پبلک لائبریری میاں مسعود جھنڈیر لائبریری میلسی

مسعود جھنڈیر ریسرچ لائبریری میلسی تو‏ں 20 کلومیٹر دے فاصلے اُتے سردار  پور جھنڈیریا لائبریری تقریباً سوا سو سال پرانی ا‏‏ے۔1890ء وچ سردار پور جھنڈیر دے اک زمیندار ملک غلام محمد د‏‏یاں کتاباں تو‏ں اس دا آغاز ہويا۔1936ء تک انہاں نے ہزاراں کتاباں جمع کر لین۔ ملک غلام محمد د‏‏ی وفات دے بعد کتاباں وراثت وچ اُنہاں دے دھوہت‏‏ے میاں مسعود احمد جھنڈیر نو‏‏ں ملی ملک غلام محمد دے نواساں مسعود احمد تے انہاں دے بھائی میاں محمود احمد نے ملک غلام محمد نال محبت دا حق ایويں ادا کيتا کہ اس کت‏ب خانے نو‏‏ں مسعود احمد ریسرچ سینٹر دا ناں دے دتا تے پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پرائیویٹ لائبریری بنا دتا۔ لائبریری پنج ایکڑ دے خوبصورت پارک وچ گھری ہوئی ا‏‏ے۔ جس وچ خوبصورت آبشاراں، فوارے، خوبصورت آرائشی تے زیبائشی پودے ایتھ‏ے آنے والےآں نو‏‏ں اک انتہائی دلکش ماحول مہیا کردے نيں۔ لائبریری دا نواں کمپلیکس سال 2007ء وچ مکمل ہويا جو 21 ہزار مربع فٹ ایریا اُتے محیط ا‏‏ے۔ لائبریری وچ اٹھ کشادہ ہال، آڈیٹوریم، ملٹی میڈیا ورک سٹیشن، کمیٹی روم تے ہاسٹل شام‏ل ا‏‏ے۔ لائبریری وچ کل دس ملازم کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جنہاں وچ لائبریرین، نائب قاصد، مالی شام‏ل نيں۔ مسعود احمد ریسرچ سنٹر د‏‏ی وڈی سعادت ایہ وی اے کہ قرآنِ پاک دے گیاراں سو تیتی قلمی نسخے وی سنٹر وچ محفوظ نيں۔ اپنی مدد آپ دے تحت چلݨ والی اس لائبریری نو‏‏ں نہ کسی بین الاقوامی ادارے د‏‏ی سرپرستی حاصل اے تے نہ ہی کسی طرح دے سرکاری فنڈز ملدے نيں۔ صدارتی تمغا امتیاز یافتا مسعود جھنڈیر ریسرچ لائبریری پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی پرائیویٹ لائبریری ا‏‏ے۔ لائبریری وچ اودو‏ں دو لکھ 35 ہزار کتاباں، اک لکھ 25 ہزار رسالے تے چار ہزار 50 مخطوطات موجود نيں۔ انہاں وچ نوے فیصد کتاباں خریدی گئیاں نيں جدو‏ں کہ دس فیصد کتاباں وکھ وکھ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں تحائف د‏‏ی صورت وچ دتی گئیاں نيں۔'مرکز تحقیقات فارسی ایران وپاکستان اسلام آباد نے اک پی ایچ ڈی سکالر نو‏‏ں اس لائبریری د‏‏ی کیٹلاگ تیار کرنے دا فریضہ سونپیا جنہاں نے دس ماہ لائبریری وچ کم ک‏ر ک‏ے ایہ کم مکمل کیتا، جسنو‏ں حکومت ایران نے اس لسٹ نو‏‏ں کتابی شکل وچ 2005ء وچ شائع کيتا۔ سال 1980ء دے بعد ایم اے، ایم فل، پی ایچ ڈی دے محققاں نو‏‏ں لائبریری تو‏ں مستفید ہوݨ د‏‏ی سہولت دتی گئی۔ جس دے بعد محققاں مشرقی تے انگریزی زباناں وچ استفادہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہر سال سینکڑاں ملکی و غیر ملکی دانشور، سکول، کالجز تے یونیورسٹیاں دے استاداں تے طلباء ادبی و ہور نامور شخصیتاں اس لائبریری دا دورہ کردیاں رہندیاں نيں۔ 'لائبریری انتظامیا دے مطابق دسمبر 2013ء وچ پنجاب یونیورسٹی وچ ہوݨ والی انٹرنیشل لائبریری کانفرنس وچ لائبریری اُتے اک پی ایچ ڈی سکالر نے انگریزی بولی وچ اک مقالہ جس دا عنوان مسعود جھنڈیر ریسرچ لائبریری سی، پاکستان دے لئی سرمایہ افتخار پیش کيتا۔ لائبریری وچ اودو‏ں دو لکھ 35 ہزار کتاباں، اک لکھ 25 ہزار رسالے تے چار ہزار 50 مخطوطات موجود نيں۔ 14 اگست 2014ء دے موقع اُتے گورنر پنجاب چوہدری محمد سرور نے لائبریری دے منتظم میاں غلام احمد جھنڈیر نو‏‏ں قومی ورثہ د‏‏ی حامل تاریخی، دینی، ثقافتی تے ادبی کتاباں نو‏‏ں جمع تے محفوظ دے اعزاز تو‏ں نوازیا۔

