ذبیح اللہ

thumb
**ذبیح اللہ** حضرت ابراہیم (ع) دے فرزند دا لقب اے جسنو‏ں اللہ تعالیٰ نے حضرت ابراہیم نو‏‏ں ذبح کرنے دا حکم دتا۔ قرآن نے ذبح دے قصے نو‏‏ں بیان کيتا اے لیکن ذبیح دے ناں نو‏‏ں ذکر نئيں کيتا ا‏‏ے۔ شیعہ ذبیح اللہ نو‏‏ں حضرت اسماعیل دا لقب تے یہودی حضرت اسحاق دا لقب کہندے نيں۔ اہل سنت دے درمیان اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔

## ذبیح دا معنی تے ذبح دا واقعہ
ذبح دا معنی سر کٹنا اے  تے ذبیح اللہ دا معنی، خدا دے لئی سر کٹنا یا قربانی کرنا ا‏‏ے۔ ذبیح اللہ حضرت ابراہیم (ع) دے اک فرزند دا لقب اے تے اللہ تعالیٰ نے حضرت ابراہیم نو‏‏ں حکم دتا کہ اپنے اس فرزند د‏‏ی اللہ تعالیٰ د‏‏ی راہ وچ قربانی کرن۔ ابراہیم (ع) تے آپ دے فرزند نے اللہ تعالیٰ دے حکم نو‏‏ں مان لیا، لیکن جبرئیل نے اللہ تعالیٰ دے حکم تو‏ں چھری نو‏‏ں کٹنے تو‏ں روک لیا تے ابراہیم (ع) دے ہتھو‏ں بیٹے د‏‏ی جگہ اک جندی بھیڑ ذبح ہوئی۔ عید قربان دے دن، قربانی د‏‏ی سنت، ايس‏ے واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## ذبیح کس دا لقب اے ؟
قرآن وچ ذبح دا واقعہ بیان ہويا اے  لیکن ذبیح دے ناں ذکر نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ذبیح اللہ حضرت ابراہیم (ع) دے کیہڑا فرزند دا لقب اے، اس بارے وچ دو نظریے پائے جاندے نيں، بعض اسنو‏ں اسماعیل (ع) دا لقب تے بعض اسحاق (ع) دا لقب کہندے نيں۔

### شیعہ نظریہ
شیعہ مفسرین سورہ صافات د‏‏ی آیات ١٠١-١١٣ نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے کہندے نيں کہ اللہ تعالیٰ نے اسحاق (ع) دے پیدا ہونے د‏‏ی بشارتاسماعیل (ع) د‏‏ی ولادت تے ذبح دے واقعے دے  دے بعد ابراہیم (ع) نو‏‏ں سنائی ا‏‏ے۔ آیت اللہ مکارم شیرازی دے بقول جو اسحاق (ع) نو‏‏ں ذبیح کہندے نيں، اوہ اسحاق د‏‏ی دو خوش خبریاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے نيں، پہلی خوش خبری آپ د‏‏ی ولادت تے دوسری خوش خبری آپ نو‏‏ں نبوت عطا ہونا۔ علامہ طباطبائی معتقد نيں کہ انہاں آیات تو‏ں واضح طور اُتے معلوم ہُندا اے کہ ذبیح تو‏ں مراد اسماعیل (ع)ہاں۔

اور ايس‏ے طرح اسحاق (ع) نو‏‏ں نبوت د‏‏ی بشارت دینا، اس دے بچپن وچ قربانی والے مسئلے تو‏ں مطابقت نئيں رکھدی ترجمہ: اساں اسنو‏ں اسحاق تے اس دے بعد یعقوب (ع) د‏‏ی بشارت سنائی ا‏‏ے۔ جے اس آیت نو‏‏ں مدنظر رکھیا جائے تاں معلوم ہُندا اے ابراہیم (ع) نو‏‏ں اطمینان سی کہ اسحاق زندہ رہے گا تے اس د‏ی نسل تو‏ں یعقوب دنیا وچ آئے گا۔

بعض روایات وچ وی اسماعیل (ع) نو‏‏ں ذبیح اللہ دا عنوان دتا گیا ا‏‏ے۔ من جملہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے روایات وچ اپنے آپ نو‏‏ں ابن ذبیحین کہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دعائے مشلول وچ جو کہ امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم تو‏ں منسوب اے  تے امام صادق (ع) د‏‏ی روایات،  تے امام رضا (ع) دے قول دے مطابق اسماعیل (ع) نو‏‏ں ذبیح اللہ دا لقب دتا گیا ا‏‏ے۔

بعض مؤلفین حاجر د‏‏ی ہجرت تے اسماعیل (ع) د‏‏ی پیدائش نو‏‏ں ذبح دے واقعہ تو‏ں مرتبط سمجھدے نيں تے کہندے نيں کہ ایہ اسماعیل دے ذبح والے واقعہ تو‏ں ہی مکمل ہُندا ا‏‏ے۔

### اہل سنت د‏‏ی نگاہ
ذبیح دے بارے وچ اہل سنت وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بعض انہاں روایات نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے جو شیعہ مآخذ وچ وی ذکر ہوئیاں نيں ذبیح اللہ نو‏‏ں اسحاق (ع) دا لقب سمجھدے نيں۔ اس قول دے قائل افراد تھلے لکھے نيں: عمر بن خطاب، سعید بن زبیر، کعب الاحبار، قتادہ، زہری، طبری تے مالک بن انس  بعض شیعہ مؤلفین دے مطابق ایہ روایات جنہاں وچ اسحاق (ع) نو‏‏ں ذبیح اللہ کہیا گیا اے، ایہ اسرائیلیاں دے زیر نظر نيں تے احتمال دتا اے کہ ایہ روایات یہود د‏‏ی طرف تو‏ں نقل ہوئیاں نيں۔

بعض ہور اہل سنت اوہ افراد نيں جو کہندے نيں کہ روایات وچ موجود ذبیح تو‏ں مراد اسماعیل (ع) اے اس قول نو‏‏ں ابو ہریرہ، عامر بن واثلہ، عبداللہ بن عمر، ابن عباس، سعید بن مسیب، یوسف بن مہران، ربیع بن انس و … تو‏ں نسبت دتی اے  ايس‏ے طرح فخر رازی تے ابن عاشور نے احتمال دتا اے کہ ذبیح اسماعیل (ع) ا‏‏ے۔ شیخ صدوق روایات وچ موجود اختلاف د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے، اسماعیل (ع) نو‏‏ں ذبیح سمجھدے نيں تے کہندے نيں: اسحاق (ع) ذبح والے واقعے دے بعد پیدا ہوئے تے آرزو د‏‏ی کہ اے کاش انہاں دے لئی ذبح دا حکم آندا تے اسماعیل (ع) د‏‏ی طرح خدا دے حکم اُتے اوہ تسلیم ہُندے تے صبر کردے۔ اوہ ثواب وچ اسماعیل (ع) دے درجے تک پہنچ گئے۔

## توریت د‏‏ی نگاہ وچ
عہد عتیق دے مطابق اسحاق (ع) ذبیح سن ۔ البتہ توریت وچ کہیا گیا اے کہ ابراہیم (ع) دا صرف اک ہی فرزند سی جسنو‏ں ذبیح دا لقب ملیا ا‏‏ے۔

## ابن ذبیحین
بعض روایات دے مطابق عبدالمطلب دے واقعے وچ ، جتھے عبد المطلب نے نذر د‏‏ی اک فرزند نو‏‏ں خدا د‏‏ی راہ وچ قربانی کرن، عبداللہ بن عبدالمطلب نو‏‏ں ذبیح تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ابن ذبیحین کہیا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن عاشور، محمد بن طاہر، التحریر و التنویر، بی‌ جا، بی‌ نا، بی ‌تا.
* ابن ہشام، السیرة النبویۃ، ترجمہ: سید ہاشم رسولی‏، تہران، انتشارات کتابچی، چ پنجم، ۱۳۵ش.
* دہخدا، علی اکبر، فرہنگ لغت، تہران، مؤسسہ لغت نامہ دہخدا، ۱۳۱ش.
* شاذلی، سید بن قطب بن ابراہیم، فی ظلال القرآن، دار الشروق، بیروت، قاہره، ۱۱۲ق.
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح: علی‌ اکبر غفاری، قم، جامعہ مدرسین، ۱۳۲ش.
* شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا (ع)، محقق و مصحح: لاجوردی، مہدی، تہران، نشر جہان، چاپ اول، ۱۳۸ق.
* شیخ صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیہ، تصحیح: علی‌ اکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۱۳ق.
* صادقی تہرانی، محمد، البلاغ فی تفسیر القرآن بالقرآن، مؤلف، قم، چاپ اول، ۱۱۹ق.
* طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۱ق.
* فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب،‌ دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، ۱۲۰ق.
* قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکا‏م القرآن، تہران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳ش.
* قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر القمی، محقق و مصحح: موسوی جزیرےی، سید طیب،‌ دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ۱۰ق.
* کفعمی، المصباح، ابراہیم بن علی، قم، دار الرضی (زاہدی)، ۱۰۵ق.
* کلینی، الکافی، تصحیح: علی‌ اکبر غفاری و محمد آخوندی، تہران، دار الکتب الاسلامیہ، ۱۰ق.‏
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران،‌ دار الکتب الإسلامیۃ، چاپ اول، ۱۳ش.

  
گٹھ:القاب