ملکہ نزنگا

**نزینگا انا ڈی سوسا مبانڈے** ( سواحلی تلفظ: [n̩ˈʒiŋa] )، نژینگا ( / n ə ˈ z ɪ ŋ ɡ ə / ; c.  1583 – 17 دسمبر 1663) اک جنوب مغربی افریقی حکمران سی جس نے امڈونگ بادشاہتاں دی ملکہ دے طور تے حکومت کیتی ۔ (1624–1663) تے ماٹامبا (1631–1663)، جو موجودہ شمالی انگولا چ واقع اے ۔ [ 1 ] نڈونگو دے حکمران خاندان چ پیدا ہوئے ، اس دے دادا نگولا کلومبو کیا کاسینڈا نڈونگو دے بادشاہ سن.

نزینگا نے بچپن چ فوجی تے سیاسی تربیت حاصل کیتی، تے اس نے پرتگالی سلطنت دے سفیر دے طور تے سیاسی بحراناں نو ختم کرن دی صلاحیت دا مظاہرہ کیتا ۔ 1624 وچ ، اس نے اپنے بھائی مبندی د‏‏ی موت دے بعد نڈونگو اُتے اقتدار سنبھال لیا۔ اس نے جنوب مغربی افریقہ وچ افریقی غلام تجارت تے پرتگالی سلطنت دے تجاوزات د‏‏ی تیزی تو‏ں ترقی دے دور وچ حکومت کيت‏ی ۔ [ 2 ]

پرتگالیاں نے 1626ء چ نڈونگو دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا تے 1628ء تک نزینگا دی فوج بہت گھٹ ہو گئی سی تے اوہ جلاوطنی چ چلے گئے ۔ اتحادیاں دی تلاش چ، اس نے امبانگالا دے جنگجو کاسانجے نال ویاہ کر لیا۔ اپنی افواج نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرنے دے لئی اس نويں اتحاد نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے اس نے 1631ء تو‏ں 1635ء تک ماتمبا د‏‏ی بادشاہت فتح کيتی۔1641ء وچ اس نے ڈچ ویسٹ انڈیا کمپنی دے نال اتحاد وچ داخل ہوئے جس نے پرتگالیاں تو‏ں لوانڈا اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ 1641 تے 1644 دے درمیان ، نجینگا نڈونگو دے وڈے حصےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ ڈچاں دے نال نال، اس نے متعدد لڑائیاں وچ پرتگالیاں نو شکست دتی لیکن مسسانگانو دے قلعے اُتے قبضہ کرنے وچ ناکام رہی ۔ 1648 چ، پرتگالیاں نے لوانڈا تے دوبارہ قبضہ کر لیا ، ڈچاں نے انگولا چھڈ دتا۔ نجنگا نے پرتگالیاں نال لڑنا جاری رکھیا جدوں تک کہ 1656 وچ اک امن معاہدے تے دستخط نئیں کیتے گئے۔ [ 1 ]

اس دی موت دے بعد دی صدیاں چ، نجنگہ نو انگولا تے وسیع اٹلانٹک کریول ثقافت چ اک وڈی تاریخی شخصیت دے طور تے تیزی نال تسلیم کیتا گیا اے۔ اوہ اپنی ذہانت، اپنی سیاسی تے سفارتی حکمت، تے اپنی فوجی حربیاں لئی یاد کیتی جاندی اے.

## ابتدائی زندگی

نزینگا 1583 دے آسے پاسے وسطی مغربی افریقہ چ اک مبنڈو بادشاہت نڈونگو دے شاہی خاندان چ پیدا ہوئی۔ اوہ نڈونگو دے نگولا ( بادشاہ دے طور تے ترجمہ کیتا جا سکدا اے ) کلومبو دی دھی سی ۔ اس دی ماں، کینگلا کا نکومبے، [ 3 ] اس دے پیو دی غلام بیویاں چوں اک سی [ 4 ] تے اس دی پسندیدہ ملازم سی۔ [ 3 ] دنت کتھا دے مطابق، پیدائش دا عمل کینگلا، اس دی ماں لئی بہوں اوکھا سی; [ 3 ] نجنگہ نو‏‏ں اس دا ناں اس لئی ملیا کہ نال اس د‏ی گردن دے گرد لپیٹی ہوئی سی ( کمبنڈو فعل کوجینگا دا مطلب اے موڑنا یا موڑنا)۔ شاہی گھرانے دے بچے جہڑے مشکل یا غیر معمولی پیدائشاں توں بچ گئے، اوہناں دے بارے چ خیال کیتا جاندا سی کہ اوہ روحانی تحفے رکھدے سن، [ 5 ] تے کجھ لوکاں نے اپنی پیدائش نو اک اشارے دے طور تے ویکھیا کہ اوہ بندہ اک طاقتور تے فخر کرن آلا بندہ بن جائے گا۔ [ 6 ] نجنگہ دیاں دو بھیناں سن، کمبو، یا لیڈی باربرا تے فنجی ، یا لیڈی گریس۔ [ 7 ] اس دا اک بھائی وی سی، مبندی، جو تخت دا وارث سی۔ [ 3 ]

جدوں اوہ 10 ورے دی سی تے اوہدا پیو نڈونگو دا بادشاہ بنیا۔ [ 3 ] بچپن چ، نجنگہ نوں اوہدے پیو نے بہوں پسند کیتا سی۔ چونکہ اوہ تخت دا وارث نئيں سمجھی جاندی سی ، لہذا اسنو‏ں خاندان دے مرد ارکان دے براہ راست مقابلہ دے طور اُتے نئيں دیکھیا جاندا سی ، تے اس لئی بادشاہ اپنے زیادہ ممکنہ وارثاں نو‏‏ں ناراض کیتے بغیر اس اُتے آزادی تو‏ں توجہ دے سکدا سی۔ اس نے فوجی تربیت حاصل کیتی تے اپنے والد دے نال لڑن لئی اک یودقا دے طور تے تربیت حاصل کیتی، جنگی کلہاڑی دے نال کافی اہلیت دا مظاہرہ کیتا، جو نڈونگن جنگجوواں دا روایتی ہتھیار اے۔ [ 8 ] اس نے اپنے والد دے نال بہت سارے سرکاری تے گورننس فرائض وچ حصہ لیا ، جس وچ قانونی کونسلاں ، جنگی کونسلاں تے اہ‏م رسماں شامل ني‏‏‏‏ں۔ [ 3 ] مزید برآں ، نجنگ نو پرتگالی مشنریاں دے دورے دے ذریعہ پرتگالی بولی وچ پڑھنا تے لکھنا سکھایا گیا سی ۔ [ 9 ]

## ناں دیاں تبدیلیاں

ملکہ نزینگا مبانڈے نو کئی مختلف ناں نال جانیا جاندا اے جنہاں چ کیمبنڈو تے پرتگالی ناں، متبادل ہجے تے مختلف اعزازات شامل ہن۔ پرتگالی تے انگریزی ذرائع وچ پائے جانے والے عام ہجے وچ نزینگا ، نزینگھا ، نجینگا تے نجینگھا شامل ني‏‏‏‏ں ۔ [ 10 ] نوآبادیاتی دستاویزات وچ، بشمول اس دے اپنے مخطوطات، اس دا ناں جینگا ، گنگا ، زنگا ، زنگوا ، ژنگا تے سنگا وی لکھیا گیا سی ۔ [ 11 ] اوہ اپنے عیسائی ناں انا ڈی سوسا دے نال وی جانی جاندی سی۔ [ 10 ] ایہ ناں - انا ڈی سوزا نزنگا - اس نوں اس ویلے دتا گیا سی جدوں اس نے بپتسمہ لیا سی۔ اس دا ناں پرتگالی عورت دے ناں تے انا رکھیا گیا سی جس نے اس تقریب وچ اس دی گاڈ مدر دے طور تے کم کیتا سی۔ اس نے مستقبل وچ نزنگھا نوں متاثر کرن وچ مدد کیتی۔ [ 9 ] اس دا عیسائی کنیت ، ڈی سوزا ، انگولا دے قائم مقام گورنر ، جواؤ کوریا ڈی سوزا تو ں آیا سی۔ [ 12 ]

نڈونگو تے ماٹامبا دے بادشاہ دے طور تے، اس دا آبائی ناں نگولا نجنگا سی۔ نگولا حکمران لئی نڈونگو ناں سی تے " انگولا " دی اتپتی جڑ سی۔ پرتگالی بولی وچّ اسنوں رینہا نزینگا/زنگا/گینگا (ملکہ نزنگا) دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ موجودہ کیمبنڈو آرتھوگرافی دے مطابق ، اس دا ناں نجنگا مباندی لکھیا جاندا اے ("جے" پرتگالی تے فرانسیسی دی طرح اک آواز آلا پوسٹالویولر فریکیٹو یا "نرم جے" اے ، جد کہ ملحقہ "ن" خاموش اے)۔ نجنگا دا مجسمہ جو ہن لوانڈا دے کیناکسیسی دے چوک وچ کھڑا اے اسنو ں "موینے نجنگا مبانڈے" کہندا ا ے۔

## سیاسی پچھوکڑ

اس عرصے دے دوران، نڈونگو دی بادشاہی متعدد بحراناں دا انتظام کر رئی سی، جس دی وڈی وجہ پرتگالی سلطنت دے نال تنازعات سن ۔ پرتگالی پہلی وار 1575 وچ نڈونگو آئے سن جدوں اوہناں نے نڈونگو دی شمالی حریف کانگو دی بادشاہی دی مدد نال لوانڈا وچ اک تجارتی چوکی قائم کیتی سی۔ نڈونگو تے پرتگال دے وچکار کئی سالاں دے ابتدائی امن دے باوجود، دونے بادشاہتاں دے وچکار تعلقات خراب ہو گئے تے انہاں دے وچکار کئی دہائیاں دی جنگ وچ تبدیل ہو گئے۔ نڈونگ نو پرتگال تے کانگو دے شدید فوجی دباؤ دا سامنا کرنا پيا ، جنہاں دونے نے نڈونگ دے علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ 1580ء دی دہائی تک نڈونگو دے وڈے حصے پرتگیزیاں دے قبضے چ آ چکے سن ۔ پرتگالیاں نے ظالمانہ انداز وچ جنگ چھیڑ دتی ، پنڈاں نو‏‏ں ساڑ دتا تے یرغمال بنا لیا۔ علاقائی فتوحات دے علاوہ ، پرتگالیاں نے تنازعہ دے دوران وڈی تعداد وچ غلاماں اُتے قبضہ کيتا (اک ماخذ دے مطابق 50،000 [ 13 ] ) تے غلاماں د‏‏ی تجارت نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی نڈونگان دے علاقے دے اندر قلعے تعمیر کیتے۔ [ 14 ]

نڈونگو نے پرتگالیاں دے خلاف جلسہ کیتا ، 1590 وچ لوکالا د‏‏ی لڑائی وچ پرتگال نو‏‏ں شکست دتی ، لیکن اس تو‏ں پہلے نئيں کہ بادشاہت نے اپنا بہتا علاقہ کھو دتا سی۔ تنازعہ نے بادشاہ دی طاقت نو ختم کر دتا، جس چ بوہت سارے نڈونگن امرا، سوباس نے تاج نو خراج ادا کرن توں انکار کر دتا تے کجھ نے پرتگالیاں دا ساتھ دتا۔ جدوں 1593ء چ نزنگھا دے پیو دا بادشاہ بنیا تے ایہ علاقہ جنگ دی وجہ توں تباہ ہو چکیا سی تے بادشاہ دی طاقت بہت گھٹ ہو گئی سی۔ بادشاہ نے بحران تو‏ں نمٹنے دے لئی مختلف طریقےآں د‏‏ی کوشش کيتی جنہاں وچ سفارتکاری ، مذاکرات تے کھلی جنگ شامل سن لیکن اوہ حالات نو‏‏ں بہتر بنانے وچ ناکا‏م رہیا۔ [ 13 ] [ 3 ]

نڈونگو لئی صورتحال بدتر ہو گئی جدوں 1607 وچ بادشاہی تے امبانگالا نے حملہ کیتا ، جنگجوواں دے قبائلی گروہ جو جنگ وچ اپنی وحشی پن تے مذہبی جوش لئی جانے جاندے سن۔ [ 15 ] [ 16 ] امبانگالا نے اپنے آپ نو‏‏ں جنگی گروہاں وچ تقسیم کيتا ، نڈونگن دے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے غلاماں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ پرتگالیاں نے کچھ امبانگالاں نو‏‏ں کرائے دے فوجیاں دے طور اُتے ملازمت اُتے رکھیا ، تے نويں خطرے نے نڈونگان بادشاہ نو‏‏ں اپنے کھوئے ہوئے علاقے نو‏‏ں دوبارہ فتح کرنے د‏‏ی کسی وی کوشش نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کردتا۔ [ 15 ]

## اقتدار دی جانشینی

### نزینگا دا سفارت خانہ

1617ء چ نگولا مبندی کلوانجی دی موت ہو گئی تے نگولا مبندی ، اسدا پتر تے نزینگا دا بھرا ، اقتدار چ آیا ۔ [ 18 ] تخت سنبھالنے اُتے ، اس نے کئی مہینےآں دے سیاسی خونریزی وچ مشغول رہیا ، جس وچ اس دے وڈے سوتیلے بھائی تے انہاں دے خاندان سمیت تخت دے بوہت سارے حریف دعویداراں نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ [ 19 ] [ 9 ] اس ویلے پینتیس سال دی عمر چ، نزنگھا نوں بچا لیا گیا، لیکن نویں بادشاہ نے اس دے جوان پتر نو قتل کرن دا حکم دتا جدوں کہ اس تے اس دیاں دو بھیناں نو زبردستی جراثیم توں پاک کیتا گیا ، اس گل نو یقینی بناندے ہوئے کہ اس دے فیر کدی وی کوئی بچہ نئیں ہووے گا۔ [ 19 ] کجھ وسیلیاں دے مطابق، نزنگھا نوں سخت سلوک لئی وکھرا کیتا گیا سی کیونکہ اوہ اپنے بھرا نال اک لمے چِر توں دشمنی رکھدی سی۔ [ 19 ] شاید اپنی جان دے خوف توں، نزینگہ ماٹامبا دی بادشاہی ول نس گئی ۔ [ 3 ]

اپنی طاقت نو‏‏ں مستحکم کرنے دے بعد ، مبندی نے پرتگالیاں دے خلاف جنگ جاری رکھنے دا عہد کيتا۔ اُتے ، اس دے پاس فوجی مہارت د‏‏ی کمی سی ، تے جدو‏ں کہ اوہ امبانگالا دے نال اتحاد کرنے دے قابل سی ، پرتگالیاں نے نمایاں فوجی فوائد حاصل کیتے۔ [ 20 ] پرتگالیاں دے خطرے دا سامنا کردے ہوئے ، 1621 وچ اس نے نزنگھا تو‏ں رابطہ کيتا ، تے اسنو‏ں لوانڈا وچ پرتگالیاں دے لئی اپنا ایلچی بننے دے لئی کہیا۔ اوہ ایس کم لئی سب توں چنگی سی، کیونکہ اوہ شاہی نسل دی سی تے روانی نال پرتگالی بولدی سی۔ اوہ اس شرط دے نال سفارتی مشن د‏‏ی قیادت کرنے اُتے راضی ہوگئی کہ اسنو‏ں بادشاہ دے ناں اُتے گل گل کرنے دا اختیار تے بپتسمہ لینے د‏‏ی اجازت دتی جائے - اک اہ‏م سفارتی آلہ جسنو‏ں اوہ پرتگالیاں دے خلاف استعمال کرنے د‏‏ی امید رکھدی سی۔ [ 20 ] نزنگھا نے اک وڈے ٹولے دے نال نڈونگان دے دارالحکومت تو‏ں روانہ ہويا تے لوانڈا وچ کافی دلچسپی دے نال استقبال کيتا گیا ، جس تو‏ں پرتگالی گورنر نو‏‏ں اپنی پارٹی دے تمام اخراجات ادا کرنے اُتے مجبور ہونا پيا۔ [ 21 ] جد کہ نڈونگ رہنما عام طور تے پرتگالیاں نال یورپی لباس وچ ملدے سن، اس نے نڈونگ لوکاں دے شاندار روایتی لباس (بشمول پنکھاں تے زیورات) پہننے دا انتخاب کیتا، تاکہ ایہ ظاہر کیتا جا سکے کہ انہاں دی ثقافت گھٹیا نئیں سی۔ [ 22 ] اک مقبول کہانی دے مطابق ، جدو‏ں نزنگھا پرتگالیاں تو‏ں ملنے پہنچی تاں ، پرتگالی عہدیداراں دے لئی کرسیاں سن لیکن اس دے لئی صرف اک چٹائی فراہ‏م کيتی گئی سی۔ پرتگالیاں توں اس قسم دا رویہ عام سی; ایہ اوہناں دا "ماتحت حیثیت، فتح شدہ افریقیاں لئی مخصوص حیثیت" وکھان دا طریقہ سی۔ اس دے جواب وچ، نزنگھا دے حاضر سروس نے اپنے آپ نو اس دی کرسی بنان لئی تشکیل دتا جدوں کہ اس نے گورنر نال آمنے سامنے گل کیتی۔ [ 22 ] اس نے چاپلوسی نو اک سفارتی آلے دے طور تے استعمال کیتا، تے کجھ ذرائع دے مطابق جان بجھ کے اپنے بھرا دے جنگجوانہ انداز نو اپنڑے سفارتی آداب دے نال موازنہ کرن دا انتخاب کیتا ۔ [ 22 ]

سفیر دے طور تے، نزنگھا دا بنیادی مقصد اپنے لوکاں تے پرتگالیاں دے وچکار امن نوں یقینی بنانا سی۔ اس مقصد دے ​​لئی ، اس نے پرتگالیاں تو‏ں دشمنی دے خاتمے دا وعدہ کيتا (اپنے بھائی دے سابقہ ​​اعمال نو‏‏ں اک نوجوان بادشاہ د‏‏ی غلطیاں قرار دیندے ہوئے) ، پرتگالی غلام تاجراں نو‏‏ں نڈونگو دے اندر داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی ، [ 4 ] تے اپنے بھائی د‏‏ی فوج وچ لڑنے والے فرار ہونے والے پرتگالی غلاماں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی پیشکش کيتی۔ اس دے بدلے وچ ، اس نے مطالبہ کيتا کہ پرتگال نو‏‏ں نڈونگ دے علاقے دے اندر تعمیر قلعےآں نو‏‏ں ہٹا دتا جائے تے اس گل اُتے اٹل سی کہ نڈونگ پرتگال نو‏‏ں خراج ادا نئيں کرے گا ، ایہ نوٹ کردے ہوئے کہ صرف فتح شدہ لوکاں نے خراج ادا کيتا اے تے اس دے لوکاں نو‏‏ں شکست نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ اس نے دوہاں بادشاہتاں دے وچکار تعاون دی خواہش دا وی اظہار کیتا، تے نوٹ کیتا کہ اوہ خطے وچ اپنے سانجھے دشمناں دے خلاف اک دوجے دی مدد کر سکدے ہن۔ [ 21 ] جدوں پرتگالیاں نے امن لئی اوہدے عزم تے سوال چُکیا، تے نزنگھا نے عوامی طور تے بپتسمہ لین دی پیشکش کیتی، جہنوں اوہ لوانڈا چ بڑی خوشی نال کیتی۔ [ 9 ] [ 3 ] [ 23 ] اس نے اپنے گاڈ پیرنٹس، انا دا سلوا (گورنر د ی بیوی تے اس د ی مقررہ گاڈ مدر ) تے گورنر جواؤ کوریا ڈی سوسا دے اعزاز وچ ڈونا انا ڈی سوسا دا ناں اپنایا ۔ [ 2 ] [ 3 ] بعد چ اک امن معاہدے تے اتفاق کیتا گیا، تے نزنگہا 1622 دے اخیر چ فتح دے نال کاباسا واپس آ گیا۔ [ 24 ]

پرتگالیاں دے نال مذاکرات وچ اس د‏ی کامیابی دے باوجود ، نڈونگو تے امبانگالا دے وچکار امن - جو خود اپنے علاقے نو‏‏ں وسعت دینے وچ مصروف سن - ختم ہوگئی۔ [ 25 ] شکستاں دے اک سلسلے دے بعد، نڈونگن شاہی خاندان نو کباسا چ اپنے دربار توں کڈ دتا گیا، جس نے بادشاہ نو جلاوطن کر دتا تے امبانگالا دے کجھ لوکاں نو کاسانجے دی بادشاہی قائم کرن دی اجازت دتی ۔ [ 9 ] [ 24 ] پرتگالی گورنر معاہدے دے نال اگے ودھنا چاہندا سی ، لیکن بادشاہ نے کاباسا نو‏‏ں دوبارہ قبضہ کرنے تے بپتسمہ لینے تک امبانگالا دے خلاف نڈونگو د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ [ 24 ] [ 3 ] بادشاہ مبندی نے 1623 وچ کاباسا نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا تے عیسائیت د‏‏ی طرف عارضی اقدامات کیتے ، لیکن پرتگالیاں اُتے گہرا بے اعتمادی برقرار رہی۔ شاہی دربار وچ اک تیزی نال طاقتور شخصیت، نزنگھا (اک ممکنہ سیاسی چال وچ) [ 26 ] نے اپنے بھرا نو خبردار کیتا کہ بپتسمہ اس دے روایتی حامیاں نو ناراض کرے گا، اس نو بپتسمہ لین دے کسی وی خیال نو مسترد کرن تے قائل کیتا۔ اس دے علاوہ ، پرتگالیاں نے معاہدے تو‏ں انکار کرنا شروع کر دتا ، نڈونگو دے اندر اپنے قلعےآں تو‏ں دستبردار ہونے تو‏ں انکار کر دتا تے نڈونگو دے علاقے وچ لٹ مار تے غلاماں دے لئی چھاپے مارے۔ 1624 تک ، بادشاہ مبندی اک گہرے افسردگی وچ گر گیا سی تے اسنو‏ں اپنے بوہت سارے فرائض نزنگھا دے حوالے کرنے اُتے مجبور ہوئے گئے سن ۔ [ 26 ]

## جنگ دے ویلے
 

پرتگالی گورنر دے نال مذاکرات وچ ملکہ نزینگا دی عصری مثال، 1657 دی تاریخ
## اقتدار وچ آنا

1624 وچّ، اسدا بھرا پراسرار کارناں کرکے مر گیا (کجھ کہندے ہن کہ خودکشی، کجھ کہندے ہن زہر)۔ [ 9 ] اپنی موت توں پہلاں، اس نے ایہہ واضح کر دتا سی کہ نزینگا اس دا جانشین ہونا چاہیدا اے۔ نزینگہ نے جلدی نال اپنڑی حکومت نو مستحکم کرن دے لیی حرکت کیتی، اپنڑے حامیاں نو بادشاہت نال منسلک رسمی اشیاء تے قبضہ کرن تے عدالت چ اپنڑے مخالفاں نو ختم کرن تے مجبور کیتا۔ [ 27 ] اس نے نگولا دا خطاب وی سنبھالیا ، جس نے اس دے لوکاں وچ بہت اثر و رسوخ دا عہدہ دتا۔ [ 14 ] اس دے بھرا لئی اک شاندار جنازہ دا اہتمام کیتا گیا سی، تے اس دی کجھ باقیات نوں اک مسیٹ (اک یادگار ) وچ محفوظ کیتا گیا سی، تاکہ بعد وچ نزنگا ولوں اوہناں نال مشورہ کیتا جا سکے۔ [ 14 ] اس دے حکمرانی وچ اک وڈی رکاوٹ ، اس دا 7 سالہ بھتیجا ، کاسا د‏‏ی سرپرستی وچ سی ، جو اک امبانگالا جنگی سربراہ سی۔ اس ممکنہ دکھاوے نو اپنڑے تخت تے ہٹان دے لی، نزینگہ نے ویاہ دی تجویز دے نال کاسا نال رابطہ کیتا; جوڑے دا ویاہ ہو گیا سی، تے ویاہ دے بعد اس نے اپنے بھتیجے نو قتل کروا دتا - نزینگا دے خیال چ، اس دے اپنے قتل شدہ پتر دا آخری بدلہ۔ [ 28 ]

اُتے ، اس دے تخت اُتے بیٹھنے نو‏‏ں دوسرے شریف خانداناں دے مرد دعویداراں د‏‏ی شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ [ 14 ] مبانڈے روایت دے مطابق ، نہ تاں نزینگا تے نہ ہی اس دے پیشرو بھائی نو‏‏ں تخت اُتے براہ راست حق حاصل سی کیونجے اوہ غلام بیویاں دے بچے سن ، نہ کہ پہلی بیوی۔ نزینگہ نے اس دلیل دا مقابلہ کیتا، حکمت عملی دے طور تے اس دعوے دا استعمال کردے ہوئے کہ اوہ اپنے والد دے ذریعے مرکزی شاہی سلسلے توں مناسب طور تے نکلی سی، اس دے برخلاف اس دے حریفاں دا کوئی خونی سلسلہ نئیں سی۔ دوجے پاسے، اس دے مخالفاں نے اس نوں بدنام کرن لئی دوجیاں مثالاں دا استعمال کیتا، جوں کہ اوہ اک خاتون سی تے اس طرح نااہل سی۔ [ 4 ] اس دے علاوہ ، نزینگا د‏‏ی پرتگالیاں دے نال مذاکرات کرنے د‏‏ی رضامندی (پچھلے حکمراناں دے برخلاف ، جنہاں نے انہاں دے خلاف لڑائی لڑی سی ) نو‏‏ں کچھ نڈونگان شرافت دے ذریعہ کمزوری د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا گیا سی ؛ خاص طور تے، معاہدے دے پرتگالی مشنریاں نو نڈونگو دے اندر اجازت دینڑ نو نفرت دے نال ویکھیا گیا۔ [ 4 ]

جدو‏ں کہ جانشینی دا بحران گہرا ہويا ، نڈونگو تے پرتگال دے وچکار تعلقات زیادہ پیچیدہ ہوئے گئے۔ نزینگہ نے 1621 وچ پرتگالیاں دے نال کیتے گئے معاہدے نو‏‏ں پورا کرنے د‏‏ی امید د‏‏ی ، تے اس طرح اپنے بھائی د‏‏ی تباہ کن جنگاں دے دوران کھوئی ہوئی نڈونگان زمیناں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی امید سی۔ گورنر ڈی سوسا وی تنازعات تو‏ں بچنے دے خواہاں سن ، تے اوہ تے نزینگا دونے غلام تجارت نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دے خواہاں سن جو خطے د‏‏ی معیشت دے لئی بہت اہ‏م سی۔ تاہم، نزینگا تے ڈی سوسا دے وچکار کشیدگی ودھ گئی۔ جدوں نزنگہ نے پرتگالی کنٹرول علاقے وچ رہن آلے کیجیکوس (غلاماں دی اک نوکر ذات جہڑی روایتی طور تے نڈونگن شاہی دی ملکیت اے) دی واپسی لئی آکھیا، جویں کہ معاہدے وچ اتفاق کیتا گیا سی، ڈی سوسا نے انکار کر دتا تے نگنگا نے اپنی فوج وچ خدمات انجام دین آلے پرتگالی غلاماں دی واپسی دا مطالبہ کیتا۔ پہلا۔ ڈی سوسا نے ایہ وی مطالبہ کیتا کہ نزینگا پرتگال دے بادشاہ دا غلام بنے تے خراج ادا کرے، مطالبات نو اس نے مکمل طور تے مسترد کر دتا۔ [ 29 ] ہور تناؤ دے تعلقات، 1624 دے آخر وچ ڈی سوسا نے مبانڈے شرافتاں، سوباس نو پرتگالی غلام بنن تے مجبور کرن لئی اک جارحانہ مہم شروع کیتی۔ سوباس روایتی طور اُتے نڈونگو دے حکمران دے غلام سن ، تے خراج دے طور اُتے انگولا نو ں کنٹرول کرنے دے لئی درکار قیمتی رزق ، فوجی تے غلام فراہ م کردے سن - اس طرح ، سوباس نو ں پرتگال دے غلام بنا ک ے ، پرتگالی نڈونگو د ی ملکہ دے طور اُتے نزنگا د ی پوزیشن نو ں کمزور کرنے وچ کامیاب رہے۔ [ 29 ]

پرتگالی نوآبادیات‏ی انتظامیہ نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی ، نزینگہ نے قاصد ( مکنزیس ) نو‏‏ں بھیجیا تاکہ اوہ پرتگالی باگاں تو‏ں فرار ہونے تے اس د‏ی بادشاہی وچ شامل ہونے د‏‏ی حوصلہ افزائی کرسکن ، اس طرح کالونی نو‏‏ں اس د‏ی آمدنی تے افرادی قوت تو‏ں محروم کردتا گیا۔ جدوں پرتگالیاں نے فرار دے بارے چ شکایت کیتی، تے نزینگا نے جواب دتا کہ اوہ اپنے پہلے معاہدے دی پابندی کرے گی تے فرار ہون آلے غلاماں نو واپس کرے گی، لیکن اوہدی بادشاہی چ کوئی نئیں سی۔ [ 30 ] اس دے اقدامات اک کامیابی سن تے بوہت سارے سوباس نے اس دے نال مل ک‏ے اس د‏ی پوزیشن نو‏‏ں مضبوط کيتا تے پرتگالیاں نو‏‏ں خوفزدہ ہويا کہ مبانڈے د‏‏ی بغاوت آسنن ا‏‏ے۔ [ 29 ]

انہاں کامیابیاں دے باوجود ، نزینگا د‏‏ی پالیسیاں نے پرتگالیاں تے مبانڈے امرا د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں خطرہ لاحق کردتا ، تے جلد ہی پرتگالیاں نے اس د‏ی بادشاہت وچ بغاوت نو‏‏ں بھڑکانا شروع کردتا۔ 1625 دے آخر وچ ، پرتگالیاں نے [ 31 ] ہری اے کلوانجے د‏‏ی حفاظت دے لئی فوجیاں نو‏‏ں بھیجیا ، اک سوبا جس نے نزینگا دے نال تعلقات توڑ دتے سن ۔ کلوانجے نے اک عورت دے نڈونگو تے حکومت کرن دی مخالفت کیتی، تے اوہ خود شاہی خاندان توں سی۔ اس دے اعمال دے بارے چ جانن تے، نزینگہ نے اس دی بغاوت نو کچلن دے لیی جنگجو بھیجے پر اوہ شکست کھا گئی، جس نال اس دی پوزیشن کمزور ہو گئی تے ہور شرافتاں نو بغاوت کرن تے راضی کر لیا۔ نزینگا نے پرتگالیاں نو‏‏ں کلوانجے د‏‏ی حمایت بند کرنے د‏‏ی درخواست کيتی ، تے زیادہ تو‏ں زیادہ عرصے تک مذاکرات کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جدو‏ں کہ اس نے ہور افواج اکٹھی کيتی ، لیکن پرتگالیاں نے اندازہ لگایا کہ ایہ اک تاخیر د‏‏ی حربہ سی تے جلد ہی کلوانجے نو‏‏ں نڈونگو دا بادشاہ تسلیم کرلیا۔ [ 31 ] پرتگالیاں نے بعد چ 15 مارچ 1626 نوں نزینگا دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا۔ [ 31 ]

## پرتگالیاں نال جنگ

پرتگالی فوجاں دا مقابلہ کرن دی تیاری کرن آلی، نڈونگو تے ماٹامبا دی نزینگا مبندی ملکہ دی جدید نمائندگی

پرتگالی حملے دا سامنا کردے ہوئے، نزینگا نے اپنی فوج اکٹھی کیتی تے دریائے کوانزا دے جزیرےآں دے اک گروپ چ واپس چلی گئی۔ لڑائیاں دے اک سلسلے دے بعد، اوہ شکست کھا گئی تے مشرقی نڈونگو وچ اک لمبا مارچ کرن تے مجبور ہو گئی؛ اعتکاف دے دوران ، اسنو‏ں اپنے زیادہ تر پیروکاراں نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ، اک ایسی حکمت عملی جس نے اسنو‏ں بہت فائدہ پہنچایا کیونجے پرتگالی اس د‏ی فوج دا تعاقب کرنے د‏‏ی بجائے غلاماں نو‏‏ں دوبارہ گرفتار کرنے وچ زیادہ دلچسپی رکھدے سن ۔ پرتگالیاں نو‏‏ں جلد ہی اپنی ناکامی دا سامنا کرنا پيا جدو‏ں ہری اے کلوانجے چیچک تو‏ں مر گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اس د‏ی جگہ نگولا ہری نو‏‏ں بادشاہ بنانے اُتے مجبور ہونا پيا ، جو اک ہور نڈونگن امرا سی۔ [ 32 ] نگولا ہری نڈونگن لوکاں دے نال اک غیر مقبول رہنما ثابت ہويا ، جنہاں نے اسنو‏ں اک پرتگالی کٹھ پتلی دے طور اُتے دیکھیا ، جدو‏ں کہ کچھ سوباس نے اس د‏ی حکمرانی د‏‏ی حمایت کيتی۔ جلد ہی نڈونگو د‏‏ی بادشاہت دے اندر اک تقسیم بن گئی جس وچ عام لوکاں تے کم امرا نے نزینگہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ بوہت سارے طاقتور امراء نے نگولا ہری تے پرتگالیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ [ 33 ]

نومبر 1627ء چ نزینگا نے فیر پرتگالیاں دے نال گل بات کرن دی کوشش کیتی تے اک امن وفد تے 400 غلاماں دا تحفہ بھیجیا ۔ اس نے اشارہ کیتا کہ اوہ پرتگال دی بادشاہی دی غلام بنن تے خراج تحسین پیش کرن لئی تیار اے جے اوہ تخت تے اس دے دعوے دی حمایت کردے نیں، لیکن اس گل تے اٹل سی کہ اوہ نڈونگو دی حقیقی ملکہ سی۔ پرتگالیاں نے، تاہم، پیشکش نو مسترد کر دتا، اس دے لیڈ سفارتکار دا سر قلم کر دتا تے انسداد مطالبہ جاری کیتا کہ اوہ عوامی زندگی توں ریٹائر ہو جائے، نڈونگو دی بادشاہی تے اپنا دعویٰ ترک کرے، تے نگولا ہری نو حقیقی بادشاہ دے طور تے پیش کرے - ایہ مطالبات سفارتی معیار دے اندر سن۔ یورپ چ، لیکن نزینگا لئی بالکل ناقابل قبول سن۔ [ 34 ] پرتگالی ڈانٹ تے اس احساس دا سامنا کردے ہوئے کہ بہت سارے نڈونگن امرا اس دے خلاف کھڑے سن ، نزینگا (جیسا کہ اس دے والد تے بھائی نے کیتا سی ) افسردگی وچ گھس گئی ، تے کئی ہفتےآں تک خود نو ں اک کمرے وچ بند کردتا گیا۔ اوہ ابھری، تاہم، تے اک مہینے دے اندر اندر نڈونگو چ اپنے اتحاداں نو دوبارہ تعمیر کرن دی اک نویں مہم شروع کر دتی۔ [ 32 ] [ 34 ]

اپنی طاقت نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کردے ہوئے ، نگنگہ نے نگولا ہری د‏‏ی سیاسی کمزوری تو‏ں فائدہ اٹھایا ، اس دے سیاسی تجربے د‏‏ی کمی نو‏‏ں اجاگر کيتا۔ نگولا ہری نو‏‏ں اس دے امرا تے اس دے پرتگالی اتحادیاں دونے نے حقیر سمجھیا سی ، کیونجے جدو‏ں کہ نڈونگ دے سابقہ ​​بادشاہ تمام جنگجو سن ، نگولا ہری دے پاس کوئی فوجی نئيں سی تے اوہ پرتگالی فوجیاں اُتے انحصار کرنے اُتے مجبور سی۔ نگولا ہری تے پرتگالیاں نے نگولا ہری تے پرتگالیاں نے نگولا ہری دے خلاف اک انسداد پروپیگنڈا مہم شروع کیتی، اس امید نال کہ اوہ اس دی جنس نو اس دی طاقت نو غیر جائز قرار دینڑ دے ذریعہ دے طور تے استعمال کرن گے، [ 35 ] لیکن اس دا الٹا اثر ہویا کیونجے اس نے نڈونگان دی سیاست وچ نگولا ہری نو تیزی نال شکست دتی۔ اک قابل ذکر واقعے وچ، نزینگہ نے نگولا ہری نوں دھمکی آمیز خطوط تے فیٹشاں دا اک مجموعہ گھلیا، جس وچ اس نوں اپنی افواج دے نال لڑن دا چیلنج دتا گیا؛ پیغامات نے ہری نو خوفزدہ کر دتا، جہنوں اپنڑے پرتگالی اتحادیاں نو حمایت لئی بلاون تے مجبور کیتا گیا، اس طرح اس دا اپنا وقار بہوں گھٹ ہو گیا جد کہ نزینگا دی ساکھ اچ وادھا ہویا۔ [ 35 ] اُتے ، اوہ فیر وی لڑائی وچ پرتگالیاں دا براہ راست سامنا کرنے تو‏ں قاصر سی ، تے اسنو‏ں اگے ودھدی ہوئی پرتگالی فوج تو‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہونا پيا۔ اسنو‏ں متعدد فوجی شکستاں دا سامنا کرنا پيا ، خاص طور اُتے اک پرتگالی گھات وچ جس وچ اس د‏ی فوج دا نصف ، اس دے زیادہ تر عہدیداراں تے اس د‏ی دو بھیناں نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا ، حالانکہ اوہ خود فرار ہونے دے قابل سی۔ 1628 دے اخیر تک، نزینگا دی فوج بہت گھٹ ہو گئی سی (اک وسیلے دے مطابق تقریباً 200 فوجیاں تک) [ 36 ] تے اوہنوں اپنی بادشاہی توں موثر انداز وچ کڈ دتا گیا سی۔ [ 35 ]

## ماتمبا دی فتح

اس دے اخراج دے بعد ، نزینگا تے اس دے حامیاں نے پرتگالیاں دے خلاف لڑائی جاری رکھی۔ اپنی افواج نو مضبوط کرن دے لی، ملکہ نے اپنی مار کٹائی آلی افواج نو پرتگالی فوج دی پہنچ توں دور رکھدے ہوئے خطے اچ اتحادی بنان دی کوشش کیتی۔ اس دوران اس نال کاسانجے نے رابطہ کیتا، جو اک طاقتور امبانگالا جنگجو سی جس نے کوانزا دریا تے اپنا بادشاہت قائم کیتا سی۔ کاسانجے تے امبانگالا نڈونگو دے روايتی دشمن سن ، [ 14 ] تے کاسانجے نے خود اس تو‏ں پہلے نزنگا دے کئی ایلچیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی۔ کاسانجے نے نزینگہ نو‏‏ں اتحاد تے فوجی حمایت د‏‏ی پیش کش کيت‏ی ، لیکن بدلے وچ اس تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اس تو‏ں شادی کرے تے اپنا لنگا (اک وڈی گھنٹی جو نڈونگن جنگی کپتاناں نے اپنی طاقت د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ی سی ) نو‏‏ں مسترد کردتا۔ [ 37 ] نزینگا نے انہاں شرائط نو‏‏ں قبول کيتا ، کاسانجے تو‏ں شادی کيتی تے امبانگالا معاشرے وچ شامل ہوئے گئے۔ جلاوطن ملکہ نے نويں ثقافت دے نال جلدی ڈھل لیا ، جس نے بہت ساریاں امبانگالا مذہبی رسماں نو‏‏ں اپنایا۔ ذرائع (افریقی، مغربی، جدید، عصری) [ 38 ] [ 14 ] [ 4 ] [ 7 ] امبانگالا رسماں تے قوانین ( ایجیلا ) دی پیچیدگیاں تے حد تے متفق نئیں ہن ، لیکن عام اتفاق رائے ایہ اے کہ نزینگا نو اس چ حصہ لین تے مجبور کیتا گیا سی۔ روایتی آدم خور ( کویا وچ انسانی خون پینا ، یا خون دی حلف دی تقریب) [ 39 ] تے بچےآں نو قتل کرن آلا (اک قتل شدہ بچے، ماجی اے سمبا توں بنائے گئے تیل دے استعمال دے ذریعے ) [ 40 ] اک عورت دے لیی درکار شروعات دی رسماں انتہائی فوجی امبانگالا معاشرے چ اک رہنما بن جاؤ۔ [ 38 ] ایہ رسم اک حصے چ مستقبل چ امبانگالا دے وچکار جانشینی دے بحران نو روکن لئی سی۔ [ 41 ] اس نے، تاہم، اپنی مبنڈن ثقافتی جڑاں نو مکمل طور تے نئیں چھڈیا، اس دی بجائے اس نے اپنے لوکاں دے عقائد نو اپنے نویں امبانگلان اتحادیاں دے نال جوڑ دتا۔ جیسا کہ مورخ لنڈا ہیووڈ نے نوٹ کیتا اے ، نزینگا دی مہارت اپنے ممبنڈو ورثے نو امبانگلان دی وسطی افریقی فوجی روایت تے قیادت دے ڈھانچے دے نال جوڑنا سی، اس طرح اک نویں، انتہائی قابل فوج تشکیل دتی۔ اپنی تعداد وچ اضافہ کرنے دے لئی ، اس نے فرار ہونے والے غلاماں تے زمین ، نويں غلاماں تے دوسرے جلاوطن نڈونگاں نو‏‏ں لقب د‏‏ی آزادی دتی۔ [ 9 ] [ 4 ] کجھ ذرائع دے مطابق، نزینگا - نڈونگو دے مبونڈو-غلبے آلے شرافت ولوں محروم ہون دے بعد - سیاسی طور تے امبانگالاں ول راغب ہویا، جنہاں نے نسب، رشتہ داری (تے توسیع، جنس)۔ [ 4 ][ 38 ]

اپنے نویں پاور بیس دا استعمال کردے ہوئے، نزینگا نے انتہائی موثر امبانگالا یودقاواں دے بعد اپنی افواج نو دوبارہ تشکیل دتا۔ 1631 تک اس نے اپنی فوج نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کرلیا سی تے پرتگالیاں دے خلاف اک کامیاب گوریلا جنگ لڑ رہی سی ، جس وچ اک جیسویٹ پادری (اس وقت کانگو وچ رہندا سی ) نے اسنو‏ں ایمیزون د‏‏ی ملکہ د‏‏ی طرح قرار دتا تے اس د‏ی قیادت د‏‏ی تعریف کيتی۔ [ 38 ] 1631 تے 1635 دے درمیان، نزنگا نے گوانڈھی بادشاہت ماٹامبا تے حملہ کیتا، 1631 وچ ملکہ موونگو ماٹامبا  [ sv ] نو گرفتار تے معزول کر دتا۔ نزنگا نے شکست خوردہ ملکہ نو برانڈڈ کیتا لیکن اس دی جان بچا لئی (امبنگالا نے اس نو پھانسی دین دا حکم دتا) تے موونگو دی دھی اپنے یودھیاں چوں اک دے طور تے اپنی خدمت چ۔ [ 42 ] ماٹامباں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، نزینگہ نے ماٹامبا دا تخت سنبھالیا تے اس خطے نو‏‏ں جلاوطن نڈونگاں دے نال آباد کرنا شروع کيتا ، اس امید دے نال کہ اوہ اس بادشاہت نو‏‏ں اپنے وطن نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی اپنی جنگ لڑنے دے لئی اک اڈے دے طور اُتے استعمال کرے گا۔ [ 14 ] [ 4 ] [ 42 ] اپنے آبائی نڈونگو دے برعکس، ماٹامبا وچ خواتین دی قیادت دی اک ثقافتی روایت سی، جس نے پچھلی ملکہ نوں ختم کرن دے بعد نزنگہ نو اک زیادہ مستحکم طاقت دی بنیاد دتی۔ [ 4 ] ماٹامبا نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھنے دے نال ، نزینگا نے اپنی نويں بادشاہت وچ غلام تجارت نو‏‏ں ودھانے دے لئی وڈے پیمانے اُتے کم کيتا ، غلام تجارت تو‏ں حاصل ہونے والے منافع نو‏‏ں اپنی جنگاں د‏‏ی مالی اعانت تے تجارتی آمدنی نو‏‏ں پرتگالیاں تو‏ں دور کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ اگلی دہائی دے دوران ، نزینگہ نے پرتگالیاں تے انہاں دے اتحادیاں دے خلاف جدوجہد جاری رکھی ، جس وچ دونے فریقاں نے اک دوسرے دے اثر و رسوخ نو‏‏ں محدود کرنے تے غلام تجارت اُتے کنٹرول سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [ 4 ] [ 43 ] اس دہائی دے دوران، نزینگا نے زیادہ مردانہ خصلتاں اختیار کیتیاں، مردانہ لقباں تے لباس اپنائے۔ اس نے اپنے لئی اک تمام خواتین باڈی گارڈ قائم کیتا، تے حکم دتا کہ اس د ی مرد ملازماں خواتین دے لباس پہنن تے اسنو ں بادشاہ دے طور اُتے مخاطب کرن۔ اس نے اپنے دربار وچ فرقہ وارانہ سونے دے کوارٹر وی قائم کیتے، تے اپنے مرد کونسلراں تے خواتین محافظاں دے لئی سخت عفت دے قوانین نافذ کیتے۔ [ 44 ]

## توسیع تے ڈچ اتحاد

1630 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، نزینگہ نے ماٹامبا دے شمال تے جنوب تک اپنا اثر و رسوخ ودھا دتا سی۔ اپنی افواج دا استعمال کردے ہوئے ، اس نے پرتگال دے زیر کنٹرول ساحل تو‏ں دوسرے حکمراناں نو‏‏ں کٹ دتا ، دریائے کوانگو دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے خطے د‏‏ی کلیدی غلام فراہ‏م کرنے والی زمیناں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لیایا۔ اس نے اپنے علاقے نو‏‏ں شمال د‏‏ی طرف وی ودھایا ، تے ایسا کرنے تو‏ں کانگو د‏‏ی بادشاہت تے ڈچ تاجراں دے نال سفارتی تعلقات قائم کیتے ، جو اس علاقے وچ تیزی تو‏ں متحرک سن ۔ نزینگہ نے ڈچاں دے نال اک منافع بخش غلام تجارت وی قائم کيتی ، جنہاں نے نزینگا د‏‏ی بادشاہت تو‏ں ہر سال 13،000 غلام خریدے سن ۔ [ 4 ] [ 45 ] اس نے کدی کدائيں پرتگالیاں نو‏‏ں امن دے اوورچر بھیجنا جاری رکھیا ، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے نال فوجی اتحاد د‏‏ی تجویز وی دتی ، لیکن صرف اس صورت وچ جدو‏ں اوہ اس د‏ی نڈونگو واپسی د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ اس نے عیسائی عقیدے وچ دوبارہ داخل ہونے تو ں وی انکار کردتا ، جو دونے فریقاں دے وچکار تنازعہ دا نقطہ بن گیا۔ [ 46 ]

1641 وچ، ڈچ ویسٹ انڈیا کمپنی دیاں فوجاں، کانگو دی بادشاہی دے نال اتحاد وچ کم کردیاں ہوئیاں ، لوانڈا تے قبضہ کر لیا ، پرتگالیاں نوں کڈ دتا تے لونگو انگولا دا ڈائریکٹوریٹ قائم کیتا ۔ لوانڈا دا زوال پرتگالیاں دے لئی اک وڈا دھچکا سی ، تے نزینگا نے جلدی تو‏ں ڈچ دے کنٹرول والے شہر وچ اک سفارت خانہ بھیج دتا۔ پرتگالیاں دے خلاف افریقی ڈچ اتحاد بنانے د‏‏ی امید وچ ، نزینگہ نے فوری طور اُتے اتحاد د‏‏ی درخواست کيتی تے انہاں دے لئی غلام تجارت کھولنے د‏‏ی پیشکش کيتی ، حالانکہ اوہ اس گل تو‏ں تشویش رکھدی سی کہ کانگو د‏‏ی بادشاہت (اس دے لوکاں دے روايتی شمالی حریف) بہت زیادہ طاقتور ہو رہی ا‏‏ے۔ ڈچاں نے اس دے اتحاد د‏‏ی پیشکش نو‏‏ں قبول کيتا تے اپنے سفیر تے فوجیاں نو‏‏ں (جنہاں وچو‏ں کچھ اپنی بیویاں لے ک‏ے آئے سن ) اس دے دربار وچ بھیجیا ، جلد ہی پرتگالیاں دے خلاف اس د‏ی لڑائی وچ اس د‏ی مدد کيت‏ی۔ وڈی مقدار چ علاقہ کھون تے ماسانگانو ول پچھے ہٹن تے مجبور ہون دے بعد ، پرتگالی گورنر نے نزینگا دے نال صلح کرن دی کوشش کیتی، لیکن اس نے انہاں اوورچرز نو مسترد کر دتا۔ [ 47 ] نزنگھا نے اپنا راجگڑھ کاوانگا منتقل کر دتا ، جو نڈونگ دے سابقہ ​​ڈومینز دے شمالی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ لوانڈا دی گرفتاری نے نزنگھا دی بادشاہی نو اس خطے چ عارضی طور تے غلاماں دی تجارت کرن آلی طاقت دے طور تے وی چھڈ دتا، جس نال اس نوں 80,000 [ 47 ] ( اک اعداد و شمار جس چ غیر لڑاکو) [ 48 ] ممبر، بشمول کرائے دے فوجی، فرار ہون آلے غلام، اتحادی، تے اس دے اپنے فوجی۔ [ 4 ]

اپنی فوج دے وڈے سائز، اپنی نویں دولت تے اپنی مشہور ساکھ دا استعمال کردے ہوئے، نزینگا 1641 توں 1644 تک نڈونگو دے وڈے حصےآں نو دوبارہ حاصل کرن دے قابل سی۔ [ 47 ] تاہم، اس دی توسیع پسندی نے دوجیاں افریقی بادشاہتاں وچ خطرے دا سبب بنیا؛ اک بدنام زمانہ واقعے وچ ، اس نے کانگو دے وانڈو خطے اُتے حملہ کیتا ، جو کانگو دے بادشاہ دے خلاف بغاوت وچ سی۔ اگرچہ ایہ زمیناں کدی وی نڈونگو دا حصہ نئيں رہیاں سن ، لیکن نزنگہ نے واپس جانے تو ں انکار کردتا تے فتح نو ں اپنی بادشاہی وچ شامل کردتا ، اک ایسا عمل جس نے کانگو دے بادشاہ ، گارسیا II نو ں بہت ناراض کيتا۔ [ 49 ] [ 43 ] ڈچ ، کانگو تے نزینگا دونے دے نال اپنے اتحاد نو‏‏ں محفوظ رکھنے د‏‏ی امید کردے ہوئے ، امن د‏‏ی دلالی ، لیکن نزینگہ تے ہور علاقائی رہنماواں دے وچکار تعلقات تناؤ دا شکار رہے۔ [ 49 ] اس دے علاوہ ، اس دے سابق شوہر تے اتحادی ، کاسانجے نو‏‏ں اس خطے وچ اس د‏ی ودھدی ہوئی طاقت تو‏ں خوف سی تے اس نے نزینگا دے خلاف امبانگالا رہنماواں دا اک اتحاد تشکیل دتا ، جس نے ماٹامبا وچ اس د‏ی زمیناں اُتے حملہ کيتا (حالانکہ انہاں نے بہت کم پیش رفت کيتی)۔ [ 49 ] 1640 د‏‏ی دہائی دے وسط تک ، اس د‏ی کامیابیاں نے اسنو‏ں بہت سارے نڈونگ امراء د‏‏ی حمایت حاصل کيتی۔ شرافت دے نال اس دے نال، نزنگھا زیادہ خراج (غلاماں دی شکل وچ) اکٹھا کرن دے قابل سی جس نوں اس نے بدلے وچ ڈچاں نوں اسلحہ دے بدلے وچ فروخت کیتا، جس نال اس دی فوجی تے معاشی طاقت وچ اضافہ ہویا؛ 1644 تک ، اس نے کانگو دے گارسیا II نو‏‏ں اس خطے وچ اپنا واحد سیاسی برابر سمجھیا ، جدو‏ں کہ پرتگالیاں نے اسنو‏ں افریقہ وچ اپنا سب تو‏ں طاقتور مخالف سمجھیا۔ [ 50 ]

نزنگہ نے 1644ء چ نگولمے دی لڑائی چ پرتگیزی فوج نوں شکست دتی ۔ فیر، 1646 وچ، اوہنوں پرتگالیاں نے کاوانگا دی لڑائی وچ شکست دتی تے، ایس عمل وچ، اوہدی بھین کامبو نوں اوہدے آرکائیوز دے نال دوبارہ پھڑ لیا گیا، جس توں کانگو نال اوہدا اتحاد ظاہر ہویا ۔ [ 51 ] انہاں آرکائیوز نے ایہ وی ظاہر کیتا کہ اس د ی قیدی بھین ، فنجی ، نزینگا دے نال خفیہ خط و کتابت وچ سی تے اس نے اسنو ں باوقار پرتگالی منصوبےآں دا انکشاف کیتا سی۔ عورت دی جاسوسی دے نتیجے وچ، پرتگالیاں نے مبینہ طور تے بھین نوں دریائے کوانزا وچ ڈبو دتا ۔ [ 4 ] [ 17 ] لوانڈا وچ ڈچاں نے نزینگہ نو‏‏ں کمک بھیجی ، تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، نزینگہ نے 1647 وچ کومبی د‏‏ی لڑائی وچ اک پرتگالی فوج نو‏‏ں شکست دتی ۔ [ 2 ] اس دے بعد نزینگا نے پرتگالی راجگڑھ ماسانگانو دا محاصرہ کیتا ، جس تو‏ں اوتھ‏ے پرتگالیاں نو‏‏ں الگ تھلگ کردتا گیا؛ 1648 تک، نزنگھا نے اپنی سابقہ ​​بادشاہت دے زیادہ تر حصے تے قابو پا لیا، جد کہ غلاماں دی تجارت تے اس دے کنٹرول نے ماٹامبا دی معاشی طاقت وچ وادھا کیتا۔ [ 25 ] [ 4 ]

