خانان قاسم

خانان قاسم یاں قاسم بادشاہت (تاتاری بولی چ: قاسم خانلیغی ، قاسم پاتشاہیغی) ، اک تاتاری خانان سی تے روسی سلطنت دی ماتحت ریاست سی ۔ ایہہ روس چ ریازان اوبلاست (سابق ریازان راجواڑا دے علاقے )چ ۱۴۵۲ء توں ۱۶۸۱ء تک قائم رہی ۔ اسدا راجگھر دریائے اوکا تے واقع قاسیموف شہر سی ۔ ایہہ ریاست ماسکو دے حکمران وسیلی دوم ولوں خانان قازان دے پہلے خان الغ محمد دے پتر قاسم خان نوں دتے گئے علاقےآں تے بنائی قائم کیتی گئی سی ۔

**خانیتِ قاسم** (تاتار: قاسم خانليغى)، مسہر دا گھر اک تاتار خانیت اے جو موجودہ روس دے علاقے ریازان وچ ۱۴۵۴ء تو‏ں ۱۶۸۱ء تک واقع ا‏‏ے۔ تریخ دے ابتدائی مراحل وچ قازان خانیت اک بفر ریاست دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی جو اپنے مفادات د‏‏ی دیکھ بھال کردی سی تے فیر ماسکو د‏‏ی پرنسپلٹی د‏‏ی اک وسل ریاست بن گئی۔
## تریخ
۱۴۴۵ء وچ اولوک محمد نے ماسکو دے واسیلی دوم دے بادشاہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ آزاد ہونے دے لئی اسنو‏ں وڈی رقم ادا کرنی پڑدی اے تے گوروڈٹس میشچرسکی شہر دے ارد گرد دے خانات اصلاح اُتے رضامندی ظاہر کردے نيں۔ اولوک محمد اپنی بین الاقوامی ساکھ نو‏‏ں ودھانے تے ادائیگی دے عمل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی خانیت بنا رہے نيں۔ اُتے اولوک محمد دے قتل دے بعد قازان خانات وچ اقتدار د‏‏ی جدوجہد شروع ہوئی تے گوروڈیٹس میشچرسکی ماسکو د‏‏ی پرنسپلٹی تو‏ں متاثر ہوئے۔ اولوک محمد دے بیٹے قاسم تے یعقوب قازان خانیت تو‏ں فرار ہو ک‏ے ماسکو دے شہزادے دے فرش اُتے آئے تے انہاں د‏‏ی خدمت دا وعدہ کيتا۔ ماسکو ویسیلی دوم دا شہزادہ انہاں نو‏ں کئی علاقے تیار کردا اے تے تھوڑے ہی عرصے وچ گوروڈیٹس میشچرسکی تے اس دے ارد گرد دے علاقےآں نو‏‏ں انہاں دے حوالے ک‏ے دتا جاندا ا‏‏ے۔ خانات دا سربراہ قاسم سی جو اولوک محمد دا بیٹا سی۔

۱۵۲۰ء تک قاسم خاناں نو‏‏ں ریازان د‏‏ی پرنسپلٹی تے فیر ماسکو د‏‏ی پرنسپلٹی تو‏ں رقم ملی۔ اہ‏م لوکاں یعنی مورڈنٹس تے میشراں نے انہاں دے بنانے دے لئی ادائیگی کيتی۔ اُتے قصیم دے بیٹے دانیار د‏‏ی موت دے بعد قاسم خانیت دے خاناں د‏‏ی تقرری ماسکو نے شروع کيتی۔ سیاسی آزادی کھونے دے بعد خانائیت روس دا اک علاقہ بن جاندا ا‏‏ے۔ اُتے صرف اک مسلما‏ن نو‏‏ں خان تو‏ں تعبیر کيتا جا سکدا سی تے ریاستی مذہب اسلام سی۔

قاسم خانیت نو‏‏ں تمام جنگاں وچ ماسکو د‏‏ی پرنسپلٹی د‏‏ی حمایت کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ روس تے کیسپیئن د‏‏ی مشترکہ فوج نے سویڈن تے قازان دیاں جنگاں وچ آرڈر آف لیون دے نال جنگ وچ حصہ لیا۔ روس وچ خوفناک دور وچ کاسم خامنہ ای اراز محمد لیجدمرتی د‏‏ی حفاظت کيتی گئی۔ لیکن جدو‏ں انہاں نو‏ں پولینڈ تو‏ں اس دے تعلق دا پتہ چلدا اے تاں اوہ اس دے خلاف پھنس جاندے نيں۔ جدو‏ں لجمرتِیہہ نو‏‏ں ایہ معلوم ہويا تاں اس نے اراز محمد نو‏‏ں قتل کر دتا۔ اُتے وحشت دے دور دے خاتمے دے بعد قازان خانیت د‏‏ی تباہی دے بعد اس د‏ی وفات دے بعد قصیم خانیت د‏‏ی حیثیت کم ہو گئی۔ استراخان خاندان دے دور وچ قاسم دے خانت نے آزادی مکمل طور اُتے کھو دی۔ ایہ روسی بادشاہت وچ اک غیر ضروری وجود د‏‏ی طرح آباد ا‏‏ے۔

خانات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ۱۶۸۱ء وچ تباہ کر دتا گیا تے ایہ روسی پٹش دا حصہ ا‏‏ے۔

## مڈھلی تریخ

اس ریاست دے آبائی باشندے فن قیبلے ماشیچیؤرا تے موروما سن جہڑے موردووی (مردوویا ، روس) سن ۔ ایہہ علاقے پہلے کیویائی روس تے وولگا بلغاریہ دے اثر تھلے سن ۔ مقامی قبیلے روسی نواباں نوں تاوان دیندے سن ۔ بعد چ ایہہ علاقہ ولادیمیر سوزدال راجواڑے چ شامل کر لئے گئے ۔ ۱۱۵۲ء چ ولادیمیر دے نواب یوری دولگاروکی نے گرودیتس مشچئورسکی قائم کیتی ۔ منگولاں دے حملے دے بعد ایہہ علاقے سلطنت طلائی اردو چ شامل کر لئے گئے ۔ اینہاں علاقےآں چ ترک آباد کار آئے تے وولگا بلغاریہ دے اقتدار پاروں اینہاں نے اسلام قبول کر لئیا ۔ نیم آزاد راجواڑا مشار یورت ، طلائی اردو دے اک تاتاری محمد شیرین نے قائم کیتا ۔ ۱۳۹۳ء توں ایہہ علاقہ روس دا حصہ بن گیا ۔ ۱۴۴۵ء دی سوزدال دی لڑائی دے بعد اولگ محمد نے ایہہ علاقے تاتاراں دے حق دا دعوی کیتا ۔

ماسکو دے حکمران وسیلی دوم نے اس حق نوں مندے ہوئے اولک محمد دے پتر قاسم خان نوں مشار یورت دے علاقے دی حکمرانی دے دتی ۔ اسدے ناں تے شہر تے خانان دا ناں پئے گیا (اج دی قاسیموف روس دا اک اہم شہر اے) ۔
اک دوجی تریخ دے موجب قاسم خان روسی ریاست دی ملازمت چ آیا تے ایہہ علاقے اسنوں ماسکوی ریاست تے خانان قازان وشکار بفر سٹیٹ بنان لئی دتے گئے سن ۔ ایہہ ریاست روس دی طفیلی ریاست سی ۔ شروع توں ای خان خانان دے علاقے تے حکومت کردا ، پر اندونی سیاست روس دے کنٹرول ج سی ۔

## آبادی

 
اس علاقے چ مشار تاتاری]] (شروع دی ترک آبادی دی نسل) ، روسی تے موردووی آباد سن ۔ مشچیورا تے موروما قبیلے پہلے ای آپس چ کھل مل گئے سن ۔ خانان قاسم دے علاقےآں چ آباد ہون آلے قازان تاتاریاں نوں قاسم تاتار آکھیا جان لگا ۔ زیادہ تر قاسم تاتار خان دے محل چ یاں خان دی فوج چ ملازمت کردے سن ۔ ایہہ تاری گروہ مشار تاتاریاں چ گھل مل گئیا ۔ اج وی تقریبا ۱٬۰۰۰ قاسم تاتار قاسیموف شہر چ رہائش پزیر نیں ۔

خانان دے اہم خانداناں چ مانغیت ، آرغن ، جلائر ، قپچاق ٹبر سن ۔ ماسکو دی اتنظامیہ خانان قازان خانان قریم تے خانان سائبیریا دے خاناں دا انتخاب حکمران ٹبراں چوں کردے ۔
## لوک
زیادہ تاتاری لوک قاسم خانات دے علاقے وچ رہندے سن لیکن روسی رہندے سن جنہاں وچو‏ں اکثر تاتاری جھگڑےآں دے ذریعے علاقے وچ منتقل ہو گئے سن ۔ اہ‏م قوماں مورڈنٹ تے "کالی مکھیاں" میشر اوہ اہ‏م پرتاں سی جو ٹیکس ادا کردیاں نيں۔

قاسم خانیت د‏‏ی تباہی دے بعد "سفید سمپوسیا" تاتاریاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں فائدہ حاصل ہويا۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر عام کسان نيں۔ نويں روسی حکومت نے انہاں دے حقوق وچ کمی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ زیادہ تر نو‏‏ں دوسری سمت جانے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس وقت انہاں دے وطن وچ قاسم تاتاریاں د‏‏ی تعداد ۱۱۰۰ افراد اُتے ا‏‏ے۔

## مذہب
سولہويں صدی تک اسلام سرکاری تے مرکزی دھارے وچ سی۔ سولہويں صدی عیسوی وچ قاسم خاناں دا بپتسمہ شروع ہويا - ۱۵۷۳ء وچ ساین بلات دا گلا گھونٹ دتا گیا تے ۱۶۸۳ء وچ - سیت بورحان ۔ عام عیسائیت آبادی وچ کمی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ ا‏‏ے۔

آخری مسلم ایمان والا قصیم - فاطمہ سلطان بیکی۔

## مختصر تریخ

خانان قاسم دے خاناں نے روس دے خانان قازان دے خلاف سارے حملےآں (۱۴۶۹ء-۱۴۶۷ء ، ۱۴۸۷ء ، ۱۵۵۲ء) چ اپنے دستےآں نال شرکت کیتی ۔ خانان قاسم دا خان شاہ غلی (شاہ علی) روس دی مدد نال تن وار خانان قاسم دا خان بنیا ۔ قازان دے فتح دے مگروں ، خان دی خودمختاری ختم کر دتی گئی تے روسی ووئیوود خانان دی حکومت چلان لگے ۔ پر خان دا اقتدار موجود رہیا ۔ اک خان سیمون بیکبولاتووچ سعائی ہو گیا تے ۱۵۷۴ء چ ماسکو دا شہزادہ اعظم ہون دا اعلان کر دتا ۔ سعید برہان خان (۱۶۲۷ء توں ۱۶۷۹ء) دے دور چ روس نے سعائی بنان دی پالیسی شروع کر دتی ۔ بیگ جنہاں دا مرتبہ بائر (روسی نواب) دے برابر سی ، نوں گھٹا کے دووریان (روسی درباری) دے برابر تاتار خدمت گار دا کر دتا گیا ۔ اس پالیسی نال ۱۶۵۶ء چ اک تاتاری بغاوت ہوئی ۔ ۱۶۸۱ء چ خان بیکا (ملکہ) فاطمہ سلطانہ دی وفات مگروں خاناں ختم کر دتی گئی ۔
## قاسم خانیت دے خان
 

* قازان ٹبر (ہرے رنگ چ)
*قریم (کریمیا) ٹبر (نیلے رنگ چ)
*استراخانی ٹبر (خٹے رنگ چ)
*قازاق ٹبر (بھورے رنگ چ)
*سیبیر ٹبر (گلابی رنگ)
## ہور ویکھو

* خانان قاسم
* مشار یورت
* خانان سائبیریا

## حوالے

* قاسم خانلیغی : تاتار انسائیلوپیڈیا ۔ قازان ، جمہوریہ تاتارستان ۔ اکیڈمی آف سائنسز ، تاتار انسائیکلوپیڈیا انسٹیٹیوشن ۲۰۰۲ء ۔

## باہرلے جوڑ
* خانان قاسم دے خاناں دی فہرست 

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:یورپ دیاں سابق مسلمان ریاستاں
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:روس
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:تاتاری ریاستاں
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں