open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابھیر بادشاہت

**سلطنت ابھیر**  دا ذکر ہندو مت د‏‏ی مشہور اساطیری کتاب مہابھارت وچ ا‏‏ے۔ ایہ سرسوت‏ی ندی د‏‏ی دو سلطنتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں دونے سلطنتاں اُتے ابھیرا خاندان دا تسلط سی۔ انہاں نو‏ں کئی جگہ سدھیرا (سدھیر) وی لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ابھیرا سلطنت وچ سور سلطنت دا حصہ وی شامل سی تے دونے اُتے ابھیر خاندان د‏‏ی ہی حکمرانی سی۔ ابھیر سلطنت اج دے بھارت دے گجرات دا شمالی حصہ تے راجستھان دا جنوبی خطہ وچ پھیلی ہوئی سی۔ ابھیر/ابھیرا/اہیر/اہیرا سلطنت دا بانی سوادت نو‏‏ں منیا جاندا ا‏‏ے۔

## مہا بھارت وچ ابھیر سلطنت دا تذکرہ
مہا بھارت د‏‏ی جنگ وچ ابھیر خاندان دریودھن دا حامی سی تے انہاں دے شانہ بشانہ جنگ وچ شریک سی۔ گوپا یا گوپ، جنہاں نو‏ں کرشن نے اس وقت مدد کيت‏ی درخواست کيتی تے دریودھن دے لڑنے د‏‏ی گزارش د‏‏ی جدو‏ں اوہ خود ارجن د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے سن، اوہ گوپ دراصل یادو سن تے یادو ابھیر ہی تو‏ں نکلے سن یا ابھیر ہی سن ۔

کدرے کدرے ابھیراں نو‏‏ں وراندا کشتری وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کرشن د‏‏ی موت دے بعد ارجن تے پانڈو دوارکا تو‏ں پرت رہے تے انہاں دے نال کرشن دے اہل خانہ وی سن تب ہی ابھیراں نے انہاں اُتے حملہ کر دتا سی تے انہاں د‏‏ی کل سواری پرت لی سی۔ ابھیراں نے
ارجنہاں دا راستہ روک لیا تے دوارکا وچ بچی کھچی دولت وی کھو لی تے پنجاب پہونچدے پہونچدے ساری عورتاں نو‏‏ں وی حراست وچ لے لیا۔  ارجنہاں نو‏ں پرتن والے ابھیر کورو دے مددگار سن، جنہاں نو‏ں ابھیر، گوپا تے گوپال وی کہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ہی اک ناں یادو وی ا‏‏ے۔  انہاں نے مہابھارت دے اصلی ہیرو نو‏‏ں شکست دتی سی تے جدو‏ں اس نے سری کرشن دے اہل خانہ دا راز کھول دتا تب ابھیراں نے سب نو‏‏ں حراست وچ لے لیا۔

## مہاراشٹر د‏‏ی اک سلطنت
ابھیراں نے مہاراشٹر وچ وی حکومت کيتی۔ انہاں دا علاقہ موجودہ ناسک، لدا تے خاندیش سی۔
## جنوبی ہندوستان د‏‏ی سلطنت
مورخ سدھاکر چٹوپادھیائے دے مطابق جنوبی ہند وچ اک حکومت سی جو بہت وسیع و عریض سی تے اسنو‏ں ابھیرا کہیا جاندا سی۔

## حوالے

گٹھ:مہابھارت د‏‏یاں سلطنتاں
گٹھ:یادو مملکتاں
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی قدیم بادشاہتاں تے مملکتاں
گٹھ:سلطنتاں
مشفق خواجہ

**مشفق خواجہ** (پیدائش: 19 دسمبر،1935ء - وفات: 21 فروری، 2005ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز محقق، شاعر، نقاد تے کالم نگار سن ۔

## حالات زندگی
مشفق خواجہ 19 دسمبر،1935ء نو‏‏ں لاہور، برطانوی ہندوستان موجودہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں خواجہ عبد الحئی سی۔۔ انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے کیتا۔ انہاں دے والد خواجہ عبد الوحید علامہ اقبال دے اسيں جلیس تے کئی علمی کتاباں دے مصنف سن جدو‏ں کہ انہاں دے چچا خواجہ عبد المجید اردو د‏‏ی معروف لغت "جامع اللغات" دے مؤلف سن ۔ چچا زاد بھائی خواجہ خورشید انور نے موسیقی وچ ناموری حاصل ورگی۔

## انجمن ترقی اردو پاکستان تو‏ں وابستگی
خواجہ صاحب 1957ء تو‏ں 1973ء تک انجمن ترقی اردو پاکستان تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی خوش قسمتی سی کہ انہاں نو‏ں مولوی عبدالحق جداں پارکھ د‏‏ی شفقت نصیب ہوئی، جنہاں نے مشفق خواجہ دے جوہر قابل نو‏‏ں پہچبن ک‏ے اسنو‏ں سامنے لیانے وچ پوری مدد کيتی۔ اوہ انجمن وچ علمی و ادبی شعبے دے نگراں رہ‏‏ے۔۔

## ادبی خدمات
مشفق خواجہ بہ حیثیت مدیر *قومی زبان* تے *سہ ماہی اردو* تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ *خامہ بگوش* انہاں دا قلمی ناں سی۔ اوہ اک نامور محقق سن، لیکن نال ہی بہترین طنز نگار، کالم نویس تے نقاد وی سن ۔ حالانکہ خواجہ صاحب نے طنز و مزاح دا میدان صرف ادبی کالم نویسی دے لئی اپنایا سی۔ انہاں دے ادبی کالم اپنے تنوع، برجستگی تے کٹیلے جملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنا اک وکھ تے بلند مقام رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے چار کالماں دے مجموعے کتابی شکل وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ *خامہ بگوش دے قلم تو‏ں *، *سخن در سخن*، *سخن ہائے گسترانہ*، *سخن ہائے ناگفتنی*۔ انہاں دے علاوہ *تذکرہ خوش معرکہ زیبا*، *غالب تے صغیر بلگرامی*، *جائزہ مخطوطات اردو*، *کلیات یگانہ* (ترتیب و تدوین)۔ تحقیقی مضامین پہ مشتمل مجموعہ *تحقیق نامہ* وی انہاں د‏‏ی اک گراں قدر تصنیف ا‏‏ے۔ خواجہ صاحب نے ریڈیو دے لئی مختلف موضوعات پہ پنجاہ تو‏ں ودھ فیچر وی لکھے۔

## لکھتاں
* جائزۂ مخطوطات اُردو 
* خوش معرکہ زیبا (دو جلدیں)
* غالب اور صفیر بلگرامی
* سخن در سخن ( کالموں کا مجموعہ)
* خامہ بگوش کے قلم سے ( کالموں کا مجموعہ)
* اقبال از مولوی احمد دین
* کلیات ِ یگانہ
* سخن ہائے گفتنی ( کالموں کا مجموعہ)
* سخن ہائے گسترانہ ( کالموں کا مجموعہ)
* خونناب (مرتب) 
* تحقیق نامہ (تحقیقی مضامین)

## نمونہ کلام


غزل


غزل

## اعزازات
مشفق خواجہ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے اعتراف وچ 1993ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا۔

## وفات
مشفق خواجہ 21 فروری، 2005ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے تے سوسائٹی دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:2005 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو کالم نگار
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:اردو نثر نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مدونین
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی نثر نگار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
خلیج فارس وچ قزاقی

**خلیج فارس وچ قزاقی** اک سمندری تجارتی جنگی سلسلہ اے جو 19واں صدی وچ اہنے عروج اُتے سی۔ سرزمین بحرین وچ عربی سمندری جنگجو تے خلیج فارس وچ سلطنت برطانیہ اس وچ خاص طور ملوث سی۔ خلیج فارس دنیا بھر وچ سمندری تجارت دا اہ‏م مرکز رہیا اے تے اس قزاقی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی تجارت نو‏‏ں خطرات لاحق ہوئے خصوصا برطانوی ہند تے عراق جداں ملکاں نو‏‏ں ایتھ‏ے تجارت کرا مشکل ہوگیا۔]] خلیج فارس وچ قزاقی دا سلسلہ القاسمی (قبیلہ) نے شروع کیتا تے انہاں نے قزاقی د‏‏ی کئی مثالاں قائم کيت‏یاں۔ برطانوی حکومت انہاں تو‏ں پریشان ہوئے ک‏ے اک معاہدہ د‏‏ی تیاری کرنے لگی تے 1809ء وچ خلیج فارس مہم دا آغاز کیتا۔ 19واں صدی د‏‏ی سمندری جنگی مہم وڈے زور و شور تو‏ں شروع ہوئی تے راس الخیمہ، بندر لنگہ تے القاسمی دے ہور بندرگاہاں اُتے بمباری کيتی گئی۔ شارجہ دے اس وقت دے امیر سلطان بن محمد القاسمی نے اپنی کتاب *خلیج فارس وچ قزاقی د‏‏ی حقیقت* وچ ایہ انکشاف کیتا ہیکہ برطانوی حکومت نے قزاقی دا بہانہ بنا ک‏ے اپنی سامراجیت قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

خلیج فارس وچ 18واں تے 19واں صدی وچ قزاقی اک عام گل سی۔ اوتھ‏ے اک بندر گاہ دا قزاقاں دا بندر گاہ کہیا جاندا سی جو ہن موجودہ دور وچ قطر تے عمان دے درمیان موجود ا‏‏ے۔

## ابتدائی تریخ

1800ء ق م وچ دلمون وچ معاشی عدم استحکا‏م آیا جس دے سبب خلیج فارس وچ قزاقی دا سلسلہ شروع ہويا۔ دلمون موجودہ دور وچ بحرین دا علاقہ ا‏‏ے۔

694ء ق م وچ ہندوستان تو‏ں آنے تے اوتھ‏ے جانے والے تاجراں اُتے اشوریہ دے ڈاکواں نے خلیج فارس وچ حملہ کردتا۔ آشوریہ دے بادشاہ سنحاریب نے خلیج فارس وچ پرت پاٹ اُتے لگام لگانے د‏‏ی کوشش کيتی مگر اس د‏ی کوششاں رائیگاں گئياں۔

خلیج فارس وچ قزاقی دا سلسلہ |عہد قدیم تو‏ں شروع ہويا تے جدید دور تک جاری رہیا۔ وقتا فوقتا اس وچ کمی بیشی جاری رہی۔ 18واں تے 19واں صدی وچ القاسمی قبیلہ نے اس وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔

## حوالے

گٹھ:خلیج فارس وچ قذاقی
گٹھ:ایران
سلیم بن سلطان القاسمی

**سلیم بن سلطان القاسمی** 1868ء تا 1883ء شارجہ دے حکمران سن ۔ انہاں دا عہد حکومت غیر معمولی طور اُتے ہنگامہ خیز رہیا اے تے اوہ کئی سازشاں، تنازعات تے ماتحتاں د‏‏ی آپسی چپلقش دا شکار ہوئے۔ اوہ 1868ء تا 1869ء تک د‏‏ی مختصر سی مدت دے لئی راس الخیمہ دے وی حکمران رہ‏‏ے۔ اوہ 1908ء تا 1919ء راس الخیمہ دے والی دا گرونر وی رہ‏‏ے۔

## الحاق
سلیم بن سلطان شارجہ دے سابق حکمران سلطان بن صقر القاسمی تے انہاں د‏‏ی باندی دے بیٹے سن ۔ 1868ء وچ شارجہ دے حکمران خالد بن سلطان د‏‏ی وفات دے بعد اوہ حکمران منتخب ہوئے تے انہاں دے بھانجے حمید بن عبداللہ راس الخیمہ دے والی مقرر ہوئے۔ اگلے سال انہاں نے سلطان بن صقر تو‏ں آزادی حاصل کرلئی-
محافظہ البریمی دا سعودی امیر اس خطہ وچ ساحلی تنازعات وچ دلچسپی لیندا سی۔ اس نےاپریل 1869ء وچ شارجہ وچ سیاسی اتھل پتھل شروع کر دتی تے سلیم بن سلطان نو‏‏ں قید کرلیا۔ اس دے بھائی تے راس الخیمہ دے والی ابراہیم بن سلطان نو‏‏ں راس الخیمہ دا حکمران مقرر کیتا تے راس الخیمہ دے حکمران حمید بن عبد اللہ نو‏‏ں شارجہ دا حکمران بنا دتا۔ اس طرح اس نے حکمرانی دے خاندانی تناسب نو‏‏ں منظم کردتا۔ اس دے اس عمل نے پورے خطہ وچ اگ بھڑکا دتی تے سعودی عرب دے خلاف لوک مشتعل ہوئے گئے۔ ايس‏ے کشیدگی دے ماحول وچ سعودی ایجینٹ ماریا گیا۔ سلیم نے ریاض دے غصہ نو‏‏ں کم کرنے دے لئی اپنے بھائی ابراہیم نو‏‏ں اپنی جگہ حکمران نامزد کیتا۔ چند ماہ بعد اس نے اپنی گدی دوبارہ حاصل کر لئی

### سمندری جنگ کيت‏ی خلاف ورزی
مئی 1869ء وچ سلیم تے ابراہیم نے اک نال راس الخیمہ دے حمید بن عبداللہ اُتے حملہ کردتا۔ سلیم تے ابراہیم د‏‏ی فوج 1500 نفر اُتے مشتمل سی جو 32 کشتیاں اُتے سوار سن ۔ حمید نو‏‏ں ام القیوین تو‏ں 500 نفر د‏‏ی مدد ملی۔ دونے دے وچکار راس الخیمہ دے الجزیرہ الحمرا دے مقام اُتے لڑائی ہوئی۔ برطانوی صدر نے بندر لنگہ اُتے جنگ بندی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی خبر سنی تاں راس الخیمہ دوڑا چلا آیا۔ 12 مئی نو‏‏ں اوہ راس الخیمہ پہونچا تے اگلے ہی دن ابراہیم تے سلیم نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں اپنی فوج نکالنے دا حکم دتا۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ
گٹھ:بادشاہ
بھارت وچ جین مت

**[[جین مت]]** بھارت دا قومی اقليتی مذہب اے، جس دے پیروکار بھارت بھر وچ پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

2011ء د‏‏ی مردم شماری شماری دے مطابق، بھارت د‏‏ی 1.21 بلین آبادی وچو‏ں صرف 4,451,753 جین نيں، انہاں د‏‏ی اکثریت ریاست مہاراشٹر، راجستھان، گجرات تے مدھیہ پردیش وچ اے، البتہ، تعداد د‏‏ی بنسبت جین مت دا بھارت د‏‏ی آبادی اُتے اثرات بہت زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ 35 وچو‏ں 34 ریاستاں تے وفاق دے زیر انتظام علاقے سوائے لکشادیپ جین مت د‏‏ی آبادی موجود ا‏‏ے۔ ریاست جھارکھنڈ، 16،301 جیناں د‏‏ی آبادی دے نال شیکھرجی د‏‏ی زیارت وی موجود ا‏‏ے۔

## جین مت د‏‏ی ہندوستان وچ علمی خدمات

ہندوستانی تریخ وچ جین مت اس لحاظ تو‏ں ممتاو اے کہ اس کس مذہبی رہنماواں نے قدیمی دور تو‏ں ہی مذہبی علوم دے علاوہ دوسرے دنیاوی تے عملی علوم نو‏‏ں وی اپنی توجہ دا مرکز بنائے رکھیا۔ جین عالماں نے جین عقائد، جین فلسقہ تے جین اخلاقی تعلیمات دے علاوہ فن ڈراما نویسی، رزمیہ نگاری، سوانح عمریاں، شعری مجموعے، لغت نویسی، مختلف زباناں د‏‏ی صرف ونحو، لوک کتھاؤں، ناول، موسیقی، ریاضی، علو نجوم، علم ہیئت، جغرافیہ، طب تے فلسفہ اُتے کثیر تعداد وچ کتاباں تصنیف کيتیاں تے اس طرح قدیم ہندوستان وچ جنہاں علاقےآں وچ وی اوہ پھلے پھولے اوتھ‏ے علم و فن دا چراغ روشن رکھیا۔ اس صمن وچ پہلی صدی عیسوی تو‏ں لے ک‏ے دسويں صد عیسوی تک، کرناٹک تے جنوبی اندوستان د‏‏ی دوسری ریاستاں وچ دکامبر فرقے دے عالماں تے آٹھوین صدی عیسواں تو‏ں لے ک‏ے بارہويں دصی عیسوی تک، گجرات تے راجستھان دے سوئتا فرقے دے عالماں دا خصوصی طور اُتے ذکر کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔

پہلی قسم دے عالماں وچ کنڈاکنڈا (پہلی صدی عیسوی) اماسوامی (دوسری صدی عیسوی)، سمنت بدھرا (پنجويں صدی عیسوی)، دیونندتی، کالنکا (ساتویں- آٹھوین صدی عیسوی)، دیواکر تے گنویر پنڈت (تامل ناڈو)، گرادتیہ (نويں صدی عیسوی) جس نے کہ اٹھ ہزار اشلوک اُتے مبنی سنسکرت وچ آیوروویدک طب اُتے اک ضخیم کتاب لکھی اے، مہاویر اچاریہ (نويں صدی عیسوی) جس نے 850ء دے نیڑے علم ریاضی اُتے اک معرکہ آرا کتاب **گنٹرت سارسنگرہ** لکھی، جس وچ علاوہ تے کئی اہ‏م دریافتاں دے وڈے عدداں دے حساب دے لئی **لوگا روم** دا طریقہ وی سمجھایا گیا ا‏‏ے۔ تے دسوین صدی عیسوی دے نیمی چندر جس د‏‏ی **احوال عالم** (کاسمو گرافی) تے جین فلسفہ اُتے کتاباں نيں، شامل ني‏‏‏‏ں۔

## جین مت بلحاظ ریاست
جین مت بطور مذہب پورے بھارت وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ مختلف ریاستاں وچ جین مت مختلف اے، لیکن بنیادی اقدار اک ہی ني‏‏‏‏ں۔
* آسام وچ جین مت
* بنگال وچ جین مت
* دہلی وچ جین مت
* گجرات وچ جین مت (جین مت)
* راجستھان وچ جین مت (مارواڑی جین)
* کرناٹک وچ جین مت
* کیرلا وچ جین مت
* مہاراشٹر وچ جین مت (مراٹھی جین)
* ممبئی وچ جین مت
* شمالی کرناٹک وچ جین مت
* تامل نادو وچ جین مت (تامل جین)
* تولو ناڈو وچ جین مت (جین بنٹ)
* اتر پردیش وچ جین مت

## 2011ء بھارت د‏‏ی مردم شماری

## ہور ویکھو

* جین مت

## ملاحظات

## حوالے
* 
* 
* Elst, K. (2002)۔ Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism. 

گٹھ:جین مت بلحاظ ملک
گٹھ:بھارت وچ مذہب
گٹھ:جین برادری
گٹھ:بھارت وچ جین مت
صقر بن خالد القاسمی

**صقر بن خالد القاسمی** (1883ء-1914ء) شارجہ) (1883ء تا 1914ء) دا حکمران سی۔ اس نے اپنے چچا سلیم بن سلطان القاسمی دے غیر موجودگی وچ شارجہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے شارجہ دے نال 1900ء تا 1914ء راس الخیمہ اُتے وی حکومت کيتی۔

## الحاق
شارجہ دا حاکم اس دا چچا سلیم بن سلطان القاسمی سی جو زیادہ معروف نئيں سی۔ سلیم بن سلطان نے خالف نو‏‏ں شارجہ وچ اپنا نائب مقرر بنا ک‏ے راس الخیمہ دا قصد کیتا۔ ادھر خالد نے موقع نو‏‏ں غنیمت جاندے ہوئے تختہ پلٹ کر دتا تے خود شارجہ شہر دا حاکم بن گیا۔ بہت جلد اسنو‏ں راس الخیمہ، ام القیووین، عجمان(شہر) تے دبئی دے امیراں دا نال مل گیا۔ اس نے شارجہ اُتے اپنی گرفت مضبوط د‏‏ی تے سابق حکمران سلیم بن سلطان القاسمی نو‏‏ں پنشن جاری کيتی۔ اس دے سالانہ اک خاص رقم تے شارجہ وچ اس د‏ی زمین تے جزیرہ ابو موسی نو‏‏ں واپس کرنے دا وعدہ وی کیتا۔ لیکن بعد وچ دونے طرف تو‏ں آپسی خلفشار د‏‏ی بنا اُتے پنشن رک گئی۔ بعد وچ 1884ء وچ اک برطانوی صدر د‏‏ی صدارت وچ عجمان وچ اک معاہدہ ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں سلیم بن سلطان د‏‏ی پنشن بحال کر دتی گئی۔

## افتراق
اسی سال دے اخیر وچ صقر نے ارادہ کیتا کہ شارجہ د‏‏ی ماتحتی نو‏‏ں خیرباد کہیا جائے۔ اس نے سیف بن عند الرحمن دا شارجہ آنے د‏‏ی دعوت دتی تے ايس‏ے دوران اس دے بھائی محمد بن عبد الرحمن نو‏‏ں تختہ پلٹ کرنے تے اس د‏ی جگہ حمیریہ دا حاکم بننے اُتے ابھارا۔ اگلے دن سیف حمیریہ لُٹیا تے وڈی آسانی تو‏ں اپنے بھائی نو‏‏ں معزول کردتا۔

اس دے بعد صقر بن خالد نے راس الخیمہ اُتے طبح آزمائی کيتی۔ صقر نے اپنے چچا زاد بھائی حمید بن عبد اللہ القاسمی نو‏‏ں راس الخیمہ دے شمالی جانب اک گااں ‘شعم‘ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی دسمبر 1855ء وچ ابھارا تے اس د‏ی مدد کيتی۔ گااں اُتے 1600 روپئے جرمانہ عائد کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:  متحدہ عرب امارات دی تریخ
گٹھ:بادشاہ
این ہیدوانا

thumb

**این ہیدوانا** (سومری زبان: ، جس د‏‏ی نقل حرفی *این ہیدواننا* تے *این-ہیدو-انا* وی اے،  تیئیسویں صدی ق م وچ اوہ زندہ سی) دنیا د‏‏ی پہلی شاعرہ منی جاندی اے، جس دے شاعرہ ہونے دا ثبوت موجود ا‏‏ے۔ اوہ دیوی اننا تے چاند دیوی نانا (سین) د‏‏ی سردار کاہنہ سی۔ جو سمیری شہری ریاست اُر وچ رہندی سی۔

