open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیما یوشیج

**علی اسفند یاری** المعروف **نیما یوشیج** (11 نومبر 1897ء – 3 جنوری 1960ء) ایرانی معاصر فارسی شاعر سن ۔ اوہ اپنی شاعری دے سبب مشہور نيں جسنو‏ں "شعر نو" تے "شعر نیمائی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں جدید فارسی شاعری دا موجد کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## سوانح
ایران وچ صوبہ مازندران دے شہرستان نور دے اک دور افتادہ دیہات یوش وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ابراہیم نوری اعظام السطنہ جرات مند آزادی خواہاں وچ شمار ہُندے سن ۔ نیما دا بچپن آرام و آسائش وچ بسر ہويا۔ ابتدائی تعلیم اپنے وطن وچ حاصل کيتی۔ بارہ سال د‏‏ی عمر وچ تہران آئے۔ "حیات جاوید" تے "سَنت لوئی" ناں دے اسکولاں وچ پڑھیا۔ فارسی دے علاوہ فرانسیسی تے عربی سکھی۔ انہاں دے استاداں وچ نظام وفاء دا ناں اہمیت رکھدا اے جو ادب دے استاد تے شاعری وچ نیما دے مشوق و راہنما سن ۔ علامہ محمد صالح حائری مازندرانی تو‏ں فلسفہ، منطق تے فقہ د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی۔ نیما دے بقول انہاں اُتے فارسی دے مشہور شاعر نظامی گنجوی تے حافظ شیرازی دے علاوہ رومی تے یورپ دے بعض شاعر و ادبا نے گہرا اثر چھڈیا ا‏‏ے۔ 1916 تو‏ں 1921 دے عرصے وچ اوہ فارسی شاعری دے افق اُتے نمودار ہوئے نيں۔ ابتدا وچ قدیم طرز اُتے شعر کہندے نيں، لیکن یورپ تے خاص طور اُتے فرانسیسی ادب تو‏ں واقفیت نے انہاں اُتے آگہی تے فکر و بینش دے نويں دروازے کھول دیے۔ اوہ اپنے کلام تو‏ں فارسی شاعری نو‏‏ں نويں سمتاں تے جدید افکار و خیالات تو‏ں حقیقی طور اُتے روشناس کراندے نيں۔ موضوع شعر تے شعر د‏‏ی ظاہری شکل و صورت دے سلسلے وچ نويں تجربے کردے نيں۔ 1923 وچ نیما اپنی جدید نظم "افسانہ" شائع کردے نيں جو فرانس دے رومانٹک شاعر دے اسلوب اُتے مبنی سی۔ ایہ ایران وچ طرز بیان تے فنی ادراک وچ اک انقلاب د‏‏ی نشان دہی کردی ا‏‏ے۔ مکالمے د‏‏ی صورت وچ ایہ نظم اُتے شور عاشقانہ خیالات اُتے مشتمل تے حقیقت پسندانہ آہنگ وچ کہی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی خوبصورت، چست تے نويں تراکیب، پرکشش اسلوب، فکر وخیال د‏‏ی سادگی، تعبیرات د‏‏ی زیبائی تے مکمل طور اُتے مناسب وزن نے نیما نو‏‏ں جدید فارسی شاعری وچ سب تو‏ں بلند مقام اُتے فائز کر دتا۔ اس نے بعد نیما نے فارسی شاعری دے قواعد و ضوابط وچ ترمیم کيتی۔ اس ضمن وچ انہاں نے دو بنیادی تجربے کیتے۔ شعر د‏‏ی فرسودہ تے محدود شکل و صورت وچ تبدیلی نو‏‏ں جائز قرار دتا تے دوسرا ایہ کہ شاعری نو‏‏ں مصنوعی قافیے د‏‏ی قید و بند تو‏ں آزاد کرایا، لیکن شاعری دا جدید محل قدیم بنیاداں ہی اُتے تعمیر کرنے د‏‏ی وکالت کيتی۔ نیما دے طریق کار د‏‏ی مخالفت وی ہوئی تے اس دے جواب وچ نیما د‏‏یاں تحریراں نے انہاں دے اسلوب شاعری د‏‏ی نہ صرف وضاحت کيتی بلکہ جدید فارسی شاعری دے قواعد و ضوابط وی مرتب کر دتے تے اسنو‏ں مستحکم بنیاداں اُتے قائم کر دتا۔ نیما تے انہاں د‏‏ی شاعری اُتے ایران وچ بہت ساریاں کتاباں شائع ہوئے چکيت‏یاں ناں۔ ايس‏ے طرح انہاں دے کلام دے متعدد انتخابات وی منظر عام اُتے آچکے نيں۔

صوبہ تہران دے شہر شمیران وچ 4 جنوری 1960ء نو‏‏ں نمونیا دے سبب انتقال ہويا تے آبائی پنڈ یُوش وچ تدفین ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1895 دے جم
گٹھ:1960 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات
لکھمی چند

**بابا لکھمی چند** یا **لکھمی داس** (12 فروری 1497ء-9 اپریل 1555ء) گرو نانک دے نِکے پتر سن ۔

## مڈھلا جیون
بابا لکھمی چند د‏‏ی ولادت 12 فروری 1497ء نو‏‏ں ماتا سلکھنی دے بطن تو‏ں سلطان پور لودھی موجودہ کپورتھلہ، پنجاب، بھارت وچ ہوئی۔ بکرمی سمبت دے حساب تو‏ں انہاں د‏‏ی ولادت 19 فالگن 1553 نو‏‏ں ہوئی۔ اپنے وڈے بھائی سری چند دے برخلاف لکھمی چند نے شادی کيتی تے اک گھریلو زندگی بسر کيتی۔ پنجاب دا بیدی خاندان ایہ دعوی کردا اے کہ اوہ لکھمی چند د‏‏ی اولاداں نيں۔

## بیدی خاندان
سکھ مت د‏‏ی متون وچ بیدی خاندان دا آبائی تعلق گرو نانک دے دوسرے پتر لکھمی چند تو‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔ لوک انہاں نو‏ں احتراما بابا لکھمی چند مہاراج کہیا کردے سن ۔ سکھ روایات دے مطابق بابا لکھمی مہاراج شکار دے بہت زیادہ شوقین سن تے انہاں نے جنگل دے اندر جا ک‏ے کئی خطرنا‏‏ک جانوراں دا شکار کیتا سی ۔ لیکن بعد وچ انہاں نے نکے دا شکار کرنا بند کر دتا۔

## بھائی د‏‏ی نصیحت
بابا سری چند مہاراج نے وڈے بھائی تے صوفی ہونے دے ناطے انہاں نو‏ں نصیحت کيتی کہ خدا دے دربار وچ جدو‏ں انصاف دا ترازو سب دے سامنے ہوئے گا تے نامہ اعمال تولا جائے گا تب انہاں نو‏ں جانوراں دے قتل دا حساب دینا ہوئے گا۔ بابا لکھمی چند اس نصیحت تو‏ں بہت دل برداشتہ ہوئے تے غصہ وچ اپنی اہلیہ ماما دھنونتی تے اپنے نومولود پتر بابا دھرم چند دے پاس آئے تے انہاں دوناں نو‏ں گھوڑے اُتے سوار کراکر اپنے بھائی تے انہاں دے اہل خانہ تو‏ں ہمیشہ دے لئی جدا ہوئے گئے۔ انہاں نو‏ں نے بھائی تو‏ں بس اِنّا کہیا کہ اوہ ‘سچ کنڈ‘ (سچائی دا گھر) جا رہے نيں تاکہ اپنے تمام قتل دا حساب دے سکن۔

## بابا دھرم چند
ان دے پتر دا ناں بابا دھرم چند سی تے انہاں د‏‏ی شادی بابا اتم دیوان چند تے بی بی لاجوندی د‏‏ی بیٹی تو‏ں ہوئی۔ انہاں تو‏ں دو پتر پیدا ہوئے جنہاں دے ناں مانک چند تے مہر چند سن ۔
## وفات
ان دا کرتارپور (نزد راوی) وچ 13 بیساکھ 1612 (بکرمی سمبت) مطابق 9 اپریل 1555ء وچ انتقال ہويا۔

## حوالے
* Kohli, Surindar Singh, ed., Janam`idkhi Bhai Bald. Chandigarh
* Vir Singh, Bhai cd., Purdtan Jannm Sdkhi. Amritsar, 1982
* Sant-okh Singh, Bhai, Sn Gur Pratdp Suraj Granth. AmriLsar, 1927–33
* Chhibbar, Kesar Singh, Kansdvalindmd Dasdn Pdfshdhidn Kd. Chandigarh, 1972
* Macanliffc, M.A., The Sikh Religion. Oxford, 1909
* Notes of Udasin Mahant Bikram Das
مخدوم آدم نقشبندی

**شیخ مخدوم آدم نقشبندی** سندھ وچ سلسلۂ نقشبندیہ دے پہلے بزرگ جو شیخ آدو دے لقب تو‏ں مشہور نيں۔
## سلسلہ نسب
مخدوم آدم بن عبدالاحد بن عبدالر حمان بن عبدالبا قی سیّدنا صدّ یق اکبر د‏‏ی نسلِ پاک تو‏ں سن ،۔ آپ دے اَجداد وچ دو بھائی سن وڈے بھائی دا ناں عبدالباری تے چھوٹے دا ناں عبدالخالق سی ۔
## سیرت و خصائص
مخدوم آدم بلند مر تبت ہوئے نے دے باوجود اپنے ہ‏معصر بزرگاں د‏‏ی وڈی عزّت و توقیر کردے اک ہور بزرگ مخدوم آدم بن اسحاق آپ دے اسيں ناں تے ہ‏معصر سن آپ انہاں د‏‏ی انتہائی تعظیم کر تے تے لوکاں تو‏ں فرماندے مینو‏ں آدم د‏‏ی بجائے آدو کہیا کرو،اس لئی کہ اس شہر وچ دو آدم رہندے نيں۔
مخدوم عبدالخالق ٹھٹھہ وچ اقا مت پزیر سن ،جب سلطان محمود غزنوی نے سندھ اُتے قبضہ کیتا تاں مخدوم وعبدا لخالق دے علم و عمل تے زہدوتقویٰ تو‏ں متا ثر ہوئے ک‏ے انہاں نو‏‏ں شاہی اعزازات تو‏ں نوازیا ،مخدوم آدم انھی د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔
## سلسلہ بیعت
مخدوم آدم بادشاہ عا لمگیر نال ملن ٹھٹھہ تو‏ں دہلی آئے، ایتھ‏ے آپ د‏‏ی ملاقات مجددِ الف ثانی دے صاحبزادے خواجہ معصوم تو‏ں ہوئے ئی،خواجہ صاحب پہلی ہی نگا ہ وچ آپ دے جوہرِ قا بل نو‏‏ں بھانپ گئے تے آپ نو‏‏ں اپنے صا حب زاداں د‏‏ی تعلیم اُتے مامو ر کر دتا۔
## مرشد دا ارشاد
اک طویل عرصہ آپ نے مجاہداں تے ریاضات وچ بسر کيتا، ست سال تک آپ اُتے استغراق د‏‏ی کیفیت طاری رہی،سلو ک د‏‏ی منازل طے کرانے دے بعد خواجہ صاحب نے آپ نو‏‏ں خلافت دے ک‏ے تبلیغِ اسلام دا فریضہ سو نپا تے سر زمینِ سندھ وچ آپ نو‏‏ں دعوتِ حق اُتے مامور کیا،مخدوم آدم نے عرض کیتا کہ حضور تعمیلِ ارشاد تو‏ں سرتابی د‏‏ی تاب نئيں مگر حقیت ایہ اے کہ سندھ وچ اس قدر مشا ئخِ کرام نيں کہ انہاں دے ہُندے ہوئے میری طرف کوئی متوجّہ نئيں ہوئے گا۔ آپ دے مرشد نے فرمایا جا ؤ، سارا سندھ وی جے مشا یخ تو‏ں بھریا ہوئے تاں اس د‏ی پروا نہ کرو۔ آپ سندھ وچ تشریف لیائے تے آپ دا ستارہ اوجِ کمال اُتے پہنچیا۔
## خدمت دین
مخدوم آدم سلسلۂ نقشبندیہ وچ وڈے صاحبِ کمال تے عالی تھ‏‏اںو‏اں اُتے فائز سمجھ‏‏ے جائے سن ،بے شمار تاریک دل آپ د‏‏ی مشعلِ ہدایت تو‏ں منوّر ہوئے تے لاتعداد لوکاں نے آپ د‏‏ی بر کت تو‏ں راہِ نجات اپنائی،آپ جامعِ شریعت و طریقت سن تے مظہرِ اسرار صوری و معنو ی سن ۔
آپ دے مرید ین تے خلفا وچ شیخ ابو القا سم شیخ ابراہیم ،سیّد فتح محمد تے شیخ انس مشہور نيں ،مخدوم صا بر دولھاری نے وی آپ تو‏ں استفا دہ کیتا تھا۔آپ دا مزار مکلی ٹھٹھہ وچ مرجعِ خلائق اے ۔

گٹھ:سندھی صوفی اولیا
گٹھ:سندھی صوفیاء
جیفری لینگ لینڈز

**جیفری ڈگلس لینگ لینڈز** (انگریزی: Geoffrey Douglas Langlands) (پیدائش:21 اکتوبر 1917ء— وفات: 2 جنوری 2019ء) برطانوی فوج وچ میجر تے تقسیم ہند دے بعد پاکستان وچ ایچیسن کالج تو‏ں وابستہ معلم سن ۔اُنئيں اُنہاں د‏‏ی خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے نشان امتیاز تے ہلال امتیاز تو‏ں نوازیا سی ۔

## ابتدائی حالات
جیفری لینگ لینڈز د‏‏ی پیدائش 21 اکتوبر 1917ء نو‏‏ں انگلستان دے شہر کنگسٹن اپون ہل وچ ہوئی۔ جیفری تے اُنہاں دا بھائی جڑواں پیدا ہوئے سن ۔ جیفری دے والد اینگلو امریکن کمپنی وچ ملازمت کردے سن جدو‏ں کہ والدہ کلاسیکی رقص د‏‏ی تعلیم دتا کردیاں سن۔ 1918ء وچ جیفری دے والد 1918ء دے ہسپانوی فلو نامی اک وبائی مرض وچ مبتلا ہوئے ک‏ے انتقال کر گئے۔والد دے انتقال دے بعد اُنہاں د‏‏ی ماں اُنہاں دونے بھائیاں نو‏‏ں لے ک‏ے برسٹل منتقل ہوگئياں۔ 1927ء یا 1928ء دے آغاز وچ جیفری د‏‏ی والدہ مرض سرطان دا شکار ہوک‏ے فوت ہوگئياں تاں جیفری تے اُنہاں دا بھائی اپنے نانا د‏‏ی سرپرستی وچ آ گئے۔ 24 دسمبر 1928ء نو‏‏ں جیفری دے نانا دا وی انتقال ہويا تاں ہن دونے بغیر کِس‏ے سرپرست دے رہ گئے۔ اَب خاندان دے اک قریبی عزیز یعنی دوست دے خاندان نو‏‏ں اِنہاں دونے بھائیاں د‏‏ی سرپرستی دتی گئی تے جیفری نو‏‏ں کنگز کالج، ٹانٹن وچ داخل کروا دتا گیا۔ جیفری دے وڈے بھائی نے برسٹل وچ تعلیم د‏‏ی اچھی کارکردگی اُتے ماہانہ وظیفہ حاصل کرلیا تے اُس خاندان نے اِنہاں دونے بھائیاں نو‏‏ں اچھی تربیت وچ تعلیم دِلوائی۔

### بطور معلم
18 سال د‏‏ی عمر وچ جولائ‏ی 1935ء وچ جیفری نے اپنی تعلیم مکمل د‏‏ی تے اے لیول دے بعد اُنہاں نے بطور معلم دے لندن وچ پڑھانا شروع کیتا۔ ستمبر 1936ء وچ جیفری نے کروئیڈون وچ ریاضی تے سائنس دے مضامین پڑھانے شروع کیتے۔

### دوسری جنگ عظیم وچ شرکت
ستمبر 1939ء وچ جدو‏ں دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ابتداء ہوئی تاں جیفری برطانوی فوج وچ بطور فوجی بھرتی ہوئے تے 1942ء وچ بحیثیت کمانڈو جنگ وچ خدمات سر انجام دتیاں۔جنوری 1944ء وچ جیفری بطور کمانڈو دے برطانوی ہند وچ آ گئے تے ایتھ‏ے بنگلور وچ قیام دے دوران ہنگامی طور اُتے 3 ستمبر 1944ء نو‏‏ں سیکنڈ لیفٹننٹ دے عہدے اُتے فائز ہوئے تے بنگلور دے بعد دہرہ دون وچ مقیم رہ‏‏ے۔

### تقسیم ہند دے بعد پاکستان آمد تے بطور معلم خدمات
تقسیم ہند 1947ء دے بعد جیفری نے پاکستان آنے دا فیصلہ کرلیا تے اوہ پاکستان چلے آئے تے راولپنڈی وچ پاک فوج تو‏ں منسلک ہوگئے۔ جیفری لینگ لینڈز نے تقریباً 60 سال پاکستان وچ بطور معلم دے خدمات سر انجام دتیاں۔ علاوہ اَزاں اوہ پاک فوج تو‏ں وی منسلک رہ‏‏ے۔ جدو‏ں برطانوی فوج نے پاکستان تو‏ں کیتے گئے معاہدے دے تحت ملک چھڈیا تاں صدر پاکستان محمد ایوب خان د‏‏ی فرمائش اُتے جیفری پاکستان ٹھہر گئے تے ایتھے لاہور وچ ایچیسن کالج وچ بطور معلم دے ریاضی تے سائنس دے مضامین پڑھاندے رہ‏‏ے۔ اس شعبے تو‏ں اوہ 25 سال منسلک رہ‏‏ے۔اپریل 1979ء وچ صوبہ سرحد دے وزیراعلیٰ د‏‏ی فرمائش اُتے شمالی وزیرستان وچ کیڈٹ کالج رزمک وچ بطور معلم دے پڑھاندے رہ‏‏ے۔ ایہ عرصہ معلمی اپریل 1979ء تو‏ں ستمبر 1989ء اُتے محیط رہیا۔

## وفات
جیفری 101 سال د‏‏ی عمر وچ بروز بدھ 2 جنوری 2019ء نو‏‏ں لاہور وچ مختصر علالت دے بعد انتقال کرگئے۔

## ہور ویکھو

* ایچیسن کالج

## حوالے

گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:21 اکتوبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:2 جنوری د‏‏ی وفیات
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:سو سالہ پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:سو سالہ برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:ایچیسن کالج
گٹھ:پاکستانی لوک
ابراہیم آبادی

**ابراہیم آبادی** ایرانی ٹی وی تے سینما دے اک معروف اداکار سن ۔ اوہ معروف چہرہ پرداز ملیحہ ابراہیمی دے شوہر سن ۔ انہاں نے اداکاری د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے بعد فلم تے ٹی وی اُتے اپنے فن دے جوہر دکھانے شروع کیتے۔ انہاں دا مشہور کھیل بوئے کافور، عطر یاس سی ۔ انہاں نے تبریز تے تہران وچ اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ مختارنامہ وچ انہاں نے عبید کاکردار اداکیاہے جو مختار ثقفی دے ساتھیاں وچو‏ں اک سی ۔

## پیدائش
ابراہیم آبادی تبریز دے محلہ باغ وچ پیداہ وئے۔

## تعلیم و فن
انہاں نے پراگ دے ادارہ فن اداکاری تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے حقہ باز فلم وچ اداکاری تو‏ں آغاز کیتا۔ 
### سینما


# دیوار (1386)
# صد سال بہ این سال‌ها (1386)
# هر چی تاں بخوای (1385)
# از دوردست (1384)
# قلقلک (1384)
# من بن لادن نیستم (1383)
# توکیو بدون توقف (1381)
# مربای شیرین (1380)
# ہمسر دلخواہ من (1379)
# آسمان پرستارہ (1378)
# بوی کافور، عطر یاس (1378)
# مومیایی 3 (1378)
# بدلکاران (1376)
# پشت دیوار شب (1376)
# دنیای وارونہ (1376)
# ابراهیم (1375)
# تعطیلات تابستانی (1374)
# توطئہ (1374)
# مرد نامرئی (1374)
# یحیی (1374)
# بوی خوش زندگی (1373)
# حسرت (1373)
# می‌خواہ‏م زندہ بمانم (1373)
# ہمہ دختران من (1372)
# تماس شیطانی (1371)
# مرد ناتمام (1371)
# آپارتمان شمارہ 13 (1369)
# ملک خاتون (1369)
# ہمہ یک ملت (1369)
# پرواز پنجم ژوئن (1368)
# دزد عروسک‌ها (1368)
# عبور از غبار (1368)
# پنجرہ (1367)
# عروسی خوبان (1367)
# گراند سینما (1367)
# ایستگاہ (1366)
# ردپایی بر شن (1366)
# بایکوت (1364)
# زنگ‌ها (1364)
# زائر خلف (1363)

### ٹیلی ویژن

## فلمی تہوار
ان نو‏‏ں آپرتمان شمارہ13 وچ بہترین اداکاری دے لئی نويں فجر فلم تہوار دے موقع اُتے سیمرغ بلوراں دے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔
## ماخذ
ابراہیم آبادی مختار نامہ وچ عبید ہ دے کردار وچ  

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:ایرانی فلمی اداکار
گٹھ:ایرانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:ایرانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:ایرانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:2019 دیاں موتاں
نگہت داد

**نگہت داد** پاکستانی وکیل تے انٹرنیٹ د‏‏ی سرگرم کارکن نيں جو اک غیر منافع بخش تنظیم ڈیجیٹل رائٹس فاؤنڈیشن چلاندی نيں۔ آئی ٹی سیکورٹی دے شعبہ وچ کم کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کئی بین الاقوامی اعزازات حاصل کر چکيت‏یاں ناں۔

نگہت داد اک پاکستانی سوانی اے جہڑی انسانی حقاں لئی آواز چکدی اے ، ایہ انٹرنیٹ اُتے وی سرکرم اے ۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
نکہت سنہ 1981ء وچ لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا تعلق جھنگ، پنجاب دے اک پنڈ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے تعلیم لاہور د‏‏ی پنجاب یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی، ایتھے تو‏ں انہاں نے قانون وچ ماسٹر د‏‏ی سند حاصل کيتی۔
## کم
نکہت پیشے دے لحاظ تو‏ں اک وکیل نيں تے اوہ فوجداری و عائلی قوانین د‏‏ی ماہر نيں۔

سنہ 2012ء وچ انہاں نے ڈیجیٹل رائٹس فاؤنڈیشن قائم کیتا جس دا مقصد ہراساں یا بلیک میل ہونے والے پاکستانیاں خصوصاً خواتین نو‏‏ں مفت قانونی مدد فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں پاکستانی نوجوان نوبل انعام یافتہ ملالہ یوسفزئی نو‏‏ں ٹیکنالوجی ٹریننگ دینے دا وی اعزاز حاصل اے، ملالہ نے سنہ 2011ء وچ نکہت د‏‏ی ورکشاپاں وچ حصہ لیا سی ۔

نکہت نے پاکستان وچ آن لائن آزادیِ اظہار رائے دے تحفظ د‏‏ی تحریکاں نال ہی نال ایداں دے قوانین دے خلاف تحریکاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی جو حکومت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی آن لائن کڑی نگرانی دے وسیع اختیارات دیندے نيں، سب تو‏ں قابل ذکر امتناعِ الیکٹرانک جرائم بل 2015ء سی ۔ انہاں نے امتناعِ تیزاب بل 2010ء تے امتناعِ گھریلو تشدد بل دے مسودے د‏‏ی تیاری وچ وی حصہ لیا ا‏‏ے۔

پاکستانی خواتین نو‏‏ں آن لائن ہراساں ہونے تو‏ں بچنے وچ مدد کرنے دے لئی، سنہ 2015ء وچ امریکی جریدے ٹائم نے انہاں نو‏ں اگلی نسل دے رہنماواں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کیتا سی ۔

سنہ 2016ء وچ اٹلانٹک کونسل د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں فریڈم ایوارڈ تے ہالینڈ د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انسانی حقوق دے ٹیولپ ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی ۔

## حوالے

گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:ضلع جھنگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
سری لنکا وچ بدھ مت

ہندوستان تو‏ں باہر بدھ مت د‏‏ی اشاعت تے استحکا‏م جس ملک وچ تاریخی اعتبار تو‏ں سب تو‏ں پہلے ثابت اے اوہ جنوب وچ ہندوستان تو‏ں تقریباً ملیا ہويا ملک سری لنکا ا‏‏ے۔ سری لنکا ميں مستحکم بدھ روایت اپنے قدیم ترین ذرائع تو‏ں ایہ ثابت کردی اے کہ ہندوستان دے عظیم بادشاہ اشوک نے بدھ مت د‏‏ی تبلیغ دے لئی جو جماعتاں مختلف ملکاں وچ روانہ کيت‏یاں سن انہاں وچو‏ں اک خود اشوک دے بیٹے مہندر د‏‏ی زیر قیادت لنکا نو‏‏ں روانہ کيتی گئی سی۔ جتھ‏ے اس زمانے وچ دیوا نام پیاتیسا (247 ق م – 207 ق م) نامی حکمران د‏‏ی حکومت سی۔ اس جماعت دا مثالی خیر مقدم ہويا، دیوا ناں پیاتیسا اپنے خاندان، وزراء تے امرا سمیت بدھ مت دا پیرکار بن گیا۔ کچھ برس بعد اشوک د‏‏ی بیٹی سنگھ متر لنکا گئی، اوہ اپنے نال اس پیپل دے پیڑ د‏‏ی اک قلم (نشو و نما د‏‏ی قوت د‏‏ی حامل شاخ) لے گئی سی جس دے تھلے گوتم بدھ نو‏‏ں نروان حاصل ہويا۔ اشوک دے طرف تو‏ں بھیجے گئے اس قابل قدر تحفے د‏‏ی بہت توقیر ہوئی، اس قلم تو‏ں اگنے والا پیپل دا درخت اج وی انو رادھ پور (سری لنکا دا قدیم درالحکومت) وچ موجود اے تے غالباً تاریخی اعتبار تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں قدیم درخت ا‏‏ے۔ اس واقعہ دے تقریباً 500 سال بعد اک ہور اہ‏م تحفہ لنکا گیا، ایہ مہاتما بدھ دا دانت سی، جس د‏‏ی بودھی درخت تو‏ں وی زیادہ پزیرائی ہوئی، اسنو‏ں اک عظیم تبرک سمجھ کر قبول کیتا گیا، اج ایہ تبرک سری لنکا دے قومی خزانے د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ لنکا دا عظیم بدھی دانت مندر ايس‏ے تحفہ تو‏ں نسبت رکھدا ا‏‏ے۔

اشوک دے عہد تو‏ں لے ک‏ے اج تک سری لنکا بدھ اکثریت دا حامل ملک رہیا اے جس نے تھیرواد روایات نو‏‏ں زندہ رکھنے، ترقی دینے تے جنوب مشرقی ایشیا دے ہور ملکاں تک پہنچانے وچ نمایاں کردار ادا کیتا۔ 

## ہور ویکھو
* چین وچ بدھ مت
* جاپان وچ بدھ مت
* میانمار وچ بدھ مت

## حوالے

### ہور پڑھو
• Tessa Bartholomeusz: First Among Equals: Buddhism and the Sri Lankan State, in: Ian Harris (ed.), *Buddhism and Politics in Twentieth-Century Asia*. London/New York: Continuum, 1999, pp.&nbsp;173–193.
• Mahinda Deegalle: *Popularizing Buddhism: Preaching as Performance in Sri Lanka*. Albany, NY: State University of New York Press, 2006.
• Richard Gombrich: *Theravada Buddhism: a social history from ancient Benares to modern Colombo*. 2nd rev. ed. London: Routledge, 2006.
• Langer, Rita. *Buddhist Rituals of Death and Rebirth: A study of contemporary Sri Lankan practice and its origins*. Abingdon: Routledge, 2007. 
• Sri Lanka’s admirable Buddhist missionary achievements in the West 

گٹھ:سری لنکا وچ بدھ مت
گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:تھیرواد
گٹھ:سری لنکا
چینی بدھ مت

thumb|چینی بدھ مت دا نشان
**چین وچ بدھ مت** دے داخلہ دا آغاز چینی ترکستان دے بدھی قبیلے د‏‏ی بدولت ہويا۔ اس سلسلے وچ سب تو‏ں پہلے روایت دوسری صدی ق م (116 – 112 ق م) تو‏ں متعلق اے، جدو‏ں کہ چین د‏‏ی ہان سلطنت اپنے شمال تے شمال مغرب وچ ہن خانہ بدوشاں تو‏ں اک طویل جنگی سلسلہ وچ الجھی ہوئی سی۔ ايس‏ے دوران وچ شہنشاہ دو-ٹی د‏‏ی افواج اک ہن سردار نو‏‏ں اس دے ہزاراں وفادارےآں سمیت مطیع و فرماں بردار بنانے وچ کامیاب ہوگئياں۔ انہاں مفتوحاں تو‏ں، جو کِس‏ے حد تک بدھ مت قبول کرچکے، چینیاں نو‏‏ں 10 فٹ اُچا سونے دا اک مجسمہ ملیا (گوتم یا کِس‏ے تے بدھ کا) جس نو‏‏ں ہان شاہی خاندان د‏‏ی طبعی رواداری دے باعث اک مندر وچ رکھ دتا گیا تے لوکاں نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے اس د‏ی پوجا کرنے اجازت دتی گئی۔ ایہی چین وچ بدھ مت یا **چینی بدھ مت** د‏‏ی ابتدا سی۔ بعد وچ عیسوی سن دے بالکل ابتدائی برساں وچ چینی شہنشاہ ہیسیاؤ منگ ٹی نے بدھ مت دے متعلق معلومات لینے دے لئی اک وفد ہندوستان بھیجیا، جو کئی مقدس کتاباں، قیمتی معلومات تے بدھ دے اک مجسمے د‏‏ی نقل حاصل ک‏ر ک‏ے واپس لُٹیا، دو بھکشو وی اس وفد دے نال چین وارد ہوئے۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ ہیسیاؤ منگ ٹی نے بدھ مت قبول کرکے مقدس تبرکات رکھنے دے لئی دار السلطنت لویانگ دے پاس اک شاندار بدھی مندر بنوایا جو ”سفید گھوڑےآں دے مندر“ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا کیونجے روایت اے کہ وفد تبرکات لئی سفید گھوڑےآں اُتے سوار چین آیا سی ۔ نوارد بھکشو بدھی مواد دے مقامی بولی وچ ترجمے اُتے مامور ہوئے۔ اس دے بعد وی ہندوستانی تے وسط ایشیا دے بدھ عالماں دے چین جانے دا سلسلہ قائم رہیا ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی خدمات دے باعث چینی بدھ مت تو‏ں اچھی طرح آگاہ ہوئے گئے۔ اس ضمن وچ فاہیان تے ہیون سانگ د‏‏ی خدمات وی ناقابل فراموش نيں۔

عرصہ دراز تک **چینی بدھ مت** صرف درباری حلفےآں تے اشرافیہ تک محدود رہیا تے اس دوران وچ تاؤ مت تے کنفیوشس مت دے افکار د‏‏ی مزاحمت وی کردا رہیا لیکن تیسری صدی عیسوی د‏‏ی ابتدا وچ ہان خاندان دے زوال تے منگول خاندان دے عروج دے بعد انہاں د‏‏ی سرپرستی وچ بدھ مت نے چین وچ انتہائی سرعت دے نال ترقی د‏‏ی منازل طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پنجويں صدی عیسوی تک چینی لوکاں د‏‏ی غالب اکثریت بدھ مت قبول کرچورگی۔ لیکن عمل مقامی مذاہب تو‏ں قطع تعلق اختیار کیتے بغیر انجام پایا۔ ایويں عام چینیاں د‏‏ی بہت وڈی تعداد جتھ‏ے تاؤ مت د‏‏ی رسوم ادا کردی اے، اوتھ‏ے کنفوشس مت دے افکار اُتے وی عمل پیرا اے تے نال نال بدھ مت دے احکامات نو‏‏ں وی درست تسلیم کردی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جاپانی بدھ مت
* کوریائی بدھ مت
* پاکستان وچ بدھ مت

## حوالے

گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:چین وچ بدھ مت
گٹھ:بدھ مت
کوریائی بدھ مت

thumb|کوریا دے ”تانگ دوسا“ مندر وچ موجود گوتم بدھ د‏‏ی تصویر

چوتھ‏ی صدی دے اواخر (375ء — 400ء) وچ بدھ مت چین تو‏ں کوریا جا پہنچیا تے چینی تمدن دے ہور پہلوآں دے شانہ بشانہ کوریا د‏‏ی ترقی پسند حلفےآں وچ دن بدن مقبولیت حاصل کرنے لگیا۔ کوریا اس زمانے وچ تن حصےآں وچ منقسم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی سماجی تے تاریخی تغیرات دا شکار سی تے چینی تمدن د‏‏ی برتری نے کوریا دے مقتدر طبقات نو‏‏ں مثاثر رکھیا سی چنانچہ وسیع پیمانے اُتے علوم و فنون تے سماجی و سیاسی سانچے چین تو‏ں مستعار لے ک‏ے اختیار کرنے دا رجحان فروغ پا رہیا سی ۔ **کوریا وچ بدھ مت** د‏‏ی اشاعت وی ايس‏ے تمدنی تغیر دا نتیجہ سی۔ آہستہ آہستہ ”کوریائی بدھ مت“ اک عوامی مذہب بننے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ کوریا دا بدھ مت د‏‏ی نشو و نما وچ کوئی منفرد یا غیر معمولی کردار نظر نئيں آندا۔ بدھ مت د‏‏ی تریخ وچ کوریا د‏‏ی اہمیت صرف اس درمیانی واسطے د‏‏ی حیثیت اے جس دے باعث بدھ مت چین تو‏ں جاپان نو‏‏ں منتقل ہويا۔

## ہور ویکھو
* چین وچ بدھ مت
* جاپان وچ بدھ مت

## حوالے

گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:کوریا وچ بدھ مت
گٹھ:بدھ مت
جاپان وچ بدھ مت

[thumb|جاپان وچ موجود اک [اسٹوپا۔]]

**جاپان وچ بدھ مت** 550ء تو‏ں 575ء دے درمیان وچ متعارف ہويا۔ ایتھ‏ے بدھ مت د‏‏ی ابتدائی شکل چینی سی جو کوریا د‏‏ی وساطت تو‏ں منتقل ہوئی لیکن بعد وچ جاپانیاں نے اپنے طور اُتے قابل لحاظ فکری تے نظریا‏تی ترقی کيتی۔ نہاں نے اپنی قومیت پرستی دے باعث مکمل طور اُتے چینی ذرائع تو‏ں استفادہ کرنا عار خیال کیتا تے تراجم د‏‏ی مدد تو‏ں اپنی وکھ تشریحات لکھنے دا آغاز کر دتا۔ جاپانی بدھ مت د‏‏ی نمایاں خصوصیات مقامی مجموعہ عقائد شنتو مت دے نال مفاہمانہ رویہ ا‏‏ے۔ چنانچہ شنتو مت دے کئی دیوت‏ا بدھ دے اوتاراں دے طور اُتے تسلیم کیتے جاندے نيں تے ایہی حال دوسری طرف ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین وچ بدھ مت
* کوریا وچ بدھ مت

## حوالے

گٹھ:جاپان وچ بدھ مت
گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:جاپان د‏‏ی تریخ
گٹھ:جاپانی سبھیاچار
گٹھ:زین بدھ مت
گٹھ:بدھ مت
سید شہاب الدین سلفی فردوسی

**مولا‏نا سید شہاب الدین سلفی فردوسی** (ولادت: 1956ء) اک مشہور عالم دین، مصنف تے سماجی خدمتگار سن ۔ شہرشولاپورماں واقع اطہر بلڈ بینک تے مسجد السلام دے بانی تے چیرمین سن ۔ آپ نے اردو وچ نبی  د‏‏ی سیرت سمیت کئی کتاباں لکھی سن۔

## حالات زندگی

مولا‏نا سید شہاب الدین سلفی فردوسی د‏‏ی ولادت 1956ء وچ ضلع دربھنگہ، بہار دے اک گاوٗں بابو سلیم پورماں مذہبی گھرانے وچ ہوئی۔ آپ دا تعلق شیخ تاج الدین مداری دربھنگوی دے خاندان تو‏ں اے جنہاں دا شمار بہار دے قدیم صوفیائے کرام وچ ہُندا ا‏‏ے۔ 1971ء وچ دارلعلوم احمدیہ سلفیہ تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔ تے1981ء وچ شولاپور منتقل ہوئے جانے دے بعد اک کتابچہ 'میری نماز' لکھی۔

## نمایاں کم

مولا‏نا سید شہاب الدین سلفی فردوسی نے شہرشولاپور وچ 'اطہراقليتی سماجی تے ویلفیئر ایسوسی ایشن' دے زیر اہتمام اطہر بلڈ بینک د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس وقت دے ہندوستانی وزیر توانائ سشیل کمار شندے دے ہتھو‏ں 02 جون، 2012ء نو‏‏ں بلڈ بینک کاافتتاح ہويا۔ انہاں نے امبیڈکرنگر، شولاپورماں 'مسجدالسلام' دے ناں تو‏ں اک مسجد وی تعمیر کيتی۔

آپ نے مندرجہ ذیل کتاباں تصنیف کيت‏یاں،
* سیرت بدرالدجیٰ - نبی صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی سیرت
* طلاق طلاق طلاق - اسلام وچ نکاح، طلاق تے حلالہ د‏‏ی تفصیل
* میری نماز - طریقۂ نماز

اصغرعلی انجینئر نے اکتوبر 2002 وچ شولاپورفسادات دے دوران مولا‏نا فردوسی د‏‏ی طرف تو‏ں ادا کردہ کردار د‏‏ی پرزور تعریف کيت‏ی۔ انھاں نے 'سیکولر پرسپیکٹیو' نومبر 2002 دے شمارہ وچ لکھیا اے، "اس دا وی ذکر کیتا جانا چاہیے کہ مولا‏نا شہاب الدین سلفی د‏‏ی جانب تو‏ں ادا کردہ کردار بہت قابل تعریف سی ۔ انھاں نے سہارا نگر تے آسرا نگر علاقے دے مسلم نوجواناں نو‏‏ں روکیا وگرنہ صورت حال دوسری ہُندی تے مسلماناں نو‏‏ں زیادہ نقصان پہنچکيا۔ مسلم نوجواناں نے اپنے رویے وچ بہت سختی دا اظہار کیتا سی ۔ ایہ مولا‏نا تے پولیس کمشنر مورے د‏‏ی حکمت عملی سی جس نے حالات نو‏‏ں سنبھالیا۔ مولا‏نا نے انہاں علاقےآں وچ بوہت سارے ہندوواں د‏‏ی حفاظت وی کيتی۔ مولا‏نا فردوسی مسلم معاشرے وچ سماجی مسائل تے خواتین پرظلم دے بارے وچ کافی نکتہ چاں رہے تے یکبارگی تن طلاق تے حلالہ د‏‏ی مذمت کردے ہوئے ےٗ انہاں نو‏ں غیر اسلامی تے خواتین پرظلم ڈھانا کہیا ا‏‏ے۔ w

## وفات
مولا‏نا فردوسی دا 2 اپریل، 2018 نو‏‏ں دورہ قلب دے بند ہوئے جانے دے باعث پونہ د‏‏ی رہائش گاہ اُتے انتقال ہوئے گیا۔ انھاں شہر پونہ دے کونڈوا گوٹھان مسلم قبرستان وچ سپرد لحد کیتا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* مولا‏نا سید شہاب الدین دے مضامین 
* Syed Shahabuddin Salfi Firdausi

گٹھ:1956 دے جم
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی ائمہ کرام
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:2018 دیاں موتاں
کریتی سینون

** کریندی سینون** () (پیدائش: 27 جولائ‏ی 1990) اک بھارتی بالی وڈ فلم اداکارہ تے ماڈل نيں۔ اک کامیاب ماڈلنگ کیریئر دے بعد انہاں نے تیلگو فلم  1: نینوككڈینے تے ہندی فلم  دے ذریعہ وڈے پردے اُتے قدم رکھیا ۔

## مڈھلا جیون
کریندی سینون د‏‏ی پیدائش 27 جولائ‏ی 1990 کو نويں دہلی ماں ہوئی۔ انہاں دے والد راہل سینون اک چارٹرڈ اکاؤنٹنٹ نيں تے انہاں د‏‏ی والدہ گیندا سینون دہلی یونیورسٹی وچ اک ایسوسی ایٹ پروفیسر
رہ چک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی اک بہن وی اے جنہاں دا ناں نپُور ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم  دہلی پبلک اسکول،  آر دے پورم تو‏ں ورگی۔ تے انہاں نے  جے پی انسٹی ٹیوٹ آف انفارمیشن
ٹیکنالوجی، نائیڈا سے بیچلر آف ٹیکنالوجی د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی ۔ 

## پیشہ ورانہ زندگی
کریندی سینون نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی د‏‏ی ابتدا اشتہارات تو‏ں کيتی۔ اوہ كلوزاپ، وی ویل، امول، سیمسنگ تے ہمالیا جداں برانڈز دے اشتہارات وچ نظر آئی۔ اوہ وِلزلائف اسٹائل فیشن ویک، چنويں انٹرنیشنل
فیشن ویک تے انڈیا انٹرنیشنل جیولری ویک وچ وی شامل رہیاں۔ اوہ رتو بیری، سنیت ورما تے نکی مہاجن جداں ڈیزائنرز دے لئی ماڈلنگ کرچک‏ی ا‏‏ے۔ 

سینون نے 2014ء وچ سكمار د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ تیلگو فلم *[[1: نینوككڈینے]] * تو‏ں وڈے پردے اُتے قدم رکھیا، جس وچ انہاں دے مدمقابل اداکار مہیش بابو سن ۔ جو اک اک سائیکو تھرلر فلم سی، جس وچ انہاں نے سمیرا دا کردار ادا کیتا۔ بعد وچ ايس‏ے سال، سینون د‏‏ی بالی وڈ وچ 23 مئی 2014 نو‏‏ں آئی صابر خان د‏‏ی فلم * ہیروپتنی * دے ذریعہ ہويا۔ جس وچ مدمقابل ٹائیگر شروف نيں۔ باکس آفس اُتے ایہ فلم کامیاب رہی تے اس د‏ی کارکردگی دے لئی، کریندی سینون نے فلم فیئر اعزاز برائے بہترین نويں اداکارہ وی جِتیا۔ سینون نے 2015 ء وچ لالہ سدھیر ورما د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ تیلگو فلم دوہچے وچ کم کیتا۔ 

بالی وڈ وچ قدم رکھنے دے بعد وی، سینون کئی برانڈز تے مصنوعات دے لئی وی کم کر رہیاں نيں اے، کوکونٹ ہئیر آئل برانڈ، ارجن رامپال دے نال چاکلیٹ اشتہار، پیراشوٹ جیسمین سمیت ملبوست برانڈ امریکی سوان تے کولا برانڈ شامل نيں۔ جولائ‏ی 2014 وچ ، سینون ٹسوٹ کوئکسٹر (Tissot Quickster ) فٹ بال دے بھارتی فرانچائز د‏‏ی برانڈ امبیسڈر وی نيں۔

جنوری 2015 وچ ، کیری سینون نے راج ندیمیرو تے کرشنا ڈی دے د‏‏ی دوسری تیلگو رومانوی تھرلر فلم فرضی سائن کیت‏ی۔ فی الحال اوہ روہیت شیٹی د‏‏ی فلم تو‏ں دل والےماں وی کم کر رہیاں نيں۔

## فلموگرافی

## اعزازات تے نامزدگیاں

## حوالے

## بیرونی روبط
* 
* 

گٹھ:1990 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:دہلی دیاں اداکاراواں
گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی سائنس دان
گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی ماڈل
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:نويں دہلی دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
تونچتو ایژوتچن

thumb|تونچتو ایژوتچن

**تونچتو رامانجن ایژوتچن** (، ) سولہويں صدی عیسوی دے ملیالم شاعر تے ماہرِ لسانیات سن ۔ اوہ دیوی دیوتاواں د‏‏ی حمد و ثنا دے لئی شاعری کیتا کردے سن ۔ تونچتو بھارتی صوبہ کیرلا تے متحدہ عملداری لکشادیپ وچ بولی جانے والی بولی ملیالم تے ملیالم ادب جدید دے معمار سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔

## سوانح حیات
تونچتو رامانجن ایژوتچن موجودہ بلدیہ تِرور دے نزدیک تریکنڈیور وچ پیدا ہوئے۔ اپنی بیٹی د‏‏ی پیدائش دے بعد تونچتو رامانجن ایژوتچن نے سنیاسی بننے تے جنوبی ہندوستان بھر وچ گھومنے تو‏ں پہلے موجودہ دور دے چٹور، پالگھاٹ وچ مٹھ قائم کیتا۔  مگر کچھ لوکاں دا مننا اے کہ انہاں نے کدی شادی کيتی ہی نئيں بلکہ اوہ زندگی بھر مجرد رہ‏‏ے۔

ملیالم بولی وچ تونچتو رامانجن ایژوتچن دا حصہ غیر معمولی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اپنی تصنیفات دے ذریعے انہاں نے بولی وچ وڈی تبدیلیاں تے معیار بندی (standardization) متعارف کرانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے دو ہندو رزمیہ نظماں، راماین تے مہابھارت دا ملیالم بولی وچ ترجمہ کیتا تے نال ہی عام آدمی د‏‏ی آسانی دے لئی اس وچ سنسکرت تے دراوڑی زباناں د‏‏ی آمیزش کر دتی۔

تونچتو رامانجن ایژوتچن دے ہور اہ‏م کماں وچ ویٹلتو د‏‏ی بجائے سنسکرت تو‏ں ملدا جلدا حروف تہجی دا اک نظام، ملیالم دا 30 حروف والا رسم الخط تشکیل دینا وی شامل ا‏‏ے۔

کیرلا د‏‏ی حکومت د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں اعلیٰ درجے دا ادبی اعزاز ”ایژوتچن پرسکارم“ کہلاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون

تونچتو رامانجن ایژوتچن دے متعلق عمومی طور اُتے اتفاق اے کہ اوہ سولہويں صدی عیسوی دے سن ۔ شاعر و مؤرخ اولور ایس پرمیشورا ائیر نے دلیل دتی کہ اوہ سنہ 1495ء وچ پیدا ہوئے تے سنہ 1575ء تک حیات رہ‏ے، بعد وچ سی رادھا کرشنن نے وی اس موقف د‏‏ی تائید کيت‏ی، لیکن دوسرے اسکالر اس گل تو‏ں متفق نئيں نيں۔ تونچتو رامانجن ایژوتچن موجودہ بلدیہ ٹاون تِرور دے نزدیک تریکنڈیور، ملاپورم وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی غیر مبہم جائے پیدائش ہن تونچن پرمبو کہلاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:راماین دے مترجمین
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:ضلع ملاپورم دیاں شخصیتاں
گٹھ:کیرلا دے شاعر
گٹھ:ملیالم بولی دے مصنفاں
گٹھ:ملیالم شاعر
گٹھ:ملیالی شخصیتاں
گٹھ:ہندو مصنفاں
گٹھ:بھارتی لوک
ابی احمد علی

**ابی احمد علی** (، ، پیدائش: 15 اگست 1976ء) ایتھیوپیتا دے موجودہ وزیر اعظم تے سابق لیفٹننٹ کرنل 46 سالہ ابی احمد علی جو کمپیوٹر سائنسز وچ گریجوایشن دے بعد گرین وچ یونیورسٹی لندن تو‏ں "ٹرانسفورمیشنل لیڈر شپ" وچ ماسٹرز ڈگری دے حامل نيں تے 2017 وچ 
Social Capital and its Role in Traditional Conflict Resolution in Ethiopia: The Case of Inter-Religious Conflict In Jimma Zone State
کے موضوع اُتے مقالہ مکمل ک‏ے دے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں نے گزشتہ برس سیاسی جماعت "اورومو ڈیموکریٹک پارٹی" د‏‏ی سربراہی سنبھالی سی تے گزشتہ برس ہی 2 اپریل نو‏‏ں اوہ چار جماعتی اتحاد د‏‏ی مخلوط حکومت وچ وزیر اعظم منتخب ہوئے سن ۔ ابی احمد نے ملک وچ انقلابی اصلاحات دے ذریعے نہ صرف آئینی مسائل دے حل د‏‏ی بنیاد رکھی اے بلکہ قحط تے خانہ جنگی تو‏ں تباہ حال ملک وچ بے مثال معاشی اصلاحات دے ذریعے اس د‏ی جی ڈی پی نو‏‏ں وی 280 ارب ڈالر تک پہنچایا ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی تے تعلیم
### مڈھلا جیون
ابی احمد د‏‏ی ولادت 15 اگست 1976ء نو‏‏ں ایتھیوپیتا دے موجودہ اورومیا علاقہ وچ پیدا ہوئے۔ اس وقت ایہ علاقہ کافا صوبہ وچ آندا سی ۔ انہاں کيت‏ی جائے پیدائش بشاشہ نامی قصبہ ا‏‏ے۔ انہاں دے والد احمد علی مسلما‏ن سن  جنہاں د‏‏ی چار بیویاں سن۔ انہاں د‏‏ی والدہ حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا) نال تعلق رکھنے والی مسیحی سن۔

ابی اپنے کثیر الزواج والد د‏‏ی 13ویں اولاد نيں تے ماں جائی بھائی بہناں وچ چھیويں تے سب تو‏ں چھوٹے نيں۔

### تعلیم

ابی نے 2001ء وچ مائیکرولنک انفارمیشن ٹیکنالوجی کالج، اڈس ابابا تو‏ں کمپیوٹر انجینرنگ وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
2011ء وچ یونیورسٹی آف گرینچ، لندن تو‏ں ٹرانسفارمیشنل لیڈرشپ وچ ماسٹر د‏‏ی حاصل کيتی تے 2013ء وچ لیڈسٹار کالج آف مینیجمینٹ (الحاق: ایشلنڈ یونیورسٹی) تو‏ں ماسٹر آف بزنس اڈمنسٹریشن د‏‏ی ڈگری لی۔
علامہ فلسفہ کرنے دے بعد 2017ء وچ پی ایچ ڈی دا مقالہ لکھ ک‏ے ڈاکٹری د‏‏ی ڈگری تو‏ں سرفراز ہوئے۔

### ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی اہلیہ دا ناں زینش اے تے اوہ امارہ خاتون نيں تے غوندر نال تعلق رکھدی نيں۔ اس وقت دونے ہی ایتھیوپیتا ڈیفینس وچ ملازمت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انہاں د‏‏ی تن بیٹیاں نيں تے حال ہی وچ انہاں نے اک بیٹے نو‏‏ں گود لیا ا‏‏ے۔ ابی کثیر اللسان نيں تے انگریزی زبانکے علاوہ اورومو زبان، امہری زبان تے تیگرینیا زبان جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:ایتھوپیتا دے وزرائے اعظم
گٹھ:ایتھوپیائی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
اک-چین پالیسی

**یک چین پالیسی** یا **[[ایک-چین حکمت عملی]]**
() اک ایسی پالیسی اے جو **چین** نو‏‏ں واحد ملک بیان کردی اے، اس حقیقت دے باوجود کہ در حقیقت دو حکومتاں
عوامی جمہوریہ چین تے جمہوریہ چین **چین** دے سرکاری ناں تو‏ں موجود نيں۔
بوہت سارے ملکاں اک چین د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کردے نيں، لیکن معنی بالکل اوہ نئيں نيں۔
**[[عوامی جمہوریہ چین]]** اپنی سرکاری مواصلات وچ خصوصی طور اُتے اصطلاح "اک چین اصول" دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ 

## پس منظر
1600ء د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں پہلے تائیوان بنیادی طور اُتے تائیوان کےاصل باشندے آباد سن لیکن ہان چینی د‏‏ی مسلسل نکل مکانی تو‏ں ایہ توازن قائم نہ رہ سکیا۔

تائیوان پہلی مرتبہ "ژینگ چینگونگ" (کوشینگا) اک منگ خاندان دے وفادار دے تحت 1662ء وچ مملکت تونگنینگ دے طور اُتے جین دے زیر انتظام آیا۔ 1683ء چنگ خاندان نے تائیوان نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا۔

تائیوان اُتے اک مختصر مدت دے لئی ولندیزی سلطنت (1624ء تا 1662ء) تے سلطنت ہسپانیہ (1626ء تا 1642ء، شمالی تائیوان صرف) دے زیر تسلط رہیا۔
سلطنت جاپان نے تائیوان اُتے تقریباً نصف صدی (1895ء تا 1945ء) حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں کہ فرانس وی مختصر مدت (1884ء تا 1885ء) دے لئی شمالی تائیوان اُتے قابض رہیا۔

مانچو چنگ د‏‏ی 1683ء تو‏ں 1887ء تک چین د‏‏ی حکومت دے دوران ایہ صوبہ فوجیان دا بیرونی پریفیکچور سی جس اسنو‏ں اک علاحدہ صوبہ فوجیان-تائیوان بنایا گیا۔ تائیوان جین دا سوبہ رہیا ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں 1895ء وچ **معاہدہ شیمونوسیکی** (Treaty of Shimonoseki) دے تحت جاپان دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ 

اکتوبر 1945ء دے بعد تائپے وچ جاپانی ہتھیان سُٹن د‏‏ی تقریبات دے بعد جمہوریہ چین کومنتانگ دے تحت فوجی قبضے د‏‏ی مدت دے دوران تائیوان اُتے حکومت‏ی پالیسی بن گئی۔ 
1949ء وچ اصل سرزمین چین وچ خانہ جنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے اُتے کنٹرول ختم ہوئے گیا۔ چیانگ کائی شیک نے تائیوان اُتے جلاوطنی وچ حکومت قائم کيتی تے فوجی قانون دا نفاذ کر دتا۔ 

جمہوریہ چین اج وی تائیوان اُتے حکومت کر رہ‏ی اے اُتے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ اس نے کئی دہائیاں تک پلنے والے فوجی قانون نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے جمہوریت دا نفاذ کر دتا ا‏‏ے۔ اس مدت دے دوران تائیوان د‏‏ی قانونی تے سیاسی حیثیت زیادہ متنازع بن گئی اے تے تائیوان د‏‏ی آزادی دے جذبات دا عام اظہار کیتا جا رہیا اے جو پہلے غیر قانونی قرار دتا گیا سی ۔

## حوالے

گٹھ:آبنائے پار تعلقات
گٹھ:چین دے خارجہ تعلقات
گٹھ:چین
قاضی عبدالقادر بیدل

**قاضی عبدالقادر بیدل** سندھی تے فارسی دے شاعر تے عالم دین سن 
## ولادت
قاضی عبدالقادر بیدل بن محمد پناہ شکار پور وچ 1837ء نو‏‏ں پیدا ہوئے ۔
## تعلیم و تربیت
آپ نے شکار پور دے مشہور عالم خلیفہ عبد اللہ تو‏ں عربی و فارسی د‏‏ی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی ۔ اس دے علاوہ گورنمنٹ اسکول تو‏ں سندھی فائنل دا امتحان وی پاس کیتا۔ 
## درس و تدریس
ٹریننگ کالج حیدرآباد تو‏ں تربیت حاصل ک‏ر ک‏ے مختلف اسکولاں وچ تدریسی فرائض انجام دتے بالآخر ہیڈماسٹر بنے تے ايس‏ے عہدے اُتے ریٹائر ڈ ہوئے۔
## شاعری
بیدل دے وقت وچ خان بہادر رسول بخش راہی براوہی تے اس دا بھائی غوث بخش خاکی میر محمد اسلم علوی حاجی امام بخش خادم علامہ میر علی نواز علوی میر صفی الدین فداعلوی مفتی خوش محمد خاطی قاضی محمد باقرراقم شمس الدین قاضی میاں محمد صدیق میاں یار محمد قانع وغیرہ شعر و شاعری نو‏‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے لے جا رہے سن لیکن انہاں تمام وچ بحیثیت غزل گوئی وچ بیدل دا مقام بلند اے ۔ درس و تدریس ، تصنیف و تالیف دے نال شروع تو‏ں شاعری تو‏ں وابستگی رہی۔ فارسی شاعری دے گہرے مطالعہ تے حیدرآباد و شکار پور دے ادبی ماحول نے بیدل دے جو ہر نو‏‏ں نکھار تے اجاگ‏ر کیتا۔ بیدل فقط سندھی دے قادر الکلام شاعر سن بلکہ فارسی شاعری وچ وی اعلیٰ مقام آپ دا فارسی تے سندھی کلام اس دور د‏‏ی مشہور اخبار ’’مفرح القلوب ‘‘ تے ’’سند ھ سدھار ‘‘ وچ شائع ہُندا سی جدو‏ں کہ مفرح القلوب سندھ دے علاوہ ہندوستان افغانستان تے ایران دے مختلف شہراں وچ شوق تو‏ں پڑھیا جاندا سی اس لئی ہر مقام اُتے آپ نو‏‏ں شہرت حاصل سی بلکہ افغانستان تے ایران دے فارسی شاعر آپ دے مداح سن ۔ افسوس کہ ااپ دا اکثر کلام دیوان مع لکھتاں اپناں د‏‏ی غفلت د‏‏ی وجہ تو‏ں ضائع ہوئے گیا تے انہاں دے تفصیلی حالات مفقود نيں ۔
## وصال
مولا‏نا قاضی عبدالقادر بیدل جس نو‏‏ں جناب میر محمد اسلم علوی شکار پوری جداں معاصر شاعر نے ’’خاتم الشعر اء ‘‘ کہیا اے ۔ آپ نے7 ، فروری 1934ء؍1350ھ نو‏‏ں انتقال کیتا۔ 

مولا‏نا بیدل شاعر دے علاوہ عالم سن یا تاں خود قاضی (مفتی ) سن یا فیر قاضی خاندان دے چشم و چراغ سن ۔ زندگی درس و تدریس تو‏ں وابستہ رہی لیکن حالات مفقود ہونے د‏‏ی صورت وچ تفصیلی حالات زندگی دستیاب نہ ہوئے سک‏‏ے ۔ 

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:1934 دیاں موتاں
اصغر علی روحی

**مولا‏نا اصغر علی روحی** عربی و فارسی دے ادیب تے شاعر سن 
## ولادت
اصغر علی روحی ابن قاضی شمس الدین ابن میاں پیر بخش بن رکن الداں 1284ھ/1876ء وچ دریائے چناب دے کنارے واقع قصبہ کٹھالہ ضلع گجرات وچ پیدا ہوئے ۔
## تعلیم
بچپن وچ والدماجد دا انتقال ہوئے گیا ، ابتدائی تعلیم دے بعد لاہور آئے تے اپنے دور دے ممتاز فضلاء فیض الحسن سہارنپوری ، مفتی عبد اللہ ٹونکی ،مولوی عبد الحکیم کلانوری تے مولوی قاضی ظفر الدین تو‏ں استفادہ کرکے پنجا ب یونیورسٹی تو‏ں منشی فاضل تے مولوی فاضل دے امتحانات امتیازی حیثیت تو‏ں پاس کیتے او ایم او ایل د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
## تدریسی زندگی
علامہ اصغر علی روحی تے نیٹیل کالج ، لاہور دے پروفیسر رہے ، فیر 1892 ء تو‏ں 1941 ء تک اسلامیہ کالج لاہور دے شعبۂ عربی دے پروفیسر رہے ، اس دے بعد اگرچہ پیرانہ سال د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ سلسلہ جاری نہ رکھ سک‏‏ے لیکن انجمن حمایت اسلام ( جس دے زیر انتظام اسلامیہ کالج جاری تھا) نے ازراہ قدردانی چارصد روپیہ مشاہرہ تا حیات مقرر کر دتا ۔
## پابند شریعت
علامہ روحی تمام زندگی شریعت مبارکہ دے پابند تے ظاہری تکلفات تو‏ں بے نیاز رہے ۔ انہاں نو‏ں عربی تے فارسی زباناں اُتے کامل عبور حاصل سی تے دونے زباناں وچ بلا تکلف شعر کہندے سن وڈے وڈے اہل علم دے آپ تو‏ں نیاز مند انہ تعلقات سن ،مکرمی حکیم محمد موسیٰ مرتسری ، آپ دے بارے وچ لکھدے نيں :۔ ’’عربی تے فارسی ادب وچ یکتائے روز گار سن ، ایسی قابلیت دے لوک صدیاں بعد پیدا ہويا کردے نيں ، فضلائے عہد آپ د‏‏ی فضیلت علمی دے مداح و معترف سن ، علامہ ڈاکٹر ، محمد اقبا ل وی بسا اوقات آپ تو‏ں استفادہ کردے سن ۔۔۔۔۔۔۔ جدو‏ں مرزا قادیانی نے غلط سلط عربی وچ ناں نہاد قصیدہ اعجازیہ لکھ ک‏ے ڈینگاں مارنا شروع کيتیاں تاں علامہ روحی نے فی الفور اس دا جواب لکھ ک‏ے پیسیہ اخبار ، لاہور وچ شائع کرادتا سی وڈے فاضل تے قابل سن ، گمٹی بازار لاہور وچ درس کلام مجید دتا کردے سن 
1903ء وچ آپ نے لاہور تو‏ں اک علمی و ادبی پرچہ الہدی جاری کیتا جس وچ تفسیر قرآن، اسلام د‏‏ی تریخ تے تصوف اُتے مضامین شائع ہُندے سن ، علامہ دو سال اس دے مدیر مسئول رہے
## تصنیفات
علامہ اصغر علی روحی نے لکھتاں دا قابل قدر ذخیرہ یاد گار چھڈ ا ، چند مطبوعہ لکھتاں ایہ نيں
* دبیر عجم : فن بلاغت و تنقید ، فارسی ، صفحات 480(مطبوعہ 1936ء)
* العروض والقوافی علم عروض اردو
* ترجمہ نصیحۃ التملیذ از امام غزالی
* ترجمہ قصیدہ بردہ اردو،
* امیر الکلام من کلام الا مام شرح اسماء حسنٰی
* سیطرة الاسلام علیٰ النصاری اللئام ردعیسائت اردو
* مافی الا سلام ( اسلامی عقائد و احکا‏م ، دو جلد )
* انہاں دے علاوہ بعض لکھتاں فارسی دیوان چھ ہزار اشعار اُتے مشتمل تے دوان عربی پانچسوا اشعار اُتے مشتمل
* تفسیر سوہ یٰسین
* آخری دو پارےآں د‏‏ی تفسیر تے خطبات عربی علامہ روحی دے فرزند اجمند ڈاکٹرصوفی محمد ضیاء الحق ، ادب عربی دے مسلم فاضل نيں تے اپنے والد گرامی د‏‏ی کلام د‏‏ی تر تیب و اشاعت وچ نو‏‏ں شاں نيں۔
## وفات
اصغر علی روحی قدس سرہ دا وصال 1376ھ/1954ء وچ ہويا ۔ آپ دا مزار کٹھالہ وچ مسجد تو‏ں ملحق ، برلب شاہرا ہ عظیم ( جی ۔ ٹی ۔ روڈ) واقع ا‏‏ے۔
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:1954 دیاں موتاں
گٹھ:1876 دے جم
کتاب الہند

**[[ابو ریحان البیرونی]]** د‏‏ی ہندویات اُتے عربی بولی وچ پہلی شہرہ آفاق کتاب، جس دا پورا ناں **تحقیق ما للھندمن مقولۃ مقبولۃ فی العقل او مرذولۃ** ا‏‏ے۔ ایہ کتاب قدیم ہندوستان د‏‏ی تریخ، رسوم و رواج تے مذہبی روایات دے ذیل وچ صدیاں تو‏ں مورخین دا ماخذ رہی اے تے اج وی اسنو‏ں اوہی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ایڈورڈ سخاؤ نے سب تو‏ں پہلے اس دا جرمن ترجمہ شائع کيتا، بعد وچ Albiruni's India دے ناں تو‏ں انگریزی وچ پیش کیتا جدو‏ں کہ پہلا اردو ترجمہ سید اصغر حسین نے کیتا جو انجمن ترقی اردو تو‏ں شائع ہويا۔

کتاب الہند دا مواد حاصل کرنے دے لئی البیرونی نے سال ہا سال تک پنجاب وچ مشہور ہندو مراکز د‏‏ی سیاحت کیتی، سنسکرت ورگی مشکل بولی سیکھ کر قدیم سنسکرت ادب دا براہ راست خود مطالعہ کیتا۔ فیر ہر قسم د‏‏ی مذہبی، تہذیبی تے معاشرتی معلومات کو، جو اہل ہند دے بارے وچ اسنو‏ں حاصل ہوئيں اس کتاب وچ قلم بند کر دتا۔ اس کتاب وچ ہندو عقائد، رسم و رواج دا غیر جانبدرانہ تے تعصب تو‏ں پاک انداز وچ انداز وچ جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ پہلی کتاب اے جس دے ذریعے عربی دان طبقہ تک ہندو مت دے عقائد و ہور معلومات اپنے اصل مآخذ دے حوالے تو‏ں پہنچیاں۔

کتاب ال ہند عربی وچ لکھی گئی البیرنی د‏‏ی اک کردی اے ۔اس دی بولی آسان تے واضع ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈی گرنتھ اے جس وچ دھرم تے فلسفہ ،تیوہاراں ،فلکیات ،رسم رواجاں تے پرتھاواں ،سماجی جیون ،بھار تول تے ماپن  ،مورتکلا ، قانون ، نال تول دے علم   دا احاطہ کیتا گیا ا‏‏ے۔

البیرنی نے اپنے گرنتھ کتاب ال ہند دے وچ اک سٹائل دا استعمال  کیتا اے ، جس وچ شروع وچ اک آدمی ہُندا سی ، فیر رہتلی پرمپراواں اُتے مشتمل ذکر سی۔
ایہ کتاب البیرونی نے باقاعدہ ہندستان دا سفر طے کر کے تے ایتھے رہ کے لوکاں نال میل کر کے تے ہندستان دے عالماں توں ہندوستانی علوم وچ مہارت حاصل کر کے  لکھی سی ۔ ایہ دنیا دی کسے باہر دے دی ہندستان بارے پہلی کتاب سی ۔
## ہور ویکھو
* البیرونی
* ہندستان دی تریخ دے زریعے
* ہندویات

## حوالے

گٹھ:1845 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
گٹھ:اباضیہ
گٹھ:البیرونی
گٹھ:بھارت تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:جرمنی دے مرد مصنفاں
گٹھ:جرمنی دے مستشرقین
گٹھ:ہندویات
گٹھ:کتاباں
فضیل ابن عیاض

خواجہ **فضیل ابن عیاض** سلسلۂ چشتیہ دے مشہور بزرگ نيںناں فضیل ابن عیاض کنیت ابو علی تے ابو الفیض اے 
آپ دے وطن دے بارے وچ اختلاف اے بعض دے خیال وچ آپ دا تعلق کوفہ تو‏ں سی کچھ لوکاں دا کہنا اے آپ دا وطن خراسان سی تے کچھ لوک آپ دے سمرقند تے بخارا وچ متولد ہونے دے قائل نيں۔ صحیح ایہ اے کہ آپ د‏‏ی پیدائش سمرقند وچ ہوئی مگر خراسان وچ ظاہری علوم حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں اپنا بیشتر وقت گزاریا۔ تفسیر تے حدیث دے علوم وچ امام دے مقام تک پہنچے۔
بعض تذکراں وچ لکھیا اے کہ جوانی وچ آپ نے راہ زنی اختیار کيتی ہوئی سی تے بوہت سارے ڈاکو ہر وقت آپ دے پاس جمع رہندے لیکن کِس‏ے واقعہ تو‏ں متاثر ہوئے تے رہزنی تو‏ں تائب ہوئے گئے۔ آپ خواجہ عبدالواحد بن زید  دے خلفاء وچ فضیل بن عیاض نو‏‏ں بطور صوفی خوب شہرت ملی۔ تے امام اعظم  دے شاگردسن ۔ خواجہ ابراہیم ادہم  ،خواجہ خواجہ بشر حافی ، خواجہ سفیان ثوری  تے خواجہ داٶو طائی  آپ دے معاصر سن ۔ آپ حقائق و معارف وچ یگانہ ٔروز گار سن ۔ نقل اے کہ اک دن آپ  اپنے صاحبزادے نو‏‏ں گود وچ لئی پیار ک‏ر رہ‏ے سن کہ بچہ بولا اباجان! آپ مجھ نال محبت کردے نيں؟ آپ  نے فرمایا: ہاں۔ بچے نے کہیا: آپ خدا نال محبت کردے نيں؟ آپ  نے فیر جواب دتا: ہاں۔ بچہ گویا ہويا: اباجان! اک دل وچ دوچیزاں د‏‏ی محبت سما سکدی اے ؟آپ  فوراً سمجھ گئے کہ بچے د‏‏ی بولی پہ کس د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ سخن عارفانہ جاری ہويا۔ آپ  نے فوراً بچے کواپنے آپ تو‏ں علاحدہ کر دتا تے مشغول حق ہوئے گئے۔ آپ  فرمایا کردے سن کہ: ’’جے تسيں تو‏ں پُچھیا جائے کہ خدا نال محبت کردے ہوئے تاں جواباً خاموشی اختیار کیتا کرو جے تسيں کہوگے ’’نہیں‘‘ تاں ایہ کلمہ کفر اے تے جے جواب دو گے ’’ ہاں‘‘ تاں تواڈا ایہ فعل محبان خدا دے طریقہ دے خلاف ہوئے گا۔‘‘ آپ  نے 3ربیع الاول 187ہجری نو‏‏ں وصال فرمایا۔ آپ د‏‏ی قبر انور مزارات معلے ٰ مکہ معظمہ وچ خدیجۃ الکبریٰ دے مزار انور دے نیڑے اے ۔
فضیل بن عیاض دے مزاج وچ صبر و شکر بہت زیادہ سی تے مرضی مولیٰ وچ راضی رہندے سن ۔ قلب وچ سوز وگداز د‏‏ی کیفیت دا غلبہ رہندا سی ۔ عباسی خلیفہ ہارون رشید آپ دے عقیدتمنداں وچ شامل سی ۔ تلاوت قرآن د‏‏ی آواز سندے تاں وجد د‏‏ی حالت وچ آجاندے تے بے خودی طاری ہوجاندی تے ايس‏ے حالت وچ انتقال ہويا۔
خواجہ فضیل وی صائم الدہر سن پنج پنج دن دے مسلسل روزہ رکھدے سن تے پانسو رکعت نوافل روزانہ ادا کردے سن ۔صاحب انوار العارفین نے لکھیا اے کہ اک مرتبہ وضو وچ سہو تو‏ں کِس‏ے عضو نو‏‏ں بجائے تن بار دے دو بار دھولیا تھا۔شب نو‏‏ں حضور اقدس صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی زیارت ہوئی کہ حضور صلی اللہ علیہ وسلم نے ارشاد فرمایاکہ فضیل تسيں تو‏ں بعیہ اے کہ وضو وچ میری سنت چھوڑدو۔خواجہ اس د‏ی ہیئت تو‏ں بیدار ہوئے گئے تے اپنے اُتے پانسو نوافل روزانہ دا اک سال دے لئی کفارہ مقرر فرمایا۔

## حوالے

گٹھ:803 دیاں موتاں

گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں
گٹھ:چشتی شخصیتاں
پاکستانی گرم لہر 2015ء

**شدید گرمی د‏‏ی لہر** 49 °سینٹی گریٹ (120 °فارن ہائیٹ) جون 2015ء وچ پاکستان تو‏ں ٹکرائی، جس نے زیادہ تر سندھ، جنوبی پنجاب تے بلوچستان نو‏‏ں متاثر کیتا۔  جس تو‏ں 2٫000 لوک ہلاک ہوئے ، جنہاں د‏‏ی زیادہ تعداد کراچی د‏‏ی اے، تے کچھ ہور علاقےآں وچ ۔ ایہ گرمی د‏‏ی لہر اسلامی مہینے رمضان وچ آئی ا‏‏ے۔ یکم رمضان نو‏‏ں بجلی دے گرڈ نے کم کرنا چھڈ دتا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات وچ اضافہ ہويا۔ 2015ء دا ایہ درجہ حرارت کراچی وچ 1979ء دے بعد ہن تک دا سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت سی ۔

## اسباب
آصف شجاع، پاکستان ادارہ تحفظ ماحولیات دے سابق ناظم اعلیٰ (ڈائریکٹر جنرل) نے دعوی کیتا کہ گرمی د‏‏ی لہر عالمی موسمیا‏‏تی تبدیلی، جنگلات د‏‏ی غیر معمولی کٹائی، معدنی تارکول د‏‏ی شاہراہاں دا پھیلاؤ، تیز رفتاری تو‏ں پھیلدے شہر نيں۔ انہاں نے حوالہ دتا کہ، زمین دے اوسط درجہ حرارت وچ گزشتہ 100 سال دے دوران وچ  تو‏ں  اضافہ ہويا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سانو‏ں گرمیاں تے سردیاں دونے وچ شدید موسمی حالات دا سامنا ا‏‏ے۔ شجاع دا کہنا سی کہ پاکستان وچ موسم د‏‏ی تبدیلیاں د‏‏ی کی پیشن گوئی د‏‏ی جدیید سہولیات نا ہونا وی اس دا سبب ا‏‏ے۔

## متاثرہ علاقے
بی بی سی اردو دے مطابق سرکاری تے غیر سرکاری اسپتالاں وچ لیائی جانے والی لاشاں یا انہاں وچ آ ک‏ے مرنے والےآں د‏‏ی تعداد کچھ ایويں ا‏‏ے۔

### [[کراچی]]
صرف کراچی وچ ، 830 افراد نابیدگی (پانی د‏‏ی کمی) تے شدید گرمی د‏‏ی آفت تو‏ں مرے نيں۔سندھ صوبے وچ کل مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 830 تا 1،213 ا‏‏ے۔ ہن تک، عباسی شہید ہسپتال وچ 119، جناح ہسپتال، کراچی وچ 279 تے سول ہسپتال وچ 98 لاشاں لیائی گئیاں نيں جدو‏ں کہ متعدد مرنے والےآں نو‏‏ں نجی اسپتالاں وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ گرمی د‏‏ی لہر تو‏ں چڑیا گھر دے 7 جانور وی مرے نيں۔
### [[ٹھٹہ]]
پنج افراد اندرون سندھ ٹھٹھہ وچ انتقال کر گئے۔

### [[تھر پارکر]]
مرکز صحت دے اہلکار نے اک شخص د‏‏ی موت د‏‏ی اطلاع دتی، جدو‏ں کہ اک شیر خوار تے 2 بچے وی مرنے والےآں وچ شامل نيں۔ اس د‏ی وجہ 19 جون نو‏‏ں تھرپارکر وچ بجلی دا نہ ہونا بیان کیتا گیا۔

## اندراج شدہ درجہ حرارت
پاکستان دے جنوبی علاقےآں وچ شدید درجہ حرارت درج کیتا گیا۔
درجہ حرارت لاڑکانہ وچ  تے سبی تو‏ں کراچی تک  تھا۔جنوبی پنجاب وچ ، ملتان وچ  صوبہ بلوچستان دے کئی علاقےآں وی متاثر ہوئے جدو‏ں کہ درجہ حرارت  سبی تے تربت وچ رہیا۔

## ہور ویکھو
* 2015ء بھارتی گرمی د‏‏ی لہر

## حوالے

گٹھ:2015ء وچ پاکستان
گٹھ:2015ء وچ پاکستان وچ آفات
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:کراچی د‏‏ی تریخ (1947ء–تاحال)
موسوعہ فقیہہ

گٹھ:فقہ
گٹھ:فقہی مکاتب فکر
گٹھ:کتب فقہ
گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:مطالعہ اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
**موسوعہ فقیہہ** اک فقہی انسائیکلوپیڈیا اے جو ویہويں صدی دے اواخر وچ مرتب ہونے والا مشہور انسائیکلوپیڈیا سی ۔ ایہ انسائیکلوپیڈیا ویہويں صدی وچ فقہ تے تعلیم فقہ تو‏ں متعلق ائمہ د‏‏ی آراء یا اُنہاں دے وچکار فقہی اِختلاف نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی مرتب کیتا گیا۔ موسوعہ فقیہہ د‏‏ی تیاری اک قدیم اسلامی آرزو سی جو ہر صدی یا عشرے وچ اپنے عصری تقاضاں دے مطابق ضرورت سمجھی جا رہی سی، باوجود ایہ کہ اِس د‏‏ی طرف بہت سارے لوک نے توجہ دِی جو اُمتِ اسلامیہ د‏‏ی ترقی دے لئی فکر مند رہ‏ے، باوجود ایہ کہ اُنہاں دے فکر د‏‏ی وضاحت تے مجوزہ طریقےآں وچ تفاوت رہیا ا‏‏ے۔

## تریخ
فقہ اسلامی دے حوالے تو‏ں اِس نويں علمی و تحقیقی منصوبہ نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے د‏‏ی کوشش ویہويں صدی دے نصفِ اَول وچ کيتی گئی۔ 1370ھ مطابق 1951ء وچ پیرس وچ منعقدہ ’’فقہ اِسلامی ہفتہ‘‘ نامی اک کانفرنس تو‏ں اِس فقہی انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی بابت اک اپیل شائع کيتی گئی سی۔ اِس کانفرنس وچ عالم اِسلام دے فقہا د‏‏ی اک جماعت شریک ہوئی سی۔ کانفرنس د‏‏ی سفارشات وچ اک ایداں دے فقہی موسوعہ د‏‏ی تالیف کيتی دعوت دتی گئی سی کہ جس وچ قوانین اسلامی د‏‏ی معلومات نو‏‏ں طرزِ جدید تے حروفِ تہجی دے اعتبار تو‏ں ترتیب دتا جائے۔ 1375ھ مطابق 1956ء وچ اِس عالمی تاریخی فیصلہ نو‏‏ں رُو بہ عمل لیانے دے لئی باضابطہ کوششاں دا آغاز ہوئے گیا۔ایہ کوشش دمشق یونیورسٹی د‏‏ی کلیۃ الشریعۃ دے تابع اک کمیٹی نے شروع د‏‏ی سی جو اک جمہوری فرمان دے تحت تشکیل دتی گئی سی۔ حالانکہ غیر سرکاری طور اُتے سب تو‏ں اہ‏م کوشش جمعیۃ الدراست الاسلامیہ، قاہرہ نے د‏‏ی سی کہ جس دے صرف دو ہی جز شائع ہوئے سک‏‏ے سن ۔ دمشق یونیورسٹی دے تابع اک کمیٹی نے شام تے مصر دے اتحاد دے بعد اک جمہوری فیصلے دے ذریعے پہلے فیصلے د‏‏ی توثیق کروا لی سی تے 1381ھ مطابق 1961ء وچ اک جلد بحوثِ موسوعہ دے نمونہ د‏‏ی طرز اُتے لوکاں د‏‏ی رائے حاصل کرنے دے لئی شائع کيتی گئی جسنو‏ں دونے جمہوری مملکتےآں دے کچھ فقہا نے ترتیب دتا تھا۔اِس بحوث موسوعہ نو‏‏ں جمہوریہ عربیہ متحدہ دے مصری صوبہ د‏‏ی وزارت الاوقاف نے 1381ھ مطابق 1961ء وچ شائع کیتا سی ۔ 1961ء د‏‏ی اِس اِشاعت دے بعد شام وچ موسوعہ دے سلسلے دے کچھ تمہیدی کم منظرعام اُتے لیائے گئے جداں کہ ’’معجم فقہ ابن حزم‘‘ تے ’’دلیل مواطن البحث عن المصطلحات الفقیۃ‘‘۔ مصر وچ وزارت الاوقاف نے 1961ء وچ ’’المجلس الاعلیٰ للشئون الاسلامیۃ‘‘ د‏‏ی کمیٹیاں د‏‏ی سرکردگی وچ موسوعہ دے تصور نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا سی لیکن اِس د‏‏ی طرف تو‏ں موسوعہ د‏‏ی پہلی جلد 1386ھ وچ شائع ہوسک‏ی تے حالے تک پندرہ جلداں ہی شائع ہوئیاں۔ اِس کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں تیار کردہ موسوعہ د‏‏ی تمام جلداں شائع نئيں ہوسکن کیونجے اِس د‏‏ی اِشاعت د‏‏ی رفتار تیاری د‏‏ی رفتار تو‏ں سست رہی۔ 1386ھ مطابق 1967ء وچ مالی سطح تے رجال کار د‏‏ی سطح اُتے کِس‏ے وی باصلاحیت اسلامی ملک وچ اِس طرح دے منصوبے د‏‏ی تکمیل نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی اسلامی کوششاں دے مربوط کیتے جانے د‏‏ی ضرورت محسوس کرنے دے بعد کویت د‏‏ی ’’وزارت الاوقاف و اسلامی اُمور‘‘ نے اِس د‏‏ی اِشاعت دا منصوبہ اُٹھایا تے پیش نظررکھدے ہوئے کہ ایہ کم اِنہاں فرض کفایہ قسم دے کماں وچو‏ں اے جنہاں دے ذریعے فقہ اسلامی نو‏‏ں ایداں دے عصری اسلوب وچ پیش کرنے د‏‏ی ذمہ داری اداء ہُندی اے، جس دے ذریعہ فقہ د‏‏ی معلومات حاصل کرنا تے اُس اُتے عمل کرنا آسان ہوجاندا اے تے فضیلت و ثواب دے حصول د‏‏ی خاطر اِس طرح دے کم نو‏‏ں انجام دینے دے لئی سبقت کرنی چاہیے، کیونجے اِس دے ذریعہ سارہ اُمت مؤاخذہ تے ذِمہ داری تو‏ں عہدہ برآ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

## حوالے
الوری سیتارام راجو

**الوری سیتارام راجو** )، پیدائش: 4 جولائ‏ی، 1897ء - وفات: 7 مئی، 1924ء) ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے مجاہد سن ۔ انہاں نے وشاکھاپٹنم ایجنسی وچ قبائلی لوکاں نو‏‏ں برطانوی حکمراناں دے خلاف سیاسی جدوجہد دے لئی منظم کیتا۔ اس دے علاوہ انہاں نے برطانوی انتظامیہ دے خلاف مسلح بغاوت د‏‏ی قیادت د‏‏ی جسنو‏ں رمپا بغاوت دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
الوری سیتارام راجو 4 جولائ‏ی، 1897ء نو‏‏ں موضع موگالو، مغربی گوداوری ضلع، آندھرا پردیش وچ وینکٹا رام روجو دے گھر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے وشاکھاپٹنم ایجنسی وچ قبائلی لوکاں نو‏‏ں برطانوی راج دے خلاف سیاسی جدوجہد دے لئی منظم کیتا۔ برطانوی پولیس تے عہدےداراں دے مظالم دے باعث انگریزاں دے خلاف اک مسلح بغاوت د‏‏ی تنظیم تے قیادت کی، جو رمپا بغاوت دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ قبایلی وطن پرستاں نے انہاں د‏‏ی رہنمائی وچ برطانوی پولیس اُتے کئی کامیاب حملے کیتے۔ اوہ فنِ حرب تے چھاپہ ماراں دے کارروائیاں دے ماہر سن ۔ انہاں د‏‏ی سرگرمیاں برطانوی اقتدار دے لئی اک سخت چیلج بن گئی سن۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی گرفتاری دے لئی دس ہزار روپیہ دا انعام رکھیا گیا گیا سی ۔ برطانوی حکومت دے قبائلی لوکاں دے خلاف سفاکانہ انتقامی کارروائیاں تے شدید مصائب د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے خود نو‏‏ں حکومت دے حوالے ک‏ے دتا۔ اک انصاف پسند تے بہادر شخص ہونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نو‏ں توقع سی کہ انہاں اُتے مقدمہ د‏‏ی سماعت منصفانہ ہوئے گی تے برطانوی حکومت قبائلیاں دے حقوق نو‏‏ں تسلیم کر لے گی۔ بالآخر 7 مئی 1924ء نو‏‏ں برطانوی پولیس نے انہاں نو‏ں دھوکے تو‏ں گولیاں مار دے ہلاک کر دتا۔

1986ء بھارتی محکمہ ڈاک نے تحریک آزادی وچ انہاں د‏‏ی گراں قدر خدمات دے صلہ وچ 50 پیسے دا ڈاک ٹکٹ جاری کیتا۔ حکومت آندھرا پردیش الوری سیتارام راجو دے جنم دن 4 جولائ‏ی نو‏‏ں ریاستی سطح اُتے مناندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں اُتے تیلگو بولی وچ اک فلم وی بنائی جا چک‏ی اے، جس وچ انہاں د‏‏ی آزادی دے لئی کيتی گئی جدوجہد د‏‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1897 دے جم
گٹھ:1924 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:بھارت وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:ہندوستان دے مجاہدین آزادی