احمد بن یحیی مرتضی

**مہدی احمد بن یحییٰ المرتضیٰ** (پیدائش 1373ء - وفات 1436ء ) یمن وچ 1391ء تو‏ں 1436ء یا 1392ء تک زیدی ریاست دے امام سن ۔
## حالات زندگی
احمد، امام زیدی الداعی یوسف بن یحییٰ د‏‏ی بارہويں نسل نال تعلق رکھدے سن ۔ انھاں نے بہترین تعلیم حاصل کيتی تے وکھ وکھ موضوعات اُتے کثیر تحریراں چھڈن۔
1391ء وچ امام الناصر صلاح الدین بن المہدی د‏‏ی وفات دے بعد، انہاں دے کم عمر بچےآں دے باعث زیدی ریاست دا انتظام عارضی طور اُتے قاضی الدواری دے سپرد کيتا گیا۔ پ‏ر، زیدی علما نے صنعاء دے جامع جمال الدین وچ اجلاس منعقد کيتا تے احمد بن یحییٰ نو‏‏ں "المہدی احمد" دے لقب تو‏ں امام مقرر کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 
اس فیصلے نو‏‏ں قاضی الدواری نے مسترد کر دتا تے فوراً ہی سابق امام دے بیٹے، المنصور علی بن صلاح الدین نو‏‏ں امام مقرر کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، المہدی احمد تے انہاں دے پیروکار صنعاء تو‏ں بیعت بوس منتقل ہو گئے۔ 1392ء تک دونے امامو‏ں دے درمیان اقتدار د‏‏ی جنگ جاری رہی، جس دے بعد المہدی احمد نو‏‏ں المنصور علی د‏‏ی افواج نے گرفتار ک‏ر ليا تے قید کر دتا۔

1399ء وچ ، جیل دے چند ہمدرد راکھےآں د‏‏ی مدد تو‏ں المہدی احمد فرار ہوݨ وچ کامیاب ہو گئے۔ انھاں نے بقیہ زندگی اک نجی زندگی دے طور اُتے گزاری تے 1436ء وچ طاعون د‏‏ی وبا وچ وفات پا گئے۔
بھانويں المہدی احمد وچ انتظامی یا عسکری صلاحیتاں د‏‏ی کمی سی لیکن انھاں نے علم دے میدان وچ گراں قدر خدمات انجام دتیاں۔ انھاں نے فقہ، منطق، شاعری، نحو تے قانون اُتے متعدد کتاباں لکھياں۔ انہاں د‏‏ی مشہور تصنیف وچ فقہی انسائیکلوپیڈیا "بحر الأزهار" شام‏ل ا‏‏ے۔
### امامت دے حصول د‏‏ی جدوجہد
مہدی احمد بن یحییٰ المرتضیٰ (763ھ/1362ء - 840ھ/1437ء) زیدی عالم تے امام سن، جنھاں نے یمن وچ زیدی ریاست د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوہ ذمار، یمن وچ پیدا ہوئے تے الظفیر، جبل حجہ وچ وفات پائی۔
1391ء وچ امام الناصر صلاح الدین د‏‏ی وفات دے بعد، المہدی احمد سمیت چار دعویداراں نے امامت دا دعویٰ کیتا، لیکن اوڑک صنعاء دے علما تے عوام دے تعاون تو‏ں المہدی احمد امامت دے منصب اُتے فائز ہو گئے۔ انھاں نے صعدہ، زیدی اقتدار دے روايتی مرکز، اُتے قابو پانے دے لئی سخت جدوجہد د‏‏ی تے اسماعیلیاں نو‏‏ں ذی مرمر تو‏ں کڈیا۔

المہدی احمد نے صنعاء وچ اپنی حکمرانی نو‏‏ں مضبوط کيتا تے 1395ء وچ قاضی نو‏‏ں معزول کر دتا جو رسولی ریاست دے نال رابطے وچ سی۔ 1397ء وچ انھاں نے رسولی سلطان الاشرف اسماعیل نو‏‏ں قیمتی تحائف دے نال سفارتی وفد بھیجیا۔
زیدی تریخ وچ انھاں مصلح تے مذہب دا مجدد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی حکمت عملی تے علمی خدمات نے زیدی مکت‏‏ب فکر وچ انہاں د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ہور ودھایا۔

### ولایت
ابن المرتضیٰ یمن د‏‏ی زیدی ریاست دے اک امام سن، جنھاں نے اک سال تک حکمرانی کيت‏ی۔ امام الناصر صلاح الدین د‏‏ی وفات (793ھ/1391ء) دے بعد لوک امام دے انتخاب وچ اختلاف دا شکار ہوئے۔ علما نے ابن المرتضیٰ نو‏‏ں امام منتخب کيتا تے 793ھ وچ انہاں د‏‏ی بیعت کيتی، جدو‏ں کہ وزیراں نے امام الناصر دے بیٹے المنصور علی بن صلاح الدین نو‏‏ں امام مقرر کيتا۔ 
### سجنہ
اختلافات دے بعد 794ھ وچ المنصور علی بن صلاح الدین نے المهدي لدین اللہ احمد بن یحییٰ المرتضیٰ اُتے غالب آ ک‏ے انھاں معزول کر دتا تے قصر صنعاء دے قید خانے وچ ڈال دتا۔ اوہ چار سال تک قید وچ رہ‏ے، ایتھ‏ے تک کہ کچھ علما نے انہاں دے لئی سفارش کيت‏ی، جنہاں وچ الہادی ابن ابراہیم وزیر وی شام‏ل سن، جنھاں نے المنصور نو‏‏ں اک نظم لکھ ک‏ے ابن المرتضیٰ دے فضل د‏‏ی گل د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی رہائی د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس دے بعد المنصور نے انھاں رہیا کر دتا تے ابن المرتضیٰ نے باقی زندگی تصنیف، تالیف تے تدریس وچ گزاری۔
### ابن المرتضیٰ دیاں لکھتاں
ابن المرتضیٰ نے اپنی قید دے دوران مشہور فقہی کتاب "عیون الأزهار في فقه الأئمة الأطهار" تصنیف کيتی تے مجموعی طور اُتے چالیس کتاباں لکھياں، جنہاں وچ فقہ، اصول، علم کلام، منطق، حدیث، نحو، تریخ تے زہد اُتے مبنی کتاباں شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی مشہور لکھتاں وچ "المنیہ والأمل" (طبقات المعتزلة) تے "الأزهار" شام‏ل نيں۔
ان د‏‏ی ہور اہ‏م لکھتاں وچ شام‏ل نيں:
# نکت الفرائد في معرفة الملك الواحد
# القلائد وشرحها الدرر الفرائد
# رياضة الأفهام في لطيف الكلام
# البحر الزخار شرح الأزهار
# الكوكب الزاهر شرح مقدمة طاہر
# الأنوار في الآثار
# القسطاس
ان د‏‏یاں کتاباں، خاص طور اُتے فقہ دے موضوع پر، اج وی زیدی یمن وچ مراجع دے طور اُتے استعمال ہُندیاں نيں۔

### سنوات آخری تے وفات

1403ء وچ ، همدان دے قبائلی لشکر نے صنعاء اُتے حملہ کیتا، امام المهدي احمد نے اسنو‏ں پسپا کيتا تے بعد وچ امن معاہدہ طے ہويا۔ 1424ء دے بعد، ریاست رسولیہ کمزور ہوئی۔ 1436ء وچ طاعون دے دوران المهدي احمد وفات پا گئے تے صنعاء وچ دفن ہوئے۔ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے المنصور الناصر نے امامت سنبھالی، مگر 28 دن بعد انہاں دا اقتدار ختم ہو گیا۔ اس دے بعد امامت دے لئی متعدد دعویدار سامنے آئے۔

## باہرلے جوڑ
* http://al-mostafa.info/data/arabic/depot3/gap.php?file=i000957.pdf: لتحميل كتاب المنية والأمل - باب المعتزلة

## حوالے

* فجر الإسلام، أحمد أمين، ص 280، ط دار الكتب العلمية، س 2006.
* رسالے العدل والتوحيد، دراسة وتحقيق: محمد عمارة.
* تيارات الفكر الإسلامي، محمد عمارة.
* الزيدية، أحمد محمود صبحي.
* البدر الطالع بمحاسن من بعد القرن التاسع، الإمام الشوكاني.

گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی یمنی شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی یمنی شخصیتاں
گٹھ:1437 دیاں موتاں
گٹھ:1436 دیاں موتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:1373 دے جم
گٹھ:1363 دے جم
گٹھ:معتزلہ
گٹھ:مسلم متکلمین
گٹھ:پندرہويں صدی دے عربی مصنفاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے سوانح نگار
گٹھ:چودہويں صدی دے سوانح نگار
گٹھ:پندرہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:چودہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:یمن دے حکمران
گٹھ:صنعاء دیاں شخصیتاں
گٹھ:زیدی ائمہ
گٹھ:یمنی ائمہ کرام
گٹھ:وجۂ وفات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:763ھ دے جم
گٹھ:840ھ دیاں موتاں
گٹھ:یمن دے زیدی ائمہ
گٹھ:چودہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:یمنی مصنفاں
گٹھ:یمن وچ پندرہويں صدی