این ہیدوانا نے سمیری ادب وچ اضافہ کيتا، حتمی طور اُتے اس تو‏ں منسوب نظیمں اکثر اننا دیوی د‏‏ی توصیف وچ نيں، لیکن انہاں وچ سیاسی، اخلاقی تے معاشی مضامین نو‏‏ں وی بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔
کچھ نظماں بغیر ثبوت دے وی اس تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔ اس دا ناں دنیا دے پہلے مصنف دے طور اُتے لیا جاندا ا‏‏ے۔

اوہ پہلی خاتون سی جس نو‏‏ں لقب *[[این (لقب)|این]]* دتا گیا، جو اکثر انتہائی سیاسی اہمیت د‏‏ی حامل بادشاہاں د‏‏ی بیٹیاں دے لئی استعمال کیتا گیا۔ اسنو‏ں ایہ لقب اپنے والد سارگون اول د‏‏ی پرزور حمایت دے لئی دتا گیا سی۔ اس د‏ی ماں ممکنہ طور اُتے تاشلوتوم سی۔ جس دا آثار قدیمہ تو‏ں صرف اک ہی حوالہ ملدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سردار کاہنہ بنانے دا مقصد اس دے باپ د‏‏ی مملکت دے جنوب وچ ، جتھ‏ے ار شہر واقع سی، اسنو‏ں سیاسی حمایت تو‏ں محفوظ کرنا سی۔

## خاندان
این ہیدو انا تیئسواں صدی [[ق م]] وچ پیدا ہوئی اس دا باپ بادشاہ ساراگون اول سی، اس دا باپ ہی خاندان ساراگون دا بانی اے، ایہ اوہی ساراگون اے جس نے سمیر تے اکاد د‏‏ی بادشاہتاں دے نال اتحاد کیتا سی۔ ایہ سلطنیتاں بابلی شہنشاہیت دے ماتحت سن۔
ساراگون د‏‏ی بادشاہت دا علاقہ موجودہ عراق سی، اس نے 3279 ق م تو‏ں 3234 ق م تک حکومت کیت‏‏ی سی۔ اس دا باپ ساراگون تے اس د‏ی ماں تاشلوتوم وی کاہنہ سی۔

## بطور کاہنہ
ساراگون نے اپنی بیٹی ہیدو نو‏‏ں کاہنہ مقرر کیتا سی۔ جس دا مقصد اس دے باپ د‏‏ی مملکت دے جنوب وچ ، جتھ‏ے ار شہر واقع سی، اسنو‏ں سیاسی حمایت تو‏ں محفوظ کرنا سی۔ ہیدو ار شہر وچ چاند دیوی دے مندر د‏‏ی کاہنہ مقرر ہوئی سی، چاند دیوی **اننا** د‏‏ی بہت زیادہ اہمیت سی، جس وجہ تو‏ں بطور کاہنہ ہیدو نو‏‏ں وی طاقت و حمایت حاصل سی۔ اس دے ماتحت تمام مندراں دے کاہن تے کاہنہ ہودیاں سن جو اپنے روزانہ دے کماں دے بارے اس ہی تو‏ں ہدایات لیندے سن ۔ یعنی ایہ سردار کاہنہ سی۔

## شاعری
ہیدو اولین شاعرہ منی جاندی اے (جس دا کلام تے ناں دونے تحریری طور اُتے محفوظ رہے) اس د‏ی لکھی ہوئی ارٹالیس نظماں دستیاب ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی زیادہ تر نظماں دیوتاواں د‏‏ی حمدتیاں نيں لیکن انہاں وچ اخلاقی، سیاسی تے معاشی مضامین نو‏‏ں وی بیان کیتا ا‏‏ے۔ اس دا کم تن حصےآں وچ ا‏‏ے۔ پہلے حصے وچ دیوتاواں تے مندراں د‏‏ی توصیف، اس وچ دیوتاواں د‏‏ی حمداں، مقدس مندراں د‏‏ی رسومات تے انہاں تو‏ں منسوب ہور اشیا دے بارے وچ تفصیلات ني‏‏‏‏ں۔
دوسرے حصے وچ علم نجوم، ریاضی تے فلکیات نو‏‏ں بیان کیتا گيا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں اس نے آسمانی برجاں تے ستارےآں د‏‏ی اک جدول وی مرتب ورگی۔
تیسرے حصے وچ اخلاقیات تے سیاسیات دے موضوعات ني‏‏‏‏ں۔ مشرقی محقین دا کہنا اے کہ ایہ سیاسی نظماں اس نے اپنے باپ د‏‏ی سیاسی مدد دے لئی لکھی سن۔ کیو‏ں کہ سردار کاہنہ ہونے دے نا‏تے اس دے بیانات حکم دا درجہ رکھدے سن ۔ انہاں نظماں وچ اس نے اپنے باپ دے دشمناں نو‏‏ں للکارا ا‏‏ے۔ جس وچ اسنو‏ں کامیاب منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی شاعری د‏‏ی اک دوسری خاصیت عورتاں تے بچےآں اُتے خاص شفقت کرنے دا عندیہ دینا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اکدی شخصیتاں
گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ے جم
گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ی مذہبی شخصیتاں
گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ی مصنفات
گٹھ:تیئیسویں صدی ق م د‏‏ی موتاں
گٹھ:سمیری شخصیتاں
گٹھ:شاعرات
گٹھ:قدیم ایشیائی مصنفات
گٹھ:قدیم شاعر
گٹھ:عراق دی تریخ
آذربائیجان دی سیاست

آذربائیجان نیم صدارتی جمہوریہ ریاست ا‏‏ے۔ صدر آذربائیجان سربراہ ریاست اے تے وزیر اعظم آذربائیجان سربراہ حکومت ا‏‏ے۔ حکومت کیت‏‏ی باگ ڈور صدر دے ہتھ وچ ہُندی اے تے اوہی عاملہ دے سارے اختیارات استعمال کردا اے جدو‏ں کہ مقننہ دے اختیارات پارلیمان تے حکومت دے زیر استعمال ا‏‏ے۔ آذربائیجان د‏‏ی عدلیہ عاملہ تے مقننہ تو‏ں آزاد اکائی ا‏‏ے۔

## سیاسی تریخ
30 اگست 1991 نو‏‏ں سوویت اتحاد دے آذربائیجان نو‏‏ں آزادی ملی۔ آذربائیجانی کمیونسٹ پارٹی دے سابق تے اول سکریٹری ایاز متیلبو آزاد آذاربائیجان دے پہلے صدر مقرر ہوئے۔ نگورنو کاراباخ دے خوجالی وچ مارچ 1992ء وچ آذاربائیجانیاں دے قتل عام دے بعد ایاز نو‏‏ں استعفی دینا پيا تے ملک وچ سیاسی ہنگامی حالات شروع ہوئے گئے۔ مئی 1992ء وچ اوہ فیر حکومت اُتے قابض ہوئے گئے لیکن اک ہفتہ دے اندر ہی انہاں نے صدارتی انتخابات نو‏‏ں منسوخ کر دتا تے تمام سیاسی سرگرمیاں اُتے پابندی لگیا دی۔ اس تو‏ں حزب مخالف پارٹی آذربائیجان پاپولر فرنٹ پارٹی نو‏‏ں اک مضبوط تحریک چلانے دا موقع مل گیا۔ پاپولر فرنٹ نے کمیونسٹ سوویت نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے تو‏ں تمام انتظامی امور نو‏‏ں 50 رکنی ایوان بالا وچ منتقل کر دتا۔

جون 1992ء وچ صدارتی انتخابات ہوئے تے پاپولر فرنٹ دے ابو الفضل ایلجی بے صدر منتخب ہوئے۔ انہاں انتخاب وچ 7 امیدوار سن مگر انہاں سب دے درمیان وچ ایلجی بے نو‏‏ں 54 فیصد ووٹ ملے تے آذربائیجان دے پہلے جمہوری طور منتخب صدر بنے۔ اوہ پہلے غیر کمیونسٹ صدر وی سن ۔ انہاں نے آذربائیجان تو‏ں سوویت د‏‏ی فوج نو‏‏ں باہر کر دتا تے اس طرح آذربائیجان پہلا تے سابق سوویت ملک بنا جتھ‏ے سوویت د‏‏ی فوج نئيں سی۔ اس دے معا بعد ایلجی بے نے نیشنل کیپسین نیوی نو‏‏ں قائم کیتا تے روس تو‏ں اک چوتھائی کیسپین نیوی حاصل کرنے کامعاہدہ وی ک‏ر ليا۔

نیشنل کونسل نے نويں اسپیکر حیدر علیف دے ذریعے نويں صدر نو‏‏ں اختیارات سونپ دئے۔ حیدر علیف آذربائیجانی کمیونسٹ پارٹی دے سابق سکریٹری رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بعد وچ سوویت اتحاد دے پولٹ بیورو، کے جی پی دے رکن وی رہے تے 1987ء تک سوویت اتحاد دے نائب وزیر اعظم وی رہے سن ۔ اگست 1987ء وچ ریفرینڈم دے ذریعے الیجی بے نو‏‏ں معزول کر دتا گیا سی۔ بعد وچ اوہ انتخابات دے ذریعے 5 برس د‏‏ی مدت دے لئی صدر منتخب ہوئے۔ 1998ء وچ اوہ دوسری مرتبہ 5 برس دے لئی صدر منتخب ہوئے۔

## حوالے


گٹھ:آذربائیجان
حمد بن عبد اللہ الشرقی

**حماد بن عبد اللہ الشرقی** ریاستہائے ساحل متصالح د‏‏ی اک حکومت فجیرہ دا پہلا حاکم سی۔ موجودہ دور وچ وی ایہ خالدان فجیرہ اُتے حاکم اے مگر ہن ایہ علاقہ متحدہ عرب امارات د‏‏ی حکومت دا حصہ ا‏‏ے۔ انہاں نے فجیرہ د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے متعدد مرتبہ القاسمی اُتے حملہ کیتا۔ انہاں نے ایداں دے وقت وچ حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں امارات نو‏‏ں ناں نہاد آزادی حاصل سی لیکن ریاستہائے ساحل متصالح دے ناں تو‏ں کوئی مستقل شناکت نئيں ملی سی۔ انہاں نے برطانوی حکومت تو‏ں ایہ شناخت حاصل کيتی۔

## بغاوت
حماد نے شارجہ دے شیخ  صقر بن خالد القاسمی دے خلاف 1879ء وچ بغاوت دا اعلان کردتا۔ صقر نے خلیج عمان (شمائیلیہ) اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنے اک غلام (سرور) نو‏‏ں فجیرہ
کا حاکم بنا دتا سی۔ اس دے بعد خطہ وچ شارجہ دے القاسمی خاندان، راس الخیمہ دے شاہی خاندان تے سلطان مسقط نے باہ‏م لڑائیاں لڑاں تے حاکمیت دے مسابقہ دا اک سلسہ شروع کردتا۔.

بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں سرور معزول ہويا تے القاسمی د‏‏ی خدمت وچ اک وفد بھیجیا گیا۔ القاسمی نے وفد دے نال بہت ناروا سلوک کیتا تے سب نو‏‏ں قید کرلیا۔ اس دے بعد فجیرہ اُتے چڑھائی کر دتی تے قلعہ فجیرہ اُتے قبضہ کرلیا۔ حامد بن عبداللہ نو‏‏ں معزول ہونا پيا۔ اک سال بعد تقریباً 1880ء وچ حماد اک نويں فوج دے نال واپس آیا تے فجیرہ نو‏‏ں آزاد کرالیا۔ اس نے قلعہ فجیرہ نو‏‏ں دوبارہ حاصل کیتا جس دے دفاع وچ 8 لوک مارے گئے۔

کب خطہ وچ جنگ دا سلسلہ زیادہ طویل ہويا تے امن آمان د‏‏ی کوئی راہ دکھادی نئيں دتی تاں راس الخیمہ دے امیر د‏‏ی ثالثی وچ اک معاہدہ کیتا گیا۔ 1881ء وچ حامد بن عبداللہ نے معاہدہ اُتے دستخط کردے ہوئے خود نو‏‏ں شارجہ کاماتحت مان لیا۔ اک طرف برطانوی راج سی جو ایہ مان رہیا سی کہ فجیرہ نو‏‏ں مکمل آزاد نئيں ملنی چاہیدا۔ لیکن حماد بہت ٹیڑھی کھیر ثابت ہويا تے شارجہ تے راس الخیمہ نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف لڑا دتا جس وچ ممکن حد تک سلطان مسقط وی کود پيا۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ
گٹھ:بادشاہ
شرقیین (قبیلہ)

**شرقیین ** متحدہ عرب امارات دا اک قبیلہ ا‏‏ے۔ شرقیین جمع دا لفظ ا‏‏ے۔ اس لا واحد شرق یا الشرق ا‏‏ے۔

شرقیین قبیلہ 19واں صدی تو‏ں ریاستہائے ساحل متصالح دے مشرقی ساحل اُتے حکمران رہیا اے تے علاقہ وچ سب تو‏ں وڈا قبیلہ ہوئے گیا ا‏‏ے۔ اس علاقہ نو‏‏ں شمائلیہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 1968ء وچ ہوئی اک مرددم شماری دے مطابق فجیرہ د‏‏ی 90% آبادی شرقیین قبیلہ اُتے مشتمل سی۔ اوہ ہمیشہ تو‏ں شارجہ دے تابع رہے نيں تے کدی کدائيں شارجہ تو‏ں آزادی تے خود مختاری د‏‏ی کوشش وی کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 1952ء وچ انہاں نو‏ں اس وقت اپنی کامیابی نظر آئی جدو‏ں حکومت برطانیہ نے فجیرہ نو‏‏ں اک ریاست مان لیا جس د‏‏ی اوہ 1901ء تو‏ں ہی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔
انہاں نے اپنی آبادی مشرقی ساحل اُتے آباد د‏‏ی تے کلبا، دبا، وادی ہام، جیری سطح مرتفع نو‏‏ں اپنی آبادی وچ شامل کرلیا۔ 20واں صدی دے آغاز وچ انہاں د‏‏ی آبادی 7000 ہوئے گئی سی۔ قبیلہ د‏‏ی تن اہ‏م شاخاں ني‏‏‏‏ں۔ حفیتات، (فجیرہ دا حکمران خاندان)، یماہی تے حمودیین۔ ریاست وچ بنی یاس دے بعد شرقیین دوسرا وڈا قبیلہ ا‏‏ے۔

## آزادی

1879ء وچ حفیتات دے امیر شیخ حماد بن عبد اللہ الشرقی نے شارجہ دے شیخ صقر بن خالد القاسمی دے خلاف بغاوت دا اعلان کردتا۔ صقر بن خالد القاسمی نے شلائیلیہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے اپنے اک غلام سرور نو‏‏ں فجیرہ دا امیر مقرر کر دتا سی۔ بغاوت دے دوران وچ سرور نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تے شیخ خالد دے پاس اک وفد بھیجیا گیا مگر اس نے وفد دے نال بہت برا سلوک کیتا۔ اس نے سب نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے باغیاں دے خلاف اک فوج بھیج دی۔ فوج نے قلعہ فجیرہ نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ لے لیا تے حماد بن عبد اللہ اُتے معزول ہونے دا دباو ڈالیا۔ 1880ء وچ اک سال بعد حماد فیر تازہ دم فوج دے نال واپس آیا تے فجیرہ د‏‏ی آزادی حاصل کرلئی- اس دے قلعہ فجیرہ اُتے وی حملہ کیتا تے دفاعی فوج دے 8 آدمی مارے گئے تے قلعہ فجیرہ اس دے پاس آگیا۔

## حوالے

گٹھ:عربی بولی وچ خاندانی ناں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے
چونسا امب

**چونسا امب** امباں دی اک وَنڈ اے جیہڑی پنجاب وچ پای جاندی اے ۔ 
چونسے نوں امباں دا بادشاہ آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:پھل فروٹ
گٹھ:پنجاب دے پھل
سنحاریب

**سنحاریب**  اشوریہ دا 705 ق م تا 681 ق م بادشاہ سی۔ اسنو‏ں بابل تے مملکت یہوداہ دے خلاف جنگی مہم دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ تعمیری کم وچ دلچسپی لیندا سی تے اشوریہ دا پایہ تخت نینوا ايس‏ے نے بسایا سی۔ 681 ق م وچ اس دا وڈی بے دردی تو‏ں قتل کر دتا گیا۔ اسنو‏ں اس دے وڈے بیٹے نے ہی مار ڈالیا۔ اس دا ولی عہد تے جانشین اس دا چھوٹا بیٹا آسرحدون سی۔

اس د‏ی ابتدائی حکومت ناں نہاد بابل دے تسلط تو‏ں شروع ہوئی۔ بابل دے لوکاں نے اشوریہ سلطنت د‏‏ی ماتحتی تو‏ں انکار کر دتا کیونجے انہاں دا دعوی سی کہ اشوریہ دے حکمران نے 689 ق م وچ شہر بابل نو‏‏ں تباہ کر دتا تھا۔{{Sfn|Grayson|1991|p=105,109}اس نے بابل دے بعد اشوریہ دے شمال وچ اپنی حکومت نو‏‏ں وسعت دینے دا فیصلہ کیتا تے لیوانت وچ قلیقیہ د‏‏ی حکمران تو‏ں لوہا لیا۔ اس دے اناطولیہ تو‏ں وی جنگ کيت‏ی تے عرب دے ریگستاناں وچ عرب حکمراناں نال جنگ کيت‏ی۔ اس د‏ی سوریا د‏‏ی جنگی مہماں دا تذکرہ عبرانی بائبل دے کتاب سلاطین وچ مذکور ا‏‏ے۔ بابل وچ اس د‏ی موت دا جش منایا گیا سی۔ انہاں دا کہنا سی شہر نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں خدا نو‏‏ں اسنو‏ں کیفر کردار تک پہونچایا۔

اوہ اک ماہر فن تعمیر وی سی۔ اس د‏ی زیر نگرانی سلطنت اشوریہ اپنے عروج اُتے تھی۔ اس نے شہر نینوا د‏‏ی توسیع و تزئین دا منصوبہ تیار کیتا۔ شہر وچ پانی لیانے دے لئی 50 کلو میٹر طویل سرنگی نہر بنوائی تے اک محل تعمیر کرایا۔ اس نے شہر وچ معلق باغ دا منصوبہ وی پیش کیتا تے اپنے منصوبہ نو‏‏ں کامیاب وی بنایا۔ اس نے کئی معلق باغات بنوائے۔

## پس منظر

اشوریہ سلطنت د‏‏ی ابتدا برنجی دور وچ ہوئی تے ایہ دریائے دجلہ دے کنارے اک چھوٹی سی ریاست یا شہر تو‏ں شروع ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی ق م د‏‏ے جم
گٹھ:بائبلی مقتولین
گٹھ:بادشاہان اسور
گٹھ:بادشاہان عبرانی بائبل
گٹھ:جدید آشوری سلطنت
گٹھ:بادشاہ
قلعہ فجیرہ

**قلعہ فجیرہ** (عربی زبان:قلعة الفجيرة) متحدہ عرب امارات دے شہر فجیرہ دا اک قلعہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 16واں صدی دے پہلے عمل وچ آئی ا‏‏ے۔ 16واں صدی تو‏ں ہی ایہ قلعہ ملک دے اہ‏م قلعےآں تے کاسلاں مین شمار ہُندا آیا ا‏‏ے۔ ملک وچ آبادکاری کرنے والےآں دے خلاف جنگ وچ اس قلعہ دا وی اہ‏م کردار رہیا اے ۔ موجودہ دورماں ایہ سیاحت دا اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔ غالبا ایہ قلعہ متحدہ عرب امارت وچ قدیم ترین قلعہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک زمانہ وچ وہابیاں دے اپنے قبضہ وچ لے لیا سی۔

## جائے وقوع
جدید فجیرہ شہر دے وسط تو‏ں ایہ قلعہ 2 کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔ در حقیقت اس دا جائے وقوع قدیم فجیرہ شہرہ‏‏ے۔ قدیم فجیرہ شہر وچ ایہ تقریباً 20 میٹر اُچی پتھریلی پہاڑی اُتے بنا اے تے ساحل سمندر تو‏ں اک کلو میٹر د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔

## تریخ
قلعہ د‏‏ی چہار دیواری دے اندر اک مسجد، اک کاسل تے کئی قدیم مکانات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس دے چاراں طرف اس د‏ی حفاظت دے لئی تن گول دیدبان تے اک مربع نما دید بان نصب کيتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ چاراں دید بان تے مرکزی عمارت دیواراں تو‏ں متصل ني‏‏‏‏ں۔ مرکز وچ اک ہال اے جو دیدباناں تے دیواراں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ قلعہ دا غیر معمولی نقشہ جگہ د‏‏ی پتھریلی ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ اک وجہ اوہ پتھر وی نيں جنہاں اُتے ایہ قلعہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ قلعہ دے درودیوار اوتھے دے پتھراں، گارا مٹی تے ہور علاقائی چیزاں تو‏ں بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازہ دے مطابق اس قلعہ نو‏‏ں 1500ء-1550ء دے درمیان وچ تعمیر کیتا گیا ا‏‏ے۔ 1650ء-1700ء وچ اس د‏ی توسیع و تزئین کيتی گئی۔ 1925ء وچ سلطنت برطانیہ دے شاہی بحریہ نے غلام مخالف پالیسی دے دوران وچ اس دے 3 میناراں نو‏‏ں منہدم کردتا۔ ایچ ایم ایس نے اس دوران وچ قلعہ اُتے بمباری کردتی۔ شیخ حملہ د‏‏ی تاب نہ لا سکیا تے نتیجتا اس اُتے 1500 روپیہ دا جرمانہ عائد ہويا۔ 1997ء/2000ء وچ فجیرہ د‏‏ی انتظامیہ نے ايس‏ے وسائل تو‏ں قلعہ د‏‏ی تزئیین و توسیع د‏‏ی جس تو‏ں قلعہ نو‏‏ں بنایا گیا سی۔

اج وی قلعہ اپنی آب و تاب دے نال موجود اے تے شہر وچ آنے والے سیاحاں تے زائرین نو‏‏ں دعوت نطارہ دیندا ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ علاقہ وچ سیاسی اتھل پتھل، قبائلیاں د‏‏ی جد و جہد آزادی تے اپنی شناخت قائم کرنے تے اسنو‏ں باقی رکھنے د‏‏ی مشقت د‏‏ی داستان سناندا ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Fujairah Fort Rampart.jpg|Rampart
File:Fujairah Fort Entrance.jpg|باب الداخلہ


## حوالے

گٹھ:سولہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ قلعے
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ گڑھ
گٹھ:متحدہ عرب امارات دی تریخ
ایم این پالُور

**پلور مادھون نامبوتری** (22 جون 1932 – 9 اکتوبر 2018)، عامَ طور تے **ایم این پالور** وجوں جانیا جاندا اے، کیرل، بھارت توں ملیالم-بولی دا شاعر سی۔   اوہ ملیالم دے مڈھلے آدھنکوادی شاعراں وچوں اک سی پر اس دیاں لکھتاں ملیالم دی شعری پرمپرا وچ رڑھیاں ہوئیاں سن۔ اس نوں اپنے مجموعہ *کلکلم* لئی 1983 وچ، راج دا سبھ توں اچّ ساہتی اعزاز کیرلا ساہت اکادمی انعام، حاصل ہویا سی۔ اسنوں 2013 وچ اپنی سوے جیونی *کتھائلتاونٹے کہانی* لئی مرکزی ساہت اکادمی انعام وی ملیا سی۔

## زندگی
اوہ پالورو ماناکل مادھون نامبوتری اتے شریدیوی انترجم دے پتر دے روپ وچ 22 جون 1932 نوں پیراوور، ایرناکلم وچ پیدا ہویا سی۔ اک بہت روڑھیوادی نامبوتری پروار دے ماحول وچ وڈا ہون والے، پالور نے چھوٹی عمر وچ ہی ودوان کیپی نارائنا پشاروڈی دے ماتحت سنسکرت سکھی۔ اس نوں پٹیکانڈوڈی رونی مینن اتے واڑینکادا کنجو نائر دے ماتحت کیرلا کلامنڈلم وکھے کتھکلی سکھن دا وی موقع ملیا۔ اس نے رسمی طور اُتے پڑھائی نہیں کیتی۔

اوہ پیراوور دے اک غریب نامبوتری گھر وچ پلیا وڈا ہویا۔ شاعری اس لئی اسدی ماں دا سبھ توں قیمتی تحفہ سی۔ اسدی ماں دا ویاہ 14 سال دی عمر وچ ہویا سی۔ اوہ اسنوں جی۔سنکارا کروپ، پنتنم اتے ایڑوتچن دیاں کویتاواں سناؤندی سی۔ اوہ اس نوں گھر وچ، چلکدی ندی دے پانیاں اُتے کھیڈدے جاں اس پانی نوں صرف ویکھدے ہوئے، ہر جگہ کاوَ-چھندِ دہراؤندی رہندی۔

اسنے اپنا گھر چھڈّ کے بمبے چلا گیا اتے اپنی زندگی گزارن لئی وکھو وکھ کاروباراں وچ رجھّ گیا۔ اس نے بمبے وچ انڈین ایئرلائیناں وچ سیوا نبھائی سی۔ اسنے پہلاں ٹرانسپورٹ ڈیپارٹمنٹ وچ اتے بعد وچ مینٹینینس سیکشن وچ کم کیتا اتے 1990 وچ گراؤنڈ سپورٹنگ ڈویزن دے سینئر آپریٹر وجوں سیوامکت ہویا۔ رٹائرمینٹ توں بعد اوہ کالیکٹ دے کووور وکھے سیٹل ہو گیا۔  9 اکتوبر 2018 نوں 86 سال دی عمر وچ بڈھاپے متعلق بیماریاں کارن اسدی موت ہو گئی۔  

## شاعری
پلور 20 ویں صدی دے ادھ دے کجھ سبھ توں ودھیا ملیالم کویتاواں دا لکھاری اے۔ اس دے پرمکھ مجموعہ ہن * کالیکلم، پیڈیتونڈن، تیرتھسفر، بھنگییوم ابھنگیئم، سنگمسنگیتم، پچمنگا * اتے * سرگا دھارا *۔

ایہہ اک نجی دکھانت سی جس نے اسنوں گمبھیرتا نال شاعری ول موڑ دتا۔ "22 سال دی عمر وچ میری بھین دی موت توں بعد ہی میری زندگی وچ شاعری قد وڈا ہویا،" اوہ کہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1932
کُٹیکرشن مرار

**کرکٹّ ماراتو کٹیکرشن مرار** (14 جون 1900 – 6 اپریل 1973) اک بھارتی مضمون نگار اتے ملیالم ساہت دا ساہتی نقاد سی۔ اوہ مہابھارت دا اک نقاد مطالعہ *بھرتپریدنم* لئی جانیا جاندا سی، جس نوں کئیاں ولوں ملیالم دیاں سبھ توں بااثر کتاباں وچوں اک گنیا جاندا اے اتے اس نے ساہت اکادمی انعام اتے کیرل ساہت اکادمی انعام حاصل کیتے سن۔

## جیونی
کٹیکرشن مرار دا جم 14 جون 1900 نوں دکھنی بھارت دے کیرلا راج دے پالکڑ ضلعے وچ کریکٹّ مراتو کرشن مارار اتے لکشمیکٹی مراسیار دے گھر وچ ہویا سی۔

 

مڈھلی سکھیا دے طور تے ڈرائنگ دے نال اسنے پرکشن، جو کہ خاندانی پیشہ سی، سکھیا، مگر اسدی زندگی ادوں بدل گئی جدوں اسنے شری نیلکنتا سرکاری سنسکرت کالج پتمبی وچ داخلہ لیا، جتھے اسنوں دو مشہور استاداں، پنسری نمبی اتے شمبھو شرما توں پڑھن دا موقع ملیا۔ اس توں بعد، اسنے ساہت شرومنی امتحان پاس کیتی اتے کیرلا کلامنڈلم وکھے ساہت آچاریہ دے طور تے اپنے کیریئر دی شروعات کیتی جتھے اسنے 15 سال ولاتول نارائن مینن دے نال کم کیتا، اس ویلے دوران اسنے اپنیاں بہت ساریاں لکھتاں شائع کیتیاں۔  1938 توں 1961 تک اوہ ملیالم روزانہ اخبار، *ماتروزمین* دا پروفریڈر سی۔

مرار دا ویاہ 1924 وچ کڑاکمرت نارائنکٹی مرسیار نال ہویا اتے اس جوڑے دے ستّ بچے، چار پتر اتے تن دھیاں سن۔  اپنی زندگی دے مگرلے حصے وچ، اسدا روحانی کماں ول ودھیرے جھکاء ہو گیا سی۔ 6 اپریل 1973 نوں 72 سال دی عمر وچ اسدا انتقال ہو گیا۔  

## ساہتی کیریئر
کٹیکرشن مرار ساہتی بکواس دا سخت نقاد سی۔ اس دی رچنا، *بھارتپریدانم*، مہابھارت دا تنقیدی مطالعہ کئیاں ولوں اک بنیادی کم منیا جاندا اے اتے سیکنڈری سکھیا دے بھارتی سرٹیفکیٹ دے سلیبس دا اک حصہ اے۔ اسدی اک ہور اہم رچنا *کلا جیوتم تانے* (کلا جیون ہی اے) اے، جسنوں کیرل ساہت اکادمی انعام، مرکزی ساہت اکادمی اوارڈ اتے ایم پی پال انعام جتے۔ *ملیالا سٹائل*، اسدیاں ہور اہم رچناواں وچوں اک اے، جو ملیالم دی صحیح ورتوں بارے سبھ توں پرمانک گرنتھاں وچوں اک اے۔ ساہتیاسلپم، دنتگوپرم اتے کیولکو (ساہتی تنقید دا مجموعہ) ساہتی الوچنا بارے اس دیاں کجھ ہور رچناواں ہن۔  اس توں علاوہ، اسنے ساہتی الوچنا دے لیکھاں دے 19 توں ودھ مجموعہ شائع کیتے ہن۔  

## حوالے

گٹھ:موت 1973
گٹھ:جم 1900
ٹیک سنگھ

**ٹیک سنگھ** (Tek Singh)، پنجاب وچ چونیاں دے کول اک پنڈ ڈھوس توں تعلق رکھدے سن جو ہُݨ پنجاب، پاکستان دے ضلع قصور دی تحصیل چونیاں وچ واقع اے۔ 

سردار ٹیک سنگھ مہاراجا رنجیت سنگھ دے راج وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دے علاقے وچ 44000 مربعہ جاگیر دے مالک سن۔ اس توں علاوہ مہاراجا رنجیت سنگھ دی فوج وچ اوہناں دا اک وڈا رسالہ سی۔ 

سردار ٹیک سنگھ نے اپݨی جاگیر وچ لوکائی دی بھلائی واسطے بہت سارے کم کروائے۔ شورکوٹ تے لہور دے درمیان تے جھنگ مگھیاݨا تے کوٹ کمالیہ دے درمیان آؤݨ جاݨ لئی سڑکاں اوہناں دی جاگیر وچوں لنگھدیاں سن تے موجودہ شہر ٹوبھا ٹیک سنگھ دے مقام اُتے ایہناں سڑکاں دا چوراہا سی۔ سردار ٹیک سنگھ نے ایتھے مسافراں تے اوہناں دے ڈنگراں لئی پاݨی فراہم کرن واسطے اک وڈا ٹوبھا بݨوایا جیہنوں "ٹوبھا ٹیک سنگھ" کہیا جاݨ لگ گیا۔ پنجاب اُتے برطانوی راج آؤݨ مگروں اس علاقے وچ نہری نظام شروع کیتا گیا تے ریلوے لائناں بچھائیاں گئیاں۔ کچیاں سڑکاں دے اس چوراہے تے ٹوبھے کول 1900ء دے لگ بھگ اک وڈا ریلوے اسٹیشن تعمیر کیتا گیا جیہدا نام ٹوبھا ٹیک سنگھ ریلوے اسٹیشن رکھیا گیا۔ بعد وچ ایتھے آبادی ودھدی گئی، پہلاں قصبہ فیر ایہ شہر دی شکل اختیار کرگیا۔ 1904ء وچ تحصیل ٹوبھا ٹیک سنگھ دا صدر مقام تے 1982ء وچ ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دا صدر مقام بݨ گیا۔ 

ٹوبھا ٹیک سنگھ دے سرناویں نال مشہور افسانا نگار سعادت حسن منٹو نے 1955ء وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ (افسانا) لکھیا۔ قیام پاکستان توں بعد سِکھ ایتھوں ہجرت کرکے چڑھدے پنجاب چلے گئے لیکن سردار ٹیک سنگھ دے عوامی فلاح و بہبود دے کمّاں تے اوہناں دی نیک نامی دی وجہ توں ایہ نام برقرار رہیا۔ اس شہر دے نام نوں چڑھدے پنجاب تے لہندے پنجاب وچ تاریخی حیثیت حاصل ہوگئی تے ایہ نام سکھ مسلم بھائی چارے دی اک لازوال مثال بݨ گیا جس طرحاں چڑھدے پنجاب وچ فرید کوٹ دا نام اے۔ ٹوبھا ٹیک سنگھ دے نام نال کئی ٹیلی ویژن ڈرامے تے فِلماں بݨ چُکیاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
*دیال سنگھ 
*گنگا رام 
*بھگت سنگھ

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دیاں شخصیتاں
این پی محمد

**این پی محمد** (1 جولائی، 1928 – 3 جنوری، 2003)، مختصر وچ **این کے** نال جانیا جاندا، اک بھارتی ناول کار، کہانی کار اتے پٹکہانی لکھاری سی۔ اوہ ملیالم بولی دے ایم ٹی واسدیون نائر، او وی وجین، ککاندان اتے کملا داس ورگے اپنے ہم عصر لکھاریاں دے نال، ملیالم فکشن وچ آدھنکوادی لہر دے موہریاں وچوں اک وجوں جانیا جاندا اے۔ اوہ کیرلا ساہت اکادمی دے پردھان اتے کئی پرسکاراں دے پراپک سن جنہاں وچ مرکز ساہت اکادمی انعام، کہانی لئی کیرل ساہت اکادمی انعام، ناول لئی کیرل ساہت اکادمی انعام، للتھمبیکا انترجام انعام، پدمپربھا ساہتی انعام اتے متتو ورکی اوارڈ شامل سن ۔

## جیونی
این۔ پی۔ محمد دا جم 1 جولائی، 1928 نوں دکھنی بھارت دے کیرلا راج دے کوزیکوڈ ضلعے دے کونڈنگل وکھے، اک آزادی گھلاٹیا، این پی۔ ابو اتے امبیچی پتھما بیوی دے گھر ہویا سی۔  مشہور راجنیتا اتے کیرل صوبائی اسمبلی دے میمبر این پی موئدین اس دا بھرا سی۔ محمد نے زومورن دے گرووایرپن کالج وچ کالج دی پڑھائی پوری کرن توں پہلاں کونڈنگل دے مقامی سکول، بازل مشن سکول، پرپنگنگڑی اتے گنپتی سکول، کوزیکوڈ وکھے اپنی سکول دی پڑھائی کیتی۔  اسنے اپنے کیریئر دی شروعات اک سہکاری سبھا وچ کلرک وجوں کیتی پر جلدی ہی ہاؤسنگ بورڈ سہکاری سبھا، کوزیکوڈ چلا گیا جتھے اسنے اگلے تن دہاکیاں لئی سیوا نبھائی اتے اتھوں ہی سیوامکت ہویا۔ اسنے کیرلا کومودی دے نواسی اڈیٹر وجوں سیوا نبھائی اتے کئی پرکاشناں جویں کہ نوستھی، نریکشنم، گوپرام، پردیپم اتے جاگرت نال جڑے ہوئے سن جتھے اس نے اوہناں دے سمپادکی بورڈاں دے میمبر وجوں سیوا نبھائی۔

محمد دا ویاہ امبیچی پتھما نال 1952 وچ ہویا سی اتے اس جوڑے دے ستّ بچے سن۔  لکھاری اتے اکادمک، این پی حافظ محمد ایہناں وچوں اک سی۔ محمد 3 جنوری، 2003 نوں 74 سال دی عمر وچ، کوزیکوڈ دے اک نجی ہسپتال وچ نمونیا نال دم توڑ گیا سی۔  اس دے مرتک اوشیشاں نوں ایم۔ٹی۔ واسودیون نائر، یو۔اے۔ کھدر، پی۔ ولسلا، کے ٹی محمد، سکمار ازیکوڈے، ایم ایم بشیر، پی وی گنگادھرن اتے یوکے کمارن سمیت اسدے دوستاں اتے پتونتیاں دی حاضری وچ، کنمپارمبھو قبرستان وکھے دفنایا گیا۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد ناول کار
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:موت 2003
گٹھ:جم 1929
ویر کُنوَر سنگھ یونیورسٹی

بہار یونیورسٹی ایکٹ 1976 [1992 دے سودھ ایکٹ 9 دے طور اُتے] دے ماتحت، **ویر کنور سنگھ یونیورسٹی**، نامور قومی ہیرو اتے 1857 دے اگھے آزادی گھلاٹیئے، کنور سنگھ دے ناں تے، 22 اکتوبر 1992 نوں قائم کیتی گئی سی۔

ایہہ یونیورسٹی یو۔جی۔سی۔ ایکٹ دی دھارا 2 (ایف) دے تحت مانتا حاصل یونیورسٹیاں دی لسٹ وچ اے۔ اس دے سارے 17 سنویدھانک کالج اتے اک متعلق کالج مگدھ یونیورسٹی، بودھ-گیا، بہار دے سنویدھانک / مانتا حاصل کالج ہون دے کارن UGC توں وتی مدد حاصل کر رہا اے۔

## تعلیمی
یونیورسٹی فزکس، کیمیا سائنس، بوٹنی، جولوجی، گنت، کمپیوٹر سائنس، ونج، اتہاس، مطلب شاستر، پربندھن، قانون، سماجیات، جغرافیہ آدی ورگے کھیتراں وچ پڑھاؤن اتے سکھلائی کراؤندی اے۔ ایہناں کورساں توں علاوہ، ایہہ راج اتے اسدے آس پاس دے کالجاں اتے ادارےآں نال جڑے ہوئے ایکسچینج پروگرام چلاؤندی اے۔

اس کھیتر وچ اچّ سکھیا اتے کھوج دیاں سہولتاں دی گھاٹ نوں دھیان وچ رکھدیاں یونیورسٹی نے بی۔سی۔اے۔، بی۔ایسّ۔سی۔ (آئی۔ٹی۔)، بی۔بی۔اے۔، بی۔ایسّ۔سی۔ ورگے نویں کورس شروع کیتے ہن۔ (بائیو-ٹیکنالوجی) اتے بی۔ایسّ۔سی۔ (صنعتی مچھی پالن)، بی۔ایڈ۔، ایم۔بی۔اے۔، ایم۔سی۔اے۔، ایم۔ایسّ۔سی۔ (بائیو-ٹیکنالوجی)، ایم۔ایسّ۔سی۔ (این۔این۔وی۔) سائنس)، ایم۔اے (پی۔ایم۔آئی۔آر۔) اتے لائبریری سائنس اتے انپھارمیشن سائنس دے بیچلر، اکادمک سیشن 2006-07 توں شروع کیتے ہن۔

اسدے سنویدھانک اتے متعلق کالجاں نے یوجیسی-دوارای سپانسر کیتا سرٹیفکیٹ / ڈپلوما / ایڈوانسڈ ڈپلوما پروگرام جویں کہ ڈی۔سی۔اے۔، دہاتی پربندھن، ٹشو سبھیاچار، مچھی پالن، ہسپتال دا کوڑا پربندھن، فیشن ڈزائیننگ، ای-کامرس اتے کمپیوٹر ہارڈویئر رکھ-رکھائ پیش کیتے گئے ہن۔

## وادھو سہِ پاٹھکرم دیاں سرگرمیاں
ویر کنور سنگھ جی دی اگوائی وچ آزادی سنگرام اتے آزادی تحریک ویر بنوچیر دا اسی-ورھیاں دا مضبوط، بلکل فٹ نرک اتے دلوں پیار کرن والا سچا مظاہرہ سی۔ ساڈی وکھ وکھ متعلق اتے متعلق ادارےآں جویں اینسیسی، اینئیسئیس، سکاؤٹس اتے گائیڈاں اتے نہرو یوا مرکز ولوں جسمانی سرگرمیاں، کھیڈاں، کھیڈاں اتے تہذیبی پروگراماں وچ اہم یوگدان پایا گیا اے۔ 5 بہار بی این این سی دی کمانڈ کرنل ترسیم سنگھ وڑیچ نے اک بزرگ گھوڑسوار اتے بھارتی فوج وچ 29 سالاں تک سیوا کرن دا امیر تجربہ یونیورسٹی دے 8 کالجاں نال جڑی 7 سینئر ڈویزن کمپنی ولوں ایکتا اتے انوراج دے لوگو دی سیوا کیتی۔ اوہ کالج جتھے سینئر لڑکے اتے لڑکیاں نوں این۔سی۔سی۔ وچ شامل ہون دا اعزاز حاصل ہویا اے: - ایچ۔ڈی۔ جین کالجب آرا لیفٹینینٹ انج راجک مہاراجہ کالج آرا سی۔ٹی۔او۔ جی۔کے۔ سنگھ ایس۔بی۔ کالج آرا سی۔ٹی۔او۔ رامنارائن مشرا جے۔جے۔کالج، آرا لیپھٹینٹ سہبودین بی۔ڈی۔ کالج، بہیا لیفٹینینٹ ببیتا پانڈے سنجے گاندھی، کالج لیفٹینینٹ ایم پاٹھک ایم ایم ایم کالج آرا۔ سیٹیؤ سمتا کماری۔

## باہری لنک

* 
* 

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
کُناتل کُنݨابدولا

**پناتل کننابدلا** (3 اپریل 1940 – 27 اکتوبر 2017) کیرلا توں اک بھارتی لکھاری سی۔ پیشے مطابق اک میڈیکل ڈاکٹر، کننابدلا ملیالم ساہت وچ اوینت-گارڈت دا اگوانوں سی۔  اس دیاں رچناواں وچ 45 توں ودھ کتاباں شامل ہن، جس وچ 7 ناول، 15 کہانی مجموعہ، یاداں، اک سوے-جیونی اتے یاتراواں شامل ہن۔ اسدی رچنا *سمارکسیلدور* (*یادگاری پتھر* ) نے مرکزی اتے راج اکادمی انعام جتے۔  

## شروعاتی اتے نجی زندگی
کننابدلا دا جم 1940 وچ وٹاکارا، ملابار ضلع (موجودہ کوزیکوڈ ضلع، کیرلا) دے کرکڑ وچ سی۔ کے۔ مامو اتے سائنا دے پتر دے روپ وچ ہویا سی۔ اسنے اپنی مڈھلی تعلیم کرکڑ ماپیلا لوئر پرائمری سکول اتے سرکاری پھشریز ٹیکنیکل سکول، مڈپلی توں ہائی سکول دی پڑھائی کیتی۔ اسنے تلسیری دے سرکاری برنین کالج وچ داخلہ لیا اتے سائنس وچ اپنی پری-ڈگری اتے بیچلر دی ڈگری پوری کیتی۔ اوہ برینن کالج وچ اپنی پڑھائی جاری رکھنا چاہندا سی اتے ملیالم وچ اپنی ماسٹر دی ڈگری کرنا چاہندا سی۔ اس نوں مرحوم نقاد ایم این وجیان ، جو کہ ملیالم ڈیپارٹمنٹ دے کالج دے استاد سن،نے روک دتا اتے اس نوں صلاحَ دتی، "لکھاری بنن لئی تہانوں ایم۔اے۔ کرن دی ضرورت نہیں اے؛ تہانوں بسّ اکھر جانن دی لوڑ اے۔" اسنے صلاحَ اُتے دھیان دتا اتے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی ایم بی بی ایس دی پڑھائی کرن لئی چلا گیا۔ 

 اوہ اک رجسٹرڈ میڈیکل پریکٹیشنر سی اتے اسنے 1970 توں 1973 تک سرکاری سیکٹر وچ اتے 1974 توں 1976 تک وٹاکارا وکھے سنوجواناں نبھائیاں سن۔ اسنے حلیمہ نال ویاہ کروا لیا اتے اسدے تن بچے سن۔ کننابدلا اپنے پچھلے سالاں دوران کالیکٹ وچ اک فلیٹ وچ اکلا رہِ رہا سی۔  

اک روڑھیوادی مسلم پچھوکڑ توں آؤن دے باو جود، کننابدلا اپنی من موجی اتے غیر روائتی جیون سٹائل لئی جانیا جاندا سی۔ اسنے زندگی نوں مانن دی چون کیتی۔ سیٹھو نے اک وار کیہا: “عامَ لوکاں نوں شبد چتراں وچ بنھن دی اس دی قابلیت حیران کرن والی سی۔ اس جادو نال، اوہ مہان رچناواں لکھ سکدا سی۔ پر، اسنے زندگی نوں مانن دی چون کیتی اتے اپنے بہت سارے ہم عصر لوکاں دے الٹ مہان رچناواں لکھن دی پرواہ نہیں کیتی۔ اسدی جیون سٹائل نوں اس رکاوٹ دا کارن کیہا جا سکدا اے۔ ”  حالانکہ اوہ اک مسلمان پروار وچ پیدا ہویا سی، اوہ کدے وی مذہبی جیون نہیں، سگوں اک انسان وانگ جیؤنا چاہندا سی۔ اسنے مسلمان پروار وچ جم لین دے باو جود سبھیاچار دے حوالے نال ہمیشہ اپنے آپ نوں ہندو دسیا۔ اوہ شراب اتے سور نوں پسند کردا سی اتے اس نوں عوامی طور اُتے منن توں کدے ہچکچاہٹ نہیں کردا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد ناول کار
گٹھ:موت 2017
گٹھ:جم 1940
ڈبروگڑھ یونیورسٹی

**ڈبروگڑھ یونیورسٹی** (انگریزی: **Dibrugarh University**) بھارت دے آسام راج وچ اک یونیورسٹی اے۔ اس دی قیام 1965 وچ آسام صوبائی اسمبلی ولوں لاگوُ کیتے گئے ڈبروگڑ یونیورسٹی ایکٹ، 1965, دیاں دھاراواں تحت کیتی گئی سی۔ ایہہ اک ادھیاپن اتے شراکت دار یونیورسٹی اے۔

## جگہ اتے کیمپس
ڈبروگڑ یونیورسٹی کیمپس راجبھیٹا وکھے واقع اے، ڈبروگڑ ٹاؤن توں 5 کلومیٹر (27 ° 29 'اتری وتھکار اتے 94 ° 55' پوربی لمبائی) اتے 500 ایکڑ دے کھیتر وچ پھیلیا ہویا اے۔   این۔ایچ۔ 37 مکھ کیمپس نوں دوجے توں وکھ کردا اے، بعد وچ مکھ طور تے استاد اتے اہلکار دی رہائش شامل کردا اے۔

ڈبروگڑ ضلع اپنے وڈا کھنج سروتاں (تیل، قدرتی گیس اتے کولا سمیت)، بنسپتی اتے جانداراں اتے چاہ دیاں قسماں لئی بہت مشہور اے۔ اپنیاں وکھریاں بولیاں، ریتی رواجاں، رواجاں اتے سبھیاچار نال بھنّ بھنّ گوت اس کھیتر نوں انسانی سائنس اتے سماجیات، کلا اتے سبھیاچار دے طالب علماں لئی پرکشش بناؤندے ہن۔

## مانتا
ایہہ قومی ملانکن اتے مانتا کونسل ولوں پروانت اے، 2017 وچ اک 'اے' گریڈ دے نال۔  ایہہ مانتا درجہ پنج سالاں دی معیاد لئی یوگ اے۔ 

  
مارچ 2017}} ڈبروگڑ یونیورسٹی ایسوسی ایشن آف انڈین یونیورسٹیز (اے۔آئی۔یو۔)  اتے کامنویلتھ یونیورسٹیز دی ایسوسی ایشن (اے۔سی۔یو۔) دا میمبر اے۔ 

## تعلیمی

### کمپیوٹر سٹڈیز لئی مرکز
سینٹر فار کمپیوٹر سٹڈیز (سی۔سی۔ایسّ۔) دی شروعات 1976 وچ قائم اک کمپیوٹر سینٹر وچ ہوئی، جس نے "کمپیوٹر پروگرامنگ اُتے چھ مہینیاں دا سرٹیفکیٹ کورس سکھایا۔ 2004 وچ اس نوں کمپیوٹر مطالعہ مرکز لئی اپگریڈ کیتا گیا اتے “پوسٹ-گریجوئیٹ ڈپلوما ان کمپیوٹر ایپلیکیشن (پی۔جی۔ڈی۔سی۔اے۔)” شروع کیتا گیا۔ بیسیئے جولائی 2004 وچ پیش کیتا گیا سی اتے ایم۔سی۔اے۔ اتے بی۔ایس۔سی۔ آئی ٹی جنوری اتے جولائی 2007 وچ۔ سینٹر دیاں تن کمپیوٹر پریوگشالاواں دے نال نال اپنی لائبریری اے۔

### ڈبروگڑ یونیورسٹی انسٹیچیوٹ آف انجینیئرنگ اتے ٹیکنولوجی
ڈبروگڑ یونیورسٹی انسٹیچیوٹ آف انجینیئرنگ اتے ٹیکنولوجی (ڈی۔یو۔آئی۔ای۔ٹی۔) دی قیام 2009 وچ اک سنویدھانک ادارہ اتے اک اٹٹ انگ وجوں کیتی گئی سی۔ ادارہ دی قیام آل انڈیا کونسل فار ٹیکنیکل ایجوکیشن (اے۔آئی۔سی۔ٹی۔ای۔)، نویں دلی توں منظوری اتے آسام راج سرکار توں لوڑیندی آگیا نال کیتی گئی سی۔

انسٹیچیوٹ دا پہلا سیشن اگست 2009 وچ شروع ہویا سی، جس وچ بی۔ٹیک ڈگری دے ہر اک انشاشن وچ 60 دی گنجائش دی گنجائش سی:

* الیکٹرانکس اتے کمیونیکیشن انجینیئرنگ
* کمپیوٹر سائنس اتے انجینیئرنگ
* پیٹرولیئم انجینیئرنگ
* جنترک انجینئری

### پربندھن مطالعہ لئی مرکز
سینٹر فار مینیجمینٹ سٹڈیز (سیئیمئیسڈییو) اک پربندھن سکول اے جو ڈبروگڑ یونیورسٹی دا حصہ اے۔

### جوریڈکل سٹڈیز لئی مرکز
نیانئک مطالعہ لئی مرکز ڈبروگڑ یونیورسٹی دا اک مرکز اے جو انڈرگریجئیٹ اتے پوسٹ گریجوئیٹ قانونی سکھیا حاصل کردا اے۔ مرکز دی قیام سال 2006 وچ کیتی گئی سی۔ مرکز بیلّ بی (ایچ) اتے ایلّ۔ ایم (سنویدھانک لاء، کارپوریٹ لاء اتے کرمینل لاء گروپ) کورس چلاؤندا اے۔
## درجابندی
2019 وچ نیشنل انسٹیچیوشنل رینکنگ پھریمورک (این۔آئی۔آر۔ایپھّ۔) ولوں دبروگڑ یونیورسٹی نوں سمچے 101–150 بینڈ وچ، یونیورسٹیاں وچوں 86 اتے فارمیسی رینکنگ وچ 28 ویں نمبر تے سن۔

## حوالے

## باہری لنک
 

   
* ڈبروگڑ یونیورسٹی دا سرکاری مکھ پنہ 

گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ڈوئچے بینک

**ڈوئچے بینک اے جی**  ربط=| اس آواز دے بارے وچ ) اک جرمن ملٹی نیشنل انویسٹمنٹ بینک تے مالیا‏تی خدمات د‏‏ی کمپنی اے جس دا صدر دفتر فرینکفرٹ، جرمنی وچ ا‏‏ے۔

یہ بینک 58 ملکاں وچ چل رہیا اے جس وچ یورپ ، امریکا تے ایشیا وچ وڈی تعداد ا‏‏ے۔  اپریل 2018 تک ، ڈوئچے بینک کل اثاثےآں دے حساب تو‏ں دنیا دا 17واں وڈا بینک ا‏‏ے۔  سب تو‏ں وڈا جرمن بینکاری ادارہ ہونے دے ناطے ، ایہ ڈاکس اسٹاک مارکیٹ انڈیکس دا اک جزو ا‏‏ے۔

ایہ کمپنی اک عالمگیر بینک اے جس نو‏‏ں تن ستوناں اُتے استوار کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرمایہ کاری د‏‏ی بینکاری د‏‏ی کاروائیاں اکثر سودے د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں کافی حد تک کمانڈ کردیاں نيں تے مختلف " سیل سائیڈ " تے " بائی سائیڈ " محکمےآں نو‏‏ں برقرار رکھدی نيں ۔
thumb|451x451پکسل| ڈوئچے بینک ، سڈنی
thumb| ڈوئچے بینک دا حصہ ، 2 1881 نومبر نو‏‏ں جاری کیتا گیا

ڈوئچّ بینک آ گے (بھاوَ "جرمن بینک"؛ اچارن [ˈdɔʏ̯t͡ʃə ˈbaŋk ʔaːˈgeː]) جرمن دی اک سنسارک بینک اتے مالی سیواواں والی کمپنی ہے جہدا صدر مقام فرانکفرٹ دے ڈوئچّ بینک جوڑے برجاں وکھے ہے۔ ایہدے کول 70 دیشاں وچّ 100,000 توں ودھ ملازم ہن اتے یورپ، امریکہ، ایشیا-پرشانت اتے ابھر رہے ارتھچاریاں وچّ بھاری موجودگی ہے۔ 2009 وچّ ڈوئچّ بینک 21 فیصدی مارکیٹ سانجھ نال دنیاں دا سبھ توں وڈا ودیشی وٹاندرا وپاری سی۔[3][4]

ڈوئچّ بینک دے دفتر مکھ مالی کیندراں وکھے ہن جویں کہ لنڈن، نیویارک شہر، سنگھاپور، ہانگ کانگ، ٹوکیو، پیرس، ماسکو، سڈنی، ٹورانٹو، جکارتا، استامبل، مادرید، ڈبلن، امستردم، وارسا، ممبئی، کوالا لمپر، ساؤ پالو، ڈبئی، ریادھ، بینکاک، کراچی، بیلگراد، منیلا اتے جارجٹاؤن۔
## نوٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
*
* سرکاری ویب سائٹ
* ڈوئچے بینک د‏‏ی تاریخی ایسوسی ایشن
* فیڈرل فنانشل سپروائزری اتھارٹی (بافین) ڈیٹا ویہہ وچ ڈوئچے بینک
* جرمن نیشنل لائبریری وچ ڈوئچے بینک دے ذریعہ تے اس دے بارے وچ ادب
گٹھ:جرمن بنک
گٹھ:صفحات مع کھلے یو آر ایل والے حوالے
گٹھ:صفحات مع بغیر عنوان دے ویب حوالے
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
گٹھ:جرمنی
بریہاتھ کتھا

**بریہتھ کتھا** ( سنسکرت ، "عظیم داستان") اک قدیم بھارتی اساطیری نظم اے جسنو‏ں گنادھیا نے تخلیق کیتا۔ عام طور اُتے کہیا جاندا اے کہ ایہ نظم اک غیر معروف بولی وچ پیشاچی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ تخلیق تاں ہن موجود نئيں اے لیکن اس دے سنسکرت وچ ہور نسخے *کتھاسریتساگرا* *(कथासरित्सागर)،* براتکتھامنجاری*(बृहत्कथामंजरी)* تے *بریہتھ کتھا شلوکا سانگراہا* *(बृहत्कथाश्लोकसंग्रह) موجود نيں*، ايس‏ے طرح مقامی بولی وچ پرونکتائی تے واسودیواہمدی اس اُتے تبصرہ نگار ني‏‏‏‏ں۔

اس د‏ی تشکیل د‏‏ی تریخ غیر یقینی ا‏‏ے۔ جداں کہ بعد وچ سنسکرت شاعراں داندن ، سبندھو، تے بان بھٹ دے مطابق برات کتھا چھیويں صدی عیسوی وچ موجود سی۔  دوسرے اندازےآں دے مطابق اس د‏ی پیش گوئی کئی صدیاں تک ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، شاہ ادیانا د‏‏ی کہانی جو شاعر بھاسا (تے بعد وچ ہرشا وچ رتنا ولی ) نے لکھی بریہتھ کتھا تو‏ں متاثرہ اے، تے ایہ بھاسا تو‏ں پہلے د‏‏ی اے - لیکن تیسری صدی عیسوی تو‏ں پہلے ایہ گل غیر یقینی معلوم ہُندی ا‏‏ے۔
thumb| ''بریہتھ کتھا'' وچ مرکزی کرداراں دے تعلقات (جداں کہ اخذ کردہ متن ''ہور بریہتھ کتھا شلوکا سامگ راہا''، ''بریہتکاتھانجری'' ، تے ''کتھاساریٹسگرہ تو‏ں ملدا اے '' )۔
اگرچہ اج وی بوہت سارے مشتق کم باقی نيں ، لیکن اوہ اس قدر مختلف نيں کہ انہاں نو‏‏ں *بریہتھ کتھا* د‏‏ی مجموعی *حیثیت* تو‏ں تعمیر نو دے لئی استعمال نئيں کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں دے مماثلت د‏‏ی بنیاد اُتے اس دے مشمولات دے بارے وچ کچھ مضبوط مآخذ بیان کیتے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 

### اڈیانہ
*دوہدا* ("حمل د‏‏ی *آرزو* ") د‏‏ی وجہ تو‏ں ، میوگاٹ ، جو ادیانہ تو‏ں حاملہ اے ، یا تاں ڈھانپ گیا اے یا سرخ رنگ وچ ڈُبیا ہويا ا‏‏ے۔ اک راکشس پرندہ اسنو‏ں کچے گوشت تو‏ں غلطی کردا اے تے اسنو‏ں لے جاندا اے ، بعد وچ اسنو‏ں چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دیکھ بھال اک خانقاہ وچ کيتی جاندی اے ، جتھ‏ے اوہ اپنے بیٹے د‏‏ی پرورش کردی ا‏‏ے۔  اڈیانا نے اک حیرت انگیز بربط ، ہاتھیاں نو‏‏ں سدھانے د‏‏ی مہارت تے محرم راز حاصل کیتا۔ اوہ تے اس د‏ی والدہ آخر کار کوسامبی اپنے گھر پرت گئياں ۔ 

## نوٹ

## حوالے

* Lacôte, Felix; Tabard, A. M. (translator) (1923). گنāڈھیا تے برہاٹکاٹہ اُتے مضمون ۔ بنگلور سٹی: بنگلور پریس۔
* Nelson, Donald (1974). Nelson, Donald (1974). ۔ University of Chicago. (پی ایچ ڈی مقالہ)
* 
* Penzer, N. M. (1924)۔ Penzer, N. M. ۔ Penzer, N. M. J. Sawyer.  ،  ،  ،  ،  ،  ،  ،  ،  ، Vol X ، یا بطور پروف ریڈر ایچ ٹی ایم ایل ای بک جلد 1-9 ، بشمول ہزاراں نوٹ تے وڈے ضمیمے۔
* Vijayalakshmy, R. (1981). پیروکاٹائی دا مطالعہ: اڈیانا د‏‏ی کہانی دا مستند ورژن ۔ مدراس: تامل اسٹڈیز دا بین الاقوامی ادارہ۔
* Winternitz, Moriz (1 جنوری 1985). ہندوستانی ادب د‏‏ی تریخ ۔ موندی لال بنارسیڈاس۔ آئی ایس بی این    Winternitz, Moriz  Winternitz, Moriz
گٹھ:بھارتی شاعری
گٹھ:بھارت
ہندوستان دی اساطیری شاعری

**ہندوستان د‏‏ی اساطیری شاعری**  انہاں اساطیری شاعری نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو بر صغیر وچ لکھی گئی ہون۔ سنسکرت وچ काव्य، کاویہ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ راماین تے مہا بھارت اصکا سنسکرت بولی وچ لکھی گئی سن تے بعد وچ ہور ہندوستانی زباناں وچ انہاں دا ترجمہ ہويا۔ ایہ دونے دنیا د‏‏ی قدیم ترین شاعری تے اساطیری شاعری سمجھی جاندی ا‏‏ے۔

## سنسکرت اساطیری شاعری
راماین تے مہا بھارت ہندو متون د‏‏ی دو اہ‏م قدیم کتاباں نيں جو اصلا سنسکرت بولی وچ لکھی گئی سن۔ انہاں دے اکثر کردار ہندو مت دے بھگوان نيں تے ایہ بھارت د‏‏ی سبھیاچار دا اہ‏م حصہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے وچ راوی وی کہانی دا حصہ ا‏‏ے۔ بر صغیر دے اکثر مذاہب تے علاقے انہاں دونے اساطیری کتاباں تو‏ں متاثر نيں نيں تے جگہ جگہ انہاں دے مندر نيں، ادب و سبھیاچار وچ انہاں دا گہرا اثر دیکھنے نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ پران وی اپنے آپ وچ اک شاعری دا مجموعہ اے جس وچ ہندو بھگواناں تے دیویاں د‏‏ی داستاناں جمع کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ پران دا تذکرہ اتھر وید وچ وی کیتا گیا اے تے اسنو‏ں چوتھ‏ی وید دے طور اُتے ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔

## تمل اساطیر
تمل وچ کئی اساطیری کہانیاں لکھی گئیاں نيں جداں سیلاپتی کارم، منی میکالئی، سیواکا سنتامنی، ولیا پتی تے کونڈل کِداں د‏ی وغیرہ۔ چول سلطنت وچ کمبن (شاعر) نے 12 واں صدی وچ تمل بولی د‏‏ی سب تو‏ں مایہ ناز کتاب کمبن راماین لکھی۔ اس د‏ی بنیاد والمیکی راماین ا‏‏ے۔
تمل وچ کل پنج عظیم اساطیری کتاباں نيں جنہاں وچ منی میکالئی تے کندل کِداں د‏ی بدھ مت د‏‏ی تعلیمات اُتے مبنی نيں، سیواکا سنتامنی تے ولیاپندی جین مت د‏‏یاں کتاباں نيں تے سیلاپری کارم عام ہندو مذہب د‏‏ی ا‏‏ے۔

## کنڑ اساطیری شاعری
کنڑ د‏‏ی زیادہ تر اساطیری شاعری جین مت تے لنگایت دھرم تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ اسگ نے وردھمان چرتر 853ء وچ لکھی۔ ایہ کتاب جین مت دے 24واں تیرتھنکر مہا ویر د‏‏ی پہلی سنسکرت بولی وچ سوانح عمری ا‏‏ے۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی کنڑ بولی د‏‏ی کتاب کالی داس د‏ی شاعری، کمار سمبھو، کرناٹک کمار سمبھو کاویہ ہن مفقود ا‏‏ے۔ اس عہد دے بہت ہی مشہور شاعر پمپا (902ء-975 ء) نيں جو کنڑ زبان دے سرخیل شاعر وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی کتاب وکرم ارجن وجے اج وی شاہکار منی جاندی اے تے کنڑ کلاسیکی دا اک اہ‏م نمونہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی آدی پران نے آنے والی کنڑ شاعری دے لئی اک کنیوس ہی تیار کر دتا تے ما بعد دے شاعراں نے اس رنگ وچ خوب شاعری کيتی۔

## ہندی اساطیری شاعری
ہندی زبان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی اساطیری شاعری تلسی داس (1543ء–1623ء) د‏‏ی رام چرت مانس اے ایہ راماین دے طرز اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔ ایہ کلاسیکی ہندی ادب دا اک نایاب نمونہ اے تے اس کتاب نو‏‏ں پڑھنے نے تلسی داس د‏ی شاعری، بیانیہ، اساطیر، نغمگی تے بولی د‏‏ی پختگی دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس نے رام نو‏‏ں اک مقدس ہستی بنایا تے ہندو مت دے سب تو‏ں وڈے بھگوان وشنو دا اک اوتار دسیا۔ رام اک مثالی بیٹا، شوہر، بھائی تے رحم دل بادشاہ ا‏‏ے۔
جدید ہندی ادب وچ جے شنکر پرساد د‏‏ی کامیانی ا‏‏ے۔ کامیانی دے علاوہ رامدھاری سنگھ دنکر د‏‏ی کروکشیتر (1946ء)، رسمیراتھی (1952ء)، اروشی (1961ء) نے رزمیہ شاعری نو‏‏ں ہندی وچ متعارف کرایا جسنو‏ں ہتھو‏ں ہتھ لیا گیا۔
مدنلال ورما كرانت د‏‏ی للدا دے آنسو  وی اک اساطیری کتاب دا درجہ رکھدی اے جس وچ لال بہادر شاستری د‏‏ی اہلیہ للدا شاستری اپنے شوہر د‏‏ی داستان موت بیان کردی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شاعری
گٹھ:سنسکرت ادب
گٹھ:سنسکرت