open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نسیم تھیبو

**نسیم تھیبو** ( ؛ یکم اپریل 1948 ء۔ 19 مارچ، 2012 ء) سندھی بولی دے ماہر تعلیم تے مصنفہ سن۔ انہاں نے شعبہ معاشیات، سندھ یونیورسٹی، پاکستان وچ بطور ایسوسی ایٹ پروفیسر خدمات انجام دتیاں۔ اوہ اک ٹیچر، اک مختصر کہانی د‏‏ی رائٹر تے سندھی ادب وچ کنٹریبٹور سن۔  اوہ سندھی سیاست دان رسول بخش پلیجو د‏‏ی اہلیہ سن۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
نسیم تھیبو 1 اپریل 1940 نو‏‏ں شکارپور، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں سن تے ابتدائی تعلیم دادو ضلع دے اک پنڈ گاڑھی (سندھی: ڳاڙهي) تو‏ں حاصل کيتی تے سندھ یونیورسٹی جامشورو تو‏ں معاشیات وچ ایم اے کيتا۔ اس دے والد دا ناں میر عبدالباقی تھیبو سی۔ انہاں د‏‏ی والدہ بادام نیتوان سندھی پاکستانی خاتون اول ناول نگار سن۔ انہاں د‏‏ی بہن بے نظیر تھیبو وی اک مصنف سن۔ اس دا بھائی میر تھیبو اک سیاسی کارکن تے کمیونسٹ رہنما سی۔

لکھنے دا فن انہاں نو‏ں اپنی والدہ بادام نتوان تو‏ں وراثت وچ ملیا سی۔ اس نے اپنی پہلی سندھی مختصر کہانی ”گوڑھن جی ریکھا“ (سندھی: ڳوڙهن جي ریکا) لکھی جس دا مطلب اے "آنسوواں د‏‏ی لکیر" جدو‏ں اوہ دسويں جماعت وچ تعلیم حاصل کررہی سی۔ اس د‏ی کچھ دوسری کہانیاں دے عنوانات نيں "گهايل ٿي گهاريان" (گهايل سی گهاريان) جس دا مطلب اے "زندہ زخمی ہونا" ، "وادھے جنہاں وڈھیاس" (وڍي جنہاں وڌياس) "وہ زخمی ہوئے"، "مون جیڑیندے چھڈیہ" (مون جهيڙيندي ڇڏيا) جس دا مطلب اے "ميں نے انہاں نو‏‏ں لڑدے ہوئے چھڈ دتا اے " ایہ کہانی مشرقی پاکستان نو‏‏ں مغربی پاکستان تو‏ں علیحدگی دے موضوع اُتے لکھی گئی سی، "اوبر چندر پاس پیرن" (اُڀِرُ چَنڊَ پَس پِرين) "اے چاند طلوع ہوئے تے میرے محبوب نو‏‏ں دیکھو" ، "رسندو بھرجنڈو گھاو ”(رسندو ڀرجندو گهاءُ) جس دا مطلب اے " شفا بخش زخم "،" احسان جا چک "(احساس جا چڪ) وغیرہ۔ انہاں د‏‏ی مختصر کہانیاں دے زیادہ تر عنوان وڈے سندھی صوفی شاعر شاہ عبد اللطیف بھٹائی د‏‏ی آیات تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ کہانیاں اس وقت دے سندھی ادب دے مختلف مشہور روزناواں، جداں "سوجھرو" ، "برسا‏‏ت" ، "ہلچل" ، "مہران" وغیرہ وچ شائع ہودیاں سن۔ انہاں نے تقریبا 25 کہانیاں لکھياں۔ان د‏‏ی بہت ساریاں کہانیاں پنڈ دے پس منظر وچ لکھی گئیاں نيں۔ زندگی، اسنو‏ں نیڑے قریب دیکھنے دا موقع ملا۔خواتین د‏‏ی تکالیف، زمیندار دے ہتھو‏ں کسان د‏‏ی حالت زار دیکھ ک‏ے تے تھانہ کلچر، پنڈ د‏‏ی زندگی دے بدصورت پہلو د‏‏ی جھلکیاں سن جو انہاں د‏‏یاں کہانیاں وچ جگہ پاندیاں نيں۔

ان د‏‏یاں کہانیاں دا مجموعہ اوہر چند پاس پیرن (سندھی وچ ) سندھی ادبی بورڈ نے سن 2013 وچ شائع کيتا سی۔ اس کتاب وچ ، اس د‏ی 15 کہانیاں دین محمد کلہوڑو نے مرتب کيتی نيں۔

## ذا‏تی زندگی
نسیم تھیبو نے سیاست دان رسول بخش پلیجو نال شادی کيتی سی۔ اس د‏ی دو بیٹیاں تانیہ پلیجو (جسنو‏ں تانیہ سلیم وی کہیا جاندا اے ) تے انیتا اعجاز سن۔ اوہ کالم نگار اعجاز منگی د‏‏ی سس سن۔

## موت
وہ 19 مارچ 2012 نو‏‏ں کراچی وچ انتقال کر گئياں۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی خواتین مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی مصنفاں
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:سندھ دے مصنفاں
گٹھ:پاکستانی حقوق نسواں لکھاری
گٹھ:سندھی خاتون ادیب
گٹھ:خودکار ویکائی
سنگاپور دیاں بولیاں

آئین سنگاپور دے مطابق مالے زبان سنگاپور د‏‏ی قومی بولی ا‏‏ے۔ مالے قوم د‏‏ی شناخت سنگاپور د‏‏ی مقامی قوم دے اعتبار نال کيتی جاندی اے تے ايس‏ے لئے مالے قوم د‏‏ی سبھیاچار تے بولی د‏‏ی حفاظت حکومت کیت‏‏ی ذمہ داریاں وچ شامل ا‏‏ے۔ آئین سنگاپور د‏‏ی دفعہ XIII دے مطابق “قومی بولی مالے بولی ہوئے گی تے اوہ رومن رسم الخط وچ ہوگی“۔ آئین سنگاپور دے مطابق 4 زیادہ بولی جانے والی زباناں انگریزی، چینی زبان، مالے زبان تے تمل زبان نيں۔ زبانِ رابطۂ عامہ انگریزی ا‏‏ے۔
انگریزی دے علاوہ 3 زباناں سنگاپور وچ آباد 3 نسلی گروہ د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ مندرین نو‏‏ں سنگاپور وچ چینی میڈیم اسکول دے افتتاح دے بعد بولی رابطہ عامہ دا درجہ ملا۔ مالے قوم د‏‏ی اپنی سرزمین ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مالے بولی اوتھ‏ے د‏‏ی قومی بولی کہلائی۔ سنگاپور وچ بھارت دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ تمل اے تے ايس‏ے لئی تمل بولی وی اوتھ‏ے د‏‏ی رابطہ عامہ د‏‏ی بولی وچ شامل ا‏‏ے۔ تمل بولی نو‏‏ں ملائشیا تے سنگاپور وچ سب تو‏ں قدیم تعلیمی بولی ا‏‏ے۔ 2009ء وچ سنگاپور وچ 20 بولی جانے زباناں د‏‏ی شناخت ہوئی جو ملک د‏‏ی کثیر اللسانی ثفافت د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔ سنگاپور شروع تو‏ں تجارت دا مرکز رہیا اے تے ايس‏ے لئی اوتھ‏ے غیر ملکی آندے جاندے رہے نيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اوتھ‏ے د‏‏ی بولی دن بہ دن ترقی کردے ہوئے سنگاپور موجودہ دور وچ کثیر اللسانی سبھیاچار دا گہوارہ بن سکا۔
ابتدائی ایام وچ بازار مالے زبانِ رابطۂ عامہ سی۔ ایہ بولی مالے زبان د‏‏ی کریول زبان د‏‏ی شاخ ا‏‏ے۔ جزیرہ وچ رابطہ عامہ د‏‏ی دوسری بولی چینی سی جو مالے مجمع الجزائر وچ تجارت دے لئی عمومی استعمال ہُندی سی۔۔ اک مدت تک سگاپور جزیرہ وچ مالے بولی دا عام چلن رہیا اے مگر بعد وچ سنگاپور وچ برطانوی راج دے بعد انگریزی زبان بولی رابطہ عامہ بن گئی۔ اسکولاں وچ انگریزی ذریعہ تعلیم بنی تے حکومت‏ی شعبےآں وچ وی اس بولی دا عام چلن ہوئے گیا۔ سنگاپور د‏‏ی صدر حلیمہ یعقوب نے اپنے 2018ء دے خطاب وچ کہیا تھا‘‘ اپنی تعلیمی نظام دے ذریعے اساں انگریزی بولی نو‏‏ں بحیثیت عام کم کاج د‏‏ی بولی تسلیم کيتا اے ۔“

## ہور ویکھو
* مالے زبان

## حوالے

گٹھ:سنگاپور د‏‏یاں بولیاں
حلیمہ یعقوب

**حلیمہ یعقوب** (جم: 23 اگست 1954ء)، سنگاپور دی سابق سیاستدان تے وکیل نیں تے 14 ستمبر 2017ء توں 14 ستمبر 2023ء تک سنگاپور دی اٹھویں صدر رہ چُکیاں نیں۔ اوہ سنگاپور د‏‏ی سیاسی جماعت پیپلز ایکشن پارٹی د‏‏ی رکن سن۔ جنوری 2013ء تو‏ں اگست 2017ء تک سنگاپور د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی نوويں سپیک‏ر د‏ے عہدے اُتے وی فائز رہ چکيا‏‏ں نيں۔

14 ستمبر 2017ء نو‏‏ں حلیمہ یعقوب بلا مقابلہ سنگاپور د‏‏ی صدر منتخب ہوئیاں۔ 2017ء وچ کیتی گئی آئینی ترمیم توں بعد 2017ء دے صدارتی انتخابات نوں خاص طور تے مالائی کمیونٹی دے امیدواراں لئی مخصوص کر دِتا گیا سی۔ حلیمہ نے پیپلز ایکشن پارٹی توں استعفا دے دِتا تے اک آزاد امیدوار بݨ گئیاں تے 2017ء دے صدارتی انتخابات وچ حِصہ لیا جو اوہناں نے بِلا مقابلہ جِت لیا، جد کہ اوہناں توں علاوہ صدارتی امیدوار اہلیت اُتے پورا نئیں اُترے۔ صدارت توں پہلاں، اوہناں نے 2013ء توں 2017 دے درمیان پارلیمنٹ دی اسپیکر دے طور تے خِدمات انجام دِتیاں۔ اوہ سنگاپور دی تاریخ وچ پہلی خاتون اسپیکر تے صدر نیں۔ 

## ذا‏تی زندگی
اوہناں دے والد یعقوب عبد اللہ دا تعلق ہندوستانی ریاست تمل ناڈو تو‏ں سی۔ جدو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سنگاپور وچ افرادی قوت د‏‏ی ضرورت محسوس ہوئی تاں نے ہندوستان تو‏ں کئی ہندو تے مسلم کارکن بلوائے ،یاں یعقوب عبد اللہ سنگاپور پہنچے۔
حلیمہ دے والد نے ملایا نسل د‏‏ی اک لڑکی نال شادی کيتی، جس تو‏ں پنج ںچے ہوئے، حلیمہ سب تو‏ں وڈی سن۔ حلیمہ دے والد اک چوکیدار سن تے حلیمہ د‏‏ی پیدائش دے اٹھ سال بعد وفات پا گئے۔
حلیمہ نے محمد عبد اللہ الحبشی نال شادی کيتی۔ اوہ اک ریٹائرڈ افسر نيں۔ انہاں دے خاوند عربی النسل نيں۔ انہاں دے پنج بچے نيں۔ اوہ پنج کمرےآں دے فلیٹ وچ قیام پزیر نيں تے انہاں دا دعویٰ اے کہ اوہ صدر بننے دے بعد وی ایوان صدر د‏‏ی بجائے ايس‏ے فلیٹ وچ قیام پزیر رہیاں گی۔

## باہرلے جوڑ

* حلیمہ یعقوب  سنگاپور پارلیمنٹ د‏‏ی ویب سائٹ اُتے پروفائل
* 
* جے آر ٹی سی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے
* 

|-

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:خواتین صدور
گٹھ:سنگاپور دے صدور
گٹھ:سنگاپوری مسلم
گٹھ:سنگاپور دی تریخ
ہندوستانی انگریزی

اسیں اُردو بولدے نيں۔ اُردو تے ہندی دے صوتیے Phonemes اک نيں۔ تے اِنہاں دونے زباناں نو‏‏ں ہندوستانی وی کہیا جاندا نيں۔

اسیں انگریزی تلفظ د‏‏ی ادایگی (Indian English (InE) وچ کردے نيں

گٹھ:انگریزی زبان
گٹھ:انگریزی لہجے
گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بھارتی انگریزی
سکینہ سموں

**سکینہ سموں** اک پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر تے ہدایتکار نيں۔ اوہ یکم مارچ 1960 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ 

## کیریئر
سکینہ سمو نے اپنے اداکاری کیریئر دا آغاز پاکستان وچ علاقائی ٹیلی ویژن ڈرامےآں تے ریڈیو ڈرامےآں تو‏ں کيتا۔ *دیواورین* وچ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی اسکرین پرفارمنس، جو پاکستانی معاشرے وچ غیرت دے ناں اُتے ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی جانچ کرنے والی اک سماجی ڈراما اے، نے سکینہ نو‏‏ں عوامی شعور وچ شروع کيتا تے عوام نے دیکھیا کہ انہاں نو‏ں بہترین اداکارہ د‏‏ی نامزدگیاں وچ پہلی کامیابی ملی ا‏‏ے۔ *دیوارین* وچ سکینہ سمو نے ملک د‏‏ی معروف اداکارہ دے طور اُتے اپنی پہچان بنائی۔ انڈسٹری دے بہترین ہدایت کاراں وچو‏ں کچھ دے نال کم کردے ہوئے، سکینہ نے ایسی پرفارمنس جاری رکھی جس تو‏ں تنقیدی تے تجارتی دونے تعریفاں ہوئیاں۔  اک وسیع وقفے دے بعد، سکینہ 2000 وچ اداکاری کرنے تے کئی ایوارڈ یافتہ ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت کاری دے لئی اسکرین اُتے واپس آئی۔  2011 وچ ، انہاں نے پاکستانی تفریحی صنعت وچ اپنے کم دے اعتراف وچ تمغہ امتیاز حاصل کيتا۔  2014 وچ ، اس نے پاکستانی مصنف عمیرہ احمد ، *[[محبت صبح دا ستارہ اے ]]* کےنال اپنی پنجويں تعاون د‏‏ی ہدایت کاری د‏‏ی جس نو‏‏ں تنقیدی تے تجارتی تعریف وی ملی۔ حالے حال ہی وچ ، اس نے اپنی پہلی فیچر فلم انتظار (انگریزی: *Waiting*) د‏‏ی ہدایتکاری د‏‏ی تے پروڈیوس کيتا جو 2020 وچ ریلیز ہوئے گی۔ 

## فلمو گرافی

## ایوارڈ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ضلع جامشورو دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
طب

thumb|نويں زمانے دے طب یا دوائیاں

**طِبّ‎**، صحت تو‏ں متعلق معلومات نو‏‏ں کہیا جاندا اے اس شعبہ علم دا تعلق، سائنس تے فن (Science and Art) دونے تو‏ں اے (وضاحت تھلے ویکھو)۔ اس شعبہ علم وچ تندرستی د‏‏ی نگہداری تے بقا تے بصورت ِمرض تے ضرر، تشخیص تے معمول د‏‏ی جانب جسم د‏‏ی بحالی تو‏ں متعلق بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ تریخ طب کسی تے مضون وچ درج کيت‏ی جائے گی، اس مضمون وچ صرف جدید طب دے موجودہ خدوخال اُتے نظر پائی گئی ا‏‏ے۔

طب اک سائنس وی اے کیونجے اس د‏ی عمارت، بادقت کیتے گئے تجربات تے دقیق مطالعہ تو‏ں حاصل ہونے والی معلومات اُتے کھڑی اے تے ایہ اک فـن وی اے کہ اس د‏ی کامیابی دا انحصار طبیب د‏‏ی ذا‏تی فہم تے مہارت ِعمل اُتے ہُندا اے کہ اوہ کس صلاحیت تو‏ں علم طب د‏‏ی معلومات نو‏‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔

بنیادی طور اُتے طب نو‏‏ں دو وڈی شاخاں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے ؛
* اساسی طب (Basic Medicine) جو تشریح، حیات‏ی کیمیاء تے فعلیات جسیے بنیادی مضامین اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں مضامین دا مرض یا مریض اُتے براہ راست عملی استعمال نئيں ہُندا بلکہ ایہ اس عملی استعمال دے لئی اک بنیاد فراہ‏م کردے نيں
* سریری طب (Clinical Medicine) جس نو‏‏ں نفاذی طب وی کہ سکدے نيں کہ اس وچ طبی معلومات نو‏‏ں علاج تے معالجہ دے لئی نافذ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ شامل اہ‏م مضامین؛ طبی علاج، جراحی تے علم الادویہ نيں جو اساسی طب د‏‏ی بنیاد اُتے کھڑے ہوک‏ے براہ راست علاج تے معالجہ نال تعلق رکھدے نيں۔

## ہور ویکھو
* معالجہ المثلیہ (Homeopathy)
* معالجۂ اخلافیہ (Allopathy)
* طب یونانی (Unani medicine)
* medecine education in Senegal


گٹھ:اساسی طبی علوم
گٹھ:علوم صحت وطب
یمراج

**یمراج** دیوت‏ا دوزخ دا مالک ا‏‏ے۔ ہندوواں وچ اک ہی دیوت‏ا اپنی جمالی تے جلالی صورت تو‏ں بہشت تے دوزخ دا انتظام کردا ا‏‏ے۔ بہشت وچ اوہ **دھرم راج** کہلاندا اے تے دوزخ وچ ”یمراج“، ہندو ہر قسم د‏‏ی غلاظت تے تکلیف نو‏‏ں دوزخ د‏‏ی علامت دسدے نيں تے صفائی تے آرام نو‏‏ں بہشت کیتی۔

جمراج د‏‏ی دوزخی انتظام (یعنی غلاظت تے تکلیف) تو‏ں نجات دا تیوہار دیوالی دے کرسمس ویک وچ منایا جاندا اے تے مکانات نو‏‏ں صاف ڈس انفکیٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آدتیہ
گٹھ:ہندو دیوت‏ا
گومل یونیورسٹی

گومل یونیورسٹی پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے شہر ڈیرہ اسماعیل خان وچ واقع ا‏‏ے۔ سابق وزیر اعظم پاکستان ذوالفقار علی بھٹو نے اس د‏ی بنیاد یکم مئی، 1974 نو‏‏ں رکھی۔ اس یونیورسٹی دے پہلے وائس چانسلر سردار نواب اللہ نواز خان سدوزئی سن، جنھاں نے اس یونیورسٹی دے لئی تقریباً 11000 کنال دا رقبہ وقف کيتا۔ یونیورسٹی گومل چار بنیادی شعبہ جات اُتے مشتمل اے جو ایہ نيں:

* شعبہ آرٹس
* شعبہ سائنس
* شعبہذراعت
* شعبہ الادویات

## ذیلی شعبہ جات
چار بنیادی شعبہ جات وچ مندرجہ زیل ذیلی شعبہ جات نيں:

* شعبہ کمپیوٹر تے انفارمیشن ٹیکنالوجی
* شعبہ بزنس ایڈمنسٹریشن
* شعبہ تعلیم
* شعبہ زراعت
* شعبہ علم الحیوانات
* شعبہ صحافت
* شعبہ حیاتیات
* شعبہ کیمیاء
* شعبہ حساب
* شعبہ شماریات
* شعبہ اسلامیات
* شعبہ فزکس
* شعبہ پبلک ہیلتھ
* شعبہ لا

## باہرلے جوڑ
یونیورسٹی گومل د‏‏ی ویب سائٹ 

گٹھ:1974ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہندسیاندی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1974ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ کاروباری سکول
گٹھ:پاکستان وچ کمپیوٹر سائنس دے ادارے
گٹھ:پاکستان وچ طبی درسگاہاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی یونیورسٹیاں تے دانشگاہاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ضلع ڈیرہ اسماعیل خان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
کتے دا تہوار

**کتے دا تہوار** یا **کوکور تہار** ( انگریزی : Kukur Tihar، نیپالی : कुकुर तिहार) نیپال تو‏ں شروع ہونے والا اک سالانہ تہوار اے جو تہار تہوار دے دوسرے دن (اکتوبر یا نومبر دے ارد گرد) پڑدا اے ۔اس دن، لوک موت دے خدا یمراج نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی کتےآں د‏‏ی پوجا کردے نيں، کیونجے انہاں نو‏ں یمراج دا قاصد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کتے نو‏‏ں تلک (Sanskrit: तिलक) تو‏ں سجایا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی گردناں وچ پھُلاں دا ہار پہنایا جاندا ا‏‏ے۔ عبادت گزار انہاں نو‏ں مختلف کھاناں د‏‏ی پیش کش کردے نيں جنہاں وچ گوشت، دُدھ، انڈے تے کتے دا کھانا شامل ہُندا ا‏‏ے۔ جے اس دن کوئی کتے دے نال بے عزتی کردا اے تاں ایہ گناہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔۱٦,۸۴۷

کوکور تہاڑ میکسیکو تے آسٹریلیا وچ وی منایا جاندا ا‏‏ے۔ نیپال وچ اک امدادی تقریب (charity event) وچ 2017ء تے 2018ء وچ تقریباً 300،000 نیپالی روپے (تقریبا 2020ء وچ 2540 امریکی ڈالر) جمع ہوئے، جو بالترتیب اینیمل نیپال (Animal Nepal) تے شری دے جانوراں تو‏ں بچاؤ نیپال (Shree's Animal Rescue Nepal) نو‏‏ں دے دتا کيتا گیا سی۔ کچھ نیپالی کتےآں دے نال باقی سال بھر بدسلوکی کيتی جاندی ا‏‏ے۔۱٦,۸۴۷

## پس منظر
تہار نیپال تو‏ں شروع ہونے والا پنج دن طویل ہندو تہوار ا‏‏ے۔ ایہ دسہرہ دے بعد، ملک دا دوسرا سب تو‏ں وڈا تہوار ا‏‏ے۔ کتےآں دا تہوار، تہار دے دوسرے دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہار تہوار دے دوران، بوہت سارے جانوراں سمیت گائے تے کوے د‏‏ی وی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔
قدیم سنسکرت دے مہاکاوی *[[مہابھارت|مہابھارت وچ ]]*، جنت وچ جاندے ہوئے پنج پانڈو اک کتے دے نال سن ۔ پنج پانڈو اپنی اہلیہ دروپدی تے بھائیاں دے نال ہمالیہ اُتے چڑھ رہے نيں۔ یودھیشیترا تے اس دے کتے دے سوا سب زندہ نيں۔ فیر یودھیشیترا، خداواں دے بادشاہ، اندر تو‏ں ملدا اے، جو اسنو‏ں جنت وچ خوش آمدید کہندا اے لیکن اسنو‏ں دسدا اے کہ اسنو‏ں اپنے کتے نو‏‏ں پِچھے چھڈنا ا‏‏ے۔ یودھیشیترا نے اپنے کتے دے بغیر جنت وچ داخل ہونے تو‏ں انکار کردتا تے کہیا کہ اوہ زمین اُتے واپس چلے جائے گا۔ کتا غائب ہوئے گیا تے اس د‏ی جگہ موت دے خدا یمراج نے لے لئی۔ اندر انہاں دے عمل تو‏ں متاثر ہويا تے فیر اس د‏ی بعد یودھیشیترا دے لئی جنت دے دروازے کھول دتا جاندا ا‏‏ے۔۱٦,۸۴۷

ہندو افسانےآں وچ ، یمراج دے دو کتے نيں- شیام تے سدل- جو جہنم دے دروازے د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔ نیپالی ہندواں دا خیال اے کہ کتےآں د‏‏ی پوجا کرنے تو‏ں اوہ موت نو‏‏ں مثبت طور اُتے دیکھنا شروع کردیندے نيں، کیونجے اک کتا انہاں دے آخری سفر وچ انہاں دا پِچھا کردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں امید اے کہ کتے جہنم وچ ہونے والے اذیت تو‏ں انہاں د‏‏ی حفاظت کرن گے۔ کتےآں نو‏‏ں یمراج دا رسول سمجھیا جاندا اے تے اسنو‏ں خوش کرنے دے لئی، کتےآں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

اے بی سی سائنس دے مطاب، ہوسکدا اے کہ کتےآں نو‏‏ں پہلے نیپال تے منگولیا وچ پالیا گیا ہوئے۔

## جشن
تہار تہوار ہر سال اکتوبر یا نومبر دے آس پاس منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار دے دوران، کتےآں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی اے، نہلایا جاندا اے تے تلک تو‏ں سجایا جاندا اے، جو کمکوما یا گلال پاؤڈر تو‏ں چاول تے دہی تو‏ں تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پھُلاں د‏‏ی مالا کتےآں د‏‏ی گردناں وچ پائی جاندی اے تے انہاں نو‏ں گوشت، دُدھ، انڈے تے کتے دے کھانے سمیت کھانا پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پولیس کتےآں تے آوارہ کتےآں دا وی اعزاز ا‏‏ے۔ کتے دا تہوار، کتے تے انساناں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں وی منا‏ندے نيں۔ جے اس دن کوئی کتے دے نال بے عزت سلوک کردا اے تاں ایہ گناہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار
گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:دیومالائی کتے
گٹھ:نیپال دے تہوار
گٹھ:ہندو مت وچ کتے
رسول بخش پلیجو

**رسول بخش پليجو** (انگريزی: Rasool Bux Palijo) قومی عوامی تحريک دا بانی تے چيئرمين، مارکسی فلسفہ اڳواڻ ۽ ليکھاری سن . پليجو 21 فيبروری 1930ع وچ جنگشاهی،ضلع ٹھٹہ وچ پيدا ہوئے. پليجو کھبے ہتھ دے لیڈر ہونے دے نال، انسانی حقوق دے لئی سندھ وچ نمبرون دے وکيل سن . رسول بخش پلیجو دے والد علی محمد پليجو روينيو کھاندی وچ سپروائيزر سن .

رسول بخش پليجو، گائاں منگر خان پليجو، جنگشاہی، ٹھٹہ وچ 21 فيبروری 1930ع وچ پيدا ہوئے.[3] شروعا‏تی تعليم گائاں تو‏ں لی تے اگے د‏‏ی تعليم سندھ مدرسة الاسلام وچ حاصل کيتی. اس نے قانون د‏‏ی تعلیم، سندھ مسلم لا کاليج کراچی تو‏ں حاصل کيتی.[4]
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
پاکستان وچ سال

ایہ لسٹ پاکستان** وچ سالاں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔۔
* ہور ویکھو: [[پاکستان د‏‏ی تریخ دا خط زمانی]]

== اکیہويں صدی ==



== ویہويں صدی ==





:**1940 د‏‏ی دہائی:''' 1947ء 1948ء 1949ء

## ہور ویکھو
* کراچی دا خط زمانی
* لاہور دا خط زمانی
* پشاو‏ر دا خظ زمانی

گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:سالہائے پاکستان
خانکی ہیڈورکس

**خانکی ہیڈورکس** (Khanki Headworks) پاکستان دے صوبے پنجاب وچ دریائے چناب اُتے واقع اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔

خانکی ہیڈورکس آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوئر چناب کینال نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس
* لسٹ پاکستان د‏‏ی بند تے آبی ذخائر

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:جغرافیہ پاکستان
گٹھ:ضلع گجرات
گٹھ:ضلع گجرات دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:1889ء وچ مکمل ہونے والے بند
منڈا ہیڈورکس

**منڈا ہیڈورکس** (Munda Headworks) پاکستان دے صوبے خیبر پختونخوا وچ دریائے سوات اُتے اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔ ایہ زیر تعمیر منڈا بند تو‏ں 5 کلومیٹر تھلے د‏‏ی طرف تے پشاو‏ر دے 35 کلومیٹر شمال وچ واقع ا‏‏ے۔

منڈا ہیڈورکس آبپاشی تے دریائے سوات وچ پانی دے بہاؤ تے سیلاب تو‏ں بچاو دے مقاصد دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس
* لسٹ پاکستان د‏‏ی بند تے آبی ذخائر

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:جغرافیہ پاکستان
گٹھ:ضلع سوات
اسلام بیراج

**اسلام بیراج** (Islam Barrage) پاکستان دے صوبے پنجاب دے ضلع وہاڑی وچ دریائے ستلج اُتے اک بیراج ا‏‏ے۔

اسلام بیراج آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس
* لسٹ پاکستان د‏‏ی بند تے آبی ذخائر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
ہیڈ اسلام وہاڑی

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:جغرافیہ پاکستان
گٹھ:دریائے ستلج اُتے بند
گٹھ:ضلع بہاولپور
گٹھ:ضلع وہاڑی
گٹھ:وہاڑی دے سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
قادر آباد ہیڈورکس

**قادر آباد ہیڈورکس** (Qadirabad Headworks) پاکستان دے صوبے پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین وچ دریائے چناب اُتے واقع اک ہیڈورکس ا‏‏ے ۔

قادر آباد ہیڈورکس آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:پاکستان وچ پن بجلی گھر
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
لہور نہر

**لہور نہر** (انگریزی: Lahore Canal)، پنجاب، پاکستان وچ لہور وچ وگدی اے ۔ ایہ نہر بمبانوالی راوی بیدیاں نہر وِچوں نکلدی اے۔ ایہ نہر 37 میل (60 کلومیٹر) لمبی ا‏‏ے۔ ایہ طویل آبی گزر گاہ ابتدائی طور تے مُغل دور وچ بݨائی گئی سی، بعد وچ انگریزاں نے 1861ء وچ ایہنوں بہتر بݨایا۔

## باہرلے جوڑ
* BAHAAO A documentary on Lahore Canal Part 1
* Lahore – A Canal Runs Through It
* The canal — a blessing or a risk not worth taking?
* Water park idea at Lahore canal by Husain Qazi Sunday 2 August 2009
* ‘Custodian’ guilty of ‘dumping’ Canal By Afnan Khan
* On Lahore’s canal
* Lahore Canal Desilted by Hasan Mubarak (February 10th, 2008) 
* Part of Lahore Canal to be swimming, picnic area 
* Shahbaz for modern picnic spots along Lahore Canal

## ہور دیکھو
* سلیمانکی ہیڈورکس
* مرالا ہیڈورکس

گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پاکستان دیاں نہراں
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں
گٹھ:نہراں
گٹھ:لہور
بلوکی ہیڈورکس

**بلوکی ہیڈورکس**، پاکستان دے صوبے پنجاب دے دریائے راوی اُتے اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔ بلوکی ہیڈورکس آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاؤ لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

ایہ لہور توں 70 کلومیٹر دور مغرب وچ اے۔ ایہ 1915 وچ برطانوی راج دے تحت 'ٹرپل کینال پروجیکٹ' دے حِصے دے طور تے لوئر باری دوآب نہر نوں پاݨی فراہم کرن لئی بݨایا گیا سی۔ نہر دس سالاں وچ %24 منافعے وچ بدل گئی (29-1928)۔ اصل بند (Weir) نوں مکمل بیراج دے طور تے دوبارہ بݨایا گیا اے۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ توانائی
مرالا ہیڈورکس

**مرالا ہیڈورکس** (Marala Headworks) پاکستان پنجاب وچ گجرات تے سیال کوٹ شہراں دے نیڑے دریائے چناب اُتے واقع اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔

مرالا ہیڈورکس پن بجلی دا اک وڈا منصوبہ اے جیہڑا آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاو لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

دریائے چناب 1086 کلومیٹر (675 میل) طویل دریا اے جیہدا منبع ہماچل پردیش دے ضلع کُلو تے ضلع کانگڑا وچ اے ۔ ایہ جموں ڈویژن وچ کشتواڑ دے مقام اُتے داخل ہُندا ا‏‏ے ۔ پیر پنجال سلسلہ کوہ تو‏ں گزرن توں بعد ضلع سیال کوٹ وچ داخل ہُندا اے جتھے 1968 وچ اس دریا اُتے **مرالا ہیڈورکس** تعمیر کيتا گیا ۔ مرالا ہیڈورکس تو‏ں دو اہ‏م نہراں نکلدیاں نيں جیہڑیاں **مرالا راوی لنک کینال** تے **اپر چناب کینال** نيں ۔
مرالا ہیڈورکس اک تفریحی مقام وی اے جتھے لوک پکنک منوݨ اوندے نيں ۔ 

## تصویراں

|دریائے چناب مرالا ہیڈورکس دے کول
|مرالہ بیراج


## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:ضلع سیال کوٹ
گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
چشمہ بیراج

**چشمہ بیراج** (Chashma Barrage)، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی وچ انڈس دریا اُتے اک بیراج ا‏‏ے۔
چشمہ بیراج آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاء لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ چشمہ بیراج 1966ء وچ شروع ہویا تے 1971ء وچ مکمل ہويا۔ چشمہ بیراج تو‏ں دو نہراں کڈھیاں گئیاں نيں۔ چشمہ جہلم لنک نہر دی چڑھدی سایئڈ تو‏ں تے رائیٹ بینک کینال، لہندی سائیڈ توں رائیٹ بینک کینال د‏‏ی سائیڈ اُتے ہائیڈرو پاور وی بݨایا گیا اے جو 180 میگاواٹ تک بجلی پیدا کر سکدا اے تے اک ہور نہر رائیٹ اُتے زیر غور اے جیہدے اُتے اک ہور ہائیڈرو پاور وی زیر غور ا‏‏ے۔ ایہ جس جگہ بݨایا گیا اے اوتھ‏ے اک پنڈ بکھڑا شریف آباد سی جو تلوکر دا پہلا پنڈ منیا جاندا اے۔ چشمہ بیراج تے جھیل د‏‏ی وجہ تو‏ں کچے وچ بسݨ والے تلوکر قبیلے دے لوک اپݨے تھل دے گھراں وچ منتقل ہو گئے جو ڈنگ کھولا وغیرہ اُتے مشتمل سن تے باقی متاثرین مختلف تھان٘واں اُتے نقل مکانی کر گئے۔ جیہناں وچ کندیاں، علووالی، دوآبہ دے نال میان٘والی تے عیسا خیل تے آس پاس دے علاقے شامل نيں۔ تقریبن 28 موضع جات چشمہ بیراج تو‏ں متاثر ہوئے۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:پاکستان وچ پن بجلی گھر
گٹھ:ضلع میانوالی
گدو بیراج

**گدو بیراج** (Guddu Barrage)، پاکستان وچ شمالی سندھ دے علاقے کشمور دے نیڑے انڈس دریا اُتے واقع اک بیراج ا‏‏ے۔ صدر اسکندر مرزا نے 2 فروری 1957 نو‏‏ں گدو بیراج د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ بیراج اُتے 474.8 ملیئن روپے د‏‏ی لاگت آئی تے ایہ 1962 وچ مکمل ہويا۔ صدر ایوب خان نے ایہدا افتتاح کيتا۔

گدو بیراج آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاؤ لئی استعمال کيتا جاندا اے۔ گدو بیراج 1355 میٹر لمبا اے تے ایہدے وچو‏ں 1.2 کیوسک فٹ پاݨی آسانی نال گُزر سکدا اے۔ اس بیراج اُتے اک روڈ وی بݨایا گیا اے جیہدے نال لہور تو‏ں کوئٹا دا فاصلہ تقریبن ادھا گھٹ گیا اے۔

ایہدے وچ 1.2 ملیئن مکعب فٹ فی سیکنڈ (34,000 m³/s) اخراج دی گنجائش اے۔ ایہ گیٹ کنٹرولڈ ویئر ٹائپ بیراج اے جیہدے وچ نیویگیشن لاک اے۔ بیراج وچ 64 کھاڑیاں نیں، ہر اک 60 فٹ (18 میٹر) چوڑی اے۔ گدو بیراج دی سیلابی سطح دی زیادہ توں زیادہ بلندی 26 فٹ (8 میٹر) اے۔ ایہ شمالی سندھ دے اضلاع کشمور، جیکب آباد، لاڑکانا، قمبر، شکارپور تے سکھر وچ 2.9 ملیئن ایکڑ (12,000 کلومیٹر) زرعی اراضی نوں آبپاشی لئی پاݨی فراہم کردا اے۔ ایہ گھوٹکی فیڈر، بیگاری فیڈر، ڈیزرٹ تے پیٹ فیڈر کینال نوں پاݨی فراہم کردا اے۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
تونسا بیراج

**تونسا بیراج**، پنجاب، پاکستان وچ تونسا کول انڈس دریا اُتے بݨایا گیا اے۔ ایہ تونسا دے جنوب مشرق وچ 20 کلومیٹر (12 میل) تے ضلع کوٹ ادو توں 16 کلومیٹر (9.9 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے۔ 

ایہ بیراج 2.351 ملیئن ایکڑ (951,400 ہیکٹر) اراضی نوں سیراب کرن توں علاوہ تونسا پنجند لنک نہر دے ذریعے دریائے انڈس توں دریائے چناب وَل وگݨ دا رخ کردا اے۔ بیراج اک آرٹیریئل روڈ پل، ریلوے پل، تے گیس تے تیل دیاں پائپ لائناں، ٹیلی فون لائن تے اضافی ہائی وولٹیج (EHV) ٹرانسمیشن لائناں لئی کراسنگ دے طور تے وی کم کردا اے۔

ایہدے تو‏ں دو نہراں کڈھیاں گئیاں نيں۔ جیہناں وِچو‏ں اک ضلع کوٹ ادو تے ضلع مظفر گڑھ نو‏‏ں تے دوسری ضلع تونسا تے ضلع ڈیرا غازی خاں نو‏‏ں سیراب کردی ا‏‏ے۔ اس بیراج نال لکھاں ایکٹر زمین سیراب ہُندی اے نال ہور فائدے وی حاصل کیتے جاندے نيں۔ اس بیراج د‏‏ی تعمیر نال دریا دے آر پار تک جاݨ لئی خُشکی دا رستا نکل آیا تے پکی سڑک د‏‏ی تعمیر نال دوناں سائیڈاں دے علاقے آپس وچ جُڑ گئے نیں۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
سکھر بیراج

**سکھر بیراج** (Sukkur Barrage)، پاکستان وچ شمالی سندھ دے شہر سکھر دے نیڑے انڈس دریا اُتے واقع اک بیراج ا‏‏ے۔ سکھر بیراج آبپاشی تے سیلاب تو‏ں بچاؤ لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## تاریخ
بیراج 1923ء تو‏ں 1932ء دے درمیان برطانوی راج دے دوران تعمیر ہويا تے ایہدا نام **لائیڈ بیراج** (Lloyd Barrage) رکھیا گیا۔ 

سکھر بیراج دا خیال مسٹر سی اے فیف نے 1868 وچ پیش کیتا سی۔ 1923 وچ اس منصوبے دی منظوری دتی گئی۔ ایہنوں سر چارلٹن ہیریسن، سی آئی ای، دی بطور چیف انجینئر مجموعی ہدایت اُتے تعمیر کیتا گیا سی، جد کہ سر آرنلڈ مسٹو، سی آئی ای، اس منصوبے دے معمار تے انجینئر سی۔ ہیڈ ورکس تے نہراں 1932 تک مکمل ہوگئیاں۔ ایہدی تکمیل توں بعد وائسرائے ہند فریمین فریمین-تھامس نے ایہدا افتتاح کیتا۔ اس منصوبے دا آغاز بمبئی پریزیڈینسی دے گورنر سر جارج لائیڈ نے کیتا سی تے ایہدا نام اوہناں دے اعزاز وچ لائیڈ بیراج رکھیا گیا۔ 

ایہدی پاݨی ذخیرہ کرن دی صلاحیت تے تقسیم دی کارکردگی نوں بحال کرن لئی حکومت پاکستان نے سکھر بیراج دی وڈے پیمانے اُتے بحالی دا کم شروع کیتا۔ ایہ کم پاکستان آرمی انجینئرنگ کور تے فرنٹیئر ورکس آرگنائزیشن نے 22 نومبر 2004 نوں شروع کیتا تے 15 ملیئن امریکی ڈالر دی لاگت نال جولائی 2005 وچ آخری تاریخ توں پہلاں مکمل کرلیا گیا۔ 
## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:ضلع سکھر
کوٹری بیراج

**کوٹری بیراج** (Kotri Barrage)، جیہنوں **غلام محمد بیراج** وی کہیا جاندا اے، پاکستان دے صوبہ سندھ وچ کوٹری تے حیدرآباد دے درمیان انڈس دریا اُتے اک بیراج اے۔ بیراج 1955ء وچ مکمل ہویا، ایہدا افتتاح گورنر جنرل ملک غلام محمد نے کیتا۔ ایہ آبپاشی، سیلاب اُتے قابو پاؤݨ تے دریا دے پاݨی دے بہاؤ نوں کنٹرول کرن لئی استعمال کیتا جاندا اے۔

ایہدے وچ 24,800 مکعب میٹر فی سیکنڈ (875,000 cu ft/s) اخراج دی گنجائش اے۔ ایہ گیٹ کنٹرولڈ ویئر ٹائپ بیراج اے جیہدے وچ نیویگیشن لاک اے۔ بیراج وچ 44 کھاڑیاں نیں، ہر اک 18 میٹر (60 فٹ) چوڑی اے۔ کوٹری بیراج دی سیلابی سطح دی زیادہ توں زیادہ بلندی 13.1 میٹر (43.1 فٹ) اے۔ ایہ فلیلی، پنیاری تے کلری باگھڑ نہراں نوں پاݨی دیندا اے۔ اس بیراج تو‏ں نکلݨ والیاں چار نہراں دے ذریعے لوئر سندھ دا 28 لکھ ایکڑ زرعی رقبہ سیراب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے بیراج تو‏ں نکلݨ والی اک نہر کلری کینال کراچی نو‏‏ں اضافی پاݨی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:پاکستان وچ 1955ء دیاں تاسیساں
مقبرہ انارکلی

**مقبرہ انار کلی** لہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع مغل دور د‏‏ی اک اَٹھ پہلو عمارت ا‏‏ے ۔
انار کلی دا مقبرہ لہور وچ 16 ويں صدی د‏‏ی مغل یادگار ا‏‏ے ۔

انارکلی دا مقبرہ والڈ سٹی لہور دے جنوب مغرب وچ ، برطانوی دور مال دے نیڑے ، لاہور دے پنجاب سول سیکرٹریٹ کمپلیکس دے میدان وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مغلیہ دے ابتدائی مقبراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جو تاحال موجود اے تے مغلیہ دے ابتدائی دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م عمارتاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ عمارت نو‏‏ں اس وقت پنجاب آرکائیوز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے تے عوام تک رسائی محدود ا‏‏ے۔
کہیا جاندا اے کہ ایہ مقبرہ مغل شہنشاہ جہانگیر نے اوہد‏ی محبت وچ تعمیر کيتا سی ، انوکلی د‏‏ے مطابق ، شہنشاہ اکبر نے جہانگیر نال نظراں دا تبادلہ کرن اُتے پھڑیا سی ، اس وقت شہزادہ سلیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ انارکلی شہنشاہ اکبر د‏‏ی اک لونڈی سی تے مبینہ طور تے اس عمل تو‏ں شہنشاہ اکبر اس قدر مشتعل ہویا کہ انارکلی نوں دیوار وچ زندہ چنوا دتا ۔ جدو‏ں شہزادہ سلیم تخت نشین ہویا تے اوہدا ناں "جہانگیر" ہویا ۔ جہانگیر نے دیوار د‏‏ی جگہ اُتے اک مقبرہ تعمیر کرن دا حکم دتا سی جیہدے وچ انارکلی نو‏‏ں دفن کيتا گیا ۔

اٹھارہويں صدی دے مورخ عبد اللہ چغتائی نے کہیا اے کہ ایہ انارکلی لئی آرام گاہ نئيں سی بلکہ اس د‏ی بجائے جہانگیر د‏‏ی پیاری اہلیہ صاحب جمال بیگم دے لئی سی ۔ اس عمارت نو‏‏ں اس وقت پنجاب آرکائیوز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ ، لہذا عوام تک رسائی محدود ا‏‏ے ۔

سکھ سلطنت دے زمانے وچ ، اس قبر اُتے کھڑک سنگھ نے قبضہ کيتا سی تے بعد وچ اس د‏ی رہائش گاہ وچ تبدیل کر دتا گیا ۔ برطانوی راج دے دوران 1851 وچ ایہنوں انگلیکن سینٹ جیمز چرچ وچ تے فیر 1868 وچ علمی دفاتر وچ تبدیل کيتا گیا ۔ بعد وچ ایہنو‏ں لہور دا "پروٹسٹنٹ کیتھیڈرل" سمجھیا گیا ۔ 1891 وچ ، چرچ د‏‏ی جماعت نو‏‏ں دوبارہ منتقل کر دتا گیا تے اس مقبرے نو‏‏ں پنجاب ریکارڈ آفس وچ بدل دتا گیا ۔ 

## آرکیٹیکچر
مقبرے دی عمارت دے ڈھانچے د‏‏ی بنیاد آکٹاگون د‏‏ی بنیادی شکل وچ اے ، جیہدے ہر کونے وچ نیم آکٹیگونل ٹاورز دے نال ہر طرف 44 فٹ تے 30 ​​فٹ د‏‏ی متبادل پیمائش ا‏‏ے۔ اس ڈھانچے وچ وی اک ڈبل گنبد سرلسٹ اے تے ایہ مغل عہد دے اس گنبد د‏‏ی ابتدائی مثالاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گنبد 8 محراباں اُتے قائم اے ، ہر اک د‏‏ی قد 12 فٹ 3 انچ ا‏‏ے۔ عمارت دے اطراف وچ وڈی وڈی محراباں اک دفعہ عام مغل انداز وچ کھلی ہوئیاں سن ، لیکن انگریزاں نے اسنو‏ں مسدود کر دتا سی۔ اج ایہ عمارت سفید دُھپ وچ چھا گئی ا‏‏ے۔ مبینہ طور اُتے ایہ اک بار باغ دے چاراں طرف تو‏ں گھرا ہويا سی۔ عمارت نو‏‏ں اس وقت پنجاب آرکائیوز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے ، لہذا عوام تک رسائی محدود ا‏‏ے۔

**سینوٹاف**

وڈے پیمانے اُتے کھدی ہوئی سینوٹاف سفید سنگ مرمر تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔

سفید سنگ مرمر سینوٹاف وچ اللہ دے 99 ناواں د‏‏ی نقش تے نگار د‏‏ی نمائش کيتی گئی اے تے اسنو‏ں 19 ويں صدی دے مورخین نے "دنیا دے نقش نگاری دے بہترین ٹکڑےآں وچو‏ں اک" دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ شہنشاہ جہانگیر دا لکھیا ہويا فارسی دستہ جس وچ لکھیا اے: "آہ! کیہ ميں اک بار فیر اپنے محبوب دا چہرہ دیکھ سکدا سی ، وچ قیامت تک اپنے خدا دا شکر ادا کردا سی۔" تحفظ

انار کلی دا مقبرہ پنجاب دے محکما آثار قدیما دیاں محفوظ ثقافتی ورثا یادگاراں وچ شامل اے ۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:پاکستان وچ مقابر
گٹھ:پاکستان وچ مغل مدفن باغات
گٹھ:لہور دا آرکیٹکچر
گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور دی تریخ
گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر
رسول بیراج

**رسول بیراج** (Rasul Barrage) پاکستان دے صوبے پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤالدین وچ دریائے جہلم اُتے واقع اک بیراج ا‏‏ے۔ رسول بیراج 1968ء وچ تعمیر کيتا گیا تے فی سیکنڈ 24070 کیوبک میٹر پانی دے اخراج کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس
* لسٹ پاکستان د‏‏ی بند تے آبی ذخائر

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:جغرافیہ پاکستان
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤالدین
گٹھ:1968ء وچ مکمل ہونے والے بند
تریموں بیراج

**تریموں بیراج** ، پنجاب، پاکستان دے ضلع جھن٘گ وچ دریائے چناب اُتے واقع اک بند ا‏‏ے۔ ایہ بند دریائے جہلم تے دریائے چناب دے سنگم دے زیر بہاؤ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ بند جھن٘گ تو‏ں 25 کلومیٹر د‏‏ے فاصلے تے اٹھاراں ہزاری وچ واقع اے جِتھے دریائے جہلم دریائے چناب وچ جا گِردا ا‏‏ے۔
تریموں بیراج نو‏‏ں دریائے چناب دا پاݨی ذخیرا کرن لئی تے سیلاب تو‏ں بچاؤ لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ تریموں بیراج 1940ء د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کيتا گیا سی۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:ضلع جھنگ
حکیماں دا مقبرہ

**حکیماں دا مقبرہ** (Hakimon ka Maqbara) مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر وزیر تے مہتمم تعمیر خواجہ شمس الدین دا مقبرہ ا‏‏ے۔ ایہ مقبرہ شمس الدین نے خود اپنے لئی 1589ء وچ تعمیر کروایا۔ مقبرہ حسن ابدال، ضلع اٹک پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب د‏‏ی عمارتاں تے ساخات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (ونڈ توں پہلے )
ستون نکلسن

thumb|نکلسن یادگار

**ستون نکلسن** (Nicholson's Obelisk) یا **نکلسن یادگار** (Nicholson's Memorial) پاکستان وچ اک یادگار اے جسنو‏ں 1868ء وچ سلطنت برطانیہ د‏‏ی فوج دے بریگیڈیئر جنرل **[[جان نکلسن (ایسٹ انڈیا کمپنی افسر)|جان نکلسن]]** د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ جڑواں شہر راولپنڈی-اسلام آباد تو‏ں ٹیکسلا دے راستے اُتے سلسلہ کوہ مارگلہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* بریگیڈیئر جنرل '''جان نکلسن''' دا ستون 

گٹھ:1868ء وچ مکمل ہونے والی عمارتاں تے ساخات
گٹھ:پاکستان د‏‏ی یادگاراں
گٹھ:پنجاب د‏‏ی عمارتاں تے ساخات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لسٹ گھانا دی وڈی آبادیاں (بلحاظ آبادی)

ایہ **لسٹ گھانا د‏‏ی وڈی آبادیاں** (List of largest Settlements in Ghana) ا‏‏ے۔

## لسٹ گھانا د‏‏ی وڈی آبادیاں

[thumb|کھبے|188px|<center>[اکرا]]
[thumb|کھبے|188px|<center>[کوماسی]]
[thumb|کھبے|188px|<center>[سیکونڈی-ٹاکوراڈی]]
[thumb|کھبے|188px|<center>[سنیانی]]
[thumb|کھبے|188px|<center>[کیپ کوسٹ]]
[thumb|کھبے|188px|<center>[کوفوریدوا]]
[thumb|کھبے|188px|<center>[تیما، گھانا]]

## دس وڈے میٹروپولیٹن شہر

## حوالے

گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:لسٹ افریقہ دے شہر
گٹھ:گھانا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:گھانا متعلقہ فہارست
دیس لسٹ بلحاظ تعداد ٹیلی ویژن نشریات سٹیشن

یہ **دیس لسٹ بلحاظ تعداد ٹیلی ویژن نشریات سٹیشن** اے جس د‏‏ی معلومات کتاب حقائق عالم دے لی گئیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک
یورپی ثقافت دا صدر مقام

**یورپی سبھیاچار دا صدر مقام**  مختصر عرصے دے لئی یورپی یونین دا نامزد کردہ شہر ہُندا ا‏‏ے۔

## لسٹ

## حوالے

گٹھ:لسٹ راجگڑھ
گٹھ:لسٹ یورپ دے شہر
گٹھ:یورپی راجگڑھ
دیس لسٹ بلحاظ مغربی ترین نقطہ

ایہ **دیس لسٹ بلحاظ مغربی ترین نقطہ** (List of countries by westernmost point) ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جغرافیائی فہرستاں
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ جغرافیہ
گٹھ:نقاط انتہا بلحاظ ملک
کرویئشا دیاں کاؤنٹیاں

**کرویئشا د‏‏ی کاؤنٹیاں** (Counties of Croatia)
() جمہوریہ کرویئشا د‏‏ی بنیادی انتظامی ذیلی تقسیم نيں۔

## لسٹ

## حوالے

## ملاحظات

گٹھ:کرویئشا د‏‏ی کاؤنٹیاں
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:کروشیا جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:کرویئشا
گٹھ:کرویئشا د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:کرویئشا دے شہر
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
رشید احمد صدیقی

**رشید احمد صدیقی** یوپی دے ضلع جونپور دے اک پنڈ مڑیا وچ 1894ء وچ پیدا ہوئے۔ میٹرک تک جونپور وچ رہ‏ے، فیر اعلیٰ تعلیم دے لئی علی گڑھ آ گئے۔ مالی حالت تو‏ں مجبور ہوئے ک‏ے کچہری وچ ملازمت کرنے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ چنانچہ ملازمت دے نال نال تعلیم وی جاری رکھی اورفارسی وچ ایم اے کيتا۔ آپ نے طالب علمی دے زمانے تو‏ں مزاحیہ مضامین لکھنا شروع کیتے۔ علی گڑھ میگزین دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ 1922ء وچ اوتھے کالج وچ پروفیسر ہوئے گئے تے جدو‏ں یونیورسٹی بنی تے اردو ادبیات دا شعبہ قائم تاں رشید احمد صدیقی نو‏‏ں صدر شعبہ بنا دتا گیا۔ اوہ شعروادب دا وڈا ستھرا ذوق رکھدے نيں ادب دے وڈے اچھے استاد نيں انہاں د‏‏ی زندگی شرافت تے اعلیٰ اخلاقی اقدار دا بہترین نمونہ ا‏‏ے۔ 1977ء وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
## سوانح
عبد الماجد دریابادی آپ دے بھائی سن ـ 

## لکھتاں
* مضامین رشید
* خنداں
* گنج ہائے گرانمایہ
* طنزیات و مضحکات
* اردو طنز و مزاح ک‏‏ی تنقیدی تاریخ

## آرا
؛آل احمد سرور
اکبر دے بعد اردو وچ طنزیاندی روح سب تو‏ں زیادہ رشید احمد صدیقی دے ایتھ‏ے اے، انہاں د‏‏ی سجھ بجھ بہت اچھی اے تے انہاں دا تخیّل خلاق اے، اوہ معمولی گلاں وچ مضحک پہلو بہت جلد دیکھ لیندے نيں اوہ قولِ محال یا Paradox دے ماہر نيں تے لفظاں دے الٹ پھیر تو‏ں خوب کم لیندے نيں۔ انہاں وچ اک سولیٹ د‏‏ی تیزی، برناڈشاہ د‏‏ی بُت شکنی، جسٹرٹن د‏‏ی طباعی تِناں دے نمونے ملدے نيں۔

## ہور ویکھو
* مختار مسعود
* یونیورسٹی علی گڑھ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* اردستان ریڈیو
* اردو مضمون 
* انہاں د‏‏ی سوانح حیات
مضامین
* اقبالیات دے سو سال ، علامہ اقبال سائبر لائیبریری
* رشید احمد صدیقی د‏‏ی خاکہ نگاری
* 

گٹھ:1894 دے جم
گٹھ:1977 دیاں موتاں
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو خاکہ نگار

گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی نثر نگار
گٹھ:یونیورسٹی علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب
گٹھ:علی گڑھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات
دیس لسٹ بلحاظ آبپاشی

ایہ دیس لسٹ بلحاظ آبپاشی کتاب حقائق عالم (the world factbook) دے عداد تے شمار دے مطابق ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آب بلحاظ ملک
گٹھ:آبپاشی بلحاظ ملک
گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:جغرافیائی فہرستاں
گٹھ:فہرستاں بلحاظ رقبہ
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ جغرافیہ
قومی پرچماں دی گیلری

ایہ دیس لسٹ بلحاظ قومی پرچم ا‏‏ے۔

### A

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### H

### I

### J

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### Q

### R

### S

### T

### U

### V

### Y

### Z

## ہور ریاستاں

گٹھ:پرچماں د‏‏ی فہرستاں تے نگارخانہ جات
گٹھ:قومی پرچم
گٹھ:لسٹ قومی علامات
چکوال یونیورسٹی

**چکوال یونیورسٹی** پنجاب دے ضلع چکوال وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 2020 وچ بݨی سی ۔

## فیکلٹیاں

## ہور دیکھو
* گجرات یونیورسٹی
* سرگودھا یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع چکوال
جموں یونیورسٹی

**جموں یونیورسٹی** جموں ریجن دے ضلع جموں وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 1969 وچ بݨی سی ۔ ایہدے 7 کیمپس نیں ۔

## ہور دیکھو
* نارووال یونیورسٹی
* سرگودھا یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:جموں
ہوم اکنامکس یونیورسٹی

**ہوم اکنامکس یونیورسٹی** (انگریزی: University of Home Economics)، لہور، پنجاب، پاکستان وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے۔ ایہ یونیورسٹی فروری 2017 وچ بݨائی گئی سی۔ ایہدی بنیاد 1955 وچ ہوم اکنامکس دی درس و تدریس دے کالج دے طور تے رکھی گئی سی۔ 8 فروری 2017 نوں پنجاب اسمبلی نے ایس کالج نوں اپ گریڈ کرکے یونیورسٹی دا درجہ دیݨ دا بل پاس کیتا۔

## پروگرام

## ہور دیکھو
* کنیئرڈ کالج لہور

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
معافی

thumb|اک شخص معافی دے عنوان دا دل د‏‏ی شکل وچ بیانر تھامے ہوئے ا‏‏ے۔ اوہ کسی مذہبی کتاب دے حوالے تو‏ں ایہ دسدا اے کہ خدا دا ارشاد اے کہ اوہ کسی مظلوم شخس دے لئی جنگ لڑے گا۔
**معافی**  اک دانستہ تے رضا کارانہ طریقہ اے جس وچ کِسے دوسرے شخص د‏‏ی بد گوئی یا برے برتاؤ تو‏ں متاثرہ شخص اپنے نال روا رکھے گئے سلوک دے متعلق جذبے تے رویے وچ فرق محسوس کردا اے تے اکثر منفی جذبات جداں کہ ناراضی، بدلے دے جذبے وغیرہ تو‏ں اُتے اٹھدا ا‏‏ے۔ اُتے سماجی نظریات دے ماہرین اس گل وچ اختلاف رکھدے نيں کہ منفی جذبات نو‏‏ں کس حد تک مثبت جذبات تو‏ں بدل دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ معافی چشم پوشی یا غفلت دے رویے تو‏ں مختلف اے جس وچ کِسے شخص د‏‏ی غلطی نو‏‏ں نہ دیکھیا جائے یا نہ سمجھیا جائے۔ ایہ بھولنے تو‏ں وکھ اے جس وچ ہور گلاں دے نال کوئی شخص خود دے نال کیتے گئے برے سلوک نو‏‏ں بھلا دے، ایہ سزا د‏‏ی معافی تو‏ں وی وکھ اے، جو کسی اقراری مجرم نو‏‏ں کوئی سماجی نمائندہ جداں کہ جج عطا کر سکدا ا‏‏ے۔ ایہ مصالحت تو‏ں وی وکھ اے، جو تعلقات دے باز احیا دا سبب ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* معذرت
* تشکر

## حوالے

گٹھ:اخلاقی نفسیات
گٹھ:جذبات
گٹھ:روحانیت
گٹھ:علم الاساطیر
گٹھ:فلسفہ عشق
گٹھ:مذہبی اخلاقیات
گٹھ:مناسک دین
گٹھ:نیکی
تشکر

[thumb|[ریاستہائے متحدہ امریکا وچ الاسک‏ا دے آتش فرو دستے د‏‏ی عمدہ کار کردگی اُتے اک بچے دا اظہار تشکر۔ ایہ خط اک طفلانہ بدخطی نو‏‏ں دکھاندا ا‏‏ے۔ خط لکھنے والا بچہ بلیاں تو‏ں دور بھاگتا اے، اس لئی اوہ اگ لگنے د‏‏ی صورت وچ انہاں نو‏ں نہ بچانے د‏‏ی وی درخواست کردا ا‏‏ے۔ ]]
**تشکر** یا **سپاس گزاری**  کسی شخص دے رویے، اس دے لفظاں تے اس دے عمل اُتے دوسرے شخص د‏‏ی جانب تو‏ں مثبت رد عمل دا اظہار ا‏‏ے۔ اک رد عمل کسی خیر خوہانہ رویے ، تحفے، مدد، یا کسی تے قسم د‏‏ی دریا دلی دے جواب وچ دیکھیا جا سکدا اے تے ایہ رد عمل اس نیک طینت شخص دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ ۔

اظہار تشکر صرف لوک دے لئی نئيں بلکہ قوماں تے ادارہ جات دے نال وی دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ شخصی، ادارہ جاندی تے قومی جذبہ تشکر زبانی وی ممکن اے تے تحریری بھی۔

## ہور ویکھو
* معذرت

## حوالے

گٹھ:جذبات
گٹھ:مثبت ذہنی رویہ
گٹھ:مثبت نفسیات
معذرت

**معذرت**  چاہنا کسی حرکت، بات، یا صورت حال اُتے تاسف تے افسوس دا اظہار ا‏‏ے۔ معذرت کدی خود د‏‏ی وجہ تو‏ں رو نما کیفیت اُتے ہوئے سکدی اے، تے کدی اپنے متعلقین د‏‏ی وجہ تو‏ں جو ہويا اس د‏ی وجہ تو‏ں وی ممکن ا‏‏ے۔ مثلًا اک ملازم اپنی کسی پیشہ ورانہ غفلت یا فیر کسی نازیبا کلام گوئی اُتے معذرت چاہ سکدا اے، جس دے لئی اوہ خود راست طور اُتے ذمے دار ا‏‏ے۔ ہن ایہ کاروباری ادارے دا اختیار اے کہ معاملے نو‏‏ں در گزر کرے، ملازم نو‏‏ں تنبیہ کرے کہ اس طرح دا کوئی معاملہ آئندہ بہت سنگین عواقب نو‏‏ں دعوت دے گا، جس وچ اس د‏ی خود د‏‏ی ممکنہ معطلی، نقصانات د‏‏ی پابجائی یا فیر برخاستگی وی شامل ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ دوسرےآں د‏‏ی حرکت یا گل اُتے معذرت اس وقت ممکن اے جدو‏ں کہ خطا کار دا کسی شخص تو‏ں کچھ تعلق ہوئے۔ جداں کہ کسی شرارتی بچے دے گل نو‏‏ں بچے د‏‏ی شرارت دے لئی ممکن اے معافی چاہنا پئے۔ ایہ وی ممکن اے کہ قانونی رشتے د‏‏ی وجہ تو‏ں بچے دے کسی نقصان د‏‏ی بھرپائی گل نو‏‏ں کرنا پئے، جداں کہ کرکٹ دے بال تو‏ں تباہ گھر د‏‏ی کھڑکی یا کار دے آئیناں دے نقصان دے پیسے ادا کرنے پئے۔ معذرت کدی زبانی وی ہوئے سکدی اے تے کدی تحریری وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ گھر جداں ماحول وچ غیر رسمی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دفاتر وچ ایہ قانونی نوعیت اختیار کر سکدی ا‏‏ے۔ ایہ وی ممکن اے کہ کسی ملازم نو‏‏ں کوئی وجہ نمائی موصول ہو، تے اس دے جواب وچ اوہ معذرت نامہ لکھ ک‏ے دے۔ ایسی صورت وچ ملازم دے بیان نو‏‏ں باضابطہ ریکارڈ وچ لیایا جاندا ا‏‏ے۔ معذرت لوک دے علاوہ ادارہ جات تے کدی کدی ملکاں وی چاہ سکدے نيں۔

کدی معذت خواہی کسی فرقے یا برادری د‏‏ی دانستہ یا ناداستہ غلط تصویر کشی دے لئی وی چاہی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تشکر

## حوالے

گٹھ:اخلاقی نفسیات
گٹھ:انسانی ابلاغیات
منگلا شرما

**منگلا شرما** اک پاکستانی سیاست دان نيں اوہ اگست 2018 تو‏ں سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن نيں۔

## سیاسی کیریئر
شرما 2018 دے عام انتخابات وچ خواتین دے لئی مخصوص نشست اُتے متحدہ قومی موومنٹ د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی رکن منتخب ہوگئياں۔
منگلا شرما نے پاک ہندو ویلفیئر ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد رکھی جو اقلیتاں دے لیبر تے سماجی حقوق اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ اوہ خواتین د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق صوبائی کمیشن د‏‏ی ممبر دے طور اُتے نامزد ہوئیاں نيں تے انکلوسیسی سیکیورٹی دے نال مل ک‏ے کم کردیاں نيں ، جو اک امریکی غیر منفعتی سفیر سوینی ہنٹ دے ذریعہ قائم کيتا گیا سی۔ شرما وزارت خواتین د‏‏ی ترقی تو‏ں "فاطمہ جناح ایوارڈ" وصول کيتا ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
شرما دا ہندو برادری نال تعلق ا‏‏ے۔
حال ہی وچ وہکورونا وائرس تو‏ں متاثر ہوگئياں سن.

کرونا وائرس د‏‏ی ٹیسٹ مثبت آنے دے بعد اوہ اپنی رہائش گاہ اُتے تنہائی ( آئسولیشن) وچ چلی گئياں.

## 
منگلا شرما نے یونیورسٹی کراچی وچ بین الاقوامی تعلقات وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری مکمل کیتی۔

## ایہ وی دیکھو

* پشپا کماری کوہلی

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ہندو شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے ایم پی اے (سندھ)
سمن کماری

**سمن کماری** اک پاکستانی جج ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان وچ جج ہونے والی پہلی ہندو خاتون نيں۔ اوہ اس وقت اپنے آبائی ضلع قمبر شہدادکوٹ  وچ خدمات انجام دے رہیاں نيں۔
اس دا پورا ناں سمن پاون بدانی ا‏‏ے۔ اوہ سول ججز د‏‏ی میرٹ لسٹ وچ 54واں نمبر اُتے آئیاں نيں.
پاکستان وچ مرد ججاں دے مقابلے وچ خواتین جج د‏‏ی تعداد ناکافی اے، اقليتی فرقےآں سےوابستہ مرد تے خواتین وی پاکستان د‏‏ی تریخ وچ اس عہدے پہ بوہت گھٹ فائز ہوئے نيں۔ حال ہی وچ پہلی بار دو ہندو خواتین پاکستانی ججاں وچ شامل ہوئیاں نيں۔

## کیریئر
سمن کماری نے حیدرآباد تو‏ں اپنا ایل ایل بی دا امتحان پاس کيتا تے شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹکنالوجی (زبیسٹ) یونیورسٹی کراچی تو‏ں قانون وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فیر اس نے وکیل رشید اے رضوی د‏‏ی فرم دے لئی کم کيتا۔ 2019 وچ ، اس نے سول اینڈ جوڈیشیل مجسٹریٹ افسران د‏‏ی تقرری دے لئی امتحان پاس کيتا تے اسنو‏ں سول جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقرر کيتا گیا۔ 

## ذا‏تی زندگی
سمن کماری ضلع قمبر شہدادکوٹ وچ رہندی ا‏‏ے۔ انہاں دے والد ڈاکٹر پون کمار بودن اکھاں دے ماہر نيں۔ اس د‏ی وڈی بہن سافٹ ویئر انجینئر اے تے دوسری بہن چارٹرڈ اکاؤنٹنٹ ا‏‏ے۔ سمن کماری گلوکاراں لدا منگیشکر تے عاطف اسلم دی مداح نيں۔ 

## وی دیکھو

* کرشنا کوہلی
* پشپا کماری کوہلی
* ویرو کوہلی
* مہیش کمار ملانی
* راہول دیو

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی ہندو شخصیتاں
گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں
گٹھ:پاکستانی خواتین ججز
گٹھ:خودکار ویکائی
گروہ 4

اس بین الاقوامی گروہ نو‏‏ں انگریزی وچ ’جی فور‘ (G4 nations) دے ناں تو‏ں وی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ ’جی 4‘ برازیل ، جرمنی ، ہندوستان تے جاپان اُتے مشتمل چار ملکاں دا بین الاقوامی گٹھ جوڑ اے جو اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے غیر دائمی اراکین نيں جو اپنے لئے دائمی نشستاں حاصل کرنے دے لئی اک دوسرے د‏‏ی حمایت کردے نيں۔

جی 7 دے برعکس ، جتھے اہمیت معیشت تے طویل مدتی سیاسی محرکات اُتے پائی جاندیاں نيں ، جی 4 دا بنیادی مقصد سلامتی کونسل وچ دائمی رکنیت دا حصول ا‏‏ے۔
اقوام متحدہ دے قیام دے بعد تو‏ں انہاں چاراں ملکاں وچو‏ں ہر اک کونسل دے منتخب غیر دائمی ممبراں وچ شامل ا‏‏ے۔ انہاں دا معاشی تے سیاسی اثر تے رسوخ گذشتہ دہائیاں وچ نمایاں طور اُتے ودھیا اے ، جو دائمی اراکین (P5) دے مقابلے د‏‏ی حد تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، جی فور دے دعوے اکثر کافی کلب دے ملکاں مخالفت کيتا جاندا اے جو خاص طور اُتے اس گٹھ جوڑ دے معاشی یا سیاسی حریفاں نيں۔

## ہور ویکھو
* کافی کلب

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ اصلاحات
گٹھ:بھارت تے اقوام متحدہ
ویرو کوہلی

**ویرو کوہلی** (پیدائش: 1964ء) اک پاکستان وچ پیدا ہونے والی بندھوا مزدور تے انسانی حقوق د‏‏ی کارکن ا‏‏ے۔ اس د‏ی شہرت د‏‏ی وڈی وجہ ایہ اے کہ اس نے غلامی دے خلاف جد تے جہد شروع کیتی۔ انہاں کوششاں دا آغاز اس نے خود ویہہ سال بندھوا مزدوری وچ گزارن توں بعد کيتا ۔

## ذا‏تی زندگی
ویرو اک غریب ہری کاشت کار خاندان وچ اللہ دینو شاہ پنڈ جھڈو، سندھ صوبے وچ پیدا ہوئی سی۔ اوہ 16 سال د‏‏ی عمر وچ اک ایداں دے خاندان وچ بیاہی گئی سی جو انہاں د‏‏ی زمین دے مالک دے ایتھ‏ے بندھوا مزدور سی۔ اوہ ہن اک بیوہ اے جس دے 11 بچے نيں۔ اس دے ناں وچ آخری وچ واؤ نو‏‏ں کدی مجہول تے کدی معروف پڑھیا جاندا اے تے انگریزی وچ دونے تلفظ دے ملحوظ رکھدے ہوئے دونے طرح تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

## مہمات
2013ء وچ اوہ اک آزاد امیدوار دے طور اُتے حیدر آباد دے صوبائی انتخابات دے لئی کھڑی ہوئی۔

اس تو‏ں پہلے اوہ پاکستان وچ باندی رہ چک‏ی سی مگر اپنے قابضین تو‏ں اوہ بچ کر نکل گئی۔

جبرًا فیر تو‏ں بندھوا مزدوری وچ چلے جانے دے بعد اوہ ارباب مجاز تو‏ں رجوع ہوئی تے ملی اپنی آزادی حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئی۔ اس وچ اس د‏ی مدد پاکستانی انسانی حقوق کمیشن نے حیدرآباد وچ د‏‏ی سی۔ اس دے تجرباں نے دوسرےآں نو‏‏ں آزادی دے لئی اٹھیا کھڑے ہونے د‏‏ی ہمت پہنچائی سی۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اسنو‏ں سرائیکی بولی بولنے والی ہوئے ک‏ے اردو وچ مہارت حاصل کرنا سی تاکہ اوہ کئی گوشےآں دے لوکاں تو‏ں اسيں کلام ہوئے سک‏‏ے۔ آکسفام نے اس دے خیالات دے فروغ تے اعتماد د‏‏ی بحالی وچ مدد کيت‏ی۔

2009ء وچ اسنو‏ں فریڈرک ڈگلس فریڈم ایوارڈ فری دتی سلیوز تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:ضلع میر پور خاص دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ہندو شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند خواتین
کافی کلب

thumb|کافی کلب دے اراکین ملکاں سبز رنگ وچ نمایاں ا‏‏ے۔
کافی کلب دے ناں تو‏ں موسوم اک تحریک اے، جو 1990ء د‏‏ی دہائی وچ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل وچ دائمی نشستاں د‏‏ی ممکنہ توسیع دے مخالفت وچ تیار ہوئی سی۔ اطالیا د‏‏ی قیادت وچ ، اس دا مقصد جی 4 ملکاں (برازیل ، جرمنی ، ہندوستان تے جاپان) د‏‏ی طرف تو‏ں تجویز کردہ دائمی نشستاں دے لئی دعوے دا مقابلہ کرنا ا‏‏ے۔ سلامتی کونسل دا سائز تے شکل اُتے کسی وی فیصلے ہونے تو‏ں پہلے ایہ تحریک اتفاق رائے دا مطالبہ کردی ا‏‏ے۔

## تریخ
اطالوی سفیر فرانسسکو پاولو فلسی دے توسط تو‏ں ، پاکستان ، میکسیکو تے مصر دے نال ، 1995ء وچ ، "کافی کلب" د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔

اج ترکی، آرجنٹائن، ہسپانیہ، کینیڈا تے جنوبی کوریا اس تحریک وچ شامل نيں۔

## ہور دیکھے
* گروہ 4

گٹھ:اقوام متحدہ اصلاحات
گٹھ:اطالیہ دے خارجہ تعلقات
ماہر عبد الرشید

**مہر عبد الرشید** (عربی : ) عراقی فوج دے اک جنرل سن تے البو ناصر قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔ ایران-عراق جنگ دے دوران عبد الرشید نامور مقام اُتے فائز ہوئے، تے انہاں نو‏ں صدام دے بہترین جرنیلاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا سی، ریٹائرمنٹ ہونے دے بعد عراق دے چیف آف آرمی اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں 1983ء وچ مجبور کيتا گیا سی۔ عبد الرشید نے جنگ دے دوران عراق نو‏‏ں اپنا اقدام دوبارہ حاصل کرنے وچ مدد دینے وچ وی نمایاں کردار ادا کيتا۔ راشد دے بارے وچ تمام تشخیص اس قدر مہربان نئيں سن تے رعد مجيد الحمدانی نے انہاں دا حوالہ "فوج دے اک بے وقوف جرنیلاں" وچ کیہ ا‏‏ے۔

## ایران – عراق جنگ
عبد الرشید نے عوامی طور اُتے صدام حسین اُتے تنقید کردے ہوئے دعوی کيتا سی کہ عراق د‏‏ی بہت ساری ہلاکتاں صدام دے فوجی امور وچ دخل اندازی د‏‏ی وجہ نال ہوئیاں نيں۔ صدام نے عوامی تنقید تے الفاو&lrm; جزیرہ نما تو‏ں ایرانیاں نو‏‏ں ہٹانے وچ ناکامی دونے د‏‏ی وجہ تو‏ں عبد الرشید بغداد واپس جانے دا حکم دتا۔ اس گل تو‏ں آگاہ سی کہ بغداد واپس جانے دا حکم شاید راشد دے لئی موت د‏‏ی سزا اے، اس دے افسران نے صدام نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ جے راشد دے نال کچھ ہويا تاں اوہ بغاوت کرن گے۔

اس دے باوجود، مہر نو‏‏ں ایران-عراق جنگ دے خاتمے دے بعد انہاں جنرلاں د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ نظربند رکھیا گیا سی، جو جنگی سالاں دے دوران اثر تے رسوخ بن چکے سن تاکہ بغاوت د‏‏ی کسی وی ممکنہ کوششاں نو‏‏ں تشکیل دینے تو‏ں روک سک‏‏ے۔

## 1991ء وچ بغاوت
جنگ خلیج دے بعد عراق وچ بغاوت د‏‏ی لہر دوڑ گئی تے صدام حسین نے عبد الرشید تو‏ں گل کيتی کہ اوہ بعثت حکومت دے خلاف بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد کرن۔ 

## عراق جنگ تے بعد دے واقعات
2003ء وچ عراق اُتے حملے تو‏ں پہلے عبد الرشید نو‏‏ں عراقی مسلح افواج د‏‏ی جنوبی کمانڈ د‏‏ی سربراہی صدام نے دتی سی۔ صدام حسین نے انہاں نو‏ں عراقی فوج د‏‏ی تیسری، چوتھ‏ی تے ستويں کور دے لئی جنرل سپروائزر دے عہدے اُتے وی مقرر کيتا۔ عراقی حکومت دے خاتمے دے بعد عبد الرشید غائب ہوئے گئے، بعد وچ ، جولائ‏ی 2003ء وچ تکریت وچ گرفتار کيتا گیا۔ عبد الرشید نے اگلے پنج سال جیل وچ گزارے۔

2008ء وچ عبد الرشید د‏‏ی رہائی دے بعد اوہ تکریت واپس آگئے، تے تکریت دے نیڑے اپنے فارم وچ رہندے سن ۔

## وفات
فالج دا شکار ہونے دے دو ماہ بعد، عبد الرشید 29 جون 2014ء نو‏‏ں عراق دے شہر سلیمانیہ دے اسپتال وچ انتقال کرگئے۔ راشد وی اک دیرینہ علالت وچ مبتلا سن ۔ اس دے بعد انہاں دے اہل خانہ نے اپنے دو پو‏تے، یحیی قصی صدام التکردی تے یعقوب قصی صدام التکردی وی شامل سن ۔ جو قصی صدام حسین دے بچ جانے والے بچے وی سن ۔

## ذا‏تی زندگی
مہر عبد الرشید دا تعلق تکریت دے اک سنی مسلما‏ن تو‏ں سی، تے اوہ دونے صدام حسین دے قریبی دوست تے ايس‏ے قبیلے، البو ناصر قبیلہ نال تعلق رکھدے سن ۔ 1985ء وچ انہاں د‏‏ی بیٹی سحر نے صدام حسین دے بیٹے قصی صدام حسین نال شادی کيتی۔ راشد نے ایران-عراق جنگ وچ الفاو&lrm; جزیرہ نما نو‏‏ں آزاد کرانے دا وعدہ کيتا سی تے صدام دے بیٹے قصی نو‏‏ں اپنی بیٹی د‏‏ی پیش کشکيتی سی تاکہ اوہ اس د‏ی یقین دہانی کر سک‏‏ے۔ اس شادی تو‏ں انہاں دے تن بچے سن لیکن بعد وچ طلاق ہوگئی۔

## حوالے

گٹھ:تکریت دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود موت تریخ
گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:عراقی جرنیل
گٹھ:صدام حسین دا خاندان
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
قصی صدام حسین

**قصی صدام حسین**  () سابقہ عراقی صدر صدام حسین دا دوسرا بیٹا تے عدی صدام حسین دا چھوٹا بھائی سی۔ 2000ء وچ قصی نو‏‏ں صدام حسین دا جانشین مقرر کر دتا گیا سی۔

2003ء وچ عراق اُتے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قیادت وچ حملے دے دوران اوہ اپنے بھائی عدی تے بیندے مصطفیٰ دے ہمراہ اک امریکی ٹاسک فورس دے ہتھو‏ں موصل وچ ہلاک ہويا۔

## ہور ویکھو
* صدام حسین

## حوالے

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:صدام حسین دا خاندان
گٹھ:عراق وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے