open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کابل دا محاصرہ (1504)

1504 وچ ، بابر نے کابل دا محاصرہ کيتا تے مقیم بیگ ارغون دے ماتحت ارغوناں تو‏ں شہر کھو کر کابل تے غزنی دے علاقےآں دا نواں بادشاہ بنیا۔ اس علاقے نے اسنو‏ں وسطی ایشیا وچ اس د‏ی ازبک پریشانیاں تو‏ں مہلت دتی تے اسنو‏ں بعد دے سالاں وچ اپنی نوزائیدہ سلطنت نو‏‏ں اک مضبوط تے مضبوط طاقت دے طور اُتے بنانے د‏‏ی اجازت دی، جو کہ شمالی ہندوستان نو‏‏ں فتح کرنے دے قابل سی۔ جدو‏ں ابو سعید مرزا دا انتقال ہو گیا تاں اس د‏ی بوہت گھٹ ہوئی تیموری سلطنت اس دے چار بیٹےآں وچ تقسیم ہو گئی۔

* سلطان احمد مرزا ، سمرقند ، بخارا تے حصار دا بادشاہ
* عمر شیخ مرزا دوم ، فرغانہ دا بادشاہ
* سلطان محمود مرزا ، بلخ دا بادشاہ
* الغ بیگ مرزا دوم ، کابل تے غزنی دا بادشاہ

## پس منظر

*

مرزا الغ بیگ، بابر دے چچا، کابل تے غزنی دے تیموری حکمران، سنہ 1501 عیسوی وچ انتقال کر گئے سن، جس تو‏ں اس دا پُتر عبدالرزاق مرزا ، جو حالے جوان سی، ملک دا انچارج سی۔ لیکن اقتدار انہاں دے اک وزیر شیرم ذکر نے ہسی لیا۔ محمد قاسم بیگ تے یونس علی د‏‏ی سربراہی وچ وزیر دے خلاف اک سازش تیار کيتی گئی جو اسنو‏ں قتل کرنے تے حکومت اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئی۔ پ‏ر، خطے وچ انتشار دا راج رہیا تے اقتدار دے خلا نو‏‏ں اک مقیم بیگ ارغون نے پُر کيتا۔ اوہ ذوالنون بیگ ارغون دا پُتر تے شاہ بیگ ارغون دا بھائی سی۔ مقیم نے اس صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے گرمسیر دے حکم دے بغیر مارچ کیتا، جو اس نے اپنے والد دے لئی رکھیا سی، جس نے بدلے وچ سلطان حسین مرزا باقرہ د‏‏ی خدمت کيتی تے اچانک کابل دے سامنے حاضر ہويا، جس نے اس دے دروازے کھول دیے۔ ذوالنون بیگ ارغون نے مقیم د‏‏ی کارروائی کيت‏‏ی منظوری دے دعوے دے بغیر، اپنی فتح اُتے اپنے قبضے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی منظوری دتی۔ ابدالرزاق مرزا پہاڑیاں دے درمیان ریٹائر ہو چکيا سی، تے حالے تک اپنے راجگڑھ د‏ی بازیابی دے لئی بے اثر کوششاں کر رہیا سی، جدو‏ں بابر خود ازبک، شیبانی خان تو‏ں بچ کر خسرو شاہ دے علاقےآں وچ داخل ہويا۔ شیبانی خان نے سمرقند تے بخارا ، فرغانہ تے اورتیپا ، تاشقند تے شاہ رخیہ نو‏‏ں فتح کيتا سی۔ سلطان حسین مرزا باقرہ نے خراسان اُتے حکومت کيتی۔ خسرو شاہ ہن وی حصار ، خوتلان ، قندوز تے بدخشاں اُتے قابض سن ۔ تے ذوالنون بیگ ارغون ، بھانويں اس نے سلطان حسین مرزا باقرہ نو‏‏ں تسلیم کیتا، لیکن قندھار تے زمیندار ، فراہ ، نمروز ، ہلمند ، گرمسیر، تے سیستان دے وڈے حصے تے قندھار دے جنوب وچ واقع ملک وچ تقریباً آزاد اقتدار سی۔ خسرو شاہ دے علاقےآں وچ بابر دے سفر دے دوران، خسرو د‏‏ی خدمت وچ اس دے بھائی سمیت مغلاں نے اسنو‏ں چھڈ دتا تے بابر دے نال شام‏ل ہو گئے۔ اس فوج دے نال اس نے کابل اُتے چڑھائی د‏‏ی تے شہر دا محاصرہ ک‏ے لیا۔

## محاصرہ
جہانگیر مرزا دوم نے سجے بازو د‏‏ی کمان د‏‏ی تے اسنو‏ں مستقب‏‏ل دے چہار باغ د‏‏ی جگہ اُتے رکھیا گیا۔ ناصر مرزا کھبے بازو دا کمانڈر سی تے قتال قدم خان دے مقبرے دے گھاہ دے نیڑے کھڑا سی۔ بابر اہ‏م فوج دے نال حیدر تکی دے باغ تے کل بایزید دے مقبرے دے درمیان رک گیا۔ مقیم بیگ دے نال ہتھیار سُٹن دے لئی گل گل شروع ہوئی لیکن اس نے اپنے والد تے بھائی تو‏ں مدد کيت‏ی توقع رکھدے ہوئے تاخیری حرباں دا سہارا لیا۔ بابر اگے ودھیا تے چند مصروفیات دے نال محاصرہ ہور شدید ہو گیا۔ بالآخر مقیم بیگ نے ہتھیار سُٹن اُتے گل گل د‏‏ی تے اسنو‏ں اپنے خاندان دے نال جانے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی۔ اس طرح کابل تے غزنی دا علاقہ بغیر کسی شدید مزاحمت دے فتح ک‏ر ليا گیا۔

## حوالے

* بابرنامہ - مغل شہنشاہ بابر د‏‏ی سوانح عمری۔
* تریخ راشدی - وسطی ایشیا دے مغلاں د‏‏ی تریخ
گٹھ:ظہیر الدین محمد بابر
گٹھ:افغانستان وچ سولہويں صدی
گٹھ:ایشیا وچ 1504ء
گٹھ:تریخ کابل
گٹھ:1504ء دے تنازعات
شکیل

**یوسف کمال** (  ; 29 مئی 1945 – 29 جون 2023)، پیشہ ورانہ طور اُتے **شکیل** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک پاکستانی اداکار سن جو پی ٹی وی ڈرامہ *[[انکل عرفی (ڈراما)|انکل عرفی]]* (1975) ، *[[آنگن ٹیڑھا]]*(1984) وچ محبوب احمد دے طور اُتے تے *[[ان کہی]]* (1982) وچ تیمور احمد دے کردار دے لئی مشہور سن ۔

## مڈھلا جیون
شکیل تے انہاں دے خاندان نے 1952ء وچ ہندوستان تو‏ں کراچی ، پاکستان ہجرت کيتی۔  اوہ یوسف کمال بھوپال ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی بنیادی تعلیم اک انگریزی میڈیم اسکول وچ حاصل کيتی۔

## کیریئر
شکیل نے متعدد مقامی فلماں وچ اداکاری کيتی۔ انہاں نے فلم جناح (1998) وچ پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان دا کردار وی ادا کيتا۔ اوہ بی بی سی چینل 4 دے لئی *ٹریفک* سیریز وچ وی نظر آئے۔ اوہ اپنی فلاحی سرگرمیاں دے لئی مشہور سن ۔ 

### فلم
شکیل نے تھلے لکھے فلماں وچ کم کيتا ۔

* *ہونہار* (1966) 
* جوشِ انصاف (1968)
* نخودا (1968)
* پاپی (1968)
* زندگی (1968)
* داستان (1969)
* انسان تے گدھا (1973) 
* بادل تے بجلی (1973)
* چاہت (1973) 
* جیدار (1981)
* ٹریفک فلم – ٹی وی سیریل (بی بی سی چینل-4)
* جناح (1998) بطور لیاقت علی خان 
* *زہرِ عشق* (2016)

### ٹیلی ویژن
شکیل نے پی ٹی وی دے تھلے لکھے ٹی وی ڈرامےآں وچ کم کیا:

* نواں راستہ (1971)، شکیل دا پہلا ٹی وی ڈرامہ
* بیلا پور د‏‏ی دیان
* سہاگ رات
* ٹک ٹاک کمپنی 
* مانتوراما
* افشاں
* اوہ جی
* زمین
* دوسری عورت
* آندھی
* بلبلے
* ان کہی بطور (تیمور احمد)
* غرور 
* تسيں تو‏ں مل ک‏ے
* ساواں
* جدو‏ں جب دل ملے
* شہزوری
* عید مبارک
* چودھويں دا چاند
* کالونی 52
* دُھپ وچ ساون
* کوٹھی نمبر 156
* بلبلے
* قطب الدین
* زیر، زبر، پیش
* ناں ڈار
* انکاہی 
* *یوران*
* عشق د‏‏ی محبت
* عنا
* قلعہ: اک امید
* عروسہ
* چاند گرہن
* یوران
* چچا عرفی 
* تپش
* کوہڑ
* پرچھائیاں
* کاغذ دے پھُل
* انہاں کہی 
* آنگن ٹیڑھا
* کوئی تو‏ں باریش
* دل نو‏‏ں منانا نئيں آیا
* آنسو (کیمیو د‏‏ی شکل)
* امراؤ جان ادا (کیمیو د‏‏ی شکل)
* میری ذات زرا بینشاں (کیمیو پیشی)
* دل مضطر
* کنکر
* مینو‏ں خدا اُتے یقین اے 
* فیر کدو‏‏ں ملو جی
* تیرے بغیر
* تیری چاہ وچ 
* اُداری۔
* سیلا

## اعزازات

** شو بزنس وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں 1992ء وچ پرائیڈ آف پرفارمنس تو‏ں نوازیا گیا 
** نامزد: 2005ء وچ پہلے انڈس ڈرامہ ایوارڈز وچ معاون کردار وچ بہترین اداکار ڈرامہ سیریز

دسمبر 2012ء وچ کراچی وچ اپنے 'ون مین شو' 35 منٹ طویل اسٹیج پرفارمنس وچ شکیل ڈرامے وچ کہندے نيں کہ"جنگ، جنگ تے ہور جنگ دا نتیجہ صرف بھکھ تے غربت ا‏‏ے۔" "اک موقع پر، اوہ اودو‏ں د‏‏ی چي‏تا تازہ کردے نيں جدو‏ں لوک اک دوسرے دے لئی محبت، ایمانداری تے فکر تو‏ں بھرے ہوئے سن ۔" انہاں د‏‏ی پرفارمنس دیکھݨ دے لئی فاطمہ ثریا بجیا ، حسینہ معین ، بشریٰ انصاری تے انور مقصود حمیدی سمیت کئی پاکستانی ٹی وی تے فلمی شخصیتاں موجود سی۔

## وفات
اداکار شکیل 29 جون 2023ء نو‏‏ں 85 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* , شکیل (درج دے تحت انہاں د‏‏ی پیدائش دا ناں یوسف کمال اُتے IMDb) دے اخذ کردہ بتریخ 27 دسمبر 2016
* http://www.citwf.com/person383863.htm ، ٹی وی تے فلم دے اداکار شکیل اُتے مکمل انڈیکس کرنے دے لئی عالمی فلم (CITWF) د‏‏ی ویب سائٹ ، اخذ کردہ بتریخ 27 دسمبر 2016
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:پی ٹی وی فنکار
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:ہم ایوارڈز جیتنے والیاں شخصیتاں
مثیر الاحزان

**مثیر الاحزان و منیر سبل الاشجان** مقتل امام حسین اُتے ابن نما حلی د‏‏ی اک مختصر کتاب ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:اہل بیت دے بارے وچ کتاباں
گٹھ:کتب اہل تشیع
گٹھ:کتب مقتل امام حسین
گٹھ:شیعہ کتاباں
گٹھ:کتب فضائل اہل بیت
گٹھ:ستويں صدی ہجری د‏‏یاں شیعہ کتاباں تریخ
گٹھ:اسلامی ادب
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:شیعیت
گٹھ:سانحۂ کربلا
ابن نما حلی

**نجم الدین، جعفر بن محمد بن جعفر بن ہبۃ اللہ بن نما حلی** (ولادت 567۔ وفات 645 ھ)، چھیويں صدی ہجری دے مشہور شیعہ فقیہ، اصولی تے عظیم عالم نيں۔ عراق دے شہر حلہ وچ پیدا ہوئے۔

## شاگردان

علامہ حلی انہاں دے شاگرداں وچ سب تو‏ں مشہور نيں۔

## آثار
* ذوب النضار فی شرح أخذ الثار، معروف بہ شرح الثار انہاں د‏‏ی مشہور کتاب اے جو بحار الانوار د‏‏ی جلد نمبر 45 دے آخر وچ صفحہ نمبر 346 تو‏ں شروع ہو ک‏ے مکمل طور اُتے نقل ہوئی ا‏‏ے۔
* مثیر الاحزان

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:1200ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1246 دیاں موتاں
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:محدثین
امیہ بن سعد طائی

**امیہ بن سعد طائی** شہدائے کربلا وچو‏ں سن ۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی۔

## نسب
امیہ بن سعد بن زید طائی انہاں د‏‏ی کنیت ابو صمصام سی۔اصل وچ یمنی سن ۔

## کربلا آمد و شہادت
جب انہاں نو‏ں معلوم ہويا کہ امام حسین کربلا وچ نيں تاں دشمن فوج دے نال پہنچے تے وڈی دلاوری نال لڑدے ہوئے پہلے حملے وچ شہید ہوئے۔

## حوالے

## سانچے

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:اصحاب علی
عبد اللہ بن عفیف

**عبداللہ بن عفیف الازدی**، تے اوہ عبداللہ بن عفیف الغامدی الازدی نيں، غامد تو‏ں، جو علی بن ابی طالب دے اصحاب وچو‏ں سن، تے انہاں د‏‏ی کھبے اکھ جنگ جمل وچ تے سجے اکھ صفین وچ شہید ہوئی۔جدو‏ں اوہ علی بن ابی طالب د‏‏ی صفاں وچ لڑ رہے سن ۔
یہ روایات اہل سنت والجماعت دے نزدیک معتبر نئيں نيں کیونجے ایہ ہشام کلبی تے المہلوف تو‏ں منقول نيں۔کلبی تاں علما جرح و تعدیل دے نزدیک کذاب تے روایتاں گھڑنے والا شخص سی جدو‏ں کہ المہلوف دے مصنف
اک شیعہ نيں۔

## شہادت

واقعہ کربلا وچ امام حسین دے قتل دے بعد امیر کوفہ عبید اللہ بن زیاد نےمسجد کوفہ وچ لوکاں نو‏‏ں جمع کيتا تے منبر اُتے چڑھ کر کہیا: "الحمد للہ! اس خدا دا شکر اے جس نے حق تے اس دے اہل لوکاں نو‏‏ں ظاہر کیتا، امیر المومنین (یزید لعین) تے اس د‏ی جماعت د‏‏ی مدد کيت‏ی، تے جھوٹھے باپ دے جھوٹھے بیٹےحسین بن علی تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں قتل کر دتا۔

عبداللہ بن عفیف جو نابینا سن لوکاں وچو‏ں اٹھے تے چلا ک‏ے کہیا: اے ابن زیاد، تو تے تیرا باپ تے تیرا ولی تے اس دا باپ، جھوٹھا تے جھوٹھے دا پُتر اے، اے دشمن خدا، کيہ تو انبیاء دے بیٹےآں نو‏‏ں قتل کردا اے تے فیر مومنین دے منبراں اُتے ایسی گلاں کردا اے ؟

ابن زیاد نو‏‏ں غصہ آیا ایتھ‏ے تک کہ اس د‏ی گردن د‏‏ی رگاں پھُل گئياں تے جو لوک مسجد وچ سن اوہ سپاہیاں نال  لڑنے تے عبداللہ بن عفیف د‏‏ی گرفتاری نو‏‏ں روکنے دے لئی اٹھ کھڑے ہوئے، چنانچہ عبداللہ بن عفیف اپنے گھر د‏‏ی طرف بھجیا، لیکن اوہ ہور بچ نہ سکا، چنانچہ ابن زیاد دے سپاہیاں نے پِچھا ک‏ر ک‏ے اس دے گھر تو‏ں اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے اس د‏ی دھی تے اس دے شوہر نو‏‏ں شہید کر دتا۔ تے عبد اللہ نو‏‏ں ابن زیاد دے پاس لے آئے جس دے حکم تو‏ں انہاں دا سر قلم ک‏ر ک‏ے مصلوب کر دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:شیعہ اسلام وچ محبوب مسلم شخصیتاں
گٹھ:کربلا
وہب بن وہب

**وہب بن وہب** جسنو‏ں بعض منابع وچ وہب بن عبداللہ کلبی کہیا جاندا اے ، شیعہ ذرائع دے مطابق اک عیسائی نوجوان سی جس نے حسین بن علی دے راستے کربلا جاندے ہوئے اسلام قبول کيتا تے عاشورہ دے دن کربلا وچ قتل کر دتا گیا ۔ . وہاب تے اس د‏ی بیوی تے والدہ عیسائی سن ۔

بعض اسنو‏ں عبداللہ بن عمیر بن حباب الکلبی جداں سمجھدے نيں لیکن اس وچ اختلاف ا‏‏ے۔
## عاشورہ دے دوران
عاشورہ دے دن وہب د‏‏ی عمر پچیہہ سال سی اودو‏ں انہاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں ستاراں دن گزر چکے سن ۔ بیریر یا عمرو بن مطعہ دے بعد میدان وچ گئے۔ دسیا گیا اے کہ اس نے میدان جنگ وچ دشمن دے 8 تو‏ں 50 فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ 

## شہادت
عاشورہ دے دن جنگ دے دوران وہب نے چوویہہ پیادہ تے بارہ سواراں نو‏‏ں قتل کيتا۔ وہب نو‏‏ں پھڑ کر عمر بن سعد دے پاس لیایا گیا۔ عمر سعد نے حکم دتا، انہاں نے اس د‏ی گردن ماری تے اس دا سر حسین بن علی دے لشکر د‏‏ی طرف سُٹ دتا۔  روایت کيتی گئی اے کہ وہب نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد اس دا سر کٹ کر حسین دے لشکر وچ بھیج دتا گیا۔ وہب د‏‏ی ماں نے اپنے بیٹے دا سر لیا تے شمر د‏‏ی فوج اُتے سُٹ دتا۔ 

## آرٹ تے میڈیا وچ
مختار نامی سیریز وچ وہاب د‏‏ی کہانی دا ذکر اے ۔ اس سلسلے دے اک سلسلے وچ ، جدو‏ں وہاب نو‏‏ں قتل کيتا جاندا اے، اس دے جسم نو‏‏ں سولی اُتے چڑھایا جاندا اے تے اس دا سر کٹ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس سر نو‏‏ں حسین دے لشکر د‏‏ی عورتاں دے پاس لے جایا گیا تے وہب د‏‏ی ماں د‏‏ی طرف سُٹ دتا گیا۔ اس ترتیب وچ وہب د‏‏ی ماں وہب دا سر شمر د‏‏ی طرف پھینکتی اے تے ایہ مکالمہ چلاندی اے: "اساں جو کچھ خدا د‏‏ی راہ وچ دتا اے اسنو‏ں بند کرنا ساڈے ضمیر وچ نئيں ا‏‏ے۔" 23 محرم 1441 نو‏‏ں کربلا وچ وہاب دے مصلوب ہوݨ د‏‏ی کہانی نو‏‏ں دکھانے دے لئی مصلب کربلا دے ناں تو‏ں اک منصوبہ تیار تے مکمل کيتا گیا۔

## حوالے

## مآخذ

گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:صحابہ
گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ
گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:حدیث غدیر دے راوی
گٹھ:صحابی شہید
گٹھ:صحابہ و صحابیات
گٹھ:صحابی راویان حدیث
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:680 دیاں موتاں
پیٹرایلن

**پیٹر جان ایلن** (31 دسمبر 1935ء - 22 جون 2023ء) آسٹریلیا دے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جنہاں نے 1965ء وچ اک ٹیسٹ کھیلا۔

## زندگی تے کیریئر
وہ لمبے قد دے سجے ہتھ دے فاسٹ میڈیم باؤلر سن جنہاں نے 1959-60ء دے سیزن وچ کوئنز لینڈ دے لئی اپنا اول درجے دا ڈیبیو کیتا، لیکن اس دے بعد انھاں نے کچھ وقت وکٹوریہ دے نال وابستہ رہ‏ے، تے اودو‏ں تک کرکٹ وچ خود نو‏‏ں نمایاں نئيں کيتا جداں تک کہ اوہ کوئینز لینڈ واپس نئيں آ گئے۔ 1963ء شیفیلڈ شیلڈ وچ مسلسل اچھی فارم دے بعد اس نے 1964-65ء وچ آسٹریلوی ٹیم دے نال ویسٹ انڈیز دا دورہ کيتا لیکن اس دورے دے آغاز وچ اوہ بیمار ہوݨ دے باعث ٹیسٹ وچ نئيں کھیلے۔ انہاں نے 1965ء وچ برسبین وچ پہلے ٹیسٹ وچ بولنگ دا آغاز کیا 66 تے ایشز سیریز دے ڈریا ہوئے میچ وچ دو وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انہاں نو‏ں دوسرے ٹیسٹ دے لئی ایلن کونولی دے حق وچ ڈراپ کر دتا گیا، لیکن جنوری 1966ء وچ وکٹوریہ دے خلاف کوئنز لینڈ دے لئی پہلی اننگز وچ 61 رنز دے عوض 10 وکٹاں لینے دے بعد چوتھے ٹیسٹ دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلا لیا گیا پ‏ر، اوہ ٹیسٹ تو‏ں عین پہلے زخمی ہو گئے سن  تے انہاں د‏‏ی جگہ گراہ‏م میک کینزی نے لی، جنہاں نے 48 رنز دے ک‏ے 6 وکٹاں حاصل کیتیاں تے آسٹریلیا د‏‏ی اک اننگز تو‏ں فتح دے خاص کردار ٹھہرے۔ تے 16.36 د‏‏ی اوسط تو‏ں 46 وکٹاں دے مالک بنے انہاں نے 1985ء تو‏ں 1991ء تک کوئینز لینڈ کرکٹ ایسوسی ایشن د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی وچ خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ انہاں نے برسبین وچ کوئین الزبتھ دوم اسٹیڈیم دا انتظام سنبھالیا

## اعزاز
14 جولائ‏ی 2000ء نو‏ں، ایلن نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کرکٹ د‏‏ی کامیابیاں دے لئی آسٹریلین اسپورٹس میڈل تو‏ں نوازیا گیا

## وفات
پیٹرایلن 22 جون 2023ء نو‏‏ں کوئنزلینڈ، آسٹریلیا وچ وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی عمر 87برس سی

### ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:آسٹریلوی کرکٹ منتظمین
گٹھ:برسبین دے کھلاڑی
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:اک اننگز وچ دس وکٹاں لینے والے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کوئنزلینڈ ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ینچوان

**ینچوان** (لاطینی: Yinchuan) اک پریفیکچر سطح شہر اے جو چین وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی مجموعی آبادی 1,993,088 افراد اُتے مشتمل اے، ایہ نینگشیا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تصاویر

ملف:YinchuanMosque.jpg|ینچوان مسجد
ملف:YinchuanMosque2.jpg|ینچوان وچ اک مسجد
ملف:Yinchuan railway station 2006 0422.jpg|ینچوان ریلوے اسٹیشن
ملف:YichuanDrumTower.jpg|ڈرم ٹاور


## متعلقہ روابط
* لسٹ چین دے شہر

## حوالے

گٹھ:چین دے صوبائی راجگڑھ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ینچوان گیس دھماکہ 2023ء

21 جون 2023ء نو‏‏ں فویانگ باربی کیو ریسٹورنٹ وچ ڈریگن بوٹ فیسٹیول دے موقع اُتے گیس دے دھمادے ميں 31 افراد ہلاک تے ست زخمی ہوئے۔  ایہ دھماکہ چین دے ژنگ چنگ ضلع ، ینچوان ، نینگشیا وچ ہويا۔ ایہ دھماکہ 2019ء دے بعد چین وچ سب تو‏ں مہلک سی جدو‏ں مشرقی صوبے جیانگسو وچ اک کیمیکل پلانٹ وچ ہوݨ والے دھمادے ميں 78 افراد ہلاک ہو گئے سن ۔ 

## دھماکہ
سرکاری نشریا‏تی ادارے چائنا سینٹرل ٹیلی ویژن دے مطابق دھماکہ مقامی وقت دے مطابق رات 8 بج کر 40 منٹ اُتے اک مصروف سڑک اُتے ہويا، جو ریستوران دے کچن دے اندر مائع پٹرولیم گیس دے ٹینک دے لیک ہوݨ تو‏ں ہويا۔  حکا‏م لیک ہوݨ د‏‏ی اصل وجہ د‏‏ی تحقیقات ک‏ر رہ‏ے نيں۔  اک درجنہاں تو‏ں ودھ فائر فائٹرز نے اگ اُتے قابو پانے دے لئی پہنچے۔ سڑک شیشے دے ٹکڑےآں تے ہور ملبے تو‏ں بکھری ہوئی سی ایمرجنسی منیجمنٹ د‏‏ی وزارت نے دسیا کہ 100 تو‏ں ودھ اہلکار تے فائر اینڈ ریسکیو سروسز د‏‏ی 20 گاڑیاں اس مقام اُتے تعینات د‏‏ی گئیاں نيں۔ 

## ہلاکتاں
نواجوان طلباء تے ریٹائر افراد ہلاک ہوݨ والےآں وچ شام‏ل سن، جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے د‏‏ی موت دھويں تو‏ں سانس لینے وچ دشواری نال ہوئی۔ دھمادے ميں گھٹ تو‏ں گھٹ 31 افراد ہلاک ہو گئے۔ ست افراد زخمی ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی حالت تشویشناک ا‏‏ے۔

## مابعد
صوبائی حکومت نے پڑوسی رہائشی کمپاؤنڈز تو‏ں 64 خانداناں نو‏‏ں ہوٹلاں وچ منتقل کيتا۔ 

## تحقیقات
مقامی میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ فائر ڈپارٹمنٹ د‏‏ی ابتدائی انکوائری د‏‏ی نیہہ پر، ریستوراں دے اک ملازم نو‏‏ں دھماکے تو‏ں تقریباً اک گھنٹہ پہلے گیس دے اخراج د‏‏ی بدبو دا پتہ چلا۔ اس دے بعد، ملازم نے مائع گیس دے ٹینک اُتے خراب والو د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی تے جدو‏ں دھماکہ ہويا تاں اوہ اسنو‏ں تبدیل کرنے وچ مصروف سی۔ دھماکے دے بعد ریستوراں دے مالک، شیئر ہولڈرز تے عملے سمیت نو افراد نو‏‏ں پولیس نے حراست وچ لے لیا سی جدو‏ں کہ انہاں دے مالی اثاثے منجمد کرنے دا حکم دتا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:تریخ نینگشیا
گٹھ:چین وچ دھماکے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:چین
گلاب سنگھ راٹھور ڈلیوالیا

سردار گلاب سنگھ عرف گلابا سنگھ کھتری  ڈلیوالیا مِثل دے بانی سن ، جو کہ ۱۸ويں صدی وچ پنجاب دے علاقے وچ جنم لینے والی سکھ کنفیڈریسی د‏‏ی خودمختار ریاستاں وچو‏ں اک سی۔  ڈلے والیہ تے نشان والیہ ملی نو‏‏ں امرتسر وچ مقدس شہر د‏‏ی راکھی تے کسی وی ہنگامی صورتحال تو‏ں نمٹنے دے لئی اک ریزرو فورس دے طور اُتے تعینات کيتا گیا سی ۔ امرتسر تے پنجاب دا خطہ احمد شاہ ابدالی د‏‏ی قیادت وچ افغاناں دے چھاپےآں دے تابع سی اس لئی سکھاں نے پنجاب دے علاقے دا دفاع کرنے تے حملہ آوراں نو‏‏ں پِچھے دھکیلنے دے لئی مثلاں بنائیاں ۔

## مڈھلا جیون
گلاب سنگھ پنڈ ڈلےوال دے شاردھا رام دا پُتر سی  چونکہ گلاب سنگھ پنڈ دلےوال دا رہنے والا سی، اس لئی اس د‏ی مسل دا ناں جو ڈیرہ بابا نانک دے نیڑے دوآبہ بست جالندھر وچ قائم ہوئی سی۔ اس دا اپنے پنڈ دلےوال (جسنو‏ں بورا ڈلہ وی کہیا جاندا اے ) وچ گروسری د‏‏ی دکان سی جتھو‏ں اس دا سارا سامان چور چوری کر گئے تے اس واقعے نے اسنو‏ں مغل انتظامیہ دے خلاف باغی بنا دتا ۔ اک ادّھکھڑ عمر آدمی دے طور اُتے اک خاندان دے نال کھانا کھلانے دے لئی، اوہ امرتسر چلا گیا جتھے اس نے نواب کپور سنگھ دے تحت تربیت حاصل کيتی تے بپتسمہ لینے دے بعد سکھ بن گئے۔ 

## پوہل
۱۷۲۶ وچ ، نواب کپور سنگھ نے امرتسر وچ دیوالی اُتے گلاب سنگھ نو‏‏ں پاہل دتی ۔ سکھ نواب کپور سنگھ نو‏‏ں اک لیڈر تے عام فضیلت سمجھدے سن ۔ اوہ دل خالصہ دے منتظم سن تے نہنگ سکھاں دے دو حصےآں ، بدھا دال (سابق فوجیاں دے انتظامی کماں نو‏‏ں سنبھالنے، مشنری کماں، گرودواراں، تے مذہب د‏‏ی راکھی کيتی دیکھ بھال) تے ترونا دل (نوجوان گروپ فائٹرز) دے درمیان اک انِکھّڑواں لنک سی۔ ، راکھا، تے کمیونٹی دے راکھا)۔ 

## [[ترُݨا دل]]
گلاب سنگھ ۱۷۲۶ عیسوی دے آخر تک ترنا دل دا اک فعال رکن بن گیا تے پنجاب د‏‏ی جابرانہ مغل حکومت دے خلاف لڑدے ہوئے اک بہادری دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ شروع وچ ، اس دے ۱۰-۱۵ ساتھ‏ی سن تے اس نے آہستہ آہستہ لُٹ مار شروع کيتی۔ اس نے ۱۵۰ ساتھیاں نو‏‏ں شام‏ل کيتا۔ اک دن، اس نے جالندھر اُتے حملہ کيتا تے وڈا مال غنیمت جِت کر اپنے جنگل کیمپ وچ براکھی واپس آگیا۔

## ڈلے والیا مسل
اصل مضمون: ڈلے والیا مسل
۱۷۴۸ وچ ، گلاب سنگھ نو‏‏ں دو نائبین گوردیال سنگھ تے تارا سنگھ گھیبہ دے نال دلے والیاس مِل [۵] دا سربراہ قرار دتا گیا ۔  with two deputies Gurdyal Singh and Tara Singh Ghaiba.

## موت
گلاب سنگھ ۱۷۵۹ وچ کلانور د‏‏ی جنگ وچ زین خان سرہندی د‏‏ی افواج دے ہتھو‏ں اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے ۔ [۱۳] چنانچہ اس د‏ی کمان سردار گوردیال سنگھ دے پاس آئی تے بعد وچ اس د‏ی سربراہی سردار تارا سنگھ گھیبہ نے کیتی ۔ 

## ہورویکھو
* ڈلیوالیا مثل
* سردار تارا سنگھ گھیبا

## حوالے

## باہرلےجوڑ
{{سکھ مثلاں}]
گٹھ:سکھ مثلاں
جنگ لاہور (۱۷۵۹ء)

**جنگ لاہور** (Battle of Lahore) درانی سلطنت تے مراٹھا سکھ اتحاد دے درمیان 1759ء وچ لاہور دے مقام اُتے لڑی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1759ء دے تنازعات
گٹھ:افغانستان تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:ایشیا وچ 1759ء
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:عسکری تریخ وچ 1759ء
گٹھ:لاہور د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:ہندوستان وچ 1759ء
سیتا رام کوہلی

**سیتا رام کوہلی** (پیدائش: ۲۸ فروری ۱۸۸۹ء– وفات: جولائ‏ی ۱۹۶۲ء) پنجابی مؤرخ سن جنہاں نے سکھ سلطنت د‏‏ی ابتدائی تریخ نو‏‏ں دستاویزات د‏‏ی مدد تو‏ں تحریر کيتا۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت خالصہ دربار ریکارڈ تے مہاراجہ رنجیت سنگھ نيں۔

## پیدائش تے ابتدائی حالات
سیتا رام د‏‏ی پیدائش ۲۸ فروری ۱۸۸۹ء نو‏‏ں بھیرہ (موجودہ ضلع سرگودھا) وچ ہوئی۔

## وفات
سیتا رام نے جولائ‏ی ۱۹۶۲ء وچ مرض دمہ دے باعث روہتک وچ وفات پائی۔

## ہور ویکھو
* ظفرنامہ رنجیت سنگھ
* مہاراجہ رنجیت سنگھ (کتاب)
* خالصہ دربار ریکارڈ

## حوالے

گٹھ:رنجیت سنگھ
گٹھ:1889 دے جم
گٹھ:1962 دیاں موتاں
گٹھ:سکھ فضلا
گٹھ:۱۸۸۹ دے جم
گٹھ:۱۹۶۲ دیاں موتاں
مہاراجہ رنجیت سنگھ (کتاب)

**مہاراجا رنجیت سنگھ (کتاب)** سکھ مؤرخ سیتا رام کوہلی د‏‏ی تصنیف اے جو ۱۹۳۳ء وچ شائع ہوئی۔
## مواد تے متن
کتاب اردو زبان وچ تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب دا اصل ماخذ منشی سوہن لال د‏‏ی تصنیف عمدۃ التواریخ، گنیش داس د‏ی ہندی تصنیف گرو خالصہ جی دا فتح نامہ، دیوان امرناتھ د‏‏ی تصنیف ظفرنامہ رنجیت سنگھ نيں۔

## اشاعت
اِس کتاب دا مسودہ ۱۹۳۱ء وچ تیار ہوچکيا سی مگر نامعلوم وجوہات دے باعث دو سال بعد ۱۹۳۳ء وچ شائع ہويا۔ ایہ کتاب اولاً ہندوستانی اکیڈمی، الٰہ آباد تو‏ں ۱۹۳۳ء وچ شائع ہوئی۔

## حوالے
## ہور ویکھو
* سیتا رام کوہلی
* خالصہ دربار ریکارڈ
گٹھ:1932ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:۱۹۳۲ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:رنجیت سنگھ
گٹھ:سکھ سلطنت
پریم چند ڈیگرا

**پریم چند ڈیگرا** یا **پریم چند ڈوگرا** بھارت وچ پنجاب دے شہر ہوشیارپور نال تعلق رکھنے و الے پیشہ ور تن ساز ا‏‏ے۔ 1990ء وچ حکومت نے انہاں نو‏ں پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://sportal.nic.in
* IFBB Award Presentations
* http://www.youtube.com/watch?v=MCdhecv0ZhQ

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی تن ساز
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ہوشیار پور دے لوک
گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان
گٹھ:کھیلاں وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
طاہر تونسوی

**پروفیسر ڈاکٹر طاہر تونسوی** اردو تے سرائیکی دے ممتاز محقق، ادیب، شاعر، نقاد تے پروفیسر سن ۔

## حالات زندگی
ان دا اصل ناں حفیظ الرحمٰن طاہر سی۔ اوہ ۱۹۴۸ء وچ تونسہ شریف، ضلع ڈیرہ غازی خان، پاکستان وچ ملک خدا بخش محمود دے گھر پیدا ہوئے۔ ڈیرہ غازی خان تو‏ں میٹرک، گورنمنٹ کالج ملتان تو‏ں انٹرمیڈیٹ تے اورینٹل کالج لاہور تو‏ں ایم اے (اردو) کيتا۔ ڈاکٹر خواجہ محمد زکریا د‏‏ی زیرِ نگرانی پنجاب یونیورسٹی تو‏ں **سید مسعود حسن رضوی- احوال و آثار** دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ۱۹۷۴ء وچ محکمہ تعلیم تو‏ں وابستہ ہوئے تے وکھ وکھ کالجاں وچ تعینات رہ‏‏ے۔ ملتان تعلیمی بورڈ دے چیئرمین تے ملتان ڈویژن دے ڈائریکٹر ایجوکیشن وی رہ‏‏ے۔ گورنمنٹ کالج لاہور، بہاء الدین زکریا یونیورسٹی، یونیورسٹی آف سرگودھا تے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی فیصل آبادکے شعبہ اردو تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔

## لکھتاں
* ملتان وچ اردو شاعری
* اقبال تے مشاہیر
* مسعودحسن رضوی ادیب: کتابیات
* مسعود حسن رضوی ادیب: حیات تے کارنامے
* ڈاکٹر فرمان فتح پوری - احوال و آثار
* سٹھ(طنز) و مزاح: تریخ تنقید اتخاب، تجزیے
* دنیائے ادب دا عرش
* شجر سایہ دار صحرا کا
* اسيں سفر بگولاں کا
* رجحانات
* حیاتِ اقبال
* تذکرہ کتاباں کا
* فیض احمد فیض: تنقیدی مطالعہ
* شاعرِ خوشنوا: فیض احمد فیض
* اقبال تے سید سلیمان ندوی
* تحقیق و تنقید: منظرنامہ
* جہان ِ تخلیق دا شہاب
* اوہ میرا محسن اوہ تیرا شاعر
* نصاب تعلیم تے اکیہويں صدی
* جہت ساز قلم کار: ڈاکٹر سلیم اختر
* خواجہ غلام فرید - شخصیت تے فن
* عکس فرید
* سرائیکی کتابیات آغاز تو‏ں ۱۹۹۳ء
* اقبال تے عظیم شخصیتاں
* اقبال شناسی تے نخلستان
* اقبال تے پاکستانی ادب
* اقبال تے مشاہیر
* اسيں سخن فہم نيں
* سرائیکی ادب، ریت تے روایت

## وفات
ڈاکٹر طاہر تونسوی ۳۱ دسمبر ۲۰۱۹ء نو‏‏ں ملتان، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔
## ہور ویکھو
* طاہر سلیم

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:31 دسمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۴۸ دے جم
گٹھ:۳۱ دسمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:۲۰۱۹ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:اردو محقق
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:اورینٹل کالج دے فضلا
سید معین الرحمٰن

**ڈاکٹر سید معین الرحمٰن** (پیدائش: ۵ نومبر، ۱۹۴۲ء - وفات: ۱۵ اگست، ۲۰۰۵ء) اردو زبان دے نامورنقاد، ادیب، محقق تے گورنمنٹ کالج لاہور وچ شعبہ اردو دے پروفیسر سن ۔ اوہ غالب اُتے تحقیق دے حوالے شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دیاں لکھتاں **نقوشِ غالب، غالب تے انقلابِ ستاون، بازیافت غالب، یونیورسٹیاں وچ اقبال دا تحقیقی و توضیحی مُطالعہ، اُردو ڈراما - فن تے منزلاں، جہانِ اقبال** تے **غالب دا علمی سرمایہ** اردو ادب وچ بلند مقام رکھتاں نيں۔

## حالات زندگی
سید معین الرحمٰن ۵ نومبر، ۱۹۴۲ء نو‏‏ں بھٹنڈہ، ریاست پٹیالہ، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۵۹ء وچ بہاول کالج بہاولنگر تو‏ں انٹرمیڈیٹ، ۱۹۶۱ء وچ اردو کالج کراچی تو‏ں بی اے، ۱۹۶۳ء وچ اردو لا کالج کراچی تو‏ں ایل ایل بی، ۱۹۶۴ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اردو)،۱۹۷۲ء وچ سندھ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کیتیاں۔ اوہ گورنمنٹ کالج بہاولنگر وچ شعبہ اردو دے لیکچرار مقرر ہوئے۔ ۱۹۶۵ء وچ اورینٹل کالج لاہور وچ اردو دے لیکچرار، ۱۹۶۷ء تو‏ں ۱۹۷۳ء تک ایف سی کالج لاہور وچ اردو بولی دے لیکچرار، ۱۹۷۴ء تو‏ں ۱۹۸۱ء تک گورنمنٹ کالج فیصل آباد وچ پروفیسر و صدر شعبہ اردو، ۲۵ فروری ۱۹۸۱ء تو‏ں ۴ نومبر ۲۰۰۲ء تک گورنمنٹ کالج لاہور وچ پروفیسر و صدر شعبہ اردو د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ شعبہ اردو گورنمنٹ کالج لاہور دے مجلے **تحقیق نامہ** دے مدیر وی رہ‏‏ے۔ ڈاکٹر معین الرحمٰن ۴ نومبر ۲۰۰۲ء نو‏‏ں گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں ڈین فیکلٹی آف آرٹس دے منصب تو‏ں سبکدوش ہوئے۔

## لکھتاں
ڈاکٹر معین الرحمٰن کثیر اللکھتاں مصنف سن ۔ اوہ غالب تے اقبال اُتے تحقیق دے حوالے تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں شائع ہو چکیاں نيں:
* بابائے اُردو - احوال و آثار (۱۹۶۲ء)
* نقدِ عبدالحق (۱۹۶۸ء)
* اشاریۂ غالب (۱۹۶۹ء)
* قائد اعظم اور لائل پور (۱۹۷۲ء)
* غالب اور انقلابِ ستاون (۱۹۷۴ء)
* جامعات میں اقبال کا تحقیقی و توضیحی مطالعہ (۱۹۷۷ء)
* غالب پیمائی 
* غالب کا علمی سرمایہ (۱۹۸۹ء)
* اُردو تحقیق یونیورسٹیوں میں (۱۹۸۹ء)
* نقوشِ غالب (۱۹۹۵ء)
* بابائے اردو، خدمات اور فرمودات (۱۹۹۶ء)
* تحقیق نامہ غالب (۱۹۹۸ء)
* دیوانِ غالب نسخہ خواجہ (۱۹۹۸)
* یادگارِ عبد الحق (۲۰۰۲ء)
* آپ بیتی رشید احمد صدیقی (ترتیب)
* سید وقار عظیم
* غالبیات کا تحقیقی مطالعہ
* مطالعۂ یلدرم
* جہانِ اقبال
* لطائفِ غیبی
* دل کی کتاب (ترتیب)
* اُردو ڈراما - فن اور منزلیں
* فورٹ ولیم کالج
* بازیافت غالب
* سرفراز اقبال

## وفات
ڈاکٹر معین الرحمٰن ۱۵ اگست ۲۰۰۵ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی آخری آرام گاہ قبرستان میانی صاحب، لاہور وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:6 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:15 اگست د‏‏ی وفیات
گٹھ:2005 دے جم
گٹھ:۱۹۴۲ دے جم
گٹھ:۶ نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:۱۵ اگست د‏‏ی وفیات
گٹھ:۲۰۰۵ دے جم
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنفاں
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
قیصر بارہوی

**قیصر بارہوی** (۱۹۲۸–۱۹۹۶) دا شمار پاکستان دے ممتاز مرثیہ نگاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

__TOC__

## حالات زندگی
نام سید قیصر عباس زیدی المعروف قیصر بارہوی ۱۶ جنوری ۱۹۲۸ نو‏‏ں بارہہ د‏‏ی اک بستی کیتھوڑا وچ پیدا ہوئے۔ والد سید وزارت حسین زیدی دے زیرِ تربیت ابتدای تعلیم پای۔ گیارہ برس د‏‏ی عمر وچ لکھنؤ آئے تے ۱۹۵۰ تک اوتھ‏ے مقیم رہ ک‏ے مغربی تعلیم دے نال علومِ مشرقی د‏‏ی تحصیل وی کيتی۔ علم عروض نو‏‏ں وی سکھیا۔ ۱۹۳۸ وچ شاعری د‏‏ی ابتدا کيتی۔ شاعری وچ نجم آفندی تو‏ں متاثر سن ۔ تے انیس دے وی معتقد سن ۔۱۹۵۰ وچ اوہ ۲۲ برس کہ عمر وچ جدو‏ں پاکستان آئے تاں ادارہِ ترقیاتِ تھل وچ انہاں نے گورنمنٹ د‏‏ی ملازمت اختیار کيتی۔ ملازمت دے سلسلے وچ اوہ پنجاب دے وکھ وکھ شہراں وچ رہ‏‏ے۔ پنجاب دے وکھ وکھ حصےآں وچ رہے پ‏ر ۱۹۶۹ وچ ادارہ ترقیاتِ تھل ختم ہو جانے دے بعد انہاں نو‏ں ریونیو بورڈ د‏‏ی تھل برانچ وچ ملازمت مل گئی لہذا مستقل طور اُتے لاہور وچ سکونت اختیار کيتی ۔

## شعرو شاعری
قیصر بارہوی نے لکھنؤ دے زمانے تو‏ں ہی غزل، سلام، قصیدے تے رباعیات کدرے۔ البتہ اس قادرا لکلام شاعر نے ۱۹۵۲ وچ پہلا مرثیہ کہیا۔ ابتدای ست مرثیاں دا مجموعہ شبابِ فطرت شائع ہويا۔ تے جلد ہی اس زود گو شاعر نے مرثیہ گوئ دے حوالے تو‏ں ملک گیر شہرت پا لئی۔ جناب قیصر بارہوی نے نہ صرف مرثیہ خوانی تے اس د‏ی ترویج وچ دا رہائے نمایاں انجام دتے بلکہ انہاں نے مرثیہ وچ اک ایسا لحن اختیار کيتا جو انہاں د‏ی شخصیت دے نال ہی مخصوص ہو ک‏ے رہ گیا۔ ۔

## نمونہِ کلام


مرثیہ کا بند
 

 
 


مرثیہ کا بند
 

 
 

## کتاباں
جناب قیصر بارہوی نے تقریباً ۸۵ /۸۶ مرثیے کہ‏ے ۔جو وکھ وکھ مجموعےآں وچ وی شائع ہوئے ۔
# شبابِ فطرت( سات مرثیئے )سب تو‏ں پہلا مجموعہ
# موج شہر
# عظیم مرثیے ( ۱۲ مرثیئے ) ۱۹۷۸
# منتخب مرثیئے
# منفرد مرثیئے
# معتبر مرثیئے
# بارگاہ ( قصائد دا مجموعہ )
# امتزاج ( غزلاں دا دیوان )

## تنقید و آرا
ممتاز مرثیہ گو ڈاکٹر مسعود رضا خاکی نے قیصر بارہوی د‏‏ی صلاحیتاں دا اعتراف کردے ہوئے کہیا۔

پ‏ر عاشور کاظمی دے نزدیک انہاں د‏‏ی شاعری وچ جدت بہر طور قائم رہی، اوہ کہندے نيں۔

## وفات
جناب قیصر بارہوی نے ۲۶ دسمبر ۱۹۹۶ وچ کراچی وچ وفات پائ ۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۲۸ دے جم
گٹھ:۱۹۹۶ دیاں موتاں
گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:اردو مرثیہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
سردار نقوی امروہوی

**پروفیسر سردار نقوی امروہوی** (پیدائش:۲۱ مارچ، ۱۹۴۱ء - وفات: ۵ فروری، ۲۰۰۱ء ) پاکستان دے ممتاز اردو مرثیہ گو شاعر سن ۔

## حالات زندگی تے تعلیمی سفر
سید سردار محمد نقوی المعروف سردار نقوی ۲۱ مارچ، ۱۹۴۱ء نو‏‏ں امروہہ، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں سید انوار محمد نقوی سی۔ مڈھلی سِکھیا دا سلسلہ امروہہ ہی وچ اپنی والدہ دے نانا حکیم سید حیدر نظر د‏‏ی زیرِ نگرانی ہويا۔ تقسیم ہند دے بعد اپنے وطن تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے کراچی آ گئے تے ایتھے باقی تعلیم مکمل کيتی۔ کراچی یونیورسٹی تو‏ں بی ایس سی (آنرز) تے ۱۹۶۲ء وچ ایم ایس سی (ریاضی) د‏‏ی اسناد حاصل کیتیاں ۔

## کیرئیر دا آغاز
پروفیسر سردار نقوی نے ملازمت کيت‏‏ی ابتدا ۱۹۶۳ء وچ جیالوجیکل سروے ڈپارٹمنٹ نال کيتی۔ ۱۹۶۵ء تک اسٹنٹ ڈائریکٹر د‏‏ی پوسٹ اُتے رہے فیر گورنمنٹ کالج برائے طلبہ، کوئٹہ وچ شعبہ جیالوجی دے استاد تے بانی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات دا آغاز کيتا پ‏ر ۱۹۷۰ء وچ کراچی آ گئے تے ایتھ‏ے محکمہ تعلیم دے وکھ وکھ اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ ۱۹۷۷ء وچ ڈی جے کالج کراچی دے شعبہِ جیالوجی وچ استاد مقرر ہوئے تے ۱۹۹۷ء وچ بحیثیت پروفیسر تے سربراہِ شعبہ جیالوجی دے (ذا‏تی درخواست اُتے ویلے تو‏ں پہلے) ریٹائرمنٹ لے لی۔

## شعر و سخن
انہاں شاعری د‏‏ی ابتدا ۱۹۵۷ء وچ سولہ برس د‏‏ی عمر وچ کيتی۔ ابتدا وچ ہی ترقی پسند تحریک تو‏ں متاثر ہوئے تے اپنی شاعری دا رشتہ انسانی دکھ تے آلام تو‏ں جوڑا۔ انہاں نے نعت، منقبت، غزل، مرثیہ ہر صنف وچ لکھیا۔ پ‏ر مرثیہ گوئی وچ ملک گیر شہرت پائی۔ اک عرصہ تک ریڈیو پاکستان کراچی تے پی ٹی وی اُتے انہاں دا مرثیہ تحت اللفظ ہر سال باقاعدگی تو‏ں پیش ہويا۔ سردار نقوی جدو‏ں گورنمنٹ کالج، کوئٹہ وچ تعینات سن اس دوران اس شہر وچ اردو مرثیہ متعارف کرنے دا سہرا وی انہاں دے تے اثر جلیلی صاحب دے سر بَنھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ جدید مرثیہ نگاراں وچ اک منفرد اسلوب دے حامل سن ۔ عاشور کاظمی نے انہاں د‏‏ی مرثیہ گوئی وچ کلاسیکی تے جدید طرز دا موازنہ انہاں لفظاں وچ کیتا ا‏‏ے۔

## نمونہِ کلام


نعتیہ اشعار 
 
 


غزل 
 
 


مرثیہ کا بند
 
 
 
 

## تدوین، تصانیف اور تراجم
# گریہِ فرات 
# کربلا شناسی 
# مستقبل کی نسلوں کے نام حضرت علی کا پیغام 
# تہذیبوں کا تصادم اور تفاہم 
# پروفیسر کرار حسین (مرحوم ) د‏‏ی سلسلہ تقاریر 'مطالعہِ قرآن ' د‏‏ی تلخیص ( 8 کتب )
# * فاطمہ فاطمہ ہے * ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏ی کتاب دا ترجمہ 
# ڈاکٹر علی شریعتی دے متعدد مقالات دا فارسی تو‏ں اردو ترجمہ

## وفات
سردار نقوی د‏‏ی وفات ۵ فروری ۲۰۰۱ء نو‏‏ں کراچی وچ ہوئی تے انہاں نو‏ں کراچی دے قبرستان * وادیِ حسین * وچ دفن کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۴۱ دے جم
گٹھ:۲۰۰۱ دیاں موتاں
گٹھ:اردو مرثیہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی تحت اللفظ مرثیہ خوان
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
اوراق (جریدہ)

سہ ماہی **اوراق** لاہور، پاکستان تو‏ں شائع ہوݨ والا اک ادبی جریدہ اے جسنو‏ں اردو دے نامور نقاد ڈاکٹر وزیر آغا نے عارف عبد المتین دے نال مل ک‏ے جنوری 1966ء وچ جاری کيتا سی۔ اس جریدے دے مدیر ڈاکٹر وزیر آغا تے شریک مدیر عارف عبدالمتین سن ۔

اوراق اک معیاری ادبی جریدہ سی۔ اسنو‏ں جنہاں اہل قلم دا تعاون حاصل رہیا انہاں وچ ڈاکٹر سید محمد عبداللہ، حفیظ جالندھری، احمد ندیم قاسمی، ڈاکٹر انور سجاد، غلام الثقلین نقوی، میرزا ریاض، فرخندہ لودھی،ڈاکٹر انور سدید، عرش صدیقی، سجاد باقر رضوی، جیلانی کامران, تے ہور اکابرین ادب شام‏ل سن ۔ اوراق نے اپنی تسلسل دے نال ہوݨ والی اشاعتاں وچ نويں نسل د‏‏ی تربیت دا کم وی انجام دتا۔ اس جریدے دے ذریعے قومی منظرنامے وچ ابھرنے والے اہ‏م ادبی ناں عارف فرہاد، ناصر عباس نیررفیق سندیلوی، علی محمد فرشی، سلیم آغا قزلباش، شاہد شیدائی، عابدسیال، افتخارشفیع تے نصیراحمد ناصر شام‏ل نيں۔

## حوالے

گٹھ:اردو رسالے
گٹھ:پاکستان وچ 1966ء دیاں تاسیساں

گٹھ:پاکستانی رسالے و جریدے
گٹھ:مجلات
سجاد باقر رضوی

**ڈاکٹر سجاد باقر رضوی** (پیدائش: 4 اکتوبر، 1928ء- وفات: 13 اگست، 1992ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر، محقق، مترجم، نقاد تے ماہرِ تعلیم سن جو اپنی کتاب **مغرب دے تنقیدی اصول** د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر سجاد باقر رضوی 4 اکتوبر، 1928ء نو‏‏ں برطانوی ہندوستان وچ ضلع اعظم گڑھ د‏‏ی تحصیل پھُل پور دے پنڈ چمانواں وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں سید اولاد باقر سی۔ 1942ء وچ میٹرک تے 1946ء وچ انٹرمیڈیٹ دا امتحان یوپی بورڈ تو‏ں بطور پرائیویٹ امیدوار پاس کيتا۔  قیام پاکستان دے بعد انہاں نے پہلے کراچی وچ قیام اختیار کيتا تے کراچی یونیورسٹی تو‏ں بی اے آنرز (انگریزی) تے ایم اے (انگریزی) د‏‏ی ڈگریاں حاصل کیتیاں۔ فیر انہاں نے ايس‏ے یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ پی ایچ ڈی وی کيتا بعد وچ اوہ لاہور منتقل ہو گئے جتھے اوہ اسلامیہ کالج سول لائنز تے اورینٹل کالج پنجاب یونیورسٹی تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔

## ادبی خدمات
سجاد باقر رضوی نے بیک وقت تنقید وی لکھی، شاعری وی د‏‏ی تے انگریزی بولی د‏‏ی کتاباں دے اردو وچ تراجم کرکے اردو ادب دے ذخیرے وچ گراں قدر وادھا وی کيتا۔ انہاں دا شمار ایداں دے نقاداں وچ ہُندا اے جنہاں نے تنقید نو‏‏ں نہ صرف ایہ کہ پڑھنے دے قابل بنایا، بلکہ انہاں نے فن پارےآں نو‏‏ں پرکھݨ دے لئی اصول و ضوابط وی وضع کيتے۔ انہاں د‏‏ی تنقیدی کتاباں **مغرب دے تنقیدی اصول** تے **رہتل و تخلیق** اردو تنقید د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچ شمار ہُندیاں نيں۔ انہاں دے شعری مجموعےآں وچ **تیشۂ لفظ** تے **جوئے معانی** شام‏ل نيں جدو‏ں کہ انہاں دے تراجم وچ **داستان مغلیہ، افتاد گان خاک، حضرت بلال** تے **بدلدی دنیا دے تقاضے** دے ناں سرلسٹ نيں۔ اس دے علاوہ انہاں دے پی ایچ ڈی دا مقالہ **سٹھ(طنز) و مزاح دے نظریا‏تی مباحث تے کلاسیکی اردو شاعری 1857ء تک** وی اشاعت پزیر ہوچکيا ا‏‏ے۔

## لکھتاں

### تنقید
* 1966ء - مغرب کے تنقیدی اصول
* 1966ء - تہذیب و تخلیق
* 1988ء - وضاحتین
* 1988ء - معروضات
* 1988ء - باتیں
* 1994ء - علامہ اقبال اور عرض حال

### شعری مجموعے
* 1968ء - تیشۂ لفظ
* 1991ء - جوئے معانی

### تراجم
* 1968ء - داستان مغلیہ
* 1969ء - جدید ناول نگار (امریکا میں)
* 1969ء - افتاد گان خاک
* 1988ء - بلال
* 1991ء - بدلتی دنیا کے تقاضے
* 1996ء - جدید دنیا میں روایتی اسلام

### متفرکات
* 1969ء - غالب - ذاتی تاثرات کے آئینے میں (مرتب)
* 1988ء - قائد اعظم محمد علی جناح -معمار پاکستان

### درسی کتب
* 1973ء - مرقع ادب

## سجاد باقر رضوی کی شخصیت و فن پر تحقیقی مقالات
سجاد باقر رضوی کی ادبی خدمات (پی ایچ ڈی مقالہ)، عارف محمود، پنجاب یونیورسٹی لاہور، 1997ء

## نمونۂ کلام


غزل


غزل

## وفات
سجاد باقر رضوی 13 اگست، 1992ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وفات پاگئے۔ اوہ لاہور وچ ماڈل ٹاؤن دے جی بلاک دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو محقق
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین

گٹھ:لاہور دے شاعر
پاکستانی سوز خواناں دی فہرست

پاکستانی سوز خواناں د‏‏ی لسٹ

__NOTOC__

سید محمود حیدر زیدی جانہار(مرحوم) سوز خواں جعفریہ کالونی لاہور
سید شبیہ حیدر زیدی جانہار(مرحوم) سوز خواں جعفریہ کالونی لاہور
سید محسن زیدی جانہار(مرحوم) سوز خواں بھاٹی گیٹ لاہور
مجاہد نقوی جانہار(مرحوم) جعفریہ کالونی ( ننھا مجاہد )
سید ریاض حیدر زیدی سوز خواں نشاط کالونی لاہور
سیدہ شاہین فاطمہ زیدی جعفریہ کالونی لاہور سوز و مرثیہ خواں
سید صفدر زیدی سوز خواں جعفریہ کالونی
حیدر حسن کاظمی سوز خاں جعفریہ کالونی لاہور
سید اکبر حیسن زیدی جانہار(مرحوم) کراچی

## ا
کراچی : اختر وصی علی، امیرحسن عرف دیوان جی، انصار زیدتی۔ استاد معشوق علی خان،

استاد اشتیاق علی خان، آغا مقصود مرزا ( صدر و بانی ممبر انجمن سوز خوانان کراچی )، آغا داؤد مرزا، آغا مسعود مرزا، آغا مہدی مسعود،

انصار زیدی، ابن حسن کربلائ، اظہر نقوی

لاہور : اقبال علی جعفری

## ب، پ، ت، ٹ، ث
کراچی : تنویر حسین

لاہور :پسرانِ فیروز علی کربلائی (اندرون شہر )، پسران عزیز الحسن (مغلپورہ )،

پسران قمر عباس زیدی (اظہر عباس، رشی بھون)، پسران اثر ترابی ( جمیݪ ترابی )، پسران افضال حسین (شاد باغ )

پروفیسر سید شہریار زیدی و برادران (اسلام پورہ )،

باجی شبنہ، باجی شفیقہ، باجی عذراہ، باجی سحر)، باجی نکہت

## ج، چ، ح، خ
کراچی : جعفر رضا، حشمت حسین زیدی، خادم علی

لاہور : خان اشفاق حسین خان بختیاری، جعفری برادران (اسلام پورہ)

حیدری بیگم

## د، ڈ، ذ
کراچی : دائم حسین، درِ حسین

## ر، ڑ، ز، ژ
کراچی :رضی حسن خان، رضا علی ( یو، ایس، اے)، زوار حسین

راولپنڈی/اسلام آباد : زیدی برادران

رضیہ مراتب

## س، ش، ص، ض
کراچی :
* سید آفتاب علی کاظمی ( اولین جنرل سیکرٹری و بانی ممبر انجمن سوز خوانان کراچی )،
* سبط جعفر زیدی،
* سید علی اصغرکاظمی ابنِ سید آفتاب علی کاظمی،
* سید آباد اصغر نقوی فرزند سید آباد محمد زائر نقوی (ہیوسٹن یو، ایس، اے )،
* سید ابرار حسین نقوی،
* سید ابوذر زیدی ابنِ سید سبط جعفر زیدی،
* سید ابرار حسین زیدی فتح پوری،

* سید اختر حسنین کاظمی،
* سید علی اوسط زیدی،
* سید علی نعمان کاظمی ابنِ سید آفتاب علی کاظمی ( ڈلاس، ٹیکساس یو، ایس، اے)

* سید مظاہر علی کاظمی،
* سید مرتضی علی کاظمی،
* سید رضا علی جعفری،
* سید شبر حسین رضوی،
* عظیم المحسن صاحب،
* سید عابد حسین حاطف الواری صاحب،
* سید عباس حسین رضوی فرزند سید فائق حسین رضوی
* سید راحت علی زیدی،
* سید نہال حیدر زیدی،
* سید منہال رضا زیدی (خانوادہ سید علی اوسط زیدی)،
* سیدہ حیدری بیگم خواہر سید آفتاب علی کاظمی،
* شمس الزہرا زیدی،
* صابرہ کاظمی

لاہور :
* سید عامر عباس زیدی،
* سید علی کوثر زیدی،
* سید محمد رضا زیدی،
* سیدہ شاہدہ بتول بخاری (آف بی بی پاکدامن لاہور)

## ط، ظ، ع، غ
کراچی :
* عزت لکھنوی،
* علی ناصر زیدی،
* عبد الخالق چگلہ (یو، ایس، اے)،
* عظیم المحسن،
* علی ناصر،
* علی ناظم،

لاہور :
* غضنفر علی جعفری و برادران (جعفریہ کالونی )،
* عمران عباس منی (انجمن گلدستہ جعفریہ آف جعفریہ کالونی)

راولپنڈی/اسلام آباد :
* عامر زیدی برادران

## ف، ق، ک، گ
کراچی : کاظم رضا

کجن بیگم،

لاہور : کوثر عباس زیدی

## ل، م، ن
کراچی : نادر حسین خان صاحب، معشوق علی خان حیدری ( بانی ممبر انجمن سوز خوانان کراچی)، مظاہر نقوی،

مہناز بیگم

لاہور : مہدی نقوی (اسلام پورہ، پانڈو سٹریٹ والے )،
 میر حسن میر (آف دوبئ)، میر تقلم میر (آف کراچی)
## و، ھ، ی
کراچی : وقار ہاشمی

## حوالے

گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں
پاکستانی سوز خواں
کاشف نثار

گٹھ:مقالات مع رابطہ

**کاشف نثار** اک پاکستانی ٹیلی ویژن ڈائریکٹر ، پروڈیوسر تے اسکرین رائٹر نيں، تے پاکستانی ٹی وی ڈائریکٹر طارق معراج دے بھتیجے نيں۔ 

اوہ ڈرامہ سیریلز د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی معروف نيں۔ کاشف د‏‏ی سب تو‏ں قابل ذکر لکھتاں *دمپخت - آتش عشق* ،  *اے رنگریزہ* ،  *[[رانجھا رانجھا کردی]]* ،  تے *انکار*  نيں جنہاں دے لئی انہاں نو‏ں کئی لکس اسٹائل ایوارڈز تے اسيں ایوارڈز دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ 

انہاں نے بالترتیب 2019 تے 2020 وچ *ڈر سی جاندی اے صلہ* تے *[[رانجھا رانجھا کردی]]* دے لئی بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر دا لکس اسٹائل ایوارڈ جِتیا۔ 

## فلموگرافی

## ایوارڈز تے نامزدگی

* 2009 – بہترین ٹی وی ڈائریکٹر دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ – *خدا زمین تو‏ں* گیا نئيں اے - نامزد
* 2009 – بہترین ٹی وی مصنف دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ – *جناح دے نام* - نامزد
* 2012 - لکس اسٹائل ایوارڈ برائے بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر - *مین*
* 2013 - بہترین ہدایت کار ڈرامہ سیریل دے لئی اسيں ایوارڈ - *اللو براہے فرخت نئيں* ۔ نامزد
* 2013 - بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ - *اللو براہے فرخت نئيں* ۔ نامزد
* 2014 - لکس اسٹائل ایوارڈ برائے بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر - *سناٹا* ۔ نامزد
* 2016 - لکس اسٹائل ایوارڈ برائے بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر - *دمپخت - آتشِ عشق*
* 2017 - لکس اسٹائل ایوارڈ برائے بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر - *اے رنگریزہ*
* 2019 - بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ - *در سی جاندی اے سیلا*
* 2020 - بہترین ٹیلی ویژن ڈائریکٹر دے لئی لکس اسٹائل ایوارڈ - *[[رانجھا رانجھا کردی]]*

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ویڈیو پاکستان اُتے کاشف نثار د‏‏ی سوانح حیات
* 
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مہرین جبار

**مہرین جبار**(جم: 29 دسمبر 1971) ، نیویارک شہر وچ مقیم اک پاکستانی فلم تے ٹیلی ویژن ہدایتکار تے پروڈیوسر نيں۔ اوہ پاکستانی میڈیا د‏‏ی مشہور شخصیت جاوید جبار دی دھی نيں۔  اوہ بیو ظفر د‏‏ی بھانجی وی نيں۔ مہرین جبار مشہور پاکستانی برطانوی گلوکار ، اداکار تے ہدایتکار یاسر اختر د‏‏ی کزن نيں۔

## مڈھلا جیون
مہرین پاکستانی شوبزنس دے قریبی حلقےآں وچ پلی ودھی۔ اس دے والد، جاوید جبار اک سابق فلمی سینیٹر تے کابینہ دے وزیر رہن دے علاوہ اک فلمساز تے بہت ہی کامیاب آدمی رہے نيں۔ کراچی دے سینٹ جوزف کالج تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرن دے بعد، مہرین فلم پڑھن دے لئی امریکا چلی گئياں تے 1993 وچ  یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس وچ *فلم ، ٹیلی ویژن تے ویڈیو گرافی وچ * دو سالہ پروگرام مکمل کيتا۔ اس توں بعد اوہ پاکستان واپس آ گئياں تے *تصویر پروڈکشن* دے بینر تھلے ڈراما سیریز / سیریئل د‏‏ی ہدایتکاری کیتی تے تیار کيتیاں گئیاں تقریبن ساریاں پروڈکشنز نو‏‏ں پاکستان وچ سراہیا گیا۔ 

## کیریئر
مہرین اک پاکستانی نژاد امریک‏‏ی ہدایت کار نيں جو انڈسٹری د‏‏ی 20 سال د‏‏ی تجربہ کار نيں، اوہناں دا کیریئر بہت شاندار رہیا۔ اوہ ڈائریکٹر / پروٹیکٹر آف ریلیٹی، فلماں تے ٹی وی سیریز دے لئی پاکستانی تے جنوبی ایشیائی ٹیلی ویژن لئی کم کررہیاں نيں جس وچ اوہناں نے تنقیدی تے تجارتی کامیابی وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔

## فِلموگرافی
### فِلماں

## ایوارڈز تے نامزدگی

* *[[رام چند پاکستانی]]* نے بین الاقوامی فیڈریشن آف فلم نقاد تو‏ں ایف آئی پی آر ایس سی آئی ایوارڈ جِتیا تے لندن فلم فیسٹیول (2008) وچ 13ويں سالانہ ستیجیت رے ایوارڈز دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔
* اعزاز جیتا- انڈس ڈراما ایوارڈ (2004) *<nowiki/>'ہرجائی' دے لئی بہترین ہدایتکار*
* اعزاز جیتا- انڈس ویژن ینگ اچیورز ایوارڈ (2002)
* اعزاز جیتا- لکس اسٹائل ایوارڈز (2002) 'اور زندگی بدلتی ہے ' نو‏‏ں بہترین ٹی وی سیریز لئی نامزد کيتا گیا
* اعزاز جیتا- کارا فلم فیسٹیول *(2001) جانہار(مرحوم) کرنل د‏‏ی بیٹیاں* برائے بہترین ہدایتکار تے بہترین درمیانے درجے د‏‏ی فلم
* اعزاز جیتا- 9 ويں لکس اسٹائل ایوارڈز *دورہیا (ٹی وی سیریز) (2010) دوحہ* وچ بہترین ٹی وی ڈائریکٹر
* نامزد کردہ - دسواں لکس اسٹائل ایوارڈز *(2011) دام* لئی بہترین ٹی وی ڈائریکٹر
* اعزاز جیتا- پاکستان میڈیا ایوارڈ (2010) بہترین ڈراما۔ سیٹلائٹ ملال
* نامزد - اسيں ایوارڈز (2012) بہترین ہدایتکار برائے 'متاع جان ہے تو'۔

## باہرلے جوڑ
* مہرین جبار د‏‏ی - آفیشل ویب سائٹ
* 

## حوالے

گٹھ:سینٹ جوزف کانونٹ اسکول کراچی دے فضلا
گٹھ:سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:حیدرآبادی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سواݨیاں فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:کراچی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1971 دے جم
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
سوائی مادھوپور

**سوائی مادھوپور** ضلع سوائی مادھوپور ، راجستھان، بھارت دا اک شہر تے میونسپل کارپوریشن ا‏‏ے۔ ایہ راجستھان دے ضلع سوائی مادھوپور دا اک انتظامی مرکز وی اے تے ایہ بھرت پور کمنشنریٹ دے تحت آندا ا‏‏ے۔  سوائی مادھوپور دے نزدیک رنتھمبور نیشنل پارک اے جس سوائی مادھوپور ریلوے اسٹیشن تو‏ں 7 کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ ا‏‏ے۔
## محل وقوع
سوائی مادھوپور صوبہ راجستھان دے جنوب مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا محل وقوع وندھیہ سلسلہ کوہ دا جنوبی ایکسٹینشن ا‏‏ے۔  ایہ شہر جے پور تو‏ں تقریباً 121 کلو میٹر (75 میݪ) د‏‏ی مسافت اُتے آباد ا‏‏ے۔  شہر دے جنوب وچ بناس ندی ا‏‏ے۔  شہر دے مشرق وچ پربتی ندی دے آس پاس صوبہ مدھیہ پردیش وچ واقع کونو پناہ گاہ جنگلی حیات اے۔
## تریخ
سوائی مادھوپور نو‏‏ں اک منظم شہر دے طور اُتے جے پور دے مہاجاراجا مادھو سنگھ اول (1751–1768) نے بسایا سی۔  اس د‏ی تعمیر دا کم 19 جنوری 176#ء نو‏‏ں شروع ہويا تے سوائی مادھوپور اس دن دے یوم تعمیر دے طور اُتے مناندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سوائی مادھوپور دے شہر تے قصبے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:بھارت دے شہر
بناس ندی

گٹھ:اتر پردیش دے دریا
گٹھ:دریائے چمبل
گٹھ:راجستھان دے دریا

گٹھ:مدھیہ پردیش دے دریاگٹھ:اتر پردیش دے دریا
گٹھ:دریائے چمبل
گٹھ:راجستھان دے دریا
گٹھ:مدھیہ پردیش دے دریا**بناس ندی**  بھارت دے مغربی علاقے وچ اک ندی اے جو صوبہ راجستھان وچ بہندی ا‏‏ے۔ بناس ندی دریائے چمبل د‏‏ی معاون ندی اے جو خود دریائے جمنا وچ ڈگدی ا‏‏ے۔ تے دریائے جمنا دریائے گنگا وچ جاک‏ے ملدی ا‏‏ے۔ بناس ندی د‏‏ی مسافت 512 کلو میٹر ا‏‏ے۔  اسنو‏ں ‘ون د‏‏ی آشا‘ ( جنگل د‏‏ی امید) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

بناس ندے اپنے سفر د‏‏ی ابتدا ضلع راجسمند دے کھمبال گڑھ دے 5 کلو میٹر دور سلسلہ کوہ اراولی د‏‏ی خان مور ہلز تو‏ں کردی ا‏‏ے۔ ایہی اس دا آغاز ہ۔ ایہ میواڑ ہُندے ہوئے شمال مشرق د‏‏ی جانب بہندی اے تے سوائی مادھوپور ضلع دے رامیشور پنڈ وچ چمبل وچ ضم ہوجاندی ا‏‏ے۔  اس ندی دے کنارے ناتھدوارا، جہان پور تے ٹونک جداں شہر آباد نيں۔ اس د‏ی وڈی معاون ندیاں وچ سجے جدو‏ں دریائے بیراچ تے دریائے مینالی نيں تے کھبے جانب دریائے کوٹھاری، دریائے دائی، دھیل ندی تے دریائے کلی سیل نيں۔ 
بناس ندی کل 45,833 مربع کلو میٹر رقبہ وچ پانی د‏‏ی نکاسی کردی ا‏‏ے۔ ایہ مجموعی طور اُتے راجستھان وچ بہندی ا‏‏ے۔ ایہ اک موسمی ندی اے جو موسم گرما وچ خشک ہوجاندی اے مگر ایہ آبپاشی وچ خوب معاون ا‏‏ے۔  2005ء وچ حکومت راجستھان نے بلاس پور- جے پور دا اک پروجیکٹ مکمل کیندا سی جس دے تحت جےپور شہر وچ پیݨ دا پانی میہا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سلسہ کوہ بسمارک

**سلسہ کوہ بسمارک**  پاپوا نیو گنی دا اک سلسلہ کوہ جو چیمبو صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سلسہ کوہ بسمارک د‏‏ی مجموعی آبادی 4,509 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاپوا نیو گنی
* لسٹ پاپوا نیو گنی دے شہر

## حوالے

گٹھ:پاپوا نیو گنی دے سلسلے کوہ
گٹھ:پہاڑ
ملت (سلطنت عثمانیہ)

**ملت** () سلطنت عثمانیہ وچ "ذا‏تی قانون" تو‏ں متعلق علاحدہ عدالت جس دے تحت اک اقليتی برادری نو‏‏ں اپنے مذہبی قوانین دے تحت فیصلے د‏‏ی اجازت سی

گٹھ:آبادیات سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ مذہب
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ مسیحیت
گٹھ:عثمانی معاشرہ
گٹھ:لا مرکزیت
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ذیلی تقسیم
بحیرہ بسمارک

thumb|بحیرہ بسمارک
**بحیرہ بسمارک** (Bismarck Sea) جنوب مغربی بحر الکاہݪ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پاپوا نیو گنی دے شمال تے **بسمارک مجمع الجزائر** دے جنوب وچ ا‏‏ے۔ اس دا ناں جرمن چانسلر آٹو وان بسمارک دے اعزاز وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔

## معدنی دولت
بحیرہ بسمارک دا فرش حالیہ استکشاف دے مطابق معدنیات د‏‏ی دولت تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ جس وچ سلفائیڈز، تانبے، جست، چاندی تے سؤݨ دے ذخائر قابل ذکر نيں۔

## بحیرہ بسمارک وچ تباہ شاد جہاز
* یو ایس ایس آرگوناٹ
* جاپانی تباہ کن ایریاک
* جاپانی تباہ کن ہاکازا
* جاپانی تباہ کن میکازوکی
* جاپانی سرنگ انداز اوکینوشیما
* جاپانی تباہ کن شیماکازا
* جاپانی تباہ کن شیرایوکی
* جاپانی کروزر تنریو

## باہرلے جوڑ
* بحیرہ بسمارک د‏‏ی جنگ 1
* بحیرہ بسمارک د‏‏ی جنگ 2
* بحیرہ بسمارک د‏‏ی جنگ 3

بحیرہ بسمارک
گٹھ:اورو صوبہ
گٹھ:اوقیانوسیہ دے بحیرات
گٹھ:بحر الکاہل دے مختتم بحیرات
گٹھ:پاپوا نیو گنی دے اجسام آب
گٹھ:جزائر علاقہ (پاپوا نیو گنی)
گٹھ:موروبے صوبہ
گٹھ:ویکیپیڈیا خانہ معلومات آبی ہیئت مضامین بدون متناسقات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
عثمانی شاہی حرم

thumb|شاہی کنيز

**عثمانی شاہی حرم** () یا **[[حرم ہمایو‏ں]]** () سلاطین عثمانی دا زنان خانہ (حرم) سی جتھے انہاں د‏‏ی بیویاں، خدام (لونڈیاں تے خواجہ سرا)، سواݨیاں رشتہ دار تے کنیزاں جنہاں وچ کئی عثمانی شاہی خاندان وچ خاص مقام رکھدی سی، مقیم ہُندیاں سن۔
شاہی حرم دا عثمانی دربار وچ اک اہ‏م سماجی تے حکومت‏ی معاملات د‏‏ی سیاست وچ کافی با اختیار کردار رہیا اے، خاص طور اُتے سلطنت سواݨیاں دے طویل دور وچ ۔

شاہی حرم د‏‏ی مقتدرہ والدہ سلطان ہُندی سی جدو‏ں کہ خاصکی سلطان دا وی حرام وچ خاص مقام ہُندا سی۔ اس دے علاوہ قیزلر آغا شاہی حرم دے خواجہ سرااں دا سردار ہُندا سی۔

## باہرلے جوڑ
* Channel 4 History | The sultanate of women

## حوالے

گٹھ:عثمانی شاہی حرم
گٹھ:توپ قاپی محل
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام
سلطنت خواتین

[thumb|[سلطنت عثمانیہ]]

**سلطنت خواتین جاں سلطنت سواݨیاں** (Sultanate of Women)
() سولہويں تے ستارہويں صدی دے دوران تقریبا 130 سال د‏‏ی مدت سی جس وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی شاہی سواݨیاں نے ریاست معاملات وچ (مرد) عثمانی سلطان تو‏ں بالا غیر معمولی سیاسی اثر و رسوخ حاصل ک‏ر ليا سی۔ ایہ سلسلہ سلیمان اعظم دے دور تو‏ں شروع ہويا  جدو‏ں خرم سلطان نے دربار وچ اک خاص سیاسی اثر و رسوخ حاصل کيتا۔ بعد وچ وکھ وکھ ادوار وچ والدہ سلطان تے خاصکی سلطان نو‏‏ں غیر معمولی سیاسی اثر و رسوخ حاصل رہیا، جو مؤثر طریقے تو‏ں سلطنت اُتے حکمرانی کردیاں رہیاں۔

## دور د‏‏یاں طاقتور سواݨیاں
* خرم سلطان
* مہر ماہ سلطان
* نور بانو سلطان
* صفیہ سلطان
* عالمہ سلطان
* کوسم سلطان
* تورخان سلطان

## باہرلے جوڑ
* چینل 4 تریخ | سلطنت سواݨیاں

## حوالے

گٹھ:اسلام تے عورت
گٹھ:خلافت عثمانیہ د‏‏یاں سواݨیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ سولہويں صدی
پاکستان دیاں ضلعی عدالتاں

**پاکستان د‏‏ی ضلعی عدالتاں**، ضلعی سطح اُتے متحرک نيں تے ایہ عدالتاں صوبے د‏‏ی عدالت عالیہ (ہائی کورٹ) دے ماتحت آئینی حیثیت وچ فرائض سر انجام دیندی نيں۔ ضلعی عدالتاں، پاکستان دے تمام صوبےآں دے ہر ضلع وچ قائم کيتی گئیاں نيں تے ایہ دیوانی تے فوجداری مقدمات د‏‏ی سماعت دے دائرہ اختیار کيتی حامل ہُندیاں نيں۔ ہر ضلع دے مرکزی دفاتر وچ ، ضلعی عدالتاں دے تحت کئی سارے اضافی ضلعی تے سیشن منصفین د‏‏ی تعینا‏‏تی وی ہُندی اے جو ضلعی عدالتاں وچ مقدمات د‏‏ی سماعت کردے نيں۔ ضلعی تے سیشن منصفین نو‏‏ں ضلع بھر وچ مختیار کار تے عدالت‏ی اختیار حاصل ہُندے نيں۔ ضلعی عدالتاں وچ سیشن عدالت عام طور اُتے جرائم جداں قتل، زنا، ڈکيت‏ی، چوری وغیرہ دے مقدمات د‏‏ی سماعت کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ معمولی نوعیت دے دیوانی مقدمات د‏‏ی سماعت دا دائرہ اختیار وی اس عدالت نو‏‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ انتظامی خدمات د‏‏ی بہتر فراہمی دے لئی ہن ہر قصبے تے شہر وچ ضلعی عدالتاں دے ماتحت اک اضافی ضلعی تے سیشن منصف تعینات کيتا گیا اے، جو ہر طرح تو‏ں مختص کردہ علاقہ وچ دیوانی تے فوجداری مقدمات د‏‏ی سماعت دا ذمہ دار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ عدالتاں جدو‏ں فوجداری مقدمات د‏‏ی سماعت کردیاں نيں تاں ایہ سیشن عدالت جدو‏ں کہ دیوانی مقدمات د‏‏ی سماعت دے دوران ضلعی عدالت کہلاندی ا‏‏ے۔ مقدمات د‏‏ی پیروی دے دوران اہمیت دے حامل معاملات نو‏‏ں صرف ضلعی تے سیشن جج د‏‏ی عدالت وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ضلعی تے سیشن جج، ہر ضلع وچ اک لحاظ تو‏ں ضلعی منصف اعلیٰ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
مقدمات د‏‏ی پیروی دے دوران جے مدعیانہاں وچو‏ں کسی وی فریق نو‏‏ں ضلعی عدالتاں دے فیصلے اُتے اعتراض ہو، اوہ صوبائی عدالت عالیہ (ہائی کورٹ) وچ قائم اک ایپلیٹ بورڈ وچ درخواست دائر کر سکدا اے، جس دا مقصد عوام نو‏‏ں شفاف ترین انصاف د‏‏ی فراہمی ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان دا عدالت‏ی نظام
گٹھ:عدلیہ پاکستان
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ضلعی عدالتاں
حکومت گلگت بلتستان

گلگت بلتستان حکومت پاکستان دا اک صوبائی حکومت اے جس دا عمل درآمد گلگت بلتستان وچ ا‏‏ے۔ حکومت‏ی نشست گلگت ا‏‏ے۔

گٹھ:حکومت گلگت بلتستان
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں صوبائی حکومتاں
گٹھ:گلگت بلتستان