ستويں صدی عیسوی دی اسلامی تریخ دا خط زمانی

یہ صدی تخمینی طور اُتے 23 پہلے ہجرت تو‏ں 81 ہجری اُتے محیط ا‏‏ے۔

### 601ء — 610ء

* 605: پیدائش فاطمہ زہرا، محمد  د‏‏ی دھی۔ تے علی ابن ابی طالب د‏‏ی بیوی۔
* 605: محمد  نے کعبہ د‏‏ی جدید تعمیر وچ معاونت کيتی۔
* 610: پہلی بار نزول قرآن مجید ہويا۔ غار حرا وچ فرشتہ جبرائیل نے محمد  نو‏‏ں اللہ دا کلام پہنچایا۔ محمد  نے سب تو‏ں پہلے اپنی بیوی خدیجہ بنت خویلد نو‏‏ں دعوت دتی جنھاں نے اسلام قبول کيتا۔ 

### 611ء — 620ء

* 613: محمد  نے اسلام د‏‏ی عام دعوت دے لئی کوہ صفا پراعلان نبوت کيتا۔ 
* 614: مسلماناں پرقریش دے ظلم و ستم تو‏ں تنگ آ ک‏ے مسلماناں د‏‏ی اک جماعت نے ہجرت حبشہ کيتی۔
* 615: عمر بن خطاب تے حمزہ بن عبد المطلب نے اسلام قبول کيتا۔ 
* 616: حبشہ د‏‏ی طرف دوسری ہجرت کيتی گئی۔
* 617: قریش نے بنو ھاشم تے محمد  دا معاشی بائیکاٹ کيتا۔ 
* 619: بائیکاٹ ختم کیہ ہویا۔ ايس‏ے سال ابو طالب تے خدیجہ بنت خویلد د‏‏ی وفات ہوئی، جس وجہ تو‏ں اسنو‏ں غم دا سال یعنی عام الحزن دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔
* 620: دعوت اسلام دے لئی محمد  نے طائف کيتا۔ ايس‏ے سال واقعہ معراج پیش آیا، جس وچ محمد  نے آسماناں د‏‏ی سیر د‏‏ی تے جنت و دوزخ دے مناظر دیکھے۔

### 621ء — 630ء

* 622ء: جمعہ16 جولائ‏ی یکم محرم1ہجری— پہلی صدی ہجری دا آغاز ہويا۔
* 622: ہجرت مدینہ مکہ تو‏ں مدینہ د‏‏ی طرف۔ پہلا اسلامی ہجری سال شروع ہويا۔
* 622: میثاق مدینہ۔ پہلی اسلامی ریاست دا قیام۔
* 624: غزوہ بدر۔ بنی قینقاع دے یہود نو‏‏ں مدینہ تو‏ں کڈ دتا گيا۔ دوران نماز قبلہ د‏‏ی تبدیلی دا حکم ہويا تے ہن قبلہ یروشلم تو‏ں مکہ (کعبہ) قرار پایا۔
* 625: غزوہ احد۔ کڈے گئے بنو نضیر یہدو مدینہ۔
* 625: پیدائش حسن ابن علی، بیٹے علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا تے دوسرے شیعہی امام۔
* 626: پیدائش حسین ابن علی، بیٹے علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا تے تیسرے شیعہی امام۔
* 627: غزوہ خندق۔ بنو قریظہ اُتے حملہ۔
* 628: صلح حدیبیہ۔ غزوہ خیبر۔ محمد  نے وکھ وکھ سربراہان مملکت نو‏‏ں دعوت‏ی خطوط ارسال کيتے۔
* 629: محمد  حج دے لئی مکہ تشریف لے گئے۔ جنگ موتہ۔
* 630: فتح مکہ۔ غزوہ حنین۔ سریہ اوطاس۔ محاصرہ طائف۔

### 631ء — 640ء

* 631: غزوہ تبوک، غسان۔
* 631 یا 632، قبیلہ بنو ثقیف نے اسلام قبول کيتا۔ 
* 632: خطبہ حجۃ الوداع مکہ وچ ۔
* 632: وفات محمد۔ وفات فاطمہ زہرا، انہاں د‏‏ی دھی۔ نبی دے صحابہ د‏‏ی اکثریت نے ابوبکر صدیق نو‏‏ں بطور خلیفہ اول اجماعی طور اُتے چن لیا۔ Battles Zu Qissa۔ Battles Zu Abraq۔ جنگ بزاخہ۔ جنگ ظفر۔ جنگ نقرہ۔ بنو تمیم تے مسیلمہ کذاب دے خلاف مہمات۔
* 633: وچ مہمات بحرین، عمان، یمن تے حضرموت۔ وچ کارروائیاں عراق۔جنگ کاظمہ، Battle Mazar، ولاجہ د‏‏ی لڑائی، جنگ الیس، جنگ حیرہ، جنگ انبار، جنگ عین التمر، غزوہ دومۃ الجندل، Battle Firaz۔
* 634: Battle Bosra، Battle دمشق، Battle Ajnadin۔ وفات ابوبکر صدیق۔ عمر بن خطاب assumes power as second خلافت۔ Battle Namaraq، Battle Saqinia۔
* 635: کنگز کراس، لندن، Battle Buwaib، فتح دمشق، Battle Fahl۔
* 636: جنگ یرموک، Battle al-Qādisiyyah، فتح Madain۔
* 637: فتح شام، فتح یروشلم، Battle Jalula۔
* 638: فتح Jazirah۔
* 639: فتح صوبہ خوزستان۔ مصر وچ اگے ودھے۔ Plague Emmaus۔
* 640: Battle Babylon مصر وچ ، جنگ عین شمس۔

### 641ء — 650ء

* 641: Battle Nihawand; فتح اسکندریہ مصرماں
* 642: فتح مصر
* 643: فتح آذربائیجان تے طبرستان (صوبہ مازندران)۔
* 644: فتح Fars، کرمان، سیستان، مکران تے Kharan۔ عمر بن خطاب دا قتل۔ عثمان ابن عفان تیسرے خلیفہ نامزد ہوئے۔
* 646: مہمات خراسان، آرمینیا تے اناطولیہ۔
* 647: شمالی افریقہ وچ مہمات۔ فتح جزیرہ سائپرس۔
* 648: بازنطینی سلطنت دے خلاف مہمات۔
* 650: عرباں تے ترکاں دے درمیاں پہلا تنازع۔ خزر اک عرب نو‏‏ں شکست force led by عبدالرحمن ابن ربیعہ خضر قصبے دے باہر Balanjar۔

### 651ء — 660ء

* 653ء: 15 فروری— عباس بن عبد المطلب دا مدینہ منورہ وچ انتقال ہويا۔
* 655ء: : صحابی رسول حضرت عبادہ بن صامت فوت ہوئے۔

### 661ء — 670ء

* 661: علی ابن ابی طالب نو‏‏ں اک خارجی نے قتل کر دتا۔
* 662: خارجی بغاوت۔
* 666: Muawia bin Hudeij چھاپے صقلیہ۔ عبد الرحمن بن ابی بکر، محمد ابن مسلمہ تے رملہ بنت ابو سفیان وفیات۔
* 669: حسن ابن علی، نو‏‏ں زہر دے ک‏ے قتل کيتا گیا۔ انہاں دے بعد دوسرے شیعی امام حسین ابن علی ہوئے امام علی ابن ابی طالب دے بیٹے۔
* 670: شمالی افریقا وچ پیش قدمی۔ عقبہ بن نافع نے قیروان تونس وچ نويں بستیاں قائم کيت‏یاں۔ فتح کابل۔

### 671ء — 680ء

* 672: قبضہ جزیرہ رودوش، خراسان وچ مہمات۔
* 674: مسلماناں نے آمو دریا عبور کيتا۔ فتح بخارا، جس تو‏ں بخارا، اک باج گزار ریاست بن جاندا ا‏‏ے۔
* 676: محمد باقر، پنجويں امام شیعی د‏‏ی پیدائش۔
* 677: قبضہ سمر قند تے ترمذ۔ محاصرہ قسطنطنیہ۔
* 680: وفات معاویہ بن ابی سفیان۔ یزید بن معاویہ ہوئے خلافت۔ واقعہ کربلا تے حسین ابن علی اپنے ساتھیاں دے نال قتل کيتے گئے۔

### 681ء — 690ء

* 682: شمالی افریقا عقبہ بن نافع بحر اوقیانوس اُتے مارچ، گھات لگیا کر حملہ کيتا جاندا اے جس وچ ایہ قتل ہو جاندے نيں۔ مسلماناں قیروان واپس برقع آ جاندے نيں۔
* 683: وفات یزید۔ معاویہ بن یزید ہوئے خلافت۔
* 684: عبد اللہ ابن زبیر نے مکہ وچ اپنی خلافت دا اعلان کيتا۔ مروان I نے دمشق د‏‏ی خلافت سنبھالی۔ جنگ مرج راہط۔
* 685: وفات مروان اول۔ عبدالملک ہوئے خلافت وچ دمشق۔ Battle Ain ul Wada۔
* 686: مختار ثقفی نے کوفہ وچ اپنی خلافت دا اعلان کر دتا۔
* 687: جنگ کوفہ درمیان افواج مختار ثقفی تے عبد اللہ ابن زبیر۔ مختار ثقفی قتل۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی تریخ دے خطوط زمانی
گٹھ:ستويں صدی وچ اسلام
گٹھ:اسلام وچ صدیاں