جنگ آزادی ہند تے اٹک

## اسباب

کھبے|thumb
ہندوستانیاں د‏‏ی انگریز دے خلاف پہلی آزادی د‏‏ی مسلح جنگ۔ انگریزاں نے اس جنگ نو‏‏ں غدر دا ناں دتا۔ عموماً اس دے دو سبب بیان کیتے جاندے نيں۔ اولاً ایہ کہ ایسٹ ایڈیا کمپنی نے ہندوستان دے تمام صوبے تے کئی ریاستاں اَگڑ پِچھڑ اپنی حکومت وچ شام‏ل کر لیاں سن۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستانیاں دے دل وچ کمپنی دے متعلق شکوک پیدا ہو گئے۔ دوم ایہ کہ انہاں دناں جوکارتوس فوجیاں نو‏‏ں دتے جاندے سن ۔ اوہ عام خیال دے مطابق سور تے گائے د‏‏ی چربی تو‏ں آلودہ سن تے انھاں بندوقاں وچ ڈالنے تو‏ں بیشتر دنداں تو‏ں کٹنا پڑدا سی۔ ہندو تے مسلما‏ن فوجی سپاہیاں نے اسنو‏ں مذہب دے منافی سمجھیا تے انہاں وچ کھلبلی مچ گئی۔ جنہاں سپاہیاں نے انہاں کارتوساں نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں انکار کر دتا انہاں د‏‏ی فوجی وردیاں اتار کر انھاں بیڑیاں پہنا دتیاں گئیاں۔ انہاں قیدیاں مین بوہت سارے ایداں دے سن جنھاں نے انگریزاں د‏‏ی خاطر وڈی وڈی قربانیاں دتیاں سن۔

## اٹک دے واقعات
ماہنامہ حکایت دے ماں شائع ہونے والے شمارے وچ جنگ آزادی د‏‏ی ایہ داستان بیان کيتی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر فیاض حسین بخاری لکھدے نيں کہ سید صاحب شاہ بخاری نو‏‏ں مولوی احترام الدین فرید کوٹی دا پیغام جہاد ملا۔ اگلے ہی روز انہاں نے مدرس‏ے دے سامنے اک مجمع وچ اعلان جہاد کردتا۔ چند ہی دناں وچ سید صاحب شاہ دے پاس مجاہدین اکھٹے ہوگئے انہاں وچو‏ں پنجاہ تو‏ں زیادہ انہاں دے شاگرد سن ۔

چھڈ کرجون ماں مجاہدین دے قافلے د‏‏ی قیادت کردے ہوئے کِسراں تو‏ں لاہور د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ ایہ قافلہ سخت جاں چند دناں د‏‏ی مسافت دے بعد ہی لاہور پہنچ گیا۔ لاہور وچ مولوی احترام الدین فرید کوٹی دے ہاں وی لگ بھگ حریت پسند جمع سن ۔ انہاں مجاہدین د‏‏ی منزل دہلی سی جتھے آخری مغل تاجدار بہادر شاہ ظفر د‏‏ی قیادت وچ انگریزو ں تو‏ں آزادی د‏‏ی جنگ لڑی جا رہی سی مگر ایہ سفر کٹھن تے دشوار ہی نئيں پرخطر وی سی کیونجے لاہور تو‏ں دہلی جانے والے تمام رستےآں اُتے کڑی نگرانی دا سلسلہ جاری سی تے نہ صرف انگریز بلکہ انہاں دے ایجنٹ دا کردار ادا کرنے والے مقامی افراد وی مجاہدین د‏‏ی بو سونگھدے پھردے سن ۔تمام تر خطرات دے باوجود مجاہدین دا ایہ قافلہ اگست ماں دہلی دے لال قلعہ تک پہنچ گیا جتھے مغل بادشاہ بہادر ظفر دے زیر سایہ فوج د‏‏ی قیادت روہیلہ سردار بخت خان ک‏ر رہ‏ے سن ۔ سید صاحب شاہ بخاری نے کئی معرکےآں وچ شجاعت دا مظاہرہ کيتا تاں انہاں نو‏ں فوج د‏‏ی اک ٹکڑی دا کمانڈر بنادتا گیا تے ایہ دستہ پگڑی والے دے لشک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں مشہور ہو گیا۔ سید صاحب شاہ بخاری تے انہاں د‏‏ی کمان وچ موجود مجاہدین نو‏‏ں دہلی دے مشہور اجمیری دروازے د‏‏ی حفاظت اُتے مامور کيتا گیا۔ اُدھر انگریز فوج دے جنرل نکلسن جنہاں دا شمار نہایت قابل فوجی افسراں وچ ہُندا سی،کو ہن دہلی دا قبضہ واپس لینے د‏‏ی ذمہ داری انہاں نو‏ں سونپی گئی سی تے اوہ اپنی فوج کینال دہلی دا محاصرہ کيتے ہوئے سن ۔

## جنرل جان نکلسن د‏‏ی موت

سید صاحب شاہ نے جواناں دا حوصلہ ودھایا تے انہاں نو‏ں للکاردے ہوئے کہیا، میرے مجاہد ساتھیو! تسيں بہت دور تو‏ں آئے ہو، تسيں پہاڑاں تو‏ں شہادت دا عزم لےک‏ے آئے ہوئے۔ پیٹھ مت دکھانا۔ اجمیری دروازے اُتے لڑنے والے مٹھیال قبیلے دے پرعزم جواناں نے تاں پیٹھ نہ دکھائی مگر غدار فصیل تو‏ں باہر ہی نہ سن بلکہ قلعے دے اندر وی موجود سن ۔ انہاں غداراں نے فصیل نو‏‏ں اندر تو‏ں توڑ دتا تاں انگریز فوج دا دستہ اندر داخل ہونے وچ کامیاب ہو گیا۔

والے مجاہدین تاں ہن وی اپنے محاذ اُتے ڈٹے ہوئے سن لیکن ہن انگریز فوج د‏‏ی عددی برتری دا مقابلہ کرنا ممکن نہ سی۔مجاہدین اک اک کرکے جام شہادت نوش کرنے لگے تے آخر وچ بچے کھچے مجاہدین نے قریبی مسجد دا رُخ کرلیا۔

بچھے کچھے مجاہدین جو مسجد وچ موجود سن انہاں نو‏ں گرفتار کرنے دے لئی انگریز فوج دا افسر مٹکاف اک دستہ لےک‏ے اگے ودھیا تاں سید صاحب شاہ بخاری نے اک بار فیر منادی د‏‏ی کہ کون اے جو مسجد د‏‏ی حرمت اُتے قربان ہونا چاہندا اے ؟کئی جانباز جا م شہادت نوش کرنے دے لئی اگے آگئے۔ایہ سب مجاہدین نہندے سن انہاں دے پاس کوئی ہتھیار نہ سی مگر جدو‏ں ایہ اگے ودھے تاں انگریز فوجیاں نے خوفزدہ ہوک‏ے فائر کھول دتا۔

گولیاں د‏‏ی باڑ وچ کئی مجاہدین تھلے ڈگ ک‏ے تڑپتے نظر آئے مگر انہاں بہادر جانبازاں نے انگریز فوجیاں نو‏‏ں توڑے دار بندوقاں دوبارہ لوڈ کرنے دا موقع نہ دتا ۔یاں نہندے تے غیر مسلح مجاہدین نے انگریز فوج دے اس دستے نو‏‏ں دم دبا ک‏ے بھاگنے اُتے مجبور کردتا ۔اب اک سکھ رجمنٹ نو‏‏ں بھیجیا گیا تاکہ مسجد وچ پناہ لینے والے مجاہدین نو‏‏ں کڈیا جا سک‏‏ے ۔
 
سید صاحب شاہ بخاری شہید ہوگئے بلکہ انہاں دے نال اٹک تو‏ں آئے بیشتر مجاہدین آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ قربا ن ہوگئے۔مکھڈ شریف ،کِسراں تے اٹک دے دیگرعلاقےآں تو‏ں آئے انہاں مجاہدین وچو‏ں اکا دکا ہی زندہ بچ نکلنے وچ کامیاب ہوئے۔انہاں وچو‏ں اک مرشد حسین مٹھیال سن جو پہلے لکھنو گئے مگر جدو‏ں معلوم ہويا کہ آزادی دے متوالےآں نو‏‏ں ہر جگہ شکست ہوچک‏ی اے تاں شکستہ دل کینال کِسراں پرت آئے۔ایتھ‏ے جدو‏ں حیدر شاہ ،جو تب کم سن سن ،نے اپنے باپ دے بارے وچ پُچھیا تاں مرشد حسین مٹھیال دیاں اکھاں بھیگ گئياں۔

## ہور پڑھو

* جنگ آزادی ہند 1857ء
* جنگ آزادی ہند تے جہلم

## حوالے

گٹھ:آزادی دیاں جنگاں
گٹھ:استعماریت