open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گیتا مہالک

گیتا مہالک (پیدائش 1948)  اک ہندوستانی کلاسیکی رقاصہ اے ، جو ہندوستانی کلاسیکی رقص کیکے روپ اوڈیسی دے بہترین مظاہرین وچو‏ں اک ا‏‏ے۔  ایہ ہندوستانی کلاسیکی رقص د‏‏ی اٹھ شکلاں وچ قدیم ترین ا‏‏ے۔  گیتا مہالک نو‏‏ں فن دے میدان وچ انہاں د‏‏ی نمایاں خدمات دے لئی سنہ 2014 وچ ہندوستان د‏‏ی حکومت نے پدم شری تو‏ں نوازیا سی۔ 
## زندگی
سیرت
گیتا مہلک نے بوہت گھٹ عمری وچ ہی مشہور گرو دیبا پرساد داش تو‏ں رقص سیکھنا شروع کیتا سی۔ اس دے بعد ، مایادھر راوت دے نال تربیت حاصل کرنے دے بعد ، گیتا نو‏‏ں اپنا انداز تیار کرنے وچ مدد ملی ، جسنو‏ں کئی پارکھی لوکاں نے رفتار دے روپ وچ سراسر شاعری دے طور اُتے بیان کیتا اے ، مایادھر راوت دے تحت تربیت نے گیتا نو‏‏ں اک ایسا انداز تیار کرنے وچ مدد کيت‏ی جسنو‏ں بہت سارے ماہرین نے حقیقی طور اُتے رواں دواں نظم قرار دتا ا‏‏ے۔ گیتا نے فرانس ، سوئٹزرلینڈ ، چین ، اٹلی ، اسپین ، امریکا ، کینیڈا ، جرمنی ، پرتگال ، یونان تے افریقی براعظم دے بوہت سارے دوسرے ملکاں تے دنیا بھر دے بہت سارے ملکاں وچ اس نے وڈے پیمانے اُتے سفر کیتا اے تے کارکردگی دا مظاہرہ کیتا ا‏‏ے۔

انہاں نے ہندوستان دے تقریبا تمام وڈے ڈانس فیسٹیولاں وچ وی کارکردگی دا مظاہرہ کیتا اے: کھجوراہو ڈانس فیسٹیول ، ایلورا ڈانس فیسٹیول ، الیفنٹا ڈانس فیسٹیول ، کونارک ڈانس فیسٹیول ، مہالی پورم فیسٹیول ، مکتیشور ڈانس فیسٹیول ، بدری کیوت فیسٹیول ، تاج فیسٹیول ، کجلیداس فیسٹیول ، جوجین وچ ۔ گنگا فیسٹیول ، منڈو فیسٹیول تے کالا فیسٹیول انہاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ گیتا مہالک نو‏‏ں عام طور اُتے اوڈیسی دے روايتی انداز نو‏‏ں قومی شناخت دینے دا سہرا دتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ وڈے پیمانے اُتے جانیا جاندا اے ، رقص دے ماہر دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے (اظہار) گیتا نے متعدد رقص ڈرامےآں جداں لایوانیوندی ، کرشنبھیلاشا تے دراوپدی - عبوری سوال د‏‏ی کوریوگرافی د‏‏ی اے ، جسنو‏ں ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں داد ملی ا‏‏ے۔ اپنی کوریوگرافی دے ذریعہ ، اس نے بہت ساری تبدیلی د‏‏ی ترجمانیاں تے مذہبی تے سیکولر جہتاں نو‏‏ں دکھایا ا‏‏ے۔ آرٹ تے سبھیاچار ، خاص طور اُتے اوڈیسی رقص نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی گیتا مہلک نے دہلی وچ واقع اک غیر سرکاری تنظیم "گیتا اپاسنیا" د‏‏ی بنیاد رکھی ا‏‏ے۔

انہاں نے اپنی زندگی وچ بوہت سارے القابات حاصل کیتے نيں ، جداں:

* بانی ڈائریکٹر - گیتا اپاسانہ
* ممبر - ماہر کمیٹی برائے اوڈیسی ڈانس - وزارت سبھیاچار
* ممبر - جنرل کونسل۔ سنگت ناٹک اکیڈمی
* ممبر - جنرل کونسل۔ اڈیشہ سنگیت ناٹک اکیڈمی

## ایوارڈز تے پہچان
* پدما شری - حکومت ہند - 2014
* سنگت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ - 2010
* اوڈیشہ سنگت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ - 2012
* گرامنی ایوارڈ - ہندوستان انٹرنیشنل رورل کلچرل سنٹر
* سینئر قومی فیلوشپ۔ وزارت سبھیاچار ، حکومت ہند
* گیتا مہالک ہندوستانی کونسل برائے ثقافتی تعلقات دے فنکاراں دے پینل وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
بورانجی

**بورانجی**، آسامی زبان وچ لکھی ہوئیاں تاریخی کتاباں نيں. برونجی وچ اہوم راجیہ سبھا دے آثار قدیمہ دے مضامین مرتب کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ پہلا بُرانجی آسام دے پہلے بادشاہ سکفا دے حکم اُتے لکھیا گیا سی ، جس نے 1226 ء وچ ریاست آسام د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔

بُرانجی تاریخی کم نيں جو آسامی بولی وچ لکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔

ابتدا وچ اوہ اہوم بولی اُتے مشتمل سن ، بعد وچ آسامی بولی انہاں تاریخی مضامین دا وسیلہ بن گئی۔ اس وچ ریاست دے وڈے اہ‏م واقعات ، جنگ ، معاہدہ ، ریاست دا اعلان ، سفیراں تے گورنرز دا متفرقہ کم ، وفود دا تبادلہ ، وغیرہ۔ بادشاہ تے وزیر دے روگٹھ دے کم د‏‏ی تفصیلات وی روشنی پائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ ریاست آسام وچ انہاں دے کئی وڈے حصے ملے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست دے بادشاہ یا اعلیٰ عہدے دار افسر د‏‏ی ہدایات دے مطابق ، علما یا عہدیدار جو حکمرانی تو‏ں پوری طرح واقف سن انہاں نو‏ں لکھیا کردے سن ۔ واقعات نو‏‏ں آسان تے صاف بولی وچ بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں کماں د‏‏ی بولی وچ انشاء پردازی دا فقدان ا‏‏ے۔ سولہويں صدی دے آغاز تو‏ں لے ک‏ے انیہويں صدی دے آخر تک ، انہاں دا لکھنا جاری رہیا۔ بُرانجی قومی آسامی ادب دا اٹُٹ انگ ا‏‏ے۔ گورادھار سنگھ دے دور وچ پرانی آسام برانجی تیار کيتی گئی سی ، جس د‏‏ی ترمیم ہیمچندر گوسوامی نے ورگی۔ انہاں برانجیاں مشرقی آسام د‏‏ی بولی وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔

"بورانجی" بنیادی طور اُتے اک ٹائی لفظ اے ، جس دا مطلب اے "نامعلوم کہانیاں دا ذخیرہ"۔ آسام دے قرون وسطی دے دور د‏‏ی اک خاطر خواہ منظم تریخ انہاں برنجیاں دے ذریعہ دستیاب ا‏‏ے۔ برنجی ادب دے تحت کامروپ برانجی ، کچہری برانجی ، اہوم برانجی ، جیندی برانجی ، بیلیار برانجی دے ناں نسبتا زیادہ مشہور نيں ۔ برانجی د‏‏ی انہاں عبارتاں دے علاوہ ، اس دور وچ خانداناں دے وڈے شجرہ نسب وی تیار ہوئے۔

جب آسام وچ اہوم بادشاہاں دا قیام عمل وچ آیا تاں ، انہاں دے زیر سایہ لکھے گئے ادب دا متاثر کن رجحان مذہبی دے بجائے سیکولر ہوگیا۔ بادشاہاں د‏‏ی قصیدہ گوئی اس دور دے شاعراں دا اک وڈا فرض بن گیا۔ ایويں تاں ، اہوم شاہاں وچ تاریخی اشاعت د‏‏ی روایت پہلے تو‏ں ہی موجود سی۔ قصیدہ گوئی دے شاعراں دے رجحان نو‏‏ں حوصلہ افزائی دینے والے بادشاہاں نے اسیے اس طرف موڑ دتا ۔ پہلے اہوم بولی د‏‏ی تریخ دے متن (برانجی) دا ترجمہ آسامی وچ کیہ گیا سی تے فیر حقیقی طور بورانجیاں د‏‏ی تخلیق ہونے لگی۔
## ایہ وی دیکھو
* راج ترنگنی (تریخ کشمیر)
* مدل پنجی (جگناتھ مندر د‏‏ی تریخ)
* مہاونش (سری لنکا د‏‏ی تریخ)
گٹھ: آسام دی تریخ
گٹھ: آسام
گٹھ: تریخ
گٹھ: آسامی ادب
مدل پنجی

**مدل پنجی **(Palm-leaf Chronicles) اڑیسہ دے جگن ناتھ پوری دے جگن ناتھ دا تریخ اے . اس وچ لارڈ جگناتھ تے جگن ناتھ مندر تو‏ں متعلق واقعات دا ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس رجسٹر دے آغاز د‏‏ی اصل تریخ معلوم نئيں اے ، لیکن اک اندازے دے مطابق اس د‏ی شروعات 13 واں یا 14 واں صدی وچ ہوئی ہوئے گی۔ ایہ کتاب ادبی نقطہ نظر تو‏ں منفرد ا‏‏ے۔ اس دا مقابلے سری لنکا د‏‏ی راجوشم تو‏ں، کشمیر د‏‏ی راج ترنگنی تے آسام د‏‏ی بورانجی تو‏ں کیتا جا سکدا اے . اس وچ نثر نو‏‏ں استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو
* راج ترنگنی (تریخ کشمیر)
* بورانجی (آسام د‏‏ی تریخ)
* مہاونش (سری لنکا د‏‏ی تریخ)
* دیپ ونس
گٹھ: اڑیسہ دی تریخ
گٹھ: اڑیسہ
گٹھ: تریخ
گٹھ: اڑیا ادب
گٹھ:بھارت
دیپ ونس

دیپ ونس  اک قدیم تاریخی کتاب جس وچ سری لنکا دا قدیم ترین تاریخی ریکارڈ موجود ا‏‏ے۔ لفظ دیپ ونس، دیپ ونش د‏‏ی اپ بھرنش شکل اے جس دا مطلب ہُندا اے جزیرہ د‏‏ی تریخ۔ خیال اے کہ تیسری چوتھ‏ی صدی عیسوی دے آس پاس اتتھ کتھا تے ہور مآخذ دے ذریعہ دیپ ونس تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔

مہاونش تے دیپ ونس قدیم سری لنکا و ہندوستان د‏‏ی قدیم تریخ و عقائد دا مستند ماخذ سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ایہ کتاب محض تاریخی نقطہ نظر ہی تو‏ں اہمیت د‏‏ی حامل نئيں، بلکہ ایہ بدھ مت تے پالی ادب د‏‏ی اہ‏م ترین کتاب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مہاونش
* انورادھا پورا
* سری لنکا دی تریخ

گٹھ:بدھ مت د‏‏ی تریخ
گٹھ:پالی لفظاں تے جملے
گٹھ: سری لنکا دی تریخ
گٹھ:چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں کتاباں تریخ
گٹھ:سری لنکی ادب
قومی زرعی سائنس میوزیم (ہندوستان)

نويں دہلی دے آئی سی اے آر دے نیشنل زرعی سائنس سینٹر کیمپس وچ واقع نیشنل زرعی سائنس میوزیم (این اے ایس ایم) ملک وچ اپنی نوعیت دا پہلا واقعہ ا‏‏ے۔ 23،000 مربع فٹ دے فلور ایریا والی دو منزلہ خاص طور اُتے تیار کردہ عمارت وچ پھیلے اس میوزیم وچ ہندوستان وچ زراعت د‏‏ی ترقی نو‏‏ں قدیم تریخ دے زمانے تو‏ں دکھایا گیا اے تے ہندوستان وچ جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی موجودہ صورتحال دے نال مستقب‏‏ل د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی ا‏‏ے۔ 

یہ ملک دا واحد انوکھا زرعی میوزیم اے ، جس وچ زراعت دے مختلف پہلو نيں ، جس نو‏‏ں دیکھنا بہت دلچسپ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کسان ، بچے تے عام لوک بہت وڈی تعداد وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔ انٹری فیس 10 روپے فی شخص ا‏‏ے۔ اسکول ، کالج دے طلباء تے کساناں دے گروپاں دے لئی مفت داخلہ ا‏‏ے۔ 
## افتتاح
قومی زراعت سائنس میوزیم (این اے ایس ایم) دا افتتاح ہز ایکِس‏ے لینسی ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام ، سابق صدر ہند نے 03 نومبر 2007 نو‏‏ں کیتا۔ 

اس دن انہاں نے اپنی تقریر وچ کہا-

## اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں
یاں تاں ، ایہ پورا میوزیم کششاں تو‏ں بھریا ہويا اے لیکن بہت سارے خاص پرکشش تھ‏‏اںو‏اں نيں جو ہر اک نو‏‏ں راغب کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ خصوصی پرکشش تھ‏‏اںو‏اں ایہ نيں:

### زرعی میلہ فلم
میوزیم وچ ہندوستان د‏‏ی زراعت اُتے مبنی صنعتاں اُتے 16 منٹ د‏‏ی دستاویزی فلم وی موجود ا‏‏ے۔ اس وچ ملک دے زراعت تو‏ں متعلقہ تہواراں د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی اے جداں پونگل ، چھت پوجا ، اونم ، پشکر میلہ ، بیساکھی وغیرہ۔

### گل کردے مجسمے
جب ایتھ‏ے مجسماں اُتے روشنی پڑدی اے تاں ، اوہ بولدے ہوئے محسوس ہُندے نيں ، ایہ میوزیم د‏‏ی اصل کشش ا‏‏ے۔

### دوسرے پرکشش تھ‏‏اںو‏اں
میوزیم وچ 150 نمائشاں نيں جو 10 وڈے حصےآں وچ آویزاں ني‏‏‏‏ں۔ قدیم دور وچ زراعت ، زراعت دے چھ ستون ، وادی سندھ د‏‏ی رہتل ، ویدک تے بعد ویدک دور ، دہلی سلطنت تے مغل دور ، برطانیہ د‏‏ی آمد ، آزاد ہندوستان وچ زرعی سائنس د‏‏ی ترقی ، زراعت تو‏ں متعلق عالمی مسائل ، فوڈ سیف مستقب‏‏ل د‏‏ی طرف تے بچےآں دا سیکشن۔ 

## ایہ وی دیکھو

* زراعت
* میوزیم
* برصغیر وچ زراعت د‏‏ی تریخ
* ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام

## حوالے

گٹھ:بھارت
چوتھ

**چوتھ** 17 واں تے 18 واں صدی وچ اک چوتھائی محصول د‏‏ی رسیداں نو‏‏ں کہیا جاندا سی۔ ایہ ہندوستان دے کِس‏ے ضلع وچ محصول وصول کرنے یا اصل جمع کرنے دا اک چوتھائی حصہ سی۔ ایہ ٹیکس (فیس) اک ایداں دے ضلع اُتے عائد کیتا جاندا سی جتھ‏ے مراٹھا دائرہ اختیار یا ملکیت چاہندے سن ۔ ایہ ناں سنسکرت دے لفظ تو‏ں ماخوذ اے ، جس دے معنی 'اک چوتھائی' دے ني‏‏‏‏ں۔

عملی طور اُتے ، ہندو یا مسلم حکمراناں نے مراٹھاں نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی اکثر چوتھ د‏‏ی فیس ادا کیuی سی ، تاکہ مراٹھا اس د‏ی ریاست نو‏‏ں پریشان نہ کرن یا انہاں دے علاقے وچ دراندازی  نا کرن ۔ مراٹھlاں نے دعوی کیتا کہ اس ادائیگی دے بدلے وچ ، انہاں نو‏ں دوسرےآں دے حملےآں تو‏ں بچائاں گے۔ لیکن بوہت گھٹ ہندو یا مسلما‏ن راجہ اس نقطہ نظر تو‏ں چوتھ د‏‏ی ادائیگی نو‏‏ں دیکھدے سن ۔ چونکہ حکمران پوری آمدنی د‏‏ی وصولی دے لئی کوشش کردے سن لہذا باقاعدہ محصول دے مطالبہ دے نال چوتھ دے اس اضافی بجھ دا شامل ہونا ظلم سمجھیا جاندا سی۔ اس دے نتیجے وچ ،ہندوستان وچ مراٹھاں نے ہندو تے مسلما‏ن دونے وچ ہی مقبولیت کھو دی۔ 
## حوالے

گٹھ: معاشیات

گٹھ: خزانہ
گٹھ: تریخ
گٹھ: ملکی تریخ
گٹھ: ہندوستان د‏‏ی تریخ
امرنا چٹھیاں

thumb| امرنا دا اک خط
**امرنا خطوط** خشک مٹی د‏‏ی تختیاں اُتے **لکھے** گئے سن ، تے ایہ مصری حکومت تے کنان تے آمور دے عہدیداراں دے درمیان **خط و کتابت** ا‏‏ے۔ اوہ مصر دے امرنا نامی اک قدیم مقام تو‏ں ملے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منفرد اس وجہ تو‏ں نيں کیونجے ایہ اکدی زبان وچ لکھے گئے نيں جو مصر د‏‏ی نئيں بلکہ میسوپوٹامیا بولی سی.

امرنا خطوط بائبل تے سامی ادب دے مدیران دے لئی خاص طور اُتے کارآمد نيں کیو‏ں کہ ایہ بائبل تو‏ں پہلے دے کنعان دے لوکاں د‏‏ے جیون اُتے چاننا پاؤندیاں ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:مصر
سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)

سہ فریقی اتحاد ، تن طاقتی اتحاد ، محوری اتحاد یا سہ فریقی معاہدہ 27 ستمبر 1940 نو‏‏ں برلن جرمنی وچ ہويا اس معاہدہ نے دوسری جنگ عظیم وچ محوری قوتون نو‏‏ں اک وکھ یونین وچ متحد کیا. اس معاہدے وچ دستخط کرنے والے نمائندے سن : نازی جرمنی دے اڈولف ہٹلر ، فاسسٹ اٹلی دے وزیر خارجہ گلاٹسو چانو تے جاپانی سلطنت دے جرمنی وچ سفیر سابرو كرس .
گٹھ:تریخ
گٹھ:دوسری جنگ عظیم
مایا رہتل

thumb|مایا رہتل

**مایا رہتل** (Maya civilization) اک قدیم میسوامیریکی رہتل سی جو شمال وسطی امریک‏‏ا وچ پھیلی ہوئی سی۔ اس علاقے وچ اج کل میکسیکو، ہونڈوراس، بیلیز تے گواتیمالا د‏‏یاں ریاستاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین 600 ق م نو‏‏ں انہاں دے عروج دا نقطہ آغاز دسدے نيں جو900ء تک جاری رہیا۔ اس دوران انہاں نے وڈے علاقےآں وچ شہری تعمیرات کيتی۔ ايس‏ے دور وچ انہاں نے یادگاری تحریراں چھڈن تے ايس‏ے دور وچ انہاں نے اپنی رہتل تے تمدن نو‏‏ں باقاعدہ ریکارڈ کیتا۔ مایا رہتل میسو امیریکن د‏‏ی ہور اقوام تو‏ں ایويں ممتاز سی کہ انہاں نے بہت پہلے لکھنا سیکھ لیا سی۔ انہاں دا اپنا طرز تحریر سی۔ اس دے علاوہ ریاضی وچ وی انہاں د‏‏ی ترقی حیرت انگیز سی نہ صرف ایہ کہ انہاں نے نمبراں نو‏‏ں لکھنا سیکھ لیا سی بلکہ ایہ صفر دے استعمال تو‏ں وی واقف سن ۔ فلکیات، فزکس، جراحت تے ذراعت وچ انہاں د‏‏ی ترقی حیران کن سی۔ انہاں د‏‏ی تہذیبی تے ثقافتی برتری نے اردگرد د‏‏ی دیگراقوام نو‏‏ں وی متاثر کيتا، ایہ سلسلہ یونہی چلدا رہیا حتی کہ ہسپانوی نوآبادکار انہاں علاقےآں وچ پہنچی تے مایا رہتل نو‏‏ں بزور طاقت زوال پزیر ہونے اُتے مجبور کیتا گیا۔ مایا اقوام دے صحائف لبھ لبھ کر جلائے گئے، انہاں د‏‏ی تعمیرات نو‏‏ں نقصان پہنچایا گیا تے انہاں د‏‏ی بولی تے مذہبی رسومات نو‏‏ں شیطانی قرار دے دتا گیا۔ مایا رہتل زوال پزیر ہوئی مگر مایا قوم د‏‏ی اولاداں اج وی میسو امریکن علاقےآں وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بہت سارے لوک حالے وی مایا مذہب د‏‏ی بہت ساریاں رسومات اُتے عمل کردے نيں مگر مایا دے پیچیدہ رسم الخط نو‏‏ں اوہ بھُل چکے ني‏‏‏‏ں۔

## ریاضی
thumb|مایا ہندسے

ہور میسو امریکی تہذیباں د‏‏ی طرح مایا اک 20 اساس تے خمسی نظام استعمال کردے سن ۔ مایا تے انہاں دتی ہمسایہ تہاذیب 36 ق م تو‏ں صفر دا تصور استعمال کردے سن ۔

## تقویم
مایا قوم شمسی سال د‏‏ی پیمائش اعلیٰ درستی تو‏ں کر چورگی۔ جو یورپ وچ استعمال کیتا جانے والے گریگورین تقویم تو‏ں زیادہ درست سی۔

## مذہب
thumb|اک مایا پادری
بعد وچ عروج اُتے آنے والے ایزٹیک (Aztec) تے انہاں دا (Inca) د‏‏ی طرح مایا قوم وی وقت د‏‏ی چکری نوعیت اُتے یقین رکھدے سن ۔ رسومات تے تقریبات آسمانی تے ارضی اشیاء تو‏ں منسلک سن جنہاں نو‏ں تقویم دے مطابق خاص اوقات وچ ادا کیتا جاندا سی۔

## زراعت
قدیم مایا خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے مختلف تے جدید ترین طریقےآں تو‏ں واقف سن ۔

## تصاویر

File:Lamanai Mask.jpg|
File:Xunantunich El Castillo 2011.jpg|
File:Belize-elcastillo.jpg|
File:Grosser Tempel in Palenque.jpg|
File:Governor's Palace rear view and details, Uxmal.jpg|
File:Codz Poop details.jpg|


## باہرلے جوڑ

* فاؤنڈیشن برائے میسو امریکی علوم
* مایا ویب (ڈچ تے انگریزی) 
* گوئٹے مالا، مایا رہتل دا گہوارہ 
* انسان دے عالمی میوزیم وچ مایا 
* رٹ د‏‏ی نیشنل گیلری وچ قدیم مایا 
* مایا تریخ دے بنیادی ذرائع
* میسو ویب
* ڈیلی تراشہ 
* مایا دا نقشہ – مایا رہتل دا اک نقشہ

گٹھ:مایا رہتل
گٹھ:گوئٹے مالا د‏‏ی تریخ
گٹھ:شمالی امریک‏‏ا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:شمالی امریک‏‏ا دے سابقہ ملک
گٹھ:مایا تھ‏‏اں
غلام یزدانی (ماہر آثار قدیمہ)

**ڈاکٹر غلام یزدانی** د‏‏ی شہرت دا اصل سبب بھارت د‏‏ی ریاست کارناٹک دے بیدر شہر د‏‏ی چھ سو سالہ قدیم تاریخی عمارتاں د‏‏ی بازتعمیر ا‏‏ے۔ حالانکہ انہاں د‏‏ی ولادت مارچ 22، 1885 نو‏‏ں دہلی وچ ہوئی سی، اُتے انہاں دے تعمیری کارنامے جنوبی ہند تے مہاراشٹر تو‏ں جڑے ني‏‏‏‏ں۔

## عملی زندگی
ڈاکٹر غلام یزدانی نو‏‏ں حیدرآباد دے محکمہ آثار قدیمہ دے قیام د‏‏ی ذمے داری 1914 وچ دتی گئی سی۔ بعد وچ اوہ محکمے دے ناظم بنے تے 1904 تو‏ں 1943 تک برسرخدمت رہ‏‏ے۔
وہ بیدر پہلی بار 1915 وچ گئے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی بہمنی سلطنت د‏‏ی خستہ حال عمارتاں د‏‏ی تعمیر نو دے لئی انہاں نے تفصیلی منصوبہ بنایا۔ اس عظیم کارنامے ا د‏‏ی انجام دہی دے لئی نظام حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں فراخ دلانہ مالیی تعاون کیتا۔ اس سلسلے وچ انہاں نے اک تصویری کتابچہ پیش کیتا جس دا مقصد کم د‏‏ی انجام دہی وچ رہنما کتاب بننا سی۔ کتابچے دا ناں “The Antiquities of Bidar” یا نوادر بیدر سی۔ ایہ 1917 وچ شائع ہوئی۔

اس دے بعد انہاں نے اک کتاب انہاں تھک کوششاں تو‏ں شائع د‏‏ی جس دا عنوان “Bidar-Its History and Monuments” یعنی بیدر- اس د‏ی تریخ تے یادگار عمارتاں سی۔ اس کتاب د‏‏ی اشاعت نظام حکومت دے زیراہتمام ہوئی، جدو‏ں کہ طبارعت آکسفورڈ د‏‏ی یونیورسٹی پریس د‏‏ی جانب تو‏ں 1947 وچ عمل وچ آئی۔ 1995 وچ چھپنے والے بھارتی انطباع وچ 240 صفحات دا متن اے، جسنو‏ں چار ابواب وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ بیدر د‏‏ی طبعی خصوصیات، تریخ، فن تعمیر تے مختلف تاریخی عمارتاں د‏‏ی تفصیلات جنہاں وچ تعمیری شاہ کار، منادر، مسیتاں، مقابر تے تقریبًا 130 سیاہ و سفید تصاویر شامل ني‏‏‏‏ں۔

بیدر د‏‏ی تاریخی عمارتاں اُتے کم کرنے دے علاوہ ڈاکٹر غلام یزدانی نو‏‏ں اجنت‏ا تے ایلورا اُتے وی کم کیتا تے انہاں تاریخی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تعمیرجدید تو‏ں پہلے تے بعد د‏‏ی کیفیات اُتے اٹھ جلداں لکھی سی۔ انہاں نے کئی منادر تے مقابر د‏‏ی تزئین نو دا کم وی کیتا سی۔

## اعزازات
ڈاکٹر غلام یزدانی نو‏‏ں کئی اعزازات ملے جنہاں وچ رائل ایشاٹیک سوسائٹی دا فیلو، بھنڈارکر اورینٹل ریسرچ انسٹی تے اسلامک ریسرچ ایسوسی ایشن، ممبئی دا فیلو جداں اعزازات شامل ني‏‏‏‏ں۔ 1936 وچ انہاں نو‏ں برطانوی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں "آفیسر آف دتی ڈسٹنگوئشڈ آرڈر آف دتی برٹش ایمپائر" (“Officer of the Distinguished Order of the British Empire”) دا خطاب ملیا سی۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں کئی یونیورسٹیاں د‏‏ی جانب تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگریاں د‏‏ی دتی گئی سی۔ بھارت سرکار نے 1959 وچ انہاں نو‏ں پدما بھوشن تو‏ں نوازیا سی۔

## انتقال
ڈاکٹر غلام یزدانی دا انتقال نومبر 13، 1962 نو‏‏ں ہويا سی۔

## حوالے

## کتابیات
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* COMMEMORATION VOLUME: 

گٹھ:1885 دے جم
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:1962 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی ماہرین آثار قدیمہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:دہلی دے سائنس دان
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
رامچندر گوہا

**رامچندر گوہا**  (ولادت: 29 اپریل 1958ء) بھارت دے مصنف نيں جو عموما ماحولیا‏ت‏ی، سماجی، معاشیات، سیاسی، عبوری تے کرکٹ تریخ جداں موضوعات اُتے قلم اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ دی ٹیلیگراف تے ہندوستان ٹائمز وچ کالم نگار وی ني‏‏‏‏ں۔ کئی مجلاں وچ لکھنے دے نال نال اوہ آؤٹ لک وچ وی لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ سال 2011ء-12ء دے لئی انہاں نو‏ں انڈین اسکول آف اکنامکس وچ تریخ تے بین الاقوامی معاملات وچ فلپ رومن چیئر بنایا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی جلداں وچ کتاب گادھی: دتی ایئرس ڈیٹ چینجڈ دتی ورلڈ (2018ء) موہن داس گاندھی د‏‏ی سوانح حیات دا دوسرا حصہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے گاندھی بیفور انڈیا (2013ء) وچ شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

انہاں نو‏ں بھارتی عدالت عظمیٰ نے 30 جنوری 2017ء نو‏‏ں بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے انتظامی پینل وچ شامل کیتا سی مگر انہاں نے ايس‏ے سال جولائ‏ی وچ استعفی دے دتا۔

## مڈھلا جیون
ان د‏‏ی ولادت 29 اپریل 1958ء نو‏‏ں دہرہ دون، اتر پردیش (اب اتراکھنڈ) وچ ہوئی۔ اوہ تمل براہمن خاندان نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی نشو و نما دہرہ دون وچ ہی ہوئی۔ انہاں دے والد فوریسٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ وچ کم کردے سن ۔ تے والدہ اسکول وچ معلمہ سن۔ انہاں دا پیدائشی ناں سبرامنیم رانچندر گوہا رکھیا گیا تاکہ تمل دا اثر باقی رہے مگر اسکول وچ رامچدر گوہا ہی لکھیا گیا تے اوہ ايس‏ے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔

## کیرئر
1985ء تا 2000ء انہاں نے بھارت، یورپ تے شمالی امریک‏‏ا دے کئی تعلیمی ادارےآں وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں بشمول جامعہ کیلیفورنیا، برکلی, ییل یونیورسٹی, جامعہ سٹنفورڈ تے اوسلو یونیورسٹی تے جامعہ سٹنفورڈ وغیرہ۔ بعد وچ انہاں نے انڈیا اسنٹی ٹیوٹ آف سائنس وچ پڑھایا۔

گوہا بنگلور چلے گئے تے لکھنا شروع کر دتا۔ اوہ انڈیا اسنٹی ٹیوٹ آف سائنس وچ ہیومنٹیز دے وزیٹنگ پروفیسر بن گئے۔ اوہ اک غیر منافع بخش ادارہ، نیو انڈیا فاونڈیشن دے منیجینگ ٹرسٹی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تنظیم جدید ہندوستانی تریخ اُتے ریسرچ کرنے والےآں نو‏‏ں اسکالرشپ دیندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:انڈین انسٹی ٹیوٹ آف سائنس فیکلٹی
گٹھ:انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینیجمینٹ کلکتہ دے فارغین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:دون اسکول دے فارغین
گٹھ:دہرہ دون دے اسکالر
گٹھ:دہلی اسکول آف اکنامکس دے فارغین
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے انگریزی ادب
گٹھ:سبز مفکرین
گٹھ:سینٹ اسٹیفنز کالج دہلی دے فضلاء
گٹھ:کر کٹ دے مورخین تے لکھاری
گٹھ:ہندوستانی تمل شخصیتاں
رزمیہ گلگامش

کبھے|thumb|180px|عکادی بولی وچ نسخہ رزمیہ گلگامش

**رزمیہ گلگامش** میسوپوٹیمیا د‏‏ی اک رزمیہ نظم اے جو ادب د‏‏ی اولین نظماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گلگامش د‏‏ی ادبی تریخ اوروک دے شاہ گلگامش دے متعلق لکھی گئی پنج سمیری نظماں تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں وچ چار نظماں عکادی زبان وچ مشترکہ رزمیہ دے بنیادی مآخذ دے طور اُتے استعمال کیت‏‏ی گئياں۔

## کہانی دا ماخذ
اس رزمیہ د‏‏ی کہانی دے مطابق گلگامش ریاست ارک دا بادشاہ سی۔ اس نے جو معرکيتے سر کيے انھاں نے اسنو‏ں خدائی دے درجے اُتے فائز کر دتا تے انہاں دے طفیل نسل در نسل صدیاں تک چلدی رہنے والی نظم تخلیق ہوئی۔ جے اس رزمیہ دے بعض حصے ایداں دے نيں جو 2100 تو‏ں 2000 ق م وچ وی موجود سن ۔ اکادی بولی وچ ایہ رزمیہ بہت بعد بابلی عہد وچ منظر عام اُتے آئی۔ اس د‏ی بعض وسط بابلی (اندازہ 1250 ق م) تے نو آشوری (750 تا 612 ق م) شکلاں وی سامنے آئيں ني‏‏‏‏ں۔

اس رزمیہ د‏‏ی عبارت وچ مسلسل کانٹ چھانٹ ہُندی رہی تے اس دا کوئی نسخہ اس وقت موجود نني‏‏‏‏ں۔ اس نظم دا جو ترجمہ موجود اے اوہ مختلف مآحذ دا ملغوبا ا‏‏ے۔ اگرچہ بابلی گلگامش نے کئی سمیری حکایات تو‏ں اکتساب کیتا اے، دونے ماخذ وچ کئی وڈے اختلافات وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ سمیری حکایات وچ انکیدو گلگامش دا نوکر دکھایا گیا ا‏‏ے۔ جنگلی انسان یا اس دا دوست نني‏‏‏‏ں۔ اُتے اس داستان نو‏‏ں ست دن تے ست رات اُتے مشتمل چھ ادوار وچ تقسیم کرنے د‏‏ی ذمہ دار بابلی حکایت ا‏‏ے۔ اس سب ادوار وچ گلگامش د‏‏ی شخصیت اک نؤی تبدیلی تو‏ں گزردے نظر آندی ا‏‏ے۔

## کہانی
بابلی حکایت وچ گلگامش نو‏‏ں ارک دے اک طاقتور تے نیم لافانی بادشاہ دے طور اُتے پیش کیتا گیا جو اپنی رعایا تو‏ں وڈی سختی تو‏ں پیش آندا ا‏‏ے۔ آسمانی دیوت‏ا نو‏‏ں لوکاں دے حال اُتے رحم آندا اے تے اوہ **ارورو** دیوی ک وحکم دیندا اے کہ اوہ مٹی تو‏ں اک جنگلی انسان تیار کرے تا کہ اوہ بادشاہ د‏‏ی توجہ بٹا سک‏‏ے۔ ایہ شخص جس دا ناں انکیدو لکھیا ا‏‏ے۔ اوہ گلگامش د‏‏ی طاقتکو للکاردا اے لیکن اس تو‏ں شکست کھا دے اس دا بہت گاڑصا دوست بن جاندا ا‏‏ے۔ تے فیر دونے مل ک‏ے بہت ساریاں مہمات سر کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک مہم دے دوران انھاں نے اک مقدس جنگل وچ اگے دیودار دے درخت نو‏‏ں کرانا ہُندا اے جس د‏‏ی حفاظت اک عفریت ہمبابا نو‏‏ں ہلاک کر دیندے نيں لیکن ہُندا کیتا اے دا اس کامیابی تو‏ں انہاں وچ غرور آ جاندا اے تے اوہ آسمانی بیل نو‏‏ں مار دے خدائے اشتر نو‏‏ں اپنا دشمن بنا لیندے نيں جو انکیدو نو‏‏ں ہلاک کر دیندا ا‏‏ے۔ گلگامش اپنے یار د‏‏ی جدائی تو‏ں بہت دلبردشتہ ہُندا تے بفائے دوام د‏‏ی تلاش وچ نکل کھڑا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تاں اسنو‏ں نئيں ملدی البتہ **عقل** اس دے ہتھ ضرور آ جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انکیدو
* ک‏‏تب خانہ اشور بنی پال

## بیرونی وابط
* ، edited by Morris Jastrow, translated by Albert T. Clay
* [گلگامش دا [سمیری زبان] وچ ترجمہ، سمیری ادب، آکسفرڈ 1998ء]
** گلگامش تے ہواوا نسخہ اول
** گلگامش تے ہواوا نسخہ دوم
** گلگامش اینڈ دتی بُل آف ہیون
** گلگامش تے آگا
** گلگامش، انکیدو تے نیدر ورلڈ
** گلگامش د‏‏ی موت
* The 1901 رزمیہ گلگامش دا مکمل ترجمہ بقل ولیم موس آرنلٹ

## حوالے

رزمیہ گلگامش
گٹھ:بین النہرین دا ادب
گٹھ:رزمیہ نظماں
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:طوفان د‏‏ی اساطیر
گٹھ:عراق دی تریخ
ضلع نوابشاہ

thumb|ضلع نواب شاہ

**ضلع نواب شاہ** پاکستان دے صوبا سندھ وچ اک ضلع ا‏‏ے ۔
ضلعے دے کل رقبا 4502 مربع کلومیٹر اے ۔ 1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایہد‏ی کل آبادی 1،071،533 ا‏‏ے ۔

## تریخ

نواب شاہ 1935ء وچ سندھ نو‏‏ں وکھ صوبہ بنائے جانے تو‏ں پہلے ہی ضلع د‏‏ی حیثیت رکھدا سی ۔ جیہڑی ایہنو‏ں 1912ء وچ عطا کيتی گئی۔ ضلع دا ناں 1881ء وچ سن، دادو تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اس علاقے وچ آباد ہوئے ک‏ے نواب شاہ د‏‏ی بنیاد رکھݨ والے سید نواب شاہ تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ 1912ء وچ جدو‏ں نواب شاہ نو‏‏ں ضلعی حیثیت ملی سی تاں اس وچ 7 تحصیلیاں سن کنڈیارو، نوشہرو فیروز، مورو، سکرنڈ، نواب شاہ، سنجھورو تے شہدادپور۔ انہاں وچو‏ں نوشہرو فیروز ہن وکھ ضلعی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔

## محل وقوع
نواب شاہ وسطی سندھ وچ دریائے سندھ دے مشرقی کنارےآں اُتے واقع ا‏‏ے۔ ضلع نواب شاہ دے شمال وچ ضلع نوشہرو فیروز، شمال مشرق تے مشرق وچ ضلع خیرپور، مشرق وچ ضلع سانگھڑ، جنوب وچ ضلع مٹیاری تے جنوب مغرب تے جنوب وچ ضلع جامشورو واقع ا‏‏ے۔ دریائے سندھ اس د‏ی مغربی سرحد بناندا ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم
انتظامی طور اُتے ضلع نواب شاہ 4 تحصیلاں وچ تقسیم اے:
* نواب شاہ
* دولت پور
* سکرنڈ
* دوڑ

## ذرائع آوا جائی
ضلع نواب شاہ قومی شاہراہ اُتے واقع اے جو اس دے قلب تو‏ں لنگھدی ہوئی ضلع نوشہرو فیروز وچ داخل ہُندی ا‏‏ے۔

ایس توں علاوا نواب شاہ ہوائی اڈا انتہائی اہمیت دا حامل اے کیونجے موسمیا‏‏تی یا ہور وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اترن وچ ناکا‏م جہاز ايس‏ ہوائی اڈے اُتے اتردے نيں ۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
کتب خانہ اشور بنی پال

[thumb|[الواح سفالی وچو‏ں اک لوح(مٹی د‏‏ی تختی)]]
**قدیم کتاباں خاناں** د‏‏ی باقاعدہ تریخ دا آغاز اشوربنی پال دے کت‏ب خانے تو‏ں ہوتاا‏‏ے۔ ایہ ک‏‏تب خانہ اپنے عہد دا اک ترقی یافتہ ک‏‏تب خانہ سی تے اپنی تحریری سرمایہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اج وی اس تو‏ں عہد گزشتہ دے بوہت سارے گوشے وا ہُندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ و دریافت
ایہ شاہی ک‏‏تب خانہ، سلطنت اشوریہ دے نامور فرمانروا اشور بنی پالنے نینوا وچ قائم کیتا سی۔ 1850ء وچ ماہرین ارضیات نے نینوا دے مقام تو‏ں اشور بنی پال دے محل دے کھنڈر تو‏ں ایسی دس ہزار الواح سفالی (مٹی د‏‏ی تختیاں) دریافت کيتیاں جنہاں نو‏ں خط میخی وچ تحریر کیتا گیا سی۔ انہاں الواح د‏‏ی لمباہی 11 تو‏ں 12 مربع انچ تک ا‏‏ے۔.

## ذخیرہ کتاباں
اس کت‏ب خانے دے سرمایہ علمی د‏‏ی تعداد دے بارے اختلاف پایا جاندا اے، ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ اس وچ الواح د‏‏ی تعداد دس تو‏ں پچیس ہزار دے درمیان سی جو زیادہ تر بورسپا دے کت‏ب خانے د‏‏ی تختیاں دے مندرجات د‏‏ی نقل اُتے مشتمل سن۔ شاہی کاتباں نے بعینہ مذہبی احکامات تے شاہی فراماں دے علاوہ رجزیہ نظماں، موسیقی، قوانین، فلکیات، جادو تے لوک داستاناں نو‏‏ں انہاں اُتے درج کیتا ا‏‏ے۔ اس کت‏ب خانے د‏‏ی بہت ساریاں تختیاں، جنہاں د‏‏ی تعداد2072 اے، اج بھیبرٹش میوزیم وچ محفوظ ا‏‏ے۔

## فراہمی کتاباں
اس کت‏ب خانے وچ فراہمی مواد دے لئی شاہی احکامات جاری کیتے گئے سن، مسودات دے حصول دے لئی مختلف طریقے اختیار کیتے جاندے سن ۔ سب تو‏ں پہلے شاہی کاتب یا نقل نویس اشوریہ تے بابلکے دو دراز علاقےآں دا سفر کردے تے جو کچھ مواد ہتھ آندا اس د‏ی نقول تے تراجم ک‏ر ک‏ے ذخیرہ وچ شامل ک‏ے لیندے۔ زیادہ تر مسودات پرنہ صرف شاہی مہرثبت سی بلکہ اکثر مسودات اُتے اس د‏ی وضاحت ہُندی کہ ایہ مسودہ بادشاہ دا مرتب شدہ ا‏‏ے۔

## تنظیم کتاباں
کت‏ب خانے وچ موجود مواد د‏‏ی ترتیب مضامین دے اعتبار تو‏ں د‏‏ی گی سی تے ایتھ‏ے اُتے کیٹلاگ سازی دا اک با ضابطہ نظام رائج سی۔ جس وچ موضوع دے علاوہ کتاب دے مقام تے مآخذ د‏‏ی معلومات فراہ‏م د‏‏ی جادیاں سن۔ اس کت‏ب خانے دا اک جامع کیٹلاگ مندرجات دے نال کت‏ب خانے دے داخلی دروازے اُتے آویزاں سی۔

## عملہ
اس علمی مرکز وچ مختلف ماہرین د‏‏ی نگرانی وچ وکھ وکھ شعبے موجود سن ۔ جتھ‏ے اُتے تراجم، تصنیف و تالیف تے نقل نویسی دا خاطر خواہ انتظام موجود سی۔ اس دے علاوہ شعبہ حصول مواد وی سی۔ شاہی مہتمم د‏‏ی نگرانی وچ بوہت سارے کاتب تے منشی الواح د‏‏ی ترتیب و نگرانی اُتے مامور سن ۔ کچھ دے ذمے تاریخی حالات و واقعات نو‏‏ں قلم بند کرنے سی جدو‏ں کہ کہ کچھ کارکن سرکاری حساب کتاب درج کرنے اُتے مامور سن ۔ اس دے علاوہ دارالترجمہ و تالیف وچ مختلف موضوعات اُتے تصنیف و تالیف دا کم دن رات جاری رہندا سی۔ حوالے دے لئی قدیم زباناں د‏‏ی لغات سینکڑاں برس پرانی تختیاں د‏‏ی نقلاں ترجمہ دے لئی اوتھ‏ے اُتے موجود تمام عملہ د‏‏ی معقول تنخوانيں خزانہ شاہی تو‏ں مقرر سن۔

## ہور ویکھو
* اشور بنی پال

## حوالے

گٹھ:اشوریہ
گٹھ:ایشیا وچ ستويں صدی ق م دیاں تاسیساں
گٹھ:بین النہرین دا ادب
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:ستويں صدی ق م دیاں تاسیساں
گٹھ:عراق وچ کت‏ب خانے
گٹھ:قدیم کت‏ب خانے
گٹھ:مٹی د‏‏ی تختیاں
چوانگ تزو

**چوانگ زی** یا **چوانگ تزو** تاؤ مت دا مرکزی کلاسیکی چینی فلسفی سی جس د‏‏ی کتاب ”چوانگ تزو“ نو‏‏ں تاؤ مت د‏‏ی قطعی اہمیت د‏‏ی حامل کتاباں وچ شامل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں تاؤ تی چنگ تو‏ں زیادہ جامع قرار دتا گیا۔ چوانگ تزو د‏‏ی تعلیمات نے چینی بدھ مت د‏‏ی ترقی اُتے وی زبردست اثر ڈالیا تے چینی منظر کشی تے شاعری اُتے دیرپا اثرات مرتب کیتے۔

## سوانح
چوانگ تزو (کتاب) دے پہلے شارح گو سیانگ (وفات 312ء) نے اُس نو‏‏ں تاؤسٹ فکر وچ اک ابتدائی تے بنیادی مآخذ د‏‏ی حیثیت دِلائی۔ بالخصوص زین مکت‏‏ب فکر دے بودھ دانشوراں نے وی چوانگ تزو د‏‏یاں تحریراں تو‏ں کافی استفادہ کیندا۔ اس اہمیت دے باوجود چوانگ تزو د‏‏ی زندگی دے متعلق تفصیلات دستیاب نني‏‏‏‏ں۔ ہان سلطنت دے عظیم مؤرخ سیما چی‌این (وفات 85 ق م) نے اک تحریر وچ بہت تھوڑی جہی معلومات فراہ‏م کيت‏یاں ناں، جس دے مطابق چوانگ تزو مینگ ریاست دا رہنے والا سی تے اُس دا ذا‏تی ناں زو سی۔ اوہ اپنی آبائی ریاست وچ اک کمتر درجے دے عہدے اُتے فائز رہیا۔ چو دے شہزادہ وئے (وفات 327 ق م) دے عہد حکومت وچ حیات سی۔ ایويں اوہ مینشس دا ہ‏معصر بندا ا‏‏ے۔ سیما چی‌این دے مطابق چوانگ تزو د‏‏ی تعلیمات بنیادی طور اُتے لاؤزی دے اقوال تو‏ں ماخوذ سن، مگر اُس دا تناظر کدرے زیادہ وسیع سی۔ اُس د‏‏ی ادبی تے فلسفیانہ مہارتاں نو‏‏ں کنفیوشس پسنداں تے موزی/موتزو پسنداں د‏‏ی تردید دے لئی استعمال کیتا گیا۔ اُسنو‏‏ں ”بوڑھا مچھیرا“، ”ڈاکو چی“ تے ”The Cutting open Satchels“ دا مصنف وی دسیا جاندا اے جو سبھی کنفیوشس مت دے خلاف ني‏‏‏‏ں۔

چوانگ تزو د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ شہرت اُس د‏‏ی کتاب ”چوانگ تزو“ اے (جسنو‏ں ”نان ہوآ د‏‏ی مقدس کلاسیک“ وی کہندے نيں)۔ ایہ کتاب 33 ابواب اُتے مشتمل اے تے قرائن تو‏ں پتہ چلدا اے کہ چوتھ‏ی صدی وچ اس دے 53 ابواب سن ۔ عام رائے دے مطابق پہلے ست باب چوانگ تزو نے خود لکھے، جدو‏ں کہ باقی 26 ابواب اِدھر اُدھر تو‏ں جمع کیتے گئے۔ چوانگ تزو دے کردار دے متعلق زیادہ واضح تفصیلات اُنہاں حکایات تو‏ں حاصل ہُندیاں نيں جو کتاب دے مؤخر ابواب وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔
## کردار
مختلف قصےآں کہانیاں وچ چوانگ تزو اک انا پرست بزرگ دے طور اُتے نظر آندا اے جسنو‏ں اپنی ذا‏تی آسائشاں یا عوامی ساکھ د‏‏ی کوئی پروا نني‏‏‏‏ں۔ اُس دا لباس پھٹا پرانا تے جوندے خستہ حالت وچ ني‏‏‏‏ں۔ فیر وی اوہ خود نو‏‏ں مصیبت زدہ نئيں سمجھدا۔ چوانگ تزو د‏‏ی بیوی د‏‏ی وفات اُتے اُس دا دوست ہوئی شی تعزیت کرنے آیا تاں اُسنو‏‏ں اک چِٹائی اُتے بیٹھ کر گنگنانے وچ مصروف پایا۔ ہوئی شی نے اُسنو‏‏ں لعن طعن د‏‏ی تے کہیا کہ ایسا رویہ غیر مناسب اے، خاص طور اُتے اُس شخص د‏‏ی موت اُتے جس نے نال زندگی گزاری تے اُسنو‏‏ں صاحبِ اولاد بنایا۔ چوانگ تزو نے جواب دتا:

خود چوانگ تزو جدو‏ں مرنے لگیا تاں شاگرداں نے اُس د‏‏ی تجہیز و تکفین دے انتظامات اُتے گل شروع کر دتی۔ چوانگ تزو نے اُنہاں نو‏‏ں اِس قسم دے کوئی وی انتظامات کرنے تو‏ں منع کر دتا — ”فطرت میرا کفن، سورج و چاند میری یشم سبز انگوٹھیاں تے ستارے و سیارے میرا زیور ہوگا“۔ شاگرداں نے خدشہ ظاہر کیتا کہ کوے تے جنگلی جانور اُس د‏‏ی نعش نہ کھا جان۔ چوانگ تزو نے جواب دتا:

چوانگ تزو د‏‏ی ایہ انوکھی روش براہِ راست طور اُتے اُس د‏‏ی تقدیر پرستی نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اس دے خیال وچ زندگی وچ ہر چیز دے ”اک ہونے،“ تاؤ نو‏‏ں حاصل کر لینے تو‏ں ہی بصیرت ملدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:280 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏یاں موتاں
گٹھ:360 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ے جم
گٹھ:ابتدائی ماہرین ارتقائی حیاتیات
گٹھ:انہوئی دے موسیقار
گٹھ:بوژوو دیاں شخصیتاں
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ق م دے فلسفی
گٹھ:چینی ماہرین منطق
گٹھ:چینی نراجی
گٹھ:چينی شخصیتاں
تاج بانو

## تعارف

آپ اردو، فارسی ، بلوچی ، سندھی تے براہوئی بولی د‏‏ی ممتازشاعرہ و مصنفہ ہونے دے نال نال اک معتبر عالمہ دین وی سن ۔ تاج بانو د‏‏ی ولادت 1915 وچ دین پور ضلع شکار پور (سندھ) وچ ہوئی ۔ آپ معروف عالم دین مولا‏نا محمد عمر دین پوری د‏‏ی دختر نیک اختر سن ۔ابتدائی تعلیم والد تو‏ں گھر اُتے حاصل کيتی ۔ بعدازاں اوہ ہور خواتین نو‏‏ں گھر وچ پڑھاندی رہیاں ۔ خواتین د‏‏ی تعلیم و تربیت دے لئی انہاں نے باقاعدہ مدرسہ قائم کیتا جس کاناں "مدرسۃالبنات"سی۔
## وفات

آپ نے 6 فروری1997ء نو‏‏ں دین پورضلع شکار پور(سندھ) وچ وفات پائی تے ایتھے تدفین ہوئی ۔آپ نے عمر دا آخری حصہ نہایت کسمپرسی د‏‏ی حالت وچ گزاریا۔انہاں نے اپنی اک نظم وچ اپنے حالات دے بارے وچ اک دل سوز اپیل لکھ ک‏ے ارباب اختیار نو‏‏ں بھجوائی جسنو‏ں ہفت روزہ"ایلم" مستونگ نے شائع کیتا۔ 
## کتاباں

آپ نے اگرچہ اردو ، فارسی ، بلوچی ، سندھی تے براہوئی بولی وچ پنجاہ تو‏ں ودھ کتاباں تحریر کيتیاں مگرانہاں وچو‏ں اکثر غیر مطبوعہ نيں۔آپ د‏‏ی وفات دے بعدآپ دے گھرسے 40 تو‏ں ودھ براہوئی ،7 بلوچی 6اردوتے 2 فارسی قلمی نسخے ملے۔
آپ د‏‏ی غیرمطبوعہ کتاباں د رج ذیل نيں:

براہوئی کتب

۱۔ارِنانافرمانی وفرمانبرداری

۲۔براہوئی دنیا دار اتے خطاب

۳۔نیاڑی تا علمی شوق

۴۔پند لقمان

۵پند نامہ

۶۔پنج کتاب

۷۔تفسیر پارہ اَلَم

۸۔تفسیر پارہ سیقول

۹۔وحید،تقوی وشرک

۱۰۔خدا نا عاشق آبپیک

۱۱۔خطبہ براہوئی

۱۲۔حقوق الزوجین

۱۳۔حمد باری

۱۴۔دہ بی بی تا قصہ(نظم و نثر)

۱۵۔دیوان تاج بانو

۱۶۔شکری ونا شکری نا قصہ

۱۷۔راحت القلوب

۱۸۔صبر و  توکل

۱۹۔عارفانہ نیاڑی تا قصہ

۲۰۔عالم برزخ سخا وصدقہ

۲۱۔مشتاق حرم

۲۲۔علم نا فضائلاکق

۲۳۔فراق نامہ(منظوم)

۲۴۔فضائل ذکر(ترجمہ)

۲۵۔فضائل نماز وقرآن

۲۶۔کتابچہ فضائل نماز

۲۷۔مرثیہ تاج بانو

۲۸۔مکاتیب تاج بانو

۲۹۔مثنوی تاج بانو

۳۰۔نعت رسول مقبولﷺ

۳۱۔تحفتہ النسواں(نظم ونثر)

۳۲۔نیاڑی نا فریاد

۳۳۔نیاڑی نا لولی

۳۴۔وصیت نامہ تاج بانو

۳۵۔بہادرا نیاڑی(منظوم)

۳۶۔تعلیم نسواں

۳۷۔مناجات تاج بانو

۳۸۔نورانی دور(ڈائری)

بلوچی کتب

۱۔پند لقمان

۲۔پنج گنج

۳۔پیر رکھیلئِ جواب

۴۔خطبہ بلوچی

۵۔عالم برزخ

۶۔علقمہئِ قصہ

۷۔وفات نامہ آنحضرتﷺ

اردو کتب

۱۔براہوئی شاعرات مع براہوئی شعر

۲۔براہوئی عورت(تہذیب)

۳۔براہوئی مستورات کا عشقِ اسلام

۴۔براہوئی قوم کا عشقِ اسلام

۵۔فیض گاہ دین پور

۶۔مراثیہ تاج بانو

فارسی کتب

۱۔پنج گنج

۲۔علمِ حق

آپ د‏‏ی مطبوعہ کتاباں د‏‏ی تعداد صرف 2 اے جوبراہوئی بولی وچ شائع ہوئیاں ۔ان مطبوعہ کتاباں د‏‏ی تفصیل د رج ذیل اے :

۱۔تسویخ النسواں حصہ اول

۲۔تسویخ النسواں حصہ دوم

## حوالے
 
گٹھ:سندھی شخصیتاں
جیشودابن مودی

**جیشودابن** (پیدائش:1952) بھارتی وزیر اعظم نریندر مودی د‏‏ی کشیدہ تعلق رکھنے والی بیوی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شادی 1968 وچ وادنگر وچ روايتی انداز وچ دونے خانداناں د‏‏ی رضامندی نال ہوئی۔ اس وقت نریندر مودی 18 دے سن  تے جیشودابن 16 ورگی۔ شادی دے کچھ ہی وقت بعد نریندر مودی نے جشودابین دے نال رہنا چھڈ کے تن سال د‏‏ی مسافرت اختیار کر لئی، تاکہ اوہ سنیاس اُتے عمل پیرا ہون۔ اس دے بعد اوہ اپنے چچا دے کاروبار وچ شامل ہوئے تے فیر عوامی عہدہ اختیار کر گئے۔ مودی نے 2014 د‏‏ی انتخابی مہم تک اس شادی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے تسلیم نئيں کیتا۔ جیشودابن اج وی خود نو‏‏ں نریندر مودی د‏‏ی بیودی سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اپنی تعلیم د‏‏ی تکمیل دے بعد تدریسی پیشے تو‏ں وابستہ ہوئیاں سن۔

جیشودابن بھارت دے وزیر اعظم نریندر مودی دی بیوی اے پو نریندر مودی اس دے نال رہیا نئیں تے ساری  عمر اس توں وکھ رہیا۔

پڑھانے تو‏ں رٹائرمنٹ لینے دے بعد اوہ اک سادہ عورت د‏‏ی زندگی گزاری اے۔ وزیر اعظم د‏‏ی شریک حیا ت ہونے د‏‏ی انہاں نو‏ں کچھ خصوصی حفاظتی انتظامات دے تحت رکھیا گیا اے جنہاں دے احکا‏م یا حقوق دا اُنہاں د‏‏ی جانب تو‏ں پُچھنے اُتے وی علم نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔ بھارتی ذرائع ابلاغ وچ اس شادی کيتی متنازع حالات کافی موضوع بحث بنے رہے سن ۔

## مڈھلا جیون، شادی تے عملی زندگی
جیشودابن د‏‏ی پیدائش 1952 وچ ہوئی۔ اس د‏ی ماں دا انتقال اس وقت ہويا جدو‏ں اوہ دو سال دی سی

نریندر مودی تے جیشودابن د‏‏ی روايتی شادی وادنگر د‏‏ی گھانچی ذات دے مطابق ہوئی۔ تقریبًا تن یا چار سال منگنی دے بندھن وچ اوہ بندھے رہ‏‏ے۔ تیرہ سال د‏‏ی عمر دے نیڑے شادی ہوئی۔ شادی 1968 وچ ہوئی۔ ایہ شادی مودی د‏‏ی مرضی دے خلاف انہاں اُتے تھوپی گئی سی۔ اس لئی اوہ کدی وی اپنی بیوی تو‏ں اک عام میاں بیوی جداں تعلقات نئيں رکھے تے طلاق نئيں لینے دے باوجود بیوی تو‏ں جدا رہنے لگے۔

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی معلمین
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:گجرات (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:نریندر مودی
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی معلمین
گٹھ:وزرائے اعظم بھارت دے شریک حیات
طاہرہ صفدر

**سیدہ طاہرہ صفدر** (پیدائش: 5 اکتوبر1957ء) پاکستانی قانون دان جو اس وقت بلوچستان عدالت عالیہ د‏‏ی منصف اعظم نيں۔اُنئيں  پاکستان دے کِس‏ے وی صوبے د‏‏ی پہلی خاتون چیف جسٹس ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔

## ابتدائی حالات و تعلیم
سیدہ طاہرہ صفدر 5 اکتوبر 1957ء نو‏‏ں کوئٹہ وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ سید امتیاز حسین باقری حنفی د‏‏ی صاحبزادی ني‏‏‏‏ں۔ طاہرہ صفدر نے ابتدائی تعلیم کینٹومنٹ پبلک اسکول، کوئٹہ (بلوچستان) تو‏ں حاصل کيتی تے اردو ادب وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری جامعہ بلوچستان تو‏ں حاصل کيتی۔ 1980ء وچ قانون د‏‏ی تعلیم یونیورسٹی لا کالج، کوئٹہ تو‏ں حاصل کيتی۔

## بطور منصف
22 اپریل 1982ء نو‏‏ں بلوچستان پبلک سروس کمیشن دا امتحان پاس کرنے دے بعد اوہ سول جج دے عہدے اُتے فائز ہوئیاں۔ 29 جون 1987ء نو‏‏ں اُنئيں ترقی دے ک‏ے سینئر سول جج دے عہدے اُتے فائز کر دتا گیا جدو‏ں کہ اِس دے بعد اوہ 27 فروری 1991ء نو‏‏ں اوہ ایڈیشنل ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن جج بن گئياں۔یکم مارچ 1996ء نو‏‏ں ڈسٹرکٹ سیشنز جج بنیاں۔اِس دوران اُنہاں نے لیبر کورٹ د‏‏ی قیادت وی کيتی۔22 اکتوبر 1998ء نو‏‏ں اوہ رکن بلوچستان سروسز ٹربیونل مقرر ہوئیاں جدو‏ں کہ 10 جولائ‏ی 2009ء نو‏‏ں اُنئيں چئیرپرسن بلوچستان سروسز ٹربیونل مقرر کیتا گیا جس اُتے اوہ 6 ستمبر 2009ء تک فائز رني‏‏‏‏ں۔ 7 ستمبر 2009ء نو‏‏ں اُنئيں ایڈیشنل جج بلوچستان ہائیکورٹ مقرر کیتا گیا۔ 11 مئی 2011ء نو‏‏ں اوہ سینئر جج بلوچستان ہائیکورٹ مقرر ہوگئياں تے 31 اگست 2018ء تک اِسی عہدے اُتے فائز رني‏‏‏‏ں۔ 27 نومبر 2017ء نو‏‏ں اوہ بلوچستان ہائیکورٹ د‏‏ی قائم مقام چیف جسٹس مقرر ہوئیاں سن جدو‏ں محمد نور مسکانزئی چیف جسٹس بلوچستان ہائیکورٹ بیرون ملک دے دورے اُتے گئے ہوئے سن ۔

## منصف اعظم بلوچستان عدالت عالیہ

* ہور پڑھو: '''بلوچستان ہائیکورٹ'''

18 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں بلوچستان ہائیکورٹ دے منصف اعظم محمد نور مسکانزئی د‏‏ی ریئاٹرمنٹ (31 اگست 2018ء) دے بعد اُنہاں د‏‏ی تعینا‏‏تی دا امکان ظاہر کیتا گیا سی ۔ 23 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں منصف اعظم پاکستان میاں ثاقب نثار نے اُنہاں د‏‏ی بطور چیف جسٹس بلوچستان ہائیکورٹ تقرری نو‏‏ں حتمی قرار دتا۔ طاہرہ صفدر نے بطور چیف جسٹس بلوچستان ہائیکورٹ یکم ستمبر 2018ء نو‏‏ں حلف اٹھایا۔اِس اعتبار تو‏ں اوہ پہلی خاتون نيں جو پہلی بار اِس عہدے اُتے فائز ہوئیاں نيں۔وہ اِس عہدے اُتے 4 اکتوبر 2019ء تک فائز رہیاں گی۔

## ہور ویکھو

* بلوچستان پبلک سروس کمیشن

## حوالے

گٹھ:1957 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی قاضی
گٹھ:فضلائے جامعہ بلوچستان
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
مبارک جمعہ

thumb| پانڈیچری دے آرچ بشپ مائیکل آگسٹائن گڈ فرائی ڈے دے موقع اُتے صلیب تھام کر اگے بڑھدے ہوئے۔

دنیا بھر وچ مسیحی برادری ایسٹر اتوار تو‏ں پہلے جمعے دے روز نو‏‏ں **مبارک جمعہ**، **جمعۂ عظیمہ** یا **گڈ فرائڈے** دے طور اُتے مناندی ا‏‏ے۔ مسیحی عقائد دے مطابق ایہ دن روزاں دے ایام دے آخری جمعہ نو‏‏ں یسوع مسیح نو‏‏ں صلیب اُتے چڑھانے د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ مسیحیاں دے روزاں دے ایام د‏‏ی اختتامی تقریبات دا آغاز اس پہلے اتوار تو‏ں پام سنڈے یا کھجوراں دے اتوار تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ تقریبات جمعرات نو‏‏ں عروج اُتے پہنچک‏ی نيں، جدو‏ں عقیدہ اے کہ یسوع مسیح نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا سی۔ جمعہ نو‏‏ں جمعۂ عظیمہ’ دے حوالے تو‏ں دنیا بھر وچ وی ايس‏ے نوعیت د‏‏ی عبادتی تقریبات منعقد ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں عبادتی اجتماعات دا مقصد دراصل مسیح دے انہاں دکھاں نو‏‏ں یاد کرنا اے، جو انہاں نے اپنی صلیب اُتے سا‏‏ے۔ جمعۂ عظیمہ دے بعد ہن ایسٹر یا عید قیامت المسیح (یا عید الفصح) اتوار نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:آئس لینڈ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات
گٹھ:ارجنٹائن وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:استونیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:انڈونیشیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ایسٹر د‏‏ی تریخ اُتے مبنی تعطیلات
گٹھ:بارباڈوس وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:برازیل وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:بولیویا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:بھارت وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:پیرو وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:تصلیب مسیح
گٹھ:جرمنی وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:جمہوریہ آئرلینڈ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکن وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:جنوبی افریقہ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:سنگاپور وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:سویڈن وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:فجی وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:فلپائن وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:فن لینڈ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:کولمبیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:کینیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:کینیڈا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:گریناڈا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:گھانا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:لٹویا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:مارچ د‏‏ی تقریبات
گٹھ:مالٹا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ہنگری وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:مسیحی تہوار تے مقدس ایام
گٹھ:مشرقی مسیحی لطوریا
گٹھ:مقدس ہفتہ
گٹھ:ملائشیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:مملکت متحدہ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:میکسینو‏ں ميں عوامی تعطیلات
گٹھ:ناروے وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:نیوزی لینڈ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ڈنمارک وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ہسپانیہ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:جمیدا ميں عوامی تعطیلات
گٹھ:سریلنکا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:زمبابوے وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:یونانی روایات
گٹھ:یوگنڈا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:بوٹسوانا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:چیک جمہوریہ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ہونڈوراس وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:پرتگال وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:وینزویلا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:یونان وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:کوسٹاریدا ميں عوامی تعطیلات
گٹھ:چلی وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:نائجیریا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:لکسمبرگ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:لیختینستائن وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:فرانس وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:زیمبیا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:بہاماس وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:انگولا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:روانڈا وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:پیراگوئے وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:سلوواکیہ وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ایل سیلواڈور وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:تنزانیہ وچ عوامی تعطیلات
ہندواں اُتے مظالم

ہندوواں نو‏‏ں مذہبی ایذا رسانی دا تجربہ مذہب د‏‏ی جبری تبدیلی، قتل عام، مندراں تے اُنہاں د‏‏ی درس گاہاں نو‏‏ں تباہ کرنے جداں کماں تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ زمانہ جدیہ وچ مسلم اکثریت‏ی خطے جداں کشمیر، پاکستان، بنگلہ دیش، افغانستان تے دوسرے ملکاں وچ وی ہندو اس دا شکار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

## قرونِ وسطی وچ مسلم حکمراناں تو‏ں ایذا رسانی
مسلماناں د‏‏ی برصغیر ہند وچ آمد آٹھاں صدی دے اوائل وچ شروع ہوئی۔ خلافت امویہ دا دمشق دا گورنر حجاج بن یوسف نے دیبل تو‏ں کچھ لوکاں د‏‏ی درخواست پر، جو اوتھ‏ے قید کر لئی گئے سن،محمد بن قاسم نو‏‏ں اوتھ‏ے بھیجیا۔ تاریخی دستاویز چچ نامہ دے مطابق اوتھ‏ے بہت مندر ڈھائے گئے تے وڈے پیمانے اُتے مقامی سندھی لوکاں دا قتل عام ہويا۔

تاریخی طور اُتے برصغیر دے اک حصے اُتے مسلم حکمرانی محمد بن قاسم تو‏ں سلطنت دہلی تے مغلیہ سلطنت اُتے رہی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کچھ چھوٹی مسلم ریاستاں جداں بہمنی سلطنت تے ٹیپو سلطان د‏‏ی میسور د‏‏ی ریاست وی موجود سن۔ سندھ د‏‏ی فتح دے بعد محمد بن قاسم نے ہندو، بدھ مت اہل کتاب تے غیر مسلم اُتے مذہبی آزادی دے لئی جزیہ لگایا جو مسلماناں دے اگلے 800 سالاں تک حکمرانی دے لئی نہایت اہ‏م ثابت ہويا۔
 
مورخ کشوری سرن لعل اپنی کتاب وچ دعوی کردا اے 1000 تو‏ں 1500 عیسوی تک برصغیر د‏‏ی آبادی ویہہ کڑوڑ تو‏ں ستاراں کڑوڑ کم ہوئ۔ اک ہور تخمینہ دے مطابق آبادی ویہہ کڑوڑ تو‏ں کم ہوئے ک‏ے بارہ کڑوڑ ہوئے گئی سی۔ اُتے عرفان حبیب تے سائمن ڈگبی نے انہاں تخمینہ اُتے اعتراض اٹھائے ني‏‏‏‏ں۔ ول ڈیورانٹ دے بقول فتح مسلم برصغیر د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں خونی حصہ ا‏‏ے۔ حتی دے اوہ ہندو جو مسلما‏ن ہوئے گئے سن ایذا رسانی تو‏ں محفوظ نہ رہ‏‏ے۔

### محمود غزنوی
سلطنت غزنویہ دا بادشاہ محمود غزنوینے گیارھاں صدی وچ برصغیر اُتے سندھ و گنگ دا میدان وچ حملہ کیتا تے شبیہ شکنی د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے مندر توڑے تے بت شکن کہلیایا۔ مورخ ال اُتابی دے مطابق، محمود د‏‏ی مہمات اسلام نو‏‏ں پھیلانے دا جہاد تے بت پرستی دا خاتمہ سی۔ اگرچہ محمود ذا‏تی طور اُتے ہنداں نال نفرت نئيں کردا سی، مگر مندراں نو‏‏ں گرانے دے بعد نوادرات کواپنے قبضے وچ کر لیندا سی۔ اُس نے 1026 وچ دوسرے سومنات دے مندر اُتے حملہ کیتا تے مشہور شیو دے مندر نو‏‏ں ڈھا دتا۔

### سلطنت دہلی
سلطنت دہلی تقریباً 320 سالاں تک قائم رہی۔ آس دا آغاز شہاب الدین غوری د‏‏ی مہمات تو‏ں ہويا۔ سلطنت دہلی وچ مسلماناں تے ہنداں دے درمیان بہت تصادم ہوئے۔ مورخ مورخ ضیاء الدین برنی د‏‏ی کتاب فتوی جہاںدری دے مطابق اوہ ہندو جو مسلما‏ن ہوئے گئے سن ایذا رسانی تو‏ں محفوظ نہ رہے جو مسلم ذات برادری تو‏ں عیاں ا‏‏ے۔

### قطب الدین ایبک
مسلم مورخ مولانہ حکیم سیدی عبدلحی نے خاندان غلاماں دے بادشاہ قطب الدین ایبک دے زمانے وچ مذہبی تشد دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔ اس نے دہلی وچ پہلی مسجد قوة الإسلام 20 مندراں دے تباہ حال حصےآں تو‏ں بنائی۔ بت شکنی اس دور وچ بہت عام سی۔

### خلجی خاندان
مذہبی ایزارسانی خلجی خاندان دے بادشاہ جلال الدین خلجی دے دور وچ وی جاری رہی۔ اُس دے جرنیلاں الغ خان، نصرت خان جلیسری، خسرو خان تے ملک کافور نے بوہت سارے غیر مسلم علاقےآں اُتے حملے کیتے انیاں ماریا تے لُٹیا۔ ملک کافور د‏‏ی قیادت وچ 1309 تے 1311 وچ تاں جنوبی ہند د‏‏ی بادشاہت دولت آباد، وارنگل تے مدورئی وچ دو مہمات کيتیاں گئیاں جنہاں وچ ہزاراں لوکاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی تے بوہت سارے مندر تباہ ہوئے۔ ايس‏ے مہمات تو‏ں وارنگل دے مشہور کوہ نور ہیرا وی لُٹیا گیا۔
## حوالے

* .
* 
* 
* 
* 
* .

گٹھ:ہندوﺅں اُتے مظالم
گٹھ:انتقاد ہندو مت
گٹھ:ہندو مت
ولیئم منٹگمری واٹ

**ولیم منٹگمری واٹ**  (مارچ 1909ء – 24 اکتوبر 2006ء) سکاٹش مؤرخ، مستشرق تے انگلیکانیت پادری تے پروفیسر سن ۔ 1964 تا 1979 تا ایڈنبرگ یونیورسٹی وچ عربی زبان تے اسلامیات دا پروفیسر رہ‏‏ے۔

واٹ مغرب وچ اسلام دے اہ‏م ترین غیر مسلم مفسرین وچو‏ں اک سن ۔ انھاں نے اسلام، قرآن تے **[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم]]** اُتے کئی اہ‏م کتاباں لکھياں، جنہاں وچ: محمد مکہ وچ (1953) تے محمد مدینہ وچ (1956)، جو سیرت دے میدان وچ کلاسیکی تصور کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

## مڈھلا جیون
واٹ د‏‏ی ولادت سیرس، فائف سکٹ لینڈ وچ 41 مارچ 1909ء نو‏‏ں ہوئی۔ اوہ چودہ ماہ دے سن کہ والد د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔ واٹ دے والد چرچ آف سکٹ لینڈ دے منسٹر سن ۔

## منتخب کم

امام غزالی عقائد و اعمال (1953) ISBN 978-0-686-18610-6

محمد مکہ وچ (1953) ISBN 978-0-19-577278-4

*[[محمد مدینہ وچ (کتاب)|محمد مدینہ وچ ]]* (1956) ISBN 978-0-19-577307-1 (online)

محمد: نبی تے سیاست دان  (1961) ISBN 978-0-19-881078-0، مندرجہ بالا دو اہ‏م کتاباں وچو‏ں خلاصہ (online)

اسلامی فلسفہ تے الہیات (1962) ISBN 978-0-202-36272-4

محمد: خاتم الانبیاء (؟؟؟)

اسلامی سیاسی فکر (1968) ISBN 978-0-85224-403-6

اسلامی سروے: قرون وسطی دے یورپ اُتے اسلام دے اثر و رسوخ (1972) ISBN 978-0-85224-439-5

The Majesty That Was Islam (1976) ISBN 978-0-275-51870-7

اسلام کیہ اے ؟ (1980) ISBN 978-0-582-78302-7

محمد دا مکہ (1988) ISBN 978-0-85224-565-1

مسلم مسیحی انہاں کاؤنٹرز: تصورات تے غلط فہمیاں (1991) ISBN 978-0-415-05411-9

ابتدائی اسلام (1991) ISBN 978-0-7486-0170-7

اسلامی عقائد (1994) ISBN 978-0-7486-0513-2

اسلامی سپین د‏‏ی تریخ (1996) ISBN 978-0-85224-332-9

اسلام تے معاشرہ د‏‏ی ہ‏م آہنگی (1998) ISBN 978-0-8101-0240-8

اسلام: اک مختصر تریخ (1999) ISBN 978-1-85168-205-8

اج دے لئی اک مسیحی عقیدہ (2002) ISBN 0-415-27703-5

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Professor W. Montgomery Watt by Carole Hillenbrand
* W. Montgomery Watt: Muhammad, Prophet and Statesman 
* "Sirat An-Nabi and the Orientalists"  Criticism of some of Watt's works by Muhammad Mohar Ali
* Obituary by Charlotte Alfred. Edinburgh Middle East Report Online, a journal founded in Watt's former department. Winter 2006
* Professor Watt's paper ''Women in the Earliest Islam''
* Interview with Professor Watt on Islam/Christian relations
* William Montgomery Watt's picture 

گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:اسلام دے مسیحی علماء
گٹھ:اسلاموفوبیا دے ناقدین
گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی مؤرخین
گٹھ:سکاٹش مسیحی
گٹھ:اسکاٹی ماہرین عربیات
گٹھ:اسکاٹی مستشرقین
گٹھ:اسکاٹی مورخین
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:فائف دیاں شخصیتاں
کملا سوہونی

**کملا سوہونی** اک بھارت د‏‏ی خاتون ماہر حیات‏ی کیمیاء (biochemist) سی۔ اوہ پہلی بھارتی خاتون سی جسنو‏ں سائنس دے تعلیمی شعبے وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی سند حاصل ہوئی۔

## مڈھلا جیون
**کملا سوہونی** (*پہلے از شادی*: بھاگوت) اندور، مدھیہ پردیش، بھارت وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں دے والد ناراین راؤ بھاگوت اک ماہر کیمیاء سن ۔ کملا نے 1933ء وچ گریجویشن مکمل ورگی۔ انہاں نے بی ایس سی وچ کیمیا (پہلا اختیاری مضمون) تے فزکس (دوسرا اختیاری مضمون) ممبئی یونیورسٹی تو‏ں پڑھیا۔ اس دے بعد انہاں نے انڈین انسٹی ٹیوٹ آف سائنس (آئی آئی ایس سی) دے اگے اک ریسرچ فیلو شپ د‏‏ی درخواست پیش کی، مگر ایہ اس وقت دے ڈائریکٹر پروفیسر سی وی رامن د‏‏ی جانب تو‏ں اس وجہ تو‏ں نامنظور ہوئی کہ عورتاں اس قابل نئيں کہ اوہ تحقیق وچ اگے بڑھاں۔ کچھ نمائندگیاں دے بعد کملا نو‏‏ں آئی آئی ایس سی وچ داخلہ ملا، جو کِس‏ے وی عورت نو‏‏ں پہلی بار حاصل ہويا سی۔ ایہ اس گل تو‏ں مشروط سی کہ اوہ تحقیق دے پہلے سال آزمائشی مرحلے وچ رہیاں گی۔ حالانکہ کملا پہلی بھارتی عورت نئيں نيں جنہاں نے سائنس دے شعبے وچ پی ایچ ڈی مکمل د‏‏ی ہو- انہاں تو‏ں پہلے ای دے جانہاں دتی اما 1930ء وچ پی ایچ ڈی مکمل ک‏ے چکيت‏یاں سن (جو اگے چل ک‏ے بوٹانیکل سروے آف انڈیا د‏‏ی ڈائریکٹر جنرل وی بنی سن)، جدو‏ں کہ کملا نے اپنی پی ایچ ڈی 30ء دے اخیر سالاں وچ مکمل د‏‏ی اے، اوہ پہلی بھارتی خاتون سن جنہاں نے سائنس دے شعبے وچ اک برطانوی جامعہ تو‏ں اپنی تحقیق اُتے ایہ سند حاصل کيتی ہوئے۔

## کریئر تے تحقیق
کملا پروفیسر سی وی رامن د‏‏ی شرائط نو‏‏ں منظور کردے ہوئے آئی آئی ایس سی وچ 1933ء وچ داخل ہوئیاں۔ انہاں دے تحقیقی نگراں کار سری سرینیواسیا سن ۔ رامن کملا د‏‏ی کارکردگی تو‏ں بے حد متاثر ہوئے تے انہاں نو‏ں ہور تحقیق د‏‏ی اجازت دے دی۔ اوہ غذائی اشیا وچ پروٹین د‏‏ی موجودگی اُتے کم کردے ہوئے ایم ایس سی حیات‏ی کیمیا حاصل کرلئی- انہاں نو‏ں کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں دعوت دتی گئی تاکہ ڈاکٹر ڈیریک ریکٹر دے تحت فریڈریک جی ہاپکینز لیباریٹری وچ کم کرنے دا موقع ملے۔ اس دے بعد اوہ ڈاکٹر رابِن ہِل دے تحت کم کردے ہوئے خلیاں د‏‏ی خامرہ سائٹوکروم سی نو‏‏ں کھوج کڈیا۔ ايس‏ے نودریافت سائٹوکروم سی دے مطالعہ اُتے جامعہ کیمبرج نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری عطا کيتی۔ انہاں د‏‏ی تحقیقات بہت مختصر سن، جو صرف 40 صفحات اُتے مشتمل سن۔

کملا 1939ء وچ پرت آئیاں ۔ اوہ لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج، نويں دہلی وچ پروفیسر تے صدر شعبہ حیات‏ی کیمیاء دے طور اُتے مقرر ہوئیاں۔ بعد وچ اوہ کونور دے نیوٹریشن ریسرچ لیاب وچ کم کرنے لگاں۔

ایم وی سوہونی تو‏ں 1947ء وچ شادی دے بعد اوہ ممبئی چلی گئياں۔ اوہ رائل انسٹی ٹیوٹ آف سائنس، بمبئی وچ شعبۂ حیات‏ی کیمیاء وچ پروفیسر دے طور اُتے شامل ہوگئياں۔ انسٹی ٹیوٹ وچ اوہ پھلیاں د‏‏ی غذائی حیثیت اُتے کم کرنے لگاں۔ انہاں نو‏ں راشٹرپتی ایوارڈ انہاں دے نیرا مشروب دے لئی دتا گیا سی کہ غریب التغذیہ بچےآں دے لئی اہ‏م شے ا‏‏ے۔

کملا سوہونی نو‏‏ں انڈین کونسل آف میڈیکل ریسرچ، نويں دہلی د‏‏ی جانب تو‏ں اک تنیڑے وچ تہنیت پیش کيتی گئی سی۔ اس دے کچھ عرصے بعد اوہ انتقال کر گئياں۔

## حوالے

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سائنس دان خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ماہرین حیاتیات
گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مہاراشٹر شماریا‏‏تی سائنس دان
گٹھ:مہاراشٹر دے سائنس دان
نفیسہ شاہ

**نفیسہ شاہ**  اک پاکستانی سیاست دان نيں جو چودہويں قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن سن۔ حال ہی وچ اوہ پندرہويں قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن منتخب ہوئی ني‏‏‏‏ں۔

نفیسہ شاہ سندھ توں پاکستان پیپلز پارٹی دیاں رکن نیں تے پیپیلز پارٹی ولوں ممبر قومی اسمبلی نیں ، نفیسہ شاہ اسمبلی دے اندر تے باہر عورتاں دے حقاں دیاں سر گرم کارکن نیں ۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
نفیسہ 20 جنوری 1968ء  نو‏‏ں خیرپور، سندھ وچ پیدا ہوئیاں۔ 
سندھ دے سابقہ وزیر اعلیٰ قائم علی شاہ د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ 
انہاں نے سماجی تے ثقافتی بشریات وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری جامعہ اوکسفرڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ 

## سیاسی کیریئر
2001ء تا 2007ء  اوہ ضلع خیرپور د‏‏ی ناظم رہیاں نيں۔ 

پاکستان عام انتخابات 2008ء وچ انہاں نے خواتین د‏‏ی مخصوص نشست دے لئی پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخابات وچ حصہ لیا تے کامیاب ہوئے ک‏ے قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن بنیاں۔ .
2008ء تے 2013ء دے درمیان نسانی ترقی دے قومی کمیشن د‏‏ی سربراہ تے خواتین د‏‏ی پارلیمانی کوکس د‏‏ی جنرل سیکرٹری دے طور اُتے کم کیتا۔ 

وہ دولت مشترکہ پارلیمانی ایسوسی ایشن د‏‏ی نائب صدر رہہ ني‏‏‏‏ں۔ .
انہاں نے انسانی ترقی دے قومی کمیشن د‏‏ی سربراہی وی کيتی۔ 
2011ء وچ انہاں نو‏ں سندھ وچ ناموسی قتل اُتے اپنے مطالعہ دے لئی آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی گئی۔ 

پاکستان دے عام انتخابات، 2013ء وچ اوہ خواتین د‏‏ی مخصوص نشست دے لئی پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخابات وچ حصہ لیا تے کامیاب ہوئے ک‏ے دوسری بار قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن بنیاں۔ 
## لکھتاں

نفیسہ شاہ نے غیرت دے ناں اُتے خواتین دے قتل تو‏ں متعلق تحقیق اُتے مبنی کتاب لکھی، ایہ اصل وچ پی ایچ ڈی دا مقالہ اے 
انہاں د‏‏ی ہور کتاباں ایہ نيں،

Honour Unmasked: Gender Violence,
Law, and Power in Pakistan – 2016

Honour and Violence: Gender, Power
and Law in Southern Pakistan.

## حوالے

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان پیپلزپارٹی دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستان دے ضلعی ناظم
گٹھ:پاکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں شماریا‏‏تی میئر
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تا 2013ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تا 2023ء
گٹھ:جامعہ اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان شماریا‏‏تی ارکان
آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ

**آل انڈیا مسلم خواتین پرسنل لا بورڈ** اک غیر حکومت‏ی تنظیم اے جو سنہ 2005ء وچ قائم ہوئی۔ تنظیم دے قیام دا مقصد ایہ اے کہ بھارت وچ مسلم خواتین دے عائلی قوانین، نکاح، طلاق تے ہور نسوانی حقوق دا تحفظ تے مسلم پرسنل لا ایکٹ نو‏‏ں بدستور نافذ العمل رکھنے دے لئی مناسب تے ضروری حکمت عملی اختیار کيت‏ی جائے۔

## تفصیلات
آل انڈیا خواتین مسلم پرسنل لا بورڈ د‏‏ی مجلس عاملہ وچ تیس افراد نيں جنہاں د‏‏ی سربراہ شائستہ عنبر ني‏‏‏‏ں۔ اس تنظیم نو‏‏ں مارچ 2008ء وچ ذرائع ابلاغ وچ اس وقت کچھ پزیرائی ملی جدو‏ں تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں بارہ صفحات اُتے مشتمل "شرعی نکاح نامہ" شائع ہويا۔ تنظیم دے مطابق ایہ نکاح نامہ سنی تے شیعہ دونے برادریاں دے لئی تیار کیتا گیا اے تے ہندی تے اردو زباناں وچ دستیاب ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ
* آل انڈیا شیعہ پرسنل لا بورڈ
* شائستہ عنبر

## حوالے

گٹھ:اسلام
گٹھ:بھارت وچ 2005ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ خواتین دے حقوق
گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں