open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بیگم اختر

**اختری بائی فیضآبادی**، عامَ مشہور **بیگم اختر** (7 اکتوبر 1914–30 اکتوبر 1974)، مشہور ہندوستانی کلاسیکل گلوکارہ سی۔

اسنوں آواز لئی سنگیت ناٹک اکادمی انعام ملیا اتے کلا دے میدان وچ یوگدان لئی بھارت سرکار نے 1975 وچ اسنوں پدم بھوشن نال نوازیا سی۔ اسنوں **ملکہِ غزل** دا خطاب ملیا ہویا سی۔

## ملکہ غزل بیگم اختر
## جم
سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ حاصل کرن والی، پدم شری اتے پدم بھوشن ایوارڈ جیتو، غزل گائکی دی پٹرانی، نامور موزیشیئن، ٹھمری، دادرا وچ مہارت حاصل کرن والی،1929 توں 1974 تک غزل سروتیاں دے دلاں دی ملکہ بنی رہن والی، 16 ڈسکوگرافی اتے 1934 توں 1958 تک 9 فلموگرافی نبھاؤنن والی اختریبائی فیض آبادی دا جم 7 اکتوبر 1914 نوں اصغر حسین دی دوجی بیگم مشتاری دی ککھوں بڑا دروازہ، ٹاؤن بھدارسا، بھارتکنڈ ضلع فیض آباد (اتر پردیش) وچ ہویا ۔ بیبی اختری اتے زوہرا جڑواں بھیناں سن ۔
## سنگیت فر
اختریبائی ادوں محض 7 سالاں دی سی جد اس نے چندرا بائی نال تھئیٹر گروپ وچ ٹور لاؤنن لئی داخلہ پایا ۔ پٹنا دے مشہور سارنگی ماسٹر استاد امداد خان دا اختری دی سنگیت سکھیا لئی سہارا لیا گیا اتے پھر پٹیالہ گھرانے دے عطا محمد خان دیاں سیوانواں لئیاں گئیاں ۔ اپنی امی جان نال اچیری کلاسیکل سنگیت سکھیا واسطے کولکاتہ لئی روانہ ہوئی ۔ لاہور دے محمد خان، عبدل وحید خان توں علاوہ استاد جھنڈے خان توں وی گائکی دی تعلیم حاصل کیتی ۔
## پاہلا رکارڈ
15 سال دی عمر وچ اختریبائی نے سروجنی نائڈو دی حاضری وچ 1934 نوں بہار دے بھوچال پیڑتاں دی مدد لئی پہلی پبلک سٹیج کیتی۔ اسدا پہلا ریکارڈ میگافون رکارڈنگ کمپنی نے جاری کریا جس وچ غزل، دادرا، ٹھمری دا رنگ شامل سی ۔ ایسے سمے دوران ہی ایسٹ انڈیا کمپنی دی پیش کش مطابق کئی ہندی فلماں وچ اداکاری وی کیتی اتے ایک دن دا بادشاہ،نل دمینتی (1933) فلماں چرچہ وچ وی رہیاں ۔
## ویاہ
لکھنؤ پہنچ اختریبائی نے زمانے دے نامور پروڈیوسر -ڈائریکٹر محبوب خان نال ملاقات کیتی تاں 1942 وچ رلیز ہوئی فلم روٹی وچ 6 غزلاں گائیاں، پر پروڈیوسر اتے ڈارریکٹر دی آپسی کھچو-تان صدقہ 3 غزلاں نوں فلم توں ہی باہر کر دتا گیا ۔ اس توں 3 سال مگروں 1945 وچ اختریبائی نے وکیل اشتیاق احمد عباسی نال نکاح کروا لیا اتے اوہ بیگم اختر اکھواؤنن لگی ۔ شوہر دیاں بندشاں کارن اوہ 5 سالاں تک کجھ وی نہ گا سکی اتے ایسے فکر وچ بیمار ہو گئی ۔ پھر 1949 وچ لکھنؤ ریڈیو سٹیشن توں غزلاں اتے دادرا گاؤنن دا موقع ملیا ۔ بیگم اختر نے چار سو دے قریب رچناواں نوں بل سپرش دتا اتے آل انڈیا ریڈیو نال راگ بیسڈ گائکی راہیں رابطہ بنائی رکھیا ۔
## موت
اوہدے دوست نیلم گھمنڈیا دے سدے تے احمدآباد وکھے پروگرام کرن گئی بیگم اختر سروتیاں دی بہتی منگ اتے ہور دباء پاروں وگڑی جسمانی حالت کارن سروتیاں دی خواہش مطابق گا نہ سکی ۔ بیماری دی حالت وچ ہی اوہنوں ہسپتال لجانا پیا ۔ جتھے 30 اکتوبر 1974 نوں اوہ گائکی دیاں یاداں چھڈّ سدا سدا لئی اس جہانو کوچ کر گئی ۔ پر اپنی غزل گائکی دی زندگی وانگ، اوہدی زندگی وی غزل دی زندگی تک قایم رہیگی ۔
## ایہ وی ویکھو
* پٹیالہ گھرانہ

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
## حوالے

 
گٹھ:پٹیالہ گھرانہ
گٹھ:غزل گلوکار

گٹھ:کلاسیکل گلوکار

گٹھ:موسیقی
الیگزیندر کباکوف

**الیگزینڈر ابرامووچ کباکوف** ( 22 اکتوبر، 1943, نووسیبیرسک) اک روسی لکھاری اتے مضمو نگار، صحافی ، کالمنویس ہے۔

## جیونی
الیگزینڈر کباکوف دا جنم نووسیبیرسکوچ ہویا سی۔ کباکوف نے یوکرین دی دنیپروپیترووسک یونیورسٹی دی میکینکل - میتھمیٹکس فیکلٹی توں ایم ایس سی کیتی۔  اسدے بعد اوہ انجینیئر رہا اتے پھر صحافت کرن لگیا۔ 
اس نے سماچار پتراں گدوک  (بھونپو)،  ہفتہ وار پتر ماسکو نیوز اتے پترکا نویں گواہ وچّ کم کیتا۔ 

گٹھ:1943ء دے جم
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی لکھاری
بیسی بیلے باتھ

**بیسی بیلے باتھ** کرناٹک، بھارت دا بہت ہی مشہور پکوان ہے۔

## گرم چول دال

اسدا کنڑ بولی وچّ مطلب ہے گرم چول دال۔ اس پکوان نوں بناؤن لئی مصالے، طور دال اتے سبزیاں دی لوڑ ہندی ہے۔ نٹمیگ، ہینگ، کڑی پتہ، ہلدی نال اسنوں تیار کیتا جاندا ہے۔ اسنوں گرم کھایا جاندا ہے، اتے اسنوں زیادہ طور تے چٹنی، بوندی، سلاد، پاپڑ جاں آلو چپس نال کھایا جاندا ہے. اسنوں عامَ طور تے اڈپی پکوان والے ریسٹورٹ وچّ دتا جاندا ہے۔

گٹھ:کرناٹک دے پکوان
گٹھ:پکوان
گٹھ:کرناٹک
کرناٹک مرکزی یونیورسٹی

**کرناٹک مرکزی یونیورسٹی** (سییوکے) بھارت دے صوبے کرناٹک  دے ضلع گلبرگا وچّ قایم مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ اسمبلی دے ایکٹ (نمبر 3, 2009) تحت قایم  کیتی گی ہے۔ ایہ یونیورسٹی 2009 وچّ قایم کیتیاں گیاں 16 یونیورسٹیاں وچوں کّ ہے۔ ایہ یونیورسٹی 650 ایکڑ تکّ پھیلی ہوئی ہے۔
## ہور ویکھو
* کرناٹک
* مرکزی یونیورسٹیاں
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
## حوالے

## باہری کڑیاں
* یونیورسٹی ویبسایٹ

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:کرناٹک دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
یونیورسٹی گرانٹ کمیشن (بھارت)

**یونیورسٹی گرانٹ کمیشن** بھارت سرکار نے 1956 وچّ یونیورسٹی سکھیا وچ تالمیل، معیار اتے رکھ رکھاو لئی قایم کیتا ایہہ اک قانونی ادارہ ہے۔ ایہہ ادارہ بھارت وچّ یونیورسٹیاں نوں مانتا اتے فنڈ دندا ہے۔ اس دا مکھ دفتر نویں دلی اتے چھ علاقائی دفتر جو کہ پونا، کولکاتہ، حیدرآباد، گوہاٹی، بھوپال اتے بنگلور وکھے ہن۔ یونیورسٹی گرانٹ کمیشن دی کمیٹی پڑھاؤن دا سماں ودھاؤن اتے امتحانی سنچالن وچ پین والے پاڑے نوں گھٹّ کرن دیاں سمبھاوناواں دا پتہ لگائےگا۔
;;کمیشن ہیٹھ لکھے خدمتی ادارےآں ، یونیورسٹی دے کم کاج دا دھیان رکھدا ہے۔
*آل انڈیا تکنیکی سکھیا ایسوسی ایشن(AICTE)
*بھارتی میڈیکل کونسل (MCI)
*بھارتی کھیتی باڑی ریسرچ آرگنائیزیشن(آئی.سی.اے.آر.)
*ڈسٹینس سکھیا کمیشن(DEC)
*بھارتی بار کونسل (BCI)
*قومی ٹیچر سکھیا ایشوسی ایشن(NCTE)
*بھارتی مڑ وسیوا کونسل(RCI)
*بھارتی فارمیسی کونسل(PCI)
*بھارتی نرسنگ کونسل (INC)
*بھارتی ڈینٹل کونسل(ڈی.سی.آئی.)
*مرکزی ہومیؤپیتھک سنگٹھن (CCH)
*مرکزی کونسل آف بھارتی میڈیسن (CCIM)
*مڑ وسیوا کونسل
*قومی دہاتی سوسائٹی کونسل
*اچیری سکھیا کونسل
*آرچیٹیکچر کونسل

## حوالے

## باہری کڑیاں
* یوجی سی دفتری ویبسایٹ

گٹھ:تعلیم
گٹھ:بھارتی کمیشن
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
عالمی بھارتی یونیورسٹی

**عالمی جاں وشو بھارتی یونیورسٹی** () شانتینکیتن، لہندا بنگال بھارت سرکار دے خرچ نال چلدی خدمختیار یونیورسٹی ہے۔ اسدا قیام رابندرناتھ ٹیگور نے پچھمی بنگال دے شہر  شانتینکیتن وچّ 1921 وچّ کیتا  سی۔ اسے نے اس نوں وشو بھارتی کیہا سی، یعنی بھارت نال دنیا دی ملنی۔

شروعاتی سالاں دوران ٹیگور نوں، شبد یونیورسٹی نال چڑ سی کیونکہ اسدی گنجائش وشو بھارتی نالوں گھٹّ ہندی ہے۔ آزادی توں بعد، 1951 وچّ اس ادارے نوں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا سی اتے اسدا دا نام وشو بھارتی یونیورسٹی رکھیا گیا سی۔ روزانہ انگریزی اخبار، دی نیشن (تھائیلینڈ) نے لکھیا ہے،"اس نے 1913 وچّ ساہت دے لئی  نوبل انعام نال حاصل کیتی رقم نوں استعمال کرکے، سکول دا ودھاء کیتا گیا اتے وشو بھارتی یونیورسٹی نام رکھیا گیا سی۔ ایہہ اچیری سکھیا دے بھارت دے سبھ توں نامور تھاواں وچوں اک بن گیا اتے اسدی الیومنی لسٹ وچّ ہورناں دے علاوہ نوبل انعام-جیتوکار ماہو معاشیات امرتیا سین، گلوبلی نامور فلمساز ستیاجیت رائے اتے دیس دے موہری کلا اتہاسکار آر سوا کمار وی شامل ہن۔"
## مقصد
#وکھ وکھ نظریات توں سچ دے وکھ وکھ روپاں دے حصول لئی انسانی من دا تجزیہ کرنا۔ 
#پرانی رہتل وچّ رکھیا ہویا آدھاربھوت ایکتا دے مطالعہ اتے جانچ دوارا اوہناں وچّ پرسپر گوڑہا سنبندھ ستھاپت کرنا۔ 
#ایشیا وچّ ویاپت جیون دے پرتی درشٹیکون اتے وچاراں دی بنیاد تے لہندے دے دیساں نال رابطہ ودھاؤنا۔ 
#چڑھدے اتے لہندے وچّ نزدیک رابطے قایم کرکے  عالمی امن دیاں سمبھاوناواں نوں وچاراں دے آزاد لین-دین دوارا درڑھ بناؤنا۔ 
#ایہناں آدرشاں نوں دھیان وچّ رکھدے ہوئے شانتی نکیتن وچّ اک اجیہے سنسکرتک کیندر دی ستھاپنا کرنا جتھے دھرم، ساہت، اتہاس، وگیان اتے ہندو، بودھی، جین، مسلمان، سکھ، عیسائی اتے ہور سبھیتاواں دی کلا دا ادھٔین اتے اوہناں وچّ شودھکارج، پچھمی سنسکرتی دے نال، آتمک وکاس دے انوکول سادگی دے ماحول وچّ کیتا جاوے۔
## اتہاس

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم

گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
راجیو گاندھی یونیورسٹی

**راجیو گاندھی یونیورسٹی** (**آر.جی.یو.**) () جیہنوں **اروناچل یونیورسٹی** دے ناں نال وی جانیا جاندا اے ۔ بھارت دے صوبا اروناچل پردیش دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے ۔ اس یونیورسٹی دا قیام 1984 وچ کیتا گیا سی ۔ ایہ یونیورسٹی مرکزی یونیورسٹی دا درجا رکھدی اے۔ موجودہ ویلے اروناچل پردیش وچ 32 کالج اس یونیورسٹی نال الحاق شدہ نیں جیہناں وچوں 14 کالج نیشنل کالج دا درجا رکھدے نیں ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
تیزپور یونیورسٹی

**تیزپور یونیورسٹی** () اک مرکزی یونیورسٹی ہے جو کہ بھارت دے صوبے آسام وچّ واقع ہے۔ پدمنابھا اچاریہ جو کہ آسام دے گورنر ہن، اوہ اس یونیورسٹی دے چانسلر ہن اتے مہر کانتی چودھری اس یونیورسٹی دے وائس-چانسلر ہن۔

## اتہاس

تیزپور یونیورسٹی دا قیام پارلیمنٹ دے ایکٹ تحت ، 1994 وچّ کیتی گی سی۔تد اس سمیں بھارت دے پردھان-منتری پی وی نرسمہا راؤ نے اس یونیورسٹی دا افتتاح کیتا سی۔

## یونیورسٹی کیمپس

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
* تیزپور یونیورسٹی ویبسایٹ
*   دفتری ویبسایٹ 

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
دکھنی بہار مرکزی یونیورسٹی

**دکھنی بہار مرکزی یونیورسٹی** بھارت سرکار ولوں مرکزی یونیورسٹی ایکٹ، 2009(سیکشن 25) تحت بنایاں گیاں 16 نویاں یونیورسٹیاں وچوں اکّ مرکزی یونیورسٹی ہے۔ ایہ یونیورسٹی بھارت دے بہار صوبے وچّ واقع ہے۔ایہ یونیورسٹی 300 ایکڑ وچّ پھیلی ہوئی ہے۔
## چانسلر
لوک سبھا سپیکر سری متی میرا کمار اس یونیورسٹی دے پہلے  چانسلر  سن۔ 

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
*دفتری ویبسایٹ 

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گرو گھاسیداس یونیورسٹی

**گرو گھاسیداس یونیورسٹی (गुरु घासीदास केन्द्रीय विश्वविद्यालय)**, چھتیسگڑھ دیاں وڈیاں اتے پرانیاں یونیورسٹیاں وچوں اکّ ہے اتے اہہ اک مرکزی یونیورسٹی ہے۔ ایہ یونیورسٹی بلاسپور وکھے واقع ہے۔ اس یونیورسٹی دا قیام 16 جون 1983 وچّ کیتا گیا سی۔

## یونیورسٹی کیمپس

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
*یونیورسٹی ہومپیج 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
مرکزی یونیورسٹیاں

**مرکزی یونیورسٹیاں** بھارت وچّ پارلیمنٹ دے ایکٹ تحت قایم کیتیاں گیاں ہن اتے ایہہ *ہائر ایجوکیشن کمیشن* دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ چلایاں جاندیاں ہن۔عامَ-طور تے بھارت وچّ ساریاں یونیورسٹیاں نوں مانتا دین دا کم اتے یونیورسٹیاں دی ہور ذمہ واری دا کم *[[یونیورسٹی گرانٹ کمیشن]]*(یوجی سی) ولوں کیتا جاندا ہے جو کہ *یونیورسٹی گرانٹ کمیشن ایکٹ، 1956* تحت بنایا گیا سی۔

**مرکزی جامعہ **  بھارت د‏‏ی اوہ یونیورسٹیاں نيں جو شعبہ برائے اعلیٰ تعلیم، وزارت ترقی انسانی وسائل، حکومت ہند دے تحت قائم کيت‏یاں جاندیاں نيں۔  بھارت د‏‏ی تمام یونیورسٹیاں نو‏‏ں یونیورسٹی گرانٹس کمیشن منظور کردی اے تے ایہ کمیشن یونیورسٹی گرانٹس کمیشن ایکٹ، 1956ء دے تحت تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ 15 پروفیشنل کونسلاں وی تشکیل دتیاں گئیاں جو مختلف زاویاں تو‏ں بھارت د‏‏ی یونیوسٹیاں اُتے نطر رکھدی نيں تاکہ انہاں دا معیار برقرار رہ‏‏ے۔ *مرکزی جامعہ سینٹرل یونیورسٹی ایکٹ 2009ء*۔ ايس‏ے ایکٹ دے تحت مرکزی یونیورسٹی اپنے مقاصد طت کردی ا‏‏ے۔ اوتھے تو‏ں اختیارات وی حاصل ہُندے نيں۔ اس دے تحت اوائل وچ 12 یونیورسٹیاں قائم کيت‏یاں گئیاں سن۔

 د‏‏ی تازہ لسٹ دے مطابق بھارت وچ کل 49 مرکزی یونیورسٹیاں نيں۔
انہاں وچو‏ں 12 یونیورسٹیاں براہ راست مرکزی حکومت تو‏ں فنڈ حاصل کردیاں نيں جدو‏ں کہ باقی نو‏‏ں یو جی سی فنڈ کردی ا‏‏ے۔

یو جی سی مرکزی جامعہ دے علاوہ جنہاں یونیورسٹیاں د‏‏ی دیکھ بھال کردی اے اوہ مندرجہ ذیل نيں

1۔ ریاستی جامعہ- انہاں یونیورسٹیاں نو‏‏ں بھارت د‏‏ی تمام ریاستاں اپنے اپنے علاقہ وچ علاقائی اسمبلی ایکٹ دے تحت قائم کردی اے تے دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔

2۔ ڈیمڈ جامعہ- ڈیمڈ جامعہ یا ڈیمڈ یونیورسٹی نیم آزاد یونیورسٹی اے جسنو‏ں شعبہ برائے اعلیٰ تعلیم یو جی سی ایکٹ د‏‏ی شق 3 دے تحت یو جی سی دے مشورہ اُتے قائم کردا ا‏‏ے۔ 

3۔ نجی جامعہ دا پرائیویٹ یونیورسٹی نو‏‏ں یو جی سی منظور کردی ا‏‏ے۔ نجی جامعہ نو‏‏ں ڈگری دینے دا اختیار اے مگر اوہ حرم جامعہ دے باہر کوئی کالج نئيں بنا سکدی ا‏‏ے۔  بھارت وچ کل 282 نجی یونیورسٹیاں نيں۔

ان یونیورسٹیاں دے علاوہ وی بھارت وچ کئی طرح دے تعلیمی، طبی، تحقیقی تے تکنیکی ادارے قائم نيں جداں انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، نیشنل انٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف سائنس ایجوکیشن اینڈ ریسرچ، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی، انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینیجمینٹ تے آل انڈیا انسٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز۔ انہاں دے علاوہ وی ہور قسم دے تعلیمی ادارے قائم نيں۔

## یونیورسٹیاں صوبےآں مطابق
25 مئی 2016 مطابق بھارت وچّ کلّ 47 مرکزی یونیورسٹیاں ہن۔

## مرکزی یونیورسٹیاں دی لسٹ



# مرکزی یونیورسٹی ایکٹ، 2009 راہیں قایم

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹ کمیشن

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم

گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ

**بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ** جاں *'بھارتی یونیورسٹیاں*:

بھارت وچّ کلّ 754(25 مئی 2016 مطابق ) یونیورسٹیاں ہن، جہناں وچوں کجھ صوبہ سرکار اتے مرکزی سرکار ولوں چلایاں جاندیاں ہن اتے کجھ پرائیویٹ یونیورسٹیاں ہن جو کسے گروپ جاں ادارے ولوں چلایاں جاندیاں ہن۔ ایہناں نوں مانتا *[[یونیورسٹی گرانٹ کمیشن (بھارت)]]* ولوں دتی جاندی ہے۔

## قسماں پکھوں اتے صوبےآں پکھوں یونیورسٹیاں

ایہ لسٹ25 مئی 2016 مطابق ہے۔

اس لسٹ وچّ *نیشنل سکول آف ڈرامہ* نوں شامل نہیں کیتا گیا ہے جسنے 7 اکتوبر 2011 نوں اپنا سٹیٹس بدل لیا سی۔ اس لئی اسدا موجودہ سٹیٹس اپورن ہے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* بھارت وچّ کالج اتے یونیورسٹیاں 
* یونیورسٹی ریٹنگز 
* یونیورسٹی کھوجو 
* دوستپوسٹ- بھارتی یونیورسٹی ودیارتھیاں نوں جوڈن والی ویبسایٹ
* بھارتی راجاں وچلیاں یونیورسٹیاں 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی

**اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی** (ہندی: इंदिरा गाँधी राष्ट्रीय मुक्त विश्वविद्यालय, اختصار وچّ اگنو -IGNOU) بھارتی پارلیمنٹ ایکٹ راہیں ستمبر، 1985 وچّ قایم اک مرکزی یونیورسٹی ہے۔ اس دا مکھ دفتر [(نویں دلی]] (میدان گڑی) وچّ واقع ہے۔ طالب علماں دی گنتی پکھوں ایہہ دنیا دی سبھ توں وڈی یونیورسٹی ہے۔ بھارت اتے ہور 33 دیساں دے لگپگّ 40 لکھ طالب علم اس وچّ پڑھائی کردے ہن۔ ایہہ یونیورسٹی بھارت وچّ اوپن اتے دورورتی پڑھائی دا سرکاری  مرکز وی ہے اتے بھارت وچّ دورورتی سکھیا دے معیار اچیاؤن اتے قایم رکھن لئی کم کردی ہے۔

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
* یونیورسٹی – *دفتری ویبسایٹ*
* یونیورسٹی مرکز، کرنال
* کمیونٹی ویبسایٹ 

 
 

 

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
جامعہ ملیہ اسلامیہ

**جامعہ ملیہ اسلامیہ** (ہندی: जामिया मिलिया इस्लामिया, انگریزی: Jamia Millia Islamia) نویں دلی ہندوستان وچّ اک مرکزی یونیورسٹی ہے۔ 
## اتہاس
ایہہ 1920 چ علیگڑھ وچّ قایم ہوئی تھی۔ 1988 وچّ ہندوستانی پارلیمینٹ دے اک ایکٹ تحت اس نوں مرکزی  یونیورسٹی دا درجہ حاصل ہویا۔
* ڈاکٹر ذاکر حسین اس دے پہلے وائس چانسلر مقرر ہوئے سن۔ انتقال دے بعد جامعہ وچّ ہی اوہناں نوں دفنایا گیا سی۔
* ڈاکٹر مختار احمد انصاری، جو بعد وچّ وائس چانسلر مقرر ہوئے۔
* شیخ الہند مولانا محمود حسن
* عبدالمجید خواجہ
* عابد حسین
* حکیم اجمل خان
* محمد مجیب

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
 

 
 

 

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
عابد حسین

ڈاکٹر. **عابد حسین** (26 دسمبر 1926 – 21 جون 2012) اک بھارتی معیشت دان، سول سرونٹ اتے ڈپلومیٹ سی ۔ اوہ 1992 توں 1990 تکّ امریکا وچ بھارت دا سفیر سی تے 1985 توں 1990 تک  یوجنا کمیشن  دا اک میمبر سی ۔
## نجی زندگی
اس نے "ہند-چینی جھگڑا اتے بھارتی برصغیر چ انٹرنیشنل سیاست'، (1977) دی لکھاری ترلوک کارکی نال ویاہ کروایا اتے اوہناں دے تنّ بچے ہن۔ اس دا بھرا ارشاد پنجاتن اداکار اتے مائیم کلاکار ہے، جسنے جرمن فلم * [[Der Schuh des Manitu]]* 'چ ابھنی کیتا ہے۔ ڈاکٹر. حسین، اپنے جدی شہر حیدرآباد دکن (آندھرا پردیش) وچّ وڈا ہویا اتے 1942 وچّ اتھوں دے نظام کالج توں اسنے مڈھلی پڑھائی مکمل کیتی ۔

عابد حسین سول سوسائٹی دا اک سرگرم میمبر سی تے اوہنے عالمیت ، انٹرنیٹ سینسرشپ، جنس مدعے، اظہار دی آزادی تے سبھیاچاری ساپیکھزم سمیت کئی مدعیاں بارے چلی  بحث وچ تکڑا یوگدان پایا۔

21 جون 2012 نوں دل دے وڈے دورے نال لندن وچ عابد حسین دی موت ہو گئی ۔

## حوالے

 

 
گٹھ:بھارت دے صدر
گٹھ:بھارتی معیشت دان
گٹھ:بھارتی مسلمان
ہماچل پردیش مرکزی یونیورسٹی

**ہماچل پردیش مرکزی یونیورسٹی** اک مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ شاہ پور، ہماچل پردیش وچّ قایم کیتی گئی ہے۔ اس یونیورسٹی دے دو پکے کیمپس ہن پہلا وج بیاس کیمپس،دیہرا اتے دوجا دھولادھار کیمپس، دھولادھار۔ ایہ یونیورسٹی بھارت سرکار ولوں مرکزی یونیورسٹی ایکٹ، 2009 تحت قایم گئی ہے۔ پروفیسر کلدیپ چند اگنیہوتری اس یونیورسٹی دے وائس-چانسلر ہن۔
## اتہاس
پردھان-منتری من موہن سنگھ نے 15 اگست، 2007 نوں اپنے اک  خطاب وچّ اعلان کیتا کہ جس صوبے وچّ کوئی مرکزی یونیورسٹی نہیں ہے، انھاں صوبےآں وچّ مرکزی یونیورسٹیاں قایم کیتیاں جان۔ اس طرحاں سکیم کمیشن نے مرکزی  یونیورسٹی ایکٹ، 2009 تحت 16 یونیورسٹیاں قایم کرن دا اعلان کیتا۔ اس ایکٹ نوں 20 مارچ، 2009 نوں صدر دی منظوری ملی اتے اس ایکٹ تحت ہی ہماچل پردیش مرکزی یونیورسٹی قایم کیتی گئی۔

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 

 
 

 

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
ہریاݨا مرکزی یونیورسٹی

**ہریاݨا مرکزی یونیورسٹی** جنت-پالی ناں دے اک پنڈ وچ اے،جو کہ ہریاݨا صوبے دے ضلع مہندرگڑھ وچ آؤندا اے ۔ہ یونیورسٹی  وچّ ہے۔اس یونیورسٹی دا قیام مرکزی  یونیورسٹی ایکٹ، 2009 تحت بھارت سرکار ولوں کیتی گئی سی۔

## فوٹو گیلری

File:The building of university.jpg|ہوسٹل
File:Gate of central university.jpg|مرکزی یونیورسٹی مرکزی گیٹ


## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں
* [ دفتری ویبسایٹ


 

 

[گٹھ:یونیورسٹی]
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
کشمیر مرکزی یونیورسٹی

**کشمیر مرکزی یونیورسٹی** جسنوں کہ **جموں اتے کشمیر مرکزی یونیورسٹی** وی کیہا جاندا ہے، اک مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ بھارت دے راج جموں اتے کشمیر دے ضلع گاندربل وچّ واقع ہے۔ ایہ یونیورسٹی بھارت سرکار دے مرکزی یونیورسٹی ایکٹ، 2009 تحت بنایاں گیاں 13 نویاں یونیورسٹیاں وچوں اک ہے۔ اس یونیورسٹی وچّ کئی مضمون پڑھائے جاندے ہن۔اس یونیورسٹی وچّ کھوج کارج متعلق کورس وی مہیا ہن۔پروفیسر عبدالواحد قریشی اس یونیورسٹی دے پہلے وائس-چانسلر سن۔
## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* یونیورسٹی سمپرک، وبھاگ اتے کورساں بارے جانکاری 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
ڈاکٹر ہری سنگھ گوڑ یونیورسٹی

**ڈاکٹر. ہری سنگھ گوڑ یونیورسٹی** () جسنوں کہ **ساگر یونیورسٹی** وی کیہا جاندا ہے، () اک مرکزی یونیورسٹی ہے جو کہ مدھ پردیش دے اک شہر ساگر وچّ واقع ہے۔ایہ مدھ پردیش دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی ہے۔
## یونیورسٹی کیمپس
اس یونیورسٹی دا مکھ کیمپس شہر ساگر وچّ ہے جو کہ پتھاریا پہاڑی اُتے واقع ہے۔ اس یونیورسٹی دا کلّ رقبہ 830.3 ہیکٹیئر دے لگبھگ ہے۔

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
کیرالا مرکزی یونیورسٹی

**کیرالا مرکزی یونیورسٹی (سی یو کے)** بھارت دیاں 15 مرکزی یونیورسٹیاں وچوں اک ہے۔ ایہہ یونیورسٹی کاسارگود (کیرالا) وچّ واقع ہے۔ اس یونیورسٹی دا قیام 2009 دے مرکزی یونیورسٹی ایکٹ تحت کیتا گئیا سی۔

## پوسٹ-گریجوئیٹ پروگرام

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
مرکزی کھیتی باڑی یونیورسٹی

**مرکزی کھیتی باڑی یونیورسٹی** اک کھیتی باڑی یونیورسٹی ہے، جو کہ بھارتی راج منیپور دے شہر روسیمبا، امپھال وچّ واقع ہے۔

مرکزی کھیتی باڑی یونیورسٹی، بھارتی پارلیمنٹ دے ایکٹ، *مرکزی کھیتی باڑی یونیورسٹی ایکٹ 1992* (1992 دا نمبر 40) تحت قایم کیتی گئی سی۔ 13 ستمبر 1993 نوں اس یونیورسٹی دا پہلا وائس-چانسلر تعینات کیتا گیا سی۔
ایہ یونیورسٹی بھارت دیاں بہترین کھیتی باڑی یونیورسٹیاں وچوں اک ہے۔ اس یونیورسٹی وچّ کئی کورس کروائے جاندے ہن، جو کھیتی باڑی نال جڑدے ہن۔ اس یونیورسٹی وچّ ویٹنری کورس وی مہیا  ہن، جو اچ-پدھر تکّ کروائے جاندے ہن۔

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
منیپور یونیورسٹی

**منیپور یونیورسٹی** 5 جون 1980 نوں *منیپور یونیورسٹی ایکٹ 1980* نوں امپھال وچّ قایم کیتی گئی سی۔ 13 اکتوبر 2005 نوں اس یونیورسٹی نوں مرکزی یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا سی۔

ایہ یونیورسٹی منیپور صوبے دےراجگڑھ امپھال نیڑے *چانچیپور* وچّ واقع ہے۔ ایہ یونیورسٹی 287 ایکڑ وچّ پھیلی ہوئی ہے۔

 
 

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
نارتھ ایسٹرن ہل یونیورسٹی

**نارتھ ایسٹرن ہل یونیورسٹی** (انگریزی مخفف:**NEHU**) اک مرکزی یونیورسٹی ہے جو کہ 19 جولائی 1973 نوں بھارتی پارلیمنٹ دے ایکٹ تحت قایم کیتی گئی سی۔ ایہ یونیورسٹی بھارتی صوبے میگھالیہ دے راجگڑھ شیلانگ دے اک پہاڑی علاقے وچّ واقع ہے۔ایہ یونیورسٹی سکھیا پکھوں کافی اچّ-پدھری یونیورسٹی ہے۔
## حوالے

## باہری کڑیاں
*

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
میزورام یونیورسٹی

**میزورام یونیورسٹی** اک مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ یونیورسٹی گرانٹ کمیشن ولوں الحاق شدہ یونیورسٹی ہے۔ ایہ یونیورسٹی 2 جولائی 2001 نوں بھارت سرکار  نے قایم کیتی   سی۔ بھارت دا صدر اس یونیورسٹی دا وزٹر ہے۔ایہ یونیورسٹی بھارتی صوبے میزورام دے راجگڑھ آیزول وکھے واقع ہے۔

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
ناگالینڈ یونیورسٹی

**ناگالینڈ یونیورسٹی** اک مرکزی یونیورسٹی ہے جو کہ بھارتی صوبے ناگالینڈ وچّ بھارت سرکار ولوں پارلیمنٹ دے ایکٹ تحت 1989 وچّ قایم کیتی گئی سی۔ اس یونیورسٹی توں الحاق شدہ 61 ہور کالج ہن جو ناگالینڈ وچّ موجود ہن اتے انھاں وچّ لگبھگ 24,000 طالب علم سکھیا لین آؤندے ہن۔
### کورس
اس یونیورسٹی وچّ ایمّ.اے، ایمّ.ایسّ.سی، ایمّ.کام، ایمّ.بی.ا، بی.ٹیکّ، بی.ایسّ.سی (ایگری)، ایلّ ایلّ.بی، بی.ایڈّ، بی.ایسّ.سی، بی.ے، بی.کام، بی.بی.ے، بی.سی.ے، بی.ایسّ.سی (نرسنگ) کورس کرواے جاندے ہن۔

## ہور دیکھو
* بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)
*مرکزی یونیورسٹیاں
## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
 

 
گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
بھارتی پارلیمنٹ

**بھارتی پارلیمینٹ** (پارلیمینٹ) بھارت دی سبتوں اچ آئینی سبھا ہے۔ بھارتی پارلیمینٹ وچّ صدر اتے دو ایوان- لوک سبھا (لوکاں دا ایوان) اتے راج سبھا (صوبےآں دی ایوان) ہندے ہن۔ صدر دے کول پارلیمینٹ دے دوناں وچوں کسے وی ایوان نوں بلان جاں ستھگت کرن اتے لوک سبھا نوں  ٹورن دی طاقت ہے۔ پر صدر ایہناں طاقتاں دی ورتوں وزیراعظم جاں کابینہ دے کہن تے کردا ہے۔ بھارتی پارلیمینٹ دا سنچالن پارلیمنٹ ہاؤس وچّ ہندا ہے، جو کہ نویں دلی وچّ واقع ہے۔

لوک سبھا وچّ دیس دی جنتا لوکاں چنے ہوئے نمائندے ہندے ہن جہناں دی گنتی 552 ہے۔ راج سبھا اک ستھائی ایوان ہے جس وچّ میمبر گنتی 250 ہے۔ راج سبھا دے میبراں چون 6 سال لئی ہندی ہے، جسدے اک تہائی میمبر ہر 2 سال وچّ ریٹائرڈ ہندے ہن۔

## بنتر
بھارتی آئين دی دفعہ 79 مطابق بھارتی پارلیمنٹ وچّ دو ایوان ، لوک سبھا اتے راج سبھا، اتے صدر شامل ہندا ہے۔ صدر ایہناں دے مکھی طور کم کردا ہے۔ 

### بھارت دا صدر
بھارت دا صدر دیس دا مکھی اتے فوج دا سپریم کمانڈر ہندا ہے۔ بھارتی آئین دی دفعہ 54 مطابق صدر دی چون لئی دوواں ایواناں دے میمبر اتے صوبےآں دی اسمبلی دے میمبر ووٹ دے کے چُندے ہن۔ صدر دی چون پنج سال لئی کیتی جاندی ہے۔ اسدے کول بلّ پاس کرن دی طاقت ہندی ہے۔ آئین دی دفعہ 111 مطابق اوہ اس بلّ نوں روک کے واپس ایواناں وچّ بھیج سکدا ہے اتے استے اپنے وچار وی دے سکدا ہے، پر جدوں دوبارہ ایہہ بلّ دوبارہ صدر کول منظور ہون لئی بھیجیا جاندا ہے تاں اسنوں ایہہ پاس کرنا ہی پیندا ہے۔ 

### لوک سبھا

لوک سبھا پارلیمنٹ دا ہیٹھلا ایوان ہے۔ اسدے 550+2 میمبر ہندے ہن۔ 550 وچوں 530 وکھ وکھ صوبےآں وچوں چنے جاندے ہن اتے 20 مرکز تحت علاقےآں وچوں۔ استوں علاوہ دو اینگلو-بھارتی میمبر صدر ولوں نامزد کیتے جاندے ہن۔ ایہہ میمبر تاں ہی نامزد کیتے جاندے ہن جیکر صدر نوں اجیہا لگدا ہے کہ اس بھائیچارے دی صحیح نمائندگی نہیں ہو رہی۔ ہن دے قانون مطابق بھارتی لوک سبھا وچّ 545 میمبر ہن۔ ایہہ میمبر صوبےآں دے علاقےآں اتے آبادی دے حساب نال چنے جاندے ہن। ایہناں 545 سیٹاں وچوں 131 (18.42%) سیٹاں  راکھویاں رکھیاں گئیاں ہن جہناں وچوں 84 پچھڑیاں ذاتاں لئی، 47 پچھڑیاں شرینیاں لئی راکھویاں ہن۔

لوک سبھا دی چون 5 سالاں لئی کیتی جاندی ہے۔ ایہہ سماں اسدے پہلے سیشن نال شروع ہندا ہے۔ لوک سبھا دا میمبر بنن لئی گھٹّ توں گھٹّ عمر 25 سال ہونی چاہیدی ہے اتے اوہ بندہ بھارت دا شہری ہونا چاہدا ہے۔ اسدے کسے جرم کیس وچّ دوشی نہیں ہونا چاہیدا اتے ناں ہی اوہ دماغی طور تے پاگل ہونا چاہدا ہے۔

لوک سبھا دے میمبراں دی چون عامَ چوناں راہیں کیتی جاندی ہے۔ کوئی وی بندہ جسدی عمر 18 سال ہے اوہ ایہناں چوناں وچّ حھہ لے سکدا ہے۔

## راج سبھا

راج سبھا بھارتی جمہوریت دی اپری نمائندہ سبھا ہے۔ راج سبھا وچّ 250 میمبر ہو سکدے ہن پر موجودہ قانون مطابق اسدے 245 میمبر ہن۔ ایہناں وچوں 12 میمبر صدر ولون نامزد کیتے گئے ہندے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت دی پارلیمینٹ
گٹھ:بھارت دی سرکار
گٹھ:بھارت
فورڈ مسٹانگ

**فورڈ مسٹانگ** امریکی کمپنی فورڈ دی بنائی ہوئی گڈیاں دے ٹبر دا ناں اے۔ پہلی مسٹانگ 1963 وچ بنی جینے امریکی مسل گڈیاں وچ اک نواں ڈیزائن لیائی جینوں پونی گڈی آخدے نیں۔ فورڈ مسٹانگ 50 وریاں توں وکی جارئی اے تے اس ویلے وچ ایدے کئی ڈیزائن آۓ۔

گٹھ:کھیڈ کاراں
پانڈیچری یونیورسٹی

**پانڈیچری یونیورسٹی** اک مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ بھارت دے مرکز ماتحت علاقے پونڈیچری وچّ قایم ہے۔ اس یونیورسٹی دا قیام 1985 وچّ کیتا گیا سی۔
اس یونیورسٹی دے کلّ 87 الحاق شدہ کالجاں وچّ لگبھگ 35,000 طالب علم پڑھدے ہن۔
یونیورسٹی کیمپس وچّ لگبھگ 6,500 طالب علم پڑھدے ہن۔ 2013 وچّ کیتے سروے مطابق پانڈیچری یونیورسٹی بھارت دیاں ودھیا 10 یونیورسٹیاں وچوں اکّ یونیورسٹی سی۔اپریل 2016 وچّ اینّ.آی.آر.ایفّ. ولون تیار  کیتی رپورٹ مطابق پانڈیچری یونیورسٹی 13ویں  تھاں اتے ہے۔
## یونیورسٹی تصویراں

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
راجستھان مرکزی یونیورسٹی

**راجستھان مرکزی یونیورسٹی** ( ہندی : राजस्थान केन्द्रीय विश्वविद्यालय ) جسنوں کہ *سییوراج* ( ہندی : सीयूराज ) وی آکھا جاندا اے اکّ  مرکزی یونیورسٹی اے ، جو کہ بھارت دے صوبے  راجستھان دے نگر اجمیر وچ واقع اے ۔ اس یونیورسٹی دے دس سکول ، ویہہ اکیڈمک ڈیپارٹمنٹ تے اکّ کمیونٹی کالج اے ، جس وچّ ہر مضمون دی  سکھیا دتی جاندی اے ۔ اس یونیورسٹی وچّ بھارت دے 23 صوبےآں وچوں طالب علم پڑھن لی آؤندے آ ۔

= = یونیورسٹی کیمپس = =

## باہری کڑیاں
* یونیورسٹی ویبسایٹ 

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:راجستھان
سکم یونیورسٹی

**سکم یونیورسٹی** (نیپالی : ) اکّ مرکزی  یونیورسٹی ہے جو کہ بھارت دی سکم ریاست دے راجگڑھ  گنگٹوک وچّ قایم ہے۔ ہ یونیورسٹی بھارتی پارلیمنٹ دے *سکم یونیورسٹی ایکٹ، 2006* تحت قایم  کیتی گی ہے۔ اس یونیورسٹی دے پہلے چانسلر دا ناں ایمّ. ایسّ. سوامیناتھن ہے اتے پہلے وائس-چانسلر دا ناں  مہیندر پی. لاما ہے۔ اس یونیورسٹی وچّ وکھ-وکھ مضمونان بارے سکھیا دتی جاندی ہے۔
سکم صوبے وچّ واقع سارے کالج اس یونیورسٹی نال ہی الحاق شدہ ہن۔

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:سکم
تاملناڈو مرکزی یونیورسٹی

**تاملناڈو مرکزی یونیورسٹی** (انگریزی وچّ:**CUTN**) دا قیام بھارتی پارلیمنٹ دے ایکٹ (20 مارچ 2009 دا نمبر 25)تحت  کیتا گیا سی۔ اس یونیورسٹی دا افتتاح 30 ستمبر 2009 نوں *کپل سبل* نے کیتا سی۔ ایہ یونیورسٹی 500ایکڑ تکّ تھیلی ہوئی ہے۔
## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:تامل ناڈو
باباصاحب بھیمراؤ امبیدکر یونیورسٹی

**باباصاحب بھیمراؤ امبیدکر یونیورسٹی** (انگریزی وچّ:**BBAU**) اکّ مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ بھارت دے صوبے  اتر پردیش دے راجگڑھ لکھنؤ وچّ واقع ہے۔ اس یونیورسٹی دا ناں بھارتی آئين دے خالق بھیم راؤ امبیدکر دے ناں اتے رکھیا گیا ہے۔ اس یونیورسٹی وچّ لگبھگ 50% سیٹاں پروٹیکٹڈ کیٹیگڑیز  لی راکھویں رکھیان جاندیاں ہن۔ 

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:اتر پردیش
بھارتی سمندری یونیورسٹی

**بھارتی سمندری یونیورسٹی** جاں **انڈیئن میریٹام یونیورسٹی** (انگریزی وچّ:**IMU**) () اکّ مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ 14 نومبر 2008 نوں *انڈیئن میریٹام یونیورسٹی ایکٹ، 2008* تحت قایم  کیتی گی ہے۔ اس یونیورسٹی دے کیمپس چنیئی، ممبئی، وشاکھاپٹنم، کلکتہ، کوچین وچّ ہن۔

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:اتر پردیش
حیدرآباد یونیورسٹی

**حیدرآباد یونیورسٹی** (; IAST: *Haidarābād visvavidyālayamu*), جسنوں **حیدرآباد مرکزی یونیورسٹی** دے طور تے وی جانیا جاندا ہے، حیدرآباد دکن، تلینگانہ، بھارت وچ واقع اک بھارتی  کھوج یونیورسٹی ہے۔ 

1974 وچ اسارے، اسدے زیادہتر رہائشی ہاسٹل وچّ 5000 توں ودھ طالب علم اتے 400 توں ودھ فیکلٹی میمبر ہن۔ تلینگانہ صوبے  دے گورنر ، ایکس-اوفیسیؤ سرکاری یونیورسٹی دے مکھ ریکٹر ہن، جدکہ بھارت دا صدر یونیورسٹی نوں وزٹر ہے۔

## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:تلنگانہ
تریپورا یونیورسٹی

**تریپورا یونیورسٹی** اکّ مرکزی یونیورسٹی ہے، جو کہ بھارت دے صوبے تریپورا وچّ واقع ہے۔ تریپورا یونیورسٹی، 30 جون، 2014 نوں *انڈیا ٹوڈے* وچّ چھپی رپورٹ مطابق انڈیا ٹوڈے- نیلسن یونیورسٹی رینکنگ سروے 2014 مطابق چڑھدے بھارت دی ودھیا چوتھی اتے پورے بھارت دی ودھیا 43ویں یونیورسٹی ہے۔
## ہور ویکھو
*بھارت وچّ یونیورسٹیاں دی لسٹ
*یونیورسٹی گرانٹ کمیشن
*مرکزی یونیورسٹیاں

## حوالے

## باہری کڑیاں

 

گٹھ:سکھیا
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:تریپورا
بنارس ہندو یونیورسٹی

**بنارس ہندو یونیورسٹی** اک مرکزی یونیورسٹی ہے۔ ایہہ وارانسی، اتر پردیش وچّ واقع ہے۔ اسدی قیام 1916 وچّ مدن موہن مالویا نے کیتا۔ پہلاں ایہہ یونیورسٹی *مرکزی ہندو کالج* وجوں جانی جاندی سی۔ اسنوں بی ایچ یو دے ناں نال وی جانیا جاندا ہے۔ 

ایہہ ایشیا دے سبھ توں وڈی رہائشی یونیورسٹی ہے۔ اس وچّ لگبھگ 20,000 طالب علم رہِ سکدے ہن। اس یونیورسٹی وچّ ہر نسل، ذات، رنگ اتے دھرم دے طالب علم پڑھدے ہن۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت دیاں مرکزی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:سکھیا ادارے
گٹھ:سکھیا
سِلواسا

**سِلواسا ** (مراٹھی: , گجراتی: સેલ્વાસ, پرتگالی: Silvassá) بھارت دے مرکز ماتحت علاقے دادر تے نگر حویلی دا راجگڑھ ہے۔

## حوالے

گٹھ:دادر اتے نگر حویلی دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
امپھال

**امپھال** بھارت دے منیپور صوبے دا راجگڑھ  ہے۔
## اتہاس

## سیر

### شری گوونددیو جی مندر
ایہہ مندر منپر دے پوروَ شاسکاں دے محل دے نزدیک ہی ہے، اتے ویشنووں دا پاون تیرتھ تھاں ہے ۔ ایہہ دو سونا گمبداں سہت اک سرل پر سندر اساری ہے ۔ اسوچّ اک پکا پرانگن اتے سبھاگار بھ ہے ۔ اتھے دے مکھ دیوتا شری رادھا - کرشن ہن، جہناں دے نال ہی بلرام اتے کرشن دے مندر اک طرف ہن، تاں دوجے پاسے جگناتھ، بلبھدر اتے سبھدرا دے مندر ہن ۔ 
### شہید مینار
انپھال دے پولوگراؤنڈ دے پوروی ولّ ایہہ مینار بیر ٹکیندرجیت پارک وچّ کھڑی ہے ۔ ایہہ بریٹیش فوج دے ورودھ 1891 دے لڑائی دے منپری شہیداں دی یاد وچّ بنی ہے ۔ ایہہ مینار فوٹو کھچن والیاں دا مکھ کھچّ ہے ۔

### سنگدا
921 میٹر دی اچائی اتے ایہہ سندر پکنک تھاں انپھال ولوں 16 کلومیٹر دور ہے ۔

### لنگتابال
ایہہ بھارت - برما سیما ولوں 6 کلومیٹر دور ہے ۔

## حوالے

گٹھ:منیپور دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
کوہیما

**کوہیما**  ) بھارت دے ناگالینڈ صوبے دا راجگڑھ ہے۔ ایہہ ناگالینڈ دی راجگڑھ ہے اتے بہت خوبصورت ہے۔ بھارت دے صوبے ناگالینڈ دا پہاڑی راجگڑھ ہے۔ ایہہ میانمار دے بارڈر تے ہے جو سمندری پدھر توں 1261 میٹر(4137 فٹّ) تے واقع ہے۔ ناگالینڈ دے تنّ شہراں وچّ اک ایہہ شہر جو انگامی قبیلے دے لوکاں دا شہر ہے۔ کوہیما وچّ زیادہتر آدواسی رہندے ہن ۔ اس آدواسیاں دی رہتل بہت رنگ - برنگی ہے جو سیاحاں نوں بہت پسند آؤندی ہے ۔ انھاننوں ایہناں دی رہتل دی جھلک ویکھنا بہت پسند آؤندا ہے ۔ ایہناں دی رہتل دے علاوہ سیاح  اتھے کئی چنگیرے اتے اتہاسک پریٹن ستھاناں دی سیر وی کر سکدے ہن ۔ ایہناں وچّ راج سنگراہلئے، ایمپورئم، ناگا ہیرٹیج کامپلیکس، کوہما پنڈ، دجکوؤ گھاٹی، جپھُو سکھر، تسیمنیو، کھونوما پنڈ، دجلیکی اتے تیوپھیما ٹورسٹ پنڈ پرمکھ ہن ۔ ایہہ سارے سیاحاں نوں بہت پسند آؤندے ہن کیونکہ ایہناں دی خوبصورت انھاننوں منترمگدھ کر دندی ہے ۔

2001 دی جنگننا سمیں کوہیما 'چ 78,584 لوک وسدے سن، جہناں 'چ مرداں 53% اتے عورتاں 47% سن۔ کوہیما دی شرح خواندگی  75% جو بھارت دی شرح خواندگی نالوں زیادہ ہے۔ اتھے 79% مرد اتے 70% عورتاں دی شرح خواندگی ہے۔ اس شہر 'چ 16 قبیلے رہندے ہن جہناں 'چوں انگامی قبیلے اتے اوس قبیلے دی آبادی سبھ توں زیادہ ہے۔
## حوالے

گٹھ:ناگالینڈ دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
دِسپور

**دِسپور **  ( آسامی : দিছপুৰ ) بھارت دے  چڑھدے وچ واقع وڈے صوبے آسام دا راجگڑھ ہے ۔  ایہہ آسام دے سبھ توں وڈے شہر گوہاٹی دے اک سرے تے وسیا اک نگر ہے ۔ اسنوں سنّ ١٩٧٣ وچ صوبے دے راجگڑھ دا درجہ ملیا کیونکہ استوں پہلاں صوبے دا راجگڑھ شیلانگ سی لیکن میگھالیہ دے قیام دے مگروں شیلانگ میگھالیا دے حصے وچ آ گیا ۔

 

## جغرافیہ
## آبادی
## آواجائی
## خاص تھاں
## تعلیم
 
## باہری کڑیاں
## حوالے

گٹھ:آسام دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
ایشیا دا چانن

***ایشیا دا چانن*** (انگریزی:***لائیٹ آف ایشیا***)، اپ-سرلیکھ د* گریٹ ریننسیئیشن*، سر ایڈون آرنلڈ دی اک کتاب ہے۔ کتاب دا پہلا ایڈیشن جولائی 1879 وچ لندن وچ شائع کیتا گیا سی۔

اک کہانی شاعری دے روپ وچ، ایہہ کتاب، شہزادہ گوتم سدھارتھ، جو گیان حاصل کرن بعد بدھ بن گیا. دے جیون اتے سمیں دا ذکر کرن دا اپرالا ہے۔ کتاب اس دی زندگی، شخصیت، اتے   فلسفہ شعری-لڑیِ دے روپ وچّ پیش کردی ہے۔ ایہہ للتوستار دا اک کھلا روپانترن ہے۔

کتاب دی اشاعت توں کجھ دہاکے پہلاں تکّ، بہت گھٹّ لوک بدھ اتے بدھ دھرم، جسدا ایہ بانی سی  اتے جو  پنجھی صدیاں توں موجود سی، اس بارے ایشیا دے باہر بہت گھٹّ جانیا جاندا سی۔ آرنلڈ دی کتاب لہندے پاٹھکاں وچّ بدھ دھرم نوں ہرمنپیارا بناؤن لئی پہلیاں سفل کوششاں وچوں اک سی۔

کتاب اس نوں پہلی وار شائع ہون توں اج تکّ  بہت ہی تعریف کیتی گئی ہے، اتے کئی سمیکھیاواں دا موضوع رہی ہے۔ ایہہ ہندی (اچاریہ رام چندر شکلا نے) سمیت کئی بولیاں وچّ ترجمہ کیتی جا چکی ہے۔

1945 وچّ آسکر وائلڈ دی*The Picture of Dorian Gray* (1891), دے مووی ورژن وچّ مکھ پاتر ، بدچلنی دے جیون وچّ غرق جاندا ہے تاں اک دوست اس نوں ایشیا دے چانن دی اک کاپی ادھار دے کے چنگے جیون ولّ واپس لیاؤن دی کوشش کردا ہے۔

## روپانترن
1928 وچ فرانز اوسٹن اتے ہمانسو رائے دی ڈریکشن ہیٹھ اس شاعری دا اک فلم روپانترن پریم سنیاس سرلیکھ ہیٹھ کیتا گیا سی۔  Dudley Buck نے اپنے اک oratorio, د لائیٹ آف ایشیا لئی آدھار دے طور تے اس کتاب نوں ورتیا سی جس دی پہلی پیشکاری 1887 وچ کیتی گئی سی۔

## حوالے

## باہری جوڑ
* 
* Bengali Drama Based on ''The Light of Asia'' 

گٹھ:کتاباں
قبالہ

قَبالہ، قَبَلہ،قابالہ تے قابالا (عبرانی: קַבָּלָה‎ قبول کرنا) تورات دی باطنی تشریح تے تفسیر دا مجموعہ جو یہودی معاشرہ وچ زبانی منتقل ہندا رہیا تے ایسے بنیاد اتے ایہ روحانی فلسفہ تے مکتب فکر وجود وچ آیا۔ یہودی معاشرہ وچ مختلف نظریات مثلاً پسندیدہ قوم (בחירת עם ישראל) ، ارض مقدس (ארץ הקודש‎) ایسے مکتب فکر تے اینہاں دیاں رازدرانہ  تفسیراں نال وجود وچ آئے۔

thumb|قبالا دے پرمکھ گرنتھ زوہار دا پہلا چھپیا مجموعہ

**قبالا** () یہودی پراسراریت دی اک قسم ہے۔ اک روائتی قبالا پیروکار نوں *میکبل* کیہا جاندا ہے۔ ().

قبالا دیاں جڑھاں یہودی دھرم وچّ ہن اتے اسدے پیروکار اپنی خفیہ تعلیم دی ویاکھیا لئی یہودی سروتاں دی ہی ورتوں کردے ہن۔ اوہ ایہناں دی ورتوں کرکے یہودی دھرمگرنتھاں، روایتاں اتے رسماں دے محفی ملطباں نوں کھولن دا دعوی کردے ہن۔

قبالا دا جنم12ویں اتے 13ویں صدی وچّ دکھنی فرانس اتے سپین وچّ ہویا، اتے 16ویں صدی دے عثمانی فلسطین وچّ اسنوں نویں مطلب عطا کیتے گئے۔ آئزک لوریا نوں کبالا دا پیش منیا جاندا ہے۔ ویہویں صدی وچّ یہودی لبرزم اتے سدھار دے دور وچّ قبالا ولّ لوکاں دا رجھان ودھیا اتے اسدا دائرہ غیر-یہودی پراسراریت  تکّ ودھیا۔

## ہور ویکھو
* یہودیت

## حوالے

گٹھ:یہودیت
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
گٹھ:کتاب قضاۃ دے قاضی
گٹھ:قدیم یہودہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مذہب
ماگھی

**ماگھی** اک پنجابی تہوار اے۔ ہندی وچّ اسنوں مکر سنکرانتی کیہا جاندا اے۔ ایہہ تہوار سارے بھارت وچّ ٹھنڈ وچّ پکی فصل دا جشن مناؤن لئی منایا جاندا اے۔ ماگھی، پنجابی کلینڈر مطابق ماگھ مہینے دے پہلے دن نوں پنجاب، ہریانہ اتے ہماچل پردیش وچّ منائی جاندی اے۔ ماگھی مکر سنکراتی تہوار دا پنجابی ناں اے، جوکِہ ٹھنڈ دی سنگراند دا تہوار اے تے اسنوں سردی واڈی دے تہوار دے روپ وچّ پورے بھارت وچّ منایا جاندا اے ۔

## موسمی تہوار

ماگھی دن دے ویلے دی روشنی وچّ وادھا ہون دا نشان اے اتے ایہہ سردی دی واڈی دا جشن اے (جوکِہ اصل وچّ دسمبر وچّ آؤندی اے) جس دن توں سورج اپنی یاترا دی شروعات شمال سمت ولّ کردا اے، جس دا ذکر “بڑا دن” (وڈا دن) دے طور تے کیتا جاندا اے ۔ پنجابی کلنڈر مطابق ، اس دن توں شیشر موسم دے شروعات ہون دی وی منی جاندی اے ۔ شیشر موسم سردی دے موسم دا دوسرا ادھ وی منیا جاندا اے جس وچّ نمر موسم ہندا اے، اتے اس طرحاں ماگھی نوں موسمی تہوار منیا جاندا اے ۔جس طرحاں ماگھی تہوار نوں سورجی مہینے ماگھ وچّ منایا جاندا اے اس مطابق بسنت تہوار نوں چندر مہینے دے ماگھ وچّ منایا جاندا اے ۔ ایہہ دوویں مہینے موسمی ہن جہناں وچّ ماگھی بسنت توں پہلاں منائی جاندی اے ۔

## حوالے-

## ماگھی دے مشہور میلے
* مکتسر دا میلہ
* تختوپورے دا میلہ
## حوالے

گٹھ:پنجابی تہوار
گٹھ:تہوار
گٹھ:پنجابی رہتل
اسلام شاہ سوری

**اسلام شاہ سوری** سوری سلطنت دا دوسرا راجا سی ۔  اسدا اصلی نام جلال خان  سی، اتے اوہ شیر شاہ سوری دا پتر سی۔ اسنے ستّ سال (1545–53) دلی اتے راج  کیتا۔ اسلام شاہ سوری دا باراں سال دا پتر فیروج شاہ سوری اسدا وارث سی۔ پر گدی اتے بیٹھن توں کجھ دن بعد شیر شاہ دے بھتیجے محمد مبریز نے اسنوں موت دے گھاٹ اتار دتا  ، اتے مبریز نے محمد شاہ عادل ناں رکھ کے راج کیتا۔
## حوالے

گٹھ:دلی
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
سید قائم رسول الیاس

**سید قاسم رسول الیاس**  بھارت دی بھلائی پارٹی نام دی سیاسی پارٹی دا پردھان ہے۔ اوہ جماعت اسلامی ہند دی فیصلے کرن والی اتے لیڈرشپ ترجمان اتے مرکزی مجلس   شوریٰ   دا میمبر ہے۔ اوہ نویں دلی توں شائع ہندا اردو ماہنامہ  افکار ملیر،  دا اڈیٹر ہے. 

## ایہہ وی ویکھو
* مجتبی فاروق
* عمر خالد,پتر

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:زندہ لوک
عمر خالد

**عمر خالد** ہسٹوریکل سٹڈیز جواہر لال نہرو یونیورسٹی وچّ پی.ایچ.ڈی دا اک طالب علم ہے۔ اس نوں کتھت طور 'تے یونیورسٹی اندر دیس مخالف  نعرے بازی لاؤن لئی دلی پولیس ولوں راجدھروہ دی دفعہ تحت چارج کیتا گیا اتے اس نے اپنے آپ نوں 24 فروری 2016 نوں گرفتار کرن لئی سرنڈر  کیتا سی۔

اس 'تے افضل گورو دی پھانسی دا دن مناؤن لئی جے.این.یو اندر اک سبھا دا پربندھ کرن دا دوش لایا گیا ہے۔

## یونیورسٹی سرگرمیاں اتے مڈھلا جیون

## ایہہ وی ویکھو
 
* سید قائم رسول الیاس,پیؤ

## حوالے

گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی
گٹھ:1987ء دے جم
 
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:زندہ لوک
دنیا میخائیل

**دونیا میخائیل** (جنم 1965)  امریکہ وچّ رہندی اک عراقی شاعرہ ہے۔

## زندگی
اس دا جنم اتے پالن پوسن عراق وچّ ہویا سی۔ 
اس نے بغداد یونیورسٹی توں گریجوئیشن کیتی۔

دنیا مخائیل نے * بغداد آبزرور * لئی ساہت اڈیٹر وجوں کم کیتا۔ اس دی لیکھنی کر کے عراقی اہلکاراں دیاں دھمکیاں اتے ودھ رہیاں پریشانیآں کر کے، اوہ 1996 دے اخیر وچّ عراق توں امریکہ چلی گئی سی، اتے اتھے اوہ وین سٹیٹ یونیورسٹی وچ مشرق وسطی مطالعہ کرن لگّ پئی۔
2001 وچّ، لکھن دی آزادی لئی اقوام متحدہ انسانی حقوق انعام  نال نوازیا  گیا سی۔
## شاعری نمونہ

### مول عربی وچّ

لو كانَ العالمُ مستوياً
مثل بساط الريح
لكانَ للأسى بداية ونهاية.

لو كانَ العالمُ مربعاً
لاختبأنا في احدى الزوايا
كلما لعبت الحربُ لعبة الغميضة.

لو كان العالمُ مدوراً
لدارت أحلامُنا بالتعاقب في دولاب الهواء
ولتساوينا جميعاً


### پنجابی ترجمہ

دنیاں دی شکل

دنیا  اگر چپٹی ہندی 
جادو دی دری ورگی،
تاں ساڈے دکھ دا کوئی آدی ہندا تے انت وی۔

دنیا  اگر چورس ہندی 
اسیں اک کونے وچّ دبک جاندے، 
جد جنگ لُکن میٹی کھیڈدی۔

دنیا  اگر گول ہندی
ساڈے سپنے، چنڈول تے چڑھدے اپنی واری 
اتے اسیں سبھ برابر ہندے۔


## حوالے

گٹھ:عراقی شاعر
گٹھ:عراقی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:1965ء دے جم
گٹھ:عراقی شخصیتاں
دل داریاں

**دلداریاں** پنجابی گائک اتے اداکار امریندر گلّ دی  اک سٹوڈیؤ ایلبم ہے۔ ایہہ اس دے پچھلے ایلبم *ایک وعدہ* بعد امریندر دی دوجی وڈی سفلتا سی۔ ایلبم "سنگیت آدمی"، سکھشندر شندا نے کمپوز کیتی ہے اتے راج کاکڑا، دیوَ راج جسل، امرجیت سندھر، جسی جالندھری، امردیپ گلّ اتے ستی کھوکھیوالیا دے لکھے گیت ہن۔

## ٹریک لسٹنگ
سارا سنگیت سکھشندر شندا ولوں تیار کیتا گیا ہے.

## انعام
اس ایلبم نوں  2006 دے پنجابی سنگیت اوارڈ وچّ اک تنّ ایوارڈ لئی نامزد کیتا گیا سی:
***دلداریاں** لئی سبھ توں **ودھیا سنگیت ویڈیو** 
***دلداریاں** لئی سبھ توں **ودھیا پوپ ایلبم** 
***سوہنی کڑی**لئی سبھ توں **ودھیا پوپ آوازاں**

## حوالے

گٹھ:سنگیت
گٹھ:پنجابی سنگیت

گٹھ:موسیقی
ایزی جیٹ ایئر لائنز

thumb
**ایزی جیٹ** اک برطانوی گھٹ قیمت والی ایئر لائن کیرئیر ہے جو کی لندن لوٹن ہوائی اڈے تے واقع ہے. ایہہ 32 دیساں وچّ 700 'تے رستے ' تے گھریلو اتے قومبنتری روٹاں تے سیوا مہیا کردی ہے.  ایزی جیٹ لنڈن سٹاک ایکسچیز 'تے لسٹ بند اتے FTSE 100 انڈیکس دی بھائیوال ہے. ایسے گروپ ہولڈنگز لمیٹڈ (اس دے  بانی سر سٹیلیوس  حاجی-لینوئن اتے اس دے پروار دا ایزی ایئر لائن وچّ نویش واہن ) دا 34.62 % حصیداری نال سبھ تو وڈا حصیدار (جولائی 2014 دے طور 'تے ) ہے. ایہہ سارے یورپ وچّ 11000 لوکاں نوں روزگار مہیا کردا ہے، پر مکھ طور تے ایہہ نوکریاں برطانیہ وچّ ہی  ہن.

1995 وچ  ایزی جیٹ دے قیام دے بعد اس نے تیزی نال وادھا کیتا ہے، ایہہ وادھا زیادہتر ادھگرہن کرن نال ہویا.  اتے گھٹ قیمت ایئر لائن دی منگ کرکے ہویا. ایہہ ایئرلائین اپنی ایسوسیئیٹ کمپنی دے ایزی جیٹ  جرمنی دے نال مل کے 200 توں ودھ جہازی اڈاناں  دا انتظام کردی ہے جس وچّ زیادہتر ایئر بس اے319 شامل ہن. اس دے یورپ وچّ 24 بیس ہن اتے جس وچوں گیٹوک سبھ تو وڈا بیس ہے  2014 وچّ، اسی جیٹ 65 ملیان توں ودھ مسافر لے کے گیا. جو کی اس نوں مسافراں دی گنتی دے روپ وچّ رینیئر تو بعد یورپ دی دوسری سبھ تو وڈی ایئر لائن بناؤدی ہے 

ایزی جیٹ ٹیلیویین دی لڑی ایئر لائن بروڈکاسٹ آئی ٹی وی تے دکھائی گئی جس وچ ایئر لائن دا لوٹن ہوائی اڈے اتے ہور بیساں تے کم کرن دا طریقہ دکھایا گیا

## اتہاس

### شروعات

قیام دے بعد ایزی جیٹ نے بہت ترقی کیتی، ایہہ ترقی تے وادھا ببرطانیہ   اتے یورپ  وچّ اچّ منگ کرکے ہویا. اس ترقی کرکے، ایزی جیٹ نے کئی حریف ایئرلائینز خریدیاں  نیں ، جس وچ یونائٹیڈ ایئر ویز وی شامل ہے.

مارچ 1998 وچّ، ایزی جیٹ نے تنّ لکھ سوسّ فریک  وچّ  سوسّ چارٹر ایئرلائین TEATTEA وچّ 40% دی حصیداری خریدی. 

ایئرلائین دا نواں نام ایزی جیٹ سوٹزر لینڈ رکھیا گیا اتے اس نے اپنیاں سیواواں 1 اپریل 1999 وچّ شروع کیتیاں اتے جنیوا انٹرنیشنل ہوائی اڈے نوں اپنے ہیڈکوارٹر دے طور تے تبدیل کیتا سی. ایہہ ایزی جیٹ دا یو کے تو باہر پہلا ہیڈکواٹر  سی. 2002 وچّ، ایزی جیٹ نے  374 ملیان پاؤنڈ وچّ حریف ایئرلائین لنڈن سٹینڈ شیڈ – گو     نوں خریدیا.

ایزی جیٹ نوں گو تو تنّ نوے ٹھکانہ ورثے برسٹال ہوائی اڈا، ایسٹ مڈ لینڈ ایئر پورٹ اتے لندن سٹین سیڈ ایئر پورٹ ملے. گو دے ادھگرہن نال ایزی جیٹ دے فلیٹ وچّ بوئنگ 737-300 جہاز دی گنتی دگنی ہو گئی.

2002 وچّ، ایزی جیٹ نے گیٹوک ایئر پورٹ تے اک نواں بیس کھولھیا اتے 2003 اتے 2007 دے وچکار جرمن، فرانس، اٹلی اتے سپین وچ اپنے بیس کھولھے تے یورپ وچّ اپنی ہوند مضبوط  کیتی.  2007 وچّ، ایزی جیٹ  کسے وی ہور کسے وی یورپی ایئرلائین تو ودھ فی دن اڈاناں اوپریٹنگ کرن دا دعوی کیتا. 25 اکتوبر 2007 وچّ ایزی جیٹ نے جی بی ایئر لائن دی ساری شیئر پونجی بلیڈ گروپ توں خرید لیتی.

## حوالے

 

گٹھ:ایئر لائیناں
گٹھ:ہواباز کمپنیاں
گٹھ:ہواباز کمپنیاں
شروان شاہان محل

**شروان شاہان محل** (, , ) پندرہویں صدی وچ **[[شروان]]** دے **[[شروان شاہ|شاہاں]]**   ولوں تعمیر کیتا جان والا اک محل ہے۔ 2000 وچ اسنوں  یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا۔ 

## مورتاں

File:Palace of the Shirvanshahs IAA1173.jpg
File:Azerbaigian-baku3.jpg|
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 165-167 HDR.jpg
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 183-185 HDR.jpg
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 22.jpg
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 24.jpg
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 26.jpg
Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 27.jpg
File:Portal-Shirvanshahs.JPG|
File:Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 154.jpg|


## حوالے

گٹھ:آذربائیجان دے محل
گٹھ:آذربائیجان وچ شاہی رہائش گاہاں
گٹھ:آذربائیجان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:باکو دے سیاحتی تھاں
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
قدیم شہر (باکو)

**قدیم شہر** () آذربائیجان دے راجگڑھ باکو دا تریخی اصل شہر ہے۔ دسمبر 2000 وج یونیسکو نے قدیم شہر نال شروان شاہان محل تے قلعہ دوشیزہ نوں عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کر لیا۔ 

## باہرلے جوڑ

* 
* UNESCO World Heritage site: Walled City of Baku with the Palace of the Shirvanshahs and the Maiden Tower

گٹھ:آذربائیجان وج عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:باکو
گٹھ:آذربائیجان دے قلعے
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
شاہراہ 71 (ایران)

**شاہراہ  جاں سڑک 71 (ایران)‏‎‏**  ایہ ایران دی اک اہم شاہراہ ہے جو تہران نوں خلیج فارس نال ملاندی ہے۔ اس دے اہم شہراں وچ قم، کاشان، اصفہان، یزد سرنجان تے کرمان شامل نیں۔ ایہ صوبہ اصفہان، ہورموزگان، کرمان، قم، تہران تے یزد توں  گزردی ہے۔
گٹھ:ایران وچ سڑکاں
گٹھ:ایران وچ آواجائی
سینٹرل خالصہ یتیم خانہ

**سینٹرل خالصہ یتیم خانہ** امرتسر دا قیام   چیف خالصہ دیوان نے ،یتیم تے نیاسرا بچےآں دی سیوا سنبھال لئی 1904 وچّ کیتا سی۔1905 وچّ اتھے نابینا سورما سنگھاں لئی آشرم بنایا گیا۔

بے سہارا بچیاں نوں سماج دا مفید انگ بناؤن لئی داخل کرکے یونیورسٹی پدھر تکّ تعلیم مہیا کروائی جاندی ہے۔اک اطلاع مطابق سال 2016-17 وچّ کل 375 بچے تعلیم لے رہے سن ، جنھاں وچّ 45 بچے نابینا  سن۔ایہہ بچے بھارت دے وکھ وکھ صوبیاں توں آئے سن تے کجھ نیپال توں وی۔ایہناں نوں چنگے ڈاکٹر ، انجیئنر، ٹیکنیشیئن،الیکٹریسیئن، کیرتنیئے وغیرہ بنن دی سکھلائی دتی جاندی ہے۔نابینا بچیاں نوں بریل لپی وچ پڑھائی کروا کے تے کرسی بننا سکھا کے ہنرمند تے کماؤن یوگ بنایا جاندا ہے۔

### رہائش
60 کمریاں والی دو منزلا عمارت *گورو گوبند سنگھ بال بھون تے گنگا سنگھ ہوسٹل*  وچّ بچیاں دی رہائش دا سچجا پربندھ ہے۔اس ہوسٹل دے ساہمنے اک خوبصورت پارک ہے۔پارک وچّ سندر فوارہ لگا ہے جس دی رنگدار روشنی رات ویلے چنگا نظارہ دیندی ہے۔سارے کمرے ہوادار ہن،پکھے تے بجلئی روشنی نال سسجت ہن۔۔پین والے پانی لئی فلٹر تے کولر دا وی پربندھ ہے۔

### لنگر ہال
بال بھون دے نال ہی اک پاسے لنگر ہالَ تے باورچی خانہ بنے ہوئے ہن۔بچے سکھ روایت مطابق اک ہی پنگت وچّ بیٹھ کے لنگر چھکدے ہن۔

### تعلیمی سرگرمیاں
دسویں تکّ دی پڑھائی  شہید ادھم سنگھ  میموریال سکول جو عمارت اندر ہی واقع ہے وچّ کروائی جاندی ہے۔گیارویں تے باہرویں دی پڑھائی بچے خالصہ کالج سکول وچ کردے ہن۔شہید اودھم سنگھ اتھے ہی پلیا پڑھیا سی۔ہور وی کئی اچ پراپتی والے لوک جویں گوپال سنگھ،بھائی گرمیج سنگھ سابقہ حضوری راگی دربار صاحب ,گیانی مان سنگھ گرنتھی سری دربار صاحب اتیاد اتھوں تعلیم حاصل کرکے وڈے ہوئے ہن۔

گیانی گرمیج سنگھ نے تاں سارے گرو گرنتھ صاحب دا بریل لپی وچ ترجمہ کرکے چھپوایا ہے۔

گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:سکھ ادارے
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
قلعہ دوشیزہ

**قلعہ دوشیزہ** (; ) قدیم شہر باکو، آذربائیجان وچ واقع ہے۔ ایہ چوتھی-پنچویں صدی ق م وچ تعمیر کیتا گیا۔ 
اسنوں 2001 وچ یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا۔ 

## تریخ
نام لئی  وضاحتاں دی اک وڈی تعداد موجود ہے، جنہاں وجون سب توں اہم اک دوشیزہ (باکو دے خان دی بیٹی کہیا جاندا ہے )  دی کہانی ہے جس نے مینار توں چھال مار کے  اپنی جان دے دتی سی۔ 
بعض ذرائع اسنوں  بیٹی دی بجائے بادشاہدی  بہن دسدے نیں جو اپنے بھائی دی قید وچ سی۔ قید دی بدنامی توں بچن لئی اس نے مینار توں چھال مار کے موت نوں گلے لگا لیا۔  نام دی اک ہور وضاحت یہ ہے کہ در حقیقت اسنوں کدے وی طاقت (لہذا 'بکارت' لئی اک مجازی حوالہ) نال فتح نہیں کیتا جا سکا۔ جدونکہ بعض لوکاں دا خیال ہے کہ ایہ صرف پہرے دا مینار سی جس نال دور تک دیکھیا جا سکدا سی۔

## مورتاں

File:Maidentt.jpg|
File:Torre de la Doncella, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 215-217 HDR.jpg|
File:Maiden towers entry old city baku azerbaijan.jpg|
File:Baku Maiden Tower 2010.jpg|
File:Giz galasi.JPG
File:10 AZM 1993 both sides.jpg


## حوالے

## بیرونی جوڑ

* Secrets of the Maiden Tower. Azerbaijan International (Autumn 2006)
*Baku's Maiden Tower from Azerbaijan International

گٹھ:آذربائیجان وچ مینار
گٹھ:آذربائیجان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:باکو دے سیاحتی تھاں
گٹھ:آذربائیجان دیاں یادگاراں
گٹھ:آذربائیجان دیاں قومی علامتاں
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
ایلن مبانکو

**ایلن مبانکو** انگریزی:Alain Mabanckou (جنم 24 فروری 1966) اک ناول کار،صحافی اتے شاعر ہے۔ ایلن  اک فرانسیسی شہری ہے پر اسدا جنم کانگو وچ ہویا سی۔ اوہ اس ویلے امریکہ وچ ساہت دا اک پروفیسر ہے۔ایلن  فرانسیسی بولی دا اک پرمکھ لکھاری ہے۔

## حوالے

گٹھ:جنم 1966
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:شاعر
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
قسمت بیگ

**قسمت بیگ** پاکستان لہور دی اک سٹیج تھیٹر اداکارہ  اتے ڈانسر سی۔  جدوں ایہہ اک پروگرام توں واپس آ رہی سی تاں اک ان پچھانے آدمی نے گولی چلا کے اس نون قتل کر دتا گئیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اداکاراں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان

گٹھ:پنجابی شخصیتاں