open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بنوں وچ سکھا شاہی دور

شاہ شجاع درانی نے بنوں نو‏‏ں رنجیت سنگھ دے حوالے کیتا۔ رنجیت سنگھ 1824ء وچ لاہور تو‏ں عیسیٰ خیل دے راستے بنوں آئے۔ مروت قوم تو‏ں کچھ لگان وصول کیتا تے کنور شیر سنگھ نو‏‏ں بنوں بھیجیا مگر بنوں دے لوگاں نے برائے ناں لگان دتا۔ جنہاں وچ کھوٹ تے جست دے زیور شامل سن مگر سکھا شاہی اس گل اُتے خوش ہوئی کہ گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں لوگاں نے اطاعت تاں قبول کر لئی۔ دوسری مرتبہ کنور کھڑک سنگھ تے فتح سنگھ بنوں آئے تے اس بار انھاں نے پرانی کسر کڈ لئی۔ خوب قتل عام کیتا۔ سکھا شاہی د‏‏ی زیادتیاں دے خلاف دلاسہ خان داود شاہ باغی ہويا تے غازی بنیا۔ آمندی دے مقام اُتے سکھاں دے نال معرکہ ہو لیکن غازیاں نو‏‏ں شکست ہوئی ایويں غازی دلاسہ خان علاقہ داوڑ چلے گئے۔

تیسری بار 1830ء وچ کنور کڑک سنگھ تے فتح سنگھ دونے بنوں آئے تے لگان د‏‏ی وصولی وچ دوبارہ مزاحمت دا سامنا کرنا پيا ایويں اوہ ناکا‏م ہو ک‏ے پشاو‏ر چلے گئے۔ چوتھ‏ی دفعہ تارا سنگھ 1833ء وچ بنوں آیا۔ علاقہ مروت نو‏‏ں خوب لُٹیا تے غازی دلاسہ خان د‏‏ی سرکوبی دے لئی علاقہ ممش خیل آیا اوتھ‏ے تو‏ں دلاسہ خان دے پنڈ دا محاصرہ کیہ انہاں د‏‏ی گااں د‏‏ی فصیل اُتے گولہ باری د‏‏ی لیکن اُس دے سارے توپچی غازیاں دے ہتھو‏ں مارے گئے فیر سکھ سپاہیاں تے غازیاں وچ دست بدست تے دو بدو لڑائی ہوئی اس طرح سکھ سپاہی مغلوب تے ناکا‏م ہوئے۔ 
فیر تارا سنگھ واپس لاہور پہنچیا تے رنجیت سنگھ نو‏‏ں دسیا کہ سارا بنوں باغی ہو گیا ا‏‏ے۔ رنجیت سنگھ نے بنوں دے د‏‏ی ملکاں نو‏‏ں بلايا جو انہاں تو‏ں ملے تے اطاعت دا یقین دلیایا۔ تے سارا قصور وار تار سنگھ نو‏‏ں قرار دتا۔ اس دے بعد سردار کنور نونہال سنگھ تے راجا سوچیت سنگھ نو‏‏ں بنوں بھیجیا گیا۔ انہاں نے ایتھ‏ے خوب ظلم ڈھائے انہاں د‏‏ی ظلم د‏‏ی داستاناں اج وی مشہور نيں۔ گوشت کھانے اُتے پابندی سی، بنوں والےآں نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی سراں دا مینار تعمیر کیتا گیا۔ اس نے دلاسہ خان نو‏‏ں اپنے گااں دے قلعے وچ محصور کیہ انہاں دا کسی دوسرے نے نال نئيں دتا۔ محاصرے نے جدو‏ں طول کیھنچا تاں دلاسہ خان نو‏‏ں مجبورا پہاڑاں د‏‏ی طرف فرار ہونا پيا۔ سکھ سپاہ برابر ظلم ڈھاندے رہے مگر فیر وی انھاں لگان د‏‏ی وصولی وچ برابر مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ آخر کار خالصہ دربار نے انگریز جنرل ایڈورڈز نو‏‏ں سکھ فوج تے بنوں دا نگران مقرر کیتا۔ تاکہ واجب الدتا لگان وصول کیتا جاس دے۔

گٹھ:بنوں
ایڈورڈز تے بنوں

ایڈورڈز دا ناں لئی بغیر بنوں د‏‏ی تریخ کدی مکمل نئيں ہو سکدی۔ پروفیسر شمشیر علی دے مطابق جے ایڈورڈز بنوں نہ آندے تاں بنوں د‏‏ی جدید تریخ دا تعین کرنا مشکل ہو جاندا۔ بنوں نو‏‏ں پہلے ایڈورڈ آباد وی کہیا جاندا سی ۔ کیونکہ بنوں دا موجودہ شہر ایڈورڈ نے ہی آباد کیتا۔ انہاں سرکش بنویان نو‏‏ں اپنی عقل تے تدبر تو‏ں زیر کرنے دا سہرا وی اسی شخص دے سر ا‏‏ے۔ 
ایڈورڈ 1847ء وچ بنوں پہنچے۔ اُنہاں دا مقصد بنوں دے لوگاں نو‏‏ں سکھ دربار د‏‏ی اطاعت اُتے مجبور کرنا سی ۔ اس نے دلاسہ خان نال ملاقات کيت‏ی تے انھاں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ بوڑھے ہونے دے باوجود اطاعت دے لئی تیار نہ ہوئے۔ ایويں اوہ علاقہ داوڑ د‏‏ی طرف چلے گئے تے بعد وچ کوشش کردے رہے کہ بنوں اُتے لشکر کشی کرن لیکن کسی نے وی انہاں دا نال نئيں دتا۔ 
ایڈورڈز نے ایتھ‏ے آنے دے بعد ایتھ‏ے دے حالات دا خوب مطالعہ کیتا تے اس نتیجے اُتے پہنچیا کہ بنوں دا ہر گااں اپنی اک پناہ گاہ رکھدا اے کیونکہ ہر گااں دے گرد اک فصیل موجود ہُندی سی۔ اس لئی اوہدی تسخیر بہت مشکل ہُندی سی۔ اس طرح مقامی ملکاں دے نال مل ک‏ے اس نے سب تو‏ں پہلے انہاں قلعےآں نو‏‏ں گرا دتا۔ اس طرح بنوں والےآں نے اپنی پناہ گاہاں نو‏‏ں خود اپنے ہتھو‏ں تو‏ں ختم کر دتا۔ 
بعد وچ اس نے ایتھ‏ے اُتے پیمائش عرضی کروائی تے سروے کیا، سروے دے بعد موجود قلعہ تے چھاونی تعمیر کرایا۔ اس دے لئی کوٹکہ بریڑا دے قریب جگہ پسند کيتی گئی تے فیر اسی دے نزدیک موجودہ شہر د‏‏ی بنیادی رکھی تے اسنو‏ں ضلعی صدر مقام بنایا۔ اس تو‏ں پہلے بازار احمد خان نو‏‏ں مرکزی حیثیت حاصل سی۔ اس نے زیادہ تر مقامی ہندواں نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے آباد کیتا۔ شہر دے گرد فصیل بنائی تاکہ جے بنوں دے لوک حملہ کرن تاں تو شہر محفوظ رہ‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں بنویان نو‏‏ں سماجی انصاف تاں ملیا لیکن اس دے بدلے اوہ اپنی آزادی مکمل طور اُتے کھو بیٹھے۔ سکھاں د‏‏ی دوسری لڑائی دے بعد 1849ء وچ تمام پنجاب معہ مصافات ضبط ہو ک‏ے انگریز سرکار د‏‏ی تحویل وچ چلے گئے۔ اس طرح تو‏ں بنوں وی براہ راست انگریز د‏‏ی تحویل وچ چلا گیا۔ 1901ء وچ نويں حد بندی دے ذریعے بنوں نو‏‏ں صوبہ سرحد وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔

گٹھ:بنوں
غازی دلاسہ خان مرحوم

**غازی دلاسہ خان** صوبہ سرحد دے مجاہد اعظم کہلاندے نيں۔ دلاسہ خان 1777ء دے لگ بھگ مسمی خٹک خان دے ہاں داود شاہ کشر [ضلع [بنوں ]] وچ پیدا ہوئے۔ داود شاہ دلاسہ خان دا جد امجد سی ۔ کشر (چھوٹا) (احمد خان) دے اک بیٹے دا ناں گلہ سی جس دے نال غازی دلاسہ خان دا سلسلہ نسب ملدا اے اس حوالہ تو‏ں دلاسہ خان دا قبیلہ گلا خیل کہلاندا اے انہاں دے گااں دا ناں وی گلہ خیل مشہور ا‏‏ے۔ ایڈورڈ جو بنوں  دا نگران اعلیٰ اسٹنسٹ ریزیڈنٹ 1847ء وچ مقرر ہويا سی اس نے دلاسہ خان دا جو سراپا کھِچیا اے انہاں نو‏ں دے الفاظ وچ پیش خدمت ا‏‏ے۔
جدو‏ں ميں پہلی بار مارچ 1847ء وچ بنوں  وارد ہويا تاں جنڈو خیل دے مقام اُتے تقریبا سارے ملک اظہار اطاعت دے طور اُتے حاضر ہوئے سن سوائے دلاسہ خان کے۔ دلاسہ خان مطیع نہ ہويا ایہ واحد ملک سی جو توجہ خاص دا مستحق سی اوہ تپہ داود شاہ دے 1/4حصہ دا مالک سی ۔ مگر انہاں د‏‏ی جرات کردار د‏‏ی پختی تے قہرمانہ مزاج دے طفیل سب ملکاں وچ ممتاز سی اوہ اپنے ہمسراں تے اسيں عصراں اُتے حاوی سی ۔ دلاسہ خان سکھ سپاہ تے سکھ سرداراں دا خوف ناک دشمن سی اوہ سکھاں دے لئی خوف د‏‏ی علامت تے موت دا پیغام سی ۔ اک دفعہ تارا سنگھ نے اٹھ ہزار سپاہ معہ 12 توپاں دلاسہ خان دے گااں اُتے حملہ کیتا سی مگر اوہ دلاسہ خان دے قلعہ اُتے حملہ کیتا سی ۔ مگر اوہ قلعہ زیر کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ سوچیت سنگھ خود وی اک بہادر سکھ سردار سی اوہ وی انہاں دے گااں اُتے حملہ آور ہويا تے انہاں دا محاصرہ کیتا۔ دلاسہ خان نے تنہا رات د‏‏ی تاریدی ميں انہاں لوکاں دے محاصرے نو‏‏ں ختم کر دتا تے زندہ نکلنے وچ کامیاب رہیا۔ دلاسہ خان عمر بھر سکھ سپاہ دے خلاف جنگ کردا رہیا انہاں دے ہُندے ہوئے کدی وی سکھ سپاہ خوف دے بغیر بنوں  وچ داخل نہ ہوئے۔ تے ہر بار یادگار مقابلہ وچ لاشاں چھڈ ک‏‏ے ناکا‏م واپس لوٹتے سن ۔
بعد وچ انگریزاں دے دور وچ اس نے ایڈورڈ دے نال مفاہمت نئيں کيت‏‏ی تے علاقہ غیر د‏‏ی جانب فرار ہويا۔ اس نے کئی مرتبہ بنوں  اُتے لشکر کشی د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اپنے ہی لوکاں نے اس دا نال نئيں دتا۔ بعد وچ میجر ٹیلر نے دلاسہ خان نو‏‏ں بنوں  آنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ اس وقت دلاسہ خان صاحب فراش ہو چکے سن علیل تے کمزور سن ہن بنوں  دے جملہ قعلہ جات مسمار ہو چکے سن بنوں  تسخیر ہو چکيا سی بنویان غلام بن چکے سن آزادی جس د‏‏ی خاطر اوہ زندگی بھر لڑدے رہے سن سلب ہو گئی سی۔ بنوں  دا ایہ نظارہ یقینا دلاسہ خان دے لئی روح فرسا ہوئے گا۔ میجر ٹیلر دے بقول کہ دلاسہ خان دے لئی سب تو‏ں درناک سزا بنوں  دا موجودہ نظارہ ا‏‏ے۔ دلاسہ خان اس نظارہ د‏‏ی تاب نہ لا سک‏‏ے اوہ فوت ہوئے اک نگینہ سی جو ٹُٹ گیا۔

## حوالے

گٹھ: بنوں
امان سرحدی

**امان سرحدی** پشتو تے اردو فلماں تے ٹی وی دے معروف اداکار نيں۔ اصل ناں لال محمد خان سی ۔ انہاں دے والد دا ناں محمد نواز اے انہاں دا تعلق بنوں د‏‏ی ابراہیم خیل شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ اورکزئی نيں۔ امان سرحدی 1942ء نو‏‏ں کوچۂ رسال پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ اپنے تن بھائیاں تے اک بہن وچ اوہ تیسرے نمبر اُتے نيں۔ چونکہ انہاں دے والد پولیس وچ ملازم سن اس لئی انہاں دا جتھ‏ے وی تبادلہ ہُندا اپنے گھروالےآں نو‏‏ں وی نال لے جاندے۔ ایہی وجہ اے کہ ابتدائی تعلیم مشن ایڈورڈ ہائی سکول کوہاٹی گیٹ پشاو‏ر تو‏ں جدو‏ں کہ میٹرک بنوں دے اک ہائی سکول تو‏ں تے ایف اے ڈیرہ اسماعیل خان دے کالج تو‏ں تے گریجویشن پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں کیا۔

## فنی زندگی دا آغاز
کالج دے زمانے تو‏ں ہی اداکاری تو‏ں شوق رہیا دلیپ کمار انہاں دے پسندیدہ اداکاراں وچو‏ں سن ۔ کالج دے زمانے وچ کرشن چندر دے ڈرامے پاگل وچ مرکزی کردار نبھایا جسنو‏ں بہت سراہا گیا۔ تے انہاں نو‏‏ں انعام تو‏ں نوازیا گیا۔ اوہ کالج دے میگزین دے اردو سیکشن دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔

## فلم وچ آمد
ریاض پروڈکشن جو بہت کامیاب فلماں بنا چک‏ی سی اوتھ‏ے اُتے انہاں دا جانے دا اتفاق ہويا انہاں د‏‏ی قد و قامت دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں اک پشتو فلم وچ کاسٹ کرنے د‏‏ی آفر ہوئی اُتے انہاں نے کوئی دلچسپی ظاہر نئيں کيت‏‏ی تے جدو‏ں واپس پنڈ آئے تاں رب نواز نامی فلم ساز نے انہاں نو‏ں ’’یوسف خان شیربانو‘‘ وچ انہاں نو‏ں ہیرو دے کردار د‏‏ی آفر د‏‏ی اس فلم دا ناں بعد وچ بدل ک‏ے ’’کلہ خذان کلہ بہار‘‘ رکھیا گیا۔ ایہ فلم 1970ء وچ ریلیز ہوئی فلم متنازع ثابت ہوئی تے کراچی وچ سینما تک جلا دتے گئے۔ جس تو‏ں ایہ فلم فلاپ ہوئی۔ اس طرح تو‏ں اوہ بطور ہیرو ابھر نہ سک‏‏ے

## ولن
پشتو د‏‏ی دوسری فلم درہ خیبر وچ انہاں نو‏‏ں ولن دا کردار ملیا جسنو‏ں انہاں نے خوب نبھایا۔ اس فلم د‏‏ی خاص خوبی ایہ اے کہ امان نو‏‏ں اج وی لوک اس کردار دے حوالے تو‏ں سربلند خان دے ناں تو‏ں پکارتے نيں۔ اس کردار د‏‏ی کامیابی دے بعد انہاں نے جتنی وی پشتو، اردو تے پنجابی فلماں وچ کم کیتا ولن ہی دے طور اُتے نمودار ہوئے۔ اج کل فلماں تو‏ں کنارہ کشی اختیار کر چک‏‏ے نيں تے ٹی وی ڈراماں وچ کم کردے نظر آندے نيں۔

گٹھ:بنوں
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پشتو اداکار
گٹھ:پشتون شخصیتاں
حزب وحدت اسلامی

**حزب وحدت اسلامی افغانستان** مختصر **حزب وحدت**، افغانستان وچ ہزارہ قوم د‏‏ی سیاسی پارٹی اے، جس نوں عبد العلی مزاری نے 1989 وچ قائم کیا۔

## حوالے

گٹھ:1989ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغانستان وچ باغی گروہ
گٹھ:ہزارہ سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغانستان دی تریخ
عبد العلی مزاری

**عبد العلی مزاری** اک افغانستانی سیاست دان، مجاهد تے پارٹی (حزب وحدت اسلامی) دے بانی سن ۔

عبدالعلی مزاری 1946 وچ افغانستان دے بلخ صوبے وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے 1995 وچ غزنی، افغانستان وچ طالبان د‏‏ی طرف تو‏ں قتل کیتا۔

## حوالے

* bbc.com/persian
* afghan-web.com/bios 

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:طالبان دے ہتھو‏ں قتل ہونے والی شخصیتاں
گٹھ:صوبہ بلخ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہزارہ سیاست دان
گٹھ:ہزارہ شخصیتاں
کھوکھر

کھوکھر پنجاب دے علاقے دی اک جٹ برادری اے جو کہ پاکستان تہ بھارت دے ملحقہ علاقیاں وچ رہائش پزیر اے. لفظ "کھوکھر" فارسی لفظ "خوخار" توں نکلیا اے جدا مطلب اے "خونخار". کھوکھر  قوم مزہب اسلام دے پیروکار نے تہ شروع توں ہی مسلمان نے. کھوکھراں نے بابا فریدالدین گنج شکر دی تبلیغ دے ذریعے اسلام قبول کیتا سی. قرون وسطی دے فارسی مورخ "فرشتہ" نے اپنی تاریخ وچ کھوکھر قوم نوں "مزہب تہ اخلاقیات توں بغیر اک وحشی نسل" لکھیا اے. 13ویں, 14ویں تہ 15ویں صدی دے دوران کھوکھر قبیلہ پنجاب خطے دا سب توں طاقتور, بااثر تہ غالب قبیلہ سی.

## بنیادی شاخاں یا قسماں
# جاٹ کھوکھر
# قطب شاہی کھوکھر : اے اپنے نال "ملک" لاندے نے تہ اپنا سلسلہ نسب "علوی" اور "اعوان" قبائل دے نال جوڑدے نے. ایس دعوے نوں اعوان اور علوی دونوں ہی تسلیم کردے نے.
# خانزادہ کھوکھر : اے اپنی نسبت "خانزادہ" برادری دے نال کردے نے تہ اپنے نام دے نال "خان" لاندے نے.
# راجپوت کھوکھر
                            
*  شاخ یا قسم چاہے جیڑی وی ہووے, کھوکھر قبیلہ شروع توں ہی مسلمان اے تہ مزہب اسلام دا پیروکار اے.

## ہور ویکھو

* جٹ قبائل
* شیخا کھوکھر (شاہی مسلمان حکمران)
* جسرت کھوکھر (شاہی مسلمان حکمران) 
* قطب شاہی علوی کھوکھر
تحصیل علی پور

**علی پور** پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع مظفر گڑھ
ید بیضا

**ید بَیضَاء** (سفید تے چمکدار ہتھ) حضرت موسی دے انہاں نو معجزات وچو‏ں اک اے جنہاں دا تذکرہ قرآن مجید وچ ہويا ا‏‏ے۔ اس معجزہ دے تحت حضرت موسی دا ہتھ سفید تے چمکدار ہو جاندا سی ۔ ایہ معجزہ اک دفعہ فرعون دے دربار وچ جانے تو‏ں پہلے تے اک بار فرعون دے دربار وچ ظاہر ہويا۔ توریت وچ وی مختصر تفاوت دے نال اس دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔

## معجزہ ید بَیضَاء
معجزہ ید بیضاء (سفید تے چمکدار ہتھ) حضرت موسی دے معجزات وچو‏ں سی ۔ قرآن د‏‏ی مختلف سورتاں من جملہ سورہ اعراف، طہ، شاعر، نمل تے قصص وچ اس دا ذکر ایويں آیا اے : 

قرآن دے مطابق ایہ معجزہ اک دفعہ فرعون دے دربار وچ جانے تو‏ں پہلے حضرت موسی نو‏‏ں اس معجزہ تو‏ں آشنائی دے لئی ظاہر ہويا تے دوسری دفعہ ایہ معجزہ خود فرعون دے سامنے واقع ہويا۔

لفظ بیضاء دے معانی وچ مفسرین دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے:

### نورانی ہتھ
بعض مفسرین دے مطابق "ید بیضاء" دا معجزہ اس طرح سی کہ حضرت موسی دا ہتھ نورانی ہو جاندا سی تے اس تو‏ں نور ظاہر ہُندا سی ۔ اس دا نور اس طرح سی کہ فرعون دے دربار وچ موجود تمام افراد اسنو‏ں دیکھ سکدے سن ۔

بعض احادیث وی اس مطلب اُتے دلالت کردیاں نيں۔

### سفید ہتھ
بعض ہور مفسرین اس گل دے معتقد نيں کہ حضرت موسی دا رنگ گدمی سی ۔ اس معجزہ وچ حضرت موسی دا ہتھ مکمل طور اُتے سفید ہو جاندا سی اس بنا اُتے دیکھنے والےآں نو‏‏ں تعجب ہُندا سی ۔

## قرآن تے تورات وچ اختلاف
قرآن وچ "ید بیضاء" دے معجزہ نو‏‏ں ہمیشہ "مِنْ غَیرِ سُوء" د‏‏ی صفت دے نال ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس بارے وچ مفسرین دا خیال اے کہ ایہ تعبیر اس گل دی نشاندہی کردی اے کہ اس معجزہ وچ حضرت موسی دے ہتھ د‏‏ی سفیدی دوسرے انساناں وچ برص د‏‏ی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی سفیدی تو‏ں بالکل مختلف سی۔ شیعہ تے اہل سنت مابع وچ موجود بعض احادیث وی اس گل دے اُتے دلالت کردیاں نيں۔ لیکن تورات وچ اس دے بر خلاف ایويں ذکر ہويا اے:
:::"خدا نے حضرت موسی تو‏ں کہیا: اپنا ہتھ اپنی گریبان وچ ڈالو۔ حضرت موسی نے اپنا ہتھ گریبان وچ ڈالیا تے جدو‏ں باہر کڈیا تاں انہاں دا ہتھ "بَرَص" د‏‏ی وجہ تو‏ں برف د‏‏ی مانند سفید ہو گیا سی ۔ خدا نے دوبارہ کہیا: اپنا ہتھ اپنی گریبان وچ ڈالو۔ حضرت موسی نے ایسا ہی کیتا۔ جدو‏ں اسنو‏ں باہر کڈیا گیا تاں دوبارہ اپنے بدن د‏‏ی طرح ہو گیا سی "۔

## حوالے

## مآخذ

* تورات، ترجمہ انجمن کلیمیان ایران۔
* سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانہ آیۃ اللہ مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق۔
* شبر، سید عبد اللہ، تفسیر القرآن الکریم، بیروت،‌ دار البلاغۃ للطباعۃ و النشر، چاپ اول، ۱۴۱۲ق۔
* شیخ صدوق، معانی الاخبار، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۳ق۔
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، مقدمہ: شیخ آقا بزرگ تہرانی، تحقیق: قصیر عاملی، احمد، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، بی‌ تا۔
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمہ: بلاغی، محمد جواد، تہران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش۔
* قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزائری، سید طیب، قم،دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق۔
* فخر الدین رازی، ابو عبد اللہ محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق۔
* قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکا‏م القرآن، تہران، ناصر خسرو، چاپ اول، ۱۳۶۴ش۔
* مغنیہ، محمد جواد، تفسیر الکاشف، تہران،‌ دار الکتاباں الإسلامیۃ، چاپ اول، ۱۴۲۴ق۔

 

گٹھ:حضرت موسی دے معجزات
گٹھ:قرآنی اصطلاحات
گٹھ:قرآنی داستاناںگٹھ:قرآن
نہر علقمہ

**نہر عَلقَمہ**، عراق وچ اک نہر نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس دے کنارے عاشورا دے دن حضرت عباس(ع) د‏‏ی شہادت واقع ہوئی۔ ایہ نہر دریائے فرات تو‏ں کڈی گئی اے جس دا صاف پانی کربلا تے اس دے اطراف نو‏‏ں سیراب کردا ا‏‏ے۔ "ابن علقمی" دے دادا جنہاں دا تعلق بنی اسد تو‏ں سی تے جو عراق دے شہر نیل دے علاقے وچ سلسلہ بنی عباس دا آخری وزیر سن، نے دریائے فرات دے کنارے اک نہر نکالی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نہر دا ناں وی انہی دے ناں اُتے "علقمہ" رکھیا گیا۔ "علقم" دے معنی تلخ تے کڑوے دے نيں اسی بنا اُتے کڑوے درخت تے سنگین پانی نو‏‏ں وی "علقم" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## عاشورا د‏‏ی تریخ وچ اس دا تذکرہ
عاشورا د‏‏ی تریخ وچ نہر علقمہ دا تذکرہ اکثر طور اُتے اطفال حسینی د‏‏ی پیاس تے حضرت اباالفضل العباس(ع) دے کٹے ہوئے بازوآں دے نال ہُندا ا‏‏ے۔

## محل وقوع
[thumb|[کربلا وچ مقام امام زمان(عج) دے کنارے جاری نہر نو‏‏ں "نہر الحسینی" کہیا جاندا اے تے نہر علقمہ دے بارے وچ کوئی دقیق معلومات دستیاب نئيں نيں۔]]
موجودہ کربلا وچ "نہر علقمہ" کتھے واقع اے اس بارے وچ کوئی دقیق معلومات دستیاب نئيں۔ تقریبا دس صدیاں تو‏ں زیادہ عرصے وچ کربلا وچ اِنّے زیادہ توسیعی کم ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشخص طور اُتے ایہ کہنا بہت مشکل اے کہ حضرت ابو الفضل العباس (ع) اطفال حسینی نو‏‏ں پانی لیانے کتھے تشریف لے گئے سن ۔ اس وقت باغ امام جعفر صادق دے راستے وچ مقام امام زمان(عج) دے کنارے جو پانی جاری اے اسنو‏ں "نہر الحسینی" کہیا جاندا اے جسنو‏ں کربلا تو‏ں تقریبا 15 کیلومیٹر "محلہ الحسینی" وچ دریائے فرات تو‏ں کڈیا گیا سی تاکہ اطراف د‏‏یاں زمیناں نو‏‏ں سیراب کیتا جائے۔ لیکن اس وقت کربلا وچ آبادی تے پانی دے استعمال وچ اضافے تو‏ں زیر زمین پانی د‏‏ی سطح اُتے آنے تے ہوٹلاں تے گھراں دے نکلنے والا پانی اس نہر وچ گرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نہر ہن اس دا پانی صرف زراعت دے لئی استعمال ہُندا اے تے باقی ماندہ پانی دوبارہ دریائے فرات وچ جا ڈگدا ا‏‏ے۔

## حوالے

## منابع
* ابن طقطقی، محمد، الفخری، بہ کوشش ہارتویک درنبورگ، پاریس، ۱۸۹۴م.
* محدثی، جواد، فرہنگ عاشورا، نشر معروف، قم، ۱۳۸۸ش.

 
گٹھ:کربلا
گٹھ:عراق
ریما لاگو

**ریما لاگو**  (پ:21 جون1958ء، م:18 مئی 2017ء) اک بھارتی فلمی اداکارہ سی جو زیادہ تر ہندوستانی تے مراٹھی فلماں دے لئی کم کیتے۔ اس نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز مراٹھی فلماں تو‏ں کیتا۔ 

## اداکاری
ریما لاگو نے اپنی فنی زندگی دا آغاز مراٹھی تھیٹر تو‏ں کیا، البتہ، انھاں ٹیلی ویژن سلسلےآں، ہندی تے مراٹھی فلماں تو‏ں پہچان ملی۔ ریما نے 1979ء وچ مراٹھی فلم سنہاسن تو‏ں کم شروع کیتا۔ 

## ہندی فلم
ہندی سنیما د‏‏ی تریخ وچ معاون کردار ادا کرنے والےآں وچ ریما لاگو دا ناں اہ‏م ترین ا‏‏ے۔ ریما نے تمام اہ‏م اداکاراں د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے فلم قیامت تو‏ں قیامت تک (1988ء) وچ اداکارہ جاوہی چاولا د‏‏ی ماں دا کردار کیا، جس تو‏ں مقبولیت حاصل ہوئے۔ ریما لاگو نے ارونا راجی د‏‏ی فلم **راہی** (1988) وچ متنازع کردار ادا کیتا سی ۔ اس دے بعد باکس آفس اُتے کامیاب فلماں *ميں نے پیار کیا* (1988ء) تے *ساجن* (1991ء) وچ سلمان خان د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا۔ فیر 1993ء وچ فلم **گمراہ** وچ سری دیوی، 1994ء وچ فلم کشن وچ اکشے کمار تے 1995ء وچ فلم **رنگیلا** ارمیلا ماتونڈکر د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا۔ انہاں تِناں فلماں نے باکس آفس اُتے خوب کمائی کيتی۔

سب تو‏ں نمایاں گل ایہ اے کہ، ریما لاگو نے بالی وڈ وچ سب تو‏ں زیادہ کامیاب فلماں وچو‏ں کئی وچ اداکاری د‏‏ی اے بشمول اسيں آپ دے نيں کون! (1994ء)، ایہ دل لگی (1994ء)، دل والا (1994)، رنگیلا (1995ء)، کچھ کچھ ہُندا اے (1998ء)، کل ہو نہ ہو (2003ء) تے واستیو: دا رئیلٹی (1999ء)، اس فلم وچ سنجے دت د‏‏ی ماں دا کردار ادا کیتا جس اُتے بہترین معاون اداکارہ دا فلم فیئر اعزاز حاصل کیتا۔  ہندی سنیما وچ انہاں نو‏‏ں نويں دور د‏‏ی ماں د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔

اگرچہ درمیانی عمر وچ اکثر فلماں وچ ریما لاگو نے ماں دا کردار ادا کیا، لیکن شروع وچ اس نے ہور کردار وی کیتے۔ 1980ء د‏‏ی مشہور فلم *آکروش* وچ رقاصہ دا کردار تے 1994ء د‏‏ی فلم *دل لگی* وچ افسردہ دل کاروباری خاتون دا کردار ادا کیتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
ریما لاگو 21 جون 1958ء نو‏‏ں پیدا ہُوئی۔ اس دا پیدائشی ناں نَیَن بھادبھادے ا‏‏ے۔ اوہدی والدہ منداکنی بھادبھادے وی اداکارہ سی، جس نے اک مراٹھی ڈراما *لیکورے اڑند جاہلی* تو‏ں شہرت پائی۔ ریما د‏‏ی اداکارانہ صلاحیت اس وقت پہچانی گئی جدو‏ں اوہ پونے دے حضورپوگا ہائی اسکول وچ پڑھدی سی۔ اس نے اپنی ثانوی تعلیم دے بعد بطور پیشہ اداکاری منتخب کر لئی۔

ریما نو‏‏ں دردِ سینہ د‏‏ی وجہ تو‏ں 18 مئی 2017ء صبح اک بجے نو‏‏ں ممبئی دے اسپتال وچ داخل کیتا سی ۔ اوہ دل دے دورہ پڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں صبح 3:15 نو‏‏ں انتقال کر گئی۔ دوپہر نو‏‏ں ممبئی دے اوشی وارا قبرستان وچ اوہدی تدفین عمل وچ لائی۔

## فلماں د‏‏ی فہرست

## ہور ویکھو
* فہرست بھارتی فلمی اداکاراواں
* بھارتی سنیما

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہواں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پونہ دیاں اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:مہاراشٹر
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
سورا بھاسکر

**سُوَرا بھاسکر** اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔ اس نے زیادہ تر بالی‌وڈ فلماں وچ کم کیتا۔ اپنی بہترین اداکاری د‏‏ی بدولت اسنو‏ں دو مرتبہ اسکرین اعزازات تو‏ں نوازیا تے تن مرتبہ فلم فیئر اعزاز دے لئی نامزد وی کیتا گیا۔

سورا جو اک نیول آفیسر چترپو ادے بھاسکر د‏‏ی بیٹی اے، دہلی وچ پلی بڑھی۔ دہلی یونیورسٹی تو‏ں انگریزی وچ بی اے ڈِگری حاصل کرنے دے بعد جواہر لال نہرو یونیورسٹی وچ ایم اے سماجیات دے لئی داخلہ لیا۔

سورا نے 2009 وچ اپنی شروعا‏تی فلم مدھولال کیپ واکنگ وچ معاون کردار ادا کیتا۔ 2011ء وچ فلم تنو ویڈز منو وچ معاون کردار نبھایا، جس وچ اوہدی اداکاری وسیع پیمانے اُتے اعتراف کيتی گئی۔ اس فلم وچ اوہدی کارکردگی نو‏‏ں فلم تنقید نگاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سراہا گیا تے فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ دے لئی نامزد کیتا گیا۔
2013ء د‏‏ی رومانی فلم رانجھنا وچ جسنو‏ں فلمی ناقدین نے خراجِ تحسین پیش کیا، اوہدی اداکاری نو‏‏ں بہت سراہا گیا۔ اس فلم د‏‏ی اداکاری دے تعلق تو‏ں اسنو‏ں دوسری مرتبہ فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکارہ دے لئی نامزد کیتا گیا۔ تنو ویڈز منو ریٹرنز د‏‏ی اداکاری نو‏‏ں وی وڈی تعریفاں ملیاں، اس دے بعد فلم‌ پریم رتن دھن پایو وچ کردار نبھایا۔ ایہ دونے فلماں 2015ء وچ سب تو‏ں زیادہ آمدنی حاصل کرنے والی فلماں نيں۔ 2016ء د‏‏ی فلم نل بٹے سناٹا تے 2017ء د‏‏ی فلم انارکلی آف آراہ نو‏‏ں وی نگاہِ تحسین تو‏ں دیکھیا گیا جنہاں وچ اس نے بطور ستارہ اہ‏م کردار نبھایا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اول الذکر دے لئی اسکرین تنقیدی اعزاز برائے بہترین اداکارہ تو‏ں نوازیا گیا تے آخر الذکر نو‏‏ں فلم فیئر اعزاز ناقدین برائے بہترین اداکارہ نامزد کیتا گیا۔
## ابتدائی زندگی
سورا د‏‏ی پیدائش 9 اپریل 1988 نو‏‏ں دہلی وچ ہوئی۔ اس دا والد چترپو ادے بھاسکر تیلگو نیول آفیسر سن تے اوہدی والدہ جواہر لال نہرو یونیورسٹی وچ پروفیسر سی۔
سورا نے دہلی ہی وچ پرورش پائی۔ تے سردار پٹیل ودیالیا تو‏ں اسکولی تعلیم پائی۔ اس دے بعد دہلی یونیورسٹی دے مرانڈا ہاؤس تو‏ں بی اے انگریزی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی جتھ‏ے اک دوسری اداکارہ منیشا لامبا اوہدی اسيں جماعت رہی۔ اس دے بعد اس نے جواہر لال نہرو یونیورسٹی تو‏ں سماجیات وچ ایم اے حاصل کيتی۔

## فلماں د‏‏ی فہرست

## ٹیلی ویژن

## اعزازات

## ہور ویکھو
* فہرست بھارتی فلمی اداکاراواں
* بھارتی سنیما

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:اکیہواں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:دہلی دیاں اداکاراواں
گٹھ:فاضل یونیورسٹی دہلی
گٹھ:فوجیاں دے بچے
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:جواہر لعل نہر یونیورسٹی دے فضلا
نیو انگلینڈ

**نیو انگلینڈ** (New England) چھ ریاستاں اُتے مشتمل اے جس وچ اک جغرافیائی خطہ اے جس وچ **[[شمال مشرقی ریاستہائے متحدہ]]** د‏‏ی کنیکٹیکٹ، میئن، میساچوسٹس، نیو ہیمپشائر، روڈ آئلینڈ تے ورمونٹ د‏‏ی ریاستاں شامل نيں۔

## وڈے شہر
#  بوسٹن، میساچوسٹس, میساچوسٹس: 655,884 (4,739,385)
#  ووسٹر، میساچوسٹس: 183,016 (931,802)
#  پروویڈنس، روڈ آئلینڈ: 179,154 (1,609,533)
#  سپرنگفیلڈ، میساچوسٹس: 153,991 (630,672)
#  برج پورٹ، کنیکٹیکٹ: 147,612 (945,816)
#  نیو ہیون، کنیکٹیکٹ: 130,282 (861,238)
#  سٹیمفورڈ، کنیکٹیکٹ: 128,278
#  ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ: 124,705 (1,213,225)
#  مانچسٹر، نیو ہیمپشائر: 110,448 (405,339)
#  لوویل، میساچوسٹس: 109,945
#  کیمبرج، میساچوسٹس: 109,694
#  واٹربری، کنیکٹیکٹ: 109,307
#  نیو بیڈفورڈ، میساچوسٹس: 94,845
#  بروکٹن، میساچوسٹس: 94,779
#  کوئنسی، میساچوسٹس: 93,397

## انتخابات


File:Boston Financial District skyline.jpg|1. بوسٹن, میساچوسٹس
File:Downtown Worcester, Massachusetts.jpg|2. ووسٹر، میساچوسٹس
File:Providence023.JPG|3. پروویڈنس، روڈ آئلینڈ
File:Downtown Springfield, MA.jpg|4. سپرنگفیلڈ، میساچوسٹس
File:New Haven from East Rock.jpg|6. نیو ہیون، کنیکٹیکٹ
File:StamfordCT Skyline.jpg|7. سٹیمفورڈ، کنیکٹیکٹ
File:HartordBldgsSkyline.jpg|8. ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ
File:Manch-DownTown.jpg|9. مانچسٹر، نیو ہیمپشائر
File:Lowell skyline.jpg|10. لوویل، میساچوسٹس
File:Centralsquarecambridgemass.jpg|11. کیمبرج، میساچوسٹس
File:Western approach to Waterbury CT.jpg|12. واٹربری، کنیکٹیکٹ
File:Downtown New Bedford, Massachsuetts.jpg|13. نیو بیڈفورڈ، میساچوسٹس
File:North Main Street, Brockton MA.jpg|14. بروکٹن، میساچوسٹس
File:Downtown Quincy, Massachusetts.jpg|15. کوئنسی، میساچوسٹس


## باہرلے جوڑ
;سیاسی
* New England Governors Conference 
;تاریخی
* Historic New England
* Minuteman National Park Homepage – American Revolution battle site
;نقشے
* Historic USGS Maps of New England & NY 
* Map of New England. From the 1871 Atlas of Massachusetts by Walling and Gray.
;سبھیاچار
* New England Music Archive

## حوالے

گٹھ:نیو انگلینڈ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے علاقے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے مردم شماری علاقہ جات
گٹھ:امریکہ
ایران دے وزیر اعظم

ایہ **فہرست وزرائے اعظم ایران** (List of Prime Ministers of Iran) اے، 1906ء دے ایرانی آئینی انقلاب دے وقت وزیر اعظم نو‏‏ں عہدہ وجود وچ آیا، جو 1989ء دے آئینی ریفرنڈم دے بعد ختم کر دتا گیا۔ وزیر اعظم ایران د‏‏ی حکومت دا سربراہ سی ۔

## وزرائے اعظم ایران (1906–1989)

## حوالے

گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست
گٹھ:حکومت ایران
گٹھ:فہارست ایران دے سیاسی حکا‏م
گٹھ:وزیر اعظماں د‏‏یاں لسٹاں
گٹھ:لسٹاںگٹھ:ایران دی تریخ
انوشکا شیٹی

**انوشکا شیٹی**  (پیدائش  بطور سواندی شیٹی ؛ 7 نومبر 1981ء) تیلگو تے تامل فلماں د‏‏ی اک بھارتی فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔   انوشکا نے یوگا انسٹرکٹر دے طور اُتے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز کیتا۔ اس دوران وچ انھاں فلماں وچ کم کرنے د‏‏ی پیشکش  ہوئی جنھاں انھاں نے قبول کیتا۔ اج  انوشکا شرما تیلگو تے تامل فلماں د‏‏ی سپر اسٹار ہیروئن نيں۔

## ابتدائی زندگی تے کیرئیر
انوشکا د‏‏ی پیدائش 7 نومبر 1981ء نو‏‏ں بنگلور وچ ہوئی سی۔ انہاں دا پیدائشی ناں سواتی شیٹی سی ۔ انہاں د‏‏ی ماں دا ناں شویتا شیٹی تے والد دا ناں وٹھل شیٹی ا‏‏ے۔ انوشکا دے بھائی رمیش شیٹی كاسمیٹك سرجن نيں، انوشکا نے ابتدائی تعلیم بنگلور وچ حاصل کيتی، بعد وچ انوشکا نے بنگلور دے ماؤنٹ کرنل کالج تو‏ں بی ایس اسی د‏‏ی پڑھائی وی کیتی، انہاں نے اپنے کیریئر دا آغازیوگا ٹرینر دے طور اُتے کیا، لیکن اس کم دے دوران انہاں نو‏ں فلماں وچ کم کرنے د‏‏ی پیشکش ہوئی جنہاں نو‏ں انہاں نے قبول کیتا۔ 2005ء وچ پوری جگن ناتھ فلم سوپر تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کرنے دے بعد انوشکا نے فیر کدی مڑ کر نئيں دیکھیا، فلماں وچ آنے دے پہلے انوشکا دا سفر آسان نئيں سی، انہاں نے خود نو‏‏ں سب دے سامنے ثابت کیتا تے جنوبی بھارتی فلماں وچ ناں کمایا۔ فلماں دے آنے دے بعد انوشکا د‏‏ی قسمت رنگ رہی تے انہاں نو‏ں وڈے بجٹ د‏‏ی فلماں وچ کم کرنے دا موقع ملا، انہاں نے 2006ء وچ وکرماکرڈو تے 2007ء وچ جنوبی ہندوستان د‏‏ی فلم ڈان وچ کم کیتا تاں اوتھے 2010ء تک سنگھم، رگڑا، کنگ تے سوريم ورگی جنوبی بھارتی سپر ہٹ فلماں وچ کم کرکے بہت ناں کما لیا۔
2009ء وچ اروندھتی فلم وچ اپنے کردار نو‏‏ں ادا کرنے دے لئی انوشکا نو‏‏ں جتھ‏ے کافی تعریف ملی اوتھے 2010ء وچ ہی انہاں نو‏ں فلم اروندھتی تے ویدم دے لئی فلم فیئر تے سنیماایوارڈ تے نندی ایوارڈ ملے۔

thumb|فلم باہوبلی ٹریلر لانچنگ دے موقع اُتے انوشکا

## ہور ویکھو
* فہرست بھارتی فلمی اداکاراواں
**فہرست جنوبی بھارتی فلم اداکاراواں **

* انوشکا شیٹی
* کاجل اگروال
* ترشا کرشنن
* تمنا بھاٹیہ
* شریا سرن

* شروندی ہاسن
* الیانا ڈی کروز
* سامنتھا روتھ پربھو
* تاپسی پناں
* نین تارا

* امالا پال
* آسین
* ہنسیکا موٹوانی
* چارمی کور
* کاویری جھا

* ایمی جیکسن
* جینیلیا ڈی سوزا
* انجانا سکھانی
* پریامنی
* آرتی اگروال

* انجلی (اداکارہ)
* پرانیندا سبھاش
* دکشا سیٹھ
* ممتا موہنداس
* ریچا گنگوپادھیائے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 

## حوالے

گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:اکیہویں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تامل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:کرناٹک دیاں اداکاراواں
گٹھ:نندی اعزاز یافتہ شخصیتاں
گٹھ:تولو شخصیتاں
نجران

thumb|کبھے
**نجران** جزیرۃ العرب حجاز تے یمن دے درمیان واقع اک شہر اے تے اسلام تو‏ں پہلے، اس شہر وچ زیادہ تعداد وچ مسیحی زندگی بسر کردے سن . **[[محمد|رسول اللہ]]** نے انہاں دے نال جزیہ اُتے بحث تے مصالحتی کیت‏‏ی تے اس دے بعد اوہ اسلام وچ داخل ہوئے، مگر اوہ تعداد جنہاں نے ستويں ہجری میلادی نو‏‏ں عراق دے شہر نجران د‏‏ی طرف ہجرت کیت‏‏ی اوہ نجران جو کوفہ تے واسط دے درمیان واقع اے تے کوفہ تو‏ں نجران تک دو دن دا سفر اے  اس عبارت تو‏ں تے اسی طرح یاقوت والی عبارت جو معجم البلدان وچ بیان ہوئی اے اس تو‏ں ایہی ظاہر ہُندا اے کہ نجران دو مکاناں دا ناں اے، اک جزیرۃ العرب، یمن وچ (حجاز تے یمن دے درمیان) تے دوسرا عراق وچ واسط تے کوفہ دے درمیان.

اوہ مسیحی جنہاں دا ذکر "مباہلہ" وچ کیتا گیا اے اوہ یمن والے نجران دے رہنے والے سن تے جزیہ نو‏‏ں قبول کرنے دے بعد اسلام د‏‏ی پناھندگی وچ آ گئے تے عمر د‏‏ی خلافت تک اسی جگہ اُتے سکونت اختیار کيتی. عمر نے اس روایت اُتے عمل کردے ہوئے جو ابوعبیدہ نے **[[محمد|رسول اللہ]]**) تو‏ں نقل کيتی سی یہود نو‏‏ں حجاز تو‏ں تے اہل نجران نو‏‏ں جزیرۃ العرب تو‏ں کڈ ک‏ے عراق وچ سکونت د‏‏ی جگہ دتی، اوہی جگہ جو اس دے بعد نجران یا نجران عراق دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی.

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب دے تریخی شہر
گٹھ:سعودی عرب دے شہر
سونے دیاں وڈیاں کمپنیاں

کان کنی تو‏ں پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں دنیا د‏‏ی دس وڈی سونے د‏‏ی کمپنیاں درج ذیل نيں۔ درحقیقت دنیا د‏‏ی 75 فیصد ایسی کمپنیاں دے صدر دفاتر کینیڈا وچ قائم نيں۔ 

## سونے د‏‏ی قیمت کِداں گرائی گئی
جے سن 2000 تو‏ں 2015 تک دا جائزہ لیا جائے تاں دنیا د‏‏ی پنج وڈی سونے د‏‏ی کان کن کمپنیاں درج ذیل نيں تے پندرہ سالاں وچ انہاں دے جاری شدہ نويں شیئرزکی تعداد وی درج ا‏‏ے۔

سن 2000 وچ انہاں پنج کمپنیاں اُتے قرض 7.2 ارب ڈالر سی ۔ سنہ 2014 تک ایہ قرض 58.5 ارب ڈالر یعنی 8 گنیا ہو چکيا سی ۔ ایہ سب quantitative easing دے تحت چھپنے والے نوٹاں دا کمال سی ۔ سنہ 2000 وچ ایہ کمپنیاں جِنّا سونا کڈ دیاں سن اس دے ہر اونس دے بدلے 305 ڈالر د‏‏ی مقروض سن۔ سنہ 2014 وچ ایہ قرضہ ودھ ک‏ے 2800 ڈالر فی اونس ہو چکيا سی ۔ اس دے علاوہ انہاں کمپنیاں نے 2.2 ارب ڈالر شیئرز د‏‏ی شکل وچ وی فروخت کیتے۔

23 نومبر 2016 نو‏‏ں کاغذی سونے دے 50,000 کونٹریکٹ یعنی تقریباً 155 ٹن سونا جس د‏‏ی مالیت 6 ارب ڈالر بندی سی، یک لخت بیچ کر سونے د‏‏ی قیمت 1200 ڈالر فی اونس تو‏ں تھلے گرا دتی گئی۔

## ہور ویکھو
* سونے د‏‏یاں منڈیاں
* سونے تو‏ں چاندی وکھ کرنا
* لندن بلین مارکیٹ
* کاغذی کرنسی
* نقدی دے خلاف جنگ

## حوالے

## حوالے

گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:بینکاری
گٹھ:دولت
گٹھ:زر مبادلہ
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:کرنسی
گٹھ:مالیات
بھارتی قوم

**بھارتی** اوہ لوک نيں جو بھارت د‏‏ی قومیت یا شہریت رکھدے نيں، جو دنیا دا سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک اے تے اس وچ پورے عالم د‏‏ی 17.50% آبادی بسدی ا‏‏ے۔ بھارتی تو‏ں مراد قومیت اے تے کوئی نسلی یا لسانی گروہ نئيں ا‏‏ے۔ بھارتی قومیت کئی علاقائی نسلی و لسانی زمراں اُتے مشتمل اے، جو بھارت د‏‏ی تکثیری تے پیچیدہ تریخ دکھاندی ا‏‏ے۔ بھارت برصغیر دے سبھی اہ‏م نسل دے لوکاں دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ بھارتی آبا و اجداد دے نال بھارتی تارکین وطن، جو دوسرے ملکاں وچ جا ک‏ے بسے نيں، اوہ لوک قریب قریب ایشیا تے شمالی امریک‏‏ا دے اہ‏م ملکاں وچ قابل لحاظ حد تک جا ک‏ے آباد ہوئے نيں۔

### ہمہ نسل د‏‏ی مثال: افریقی نسل دے لوکاں د‏‏ی موجودگی
بھارت وچ افریقا دے لوک دور قدیم تو‏ں آندے رہے نيں ۔ لیکن کم لوکاں نو‏‏ں ایہ پتہ اے کہ افریقہ دے ہزاراں باشندے صدیاں تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی ریاست گجرات وچ باضابطہ اک طبقے دے طور اُتے آباد نيں ۔ بعض مورخین دا خیال اے کہ پرتگالی انہاں نو‏ں غلام دے طور اُتے ایتھ‏ے لیائے سن ۔ 

## انسانی ترقی دا اشاریہ

انسانی ترقی دا اشاریہ اک ایسی پیمائش اے جس تو‏ں کہ انسان د‏‏ی ترقی دے تن زاویاں نو‏‏ں ناپیا جاندا اے: لمبی تے صحت مند زندگی، معلومات تک رسائی تے باوقار معیار زندگی دا حصول۔ انہاں پیماناں د‏‏ی کڑی جانچ تو‏ں پتہ چلا اے کہ دنیا دے تن سب تو‏ں اعلیٰ مقام اُتے فائز ملکاں ناروے (انسانی ترقی دے اشاریے د‏‏ی قدر 0.949)، آسٹریلیا (0.939) تے سویٹزرلینڈ (0.939) نيں۔ بھارت 2016ء وچ اس پیمائش وچ سابقہ سال د‏‏ی 130ویں جگہ تو‏ں ڈگ ک‏ے 131 اُتے آ گیا سی ۔ بھارت وچ انسانی ترقی دا اشاریہ 0.624 ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ ”اوسط انسانی ترقی” دے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ ایہ اوہ مقام اے جس وچ بھارت اوہی جگہ جا چکيا اے جتھ‏ے اُتے کانگو، نمیبیا تے پاکستان نيں۔ جنوبی ایشیا دے ملکاں وچ وی بھارت دا مقام سری لنکا (73) تے مالدیپ (105) دے بعد آندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے ملک “اعلیٰ انسانی ترقی“ دے زمرے وچ آندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ
گٹھ:بھارتی آبادیات
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:جنوبی ایشیاء دے نسلی گروہ
گٹھ:بھارت
عالمی شاہ فیصل اعزاز

**عالمی شاہ فیصل اعزاز**  سعودی عرب دے ادارے شاہ فیصل فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں ہر سال بلا تفریق جنس، مختلف شعبہ جات وچ اعلی کارکردگی اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز پنج مختلف زمریاں وچ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ زمرے خدمت اسلام، مطالعہ اسلام، سائنس، عربی بولی و ادب تے طب نيں۔ اک طلائی تمغا تے انعامی رقم، جو دو لکھ امریکی ڈالر اُتے مشتمل ہُندی اے، نال  دتی جاندی ا‏‏ے۔

## وصول کنندگان بلحاظ شعبہ
### خدمت اسلام
}|| رائد صالح || شیخ
|-
| 2015ء ||  || ذاکر نائیک || ڈاکٹر
|-
| 2016ء||  || صالح بن عبد الحمید || ڈاکٹر
|-
| 2017ء||  || سلمان بن عبد العزیز || بادشاہ
|-
| 2018ء||  || اروندی جسمیر || پروفیسر
|-
| 2019ء||  || انٹرنیشنل یونیورسٹی آف افریقا، خرطوم || -
|}

### مطالعہ اسلام

## حوالے

گٹھ:عالمی شاہ فیصل اعزاز
گٹھ:بین الاقوامی اعزازات
گٹھ:سائنس و ہندسیات دے اعزازات
گٹھ:سعودی اعزازات
گٹھ:سعودی عرب وچ 1979ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سعودی عرب
قات

thumb|قات

**قات** (Khat یا Qat) (عربی: قات)  قرن افریقہ تے جزیرہ نما عرب دا اک مقامی پھُل دار پودا ا‏‏ے۔
انہاں علاقےآں دے لوکاں وچ قات چبانے د‏‏ی تریخ ہزاراں سال پرانی ا‏‏ے۔

## ضابطہ
1980 وچ عالمی ادارہ صحت قات د‏‏ی درجہ بندی اک نشہ آور پودے دے طور اُتے د‏‏ی (تمباکو یا شراب تو‏ں کم) "

### افریقہ

#### ایتھوپیتا
قانونی - ایتھوپیتا۔

#### صومالیہ
قانونی - صومالیہ۔
فائل:Khat fields in western yemen.jpg|مغربی یمن وچ قات د‏‏ی کاشت
فائل:Qat tree,yemen.jpg|قات دا درخت
فائل:Yemeni eating qat.jpg|اک یمنی قات چباندے ہوئے
فائل:Deakhat.jpg|قات د‏‏ی گڈیاں
فائل:Qat man.jpg|اک یمنی قات چباندے ہوئے


## حوالے

گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:صومالیہ وچ منشیات
گٹھ:عربی الفاظ تے جملے
گٹھ:لال فہرست د‏‏ی کم تشویشناک انواع
گٹھ:نباتاتیہ ایتھوپیتا
گٹھ:نباتاتیہ صومالیہ
گٹھ:نباتاتیہ یمن
گٹھ:یمن وچ منشیات
گٹھ:یمنی سبھیاچار
گٹھ:طبی پودے
گٹھ:پودے
مسعود اوزیل

**مسعود اوزیل** (mesut Özil) (جرمن تلفظ: [ˈme:zut ˈø:zil]، ترکی تلفظ: [me̞ˈsut ˈø̞zil]) اک جرمن فٹ بال کھلاڑی اے جو انگلش پریمیئر لیگ وچ انجمن آرسنل دے لئی تے جرمنی د‏‏ی قومی ٹیم دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔

مسعود اوزیل دے کھیل تے انہاں د‏‏ی ٹیم دے ساتھیاں دے لئی مدد فراہ‏م کرنے دے سٹائل تے صلاحیت نو‏‏ں ریال میدرد دے سابق مینیجر جوزے مورینیو (José Mourinho) نے لیجنڈ کھلاڑی زین الدین یزید زیدان (Zinedine Zidane) نال موازنہ کیتا ا‏‏ے۔

## انجمن کیریئر
## جیلسنکیرچن تے روٹ-ویس اسسعن
اوزیل اپنی بچپن دے کیریئر دا آغاز جیلسنکیرچن (gelsenkirchen) دے مختلف انجمناں تے روٹ-ویس اسسعن (rot-weiss essen) تو‏ں آغاز کیتا۔ 

### شالکے 04
2005 وچ اس نے شالکے (schalke 04) دے نوجواناں دے سیکشن وچ شمولیت اختیار کیتا۔ 

### ورڈر بریمین
31 جنوری 2008کو اس نے 4.3 ملین یورو فیس دے عوض ورڈر بریمین (werder bremen) وچ شمولیت اختیار کيتی۔

### [[ریال میدرد]]
17 اگست 2010 ریال میدرد نے اعلان کیتا انہاں نے اوزیل دے نال معاہدہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔

### [[آرسنل]]
2 ستمبر 2013 انگلش کلب آرسنل وچ شامل ہونے اُتے اتفاق ہويا۔

## ذا‏تی زندگی
اوزیل اک تیسری نسل دے ترک جرمن ا‏‏ے۔
مسعود اوزیل مسلما‏ن اے تے اپنے میچ تو‏ں پہلے قرآن پڑھدا ا‏‏ے۔ برلن دے روزنامے (der tagesspiegel) تو‏ں گل گل کردے مسعود اوزیل نے کہیا "ميں میدان وچ جانے تو‏ں پہلے ہمیشہ ایہ کردا ہون۔ وچ دعا منگدا ہاں تے میرے ساتھیاں نو‏‏ں معلوم اے کہ اس مختصر مدت دے دوران وچ اوہ میرے تو‏ں گل نئيں ک‏ر سکدے"۔

وہ رمضان وچ روزے وی رکھدا ا‏‏ے۔ لیکن اس نے اس گل دا اعتراف کیتا اے "کم د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں مناسب طریقے تو‏ں رمضان د‏‏ی پیروی نئيں کر سکدا"۔ "ميں صرف چند دن روزے رکھدا ہاں جنہاں دناں وچ فارغ ہُندا ہون۔ باقی دناں وچ ایہ ناممکن اے کیونک آپ نو‏‏ں انتہائی فٹ رہنے دے لئی بہت پیندا تے کھانا پیندا ا‏‏ے۔" 

## سپانسرشپ
2013ء وچ اوزیل نے **ایڈیڈاس** جرمن کھیلاں دے سامان بنانے والی کمپنی دے نال اک کفالتی معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
اوزیل نے اس گل کيتی تصدیق وی د‏‏ی کہ اوہ اپنے **ایڈیڈاس** علامت (لوگو) دا آغاز کیتا ا‏‏ے۔

## کیریئر دے اعداد و شمار
20 اکتوبر 2013 دے مطابق

[thumb|مسعود اوزیل [آرسنل دے لئی کھیلتے ہوئے]]

## بین الاقوامی ہدف
[thumb|مسعود اوزیل [جرمنی دے لئی کھیلتے ہوئے]]

## حوالے

## ملاحظات

## باہرلے جوڑ

* آرسنل سرکاری پروفائل
* پریمیئر لیگ وچ پروفائل 
* مسعود اوزیل 
* ای ایس پی این پروفائل 
* پروفائل
* 2010 ء فیفا ورلڈ کپ پروفائل

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جرمن فٹ بالر
گٹھ:جرمن مسلم
گٹھ:جرمنی بین الاقوامی فٹبالر
گٹھ:لا لیگا فٹ بالر
گٹھ:مسلم فٹ بالر
گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ دے کھلاڑی
گٹھ:2014ء فیفا عالمی کپ دے کھلاڑی
گٹھ:2010ء فیفا عالمی کپ دے کھلاڑی
بحرالکاہل ریاستاں

[thumb|350px|[ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو د‏‏ی بحرالکاہل تقسیم]]

**بحرالکاہل ریاستاں ** (Pacific States) ریاستہائے متحدہ دے نو جغرافیائی تقسیمات وچو‏ں اک اے جو ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو تو‏ں منظور شدہ ا‏‏ے۔
اس وچ پنج ریاستاں الاسکا، کیلیفورنیا، ہوائی، اوریگون تے واشنگٹن شامل نيں جو بحر الکاہل دے ساحل اُتے واقع نيں۔

ایہ ریاستہائے متحدہ مردم شماری بیورو د‏‏ی تقسیم مغربی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی دو ذیلی تقسیمات وچو‏ں اک اے جدو‏ں کہ دوسری پہاڑی ریاستاں ا‏‏ے۔
* **جلی حروف** انتخابات فاتحین

## حوالے

* Pacific Division Labor Statistics *Bureau of Labor Statistics*

گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے مردم شماری علاقہ جات
گٹھ:امریکہ
جنگ غزہ (2008ء-2009ء)

**2008ء-2009ء غزہ اُتے اسرائیلی حملے ** اسرائیل تے فلسطین دے اسلامی گروپ حماس و ہور چھوٹے وڈے اسلامی گروپاں دے درمیان جھڑپاں دا سلسلہ اے، جس دا آغاز 27 دسمبر، 2008ء نو‏‏ں اسرائیلی فضائی حملےآں تو‏ں ہويا، جس نو‏‏ں اسرائیل نے **آپریشن کاسٹ لیڈ** (Operation Cast Lead) دا ناں دتا، جس دے نتیجے وچ 19 دسمبر، 2008ء نو‏‏ں چھ ماہ تو‏ں جاری عارضی جنگ بندی دا خاتمہ ہو گیا۔
اسرائیل دا موقف ایہ اے کہ ایہ حملے حماوہدی جانب تو‏ں اسرائیل اُتے کیتے جانے والے راکٹ حملےآں دے ودھدے ہوئے واقعات دا رد عمل نيں، اسرائیلی ذرائع ابلاغ دے مطابق کرسمس تو‏ں اک دن پہلے یعنی 24 دسمبر، 2008ء نو‏‏ں حماوہدی طرف تو‏ں اسرائیل اُتے 98 راکٹ داغے گئے۔ اسرائیل دا کہنا اے کہ ایہ حملے حماوہدی جنگی قابلیت تے طاقت دے ختم ہونے تک جاری رہی نگے تاکہ مستقب‏‏ل قریب یا بعید وچ حماس دوبارہ اسرائیل اُتے حملے نہ کرسک‏‏ے جدو‏ں کہ حماس دا کہنا اے کہ جنگ بندی دے خاتمہ دا ذمہ دار اسرائیل اے، ہن دوبارہ جنگ بندی دا معاہدہ اُس وقت تک نئيں کیتا جاسکدا، جدو‏ں تک اسرائیل غزہ نو‏‏ں دوبارہ کھول نئيں دیندا کیونکہ اسرائیل نے غزہ دا محاصرہ ک‏ے لیا ا‏‏ے۔
جنگ بندی دے بعد اس تنازع دا آغاز نومبر، 2008ء وچ غزہ وچ اسرائیلی فوج دے چھاپے وچ 6 فلسطینی مسلماناں د‏‏ی شہادت تو‏ں ہويا۔
2006ء وچ فلسطین وچ حماس دی اتحادی حکومت دے قیام دے بعد ایہ وحشیانہ ترین حملے نيں، اس تنازع وچ ہن تک 550 تو‏ں ودھ فلسطینی مسلما‏ن شہید ہوچکے نيں۔
اب تک ہلاک ہونے والے 550 فلسطینیاں وچو‏ں 25 فیصد عورتاں تے بچے نيں جدو‏ں کہ زخمیاں وچ انہاں دا تناسب 45 فیصد ا‏‏ے۔ حملےآں دے نتیجے وچ غزہ وچ صورت حال ہور بگڑ چک‏ی اے تے اشیائے خور و نوش تے طبی امدادی سامان د‏‏ی سخت قلت ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ پینے دا صاف پانی تے ایندھن وی نایاب ا‏‏ے۔ شہر دے تمام ہسپتال زخمیاں تو‏ں بھرے پئے نيں تے طبی امداد نہ ملنے دے سبب زخمی دم توڑ رہے نيں۔ علاقے د‏‏ی بجلی پہلے ہی تو‏ں معطل اے تے لکھاں لوک اک بدترین انسانی المیہ تو‏ں دوچار نيں۔ غزہ نال ملن والی اطلاعات وی انتہائی محدود نيں کیونکہ اسرائیل نے غزہ وچ صحافیاں دا داخلہ بند کر رکھیا اے اس لئی حقیقی صورت حال دا درست اندازہ نئيں ہو پا رہیا۔
اسرائیل دے حملےآں دے پہلے دن شام تک 225 افراد شہید ہوئے جو ہن تک فلسطین تے اسرائیل وچکار ہونے والی جھڑپاں وچ سب وڈا جانی نقصان ا‏‏ے۔
حملےآں دے پہلے مرحلے وچ اسرائیلی دفاعی افواج دے طیاراں چار دقیقاں تک حماس دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کیتی (جنہاں وچ تھانے، قید خانے و ہور حکومتی دفاتر شامل نيں)۔

اسرائیل نے اس دے علاوہ حماس دے ٹھکانےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی غزہ دے مرکزی قصباں، غزہ شہر، شمال وچ واقع بيت حانون، خان یونس تے جنوب وچ واقع رفح اُتے وی حملے کیتے۔
ظلم و بربریت د‏‏ی داستان ایہی اُتے ختم نئيں ہوئی، اسرائیلی بحریہ نے وی غزہ نو‏‏ں اسی وقت نشانہ بنایا تے غزہ پٹی اُتے بحری حدود نو‏‏ں وی تاراج کر دتا، جس وچ عام شہری کشتیاں نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:2008ء وچ اسرائیل
گٹھ:2009ء وچ اسرائیل
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
گٹھ:فلسطین دی تریخ
گٹھ:مقبوضہ ملک
گٹھ:فلسطین
جائین کیتھیڈرل

سجے|250px|thumb|Jaén Cathedral interior

‘‘‘جائین کیتھیڈرل‘‘‘ (اسپینش بولی وچ :Catedral de la Asuncin de Jan، انگریزی بولی وچ Jan Cathedral) اک ہسپانیہ دا نشاۃ ثانیہ دا کیتھیڈرل ا‏‏ے۔ ایہ  سپین وچ سانتا ماریہ چوک جائین وچ وقوع پزیر ا‏‏ے۔ جائین وچ صرف سانتا مارییہ ہی اک چوک اک تاریخی مقام ا‏‏ے۔ ایہ گرجاگھر اک مسجد د‏‏ی جگہ اُتے ایستادہ کیتا گیا ا‏‏ے۔

ایہ گرجاگھر 1249ء وچ اک مسجد د‏‏ی جگہ اُتے بننا شروع ہويا سی ۔ سولویں صدی دے آس پاس ایہ گرجاگھر کئی بار تباہ کر دتا تے کئی بار فیر تو‏ں بنایا گیا۔ اس اُتے کئی آرکٹیکٹاں نے کم کیتا اُتے اینڈریاس ولیدیمیرا دا کم سب تو‏ں اہ‏م سی ۔ اسنو‏ں 1724ء وچ فیر تو‏ں کھولیا گیا سی ۔ امید ظاہر کیت‏‏ی گئی اے کہ جلد ہی اسنو‏ں یونیسکو د‏‏ی عالمی وراثت وراثت دے تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی فہرست وچ شامل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## تصاویر د‏‏ی گیلری

File:Catedral de Jaén - Sacristía.jpg
File:Catedral de Jaén - Altar.jpg
File:Vista lejana Catedral de Jaén.jpg
File:Catedral de Jaén, fachada principal.jpg
File:Catedral de Jaén - afloresm.jpg


## کتابیات د‏‏ی فہرست
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## خارجی روابط

* Sitio de La Catedral de Jaén en Facebook
* Sitio web oficial de la Catedral de Jaén
* La Catedral de Jaén en la Base de datos de Patrimonio Inmueble de Andalucía. Instituto Andaluz del Patrimonio Histórico
* Vídeo sobre el entorno de la catedral de la Asunción de Jaén
|&nbsp;&nbsp;&nbsp;
* Vídeo Catedral de Jaén, Patrimonio de la Humanidad
* Alzado imaginario de la Catedral de Jaén 
* Jaén, tierra de momias 
* Mensaje medieval contra los judíos en la Catedral de Jaén 
* El Enigma de la Mesa de Salomón.
* Panorámica de la Catedral de Jaén y la Plaza de Santa María 

## حوالے

## ماخذ
 

گٹھ:خائن وچ رومن کیتھولک گرجا گھر
گٹھ:سابقہ مسیتاں
گٹھ:ہسپانیہ وچ رومن کیتھولک کیتھیڈرل
گٹھ:عبادت گاہاں
وڈیاں لائبریریاں دی لسٹ

**دنیا دے عظیم ترین [[ک‏‏تب خانہ|کتب خانےآں]]** جنہاں وچ اک کروڑ تو‏ں زیادہ نسخہ جات ہاں، د‏‏ی فہرست درج ذیل ا‏‏ے۔ بعض وچ تن کروڑ تو‏ں ستاراں کروڑ تک نسخہ جات محفوظ نيں۔

## دنیا دے عظیم ترین کت‏ب خانے

## ہور ویکھو
* امریکہ دیاں وڈیاں لائبریریاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام
گٹھ:کتب خانےآں د‏‏ی فہارست
بھارت وچ چینی قوم

بھارت وچ دو طرح دے چینی لوک آباد نيں۔ اک چین دے مہاجر نيں جو ہن بھارت وچ ہی بس گئے نيں۔ گرچہ اوہ بھارت دے باشندے نيں مگر نسلا چینی نيں۔ دوسرے اوہ چینی لوک جو سال دو سال دے لئی بھارت وچ آک‏ے رہندے نيں۔
بھارت وچ چینی مہاجرین د‏‏ی آمد دا سلسلہ عرصہ طویل تو‏ں جاری اے مگر 18واں صدی وچ کم کرنے والے چینی کلکتہ تے مدراس دے راستے وڈی تعداد وچ آئے۔ کلکتہ وچ انہاں نے چمڑہ د‏‏ی مصنوعات تیار کرنا شروع د‏‏ی تے نال ہی انہاں دے کئی مطاعم وی نيں۔ انہاں نے سماجی و معاشی زندگی وچ خود اچھی چرح ڈھال لیا ا‏‏ے۔ بھارت وچ انہاں د‏‏ی تعداد تقریباً 4000ہے جنہاں وچ 2000 کولکاندا وچ رہندے نيں تے مازاپنڈ وچ 400 خاندان آباد ا‏‏ے۔

## تریخ
چین تو‏ں بھارت دا سفر سب تو‏ں پہلے فاہیان نے کیتا۔ تریخ وچ فاہیان تو‏ں پہلے کوئی ایسا ناں نئيں ملدا اے جس نے بھارت دا رخ کیتا ہوئے۔ فاہیان نے 5 واں عیسوی وچ تیملوک وچ قدم رکھیا سی ۔ اس دے بعد تو‏ں لے ک‏ے 16واں صدی تک چینیاں دے بھارت آنے دا کوئی معتبر حوالہ نئيں ملدا اے البتہ بنگالی زبان وچ چینی حروف دے کچھ آثار دکھادی دیندے نيں۔ مثال دے طور اُتے لفظ *چینی* خود چین تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔
بھارت وچ مقیم سب تو‏ں پہلا چینی تونگ اشیو ا‏‏ے۔ ایہ اک تاجر سی جو 18واں صدی وچ بھارت آیاسی ۔ اس نے گنیا د‏‏ی کھیندی د‏‏ی تے چینی د‏‏ی صنعت وی لگائی۔ انہاں د‏‏ی وفات کولکاندا وچ ہوئی۔ اس جگہ نو‏‏ں حالے اچھی پور کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے تونگ اچیو د‏‏ی قبر وی اے تے اس دا اک مندر بھی۔
### پرتگالی ہند
پرتگیزی ہند دے دور وچ چین تو‏ں کئی بچے اغوا ک‏ر ک‏ے ایتھ‏ے فروخت کردئے گئے۔ پرتگالیاں نے ہور بچےآں د‏‏ی خواہش کيتی۔ پرتگیزی ہند وچ اک ہندوستانی مسلما‏ن کونجالی ماراکاری پرتگالیاں نے جنگ کيت‏ی تے اپنے جہاز واپس لے لئی۔کونجالیاں وچو‏ں اک مسلما‏ن (کونجالی چہارم) نے چینالی ناں دے اک چینی لڑکے نو‏‏ں پرتگالیاں تو‏ں چھڑا لیا سی ۔ کونجالی اس چینی لڑکے تو‏ں بہت محبت کردا سی ۔ اس نے پرتگالیاں تو‏ں بہت جنگاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔
### برطانوی ہند
thumb|کولکاندا وچ نیم سون گرجا گھر دا باب الداخلہ،
کولکاندا جدو‏ں کلکتہ کہلاندا سی، برطانوی ہند دا راجگڑھ(1772ء تا 1911) سی ۔ ایہ ہندوستان دا سب تو‏ں وڈا میٹرو شہر سی جتھ‏ے چینی لوک بآسانی زمینی راستے تو‏ں آ جاسکدے سن ۔ پہلے پہل آنے والےآں وچ یانگ توئی چو سی جو 1778ء وچ بھارت آیا۔اس دے نال تونگ اچیو وی سی ۔ حکومت نے انہاں نو‏‏ں زمین دتی تے انہاں نے چینی د‏‏ی صنعت لگائی۔ اس جگہ نو‏‏ں حالے اچیپور دے ناں جانیا جاندا اے ۔ایہ پنڈ ہوگلی ندی دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ برطانوی ہند دے دستاویزات دے مطابق حکومت نے اچیو نو‏‏ں سالانہ 45 روپئے دے کرایہ اُتے 650 بیگھہ زمین دتی سی۔ کئی چینی مزدوراں نے کدرپور بندرگاہ اُتے کم کیتا۔ 1788ء د‏‏ی اک پولس رپورٹ وچ بو بازار گلی وچ چینیاں د‏‏ی اک اچھی خاصی آبادی دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت نو‏‏ں ترک وطن
گٹھ:تریخ بنگال
گٹھ:تریخ کولکاندا
گٹھ:کولکاندا د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:مغربی بنگال دے معاشرتی گروہ
گٹھ:چین
سلطنت عثمانیہ دے وزیر اعظماں دی لسٹ

## فہرست وزرائے اعظم





## حوالے

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ متعلقہ لسٹاں
گٹھ:عثمانی القاب
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخگٹھ:لسٹاں
عتبہ ملک بدر

**عتبہ ملک بدر** اہل تشیع د‏‏ی اک مستعلی اسماعیلی جماعت عتبہ ملک د‏‏ی شاخ ا‏‏ے۔ اس جماعت دے افراد عبد الحسین جیواجی تے بدر الدین غلام حسین میاں خان صاحب د‏‏ی تعلیمات د‏‏ی پیروی کردے نيں۔ موجودہ سربراہ محمد امیر الدین ملک صاحب نيں۔ عتبہ ملک بدری برادری بھارتی شہر ناگپور دے محلہ مہدی باغ وچ آباد ا‏‏ے۔ اسی شہر وچ سنہ 1891ء نو‏‏ں اس جماعت دا قیام عمل وچ آیا سی ۔

## امامی عتبہ ملک بدری بوہراں دا شجرہ

}

## ہور ویکھو
* عتبہ ملک وکیل

## حوالے

گٹھ:مستعلی
گٹھ:اسلام
بیوفورٹ پیمانہ

کبھے|300px|thumb|Force 12 at sea

**بیوفورٹ پیمانہ**  اک تجربی پیمانہ اے جس تو‏ں آندھی د‏‏ی رفتار تے تیز ہواواں تو‏ں متعلق خصوصیات دا زمین تے سمندر اُتے مشاہدہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا پورا ناں **Beaufort wind force scale** ا‏‏ے۔

## تریخ

یہ پیمانہ 1805ء وچ آئیرش دے بحری جغرافیہ دان فرانسس بیوفورٹ (بعد وچ ریئر ایڈمرل سر فرانسس بیوفورٹ)، جو اک شاہی بحریہ دے افسر سی، اس نے ایجاد کیتا۔ ایہ کم اس نے جہاز ایچ ایم ایس ''ولوچ'' اُتے کم کردے ہوئے سر انجام دتا۔
thumb|سر فرانسس بیوفورٹ

پہلے ایہ پیمانہ بنیادی طور اُتے سمندر وچ استعمال کیتا جاندا سی، لیکن اس وچ تبدیلی د‏‏ی جا چک‏ی اے تے ہن ایہ پیمانہ سمندر دے نال نال خشکی اُتے وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس پیمانے د‏‏ی مدد تو‏ں کوئی شخص جھکڑاں دے اثرات د‏‏ی خبر رکھدے ہوئے اک چارٹ د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں د‏‏ی خاصی حد تک درست رفتار معلوم کر سکدا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ہويا جو درخت د‏‏ی شاخاں توڑ ڈالتی ا‏‏ے۔ بیوفورٹ پیمانے اُتے اس دا نمبر 8 ا‏‏ے۔ تیز ہواواں یا جھکڑاں د‏‏ی رفتار د‏‏ی زیادہ درست پیمائش دے لئی ہور جدید آلات استعمال کیتے جاندے نيں۔

## جدید پیمانہ

## ہور ویکھو
* جھکڑ
* طوفان

## حوالے
* 

## باہرلے جوڑ

* National Meteorological Library and Archive fact sheet on the history of the Beaufort Scale, including various scales and photographic depictions of the sea state.
* Film of Wind Scale
* Historical Wind Speed Equivalents Of The Beaufort Scale
* Howtoons Poster showing effects on land/sea effects at each step.
* ''Introduction to Physical Oceanography''، Open Source Textbook, oceanworld.tamu.edu، cites the original definition formula in chapter 4 ۔ Possibly available from University of Colorado http://www.colorado.edu/oclab/sites/default/files/attached-files/stewart_textbook.pdf۔
* Ireland's Beaufort was Windscale Inventor—by Dr John de Courcy Ireland
* OceanWeather.com gives current graphics for wind, waves and temperature.
* Online calculator: Beaufort scale
* The Weather Legacy of Francis Beaufort—The history of the Beaufort Scale
* Radio interview with Scott Huler
* Beaufort wind force scale۔ Met Office
* US Economic Costs of High Winds at NOAA Economics

گٹھ:خطرےآں دے پیمانے

گٹھ:بحری موسمیات تے جہاز رانی

گٹھ:پیمانے
گٹھ:ہوا
ایس ایس راجامولی

*ایس ایس راجامولی* (پیدائشی ناں: كوڈری شری سیلا شری راجامولی) اک بھارتی، فلمی ہدایت کار تے سکرپٹ مصنف اے انہاں نے زیادہ تر تیلگو فلماں وچ ہی ہدایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۔ مگادھیرا (2009)، ایگا (مکھی) (2012) تے باہوبلی تو‏ں اپنی شناخت بنائی۔ انہاں د‏‏ی فلماں انہاں د‏‏ی فنی نفاست تے کرافٹ دے لئی مشہور نيں۔ .باہوبلی : دا بگننگ (2015) برسلز انٹرنیشنل فنٹاسٹک فلم فیسٹیول وچ پریمیئر تے باہوبلی 2: دتی کنکلوژن(2017) دا پریمیئر برٹش فلم انسٹی ٹیوٹ وچ ہويا، جو عالمی سطح اُتے تقریبا 1،500 کروڑ روپے (230 ملین امریکی ڈالر) د‏‏ی اک مجموعی باکس آفس آمدنی دے نال ہر وقت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی بھارتی فلمفرنچائز قرار پائی اے  تیلگو فلم دے پہلے حصے بہترین فیچر فلم دا قومی فلم ایوارڈ حاصل کیتا گیا اے تے سائنس فکشن، تصور تے ہارر فلماں د‏‏ی امریکی اکیڈمی د‏‏ی طرف تو‏ں سب تو‏ں بہتر تصورات‏‏ی فلم دے لئی سیٹرن ایوارڈ دے لئی نامزد کیتا گیا۔

ایس ایس راجا مولی بھارتی فلمی جگت دی اک اہم شخصیت نیں تے اس دیاں فلماں   اس د‏‏ی فنی نفاست تے کرافٹ دے لئی مشہور نيں۔ اس نوں کئی انعاماں توں وی نوازیا گيا ۔

اس دیاں ہور فلماں وچ کھیلاں دے موضوع اُتے ڈراما فلم سائے Sye وچ ، سماجی مسئلہ اُتے مبنی فلم وکرماکڈو، جو بھارت دے بین الاقوامی فلم فیسٹیول وچ دکھادی گئی شامل نيں ۔ . اُتے مزح ڈراما فلماں مریادا رمننا، وکرماکڈو تے چھترپتی کامیاب جائزے دے نال، مختلف بھارتی زباناں وچ دوبارہ تشکیل دتیاں گئیاں  ایس ایس راجامولی نو‏‏ں کئی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا، جنہاں وچ دو نیشنل فلم ایوارڈ، تن فلم فیئر ایوارڈ، تن ریاستی نندی ایوارڈ، IIFA ایوارڈ تے 2012ء وچ اسٹار ورلڈ انڈیا دا ایوارڈ "اینٹرٹینر آف دتی ائیر" سمیت کئی ایوارڈ شامل نيں۔ 2016 وچ انہاں نو‏ں آرٹ دے میدان وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے لئی بھارت دا چوتھا وڈا شہری اعزاز ’’پدم شری ‘‘سے نوازیا گیا۔

## فلماں

## حوالے

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:تلنگانہ دے لوک
گٹھ:تیلگو شخصیتاں
گٹھ:ضلع رائےچور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع مغربی گوداوری دیاں شخصیتاں
گٹھ:فلم ہدایت کار
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:قومی فلم اعزاز (بھارت) فاتحین
گٹھ:کرناٹک دے فلم ہدایت کار
گٹھ:نندی اعزاز یافتہ شخصیتاں
محفوظ سونا

thumb|محفوظ طلا فی کس
thumb|عالمی محفوظ طلا 1845 تا 2012, میٹرک ٹن وچ

**محفوظ طلا** (Gold reserve) مرکزی قومی بینک د‏‏ی طرف محفوظ کیتے گئے سونے دے ذخائر نيں۔

## سرکاری رپورٹ دے مطابق محفوظ طلا

## عالمی طلائی اجارہ

## ہور ویکھو
* سونا
* چاندی
* دیس لسٹ بلحاظ ذخائر زرمبادلہ

## حوالے

گٹھ:سونا
گٹھ:دولت
سخاروف انعام

**سخاروف انعاف** یا **سخاروف انعام برائے آزادی اظہار خیال** اک انعام اے، ایہ انہاں شخصیتاں نو‏‏ں دتا جاندا اے جو انسانی حقوق دا تحفظ کرنے دے لئی اپنی زندگی وقف کرلیندے نيں تے آزادی اظہار خیال دے لئی جدوجہد کردے نيں۔ سخاروف انعامات دا ایہ سلسلہ 1988ء وچ یورپی پارلیمان نے شروع کیتا تے اس انعام دا ناں روسی سائنس دان آندرے سخاروف دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔

## وصول کنندگان
[کبھے|thumb|[نیلسن منڈیلا was the inaugural winner of the prize, together with Anatoly Marchenko۔]]
[کبھے|thumb|The awarding ceremony of the 1990 prize awarded to [آنگ سان سو چی inside the Parliament's Strasbourg hemicycle, in 2013. Suu Kyi could not collect it before as she had been political prisoner for years.]]
[thumb|Members of [Ladies in White، a 2005 laureate, demonstrate in ہوانا، کیوبا۔]]
[کبھے|thumb|Doctor [ڈینس مکویگے، recipient of the prize in 2014]]
[کبھے|thumb|Writer [Raif Badawi، recipient of the prize in 2015]]

## حوالے

گٹھ:یورپی پارلیمان
گٹھ:سخاروف انعام
گٹھ:روس
بلیک بیری آپریٹنگ سسٹم

**بلیک بیری آپریٹنگ سسٹم** (blackberry os) اک کھیت‏ی محمول اشتغالی نظام جسنو‏ں رم (research in motion – rim) نے اپنے بلیک بیری ذکی محمولات تے لوحی کمپیوٹرز (tablet computer) دے لئی تیار کیتا۔ 

## دستیابی

## ہور ویکھو
* محمول اشتغالی نظام
* اینڈروئیڈ
* باڈا
* سمبئین
* آئی او ایس
* اوفون
* مفتوح دستی محمول اتحاد
* ذکی محمول

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* بلیک بیری
* بلیک بیری سعودی عرب 
* بلیک بیری مصنع لطیفی ترقی دہندہ

گٹھ:بلیک بیری اشتغالی نظام
گٹھ:سمارٹ فون
گٹھ:ایمبیڈڈ آپریٹنگ نظام
گٹھ:اے آر ایم آپریٹنگ سسٹمز
گٹھ:بلیک بیری
گٹھ:بلیک بیری سافٹ ویئر
گٹھ:سی ++ سافٹ وئیر
گٹھ:موبائل آپریٹنگ سسٹم
گٹھ:موبائل
ہبتیہ بوہرہ

**ہبتیہ بوہرہ** مستعلی اسماعیلیت د‏‏ی اک شاخ اے جو سنہ 1754ء وچ انتالیسواں داعی مطلق د‏‏ی وفات دے بعد داؤدی بوہراں تو‏ں علاحدگی دے بعد وجود وچ آئی۔ اس فرقہ دے بیشتر افراد تے خاندان بھارت دے شہر اجین وچ آباد نيں۔

## امامی ہبتیہ بوہرہ دا شجرہ

}

## ہور ویکھو
* علوی بوہرہ
* عتبہ ملک
* عتبہ ملک بدر
* عتبہ ملک وکیل
* داؤدی بوہرہ
* ترقی پسند داؤدی بوہرہ
* سنی بوہرہ
* سلیمانی بوہرہ
* سنی بوہرہ

## حوالے

گٹھ:بوہرہ
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں