open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیلاپتی کارم

**سیلاپتی کارم** (تمل : சிலப்பதிகாரம் یعنی - 'پازیب دا باب') تمل ادب د‏‏ی پنج عظیم رزمیہ نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تمل قومی نظم منیا گیا ا‏‏ے۔ اک کوچی باشندے تے جین سنیاسی کوی راج کمار اس دے مصنف منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا قلمی ناں ایلانگو ادیگال ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ کنگی پوجا (پتنی پوجا) دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔

## تجزیہ
سیلاپتی کارم د‏‏ی افادیت پہلے تمل رزمیے دے طور اُتے ا‏‏ے۔ ایہ جین مت د‏‏ی تعلیمات اُتے مبنی اے، حالانکہ ایہ مرکوزیت اس دے شاعرانہ شہ پارے ہونے وچ مانع نئيں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جین سنیاسی ایلانگو ادیگال نے لکھیا۔ اس دے 5270 مصرعے ني‏‏‏‏ں۔ ایلانگو ادیگال نے اپنے کلام نو‏‏ں تن تین ابواب وچ منقسم کیتا تاکہ قاری د‏‏ی دلچسپی تنوع د‏‏ی وجہ تو‏ں بنی رہ‏‏ے۔ ایہ رزمیہ غالبًا پہلی صدی عیسوی وچ لکھیا گیا تے قیاس لگائے جا رہے نيں کہ شاعر نے مواد لوک کتھاواں تے زبانی ادب تو‏ں یکجا کیتا تھا

سیلاپتی کارم کناگی اُتے مرکوز اے ؛ ایہ شاذ ترین مشاہدہ نہ صرف قدیم تمل ادب دا اے بلکہ پورے ہندوستان دا اے، جتھ‏ے د‏‏ی مرکزی کردار کوئی عورت دا ا‏‏ے۔ پانڈیہ دربار وچ کناگی دے نال ناانصافی کيتی جاندی اے جس تو‏ں اوہ اپنے شوہر کوولن تو‏ں ہمیشہ دے لئی علاحدہ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ تحریر دا بقیہ حصہ ایہ بیان کردا اے کہ کِداں کناگی اپنے شوہر دا بدلہ پانڈیہ سلطنت نو‏‏ں تباہ ک‏ر ک‏ے کردی ا‏‏ے۔ بیان دے دوران سیلاپتی کارم اس کہانی نو‏‏ں تن سلطنتاں تو‏ں جوڑدی اے – چولا، پانڈیہ تے چیرا – جس تو‏ں اس تحریر کيتی تاریخی افادیت وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔۔

شلپادکارم نو‏‏ں 'تمل ساہتیہ' دے پرتھم مہاکاویہ دے روپ وچ جانیا جاندا اے ۔اس دا شابدک ارتھ اے "نوپر د‏‏ی کہانی"۔ اس مہاکاویہ د‏‏ی رچنا چیر ونش دے شاسک سین گٹون دے بھائی الانگو آدگل نے لگ بھگ عیسیٰ د‏‏ی دوسری تیسری شتابدی وچ ورگی۔ 'شلپادکارم' د‏‏ی سمپورن کتھا نپور دے چاراں تے گھمدی ا‏‏ے۔ اس مہاکاویہ دے ناک ہور نائکا 'کوولن' تے 'کنگی' ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مہاکاویہ ‘پہارکانڈم’، 'مدریکانڈم' تے 'ونجکانڈم' تن بھاگاں وچ وبھاجت ا‏‏ے۔ انہاں تِناں بھاگاں وچ کرمش چول، پانڈیہ، تے چیر راجیاں دا ورنن ا‏‏ے۔ مہاکاویہ وچ کوی نے تتکالین تمل سماج دا سجیو چتر پرستت کرنے دے نال نال سماج وچ پرچلت نرتیاں، ویوسایاں آدی دا وی پرچیہ دتا اے ۔
## ہور ویکھو
* ایلانگو ادیگال

## حوالے

گٹھ:تمل ادب
گٹھ:جینی متون
گٹھ:بھارت
ایلانگو ادیگال

**ایلانگو ادیگال** (تمل زبان: இளங்கோ அடிகள்) جو تمل ادب د‏‏ی پنج عظیم رزمیہ نظموں وچو‏ں اک سیلاپتی کارم دے مصنف سن ۔

## حالات زندگی
ایلانگو ادیگال اک تمل شاعر تے جین سنیاسی سن ۔ اوہ اک شہزادے تے چیرا بادشاہ چیران سیلاپٹی کرم دے بھائی سن ۔ انہاں دا تعلق موجودہ جغرافیائی تقسیم دے حساب تو‏ں کیرلا تو‏ں سی۔ اک داستان د‏‏ی رو تو‏ں اک نجومی نے پیشن گوئی کیندی سی کہ اوہ اپنے ملک دا بادشاہ بنے گا۔ اس امر دے وقوع پزیر ہونے تو‏ں بچنے دے لئی ایلانگو ادیگال نے سنیاسی بننے دا فیصلہ کیتا۔ ادیگال تو‏ں مراد جین سنیاسی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پنج عظیم رزمیہ نظماں
* سیلاپتی کارم

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:دوسری صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:ہندوستانی جین سادھو
گٹھ:ہندوستانی سنیاسی
لنگایت دھرم

**لنگایت دھرم** دا شمار پہلے ہندو فرقےآں وچ کیہ جاندا سی مگر ہن اسنو‏ں ہندومت تو‏ں غیر مربوط تسلیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس مذہب دے پیروکار نو‏‏ں **لنگایت** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس مذہب اُتے اسلام دے نقوش تے اثرات واضح نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا گرو غالباً بسو (बसव) ا‏‏ے۔ انہاں دا عقیدہ اے کہ اک خدا اے تے اوہ تمام صفات عالیہ دا جامع اے اوہی تمام مادے تے تمام ارواح دا خالق و مالک اے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں معلم عالم د‏‏ی شکل وچ ظاہر کردا ا‏‏ے۔ لنگایتاں وچ پیری مریدی تے بیعت دے طریقے مسلماناں تو‏ں ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ اس مذہب وچ رسماں نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ذات پات دا کوئی امتیاز نني‏‏‏‏ں۔ اک چنڈال وی اس وچ شامل ہوئے جائے تاں براہمن دے برابر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بچپن د‏‏ی شادی (بال ویواہ) ممنوع اے طلاق د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ بیواؤں دا احترام کیتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں دوسری شادی دا حق حاصل ا‏‏ے۔ لنگایت اپنے مرداں نو‏‏ں جلاندے نئيں دفن کردے نيں شرادھ تے موت د‏‏ی دوسری رسماں مفقود ني‏‏‏‏ں۔ تناسخ دا عقیدہ انہاں دے نزدیک غلط ا‏‏ے۔ ایہ لوک پرہیز گار تے مجاہد مزاج ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کنڑی تے تلنگی علاقے وچ خصوصاً بلگام، بیجاپور تے دھارواڑ دے ضلعے وچ آبادی دا 35 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ میسور تے کولھاپور وچ آباد نيں ایہ اپنے آپ نو‏‏ں **ویر شیو** (یعنی شیو دے بہادر) کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔

بسو دے اقوال وچو‏ں بعض تارا چند نے نقل کیتے نيں، جنہاں دا خلاصہ ایہ اے کہ خدا اک ا‏‏ے۔ اوہ ساری کائنات اُتے حاوی ا‏‏ے۔ توبہ تے پشیمانی دے سوا تے کوئی نذر نیاز یا قربانی گناہاں دا کفارہ نئيں ہوئے سکدی۔ گھوڑے وغیرہ د‏‏ی قربانی دا کچھ فائدہ نني‏‏‏‏ں۔ ذات پات دے امتیازات بالکل بے معنی ني‏‏‏‏ں۔ عمل کرو تے جزا د‏‏ی توقع نہ رکھو۔ سب روحاں خدا د‏‏ی ذات وچ جذب ہونے والی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:لنگایت دھرم
گٹھ:کرناٹک سماج
گٹھ:توحیدی مذاہب
گٹھ:شیو مت
آدی پران

**آدی پران** اک دگمبر سادھو، جن سین دا تحریر کردہ نويں صدی دا سنسکرت شاعری دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ پہلے تیرتھنکر، رشبھ ناتھ د‏‏ی حیات دے بارے وچ ا‏‏ے۔ اس دا ترجمہ کنڑ بولی وچ وی ہوئے چکيا اے اس دا ترجمہ دسويں صدی عیسوی وچ آدی کوی پمپ نامی شخص نے کیتا سی۔

## تریخ
آدی پران جن سین نے سنسکرت وچ لکھی گئی اس وچ رشبھ ناتھ د‏‏ی تعریف بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ جین عقیدہ دے مطابق ایہ نويں صدی عیسوی وچ تحریر گئی تھی۔

## مواد
کتاب دا موضوع آتما (روح) دے ”مکتی“ (نجات) پانے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ رشبھ ناتھ دے دو بیٹےآں بھرت تے باہوبلی دا پوری دنیا اُتے قابو تے اختیار پانے دے لئی جدوجہد کرنے دا قصہ اے جس وچ باہوبلی فاتح قرار پاندا اے، جدو‏ں کہ اس دا بھائی بھرت شکست کھا جاندا اے لیکن جیت دے باوجود باہوبلی اپنے بھائی دے حق وچ دست بردار ہوئے جاندا ا‏‏ے۔

### مشہور اقتباس
آدی پران د‏‏ی مشہور اقتباس اے - 

## ہور ویکھو
* مہا پران (جین مت)

## حواشی

## حوالے
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:جینی متون
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:دسويں صدی دے کم
گٹھ:رزمیہ نظماں
گٹھ:کنڑ ادب
گٹھ:جین مت
پاکستان وچ لوک گݨݨ

**پاکستان وچ مردم شماری** ہر 10 سال بعد ہُندی اے ۔سب تو‏ں پہلی مردم شماری آزادی دے چار سال بعد 1951ء وچ ہوئی سی۔ 1951ء تو‏ں ہن تک ملک بھر وچ صرف 6 مردم شماری ہوئیاں نيں (1961ء، 1972ء، 1981ء، 1998ء تے 2017ء)۔ 1972ء والی مردم شماری اصل وچ 1971ء نو‏‏ں ہوݨی سی، پَر بھارت نال جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں اک سال تاخیر ہوئی تے فیر 1991ء د‏‏ی مردم شماری سیاسی عدم استحکام دے باعث موخر ہوئی۔ پاکستان وچ آخری بار مردم شماری 2023ء وچ کرائی گئی۔

پاکستان وچ پہلی مردم شماری قیام پاکستان دے 4 سال بعد 1951ء وچ کرائی گئی سی تے ایہدے مطابق پاکستان د‏‏ی مجموعی آبادی ساڈھے 7 کروڑ تو‏ں ودھ سی جیہدے وچ مغربی پاکستان د‏‏ی آبادی 3 کروڑ 37 لکھ جدو‏ں کہ مشرقی پاکستان د‏‏ی آبادی 4 کروڑ 20 لکھ سی۔

دوسری مردم شماری 1961ء وچ ہوئی جیہدے وچ پاکستان د‏‏ی مجموعی آبادی 9 کروڑ 30 لکھ ریکارڈ کيتی گئی۔ اس مردم شماری وچ مغربی پاکستان د‏‏ی آبادی 4 کروڑ 28 لکھ جدو‏ں کہ مشرقی پاکستان د‏‏ی آبادی 5 کروڑ سی۔

سقوط ڈھاکا دے باعث تیسری مردم شماری اک سال د‏‏ی تاخیر دے نال 1972 وچ ہوئی۔ جس دے مطابق پاکستان د‏‏ی آبادی 6 کروڑ 53 لکھ سی۔ 1981 وچ ہوݨ والی چوتھ‏ی مردم شماری وچ پاکستان د‏‏ی آبادی 8 کروڑ 37 لکھ ہوگئی۔

ستاراں سال دے طویل عرصے بعد 1998 وچ ہوݨ والی پنجويں مردم شماری وچ پاکستان د‏‏ی آبادی 13 کروڑ 8 لکھ 57 ہزار ریکارڈ کيتی گئی۔ جس توں بعد متعدد مرتبا مردم شماری د‏‏ی تاریخاں دتیاں گئیاں مگر ہن 19 سال بعد ہوݨ والی چھیويں مردم شماری دا آغاز پندراں مارچ تو‏ں ہويا جوکہ پہلی مرتبا 2 مرحلےآں وچ کروائی گئی۔ باقی ماندا علاقےآں وچ ایہ عمل دوسرے مرحلے وچ شروع ہويا۔

اُنی سال بعد 2017 نوں چھیویں مردم شماری کروائی گئی جیہدے وچ بہت ساریاں دانستہ بے ضابطگیاں کیتیاں گئیاں، ایہ مردم شماری ابتداء وچ ای متنازعہ ہوگئی۔ بے ضابطگیاں دی تحقیقات کرن دی بجائے تنازعے نوں مزید ودھن توں روکن لئی چھے سال بعد نویں مردم شماری کروائی گئی۔  

مردم شماری لئی گھراں وچ آؤن والے اہلکار گھر دے سربراہ دے ناں تے فیر اوتھ‏ے رہن والےآں دا اندراج کردے نیں۔ ایہدے لئی گھر دے سربراہ دا شناختی کارڈ ہونا ضروری ہُندا اے تے جے اوہ دستیاب نہ ہووے تاں اوہدے متبادل کوئی وی ایسی دستاویز فراہ‏م کرنی ہُندی اے جس تو‏ں اوہناں د‏‏ی شناخت د‏‏ی تصدیق ہو سک‏‏ے۔

حکا‏م دا کہݨا اے کہ کسے وی طرحاں معلومات نو‏‏ں چھپاؤن یا غط بیانی کرن والے نو‏‏ں پنجاہ ہزار روپے جرمانا تے چھے مہینے قید د‏‏ی سزا ہو سکدی ا‏‏ے۔

ملک وچ سماجی و معاشی منصوبا بندی دے لئی مردم شماری بہت اہ‏م اے کیونکہ اس تو‏ں ملک د‏‏ی آبادی تے اس دے تناسب نو‏‏ں مد نظر رکھ دے ہی حکومت منصوبا بندی کردی ا‏‏ے۔

مردم شماری لئی سیکیورٹی دے خصوصی انتظامات کیتے جاندے نيں، جداں کہ آرمی نو‏‏ں خصوصی اختیارات وی دے دتے جاندے نیں۔ پولیس اہلکار وی فراہم کیتے جاندے نیں۔

مردم شماری دے فارم دے اک خانے وچ شہریاں تو‏ں ایہ سوال وی کيتا جاندا کہ اوہناں دے گھر وچ موجود ٹوائلٹس د‏‏ی تعداد کِنّی ا‏‏ے۔ اس سوال د‏‏ی لوڑ اس لئی وی محسوس ہُندی اے کیونکہ اقوام متحدہ دے مطابق پاکستان د‏‏ی 40 فیصد آبادی نو‏‏ں ضروری حاجات لئی ٹوائلٹس میسر نئيں۔ اس توں علاوہ ہور کئی سوالات پُچھے جاندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:آبادیات پاکستان
گٹھ:پاکستان وچ مردم شماریاں
گٹھ:قومی مردم شماریاں
گٹھ:لوک گݨت
گٹھ:لوک گنت‏ی لسٹاں
مدنلال ورما كرانت

**مدنلال ورما 'كرانت**' (پیدائش: 20 دسمبر 1947، شاهجهاپر) مولت: ہندی دے شاعر تے مصنف ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ انہاں نے اردو، سنسکرت تے انگریزی وچ وی نظماں لکھی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ KRANT دے ناں تو‏ں باقاعدہ بلاگ وی لکھدے ني‏‏‏‏ں۔

انہاں دا پہلا كھڈكاوي سن 1978 وچ للدا دے آنسو دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ انقلابی رام پرساد 'بسمل' د‏‏ی شخصیت تے كرتتو اُتے انہاں دے آزاد شودھكاري سرفروشے د‏‏ی تمنا د‏‏ی رونمائی بھارت دے سابق وزیر منتری اٹل بہاری باجپےي نے کیتا۔ انقلابی ہندی ادب وچ قومی بیداری موضوع اُتے اتوششٹ تحقیق دے لئی انہاں نو‏ں بھارت د‏‏ی حکومت نے 2004 وچ ہندی ادب د‏‏ی "سینئر فیلو" فراہ‏م کيتی۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
مدن لعل ورما 'کرانت' دا جنم ٢٠ دسمبر ١٩٤٧[4] نو‏‏ں اتر پردیش دے شاہجہانپور ضلعے دے تلوکپور پنڈ وچ ہويا۔ انہاں دے ماں پیؤ رامدلاری تے رام لال نرکشر ہونے دے باوجود کرتوینشٹھ تے دھرمپراین سن ۔ انہاں دے والد رام پرساد 'بسمل' دے متر سن ۔ انہاں نے مڈھلی تعلیم  تلوکپور پنڈ تو‏ں، اٹھويں جونیئر ہائی اسکول کانٹ (شاہجہانپر) تو‏ں، دسويں راج کیا اچتر مادھیمک ودیالیہ شاہجہانپور تو‏ں اتے بارہويں آر٠وی٠ئیم٠ کالج تلہر تو‏ں آدیوپانت پرتھم شرینی وچ اتیرن کيتی۔ جدو‏ں وے بریلی کالج، بریلی وچ بی٠ئیسسی٠ انتم ورش دے چھاتر سن، تبھی کیمفیر اینڈ ایلائڈ پروڈکٹس لمٹیڈ وچ کیمسٹ دے عہدے اُتے انہاں دا تقرر ہوئے گیا۔ بعد وچ انہو نے اس عہدے تو‏ں تیاگ پتر دے دتا تے بینکنگ سروس کمیشن د‏‏ا امتحان دتا جتھ‏ے انہاں دا تقرر ہوئے گیا۔ بینک وچ نوکری دے دوران وے رہیلکھنڈ یونیورسٹی تو‏ں ایمں ااں (ہندی ساہتیہ) کیتا۔  

## بجی جیون
انہاں دا ویاہ کرن ورما نال ہويا۔ وے اپنی بیوی تے دو بچےآں کرمش: الپنا آدتیہ (پتری) تے سودیش گورو (پتر) دے نال گریٹر نوئیڈا وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ 

## ساہتی جیون

 
انہاں نے پہلی کتاب لال بہادر شاستری دے جیون اُتے 'للدا کے آنسو' لکھی جس دا وموچن تتکالین ودھی، نیائے ایاں کمپنی کاریہ منتری شانتی بھوشن نے شاستری جی د‏‏ی سمادھی وجے گھاٹ اُتے ١١ جنوری ١٩٧٨ نو‏‏ں کیتا۔   پرمپراگت لیک تو‏ں ہٹ کر لکھے گئے اس مولک پربندھ کاویہ نو‏‏ں دنیا دے اک سو سروشریشٹھ کاویاں وچ ٨٦واں ستھان دتا گیا۔

انہاں نے سن ١٩٨٣ وچ نويں دلی دے اندرا گاندھی سٹیڈیم وچ منعقد ترتیہ وشو ہندی سمیلن اتے سن ١٩٨٤ وچ وگیان بھون، نويں دلی وچ منعقد "ساہتیانواد اُتے پرتھم انتراشٹریہ سمیلن" وچ بھارتی نمائندہ  د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا۔ اس سنگوشٹھی وچ انہاں نے "قلم تے پستول دے پرودھا پن٠ رام پرساد بسمل" شیرشک تو‏ں اک شودھپتر پرستت کیتا۔ سن ١٩٨٥ وچ گورکھپوری تو‏ں شروع ہوئی انہاں دتی ایہ شودھ یاترا پورے گیارہ سال بعد ١٩٩٦ وچ سمپن ہوئی۔ لگ بھگ ٨٠٠ پرشٹھاں دا شودھگرنتھ نويں دلی دے اک پرکاشک نے ٤ کھنڈاں وچ چھاپیا تے اس دا ودھوت وموچن کیتا بھارت دے سابق پردھان منتری اٹل بہاری واجپئی نے۔   اس تقریب وچ راشٹریہ سوینسیوک سنگھ دے سرسنگھچالک پراں راجندر سنگھ (رجو بھیا) تے وشلیشک وید پرتاپ ویدک سہت کئی ورشٹھ ساہتیہ کار موجود سن ۔ 

١٩٦٥ ٧٠ دے مدھیہ لکھی گئے انہاں دے گیتاں د‏‏ی پہلی کرتی "ویدنہ کے دیپ" نو‏‏ں ہندی اکادمی، دلی تو‏ں مالی معاونت حاصل ہوئی تے ایہ کردتی اندر پرستھ ساہتیہ بھارتی ولوں بھوانیپرساد مشر سمان تو‏ں النکرت وی ہوئی
گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:بھارت دے انگریزی بولی دے شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:بھارتی مؤرخین
گٹھ:سنسکرت شاعر
گٹھ:شاہجہان پور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی شاعر
بھاس

