open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سبع طوال

**طِوال** یا **سبع طوال** انہاں سورتاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ روایت دی بنیاد اُتے انہاں دا ناں خود *[[محمد|محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]* نے رکھیا۔ تے سورہ انعام تے سورہ اعراف نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ایہ تمام سورے مدنی سورے نيں۔ان سوراں دے ناں اس طرح نيں: بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و توبہ۔ کچھ لوکاں نے سورہ توبہ د‏‏ی جگہ، سوره یونس نو‏‏ں شمار کيتا اے تے بعض لوکاں نے انفال تے توبہ نو‏‏ں اک ہی سورہ شمار کيتا ا‏‏ے۔ بظاہر انہاں سوراں نو‏‏ں اس لئی سبع طوال کہیا جاندا اے کیونجے ایہ طویل تے لمبے سورے نيں۔
## ناں وجہ تے طوال دے معنی
طِوال، لمبے تے طولانی دے معنی وچ ا‏‏ے۔ بظاہر انہاں سوراں دا ناں ايس‏ے وجہ تو‏ں سبع طوال پيا اے کیونجے ایہ ست سورے، قرآن دے دوسرے سوراں دے مقابل وچ زیادہ طویل تے وڈے نيں۔

## طویل سورے
قرآن وچ سورہ الحمد دے بعد دے ابتدائی ست سوراں نو‏‏ں سبع طوال، نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ انہاں سوراں دے ناں اس طرح نيں: بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، انعام، اعراف و توبہ۔ کچھ لوکاں نے سورہ توبہ د‏‏ی جگہ، سوره یونس نو‏‏ں شمار کيتا اے تے بعض لوکاں نے انفال تے توبہ نو‏‏ں اک ہی سورہ، شمار کيتا ا‏‏ے۔
### سوره بقره
**[[سوره بقره]]** قرآن د‏‏ی ترتیب دے لحاظ تو‏ں دوسرا سورہ اے جس وچ 286 آیتاں نيں۔ ایہ قرآن دا سب تو‏ں لمبا سورہ اے اورعثمان طہ د‏‏ی خطاطی دے حساب تو‏ں 48 صفحات اُتے مشتمل اے تے اک مدنی سورہ ا‏‏ے۔
### سوره آل‌عمران
طویل سوراں وچ دوسرا سورہ، **[[سوره آل‌عمران|آل‌عمران]]** اے جو عثمان طہ د‏‏ی کتابت دے لحاظ سے27 صفحاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس سورہ وچ 200 آیتاں نيں تے اک مدنی سورہ ا‏‏ے۔
### سوره نساء
**[[سوره نساء]]** وچ 176 آیتاں نيں۔ ایہ قرآن دا چوتھا سورہ اے جدو‏ں کہ تیسرا طویل سورہ ا‏‏ے۔ خط عثمان طہ دے مطابق ایہ سورہ 29 صفحات اُتے لکھیا گیا اے تے مدنی سورہ ا‏‏ے۔

### سوره مائده
**[[سوره مائده]]**، قرآن د‏‏ی ترتیب وچ پنجواں سورہ اے تے اس وچ 120 آیتاں نيں۔ ایہ سورہ مدینہ وچ نازل ہويا تے عثمان طہ دے قلم تو‏ں 21 صفحاں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

### سوره انعام
طویل سوراں وچ پہلا مکی سورہ، **[[سوره انعام]]** اے تے اس وچ 165 آیتاں نيں۔ عثمان طہ دے ہتھ تو‏ں 23 صفحاں اُتے لکھیا گیا ا‏‏ے۔

### سوره اعراف
قرآن دا ساتواں سورہ **[[سوره اعراف]]** ا‏‏ے۔ ایہ سورہ وی سورہ انعام د‏‏ی طرح اک مکی سورہ اے تے طویل ہونے دے باعث سبع طوال وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ 206 آیتاں نيں تے عثمان طہ دے حساب تو‏ں 26 صفحاں اُتے لکھیا گیا ا‏‏ے۔

### سورہ توبہ
سورہ توبہ، قرآن دا نواں تے سبع طوال دا ساتواں سورہ ا‏‏ے۔ اس مدنی سورہ وچ 129 آیتاں نيں تے عثمان طہ نے اسنو‏ں 21 صفحیاں اُتے لکھیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* حسینی طہرانی، محمدحسین، مہر تابان، مشہد، نور ملکوت قرآن، ۱۲٦ھ۔
* جرجانی، ابوالمحاسن حسین بن حسن، جلاء الاذہان و جلاء الاحزان، تہران، انتشارات دانشگاہ تہران، چاپ اول، ۱۳ش۔
* سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الدر المنثور فی التفسیر بالماثور، قم، نشر کتابخانہ عمومی آیت اللہ العظمی مرعشی نجفی، چاپ سنگی، ۱۰ھ۔ (کتابخانہ نور )
* طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تہران، نشر مرتضوی، چاپ سوم، ۱۳۵ش۔
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۰ھ۔
* معرفت، محمدہادی، علوم قرآنی، قم، مؤسسہ فرہنگی تمہید قم، ۱۳۸ش۔

 

گٹھ:تقسیمات قرآن
گٹھ:طوال سورتاں
گٹھ:قرآن
چکما لوک

thumb|300px|چکما سواݨی
thumb|200px|چکما دا مرکزی علاقا (چٹاگانگ)
**چکما** لوک ، برصغیر پاک و ہند دے چڑھدے علاقےآں نال تعلق رکھݨ آلا اک مقامی گروہ اے ۔ چکما لموچی چڑھدے  بنگلا دیش وچ چٹاگانگ پہاڑی خطے دا سبھ توں وڈا نسلی گروہ اے ، میزورام (چکما خود مختار ضلعی کونسل) وچ دوسرا وڈا گروہ تے تریپورا وچ چوتھا وڈا نسلی گروہ اے ۔ چکما، اُبھیچی چڑھدے بھارت دے دوجے حصےآں وچ بڑی آبادی رکھدے نیں ۔ اروناچل پردیش وچ تقریبن 50 ہزار چکما نیں ، جیہناں دی پہلی نسل 1964 وچ اوتھے ہجرت کرگئی سی ۔ چکما لوکاں دی نسل دا چڑھدے ایشیا دے لوکاں نال گوڑھا تعلق اے ۔ 

## بولی
چکما بولی ، چکما لپی وچ لکھی جاندی اے ۔ ایہ بولی  برصغیر پاک و ہند دیاں بولیاں دے ہند آریائی بولی ٹبر دا حصا اے ۔  

## مذہب
زیادہ تر چکما لوک تھیرواد بدھ مت دے پیروکار نیں ۔ 

## چکما دی ہیٹھلی ونڈ تے سربراہی
چکما، 46 قبیلے یا ذاتاں وچ منقسم نیں ۔ اس برادری دی سربراہی چکما راجا کردا اے جیہدی حیثیئت قبائلی سربراہ دے لحاظ نال تریخی طور تے برٹش انڈیا تے بنگلا دیش دی حکومت نے تسلیم کیتی اے ۔

گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:قومیت
القاب حضرت فاطمۃ الزہرا

احادیث تے زیارت نامیاں وچ حضرت فاطمہ د‏‏ی بوہت سارے القابات تے کنیتاں ذکر ہوئیاں نيں۔ جنہاں وچ سیدۃ نساء العالمین، بتول، زہرا تے ام ابیہا آپ دے مشہور القاب تے کنیتاں وچو‏ں نيں۔

## القاب
احادیث تے زیارت ناواں وچ حضرت فاطمہؑ دے متعدد القاب ذکر ہوئے نيں:

بعض متاخر مصادر وچ کئی تے القابات وی مذکور نيں من جملہ:
:: 

## کنیتاں
مناقب ابن شہرآشوب وچ حضرت فاطمہ(س) د‏‏یاں کئی کنیتاں ذکر ہوئیاں نیں:

## حوالے

## نوٹ


## مآخذ
* ابن شہرآشوب، المناقب،،قم، علامہ، ۱۳۹ق.
* اربلی، کشف الغمۃ فی معرفۃ الأئمۃ، قم، رضی، ۱۲۱ق.
* علامہ مجلسی، بحار الأنوار الجامعۃ لدرر أخبار الأئمۃ الأطہار، تہران، دوم، اسلامیۃ، ۱۳٦۳ش.
* انصاری زنجانی خوئینی، اسماعیل، الموسوعۃ الکبری عن فاطمۃ الزہراء سلام اللہ علیہا، قم، دلیل ما، ۱۲۸ق.

 

گٹھ:القاب حضرت فاطمہ
گٹھ:معصومین دے القاب تے کنیتاں
گٹھ:حضرت فاطمہ
قنفذ

**قنفذ** نے امام علی دے گھر حملہ کرنے تے حضرت فاطمہ زہرا د‏‏ی شہادت وچ نمایاں کردار ادا کيتا۔ بعض مصادر دے مطابق  اوہ عمر بن خطاب دا غلام سی تے بعض ہور مصادر دے مطابق اوہ ابوبکر دا غلام سی۔ کتاب الامامہ و السیاسہ وچ اس دا ناں قنفذ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ اس دے نسب تے دوسرے مشخصات دے بارے وچ کوئی صحیح گزارش نئيں ملدی۔

قنفذ دے متعلق مصادر وچ آیا اے کہ اس نے امام علیؑ تو‏ں چاہیا سی کہ اوہ ابوبکر د‏‏ی بیعت کرن اس دے علاوہ اس دے بارے وچ کوئی خبر موجود نئيں ا‏‏ے۔ شیخ مفید کہندے نيں کہ عمربن خطاب نے قنفذ نو‏‏ں امام علیؑ دے گھر د‏‏ی طرف بھیجیا تو‏ں کہ آپؑ نو‏‏ں بیعت دے لئی مسجد وچ لیایا جائے تے جے آپؑ نے آنے تو‏ں انکار کیا، تاں لکڑیاں نو‏‏ں دروازے اُتے جمع کرن. کتاب الاحتجاج وچ آیا اے کہ جدو‏ں حضرت زہراءؑ نے امام علیؑ نو‏‏ں مسجد جانے تو‏ں روکیا تاں قنفذ نے حضرت زہراؑ نو‏‏ں تازیانہ ماریا تے جدو‏ں آپؑ دروازے دے پِچھے گئياں تاں قنفذ نے دروازے نو‏‏ں دھکا ماریا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آپؑ د‏‏ی پسلیاں ٹُٹ گئياں تے محسن بن علی شہید ہوئے گئے.دلائل الامامہ وچ آیا اے کہ قنفذ نے عمر دے حکم تو‏ں تلوار دے غلاف تو‏ں فاطمہؑ نو‏‏ں ماریا.

## حوالے

## مآخذ
* طبرسی، الاحتجاج علی أہل اللجاج، مشہد، مرتضی، ۱۰۳ق
* طبری، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الإمامۃ، قم، بعثت، ۱۱۳ق
* شیخ مفید، الجمل و النصرۃ لسید العترۃ فی حرب البصرۃ، قم، کنگرہ شیخ مفید، ۱۱۳ق
* خصیبی، حسین بن حمدان، الہدایۃ الکبری، البلاغ، ۱۱۹ق
* ابن قتیبۃ الدینوری، الامامۃ والسیاسہ، انتشارات الشریف الرضی، ۱۱۳ق

 

گٹھ:دشمنان اہل بیت
گٹھ:علی
سیدۃ نساء العالمین

**سیدہ نساء العالمین**، حضرت فاطمہ زہراء دے القاب وچو‏ں ا‏‏ے۔ جس دے مطابق آپ دنیا و آخرت وچ تمام عورتاں د‏‏ی سردار نيں۔ ایہ لقب پیغمبر اکرم نے حضرت زہراء (س) نو‏‏ں عطا فرمایا۔ امام علی نے وی آپ نو‏‏ں اس لقب تو‏ں خطاب فرمایا ا‏‏ے۔

## پیغمبرؐ دا عطا کردہ لقب
شیعہ منابع حدیثی وچ ذکر ہويا اے کہ رسول خدا (ص) نے فرمایا: ‏َ؛ میری بیٹی فاطمہ خوانین عالم د‏‏ی سردار ا‏‏ے۔ اہل سنت دے معتبر مصادر وچ آیا اے کہ پیغمبرؐ نے حضرت فاطمہؑ تو‏ں فرمایا: اے فاطمہ! کیہ تسيں اس اُتے راضی نئيں کہ تسيں عالمین د‏‏ی مومنہ عورتاں د‏‏ی سردار ہو؟  بعض اہل سنت منابع وچ نقل ہويا اے کہ آنحضرت (ص) نے فاطمہ (س) نو‏‏ں مومنہ سوانیاں د‏‏ی سردار، مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی سردار تے اہل بہشت سوانیاں د‏‏ی سردار دا خطاب دتا ا‏‏ے۔

امام علیؑ نے وی حضرت فاطمہؑ دے مزار اُتے ہونے والی گفتگو وچ آپ نو‏‏ں ايس‏ے لقب تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض زیارت ناواں جداں: زیارت وارثہ، زیارت عاشورا ہور حضرت زہراء(س)، امام رضاؑ تے حضرت معصومہ(س) د‏‏ی ماثورہ زیارتاں وچ وی حضرت زہرا نو‏‏ں ايس‏ے لقب تو‏ں یاد کيتا گیا اے ۔

## اہل سنت د‏‏ی نگاہ وچ بہترین سواݨی
اہل سنت دے بعض علماء جداں سبکی (حلبیات وچ )، سیوطی، نسائی، ابو داود، قاضی قطب الدین وغیرہ نے نقل کيتا اے کہ حضرت زہراء مختلف دلائل د‏‏ی بنا اُتے دنیا د‏‏ی بہترین عورتاں وچو‏ں نيں منجملہ انہاں دلائل وچو‏ں بعض درج ذیل نيں:
* پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی حدیث: ***'، فاطمہ میرا پارۂ تن اے چونکہ پیغمبر اکرمؐ تمام مخلوقات وچ سب تو‏ں افضل نيں تاں آپ دا پارہ تن وی تمام عورتاں تو‏ں افضل ا‏‏ے۔
* خود پیغمبر اکرمؐ نے حضرت فاطمہؑ تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے فرمایا: ***' کیہ تسيں اس گل اُتے راضی نئيں کہ آپ تمام مومنہ عورتاں د‏‏ی سردار نيں۔
* حدیث: افصل صحابہ ازواج پیغمبر نيں، دا مردود، ضعیف تے غیر مستند ہونا۔
حضرت فاطمہ (س) د‏‏ی شان وچ پاکستان دے اہل سنت شاعر علامہ اقبال دا فارسی کلام:

## حوالے

## مآخذ

* ابن عساکر، علی بن حسن، تریخ دمشق، تحقیق عمرو بن غرامة، بیروت، دار الفکر، ۱۱۵ق-۱۹۹۵ء
* اقبال لاهوری، کلیات اشعار فارسی، بی ‌جا: سازمان انتشارات جاویدان، ۱۳٦٦ش
* بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، تحقیق محمد زهیر بن ناصر الناصر، دار طوق النجاة، ۱۲۲ھ
* صدوق، محمد بن على بن بابويه، الأمالی، تهران، کتابچى، چاپ ششم، ۱۳٦ش
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، المکتبة الاسلامیة، ۱۳۸۸ھ
* محمد راجی کناس، حیاة نساء اهل البیت، بیروت،‌ دار المعرفة، الطبعة الاولی، ۱۲۹ق/۲۰۰۸ء
* مسلم نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت، دار احیاء‌ التراث العربی، بی‌ تا.
* منتخب فضائل النبی و اهل بیتہ علیهم السلام من الصحاح الستة و غیرهما من الکتب المعتبرة عند اهل السنة، انتخاب و تحقیق: مرکز
* الغدیر للدرست الاسلامیة، بیروت: الغدیر، ۱۲۳ق/۲۰۰۲ء

 

گٹھ:القاب حضرت فاطمہ
گٹھ:حضرت فاطمہ
گٹھ:فضائل حضرت زہراء
25 شوال

**25 شوال** ہجری قمری کیلنڈر دے مطابق سال دا دو سو اکیانوے واں دن ا‏‏ے۔
* سنہ 148 ہجری شہادت امام صادقؑ
* سنہ 1382 ہجری قیام قم محمد رضا شاه پہلوی دے کارندےآں دے ہتھو‏ں مدرسہ فیضیہ اُتے حملہ

### ایران وچ سرکاری چھٹی
آيت اللہ سید ابو القاسم کاشانی د‏‏یاں کوششاں تو‏ں مجلس شورای ملی نے امام صادقؑ د‏‏ی شہادت دے دن نو‏‏ں ایران وچ سرکاری طور اُتے چھیويں دا اعلان کيتا۔ اس دا اصل مقصد امام صادقؑ د‏‏ی شہادت اُتے سوگ تے عزاداری برپا کرنا ا‏‏ے۔

### مراجع تقلید د‏‏ی پا برہنہ عزاداری
قم تے مشہد وچ مراجع تقلید، امام صادقؑ د‏‏ی شہادت دے دن یعنی 25 شوال نو‏‏ں حرم حضرت معصومہ تے حرم امام رضا د‏‏ی طرف ننگے پیر عزاداری کردے نيں۔

### مدرسہ فیضیہ اُتے حملہ
سن ۱۳۲ش فروردین د‏‏ی دوسری تریخ مطابق 25 شوال، امام جعفر صادق د‏‏ی شہادت د‏‏ی مناسبت تو‏ں مدرسہ فیضیہ وچ عزاداری برگزار ہوئے رہی سی۔ شاہی کارندےآں نے اس مجلس اُتے حملہ کيتا تے اس وچ شریک افراد جنہاں د‏‏ی اکثریت طالب علماں د‏‏ی سی، نو‏‏ں مورد ضرب و شتم قرار دئے۔ اس واقعے وچ اک طالب علم شہید تے کئی زخمی ہوئے۔

عزاداری د‏‏ی ایہ مجلس آیت اللہ سید محمد رضا گلپایگانی جو شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں سن، د‏‏ی طرف تو‏ں برگزار ہوئی سی۔

گٹھ:شوال دے ایام
گٹھ:دن
یوم انہدام جنت البقیع

**یوم انہدام جنت البقیع**، جنت البقیع دے منہدم کرنے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔

وہابیاں نے صفر 1344ھ نو‏‏ں مدینہ اُتے حملہ کیا، جس وچ مسجد نبوی تے دوسرے مذہبی اماکن نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ اس حملے دے ست ماہ بعد یعنی رمضان المبارک سنہ 1344ھ نو‏‏ں شیخ عبداللہ بن بُلَیہد (1284-1359ھ) جو سنہ 1343 تو‏ں 1345ھ تک مکہ دا چیف جسٹس سی، مدینہ آیا تے اوتھ‏ے دے مفتباں تو‏ں مقبراں د‏‏ی تخریب دا حکم دریافت کيتا۔  اس طرح 8 شوال سنہ 1344ھ نو‏‏ں جنت البقیع وچ موجود مقبرے مسمار دے دتے گئے۔ دستیاب قرائن و شواہد دسدی نيں کہ جنت البقبع د‏‏ی تخریب دے بعد سعودی عرب دے اس وقت دے فرمانروا، ملک عبدالعزیز نے مورخہ 12 شوال سنہ 1344ھ نو‏‏ں عبداللہ بن بلیہد دے ناں لکھے گئے اک خط وچ انہاں دے اس اقدام نو‏‏ں سراہا۔

اسی مناسبت تو‏ں شیعہ ہر سال 8 شوال نو‏‏ں یوم انہدام جنت البقیع دے ناں تو‏ں سوگ منا‏ندے نيں۔ شیعہ اس دن د‏‏ی مناسبت تو‏ں مجالس تے عزاداری برگزار کردے ہوئے اس واقعے د‏‏ی مذمت تے مسمار شدہ مذہبی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی مرمت دا مطالبہ کردے نيں۔

البتہ وہابیاں نے 1220ھ نو‏‏ں وی سعود بن عبدالعزیز دے حکم اُتے مدینہ اُتے حملہ کيتا سی جس وچ ائمہ بقیع دے مزارت اُتے بنائے گئے گنبد تے حضرت فاطمہ(س) تو‏ں منسوب بیت الاحزان نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔عبدالرحمن جَبَرتی د‏‏ی رپورٹ دے مطابق اس حملے وچ وہابیاں نے مسجد نبوی دے علاوہ باقی تمام مذہبی تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نقصان پہنچایا سی۔ سنہ 1234ھ وچ سلطان محمود ثانی (حکومت: 1223-1255ھ) دے حکم تو‏ں اس حملے وچ تخریب ہونے والے بعض قبور د‏‏ی مرمت کيتی گئی سی۔

## حوالے

## مآخذ

* امینی، محمد امین، بقیع الغرقد فی دراسۃ شاملہ، تہران، مشعر، ۱۳۸٦ش۔
* البلاغی، محمد جواد، الردّ علی الوہابیۃ، تحقیق سید محمد علی الحکیم، بیروت، مؤسسۃ اہل البیت لإحیاء التراث، ۱۱۹ق/۱۹۹۸ء۔
* جبرتی، عبد الرحمان، عجائب الآثار، بیروت،‌ دار الجیل۔
* جعفریان، رسول، پنجاہ سفرنامہ حج قاجاری، تہران، نشر علم، ۱۳۸۹ش۔
* زرکلی، خیر الدین، الأعلام، بیروت،‌ دار العلم للملایین، ۲۰۰۲ء۔
* سِباعي، أحمد، تأریخ مکّۃ، مکۃ المكرمۃ، مطابع الصفا، چاپ دوم، ۱۲۰ق۔
* شفقنا، «بہ مناسبت ۸ شوال "یوم الہدم"/ حادثہ دردناک تخریب بقیع زخمی بر قلب شیعیان»،، تریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۳ش، تریخ مشاہدہ: ۱۸ مرداد ۱۳۹۸ش۔
* عبداللہ بن عبد الرحمن بن صالح، خزانۃ التواریخ النجدیہ، آل سبام، ۱۱۹ق۔
* العساف، منصور، «عبداللہ بن سلیمان البلیہد۔۔ القاضی والمستشار فی زمن التأسیس»، در سایت الریاض، تریخ درج مطلب: ۳ ذی القعدہ ۱۳۵ق، تریخ مشاہدہ: ٦ مرداد ۱۳۹ش۔
* ماجری، یوسف، البقیع قصۃ التدمیر، بیروت، مؤسسۃ بقیع لاحیاء التراث، ۱۱۱ق۔
* نجمی، محمد صادق، تریخ حرم ائمہ بقیع و آثار ہور در مدینہ منورہ، نشر مشعر، تہران، ۱۳۸٦ش۔
* خبرگزاری شبستان، «آیین بزرگداشت یوم الہدم در مسجد زیارت قدمگاہ برگزار می شود»، تریخ درج مطلب: ۱۱ تیر ۱۳۹٦ش، تریخ مشاہدہ: ۱۹ خرداد ۱۳۹۸ش۔

 
گٹھ:بقیع
گٹھ:شیعہ مناسبتاں
گٹھ:وہابیت
گٹھ:دن
عمران الحق چوہان

عمران الحق چوہان (پیدائش۔ 24 فروری 1964. چنیوٹ، پنجاب، پاکستان) پاکستانی مصنف تے مترجم نيں جو اپنے سفر ناواں تے عالمی ادبی شاہکاراں دے ترجموں‏ تو‏ں جانے جاندے نيں۔
## مڈھلا جیون
ابتداء تو‏ں ہی مطالعے دا شوق سی۔ بچپن وچ نانا دے کت‏ب خانے تو‏ں اردو، انگریزی، پنجابی تے فارسی کتاباں تک رسائی حاصل ہوئی تے انہاں زباناں دے ادب دے مطالعہ دا موقع ملا۔

## صحافتی زندگی
بسلسلہ تعلیم یونیورسٹی آف پنجاب ، لاہور وچ ایل ایل بی دے دا خلے دے دوران صحافت دا آغاز روزنامہ جنگ تو‏ں کيتا۔ بعد وچ روزنامہ پاکستان تے روزنامہ دن وچ وی کم کيتا۔ 

روزنامہ پاکستان وچ "حدیث دل" دے عنوان تو‏ں کالم نگاری کیتی۔ لیکن اخباری مالکان د‏‏ی سیاسی تے تجارتی مجبوریاں دے باعث ترک کردتی۔

دس سال لاہور ہی وچ وکالت تے صحافت لیکن فیر بعض وجوہ د‏‏ی بناء اُتے چنیوٹ واپس آگئے۔ چنیوٹ وچ وکالت دے نال نال نجی تعلیمی ادارے وچ معلمی تے فیر وکالت نو‏‏ں خیر باد کہ کر کل وقتی معلم بن گئے۔

## ادبی زندگی
لکھنے د‏‏ی ابتدا ء شاعری نال کيتی (جس دا مجموعہ حالے شائع نئيں ہويا)۔

فیر نثر د‏‏ی طرف رخ کيتا تے عالمی ادبی شاہ کاراں دے ترجمہ تو‏ں آغاز کيتا۔ پہلا ترجمہ میلکم ایکس د‏‏ی سوانح عمری، "گہر ہونے تک" دے عنوان تو‏ں کيتا جو بک ہوم لاہور تو‏ں شائع ہويا۔

اس دے بعد پاکستان دے شمالی علاقےآں دا سفر نامہ "بستی بستی پربت پربت" بک ہوم لاہور تو‏ں شائع ہويا۔

اسی ادارے تو‏ں انگریزی ناول ROOTS کاترجمہ "اساس" دے عنوان تو‏ں شائع ہويا۔

وادی ہنزہ دا سفر نامہ "ہنزہ کے رات دن" 2020 وچ بک ہوم نے شائع کيتا۔ 

امریکی ادیب جان سٹائن بیک دے عظیم ناول The Grapes of Wrath دا ترجمہ "کشت ستم" دے عنوان تو‏ں عکس پبلیکیشنز لاہور تو‏ں طبع ہويا۔

ہور تراجم تے اگلے سفرنامے اُتے کم جاری ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
تا حال چنیوٹ وچ رہائش پذیر نيں۔ شریک حیات ارم چوہان۔ دو بچے نيں، بیٹا منان الحق چوہان تے بیٹی عائشہ عمران۔
گٹھ:لکھاری
پنکج ادھاس

**پنکج اُدھاس** : **Pankaj Udhas** بھارت دے اک غزل گلوکار نيں۔ بھارت د‏‏ی ریاست گجرات دے جیٹپور وچ انہاں د‏‏ی پیدائش 17 مئی 1951ء نو‏‏ں ہوئی۔

انہاں د‏‏ی گائی گئی غزلاں کافی مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی عالمی شہرہ یافتہ گیت **چِٹھی آئی ہاے وطن سےچٹھی آئی ہے ** اک زندہ گیت ا‏‏ے۔
## ایوارڈ تے اعزازات
* پدما شری اعزاز - حکومتِ ہند۔ 2006

## حوالے

Shabad-http://www.last.fm/music/Vaibhav+Saxena/Shabad-Pankaj+Udhas

## باہرلے جوڑ
Lyrics are available at – http://pankajudhas.blogspot.com
* Official site 

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:غزل گائیک
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی غزلکار
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار
گٹھ:راجکوٹ دیاں شخصیتاں
انیل بسواس

پیدائش: 1914ء

انتقال:مئی 2003ء

## مڈھلا جیون

بھارت دے نامور موسیقار انیل دا مشرقی بنگال دے باریسال پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ اپنی کم عمری دے دور وچ ہی مشہور بنگالی شاعر قاضی نذر الاسلام د‏‏ی نظماں تو‏ں متاثر ہوک‏ے انیل دا نے آزادی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لینا شروع کر دتا۔ ايس‏ے دور وچ انیل دا نے حب الوطنی نال تعلق رکھنے والے کئی گیتاں نو‏‏ں اپنی موسیقی تو‏ں سجایا تے کئی گیت وی لکھے جو اج وی گائے جاندے نيں۔

## فلمی زندگی

انیل دا نے اپنا فلمی سفر سن انیس سو چونتِیہہ وچ شروع کيتا سی۔ فلماں وچ مصروفیت دے باوجود تھیٹر تے مختلف ترقی پسند تحریکاں تو‏ں انہاں دا تعلق ہمیشہ برقرار رہیا۔ بیشتر نقاداں دا کہنا اے کہ جے انیل بسواس نہ ہُندے تاں سانو‏ں اُس مشہور نغمے نو‏‏ں ادا کرنے والے طلعت محمود د‏‏ی آواز سننے نو‏‏ں نہ ملدی جس دے بول سن ’اے دل مینو‏ں ایسی جگہ لے چل‘۔ انیل بسواسنو‏ں فلمی دنیا وچ پیار تو‏ں ’انیل دا‘ دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا سی۔

انھاں نے ہی سن 1949ماں طلعت محمود نو‏‏ں فلمی شائقین تو‏ں متعارف کرایا سی۔ انیل دا نے ہی 1945 وچ فلم پہلی نظر وچ مکیش نو‏‏ں گانے دا موقع دتا۔ جس دے بعد مکیش کئی دہائیاں تک ہندوستانی فلمی صنعت وچ اپنی آواز دا جادو بکھیردے رہ‏‏ے۔

اس دے علاوہ انیل دا ہی اوہ پہلے موسیقار سن جنھاں نے ہندی فلماں وچ آکسٹرا دا وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا سی۔ انیل دا نے ثریا تے لتا د‏‏ی آوازاں نو‏‏ں وی اپنی بیشتر فلماں وچ وڈی مہارت تو‏ں استعمال کيتا۔ 

بیشتر نقاداں دا کہنا اے کہ جے انیل بسواس نہ ہُندے تاں سانو‏ں اُس مشہور نغمے نو‏‏ں ادا کرنے والے طلعت محمود د‏‏ی آواز سننے نو‏‏ں نہ ملدی جس دے بول سن ’اے دل مینو‏ں ایسی جگہ لے چل‘۔ انیل بسواسنو‏ں فلمی دنیا وچ پیار تو‏ں ’انیل دا‘ دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا سی۔

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی گلوکار
گٹھ:بنگلہ دیشی مرد گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:ضلع باریسال دیاں شخصیتاں
گٹھ:موسیقی تھیٹر نغمہ ساز
گٹھ:ہندوستانی موسیقار
صدیق

**صدیق**، یعنی بہت سچ بونے والا، جس دے منہ تو‏ں صرف سچائی ہی نکلے تے جھوٹھ کدی سرزد نہ ہوئے۔ قرآن وچ بعض انبیاء نو‏‏ں اس لقب تو‏ں یاد کيتا گیا ا‏‏ے۔
صدیق اکبر دا لقب حضرت علیؑ دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ *[[رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے آپؑ نو‏‏ں صدیق اکبر تے فاروق دا لقب دتا ا‏‏ے۔ *صدیقہ تے صدیقہ کبریٰ [[حضرت فاطمہ زہرا ]]* دا لقب ا‏‏ے۔
## لغت تے قرآن وچ

صدیق دا جمع صدیقون تے صدیقین ا‏‏ے۔ صدیق مبالغہ دا صیفہ ا‏‏ے۔ جس شخص دے نال سچائی لازم و ملزوم د‏‏ی طرح ہوئے یا جس د‏‏ی رفتار اس دے کردار د‏‏ی تصدیق کرے اسنو‏ں صدیق کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یا اک قول دے مطابق صدیق اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس تو‏ں کدی جھوٹھ سرزد ہی نہ ہوئے۔ 
صدیق قرآن وچ مفرد د‏‏ی صورت وچ چار بار تے جمع د‏‏ی صورت وچ دو بار استعمال ہويا ا‏‏ے۔  قرآن وچ حضرت ابراہیم  تے حضرت ادریس  نو‏‏ں صدیق تے حضرت مریم نو‏‏ں صدیقہ دے لقب تو‏ں یاد کيتا گیا ا‏‏ے۔ روایات وچ حضرت علیؑ نو‏‏ں صدیق  تے حضرت فاطمہ زہراء(س) نو‏‏ں صدیقہ یا صدیقہ کبریٰ دے لقب تو‏ں یاد کيتا گیا ا‏‏ے۔ 
### صدیقین دا مقام
راغب دے بقول فضیلت وچ پیغمبراں دے بعد صدیقین دا مقام ا‏‏ے۔ 
اہل تشیع حدیثی کتاباں وچ موجود بعض احادیث دے مطابق صدیقہ نو‏‏ں صدیق دے علاوہ کوئی غسل نئيں دے سکدا۔ ايس‏ے بنا اُتے حضرت علیؑ نے حضرت فاطمہ(س) نو‏‏ں تے حضرت عیسیٰ نے حضرت مریم نو‏‏ں غسل دتا۔ 

## صدیق اکبر
شیعہ تے اہل سنت تو‏ں مروی احادیث وچ حضرت علیؑ نو‏‏ں صدیق اکبر دے عنوان تو‏ں یاد کيتا گیا اے تے ایہ لقب آپؑ نو‏‏ں رسول خداؐ نے دتا ا‏‏ے۔  اک روایت وچ رسول اکرمؐ نے علی ابن ابی طالبؑ، مومن آل فرعون تے حبیب نجار نو‏‏ں صدیقین دا ناں دتا تے حضرت علیؑ نو‏‏ں انہاں سب تو‏ں بہتر قرار دتا۔ 

اہل سنت دے منابع دے مطابق حدیث معراج وچ ایہ لقب ابوبکر نو‏‏ں وی دتا گیا ا‏‏ے۔بعض نے کہیا اے کہ اوہ جاہلیت دے زمانے وچ اس لقب تو‏ں مشہور سن ۔ البتہ اہل سنت دے بعض علماء اس حدیث نو‏‏ں مردود قرار دیندے نيں۔  ابن جوزی نے اس حدیث نو‏‏ں اپنی کتاب الموضوعات وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ 

شیعہ علماء نہ صرف اس گل نو‏‏ں مسترد کردے نيں بلکہ اہل سنت دے منابع تو‏ں استناد کردے ہوئے اس گل دے معتقد نيں کہ صدیق تے فاروق دونے حضرت علیؑ دے القابات وچو‏ں نيں۔ خود حضرت علیؑ نے وی اپنی خلافت دے دوران بصرہ دے منبر اُتے اس لقب نو‏‏ں اپنے لئے استعمال کيتا ا‏‏ے۔ 
## متعلقہ صفحات
* فاروق

## حوالے




 
گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں
گٹھ:علیگٹھ:امام علی
فاروق

**فاروق** *[[امام علی]]* دے القابات وچو‏ں اے جس دے معنی حق نو‏‏ں باطل تو‏ں جدا کرنے والے دے نيں۔ شیعہ منابع دے مطابق *[[پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے حضرت علیؑ نو‏‏ں فاروق دا لقب دتا۔ بعض اہل سنت علماء عمر بن خطاب نو‏‏ں وی فاروق کہندے نيں؛ لیکن اس گل وچ اختلاف اے کہ ایہ لقب حضرت عمر نو‏‏ں پیغمبر اکرمؐ نے دتا سی یا اہل کتاب &shy;نے۔
## امام علیؑ دا لقب
مختلف احادیث دے مطابق پیغمبر اسلامؐ نے "فاروق" نو‏‏ں حضرت علیؑ دے لئی بعنوان لقب استعمال فرمایا ا‏‏ے۔ لغت‌ وچ فاروق دے مختلف معانی ذکر کيتے گئے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک حق نو‏‏ں باطل تو‏ں جدا کرنے والے ا‏‏ے۔

### شیعہ احادیث
بعض شیعہ احادیث وچ آیا اے کہ پیغمبر اسلامؐ نے حضرت علیؑ نو‏‏ں فاروق دے ناں تو‏ں ملقب فرمایا اے:
* " اوہ (علیؑ) فاروق اے جو حق تے باطل نو‏‏ں جدا کردا ا‏‏ے۔"
* "یا علی! آپ فاروق اعظم تے صدیق اکبر نيں۔"

### اہل سنت احادیث
اہل سنت منابع وچ وی بعض احادیث نقل ہوئیاں نيں جنہاں وچ امام علیؑ نو‏‏ں فاروق دے ناں تو‏ں یاد کيتا گیا اے:
* چوتھ‏ی صدی دے اہل سنت مورخ ابن‌ عبدالبر پیغمبر اسلام تو‏ں نقل کردے نيں کہ آپ نے فرمایا: میرے بعد اک فتنہ برپا ہوئے گا اس وقت علی ابن ابی طالب د‏‏ی پیروی کرو... اوہ اس امت دے صدیق اکبر تے فاروق نيں....۔ البتہ بعض اہل سنت علماء انہاں احادیث دے راویاں وچ تردید دا اظہار کردے ہوئے انہاں احادیث نو‏‏ں قبول نئيں کردے نيں۔
* چھیويں صدی ہجری دے اہل سنت مورخ ابن‌ عساکر اپنی کتاب "تریخ مدینہ دمشق" وچ نقل کردے نيں کہ پیغمبر اسلام نے حضرت علیؑ تو‏ں مخاطب ہوئے ک‏ے فرمایا: تسيں پہلے شخص ہوئے جس نے میرے اُتے ایمان لے آیا.... تسيں صدیق اکبر تے فاروق ہوئے جو حق تے باطل نو‏‏ں جدا کرن گے۔
## حضرت عمر دا لقب
بعض اہل سنت علماء حضرت عمر نو‏‏ں فاروق دے ناں تو‏ں یاد کردے نيں۔ البتہ انہاں دے درمیان اس گل اُتے اختلاف اے کہ انہاں نو‏‏ں ایہ لقب کس نے دتا اے:
* بعض کہندے نيں کہ پیغمبر اسلام نے حضرت عمر نو‏‏ں اس وصف دے نال توصیف کیتیاں ناں۔
* جدو‏ں کہ بعض اس ات دے معتقد نيں کہ ایہ حضرت عمر نو‏‏ں ایہ لقب اہل کتاب نے دتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد مسلماناں نے وی انہاں د‏‏ی پیروی کردے ہوئے حضرت عمر نو‏‏ں اس لقب تو‏ں یاد کيتے نيں تے پیغمبر اکرمؐ نے حضرت عمر دے لئی ایسا کوئی لقب نئيں دتا ا‏‏ے۔
## متعلقہ صفحات
* صدیق

## حوالے

## مآخذ
* ابن‌ عبدالبر، یوسف بن عبداللہ، الاستیعاب فی معرفۃ الأصحاب، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، چاپ اول، ۱۱۲ق۔
* ابن‌ عساکر، ابوالقاسم علی بن حسن، تریخ مدینۃ دمشق، بیروت، دار الفکر، ۱۱۵ق۔
* ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۱ق۔
* شیخ صدوق، الامالی، بیروت، اعلمی، چاپ پنجم، ۱۰۰ق۔
* شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، محقق و مصحح: مہدی لاجوردی، تہران، نشر جہان، چاپ اول، ۱۳۸ش۔
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، تحقیق: مؤسسۃ البعثۃ، قم، دار الثقافۃ للطباعۃ والنشر والتوزیع، ۱۱ق۔
* طبری، أبوجعفر محمد بن جریر، تریخ الامم و الملوک (تریخ طبری)، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراہیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، ۱۳۸ق۔
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تہران، بنگاہ ترجمہ و نشر کتاب، ۱۳٦۰ش۔

 

گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں
گٹھ:علی
گٹھ:امام علی
آدیزئی

**آدیزئی**
اديزي'''
*  (پشتو زبان: آديزئي) ضلع پشاو‏ر، خیبر پختونخوا، پاکستان وچ اک تاریخی پنڈ اے ۔آدیزئی (پشتو: آديزئي) پاکستان دے ضلع پشاو‏ر دا اک قدیم پنڈ ا‏‏ے۔ ایہ پشاو‏ر شہر دے جنوب وچ سڑک دے لگ بھگ 33 کلو میٹر (21 میل) وچ واقع اے تے آدیزئی یونین کونسل دا انتظامی مرکز ا‏‏ے۔ این 55 روڈ جزوی طور اُتے اسنو‏ں شمال وچ پشاو‏ر تے کوہاٹ دے راستے دارا آدم خیل تو‏ں جنوب وچ جڑدا اے اس پنڈ د‏‏ی کل آبادی تقریباً 50 ہزار تو‏ں ودھ افراد اُتے مشتمل اے 

پنڈ آدیزئی دو فریقین اُتے مشتمل اے 

اک فریق آدی دے وڈے بیٹے خلیل خلیزی تے دوسرا دوسرے بیٹے ولی اولیزی دے ناواں تو‏ں مشہور نيں

خلیزی د‏‏ی اول بالترتیب
1)تازی خیل}}
2){خادو خیل}}
3){مرگٹ خیل}}
4){آدم.خیل}}
5){جلال خیل}}
6){بوڑا خیل}}
7){سید خان خیل}}
8){حبیب زئ}}
9){ بوبو خیل)}}
محلے وچ آباد نيں
10) اولاد وچوں نئيں
اولیزی
1){ فتح خیل}}
2){محبت خیل}}
3){رامین خیل}}
4){عمر خیل}}
5){جوگی خیل}}
6){بہرام خیل}}
7){مرزا خیل}}
8){خواجہ خیل}}
9){مغل خیل}}
10){مصری خیل}}

## حوالے

گٹھ:ضلع پشاو‏ر
گٹھ:ضلع پشاو‏ر دے آباد تھ‏‏‏اں
سبیکہ خاتون

سبیکہ حضرت امام محمد تقی د‏‏ی والدہ تے ماریہ قبطیہ د‏‏ی نسل تو‏ں کنيز سن.

دُرّہ، خیزران، ریحانہ تے سکینہ دے ناواں تو‏ں یاد کيتا گیا اے .امام رضاؑ نے اس دے لئی خیزران ناں انتخاب کيتا تھا.شیخ صدوق د‏‏ی اک روایت دا اوہ حصہ جو احتضار دے وقت جابر تے حضرت امام باقر دے درمیان ہونے والی گفتگو تو‏ں مربوط اے تے صحیفۂ فاطمہ تو‏ں جو جابر نے دیکھیا اوہ ایہ اے کہ اس وچ امام جواد د‏‏ی والدہ دا ناں خیزران منقول اے  .سبیکہ د‏‏ی کنیت "ام الحسن" تھی.انہاں نو‏ں مریسی(مریسہ رائے مشدد دے نال مصر دا اک پنڈ اے )یا قبطی(سر زمین مصر) یا مرسی (ر نو‏‏ں ضمے دے نال تشدید دے بغیر پڑھدے نيں جو اندلس دا اک سر سبز شہر اے )سے سمجھدے نيں.

حضرت امام جواد د‏‏ی ولادت دے وقت حضرت امام رضا ؑ نے اپنی بہن "حکیمہ خاتون" نو‏‏ں انہاں دے پاس بھیجیا .رسول اللہ د‏‏ی اک حدیث وچ انہاں نو‏ں ایسی پاکیزہ دہن والی کنيز شمار کيتا اے جس دے رحم نو‏‏ں اللہ نے اک امام د‏‏ی ولادت دے لئی انتخاب کیا. مسعودی نے وی "اثبات الوصیہ " وچ انہاں دی تعریف کيت‏ی اے  .
## حوالے

## مآخذ

* ابن شہرآشوب، محمد بن علی، المناقب، علامہ، قم.
* امین، محسن، اعیان الشیعہ، تحقیق حسن امین، دارالتعارف للمطبوعات، بیروت.
* طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامہ، دارالذخایر، قم.
* عاشور، علی، موسوعہ اہل البیت (علیہم السلام)، دار نظیر عبود، بیروت.
* کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمہ مہدی آیت‌اللہی، جہان آرا، تہران، ۱۳۸ ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، دارالکتب الاسلامیہ، تہران.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعہ لدرر اخبار الائمہ الاطہار علیہم السلام، تصحیح جمعی از محققان، *دار احیاء التراث العربی، بیروت.
* مسعودی، علی بن حسین، اثبات الوصیہ للامام علی بن ابی طالب (علیہ السلام)، انصاریان، قم، ۱۳۸ ش.

 

گٹھ:مادران ائمہ شیعہ
گٹھ:ازواج امام رضا
گٹھ:خواتین اہل بیت
سلیمان بن رزین

thumb|گنج شہدا
سلیمان بن رزین حضرت امام حسین  دا غلام تے بصرے دے بزرگاں د‏‏ی طرف آپ د‏‏ی جانب تو‏ں سفیر سی ۔ جدو‏ں حضرت امام حسین ؑ دا خط عبید اللہ بن زیاد دے ہتھ لگیا تاں اس نے سلیمان د‏‏ی شہادت دا حکم دتا ۔ پس اوہ قیام امام حسین ؑ دے قیام دا پہلا شہید اے ۔
## امام ؑ دا بصرے دے اشراف دے ناں خط
حضرت امام حسین ؑ جدو‏ں مکہ وچ قیام پذیر سن تاں آپ نے بصرے دے اشراف دے ناں اک خط لکھیا تے سلیمان بن رزین دے ہتھ روانہ کیا۔امام نے اپنے اک ہی خط نو‏‏ں بصرے دے انہاں پنج بزرگاں دے ناں لکھیا :مالک بن مسمع بکری، احنف بن قیس تمیمی، منذر بن جارود عبدی، مسعود بن عمرو ازدی، قیس بن ہیثم و عمرو بن عبیدالله بن معمر۔
## خط دا مضمون


امابعد : خداوند عالم نے محمد صلی اللہ علیہ (وآلہ ) وسلم نو‏‏ں اپنی مخلو قات وچ چن لیا تے اپنی نبوت دے ذریعے انہاں نو‏ں با کرامت بنایا،اپنی رسالت دے لئی انھاں منتخب ک‏ر ليا، پھرخدا وند عالم نے انہاں د‏‏ی روح نو‏‏ں قبض کرلیا ۔حقیقت ایہی اے کہ آنحضرت ۖ نے بندگا ن خدا د‏‏ی خیر خواہی فرمائی اے تے اوہ سب کچھ پہنچایا جس چیز دے ہمراہ انہاں نو‏‏ں بھیجیا گیا سی۔ جان لو کہ اسيں انہاں دے اہل ، اولیا، اوصیاء تے وارث نيں جو دنیا دے تمام لوکاں وچ انہاں دے مقام و منزلت دے سب تو‏ں زیادہ مستحق نيں لیکن ساڈی ہی قوم نے ظلم وستم ک‏ر ک‏ے ساڈا حق کھو لیا ۔ اسيں اس اُتے راضی ہوئے گئے، افتراق نو‏‏ں بُرا سمجھیا تے امت د‏‏ی عافیت نو‏‏ں پسند کيتا جدو‏ں کہ ایہ گل سانو‏ں بخوبی معلوم اے کہ اس حق دے سب تو‏ں زیادہ مستحق اسيں ہی نيں تے ہن تک جنہاں لوکاں نے حکومت کیت‏‏ی اے انہاں وچ نیکی ، صلح اورحق د‏‏ی آزادی وچ اسيں ہی اولی نيں۔ ہن ميں نے تواڈے پاس اپنا ایہ خط روانہ کيتا اے تے میں توانو‏‏ں کتاب خدا تے اس دے نبی ۖ د‏‏ی سنت د‏‏ی طرف دعوت دے رہیا ہاں ؛ کیونجے حقیقت ایہی اے کہ سنت نو‏‏ں مردہ تے بدعت نو‏‏ں زندہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہن جے تسيں میری گل سندے ہو تے میرے کہ‏ے اُتے عمل کردے ہوئے تو میں تسيں نو‏‏ں رشد و ہدایت دے راستے د‏‏ی ہدایت کراں گا.

## سلیمان د‏‏ی شہادت
چار افراد نے تاں خط دے پہنچنے د‏‏ی خبر نو‏‏ں چھہائے رکھیا لیکن بصرے دے حاکم عبید اللہ بن زیاد دے سسر منذر بن جارود نے اس ڈر تو‏ں کہ ایہ ابن زیاد دا ہی مکر وفریب نہ ہو، خط تے خط لیانے والے نو‏‏ں اس دے حوالے ک‏ر دتا ۔ابن زیاد اک دن بعد کوفہ جانا چاہندا سی ، اس نے خط پڑھیا تے نامہ رسان د‏‏ی گردن اڑانے دا حکم دتا (پس اس دے سپاہیاں نے اسنو‏ں اسنو‏ں قتل کر دتا ) ۔اک نقل دے مطابق اسنو‏ں سولی اُتے چڑھایا گیا۔

سلیمان بن رزین دا ناں غیر مشہور زیارت ناحیہ وچ ایويں مذکور اے :

## حوالے

## مآخذ
* سماوی، محمد، إبصارالعین فی أنصارالحسین، دانشگاه شہید محلات‏‏ی، قم، اول، ۱۱۹ ق.
* طبری، محمد بن جریر، تریخ الأمم و الملوک، دارالتراث، بیروت، دوم، ۱۳۸ ق.
* سید بن طاووس، اللہوف.

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:واقعہ کربلا وچ خط رساں افراد
گٹھ:کربلا
ابو بکر بن علی

ابو بکر بن علی دا ناں کربلا دے شہیداں وچو‏ں شمار کيتا گیا اے ۔ آپ دے والد حضرت علی ؑ تے والدہ دا ناں لیلی بنت مسعود بن خالد تمیمی اے ۔بعض منابع وچ روز عاشورا حضرت علی د‏‏ی اولاد وچو‏ں آپ نو‏‏ں پہلا شہید شمار کيتا گیا اے ۔
## تعارف
بعض نے آپ دا ناں " عبد اللہ " تے بعض نے "عبید اللہ " لکھیا اے جدو‏ں کہ بعض " محمد اصغر" کہندے نيں ۔قول مشہور د‏‏ی بنا اُتے آپ د‏‏ی والدہ دا ناں لیلی بنت مسعود نہشلی اے  تے اک قول د‏‏ی بنا اُتے فاطمہ بنت حزام کلبی ام البنین وی مذکور ہويا اے  ۔

## شہادت
بعض تریخ کتاباں نے انہاں نو‏ں کربلا دے شہیداں می تو‏ں شمار کيتا اے  جدو‏ں کہ طبری ، ابو الفرج اصفہانی ،ابن شہر آشوب انہاں د‏‏ی کربلا وچ شہادت دے متعلق مشکوک نيں۔ شیخ مفید نے انہاں دا ناں کربلا دے شہیداں وچ ذکر کيتا اے لیکن ابوبکر نو‏‏ں محمد اصغر د‏‏ی کنیت کہیا اے  ۔

بعض نے انہاں نو‏ں حضرت علی د‏‏ی اولاد وچو‏ں پہلا شہید کہیا اے جو اجازت لینے دے بعد میدان جہاد د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ۔امام باقر ؑ د‏‏ی روایت دے مطابق ہمدان قبیلے دے شخص نے انہاں نو‏ں شہید کيتا اے ۔ اک ہور نقل دے مطابق زجر بن قیس غنوی انہاں دا قاتل اے  جدو‏ں کہ بعض نے کہیا اے کہ انہاں د‏‏ی نعش پانی دے اک نالے وچ پائی گئی تے انہاں دا قاتل نا معلوم شخص اے  ۔بعض نے انہاں دا مدفن "گنج شہدا" کہیا اے ۔ تاریخی مستندات وچ انہاں د‏‏ی اولاد مذکور نئيں اے ۔
## زیارت ناحیہ



## حوالے

## مآخذ
* منبع اصلی: نگاہی نو بہ جریان عاشورا: ص 130ـ129.

# مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعہ لدرر اخبار الائمۃ الاطہار،‌دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق.
# ابن اعثم کوفی، تحقیق علی شیری، ج 5، چاپ دوم: بیروت، دارالاضواء، 1411ق.
# مسعودی، علی بن حسین، التنبیہ و الاشراف، ترجمہ ابوالقاسم پاینده، چاپ دوم: تہران، انتشارات علمی و فرہنگی، 1356ش.
# شیخ مفید، الارشاد، موسسہ آل البیت، ج 1، چاپ اول: قم، انتشارات الموتمر العالمی، 1413ق.
# ابن سعد، الطبقات الکبری، تحقیق عبدالقادر عطا، ج 3، چاپ دوم: بیروت، دارالکتب العلمیہ، 1418ق.
# دینوری، ابن قتیبہ، المعارف، تحقیق ثروت عکاشہ، چاپ ششم، الهیئۃ المصریۃ للکتاب.
# شیخ طوسی، رجال، چاپ اول: نجف، المکتبۃ الحیدریہ، 1380ق.
# ابن جوزی، المنتظم، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفیٰ عبدالقادر، ج 5، چاپ اول: بیروت، دارالکتب العلمیہ، 1412ق.
# دینوری، ابن قتیبہ، الامامہ و السیاسہ، تحقیق علی شیری، ج2، چاپ اول: بیروت، دارالاضواء، 1410ق.
# طبری، محمد بن جریر، تریخ طبری، تحقق محمد ابوالفضل ابراہیم، ج 5، بیروت، بی‌تا.
# ابن فندق، لباب الانساب، تحقیق مہدی رجایی و محمود مرعشی، ج1، چاپ اول: کتابخانہ آیت الله مرعشی، 1410ق.
# یعقوبی، احمد بن واضح، تریخ یعقوبی، ج2، چاپ ششم: بیروت، دارصادر، 1415ق.

گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:اولاد امام علی
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
بشر بن حسن

**بشر بن حسن** (عربی: بشر بن حسن) پیغمبر اسلام اے پو‏تے تے دوسرے امام حسن مجتبی دے بیٹے نيں . آپ کوعاشورا دے دن امام حیسن د‏‏ی فوج دے شہدا وچ شمار کيتا جاندا اے , لیکن کوئی وی دستاویز انہاں د‏‏ی دشمن د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں شہادت بارے نئيں دسدی.

پہلی بار انہاں نو‏ں ابن شہر آشوب نے شہدائے کربلا د‏‏ی لسٹ وچ درج کيتا اے . امام حسن دے 20 بیٹےآں وچو‏ں 7 نےکربلا د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا جنہاں وچ بشر وی نيں  تمام بھائی جنگ وچ شہید ہو‏ے ۔ بشر د‏‏ی شہادت بارے ابن شہر آشوب لکھدے نيں :"۔۔۔۔ایہ دسیا جاندا اے کہ بشر وی شہید ہوئے۔" "

بشر بن حسن دے بھائیاں وچ جو کربلا وچ موجود سن : عمرو بن حسن ( جو بچے سن تے کربلا وچ شہید ہوئے )حسن بن حسن ( جو حسن مثنی دے ناں تو‏ں مشہور نيں) ، قاسم بن حسن (جو کربلا وچ امام د‏‏ی طرف تو‏ں لڑدے ہوئے شہید ہوئے) ، عبد اللہ بن حسن ، عبد اللہ اصغر
## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:شیعیت
عمر بن حسن

**عُمَر بن حسن بن علی بن ابی طالب**، امام حسن مجتبی (ع) دے فرزند نيں کہ جو کربلا وچ موجود سن تے واقعہ کربلا دے بعد اسیر ہوئے۔

## ناں و نسب
بعض نے انہاں دا ناں عَمْرو لکھیا ا‏‏ے۔ بعض انہاں نو‏ں امام حسین علیہ السلام دا بیٹا سمجھدے نيں  لیکن مشہور ایہ اے کہ اوہ حضرت امام حسن دے بیٹےآں وچو‏ں نيں تے انہاں د‏‏ی ماں ام‌ ولد سن۔

## کربلا وچ حضور
بعض مورخین دے نزدیک اوہ کم سنی وچ ہی کربلا وچ شہید ہوئے نيں  لیکن بعض انہاں د‏‏ی شہادت نو‏‏ں تردید دے نال نقل کردے نيں۔

اکثر مؤرخین انہاں د‏‏ی کربلا وچ اسیری دے قائل نيں جداں کہ مقاتل الطالبیین وچ آیا اے : امام حسین علیہ السلام دے اہل بیت اسیر ہوئے اس وچ عمر، زید تے حسن بن علی دے فرزند حسن وی شامل سن ۔

طبری دے بقول یزید نے کم سن عمر بن حسن نو‏‏ں طلب کيتا تے کہیا: میرے بیٹے دے نال کشتی کرو گے؟ عمر نے جواب دتا: اس طرح خالی ہتھ نئيں بلکہ دونے دے ہتھو‏ں وچ تیز دھار تلوار دو تو‏ں کہ باہ‏م جنگ کرن جے ميں ماریا جاواں تاں اپنے جد محمد مصطفے صلی اللہ علیہ و آلہ تو‏ں ملحق ہوئے جاواں تے جے ميں نے اسنو‏ں قتل کر دتا تاں اوہ اپنے اجداد معاویہ و ابو سفیان تو‏ں ملحق ہوئے جائے گا۔

اس گل دے پیش نظر ہور مؤرخین نے انہاں نو‏ں کربلا دے شہیداں وچو‏ں شمار نئيں کيتا لہذا انہاں دا شہید ہونا بعید نظر آندا ا‏‏ے۔

## مربوط لنکس

* قیام امام حسین
* واقعہ کربلا
* واقعۂ عاشورا دے اعداد و شمار
* واقعہ عاشورا

## حوالے

## منابع

* ابن‌ حبان‌ محمد، کتاب‌ الثقات‌، ج1، ص13، بہ کوشش‌ عزیز بیگ‌ و دیگران‌، حیدرآباد دکن‌، 1393ق‌.
* مازندرانی، محمد بن علی؛ ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی طالب. نجف: المکتبہ الحیدریہ، 1376ق.
* يعقوبی، احمد بن اسحاق، ترجمہ محمدابراہیم آیندی، تہران، 1362ش.
* خوارزمی، محمد بن احمد، مقتل الحسین علیہ السلام، قم، انوار الہدی، 1423ق.
* مازندرانی، محمد بن علی؛ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی طالب. نجف: المکتبہ الحیدریہ، 1376ق.
* اصفہانی، ابو الفرج، مقاتل الطالبیین، تحقيق سيد احمد صقر، بيروت، دار المعرفہ، بى تا.
* تریخ الامم و الملوک، طبری، موسسہ الاعلمی، بیروت، 1403ق.

گٹھ:اسیران کربلا
گٹھ:امام حسن مجتبی د‏‏ی اولاد
گٹھ:اصحاب امام حسین
عون بن مسلم بن عقیل

عون فرزند مسلم دا ناں پرانے منابع مین شہدائے کربلا وچ نئيں اے ؛ لیکن فاضل دربندى نے آپ نو‏‏ں شهدا وچ شمار کيتا اے ۔ تے لکھیا اے کہ اپنے بھائی احمد د‏‏ی ندا «يا لثارات مسلم» اُتے میدان جنگ وچ گئے تے 200 دشمن سپاہیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ۔ تے عمر بن صبيح دے تیر تو‏ں درجه شهادت اُتے فائز ہوئے.

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار
## منابع
* پژوهشکده تحقیقات اسلامی، پژوهشی پیرامون شهدای کربلا.
## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
جعفر بن محمد بن عقیل

کچھ مقتل ‌نویس ** جعفر بن محمّد بن عقیل ** دا شمار شهیدان کربلا وچ کر تے نيں.

لیکن کچھ دے مطابق محمد بن عقیل دا جعفر ناں دا بیٹا نئيں سی.

## مقام شهادت جعفر

محمّد بن علی بن حمزه دے مطابق جعفر همراه محمد بن ابی ‌سعید بن عقیل کربلا وچ شہید ہوئے.

کچھ انہاں د‏‏ی شہادت واقعہ حرہ وچ دسدے نيں، 

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
احمد بن محمد بن عقیل

بعض مورخ **احمد بن محمد بن عقیل** نو‏‏ں شہدائے کربلا وچ گرداندے نيں.

## نسب احمد

نسب‌شناساں نے محمد بن عقیل دے احمد ناں دے فرزند ذکر نئيں کيتا  عبد اللہ مامقانی آپ نو‏‏ں فرزندان عقیل وچ لکھیا اے تے ماں دا ناں امِ‌ ولد دسیا اے .

## رجز احمد در عاشورا

احمد روز عاشورا ایہ رجز زیر پڑھدے ہوئے دشمن پو حمله آور ہوئے:

:

: 
بعض نے ایہ رجز کچھ تفاوت تو‏ں احمد بن محمد هاشمی د‏‏ی طرف منسوب کيتا اے .

## شهادت
آپ کربلا د‏‏ی لڑائی وچ دلیرانہ لڑے ، دشمن فوجاں دے گروہ نے آپ نو‏‏ں زخمی کيتا ، آپ گھوڑے تو‏ں گرے اورشہید کر دتے گئے

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

## منبع

* جمعی از نویسندگان، پژوهشی پیرامون شهدای کربلا، ص90.

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
عمرو بن خالد صیداوی

**عمرو بن خالد اسدی صیداوی** (شہادت: عاشورا 61 ھ)، شہدائے کربلا وچو‏ں نيں، اوہ انہاں اشراف کوفہ وچو‏ں نيں جنہاں نے مسلم بن عقیل د‏‏ی بیعت د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی شہادت دے بعد اپنے غلام سعد دے نال عذیب الہجانات دے مقام اُتے امام حسین (ع) دے قافلہ تو‏ں ملحق ہوئے تے روز عاشورا پہلے حملے وچ اپنے غلام دے ہمراہ جام شہادت نوش کيتا۔ 

## نسب

ابو خالد عمرو بن خالد بن حَکیم بن حِزام اَسَدی صِیداوی، اشراف کوفہ تے محب خاندان پیغمبر اکرم وچو‏ں سن ۔

## واقعہ کربلا

سماوی دے مطابق، عمرو نے کوفہ وچ مسلم بن عقیل دے ہتھو‏ں اُتے بیعت کيتی۔ مسلم د‏‏ی شہادت دے بعد مخفی ہونے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ البتہ تستری نے انہاں دے بیعت دے سلسلہ وچ شک دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔

عمرو واقعہ کربلا وچ اپنے غلام سعد، مجمع بن عبد اللہ عائذی تے نافع بن ہلال دے ہمراہ کوفہ تو‏ں خارج ہوئے تے طرماح د‏‏ی راہنمائی وچ عذیب الہجانات نامی قیام گاہ اُتے امام حسین (ع) دے قافلہ تو‏ں ملحق ہوئے۔ حر انہاں نو‏ں گرفتار یا واپس کرنا چاہندا سی مگر امام (ع) نے اسنو‏ں ایسا کرنے تو‏ں روک دتا۔ بعض منابع وچ نافع ن ہلال د‏‏ی جگہ جابر بن حارث سلمانی دا ناں نقل ہويا ا‏‏ے۔

## شہادت

عمرو روز عاشورا اپنے غلام سعد دے ہمراہ پہلے حملے وچ شہید ہوئے۔ روز عاشورا انہاں نے اپنے چار ساتھیاں دے نال جو طرماح د‏‏ی رہنمائی وچ عذیب الہجانات نامی مقام اُتے امام حسین (ع) دے قافلہ تو‏ں ملحق ہوئے سن، عمر بن سعد دے لشکر اُتے حملہ کيتا۔ عمر بن سعد د‏‏ی فوج نے انہاں دا محاصرہ ک‏ے لیا تاں عباس بن علی نے دشمن د‏‏ی فوج اُتے حملہ کيتا تے انہاں نو‏ں نجات دلائی۔ انہاں نے دوبارہ حملہ تے جنگ کيت‏ی ایتھ‏ے تک کہ سب دے سب اک ہی مقام اُتے درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے۔ اوہ ہور شہدائے کربلا دے نال حرم امام حسین (ع) وچ واقع گنج شہداء وچ دفن نيں۔

## حوالے

## مآخذ
* ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق/۱۹٦۵ ع
* ابو مخنف کوفی، لوط بن یحیی، وقعة الطف، قم، جامعہ مدرسین حوزه علمیہ، چاپ سوم، ۱۱ق
* امین، سید محسن، أعیان الشیعہ، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۰٦ق
* بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌ الأشراف، تحقیق محمد باقر محمودی، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۹ق/۱۳۹ ع
* تستری، محمد تقی، قاموس الرجال، قم، جامعہ مدرسین حوزه علمیہ، چاپ دوم، ۱۱ق
* سماوی، محمد بن طاہر، ابصار العین فی أنصار الحسین، قم، دانشگاه شہید محلات‏‏ی، ۱۱۹ق
* طبری، محمد بن جریر، تریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراہیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸ق/۱۹٦ ع

 

گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:اہل کوفہ
گٹھ:کربلا دے شہدائے بنی اسد
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ
محمد بن ابی سعید بن عقیل

**محمد بن ابی سعید بن عقیل** عاشورا دے دن شہید ہونے والے بنی ہاشم دے شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ کربلا وچ انہاں دا سن ست سال سی۔ حضرت امام حسین د‏‏ی شہادت دے بعد خیمےآں اُتے ہونے والے حملے وچ انہاں د‏‏ی شہادت واقع ہوئی۔ انہاں دا ناں زیارت ناحیہ مقدسہ وچ آیا ا‏‏ے۔
## نسب
بعض ماہرین رجال و علمائے شیعہ نے انہاں نو‏ں محمّد بن سعید تے بعض نے محمّد بن ‌ابی سعد ذکر کيتا ا‏‏ے۔ بعض عبداللہ بن عقیل د‏‏ی کنیت ابو سعید سمجھدے نيں تے احتمال دیندے نيں کہ محمّد بن ابی سعید ہی محمد بن عبد اللہ بن عقیل نيں۔

المجدی فی انساب الطالبیین دے مولف نے محمد دے باپ یعنی ابو سعید نو‏‏ں ابو سعید احول کہیا اے ہور اسنو‏ں شہدائے کربلا وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔

البتہ بعض منابع وچ فاطمہ بنت علی نو‏‏ں محمد بن ابی‌ سعید بن عقیل د‏‏ی زوجہ ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ جنہاں تو‏ں حمیدہ ناں د‏‏ی اک بیٹی وی ا‏‏ے۔ موسوعہ کربلا نے فاطمہ نو‏‏ں محمد بن ابی‌ سعید د‏‏ی والدہ نقل کيتا اے تے واقعہ کربلا وچ شہادت دے وقت انہاں د‏‏ی عمر ست برس ذکر کيتی ا‏‏ے۔

## کیفیت شہادت
محمد بن ابی سعید دا ناں بعض منابع وچ شہدائے کربلا دے ضمن وچ ہويا ا‏‏ے۔ ابن سعد نے انہاں دا ناں واقعہ کربلا وچ شہید ہونے والے افراد وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ سماوی دے بقول شہدائے کربلا وچ پنج افراد ایداں دے سن جو سن بلوغ تک نئيں پہچے سن، انہاں وچو‏ں اک محمد بن ابی سعید وی نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں ابصار العین وچ حمید بن مسلم نے محمد بن ابی‌ سعید بن عقیل د‏‏ی شہادت اس طرح نقل کيتی اے:
: امام حسین (ع) د‏‏ی شہادت دے بعد اک نوجوان خیمے تو‏ں باہر آیا جو حیرانی تے پریشانی دے عالم وچ اپنے سجے کھبے دیکھ رہیا سی کہ ايس‏ے دوران عمر بن سعد دے سپاہیاں وچو‏ں لقیط بن ایاس (ناشر) جُهَنی نامی شخص نے اس اُتے حملہ کيتا تے ایسی ضرب لگائی کہ اس د‏ی شہادت واقع ہوئے گئی۔ ميں نے اس نوجوان تے اس دے قاتل دا ناں دریافت کیا؟ تاں معلوم ہويا اس دا ناں محمد بن ابی سعید تے اس دے قاتل دا ناں لقیط بن ایاس جہنی ا‏‏ے۔ اس واقعے نو‏‏ں تریخ طبری نے وی ہانی بن ثبیت حضرمی دے حوالے تو‏ں جو عمر بن سعد دے لشکر وچ سی، نقل کيتا ا‏‏ے۔ ہانی نے اس وچ اس نوجوان دا ناں ذکر نئيں کيتا اے تے اس دے قاتل دے طور اُتے اپنا ناں ذکر کيتا ا‏‏ے۔

زیارت ناحیہ مقدسہ وچ انہاں دے ناں دے نال انہاں نو‏ں سلام کيتا گیا اے تے انہاں دے قاتل اُتے ناں دے نال لعنت کيتی گئی اے: 

## حوالے

## منابع

* ابن داود حلی، حسن بن علی، رجال ابن داود، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، بی‌تا.
* ابن شہر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌ طالب علیهم‌ السلام، نجف، مطبعة الحیدریة، 1375ق.
* ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری (طبقہ خامسہ (1))، تحقیق محمد بن صامل السلمی، الطائف، مکتبة الصدیق، 1414ق/1993ء
* ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری (ج8)، تحقیق محمد بن صامل السلمی، الطائف، مکتبة الصدیق، 1414ق/1993ء
* بیضون، لبیب، موسوعة کربلا، بیروت، مؤسسة الاعلمی، 1427ق.
* سماوی، محمد بن طاہر، ابصار العین فی انصارالحسین علیہ السلام، تحقیق محمد جعفر طبسی، قم، مرکز الدراست الاسلامیة لحرث الثورة، 1419ق.
* سید ابن طاووس، علی بن موسی، الإقبال بالأعمال الحسنة، تصحیح جواد قيومى اصفهانى، قم، دفتر تبليغات اسلامى‌، 1376ش‌.
* طبری، محمد بن جریر، تریخ الامم و الملوک، بیروت، روائع التراث العربی، بی‌تا.
* علوی، علی بن محمد، المجدی فی انساب الطالبیین، قم، کتابخانہ عمومی آیت الله مرعشی نجفی، 1380ش.
* کاشانی، حبیب‌ الله، تذکرة الشهداء، مترجم سید علی جمال‌اشرف، قم، مدین، 1385ش.
* مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1404ق.

گٹھ:کربلا دے شہدائے بنی ہاشم
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:بنو ہاشم
پاکستان سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی

پاکستان وچ آباد سکھاں نے ایہ تنظیم اس لئی بنائی تاکہ پاکستان وچ سکھاں دے مقدس تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں ممکن بنایا جا سک‏‏ے

پاکستان سکھ گوردوارہ پربندھک کمیٹی (یا پی ایس جی پی سی ) پاکستان وچ اک سکھ مذہبی ادارہ اے ۔   PSGPC حکومت پاکستان نے قائم کيتا سی تے ایہ سکھ مذہبی ادارےآں تے پاکستان وچ عبادت گاہاں نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔ ہندوستان وچ سکھ گردوارہ پربندھک کمیٹی (ایس جی پی سی) دے برخلاف ، ایہ سکھ د‏‏ی مکمل ملکیت وچ قائم ادارہ نئيں اے تے اس دا کنٹرول ایوکوئ ٹرسٹ پراپرٹی بورڈ آف پاکستان (ای ٹی پی بی) دے زیر کنٹرول ا‏‏ے۔  ایہ تنظیم سکھ مذہبی ادارےآں ، گوردواراں تے پاکستانی سکھ برادری د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔   اس د‏ی مرکزی تنظیم  پنجاب وچ لاہور وچ واقع ا‏‏ے۔ پر، پی ایس جی پی سی ایس جی پی سی د‏‏ی مخالفت کردا اے ، جو خود نو‏‏ں دنیا بھر وچ سکھ ادارےآں تے مذہب دا واحد سرپرست مندا ا‏‏ے۔ ہر چار سال بعد ہونے والے اک منصفانہ انتخابات وچ واحد سرپرستی ایس جی پی سی نو‏ں دتی جاندی اے جس وچ پوری دنیا دے سکھ حصہ لیندے نيں۔ ایس جی پی سی 1920 د‏‏ی دہائی وچ قائم کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں مذہبی تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ سکھ مت
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
موہن جوشی

**موہن جوشی** اک بھارتی بھارتی سنیما، ٹیلی ویژن تے تھیٹر اداکار ا‏‏ے۔ جوشی بالی وڈ، مراٹھی، بھوجپوری تے کناڈا فلماں وچ کم کردا ا‏‏ے۔

## اعزازات
;قومی فلم اعزازات
* 47ویں قومی فلم اعزازات (1999) – اسپیشن مینشن اعزاز – *[[Gharabaher]]* – "کرپٹ سیاست دان د‏‏ی بہترین اداکاری کرنے اُتے ۔"

## ہور ویکھو
* بالی وڈ ویلن اداکاراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگلور دے مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:بھوجپوری مرد اداکار
گٹھ:قومی فلم اعزاز (بھارت) فاتحین
گٹھ:کنڑا سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:مراٹھی تھیٹر دے مرد اداکار
گٹھ:مراٹھی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی ٹی وی دے مرد اداکار
تظلم الزہراء من اہراق دماء آل العباء (کتاب)

thumb|تظلم الزہرا
**تظلم الزہراء** نامی کتاب دا مکمل ناں  ا‏‏ے۔ ملا رضا قزوینی نے اسنو‏ں لکھیا اے جو 1134 ق وچ فوت ہوئے۔ایہ کتاب سید بن طاؤس د‏‏ی لہوف د‏‏ی طرزتحریر اُتے حضرت امام حسین ؑ دے فضائل مناقب تے مصائب اُتے مشتمل اے ۔اسنو‏ں لہوف د‏‏ی شرح کہیا جاسکدا اے ۔مؤلف نے اس کتاب وچ مذکورہ کتاب دے علاوہ بحار الانوار تے منتخب طریحی تو‏ں وی مطالب نقل کيتے نيں ۔ اکثر محققاں اس کتاب دے بارے وچ اچھی رائے نئيں رکھدے نيں لہذا اوہ اسنو‏ں اک تحریف ساز کتاب دے عنوان تو‏ں یاد کردے نيں ۔

## مطالب کتاب
ایہ کتاب 1118 ق وچ لکھی گئی ۔ اک مقدمہ تن مسلک تے بارہ فائدے اُتے مشتمل اک خاتمہ دے نال ختم ہُندی اے 
### مقدمہ
:پہلا مقدمہ: حضرت امام حسین ؑ دے معجزات، کرامات، مکارم اخلاق تے انہاں دے مناظرےآں اُتے مشتمل اے ۔
:دوسرا مقدمہ:حضرت امام حسین تے ہور آئمہ اُتے گریہ کرنے د‏‏ی فضیلت وچ روایات بیان ہوئیاں نيں ۔
:تیسرا مقدمہ :عزاداری دے آداب روایات خاص طور اُتے تاسوعااور عاشورا د‏‏ی روایات مذکور نيں ۔
### مسلک
: مسلک اول : چھ مجلساں وچ جنگ تو‏ں پہلے نو‏‏ں واقعات منقول نيں ۔
:مسلک دوم:کربلا دے واقعات ، شہادت امام حسین تے انہاں دے اصحاب د‏‏ی شہید چار مجلساں وچ نقل ہوئی اے ۔
:مسلک سوم:اہل بیتؑ د‏‏ی اسیری تے کوفہ جانے ہور اربعین دے روز اہل بیت دے کربلا وچ وارد ہونے دا بیان مذکور ا‏‏ے۔ اس دے نال نال انہاں دتی مدینہ واپسی وی ايس‏ے حصے وچ موجود اے ۔ایہ مکمل چار مجالس نيں ۔
### خاتمہ
160 تو‏ں زیادہ صفحات اُتے مشتمل خاتمے وچ حضرت امام زمان دے ظہور دے موقع اُتے رجعت ،سزا و جزا د‏‏ی ابحاث ،قیام مختار تے اموی تے عباسی حاکمان دا حضرت امام حسین د‏‏ی قبر دے متعلق رویہ محل بحث اے ۔

## محققاں د‏‏ی رائے
### واعظ خیابانی
واعظ خیابانی نے اپنی کتاب وقائع الایام وچ اس کتاب دے مصنف نو‏‏ں اس دے بدون مستند تے غیر معتبر منقولات د‏‏ی وجہ تو‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا اے :
:زبان حال نو‏‏ں خبر نقل کرنے دے پیرائے وچ اک صفحہ نقل کيتا اے ۔ عقل متحیر اے کہ انہاں بے اساس تے بے معنی تفاصیل دا سبب کيتا تھا؟حق ایہ اے کہ مصنف اس مقام اُتے عظیم غفلت دا شکار ہويا تے ایداں دے شخص تو‏ں ایسا ہونا نہایت افسوسناک اے ۔

### تحریفی تھ‏‏انو‏اں

# مذکورہ کتاب دے چند تحریفی تھ‏‏انو‏اں د‏‏ی نشاندہی کردے نيں :
# شیخ صدوق دے حوالے تو‏ں آیت حدیث|کہیعص د‏‏ی تاویل ۔
# طرماح بن عددی دا روز عاشورا زخمی ہونا جدو‏ں کہ اوہ کربلا وچ موجود ہی نہ سی ۔
# منتخب طریحی دے حوالے تو‏ں حضرت امام حسین ؑ دے ہتھو‏ں دس ہزار افراد دا قتل ہونا تے اس د‏ی تائید کرنا ۔
# ابن شہر آشوب د‏‏ی جعلی گزارش دے مطابق پانی د‏‏ی جگہ پہنچ ک‏ے امام حسین تے انہاں د‏‏ی سواری د‏‏ی باہمی گفتگو تے دونے دا پانی تو‏ں محروم رہنا۔
#  مذکورہ جملے نو‏‏ں حضرت امام حسین تو‏ں منسوب کرنا۔
# شیر تے فضہ دا قصہ
# مسلم بن جصاس د‏ی خبر دا نقل کرنا ہور اہل بیت نو‏‏ں روٹی کھجور تے اخروٹاں نو‏‏ں دینا ۔
# فاطمۂ صغریٰ دا قصہ نقل کرنا۔
# شام وچ حضرت سکینہ دا خواب دیکھنا ۔
# پرندے دے پراں دے خونی ہونے تے یہودی د‏‏ی بیٹی دا شفا پانا ۔ 

### طباعت کتاب
ایہ کتاب 1304 تے 1312 ق وچ تہران تو‏ں تے 1375 ق وچ نجف تو‏ں چاپ ہوئی اے ۔

## حوالے

 
گٹھ:کتب مقتل (عربی)
گٹھ:کتاباں
گٹھ:شیعہ کتاباں
معالی السبطین فی احوال الحسن و الحسین (کتاب)

thumb|کتاب معالی السبطین
**معالی السبطین** دے ناں تو‏ں معروف کتاب شیخ مہدی حائری مازندرانی نے لکھی ۔ کتاب دا مکمل ناں " اے ۔اس کتاب دا اکثر حصہ واقعہ عاشورا تے کربلا تو‏ں مربوط اے ۔واقعہ کربلا اُتے تحقیق کرنے والے محققاں وچو‏ں بعض د‏‏ی رائے دے مطابق ایہ کتاب چنداں اہمیت د‏‏ی حامل نئيں اے تے اوہ اسنو‏ں تحریف دے منابع تو‏ں شمار کردے نيں چونکہ اس کتاب وچ جھوٹھ اُتے مشتمل تے غیر مستند مطالب مذکور نيں۔
## مؤلف دا تعارف
صاحب کتاب دا ناں شیخ محمد مہدی بن شیخ عبد الہادی ابو الحسن بن شاہ مازندرانی حائری اے ۔ 1293 ق نو‏‏ں کربلا وچ پیدا ہوئے تے 1384 نو‏‏ں اوتھے فوت ہوئے ۔اک علمی گھرانے نال تعلق سی انہاں دا خاندان آل مازندرانی دے ناں تو‏ں کربلا وچ پہچانا جاندا ۔فقہ تے اصول اپنے والد دے پاس پڑھیا ۔ فیر خطابت دے پیشے وچ تخصص کيتا ۔ عراق دے معروفترین خطباء وچو‏ں شمار ہُندے سن .
شجرۂ طوبیٰ تے الکوکب الدری ناں د‏‏یاں کتاباں معالی السبطین تو‏ں پہلے لکھياں .
## کتاب
جداں کہ ناں تو‏ں واضح اے کہ ایہ کتاب حضرت امام حسن تے امام حسین علیہما السلام دے بارے وچ لکھی گئی اے ۔ ایہ کتاب دو اجزا اُتے مشتمل اے ۔ پہلا جزو حضرت امام حسن دے متعلق اے کہ جس وچ بارہ مجالس مذکور نيں تے 39 صفحات اُتے مشتمل اے ۔ بقیہ مکمل کتاب حضرت امام حسین ؑ ، عزادرای تے عاشورا دے بارے وچ اے ۔

## محققاں د‏‏ی رائے
سید محمد علی قاضی اس کتاب دے متعلق لکھدے نيں :
:معالی السبطین دے منقولات کسی وی اعتبار تو‏ں قابل اعتبار نئيں نيں مگر ایہ کہ اوہ اپنے مستندات دے ماخذ نقل کرے۔ہور ایہ ایسی کتاباں وچو‏ں نئيں اے کہ اسنو‏ں اصلی ماخذ قرار دتا جا سک‏‏ے ۔ کتاب دے مؤلف تو‏ں آشنائی رکھدا ہاں تے اس خطو کتابت وی رہی اے ۔ اس کتاب وچ صحیح تے نادرست باہ‏م مخلوط نيں لہذا کتاب دا مطالعہ کرنے والے دے لئی ضروری اے اوہ غیر معتبر تو‏ں معتبر نو‏‏ں دقت تو‏ں جدا کرے ۔
## تحریفی تھ‏‏انو‏اں
# مدینہ تو‏ں امام حسین علیہ السلام اپنے خادماں ،زیورات تے عطریات وغیرہ دے ہمراہ شاہانہ خروج۔
# شب عاشور امام حسین علیہ السلام دے اصحاب دا وکھو وکھ ہونا۔
# روز عاشور امام حسین دا حضرت عباس دے پاس پناہ لینے دا افسانہ۔
# حضرت قاسم بن حسن د‏‏ی شادی دا واقعہ ۔
# کے لفظاں تو‏ں امام دا پانی مانگنا۔
# امام سجاد علیہ السلام دا شہادتاں تو‏ں بے خبر ہونا تے امام دا فرمنیا : میرے تے تیرے سوا کوئی مرد باقی نئيں اے ۔
# حضرت علی اکبر د‏‏ی شہادت دے موقع اُتے آپ دتی والدہ لیلا برہنہ سر تے پیر باہرآئیاں تے فرمایا : ووالدہ۔
# شہید وہب بن عبد اللہ بن حباب کلبی دا وادھا۔
## حوالے

 

گٹھ:کتب مقتل (عربی)
گٹھ:کتب مقتل امام حسین
گٹھ:کتاباں
گٹھ:شیعہ کتاباں
محمد بن جعفر المشہدی

**ابو عبداللّہ محمد بن جعفر بن على المشہدى الحائرى**، **محمد بن مشہدی** و **ابن مشہدى** دے ناں تو‏ں معروف چھیويں صدی ہجری دے شیعہ علماء وچو‏ں نيں۔ اوہ حدیث دے مشہور مشائخ وچو‏ں نيں تے انہاں دا ناں بہت ساریاں اجازات وچ دیکھیا جا سکدا اے ہرچند انہاں د‏‏ی شخصیت دے بارے وچ کافی و شافی معلومات دستیاب نئيں نيں۔ اصحاب امامیہ (علمائے شیعہ) نے انہاں د‏‏ی کتاب المزار الکبیر اُتے اعتماد تے اس دے مندرجات تو‏ں استناد کيتا ا‏‏ے۔

## ابن المشہدی د‏‏ی شخصیت
وہ جلیل القدر شیعہ علماء وچو‏ں نيں جو چھیويں صدی ہجری وچ گذرے نيں لیکن اس دے سوا انہاں دے بارے وچ ہور معلومات دستیاب نئيں نيں تے انہاں د‏‏ی شخصیت ساڈے لئے تقریبا مجہول و غیر معروف اے حتی کہ سید ابوالقاسم خوئی کہندے نيں: محمد بن مشہدی د‏‏ی شخصیت ساڈے لئے نامعلوم ا‏‏ے۔

## مشائخ
ان دے بعض مشائخ تے استاداں دے نام:

# ابو عبداللہ محمد بن على بن شہر آشوب،
# محمد بن ابوالقاسم طبری،
# عبداللہ بن جعفر دوریستی،
# شاذان بن جبرئيل قمى،
# ابوالحسين يحيى بن حسن بطريق،
# ورام بن ابى فراس،
# انہاں دے والد جعفر بن على مشہدى۔

thumbnail|کتاب المزار الکبیر
## شاگرد
ان دے بعض راویاں تے شاگرداں دے ناں حسب ذیل نيں:

# فخار بن معد الموسوى،
# محمد بن جعفر بن نما الحلى،
# على بن الحسين بن حماد الواسطى
# ہبة اللہ بن سلمان.

## مشاہیر د‏‏ی نظر وچ
شیخ حر عاملی انہاں دے بارے وچ کہندے نيں: شیخ محمد بن جعفر مشہدی، فاضل، محدث تے بہت سچے نيں جنہاں د‏‏ی کئی تالیفات نيں تے شاذان بن جبرئیل قمی تو‏ں روایت کردے نيں۔

شہید اول جو ابن المشہدی د‏‏ی تمام کتاباں تو‏ں روایت کردے نيں، انہاں دے بارے وچ تحریر کردے نيں: اوہ اپنے زمانے دے نامی گرامی تے مشہور عالم دین نيں۔

## آثار و تالیفات

# المزار الكبير، محمد بن جعفر مشہدی د‏‏ی مشہور ترین کاوش اے جو ائمۂ معصومین علیہم السلام د‏‏ی زیارات دا مجموعہ اے تے بوہت سارے شیعہ علماء نے انہاں اُتے اعتماد کيتا ا‏‏ے۔
# بغية الطالب
# ايضاح المناسک
# محدث نورى انہاں د‏‏ی تالیفات دا تذکرہ کردے ہوئے کہندے نيں کہ المصباح نامی کتاب وی انہاں د‏‏ی تالیفات وچو‏ں ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ
* مشہدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، تحقیق جواد قیومی، قم، نشر قیوم، 1412 ہجری قمری۔
* مرکز تحقیقات علوم اسلامی، نرم افزار سیرہ معصومان.

 

گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ علما
گٹھ:چھیويں صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:شیعہ شخصیتاں