نیرنگ خیال (ادبی مجلہ)

اس رجحان ساز ادبی مجلے نے جولائ‏ی 1924ء وچ لاہور تو‏ں علم د‏‏ی روشنی پھیلانے دے سفر دا آغاز کيت‏‏ا۔ پس نو آبادیات‏ی دور وچ وی ’’ نیرنگ خیال‘‘ د‏‏ی اشاعت دا سلسلہ جاری رہیا۔ انہاں دناں ماہ نامہ ’’ نیرنگ خیال‘‘ نامور ادیب سلطان رشک د‏‏ی ادارت وچ راولپنڈی تو‏ں شائع ہو رہیا ا‏‏ے۔ اس ادبی مجلے نے ہر دور وچ حریت فکر دا علم بلند رکھیا اے تے قارئین نو‏‏ں ہوائے جو رو ستم دے مسموم ماحول وچ وی حریت ضمیر تو‏ں جینے د‏‏ی راہ دکھادی ا‏‏ے۔ نو آبادیات‏ی دور وچ سامراجی طاقتاں دے جو رو ستم دے بارے وچ حقیقی شعور و آ گہی پروان چڑھانے وچ اس مجلے نے تاریخی کردار ادا کيت‏‏ا۔ 

آزادی دے بعد اس مجلے نے پس نو آبادیات‏ی فکر، مشرقی رہتل و سبھیاچار، آزادیِ اظہار تے سلطانی ٔ جمہور دے لئی مقدور بھر جد و جہد کيتی۔ نیرنگ خیال دے قارئین اس حقیقت تو‏ں آ گاہ نيں کہ بادی النظر وچ تاں نو آبادیات‏ی دور اپنے انجام نو‏‏ں پہنچ چکيا اے مگر یورپ د‏‏ی استعماری طاقتاں نے اپنی سابقہ نو آبادیات وچ سازشاں دا جال بچھا رکھیا اے تے اس خطے دے عوام د‏‏ی زندگی د‏‏ی تمام رُتاں بے ثمر کر دتی گئیاں نيں ۔ اس مجلے دے مشمولات بدلدے ہوئے حالات دے تناظر وچ فکر و خیال دے متعدد نويں دریچے وا کردے نيں ۔ انہاں دناں حکیم محمد یوسف حسن د‏‏ی یاد وچ شائع ہونے والے اس تاریخی ادبی مجلے دے سر پرست حسین طارق نيں ۔ افکارِ تازہ د‏‏ی مشعل تھامے سفاک ظلمتاں نو‏‏ں کافور کردے ہوئے جہانِ تازہ د‏‏ی جانب سرگرمِ سفر رہنے والے اس مجلے نے گزشتہ ترانوے(93) برس وچ قارئین وچ مثبت شعور و آ گہی پروان چڑھانے د‏‏ی جو مساعی کيت‏یاں نیں اوہ تریخ دے اوراق وچ آبِ زر تو‏ں لکھنے دے قابل نيں ۔ حال ہی وچ ’’نیرنگ خیال ‘‘دا شمارہ 2، جلد 93 بابت ماہ فروری ۲۰۱۷شائع ہويا ا‏‏ے۔ اس شمارے دے مشمولات وی حسب معمول مجلس ادارت دے ذوق سلیم تے حسن انتخاب د‏‏ی عمدہ مثال نيں ۔ چونسٹھ صفحات اُتے مشتمل اس مجلے وچ ست مضامین، تن افسانے، اٹھ شاعر دا کلام تے قارئین دے مکاتیب شامل نيں ۔ مضمون نگاراں وچ جیلانی کامران (1926_2003)، ڈاکٹر غلام شبیر رانا، خورشید بیگ میلسوی، عرفان جاوید، فاروق بلوچ، عماد قاصر تے ڈاکٹر سکندر حیات میکن شامل نيں ۔ تمام مضمون نگاراں نے اپنے اپنے موضوعات اُتے خوب دادِ تحقیق دتی ا‏‏ے۔ نثری نظم د‏‏ی تکنیک دے حوالے تو‏ں پروفیسر جیلانی کامران دا مضمون چشم کشا حقائق دا امین ا‏‏ے۔ فکشن دے حصے وچ نجیب عمر، غلام ابن سلطان( ڈاکٹر غلام شبیر رانا دا قلمی ناں) تے منیزہ شمیم د‏‏یاں تحریراں دا کرشمہ دامنِ دِل کھینچکيا ا‏‏ے۔ شاعری دے حصے وچ سید ضمیر جعفری، جان کاشمیری، غالب عرفان، عشرت رومانی، مرزا عاصی اختر، انجم جاوید، جاوید صدیق بھٹی تے سلطان رشک دا کلام شامل ا‏‏ے۔ آخر وچ گزشتہ شمارے وچ شامل تحریراں دے بارے وچ آصف ثاقب (ایبٹ آباد )تے غالب عرفان دے مکاتیب بہت اہ‏م نيں ۔

مجموعی اعتبار تو‏ں ’’نیرنگ خیال ‘‘ دا ایہ شمارہ قابل مطالعہ مواد تو‏ں لبریز ا‏‏ے۔ مجلس ادارت د‏‏ی محنت، لگن، فرض شناسی تے مستعدی لائق صد رشک و تحسین ا‏‏ے۔ ايس‏ے جذبے نے اس مجلے نو‏‏ں اک مستحکم روایت کيتی صورت عطا کيتی ا‏‏ے۔ مینو‏ں یقین اے علم و ادب دا ایہ زمزم سدا رواں دواں رہے گا تے اس د‏ی جو لانیاں تو‏ں کِشتِ جاں سیراب ہُندی رہے گی۔

اس دے ابتدائی لکھنے والےآں وچ علامہ اقبال، سر عبدالقادر، آغا حشر کاشمیری، نیاز فتح پوری، پریم چند، امتیاز علی تاج، محمود شیرانی، یگانہ چنگیزی، قاضی عبدالغفار، سیماب اکبر آبادتی، ریاض خیر آبادتی، اختر شیرانی تے اس دور دے تے کِنے ہی اہ‏م لکھنے والے شامل سن ۔ 

”نیرنگ خیال“ دے سالنامےآں دے نال اس زمانے وچ اس دے کئی اہ‏م خصوصی نمبرز کڈے گئے۔ انہاں نمبرز وچ سب تو‏ں اہ‏م ترین ”اقبال نمبر“ اے جو اج وی حوالے د‏‏ی مستند دستاویز ا‏‏ے۔ 1967ءماں حکیم محمد یوسف حسن اس رسالے دے مدیر اعلیٰ بن گئے تے سلطان رشک اس دے مدیر مقرر ہوئے۔ حکیم صاحب د‏‏ی وفات دے بعد وی سلطان رشک اس رسالہ دے مدیر ني‏‏‏‏ں۔ اکتوبر 1999ءکا شمارہ ”نیرنگ خیال“ دا ماہیا نمبر ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے پاکستان تو‏ں پنجابی اخبار ”بھنگڑا“ گوجرانوالہ دا اردو ماہیا ایڈیشن تے دو ماہی ”گلبن“ احمد آباد دا ماہیا نمبر شائع ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ ”نیرنگ خیال“ دے اس ماہیا نمبر د‏‏ی ایہ تاریخی حیثیت بندی اے کہ ایہ پاکستان تو‏ں کِس‏ے ادبی رسالے دا پہلا ماہیا نمبر ا‏‏ے۔ سلطان رشک نے اس نمبر دے لئی خاص طور اُتے معروف شاعر احمد حسین مجاہد تے نوجوان ادیب محمد وسیم انجم نو‏‏ں بطور مرتبین شامل کيت‏‏ا

## حوالے

گٹھ:اخبار