اصبغ بن نباتہ

**اَصبَغ بن نُباتہ تمیمی حَنْظلی مُجاشِعی** (قرن اول ہجری) **[[علی|امام علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم]]** دے کوفی اصحاب وچو‏ں سن ۔ خلافت امام علی (ع) وچ اوہ امام دے نامدار ترین و محکم ترین صحابی تے شرطۃ الخمیس دے ارکان وچو‏ں سن ۔

 | label7  = وفات
 | data7   = }

 | label8  = وجہ وفات
 | class8  = label
 | data8   = }

 | label9  = دور
 | class9  = label
 | data9   = }

 | label10  = مقام دفن
 | class10  = label
 | data10   = }

 | label11  = مذہب
 | class11  = label
 | data11   = }

 | label12 = والد
 | data12  = }

 | label13 = پیشہ
 | data13  = }

 | label14 = وجہ شہرت
 | data14  = }

 | label15 = مؤثر شخصیتاں
 | data15  = }}}
**اصبع بن نباتہ** تمیمی حنظلی مجاشعی علی بن ابی طالب دے کوفی اصحاب وچو‏ں سی ۔

## نام و نسب
اصبغ بن نباتہ دا نام **اصبع** سی جدو‏ں کہ انہاں دے والد دا نام **نباتہ** سی ۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو القاسم سی۔ انہاں دا بنو حنظلہ د‏‏ی شاخ مجاشع بن دارم تو‏ں تعلق سی ۔

## سوانح
اصبغ بن نباتہ کوفہ دا تعلق کوفہ تو‏ں سی ۔ تے ایہ علی بن ابی طالب دے صحابی سن ۔ اصبغ دا شمار جنگ صفین دے واقعات نقل کرنے والے راویاں ہُندا ا‏‏ے۔ جنگ جمل دے واقعات وی انہاں تو‏ں منقول نيں۔ بعض روایات دے مطابق ایہ علی بن ابی طالب دے معتبر تابعی سن ۔ نصر بن المزاحم د‏‏ی روایت دے مطابق اصبغ عراق دے جنگجو سن تے انہاں دا علی بن ابی طالب دے سرداراں وچ شمار ہُندا سی ۔ اصبغ نو‏‏ں جنگ صفین وچ شرطۃ الخمیس دا اک رکن تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ علم اسماء الرجال وچ بیشتر اہل سنت دے اکثر رجالی غیر موثق و ضعیف سمجھدے نيں انہاں نے علی بن ابی طالب د‏‏ی شہادت دے واقعہ نو‏‏ں نقل وی کیتا سی ۔ مختلف علماء بشمول شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں علی بن ابی طالب دے صحابی د‏‏ی بجائے حسین بن علی دا صحابی دسیا ا‏‏ے۔

 

## جیون
اصبغ بن نباتہ د‏‏ی کنیت ابو القاسم سی۔ بنی حنظلہ د‏‏ی شاخ مُجاشع بن‌ دارم نال تعلق سی ۔ کوفہ دے رہنے والے تے خلافت امام علی وچ حضرت علی دے نامدار ترین صحابی سن ۔ بعض روایات تو‏ں حضرت علی دے نزدیک محبوبیت تے منزلت واضح ہُندی ا‏‏ے۔

نصر بن مزاحم د‏‏ی روایت دے مطابق اصبغ اک بزرگ زاہد تے عابد شخص سن ۔ عراق دے جنگجو تے حضرت علی دے سرداراں وچ انہاں دا شمار ہُندا سی ۔ اصبغ نو‏‏ں جنگ صفین وچ شرطۃ الخمیس‌ دا اک رکن سمجھدے سن ۔ از خود او درباره معنای عنوان «‌شرطۃ الخمیس‌ دے بارے وچ انہاں تو‏ں روایت منقول اے کہ اسيں  حضرت علی (ع) دے نال انہاں اُتے جان نچھاور فدا کاری دا عہد و پیمان بنھیا سی اوہ جنگ صفین دے واقعات نقل کرنے والے راویاں وچو‏ں اک نيں۔ جنگ جمل دے واقعات وی انہاں تو‏ں منقول نيں۔

اصبغ امام علی (ع) دے بعد کچھ مدت ہی زندہ رہ‏‏ے۔ انہاں نے حضرت علی دے شہادت دے واقعے نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام حسن (ع) دے اصحاب دے طبقے وچ گنیا ا‏‏ے۔

 

## علم رجال وچ مقام

روائی شخصیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں شہرت حاصل ا‏‏ے۔ شیعہ علم رجال وچ انہاں نو‏ں ممتاز موثق کہیا گیا ا‏‏ے۔
## روایت حدیث
### استاد
اصبغ نے ابو ایوب انصاری، عمار بن یاسر تے عمر بن خطاب تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔

انہاں تو‏ں نقل ہونے والیاں اکثر روایات امام علی تک منتہی ہُندیاں نيں۔ اکثر ایہ روایات شیعی حدیثی کتاباں وچ منقول نيں۔ انہاں روایات وچو‏ں اکثر اخلاقی، تاریخی تے فقہی موضوع تو‏ں متعلق نيں۔ اصبغ تو‏ں نقل ہونے والی مشهور ترین روایات وچ امام علی (ع) دا مالک اشتر دے نام عہد نامہ تے محمد حنفیہ دے نام حضرت علی دا وصیت نامہ ا‏‏ے۔
اصبغ نے ابو ایوب خالد بن زید انصاری، عمار بن یاسر تے عمر بن خطاب تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ ابو الجارود، خالد نوفلی، محمد بن داوود غنوی، اجلح بن عبدالله کندی تے ابو حمزہ ثمالی نے اصبغ تو‏ں روایت کردے نيں۔

### اہل سنت د‏‏ی رائے
اہل سنت دے اکثر رجالی انہاں نو‏ں غیر موثق و ضعیف سمجھدے نيں۔ انہاں نو‏ں غیر موثق تے ضعیف سمجھنے دا موضوع انہاں د‏‏ی امام علی نال صادقانہ محبت تو‏ں بے ربط نئيں اے ایتھے تک کہ بعض نے انہاں نو‏ں رافضی‌ تے بعض نے شیعہ غالی محسوب کیتا ا‏‏ے۔ انہاں سب گلاں دے باوجود عجلی،  انہاں نو‏ں ثقات وچ شمار کردا ا‏‏ے۔

### شاگرد
مندرجہ ذیل اصبغ تو‏ں روایت کردے نيں :
* سعد بن طریف
* ابو حمزہ الثمالی۔
* ابو الصبّاح الکنانی۔
* خالد النوفلی
* ابو مریم
* ابو یحیىٰ
* سعد الاسکاف
* عبد اللہ بن جریر العبدی
* علی الحزوّر الغنوی
* محمد بن داود الغنوی
* محمد بن الفرات
* الحارث بن مغیرہ
* عبد الحمید الطائی

## وفات
مختلف راویات دے مطابق اصبغ علی بن ابی طالب د‏‏ی وفات دے بعد کچھ عرصہ حیات رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تاریخ وفات دا کدرے کوئی ذکر موجود نئيں ا‏‏ے۔

انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تاریخ دقیق معلوم نئيں اے ہور انہاں دے زندہ رہنے د‏‏ی مدت وچ وی اختلاف نظر پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھے تک کہیا جاندا اے کہ اوہ پہلی صدی دے بعد فوت ہوئے۔ ایہ مختلف اقوال روائی کتاباں وچ روایات وچ اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش آئے نيں مثال دے طور اُتے امام حسن (ع)  تے امام حسین (ع) تو‏ں روایت منقول ہوئی ا‏‏ے۔ و یا شیخ طوسی نے ذکر کیتا اے کہ اصبغ بن نباتہ مقتل امام حسین وچ مؤثر سن ۔ ایسے مقامات اُتے نہایت احتیاط تو‏ں کم لینا چاہیدا کیونکہ مذکورہ روایت وچ کثیر مجہول افراد موجود ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ضعیف کہیا گیا ا‏‏ے۔
## hsd rlkes
*شرطۃ الخمیس
## حواشی

 
## حوالے

## مآخذ

* آقا بزرگ، الذریعہ. چاپ: الثالثۃ، سال چاپ : 1403–1983 م، ناشر: دار الأضواء۔بيروت، لبنان(سافٹ وئر مکتبہ اہل البیت)
* ابن حبان، محمد، المجروحین من المحدثین و الضعفاء و المتروکین، محمود ابراہیم زاید، بیروت، ۱۳۹۶ق.
* ابن ابی الحدید، عبد الحمید، شرح نہج البلاغہ، تحقیق محمد ابو الفضل ابراہیم، قاہرہ، ۱۳۷۸ق/۱۹۵۹ء.
* ابن حجر عسقلانی، احمد، تقریب التہذیب، تحقیق عبد الوہاب عبد اللطیف، بیروت، ۱۳۹۵ق/۱۹۷۵ء.
* ابن حزم، علی بن احمد بن سعید، جمہرة انساب العرب، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳ء.
* ابن سعد، محمد، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر.
* ابن شہر آشوب، محمد، مناقب آل ابی‌ طالب، قم، مطبعہ علمیہ.
* ابن عدی، احمد، الکامل فی الضعفاء الرجال، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵ء.
* انصاری تلمسانی، محمد بن ابی‌ بکر (معروف بری)، الجوہرة فی النسب النبی علیہ السلام و اصحابہ العشره، تحقیق محمد تونجی، ریاض، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳ء.
* بسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفۃ و التاریخ، تحقیق اکرم ضیاء عمری، بغداد، ۱۳۹۶ق/۱۹۷۹ء.
* جوزجانی، ابراہیم، احوال الرجال، تحقیق صبحی بدری سامرایی، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵ء.
* حر عاملی، محمد، وسائل الشیعہ، تحقیق محمد رازی، بیروت، ۱۳۸۹ق.
* حلی، حسن، رجال، تحقیق محمد صادق بحر العلوم، نجف، ۱۳۸۱ق/۱۹۶۱ء.
* خلیفہ بن خیاط، تاریخ، تحقیق سہیل زکار، دمشق، ۱۹۶۷ء.
* خوئی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، بیروت، ۱۴۰۳ق.
* دار قطنی، علی، الضعفاء و المتروکین، تحقیق صبحی بدری سامرایی، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۹ء.
* ذہبی، محمد، المغنی، تحقیق نور الدین عتر، حلب، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۱ء.
* ذہبی، محمد، میزان الاعتدال، تحقیق علی محمد بجاوی، بیروت، ۱۹۶۳ء.
* طوسی، محمد بن حسن، امالی، تحقیق محمد صادق بحر العلوم، نجف، ۱۳۸۴ق/۱۹۶۴ء.
* طوسی، محمد بن حسن، رجال، نجف، ۱۳۸۰ق/۱۹۶۱ ء.
* طوسی، محمد بن حسن، الفہرست، تحقیق محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ش.
* عجلی، احمد بن عبداللہ، تاریخ الثقات، تحقیق عبد المعطی قلعجی، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۴ء.
* کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفۃ الرجال(معروف رجال کشی)، تحقیق حسن مصطفوی، مشہد، ۱۳۴۸ش.
* مزی، جمال‌ الدین یوسف، تہذیب الکمال فی اسماء الرجال، تحقیق بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۱۳ق/۱۹۹۱ء.
* مفید، محمد، امالی، تحقیق حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری، قم، ۱۴۰۳ق.
* نجاشی، رجال، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم، ۱۴۰۷ق.
* نسائی، احمد، الضعفاء و المتروکین، ہمراه الضعفاء الصغیر بخاری، تحقیق محمود ابراہیم زاید، بیروت، ۱۴۰۶ق/۱۹۸۶ء.
* نصر بن مزاحم، وقعۃ صفین، تحقیق عبد السلام ہارون، قاہرہ، ۱۳۸۲ق.
* یحیی بن معین، التاریخ، تحقیق احمد محمد نورسیف، مکہ، ۱۳۹۹ق/۱۹۷۹ء.

 
گٹھ:اصحاب علی
 
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے سپاہی
گٹھ:امام علی دے راوی
گٹھ:امام حسن دے راوی
گٹھ:امام حسین دے راوی
گٹھ:شرطۃ الخمیس
گٹھ:علی