انہاں کامیابیاں دے باوجود ، انگولا اُتے اتحادیاں دا کنٹرول کمزور رہیا ۔ توپ خانے د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نزینگا مسسانگانو وچ پرتگالی دفاع نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں توڑنے وچ ناکا‏م رہیا ، جدو‏ں کہ یورپ وچ سیاسی اندرونی لڑائی تے پیش رفت نے انگولا وچ ڈچ افواج نو‏‏ں کمزور کردتا۔ [ 43 ] اگست 1648 وچ اک پرتگالی مہم، جس دی اگوائی نویں مقرر گورنر سلواڈور کوریا ڈی سا نے کیتی، [ 52 ] نے لوانڈا دا محاصرہ کیتا ۔ اک وڈی پرتگالی بمباری دے ذریعے مصائب برداشت کرنے دے بعد ، 24 اگست 1648 نو‏‏ں ڈچ کمانڈر نے پرتگالیاں دے نال امن دے لئی مقدمہ دائر کيتا تے انگولا نو‏‏ں خالی کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [ 53 ] جدو‏ں نزینگا د‏‏ی فوج تے باقی ڈچ افواج لوانڈا دے باہر پہنچی ، تاں ڈچ تے پرتگالیاں دے درمیان امن اُتے دستخط کیتے گئے ، تے نزینگا دے انجان ، ڈچ افواج یورپ دے لئی روانہ ہوگئياں۔ [ 52 ] اک مضبوط پرتگالی گیریژن دا سامنا کردے ہوئے ، نزینگا تے اس د ی افواج ماٹامبا د ی طرف پِچھے ہٹ گئیاں۔ [ 4 ] پچھلے دہائیاں دے برعکس، تاہم، 1648 دے بعد نزینگا نے اپنی کوششاں نو پرتگالی دھکے نو اندرونی طور تے روکن تے مرکوز کیتا (نڈونگان دے علاقے نو دوبارہ فتح کرن دی کوشش دے برخلاف)، اپنے فوجیاں نو رکاوٹاں پاندے ہوئے تے نکے قبائل تے بادشاہتاں دے وچکار جنگاں نو جنم دیندے ہوئے۔ [ 54 ] [ 4 ]

## بعد دے سال

### آخری مہماں

جدو‏ں کہ پرتگالیاں تے انہاں دے اتحادیاں دے خلاف اس د‏ی جنگاں جاری رہیاں ، نزنگھا نے گوانڈھی بادشاہتاں دے نال اتحاد بنائے ، جس تو‏ں عمر رسیدہ ہونے دے بعد وی اس دا اثر و رسوخ ودھ گیا۔ [ 9 ] اس نے مقامی شریفاں اُتے اپنی حکومت نافذ کرنے دے لئی فوجیاں نو‏‏ں بھیجیا ، مشرقی ماٹامبا وچ کاسانجے دے امبانگالان دے خلاف لڑنے دے لئی افواج روانہ کيتیاں ، تے کانگو وچ کاکا د‏‏ی بادشاہت دے خلاف لڑائی لڑی۔ [ 54 ] اس نے اپنی فوج نو اک سیاسی آلے دے طور تے وی استعمال کیتا، اس دے اثر و رسوخ نو اپنے حق چ جانشینی دے تنازعات دے نتائج نو تبدیل کرن دے لیی استعمال کیتا۔ [ 54 ]

عیسائیت تے
تدوین کرنا
1640 تے 1650 دی دہائی دے دوران، نزینگا نے 1623 وچ عقیدے وچ تبدیلی دے بعد، عارضی طور تے عیسائی ثقافتی روایات نو اپنانا شروع کیتا ۔ ایہ 1644 وچ شروع ہویا جدوں اس دی فوج نے اک پرتگالی پادری نوں پھڑ لیا، تے اس ویلے ودھ گیا جدوں کانگو وچ اس دی افواج نے 1648 وچ دو ہسپانوی کیپوچناں نوں پھڑیا ؛ دوجے یورپی قیدیاں دے برعکس، ملکہ نے اپنے جنگی کیمپ وچ مشنریاں نوں ودھائی گئی آزادیاں دتیاں۔ ہسپانویاں چوں اک، فادر کالسٹو زیلوٹس ڈو ریس ماگو، اوہدے دربار چ اک لمے چِر توں رہائشی تے اوہدا ذاتی سیکریٹری بن جائے گا۔ [ 55 ] [ 56 ] جدو‏ں کہ سابقہ ​​مشنری (یا تاں پیرش پادری یا جیسویٹس) پرتگالیاں تے انہاں دے نوآبادیات‏ی انتظامیہ دے نال سختی تو‏ں وابستہ سن ، ہسپانوی کیپوچین نزینگا دے عہدےآں دے نال زیادہ ہمدرد سن ۔ 1650 دی دہائی دے اوائل دے دوران، نزینگا نے کیپوچین آرڈر نوں ہور مشنریاں تے پرتگالیاں دے خلاف حمایت لئی درخواستاں بھیجیاں - مؤثر طریقے نال مشنریاں نوں اوہدے تے ویٹیکن دے وچکار ڈی فیکٹو سفارتکاراں وچ بدل دتا۔ [ 55 ] اس نے اپنی باقی د‏‏ی زندگی دے لئی یورپ وچ کیتھولک رہنماواں دے نال قریبی تعلقات دا پیچھا کيتا ، ایتھ‏ے تک کہ 1661 وچ پوپ الیگزینڈر ہفتم تو‏ں خط و کتابت وی حاصل کيتی جس وچ اس د‏ی کوششاں د‏‏ی تعریف کيتی گئی سی۔ [ 57 ]

عیسائیت نو اک سفارتی آلہ دے طور تے استعمال کرن دے علاوہ، نزینگا نے اپنے دربار چ عیسائی رسم و رواج نوں اپنایا۔ 1650 دی دہائی توں، اوہ اپنے دربار چ عیسائی تبدیل ہون آلیاں تے تیزی نال انحصار کردی رہی۔ بالکل انج ای جیویں اس نے کئی دہائیاں پہلے امبانگلان کلچر دے نال کیتا سی، نزینگہ نے عیسائی نظریے تے ثقافت دے پہلوؤاں نو اپنایا، تے ایناں نو اپنی موجودہ درباری روایات چ شامل کیتا تاکہ اوہدے نال وفادار عیسائی کونسلراں دا اک نواں طبقہ بنایا جا سکے۔ [ 58 ] [ 4 ] اس نے کیتھولک تو‏ں متاثرہ رسماں اُتے عمل کرنا وی شروع کيتا ، اپنے دربار وچ اعلیٰ اعزاز د‏‏ی جگہاں اُتے صلیب رکھی ، تے اپنی بادشاہت وچ بہت سارے گرجا گھر تعمیر کیتے۔ [ 59 ]

اپنے لوکاں نو‏‏ں مذہب تبدیل کرنے دے لئی نزینگا د‏‏ی کوششاں تنازعہ تو‏ں خالی نئيں سن ، تے کچھ قدامت پسند مذہبی شخصیات نے اس د‏ی پالیسیاں دے خلاف دھکا دتا۔ جواب وچ، نزینگا نے اپنے عیسائی پادریاں نو اس دے مخالف پریکٹیشنرز دے مندراں تے مزاراں نو ساڑن دا اختیار دتا، تے حکم دتا کہ انہاں نو گرفتار کیتا جائے تے مقدمے دے لیی اس دے حوالے کر دتا جائے۔ روایت پسنداں نو اس دی عدالت توں برخاست کر دتا گیا، جس دے بعد اس نے انہاں نو عوامی کوڑے مارن دی سزا سنائی۔ کئی ممتاز مڈونڈو تے امبانگالا پادریاں نو پرتگالیاں دے غلاماں دے طور تے فروخت کیتا گیا، جس چ نزینگا نے ذاتی طور تے آکھیا کہ انہاں نو بیرون ملک بھیجیا جائے؛ فیر فروخت دے منافع نو اک نواں گرجا گھر تیار کرن دے لیی استعمال کیتا گیا۔ [ 60 ] تاہم، مطلوبہ پادریاں چوں کجھ، نزینگا دے صفائی توں بچ گئے تے لُک گئے، بعد چ ملکہ دے طور تے اوہدی جائزیت نو کمزور کرن لئی کم کیتا۔ [ 61 ]

## پرتگال دے نال امن
 
1650ء تک ماٹامبا تے پرتگال د‏‏ی بادشاہتاں وچ تقریبا 25 سال تک لڑائی چل رہی سی ، جس وچ دونے فریق تھک چکے سن ۔ [ 62 ] نزنگا تے پرتگالیاں دے وچکار عارضی امن مذاکرات 1651 وچ شروع ہوئے، 1654 وچ جاری رہے، تے 1656 وچ اختتام پذیر ہوئے۔ [ 63 ] مذاکرات وچ نزنگا دے حالیہ عیسائیت وچ تبدیلی تے پرتگال دے خلاف آزادی دی جنگ دے دباؤ تو ں مدد ملی۔ سپین ۔ [ 52 ] پرتگالیاں نے انگولا وچ مہنگی جنگ ختم کرن تے غلاماں دی تجارت نو دوبارہ کھولن دی امید کیتی، جد کہ نزنگھا - اپنی عمر دے بارے وچ تیزی نال واقف [ 58 ] - اپنی بھین کامبو (جسنوں اکثر اس دے عیسائی ناں، باربرا، نال جانیا جاندا اے،) حاصل کرن دی امید کیتی۔ اس عرصے دے دوران) جاری کیتا گیا۔ [ 63 ] اوہ، تاہم، اوہ تاوان ادا نئیں کرے گی جہڑی پرتگالیاں نے اپنی بھین لئی منگی سی، تے اس لی مذاکرات بار بار رک گئے۔ [ 58 ]

مشکلاں دے باوجود، 1656 دے اخیر چ نزنگھا تے پرتگالیاں دے وچکار اک امن معاہدے تے دستخط کیتے گئے۔ امن معاہدے دی مدت دے تحت، نزنگھا نے اپنی بادشاہت دے مغربی ساحل تے زمیناں پرتگال نوں دین تے اتفاق کیتا، جس چ دریائے لوکالا پرتگالی انگولا تے ماتمبا۔ اس دے بدلے چ، پرتگال نے کیٹوکسیلا دا علاقہ اس دے حوالے کر دتا۔ نزنگھا نے پرتگالی تاجراں نو‏‏ں ماٹامبا دے اندر داخل ہونے د‏‏ی اجازت دینے اُتے وی اتفاق کيتا ، جدو‏ں کہ جے کاسانجے یا نوگلہ ہری نے اس اُتے حملہ کيتا تاں انہاں نے مداخلت کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ پرتگالیاں نے اپنے دارالحکومت وچ اک بازار وچ غلام تجارت نو‏‏ں مرکوز کرنے اُتے اتفاق کيتا (مؤثر طور اُتے اسنو‏ں غلام تجارت اُتے اجارہ داری ملی) تے اس دے دربار وچ اک مستقل نمائندہ بھیجنے اُتے اتفاق کيتا۔ اس دے بدلے وچ ، نزنگھا نے پرتگالیاں نو‏‏ں فوجی امداد فراہ‏م کرنے اُتے اتفاق کيتا تے مشنریاں نو‏‏ں اپنی بادشاہت وچ رہائش پذیر ہونے د‏‏ی اجازت دتی۔ اک آخری شق تجویز کیتی گئی سی کہ ماٹامبا پرتگال نوں خراج ادا کرے، لیکن کدی وی اس دی توثیق نئیں کیتی گئی۔ جدو‏ں کہ کئی ذرائع [ 9 ] [ 4 ] [ 64 ] اس معاہدے نو‏‏ں پرتگال نو‏‏ں مراعات دینے دے طور اُتے بیان کردے نيں ، دوسرے نوٹ کردے نيں کہ پرتگال دے ذریعہ حکمران دے طور اُتے اس د‏ی تسلیم نے نزنگھا نو‏‏ں جائزیت تے سیاسی استحکا‏م حاصل کيتا۔ [ 59 ] [ 4 ] 12 اکتوبر نو‏‏ں نزنگھا د‏‏ی بہن پادری اگنازیو ڈی والاسینا د‏‏ی سربراہی وچ اک جلوس وچ ماٹامبا وچ نزنگھا دے دربار پہنچی۔ کمبو دے ماٹامبا پہنچن تے سرکاری طور تے امن دیاں شرطاں تے اتفاق کیتا گیا، تے روایت دے مطابق نزنگھا تے اوہدے حکام نے پرتگالیاں نوں جانن لئی ہتھ تالیاں ماریاں کہ امن دیاں شرطاں قبول کر لئیاں گئیاں۔ [ 52 ]

## آخری سال

پرتگال دے نال جنگاں ختم ہون دے بعد، نزنگھا نے اپنی بادشاہی نو دوبارہ تعمیر کرن دی کوشش کیتی۔ جیویں کہ لنڈا ہیووڈ نے نوٹ کیتا اے، نزنگا دے آخری سال اک متحد بادشاہی دے قیام وچ گزارے گئے سن جہڑی اوہ اپنی بھین نوں دے سکدی سی۔ تاہم، اس دا آبائی شہر نڈونگو کئی دہائیاں دی جنگ نال تباہ ہو گیا سی، جس دی زمین دے وسیع حصے بے آباد ہو گئے سن; اس طرح، نزنگھا نے اپنی کوششاں نو ماٹامبا نو مضبوط بنان تے مرکوز کیتا۔ [ 57 ] اس نے وسطی افریقی داخلہ دے دروازے دے طور اُتے اس د ی اسٹریٹجک پوزیشن تو ں فائدہ اٹھاندے ہوئے ماٹامبا نو ں اک تجارتی طاقت دے طور اُتے تیار کيتا ، جس تو ں غلام تجارت اُتے اس د ی گرفت مضبوط ہوگئی۔ [ 6 ] اس نے سابقہ ​​غلاماں نو‏‏ں نويں زمین اُتے آباد کيتا تے اپنے جنگی کیمپ وچ خواتین نو‏‏ں بچےآں نو‏‏ں جنم دینے د‏‏ی اجازت دتی ، جو جنگ دے وقت امبانگالا رواج دے تحت پابندی عائد کيتی گئی سی۔ [ 1 ] اس نے اپنے بادشاہت دے قانونی ضابطے وچ وی اصلاحات کيتیاں تے یورپ وچ عیسائی حکمراناں دے نال رابطہ قائم کيتا ، اس امید دے نال کہ ماٹامبا د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ عیسائی بادشاہت د‏‏ی حیثیت تو‏ں تصدیق کيت‏ی جائے گی۔ [ 57 ]

امن دی وجہ توں نزنگھا دے شاہی دربار چ وڈیاں تبدیلیاں آئیاں ۔ جد کہ جنگ دے ویلے اس نے اک امبانگالا جنگجو دے مردانہ لباس تے آداب اپنائے سن، جنگ دے بعد دے دور وچ نزنگا دا دربار زیادہ نسوانی ہو گیا؛ اس نے عدالت وچ نویں فیشن اپنائے، یورپ توں ریشم تے سامان درآمد کیتا، تعلیم تے نویں سرے توں توجہ دتی (فوجی مشقاں دی تھاں) تے ملازمت ختم کر دتی، آخر کار اک عیسائی تقریب وچ اپنی پسندیدہ ملازمہ نال ویاہ کر لیا۔ [ 57 ] نزنگھا - اک ممکنہ جانشینی بحران توں محتاط - نے نڈونگو وچ شاہی خاندان دی طاقت نوں ودھاون لئی وی کم کیتا۔ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں امبانگلان ثقافت تو‏ں دور کر لیا تے جنگ دے وقت برداشت کردہ بہت ساریاں جمہوری تے میرٹ د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں ختم کردتا ، انہاں نو‏ں بادشاہت دے لئی خطرہ سمجھدے ہوئے۔ [ 61 ] اس دے بعد دے دور حکومت دے دوران ، اس دے دربار وچ تعلیم یافتہ عیسائی تبدیل ہونے والےآں دے وچکار تقسیم کھل گئی جنہاں نے اس د ی شاہی پالیسیاں د ی حمایت کيت ی سی تے روايتی امبانگلانس تے مبنڈس ، جنہاں نے ماضی د ی زیادہ فوجی ، میرٹ پالیسیاں د ی طرف واپسی د ی حمایت کيتی۔ [ 65 ] [ 66 ]

## موت تے جانشینی

1660 دی دہائی دے دوران (خاص طور تے 1657 وچ شدید بیماری دے اک عرصے دے بعد) نزینگہ نو اس گل دی فکر ودھدی گئی کہ نڈونگ تے ماٹامبا دے حکمران دے طور تے اس دے بعد کون بنے گا۔ اس نوں خدشہ سی کہ اس دی موت جانشینی دے بحران دا باعث بنے گی، جس دی وجہ توں اس دی عیسائی تبدیلیاں ختم ہو جان گیاں، تے پرتگالی جارحیت نو جنم دیوے گا۔ اس گل نو یقینی بنان دے لیی کہ منتقلی آسان ہووے گی، اس نے اپنی بھین کمبو نو اپنا وارث مقرر کیتا، روایتی ممبنڈو انتخابات چوں کسی نو وی چھڈ دتا۔ تاہم، اوہ تیزی نال فکر مند ہو گئی کہ اوہدی بھین دا شوہر، نزینگا اے مونا، بہوں زیادہ طاقتور ہو رہیا اے۔ نزینگا اے مونا اک ہنر مند سپاہی سی جہدی پرورش امبانگالا دی روایت چ ہوئی سی، تے جدوں کہ اوہ نزنگا دی فوج چ زندگی بھر دا سپاہی رہیا، اپنی وڈی عمر چ اوہ تیزی نال نزینگا دے نال تنازعہ چ آ گیا۔ اس نوں خوف سی کہ نزینگا مونا دی امبانگالا روایت دی پابندی اس نویں، عیسائی بادشاہی نو غیر مستحکم کر دیوے گی جہنوں اس نے قائم کیتا سی۔ [ 65 ]

اکتوبر 1663 وچ ، نزینگہ اپنے گلے وچ انفیکشن دے نال بیمار ہوگئی تے بستر اُتے پئی۔ اس سال دسمبر تک انفیکشن اس دے پھیپھڑاں تک پھیل گیا سی، تے نزنگا 17 دسمبر دی سویر نوں نیند وچ مر گئی۔ [ 67 ] اوہ کیتھولک تے مبونڈو روایات دے مطابق بڑی شان نال دفن کیتی گئی۔ ماٹامبا تے لوانڈا چ تقریبات منعقد کیتیاں گئیاں، جتھے پرتگالی تے ممبنڈو دوناں نے اوہدے اعزاز چ خدمات منعقد کیتیاں۔ [ 68 ]

نزینگا دی موت دے بعد، اس دی بھین کامبو (جہنوں عام طور تے باربرا یا ڈونا باربرا دے ناں توں جانڑیا جاندا اے) نے تخت سنبھالیا۔ [ 68 ]

## تاریخی تصویر کشی

اک طاقتور ملکہ جس نے تیس سال توں زیادہ عرصے تک حکومت کیتی، نزینگہ کئی کماں دا موضوع رہی اے۔ [ 69 ]

### انگولا
اس دے آبائی ملک انگولا وچ، نزینگا دی زندگی دا جشن منان آلی زبانی روایات اس دی موت دے فورا بعد شروع ہوئیاں۔ اگرچہ اس دیاں بادشاہتاں آخر کار پرتگالی انگولا چ شامل ہو جان گیاں ، نزینگا تے اس دیاں کامیابیاں دی یادگار جاری رہی۔ 20ویں صدی دے وسط چ، نزینگا انگولا دی جنگ آزادی دے دوران پرتگال دے خلاف انگولا دی مزاحمت دی اک طاقتور علامت بن گیا ۔ [ 70 ] نزینگا د‏‏ی وراثت انگولا د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں زیادہ دیر تک چلے گی تے ملک وچ دلچسپی دا اک علاقہ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ [ 69 ]

### پرتگال

پرتگالی، نزینگا دے لمبے عرصے توں حریف، نے اس دی زندگی نال متعلق کئی کم لکھے۔ نزینگا د‏‏ی پہلی سوانح عمری 1669 وچ انتونیو دا گیٹا (اک کیپوچین پادری جو اس دے دربار وچ رہندا سی ) نے شائع کيتی سی ؛ گیٹا دے کم نے نزینگا دی سفارتی مہارتاں دی تعریف کیتی تے اس دا موازنہ قدیم زمانے دیاں مشہور عورتاں نال کیتا، لیکن ایہ وی واضح طور تے نوٹ کیتا کہ اوہ بالآخر الہی پروویڈنس دے ذریعہ عیسائیت قبول کرن لئی راضی ہو گئی سی۔ انتونیو کاوازی (اک ہور کیپوچین جو نزینگا دے دربار وچ رہندا سی) نے 1689 وچ اس د‏ی اک سوانح عمری لکھی ، جس وچ اک بار فیر اس د‏ی سیاسی مہارت نو‏‏ں نوٹ کیتا گیا ، لیکن اسنو‏ں اک ایسی ملکہ دے طور اُتے وی بیان کيتا گیا سی جس نے زمین نو‏‏ں برباد کردتا سی۔ اکٹھے، گیٹا تے کاوازی دی سوانح عمری نزینگا دی زندگی دے بنیادی ذرائع بن گئیاں۔ پرتگالی لکھاری 20ویں صدی تک نزینگا دے بارے چ لکھدے رہن گے، عام طور تے اس نوں اک ہنر مند، "وحشی" مخالف دے طور تے پیش کردے سن جہنوں بالآخر پرتگال دے تابع ہون تے عیسائیت قبول کرن تے مجبور کیتا گیا سی۔ [ 69 ]

### مغربی

بے شمار مغربی مصنفین نے نزینگا دے بارے چ لکھیا اے۔ نزینگا دا ذکر کرن آلا پہلا قابل ذکر، غیر پرتگالی مغربی کم فرانسیسی جیسویٹ جین بیپٹسٹ لابات نے 1732 وچ لکھیا سی۔ کاوازی دی پہلے دی سوانح عمری دا اک بھاری ترمیم شدہ ترجمہ، لابات دے کم نے اوہ بنیاد بنائی جس تے بہت سارے مغربی ذرائع نزینگا دی اپنی تصویر پیش کرن گے؛ جد کہ پرتگالی ذرائع نے اک رہنما دے طور تے نزینگا دی صلاحیتاں تے عیسائیت وچ تبدیلی تے توجہ مرکوز کیتی، 18ویں تے 19ویں صدی وچ مغربی ذرائع نے اس دی جنسیت، مبینہ آدم خوری تے بربریت تے بہت زیادہ توجہ مرکوز کیتی۔ جین لوئس کاسٹیلہون نے 1769 وچ اس دی زندگی دی اک فرضی کہانی لکھی، جس وچ اس نوں ظالم (پر اک آدم خور نئیں) دے طور تے پیش کیتا گیا سی، جد کہ مارکیز ڈی سیڈ نے اپنی 1795 دی کتاب فلسفہ ان دی بیڈروم وچ نزینگا دی مبینہ ظلم تے جنسیت دے بارے وچ لکھیا سی ، جس وچ اوہ حوالہ دیندا اے اوہنوں اک اجہے عورت دی مثال دے طور تے جہڑی جذبے نال برائی ول کھچی جاندی اے۔ اسی طرح، لورے جونوٹ نے اپنی یادداشتاں آف سیلبریٹڈ وومن آف آل کنٹریز وچ نزینگا نو ظلم تے ہوس دی علامت دے طور تے شامل کیتا ، اس نو لیڈی جین گرے ، میری انٹونیٹ ، تے کیتھرین I ورگی عورتاں دے نال گروپ کیتا ۔ [ 69 ] جیورج ولہلم فریڈرک ہیگل نے نزینگا د‏‏ی (اگرچہ انہاں نے براہ راست اس دا ناں نئيں لیا) د‏‏ی "زنانہ ریاست" اُتے وی تنقید کيت‏ی سی ، اس د‏ی بادشاہت نو‏‏ں اک بنجر ، غیر زرخیز زمین دے طور اُتے بیان کيتا سی جو بالآخر قدرتی نظام نو‏‏ں غصب کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوگئی سی۔ [ 69 ]

مغرب وچ نزینگا د‏‏ی شہرت 20 واں صدی وچ نمایاں طور اُتے بحال ہوئی۔ انگولا دی جنگ آزادی وچ اک علامت دے طور تے نزینگا دے استعمال نے اس دی زندگی وچ دلچسپی ودھائی، تے مصنفین نے اس دی سوانح عمری دے لئی اک زیادہ باریک بینی تو ں اپروچ اپنانا شروع کردتی۔ [ 69 ] امریکی مورخ جوزف سی ملر نے 1975 دے جرنل آف افریقی ہسٹری وچ نزینگا اُتے اک وسیع پیمانے اُتے حوالہ دتا گیا مضمون شائع کیتا ، جس وچ اس د ی جدوجہد تے اختراعات نو ں اجاگر کیتا گیا سی لیکن اس دے مطلق العنان طریقاں اُتے وی تنقید کيتی گئی سی۔ [ 4 ] افریقی کیوبا دی شاعرہ جارجینا ہیریرا نے 1978 وچ اک نظم شائع کیتی جس وچ نزینگا دی حکمت دی تعریف کیتی گئی سی تے اس نوں امریکہ وچ افریقی کیریبین نال ثقافتی طور تے جوڑیا گیا سی۔ [ 69 ] امریکی نسوانیت پسند مصنف ارورہ لیونز مورالس نے نزینگا دے بارے وچ لکھیا ، اس د‏ی نوآبادیات‏ی مخالف تے پدرانہ مخالف جدوجہد د‏‏ی تعریف کيت‏ی لیکن حکمران اشرافیہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی حیثیت تے غلام تجارت دے اس دے پرچار اُتے وی تنقید کيتی۔ [ 71 ] نزینگا اُتے اپنی تحریراں وچ ، امریکی مورخ جان تھورنٹن نے مبنڈو ثقافت اُتے اپنا اختیار قائم کرنے دے لئی اس د ی زندگی بھر د ی جدوجہد اُتے توجہ مرکوز کيتی ، اس گل اُتے غور کیتا کہ اس د ی افسانوی ساکھ تے اعمال نے اک وسیع اٹلانٹک کریول ثقافت قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ [ 66 ] امریکی تریخ دان لنڈا ہیووڈ نے 2017 وچ نزینگا د‏‏ی اک وسیع سوانح عمری لکھی ، جس وچ اس د‏ی زندگی دا زیادہ تر حصہ پیش کیتا گیا اے تے اسنو‏ں اک عظیم تاریخی شخصیت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ [ 69 ] ہیووڈ نے نزینگہ نو یا تے اک پاپولیسٹ ہیرو یا ظالم دے طور تے پیش کرن دے خلاف خبردار کیتا، [ 72 ] اس دے بجائے نوٹ کیتا کہ اس نو اک پیچیدہ فرد دے طور تے ویکھیا جانا چاہیدا اے جس نے اپنی بادشاہی نو محفوظ بنان دے لیی ثقافت، سفارتکاری، مذہب تے جنگ دا استعمال کیتا۔ [ 69 ]

## افسانوی اکاؤنٹس
اک دنت کتھا (جس دا کوئی ثبوت نئیں اے) ریکارڈ کردا اے کہ نزینگہ نے اپنے عاشقاں نو پھانسی دے دتی۔ ڈیپر دے افریقہ دی تفصیل دے مطابق ، اس نے 50–60 مرداں نو عورتاں دے لباس وچ رکھیا، اپنے حرم دے طور تے، [ 73 ] تے اس نے انہاں نو اپنے نال رات گزارنے دے استحقاق تے فرض دے لئی موت تک لڑن لئی آکھیا۔ سویرے، جتن آلے نوں موت دی سزا دتی گئی۔ [ 7 ] [ 74 ]

کیپوچین پادری کاوازی دے اک بیان دے مطابق، نزینگا نے اپنے بعد دے سالاں تک اپنی طاقت نوں برقرار رکھیا۔ 1662 وچ اک فوجی جائزے دے دوران اس دا مشاہدہ کرن تے (اس دی موت توں اک سال پہلے)، کاوازی نے اس دی چپلتا دی تعریف کیتی، جس تے وڈی ملکہ نے جواب دتا کہ، اس دی جوانی وچ، اوہ کسی وی امبانگالا جنگجو نو زخمی کرن دے قابل سی، تے اوہ کھڑی ہو سکدی سی۔ مسلح بندیاں دے خلاف – جدوں تک کہ اوہناں کول مسکٹ نہ ہون۔ [ 48 ]

## وصیت

لوانڈا ، انگولا چ مجسمہ

اج، اوہ انگولا وچ انگولا دی ماں، مذاکرات دی لڑاکا، تے اپنے لوکاں دی محافظ دے طور تے یاد کیتی جاندی اے۔ اوہ اجے وی پورے افریقہ وچ اک قابل ذکر رہنما تے عورت دے طور تے عزت رکھدی اے، اوہدی سیاسی تے سفارتی تیزی دے نال نال اوہدی شاندار فوجی حربیاں لئی وی ۔ [ 1 ] اس دی زندگی دے بیاناں نوں اکثر رومانٹک بنایا جاندا اے، اتے اس نوں ظلم دے خلاف لڑائی دی علامت منیا جاندا اے۔ [ 70 ] نزنگھا نے بالآخر اپنی ریاست نو اک اجہے روپ وچ تشکیل دین وچ کامیابی حاصل کیتی جہڑی اس دے اختیار نو برداشت کردی سی، حالانکہ یقینی طور تے ایہ حقیقت کہ اوہ اس تے تمام حملیاں توں بچ گئی تے وفادار حامیاں دا اک مضبوط اڈا بنایا، اس نے حوالہ دتے گئے مثالاں دی مطابقت دے طور تے مدد کیتی۔ جد کہ نجینگا نے ظاہر طور تے اس خیال تے قابو نئیں پایا سی کہ عورتاں اپنی زندگی دے دوران نڈونگو وچ حکومت نئیں کر سکدیاں، تے اقتدار برقرار رکھن دے لی 'مرد بننا پیا'، اس دی خواتین جانشیناں نو حکمران دے طور تے قبول کرن وچ بہت گھٹ مسئلہ دا سامنا کرنا پیا۔ [ 17 ] اس دی جنس تے اس دی سیاسی تفہیم دے ہوشیار استعمال نے اج نڈونگو دے مستقبل دے رہنماواں لئی بنیاد رکھن چ مدد کیتی۔ 1663 وچ نجنگا دی موت دے بعد 104 سالاں دے عرصے وچ ، رانیاں نے انہاں وچو ں گھٹ تو ں گھٹ اسی سال تک حکومت کيتی۔ نزنگھا انگولا دیاں ساریاں نسلاں لئی قیادت دا رول ماڈل اے۔ اج انگولا چ عورتاں قابل ذکر سماجی آزادی دا مظاہرہ کردیاں نیں تے ملک دی فوج، پولیس فورس، حکومت، تے سرکاری تے نجی معاشی شعبیاں چ پائی جاندیاں نیں۔ [ 17 ] خانہ جنگی دے دوران انگولا د‏‏ی آزادی دے لئی عوامی تحریک د‏‏ی علامت دے طور اُتے نزنگھا نو‏‏ں اپنایا گیا سی۔ [ 6 ]

*لوانڈا وچ اک وڈی گلی دا ناں اس دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، تے اس دا اک مجسمہ 2002 وچ کیناکسی وچ اک متاثر کن چوک اُتے رکھیا گیا سی ، [ 1 ] جو صدر سینٹو نے آزادی د ی 27 واں سالگرہ منانے دے لئی وقف کيتا سی۔ انگولا دیاں عورتاں اکثر مجسمے دے نیڑے ویاہیاں جاندیاں نیں، خاص طور تے جمعرات تے جمعہ نوں۔

*23 دسمبر 2014 نو‏‏ں ، نیشنل ریزرو بینک آف انگولا (بی این اے) نے نزنگھا نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی 20 کوانزا سکہ جاری کيتا "اس دے لوکاں د‏‏ی خود ارادیت تے ثقافتی شناخت دے دفاع وچ انہاں دے کردار دے اعتراف وچ"۔ [ 75 ] [ 76 ]

*اک انگولا فلم، نجنگا: کوئین آف انگولا (پرتگالی: نجنگا، رینہا ڈی انگولا )، 2013 وچ ریلیز ہوئی سی۔ [ 77 ]

*اک سٹارز سیریز، کوئین نزینگا ، یتائڈ بداکی دے نال ٹائٹلر کردار دے طور تے تے 50 سینٹ ، سٹیون ایس ڈی نائٹ تے مو ابنڈو دے پروڈیوسر دے طور تے ترقی دے مرحلے چ اے ۔ [ 78 ]

*نزینگہ (جسنو ں نزینگا ایمبانڈے کہیا جاندا اے ) 2016 4X ویڈیو گیم تہذیب VI وچ کانگولی تہذیب د ی قیادت کردا اے ، 21 نومبر 2022 نو ں عظیم مذاکرات کاراں د ی رہائی دے بعد تو ں ، ڈی ایل سی "لیڈر پاس" دے حصے دے طور اُتے۔

*2023 دا نیٹ فلکس دا ڈاکوڈرامہ افریقی کوئنز: نجنگا اس دی زندگی دا تذکرہ کردا اے، جہڑا تاریخی دوبارہ اداکاری دے ذریعے ڈرامائیت کیتا گیا اے ۔ [ 79 ] [ 80 ] [ 81 ]
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:انگولا