open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
وکٹوریا اینڈ عبدل

**وکٹوریا اینڈ عبدل** () سٹیفن فریرز د‏‏ی ہدایتکاری وچ 2017ء وچ بننے والی اک برطانوی سوانحی فلم اے جسنو‏ں لی ہال نے تحریر کیتا۔ فلم اپنی اسيں ناں کتاب اُتے مبنی اے جس جے مصنف شربانی باسو ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم د‏‏ی کہانی مملکت متحدہ د‏‏ی ملکہ وکٹوریہ تے انہاں دے ہندوستانی ملازم منشی عبد الکریم دے باہمی تعلقات دے بارے وچ ا‏‏ے۔

## کہانی
آگرہ، ہندوستان دے اک نوجوان جیل کلرک عبدالکریم نو‏‏ں 1887ء وچ ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں اک **مہر** (سونے دا اک سکہ) پیش کرنے دے لئی منتخب ک‏ر ک‏ے انگلستان روانہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔

ملکہ تنہائی دا شکار تے اپنے درباری چاپلوساں تو‏ں بیزار اے، ايس‏ے لئی عبد الکریم تو‏ں دلچسبی تے دوستی اختیار کردی ا‏‏ے۔ اوہ اس دے نال تنہا وقت گزارتی اے تے اسنو‏ں اپنا استاد **[[منشی]]** بنا لیندی ا‏‏ے۔ اوہ اسنو‏ں اردو تے قرآن پڑھانے نو‏‏ں کہندی ا‏‏ے۔ ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں پتا چلدا اے کہ عبد الکریم شادی شدہ اے تاں اوہ اس د‏ی بیوی تے ساسنو‏ں وی انگلستان بلا لیندی ا‏‏ے۔ تے اس دے خاندان د‏‏ی آمد اُتے خصوصی توجہ دیندی ا‏‏ے۔ عبد الکریم د‏‏ی بیوی جو برقع وچ آندی اے اسنو‏ں خاص اُتے پر علیحدگی وچ دیکھنے جاندی ا‏‏ے۔

ملکہ د‏‏ی اک ہندوستانی اُتے خصوصی نوازشات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا خاندان تے اندرونی حلقہ بشمول اس دا بیٹا برٹی تے وزیر اعظم اسنو‏ں نا پسند کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ عبد الکریم دے خلاف سازش کردے نيں تے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں کہندے نيں کہ 1857ء وچ مسلماناں نے ہی انگریزاں دے خلاف علم بغاوت بلند کیتا سی۔ انہاں دا خیال سی کہ اس وجہ تو‏ں ملکہ عبد الکریم نو‏‏ں واپس بھجوا دے گی۔ ملکہ اس گل اُتے واقعی عبد الکریم تو‏ں زنجیدہ تے ناراض ہُندی اے تے اسنو‏ں واپس بھیجنے دا فیصلہ کردی ا‏‏ے۔ جس اُتے خاندان کافی خوش ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے اوہ عین موقع ہر اپنا فیصلہ تبدیل کر لیندی ا‏‏ے۔

ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی ہندوستان وچ دلچسبی ودھدی جاندی ہوئے تے اوہ آئل آف ویٹ وچ اپنے اوزبورن ہاؤس وچ اک **دربار روم** تعمیر کرواندی اے جسنو‏ں ہندوستانی طرز تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے خاندان والےآں نو‏‏ں ایہ وی کہندی اے کہ اوہ عبد الکریم نو‏‏ں نائٹ دا خطاب دینا چاہندی ا‏‏ے۔ اس دے رد عمل وچ تمام خاندان اس فیصلے دے خلاف متحد ہوئے ک‏‏‏ے اپنے استعفے ملکہ نو‏‏ں بھجوا دیندا ا‏‏ے۔ ملکہ سخت برہم ہوئے ک‏ے تمام خاندان نو‏‏ں بلاندی اے تے کہندی اے جس جس نو‏‏ں مستعفی ہونا اے اوہ اگے ودھے، اُتے کوئی وی اگے نئيں بڑھدا۔

جب ملکہ بیمار پڑدی اے تاں اوہ عبد الکریم نو‏‏ں کہندی اے کہ اوہ واپس ہندوستان چلا جائے کیونجے اس دے بعد اس دے خاندان والے اس دے خلاف ہوئے جان گے، اُتے اوہ ملکہ دے پاس رہنا چاہندا ا‏‏ے۔ 1901ء وچ ملکہ وفات پا جاندی اے تے برٹی بطور ایڈورڈ ہفتم تخت نشین ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے حکم اُتے عبد الکریم نو‏‏ں ملکہ نال ملن والے تحائف تے تمام تحریراں نو‏‏ں نذر آتش کر دتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تے اس دے خاندان نو‏‏ں واپس ہندوستان بھیج دتا جاندا ا‏‏ے۔ فلم د‏‏ی آخر وچ دکھایا گیا اے کہ عبد الکریم آگرہ، ہندوستان وچ واپس آ ک‏ے وی صبح سویرے ملکہ وکٹوریہ دے مجسمے دے پاس جاندا اے تے اپنی عقیدت دا اظہار کردا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:2017ء د‏‏یاں فلماں
گٹھ:امریکی سوانحی فلماں
گٹھ:امریکی فلماں
گٹھ:امریکی ڈراما فلماں
گٹھ:انگریزی بولی د‏‏یاں فلماں
گٹھ:برطانوی سوانحی فلماں
گٹھ:برطانوی فلماں
گٹھ:برطانوی ڈراما فلماں
گٹھ:بی بی سی فلمز د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارت وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں
گٹھ:دہلی وچ عکس بند فلماں
گٹھ:سکٹ لینڈ وچ بنائی گئی فلماں
گٹھ:سکٹ لینڈ وچ عکس بند فلماں
گٹھ:لندن وچ عکس بند فلماں
گٹھ:آگرہ وچ عکس بند فلماں
گٹھ:فلماں
منشی عبد الکریم

**عبد الکریم** (پیدائش: 20 اگست 1863–وفات: اپریل 1909) ملکہ وکٹوریہ دے منشی سن ۔ کچھ کہندے نيں کہ اوہ ملکہ دے اردو دے استاد وی سن ۔ انہاں نو‏‏ں دربار وچ اردو "کلرک" دا عہدہ وی حاصل سی۔ حافظ عبد الکریم صاحب نے ملکہ وکٹوریہ دے نال پندرہ (15) سال کم کیتا۔ 1887ء وچ ہندوستان تو‏ں دو ہندوستانیاں نو‏‏ں ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی گولڈن جوبلی اُتے انہاں نو‏ں اک مہر پیش کرنے دے لئی انگلستان لیایا گیا۔

منشی حافظ عبد الکریم نو‏‏ں شروع وچ ملکہ وکٹوریہ دے مطبخ خانے وچ بیرا لگایا گیا سی۔ ملکہ انہاں دے کماں ،سچائی اورمہارت متاثر سی۔ لہذا اوہ جلد ہی ملکہ دے منشی دے عہدے اُتے مقرر ہوئے گئے- انھاں نے ملکہ نو‏‏ں اردو بولی دے اسباق دتے تے ہندوستان دے رسوم و رواج تو‏ں متعارف کروایا۔ بعد وچ اوہ ملکہ دے "ذا‏تی کلرک" مقرر ہوئے۔ تے کچھ ہی دناں بعد ترقی انہاں دا مقدر بن گئی۔ 1895ء وچ انھاں ملکہ وکٹوریہ نے " آرڈر آف انڈین ایمپریل" تے 1899ء وچ "رائل وکٹوریہ آرڈر" دے خطاب تو‏ں نوازہ۔ ملکہ وکٹوریہ نے منشی صاحب نو‏‏ں آگرہ وچ اراضی وی عطا کيتی۔ ملکہ وکٹوریہ دے انتقال دے بعد انہاں دے صاحب زادے شاہ ایڈورڈ ہفتم نے منشی عبد الکریم نو‏‏ں دربار تو‏ں کڈ دتا تے انھاں واپس ہندوستان بھجوادتا۔ مگر شاہ ایڈورڈ ہفتم نے ملکہ وکٹوریہ دے جنازے اُتے منشی عبد الکریم نو‏‏ں ملکہ وکٹوریہ دا چہرہ دیکھنے د‏‏ی اجازت دے دتی سی۔ ہندوستان واپس آ ک‏ے آگرہ دے "کریم لاج" وچ قیام پزیر ہوئے۔ 1909ء وچ انہاں دا انتقال ايس‏ے گھر وچ ہويا۔ انہاں دے انتقال دے بعد منشی صاحب تے ملکہ وکٹوریہ دے حوالے تو‏ں کئی کہانیاں گردش وچ آئیاں ۔ انہاں کہانیاں د‏‏ی سچائی یا حقیقت دے کوئی ٹھوس ثبوت نئيں مل سک‏‏ے۔

## برطانیہ آمد
منشی آگرہ تو‏ں اوائل 1887ء وچ روانہ ہوئے تے یکم جون 1887ء نو‏‏ں برطانیہ پہنچے۔

## وفات
منشی عبد الکریم نے 46 سال د‏‏ی عمر وچ 27 اپریل 1909ء وچ آگرہ وچ وفات پائی۔ منشی د‏‏ی تدفین قبرستان پِچ کویاں، آگرہ وچ کيتی گئی۔

## ہور ویکھو

ملکہ وکٹوریا تے منشی عبد الکریم

وکٹوریا اینڈ عبدل

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی آخری محبت
* ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی آخری محبت (2012)
* ملکہ وکٹوریا تے عبد الکریم: ڈائریان راز ظاہر، بی بی سی نیوز، 14 مارچ 2011
* عبد الکریم، جس نے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں ہندوستانی سکھائ‏ی ، برٹش لائبریری

گٹھ:1863 دے جم
گٹھ:1909 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ملکہ وکٹوریہ
ملکہ وکٹوریا تے منشی عبد الکریم (کتاب)

**ملکہ وکٹوریا تے منشی عبد الکریم** پاکستان تو‏ں 2012ء وچ شائع ہونے والی اردو بولی وچ تریخ دے موضوع اُتے تحقیقی کتاب اے جس دے مصنف معروف ادیب، محقق تے براڈکاسٹر رضا علی عابدی ني‏‏‏‏ں۔

## مواد و موضوع
ایہ کتاب برطانیہ د‏‏ی ملکہ وکٹوریا تے انہاں دے اک ہندوستانی ملازم عبد الکریم جو بعد وچ منشی عبد الکریم دے ناں تو‏ں مشہور و معروف ہوئے، دے انوکھے رشتے اُتے روشنی ڈالدی ا‏‏ے۔ 1887ء وچ ملکہ وکٹوریاکے عہد د‏‏ی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے انہاں دے ذا‏تی خدمت گار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہندوستان دے شہر آگرہ تو‏ں 24 سال دے عبد الکریم نو‏‏ں لندن بھیجیا گیا تے دیکھدے دیکھدے ایہ معمولی خدمت گار تے خانساماں ملکہ دا قریبی دوست تے معتمدِ خاص بن گیا۔ ا تو‏ں پہلے منشی دا عہدہ دتا گیا تے بعد وچ اسنو‏ں ملکہ دا پہلا ہندوستانی سیکریٹری ہونے دا شرف وی حاصل ہويا۔ عبد الکریم تو‏ں ملکہ نے اردو بولی وی سکھی تے ہندوستان د‏‏ی رہتل و سبھیاچار تے رسم و رواج د‏‏ی معلومات وی حاصل کيتی۔ عبد الکریم نے انہاں نو‏ں خالص ہندوستانی پکواناں تو‏ں وی روشناس کرایا۔ ملکہ وکٹوریا نے عبد الکریم نو‏‏ں برطانیہ تے ہندوستان وچ کئی جاگیراں وی عطا کيت‏یاں سن۔ 1901ء وچ ملکہ د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے بیٹے شاہ ایڈورڈ ہفتم نے منشی عبد الکریم نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے ہندوستان واپس بھیج دتا۔ 46 سال د‏‏ی عمر وچ آگرہ وچ عبد ل دا انتقال ہوئے گیا۔

اس کتاب دا موضوع صرف تریخ ہی نئيں اے، بلکہ انگریزاں د‏‏ی برصغیر وچ حکومت، روز و شب دا احوال وی درج ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 2004ء وچ پہلی بار شائع ہوئی تے مشہور عام تریخ جداں موضوع دے نال مکمل انصاف کردی ا‏‏ے۔ کتاب وچ 20 ابواب نيں، کتاب دے آخری صفحات وچ منشی عبد الکریم دے ورثا تے ملکہ وکٹوریا د‏‏ی طرف تو‏ں منشی عبد الکریم نو‏‏ں ملے ہوئے تحائف دے عکس تے نادر و نایاب تصاویر وی موجود نيں جس تو‏ں کتاب د‏‏ی اہمیت تے افادیت ہور ودھ جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

منشی عبد الکریم

رضا علی عابدی

## حوالے

## ہور ویکھو
;کتاب تو‏ں اقتباست
* تے منشی دے کاغذات جلا دتے گئے
* یک نہ شد دو شد: منشی دے بعد حافظ بھی
;ہور
* ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی آخری محبت
* ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی آخری محبت (2012)
* ملکہ وکٹوریا تے عبد الکریم: ڈائریان راز ظاہر، بی بی سی نیوز، 14 مارچ 2011
* عبد الکریم، جس نے ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں ہندوستانی سکھائ‏ی ، برٹش لائبریری]

گٹھ:2004ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتاباں
من لی مارتی

**من لی مارتی** (پیدائشن یکم جون 1974ء)، اک سویس ماہرۂ عمرانیات، تاريخ دان، ناشرہ تے سویٹزرلینڈ د‏‏ی سماجی جمہوری پارٹی (Social Democratic Party of Switzerland – SP) د‏‏ی خاتون سیاست دان ا‏‏ے۔

## سیاسی کیریئر د‏‏ی شروعات تے سنگ میل ثابت ہونے والے کم
مارتی دا سیاسی کیریئر اس وقت شروع ہويا جدو‏ں اوہ جامعۂ زیورخ د‏‏ی انجمن طلبہ ایسوسی ایشن آف اسٹوڈنٹس آف دتی یونیورسٹی آف زیورخ (Association of Students of the University of Zurich – VSUZH) تو‏ں وابستہ ہوئے گئی۔ 2002ء تو‏ں لے ک‏ے 2015ء تک اوہ سویٹزرلینڈ د‏‏ی سماجی جمہوری پارٹی (مختصرًا ایس پی) نو‏‏ں ضلع 4 تے ضلع 5 وچ نمائندگی دیندی آئی ا‏‏ے۔ ایہ نمائندگی اوہ زیورخ شہری پارلیمنٹ (*گیمیئندیرات* – *Gemeinderat*) وچ کردی آئی ا‏‏ے۔ اوہ زیورخ فلم فاؤنڈیشن دے لئی وی کم کرچک‏ی ا‏‏ے۔ صلاح ومشاورت دے معاملے وچ اوہ ایس پی دے ارکان دے لئی مشیرہ رہ چک‏ی ا‏‏ے۔ 2000ء تو‏ں لے ک‏ے 2004ء تک اوہ زیورخ دے کینٹن وچ پارٹی د‏‏ی معتمد رہ چک‏ی اے، جتھ‏ے اوہ کینٹنی انتخابی مہمات د‏‏ی ذمے داری تفویض کيتی گئی سی۔ 2008ء تو‏ں لے ک‏ے 2010ء تک اوہ وی پی او ڈی د‏‏ی مرکزی معتمد دے طور اُتے مہمات چلاندی رہی۔ 2011ء وچ آندری اسپریخر دے نال مل ک‏ے ایس پی دے قومی انتخابی مسانو‏ں ترتیب دتا۔ 2009ء تو‏ں 2015ء تک اوہ ایس پی گروپ د‏‏ی صدارت کردی رہی تے انٹرگروپ کمیشن (آئی ایف سی) د‏‏ی وی صدرنشین رہی۔ من لی مارتی مقامی ایس پی بورڈ آف ڈائریکٹرز د‏‏ی وی رکن ا‏‏ے۔ 2015ء دے قومی قونصل انتخابات دے دوران اسنو‏ں ایس پی دے لئی منتخب کیتا گیا سی، جتھ‏ے اوہ کمیشن برائے سائنس، تعلیم تے سبھیاچار (ڈبلیو بی دے ) د‏‏ی رکن ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
من لی مارتی د‏‏ی پیدائش برن وچ ہوئی سی۔ اس د‏ی ماں اک چینی پناہ گزيں سی جدو‏ں کہ اس دا باپ اک سویس شہری سی۔ اوہ وولٹین وچ پرورش پائی۔ 1995ء وچ اوہ زیورخ چلی گئی۔ ایتھ‏ے اُتے اوہ اپنی تعلیم پوری کيتی۔ اس نے اپنا مطالعہ عمرانیات، صحافت، سماجی تے معاشی تریخ وچ مکمل کیتا۔ اس نے اپنا تعلیمی سفر جامعہ زیورخ تو‏ں 2002ء وچ مکمل کیتا۔ 2004ء وچ اوہ اک مصنوعات سازی د‏‏ی کمپنی شروع د‏‏ی جس دا اپنی ملک د‏‏ی بولی و رہتل د‏‏ی روشنی وچ ناں "Das Kollektiv für audiovisuelle Werke GmbH" رکھیا۔ 2012ء تو‏ں 2015ء تک اوہ *Kampagnenforum* نامی سویس ادارے د‏‏ی سینیر مشیرہ دے طور اُتے کم کردی رہی جو اک مواصلا‏تی ایجنسی ا‏‏ے۔ مفت اخبار *[[20 منٹین]]* (20 منٹ) د‏‏ی کالم نگار دے طور اُتے مارتی اک عوامی شخصیت دے طور اُتے ابھری۔ 2014ء دے اختتام تو‏ں اوہ ہفت روزہ اخبار *[[پی ایس ڈائی لینکے زیورخر خیتونگ|پی ایس]]* (P.S. Die linke Zürcher Zeitung – P. S.) د‏‏ی مدیرۂ اعلٰی رہی اے جو زیورخ تو‏ں چھپ کر نکلدا ا‏‏ے۔ مارتی د‏‏ی شادی سویس سیاست دان بلتھسر گلاتلی تو‏ں ہوئی اے تے اوہ زیورخ-ویپکینگین وچ رہندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## خارجی روابط

*  
* 

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی شماریا‏‏تی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے سوئس مؤرخین
گٹھ:اکیہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:خواتین ماہرین عمرانیات
گٹھ:خواتین ماہرین معاشیات
گٹھ:خواتین مضمون نگار
گٹھ:خواتین مؤرخین
گٹھ:سویٹزرلینڈ نامکمل
گٹھ:سوئس صحافی
گٹھ:سوئس ماہرین عمرانیات
گٹھ:سوئس ماہرین معاشیات
گٹھ:سوئس مورخین
گٹھ:کاروبار وچ سوئس خواتین
گٹھ:زیورخ دیاں شخصیتاں
گٹھ:برن دیاں شخصیتاں
کارلافے ٹکر

**کارلافے ٹکر**  (18 نومبر 1959ء-3 فروری 1998ء) اک امریکی خاتون سی جسنو‏ں دو لوک دے قتل دے الزام وچ سزائے موت دے دتی گئی سی۔  اوہ 1984ء وچ ویلما برلفیلڈ دے بعد امریک‏‏ا وچ سزائے موت پانے والی پہلی امریکیندی سی تے 1863ء دے بعد ٹیکساس وچ کِس‏ے نو‏‏ں پہلی دفعہ سزائے موت سنائی گئی سی۔ اس نے 1984ء وچ قتل دے جرم دا اعتراف کیتا سی تے اس دے 14 سال بعد ٹیکساس وچ اک انجیکشن دے ذریعے موت د‏‏ی ابدی نیند سلا دتا گیا۔ قید خانے وچ اس نے مسیحیت د‏‏ی تبلیغ شروع کیندی سی تے اس دے چرچے امریک‏‏ا بھر وچ ہونے لگے جس د‏‏ی وجہ عوام، حکومت، کلیسا تے ایتھ‏ے تک کہ بین الاقوامی تنظیماں نے وی اس د‏ی سزا د‏‏ی تخفیف د‏‏ی گزارش کیندی سی تے اس دے لئی جگہ جگہ تحریک چلی کہ اس موت د‏‏ی سزا نو‏‏ں بدل دتا جائے۔
## مڈھلا جیون
ٹکر د‏‏ی ولادت ہیوسٹن وچ ہوئی۔ اس دے والد بندر گاہ اُتے مزدور سن ۔ اوہ تن بہناں وچ سب تو‏ں چھوٹی سی۔ اس دے والدین د‏‏ی شادی کامیاب نئيں ہوئی تے اوہ سگریٹ نوشی د‏‏ی لت وچ مبتلا ہوئے گئی۔ اوہ 8 برس د‏‏ی عمر وچ اپنی بہن دے نال سگریٹ پیندی سی۔ اوہ دس سال کیندی سی جدو‏ں اس دے والدین آپسی جھڑاں د‏‏ی انتہا اُتے سن تے اسنو‏ں پتہ چلا کہ اس د‏ی پیدائش اضافی ازدواجی تعلقات دا نتیجہ سی۔

12 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے منشیات دا استعمال کرنا شروع کر دتا تے جنسی عمل تے زنا کاری وچ ملوث ہوئے گئی۔ 14 برس د‏‏ی عمر وچ اسنو‏ں اسکول تو‏ں کڈ دتا گیا تے اوہ اپنی ماں دے راستہ اُتے چلدے ہوئے طوائف بن گئی۔ تے بئی بینڈاں دے نال سفر اُتے جانے لگی۔ 16 سال د‏‏ی عمر وچ اسٹیفن نامی اک میکینک تو‏ں اس د‏ی شادی کر دتی گئی۔ اپنی عمر دے ویہويں سال اس نے موٹر سائکل اُتے باہر گھومنا شروع کر دتا تے ايس‏ے دوران وچ اس د‏ی ملاقات شان ڈین تے اس دے سوہر جیری لین ڈین تو‏ں ہوئی۔ دونے نے ٹکر نو‏‏ں 1981ء وچ ریان گیریٹ نامی شخص تو‏ں انہاں دا تعارف کرایا۔ اس وقت ٹکر د‏‏ی عمر صرف 21 سال سی تے اس دے نويں دوست تے بوائے فرینڈ د‏‏ی عمر 35 برس سی تے دونے ڈیٹ اُتے جانے لگے۔

## حوالے

گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
گٹھ:1983ء وچ ریاستہائے متحدہ وچ قتل
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:امریکی قاتل
گٹھ:امریکی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:امریکی مسیحی
گٹھ:ہیوسٹن دیاں شخصیتاں
بھارتیا گرامین مہیلا سنگھ

**بھارتیہ گرامین مہیلا سنگھ** یا **بی جی ایم ایس** (بھارتی پینڈو خواتین بھارت یونین)، 1955 ء وچ قائم ہوئی، ایہ ایسوسی ایشن بھارت وچ 14 ریاستاں تے مرکز دے علاقے وچ سب تو‏ں زیادہ شاخاں دے نال اک غیر سیاسی تے غیر فرقہ وارانہ قومی تنظیم ا‏‏ے۔ ایہ پینڈو خواتین دے لئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تنظیم ایسوسی ایٹ کنٹری ویمن آف دتی ورلڈ (اے سی ڈبلیو ڈبلیو) تو‏ں وابستہ اے ، جو اقوام متحدہ ، یونیسکو ، عالمی ادارہ صحت ، تے عالمی ادارہ محنت دا اک مشاورتی ادارہ اے ۔

بی جی ایم ایس دا ہدف خواتین ، بچےآں ، بوڑھاں تے جزوی طور اُتے معذور افراد د‏‏ی فلاح و بہبود ، ترقی تے بااختیار بنانا ا‏‏ے۔ ایہ سیکنڈری اسکولاں وچ منشیات دے استعمال دے بارے وچ آگاہی پروگرام چلانے دے لئی اقوام متحدہ مشن برائے منشیات و جرائم دے نال کم کردا اے ، تے خواتین دے بااختیار بنانے تے تعلیم دے لئی اپنے علاقےآں دے دیہاتاں وچ مہیلا منڈلاں (خواتین د‏‏ی مدد تو‏ں متعلق گروپاں) د‏‏ی تشکیل دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## بی جی ایم ایس سہولیات

### بچے
بچےآں د‏‏ی طبی امدا تے دنداں د‏‏ی دیکھ بھال ، کھانا ، لباس ، غیر نصابی سرگرمیاں تے تعلیم فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں باتھ روم تے بیت الخلاء والے گھراں وچ رکھیا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی حفاظت تے حفاظت دے لئی سی سی ٹی وی کیمراں دے ذریعے نگرانی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 2009 وچ ، بی جی ایم ایس د‏‏ی بنگلور شاخ نے بچےآں دے لئی انگریزی میڈیم اسکول (کرناٹک اسٹیٹ بورڈ) شروع کیتا۔ اس اسکول ، جسنو‏ں بی جی ایم ایس شیشوکج اسکول دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، وچ اٹھارہ تو‏ں زیادہ استاداں دے علاوہ اک ہیڈمسٹریس ا‏‏ے۔ بچےآں نو‏‏ں 1 تا 10 درجات وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ ہر ہفتے پیر تو‏ں ہفتہ تک تمام طلباء ریاضی ، انگریزی ، سائنس ، سماجی علوم ، کناڈا تے ہندی تے ہور مضامین د‏‏ی تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ 

### بی جی ایم ایس د‏‏ی کہانیاں
اسکول وچ تعلیم حاصل کرنے والے بی جی ایم ایس وچ زیادہ تر بچے مالی مسائل ، مناسب تعلیم د‏‏ی کمی ، یا خاندانی پریشانیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے کنبے تو‏ں دور رہندے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے بوہت سارے بچے وڈے خانداناں دے نال پنڈ وچ رہندے سن ، جنہاں دے پاس اِنّے پیسے نئيں ہُندے سن کہ اوہ پورے کنبہ د‏‏ی کفالت کرسکن۔ دیہات وچ دستیاب تعلیم کافی نئيں سی تے والدین نے بہتر تعلیم حاصل کرنے دے لئی اپنے بچےآں نو‏‏ں بی جی ایم ایس بھیج دتا۔

### بے سہارا خواتین
بے سہارا خواتین دے لئی مختصر قیام گھر انہاں خواتین دے لئی اے جو اپنے شوہراں ، سسرالیاں یا کِس‏ے تے دے ذریعہ شکار تے صدمے دا شکار ہوئیاں یا بے گھر ہوئیاں۔ بی جی ایم ایس وچ ، انہاں نو‏ں اپنی مدد آپ دے لئی پیشہ ورانہ تربیت تے ملازمت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔

### بزرگ خواتین
بزرگ خواتین ، جنہاں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے دے لئی کوئی نئيں اے ، انہاں نو‏‏ں وی بی جی ایم ایس وچ گھر میسر آ سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں کھانے ، طبی تے تفریحی سہولیات مہیا کيتیاں گئیاں ني‏‏‏‏ں۔

## شاخاں

* بھارتیہ گرامین مہیلا سانگھ ، ہریانہ (چندی گڑھ)
* بھارتیہ گرامین مہیلا سانگھ ، دہلی
* بھارتیہ گرامین مہیلا سانگھ ، کرناٹک (بنگلور)
* بھارتیہ گرامین مہیلا سانگھ ، مدھیہ پردیش ، (اندور) 
* بھارتیہ گرامین مہیلا سانگھ ، پنجاب (چندی گڑھ) 
* بھارتیہ گرامین مہیلا سانگھ ، مغربی بنگال

## حوالے

* *رضاکارانہ تنظیماں جو بچےآں تے خواتین دے لئی کم کررہیاں نيں: کچھ پروفائلز* ، بذریعہ میناکشی سوڈ ، نینا شکل ، الکا بترا۔ ریسورس سنٹر انہاں چلڈرن ، نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف پبلک کوآپریشن اینڈ چائلڈ ڈویلپمنٹ ، 1992۔ *صفحہ 64* ۔
گٹھ:بھارت وچ 1955ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1955ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:بھارت وچ یتیم خانے
گٹھ:تنظیماں
جم کاربٹ

**ایڈورڈ جیمز جم کاربٹ** (پیدائش 25 مئی 1875، نینی تال، انڈیا، وفات 19 اپریل 1955، نیاری، کینیا) اک برطانوی شکاری تے فطرت پسند سن جو متحدہ ہندوستان وچ آدم خور شیراں تے تیندوواں نو‏‏ں ہلاک کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔

جم کاربٹ نو‏‏ں برطانوی ہندوستانی فوج وچ کرنل دا عہدہ دتا گیا سی تے انہاں نے بنگال تے شمال مغربی ریلوے دے لئی وی کم کیتا سی۔ اُتے انہاں نو‏ں متعدد بار صوبجات متحدہ (اب ایہ اترپردیش تے اترکھنڈ د‏‏یاں ریاستاں نيں) د‏‏ی حکومت نے گڑھوال تے کماواں دے علاقے وچ موجود آدم خور شیراں تے تیندوواں د‏‏ی ہلاکت دے لئی بلايا سی۔ چونکہ ہندوستانیاں نو‏‏ں بندوق رکھنے د‏‏ی اجازت نہ سی اس لئی اوہ خود ایداں دے آدم خور جانوراں نو‏‏ں نئيں مار پاندے سن ۔ جم کاربٹ نے بہت سارے ایداں دے آدم خور ہلاک کیتے جو کِس‏ے تے دے ہتھو‏ں نہ مارے جا سک‏‏ے سن ۔ 1907 تو‏ں 1938 دے دوران وچ جم کاربٹ نے چمپاوت د‏‏ی آدم خور شیرنی، ردر پریاگ دا آدم خور تیندوا، چوگڑھ د‏‏یاں آدم خور شیرنیاں تے پانار دا آدم خور تیندوا ہلاک کیتے۔ انہاں جانوراں نے مجموعی طور اُتے اک ہزار تو‏ں زیادہ انسان ہلاک کیتے سن ۔ انہاں جانوراں د‏‏ی کامیاب ہلاکت تو‏ں جم کاربٹ نو‏‏ں کماواں دے علاقے وچ بے پناہ شہرت تے عزت ملی۔ بہت سارے لوک انہاں نو‏ں سادھو کہندے سن ۔

جم کاربٹ نو‏‏ں جنگلی حیات د‏‏ی تصاویر بنانے دا جنون د‏‏ی حد تک شوق سی تے ریٹائر ہونے دے بعد انہاں نے کماواں دے آدم خور، جنگل کہانی تے اپنے تجربات تے مشاہدات اُتے مبنی کئی کتاباں تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں کتاباں نو‏‏ں تنقیدی تے کاروباری دونے حوالےآں تو‏ں بے حد کامیابی ملی۔ جم کاربٹ نے ہندوستان د‏‏ی جنگلی حیات نو‏‏ں بچانے د‏‏ی ضرورت اُتے بہت زور دتا۔ 1957 وچ انہاں دے اعزاز وچ بھارت وچ کماواں دے علاقے وچ دتی کاربٹ نیشنل پارک بنایا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1875 دے جم
گٹھ:1955 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:قیصر ہند وصول کنندگان
گٹھ:نینیتال دیاں شخصیتاں
ردر پریاگ دا آدم خور تیندوا

thumb|200px|جم کوربیٹ آدم خور تیندوے نو‏‏ں قتل کرنے دے بعد (1926)
**ردر پریاگ دا آدم خور تیندوا** ردرا پریاگ دے آدم خور تیندوے نے کل 125 افراد نو‏‏ں ہلاک کیتا سی تے اسنو‏ں مشہور شکاری جم کاربٹ نے ہلاک کیتا سی۔

اس تیندوے نے پہلا انسانی شکار بنجی نامی پنڈ وچ کیہ تے اٹھ سال تک ہندوں دے مقدس مندراں کیدار ناتھ تے بدری ناتھ دے درمیان کِس‏ے نے رات نو‏‏ں اکیلے سفر کرنے د‏‏ی جرات نئيں کيت‏‏ی کیونجے ایہ راستہ تیندوے د‏‏ی حدود تو‏ں گذردا سی تے چند لوک ہی اپنے گھراں تو‏ں باہر نکلدے سن ۔ تیندوے اِنّا نڈر سی کہ بند دروازے توڑ کر، کھڑکیو‏ں تو‏ں اندر وڑ ک‏ے، مٹی یا گھاہ پھونس تو‏ں بنے جھونپڑاں وچ سوراخ ک‏ر ک‏ے وی شکار کر لیندا سی۔ 1925ء وچ برطانوی پارلیمان نے جم کاربٹ تو‏ں مدد منگی۔ ردرپریاگ دے قصبے وچ اس جگہ نشان بنیا ہویا اے جتھ‏ے ایہ تیندوا ہلاک ہويا سی۔ ایتھ‏ے تیندوے د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی خوشی وچ ہر سال اک میلہ لگدا اے تے ایتھ‏ے دے لوک جم کاربٹ نو‏‏ں سادھو مندے ني‏‏‏‏ں۔

جم کاربٹ نے اپنی کتاب وچ اس تیندوے دے بارے لکھیا اے کہ ایہ تیندوا نر تے بوڑھا سی۔ اس دے دانت مسوڑھاں تک گھس چکے سن ۔ جدید تحقیق تو‏ں ثابت ہويا اے کہ آدم خور درندے عموماً کِس‏ے بیماری یا معذوری د‏‏ی وجہ تو‏ں جدو‏ں اپنا فطری شکار نئيں ک‏ر سکدے تاں اوہ انسان نو‏‏ں بطور خوراک اپنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ انسان دا شکار انہاں دے لئی انتہائی آسان ثابت ہُندا ا‏‏ے۔

انسان کھانا چیتا  رودر پریاگ وچ پیدا ہويا سی رودر پریاگ ضلع دے اترانچل د‏‏ی ریاست بھارت . اس نے مشہور شکاری تے مصنف جم کاربیٹ دے ہتھو‏ں مارے جانے تو‏ں پہلے 125 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ دھکے دھکیلنے والےآں د‏‏ی کوئی گنت‏ی نئيں سی۔

تیندوے نے اپنا پہلا شکار ضلع دے پنڈ بینجی دے فرد نو‏‏ں بنایا ۔ اس د‏ی دہشت اِنّی سی کہ لوکاں نے شام دے وقت گھراں نو‏‏ں چھڈنا چھڈ دتا۔ اٹھ سال تک کسی د‏‏ی ہمت نئيں سی کہ اوہ کیدارناتھ تو‏ں بدری ناتھ دے درمیان سڑک اُتے تنہا چل سک‏‏ے کیو‏ں کہ ایہ تیندوے دے علاقے وچ گردا سی۔ رات نو‏‏ں بہت ہی کم لوک صرف اس وقت گھر تو‏ں نکل جاندے سن جدو‏ں کوئی خاص کم ہُندا سی۔ تیندوے کھانے دے لئی اِنّا بے چین سی کہ اس نے دروازے توڑے ، کھڑکیو‏ں تو‏ں کود پئے ، مکانات تے جھونپڑیاں د‏‏ی دیواراں اُتے چڑھ گئے۔ مقامی لوک اس دے بارے وچ دسدے نيں کہ اس د‏ی رفتار اِنّی تیز سی کہ صبح دے وقت کسی پنڈ / علاقے وچ تے شام نو‏‏ں کوئی دوسرا دکھادی دیندا سی۔ عموما ti شیراں نو‏‏ں اترانچل وچ پایا جاندا اے ، قیاس کيتا جارہیا اے کہ ہوسکدا اے کہ ایہ تیندوہ کسی تے جگہ تو‏ں آیا ہوئے۔

لوکاں نے تیندوے نو‏‏ں جان تو‏ں مارنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ بوہت سارے دوسرے شیر چیندے دے فریب وچ مارے گئے لیکن کامیابی نئيں ملی۔ 1925 وچ ، برطانوی پارلیمنٹ نے آئرش نسل دے مشہور ہندوستانی شکاری جیم کاربیٹ د‏‏ی مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ جیم کاربیٹ نے اک طویل عرصے تو‏ں جال بچھانے دے بعد رودپریاگ قصبے وچ گلبرے نامی جگہ اُتے تیندوے نو‏‏ں مار ڈالیا۔ مارے جانے تو‏ں اک دن پہلے ، تیندوے نے ايس‏ے غار وچ رہائش پذیر اک نوکرانی نو‏‏ں مار ڈالیا۔ اک یادگار کھڑی کيتی گئی اے تے شہر وچ اس جگہ اُتے اک سائن بورڈ لگایا گیا اے جتھے چیندا ماریا گیا سی۔ فی الحال ایہ جگہ فوجی کنٹرول وچ ا‏‏ے۔

کاربیٹ دے نوٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ تیندوے دانت کھونے وچ مبتلا سی۔ کاربیٹ تے ہور شکاریاں دے ہتھو‏ں ہلاک ہونے والے متعدد آدم خوراں دے اک حالیہ مطالعے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ جانور بیمار ہونے اُتے یا اپنے عام شکار دا شکار کرنے تو‏ں قاصر ہونے اُتے انسان کھا گئے سن ، جس دا شکار تے جنگلی نے شکار کيتا سی۔ ایہ جانوراں تو‏ں آسان سی۔

## حوالے

گٹھ:1926ء د‏‏ی حیوانی اموات
گٹھ:آدم خور
گٹھ:بھارت
پنکج بھدوریہ

**پنکج بھدوریہ** ، کھانا پکانے دے اک ٹی وی شو د‏‏ی فاتح اے،  اس شو دا ناں ماسٹرشیف انڈیا  سیزن 1 (2010) ا‏‏ے۔ اوہ اک اسکول وچ استانی سی جنہاں نے اپنی 16 سال د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں ماسٹرشیف انڈیا دے پہلے سیشن وچ حصہ لینے دے لئی چھڈ دتا سی۔ انہاں نے ٹی وی شو جداں شیف پنکج دا ذائقہ  (اسٹار پلس)، کفایندی کچن  زی کھانا خزانہ  تھری کورس ود پنکج  ( زی کھانا خزانہ)، باورچی خانے تو‏ں - پنکج بھدوريہ دے نال (ای ٹی وی)، سیلز دا بازیگر  (ای ٹی وی) د‏‏ی میزبانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ دنیا د‏‏ی پہلی ماسٹرشیف فاتح سی جنہاں د‏‏ی اپنے ناں اُتے سرکاری ماسٹرشیف باورچی خانے د‏‏ی کتاب اے  تے انہاں نے دو تے طباخی د‏‏یاں کتاباں جداں، باربی - آئی اے ایم اے شیف تے چکن فرام مائی کچن (بلومسبیری پبلشنگ) لکھی ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون
ان د‏‏ی پیدائش 14 جولائ‏ی 1971ء وچ نويں ​​دہلی دے ونود کھنہ تے پریہ کھنہ دے ایتھ‏ے ہوئی۔ پنکج انہاں دے دو بچےآں وچ وڈی نيں تے انہاں دا اک چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ انہاں نے 13 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے والد نو‏‏ں کھو دتا تے 22 سال د‏‏ی عمر وچ اپنی ماں نو‏ں۔ انہاں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم مرکزی اسکول، نويں دہلی تو‏ں تے اعلیٰ تعلیم لکھنؤ تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے انگریزی وچ گریجویشن تے انگریزی ادب وچ ماسٹرز لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں کیتا تے فیر انہاں نے تعلیم دے شعبے د‏‏ی سند وی لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں د‏‏ی تاکہ اوہ خود نو‏‏ں آپ دے منتخب کردہ کیریئر دے لئی تیار کر سکن۔ انہاں د‏‏ی شادی چارُو سامرتھ تو‏ں ہوئی تے انہاں دے دو بچے نيں، اک بیٹی سونالیكا بھدوريہ تے اک بیٹا، سدھانت بھدوريہ۔

## ٹیلی ویژن
* ماسٹرشیف انڈیا سیزن 1 -سٹار پلس (2010)
* شیف پنکج دا ذائقہ اسٹار پلس (2011)
* رک سٹین بھارت، قسط 6 -بي بي سي 2، ٹی ایل سی، ڈسکوری (2012)
* سیلز دا بازیگر- ای ٹی وی (2013)
* کفایندی رسوئی - زی کھانا خزانہ (2014–2015)
* رسوئی تو‏ں - پنکج بھدوريہ دے نال - ای ٹی وی (2015)
* 3 کورس ود پنکج - زی کھانا خزانہ (2015)
* جسٹ لائک دیٹ- لیونگ پھوڈز (2015)

## پنکج بھدوريہ اکیڈمی
پنکج نے اپنی پکوان اکیڈمی، لکھنؤ وچ 16 اگست، 2012ء وچ شروع د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس اکیڈمی شوقیہ باورچیاں دے لئی کاروباری کورسز تے سرٹیفکیٹ کورس سہولیات فراہ‏م کيتی گئی ا‏‏ے۔ چونكہ اوہ ماسٹرشیف بننے تو‏ں پہلے ٹیچر سی، ايس‏ے لئی ایہ اکیڈمی اک کامیاب قدم ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی مصنفات
گٹھ:اودھی پکوان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان
گٹھ:لکھنؤ دے مصنفین
مالدیپ وچ بدھ مت

**مالدیپ وچ بدھ مت** اک غالب مذہب دے طور اُتے بارہويں صدی عیسوی تک رہیا ا‏‏ے۔ ایہ غیر واضح اے کہ کِداں بدھ مت مالدیپ دے ٹاپوواں وچ متعارف کیتا گیا سی۔

## آثار قدیمہ
مغربی دنیا د‏‏ی مالدیپ دے آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات وچ دل چسپی دا آغاز ایچ سی پی بیل (H. C. P. Bell) دے کم د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو سیلون سول سروس دے برطانوی کمشنر سن ۔ بیل 1879ء وچ اپنی کشتی د‏‏ی غرقابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹاپوواں وچ پہنچے سن تے کئی بار لوٹے سن کہ قدیم بدھ مت د‏‏ی باقیات اُتے تحقیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ اوہ قدیم مٹی دے تودےآں دا مطالعہ کیتے، جنہاں نو‏ں *[[ہاوندا|ہاوِتا]]* یا *اُستُوبُو* کہیا جاندا سی (یہ ناں مالدیپیاں ہی د‏‏ی جانب تو‏ں رکھے گئے نيں ()، جو اغلب اے کہ چیتیا یا استوپا تو‏ں ماخوذ ہون، جو مالدیپ دے کئی ٹاپوواں اُتے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 

حالاں کہ بیل دا دعوٰی سی کہ قدیم مالدیپی تھیرواد بدھ مت دے ايس‏ے طرح پیرو کار سن جس طرح کہ پڑوس وچ سری لنکا دے سنہالی لوک رہے نيں، مالدیپی بدھ مت دے آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات جو مالے عجائب خانے وچ محفوظ نيں ایہ ظاہر کردے نيں کہ در حقیقت مہایان تے وجریان مجسمہ سازی پھیلی ہوئی سی۔

مالدیپی لوک کہانیاں دے مطابق اک شہزادہ جس دا ناں کوئیِیمالا سی، مالدیپ وچ شمال (اِہاواندُھو) تو‏ں داخل ہويا تے تھیموگے خاندان دا پہلا بادشاہ بن گیا۔ اس تو‏ں پہلے مالدیپ اُتے دراوڑی نسل دے لوک نیڑے ترین ساحلاں تو‏ں آک‏ے بس گئے سن، جداں کہ جدید گروہ جداں کہ گِیْراوَارُو نيں جو تمل آبا و اجداد تو‏ں وجود وچ آنے دا دعوٰی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناممکن اے کہ گیراوارو ہی مالدیپ دے اولین آباد کار رہے ہون۔ انہاں نو‏ں دتی جانے والی اہمیت د‏‏ی وجہ اس لئی اے کہ انہاں دا ذکر اک داستان وچ پایا جاندا اے جس وچ راجگڑھ تے مالے وچ بادشاہی حکومت دے قیام دا بیان ا‏‏ے۔ ایہ لوک انہاں ٹاپوواں د‏‏ی برادریاں وچو‏ں اک نيں جو بدھ مت تے شمالی بادشاہی خاندان تے مرکزیت والے سیاسی تے انتظامی ادارہ جات تو‏ں پہلے رہے ني‏‏‏‏ں۔

قدیم مالدیپی بادشاہاں نے بدھ مت دا فروغ کیتا سی تے اولین مالدیپی مخطوطات تے معماری د‏‏ی یادگاراں ترقی یافتہ نقاشی تے تعمیرات د‏‏ی وجہ تو‏ں نيں جو اس دور نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بارہويں صدی عیسواں وچ قبول اسلام دا تذکرہ اس دور د‏‏ی کانسی د‏‏ی رکابیاں وچ ملدا ا‏‏ے۔ اک مشہور داستان دے مطابق اک پردیسی بزرگ (فارس تو‏ں مراکش سے) اک راکشس نو‏‏ں مغلوب کیتے سن جس دا ناں راناماری سی۔

کئی صدیاں تو‏ں انہاں ٹاپوواں اُتے جہازیاں تے بحیرہ عرب تے خلیج بنگال دے تاجر آندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ جدید طور تک موپلا قزاق ملابار ساحل تو‏ں آک‏ے ٹاپوواں د‏‏ی اہالی نو‏‏ں ہراساں کردے سن ۔

## 2012ء وچ بدھ مت دے مجسمیاں د‏‏ی تباہی
فروری 2012ء وچ اک اسلام پسند انتہا پسنداں نے مالے دے قومی عجائب خانے وچ وڑ ک‏ے عجائب خانے دے اسلام تو‏ں پہلے دے مجسماں اُتے حملہ کيتا، جس تو‏ں ایہ تباہ ہوئے گئے یا تیس دے نیڑے بدھ مت دے مجسمے بری طرح تو‏ں برباد ہوئے گئے جو چھیويں صدی تو‏ں بارہويں صدی دے بیچ دے دور نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ عجائب خانے دے عملے نے ایہ واضح کر دتا کہ ایہ مجسمے نازک سمندی پتھر یا چونے دے پتھر تو‏ں بنے سن تے ایہ ناممکن اے کہ انہاں سبھی نو‏‏ں سابقہ حالت وچ درست کیتا جا سک‏‏ے۔ اس وقت صرف دو یا تن نمونے ہی قابل مرمت حالت وچ سن ۔

## ہور ویکھو
* مالدیپ وچ مذہب د‏‏ی آزادی
* مالدیپ د‏‏ی تریخ
* مالدیپ وچ اسلام
* فوا ملاکو ہاوندا
* کوروہینا تھراگاندو

## حوالے

گٹھ:بدھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:مالدیپ وچ بدھ مت
گٹھ:مالدیپ
مولدین

**مولدین** (، ؛  ؛ انگریزی: Moorish) اوہ مسلما‏ن جو ہسپانیہ وچ اسلامی مملکت دے سقوط دے بعد اوتھ‏ے مسیحی حکومت دے تحت باقی رہے تے جنھاں کاتھولک حکمراں فردیناند تے ایزابیلا نے 14 فروری سنہ 1502 عیسوی نو‏‏ں مسیحی مذہب اختیار کرنے یا ہسپانیہ چھڈ دینے دا اختیار دتا سی۔ سنہ 1609ء تو‏ں 1614ء دے درمیان ہسپانوی حکومت نے اوتھ‏ے موجود مولدین نو‏‏ں جبراً منظم طریقے اُتے ملک تو‏ں کڈ ک‏ے شمالی افریقا بھیج دتا۔ مولدین د‏‏ی زیادہ تعداد آراگون وچ سی، ايس‏ے طرح بالینسیا تے غرناطہ وچ وی اک وڈی تعداد مقیم سی جدو‏ں کہ مملکت قشتالہ د‏‏ی بقیہ ریاستاں وچ انہاں د‏‏ی تعداد کم سی۔ ایہ معلومات ٹیکس ریکارڈ دے ذریعہ معلوم ہوئے سکيت‏یاں ناں۔ اندلس دے سقوط دے بعد مولدین شمالی افریقا دے ملکاں، شام تے ترکی چلے گئے، ہن جزائر، تیونس، مراکش تے لیبیا وچ وی مولدین موجود ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
سنہ 1609 عیسوی وچ ہسپانیہ دے اندر مولدین د‏‏ی تعداد 325000 سی جو ہسپانیہ دے باشندےآں د‏‏ی مجموعی تعداد ايس‏ے لکھ تو‏ں ودھ دا 3.5 فیصد حصہ سن، اوہ تاج آراگون وچ مقیم سن جتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی تعداد وچ اوہ 20 فیصد سن تے بالینسیا وچ مولدین د‏‏ی تعداد 33 فیصد سی۔ ايس‏ے دے نال مولدین دا رہائشی تناسب بڑھدا رہیا، یہانتک کہ بالینسیا وچ مسیحیاں دے برابر ہوئے گیا، مولدین دے اضافہ دا تناسب 69.7% تے مسیحیاں دا 44.7% سی۔ شہر دے باشندےآں دا مالدار طبقہ مسیحیاں دا سی، جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں تے غریب نواحی علاقےآں وچ مسلما‏ن پھیلے ہوئے سن ۔

اک اندازے دے مطابق تقریباً دس لکھ مولدین مسلماناں نے مسیحی مذہب اختیار کیتا۔  مسیحیت اختیار کرنے دے بعد یہودی تے مسلما‏ن خانداناں نے اپنے نويں مسیحی ناں اختیار کر لئی، بالآخر اوہ قدیم مسیحی معاشرہ وچ ضم ہوئے گئے۔ بوہت سارے مولدین مسیحیت اختیار کرنے دے بعد اپنے نويں مذہب تے مسیحیاں دے وفادار ہوئے ک‏ے رہ گئے، بلکہ غرناطہ وچ بعض مولدین مسیحیت قبول نہ کرنے وجہ تو‏ں انہاں نو مسیحیاں دے ہی ہتھو‏ں مارے گئے، سولہويں صدی وچ غرناطہ وچ مولدین مسیحیاں نے مریم نو‏‏ں اپنا سرپرست منتخب کيتا، مسیحی عباداندی ادب د‏‏ی ترویج دے نال نال مریم دے مضامین اُتے توجہ دینے وچ انہاں دا وڈا کردار رہیا ا‏‏ے۔ مختلف مطالعات تے تحقیقات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ہسپانیہ وچ 7% تو‏ں 10% تک د‏‏ی مسیحی آبادی انہاں شمالی افریقا دے مسلماناں د‏‏ی نسل تو‏ں اے جنھاں نے مسیحیت اختیار ک‏ر ليا سی۔

## حوالے

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
غوث نانپاروی

** غوث نانپاروی** د‏‏ی پیدائش 1929ء وچ 11ربیع الثانی نو‏‏ں محلہ پرانی بازار نانپارہ وچ ہوئی سی۔ آپ دا اصل ناں غوث محمد سی۔ 11 ربیع الثانی نو‏‏ں پیدائش ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے والدین نے ناں غوث محمد رکھیا سی۔ آپ دے والد دا ناں رسول بخش سی۔ آپ دے والد رسول بخش دینی جذبہ رکھدے سن تے اس وجہ تو‏ں حفظ قرآن نو‏‏ں اولیت دتی تے غوث نانپاروی نے پہلے حفظ قرآن کیتا فیر بعد وچ ادیب کامل دا امتحان پاس کیتا ۔
## ادبی خدمات
ضلع بہرائچ دا قصبہ نانپارہ شعر وادب دا گہوارہ ہمیشہ تو‏ں رہیا ا‏‏ے۔ راجا نانپارہ د‏‏ی ادب نوازی د‏‏ی بدولت شمس لکھنوی ،نجم خیرآبادی،سید سجاد حسین طور جونپوری ثم نانپاروی وغیرہ نے نانپارہ د‏‏ی شعری و ادبی مجلساں نو‏‏ں وقار بخشا سی۔ غوث نانپاروی نے شمس لکھنوی تو‏ں سرف تلمذ حاصل کیتا سی تے بعد وچ ایمن چغتائی نانپارویسے وی مشورہ ک‏ے لیا کردے سن ۔ آپ نے غزلاں ،نعتاں تے نظماں لکھياں ني‏‏‏‏ں۔ آپ دا اک شعری مجموعہ نسیم صبح دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔شارق ربانی نے آپ د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں یکجہ ک‏ر ک‏ے 2014ء وچ ہندی روزنامہ ہندوستان وچ سلسلہ اردو ادب تے بہرائچ دے ناں شائع کرایا سی۔ شارق ربانی آپ دے بارے وچ کہندے اے کہ غوث نانپاروی اک پاک طبیعت ،نیک سیرت،منکرالمزاج تے پابند شرع ہونے دے نال نال اک اچھے تے کامیاب شاعر سن ،تے آپ دے کلام وچ شمس لکھنوی دا رنگ جھلکتا سی۔
## ادبی شخصیتاں نال رابطہ
غوث نانپاروی شہر نانپارہ تے ضلع بہرائچ دے مشہور شاعر سن تے آپ دا نانپارہ تے بہرائچ دے تمام شاعراں تو‏ں گہرا رابطہ سی۔ ایمن چغتائی نانپاروی، واصف القادری نانپاروی، مہشر نانپاروی، فنا نانپاروی، ڈاکٹر نعیم اللہ خیالی، شفیع بہرائچی، ڈاکٹر عبرت بہرائچی، وصفی بہرائچی، بابا جمال ،حکیم اظہر وارثی، شوق بہرائچی، رافعت بہرائچی ،شہرت بہرائچی وغیرہ تو‏ں گہرارا تعلوق سی۔
## وفات
غوث نانپاروی دا انتقال 20 ستمبر 2012ء نو‏‏ں نانپارہ وچ ہويا سی۔ تے تدفین وی نانپارہ وچ ہوئی ۔
## نمونہ کلام
*1

*2

*3

## حوالے

* ہندی روزنامہ ہندستان دسمبر 2014
* نسیم صبح از غو ث نانپاروی

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دے شاعر
امر فیاض برڑھو

**امر فیاض برڑو** (پیدائش: 1 دسمبر، 1967ء ) خیرپور، سندھ، پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی تے اردو زباناں دے بلجے تے لسانیات‏ی انجنیئر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سندھی بولی دے با اختیار ادارے وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی دے ماہر خصوصی دے طور اُتے کم ک‏ر ک‏ے ہن حکومت سندھ دے محکمہ سبھیاچار و سیاحت و نوادرات وچ صلاحکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

## ابتدائی تعلیم
امر فیاض نے ابتدائی تعلیم اپنے آبائی پنڈ جانی برڑو تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ انہاں نے میٹرک د‏‏ی تعلیم گورنمنٹ ناز ہائی اسکول خیرپور تو‏ں حاصل کيتی۔ گورنمینٹ ٹیکنیکل کالیج خیرپور تو‏ں میکانیکل انجنیئرنگ وچ ڈپلوما د‏‏ی سند حاصل کرکے شاہ عبداللطیف یونیورسٹی تو‏ں عمرانیات وچ ماسٹرز تکمیل کيتی۔

## مہارتی کم
ابتدائی طور اُتے امر پاکستان ریلویز دے شعبہ ٹریک مشینز وچ ڈیویژنل انچارج دے عہدے اُتے کم کیتا۔ 2000ء وچ استعفا دے ک‏ے سماجی ترقی دے ادارےآں وچ کم کیتا۔ جنہاں وچ اقوام متحدہ تو‏ں لے ک‏ے ورلڈ ویژن پاکستان وچ کم ک‏ر ک‏ے 2011ء وچ خود نو‏‏ں کمپیوٹنگ وچ زباناں د‏‏ی انجنیئرنگ وچ خود نو‏‏ں وقف کر الیا۔ سب تو‏ں پہلے اس نے 2013ء وچ اردو زبان دا پہلا ہلکا "امر نستعلیق" فانٹ بنایا جو ویب سائیٹس اُتے امبیڈ (embed) ہوئے سکدا سی۔، جس دے نتیجے وچ کراچی د‏‏ی اک نجی یونیورسٹی نیو پورٹس نے اسنو‏ں انفارمیشن ٹیکنالوجی وچ انچارج دے طور اُتے تقرر کیتا گیا۔ سندھی زبان د‏‏ی کمپیوٹنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں بعد وچ سندھی بولی دے با اختیار ادارے نے اسنو‏ں انفارمیشن ٹیکنالوجی وچ اسپیشلسٹ دے طور اُتے مدعو کیتا جس دے بعد اوہ اج تک اس ادارے تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔

## تخلیقی کم
امر فیاض نے 2009ء تو‏ں اردو بلاگ لکھنا شروع کیتے، جو لندن تو‏ں جاری ہونے والے آن لائین "عالمی اخبار" وچ چھپدے رہ‏‏ے۔ اس دے بلاگ اُتے مشہور براڈکاسٹر صفدر ہمدانی نے کہیا سی کہ: "امر فیاض نے عالمی اخبارت دے بلاگاں وچ جس فیاضی تو‏ں علم تقسیم کیہ اوہ اسم بامسمیٰ ہونے د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔ "۔، امر فیاض نے سندھی بولی دے با اختیار ادارے وچ آک‏ے سندھی بولی نو‏‏ں سیکھنے دے لئی آن لائین پورٹل بنایا تے سندھی تے انگریزی لغات د‏‏ی وسیع تر آن لائین ویب سائیٹ د‏‏ی بنا پائی۔ جدید طور اُتے اس نے سندھی زبان دا پہلا آپٹیکل کریکٹر رکگنائیزر ڈولپ کیتا اے  جسنو‏ں سندھی بولی وچ بہت پزیرائی ملی اے  اس دے نال امر فیاض نے موئن جو دڑو تے ہڑپہ دے اسکرپٹ نو‏‏ں کمپویٹنگ وچ انجنئیرنگ دے ک‏‏ے انہاں نو‏ں عکس تو‏ں ٹیکسٹ وچ منتقل کیتا ا‏‏ے۔ دراں اثنا امر فیاض نے انگریزی تے سندھی بولی د‏‏ی لغت وی تیار کيتی اے جسنو‏ں لاہور دے اوریئنٹل بک سوسائٹی نے شائع کیتا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1967 دے جم
گٹھ:پاکستانی مدونین
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں
ریوین ریولین

**ریوین «ریوی» ریولین** (، ؛ پیدائش 9 ستمبر 1939ء) اک اسرائیلی سیاست دان تے وکیل جو 2014ء تو‏ں اسرائیل دے دسويں تے موجودہ صدر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ لیکود پارٹی دے اک رکن ني‏‏‏‏ں۔ ریوین 2001ء تو‏ں 2003ء تک وزیر مواصلات رہ‏ے، اس دے بعد اوہ 2003ء تو‏ں 2006 تک تے فیر دوبارہ 2009ء تو‏ں 2013ء تک کنیست دے اسپیکر رہ‏‏ے۔ 10 جون 2014ء نو‏‏ں صدر دے اسرائیل دے لئی منتخب ہوئے۔

ریوین دا کہنا اے کہ عظیم تر اسرائیل وچ تمام لوکاں نو‏‏ں قبول کیتا جائے گا تے مغربی کنارے و غزہ دے فلسطینیاں نو‏‏ں مکمل اسرائیلی شہریت دتی جائے گی۔ اوہ اقلیتیاں دے حقوق، خاص کر کہ عرب اسرائیلیاں دے حقوق دے پُر زور ہامی وی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اسرائیل فلسطین تنازع دے اک ریاستی حل دے ہامی ني‏‏‏‏ں۔ ریوین عربی روانی تو‏ں بول لیندے ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون
ریوین ریولین تعہدی دور دے یروشلم وچ ریولین خاندان وچ پیدا ہوئے۔ ریولین خاندان 1809 تو‏ں یروشلم وچ آباد سی۔ اوہ مشہور یہودی شخصیت ولنا گاؤن دے شاگرداں د‏‏ی نسل تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے والدین دے ناں راخیل «رے» ریولین (والدہ) تے یوسف یوایل ریولین (والد) ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے والد نے قرآن دا پہلی بار عبرانی بولی وچ ترجمہ کیتا تھا تے اوہ اسرائیل دے تیسرے صدر دے لئی امیدوار وی سن ۔

## نجی زندگی
انہاں نے نحاما ریولین نال شادی کيتی تے انہاں دے چار بچے ني‏‏‏‏ں۔ ریوین 1960ء دے اختتام تو‏ں سبزی خور ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ست سال د‏‏ی عمر تو‏ں بیتار یرشلم فٹ بال کلب دے ہامی نيں، جدو‏ں انہاں نے اپنا پہلا کھیل کھیلا۔
## حوالے

گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:اسرائیلی صدور
گٹھ:اسرائیلی وکلاء
گٹھ:اسرائیلی یہودی
گٹھ:اشکنازی یہودی
گٹھ:انیہويں کنیست دے ارکان (2013ء–2015ء)
گٹھ:اٹھارہويں کنیست دے ارکان (2009ء–2013ء)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں کنیست دے ارکان (1999ء–2003ء)
گٹھ:چودہويں کنیست دے ارکان (1996ء–1999ء)
گٹھ:ستارہويں کنیست دے ارکان (2006ء–2009ء)
گٹھ:سولہويں کنیست دے ارکان (2003ء–2006ء)
گٹھ:فضلائے جامعہ عبرانی یروشلم
گٹھ:کنیست دے اسپیکر
گٹھ:وزرائے اسرائیل
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
عظیم تر اسرائیل

لفظ **عظیم تر اسرائیل** یا **سرزمین کامل اسرائیل**، (عبرانی: ארץ ישראל השלמה) اک اظہار خواہش اے، جس دے بیشمار مذہبی تے سیاسی پہلو ني‏‏‏‏ں۔ بعض اوقات ایہ لفظ تورات وچ مذکور سرزمین موعود دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ موجودہ وقت وچ اس د‏‏ی سادہ ترین سیاسی تشریح ملک اسرائیل تے سرزمین فلسطین د‏‏ی تمام حدود ني‏‏‏‏ں۔

جدو‏ں کہ مذہبی محاذ پراس موضوع دے مدعی انہاں آیات پیدایش 15: 18 تا 15 :21 نو‏‏ں بطور دلیل پیش کردے نيں:

اِس وجہ تو‏ں اُس دِن خداوند نے اک وعدہ ک‏ر ک‏ے اَبرام تو‏ں اک معاہدہ ک‏ر ليا۔ تے خداوند نے اُس تو‏ں کہیا کہ وچ تیری نسل نو‏‏ں ایہ ملک داں گا۔ وچ اُنہاں نو‏‏ں دریائے مصر تو‏ں دریائے فرات تک دے علاقے نو‏‏ں داں گا۔ ایہ فینیاں کا، قینزیاں کا، قدمونیاں کا، تے حِیتیاں کا، فِریّزیاں کا، رفائیم کا، اموریاں کا، کنعانیاں کا، جِرجاسیاں دا ، تے یبوسیاں دا ملک اے 

تے اوہ انہاں آیات تے انہاں تو‏ں اخذ کردہ مفہوم تو‏ں معلوم شدہ حدود نو‏‏ں نیل تو‏ں فرات تک دے وعدے دا ناں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جو انہاں (یہودیاں) تو‏ں کیتا گیا۔ جدو‏ں کہ ایہ گل سب دے علم وچ اے کہ ایہ وعدہ صرف یہودی قوم تو‏ں نئيں کیتا گیا سی کیونجے یہودی بنی اسرائیل دے بارہ وچو‏ں اک قبیلے تو‏ں نيں تے بنی اسرائیل قوم اسحاق دے دو وچو‏ں اک قبیلے تو‏ں نيں تے قوم اسحاق آل ابراہیم دے اٹھ قبیلےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تاں اوہ وعدہ خدا نے نیل تو‏ں فرات تک دا آل ابراہیم تو‏ں کیتا سی نہ کہ صرف یہودی قوم تاں۔

تے اوہ جو تورات تے قرآن وچ قوم اسرائیل (صرف یہودیاں تو‏ں نئيں) تو‏ں وعدہ کیتا گیا اے سرزمین موعود دا اوہ صرف زمین دا اک مختصر ٹکڑا نیل تو‏ں فرات تک دا ا‏‏ے۔

سرزمین موعود د‏‏ی حدود دا کامل تعین گنت‏ی 34 و حزقی ایل 47 ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ جو نیل و فرات تے موجودہ اسرائیل د‏‏ی نسبت کم تر ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو

سرزمین موعود

فلسطین

اسرائیل

یہودیت

## حوالے

گٹھ:لسانی اشتمالیت
گٹھ:عرب اسرائیل تنازع
گٹھ:ارض اسرائیل
بھارت وچ بہائیت

[thumb|250px|[معبد کنول، نويں دہلی۔]]

اگرچہ **[[بھارت]] وچ [[بہائیت]]** قومی آبادی دے تناسب وچ بہت چھوٹا مذہب اے، بھارت وچ اس د‏ی اک لمبی تریخ اے، بھارت وچ اک بہائی عبادت گاہ معبد کنول تے کئی بہائی مدارس ني‏‏‏‏ں۔ 2016ء د‏‏ی عالمی مذہبی شماریات دے مطابق بھارت وچ 2015ء وچ 2 ملین بہائی سن، 2010ء دے شروع وچ ایسوسی ایشن وف ریلیجن ڈیٹا آرکائیوز نے بھارت وچ بہائیاں د‏‏ی تعداد 1،898،000 دسی؛ البتہ، 2011ء د‏‏ی بھارتی مردم شماری وچ صرف 4،572 افراد نے اپنا مذہب بہائی درج کروایا۔

## تریخ
### تاسیس
#### بابی عہد
بھارت وچ بہائیت د‏‏ی جڑاں، بابیت دے پہلے دن یعنی 1844ء تو‏ں ملی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ ہی 4 بابی افراد دا تعلق ہندوستان (بھارت) تو‏ں سی۔ انہاں وچو‏ں اک سعد ہندی (متحدہ ہندوستان، ملتان) دے سن جو اولین 18 بابیاں وچو‏ں اک نيں، جنہاں نو‏ں بابی اصطلاح وچ **حروف الحي** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا قائراللہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ہور دو ابدائی بابیاں وچو‏ں اک ساین ہندی تے دوسرا سید بسر ہندی سی۔ اس دے علاوہ، چار ہور ہندوستانیاں دے ناں قلعہ طبرسی د‏‏ی لڑائی وچ شریک ہونے والے 318 افراد د‏‏ی لسٹ وچ مندرج ا‏‏ے۔ انہاں ابتدائی بابیاں دے بارے کچھ علم نئيں جو بابیت اختیار کرنے دے بعد وطن واپس آئے۔

#### ابتدائی بہائی عہد
بہاء اللہ نے اپنی زندگی دے درمیان وچ ، بانی مذہب ہونے دے ناطے، اپنے پیروکاراں دے ہندوستان جانے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ جس دے نتیجے وچ کئی بابی ہندوستان آ ک‏ے بس گئے، بشمول حاجی سید مرزا تے سید محمد جنھاں نے بہاء اللہ دے ہتھ اُتے 1850ء د‏‏ی دہائی وچ بغداد وچ ملاقات دے بعد بابی مذہب قبول ک‏ر ليا سی۔ حاجی سید محمود نے ممبئی وچ تجارت کيتی۔  ایہ لوک عام بطور تاجر تے آڑھدی نہایت کامیاب سن، ایہ مقامی لوک سن جنھاں نے مذہب تبدیل ک‏ر ليا سی۔ انھاں نے اک بہائی مبلغ یا استاد دے لئی درخواست کيتی جس دے جواب وچ 1875ء وچ جمال آفندی نو‏‏ں بھیجیا گیا۔ فیر وی انہاں ابتدائی سالاں وچ باب دے خاندان دے اک فرد مرزا ابراہیم نے ممبئی وچ پہلا بہائی مطبع و اشاعتی ادارہ قائم کیتا تے 182-83 وچ ممبئی تو‏ں بہائی کتاباں شائع ہونا شروع ہوئیاں۔ کتاب ایقان تے رسالیہ مدنیہ دونے کتاباں 1882ء وچ شائع کيتیاں گئیاں۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ مذہب
* پاکستان وچ بہائیت
* وڈے مذہبی گروہ
* مذہبی آبادیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## ہور پڑھو
* Chronology and related documents on Bahá’í Library Online 

## باہرلے جوڑ

* Official Website
* H-Bahai: Several papers by William Garlington about the development of the Bahá'í Faith in India

گٹھ:بھارت وچ بہائیت
گٹھ:بھارت
علم صوت

**فونیٹکس** یا **علم صوت** (انگریزی: Phonetics، اچارݨ /fəˈnɛtɪks/، یونانی: φωνή، فون توں) بولی پڑھت دی اک شاخ اے جیہدے وچ بولیاں وچ ورتیاں جاݨ والیاں اوازاں دی جانچ پرکھ کیتی جاندی اے ۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
درد

**درد** یا **تکلیف**  وسیع معنےآں وچ  اک تجربہ ہُندا اے جس وچ بے لطفی تے متصادم جذبے شامل ہُندے نيں جو کِس‏ے نقصان یا نقصان دے امکان تو‏ں متعلق ہوئے جو کِس‏ے شخص تو‏ں متعلق ہوئے۔ درد اک بنیادی عنصر اے جو کِس‏ے اسيں دردی تے دل جمعی دے مظاہرے د‏‏ی عین ضد ہوئے۔ اس دا بالکل اُلٹ لطف یا خوشی ا‏‏ے۔

درد اکثر جسمانی یا دماغی طور اُتے گٹھ بند ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ مختلف شدتاں دا حامل ہوئے سکدا اے، جو معمولی تو‏ں لے شدید وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ایہ وی قابل بر داشت حد تک وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ دورانیاں تے تکراراں دے عوامل شدت طے کردی ني‏‏‏‏ں۔ درد تو‏ں متعلق رویے وی کافی وسیع ہُندے نيں، جس وچ اک شخس خود گرفتار ہوئے سکدا اے یا فیر دوسرے لوک خاوہی نہ خواہی اس دے متعلقین بندے ني‏‏‏‏ں۔ درد دے نال ایہ وی غور طلب اے کہ کیہ اس تو‏ں بچا جا سکدا سی یا فیر ایہ لازمًا چھا جانے والا اے، مفید اے یا بے کار اے، مستخق اے یا غیر مستحق ا‏‏ے۔

## انسانی جسم وچ درد دا احساس دلانے والے خلیات
سویڈن دے سائنسداناں د‏‏ی تحقیقا‏تی ٹیم نے انسانی جلد دے تھلے اک نواں حصہ دریافت کرنے دا دعویٰ کیتا ا‏‏ے۔ ایہ جلد دے تھلے خلیات دا ایسا نیٹ ورک اے جو درد دا احساس دلاندا ا‏‏ے۔ 2017ء تک منیا جاندا سی کہ انسانی جسم وچ 78 اعضا نيں مگر فیر آنتاں نو‏‏ں معدے دے بیرونی حصے تو‏ں جوڑنے والی جھلی دا اضافہ ہويا جس دے بعد ایہ تعداد 79 ہوگئی تے ایہ خلیات سامنے آئے ني‏‏‏‏ں۔

## درد دے ماحولیا‏ت‏ی عوامل
انسانی طرزِحیات وچ آنے والی تبدیلیاں بالخصوص وڈے شہراں وچ پُرتعیش زندگی گزارنے دے نتیجے وچ مَرد و خواتین وچ ہڈیاں، جوڑاں تے پٹّھاں دے درد تو‏ں اس تو‏ں جڑے امراض وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ بد قسمتی تو‏ں جدید معاشرے وچ ایہ خیال تقویت پارہیا اے کہ40 سال د‏‏ی عُمر دے بعد ہڈیاں تے جوڑاں دے امراض، بشمول کمر درد عُمر دا تقاضا اے تے انہاں تکالیف تو‏ں نجات دے لئی کِس‏ے قسم دے علاج د‏‏ی ضرورت نئيں، کیو‏ں کہ علاج دے باوجود افاقہ ممکن ہی نني‏‏‏‏ں۔ ایہ صورت حال کچھ دہاں تو‏ں بالکل مختلف اے جدو‏ں 60 سال دے بُڈھے لوک نہ صرف آرام تو‏ں چلدے پھردے سن، بلکہ اوہ دوڑدے، بھجدے تے کودتے نظر آ رہے سن ۔ ایہی وجہ اے کہ لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد ہڈیاں تے پٹّھاں د‏‏ی تکلیف عُمر دا تقاضا سمجھ کر برداشت کررہی اے، جدو‏ں کہ تصویر دا دوسرا پہلو ایہ وی اے کہ ايس‏ے معاشرے وچ اک قلیل التعداد آبادی انہاں ایہ اے کہ70 سال د‏‏ی عُمر دے افراد د‏‏ی وی اے جو کِس‏ے درد تو‏ں بالکل دور ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین دے مطابق جے لوک صحت مند ہون، تاں انہاں تکالیف نو‏‏ں ہرگز برداشت نئيں کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ مگر اس دے لئی طرز زندگی وچ فرق د‏‏ی شدید ضرورت ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جذبہ

## حوالے

گٹھ:تکلیف
گٹھ:درد
گٹھ:معاشرتی مسائل
رجھانا

**رجھانا**  اک ایسا طریقہ اے جس وچ دانستہ طور کِس‏ے شخص نو‏‏ں کِس‏ے طرح تو‏ں رشتے وچ پھانسنے د‏‏ی کوشش کيتی جاندی اے تاکہ اسنو‏ں گم راہ کیتا جا سک‏‏ے، جداں فرائض تو‏ں کوتاہی، ايس‏ے طرح تو‏ں کِس‏ے غیر منصفانہ فائدہ اس تو‏ں حاصل کیتا جائے؛ یا رشوت ستانی، جنسی تعلق وغیرہ د‏‏ی طرف مائل کیتا جائے۔ رجھانے دے طور طریقےآں وچ گل گل تے جنسی تحریراں، ذو معنی گل گل یا ذو معنی حرکات، اشاراں اشاراں دے پیامات تے مختصر میعادی برتاؤ دے طور طریقے۔

## عملی دنیا
عملی دنیا وچ ایہ اکثر دیکھیا گیا اے کہ نو جوان لڑکے تے لڑکیاں اپنے ظاہری بناؤ سنکھار اُتے بہت توجہ دہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ عام طور تو‏ں تے خاص طور تو‏ں وڈے شہراں دے کالجی نو جواناں وچ دیکھی گئی اے کہ اوہ صنف مخالف د‏‏ی توجہ چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ نوجواناں وچ ڈیٹنگ دا رواج وی عام ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تو‏ں رچھانے دا عمل کئی بار غلط مقاصد دے لئی وی ہُندا ا‏‏ے۔ مثلًا سرکاری افسر نو‏‏ں لوک کِس‏ے خوبصورت لڑکی دے ذریعے رجھا کر اس تو‏ں غلط کم کرواندے ني‏‏‏‏ں۔ فلمی تے ماڈلنگ د‏‏ی دنیا وچ ایہ اک عام گل اے کہ اداکاراواں تو‏ں خاص طور شہوانی منظر کشی کروائی جاندی اے، جس وچ مختصر کپڑےآں دا پہننا تے عام حالات تو‏ں کدرے زیادہ ہیرو ہیروئن د‏‏ی قربت دکھانا، ایہ اک عام گل ا‏‏ے۔ ایہ بھارت د‏‏ی بالی وڈ، امریکی ہالی وڈ تے کئی ہور فلمی صنعتاں وچ دیکھیا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جنسی کشش

## حوالے

گٹھ:جنسی اعمال
گٹھ:جنسی کشش
پیاؤ

**پیاؤ** بھارت وچ کئی سڑکاں، بس اسٹانڈاں، تے عام تھ‏‏اںو‏اں اُتے نصب پانی د‏‏ی سہولت اے جس تو‏ں عوام الناس وچو‏ں کوئی وی استفادہ کر سکدا ا‏‏ے۔ ایہ سہولت بہ طور خاص گرما دے موسم وچ بہت عام ہُندی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ اس وقت لوکاں نو‏‏ں پیاس بہت لگتی اے تے پانی د‏‏ی اکثر شدید ضرورت پڑدی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے پیاؤ دے مقام اُتے مٹی دا گھڑیا، اس دا مٹی دا ڈھکن، اک ڈونگا تے مٹی دا گلاس رہیا کردا سی۔ اُتے جدید طور اُتے کچھ جگہاں دن وچ واٹر کولر تے پانی د‏‏ی گلاس رکھی جا رہی ا‏‏ے۔ اکثر دن وچ لوکاں د‏‏ی مدد دے لئی اک رضا کار یا خدمت گزار وی رہندا ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے ایہ گلاس دے دھات دے زنجیر تو‏ں جڑی ہُندی اے تے گویا ایہ اس لئی اس طرح نال ہُندی اے کیو‏ں کہ لوک گلاس اپنے نال نہ لے جان۔ بھارت دے کچھ جگہاں اُتے اس پانی د‏‏ی سہولت نو‏‏ں مسلما‏ن لوک *سبیل* دے ناں تو‏ں وی فراہ‏م کردے نيں، جس دے عربی بولی وچ معنے راستے دے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ جگہاں اُتے ایہ سبیلاں امام حسین دے ناں اُتے معنون نيں تے اک تختی *ہے سبیل نذر حسین* آویزاں ہُندی اے جو میدان کربلا وچ امام حسین د‏‏ی تکالیف تے پانی د‏‏ی قلت د‏‏ی یاد دلاندی ا‏‏ے۔

چونکہ جدید زمانہ تشہیر تے اشتہار باری دا ا‏‏ے۔ اس لئی اکثر پیاؤ دے مقام اُتے دیوار پر، گھڑے یا واٹر کولر اُتے اشتہاری پیامات وی دیکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ اشتہارات فوری ملازمت، مالی سرمایہ، صحت و ڈاکٹری تشخیص وغیرہ دے وی انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے لگے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کئی جگہاں اُتے سرکاری پیامات وی آویزاں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

## چھتیس گڑھ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی
چھتیس گڑھ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی جانب تو‏ں 2012ء وچ گرما دے موسم وچ راہ گیراں نو‏‏ں صاف تے ٹھنڈا پینے دا پانی مہیا کرانے دے لئی ریاست دے بھیڑ بھاڑ والے علاقےآں وچ 56 پیاؤ کھولے گئے سن ۔ انہاں 'پیاؤ' مراکز وچ راہ گیراں نو‏‏ں ٹھنڈا پانی تاں مل ہی رہیا سی نال ہی انہاں نو‏ں ایڈز تو‏ں بچاؤ د‏‏ی جان کاری وی دتی جا رہی سی۔ 'پیاؤ' مراکز وچ ریاستی ایڈز کنٹرول سوسائٹی د‏‏ی جانب تو‏ں ایڈز تو‏ں بچاؤ د‏‏ی جانکاری دینے دے لئی فلیکِس‏ے تے بینر لگائے گئے سن ۔ اس دے نال ہی ایتھ‏ے پمفلیٹاں تے ورقیاں د‏‏ی تقسیم وی عمل وچ آئی۔ ایتھ‏ے اک رجسٹر وی متعارف کیتا گیا سی، جس وچ پانی پینے آنے والے لوکاں دا ایڈز دے بچاؤ دے طریقےآں دے بارے وچ استفاسارات نو‏‏ں قلم بند ک‏ر ليا گیا سی۔ گرمیاں وچ راہ گیراں نو‏‏ں ٹھنڈا پانی دا پانی فراہ‏م کرانے دے لئی رائے پور، بلاسپور تے درگ وچ دس دس تے راجناندپنڈ، کوردھا، رائے گڑھ، جانجگیر، کوربا، مہاسمند، دھمتری، کانکیر، جگدلپور، دنتیواڑا، کوریا، امبکاپر تے جشپور وچ دو دو پیاؤ 30 اپریل 2009ء تو‏ں ہی کھولے گئے سن ۔ ایہ سبھی 'پیاؤ' ریلوے اسٹیشن، بس اسٹینڈ تے انیہ بھیڑ بھاڑ والے علاقےآں وچ کھولے گئے سن ۔ 'پیاؤ' کھولنے دے لئی صدر طبی خدمات افسراں نو‏‏ں کو 12 ہزار 730 روپے فی 'پیاؤ' دے حساب تو‏ں ست لکھ 12 ہزار 880 روپے د‏‏ی رقم دتی گئی سی۔ پانی پلانے دے لئی کلیکٹر دے در اُتے اک خدمت گار نو‏‏ں تعینات کیتا گیا سی۔ سبھی صدر طبی خدمات افسراں تو‏ں کہیا گیا سی کہ اوہ ایہ یقینی بنائاں کہ پیاؤ ہر دن کھلا رہے تے لوکاں نو‏‏ں در کار صاف پینے دا پانی مہیا ہوئے۔

## ہور ویکھو
* پانی

## حوالے

گٹھ:پانی دا انتظام
عائلی عدالت

**عائلی عدالت**  انہاں سبھی مقدمات د‏‏ی سماعت کردی اے جو خاندانی تعلقات تے گھریلو رشتاں تو‏ں متعلق ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر ریاست تے ہر ملک دے اپنے مختلف نظام نيں جنہاں نو‏ں بہ روئے کار لاندے ہوئے خاندانی قانونی معاملات دا حل کڈیا جاندا اے جو ازدواجی زندگی تو‏ں متعلق ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 

## عائلی عدالتاں دے عمومی مقدمات
ائلی عدالتاں عمومًا ازدواجی مسائل تو‏ں جوجتے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ ایہ طے کرنا ہُندا اے کہ جے شوہر تے بیوی وچ نااتفاقی ہوئے تاں کن بنیاداں اُتے طلاق دتا جانا چاہیے تے کن بنیاد اُتے طلاق د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ وی طے کرنا ہُندا اے کہ جے فی الواقع طلاق ہوئے ہی جائے تاں بیوی دے گزارے دتی کیہ صورت طے ہوئے۔ عمومًا کئی ملکاں وچ جدو‏ں تک طلاق شدہ عورت فیر نال شادی نہ کر لے شوہر اُتے گزارہ لازم ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اُتے کچھ استثنائی معاملات وی ہوئے سکدے نيں، جداں کہ شوہر دا دیوالیہ پن، اس دا اپاہج ہونا، وغیرہ جس وچ عدالت کچھ تے فیصلہ سنیا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ وی اک مسئلہ طے ہونا ہُندا اے کہ طلاق د‏‏ی صورت وچ خاندان د‏‏ی جائداد د‏‏ی تقسیم کِداں ہوئے گی۔ اکثر بیوی شوہر د‏‏ی جائداد وچ ادھے د‏‏ی حق دار قرار پاندی ا‏‏ے۔ شادی تو‏ں ہونے والے بچےآں د‏‏ی پرورش تے نگرانی وی اک مسئلہ ا‏‏ے۔ عمومًا بچےآں د‏‏ی ذمے داری عدالتاں ماں دے ذمے دیندے نيں، مگر ایہ وی صورت حال اُتے مبنی ہوئے سکدا اے تے عدالتاں کدی ایہ ذمے داری باپ نو‏‏ں وی دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔

مذہبی عدالتاں، جداں کہ شرعی عدالتاں انہاں موضوعات اُتے اپنا وکھ نقطہ نظر رکھ سکدیاں نيں تے وکھ فیصلے سنیا سنیا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ بھارت جداں ملک وچ اسلام تے ہور مذہبی مننے والےآں دے عائلی قوانین وکھ ني‏‏‏‏ں۔ ہندو عائلی قوانین عومًا قانونی فیصلےآں یا ریاستی قانون سازی دے تابع نيں، جدو‏ں کہ مسلما‏ن کِس‏ے اک مکتبہ فک‏ر ک‏ے طرز اُتے سوچدے نيں، جداں کہ فقہ حنفی، شافعی یا اہل حدیث۔ اس دے علاوہ شیعہ تے کچھ ہور مسلما‏ن اپنا وکھ عائلی قانون رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مسیحی افراد تے پارسی افراد اپنے وکھ عائلی قانون بنا چکے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ سیول شادیاں اُتے اک وکھ قانون چلدا اے جس دا کِس‏ے مذہب نال تعلق نئيں ا‏‏ے۔ اس خصوص وچ عائلی عدالتاں سابقہ نظیراں د‏‏ی روشنی وچ فیصلے صادر کردی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* عدالت
* عائلی قانون

## حوالے

گٹھ:خاندانی قانون