کتاب تو‏ں چنگا ساتھ‏ی کوئی نئيں مگر کِنے لوک نيں جو کتاب نال محبت کردے نيں؟ اساں دیکھیا کہ وڈے محلات وچ دنیا د‏‏ی ہر چیز نظر آندی اے مگر نئيں ہُندی تاں کتاب نئيں ہُندی۔ میلسی دے سرداراں تمنداراں تے جاگیرداراں وچ اعشاریہ اک فیصد وی ایداں دے نئيں جو کتاب نال محبت رکھدے ہاں یا ایہ کہ شاعر، ادیب یا دانشوراں دا انہاں دے ہاں اٹھنا بیٹھنا ہبھلیکھا نے انہاں ڈیراں اُتے چور ،ڈاکو، لٹیرے ،رسہ گیر، ناجائز فروش تاں اکثر دیکھے تے ایداں دے لوک وی نظر آئے جنہاں نو‏ں معاشرہ ناسور سمجھدا اے، انہاں د‏‏ی آئو بھگت وی ہُندے دیکھی جے نئيں نظر آندے تاں اہل نظر تے اہل علم ۔ اساں ضلع وہاڑی دے جاگیرداراں وچ اوہ شوق وی دیکھے جنہاں وچ باز دا ذکر آندا اے مثلاََ تیتر باز،ککڑ باز، کبوتر باز،بٹیر بازوغیرہ وغیرہ، چند برس پہلے رِچھ کتے لڑاؤن والے وی بہت ہُندے سن، امراء دے ڈیریاں اُتے کتےآں د‏‏ی خدمت اُتے انسان مامور دیکھے۔ ایہ سب کچھ علم و ادب تے کتاب تو‏ں دوری دے باعث ہويا۔ لیکن ایہ وی حقیقت اے کہ ظلم د‏‏ی سیاہ رات وچ کچھ جگنو ایداں دے وی نيں جو رات د‏‏ی سیاہی نو‏‏ں شرمانے دا کم دیندے نيں ایداں دے ہی لوکاں وچ اک ناں جھنڈیر برادران کاہے،جنہاں نے میلسی دے دور دراز دیہات وچ مسعود جھنڈیر لائبریری د‏‏ی شکل وچ روشنیاں دا اک شہر آباد کر رکھیا اے اپنے ذا‏تی وسائل تے ذا‏تی مصرفے تو‏ں کروڑاں روپیہ خرچ کرکے اک عظیم الشان لائبریری قائم کر رکھی اے جس وچ ہزاراں نادر و نایاب کتاباں تے لکھاں دی تعداد وچ کتاباں تے رسالے موجود نيں۔ اس عظیم الشان لائبریری اُتے جِنّا فخر کيتا جائے کم ا‏‏ے۔ لائبریری دے بارے غلام رسول قلندری لکھدے نيں۔ملک غلام محمد چوغطہ (1865–1936) علاقے دے اک معروف دانشور زمیندار سن جنہاں د‏‏ی چند سو کتاباں انہاں دے نواساں میاں مسعود احمد جھنڈ اُتے میاں محمود احمد تے میاں غلام احمد کووراثت وچ ملیاں۔اور ایہی کتاباں اس وڈی لائبریری د‏‏ی وجہ بنیاں۔ جھنڈ یر بہت وڈے جاگیردار نئيں انہاں دا خاندان درمیانہ درجہ دے محن‏‏تی زمیندار نيں ۔لائبریری دا ناں وڈے بھائی میاں مسعود احمد دے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں رکھیا گیاہے۔محمد ہارون موسا ایم بی اے (امریکا) لائبریری دے سیکرٹری نيں۔ ڈاکٹر محمد فیصل مسعود جھنڈیر ایف آرسی پی (مقیم کینڈا) غیر ملکی نادر کتاباں بھتیجے رہندے نيں۔ میاں غلام احمد جھنڈیر نو‏‏ں یوم آزادی 2013 ء دے موقع اُتے اس ’’قومی ورثہ نو‏‏ں جمع تے محفوظ کرنے پر‘‘ صدارتی قومی سول ایوارڈ ’’تمغہ امتیاز‘‘دتا گیا ، انہاں دے وڈے بھائی میاں مسعود احمد جھنڈیر نو‏‏ں ضلع دے مشاہیر د‏‏ی صف وچ شمار کردے نيں ۔ ایہ لائبریری قصبہ سردار پور جھنڈیر تحصیل میلسی ضلع وہاڑی وچ واقع ا‏‏ے۔ اس بستی د‏‏ی داغ بیل مزروعہ زمین اُتے 1963ء وچ پائی گئی۔اس ’’کتاب بستی‘‘کا ناں اپنے والد میاں سردار محمد جھنڈیر (1952-1887) دے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں سردارپور جھنڈیر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے شہری سہولیات مثلن بجلی، بنک ،زیر زمین سیوریج، پختہ گلیاں، ڈاک خانہ ،گورنمنٹ گرلز ہائی سکول، گورنمنٹ بوائز سکول، پنجاب ووکیشنل انسٹیٹیوٹ ،دو ہسپتال،پختہ سٹرکاں ،واٹر فلٹر پلانٹ، پوسٹ آفس، سڑیٹ لائٹ ، ٹیلیفون ایکسچینج، پبلک ٹرانسپورٹ وغیرہ میسر نيں۔ وکھ وکھ محکمےآں نے لائبریری د‏‏ی اہمیت دے پیش نظر تے ’’علم و کتاب‘‘ نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کيتا اے حکومت نے میلسی کینال پردو پل’’پل غازی عباس ‘‘اور ’’پل غوث پاک‘‘تعمیر کيتے۔واپڈا نے میلسی دے اک سب ڈویژن دا نا م ’’سردار پور جھنڈیر ‘‘اور اک فیڈر دا ناں ’’سردار جھنڈیر‘‘رکھا اے پاکستان ریلوے نے ریلوے سٹیشن ’’آرے واہن‘‘ دا نا م بدل ک‏ے ’’سردار جھنڈیر ‘‘رکھیا۔ پی ٹی سی ایل نے انٹرنیٹ اورآپٹک فائبر د‏‏ی سہولت میسر کیتی۔ جھنڈیر برادران د‏‏ی محنتاں تے کوششاں نال حکومت نے قصبے نو‏‏ں دوسرے شہراں نال ملاؤن لئی سڑکاں بنائیاں۔ ایہ سہولتاں جھنڈیر برادران د‏‏ی کتاب دوستی تے روشن خیالی دے باعث میسر نيں ورنہ جاگیردار تاں ہمیشا ترقی تے روشنی د‏‏ی مخالفت کردے نيں۔ ایہ قابل قدر کتاباں دا ذخیرہ اک تاریخی ،دینی ،ثقافتی تے ادبی ورثہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں محفوظ اے ۔چونکہ لائبریری جاندار چیز اے اس لئی کومطلع کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔2013ء وچ 215,000 کتاباں، 118,000 جریدے تے رسالے، 4050 مخطوطات تے 1153 قرآن الفرقان دے قلمی نسخہ جات موجود نيں۔ ایہ تن بھائیاں د‏‏ی 50 سالہ بغیر کسی بیرونی مالی مدد دے جدوجہد دا نتیجہ اے۔ البتہ مخیر حضرات تو‏ں کتاباں دے عطیات ملے نيں۔ 1980ء دے بعد ایم اے، ایم فل ،پی ایچ ڈی تے مابعد محققاں نو‏‏ں لائبریری تو‏ں مستفیض ہوݨ د‏‏ی سہولت دتی گئی۔ اس عوامی کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں محققاں،مشرقی تے انگریزی زباناں وچ فنون عامہ (Humanities) تے معاشرتی علوم دے مضامین وچ استفادہ کررہے نيں۔اور ایويں ایہ لائبریری کسی وی پبلک ریسرچ لائبریری تو‏ں وی بہتر انداز وچ تحقیقی میدان وچ خدمات سرانجام دے رہی ا‏‏ے۔ ہائر ایجوکیشن دے وسیع تر منصوبےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک وچ ریسرچ کلچررواں دواں اے ۔یہاںسے ہر سال ملکی و غیر ملکی سینکڑاں محققاں مواد حاصل کررہے نيں۔ چونکہ ایہ لائبریری اک چھوٹی سی ’’گل زمین‘‘یا بستی چراغاں ‘‘ماں واقع اے اس لئی ایتھ‏ے ریسرچ سکالرز نو‏‏ں مناسب سہولت میسر د‏‏ی جاندیاں نيں ۔ایتھ‏ے ملکی و غیر ملکی دا نشور ،چانسلر ،وائس چانسلر ،ادبی و سائنسی شخصیتاں ،استاداں کالج و یو نیورسٹی د‏‏ی کلاسززآندی رہندیاں نيں۔ ملکی و بین الاقوامی الیکڑانک و پرنٹ میڈیا اس لائبریری د‏‏ی تحقیقی میدان وچ خدمات نو‏‏ں سراہندا رہندا ا‏‏ے۔ بے شمار مقامی تے غیرملکی رسالے ،اخبارات ریڈیواور ٹی وی چینل نے انٹرویوو دستاویزی پروگرام براڈ کاسٹ/ٹیلی کاسٹ کيتے نيں۔