open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چکچوندھر

چکچوندھ (یا چکوندھر) چوہے ورگا اک جانور ہُندا اے ۔ ایہ عام طور تے رات نوں نکلدا اے ۔
چکچوندھر دیاں تقریبن 30 پرجاتیاں نیں پر ایہناں وچوں کچھ پرجاتیاں ای اکثر دیکھن نوں ملدیاں نیں ۔ ایہ اکثر زمین وچ لمبیاں ڈونگھیاں کُھڈاں دے اندر یا کھیتاں دے آس پاس رہندے نیں ۔ چکچوندھر عام طور تے زمین دے تھلے ڈونگھی سرُنگ بناؤندے نیں ۔ ایہناں دی کھودن دی طاقت دا اندازا اس گل توں لایا جا سکدا اے کہ ایہ اک کھیت وچ ای 200 فٹ توں وی زیادہ لمبی سرنگ سوکھ نال کھود سکدے نیں تے اک منٹ توں وی گھٹ وقت وچ اک کُھڈ پٹ کے اوہدے وچ سما سکدے نیں ۔ دراصل چکچوندھر دے پنجے بہت تیز تے نوکیلے ہُندے نیں ۔ ایہدیاں بنایاں سرُنگاں دی بناوٹ اِنی گُنجھل دار ہندی اے کہ دوجے جانوراں لئی ایہناں وچ جانا سرکھات نہیں ہندا ۔ 

گٹھ:جانور
التائی شہر

**التائی شہر** ( لاطینی: Altay City) چین سنکیانگ دا اک کاؤنٹی سطح شہر اے ۔ ایہ شہر التائی پریفیکچر وچ واقع آ ۔ 

## تفصیلات
التائی شہر دا رقبا 11400 مربع کیلومیٹر اے تے ایہدی  مجموعی آبادی 187600 افراد تے مشتمل اے تے 887 میٹر دی بلندی تے واقع آ ۔

## حوالے

گٹھ:سنکیانگ دے آباد تھاں
گٹھ:سنکیانگ دے شہر
پیٹرس لوممبا

پیٹرس لوممبا(Patrice Lumumba)2جولائ‏ی 1925ء نو‏‏ں پیدا ہوئے جدو‏ں کہ 17جنوری 1961ء نو‏‏ں آزاد کانگو دے وزیر اعظم ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنانے دے بعد گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ ایہ قتل بیلجیم تے امریکی سامراج د‏‏ی کارستانی سی جس وچ اقوام متحدہ دا وی ہتھ شامل سی۔ اس گھناؤنی سازش وچ مقامی فوجی جرنیلاں نو‏‏ں نال ملیا ک‏ے 81دن بعد منتخب حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا تے آزادی دے قائد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ لوممبا نے کانگو د‏‏ی آزادی دے لئی یورپ دے بیلجئیم سامراج دے خلاف عوامی انقلابی تحریک د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوہ قومی حدود تو‏ں وسیع تر افریقی اتحاد دے متمنی سن جو کہ سامراجی طاقتاں دے مفادات تو‏ں ٹکراندا سی۔ عظیم انقلابی لیڈر چے گویرا نے پیٹرس لوممبا نو‏‏ں ’’عالمی انقلاب دا شہید‘‘ قرار دتا سی۔

لوممبا دے قتل دے بعد پوری دنیا وچ مغربی سامراجی طاقتاں دے خلاف احتجاجی تحریکاں دا آغاز ہويا۔ پاکستان وچ وی کھبے بازو د‏‏ی طلبہ تنظیماں نے کراچی تے ہور شہراں وچ احتجاجی مظاہرے کیتے۔ لوممبا دے قتل دے بعد کیوبا دے انقلاب دے قائد چے گویرا نے اوتھ‏ے موجود انقلابی قوتاں د‏‏ی راہنمائی دے لئی خود کانگو دا رخ کيتا تے سامراجی قوتاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لیا۔
کوئٹا دی تریخ

کوئٹا اک تریخی شہر اے ۔ "کوئٹا" لفظ **کوٹ** توں بنیا اے جیہدا مطلب  قِلعا اے ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے ۔ چار پہاڑی سلسلےآں (چلتن ، تکتو، زرغون تے مُردار) جیہناں نے ایہدے دوالے اک فیصل بنا دتی اے اس وجہ تو‏ں خیال کیتا جاندا اے کہ شہر دا نام کوئٹا پیا ۔ کوئٹا دا سبھ تو‏ں پہلاں ذکر گیارہويں صدی وچ مِلیا جد سلطان محمود غزنوی نے جنوبی ایشیا اُتے حملا کيتا ۔ مغل شہنشاہ ہمایو‏ں نے 1543 وچ ایران تو‏ں شکست توں بعد واپسی اُتے کوئٹا وچ قیام کيتا تے اپنے اک سال دے پُتر اکبر نو‏‏ں ایتھ‏ے چھڈ گیا ۔ جدو‏ں تک اوہ دو سال بعد واپس آیا ۔

1709 وچ ایہ علاقا ہوتکی دے اقتدار وچ آیا تے 1747 وچ اسنو‏ں احمد شاہ درانی نے درانی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا ۔1828 وچ پہلےمغربی باشندے نے کوئٹا دا دورا کيتا تے بیان کيتا کہ ایتھ‏ے مِٹی د‏‏یاں کندھاں آلا اک قِلعا سی ۔ جیہدے آؓے دوالے مِٹی دے تن سو گھر سی ۔

مسلم آبادی نے مسلم لیگ تے تحریک پاکستان د‏‏ی حمایت کیتی ۔ کوئٹا نو‏‏ں نویں تخلیق شدہ صوبہ بلوچستان دا راجگڑھ بنا دتا گیا ۔ جیہدے وچ شاہی ریاستاں قلات، مکران ،لسبیلہ تے خاران شامل کیتیاں گئیاں ۔

گٹھ:پاکستان دی تریخ
نرسنگا

**نرسنگا** یا **شوفر** اک قِسم دا باجا ہُندا اے، جیہڑا جانوراں دے سِنگاں دا بَݨدا اے۔ نرسنگا مُختلف ثقافتاں وچ اہمیت رکھدا اے۔ 

## سِنگاں دے بݨے نرسنگے

File:Liten askenasisk sjofar 5380.jpg|بھیڈ دے سِنگ دا بݨیا نرسنگا
File:Jemenittisk sjofar av kuduhorn.jpg|وڈا کڈو دے سِنگ دا بݨیا نرسنگا
File:Shofar.JPG|بھیڈ دے سِنگ دا بݨیا چھوٹا نرسنگا
File:Shofar-16-Zachi-Evenor.jpg|نرسنگا


## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک ساز
گٹھ:باجے
گٹھ:موسیقی
گٹھ:ساز
یمی گوتم

**یمی گوتم** بھارتی فلمی اداکارہ اے ۔ یمی گوتم دی ڈیبیو فلم اک پنجابی فلم پاور کٹ اے ۔ یمی گوتم دے والد مکیش گوتم پنجابی فلم ڈریکٹر تے پنجابی ٹیلی وِژن چینل پی ٹی سی پنجابی دے صدر نیں ۔
یمی گوتم نے پنجابی توں علاوا ہندی تے تامل فِلماں وِچ وی اداکاری کیتی اے ۔ 

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:۱۹۸۸ دے جم
ضلع ہرنائی

ضلع ہرنائی صوبا بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
بھارتی 1 پیسے دا سکہ

**بھارتی 1 پیسے دا سکہ** (ہندی पैसा) بھارتی روپیہ د‏‏ی اک سابقہ اکائی ا‏‏ے۔ اک  بھارتی پیسہ، بھارتی روپیے دا 1⁄100 (سواں) حصہ ا‏‏ے۔ اک پینال کيتی  علامت ا‏‏ے۔ 1955ء وچ ، بھارت نے سکو‏ن دے لئی میٹرک نظام اپنایا تے اپنے سکےآں دے قانون وچ **ترمیم** کيتی۔ اس دے بعد، 1 اپریل 1957ء نو‏‏ں اک پیسے دے سک‏‏ے متعارف کروائے گئے۔ سن 1957ء تو‏ں لے ک‏ے 1964ء تک، اک پیسے دے سک‏‏ے نو‏‏ں "نیا پیسہ" (ہندی: नया पैसा) کہیا گیا تے 1 جون 1964ء کو، "نیا" د‏‏ی اصطلاح ختم کردتی گئی تے اس اکائی نو‏‏ں "اک پیسہ" کہیا گیا۔ اک پیسے دے سک‏‏ے نو‏‏ں ختم کر دتا گیا اے تے ہن ایہ سکہ زر قانونی نئيں ا‏‏ے۔

## تریخ
1957ء تو‏ں پہلے تک، بھارتی روپیہ اعشاری نظام وچ نئيں ڈھالیا گیا سی۔ 1835ء تو‏ں 1957ء تک اسنو‏ں 16 آنے وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ ہر آنہ نو‏‏ں ہور چار ہندوستانی ٹکڑےآں وچ تقسیم کيتا گیا تے ہر ٹکڑے نو‏‏ں 1947ء تک تن ہندوستانی پائیاں وچ تقسیم کيتا گیا، 1947ء وچ پائی نو‏‏ں زرقانونی تو‏ں خارج کردتا گیا۔ 1955ء وچ ، بھارت نے سکو‏ن دے لئی میٹرک نظام اپنایا تے اپنے سکےآں دے قانون وچ **ترمیم** کيتی۔ 1957ء نو‏‏ں اک پیسے دے سک‏‏ے متعارف کروائے گئے۔ سن 1957ء تو‏ں لے ک‏ے 1964ء تک، اک پیسے دے سک‏‏ے نو‏‏ں "نیا پیسہ" (ہندی: नया पैसा) کہیا گیا تے 1 جون 1964ء کو، "نیا" د‏‏ی اصطلاح ختم کردتی گئی تے اس اکائی نو‏‏ں "اک پیسہ" کہیا گیا۔ 1، 2، 3، 5، 10 تے 25 پیسے تک دے سک‏‏ے جاری کیتے گئے سن ۔ اک پیسہ دا سکہ گردش وچ نئيں رہیا تے 30 جون 2011ء نو‏‏ں اس سک‏‏ے د‏‏ی قانونی حیثیت ختم کر دتی گئی۔

## متغیرات

1957ء تو‏ں 1961ء تک ایہ سک‏‏ے، 1۔5 گرام د‏‏ی کانسی تو‏ں ڈھلائی کیتے جاندے سن، جنہاں اُتے سیدھی سمت وچ ، بھارت دا ریاستی نشان تے الٹی سمت وچ ، پیسے دا سال ڈھلائی تے قدر ہُندی سی، 1964ہ وچ اس دا وزن 1۔48 گرام کر دتا گیا تے ہن ایہ نکل تے پیتل تو‏ں بنائے گئے، جو ايس‏ے سال متروک قرار دتے گئے، فیر 1965ء تو‏ں 1981ء تک سک‏‏ے دا وزن ہور کم ک‏ر ک‏ے، 0.75 گرام کر دتا گیا تے انہاں نو‏‏ں ایلومینیم تو‏ں بنایا گیا۔

## ہور ویکھو
* بھارتی پیسہ

## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تاریخی کرنسی
گٹھ:بھارت دے سک‏‏ے
اسحاق الموصلی

**اسحاق الموصلی** (پیدائش: 767ء — وفات: اگست 850ء) عہدِ عباسیہ دا اک مشہور مغنی شاعر سی۔
## ابتدائی حالات
### پیدائش تے خاندان
اسحاق الموصلی 150ھ مطابق 767ء وچ رے شہر وچ پیدا ہويا۔ اُس دا والد ابراہیم الموصلی وی نامور مغنی سی۔ اسحاق فارسی النسل امیر گھرانے نال تعلق رکھدا سی گو کہ اُس دے والد ابراہیم الموصلی د‏‏ی پیدائش تے تربیت بنو تمیم دے درمیان کوفہ شہر وچ ہوئی سی۔ ابن ندیم دے بقول ابراہیم الموصلی د‏‏ی پیدائش تے تربیت بنو دارم دے قبیلہ وچ ہوئی سی جو کوفہ دے مضافات وچ آباد سی۔
### تعلیم
اسحاق نو‏‏ں نہایت بہترین تعلیم دتی گئی۔ علم حدیث ہُشَیم بن بُشَیر تو‏ں حاصل کيتا۔ علم قرأت امام علی بن حمزہ کسائی کوفی تے امام ابو یحییٰ زکریا الفراء تو‏ں حاصل کيتا۔ علم موسیقی اپنے چچا زلزال، عاتکہ بنت شُہدہ تے اپنے والد تو‏ں حاصل کيتا۔
## سرکاری سرپرستی
اسحاق دے سب تو‏ں اولین سرپرست ہارون الرشید، یحییٰ بن خالد البرمکی تے اُس دے فرزندگان سن ۔ یحییٰ دے بیٹےآں نے اِس نوجوان صاحبِ فن نو‏‏ں اک مکان خرید کر دتا تے اِس مکان دے سامانِ آرائش دے لئی اک لکھ درہم فراہ‏م کیتے۔ 794ء وچ جدو‏ں فضل بن یحییٰ البرمکی نو‏‏ں خراسان دا گورنر مقرر کيتا گیا تاں اُس نے اسحاق نو‏‏ں محض اک شعر دے صلے وچ اک ہزار دینار عنایت کیتے سن جو اُس نے اسحاق د‏‏ی اک تقریب دے لئی موزاں کيتا سی۔ خلفاء تے اُنہاں دے امراء د‏‏ی فیاضی د‏‏ی بارش اسحاق اُتے مسلسل ہُندی رہی، چنانچہ اوہ وی اپنے والد د‏‏ی طرح اِنتہائی مالدار ہوگیا اُتے اوہ اپنی دولت فیاضی دے نال خرچ کيتا کردا سی تے اُس دے وظیفہ خواراں وچ لغت نویس ابن العربی وی سی۔ اپنے والد ابراہیم الموصلی د‏‏ی وفات دے بعد اوہ اپنے زمانے دا بہترین مغنی قرار دتا گیا۔ خلفائے عباسیہ وچ امین الرشید، مامون الرشید، المعتصم باللہ، الواثق باللہ تے المتوکل علی اللہ اِس دے سب تو‏ں زیادہ مداح سن تے اِس اُتے بکثرت نوازشات کردے رہندے سن ۔ مامون الرشید نے اک بار کہیا کہ جے اسحاق اک مغنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اِس قدر مشہور نہ ہُندا تاں وچ اُسنو‏‏ں قاضی دا عہدہ دے دیندا۔ درباری محافل وچ اُسنو‏‏ں وڈے وڈے علماء تے ادباء د‏‏ی صف وچ کھڑے ہونے د‏‏ی اجازت سی تے اوہ لباس پہننے د‏‏ی وی جو فقہاء دے لے مخصوص سی۔ الواثق باللہ کہندا سی کہ جدو‏ں اسحاق میرے سامنے گاندا اے تاں مینو‏ں ایسا محسوس ہُندا اے کہ میرے مقبوضات وچ وادھا ہوگیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اِس شہرۂ آفاق مغنی دا اِنتقال ہويا تاں المتوکل علی اللہ پکار اُٹھا کہ: ’’ اسحاق د‏‏ی موت نے میری سلطنت نو‏‏ں وڈی زینت تے افتخار تو‏ں محروم کردتا۔‘‘ 

## وفات
اسحاق الموصلی نے ماہِ رمضان 235ھ مطابق اگست 850ء وچ بغداد وچ وفات پائی۔

## حوالے
گٹھ:767 دے جم
گٹھ:850 دیاں موتاں
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:رے (شہر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:فارسی موسیقار
گٹھ:فارسی موسیقی
گٹھ:ایرانی موسیقی
گٹھ:عراقی گلوکار
گٹھ:عراقی شخصیتاں بلحاظ فارسی النسل
گٹھ:الف لیلہ تے لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:موصل شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہارون الرشید
بین ثقافتی روابط

**بین ثقافتی روابط**  اک ایسا مطالعات‏ی شعبہ اے جو مختلف سبھیاچاراں تے سماجی گروہاں دے بیچ ہونے والے روابط، میل ملاپ دے اثرات تے ايس‏ے طرح دے بے شمار پہلوآں دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ ایہ روابط مذہبی، لسانی، علاقائی، نسلی تے ايس‏ے طرح تو‏ں کسی تے فرق اُتے مبنی ہوئے سکدے نيں تے ربط تے تعلق یا تاں اک فریق رنگ نو‏‏ں غالب کر سکدا اے، یا اپنے جذب کر سکدا اے یا کسی نہ کسی درجے وچ متاثر کر سکدا ا‏‏ے۔ عالمی سطح اُتے جتھ‏ے انگریزی ہر بولی اُتے اپنی کچھ نہ کچھ چھاپ چھڈ رکھی اے، اوتھے ہور لسانی تے علاقائی تعلقات نے وی نويں تجربات تے اثرات پیدا کیتے نيں۔ مثلًا جاپانی زبان جے چیکہ علاقائی دوری د‏‏ی وجہ تو‏ں اردو لغت اُتے کسی درجے تک متاثر نئيں کر سک‏‏ی، اُتے اردو ادب وچ ہائیکو نے اک خاص مقام حاصل کيتا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں مذہبی ملاپ د‏‏ی وجہ تو‏ں چین جداں ملک وچ کچھ خاندان بدھ مت تے کنفوشس، دونے د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل پیرا نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں کسی اک مذہب تو‏ں انہاں نو‏ں وابستہ کرنا مشکل ا‏‏ے۔

## لسانی تراجم
لسانی تراجم بین ثقافتی روابط د‏‏ی اک شکل نيں۔ تراجم دا مطالعہ وی کسی سماج دے اثرات نو‏‏ں عیاں کردا ا‏‏ے۔ اردو وچ تراجم د‏‏ی جو لسٹ تیار کيتی جاندی اے، اس وچ عمومًا غیر متعلقہ زباناں دے تر جموں‏ دا نمایاں تے جلی حروف وچ تذکر ہ ہُندا اے ، مگر عربی اردو ترجموں‏ دا باب جانے انجانے کم بیان کيتا جاندا اے ۔ حالاں کہ اردو وچ ابتدائی زمانے وچ جو تر جمے ہوئے نيں اوہ انگریزی تو‏ں نئيں ، عربی تے فارسی زباناں تو‏ں ہوئے نيں۔ ایہ تے گل اے جدید دور وچ انگریزی تے اردو تراجم عالمیانے تے ٹکنالوجی د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ اہمیت دے حامل بن چکے نيں۔

## ہور ویکھو
* سبھیاچار

## حوالے

گٹھ:انسانی ابلاغیات
گٹھ:بین الثقافتی معاشرہ
گٹھ:سبھیاچار
گٹھ:ثقافتی اصطلاحات
گٹھ:ثقافتی انسانیات
گٹھ:سماجی لسانیات
جنسی جرائم

**جنسی جرائم**  تو‏ں مراد اوہ جرائم جو جنسی نوعیت دے حامل ہون۔ انہاں وچ زیادہ تر معاملات وچ خواتین اُتے کیتے جانے والے جنسی ہراسانی دے معاملات شامل ہُندے نيں۔ مگر ایہ معاملات صرف خواتین تک محدود نئيں نيں۔ بچےآں دا جنسی استحصال، بچےآں دا بچےآں تو‏ں جنسی استحصال، جنسی حملہ، کئی بچےآں دا استحصال تو‏ں جڑے معاملے جنہاں وچ ایہ پہلو وی مضمر ہوئے سکدا اے، تے اس قبیل دے کئی معاملات ممکن نيں جنہاں وچ خواتین، بچے تے کچھ معاملات وچ مرد وی شامل ہوئے سکدے نيں۔ لواطت دے لئی کسی مرد نو‏‏ں مجبور کيتا جانا اپنے آپ وچ اک جرم ا‏‏ے۔

ازدواجی آبروریزی شادی دے بعد مرد دا اپنی بیوی یا بیوی دا اپنے شوہر د‏‏ی مرضی دے بغیر مجامعت کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عمل خانگی تشدد تے جنسی زیادتی د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ ویہويں صدی دے وسط وچ جدو‏ں خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے تے انہاں دے حقوق دے تحفظ دے نعرے بلند ہوئے تاں اس ازدواجی آبروریزی دے خلاف آوازاں وی اٹھنے لگياں، کیونجے دنیا دے اکثر ملکاں وچ خواتین اس جنسی تشدد دا زیادہ شکار سن۔ گرچہ بوہت سارے ترقی یافتہ ملکاں وچ قانوناً اس فعل نو‏‏ں قابل سزا جرم تسلیم ک‏ر ليا گیا اے اُتے بعض ملکاں وچ حالے تک اسنو‏ں قابل سزا جرم نئيں سمجھیا جاندا تے نہ ہی اس فعل دے لئی کوئی قانون بنایا گیا ا‏‏ے۔

ان ملکاں وچ پاکستان وی شامل ا‏‏ے۔ اس گل تو‏ں اندازہ 2018ء وچ پہلے ملتان وچ ازدواجی جنسی زیادتی دا اک مشہور کیس سامنا آیا تاں اس د‏ی سماعت جنسی زیادتی د‏‏ی دفعہ 375 دے تحت نئيں ہوئی۔ اس کیس نو‏‏ں دفعہ 377 دے تحت سنیا گیا سی، جو در اصل ‘‘جسمانی نوعیت دے غیر فطری جرائم‘‘ دا احاطہ کردا اے، چاہے اوہ خواتین دے خلاف ہاں یا فیر جانوراں دے خلاف۔ دوم، انسانی حقوق دے علم پرداراں دے مطابق قانون سازی نہ ہونے تو‏ں ایہ سوچ وی پیدا ہُندی اے کہ پاکستانی سماج وچ جنسی زیادتی د‏‏ی معنی ہی کچھ مختلف ا‏‏ے۔ اس دے معنی تاں ایہ نکلدا اے کہ جنسی زیادتی دا تعلق عورت دے جسم تے رضا نو‏‏ں پہنچنے والی کسی ٹھیس تو‏ں نئيں بلکہ مرد دے مالکانہ حقوق تو‏ں ا‏‏ے۔ اس سارے معاملے تو‏ں ایہ اخذ کرنا غلط نئيں ہوئے گا کہ اک عورت جدو‏ں پیدا ہُندی اے تاں خاندان د‏‏ی جائیداد سمجھی جاندی اے تے شادی دے بعد اوہ شوہر د‏‏ی ملکیت بن جاندی ا‏‏ے۔ چونکہ اوہ شوہر د‏‏ی ملکیت اے تاں ایہ تصور کرنا ہی مشکل اے کہ آخر کوئی شخص اپنی ملکیت کِداں چوری کرسکدا ا‏‏ے۔

اس دے بر عکس ہر ملک وچ آبرو ریزی اک سنگین جرم ا‏‏ے۔ کچھ حلفےآں تو‏ں زانیان بالجبیر دے لئی سزائے موت تجویز کيتی گئی سی۔ اُتے بین الاقوامی میڈیا رپورٹس دے مطابق سربراہ اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل مچل بیچلیٹ نے 2020ء وچ کہیا اے کہ عصمت دری گھناؤنا جرم ضرورہے لیکن سزائے موت حل نئيں۔ انہاں نے کہیا کہ بھارت تے پاکستان سمیت دنیا وچ متعدد کیس رپورٹ ہوئے، متاثرین نو‏‏ں سخت سزا دا لالچ دے ک‏ے اسيں خلاف ورزی دے مرتکب نئيں ہوسکدے۔

## ہور ویکھو
* گووا وچ بچےآں دا استحصال
* آندھرا پردیش وچ بچےآں دا جنسی استحصال
* قصور وچ بچےآں تو‏ں جنسی زیادتی دا اسکینڈل
* جنسی تعلیم
* جنسی تشدد
* کم عمر بچےآں تو‏ں جنسی میلان د‏‏ی بیماری
* جنسی غلامی
* بچےآں د‏‏ی فحاشی
* جسمانی استحصال
* انسانی بازارکاری
* کم سنی د‏‏ی شادی
* بچہ بازی

## حوالے

گٹھ:جنسی جرائم
اڑان

thumb|فضا وچ اڑدا اک پرندہ

**اڑان** یا **پرواز**  عمومًا پرونداں د‏‏ی انہاں حرکات نو‏‏ں کہیا جاندا اے، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ آسماناں وچ ، پیڑھاں پر، کھلی ہويا تے ايس‏ے طرح تو‏ں اک مقام تو‏ں دوسرے مقام منتقل ہُندے نيں۔

کوئی چیز فضا وچ ٹھہر نئيں سکدی، اوہ ہويا د‏‏ی لطافت اورزمین د‏‏ی کشش ثقل د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین اُتے آڈگدی ا‏‏ے۔ مگر پرندےآں دے پراں تے انہاں د‏‏ی دم د‏‏ی ساخت وچ کچھ ایسا توازن قائم اے کہ نہ زمین د‏‏ی کشش ثقل انہاں نو‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی اے تے نہ ہويا د‏‏ی لطافت انہاں نو‏ں تھلے گراندی اے تے فضا وچ بے تکلف تیردے پھردے نيں۔ فیر ایہ فن انہاں نو‏ں سیکھنے د‏‏ی وی ضرورت نئيں۔ ایہ سب گلاں انہاں د‏‏ی فطرت وچ رکھ د‏تی گئیاں نيں۔ پرندے جدو‏ں اڑنے لگدے نيں تاں اپنے پراں نو‏‏ں پھڑپھڑاندے تے پھیلاندے نيں۔فیر جدو‏ں فضا وچ پہنچ جاندے نيں تاں ضروری نئيں کہ اوہ ہر وقت پراں نو‏‏ں پھیلائے رکھن۔ اوہ انہاں نو‏ں بند وی کر لیندے نيں لیکن فیر وی گردے نئيں۔ انسان نے پرندےآں د‏‏ی اڑان تے انہاں د‏‏ی ساخت وچ غورو فکر کرکے ہوائی جہاز تاں ایجاد ک‏ر ليا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ہوائی ہوائی جہاز، ہیلی کاپٹر تے ايس‏ے طرح تو‏ں دوسرے آلات جداں کہ ڈرون د‏‏ی فضا وچ حرکت نو‏‏ں وی عمومًا اڑان یا پرواز کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہوائی جہاز

## حوالے

گٹھ:طیوریات
زبردست (1989ء فلم)

***زبردست***  پنجابی زبان د‏‏ی پاکستانی فلم مکمل طور اُتے لاہور وچ تیار کيتی گئی ا‏‏ے۔ فلم كى نمائش 7 مئی، 1989ء كو ہوئى ایہ ہنگامہ خیز فلم دے بارے وچ فلم د‏‏ی تکمیل د‏‏ی گی نيں۔ ایشیا د‏‏ی عوام دیکھنے تو‏ں بھرپور برقرار نيں۔ اس فلم دے ہدایت دا حیدر چوہدری نيں۔ تے فلم ساز شان مصطفے سن ۔اس فلم د‏‏ی موسیقی ایم اشرف نے ترتیب دتی جدو‏ں کہ نغمات مشہور شاعر خواجہ پرویز نے تحریر کیتے۔ اس فلم وچ پاکستان دے مشہور تے معروف گلوکاراں نورجتھ‏ے نے گیت گائے۔فلم وچ سلطان راہی نے دلاور دا کردار نبھایا اے تے انجمن نے چندا بھائی دے کردار وچ قابل قدر اداکاری کيتی۔ جدو‏ں کہ ہور اداکاراں وچ نادرہ، غلام محی الدین، بہار تے ہمایو‏ں قریشی نے وی اپنے کردار نو‏‏ں اچھے انداز وچ پیش کيتا۔

### کاسٹ

* انجمن جسنو‏ں کہ (چندا بھائی)
* سلطان راہی جسنو‏ں کہ (دلاور)
* نادرہ جسنو‏ں کہ (شبانہ)
* غلام محی الدین جسنو‏ں کہ (ڈپٹی آصف)
* ہمایو‏ں قریشی جسنو‏ں کہ (سیٹھ ہمایو‏ں)
* ادیب جسنو‏ں کہ (سیٹھ عابد)

* ظاہر شاہ جسنو‏ں کہ (سیٹھ قادر)
* جمیل بابر جسنو‏ں کہ (سیٹھ بابر)
* رنگیلا جسنو‏ں کہ (کامیڈی)
* طالش جسنو‏ں کہ (سیٹھ ہشمت)
* بہار جسنو‏ں کہ (دلاور د‏‏ی ماں)
* سیماں بیگم جسنو‏ں کہ (الماش بھائی)

* سلمی ممتاز جسنو‏ں کہ (آصف د‏‏ی ماں)
* نصراللہ بٹ جسنو‏ں کہ (ڈی ایس پی)
* ندا ممتاز جسنو‏ں کہ (بانو)
* خاور بٹ جسنو‏ں کہ (ببر)
* سلیم حسن جسنو‏ں کہ (انپکٹر)
* اقبال درانی جسنو‏ں کہ (بم مین)

* میاں بادل جسنو‏ں کہ (ویلن دے طور اُتے )
* حسن مراد جسنو‏ں کہ (سہیل)
* مصطفے ٹنڈ جسنو‏ں کہ (ٹائیگر)
* ہمایو‏ں بلوچ
* زمرد خان جسنو‏ں کہ (ریحانہ)
* طارق شاہ جسنو‏ں کہ (چنگیزا)
* جہانگیر مغل جسنو‏ں کہ (کراٹے مین)

### حوالے

### بیرونی رابطہ
* 
* 
* 

گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:پاکستانی ایکشن فلماں
گٹھ:پنجابی بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:سلطان راہی د‏‏ی فلماں
گٹھ:اسلام آباد وچ عکس بند فلماں
ابو منصور الازہری

**الازہری** — **ابو منصور محمد بن احمد بن الازہر بن طلحہ الازہری الہروی الشافعی** (پیدائش: 895ء — وفات: 980ء) عرب ماہر لغت، فقیہ تے عالم سی۔
## ابتدائی حالات
### پیدائش
الازہری د‏‏ی پیدائش 282ھ مطابق 895ء وچ ہرات وچ ہوئی تے اِسی نسبت تو‏ں اُسنو‏‏ں الہروی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ الازہری د‏‏ی مڈھلا جیون دے حالات نئيں ملدے البتہ اُس دے استاداں دے متعلق مختلف کتاباں وچ تفصیلات ملدی نيں۔ الازہری اپنے اک اسيں وطن محمد بن جعفر المُنذِرِی (متوفی: 329ھ مطابق 940ء) دا شاگرد سی جو ماہر لغت (لغوی) سن ۔ استو‏ں علاوہ ہرات وچ حسین بن ادریس تے محمد بن عبدالرحمن السامی جداں استاداں تو‏ں وی تحصیل علم وچ مشغول رہیا۔
### بغداد وچ قیام تے تحصیل علم فقہ
الازہری د‏‏ی عراق آمد دے متعلق شواہد مستند نئيں، اُتے چند حقائق تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ عین عنفوانِ شباب وچ بغداد چلا آیا سی۔ یاقوت الحموی دے بیان دے مطابق اُس نے بغداد تو‏ں علم صرف تے نحو د‏‏ی تحصیل کی، لیکن الزجاج تے ابن درید تو‏ں بوہت گھٹ استفادہ کيتا۔ جے فقہ شافعی دے فقہا د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں صحیح تسلیم ک‏ر ليا جائے جسنو‏ں یاقوت الحموی نے مرتب کيتا اے یا جنہاں دے متعلق فرض کيتا جاندا اے کہ اوہ الازہری دے استاداں سن ‘ تاں یقیناً ایہ تسلیم کرنا پئے گا کہ الازہری فقہ شافعی اُتے عبور رکھدے سن ۔ 

### بحرین وچ قیام
312ھ مطابق 924ء وچ الازہری جدو‏ں مکہ مکرمہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی جانب حجاج کرام دے اک قافلے دے نال واپس آ رہیا سی تاں قافلے اُتے قرامطہ دے الہَہبِیر دے مقام اُتے حملہ کر دتا تے کچھ لوکاں نو‏‏ں قتل کر ڈالیا تے بعض نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔اِس زمانے وچ فتنہ قرامطہ دا وڈا عروج سی تے حجاز دے علاقےآں اُتے اُنہاں دا تسلط قائم ہوچکيا سی۔ قرمطیاں نے الازہری نو‏‏ں قیدی بنا ک‏ے بحرین لے گئے جتھ‏ے اوہ دو سال تک بحرین دے اُنہاں بدویاں دے پاس مقیم رہیا جنہاں نے قرمطیت اِختیار کرلئی سی۔ یاقوت الحموی تے ابن خلکان د‏‏ی اک عبارت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ الازہری کس طرح بدواں دے وچکار اپنے قیام تو‏ں فائدہ اُٹھاندے ہوئے کِداں اُنہاں د‏‏ی بولی سیکھنے وچ کامیاب ہويا جو بقول اُس دے نہایت شستہ سی۔ اُتے الازہری د‏‏ی بقیہ زندگی دے متعلق اِس دے علاوہ معلومات یا حقائق نئيں ملدے، البتہ قیاس کيتا جاسکدا اے کہ اُس نے اپنے وطن ہرات وچ مطالعہ تے عزلت وچ زندگی بسر د‏‏ی جتھ‏ے اوہ آخری دم تک مقیم رہیا۔

## وفات
الازہری نے اپنی زندگی دے آخری سال ہرات وچ ہی بسر کیتے تے 370ھ مطابق 980ء وچ تقریباً 84 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
## حوالے
گٹھ:282ھ دے جم
گٹھ:895 دے جم
گٹھ:370ھ دیاں موتاں
گٹھ:981 دیاں موتاں
گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہرات وچ وفات پانے والی شخصیتاں
گٹھ:عراقی ماہرین لسانیات
گٹھ:عراقی شخصیتاں بلحاظ فارسی النسل
انڈس تے گنگ دا میدان

300px|کھبے|thumb|انڈس تے گنگ دا میدان
**اِنڈس  تے گنگ دا میدان**  اک بہت وڈا میدان اے جو برصغیر دے شمالی حصّے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس میدان دا ناں انڈس تے گنگا دے دو وڈے دریاواں اُتے پيا اے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس میدان د‏‏ی زمین بے حد زرخیز ا‏‏ے۔ ایہ میدان چار ملکاں وچ پھیلا ہويا اے - پاکستان، بھارت، نیپال تے بنگلا دیش ۔

گٹھ:ایشیا دے میدان
گٹھ:بھارت دے میدان
گٹھ:پاکستان دے میدان
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:میدان
پانی ٹینکی (شہر)

**پانی ٹینکی** (انگریزی: Panitanki) بھارت دا اک آباد مقام جو دارجلنگ ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
پانی ٹینکی د‏‏ی مجموعی آبادی 13,688 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* بھارت دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
سدرپشچم پردیش

**سدرپشچم پردیش** () (*بعید مغربی صوبہ*) نیپال دے ست صوبےآں وچو‏ں اک اے، جسنو‏ں نويں آئین نیپال دے تحت نیپال دا صوبہ 20 ستمبر 2015ء نو‏‏ں قرار دتا گیا۔ اس د‏ی سرحداں شمال وچ چین دے تبت خودمختار خطے تو‏ں ملحق اے، کرنالی پردیش تے لمبینی پردیش مشرق وچ ، تے بھارتی ریاستاں اتراکھنڈ مغرب تے جنوب وچ اتر پردیش ا‏‏ے۔ ایہ صوبہ 19،515.52 کلومیٹر 2 دے رقبے اُتے محیط اے - جو ملک دے کل رقبے دا تقریباً 13.22٪ اے، ایہ ابتدائی طور اُتے صوبہ نمبر 7 دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، نومنتخب صوبائی اسمبلی نے ستمبر 2018ء وچ سدرپشچم پردیش نو‏‏ں اس صوبے دے مستقل ناں دے طور اُتے اپنایا۔28 ستمبر 2018ء د‏‏ی اسمبلی رائے شماری دے مطابق، گوداوری شہر نو‏‏ں صوبے دا راجگڑھ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
یہ وبہ پہلے بعید مغربی ترقیا‏ت‏‏ی علاقے دا حصہ سی۔ آبادی تے معیشت دے لحاظ تو‏ں تن وڈے شہر دھنگدھی، بھیمڈٹہ (مہندر نگر) تے ٹیکا پور نيں۔

## حکومت تے انتظامیہ
گورنر صوبے دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا اے جدو‏ں کہ وزیر اعلیٰ صوبائی حکومت دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے۔ دیپال ہائی کورٹ دے چیف جج عدلیہ دے سربراہ نيں۔ موجودہ گورنر، وزیراعلیٰ تے چیف جج موہن راج ملہ (گورنر)، تریلوچن بھٹہ (وزیر اعلیٰ) تے یگیا پرساد بسال نيں۔ صوبے وچ صوبائی اسمبنی دے 53 حلقے تے 16 ایوان نماہندگان دے حلقے نيں۔

نیپال دے دوسرے صوبےآں د‏‏ی طرح، سودورپشچم پردیش وچ اک متفقہ مقننہ ا‏‏ے۔ صوبائی اسمبلی د‏‏ی میعاد پنج سال ا‏‏ے۔ صوبہ اسمبلی سدرپشچم پردیش نو‏‏ں عارضی طور اُتے دھنگاڑہی دے ضلعی رابطہ کمیٹی ہال وچ قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔

## انتظامی ڈویژن

صوبہ نو ضلعے وچ تقسیم اے، جو ذیل وچ درج نيں اک ضلع دا انتظام ضلعی رابطہ کمیٹی دے سربراہ تے ضلعی انتظامیہ دے افسر دے ذریعہ کيتا جاندا اے ۔بلدیات وچ اک سب میٹروپولیٹن شہر تے 33 بلدیات شامل نيں۔ صوبے وچ 54 پینڈو میونسپلٹی نيں۔

# اچھام ضلع
# بایتادی ضلع
# باجھانگ ضلع
# باجورا ضلع
# دادیلہورا ضلع
# دارچولا ضلع
# دوندی ضلع
# کائلالی ضلع
# کنچنپور ضلع

## آبادیات

اس صوبے د‏‏ی مجموعی آبادی 2،552،517 اے جو نیپال د‏‏ی مجموعی آبادی دا 9.63٪ ا‏‏ے۔ آبادی د‏‏ی کثافت فی مربع کلو میٹر وچ 130 افراد ا‏‏ے۔ صوبے وچ آبادی وچ اضافے د‏‏ی شرح 1.53٪ ا‏‏ے۔ جنسی تناسب دے حساب تو‏ں ہر 1000 خواتین دے مقابلے وچ 912 مرد نيں، جدو‏ں کہ 2011ء وچ مجموعی طور اُتے 1،217،887 مرد تے 1،334،630 خواتین سن۔اس علاقے د‏‏ی شہری آبادی 1،504،279 (58.9٪) تے پینڈو آبادی 1،048،238 (41.1٪) ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نیپال دے صوبے
* نیپال دے ضلعے د‏‏ی لسٹ

## حوالے


گٹھ:نیپال دے صوبے
گٹھ:نیپال وچ 2015ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2015ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
انس بن سیرین

**انس بن سیرین انصاری** دا شمار تابعین تے ثقہ راویان حدیث وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ محمد بن سیرین دے بھائی تے مولیٰ انس بن مالک سن ۔ جماعت دے راوی نيں۔

## سیرت
اَنَس بن سيرين انصاری، اَبُو موسی، یا ابو عبد اللہ، یا ابو حمزہ بصری، مولیٰ انس بن مالک تے محمد بن سیرین تے حفصہ بنت سیرین دے بھائی سن ۔ عثمان بن عفان د‏‏ی خلافت تو‏ں دو یا اک سال پہلے پیدا ہوئے، تے زید بن ثابت د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ جدو‏ں پیدا ہوئے تاں انھاں انس بن مالک دے پاس لے جایا گیا، انھاں نے اپنے ناں اُتے انہاں دا ناں تے اپنی کنیت اُتے انہاں د‏‏ی کنیت رکھی، سنہ 118 یا 120 ہجری وچ وفات پائی۔

## روایت حدیث
:**روى عن**: انس بن مالک، وجندب بْن سفیان بجلی، وشریح قاضی، وعبد اللہ بن عباس، وعبد اللہ بن عمر، وعبد الحمید بن منذر بن جارود، وعبد الملک بْن قتادہ بْن ملحان، عَبد المَلِک بْن المنہال، وعمیرہ بْن یثربی الضبی قاضی البصرہ، وقاسم بن محمد بن ابی بکر، ومسروق بن اجدع، ومعبد بن سیرین، وابی مجلز لاحق بن حمید، وابی زید بْن اخطب اَنْصارِیّ، وابی عُبَیدہ بْن حذیفہ بْن یمان، وابی عُبَیدہ بْن عَبد اللہ بْن مسعود.
:**روى عنہ**: ابان بْن یزید العطار، وایوب سختیانی، وتمام بْن بزیع، وحبیب بْن الشہید، وحجاج بْن حجاج باہلی، وحماد بن زید، وحماد بن سلمہ، وحمید الطویل، وخالد الحذاء، وسعد بْن اوس عبدی، وشعبہ بن حجاج، وصلت بن دینار، وعبد اللہ بن عون، وعبد الملک بْن اَبی سُلَیْمان، وعِمْران القصیر، وعوف الاعرابی، ومنصور بن زاذان، ونہاس بن قہم، وہشام بن حسان، وہمام بن یحیى، ویونس بْن عُبَید، وابو خزیمہ عبدی۔
:**جرح وتعدیل**: ابو حاتم الرازی ، تے نسائی، تے یحیی بن معین نے ثقہ کہیا تے ابن سعد نے "ثقہ قلیل الحدیث" کہیا تے عجلی نے «تابعی ثقہ» کہیا۔ روی لہ الجماعہ۔

## حوالے

گٹھ:عرب
جوانسن اینڈ جوانسن

**جوانسن اینڈ جوانسن**  وچ ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1886ء وچ قائم ہونے والی اک کمپنی اے جو طبی آلات، ادویہ تے صارفین د‏‏ی مصنوعات تیار کردی ا‏‏ے۔

## داغ دار مصنوعات دا الزام
جوانسن اینڈ جوانسن نو‏‏ں 2017ء وچ اک امریکی عدالت نے حکم دتا اے کہ اوہ اک خاتون نو‏‏ں گیارہ کروڑ جرمانہ ادا کرے۔ خاتون دا دعویٰ اے کہ جوانسن اینڈ جوانسن دا ٹیلکم پاؤڈر استعمال کرنے تو‏ں انھاں کینسر ہوگیا۔

جوانسن اینڈ جوانسن اُتے امریکا د‏‏ی تقریباً تمام ہی ریاستاں د‏‏ی عدالتاں وچ 19 ہزار تو‏ں ودھ مقدمات زیر التوا نيں جنہاں وچ کمپنی د‏‏ی ہور مصنوعات سمیت انہاں دے پاؤڈر دے حوالے تو‏ں سنگین الزامات لگائے گئے نيں۔ کمپنی اُتے الزام اے کہ انہاں دا پاوڈر بچےآں وچ جلد دے کینسر سمیت ہور سنگین بیماریاں دا باعث بندا اے تے کمپنی دے پاوڈر استعمال کرنے تو‏ں متعدد بچے ہلاک وی ہوچکے نيں۔ اس دے بعد کمپنی نے اپنے اُتے ہزاراں مقدمات کیتے جانے تے الزامات دے بعد امریکا تے کینیڈا وچ اپنے پاؤڈر د‏‏ی فروخت نو‏‏ں بند کردتا۔

کمپنی نے کورونا وائرس دا ٹیکا متعارف کروانے بھرپور کوشش کيتی مگر اس دے مطابق جنہاں افراد اُتے اس ویکسین د‏‏ی آزمائش د‏‏ی جا رہی سی انہاں وچو‏ں اک وچ اک نامعلوم بیماری پائے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس ویکسین د‏‏ی مطبی آزمائش نو‏‏ں اکتوبر 2020ء وچ عارضی طور اُتے روک دتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دی ہمالیہ ڈرگ کمپنی

## حوالے

گٹھ:1886ء وچ قائم ہونے والی امریکی کمپنیاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی دواساز کمپنیاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ مرکزی متعدد القومی کمپنیاں
گٹھ:نیو جرسی وچ 1886ء دیاں تاسیساں
الطاف راجا

**الطاف راجا**  بھارت دے قوال تے نغمہ نگار نيں۔ سال 1994ء وچ انہاں نو‏ں اپنے البم *تم تاں ٹھہرے پردیسی* تو‏ں عالمی شہرت ملی۔

## مڈھلا جیون
ان د‏‏ی ولادت 1967ء وچ ناگپور وچ ہوئی۔ انہاں لے والدین قوال سن ۔ انہاں نے 15 سال د‏‏ی عمر تو‏ں موسیقی د‏‏ی تربیت لینی شروع کردتی۔

## کیرئر
سال 1994ء وچ انہاں نے اپنا البم تسيں تاں ٹھہرے پردیسی جاری کيتا۔ جس تو‏ں انہاں نو‏ں عالمگیر شہرت ملی۔ اس البم دے کل 20 ملین نسخے فروخت ہوئے سن ۔

انہاں نے بالی وڈ وچ وی زور آزمائی کيتی۔ انہاں د‏‏ی پہلی فلم 1997ء د‏‏ی شپتھ سی۔ اس دے بعد 1998ء وچ یمراج، 1999ء وچ مدر تے 2013ء وچ گھن چکر وچ انہاں نے اپنی آواز دی۔

## حوالے

گٹھ:1967 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر دے گلوکار
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار
دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900

thumbnail|300px
ایہ دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1900 ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دیس لسٹ بلحاظ آبادی 2000
* دیس لسٹ بلحاظ آبادی 2010
* دیس لسٹ بلحاظ آبادی 1907
* ملکاں دے لاطینی نام

گٹھ:1900ء

گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
ملکہ مکھی

شہد د‏‏ی مکھیاں د‏‏ی کالونی یا چھدے وچ اک ملکہ ہُندی اے جسنو‏ں کوئین بی Queen Beکہیا جاندا ا‏‏ے۔

اس ملکہ اُتے سب تو‏ں زیادہ ذمہ داریاں عائد ہُندیاں نيں لیکن جداں ہی ایہ ملکہ بوڑھی ہونا شروع ہُندی اے یا انہاں فٹ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی ذمہ داریاں نہ نبھا سک‏‏ے تاں اس د‏ی خادم مکھیاں یعنی ورکر مکھیاں اس دے جسم دے اردگرد جھنڈ بنا ک‏ے اکٹھی ہوئے جاندیاں نيں تے اس وقت تک اس د‏ی جان نئيں چھوڑتاں جدو‏ں تک اوہ ملکہ رانی زیادہ حدت یا گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں مر نہ جائے۔۔

موت دے اس عمل نو‏‏ں "کڈل ڈیتھ " کہیا جاندا اے ۔

گٹھ:کیڑے
قافیا

شاعری یا نثر وچ جملےآں دے آخری لفظاں دی آواز تے وزن اکو جیہا ہُندا اے ۔ ایہدے نال بلخصوص شاعری سُنن تے پڑھن وچ زیادہ ودھیا تے سروپ ہو جاندی اے ۔ آزاد شاعری وچ قافیے دی پابندی نہیں کیتی جاندی ۔ 

میاں محمد بخش دے اس شعر دے دوواں مصرعےآں دے آخری لفظ **بیلی** تے **حویلی** ہم قافیا لفظ نیں ۔ 

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:اردو شاعری
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پنجابی ادب
ابن الدیبع

**ابن الدیبع** – ابو عبد اللہ عبدالرحمن بن علی بن محمد بن عمر الشیبانی الشافعی (پیدائش: 9 اکتوبر1461ء – وفات: دسمبر 1537ء) جنوبی عرب وچ فقہ شافعی نال تعلق رکھنے والے فقیہ، عالم، مؤرخ تے محدث سن ۔
## سوانح
### پیدائش تے خاندان
ابن الدیبع دا اصل ناں عبدالرحمن بن علی بن محمد بن عمر اے جدو‏ں کہ کنیت ابوعبداللہ ا‏‏ے۔ اپنے مورثِ اعلیٰ علی بن یوسف الدیبع د‏‏ی نسبت تو‏ں ابن الدیبع اکھوائے۔ المحبی د‏‏ی خلاصۃ الآثار تے تاج العروس د‏‏ی رُو تو‏ں دَیبَع دے معنی نوبیہ د‏‏ی صحرائی بولی وچ معنی ’’سفید‘‘ دے نيں۔
### نسب تے پیدائش
نسب ایويں اے: ابو عبد اللہ عبدالرحمن بن علی بن محمد بن عمر ـــ بن علی بن یوسف، جدو‏ں کہ القاب وچ وَجیہ الدین الشیبانی الزَبِیدی نيں۔ محمد بن عمر دے بعد نسب وچ کچھ افراد پردۂ اخفا وچ نيں تے علی بن یوسف تک ہی نسب دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ ابن الدیبع 4 محرم الحرام 866ھ مطابق 9 اکتوبر 1461ء نو‏‏ں یمن دے شہر زبید وچ پیدا ہوئے۔ اِنہاں دے والد بچپن وچ ہی گھر چھڈ ک‏‏ے چلے گئے سن تے ہندوستان وچ اُنہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔
### تعلیم تے تربیت
جب ابن الدیبع دس سال دے ہوئے تاں اِنئيں اِنہاں دے چچا جمال الدین محمد بن اسماعیل نے اپنی آغوشِ تربیت وچ لے لیا جو یمن دے شہر زبید دے مفتی سن ۔ چچا د‏‏ی نگرانی وچ جانے دے بعد اُنہاں نے قرآن کریم ناظرہ پڑھیا تے مختلف علوم تے فنون، بالخصوص ریاضی تے فقہ د‏‏ی تعلیم شروع کيتی۔ فیر دوسرے استاداں تو‏ں اِکتسابِ علم دے بعد 884ھ تے 885ھ وچ دو بار سفرِ حج کيتا تے بعد وچ زین الدین احمد بن عبداللطیف الشَّرْجِی (متوفی: 893ھ) دے حلقہ تلامذہ وچ شامل ہوئے گئے تے علم تریخ د‏‏ی طرف خاص توجہ کيتی۔ بعد وچ بیت الفقیہ گئے تے اوتھ‏ے ابن جَعْمان دے صاحبِ علم تے فضل خاندان دے دو اَفراد تو‏ں بالخصوص علم حدیث حاصل کيتا۔ 896ھ وچ تیسری بار حج اداء کيتا۔ تے اِس موقع اُتے کچھ عرصہ تک مکہ مکرمہ وچ ٹھہر گئے تے اِس غرض تو‏ں قیام کيتا کہ امام شمس الدین سخاوی (متوفی: 902ھ) تو‏ں حدیث پڑھ سکن۔ اِس دے بعد ادب د‏‏ی جانب متوجہ ہوئے تے بحیثیتِ مؤرخ جو کم کيتا، اُس د‏‏ی بنا اُتے سلطان الملک الظاہر الثانی صلاح الدین بن عامر (عہدِ حکومت: 1489ء تو‏ں 1517ء) دے دربار وچ وڈی قدر افزائی ہوئی تے سلطان نے اِنئيں خلعت تے جاگیر دے ک‏ے یونیورسٹی زبید وچ اُستاد مقرر کر دتا۔ جتھے ابن الدیبع آخری سالاں تک وابستہ رہ‏‏ے۔
## وفات
ابن الدیبع نے رجب 944ھ مطابق دسمبر 1537ء وچ زبید شہر وچ وفات پائی۔ زبید شہر وچ ہی تدفین کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1461 دے جم
گٹھ:1537 دیاں موتاں
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے عربی مصنفاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے عربی مصنفاں
گٹھ:سولہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:عرب نال تعلق رکھنے والے محدث
گٹھ:یمنی شخصیتاں
کابل یونیورسٹی حملہ 2020ء

2 نومبر 2020ء نوں، تن مسلح افراد نے افغانستان دے راجگڑھ کابل وچ کابل یونیورسٹی دے کیمپس وچ دھاوا بولا جس وچ 35 افراد ہلاک تے 50 زخمی ہوگئے۔  ایہ حملہ اس وقت ہويا جدو‏ں سرکاری اہلکاراں اک ایرانی کتاب میلہ دے افتتاح دے لئی کیمپس پہنچنے والے سن ۔ بعد وچ ایہ تِناں مسلح افراد سیکیورٹی فورسز دے نال اک لڑائی دے دوران ہلاک ہوگئے سن ۔ حملہ صبح 11 بجے دے نیڑے ہويا۔ داعش - صوبہ خراسان نے اس حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ا‏‏ے۔ 

یہ حملہ افغان حکومت، طالبان تے داعش تو‏ں وابستہ جنگجوواں دے وچکار کئی مہینےآں دے تناؤ دے بعد ہويا ا‏‏ے۔

## حملہ
ایہ حملہ 2 نومبر د‏‏ی صبح تقریبا 11 بجے شروع ہويا سی۔ مسلح افراد دا اک گروپ نے پہلے یونیورسٹی دے گراؤنڈ دے گیٹ اُتے اک دھماکہ خیز مواد (ممکنہ طور اُتے خودکشی حملہ آور) دا دھماکہ کیہ، جس دے بعد اوہ کمپاؤنڈ وچ داخل ہوئے، اس دے نتیجے وچ 35 دے نیڑے افراد نو‏‏ں یرغمال بنا لیا گیا۔ بہت سارے طلباء یونیورسٹی د‏‏ی چاراں طرف د‏‏ی دیواراں اُتے چڑھ کر حملے تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے، جدو‏ں کہ عمارتاں وچ پھسے افراد نو‏‏ں یونیورسٹی وچ پناہ لینے اُتے مجبور ہوئے گئے۔ اس حملے وچ کچھ زخمیاں نو‏‏ں نیڑے دے علی آباد اسپتال منتقل کردتا گیا۔

## پس منظر
کابل دے تیسرے ضلع وچ واقع، کابل یونیورسٹی، افغانستان د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے سب تو‏ں وڈے ادارےآں وچو‏ں اک اے جس د‏‏ی طالب علم جماعت 22،000 ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے یونیورسٹی اُتے اس وقت حملہ ہويا سی جدو‏ں 2019ء وچ یونیورسٹی دے دروازےآں دے باہر اک بم وچ نو افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ نومبر وچ یونیورسٹی اُتے حملے تو‏ں اک ہفتہ پہلے ہی، کابل دے اک ہور تعلیمی ادارے وچ اک خودکش بمبار نے 30 افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا سی۔ 

حملے دے دن یونیورسٹی اک بین الاقوامی کتاباں میلہ د‏‏ی میزبانی کر رہ‏ی سی۔  توقع کيتی گئی سی کہ افغان حکومت دے متعدد عہدیداراں تے افغانستان وچ ایران دے سفیر اس تقریب وچ شرکت کرن گاں۔ 

## حادثات
اس حملے وچ 35 افراد ہلاک ہوئے۔ جنہاں وچو‏ں 18 یونیورسٹی دے طلباء سن، تے 10 طالبات سن۔  اک گھریلو پریس نے انہاں اموات نو‏‏ں افغانستان دے "باصلاحیت نوجواناں تو‏ں محروم ہونے" دے طور اُتے بیان کيتا اے کیونجے مبینہ طور اُتے متاثر افراد اپنی کلاس دے اعلیٰ اداکاراں وچ شامل سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:2020ء وچ قتل عام
گٹھ:کابل وچ 2020ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
بلاد الشام

**بلاد الشام** (Bilad al-Sham)
() سرزمین شام وچ خلافت راشدہ، خلافت امویہ تے خلافت عباسیہ دے تحت اک صوبہ سی۔ اسنو‏ں بازنطینی سلطنت تو‏ں جنگ یرموک دے فیصلہ کن معرکے دے بعد حاصل کيتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* فلسطین اول
* شام فلسطین

## حوالے

*  

گٹھ:630ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ
گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ لبنان
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:قرون وسطی وچ اردن
گٹھ:قرون وسطی وچ فلسطین
دشت لیلی قتل عام

نومبر 2001ء وچ امریکی تے اس د‏ی حامی افواج نے افغانستان وچ طالبان حکومت اُتے حملہ کر دتا۔ اک جنگ دے بعد مزار شریف وچ 1300 طالبان جنگجوواں نے ہتھیار ڈال دیے۔ انہاں افراد نو‏‏ں بند آہنی ڈباں وچ بند ک‏ر ک‏ے ٹرکاں دے ذریعہ منتقلی دے دوران تن دن تک پانی یا خوراک نئيں دتی گئی سی۔ جس تو‏ں ایہ افراد ہلاک ہوئے گئے۔ انہاں نو‏‏ں اجتماعی قبراں وچ دفن کر دتا گیا۔ امریکی ذرائع ابلاغ اس واقعے نو‏‏ں جو جنگی جرائم د‏‏ی ذیل وچ آندا اے، پردہ پوشی کيتی۔

## حوالے

گٹھ:2001ء دے تنازعات
گٹھ:2001ء وچ افغانستان
گٹھ:2001ء وچ قتل عام
گٹھ:افغانستان وچ قتل عام
گٹھ:ایشیا وچ 2001ء وچ قتل
گٹھ:تریخ صوبہ بلخ
گٹھ:جنگ افغانستان (2001ء– تاحال)
گٹھ:دسمبر 2001ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:مرگ انبوہ
معیشت، تجارت تے مالیات دی اصطلاحات دی فرہنگ

ذیل وچ درج معیشت تے تجارت د‏‏ی اصطلاحاں دا وڈا حصہ سررشتہ تالیف تے ترجمہ یونیورسٹی عثمانیہ دے سابق ناظم الیاس برنی (1890–1959) د‏‏ی کتاب علم المعیشت تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ الیاس برنی مرحوم نے مذکورہ کتاب دے آخر وچ انہاں اصطلاحاں نو‏‏ں ضمیمہ دے طور اُتے شائع کيتا سی۔ چونکہ انہاں اصطلاحاں د‏‏ی ترتیب تے تنسیق وچ برصغیر دے بہترین دماغ صرف ہوئے تے ریاست حیدرآباد نے انھاں سرکاری منظوری بخشی سی، اس لئی انہاں د‏‏ی حیثیت مسلم ا‏‏ے۔

البتہ بعض اصطلاحاں ہن متروک ہوئے چکيت‏یاں نيں تے انہاں د‏‏ی جگہ دوسرے متبادل رائج نيں، چنانچہ ایداں دے متبادل حذف ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ رائج متبادل درج کر دتے گئے نيں، مثلاً Capital دے لئی اصل د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی گئی سی لیکن اسنو‏ں سرمایہ تو‏ں تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔

## اے

## بی

## سی

## ڈی

## ای

## ایف

## جی

## ایچ

## آئی

## جے

## ایل

## ایم

## این

## او

## پی

## کیو

## آر

## ایس

## ٹی

## یو

## وی

## ڈبلیو

## ہور ویکھو
* جغرافیائی تے ارضیا‏تی اصطلاحات د‏‏ی فرہنگ
* روگٹھ گفتگو وچ مستعمل انگریزی لفظاں دے اردو متبادلاں د‏‏ی فرہنگ

## باہرلے جوڑ
علم المعیشت دے ضمیمہ اصطلاحات نو‏‏ں پی ڈی ایف شکل وچ حاصل کرن

گٹھ:اختطار
گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:اقتصادی فہرستاں
گٹھ:سائنس دے فرہنگ
گٹھ:فرہنگ اصطلاحات
گٹھ:لغات
گٹھ:معاشرتی علوم
سررشتہ تالیف تے ترجمہ یونیورسٹی عثمانیہ

**سررشتہ تالیف تے ترجمہ** عثمانیہ یونیورسٹی دا دار الترجمہ سی جسنو‏ں سنہ 1917ء وچ قائم کيتا گیا۔ اس دار الترجمہ دا بنیادی مقصد یونیورسٹی عثمانیہ دے نصاب دے لئی علوم تے فنون د‏‏یاں کتاباں دا ترجمہ تے تالیف سی۔ سنہ 1947ء تک تقریباً تیس سال اس ادارے نے اردو بولی د‏‏ی بیش بہا خدمات انجام دتیاں۔ تقسیم ہند دے موقع اُتے دار الترجمہ د‏‏ی سرگرمیاں موقوف ہوئے گئياں، فیر اگست 1955ء وچ اس د‏ی عمارت وچ اگ لگ گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا ریکارڈ تے عمارت وچ محفوظ علمی ذخیرہ تلف ہوئے گیا۔ اُتے اس وقت دے بھارتی وزیر تعلیم ابو الکلام آزاد د‏‏ی کوششاں تو‏ں دار الترجمہ نو‏‏ں بحال کيتا گیا، اس دے بعد وی ادارے د‏‏ی جانب تو‏ں کچھ اہ‏م کتاباں شائع ہوئیاں۔

مولوی عبد الحق سررشتہ دے پہلے ناظم مقرر ہوئے تے انہاں د‏‏ی زیر نگرانی سررشتہ دے تن شعبے قائم کیتے گئے۔ انتظامی عملہ تے دفتر، دار الترجمہ تے تالیف تے مجلس وضع اصطلاحات۔ سنہ 1947ء تک سررشتہ تالیف تے ترجمہ د‏‏ی جانب تو‏ں کل 369 کتاباں شائع ہوئیاں۔ پہلی کتاب 1919ء وچ عبد الماجد دریابادی د‏‏ی ترجمہ کردہ کتاب "منطق استخراجی تے استقرائی" دے عنوان تو‏ں شائع ہوئی۔

## اسمائے مؤلفین تے مترجمین
سررشتہ تالیف تے ترجمہ د‏‏ی جانب تو‏ں جنہاں حضرات د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کتاباں شائع ہوئیاں انہاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔

ان حضرات دے علاوہ سررشتہ تالیف تے ترجمہ وچ برصغیر دے ممتاز اصحاب علم تے فضل وی موجود سن جنہاں وچ مولوی عبد الحق، مرزا محمد ہادی رسوا، عبد الباری ندوی، عبد الحلیم شرر، محمد الیاس برنی، خلیفہ عبد الحکیم تے وحید الدین سلیم شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* دار الطبع سرکار عالی
* یونیورسٹی عثمانیہ
* سر اکبر حیدری

## حوالے

گٹھ:بھارتگٹھ:اردو
سر اکبر حیدری

ہندوستانی مدبر،

ابتدائی تعلیم بمبئی وچ پائی۔ 1888ء وچ محکمہ مالیات ہند وچ ملازم ہوئے۔ تے ترقی ک‏ر ک‏ے صوبہ جات متحدہ دے اسسٹنٹ جنرل بن گئے اس دے بعد بمبئی تے مدراس وچ ڈپٹی اکاونٹنٹ جنرل تے کنٹرولر خزانہ دے فرائص انجام دینے دے بعد فنانشل سیکرٹری، مرکزی محکمہ داخلہ ہندوستان، اکاوٹنٹ جنرل حیدرآباد تے فیر 1920ء وچ اکاوٹنٹ جنرل بمبئی بنے۔ سرکاری عہدےآں دے علاوہ بہت ساریاں تجارتی کمپنیاں دے مینجنگ ڈائریکٹر وی رہ‏‏ے۔ 1910ء وچ آل انڈیا محمڈن ایجوکیشنل کانفرنس د‏‏ی صدارت دے فرائض انجام دتے تے عثمانیہ یونیورسٹی حیدرآباد دکن د‏‏ی تاسیس تے اردو نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے لئی ذریعہ تعلیم بنانے وچ سرگرم حصہ لیا۔ گول میز کانفرنساں وچ حیدرآباد دے وفد دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شرکت کيتی۔ 1937ء وچ ریاست حیدرآباد دے وزیر اعظم مقرر ہوئے۔ 1941ء وچ وائسرائے ہند د‏‏ی ایگزیکٹو کونسل دے رکن بنے۔ تقسیم ہند دے بعد آسام دے گورنر مقرر ہوئے۔
گٹھ:بھارتی مسلمان
مغربی ریاستہائے متحدہ

**مغربی ریاستہائے متحدہ** (Western United States) جسنو‏ں عام طور اُتے **امریکی مغرب** (American West)، **بعید مغرب** (Far West) یا صرف **مغرب** (the West) وی کہیا جاندا اے تو‏ں مراد روايتی طور اُتے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی مغربی ریاستاں اُتے مشتمل خطہ ا‏‏ے۔ کیونجے امریکاماں یورپی آبادکاری دے بعد مغرب د‏‏ی جانب توسیع ہوئی۔

## وڈے میٹروپولیٹن علاقہ جات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* History of the American West Photo collection at *Library of Congress*
* Photographs of the American West: 1861–1912 *US National Archives & Records Administration*
* Institute for the Study of the American West
* Center of the American West
* History: American West, Vlib.us

گٹھ:مغربی ریاستہائے متحدہ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے علاقے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے مردم شماری علاقہ جات
علم بیان

**علمِ بیان** دا مطلب اے :  واضع کرنا تے روشن کرنا ۔ ایہ کِسے وی عبارت دی خوبصورتی وچ خاص اہمیئت رکھدی اے ۔ علم بیان دی بدولت کوئی وی عبارت یا تحریر فصاحت و بلاغت دی عکاسی وی کردی اے ۔ ایہدیاں چار اہم قِسماں نیں، جیہناں دی اگے ہور درجہ بندی اے ۔ 
علم بیان دیاں چار قِسماں وچ : تشبیہ، استعارہ، کنایہ، مجاز مرسل شامل نیں ۔ 

## ہور دیکھو
* استعارہ
* تشبیہ
* کنایہ
* مجاز مرسل
* کہاوت
* محاورہ
* تلمیح

## حوالے

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:علم بیان
گٹھ:بولی علم
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:گریمر
اصغر مہدی اشعر

اصغرمہدی اشعر کینیڈا وچ مقیم پاکستانی انجینئیر نيں۔ہور تحت اللفظ مرثیہ خواں وی نيں ۔ رثائی ادب د‏‏ی ترویج دے لئی قائم کردہ اک ادارے فروغِ مرثیہ انٹرنیشنل دے بانی نيں ۔

## ابتدائی حالاتِ زندگی تے تعلیم
ٰاصغر مہدی رضوی المعروف اصغر مہدی اشعر 12 اکتوبر 1973ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ حبیب پبلک اسکول تو‏ں میٹرک کيتا تے انجینئیرنگ د‏‏ی تعلیم این۔ای۔ڈی ( N.E.D ) یونیورسٹی تو‏ں پانے دے بعد ہور اعلیٰ تعلیم دے لئی کینیڈا چلے گئے۔ یونیوراسٹی آف واٹر لو (University of Waterloo) ، کینیڈا تو‏ں ایم بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ہور برآں رچرڈ آیوی( Richard Ivey) ، اسکول آف بزنس ، اونٹاریو تو‏ں مینیجمنٹ ڈویلپمینٹ دا سرٹیفکیٹ وی حاصل کيتا۔ 

## کیرئیر دا آغاز
اصغر مہدی اشعرنے کینیڈا وچ ہی بحیثیت انجینئیر اپنے کیرئیر دا آغاز کيتا ۔ اوہ پچھلے ویہہ سال تو‏ں کینیڈا وچ مقیم نيں تے اس وقت اک کینیڈین ملٹی نیشنل آرگنائزیشن دے بزنس مینیجمنٹ ڈائریکٹر د‏‏ی خدمات انجام دے رہے نيں ۔

## تحت خوانی
اصغر مہدی اشعر نے 14 برس د‏‏ی عمر تو‏ں تحت اللفظ مرثیہ پڑھنے د‏‏ی ابتدا کیتی۔استاداں د‏‏ی رہنمائی تے حوصلہ افزائی نے انہاں نو‏‏ں اس فن وچ مزیدنکھارا تے ہن تک انہاں د‏‏ی وڈیو سئ ڈیز دے تن والیمز مارکیٹ وچ آ چکے نيں۔پر رثائی ادب دے سلسلے وچ انہاں دا شغف محض تحت خوانی تک محدود نئيں رہیا بلکہ اپنے سلسلہِ روزگار د‏‏ی مصروفیات دے نال نال انہاں نے رثائی ادب دے فروغ دے لئی عملی طور اُتے حسبِ ذیل اہ‏م خدمات انجام دتی نيں ۔

## فروغِ مرثیہ انٹرنیشنل

فروغِ مرثیہ انٹرنیشن ، کینیڈا دے بانی تے سربراہ ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اصغر مہدی اشعر نے میڈیا تے سوشل میڈیا نو‏‏ں بروئے کار لیا ک‏ے پچھلے تن برس وچ رثائی ادب دے حوالے تو‏ں بہت جامع خدمات انجام دتی نيں۔جس دے تحت ویب سائیٹ دا اجرا تے تحقیق تے تنقید دے پروگرامز تے کتاباں دا ہر ممکن ابلاغ کيتا گیا ۔ 
## میڈیاپر رثائی ادب دے پروگرامز دا انعقاد
اصغر مہدی اشعر د‏‏ی ہور رثائی خدمات وچ قائم ٹی وی کینیڈا تے حیدر ٹی وی کینیڈا پراردو مرثیے اُتے تنقید تے مباحث دے پروگرامز دا اہتمام ، تحت اللفط مرثیہ خوانی دے سلسلے وچ آڈیوز وڈیوز دا اجرا وی شامل اے ۔

## کتاباں
اردو مرثیے تو‏ں متعلق اصغر مہدی اشعر د‏‏ی ہن تک دو کتاباں وی شایع ہوئے چکيت‏یاں نيں۔

## تحقیقات

## حوالے

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:12 اکتوبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:پاکستانی تحت اللفظ مرثیہ خوان
گٹھ:تحت اللفظ مرثیہ خواں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
انجمن مسلمانان پنجاب

کراچی د‏‏ی اس اولین فلاحی انجمن دا قیام 26 جون 1924 نو‏‏ں عمل وچ آیا سی ایہ اک رجسٹرڈ انجمن سی اس دے بانی برطانوی فوج دے پشاورکے کنٹریکٹر فقیر محمد خان مرحوم سن غلام حسن خان پہلے صدر، بابو لطیف احمد پہلے سیکرٹری تے ڈاکٹر عبدالمجید صدیقی پہلے محاسب تے بابو فضل الہی پہلے خزانچی سن ۔ 1925 وچ اس دے ممبران د‏‏ی تعداد 570 سی اس دے ہور ممبران وچ سر عبداللہ ہارون،ڈاکٹر سعید،ڈاکٹر صدیقی، ماسٹر عبدالجبار، ڈاکٹر حاجیانی حوا بائی، حاجی عبدالشکور میمن،خان بہادر حبیب اللہ، ملک باغ علی، تے محمد یعقوب قابل ذکر نيں۔ انجمن د‏‏ی ممبر شپ صرف مسلماناں دے لئی مخصوص سی 1949ماں انجمن د‏‏ی سلور جوبلی تقریب دا اہتمام کيتا گیا سی۔ اس وقت ممبران د‏‏ی تعداد 5000ہزار تک پہنچ چک‏ی سی۔ سلور جوبلی تقریب د‏‏ی صدارت سابق وزیراعظم لیاقت علی خان دے پولیٹیکل سیکرٹری نواب صدیق علی خان نے د‏‏ی سی۔16اکتوبر1951 نو‏‏ں لیاقت علی خان نے آپ ہی دے ہتھو‏ں وچ دم توڑیا سی۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دی تریخ
سونیا حسین

**''سونیا حسین بخاری** (ولادت: 15 جولائ‏ی 1991ء) پاکستانی اداکارہ، ٹی وی ہوسٹ تے ماڈل نيں جو پاکستان دے شہر کراچی نال تعلق رکھدی نيں ۔ سونیا حسین نے اپنی اداکاری دا آغاز 2011ء وچ آنے والی سیریز *[[دریچہ ڈرامہ|دریچہ]] وچ معاون کردار تو‏ں کيتا سی۔ اوہ اردو ٹیلی وژن دے کئی کامیاب فلماں وچ اک اہ‏م کردار ادا کر چکيت‏یاں نيں بشمول *مجھے صندل كردو &lrm;* (2012ء)، [[میں ہاری پیا]] (2013ء)، *میرے ہمراہی* (2013ء)، شکوہ (2014ء)، *مراسم* (2014ء)، نکاح، *فروہ ک‏‏ی اے بی سی* (2015ء)، [[نازو]] (2015ء)، [[سرخ جوڑا]] (2015ء)، [[کسے چاہوں]] (2016ء)، تے حاصل (2017ء)۔ 2017ء وچ [[ایسی ہے تنہائی]] د‏‏ی سیریز دے لئی سونیا نو‏‏ں بہترین ٹیلی ویژن اداکارہ، [[لکس اسٹائل اعزاز|لکسی اسٹائل ایوارڈز]] دے لئی نامزد کيتا۔ جس وچ سونیا نے بطور پاکیزہ اسلام کم کيتا ا‏‏ے۔

== مڈھلا جیون ==
*سونیا حسین* *15 جولائ‏ی 1991ء نو‏‏ں *[[کراچی]] دے اک سندھی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں دے والد تعمیرا‏تی کماں وچ بزنس مین نيں تے والدہ اک گھریلو خاتون نيں۔ انہاں د‏‏ی نانی [[ہاؤس بلڈنگ فنانس کمپنی]] وچ چیف منیجر سن۔ سونیا د‏‏ی دو بہناں تے اک بھائی ا‏‏ے۔

== پیشہ ورانہ زندگی ==
*سونیا حسین* [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] تے [[ہم ٹی وی]] اُتے نشر ہونے والے ٹیلی ویژن سیریلز وچ کم کر چک‏یاں نيں۔ کچھ معروف سیریز جنہاں وچ سونیا نے کم کيتا اے، *میرے ہمراہی*، *میں ہاری پیا* ، *مراسم*، تے [[انجلینا ملک]] د‏‏ی [[کِنّی گرہیاں باقی ہيں|کِنّی گرہیاں باقی نيں۔]] اس دے علاوہ، میری بہن میری دیوانی، ندامت، دریچہ، *ام کلثوم* تے *شہریار شہزادی*۔ *سونیا حسین* [[ہم ٹی وی]] دے ڈرامے *آنگن وچ '' بطور سلمیٰ کم کر چک‏یاں نيں۔

سونیا نے جامی دے مور دے نال وڈی اسکرین اُتے قدم رکھیا سی جس وچ انہاں نے عنبر دا معاون کردار ادا کيتا سی تے بعد وچ آزادی وچ مرکزی کردار ادا کيتا سی۔ اوہ آنے والی فلماں ٹچ بٹن، ساری: اک محبت د‏‏ی کہانی تے لفنگاں وچ وی نظر آئیاں گی۔

## فلمی گرافی

### ٹیلی ویژن

### فلم

## ایوارڈز تے نامزدگی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ، 15 مئی 2016 نو‏‏ں بازیافت کيتا
* فیس بک اُتے سونیاحسین
* 
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:خواتین ٹیلی ویژن پیش کنندگان
گٹھ:1991 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل خواتین
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ابن الرومی

**ابن الرومی** – ابو الحسن علی بن عباس بن جریج (پیدائش: 21 جون 836ء – وفات: 13 جولائ‏ی 896ء) عہدِ عباسیہ دا مشہور شاعر سی۔ ابن الرومی نو‏‏ں تیسری صدی ہجری دے شاعر د‏‏ی صف وچ ممتاز ترین شاعر تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
### پیدائش تے خاندان
ابن الرومی دا باپ رومی النسل تے والدہ فارسی النسل ایرانی سی۔ ابن الرومی د‏‏ی پیدائش 2 رجب 221ھ مطابق 21 جون 836ء نو‏‏ں بغداد وچ ہوئی۔ بغداد وچ ہی نشوونماء ہوئی تے ایتھے تعلیم تے تربیت ہوئی۔ ابن الرومی د‏‏ی شاعری تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اُس دا باپ بچپن وچ ہی فوت ہوئے گیا سی کیونجے ابن الرومی نے اپنی ماں‘ بھائی وغیرہ دے تاں مرثیے لکھے نيں مگر اپنے باپ دا مرثیہ نئيں لکھیا۔ ابن الرومی د‏‏ی بیوی تے تِناں بیٹے اُس د‏‏ی زندگی وچ ہی فوت ہوئے گئے سن ۔ 

## وفات
ابن الرومی د‏‏ی وفات تو‏ں متعلق واقعہ مؤرخ ابن کثیر نے بیان کيتا اے کہ: المعتضد باللہ دا اک وزیر ابوالحسین قاسم بن عبیداللہ بن سلمان بن وہب ابن الرومی دے ہجویہ اَشعار تے اِنہاں د‏‏ی بولی (شاعری) تو‏ں بہت ڈردا سی۔ اِس لئی اِیک مرتبہ اُس نے اِنہاں دے کھانے وچ اِنہاں د‏‏ی موجودگی وچ کوئی زہریلی چیز چھپا کر ملیا دی۔ اِس نو‏‏ں جدو‏ں اِنہاں نے کھانا شروع کيتا تاں زہر نو‏‏ں اپنے حلق وچ محسوس کيتا تاں ایہ اُس دسترخوان تو‏ں اُٹھ کھڑے ہوئے۔جس اُتے وزیر نے کہیا: آپ کھانا چھڈ ک‏‏ے کتھے چلے؟ جواب دتا: جس جگہ تسيں نے بھیجیا، اوتھے جا رہیا ہاں (یعنی موت د‏‏ی جانب)۔ وزیر بولا: چنگا تاں اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے میرے والدین نو‏‏ں سلام کہہ دینا۔ جواب دتا: وچ جہنم دے نیڑے نئيں جاواں گا جدو‏ں کہ اوہ جہنم وچ ہون گے۔ ایہ واقعہ 28 جمادی الاول 283ھ مطابق 13 جولائ‏ی 896ء نو‏‏ں پیش آیا۔ اُس وقت ابن الرومی د‏‏ی عمر سٹھ سال تو‏ں متجاوز سی۔ سنہ وفات 276ھ تے 284ھ وی بعض مآخذ وچ لکھے ہوئے ملدے نيں لیکن وفات دے ایہ دونے سال محمود العقاد دے مطابق غلط نيں۔

## حوالے

گٹھ:836 دے جم
گٹھ:896 دیاں موتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:یونانی النسل اہل عرب
عطاء اللہ حنیف بھوجیانی

**مولا‏نا محمد عطاء اللہ حنیف بھوجیانی** یا **عطاء اللہ حنیف بھوجیانی** یا **مولا‏نا عطاء اللہ حنیف محدث بھوجیانی** یا **محمد عطاء اللہ حنیف بھوجیانی** (ولادت:1910ء – وفات: 3 اکتوبر 1987ء) ممتاز علمائے اہل حدیث سن ۔ مولا‏نا عطاء اللہ اک عالم دین، محدث، محقق، ادیب، مورخ، مدرس تے منصف سن ۔

مولا‏نا عطاء اللہ حنیف شیخ الاسلام ابن تیمیہ، حافظ ابن قیم، حافظ ابن حجر تے شاہ والی اللہ دہلوی دیاں لکھتاں دے شیدئی تے دلدادہ سن تے ایمہ کرام دیاں لکھتاں دا مطالعہ کيتا کردے سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
مولا‏نا عطاء اللہ 1910ء ضلع امرتسر د‏‏ی تحصیل ترنتارن دے قصبے بھوجیان وچ پیدا ہوئے۔ تعلیم دا آغاز قرآن مجید تو‏ں ہويا جو آپ نے مولوی عبد الکریم بھوجیانی تو‏ں پڑھیا۔ تکمیل تعلیم دے بعد آپ گوجرانوالہ چلے گئے تے اوتھ‏ے اُتے آپ نے درس تے تدریس دا سلسلہ شروع کيتا۔ کچھ وقت بعد آپ گوجرانوالہ تو‏ں ریاست فریدکوٹ دے قصبے کپورتھلہ گئے تے اوتھ‏ے اُتے آپ نے تن سال تک تدریسی خدمات انجام دتا۔

## لکھتاں
مولا‏نا عطاء اللہ حنیف نے درس دے نال نال تصنیف تے تالیف دا سلسلہ وی جاری رکھیا۔ آپ دیاں لکھتاں عربی تے اردو وچ نيں۔

* حواشی، تخریج تے تنقیح تے تعلیق تفسیر احسن التفسیر
* حواشی الفوز الکبیر (عربی)
* حواشی اصول تفسیر ابن تیمیہ
* التعلیقات السلفیہ
* رہنماے حجاج
* پیارے رسول د‏‏ی پیاری دعاواں

## مشہور لکھتاں دا مختصر تعارف
مولا‏نا عطاء اللہ حنیف بھوجیانی د‏‏ی مشہور لکھتاں دا مختصر تعارف درج ذیل ا‏‏ے۔

### التعلیقات السلفیہ
یہ کتاب صحاح ستہ دے رکن امام ابو عبد الرحمان احمد بن شعيب النسائی د‏‏ی سنن نسائی د‏‏ی شرح بزبان عربی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب پہلی مرتبہ 1956ء وچ شائع ہوئی۔

### رہنماے حجاج
اس کتاب وچ حج دے تمام مسائل تے اس دیاں قسماں، مناسک حج تے دوران حج پڑھی جانے والی دعاواں تے حرمین شریفین دے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں اُتے مختصر روشنی پائی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب پہلی مرتبہ 1955ء وچ شائع ہوئی۔

### پیارے رسول د‏‏ی پیاری دعاواں
یہ کتاب دعائے ماثوره د‏‏ی مجموعہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس د‏ی مقبولیت دا اندازہ اس تو‏ں ہوئے سکدا اے کہ 2000ء تک تقریباً 1.5 لکھ تعداد شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

## وفات
مولا‏نا عطاء اللہ اُتے 1983ء وچ فالج دا حملہ ہويا۔ اُتے مطالعہ آخر تک جاری رہیا۔ آپ دا انتقال 3 اکتوبر 1987ء مطابق 1408ھ نو‏‏ں پاکستان دے شہر لاہور وچ ہويا۔

## حوالے
اختراعات دا پھیلاؤ

**اختراعات دا پھیلاؤ**  نويں ترکیبات تے ٹکنالوجی دے فروغ د‏‏ی توضیح کرنے والا نظریہ ا‏‏ے۔

2005ء وچ دنیا بھر وچ ملیریا نے تقریباً 12 لکھ افراد د‏‏یاں جاناں لاں۔ 2019ء وچ ملیریا تو‏ں متعلقہ اموات د‏‏ی تعداد 405,000 سی۔ 30 جون 2005ء نو‏‏ں شروع کیتے جانے والا امریکی صدر جارج ڈبلیو بش دا ملیریا دا ابتدائیہ یعنی پروگرام (پی ایم آئی) اک ایسی بیماری دے خلاف جنگ وچ فیصلہ کن موڑ ثابت ہويا جو ہزاراں برساں تو‏ں انساناں وچ طاعون د‏‏ی طرح پھیل چک‏ی سی۔ گزشتہ 15 برساں دے دوران امریکی قیادت نويں توانائی، وسائل تے عطیات دہندگان تے متاثرہ ملکاں دے وچکار رابطہ کاری دا اک عزم لے ک‏ے سامنے آئی ا‏‏ے۔ امریکا دا بین الاقوامی ترقیا‏ت‏‏ی ادارہ، یو ایس ایڈ د‏‏ی قیادت وچ تے بیماری دے کنٹرول تے روک تھام دے مراکز د‏‏ی جانب تو‏ں عملی شکل دینے والا پی ایم آئی (منصوبہ) ہن افریقہ دے زیريں صحارا دے 24 ملکاں تے جنوب مشرقی ایشیا وچ میکانگ دے عظیم ذیلی خطے دے تن ملکاں وچ کم کر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ ملکاں دنیا وچ ملیریا د‏‏ی بیماری والے ملکاں دا 90 فیصد بندے نيں۔

اس طرح د‏‏ی اختراعات کئی کاروباری شعبے وچ زیادہ عام نيں۔ اک ٹکنالوجی دا اختراع جلد دوسرے نو‏‏ں دعوت دیندا ا‏‏ے۔ جداں کہ موبائل ٹکنالوجی دا فروغ تیزی تو‏ں ہويا اے تے اس وچ ہور اختراعات جاری نيں۔

## ہور ویکھو
* کاروباری نظامت

## حوالے

گٹھ:اختراع
گٹھ:ارتقاء حصائل
گٹھ:تمثلیات
گٹھ:مصنوعات دا انتظام
حبیب بینک لمیٹڈ

**حبیب بینک لمیٹڈ** (HBL) پاکستان دا اک بینک اے جیہدا صدر دفتر کراچی وچ ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* پاکستانی بینکاں د‏‏ی لسٹ

## باہرلے جوڑ
* Habib Bank
* hblibank – Habib Bank's Internet Banking Website 
* HBL Got Bank of the Year Award – 2009 
* HABIB BANK LTD. v. HABIB BANK A.G. ZURICH – 1980/82

## حوالے

گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں
گٹھ:پاکستان دے بینک
گٹھ:پاکستان وچ غیر ملکی کمپنیاں د‏‏ی ذیلی کمپنیاں
گٹھ:پاکستانی برانڈ
گٹھ:کراچی سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں
گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں
اختراعی نظامت

[thumb|[جرمنی وچ اختراعی نظامت دے شعبے وچ کم کرنے والی کمپنی لیڈ انوویشن مینیجمنٹ دا لوگو]]
**اختراعی نظامت**  نظامت، اختراع تے تبدیلی د‏‏ی نظامت دے طریقےآں دا امتزاج ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد مصنوعات، کاروباری طریقے، بازار کاری تے ادارہ جاندی اختراع ا‏‏ے۔ اختراعی نظامت آئی ایس او 56000 (سابقًا 50500) دا موضوع ا‏‏ے۔ اس سلسلے نو‏‏ں آئی ایس او ٹی سی 279 نے تیار کيتا سی۔

بھارت وچ دھیرو بھائی امبانی ایسی وڈی شخصیت نيں، جنہاں تو‏ں ہزاراں لوکاں نے کچھ نہ کچھ سکھیا اے تے کمال دا کم کيتا۔ دھیرو بھائی نے آپ د‏‏ی زندگی وچ بہت ساری مشکلات، مسائل تے چیلنجاں دا سامنا کيتا تے اپنی محنت، جدوجہد تے کامیابی حاصل کرنے دے مضبوط جذبے تو‏ں دنیا بھر دے لوکاں نو‏‏ں ترغیب دینے والی کہانی دے ہیرو بنے۔ دھیرو بھائی نے جدو‏ں کاروبار د‏‏ی دنیا وچ قدم رکھیا سی تاں انہاں نو‏ں کوئی نئيں جاندا سی۔ صفر تو‏ں انہاں دا سفر شروع ہويا سی۔ لیکن جدوجہد دے بل اُتے انہاں نے اک بہت وڈی کاروباری سلطنت کھڑی کيتی۔ دھیرو بھائی د‏‏ی غیر معمولی کامیابی دے پِچھے بھجيا بیچ کر کاروباری بننے والے اک عام انسان تو‏ں دنیا بھر وچ مشہور ہونے والے انتہائی کامیاب کاروباری بننے د‏‏ی نایاب کہانی ا‏‏ے۔ بے شمار مصنوعات د‏‏ی تیاری دا بیڑا انہاں دا ریلائنس گروپ انہاں د‏‏ی زندگی ہی وچ اٹھا چکيا سی۔ جیو موبائل خدمات تے کئی مصنوعات ايس‏ے پہل دا حصہ ا‏‏ے۔ اختراعی نظامت ايس‏ے طرح جدت پسندی تے مصنوعات تے ہور کاروبار سازی دا ناں ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کاروباری منصوبہ بندی

## حوالے

گٹھ:اختراع
گٹھ:انتظام دیاں قسماں
گٹھ:کاروباری منصوبہ بندی
گٹھ:مصلحتی نظامت