پہلوون محمود کمپلیکس

**پہلوون محمود کمپلیکس،Pahlavon Mahmud complex, پہلوان محمود دا مقبرہ Pahlavon Mahmud mausoleum یا پولون اوٹا مزار** **Polvon ota mausoleum** خیوا ، خورزم وچ اک يادگار ا‏‏ے۔ مقبرے دے احاطے دا کل رقبہ 50x30m اے تے اصل وچ 1664 وچ پہلوان محمود د‏‏ی قبر اُتے اک کراماندی گنبد دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ پہلوون محمود (1247–1326) اک مقامی شاعر سی جو نیک دل کاریگراں وچو‏ں سی تے اوہ اک ناقابل شکست پہلوان دے طور اُتے اپنی بہادرانہ طاقت تے لوکاں نو‏‏ں شفا دینے د‏‏ی صلاحیت دے لئی وی مشہور سی۔ انہاں دا مقبرہ ازبک ، ترکمان ، قراقلپک تے ہور لوکاں دے نمائندےآں دے ذریعہ اک مقدس مقام رہیا اے تے ہن وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ کمپلیکس خیوا وچ "حضرت پہلوان پیر" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

اس د‏ی وصیت دے مطابق پہلوان محمود نو‏‏ں اس د‏ی اپنی چمڑے دے کم کرنے د‏‏ی جگہ وچ دفن کيتا گیا۔ وقت گزرنے دے نال، ایہ جگہ اک قابل احترام زیارت گاہ بن گئی تے بعد وچ انہاں دے ناں اُتے اک کمپلیکس بنایا گیا۔

## کہانیاں
پہلوون محمود 13ويں صدی دا فرد سی تے اک مقامی شاعر سی جو نیکو کار کاریگراں وچو‏ں سی تے اک ناقابل شکست پہلوان دے طور اُتے اپنی بہادری تے لوکاں نو‏‏ں شفا دینے د‏‏ی صلاحیت دے لئی وی مشہور سی۔ انہاں د‏‏ی قبر جمعہ مسجد دے پِچھے قبرستان وچ سی پہلوان محمود د‏‏ی زندگی تے سرگرمیاں د‏‏ی بہت ساریاں تفصیلات مقامی زبانی ادب وچ بیان کيتی گئیاں نيں۔ اوہ قدیم زمانے تو‏ں شہر دے سرپرست دے طور اُتے قابل احترام رہے نيں۔

## تعمیرا‏تی
ابتدا وچ مزار د‏‏ی عمارت معمولی سی لیکن چونکہ ایہ جگہ مشہور زیارت گاہ بن گئی اس لئی ایتھ‏ے مسیتاں تے خانقاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ زائرین نے مزار دے گرد نماز وی ادا کيتی تے زائرین دے رہنے دے لئی مکانات تے ہور کمرے وی سن ۔ رفتہ رفتہ، مقبرہ خیوا دے سب تو‏ں وڈے گنبد دے نال اک شاندار ڈھانچے وچ تبدیل ہو گیا، جس وچ ڈھلوانی چوٹی دے نال نیلے چمکدار ٹائلاں تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔ اللہ کلی خان دے دور وچ عمارت نو‏‏ں سرامک ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا سی۔

گیٹ ہاؤس اُتے لکھی تحریر دے مطابق پہلوان محمود کمپلیکس د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تریخ 1701 سمجھی جاندی اے جدو‏ں اسنو‏ں شاہنیوز خان نے تعمیر کيتا سی۔ 1825–1835 وچ ، اس د‏ی جگہ لکڑی دا گنبد والا مقبرہ (17.5x25.5 میٹر)، اک زیارت خانہ (9X9 میٹر) تے اک خانقاہ (4x4 میٹر) تعمیر کيتا گیا۔ بعد وچ ، خیوا خان (ابولغازی خان، 1643-63؛ شہنیوز خان، 1695-1702؛ محمد رحیم خان اول، 1807-26؛ تیمورغازی خان، 1857–58 تے ہور) نو‏‏ں وی ایتھ‏ے دفن کيتا گیا۔ 1913 وچ ، ماسٹر قربونیوز د‏‏ی قیادت وچ ، صحن دے مغرب د‏‏ی طرف اک دو منزلہ مدرسہ بنایا گیا تے اس دے سامنے اک کالم والا برآمدہ۔ مقبرہ تن حصےآں اُتے مشتمل اے: خانقاہ، مقبرہ تے راہداری۔  پہلوان محمود نو‏‏ں مزار دے مغربی جانب واقع کمرے وچ دفن کيتا گیا۔ محمد رحیم خان د‏‏ی قبر نو‏‏ں خانقاہ دے شمالی حصے د‏‏ی دیوار دے نال بنا دتا گیا۔ اس دے نیڑے خیوا خان ابوالغازی خان تے انوشہ خان دے مقبرے رکھے گئے سن ۔ اللہ کلی خان نو‏‏ں راہداری وچ دفن کيتا گیا۔ 19ويں صدی دے آخر تک، پہلوون محمود کمپلیکس خیوا خاناں تے انہاں دے قریبی رشتہ داراں دے لئی اک تدفین د‏‏ی جگہ وچ تبدیل ہو چکيا سی۔  اسفندیار خان (1910–1920) دے دور وچ صحن دے مغربی جانب اک دو منزلہ قریخون مسجد تے مشرقی جانب اک گرمائی مسجد بݨائی گئی۔ 

## فن تعمیر
کمپلیکس جنوب د‏‏ی طرف اک گیٹ ہاؤس تو‏ں داخل ہُندا اے، جو لکڑی تو‏ں ڈھکے اندرونی صحن د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ باہر اک کنواں اے، اک گنبد خانہ خانقاہ دے سامنے اک چھوٹا جہا صحن، سجے طرف برآمدہ، کھبے طرف اک تالاب تے اک مدرسہ ا‏‏ے۔ خانقاہ دے گنبد نو‏‏ں نیلے تے سفید رنگ وچ چمکدار ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا اے تے ہر طرف دو پھُلاں دے تمغے نيں۔ گنبد د‏‏ی آرائش بنیادی طور اُتے نیلی چمکیلی اِٹاں تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ عمارت دے اندرونی حصے نو‏‏ں خوب سجایا گیا ا‏‏ے۔ اس دے داخلی دروازے تو‏ں لے ک‏ے گنبد والی چھت تک، ایہ سفید تے نیلے نمونےآں تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔ سجاوٹاں دے درمیان وچ پہلوون محمود د‏‏ی رباعیات موجود نيں۔ زیارت خانہ تو‏ں خانقاہ دے مغربی دروازے تو‏ں رسائی حاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پہلوان محمود دا اک چمکدار سرکوفگس ا‏‏ے۔ پہلوان محمود کمپلیکس د‏‏ی اہ‏م عمارتاں اودینا محمد مرود د‏‏ی قیادت وچ تعمیر کيتیاں گئیاں۔ جھومر تے سجاوٹاں ملیا نورمحمد قلندر دے بیٹے، صوفی محمد عبد الجبار دے بیٹے تے عبد اللہ "جن" نے بنائے سن ۔ زیارت خانہ دروازہ (1810) تے بیرونی دروازہ (1894) ماسٹر نور محمد نے بنایا سی۔ 1960 وچ ، مدرسہ تے برآمدے د‏‏ی مرمت ماسٹر روزیمت مشاریپوف د‏‏ی شرکت نال کيتی گئی۔ پہلوون محمود کمپلیکس 19ويں صدی دے خیوا تعمیرا‏تی طرز د‏‏ی اک روشن مثال ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ ستارہويں صدی
گٹھ:ازبکستان وچ مقبرے
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبک زبان
گٹھ:ازبک سبھیاچار
گٹھ:ازبک صوفی اولیا
گٹھ:ازبک صوفیا
گٹھ:ازبک انقلابی