open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ارال سمندر

**ارال سمندر** وشکارلے ایشیاء وچ اک جھیل اے۔ ایہدا اتری حصہ قازقستان تے دکھنی ازبکستان وچ اے۔ 1960 دے دھاکے توں ایہ نکی ہورئی اے تے ایہدا کارن ایہدے وچ ڈکن والے دریاsاں دے پانی نوں روک کے وائی بیجی لئی ورتنا اے۔

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
ہینک ویلیمز

**ہینک ویلیمز** اک امریکی گانا لکھاری تے گلوکار سی۔
## بارلے جوڑ
امریگو ویسپچی

**امریگو ویسپچی** (مارچ 9, 1454 – فروری 22, 1512) اک اطالوی کھوجی تے نقشے بنانوالا سی جیہنے پہلی واری ایہ دسیا جے برازیل تے لیندے انڈیز ایشیاء دے چڑھدے پاسے دے کنڈے نہیں پہلے کولمبس دیاں پاندھاں توں سوچیا گیا سی بلکہ ایہ کوئی ہور ای زمینی تھاں اے جیدا یورپی لوکاں نوں پہلے نہیں پتہ سی۔ ایس نوں فیر سب نے نویں دنیا آکھیا۔ ایہ وڈا براعظم امریگو دے ناں توں امریکہ اکھوایا۔

امیریگو ویسپوچی یا **امریکو وسپوچی** ( اطالوی : Amerigo Vespucci ) اک اطالوی مُستکشَف سی جس دے نا م د‏‏ی نسبت تو‏ں براعظم امریکا نو‏‏ں امریکا یا امریکا (انگریزی: America) کہیا جاندا اے 

## تریخ

امریکو وسپوچی اک اطالوی تاجر، مہم جو، متلاشی (سراغ رساں) مسافر سی جس دے ناں اُتے امریکی براعظماں نو‏‏ں امریکا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امریکو وسپوچی دے سفر تو‏ں پہلے کولمبس سمیت تمام لوک جنوبی امریکا دے مشرقی ساحل نو‏‏ں براعظم مشرقی ایشیا سمجھدے رہے اس دے سفر دے بعد اسنو‏ں نويں دنیا کہیا جانے لگیا۔ 1497ء وچ امریکو وسپوچی نے کرسٹوفر کولمبس دے سفر دے پنج سال بعد اپنا سفر شروع کيت‏‏ا۔ دونے نے ہسپانوی حکومت دے لئی کم کيت‏‏ا تے حکومت نے انہاں دے سفر دے اخراجات ادا کیتے،مغربی نصف کرہ نويں براعظم (امریکا) دا امریکو وسپوچی نے چار بار کرسٹوفر کولمبس تو‏ں زیادہ تھ‏‏اںو‏اں دا سفر کيت‏‏ا۔ امریکو وسپوچی دے لئی 1508ء وچ ہسپانیہ (سپین) دے جہازرانی محکمہ وچ سردار دا عہدہ تخلیق کيت‏‏ا گیا سی، اس ذمہ داری دے نال کہ ہسپانوی جہازرانی، انڈیز (ہندوستان) اسفار دے لئی منصوبہ بندی کرے۔

## زندگی

وہ 9 مارچ، 1454ء نو‏‏ں فلورنس، اٹلی وچ اک امیر خاندان وچ پیدا ہويا تے 22 فروری 1512 نو‏‏ں فوت ہويا۔ اس دا والد زرمبادلہ تبادلے دا کم کردا سی، گھر وچ امریکو وسپوچی تیسرا بچہ سی۔ اس دے سفر دا غیر تحقیقی ہونا تے اکثر متضاد تاریخاں، خصوصاً اس دے خط عظیم دریافتی دور د‏‏ی سب تو‏ں متنازع اعداد و شمار وچو‏ں اک دے طور اُتے دلالت کردے نيں، 1503ء تے 1505ء دے درمیان اس دے ناں دے تحت دو خط شائع ہوئے۔ جنہاں دے مطابق امریکا د‏‏ی دریافت تے اک نويں براعظم دے طور اُتے اس د‏ی شناخت وچ اس دا اہ‏م کردارسی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں 1507ء دے نقشے وچ اک نقشہ ساز مارٹن Waldseemüller نے نويں دنیا نو‏‏ں اس دے اعزاز وچ "امریکا" لکھیا۔

## ہور ویکھو
* واسکو ڈے گاما
* کرسٹوفر کولمبس

گٹھ:1454 دے جم
گٹھ:1512 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں
گٹھ:اطالوی مستکشفین
گٹھ:اطالوی نقشہ نگار
گٹھ:بحریات
گٹھ:براعظم امریکا
گٹھ:پرتگال د‏‏ی بحری تریخ
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مستکشفین
گٹھ:جنوبی امریکا
گٹھ:جہازرانی
ریاستہائے متحدہ امریکا
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے مستکشفین
گٹھ:شمالی امریکا
گٹھ:فرناندو دے نورونہا
گٹھ:فلورنس دیاں شخصیتاں
کرسٹوفر کولمبس
گٹھ:ملاح
گٹھ:ملیریا تو‏ں اموات
گٹھ:ہسپانیہ وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی اطالوی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:سمندری کھوجی
کوٹلہ، باغ

کوٹلہ (انگریزی: Kotla) گنگا پہاڑ نال جڑیا باغ شہر دے لاگے اک پنڈ اے. کوٹلہ آزاد کشمیر، دے ضلع باغ چ 7000 فٹ دی بلندی اتے واقع اے. کوٹلہ چ سینکڑے سال پرانے پائن دے درختاں دے جنگلات موجود نیں.  

## مورتاں

File:Landscape_in_Panjal_Mastan_National_Park,_Pakistan.jpg|


گٹھ:آزاد کشمیر دے پنڈ
گٹھ:پاکستان دے پنڈ
گٹھ:ضلع باغ
رت پھل

**رت پھل** نرگس ٹبر دا اک بوٹا اے جیہڑا دکھنی افریقہ دا واسی اے۔ ایس دے پھل دا رنگ رت یا لہو ورگا ہوندا اے تے تاں ایہدا ناں رت پھل اے۔

## بارلے جوڑ
گلابی دیوا

**گلابی دیوا** ادرکی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دے جزریاں دا واسی اے۔ ایس دا پھل گلابی تے دیوے وانگوں بنیا ہوندا اے۔

## مورتاں

Image:Etlingera elatior-0001 09.jpg|
Image:Etlingera elatior Torch Ginger, Luang Phabang トーチジンジャー, ルアンパバーン DSCF6454.JPG|
Image:Etlingera_elatior-0001_08.jpg|

## بارلے جوڑ
چمچڑی پھل

**چمچڑی پھل** اپنے وکھالے توں چمچڑی ورگا اے تے ایس لئی ایہدا ایہ ناں پیا۔

## بارلے جوڑ
گھآ رکھ ٹبر

**گھآ رکھ ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے رکھاں دے پتے گھآ ورگے ہوندے نیں۔ ایہ ٹبر اسٹریلیا دا واسی اے۔

* دن دی سوہنی
* پیازی
## بارلے جوڑ
دن دی سوہنی

**دن دی سوہنی** گھآ رکھ ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدا پھل اک دن ای ریندا اے تے ایس باہجوں ایہ ناں رکھیا گیا اے۔ ایہ ایشیاء دا واسی اے۔ ایہ سجاوٹی بوٹا گرم گلے تھانواوں تے اپنے سوہنے لگن، اسانی نال اگ جان باہجوں عام اگایا جاندا اے۔

## وکھالہ
ایہ اک نکے ناپ دا سدا اگیا، سدا بہار تے نلکی جڑ توں ہونوالا بوٹا اے۔ ایہدا تنا 40–150 سینٹی میٹر تک ہوندا اے تے پتے سدھے 50–90 سینٹی میٹر لمے تے 1–2.8 سینٹی میٹر چوڑے ہوندے نیں۔ پتے 5–12 سینٹی میٹر پسار وچ کھٹے لال رنگ دے ہوندے نیں تے پتی دے وشکار اک ہلکے رنگ دی لیک ہوندی اے۔ ایہدے تے گرمیاں دے مڈھ توں لے کے پت چڑ دے انت تک پھل لگے ریندے نیں۔ ایہدا فروٹ 2–2.5 سینٹی میٹر لما تے 1.2–1.5 سینٹی میٹر چوڑا ہوندا اے جیہڑا پکن تے کھل جاندا اے تے اوہدے چوں بی ڈگدے نیں۔ ایہدیاں چار ونڈاں نیں۔

## پسار
دن دی سوہنی ایشیاء دی واسی اے تے کوہ قاف توں لے کے چڑھدے ول ہمالیہ توں ہوندا ہویا چین جپان تے کوریا تک ایہنوں ویکھیا جا سکدا اے۔ دن دی سوہنی نوں جتھے لا دتا جاوے اوتھے ایہ لگی ریندی اے تے ایہ پھلواریاں لئی چنگے بوٹے نیں۔
## مورتاں

Image:HemerocallisFulva1UME.jpg|
Image:Hemerocallis fulva 01EB China Sichuan Pingwu 09 06 04.jpg|
Image:Hemerocallis fulva1.jpg|

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:گھآ رکھ ٹبر
سائیبیری ست رنگی

**سائیبیری ست رنگی** ست رنگی ٹبر دا اک بوٹا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ست رنگی
ایلسٹونیا

**ایلسٹونیا** کنیر ٹبر دا اک رکھ اے۔ ایہ عام پھلواریاں تے عام تھانواں تے اگایا جاندا اے۔ 

## بارلے جوڑ
ولیم تھامسن کیلون

**ویلیم تھامسن کیلون** اک برطانوی تے آئری سی جیڑا ریا‏‎ضی تے فزکس گرو تے انجینیئر سی۔ اوہ 1824 نوں بیلفاسٹ وچ جمیا۔ اونے گلاسگو یونیورسٹی وچ ریاضی تے فزکس دے ودیا کم کیتے تے تھرموڈائینامکس دے پہلے تے دوجے اصول بنا‎ۓ۔ اوہ الیکٹرک ٹیلیگراف انجینیئر وی ریا جیدی وجہ توں اونوں مشوری تے دولت لبھی۔ کیلون گرمی نوں ناپن دے ناپ دا ناں وی  *ویلیم تھامسن کیلون* دے ناں تے اے۔

گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:آئرلینڈ
گٹھ:آئری شخصیتاں
پتنگا رنگرتی

**پتنگا رنگرتی** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے ایہدے وچ 60 ونڈاں نیں۔ ایہدا پنجابی تے یونانی ناں ایہدے پھلاں دے پتنگیاں وانگوں ہون باہجوں رکھیا گیا اے۔ ایہ ایشیاء دا واسی اے تے ایہدیاں ونڈاں پھلواریاں تے گھراں وچ لکائیاں جاندیاں نیں۔

* کاسنی پتنگا رنگرتی
## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
کاسنی پتنگا رنگرتی

**کاسنی پتنگا رنگرتی** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دے ٹوکرے پتنگا رنگرتی دا اک بوٹا اے۔ ایہ فلپائن دا واسی اے تے ساری دنیا وچ چاہیا جاندا اے۔
## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
سوبریلیہ

**سوبریلیہ** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدا ناں 18ویں صدی دے ہسپانوی بوٹا گرو ڈاکٹر فرانسسکو سوبرل دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ ایہ زمین تے اگدی اے پر رکھاں تے وی دیکھی گئی اے۔ ایہ سمندری پدھے توں لے کے 8800 فٹ دی اچائی تک ہوندی اے۔ ایہناں دا دب ورگا تنا 1 فٹ توں لے کے 25 توں 30 فٹ تک اچا ہوندا اے۔ اک یا دو پھل چوٹی تے لگدے نیں۔ پھل دا رنگ چٹا، پیلا، گلابی، رتہ ہوسکدا اے۔ 

## ونڈاں
* سوہنی سوبریلیہ
* وڈی سوبریلیہ
## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
وڈی سوبریلیہ

**وڈی سوبریلیہ** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دے  ٹوکرے سوبریلیہ دی اک ونڈ اے۔ 

## مورت نگری
 
File:James-Bateman 001.jpg|
File:Sobralia macrantha (1847).jpg|
File:Sobralia macrantha - Curtis' 75 (Ser. 3 no. 5) pl. 4446 (1849).jpg|

## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
کنیر ٹبر

**کنیر ٹبر** پھل والے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایناں دے پھل نکے تے گچھیاں وچ ہوندے نیں۔

* کنیر 
* ایلسٹونیا
* روہی گلاب
* چمپا
* نین تارہ
## بارلے جوڑ
سوہنی سوبریلیہ

**سوہنی سوبریلیہ** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دے ٹوکرے سوبریلیہ دی اک ونڈ اے۔ ایہدا ہلکا گلابی رنگ ہوندا اے تے ایہ میکسیکو توں لے کے وشکارلے امریکہ تک ملدی اے۔

## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت 
* سوہنیاں رنگرتیاں

گٹھ:رنگرتی
پکھڑوں رنگرتی

**پکھڑوں رنگرتی** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر  دی اک ونڈ اے۔ ایہدا ویس پکھڑوں ورگا اے تے ایس پاروں پکھڑوں رنگرتی ناں پیا۔ 

## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
سوانی جتی

**سوانی جتی** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدیاں 80 ونڈاں نیں۔ ایہدا لاطینی تے پنجابی ناں ایہدی سوانی دی جتی وانگوں وکھالے باہجوں رکھیا گیا اے۔ 

* پیلی سوانی جتی
## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
کاسنی گلابی رنگرتی

**کاسنی گلابی رنگرتی** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دے  ٹوکرے لیلیا دی اک ونڈ اے۔ ایہ میکسیکو تے گوئیٹے مالا دی واسن اے۔  

## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
زیتون ٹبر

**زیتون ٹبر** بوٹیاں دا اک ٹبر اے جیھدے وچ 24 ٹوکرے تے 600 ونڈاں نیں۔ ایہدے وچ چاڑیاں، رکھ تے ویلاں آندیاں نیں۔

* زیتون 
* کعو
*کلیاں
** موتیا
** یاسمین
**گلابی یاسمین
** پیلی یاسمین
## بارلے جوڑ

گٹھ:زیتون ٹبر
مکھی رنگرتی

**مکھی رنگرتی** رنگرتی ٹبر دے مکری ٹوکرے دی اک ونڈ اے۔

### بارلے جوڑ
جیب رنگرتی

**جیب رنگرتی** رنگرتی ٹبر دے سراپیاز ٹوکرے دی اک ونڈ اے۔ 

### بارلے جوڑ
بینیڈکٹی رنگرتی

**بینیڈکٹی رنگرتی** رنگرتی ٹبر دے ٹوکرے ڈریکولا رنگرتی دی اک ونڈ اے۔ 

### بارلے جوڑ
کپآ ٹبر

**کپآ ٹب**ر پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ کپآ، کوکو رکھ ایہدے مشہور بوٹے نیں۔

* پنجابی کپآ
* میکسیکی کپآ
* امریکی کپآ
* سوٹی پھل
* سمبل
## بارلے جوڑ
پنجابی کپآ

**پنجابی کپآ** پھلوالے بوٹیاں دے  کپآ ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دی ونڈ اے تے پرانے پنجاب دی ہڑپہ رہتل وچ ایہنوں اگایا تے ایہدے توں لیڑے بناۓ جاندے سن۔ ایہ پنجابی رہتل دا اک اہم انگ رئی اے۔

## بارلے جوڑ
میکسیکی کپآ

**میکسیکی کپآ** پھلوالے بوٹیاں دے کپآ ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ میکسیکو دی ونڈ اے تے دنیا وچ 90٪ کپآ ایس بوٹے توں ہوندی اے۔ ایہ پچھلے 5500 وریاں توں اگائی جارئی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کپآ ٹبر
امریکی کپآ

**امریکی کپآ** پھلوالے بوٹیاں دے کپآ ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ ٹراپیکی امریکہ دی ونڈ اے تے بہت تھانواں تے اگائی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کپآ ٹبر
لال شام

**لال شام** پریم شاہی ٹبر دے شامی ٹوکرے دا اک بوٹا اے۔ ایہدا پھل لال رنگدا اے تے شام پنجابی وچ متر نوں کیندے نیں۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ

* مورتاں
* پریم شاہی سنگت

گٹھ:پریم شاہی
گٹھ:بوٹے
الٹراسونوگرافی

**الٹراسونوگرافی** یا عام بولی وچ الٹراساؤنڈ انسان دے اندر دے انگاں نوں ویکھن لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہدے نال ریشے، جوڑ رگاں تے وڈے جراسیم وی ویکھے جاسکدے نیں۔ ایس نال روگاں نوں پہلے توں لبھن تے تے اوہناں دے ودھن گھٹن دا پتہ چلدا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:سائنس
مور مکڑی

**مور مکڑی** مکڑیاں دی اک ونڈ اے جیہدے نراں دا ودیا ہویا ٹڈ دنگ برنگا ہوندا اے مور وانگوں۔ ایہ اسٹریلیا دے کجھ تھانواں دی واسی اے تے ایہ زریلی نہیں تے انسانں نوں ڈرن دی ایس توں لوڑ نہیں۔

## بارلے جوڑ

* مورتاں
آڈرے لارڈی

**آڈرے لارڈی** اک کیریبین-امریکی لکھاری، فیمینسٹ، وومینسٹ (کالی عورتاں دے حقان لئی لڑن آلی) تے سول کامی سی۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کدنی مکڑی

**کدنی مکڑی** مکڑیاں دا اک ٹبر اے جیہدے وچ 575 ٹوکرے تے 5423 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہ مکڑیاں دا سب توں وڈا ٹبر اے تے کل مکڑیاں دا ایہ 13٪ بندیاں نیں۔ ایہناں دیاں وشکارلیاں اکھاں بہت چنگا ویکھ لیندیاں نیں تے شکار، پیار تے کھوج لئی ورتدیاں نیں۔ ایہ ویسے تے ہولی ہولی ٹردیاں نیں پر شکار کرن ویلے ایہ کد کے اپنے شکار نوں پھڑدیاں نیں تے ایسے باہجوں ایہنے دے ٹبر دا ناں وی کدنی مکڑیاں رکھیا گیا اے۔

## وکھالہ
لامت ونڈاں دا پینڈا تے والانوالا پنڈا ہوندا اے جیہڑا پؤرا یا کالا ہوندا اے۔ ٹراپیکی ونڈاں وچ کئی نویکلے ویس وکھلے ہوندے نیں۔ اپنیاں اکھاں تے اگلے پنڈے توں ایہ دوجیاں مکڑیاں توں وکھریاں پشانیاں جاندیاں نیں۔ایہناں دیاں اگلیاں لتاں وڈیاں ہوندیاں نیں جیہڑیاں چھال مارن وچ کم آندیاں نیں۔

*مور مکڑی

## بارلے جوڑ

*ایشیاء دیاں کدنیاں مکڑیاں 
## اتہ پتہ

گٹھ:کدنی مکڑی
گٹھ:مکڑی
بِل نائی

**بِل نائی** اک امریکی سینس استاد، لکھاری، اداکار تے مزاقیہ اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سید شہزاد علی نجمی

**سید شہزاد علی نجمی** اک پاکستانی صوفی، کتاب نجمی شفائی توانائی دے لکھاری تے نجمی شفائی توانائی علاج دے بانی نیں۔او 21 مئی 1964 نوں کراچی, پاکستان چ جمے ۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی صوفیا
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت

## باہرلےجوڑ
https://www.khizriasufiorder.org/
سمندری میل

**سمندری میل** پینڈے نوں ناپن دا اک ناپ اے۔ ایہ 1,852 میٹر یا 6,076 فٹ جنا اے۔ اک سمندری میل 1.15078 میل جنا اے۔

گٹھ:ناپ
لاکہیڈ پی-3 اورین

**لاکہیڈ پی-3 اورین** چار انجن تے پکھیاں والا جہاز اے جیہنوں پانی ڈبیاں نوں مکان ل‏ئ ورتیا جاندا اے تے سمندری کنڈیاں تے اکھ رکھی جاندی اے۔ایہنے پہلی اڈاری نومبر 1959 وچ لئ تے اگست 1962 توں ایہ امریکی سمندری فوج دے ورتن وچ اے۔ایہ 1961 توں 1991 تک بنایا گیا تےکل 757 جہاز بنائے گئے۔

## جہاز بارے
* کامے 11
* جوکھ 45,000 پاؤنڈ (20,400 کلو)
* لمبائی 116 فٹ 10 انچ (35.6 میٹر)
* پر پسار 99 فٹ 8 انچ (30.4 میٹر)
* اچائی 38&nbsp;ft 8 in (11.8 m)
* پر تھاں 1300&nbsp;ft² (120.8 m²)
* خالی جوکھ 77,200 پاؤنڈ (35,000 کلو)
* چکیا جوکھ 135,000 پاؤنڈ (61,400 کلو)
* کل اڈنویلے دا جوکھ 142,000 پاؤنڈ (64,400 کلو)
* طاقت 4 × Allison T56-A-14 turboprops, 4,600 shp (3,700&nbsp;kW) each
* پروپیلر 4
** پروپیلر گھیر 13.6 فٹ (4.11 میٹر)

## بارلے جوڑ

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
گٹھ:امریکی فوج
گرمان سی-2

**گرمان سی-2** گرے ہاؤنڈ دوہرے انجن تے اتلے پراںوالا سمان چکنوالا امریکی فوج دا اک ہوائی جہاز اے۔ ایہ امریکی سمندری فوج دے ہوائی جہاز چک سمندری جہازاں تے سمان تے ڈاک لجان لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہ امریکی فوج دے زمینی اڈیاں تے جہاز چک سندری جہازاں دے وشکار جوڑ رکھن دا وڈا ول اے۔

ایہنے پہلی اڈاری 18 نومبر 1964 نوں لئی سی۔ 1966 وچ ایہ اپنے کم تے آگیا تے ہجے تک ایہ کم کرریا اے۔ایہ 58 دی گنتی وچ بناۓ گۓ سن۔

ایہ امریکی فوج دے ورتن وچ اے۔ایہ 1961 توں 1991 تک بنایا گیا تےکل 757 جہاز بنائے گئے۔

## جہاز بارے
* کامے 4
* جوکھ 4,536 پاؤنڈ (10,000 کلو)
* لمبائی  56 فٹ 10 انچ (17.30 میٹر)
* پر پسار 80 فٹ  7 انچ  (24.60 میٹر)
* اچائی 15 ft 10½  in (4.85m)
* پر تھاں 700 ft² (65m²)
* خالی جوکھ  33,746 پاؤنڈ (15,310 کلو)
* چکیا جوکھ  49,394 پاؤنڈ (22,405 کلو)
* کل اڈنویلے دا جوکھ 60,000 پاؤنڈ (24,655 کلو)
* طاقت  2 × Allison T56-A-425 turboprops, 4,600 shp (3,400 kW) each
* پکھے 2

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## بارلے جوڑ

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
مشاق

**مشاق -17** پاکستان دا سکھلائی والا اک ہوائی جہاز اے۔ ایہنوں ایروناٹیکل کمپلکس کامرہ وچ بنایا جاندا اے ۔ اے ساب سفاری دا ودھیا ادھارن اے۔ پاکستان ایس نوں لسنس لے کے بنا ریا اے۔

1981 وچ ایہنے پہلی اڈاری لئ سی تے ہن تک کم تے اے۔200 توں ود بنائے جاچکے نیں۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
پاکستانی ہوائی فوج دے جہاز

* جے ایف-17 - 49
* ایف 16 - 76
* میراج 3 - 75
* میراج 5 - 82
* چینگڈو جے-7

* مشاق - 149
* ہونگڈو جے ایل-8 - ~60
* سیسنا - ؟
* سی-130 ہرکولیس - 18

## بارلے جوڑ
* پاک ہوائی فوج دی ویب سائٹ
جنگلی بکری

**جنگلی بکری** گانواں دے ٹبر دے اک ٹوکرہ جنگلی بکریاں دی اک ونڈ اے۔ دود گوشت آستے پالی جان آلی بکری وی اس دی اک ونڈ اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:گانواں
پیگی لی

**پیگی لی** اک امریکی اداکارہ، پاپ، جیز گلوکارہ تے گانا لکھاری سی۔
## بارلے جوڑ
جنگلی بکریاں

**جنگلی بکریاں** گانواں دے ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدیاں 9 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں
* مارخور
* والیا بکری
* نیوبی بکری
* ہسپانوی بکری
* الپائنی بکری
* بکری
** جنگلی بکری
* سائیبیری بکری
* قفقازی بکری

## بارلے جوڑ
مرزا اطہر بیگ

**مرزا اطہر بیگ** اک پاکستانی ناول لکھاری، نکی کعانی لکھاری، فلسفی تے ڈرامہ لکھاری نیں۔ اوہ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور چ فلسفے تے پروفیسر رئے۔ اوہنا دا مشہور ناول "غلام باغ" اے۔

**مرزا اطہر بیگ** اکّ پاکستانی ناول کار، ناٹک کار اتے چھوٹی کہانی لکھاری اے۔ اسدا جم پنجاب دے شرکپر وچ ہویا سی۔ اس دے ماں پیؤ دوویں سکول استاد سن اتے اوہناں نے چھوٹی عمر توں ہی اسنوں دب کے پڑھائی کرن لئی مُتحرک کیتا۔  اوہ موجودہ وچ لاہور وچ سرکاری کالج یونیورسٹی وچ فلاسفی ڈیپارٹمنٹ نال جڑیا ہویا اے۔ اس دیاں فکشن رچناواں وچ تن ناول، اکّ چھوٹی کہانی مجموعہ اتے ٹیلیویژن لئی کئی ناٹک شامل ہن۔ اوہ پاکستان وچ خاص طور اُتے پرانے اہم تھاںاں وچ دلچسپی رکھدا اے۔

اسدا پہلا ناول، *غلام باغ* ، اردو بولی وچ ساہت دیاں مہان رچناواں وچوں اکّ منیا جاندا اے۔  ایہہ ناول پاکستان وچ بہت مشہور اے اتے اسدی نقاداں نے وی تعریف کیتی اے۔ 2006 وچ اسدی پہلی ایڈیشن توں لے کے ہن تک پنج ایڈیشن شائع ہو چکے ہن 

*غلام باغ* توں علاوہ، بیگ دیاں چھوٹیاں کہانیاں دا اکّ مجموعہ، جسدا سرلیکھ *بے افسانہ اے* 2008 وچ شائع کیتا گیا سی۔ اسدا دوجا ناول، *صفر سے ایک تک* 2010 وچ شائع ہویا سی۔ جولائی 2010 وچ، DAWN اخبار نے نوجواناں وچ اسدی مشہوری دی چرچہ کردے ہوئے *صفر سے ایک تک*  دی جائزہ شائع کیتی۔ 

اسدا تیجا ناول، حسن کی صورتحال، 2014 وچ شائع ہویا سی اتے اسنوں پاکستان  دے نال-نال قومانتری میڈیا وچ وی نقاداں دی تعریف ملی اے۔  اسدا انگریزی وچ ترجمہ کیتا گیا سی،  اتے ترجمہ نوں مطابق ہنگارا ملیا۔  حسن کی صورتحال وچ، بیگ نے وکھ-وکھ برتانتک سنرچناواں دا تجربہ کیتا۔ اوہ اردو ناول دیاں رسمی سیماواں نوں ودھاؤن لئی اتِ-حقیقت پسند اتے اتر-سنرچناوادی نظریات اتے تکنیکاں دی ورتوں کردا اے۔ اس نوں ساہتی نقاداں نے اردو ساہت وچ اتر-آدھونکتا دی شروعات کرن دا سہرا دتا اے، پر اس موضوع بارے اسدا اپنا ملانکن وکھرا اے: "عام طور اُتے، جدوں میں 'اتر-جدید' وجوں لیبل کیتا جاندا اے تاں میں بہت کجھ نہیں کہندا کیونکہ میں اسنوں اکّ سدھڑ اتے آسان ورگی کرن سمجھدا ہاں۔ دنیا دے ساڈے حصیاں وچ ساڈے کول موجود 'آدھونکتا' مغربی آدھونکتا نالوں بہت وکھری سماجک-تریخی عمل اے، جس وچوں اکھوتی اتر-آدھونکتا دا ترقی ہویا اے۔ ساڈی 'آدھونکتا' وچوں کس قسم دی 'آدھونکتا' کھڑدی اے؟ اس بارے کجھ ہاسوہینا اے پر بہت کجھ گمبھیر وی اے۔"  کتاب دے رسمی تجربہ فلسفہ دے نال-نال ساہت دے مرکز وجوں اچمبھے دیاں حالات وچ بیگ دے یعقین توں پیدا ہندے ہن۔ 

## رچناواں
thumb|250x250px| ''غلام باغ'' دا پہلا ایڈیشن
thumb|250x250px| ''بے افسانہ'' دا پہلا ایڈیشن

### ناول

* *غلام باغ*
* *صفر سے ایک تک*
* *حسن کی صورتحال*

### چھوٹیاں کہانیاں

* *بے افسانہ*

### ڈرامہ (سیریل)

* *دلدل*
* *دوسرا اسمان*
* *گہرے پانی*
* *ہسار*
* *روگ*
* *خواب تماشہ*
* *نشائب*
* *یہ آزاد لوگ*
* *پاتال*
* *بیلا* (پنجابی)
* *سکھر دوپہر* (پنجابی)
* *اکھری شو (پنجابی)*

### لمبے ناٹک

* کیٹواک
* *لفظ آئینہ اے*
* *دھند میں راستا*
* *بیوزن لوگ*

## حوالے

گٹھ:جم 1950
گٹھ:زندہ لوک

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
خالد حسینی

**خالد حسینی** اک افغانی جمیا امریکی ناول لکھاری تے ڈاکٹر اے۔ اوہدے مشہور ناولاں وچ "دی کائیٹ رنر (2003)" شامل اے، جیدے تے بعد چ 2007 چ فلم وی بنی۔

**خالد حسینی** (, جنم 4 مارچ 1965) اک امریکی ناول کار اتے ڈاکٹر ہے پر اسدا جنم افغانستان وچّ ہویا سی۔ کالج دی ڈگری پوری کرن توں بعد ایہہ ڈاکٹر بن گیا پر 2003 وچّ اپنے پہلے ناول دی کائیٹ رنر دے مشہور ہون اتے اسنے ڈاکٹری چھڈّ دتی اتے اپنا پورا دھیان لکھن ولّ لا دتا۔

خالد دے پیؤ اک سیاستدان سن اتے جدوں ایہہ 11 سال دی عمر وچّ اسدا پروار فرانس چلا گیا۔ چار سال بعد اوہناں نے امریکہ وچّ یتیم خانہ  کھولن لئی اپیل کیتی اتے اوہ اتھے دے ہی شہری بن گئے۔ خالد دوبارہ کدی افغانستان نہیں گیا جدوں اوہ 38 سال دی عمر وچّ افغانستان گیا تاں اسنوں آپنے دیس وچّ اپنا آپ اک مسافر وانگو جاپیا۔ 

## مڈھلا جیون

خالد حسینی دا جنم 4 مارچ، 1965 وچّ کابل، افغانستان وچّ ہویا جو پنج بچیاں وچّ سب توں وڈا سی।  اسدے ماں پیؤ ہرات توں سن, اسدا پیؤ، ناصر، ادار وچاراں والا مسلم سی جو کابل دے اک نیتیوان وجوں کم کردا سی اتے اسدی ماں کڑیاں دے اچّ سکول وچّ فارسی دی استانی سی۔ حسینی سنمان دے طور تے اپنے مڈھلے جیون بارے دسدا ہے۔ اسنے اپنے بچپن دے اٹھ سال وزیر محمد اکبر خان دے درمیانے طبقے دے علاقے وچّ بتیت کیتے۔ 

1970 وچّ اسدا پروار ایران دا وسنیک بن گیا جتھے اسدے پیؤ  تہران وچّ **'افغانستان دے سفارت خانے**' لئی کم کردے سن۔ 1973 وچّ حسینی دا پروار واپس کابل لوٹ گیا اتے اس سال دے جولائی وچّ خالد دے چھوٹے بھرا دا جنم ہویا۔ 1976 وچّ، جدوں ایہہ 11 سال دا سی، اسدے پیؤ اک سرکھات کم لئی پیرس، فرانس، گئے اتے اتھے اپنے سارے پروار نوں وی لئی گئے۔

## کیریئر

1984 وچّ حسینی نے سان ہوزے، کیلیفورنیا دے  انڈیپینڈینس ہائی سکول  توں گریجئیشن کیتی اتے پھر سینٹا کلارا یونیورسٹی وچّ داخلہ لیا جتھے اسنے 1988 وچّ  جیو وگیان  دی ڈگری حاصل کیتی۔ کجھ سال بعد 1993 وچّ، ایہہ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، سان ڈیاگو وچّ داخل ہوئے جتھے اسنے ڈاکٹر آف میڈیسن دی ڈگری حاصل کیتی۔ دس سال تکّ  اوشدھی  دا کم کرن مگروں اسنے اپنا پہلا ناول، دی کائیٹ رنر، لکھیا۔ 

## ناول
* دی کائیٹ رنر (2003)
* اے تھاؤزنڈ سپلینڈڈ سنز (2007)
* اینڈ دی ماؤنٹینز ایکوڈ (2013)

## حوالے

 

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:افعان شخصیتاں
گٹھ:امریکی ناول کار
گٹھ:انگریزی ناول کار
ربی شیرگل

**ربی شیرگل** (جم **گرپریت سنگھ شیرگلّ**، 1974) اک بھارتی گائیک اے۔ اسنوں "بُلا کی جانا میں کون" گانے تے اپنی پہلی ایلبم "ربی" لئی جانیا جاندا اے۔ اس دے سنگیت دی پچھان  وکھ وکھ پرکار دے راک، بانی سٹائل دی پنجابی  اتے صوفیانہ، اتے نیم-صوفی نیم-لوک گیت ورگا پچھمی سازاں دی بہتات والے سنگیت وجوں کیتا جاندا اے۔ ربی نوں پنجابی سنگیت دا اصلی شہری لوکگائیک کیہا گیا اے۔ 

**ربی شیرگل** اک پنجابی ہندی گلوکار، گانا لکھاری تے گٹار بجان آلا اے۔
## نجی جیون
گرپریت سنگھ شیرگلّ دا جم 1974 وچّ ہویا۔ اس دے پیؤ گیانی جگیر سنگھ اک سکھ پرچارک سی اتے اس دی ماں کالج دے پرنسپل رہی اتے پنجابی شاعر ہن۔ اس دیاں چار بھیناں ہن۔ اک بھین، گگن گلّ ہندی شاعر اے۔
## کیریئر
کالج چھڈن دے بعد ربی نے کافر نامی بینڈ بنایا۔ بینڈ نے کجھ کالج تقریباں وچ پیش کاریاں دتیاں لیکن لیکن ویلے دے نال بینڈ دے کئی میبراں نے کارپوریٹ جگت وچّ جان دا فیصلہ کیتا۔ ربی سنگیت لئی پرتیبدھ سی اتے اس نوں ایہہ واضع سی کہ اوہ اک پیشہ ور سنگیتکار ہی بننا چاہندا سی۔ کجھ دناں اس نے یاماہا آر ایکس - ٹی موٹرسائکلاں اتے ٹائیمس ایف ایم  لئی اشتہاری گیت سنگیتبدھ کیتے۔ ربی نے کئی سال جدوجہد دے بعد اپنی پہلی ایلبم کڈھی۔ شروع وچّ اس نے سونی میوزک دے نال کم کیتا، لیکن جلد سونی توں پچھے ہٹّ گیا۔ پھر اس نے *تہلکہ* دے مکھ اڈیٹر ترن تیجپال دے بھرا منٹی تیجپال نال رابظہ کیتا، اس نوں ربی دا سنگیت پسند آیا اتے اس نے ربی نوں ایگریمینٹ دا کہیا۔ اس دے ترنت بعد *تہلکہ* مالی مسئلےآں وچّ گھر گیا اتے اوڑک ایگریمینٹ ردّ کر دتا گیا۔ میگناساؤنڈ نے وی اس نوں اک ایگریمینٹ دی پیش کش کیتی، لیکن ایلبم دے آؤن توں پہلاں ہی کمپنی دوالیہ ہو گئی۔ اوڑک اس نوں فیٹ فش رکارڈز ولوں سائین کیتا گیا، جس نے اس دی پہلی ایلبم کڈھی۔

## حوالے

## بارلے جوڑ

گٹھ:موسیقی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
کیرا نایٹلی

**کیرا نایٹلی** اک انگریز اداکارہ اے۔ ایہدی مشہور فلماں چ "اینا کارینینا"، "پرائڈ تے پریجیڈس" شامل  نیں۔

## بارلے جوڑ
ریچل وایز

**ریچل وایز** اک انگریز اداکارہ اے۔ ایہدی مشہور فلماں چ "ایگورا (2009)" شامل نیں، جیدے چ ایہنے "ہائیپیشیا" دا کردار کیتا اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:اداکاری
گٹھ:فلم
ایم جی-3

ایم جی-3 اک جرمن ہلکی مشین گن اے۔ ایہ دوجی وڈی جنگ چ ورتی جان آلی جرمن ایم جی-42 مشین گن توں بنائي گئی سی۔ ایہ 7۔62NATO گولی ماردی اے۔ ایم جی-3 1950 دی دہائی چ فوج دے ہوالے کر دتی گئی سی تے اج تک ایہ جرمنی دے علاوہ 30 دیساں دی فوجاں کول اے۔ جرمنی توں بعر ایہ گن پاکستان، ترکی، سپین، اٹلی، ایران، سوڈان تے یونان بناندے نیں۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
گلشیفتہ فراہانی

**گلشیفتہ فراہانی** اک ایرانی اداکارہ موسیقار تے گلوکارہ اے۔ ہلے اوہ پیرس، فرانس چ رہندی اے۔ اوہدے تے ایران چ وڑن دی پابندی اے۔ 

"صبر وٹا (2012)" اوہدی اک چنگی فلم اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
نجمی شفائی توانائی

**نجمی شفائی توانائی** اک متبادل روحانی طریقۂ علاج دی کتاب دا ناں اے جیڑی اک پاکستانی لکھاری سید شہزاد علی نجمی نے لکھی اے

## حوالے

گٹھ:اردو
گٹھ:کتاباں
ایم پی-5

ایم پی-5 جرمن نکی مشین گن اے۔ ایہ 9 میلی میٹر گولی ماردی اے تے اینوں 1960 دی دہائی چ جرمن کمپنی ہیکلر & کوخ نیں ڈیزائن کیتا۔ ایہ گن جگ چ بوت مشہور ہوئی ایدیاں 100 دے نیڑے قسماں نیں۔ ایہ پورے جگ چ سب توں بوتی ورتی جان آلی نکی مشین گن اے، اینوں 40 توں ود دیساں تے اس توں وی زیادہ ایجنسیاں ورتدیاں نیں۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
پاکستان آرڈیننس فیکٹریز

** پاکستان آرڈیننس فیکٹریز**  پاکستان وچ پاک فوجی لئی ہتھیار تے گولہ برود بنانوالی فیکٹری اے۔ ایہ فیکٹری 1951 وچ اتری پنجاب دی تھاں واہ وج اساری گئی سی۔ ایہ ہن عام لوکاں تے بدیس لئی وی بناندی اے۔I

## تریخ
برطانوی راج ویلے گولا برود بنان والیں فیکٹریاں ونڈ ویلے ہندستان وچ ہون باہجوں اوہدر ای رہ گیاں تے پاکستان نوں اپنی فوج دے اسلحے تے گولہ برود دی لوڑ پورا کرن لئی اپنی فیکٹریاں لان دی لوڑ پئی۔ دسمبر 1951 نوں اتری پنجاب دی تھاں واہ وچ ایس فیکٹری دا مڈھ رکھیا گیا۔ ایہ اسلام آباد توں 45 کلومیٹر دے پینڈے تے اے تے ہن ایتھے 14 فیکٹریاں دا اکٹھ اے ایہناں دے ہور رلویاں فیکٹریاں وی نیں۔ ایتھے امریکہ، برطانیہ، جرمنی، فرانس تے چین دی ٹیکنالوجی ورتی جاندی اے۔

اس وچ 40،000 لوک کم کردے نیں۔ ایتھے 72 وکھریاں شیویاں بندیاں نیں۔ ایہ پاکستانی فوج لئی جی-3 رائفل، ایم جی-3 مشین گن تے ایم پی-5 نکی مشین گن بناندی اے۔ اس دے نال نال ٹینکاں تے توپاں دے گولے وی ایتھے ای بندے نیں۔ ایتھے دا بنیا سمان بدیس وی جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
* ویب سائٹ

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
پھدی

**پھدی** (پھدا، چُڈی جھوتھا چوت، چت، کہوسا، کُوس، پوسڑی، شرم گاہ، اندام نہانی) اک انسانی زنانہ انگ اے۔end

## بارلے جوڑ
صندل

**صندل**، درمیانے ناپ دا صندل ٹبر دا اک رکھ اے۔ ایہ اک خشبو والا بوٹا اے۔ پراݨے ویلیاں توں پاکستان تے بھارت وچ ایہدی اہمیت اے۔

## دکھاݪا
صندل اک سدا بہار رکھ اے۔ ایہ رکھ 4 توں 9 میٹر تک اُچا ہُندا اے۔ صندل دا رکھ 100 سال تک وی جی سکدا اے۔ ایس بوٹے دیاں جڑاں دوجے بوٹیاں دیاں جڑاں ناݪ مِݪدیاں نیں تے اوہناں توں خوراک لیندیاں نیں۔ نِکے رکھ دی چھل کالی تے پدھری ہُندی اے۔ پتے پتلے تے اک دوجے دے سامݨے ہُندے نیں تے آنڈے ورگے یا نکی چھری ورگے ہُندے نیں۔ تن سال مگروں پھل لگدا اے تے 5 سال مگروں اگن آلے بی لگدے نیں جیہناں نوں پنچھی کھلاردے نیں۔

## پسار
ایہ جنوبی ایشیا دا رکھ اے پر ہُݨ ایہنوں چین، برما، سری لنکا، انڈونیشیا، ملائشیا، فلپائن تے شمالی اسٹریلیا وچ وی لایا جارہیا اے۔ ایہ کچھ سُکے تھانواں تے اُگدا اے تے دوجے بوٹیاں توں جڑاں دے ذِریعے خوراک حاصل کردا اے۔

ایہ سمندری کنڈھیاں دے سُکے جنگلاں توں لے کے 700 میٹر سطح سمندر دی بلندی تک ہُندا اے۔ ایہ ریتلی توں وٹیاں والی تک کئی ونڈ دی زمین وچ اگ سکدا اے۔ ایہ 0 توں لے کے 38 °C تک دا درجا حرارت جَھل جاندا اے۔ ایس رکھ دی چوکھی کٹائی ہوݨ دی وجہ توں ایہنوں بچایا جارہیا اے۔ 

## ورتن
صندل دا ورتن جنوبی ایشیا وچ 2 ہزار ورھیاں توں جاری اے۔ ایہدی لکڑ تے تیل مذہبی رسومات وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہدی لکڑ مندراں تے ہور تھاواں تے اسارن دے کم آؤندی اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:صندل ٹبر
جان وین

**جان وین** اک انگریز تُک گرو ، میتھمیٹکس گرو تے فلاسفر سی۔ اوہنے "وین مورت" دا مڈھ رکھیا۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:فلاسفی
ایمش

**ایمش** پرانے ول دے سائیاں دی اک ٹولی اے جیڑی لینکاسٹر کاؤنٹی، پنسلوینیا، امریکہ وچ ریندی اے۔ ایمش لوک سادے کپڑے پاندے نیں، سادھ جیون گزاردے نیں تے نویاں شیواں نون ورتن وچ ایڈا شوق نہیں رکھدے۔

ایمش لوک سوئٹزرلینڈ دے واسی سن تے 1693 وچ ایہناں دا دوجے لوکاں نال مزہبی رپھڑ بن گیا۔ جکب امان ایہناں دا آگو سی تے ایسے باہجوں ایہ ایمش اخواۓ۔ 18ویں صدی دے مڈھ وچ ایہ امریکہ ٹرآۓ۔ ایہناں دی بولی پنسلوینیا جرمن اخواندی اے۔

## بارلے جوڑ
صندل ٹبر

**صندل ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایس ٹبر دیاں 1000 ونڈاں نیں۔ صندل ایس ٹبر دی اک مشہور ونڈ اے جیدے توں ایس ٹبر دا ناں صندل ٹبر رکھیا۔

## بارلے جوڑ
لویس کیرل

**لویس کیرل** (اصلی ناں: چارلس لڈوگ ڈاگسن) اک انگریز لکھاری، ریاضی دان تے فوٹوگرافر سی۔ اوہ بالاں دے مشہور ناول "ایلس حیران کن دنیا وچ" دا لکھاری اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:انگریزی لکھاری
گٹھ:انگریزی شاعر
کاݪی مرچ

**کاݪی مرچ** اک پھلانوالی ویل تے اوہدے تے لگن واݪا پھݪ اے جیہنوں سکا کے مسالیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہ جنوبی ہندستان دا بوٹا اے پر ہُݨ کئی ہور ٹراپیکی دیساں وچ وی ہوندا اے۔

## دکھالا
کالی مرچ اک ویل والا بوٹا اے جیہڑی 10 فٹ تک اتے جاسکدی اے۔ ایہدے پھل اک 10 انچ پتلی ٹہنی تے 50 توں 150 دی گنتی تے لگدے نیں تے ایڈے دسدے نہیں۔ اک بوٹے توں سال وج دو واری فصل لئی جاسکدی اے تے اک بوٹا 30 ورے تک جی سکدا اے۔ایہدے پتے اگڑ پچھڑ ہوندے نیں۔جیہڑے5 توں 10 سینٹی میٹر لمے تے 3 توں 6 سینٹی میٹر چوڑے ہوندے نیں۔

## مورتاں

Piper nigrum Dried fruits with and without pericarp - Penja Cameroun.jpg|
BlackPepperCorn.jpg|
Spilled Pepper.jpg|
4 color mix of peppercorns.jpg|
Variants of Pepper.jpg|
Piper nigrum drawing 1832.jpg|
Black Pepper (Piper nigrum) fruits.jpg|
TVM Pepper.JPG|
Pepper091.jpg|
Sa-pepper.jpg|
Pfeffermuehlen S7301812.jpg|
Black Pepper Grains.jpg|


## باہرلے جوڑ

گٹھ:مصالے
گٹھ:نباتات
رابن ولیمز

**رابن ولیمز** اک امریکی اداکار، مخولیا، فلم پروڈیوسر تے سکرین لکھاری سی۔ اوہدیاں مشہور فلماں چ " مردہ شاعراں دا معاشرہ(1989)"، "جمانجی (1995)"، "خوش پیر (2006)"، "میوزیم چ رات (2006)" شامل نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اداکاری
بوبی مکفرن

**بوبی مکفرن** اک امریکی گانا گان آلا، موسیقار، گانا لکھاری تے پروڈیوسر اے۔ او اپنے 1988 دے گانے " نا گھبرا، خوش رہ" باجوں مشہور ہویا۔ اوہنوں 10 واری "گریمی اوارڈ" دتا گیا اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:موسیقی
ہرا پیاز

**ہرا پیاز** اک سبزی اے جیہڑی پیاز نال رلدی اے۔ ایہدی جڑ گنڈ بنن دے بجاۓ تنے نال پدھری ریندی اے۔ ایہدے پتے تنا تے جڑ کھادے جاندے نیں۔
## ہور ویکھو
* جڑ والیاں سبزیاں
## بارلے جوڑ
مولی

مولی اک غذائیت آلی سبزی اے جہڑی وٹامن، فائبر تے اینٹی آکسیڈینٹس نال مالا مال اے تے صحت دے کئی فیدے فراہم کردی اے، جویں کہ مدافعتی نظام نو مضبوط کرنا، ہاضمے نو بہتر بنانا، دل دی صحت نو بہتر بنانا تے وزن وچ کمی اچ مدد کرنا۔ ایہ مختلف رنگاں تے شکلاں چ آندا اے، جیویں چٹا، لال تے کالا مولی۔ 

مولی دے غذائی اجزاء

 وٹامن: وٹامن سی، ای، اے، بی 6 تے کے

 معدنیات: ریشہ، پوٹاشیم

 دوجے اجزاء: فولک ایسڈ، فلاونائڈز تے اینٹی آکسیڈینٹس 

مولی دے فیدے

 قوت مدافعت نو مضبوط کردا اے: وٹامن سی دی وافر مقدار دی وجہ توں، ایہ سردیاں چ سردی نال متعلق بیماریاں دے خلاف لڑن چ مدد کردا اے۔

 ہاضمے نوں بہتر بناندا اے: ریشے دی وڈی مقدار ہاضمے نوں صحت مند رکھدی اے تے قبض ورگیاں شکایتاں نوں دور کردی اے۔

 دل دی صحت: پوٹاشیم ورگے معدنیات دل دی صحت لئی بہت چنگے ہوندے نیں تے کولیسٹرول نوں گھٹ کرن چ وی مدد کر سکدے نیں۔

 وزن وچ کمی: مولی وچ کیلوری تے چربی بہت گھٹ ہوندی اے، جس دی وجہ توں ایہ وزن وچ کمی وچ مدد کردی اے۔

 ذہنی صحت: فولک ایسڈ دی موجودگی ذہنی تناؤ تے ڈپریشن نو گھٹ کرن چ مدد کردی اے۔

 ہور فائدے: مولی جگر تے گردے دے روگاں وچ وی مفید اے، خون دی کمی نوں دور کردی اے تے بخار نوں گھٹ کرن وچ مدد کردی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
جان چارلس فیلڈز

**جان چارلس فیلڈز** اک کینیڈین میتھ گرو سی جنے فیلڈز میڈل دا مڈھ رکھیا۔ ایس انعام نال جیہڑی عزت لبدی اے ایس توں اینوں میتھمیٹکس دی دنیا دا نوبل انعام کیا گیا اے۔

گٹھ:فیلڈز میڈل لین والے
جپھی

جپھی بندیاں دااک نیہڑا سمبندھ اے جیدے چ دو بندے اک دوجے دی تون تے لک دے آلے دوالے باہنواں کر لیندے نیں تے نیہڑے ہو جاندے نیں۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:رشتے
ایبولہ وائرس

**ایبولہ وائرس** اک ڈراونا وائرس اے۔ ایہدے نال بندے نوں تاپ چڑھدا اے تے اوہدے اندروں باہروں خون نکلدا اے۔ ایس دے 10 ماندے بندیاں وچوں 5 توں 9 مرجاندے نیں۔ سوڈان وچ ایہ پہلی واری پچھانیا گیا۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
منیلا

**منیلا** فلپائن دا راجگڑھ اے۔ منیلا دی تھاں 638.55 مربع کلومیٹر / 246.55 مربع میل اے۔ منیلا دی لوک گنتی 1,652,171 اے۔ منیلا دی بولی ٹیگالگ, فلیپینو تے انگریزی اے۔ منیلا دے 16 ضلعے نیں۔

## بارلے جوڑ

*سرکاری ویب سائٹ

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:راجگھر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:فلپائن
گٹھ:فلپائن دے شہر
گٹھ:فلپائن دے آباد تھاں
پنچھی پڑھت

**پنچھی پڑھت** زوالوجی دی اک ونڈ اے جیدے چ پنچھیاں نوں پڑھیا جاندا اے۔ اے اک پرانی سینس اے جیدے چ  پنچھیاں دا ارتقاؑ، برتاؤ، محول، ونڈاں، عادتاں، سکھنا، تھانواں تے بچاؤ بارے دسیا جاندا اے۔

* پنچھی
سدا ہرا میگنولیا

**سدا ہرا میگنولیا** میگنولیا ٹبر دا اک رکھ اے۔

## ہور ویکھو
*قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
امریکی گدھ

**امریکی گدھ** اتری دکھنی امریکہ دے گدھاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ گدھاں دیاں 7 ونڈاں نیں۔ ایہناں نوں کونڈور تے نویں دنیا دے گدھ وی کیندے نیں۔ ایس ٹبر وچ 2 کونڈور تے 5 گدھ نیں۔ نویں دنیا دے گدھ پرانی دنیا توں وکھرے نیں۔ گدھ مردار کھاندے نیں تے ایہ سنگھ کے پتہ لگاندے نیں جد کے پرانی دنیا دے گدھ ویکھ کے مردار تے آندے نیں۔ کئی گدھاں دی اچیچی گل سر دا گنجا ہونا اے۔ 

## ونڈاں
* کالا گدھ
* ترکی گدھ
* نکا بسنتی سرا گدھ
* وڈا بسنتی سرا گدھ
* شائی گدھ
* انڈیز کونڈور
* کیلیفورنیا کونڈور
## بارلے جوڑ

* امریکی گدھاں دیاں ونڈاں تے مورتاں
مٹی

**مٹی** نمکیات، نامیاتی مادے، گیساں، پانی سار تے اوہناں جانداراں دا گڑھ اے جو بوٹیاں دا جیون بناندے نیں۔

## مٹی دی قسماں

* انڈیسول
* اریڈیسول
* اینٹی سول
* گیلیسول
* ہسٹوسول
* انزیپٹیسول
* مولیسول
* آگسی سول
* سپوڈو سول
* الٹیسول
* ورٹی سول

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مٹی
گٹھ:زمینی مظاہر
میٹا جینومکس

**میٹا جینومکس** محولیاتی نمونیاں دی جینیاتی پڑھت دا نا اے۔ ایہنوں محولیاتی جینومکس یا ایکو جینومکس وی آکھی دا اے۔
فنکشنل جینومکس

**فنکشنل جینومکس** "مالیکیولی جیون پڑھت" دی اک ٹہنی اے جیدے چ سیکونسینگ ہویا جینومک ڈیٹا ترتیب دتا جاندا اے تے متعلقہ جین دی تفصیل، اوہدے نالوں بنن آلی پروٹین دی تفصیل تے جین دے کماں بارے دسیا جاندا اے۔
جین

**جین** کسی زندہ جاندار دی وراثت دی مالیکیولی اکائی اے۔ اے ڈی این اے تے آر این اے دے مخصوص لمے حصے ہوندے نیں جناں دا جاندار دے پنڈے وچ خاص کم ہوندا اے۔

**وراثہ** (Gene) والدین (حیوانات و نباتات دونے) د‏‏ی جانب تو‏ں اولاد وچ وراثت (heredity) نو‏‏ں منتقل کرنے والی بنیادی اکائی اے (یادآوری کرلیجیئے کہ علم وراثیات و حیاتیات وچ وراثت تو‏ں مراد جائداد نئيں بلکہ والدین دے حیاتيا‏تی (biological) خواص نيں)

گویا وراثہ (ج: وراثات) نو‏‏ں موروثی اکائی کہیا جاسکدا اے جو والدین دا کوئی خاصہ (trait) یا کئی خاصات مثلا اکھ دا رنگ، جسم دا قد وغیرہ اولاد نو‏‏ں منتقل کردی ا‏‏ے۔ ایہ موروثی اکائیاں یا وراثات (جینز) ڈی این اے دے طویل سالمے اُتے اک قطار د‏‏ی صورت وچ موجود ہُندیاں نيں۔ اس د‏ی مثال کچھ ایويں دتی جاسکدی اے کہ جداں دھاگے دے بوہت سارے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں نو‏‏ں گرہ بنھ کر اک کر دتا جائے تاں اس طرح بننے والے وڈے دھاگے نو‏‏ں ڈی این اے تے گرہ تو‏ں بندھے ہوئے چھوٹے ٹکڑےآں نو‏‏ں جین (وراثہ) کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ 
thumb|کھبے|450px|ڈی این اے تے وراثہ (جین) دے وچکار تعلق - ڈی این اے سالمے وچ لکیر د‏‏ی صورت وچ لگے ہوئے وراثات (جینز)، ہر وراثہ اک مخصوص پروٹین تیار کردا اے

وراثہ یا جین کہلانے والے ڈی این اے دے سالمہ دے ایہ ٹکڑے یا قطعات اپنے طور اُتے وکھ وکھ مخصوص و مختلف قسماں د‏‏ی پروٹین تیار کردے نيں، یعنی ڈی این اے دے سالمہ وچ جسم نو‏‏ں درکار مختلف قسماں د‏‏ی پروٹین نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی علاحدہ علاحدہ مخصوص حصے یا جینز ہُندے نيں۔ دراصل جینز، پہلے کسی اک پروٹاں دے لئی مخصوص RNA دا مسودہ ڈی این اے تو‏ں نقل کردے نيں تے فیر ایہ آراین اے ، پروٹاں تخلیق کردا اے
* تقریباًًً ہر وراثہ وچ تن اہ‏م حصے ہُندے نيں جنکے ناں تھلے درج کیتے جا رہے نيں جدو‏ں کہ انہاں دے کم د‏‏ی تفصیل نیکلیوٹائڈ نو‏‏ں بیان کرنے دے بعد درج د‏‏ی جائگی۔
# مِعزاز (promoter) ایہ اپنے نیوکلیوٹائڈ د‏‏ی ترتیب (sequence) دے ذریعہ ڈی این اے تو‏ں آراین اے بنانے د‏‏ی شروعات کردا اے 
# تَرميزی (encoding) ایہ اپنے نیوکلیوٹائڈ د‏‏ی ترتیب دے ذریعہ آراین اے د‏‏ی نقل (کاپی) بناندا اے 
# توقف (stop) ایہ اپن نیوکلیوٹائڈ د‏‏ی ترتیب دے ذریعہ آراین اے د‏‏ی نقل دا عمل ختم کردا اے 

## وراثہ د‏‏ی سالماتی ساخت

## متعلقہ مضامین
* وراثیات

گٹھ:سالماتی حیاتیات
گٹھ:شکلیاتی تحلیل د‏‏ی اکائیات
گٹھ:مثل تولید
گٹھ:وراثیات

گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:ولگن
آر این اے

**آر این اے** ایسے مالیکیولاں دا نا اے جو جین دی کوڈنگ، ڈی کوڈنگ، ستھرائی تے کم چ مدد کردے نیں۔ ڈی این اے دے نال رل کے ایہ نیوکلیک ایسڈ بناندے نیں۔
مالیکیولی جیون پڑھت

**مالیکیولی جیون پڑھت** ، جیون پڑھت دی ٹہینی اے جیدے چ جیون دے کم مالیکیولی پدھر تے پڑھے جاندے نیں۔

گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:ولگن
انڈیز کونڈور

**انڈیز کونڈور** امریکی گدھ ٹبر دی اک گدھ اے۔ انڈیز کونڈور نویں دنیا دے گدھاں وچوں اک گدھ اے۔

## وکھالہ
انڈیز کونڈور دا پر پسار 8 فٹ 10 انچ توں 10 فٹ 6 انچ اے۔ ایس دا جوکھ 11.3 توں 15 کلو ہوندا اے۔ اس دی کل لمبائی 3 فٹ 3 انچ توں 4 فٹ 3 انچ اے۔

## پسار
انڈیز کونڈور دکھنی امریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
پیلے مونہہ والی مینا

**پیلے مونہہ والی مینا** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیوگنی تے لاگے دے جزیریاں وچ ملدیاں نیں۔
سنہری مینا

**سنہری مینا** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا تے پاپوانیوگنی دا پنچھی اے۔ ایہ عام ملدی اے۔

## اتہ پتہ
لمی پوچھلوالی مینا

**لمی پوچھلوالی مینا** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ بسمارک تے سولومن جزیریاں تے ہوندی اے۔
پگبن مینا

**پگبن مینا** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ہنڈونیشیا دی واسی اے۔
جینیٹکس

**جینیٹکس** یا **وراثیات** جانداراں دی جیناں، وراثت تے تبدیلیاں دی پڑھت دا نا اے۔

## بارلے جوڑ
ہلڈربرانٹ مینا

**ہلڈربرانٹ مینا** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ چڑھدے افریقہ وچ تنزانیہ تے کینیا وچ ملدی اے۔ ایہدا ناں یوہان ماریہ ہلڈربرانٹ اک جرمن گرو دے ناں تے رکھیا گیا اے۔

## وکھالہ
ایس مینا دا سر، مگر، اتلے پر تے پوچھل چمکنے گوڑے نیلے ہوندے نیں۔ گلا تے اتلی چھاتی چمکدی جامنی تے ٹڈ تے اندرلے پر زنگ دے رنگ دے ہوندے نیں۔ اکھاں لال تے چنج تے پیر گوڑے سانولے ہوندے نیں۔ ایہ 19 سینٹی میٹر تے 57 گرام دا ہوندا اے۔ بچیاں دے ہلکے رنگ ہوندے نیں۔

ایہ کئی ول دیاں وازاں کڈدی اے تے گیت کاندی اے۔  

## کھان پین
ایہدے کھان پین وچ فروٹ تے کیڑے آندے نیں۔ ایہ ٹڈے تے اڈدی دیمک وی کھاجاندی اے۔ ایہ زمین تے کھاندی اے۔ جوڑیاں وچ یا ٹولی وچ ریندے نیں۔ 

## ہور ویکھو

* ترنگی مینا

## بارلے جوڑ
ترنگی مینا

**ترنگی مینا** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ چڑھدے افریقہ دی واسی اے۔

ایہ 18 سینٹی میٹر لمبی اے۔ ایہ سر تو کالی تؤن تے مگراں توں لشکدی ہری نیلی تے چھاتی تے اک چٹی پٹی تے تھلے ٹڈ دا زنگ رنگ اے۔ 


Image:Brilliant starling small.jpg|
Image:Dreifarbenglanzstar 2007-09-01 199.jpg|
Image:Lamprotornis superbus -Wilhelma Zoo, Stuttgart, Germany -family-8a.jpg|
Image:Lamprotornis superbus qtl1.jpg|

## بارلے جوڑ
اصلی اُلو

**اصلی الو** الوواں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ 25 ٹوکرے تے 189 ونڈاں نیں۔

**اصلی الو** جاں **عام الو** (پروار: سٹرجیڈے ؛ انگریزی: **True Owl**)، الو دے عامَ طور اُتے قبول کیتے گئے دو پریواراں وچوں اک اے، دوجا بارن الو (ٹائٹنڈے) ہندا اے۔ سبلی-آہلوسٹ زمرہ بندی نے کاؤملجی فارمس نوں الو حکم نال ملایا؛ اتھے، عامَ الو سٹیگنیئے اک اپ منڈل ہن۔ ایہہ ودھیرے حالیہ کھوجاں (ودھیرے ویرویاں لئی سائیپسنومورپھئی ویکھو) توں شراکت دار نہیں اے، پر عامَ طور اُتے الو دے رشتے حالے وی انسلجھیاں ہن۔ اس وڈے پروار وچ 25 جیویاں وچ لگبھگ 220 زندہ پرجاتیاں ہن۔ عامَ الو کول بہت سارے زمین ونڈ ہندے ہن اتے ایہہ انٹارکٹکا توں علاوہ ہر براعظم وچ ملدے ہن۔

## روپ سائنس
[left|thumb|کروس وجیڈ مہان سلیٹی الو نمونے جس وچ سریر دے پنچھی، زوؤلوجیکل میوزیم، [کوپن ہیگن|کوپینہیگن]]
حالانکہ عامَ الو (صرف الو دے طور اُتے جانیا جاندا اے) کئی چھوٹیاں قسماں، ایلپھ الو، یوریشیئن ایگل-الو اتے بلیکسٹن دے مچھی الو، الوآں نال عامَ طور اُتے بہت ہیاکو جاے سریر دی سکیم اوہناں دیاں اکھاں دے آلے-دوآلے وڈے سر، چھوٹیاں پوڑیاں، کرپٹک پلمج اتے گیڑ دے چہرے دیاں نکب ہندیاں ہن۔پروار عامَ طور اُتے آربورئل ہندا اے (برکی پال ورگے کجھ اپواد دے نال) اتے ونگ اُتے اپنا غذا حاصل کردے ہن۔ کھنبھ وڈے، مکمل، گول اتے لمے ہندے ہن۔ جویں کہ شکار دے زیادہ تر پنچھیاں دے کیس ہن، کئی الو پرجاتیاں وچ مرد مرداں نالوں زیادہ ہن۔

اوہناں دیاں نیند ویلے سرگرم ہون دیاں عادتاں دے کارن، اوہ اپنے کھنبھ وچ لنگی دمن پردرشت نہیں کردے۔ کھنبھ نرم ہندے ہن اتے ہر اک دا ادھار نیواں ہندا اے، جس نال چپّ نال وہاؤن دی آگیا ہندی اے۔کجھ انگاں وچ پیراں دیاں انگلیاں اتے ترسی دیاں پیڑیاں ہندیاں ہن، اتے ودھیرے اچ اکشانشاں وچ پرجاتیاں وچ۔ گوکاڈیڈیئم اتے اتری باز دے الو دے انگنت نسلاں اپنے سراں دیاں پٹھّ تے اکھاں نوں چھالے کردیاں ہن، جو واضع طور اُتے اوہناں پنچھیاں نوں یقین دواؤندیاں ہن جہناں نوں اوہ ہر وار دیکھ راے ہن۔ بہت ساریاں نکیاں قسماں وچ کنّ-ٹوفٹس ہندے ہن، سر دے پاسے کھنبھ ہندے ہن، جس وچ اک سمروپ کم کرن بارے سوچیا جاندا اے،اک روئسٹنگ پنچھی دی روپ ریکھا نوں توڑدا اے۔ کناں نوں دتے گئے وادھے نوں ودھاؤن لئی چہرے دیاں کھنبھاں دا پربندھ کیتا جاندا اے۔ الوآں وچ سنوائی بہت زیادہ سنویدنشیل ہندی اے اتے کنّ اکجمیٹریٹ ہندے ہن جس نال الو کئی سمتاں وچ آواز نوں مقامی بناؤنلئی معاون ہندا اے۔ سنن دے علاوہ، الو کول اپنے سریر دے سائز دے مقابلے وڈے اکھاں ہن۔ حالانکہ مشہور یعقین دے الٹ، الو بہت ہنیرے وچ چنگی طرحاں نہیں دیکھ سکدے اتے دن وچ چنگی طرحاں دیکھ سکدے ہن۔

## رویہ
آؤل عامَ طور اُتے رات ویلے فنکشنل ہندے ہن اتے بہتے دن آرام کردے ہن۔ اوہ اکثر تیراکی اڈان کردے جاندے ہن کیونکہ اوہ لوکاں نوں پھلائیٹ کرن توں پہلاں کافی نزدیکی ڈھنگ نال پہنچن دی آگیا دندے ہن، پر اوہ اس دی بجائے پتہ لگاؤن توں بچن دی کوشش کر راے ہن۔ خفیہ پاک اتے اپاہج ستھاناں نوں اپنایا جاندا اے شکاریاں نوں روکن اتے چھوٹے پنچھیاں ولوں مجبور کرن دی اک کوشش اے۔

## واقع
thumb|سٹرجڈے الو دا پنجر<br />
1820 وچ شائع بریٹیش میوزیم دی سامان لئی اک گائیڈ وچ انگریزی دے جیولاسٹک ولیئم ایلپھورپھ لینچ ولوں پروار دی سٹریجڈے نوں پیش کیتا گیا سی۔

لگپگ 220 موجودہ پرجاتیاں بہت سارے اترادھکاریاں نوں مقرر کیتیاں گئیاں ہن۔

## حوالے

 

## بارلے جوڑ

* وڈیو

گٹھ:الو
نیلے پچھے والی گول چنج

**پؤرے پچھے والی گول چنج** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے اکویٹر دی لائن کول دکھنی امریکہ چ پایا جاندا اے۔
وڈی گول چنج

**وڈی گول چنج** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے دکھنی امریکہ چ اینڈیز دے پعاڑی سلسلے چ پایا جاندا اے۔
زینوڈاکنس پارینا

**زینوڈاکنس پارینا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے دکھنی ایکوایوڈار تے پیرو چ پایا جاندا اے۔
دارچینی ٹڈوالا پھل ٹھونگا

**دارچینی ٹڈوالا پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے مڈلے امریکہ چ میکسیکو توں ایل سالواڈور تک پایا جاندا اے۔

گٹھ:تناجر
سلیٹی پھل ٹھونگا

**سلیٹی پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے کوسٹا ریکہ تے پانامہ چ پایا جاندا اے۔
زنگی پھل ٹھونگا

** زنگی پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے آرجنٹینا، بولیویا، کولمبیا، ایکوایوڈار، پیرو تے وینوزویلا چ پایا جاندا اے۔
پؤرے ٹڈوالا پھل ٹھونگا

**پؤرے ٹڈوالا پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے آرجنٹینا تے بولیویا چ پایا جاندا اے۔
چانیانوالا پھل ٹھونگا

**چانیانوالا پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے برازیل تے وینیوزویلا چ پایا جاندا اے۔
وڈا پھل ٹھونگا

**وڈا پھل ٹھونگ** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے برازیل، گویانا تے وینیوزویلا چ پایا جاندا اے۔
گوڑا نیلا پھل ٹھونگا

**گوڑا نیلا پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے اینڈیز پعاڈی سلسلے دے جنگلاں چ پایا جاندا اے۔
پان الو

**پان الو** الوواں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ 16 ونڈاں نیں۔ ایہناں دا مونہہ پان دے پتے ورگا ہوندا اے ایس لئی ایہدا ناں پان الو رکھیہ گیا اے۔
thumb|ایشیا، افریقا تے یورپ وچ پایا جانے والا مغربی کھلیانی الو (''Tyto alba'') جو پان د‏‏ی شکل والے الوواں دے اس خاندان نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔
**گُھگُّو**  الوؤں (اسٹریجیفورمیز) دے دو خانداناں وچو‏ں اک اے، دوسرے خاندان دا ناں اصلی الو (اسٹریجیڈی) ا‏‏ے۔ اس خاندان وچ دو اجناس شام‏ل ہُندیاں نيں: کھلیانی الو تے سرخ سیاہ الو۔ ایہ اوسط جسامت دا تے ہلکے سرمئی رنگ دا پرندہ ہُندا ا‏‏ے۔ جسم دا اوپری حصہ لالی لئی ہوئے تے پنکھ و اُتے سفید رنگ دے ہُندے نيں۔ اس دے پراں تے سر اُتے بھورے رنگ دے دھبّے ہُندے نيں۔ چہرے د‏‏ی بناوٹ گولائی لئی ہوئے دل / پان دے شکل د‏‏ی ہُندی اے، جو بھورے رنگ دے بارڈر تو‏ں گھری ہُندی ا‏‏ے۔ بارڈر تو‏ں گھرا ہويا حصہ سفید ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے پیراں د‏‏ی رنگت پیلا پن لئی ہوئے یا بھورے رنگ دے ہُندے نيں۔ مادہ دے جسم اُتے دھبے کچھ ودھ ہُندے نيں۔ پیر قدرے وڈے تے پراں تو‏ں ڈھکے ہُندے نيں۔ شکاری پرندہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اُلّو دے پنجے تے ناخن وڈے مضبوط ہُندے نيں۔ پراں دا پھیلاؤ ساڈھے تن فِٹ تک ہويا کردا ا‏‏ے۔ انہاں دا وزن ڈھائی سو گرام تو‏ں لے ک‏ے 480 گرام تک ہُندا ا‏‏ے۔ مادہ نر د‏‏ی نسبت کچھ ودھ بھاری ہُندی ا‏‏ے۔ اس خاندان دے اُلّو 16 قسم دے ہُندے نيں۔ انہاں وچو‏ں صرف تن قسماں ہی برصغیر وچ پائی جاندیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:الو

## بارلے جوڑ
بٹیرے

**بٹیرے**، مور ٹبر دے پنچھیاں دے ٹوکرے نیں۔ ایہ نکے ناپ دے پنچھی نیں۔ بٹیریاں دیاں دنیا وچ 43 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں
* بٹیرا

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مور ٹبر
ہری سری تناجر

**ہری سری تناجر** چڑیاں پتی دے تناجر ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ برازیل، پیراگوۓ تے ارجنٹائن وچ ہوندا اے۔

ایہ اک چھوٹا رنگلا پنچھی اے جیدی لمبائی 13.5 سینٹی میٹر (5.3 انچ) اے۔ ایہ گلے بارشی جنگلاں دا واسی اے۔ ایہدے پر ہر نیلے، پیلے، کالے ہوندے نیں۔ 
## بارلے جوڑ

* تناجر کوکاں 
* تناجر مورتاں
زرافا ٹبر

**زرافا ٹبر** پدھرے کھر والے جانوراں دا اک ٹبر اے جیہدے وچ 2 ونڈاں زرافا تے اوکاپی نیں ۔

* زرافا
* اوکاپی

## باہرلے جوڑ

گٹھ:زرافا ٹبر
اوکاپی

**اوکاپی** پدھرے کھر والے جانوراں دا اک سنگی تے ایہ زرافا ٹبر چوں اے ۔ ایہ کانگو، افریقا دا واسی اے ۔ ایہدیاں پِچھلیاں لتاں تے زیبرے ورگیاں پٹیاں نیں تے سر زرافے ورگا ۔ زرافا تے اوکاپی زرافا ٹبر دے دو ای سنگی نیں ۔ 2013 دے آنکڑے وچ 10،000 دے نیڑے رہ گئے نیں ۔

## ناں
اوکاپی کانگو دی لیسے بولی دا لفظ اے ۔ ایہدا سائینسی ناں (johnstoni) یوگنڈا دے انگریز گورنر ہیری جانسٹن دے ناں تے آ جیہنے پہلا اوکاپی دنیا دے اگے لیاندا سی ۔

## دکھالا
اوکاپی اک درمیانے سائز دا زرافا ٹبر دا جانور اے ۔ اوکاپی 1.9 توں 2.5 میٹر (6.2 توں 8.2 فٹ) سر توں پونچھ تک لمبے ہُندے نیں تے موڈھے اتوں 1.5 میٹر (4 فٹ 11 انچ) لمبا ہُندا اے ۔ ایہدے پِنڈے دی اوسط لمبائی تقریبن 2.5 میٹر (8 فٹ 2 انچ) اے تے وزن 200 سے 350 کلوگرام اے ۔ ایہدی گردݨ لمبی تے کن وڈے تے لچک دار ہُندے نیں ۔ لتاں تے چِٹے گِٹےآں اُتے سفید افقی دھاریاں دے بِلکُل برعکس اوکاپی دا کوٹ سرخی مائل بھورے رنگ دا چاکلیٹ اے ۔ مخصوص دھاریاں زیبرے وِرگیاں ہُندیاں نیں ۔ ایہ خصوصیات گھنے پودےآں دے درمیان اک مؤثر چھلاورن دے طور تے کَم کَردیاں نیں ۔ چہرا ، گلا تے سینا سرمئی چِتا ہُندا اے ۔ انٹرڈیجیٹل غدود چاراں پیراں اُتے موجود ہُندے نیں تے اگلے پیراں اُپر قدرے وڈے ہُندے نیں ۔ نَر اوکاپس وچ چھوٹے، بالاں نال ڈھکے ہوئے سیِگ نما ڈھانچے ہُندے نیں جیہناں نوں اوسیکونز کہیا جاندا اے ۔ جیہدی لمبائی 15 سینٹی میٹر (5.9 انچ) توں کَعھٹ  ہُندی اے جیہڑی زرافے دے اوسیکونز دی شکل تے کَم وچ مِلدیاں جُلدیاں نیں ۔ اوکاپی جنسی ڈمورفزم نوں ظاہر کردا اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:زرافا ٹبر
پہاڑی زیبرا

**پہاڑی زیبرا** گھوڑا ٹبر دا اک جنور اے۔

## ہور ویکھو

* زیبرا
* عام زیبرا

## بارلے جوڑ
جنگلی گھوڑا

**جنگلی گھوڑا** گھوڑا ٹبر دا اک جانور اے۔ ایہ افریقہ دا واسی اے۔
نقابوالا پھل ٹھونگا

**نقابوالا پھل ٹھونگا** تناجر ٹبر دی اک پنچھی اے۔ اے وینیوزویلا، کولمبیا، ایکوایوڈار، پیرو تے بولیویا چ پایا جاندا اے۔
کیانگ

**کیانگ** گھوڑا ٹبر دا اک جانور اے۔ کیانگ تبت تے ہمالیائی تھانواں دا واسی اے۔

## ہور ویکھو

* زیبرا
* عام زبیرا
* پہاڑی زیبرا

## بارلے جوڑ
اوناگر

**اوناگر** گھوڑے ٹبر دا اک جنور اے۔ اے شام، ایران، پاکستان، اسرا‏ئیل، وشکارلے ایشیا تے منگولیا دا واسی اے۔

## ہور ویکھو

* زیبرا
* عام زبیرا
* پہاڑی زیبرا

## بارلے جوڑ
خچر

**خچر** اک دوغلا جانور اے جیہڑہ گھوڑی تے کھوتے دے ملاپ نال بنایا جاندا اے۔ خچر نوں بؤتا تکڑا، صبروالا، تیز، سیانا تے ترکھا ٹرنوالا منیا جاندا اے تے کھوتے نالوں ایہدی عمر وی زیادھ منی گئی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:گھوڑا ٹبر
عام زیبرا

**عام زیبرا** زیبرے دی سب توں عام ونڈ اے۔ ایہ دکھنی ایتھیوپیا توں لے کے چڑھدے دکھنی افریقہ تے بوٹسوانا تک ملدا اے۔

## ہور ویکھو

* زیبرا
* پہاڑی زیبرا
* گریوی زیبرا

## بارلے جوڑ
اونٹھ ٹبر

**اونٹھ ٹبر** جانوراں دا ایسا ٹبر اے جیدے وچ اونٹھ، الپاکا تے لاما ورگے جانور آندے نیں۔

## ونڈاں
* اونٹھ
* الپاکا
* باختری اونٹھ
* گواناکو
* لاما
* ویکونا

## بارلے جوڑ

گٹھ:اونٹھ ٹبر
ویکونا

**ویکونا** دکھنی امریکہ چ ملنوالا اونٹھ ٹبر دا اک جانور اے۔

## بارلے جوڑ
الپاکا

**الپاکا** اونٹھ ٹبر دا اک جانور اے۔ ایہ اینڈیز پربت دھارے چ دکھنی پیرو، بولیویا، ایکویڈار تے اتلے چلی چ پایا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
باختری اونٹھ

**باختری اونٹھ** اونٹھ ٹبر دا اک اونٹھ اے جیڑا چین تے منگولیا چ گوبی تے تاکلامکان صحراواں چ پایا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
گواناکو

**گواناکو** اونٹھ ٹبر دا اک جانور اے جیہڑا دکھنی امریکہ چ ملدا اے۔ 

## بارلے جوڑ
گینڈا

**گینڈا** انپدھرے کھراں والے جانوراں دا اک ٹبر اے ایہدے وچ 5 ونڈاں نیں: 3 ایشیاء تے 2 افریقہ دیاں واسی نیں۔ گینڈیاں دا پنڈا وڈا ہوندا اے تے ہر ونڈ دا گینڈا 1 ٹن دے جوکھ تک اپڑ ای جاندا اے۔ ایہناں دی کھل ڈیرھ توں 5 سینٹی میٹر تک موٹی ہوندی اے۔ ایہ پتے کھانوالے جانور نیں۔

گیںدیاں نوں انسان ایہناں دے سنگ باہجوں ماردے نیں نے تے ہن ایہناں دی گنتی گھٹدی جارئی اے۔

* چٹا گینڈا
* کالا گینڈا
* ہندستانی گینڈا
* جاوی گینڈا
* سماٹری گینڈا
## بارلے جوڑ
ہندستانی گینڈا

**ہندستانی گینڈا** گینڈے ٹبر دا اک جنور اے۔

* چٹا گینڈا
* کالا گینڈا

* جاوی گینڈا
* سماٹری گینڈا
## بارلے جوڑ
لاما

**لاما** لمے امریکا دے اونٹھ ٹبر دا اک جانور اے۔ 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:اونٹھ ٹبر
ہنجو گیس

**ہنجو گیس** اک کیمیائی ہتھیار اے جیدے توں اکھ دیاں نروز تہ اثر پیندا اے جس نال اتھرو، درد، الٹی تے بندھہ انا وی ہوسکدا اے۔ اینوں لیکریمیٹر وی کیندے نیں۔ اینوں عام طور تے جلسے جلوساں نوں روکن لئی ورتیا جاندا اے۔ اینوں جنگاں چ ورتن تے پابندی لگی ہوئی اے تے اینوں پہلی وڈی جنگ چ پہلی واری ورتیا گیا سی۔
دسوق

**دسوق** مصر دا اک شہر اے ۔

گٹھ:مصر دے شہر
گٹھ:مصر دے آباد تھاں
گٹھ:افریقہ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:افریقہ دے آباد تھاں
شینہ

**شینہ** بلی ٹبر دے وڈے ناپ دے ماس کھانیاں دا اک ٹوکرا اے ایہدے وچ شیر، ببرشیر، جیگوار، تیندوہ تے برفانی چیتا آندے نیں۔

## بارلے جوڑ

*http://www.arkive.org/jaguar/panthera-onca/#text=Facts
ہیکٹر

**ہیکٹر** اک ناپ اے۔ ایہدے نال زمین یا کسے بلڈنگ دی تھاں ناپی جاندی اے۔ ایہ 10,000 مربع میٹر دے برابر اے۔ ایہ  2.47 ایکڑ دے برابر اے۔ 100 ہیکٹر اک مربع کلومیٹر دے برابر اے۔ اک ایکڑ وچ 0.4047 ہیکٹر نیں۔
ہوآن سانگ

**ہوآن سانگ** ( 602 – 664) اک چینی بدھ پڑھاکو پاندھی سی۔ اوہ متی پڑھائی وچ پے گیا تے بدھ بھکشو بن گیا۔ اوہ بدھ مت دی پڑھائی اوہدیاں اصل تھانواں توں کرنا چاہندا اسی۔اوہ ٹانگ ٹبر ویلے ہندستان آیا۔ اوہ ٹیکسلا آیا سی۔ ایتھے اوہنے بدھ مت دیاں پوتر تھاں واں ویکھیاں۔ بدھ مت دی پڑھائی کیتی تے ایتھوں فیر اوہ واپس چین گیا تے اک بدھ عبادت گاہ وچ بیٹھ کے اپݨے پَندھ دی کہاݨی لکھی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
پٹھار

**پٹھار** زمینی سائینس، جیالوجی تے جغرافیے وچ اوس تھاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑی عام پدھر توں اچی ہووے ۔ تبت پٹھار دنیا وچ سبھ توں اُچی پٹھار اے ۔

## جَگ دیاں مشہور پٹھاراں
* تبت پٹھار
* پنجاب پٹھار
* ایران پٹھار
* سوئس پٹھار
* دکھن پٹھار
* چھوٹا ناگپور پٹھار

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:پٹھار
گٹھ:ارضیات
اسپغول

**اسپغول** اک بوٹے دا ناں اے جیدا چھلڑ دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ اے لیندے تے دکھنی ایشیا دا واسی اے۔ 

## بارلے جوڑ
چیلیڈونیم

**چیلیڈونیم** پوپی ٹبر د اک بوٹی اے۔

## وکھالہ
ایہ اک سدا ہری بوٹی اے جیہڑی 30 توں 120 سینٹی میٹر اچی جاندی اے۔


Image:Chelidonium majus flores.jpg|پھل
Image:Chelidonium majus scan.jpg|پتے
Image:Chelidonium majus seeds.jpg|بی


## ورتن
چیلیڈونیم اک زریلی بوٹی اے تے دوائیاں وج ورتی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ
ایسٹ دریا

**ایسٹ دریا** نیویارک شہر وچ پانی دا اک واہ اے جیہڑا نیویارک شہر دے دو برا مینہیٹن تے برونکس نوں بروکلین تے کوینز نالوں وکھ کردا اے۔ ایہ 16 میل (26 کلومیٹر) لما اے۔
سونورا روہی

**سونورا روہی** اتلےے امریکہ دی اک وڈی روہی اے۔ ایہ 280,000 مربع کلومیٹر (110,000 مربع میل) تے پھیلی اے تے امریکہ دی سب توں تتی روہی اے۔

گٹھ:روہی
کالاہاری صحراء

**کالاہاری صحراء** جنوبی افریقا بوٹسوانا تے نمیبیا وچ اک صحراء  اے۔ ایہ 900,000 مربع کلومیٹر (350,000 مربع میل) رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے۔

**صحرائے کالاہاری** دا شمار دنیا دے عظیم صحراواں وچ كيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 900,000 مربع کلومیٹر يا 350,000 مربع ميل ا‏‏ے۔ يہ صحرا بوٹسوانا٫ نمیبیا تے جنوبی افریقا وچ پھیلا ہويا اے -

## آب وہو‏‏ا
کگالا جو كہ تسوانا زبان دا لفظ اے جس دے معنی "انتہای پياس" دے نيں- كالاگاری٫ كالاگادی يا كالاگار دے معنی "بغير پانی دے جگہ" نيں- موسم گرما وچ درجہ حرارت 20 تو‏ں 45 درجۂ صد تک ہُندا اے -

## ماحولیات
بنجر زمین، سوکھا پن تے خشکی دے باوجود ایتھ‏ے وکھ وکھ قسماں دے نباتات پائے جاندے نيں-
## شکار گاہاں
* کالاہاری وچ شکار گاہاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے - چند کابل ذکر تھلے لکھے نيں-
* مرکزی کالاہاری شکار گاہ 
* خوتسے شکار گاہ 
* کگالاگادی سرحد پار پارک 
## مقامی آبادی
اک اندازے دے مطابق بشمین  عرصہ 20،000 سال تو‏ں صحرائے کالاہاری وچ رہائش پزیر نيں-
## کالاہاری وچ آباد کاری
thumb|کالاہاری نمیبیا وچ
thumb|اک میرکیٹ صحرائے کالاہاری وچ
### [[بوٹسوانا]]




### [[نمیبیا]]


### [[جنوبی افریقا]]


## حوالے

## باہرلے جوڑ
* کالاہاری 

صحرائے کالاہاری
گٹھ:بوٹسوانا دے صحرا
گٹھ:بوٹسوانا نمیبیا تعلقات
گٹھ:جنوبی افریقہ دے صحرا
گٹھ:نمیبیا دے صحرا
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین

گٹھ:ریگستان
گٹھ:صحرا
گٹھ:صحراء
رضوان اختر

لیفٹیننٹ جرنل رضوان اختر آئی ایس آئی دے آگو سی ۔ 

## اتہ پتہ
پیلی سوانی جتی

**پیلی سوانی جتی** پھلوالے بوٹیاں دے رنگرتی ٹبر دی اک ونڈ اے۔ 

## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت