open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کرن پریاگ

الکنندا دریا اتے پنڈر دریا دے سنگم اتے بسیا کرنپریاگ مذہبی پنج پریاگاں وچ تیجا اے جو مولروپ ولوں اک اہم تیرتھ ہویا کردا سی ۔ بدریناتھ مندر جاندے ہوئے سادھواں، منیاں ، رشیاں اتے پیدل تیرتھیاتریاں نوں اس شہر ولوں گزرنا پیندا سی ۔ ایہہ اک اننتیشیل بازار وی سی اتے دیس دے ہور حصےآں ولوں آکے لوک اتھے بس گئے کیونکہ اتھے وپار دے موقعے مہیا سن ۔ اس سرگرمیاں اتے سال 1803 دی بریہی ہڑ دے کارن روک لگ گئی کیونکہ شہر پرواہ وچ وگ گیا ۔ اس ویلے پرانے عما دیوی مندر دا وی نقصان ہویا ۔ پھر سامانئتا بحال ہوئی ، شہر دا پنراساری ہویا اتے سفر اتے وپاری سرگرمیاں دباراں شروع ہو گئی ۔ سال 1803 وچ گورکھیاں نے گڑوال اتے حملہ کیتا ۔ کرنپریاگ وی عامَ شیش گڑوال دی طرحاں ہی کتیوری خاندان ولوں شاست رہا جسدی راجگڑھ جوشیمٹھ دے کول سی ۔ بعد وچ کتیوری خاندان دے لوک آپ کماؤں چلے گئے جتھے اوہ کجھ خاندان ولوں ہار ہو گئے ۔

کتیوریاں دے ہٹن ولوں کئی طاقتاں دا ادئے ہویا جنہاں وچ سبتوں زیادہ طاقتور پنوار ہوئے ۔ اس خاندان دی نیہہ کنک پال نے چاندپور گڑی ، کرنپریاگ ولوں 14 کلومیٹر دور ، وچ پائی جسدے 37ویں ونشج اجے پال نے اپنی راجگڑھ شیرینگر وچ بسائی ۔ کنک پال ولوں قائم ونش پال خاندان کہلایا جو نام 16ویاں صدی دے دوران شاہ وچ تبدیل ہو گیا اتے سال 1803 تک گڑوال اتے حکمرانی کردا رہا ۔

گورکھیاں دا رابطہ سال 1814 وچ انگریزاں دے نال ہویا کیونکہ اوہناں دی سیماواں اک - دوجے ولوں ملدی سی ۔ سیما دیاں کٹھنائیاں دے کارن انگریزاں نے اپریل 1815 وچ گڑوال اتے حملہ کیتا اتے گورکھیاں نوں گڑوال ولوں کھدیڑکر اسنوں بریٹیش ضلعے دی طرحاں ملیا لیا اتے اسنوں دو بھجیا– مشرقی گڑوال اتے پچھم والا گڑوال– وچ ونڈ دتا ۔ مشرقی گڑوال نوں انگریزاں نے اپنے ہی کول رکھکے اسنوں بریٹیش گڑوال نامت کیتا ۔ سال 1947 وچ بھارت دی آزادی تک کرنپریاگ وی بریٹیش گڑوال دا ہی اک حصہ سی ۔

بریٹیش دور وچ کرنپریاگ نوں ریل سٹیشن بناؤن دا اک تجویز سی ، اتے جلدی ہی بھارت نوں آزادی مل گئی اتے تجویز بھلا دتا گیا ۔ سال 1960 دے دہاکےدے بعد ہی کرنپریاگ ترقی یافتہ ہون لگا جدوں اتراکھنڈ دے اس حصہ وچ پکی سڑکاں بنی ۔ حالانکہ اس ویلے وی ایہہ اک تحصیل سی ۔ اسدے پہلاں گڑ اتے لون ورگی ضروری وستاں لئی وی کرنپراگ دے لوکاں نوں کوٹدوار تک پیدل جانا ہندا سی ۔ سال 1960 وچ جدوں چمولی ضلع بنا تدّ کرنپریاگ اترپردیش وچ اسدا اک حصہ رہا اتے بعد وچ اتراکھنڈ دا ایہہ حصہ بنا جدوں سال 2000 وچ اسدا قیام ہوئیا ۔
گٹھ:ہندو دھرم
قلعہ فتح پور

**قلعہ فتح پور** روپڑ توں ماجری جٹاں-پرکھالی روڈ اتے پیندے پنڈ فتح پور دا نام وی اس قلعے دے نام وجوں ہی رکھیا گیا اے۔ پنڈ فتح پورتوں قریب اک کلومیٹر اگے شوالک دیاں پہاڑیاں وچ وچ قلعے دا  تھاں اے۔ اس قلعے دے اساری لئی نیہاں وچ لگیاں سرہندی اٹاں قلعہ ہون دی گواہی بھر رہیاں ہن۔ قلعے دیاں نیہاں تے سرہندی اٹاں ہی سانوں قلعہ ہون دا احساس کرواؤندیاں ہن۔
## اتہاس
اتہاس  مطابق نہنگ خان پٹھان شاہ سلیمان غزنوی دی کل وچوں نورنگ خاں دا پتر سی۔ جس دی بیوی جینا بیگم، پتر عالم خاں تے پتری ممتاز جی گرو جی دے چنگے پریمی سن۔ ایہناں وچ عقیدت دا مڈھلا کارن ایہہ سی کہ نورنگ خاں دا پیؤ سری گرو ہرگوبند دا مرید سی۔ اس دے گھر وچ عقیدت، لگن تے پیار سی۔ پھر نورنگ خاں تے نہنگ خاں پیو-پتر گرو گوبند سنگھ جی دے دربار وچ آ کے چنگی نسل دے گھوڑے لیا کے ویچیا کردے سن تے دھن حاصل کردے سن۔ نہنگ خاں پٹھان تے اس دا پروار اس قلعے وچ وی رہندا رہا اے۔ سن 1947 نوں دیس دی ونڈ ہون دے نال نہنگ خاں پٹھان دا پروار سبھ کجھ چھڈّ کے پاکستان چلا گیا سی۔ ہولی ہولی پرانے قلعہ تے اس دیاں بچیاں ہوئیاں نشانیاں وی ہن ختم ہو چکیاں ہن۔ دسم پیؤ گرو گوبند سنگھ دے سچے عقیدت مند پٹھان نہنگ خاں نال متعلق قریب ساڈھے تن سو سال پرانے قلعہ فتح پوراے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخ
بپّا راول

**بپا راول** (1433–1468) اُدیپور راج دا بانی راجا سی۔

## نامکرن
بپا راول بپا جاں باپا اصل وچ انفرادی شبد نہیں اے، سگوں جس طرحاں "باپو" شبد مہاتما گاندھی لئی روڑ ہو چکیا اے، اسے طرحاں اعزازی "باپا" شبد وی میواڑ دے اک خاص بادشاہ لئی ورتیا جاندا اے۔ گہل بنسی راجا کالبھوج دا ہی دوجا نام باپا منن وچ کجھ تریخی ہچکچاہٹ نہیں ہندی۔ اس دے لوکسیوا، دیشسیوا وغیرہ کماں نال متاثر ہو کے ہی جنتا نے اسنوں باپا خطاب نال نوازیا ہووےگا۔

## جیون
مہانرانا کمبھا دے ویلے وچ رچت اکلنگ مہاتم وچ کسے پرانے گرنتھ جاں پرشستی دی بنیاد اتے بپا دا سماں سنوت 810 (سن 753) دتا اے۔ اک ہور اکلنگ مہاتم توں سدھ اے کہ ایہہ بپا دے راجتیاگ دا سماں سی۔ جے بپا دا راجدور 30 سال  رکھیا جاوے تاں اوہ سن 723 دے لگپگ گدی اتے بیٹھا ہووےگا۔ استوں پہلاں وی اس دے ٹبر دے کجھ پرتاپی راجا میواڑ وچ ہو چکے سن، پر بپا دی شخصیت اوہناں سبھ توں ودھ کے سی۔ چتوڑ دا مضبوط قلعہ بندی اس ویلے تک موری راجٹبر دے راجے دے ہتھ وچ سی۔ پرمپرا مطابق ایہہ مشہور اے کہ ہاریت رشی دی کرپا نال بپا نے مانموری نوں مار کے اس قلعہ بندی نوں حاصل کیتا۔ ٹاڈ نوں اتھے راجا مانکا وِ  770ب (سن 713ء) دا اک کتبہ ملیا سی جو سدھ کردا اے کہ باپا اتے مانموری دے ویلے وچ خاص انتر نہیں اے۔

چتوڑ اتے اختیار کرنا کوئی آسان کم نہیں سی؛ پر ساڈا اندازا اے کہ باپا دی خاص مشہوری عرباں دے نال کامیاب لڑائی کرن دے کارن ہوئی۔ سن 712ء   وچ محمد بن قاسم توں سندھ  نوں جتیا۔ استوں بعد عرباں نے چارے پاسے ہلے کرن شروع کیتے۔ اوہناں نے چاوڑاں، موریئے، سیندھواں، کچھیلاں اتے گزراں نوں ہرایا۔ مارواڑ، مالوا، میواڑ، گجرات وغیرہ سبھ حصےآں اتے اوہناں دیاں فوجاں چھا گئیاں۔ اس ویلے راجستھان دے کجھ مہان انسان ہوئے جہناں وچ خاص طور تے پرتیہار بادشاہ ناگبھٹ پہلا اتے باپا راول دے نام پرمکھ ہن۔ ناگبھٹ پہلا نے عرباں نوں مغربی راجستھان اتے مالوے توں مار بھجایا۔ بپا نے ایہی کم میواڑ اتے اس دے آسپاس دے صوبے لئی کیتا۔ موریا (موری) شاید اس عرب حملے نال جرجر ہو گئے ہون۔ باپا نے اوہ کم کیتا جو موری کرن وچ نااہل سن، اتے نال ہی نال چتوڑ اتے وی اختیار کر لیا۔ بپا راول دے مسلمان دیساں اتے فتح دیاں کئی دنتکہانیاں عرباں دی ہار دی اس سچی گھٹنا توں پیدا ہوئی ہونگی۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
بنگال دی ونڈ 1905

**بنگال دی ونڈ** (بنگالی: বঙ্গভঙ্গ (بنگو بھونگ) ) متعلق فیصلے دا اعلان 19 جولائی 1905 نوں ہندستان دے اوس ویلے دے وائسرائے لارڈ کرزن ولوں کیتا گئیا سی۔ ایہہ ونڈ 16 اکتوبر 1905 توں موثر ہوئی۔ ونڈ دے کارن پیدا ہوئی اچّ پدھری سیاسی بدامنی دے کارن 1911 وچ دوناں طرف دی بھارتی جنتا دے دباء دی وجہ نال بنگال دے مشرقی اتے مغربی حصے پھیر اک ہو گئے۔

ونڈ دے ویلے بنگال دی کل  آبادی 7 کروڑ 85 لکھ سی اتے اس ویلے بنگال وچ بہار، اڑیسہ اتے بنگلہ دیش شامل سن۔ بنگال پریزیڈینسی اس ویلے ساریاں پریزیڈینسیاں وچ سبھ توں وڈی سی۔ 1874 وچ آسام بنگال توں وکھ ہو گیا۔ اک لیفٹینینٹ گورنر انے وڈے صوبہ نوں کامیاب حکومت دے سکن توں نااہل سی۔ اوس ویلے دے گورنر-جنرل لارڈ کرزن نے پربندھکی اوکھیائی نوں بنگال ونڈ دا کارن دسیا، پر اصلی کارن پربندھکی نہیں سگوں سیاسی سی۔ کرزن دے بنگال ونڈ دے خلاف وچ سودیشی اتے بائیکاٹ تحریک جتھیبند کیتی گئی۔ بنگال اس ویلے بھارتی قومی فکر دا مرکز نقطہ سی اتے نال ہی بنگالیاں وچ پربل سیاسی جاگرتی سی، جس نوں کچلن لئی کرزن نے بنگال نوں اتے ہندو-مسلم سہچار نوں ونڈنا چاہیا۔ اسنے بنگالی بھاشی ہندواں نوں دوناں حصےآں وچ گھٹ گنتی وچ کرنا چاہیا۔

## حوالے

گٹھ:برصغیر
گٹھ:بھارت دی تریخ
لارڈ کرزن

**جارج نتھانیئیل کرزن** اتے **لارڈ کرزن** (انگریزی: George Nathaniel Curzon)، آرڈر آف گیٹس، آرڈر آف د سٹار آف انڈیا، آرڈر آف انڈین امپائر، برطانیہ دے پریوی کاؤنسل (11 جنوری 1859 – 20 مارچ 1925)، جہناں نوں د لارڈ کرجن آف کیڈلیسٹن 1898 ولوں 1911 دے وچکار اتے د ارل کرزن آف کیڈلیسٹن 1911 توں 1921 تک دے نام نال وی جانیا جاندا اے، برٹین کنزرویٹو پارٹی دے سابق سیاستدان سن جو بھارت دے وائسرائے اتے خارجہ سیکٹری بنائے گئے سن۔

گٹھ:بھارت دے گورنر جنرل
گٹھ:بھارت دی تریخ
بنگال دی ونڈ

**بنگال دی ونڈ** دو وکھ-وکھ سمیاں دے دوران بنگال  دی ونڈ بارے لیکھ ہن:
* بنگال دی ونڈ 1905
* بنگال دی ونڈ 1947
کورٹ اینڈ کیمپ آف رنجیت سنگھ

**کورٹ اینڈ کیمپ آف رنجیت سنگھ** ہندستان دے گورنر جنرل لارڈ اؤکلینڈ ( 1836–42 ) دے ملٹری سیکٹری ڈبلیو۔جی۔ اوسبورن ولوں رچت اک کتاب ۔

## اشاعت
اسدی پہلی اشاعت 1840 وچ لندن وکھے ہوئی ۔ اس کتاب وچ 19 مئی توں 13 جولائی 1838 تک دیاں پنجاب وچلیاں واقعےآں دا ذکر ملدا اے اتے نال ہی اس وچ لکھاری دے نجی وچار وی شامل کیتے گئے ہن ۔ لکھاری سبھ توں پہلاں مئی 1838 وچ سر ولیئم ایچ۔ میکناؤٹن دے مشن دے میمبر دے طور ‘ تے لاہور آیا اتے پھر اسے سال دسمبر وچ گورنر-جنرل دی مہاراجہ رنجیت سنگھ نال ملاقات ویلے فیروزپور چلا گیا سی ۔ کتاب دا شروع سکھ دھرم دی پیدائش اتے ترقی نال ہندا اے اتے اس دے نال ہی لکھاری ولوں مہاراجے نوں لکھے کجھ پتر اتے مہاراجے ولوں لکھاری نوں لکھیا اک پتر اس کتاب وچ شامل کیتے گئے ہن ۔ مول روپ وچ ایہہ کتاب پتھر چھاپے وچ چھپی اتے اس وچ لکھاری ولوں واہے ہوئے سولھاں چتر جاں مورتاں وی شامل ہن ۔
## مقصد
واضع طور تے اس کتاب دے لکھن دا مقصد “ کیمپ جیون دی اکتاہٹ” نوں دور کرنا سی ۔ لکھاری دی اس نوں “ شائع کرن دی خواہش بالکل نہیں سی” ۔ مگر رچنا دے گہہ-بھرے مطالعہ توں پتہ لگدا اے کہ اس لکھت دا مقصد شمال-مغربی سرحد دے سیاسی مسئلیاں اتے بیمار مہاراجے دے انتقال اپرنت پنجاب ‘ تے ممکنہ قبضے ول انگریزاں دا دھیان کھچنا سی ۔ اوسبورن ولوں پیش کیتا سکھ فوج دی کارکردگی اتے  تظیم دا ویروا دسدا اے کہ ایہہ فوجاں بھاویں بھارت دے دوجے راجیاں دیاں فوجاں توں ودھیاں سن پر انگریز فوج توں گھٹیا سن ۔
## رنجیت سنگھ دا ذکر
کتاب وچ رنجیت سنگھ دی شخصیت اتے کردار ، اس دیاں عادتاں اتے خاصیتاں اتے اس دے گناں اتے اؤگناں دا واضع لیکھا-جوکھا شامل اے ۔ اوسبورن لکھدا اے کہ مہاراجہ اوہناں ویکتیاں وچوں اک سی جہڑے قدرت ولوں ہی سکھر ‘ تے پہنچن اتے وڈیائی حاصل کر سکن ہت وروسائے ہندے ہن ۔ سبھاء توں ہی شانت اتے حسابی مہاراجہ اپنے مقصداں اتے یتناں وچ صحیح تناسب رکھدا سی ۔ مہاراجے نے پڑھیا لکھیا نہ ہون دی اپنی کمزوری نوں صحیح اتے درڑھ یاد-طاقت ، غیر-معمولی دماغی چستی اتے تکھی کالپنکتا ولوں پورا کیتا ہویا سی ۔ صرف دماغی طاقت ، نجی طاقت اتے حوصلے نال اسنے اک طاقتور دیس دا اساری کیتی سی ۔ سبھاء پکھوں اوہ نرم اتے دیاوان سی ۔ اس کول “ قدرتی چترائی ، زندہ-دلی  اتے جوش سی جہڑی اک ودھیرے تہذیب یاقتہ اتے انٹیکجوئل شخص پاس ہی ہو سکدے ہن ۔ ” رنجیت سنگھ دے آلے-دوآلے والے لوکاں  بارے اوسبورن نے بہت ہی دلچسپ ٹپنیاں کیتیاں ہن ۔ اوہ کہندا اے “ فقیر عزیز الدین سندر دکھّ والا لگ-پگ پنتالی سال دا انسان سی جہڑا نجی طور تے ودھیرے صاف-ستھرا نہیں سی پر ہسمکھّ اتے چلاک-دکھّ والی صورتَ والا اے اتے جس دا وطیرہ اینا نمرتا بھرپور اے کہ اسنوں ناپسند کرنا ناممکن اے ۔ ” اسنے اس طرحاں دیاں ٹپنیاں شیر سنگھ ، دھیان سنگھ ، ہیرا سنگھ اتے ہورناں بارے وی کیتیاں ہن ۔

## ہورویکھو
*مہاراجہ رنجیت سنگھ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:کتاباں
نچھتر سنگھ براڑ

**نچھتر سنگھ براڑ** کینیڈا وسدا اک پنجابی لکھاری اے ۔
## جم
نچھتر سنگھ براڑ دا جم موگے دے نیڑے، تھیہ والے پنڈ ‘جنیر’ وچ 1946 وچ ہویا۔ پیؤ پرکھی کم کتہ کھیتی سی اتے اوہ اپنے پیؤ نال کھیتی دا کم کرواؤندا ہندڑہیل ہویا۔ ہائر سیکنڈری پاس کرن اپرنت اوہ بطور ایئرمین ہوائی فوج وچ بھرتی ہو گیا۔ ہوائی فوج دی نوکری دوران ہی اسنے ایمّ۔اے۔ پنجابی تک دی پڑھائی کیتی اتے مکینیکل انجنیئرنگ دا ڈپلوما حاصل کیتا۔ 18 سال نوکری کرن مگروں اگاؤں ریٹائرمنٹ لے کے اسنے تکنیکی سکھیا ڈیپارٹمنٹ پنجاب وچ انسٹکٹر وجوں نوکری کیتی۔ 
## کینیڈا پرواس
1996 وچ اوہ پرواسی بنکے کینیڈا دے شہر سری وچ آ گیا۔ ایتھے آ کے اسنے سکیورٹی سپروائیزر وجوں کم کیتا۔ 
## ساہتی سفر
سپروائیزر دی نوکری کردیاں  حالات اجہے سازگار بنےکہ 62 سال دی عمر وچ اسنے ساہت-سرجنا دے کھیتر وچ پیر دھریا اتے ‘کہڑی رتے آئے’ ناں دا اسدا ناول چھپیا۔ اس توں مگروں اسنے بھارتی ہوائی فوج بارے ‘یاداں نیٹ فائیٹر دیاں’ ناں دی کتاب لکھی، جو ایس موضوع بارے پنجابی وچ چھپن والی پہلی کتاب سی۔ نچھتر سنگھ براڑ دی تیجی شائع ہون والی کتاب سی ‘چٹھیاں دی سزا’، جو اسدی دوجی ناول رچنا سی۔ براڑ نے اپنے پنڈ دا اتہاس وی پرانے دور توں حال تک ‘تھیہ والا پنڈ جنیر’ دے نام ہیٹھ قلم بند کیتا۔ اسدا تیجا ناول ‘آلھنے دی اڈان’ کینیڈا وسدے پنجابی پرواسیاں دیاں سمسیاواں بارے سی۔ سال 2016 وچ چھپیا
اسدا چوتھا ناول ‘پیپر میرج’ پنجابیاں دے جائز ناجائز ڈھنگ نال بدیساں ول وہیراں گھتن دے موضوع نوں کلاوے وچ لیندا ہویا نشیاں ورگی مہانماری نوں وی ساہمنے کرواؤندا اے۔ ساہتی سفر نچھتر سنگھ براڑ نے بھاویں بہت پچھڑکے شروع کیتا پر اپنے اس سفر اتے اوہ مضبوطی نال اگے قدم ودھا رہا اے۔ اپنے اگلے ناول وچ وی اوہ کینیڈین پنجابیاں دے جیون-حقیقت نوں مرکز وچ رکھ رہا اے۔ نچھتر سنگھ براڑ نوں بوہت زیادہ خوشی اے کہ اسدا ناول ‘پیپر میرج’ ‘ڈھاہاں انعام’ لئی چنیا گیا اے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
مالوا کالج بوندلی

**مالوا کالج بوندلی** تعلیمی ادارہ سابقہ وزیر  اجمیر سنگھ اتے اوہناں دے معاوناں دے یتناں صدقہ 1965 دوران ہوند وچ آئیا سی۔ پنڈ بوندلی دے وسنیکاں نے 22 ایکڑ زرخیز زمین دان کیتی۔ کالج پنجاب یونیورسٹی توں منظورشدہ اتے سرکاری مدد حاصل اے۔
## سہولتاں
آرٹس، سائنس، کامرس تے پربندھکی بلاک، لڑکیاں لئی وکھرا ونگ، قومی پدھر دا کھیڈ سٹیڈیم، لڑکے اتے لڑکیاں لئی وکھرے کامن روم دیاں سہولتاں ہن۔ اچّ پدھر دی لائبریری اے جس وچ لگپگ 35,000 دے قریب کتاباں ہن۔

## کورس
بی۔اے۔/بی۔ایسسی۔/بی۔کام۔/بی۔بی۔ اے۔/بی۔سی۔اے۔، ایم۔اے۔ (ہسٹری)، ایم۔اے۔ (پنجابی)، ایم۔ایسسی۔ (میتھیمیٹکس)، پی۔جی۔ڈی۔سی۔اے۔ کمپیوٹر سکھلائی، ویمب ڈزائننگ، فیشن ڈزائننگ، پینٹنگ اتے انفرمیشن ٹیکنالوجی دے پریکٹیکل کورس وی ہن۔
## سرگرمیاں
کالج وچ این۔ایس۔ایس۔ کیمپ/این۔سی۔سی۔/یوتھ ویلفیئر کلبّ/ گرو گوبند سنگھ سٹڈی سرکل آدی سبھا سسائٹیاں بنیاں ہوئیا ہن۔ کالج دا میگزین ‘مالوندر’ چھپدا اے، جس راہیں طالب علماں دے اندر چھپیاں لکھن دیاں پرورتیاں تے گن اجاگر ہندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت وچ یونیورسٹیاں اتے کالج
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ایشیا-بحرالکاہل

**ایشیا-[[بحرالکاہل]] ** جاں **ایشیا بحر الکاہل ** جاں **ایشیا پیسیفک** (چھوٹے روپ **ایشیا-پیکا**، **ایسپیک**، **ایپیک**، **اے۔پی۔جے۔**، **جاپا** جاں **جپیک** ہن) دنیا دا مغربی بحر الکاہل وچلا جاں نیڑلا حصہ اے۔ حوالہ مطابق اس علاقے دا اکار بدلدا رہندا اے پر مکھ طور اتے اس وچ مشرقی ایشیا، دکھن چڑھدا ایشیا ، جنوبی ایشیا ، وسطی ایشیا ، مغربی ایشیا اتے اوشینیا آؤندے ہن۔

### ایشیا پیسیفک ملک

#### [[شمال مشرقی ایشیا]] تے [[وسطی ایشیا]]
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### [[وسطی ایشیا]] تے [[اوشینیا]] ([[آسٹریلیا]]، [[مائیکرونیشیا]]، [[پولینیشیا]]، [[میلانیشیا]])
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

#### [[جنوب مغربی ایشیا]]
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## باہری کڑیاں
* APEC
* کینیڈا دا ایشیا-بحرالکاہل ادارہ
* ایشیا بحرالکاہل دیسی یوتھ نیٹورک (APIYN)
* بی۔بی۔سی۔ ایشیا-بحرالکاہل  
* اے۔بی۔سی۔ ریڈیو آسٹریلیا ایشیا بحرالکاہل 
* آسٹریلیا نیٹورک (پہلوں "اے۔بی۔سی۔ ایشیا بحرالکاہل ")
## حوالے

گٹھ:براعظم
گٹھ:سمندر
کریملن

left|thumb|300px|کولومنا دا کریملن

پرانے دور  وچ روس دے وکھ وکھ شہراں وچ اسارے گئے قلعیاں نوں کریملن کیہا جاندا اے۔ اوہناں وچ ماسکو، نووگورد، قازان اتے پسکوو، استراخاناتے روستوو وچ پرمکھ قلعے ہن۔ ایہہ گندلاں لکڑ جاں پتھر والیاں دیاں کندھاں توں بنیاں سن اتے سرکھیا لئی اوہناں اپر برجیاں بنیاں سن۔ ایہہ قلعہ بندی قرون وسطی ویلے دے روسی شہریاں دے مذہبی اتے انتظامی مرکز سن۔ اصل وچ، ایہناں قلعے وچ   چرچ ، سرکاری عمارتاں اتے بازار بنائے گئے سن۔

گٹھ:روس دی تریخ
ٹربائن

**ٹربائین** اک گھمن والی (rotary) مشین اے جہڑی کسے مائع دی کائینیٹک جاں پوٹینشل توانائی نوں گرہن کرکے آپ گھمن لگدی اے اتے اپنی شافٹ نال جڑیاں ہور مشیناں جویں کہ جنریٹر وغیرہ نوں گھماؤندی اے۔ پون چکیاں اتے پن چکیاں ٹربائین دے مڈھلے روپ ہن۔ بجلئی پاور دی پیداوار وچ ٹربائیناں دی بہت زیادہ اہمیت اے۔ گیس، بھاف اتے پانی نال چلن والیاں ٹربائیناں اک دوجے توں وکھ ہندیاں ہن۔

**گیس کمپریسر** جاں پمپ وی ٹربائین ورگا ہی ہندا اے پر ایہہ ٹربائین توں الٹا کم کردا اے۔

## ٹربائین دی ترقی اتے اصول

ٹربائین وچ گھٹ توں گھٹ اک روٹر اسمبلی ہندی اے جہڑا اسدا گتیمان پرزہ ہندا اے اتے ایہہ اک جاں اک توں ودھ بلیڈاں دے نال شافٹ جاں ڈرمّ دے نال اس مشین نوں چلاؤندا اے۔ بلیڈ اپر ترل مادہ جاں ہور کوئی مادہ دباء پاؤندا اے جس نال روٹر جاں گھرنی گھمن لگدی اے۔ مادہ دا ایہہ وہاء روٹر گھرنی نوں کائینیٹک توانائی حاصل کردا اے۔ گیس، بھاف جاں پن ٹربائین وچ عامَ طور تے بلیڈ دے آسے-پاسے اک ڈھکن ہندا اے جہڑا دروَ دی مقدار نوں قابو وچ رکھدا اے۔

شبد "ٹربائین" 1822 وچ فرینچ انجینیئر کلاؤڈ برڈن نے لاطینی شبد "ٹربو" (= بھنور) توں گھڑیا سی۔ اسدا ذکر اوہناں نے اک لکھتی دستاویز وچ کیتا سی جہڑا رائل سائنس اکادمی پیرس نوں پیش کیتا گیا سی۔ کلاؤڈ برڈن دے سابقہ طالب علم بینوئٹ فورنیرون (Fourneyron) نے پہلی وہارک کم کرن والی واٹر ٹربائین دی اساری کیتی سی۔ بھاف ٹربائین دی کاڈھ دا سہرا بریٹیش انجینیئر سر چارلس پارسنس (1854–1931) نوں ریئیکشن ٹربائین دی کاڈھ دے لئی اتے سویڈش انجینیئر گستاف ڈے لیوال (1845–1913) نوں امپلس ٹربائین دی کاڈھ دے لئی دتا جاندا اے۔ پچھوں جدید ٹربائیناں وچ اک ہی اکائی وچ ریئیکشن اتے امپلس دا استعمال اکٹھیاں ہی کیتا جان لگا اے۔ عامَ طور اتے ریئیکشن اتے امپلس دی ڈگری اسدے بلیڈ دے گھیرے دی جڑ وچ وکھ-وکھ ہندی اے۔

## ایہہ وی ویکھو
* واٹر ٹربائن
* کاپلان ٹربائن
* فرانسس ٹربائن
* پیلٹن ٹربائن
* پن بجلی

## حوالے

گٹھ:پن بجلی
گٹھ:پاور پلانٹ
گٹھ:توانائی تبدیلی
گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ
گٹھ:ٹیکنالوجی
پن بجلی

**پن بجلی** پانی دی طاقت نال پیدا کیتی بجلی نوں آکھدے ہن؛ ہیٹھاں ڈگدے جاں وگدے پانی دی طاقت نوں ورت کے بجلی پیدا کرنی۔ ایہہ رینیوایبل توانائی دا سبھ توں ودھ ورتیا جاندا روپ اے جو دنیا بھر دی بجلی پیداوار دا 16 فیصدی بندا اے – 2010 وچ بجلی پیداوار دے 3,427 ٹیراواٹ-گھینٹے، اتے اگلے 25 ورھیاں تک ہریک سال 3.1% دی شرح نال ودھن دی امید اے۔

پن بجلی 150 ملکاں وچ پیدا کیتی جاندی اے جس وچ 2010 وچ ایشیا-بحرالکاہل دے علاقے نے دنیا بھر دی پن بجلی دا 32% پیدا کیتا۔ چین پن بجلی دا سبھ توں وڈا پیدا کرن والا دیس اے جسدی 2010 وچلی پیداوار 721 ٹیراواٹ-گھینٹے  سی جو بجلی دی گھریلو ورتوں دا تقریباً 17 فیصدی سی۔ اجوکے ویلے وچ 10 گی۔وا۔ توں ودھ بجلئی توانائی پیدا کرن والے چار پن-بجلی سٹیشن ہن: چین دے تھری گورجز ڈیم اتے شیلوودو ڈیم، برازیل۔پیراگوئے سرحد اتلا اتائیپو ڈیم اتے ونیزویلا دا گری ڈیم۔

پن بجلی دی قیمت گھٹ ہندی اے جس کر کے ایہہ قابل تجدید توانائی دا اک ترجیحی سوما اے۔ 10 میگاواٹ توں وڈے پن-بجلی سٹیشن توں بجلی پیدا کرن دی قیمت صرف 3 توں 5 یو۔ایسّ۔ فی کلوواٹ-گھینٹا  ہندی اے۔

## حوالے

## باہری جوڑ

* قومانتری پن بجلی ایسوسی ایشن
* 
* قومی پن بجلی ایسوسی ایشن، یو ایس اے
* پن بجلی سدھار کولیشن 
* Interactive demonstration on the effects of dams on rivers 
* یورپی گھٹ پن بجلی ایسوسی ایشن 
* IEC TC 4: Hydraulic turbines (International Electrotechnical Commission – Technical Committee 4) IEC TC 4 portal with access to scope, documents and TC 4 website 

گٹھ:پن بجلی
گٹھ:بجلی
فاریہ بخاری

**فاریہ بخاری** اک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل اے، جس نے 2016 وچ پاکستانی فلم 'عشقَ پازیٹو' نال اپنے فلمی کیریئر کیتی سی، جس نوں بخاری دی بھین نور بخاری نے ڈاریکٹ کیتا سی۔ پھر اوہ پی۔ٹی۔وی۔ ہوم دے سوپ ڈرامہ یاد تیری آنے لگی وچ دکھائی دتی۔ اپنے اداکاری دے کیریئر نوں شروع کرن توں پہلاں، اس نے اکاؤنٹینسی وچ اپنی پڑھائی کیتی، جدوں کہ اوہ پھول، جو دار گیا ہوئی مار گوا گیا اتے زمانہ ورگے فلماں وچ اک چائیلڈ سٹار  دے روپ وچ دکھائی دے رہی سی، نینگر اتے نیشنل انعاماں نوں اک چائیلڈ سٹار دے روپ وچ جتیا۔ فاریہ فلم سٹار ثنا نواز دی چچیری بھین اے اتے فلحال دسمبر 2016 وچ فلماں لئی اپنی دوجی فلم شروع کرن دی تیاری وچ اے۔

## فلموگرافی

### ٹی۔وی۔
**2016–2017:** یاد تیری آنے لگی (پی۔ٹی۔وی۔ ہوم)

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گُرپال سنگھ لِٹ

**گُرپال سنگھ لِٹ** (15 اپریل  1947 – 18 جنوری 2018) پنجابی دے مشہور نفسیاتی سوجھ والے کہانی کار سی۔ اوہ انسانی رشتیاں اتے خاندانی  تعلقاں دا چتیرے ہن۔ اوہناں دے تن کہانی مجموعے شائع ہو چکے ہن۔ ڈرامہ اتے ناول دے میدان وچ اوہناں نے کم کیتا اے۔ اوہناں دیاں کئی کہانیاں ہندی اتے ہور بھارتی بولیاں وچ ترجمہ وی ہوئیاں ہن۔

## جیون ویروے
گور پال سنگھ لٹّ دا جم اپنے نانکا پنڈ گڑھی ترکھانا، ضلع لدھیانہ، بھارتی پنجاب وچ 15 اپریل 1947 نوں ہویا۔ اس دا پنڈ سمرالا دے نیڑے  بجلیپور  اتے پیؤ دا نام جتھیدار بدھ سنگھ اتے ماں دا گربچن کور اے۔

## کتاباں
### کہانی-مجموعہ
* *مٹھی وچوں کردا ماروتھل* (1979)
* *جد وی چاہیں ماں * (1989)
* *اک حادثے دے آر-پار* (1994)
* *کجھ صلےباں دے سنگ*
* *قلعہ بندی ٹٹدے نے*
* *اقبال نامہ* (سمچیاں کہانیاں)
* ایہہ انت نہیں اے (چونویاں کہانیاں)

### ہور
* *آپو اپنے جنمیجے* (ناول)
* *باغی سردار* (ناٹک)
* *سماں اعلان کردا اے* (بنگلا ناٹک دا ترجمہ)
## مشہور کہانیاں
* اک سٹیل فریم
* نہیں
* ایہہ انت نہیں اے
* ریپ کیس
* ہور کس نوں کہندے نے
* مٹھی وچوں کردا ماروتھل
* کوٹھے
* فالتو
* اک ہا
* جد وی چاہے— ماں

## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
نابھا شاعری میلا

**نابھا شاعری میلا** بھارت دے پنجاب صوبے دے ضلع پٹیالا دے شہر نابھا وچ سالانہ کروائی جان والی اک ادبی تقریب اے جس وچ پنجابی دے نامور شاعر حصہ لیندے ہن۔ ایہ تقریب بھائی کاہن سنگھ نابھہ رچنا وچار منچ، نابھہ نام دے ادبی ادارے ولوں کروائی جاندی اے جیہدے وچ کچھ سرکاری تے غیر سرکاری ادارےآں دا وی تعاون لیا جاندا اے۔ تقریب وچ شاعری پاٹھ کرن والے شاعراں دی گݨتی 50 توں وی ودھ ہُندی اے۔  اس وچ دیس ودیس توں شاعر حصہ لین لئی آؤندے ہن۔ ایہ تقریب پچھلے 19 سالاں توں نروگھن کروایا جا رہا اے۔ ایہہ میلہ عامَ طور تے نومبر-دسمبر مہینے وچ کروایا جاندا اے اتے 19 واں نابھہ شاعری میلا 13 دسمبر 2015 نوں کروایا گیا سی۔ اس تقریب موقعے پنجابی پبلشر آپو اپنیاں کتاباں وی لگاؤندے ہن اتے پاٹھک وڈے پدھر تے اپنی پسند دیاں کتاباں دی خرید کردے ہن۔ اس تقریب وچ نویں تے پروڈھ شاعراں نوں انعام وی دتا جاندا اے۔

## تصویراں

1398035 947654981976947 6545844984609548372 o.jpg|19ویں تقریب وچ حصہ لین والے شاعر
12342294 984135848318674 5073020057913930457 n.jpg|19 ویں تقریب دی خبر، پنجابی ٹربیون، 14 دسمبر 2015
Nabha Kavita Utsav , Nabha , district Patiala, Punjab, India 01.jpg|19 ویں تقریب وچ پنجابی شاعر سری رام عرش دا اعزاز
480855 483831674972842 1137780236 n.jpg| 16 واں نابھہ شاعری میلہ (2012)
222560 483828901639786 1754394270 n.jpg|16 واں نابھہ شاعری میلہ لکھاری اتے سروتے (2012)
9039 483828781639798 1058759800 n.jpg|16 واں نابھہ شاعری میلہ (2012)، کتاب میلہ
10422175 585238008288091 6987496005090722924 n.jpg|18 واں نابھہ شاعری میلہ (2014)
15810 585238834954675 5473458730544454643 n.jpg|18 واں نابھہ شاعری میلہ (2014) ، سردار پنچھی اپنا کلام پیش کردے ہوئے
10603548 585237681621457 4494203185189964633 n.jpg|18 واں نابھہ شاعری میلہ (2014)،لکھاری اتے سروتے



## باہرلے جوڑ
# http://www.mp3tunes.tk/download?v=7h_BvsOzaWw
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ادب
سرکاری کالج ڈیرہ بسی

**سرکاری کالج ڈیرہ بسی** چنڈی گڑھ-انبالہ مکھ سڑک اپر ڈیرابسی وکھے 700 میٹر دی دوری تے واقع کالج دی شروعات 15 جنوری 1975 نوں سکول وکھے ہوئی۔ 7 فروری 1984 نوں کالج والی عمارت وچ تبدیل ہویا۔ ایہہ کالج 15 ایکڑ زمین وچ واقع اے۔ ایہہ زمین جنگلات ڈیپارٹمنٹ نے دتی سی۔ اس ادارہ نوں این۔اے۔اے۔سی۔ ولوں بی+گریڈ نال نوازیا اے۔

## کورس
اس کالج وچ آرٹس، کامرس اتے سائنس موضوع دی پڑھائی کروائی جاندی اے۔
## سہولتاں
کالج دے طالب علماں لئی پین دا صاف پانی، کھیڈ سٹیڈیم، سائنس لیب، کمپیوٹر لیب اتے شاندار لائبریری شامل ہن۔ کالج وچ والیبال، بیڈمنٹن، کرکٹ کھیڈن لئی میدان ہن۔

## ساہت سرگرمیاں
کالج دا میگزین تعلیم پردیپ’ طالب علماں وچ ساہتی دلچسپیاں ابھارن دے کردار ادا کر رہا اے۔ کالج وکھے وکھ-وکھ موقعیاں تے تعلیمی اتے تہذیبی مقابلے کروائے جاندے ہن۔ کالج دے طالب علم یوتھ ویلفیئر وچ وی موہری کردار نبھاؤندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت وچ یونیورسٹیاں اتے کالج
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
برکھا بشت سینگُپتا

**برکھا بشٹ سینگپتا **(جم 28 دسمبر 1979) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اس نے  ساتھی اداکار  اندرنیل سینگپتا نال ویاہ کیتا اے۔ اسنے سونی اینٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن تے کامیڈی سرکس کے عجوبے دی میزبانی کیتی۔

## ٹیلیوزن اتے فلم

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1979
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (بھارت)

**سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (SET : **سیٹ**) **اک ہندیبولی دا بھارتیٹیلیوژن چینل اے۔ ایہہ اکتوبر 1995 وچ لانچ ہویا سی۔ ایہہ ملٹی سکرین میڈیا پرائیویٹ لمیٹڈ دے ماتحت اے جو سونی پکچرز  انٹرٹینمینٹ دا حصہ اے۔ نیٹورک کول سی۔آئی۔ڈی۔ اتے کون بنے گا کروڑپتی وغیرہ پروگرام ہن۔

## مارکیٹنگ

### سونی ایچ ڈی
سونی ودھیا مورت والے روپ وچ ڈش ٹیوی، ٹاٹا سکائی، ویڈیؤکون d2h, ایئرٹیل ڈجیٹل ٹیوی، ہاتھوے اتے فاسٹوے کیبل اپر مہیا اے۔ 

## پروگرامنگ
سیٹ دے زیادہتر پروگرام خاندانی ڈرامے ہندے ہن۔ اس توں علاوہ ریالٹی شو اتے کامیڈی شو وی براڈکاسٹ ہندے ہن۔

اکتوبر 2011 وچ سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن نے لگاتار 6 ہفتے نمبر 2 ڈی پوزشن لئی سی۔ اسدا کارن اوہنیں دنیں کون بنے گا کروڑپتی دا نشریاتی سی۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* دفتری ویبسائٹ

گٹھ:سونی انٹرٹینمینٹ
گٹھ:ٹیوی چینل
سٹار پلس

**سٹار پلس **اک ہندیبولی دا بھارتی ٹیلیوژن چینل اے۔ ایہہ چینل 21st سینچری فوکس دے سٹار انڈیا نیٹورک دا حصہ اے۔ چینل دے ودھیرے پروگرام خاندانی ڈرامے، ہاس-پروگرام اتے ریالٹی شو ہن۔ ستمبر 2015 وچ چینل نے اپنا پہلا اردو بولی دا اک پاکستانی ٹیوی ڈرامہ براڈکاسٹ کیتا۔ ڈرامے دا نام میرا نام یوسف ہے سی اتے اس وچ مکھ کردار وجوں عمران عباس نقوی اتے مایہ علی سن۔ ایہہ ڈرامہ چینل دا پہلا قومانتری ڈرامہ سی اتے ایہہ سٹار پلسّ دا اج تک سبھ توں ودھ دیکھیا جان والا پروگرام رہا۔

## اتہاس
جد ایہہ پہلی وار لانچ ہویا تاں اس ویلے اک انگریزی بولی وچ ہویا کردا سی اتے امریکہ،برطانیہ اتے آسٹریلیا توں انگریزی پروگرام بھارت وچ براڈکاسٹ کریا کردا سی۔ ادوں اسدا زی ٹیوینال تعلق سی۔ پھر اسدا زی ٹیوی نال تعلق ٹٹ گیا۔ پھر اسنے ہندی بولی وچ پروگرام براڈکاسٹ کرنے شروع کر دتے اتے انگریزی پروگراماں دے نشریاتی لئی سٹار ورلڈ شروع کر دتا۔ 

## پروگرامنگ

## حوالے

گٹھ:ٹیوی چینل
گٹھ:بھارتی ٹیوی چینل
احسان قادر ،کرنل آزاد ہند فوج

**احسان قادر** ،آزاد ہند فوج وچ کرنل سی ۔
## جم
پنجاب دے مشہور خاندان وچ 1912 نوں لدھیانہ وچ جمے۔ والد صاحب سرعبدالقادر ہندسندھ دی مشہور ہستی سن۔ 
## تعلیم تے نوکری
1928 وچ میٹرک تے 1932 وچ گورنمنٹ کالج لہور توں بی اے کیتا۔بی اے کرن توں بعد ڈیرہ دون ملٹری کالج چلے گئے تے 1934 نوں سیکنڈ لیفٹنینٹ دی حیثیت نال ہندوستانی فوج  وچ کمیشن حاصل کیتی۔ 1939 توں 1941 تک انگریز فوج تحت ملایا وچ خدمات پیش کردے رہے۔ 
## [[دوسری جنگ عظیم]] وچ قیدی
ملایا تے جاپان دے قبضہ بعد جنگی قیدی بنے۔ 1915 توں سیالکوٹ دا جنرل موہن سنگھ زیر قیادت آزاد ہند فوج بنائی بیٹھا سی تے ایہہ وی ایس عسکری گروہ وچ شامل ہوگئے۔ 
## [[آزاد ہند فوج]]
انہاں دا وڈا کارنامہ ویت نام دے شہر سائیگون وچ آزاد ہند فوج دا ریڈیو ٹیشن بنانا سی۔اوہ آزاد ہندریڈیو دے ڈائریکٹر رہے۔ اوہ آزاد ہند فوجیاں دے متعلق خصوصی پروگرام تے پیغامات نشر کردے رہے۔انہاں دے سارے پروگرام عوام بڑے ذوق و شوق نال سُندے سی۔ برلن ریڈیو وی انہاں نوں چلاندا سی۔پروگراماں دی لوکائی وچ مقبولیت دی وجہ نال سارے برطانوی ہند وچ انہاں پروگراماں نوں سنن تے پابندی لادتی۔عبداللہ ملک دے نکے ویر روف ملک اپنی سوانح وچ لکھیا ہے پئی دوجی لام دے بعدوں جداں میں نویں وچ ساں تے ساڈے گھر بڑے بڑے بندے آندے سن کیونجے ساڈے گھر سرکاری پابندی دے برخلاف برلن ریڈیو سنیا جاندا سی۔ جداں برما تے آسام دے محاذاں تے آزاد ہند فوج نے فتوحات حاصل کیتیاں تے اوتھے اتظامات لئی آزاد ہند فوج دا نواں دستا بنایا گیا سی۔احسان قادر ہوری ایس دے پہلے کمانڈر مقرر ہوئے۔اوہ دھرمی ونڈ اتے فرقہ واریت دے سخت خلاف سن۔ سارے ہندو مسلمان سکھ تے مسیحی انہاں دی بہت عزت کردے سی۔ ہند مسلم سکھ اتحاد دی جو مثال آزاد ہند فوج وچ سی اوہ پورے خطہ وچ کتھے وی نہیں سی تے ایس دا سہرہ تہاڈے سر لگا۔جداں سنگاپور وچ برٹش انڈین آرمی نوں جاپانیاں ہتھوں فروری1942وچ دنیا دی بدترین شکست ہوئی اتے80 ہزار فوجی قید وچ آگئے جنہاں وچ وڈی گنتری ہند سندھ دے فوجیاں دی سی۔انہاں فوجیاں نوں آزاد ہند فوج وچ رلایا گیا اتے جداں سبھاش چندر بوس ایس فوج دا آگو بنن سنگاپور اپڑیا تے استقبالی ٹیم وچ موہن سنگھ،شاہنواز، راس کماری بوس تے احسان قادر رلتی سن۔اجہیے لوکاں دے مشوریاں نال سبھاش ہوراں آزاد ہند فوج دے قومی ترانے لئی ’’بندے ماترم ‘‘ دی تھاں علامہ اقبال دا ترانہ ہندی چنیا۔
## جاپان دی شکست مگروں
دوجی جنگ عظیم وچ جاپان دی شکست دے بعد آزاد ہند فوج مکا دتی گئی تے برطانوی فوج نے انہاں نوں گرفتار کرکے دلی گھل دیتا جتھے شاہی قلعہ وچ انہاں نوں نظر بند رکھیا گیا۔انہاں نال کیہہ کجھ ہویا ایس بارے تے کسی نوں خبر نہیں۔ایہہ دسیا جاندا ہے پئی اک دماغی عارضہ دی وجہ توں کجھ دیر بعدوں انہاں نوں مینٹل ہسپتال لہور وچ داخل کروا دتا۔ اپریل 1946 وچ اوہ قید چوں رہا ہوئے تے لہور وچ وفات پائی۔پاکستان تے بھارت بنن بعدوں براون صاحباں نال بھری سول ملٹری ایلیٹ نے آزاد ہند فوج نوں بھلا دتا۔

 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
گٹھ:آزاد ہند فوج
شانت دی رسم

**شانت دی رسم** ویاہ دی رسم اے۔ ایہہ رسم مامے ولوں بھانجے/ بھانجی دے ویاہ تے ادا کیتی جاندی اے۔ ایہہ پوجا ویاہ توں پہلاں 9 سیارےآں نوں شانت کرن واسطے کیتی جاندی اے تاں کہ ویاہ بناں کسے اڑچن دے مکمل ہووے۔ ویاہ ویلے سیارہ شانت رہن اس لئی ایہہ رسم کیتی جاندی اے۔ اس لئی اس نوں اس نوں شانت دی رسم کہندے ہن۔ اس رسم لئی پنڈت نوں گاں جاں پیسے دان دتے جاندے ہن۔ اس رسم نوں ادا کرن ویلے گیت وی گائے جاندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پنجابی رہتل
کُلوندر کھیرا

کلوندر کھیرا (جم 11 اگست 1964) اک بہت ہی مشہور اتے مشہور پنجابی لکھاری اے ۔ کلوندر کھیہرا بہت کویتاواں، غزلاں اتے ناٹکاں دا لکھاری اے ۔ اوہ "قلماں دا قافلہ، ٹورانٹو" دا موڈھی میمبر اے اتے اس ویلے اس دا مکھ کوآرڈینیٹر وی اے ۔

## جیون
کلوندر خیرا دا جم پنجاب دے پنڈ ڈھڈا وچ ہویا سی ۔ اوہناں نے اپنا بچپن، اپنی جوانی دے سال، اتے اپنی ہائی سکول دی پڑھائی کالا سنگھیاں دے نیڑے پیندے پنڈ اگی وچ کیتی سی ۔ اوہناں نے دسمی جماعت پوری کرکے، سن 1981  وچ اوہ کینیڈا آ گئے ۔ اوہناں دی عمر 17 سال دی سی ۔

سن 1987  وچ اوہناں دا ویاہ ہو گیا ۔ اوہناں دے دو بچے ہن ۔

کلوندر خیرا نوں کتاباں پڑھن دا شوق جوانی وچ ہی پے گیا ۔ کینیڈا رہندیاں اوہ لائبریری وچوں لے کہ ساہتی کتاباں پڑھدے رہندے سن ۔ سن 1991 وچ اوہناں نے کینیڈا وچ اپنی ہائی سکول دی پڑھائی پوری کرن دا من بنایا ۔ اس ویلے اوہناں دی عمر 27 سی اتے اس ویلے تے اوہناں دا اک دو سال دا بیٹا سی ۔ اوہناں نال پڑھن والے طالب علم اوہناں توں عمر وچ کافی چھوٹے سن جس کارن اوہناں نوں سکول جانا تھوڑھا جیہا عجیب محسوس ہندا سی ۔ پر اس گل نوں اوہناں نے اپنی پڑائی وچ رکاوٹ نہیں بنن دتا ۔ اس ویلے اوہ یورک یونیورسٹی دے نیڑے اک پلانٹ وچ سپروائیزر سن، جتھے شام دے چار وجے توں لے کے سویر دے دو وجے تک دس گھنٹیاں دی شفٹ وچ کم کردے سن ۔ اس طرحاں دیاں حالتاں وچ اوہناں نے اپنی پڑھائی جاری رکھی ۔

1997 وچ اوہناں نے کمپیوٹنگ پروگرامنگ دا ڈپلوما کیتا اتے سن 2013 وچ اوہناں نے یونیورسٹی آف ٹرونٹو توں سوشیولوجی وچ بی اے پوری کیتی ۔ اوہ ہن سٹی آف برینپٹن نال اک ٹرانجٹ بسّ ڈرائیور دے طور تے کام کردے ہن، اتے اوہ اپنے پروار نال برینپٹن، انٹاریؤ، کینیڈا وچ رہندے ہن ۔

## ساہتی جیون
کلوندر خیرا اک شاعر اتے ناٹک کار ہن ۔ اوہناں دیاں کویتاواں دی پہلی کتاب "پیڑ دی پرواز" سن 2001 وچ شائع ہوئی ۔ سن 2007 وچ اوہناں دی دوجی کتاب "انیاں گلیاں" چھاپی ۔ "انیاں گلیاں" اک ناٹک اے جس وچ خیرا نے پنجابی سماج وچ نشیاں دی ورتوں اتے نشیاں دے وپار بارے گل کیتی اے ۔

شاعری اتے ناٹک لکھن توں بناں خیرا ویلے ویلے اخباراں وچ پنجابی کمیونٹی دے مثلیاں بارے لیکھ لکھدے رہندے ہن ۔

سنواد (کینیڈیئن-پنجابی  جرنل) دا اڈیٹر اتے سمیکھئک سکھندر سنگھ، کلوندر خیرا اتے اوہناں دے کم دے وارے گلاں کردا ۔

اوہ کہندا اے کہ جدوں کلوندر خیرا غزل لکھدا اے، اوہ اجیہی قسم دی شاعری لکھن وچ دلچسپی نہیں لیندا جس نال اس دے پاٹھک دی فکر اُتے کوئی اثر نہیں پیندا ۔

کلوندر خیرا سچ بولن توں جھجکدا نہیں اے - بھاویں اوہ سماجی، تہذیبی، سیاسی، مذہبی جاں فلسفی پرورتی دے گمبھیر مدعیاں نوں حل کر رہا ہووے، اسنے سچ دی گل ہی کرنی آ ۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
# https://www.youtube.com/watch?v=dpyBWUW7JE8
# https://www.youtube.com/watch?v=f85f__rsc3Q
# Chilana, Rajwant Singh. “Kulwinder Khehra ۔” South Asian Writers in Canada: a Bio-Bibliographical Study, Asian Publications, 2017.
# http://sukhinder.blogspot.ca/2009/01/from-dull-present-to-moment-of-hope.html

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
فوزیہ رفیق

thumb|فوزیہ رفیق
**فوزیہ رفیق** سری، کینیڈا وچ رہِ رہی پاکستانی کینیڈیئن پنجابی اتے انگریزی وچ لکھن والی کثیر صنفی لکھارن اے۔ اسنوں سکینہ اتے پنجابی اتے انگریزی شاعری دے پہلے کتابچے *پیشن فروٹ/ تانگھ دے پھل* لئی *ون* کینیڈا ولوں ڈسٹنگیوشڈ پوئٹ اینڈ ناولسٹ دے اوارڈ نال نوازیا گیا جا چکا اے

## جیون

## ساہتی جیون

## انعام

## باہرلے لنک

## کتاباں
* *سکینہ (ناول)*
* *پیشن فروٹ/ تانگھ دے پھل*

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ناول کار
گٹھ:پاکستانی لوک
جرنیل سنگھ (کہانیکار)

**جرنیل سنگھ** (جم 15 جون 1944) اک نامور پنجابی کہانی کار اے۔ ہن تک ہناں دیاں اٹھ کتابا چھپ چکیئاں ہن، جہدے وچ اسنے اپنے تجربہ بارے لکھیا اے۔ جرنیل سنگھ دیاں کہانیاں شمالی امریکہ وچ وسدے پنجابی پرواسیاں دے جیون تجربہ دی مولک تصویرکشی کردیاں ہن۔

## جیون
جرنیل سنگھ دا پچھوڑ پنجاب دے ہشیارپور ضلعے نال اے اتے اسدا جم پنڈ میگووال وچ ہویا سی۔ اوہ اک عام کسان پروار وچ جمیا سی۔ دسویں تک دی پڑھائی اس نے نسرالا ہائی-سکول وچ کیتی سی اتے اس نے دسویں پہلے درجے وچ پاس کیتی سی۔ بے شکّ پڑھن وچ ہ بہت ہشیار طالب علم سی، پر گھر دیاں تنگیاں-ترشیاں کارن اگانھ پڑھائی جاری نہ رکھ سکئا۔ 1972 وچ اوہ بھارت دی ہوائی فوج وچ بھرتی ہو گیا تے اتھے اوہنے اپنا پڑھن دا شوق پورا کیتا۔ نوکری کردیاں جرنیل سنگھ نے پہلا انٹر-میڈیئیٹ، اس توں بعد بی۔اے، تے پھر دو ماسٹز ڈگریاں کیتیاں، اک انگریزی دے وچ تے اک پنجابی وچ۔ پندراں سالاں توں بعد اوہنے بینک وچ گیاراں سال لیکھاکار دا کم وی کیتا سی۔ اس توں مگروں، جرنیل سنگھ 1988 وچ کینیڈا آ گیا سی۔ ٹرانٹو کینیڈا وچ  آ کے، اس نے کینیڈا دے سابقہ فوجیاں دی سکیورٹی کمپنی "کمشنرز" وچ ویہہ سالاں لئی سپروائیزر دا کم کیتا۔ اج-کلھ، اوہ رٹائرڈ زندگی بتیت کر رہا اے۔ اس دا ویاہ 1967 وچ ہوئیا سی۔

## ساہتی جیون/سفر
جرنیل سنگھ نے اپنی پہلی لکھت "مینوں کی" 1981 وچ لکھی۔ ایہہ کہانی-مجموعہ اتے دو ہور، "انسان تے انسان" (1983) اتے "ویلے دے ہانی" (1987)، اس نے بھارت وچ رہندیاں لکھے سن۔ کل ملا کے، اس نے چھ کہانی-مجموعہ شائع کیتے ہن۔ اس دا سبھ توں نواں کہانی-مجموعہ "کالے ورقے" (2015) بہت مشہور ہویا، جس لئی جرنیل سنگھ  نوں قومانتری ڈھاہاں ساہت انعام ملیا۔ اس ویلے اوہ اپنی سوے-جیونی لکھن وچ رجھیا ہویا اے۔ اوہ پنجابی قلماں دا قافلہ ٹرانٹو دا موڈھی پردھان وی اے۔

## انعام
* پنجابی لکھاری سبھا کیلگری ولوں، اقبال ارپن یادگاری اوارڈ (2011)
* بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب ولوں، شرومجنی پرواسی ساہت انعام (2013)
* قومانتری ڈھاہاں ساہت انعام، جو کہ پنچی ہزار کنیڈیئن ڈالر سی (2016)

## کہانی مجموعہ
* مینوں کیہ (کہانی مجموعہ) (1981)
* انسان تے انسان (کہانی مجموعہ) (1983)
* ویلے دے ہانی (کہانی مجموعہ) (1987)
* دو جزیرہ (کہانی مجموعہ) (1999)
* کتھا-پندھ (پرتندھ کہانیاں) (2005)
* ٹاورز (کہانی مجموعہ) (2005)
* ٹوورز- سٹوریز بییونڈ بورڈرز (چونویاں کہانیاں دا انگریزی ترجمہ)
* کالے ورقے (کہانی مجموعہ) (2015)

## حوالے

* ‘قومانتری ڈھاہاں ساہت انعام’ کہانی کار جرنیل سنگھ نوں دین دا اعلان 
* جرنیل سنگھ کہانی کار سپیچ
* جرنیل سنگھ 2016 ڈھاہاں پرائز ونر

## باہرلے لنک
* اقبال یادگاری اورڈ: http://punjabitribuneonline.com/2012/09/%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B8%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%B5%E0%A9%87%E0%A8%A6%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B6%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%AE%E0%A8%A3/
* دو جزیرہ سماجی سروکار: http://lokdharapanjabi.com/category.php?id=26 
* انٹرویو: http://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/my-stories-are-inspired-by-real-life-experiences-jarnail-singh/394774.html
* کالے ورقے بارے اارٹیکل: https://www.straight.com/news/799186/gurpreet-singh-dhahan-prize-punjabi-literature-will-go-toronto-writer-jarnail-singh

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
الیکٹرک جینریٹر

بجلی تیاری وچ، اک **جنریٹر** یا **مولد** اک مشین ہندی اے جہڑی کہ مکینیکل توانائی نوں بجلئی پاور (Electrical Power) وچ بدلدی اے۔ مکینیکل توانائی (Mechanical Energy) دے سروتاں وچ بھاف ٹربائیناں، گیس ٹربائیناں، پن ٹربائیناں، اندرونی دہن انجن وغیرہ شامل ہن۔ پہلا الیکٹرومیگنیٹک جنریٹر، فیراڈے ڈسک، 1831 وچ اک انگریز سائنسدان مائیکل فیراڈے نے بنایا سی۔ جنریٹر اک بجلئی پاور گرڈ دی لگبھگ ساری توانائی مہئیا کردے ہن۔

برقی توانائی توں مکینیکل توانائی وچ جنریٹر الٹا بدلاء بجلئی موٹر ولوں کیتا جاندا اے۔ موٹراں اتے جنریٹراں وچ بہت ساریاں چیزاں مشترک ہن۔ بہت ساریاں موٹراں نوں بجلئی توانائی دے اساری لئی گھمایا جا سکدا اے اتے اس طرحاں اوہناں توں جنریٹر دا کم لیا جاندا اے۔

## ووکیبولری

الیکٹرومیگنیٹک جنریٹراں نوں دو مکھ کیٹیگریاں، ڈائینمو اتے آلٹرنیٹراں، وچ ونڈیا جا سکدا اے۔
* ڈائینمو، کموٹیٹر دے کارن پلسنگ ڈی سی کرنٹ پیدا کردے ہن۔
* آلٹرنییٹر اے سی کرنٹ پیدا کردے ہن۔

مکینیکل طور تے جنریٹر اک گھمن والے اتے اک مستقل حصہ توں ملکے بنیا ہویا ہندا اے،

* روٹر: جہڑا کہ اک بجلئی مشین دا گھمن والا حصہ ہندا اے۔
* سٹیٹر: ایہہ اک بجلئی مشین دا ستھر حصہ ہندا اے، جہڑا کہ روٹر دے آلے-دوآلے موجود ہندا اے۔

اینج دوواں وچوں اک حصہ میگنیٹک فیلڈ پیدا کردا اے، دوجے حصے اپر اک ودھیا موصل تار دی وائنڈنگ کیتی ہندی اے جس وچ بدلویں فیلڈ دے کارن کرنٹ پیدا ہندا اے۔

* فیلڈ وائنڈنگ جاں فیلڈ میگنیٹ: جہڑی کہ کسے بجلئی مشین وچ میگنیٹک فیلڈ پیدا کردی اے۔ ڈائنمو جاں آلٹرنیٹر دی میگنییٹک فیلڈ نوں جاں تاراں والیاں وائنڈنگاں جہناں نوں فیلڈ کوائلاں کیہا جاندا اے اتے جاں مستقل مقناطیساں ولوں پیدا کیتی جا سکدی اے۔ جنریٹر جہناں وچ مستقل مقناطیساںدا استعمال کیتا جاندا اے، نوں میگنیٹو کیہا جاندا اے۔
* آرمیچر: جہڑا کہ کسے بجلئی مشین وچ پاور پیدا کرن والا حصہ ہندا اے۔ کسے جنریٹر، آلٹرنیٹر جاں ڈائینمو وچ آرمیچر وائنڈنگاں وچ ہی بجلئی کرنٹ پیدا ہندا اے، جہڑا کہ لگے ہوئے لوڈ نوں پاور مہیا کردا اے۔

آرمیچر ڈزائین دے حساب نال روٹر جاں سٹیٹر دوواں اپر کسے اک تے ہندا اے، اتے دوجے حصے اپر فیلڈ کوائل جاں میگنیٹ ہندے ہندے ہن۔

### ڈی۔سی۔ جنریٹر

میگنیٹک فیلڈ وچ گھمن والی تار دی کوائل اک کرنٹ پیدا کردی اے جہڑا کہ 180° چکر وچ گھمن توں بعد اپنی سمت بدلدا اے، جسنوں اے سی کیہا جاندا اے۔ بھاویں شروعات وچ ڈی سی بجلی دی لوڑ ہندی سی۔ پہلے ورتوں وچ آؤن والے بجلئی جنریٹر، جہناں نوں *[[ڈائینمو]]* کیہا جاندا اے، اے۔سی۔ نوں ڈی۔سی۔ وچ *[[کموٹیٹر (بجلی)|کموٹیٹر]]* دی مدد نال بدل دتا جاندا سی، جہڑا کہ آرمیچر شافٹ دے اپر گھمن والے سوئچ رابطےآں توں بنیا ہندا اے۔ کموٹیٹر آرمیچر وائنڈنگاں دے کنیکشناں نوں شافٹ دے ہریک 180° گھماء توں پچھوں الٹ کر دندا سی، جس نال کہ اک پلسیٹنگ ڈی۔سی۔ کرنٹ پیدا ہو جاندا سی۔ سبھ توں پہلے ڈائنامو نوں ہپولٹ پکسی نے 1932 وچ بنایا سی۔

### اے۔سی۔ جنریٹر

بہت ساریاں کھوجاں توں پچھوں، ڈائینمو دی جگہ بہت ساریاں پچھلیاں کھوجاں نے لے لئی، جویں کہ اے۔سی۔ آلٹرنیٹر، جہڑا کہ اے۔سی۔ کرنٹ پیدا کردا سی۔

اے۔سی۔ کرنٹ دے اساری کرن والے جنریٹر مائیکل فیراڈے دی سبھ توں مکھ کھوج بجلئی کرنٹ دی میگنیٹک انڈکشن دا سبھ توں عام نمونہ سن۔ فیراڈے نے آپ وی اک مڈھلا آلٹرنیٹر بنایا۔ اسدی مشین اک *گھمن والے مستطیل* وانگ سی۔

## ایہہ وی ویکھو

* ڈائینمو
* بجلئی اساری
* فیراڈے دا انڈکشن دا قنون
* ڈی سی۔موٹر

## حوالے

گٹھ:بجلی
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
گٹھ:بجلی پیداوار
بجلی تیاری

**بجلی تیاری جاں بجلی اساری** جاں **الیکٹریکل جنریشن** جاں **بجلئی جنریشن** بجلئی پاور نوں ہوراں بنیادی توانائی سروتاں توں بناؤن دا عمل ہندی اے۔ دھرتی دے کئی توانائی سروتاں توں بجلی بنائی جاندی اے جویں کہ پانی دی پوٹینشل اتے کائینیٹک توانائی توں، کولے جاں نیوکلیئر مادےآں دے تاپ توں، ہوا دی رفتار توں وغیرہ۔

بجلی دی بنیادی ولکھنتا اے کہ ایہہ قدرتی طور تے دھرتی اپر موجود نہیں ہندی سگوں اسنوں دوجے بنیادی سروتاں دے ذریعے بنایا جاندا اے۔ بجلی بناؤن دا سارا عمل پاور پلانٹاں وچ ہندا اے۔ بجلی نوں مکھ طور تے پاور سٹیشناں توں الیکٹرومکینیکل جنریٹراں ولوں بنایا جاندا اے جسنوں مکھ طور تے تاپ انجن جہڑے کہ اندرونی بلن جاں نیوکلیئر فشن ولوں چلدے ہن، ولوں بنایا جاندا اے۔ اس توں علاوہ وگ رہے پانی اتے ہوا توں وی بجلی بنائی جاندی اے۔ ہوراں توانائی سروتاں وچ سورجی توانائی اتے جیؤتھرمل پاور موجود ہن۔

## حوالے

گٹھ:بجلی
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
الیکٹرک پاور

**الیکٹرک پاور** جاں **برقی قوت** ویلے دی متعلق اکائی دے حساب نال مل رہی بجلئی توانائی دی شرح نوں کیہا جاندا اے جہڑی کسے الیکٹرک سرکٹ ولوں مہیا کروائی جاندی اے۔ اسدی ایس۔ آئی۔ اکائی واٹ اے، جسدا مطلب کہ اک سیکنڈ وچ اک جول قوت مہیا کروائی جا رہی اے۔

گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
گٹھ:الیکٹرانکس
گٹھ:بجلی
ملتان خُرد

**مُلتان خُرد** پنجاب، پاکستان دے ضلع تلا گنگ دی تحصیل ملتان خُرد وچ اک شہر اے تے ایس تحصیل دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع تلا گنگ
گٹھ:پنجاب
ویلو ناچیار

**رانی ویلو ناچیار** (3 جنوری 1730 – 25 دسمبر 1796)   1780–1790 تک سوانگا ریاست دی رانی سی۔ اوہ بھارت وچ برطانوی استعماری سلطنت دے خلاف لڑن پہلی پہلی رانی سی۔ اوہ تاملاں ولوں بطور*ویرامانگی* ("بہادر عورت") جانی جاندی اے۔

## جیون
ویلو ناچیار، رامناتھپرم دی شہزادی سی اتے اوہ رامند راج دی راجا چیلامتُو وجیراگنتا سیتھپاٹھی اتے رانی سکاندھیمتھل دی اکلوتی دھی سی۔

ناچیار نوں جنگی ہتھیاراں دی ورتوں، مارشل آرٹ جویں والیری، سیلیمبام (گھوڑے دی ورتوں نال لڑنا)، گھوڑ سواری اتے تیر اندازی وچ سکھلائی دتی گئی سی۔ اوہ کئی بولیاں وچ اک ودوان سی اتے اس دیاں بولیاں جویں فرانسیسی، انگریزی اتے اردو وغیرہ دیاں مہارتاں سن۔ اس نے سواگانگائی دے راجا نال ویاہ کیتا، جس نال اس دی اک دھی سی۔ جدوں اسدے شوہر، متھوادوگنتاپوریا ادیئینیور، نوں بریٹیش فوجیاں نے ماریا اتے آراکاٹ دے نواب دے پتر نوں ماریا گیا، اوہ لڑائی وچ اتر گئی سی۔ 

## مشہور سبھیاچار
31 دسمبر 2008 نوں، اسدے ناں اُتے اک یادگاری ڈاک ٹکٹ جاری کیتی گئی سی۔

چینائی دے اووم ڈانس اکادمی نے "ویلو ناچیار" نوں شوگنگا رانی اُتے اک شاندار ڈانس بیلے پیش کیتا۔

اک تامل-امریکن ہٹ-ہیپ کلاکار پروفیسر اے۔ایل۔آئی۔ نے 2016 وچ اپنے تاملمیٹک ایلبم دے حصے وجوں "ساڈی مہارانی" دے نام والے ویلو نچھیئر نوں سمرپت اک گیت جاری کیتا۔

## ایہہ وی دیکھو
 
* بھارت دی آزادی تحریک

 
## حوالے

گٹھ:جم 1730
گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک
گٹھ:بھارتی انقلاب کاری
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
ہرجیت دودھریا

**ہرجیت دودھریا** (جم 1967) کینیڈیئن پنجابی لکھاری اے۔

## جانپچھان
ہرجیت دودھریا پنجابی دے جانے پچھانے لکھاری اتے سماجی کارکنّ (سوشل ایکٹوسٹ) ہن۔ ہن تک اوہ 6 دے قریب کتاباں لکھ چکے ہن۔ ایہناں وچوں بوہتیاں کتاباں شاعری دیاں ہن۔

## جیون ویروے
ہرجیت دودھریا 1967 وچ انگلینڈ آئے تے بہت سال اتھے راے اتے ہن سری، کینیڈا واسی اے۔ اوہ کینیڈا دی کمیونسٹ مرکزی کمیٹی دا آلٹرنیٹ میمبر وی ہن۔
## کتاباں
* *سچے رستہ چلدیاں* (شاعری، 1977)
* *اے بھی سچ ہوسی بھی سچ* (شاعری، 1984)
* *اپنا پنڈ پردیس* (شاعری)، لوک گیت پرکاشن، چنڈیگڈھ، 2002
* *تمیاں والی جمین* (شعری مجموعہ)
* *درشن* (وارتک: درشن سنگھ کنیڈیئن دا جیون اتے دین - اڈیٹنگ)، درشن سنگھ سنگھا 'کنیڈیئن' ہیریٹیز فاؤنڈیشن، 2004
* *ہیٹھلی اتے* (وارتک، 2011 )
* *Hold the Sky* (Poems, 2011 )

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:کینیڈیئن پنجابی لکھاری
برقی توانائی

**بجلئی توانائی جاں برقی توانائی** اک توانائی ہندی اے جہڑی برقی پوٹینشل توانائی جاں کائینیٹک توانائی توں حاصل ہندی اے۔ اس توانائی نوں بناؤن لئی ہور بہت ساریاں توانائیان استعمال کیتیاں جاندیاں نیں جویں کہ تھرمل توانائی، پانی دی کائینیٹک توانائی، سورجی توانائی، ہوا توانائی وغیرہ۔ ایہہ توانائی کسے بند سرکٹ ولوں الیکٹرک کرنٹ اتے الیکٹرک پوٹینشل دے میل ولوں حاصل کیتی جاندی اے۔ اک وار بجلئی پوٹینشل توانائی بدل کے بجلئی توانائی بن جاوے تاں اسدا استعمال ہور کئیاں توانائیاں وچ بدل کے کیتا جا سکدا اے۔

گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
گٹھ:توانائی دیاں قسماں
کائینیٹک توانائی

فزکس وچ **کائینیٹک توانائی** (Kinetic Energy) کسے پنڈ دی اوہ توانائی اے جو اس دے ویگ دے کارن ہندی اے۔ اس دا ملّ اس پنڈ نوں ورام آوستھا توں اس ویگ تک ایکسلریٹ (accelerate) کرن لئی کیتے گئے کم دے برابر ہندا اے۔ جیکر کسے پنڈ دی کائینیٹک توانائی E ہووے تاں اسنوں ورام وچ لیاؤن لئی E دے برابر رناتمک کم کرنا پویگا۔

## حوالے

گٹھ:فزکس
یونیورسل موٹر

اس موٹر نوں **یونیورسل موٹر** اس لئی کیہا جاندا اے کیونکہ ایہہ اے۔ سی۔ اتے ڈی۔ سی۔ دوواں اپر کم کر سکدی اے۔ ایہہ اک **کموٹیٹڈ سیریز واؤنڈ موٹر** ہندی اے، جس وچ سٹیٹر اتے فیلڈ کوائلاں اک کموٹیٹر دے ذریعے روٹر وائنڈنگ نال سیریز وچ جوڑیاں ہندیاں ہن۔ اسنوں عامَ طور تے اک اے۔ سی۔ سیریز موٹر ہی کیہا جاندا اے۔ یونیورسل موٹر بنتر وچ ڈی۔ سی۔ سیریز موٹر دے ورگی ہی ہندی اے پر اسنوں اے۔ سی۔ اپر کم کراؤن لئی اس وچ تھوڑھا جیہا بدل کیتا ہندا اے۔ ایہہ موٹر اے۔ سی۔ اپر وی بہت ودھیا طریقے نال کم کردی اے کیونکہ دوواں فیلڈ کوائلاں اتے آرمیچر وچ کرنٹ دی پولیرٹی سپلائی نال لگاتار بدلدی رہندی اے۔ جس کرکے حاصل ہویا مکینیکل بل لگاتار اک ہی سمت وچ ملدا رہندا اے اتے ایہہ سمت دتی گئی وولٹیج دی سمت نال کوئی تعلق نہیں رکھدی پر ایہہ کموٹیٹر اتے فیلڈ کوائلاں دی پولیرٹی کرکے ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:الیکٹریکل موٹر
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
گٹھ:الیکٹرکل انجنیرنگ
گٹھ:سائنس
اسمانی بجلی

thumb|300px|left|آسمانی بجلی
**آسمانی [[بجلی]]** آسمان توں ڈگدی اے۔ آسمانی بجلی بدلاں توں ڈگدی اے۔ اسمانی بجلی عام طور تے گرزجدار طوفان دے دوران پیدا ہندی اے۔ بدل جدوں زیادہ اچائی تے پہنچ جاندے ہن تاں درجہ حرارت بہت گھٹ کارن ادھ جمے پانی دے کناں دا چارج بدلن لگدا اے۔ اس تبدیلی دی عمل وچ ایہہ چارج ہوئے کݨ آپس وچ ٹکراکے چنگاری پیدا کردے ہن۔ اسے نوں اسمانی بجلی کہندے ہاں۔ اس اسمانی بجلی دا بجلی پوٹینسل دس کروڑ وولٹ تک ہو سکدا اے۔ اسمانی بجلی بدلاں اتے ہوا وچ جاں بدلاں وچ وی جاں پھر بدلاں اتے زمین وچ وی پیدا ہندی اے۔ اس اسمانی ببجلی ویلے پیندا ہوئی گرمی دا درجہ حرارت 50 ہزار ڈگری فارنہائٹ تک ہو سکدا اے۔ ایہہ تاپمان زمین تے کسے نال ٹکراء اس نوں ترنت بھسم کر سکدا اے۔ اسمانی بجلی بہت تیزی نال ہوا نوں گرم کردی اے، جس نال اوہ اچانک پھیلدی اے اتے پھر سنگڑدی اے۔ اس نال دھماکا ہندا اے اتے گونجن والیاں لہراں  پیدا ہندیاں ہن۔ اسے نوں اسیں بدلاں دے گرجن دے روپ وچ سندے ہاں۔

## آواز اتے روشنی
روشنی دی رفتار اک لکھ 86 ہزار میل فی سیکنڈ اے پر آواز دی رفتار 352 گز فی سیکنڈ اے اس لئی سانوں بجلی کڑکدی پہلاں دکھائی دندی اے اتے گرج بعد وچ سنائی دندی اے۔
## حوالے

گٹھ:فزکس
گٹھ:سائنس
گٹھ:بجلی چارج
گٹھ:بجلی
سلطان محمود خان

**سلطان محمود خان** ( موت۔ 1859 ) : جنرل غوث خان دا پتر مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج ویلے بھاری توپخانے دے اک حصے دا کمانڈر سی ۔ اس دے توپخانے دے ڈیرے نوں توپخاناۓ سلطان محمود کیہا جاندا سی ۔ 1814 وچ جنرل غوث خان دی موت توں پچھوں ، بھاویں کہ توپخانے دی مکھ کمان مصر دیوان چند نوں سمبھالی گئی سی ، مگر بیٹری جہڑی دیوان کول سی سلطان محمود نوں دتی گئی سی ۔ سلطان محمود مہاراجہ رنجیت سنگھ دیاں ملتان اتے کشمیر دیاں مہماں ویلے نال سی ۔ 1835 وچ ، سکھ فوج دا برگیڈاں وچ مڑقیام کرن اپرنت جدوں گھوڑ بیٹری ہر برگیڈ نال لگا دتی گئی سی تاں ساری برگیڈ دی ، جنرل سلطان محمود اک وکھری فوج ٹکڑی دے طور تے کمان کردا سی ۔ توپخانائے سلطان محمود اکتوبر 1831 وچ روپڑ وکھے مہاراجہ رنجیت سنگھ اتے ولیئم بینٹنک میٹنگ دے تریخی موقعے تے حاضر سی ۔

سلطان محمود بہت وشئی قسم دیاں عادتاں والا سی اتے اسدے زیادہ شراب پین کرکے اس نوں اپنے مالک سامھنے کئی واری بہت مسئلہ آئیا مگر ایہہ کم دا افسر سی اتے رنجیت سنگھ اس متعلق بہت فراخدلی رکھدا سی ۔ جدوں نونہال سنگھ نے راج اقتدار سنبھال لئیا تاں سلطان محمود توں کمان کھوہ لئی گئی اتے اس نوں پہاڑاں وچ منڈی وکھے جنرل وینتورا ماتحت توپخانے دے اک دستے دا انچارج بنا دتا گیا ۔ مگر مہاراجہ شیر سنگھ دے گدی تے بیٹھن نال اس نوں مڑ بحال کر دتا گیا اتے اسدے پتر سلطان احمد علی خان نوں کرنل بنا دتا گیا ۔ 1843 وچ دوویں پیو پتر لاہور اتے ہوئے حملے وچ رجھّ گئے جسنوں شیر سنگھ دے قتل بعد سندھاوالیاں نے اپنے قبضے وچ لے لیا سی ۔ اس موقعے تے ایہناں دیاں سنوجواناں بدلے ایہناں نوں ڈوگرا راجا ہیرا سنگھ ولوں ہور وادھو جگیراں دتیاں گئیاں سن ۔ سلطان محمود نوں ہن ہزارہ وکھے توپخانے دی کمان دتی گئی جتھے ایہہ 1843 تک رہا اتے پھر دوویں پیو-پتر ڈیرہ جات ول چلے گئے ۔ دوسری اینگلو سکھ جنگ چھڑن ویلے سلطان محمود اتے اس دا لڑکا سلطان احمد علی خان رامنگر وکھے باغی سکھ فوجاں نال مل گئے اتے ساری جنگ ویلے انگریزاں دے خلاف لڑے ۔ پنجاب دے انگریزی راج نال ملاؤن پچھوں سلطان محمود دیاں جگیراں دوبارہ اس نوں دے دتیاں گئیاں سن مگر اس نے 600 روپئے دی جیون بھر لئی پینشن حاصل کیتی جہڑی ایہہ امرتسر ضلعے وچ اپنے جدی پنڈ بھیرووال وکھے 1859 تک مرن ویلے تک لیندا رہا ۔
## ہورویکھو
*سکھ سلطنت
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:سکھ سلطنت
محمد ظاہر شاہ

**محمد ظاہر شاہ** (، ; 16 اکتوبر 1914–23 جولائی 2007)، افغانستان دا آخری بادشاہ سی جسنے8 نومبر 1933 توں 17 جولائی 1973 تک راج کیتا۔ اس نوں گدی توں ہٹا دتا گیا سی۔ اس نے بہت سارے دیساں نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے، جنہاں وچ ٹھنڈی لڑائی دے دوویں پاسیاں دے دیس شامل سن، اتے 1960 دے دہاکے وچ دیس دا جدید کرن کیتا۔

میڈیکل علاج لئی اٹلی وچ رہندیاں ظاہر شاہ نوں 1973 وچ اسدے چچیرے بھرا اتے سابقہ وزیر اعظم محمد داؤد خان نے راجپلٹا کر دتا سی، جس نے اک جمہوریہ دا قیام کیتا۔  اوہ 2002 تک روم دے نیڑے جلاوطنی وچ رہا، طالبان حکومت دے انت توں بعد افغانستان پرتیا۔ اس نوں دیس پیؤ دا خطاب دتا گیا، جو کہ اس نے 2007 وچ اسدی موت تک رکھیا سی۔

## خاندانی پچھوکڑ اتے شروع دا جیون
ظاہر شاہ دا جم 15 اکتوبر 1914 وچ، کابل، افغانستان وچ ہویا سی۔ اوہ مہمدزائی شاہی پریواردے اک سینئر میمبر اتے سابقہ بادشاہ امان اللہ خان دی افغان فوج دے مکھ کمانڈر، محمد نادر شاہ دا پتر سی۔ 10 اکتوبر 1929 نوں حبیب اللہ غازی دی پھانسی توں بعد نادر شاہ گدی تے بیٹھیا سی۔ محمد ظاہر دا پیؤ، سردار محمد یوسف خان دا پتر سی اتے اوہدیہرادون، بریٹیش بھارت وچ پیدا ہویا سی اتے اس دے پروار نوں دوجی انگریز-افغان جنگ دے بعد جلاوطن کر دتا گیا سی۔ نادرشاہ،  امیر دوست محمد خان سوتیلے بھرا سردار سلطان محمد خان تیلائی دا جانشین  سی۔ اس دا دادا محمد یحیی خان (عامر یعقوب خان دا سہرا) بریٹیش حکومت نال گل بات دا انچارج سی جس دا نتیجہ گندمک دا معاہدہ سی۔  1879 دے دوران سر لوئی کاوگاستری دے قتل دے بعد بریٹیش حملے توں بعد، یعقوب خان، یحیی خان اتے اسدے دو بیٹیاں محمد یوسف خان اتے محمد آصف خان نوں بریٹیش ولوں بندی بنا لیا گیا اتے بریٹیش راج نوں سونپ دتا گیا، جتھے اوہناں نوں زبردستی رکھیا گیا۔ پھر امیر عبدالرحمٰن خان نے اپنے حکمرانی دے آخری سال (1901) دوران دو راج کماراں نوں افغانستان بلا لیا۔ امیر حبیب اللہ دے راج دوران اوہناں نوں بادشاہ دے ساتھی (مصاحبان) دا خطاب حاصل ہویا۔

ظاہر شاہ نوں کابل دے حبیبیہ ہائی سکول دی شہزادےآں  لئی اک خاص کلاس وچ پڑھایا گیا سی۔ اس نے فرانس وچ اپنی سکھیا جاری رکھی جتھے اس دا پیؤ کوٹنیتک سفیر دے طور تے کم کردا سی۔ اتھے اسنے پاسچر انسٹیٹیوٹ اتے یونیورسٹی آف مانٹپیلیئر وچ پڑھائی کیتی سی۔ جدوں اوہ افغانستان واپس پرتیا تاں اس نے اپنے پیؤ اتے چاچیاں نوں دیس وچ افراتفری دے ویلے دوران سرکار دے کنٹرول  نوں مڑ بحال کرن وچ مدد کیتی۔ بعد وچ اس نوں اک انفینٹری سکول وچ داخل کروایا گیا اتے اس نوں اک پروی کونسلر تعینات کیتا۔ ظاہر شاہ نے ڈپٹی جنگی وزیر اتے سکھیا وزیر دے سرکاری عہدیاں تے سیوا کیتی۔ ظاہر شاہ پشتو، فارسی اتے فرانسیسی بولیاں وچ ماہر سی۔

گٹھ:جم 1914
گٹھ:موت 2007
گٹھ:پشتون لوک
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:افغان شخصیتاں
اونیت کور

**اونیت کور** اک بھارتی اداکارہ اتے ڈانسر اے۔ اونیت دا جم 13 اکتوبر 2001  جالندھر، پنجاب، بھارت وچ ہویا۔ اسنے پولیس ڈی۔اے۔وی۔ پبلک سکول، جالندھر، پنجاب، بھارت توں اپنی نوویں جماعت پاس کیتی۔ اوہ حال وچ آکسفورڈ پبلک سکول، ممبئی وچ اپنے دسویں کلاس کر رہی اے۔ اسنے اپنے کیریئر نوں ڈانس انڈین ڈانس لٹل ماسٹرز نال شروع کیتا۔ اسنے ڈانس کے سپرسٹارز، دا سرلیکھ اک ہور ڈی۔آئی۔ڈی لڑی وچ وی حصہ لیا۔ اونیت شوپ اوپیرا میری ماں نال اپنی اداکاری دی شروعات کیتی۔ اس توں بعد اسنے ٹیڑے ہے پر تیرے میرے ہے کامیڈی سیریز وچ اداکاری کیتی۔ جون 2012 وچ، اسنے اک ڈانس ریالٹی شو جھلک دکھا جا دے پنجویں سیزن وچ حصہ لیا۔ اس توں بعد، اسنے 2012 دیاں ٹیوی لڑیوار ساوتری وچ شہزادی دمینتی دی کردار نبھایا اتے 2013 دی اکو فلم 'ایک مٹھی آسمان' وچ نوجوان پاکی کپور وجوں پیش ہوئی۔ نونیت نے 2014 دی ہندی فلم 'ماردانی' وچ میرا دے کردار نال اپنے کریئر دی شروعات کیتی۔ اسنے آخری وار 2014 دیاں ٹیوی سیریز ہاماری سسٹر دیدی وچ خوشی دے کردار کیتی۔ اوہ ہال ہی وچ چندرا نندنی وچ شہزادی چارمتی، شہزادہ بندسارے دی پہلی بیوی دے کردار وچ دکھائی گئی اے۔

نونیت نے ہندوستان یونیلیور اتے میگی ورگے مشہور برانڈ دے نال 40+ ٹیویسی وچ وی کم کیتا۔

## کریئر
کور نے 2014 وچ پردیپ سرکار دی ہندی فلم 'مردانی' نال اپنی فلماں دی شروعات کیتی، جس وچ اوہناں نوں رانی مکھرجی دے کردار دی بھانجی وجوں کردار دتی گئی۔ کور نے راکیش اوم پرکاش میہرا نال اک ہور فلم پروجیکٹ اتے وی دستخط کیتے ہن، جتھے اوہ اک جونیئر کردار وجوں اگوائی کریگی۔

ستمبر 2014 وچ، اسنے ڈی۔جے۔ دے کریئیٹو یونٹ پیداواراں دے 'سوپ اوپیرا *ہماری سسٹر دیدی*' وچ سامان لیڈ کردار کیتی۔ ایہہ شو اک امریکی ٹیلیوژن لڑی ہتھرون دا بھارتی انوکولتا اے۔ اسنے ستویں کلاس وچ اک نوجوان لڑکی خوشی دی کردار نبھایا۔ ایہہ شو ستمبر 2014 توں فروری 2015 تک سونی پال ٹیلیوژن اتے براڈکاسٹ کیتا گیا سی۔ اوہ اشتہاراں وچ اتے اک برونی فلم جو کہ 2017 
دے اخیر وچ رلیز ہوئی اک فلم وچ دیکھی جا سکدی اے۔ اوہ ہال ہی وچ ٹیوی سیریز چندرا نندی دے سٹار پلس وچ شہزادی چارومتی دے روپ وچ کردار کیتی۔
موجودہ زندگی میں، اونیت کور علاء کی ایک قسط میں اداکاری کر رہی ہیں۔ ان کے ساتھ سدھارتھ نگم بھی اہم کردار ادا کر رہے ہیں۔ وہ متعدد ٹیلی ویژن اشتہارات میں بھی نظر آتی ہیں۔ 2021 میں وہ اٹھارہ سال کی ہو جائیں گی۔ اونیت کور ایک 19 سالہ لڑکی ہے۔ وہ بالی ووڈ فلموں میں بھی کام کریں گی۔ یوٹیوب اور ٹک ٹاک پر اس کا پہلے سے ہی مضبوط گڑھ ہے۔

## ٹیلیوزن

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 

گٹھ:جم 2001
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جالندھر دے لوک