open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بسم اللہ خان

**بسم اللہ خان** (پیدائش: 21 مارچ 1916ء– وفات: 21 اگست 2006ء) بھارت دے عظیم شہنائی نواز سن ۔ بسم اللہ خان نے شہنائی وچ   اِنّی مہارت حاصل کيتی کہ اج تک برصغیر وچ انہاں دے پائے دا کوئی شہنائی نواز نئيں گزریا۔ استاد بسم اللہ خان نو‏‏ں ہندوستان دے سب تو‏ں وڈے اعزاز بھارت رتن تو‏ں وی نوازیا گیا۔ 21 اگست 2006ء نو‏‏ں بسم اللہ خانہاں دا انتقال ہويا۔ انہاں دے انتقال اُتے اترپردیش حکومت نے اک دن دے سوگ دا اعلان کيتا۔ بھارت وچ اوہ روی شنکر تے سبو لکشمی دے بعد تیسرے وڈے موسیقار شمار کيتے جاندے سن ۔

## مڈھلا جیون
بسم اللہ خان 21 مارچ 1916ء نو‏‏ں دومراون وچ دے اک شیعہ مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد پیغمبر بخش خان تے والدہ مِٹھاں سی۔ بسم اللہ خان دا اصل ناں امیر الدین خان سی جدو‏ں کہ اُنہاں دے دادا نے اُنہاں دا ناں بسم اللہ تجویز کيتا سی۔ بسم اللہ خان دے والد پیغمبر بخش خان جودھ پور دے دربار وچ شاہی گوئیے سن ۔ بسم اللہ خان دے پردادا استاد سالار حسین خان تے دادا رسول بخش خان دومراون دے شاہی دربار وچ گوئیے سن ۔ بسم اللہ خان دے آبا و اجداد بھوج پور ضلع، بہار دے شاہی دربار وچ نقار خانہ وچ ملازم وی سن ۔ بسم اللہ خان دے والد دومراون دے مہاراجا کیشو پرساد سنگھ دے دربار وچ شہنائی نواز سن ۔ 1922ء وچ 6 سال د‏‏ی عمر وچ بسم اللہ خان دے والدین وارانسی چلے گئے۔ وارانسی وچ اوہ اپنے چچا علی بخش ولائیت تو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔ علی بخش ولائیت نو‏‏ں ولائیتو وی کہیا جاندا سی تے اوہ وارانسی دے کاشی وشوناتھ مندر وچ شہنائی نواز وی سن ۔

## بحیثیت شہنشائی نواز
بسم اللہ خان ہندوستان وچ شہنائی د‏‏ی تعلیم تے اِس دے فروغ دے لئی فردِ واحد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے رہ‏‏ے۔ اُنہاں نے شہنائی نو‏‏ں تھیٹر وچ پس پردہ تو‏ں اٹھا ک‏ے منظر عام اُتے روشناس کروایا۔ 1937ء وچ کلکتہ وچ کل ہند مجلس موسیقی وچ اپنے فن دا مظاہرہ کيتا۔ ہندوستانی کلاسیکی موسیقی وچ بسم اللہ خان شہنائی وچ مہارت تامہ رکھدے سن ۔ شہنائی نو‏‏ں ہندوستان تو‏ں باہر یورپ تک پہنچانے وچ اُنہاں دا وڈا نمایاں کردار رہیا۔ بسم اللہ خان د‏‏ی بیوی دے انتقال دے بعد اوہ اکثر کہیا کردے سن کہ: **[[شہنائی]] ہی میری بیوی اے **۔

## باہرلے جوڑ
* بسم اللہ خاں دے بعد شہنائی خاموش ہو گئی 

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:بنارس دے فنکار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار
گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان
گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہار دے موسیقار
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:ضلع بکسر دیاں شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی موسیقی
گٹھ:1914 دے جم
زیرس (خلائی حہاز)

**زیرس** اک سب آربیٹل خلائی جہاز دا خیال اے جہڑا*ایکس سی او آر ایروسپیس* نے دتا ۔ ایہہ اک پائیلٹ تے اک مسافر تے کجھ سائنسی سامان لے جان تے لے آن دے قابل ہوئے گا ۔

## زریعے
*Space.com: ''XCOR Zeroes in on Xerus''
*Space.com: ''XCOR Pursues Dream a Step at a Time''

## باہرلے جوڑ
*ایکس سی او آر ویب سائیٹ 

گٹھ:خلائی گڈیاں
گٹھ:خلائی پروازاں
گٹھ:انسان بردار خلائی پروازاں
گٹھ:پرائیوٹ خلائی پروازاں
کے یو رصدگاہ

کے یو رصدگاہ یاں  کراچی یونیورسٹی رصدگاہ  ، کراچی یونیورسٹی دے کیمس چ واقع اے ۔  کے یو خلائی رصدگاہ  نوں  **خلا تے  پلینٹری آسٹروفزکس دا انسٹیٹیوٹ** چلا رہیا اے  تے ایہہ 15،000 فٹ دی بلندی تے اک چٹان تے قائم اے ۔  ایہہ خلائی رصدگاہ 1995ء چ پاکستان دے ہائر ایجوکیشن کمیشن دے حصے دے طور تے قائم کیتی گئی ۔ 

## ہور ویکھو

٭سپارکو

## باہرلے جوڑ
*کراچی یونیورسٹی رصدگاہ
*کے یو رصدگاہ چ عالمی خلائی ہفتہ 
*Google Maps-KU Observatory
پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ

پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ روس دی اک اہم ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ اے ۔ اسنوں روسی سائنساں دی اکیڈمی دے لیبدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ نے 20 سال دے عرصے چ قائم کیتا ۔ 

## روس چ ریڈیو فلکیات

تریخی طور تے روسی ریڈیو فلکیات دا  روسی سائنساں دی اکیڈمی دے  **لیبیدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ** نال مستقل تے پکا تعلق اے ۔  اس انسٹیٹیوٹ دے کریمیا دے علاقے چ  فلکیات لئی مستقل سٹیشن نیں ۔ ایہہ تنصیبات 1940ء دے دہاکے دے اخیر چ  ریڈیو آسٹرونومی چ تحقیق لئی  بنائیاں گئیاں سن ۔ 

اک دہاکے مگروں  ریڈیو آسٹرونومی دے مرکز نوں  کریمیا توں  ماسکو دے علاقے  (ماسکو توں 75 میل دکھن چ ) پشچینو چ منتقل کر دتا گیا ۔  ایتھے  اک نویں رصدگاہ ، **پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ** ، لیبیدیف فیزیکل انسٹیٹیوٹ دے حصے دے طور تے 20 سالاں چ مرض وجود چ آئی ۔  بعد چ ایہہ رصدگاہ  روس دے  پورے جگ دیاں وڈیاں ریڈیو آسٹرونومی رصدگاہاں چوں اک بن گئی ۔  اس دی بنیاد 11 اپریل 1956ء چ رکھی گئی ۔ 

## آلات

پشچینو ریڈیو اسٹرونومی رصدگاہ چ چار اہم ریدیو دوربیناں (آر ٹی 22)نیں ، جنہاں چوں ہر اک  چ 22 میٹر تے  عدسے (شیشے) لگے ہوئے نیں ۔ 

## تحقیق ڈویژن

اس رصدگاہ چ 45 تحقیق دان (محقق) دے نال 60 انجینیئر تے ٹکنیشن کم کردے نیں جہڑے  رصدگاہ دے مختلف ڈیپارٹمنٹ تے  لیبارٹریاں چ کم کردے نیں ۔ 

## تحقیق دے اہم میدان

٭آسٹروفزکس لئی ریڈیو آسٹرونومی

٭مالیکولر کلاؤڈز فزکس

٭خلائی پیمائشاں

٭تارےآں دے بنن دے عمل

٭خلا چ وڈے ایٹم

٭وغیرہ وغیرہ

## باہرلے جوڑ
Pictures of the پشچینو ریڈیو فلکیاتی رصدگاہ 
* English Russia photo set with some descriptions

گٹھ:روس
گٹھ:سوویت خلائی سائنس
گوبند ولبھ پنت

پنڈت **گوبند ولبھ پنت** (10 ستمبر 1887 – 7 مارچ 1961) بھارت دی آزادی دی تحریک دا مشہورآگو اتے اتر پردیش دا پہلا وزیراعلی سی۔ سردار ولبھ بھائی پٹیل دی موت دے بعد اوہ بھارت دا وزیر داخلہ بنیا۔  ہندی  نوں بھارت دی سرکاری بولی دا درجہ دواؤن اتے جاگیرداری نظام نوں ختم کراؤن وچّ اس دا اہم کردار  سی۔ 
## جیونی
پنت  دا جم الموڑا ضلعے دے کھونت ناں دے  پنڈ وچّ ہویا سی۔ اس دی ماں دا ناں گوبندی سی اتے پیؤ دا منورتھ پنت۔ پیؤ اک سرکاری ملازم سی اتے بدلی ہندی رہندی سی۔ گووند نوں اسدے نانے، بدری دتّ جوشی نے پالیا اتے اس دی شخصیت اتے سیاسی سوچ نے اسدی شخصیت بنان چ اسدا اہم کردار سی۔ 
1905 وچّ اس نے الموڑا چھڈّ دتا اتے الہٰ آباد دے میور سینٹرل کالج وچّ اوہ حساب، ساہت اتے سییییاسیات مضموناں دا طالب علم بن گیا۔ پڑھائی دے نال-نال اوہ کانگرس دا کارکن وی  سی۔ 1907 وچّ بی اے اتے 1909 وچّ قنون دی ڈگری سبھ توں ودھ نمبراں دے نال حاصل کیتی۔ اس لئی اس نوں کالج ولوں لیمسڈین آوارڈ دتا گیا۔

بھارت رتن دا اعزاز اسدے ہی وزارت داخلہ دور وچّ شروع کیتا گیا سی۔ بعد وچّ ایہی اعزازاسنوں 1955 وچّ اسدے آزادی دی تحریک چ حصے، اتر پردیش دے وزیراعلی اتے بھارت دے وزیر داخلہ وجوں ودھیا کماں دے لئی صدر راجندر پرشاد ولوں دتا گیا۔

## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ
## حوالے


گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
بھگوان داس

**بھگوان داس** ہندستان دا تھیسوفسٹ سی۔اے 12 جنوری 1869 نوں پیدا ہویا تے 18 ستمبر 1958 مریا۔
## ہور ویکھو
* بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
کیؤشو انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی

کیؤشو انسٹیٹیوٹ اف ٹیکنالوجی جپان دیاں 87 قومی یونیوسٹیاں چوں اک اے ۔  ایہہ جزیرہ کیؤشو اتے فوکواوکا پریفیکچر چ واقع اے ، اسنوں سائنس تے ٹیکنالوجی دے میدان چ  تعلیم تے تحقیق لئی وقف کیتا گیا اے ۔

اس دا بانی **ماٹسوموٹو کینجیرو** سی ۔ 

## باہرلے جوڑ
* کیؤشو انسٹیٹیوٹ دی ویب سائیٹ (انگریزی چ
* کیؤشو انسٹیٹیوٹ دی ویب سائیٹ (جپانی چ) 
* ٹوباٹا کیمپس دی ویڈیو یو ٹیوب اتے
* نیشنل یونیورسٹیز انکارپوریشن  - نواں قنون
* جپان ایسوسی ایشن آف نیشنل یونیورسٹیز
روبوٹی خلائی گڈی

**روبوٹی خلائی گڈی** ، بغیر انسان دے ٹرن آلی اک خلائی گڈی اے ، جہڑی عام طور تے **ٹیلی روبوٹک** کنٹرول تحت ہندی اے ۔ ساؤنسی تحقیقی پیمائشاں کرن لئی ڈیزائں کیتیاں گیاں روبوٹی خلائی گڈیاں نوں اکثر **سپیس پروب** آکھیاجاندا اے ۔ بوہت سارے خلائی مشن ، گھٹ لاگٹ تے گھٹ خطرے پاروں ، انسان بردار خلائی آپریشناں دیبجائے ٹیلی روبوٹک آپریشن لئی زیادہ مناست ہندے نیں ۔ اس دے علاوہ کجھ سیارے تے پہنچ ، جداں زہرہ یاں مشتری دے آلے دوالے ، موجوہ ٹیکنالوجی نال ، انسان دے زندہ رہن لئی ناممکن اے تے روبوٹی خلائی گڈیاں نال ای ایتھے مشن سرانجام دتے جاندے نیں ۔ دور دے پاندھی ،جداں مشتری ، یورینس تے نیپچون ،اینے دور نیں کہ اج دی انسان برادر خلائی پرواز ٹیکنالوجی نال ایتھے نئیں پہنچیا جا سکدا ، اس لئی **ٹیلی روبوٹک پروب** اینہاں دی کھوج دا واحد راہ اے ۔

بوہت سارے مصنوعی سیارچے روبی خلائی گڈیاں نیں ۔

## تریخ

پہلا خلائی مشن سپوتنک 1 ، اک مصنوعی سیارچہ سی ،جہڑا سویت یونین نے 4 اکتوبر 1957ء چ زمین دے مدار چ چھڈیا سی ۔ 3نومبر 1957ء چ سویت یونین نے سپوتنک 2 مدار چ بھیجیا ، جس چ پہلی وار اک جیندا جانور - اک کتا خلا چ گیا ۔

اس دے مگروں صرف 7 دوجے دیساں اپنے خود دے راکٹ ورتدے ہوئے مدار چ کامیابی نال مشن گھلے ،اینہاں دیساں چ امریکہ ،فرانس (1965)، جاپان (1970ء) ، چین (1970ء) ، برطانیہ (1971ء) ، ہندستان 01981ء) تے اسرائیل (1988ء) شامل نیں ۔

ہن 2009ء چ ایران نے وی اپنا اک راکٹ خلا چ چھڈیا اے ۔

## ڈیزائن

خلائی گڈی دے ڈیزائن چ ، امریکی فضائیہ نے اک ایسی گڈی بنان تے توجہ دتی ، جہڑی مشن پے لوڈ تے بس (یاں پلیٹ فارم) تے مشتمل ہوئے ۔ بس جسمانی ساخت ، تھرمل کنٹرول ، الیکٹرک پاور ، بلندی تے ٹیلی میٹری ، ٹریکنگ تے کمانڈنگ مہیا کرے گی ۔

## کنٹرول

روبوٹی خلائی گڈیاں ڈیٹا تے گڈی بارے معلومات لئیزمین تے رابطے تے مواصلات لئی ٹیلی میٹریورتدیاں نیں ۔ اس نوں عام طور تے *ریموٹلی کنٹرول* یاں *ٹیلی روبوٹک* آکھیا جاندا اے ۔ شروع شروع دیاں خلائی گڈیاں ، جداں سپوتنک 1 تے ایکسپلورر 1 وغیرہ زمین توں کنٹرول سگنل وصول نئیں کر سکدیاں سن ۔ اینہاں پہلیاں خلائی گڈیاں دے فورا مگروں ، کمانڈ سسٹو بنائے گئے جنہاں راہیں زمین توں اینہاں گڈیاں نوں ریموٹ کنٹرول کیتا جان لگا ۔

## ہور ویکھو

* مصنوعی سیارہ

## باہرلے جوڑ
*ناسا جیٹ پروپلشن لیبارٹری
*روس دا بغیر انسان دے چند مشن

گٹھ:خلائی پروازاں
گٹھ:خلا
گٹھ:خلائی گڈیاں
ای2وی

**ای2وی** ہائی پرفارمنس سسٹماں لئی ٹیکنالوجی دے حل مہیا کرن جگ دا وڈا ادارہ اے ، جہڑا طب تے سائنس ، ایروسپیس تے دفاع ، کمرشل تے صنعتی مارکیٹ دے میدان چ ایڈوانس سسٹمز کمپنیاں نوں اجزاء تے سب سسٹم تے اینہاں دے حل مہیا کردا اے ۔ ایہہ کمپنی پہلے **ای ای وی** یاں **انگلش الیکٹرک ویلیو کمپنی** تے کجھ چر لئی **مارکونی اپلائیڈ ٹیکنالوجیز** کہلاندی سی ۔

ایہہ کمپنی 1940ء دی دہائی چ مارکونی گروپ دے اک حصے دے طور تے شروع ہوئی ، جہڑا ریڈار سسٹماں لئی میگنیٹرون بناندا سی ۔

## باہرلے جوڑ

ای2وی دات کوم 

گٹھ:سائنس
گٹھ:الیٹرونکس کمپنیاں
گٹھ:برطانیہ
2011

**2011** گریگری کیلنڈر دا پہلا ورہ اے جیہڑا ہنتے نوں ٹریا۔

## دساں

* یونائیثیٹڈ نیشنز نے ایس ورے نوں جنکلاں تے کیمسٹری دا ورہ کیا اے۔
* ایسٹونیا پہلی جنوری نوں یوروزون چ آگیا۔
* 4 جنوری نوں گورنر پنجاب سلمان تاثیر نوں اوناں دے گارڈ نے گولی مار دتی۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
منکیرا

**منکیرا**، پنجاب، پاکستان دے ضلع بھکھر وچ اک چھوٹا شہر اے۔ منکیرا تھل دے وچکار وچ واقع اک نگر اے ۔ ایہ شہر تحصیل منکیرا دا صدر مقام اے۔ سرائے مہاجر توں لہور جان والی سڑک منکیرے توں لنگھدی اے۔

## تریخ
منکیرا اک پراݨا نگر اے۔ ایتھے اک پراݨے قلعے ، اک مسیت تے اک مندر دے نشان نیں ۔ بنو امیہ دے ویلے ایہ عرب مسلماںاں دے ہتھ لگیا۔ مغل راج ماڑا پیا تے ایتھے افغانیاں نے مل مارلیا جیہناں نوں 1821 وچ پنجابی فوج نے ایتھوں نسا دتا۔ پنجاب انگریزاں دے ہتھ لگݨ باجھوں ایہ علاقا انگریزاں دے قبضے وچ آگیا۔ 

## مورت نگری

File:Jamia Maseet Mankera.jpg
File:Mankera Temple Gate.jpg
File:Jamia Maseet Mankera Minar.jpg
File:Ruins of Mankera Fort.2.jpg
File:Ruins of Mankera Fort.jpg
File:Jamia Maseet Mankera.3.jpg


### باہرلے جوڑ

گٹھ:ضلع بھکھر
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
وݨ

**وݨ** پنجاب دا اک تریخی رکھ  اے۔

گٹھ:رکھ
گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:پنجاب دے رکھ
فرماں

فرماں فرماں ٹبر دا اک رکھ اے۔ پاکستان وچ ایہ گرم تھانواں تے ہوندا اے۔
پائینیئر 10

پائینیئر 10 (جسنوں **پائینیئر ایف**  وی آکھیا جاندا اے) پہلی خلائی گڈی سی جس نے  ایسٹروئیڈ بیلٹ  دے وچوں 15 جولائی 1972ء نوں سفر کیتا  تے مشتری دے سدھے مشاہدے کیتے ۔ جہڑے اسنے 3 دسمبر 1973ء چ بھیجے ۔ اسنوں  کیپ کناویرل ایئر فورس سٹیشن دے لانچنگ کمپلکس  **36 اے** توں 2 مارچ 1972ء چ چھڈیا گیا ۔

پائینیئر 10 پہلا مصنوعی جسم  بنیا  جہڑا ساڈے سورجی نظام توں باہر نکل گیا ۔  ایہہ انسان دا بنایا ہویا  پہلا جسم سی  جسنوں سورجی نظام توں باہر جان آلے خط حرکت  اتے چھڈیا گیا ۔

## باہرلے جوڑ
* پائینیئر 10 
* Pioneer 10 Profile  by ناسا دی سوجی نظام دی کھوج
* NSSDC Pioneer 10 page 
* ''Pioneer Odyssey,'' NASA SP-396, 1977 - This is an *entire book* about the Pioneer 10 and 11 project, with all pictures and diagrams, on-line!  Scroll down to click on the "Table of Contents" link.
* Mark Wolverton's ''The Depths of Space'' online
* A distant Pioneer whispers to Earth - CNN article, December 19, 2002
* 2005 Pioneer Anomaly Conference - Mentions March 4, 2006 Contact Attempt

گٹھ:خلائی گڈیاں
گٹھ:پائینیئر پروگرام
گٹھ:خلائی پروازاں
گٹھ:روبوٹی خلائی گڈیاں
بین الاقوامی خلائی سٹیشن

[thumb|اٹلانٹس خلائی شٹل [میر خلائی سٹیشن نال جڑدےہوئے]]
بین القوامی خلائی سٹیشن ، بین القوامی طور تے تیار کیتی جان آلی تحقیقی تنصیب اے جہڑی تھلواں زمینی مدار چ جوڑی جا رہی اے ۔ مدار چ اس سٹیشن دی اساری دا کم 1998ء ج شروع ہویا تے سن 2011ء دے اخیر چ اس دے مکمل ہون دا شیڈول اے ۔ اس سٹیشن دے ورتوں چ رہن دا اندازہ گھٹو گھٹ 2015 تک اے جہڑا تک 2020ء جا سکدا اے ۔ پچھلے کسے وی خلائی سٹیشن نالوں ودھ رقبے پاروں ، اس نوں زمین توں ننکی اکھ نال وی ویکھیا جا سکدا اے تے ایہہ ہن تک زمین دے مدار چ گھلیا جان آلا سبتوں وڈا مصنوعی سیارہ اے ۔ بین القوامی خلائی سٹیشن اک لیبارٹری دے طور تے کم کر رہیا اے ۔

## ہور ویکھو

٭میر

## باہرلے جوڑ

خلائی ایجنسیاں دیاں ویب سائٹاں :-
* ناسا 
* آر ایس سی انرجیا
* روسی وفاقی خلائی ایجنسی
* کینیڈیئن خلائی ایجنسی
* یورپی خلائی ایجنسی
* جاپانی خلائی ایجنسی
* اطالوی خلائی ایجنسی
* برازیلیئن خلائی ایجنسی (پرتگیزی بولی چ)

ملٹی میڈیا:-
* ناسا دا بین االقوامی خلائی سٹیشن  
* NASA's ISS image gallery search page 
* Current position of the ISS 
* Satellite tracking website
* ISS Webcam 
* Animation showing ISS assembly sequence
* ISS real-time tracking information

سائنس تے تجربے:-
* ESA – Columbus
* JAXA – Space Environment Utilization and Space Experiment
* NASA – Station Science 
* RSC Energia – Science Research on ISS Russian Segment 

گٹھ:بین القوامی خلائی سٹیشن
گٹھ:مصنوعی سیارے
گٹھ:انسان بردار خلائی پروازاں
گٹھ:خلائی پروازاں
گٹھ:خلائی سٹیشن
لاہور جمخانہ کلب

لاہور جمخانہ کلب لہور پنجاب پاکستان دا اک کلب اے اے 1878 توں چل ریا اے۔ سکواش ٹینس کرکٹ تیرنا گولف کھیڈن دی ایتھے تھاں اے۔ اے کلب مال روڈ تے اے۔ پہلی مئی 1878 نوں ایس کلب دی نیو لہور چھاونی تے لہور دےیاں واسیان لئی رکھی گئی۔ اے کلب پنجاب سرکار دے دتے گۓ 117 ایکڑ تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس کلب نوں چنے ہوۓ سنگیاں دی اک سنگت چلاندی اے۔

## مورت نگری

File:Lahore Gymkhana Ground.jpg
File:Lahore Gymkhana.2.jpg
File:Lahore Gymkhana close up.jpg
File:Lahore Gymkhana Window.2.jpg
File:Lahore Gymkhana Window.jpg


### بارلے جوڑ
گڑ

**گڑ** (انگریزی: Jaggery)، گنے دی روہ نوں اگ اُتے پکا کے ٹھنڈا کرکے بݨائیاں گئیاں ٹِکیاں (پےسیاں) نوں گڑ کہندے نیں۔ ایہ پنجاب وچ صدیاں توں بݨایا تے مٹھا کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ 

## ہور دیکھو
* شکر
* کھنڈ
* گنا

## باہرلے جوڑ

گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:پنجابی رہتل
کلورکوٹ

**کلورکوٹ** پنجاب دے ضلع بھکھر دی تحصیل کلورکوٹ وچ اک شہر اے تے تحصیل کلورکوٹ دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع بھکھر
خانسر

خانسر پنجاب پاکستان دے ضلع بھکھر وچ اک قصبا اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
سراۓ مہاجر

سرائے مہاجر پنجاب دے ضلع بھکھر وچ اک چوک اے ۔

گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع بھکھر
جامعہ اشرفیہ

**جامعہ اشرفیہ** لہور چ اسلامی پڑھائی دا اک ودیا گڑھ اے۔ ایدی نیو 1947 چ رکھی گئی۔

## بارلے جوڑ
*http://www.jamiaashrafia.org/index.html
سلمان تاثیر

سلمان تاثیر (31 مئی 1946-4 جنوری 2011) اک پاکستانی کاروباری تے سیاسی شخصیت سی ۔ اوہ پنجاب دے گورنر وی رہے ۔ اوہناں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی نال سی ۔

## باہرلے جوڑ
*http://tribune.com.pk/story/639086/salmaan-taseer-gets-top-us-peace-prize/

گٹھ:گورنر پاکستانی پنجاب
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
بروجن داس

بروجن داس پہلا ایشیائ سی جینے انگلش چینل تر کے پار کیتی تے پہلا بندا جینے پہلی واری چارواری اینوں پارکیتا۔ پاکستان سرکار نیں اوناں اودے ایس کم تے سوہنے کم دا ٹکا انعام چ دتا۔

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
اشرف امان

**اشرف امان** اک پاکستانی پعاڑاں تے چڑن والا تے انجینیر اے۔ اوہ پہلا پاکستانی سی جیہڑا دنیا دی دوجی سب توں اچی چوٹی کے ٹو تے چڑھیا۔ ایس دے نال اوہ ٹرن پھرن والی اک ایجنسی وی چلاندا اے۔

اشرف 1977 چ کے ٹو تے چڑھیا تے ایسے ورے اونوں پاکستان دا وڈا اعزاز سوہنے کم دا ٹکا وی دتا گیا۔

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
حفیظ جلندھری

ابو الاثر **حفیظ جلندھری** (Abul Asar Hafeez Jalandhari) (جم: 14 جنوری 1900ء - وفات: 21 دسمبر 1982ء) اک پاکستانی اردو شاعر سی جس نے پاکستان دا قومی ترانہ لکھیا۔ اسنوں "شاہناما اسلام" دی رچنا کرن لئی جانیا جاندا اے۔

## مڈھلا جیون
حفیظ دا جم 14 جنوری 1900 نوں جلندھر، پنجاب، برطانوی ہند وچ ہویا۔ اوہناں دے والد دا نام شمس الدین سی جیہڑے حافظ سن ۔ حفیظ شروع وچ مدرسے وچ پڑھے تے بعد وچ 7ویں جماعت تک رسمی تعلِیم حاصل کیتی۔

قیام پاکستان 1947ء  توں بعد لہور، پنجاب، پاکستان آ گئے۔
اوہناں نے پاکستان دا قومی ترانہ لکھیا ۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
پنجاب دے وزیر اعلا

**وزیر اعلا پنجاب** (انگریزی: Chief Minister of Punjab)، پنجاب، پاکستان د‏‏ی سربراہ حکومت ا‏‏ے۔ وزیر اعلا صوبائی حکومت د‏‏ی مقننہ د‏‏ی قیادت کردا اے، اوہنوں پنجاب اسمبلی منتخب کردی ا‏‏ے۔ ایہد‏‏ی میعاد پنج سال لئی اے۔ مریم نواز موجودہ وزیر اعلا پنجاب نيں۔

وزیر اعلا دا دفتر پنجاب دے راجگڑھ لاہور وچ واقع اے تے ایہنو‏ں وزیر اعلا سیکرٹریٹ دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا ا‏‏ے۔

## کلید
 یونینسٹ پارٹی (پنجاب)  پاکستان مسلم لیگ  پاکستان پیپلز پارٹی  اسلامی جمہوری اتحاد پاکستان مسلم لیگ (ج) پاکستان مسلم لیگ (ن) پاکستان مسلم لیگ (ق) پاکستان تحریک انصاف
 نگران

## وزرائے اعظم پنجاب (1937ء–1947ء)

thumb|180x180px|پنجاب، پاکستان

## وزرائے اعلا پنجاب (1947ء توں)

## ہور دیکھو
* وزیراعظم پنجاب

* گورنر پنجاب، پاکستان
* حکومت پنجاب
* وزیر اعلیٰ سندھ

## ملاحظات

## باہرلے جوڑ
* Government of Punjab, پاکستان
* Punjab Assembly Website

## حوالے

گٹھ:وزیر اعلا پنجاب
گٹھ:پاکستانی صوبےآں دے وزرائے اعلیٰ دیاں فہرستاں
بشرا انصاری

بشرا انصاری پاکستان ٹیوی تے ڈرامے کرن تے بنان والی اے ۔ اوہ کراچی وچ جمی تے لہور تے راولپنڈی توں پڑھی ۔ اوہ 1977 توں اداکاری کر رہی اے ۔

## ڈرامے
*آنگن ٹیڑھا - پی ٹی وی
* ففٹی ففٹی - پی ٹی وی 
* تاکے کی آئے گی بارات - جیو ٹی وی
* ڈولی کی آئے گی بارات - جیو ٹی وی
*میرا نصیب - ہم ٹی وی
*بلقیس کور - ہم ٹی وی

## اعزاز
* سوہنے کم دا ٹکا - 1989
* لکس سٹائل ایوارڈ - 2011

## ہور دیکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

## باہرلے جوڑ
* پی ٹی وی  

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی فنکار
افتخار عارف

افتخار حسین عارف اردو دے شاعر نیں۔ اوہاکادمی ادبیات پاکستان دے مکھی رۓ تے ہن مقتدرہ قومی زبان دے مکھی نیں۔

## ہور ویکھو
افتخار عارف 1943 اچ ہندوستان اچ پیدا ہوئے ۔۔ لکھنؤ یونیورسٹی توں سوشیالوجی اچ ماسٹرز کرن توں بعد 1965 اچ پاکستان آئے۔۔ اتھے او اکادمی ادبیات پاکستان تے مقتدرہ قومی زبان دے صدر رہ نیں ۔۔۔ شاعری دیاں کتاباں وچوں "مہرِ نیم روز ، کتابِ دل و دنیا ، جہانِ معلوم تے حرفِ باریاب" چھپ چکیاں نیں ۔۔۔ بہت ساریاں مشہور نظماں اناں نے لکھیاں نے جناں وچوں اک نظم" بارہواں کھلاڑی " وی ہے ۔۔۔ اج کل اسلام آباد اچ رہ رے نیں۔
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:اردو شاعر
سید محمود علی

محمود علی ریڈیو پاکستان تے ٹی وی تے کم کرن والے سن۔ اوہ جیدرآباد ہندستان چ جمیا۔ آل اںڈیا ریڈیو چ 1945 چ آیا۔ پاکستان بنن تے پاکستان آیا تے کراچی آیا تے ایتھے ریڈیو تے ٹی وی تے کم کیتا۔ پاکستان سرکار نے 1985 دا سوہنے کم دا ٹکا دتا۔

## ڈرامے
* خدا کی بستی
* زیر زبر پیش
* لال قلعہ سے لالو کھیت تک
* شہزوری
*آنچ
* مرزا غالب بندر روڈ پے

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
عالم لوہار

**عالم لوہار**، پاکستان دے پنجابی لوک گلوکار سی۔ عالم لوہار 1928ء نوں پنجاب دے ضلع گجرات، تحصیل کھاریاں دے اک پنڈ آچھ گوچھ وچ اک لوہار ٹبر وچ جمے۔ عالم لوہار نے 13 ورھیاں دی عمر توں گلوکاری دا آغاز کیتا سی۔ چمٹے نال گانا اوہناں دا مُنفرد انداز سی جیہنوں اوہناں دے پُتر عارف لوہار نے جاری رکھیا۔ 
عالم لوہار نے اپݨے لوہار گھرانے دے حوالے نال لوہارے دے فن وچ مکمل کاریگری سکھی ۔ پڑھن لکھن لئی اوہناں نوں اپنے نانکےآں دے پنڈ اپنے مامے ہوراں کول جانا پیا ۔ اوہناں دے ماموں اہل ذوق سن ۔ موسیقی دیاں محفلاں تے میلےآں وچ عالم نوں نال لے جاندے سن ۔ ہولی ہولی اوہناں اکٹھاں وچ عالم لوہار نے آپ وی گیت گونے شروع کر دِتے ۔ اپنا آبائی پیشہ وی کجھ سال جاری رکھیا تے موسیقی وی نال نال پروان چڑھدی رہی۔ دسویں جماعت دا امتحان پاس کرن مگروں چوکھا دھیان موسیقی ول ہو گیا۔ مشک ملا وانگوں کجھ رکاوٹاں معاشرتی طور تے پیش آئیاں پر اک صوفی دی دعا نال فیر گانا شروع کر دتا ۔
صوفیاں نے سدا توں موسیقی دی سرپرستی کیتی اے تے پاکیزہ موسیقی راہیں عام لوکائی دے ذوق نوں اُچیرا کیتا تے ایہدے نال نال لوکاں نوں روحانیت والے پاسے لیاندا ۔ 
عالم لوہار دی آواز عوامی موسیقی لئی موزوں ترین سی۔ آواز دی رینج بلندیاں نوں چھوندی سی ۔ پنڈاں تھاواں تے کُھلیاں فضاواں وچ اجیہی آواز دا جادو دوگنا ہو جاندا اے ۔ 

اوہناں دا معاملا ذرا وکھرا سی ۔ اوہ لوہے نوں موم کردا سی۔ آواز دیاں سختیاں نوں ایس طرحاں سوز و گداز نال پیش کردے سی کہ کسے دے کن نوں سختی محسوس نہ ہووے بلکہ ہر نغما لوکاں دے دلاں وچ لہہ جاوے ۔ اوہناں دی مقبولیت نوں دیکھ کے ریڈیو ، ٹیل یویژن تے فلم والیاں نے اوہناں کولوں نغمے گوائے ۔ برطانیا، آئرلینڈ، کینیڈا، لہندے ایشیا تے دوجے ملکاں والیاں وی اوہناں نوں اپنے ملکاں وچ بلایا سگوں بار بار بلایا۔ ایہہ وی عالم لوہار دی خوش قسمتی اے جے اوہناں نوں اپنے دور وچ پاکستان دی دوجے ملکاں وچ مقبولیت بنان وچ سبھ توں زیادہ حصا مِلیا ۔ 

اپنے تھیٹر راہیں ملک دے کونے کونے وچ اوہناں پنجاب دی موسیقی نوں عام کیتا۔ ایس توں اڈ ہر علاقے دی موسیقی تے نغمیاں نوں وی اپنے خزانے وچ شامل کیتا۔ فیر ایہ سارا خزانا عالمی پدھر تے عام کیتا۔ اوہناں دیاں ایہناں خدمتاں نوں دیکھ کے 1979ء وچ حکومت نے اوہناں نوں پرائڈ آف پرفارمنس عطا کیتا ۔ اک واری اک حادثے دا شکار ہوئے پر ایس حادثے دا دُکھ وی خوش دلی نال گاؤندیاں ہویاں برداشت کیتا ۔ 

پنجابی عوامی موسیقی دے لوک رنگ نوں جیہڑے موسیقاراں نے خوبصورت انداز وچ پیش کیتا اوہناں دے ناں نیں ماسٹر جھنڈے خاں، ماسٹر غلام حیدر، کالے خاں، خواجہ خورشید انور، بابا جی اے چشتی، وزیر افضل، عبد الحق قریشی تے ماسٹر عبد اللہ۔ جیہڑے فنکاراں اپنے اپنے انداز تے اپنی پسند دی صنف وچ رج کے خدمت کیتی اوہناں دے ناں ایہہ نیں، طفیل نیازی، عنایت حسین بھٹی، بالی جٹی، عنایت کوئیا، ریشماں، سائیں اختر حسین، مولوی نور محمد ایمن آبادی، شریف غزنوی، نذیر بیگم، زینت بیگم، محمد صادق، محمد اقبال، شوکت علی، حامد علی بیلاتے ایہناں ساریاں دی مکمل ترجمانی پاکستان دی گلی گلی تے دنیا دے مختلف ملکاں وچ سبھ توں زیادہ خدمت کرن دا سہرا عالم لوہار دے سر تے وے، ایس واسطے اوہناں نوں شہنشاہِ عوامی موسیقی وی کہیا جاسَکدا اے۔

## ہور دیکھو
* عارف لوہار 
* عنایت حسین بھٹی 
* ماسٹر طفیل 
* سائیں ظہور 

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں
اسفندیار ولی خان

اسفندیار ولی خان عوامی نیشنل پارٹی دے سردار نیں۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
جمعیت علمائے اسلام

**جمعیت علمائے اسلام** پاکستان دی اک سیاسی تے مزہبی پارٹی اے۔

## ہور ویکھو
تحریک لبیک پاکستان
عوامی نیشنل پارٹی

عوامی نیشنل پارٹی پاکستان دی اک سیاسی پارٹی اے جیہدا زور پختو بولن والے تھاواں تے اے۔

گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی پارٹیاں
لال سہانرا نیشنل پارک

**لال سہانرا نیشنل پارک** (انگریزی : Lal Suhanra National Park) پنجاب (پاکستان) دا اک نیشنل پارک اے ۔ ایہ پارک پنجاب دے ضلع بہاولپور وچ واقع اے ۔

## ہور دیکھو

* پاکستان دے نیشنل پارک

گٹھ:پاکستان دے پارک
گٹھ:پنجاب دے پارک
گٹھ:پنجاب دیاں سیر گاہواں
گٹھ:ضلع بہاولپور
مچھیارا نیشنل پارک

**مچھیارا نیشنل پارک** اتری ازادکشمیر پاکستان وچ اک نیشنل پارک اے۔ ایہ 13593 ہیکٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے 1996 وچ بنایا گیا سی۔ ایہ نیلم دریا دے سجے کنڈے تے مظفرآباد توں 35 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ ججورانا، تیندوہ ایتھے ملدے نیں۔

## بوٹے
* 103 ٹبر
* 225 ٹوکرے
* 409 ونڈاں

## ددپلانے
*42
*تیندوہ / گلدار

## ہور ویکھو
* پاکستان دے نیشنل پارک
## بارلے جوڑ
* تیندوہ بچاؤ - پاکستان

## اتہ پتہ

گٹھ:پاکستان دے پارک
مارگلا ہلز نیشنل پارک

**مارگلا نیشنل پارک** پاکستان دے اتر وج اسلام آباد دے نال مارگلہ دے پربت دھارے وچ اک نیشنل پارک اے ۔ ایہ 42،962 ایکڑ رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ ٹلا چرونی 1,604 میٹر نال ایہدا سبھ توں اُچا تھاں اے ۔
ایتھے جانوراں دیاں 52 ونڈاں ملدیاں نیں ۔

## پارک دے جانوراں دی لسٹ
* رائیں

 
## ہور دیکھو
* پاکستان دے نیشنل پارک
* اسلام آباد دے پنچھی

## باہرلے جوڑ
* پارک دے پھل 
* پارک بارے 

گٹھ:پاکستان دے پارک
کیرتھر نیشنل پارک

کھیرتھر نیشنل پارک صوبہ سندھ دے دامن وچ موجود پاکستان دا دوسرا نیشنل پارک ا‏‏ے۔ سندھ دے شہر جامشورو تو‏ں اگے کرچاٹ دے مقام اُتے واقع کھیر تھر رینج دا پہاڑی علاقہ ا‏‏ے۔ اس پارک د‏‏ی خاصیت ایہ اے کہ ایتھ‏ے نایاب جنگلی حیات پائی جاندی اے، جسنو‏ں دیکھنے دے لئی دور دراز تو‏ں سیاح آندے نيں

کھیرتھر پارک وچ کرچات سینٹر تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع کوہ تراش د‏‏ی وادی اج وی انسانی رہتل نو‏‏ں اپنے دامن وچ لپیٹے ہوئے ا‏‏ے۔ کوہ تراش فارسی بولی دا لفظ اے جس دے معنی نيں تراشنے والےآں دا پہاڑ۔ پہاڑ تے اس دے نواح وچ 3500 پہلے از مسیح دے انسانی رہتل دے آثار ملے نيں۔ ایہ آثار اک مکمل آبادی تے رہتل دے بھر پور شواہدات فراہ‏م کردے نيں۔ کھیرتھر پارک دا علاقہ جغرافیائی لحاظ تو‏ں خشک خطےآں وچ شمار کيتا جاندا اے تے بنیادی طور اُتے ایہ علاقہ بارانی رہیا اے اُتے ایتھ‏ے اُتے سالانہ بارش د‏‏ی اوسط 6 تو‏ں 8 انچ رہی ا‏‏ے۔ 1994ء تو‏ں ایہ علاقہ مکمل طور اُتے خشک سالی دا شکار ا‏‏ے۔ پہاڑاں اُتے تو‏ں گھاہ پھونس، ترائی وچ درختاں تو‏ں سبزہ تے موسمی ندی نالاں وچ پانی خشک ہوئے گیا اے تے صورت حال بدتر ہوئے چلی ا‏‏ے۔ کھیرتھر نیشنل پارک نو‏‏ں عالمی حیثیت دے حامل ہونے دے علاوہ ملکی قوانین دے تحت وی تحفظ حاصل اے، سندھ وائلڈ لائف آرڈیننس دے تحت کھیرتھر نیشنل پارک د‏‏ی حدود وچ کِسے وی قسم د‏‏ی کھدائی، کان کنی یا کسی وی مقاصد دے استعمال دے لئی زمین د‏‏ی صفائی یا ہمواری جداں اقدامات اُتے پابندی عائد ا‏‏ے۔ صوبائی حکومت دے اک ہور حکم مجریہ1970ء دے مطابق پارک وچ تیل و گیس دے لئی کان کنی خصوصی طور اُتے ممنوع ا‏‏ے۔ مظاہر فطرت دے تحفظ دے لئی قائم نیشنل پارک لوکاں د‏‏ی معلومات‏‏ی تفریح دا اہ‏م ذریعہ ہُندے نيں لیکن کھیرتھر نیشنل پارک فروغ سیاحت دے ذمے دار ادارےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہونے دے باوجود ماحولیا‏ت‏ی سیاحت تو‏ں دلچسپی رکھنے والےآں د‏‏ی نظراں تو‏ں اوجھل ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیادی وجوہات مناسب قیام و طعام د‏‏ی سہولتاں دا فقدان تے کچے رستےآں اُتے سفر دے لئی مناسب نشاناں د‏‏ی عدم موجودگی وی شامل نيں۔ جے سندھ وائلڈ لائف ڈیپارٹمنٹ تے حکومت سندھ فروغ سیاحت تو‏ں متعلق ادارےآں دے تعاون تو‏ں کرچات تک پہنچنے دے لئی پختہ سڑک، سیاحاں دے لئی مناسب کرائے اُتے قیام و طعام تے گارڈن د‏‏ی فراہمی تے بجلی دے لئی شمسی توانائی دا پلانٹ استعمال کرے تے فروغ سیاحت دے لئی ذرائع ابلاغ د‏‏ی مدد تو‏ں مہم چلاواں تاں کھیرتھر نیشنل پارک سیاحت دے فروغ د‏‏ی بہترین مثال بن سکدا ا‏‏ے۔ پہاڑی سلسلےآں تو‏ں بھرے ہوئے اس نیشنل پارک وچ میدانی علاقے وی نيں تے بنجر علاقے وی نيں اُتے گھنے جنگلات نہ ہونے دے برابر نيں

## ہور
* پاکستان دے نیشنل پارک

## مورتاں

File:Blackbuck1-Kirthar National Park.jpg|
File:Kirthar park gazelle.jpg|
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|
File:Kirthar park hill and goat.jpg|
File:Camp inside Kirthar park.jpg|
File:Kirthar park hiking.jpg|
File:Kirthar park lake.jpg|
File:Kirthar park view 2.jpg|
File:Kirthar park view from hill.jpg|
File:Ranikot view.jpg|
File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|


## ہور ویکھو
* پاکستان دے نیشنل پارک

گٹھ:پاکستان دے نیشنل پارک
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھ وچ سیاحت
گٹھ:ضلع جامشورو
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت گٹھ دوم
ٹولی پیر نیشنل پارک

**ٹولی پیر** ضلع پونچھ ازادکشمیر وچ اک اچا پہاڑی تھاں اے۔ ایہ ایس ضلعے دی راولاکوٹ تصیل وچ اے۔ ایہ سمندری پدھر توں 8800  فٹ اچا اے۔ ایس دی جوٹی توں تن نکے پربت دھارے نکلدے نیں۔ ایہ پھرن ترن والیاں لئی اک سوہنی تھاں اے تے اپریل توں اگست تک جان لئی ٹھیک اے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان دے نیشنل پارک
## بارلے جوڑ

* گھوڑیمار تے ٹولی پیر
* ازادکشمیر ٹورز
* ازادکشمیر پھن ٹرن
بھواݨا

**بھواݨا** پنجاب دے ضلع چنیوٹ دی تحصیل بھواݨا وچ اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل بھواݨا دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع چنیوٹ
تحصیل بھواݨا

**بھواݨا** پنجاب دے ضلع چنیوٹ دی اک تحصیل اے ۔

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع چنیوٹ
گن ناپ

پنجابی وکیپیڈیا تے ارٹیکل نوں اوناں دے ناپ تے کوالٹی نال ناپیا جا ریا اے تاں جے اوہ ودیا ہوسکن نالے سانوں تے پڑھن والیاں نوں اے پتہ لگ سکے جے اے آرٹیکل گن ناپ تے کیہو جیا اے۔ اے گن ناپ انگریزی وکیپیڈیا دے ناپاں نال رلدا اے۔ اے ناپ کوئی پکے ناپ نیں تے ویلے نان ایناں چوں کوئی غلطی ویکھ کے پلٹیا وی جاسکدا اے۔

پنجابی وکیپیڈیا دے آرٹیکل لی تھلے دتے گۓ ناپ بناۓ کۓ نیں:

1۔ **ٹرواں** آرٹیکل: اے اک لین تے ہوسکدا اے تے ایدے نال گٹھ، ہوسکے تے انگریزی نال جوڑ اگر انگریزی چ وی ایہ آرٹیکل ہےگا اے، ایدے نال ایس ارٹیکل دے اندر وی کسے ہور پنجابی وکیپیڈیا دے کسے آرٹیکل نال جوڑ ہونا چائیدا اے۔ فوٹو وی نال لگائی جاسکدی اے۔ اینج اے آرٹیکل ٹرواں اخواۓ گا۔

2۔ **نکا** آرٹیکل: ایہوجے آرٹیکل چ مڈلی جانکاری اک پیرے چ ہونی چائیدی اے جیہڑا 2000 باییٹ دا ہوۓ۔ ایدے چ ٹرواں ارٹیکل دے سارے گن ہونے چاغیدے نیں۔ ایدے چ بارلے جوڑ، کامنز نال جوڑ اگر وکی کامنز چ مورتاں ہے نین تے، اتہ پتہ، تے ہور بارلے جوڑ ہونے چاییدے نیں۔

3۔ مڈلا آرٹیکل: مڈلے آرٹیکل چ مڈلی جانکاری پوری ہوے گی۔ ایدا ناپ 10،000 باییٹ توں ود ہونا چایدا اے۔ نکے آرٹیکل دے سارے انگاں نال ایدے چ مورتاں اگر بنیاں نیں، کامنز نال جوڑ، اتہ پتہ، تے ہور بارلے جوڑ ہونے چایدے نیں۔ پیرے پدھرے تے آپس چ جڑویں ہونے چایدے نیں۔ 

4.چنگا آرٹیکل
عارف لوہار

**عارف لوہار** پنجابی پاکستانی لوک گلوکار نیں ۔ عارف لوہار ، مشہور پنجابی گلوکار عالم لوہار دے پُتر نیں ۔ اوہناں دا صوفیانا گیت پیر دی جگنی جی نے اوہناں دی فنی خدمات نوں امر کر دتا ۔ اوہناں دی لوک موسیقی پنجاب دے روایتی لوک ورثے دی نمائندگی کردی اے ۔ اوہناں دی فنی خدمات دے صِلے وچ حکومت پاکستان نے اوہناں نوں 2005 وچ پرائڈ آف پرفارمنس عطا کیتا سی ۔

## ڈِسسکو گرافی
* جُگنی
* اک پَل
* بول مِٹی دیا باویا
* شیر پنجاب دا
* سوہݨیے
* اکھیاں
* بھاگ مِلکھا بھاگ] (2013)
* پنجاب بولدا
* پار لنگھا دے وے
* یاراں کولوں یار گواچݨ
* کوکا سَت رَنگ دا
* سیاݨے
* اک دن پیار دا
* مِرزا
* جُگنی
* پَنج دریائی
* دی لیجنڈ
* کملی یار دی کملی
* 21 ویں صدی جُگنی (مختار سہوتا)

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
اشرف طائی

**اشرف طائی** (Ashraf Tai) پاکستان دے مارشل آرٹ دے گرینڈ ماسٹر نیں، 10ویں ڈگری ڈین (بلیک بیلٹ)، 2 بار ایفرو-ایشیئن مارشل آرٹس چیمپیئن (1978ء-1979ء)، 9 بار پاکستان کراٹے چیمپیئن، تے سَبھ توں مشہُور گرینڈ ماسٹرز وِچوں اک نیں۔ 

اشرف طائی 1947ء وچ اک برمی مُسلمان گھرانے وچ پَیدا ہوئے تے اوہ حاتم طائی دی نسل وِچوں نیں۔ اوہناں دا خاندان برما توں مشرقی پاکستان تے 1970ء میں مغربی پاکستان آگیا تے کراچی وچ آباد ہو گیا۔ 

## کَیرِیئر
اشرف طائی نے 9 سال دی عُمر وچ لی فو شن دے نال کراٹے شُرُوع کیتے۔ اوہناں نے 16 سال دی عُمر وچ اپنا بلیک بیلٹ حاصل کیتا۔ اوہناں نے مقامی ٹورنامنٹس وچ حصہ لینا شُرُوع کیتا۔ جیہناں وِچوں زیادہ تر پیشا ور سی۔

اشرف طائی نے مکمل رابطہ کراٹے تے کک باکسنگ وچ حصہ لیا۔ پاکستان وچ ناک آؤٹ فتوحات دا ایک متاثر کُن سِلسلہ مرتب کرن توں بَعد اوہناں نے 1978ء دی ایفرو-ایشیا مارشل آرٹس چیمپئن شپ وچ حِصہ لیا۔

اوہناں نے فائنل وچ ملائیشیا دے اسٹینلے مائیکل نوں زیر کر کے ایفرو-ایشیا چیمپئن شپ جِت کے سنسنی پیدا کیتی۔ اک سال بَعد، اوہناں نے جاپان دے کوہا یاش نوں پوائنٹس دے فیصلے توں شکست دِتی۔

1980ء وچ سری لنکا وچ مُنعقد ہوݨ والے اک ٹورنامنٹ وچ فتَح حاصل کرن توں بَعد اوہناں نے 45-0-0 (44 ناک آؤٹ، پہلے راؤنڈ وچ 33) دے اپنے ناقابل شکست کک باکسنگ ریکارڈ نوں راج کرن والے عالمی لائٹ ہیوی ویٹ کِک باکسنگ چیمپئن، امریکا دے ڈان ولسن اُتے ٹائٹل شاٹ وچ لے لیا۔

اشرف طائی نے ولسن نال لڑن لئی ٹوکیو، جاپان دا سفر کیتا۔ ٹائٹل باوٹ نوں پرائم ٹائم جاپانی نیٹ ورک ٹیلی ویژن (ASHAI) اُتے براہ راست نشر کیتا گیا۔ 11,000 کک باکسنگ شائقین نے چیمپئن شپ دے مقابلے وچ شرکت کیتی۔

پہلے راؤنڈ وچ اشرف طائی نے روایتی کراٹے موقف نال حملہ کر کے ولسن نوں حیران کر دِتا۔ اشرف طائی نے چمپیئن نوں سپِنِن٘گ بَیک فِسٹ نال بیک اپ کیتا۔ تاہم دوسرے راؤنڈ وچ ڈان ولسن نے ری باؤنڈ کیتا تے راؤنڈ دے 1:56 اُتے اشرف نوں آؤٹ کر دِتا۔

## اعزازات
اپݨے شاندار کیریئر دے دوران مُختلف براعظماں وچ متعدّد ایوارڈز حاصل کرن توں بَعد، اشرف طائی نُوں 2000ء وچ یو ایس اِنٹرنیشنل گرینڈ ماسٹرز کونسل نے سال دا بین الاقوامی گرینڈ ماسٹر قرار دِتا۔ 2003ء وچ اشرف طائی نُوں پاکستان وچ کراٹے وچ اوہناں دی خِدمات اُتے حکومت پاکستان ولّوں پرائیڈ آف پرفارمنس عطاء کیتا گیا۔ 2012ء اشرف طائی نوں کراٹے وچ اوہناں دی خِدمات اُتے حکومت پاکستان ولّوں دوبارہ پرائیڈ آف پرفارمنس عطاء کیتا گیا۔

## باہرلے جوڑ
* اشرف طائی 
* کراٹے ایوارڈز 

## حوالے

گٹھ:کراچی دے مارشل آرٹسٹ
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی کھلاڑی
خان عبدالغفارخان

خان عبدالغفارخان پاکستان دا اک سیاستدان سی۔

## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:بھارت رتن لین والے
کاماراج

**کاماراج** تامل ناڈو ہندستان دا اک سیاستدان سی۔

## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
ملکہ لوئیزی

**ملکہ لوئیزی** ( 10 مارچ 1776 – 19 جولائی 1810)پرشیا دی ملکہ سی۔ لوئیزی پرشیا دے بادشاہ فریڈرک ولیمIII دی ٹبری سی۔ اوہناں دے تھوڑا چر رہن والے ویاہ وچ 9 نیانے ہوۓ جناں وچ پرشیا دا بادشاہ دے جرمنی دا شہنشاہ ولیم I وی سی۔

آرڈر آف لویزی جرمن سوانیاں نوں ودیا کم تے دتاجان والا ٹکا اوہدے ناں تے اے۔

گٹھ:جرمن ملکہ
گٹھ:ہوہنزولرن
لوک لڑائی دی یاد

اے یادگار لیپزش جرمنی چ بنی اے۔ اے 1813 چ ہون والی لیپزش دی لڑائی دی یاد چ بنايی گی جیدے روس آسٹریا تے پرشیا اک پاسے سن تے فرانس اک پاسے سی۔ ایدے چ فرانس نوں ہار ہويی تے نیپولین فرانس نس گیا۔

## بارلے جوڑ
کایفہاؤزر یادگار

کایفہاؤزر یادگار کایفہاؤزر پعاڑ دی چوٹی تے بنی اے۔ اے یادگار 81 میٹر اچی اے اے جرمنی دے کٹھیاں ہون دی یاد چ بنی۔

## بارلے جوڑ
آرڈر آف لویزی

آرڈر آف لویزی اک تمغہ اے جیہڑا پرشیا جرمنی دے بارشاہ نے 1814 چ اپنی مری ہوی ٹبری ملکہ لوئیزی دی یاد چ ٹوریا۔
پانڈرنگ وامن کانے

**پانڈرنگ وامن کاݨے** (7 مئی، 1880–1972, داپولی، رتناگری ) سنسکرت دے اک ودوان سن۔ اوہناں نے 1963 وچ بھارت دے سبھ توں وڈے شہری انعام بھارت رتن حاصل کیتا جسنے 40 سال توں ودھ سرگرم اکادمک کھوجاں لئی اپنے علم بھرپور کم لئی کھوج کیتی جسدے سٹے وجوں دھرمشاستر دا اتہاس دے 6500 پنے رچے گئے۔

 
**پانڈرنگ وامن کانے** ہندستان دے سنسکرت گرو تے پرانے قنوناں دے لکھاری سن۔

## ایہہ وی دیکھو
دھرم شاستر اتے دھرم

 
## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

## حوالے

## ہور سروت
* S.G. Moghe (editor)، Professor Kane's contribution to Dharmasastra literature, 1997, New Delhi: D.K. Printworld (P) Ltd. 
* Autobiographical Epilogue in History of Dharmashastra Vol 5

## باہری کڑیاں
* 
* Rare letters and correspondences of P.V. Kane 
* A write-up on MM Dr. P.V. Kane 
* Publication dates of volumes
* Sahitya Akademi Award
* Honorary member of Bharatiya Vidya Bhavan 
* Evolution of MM Dr. P.V. Kane’s Magnum Opus
* Constitution making a complete break with traditional ideas of India
* Biography (Chapter 2.2) (German site, biography in English)
* Kane's chronology of Dharmasastra literature (At the bottom of the article) (German site, chronology in English)
* P V Kane – Notes for the biography – Padmakar Dadegaonkar

گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت

گٹھ:جم 1880
گٹھ:موت 1972
گٹھ:بھارت دے اتہاسکار
گٹھ:مراٹھی لوک
سبولکشمی

سبولکشمی اک ہندستانی کلاسیکی موسیقی گرو سی۔ 

**مدرائے شمکھوڈوُ سبالکشمی** ( 16 ستمبر 1916 – 11 دسمبر 2004)، عرف **ایم۔ ایس۔**، کرناٹک کلاسیکل سنگیت دی مشہور سنگیتکار سی۔ مہاتما گاندھی، پنڈت جواہرلال نہرو، سروجنی نائڈو اتے لتا منگیشکر سمیت کئی وڈیاں ہستیاں اس دی گائکی دیاں پرستار رہیاں ہن۔
## جیونی
سبالکشمی دا جم مدرائے، تاملناڈو وچ 16 ستمبر، 1916 نوں ہویا سی۔ اس دا بچپن دا ناں کنجما سی۔ اوہ سنگیت دے ماحول وچ جمی-پلیی۔ ایم۔ ایس۔ سبالکشمی نوں سنگیت دے کھیتر وچ اوہناں دے یوگدان لئی پدم بھوشن، سنگیت ناٹک اکیڈمی انعام، پدم وبھوشن، کالیداس اعزاز، سنگیت کلاندھی اتے میگسیسے انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔

1996 وچ اوہناں نوں دیس دے سرب-اچّ شہری بھارت رتن نال نوازیا گیا گیا سی۔ ایہہ اعزاز حاصل کرن والی کرناٹک سنگیت جگت دی اوہ اکو اک سنگیتکار اے۔ 11 دسمبر، 2004 نوں 87 سال دی عمر وچ اس دا انتقال ہو گیا۔
اقوام متحدہ سنگھ بھارت دی مشہور کرناٹک سنگیتکار ایم۔ ایس۔ سبالکشمی دی جم صدی دے سمے، اوہناں دے اعزاز وچ، اگلے ہفتے اک ڈاک ٹکٹ جاری کریگا۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دے سنگیتکار
## ہور ویکھو
* بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
روی شنکر

**روی شنکر** ہندستان دا اک ستار وجان والا سی جینوں ایس کم تے بھارت رتن دتا گیا۔11 دسمبر 2012 نوں اوہ مریا۔

**پنڈت روی شنکر** (7 اپریل 1920- 12 دسمبر 2012) اُگھے ستار نواز ، بھارتی  شاستری سنگیت دے اجیہے شخص سن جہناں نوں سنسار سنگیت دا گاڈ فادر کیہا جاوے تاں کوئی اتکتھنی نہیں ہوویگی۔ اوہناں دا جنم اتر پردیش دے وارانسی ’چ ہویا سی۔ کاشی ’چ 7 اپریل 1920 نوں جنمے پنڈت جی دا مڈھلا جیون کاشی دے گھاٹاں ’تے بیتیا۔ اوہناں دے پتا بیرسٹر سن اتے راج گھرانے دے اچے عہدے ’تے موجود سن۔ اوہ طبلہ استاد اﷲ رکھا خاں، کشن مہاراج اتے سرود وادک استاد علی اکبر خان نال جڑے رہے۔

## اپٹا اتے کامریڈ روبودا
اپنے اپٹا دے دناں دی بہت شروعات وچّ روی شنکر دا اک دیرپا یوگدان اقبال دے ترانے 'سارے جہاں سے اچھا ہندوستاں ہمارا، ہمارا'نوں دتا سنگیت سی۔ اس گھٹنا دا پریتی سرکار، جو ادوں ممبئی وچّ اندھیری وچلے اپٹا کمیون وچّ اک پورنکالی کلاکار اتے بھاکپا ورکر وجوں کم کردی سی اتے ہن 90 سال دی ہے اسنے اک انٹرویو وچّ دسیا ہے: "1945 وچّ، جدوں پنڈت جی ملاڈ وچّ رہندے سن، اپٹا نے اسنوں 'سارے جہاں سے اچھا ہندوستاں ہمارا' لئی سنگیت دین لئی انورودھ کیتا۔ روبودا، جس ناں نال اسیں اوہناں نوں پکاردے ہندے سی، ترت منّ گئے۔ میں اس دے اپارٹمینٹ گئی۔ اوہناں ستار اتے گیت چھیڑ لیا اتے مینوں نال نال گاؤن لئی کیہا۔ میں گاؤنا سکھ لیا اتے اندھیری وچّ کمیون واپس آ کے سبھ دے ساہمنے ایہہ گایا۔ ہر کوئی منتر مگدھ سی اتے میرے توں سکھن لئی پریرت ہو گیا سی۔ ادوں توں ایہہ کسے وی اپٹا پروگرام لئی شروعاتی گیت بن گیا۔
اجکلھ، ایہہ گیت ساڈے لئی سامبھنیوگ قیمتی خزانہ ہے، جسدے لئی سہرا رویشنکر نوں جاندا ہے۔"
## پچھمی دیشاں وچّ پربھاو
روی شنکر نے پچھمی دیشاں تک نوں اپنی کلا نال کیل لیا۔ اوہناں بیٹلز، جارج ہیریسن اتے یہودی مینوہن جہے اگھے سنگیتکاراں نال مل کے وی ایلبم کڈھے۔ اوہناں بھارتی کلاسیکل سنگیت نوں پچھمی دیشاں وچّ اہم مقام دوایا۔ اوہناں بھارت،کینیڈا، یورپ اتے امریکہ دیاں کجھ فلماں لئی وی سنگیت دتا۔ ستیاجیت ریء دی ‘اپو ٹرائلوجی’ واسطے وی اوہناں ہی سنگیت تیار کیتا۔ 
## مان سنمان
اوہناں نوں سنگیت دی بدولت 1999 ’چ بھارت رتن ملیا۔ اس توں علاوہ اوہناں نوں میگاساسے پرسکار، تنّ گریمی ایوارڈاں لئی وی نامزد کیتا گیا سی۔ اوہناں نے اپنا پہلا سنگیتک پروگرام 10 سال دی عمر ’چ دتا سی۔ بھارت وچّ اوہناں نے پہلا پروگرام 1939 ’چ اتے بھارت توں باہر پہلا پروگرام 1954 ’چ سوویت سنگھ وچّ دتا سی۔ اوہناں نے ہی ‘سارے جہاں سے اچھا’ دا سنگیت بنایا سی۔
٭ستار وادک پنڈت روی شنکر دا 12 دسمبر 2012 نوں 92 سال دی عمرے دہانت ہو گیا۔

## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارت دے سنگیتکار
گٹھ:1920ء دے جم
 
گٹھ:2012ء دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
رابرٹ کوخ انسٹیٹیوٹ

**رابرٹ کوخ انسٹیٹیوٹ** جرمنی دا اک ادارہ اے جیہڑا روگاں نوں روکن تے اوناں توں بچن لی بنایا گیا اے۔ اے برلن چ اے۔ اینوں 1891 چ رابرٹ کوخ نے بنایا۔ اے ہو دو ورے مکروں جرمن سرکار نوں کینسر بارے رپورٹ دیندا اے۔ سواین فلو توں بچن بارے وی اینے لوکاں نوں جانکاری دتی۔

## بارلے جوڑ
* 
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
چیدمبرم سبرامنیم

چیدمبرم سبرامنیم اک ہندستانی سیاستدان تے ازادی دی تحریک دا کمی سی۔ 

## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
جےپرکاش نرائن

**جےپرکاش نرائن** ہندستان دا اک سیاستدان سی جیہڑا اندرا گاندھی دے نال لڑیا سی۔

## ہور ویکھو
* بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ

گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
آصف باجوہ

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:پنجابی لوک
منی بیگم

منی بیگم اک پاکستانی غزل گان والی اے۔

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
پاکستان ایئر فورس اکیڈمی

پاکستان ایئر فورس اکیڈمی (PAF) پاک فضائیہ دا اک تلیمی ادارہ اے۔ ایس ادارے وچ پاک فضائیہ دے افسر رینک لئی امیدوار پڑھائی کردے نیں۔ ایس ادارے دا کم جنرل ڈیوٹی پائلٹ آں دی تربیت کرنا اے۔ ایس ادارے دے پڑھاکو گریجویٹس نوں بیچلر آف سائنس دی ڈگری دتی جاندی اے تے عام طور تے اوناں دی فلائنگ آفیسر دے رینک اتے ترقی کیتی جاندی اے۔ 

## کیمپس
ایس ادارے دا کیمپس رسالپور صوبہ خیبر پختونخواہ چ واقع  اے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان ایئر فورس
*پاکستان دے ہوائی اڈے
*پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹ

## بارلے جوڑ
* PAF ویب سائیٹ
* PAF فالکن ویب سائیٹ
* PAF میوزیم 

* سول ایوی ایشن اتھارٹی
* http://www.worldaerodata.com.wad
الفارابی

ابو نصر محمد الفارابی (872ء توں 951ء) جسنوں لہندے چ **الفارابیئس** اکھیا جاندا اے ، کئی علماں دا ماہر اک مسلمان تے اپنے ویلے دا مسلم دنیا دا سبتوں وڈا سائنسدان تے فلسفی سی ۔ اوہ علم کائنات دا ماہر ، ماہر عمرانیات ، نفسیات دان ، موسیقار تے منطق دان وی سی ۔

## لٹریچر
*
* Habib Hassan Touma (1996). *The Music of the Arabs*, trans. Laurie Schwartz. Portland, Oregon: Amadeus Press. ISBN 978-0-931340-88-8
* Majid Fakhry, *Al-Farabi, Founder of Islamic Neoplatonism: His Life, Works, and Influence*, Oxford: Oneworld Publications, (2002), ISBN 1-85168-302-X. Trad. esp.: "Alfarabi y la fundación de la filosofía política islámica", trad R. Ramón Guerrero, Barcelona, Herder, 2003.
* Christoph Marcinkowski, "A Biographical Note on Ibn Bajjah (Avempace) and an English Translation of his Annotations to Al-Farabi's Isagoge". *Iqbal Review* (Lahore, Pakistan), vol. 43, no 2 (April 2002), pp 83–99.
* Deborah Black. *Al-Farabi* in Leaman, O & Nasr, H (2001). *History of Islamic Philosophy*. London: Routledge.
* David Reisman. *Al-Farabi and the Philosophical Curriculum* In Adamson, P & Taylor, R. (2005). *The Cambridge Companion to Arabic Philosophy*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Deborah Black. *Psychology: Soul and Intellect* in Adamson, P and Taylor, R. (2005). *The Cambridge Companion to Arabic Philosophy*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Charles Butterworth. Ethical and Political Philosophy in Adamson, P and Taylor, R. (2005). The Cambridge Companion to Arabic Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press.
* Rafael Ramón Guerrero. “Apuntes biográficos de al-Fârâbî según sus vidas árabes”, in *Anaquel de Estudios Árabes*, 14 (2003) 231-238.

## بارلے جوڑ

* Al-Fārābī, Abū Naṣr ابو نصر الفارابی 
* آرٹ تے موسیقی دے علم دہ پہلا ایرانی ماہر پروفیسر سادات نؤرے دی تحقیق
* انسائکلوپیڈیا برٹانیکا اتے فارابی
* Abu Al-Nasr Al-Farabi: The Second Teacher
* irib.ir ویب سائیٹ اتے حکیم ابو نصر الفارابی
* muslimphilosophy.com ویب سائیٹ اتے ابو نصر فارابی
* الفارابی—پیٹر جے کنگ دا فارابی دا محتصر تعارف
* The Philosophy of Alfarabi and Its Influence on Medieval Thought (1947)
* Al-Farabi Kazakh National University 
* *[http://www.wilbourhall.org/index.html#farabi al-madina al-fadila (The Virtuous City)]*. German introduction with Arabic text.
* Article discussing Soghdian origin for Farabi PDF versionhttp://www.archive.org/details/SomeRemarksOnFarabisBackgroundIranicsoghdianpersianOraltaic
* ALFARABI-Trinity College  
* ALFARABI-Unesco 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں

گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
رسالپور

**رسالپور**، پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک شہر اے۔ ایہ ضلع نوشہرہ وچ نوشہرہ توں مردان روڈ اتے واقع اے۔ پشاور توں 45 منٹ تے مردان توں 15 منٹ دی مسافت اے مشہور خیبر پاس ایتھوں 90 کلومیٹر دے پینڈے اُتے واقع اے۔

پاکستان ایئر فورس اکیڈمی، پاک فوج دی چھاؤݨی تے ملٹری کالج آف انجنئیرنگ اس شہر وچ واقع نیں۔

## باہرلے جوڑ
*رسالپور ملٹری ہوائی اڈا

گٹھ:خیبر دے شہر
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
ابو جعفر الخازن

**ابو جعفر الخازن** (900ء توں 971ء)خراسان نال تعلق رکھن آلا اک فارسی مسلمان فلکیات دان تے ریاضی دان سی ۔ اس نے فلکیات تے اعداد تے کم کیتا ۔

الخازنی رے ایران چ بنی بویہ دے حکمران عضد الدولہ ، جسنے 949ہ توں 983ہ تک حکومت کیتی ، دے درباری سائنسداناں چوں اک سی ۔ 959ء\960ء چ رے دے وزیر نوں ابو جعفر دی ضرورت پئی ، جسنوں عضد الدولہ نے مدار الاشمس دی ترچھاپ ناپن دی ذمہ داری دتی سی ۔

 
## حوالے

*  Reviews: Seyyed Hossein Nasr (1998) in *Isis* **89** (1) pp. 112-113; Charles Burnett (1998) in *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London* **61** (2) p. 406.

## باہرلے جوڑ
* Al-Khāzin, Abū ابو جعفر محمد الخازن

گٹھ:سائنسدان
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلمان شحصیتاں
گٹھ:مسلم سائنسدان
گٹھ:ایران
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:فلکیات دان
پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

اے پاکستان توں تعلق رکھن آلے اوناں لکھاریاں دی لسٹ اے جو پاکستان چ جمے یا ایتھے وس رئے نیں۔  اوناں دا تعلق ادب دی کسی وی صنف نال اے یا او  کسی وی بولی وچ لکھدے نیں۔ 

## ا
*احمد فراز
*احمد ندیم قاسمی
*الطاف فاطمہ
*انور مقصود
*اشفاق احمد
*ابن انشاء
*افتخار عارف
*احسان دانش
*امداد حسینی
*اشتیاق احمد
*اے حمید
*ابن صفی
*اوریا مقبول جان
*امتیاز علی تاج
*انتظار حسین
*انور سجاد
*اسرار احمد

## ب
*بانو قدسیہ
*بشریٰ رحمٰن
*بینا شاہ

## پ
*پطرس بخاری
*پرتوی شاہ

## ج
*جمیل الدین عالی
*جون ایلیا

## ح

*حکیم محمد سعید
*حسن نثار

## خ
*خدیجہ مستور

## ر
*رضی الدین رضی

## س
*سعادت حسن منٹو
*رحمت عزیز چترالی
*ساحر لدھیانوی

## ش
*شوکت صدیقی
*شوکت تھانوی
*شفیق الرحمن

## ط
*طارق اسمعیل ساگر
*طاہر علاؤالدین

## ظ
*ظفر معراج

## ع
*عمیرہ احمد
*عثمان پیرزادا

## ف
*فیض احمد فیض
*فریال گوہر
*فاطمہ ثریا بجیا
*فرحت اشتیاق
*فاروق قیصر
*فریال گوہر

## ق
*قدرت اللہ شہاب
*قرۃالعین حیدر

## ک
*کرنل محمد خان
*کشور ناہید

## م
*محسن بھوپالی
*ممتاز مفتی
*مستنصر حسین تارڑ
*مشتاق احمد یوسفی 
*مظہر کلیم 
*مظہر الاسلام
*مرزا ادیب

## ن
*نسیم حجازی
*ناصر کاظمی

## و
*واصف علی واصف

## ہ
*ہاجرہ مسرور

## ی
*یوسف سلیم چشتی
مائکروبیکٹیریم ٹیوبرکلوزز

**مائکروبیکٹیریم ٹیوبرکلوزز** ٹی بی کرن والے جراسیم دا ناں اے۔ اینوں سب توں پہلے رابرٹ کوخ نے 1882 چ لبیا۔ ایدی اوپری پرت وکھری تے مومی ہوندی اے اینے جین لئی چوکھی آکسیجن دی لوڑ ہوندی اے۔ اے ممالیا دے ساع پربندھ چ ریندا اے تے اے ٹی بی کردا اے۔ انو لیبارٹری دے وچ پرکھن لئی گرام سٹیننگ دی بجائے ایسڈ فاسٹ سٹیننگ کرنی پیندی اے۔ اے پھیپھڑاں وچ بیماری پیدا کردا اے۔

1998 وچ ایہدے جینوم دی مکمل سیقئوینسینگ کیتی گئی۔

ایدے لبن تے رابرٹ کوخ نوں فزیالوجی دا نوبل انعام 1905 چ دتا گیا۔ اینوں کوخ بیکلیس وی کیندے نیں۔
بیکلس اینتھراکس

بیکلس اینتھراکس اک جراسیم اے جیہڑا اینتھریکس روگ کردا اے۔ رابرٹ کوخ نے روگ کرن دی صفت لئی اینوں 1876 چ لبیا۔
وبریو کولرا

وبریو کولرا اک جراسیم اے جیہڑا ہیضہ روگ کردا اے۔ اینوں سب توں پہلے فلپو پسینی نے 1854 چ لبیا پر ایدی لب دی مشہوری 30 ورے مگروں رابرٹ کوخ ہتھوں ہوئی۔

وبریو کولرا کوما شکل دا گرام نیگیٹو بیکٹیریا اے۔ ایہدے جسم تے حرکت کرن لئی اک فلیجیلم پایا جاندا اے۔

اے بیکٹیریا آلودہ خوراک تے آلودہ پانی نال جسم وچ داخل ہوندا اے, انتڑیاں نو روگ لاندے نے،اتھے ہیضہ دا زہر خارج کردے نے جیدےی وجہ توں بلغمی مادہ بندا اے، جلاب تے الٹی آندی اے، اگر فوری طبی امداد نہ کیتی جائے تے بندہ مر سکدا اے۔ 

اے بیکٹیریا بیمار انسان توں دوجے صحتمند انساناں وچ ٹٹی دی وجہ توں پھیلدے نے۔

اے زیادہ تر پانی وچ پایا جاندا اے۔ اے بغیرآکسیجن دے ماحول وچ رہندا اے۔
لطیف کھوسا

**لطیف کھوسا** اک پاکستانی بلوچ وکیل تے سیاستدان اے ۔ اوہدا تعلق پیپلز پارٹی نال اے ۔ اوہ ۱۳ جنوری ۲۰۱۱ توں ۲ جنوری ۲۰۱۳ تک پنجاب دا گورنر رہیا ۔ 

## باہرلے جوڑ
*http://www.thenews.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=9355 

گٹھ:گورنر پاکستانی پنجاب
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
ابن انشاء

شاعر، مزاح نگار، اصلی ناں شیر محمد خان سی تے تخلص انشا. آپ 15 جون 1927ء نو‏‏ں جالندھر دے اک نواحی پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ 1946ء وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بی اے تے 1953ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے کيتا۔ 1962ء وچ نیشنل بک کونسل دے ڈائریکٹر مقرر ہوئے۔ ٹوکیو بک ڈولپمنٹ پروگرام دے وائس چیئرمین تے ایشین نو‏‏ں پبلی کیشن پروگرام ٹوکیو د‏‏ی مرکزی مجلس ادارت دے رکن سن ۔ روزنامہ جنگ کراچی تے روزنامہ امروز لاہورکے ہفت روزہ ایڈیشناں تے ہفت روزہ اخبار جہاں وچ ہلکے فکاہیہ کالم لکھدے سن ۔ دو شعری مجموعے، چاند نگر تے اس بستی کے کوچے میں 1976ء شائع ہوچکے نيں۔ 1960ء وچ چینی نظماں دا منظوم اردو ترجمہ (چینی نظماں) شائع ہويا۔

## کتابیات

### شاعری
* اس بستی کے اک کوچے میں 
* چاند نگر
* دل وحشی
* بلو کا بستہ (بچےآں دے لئی نظماں)

### سفر نامے
ابن انشاء نے یونیسکو دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعدد یورپی و ایشیائی ملکاں دا دورہ کيتا سی۔ جنہاں دا احوال اپنے سفر ناواں وچ اپنے مخصوص طنزیہ و فکاہیہ انداز وچ تحریر کيتا۔ اُنہاں دے سفرنامے درج ذیل نيں۔
* آوارہ گرد کی ڈائری
* دنیا گول ہے
* ابن بطوطہ کے تعاقب میں
* چلتے ہو تو چین کو چلئے
* نگری نگری پھرا مسافر

### مضامین
* آپ سے کیا پردہ
* خمار گندم
* اردو کی آخری کتاب

### مکتوبات
* خط انشا جی کے 

### تراجم
* اندھا کنواں
## لکھتاں
*چلتے ہو چین چلو 
*آوارہ گرد کی ڈائری 
* دنیا گول ہے 
* ابن بطوطہ کے تعاقب میں

## انتقال
آپ دا انتقال 11 جنوری 1978ء نو‏‏ں لندن وچ ہويا۔ کراچی وچ تدفین ہوئی. 1978ء وچ ہی صدارتی تمغا حسن کارکردگی ملا.
آپ دے مداح اج وی آپ نو‏‏ں یاد کردے نيں.

## ہور ویکھو
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

## باہرلے جوڑ
* انشا جی اٹھو، ہن کوچ کرو
## حوالے

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
گٹھ:اردو سفر نامہ نگار
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو کالم نگار
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:اردو مصنفاں اطفال
گٹھ:اردو نثر نگار
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی سفر نامہ نگار
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مزاح نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی نثر نگار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:جالندھر دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے شاعر
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:مہاجر شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:لکھاری
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
احسان دانش

احسان دانش اردو دے مشعور شاعر سن۔

## لکھتاں
*جہان دانش

## ہور ویکھو
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:اردو شاعر
بانو قدسیہ

بانو قدسیہ پاکستان دی مشہور لکھاری تے ادیب سوانی سی۔ اوہناں دی مشہور لکھت اوہناں دا ناول راجا گدھ سی تے ایہ اوہناں دی وجہ مشہوری وی سی۔ اوہناں نے اردو تے پنجابی بولیاں وچ ٹیلیوژن لئی کئی ڈرامے وی لکھے۔ اوہناں دی عمر 88 ورھے سی۔ بانو قدسیہ نے 4 فروری 2017ء نوں لہور وچ انتقال کیتا۔ 
## لکھتاں
*راجا گدھ 
*حاصل گھاٹ
*امر بیل

## ہور دیکھو
* اشفاق احمد
* قدرت اللہ شہاب
* ممتاز مفتی
* واصف علی واصف
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

## باہرلے جوڑ

* پرستاراں ولوں بنائی گئی ویب سائٹ 
* ڈاؤن لوڈ / پڑھو ہ راجہ گدھ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ادب