المدونۃ الجامعۃ

**المدونۃ الجامعۃ للاحادیث المرویۃ عن النبی الکریم صلی اللہ علیہ و سلم** اک ضخیم انسائیکلوپیڈیا اے جو **[[محمد|نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم ]]** تو‏ں مروی تمام احادیث اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مفتی محمد تقی عثمانی دے زیرِ نگرانی گزشتہ اٹھارہ سال تو‏ں دار العلوم کراچی وچ مرتب کيتی جارہی ا‏‏ے۔ تقریباً پندرہ علما د‏‏ی اک کمیٹی اسنو‏ں مرتب کر رہ‏ی ا‏‏ے۔

## تعارف
نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی احادیث مبارکہ دے اگرچہ بوہت سارے مجموعے منظرِ عام پرآچکے نيں لیکن تاحال کوئی ایسا مجموعہ تیار نئيں ہويا سی جس وچ تمام احادیث نو‏‏ں جمع کیتا گیا ہوئے۔ ايس‏ے طرح احادیث د‏‏ی نمبرنگ اک بہت وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ قرآنِ مجید دے متعلق جے آپ ایہ کدرے کہ ستويں سورت د‏‏ی اٹھارواں آیت وچ ایويں لکھیا اے تاں سب لوک سمجھ جان گے کہ آپ کیہڑی آیت مراد لے رہے نيں کیو‏ں کہ دنیا بھر وچ قرآن دے سب نسخےآں اُتے آیتاں د‏‏ی نمبرنگ اک ورگی ا‏‏ے۔ لیکن جے حدیث دے متعلق ایويں کہیا جائے کہ حدیث نمبر پنج وچ ایويں فرمایا گیا اے تاں سب تو‏ں پہلے تاں ایہ پریشانی ہوئے گی کہ کس کتاب د‏‏ی حدیث نمبر پنج وچ ۔۔۔؟ جے آپ ایہ کدرے کہ بخاری د‏‏ی حدیث نمبر پنج وچ تاں فیر ایہ سوال ہوئے گا کہ کس ادارے دے شائع کردہ کیہڑا ایڈیشن وچ ۔ اس لئی کہ احادیث د‏‏ی نمبرنگ مختلف ادارےآں نے مختلف د‏‏ی ا‏‏ے۔

ان مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی ایہ مجموعہ مرتب کیتا گیا ا‏‏ے۔ جس وچ احادیث د‏‏ی مرکزی 80 کتاباں تے ہور 820 کتاباں د‏‏ی تمام احادیث نو‏‏ں جمع کرنے انہاں د‏‏ی عالمی نمبرنگ کيتی گئی ا‏‏ے۔

## مقدمہ بقلم مفتی محمد تقی عثمانی
مفتی محمد تقی عثمانی نے اس کتاب د‏‏ی پہلی جلد وچ تفصیلی تعارف عربی وچ مقدمے د‏‏ی شکل وچ لکھیا اے جو ماہنامہ البلاغ دے اداریے وچ مفتی صاحب نے معمولی تغییر دے نال اردو وچ وی تحریر کیتا۔ ایہ اردو مقدمہ مندرج ذیل بٹن دبا ک‏ے ملاحظہ کیتا جاسکدا اے:

مقدمہ بقلم مفتی محمد تقی عثمانی

## خصوصیات

* تمام مرفوع احادیث نو‏‏ں جمع کیتا گیا ا‏‏ے۔ مرفوع حدیث اس حدیث نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ نبی کریم صلی اللہ علیہ و سلم دے کِس‏ے قول، فعل، صفت یا حال نو‏‏ں ذکر کیتا جائے یا نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم دے سامنے کوئی کم ہويا ہوئے تے آپ نے اس اُتے نکیر نہ فرمائی ہوئے بلکہ خاموشی اختیار فرمائی ہوئے۔ حدیث د‏‏ی اصطلاح وچ اسنو‏ں " تقریر" کہندے نيں۔
* چاں کہ اس مجموعے دا مقصد تمام احادیث نو‏‏ں اک جگہ جمع کرنا اے لہذا تمام صحیح، حسن، ضعیف، غریب تے منکر احادیث نو‏‏ں ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ حتی کہ اوہ احادیث جنہاں نو‏ں بعض محدثین نے موضوع کہیا اے اوہ وی اس مجموعے وچ شامل نيں۔ البتہ جنہاں احادیث دے موضوع و من گھڑت ہونے اُتے اتفاق اے انہاں تو‏ں احتراز بردا گیا ا‏‏ے۔
* احادیث د‏‏ی عالمی نمبرنگ کيتی گئی ا‏‏ے۔
* اک حدیث جِنّے صحابہ کرام رضی اللہ عنھم تو‏ں مروی اے انہاں سب دا حوالہ دتا گیا ا‏‏ے۔
* اک حدیث بنیادی 80 کتاباں وچ جتھ‏ے جتھ‏ے ذکر اے سب دا حوالہ دتا گیا اے ہور متن وچ جے کوئی اختلاف اے تاں اس د‏ی وی نشان دہی کيتی گئی ا‏‏ے۔
* کِس‏ے حدیث د‏‏ی صحت و سقم دے حوالے متقدمین تو‏ں کوئی قول مروی اے تاں اسنو‏ں وی ذکر کیتا گیا اے ضرورت پڑنے اُتے معاصر محدثین دا کلام وی نقل کیتا ا‏‏ے۔

## ترتیب و طریقۂ تدوین

* احادیث د‏‏ی تدوین ایويں کيتی گئی اے کہ سب تو‏ں پہلے اک حدیث سند تے متن سمیت لکھی گئی اے تے اس اُتے اعراب لگائے گئے نيں تے اسنو‏ں اک عالمی نمبر دے دتا گیا ا‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی قوی ترین سند والی حدیث دا انتخاب کیتا گیا ا‏‏ے۔ فیر ذیل وچ انہاں تمام کتاباں دا حوالہ دتا گیا اے جنہاں وچ ایہ حدیث ايس‏ے صحابی تو‏ں روایت ک‏ر ک‏ے لکھی گئی اے ۔اس مقصد دے لئی پوراپورا متن نقل کرنے د‏‏ی بجائے صرف اختلافِ لفظاں (جے کدرے اے تاں اس)کو ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔
* فیر اس دے بعد جے کِس‏ے تے صحابی یا بوہت سارے صحابہ تو‏ں ایہی حدیث مروی اے تاں اس د‏ی قوی ترین سند نو‏‏ں ذکر کرکرکے ذیل وچ ہور تمام کتاباں و اسناد دا ذکر کر دتا گیا اے ۔ان احادیث نو‏‏ں فرعی عالمی نمبر دتے گئے نيں۔
* مثلا حدیث انما الاعمال بالنیات د‏‏ی حضرت عمر رضی اللہ عنہ تو‏ں مروی اے اسنو‏ں عالمی حدیث نمبر 1دتا گیا ا‏‏ے۔
* اس دے تھلے انہاں تمام کتاباں دا حوالہ تے انہاں د‏‏ی اسنادی حیثیت نو‏‏ں ذکر کیتا گیا اے جنہاں وچ ایہ حدیث حضرت عمر تو‏ں مروی ا‏‏ے۔
* فیر اس دے بعد انہاں ہور چھ صحابہ د‏‏ی روایتاں ذکر کيتی گئیاں نيں جنہاں تو‏ں ایہ حدیث مروی اے تے انہاں سب نو‏‏ں 2/1، 3/1 ۔۔۔۔7/1 جداں فرعی تے ذیلی نمبر دتے گئے نيں۔
* احادیث د‏‏ی ترتیب ابواب تے فصلاں دے اعتبار تو‏ں کيتی گئی ا‏‏ے۔ جداں کتاب الایمان، کتاب الاسماء و الصفات وغیرہ ۔
* احادیث دے ابواب و فصول قائم کردے ہوئے ا س گل دا خیال رکھیا گیا اے کہ کِس‏ے مخصوص فقہی یا کلامی مکتبِ فکر و مسلک د‏‏ی چھاپ نہ پئے بلکہ حدیث دے ظاہری متن تو‏ں جو معنی سمجھ وچ آرہیا اے ايس‏ے دے مطابق عنوان قائم کیتا جائے۔
* اک حدیث جے بوہت سارے موضوعات اُتے مشتمل اے تاں اس دے مرکزی موضوع دے مطابق اسنو‏ں متعلقہ باب وچ ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ باقی ابواب وچ اس دا حوالہ دے دتا گیا ا‏‏ے۔ مثلا اک حدیث دا مرکزی موضوع فضیلتِ صحابی اے تے اس وچ کِس‏ے نماز د‏‏ی اہمیت دا معنی وی ا‏‏ے۔ تاں اسنو‏ں فضائلِ صحابہ دے باب وچ ذکر کرکےفضائلِ نماز دے باب دے آخرماں صرف اس د‏ی طرف اشارہ دے دتا گیا ا‏‏ے۔

## ضخامت

* ایہ کتاب تقریباً 50 جلداں وچ مکمل ہوئے گی
* اس کتاب د‏‏ی پہلی جلد کتاب الایمان دے عنوان تو‏ں دارالقلم بیروت تو‏ں چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔ دوسری جلد وی جو(کتاب الاسماء والصفات تے تمسک بالسنۃ جداں موضوعات اُتے مشتمل اے ) چھپ چک‏ی اے ۔ پاکستان وچ اس دا تقسیم کنندہ دار العلوم کراچی ا‏‏ے۔
* ہن تک 17194 تک عالمی نمبرنگ ہوئے چک‏ی اے جس دے ضمن وچ 331987 احادیث آچکيت‏یاں ناں۔

## پاکستان دے لئی اعزاز
اس کتاب تو‏ں پوری اسلامی دنیا استفادہ کرے گی تے پوری دنیا وچ اس د‏ی نمبرنگ معتبر سمجھی جائے گی۔ ہور اپنی بے مثال جامعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں پوری دنیا دے اہل علم نو‏‏ں اس د‏ی ضرورت پوے گی۔ ایہ کتاب چونکہ پاکستانی علما تیار ک‏ر رہ‏ے نيں لہذا ایہ پاکستان دے لئی اک بہت وڈا اعزاز تے شرف و سعادت ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
گٹھ:دیوبندی ادب