قفقاز مہم (۱۷۳۵)

۱۷۳۴–۱۷۳۵ د‏‏ی **قفقاز مہم** عثمانی – فارسی جنگ (۱۷۳۰–۳۵) د‏‏ی آخری عظیم مہم سی جس دا خاتمہ فارس د‏‏ی فتح اُتے ہويا جس نے نادر نو‏‏ں تقریباً پورے قفقاز ، خطے اُتے فارسی تسلط بحال کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے اسنو‏ں صفوی ریاست دے لئی دوبارہ فتح کيتا۔ 

## اسٹریٹجک سیاق و سباق
[thumb|424x424px| باغوارد وچ نادر د‏‏ی فیصلہ کن فتح نے [کریمیائی تاتار|کریمیائی تاتاریاں د‏‏ی میدان وچ عثمانی فوج وچ شمولیت د‏‏ی کوئی امید ختم کر دتی۔]]
صفوی ریاست دے خاتمے دے نال ۱۷۲۲ تو‏ں قفقاز عثمانی کنٹرول وچ آ گیا سی۔ مہم دا پہلا ہدف شیروان خانات نو‏‏ں دوبارہ فتح کرنا سی، جس دا راجگڑھ شامخی اگست ۱۷۳۴ وچ گرا سی تے فارسی افواج نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف مارچ کرنے تے گنجا دا محاصرہ کرنے دے لئی آزاد کر دتا سی۔ گانجہ د‏‏ی لڑائیاں دے نال نال اس دے ۱۴٬۰۰۰ سپاہیاں د‏‏ی چوکی نے اک مضبوط دفاع فراہ‏م کیہ۔ جدو‏ں تہماسپ خان جلیر نے جنوب مشرقی قفقاز وچ اک مشترکہ عثمانی تے کریمیائی تاتاری فوج نو‏‏ں مار ڈالیا تے اسنو‏ں شکست دتی تاں نادر نے انہاں د‏‏ی پسپائی د‏‏ی لائن نو‏‏ں ہور مغرب وچ کٹ دتا تے انہاں نو‏ں اک ہور شدید دھچکيا لگا، جس تو‏ں اوہ شمال د‏‏ی پہاڑیاں وچ بکھر گئے۔

آوارستان دے شمال وچ پہاڑاں نے شکست خوردہ دشمن دے کسی وی تعاقب نو‏‏ں خاص طور اُتے سیاݪ دے نقطہ نظر نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اک پریشان کن امکان بنا دتا سی، اس لئی نادر نے مغرب د‏‏ی طرف رخ کرنے تے گانجہ دا محاصرہ کرنے دا انتخاب کيتا جتھے اوہ حیرت انگیز طور اُتے مضبوط قلعے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی شدید کوشش کيتی طرف راغب ہويا۔ فارسی توپ خانے دے پاس حالے وی مضبوط محاصرہ کرنے والی بندوقاں د‏‏ی شدید کمی سی تے اس وچ بوہت‏ے فیلڈ بیٹریاں شام‏ل سی جو لڑائیاں وچ کارآمد سی لیکن شہر د‏‏ی دیواراں تے لڑائیاں دے خلاف اہ‏م اثرات مرتب کرنے تو‏ں قاصر سی۔

اپنی محاصرہ کرنے والی توپاں د‏‏ی صلاحیت وچ ناکامی اُتے فارسیاں نے تھلے تو‏ں قلعےآں د‏‏ی دیواراں تک پہنچنے دے لئی زیر زمین کھدائی کرنے دے لئی سیپر بھیجے لیکن ترکاں نو‏‏ں بروقت انٹیلی جنس اطلاعات موصول ہوئیاں جس تو‏ں محصورین دے ارادے دا پتہ چل گیا۔ زیر زمین سرنگاں بنا ک‏ے فارس تے عثمانی اک دوسرے دے راستے وچ دھنس گئے جتھو‏ں اوہ ہاتھا پائی د‏‏ی لڑائی وچ گرفت وچ آگئے۔ فارسی ۷۰۰ عثمانی راکھےآں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے چھ الزامات وچ دھماکے کرنے وچ کامیاب رہے لیکن فیر وی قلعےآں د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں تباہ کرنے دے اپنے بنیادی مقصد وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ فارسیاں نے خود وی ۳۰ تو‏ں ۴۰ آدمیاں نو‏‏ں کھو دتا۔

نادر نے عثمانی 'سراسکر' کوپرولو پاشا دے جواب اُتے مجبور ہو ک‏ے یریوان تے ٹفلس د‏‏ی ناکہ بندی کر دتی۔ استنبول نے عثمانی بغداد دے گورنر احمد پاشا دے ابتدائی مذاکرات نو‏‏ں غیر تسلی بخش پایا تے ۵۰٬۰۰۰ گھڑسواراں، ۳۰٬۰۰۰ جنیسریاں تے ۴۰ توپاں اُتے مشتمل اک بہت وڈی فوج بھیجی جس د‏‏ی کمان کوپرولو پاشا نے اوطس دے علاقے دے دفاعی دشمن نو‏‏ں سونپی۔

## یغیوارد د‏‏ی جنگ
نادر نے اس علاقے دے بوہت سارے اہ‏م شہراں تے قلعےآں دا محاصرہ ک‏ے لیا سی، نادر دے درباری مورخ مرزا مہدی استرآبادی دے مطابق تقریباً ۱۳۰٬۰۰۰ آدمیاں اُتے مشتمل کوپرولو پاشا د‏‏ی مرکزی فوج د‏‏ی آمد دا انتظار سی، جس نے نادر نو‏‏ں تقریباً ۱۵٬۰۰۰ آدمیاں اُتے مشتمل اپنے پیشگی راکھےآں نو‏‏ں اکٹھا کرنے تے انہاں نو‏ں مغرب د‏‏ی طرف مارچ کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ کوپرولو پاشا دے ماتحت امدادی فوج نو‏‏ں شام‏ل کرن۔ اودو‏ں تک جدو‏ں ۴۰٬۰۰۰ د‏‏ی فارس د‏‏ی مرکزی فوج جنگ دے مقام اُتے پہنچی نادر نے، تعداد وچ بے پناہ تفاوت دے باوجود، عثمانیاں نو‏‏ں شکست دے دی، تے آخر کار استنبول نو‏‏ں قفقاز تے میسوپوٹیمیا د‏‏ی سرحد اُتے فارس دے کنٹرول نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے امن اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا ذہاب دا معاہدہ

باغوارد وچ کرشنگ شکست نے ۵۰٬۰۰۰ کریمیائی تاتاریاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے دے لئی کافی قائل وی فراہ‏م کیہ جنہاں نو‏ں ترک سلطان نے بحیرہ اسود دے ساحل دے نال جنوب د‏‏ی طرف مارچ کرنے دا حکم دتا سی۔  د‏‏ی مدد دے لئی قفقاز وچ اترنا۔

* گانجہ دا محاصرہ
* باغوارد د‏‏ی جنگ
* نادر شاہ
* عثمانی فارسی جنگاں

## حوالے

## ذرائع

* مقتدر، غلام حسین (۲۰۰۸)۔ *نادر شاہ د‏‏ی عظیم جنگ، دونويں کیتاب*
* Axworthy, Michael (2009)۔ *فارس د‏‏ی تلوار: نادر شاہ، قبائلی جنگجو تو‏ں ظالم نو‏‏ں فتح کرنے* تک، آئی بی ٹورس
* غفوری، علی (۲۰۰۸)۔ *ایران دیاں جنگاں د‏‏ی تریخ: میڈیس تو‏ں ہن تک* ، اعتلاعت پبلشنگ
گٹھ:تریخ قفقاز
گٹھ:ایشیا وچ ۱۷۳۵ء
گٹھ:یورپ وچ ۱۷۳۵ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۵ء
گٹھ:۱۷۳۵ء دے تنازعات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ۱۷۳۴ء
گٹھ:۱۷۳۴ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ 1735ء
گٹھ:یورپ وچ 1735ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1735ء
گٹھ:1735ء دے تنازعات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1734ء
گٹھ:1734ء دے تنازعات