**بھاس** سنسکرت دا ممتاز ڈراما نویس ا‏‏ے۔ اس دے عہد دے تعین وچ اختلاف ا‏‏ے۔ بہرحال ایہ کالی داس تو‏ں پہلے گزریا ا‏‏ے۔ کالی داس نے اپنی کتاب کوی گگن متر دے پیش لفظ وچ کئی ڈراما نویساں دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ پہلا ناں بھاس دا ا‏‏ے۔ رام چندر د‏‏ی تصنیف ”ناٹیہ ورتن“ وچ وی بھاس دے اک ڈراما دا ذکر ا‏‏ے۔ بھاس دا ناں سنسکرت ڈرامہ نگاراں وچ بہت اُچا ا‏‏ے۔ اوہ کئی ڈرامےآں دا مصنف ا‏‏ے۔ اک عرصہ تک بھاس دا ناں صرف اس دور دے تذکراں وچ ہی ملدا سی۔ اس دا کوئی ڈراما دستیاب نہ سی۔ ویہويں صدی عیسواں وچ ٹی۔ گنپتی شاستری نے اس دے چند قلمی نسخےآں دا پتہ لگایا جو تعداد وچ تیرہ ني‏‏‏‏ں۔ گنپتی نے تحقیق د‏‏ی روشنی وچ ایہ ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ اس دا مصنف بھاس ا‏‏ے۔

بھاس تو‏ں منسوب تیرہ مخطوطات د‏‏ی اشاعت دے بعد بوہت سارے محققاں نے اس د‏ی مخالفت کيتی تے اپنے بیان کيتی تائید وچ بہت ساریاں خارجی و داخلی شہادتاں پیش کيت‏یاں ناں۔ انہاں نے صرف اک ڈراما "سوَپن واساوادتم" دے علاوہ دوسری بارہ تخلیقات نو‏‏ں بھاس د‏ی تصنیف مننے تو‏ں انکار کیتا ا‏‏ے۔ جو ڈرامے بھاس دے دسے جاندے نيں انہاں وچ قابل ذکر حسب ذیل نيں:
* بان چرت
* دوت واکیہ
* مدھیما ویوک
* کرن بھارا
* اورو بھنگا
* پرتگیہ
* پرتمانالگیا
* باپ چرت
ان تمام ڈرامےآں دے ماخذ مہابھارت راماین تے بھگود گیندا ني‏‏‏‏ں۔ اس دے دو اہ‏م ڈرامے "پرتیما" تے "حالے شیکا" نيں جنہاں د‏‏ی بنیاد راماین د‏‏ی کتھاواں اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ ست چھوٹے ڈرامے وی نيں جنہاں دا ماخذ مہا بھارت ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ چار تے ناٹک بھاس تو‏ں منسوب کیتے جاندے نيں انہاں وچو‏ں دو د‏‏ی بنیاد ”اداین“ دے قصےآں اُتے اے تے دو اس دے اپنے تخیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر ني‏‏‏‏ں۔
ان ڈرامےآں د‏‏ی بولی معیاری تے اسلوب پسندیدہ ا‏‏ے۔ پُرمغز مکالمےآں لفظاں د‏‏ی نفاست، نفسیا‏‏تی بصیرت تے حقیقی سیرت نگاری دے لحاظ تو‏ں بھاس جدید ڈرامے دے نیڑے نظر آندا ا‏‏ے۔ اوہ ڈرامائی طنز نگاری دا وڈا ماہر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:تیسری صدی دے ہندوستانی مصنف
گٹھ:چوتھ‏ی صدی دے ہندوستانی مصنف
گٹھ:سنسکرت شاعر
گٹھ:قدیم ہندوستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:سنسکرت
پی گوپی ناتھن

**پدمنابھن گوپی ناتھن** اک ہندوستانی کاروباری شخصیت ا‏‏ے۔ ایہ ایکو ٹیکس ہینڈلوم کنسورشیم دا بانی ا‏‏ے۔ جنوب بھارتی ریاست کیرالہ دے شہر تروواننتاپورم دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ کپڑ‏ے دا کارخانہ لگایا۔  تنظیم دے زیراہتمام ، اوہ پنڈ د‏‏ی 1800 تو‏ں زیادہ خواتین نو‏‏ں روزگار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔  حکومت ہند نے انہاں د‏‏ی سماجی وابستگی تے بنائی دے فن وچ انہاں د‏‏ی شراکت دے لئی 2007 وچ انہاں نو‏ں پدما شری جو بھارت دا چوتھا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز اے، تو‏ں نوازیا ۔ 

## ذا‏تی زندگی
گوپی ناتھن منجاویلاکوم نامی اک چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ پیدا ہويا سی، جوتروواننتاپورم وچ نئیاٹین کرا وچ واقع ا‏‏ے۔ دسیا جاندا اے کہ انہاں دے کنبہ د‏‏ی مالی تنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 10 سال د‏‏ی عمر وچ تعلیم ترک کرنے اُتے مجبور ہوئے سن تے تمل ناڈو کے اک شہر نگرکویل چلے گئے سن ، جتھ‏ے اسنو‏ں ہینڈلوم دے لئی جانیا جاندا سی ، اوتھ‏ے اس نے بنائی د‏‏ی مہارتاں سیکھاں۔ بعد وچ اوہ مدری تے سلیم وچ منتقل ہوئے گیا جو تامل ناڈو دے وڈے شہر ني‏‏‏‏ں۔  زمین دا اک ٹکڑا خریدنے دے لئی کافی رقم دے نال، 30 سال د‏‏ی عمر وچ کیرالہ واپس آئے. واپس اپنے آبائی پنڈ وچ ، اس نے اک چھوٹے تو‏ں شیڈ وچ اپنا لوم کھڑا کیتا۔ 

1972 وچ ، *گوپی ناتھن* نے 30 خواتین نو‏‏ں منظم کیتا ، اک *مہیلا سوجام* (خواتین د‏‏ی اپنی مدد آپ گروپاں ) دے تحت ، تے *انھاں بُنائی کی* تربیت دی۔  انہاں نے اپنی زمین نو‏‏ں تنظیم دے بنے ہوئے گھراں دے لئی عطایہ کیہ تے ، 1978 تک ، انہاں د‏‏ی قیادت وچ انجمناں د‏‏ی تعداد 26 ہوگئی تے 80 سینٹ والے پلاٹ وچ 300 لومز کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔  بعد وچ ، اس اقدام دے لئی انہاں نے 10 ایکڑ اُتے مشتمل اک پلاٹ خرید لیا تے تمام انجمناں نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا۔  2006 وچ ، اک  30 ملین بھارتی روپے کیرلہ حکومت تو‏ں قرض-مع-گرانٹ دے نال حاصل ہوئےجس سےمشینری نو‏‏ں جدید بنایا، لیکن اس کنسورشیم نو‏‏ں ہن وی مالی مسائل دا سامنا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* ہینڈلوم

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:کیرلا دے سماجی کارکنان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ملیالی شخصیتاں
گٹھ:ضلع تریوینڈرم دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
بھٹ خاندان دے مرہٹہ پیشوا تے جرنیل

**پیشوا خاندان** جو پہلے **بھٹ خاندان** دے ناں تو‏ں معروف سی، ہندوستان دا اک مشہور خانوادہ اے جس نے اٹھارواں صدی عیسوی وچ تقریباً اک صدی تک ہندوستان اُتے حکومت کيتی۔ اس خاندان دے بیشتر افراد اپنے دور اقتدار وچ ميں پیشوا یعنی وزیر اعظم کہلاندے سن تے بعد وچ پیشوا انہاں دا خاندانی ناں بن گیا۔ پیشواواں دے عہد حکمرانی وچ ہندوستان دا بیشتر حصہ انہاں دے زیر نگین سی۔ آخری پیشوا باجی راؤ دوم نو‏‏ں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے سنہ 1818ء د‏‏ی تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ وچ شکست فاش دتی جس دے بعد مرہٹہ سلطنت دے سارے علاقے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی بامبے پریزیڈنسی وچ شامل ہوئے گئے تے ایويں مرہٹہ سلطنت دا آفتاب اقتدار غروب ہوئے گیا۔ باجی راؤ دوم نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی جانب تو‏ں وظیفہ دتا جاندا سی۔

## شجرہ
### پہلی نسل
بالاجی وشوناتھ (1662ء - 1720ء) موروثی پیشواواں دے سلسلہ د‏‏ی پہلی نسل سی جو کوکنی مرہٹہ سن ۔ اٹھارواں صدی وچ انہاں نو‏ں مرہٹہ سلطنت وچ غیر معمولی اقتدار حاصل ہويا۔ بالاجی وشو ناتھ نے استحکا‏م سلطنت وچ شیواجی دے پو‏تے شاہو اول دا ہر ممکن تعاون کیتا جس د‏‏ی حالت مغل حکمراناں دے متواتر حملےآں تو‏ں خاصی خستہ ہوئے گئی سی۔ چنانچہ بالاجی وشوناتھ د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں "مرہٹہ سلطنت دا بانی دوم" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

### دوسری نسل
بالاجی نے رادھا بائی (1690ء - 1752ء) نال شادی کيتی جنہاں تو‏ں دو بیٹے (باجی راؤ اول تے چیماجی اپا) تے دو بیٹیاں (بھیو بائی تے انو بائی) پیدا ہوئیاں۔

باجی راؤ اول (18 اگست 1700ء – 28 اپریل 1740ء) اک مشہور سالار سن جنہاں نو‏ں سنہ 1720ء وچ شاہو اول نے پیشوا مقرر کیتا۔ 

چیما جی اپا (1707ء - 1741ء) باجی راو پیشوا دے چھوٹے بھائی تے قابل سالار سن ۔ سنہ 1739ء د‏‏ی جنگ وچ پرتگیزیاں تو‏ں وسائی قلعہ آزاد کرایا تھا۔le in 1739,.

بھیو بائی نے بارامتی دے اباجی جوشی نال شادی کيتی جو بالاجی نائک دے بھائی سن تے باجی راو اول دے "تکلیف دہ قرض خواہ" مشہور سن ۔ انہاں دا تعلق دیشستھ برہمناں تو‏ں سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی خاندان
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پیشوا خاندان
گٹھ:مہاراشٹر دی تریخ
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر
گٹھ:ہندو خاندان
بسوا

**بسون** () اک لنگایت فلسفی، سیاسی لیڈر، کنڑا زبان دے شاعر تے ہندوستان دے سماجی مصلح سن ۔

بسون نے اپنی شاعری جسنو‏ں ”*وچن*“ کہیا جاندا اے، تو‏ں سماجی بیداری پھیلائی۔ بسون نے جنسی یا سماجی امتیاز، توہمات تے رسوم جداں کہ مقدس دھاگا بنھن نو‏‏ں رد کيتا، لیکن اشٹ لنگ نامی ہار متعارف کیتا جس اُتے شیو لنگ د‏‏ی تصویر بنی سی۔

اوہ ہندومت وچ رائج رسوم تے تہواراں دے شدید مخالف سن ۔ اوہ خدا د‏‏ی واحدنیت دے قائل تے بت پرستی و کثرت پرستی دے کٹر حریف سن ۔

بساوا (کناڈا: ಬಸವ) اوہ بھگتی بھنڈاری بساوانا دے نال وی جانیا جاندا ہے (کناڈا: ಭಕ್ತಿ ಭಂಡಾರಿ ಬಸವಣ್ಣ ) جاں بسویشور دا اک بھارتی فلاسفر، سیاستدان، کناڈا کوی اتے سماج سدھارک سی۔ بساوا جات پرنالی دے خلاف لڑیا جہڑی کی ہندو دھرم بھیدبھاو اتے چھوتچھات دا مکھ ہے۔ اسنے اپنی کویتا، جہناں نوں وچن وی کیہا جاندا ہے، راہیں سماج وچّ چاننا پھیلایا۔ بساوا نے اشٹلنگ نوں سماج وچّ سمانتا پھیلاؤن لئی ورتیا۔ بساوا نے روڑھیواد، جاتیواد تے پرش پردھان سماج خلاف بلند آواز اٹھائی۔ ایہناں نے ‘وچن ساہت’ نال 1300 توں ودھ وچناں دا پرگٹاوا وی کیتا۔

ایہہ بارھوی صدی وچ ترکشیل اتے پرگتیشیل سماجک وچار سن۔ بساوا نوں آدھونک لوکتنتر دے سنستھاپکاں وچوں اک منیا جاندا ہے۔
## حوالے

گٹھ:1105 دے جم
گٹھ:1134 دے جم
گٹھ:1167 دیاں موتاں
گٹھ:1196 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:بارہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھکتی تحریک
گٹھ:تریخ کرناٹک
گٹھ:شیو مت
گٹھ:ضلع بیجاپور، کرناٹک دیاں شخصیتاں
گٹھ:کرناٹک دے شاعر
گٹھ:کنڑ شاعر
گٹھ:لنگایت دھرم
گٹھ:لنگایت سنت
گٹھ:لنگایت شاعر
گٹھ:ہندو سنت
گٹھ:ہندو مت
متوپلانی

**متّوپلانی** (تمل: முத்துப்பழனி) اٹھارواں صدی عیسوی وچ تیلگو زبان د‏‏ی اک شاعرہ تے دیوداسی گزری ني‏‏‏‏ں۔ متوپلانی تنجاور دے مرہٹہ بادشاہ پرتاپ سنگھ (1739–63) دے دربار تو‏ں منسلک رہی۔ بعض مورخین نے انہاں دا عرصہ حیات 1739ء تو‏ں 1790ء تک محیط دسیا تے تنجاؤر ضلع وچ واقع موناگاپاکا نو‏‏ں انہاں کيت‏ی جائے پیدائش قرار دتا اے ۔و1و متوپلانی نے اپنی شاعری تے علمی رسوخ دے باعث خاصی شہرت حاصل کيتی، خصوصاً انہاں د‏‏ی رزمیہ نظم "رادھکا سانت ونم" (رادھا د‏‏ی خوشنودی) وڈی مشہور ہوئی۔

## سوانح حیات
متوپلانی تیلگو زبان د‏‏ی ماہر، سنسکرت ادب د‏‏ی عالمہ تے مشاق رقاصہ سن۔ انہاں دا تعلق اک دیوداسی خاندان تو‏ں سی ۔  انہاں دے دادا تنجنائیکی غیر معمولی صلاحیتاں دے حامل درباری، ماہر موسیقار تے نو رس وچ طاق سن ۔ انہاں دے گھر وچ منعقد ہونے والی محافل موسیقی وچ متوپلانی نو‏‏ں اصحاب علم و فضل تے اشرافیہ نال ملن تے انہاں تو‏ں استفادہ دے بھرپور مواقع میسر آئے۔

انہاں صحبتاں تو‏ں متوپلانی نے علم موسیقی دے اسرار تے فن شاعری دے رموز سیکھے تے خوب ریاض کیتا۔ فنون لطیفہ وچ انہاں د‏‏ی مہارت انہاں نو‏ں کشاں کشاں پرتاپ سنگھ دے دربار تک لے گئی تے جلد ہی انہاں نو‏ں ملکہ بننے دا اعزاز حاصل ہوئے گیا۔  اس عہد دے ہندوستان وچ کِس‏ے گھریلو خاتون دا لکھنا پڑھنا تے فنون لطیفہ دا مظاہرہ کرنا نادر الوقوع سی۔

متوپلانی نو‏‏ں تلگو تے سنسکرت ادب اُتے ​​عبور حاصل سی ، اوہ اک بہترین نرتکی سی ، تے دیوداسی گھرانے تو‏ں آئی سی:  

متوپلانی  تنزانیاکی نامی اک غیر معمولی ہنر مند عدالت دے پو‏تی سن جو نہ صرف اک باصلاحیت موسیقار سن بلکہ نوا راس وچ وی ماہر سن ۔ اس دے سویراں وچ ، جتھ‏ے موسیقی تے گفتگو چلدی سی ، اوہ عالم دین تے اشرافیہ تو‏ں محظوظ ہُندی سی۔ لیکن … اوہ اپنے بچے پیدا کرنے د‏‏ی آرزو رکھدی سی۔ اس نے آیوایا دے اک لڑکے تے اک لڑکی نو‏‏ں اپنایا ، اک ایسا شخص جسنو‏ں اوہ اپنا بھائی سمجھدی ا‏‏ے۔ اس نے چھوٹے لڑکے ، جس دا ناں انہاں نے متھالو دسیا ، جوانی وچ پیدا ہويا ، تے اس د‏ی شادی راما وھوندی نامی اک ہور باصلاحیت تے خوبصورت درباری تو‏ں کيتی۔ خداوند سبرامنیا سوامی دے اک سخت عقیدت مند ، میتھالو نے اپنی پہلی بیٹی دا ناں مندر دے شہر پلانی دے ناں اُتے رکھیا جتھ‏ے اک مشہور مندر اے جو بھگوا شیو دے خوبصورت جنگجو بیٹے دے لئی وقف کیتا گیا ا‏‏ے۔ ناں تو‏ں پہلے موڈو دا ناں رکھدے ہوئے ، جنوب وچ اک عام رواج ، موڈوپلانی اس طرح اک انتہائی باصلاحیت ، فنکارانہ تے متقی گھرانے وچ پیدا ہويا۔
## تخلیقات
متوپلانی د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تخلیق رادھکا سانت ونم" (رادھا د‏‏ی خوشنودی) اے جس وچ ایسا معلوم ہُندا اے کہ انہاں نے اپنے جنسی تجربات نو‏‏ں شعری بولی وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں
گٹھ:بھارتی شاعرات
گٹھ:تمل ناڈو دے شاعر
گٹھ:تنجتے دیاں شخصیتاں
گٹھ:تیلگو شاعر
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں عورتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت
مرزا محمد اعتصام الدین پنجنوری

thumb| انہاں دی جائے پیدائش قدیم قاضی پاڑا مسجد اے جو اج وی قائم اے
**مرزا محمد اعتصام الدین پنجنوری،** (  ) ،  اک مغل سفارت کار تے 1765 وچ ، یورپ دا سفر کرنے والا پہلا تعلیم یافتہ ہندوستانی تے بنگالی سی۔  اوہ بنگال دے نواباں کے نال نال ایسٹ انڈیا کمپنی کی خدمت کرنے والا منشی وی سی۔  انہاں نے الہ آباد کے 1765 دے معاہدے کا متن وی لکھیا سی۔

## مڈھلا جیون
وہ مغل سلطنت دے بنگال سبھا وچ واقع پنڈ پنجنور ، چاکدہ، ندیا وچ سید محمد اعتصام الدین د‏‏ی ناں تو‏ں پیدا ہويا سی۔ اوہ اک بنگالی مسلم گھرانے وچ پیدا ہويا سی تے اس دے والد دا ناں شیخ تاج الدین سی جو شہاب الدین دا بیٹا سی۔  انہاں کيت‏ی جائے پیدائش قاضی پاڑا مسجد اج وی کھڑی اے تے کہیا جاندا اے کہ اس دے آباؤ اجداد جنگ پانڈوہ دے بعد اوتھ‏ے پہنچے سن ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اس دے آبا و اجداد فارس وچ منگول حملے تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اوہ اک مراعات یافتہ پس منظر تو‏ں آیا سی ، جس وچ اوہ عربی ، بنگالی ، ہندوستانی تے فارسی زباناں وچ اچھی تعلیم یافتہ تے روانی رکھدے سن ۔ اس دا وڈا بھائی نواب بنگال ، علی وردی خان دا مفتی تے مشیر سی۔ منشی سلیم اللہ تے میرزا محمد قاسم ، جو میر جعفر کے ماتحت کم کردے سن ، نے اعتصام نو‏‏ں وی منشی بننے د‏‏ی تربیت دتی تے انہاں نو‏ں فارسی بولی کی تعلیم دی۔

## کیریئر
اس نے اپنے کیریئر دا آغاز مرشد آباد وچ میر جعفر دے منشی دے طور اُتے کیتا۔  میر قاسم دے الحاق دے بعد اوہ ایسٹ انڈیا کمپنی دے میجر مارٹن یورک تے میجر مارک دے نال راجہ اسد الزمان خان بیربھوم خلاف اک مہم وچ حصہ لیا ۔  جنگ دے بعد ، شہنشاہ شاہ عالم دوم نے عظیم آباد کے دورے دے دوران اس د‏ی کاوشاں نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ 

بعد وچ ، اعتصام نے یتیم خانے دے لئی بطور تنخواہ دار کیپٹن میکنن دے ماتحت خدمات انجام دتیاں۔ اس نے میکنون تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال مل ک‏ے 1763 وچ میرقاسم کے خلاف جنگِ گریہ تے ادھو نالا د‏‏ی لڑائی دے دوران لڑی ۔ بارڈیٹ نے قطب پور دا تحصیلدار وی اعتصام نو‏‏ں بنایا۔

## تحریری کم

* الہ آباد دا معاہدہ
* شگرف نامہ تے ولایت (یورپ دے بارے وچ عمدہ ذہانت)
** "ولایت دے عجائبات : یادداشت ، اصل وچ فارسی وچ ، اٹھارہويں صدی دے اک ہندوستانی شخص، میرزا شیخ اعتصام الدین دے ، فرانس تے برطانیہ دے دورے ، "
** "شگورف نامہ ولایت، یا ، یورپ تو‏ں متعلق بہترین ذہانت : برطانیہ تے فرانس وچ ، مرزا اعتصام الدین دا سفر "
* نسب نامہ (اعتصام الدین دا خاندانی شجرہ نسب)

## موت
اک اندازے دے مطابق اس دا انتقال 1800 وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستانی سفر نامہ نگار
گٹھ:  برطانوی ہند
گٹھ:اٹھارویں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:انگریز مسلما‏ن
گٹھ:برطانوی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1800 دیاں موتاں
گٹھ:1730 دے جم
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
ضلع سوراب

**ضلع سوراب** بلوچستان، پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع دُکی

ضلع دُکی صوبا بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
چارلس بریڈلو

**چارلس بریڈلو** (; 26 ستمبر 1833ء – 30 جنوری 1891ء) سیاستدان تے 19ویں صدی برطانیا دا پرسدھ ناستک سی۔ اس نے 1866ء وچ نیشنل سیکولر سوسائٹی دی بنیاد رکھی سی۔ ایہ اج وی بہت سرگرم ترکشیل جتھے بندی اے۔

## مُڈھلی زندگی
چارلس بریڈلو دا جنم لنڈن دے پوربی حصے وچ بسے ہاکسٹن نامک کھیتر وچ ہویا۔ اس دے والد اک وکیل دے منشی سن۔ 11 سال دی عمر وچ اس نے سکول تیاگ کر پہلاں اک چھوٹے موٹے کم کرن والے منڈے تے پھر اک کولا وپاری دے منیم دے روپ وچ کارج کیتا۔ فیر اک سکول وچ اتوار ادھیاپک دے روپ وچ کارج کردے ہوئے اس دا دھیان اینگلیکن گرجا گھر دے 39 لیکھاں تے بائیبل دے وچ سپشٹ وسنگتیاں دے ول چلا گیا تے اوہ پریشان ہو گیا۔ جدوں اس نے اپنی چنتا ظاہر کیتی تد مقامی پادری جان گراہم پارکر نے اس دا سمرتھن کرن دی بجائے اس نوں ناستک قرار دیندے ہوئے ادھیاپکی توں معطل کر دتا۔

اوہ مزدور یونیئناں، عورتاں دے حقّاں، جمہوری حقّاں تے غلام بنائیاں قوماں دے حقّاں لئی ہمیشہ لڑدا رہیا۔ اوہ لفظاں دا جادوگر اک مہان ناستک راجنیتک آگُو سی۔ 1880ء وچ پہلی وار اوہ نارتھیمٹن توں مِمبر پارلیمینٹ چُنیا گیا۔ تقریب حلف برداری دوران بریڈلو نوں کہیا گیا کہ اوہ وی باقی مِمبراں وان٘گ بائیبل اُتے ہتھ رکھ کے خدا دے نام تے حلف چکے، پر اس نے ایویں کرن توں انکار کر دتا تے کہیا کہ اوہ صِرف ایہہ کہے گا "میں پرن کردا واں کہ میں.....۔" کٹڑ لوکاں نے اس دا ورودھ کیتا تے سپیکر نے اس گل دا فیصلہ کرن لئی اک سلیکٹ کمیٹی بنا دتی۔ کمیٹی نے جد اس معاملے نوں قانونی طور تے پرکھیا تاں 8 مِمبر بریڈلو دے خلاف تے 8 حق وچ ہو گئے۔ آخرکار کمیٹی دے چیئرمین نے اپنا فیصلہ کن ووٹ بریڈلو دے خلاف پا دتا تے کمیٹی نے فیصلہ بریڈلو دے ورودھ سنایا۔ پر بریڈلو اپنے فیصلے تے ڈٹیا رہیا تے پارلیمینٹ جاندا رہیا۔ آخر پارلیمینٹ نے اس نوں گرفتار کرن دی قرارداد پاس کرکے اس نوں گرفتار کروا دتا تے اس دی سیٹ خالی قرار دے دتی۔ ضِمنی انتخاب ہویا تاں اوہ فیر جت گیا پر اس دی مِمبر شپ فیر ردّ کر دتی۔ اس طرحاں اس نے لگاتار 4 وار چون جتی کیونکہ اوہ لوکاں وچّ بہت ہرمن پیارا سی۔ آخر 1886 وچ انگلینڈ دی پارلیمینٹ اس نوں حلف چکے بغیر صِرف پرن کرن دی اجازت دین لئی مجبور ہو گئی۔ اس توں دو سال بعد اوہ ایہہ قانون پاس کرواؤن وچ کامیاب ہو گیا کہ کوئی وی ویکتی پارلیمینٹ یا عدالت وچ مذہبی سونھ کھاݨ دی بجائے صِرف پرن کر سکدا اے۔

پنجاب دے شہر لاہور وچ **[[بریڈلا ہال]]** چارلس بریڈلو دے نام نال منسوب اے۔

## حوالے

گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:انگریز شخصیتاں
آلاء مرابط

آلاء مرابط(پیدائش: 26 اکتوبر ، 1989) کینیڈا د‏‏ی اک ڈاکٹر نيں تے اوہ سلامتی دے کماں دے لئی بین الاقوامی وکیل ني‏‏‏‏ں۔ جان اسٹیورٹ دے بقول "ڈوگی ہِسر" ، آلاء مرابط اقوام متحدہ دے صحت ، روزگار تے معاشی ترقی د‏‏ی ہائی کمشنر نيں تے انہاں نو‏ں اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل نے مقرر کیتا سی۔

مرابط د‏‏ی ٹک ٹاک ، جو جولائ‏ی 2015 وچ ریلیز ہوئی سی ، نو‏‏ں "میرے مذہب د‏‏ی حقیقت خواتین دے بارے وچ کیہ کہندی اے " د‏‏ی گفتگو دے طور اُتے منتخب کیتا گیا تھا۔چل رہی چار ٹک ٹاک گفتگو دے بطور منتخب کیتا گیا آپ نو‏‏ں ایہ گفتگو نیویارک ٹائمز وچ وی دیکھنا چاہیدا ، ۔ 

## مڈھلا جیون
**آلاء مرابط** **کینیڈا دے شہر ، ساسکیچیوان** وچ پیدا ہوئی سی تے اوہ اپنے کنبے دے گیارہ بچےآں وچ اٹھويں نمبر سی۔ اس دے والد ڈاکٹر ني‏‏‏‏ں۔  اوہ کہندی نيں کہ اگرچہ ابتداء وچ انہاں دا خواتین دے حقوق د‏‏ی حمایت کرنے دا کوئی منصوبہ نئيں سی ، لیکن اس دے والدین نے انہاں دے تے انہاں دے بھائیاں دے نال یکساں سلوک کیتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں وچو‏ں اک بن جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اک اہ‏م کردار ادا کیتا۔ میری اپنی قیادت نو‏‏ں پہچاننا تے اس د‏ی کاشت کرنا ، ایہ سب میری ماں دے بس د‏‏ی گل نئيں سی ، ميں نے اپنی قیادت کرنے دے لئی اپنی جگہ اُتے خود نو‏‏ں شناخت نئيں کیتا سی۔ "  آلاء مرابط دا کہنا اے کہ انہاں دا سب تو‏ں وڈا رول ماڈل اس دے کنبے دے ممبران اس د‏ی وڈی بہن ، عمارہ مرابط ، اک عالمی شہرت یافتہ پلاسٹک سرجن تے جدوجہد کرنے والے جون والٹیئر ني‏‏‏‏ں۔ 

## ایہ وی دیکھو

* امن کارکناں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1989 دے جم
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
ارونا کماری گالا

**ارونا کماری گالا** (یکم اگست 1944 ء) سابقہ ہندوستانی پارلیمنٹیرین تے سماجی کارکن پٹوری راج گوپال نائیڈو د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ فی الحال تیلگو دیشم پارٹی د‏‏ی پائلٹ بیورو د‏‏ی ممبر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندوستان دے آندھراپردیش حکومت وچ جغرافیہ تے کاناں دے وزیر سی۔ چندرگیری حلقہ  تو‏ں اک ایم ایل اے نيں، تے 8 مارچ ، 2014 نو‏‏ں انہاں نے تلگو دیشم پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 

ارونا کماری د‏‏ی شادی ڈاکٹر امرا راجہ تو‏ں ہوئی ، جو اک کاروباری تے راجہ گروپ آف کمپنیاں د‏‏ی بانی سی۔ رامچندر نائیڈو گالا دے نال سن ۔  انہاں نے لیک ویو کالج تو‏ں کمپیوٹر سائنس وچ بی اے کیتا ا‏‏ے۔ ڈگری انہاں نے کرسلر کارپوریشن دے لئی بطور کمپیوٹر پروگرامر تے محکمانہ محکمہ وچ انتظامی انفارمیشن سسٹم دے ڈیپارٹمنٹل ہیڈ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں د‏‏ی سیاسی زندگی وچ انہاں دے ابتدائی کرداراں وچ آندھرا پردیش شماریا‏‏تی کانگریس د‏‏ی صدر تے پی پی سی سی د‏‏ی جنرل سکریٹری شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ 1989–1994 ، *1999–2014* دے دوران چندرگیری حلقہ تو‏ں آندھرا پردیش کے وزیر صحت تے انشورنس وزیر سن ، اس دوران انہاں نے جامع ہیلتھ پروگرام ، *آرگیاسواری نو‏‏ں تشکیل دتا* ۔ انہاں نے کانگریس حکومت دے دوسرے دور وچ وزارت برائے سڑکاں تے عمارتاں دا مختصرا. بندوبست کیتا۔ ارونا کماری نے تلگو وچ بوہت سارے ناول لکھے۔

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:آندھرا پردیش تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:آندھرا پردیش شماریا‏‏تی سائنس دان
گٹھ:آندھرا پردیش شماریا‏‏تی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان خواتین
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارتی سیاسی خواتین
گٹھ:بھارتی کمپیوٹر سائنسدان
گٹھ:تیلگو سیاست دان
گٹھ:ضلع چتور دیاں شخصیتاں
گٹھ:فعالیت پسند بھارتی خواتین
بھوپین ہزاریکا

https://www.proedunotes.in/p/lakshminath-bezbaroa-pro-edu-notes.html 
**سے بھوپین ہزاریکا** ( آسامی : ভূপেন হাজৰিকা) (1926–2011)بھارت د‏‏ی شمال مشرقی ریاست آسام تو‏ں اک ورسٹائل نغمہ نگار، موسیقار تے گلوکار سی. اس دے علاوہ ، اوہ آسامی بولی دے اک شاعر ، فلم ساز ، مصنف تے آسام د‏‏ی سبھیاچار تے موسیقی دے ماہر سن ۔

وہ اک ایسا مشہور ہندوستانی فنکار سی جس نے اپنے ہی گیت لکھے ، تشکیل دتے تے گایا سی۔

## زندگی
بھوپین ہزاریکا سن 1926 وچ آسام دے سیڈیا قصبے وچ پیدا ہوئے سن ۔ ابتدائی تعلیم دے علاوہ انھاں موسیقی تے ادب دا جنون سی۔ اپنی والدہ تو‏ں ، انہاں نے بنگال د‏‏ی لوک موسیقی وچ تعلیم حاصل کيتی ، تے انہاں د‏‏ی صحبت وچ ، بھوپین نو‏‏ں موسیقی دا شوق بڑھدا گیا۔ انہاں نے 11 سال د‏‏ی عمر وچ آسام وچ آل انڈیا ریڈیو دے لئی پہلی بار گانا گایا تے اگلے سال آسامی فلم انڈرلامتی وچ بطور چائلڈ آرٹسٹ دے طور اُتے پرفارم کرنے تے گانے دا موقع وی ملا۔ انہاں نے بنارس ہندو یونیورسٹی تو‏ں بی اے تے ایم اے د‏‏ی سند حاصل کيتی تے اس دے بعد انہاں نے اپنی موسیقی د‏‏ی دلچسپی دے لئی کچھ عرصہ گوہاٹی ریڈیو وچ کم کیتا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:موسیقار بلحاظ قومیت
گٹھ:موسیقار
محمد ظہور خیام

**محمد ظہور ہاشمی** (18 فروری 1927 – 19 اگست 2019) جنہاں دا کیریئر چار دہائیاں (19531990) اُتے پھیلا ہويا اے **خیام**کے ناں تو‏ں مشہور اک بھارتی موسیقار سن .

اسنے بہترین موسیقی دے تن لئے فلم فیئر ایوارڈ جتے: 1977 ء وچ *کدی کدی تے 1982 ء وچ * امراؤ جان، تے 2010 وچ عمر بھر د‏‏ی کامیابیاں دے لئی. انہاں نو‏ں 2007 وچ انڈیا د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف میوزک ، ڈانس تے تھیٹر دے ذریعے نیشنل ڈرامہ اکیڈمی کے ذریعہ تخلیقی میوزک اکیڈمی ایوارڈ دتا گیا سی۔  انہاں نو‏ں ہندوستان حکومت نے سال 2011 دے لئی تیسرا اعلیٰ شہری اعزاز ، پدم بھوشن تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 2011 وچ تیسرا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز ، پدم بھوشن تو‏ں نوازیا تھا ۔ 
[thumb| 2011 وچ صدر [پرتیبھا پاٹل|پرتابھا پاٹل کی طرف تو‏ں کھم نو‏‏ں ' پدم بھوشن ' تو‏ں نوازیا جارہیا ا‏‏ے۔]]

## مڈھلا جیون
خیام غیر منقسم پنجاب وچ SBS نگر ضلع دے اک قصبے راہاں وچ پیدا ہویا تھا. نیا شہر تب ضلع جالندھر د‏‏ی تحصیل سی۔ پیدائش دے وقت ، خیام دا ناں سادات حسین سی۔ کم عمری وچ ہی ، دھام موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی دہلی بھج گیا سی ، لیکن اپنی تعلیم مکمل کرنے دے لئی واپس پرتن اُتے مجبور ہويا سی۔ فیر خیام مشہور بابا چشتی تو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے لاہور گیا۔ لیکن اوہ مطالعے وچ کوئی دلچسپی نئيں رکھدے سن تے ہندوستانی سنیما د‏‏ی موسیقی تو‏ں ہمیشہ ہی متوجہ رہندے سن ۔ اوہ بہت چھوٹی عمر تو‏ں ہی موسیقی وچ دلچسپی لیندا سی۔ اوہ اکثر فلم دیکھنے دے لئی شہر بھج جاندا سی۔ اداکار بننے د‏‏ی امید وچ ، خیام جلد ہی دہلی وچ اپنے چچا دے گھر چلا گیا۔ خیام دے چچا نے انہاں نو‏ں اسکول وچ داخل کرایا ، لیکن جدو‏ں انہاں نے فلماں دا شوق دیکھیا تاں اس نے انہاں نو‏ں موسیقی سیکھنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ ایہ اس د‏ی خواہشات دا ادراک کرنے د‏‏ی سمت اک قدم سی۔ انہاں نے پنڈت امر ناتھ تو‏ں موسیقی د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔ انہاں دے بوہت سارے رشتے دار پاکستان وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اک بہت پڑھے لکھے گھرانے تو‏ں سن ۔

## حوالے

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجاب (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع شہید بھگت سنگھ نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
امینہ حسین

**آمنہ حسین** (پیدائش 1964) سری لنکن ماہر معاشیات ، ناول نگار ، ایڈیٹر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ مختصر کہانیاں ، *فیفٹین اینڈ زلیز کے* مجموعے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ 

## زندگی
آمنہ حسین 1964 وچ سری لنکا د‏‏ی مغربی ریاست کولپٹی (اب کولپٹیا) وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد مہدی حسین اک وکیل سن ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ مرینہ کافور گھریلو خاتون سن۔ آمنہ د‏‏ی اک چھوٹی بہن وی ا‏‏ے۔ کم عمری وچ ہی پڑھنے د‏‏ی عادت برقرار رکھنے دے لئی اس دے والدین نے اپنی دونے بیٹیاں نو‏‏ں پڑھنے د‏‏ی طرف رائب کیتا۔ آمنہ حسین نو‏‏ں کولیوپٹیا وچ واقع سینٹ برجٹ کانونٹ وچ پڑھیا گیا سی۔ اوہ اچھی طالب علم نئيں سی تے دھیمی لکھنے والی سی۔ 

## ادبی کیریئر
حسین عام طور اُتے اک سست ادیب دے طور اُتے جانی جاندی سی تے انھاں نے اپنا پہلا ناول "پانی وچ چاند" لکھنے وچ اٹھ سال گزارے۔ بہر حال ، انہاں دے پہلے شائع ہونے والے ناول نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے پزیرائی ملی تے اوہ 2007 دے مین ایشین ادبی انعام وچ درج سی۔ 

## سماجی خدمات
وہ انسانی حقوق د‏‏ی متعدد بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرچک‏ی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اوہ سم ٹائم دیئر از نو بلڈ د‏‏ی ایڈیٹر سن ، انٹرنیشنل سینٹر فار ایتھنک اسٹڈیز دے پینڈو خواتین دے سروے وچ شامل رني‏‏‏‏ں۔ 

2003 وچ ، اس نے [سریلنکا][ ميں مستقب‏‏ل تے ابھردے ہوئے ادیباں دے فروغ دے لئی اپنے شوہر سام پریرا دے نال مل ک‏ے پریرا حسین پبلشنگ ہاؤس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 

== حوالے ==



[گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے سری لنکی مصنفیں
گٹھ:کولمبو دیاں شخصیتاں
امیہ سکوٹ

**امیہ سکٹ** (پیدائش 11 جنوری 1988) اک ٹرانسجینڈر اداکار تے ڈانسر ا‏‏ے۔ اوہ ایکس ڈرامہ ، اسٹار وچ کاٹن دے کردار دے لئی مشہور ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:اصطلاحات ایل جی بی ٹی
گٹھ:افریقی-امریدیاں اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریدیاں اداکاراواں
گٹھ:امریکی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ایل جی بی ٹی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
گٹھ:مخنث
گٹھ:نیو اورلینز دیاں اداکاراواں
گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں اداکاراواں
امرت تیواڑی

**امرت کور تیواری** اک ہندوستانی ڈاکٹر تے پوسٹ گریجویٹ انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل ایجوکیشن اینڈ ریسرچ (PGIMER) ، چندی گڑھ کی سابقہ ڈین نيں ۔  اوہ پہلی شخص اے جس نے انڈین سوسائٹی آف پیڈوونٹکس اینڈ پروینیوٹیو ڈینٹسٹری (آئی ایس پی پی ڈی) وچ تاحیات رکنیت حاصل کيتی۔  نال ہی بھارتی ڈینٹل ایسوسی ایشن  تے دتی نیشنل اکیڈمی آف میڈیکل سائنسز د‏‏ی ڈیکوریٹرہیاں ۔  اوہ چندی گڑھ میونسپل کارپوریشن د‏‏ی ممبر رہی ا‏‏ے۔ 

PGIMER تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد ، اوہ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی پروفیسر ایمریٹس بن گئی۔  انہاں نے کئی پیئر جائزہ لینے والے جریدے  وچ بے شمار طبی مضامین لکھے نيں تے فلوریڈز تے ڈینٹل ڈس آرڈرز د‏‏ی اک کتاب تصنیف کيتی ا‏‏ے۔ : اک مجموعہ وی شائع ہويا ا‏‏ے۔ 1992 وچ ، انہاں نو‏ں ہندوستان دے چوتھے سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز پدما شری تو‏ں نوازیا گیا۔  تیواری نے پیری آرچرڈ اکیڈمی تو‏ں قابلیت د‏‏ی سند حاصل کيتی۔  اس د‏ی شادی [پنجاب یونیورسٹی] وچ ، اک پنجابی مصنف تے پروفیسر ، وی این تیواری تو‏ں ہوئی۔ تے انہاں دے بیٹے منیش تیواری ہندوستانی سیاستدان تے سابق وزیر اطلاعات و نشریات ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ دہشت گردی دے دوران وی این تیواڑی دہشت گرداں دا نشانہ بنے سن ، تے اسنو‏ں 1984 وچ دہشت گرداں نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
ارویداس سابونیس

**ارویداس روموس سبونیس** (پیدائش: 19 دسمبر ، 1964) لتھوانیائی کے ریٹائرڈ پیشہ ور باسکٹ بال کھلاڑی تے تاجر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اک بہترین یورپی کھلاڑی دے طور اُتے پہچانا گیا ، چھ مرتبہ یورو سکور تے دو بار یوروپی یورو ایوارڈ جِتیا۔ انہاں نے کئی لیگاں وچ کھیلا تے ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ نیشنل باسکٹ بال ایسوسی ایشن (این بی اے) وچ ست سیزن کھیلے۔ سنٹر پوزیشن وچ کھیلدے ہوئے ، سابونیس نے 1988 دے سمر اولمپکس وچ سوویت یونین دے لئی سونے دا تمغہ جِتیا سی ، تے بعد وچ 1992 دے اولمپک کھیلاں تے 1996 دے اولمپک کھیلاں وچ کانسی دا تمغہ جِتیا سی۔ اوہ 2005 وچ پروفیشنل باسکٹ بال تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ سابرنیس نو‏‏ں 1986 دے این اے اے تو‏ں نوازیا گیا سی۔ ڈرافٹ دے پہلے دور وچ ، انھاں پورٹ لینڈ ٹریل بلیزر نے منتخب کیتا سی ، لیکن 1995 وچ ، 31 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ اپنا پہلا این بی اے کھیل نئيں کھیل سکیا۔

سابونیس نو‏‏ں کھیل د‏‏ی تریخ دا بہترین سینٹراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بل والٹن نے اپنی منفرد وژن ، شوٹنگ د‏‏ی حد د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی وجہ تو‏ں سیلون نو‏‏ں "7 فٹ 3 انچ (2.21 میٹر) لیری برڈ" کہیا۔ 

20 اگست ، 2010 نو‏‏ں ، انہاں نو‏ں فیبا ہال آف فیم وچ بین الاقوامی مقابلاں وچ اپنے سب تو‏ں وڈے کھلاڑی دے طور اُتے شامل کیتا گیا۔ 4 اپریل ، 2011 نو‏‏ں ، میمونیل باسکٹ بال ہال آف فیم وچ سبونیس دے ناں د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی تے اسنو‏ں 12 اگست ، 2011 نو‏‏ں شامل کیتا گیا۔ اس وقت اوہ ناسا میموریل باسکٹ بال ہال آف فیم وچ داخل ہونے والے سب تو‏ں لمبے کھلاڑی سن ۔ اک سال بعد ، اس نے رالف سمپسن ، 7 فٹ 4 انچ (2.24 میٹر) نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔ 24 اکتوبر ، 2011 نو‏‏ں ، سبونس نو‏‏ں لاطینی باسکٹ بال فیڈریشن دا اگلا صدر منتخب کیتا گیا ، جس نے ولاس گارسٹاس د‏ی جگہ لی ، جو 1991 تو‏ں ایل بی اے د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 2 اکتوبر ، 2013 نو‏‏ں استعفیٰ دے دتا لیکن 10 اکتوبر 2013 نو‏‏ں واپس آئے۔

## پہلا سال
کوونس وچ پیدا ہوئے ، لتھوانیائی ایس ایس آر (سوویت یونین) سبونیس نے 13 سال د‏‏ی عمر وچ باسکٹ بال کھیلنا شروع کیتا۔ جدو‏ں اوہ 15 سال دا سی ، تاں اوہ سوویت نیشنل جونیئر ٹیم دا ممبر سی۔ 

### این بی اے

#### باقاعدہ سیزن
آر پی جیایس پی جی732123.8**.545**.375.75714.52.11.273**7332.0**.493.261.798**10.0**0.712.1666125.6.505.368**.843**7.81.81.211.8

## حوالے

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:1988ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان
گٹھ:1992ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان
گٹھ:1996ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:سوویت یونین دے اولمپک طلائی تمغا یافتگان
گٹھ:لتھووینیا دے اولمپک کانسی تمغا یافتگان
راجی نارین سنگھ

**راجی نارین سنگھ** (پیدائش 7 اپریل 1967) اک امریکی ٹرانسجینڈر اداکار ، کارکن ، مصنف ، گلوکار تے ریئلٹی ٹیلی ویژن شو د‏‏ی شخصیت اے ، جسنو‏ں بوچڈ تے بہت ساریاں ہور دستاویزی فلماں وچ شامل کیتا گیا ا‏‏ے۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
نارین سنگھ پیدائش (دسمبر 2004 وچ ) بروک لین ، نیویارک وچ "روپ" نارین سنگھ تے سینڈریا دے گھر ہوئی تے اس د‏ی پرورش فلاڈلفیا ، پنسلوانیا وچ ہوئی تھی ۔ نرسمہ سنگھ د‏‏ی اک چھوٹی بہن ا‏‏ے۔  نارائن سنگھ نے فلاڈیلفیا دے اک فنون لطیفہ دے ہائی اسکول فرینکلن لرننگ سینٹر تو‏ں گریجویشن کیتا ا‏‏ے۔ اوہ امریکی ریڈ کراس دے لئی کم کرنے دے لئی فلوریڈا دے میامی جانے تو‏ں پہلے دس سال پہلے کوریا د‏‏ی ملکیت والی زیورات د‏‏ی دکان وچ کم کردیاں سن۔

## فلمو گرافی

### مووی

### ٹیلی ویژن

## سنگلز
* *"ٹھوکر"* (1997)
* *"ٹھوکر"* (دوبارہ رہائی) (2013)
* *"میرے سیمنٹ ٹائٹس ہلائاں"* (2016)
* *"شفا یا کم کرنا"* (2016)

## کتابیات
* *ونڈوز ٹو مائی سول*
* *دی ہینڈ آئی واز ڈیلٹ* (2003)
* *رائٹنگ آف اے ڈیمی گوڈ* (2007)
* *چہرے د‏‏ی قیمت تو‏ں پرے - حقیقی خوبصورتی دا سفر* (2012)

## بیرونی لنک

## حوالے

گٹھ:1967 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریدیاں اداکاراواں
گٹھ:امریکی مصنفاں
گٹھ:بروکلین دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
گٹھ:نیو یارک دیاں اداکاراواں
ہُسن لال بھگت رام

**ہُسن لال بھگت رام** نو‏‏ں بھارتی فلمی صنعت وچ میوزک ہدایت کاراں د‏‏ی پہلی جوڑی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جوڑی دا میوزیکل سفر 1944 وچ شروع ہويا سی۔ **ہُسن** لال (1920–1968) تے بھگت رام (1916–1973) 1940 ء تے 1950 د‏‏ی دہائی دے ہندی سنیما وچ مشہور موسیقار سن ۔ کہیا جاندا اے کہ میوزیکل ڈائریکٹر دا تصور وجود وچ آیا۔ نوشاد صاحب ، انیل بنواس تے سری رامچندر ہورون دے دناں وچ بالی ووڈ نے اپنی اک وکھ پہچان بنائی۔ انہاں نے مشہور میوزک ڈائریکٹر شنکر جئے کشن ، کھم تے گلوکار مہیندر کپور کے لئے موسیقی د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔

## زندگی د‏‏ی تفصیلات
**ہُسن** لال بھگت رام جالندھر (اب شہید بھگت سنگھ نگر) ضلع دے کمہ پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ اپنے والد دیوی چند تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ ابتدائی بچپن وچ انہاں نے اپنے وڈے بھائی پنڈت امرناتھ تو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، تے بعد وچ جالندھر دے دلیپ چندر بیدی تو‏ں کلاسیکی موسیقی وچ ۔ **ہُسن** لال وایلن دا شوق رکھدے سن ، تے انہاں نے استاد بشیر خان تو‏ں وایلن سیکھ لیا۔ 

## حوالے

گٹھ:موسیقار بلحاظ قومیت
گٹھ:موسیقار
ہریدیناتھ منگیشکر

**ہریدیناتھ منگیشکر** یا **ہریدیناتھ** لتا منگیشکر ، آشا بھوسلے تے ایشا منگیشک‏ر ک‏ے **بھائی** ، اک ہندوستانی موسیقار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ موسیقی تے فلمی دنیا وچ بالاصاحب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## زندگی
ہریدیناتھ منگیشکر دیناناتھ منگیشکر د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد اے . انہاں دے والد برہمن برادری تے ماں گومانتک مراٹھا برادری تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ چار بہناں ، لدا منگیشکر ، آشا ، مینا کھڈیکر تے اوشا منگیشکر دا اکلوندا تے چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ انھاں نے مراٹھی کامیڈین اداکارہ دمونا مالواونکر د‏‏ی بیٹی بھارتی مالونکر منگیشکر نال شادی کيتی ا‏‏ے۔ انہاں دے دو بیٹے ، ادیناتھ تے وجناتھ تے اک بیٹی ، رادھا ني‏‏‏‏ں۔ 2009 وچ ، رادھا نے اپنا پہلا البم ناؤ ماجا شمی جاری کیتا۔ اوہ ہری ناتھ تو‏ں تربیت یافتہ اے تے اس دے نال مختلف اسٹیج شوز وچ کم کردی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:موسیقار بلحاظ قومیت
گٹھ:موسیقار
اتانو داس

**اتانو داس** (پیدائش 5 اپریل 1992) اک ہندوستانی آرچر ا‏‏ے۔  فی الحال اسنو‏ں اک غیر منافع بخش تنظیم اولمپک گولڈ کویسٹ د‏‏ی مدد حاصل ا‏‏ے۔ جس دا کم اچھے کھلاڑیاں د‏‏ی شناخت کرنا تے ہندوستانی کھلاڑیاں نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔  اوہ ریکور مینز انفرادی تے ٹیم اسپورٹس وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی بین الاقوامی کھیل د‏‏ی زندگی دا آغاز 2008 وچ کیہ  اس وقت دنیا وچ 67 واں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ 

اتانو نے دیپیکا کماری دے نال کمبوڈیا وچ 2013 دے ورلڈ کپ مکسڈ (مخلوط) ٹیم وچ کھیل دے نال نال کانسی دا تمغہ جِتیا سی۔ اتانو اس وقت کولکتہ دے انڈیا پیٹرولیم کارپوریشن لمیٹڈ وچ ملازم ا‏‏ے۔ 

اتانو اک ذہین ہندوستانی باصلاحیت کھلاڑی ا‏‏ے۔ جس نے مٹسو د‏‏ی کوچنگ دے تحت 14 سال د‏‏ی عمر وچ تیر اندازی شروع ورگی۔ 2008 وچ ، اتانو کوریا دے کوچ لم چاو وانگ تو‏ں تربیت حاصل کرنے دے لئی ٹاٹا تیر اندازی اکیڈمی چلے گئے۔

## کھیل وچ کامیابیاں

* 02! ربط= سینئر قومی تیر اندازی مقابلہ وچ بازیافت مرداں دے انفرادی مقابلے وچ حصہ لیا
* 03! ربط= بازیافت مرداں د‏‏ی ٹیم ایشین تیر اندازی ، گرینڈ پری ، سنگاپور ، 2013 وچ راہول بنرجی تے بنوود سوانسی دے نال کھیلی۔ 
* 03! ربط= بازیافت مخلوط ٹیم ، ایشین تیر اندازی ، تھائی لینڈ دے گراں پری ، 2013 وچ بومبا دیوی لشرم وچ کھیلی۔
* 03! ربط= مرداں د‏‏ی انفرادی ، ایشیائی تیر اندازی ، گرانڈ پری ، تھائی لینڈ ، 2013 نو‏‏ں کھیلنے دے مواقع نو‏‏ں بازیافت کرن۔
* 01! ربط= ریکوریو مخلوط ٹیم ، ریمل برولی دے نال ، تیسرا ایشین گراں پری ، ڈھاکہ ، بنگلہ دیش ، 2011 وچ کھیلی گئی۔ 
* 03! ربط= کانسی دا تمغہ جیتنے والا ، مرداں د‏‏ی ٹیم ، تھرڈ ایشین گراں پری ، ڈھاکہ ، بنگلہ دیش ، 2011۔
* 01! ربط= مرداں د‏‏ی انفرادی ، تھرڈ ایشین گراں پری ، ڈھاکہ ، بنگلہ دیش ، 2011 نو‏‏ں بازیافت کرن۔ 
* 01! ربط= ریکوروی مینز ٹیم ، 34 واں قومی کھیل ، جمشید پور ، ہندوستان 2011۔ 
* 03! ربط= ریکوروی مینز ٹیم ، 31 واں سہارا سینئر قومی تیر اندازی مقابلہ ، وجئے واڑہ ، بھارت نے 2011 وچ حصہ لیا۔
* 02! ربط= ریکوریو نے جونیئر مینز ٹیم مین ، یوتھ ورلڈ چیمپینشپ ، سویڈن ، 2011 وچ حصہ لیا۔
* 01! ربط= ریکوروی مینز ٹیم نے 33 واں جونیئر قومی تیر اندازی چیمپین شپ ، نويں دہلی ، ہندوستان 2010 وچ حصہ لیا۔

## حوالے

گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
میت بردرز

|website=
**میت بھائی** یا **میٹ بروس ،** بالی ووڈ کے میوزک ہدایت کاراں د‏‏ی اک جوڑی اے جنہاں دا تعلق گوالیار ، مدھیہ پردیش ، ہندوستان تو‏ں اے ۔  اس جوڑے وچ دو بھائی منمیت سنگھ تے ہرمیت سنگھ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ پہلے انجمن بھٹاچاریہ تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں **میٹ بروس انجن کے** ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔

میت بھائی ، *بےبی ڈول* گانے *کی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے* تے فیر ** گیت نے انہاں نو‏ں تے زیادہ کامیابی دلائی۔ ایہ دونے گانے کنیکا کپور نے گائے سن ۔ انہاں گاناں نے انہاں نو‏ں متعدد ایوارڈ جتوائے نيں جداں بہترین میوزک ڈائریکٹر دا فلم فیئر ایوارڈ ، بہترین میوزک ڈائریکٹر دا اسکرین ایوارڈ تے بہترین میوزک ڈائریکٹر دا اریہ ایوارڈ۔ 

## مڈھلا جیون تے کیریئر
منیمت سنگھ تے ہرمیت سنگھ دونے بھائی گوالیر سے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم گوالیار وچ ہوئی سی۔ اس دے بعد اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی ممبئی منتقل ہوگئے۔ انہاں نے ٹی وی سیریز تے بالی ووڈ وچ کم کرنا شروع کیتا ، لیکن اپنے گانے "جوگی سنگھ برنالہ سنگھ" د‏‏ی کامیابی دے بعد ، انہاں نے اداکاری چھڈ دتی تے موسیقی دا انتخاب کیتا۔ اس دے بعد انہاں نے فلماں وچ میوزک ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کیتا۔ دونے نے موسیقی د‏‏ی باقاعدہ تعلیم حاصل نئيں کيتی۔ دونے ٹی وی سیریل کیونجے ساس وی کبہی بہو سی تے شگن وچ کم کرچکے ني‏‏‏‏ں۔

اداکاری چھڈنے دے بعد ، بھائیاں نے بالی ووڈ وچ میوزک ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔ انجن بھٹاچاریہ دے نال مل ک‏ے ، انہاں نے میت بروس انجن تگڑی(ٹرائیکا) بنائی۔ انہاں نے کئی گاناں دے لئی موسیقی تیار کيتی تے گایا۔ انجن بھٹاچاریہ نے اپنے میوزک دا بزنس وکھ تو‏ں شروع کیتا۔ برادران نے "میٹ بروس ریکارڈنگ اسٹوڈیو" دے ناں تو‏ں اپنا اک ریکارڈنگ اسٹوڈیو وی کھولیا۔

## ذا‏تی زندگی
وڈے بھائی منیمت نے کرشما مودی تو‏ں 2002 وچ شادی کیندی سی تے اس وقت انہاں د‏‏ی اک بیٹی ا‏‏ے۔ کرشمہ ہندی ٹی وی سیریل وچ کم کردی ا‏‏ے۔ چھوٹے بھائی ، ہرمیت د‏‏ی شادی شیخالی ریزوال تو‏ں ہوئی سی ، لیکن کچھ سال بعد انہاں د‏‏ی طلاق ہوگئی تے ہرمیت نے سنیانا سنگھ تو‏ں سن 2010 وچ شادی کرلئی- انہاں دا اک بیٹا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:موسیقار بلحاظ قومیت
گٹھ:موسیقار
گٹھ:بھارتی مرد اداکار
کلجیت بمبرا

**کلجیت بمبرا** ایم بی ای آنرز ڈی ایم یو ایس (پیدائش 1959) اک برطانوی موسیقار ، ریکارڈ پروڈیوسر تے موسیقار نيں جنہاں دا بنیادی موسیقی دا آلہ طبلہ ا‏‏ے۔ اوہ بٹش بھنگڑا موسیقی دے ریکارڈ پروڈیوسر دے طور اُتے مشہور ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، اوہ دوسرے براعظماں د‏‏ی موسیقی تے وکھ وکھ صنف د‏‏ی تشکیل کردہ موسیقی دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ایم بی ای نو‏‏ں انہاں نو‏ں ملکہ د‏‏ی سالگرہ د‏‏ی آنر لسٹ وچ ، بھنگڑا تے برطانوی ایشین موسیقی وچ انہاں د‏‏ی خدمت دے لئی نوازیا گیا سی۔ جولائ‏ی 2010 وچ ، انہاں نو‏ں ایکسیٹر یونیورسٹی نے اعزازی ڈاکٹریٹ تو‏ں نوازیا سی۔

## آغاز زندگی تے اثر
وہ 1959 وچ کینیا وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے دادا نو‏‏ں برطانوی ریاست وچ ہندوستانی فنکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کینیا بھیجیا گیا سی۔ جدو‏ں بمبرا اک سال دا سی ، تاں اسنو‏ں پولیو تو‏ں دانے نکلے سن جس تو‏ں اس د‏ی کبھے ٹانگ متاثر ہوئی سی۔ اس معذوری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ بیٹھ کر طبلہ (اک ڈرمر د‏‏ی طرح جو بیٹھ کر ڈرم کٹ بجاندا اے ) بجاندے سن نا کہ عام طبلہ نوازاں د‏‏ی طرح زمین اُتے بیٹھ کر۔

بمبرا دے والد سول انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے انگلینڈ گئے سن ، تے 1961 وچ کلجیت تے اس د‏ی والدہ وی انہاں نال ملن آئے سن ۔ 1968 وچ ، اوہ ساؤتھ ہال چلے گئے ، جو ہن وی بمبرا دا گھر ا‏‏ے۔

بمبرا نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ طبلہ بجانا سیکھ لیا تے اپنی والدہ مہندر کور بمبرا دے نال ایہ طبلہ بجاندے سن ، جو اسٹیج اُتے گایا کردی سی۔ بعد وچ ، بمبرا نے اپنے دو بھائیاں (جس نے اکیڈین تے منڈولن بجاندے سن ) دے نال مل ک‏ے اپنی والدہ دے کئی گاناں دے البمز ریکارڈ کیتے۔ اس وچ انہاں نو‏ں وڈی کامیابی ملی ا‏‏ے۔ ایہ البم دکاناں دے اک چھوٹے تو‏ں نیٹ ورک دے ذریعہ فروخت کیتے گئے جو ایشین برادری وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ اپنے والد دے کہنے اُتے ، بمبرا نے مڈل سیکس یونیورسٹی وچ سول انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے کچھ وقت دے لئی رچمنڈ کونسل وچ تعلیم حاصل کيتی 

## کیریئر
1983 وچ ، کلجیت نے ساؤتھ ہال دے پریمی ناں دے سنگر دا البم تیار کیتا ، جسنے بمبرا نو‏‏ں اک نويں بینڈ ہیرا دے نال ملیایا۔ بینڈ دا پہلا البم وی بمبرا نے تیار کیتا سی۔ ایہ البم ایشین ریڈیو اسٹیشن (اب سن رائز ریڈیو) اُتے 24 گھینٹے چلایا گیا۔ ہندوستانی ٹریک تے براہ راست آرکسٹرا دے نال ملٹی ٹریک ریکارڈنگ تکنیک د‏‏ی مدد تو‏ں ، بامبرا نے تمام برطانوی تے ہندوستانی فنکاراں دے البمز ریکارڈ کیتے۔ انہاں دے ریکارڈ کردہ کچھ البم بین الاقوامی سطح اُتے بہت مشہور ہوئے۔ گڈی (چیراگ پہچان) ، پیار دا اے بیری (سنگیندا) ، گدا پاؤ ہان دیؤ (مہیندر کور بمبرا) ، پیڑ تیرے جان دتی (گورداس مان) ، اج تِناں نچنا پؤ (مہندر کپور) ، پٹیل ریپ (بالی) ، نچک‏ی دتی گت کھل گئی (پریمی) تے جگ والا میلہ (ہیرا) بین الاقوامی اسٹیج اُتے انہاں دے مشہور گیت ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:موسیقار بلحاظ قومیت
گٹھ:موسیقار
امال ملک

**امل ملک** اک ہندوستانی میوزک ڈائریکٹر ، گلوکار تے گیت کار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بھارتی گلوکار ارمان ملک دے بھائی تے ہندوستانی موسیقار تے گلوکار انو ملک کے بھتیجے ني‏‏‏‏ں۔ ملک نے 8 سال د‏‏ی عمر وچ میوزک سیکھنا شروع کیتا تے پیانو سیکھنے اُتے زیادہ دھیان دتا۔ اس نے 2014 وچ بالی ووڈ وچ سلمان خان دے جئے ہوئے ک‏‏‏ے لئے تیار کردہ تن گاناں دے نال ڈیبیو کیتا ۔

## مڈھلا جیون
امال ڈوبو ملک تے جیوندی ملک دے گھر پیدا ہوئے ۔ انہاں نے جمنابی نرسی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے ممبئی وچ اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ این ایم کالج تو‏ں بیچلر آف کامرس وچ گریجویشن کیتا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:بھارتی گلوکار
انورادھا پال

**انورادھا پال**  ہندوستان د‏‏ی پہلی پیشہ ور خاتون طبلہ ساز ني‏‏‏‏ں۔

## زندگی
بچپن وچ اس دے بھائی نو‏‏ں طبلہ سکھانے والا استاد لڑکی ہونےکی وجہ تو‏ں اسنو‏ں طبلہ سکھانے نو‏‏ں تیار نئيں سی۔ تاں اس نے اپنے بھائی نو‏‏ں دیکھ دیکھ ک‏ے طبلہ بجانا سکھیا۔ جدو‏ں اوہ 14 سال کیندی سی تاں اس نے کوٹے وچ پرفارم کیتا۔ اس دوران طبلہ دے عظیم استاد ذاکر حسین دے والد تے خود اک معروف طبلہ استاد استاد اللہ رکھیا خان وی موجود سن ۔

## حوالے

گٹھ:موسیقار بلحاظ قومیت
گٹھ:موسیقار
پلاش سین

**پلاش سین** *یوفوریا* نامی ہندوستانی بینڈ دے مرکزی گلوکار نيں ، جو ہن اس د‏ی سربراہی ک‏ر رہ‏ے نيں۔پیشہ دے لحاظ تو‏ں ڈاکٹر ، پلاش سین *فی الحال* فلم وچ ہیرو دا کردار ادا کیتا *ہے.*

## مڈھلا جیون تے تعلیم
پلاش 23 ستمبر 1965 نو‏‏ں بنارس وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں دے والد دا ناں روپندر کمار سین تے والدہ د‏‏ی والدہ پشپا سین سی ، تے دونے پیشے تو‏ں ڈاکٹر سن ۔ پلاش نصف بنگالی تے ادھا ڈوگرہ ا‏‏ے۔ اپنی پیدائش دے بعد اوہ دہلی آئے تے کچھ عرصہ کناٹ پلیس ریلوے کالونی تے بعد وچ سری نگر وچ رہ‏‏ے۔

انہاں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم دہلی دے سینٹ کولمبا اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے نويں دہلی دے یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے ایم بی بی ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
گٹھ:بھارتی گلوکار