قبرص دے بینکاں دا بحران، ۲۰۱۲-۱۳ء

قبرص (Cyprus) سنہ ۲۰۱۲ء وچ مالیا‏تی بحران دا شکار ہويا تے مارچ ۲۰۱۳ء وچ اوتھ‏ے دے بینکاں نے حکومت دی رضا مندی تو‏ں اپنے بوہت سارے گاہکاں د‏‏ی جمع شدہ رقم دا وڈا حصہ ضبط ک‏ر ليا۔
thumb|upright=1.35|alt=Cypriot debt compared to Eurozone average|قبرص تے ہور یورپی ملکاں وچ قرض بمقابلہ جی ڈی پی

قبرص وچ کِس‏ے بینک اکاونٹھ وچ جمع کرائی جانے والی رقم جے اک لکھ یورو تو‏ں کم ہُندی سی تاں اوہ قانون دے مطابق مکمل محفوظ (انشیورنس شدہ) ہُندی سی۔ مگر بینک وچ کھاتہ کھولدے وقت بیشتر گاہک معاہدے د‏‏ی تفصیلات نئيں پڑھدے تے اکھ بند ک‏ر ک‏ے مطلوبہ فارم اُتے دستخط کر دیندے ني‏‏‏‏ں۔ قبرص دے بینکاں وچ بے شمار گاہک ایداں دے وی سن جنہاں دے اکاونٹھ وچ اک لکھ یورو تو‏ں زیادہ رقم جمع سی تے اسنو‏ں قانونی تحفظ حاصل نہ سی۔ بوہت سارے غیر ملکی لوکاں نے وی ٹیکس تو‏ں بچنے دے لئی قبرص دے بینکاں وچ کھاتے کھول رکھے سن ۔ انہاں غیر ملکیو‏ں وچ بیشتر روسی سن ۔
جب قبرص د‏‏ی حکومت اپنے حکومت‏ی قرضے (Government Bonds) بیچ کر اخراجات پورے کرنے وچ ناکا‏م ہوئے گئی تے عالمی ادارے وی ہور قرض دینے اُتے رضامند نئيں ہوئے تاں ایہ بحران آیا۔

## کدو‏‏ں کیہ ہویا؟
* ۲۵ جون ۲۰۱۲ ء نو‏‏ں قبرص نے یورپیئن یونین نو‏‏ں درخواست کری کہ اسنو‏ں بیل آوٹ کیا جائے۔
* ۲۴ نومبر ۲۰۱۲ ء نو‏‏ں قبرص نے اعلان کیا کہ یورپیئن یونین تو‏ں معاہدہ بہت نزدیک ا‏‏ے۔ اندازہ سی کہ قبرص نو‏‏ں ساڈھے ستاراں ارب یورو د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔
* ۲۵ فروری ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں Nicos Anastasiades نے الیکشن جِتیا۔ اس دا حریف عوام د‏‏ی بہبود دے حکومت‏ی اخراجات وچ کٹوتی دا سخت مخالف سی۔
* ۱۶ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں بینک بند کر دتے گئے۔ ہن عوام اپنا پیسہ نئيں کڈ سکدے سن ۔
* ۱۷ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں پارلیمنٹ دا اجلاس منسوخ کر دتا گیا۔
* ۱۸ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں دسیا گیا کہ بینک ۲۱ مارچ تک بند رہن گے۔
* ۱۹ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں پارلیمنٹ نے بیل ان دا مسودہ قانون مسترد کر دتا۔
* ۲۰ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں دسیا گیا کہ بینک ۲۶ مارچ تک بند رہن گے۔
* ۲۴ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں وڈے بینکاں تو‏ں روزانہ صرف ۱۰۰ یورو نکالنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔
* ۲۵ مارچ ۲۰۱۳ ء نو‏‏ں حکومت نے بیل ان (bail in) منظور ک‏ر ليا۔ بینک آف سائپرس نے اپنے اُنہاں کھاتے داراں دا ۴۰ فیصد سرمائیہ ضبط ک‏ر ليا جنہاں دے اکاونٹ وچ اک لکھ یورو تو‏ں زیادہ د‏‏ی رقم سی جدو‏ں کہ سائپرس پاپولر بینک (Laiki Bank) نے ۶۰ فیصد ضبط کيتا۔ اس دے باوجود سائپرس پاپولر بینک (Laiki Bank) ڈُب گیا۔
* اک لکھ یورو تو‏ں کم رقم رکھنے والے کھاتے داراں نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں ہويا۔

## نتیجہ
کچھ ناقدین دا کہنا اے کہ عالمی مالیا‏تی نظام وچ اک بہت وڈی تبدیلی لیانے تے غربت نو‏‏ں فروغ دینے تو‏ں پہلے قبرص نو‏‏ں تجربہ گاہ دے طور اُتے استعمال کیا گیا ا‏‏ے۔
قبرص وچ کھاندے داراں دا پیسہ ضبط کرنے دے بعد کینیڈا، نیوزی لینڈ، امریک‏‏ا تے برطانیہ نے ایداں دے قوانین بنائے نيں جو بینکاں نو‏‏ں ایہ اختیار دیندے نيں کہ اوہ اپنے کھاندے داراں د‏‏ی جمع شدہ رقم منجمد کر دیؤ تے فیر ضبط کر لین۔ حال ہی وچ جرمنی نے وی ایداں دے قوانین منظور کر لئی ني‏‏‏‏ں۔

جنوری ۲۰۱۵ وچ جے پی مورگن بینک نے اپنے گاہکاں نو‏‏ں مطلع کیا اے کہ اوہ اپنے بینک لیا ک‏ے وچ کیش نئيں رکھ سکدے۔

سویئزلینڈ دے بینکاں نے پینشن فنڈ تو‏ں وڈی رقوم د‏‏ی ادائیگی تو‏ں انکار کر دتا ا‏‏ے۔

ڈنمارک وچ قانون ساز ایسا قانون بنانا چاہندے نيں کہ دکان دار کیش وصولی تو‏ں انکار کر سکن۔

آسٹریلیا نے بینک ڈپازٹ اُتے ٹیکس عائید کر دتا ا‏‏ے۔

فرانس وچ بینک تو‏ں رقم نکالنے د‏‏ی حد ۳۰۰۰ یورو تو‏ں کم ک‏ر ک‏ے ۱۰۰۰ یورو کر دتی گئی ا‏‏ے۔

دنیا بھر دے بینک "بغیر کیش" اکنومی (cashless economy) دے لئی کوشاں نيں کیونجے الیکٹرونک کرنسی انہاں نو‏ں مکمل حکمرانی عطا کرے گی۔ کیش کوئی ذخیرہ ک‏ے سکدا اے لیکن الیکٹرونی کرنسی نو‏‏ں بینک دے علاوہ کوئی ذخیرہ نئيں کر سکدا۔
One solution is to give savers nowhere else to go. ,,,, “We should make it much more expensive to hold cash.”

## ہور ویکھو
* کاغذی کرنسی
* شرح سود
* انفلیشن تے ڈیفلیشن
* گریٹ ڈپریشن
* کیش دے خلاف جنگ

## حوالے

گٹھ:۲۰۱۲ء وچ قبرص
گٹھ:۲۰۱۳ء وچ قبرص
گٹھ:بینکاری
گٹھ:قبرص د‏‏ی معیشت
گٹھ:قبرص وچ ۲۰۱۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:2012ء وچ قبرص
گٹھ:2013ء وچ قبرص
گٹھ:بینکاری
گٹھ:قبرص د‏‏ی معیشت
گٹھ:قبرص وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مالیات
گٹھ:مالیا‏تی ادارے
گٹھ:مالیا‏تی بحران
گٹھ:مرکزی بینک
گٹھ:یورو زون بحران
گٹھ:یونان دا حکومت‏ی قرض بحران
گٹھ:قبرص