وڑ سکدے سی جنہاں نوں اوہ چاہندے سن ۔ 1453ء چ جدوں سلطنت عثمانیہ دے سلطان محمد فاتح نے قسطنطنیہ دا محاصرہ کیتا تے اسدے بحری بیڑے دی راہ چ وی ایہو زنجیر حائل ہو گئی تے ساریاں کوششاں دے باوجود بحری بیڑہ اس خلیچ چ وڑ نا سکئیا ۔ جس تے سلطان نے خشکی توں جہاز لنگھان دا انوکھا خیال دتا تے ایسے منصوبے تے عمل کردے ہوئے عثمانی بیڑہ شاخ زریں چ وڑئیا تے قسطنطنیہ دی فتح (فتح قسطنطنیہ) عمل چ آئی ۔ اج گنجان آبادیاں دے علاوہ استمبول دا ایوان صنعت تے تجارت تے مسلم ، یہودی تے عیسائی قبرستان وی شاخ زریں دے دونہے پاسے واقع نیں ۔ غلطہ پل شاخ زریں دے دونہے پاس واقع غلطہ (جتھے مشہور برج غلطہ واقع اے) تے امینونو دے علاقےآں نوں ملاندا اے ۔ ایہہ اپنی تریخی حیثیت تے قدرت؛ حسن پاروں سیاحاں لئی استمبول دی پرکشش ترین تھانواں چوں اک اے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
انٹیستھین

انٹیستھین(465-365BC)(Antisthenes) یونانی فلسفی سقراط دا شگرد سی۔ اودیاں سوچاں سوشلسٹ سن۔ اونوں اپنے گرو سقراط دا سادہ جیون بڑا چنگا لگدا سی۔ اونے سقراط دیاں اخلاقی سوچاں نوں اگے ودایا۔ اونوں کئی لوک سنک فلاسفی دا ٹورن آلا وی کیندے نیں۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
كوربين بيلو

كوربين بيلو (1989) اک امریکی گانے گان آلا تے مشہور نچال سی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
خلیج فنڈی

خلیج فنڈی کینیڈا دے صوبےآں نووا سکوٹیا تے نیو برنسوک دے درمیان واقع اک خلیج اے ۔ ایہہ خلیج جگ چ سبتوں بوہتے جوار بھاٹےآں دے پاروں مشہور اے ۔ کیونجے ایہہ خلیج اک کیف دی شکل دی اے ایس لئی وڈا سمندر اوقیانوس دا پانی اسدے تنگ علاقے چ داخل ہندا اے تے اس نال 20 توں 50 فٹ تک اچیاں لہراں بن دیاں نیں ۔

**فنڈی دی کھاڑی** () اک کھاڑی ہے جو شمالی امریکہ دے بحر اوقیانوس نال لگدے ساحل اتے مین دی کھاڑی دے اتلے چڑھدے سرے اتے واقع ہے۔ ایہدیاں حداں کینیڈیائی صوبیاں نیو برنسوک اتے نووا سکوٹیا اتے تھوڑھا جیہا امریکی ریاست مین نال لگدیاں ہن۔ کجھ سروت مندے ہن کہ ایہدا ناں "Fundy" فرانسیسی شبد "Fendu", مطلب"پاڑ جاں ونڈ"، دا وگڑیا ہویا روپ ہے پر کجھ کہندے ہن کہ ایہہ پرتگالی *fondo*, مطلب"دھونارا" (کیپ، فنل) توں آیا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بحر اوقیانوس
گٹھ:سمندر
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
پنجابی ناں

پنچاب دی ہزاراں ورھے پراݨی رہتل دے ناں وی ہزاراں ورھے پراݨے نیں۔ دُوجے دیساں دِیاں زبانّاں دے ناں نے وی ایتھے دے لوکّاں وچ رائج ہوگئے۔ ایہناں زباناں وچ عربی، فارسی، ترکی، سنسکرت تے ہندی شامل نیں۔ 
پنجاب دے لوک بغیر مذہب دے فرق توں پنجاب دے مقامی دیسی ناں رَکھدے سن، ہُݨ وی ایہ ناں رائج نیں پَر ایہناں دی ورتوں گھٹ گئی اے۔ 

پنجابی مسلماناں نے عربی، فارسی تے ترکی نان٘واں نُوں اپنالیا، زیادہ تَر عربی زبان دے ناں رکھے جان٘دے نیں۔ 

پنجابی ہندواں نے سنسکرت تے ہندی نام رکھݨے شُرُوع کَر دِتے۔

پنجابی سکھ سنسکرت دی بنیاد اُتے تیار کردہ مخصُوص ناں رکھݨ لگ گئے۔ سِکھ مرداں دے نان٘واں نال "سنگھ" دا پچھیتر لایا جان٘دا اے تے سواݨِیاں دے نان٘واں نال "کَور" دا پچھیتر لایا جان٘دا اے۔ 
مسلماناں ون٘گوں کئی سکھ وی عربی تے فارسی لفظ اپݨے نان٘واں وچ ورتدے نیں جِداں اقبال سنگھ، گلاب سنگھ وغیرہ۔ سِکھاں دے ناں توں پہلاں لفظ "سردار" فارسی زبان دا لفظ اے۔ "خالصہ" عربی زبان دا لفظ اے۔ 

## پراݨے دیسی پنجابی ناں

**مُنڈیاں دے ناں**

بوٹا، چانݨ، چَن، سان٘ول، بھورل، مِٹھل، سچل، دیوا، وغیرہ

**کُڑیاں دے ناں**

بسنتی، سویرا، بھاگو، بھاگاں، سُکھاں، رُوپ، چندا، وغیرہ

گٹھ:پنجابی
گلگت

**گلگت** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک شہر اے ۔ گلگت شہر گلگت بلتستان تے ضلع گلگت دا راجگڑھ اے ۔

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت
گٹھ:گلگت بلتستان دے شہر
اینجلا مرکل

اینجلا مرکل جرمنی دی پہلی سوانی چانسلر اے۔ اوہ 22 نومبر 2005 نوں جرمن چانسلر بنی۔

اینجيلا مرکل (Angela Merkel) جرمنی دی تاریخ وچ سب توں زیادہ عرصے (2005-2021) تک چانسلر رہن والی سیاستدان نیں۔ انہاں نوں یورپ دی سب توں طاقتور عورت تے عالمی سیاست وچ اہم لیڈر منیا جاندا اے۔

## ذاتی معلومات
#پیدائش: 17 جولائی 1954، ہیمبرگ، مغربی جرمنی
#اصل نام: اینجيلا ڈوروتھیہ مرکل
#تعلیم: فزکس وچ ڈاکٹریٹ (Quantum Chemistry)
#ابتدائی کیریئر: سائنسدان (فزیکس ریسرچر)
#شادی: یوآخم سوئر (Joachim Sauer)
## سیاسی کیریئر
*🔹 1989: برلن دی دیوار ڈگن دے بعد سیاست وچ آئی۔
*🔹 1990: پہلا انتخاب جیت کے جرمن پارلیمنٹ (Bundestag) وچ داخل ہوئی۔
*🔹 1991-1994: خواتین تے نوجواناں دی وزیر (Under Chancellor Helmut Kohl)۔
*🔹 2000: کرسچن ڈیموکریٹک یونین (جرمنی) دی پہلی خاتون لیڈر بنی۔
*🔹 2005: جرمنی دی پہلی خاتون چانسلر منتخب ہوئی۔
*🔹 2021: 16 سال بعد سیاست توں ریٹائر ہو گئی۔

## بطور چانسلر (2005-2021) کامیابیاں
### 1. معیشت دی مضبوطی
#✅ مرکل دے دور وچ جرمنی یورپ دی سب توں مضبوط معیشت بنیا۔
#✅ بیروزگاری گھٹی، نوکریاں ودھیاں۔
#✅ صنعتی ترقی نوں فروغ ملی۔

### 2. یورپی قیادت
#✅ یورپی یونین (EU) وچ مرکل دا اثر و رسوخ سب توں زیادہ سی۔
#✅ بریگزٹ (برطانیہ دے یورپی یونین توں نکلن) وچ متوازن مؤقف اختیار کیتا۔
#✅ یورپی مالیاتی بحران (Euro Crisis) وچ یونان، اٹلی، تے سپین نوں معاشی امداد دلوائی۔

### 3. مہاجرین پالیسی (2015-2016)
#⚠️ مرکل نے شام، افغانستان، تے مشرق وسطیٰ دے جنگ زدہ علاقوں وچوں 10 لاکھ مہاجرین نوں جرمنی وچ داخل ہون دی اجازت دیتی۔
#⚠️ ایہ قدم جرمنی وچ مخالفین لئی متنازعہ بن گیا، خاص طور اُتے CDU وچ اختلاف پیدا ہویا۔
#⚠️ AfD (آلٹرنیٹو فار جرمنی) ورگیاں دائیں بازو دی پارٹیواں نوں طاقت ملی۔

### 4. ماحولیاتی تحفظ
#✅ جرمنی نوں "گرین انرجی" دا عالمی لیڈر بنان دی کوشش کیتی۔
#✅ نیوکلئیر پاور پلانٹس بند کرکے سولر، ونڈ، تے ہائیڈرو انرجی نوں فروغ دتا۔

### 5. عالمی تعلقات
#✅ امریکہ نال مضبوط تعلقات، لیکن ڈونلڈ ٹرمپ نال اختلافات رہے۔
#✅ روس نال محتاط تعلقات، نورد اسٹریم 2 گیس پائپ لائن دی حمایت کیتی۔
#✅ چین نال کاروباری تعلقات ودھائے، لیکن انسانی حقوق اُتے تحفظات ظاہر کیتے۔

## 2021 وچ سیاست توں ریٹائرمنٹ
*🔹 2021 دے انتخابات وچ CDU کمزور ہو گئی، جس توں بعد اولاف شولز (SPD) چانسلر بن گیا۔
*🔹 مرکل نے سیاست توں ریٹائرمنٹ لے لئی تے عام زندگی اختیار کر لئی۔
*🔹 اج کل اوہ نجی زندگی گزار رہیاں نیں، لیکچرز تے کانفرنسز وچ شرکت کردیاں نیں۔

## اینجيلا مرکل دی شخصیت تے وراثت
*🔹 انہاں نوں "Mutti" (ماں جیسی شخصیت) کہہ کے پکاریا جاندا اے۔
*🔹 سادگی نال رہن دی عادی، فضول خرچی توں پرہیز کرن والی۔
*🔹 عالمی سطح اُتے سب توں زیادہ قابل احترام لیڈراں وچوں اک۔

## مرکل اُتے تنقید
#❗ مہاجرین نوں قبول کرن دی پالیسی نال دائیں بازو دی پارٹیواں طاقت وچ آئیاں۔
#❗ یورپی مالیاتی بحران وچ یونان نوں سخت شرائط اُتے قرض دین اُتے اعتراض ہویا۔
#❗ نیوکلئیر پاور پلانٹس بند کرن دا فیصلہ، جس نال توانائی مہنگی ہو گئی۔

مرکل نے صاف طور اُتے کہہ دتا اے کہ اوہ سیاست وچ واپس نئیں آؤندیاں۔
اوہ صرف بین الاقوامی یونیورسٹیاں وچ لیکچرز تے ریسرچ وچ دلچسپی رکھدیاں نیں۔

اینجيلا مرکل جرمنی دی تاریخ دی سب توں طاقتور تے بااثر لیڈر رہ چکیاں نیں۔ انہاں دی پالیسیواں نال جرمنی نوں معیشتی، سائنسی، تے یورپی قیادت وچ کامیابی ملی، لیکن مہاجرین دی پالیسی متنازعہ ثابت ہوئی۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:جرمن چانسلر
ولہیلم رونٹیگن

ولہیلم کونراڈ رونٹیگن اک جرمن فزکس گرو سی جینے 8 نومبر 1895 چ ایکس رے نوں بنایا تے اودی پچھان کیتی جس توں 1901 چ اونوں فزکس دا پیعلا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
* رونٹیگن جیون
* نوبل فاؤنڈیشن دی ویب سائیٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جے جے تھامسن

**جے جے تھامسن** ( 18 دسمبر 1856- 30 اگست 1940) اکبرطانوی فزکس گرو سی۔ اوہنے الیکٹران تے آئیسوٹوپ دی کھوج کیتی۔ اوہنوں 1906 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
*ماس سپیکٹرومیٹری
*نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چرچ آف سکاٹ لینڈ

مسیح مشن دی ایہہ شاخ وی چرچ آف انگلینڈ دے نال ای اوس ویلے وجود چ آئی جدوں پاپائے روم نال الحاق توڑ لئیا گئیا ۔ اس دے دو حصے سن جہڑے 86 ورہےآں دے علیحدگی دے مگروں فیر متحد ہو کئۓ ۔ اس کلیسا دا سبتوں وڈا سردار موڈریٹر کہلاندا اے ۔ جس دا انتخاب سال بسال ہندا اے ۔ ایس مذہبی جماعت دا نظام جمہوری ا ے تے ہر فیصلہ مخصوص جماعتاں کردیاں نیں ۔ جنہاں دے ناں ایہہ نیں کرک (چرچ) ، سیشن ، سنڈ، پریسبٹیری تے جنرل اسمبلی نیں ۔ سکاٹ لینڈ دے مربی تے سرپرست بزرگ دا ناں سینٹ اینڈریو ہندا اے ۔ اوہ لازمی طور تے ایس جماعت نال تعلق رکھدا اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
لاطینی امریکا

**لاطینی امریکا** شمالی جنوبی امریکا دا اوہ انگ اے جتھے لاطینی دیاں بولیاں ہسپانوی تے پرتگیزی بولیاں جاندیاں نیں۔ ایس لحاظ نال لاطینی امریکا براعظم امریکا دے اوہناں علاقےآں توں وکھرا اے جتھے انگریزی بولی جاندی اے ۔

## 

لاطینی امریکا دیاں مختلف تعریفاں نیں۔ جیہناں وِچوں کسے نوں وی مکمل طور تے درست نئیں کہیا جا سکدا :

* عام طور تے لاطینی امریکا براعظم شمالی امریکا تے جنوبی امریکا دے اوہناں علاقےآں نوں کہیا جاندا اے جِتھے نوآبادیاتی دور وچ سپین تے پرتگال دا قبضا رہیا اے جیہناں وچ میکسیکو، گبھلے امریکا دا بوہتا حصا تے براعظم جنوبی امریکا، کیوبا، پورٹو ریکو تے کیریبین خطے دا جمہوریہ ڈومینیکن شامل نیں۔
* تریخی طور تے لاطینی امریکا اوہناں سارے علاقےآں اُتے محیط ہو سکدا اے جیہڑے سپین، پرتگال یا فرانس دے قبضے وچ رہے نیں۔

ایہ اصطلاح فرانس دے بادشاہ نپولین (تیجے) نے کڈھی سی جیہنے لاطینی امریکا توں علاوا ہند چینی دی اصطلاح وی ایجاد کیتیی سی۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:علاقے
گٹھ:خطے
ویرا راڈار

**ویرا** اک غیر فعلی طیارہ تے جہازاں دی نگرانی تے جاسوسی نظام اے ۔ ایہہ سسٹم جہازاں دی پوزیشن لبھن لئی ورتئیا جاندا اے ۔ ایہہ نظام چیک جمہوریہ چ بنائیا گئیا اے ۔ ویرا چوتھی پیڑھی دا جاسوسی نظام اے ۔ ویرا سسٹم سٹلیتھ طیارےآں دی پوزیشن وی لبھ سکدا اے ۔ چیک جمہوریہ نے ایہہ نظام 2007ء چ پاکستان نوں فراہم کیتا ۔ یوگوسلاویہ دی فوج کول تیجی پیڑھی دا روسی تامارا سسٹم سی جس نال اسنے امریکہ دا اک سٹلیتھ طیارہ ایف 117 ڈیگئیا سی ۔
اسیک کورغان

**اسیک کورغان** ، چڑھدے دکھنی قازقستان چ اسیک دے نیڑے آثار قدیمہ دی اک تھاں اے ، جہڑی 1969ء چ دریافت ہوئی ۔ ایتھوں پرانےآں ویلےآں دیاں قبراں تے دوجیاں شیواں لبھئیاں نیں ، جہڑیاں اک 6 میٹر اچّّے تے 60 میٹر دے احاطے دے ٹبے(ٹیلے) تے واقع نیں ۔ اینہاں آثاراں دا تعلق تیجی یاں چوتھی صدی قبل مسیح نال اے ۔ ایتھوں لبھن آلیاں شیواں چ چآندی دا اک پیالہ قابل ذکر اے جس نے نقش تے نگار بنے ہوئۓ نیں ۔ اینہاں قبراں توں لبھن آلیاں شیواں قازقستان دے نویں راجگھر آستانا چ عجائب گھر چ رکھئیاں گئیاں نیں ۔

گٹھ:قازقستان
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
اسوان ڈیم

اسوان ڈیم مصر دے شہر اسوان دے نیڑے دریاۓ نیل تے قائم اک وڈا ڈیم اے ۔ اصل چ ایہہ دو ڈیم نیں جنہاں چ اک نواں تے اک پرانا اے ۔ نویں ڈیم نوں عربی چ "السد العالی" آکھئیا جاندا اے ۔

## تریخ

پرانے اسوان ڈیم دی اساری برطانوی دور چ ہوئی جہڑی 1899ء چ شروع ہو کے 1902ء چ مکمل ہوئی ۔ ایہہ 1900 میٹر لمبا اے تے 54 میٹر اچّا سی ۔ 1907ء توں 1912ء تے 1929ء توں 1933ء دے وچکار دو مرحلےآں چ ایس ڈیم دی بلندی چ اضافہ کیتا گئیا ۔

1946ء چ جدوں اک وار فیر ڈیم چ پانی ودھ گئیا تے ایس وار تیجی وار بلند کرن دی بجائے نویں ڈیم دی اساری دا منصوبہ بنائیا گئیا جسنوں پرانے ڈیم توں 6 کلومیٹر دور اسارئیا گئیا ۔ 1952ء چ جمال عبد الناصر دے دور حکومت چ چیکوسلواکیہ نال خفیہ عسکری معاہدے تے چین نوں تسلیم کرن تے امریکہ تے برطانیہ نے ڈیم دی تعمیر لئی 27 کروڑ ڈالر دا قرضہ دین توں انکار کر دتا ۔ جس تے جمال عبدالناصر نے نہر سوئز نوں قومی ملکیت چ لیندے ہوئے اس توں ہون آلی آمدنی نال ڈیم دی اساری دا اعلان کر دتا ۔ ایس فیصلے نے یورپ چ تہلکہ مچا دتا تے برطانیہ تے فرانس دی مدد نال اسرائیل نے مصر تے حملہ کردے ہوئے نہر سوئز تے مل مار لئیا ۔ ایہہ واقعہ سوئز بحران کہلائیا ۔ اقوام متحدہ ، روس تے امریکہ نے مداخلت کردے ہوئے قابض فوج نوں مصر توں باہر نکلن دا مطالبہ کیتا جسنوں تسلیم کر لئیا گئیا ۔

سرد جنگ دے دناں چ سویت یونین نے افریقہ چ اپنے اثرات ودھان لئی 1958ء مصر نوں اسوان ڈیم دی اساری چ تعاون دی پیشکش کیتی تے بطور تحفہ اک تہائی لاگت وی دین دا اعلان کیتا ۔ اس دے علاوہ تکنیکی ماہراں تے بھاری مشینری وی مہیا کیتی ۔

1960ء چ ڈیم دی اساری دا آغاز کیتا گئیا تے اسوان سد العالی 21 جولائی 1970ء نوں مکمل ہوئیا ۔

## خصوصیات

جدید اسوان ڈیم 3600 میٹر طویل ، بنیاداں تے 980 میٹر تے ہلال تے 40 میٹر چوڑا تے 111 میٹر اچّآ اے ۔ ڈیم چ ہر سیکنڈ چ 11 ہزار معکب میٹر پانی لنگھ سکدا اے ۔ اس عظیم ڈیم دی اساری نال بنن آلی جھیل نوں "جھیل ناصر" دا ناں دتا گئیا جہڑی 550 کلومیٹر لمبا تے ودھ توں ودھ 35 کلومیٹر چوڑی اے ۔ اس دا سطحی رقبہ 5250 مربع کلومیٹر اے ۔

ڈیم توں 175 میگا واٹ دے 12 جنریٹر چلدے نیں جہڑے 2اعشاریہ1 گیگا واٹ دی پن بجلی پیدا کردے نیں ۔ بجلی دی پیداوار دا آغاز 1967ء چ ہوئیا ۔

گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دا آبی جغرافیہ
اباک خان

اباک خان(1495ء-؟) ، شیبانی ٹبر وچوں خانان سائبیریا(سائبیریا خانات ) دا اک خان سی ۔ اسنوں آباک ، اواک ، اباق ، تیومن دا خان تے سعید ابراہیم خان وی آکھئیا جاندا اے ۔

طلائی اردو سلطنت دے ٹٹن مگروں ، کوہ یورال دے دکھن چ نوغائی ، کوہ یورال دے چڑھدے دکھن چ شیبانی تے چڑھدے دے جنگلاتی علاقے چ تائی بوغا علاقائی طاقتاں بن گئے ۔ شیبانیاں تے تائی بوغا ٹبر نے وارو واری خانان سیبیر (خانان سائبیریا ) تے حکومت کیتی ۔ سن 1428ء دے لاگے شیبانی ابوالخیر خان نے سائبیریا دے خان نوں قتل کر کے کجھ چر لئی اک سلطنت قائم کیتی جہڑی سائبیریا توں آمو دریا تک پھیلی ہوئی سی ۔ جداں ای لوک تے اقتدار چڑھدے دکھن ول منتقل ہوئیا ، باقی رہن آلے شیبانی اباک خان دے دوالے اکٹھے ہو گئے ۔ سن 1464ء چ ( بوہتے زریعاں موجب) ، یاں 1468ء چ (فورستھ موجب) یاں 1480ء چ (گروسٹ موجب) عبدالخیر دے مرن مگروں ، اباک نے نوغائیاں دی مدد نال تائی بوغا ٹبر دے خان ، مار نوں قتل کر کے ،خود سائبیریا دا خان بن گئیا ۔

بعد چ کسے ویلے نوغائی بھائی موسی تے یمغرچی خان حالت جنگ چ سن تے یمغرچی خان نے تیومن توں اباک نوں سدئیا ۔ اوہ دریائے وولگا دے نال نال آئیا تے وڈا اردو ( وڈا نوغائی اردو) اتے احمد خان نالوں ودھ حق دا دعوی کیتا ۔ ماسکوی روس تے اورگا ستاندوف دی حکومت ویلے ، اباک نے احمد خان نوں ڈران لئی شاید ماسکو نال کجھ تعلقات بنائے ہون ۔ سن 1491ء چ اباک خان تے یمغرچی خان نے احمد خان نوں قتل کر دتا ۔ 1495ء چ (عام خیال موجب) ، یاں 1494ء چ ، یاں 1493ء چ ( گروسٹ موجب) ، اباک خان ، مار دے پوتے ماموت ہتھوں مارئیا گئیا ، جہڑا کہ خانان سائبیریا دا خان بن گئیا ۔

اسدے پتر مرتضی خان 1502ء دے بعد گیاہستان ( سٹیپ) چ اقتدار چ آئیا ۔ اسدا پوتا کوچم خان خانان سیبیر دا آخری خان سی ۔ اسدا چھوٹا بھائی ماموک کجھ چر (96-1495ء) لئی خانان قازان دا خان رہئیا ۔

## ہور ویکھو

*کوچم خان
*خانان سائبیریا
*شیبانی

## حوالے

*ایڈورڈ الورتھ ، اک دے ازبک ، 1990ء (گوگل بکس ڈاٹ کام تے)
*جیمز فورستھ ، سائبیریا دے لوکاں دی تریخ ، 1994ء (گوگل بکس ڈاٹ کام تے)
*رینے گوسٹ ، گیاہستاناں دی سلطنت ، 1970ء ۔
*ہنری ہوئلے ہوورتھ ، منگولاں دی تریخ ، 1880ء (گوگل بکس ڈاٹ کام تے)
*مخائیل خودارکووسکی ، روس دی گیاہستانی سرحد ، 2002ء ۔

گٹھ:تاتارستان
گٹھ:روس
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تاتاری
گٹھ:شیبانی
گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:سائبیریا
سلی پروڈہوم

سلی پروڈہوم (Sully Prudhomme) فرانس دا اک لکھاری سی۔ اونوں 1901 چ ساہت دا سب توں پہلا نوبل انعام لبیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1901/prudhomme-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہنری ڈونانٹ

ہنری ڈونانٹ (Henry Dunant) اک سوئس بپاری تے سماجی کمی سی۔ اودی سوچ تے لڑائیاں چ بچا کرن والا اداوہ رتہ کراس بنایا گیا۔ 1901 چ اونوں امن دا پہلا نوبل انعام فریڈرک پاسے دے نال دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

* http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/dunant-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فریڈرک پاسے

**فریڈرک پاسے** (Frédéric Passy) فرانس دا اک ایکنامکس گرو سی۔ اونوں 1901 چ امن دا پہلا نوبل انعام ہنری ڈونانٹ دے نال ملیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1901/passy-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہینڈرک لورینٹز

ہینڈرک لورینٹز نیدرلینڈز دا اک فزکس گرو سی۔ 1902 دے ‌فزکس دا نوبل انعام اونے پیٹر زیمن نال رل کے زیمن ایفیکٹ نوں لبن تے لیا۔ ایس دے کم توں مگروں ایلبرٹ آئینسٹائن نیں وی فیدا چکیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/lorentz-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جیکوبس فانت ہوف

**جیکوبس فانت ہوف** (13 اگست 1852- 1 مارچ 1911) نیدرلینڈز دا فزیکل تے آرگینک کیمسٹری گرو سی۔ کیمسٹری چ اودے کم تے اونوں 1901 چ کیمسٹری دا سب توں پہلا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/hoff-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
ایمل فان بہرنگ

**ایمل فان بہرنگ** (15 مارچ 1854- 31 مارچ 1917)(Emil Adolf von Behring) اک جرمن ڈاکٹر سی۔ ڈپتھیریا دے روگ دی دوائی بنان تے اونوں 1901 چ فزیالوجی چ سب توں پہلا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/articles/behring/index.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہرمن ایمل فشر

**ہرمن ایمل فشر** (9 اکتوبر 1852- 15 جولائی 1919)(Hermann Emil Fischer) اک جرمن کیمسٹ گرو سی۔ اونوں 1902 دا کیمسٹری دا نوبل انعام شکر تے اودے کم تے لبیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/fischer-lecture.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رونالڈ روس

**رونالڈ روس** ( 13 مئی 1857-16 ستمبر 1932) اک انگریز ڈاکٹر سی جینوں 1902 دا فزیالوجی دا نوبل انعام اودے ملیریا تے کم تے اونوں لبیا۔ اونے اے گل لبی جے ملیریا تاپ مچھر دی اک ونڈ انوفلیز توں اک پیراسائیٹ انساناں چ آن توں ہوندا اے۔ اودی ایس لب نال ملیریا نوں روکنا اسان ہوگیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

* http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/ross-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
تہیوڈر مومسن

تھیوڈر مومسن (Theodor Mommsen) اک جرمن کلاسیکل لکھاری فنون جانن والا سیاستدان تے پڑھاکو سی۔ 1902 دا ساہت دا نوبل انعام اونوں دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
الی ڈوکمن

**الی ڈوکمن** (Élie Ducommun) اک سوئس سی۔ اونوں امن لئی کم کرن تے 1902 دا امن نوبل انعام دتا گیا۔ اے انعام اودے نال ایلبرٹ گوباٹ نیں وی لیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/ducommun-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
لیونت

**لیونت** مشرق وسطی دے اک وڈے علاقے لئی ورتی جان آلی اک غیر واضع تریخی اصطلاح اے ۔ ایہہ علاقہ لہندے چ رومی سمندر ، چڑھدے چ 
صحرائے عرب دے اتلے حصیاں تے اتلے بین النہرین تے اتلے کوہ ثور دے وچکار واقع اے ۔ لیونت چ کوہ قفقاز ، جزیرہ نما عرب تے اناطولیہ دا کوئی حصہ شامل نئیں سمجھئیا جاندا ۔

ایہہ اصطلاح انگریزی چ پہلی واری 1497ء چ اسعمال ہوئی جس دا مطلب "وینیٹیا" دے چڑھدے چ رومی سمندر دی سرزمین " نوں واضع کرنا سی ۔

لیونت قرون وسطی دی فرانسیسی بولی دے لفظ توں نکلئیا اے جس دا مطلب "ابھرنا' اے تے اس ضمن چ اس خطے نوں ابھردے سورج دا علاقہ سمجھئیا جا سکدا اے تے اسنوں عربی دے لفظ مشرق دا متبادل سمجھئیا جا سکدا اے ۔ یعنی اوہ علاقہ جتھوں سورج طلوع ہندا اے ۔

19ويں صدی عیسوی دے سفر نامےآں چ ایہہ اصطلاح سلطنت عثمانیہ دے زیر نگیں مشرقی علاقےآں لئی ورتی جاان لگی ۔

لیونتیائی باشندےآں دی اصطاح خاص طور تے اطالویاں لئی ورتی جاندی اے خصوصا وینس تے جینوا دے اطالویاں لئی ۔ فرانسیسی تے دوجے دکھنی یورپی نسل دے باشندےآں لئی وی استعمال ہندی اے جہڑے صلیبی جنگاں ، بازنطینی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے ویلےآں چ ترکی یاں رومی سمندر دے چڑھدے ساحلاں تے رہندے سن ۔ اینہاں لوکاں دے وڈکے اصل چ رومی سمندر دے جزیرےآں دے رہن آلے تاجر سن ۔

1920ء توں 1946ء تک فرانس دے مل ہیٹھ شام تے لبنان لیونت ریاستاں کہلاندے سن ۔

اجکل لیونت دی اصطلاح آثار قدیمہ دے ماہر تے تریخ دان خطے دی قبل از تریخ ، پرانی تے قرون وسطی دی تریخ دے حوالے لئی ورتدے نیں خصوصا جدوں اوہ صلیبی جنگاں دا ذکر کردے نیں ۔

## علاقے

* فلسطین ۔
*اسرائیل ۔
*لبنان ۔
*اردن ۔
*جزیرہ نما سینا (مصر)
*شام ۔

## متعلقہ مضامین

*کنعان ۔
*شام ۔
*لبنان ۔
*بین النہرین ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:عرب
چاموعز

چاموعز بکری ورگا اک جانور اے ، جہڑا یورپ دے پہاڑی علاقےآں مثلا اٹلی دے کوہ آپینینے ، سلواکیہ دے پہاڑی علاقےاں ، رومانیہ ، بلغاریہ ، اتلے یونان تے میکیدونیا چ پائیا جاندا اے اس جانور نوں 1907ء چ نیوزی لینڈ دے دکھنی جزیرےآں چ لیاندا گئیا ، جتھے اس جانور نے پہاڑی ماحولیاتی نظام نوں سخت نقصان پہنچائیا ۔
پیری کیوری

**پیری کیوری** (Pierre Curie) فرانس دا اک سینسدان سی جینے اپنی ٹبری میری کیوری تے ہینری بیکرل نال رل کے تابکاری تے کم تے 1903 دا فزکس دا نوبل انعام لیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

* http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/articles/curie/index.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
بیورنسترن بیورنسن

**بیورنسترن بیورنسن** (Bjørnstjerne Bjørnson) ناروے دا اک لکھاری سی۔ اونوں 1903 دا ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

*http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a1772

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رینڈل کریمر

**رینڈل کریمر** (Randal Cremer) اک انگریز سیاستدان سی۔ امن لئی کم کرن تے اونوں 1903 دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

* prizes/peace/laureates/1903/index.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
لارڈ ریلے

لارڈ ریلے اک انگریز فزکس گرو سی جینے ولیم ریمزے نال رل کے آرگون لبی تے ایس گل تے اونوں 1904 دا فزکس چ نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
سوانتے آرہینیاس

**سوانتے آرہینیاس** (19 فروری 1859- 2 اکتوبر 1927)(Svante Arrhenius) سویڈن دا اک فزکس تے کیمسٹری دا گرو سی۔ اونے فزیکل کیمسٹری دی نیو رکھی۔ اودے کماں تے اونوں 1903 دا کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

*http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1903/arrhenius-bio.html

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
نیلز رائیبرگ فنسن

**نیلز رائیبرگ فنسن** (15 دسمبر 1860- 24 ستمبر 1904) (Niels Ryberg Finsen) اک سینسدان سی جیناں روگاں دی لب تے کم کیتا تے اونوں 1903 دا فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

*

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیم ریمزے

**ولیم ریمزے** (2 اکتوبر 1852- 23 جولائی 1916) اک سکاٹ کیمسٹری گرو سی جینے نوبل گیساں لبیاں تے ایس کم تے اونوں 1904 دا کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

* ولیم ریمزے دا جیون

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آئیون پیٹرووچ پاولوف

**آئیون پیٹرووچ پاولوف** ( 14 ستمبر 1849- 27 فروری 1936) اک روسی ڈاکٹر سی۔ اودے کماں تے اونوں 1904 دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:روسی شخصیتاں
فریڈرک مسترال

**فریڈرک مسترال** (8 ستمبر 1830- 25 مارچ 1914) اک فرانسیسی لکھاری سی۔ او اوکیٹان بولی دی ڈکشنری بنان آلا سی۔ اوہنے 1904 وچ ساہت دا نوبل انعام جتیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ایڈولف فان بایر

**ایڈولف فان بایر** ( 31 اکتوبر 1835- 20 اگست 1917) اک جرمن کیمسٹری گرو سی جنے پہلی واری انڈگو تیار کیتی۔ اوہنوں 1905 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
فلپ لینارڈ

**فلپ لینارڈ** ( 7 جون 1862- 20 مئی 1947) اک جرمن فزکس گرو سی جنوں 1905 وچ کیتھوڈ رے دی کھوج کرن باجوں فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہنری موئیسان

**ہنری موئیسان** (  28 ستمبر 1852- 20 فروری 1907) اکفرانسیسی کیمسٹ سی۔ اوہنے فلورین نوں اوہدے مرکبات توں پہلی واری الگ کیتا سی۔ اوہنوں 1965 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جوز ایچگارے

**جوز ایچگارے** (19 اپریل 1832- 14 ستمبر 1916) اک سپینی انجینئر، میتھمیٹکس گرو تے ڈرامہ لکھاری سی۔ 1904 اچ اوہنے فریڈرک مسترال نال رل کے ساہت دا [نوبل انعام جتیا۔

==ہور ویکھو==
* [نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
کامیلو گولجی

**کامیلو گولجی** (   7 جولائی 1843- 21 جنوری 1926) اکاطالوی ڈاکٹر، پیتھالوجسٹ تے سائنسدان سی۔ اوہنے ولگن دا اک انگ گالجی وکھالا کھوجیا۔  اوہنوں 1906 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سانتیاگو ریمون

**سانتیاگو ریمون** ( 1 مئی 1852- 17 اکتوبر 1934) اک سپینی پیتھالوجسٹ، ہسٹالوجسٹ تے نیورالوجسٹ سی۔ اوہنے دماغ نوں کھوجیا، اوہنوں دماغی سینس دا باوا وی آکھیا جاندا اے۔ اوہنے پہلی واری دماغ تے ایہدے ولگناں دی مورتاں بنائیاں۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گیوشے کارڈوچی

**گیوشے کارڈوچی** (27 جولائی 1835- 16 فروری 1907) اک اطالوی شاعر تے استاد سی۔ او اج کل دی اٹلی دا قومی شاعر منیا جاندا اے۔ اوہنوں 1906 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اراولی

**اراولی** بھارت دے لہندے پاسے اک پربت دھارا اے ۔ ایہ 800 کلومیٹر لمبا اے تے دو بھارتی ریاستاں راجستھان تے گجرات دے درمیان اے۔

**سلسلہ کوہ اراولی**  بھارت دا اک سلسلہ کوہ جو راجستھان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سلسلہ کوہ اراولی د‏‏ی مجموعی آبادی 1,722 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* بھارت
* بھارت دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارت دا جغرافیا
گٹھ:بھارت دے پہاڑ
گٹھ:بھارت دے سلسلے کوہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
وندھیا

وندھیا ھندستان دے وشکار چ اک پربت دھارا اے۔ اے ہندستان نوں دو حصیاں اتر تے دکھن چ ونڈ دندا اے۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
شاہ بلوط

شاہ بلوط (انگریزی:Chestnut)اک رکھ دا ناں اے ۔ ایہہ بوہت سنگھنا تے اسدی چھاں وی بوہت گوہڑی ہندی اے ۔ ایہہ بوہت لمبے چر تک رہن آلا رکھ اے ۔ استے لگن آلے پھل دا وی ناں شاہ بلوط ای ہندا اے ۔ اینوں کھوار زبان وچ بانج کیندے نیں-
سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی

سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی (فارسی: سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی ) جسنوں مختصرا پاسداران انقلاب یاں پاسداران آکھئیا جاندا اے ۔ ایران دیاں فوجاں دا اک حصہ اے جہڑا نظریاتی بنیاداں تے وجود چ آئیا سی ۔ ایہہ عام فوجاں توں الگ اپنا آزاد وجود قائم رکھدے نیں ۔ اسنوں انگریزی چ Army of the guardians of the Islamic Revolution آکھئیا جاندا اے ۔ ایران دے موجودہ صدر احمدی نژاد وی 1980ء توں 1988ء دی ایران عراق جنگ دے دوران اس چ شامل رہے نیں ۔ پاسداران دی موجودہ سربراہ محمد علی جعفری نیں ۔
بیرجند

**بیرجند** ایران دا اک شہر اے ۔ ایہ ایران دے صوبہ تھلواں خراسان دا انتظامی مرکز اے۔ تے ایہہ شہر کئی حوالےآں نال مشہور اے ۔

گٹھ:ایران
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:صوبہ تھلواں خراسان
اجمیر

اجمیر جسنوں احترام نال اجمیر شریف آکھئيا جاندا اے ۔ ہندستان دی ریاست راجستھان دا شہر تے ضلع اجمیر دا صدرمقام اے ۔ سن 2000ء دے آنکڑے موجب اسدی آبادی 5 لکھ سی ۔ بھارت دی آزادی توں پہلی نومبر 1956ء تک ایہہ ریاست اجمیر دا حصہ سی پر بعد چ صوبہ راجستھان چ شامل کر دتا گئیا ۔ اجمیر اک اہم ریلوے جنکشن اے تے کپڑے دی صنعت دا اک اہم مرکز اے ۔ تے اس شہر دی سبتوں وڈی مشہوری دی وجہ حضرت خواجہ معین الدین چشتی اجمیری نیں جنہاں دا مزار ایتھے واقع اے تے مراجع خلائق اے ۔

## تریخ

اجمیر دی نیہہ دسویں صدی عیسوی چ راجہ اجےپال چوہان نے رکھی ۔ 1193ء چ شہاب الدین غوری نے نے اجمیر فتح کیتا تے سلطنت دلی دی بنیاد رکھی ۔ محمد غوری نے تاوان دی ادائیگی تے اجمیر دے اندرونی معاملات مڑ چوہان حکمراناں دے سپرد کر دتے ۔ 1365ہ تک ایہہ سلطنت دلی دا حصہ رہئیا جدوں اسنوں میوار دے حکمراناں نے فتح کر لئیا ۔ 1509ء چ ایہہعلاقہ میوار دے مرہٹےآں تے میوار دے حکمراناں وچکار کشیدگی دی وجہ رہئیا تے آخرکار میوار دے حکمراناں نے 1532ء چ اسدا مڑ مکمل کنٹرول لے لئیا ۔ 1559ء چ شہنشاہ اکبر نے ایہہ علاقہ فتح کر لئیا تے 1770ء چ مرہٹےآں نے فیر اسنوں قابو کر لئیا ۔ 1818ء چ مرہٹےآں نے 50 ہزار روپئےآں چ اجمیر نوں برطانوی حکومت نوں ویچ دتا تے ایہہ برطانوی ہند دا حصہ بن گئیا ۔

گٹھ:ایشیا
گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
لازیستان

لازیستان (عثمانی ترک بولی:لازستان ؛ لازی بولی چ لازونا تے گرجستانی بولی چ لازیتی یاں چنیتی ) سلطنت عثمانیہ دے اک سنجاک (سنجق) دا ناں سی جہڑا ولایت ترابزون دے ماتحت سی تے کالا سمندر دے چڑھدے دکھن ج وسن آلی لازی یاں لازوری بولی بولن آلی آبادی تے مشتمل سی ۔ اگرچہ اسدیاں سرحداں لازی بولی بولن آلے علاقے دے مطابق نئیں سن ۔ اس چ اوس ویلے دا نالدا صوبہ ریز تے صوبہ آرتوین دا کجھ علاقہ وی شامل سی ۔ 

پرانے ویلےآں چ ایہہ علاقہ کولچیس بادشاہت دا حصہ سی ۔ گھبلے ویلےآں توں 1578ء تک ایہہ جارجیا (گرجستان) دا حصہ رہئیا جدوں اسنوں سلطنت عثمانیہ نے فتح کر لئیا ۔ 1878ء لازیستان دا مشرقی حصہ ، باتومی شہر سنے ، روسی سلطنت دا حصہ بن گئیا تے سنجاک دا مرکز باتومی توں ریز منتقل کر دتا گئیا ۔ بالشویک روس(1922ء تک) دے ڈیموکریٹک جمہوریہ جارجیا تے مل مارن دے مگروں ،ایہہ علاقہ ترکی تے سویت یونین دے وچکار ونڈئیا گئیا ۔ ترک جمہوریہ نے سنجاک تے ایہہ ناں (لازیستان) 1925ء چ ختم کر دتا ۔

ایگریسی بادشاہت ، قدیم اناطولی تے رومی اسنوں لازیسا تے ایرانی اسنوں لازیستان آکھدے سن ۔

## ہور ویکھو

* اناطولیہ ۔

* کردستان ۔

* اجاریہ ۔

* لہندا آرمینیا (عثمانی آرمینیا )

* آرمینیا ۔

* پونتس ۔

* لازی بولی ۔
ستپوڑا پہاڑی دھارا

ستپورا بھارت دے وچکار چ اک پربت دھارا اے ۔ ایہ وندھیا دے پربت دھارا توں تھلے اے تے ایہ وی بھارت نوں دو حصیاں چ ونڈدا اے ۔

گٹھ:بھارت دا جغرافیا
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
مغربی گھاٹ

لیندے گھاٹ ھندستان دے لیندے پاسے اک پربت دھارا اے ۔ اے 1600 کلومیٹر لماں اے اے دو بھارتی صوبیاں مہاراشٹر تے گجرات توں لے کے ھندستان دے دکھن چ کیرالہ تک جاندا اے۔

**لہندے گھاٹ** جاں **سہیادری** بھارت دے لہندے پاسے نال دوڑدی پربت لڑی نوں کیہا جاندا ہے۔ ایہہ اک یونیسکو عالمی وراثت ٹکانہ ہے اتے دنیا  دے زمینی فرق علاقےآں وچوں سبھ توں اُگھے اٹھاں وچوں اک ہے۔ ایہنوں کئی وار بھارت دی مہان ڈھلان کیہا جاندا ہے۔
## جنگلی جیون
### جانور

File:Bengal_Tiger_Karnataka.jpg|Western Ghats has the largest tiger population outside Sunderbans
File:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|Endangered Lion-tailed macaque is endemic to Western Ghats
File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|Western Ghats region has the largest Indian elephant population in India
File:Nilgiritragus_hylocrius.JPG|Only 100 individuals of Nilgiri tahr were left in 2001 but has recovered to 3,300 by 2010
File:Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg|The endemic Nilgiri langur is endangered


### پرندے


File:Columba elphinstonii.jpg|Nilgiri wood-pigeon
File:Great-Hornbill.jpg|Great hornbill
File:Crimson-fronted Barbet (Megalaima rubricapilla) - Male - Sakleshpur - India -2009.jpg|Malabar barbet
File:2005-malabar-parkeet-p.jpg|Malabar (blue-winged) parakeet
File:NilgiriPipit.jpg|Nilgiri pipit
File:White bellied treepie Thattekad.jpg|White-bellied treepie

## حوالے

گٹھ:بھارت دا جغرافیہ

گٹھ:لیندے گھاٹ
گٹھ:مغربی گھاٹ
آلن

گٹھ:جرمنی دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
ایڈورڈ بخنر

**ایڈورڈ بخنر** (20 مئی 1860- 13 اگست 1917) اک جرمن، کیمسٹری گرو تے زائیمولوجسٹ سی۔ اوہنوں 1907 وچ فرمنٹیشن (مانخ ری ایکشن) تے کم کرن باجوں کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
چارلز لوئی الفونزے لاویرن

**چارلز لوئی الفونزے لاویرن** (18 جون 1845- 18 مئی 1922) اک فرانسیسی ڈاکٹر سی۔ اوہنے پہلی واری دسیا کہ ملیریا اک پروٹوزوا توں ہوندا اے۔ بعد اچ اوہنے ٹرائپینوسوم توں ہون آلے روگ "سون روگ" دی کھوج کیتی۔ اوہنوں پروٹوزوا توں لگن آلے روگاں نو کھوجن باجوں، 1907 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رڈیارڈ کپلنگ

**رڈیارڈ کپلنگ** (30 دسمبر 1865- 18 جنوری 1936) اک انگریز ،نکی کعانی دا لکھاری، شاعر تے ناولسٹ سی۔ او ہندستان وچ برطانوی سپاہیاں دی کعانیاں تے بچییاں دی کعانیاں لکھن باجوں مشہور سی۔ اوہدی مشہور نافرضی کعانی "جنگل پستک" اے۔ اوہنوں 1907 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا

**ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا** (20 ستمبر 1833- 10 فروری 1918) اک اطالوی صحافی، نیشنلسٹ، انقلابی سپائی تے جنگاں دے خلاف سی۔ اوہدا مشہور موٹو سی "ان ویریٹیٹ یونیٹاس ( In varietate unitas :انگریزی)" جیدا مطلب اے "تنوع دا اکٹھ (Unity in Diversity :انگریزی)"۔ او ساری دنیا چ امن چاہندا سی۔اوہنوں 1907 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لوئی رینالٹ

**رڈیارڈ کپلنگ** (21 مئی 1843- 8 فروری 1918) اک فرانسیسی قنون گرو تے تلیم گرو سی۔ اوہنوں 1907 وچ، ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گیبرل لپمان

**گیبرل لپمان** (16 اگست 1845-  13 جولائی 1921)  فرانس- لکسمبرگ دا واسی سی۔ اوہنے انٹرفیرنس دی بنیاد تے فوٹوگرافی چ رنگاں نوں ورتیا۔اوہنوں 1908 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
البرٹ اے مائیکلسن

**تھیوڈور روزویلٹ** (19 دسمبر 1852- 9 مئی 1931) اک امریکی فزکس دا گرو سی۔ اوہنے روشنی دی رفتار معلوم کیتی تے مائیکلسن-مارلے تجربہ کیتا۔ اوہنوں 1906 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔ او پہلا امریکی سی جنون سائنس اچ نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
میچنیکوف

**میچنیکوف** (16 مئی 1845- 15 جولائی 1916) اک روسی جیون پڑھت گرو، زوالوجی گرو تے پروٹوزوالوجی گرو سی ۔اوہنے جانداراں دے بچاؤ پربندھ دی کھوج کیتی۔اوہنوں 1908 وچ پال اہرلخ نال طب دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پال اہرلخ

**پال اہرلخ** (14 مارچ 1854-  20 آگست 1915) اک روسی جرمن ڈاکٹر تے سائنسدان سی۔ اوہنے لعو پڑھت،ایمیونولوجی تے کیموتھیرپی تے کم کیتا۔ اوہنے بیکٹیریا تے لعو دے ولگناں نوں کھوجن لئی سٹیننگ دا ول دسیا، جیدی وجہ توں لعو دے روگاں نوں کھوجنا اسان ہو گیا۔اوہنے خناق تے آتشک دے علاج تے کھوج کیتی۔ اوہنے سیراخلاف بنان دا ول دسیا۔ اوہنوں 1908 وچ میچنیکوف نال طب تے فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آرنلڈسن

**کلاس پونٹس آرنلڈسن ** (27 اکتوبر 1844- 20 فروری 1916) اک سویڈش لکھاری، صحافی، سیاستدان تے جنگاں دے خلاف کم کرن آلا سی۔ اوہنوں 1908 اچ امندا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
نیل ازرق

نیل ازرق اتھوپیا دی جھیل ٹانا توں نکلن آلا اک دریا اے  جسنوں اتھوپیا چ ابے تے سوڈان چ نیل ازرق آکھئیا جاندا اے ۔ 

نیل ازرق سوڈان دے راجگھر خرطوم لاگے  نیل ایبض نال مل کے دریاۓ نیل تشکیل دیندا اے جہڑا  سوڈان تے مصر  توں لنگھدا ہوئیا سکندریہ شہر دے نیڑے رومی سمندر چ ڈگدا اے ۔ 

نیل ازرق جھیل ٹانا توں نکلن دے بعد اتلے لہندے ول اپنے سفر دا آغاز کر دا اے تے صرف 30 کلومیٹر دے پندھ مگروں اک وڈی گھاٹی چ داخل ہو جاندا اے ۔ ایہہ علاقہ اتھوپیا چ سیاحت دے حوالے نال مشہور اے ۔ 

جون توں ستمبر دے بارش دے موسم چ نیل ازرق چ پانی دی سطح بوہت ودھ جاندی اے  تے دریاۓ نیل نوں دو تہائی پانی فراہم کردا اے ۔  ایہو ای دریا ایتھوپیا دے دریائے اتبارا نال مل کے دریاۓ نیل چ ہڑ دی وجہ بندا رہئیا پر 1970ء چ اسوان ڈیم دی اساری دے نال ای ایس سلسلے دا خاتمہ ہو گئیا ۔

نیل ازرق ، نیل ایبض نالوں لمبائی چ نکا اے اس دے باوجود مصر اپڑن آلا 56 فیصد پانی ایہو دریا فراہم کردا اے ۔ 

ایہہ دریا  سوڈان لئی وی اکو جہی اہمیت دا حامل  اے جتھے استے قائم دو ڈیم دیس دی بجلی دی کل پیداوار دا 80فیصد پیدا کردے نیں ۔ اینہاں ڈیماں دی بدولت ای ایس علاقے چ دنیا دی بہترین کپاہ پیدا ہندی اے ۔

## ہور ویکھو

*دریاۓ نیل   ۔

*نیل ایبض   ۔

گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دا آبی جغرافیہ
گٹھ:مصر دا جغرافیہ

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:سوڈان دے دریا
گٹھ:ایتھوپیا دے دریا
سلطنت برازیل

سلطنت برازیل ۔ موجودہ برازیل چ قائم اک سلطنت سی جس تے شہنشاہ پیڈرو اول تے اسدے پتر پیڈرو دوم نے حکومت کیتی ۔ اسدی بنیاد 1822ء چ رکھی گئی سی تے 1889ء چ ایہہ جمہوریہ بن گئی ۔

نپولین دے پرتگال تے قبضے دے نتیجے چ پرتگال دا شاہی ٹبر براگنزاس ، جلاوطن ہو کے سبتوں مشہور پرتگیزی کالونی برازیل چلا گئیا ۔ اسدے بعد برازیل حقیقت چ پرتگال ، برازیل تے الگارویس دی متحدہ سلطنت دا مرکز بن گئیا ۔ براگزاس ٹبر دی قیادت چ اسنوں خودمختار حیثیت حاصل ہو گئی جسدا لزبن چ بیٹھے حکام نال کوئی تعلق نئیں سی ۔

گٹھ:دکھنی امریکہ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:برازیل
گٹھ:دکھنی امریکہ دیاں سلطنتاں
نخچیوان خودمختار لوکراج

نخچیوان خودمختار  لوکراج یاں صرف نخچیوان ، آذربائیجان دا اک اسدی سرحد توں پرے ترکی ، آرمینیا تے ایران وچکار اک علاقہ اے ۔اسدا رقبہ 5،363 مربع کلومیٹر اے تے اتلے جڑھدے چ آرمینیا نال اسدی سرحد 221 کلومیٹر ، لہندے دکھن چ ایران نال 179 کلومیٹر تے اتلے لہندے چ ترکی نال اسدی سرحد صرف 15 کلومیٹر اے ۔ اسدا انتظامی مرکز نخچیوان شہر اے جتھے نخچيوان یونیورسٹی اے ۔

## لوک گنتی آنکڑے

## مورتاں

Image:Nakhichevan01.JPG|
Image:Momine Fragment.jpg|
Image:Momine perspective wiki.jpg|
Image:Nakhichevan02.JPG|
Image:Nakhichevan04.JPG|
Image:Batabat Mountains.jpg|
Image:Nakhichevan05.jpg|
Image:Nakhichevan06.jpg|
Image:Nakhichevan07.jpg|
Image:Nakhichevan08.jpg|
Image:Jolfa-Aras2.jpg|
Image:Nakhichevan09.jpg|
Image:Nakhichevan10.jpg|
Image:Nakhichevan Mausoleum.jpg|
Image:Julfa-khachkars.jpg|


## ہور ویکھو
*نخچیوان شہر
*آذربائیجان
*آذربائیجان دی انتظامی ونڈ

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان دا جغرافیہ

گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ

گٹھ:آذربائیجان دا جغرافیہ
مغان سویت جمہوریہ

مغان سویت جمہوریہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی پرو بالشویک ریاست سی ،جہڑی اج دے چڑھدے دکھنی آذربائیجان چ مارچ توں جون 1919ء تک قائم رہی ۔ ایہہ باکو چ مساواتی آذربائیجان حکومت دی مخالفت چ بنائی گئی سی ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
گٹھ:سویت ریاستاں
گٹھ:ابتدائی سویت ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
کارل فرڈیننڈ براون

کارل فرڈینینڈ براؤن (6 جون 1850ء توں 20 اپریل 1918ء)اک جرمن موجد طبیعات دان سی ۔ براؤن نے ریڈیو تے ٹیلی ویزژن دی  ٹیکنالوجی دی ترقی چ اہم کردار ادا کیتا تے اس دے صلے چ اسنوں 1909ء چ مارکونی دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا ۔

کارل فرڈیننڈ براون نے ڈائیوڈ بنایا۔
## حوالے
* K.F. Braun: "On the current conduction in metal sulphides (title translated from German into English)", Ann. Phys. Chem., 153 (1874), 556. (In German) An English translation can be found in "Semiconductor Devices: Pioneering Papers", edited by S.M. Sze, World Scientific, Singapore, 1991, pp.&nbsp;377–380.
* Keller, Peter A.: The cathode-ray tube: technology, history, and applications. New York: Palisades Press, 1991. ISBN 0-9631559-0-3.
* Keller, Peter A.: "The 100th Anniversary of the Cathode-Ray Tube," Information Display, Vol. 13, No. 10, 1997, pp.&nbsp;28–32.
* F. Kurylo: "Ferdinand Braun Leben und Wirken des Erfinders der Braunschen Röhre Nobelpreis 1909",   München: Moos Verlag, 1965. (In German)

## باہرلے جوڑ
* "*[http://www.nobel.se/physics/laureates/1909/braun-bio.html براؤن دی سوانع عمری]*".  Nobel Lectures. Physics 1901-1921, Elsevier Publishing Company, Amsterdam, 1967. 
*  Naughton, Russell, "*[http://www.acmi.net.au/AIC/BRAUN_BIO.html ڈاکٹر کارل فرڈینینڈ براؤ : 1850ء - 1918ء]*".
* "*[http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm کارل فرڈینینڈ براؤن ] *".  Biographies of Famous Electrochemists and Physicists Contributed to Understanding of Electricity.  
* Rybak, James P., "*Forgotten" Pioneers of Wireless; [http://www.antiquewireless.org/otb/forgoten.htm Part 5 - کارل فرڈینینڈ براؤن] *". 
* "*[http://www.hars.de/braun/ کارل براؤن, 1850ء-1918ء]*". (جرمن) (انگریزی  ترجمہ)
* The Ferdinand-Braun-Institut fuer Hoechstfrequenztechnik Berlin, Germany
* الفریڈ تھامس دی کہانی *[http://books.google.com/books?id=qFMbsXGH8pYC وائرلیس ٹیلی گرافی دی کہانی]*. D. Appleton and company 1904

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مارکونی

**گگلیلمو مارکونی** (25 اپریل 1874- 20 جولائی 1937) اک اطالوی ایجاد کرن آلا سی۔ اوہنے ریڈیو ایجاد کیتا۔ اوہنوں 1909 اچ کارل فرڈیننڈ براون نال فزکسدا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
امارت آرمینیا

637ء عیسوی چ آرمینیا عرب سلطنت یاں خلافت راشدہ چ عمر دی ‍خلافت دے ویلے چ اک خودمحتار راجواڑے دے طور تے ظاہر ہوئیا ۔ پہلے بازنطینی سلطنت دے حکمرانی چ رہن آلے آرمینیائی علاقےآں نوں اکٹھا کیتا ۔ راجواڑے دی حکمرانی اک آرمنیائی شہزادے دے کول سی ، جس دی خلیفہ تے بازنطینی بادشاہ توثیق کردے سن ۔

آرمینیا تے پہلا عرب حملہ 639ء چ کیتا گئیا ۔ دوئین (دابیل یاں دوین ) نوں فتح کیتا گئیا تے لٹ مار دا نشانہ بنائیا گئیا ۔ دوجے حملے 642ء - 643ء تے 650ء - 653ء چ کیتے گئے ۔ پادری سیبیؤس دے مطابق جنوری 642ء چ عرباں نے توین ( دوئین) شہر وں فتح کر لئیا تے اسدے 12 ہزار شہریاں نوں ذبح کر دتا تے 35 ہزار نوں غلام بنا لئیا گئیا (پاردی دی گل بس الزام لگدی اے پہلی گل کہ اوس ویلے اینے وڈے قصبے یاں شہر ایہوجہے پہاڑی علاقےآں چ نئیں سن جتھے 12 ہزار لوک مارے جان تے 35 ہزار غلام بنا لئے جان )۔

آرمینیاں نیں حملے آوراں نال 654ء چ اک معاہدہ کیتا ، جس دے مطابق سالانہ تاوان بدلے آرمینیا اک خودمختار ریاست تصور کیتی جائے گئی تے عرب فوجاں نوں 15 ہزار سپاہیاں مہیا کیتے جان گئے ۔ عرب پالیسی کہ تاوان نقد رقم چ لئیا جائے گا ، نے آرمینیا دی معیشت تے معاشرے تے اثر پائیا ۔ سکے دوئین چ ڈھالے جاندے سن ۔ آرمینی باشندے بوہتا اناچ تے مضنوعات تیار کرن لئی مجبور سن کیونجے اینہاں نوں ویچ کے ای تاوان دی رقم مہیا کیتی جا سکدی سی ۔ معیشت چ وادھے نال قفقاز چ اک مضبوط شہری جیون تشکیل پائیا ۔

عرباں نے انتظامی سہولت لئی سارے دکھنی قفقاز نوں اک وڈی ولایت چ اکٹھا کر دتا جہڑی **الآرمینیا** کہلاندی سی ۔ ایس ولایت دا انتظام "اوستیکان " سمبھالدا سی جسنوں بعد چ امیر آکھئیا جان لگا اینج ولایت "امارات " چ بدل گئی ۔ ایہہ بنو امیہ دے خلیفہ عبدالمالک (دور حکومت:705ء-685ء) دے ویلے چ قائم کیتی گئی سی ۔ امارت آرمینیا (الآرمینیا) 4 علاقےآں چ ونڈی ہوئی سی : آرمینیا اک (قفقازی البانیا) ، آرمینیا دو (قفقازی ایبیریا ) ، آرمینیا تن ( دریائے اراس دے دوالے دا علاقہ) تے آرمینیا چار (تارون) ۔ ایس ولایت چ دو وڈیاں جھیلاں وی سن : لہندے دکھن چ نمکین جھیل یعنی جھیل وان تے اتلے چڑھدے چ جھیل گواچاہ ۔

خلافت عباسیہ دا مشہور ترین خلیفہ ہارون رشید 14 ستمبر 786ء چ اقتدار چ آئیا ۔ اسدے آرمینیا چ امیر نئیں سن ۔ بغداد توں آئے احکام دے بر عکس آرمینیا دے عرب حکمراناں نے گرجےآں چ لٹ مچائی رکھی تے بھاری ٹیکس لائی رکھے ۔

کسے ویلے امارت آرمینیا چ اتلے بین النہرین چ الجزیرہ ، آذربائیجان ، تبارستان (گیلان دے چڑھدے دکھن چ ) تے ایتھے تک کہ فارس وی شامل رہے ۔

 
ایس ولایت دا مرکز آرمینیا دا اک شہر دوین سی ۔
 
امارت آرمینیا 884ء تک قائم رہی ۔ بگراتونی ٹبر دے اشوت I نے کسے طرح اسدے کافی سارے علاقےآں دا کنٹرول حاصل کر لئیا تے اپنے آپ دا " آرمینیاواں دا بادشاہ" اعلان کر دتا ۔ اسنوں عباسی خلیفہ المتعمد توں سند حکومت 884ء چ مل گئی تے بازنطینی سلطنت دے بادشاہ باسل I توں 886ء چ ملی ۔ اوس ویلے آرمینیا اک آزاد علاقے دے طور تے ساہمنے آئیا ۔

گٹھ:ایران
گٹھ:عرب
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:امارتاں
گٹھ:قفقاز
گٹھ:قفقاز دی تریخ
گٹھ:آرمینیا
ولیہلم اوسٹوالڈ

**ولیہلم اوسٹوالڈ** (2 ستمبر 1853- 4 اپریل 1932) اک  بالٹک جرمن کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے کیٹالیسس، کیمیائی برابریاں تے ری ایکشن رفتاراں تے کم کیتا۔ اوہنوں 1909 اچ کیمسٹریدا نوبل انعام دتا گیا۔ اوہنوں سوانتے آرہینیاس تے جیکوبس فانت ہوف دے نال نوی فیزیکل کیمسٹری دے بنان آلیاں اچ گنیا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آگسٹے بیرنارٹ

**آگسٹے بیرنارٹ** (26 جولائی 1829- 6 اکتوبر 1912) بیلجیم دا چودواں وڈا وزیر سی، جو اکتوبر 1884 توں مارچ 1894 تک وزیر ریا۔ اوہنوں 1909 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پال ڈی کانسٹنٹ

**آگسٹے بیرنارٹ** (22 نومبر 1852-  15 مئی 1924) اک فرانسیسی ڈپلومیٹ، سیاست گرو تے وکیل سی۔ اوہنوں  1909 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یوہانس دائیڈیرک فان ڈیر والز

**یوہانس دائیڈیرک فان ڈیر والز** ( 23 نومبر 1837- 8 مارچ 1923) اک جرمن نظریاتی فزکس گرو تاپ حرکتاں گرو سی۔ اوہنے گیساں تے مائع حالت تے کم کیتا۔ اوہنوں  1910 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اٹو ولاخ

**اٹو ولاخ** (1931 -1847) اک جرمن کیمسٹ تے 1910 دا نوبل انعام الیسائکلک کمپاؤنڈ تے جتن والا سی۔

ولاخ کونگزبرگ پرشیا وچ جمیا۔ اوہنے پوٹسڈیم وچ ساہت تے تریخ پڑھی۔ اپنے گھر وج اوہ کیمیائی تجربے کردا سی۔ 
1867 وچ اوہنے گوٹنگن یونیورسٹی وچ کیمسٹری پڑھنے پیا اوتھے اوس ویلے فریڈرک ووہلر کیمسٹری پڑھاریا سی۔ 
ہمبولٹ یونیورسٹی برلن وچ اک سیمسٹر پڑھن مگروں 1869 وچ گوٹنگن یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی ڈگری لئی تے۔ بون یونیورسٹی وچ (1870–89) تک تے گوٹنگن یونیورسٹی وچ (1889–1915) تک پڑھایا۔ ولاخ گوٹنگن وچ مریا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
البرخت کوسل

**البرخت کوسل** ( 16 ستمبر 1853- 5 جولائی 1927) اک جرمن بائیو کیمسٹ تے جینیٹکس گرو سی۔ اوہنے نیوکلیک ایسڈ (جانداراں دا جینیاتی مادہ) دے کیمیائی وکھالے بارے جانکاری دتی۔ اوہنوں 1910 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پال ہائیسے

**پال ہائیسے** (15 مارچ 1830-  2 اپریل 1914) اک جرمن لکھاری تے ترجمہ کرن آلا سی۔ اوہنوں  1910 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ایمل تھیوڈر کوخر

**ایمل تھیوڈر کوخر** ( 25 اگست 1841- 27 جولائی 1917) اک بالٹک سوس ڈاکٹر تے میڈیکل کھوجی سی۔ اوہنے "تھائیرائڈ غدود" تے کم کیتا تے سرجری دے ول نوں مہتر بنایا۔ اوہنوں 1909 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
سلما لاگرلوف

**سلما لاگرلوف** ( 20 نومبر 1858- 16 مارچ 1940) اک سویڈش لکھاری سی۔ اوہنوں 1909 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔او پہلی زنانی سی جنوں ساہت اچ نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ولیہلم ویین

**ولیہلم ویین** (13 جنوری 1864- 30 اگست 1928) اک جرمن فزکس گرو سی۔ اوہنے تاپ تے الیکٹرومیگنیٹزم دی مدد نال کسے وی درجہؑ حرارت تے کالے جسم دے ننکلن بارے نظریے بنائے۔ اوہنے کوانٹم مکینکس لئی اپنا حصہ پایا۔ اوہنوں  1911 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
الوار گلسٹرانڈ

**الوار گلسٹرانڈ** (5 جون 1862- 28 جولائی 1930) اک سویڈش اکھ گرو سی۔ او اپسالا یونیورسٹی وچ "اکھاں دے علاج" تے آپٹکس دا پروفیسر سی۔ اوہنے میتھمیٹکس دے اصولاں نوں اکھ چ مورتاں بنن لئی ورتیا۔ اوہنوں 1911 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
موریس ماترلنک

**موریس ماترلنک** (29 اگست 1862- 6 مئی 1949) اک بیلجین دا ڈرامہ لکھاری، شاعر تے مضمون لکھاری سی۔ اوہنے فرانسیسیی اچ لکھیا۔ اوہدی لکھتاں چ جیون تے موت بارے دسیا گیا۔ اوہدے کم سمبولزم تحریک دا اہم انگ سن۔ اوہنوں 1911 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ٹوبیاس مائیکل کارل اسر

**ٹوبیاس مائیکل کارل اسر** ( 28 اپریل 29 جولائی 1913) اک جرمن  وکیل تے قنونی سکالر سی۔ اوہنوں  1911 وچ الفرڈ ہرمن فرائڈ دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
الفرڈ ہرمن فرائڈ

**الفرڈ ہرمن فرائڈ** (11 نومبر 1864- 5 مئی 1921) اک آسٹرین خلاف جنگی تے صحافی سی۔ او "جرمنی دی امن تحریک" دے بنان آلیاں چ شامل سی۔ اوہنوں 1911 وچ ٹوبیاس مائیکل کارل اسر دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گستاف دالین

**گستاف دالین** (30 نومبر 1869-  9 دسمبر 1937) اک سویڈش صنعت کار سی۔ اوہنے مشینی تندور تے دالین چانن بنائے۔ اوہنوں چانن مینار تے ترانوالے روشن کرن دی ایجاد باجوں 1912 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
وکٹر گرگنارڈ

**وکٹر گرگنارڈ** ( 6 مئی 1871- 13 دسمبر 1935) اک فرانسیسی کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے 1900 وچ مصنوعی ری ایکشناں دی کھوج کیتی ، جو بعد چ اوہدے نا تے گرگنارڈ ری ایکشن اخوائے۔اوہنوں 1912 وچ پال سبٹیائر دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گرہارٹ ہاپٹمان

**گرہارٹ ہاپٹمان** (15 نومبر 1862-   6 جون 1946) اک جرمن ڈرامہ لکھاری تے ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1912 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
الیہو روٹ

**الیہو روٹ** (15 فروری 1845- 7 فروری 1937) اک امریکی وکیل سی۔ اوہنوں بیسویں صدی دا سیانا آدمی منیا جاندا سی۔ اوہنوں 1912 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہایک کامرلنگ اونس

**ھایک کامرلنگ اونس** ( 21 ستمبر 1853- 21 فروری 1926) اک جرمن فزکس گرو سی۔ اوہنے ریفریجریشن (تاپ نوں اک تھاں توں دوجی تاں ٹورن دا ول) دی تکنیک دا مڈھ رکھیا۔ اوہنے ہیلیم نوں پہلی واری مائع چ بدلیا تے۔  1911 چ اوہنے "سپر کنڈکٹوٹی" دی کھوج کیتی۔ اوہنوں 1913 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایلفرڈ ورنر

**ایلفرڈ ورنر** ( 12 دسمبر 1866- 15 نومبر 1919) اک سوس کیمسٹری گرو سی۔ او زیورچ یونیورسٹی وچ پروفیسر سی۔ اوہنے ٹرانزشن تعاتاں دے گنجلاں دے اٹھ کوناں آلے وکھالے بارے دسیا۔ اوہنوں 1913 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔ او پہلا نا آرگینگ کیمسٹری گرو سی جنوں نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
چارلز رچٹ

**چارلز رابرٹ رچٹ** (25 اگست 1850-  4 دسمبر 1935) اک فرانسیسی فزیالوجی گرو سی۔ اوہنے بہتیرے میداناں چ کم کیتا، جناں چ نیورو کیمسٹری، ہاضمہ،جانوراں چ تاپ دا کنٹرول تے سا۔اوہنوں اینا فائیلیکسس تے کم کرن باجوں 1913 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک