open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پنجابی ناٹک دا پنجواں دور

ایہہ دور ہم عصر پنجابی ناٹک کار دا دور اے۔ اس دور دے شروع وچ ہی اداریکرن، نجیکرن اتے بین القوامیت دی حالت بنی جسنے سمچے جیون تے ساہت نوں متاثر کیتا۔ اس ویلے ساہت وچ بین القوامیت، بعد جدیدیت تے بعد کلونیکل جہے نویں تجزیہ ابھرے اتے پنجابی ناٹک نے وی ایہناں سنکلپاں نوں انگیکار کیتا۔

اس ویلے چوتھی پیڑھی دے ناٹک کار ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما، سوراجبیر، منجیتپال کور، پالی بھپندر، دیوندر کمار، وریام مست تے جتندر براڑ ساہمنے آؤندے ہن جو بعد جدید سروکاراں ماتحت بہومکھی پہنچ ول اگرسر ہندے ہن۔ پنجابی ناٹک اس دور وچ بین القوامیت دے فلسروپ گواچ رہیں آپے دی پچھان، بدل رہی اخلاقیات، عورت سنویدنا اتے دلت طبقہ وغیرہ سروکاراں نال وابستا اے۔ اس قسم دی فکر وچ پنجابی ناٹک کاراں دیاں چارے پیڑھیاں نے یوگدان پایا۔

اس دور دی ایہی ولکھنتا اے کہ اکو ویلے چارے پیڑھیاں پنجابی ناٹککاری وچ کم شیل رہندیاں ہن۔ پہلی پیڑھی وچوں ہرچرن سنگھ، سنت سنگھ سیکھوں، گردیال سنگھ کھوسلا، بلونت گارگی، دوجی پیڑھی وچوں سرجیت سنگھ سیٹھی، ہرسرن سنگھ، گرچرن سنگھ جسوجا، پرتوش گارگی، تیجی پیڑھی وچوں آتمجیت، اجمیر سنگھ اؤلکھ، چرن داس سدھو، گرشرن سنگھ، روندر روی، عجائب کمل، دیوندر سنگھ، درشن متوا وغیرہ چوتھی پیڑھی دے نویں ناٹک کاراں دے سموتھ نہ صرف ناٹ-رچنا دی نرنترتا برقرار رکھدے ہن سگوں نت نویں پریوگاں نال اپنی ناٹککاری دے نویں وستار الیکدے ہن۔

دنیا دی کھلھی معیشت اتے کھلھی اخلاقیات وچ گواچ رہے انسانی حقیقت دی تلاش نوں کیملوپس دیاں مچھیاں (آتمجیت)، فاصلے (جتندر براڑ) پنجرے دے آر پار (دیوندر کمار) اتے دائرے (ستیش کمار ورما) ناٹکاں نے پیش کیتا اے۔ عورت سنویدنا پکھوں اس دور وچ پہلی پیڑھی دے ناٹک کار سرجیت سنگھ سیٹھی دا 'تیرے ناچ نچایا'، گرچرن سنگھ جسوجا دا 'پریاں'، امریک سنگھ دا 'انیتا دا فیصلہ' اہم ہن۔ اس توں علاوہ ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما دا 'دائرے' اتے پالی بھپندر دا 'جدوں میں سرفمپ؛ عورت ہندی ہاں' وی اسے کیٹیکری دے ناٹک ہن۔ دلت فکر دے دوران اس دور وچ سیموئل دا ناٹک 'گھسیا ہویا آدمی'، گرشرن سنگھ دا 'نواں جم' اتے سومپال ہیرا دا 'داستان-اے-لال سنگھ دل' اہمیت حاصل کردے ہن۔ اس دور وچ پنجاب، مغربی پنجاب اتے پرواسی پنجاب وچ آپسی رنگمنچی اتے ناٹکی آدان-حاصل بہت ودھ گیا۔ اس آدان-حاصل دے فلسروپ مدیحہ گوہر ولوں اپنے شوہر شاہد ندیم دا لکھیا ناٹک 'بلھا' 'اجوکا تھئیٹر لاہور' ولوں دلی اتے چنڈی گڑھ وچ کھیڈے جان دے فلسروپ مقبولیت حاصل کردا اے۔ اس دے بالکل الٹ سوراجبیر دے ناٹک 'کویتا' نوں لاہور دے رنگکرمی کھیڈدے ہن۔ اسے طرحاں آتمجیت ولوں پرواسی فکر نال بھرپور 'کیملوپس دیاں مچھیاں' لکھیا جاندا اے اتے غیرملکی تھیٹر اُتے کھیڈیا جاندا اے۔ اسے طرحاں ہی ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما اتے گرشرن سنگھ ولوں وی پرواسی پنجابیاں لئی ناٹک کھڈوائے گئے۔ ایوں پنجابی رنگمنچی سرگرمیاں پنجاب دے پنڈاں، قصبیاں، پرمکھ شہراں توں دیس دے پرمکھ مہاننگراں، پاکستان اتے کینیڈا، امریکہ، انگلینڈ تک پھیل جاندیاں ہن۔ اس طرحاں اس دور وچ پنجابی ناٹک نے موضوع، تکنیک اتے پرسار دی نظر توں مخالف  حالات دے باو جود تسلی بخش ترقی کیتی اے۔

گٹھ:ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:ناٹک
گٹھ:پنجابی ناٹک
گٹھ:پنجابی ناٹک دا اتہاس
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
پنجابی ناٹک دا چوتھا دور

1975 توں 1990 تک اس دور وچ پنجابی ناٹک کاراں دیاں تنے پیڑھیاں ملکے پنجابی ناٹک دی ترقی کردیاں ہن۔ اس دور دیاں حالات ماتحت ایمرجینسی، پنجاب سنکٹ، سیاسی بھرشٹاچار، پنجاب اتے بھارت وچلیاں سیاسی تبدیلیاں، پنجاب وچلی تھیٹری لہر کارن ناٹک دی جنجیون تک پہنچ آدی کارناں کرکے پنجابی ناٹک اک نویں ٹون پکڑدا اے اتے اپنیاں سرگرمیاں جاری رکھدا ہویا مولکتا اتے پھلار وی گرہن کردا اے۔ اس دور وچ پنجابی ناٹک آتمجیت-اجمیر اؤلکھ-چرنداس سدھو-گرشرن سنگھ دی چوکڑی دیاں سرجناتمک اتے رنگمنچی سرگرمیاں نال پروان چڑھدا اے۔ آتمجیت نے اپنے ناٹکاں ہوا محل' (1980) 'چابیاں اتے ہور اکانگی' (1976)، 'رشتیاں دا کی رکھیئے ناں' وغیرہ وچ شہری مڈل کلاس دے مسئلیاں اتے سیاسی مسئلیاں دی گل کیتی۔ اوہ لوک ناٹ اتے جدید رنگمنچی ودھیاں نوں بڑے سچجے ڈھنگ نال ورتدا اے۔ اوہ آپ ناٹک سٹیج کردا اے، اسنے 'کلا منچ' امرتسر دی قیام اسے مقصد لئی کیتی۔ اجمیر اؤلکھ مالوا کھیتر وچ پنجابی تھیٹر نوں سرجیت رکھن وچ اہم کردار نبھاؤندا اے۔ اوہ یونیورسٹیاں دے ناٹ-میلیاں دیاں رنگمنچی سرگرمیاں وچوں جنمیا ناٹک کار اے۔ اوہ مالوے دی نمن کرسانی نوں بڑی شدت نال پیش کردا اے۔ اسنے 'عشقَ جنھاں دے ہڈیں رچیا' (1977)، 'اربد نربد دھندھوکارا' (1978)، بگانے بوہڑ دی چھاں' (1981)، 'انھے نشانچی' (1983)، 'ستّ بیگانے'، (1983)، 'گانی' (1990) آدی ناٹکاں دی سرجنا کسانی دے موضوعاں نوں لے کے ہی کیتی۔ چرنداس سدھو 'کالجیئیٹ ڈرامہ سوسائٹی' راہیں دلی نوں اپنیاں ناٹ-سرگرمیاں دا مرکز بناؤندا اے۔اوہ اپنے ناٹکاں 'بھجنو'، 'اندومتِ ستدیو' (1984)، 'بابا بنتو' (1984) 'کل کالج بند روھیگا' (1984) مست میگھووالیا (1986) آدی راہیں پینڈو حقیقت، مہاننگراں دے دوگلے اتے دمبھ بھرپور جیون اتے معاشی طور اُتے نپیڑے طبقےآں دی گل کردا ہویا پنجابی ناٹ-سرجنا اتے رنگمنچی سرگرمی وچ اپنی بھرپور حاضری لواؤندا اے۔ گرشرن سنگھ پنجابی دا پرتیبدھ رنگکرمی اتے ناٹک کار اے۔ جیکر نندہ پنجابی ناٹک نوں اتے نورھا پنجابی تھیٹر نوں جم دندے ہن تاں گرشرن سنگھ پنجابی ناٹک تے تھیٹر نوں پنجاب دے پنڈ-پنڈ تے گھر گھر تک پہنچاؤندا اے۔ اوہ ناٹک دیاں نویاں ونگیاں مختصر ناٹک اتے نکڑ ناٹکاں دی سرجنا کردا اے۔ 'دھمک نگارے دی' (1981)، 'سیس تلی اُتے' (1981) 'بھنڈ کینیڈا آئے'، 'بابا بولدا اے'، 'چنڈی گڑھ پواڑے دی جڑھ'، ہیرو آدی اسدے اہم ناٹک ہن۔ اس طرحاں اس دور وچ پنجابی ناٹک سماجی سمسیاواں اتے نفسیات تجزیہ توں اگے تر کے سیاسی فکر دی سفر کردا اے اتے اکانگی تے پورے ناٹک دی لکیری ونڈ توں اگے ترکے ریڈیو ناٹک، شاعری ناٹک، مختصر ناٹک، ٹی۔ وی۔ ناٹک، نکڑ ناٹک، بال ناٹک، اک پاتری ناٹک وغیرہ  کئیاں قسماں دا ترقی کردا اے۔ ناٹ-پراپتیاں دی نظر توں ایہہ دور پنجابی ناٹک دا 'سابق سکھر' کہن یوگ جاپدا اے۔

گٹھ:ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
گٹھ:پنجابی ناٹک
گٹھ:ناٹک
گٹھ:پنجابی ناٹک دا اتہاس
سلطنت عثمانیہ دی تقسیم

**تقسیم سلطنت عثمانیہ** ایک سیاسی واقعہ اے جس وچ پہلی جنگ عظیم دے بعد مفتوح عثمانی سلطنت نوں فاتح ممالک برطانیہ، فرانس تے اٹلی وچ سن 1918ء وچ ونڈ دتا گیا۔ اس سیاسی بٹوارے دا منصوبہ اتحادیاں نے پہلی جنگ عظیم توں پہلے ہی بنا لیا سی۔ جسنوں عرف عام وچ سیک پینوںٹ ایگریمنٹ کہننے ہیں۔ جنگ  توں پہلے عثمانی حکومت فاتحین توں تحفظ چاہندی سی لیکن اتحادیاں نے ایسا کرنے توں انکار کر دتا۔ اس دی وجہ توں عثمانیاں نے جرمنی نال گٹھ جوڑ کیتا۔ کثیر لسانی ،نسلی اس سلطنت نوں کئی نویں ملکاں وچ بدل دتا گیا۔ ایہ اسلامی سلطنت جغرافیائی ،ثقافتی تے نظریاتی طور تے اس وقت منفرد مقام رکھدی سی۔ اس کے بعد توں مشرق وسطی وچ مغربیاں بالخصوص برطانیہ دی طاقت ابھر آئی۔ ہور اسی نے ترک جمہوریہ تے عرب دنیا نوں بیدار کیتا۔ انہاں مغربی اثرات دی مخالفت ترک قومی تحریک دی جانب توں دیکھی گئی لیکن اس دیاں کوششاں بھی دوسری جنگ عظیم تک باریاب نا ہوسکیاں۔

## حوالے

گٹھ:آرمینیا وچ ویہویں صدی
گٹھ:ترکی دی تریخ
گٹھ:  سلطنت عثمانیہ تریخ
 
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ویہویں صدی
گٹھ:شام وچ ویہویں صدی
گٹھ:عثمانی شام
گٹھ:عثمانی یونان
گٹھ:عراق ترکی تعلقات
گٹھ:عراق وچ ویہویں صدی
جگجیون رام

**جگجیون رام** (5 اپریل 1908 – 6 جولائی 1986) ،بابو جی دے طور تے جانیا جاندا بہار توں اک بھارتی آزادی کارکن اتے سیاستدان سی۔ اس نے اچھوتاں لئی برابری حاصل کرن لئی وقف اک تنظیم، آل انڈیا ڈیپریسڈ کلاس لیگ دی قیام وچ اہم کردار نبھایا سی۔ اوہ 1935 وچ اتے 1937 وچ بہار صوبائی اسمبلی لئی چنیا گیا سی، جسدے بعد اسنے پینڈو کرتی لہر جتھیبند کیتا۔

1946 وچ، اوہ جواہر لال نہرو دی انترم سرکار وچ بھارت دے پہلی کابینہ وچ لیبر وزیر دے طور تے سبھ توں گھٹ عمر دے وزیر بن گیا سی، اتے اوہ بھارت دی آئین سبھا دا میمبر وی سی، جتھے اس نے یقینی بنایا کہ سماجی نیاں نوں آئین وچ شامل کیتا گیا ہووے۔ اس نے انڈین نیشنل کانگرس (آئیئینسی) دے میمبر دے طور تے چالی سال توں ودھ ویلے لئی وکھ-وکھ پورٹپھولیؤ دے وزیر دے طور تے کم کیتا۔ سبھ توں اہم گل ایہہ اے کہ اوہ 1971 دی بھارت-پاک جنگ دوران اوہ بھارت دا رکھیا وزیر سی، جس دا نتیجہ بنگلہ دیش دی سرجنا وچ نکلیا سی۔ مرکزی کھیتی باڑی وزیر وجوں اس دے دو کارجکالاں دوران بھارت وچ ہری انقلاب وچ اتے بھارتی کھیتی دے آدھنکیکرن وچ اس دا یوگدان اجے وی یاد کیتا جاندا اے، خاص کرکے 1974 دے سوکے وچ جدوں اوہناں نوں اناج سنکٹ تے قابو پاؤن لئی وادھو پورٹفولیؤ رکھن لئی کیہا گیا سی۔

بھاویں کہ ایمرجینسی (1975–77) دوران اوہ وزیر اعظم اندرا گاندھی دی حمایت کردا سی، مگر اوہ 1977 وچ کانگرس چھڈّ گیا سی اتے جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ وچ شامل ہو گیا سی۔ بعد وچ اس نے بھارت دے نائب وزیر اعظم (1977–79) دے طور تے کم کیتا، پھر 1980 وچ، اس نے کانگرس (جے) دا گٹھن کیتا۔

## مڈھلے جیون اتے سکھیا
Jجگجیون رام دا جم بہار دے آرا نیڑے چندوا وکھے ہویا سی۔ اس دا اک وڈا بھرا، سنت لال سی اتے تن بھیناں سن۔ اس دا پیؤ سوبھی رام بریٹیش بھارتی فوج وچ سی، جو کہ پشاور وچ تعینات سی، پر بعد وچ کجھ متبھیداں کارن اس نے استعفٰی دے دتا اتے اپنے جدی پنڈ چندوا وچ کھیتیباڑی لئی زمین خریدی اتے اتھے وس گیا۔ اوہ شو نارائن سمپردا دا اک مہنت بن گیا اتے سلیکھ وچ ہنرمند ہون کرکے اس نے سمپردا لئی بہت ساریاں کتاباں سچتر کیتیاں سن جنہاں نوں مقامی طور تے ونڈیا گیا سی۔

## نجی زندگی
Iاگست 1933 وچ، اک چھوٹی بیماری توں بعد اسدی پہلی بیوی دی موت ہو گئی۔ جون 1935 وچ، اس نے کانپور دے مشہور سماج سیوک ڈاکٹر۔ بیربل دی اک بیٹی اندرانی دیوی نال ویاہ کیتا۔ اس جوڑے دے دو بچے ہوئے، سریش کمار، جس نوں بدنام کرن لئی مینکا گاندھی دی سوری اخبار وچ رپورٹ کیتی گئی سی، جس دے 21 سال دی اک عورت نال ویاہتا تعلقات سی۔اتے اسدی دھی پنج وار دی پارلیمنٹ میمبر میرا کمار 2004 اتے 2009 وچ اسدی سابقہ سیٹ ساسارام توں جتی سی اتے 2009 وچ لوک سبھا دی پہلی خواتین سپیکر بن گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1908
گٹھ:موت 1986
گٹھ:انڈین نیشنل کانگرس دے پردھان
گٹھ:بھارت دے ریل وزیر
گٹھ:نہرو دی پہلی کابینہ
نہرو ازم

**نہرو ازم**، بھارت دے پہلے وزیر اعظم جواہر لال نہرو دی سیاسی وچاردھارا دا سی۔ ایہہ فیبیئن سوشلزم دی اک اداروادی وچاروادی قسم سی۔ ہور نقطہ، نہرو دا کہنا سی کہ اوہ کمیونسٹاں دے نال بہت سہمت اے،اتے ہور زیادہ آرتھوڈاکس کمیونزم نال بہت اسدے خیال بہت ملدے سن اتے اس دی ودیش پالیسی جنی لگدی سی اس نالوں ودھیرے سوویت-پکھی سی۔ اصل وچ ایہہ نہرو دی موت دے بعد اک موجودہ سیاسی سسٹم دے طور تے ٹھپّ ہو گئی۔کیونکہ اسدےسیاسی وارثاںنے وی ایہہ ماڈل نہ اپنایا۔ اندرا گاندھی) ودھیرے سربستاواد ول جھکّ گئی جاں راجیو، سونیا نے سماج واد نوں چھڈّ دتا اتے ودھیرے ادار رکھ اپنا لیا۔ہندوتوا دے پیروکار اتے ہندو قوم پرست، نہرو ازم دے سیکولر ازم، عیسائی، سوشلزم اتے اسلام ورگے دھرماں اتے وچاردھاراواں اتے ہندو سبھیاچار دے پچھمیکرن اتے اسدی دی خالصیت دے بھرشٹاچار دے متعلق اس دی رواداری لئی اس دی جاری تنقید کردے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ سماج واد
گٹھ:منکھاں دے نام تے سیاسی وچاردھارا
گٹھ:بھارت دا سیاسی اتہاس
گٹھ:نہرو دی پہلی کابینہ
گٹھ:نہرو دا پربندھ
گٹھ:بھارتی سیاسی فلسفہ
گٹھ:بھارتی سیاستداناں دیاں سیاسی پوزیشناں
گٹھ:بھارت دی تریخ
امرت کور

**امرت کور** (2 فروری 1889 – 2 اکتوبر 1964) 1947 وچ بھارت دی آزادی دے بعد دس سال لئی بھارتی کیبنٹ وچ صحت وزیر سی۔ اوہ اک اگھی گاندھیوادی آزادی کارکن اتے اک سماجی کارکن سی۔

## مڈھلی زندگی
امرت کور دا جم 2 فروری 1889 نوں لکھنؤ، اتر پردیش( اس ویلے متحدہ صوبہ)، بھارت وچ ہویا۔ ایہہ اتے اسدے 7 بھائی پنجاب دے کپورتھلہ دے شاہی خاندان دے میمبر راجا ہرنام سنگھ دے بچے سن۔

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:نہرو دی پہلی کابینہ
آمیر قلعہ

**آمیر دا قلعہ** جے پور، راجستھان دے  نگر آمیر وچ جے پور شہر توں 11 ک م  دور واقع اے۔ ایہہ جے پور دے پرمکھ سیر ستھاناں وچوں اک اے، جو کہ پہاڑی تے واقع اے۔ آمیر قلعے دا اساری راجا مان سنگھ - پہلا نے کروایا سی۔ آمیر قلعہ بندی ہندو تتاں دی اپنی فنی سٹائل لئی جانیا جاندا اے۔ اپنی وڈا پراچیر، دروازیاں دی لڑی، اتے لمبے سرپلاکار رستے دے نال ایہہ اپنے ساہمنے دے ول واقع ماوٹھا جھیل دے ول ویکھدا ہویا کھڑا اے۔

اس قلعے دی خوبصورتی دا اندازہ اسدی چار دیواری اندرلی بنتر توں لگایا جا سکدا اے، جس وچ لال پتھر اتے سنگمرمر نال بنے دیوانے-اے-خاص اتے دیوانے-اے-عامَ ہن۔ دیوان عام عامَ جنتا لئی بنیا اے تے دیوان خاص دی ورتوں نجی پریوجناں لئی بنایا گیا اے۔ دیوانے-اے-خاص وچ شیش محل اتے سکھ نواس شامل ہن۔ قلعے دے تھماں وچ بنے پانی دے جھرنے گرمیاں وچ وی قلعے نوں ٹھنڈا رکھدے ہن۔ اسنوں آمیر محل وی کیہا جاندا اے۔ راجپوت مہاراجے اپنے پریواراں نال قلعے اندر رہا کردے سن۔ قلعے دے داخلہ دروازے کول  شلا دیوی  دا مندر اے۔

آمیر قلعہ، جیگڑھ قلعے دے نال ہی اروالی پہاڑ اتے اک ٹلے اپر واقع اے۔ ایہہ دووے قلعے الگ ہندے ہوئے وی اک سرچنا والی دکھّ دندے ہن، دواے عمارتاں نزدیک ہون کرن دکھان وچ اک ہی عمارت دا چتر پیش کردیاں ہن۔ آمیر قلعہ اتے جیگڑھ قلعہ سرنگ راہیں اک دوجے نال جڑے ہوئے ہن۔ اس سرنگ دا مکھ مقصد لڑائی سمے راج پروار نوں آمیر دے قلعے توں جیگڑھ قلعے وچ پہنچانا سی، جہڑا کے آمیر قلعے دے مقابلے زیادہ سرکھات سی۔

جے پور توں پہلاں کسواہاں (مورییا) راجٹبر دا راجگڑھ آمیر سی ۔ محل وچ جے مندر، شیش محل، سکھ نواس تے گنیش پول دل کھچویاں تھاواں نیں ۔ آمیر قلعہ کلا دا اک وادھیا نمونا اے ۔ اس قلعے دی ورتوں کئی فلماں وچ وی کیتی گئی اے ۔

### مورتاں


File:Amer fort view during the night lighting.JPG|Amer fort view during the night lighting
File:R38567157430 Amber Fort overlooking Maotha lake.jpg|Amer Fort overlooking Maota Lake
File:Amber Fort - Tunnel.jpg|Tunnel connecting Amer Fort and Jaigarh Fort
File:Amber Fort Diwan-i-Aam 20080213-7.jpg|Double collanade of Diwan-i-Aam
File:Amber Fort-Jaipur-India0007.JPG| 27 offices within the Amer Fort
File:Ceiling painting Amber Fort.jpg|Ceiling painting Amber Fort
File:Mirror Palace details Amber Fort.jpg|Mirror Palace details Amber Fort
File:Side Panel Ganesh Pol Amber Fort.jpg|Side Panel Ganesh Pol Amber Fort
File:Second floor view Fourth Courtyard Amber Fort.jpg|Second floor view Fourth Courtyard Amber Fort
File:Amber Fort Second Courtyard Mirror Palace view.jpg|Second Courtyard Mirror Palace Amber Fort
File:Amber Fort-1.jpg|View of dome Amber Fort
File:Amber fort jaipur.jpg|panorama of the courtyard
File:Maota Lake View Amer fort.jpg|Maota Lake view
File:AMER FORT.jpg|Amer Fort
File:8360 1089558077769738 2230053188479349682 n.jpg|Amer Fort view


گٹھ:راجستھان دے قلعے
گٹھ:راجستھان
گٹھ:عمارتاں
جیا بچن

**جیا بہادوری بچن** () (جم **جیا بہادوری**؛ 4 اپریل 1948) اک بھارتی فلم اداکارہ اتے سیاستدان اے۔ جیا اک بہت مشہور اتے ودھیا ہندی فلم اداکارہ اے جسنوں اسدے کم دی قدرتی سٹائل کرکے خاص طور تے جانیا جاندا اے۔ اپنے فلمی سفر دوران اسنے اٹھ فلمفیئر اوارڈ حاصل کیتے جس وچ تن ودھیا اداکارہ اتے تن ودھیا معاون اداکارہ لئی دتے گئے۔ 2007 وچ اسنوں فلمفیئر لائیف ٹائم آچیومینٹ اوارڈ۔ 1992 وچ اسنوں بھارت سرکار ولوں پدم شری دے نال نوازیا گیا گیا۔

## فلموگرافی

## نوٹس

## حوالے
٭ 
٭ 
٭ 
٭ 

## باہری کڑیاں
٭ 
گٹھ:جم 1948
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:سماج وادی پارٹی دے سیاستدان
فلمفیئر لائیف ٹائم آچیومینٹ اوارڈ

**فلم فیئر لائیف ٹائم آچیومینٹ اوارڈ**، *فلم فیئر* رسالے دی طرفوں دتا جانے والا ایک سالانہ بالی وڈ اعزاز اے۔

وصول کنندگان دی فہرست۔

## ہور ویکھو
* فلم فیئر ایوارڈز
* بالی وڈ
* بھارتی سنیما

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* فلم فیئر حاصل زیست اعزاز 

گٹھ:بھارتی فلمی اعزازات
گٹھ:انعام
گٹھ:فلم فیئر اعزازات
گٹھ:فلم فیئر ایوارڈز
شریا گھوشال

**شریئا گھوشال** (جم 12 مارچ 1984)اک بھارتی پلیئبیک گلوکار اے۔ ہندی دے علاوہ اس نے آسامی، بنگالی، کنڑ، ملیالم، مراٹھی، پنجابی، تامل اتے تیلگو اادِ بولیاں وچ وی گانے گائے ہن۔ اس نے چار قومی فلم انعام، چھ فلمفیئر انعام حاصل کیتے ہن جنہاں وچ پنج سبھ توں ودھیا خواتین پلیئبیک گلوکار، سبتوں ودھیا پلیبیک گلوکارہ لئی 9 فلمفیئر انعام ساؤتھ (دو کنڑ لئی، ملیالم لئی چار، تامل لئی دو اتے اک تیلگو لئی)، تن کیرل سٹیٹ فلم اوارڈ اتے اک تملناڈو سٹیٹ فلم اوارڈ اے۔ اسنے کئی بھارتی بولیاں وچ فلم سنگیت اتے ایلبماں لئی گانے ریکارڈ کیتے ہن اتے اسنے اپنے آپ نوں بھارتی سنیما دی پرمکھ پلیبیک گلوکارہ دے طور تے قائم کیتا اے۔

گھوشال چھوٹی عمر توں ہی اک پلیبیک گلوکار بنن دی خواہش رکھدی سی۔ چار سال دی عمر وچ، اسنے سنگیت سکھنا شروع کیتا۔ چھ سال دی عمر وچ، اسنے رسمی سکھلائی دے نال کلاسیکل سنگیت دی شروعات کیتی۔ سولاں سال دی عمر وچ، جدوں اوہ ٹیلیوژن گلوکار رئیلٹی شو *سا رے گا ما پا*جت گئی اوہ فلم پروڈیؤسر سنجے لیلا بنسالی دیاں نظراں وچ آ گئی۔ اس توں بعد اسنے بھنسالی دی رومانٹک ڈرامہ فلم *دیوداس (2002)* وچ اپنی بالیوڈّ پلیبیک گائکی دی شروعات کیتی جس لئی اسنے اک قومی فلم اوارڈ، بیسٹ فیملی پلیئبیک گلوکار لئی فلمفیئر اوارڈ اتے نیو میوزک ٹیلینٹ لئی فلمفیئر آرڈی برمن اوارڈ حاصل کیتا۔

پلیبیک گاؤن توں علاوہ، گھوشال کئی ٹیوی رئیلٹی شوآں دے ججّ وجوں وجوں وی آئی اے۔ اوہ دنیا بھر وچ سنگیتک سماروحاں وچ اپنی کلا دا مظاہرہ کردی اے۔ اس نوں امریکی ریاست اوہایؤ دے گورنر ولوں نوازیا گیا گیا، جتھے ٹیڈ سرکلینڈ نے 26 جون 2010 نوں "شریئا گھوشال دن" وجوں اعلان کیتا۔ اپریل 2013 وچ، برطانیہ دے ہاؤس آف کامنز دے چنے گئے میمبراں ولوں لندن وچ اس نوں نوازیا گیا گیا۔ اوہ بھارت دیاں چوٹی دیاں 100 مشہور ہستیاں دی فوربز دی لسٹ وچ پنج وار پیش کیتی جا چکی اے۔ 2017 وچ، گھوشال میڈم تساد میوزیم وچ موم چتر والی پہلی بھارتی گلوکار بن گئی۔

## شروع دا جیون
شریئا گھوشال دا جم 12 مارچ 1984 نوں مغربی بنگال دے مرشد آباد ضلعے دے شہر مرشد آباد وچ اک بنگالی ہندو پروار وچ ہویا سی۔اوہ راجستھان دے کوٹا نیڑے اک چھوٹے جہے قصبے راوتبھاتا وچ وڈی ہوئی سی۔ اس دا پیؤ، بشنجیت گھوشال اک الیکٹریکل انجینیئر اتے بھارت دے نیوکلیئر پاور کارپوریشن لئی کم کردا اے اتے اسدی ماں، سرمستا گھوشال اک ساہت دی پوسٹ-گریجوئیٹ اے۔ اس دا اک چھوٹا بھرا سومیادیپ گھوشال اے۔ چار سال دی عمر وچ، اوہ سنگیت سکھن لگ پئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1984
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی گلوکارہ
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
محمود گاواں

محمود گاوان :خواجہ عماد الدین محمود گاوان دکن دی بہمنی سلطنت دے وزیر اعظم سن۔ محمود گاوان دا اصلی نام خواجہ محمود گیلانی سی۔(خواجہ عماد الدین محمود گاوان سی)۔ گاوان ایران دے شہر گاوان توں ہندوستان آئے سن۔ گاوان اک عالم دین، ماہر سائنسی علوم، ماہر ریاضی، مصنف تے شاعر سن۔ بعد وچ محمود شاہ سوم دے دربار وچ وزیر اعظم دے عہدے تے فائز ہوئے (1463–1482)۔ عالم و فاضل محمود گاوان نوں شاہی خاندان دا اعتماد حاصل سی۔ صرف مقامی حکمران ہی نہیں بلکہ ہور سلاطین بھی محمود گاوان دی تعظیم کردے سن۔

## تعمیرات
انہاں دی خواہش، قیادت تے معاشی مدد نال شہر بیدر وچ ایک دینی علوم دی درسگاہ محمود گاوان مدرسہ قائم کیتا گیا، جو اس دور دی اسلامی جامعہ مانی جاندی سی۔ تے ایہ بھی مانیا جاندا اے کہ دکن دا ایہ پہلا اسلامی جامعہ سی۔ اس جامعہ وچ اک منظم کتب خانہ بھی سی جس وچ 3،000 توں بھی ودھ کتاباں سن۔
ایہ مدرسہ تن منزلہ تعمیر سی۔ اس دا مینار تے گنبد، سمرقند دے تعمیرات دے مشابہ نیں۔
## حوالے

* Greater Bombay District Gazetteer (Muhammedan Period)

گٹھ:1411 دے جم
گٹھ:1481 دیاں موتاں
گٹھ:بیدر
گٹھ:پندرہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:صوبہ گیلان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
جناح ہاؤس

thumb|left|300px|''ممبئی وج واقع جناح ہاؤس
جناح ہاؤس ممبئی، بھارت وچ واقع بانی ء پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح rی رہائشگاہ اے جس تے اُس وقت دے سکہء رائج الوقت دے مطابق دو لکھ روپے دی لاگت آئی سی۔ جدوں جناح برطانیہ توں واپس مسلم لیگ دی قیادت دے لئی انڈیا آئے۔ اس دی موجودہ مالیت تقریبا چالی لکھ امریکی ڈالر اے تے ایہ جائداد انڈیا، حکومت پاکستان تے جناح دی بیٹی دینا واڈیا دے درمیان تنازع دا سبب اے۔

بھارتی خبررساں ادارے دا کہنا اے کہ جناح ہاؤس ممبئی نو‏‏ں 1936ء وچ یورپی طرز اُتے 2.5 ایکڑز دے وسیع رقبے پرتعمیرکیا گیا سی جس د‏‏ی مالیت دا موجودہ تخمینہ 40 کروڑ امریکی ڈالرز دسیا جارہیا ا‏‏ے۔

مقامی میڈیا دا کہنا اے کہ تاریخی جناح ہاؤس وچ قائداعظم محمد علی جناح، جواہرلال نہرو، مہاتما گاندھی د‏‏یاں ملاقاتاں ہودیاں سن۔

یاد رہے کہ پاکستانی نے بارہیا دہلی سرکارسے کہیا سی کہ جناح ہاؤس پاکستانی حکومت نو‏‏ں فروخت کرکے لیزکردتا جائے تاکہ اوتھ‏ے پاکستانی قونصل خانہ کھولیا جاسک‏‏ے اُتے بھارتی حکومت نے پاکستان د‏‏ی درخواست نو‏‏ں قبول نئيں کيتا،
گٹھ:بھارت وچ مکانات
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:تریخ ممبئی
گٹھ:متنازع عمارتاں
گٹھ:محمد علی جناح د‏‏ی یادگاراں
گٹھ:ممبئی د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:ممبئی د‏‏ی عمارتاں تے ساخات

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ: ممبئی دی تریخ
گٹھ:متنازع عمارات
گٹھ:محمد علی جناح دیاں یادگاراں
گٹھ:ممبئی دیاں عمارات
گٹھ:عمارتاں
جناح پیپلز میموریل ہال

**جناح پیپلز میموریل ہال** بھارت دے شہر ممبئی وچ انڈین نیشنل کانگریس دے احاطے وچ واقع اے جو لمنگٹن روڈ تے تعمیر کیتا گیا اے۔
ایہ ہال ممبئی شہر دے باسیاں ولوں محمد علی جناح تے انہاں دی بیگم دیاں انہاں خدمات دے اعتراف وچ تعمیر کروایا جو انھاں نے ممبئی دے برطانوی گورنر فری مین تھامس اول دے سامراجی دور وچ اس شہر دے مکیناں دے لئی ادا کیتیاں۔ ایہ ہال 1918ء وچ تعمیر کیتا گیا سی تے ایہ پرانے کانگریس ہاؤس وچ واقع سی جو اب پی۔ جے۔ ہال وی کہلاندا اے۔
## ہور ویکھو
* جناح ہاؤس

## باہرلےجوڑ
* یادگار جو ریاست دی ملکیت نہیں۔ ٹائمز آف انڈیا
* جناح ایڈوانی دی نظر وچ 

گٹھ:بھارتی عمارات و ساخات نامکمل
گٹھ: ممبئی دی تریخ
گٹھ:محمد علی جناح دیاں یادگاراں
گٹھ:ممبئی دیاں عمارات
گٹھ:ممبئی دے پرکشش مقاماتگٹھ:عمارتاں
غلام عباس (افسانہ نگار)

**غلام عباس** 1909ء وچ امبرسر وچ پیدا ہوئے۔ تعلیم تے پرورش لاہور دے ادب پرور ماحول وچ پائی۔ لکھنے لکھانے دا شوق فطرت وچ داخل سی۔ انہاں دی باقاعدہ ادبی زندگی دا آغاز 1925ء وچ ہویا۔ 1925ء توں 1928ء تک غیر ملکی افسانیاں دے ترجمے کردے رہے۔ 1928ء توں 1937ء تک بچیاں دے رسالیاں (پھول) تے (تہذیب نسواں) دے ایڈیٹر رہے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ آل انڈیا ریڈیو نال منسلک رہے۔ آل انڈیا دے اردو ہندی رسالے (آواز) تے (سارنگ) دے مدیر بھی رہے۔ اسی دور وچ کئی شاہدار افسانے بھی تخلیق دیے۔ تقسیم دے بعد پاکستان آ گئے تے ریڈیو نال وابستہ رہے تے اس دے رسالے آہنگ دے ایڈیٹر دی حیثیت نال کم کرتے رہے۔
ملازمت دے دوران افسانہ نگاری دی طرف توجہ دتی تے چند کامیاب افسانے لکھ کے اردو افسانہ نگاری وچ نمایاں حیثیت حاصل کر لی۔

بحثیت افسانہ نگار غلام عباس دا نام اردو دے افسانہ نگاراں وچ اک منفرد تے اعلیٰ مقام دا حامل اے، گو کہ انہاں نے بہت کم افسانے لکھے لیکن جنے لکھے بہت خوب لکھے۔ غلام عباس انہاں دے افسانیاں وچ صداقت، واقعیت تے حقیقت پسندی دا وہ جوہر جھلکدا اے جو افسانہ نگاری دی جان ہوندا اے۔ انہاں دے کردار ہمارے روز مرہ زندگی تے معاشرے ہی دے چلدے پھردے تے جیتے جاگدے کردار نیں ۔

## تصنیفات
### افسانوی مجموعے
* آنندی، 1948ء
* جاڑے کی چاندنی، 1960ء<
* کن رس، 1969ء
* رینگنے والے، 1980ء

### ناولٹ
* گوندنی والا تکیہ، 1936ء
* جزیرہ سخن وراں، 1941ء
* دھنک، 1969ء
### بچیاں دا ادب
* الحمرا کے افسانے، 1931ء
* چاند تارا (نظماں)،
* ننھی دی گڑیا، 1936ء

### ترجمے
* جلا وطن، از لیو ٹالسٹائی
* بے چارہ سپاہی
* صدر ایوب دی کتاب فرینڈ ناٹ ماسٹرز دا ترجمہ، **جس رزق سے آتی ہو پرواز مین کوتاہی** دے نام نال
; دیگن
* چار چھوٹے ناٹک، 1936ء

## حوالے

گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:1982 دیاں موتاں
گٹھ:آدم جی ادبی انعام یافتگان
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:پاکستانی مصنفین
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
دلاور سنگھ ببر

thumb|دلاور سنگھ ببر
**دلاور سنگھ ببر (جےَ سنگھ والا)** نے انسانی بمب بن کے پنجاب دے وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ دا قتل کر دتا سی۔ اوہ پنجاب پولیس دی نوکری دورن ہی خالصتانی جتھیبندی ببر خالصہ انٹرنیشنل وچ شامل ہو گیا سی۔ اسنے 31 اگست 1995 نوں شام 5 وجے پنجاب اتے ہریانہ سیول سیکٹری ایٹ چنڈی گڑھ وکھے بے انت سنگھ نوں اس دی گولی روکو کار سنے ہی بمب نال اڈا دتا

## ٹبر
دلاور سنگھ دے ماں سرجیت کور تے پیؤ ہرنیک سنگھ گرو نانک نگر پٹیالہ وکھے رہندے ہن۔ اسدے پیؤ سرکاری نوکری کردے سن۔ دلاور سنگھ دا وڈا بھرا چمکور سنگھ جوانی سیواوا محکمہ، بھارت سرکار وچ بطور وڈا بابو کم کردا اے۔ نکے بھرا دا ناں ہروندر سنگھ اے۔ 

## بے انت سنگھ دا قتل
پنجاب وچ 1992 توں 1995 تک خالصتان لہر زوراں تے سی تے بھارت سرکار اس لہر نوں دباؤنن لی زور لا رہی سی۔ بے انت سنگھ دے راج دوران خالصتان دے سپوٹراں اتے کارکناں نوں غیرکانونی طور تے نجٹھیا گیا۔ ایشیئا انسانی حق کمیشن Asian Human Rights Commission، مطابق خالصتانی کارکناں دی دہشت نے اےداں دے حالات بنا دتے کہ بے انت سنگھ دی اگوائی والی پنجاب سرکار وچ پولیس افسر آپے ہی ججّ بن گئے تے آپے ہی جیوری۔ اہناں جھوٹھے پولیس مقابلیاں وچ گرم خیالی سکھاں دا صفایا کیتا گیا۔ سکھاں نوں اوہناں دے گھراں اُتے کھیتاں چوں چکیا جاندا کسے ایکونجھے تھاں تے لجا کے اوہناں نوں بھجن لئی کیہا جاندا۔ اے۔کے۔ 47 دا برسٹ اوہناں دی زندگی مکا دندا۔'' دلاور سنگھ، جو کہ پنجاب پولیس وچ سپاہی سی اسنے اپنے متر بلونت سنگھ راجوآنا نال بے انت سنگھ نوں مارن دا مشورہ کیتا۔ 31 اگست 1995 نوں کیتے حملہ وچ بے انت سنگھ تے دلاور سنگھ سنے 17 ہور بندیاں دی موت ہو گئی۔25 دسمبر 1997، دوجے پولیس ملازم بلونت سنگھ راجوآنا نے دلاور سنگھ دی شمولیت قبول لئی  تے بھارت سرکار تے الزام لاؤندیاں کیہا کہ اہنے اپنے ہی بے قصور لوکاں نوں قتل کیتا تے سکھاں دے قاتل وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ نوں مان تے عہدیاں نال نوازیا ۔ جنے جھوٹھے پولیس مقابلیاں جبرجناہا، گمشدگیاں کروائیاں تے چپ چپیتے لاشاں دا سسکار کروایا ۔

## مان اعزاز
23 مارچ 2012، دلاور سنگھ نوں اکال تخت ولوں قومی شہید دا خالصے پنتھ وچلا سبھ توں اچا درجہ دتا گیا۔دلاور سنگھ دے شہیدی سمگام بھارت اتے دنیا دے ہور کئی دیساں وچ ہر سال منائے جاندے ہن۔ خالصہ ایکشن کمیٹی جو کہ کئی سکھ ادارےآں دی سانجھی دھر اے، ولوں دلاور سنگھ دی ماں سرجیت کور تے پیؤ ہرنیک سنگھ نوں امرتسر وچ قوم دا مان اوارڈ نال نوازیا گیا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:موت 1995
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:پنجابی لوک
سری چند

**بابا سری چند** (8 ستمبر 1494 – 13 جنوری 1629) اک مہان تپسوی اتے سکھ دھرم دے بانی سری گرو نانک دیو جی دے سپتر سن۔ اوہناں نے اداسی مت چلایا۔

## مڈھلا جیون
آپ دا جم سری گرو نانک دیو جی دے گھر ماں سلکھنی دی ککھوں سلطان پور لودھی وکھے 8 ستمبر 1494 نوں ہویا۔ 

## گرو صاحبان نال ملاقاتاں
سری چند جی نے دیہہ وچ رہندیاں کئیاں ہی کراماتاں دکھائیاں۔ جدوں سری گرو نانک دیو جی چولا چھڈّ گئے تاں اوہناں دے سپتر لکھمی چند نوں پتہ لگن تے اوہ وی اپنے پروار سمیت گھوڑے اتے سوار ہو کے پرلوک نوں اڈّ پئے۔ جدوں اس بابت بابا سری چند نوں پتہ لگیا تاں اوہناں 14 جوجن اپنی بانہہ نوں لمیاں کر کے بھائی لکھمی چند توں اس دا سپتر لیا سی۔ **بابا سری چند** جی ضلع گرداس پور دے قصبہ ڈیرا بابا نانک وچ کھیتی باڑی کریا کردے سن۔ ڈیرہ بابا نانک توں ہی بابا سری چند جی بعد وچ پنڈ بارٹھ، پٹھانکوٹ گئے، بارٹھ صاحب وکھے بابا سری چند جی نے لماں سماں تپسیا کیتی۔ جتھے پنجویں گرو سری گرو ارجن دیو جی بابا سری چند جی نوں ملن لئی آئے سن۔ گرو ہرگوبند وی اوہناں نوں ملن لئی اتھے آئے سن۔ گرو ہرگوبند صاحب جی نے اداسی مت نوں اگے چلاؤن لئی اپنے سپتر بابا گردتا نوں بابا سری چند جی نوں سونپ دتا سی۔ آپ 13 جنوری 1629 نوں جوتی جوت سمائے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:سکھ دھرم دا اتہاس
اداسی مت

**اداسی  متّ جاں اداسی  قوم** سکھ دھرم دیاں سبھ توں پرانیاں قوماں وچوں اک اے، بھاویں کئی ودوان اس نوں وکھرا متّ جاں پرانے بھارتی سادھو قوم دا اک انگ خیال کردے ہن۔ کئی ودوان اس نوں سکھ دھرم دا اگرم پرچارک دل مندے ہن جس نے اپنے اتھاہ پرچار پرواہ نال سکھ دھرم دے ترقی لئی زمین تیار کیتی۔
## اداسی  مت دے بانی
اداسی  مکتبہ فکر  دے بانی بابا سری چند جی سکھ دھرم دے بانی گرو نانک دیوَ جی دے وڈے صاحبزادے سن جنہاں دے مکھ ستھان بارٹھ (ڈیرہ بابا نانک کول) تے دولتپور وچ سن۔ بابا سری چند نے شمالی بھارت، سندھ، کابل وچ اپنا پرچار کیتا۔ سری چند دے پرمکھ چیلے تے گدی-نشین بابا گردتا (1613–1638 ء) سن جہڑے چھویں گرو ہرگوبند صاحب دے وڈے سپتر اتے گرو ہرِ رائے جی دے پیؤ سن۔ بابا گردتا دے چار پرمکھ چیلے سن۔
#**1. بالو ہسنا**
#**2. المست**
#**3. پھولشاہ**
#**4. گوندا/گوئندا**
ایہناں نے اپنے وکھرے-وکھرے چار دھونے چالو کیتے اتے ترتیب وار ڈیرادون، نانک متا، حیدرآباد، بہادرگڑھ (ضلع ہشیارپور) نوں اپنے پرچار دا مرکز بنایا۔

## حوالے

گٹھ:سکھ اتہاس
لبانہ

**لبانا** دکھنی ایشیائی جاتی اے، جس دے جی روائتی طور اتے مال دی ڈھوآ-ڈھوائی کرن والے وپاری ہن اتے ہن زیادہ تر کسان اتے ذمیندار بن گئے ہن۔ پنجاب دے کھیتر وچ زیادہ تر لبانے سکھ ہن اتے گھٹ گنتی وچ ہندو جاں مسلمان ہن۔ بھارت دے راکھوانکرن پربندھ وچ لبانے "ہور پچھڑے طبقہ" مطلب او۔بی۔سی۔ کیٹیگری وچ آؤندے ہن۔
## ایہہ وی ویکھو
٭ سکھ لبانا
## حوالے

 

گٹھ:لبانا
گٹھ:قوم قبیلے
شمیم بانو

بھارتی اتے پاکستانی سنیما دی شروعاتی فلم اداکارہ، شمیم بانو (جس نوں عامَ طور تے 'شمیم' جاں 'عامَ طور' تے شمیم بانو بیگم  کیہا جاندا اے)، (1 914-1984)، جو اپنی پہلی فلم 'جوار بھاوَ' (19 44 دی فلم) وچ دلیپ کمار نال اداکار سی۔اوہ مشہور پاکستانی فلم ڈریکٹر اتے پروڈیؤسر انور کمال پاشا دی دوجی بیوی سی، اتے اس پرکار شاعر، لکھاری اتے ودوان حکیم احمد شجاع دی نونہہ جوائی سی۔

**شمیم بانو** (جسنو‏ں عام طور اُتے 'شمیم'یا 'شمیم بانو بیگم' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) (1914–1984) ، ہندوستانی تے پاکستانی سنیما د‏‏ی ابتدائی اداکاراواں وچو‏ں اک سی۔  اس نے اپنی پہلی فلم جوار بھاٹا وچ دلیپ کمار دے نال اداکاری د‏‏ی تھی۔ایہ فلم 1944 وچ ریلیز ہوئی سی ۔  شمیم بانو مشہور پاکستانی فلم ڈائریکٹر تے پروڈیوسر انور کمال پاشا د‏‏ی دوسری بیوی سن ، تے اس طرح شاعر ، مصنف تے اسکالر حکیم احمد شجاع د‏‏ی بہو سن۔
## شروعاتی زندگی
شمیم بانو، جاں شمیم بانو بیگم دا جم 1914 وچ اک پشتون مول دے لودھی پروار اتے چھوٹے زمین مالکاں نال ہویا سی، جو پنجاب  وچ وس گئے سن جنہاں نے اپنی بہوپکھی سمپتی ویچ کے لاہور اتے بعد وچ بمبئی (ہن ممبئی) وچ تبدیل کر دتا۔ پہلی عالمی لڑائی دے انت توں بعد۔

## خاندان
شمیم بانو ، یا شمیم بانو بیگم ، 1914 وچ پٹھان کساناں تے چھوٹے زمینداراں دے اک خاندان وچ پیدا ہوئی سی ، جو پنجاب دے علاقے  جنہاں نے اپنے اجداد دا بیشتر حصہ بیچ دتا تے پہلی جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد لاہور تے بعد وچ بمبئی (ہنممبئی) وچ رہائش پذیر ہو گئياں۔

## کیریئر
شمیم 1940 د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک اعتدال پسند کامیاب بھارتی ہیروئین سی۔ انہاں دا تعلق افسانوی اداکارہ / گلوکار خورشید بانو بیگم دے نال نال مینا کماری تو‏ں سی ۔ انہاں نو‏ںدلیپ کمار د‏‏ی پہلی فلم جوار بھاٹا (1944) وچ شریک اداکارہ دے طور اُتے یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز شاید 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ وشنو سین د‏‏ی *باغی* (1939) تو‏ں کيتا سی۔ رنجیت موویٹون د‏‏ی فلم *ارمان* (1942) انہاں دے کیریئر د‏‏ی مقبول فلماں وچو‏ں اک سی۔ انہاں دے کیریئر دا اک ہور سنگ میل کشور ساہوکی فلم سندور (1947) تھی،ایہ فلم ریلیز ہُندے ہی متنازعہ ہوئے گئی ، کیونجے اس فلم نو‏‏ں ہندو بیوہ د‏‏ی دوبارہ شادی دے موضوع اُتے فلمایا گیا سی۔" *مہمان* "، "*سنیاسی* "اور" *پہلے آپ* " انہاں دے کیریئر د‏‏ی ہور قابل ذکر فلماں سن۔

1947 وچ پاک بھارت تقسیم دے بعد اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے پاکستان چلی گئياں ۔ شاہدہ (1949) سمیت کچھ پاکستانی فلماں وچ نظر آئیاں جتھے انہاں د‏‏ی جوڑی دلیپ کمار دے چھوٹے بھائی ناصر خان تو‏ں بنی تے انہاں دونے د‏‏ی فلم دو آنسو (1949–50) ریلیز ہوئی۔ ایہ فلم پاکستان د‏‏ی پہلی ہٹ اردو فلم بن گئی۔

بعد وچ اس نے دو آنسو فلم دے پروڈیوسر / ہدایتکار انور کمال پاشا نال شادی کر لئی۔ انور کمال عمر وچ انہاں تو‏ں چھوٹا سی۔ شمیم بانو د‏‏ی موت 1984 وچ لاہور وچ انہاں دے اپنے گھر اُتے ہوئی۔

## نوٹ

## حوالے

 
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:1984 دیاں موتاں
گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جم 1914
گٹھ:موت 1984
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پنجابی لوک
ناجر سنگھ

**ناظر سنگھ** (8 جون 1904 – 20 جون 2015) دنیا دے لمی عمر بھوگن والے انسانان وچوں اک سی۔

اوہ بھارتی پنجاب دے جالندھر ضلعے وچ نکودر لاگے پیندے پنڈ فاضلپور توں کسان پروار وچوں سی اتے اج توں کوئی 50 سال پہلاں 1965 وچ برٹین جا وسیا سی۔ بابو ناظر سنگھ نوں وسکی دا بڑا شونق سی۔ اوہ باقاعدگی نال روزانہ وسکی دا اک پیگّ لیندا سی۔

111 سالاں دی عمر وچ اپنے آخری دناں وچ اوہ اپنے پنڈ فاضلپور آیا ہویا سی، جدوں 20 جون 2015 نوں آخری ساہ لیا۔ اس دی بیوی نرنجن کور دا قریب 2006 وچ انتقال ہو چکا سی۔

اوہناں دے بیٹے ہن۔ پروار وچ نوں بچے، 34 پوتے-پوتیاں اتے 64 پڑپوتے-پڑپوتیاں ہن۔ 107 سال دی عمر تک اوہ گارڈننگ کردے رہا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
صائمہ اظہر

**صائمہ اظہر**، اک پاکستانی فلم اداکارہ اتے ماڈل اے۔
اوہ اے۔آر۔وائی ڈجیٹل دی سٹنٹ گیم شو میڈووورس سیزن 2 وچ اک مقابلے باز سی۔

2012 وچ سئیما نوں اس دے دوست نے ماڈلنگ صنعت وچ پیشکاری کیتی۔ اس نے ویٹ مس سپر ماڈل 2011 وچ مس فلونینیک اوارڈ جتیا۔

## شروعاتی زندگی اتے کریئر
ماڈلنگ کریئر وچ داخل ہون توں پہلاں اظہر فزیالوجی وچ اپنی ماسٹرس کر رہی سی۔ اظہر نے کیہا، "میں کدے سوچیا نہیں سی کہ میں اک دن اک ماڈل بنانگی جاں اس نوں اک آپشن دے طور تے منیا اے، پر عورت دی قسمت نے میرے اتے مسکرائی!"۔
اظہر نے اے آر وائی ڈجیٹل دے حقیقت کھیڈ مظاہرہ دے دوجے سیزن 'میڈووچر' وچ حصہ لیا۔ اسنے ایکشن تھرلر پاکستانی فلم رسا نال اپنی پہلی فلم کیتی۔

## فلموگرافی

## ٹیلیویزن

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ ، Retrieved 3 مئی 2017
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پنجابی لوک
مرزا ادیب

**مرزا ادیب** (4 اپریل 1914–31 جولائی 1999) اردو ساہتکار سن۔
اوہناں دا اصل نام دلاور حسین علی اتے پیؤ دا نام مرزا بشیر علی سی۔ مرزا ادیب نے اسلامیہ کالج لاہورتوں بی اے کیتی۔ اتے پھر اردو ادب دی خدمت لئی چل پئے اتے اسے نوں زندگی دا مقصد سمجھ لیا۔ اوہناں دے خاص میدان کہانی اتے ڈرامہ ہن۔ اوہناں نے کئی رسالیاں دی سمپادکی دے فرض نبھائے ہن جنہاں وچوں (ادب لطیف) خاص طور تے قابل ذکر اے۔

میرزا ادیب (پیدائش: 4 اپریل 1914ء— وفات: 31 جولائ‏ی 1999ء) پاکستان دے نامور ڈراما نویس، افسانہ نگار تے ناول نگار سن ۔

## حالات زندگی
مرزا ادیب 4 اپریل 1914ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے۔ اصل ناں دلاور حسین علی ا‏‏ے۔ والد دا ناں مرزا بشیر علی سی۔ مرزا ادیب نے اسلامیہ کالج لاہور تو‏ں بی اے کيتا۔ ابتدا وچ شاعری نو‏‏ں ذریعہ اظہار بنایا مگر فیر نثر نو‏‏ں اپنی شناخت بنالیا۔ تے فیر اردو ادب د‏‏ی خدمت اُتے کمربستہ ہو گئے۔ تے ايس‏ے نو‏‏ں مقصد حیات سمجھ لیا۔ انہاں دا خاص میدان افسانہ نگاری تے ڈراما نگاری ا‏‏ے۔ بزرگ افسانہ نگار محترم میرزا ادیب نے اپنی 82 سالہ زندگی وچ اردو نو‏‏ں بہت کچھ دتا ا‏‏ے۔ نثری ادب د‏‏ی اوہ کیہڑی صنف اے جس وچ انہاں د‏‏ی قد آور شخصیت د‏‏ی چھاپ نہ ہو، افسانہ، ڈراما، سفرنامہ، تنقید، تراجم، تالیفات بچےآں دے لئی کہانیاں، غرض ہر صنف وچ میرزا ادیب د‏‏ی گراں قدر تخلیقات اردو د‏‏ی توقیر وچ وادھا دا باعث نيں۔ میرزا ادیب دیاں لکھتاں وچ صحرا نورد دے خطوط، صحرا نورد دے رومان، دیواراں، جنگل، کمبل، حسرت تعمیر، متاع دل، کرناں تو‏ں بندھے ہتھ، فصیل شب، شیشے دے دیوار، آنسو تے ستارے، ناخن دا قرض، گلی گلی کہانیاں تے انہاں د‏‏ی خودنوشت سوانح "مٹی دا دتا" شامل نيں۔ انہاں نے کئی رسالےآں د‏‏ی ادارت دے فرائض سر انجام دتے جنہاں وچو‏ں (ادب لطیف) خاص طور اُتے قابل ذکر اے ۔مرزا ادیب دا ڈراما شہید پاکستان د‏‏ی نصابی کتاباں وچ وی شامل ا‏‏ے۔

مرزا ادیب ریڈیو پاکستان تو‏ں وابستہ رہے انہاں کئی دے کئی فیچر تے ڈرامے ریڈیو پاکستان تو‏ں نشر ہوئے جنہاں نو‏ں شہرت عام حاصل ہوئی۔ انہاں د‏‏ی اعلیٰ ادبی خدمات دے اعزاز وچ انہاں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔ 

## کم
*ناٹک:
# *‘’* (آنسو اور ستارے)،
# *‘’* (لہو اور قالین)،
# *‘’* (شیشے کی دیوار)،
# *‘’* (ستون)،
# *‘’* (فصیلِ شب)،
# *‘’* (پسِ پرده، )،
# *‘’* (خاک نشین) اتے
# *‘’* (شیشہ میرے سنگ)۔
*چونویں کہانی مجموعہ:
# *‘’* (جنگل)،
# *‘’* (دیواریں)،
# *‘’* (کمبل)۔
*نجی جیونیاں: *‘* (ناخن کا قرض)۔
**‘’* (مٹّی کا دیا) سوے جیونی

## وفات
31 جولائ‏ی 1999ء نو‏‏ں میرزا ادیب لاہور وچ وفات پاگئے۔

## لکھتاں
* آنسو اور ستارے
* ستون
* لہو اور قالین
* فصیل
* پس پردہ

## ہور ویکھو
* حسن شہید مرزا
## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1999 دیاں موتاں
گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اسلامیہ کالج لاہور دے فضلا
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:ریڈیو پاکستان
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مسلم مصنف
گٹھ:پاکستانی ترقی پسند
گٹھ:ویہويں صدی دے ڈراما نگار تے ڈراما نویس

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو کہانی کار
ہارپ فارمر

**ہرپریت سنگھ**، (عرف **ہارپ فارمر**) اک بھارتی اداکار، ڈریکٹر، پروڈیؤسر، فوٹوگرافر اے جو کہ ہشیارپور، پنجاب، بھارت دا رہن والا اے |

## مڈھلا جیون
ہارپ نے اپنی اچّ-سیکنڈری پڑھائی ڈی۔اے۔وی سکول، جالندھر توں کیتی اے اتے بی۔سی۔اے اے۔پی۔جے کالج آف فائین آرٹس توں کیتی اے۔ اس توں بعد ہارپ نے اطلاع تکنالوجی دے قومانتری سنستھان، پونا توں ماسٹرز آف سائنس ان اڈوانس سافٹویئر تکنالوجی وچ ڈگری حاصل کیتی۔  

## نجی زندگی
ہارپ دا ویاہ امبر کور نال ہویا اے اتے اتے جوڑے نوں اک دھی اے۔  

## کریئر
ہارپ نے اک فوٹوگرافر دے طور اُتے اپنا کریئر شروع کیتا سی۔ اوہ قدرت اتے پنجاب دے وچ باغبانی دی خوبصورتی نوں حاصل کرن لئی وقف سی۔ اسدے فوٹوگرافی فرنٹ اُتے پیشہ ور جان دے فیصلے نے اسدی سبھ توں پہلی نمائش نوں انجام دتا جو کے پنجاب کھیتی باڑی یونیورسٹی، لدھیانہ وکھے 9 اپریل 2012 نوں "کلرز آف پنجاب" دے ناں ہیٹھ لگائی گئی۔  بعد وچ اسے طریقے نال تن ہور نمائشاں لگائیاں گئیاں | پہلی سی ٹھاکر آرٹ گیلری، امرتسر وکھے اتے دوجی سی سال 2013 وچ الیانس فرینچئیسے، چنڈی گڑھ وکھے۔  ہارپ نے تیجی نمائش پنجابی کلا بھون، چنڈی گڑھ وکھے جون 2016 وچ لگائی۔  ہارپ اپنے سوے-چتراں لئی کافی مشہور اے جس وچ اسنے پنجاب دا کسان دکھایا اے | ہر تصویر پینڈو پنجاب دی سادگی نوں ابھار کے باہر لیاؤندی اے۔ 
## کم
### فلماں اتے گانے

### ہارپ فارمر پکچرز
ہارپ نے اپنا اک سنگیت ریکارڈ لیبل، ہارپ پھارمر پکچرز ناں توں شروع کیتا اے جو کے اس دے اپنے ہی پیداوار ہیٹھ اے۔

## اختلاف
مئی 2016 وچ، ہارپ نے "سٹاپ ڈفامنگ پنجاب" مہم شروع کیتی جس وچ لوکاں نوں اس دھارنا دے خلاف لڑن لئی کیہا گیا کہ پنجاب دے 70٪ توں وی ودھ لوک نشیاں وچ ڈبے ہوئے ہن ۔ اس مہم نوں بھاری تنقید سہنی پئی اتے ہارپ نوں خود وی بہت گلاں دا ساہمنا کرنا پیا کیوں کہ اصل وچ کئی لوکاں نوں سنیہا سمجھ ہی نہیں آیا سی اتے کئی لوکاں دا اس وچ سبیکار چھپیا ہویا سی ۔ ہارپ تے ستادھاری پارٹی لئی اک ترجمان ہون دا الزام لایا گیا جس نوں مکھ طور تے راج وچ نشے دے مکمل ورتو لئی ذمہ وار ہون لئی منیا جاندا اے ۔ اس مہم نوں لیکے بہت دہائی، آبھا اتے پکار اتے تنقید ہوئی سی، پر پھر وی کجھ اگھے کلاکاراں اتے NGOs نے اگے ودھ کے اس مہم دا پکھ لتا ۔

اس مہم توں پہلاں، ہارپ نے انکر سنگھ پاتر دے نال مل کے اک سیلفون کمپنی دی کھچائی کیتی سی کیوں کہ کمپنی نے اک انئدھکارت ڈھنگ نال اس دی رچنا دی ورتوں کیتی سی ۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ 
٭ 
٭ 

گٹھ:جم 1984
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:ڈریکٹر
گٹھ:ہشیارپور دے لوک
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
مومل شیخ

**مومل شیخ**   (جم 6 اپریل 1986) اک پاکستانی اداکارہ اے۔ اوہ ناچ نال فلماں دے کھیتر وچ قدم رکھ رہی اے۔ اوہ پاکستانی ٹیوی ڈرامے *[[یہ زندگی ہے]]*، *[[مراۃ العروس (ڈرامہ)|مراۃ العروس]]* تے *[[مجھے خدا پے یقین ہے]]* وچ اداکاری کارن نامنا کھٹّ چکی اے۔ *[[مراۃ العروس (ڈرامہ)|مراۃ العروس]]* اسے ناں دے ناول *[[مراۃ العروس]]* دا فلمانکن اے۔

## فلموگرافی

* ناچ – 2013

### ٹیلیوژن

* *[[فرینکسی]]*
* *اعتراف*
* *[[یہ زندگی ہے]]*
* *[[مراۃ العروس (ڈرامہ)|مراۃ العروس]]*
* *ایک معمولی لڑکی*
* *قدرت*
* *[[مجھے خدا پے یقین ہے]]*
* *زارا اور مہرنسا*
* *صبح سویرے سماں کے ساتھ*

## باہری لنک
*Momal Sheikh Wedding Pictures 

## ایہہ وی دیکھو

* پاکستانی سنیما

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
مہرين سيد

** مہرين سيد** (جم 2 اگست، 1982) اک پاکستانی ماڈل اے، آئی ایف پی دے سی۔ای۔او۔اتے اک اداکارہ لیک سٹائیل اوارڈ ولوں سال 2013 دا سرلیکھ دتا گیا ماڈل، سعید مشہور مدھ پوربی فیشن میگزین الارمرا دے پہلے حصہ وچ دکھائی دین والا پہلا پاکستانی ماڈل سی،اتے ایہہ لاؤریئل پیرس دے بلارے وی ہن، جو دنیا دی پرمکھ خوبصورتی کمپنی اے۔ اسنے اک چھوٹی عمر وچ اپنے کریئر دی شروعات کیتی اتے نہ صرف مقامی دے کور، سگوں قومانتری فیشن پرکاشناواں جس وچ ٹائم، ووگ اتے میری کلیئر شامل ہن وی شامل ہوئے، اسنے "انٹرنیشنل ماڈل آف د ایئر" انعام، "پھیس آف دِ ییئر" انعام، "گلیمرس اینٹرپرنر" انعام جتیا اے اتے دنیا دے سبھ توں مشہور 50 ایشیئن وومن ان ورلڈ اتے دنیا دے سبھ توں سیکسیئیسٹ ایشیائی خواتین لسٹ وچ 10 ویں ستھان اتے رہی۔

## نجی زندگی
لاہور، پاکستان، مہرین اتے اس دے بھین-بھرا وچ اک مسلمان سعید پروار وچ پیدا ہوئے، اس دیاں تن بھیناں اتے بھرا، اوہناں دی ماں نے اوہناں دی دیکھ-بھال کیتی سی، جدوں مہرین تن سال دی عمر وچ بیواہ سن۔ اس دی ماں نے قانون دے کریئر دا پچھا کیتا، پہلاں پریکٹس کرن والے وکیل وجوں، پھر قانون دے پروفیسر وجوں، اتے انت وچ اک امتحان بورڈ دے حصے وجوں۔

فروری 23، 2013 نوں لاہور وچ اک نہائہ تقریب وچ مہرن سعید نے احمد ہیاموند شیخ نال ویاہ کروا لیا سی۔شیخ ہامیؤن شیخ دا پتر اے، جو لگزری فیشن ہاؤس دا مالک اے اتے اک کامیاب وپاری وی اے۔مارچ 2014 وچ اس نے اک بیبی دی دھی امان شیخ نوں جم دتا۔

## اوارڈ
٭ 2005 – International Model of the Year Award
٭ 2007 – "Face of the Year" by Indigo
٭ 2009 – "16th" hottest 50 Asian women
٭ 2010 – "Glamorous Entrepreneur" award
٭ 2010 – PTV Best Model award
٭ 2011 – "Model of the year" award by Pakistan Fashion UK
٭ 2012 – "Best Model" award by Pakistan Press Club
٭ 2012 - #10 by World's Sexiest Asian Women
٭ 2013 – Lux Style Awards "Model of the Year 2013" 

## ہور ویکھو
٭ List of Lollywood actors

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ Mehreen Syed's official website
٭ International Fashion Academy of Pakistan 
٭ IMDB Mehreen Syed
٭ Mag 4 You Interview 
٭ Show Stoppers News 
٭ Mehreen Syed: I'd Like to Work with Aamir Khan
٭ Times of Pakistan Mehreen Syed Launches Fashion Academy 
٭ Fashion Central Pakistan Mehreen Syed 
٭ Pakistani Model Mehreen Syed
٭ Mehreen Syed's Wedding with Ahmed Sheikh Photos
٭ Daily Mail News Mehreen Syed's Soaring Heights
٭ Jewelry Poli Diamond 
٭ Starring: Mehreen Syed in Keh Do http://vimeo.com/60278696
٭ Mehreen Syed: Biography 
٭ Pakistani Model Mehreen Syed at PFDC Sunsilk Fashion Week 
٭ Introducing Mehreen Syed as a L'Oreal Paris Pakistan Spokesperson 
٭ The Daily Times: Beauty with Brains
٭ Fashion Central، The Launch of IFAP 
گٹھ:جم 1986
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:لاہور دے لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
یوسف موج

**یوسف موج**   لیہندے پنجاب دے اک پنجابی شاعر سن۔ ایہناں دا اصل ناں *محمد یوسف قریشی* سی۔ 1946 وچ ایہناں دے استاد چراغ دین عشقَ لہر نے ایہناں نوں "یوسف موج" ناں دتا۔

28 جولائی 1990 نوں دل دا دورہ پین کر کے ایہناں دی موت ہو گئی اتے ایہناں نوں لاہور دے میانی صاحب قبرستان وچ دفنایا گیا۔

## مڈھلی زندگی
ایہناں دا جم 18 جون 1918 نوں، بطور محمد یوسف قریشی، پیؤ چودھری امام دین دے گھر برطانوی پنجاب دے سیالکوٹ ضلعے دے پنڈ جسڑ وکھے ہویا۔ مڈھلی سکھیا ایہناں نے اپنے ضلعے وچوں ہی حاصل کیتی پر پیؤ دی موت توں بعد ایہناں نوں اپنی پڑھائی چھڈنی پئی۔ 1940 وچ ایہہ اپنے وڈے بھرا غلام حیدر کول لاہور آ گئے جتھے ایہناں نے روزی لئی وکھ-وکھ کم کیتے۔

## بطور شاعر
ایہناں دی شاعری دی کوئی کتاب جا ریکارڈ موجود نہیں اے پر ایہناں دے بیٹا مظہر الاقریشی اتے پوتا محمد شہریار قریشی ایہناں دی شاعری اتے جیونی عامَ لوکاں تک پہنچاؤن دا کم وچ سرگرم ہن۔

## فلماں وچ
موج نے کئی پنجابی فلماں لئی گیت اتے قوالیاں وی لکھیاں جنھاں وچوں فلم *آخری فیصلہ* اتے *ٹکر (1976)* دے ناں زکریوگ ہن۔ فلم ٹکر وچ ایہناں دا گیت سی: *گڈی وانگو اج میننوں سجنا، اڈائی جا، اڈائی جا، اڈائی جا*۔

ایہناں دیاں لکھیاں قریب 250 قوالیاں کئی نامور قوالاں نے گائیاں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
عمران عباس

**عمران عباس **(پورا ناں : عمران عباس نقوی) اک پاکستانی اداکار اتے ماڈل اے۔ اسدے پرمکھ ٹیوی ڈرامے *میری ذات ذرہ بے نشان *(2011)، *خدا اور محبت* (2011)، *میرا نصیب* (2011)، *پیا کے گھر جانا ہے* (2012)، *[[دل مضطر]]* (2013)، *شادی اور تمسے؟* (2013)، *الوداع* (2015)، اتے *[[میرا نام یوسف ہے]]*(2015) ہن۔ عمران نے فلمی کیریئر (پاکستانی فلم) 2013 وچ رمانٹک ڈرامہ*انجمن* نال شروع کیتا سی۔ اسدے اگلے سال اسنے بھارت وچ پہلی فلمی*کریچر 3D* کیتی جس نال اسنوں فلمفیئر اوارڈ فار بیسٹ میل ڈیبیوٹ وچ نامزدگی وی ملی۔

## مڈھلا جیون اتے کیریئر
عمران عباس نے آرکیٹیکچر دی پڑھائی لاہور وچ نیشنل کالج آف آرٹس توں کیتی۔ اوہ اردو شاعری وی لکھدا اے۔ اسدا پروار بھارت-پاک ونڈ ویلے اک پنڈ نوں چھڈّ پاکستان گیا سی۔ اوہ پنڈ ہن بھارت وچ اتر پردیش وچ اے۔ عباس پاکستانی ڈرامیاں، فلماں اتے ٹیلیفلماں وچ کافی چرچت اے۔ اسنے بھارتی فلماں وچ کم کیتا اے۔

## فلموگرافی

## ٹیلیوژن

## حوالے


گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکار
اینا مولکا احمد

**اینا مولکا احمد** (پیدائش: 13 اگست 1917ء— وفات: 20 اپریل 1995ء) ایک مشہور پاکستانی فنون لطیفہ دی فنکار سن۔ انہاں دا شمار 1947ء آزادی دے بعد ملک وچ فنون لطیفہ دی ابتدا کرنے والیاں وچ کییا جاندا اے۔
اوہ لاہور دی پنجاب یونیورسٹی دی پروفیسر سن۔

## ذاتی زندگی
اینا مولکا 13 اگست 1917ء نوں لندن وچ پیدا ہوئیاں۔ اینا مولکا دی پیدائش لندن وچ مقیم اک یہودی گھرانے وچ ہوئی۔ 1935ء وچ رائل دالج آف آرٹس لندن وچ تدریس دے دوران انہاں دی ملاقات اپنے ہم جماعت شیخ احمد نال ہوئی۔ 1939ء وچ کالج توں فارغ التحصیل ہونے دے بعد اینا مولکا نے شیخ احمد نال شادی کر لی۔ شادی دے بعد اینا مولکا احمد لاہور آگئیاں جتھے انہاں نے پنجاب یونیورسٹی وچ شعبہ فنون لطیفہ دی بنیاد ڈالی۔ 1940ء توں 1972ء تک اوہ اس شعبے دی چیئرپرسن رہیاں۔ حکومت پاکستان نے انہاں دی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نوں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی نال نوازیا۔

## وفات
20 اپریل 1995ء نوں اینا مولکا احمد لاہور وچ انتقال کر گئیاں۔ انہاں نوں لاہور دے میانی صاحب قبرستان وچ آسودۂ خاک کییا گیا۔

## ڈاک ٹکٹ
14 اگست 2006ء نوں پاکستان پوسٹ نے دس بہتریں مرحوم پاکستانی مصورین دے احترام وچ 40 روپے دے ٹکٹ جاری کییے۔ اینا مولکا احمد وی اس فہرست وچ موجود سن۔

## باہرلےجوڑ
* اینا مولکا احمد دی یاد وچ 
* اینا مولکا احمد پینٹنگز
* اینا مولکا احمد
* اینا مولکا احمد پینٹنگز 
* اینا مولکا احمد دی یاد وچ 

## حوالے

گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:1994 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی خواتین فنکار
گٹھ:ویہویں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی خواتین فنکار
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:جامعہ پنجاب دا تدریسی عملہ
گٹھ:یہودیت توں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
پاکستان پوسٹ

**پاکستان پوسٹ** (Pakistan Post) اک ریاستی کار اہم ادارہ اے جو پاکستان وچ عوامی خدمات دے لئی ڈاک دا نظام فراہم کردا اے۔ ایہ ملک وچ سب توں وڈا ڈاک دا خدماتی نظام اے۔ اس دا شعار "ہر شخص کی خدمت، ہر روز، ہر جگہ" (serving everyone, everyday, everywhere) اے۔

## ڈاک خانے
پاکستان وچ ڈاک خانے بلحاظ مالی سال (جولائی تا جون):

## آمدنی

* پاکستان دے لکھاں روپے وچ اعداد و شمار دے نال

## حوالے

گٹھ:پاکستان پوسٹ
گٹھ:1947 وچ قائم ہونے والے حکومتی شعبے
گٹھ:پاکستان دا نظام ڈاک
گٹھ:پاکستان دی معیشت
گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1947 دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے
گٹھ:ڈاک تنظیماں
پہلی اینگلو برمی جنگ

**پہلی اینگلو برمی جنگ** جسنوں پہلی برمی جنگ وی آکھیا جاندا اے، (; ; 5 مارچ 1824 – 24 فروری 1826) 19ویں صدی وچ برطانوی سلطنت تے برمی سلطنت وچکار لڑیاں جان والیاں تن اینگلو برمی جنگاں وچوں پہلی جنگ سی ۔ ایہ جنگ بنیادی طور تے اتلے چڑھدے ہندستان اُتے قبضے لئی لڑی گئی ، جے وچ برطانیہ نوں فیصلہ کن فتح ملی تے آسام ، منیپور ، کاچھاڑ ، جینٹیا بادشاہی دے نال نال اراکان تیناسیریم دے علاقے وی برطانوی کنٹرول ہیٹھ آگئے ۔ برمیاں نوں 1 ملین پاؤنڈ دا تاوان بھرن تے تجارتی معاہدہ کرن تے مجبور کیتا گیا ۔
 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:میانمار دیاں جنگاں
گٹھ:برطانوی ہند
-آباد

## مشہور شہر

## ہورویکھو
*-ستان
*۔پور
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
مشتاق عاجز

مشتاق احمد عاجز( پیدائش: یکم اپریل 1944)  پنجابی تے اردو دے شاعر، ماہر تعلیم اتے لیکھک نیں۔ 
## مڈھلا جیون
مشتاق عاجز  دا جنم یکم اپریل 1944 نوں ضلع اٹک (کیمبل پور) دے پنڈ جنڈ وچ ہویا۔
## کم کاج
یکم نومبر 1966 نوں   ہیڈ ماسٹر مڈل سکول ضلع اٹک دے پنڈ جبی توں اپنے کم کاجی جیون دے شروعات کیتی۔
## کتاباں
* پُھلاہی (پنجابی)
* آئینے سے باہر (اردو)
## اتہ پتہ
خراج- مشتاق عاجز ، شخصیت اور فن از پروفیسر شوکت محمود شوکت

گٹھ:اردو زبان دے شاعر
گٹھ:اردو شاعر
خوشبیر سنگھ شاد

**خوشبیر سنگھ شاد** (اردو: خوشبیر سنگھ شاد) (ہندی: خوشبیر سنگھ 'شاد') اک بھارتی اردو شاعر (شاعر) اے۔  دیوناگری اتے اردو بولی وچ اردو غزل دیاں ستّ کتاباں شائع ہن۔ اوہ کرائیشٹ چرچ کالج، سٹی مونٹیسری سکول اتے کیکیوی لکھنؤ دا سابق طالب علم اے۔ 

## شاعری
اپنے 'استاد' ولی عاصی دے سجھاء تے عمل کردیاں اسنے اپنی پہلی کتاب (جانے کب یہ موسم بدلے) دے رلیز ہون دے لاگے چاگے اردو لپی سکھ لئی۔ **شاد** نے پروڈیؤسر مہیش بھٹ دی بالیوڈّ فلم دھوکھا دا ٹائیٹل گیت وی لکھیا اے۔ اوہ جشن-اے-بہار دلی،  بھارت-پاکستان دوستی مشاعرہ (ریاں)، ڈلاس انٹرنیشنل مشاعرے، 7 ویں انٹرنیشنل اردو کانفرنس (کراچی، پاکستان)،  انٹرنیشنل اردو مشاعرہ (ابو دھابی)  ورگے کئی مشاعریاں وچ حصہ لیندا رہا اے۔

## کتاباں

* *جانے کب یہ موسم بدلے* *(1992)* 
* *گیلی مٹی (1998)*
* *چلو کچھّ رنگ ہی بکھرے (2000)*
* *ذرا یہ دھوپ ڈھل جائ (2005)*
* *بیخوابیاں (2007)*
* *جہان تک زندگی ہے (2009)*
* *بکھرنے سے ذرا پہلے (2011)*
* لہو کی دھوپ (2012)
* بات اندر کے موسم کی (2014)
* شیہر کے شور سے جدا (2017)

## اوارڈ
یش بھارتی اوارڈ (2014) 

## حوالے


گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:اردو شاعر
افسر مودودی

**سید محمود حسین افسر مودودی** (1874–1948) سی، اک نپن اردو شاعر اتے طب یونانی حکیم وید سی۔اوہ منے پرمنے کلاسیکل اردو شاعر احمد حسین فدا دا پتر سی۔ فدا، مشہور اردو شاعر مرزا غالب دے گجرات وچلے تن شاگرداں وچوں اک سی۔

## اولاد
پوتا - سعید واجد حسین

پڑپوتے - سعید اکبر علی، سعید حیدر علی، سعید محبوب علی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:جم 1874
گٹھ:موت 1948
گٹھ:۱۸۷۴ دے جم
جمیلہ نشاط

**جمیلہ نشاط** (جم 1955) حیدرآباد، تیلنگانا، بھارت توں اک اردو شاعر، اڈیٹر، اتے فیمینسٹاے۔

## شروع دا جیون
جمیلہ نشاط دا جم حیدرآباد دے اک مڈل کلاس پروار وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ، سعید بن محمد، اک پورٹریٹ کلاکار سی۔ اوہ کلاکار مقبول فدا حسین دا قریبی دوست وی سی۔

## کیریئر
نشاط نے چھوٹی عمر وچ ہی لکھن شروع کر دتا سی۔ اسنے اپنی پہلی شاعری سال 1970 وچ چھاپی۔ کجھ ویلے لئی اسنے دلی وچ جامعہ ملیی یونیورسٹی توں شائع اک رسالے، *کتاب نما* وچ اتے ہور کئی ساہتی-رسالیاں وچ لکھیا۔ اس دی پہلی کتاب، *لاواں* - اک شاعری دا مجموعہ، 2000 وچ شائع کیتا گیا سی۔ ہوشانگ مرچینٹ نے *لاواں *دیاں کجھ کویتاواں دا ترجمہ کیتا اتے ترجمہ شدہ کویتاواں نوں ساہت اکادمی نے 2008 وچ شائع کیتا۔اسنے شاعری دے تن مجموعہ شائع کیتے ہن اس دے کم نوں کئی ہور سنگرہاں وچ وی پیش کیتا گیا اے۔

سپارو نے 1999 وچ اسدی زندگی تے کم بارے اک کتاب شائع کیتی۔اوہ ایچئیلئیپھ - حیدرآباد لٹریری فیسٹیول وچ وی اک سپیکر وی اے۔

اوہ 3 جون توں 8 جون 2015 تک سالیرنو، اٹلی وچ ہوئے 100 تھاؤزینڈ پوئٹس فار چینج میٹنگ وچ فیمینسٹ شاعراں وچوں اک سی۔

## سماجی کم
2012 وچ، اسنے مسلمان عورتاں دے کاج دی سیوا لئی شاہین کلیکٹو - شاہین دے عورت سروت اتے کلیان سنگھ دا قیام کیتا۔ ایہہ تنظیم عورتاں دے کلیان لئی اتے گھریلو اتے سماجی تشدد  دے خاتمے لئی کم کردا اے۔

## کم
* *بٹرفلائی کیریسز* (پارٹرج انڈیا، 2015 ولوں شائع)
* *لنس دی سوغات* (ایجوکیشنل پبلشنگ ہاؤس، دلی، 2006)
* *لمحے کی آنکھ* (عورتاں لئی اسمتا رسورس سینٹر، سکندر آباد ولوں شائع، 2002)
* *لاواں* (2000)
* سمپادت*انکشاف*، ڈیکن عورت لکھاریاں دا سنکلن ، عورتاں لئی اسمتا رسورس سینٹر، سکندر آباد ولوں شائع، 2000)۔

## اوارڈ
* مخدوم انعام
* نیو انڈین ایکسپریس ولوں دیوی انعام 

## حوالے

گٹھ:جم 1955
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
سردار انجم

**سردار انجم**(1941–2015) اردو ادب جگت وچ سرکڈھّ بھارتی ساہتکار اتے فلسفی سن۔ اوہناں نے 25 کتاباں لکھیاں ہن۔
اوہ پنجاب یونیورسٹی دے اردو ڈیپارٹمنٹ دے مکھی رہے۔ اوہناں دی فیچر فلم *قرضدار * نے ہندوستان اتے پاکستان دوواں ملکاں وچ نیڑتا لیاؤن وچ دے کردار ادا کیتی۔ اوہ چنڈی گڑھ دے نزدیک ہریانہ دے شہر پنچکولاوچ رہندے سن۔
## اعزاز

*اوہناں نوں 2005 وچ بھارت دے پدم بھوشن انعام نال نوازیا گیا گیا۔ ایہہ انعام بھارت دا تیجا سبھ توں وڈا اعزاز اے۔ 
*پدم شری انعام (1991)
*ملینیئم پیس اوارڈ 2000
*پنجاب رتن انعام 2001
*شانتی دا سفیر انعام - چھتیسگڑ سرکار - 2002

## شعری نمونہ

گمے حیات کا جھگڑا مٹا رہا اے کوئی
چلے بھی آؤ کہ دنیا سے جا رہا اے کوئی۔

کہو اپانی سے ذرا دو گھڑی ٹھہر جائے
سنا اے آنے کا وعدہ نبھا رہا اے کوئی۔

وو آج لپٹیں ہیں کس نازکی سے لاشے کو
کہ جیسے روٹھوں کو منا رہا اے کوئی۔

کہیں پلٹ کے نہ آ جائیں سانس نبضوں میں
حسین ہاتھوں سے مئییتّ سجا رہا اے کوئی۔

## باہری لنک
٭ Visit Dr Sardar Anjum
٭ Poetry by Dr Sardar Anjum
## حوالے

گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:پدم بھوشن اعزازے شاعر
فانی بدایونی

**فانی بدایونی** (1879 – 27 اگست 1961) (جم ویلے **شوکت علی خان فانی بدایونی** ) مشہور اردو شاعر سی ۔

## جیونی
شوکت علی خان 1879 وچ بدایون وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد محمد شجاعت علی خان پولیس انسپیکٹر سن۔ زمانہ دے ماحول مطابق پہلاں عربی اتے فارسی دی تعلیم حاصل کیتی اتے بعد نوں انگریزی پڑھی۔ پھر 1901 وچ بریلی توں بی اے کیتی۔

کالج دے بعد کچھ عرصہ پریشانی دے عالم وچ گزاریا۔ لیکن شعرو سخن دیاں دلچسپیاں تسلی دا ذریعہ بنیا رہا۔ 1908 وچ علیگڑھ توں ایل ایل بی پاس کیتی۔ لیکن وکالت وچ کوئی دلچسپی نہ ہون دے باو جود صرف والد دے مجبور کرن تے وکالت شروع کیتی اتے
## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر