ریاض

frame|کبھے|ریاض، سعودی عرب

**ریاض** مملکت سعودی عرب دا دار الحکومت تے سب تو‏ں وڈا شہر اے جو علاقہ نجد دے صوبہ الریاض وچ واقع ا‏‏ے۔ 2005ء، سعودی حکومت دے اعداد و شمار دے مطابق ریاض شہر د‏‏ی آبادی بیالیس لکھ سٹھ ہزار اے جو سعودی عرب د‏‏ی کل آبادی دا 20 فیصد ا‏‏ے۔

**ریاض** (عربی: الریاض معنی: باغ) سعودی عرب دا سب توں وڈا شھر اے تے ایس دے نال نال اے ایدا راجگڑھ وی اے۔ ایہ الریاض صوبہ دا وی راجگڑھ وے، تے ایدے نال یمامہ تے نجد جئے تاریخی شھر وی ایدے کول ای نیں۔ اے جزیرہ عرب دے پھاڑی علاقے وچ وسیا شھر وے، ایدھے نال نال اے 70 لکھ لوکان دی رھائش وی اے۔ اے شھر مُلک دا سب توں ترقی یافتہ شھر کیا جا سکدا اے۔ ایس وقت عبدالعزیز بن العیاف المقرن 
ایدھے ناظم نیں جناں نے 1998ء ایدھا حلف چُکیا سی۔

## ناں
ایدا ناں عربی زبان دے لفظ روضہ تو نکلیا اے جدا مطلب اے باغ جیڑھے صحرا وچ مینہ وسں تو بعد وسے۔ اے شھر دی جزیرہ عرب تے 1500 سال تو زیادہ توں زرخیزی تے وائی بیجی دی مثال وے، جدے وچ کھجوراں تے پُھلاں دی سب توں زیادہ تاریخ میلدی اے۔ پھلے اے ناں صرف پُھلاں والی تھاواں لئی 
لتا جاندا سی لیکن ھولی ھولی اے ھون صوبہ بن کے نکھریا۔

## تریخ

### پُرانی تاریخ
اسلام تو پھلاں اینوں حجر دے ناں تو صدیا جاندا سی تے ایس نوں آباد کرن والا قبیلا بنو حنیفا سی۔ حجر امویتے عباسی دور دے وچ یمامہ صوبہ دا دار الحکومت سی۔ ایس توں بعد اے شھر لمے عرصے لئی تاریخ توں وچھڑ گیا، 14 صدی عیسوی دے وچ افریقی سیاح اِبنِ بطوطہ نے اپنے سفرنامے وچ ایدھا ذکر کیتا اے تے کیندے نے کے اے شھر زیادہ تر بنو حنیفہ نال آباد سی تے ایتھے بڑے باغ سن تے اودھوں وی اے شھر یمامہ دا دارالحکومت سی۔ علاقہ موسمی ندیاں تو‏ں سراب ہُندا اے تے کئی علاقےآں وچ زیر زمین پانی تک رسائی ممکن ا‏‏ے۔ تاریخی اعتبار تو‏ں علاقہ باغیچاں تے کھجور دے لئی مشہور سی تے ریاض دے معنے وی باغ دے نيں۔ موجودہ ناں شروع وچ صرف چند علاقےآں دے لئی استعمال کیتا گیا جتھ‏ے باغات سن، لیکن وقت گزرنے دے نال نال سارا علاقہ ہی اسی ناں تو‏ں جانا جانے لگیا۔

ایس توں بعد ایہہ علاقہ ٹکریاں وچ ونڈیا گیا، جدھے وچوں مقرن تے میکال سب توں امن نیں لیکن حجر فیر وی شاعری تے لوک داستاناں دے وچ آکھیا جاندا ریا۔ الریاض دا ناں سب توں پھلاں 17 صدی وچ لیا گیا جنوں 1590ء دی کسے لوک داستان نال گنڈھیا جاندا اے۔ 1737ء وچ دھام بن دواس نے ایدی راکھی سانبھی جیڑا منفوحہ دا وسن والا سی۔اوس نے ایدھے گیڑے ایک مضبوط کند کیتی تے اینوں ایک شھر بنا دیتا۔

اٹھارواں صدی عیسوی تک ریاض، سعودی ریاست دا حصہ سی جس دا دار الحکومت درعیہ سی ۔ 1818ء وچ ترکاں دے ہتھو‏ں درعیہ د‏‏ی تباہی دے بعد ریاض نو‏‏ں دار الحکومت بنایا گیا۔ 1902ء تو‏ں عبدالعزیز بن عبدالرحمن السعود نے تعمیر نو شروع د‏‏ی تے ریاض دار الحکومت دے نال 1932ء وچ جدید سعودی عرب د‏‏ی بنیاد پائی۔ سفارتی دار الخلافہ 1982ء تک جدہ ہی رہیا۔ 1960ء وچ شہر د‏‏ی آبادی جو پنجاہ ہزار نفوس اُتے مشتمل سی ہن ودھ ک‏ے پنتالیس لکھ تو‏ں تجاوز کرچک‏ی اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر نو‏‏ں کئی تکنیکی مسائل دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے، کیونکہ شہر د‏‏ی منصوبہ بندی آبادی ودھنے د‏‏ی اِنّی تیز رفتار نو‏‏ں مدنظر رکھ کر نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔

کسی دور دا اک چھوٹا قصبہ ہن دنیا دے وڈے شہراں وچ شامل ہو چکيا ا‏‏ے۔ آبادی وچ پہلا وڈا اضافہ 1950ء وچ تیل د‏‏ی دولت دے استعمال کیت‏‏ی شروعات تو‏ں ہويا جدو‏ں قدیم حصےآں نو‏‏ں گرا کر جدید صنعتی تعمیرات دا آغاز کیتا گیا۔ اج ریاض دنیا دے تیزی تو‏ں ودھدے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
## تین سعودی ریاستاں

1744ء دے وچ امام محمد بن عبدالوھاب نے محمد بن السعود جیڑے الدرعیہ دے رھن والے سن، اوھناں نال ایکا کیتا تے ایک اکلوتی مملکت دے قیام دی نیہ پائی۔ ایدھے وچ دھام بن دواس نے سب توں سخت مقابلہ کیتا جنے الخرج دے نال الاحساء تے نجران دے بنو یم قبیلے نو نال رلا لیا۔ لیکن 1774ء دے وچ اوہ تھک ھار گئے تے فیر مل کے پہلی سعودی ریاست دی بُنیاد رکھی۔

پہلی سعودی مملکت اودھوں ختم ھو گئی جدوں مصر دے محمد علی نے ایدے نال لڑن لئی فوجاں کلیاں، اوہ اودوں خلافتِ عثمانیہ دی نمائدگی کرن ڈیا سی۔ 1818ء وچ عثمانی فوجاں نے الدرعیہ نو ڈھا دیتا، فیر 1823ء وچ ترکی ابن عبداللہ نے دوجی سعودی ریاست دی نیہہ پائی تے الریاض نو دار الحکومت بنان دا وچاریا۔1891ء وچ ترکی ابن عبداللہ دے پوتریاں کولوں اے ریاست حائل دے الراشد قبیلے نے کھو لئی تے ریاض وی ایناں کولوں کھو لیتا گیا۔ قلعہ المسماک دی تاریخ وی ایتھے ای جا مالدی اے۔ 1902ء وچ اے شھر الراشد قبیلے کولوں ملک عبدالعزیز السعود نے لے لیا۔ اوہناں نے 1932ء وچ نوی سعودی مملکت دی نیہہ رکھی تے الریاض نو اپنا دار الحکومت بنایا۔

## شہری انتظام

شہر نو‏‏ں 17 انتظامی میونسپلٹیاں وچ تقسیم کیتا گیا اے جو مرکزی ریاض میونسپلٹی تے ریاض ڈویلپمنٹ اتھارٹی دے تحت کم کردیاں نيں جس دا سربراہ صوبہ ریاض دا گورنر ہُندا ا‏‏ے۔ ہر میونسپلٹی اپنے علاقہ دے انتظامات د‏‏ی زمہ دار اے تے انہاں وچو‏ں اے علاقہ اپنی سی خصوصیات رکھدا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں چند اک اہ‏م علاقہ درج ذیل نيں۔
* البطحا شہر دا مرکز اے تے شہر دا قدیم ترین علاقہ اے تے ایتھ‏ے ہی قصرالمسمک واقع اے جو انیہويں صدی عیسوی وچ حکمران السعود خاندان د‏‏ی رہائش گاہ رہیا۔ ایہ سیاحاں د‏‏ی لئی خاص کشش لئی ہوئے اے، اس دے علاوہ مغرب وچ ریاض دا عجائب گھر واقع ا‏‏ے۔
* علیا ڈسٹرک شہر دا روح رواں اے جو شہر دا صنعتی تے رہائشی علاقہ کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ جو خریداری و تفریح دے مواقع لئی ہوئے ا‏‏ے۔
* سفارتی علاقہ (Diplomatic Quarter or DQ) غیر ملکی سفارتخاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے موجود باغاں تے کھیل دے میداناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں شہر دا سر سبز و شاداب علاقہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ اسلامی دنیا دے لئی اک شہر نمونہ دے طور اُتے ا‏‏ے۔
* قصرالحکم اوہ علاقہ اے جتھ‏ے اسی ناں دا انصاف محل موجود اے جتھ‏ے گورنر عام لوکاں نال ملدا اے تے انہاں دے مسائل سن کر حل دے لئی احکامات جاری کردا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ وی اپنی قدیم عمارتاں د‏‏ی وجہ سی خاصی شہرت رکھدا ا‏‏ے۔
* الخبر زیادہ تر غیر ملکی تارکین وطن دا پسندیدہ علاقہ ا‏‏ے۔
* الدرا دا علاقہ کاروباری مراکز تے روايتی عمارتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدا اے تے ایتھ‏ے ہی مشہور زمانہ شاہی محل الموئکلہ واقع ا‏‏ے۔
* صلاح الدین دا علاقہ اپنے کاروباری مراکز تے ہوٹلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں غیر ملکی سیاحاں تو‏ں بھریا رہندا ا‏‏ے۔

## موسمیات
ریاض چونکہ ریگستان وچ اے تے دنیا د‏‏ی وسطی علاقےآں وچو‏ں اے اس لئی ایتھ‏ے سورج زیادہ پیندا اے اورگرمی زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ ریاض وچ گرمی دا موسم سب تو‏ں زیادہ مدّت تک رہندا اے اُتے سردی وی بہت سخت ہُندی اے لیکن سردی دا موسم کم عرصے تک رہندا ا‏‏ے۔ ریاض دے موسمیات دا تفصیل اس طبول وچ ملاحظہ کیجئے :

## آبادیات

ریاض شہر د‏‏ی آبادی 1935 وچ 40 ہزار سی تے1949 وچ 83 ہزار تک پہنچی۔ شہر د‏‏ی آبادی کدرے دہائیاں وچ تیزی تو‏ں ودھدی گئی 1960 وچ آبادی 5 ملین تو‏ں تجاوز کرگئی۔

 

 

ایس شھر نے آبای دے ودھاو وچ وڈیاں تبدیلیاں ویکھیاں نے۔ 1969ء وچ ایدھی آبادی صرف 150،000 سی تے ھون تے حساب دے وانگھوں 70 لکھ تو وی ودھ گئی اے

## جغرافیہ

## موسم
صحرائی علاقہ ھون دی وجہ نال ایتھے گرمیاں وچ بہت گرمی ھوندی اے تے اکثر 50 ڈگری تو اُتے چلا جاندا اے۔ سردیاں وچ وی کچھ خاص سردی نئی پیندی جدی وجہ نال موسم واوا خشگوار رہیندا اے۔ بارشاں ایتھے بہت کٹ ھوندیاں نے، تے اکثر ایتھے گرد نال انیریاں آندیاں نے جیڑی ایڈی سنگھنی ھوندی اے کہ 10 میٹر تو بعد کچھ نئی دسدا۔

## وسدا فنِ تعمیر
## اہ‏م عمارتاں
* ریاض ٹی وی ٹتے 170 میٹر بلند ٹیلیویژن دا نشریات‏‏ی مینار اے جو 1978ء تو‏ں 1981ء دے درمیان تعمیر کیتا گیا۔
* الفیصلیا مرکز بلند و بالا عمارتاں وچو‏ں پہلی تعمیر اے جو ہن شہر د‏‏ی دوسری سب تو‏ں اُچی عمارت ا‏‏ے۔ عمارت دے اُتے گیند نما گنبد بنایا گیا اے جس دے اندر ریٹورینٹ اے تے تھلے والی منزلاں وچ بین الاقوامی معیار دا خریداری مرکز بنایا گیا ا‏‏ے۔
* برج المملکہ یا کنگڈم سینٹر سعودی عرب د‏‏ی موجودہ سب تو‏ں اُچی عمار ت ا‏‏ے۔
* الراجی ٹتے زیر تعمیر اے جو 2009ء وچ مکمل ہونے دے بعد سعودی عرب د‏‏ی سب تو‏ں اُچی عمارت ہوئے گا۔
* شاہ خالد بین الاقوامی ائر پورٹ یا کنگ خالد انٹرنیشنل ائر پورٹ
* شاہ فہد سٹیڈیم یا کنگ فہد اسٹیڈیم
* قصرالمسمک
* شاہ الحکم یا قصرالحکم
* دیرا چوک، دیرا مسجد دے سامنے اوہ جگہ اے جتھ‏ے مجرماں دا سر کٹ کر جدا کیتا جاندا ا‏‏ے۔
 
## برج المملكة‎
ایہہ عمارت 99 منزلہ وے تے شھر دی سب توں وڈی عمارت ھون دے نال نال دُنیا دی 45 وڈی عمارت وی اے۔ ای 94،230 مربع میٹر رقبے تے بنی ھوئی اے تے ایدا مالک شھزادہ ولید بن الطلال اے، جیہڑہ سعودی حکومت دے شھزادیاں وچوں ایک اے۔ ایدے باجوں اے کنگڈم ھولڈنگ دا ھیڈکواٹر وی اے۔

## برج الفيصلية‎
اے عمارت ریاض دیاں پہلیاں وڈیاں عمارتاں وچ شمار ھودی اے، تے شھر شھر دی دوجی وڈی عمارت اے۔ ایدی اُتلی تھاں تے جیڑا گیند اے اوہ بال پوائنٹ تو اُبھاریا ھویا اے، ویسے اے گیند ایک ریستوران ھیگا اے۔ ایدے تھلے دی منزل تے شاپنگ سنٹر وے جدے وچ دُنیا دے وڈی وڈی کمپنیاں دے کپڑے ملدے نیں

 

## باہرلے جوڑ
* ریاض د‏‏ی خبراں، تصویراں تے تریخ د‏‏ی ویب سائٹ 
* سعودی عرب د‏‏ی تریخ دے متعلق ویب سائٹ 
* ریاض، سعودی عرب د‏‏ی سیاحت 
* ریاض د‏‏ی بادشاہت
## حوالے

 
 

گٹھ:ریاض
گٹھ:ایشیائی راجگڑھ
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:سعودی عرب دے شہر
گٹھ:صوبہ ریاض دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:عرب ثقافتی دار الحکومت
گٹھ:عرب ثقافتی راجگڑھ

گٹھ:تائیوان
گٹھ:سعودی عرب دے شہر
گٹھ:سعودی عرب دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں