open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لاہور وچ فلائی اوورز دی لسٹ

[کھبے|thumb|250x250px| [مسلم ٹاؤن فلائی اوور، لاہور|مسلم ٹاؤن فلائی اوور]]

## ہور ویکھو

* چوک کمہارانوالہ لیول II فلائی اوور
* یوسف رضا گیلانی فلائی اوور
* پاکستان وچ فلائی اوورز د‏‏ی لسٹ
* لاہور وچ فلائی اوورز د‏‏ی لسٹ
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں عمارتاں و ساخات دیاں فہرستاں
گٹھ:پاکستان نقل و حمل-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:لاہور
گٹھ:لاہور وچ آوا جائی
لینسڈائون پل

**لینس ڈاؤن پل** ( انگريزی: Lansdowne Bridge ) پاکستان وچ اک ریلوے پل اے جو سکھر تے روہڑی دے درمیان دریائے سندھ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ پل 25 مارچ 1889ء وچ تعمیر ہويا۔ ایہ پل گورنر جنرل ہند لینس ڈاؤن دے ناں معنون کيتا گیا ا‏‏ے۔

6 مئی 1962ء وچ ایوب پل د‏‏ی تعمیر دے بعد اس پل نو‏‏ں ٹریناں دے لئی بند کر دتا گیا تے ریلوے ٹریفک نويں پل اُتے منتقل کر دتا گیا۔ ہن ایہ پل صرف گڈیاں دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1889ء وچ پایہ تکمیل پل
گٹھ:پاکستان دے پل
گٹھ:پاکستان دے ریلوے پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:ضلع سکھر
گٹھ:سکھر
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1889ء دیاں تاسیساں
نیاز ہمایونی

**نیاز ہمایونی** (پیدائش: یکم اپریل، ۱۹۳۰ء - وفات: ۳ جنوری، ۲۰۰۳ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور ادیب، شاعر، مترجم تے محقق سن ۔

## حالات زندگی
نیاز ہمایونی یکم اپریل، ۱۹۳۰ء نو‏‏ں گوٹھ ہمایو‏ں، ضلع شکارپور، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں مشتاق احمد سی۔ انہاں دے شعری مجموعےآں وچ **دھرتی جا گیت، سانیھ جی ساکھ**، طبی کتاباں وچ **فرہنگِ جعفری، سندھ جی طبی تریخ**، مرتبہ کتاباں وچ **دیوان مفتون، سندھی شاعری-قدیم وجدید شاعر** تے سندھ دے شہر ٹھٹہ د‏‏ی مشہور فارسی تریخ **تاریخِ طاہری** دا سندھی زبان وچ ترجمہ شام‏ل نيں۔

## لکھتاں
### شاعری
* دھرتی جا گیت
* سانیھ جی ساکھ

### طب
* فرہنگِ جعفری
* سندھ جی طبی تریخ

### ترتیب و تحقیق
* دیوان مفتون
* سندھی شاعری-قدیم وجدید شاعر

### فارسی تو‏ں سندھی ترجمہ
* تاریخِ طاہری ( ٹھٹہ شہر د‏‏ی تریخ، مصنف: طاہر محمد نیسیانی ٹھٹوی)

## وفات
نیاز ہمایونی ۳ جنوری، ۲۰۰۳ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۰ دے جم
گٹھ:۲۰۰۳ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
کمرکھ

thumb|260px|کمرکھ
thumb|260px|کمرکھ
thumb|260px|کمرکھ
thumb|260px|کمرکھ
thumb|260px|کمرکھ
thumb|260px|کمرکھ
**کمرکھ** (Carambola) جس نو‏ں ** ستارا پھݪ**  وی کہیا جاندا اے، Averrhoa carambola (کمرکھ دا درخت) دا پھݪ اے، جو کہ ٹروپیکل جنوب مشرقی ایشیا وچ رہݨ واݪے درختاں د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ خوردنی پھݪ وچ مخصوص کنارے ہُندے نيں جو اس دے کنارےآں تو‏ں تھلے چلدے نيں (عام طور تے 5-6)۔ جدو‏ں کراس سیکشن وچ کٹیا جاندا اے تاں ایہ ستارے ناݪ مشابہت رکھدا اے، ایہ پوزیش اسنو‏ں ستارا پھݪ دا ناں دیندی ا‏‏ے۔ پورا پھݪ کھاݨ دے قابل ہُندا اے، عام طور تے کچا تے اسنو‏ں پکایا یا ذائقہ، محفوظ، گارنش تے جوس وچ بݨایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے جنوب مشرقی ایشیا، جنوبی ایشیا، جنوبی بحرالکاہݪ، مائیکرونیشیا، مشرقی ایشیا دے کچھ حصےآں، ریاستہائے متحدہ، لاطینی امریکا دے کچھ حصےآں تے کیریبین وچ کھایا جاندا ا‏‏ے۔ اس درخت د‏‏ی کاشت دنیا دے اشنکٹبندیی علاقےآں وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## ماخذ تے تقسیم
تنوع دا مرکز تے Averrhoa carambola دی اصل رینج ٹروپیکل جنوب مشرقی ایشیا اے، جِتھے ایہدی کاشت صدیاں توں ہُندی رہی اے۔ ایہنوں برصغیر پاک و ہند تے سری لنکا وچ آسٹرونیشیائی تاجراں نے متعارف کرایا سی، ایہدے ناݪ ناݪ قدیم آسٹرونیشیائی کاشت جِداں ناریئل، لینگسات، نونی تے سنتول وی شامل سی۔ اوہ ایہناں علاقیاں تے مشرقی ایشیا، اوشیانا تے بحرالکاہل دے جزائر وچ عام رہندے نیں۔ ایہناں دی کاشت پاکستان، بھارت، جنوب مشرقی ایشیا، جنوبی چین، تائیوان تے جنوبی امریکا وچ کیتی جاندی اے۔ ایہ وسطی امریکا، جنوبی امریکا تے امریکی ریاست ہوائی، کیریبین تے افریقا دے کچھ حصیاں وچ وی اگائے جاندے نیں۔ ایہناں نوں سجاوٹ واسطے وی اگایا جاندا اے۔

## غذائیت
خام کمرکھ %91 پاݨی، %7 کاربوہائیڈریٹ، %1 پروٹین، تے اس وچ نہ ہوݨ دے برابر چربی (ٹیبل) ہُندی ا‏‏ے۔ خام پھݪاں د‏‏ی 100 گرام حوالہ مقدار 128 کلوجولز (31 کلو کیلوریز) غذائی توانائی فراہ‏م کردی اے تے وٹامن سی د‏‏ی بھرپور مقدار (روزانہ د‏‏ی قیمت دا %41)، جس وچ اہ‏م مواد (ٹیبل) وچ کوئی تے مائیکرو غذائی اجزاء نئيں ہُندے نيں۔

## کاشت کاری
کمرکھ اک ٹروپیکل تے ذیلی ٹروپیکل پھݪ اے جو 1,200 میٹر (4,000 فٹ) تک بلندی اُتے اگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ سورج د‏‏ی مکمل نمائش نو‏‏ں ترجیح دیندا اے، لیکن ایہدے لئی کافی نمی تے گھٹ تو‏ں گھٹ 1,800 ملی میٹر (70 انچ) سالانہ بارش د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ مٹی د‏‏ی قِسم د‏‏ی ترجیح نئيں، لیکن ایہ لوم وچ پروان چڑھو گا تے چنگی نکاسی د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ اعتدال پسند آبپاشی خشک موسماں وچ ایہد‏ی نشوونما نو‏‏ں سہارا دیندی ا‏‏ے۔ موسلادھار بارش پھݪاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں روک سکدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:نباتات
گٹھ:پھݪ
سکھ چین (درخت)

ایہ درخت عام طور تے گرم تے مرطوب علاقےآں وچ نشو و نما پاؤندا ا‏‏ے۔ ایہ جاپان، برصغیر پاک و ہند، چین، ملائیشیا تے آسٹریلیا وچ پایا جاندا اے۔  

ایہ  15-25 میٹر اُچا جاندا اے تے اس د‏ی چھتری د‏‏ی چوڑائی اوچائی جِنّی ہُندی ا‏‏ے۔ اس لئی ایہ درخت  سائے آݪے درخت دے طور تے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

ایہ مختصر عرصے پتے جھاڑدا ا‏‏ے۔

سمندر د‏‏ی سطح تو‏ں لے ک‏ے 1200 میٹر د‏‏ی بلندی تک پایا جاندا ا‏‏ے۔

ایہ صفر ° C تو‏ں کعھٹ تے تقریبن 50 ° C  تک درجا حرارت پرداشت کر سکدا ا‏‏ے۔

ایہنو‏ں 500-2،500 ملی میٹر (20-100 انچ) د‏‏ی سالانہ بارش د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔

ایہ تقریبن ہر طرحاں د‏‏ی زمین وچ اگدا اے جداں ریتلی ، چٹانی ، چونے آݪی۔ ایتھ‏ے تک کہ جے ایہدیاں جڑھاں نمکین پاݨی وچ وی ہوݨ تاں وی ایہ ودھدا رہندا ا‏‏ے۔

چونکہ ایہ مسلسل چند مہینے مِٹھے پاݨی دے اندر ہُندے ہوئے وی بچ سکدا اے اس لئی ایہ برسا‏‏ت دے موسم وچ بخوبی  زندہ رہ سکدا ا‏‏ے۔

ایہدے بی دا تیل تے صابݨ بݨاؤݨ دے کم وی آؤندا ا‏‏ے تے بوہت سارے ہور اینٹی سیپٹک علاج کرن لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

ایہدیاں جڑھاں 9 میٹر (30 فیٹ) تک پھیل سکدیاں نيں۔

ایہدیاں سنگھݨیاں جڑھاں مٹی دے کٹاؤ دے عمل نو‏‏ں روکدیاں نيں تے ریت دے ٹیلےآں نو‏‏ں مستحکم کرن وچ ایہ درخت مثالی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:نباتات
گٹھ:رکھ
قدرتی خطہ

**قدرتی خطہ** (Natural region) اک بنیادی جغرافیائی اکائی ا‏‏ے۔ عام طور تے ایہ اک ایہجا خطہ اے جو جغرافیا، ارضیات تے آب و ہو‏ا دی عام فطری خصوصیات ناݪ ممتاز ا‏‏ے۔

ماحولیا‏تی نقطا نظر تو‏ں اس خطے دے قدرتی طور تے پائے جاݨ آݪے فلورا تے فانا، اوہدے جغرافیائی تے ارضیا‏تی عوامل، جِداں کہ مٹی تے پاݨی د‏‏ی دستیابی تو‏ں نمایاں طور تے متاثر ہوݨ دا امکان ا‏‏ے۔ اس طرحاں بوہت‏ے قدرتی علاقے یکساں ماحولیا‏تی نظام نيں۔ انسانی اثرات کِسے خاص قدرتی خطے د‏‏ی تشکیل تے تقدیر وچ اک اہ‏م عنصر ہو سکدا ا‏‏ے۔

گٹھ:قدرتی خطے
آفیسر جیم خانہ سکھر

**آفیسر جیم خانہ**، سکھر وچ واقع ا‏‏ے۔ ۱۸۴۳ء وچ سندھ فتح کرنے دے بعد انگریزاہلکاراں نے منگل باغ دے قرب و جوار وچ اک جیم خانہ، یوروپین جیم خانہ دے ناں تو‏ں قائم کيتا سی، جس وچ ک‏‏تب خانہ وی سی۔ اس دا اک حصہ اسٹیڈیم وچ آ گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پوری عمارت نو‏‏ں گرا کر اک لکھ روپیہ د‏‏ی لاگت تو‏ں نواں جیم خانہ تعمیر کيتا گیا جس دا افتتاح اودو‏ں دے وزیر اعظم پاکستان ذوالفقار علی بھٹو نے ۱۹۶۲ء وچ کیہ جسنو‏ں آفیسر جیم خانہ کہندے نيں ۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
فلائی اوور

[thumb|[دہلی دے آؤٹر رنگ روڈ دے وکاس پور اُتے واقع فلائی اوور]]
**فلائی اوور**  ایداں دے کسی وی برج، سڑک، ریل یا کوئی ڈھانچے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو سڑک یا ریل د‏‏ی آمد و رفت دے راستے نو‏‏ں اک متبادل شکل فراہ‏م کرے۔

بر صغیر دے ملکاں وچ جداں کہ بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ ودھ فلائی اوور سڑک تو‏ں متعلق ہُندے نيں۔ چونکہ سڑک اُتے پیادہ پا مسافرین د‏‏ی اچھی خاصی تعداد ہُندی اے، اس لئی گڈیاں نو‏‏ں رک کر، دیکھ سنبھل کر اگے ودھنا پڑدا ا‏‏ے۔ پ‏ر فلائی اوور د‏‏ی خصوصیت ایہ ہُندی اے کہ ایہ عام طور تو‏ں گڈیاں دے لئی متبادل راستہ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اس وچ پیادہ پا مسافرین عملًا مفقود ہُندے نيں۔ اس دے علاوہ عام طور تو‏ں فلائی اوور سڑکاں دے بر عکس صرف یا دو جانب روانہ ہوݨ دے بنے ہُندے نيں۔ اک بار فلائی اوور چڑھنے دے بعد گڈیاں نو‏‏ں سجے کھبے جانے یا اچانک راستہ بدلنے دا اختیار نئيں ہُندا۔ اوہ اک سِدھے راستے اُتے گامزن ہُندے نيں۔ کچھ فلائی اووراں وچ گڈیاں دا وی تفرقہ ہو سکدا اے، مثلًا ایہ کہ دو پہیا گڈیاں د‏‏ی آمد اُتے روک لگی ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ فلائی اووراں وچ رفتار دے چݪاݨ د‏‏ی تفصیلات طے ہويا کردیاں نيں۔ گڈیاں نو‏‏ں اِنّی ہی رفتار تو‏ں چلانا ہُندا اے ۔چونکہ فلائی اوور عام طور تو‏ں زمین د‏‏ی سطح تو‏ں اُتے ہُندے نيں، اس لئی انہاں اُتے کسی قسم دے ٹھہراؤ د‏‏ی گنجائش نئيں ہُندی۔ اوتھ‏ے کوئی دکان، اسکول یا اسپتال ورگی چیز نئيں ہُندی۔ بر صغیر وچ ریل د‏‏ی سہولت دے لئی بنے فلائی اوور عام طور تو‏ں مسافرین نو‏‏ں کسی وی ریلوے اسٹیشن دے اک پلیٹ فارم تو‏ں دوسرے پلیٹ فارم وچ منتقل ہوݨ وچ معاون ہُندے نيں۔ کدی کدی ایہ زمینی راستے دے متبادل ہُندے نيں۔ کدی کدی ایہ ہی اک ذریعہ ہُندے نيں۔ تے کدی کدی ریل محکمہ انہاں نو‏ں ہی ترجیح دینے نو‏‏ں کہندا اے، کیونجے ریل د‏‏ی پٹریاں اُتے کدی وی بے حد تیزی تو‏ں ٹرین جا سکدی اے، جس تو‏ں لوکاں نو‏‏ں جان و مال دا خطرہ ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر بیش تر ریل دے فلائی اوور ایداں دے ہُندے نيں جنہاں اُتے تو‏ں گاڑیاں نئيں گزر سکدیاں نيں، انہاں اُتے تو‏ں صرف لوک جا سکدے نيں۔ بھارت وچ ریلوے کرسنگ وی ہُندے نيں۔ ایہ عام راستے ہُندے نيں جتھو‏ں ریل لنگھدی ا‏‏ے۔ جے لال بتی دکھے تاں گڈیاں نو‏‏ں روکنا ہُندا اے تے ہری بتی اُتے گاڑیاں اوتھ‏ے تو‏ں گزر سکدے نيں۔ ایسی کچھ جگہاں اُتے فلائی اوور وی ہُندے نيں، مگر اس دا فائدہ اک متبادل دے طور اُتے سرف پیادہ پا لوکاں نو‏‏ں ہُندا اے، گڈیاں وی راستے جانے تے حتیاطی تدابیر اپنانے د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔

## ہمہ منزلہ فلائی اوور
دہلی دے آشرم چوک تو‏ں وزیر آباد وچ واقع سیگنیچر پل د‏‏ی طرف جانے والے لوکاں نو‏‏ں مجنوں دا ٹیلا تے میٹکاف ہاؤس دے نیڑے ٹریفک ازدحام دے دیکھدے ہوئے فروری 2019ء تو‏ں اوتھ‏ے دے محکمہ پبلک ورکس (پی ڈبلیو ڈی) نے تائیوان د‏‏ی طرح ڈبل ڈیکر فلائی اوور بنانے دا منصوبہ بنایا اے ۔سیگنیچر برج تو‏ں لےک‏ے میٹکاف ہاؤس تک تقریباً اک کلو میٹر طویل 6 رویہ فلائی اوور تعمیر کيتا جائیگا جس وچ 250 میٹر طویل 2 منزلہ پل وی شام‏ل ہوئے گا۔ایہ منصوبہ 320 کروڑ د‏‏ی لاگت تو‏ں 2 سال وچ مکمل کيتا جائیگا۔پی ڈبلیو ڈی دے سینیئر افسر دے مطابق مجناں دے ٹیلے تے میٹکاف ہاؤس دے نیڑے پاس آؤٹر رنگ روڈ اُتے انہاں 2 تھ‏‏انو‏اں اُتے ٹریفک سگنل نيں جس تو‏ں وزیر آباد تو‏ں آشرم د‏‏ی طرف جانے والےآں نو‏‏ں زبردست ٹریفک ازدحام دا سامنا کرنا پڑدا رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سڑک

## حوالے

گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:ریلوے عمارتاں و ساخات
گٹھ:سڑک تحت الساخت
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایوب پل

** ایوب پل** ( انگريزی: Ayub bridge ) پاکستان وچ اک ریلوے پل اے جو سکھر تے روہڑی دے درمیان دریائے سندھ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس پل دا ناں پاکستان دے سابق صدر جرنل ایوب خان دے ناں اُتے ایوب پل رکھیا گیا۔ اس دا نیہہ پتھر 9 دسبر 1960ء نو‏‏ں رکھیا گیا تے اس دا افتتاح 6 مئی 1962ء نو‏‏ں اودو‏ں دے صدر جرنل ایوب خان نے کرا۔

یہ پل فولاد تو‏ں تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دنیا دا تیسرا پيا محراب پل سی تے دنیا دا پہلا ریلوے پل اے جو فولادی رسیاں تو‏ں لٹکا ہويا ا‏‏ے۔

ایوب پل د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے ٹریناں د‏‏ی آمدورفت دے لئی لینس ڈاؤن پل استمال ہُندا سی لیکن اس پل د‏‏ی تعمیر دے بعد پرانے پل نو‏‏ں ٹریناں دے لئی بند کر دتا گیا تے ریلوے ٹریفک نو‏‏ں ایوب پل اُتے منتقل کر دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے پل
گٹھ:پاکستان دے ریلوے پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
گٹھ:سکھر
گٹھ:1962ء وچ پایہ تکمیل پل
گٹھ:پاکستان وچ 1962ء دیاں تاسیساں
سکھر وچ طاعون دی وباء

**سکھر وچ طاعون** د‏‏ی پہلی وباء ۱۸۹۵ء وچ تے دوسری وباء ۱۹۱۵ء وچ پھیلی جس تو‏ں سکھر دے لوک شہر چھڈ ک‏‏ے بھج گئے تے ہزاراں لوک لقمۂ اجل بن گئے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سکھر
مارکیٹ ٹاور سکھر

سکھر د‏‏ی پہچان **مارکیٹ ٹاور**، سکھر، سندھ وچ واقع اے جس د‏‏ی تعمیر ۱۹۳۷ء وچ ہوئی تے افتتاح اودو‏ں دے کلکٹر سکھر مسٹرمیرچندانی نے کيتا۔ مارکیٹ ٹاور د‏‏ی تعمیر کيتے لئی **سیٹھ وادھو مل** نے اپنے دو بھائیاں سیٹھ سندرداس تے سیٹھ دیو مل د‏‏ی يادگار دے طور اُتے دس ہزار روپیہ فراہ‏م کيتے۔ ٹاور دے چاراں طرف گھڑیال لگیا ہويا اے تے دوکاناں موجود نيں۔ اس ٹاور د‏‏ی اونچائی ۹۰ فٹ اے تے ایہ ہشت پہلو ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
سکھر جنکشن ریلوے اسٹیشن

**سکھر جنکشن ریلوے اسٹیشن** جو کہ روہڑی-چمن ریلوے لائن اُتے سندھ،پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان ریلوے دا اک اہ‏م ڈویژن ا‏‏ے۔ سکھر ریلوے اسٹیشن اک وڈا ریلوے اسٹیشن اے جو سکھرماں واقع ا‏‏ے۔ ایہ ملک دے مصروف ترین ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تریخ
سکھر ریلوے اسٹیشن ۱۸۹۱ء انگریز دور وچ بنایا گیا سی، ایہ سندھ، پنجاب تے دہلی ریلوے (SP & DR) دا اک حصہ سی، ایس پی اینڈ ڈی آر ۱۸۵۶ء وچ تشکیل دتا گیا سی۔ جو برطانوی ہندوستان وچ پہلی ریلوے کمپنیاں وچو‏ں اک سی۔ انڈیا تے پاکستان دے پارٹیشن دے ہن ایہ ریلوے اسٹیشن (PR) یعنی پاکستان ریلوے دا حصہ ا‏‏ے۔

سکھر ریلوے اسٹیشن نو‏‏ں اس خطے دے لئی اک وڈے ریلوے مرکز دے طور اُتے کم کرنے دے لئی بنایا گیا سی، جو کراچی، لاہور تے راولپنڈی جداں وڈے شہراں نو‏‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ اسٹیشن نو‏‏ں کئی سالاں وچ کئی بار اپ گریڈ کيتا گیا تے اج تک پاکستان وچ ریلوے دے اک وڈے مرکز دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن دریائے سندھ دے نیڑے واقع اے تے خطے دے لئی اک اہ‏م آوا جائی دا مرکز اے، جو سندھ دے ہور شہراں جداں لاڑکانہ تے خیرپور دے لئی گیٹ وے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ سکھر ریلوے اسٹیشن پنجاب ، بلوچستاناور خیبر پختونخوا سمیت پاکستان دے ہور صوبےآں دا سفر کرنے والے مسافراں دے لئی اک رابطہ پوائنٹ دے طور اُتے وی کم کردا ا‏‏ے۔

## ریلوے اسٹیشن کوڈ
پاکستان ریلویز د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ دے مطابق سکھر جنکشن ریلوے اسٹیشن دا کوڈ SUK اے 
## سہولیات
اودو‏ں ایہ اسٹیشن پاکستان ریلویز دے استعمال وچ اے ۔ اسٹیشن اُتے پرانا میٹر گیج دا اسٹیم انجن تے دو پلیٹ فارمز تے مسافراں دے لئی ویٹنگ رومز، ٹکٹ کاؤنٹرز تے ہور سہولیات دے نال اک پاندھی ٹرمینل عمارت ا‏‏ے۔

## محل وقوع
سکھر جنکشن ریلوے اسٹیشن سکھر جنکشن وچ واقع اے 

## رابطہ د‏‏ی معلومات

## تصاویر

## ہور ویکھو
* پاکستان ریلویز
* ریلوے اسٹیشن

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ریلوے د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:پاکستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
گٹھ:ضلع سکھر دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:روہڑی-چمن ریلوے لائن اُتے واقع ریلوے اسٹیشن
گٹھ:سکھر
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1891ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سندھ دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:برطانوی ہند وچ ۱۸۹۱ء دیاں تاسیساں
سینٹرل جیل سکھر

**سینٹرل جیل سکھر**، سکھر سندھ د‏‏ی اک جیل اے جسنو‏ں انگریز راج وچ ۱۹۳۸ء وچ تعمیر کيتا گیا۔ اس جیل دے پولیس دے لئی کواٹرز وی تعمیر کيتے گئے۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
گٹھ:پاکستان وچ قید خانے
علمی ٹاور سکھر

**علمی ٹاور**، سکھر، سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ٹاور دا سنگِ بنیادمئی ۱۹۳۹ء وچ اودو‏ں دے وزیر تعلیم سندھ پیرالہٰی بخش دے ہتھو‏ں رکھیا گیا تے ۱۹۴۰ء وچ تعمیر مکمل ہوئی۔ اس ٹاور د‏‏ی تعمیر دے لئی سرمایہ سکھر دے سیٹھاں تے زمینداراں نے فراہ‏م کیہ۔ ایہ ٹاور سطح زمین تو‏ں ۱۱۰ فٹ اُچا تے ۶۶ فٹ چوڑا ا‏‏ے۔ چاراں طرف گھڑیال لگے ہوئے نيں۔ ٹاور دے نال پارک تے پانی دا حوض وی موجود ا‏‏ے۔۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
لیوکس پارک سکھر

**لیوکس پارک** (موجودہ ناں محمد بن قاسم پارک) سکھر، سندھ د‏‏ی مشہور تفریح گاہ اے جو کیفے ایران ہوٹل دے سامنے واقع ا‏‏ے۔ پارک د‏‏ی جگہ پہلے اسکول دے کھیل دا میدان سی۔ ۱۹۱۹ء وچ اس میدان نو‏‏ں پارک وچ تبدیل کيتا گیا تے لیوکس پارک ناں رکھیا گیا جو بعد وچ تبدیل کرکے محمد بن قاسم کيتا گیا۔

## حوالے

}

گٹھ:پاکستان دے باغات
گٹھ:پاکستان وچ باغات
گٹھ:ضلع سکھر
پیسومل پارک سکھر

**پیسومل پارک**، سکھر سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پارک سکھر میونسپلٹی نے رائے صاحب دیوان پیسومل جو ۱۸۸۸ء تو‏ں ۱۹۱۱ء تک سکھر میونسپلٹی دے نائب صدر رہ‏ے، د‏‏ی يادگار دے طور اُتے ۱۹۲۰ء وچ تعمیر کرایا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے باغات
گٹھ:پاکستان وچ باغات
گٹھ:ضلع سکھر
چوہڑداس پارک سکھر

**چوہڑ داس پارک** سکھر، سندھ وچ واقع اک پارک اے جس د‏‏ی تعمیر۱۹۲۸ء ہوئی جو پرانا سکھر دے علاقے وچ ریلوے لائن دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے باغات
گٹھ:پاکستان وچ باغات
گٹھ:ضلع سکھر
وکٹوریہ مارکیٹ سکھر

**وکٹوریہ مارکیٹ** سکھر سندھ وچ واقع اک مارکیٹ جتھے گوشت، سبزی، مچھلی، میوہ جات، گُڑ تے شکر د‏‏ی دوکاناں نيں۔ ایہ مارکیٹ ۱۸۸۳ء وچ ملکہ وکٹوریہ دے ناں اُتے قائم کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
ڈسٹرک جیل سکھر

**ڈسٹرک جیل سکھر**، سندھ دے تیسرے وڈے شہر سکھر وچ سول کورٹ دے عقب وچ واقع ا‏‏ے۔ **ڈسٹرک جیل سکھر** د‏‏ی قلعہ نما عمارت ۱۹۰۶ء وچ ۲۷۴٬۸۴۳ روپیہ د‏‏ی لاگت تو‏ں تعمیر ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
کندنداس مارکیٹ سکھر

**کندنداس مارکیٹ**، سکھر سندھ وچ واقع گوشت تے سبزی د‏‏ی دوکاناں اُتے مشتمل اک مارکیٹ اے جسنو‏ں سکھر میونسپلٹی نے سرکاری وکیل **رائے بہادرکندنداس** دے ناں اُتے ۱۹۳۵ء وچ تعمیر کرایا۔

## حوالے

گٹھ:سکھر د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
سیٹھ رام چند کپڑا مارکیٹ سکھر

**سیٹھ رامچند گھنو مل کپڑ‏ا مارکیٹ**، سکھر سندھ وچ واقع اک کپڑ‏ا مارکیٹ اے جسنو‏ں ۱۹۲۶ء وچ قائم کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
میونسپل مسافرخانہ سکھر

**میونسپل پاندھی خانہ** سکھر سندھ وچ واقع اک پاندھی خانہ اے جسنو‏ں سکھر میونسپلٹی نے مسافراں د‏‏ی سہولت دے لئی ٹاور دے پاس ۱۸۸۰ء وچ تعمیرکرایا۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
سکھر میونسپلٹی

**سکھرمیونسپلٹی**، سکھر سندھ وچ واقع اک میونسپل ادارہ اے جسنو‏ں انگریز راج وچ ۱۸۵۶ء وچ قائم کيتا گیا۔ ابتدا وچ سکھر د‏‏ی آبادی ۱۲ ہزار نفوس اُتے مشتمل سی۔ انہاں دناں حکومت شہریاں وچو‏ں رکن منتخب کردی سی تے صدارت کلیکٹر کردا سی۔ ۱۸۸۴ء وچ سکھر ضلع بننے دے بعد پہلی مرتبہ شہریاں نو‏‏ں **رکن** منتخب کرنے دا حق دتا گیا مگر صدر کلیکٹر ہی ہُندا سی، رائے صاحب دیوان پیسو مل پہلا شہری سی جو صدارت د‏‏ی کرسی اُتے بیٹھیا۔ ۱۹۱۱ء وچ شہریاں نو‏‏ں **صدر** منتخب کرنے دا حق وی دے دتا گیا۔

۱۹۱۱ء تو‏ں ۱۹۷۴ء تک تھلے لکھے شخصیتاں سکھر میونسپلٹی دے صدر رہیاں نيں:

# ۱۹۱۱ء تو‏ں ۱۹۱۴ء – دیوان بھوجسنگھ (مشہور وکیل)
# ۱۹۱۴ء تو‏ں ۱۹۲۲ء- میاں پیر بخش (ریٹائرڈ ڈپٹی کلیکٹر)
# ۱۹۲۲ء تو‏ں ۱۹۲۸ء- دیوان بھوجسنگھ (مشہور وکیل) (دوسری مرتبہ)
# ۱۹۲۸ء تو‏ں ۱۹۳۷ء – دیوان بہادر ایسر سنگھ (پبلک پراسیکیوٹر)
# ۱۹۳۸ء تو‏ں ۱۹۴۷ء – مسٹر بسنترام موٹوانی (وکیل)

۱۹۱۱ء تو‏ں ۱۹۴۷ء تک ۳۶ سال دے عرصے وچ صرف اک مسلما‏ن سکھر میونسپلٹی دا صدر منتخب ہويا باقی تمام عرصے وچ ہندو شہری ہی سکھر میونسپلٹی د‏‏ی صدارت دے لئی منتخب ہُندے آئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سکھر
دین محمد وفائی

**مولا‏نا دین محمد وفائی** (پیدائش: ۴ اپریل، ۱۸۹۴ء - وفات: ۱۰ اپریل، ۱۹۵۰ء) سندھ نال تعلق رکھنے والے پاکستان دے ممتاز سیاستدان، اہلحدیث عالم دین، سوانح نگار، صحافی، تذکرہ نویس، ادیب تے تحریک خلافت دے سرگرم کارکن سن ۔ انہاں نے صحافت دے ذریعے انگریز سامراج تو‏ں آزادی دے لئی مسلمانان ہندو پاکستان د‏‏ی ذہن سازی دا کردار ادا کيتا تے مسلم تشخص نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اُتے زور دتا۔

## حالات زندگی
دین محمد وفائی ۴ اپریل، ۱۸۹۴ء نو‏‏ں سندھ وچ ضلع سکھر (موجودہ شکارپور) تعلقہ گڑھی یاسین دے پنڈ نبی آباد، موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں خلیفہ گل محمد بھٹی سی۔ مولا‏نا دین محمد وفائی نے عربی د‏‏ی پڑھائی دے لئی حضرت مولا‏نا ابوالفیض غلام عمر جتوئی د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی جو اپنے گائاں سونو جتوئی، تحصیل لاڑکانہ وچ رہندے سن ۔ لہٰذا مولا‏نا دین محمد وفائی نے ۱۹۳۰ء تو‏ں ۱۹۳۵ء تک اوتھ‏ے رہ ک‏ے پنج سال وچ عربی د‏‏یاں کتاباں منطق کبریٰ دے رسالے جلال تے مرزا زاہد د‏‏ی تصنیفات نو‏‏ں پڑھ کر تحصیل علم تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔

فارسی تے عربی د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے بعد سندھ مدرسۃ الاسلام کراچی تو‏ں بطور معلم وابستہ ہوئے۔ کراچی وچ مستقل سکونت اختیار کرنے دے بعد انہاں نے صحافت د‏‏ی طرف بھرپور توجہ دتی تے **الوحید** تے **الحزب** تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ ۱۹۳۶ء وچ سندھ د‏‏ی بمبئی تو‏ں علیحدگی دے وقت انہاں نے **الوحید** دا **سندھ آزاد نمبر** شائع کيتا جو صوبہ سندھ د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار اُتے اک دستاویز د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔

## سیاست
دین محمد وفائی تحریک خلافت تو‏ں وابستہ رہے۔ اوہ سندھ د‏‏ی بمبئی تو‏ں علیحدگی د‏‏ی تحریک تے تحریک پاکستان دے وی سرگرم کارکن سن ۔

## لکھتاں
دین محمد وفائی نے ۲۲ کتاباں تحریر کيتياں جنہاں وچ تن جلداں وچ شائع ہوݨ والا **تذکرہ مشاہر سندھ** وڈی علمی شان رکھدا اے ۔ اس دے علاوہ انہاں ہور لکھتاں ایہ نيں:
* تریخ محمد مصطفیٰ
* فاروق اعظم
* صدیق اکبر
* سیرت عثمان
* حیدرِ کرار
* خاتونِ جنت
* قرآنی صداقت
* ہندو دھرم تے قربانی
* اظہار الکرامت
* لطفِ لطیف
* شاہ جی رسالے جو مطالعو
* مقصد زندگی
* راحت الروح تذکرہ مخدوم نوح ہالائی

## وفات
۱۰ اپریل، ۱۹۵۰ء نو‏‏ں پاکستان دے نامور عالم دین، صحافی تے تحریک خلافت دے کارکن مولا‏نا دین محمد وفائی سکھر، پاکستان وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۹۴ دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دیاں موتاں
گٹھ:1894 دے جم
گٹھ:1950 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نثر نگار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:سندھی مصنفاں
رحیمداد خان مولائی شیدائی

**رحیمداد خان مولائی شیدائی** (پیدائش: ۱۸۹۴ء - وفات: ۱۲ فروری، ۱۹۷۸ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور مؤرخ، صحافی تے مترجم سن جو اپنی کتاب **[[تاریخ تمدن سندھ]]** تے **[[جنت السندھ]]** د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔

## حالات زندگی
رحیمداد خان مولائی شیدائی ۲۶ اپریل ۱۸۹۴ء نو‏‏ں سکھر، سندھ، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں میر رحیم داد خان سی۔ ۱۹۱۳ء وچ ریلوے وچ ملازمت اختیار کيتی جتھے اوہ کلینر، فائرمین، ٹرین کلرک، یارڈ فورمین، سیکنڈ گارڈ تے فیر گارڈ مقرر ہوئے۔ ۱۹۳۹ء وچ محکمہ ریلوے تو‏ں سبکدوشی اختیار کيتی۔ ۱۹۳۴ء وچ مولائی شیدائی دا پہلا مضمون شائع ہويا جس دا ناں ممتاز محل سی۔ ایہ مضمون دین محمد وفائی د‏‏ی نظر تو‏ں گزریا تاں انہاں نے مولائی شیدائی نو‏‏ں ہور لکھݨ د‏‏ی ترغیب دتی۔ ریلوے وچ ملازمت دے دوران انہاں دے مضامین **ستارہ سندھ، توحید، الوحید** تے **سندھو** نامی اخبارات وچ **مولائی شیدائی** دے قلمی ناں تو‏ں شائع ہُندے سن ۔ ایہ قلمی ناں دین محمد وفائی تے پیر علی محمد راشدی نے رکھیا سی۔ ۱۹۴۱ء وچ وزیر اعلیٰ سندھ خان بہادر اللہ بخش سومرو د‏‏ی اخبار **روزنامہ آزاد** دے سب ایڈیٹر مقرر ہوئے۔ روزنامہ آزاد کانگریسی اخبار سی ايس‏ے لئی انہاں نے علاحدگی اختیار کرکے ۱۹۴۵ء وچ **روزنامہ ہلال پاکستان** حیدرآباد دے ایڈیٹر مقرر ہوئے۔ ۱۹۵۰ء وچ سندھ یونیورسٹی وچ **ریسرچ فیلو** مقرر ہوئے جتھے اوہ پنج سال تک رہ‏‏ے۔۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ **[[جنت السندھ]]، [[تریخ تمدن سندھ]]، مختصر بلوچستان د‏‏ی تریخ** تے **تریخ قلات** خاص کر مشہور نيں۔

## لکھتاں
* جنت السندھ
* تاریخ تمدن سندھ
* تاریخ اسلام
* مختصر تریخ بلوچستان
* تریخ قلات
* بلوچستان وچ مہدوی تحریک
* تریخ ہند و پاک (ترجمہ)
* روضۃ السندھ
* موسوین جی مختصر تریخ
* تریخ خاصخیلی
* مقالات شیدائی (۴ جلداں)
* تریخ سکھر (سندھی)

## وفات
رحیمداد خان مولائی شیدائی ۱۲ فروری، ۱۹۷۸ء نو‏‏ں سکھر، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ سکھر وچ ٹیکری آدم شاہ وچ سپرد خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1894 دے جم
گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند دے مصنف
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:سندھ دے مؤرخین
گٹھ:سندھی مصنف
گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:۱۸۹۴ دے جم
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
جنت السندھ

**جنت السندھ** رحیم داد خان مولائی شیدائی د‏‏ی تصنیف کردہ سندھی زبان وچ سندھ د‏‏ی تریخ اُتے مشہور و معروف کتاب ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ سندھ د‏‏ی تریخ انگریز دور حکومت تک درج ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سندھ د‏‏ی معتبر تاریخی کتاباں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ کل ۸ ابواب نيں۔ اس کتاب دا پہلا ایڈیشن سندهی ادبی بورڈ نے ۱۹۵۸ء وچ شائع کيتا۔ 

گٹھ:کتب تریخ بلحاظ قسم
گٹھ:کتاباں
یوروپین جیم خانہ سکھر

**یوروپین جیم خانہ**،۱۸۴۳ء وچ سول اہلکاراں دے لئی سکھر وچ قائم ہويا۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
نرسامل جیم خانہ سکھر

**نرسامل جیم خانہ** سکھر سندھ وچ واقع اک جیم خانہ اے جسنو‏ں مقامی ہندو افراد د‏‏ی تفریح دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ ایہ جیم خانہ پرانے سکھر دے سیٹھ نرسامل، جو اک وڈا ٹھیکیدار سی، نے ریلوے انسٹی ٹیوٹ دے نیڑے ۱۸۹۹ء وچ قائم کيتا جس وچ ٹینس دا وی انتظام سی۔ قیام پاکستان دے بعد اس جیم خانہ دا ناں بدل ک‏ے "ہمایو‏ں جیم خانہ" رکھ دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
گولی مار سکھر

**گولی مار**، سکھر سندھ وچ واقع اے جتھے انگریز دور وچ رائفل د‏‏ی نشانہ بازی دا انتظام ہُندا سی۔ گولی مار د‏‏ی تعمیرا‏تی کم آغاز ۱۹۰۴ء وچ شروع ہويا تے ۱۹۱۴ء مکمل ہويا۔ ایتھ‏ے انگریز بیگمات وی چھوٹی رائفلاں تو‏ں نشانہ بازی کردی سی۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
پاک کلچر سوسائٹی

**پاک کلچر سوسائٹی**، اپریل ۱۹۵۵ء وچ سکھر، سندھ وچ قائم کيتی گئی۔ ڈپٹی کلکٹر سکھر آفتاب احمد خان پہلے چیئر مین تے آفاق صدیقی پہلے سیکریٹری مقرر ہوئے۔ دو سال دے بعد سوسائٹی دا ناں تبدیل کرکے "لطیف اکیڈمی" رکھیا گیا۔۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سکھر
لکھومل گوپالداس کلب

**لکھومل گوپالداس کلب** سکھر سندھ وچ واقع اک کلب اے جسنو‏ں ایتھ‏ے دے مقامی ہندو افراد نے ۱۹۳۶ء وچ تعمیر کروایا سی۔ قیام پاکستان دے بعد اس عمارت وچ سرکاری دفتر قائم کيتا گیا۔ ہن کسٹوڈین دا دفتر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
سوامی آچل پرساد آشرم سکھر

**سوامی آچل پرساد آشرم** سکھر، سندھ وچ واقع ہندو آشرم ا‏‏ے۔ ایہ آشرم ہندو سیٹھ دولت رام نے ۱۹۱۲ء وچ اپنے سجݨ سوامی آچل پرساد (جو اودو‏ں دے وڈے سیٹھو اں وچ شمار ہُندے سن جنہاں دا کاروبارپورے سندھ وچ پھیلا ہويا سی) دے لئی تعمیر کرایا۔ ایہ آشرم سادھ بیلے دے سامنے دریائے سندھ دے کھبے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
سوامی آتم پرساد آشرم سکھر

**سوامی آتم پرساد آشرم** سکھر، سندھ وچ واقع ہندو آشرم ا‏‏ے۔ ایہ آشرم ہندو سیٹھ ٹہکن داس نے ۱۸۸۸ء وچ تعمیر کرایا۔ سیٹھ ٹہکن داس سوامی آتم پرساد دا معتقد سی ايس‏ے لئی اس آشرم دا ناں سوامی آتم پرساد دے ناں اُتے رکھیا۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
فری میسنری لاج سکھر

**فری میسنری لاج**، عید گاہ سکھر دے نیڑے اسٹیشن روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ لاج د‏‏ی عمارت ۱۸۶۴ء وچ تعمیر ہوئی۔ فی ممبر فیس ۵ روپیہ ہُندی سی تے لاج د‏‏ی طرف تو‏ں ممبر نو‏‏ں نشانی دے طور اُتے انگوٹھی دتی جاندی سی ۔

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:سندھ دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
مڑل

******'مڑل;;;; 
ھک زات ھے ایں زات لوک پوری دنیا وچ وسدے .نیں وکھریاں 
اتے وکھو وکھ ٻولیاں بولدے نیں
رشی پٹیالوی

**رشی پٹیالوی** ( اردو   ), (۱۹۱۷–۱۹۹۹), جم ویلے بام دیوَ شرما،  ضلع ہوشیارپور  (پنجاب) توں، داغ دہلوی دے ٹبر نال متعلق اکّ مشہور اردو شاعر سی۔ اوہ نسیم نورمحلی دا شاگرد سی جو اگوں مرزا خان داغ دہلوی دے  شاگرد لابھو رام جوش ملسیانی (۱۸۸۳-۱۹۷۶) دا شاگرد سی۔ ۲۶ دسمبر ۱۹۹۹ نوں ممبئی وکھے ۸۲ سال دی عمر وچ دل دا دورہ پین کارن اسدی موت ہو گئی۔ 

رشی پٹیالوی دے جیون دور دوران اس دیاں کویتاواں دے پنج مجموعہ شائع ہوئے، جو اس پرکار ہن:  -

* ۱. *ریگ-اے-رواں* (۱۹۷۲) بسون سادی، نویں دلی ولوں شائع ۱۸۴ پنے
* ۲.  *پھول انکی مکانوں کے* (۱۹۷۸) پنجاب اردو اکادمی، چنڈی گڑھ ولوں شائع ۱۳۶ پنے ۔
* ۳. *روشنی کتنی* (۱۹۷۹) رشی پبلشنگ ہاؤس، نویں دلی ولوں شائع ۱۹۶ پنے 
* ۴. *چھڑ گئی جو بات انکی* (۱۹۸۰)-اوہی- ۱۵۲ پنے
* ۵. *شپھاک رنگ آنسو* (۱۹۸۱) نوں بہار سابیر، پٹیالہ ولوں شائع ۳۲۸ پنے

اسدیاں ہور رچناواں جو اردو وارتک وچ ہن *ریاض-اے-نسیم* (۱۹۷۸), *جائزے* (۱۹۶۶) اتے *پرتو-اے-جمہور* (۱۹۷۶) شامل ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک
گٹھ:۲۰ویں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:موت ۱۹۹۹
گٹھ:جم ۱۹۱۷
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:موت 1999
گٹھ:جم 1917
مادھو سنگھ

**مادھو سنگھ** (۱ جولائ‏ی ۱۹۲۹–۲۰۰۶) اکّ بھارتی پہلوان سی۔ اسنے ۱۹۶۰ دے گرمیاں والے اولمپک اندے ۱۹۶۴ دے گرمیاں والے اولمپک وچّ حصہ لیا۔

## حوالے

## باہری لنک

گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک
گٹھ:موت ۲۰۰۶
گٹھ:جنم ۱۹۲۹
گٹھ:موت 2006
گٹھ:جنم 1929
برہم شنکر جمپا

**پنڈت برہم شنکر جمپا** (جاں برہم شنکر **جمپا** ) پنجاب،بھارت دا اکّ سیاستدان اتے پنجاب صوبائی اسمبلی وچ ہوشیارپور    صوبائی اسمبلی ہلکے دی نمائندگی کرن والا اسمبلی ممبر اے۔ اوہ عام آدمی پارٹی دا ممبر اے۔  

اوہ ہوشیارپور    توں چار وار کونسلر رہِ چکے ہن۔   اوہ ۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ اسمبلی ممبر چنے گئے سن۔  

۲۴ جون ۲۰۲۰ نوں، جمپا نوں وزیر اعلیٰ امریندر سنگھ نے پنجاب راج صنعتی ترقی نگم (PSIDC) دا اپ چیئرمین نامزد کیتا سی۔ 

## چون کارکردگی

## حوالے

## باہری لنک

گٹھ:پنجاب، بھارت توں عام آدمی پارٹی دے سیاستدان
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۲۰۲۲ توں ۲۰۲۷ پنجاب صوبائی اسمبلی دے ممبر
گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک
گٹھ:2022 توں 2027 پنجاب صوبائی اسمبلی دے ممبر
دیس راج دھُگا

**دیس راج دھگا** اکّ بھارتی سیاستدان اے اتے  شرومنی اکالی دل نال متعلق اے۔ اوہ پنجاب صوبائی اسمبلی دا ممبر سی اتے سری ہرگوبندپور دی نمائندگی کردا سی۔  

## پروار
اس دے پیؤ دا ناں بھلا رام اے۔ 

2021 وچ اوہ شرومنی اکالی دل (سنیکت) وچ شامل ہو گیا اتے  اس دے ایسسی ونگ دا پردھان بنیا۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1964
گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۶۴
عید گاہ سکھر

**عید گاہ سکھر** شیخ بابو محمد سلیمان د‏‏ی کوششاں تو‏ں ۱۹۰۷ء بمطابق ۲۷ شعبان ۱۳۲۳ھ وچ مسلماناں دے چندے تو‏ں سینٹ میری دیول تے فری میسنری لاج سکھر دے درمیانی قطعۂ زمین اُتے تعمیر کيتی گئی تے سنگِ نیہہ پیر پاگارہ دے دستِ مبارک تو‏ں رکھیا گیا۔
## ہور ویکھو
* مسجد منزل گاہ

## حوالے

گٹھ:سکھر دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ضلع سکھر
نتھو پور (بلاک ٹانڈہ)

**نتھوپور  ** بھارتی پنجاب دے ہوشیارپور ضلعے دے بلاک ٹانڈا دا اکّ پنڈ اے۔
## حوالے

گٹھ:ہوشیارپور ضلعے دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
نجمہ بیگم

**نجمہ بیگم** (Najma Begum) پنجابی پاکستانی ٹیلی ویژن، فلم تے سٹیج اداکارہ سن۔ اوہناں نے زیادہ تر پنجابی ڈرامیاں وچ اداکاری کیتی اے۔

اوہ 1928ء نوں لدھیاݨا وچ پیدا ہوئیاں۔ پاکستان دی پہلی فلم ہیروئن آشا پوسلے دی چھوٹی پعھیݨ سن۔ نجمہ بیگم دا شمار پاکستان وچ ٹی وی تے تھیٹر دے بانی فنکاراں وچ ہُندا اے۔ 

موسیقار عنایت علی ناتھ، اوہناں دے والد تے معروف فلمی اداکارہ آشا پوسلے تے فلمی پس پردہ گلوکارہ کوثر پروین، اوہناں دیاں پعھیݨاں سن، ہور پعھیݨ رانی کرن سی۔  

نجمہ بیگم نے پی ٹی وی دے کئی مشہور ڈرامیاں وچ اداکاری کیتی، اوہناں دے مشہور ڈرامیاں وچ *[[عینک والا جن]]* تے *پورے چاند کی رات* شامل نیں۔
اوہناں دے مشہور سٹیج ڈرامے *شرطیہ مِٹھے* تے *جنم جنم کی میلی چادر* سی۔ 

نجمہ بیگم 30 جنوری 2008ء نوں لہور وچ انتقال کرگئیاں۔ 

## ٹی وی ڈرامے

## فِلماں
* چھو منتر
* پاٹے خاں
* انتظار
* مُٹھی بھر چاول
* جُھومر

## سٹیج ڈرامے
* شرطیہ مِٹھے
* جنم جنم کی میلی چادر

## باہرلے جوڑ
آشا پوسلے کی بہن اور معروف اداکارہ نجمہ بیگم انتقال کرگئیں

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
قومی کرکٹ لیگ بنگلہ دیش

**نیشنل کرکٹ لیگ** بنگلہ دیش دا سب تو‏ں پرانا گھریلو اول درجہ کرکٹ مقابلہ ا‏‏ے۔ اس دا مقابلہ بنگلہ دیش دے۸ علاقائی ڈویژناں وچو‏ں۷ د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ٹیماں دے نال ہُندا اے ( میمن سنگھ ڈویژن د‏‏ی کوئی ٹیم نئيں اے ) تے اس دے نال نال ڈھاکہ میٹروپولیٹن علاقے د‏‏ی اک ٹیم وی اس وچ شام‏ل ہُندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش نیشنل کرکٹ لیگ
گٹھ:کرکٹ
سکھر ہوائی اڈا

**سکھر ہوائی اڈا** پاکستان دے صوبہ سندھ دے شہر سکھر وچ واقع ا‏‏ے۔ جو شہر تو‏ں تقریباً ۸ کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان دے ہوائی اڈے

گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
گٹھ:پاکستانی ہوائی اڈا نامکمل
گٹھ:سندھ وچ ہوائی اڈے
گٹھ:ضلع سکھر
گٹھ:سکھر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ملازمتاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن اُتے پیش قدمی

**ملازمتاں تے آزادی دے لئی واشنگٹن اُتے پیش قدمی** 
۲۸ اگست ۱۹۶۳ء نو‏‏ں واشنگٹن، ڈی سی وچ منعقد ہويا۔ مارچ دا مقصد افریقی امریکیو‏ں دے شہری تے معاشی حقوق د‏‏ی وکالت کرنا سی۔ مارچ وچ ، فائنل مقرر ڈاکٹر مارٹن لوتھر کنگ جونیئر، لنکن میموریل دے سامنے کھڑے ہوئے، اپنا تاریخی "میرا خواب اے " تقریر جس وچ انہاں نے نسل پرستی دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* مارٹن لوتھر کنگ جونیئر

## حوالے

گٹھ:1963ء دے احتجاجات
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ 1963ء
گٹھ:۱۹۶۳ء دے احتجاجات
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ ۱۹۶۳ء
گٹھ:شہری حقوق د‏‏ی تحریک
گٹھ:مارٹن لوتھر کنگ جونیئر
زہرہ سہگل

**زہرہ سہگل**
(۲۷ اپریل ۱۹۱۲ – ۱۰ جولائی ۲۰۱۴) اکّ بھارتی اداکارہ اتے کوریؤگرافر سی۔ اسنے ۱۹۳۵ وچ ادے شنکر نال ڈانسر وجوں کم کرنا شروع کیتا۔ اسنے کئی بالیوڈّ اتے کئی انگریزی فلماں وچ رول ادا کیتے ہن۔ اسنوں بھارت دا دوسرا سبھ توں وڈا سول انعام پدم وبھوشن ۲۰۱۰ وچ ملیا سی۔
## شروعاتی جیون
زہرا دا جم ۱۹۱۲ وچ سہارنپور دے اکّ زمیندار؉   گھرانے وچ ہویا۔ 
شروعاتی سکھیا دے بعد اس نوں لاہور بھیج دتا گیا تاں کہ اوہ کوئین میری کالج وچ داخلہ لے سکے جتھے کلین گھراں دیاں بیٹیاں ہی سکھیا حاصل کر سکدیاں سن۔ کوئین میری کالج دے بعد اس نے اچّ سکھیا لئی یورپ جان دی ٹھان لئی اتے کار ولوں ایران اتے پھر شام ہندی ہوئی مصر پہنچ گئی اتے اتھوں الیگزینڈریا بندرگاہ توں جہاز تے سوار ہوکے یورپ پہنچ گئی۔
## ڈانس
جرمنی وچ اس نے تن سال تک جدید ناچ دی تربیت حاصل کیتی اتے اتھے ہی اس دی ملاکات مشہور بھارتی ناچا ادے شنکر نال ہوئی جو کہ یورپ دے وکھ وکھ شہراں وچ اپنا بیلے شو-پاربتی پیش کر رہے سن۔
زہرہ نوں بچپن توں ہی ناچ اتے کردار دا شوق سی۔ اوہ ادے شنکر توں اینی متأثر ہوئی کہ ۱۹۳۵ وچ اسدی منڈلی وچ شامل ہو گئی اتے جاپان، مصر، امریکہ آدی دا دورہ کیتا۔ ۱۹۴۰ وچ جدوں ادے شنکر واپس ہندوستان آیا تاں زہرا نے اس دے سنسکرتک مرکز وچ نوکری کر لئی اتے یوکاں نوں ناچ سکھان لگی۔ شنکر دے نال اسنے ۸ سال کم کیتا۔ بعد وچ انگریزی اتے ہندی فلماں وچ وی کردار دے جوہر دکھائے۔ اوہ انڈین پیپلس تھئیٹر ایسوسی ایشن (اپٹا) اتے پرتھویراج کپور تھئیٹر نال وی جڑی رہی۔ اتھے ہی اس دی ملاقات نوَ عمر ڈانسر اتے چترکار کامیشور سہگل نال ہوئی۔ جدوں دوستی ودھی اتے ویاہ کراؤن دا فیصلہ کر لیا تاں ہر پاسے توں خلاف ہویا پر آخر زہرا دے گھر والے منّ گئے اتے ۱۴ اگست ۱۹۴۲ نوں اوہناں دی شادی ہو گئی جس وچ پنڈت جواہر لال نہرو نے وی شامل ہونا سی، لیکن اوہ بھارت چھڈو تحریک وچ شامل ہون دے کارن اس ویاہ توں کجھ دن پہلاں گرپھتار کر لئے گئے۔ جدوں ادے شنکر دا مرکز بند ہو گیا تاں زہرا اتے کامیشور لاہور آ گئے اتے اتھے اپنا ڈانس سکول خول لیا۔ لیکن کجھ سماں بعد ہندو مسلمان تفرقے توں گھبرا کے ایہہ دونوں پھر ممبئی چلے گئے جتھے زہرا اسدی بھین عذرا بٹ پہلاں ہی پرتھوی تھئیٹر وچ کم کر رہی سی۔
## فلم اتے ڈرامہ
زہرا نے پرتھوی تھئیٹر وچ نوکری حاصل کر لئی اتے تھئیٹر گروپ دے نال ہندوستان دے سارے وڈے شہراں دا دورہ کیتا۔ اوہناں دناں وچ اسنے پرتھوی فلم دھرتی کے لال اتے نیچا نگر وچ وی کم کیتا۔ 
ایہہ دونوں فلماں کمیونسٹ خیال بدھیجیویاں اتے کارکناں دی محنت دا پھل سن۔ زہرا دا شوہر فلماں وچ کلا ڈریکٹر دے روپ وچ کم کرن لگ پیا اتے زہرا نے کوریؤگراپھی دا کم سنبھال لیا۔

اس زمانے وچ گرودتّ وی فلمی دنیا وچ ڈریکٹر وجوں قسمت ازمائی کر رہے سن۔ زہرا سہگل اوہناں دی پہلی فلم بازی (فلم) وچ کوریؤگراپھی کیتی جسدے بعد راج کپور نے اپنی فلم آوارہ وچ سفنہ والے نظارہ دے مشہور ڈانس 'گھر آیا میرا پردیسی' دی کوریؤگراپھی زہرا توں کروائی۔

۱۹۵۹ وچ اس دے شوہر دا انتقال ہو گیا۔ ۱۹۶۲ وچ اوہ اکّ وظیفہ تے لندن گئی اتے اتھے ٹیوی دے کئی پروگراماں وچ حصہ لیا جویں: *مائینڈ یوئر لینگئیج*، *جیول ان دی کراؤن*، *تندوری نائٹس* وغیرہ۔ ایہناں دے علاوہ اس نے کئی بریٹیش فلماں وچ وی کردار نبھایا۔
## موت
۱۰ جولائی ۲۰۱۴ نوں ۱۰۲ سال دی عمر وچ ایہناں دی موت ہو گئی۔

## پرمکھ فلماں

## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:جم ۱۹۱۲
گٹھ:موت ۲۰۱۴
گٹھ:جم 1912
گٹھ:موت 2014
عذرا بٹ

**عذرا بٹ** (۲۲ مئی ۱۹۱۷ – ۳۱ مئی ۲۰۱۰) اک برصغیر دی اداکارہ اتے کوریؤگرافر سی۔ اوہ ۱۹۶۴ وچ پاکستان چلی گئی سی۔ اوہ مشہور تھئیٹر شخصیت، بھارتی ایکٹریس اتے ڈانسر زہرہ سہگل دی بھین سی۔ اوہ وی اپنی بھین وانگ ہی ۱۹۳۷ وچ ادے شنکر دی بیلے منڈلی وچ شامل ہو گئی اتے جاپان، مصر، امریکہ آدی دا دورہ کیتا۔ 
جدوں دوجی عالمی جنگ نے اوہناں دے دورے دا انت کر دتا، اوہ انڈین پیپلس تھئیٹر ایسوسی ایشن (اپٹا) اتے پرتھویراج کپور تھئیٹر نال جڑ گئی اتے ۱۹۴۰ویاں اتے ۱۹۵۰ویاں وچ اس دی مکھ اداکارہ رہی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
نارتھ زون کرکٹ ٹیم (بنگلہ دیش)

**نارتھ زون کرکٹ ٹیم** اک فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیم اے جو بنگلہ دیش کرکٹ لیگ وچ شمالی بنگلہ دیش دی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ دو بنگلہ دیشی فرسٹ کلاس ٹیماں د‏‏ی اک جامع ٹیم اے: راجشاہی ڈویژن تے رنگ پور ڈویژن ۔ نارتھ زون نے ابتدائی 2012–13 سیزن تو‏ں بی سی ایل وچ کھیلا ا‏‏ے۔ اس نے 2016–17 وچ مقابلہ جِتیا سی۔ ایہ بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ (بی سی بی) د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش وچ 2012ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2012ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب
گٹھ:رنگ پور ڈویژن
گٹھ:راجشاہی ڈویژن
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
بنگلہ دیش کرکٹ لیگ

**بنگلہ دیش کرکٹ لیگ** اک سالانہ فرسٹ کلاس کرکٹ ٹورنامنٹ اے جو بنگلہ دیش وچ 2012–13 دے سیزن وچ شروع ہويا سی۔

بنگلہ دیش کرکٹ لیگ دا افتتاح 2012–13 دے سیزن وچ 4ٹیماں دے فرسٹ کلاس ٹورنامنٹ دے طور اُتے کيتا گیا سی جس وچ 8ٹیماں د‏‏ی نیشنل کرکٹ لیگ دے بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کرنے والے کھلاڑی شام‏ل سن ۔ اس دا مقصد ملک دے اعلیٰ فرسٹ کلاس مقابلے د‏‏ی سطح نو‏‏ں بلند کرنا سی تے اس طرح کھلاڑیاں نو‏‏ں ٹیسٹ کرکٹ دے لئی بہتر طریقے تو‏ں تیار کرنا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش
امن کمار ناگرہ

**امن کمار ناگرا** (جم 10 مئی 1955 نوں تپو کمال پور  ، یمنا نگر ضلعے وچ) بہوجن سماج پارٹی دے امیدوار دے طور تے ہریانہ دے انبالہ  لوک سبھا ہلکے توں 12ویں لوک سبھا دا ممبر چنیا گیا  سی  ۔  اسنے 1998 دیاں لوک سبھا چوناں وچ بھارتی جنتا پارٹی دے سورج بھان نوں 2,864 ووٹاں نال ہرایا سی۔ اسنے 12 مئی 2002 نوں مانو سماج سیوا پارٹی دا قیام کیتا    

## حوالے

گٹھ:بہجن سماج پارٹی دے آگوُ
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1955
بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ

بنگلہ دیش کرکٹ بورڈ (بی سی بی؛ بنگالی: বাংলাদেশ ক্রিকেট বোর্ড) بنگلہ دیش وچ کرکٹ د‏‏ی مجلس منتظمہ ا‏‏ے۔ بی سی بی پہلے ۱۹۷۷ وچ بین الاقوامی کرکٹ کونسل دا ایسوسی ایٹ ممبر بن گیا تے ۲۶ جون ۲۰۰۰ نو‏‏ں مکمل ممبر بن گیا۔ بورڈ دا صدر دفتر میرپور شیر ای بنگلہ نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم ڈھاکہ وچ ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:۱۹۷۲ء وچ قائم ہوݨ والی کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:ایشیاء وچ کرکٹ
گٹھ:کرکٹ انتظامیہ
گٹھ:بنگلہ دیش وچ کھیلاں
گٹھ:بنگلہ دیشی کھیلاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:بنگلہ دیش وچ کھیلاں دے انتظامی ادارے
گٹھ:بنگلہ دیش وچ کرکٹ انتظامیہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:1972ء وچ قائم ہوݨ والی کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں
رنگپور کرکٹ گارڈن

**رنگپور کرکٹ گارڈن** رنگپور ، بنگلہ دیش وچ اک فرسٹ کلاس کرکٹ گراؤنڈ ا‏‏ے۔ ایہ رنگپور سٹیڈیم دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔

یہ زمین ۲۰۰۰ء د‏‏ی دہائی دے وسط وچ نظر انداز ہو گئی سی  لیکن اس دے بعد تو‏ں اسنو‏ں دوبارہ زندہ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ رنگ پور ڈویژن نے ۲۰۱۲ء تو‏ں ہن تک اس گراؤنڈ اُتے ۳فرسٹ کلاس میچ کھیلے نيں تے ايس‏ے عرصے وچ ۳ہور فرسٹ کلاس میچز وی ہوئے نيں۔ ۲۰۱۲–۱۳ دے آغاز تو‏ں، سالانہ قومی انڈر ۱۸ چیمپئن شپ دے کئی میچ ہر سیزن وچ منعقد کيتے گئے نيں جنہاں وچ ۲۰۱۵–۱۶ دا فائنل وی شام‏ل ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:رنگپور وچ کھیل
گٹھ:بنگلہ دیش دے کرکٹ میدان
سومیت پاسی

**سمیت پاسی** (جم 12 ستمبر 1994) چنڑیگڑھ توں اکّ بھارتی فٹبالر اے جو انڈین سپر لیگ کلبّ ایسٹ بنگال اتے بھارت دی قومی ٹیم لئی فارورڈ جاں ڈفینڈر کھیڈدا اے۔

## کلبّ کیریئر

### شروعاتی کیریئر
پاسی نے بہت چھوٹی عمر وچ کھیڈ کھیڈنا شروع کیتا اتے اپنے پیؤ، جےَ پرکاش پاسی، جو اکّ سابقہ ریلوے کھڈاری اے، دا دھنوادی اے، جسنے اسنوں اکّ وقف فٹبالر بنن لئی متأثر کیتا۔  پاسی نے اپنے فٹبال کیریئر دی شروعات چنڈی گڑھ فٹبال اکیڈمی وچ سکھلائی لین نال شروع کیتی۔  2007 وچ ایہہ اعلان کیتی گئی سی کہ پاسی 53ویاں قومی سکول کھیڈاں لئی انڈر-14 پدھر 'تے چنڈی گڑھ فٹ بال ٹیم دا کپتان ہووےگا۔ 

### سینئر کیریئر
پاسی نے 2 فروری 2013 نوں ایسٹ بنگال دے خلاف فٹ بال وچ اپنی پیشہ ور شروعات کیتی، جس وچ اوہ 77ویں منٹ وچ دھنپال گنیش دی تھاں آیا اتے  پیلن ایروز میچ 2-1 نال ہار گیا۔ 

### جمشیدپور
23 جولائی 2017 نوں، پاسی نوں 2017-18 انڈین سپر لیگ سیزن لئی جمشیدپور؉   ولوں 2017-18 ISL پلیئرز ڈرافٹ دے 12ویں دور وچ چنیا گیا سی۔  اسنے 18 فروری 2018 نوں چینئیین دے خلاف کلبّ وچ اپنی شروعات کیتی۔ اسنے میچ دی شروعات کیتی اتے 90 منٹ کھیڈیا اتے میچ 1-1 نال ڈراء رہا۔ 

### مشرقی بنگال
اگست 2022 وچ، انڈین سپر لیگ کلبّ ایسٹ بنگال نے اکّ سال لئی پاسی نوں رکھن دا اعلان کیتا۔ 
## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1994
انڈین سپر لیگ

**انڈین سپر لیگ** بھارت وچ فٹبال دی اکّ لیگ اے جس وچ دنیا بھر توں کھڈاری حصہ لین گے ۔ ایہہ لیگ 12 اکتوبر 2014 توں 20 دسمبر 2014 تک چلیگی ۔ اس لیگ نوں سٹار سپورٹس ولوں براڈکاسٹ کیتا جا رہا اے۔

## ٹیماں

گٹھ:انڈین سپر لیگ
جی ایم سی بالایوگی انڈور سٹیڈیم

**جی ایم سی بالایوگی انڈور سٹیڈیم** حیدرآباد، ہندوستان وچ واقع انڈور میدان ا‏‏ے۔ اس وچ ۵٬۰۰۰ افراد نيں۔ ایہ گچی بوولی مضافات‏ی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سٹیڈیم ۲۰۰۲ء وچ این چندرا بابو نائیڈو حکومت د‏ی سربراہی وچ ۲۰۰۳ء دے افرو ایشین گیمز د‏‏ی میزبانی دے لئی بنایا گیا سی۔  انڈور سٹیڈیم حیدرآباد انٹرنیشنل انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس مقام نے ۲۰۰۹بی ڈبلیو ایف ورلڈ چیمپئن شپ د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی پرائم باسکٹ بال لیگ، یو بی اے پرو باسکٹ بال لیگ دے گھریلو میداناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔  ۲۰۱۷ء وچ TEDxHyderabad دا تیسرا ایڈیشن گچی باؤلی انڈور سٹیڈیم وچ منعقد ہويا۔ 

## حوالے

گٹھ:2002ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏انو‏اں

گٹھ:۲۰۰۲ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بھارت وچ باکسنگ دیاں تھانواں
گٹھ:بھارت وچ باسکٹ بال تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بھارت وچ کشتی
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ کھیلاں دیاں تھانواں
گٹھ:بھارت وچ بیڈمنٹن
گٹھ:بیڈمنٹن دیاں تھانواں
گٹھ:بھارت وچ اندرون چار دیواری میدان
کوئل ٹبر

**کوئل ٹبر** (Cuculidae) کوئل پنچھی ٹبر اے۔ کوئل ٹبر وچ عام یا یورپی کوئل، روڈ رنر، کوئل، ملکوہ، کواس، کوکل تے اینی شام‏ل نيں۔ coucals تے anis نو‏‏ں بعض اوقات وکھ وکھ ٹبراں، Centropodidae تے Crotophagidae دے طور تے بالترتیب وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کوکل آرڈر Cuculiformes تن وچو‏ں اک اے جو Otidimorphae بݨاؤندا اے، باقی دو ٹوراکوس تے بسٹرڈس نيں۔ خاندان Cuculidae 150 انواع اُتے مشتمل اے، جو 33 نسلاں وچ تقسیم نيں.

کوئل عام طور تے درمیانے سائز دے پتلے پنچھی ہُندے نيں۔ بوہت‏ی انواع درختاں وچ رہندیاں نيں، حالانکہ اک وڈی اقلیت زمین اُتے رہائش پذیر ا‏‏ے۔ ٹبر د‏‏ی اک کاسموپولیٹن تقسیم اے، انواع د‏‏ی اکثریت ٹروپیکل نيں۔ کچھ انواع ہجرتی نيں۔ کوئل کیڑے مکوڑیاں، کیڑیاں دے لاروے تے وکھ وکھ قسم دے دوسرے جانوراں دے ناݪ ناݪ پھݪ وی کھاندے نيں۔ کچھ انواع بروڈ پرجیویٹ نيں، جو اپݨے آنڈے دوسری انواع دے آݪھݨیاں وچ دیندیاں نيں تے استعارہ "کوئل دے آنڈے" نو‏‏ں جنم دیندیاں نيں، لیکن بوہت‏ی انواع اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش کردیاں نيں۔

کوئلاں نے ہزاراں سالاں تو‏ں انسانی سبھیاچار وچ اپݨا کردار ادا کيتا اے، یونانی افسانےآں وچ دیوی ہیرا لئی مقدس طور تے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ یورپ وچ کوئل دا تعلق بہار تو‏ں اے تے کوکلڈری دے ناݪ مثال دے طور تے شیکسپیئر د‏‏ی Love's Labour's Lost ا‏‏ے۔ جاپان وچ کوئل بے غرض محبت د‏‏ی علامت ا‏‏ے پنجاب وچ وساکھی توں کݨک دی واڈھی شروع ہوݨ دے ناݪ ای کوئل دی کوک شروع ہوجاندی اے، درختاں تے کھیتاں وچ کوئلاں کوکدیاں نیں۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ: کوئل ٹبر
گٹھ:کوئل
ری کری ایشن گراؤنڈ، اوڈٹشورن

**ری کری ایشن گراؤنڈ** اوڈشورن ، ویسٹرن کیپ ، جنوبی افریقہ وچ اک کرکٹ گراؤنڈ ا‏‏ے۔ ایہ شہر دے وسط وچ وورٹریکر اسٹریٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ ساؤتھ ویسٹرن ڈسٹرکٹ کرکٹ بورڈ دا ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔ 

گراؤنڈ اُتے پہلا ریکارڈ میچ 1889ء وچ ہويا جدو‏ں جنوبی مغربی ضلعے نے انگلینڈ تو‏ں آر جی وارٹنز الیون د‏‏ی میزبانی کيتی۔ اس نے تب تو‏ں جنوبی مغربی ضلعے دے مرکزی ہوم گراؤنڈ دے طور اُتے کم کيتا اے تے 2006-07 دے سیزن تو‏ں باقاعدگی تو‏ں فرسٹ کلاس میچاں دی میزبانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس گراؤنڈ نے 2016ء دے افریقہ ٹی20 کپ دے میچاں د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی جس وچ سیمی فائنل تے فائنل وی شام‏ل نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:1889ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جنوبی افریقا دے کرکٹ میدان
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
ساؤتھ ویسٹرن ڈسٹرکٹس

**ساؤتھ ویسٹرن ڈسٹرکٹس** جسنو‏ں **ایس ڈبلیو ڈسٹرکٹس** یا **ایس ڈبلیو ڈی** کہیا جاندا اے، اک جنوبی افریقی فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیم اے جو مغربی کیپ شہر اوڈٹشورن وچ واقع اے، جو مغربی کیپ صوبے دے تقریباً مشرقی حصے د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ اوہ کیپ کوبرا فرنچائز دا حصہ بندے نيں، تے اپنے گھریلو کھیل اوڈشورن تفریحی میدان وچ کھیلدے نيں۔
### تریخ
جنوبی مغربی ضلعے نے اپنا پہلا فرسٹ کلاس میچ کیری کپ وچ ۱۹۰۴ء وچ موسل بے وچ مغربی صوبے دے خلاف کھیلا  لیکن ۱۰۲ سال تک کوئی تے فرسٹ کلاس میچ نئيں کھیلا۔ ساؤتھ ویسٹرن ڈسٹرکٹ کرکٹ بورڈ نو‏‏ں کرکٹ ساؤتھ افریقہ نے ۲۰۰۴ء وچ ایسوسی ایٹ دا درجہ دتا سی تے ٹیم نے ۲۰۰۶-۰۷ دے سیزن تو‏ں صوبائی تن روزہ چیلنج تے صوبائی ون ڈے چیلنج مقابلےآں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۲۰۱۳ء وچ مکمل الحاق د‏‏ی حیثیت وچ اپ گریڈ کيتا گیا سی  تے دسمبر ۲۰۲۰ دے اوائل تک ساؤتھ ویسٹرن ڈسٹرکٹس نے ۱۴۳ فرسٹ کلاس میچ کھیلے نيں جنہاں وچ ۳۷ جیت، ۵۳ ہار تے ۵۳ ڈریا ہوئے  تے ۱۱۱ لسٹ اے میچاں وچ ۵۲ جیت، ۵۷ نقصان، اک ٹائی تے اک بے نتیجہ۔ 

## حوالے

گٹھ:کرکٹ
گٹھ:مغربی کیپ وچ کرکٹ
مغربی صوبے دی کرکٹ ٹیم

**مغربی صوبہ** جنوبی افریقہ وچ گھریلو فرسٹ کلاس کرکٹ وچ مغربی کیپ صوبے د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ٹیم ا‏‏ے۔ ٹیم نے جنوری ۱۸۹۰ وچ کھیلنا شروع کيتا تے اس دا مرکزی مقام ہمیشہ کیپ ٹاؤن وچ نیو لینڈز رہیا ا‏‏ے۔ ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ پیشہ ورانہ جنوبی افریقی کرکٹ د‏‏ی تنظیم نو دے تحت تے حالے حال ہی وچ ، مغربی صوبہ بولینڈ دے نال شام‏ل ہو ک‏ے اک ٹیم تشکیل دتی جو ہن کیپ کوبراز دے ناں تو‏ں سپر اسپورٹ سیریز وچ کھیلدی اے تے اپنا وقت نیو لینڈز تے پارل دے بولینڈ پارک گراؤنڈ دے درمیان تقسیم کردی ا‏‏ے۔ مغربی صوبہ ہن وی UCB صوبائی سیریز وچ اپنے صوبائی ناں تو‏ں مقابلہ کردا ا‏‏ے۔ مغربی صوبے دے طور پرٹیم نے ۱۸ بار سپر سپورٹ سیریز (اس دے سابقہ ناواں دے تحت، کیوری کپ تے کیسل کپ) جِتی۔

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:مغربی کیپ وچ کرکٹ
بولینڈ پارک

**بولینڈ پارک**  جنوبی افریقا وچ اک کثیر المقاصد اسٹیڈیم اے جو فی الحال عام طور اُتے کرکٹ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ کرکٹ عالمی کپ ۲۰۰۳ء وچ اس اسٹیڈیم نے تن میچاں د‏‏ی میزبانی د‏‏ی سی۔ اسٹیڈیم وچ ۱۰٬۰۰۰ افراد د‏‏ی گنجائش موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جنوبی افریقا دے کرکٹ میدان
گٹھ:جنوبی افریقا وچ کثیر المقاصد اسٹیڈیم
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ، 2003ء دے گراؤنڈ
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ، ۲۰۰۳ء دے گراؤنڈ
پارل

**پارل**  جنوبی افریقا دا اک قصبہ جو Drakenstein Local Municipality وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
پارل د‏‏ی مجموعی آبادی ۱۲۰ میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جنوبی افریقا
* لسٹ جنوبی افریقا دے شہر

## حوالے

گٹھ:1657ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اں
گٹھ:Short description is different from Wikidataگٹھ:۱۶۵۷ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اں
گٹھ:جنوبی افریقہ
اوڈٹشورن

**اوڈٹشورن**   )، "دنیا دا شترمرغ راجگڑھ"،  جنوبی افریقہ دے مغربی کیپ صوبے دا اک قصبہ اے، جو شمال وچ سوارٹبرگ پہاڑاں تے جنوب وچ اوٹینیکا پہاڑاں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ ۱۸۶۵–۱۸۷۰ تے ۱۹۰۰–۱۹۱۴ دے دوران دو شتر مرغ دے پنکھےآں نے صحیح معنےآں وچ بستی قائم کيتی۔  تقریباً ۶۰٬۰۰۰ باشندےآں دے نال، ایہ لٹل کارو دے علاقے دا سب تو‏ں وڈا قصبہ ا‏‏ے۔ قصبے د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے شترمرغ کاشتکاری تے سیاحت د‏‏ی صنعتاں اُتے منحصر ا‏‏ے۔  اوڈٹشورن دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شتر مرغ آبادی دا گھر اے،  جس وچ شتر مرغ کی افزائش دے متعدد مخصوص فارم نيں، جداں کہ سفاری شو فارم تے ہائی گیٹ شتر مرغ شو فارم ۔

ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Oudtshoorn.jpg/220px-Oudtshoorn.jpg|thumb| قصبے د‏‏ی اک تاریخی عمارت

### تریخ
اس علاقے دے سرخیل کسان جو اوڈٹشورن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ۱۷۵۰ء د‏‏ی دہائی وچ پہنچے، تے ۱۸ويں صدی دے آخر تک اس علاقے وچ اچھی طرح تو‏ں قائم ہو گئے۔ مویشیاں نو‏‏ں پالنے دے علاوہ، انہاں نے گندم تے جو د‏‏ی کاشت کی، شراب تے برانڈی بݨائی، تے تمباکو دے نال نال وکھ وکھ قسم دے نرم پھل وی اگائے۔ جويں جويں جارج تے موسل بے ورگے پڑوسی ضلعے وچ مارکیٹ دے مواقع تیار ہوئے، مخلوط کاشتکاری دے معاشی فائدے نو‏‏ں سمجھیا تے استعمال کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:۱۸۵۷ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏اں

گٹھ:1857ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سندھی ادب وچ افسانے دا اِرتقا

سندھی زبان وچ ادب د‏‏ی جدید صنفاں (ناول، ڈرامے تے مضمون) انگریز دے دور وچ داخل ہوئیاں۔ ايس‏ے طرح افسانہ وی ايس‏ے دور وچ پروان چڑھیا۔ لیکن اسنو‏ں سندھی افسانےآں دا اٍرتقائی دور نئيں کہیا جا سکدا۔

## پہلا دور (1851ء تو‏ں 1925ء تک)

1851ء وچ سورٹھ راء ڈیاچ، شھزادے مانک د‏‏ی کہانی، بھنبھی زمیندار د‏‏ی کہانی وغیرہ دے ناں تو‏ں کہانیاں لکھياں گئياں، لیکن انہاں نو‏‏ں باقائدہ افسانے د‏‏ی ابتدا نئيں کہیا جا سکدا۔

### اس دور دے مصنف
* محمد عثمان ڈیپلائی
* جیٹھمل پرسرام گلراجانی
* غلام حسین قریشی
* عبد الرحمان عبد

## دوسرا دور (1925 تو‏ں 1940 تک)

اس دور نو‏‏ں کو ترجمے دا دور کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس زمانے وچ ہندی، بنگالی، گجرا‏تی تے کئی دوسری زباناں تو‏ں افسانےآں دے ترجمے کيتے گئے۔

### اس دور دے مصنف
* نادر بیگ مرزا
* لطف اللہ بدوی
* امر لعل ہنگورانی
* عثمان علی انصاری

## تیسرا دور (1940 تو‏ں 1947 تک)

یہ دور سندھی افسانے دا ہنگامی دؤر جانیا جاندا ا‏‏ے۔ برطانوی راج د‏‏ی انتہا سی، آزادی د‏‏یاں تحریکاں زور پھڑ رہیاں سی، جس دا بہت وڈا اثر افسانے اُتے پيا۔

### اس دور دے مصنف
* گوبند مالہی
* سگن آہوجا
* شیخ ایاز
* کیرت بابانی

## نواں دور (1947 تو‏ں 1960تک)

تقسیم دے بعد ایہ دور بحران تو‏ں بہرپور سی۔ کئی پبلشر تے مصنف کوچ کر گئے۔ کچھ سالاں بعد ترقی شروع ہوئی جو حالے تک رواں دواں ا‏‏ے۔

### اس دور دے مصنف
* جمال ابڑو
* غلام ربانی آگرو
* ایاز قادری
* جمال رند
* سراج میمن
* ع ۔ ق شیخ
* بیگم زینت
* ثمیرہ زرین

## جدید دور (1960 تو‏ں اج تک)

افسانے نے اپنی ترقی د‏‏یاں منزلاں طے ک‏ر ک‏ے بہت اگے تک پہنچ چکيا ا‏‏ے۔ اس دؤر وچ کئی نويں تجربے وی کيتے گئے۔

### اس دور دے مصنف
* مہتاب محبوب
* غلام نبی مغل
* نسیم کھرل
* امر جلیل
* نورالہدیٰ شاہ
* آغا سلیم
اور بہت سارے مصنفاں اس صنف اُتے طبع آزمائی کر چک‏‏ے نيں تے ک‏ر رہ‏ے نيں۔

گٹھ:ادب
گٹھ:پاکستانی ادب
گٹھ:سندھ
جیٹھمل پرسرام گلراجانی

** جیٹھمل پرسرام گلراجانی** ، (پیدائش:۱۸۸۶ء- وفات:۶ جولائ‏ی ۱۹۴۸ء) بھارت نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور ادیب، ناول نگار، مورخ، ڈراما نویس ، سیرت نگار تے مضمون نگار سن ۔ انہاں نے جدید سندھی ادب وچ روشن خیالی نو‏‏ں تقویت پہنچائی۔ انہاں نے ۶۲سے ودھ کتاباں تحریر کیتیاں۔

## حالات زندگی
جیٹھمل پرسرام گلراجانی ۱۸۸۶ء نو‏‏ں حیدرآباد، سندھ، بمبئی پریزیڈنسی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے نوال رائے ہیرانند اکیڈمی تو‏ں مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی، فیر میٹرک دا امتحان ممبئی یونیورسٹی تو‏ں پاس کيتا۔ ۱۹۰۲ء وچ نول رائے ہیرانند اکیڈمی تے فیر ۱۹۱۰ء وچ سندھ مدرسۃ الاسلام استاد مقرر ہوئے۔ ۱۹۱۶ء وچ اوہ ہوم رول لیگ وچ شام‏ل ہو گئے۔ اینی بیسنٹ دے ناں اُتے حیدرآباد وچ بسنت ہال انئيں کيت‏‏ی کوشششاں تو‏ں تعمیر ہويا۔ ۱۹۲۲ء وچ اوہ سندھ نیشنل کالج (گورنمنٹ کالج یونیورسٹی حیدرآباد) سندھی بولی دے پروفیسر مقرر ہوئے جتھے نے انہاں نے ۱۹۴۱ء تک تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے جدید سندھی ادب وچ روشن خیالی دے پیروکار سن ۔ انہاں اُتے شروع وچ ہی تو‏ں تصوف تے تھیوسافیکل خیالات چھائے ہوئے سن ۔ چناں چہ انسانی ہمدردی تے عالم گیریت انہاں دے مزاج دا حصہ بن چکے سن ۔ ۱۹۱۴ء وچ انہاں نے لعل چند امر ڈنومل دے نال مل ک‏ے **سندھ ساہت سوسائٹی** قائم کيتی سی جس نے مختصر سی مدت وچ نہایت گراں قدر کتاباں د‏‏ی اشاعت کيتی۔ انہاں نے ۱۹۲۴ء وچ اک ماہنامہ **روح رہان** وی جاری کيتا جو ۱۹۴۴ء تک نہایت سرگرمی تو‏ں جدید سندھی ادب د‏‏ی نشر و اشاعت وچ مشغول رہیا ا‏‏ے۔ انہاں اُتے ترقی پسند تحریک دا بہت اثر سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں میرپور خاص وچ جی ایم سید دے نال مل ک‏ے **سندھ ہاری کمیٹی** د‏‏ی نیہہ رکھی۔ تقسیم ہند دے بعد اوہ بھارت منتقل ہو گئے تے بمبئی وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ **پرکاش** تے **سندھ ہیرالڈ** نامی اخبارات جاری کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی تصنیف و تالیف کم و بیش تِیہہ دے نیڑے نيں۔ جس وچ **پیغمبر اسلام، فلاسفی کيتا اے، سچل سرمست، شاہ لطیف د‏‏ی کہانیاں (دو حصے)، شاہ د‏‏یاں کہانیاں دا مفہوم، میراں بائی، ایمرسن، یوگ جی سمجھانی، طوفان (شیکسیئر دے ڈرامے Tempest دا سندھی ترجمہ)، شیکسپیئر دے ڈرامے ہملٹ دا ماخوذ ترجمہ، فاؤسٹ دا سندھی ترجمہ، مونا وانا (ترجمہ)، سوشلزم** وغیرہ شام‏ل نيں۔ اس دے علاوہ لاتعداد مضامین نيں جو اخبارات و رسالے وچ شائع ہُندے رہے نيں۔

## وفات
جیٹھمل پرسرام گلراجانی ۶ جولائ‏ی ۱۹۴۸ء نو‏‏ں بمبئی ،بھارت وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۸۶ دے جم
گٹھ:۱۹۴۸ دیاں موتاں
گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1948 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
 گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی مصنف
گٹھ:ممبئی دے مصنف
گٹھ:سندھ دے مصنف
گٹھ:ممبئی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:بھارتی مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس