open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیشنل ہائی وے 11

**نیشنل ہائی وے 11** یا این ایچ 11 اک نیشنل ہائی وے  بھارت وچ، جیسلمیر ( راجستھان ) تے ریواڑی ( ہریانہ نو‏‏ں جوڑدی اے ). ایہ 848 کلومیٹر شاہراہ میسلر ، پِلھا ، جیسلمیر ، پوکھران ، رام دیورا ، پھلودی ، باپ ، گجنار ، بیکانیر ، سری ڈنگر گڑھ ، راجدالسر ، رتناگور ، رولاسبرو ، فتح پور ، تاجسر ، ماندھاوا ، مدھوانا ، چھتیس گڑھ ، مدھوانا ، چھتیس گڑھ ، چھتیس گڑھ ، مادھاون ، تو‏ں ا‏‏ے۔ ، ناریل ، اٹلی تے ریواڑی تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔

زیادہ تر قومی شاہراہ 11 ، 760 کلومیٹر لمبی ، راجستھان ریاست وچ مایسجلر ضلع جیسلمیر دے نیڑے قومی شاہراہ 70 (مناباؤ-ٹنوٹ ہائی وے) تو‏ں شروع ہُندا اے جنکشن پوائنٹ تے باقی لمبائی تے شروعا‏تی نقطہ 352 تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ (کے نال) ریاست ہریانہ دے ضلع ریواری وچ ۔ مذکورہ بالا تمام معلومات NHAI ویب سائٹ دے ماخذ دے مطابق ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مختلف مذہبی محلات جداں سالسر بالاجی خام چور راجستھان ، بابا رام دیو پوکھران جیسلمیر راجستھان تے کرنی ماندا مندر دیسان بیکانیر راجستھان جداں ہموار تے بہتر رابطے د‏‏ی سہولت وی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ ریاست راجستھان دے مشہور شیکاوندی ٹورزم پیلس منڈوا ننگرگڑھ تے فتح پور شیخاوندی نو‏‏ں وی جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ دہلی تے بیکانیر دے درمیان مختصر ترین راستہ اے تے دہلی تے بیکانیر دے درمیان سفر دے وقت نو‏‏ں وی کم کردا ا‏‏ے۔

## ریواری بائی پاس
این ایچ 11 دا اک نواں حصہ ریواری شہر نو‏‏ں عبور کرکے NH-11 تے NH-48 (دہلی-جے پور قومی شاہراہ) دے درمیان رابطہ قائم کرنے دے لئی تعمیر کيت‏‏ا جارہیا ا‏‏ے۔ NH-352 (روہتک جھاجر۔ ریوری قومی شاہراہ) دا موجودہ جنکشن NH-48 (دہلی - جے پور قومی شاہراہ) دے نال نال NH-11 دا ٹرمینس یا نقطہ آغاز ہوئے گا۔ نواں NH-11 NH-48 تے نارناول دے درمیان ریواڑی شہر دے جنوب د‏‏ی طرف عبور کريں گا تے دھوڑی ریلوے اسٹیشن دے نیڑے موجود ریواری -نارنول روڈ تو‏ں ملے گا۔ اس طرح نارناول جانے یا جانے والی گڈیاں نو‏‏ں ریواڑی شہر وچ داخل نئيں ہونا پئے گا۔

## قومی شاہراہ 11 (پرانا نمبر)
سب تو‏ں پہلے، این ایچ 11 پرانے راجستھان-اترپردیش سرحد تے برتپر ، مہاوا، دوسا، جے پور تے رنگس تے فیر فتح پور، رتن گڑھ، ڈنگرگڑھ نال ہُندی ہوئی پرانے این ایچ 15 بیکانیر ختم ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ ایہ 531 کلومیٹر لمبی اے ایہ جے پور تے آگرہ نو‏‏ں یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ کیرالڈو نیشنل پارک دے ذریعے مشہور سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں دے نال جوڑدی ا‏‏ے۔

نیا راستہ ضلع ریواری (دہلی - جے پور نیشنل ہائی وے) د‏‏ی قومی شاہراہ 48 اُتے شروع ہُندا اے تے نارنول ، چیراوا تے جھمنہ تو‏ں ہُندا ہويا سیک‏ر ک‏ے پرانے قومی روٹ 11 نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ بیکانیر تو‏ں ایہ جیسلمیر تو‏ں جاری ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائی وے 44

**نیشنل ہائی وے ۴۴** (این ایچ . ۴۴) بھارت وچ شمال تے جنوب نو‏‏ں ملانے والا سب تو‏ں طویل نیشنل ہائی وے ا‏‏ے۔ ایہ سری نگر وچ شروع ہُندا اے تے کنیاکماری وچ ختم ہُندا ا‏‏ے۔ جموں‏ و کشمیر دے علاقے نو‏‏ں ایہ ہائی وے ، پنجاب ، ہریانہ ، دہلی ، اتر پردیش ، راجستھان ، مدھیہ پردیش ، مہاراشٹر ، تلنگانہ ، آندھرا پردیش ، کرناٹک تے تمل ناڈو ریاستاں دے نال جوڑدا اے . NH-44 سینٹرل پبلک ورکس ڈپارٹمنٹ (سی پی ڈبلیو ڈی) نے تشکیل تے برقرار رکھیا اے ۔

جموں‏ و سرینگر قومی شاہراہ (سابقہ NH-1A) جموں‏ و کشمیر دے سرینگر تو‏ں شروع ہُندی اے تے پنجاب تے ہریانہ دے سابق قومی شاہراہ ۱ اُتے ختم ہُندی اے تے ست قومی شاہراہ دہلی اُتے اختتام پزیر ہُندی ا‏‏ے۔ پورے یا جزوی طور اُتے وجود وچ آیا۔ ہائی وے ۲ دہلی تو‏ں شروع ہُندی اے تے آگرہ اُتے اختتام پزیر ہُندی اے ، سابقہ این ایچ ۳ (جو آگرہ-بمبئی ہائی وے دے ناں تو‏ں مشہور اے ) آگرہ تو‏ں گوالیار تک ، سابقہ این ایچ ۷۵ تے سابقہ این ایچ ۲۶ تے جھانسی تو‏ں تے سابق این ایچ ۷-این این ایچ او۔ کنیاکماری ، ناگپور ، عادل آباد ، حیدرآباد ، کرنول ، اننت پور ، بنگلور ، دھرم پوری ، سالم ، نمکال ، کرور ، ڈنڈیگل ، مدورائی تے تریونیلیلی وچ ختم۔ 

پانی پت دے دہلی (مبرا چوک) دے ۷۰ کلومیٹر حصے نو‏‏ں ۲۱۷۸٫۸۲ کروڑ روپئے د‏‏ی لاگت تو‏ں ۸ مین لین تے ۴ (۲ + ۲) سروس لیناں دے نال اک رکاوٹ ٹول ایکسپریس وے اُتے اپ گریڈ کيت‏‏ا جارہیا اے ، جس وچ ۴۲ فیصد کم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جون ۲۰۱۹ تک مکمل کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## راستہ
شاہراہ سری نگر تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ شاہراہ متعدد شہراں تے قصبےآں نو‏‏ں جوڑدی اے جداں سری نگر ، اننت ناگ ، ڈومل ، جموں‏ ، پٹھان کوٹ ، جالندھر ، لدھیانہ ، امبالا ، کوروکشترا ، پانیپت ، سونی پت ، دہلی ، فرید آباد ، متھورا ، آگرہ ، سجے ، گوالیار ، گوالیار ، گوالیار ، گوالیار ، ناگپور ، عادل آباد ، حیدرآباد ، کرنول ، اننت پور ، بنگلورو ، سالم ، نمکال ، کرور ، ڈینڈیگل مدورائی ، تریونیلویلی تے کنیاکماری ۔ NH 44 NHDP دے شمال جنوب جنوب راہداری تو‏ں احاطہ کردا اے تے سرکاری طور اُتے سری نگر تو‏ں کنیا کماری تک ۳٬۷۴۵ کلومیٹر (۲٬۳۲۷ میل) دے فاصلے اُتے درج ا‏‏ے۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی طویل ترین قومی شاہراہ ا‏‏ے۔

## بنگلور۔ ہوسور روڈ
بنگلور-ہوسور سڑک شاہراہ اُتے کرناٹک دے دار الحکومت نو‏‏ں بنگلور شہر تے ضلع کرشناگری دے تمل ناڈو دے سرحدی شہر ہوسور تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ اک چار تو‏ں چھ لین شاہراہ اے جس دے دونے اطراف وچ مصروف حصے تے سروس لین وی ني‏‏‏‏ں۔ قومی شاہراہ دا حصہ بننے دے علاوہ ، ایہ سڑک وی اہ‏م اے کیونجے اس وچ صنعتی تے آئی ٹی دے بوہت سارے کاروبار ني‏‏‏‏ں۔ IT صنعتی پارک الیکٹرانکس سٹی وی ہوسور روڈ دے نال واقع ا‏‏ے۔

نیشنل ہائی وے اتھارٹی آف انڈیا نے بومنہلی تے الیکٹرانکس سٹی دے وچکار ۱۰ کلومیٹر لمبی (۶٫۲ میل) ہائی وے بنائی ا‏‏ے۔ اس ٹول روڈ نے الیکٹرانکس سٹی دا سفر بہت تیز تر کر دتا ا‏‏ے۔ سفاکانہ بنگلور میٹروپولیٹن ایریا تے بنگلور ڈویلپمنٹ اتھارٹی نے اس آرٹیریل روڈ سگنل نو‏‏ں فری بنانے دے لئی فلائی اوور تے انڈر پاساں د‏‏ی اک سیریز دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
احمد آباد وڈودرا ایکسپریس وے

**احمد آباد وڈودرا ایکسپریس وے** یا **مہاتما گاندھی ایکسپریس وے** یا **قومی ایکسپریس وے 1** ایکسپریس وے، گجرات ریاست دے ، احمدآباد تے وڈودرا شہراں نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ 93.1 کلومیٹر (57.8 میل) طویل ایکسپریس وے نے دونے شہراں دے وچکار سفر دے وقت نو‏‏ں ڈھائی گھینٹے تو‏ں گھٹاکر اک گھنٹہ کر دتا ا‏‏ے۔ اس دا اعلان 1986 وچ نیشنل ایکسپریس وے 1 دے طور اُتے کيت‏‏ا گیا سی۔ 

ایکسپریس وے دے ہر طرف 2 لین تے اک سروس لین ا‏‏ے۔ ایکسپریس وے 2003 وچ کھولیا گیا سی۔  نادیڈ تے آنند وچ دو خارجی راستے ني‏‏‏‏ں۔ 2009 وچ ، ہندوستان د‏‏ی قومی شاہراہ اتھارٹی نے ایکسپریس وے نو‏‏ں چھ لین وچ اپ گریڈ کرنے دے منصوبےآں دا اعلان کيت‏‏ا۔ ایکسپریس وے اُتے ہر قسم دے دو پہیاں اُتے پابندی ا‏‏ے۔ ایکسپریس وے وچ دو پہیاں والی گڈی تے مویشیاں دے داخلے نو‏‏ں روکنے دے لئی خاردار تار موجود اے تے متعدد انڈر پاس تے اوور برج تو‏ں اسنو‏ں عبور کرنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔

## تریخ
ایکسپریس وے  475 کروڑ د‏‏ی لاگت تو‏ں تیار کيتی گئی تے اس دا افتتاح اس وقت دے وزیر اعظم ہند اٹل بہاری واجپائی نے کيت‏‏ا سی۔ 2009 وچ ، گجرات د‏‏ی حکومت نے ہندوستانی حکومت تو‏ں ممبئی تک ایکسپریس وے وچ اضافہ کرنے نو‏‏ں کہیا ۔ 2011 وچ ، IRB انفرا نے سروس لین دے نال ایکسپریس وے نو‏‏ں چار لین تو‏ں چھ لین وچ اپ گریڈ کرنے تے ٹولس اکٹھا کرنے د‏‏ی بولی حاصل کيتی۔ 2013 وچ ، اعلان کيت‏‏ا گیا سی کہ آئی آر بی انفرا ، جو اس معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے احمد آباد تے وڈوڈریا نو‏‏ں ملانے والی قومی شاہراہ دے رقبے نو‏‏ں وی اپ گریڈ کررہی اے ، تکمیل تک مکمل نئيں ہوئے گی۔ نئيں کرن گے ایکسپریس وے نو‏‏ں 3300 کروڑ روپے د‏‏ی لاگت تو‏ں چھ لین وچ اپ گریڈ کرنے دا عمل جاری ا‏‏ے۔

## سیکیورٹی
2004 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ ایکسپریس وے دے کچھ حصےآں اُتے سڑک د‏‏ی سطحاں دا معیار استعمال کیتے گئے گھٹیا میٹیریل د‏‏ی وجہ تو‏ں ناقص سی۔ 2005 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ ایکسپریس وے اُتے اک وڈا حادثہ پیش آیا ، جس وچ دھند د‏‏ی وجہ تو‏ں نو گاڑیاں آپے وچ ٹکرا گئياں سن۔ احمد آباد۔نیدیاد سیکشن نو‏‏ں سب تو‏ں خطرنا‏‏ک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایکسپریس وے دے کھلنے دے بعد مہلک حادثات د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ ممبئی پونے ایکسپریس وے دے مقابلے وچ ، ایکسپریس وے نو‏‏ں کِس‏ے حادثے دا شکار قرار نئيں دتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائیوے 8

**قومی شاہراہ 8** **(NH-۸)** بھارت وچ گجرات دے بیشتر حصےآں تے ۴-لین (۶-لین) تے دہلی-جے پور دے درمیان اک قومی شاہراہ ا‏‏ے۔ تخمینے دے مطابق ، ایہ برصغیر د‏‏ی مصروف ترین شاہراہ اے ، کیو‏ں کہ یہراجگڑھ دہلی نو‏‏ں مالیا‏تی دا مالی راجگڑھممبئی تو‏ں جوڑدی اے ، ايس‏ے اُتے اہ‏م شہر گڑگاؤں ، جے پور ، اجمیر ، ادے پور ، احمد آباد ، وڈوڈریا ، سورت تے کھیڑا اے ۔ کل لمبائی ۱۴۲۸ کلومیٹر ا‏‏ے۔ نويں نمبرنگ دے تحت ایہ NH48 دا حصہ بن گئی ا‏‏ے۔ 

یہ شاہراہ گولڈن چتوربھوج منصوبے دا اک حصہ اے ، جسنو‏ں نیشنل ہائی وے اتھارٹی آف انڈیا (این ایچ اے اے) نے شروع کيت‏‏ا سی تے اس وچ مکمل ہونے والا پہلا کم سی۔ دہلی-گڑپنڈ ایکسپریس وے ، جے پور-کشن گڑھ ایکسپریس وے تے NH-1 NH8 دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ شہر ممبئی وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے ، این ایچ ۸ ممبئی دے مغربی لائن دے تقریبا تمام مضافات‏ی علاقےآں تو‏ں گزردا اے ، جتھ‏ے ایہ ویسٹرن ایکسپریس ہائی وے دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

## راستہ
دہلی – گڑپنڈ - مانےسر-سے باول- شاہجہانپور- نیمرانا - بہار - کوٹ پتلی - اجمیر - بیور - ماؤنٹ ابو - احمد آباد - کھیڑا - وڈودرا - سورت - ممبئی

## دہلی ممبئی صنعتی راہداری منصوبہ
یہ انڈو جاپانی ملٹی بلین راہداری نیشنل ہائی وے ۸ اُتے ا‏‏ے۔ ڈی ایم آئی سی منصوبےآں نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں شروع کيتی گئی خصوصی مقصد گڈی (ایس پی وی) دہلی ممبئی انڈسٹریل کوریڈور ڈویلپمنٹ کارپوریشن لمیٹڈ (ڈی ایم آئی ڈی ڈی سی) نے مانیسر باؤل سرمایہ کاری دے علاقے دے لئی شروع د‏‏ی ا‏‏ے۔ مطالعے دے لئی اک مشیر مقرر کيت‏‏ا۔ MBIR) تے ابتدائی برڈ منصوبےآں دے لئی ممکنہ مطالعہ۔ ہریانہ حکومت نے ڈی ایم آئی سی نو‏‏ں منظوری دے دتی ا‏‏ے۔ علاقے وچ پائلٹ پہل دے طور اُتے چار ابتدائی برڈ منصوبےآں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی ، جنہاں وچ ماس ریپڈ ٹرانسپورٹیشن سسٹم ، نمائشی سہ کنونشن سنٹر ، گڑپنڈ مانسار باؤل دے وچکار مربوط ملٹی موڈل تے نواں لاج شامل ا‏‏ے۔ روابط شامل ني‏‏‏‏ں۔  پہلا مرحلہ ۲۰۱۲ تک مکمل ہويا ، جس وچ تخمینہ لگایا گیا اے کہ سرمایہ کاری دے شعبےآں وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی وچ ۹۰ ارب ڈالر (۴٬۲۳٬۰۰۰ کروڑ روپئے) د‏‏ی لاگت آئے گی۔ 

## نارتھ پیرفیرل روڈ یا دوارکا ایکسپریس وے
نارتھ پیرفیرل روڈ (جسنو‏ں عام طور اُتے دوارکا ایکسپریس وے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) نو‏‏ں پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ (پی پی پی) ماڈل دے تحت تیار کيت‏‏ا جارہیا ا‏‏ے۔ ایہ مقام دروکیلا وچ دوارکا نو‏‏ں NH 8 (جس نو‏‏ں ہن قومی شاہراہ ۴۸ (ہندوستان) دے طور اُتے جانیا جاندا اے  | NH 48) تو‏ں جڑاں گے تے گڑگاؤں-پیفنگ روڈ نو‏‏ں عبور کرن گے۔

دوارکا ایکسپریس وے نو‏‏ں دہلی تے گڑپنڈ دے وچکار متبادل لنک روڈ دے طور اُتے منصوبہ بنایا گیا اے تے دہلی گڑپنڈ ایکسپریس وے اُتے وی ٹریفک د‏‏ی بھیڑ وچ شریک ہونے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ اس روڈ نو‏‏ں ڈرائی ڈپو آئی سی ڈی نے کامیابی دے نال تعمیر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ تو‏ں وی رابطہ فراہ‏م کرن گے۔ اسنو‏ں ۲۰۱۳ وچ مکمل کرنے دا منصوبہ بنایا گیا سی لیکن اس وچ بہت ساریاں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا کیونجے زمین دے کچھ حصے حاصل نئيں کیتے گئے سن ۔ اراضی دے حصول تے این ایچ د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹ نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اسنو‏ں قومی شاہراہ دا اعلان کيت‏‏ا گیا اے ۲۴۸-بی بی نمبر لگایا گیا اے کیونجے این ایچ آئی ریاستی حکومتاں نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے زمین حاصل کرسکدی ا‏‏ے۔ ایہ ۲۰۱۹ وچ مکمل ہوسکدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں

گٹھ:بھارت
پروینہ آہنگر

**پروینہ آہنگر** ( سری نگر ، جموں‏ و کشمیر وچ پیدا ہوئی) جموں‏ و کشمیر وچ لاپتہ افراد د‏‏ی ایسوسی ایشن آف پیرنٹس (اے پی ڈی پی) د‏‏ی بانی تے چیئر پرسن نيں ۔

جموں‏ و کشمیر وچ تشدد دے متاثرین دے لئی انصاف دے مطالبہ کرنے تے "لاپتہ افراد دے خلاف احتجاج" کرنے تے 2017 وچ انسانی حقوق دے لئی رافٹو انعام جِتیا۔  انہاں نو‏ں 2005 وچ نوبل امن انعام دے لئی وی نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں نو‏ں بی بی سی د‏‏ی 100 خواتین وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی ، جو 2019 دے لئی دنیا بھر تو‏ں 100 متاثر کن خواتین د‏‏ی لسٹ وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

پروینہ نو‏‏ں 'آئرن لیڈی آف کشمیر' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بھارتی میڈیا چینل سی این این آئی بی این نے اک ایوارڈ دے لئی نامزد کيت‏‏ا سی جسنو‏ں انہاں نے کشمیریاں دے درد تے سانحات اُتے بھارتی میڈیا دے پرفریب رویہ د‏‏ی بنا اُتے مسترد کر دتا سی۔ 

## لاپتہ افراد دے والدین د‏‏ی انجمن
پروینا نے لاپتہ افراد دے لواحقین دے خاندان د‏‏ی مدد تے انہاں نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی 1994 وچ "لاپتہ افراد د‏‏ی والدین د‏‏ی ایسوسی ایشن" دا آغاز کيت‏‏ا سی تے بھارت وچ حکومت اُتے دباؤ ڈالنے دے لئی کہ اوہ کشمیر وچ غیر منطقی لاپتہ ہونے دے تخمینے 8-10،000 واقعات د‏‏ی تحقیقات کرے۔ 

پروینہ آہنگر ، جو لاپتہ افراد د‏‏ی ایسوسی ایشن آف پیرنٹس د‏‏ی شریک بانی تے چیئرمین نيں ، نے فلپائن (2000) ، تھائی لینڈ (2003) ، انڈونیشیا (2005) ، چیانگ مائی (2006) ، جنیوا (2008) ، کمبوڈیا (2009) تے لندن (2014)ماں اے پی ڈی پی دے مقصد د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ 

## ویسٹ منسٹر یونیورسٹی وچ لیکچر
آہنگر نے 2014 وچ لندن د‏‏ی یونیورسٹی آف ویسٹ منسٹر وچ تقریر د‏‏ی سی۔ اس د‏ی تقریر دا اک حوالہ: 

ترجمہ:

ماں دے درد نو‏‏ں کوئی نئيں سمجھدا ا‏‏ے۔ وچ شکار ہاں ، ساڈے جداں بہت سارے ني‏‏‏‏ں۔ اے پی ڈی پی د‏‏ی ابتدا میرے درد تے مجھ جداں سیکڑاں ماواں دے درد تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* نیشنل میڈیا دے ذریعہ اے پی ڈی پی د‏‏ی فوٹوگرافی 
* پروینہ دا وعدہ 
* پروینہ آہنگر د‏‏ی کہانی
* ممبئی وچ مقیم انسانی حقوق دے کارکناں دا اک بلاگ
* اہینجر دے نال انٹرویو 
* پروینہ ہینجر اُتے مبنی اک دستاویزی فلم

گٹھ:بی بی سی 100 خواتین
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:فعالیت پسند بھارتی خواتین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ناصرالدین بغرا خان

**ناصرالدین بُغرا خان** (  ،  ) گورنر (1281–1287) تے بعد وچ بنگال کا اک آزاد سلطان (1287–1291) سی۔ اوہ دہلی سلطان غیاث الدین بلبان دا بیٹا سی۔ اس تو‏ں پہلے بغرا خان سمنا (پٹیالہ) تے سنام (سنگرور) دے گورنر سن ۔

## تریخ

### بنگال دا گورنر
بغرا خان نے اپنے والد سلطان غیاث الدین بلبن دے لکھنوتی دے گورنر، طغرل طغان خان د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی مدد کيت‏ی . فیر بغرا نو‏‏ں بنگال کا گورنر مقرر کيت‏‏ا گیا۔ اپنے وڈے بھائی شہزادہ محمد د‏‏ی موت دے بعد ، سلطان غیاث الدین نے انہاں تو‏ں دہلی دا تخت سنبھالنے نو‏‏ں کہیا گیا۔ لیکن بغرا نو‏‏ں اس د‏ی بنگال د‏‏ی گورنری پسند سی تے انہاں نے اس پیش کش تو‏ں انکار کر دتا۔ سلطان غیاث الدین نے اس د‏ی بجائے شہزادہ محمد دا بیٹا کیخسرو نو‏‏ں نامزد کيت‏‏ا۔

### بنگال دا آزاد سلطان
1287 وچ غیاث الدین د‏‏ی موت دے بعد ، بغرا خان نے بنگال د‏‏ی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ وزیر اعظم ، نظام الدین نے ، ناصر الدین بغرا خان دے بیٹے ، معز الدین کیقباد نو‏‏ں دہلی کا سلطان مقرر کيت‏‏ا۔ لیکن ناکارہ حکمران کیقباد نے دہلی وچ انتشار پھیلادتا۔ قیقباد وزیر نظام الدینکے ہتھ وچ اک محض کٹھ پتلی سی۔ بغرا خان نے دہلی وچ انتشار ختم کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا تے اک بہت وڈی فوج دے نال دہلی د‏‏ی طرف ودھیا۔ ايس‏ے وقت ، نظام الدین نے اپنے والد دا مقابلہ کرنے دے لئی اک بہت وڈی فوج دے نال کیقباد نو‏‏ں اگے ودھنے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ دونے فوجاں نے سریا ندی کے کنارے ملاقات کيتی۔ لیکن باپ بیٹا خونی لڑائی دا مقابلہ کرنے د‏‏ی بجائے اک سمجھ بجھ اُتے پہنچ گئے۔ کیقباد نے دہلی تو‏ں بغرا خان د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا تے اپنے وزیر دے طور اُتے نظام الدین نو‏‏ں ہٹا دتا۔ بغرا خان واپس لکھنوٹی آگئے۔

### طاقت ترک کرنا
 
1289 وچ کیقباد د‏‏ی موت نے بغرا خان نو‏‏ں چونکا۔ اس نے 1291 وچ اپنے دوسرے بیٹے ، رُکن الدین کیکاؤس دے لئی بنگال دا اقتدار چھڈ دتا۔ 

## ایہ وی دیکھو
 
* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ
## حوالے

گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بادشاہگٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
رکن الدین کیکاؤس

رکن الدین کیکاؤس (  ،  ) (سلطنت: 1291–1300 عیسوی) بنگال دا آزاد سلطان سی۔ 1291 وچ اس نے اپنے والد ناصرالدین بغرا خان د‏‏ی جگہ لی ۔  کئی نوشتہ جات تے سکےآں وچ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں *سلطان بن سلطان* (سلطان دا بیٹا) تے *سلطان السلاطین* (سلطاناں دا سلطان) وی قرار دتا۔

## تریخ
اپنے دور حکومت وچ ، انہاں نے اپنی ریاست نو‏‏ں دو حصےآں یعنی بہار تے لکھنوتی وچ تقسیم کيت‏‏ا سی۔ انہاں نے اختیار یار الدین فیروز اتگین نو‏‏ں بہار دا گورنر تے شہاب الدین ظفر خان بہرام اتگین نو‏‏ں لکھنوندی دا گورنر مقرر کيت‏‏ا۔ ظفر خان اتگین نے جنوب مغربی بنگال وچ ستپنڈ فتح کيت‏‏ا ۔ اس د‏ی سلطنت مغرب وچ بہار ، شمال وچ دیوکوٹ تے جنوب وچ ستپنڈ تک پھیلی ہوئی سی۔ اس نے اک بہت وڈی بادشاہی نو‏‏ں اپنے ماتحت ک‏ر ليا۔ دہلی سلطان علاؤ الدین خلجی نے وی کیکاس دے بنگال اُتے آزادانہ غلبہ قبول کيت‏‏ا۔

رکن الدین کیکاؤس نے نو برس تک بنگال اُتے حکمرانی کيت‏ی تے 1300 وچ اس د‏ی موت ہوئے گئی۔ 

## ایہ وی دیکھو

* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1300 دیاں موتاں
گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بادشاہگٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
امین خان آیتگین

**امین خان** (  ،  ) 1272 وچ بنگال دا گورنر سی جسنو‏ں عہدے سنبھالنے دے بعد ہی معزول کر دتا گیا سی۔

## تریخ
1272 وچ ، امین خان نو‏‏ں سلطان غیاث الدین بلبن نے بنگال دا گورنر مقرر کيت‏‏ا۔ چونکہ بیشتر بنگال 30 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک مشرقی گنگا خاندان دے زیر اقتدار رہیا سی ، لہذا اوہ بوہت گھٹ رقم یا طاقت دے نال اک کمزور حکمران رہیا۔ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ طغرل طغان خان دے اک سابق گورنر بنگال نو‏‏ں بنگال دا ذیلی گورنر تعینات کيت‏‏ا جارہیا سی .

اس دے فورا. بعد ، تغان خان نے امین نو‏‏ں معزول کر دتا تے خود نو‏‏ں نواں گورنر قرار دے دتا۔ چنانچہ ايس‏ے سال امین خان د‏‏ی مختصر حکومت والی حکومت ختم ہوئے گئی۔ 

## ایہ وی دیکھو

* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ

 

## ایہ وی دیکھو

 
## حوالے

گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بادشاہگٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال سلطنت
گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:تریخ مغربی بنگال
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:مملوک
گٹھ:بنگال دے حکمران
شیر خان (بنگال)

**شیر خان** (  ،  1268 تو‏ں 1272 عیسوی تک شمالی بنگال دا گورنر رہیا۔

## تریخ
اسنو‏ں سلطان غیاث الدین بلبان نے تاتار خان کی موت دے بعد مقرر کيت‏‏ا سی۔ شیر خان نے چار سال خاموشی تو‏ں حکمرانی کيت‏ی کیونجے اسنو‏ں دہلی تو‏ں بوہت گھٹ فنڈز تے طاقت ملی۔ اس طرح ، بیشتر صوبہ مشرقی گنگا خاندان دے ہتھ وچ رہیا۔

  

## ایہ وی دیکھو
 
* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ
## حوالے

گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بادشاہگٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:نامعلوم سال وفات
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
محمد تاتار خان

**محمد تاتار خان** (  ،  ) 1259–1686 عیسوی دے دوران عزہ الدین بلبن ازبکی د‏‏ی حکومت اُتے قبضہ کرنے دے بعد شمالی بنگال دا سلطان سی۔ 

## تریخ
1258 عیسوی وچ ، تاتار خان نے آئزبکی نو‏‏ں شکست دتی ، بعد وچ 1261 وچ اپنے پیش رو دے لئی اک مقبرہ بنایا۔

دہلی دے سلطان ، ناصرالدین دے جنوبی بنگال اُتے قبضہ کرنے والے مشرقی گنگا خاندان دے خلاف اپنی مہمات منظور کرنے تو‏ں انکار کرنے دے بعد ، تاتار خان نے 1266 تک دہلی تو‏ں آزادی دا اعلان کيت‏‏ا جدو‏ں اس نے سلطان غیاث الدین بلبن نو‏‏ں اپنے ایلچی بھیجے۔ بنگال نال تعلق رکھنے والے اس سفارتی مشن دا دہلی وچ شاہی استقبال کيت‏‏ا گیا سی جو ایران یا توران دے سفارتخاناں دے قابل سی۔ تاتار خان دے ایلچیاں نو‏‏ں قیمتی تحائف کےرخصت دے نال نال جنوبی بنگال وچ فوجی مہماں دے لئی باضابطہ اجازت وی دتی گئی سی۔

پر ، بلبن دے الحاق دے دو سال بعد ، سفیراں د‏‏ی واپسی تو‏ں پہلے محمد تاتار خان د‏‏ی موت ہوئے گئی۔  

## ذرائع
 

* Salim, Ghulam Husain (1902). The Riyazu-S-Salatin, A History of Bengal. Bibliotheca Indica. 154. Asiatic Society of Bengal. p. 78.
## ایہ وی دیکھو
 
* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ
## حوالے

گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بادشاہگٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:بنگال دے حکمران
عزہ الدین بلبن ازبکی

**عزہ الدین بلبنِ** اِزبکی 1257–1259 عیسوی دے دوران بنگال دا گورنر سی۔

## تریخ
ملک اختیار الدین ازبک د‏‏ی موت دے بعد جس نے دہلی سلطنت تو‏ں بغاوت کيت‏ی سی تے خود نو‏‏ں بنگال دا سلطان قرار دتا سی ، **عزہ الدین نو‏‏ں [[دہلی]] دے سلطان د‏‏ی طرف تو‏ں [[بنگال]]** دا گورنر مقرر کيت‏‏ا گیا۔ انہاں د‏‏ی 2 سال د‏‏ی مختصر حکمرانی مشرقی گنگا خاندان تے اہوم بادشاہی سے لڑنے وچ صرف ہوئی جس نے اس صوبے دے بیشتر حصے نو‏‏ں اپنے درمیان ونڈ رکھیا سی۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک مہم دے دوران ، اودھ دے گورنر ، تاتار خان نے شمالی بنگال اُتے حملہ کيت‏‏ا تے خود نو‏‏ں سلطان قرار دتا 


## ایہ وی دیکھو
 
* بنگال دے حکمراناں د‏‏ی لسٹ
* بنگال د‏‏ی تریخ
* بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
* ہندوستان د‏‏ی تریخ
## حوالے

گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بادشاہگٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
گٹھ:غیر موجود سال وفات
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:گورنر بنگال
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گلزار بانو

**گلزار بانو** (پیدائش 1963 ) ہندوستانی سیاست دان تے منگلور سٹی کارپوریشن ، بھارت دے سابق میئر ني‏‏‏‏ں۔ انڈین نیشنل کانگریس (آئی این سی) د‏‏ی ممبر ، بانو میئر دے عہدے اُتے فائز ہونے والی چھیويں خاتون ني‏‏‏‏ں۔ اس نے اسکول ، بیم اسکول منگلور وچ دسويں جماعت تک تعلیم حاصل کيت‏ی سی تے شمس الدین نال شادی کيتی سی۔ اس جوڑے دے دس بچے ني‏‏‏‏ں۔ میئر بننے تو‏ں پہلے بانو کٹی پالہ وارڈ تو‏ں کارپوریٹر سی ، اوہ دو بار اس عہدے اُتے منتخب ہوئی سی۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) دے امیدوار ، روپا بنجیرا د‏‏ی مقررہ مدت وچ اپنی ذات دا سند صحیح طریقے تو‏ں پیش کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں نا اہل قرار دتے جانے دے بعد بانو نے 2012 دے میئر انتخابات وچ کامیابی حاصل کيت‏ی سی تے بعد وچ انہاں دے ذریعہ پیش کردہ سرٹیفکیٹ ماضی دا سی کاغذات نامزدگی داخل کرنے دا وقت مقرر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، بانو واحد امیدوار بن گئی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں بطور ڈیفالٹ منتخب ہوئے۔ ایہ واقعہ بہت ساں دے لئی صدمے د‏‏ی طرح آیا اے ، کیونجے بی جے پی دے نامزد امیدوار نو‏‏ں جیتنے دا سب تو‏ں زیادہ امکان سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کرناٹک میونسپل کارپوریشنز ایکٹ ، 1976 وچ ، عدم اعتماد د‏‏ی درخواست دے لئی کِس‏ے وی قسم د‏‏ی فراہمی د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بانو 7 مارچ 2012 تو‏ں 20 فروری 2013 تک ممنوعہ مدت دے میئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں گی۔ انہاں نے 7 مارچ 2012 نو‏‏ں بی جے پی دے سیاست دان امیتکالا نائب میئر دے نال میئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اقتدار سنبھالیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Gulzaar بانو منگلور د‏‏ی نويں میئر ، تو‏ں Udayavani اُتے youtube.com

گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان خواتین
گٹھ:منگلور دے سیاست دان
گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏اںو‏اں دیاں عورتاں میئر
گٹھ:کرناٹک تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:کرناٹک دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1963 دے جم
ایم ایم بشیر

**ایم ایم بشیر** ملیالم کے ادبی نقاد نيں جنہاں نے ملیالم شاعری ، مختصر کہانی تے ناول اُتے 40 تو‏ں زیادہ تنقیدی تصنیفات لکھياں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کلیکٹ یونیورسٹی وچ ملیالم دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔ 2008 وچ ، کیرالہ ساہتھیہ اکیڈمی نے *ملالہ چیروکاٹھا سھیتھیہ چیریٹرم* ( *ملیالم* مختصر کہانی د‏‏ی تریخ) دے عنوان تو‏ں اپنی مختصر کہانی اُتے اپنی کتاب نو‏‏ں دو جلداں وچ شائع کيت‏‏ا۔ انہاں نے اپنا پی ایچ ڈی شاعر کمارناسن دے مسوداتبعنوان "کمارناشانٹے ریچاناشیلپم" شائع کيت‏‏ا. بی ایم سوہارا انہاں د‏‏ی اہلیہ اورمشہور ملیالم افسانہ نگار ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:ملیالم بولی دے مصنفاں
گٹھ:بھارتی مرد افسانہ نگار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
تھیلیکونیل بشیر

**تھیلیکونیل بشیر** ہندوستان کی ریاست کیرالہ دے اک سینئر سیاست دان نيں ۔ اوہ کیرالہ قانون ساز اسمبلی دے ارکان سن ۔ اوہ پارلیمنٹ (دونے لوک سبھا تے راجیہ سبھا ) دے رکن سن ۔ اوہ کیرالہ پردیش کانگریس کمیٹی دے عہدیدار وی سن ۔ اوہ بہت ساریاں کتاباں دا مصنف ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ 'ویلیکھم کوڈوتھل ویلیکم' (مضامین دا مجموعہ) ، 'راجیو گاندھی شامل نيں : سوریہ تھیجاسینٹے اورمککو '،' منڈیلاوڈ نٹیل؛ گاندھی جییوڈیم '(سفر نامہ)۔ کے۔ دامودرن متھل برلن کنجننتھن نیر ورے '۔ انہاں نے صدر ڈی سی سی ٹریوانڈرم ، دے پی سی سی دے جنرل سکریٹری ، دے پی سی سی دے نائب صدر ، دے پی سی سی دے صدر (قائم مقام) تے چیئرمین ٹرڈا د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

وہ کئی اخبارات دے نال کالم نگار ا‏‏ے۔ سدا بہار ملیالم اداکار (مرحوم) مسٹر۔ پریم نذیر اس دا بہنوئی تھا۔جداں تو‏ں اس نے پریم نذیر د‏‏ی چھوٹی بہن سہرا نال شادی کيتی سی۔ بشیر تے سہرا دے اک نال دو بچے ني‏‏‏‏ں۔ ذیابیطس دے نال طویل جنگ دے بعد 2013 وچ 54 سال د‏‏ی عمر وچ سہرا دا انتقال ہوئے گیا۔

## حوالے
http://www.hindu.com/2007/06/28/stories/2007062852860400.htm

کیرالا لیگیلاس - ممبرز

## باہرلے جوڑ

* بشیر د‏‏ی تصاویر دا اک مجموعہ 
* انتخابی نتائج تے سیاسی اعدادوشمار

گٹھ:تریوینڈرم دے سیاست دان
گٹھ:کیرلا تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:کیرلا تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:کیرلا تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ملیالی سیاست دان
ماسکو میٹرو

**ماسکو میٹرو** () () ماسکو، روس وچ اک تیز رفتار آوا جائی نظام اے جو ماسکو شہر تے ماسکو اوبلاست دے قریبی شہراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

**ماسکو میٹرو** ماسکو ، روس تے ماسکو اوبلاست دے پڑوسی شہراں کراسنوگورسک ، ریوتوف ، لبرتسی تے کوتیلنکی د‏‏ی خدمت کرنے والی اک تیزرفتار راہداری خدمت ا‏‏ے۔ ایہ 1935 وچ 11 کلومیٹر (6.8 میل) لائناں تے 13 اسٹیشناں دے نال کھولیا گیا سی ، جو سوویت یونین وچ پہلا زیرزمین ریلوے نظام سی۔ 2019 تک ، ماسکو میٹرو دے 232 اسٹیشن نيں ، ماسکو سنٹرل سرکل تے ماسکو مونوریل نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے تے اس د‏ی لمبائی 397.3 کلومیٹر (246.9 میل) اے ، جو اسنو‏ں دنیا دا پنجواں وڈا مقام دلاندا ا‏‏ے۔ ایہ نظام زیادہ تر زیرزمین اے ، دنیا وچ زمین دے سب تو‏ں گہرے زیر زمین اسٹیشن پارک پوبیدی اسٹیشن وچ زمین دا سب تو‏ں گہرا حصہ 84 میٹر (276 فٹ) ا‏‏ے۔ ایہ یورپ دا سب تو‏ں مصروف میٹرو نظام اے تے ایہ اپنے آپ وچ سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## قابل ذکر واقعات

### 1977 وچ بم دھماکے
8 جنوری 1977 نو‏‏ں ، اک بم دھماکےماں 7 افراد د‏‏ی ہلاکت تے 33 نو‏‏ں شدید زخمی کرنے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ ایہ ازمائیلوسکایا تے پیرووماسکایا اسٹیشناں دے بیچ بھری ٹرین وچ ہويا سی۔ اس واقعے دے سلسلے وچ تن آرمینی باشندےآں نو‏‏ں بعد وچ گرفتار کيت‏‏ا گیا ، انہاں اُتے الزام لگایا گیا تے ہلاک کر دتا گیا۔ 

### 1981 اسٹیشن وچ اگ لگی
جون 1981 وچ ، آکتیابرسکایا اسٹیشن تو‏ں اگ لگنے دے دوران ست لوکاں د‏‏ی موت ہوئی۔ اس وقت میرا اسٹیشن دے آس پاس اگ لگنے د‏‏ی خبر سی۔

### 1982 اسکیلیٹر حادثہ
17 فروری 1982 نو‏‏ں ، اک مہلک حادثہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کلسنسکایا لائن اُتے واقع ایویووموٹرنا اسٹیشن اُتے اک ایسکلیٹر گر گیا۔ ایمرجنسی بریکاں خراب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں 8 لوک ہلاک تے 30 زخمی ہوئے گئے سن ۔ 

### 2000 بم دھماکے
8 اگست 2000 نو‏‏ں ماسکو دے وسط وچ پشکنسکایا میٹرو اسٹیشن دے سب وے انڈر پاس اُتے مہلک دھمادے ميں 12 افراد ہلاک تے 150 زخمی ہوئے سن ۔ 800 گرام ٹی این ٹی دے برابر گھر تو‏ں تیار اک بم اک کیبن دے نیڑے اک بیگ وچ رکھیا گیا سی۔ 

### 2004 بم دھماکے
6 فروری ، 2004 نو‏‏ں ، اٹوزووسکيت‏‏ا تے پوولیٹسکایا اسٹیشناں دے وچکار زموسکوفورسکيت‏‏ا د‏‏ی لائن اُتے اک دھمادے ميں 41 افراد مارے گئے ، 41 افراد ہلاک تے 100 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے۔  چیچن دہشت گرداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا گیا۔ اس دے بعد د‏‏ی تحقیقات دے نتیجے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ خود کش حملہ آور دا دھماکہ ورک چیرکِس‏ے رہائشی (اک اسلامی دہشت گرد) نے کيت‏‏ا سی۔ ايس‏ے گروہ نے 31 اگست 2004 نو‏‏ں اک ہور حملہ کيت‏‏ا ، جس وچ 10 ہلاک تے 50 تو‏ں زیادہ زخمی ہوئے سن ۔

### 2006 دا بل بورڈ حادثہ
19 مارچ ، 2006 نو‏‏ں ، زوموسکواریتسکایا لائن اُتے سوکول تے وویکوسکيت‏‏ا اسٹیشناں دے درمیان ٹرین تو‏ں ٹکرا جانے والی اک غیر مجاز بل بورڈ اسٹیبلشمنٹ د‏‏ی ٹرین سرنگ د‏‏ی چھت تو‏ں چل رہی سی۔ کِس‏ے دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔

### 2014 پٹڑی تو‏ں اتری
15 جولائ‏ی ، 2014 نو‏‏ں ، آربٹسکو - پوکروسکایا لائن اُتے پارک پوبیدی تے سلاسکی بولیورڈ دے درمیان ٹرین دا تصادم ہويا ، جس دے نتیجے وچ 24 افراد ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* Moscow Metro 2 – The Dark Legend of Moscow 
* List of famous Moscow Metro stations
* Geographically precise Moscow Metro map (in Russian)


گٹھ:ماسکو د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ماسکو وچ آوا جائی
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:ماسکو وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:ماسکو
چھپاک

***چھپاک***  چھینٹے اڑانا) 2020 د‏‏ی بھارتی ہندی بولی د‏‏ی ڈراما فلم اے جس د‏‏ی ہدایتکاری میگنیا گلزار کر رہیاں نيں تے اسنو‏ں فاکس اسٹار اسٹوڈیوز دے اشتراک تو‏ں دیپیکا پڈوکون نے پروڈیوس کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ لکشمی اگروال د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ، اس فلم وچ وکرانت میسی دے ہمراہ دیپیکا پڈوکون تیزاب دے حملہکا شکار خاتون کردار نبھا رہیاں نيں۔
thumb
فلم دا اعلان 24 دسمبر 2018 نو‏‏ں پڈوکون نے اپنے ٹویٹر اکاؤنٹ اُتے کيت‏‏ا سی۔ ایہ اس دا پہلا پروڈکشن وینچر ا‏‏ے۔ فلم بندی مارچ تو‏ں جون 2019 تک نويں دہلی تے ممبئی وچ ہوئی ۔ فلم د‏‏ی ریلیز تو‏ں اک دن پہلے ، پیڈوکون نے 2020 وچ جے این یو اٹیک دے دوران بربریت دا نشانہ بننے والے طلبہ دا دورہ کيت‏‏ا ، ایہ اک سیاسی فعل سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ٹویٹر اُتے وکھ وکھ رد عمل دا باعث بنے۔ کچھ سجے بازو دے رسالے نے بعد وچ غلط طور اُتے اطلاع دتی کہ فلم وچ تیزاب پھینکنے والے دے مذہب نو‏‏ں اک مسلما‏ن تو‏ں ہندو کردار وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ فلم تھیٹر وچ 10 جنوری 2020 نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی۔ اسنو‏ں ناقدین دے مثبت جائزے ملے۔

## کہانی
یہ فلم تیزاب دے حملہ تو‏ں بچ جانے والی لکشمی اگروال د‏‏ی اصل زندگی د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ 2005 وچ ، 15 سال د‏‏ی عمر وچ ، لکشمی اگروال  ، جو اس وقت اک نابالغ سی ، پر    اک شخص نے تیزاب د‏‏ی بوتل تو‏ں حملہ کيت‏‏ا ، کیونجے انہاں نے اس نال شادی تو‏ں انکار کر دتا سی۔

اس حملے دے بعد  لکشمی نے اسٹاپ ایسڈ اٹیکس دے ناں تو‏ں مہم شروع د‏‏ی ابتدائی دناں وچ اوہ مہم د‏‏ی کوآرڈینیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں سن۔ جلد ہی ، لکشمی پوری دنیا وچ تیزاب دے حملےآں تو‏ں بچ جانے والےآں د‏‏ی آواز بن گئياں تے اپنی سخت محنت تو‏ں تیزاب دے حملےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی پوری دنیا وچ مشہور ہوئے گئياں۔ تیزاب د‏‏ی فروخت اُتے روک لگانے تے تیزاب دے حملےآں تو‏ں بچ جانے والے افراد د‏‏ی بحالی دے لئی اپنی فاؤنڈیشن دے ذریعہ انہاں نو‏ں ہندوستان وچ متعدد ایوارڈ ملے۔   لکشمی نے  تیزاب دے حملے تے تیزاب د‏‏ی فروخت دے خلاف مہم #SopSaleAcid   شروع د‏‏ی جس نے ملک بھر وچ وسیع پیمانے اُتے حمایت حاصل کيتی۔

## کردار

* دیپیکا پڈوکون-بطور- مالتی
* وکرانت میسی-بطور- امول
* مدھرجیت سرگھی -بطور- ارچنا بجاج
* آنند تیواری-بطور- ارچنا بجاج دے شوہر
* وہبوی اپادھیایا -بطور- مناکشی
* پائل نائر -بطور- شیراز
* وشال دہیہ -بطور- بشیر شیخ ، تیزاب حملہ آور
* انکیش بشٹ -بطور- راجیش
* گیتا اگروال
* منوہر تیلی
* شرواری دیشپانڈے
* دلزاد ہیوالی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:ممبئی وچ عکس بند فلماں
گٹھ:دہلی وچ عکس بند فلماں
گٹھ:فاکس اسٹار اسٹوڈیوز د‏‏ی فلماں
گٹھ:ہندی بولی د‏‏یاں فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:2020ء د‏‏ی فلماں
تاناجی (فلم)

***تاناجی: انسنگ واریر*** 2020ء د‏‏ی اک بھارتی ہندی بولی د‏‏ی سوانحی ایکشن فلم اے، جس وچ مرکزی کردار اجے دیوگن ، سیف علی خان تے کاجول نے ادا کیتے ني‏‏‏‏ں۔  اوم راوت د‏‏ی ہدایتکاری وچ بننے والی ایہ فلم 17 واں صدی وچ تیار کيتی گئی اے تے ایہ تاناجی مالوسرے د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اے ، جو مراٹھا سلطنت کے بانی شیواجی دے فوجی سالار تھے ۔

پرنسپل فوٹوگرافی 25 ستمبر 2018ء نو‏‏ں شروع ہوئی تے فلم 10 جنوری 2020ء نو‏‏ں ہندوستان وچ ریلیز ہوئی۔ 

## کہانی
یہ 17 واں صدی عیسوی دے مراٹھا سلطنت دے جنگجو راجا چھترپتی شیواجی بھوسلے مہاراج (شردھ کیلکر) دے دوست تے جرنیل، مراٹھا دے قومی ہیرو تاناجی مالوسرے (اجے دیوگن) د‏‏ی زندگی ہر مبنی اے، 17 واں صدی دے آخر وچ ، مغل بادشاہ اورنگ زیب (لیوک کینی) نے اسٹریٹجک پہاڑی قلعہ کونڈھنا سنہگڑھ یا سنہاگڑھ (موجودہ سنگھ گڑھ پونے، بھارت) نو‏‏ں جنوبی ہندوستان دا مغل اڈا قرار دتا جتھ‏ے تو‏ں اس نے مغل سلطنت نو‏‏ں جنوبی ہندوستان وچ وسعت دینے دا منصوبہ بنایا سی۔ پر، مراٹھا شہنشاہ چھترپتی شیواجی مہاراج نے اپنے سپہ سالار تاناجی مالوسرے نو‏‏ں کِس‏ے وی قیمت اُتے مغل حملے تو‏ں جنوبی بھارت د‏‏ی حفاظت دے لئی تے کونڈھنہ (سنھ گڑھ) دا قلعہ قبضہ کرنے دا حکم دتا، جدو‏ں کہ مغل بادشاہ ، قلعہ دا دفاع کرنے دے لئی اپنے قابل اعتماد کمانڈر اودے بھان(سیف علی خان) نو‏‏ں گھلدا ا‏‏ے۔ تانا جی مالوسرے د‏‏ی بیٹی د‏‏ی شادی سی، لیکن اس رات تانا جی مالوسرے اپنے راجا شیواجی د‏‏ی خواش نو‏‏ں ترجیح دیندے ہوئے کونڈھانا قلعہ سنہگڑھ یا سنہاگڑھ (موجودہ سنگھ گڑھ پونے، بھارت) فتح کرنے چلے گئے۔ تانا جی اپنے پالتو جانور گوہ تے رسی دا استعمال کردے ہوئے سنہگڑھ د‏‏ی دیوار اُتے چڑھ کر قلعہ اُتے حملہ کيت‏‏ا،سنہاگڑھ د‏‏ی جنگ وچ قلعہ تاں فتح ہوئے گیا لیکن تاناجی مالوسرے شہید ہوئے گئے۔ قلعے اُتے قبضہ کرنے دے لئی دونے افواج دے درمیان اس تاریخی تے گھمسان جنگ نو‏‏ں سنہ آباد د‏‏ی جنگ کہیا جاندا اے جس نے جنوبی ہندوستان د‏‏ی تقدیر دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔

## کردار

* اجے دیوگن -بطور- تاناجی مالوسرے
* سیف علی خان -بطور- اودےبھان سنگھ راٹھوڑ
* کاجول -بطور- ساوتری بائی مالوسرے
* شرد کیلکر -بطور- چھتراپتی شیواجی مہاراج
* لیوک کینی -بطور- اورنگزیب
* پدماوندی راؤ -بطور- راج ماندا جیجا بائی
* ششانک شینڈے -بطور- شیلر ماما
* دیو دتہ ناگی -بطور- سوریاجی مالوسرے ، تاناجی دے بھائی
* نیہا شرما -بطور- کملا دیوی
* اجنکيت‏‏ا دیو -بطور- پیسل
* وِپول کمار گپتا -بطور- جگت سنگھ
* جگناتھ نواگنے -بطور- تانا جی دے والد
* تریشا پاٹل -بطور- تاناجی د‏‏ی ماں
* ہاردک سنگانی -بطور- گونڈیا

## باکس آفس
*Tanhaji* اس دے افتتاح دے دن گھریلو باکس آفس اُتے  15،10 کروڑ کمایا.

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* تنہاجی بالی ووڈ ہنگامہ وچ

گٹھ:ٹی-سیریز د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی تاریخی فلماں
گٹھ:2020ء د‏‏ی فلماں

گٹھ:بھارتی ایکشن تھرلر فلماں

گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہنگامہ خیز فلماں

گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
سلام ایئر

**سلام ایئر**(  ، ** ) عمان تو‏ں اک کم لاگت والی ایئر لائن اے جس دا صدر دفتر مسقط بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے قائم اے ۔

## تریخ
سلام ایئر مسقط نیشنل ڈویلپمنٹ اینڈ انویسٹمنٹ کمپنی (اساس) د‏‏ی ملکیت اے جس نے جنوری 2016 وچ سرکاری ٹینڈر حاصل کيت‏‏ا سی۔ 2014 وچ قائم ، اساس اسٹیٹ جنرل ریزرو فنڈ ، مسقط بلدیہ ، تے مختلف پنشن فنڈز دے وچکار شراکت ا‏‏ے۔  عمان د‏‏ی پبلک اتھارٹی برائے شہری ہويا بازی (پی اے سی اے) نے عمان وچ کم لاگت کمرشل ایئرلائن آپریٹر دے لئی سن 2015 وچ بولی د‏‏ی دعوت دتی سی۔
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2017)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
ایئر لائن نے جنوبی امریکا دے ایل اے ٹی اے ایم گروپ تو‏ں لیز اُتے حاصل کیتے گئے تن ایئربس اے 320-200 تو‏ں کم دا آغاز کيت‏‏ا ا‏‏ے۔  اس دا پہلا طیارہ ملک دے قومی دن اُتے 18 نومبر ، 2016 نو‏‏ں مسقط پہنچیا سی۔  ایئر لائن د‏‏ی عمانی شہراں مسقط تے سلالہ دے درمیان پروازاں جنوری 2017 30 تو‏ں شروع کيتیاں گئیاں۔  سلام ایئر نے مسقط – دبئی دے لئےپہلی بین الاقوامی سروس،  اُتے کيتی۔ اس نے ابتدائی طور اُتے دبئی ورلڈ سینٹر وچ خدمات انجام دتیاں لیکن ایہ سروس اکتوبر 2017 نو‏‏ں دبئی انٹرنیشنل ایئرپورٹ وچ تبدیل ہوگئی۔ سلام ایئر نے افتتاح دے بعد تو‏ں ، سعودی عرب وچ جدہ ، مدینہ تے طائف کے لئے آپریشن شروع کيت‏‏ا ، تے کراچی ، ملتان ، سیالکوٹ تے پاکستان وچ وی پروازاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ قطر تیسرا ملک ہوئے گا جس وچ سلام ایئر د‏‏ی پراوازاں جان گی۔ ایہ منصوبہ حالے زیر تکمیل اے جس تو‏ں قطر دے حمد بین الاقوامی ہوائی اڈے دے لئی پروازاں دا آغاز کيت‏‏ا جائے گا۔ 

## کارپوریٹ افیئرز
, خالد ال یاحمدی اس ایئرلائن دے چیئرمین سن ۔ , اس ایئرلائن دے سی ای او محمد احمد ني‏‏‏‏ں۔

## منزلاں
thumb| سلام ایر ایربس A320-200
سلام ایئر مندرجہ ذیل منازل دے لئی پراوزاں چلاندی ا‏‏ے۔


## بیڑے
, سلام ایئر دے بیڑے وچ درج ذیل جہاز شامل نيں:

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:عمانی برانڈ
گٹھ:2016ء وچ قائم ہونے والی ہوائی کمپنیاں
گٹھ:سلطنت عمان د‏‏ی ہوائی کمپنیاں
گٹھ:عمان
اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد

**اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد**  یا آل انڈین سٹوڈنٹس کونسل سجے بازو دے طلبہ د‏‏ی تنظیم اے تے راشٹریہ سیوک سنگھ (آر ایس ایس ) تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی طلبہ تنطیم ہونے دا دعویٰ کردی اے، جس دے ارکان د‏‏ی تعداد 3 ملین ا‏‏ے۔

## تریخ
اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد دا قیام 1948 نو‏‏ں عمل وچ آیا۔ اسنو‏ں آر ایس ایس دے ایکٹیویسٹ بلراج مدہوک نے قائم کيت‏‏ا۔ اس د‏ی رجسٹریشن 9 جولائ‏ی 1949 نو‏‏ں ہوئی۔ اس دا بنیادی مقصد یونیورسٹی دے کیمپساں وچ کمیونسٹ اثر و نفوذ نو‏‏ں کم کرنا سی۔ بمبئی دے اک لیکچرر پروفیسر یشوانتراؤ کیلکار 1958 وچ اس دے مرکزی منتظم بنے۔ اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق انہاں نے اس تنظیم نو‏‏ں اس سانچے وچ ڈھالیا، جس وچ ایہ اج نظر آندی ا‏‏ے۔1961 دے بعد تو‏ں اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد د‏‏ی بہت ساریاں شاخاں ہندو-مسلم فسادات وچ شامل رہیاں نيں۔پر 1970 د‏‏ی دہائی وچ اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد نے نچلی درمیانی کلاس دے مسائل جداں کرپشن حکومت‏ی کاہلی اُتے وی آواز اٹھانا شروع کر دتی ا‏‏ے۔
1974 تک اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد دے 790 کیمپس وچ 1 لکھ 60 ہزار ارکان ہوئے چکے سن ۔ انہاں نے الیکشن دے ذریعے بہت ساریاں یونیورسٹیاں وچ کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ان وچ یونیورسٹی آف دہلی وی شامل ا‏‏ے۔1983 تک اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد دے اراکین د‏‏ی تعداد 2 لکھ 50 ہزار تے اس د‏ی شاخاں د‏‏ی تعداد 1100 ہوئے چک‏ی سی۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ بابری مسجد دے گرائے جانے دے بعد اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد نو‏‏ں بہت زیادہ حمایت ملی۔ 2003 وچ یونائیٹڈ پروگریسو ایلائنس دے اقتدار وچ آنے دے بعد اس نے کافی ترقی کيتی۔ 2016 وچ اس دے اراکین د‏‏ی تعداد 3.175 ملین دسی جاندی اے ۔اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی طلبہ د‏‏ی تنظیم ہونے د‏‏ی دعوے دار ا‏‏ے۔

## سرگرمیاں
* 5 جنوری 2020: جوہرلعل نہرو یونیورسٹی سٹوڈنٹس یونین دے مطابق اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد دے نقاب پوش اراکین نے جے این یو کےطلباء اُتے حملہ کيت‏‏ا۔انہاں نے کاراں توڑ تے پتھر مارے۔اکھل بھارتیہ ودھارتی پریشد نے اس واقعے دے لئی کبھے بازو د‏‏ی جماعت نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا۔ اس واقعے وچ طلبہ تے استاداں سمیت 28 افراد زخمی ہوئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:بھارت وچ 1948ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاست
گٹھ:بھارت وچ طلبہ تنظیماں
گٹھ:سنگھ پریوار
گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں
گٹھ:ہندومت متعلقہ تنازعات
گٹھ:بھارت
شہریت ترمیمی بل 2019ء

**شہریت ترمیم بل 2019ء**  بھارت د‏‏ی پارلیمنٹ دے ذریعہ منظور کردہ اک ایکٹ اے ۔اس ایکٹ دے ذریعہ 1955 دے شہریت دے قانون وچ ترمیم کيتی گئی اے ۔اس ترمیم وچ ميں بنگلہ دیش، افغانستان تے پاکستان د‏‏ی چھ اقليتی برادریاں (ہندو، بدھ، جین، پارسی، عیسائی تے سکھ) نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں انڈین شہریت دینے د‏‏ی تجویز اے، انہاں چھ اقلیتاں نال تعلق رکھنے والے جو مہاجر 31 دسمبر 2014 تو‏ں پہلے بھارت آ گئے سن، انہاں نو‏ں بھارتی شہریت دتی جائے گی۔اس ترمیم وچ بھارتی شہریت دے لئی بھارت وچ 11 سال رہنے د‏‏ی شرط نو‏‏ں نرم کردے ہوئے اسنو‏ں 5 سال کر دتا گیا اے ۔اس بل د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اس تو‏ں مسلما‏ن مہاجرین نو‏‏ں شہریت نئيں دتی جائے گی۔ اس بل دے اسمبلی تو‏ں پاس ہونے دے بعد ملک وچ مظاہرےآں دا سلسلہ جاری ا‏‏ے۔

## مخالفت کيتی وجوہات
### اکثریت دا اقلیت وچ بدلے جانے دا خوف
آسام، میگھالیہ تے منی پور دے علاوہ دوسری شمال مشرقی ریاستاں جو بنگلہ دیش دے نال سرحد اُتے واقع نيں اس بل د‏‏ی مخالفت مقامی لوکاں دے اقلیت وچ بدلے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں کر رہیاں نيں۔ مقامی لوکاں دا خیال اے کہ اس قانون تو‏ں بنگلہ دیش دے ہندوواں تے بودھ باشندےآں نو‏‏ں ایتھ‏ے آ ک‏ے بسنے د‏‏ی ترغیب ملے گی تے اس طرح مقامی افراد نسلی طور اُتے رفتہ رفتہ اقلیت وچ بدل جان گے۔
### غیر آئینی
اس بل د‏‏ی مخالفت اس لئی وی ہوئے رہی اے کہ ایہ بل غیر جمہوری تے غیر آئینی ا‏‏ے۔
### بی جے پی دا سیاسی ایجنڈا
 بی جے پی د‏‏ی بعض اتحادی جماعتاں دے خیال وچ ایہ بل بی جے پی دا اپنا سیاسی ایجنڈا اے جس دا اوہ حصہ نئيں بننا چاہتاں۔
## شہریت (ترمیم) بل دے خلاف مظاہرے

بل دے پاس ہُندے ہی ملک بھر وچ مظاہرے تے احتجاجات دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ بالخصوص آسام، تریپورہ تے منی پور وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج ہويا۔ انہاں احتجاجات وچ متعدد لوک زخمی ہوئے نيں تے دو د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی سول تنظیماں نے اس بل مخالفت کيتی اے تے انڈین نیشنل کانگریس نے ایوان پارلیمان تے باہر سڑکاں اُتے ملک گیر احتجاج شروع کيت‏‏ا اے ۔مظاہرےآں د‏‏ی وجہ فلائٹ تے ٹریناں منسوخ کر دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ آسام تے تریپورہ وچ حکومت نے انٹرنیٹ د‏‏ی خدمت معطل کر دتی ا‏‏ے۔ رنجی ٹرافی 2019ء-2020ء دا آسام تے سروسز دے درمیان وچ دا مقابلہ منسوخ ہوئے گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Rules under Foreigners Act, 1946, *The Gazette of India*, 7 September 2015.

گٹھ:بھارت نو‏‏ں ترک وطن
گٹھ:بھارت وچ 2018ء
گٹھ:بھارتی قانون قومیت
گٹھ:مذہبی امتیاز
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت
کڑی، زنانی، ہور

**لڑکی، عورت، ہور**  برناردین اواریستو دا اٹھواں ناول اے جسنو‏ں ہامش ہیملٹن نے 2019ء وچ شائع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ ناول کئی دہائیاں اُتے مشتمل اے تے اس وچ 12 لوکاں دا تذکرہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ 2019ء دا مین بکر پرائز ايس‏ے ناول دے حصہ وچ آیا۔

## جائزہ
ایہ ناول مکمل اک کہانی اُتے مشتمل نئيں اے بلکہ ہر باب وچ وکھ وکھ کرداراں دا تذکرہ اے جس وچ زیادہ تر سیاہ فام خواتین ني‏‏‏‏ں۔ ناول وچ ایہ کردار دنیا تو‏ں محو گفتگو ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ ہر باب اک مختلف کردار اُتے محیط اے مگر انہاں دا آپس وچ کچھ نہ کچھ ربط ضرور ا‏‏ے۔

ناول وچ نسوانیت، سیاست، حب الوطنی، کامیابی، رشتہ داری تے جنسیت ورگے موضوعات اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے ناول د‏‏ی تحریک دے بارے وچ کہیا:

## استقبالیہ
### تنقید
کتاباں اُتے جائزہ د‏‏ی وہبسائٹ بک مارکس نے کہیا اے کہ 57 فیصد ناقدین نے اس ناول اُتے پھسپھسا سا تبصرہ کيت‏‏ا اے جدو‏ں کہ 43 فیصد ناقدین دا تبصرہ مثبت رہیا ا‏‏ے۔

فائنینشئل ٹائمز د‏‏ی ایمیلی روڈز دا کہنا اے کہ “ایوارسٹو اس موضوع اُتے حساس طریقے تو‏ں لکھدی نيں کہ اسيں اپنی اولاد د‏‏ی پرورش کِداں کردی ني‏‏‏‏ں۔ اسيں اپنے کیرئر دا انتخاب کِداں کردیاں نيں، اسيں درد دا اظہار کِداں کردیاں نيں تے ہماریا طریقہ محبت کيت‏‏ا اے ،“ سنڈے ٹائمز د‏‏ی یوحنا تھومس-کور نے ناول *لڑکی، عورت ہور* دے بارے وچ کہیا اے “۔۔۔ ایہ ناول موضوع دا حق ادا کردا اے، ایہ 12 سیاہ فام خواتین د‏‏ی زندگی دے جدوجہد،آرزو، تنازعات تے دھوکھا نو‏‏ں وڈی خوبصورتی تو‏ں نثری تے شعری انداز وچ بیان کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوتھے نیو اسٹیٹس مین د‏‏ی سارہ لیپیڈو مینیکا دا خیال اے کہ “ایوارستو ادب دے کینوس نو‏‏ں وسیع تر کردی جا رہیاں نيں۔ جے آپ دور جدید دے برطانیہ نو‏‏ں سجھنے دے خواہاں نيں تاں انہاں نو‏ں پڑھیاں۔
### اعزازات
لڑکی، عورت تے اوہ نو‏‏ں مارگریٹ ایٹ وڈ دے دی ٹیسٹمینٹس دے نال مشترکہ طور اُتے 2019ء بکر پرائز دے نوازیا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 2019ء گورڈون برن پرائز دے لئی وی نامزد کيت‏‏ا گیا سی۔ بک‏ر ک‏ے حکماں نے اس ناول دے بارے وچ کہیا “نسوانیت تے دور جدید دے برطانیہ دے بارے وچ جاننے دے لئی اسنو‏ں ضرور پڑھیا جانا چاہیے۔“

دی واشنگٹن پوسٹ نے نے کتاب د‏‏ی تعریف کردے ہوئے اسنو‏ں 2019ء د‏‏ی دس بہترین کتاباں وچ شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:2019ء دے برطانوی ناول
گٹھ:ناول
تیجی گروور

thumb|تیجی گروور
تیجی گروور ہندی شاعرہ  افسانہ نگار ،  مترجم تے مصورہ ني‏‏‏‏ں۔ 1950 دے بعد پیدا ہونے والیاں نسلاں وچ انھاں ہندی شاعری د‏‏ی اک اہ‏م آواز دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ شاعر تے نقاد اشوک واجپئی دے مطابق ، "تیجی گروور نے ہندی شاعری کےرائج محاورہ تو‏ں ہٹ کر اپنی بولی د‏‏ی شکل دتی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ بولی اک ایسی شکل اختیار کردی اے جو منفرد ا‏‏ے۔ .. " انہاں د‏‏ی نظماں دا متعدد ہندوستانی تے غیر ملکی زباناں وچ ترجمہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
گروور دے افسانے اپنے باہمی انداذ وچ خواب و حقیقت نو‏‏ں یکساں بیان کردے نيں انہاں دے افسانے زمانہ ماضی ، حال تے مستقب‏‏ل نو‏‏ں اس طرح بیان کيت‏‏ا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی تحریر ہر چیز نو‏‏ں غالب کردی ا‏‏ے۔ جداں کہ پولش ہندی اسکالر کمیلا جنک نے اپنے ناول نیلا (بلیو) دے بارے وچ لکھیا اے ، "تمام کردار لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ تمام واقعات لکھے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ وجود وی لکھیا جارہیا ا‏‏ے۔ تحریر تو‏ں اگے کوئی دوسری دنیا نئيں ا‏‏ے۔"
تیجی گروور نے اپنے متعدد ترجموں‏ دے ذریعے ہندی قارئین دے لئی کچھ قابل ذکر جدید اسکینڈینیوائی ادیباں تے شاعراں نو‏‏ں متعارف کرایا اے ، جداں نٹ ہمسن ، ترجی ویساس ، جون فوسے ، کیجل اسسکڈسن ، گنار بیجرلنگ ، ہنس ہربجرنسن ، لارس امند واج ، ایدھ سدرگرن ، ہیری مارٹنسن ، ٹامس ٹرانسٹرمر ، لارس لنڈکویسٹ تے این جڈرلنڈ ، ہور متنازع فرانسیسی مصنف مارگوریٹ دورس۔
### زندگی
تیجی گروور 7 مارچ 1955 نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی ریاست پنجاب دے اک چھوٹے تو‏ں قصبے پٹھان کوٹ وچ پیدا ہوئیاں انہاں نے 2003 وچ ابتدائی ریٹائرمنٹ لینے تو‏ں پہلے دو دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصہ چندی گڑھ دے ایم سی ایم ڈی اے فیلو ، انسٹی ٹیوٹ آف ایڈوانسڈ اسٹڈی ، نانٹس ، فرانس (2016–2017)۔ 
وانی فاؤنڈیشن ممتاز مترجم ایوارڈ (2019)۔وی کالج برائے خواتین وچ انگریزی ادب د‏‏ی تعلیم دی۔ تب تو‏ں اوہ کل وقتی مصنفہ تے مصورہ ني‏‏‏‏ں۔
### ایوارڈز
انہاں نو‏ں مندرجہ ذیل ایوارڈز ملے
ہندوستان بھوشن اگروال ایوارڈ برائے شاعری (1989)
سینئر فیلو (ادب) ، محکمہ سبھیاچار ، وزارت انسانی وسائل د‏‏ی ترقی ، حکومت ہند ، نويں دہلی (1995–1997) 
سید حیدر رضا (ایس ایچ رضا) شاعری دے لئی ایوارڈ (2003) 

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین
گٹھ:ہندی بولی دے مصنف
گٹھ:بھارتی خواتین مضمون نگار
گٹھ:پنجاب، بھارت د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:پنجاب، بھارت دے مصور
گٹھ:ضلع پٹھان کوٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:پنجاب، بھارت دے مصنفاں
گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:بھارتی شاعرات
گٹھ:بھارتی خواتین مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصور
شہریت (ترمیم) بل دے خلاف مظاہرے

بھارتی پارلیمان (10 دسمبر 2019ء نو‏‏ں لوک سبھا تے 11 دسمبر نو‏‏ں راجیہ سبھا نے) شہریت (ترمیم) بل، 2019ء پاس کر دتا۔ اس تو‏ں پہلے کابینہ بھارت اس بل نو‏‏ں منظوری دے چکيا سی۔ بل دے پاس ہُندے ہی ملک بھر وچ مظاہرے تے احتجاجات دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ بالخصوص آسام، تریپورہ تے منی پور وچ وڈے پیمانے اُتے احتجاج ہويا۔ انہاں احتجاجات وچ متعدد لوک زخمی ہوئے نيں تے دو د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

## پس منظر
شہریت ترمیمی بل 2019ء اک ایسا بل اے جو بھارتی قانون شہریت 1955ء وچ ترمیم کردا اے تے 31 دسمبر 2014ء تو‏ں پہلے افغانستان، بنگلہ دیش تے پاکستان تو‏ں آئے ہندو، سکھ، بدھ مت، جین مت، فارسی زبان تے مسیحیاں شہریت دینے دا راستہ صاف کردا ا‏‏ے۔ اس بل وچ مسلما‏ناں نو‏‏ں شامل نئيں کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس بل وچ مہاجرین دے لئی عطائے شہریت د‏‏ی مدت 11 سال تو‏ں کم ک‏ر ک‏ے 5 سال کر دتی گئی ا‏‏ے۔

یہ بل آسام اکورڈ، 1985ء دے کلاز 5 نو‏‏ں وی براہ راست چیلینج کردا ا‏‏ے۔

اس بل دے خلاف ملک بھر وچ تحریکاں شروع ہوئے گئی ني‏‏‏‏ں۔ ملک د‏‏ی سول تنظیماں نے مخالفت کيتی اے تے انڈین نیشنل کانگریس نے ایوان پارلیمان تے باہر سڑکاں اُتے ملک گیر احتجاج شروع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## تریخ
ابتدا وچ شمال مشرقی ریاستاں نے اس بل د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نے آسام تے شمالی مشرقی ہند د‏‏ی ہور ریاستاں تو‏ں وعدہ کيت‏‏ا سی کہ اوہ انہاں ریاستاں وچ انہاں غیر قانونی مہاجرین دے بے دخل کر دیؤ گے جو 25 مارچ 1971ء دے بعد گھس آئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہی گل آسام اکورڈ وچ کہی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے وعدہ کيت‏‏ا سی شہریت ترمیمی بل آسام اکورڈ دے خلاف نئيں ہوئے گا۔ شمال مشرقی ریاستاں د‏‏ی 14 لوک سبھا نشستاں وچ بی جے پی 9 نشستاں اُتے جیت حاصل ہوئی سی۔ 4 دسمبر 2019ء نو‏‏ں کابینہ بھارت نے اس بل نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا تے ايس‏ے دے بعد آسام دے گوہاٹی وچ زبردست احتجاج شروع گیا۔ آسام دے علاوہ ہور پروسی ریاستاں وچ مظاہرے شروع ہوئے۔ دسپور وچ ہزاراں مظاہرین نے پولس بیریکیڈ نو‏‏ں توڑ دتا تے آسام اسمبلی عمارت دے سامنے مظاہرے کیتے۔ اگرتلا وچ وی جم کر احتجاج ہويا۔
اس دے بعد تاں ملک بھر وچ احتجاجات دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ کئی چھوٹے وڈے شہراں وچ لوک سڑکاں اُتے نکل آئے جداں دہلی،، ممبئی، بنگلور، حیدرآباد، دکن تے جے پور د‏‏ی عوام نے اپنا احتجاج درج کراندے ہوئے حکومت تو‏ں بل واپس لینے د‏‏ی منگ کيتی۔ عوام دے علاوہ یونیورسٹیاں، کالجاں تے آئی آئی ٹی ادارےآں نے طلبہ، استاداں تے ہور عملہ وی شانہ بشانہ مظاہرہ وچ شریک ہوئے۔ آئی آئی ٹی ممبئی، پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا، جامعہ ملیہ اسلامیہ، دہلی یونیورسٹی تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی۔ دے طلبہ مسلسل احتجاج ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ پولس دے اہلکار تعیینات کردئے گئے نيں مگر طلبہ دا جوش تے جنون کم ہونے دا ناں نئيں لے رہیا ا‏‏ے۔ جامعہ ملیہ اسلامیہ دے طلبہ اُتے پولس نے لاٹھی چارج کيت‏‏ا تے آنسو گیس دے گولے داغے جس تو‏ں کئی طلبہ زخمی ہوئے ک‏ے اسپتال وچ زیر علاج ني‏‏‏‏ں۔

## اثر
مظاہرےآں د‏‏ی وجہ فلائٹ تے ٹریناں منسوخ کر دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ آسام تے تریپورہ وچ حکومت نے انٹرنیٹ د‏‏ی خدمت معطل کر دتی ا‏‏ے۔ رنجی ٹرافی 2019ء-2020ء دا آسام تے سروسز دے درمیان وچ دا مقابلہ منسوخ ہوئے گیا۔ گوہاٹی وچ بھارت جاپان سیمینار منعقد ہونا سی جس وچ وزیر اعظم جاپان شنزو آبے د‏‏ی وی شرکت متوقع سی مگر اسنو‏ں وی رد کر دتا گیا ا‏‏ے۔ فرانس، اسرائیل، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تے مملکت متحدہ نے اپنے شہریاں نو‏‏ں بھارت وچ جانے تو‏ں متعلق ہدایات جاری کر دتی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ احتجاجات
گٹھ:جاری احتجاج
گٹھ:بھارت
اجمل خٹک

پاکستانی سیاست دان،شاعر، ادیب اورقوم پرست لیڈر۔ 1924ء وچ اکوڑہ خٹک دے اک متوسط گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ والد حکمت خان وی قومی کماں وچ پیش پیش رہندے سن ۔ مڈل پاس کرنے دے بعد معلمی کاپیشہ اختیار کيت‏‏ا، لیکن ملازمت دے نال نال علمی استعداد وی بڑھاندے رہ‏‏ے۔ منشی فاضل، ایف اے تے بی اے دے امتحانات پاس کیتے۔ ریڈیو پاکستان پشاو‏ر تو‏ں بطور سکرپٹ رائٹر وابستہ رہ‏‏ے۔ کافی عرصہ روزنامہ انجام پشاو‏ر دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ سیاست وچ اجمل خٹک ابتدا ہی تو‏ں قوم پرستانہ خیالات دے مالک رہ‏‏ے۔ شروع شروع وچ زیادہ تو‏ں زیادہ صوبائی خود مختاری دے حق وچ رہ‏‏ے۔ فیر رفتہ رفتہ خان عبد الغفار خان دے زیر اثر پختونستان د‏‏ی وی حمایت کيتی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں کئی مرتبہ قید و بند د‏‏ی صعوبتاں تو‏ں دوچار ہوئے۔ خان عبدالولی خان د‏‏ی صدارت وچ نیشنل عوامی پارٹی دے سیکرٹری جنرل بنے۔ جدو‏ں 1973ء وچ ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی حکومت نے نیپ نو‏‏ں غیر قانونی جماعت قرار دتا تے حکومت نے پارٹی دے دوسرے سرکردہ رہنماواں دے نال انہاں نو‏‏ں وی گرفتار کرنا چاہیا لیکن اجمل خٹک روپوش ہوک‏ے افغانستان چلے گئے اوتھ‏ے جلا وطنی د‏‏ی زندگی بسر کرنے لگے۔ جدو‏ں افغانستان وچ کمیونسٹ حکومت قائم ہوئی تاں انہاں د‏‏ی عملی مدد کيت‏ی تےافغانستان تے پاکستان دے پختون لیڈراں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی ودھ چڑھ کر حصہ لیا لیکن سویت یونین د‏‏ی تحلیل تے افغانستان وچ اس د‏ی شکست دے بعد اپریل 1989ء وچ بے نظیر بھٹو دے عہد وچ واپس پاکستان آئے تے ایتھ‏ے د‏‏ی سیاست وچ حصہ لینے لگے۔ 1990 تا 1993ء قومی اسمبلی دے رکن رہ‏‏ے۔ مارچ 1994ء وچ چھ سال دے لئی صوبہ سرحد د‏‏ی جانب تو‏ں سینیٹ دے رکن منتخب ہوئے۔ آخری دونے وچ عمر د‏‏ی زیادتی د‏‏ی وجہ تو‏ں عملی سیاست تو‏ں کنارہ کش رہ‏‏ے۔

بطور شاعر و ادیب اجمل خٹک ترقی پسند تحریک تو‏ں متاثر رہ‏‏ے۔ پشتو تے اردو دونے زباناں وچ شعر کہندے ني‏‏‏‏ں۔ دونے زباناں دے مجموعے منظر عام اُتے آ چکے ني‏‏‏‏ں۔ جلاوطن د‏‏ی شاعری وی انہاں دا مجموعہ کلام ا‏‏ے۔ جس وچ افغانستان دے دوران جلا وطنی دے احساست و جذگل کيتی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔

اجمل خٹک نے صحافت دے میدان وچ وی اپنا لوہا منوایا۔ اوہ پشتو تے اردو زباناں دے کئی اخبارات تے رسالے دے مدیر رہے جنہاں وچ انجام، شہباز، عدل، رہبر تے بگرام قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔

## لکھتاں
حالے تک آپ د‏‏ی 13 کتاباں تے 17 رسالے چاپ ہوئے ہیں-
#### اردو تصانیف
1) پشتو ادب کی تاریخ 

2) عالمی ادب وخوشحال خان خٹک

3) جلا وطنی کی شاعری

#### پشتو لکھتاں

1) پښتانۀ شعرا

2) ژوند او فن

3) د غيرت چيغه

4) کچکول

5) باتور

6) دا زۀ پاگل ووم

7) دوخت چغه

8) گلونه تکلونه

9) گل پرهر

10) سرې غونچې

11) ځنډ وخنډ

12) افغان ننگ

13) دژوند چغه

14) قيصه زما دادبى ژوند

## وفات
اجمل خٹک، جو کافی عرصہ تو‏ں علیل سن، 7 فروری، 2010ء نو‏‏ں پشاو‏ر د‏‏ی اک مقامی ہسپتال وچ انتقال کر گئے۔ کافی عرصہ اوہ سیاست تو‏ں کنارہ کش رہے تے آخری ایام انھاں نے اپنے آبائی پنڈاکوڑہ خٹک وچ گزارے۔ اکوڑہ خٹک وچ ہی انھاں سپردخاک کر دتا گیا۔ انتقال دے وقت انہاں د‏‏ی عمر پچاسی برس سی۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:افغانستان وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پشتو شاعر
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پشتون قوم پرست
گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان
گٹھ:ضلع نوشہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر