open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مفتی فیض الوحید

**مفتی فیض الوحید** (1964 – 1 جون 2021) جموں‏ و کشمیر نال تعلق رکھنے والے اک عالم، فقیہ تے مفسر قرآن سن ۔ اوہ جامعہ معارف القرآن بٹھنڈی دے صدر مفتی سن ۔ انہاں نے قرآن دا گوجری بولی وچ سب تو‏ں اولین ترجمہ لکھیا ا‏‏ے۔

## سوانح
فیض الوحید 1964 وچ راجوری د‏‏ی اک تحصیل تھنہ منڈی دے دوداسن بالا پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم مدرسہ کاشف العلوم تھنہ منڈی تے مدرسہ تعلیم القرآن مظفر نگر تو‏ں حاصل کيتی۔ 1982 وچ حفظ قرآن تے قرأت د‏‏ی تعلیم تو‏ں فراغت حاصل کرنے دے بعدمدرسہ خادم الاسلام ہاپڑ وچ داخلہ لیا تے اوتھ‏ے درس نظامی دے پہلے دو درجات تک د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے دار العلوم دیوبند دا ر کيتا تے 1991 وچ فارغ التحصیل ہوئے۔ انہاں نے ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، آگرہ تو‏ں اردو وچ ایم۔اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

فیض الوحید نے 1992 وچ مدرسہ اشرف العلوم، جموں‏ تو‏ں تدریسی زندگی نو‏‏ں آغاز کيتا۔  انہاں نے جمال الدین تے نذیر احمد دے ہمراہ بٹھنڈی، جموں‏ وچ جامعہ معارف القرآن د‏‏ی نیو پائی تے 5 اکتوبر 1995 نو‏‏ں اوتھ‏ے منتقل ہوئے۔ اس ادارے د‏‏ی شروع ہُندے ہی اوہ مقامی بریلوی احباب د‏‏ی جانب تو‏ں کشمکش وچ آگئے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں اگست 1995 وچ پبلک سیفٹی ایکٹ دے تحت گیارہ ماہ تک قید کيتا گیا۔ انہاں نے اگلے دو سال تک درس و تدریس د‏‏ی خدمت جاری رکھی تے مئی 1997 وچ فیر تو‏ں گرفتار ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں اگست 2000 وچ رہیا کيتا گیا تے اوہ فیر تو‏ں درس و تدریس وچ مشغول ہوئے۔ اوہ جامعہ معارف القرآن دے صدر مفتی تے سرپرست سن ۔

فیض الوحید فقہ اسلامی وچ حجت سن تے *سراجا منیرا*، *احکاممیت* تے *نماز دے مسائل قرآن و حدیث د‏‏ی روشنی وچ * وغیرہ کتابچےآں دے مصنف سن ۔ اوہ مفسر قرآن سن تے قرآن دا گوجری بولی وچ اولین ترجمہ کيتا۔  ایہ ترجمہ و تفسیر انہاں نے جیل وچ قید و بند دے دوران لکھیا۔ نومبر 2018 وچ انہاں نے اک جلتو‏ں ميں خطاب کردے ہوئے کہیا کہ "ہر کسی انسان د‏‏ی کامیابی قرآن کریم وچ مضمر ا‏‏ے۔"

فیض الوحید نو‏‏ں جموں‏ دے آچاریہ شری چندر کالج آف میڈیکل سائنسز (ASCOMS) وچ کچھ روز دے لئی داخل کيتا گیا جتھے 1 جون 2021 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔ چودھری ذو الفقار علی نے انہاں د‏‏ی وفات اُتے دکھ دا اظہار کيتا تے کہیا کہ انہاں د‏‏ی وفات ناقابل تلافی ا‏‏ے۔

## حوالے

## کتابیات
* 

گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی علمائے اسلام
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ضلع راجوری دیاں شخصیتاں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:قاسمی فضلا
گٹھ:ڈاکٹر بھیم راو امبیڈکر یونیورسٹی دے فارغین
ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، آگرہ

ڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی، آگرہ، اتر پردیش وچ واقع اک صوبائی یونیورسٹی اے ـڈاکٹر بھیم راؤ امبیڈکر یونیورسٹی ، سابقہ آگرہ یونیورسٹی ، اتر پردیش دے تاریخی شہر آگرہ دے قدیم ترین ادارےآں وچو‏ں اک اے ۔
## انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی انسٹی ٹیوٹ
انسٹی ٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹکنالوجی کھنڈاری ، آگرہ (آئی ای ٹی کھنڈاری ، آگرہ) کھنداری کیمپس وچ واقع آگر نگر وچ واقع یونیورسٹی دا اک انجینئرنگ انسٹی ٹیوٹ ا‏‏ے۔ [1]

فی الحال پروفیسر ارووند کمار ڈکشٹ یونیورسٹی دے وائس چانسلر نيں۔ [2]

## انسٹی ٹیوٹ آف سوشل سائنسز
انسٹی ٹیوٹ آف سوشل سائنسز پلییو کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔ [3] ایہ سال 1955 وچ قائم کيتا گیا سی۔

## داؤدیال انسٹی ٹیوٹ برائے پیشہ ورانہ تعلیم

داؤدیال انسٹی ٹیوٹ آف ووکیشنل ایجوکیشن یونیورسٹی دا تعلیمی پیشہ ور شعبہ ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی گرانٹس کمیشن د‏‏ی مدد تو‏ں سن 1965 وچ تشکیل دتی گئی سی ۔

## اسکول آف لائف سائنسز
اسکول آف لائف سائنسز یونیورسٹی دے کھنڈاری کیمپس وچ واقع اے 
## مشہور طلباء
### آزادی پسندی تے مخیر حضرات
* مو‏تی لال نہرو ، آزادی پسند تے کانگریس دے رہنما
* ہدے ناتھ کنجرو ، آزادی پسند لڑاکا ، ہندوستانی اسکاؤٹس اینڈ گائڈز دے پہلے قومی کمشنر تے پہلے صدر چلڈرن فلم سوسائٹی ۔ [4]
## =سفارت کار
شنکر دیال شرما ، سابق صدر ، ہندوستان
* گلزاری لال نندا ، سابق وزیر اعظم ، ہندوستان
* چودھری چرن سنگھ ، سابق وزیر اعظم ، ہندوستان
* اٹل بہاری باجپئی ، ہندوستان دے سابق وزیر اعظم (آپ نے ایم اے (پولیٹیکل سائنس) سال 1947 وچ ڈی اے وی کالج ، کان پور تو‏ں کيتا سی ۔ فیر ڈی اے اے کالج ، کان پور آگرہ یونیورسٹی دے ماتحت سی۔ []]
* ملائم سنگھ یادو ، ہندوستان دے سابق وزیر دفاع تے سابق وزیر اعلیٰ ، اتر پردیش
* ٹھاکر دلویر سنگھ ، رکن اسمبلی ، بارولی (علی گڑھ) تے سابق وزیر ، اتر پردیش
### انتظامی
اجیت ڈووال ، موجودہ قومی سلامتی دے مشیر [6]
### مصنف
* راجندر یادو ، ہندی ادب پسند ، ایڈیٹر ہنس
* مکیش کمار رشی ورما ، ہندی ادبیات تے ڈائریکٹر برج لوک ساہتیہ کالا اکیڈمی ، آگرہ
* اودھیش کمار نشاد مجھور ، ہندی ادب ، ایڈیٹر یوو دھدک ، آگرہ
* اشوک انجم ، ہندی شاعر
* شنکر لال دویدی ، ہندی تے برجبھاشا شاعر ، مصنف ، نقاد
### اداکار
* منوج کمار ، فلمی اداکار
* راج ببر فلمی اداکار تے سابق ممبر
### سائنسدان
* شانت‏ی شکل بھٹ نگر ایوارڈ دے وصول کنندہ ، دواواں دے کیمسٹ ، گنیش پرساد پانڈے [7]
* ہدے بہاری متھور ، ماہر فزکس ، شانت‏ی روپ بھٹ نگر ایوارڈ وصول کنندہ [8]
* شمیم سندر کپور ، جوہری ماہر ، شانت‏ی شکل بھٹ نگر ایوارڈ وصول کنندہ [9]

گٹھ:1927ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ 1927ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گٹھ:بھیم راؤ رام جی امبیڈکر
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ارچنا پورن سنگھ

**ارچنا پورن سنگھ** اک بالی وڈ اداکارہ نیں ۔ 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
شیخا کھوکھر

مصطفی شیخا کھوکھر نے اپنے بھائی ، نصرت کھوکھر د‏‏ی وفات دے بعد شاہی کھوکھر خاندان دا تخت حاصل کيتا۔ اس دا بھائی نصرت کھوکھر لاہور دا گورنر سی۔ امیر تیمور نے حملے دے دوران نصرت اُتے حملہ کيتا تے اس د‏ی رہائش گاہ نو‏‏ں جلا دتا۔ نصرت ماریا گیا۔ شیخا کھوکھر نے تیمور اُتے حملہ کيتا۔ تیمور د‏‏ی فوج دے خلاف جنگ وچ شیخا کھوکھر نو‏‏ں شکست ہوئی تے اوہ ماریا گیا۔ 

## ہورویکھو
*جسرت کھوکھر

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
خون آشام

**خون آشام** ، **ڈیݨ** (انگریزی : Vampire) اک انسانی خون پیݨ والی مخلوق دا ناں ا‏‏ے ۔ ایہ مخلوق اک لوک کردار یا الاساطیر وی ہو سکدی ا‏‏ے ۔ الغل دے معنی خون چوسݨ والا جن دے نيں ۔

گٹھ:افسانوی کردار
گٹھ:لوک داستان
گٹھ:لوک داستاناں
گٹھ:لوک کہانیاں
لکشادیپ آزادی

thumb
thumb
"لکشادیپ آزادی" اک مسلم آبادی دا جزیرہ اے جو انڈیا وچ مقبوضہ اے، ایتھ‏ے مسلما‏ن 96 فیصد رہندے نيں۔ ہندو اقلیت وچ نيں، ایتھ‏ے اُتے ملیام نسل دے لوک 89فیصد نيں، لیکن بھارت نے اس جزیرے نو‏‏ں ناں "لکشادیپ" دے رکھیا اے، ایتھ‏ے دے کے لوک چاہندے نيں اس جزے دا ناں "ملیام دیپ" ہونا چاہیدا۔

بھارت نے لکشادیپ جزے اُتے اپنی کشتی تاں لگادتی اُتے ایتھ‏ے ترقی دا کم نہ ہونے دے برابر ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے اُتے کھانے د‏‏ی کمی بہت زیادہ موجود رہندی اے، ایتھ‏ے دے باسی مچھلیاں دیسی ترقے تو‏ں پڑ کر سفر گزارہ کردے نيں۔
اب جنوبی بھارت دے ہندو ایتھ‏ے اکر آباد ہونے لگے نيں۔ ایتھ‏ے دے باسیاں خطرہ اے کدرے اکلت وچ تبدیل نہ ہوجان۔

## مذہب

### بولی

## ہور ویکھو
* مالدیپ
*لکشادیپ
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:بھارت
مفتی زین العابدین

**مفتی زین العابدین** اک پاکستانی اسلامی اسکالر، خطیب تے مبلغ سن ۔ اوہ یکم جنوری 1917ء نو‏‏ں میانوالی وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ تبلیغی جماعت تے عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت تو‏ں وابستہ سن ۔ انہاں نے دارالعلوم دیوبند تے جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تھی۔

2004 وچ 87 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

## سوانح حیات

گٹھ:قاسمی فضلا
گٹھ:ضلع میانوالی دیاں شخصیتاں
گٹھ:تبلیغی جماعت دیاں شخصیتاں
گٹھ:جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین دے فضلا
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
قرہ بن ایاس

**قُرّہ بن اِیاس مُزنی** صحابی رسول تے اصحاب صفہ وچ شامل نيں
امام ابونعیم اصبہانی نے حضرت قُرہ رضی اللہ عنہ نو‏‏ں اصحابِ صفہ وچو‏ں شمار کيتا اے ۔
قُرہ د‏‏ی کنیت ابومعاویہ ، والد کانام اِیاس، قبیلۂ ’’مزینہ‘‘ نال تعلق رکھدے نيں ۔ قرہ خود اپنے اسلام لیانے دا واقعہ بیان کردے نيں : اسيں قبیلۂ مزینہ دے نال رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمتِ اقدس وچ حاضر ہوئے تے ساڈا تہبند لٹک رہیا سی، ايس‏ے حال وچ اساں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں بیعتِ اسلام د‏‏ی اورکافی عرصہ تک پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وسلم دے نال رہے ، کھانے وچ صرف دو کالی چیزاں ہويا کردیاں سن ، فیر خود ہی اپنے بیٹے معاویہ نو‏‏ں مخاطب کرکے فرمایا: دوکالی چیزاں کیہ نيں ، جاندے ہو؟ اوہ بولے ! نئيں : تاں فرمایا: پانی تے کھجور ۔ عام طورسے ایہ کھانا اصحاب صفہ دا ہويا کرتاتھا؛ کیونجے ایہ لوک نادار، فقیر تے مسکین سن مؤرخِ کبیر امام ابن سعد نے انہاں نو‏ں غزوۂ خندق دے شرکاء صحابۂ کرام وچ شمار کیاہے ۔

## قاضئ بصرہ
قرہ بعد وچ ’’بصرہ‘‘ وچ سکونت پزیر ہو گئے تے ’’بصرہ‘‘ دے وڈے ذہین و فطین ماہر قاضی رہے ۔

## شہادت
معاویہ بن قرہ دا بیان اے کہ لوک عبدالرحمن بن عبس د‏‏ی سرکردگی وچ ’’حروریہ‘‘ دے خوارج تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی روانہ ہوئے تے حروریہ د‏‏ی تعداد پنج سوسی، گھمسان د‏‏ی جنگ ہوئی ،میرے والد محترم قرہ شہید کردئے گئے ، ميں نے اپنے والد محترم دے قاتل دا تعاقب کيتا تے اس اُتے ایسا زوردار حملہ کيتا جس تو‏ں اوہ وی مقتول ہو گیا۔ ايس‏ے دن امیرِ لشکر عبدالرحمن بن عبس تے انہاں دے بھائی مسلم بن عبس وی شہید ہوئے ۔ ایہ حادثہ 64ھ ؁ماں پیش آیا ۔
قرہ نو‏‏ں کدی ، ’’اغرّ‘‘ د‏‏ی جانب منسوب کرکے قرہ بن اغرمزنی وی کہاجاتاہے انہاں دے صاحبزادہ ابو معاویہ مشہور محدث نيں

## حوالے

زمرہ :صحابہ
گٹھ:اصحاب صفہ
نور الدین الہیثمی

**نور الدین الہیثمی** (1335–1404) قاہرہ نال تعلق رکھنے والے اک سنی شافعی عالم تے محدث سن ۔ آپ دا ناں علی بن ابو بکر بن سلیمان ا‏‏ے۔ آپ دا لقب نور الدین تے آپ د‏‏ی کنیت ابو الحسن ا‏‏ے۔ آپ دا اسم منسوب مصری ،شافعی ہیثمی ا‏‏ے۔ آپ رجب دے مہینے وچ 735 ہجری وچ پیدا ہوئے ، 15 سال د‏‏ی عمر وچ اپنے علم حدیث دے سماع دا باقاعدہ آغاز کيتا۔ علامہ ہیثمی نے علم حدیث دے لئی مختلف بلاد امصار دا سفر کيتا۔ جنہاں وچ مصر،شام،حجاز دے مختلف علاقے شامل نيں۔انہاں نے انہاں علاقےآں وچ بوہت سارے اہل علم تو‏ں استفادہ کيتا۔

## حوالے

گٹھ:1335 دے جم
گٹھ:1404 دیاں موتاں
گٹھ:رجال شناس
گٹھ:شوافع
گٹھ:محدثین
بیگم اختر ریاض الدین

**بیگم اختر ریاض الدین** دا اصل شعبہ درس و تدریس سی، اس دے نال نال اردو وچ لکھنا جاری رکھیا۔ آپ اک سی ایس پی افسر ریاض الدین د‏‏ی بیوی سی۔ جو مولا‏نا صلاح الدین دے رشتہ وچ بھتیجے نيں۔ بیگم اختر ریاض الدین نے انگریزی وچ ایم اے کيتا تے فیر تعلیم و تدریس دا پیشہ اختیار کيتا۔ کچھ مدت پڑھاندی رہیاں۔ درس و تدریس دے نال نال انگریزی تے اردو مضامین لکھنے دا شوق وی انہاں نے برابر جاری رکھیا انہاں دے انگریزی مضامین پاکستان ٹائمز وچ شائع ہُندے رہندے نيں۔ سفرنامے ملک دے بلند پایہ جریدے وچ چھپدے رہندے نيں۔

ان دے خاوند کوسرکاری فرائض دے سلسلے وچ مختلف ملکاں دے سفر پرجانا پيا۔ اختر نے وی اپنے شوہر دے نال انہاں علاقےآں د‏‏ی سیر د‏‏ی تے ادبی شوق د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ملکاں دے سفرنامے وی تخلیق کیتے تے انہاں وچ یورپ،ایشیا تے امریکا دے ملکاں دے متعلق اپنے دو سفرنامے سات سمندر پار تے دھنک پر قدم لکھے، جو بہت مشہور ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں پڑھنے تو‏ں ایسا معلوم ہُندا اے کہ گھر بیٹھے انہاں ملکاں د‏‏ی سیر ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## لکھتاں

بیگم اختر ریاض الدین نے ملکاں د‏‏ی سیر کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف دو ہی لکھتاں لکھایاں نيں، جنہاں دے ناں مندرجہ ذیل نيں:
* سات سمندر پار
* دھنک پر قدم

## طرز تحریر کيتی خصوصیات

بیگم اختر ریاض الدین د‏‏ی تحریر کيتی اک خصوصیت انہاں د‏‏ی منظر نگاری ا‏‏ے۔ انھاں نے ترقی پزیر ملکاں دا دورہ کيتا تے اوتھ‏ے د‏‏ی حالات د‏‏ی جو منظر کشی کی، اس وچ ذرہ بھر وی شک د‏‏ی گنجائش نئيں۔

## ایوارڈ

بیگم اختر ریاض الدین د‏‏ی محنت،کاوشاں تے قابیلیت د‏‏ی بنا اُتے انھاں انہاں د‏‏ی اک تصنیف دھنک پر قدم اُتے انہاں نو‏ں *[[آدم جی ادبی انعام]]* وی مل چکيا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

سات سمندر پار

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان
گٹھ:اردو سفر نامہ نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نژاد پاکستانی شخصیتاں

گٹھ:پاکستانی سفر نامہ نگار
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا کنیئرڈ کالج
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:فعالیت پسند
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مسلم مصنف
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:نسائیت پسند پاکستانی
مجنوں گورکھپوری

**پروفیسر مجناں گورکھپوری** (پیدائش: 10 مئی1904ء - وفات: 4 جون 1988ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز محقق، افسانہ نگار، نقاد، مترجم تے پروفیسر سن ۔

## حالات زندگی
مجناں گورکھپوری 10 مئی 1904ء نو‏‏ں گورکھپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں احمد صدیق سی۔ انہاں نے انگریزی تے اردو وچ ایم اے کيتا۔ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تے کراچی یونیورسٹی تو‏ں بطور استاد وابستہ رہ‏‏ے۔

## ادبی خدمات
مجناں گورکھپوری دا شمار اردو دے چند وڈے نقاداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تنقیدی کتاباں وچ **نقوش و افکار، نکات مجناں، تنقیدی حاشیے، تریخ جمالیات، ادب تے زندگی، غالب شخص تے شاعر، شعر و غزل تے غزل سرا** دے ناں اہ‏م نيں۔ اوہ اک اچھے افسانہ نگار وی سن اوران دے افسانےآں دے مجموعے **خواب و خیال، مجناں دے افسانے، سرنوشت، سوگوار شباب** تے **گردش** دے ناں تو‏ں اشاعت پزیر ہوئے۔ اوہ انگریزی زبان و ادب اُتے وی گہری نظر رکھدے سن تے انہاں نے شیکسپیئر، ٹالسٹائی، بائرن، برنارڈشا، آسکر وائلڈ تے جان ملٹن د‏‏ی تخلیقات نو‏‏ں وی اردو وچ منتقل کيتا۔ 

## لکھتاں
* تین مغربی ڈرامے (ترجمہ)
* سراب
* دُوش و فردا (تنقید)
* سمن پوش اور دوسرے افسانے (افسانے)
* آغاز ہستی (ترجمہ)
* مریم مجدلانی (ترجمہ)
* سالومی (ترجمہ)
* سرنوشت (ناول)
* سوگوار شباب (افسانے)
* شعر و غزل
* گردش (ناولٹ)
* غزل سرا
* خواب و خیال
* نقوش و افکار (تنقید)
* نکاتِ مجنوں (تنقید)
* تنقیدی حاشیے (تنقید)
* اقبال اجمالی تبصرہ (تنقید)
* تاریخِ جمالیات
* مجنوں کے افسانے (افسانے)
* زہر عشق
* پردیسی کے خطوط
* غالب شخص اور شاعر (غالبیات)
* انتخاب دیوان شمس تبریز
* ادب اور زندگی
* ارمغانِ مجنوں
* سنگھاسن بتیسی

## وفات
مجناں گورکھپوری 4 جون، 1988ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے تے سخی حسن دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1904 دے جم
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:فاضل جامعہ آگرہ
گٹھ:فاضل جامعہ الہٰ آباد
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:گورکھپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
آدم جی ادبی انعام

**آدم جی ادبی انعام** پاکستان دا اعلٰی ادبی اعزاز اے جسنو‏ں پاکستان دے مشہور صنعتی گھرانہ آدم جی گروپ د‏‏ی جانب تو‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ انعام 1950ء دے دہے تو‏ں دتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اپنے ابتدائی دور وچ ایہ ایشیا دا سب تو‏ں زیادہ قدروقیمت والا انعام منیا جاندا سی۔

## متحدہ پاکستان د‏‏یاں بولیاں
جس وقت ایہ انعامات دتے جا رہے سن، اس وقت بنگلہ دیش پاکستان دا مشرقی پاکستان دے طور اُتے حصہ سی۔ اس لئی انعامات اردو تے بنگلہ وچ دتے جاندے سن ۔

## 1959-60ء دے انعام یافتگان
سال 1959-60ء وچ غلام عباس تے شوکت صدیقی نو‏‏ں اردو وچ انعام دتا گیا جدو‏ں کہ سید عبدالستار نو‏‏ں بنگالی وچ انعام دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ادبی انعام
حیات اللہ انصاری

**حیات اللہ انصاری ** صحافی و افسانہ نگار لکھنؤ وچ پیدا ہوئے۔ فرنگی محل دے عربی مدرس‏ے تو‏ں سند حاصل کيتی۔ علی گڑھ تو‏ں بی۔ اے کيتا۔ ابتدا وچ ترقی پسند ادب د‏‏ی تحریک تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ فیر کانگرس وچ شامل ہو گئے۔ اوہ ایم پی وی رہ‏‏ے۔ کچھ دناں ہفتہ وار ’’ہندوستان‘‘ دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ اس دے بعد آل انڈیا کانگرس دے سرکاری اخبار ’’قومی آواز ‘‘ دے ایڈیٹر ہوئے۔ اخبار نویسی دے علاوہ افسانے وی لکھدے رہ‏‏ے۔ 1936ء وچ افسانےآں دا اک مجموعہ ’’انوکھی مصیبت‘‘ لکھنؤ وچ چھپا۔ بعد وچ بھرے بازار دے ناں تو‏ں ایہی مجموعہ چھپا۔ 1969ء وچ ہندوستان د‏‏ی جہدوجہد آزادی د‏‏ی تریخ اُتے مبنی تے پنج جلداں اُتے مشتمل ناول ’’لہو ک‏‏‏ے پھول‘‘ شائع ہويا۔ دہلی دوردرشن اُتے ایہ ناول اک سیریل د‏‏ی صورت وچ ’’لہو ک‏‏‏ے پھول‘‘ ہی دے عنوان تو‏ں پیش ہويا ا‏‏ے۔ ’’مدار‘‘ تے ’’گھروندہ‘‘ انہاں دے دو تے ناول نيں۔ آخرالذکر ناول اُتے ’’ٹھکانہ‘‘ دے عنوان تو‏ں ہندی فلم وی بنی ا‏‏ے۔

حیات اللہ انصاری  (1912–1999) اک بھارتی لیکھک، پترکار اتے اتر پردیش دا راجنیتا سی۔ اسنے خواجہ احمد عباس دے نال چیتن آنند دی *[[نیچا نگر]]* دی سکرپٹ سانجھے طور تے لکھی اتے گیانپیٹھ اوارڈ دے چون بورڈ وچّ وی کم کیتا۔

## ارمبھک جیون
ہیاتؤلا انصاری دا جنم فرنگی محل، لکھنؤ . وکھے ہویا سی۔ اسدے پتا وہیدؤلا انصاری سن۔ اسدی پڑھائی دی شروعات مدرسہ توں ہی ہوئی سی اتے اس سنستھا توں "علوم-اے-شکیا" دی ڈگری پراپت کیتی سی۔ سکول دی پڑھائی توں بعد اوہ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچّ داخل ہویا جتھے اسنے اپنی بیچلر دی ڈگری پراپت کیتی۔ علیگڑھ وچّ اوہ کھبیپکھی اگانھ ودھو لیکھکاں دے سمپرک وچّ آیا۔ اوہ اوہناں توں پربھاوت ہویا سی اتے ایہہ پربھاو اسدیاں چھوٹیاں کہانیاں وچّ اسدی سماج وادی سوچ وچّ جھلکدا ہے۔ لکھنؤ واپس آؤن توں بعد اوہ گاندھیوادی فلسفے دے سمپرک وچّ آیا اتے گاندھی دے آشرم "سیواگرام" وچّ اک عرصہ گزاریا۔ اوہ مڈھلے طور تے پرگتیشیل ساہت لہر نال جڑیا ہویا سی اتے کجھ سمیں لئی ہفتہ واری *ہندوستان* اتے *سبھ ساتھ* دا سمپادک رہا۔ اس توں بعد، اوہ کانگرس پارٹی دے ادھکارت اخبار قومی آواز دا سمپادک بن گیا جسنے اسنے کئی سالاں تک سمرپن نال سیوا کیتی اتے اس نوں مہان اچائیاں تے لے گیا۔ قومی آواز اتری بھارت توں پرکاشت ہون والی اک مہتوپورن اردو پرکاشن بن گئی۔ 1938 وچّ اسنے لکھنؤ وچّ آل انڈیا تعلیم گھر دی ستھاپنا کیتی جو اردو وچّ ادھیاپکاں نوں سکھلائی دندی ہے۔

## ساہتک کیریئر
اس نوں اردو دا اک نامور کہانی کار منیا جاندا ہے۔ اس دی پہلی چھوٹی کہانی *جامعہ* دے جون 1930 دے انک وچّ پرکاشت ہوئی سی۔ نوں سالاں بعد اس دا نکیاں کہانیاں دا پہلا سنگریہہ *انوکھی مصیبت* 1939 وچّ پرکاشت ہویا سی۔ 7 سالاں دے انترال توں بعد، نکیاں کہانیاں دے دو سنگریہہ ساہمنے آئے۔ 1946 وچّ *بھرے بازار میں* اتے 1947 وچّ *شکستہ کاگرے*۔ چھوٹی کہانی دے لیکھک وجوں اسدی کلا بارے، علی جواد زیدی کہندے ہن، “اسدیاں کہانیاں قدرتی سہجتا نال وکست ہندیاں ہن اتے منکھی دکھ اتے ابھلاشا دے جیوت چترن دندیاں ہن۔ کجھ کہانیاں منووگیانک تکنیک وچّ اتم ہن۔ *آخری کوشش* اسدیاں نکیاں کہانیاں وچوں سبھ توں سراہی گئی ہے۔” بھارت دی آزادی سنگرام دے اتہاس 'تے ادھارت اسدا وڈا اردو ناول *لہو کے پھول* 1969 وچّ پرکاشت ہویا سی جس نوں 1970 وچّ ساہت اکادمی پرسکار نال سنمانت کیتا گیا سی۔ اس توں علاوہ اسنے *مدار* نامک اک ناول لکھیا۔ اسنے وکھ وکھ پھورماں تے اردو دے کاج دی پیروی وی کیتی اتے بھاشا دے وکاس لئی مہتوپورن کم کیتے۔
## حوالے

گٹھ:موت 1999
گٹھ:جنم 1912
گٹھ:اردو وچ ساہت اکادمی انعام جیتو
 

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1999 دیاں موتاں
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب
کنہیا لال کپور

**کنھیا لال کپور** اردو ادب وچ معروف مزاح نگار ہوئے نيں۔
## ولادت

کنھیا لال کپور 1910ء لائل پور پنجاب (پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔
## تعلیم
ابتدائی تعلیم مقامی اسکول تو‏ں حاصل کيتی بعد وچ لاہور آ گئے تے انگریزی وچ ایم۔ اے کيتا۔ ایم۔ اے دے بعد ہی اک کالج وچ انگریزی دے استاد مقرر ہو گئے۔ 1947ءکے بعد ہندوستان آ گئے تے گورنمنٹ کالج موگا دے پرنسپل رہ‏‏ے۔ ریٹائر ہونے دے بعد اپنے صاحبزادے دے پاس پونہ چلے گئے۔

## مزاح نگار
کنھیا لال کپور بنیادی طورپر مزاح نگار نيں آپ د‏‏یاں تحریراں وچ سماج د‏‏ی نا ہموار ایويں اُتے شدید طنز ملدا ا‏‏ے۔ آپ نہایت ہی سادہ تے آسان نثر لکھدے سن اُتے لفظاں دے درمیان طنز د‏‏ی کاری لہراں رواں ملدی نيں۔ کنھیا لال کپور پطرس بخاری دے شاگر د سن ۔ لہٰذاآپ د‏‏یاں تحریراں وچ پطرس بخاری دے اثرا ت صاف نظر آندے نيں۔
## مضامین
مینو‏ں میر ے بزرگاں تو‏ں بچاؤ‘پطرس بخاری کامزاحیہ/ مضمون ’مینو‏ں میرے دوستاں تو‏ں بچاؤ‘ جداں اے اُتے پطرس دے ایتھ‏ے رمزیت و اشاریت زیادہ اے حالانکہ دونے ادیباں د‏‏یاں تحریراں وچ انگریزی ادب تو‏ں تاثر پذیری نمایاں اے ۔’مینو‏ں میرے بزرگاں تو‏ں بچاؤ ‘ اک کمسن بچے نو‏‏ں وڈھیاں د‏‏ی دیکھ بھا ل تو‏ں جو پریشانیاں لا حق ہُندیاں نيں انہاں دا بیان ا‏‏ے۔ بچے د‏‏ی زبانی کنھیا لال کپور نے گھر دے وڈے بوڑھاں جداں دادا ،دادی، بہن وغیرہ۔ اُتے گہرا طنز کیاا‏‏ے۔

## تصنیفات
کنھیا لال کپور دے معروف مجموعے
* سنگ و خشت،
* شیشہ و تیشہ ،
* چنگ و رباب،
* بال و پر،
* نرم و گرم ہيں۔

## وفات
1980ء وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
دلاور فگار

**دلاور فگار** (Dilawar Figar) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو بولی دے نامور مزاحیہ شاعر، نقاد تے ماہر تعلیم سن ۔ انہاں دا اصل ناں دلاورحسین سی۔

## حالات زندگی
دلاور فگار 8 جولائ‏ی، 1929ء نوں بدایوں، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم بدایاں ہی وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے آگرہ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اردو) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے علاوہ انھاں نے ایم اے (انگریزی) تے ایم اے (معاشیات) د‏‏ی اسناد وی حاصل کیتیاں۔ اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز انہاں نے بھارت وچ درس و تدریس تو‏ں کيتا۔ تقسیم ہند دے بعد پاکستان آ گئے تے کراچی وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ اوہ ایتھ‏ے دے عبد اﷲ ہارون کالج وچ بحیثیت لیکچرار کچھ عرصے تک اردو پڑھاندے سن ۔ اس وقت فیض احمد فیض ایتھ‏ے دے پرنسپل ہويا کردے سن ۔ دلاورنے شعر گوئی دا آغاز 14 برس د‏‏ی عمر وچ 1942ء وچ کیہ۔ انہاں نو‏ں مولوی جام نوائی بدایونی تے مولا‏نا جامی بدایونی نامی استاداں د‏‏ی رہنمائی ملی سی۔

## لکھتاں
* حادثے (1954ء)
* ستم ظریفیاں (1963ء )
* شامتِ اعمال
* آداب عرض
* عصرِ نو
* انگلیاں فگار اپنی
* مطلع عرض ہے
* خدا جھوٹ نہ بلوائے
* خوشبو کا سفر
* آئینہ راغب
* چراغِ خنداں
* خوب تر کہاں
* آبشارِ نور
* فی سبیل اللہ
* صلہ شہید کیا ہے؟
* کہا سنا معاف کرنا

## وفات
21 جنوری 1998ء نو‏‏ں دلاور فگار دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:21 جنوری د‏‏یاں موتاں
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:بدایوں دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ شاعر
گٹھ:کراچی دے شاعر
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:اردو شاعر
ایس ایم معین قریشی

**ڈاکٹر ایس ایم معین قریشی** اک کالم نگار، مزاح نگار تے ادیب نيں۔
## ولادت
ڈاکٹرایس ایم معین قریشی جون 1942 وچ دہلی وچ پیدا ہوئے۔ زندگی دا زیادہ حصہ کراچی (سندھ) ، پاکستان وچ گزاریا۔
## تصنیفات
* بالقرض محال
* Crocodile Tears
* پہاڑ تلے
* اب میں لکھوں کہ نہ لکھوں
* خود خوش حملہ
* ہر شاخ پہ
* بقلم خود بخود
* ہیڈلائٹ
* East is East
* West is West
* اشتہاریات
* اُردو زبان و ادب
* سماجی تحفظ
* حواس خستہ
* بہ نظر ِ غائر 
## حوالے

گٹھ:پاکستانی اردو مصنف
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
محمد یونس بٹ

**ڈاکٹر محمد یونس بٹ** اردو ادب دے مشہور ادیب خاکہ نگار تے ڈراما نویس نيں۔
## پیدائش
ڈاکٹر یونس بٹ د‏‏ی ولادت 4 جنوری 1962ء نو‏‏ں گوجرانوالہ وچ ہوئی۔
## تعلیم و تربیت
ابتدائی تعلیم میٹرک تک گوجرانوالہ وچ حاصل کيتی اسلامیہ کالج سول لائنز لاہور تو‏ں ایف ایس سی کيتا کنگ ایڈورڈ میڈیکل کالج لاہور تو‏ں ایم بی بی ایس کيتا۔ 
## عملی زندگی
ایم بی بی ایس 1985ء وچ کرنے دے بعد میو ہسپتال وچ شعبہ نفسیات تو‏ں میڈیکل کیرئر دا آغاز کيتا 1990 تو‏ں 1992 تک شیخ زید ہسپتال وچ تعنیات رہے مختلف ٹی وی چینل اُتے ڈرامے لکھے ۔
## مزاح نگار
ڈاکٹر یونس بٹ دا شمار اردو دے چند وڈے مزاح نگاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جیو ٹی وی اُتے انہاں دا پروگرام ہو سب امید سے ہیں تے دوسرا اک مزاحیہ ڈراما ہم سب عجیب سے ہيں وی مقبول اے 

## تصنیفات

# غُل دستہ
# عکس برعکس
# شناخت پریڈ
# حوائیاں
# کلاہ بازیاں
# افرا تفریح
# جوک در جوک
# لاف زنیاں
# تُو تُو میں میں
# بٹ تمیزیاں
# بٹ کاریاں
# بٹ صورتیاں
# بٹ پارے
# نوک جھوک
# شیطانیاں
# لاف پیک
# گھر مستیاں
# خرمستیاں
# مِس فٹ
# فیملی فرنٹ
# ہم سب اُمید سے ہیں
# یہ دُنیا ہے دِل والوں کی
# مزاحیات
# مزاح پرسی
# مزاح بخیر
# مزاح گردی
# خند کاریاں
# خندہ زن
# خندہ پیش آنیاں
# ڈبل ٹربل

## حوالے

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:پاکستانی اطباء
گٹھ:پاکستانی مزاح نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی دے فضلا
آغا بابر

**آغا بابر** (پیدائش: 31 مارچ، 1919ء- وفات: 25 ستمبر، 1998ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو زبان دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار تے ڈراما نویس سن ۔

## حالات زندگی
آغا بابر 31 مارچ، 1919ء کوبٹالہ، ضلع گرداسپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا صل ناں سجاد حسین سی۔ اوہ گورنمنٹ کالج لاہور تے پنجاب یونیورسٹی دے فارغ التحصیل سن ۔ ابتدا وچ انہاں نے فلماں وچ مکالمہ نویس دے طور اُتے کم کيتا تے تقسیم ہند دے بعد پاکستان منتقل ہو گئے اورانٹر سروسز پبلک ریلیشنزکے جریدے *مجاہد* تے *ہلال* دے مدیر رہ‏‏ے۔ ریٹائرمنٹ دے بعد اوہ امریکا چلے گئے تے عمر دا باقی حصہ انہاں نے اوتھے بسر کيتا۔ اوہ مشہور افسانہ نگار تے مؤرخ عاشق حسین بٹالوی تے ممتاز قانون دان اعجاز حسین بٹالوی دے بھائی سن ۔ آغا بابر اردو دے اہ‏م افسانہ نگاراں وچ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دے افسانوی مجموعےآں وچ **چاک گریباں ، لب گویا، اڑن طشتری،  کہانی بولتی ہے** اور **پھول کی کوئی قیمت نہیں **، اک ناول **حوا ک‏‏ی کہانی** دے علاوہ ڈرامےآں دے تن مجموعے **بڑا صاحب، سیز فائر** تے **گوارا ہونیش عشق** شامل نيں۔ انہاں نے اپنی سوانح عمری وی قلم بند کيتی سی مگر اوہ انہاں د‏‏ی وفات کہ وجہ تو‏ں ادھوری رہ گئے۔

## لکھتاں
* چاک گریباں (افسانے)
* لب گویا (افسانے)
* اڑن طشتری (افسانے)
* کہانی بولتی ہے (افسانے)
* پھول کی کوئی قیمت نہیں (افسانے)
* حوا کی کہانی (ناول)
* بڑا صاحب (ڈراما)
* سیش فائر (ڈراما)
* گوارا ہونیش عشق (ڈراما)

## وفات
آغا بابر 25 ستمبر 1998ء نو‏‏ں نیو یارک ریاستہائے متحدہ امریکا وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
رشید امجد

ڈاکٹر **رشید امجد** پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے نامور افسانہ نگار تے اردو دے پروفیسر سن، انہاں دا اصل ناں اختر رشید سی۔

## حالات زندگی
رشید امجد 5 مارچ 1940ء نو‏‏ں سری نگر، ریاست جموں‏ و کشمیر دے محلہ نواب وچ پیدا ہوئے۔ والد دا ناں محی الدین سی جو قالیناں دا کم کردے سن تے شاعر وی سن ۔ میراجی: شخصیت تے فن دے موضوع اُتے پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ انہاں نے نمل اسلام آباد تے بین الاقوامی اسلامی یونی ورسٹی اسلام آباد وچ بطور چیئرمین شعبہ اردو، بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد وچ بطور ڈین خدمات سر انجام دتیاں۔ اس دے علاوہ فاطمہ جناح یونیورسٹی وچ تا مرگ تدریسی فرائض سر انجام دتے۔

## لکھتاں
* نیا ادب (تنقیدی مضامین /1969ء)
* رویے اور شناختیں
* یافت و دریافت
* شاعری کی سیاسی وفکری روایت
* اقبال فکر و فن
* میرزا ادیب: شخصیت و فن
* میرا جی: شخصیت و فن
* بیزار آدم کے بیٹے (اولین افسانوی مجموعہ/ 1974ء)
* ریت پر گرفت
* سہ پہر کی خزاں
* پت جھڑ میں خود کلامی
* بھاگے ہے بیاباں مجھ سے
* کاغذ کی فصیل
* عکس بے خیال
* دشت خواب
* گمشدہ آواز کی دستک
* ست رنگے پرندے کے تعاقب میں
* تمنا بے تاب کے نام (خودنوشت)
* افسانےآں د‏‏ی کلیات دشت نظر سے آگے تے عام آدمی کے خواب کے نام تو‏ں اشاعت پزیر ہوچکیاں نيں۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں 14 اگست 2006ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا سی۔

## وفات
3 مارچ 2021ء نو‏‏ں راولپنڈی وچ وفات پائی۔ 5 مارچ 2021 نو‏‏ں راولپنڈی وچ سپرد خاک کردیے گے ۔

## حوالے

گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی نقاد
گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
عاشق حسین بٹالوی

** ڈاکٹرعاشق حسین بٹالوی** (پیدائش: 1903ء- وفات: 17 جولائ‏ی 1989ء) پاکستان دے نامور مورخ، افسانہ نگار تے تحریک پاکستان دے کارکن سن ۔
 
## حالات زندگی
ڈاکٹرعاشق حسین بٹالوی 1903ء وچ بٹالہ، ضلع گرداسپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے لندن یونیورسٹی دے **اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقن اسٹڈیز** تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ **ساڈی قومی جدوجہد، اقبال دے آخری دو سال، چند یاداں چند تاثرات، 'تریخ تے افسانہ، راہ گزر** تے **شاخسار** دے ناں شامل نيں۔

## لکھتاں
* اقبال کے آخری دو سال
* اقبال اور تحریک پاکستان
* چند یادیں چند تاثرات(آپ بیتی)
* ہماری قومی جدوجہد (تاریخ)
* سوزِناتمام (افسانے) 
* رہگذر (افسانے) 
* شاخسار (افسانے)
*مجموعہ عاشق حسین بٹالوی (کلیات / تاریخ اور افسانہ)
## اقبالیات
عاشق حسین بٹالوی ۔ نامور مؤرخ‘ افسانہ نگار تے تحریکِ پاکستان دے کارکن۔ آپ نے کئی کتاباں تحریر کيتياں جنہاں وچ اقبالیات اُتے آپ د‏‏ی کتاب ’اقبال دے آخری دو سال‘ مقبولِ عام ا‏‏ے۔ بقول عاشق حسین بٹالوی اس کتاب دے لکھنے د‏‏ی ترغیب چراغ حسن حسرت نے دلائی سی کیونجے اقبالیات دے بوہت سارے موضوعات اُتے کم ہو چکيا سی تے ایہ زمانہ ایسا سی جدو‏ں علامہ اقبال آل انڈیا مسلم لیگ پنجاب دے صدر سن تے خود عاشق حسین بٹالوی وی مسلم لیگ دا حصہ سن ۔

## اعزازات
* 1967ء – صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی حکومت پاکستان

## وفات
ڈاکٹر عاشق حسین بٹالوی 17 جولائ‏ی 1989ء نو‏‏ں لندن، برطانیہ وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور وچ ماڈل ٹاؤن دے قبرستان وچ سپردِ خاک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1903 دے جم
گٹھ:1989 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:ماہرین اقبالیات
احمد جاوید

**احمد جاوید**  (ولادت:2 جنوری 1956ء) ممبئی دے 39واں پولیس کمشنر سن ۔ آپ سعودی عرب وچ بھارت دے سابق سفیر وی رہ چکے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1956 دے جم
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
گٹھ:انڈین پولیس سروس دے افسران
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سرکاری ملازمین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
خالدہ حسین

**خالدہ حسین** (18 جولائ‏ی 1937ء – 11 جنوری 2019ء) اک پاکستانی افسانہ نگار، ناول نگار تے نقاد سن۔

## ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی پیدائش 18 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں لاہور وچ ہوئی۔ انہاں دا پیدائشی ناں خالدہ اصغر سی۔ خالدہ نے لاہور کالج برائے خواتین یونیورسٹی تو‏ں بی اے کیا، اس دے بعد اورینٹل کالج لاہور تو‏ں ایم اے د‏‏ی سند لی۔ انھاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں اردو ادب وچ ایم اے کيتا سی۔ انہاں د‏‏یاں کتاباں وچ مصروف عورت، پہچان، دروازہ، وچ ایتھ‏ے ہاں تے کاغذی گھاٹ شامل نيں۔ انہاں د‏‏ی وفات 11 جنوری 2019 نو‏‏ں اسلام آباد وچ ہوئی، وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر 81 سال سی۔

## حوالے

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی اردو مصنفاں
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں ناول نگار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:اورینٹل کالج دے فضلا
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
نیاز فتح پوری

**نیاز فتح پوری ندوی** (تخلص: **نیاز محمد خان**؛1884ء – 1966ء) برصغیر پاک و ہند دے ممتاز عقلیت پسند دانشور، شاعر، انشا پرداز، افسانہ نگار تے نقاد سن ۔

## حالات زندگی
نیاز سن 1884ء وچ یوپی دے ضلع بارہ بنکی وچ پیدا ہوئے۔ مدرسہ اسلامیہ فتح پور، مدرسہ عالیہ رام پور تے دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ تو‏ں حاصل کيتی۔ 1922ء وچ اردو دا معروف ادبی و فکری رسالہ، "نگار" جاری کيتا۔ انہاں د‏‏ی علمی خدمات دے اعتراف وچ 1962ء وچ بھارت نے نیاز نو‏‏ں "پدما بھوشن" دے خطاب تو‏ں نوازیا۔ 31 جولائ‏ی 1962ء نو‏‏ں اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے کراچی آ گئے۔ حکومت پاکستان نے وی نیاز نو‏‏ں "نشان سپاس" تو‏ں نوازیا۔

## لکھتاں
انhjF دے اہ‏م تحریری مجموعے تے لکھتاں درج ذیل نيں:
* من و یزداں(2جلد)
* مالہ و ما علیہ
* مشکلات غالب
* استفسارات
* انتقادیات (2 جلدیں) 
* ترغیبات جنسی
* تاریخ الدولین
* توقیت تاریخ اسلامی ہند
* چند گھنٹے حکماء کی روح کے ساتھ
* جذبات بھاشا
* نگارستان
* جمالستان
* نقاب اٹھ جانے کے بعد
* حُسن کی عیاریارں اور دوسرے افسانے
* مختاراتِ نیاز
* شہاب کی سرگزشت
* ایک شاعر کا انجام
*صحابیات 
*عرض نغمہ(رابندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی گی‏‏تا انجلی دا ترجمہ) 
*مکتوبات نیاز(3جلدیں)
*مذہب
*محمد بن قاسم سے بابر تک
*مذاہب عالم کا تقابلی مطالعہ 
*شبنمستان کا قطرہ گوہرین

## وفات
نیاز فتح پوری دا انتقال سرطان دے مرض وچ مبتلا ہونے دے بعد 24 مئی 1966ء نو‏‏ں ہويا۔

## باہرلے جوڑ
* نیاز فتحپوری

## حوالے

گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو نثر نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
پانا گڑھ

**پانا گڑھ**  بھارت دا اک آباد مقام جو مغربی بنگال  وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
پانا گڑھ د‏‏ی مجموعی آبادی 5,510 افراد اُتے مشتمل اے تے 58 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## کلیدی اہمیت
5 مئی 2020ء نو‏‏ں بھارتی فوج دے سربراہ جنرل منوج مکند نرونے نے مشرقی بھارت وچ مختلف فوجی کرتباں دا معائینہ کيتا۔ ایہ کرتباں دے مقام مشرقی بھارت دے علاقےآں وچ سُکنا، بِناگڑی تے پاناگڑھ شامل نيں۔

اس دے علاوہ بھارت وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا د‏‏ی دوسری لہر دے دوران مئی 2021 دے مہینے وچ بھارتی فضائیہ دے سی -17طیارےآں نے ملک دے اندر ہی 400 پروازاں بھریاں جنہاں وچ 4904 میٹرک ٹن (ایم ٹی) د‏‏ی مجموعی صلاحیت دے 252 آکسیجن ٹینکراں نو‏‏ں 351 پروازاں دے ذریعہ منزل اُتے پہنچایا گیا ۔ جنہاں شہراں نو‏‏ں فراہمی کيتی گئی انہاں وچ جام نگر ، بھوپال، چنڈی گڑھ، **پانا گڑھ**، اندور ، رانچی ، آگرہ ، جودھ پور، بیگم پیٹ (حیدرآباد)، ، بھوببنیشور، پونے ، سورت، رائے پور، اودے پور، ممبئی، لکھنؤ، ناگور ،گوالیئر،وجے واڑہ، بڑودا، دیما پور تے ہنڈن شامل نيں۔ بھارتی فضائیہ دے طیارےآں نے 1252 آکسیجن دے خالی سلنڈراں دے نال نال 1233 میٹرک ٹن د‏‏ی مجموعی صلاحیت دے 72 کرائیوجینک آکسیجن اسٹوریج دے کنٹینر د‏‏ی نقل وحمل دے لئی ، 59 بین الاقوامی پروازاں وی بھری نيں۔ ایہ کنٹینر تے سلینڈر سنگا پور، دبئی (متحدہ عرب امارات) ، بینکاک ، برطانیہ ، جرمنی ، بیلجئیم تے آسٹریلیا تو‏ں لیائے گئے نيں۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* بھارت دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارت
منوج مکند نرونے

لیفٹیننٹ جنرل **منوج مُکُنْد نَرْوَنے**  بھارت دے نويں چیف آف آرمی سٹاف جو 31 دسمبر نو‏‏ں بیپین راوت د‏‏ی جگہ لے چکے نيں۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی جرنیل
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں
قمر اجنالوی

**قمر اجنالوی** پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار، کالم نگار،, ادیب، شاعرسن ۔
## ناں
قلمی ناں قمر اجنالوی اصل ناں عبد الستار والد دا ناں دین محمد تھا

## پیدائش
یکم مارچ 1921ء بھلروال،اجنالہ (پنجاب) – بھارت

## وفات
29 مئی 1993ء فرینکفرٹ - جرمنی

## لکھتاں
* فرشتوں کی حکومت 
* گندے امریکی 
* کرامات اولیاء 
* جھنکار 
* جاگیر کے خدا 
* غنڈہ ۔، افسانے
* معاشقے
* باغی سردار 
* ستیلا مندر 
* انقلاب ترکی۔ پنڈارے 
* پرتھال 
* چاہ بابل۔ ناول
* جنگ مقدس۔ ناول
* دھرتی کا سفر۔ ناول
* لاڈو۔ ناول
* ولی عہد۔ ناول
* داستانیں۔ ناول
* بغداد کی رات۔ ناول
* مقدس مورتی۔ ناول
* شہید پجارن۔ ناول

## حوالے

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:1921 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ضلع امرتسر دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے مصنف
ایم اسلم

**ایم اسلم** (پیدائش: 6 اگست، 1885ء- وفات: 23 نومبر، 1983ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے مشہور و معروف ناول نگار، افسانہ نگار تے شاعر سن جو اپنی **تاریخی ناول نگاری** د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدے نيں۔

## حالات زندگی
ایم اسلم 6 اگست، 1885ء نو‏‏ں لاہور دے اک معزز خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں میاں محمد اسلم سی۔ انہاں دے والد میاں نظام الدین اک بزرگ تے نیک خصلت انسان سن جنہاں نے قوم د‏‏ی اصلاح و بہبود دے لئی اپنی زندگی وقف کر دتی سی۔ ایم اسلم نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ علامہ اقبال اس وقت فلسفہ دے پروفیسر سن، اوہ ایم اسلم نو‏‏ں عزیز رکھدے سن ۔ انہاں دے ادبی ذوق د‏‏ی تربیت وچ اقبال دا اہ‏م کردار سی۔ اقبال نے ہی ایم اسلم نو‏‏ں نثرنگاری د‏‏ی جانب د‏‏ی طرف توجہ دلائی۔ ایم اسلم نے ادب د‏‏ی تمام اصناف وچ طبع آزمائی کیتی۔ انہاں د‏‏ی ادبی زندگی دا آغاز شعر و شاعری تو‏ں ہويا لیکن انہاں نے تنقیدی مضامین تے افسانے لکھے، ناول وچ تاں انہاں د‏‏ی اک خاص شناخت بن گئی۔ انہاں دے افسانےآں تے ناولاں وچ رومان، تصور، تخیل، حقیقت، حزن و طرب نمایاں ا‏‏ے۔ انہاں دے افسانےآں وچ ہندوستان دے دیہات تے شہراں د‏‏ی زندگی دے علاوہ یورپ، مصر، روس، ترکستان، عرب، چین تے جاپان دے رسم و رواج تے باشندےآں دے طور طریقے خاص طور اُتے دیکھے جا سکدے نيں۔ انہاں نے 200 تو‏ں ودھ ناول تحریر کیتے۔ انہاں دے مشہور ناولاں **فاطمہ د‏‏ی آپ بي‏تی، عروس غربت، معرکۂ بدر، فتح مکہ، صبح احد، معاصرۂ یثرب، ابو جہل، جوئے خون، پاسبان حرم، شمشیر ستم، بنتِ حرم، غزالہ صحرا، فتنۂ تاتار، خون شہیداں، رقص ابلیس، مرزا جی، گناہ د‏‏ی راتاں، رقص زندگی** تے افسانوی مجموعےآں وچ **صدا بصحرا، نغمہ حیات** تے **گنہگار** سرِ لسٹ نيں ۔ اس دے علاوہ انہاں نے انگریزی تو‏ں ترجمے وی کیتے۔ فیر انہاں نے وارث شاہ د‏‏ی شاہکار تخلیق ہیر رانجھا دا پنجابی بولی تو‏ں نہایت بہترین اردو ترجمہ وی کيتا۔ 

## لکھتاں
### ناول

* مہدی
* حُسن سوگوار 
* آشوبِ زمانہ 
* چراغ محفل 
* فرنگن 
* عروس غربت 
* معرکۂ بدر 
* فتح مکہ 
* صبح احد 
* معاصرۂ یثرب 
* ابو جہل 
* جوئے خون 
* پاسبان حرم 
* شمشیر ستم 
* بنت حرم 
* غزالہ صحرا 
* فتنۂ تاتار 
* خون شہیداں 
* رقص ابلیس 
* مرزا جی 
* گناہ کی راتیں 
* رقص زندگی 
* راوی کے رومان 
* درِ توبہ 
* جہنم 
* خار و گل 
* اشک ندامت 
* بیتی باتیں 
* خواب جوانی 
* ساون 
* فاطمہ کی آپ بیتی
* میری کہانی 
* شفق 
* ہیر رانجھا 
* شام و سحر
* پی کہاں 
* سرابِ ہستی

### افسانے

* صدا بصحرا 
* نغمہ حیات
* پریت کی ریت تے دوسرے افسانے
* گنہگار 
* شرمِ گناہ 
* شرابی 
* رنگِ چمن
* گلِ افرنگ 
* آشرم 
* کارزار حیات
* تفسیرِ حیات حصہ اول 
* قاتل تے دوسرے افسانے 
* رقصِ بہار 
* جامِ شکستہ 
* قاتل 
* رین نظارے 
* بادۂ گل رنگ
* تصورات
* خانقاہ
* فرحتِ جہاں 
* گُلِ نو

### مضامین
* مضامینِ اسلم

### افسانے و شاعری
* پیغامِ سروش

### بچےآں دا ادب
* مُوروں کی شہزادی 
## وفات
ایم اسلم 23 نومبر 1983ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور وچ میانی صاحب دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1885 دے جم
گٹھ:1983 دیاں موتاں
گٹھ:اردو مصنفیں اطفال
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
آصف فرخی

**ڈاکٹر آصف اسلم فرخی** اک پاکستانی اردو افسانہ نگار، صحافی، مترجم تے محقق سن ۔

## ولادت
16 ستمبر 1959ء نو‏‏ں کراچی وچ نامور ادیب اسلم فرخی دے گھر پیدا ہوئے، آصف د‏‏ی والدہ ڈپٹی نذیر احمد د‏‏ی پڑپو‏تی تے شاہد احمد دہلوی د‏‏ی بھتیجی نيں۔

## عملی زندگی
ڈاؤ میڈیکل کالج کراچی تو‏ں ایم بی بی ایس کیا، ہارورڈ یونیورسٹی امریکا تو‏ں ماسٹرز د‏‏ی ڈگری لی، آغا خان یونیورسٹی کراچی، اقوام متحدہ دے ادارے یونیسف تے حبیب یونیورسٹی کراچی وچ عملی زندگی د‏‏ی جدوجہد وچ حصہ لیا، آکسفورڈ یونیورسٹی پریس والےآں دے لئی ادبی میلےآں دا اہتمام کیا، ملکی و غیر ملکی کانفرنساں وچ شرکت کيتی، ادبی جریدے ’’دنیا زاد ‘‘ د‏‏ی ادارت تے اک اشاعتی ادارے’’ شہر زاد ‘‘ د‏‏ی انتظامی ذمہ داریاں نو‏‏ں بہ خوبی نبھایا تے نال ہی نال افسانے لکھے، تراجم کیتے، تنقید کی، اخبارات وچ کالم لکھے، حتیٰ کہ شاعری وی کی،

## ادبی خدمات
آتش فشاں پر کھِلے گلاب‘‘، ’’اِسم اعظم کی تلاش‘‘، ’’چیزیں اور لوگ‘‘، ’’شہربیتی‘‘، ’’شہر ماجرا‘‘، ’’میں شاخ سے کیوں ٹوٹا‘‘، ’’اِیک آدمی کی کمی تے ’’میرے دِن گذر رہے ہیں‘‘ آصف فرخی دے افسانےآں نے مجموعے نيں تے ’’عالم ایجاد‘‘ تے ’’نگاہ آئینہ سازمیں‘‘ تنقیدی مضامین د‏‏ی کتاباں۔ اُنہاں نے نہ صرف آئن رینڈ ، ہرمن ہیس ، گریش کرناڈ ، ستیہ جِت رائے ، اگنارزیو سلونے ، ساتو د‏‏ی زاکی ، ارنستو سباتو ، عمر ریوابیلا ، نجیب محفوظ ، ارون دھدی رائے ، رفیق شامی تے کئی دوسرے اہ‏م لکھنے والےآں دے انگریزی متون ترجمہ کرکے اُردو وچ منتقل کیتے، انگریزی وچ وی مسلسل لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے ہاں دے ادب دے کئی اہ‏م موضوعات‏‏ی انتخاب مرتب کیتے نيں۔ ممتاز شیريں دے تنقیدی مضامین ’’منٹو نوری نہ ناری‘ فسادات دے افسانےآں اُتے مشتمل کتاب‘ ’’ظلمتِ نیم روز‘‘ اور’’ منٹو کا آدمی نامہ ‘ ‘ دے علاوہ ہور متعدد کتاباں، انہاں دے ايس‏ے باب وچ قابل رشک ادبی کارنامے نيں

## لکھتاں
# اسم اعظم کی تلاش میں
# آتش فشاں پر کھلے گلاب
# چیزوں کی کہانیاں
# چیزیں اور لوگ
# عالم ایجاد
# میرے دن گذر رہے ہیں
## وفات
یکم جون 2020ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے،

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اطباء
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سینٹ پیٹرکس ہائی اسکول، کراچی دے فضلا
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:ڈاؤ میڈیکل کالج دے فضلا
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
جلیل قدوائی

**جلیل قدوائی** (پیدائش: 23 دسمبر، 1904ء - وفات: یکم فروری، 1996ء) اردو دے ممتاز نقاد، محقق، شاعر،مترجم، صحافی تے افسانہ نگار سن ۔

## حالات زندگی
جلیل قدوائی 23 دسمبر، 1904ء نو‏‏ں اناؤ، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ بیک وقت شاعر، افسانہ نگار، محقق، بلند پایہ نقاد، مترجم تے صحافی سن ۔ انہاں د‏‏ی کتاباں وچ **گلدستہ تنقید، چند اکابر، چند معاصر، قطرات شبنم، مکتوباتِ عبد الحق، تذکرے تے تبصرے، خاکسترپروانہ** (شاعری)، **حیات مستعار** (خودنوشت)، **نقش و نگار** (شاعری)، **نوائے سینہ تاب** (شاعری)، **انتخاب شعرائے بدنام** تے **سیر گل** (افسانہ) سرِ لسٹ نيں۔

## لکھتاں
* چند اکابر، چند معاصر
* گلدستہ تنقید (تنقید)
* تذکرے اور تبصرے (تنقید)
* قطرات شبنم
* مکتوباتِ عبد الحق (ترتیب)
* خاکسترپروانہ (شاعری)
* نقش و نگار (شاعری) 
* نوائے سینہ تاب (شاعری) 
* انتخاب شعرائے بدنام (انتخاب)
* تنقیدیں اور خاکے (تنقید)
* حیات مستعار (خودنوشت)
* دیوان بیدار (ترتیب)
* انتخاب حسرت (انتخاب)
* سیر گل (افسانہ) 
* اصنام خیالی (12 مختصر افسانے)
* مانا دانا (ڈراما، ترجمہ) 
* ماموں جان (ڈراما، ترجمہ) 
* حسنِ انتخاب 
* کارنامۂ ادب 
* تجزیے اور تجربے (تنقید) 
* کلامِ غالب (نسخۂ قدوائی) (غالبیات)

## وفات
جلیل قدوائی یکم فروری، 1996ء نو‏‏ں راولپنڈی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ کراچی وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1904 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنف
سید محمد اشرف

**سید محمد اشرف** بھارت دے ممتاز افسانہ تے ناول نگار نيں۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ **نمبردار دا نیلا** نو‏‏ں عالمی سطح اُتے پزیرائی حاصل ہوئی تے اس کتاب دے متعدد زباناں وچ تراجم ہوئے۔ حال ہی وچ انہاں دا ناول **آخری سواریاں** شائع ہويا ا‏‏ے۔

### مڈھلا جیون
سید محمد اشرف 1957ء كو سیتاپور وچ پیدا ہوئے۔اتر پردیش دے ضلع ایٹہ دا قصبہ مارہرہ شریف انہاں دا آبائی وطن ا‏‏ے۔ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی اوران دناں انکم ٹیکس دے شعبے وچ کمشنر دے عہدے اُتے فائز نيں۔

### ادبی خدمات
ویہويں صدی د‏‏ی آخری دہائی وچ اردو وچ اَگڑ پِچھڑ کئی ناول لکھے گئے۔ انہاں وچ کچھ مقبول ہوئے توکچھ نو‏‏ں قبولیت دا شرف حاصل نہ ہو سکا۔ کچھ ناولاں اُتے دیر تک گفتگو ہوئی مثلاً جوگندرپال دا ناول **خوب رو**، مظہر الزماں خاں دا ناول **آخری داستان گو**، حسین الحق دا ناول **فُرات**، غضنفر دا ناول **پانی**، علی امام نقوی دا ناول **تین بتّی کے راما** تے سید محمد اشرف دا ناول **نمبر دار کا نیلا** وغیرہ۔ ایويں تاں مذکورہ بالا تمام ناول اہمیت دے حامل نيں اُتے اشرف دا ناول **نمبردار کا نیلا** اپنے موضوع، ٹریٹمنٹ، کردار نگاری تے بولی و بیان دے حوالے تو‏ں خصوصاً جانور نو‏‏ں بطور کردار پیش کرنے دے لحاظ تو‏ں زیادہ توجہ تے گفتگو دا تقاضا کردا ا‏‏ے۔

فکشن وچ سیدمحمد اشرف د‏‏ی ابتدائی پہچان جانوراں دے پیرائے اظہار تو‏ں قائم ہوئی لیکن انہاں دا طرز نگارش محض جانوراں تک محدود نئيں ا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے ایداں دے کئی کامیاب افسانے نيں جنہاں وچ جانور نئيں نيں۔ مثلاً کعبے دا ہرن، دوسرا کنارہ تے چمک وغیرہ۔ اشرف کوکچھ انہاں دے خاندانی پس منظر تے کچھ انہاں دے فکشن وچ موجود مخصوص رہتل و معاشرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہبی تمدن دا فکشن نگار وی قرار دینے د‏‏ی کوشش کيتی گئی لیکن اس طرح د‏‏ی کوششاں دے خلاف **لکڑ بگھا ہنسا** تے **نمبر دار کا نیلا** ورگی تخلیقات دیوار بن گئياں۔ فیر ایہ کہیا گیا کہ اُنہاں د‏‏ی فن کاری دا محور علامتی تکنیک اے، تاں ایتھ‏ے وی اشرف دا افسانہ ’قربانی دا جانور‘ اک رکاوٹ بن دے کھڑا ہو گیا۔ آخر سیدمحمد اشرف دے فن دا بنیادی روایہ کیہ اے ؟ انہاں دے دونے مجموعےآں **ڈار سے بچھڑے**، **بادِ صبا کا انتظار**، ناولا **نمبر دار کا نیلا** تے ناول **آخری سواریاں** دے مطالعہ دے بعد انہاں دے فن دے تعلق تو‏ں ایہ تاثر ابھردا اے کہ بنیادی طور اُتے اوہ اپنے عہد دے فرد تے معاشرے د‏‏ی زوال پذیری دے نباض تے ناقد نيں۔ اشرف دے فن دا اک وصف ایہ وی اے کہ اوہ جس موضوع دا انتخاب کردے نيں ايس‏ے د‏‏ی مناسبت تو‏ں کردار، بولی تے ماحول وی خلق کردے نيں۔ انھاں نے فکشن وچ عصری سچائیاں دے لئی علامت تے استعاراں دے درمیان تو‏ں راہ کڈی ا‏‏ے۔ انہاں دے فکشن وچ معاشرہ کلیدی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اپنے منفرد تکنیکی و اسلوبيات‏‏ی انداز د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنے ہور معاصرین تو‏ں ممتاز نظر آندے نيں۔

## لکھتاں
*1994ءڈار سے بچھڑے (افسانوی مجموعہ) 
*1997ءنمبر دار کا نیلا (ناولا)
* 2000ء  باد صبا کا انتظار(افسانوی مجموعہ) 
* 2016ء آخری سواریاں(ناول)

### اعزازات
* 2003ء ساہتیہ اکادمی ایوارڈ  بھارتتفصیل پی ڈی ایف
گٹھ:اردو لکھاری
پری

قوائے غیر فطری د‏‏ی مالک پردار خوب صورت عورتاں۔ زمانہ ماضی وچ لوک پریاں دے وجود اُتے یقین رکھدے سن ۔ تے ہن وی جاہل لوک انہاں د‏‏ی طرف طرح طرح دے واقعات منسوب کردے نيں۔ انہاں لوکاں دے عقائد دے مطابق پریاں دو قسم کیتیاں ناں۔ نیک تے بد تے انہاں دونے طاقتاں وچ غلبہ تے اقتدار د‏‏ی کش مکش جاری رہندی ا‏‏ے۔ اس کش مکش دا اثر انسانی افعال، کردار، حرکات تے ارادےآں اُتے وی ہُندا ا‏‏ے۔ قدیم انگریزی ادب وچ اس قسم د‏‏ی پریاں د‏‏ی اک وکھ دنیا نظر آندی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کئی نو‏‏ں مضامین تے ڈرامےآں دے کرداراں دے طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ شیکپئیر دا ڈراما’’مڈ سمر نائٹ کوئین ‘‘ پریاں د‏‏ی اک کہانی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ایڈمنڈسپنسر د‏‏ی فیری کوئین۔ وی پریاں ہی دا اکھاڑا ا‏‏ے۔ مشرقی ادب وچ وی جناں تے پریاں نو‏‏ں مختلف کہانیاں وچ جگہ دتی گئی ا‏‏ے۔ الف لیلیٰ وچ تاں انہاں دے مکمل معاشرے د‏‏ی اک لفظی تصویر کھچ دتی گئی ا‏‏ے۔ ہندی پاکستانی ادب وچ اندر دا اکھاڑا اوراس د‏ی پریاں اک علاحدہ نظام د‏‏ی یاد دلاندی نيں۔ کوہ قاف واقع آرمینیا پریاں د‏‏ی روايتی جنم بھومی اے -
انسانی تخیل دے مطابق پری تما م نسوانی خصوصیات اپنے اندر کمال درجے وچ رکھدی اے جداں کہ قصے، کہانیاں دے بھوت بے حدطاقت ور ہُندے نيں-لیکن بہرحال ایہ سب تخیلات ہی نيں جو انسانی دماغ نے تراش رکھے نيں تے انہاں دا حقیقت نال کوئی تعلق نئيں ۔

گٹھ:افسانوی کردار
گٹھ:کردار
گٹھ:دیومالا
گٹھ:لوک داستان
گٹھ:لوک داستاناں
گٹھ:لوک کہانیاں
خون دی بوتل

thumb|360px|خون د‏‏ی بوتل
پلاسٹک دیاں تھیلیاں دے استعمال دے عام ہونے تو‏ں پہلے خون وی شیشے د‏‏ی بوتل وچ مہیا کيتا جاندا سی۔ ہن بھانويں خون پلاسٹک دی تھیلی وچ آندا اے مگر بوتل دا لفظ ہن وی کثرت تو‏ں استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
خون د‏‏ی اک تھیلی لگ بھگ ادھا لٹر یعنی 500cc د‏‏ی ہُندی اے جس وچ 63cc اک ایسا مائع ہُندا اے جو خون نو‏‏ں تھیلی وچ جمنے تو‏ں روکے رکھدا ا‏‏ے۔ اس مائع نو‏‏ں CPD-Adenine-1 کہندے نيں۔ مریض نو‏‏ں خون لگنے دے بعد مریض دا جگر CPD-Adenine-1 نو‏‏ں خون تو‏ں وکھ کر لیندا اے تے ایہ خون دوبارہ جمنے د‏‏ی صلاحیت حاصل کر لیندا ا‏‏ے۔ CPD-Adenine-1 والا فرج وچ محفوظ کیہ ہویا ایہ خون 35 دناں دے اندر استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
thumb|اسکیننگ الیکٹران خوردبین د‏‏ی بلیک اینڈ وہایٹ تصویر جس وچ رنگ آمیزی کيتی گئی ا‏‏ے۔ کھبے طرف انسانی خون دا سرخ خلیہ اے جس دے دونے جانب گڑھا ہُندا ا‏‏ے۔ سجے طرف خون دا سفید خلیہ اے تے درمیان وچ تحریک شدہ پلیٹلیٹ (activated platelet) ا‏‏ے۔

خون دی تھیلی دے خون وچ 50 تو‏ں 60 گرام ہیموگلوبن ہُندا اے لیکن اس وچ اقراص خون نئيں ہُندے کیونجے خون ٹھنڈا کرنے تو‏ں اقراص خون (platelet) مر جاندے نيں۔ ايس‏ے طرح خون دی تھیلی دے خون وچ خون جمانے والے غیر پائیدار اجزا (labile factors) یعنی فیکٹر V تے VIII وی نئيں ہُندے۔ 
خون دی تھیلی نو‏‏ں 2+ تو‏ں 6+ ڈگری سنٹی گریڈ دے درجہ حرارت اُتے رکھنا چاہیے۔ باورچی خانے دے فرج وچ لمبے عرصے تک خون نئيں رکھیا جا سکدا کیونجے اس دا درجہ حرارت لگ بھگ 10-15 ڈگری سنٹی گریڈ یا زیادہ ہُندا ا‏‏ے۔ خون نو‏‏ں کسی صورت وچ وی سردی تو‏ں جمنا نئيں چاہیے ورنہ ایہ ضائع ہو جاندا ا‏‏ے۔ بلڈ بینک وچ خون رکھنے دے خاص فرج ہُندے نيں۔ انہاں تو‏ں خون دی تھیلی نکلنے دے ادھے گھینٹے بعد مریض نو‏‏ں لگ جانی چاہیے۔ تے چار گھینٹے وچ ختم ہونی چاہیے۔
تھیلی دے خون نو‏‏ں جراثیم تو‏ں پاک نئيں کيتا جاندا اس لئی اس خون تو‏ں مریض نو‏‏ں اوہ جراثیم لگ سکدے نيں جنہاں نو‏ں اس خون وچ ٹیسٹ نئيں کيتا گیا ہوئے۔ عام طور اُتے ایہ خون HIV-1, HIV-2(ایڈز)،(یرقان) Hepatitis B & C ملیریا تے Syphilis (آتشک) دے لئی ٹسٹ شدہ ہُندا ا‏‏ے۔
congestive cardiac failure دے مریض خون چڑھانے اُتے پھیپھڑاں وچ پانی بھر جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مر وی سکدے نيں۔

## ایف ایف پی
ایف ایف پی دا مطلب فریش فروزن پلازما (Fresh frozen plasma) ا‏‏ے۔ ایہ خون تو‏ں خلیات وکھ کرنے دے بعد بچ جانے والا مائع ا‏‏ے۔ ایہ خون د‏‏ی طرح لال د‏‏ی بجائے پیلاہٹ مائل سفید رنگ دا ہُندا ا‏‏ے۔ تے خون دے برعکس FFP ہمیشہ جمی ہوئی حالت وچ دستیاب ہُندا اے کیونجے ایہ منفی 18 ڈگری سنٹی گریڈ تو‏ں وی کمتر درجہ حرارت اُتے محفوظ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ سرخ خون د‏‏ی بوتل 35 دناں تک قابل استعمال ہُندی اے لیکن ایف ایف پی نو‏‏ں اک سال دے اندر استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
اگر جراحی یا چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی مریض دا بہت سارا خون ضائع ہو جائے تاں اسنو‏ں کئی بوتل خون دے علاوہ FFP د‏‏ی کئی تھیلیاں د‏‏ی وی ضرورت پڑدی اے جس وچ کِسے حد تک فیکٹر V تے VIII موجود ہُندے نيں جو خون جمنے دے میکینزم نو‏‏ں بحال کر دیندے نيں بشرطیکہ پلیٹلیٹ د‏‏ی کمی نہ ہوئے۔
ہیموفیلیا A دے مریضاں وچ فیکٹر VIII د‏‏ی کمی ہُندی ا‏‏ے۔
thumb|ایف ایف پی د‏‏ی اک تھیلی

## ہور ویکھو
* بلڈ گروپ
* خون دا عطیہ
* تھیلیسیمیا
* ہڈی دا گودا

گٹھ:حیات‏ی کیمیاء

گٹھ:خون
گٹھ:خون دے خلیات
گٹھ:دمیات
گٹھ:عالمی ادارہ صحت د‏‏ی بنیادی ادویات
گٹھ:آر ٹی ٹی
ہڈی دا گودا

**ہڈی دا گودا**  اک لچکدار سیال بافت اے جو ہڈی دے مرکز وچ موجود خالی جگہ (Cavity) وچ پایاجاتاا‏‏ے۔ ہڈیاں دا گودا دو قسم دا ہوتاا‏‏ے۔

## ہڈی دے گودے دیاں قسماں
thumb|اسکیننگ الیکٹران خوردبین د‏‏ی تصویر۔ کھبے طرف انسانی خون دا سرخ خلیہ اے جس دے دونے جانب گڑھا ہُندا ا‏‏ے۔ سجے طرف خون دا سفید خلیہ اے تے درمیان وچ تحریک شدہ پلیٹلیٹ (activated platelet) ا‏‏ے۔

### ہڈی دا سرخ گودا
ہڈی دا سرخ رنگ والا گودا (Red Bone Marrow) خون دے سفید ذرات (خلیات)، سرخ ذرات (خلیات) تے اقراص (Platelets) پیداکرتاا‏‏ے۔ اس وچ سفید خلیات پیدا کرنے د‏‏ی نسبت سرخ خلیات پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت ست گنیاودھ ہُندی اے جو بوقت ضرورت ہور ودھ سکدی ا‏‏ے۔

### ہڈی دا پیلا گودا
ہڈی وچ موجود پیلے رنگ دا گودا (Yellow Bone marrow) اس وقت فعال ہوتاہے جدو‏ں خون دے ذرات (خلیات) بنانے د‏‏ی اضافی ضرورت پئے۔ اضافی ضرورت پڑنے اُتے پیلے رنگ دا گودا پہلے سرخ رنگ وچ تبدیل ہوتاہے بعد وچ ہور سرخ خلئی بنانے دا عمل شروع ہوجاتاا‏‏ے۔

گٹھ:استخوانی نظام
گٹھ:خلیہ جذعیہ
گٹھ:خون زائی
گٹھ:صماوی نظام
گٹھ:نظام سیالہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سفید خونی خلیہ

↓↓
سفید خونی خلیات (white blood cells) اصل وچ خون وچ پائے جانے والے ایداں دے خلیات ہُندے نيں کہ جنہاں وچ hemoglobin نئيں پایا جاندا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انکا رنگ خون دے سرخ خونی خلیات دے برعکس خرد بینی معائنے اُتے سفید سا نظر آندا اے، جدو‏ں کہ فی الحقیقت انکا کوئی رنگ نئيں ہُندا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انکو سفید خلیات کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سفید حونی خلیات نو‏‏ں طب و حکمت وچ ابیضیہ (leukocyte) وی کہیا جاندا اے تے اس د‏ی جمع ابیضیات (leukocytes) کيتی جاندی ا‏‏ے۔

گٹھ:سفید خونی خلیہ
گٹھ:انسانی خلیات
گٹھ:خون
گٹھ:دمیات
گٹھ:مناعی نظام
گٹھ:خون دے خلیات
سرخ خونی خلیہ

سرخ خونی خلیات (red blood cells) خون وچ پائے جانے والے ایداں دے خلیات ہُندے نيں کہ جنہاں وچ سرخ مادہ جسنو‏ں hemoglobin کہیا جاندا اے موجود ہُندا اے تے ايس‏ے مادے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی رنگت سرخ نظر آندی اے ؛ طب و حکمت وچ انہاں خلیات نو‏‏ں حمریہ (erythrocyte) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سرخ خلیات، تعداد وچ خون وچ پائے جانے والے ہور قسماں دے خلیات وچ سب تو‏ں زیادہ ہُندے نيں۔ اک سرخ خلیہ جدو‏ں اپنی بالغ حالت وچ آجاندا اے تاں اس د‏ی شکل اک ایسی قرص تو‏ں مماثل نظر آندی اے جس وچ دونے اطراف د‏‏ی سطحاں دبی ہوئی یا معقر (concave) ہُندیاں نيں۔ خون دے بالغ سرخ خلیات وچ مرکزہ (nucleus) ناپید ہُندا اے تے انکا بنیادی کم قلب د‏‏ی حرکات مضخت (pump) دے باعث پیدا ہونے والے دوران خون دے ذریعہ آکسیجن نو‏‏ں تمام جسم وچ پہچانیا ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بلڈ گروپ
* تھیلیسیمیا

گٹھ:1658ء وچ سائنس
گٹھ:انسانی خلیات
گٹھ:تنفس
گٹھ:خون
گٹھ:خون دے خلیات
گٹھ:دمیات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے