ہندوستانی قواعد

ہر زبان دے لئی کجھ اصول اَتے قوانین ہُندے نيں، جنہاں تو‏ں اس بولی نو‏‏ں صحیح طور تو‏ں سکھیا اتے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ زبان د‏‏ی درستی اتے اس د‏ی خوبصورتی نو‏‏ں برقرار رکھن لئی انہاں قوانین اُتے عمل درآمد کرنا ضروری ہُندا ا‏‏ے۔ ہندوستانی زبان دے وی کجھ اصول نيں، جنہاں نو‏ں **[[قواعد]]** جاں **گرامر** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے جانن تو‏ں اردو بولی نو‏‏ں ٹھیک طریقے تو‏ں بولا اتے سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ سنسکرت وچ **قواعد** نو‏‏ں **ویاکرن** کہندے نيں۔ قواعد جاں گرامر، لسانیات د‏‏ی اک اہ‏م شاخ اے اتے اس دا مطالعہ بولی تے دسترس حاصل کرن لئی نہایت ضروری ا‏‏ے۔ ایہہ مضمون اردو بولی دے قواعد دے متعلق ا‏‏ے۔

ہندوستانی قواعد دے دو حصے نيں :
# 'رہیا کردے ہو غیروںماں
*[[اردو قواعد#حصۂ صرف|حصۂ صرف]]*'
# **[[اردو قواعد#حصۂ نحو|حصۂ نحو]]**

اِنہاں د‏‏ی تفصیلات تھلے درج نيں :

## حصۂ صرف
**صرف**، قواعد دا اوہ حصہ اے جس وچ جملیاں اتے مرکبات د‏‏ی بجائے، فقط **[[اردو قواعد#لفظ|لفظاں]]** دے بارے وچ بحث کيتی جاندی اے ؛ اُنہاں د‏‏ی ساخت، بناوٹ اَتے معانى د‏‏ی وضاحت کيتی جاندی اے تے صرف لفظاں نو‏‏ں موضوع بحث بنایا جاندا ا‏‏ے۔

### لفظ
انسان اپنے منہ تو‏ں جو کجھ کہندا اے اس د‏ی بنیادی اکائی **لفظ** ہُندی ا‏‏ے۔ اس نو‏ں انگریزی وچ **شبد** کہندے نيں۔

#### لفظِ موضوع
جس لفظ یا لفظاں دے مجموعے دے کجھ معنى ہوݨ، اس نو‏ں **لفظ موضوع** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ ، کوئی وی با معنى لفظ یا لفظاں دا مجموعہ **لفظ موضوع** ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انگریزی وچ **(meaningful شبد** کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔

اس د‏ی دو قسماں نيں، **کلمہ** اتے **کلام**۔ **کلمے ** د‏‏ی بحث **[[اردو قواعد#حصۂ صرف|حصۂ صرف]]** وچ آندی اے، جدو‏ں کہ **کلام** د‏‏ی بحث **[[اردو قواعد#حصۂ نحو|حصۂ نحو]]** وچ آندی ا‏‏ے۔

##### کلمہ
وہ **اکیلا** لفظ جس دے کجھ معنى ہوݨ، **کلمہ** کہلاندا ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ ، کوئی وی اکیلا با معنى لفظ کلمہ ہُندا اے ؛ جداں :
* مسجد
* کیا
* کرنا

ان مثالاں وچ تِناں خط کشیدہہ لفظاں **کلمے ** نيں۔ انگریزی وچ اسنو‏ں **meaningful شبد** کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔

###### اسم
**اسم** اوہ **کلمہ** اے جو کسے **شخص**، **تھاں**، **چیز** یا **کیفیت** دے لئی استعمال کيتا جائے ؛ جداں :
*   تو‏ں  ا‏‏ے۔
*    سی۔
*   دا  ہُندا ا‏‏ے۔

انہاں جملیاں وچ خط کشیدہ **لفظاں (کلمے) اسماء** نيں۔ انگریزی وچ اس نو‏ں **nominal** کہندے نيں۔

معنیاں دے لحاظ تو‏ں **اسم** نو‏‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا جاندا اے :

**۱۔ اسم ذات**
* اسم معرفہ یا اسم خاص
* * اسم علم
** * خطاب
** * لقب
** * تخلص
** * کنیت
** * عرف
* * اسم ضمیر
** * ضمیر شخصی
*** * ضمیر متکلم
*** * ضمیر مخاطب
*** * ضمیر غائب
** * ضمیر اشارہ
*** * ضمیر اشارۂ قریب
*** * ضمیر اشارۂ بعید
** * ضمیر استفہام
** * ضمیر موصول
** * ضمیر تنکیر
* * اسم اشارہ
** * اشارۂ قریب
** * اشارۀ بعید
* * اسم موصول
* اسم نکرہ یا اسم عام
* * اسم آلہ
* * اسم صوت
* * اسم thumb یا اسم مصغر
* * اسم مُکَبَّر
* * اسم ظَرف
** * اسم ظَرفِ زَمان
** * اسم ظَرفِ مَکان
* * اِسمِ جَمع
**۲۔ اِسمِ صِفَت**
* صِفَتِ ذاتی/اَصلی
* * صِفَتِ نَفسی
* * صِفَتِ بَعض
* * صِفَتِ کُلّ
* صِفَتِ نِسبَتی
* صِفَتِ عَدَدی
* * صِفَتِ مُعَیِّن
* * صِفَتِ غَیرمُعَیِّن
* * صِفَتِ تَرتِیبی
* * صِفَتِ اِضافی
* * صِفَتِ کَسری
* * صِفَتِ اِستِغراقی
* صِفَتِ مِقداری
* صِفَتِ اِشارَه
* صِفَتِ مُشَبَّہ

###### فعل
**فعل** وه **کلمہ** اے، جو کسی کم دا کرنا، ہونا یا سَہنا ظاہر کرے ؛ جداں :

← «وه گهر آیا۔»

← «یہ باغ خوبصورت ہے۔»

← «اُس نے مجهے ماریا۔»

ان اَمثِلَہ وچ بالا خط کشیده **کلمے اَفعال** نيں۔ اَنگریزی وچ اِسنو‏ں **Verbal** کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔

معنیاں دے اعتبار تو‏ں اَفعال نو‏‏ں تھلے لکھے اِقسام وچ تقسیم کِیا جاندا ا‏‏ے۔
* فِعلِ لازِم
* فِعلِ مُتَعَدّی
* فِعلِ تام
* فِعلِ ناقِص
* تَمِیز/مُتَعَلِّقِ فِعل

###### اکھر
**حَرف** وه **کلمہ** اے، جیہڑا کلّے کجھ معنٰى نہ دیوے، بلکہ اَسماء اتے اَفعال دے نال مِل کے اپنے پورے معنٰى ظاہر کرے، جداں :

← «اُس نے کہیا، ”اساں پہ خدا کے   بے شمار احسانات نيں۔ “»

← «حضرت عمرؓ کے  زمانے ماں  شیر اور بکری اک گهاٹ پانی پیندے تهے۔ »

اِنہاں مثالاں وچ بالا خط کشیده لفظاں **حروف** نيں۔ انگریزی وچ اکھر نو‏‏ں **Particle** کہندے نيں۔

استعمال دے لحاظ حروف نو‏‏ں چار وڈے وڈے گروہاں وچ تقسیم کِیا جاندا اے :

:**اَوَّل:** وه حروف، جو **اَسماء** اتے **اَفعال** دے باہمی تعلّق نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی استعمال ہُندے نيں :۔
* عَلامَتِ فاعِل
* عَلامَتِ مَفعُول
* حَرفِ اِضافت
* حَرفِ جار
* حَرفِ تَشبِیہ

:**دُوُّم:** وه حروف، جو **تأکید وتخصیص** دا کم دیندے نيں :۔
* حَرفِ تَأکِىد
* حَرفِ تَخصِیص
* حَرفِ شُمُول وَشِرکَت

:**سوُّم:** وه حروف، جو دو **اِسماں **، دو **فِعلاں ** یا دو **جُملاں ** نو‏‏ں مِلاندے نيں :۔
* حَرفِ عَطَف
* حَرفِ تَردید
* حَرفِ اِضراب
* حَرفِ اِستِدراک
* حَرفِ اِستِثناء
* حَرفِ بَیان
* حَرفِ عِلَّت
* حَرفِ شَرط وَجَزاء

:**چہارُم:** وه حروف، جو جُملاں وچ قائم مقام ہُندے نيں :۔
* حَرفِ نِدا
* حَرفِ جَواب
* حَرفِ نُدبَہ وَتَأَسُّف
* حَرفِ اِبنِساط
* حَرفِ تَعَجُّب
* حَرفِ نَفرِین وَنَفرَت
* حَرفِ تَحسِین وَآفرِین
* حَرفِ تَنبِِیہ
* حَرفِ قَسَم
* حَرفِ تَوبَہ و اَمان

#### لفظِ مہمل
جن لفظاں دے کچھ معنٰى نہ ہوݨ، وه لفظاں **مُہمِل** کہلاندے نيں۔

## حصۂ نَحو
**نَحو**، قواعد دا وه حصہ اے جس وچ علٰیحده علٰیحده **[[اردو قواعد#لفظ|لفظاں]]** د‏‏ی بجائے لفظاں دے مجموعےآں، **مُرَکَّب** جُملاں یا عِبارتاں تو‏ں بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔

### کَلام/مُرَکَّب
کوئی بهی دو یا دو تو‏ں زیاده پُر معنٰى لفظاں دا مجموعہ، **کَلام** یا **مُرَکَّب** ہُندا ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں انگریزی وچ **Phrase and Clause** یا **Group of meaningful words** کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔

__اشاریہ__
__ربط_نیا_قطعہ__

گٹھ:اردو قواعد
گٹھ:اردو
گٹھ:قواعد
گٹھ:ہندوستانی زبان
گٹھ:ہندی
گٹھ:مخصوص زباناں دا صرف و نحو
گٹھ:Short description is different from Wikidata