سافٹ ویئر دی قزاقی

**سافٹ ویئر د‏‏ی قزاقی** تو‏ں مراد پرچون سافٹ ویئر دے استعمال وچ اس دے تصنیع‌گر د‏‏ی طرف تو‏ں مقررکردہ اجازہ تو‏ں انحراف ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ اگرچہ صارف پیسے دے ک‏ے سافٹ ویئر حاصل کردا اے مگر اکثر تصنیع گر د‏‏ی منطق وچ صارف سافٹ ویئر د‏‏ی نقل کيتی ملکیت حاصل نئيں کردا بلکہ تصنیعگر دے لکھے قانونی دستاویز اُتے انگوٹھا لگیا کر اک قانونی اقرار نامے وچ داخل ہُندا اے، جس د‏‏ی ممکنہ خلاف ورزی قانونی جرم سمجھی جانی چاہیے۔ جامع طور اُتے مصنع‌لطیف دا حصول یا استعمال جدو‏ں کہ تصنیعگر تک اس د‏ی منڈی وچ مقرر کردہ قیمت نہ پہنچی ہوئے نو‏‏ں قزاقی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سافٹ ویئر دے حصول دے لئی کِس‏ے مادہ چیز نو‏‏ں حاصل کرنا نئيں ہُندا، بلکہ برقی طور اُتے اصل د‏‏ی پوری نقل تیار کر لئی جاندی ا‏‏ے۔ اکثر ملکاں وچ اس قزاقی نو‏‏ں جرم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## قزاقی اصطلاح
اس گنجلک مسئلہ نو‏‏ں سمجھنے دے لئی واضح کرنا ضروری اے کہ قزاقی دے خاص معنی نيں تے ایہ سرقہ، چوری، ڈکيت‏ی تے راہزنی وغیرہ تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ چوری ہر معاشرے وچ معیوب سمجھی جاندی اے، مگر قزاقی د‏‏ی مماعنت بین الاقوامی قوانین وچ "جس د‏‏ی لاٹھی اس د‏ی بھینس" د‏‏ی حد تک اے، چونکہ تمام وڈی طاقتاں تریخ د‏‏ی روشنی وچ قزاقی وچ ملوث نيں تے رہیاں نيں۔ قدیم برطانوی شاعراں نے بحری قزاقی دے قصیدے لکھے نيں تے مغربی رہتل وچ بحری قزاق نو‏‏ں اک رومانوی مقام حاصل اے ۔

## رواج
ترقی یافتہ ملکاں وچ ادارےآں د‏‏ی سطح اُتے سافٹ ویئر د‏‏ی نقل بنا ک‏ے قزاقی تقریباً ناپید ہوئے چک‏ی اے، صرف اجازہ تو‏ں انحراف تک د‏‏ی قزاقی جاری ا‏‏ے۔ اس د‏ی عام صورت اجازہ وچ دتی گئی بیٹھاں تو‏ں زیادہ اُتے اس د‏ی تنصیب یا استعمال ا‏‏ے۔ زیادہ تر قزاقی انفرادی سطح اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ انٹرنیٹ د‏‏ی ترویج تو‏ں قزاق سافٹ ویئر حاصل کرنا خاصا آسان ہوئے گیا ا‏‏ے۔ تیسری دنیا وچ (نقل بنا ک‏ے) قزاقی ہن وی قدرے عام ا‏‏ے۔ چین تے بھارت جداں وڈے ملکاں وچ ایہ وباء د‏‏ی صورت اے تے بازا وچ عام فروخت ہُندا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ 90ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے نقل شدہ سافٹ ویئر کھلے عام دکاناں اُتے فروخت ہُندا سی، ہن ایہ کاروبار زیرِ زماں ہُندا ا‏‏ے۔ تقریباً تمام ملکاں وچ لطیف قزاقی دے خلاف قانون موجود ني‏‏‏‏ں۔

## حقوق طبع ساز
حالیہ برساں وچ امریک‏‏ا د‏‏ی سربراہی وچ سافٹ ویئر نو‏‏ں حقوق طبع (جداں کہ کتاباں وغیرہ) د‏‏ی چھتری فراہ‏م کرنے د‏‏ی منظم کوشش شروع کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک مثال انگریزی ویکیپیڈیا اُتے "software piracy" دے مضمون نو‏‏ں "copyright infringement" اُتے رجوع مکرر ہونے اُتے نظر آندی ا‏‏ے۔ امریکی سرکار نے اس "حقوق طبع ساز" د‏‏ی دنیا بھر وچ عملدرامد دے لئی WTO د‏‏ی خدمات حاصل کيت‏یاں ناں۔
امریکی کانگرس ذرائع ابلاغ شراکتےآں دے دباؤ وچ آ ک‏ے فکری سرقہ بارے کالے قاناں منظور کرنے د‏‏ی کوشش وچ رہندی ا‏‏ے۔

## آزاد مصدر سافٹ ویئر
آزاد مصدر سافٹ ویئر، جو بلاقیمت تمام حقوق دے نال صارفین نو‏‏ں دستیاب اے، د‏‏ی وجہ تو‏ں قزاق شدہ سافٹ ویئر دے استعمال کیت‏‏ی کوئی منطقی وجہ نني‏‏‏‏ں۔ چونکہ اکثر صارفین شمارندی لحاظ تو‏ں جاہل ہُندے نيں، اس لئی اوہ پرچون سافٹ ویئر د‏‏ی تجارتی ادارےآں دے چنگل تو‏ں نکلنے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔ تجارتی ادارےآں نے ایسا ماحول تخلیق دتا اے کہ جاہل اکثر سمجھدا اے کہ اس دے لئی کمپیوٹر اُتے مائیکروسافٹ د‏‏ی م‌س ونڈوز نصب کرنا ضروری اے جو اس قزاقی د‏‏ی اُم الخبائث ا‏‏ے۔ مائکروسافٹ دے مالک دا بیان اے:

:یعنی افیم فروشاں د‏‏ی طرح تیسری دنیا دے عوام نو‏‏ں ونڈوز د‏‏ی لَت لگیا دو، پیسے آنے والے وقت وچ بنا لاں گے۔
واضح رہے کہ جاہل جے اک دفعہ کِس‏ے خاص طریقے تو‏ں کمپیوٹر دا استعمال سیکھ لے تاں اسنو‏ں کِس‏ے دوسرے نظام د‏‏ی "نويں تعلیم" حاصل کرنا خاصا دشوار معلوم ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سافٹ ویئر
گٹھ:فائل شیئرنگ
گٹھ:قانون
گٹھ:قانون کاپی رائٹ
گٹھ:منظم جرائم