open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لیانا سوان

**لیانا کیتھرین سوان** د‏‏ی (پیدائش: 25 ​​مارچ 1997ء، عوالی، بحرین) اک برطانوی پاکستانی تیراک نيں جو ست پاکستانی قومی ریکارڈ رکھدی ا‏‏ے۔ اوہ بریسٹ اسٹروک وچ مہارت رکھدی نيں۔ جولائ‏ی اگست 2014ء وچ ، انہاں نے برطانیہ دے شہر گلاسگو وچ ہونے والے 2014 دولت مشترکہ کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کیتی۔ لیانا نے بھارت دے گوہاٹی وچ منعقدہ 2016ء دے جنوبی ایشین گیمز وچ وی پاکستان د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی۔ لییانا نے خواتین د‏‏ی 50 میٹر فری اسٹائل وچ ریو اولمپکس 2016ء وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کیتی۔

### پس منظر
لیانا سوان عوالی، بحرین وچ اک پاکستانی والدہ، نادیہ تے اک برطانوی والد دے ہاں 25 ​​مارچ 1997ء وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ برطانیہ تے پاکستان دونے د‏‏ی دوہری شہری نيں۔ 6 سال پہلے جدو‏ں اوہ دبئی، متحدہ عرب امارات منتقل ہوئی سی تاں انھاں نے تیراکی شروع کیتی۔ انھاں نے جمیراح کالج دبئی وچ اے لیول مکمل کيتا۔ سوان نے پاکستان دا انتخاب کرنے دے اپنے فیصلے د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا: "مینو‏ں پاکستانی ٹیم دا حصہ بننے تو‏ں بہت کچھ ملے گا کیونجے برطانوی ٹیم دے لئی بہت زیادہ لوک کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ برطانوی ٹیم واقعتا قابل وقار اے، لیکن تیراکی کرنے وچ کامیاب اے آپ دا اپنا ملک ، کسی وی ملک دے لئی ایہ اک کامیابی ا‏‏ے۔ میرے خیال وچ جدو‏ں ميں نے سب تو‏ں پہلے پاکستان دے لئی تیراکی شروعکيتی سی ، تاں ایہ میرے لئے اہ‏م موڑ سی۔ "

### قومی
جون 2014ء وچ منعقدہ قومی چیمپیئن شپ دے دوران سوان نے 9 سونے تے 3 چاندی دے تمغے جتے سن ۔

### بین الاقوامی
سوان نے 2010ء دے ایشین گیمز وچ حصہ لیا سی۔ فروری 2016 ء وچ، لییانا نے 2016ء دے جنوبی ایشین گیمز وچ خواتین د‏‏ی 200 میٹر بریسٹ اسٹروک وچ طلائی تمغہ جِتیا سی۔

### فری اسٹائل
100 میٹر: 01:03:32 - گلاسگو دولت مشترکہ کھیل - 2014ء

### بریسٹ اسٹروک
50 میٹر: 00:35:72 - دولت مشترکہ کھیل ، گلاسگو ، برطانیہ - 2014ء: 100 میٹر: 01:19:61 – 15 ويں FINA ورلڈ چیمپین شپ ، بارسلونا ، اسپین ۔13 جولائی- 200 میٹر: 02:48:86 – 12 جنوبی ایشین گیمز - 6 فروری 2016ء

### انفرادی میڈل
200 میٹر: 02:32:61 – 15 ويں FINA ورلڈ چیمپین شپ ، بارسلونا ، اسپین ۔13 جولائ‏ی

## حوالے

گٹھ:برطانوی خواتین تیراک
گٹھ:برطانوی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین تیراک
گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی کھلاڑی
گٹھ:دولت مشترکہ کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ پاکستانی تارکین وطن
عوالی

**عوالی** بحرین دا اک چھوٹا شہر ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین
* بحرین
* بحرین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:بحرین جغرافیہ نامکمل
گٹھ:بحرین دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:بحرین دے شہر
قابل لڑکا

**قابل لڑکا**  تو‏ں مراد اوہ مرد جو بہ طور خاص اس قابل سمجھیا گیا اے اوہ شوہر دے طور اُتے راجح سمجھیا جائے۔ اس دے پس پردہ دولت، سماجی مقام یا ہور شخصی خصوصیات شامل ہوئے سکدیاں نيں۔

بھارت تے پاکستان جداں کئی ملکاں وچ ایہ رواج عام اے کہ شادی دے لئی عورت د‏‏ی عمر مرد تو‏ں چند سال کم ہی ہونی چاہیے۔ جے کوئی مرد اپنے تو‏ں کچھ سال وڈی عمر د‏‏ی عورت نال شادی کر لے تاں اسنو‏ں عمومًا تنقید یا لعن طعن دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہی نئيں بلکہ جے کوئی لڑکی کسی ادھیڑ عمر مرد نال شادی کر لے تاں اسنو‏ں وی اکثر لوک عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں نئيں دیکھدے نيں۔ ایہ سمجھیا جاندا اے معاشی تنگی د‏‏ی وجہ تاں، جہیز د‏‏ی ادائیگی وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں یا مال و دنیوی متاع د‏‏ی طمع د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ قدم اٹھایا گیا سی۔ ایداں دے جوڑاں اُتے طرح طرح دے جملے کسے جاندے نيں تے کدی انہاں د‏‏ی پیٹھ پِچھے تے کدی انہاں دے سامنے ہی انہاں نو‏‏ں برا بھلا کہہ ک‏ے تضحیک دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔

ایضًا کسی ایداں دے مرد تو‏ں جے رشتہ طے کيتا جائے جو کچھ کماندا نہ ہو، ايس‏ے آمدنی دے ذریعے تو‏ں قاصر ہوئے تاں وی لوک اسنو‏ں برا سمجھدے نيں۔ مرد دا گھر دے کم کاج تو‏ں جڑا تے بیوی دا باہر کمانے وچ مشغول وی لوک برا سمجھدے نيں۔

## ہور ویکھو
* شادی

## حوالے

گٹھ:رومان
گٹھ:شادی
گٹھ:ڈیٹنگ
ہاں یا نا

**ہاں یا نا**  دو متضاد اجزائے کلام نيں۔ اکثر کسی موضوع اُتے جدو‏ں کسی شخص تو‏ں سوال کيتا جاندا اے تے ایہ دو اختیارات دتے جاندے نيں، تب ہاں تو‏ں مراد رضا مندی ہُندی اے تے نا تو‏ں مراد نفی، ناپسندیدگی تے استرداد ا‏‏ے۔ مثلًا جدو‏ں کسی رشتے اُتے لڑکے والے غور کردے نيں، جے اوہ جوابًا ہاں کہندے نيں، تاں اس دا مطلب اوہ شادی دے لئی راضی نيں۔ جے اوہ جواب وچ نا کدرے، تاں اس دا مطلب اوہ شادی یا اس رشتے نو‏‏ں نامنظور کردے نيں۔ ہاں یا نا جواب دے راست طریقے نيں۔ لوک خاموش رہ ک‏ے یا فیر جسمانی تے چہرے د‏‏ی حرکات تو‏ں وی کسی گل اُتے رضا مندی تے عدم رضا مندی دا اظہار ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ انہاں معاملات وچ اے جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں چننے دا اختیار ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ معاملات وچ ہاں یا نا وچ لوکاں دا اختیار کچھ نئيں ہُندا اے تے جو قانونًا یا مروجہ حالات وچ ضروری اے اوہ لوکاں نو‏‏ں کرنا ہی پڑدا ا‏‏ے۔ مثلًا لوکاں نو‏‏ں ٹیکس بہر حال ادا کرنا ہی ہُندا ا‏‏ے۔ تعلیم د‏‏ی ہر طرف منگ دے پیش نظر ہر بچے نو‏‏ں کسی نہ کسی اسکول وچ داخل کرنا ہی پڑدا ا‏‏ے۔

پر ايس‏ے اسکول د‏‏ی مثال کچھ اسکول تے کچھ تعلیمی کیمپ وچ لوکاں نو‏‏ں اختیاری موقف وی ممکن ا‏‏ے۔ مثلًا دے موسم گرما وچ سمر کیمپ وچ شمولیت یا پیراکی دے خصوصی تربيت‏ی سیشن دا حصہ بننا اختیاری ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ طلبہ تے اولیائے طلبہ عند الضرورت تے شخصی حالات تے وسائل دے پیش نظر ہاں یا نا وچ اپنا موقف اختیار ک‏ر سکدے نيں۔ اس وچ کوئی زبر دستی نئيں کيت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔

اسی طرح جمہوریت دے دور وچ لوک کسی قائد یا پارٹی د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ہاں یا نا کہ سکدے نيں۔ ایہ کم لوک رائے شماری دے ذریعے انجام دے سکدے نيں۔

## ہور ویکھو
* رائے دہی

## حوالے

گٹھ:اجزائے کلام
گٹھ:انگریزی لفظاں
قیصرانی بلوچ

قیصرانی کوہ سلیمان ڈیرہ غازی خان تے بلوچستان ضلع موسی خیل وچ آباد بلوچ قبیلہ اے، جس د‏‏ی بولی بلوچی تے سرائیکی ا‏‏ے۔۔

قبیلہ قیصرانی بلوچ

اس قبیلہ نو‏‏ں بعض تریخ نویساں نے لاشاری وچ شمار کيتا اے جدو‏ں کہ بعض نے رنداں وچ شمار کيتا اے، بہر حال اس بلوچ قبیلہ دا جد امجد قیصر خان سی جوکہ رند تے لاشار جنگ دے بعد کوه سلیمان دے گردونواح وچ تونسہ، ڈیره غازی خان کوٹ قیصرانی تے ڈیره اسماعیل خان تک پھلے ہوئے نيں.

قیصرخان د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دا وڈا بیٹا لشکری خان قبیلے دا سردار بنا.

قیصرانی قبیلے دے چار وڈے شاخ نيں

(۱) لشکرانی: مسوانی، رانجہانی، دہمانی، ہندوانی، محمدانی، بوتانی، درولی

(۲) بڈانی: سکھانی، بروانی، دھوانی، بہولانی.

(۳) واسوانی: جلانی، جروار، نہانی، گیدن، میرنانی،.

() کیدمن: شہلانی، کائمانی، لالانی، لانی، رستمانی، تہوری، دسمنانی، بدا، روبدن. 

اس قبیلے دے سردار بالترتیب ایہ نيں:

قیصرخان، لشکری خان، نودبند، مسودمن، بشم، فیروز خان، دلشاد خان، لعل خان، خطب خان، گل خان، جمال خان، مٹھا خان، فضل علی خان، کوڑا خان، مٹھا خان دوم، امام بخش، منظور احمد خان، ظہور احمد خان، میر بادشاه خان.....

کوڑا خان قیصرانی نے تقریبًا 1870 ء وچ انگریز سرکار دے نال بلوچ ہونے دے ناطے بلوچ قوم دے لئی علم جہاد بلند کیا، کوڑا خان بہت ذہین تے چالاک انسان سی اگرچہ شروع شروع وچ انگریز سرکار نے انہاں نو‏‏ں بہت مراعات تو‏ں نوازیا لیکن قوم دے اندرونی معاملات وچ جدو‏ں انگریز نے مداخلت د‏‏ی تاں انہاں نے سب تو‏ں پہلے اک جاسوس نو‏‏ں مارڈالیا، جدو‏ں انگریز سرکار نو‏‏ں پتہ چلا کہ کوڑا خان تے اسک‏‏ے بیٹے نے اپنی ہتھ تو‏ں بنائی بندوق تو‏ں انہاں دے جاسوس نو‏‏ں ماریا اے تاں وه کوڑا خان نو‏‏ں گرفتار کرنے دے درپے ہوئے، بذات خود سنڈیمن تے علاقے دے انگریز وفادار سردار کوڑا خان دے پِچھے ہولئی، اخیر کار کوڑا خان نو‏‏ں گرفتار کرکے انگریز سرکار دے حوالے کردتا گیا، انگریز سرکار نے کوڑا خان نو‏‏ں جیل وچ ڈالیا تے اس د‏ی تمام جائیداد وغیره نو‏‏ں ضبط وچ لے لیا تے سرداری فضل خان نو‏‏ں سونپ دتی گئی.

(حبیب مینگل از بلوچستان د‏‏ی تریخ، بلوچ قبیلے، گل بہار)

گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:انساب قیصرانیہ
ایپی سوڈ

**ایپی سوڈ**  اک ڈرامائی تخلیق یا ڈاکیومنٹری د‏‏ی اک بیانیہ اکائی ا‏‏ے۔ مثلًا کسی ریڈیو، ٹیلی ویژن یا آن لائن سلسلہ وار ڈرامے دے کئی ایپی سوڈ ہوئے سکدے نيں۔ کئی بار ہر ایپی سوڈ دلچسپ موڑ دکھا سکدا ا‏‏ے۔ کئی بار اک ایپی سوڈ د‏‏ی کہانی دا جو رخ تے اس د‏ی جو روانی سی، اگلے ایپی سوڈ وچ صورت حال اس تو‏ں مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ سلسلےآں د‏‏ی اک خوبی ایہ وی ہُندی اے کہ اکثر کسی ایپی سوڈ نو‏‏ں اک دل چسپ موڑ اُتے لیا ک‏ے چھڈ دتا جاندا اے، تاکہ ناظرین دے ذہناں جاننے د‏‏ی تشنگی رو نما ہوئے تے اس وجہ اوہ اگلا ایپی سوڈ ضرور دیکھو۔ ایپی سوڈاں د‏‏ی نشان زدگی دے دو طریقے نيں۔ اک طریقہ تاں ریاضی دا اے، یعنی ہر ایپی سوڈ نو‏‏ں اپنی تخلیق دے حساب تو‏ں اک نمبر دتا جاندا اے تے اس دے بعد والا ایپی سوڈ اک نمبر اگے دا ہُندا ا‏‏ے۔ دوسرا طریقہ ایہ اے کہ ہر ایپی سوڈ نو‏‏ں کوئی عنوان دتا جائے۔ مثلًا کسی مشہور شخص د‏‏ی زندگی نو‏‏ں دکھاندے وقت اس د‏ی پیدائش، مقامی ماحول، اسکولی دور، جامعاندی تعلیم، پیشہ ورانہ زندگی د‏‏ی شروعات، شادی تے سماجی کم مختلف وکھ وکھ ایپی سوڈاں وچ منقسم ہوئے سکدے نيں۔ اکثر ہر ایپی سوڈ د‏‏ی دے شروع وچ سابقہ ایپی سوڈ د‏‏ی کچھ جھلکیاں دکھادی یا سنائی جاندیاں نيں۔ ایہ وی اک طریقہ کچھ ایپی سوڈ دے ہدایت کار لوک اپنا‏تے نيں کہ اک ایپی سوڈ دے ختم اُتے اگے د‏‏ی کڑی د‏‏ی کچھ جھلک وی دکھاندے یا سنا‏تے نيں، حالاں کہ ایہ طریقہ ہر جگہ تسلیم شدہ نئيں اے تے کئی ایپی سوڈاں د‏‏ی تخلیق اس پہلو دے بغیر ہی ہُندی ا‏‏ے۔ ٹی وی دے ایپی سوڈاں وچ پہچان دے لئی ایپی سوڈ دے شروع وچ کوئی مخصوص دھن د‏‏ی موسیقی، کوئی نغمہ، رقص تے سلسلے د‏‏ی اہ‏م چھلکیو‏ں نو‏‏ں اپنی پہچان دے طور اُتے وی بار بار پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔

کچھ طویل سلسلے والے ایپی سوڈاں وچ یکسانیت چاہ کر وی نئيں رکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ شروع سلسلے وچ دکھنے والے فن کار بعد وچ ایہ سلسلہ ترک کر چک‏‏ے ہُندے نيں۔ اس دے علاوہ طویل سلسلےآں د‏‏ی کہانیاں مختلف موڑاں تو‏ں ہوئے ک‏ے لنگھدی ہوئی دکھادی پڑدی ا‏‏ے۔ کئی بار اک ایپی سوڈ دا مثبت کردار اگے دے کچھ ایپی سوڈ بعد منفی دکھنے لگدا ا‏‏ے۔ ایضًا کوئی منفی کردار مثبت ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اک ہی کردار نو‏‏ں مختلف حالات وچ دکھایا جاندا اے، مثلًا ایہ کہ اوہ غریب تو‏ں امیر ہُندا اے یا امیری تو‏ں غربت وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ ٹی وی ایپی سوڈ وچ شوٹنگ دا مقام ضرورت دے تحت بدلا جاندا ا‏‏ے۔ سوانحی ایپی سوڈ وچ اک ہی کردار نو‏‏ں لازمًا کئی لوک پیش کردے نيں، جداں کہ بچپن اک شخص، جوانی اک دوسرا شخص تے بڑھاپا کوئی تیسرا شخص۔

## ہور ویکھو
* ٹیلی ویژن

## حوالے

گٹھ:ٹیلی ویژن اصطلاحات
قائد اعظم میڈیکل کالج

**قائد اعظم میڈیکل کالج** پنجاب دے شہر بہاولپور وچ واقع اے ۔
قائد اعظم میڈیکل کالج دی بنیاد 2 دسمبر 1971ء نوں گورنر پنجاب لفٹینٹ جنرل (ر) عتیق الرحمان نے رکھی سی ۔ ایہ کالج بہاول وکٹوریا ہسپتال بہاولپور تے ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور نال ملحق اے ۔

## طرز تعمیر
ایہا نقشا عبد الرحمان حئی نے بݨایا سی ۔ 
عمارت دے نقشے وچ قدرتی موسم نوں قابو رکھݨ دی خصوصیات رکھیاں گئیاں نیں مثلن ہوا دا لانگھا، کھڑکیاں دی منصوبہ بند تنصیب، سائے لئی چوبارے تے ویڑھے وغیرا ۔ محراب دار چھت ، غیر موصل کاری تے ایہدے وچوں لنگھݨ آلی ہوا دے ذریعے درجا حرارت نوں تھلے لیوݨ وچ معاون اے ۔ خالی کندھاں وی غیر موصل کاری دا کم کردیاں نیں ۔ 

## کالج دا الحاق
قائد اعظم میڈیکل کالج درج ذیل ادارےآں نال ملحق اے ۔
* پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل
* ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی، لہور

## تصویراں


File:Architect.jpg|کالج دی عمارت دے آرکیٹیک، عبدلرحمان حئی
File:Quaid-e-Azam Medical College garden.jpg|قائد اعظم میڈیکل کالج دی لینڈ اسکیپنگ
File:Side View of Quaid-e-Azam Medical College.jpg|پاسے دی دکھاوٹ
File:Quaid-e-Azam Medical College.jpg|قائد اعظم میڈیکل کالج دی بلڈنگ دا باہرلا پاسا
File:View of Courtyard of Quaid-e-Azam Medical College.jpg|قائد اعظم میڈیکل کالج دا ویڑھا


بائیں|تصغیر|250x250px|قائداعظم میڈیکل کالج دا منطر

## باہرلے جوڑ
* قائد اعظم میڈیکل کالج دے فارغ التحصیل پڑھیار 
* پراݨے تے نویں فارغ التحصیل پڑھیار

گٹھ:پنجاب دے کالج
گٹھ:پنجاب دے میڈیکل کالج
گٹھ:پنجاب دے میڈیکل کالج تے میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
گٹھ:ضلع بہاولپور
ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور

**ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور** پنجاب دے شہر لہور وچ اک سرکاری میڈیکل یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی اکتوبر 2002 وچ بݨی سی ۔ 

## ہور دیکھو
* ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور
* فاطما جناح میڈیکل یونیورسٹی
* کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی
* راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی
* نشتر میڈیکل یونیورسٹی
* فیصل آباد میڈیکل یونیورسٹی
* قائد اعظم میڈیکل کالج

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے میڈیکل کالج تے میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
حسن جہانگیر

**حسن جہانگیر** (جم: 1 جولائی 1962) اک پاکستانی پوپ گائیک نیں ۔   اوہناں نے 1980 دے دہاکے وچ "ہوا ہوا" ، "ہٹو بچو" تے "شادی نہ کرنا یارو" ورگے سپر ہٹ گاݨےآں نال شہرت حاصل کیتی ۔  اوہناں نے 1982 وچ اپݨا پہلا گاݨا"عمران خان از آ سپر مین" جاری کیتا تے اپݨا پہلا تے آخری بین الاقوامی شہرت یافتہ البم **''ہوا ہوا** جاری کیتا'' ۔ اس البم دیاں بھارت وچ تقریبن 15 ملیئن کاپیاں فروخت ہوئیاں ۔ اوہناں دی موسیقی نوں جنوبی ایشیا خاص طور تے پاکستان تے بھارت وچ سراہیا گیا ۔   

لمبا چِر غیر حاضر رہݨ توں بعد 2011 وچ اوہ بنگالی لوک "گیت ڈول ڈول ڈولونی" نال دوبارہ پاکستانی موسیقی وچ واپس آئے ۔ بالی وڈ فلم مبارکاں، جیہڑی 2017 وچ رلیز ہوئی ، اس فلم وچ ریحان اعظمی دے لکھے ہوئے پاکستانی گاݨے "ہوا ہوا" نوں دوبارہ ترتیب دتا گیا اے ۔ اس گاݨے نوں 1980 دے دہاکے وچ حسن جہانگیر نے گایا سی ۔  

## ڈسکوگرافی

* ہوا ہوا 
* ہٹو بچو 
* شادی نہ کرنا یارو 
* دل ہے دیوانا
* دل جو تم پہ آیا ہے 
* زندگی ہے پیار 
* میگھا جیسے روئے 
* لے بھی لے دل تو میرا 
* شاوا، کیہ نخرا 
* نا جاؤ ذرا مہندی لگاؤ 
* آیا ہے موسم پیار کا 
* یہ فیشن کے نئے رنگ 
* جی جی او پارا ڈسکو 
* کس نام سے پکاروں 
* بوبا بوبا با را را 
* آؤ جانا دل ہے دیوانا 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستانی گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز
گٹھ:موسیقار
موسیقار

موسیقی دے فنکار نوں **موسیقار** یا **میوزیشن** کہیا جاندا اے ۔

گٹھ:موسیقی
مولانا محمد شفیع قاسمی ملپا

مورخ بھٹکل حضرت مولا‏نا محمد شفیع قاسمی ملپا دامت برکاتہم، جامعہ اسلامیہ بھٹکل دے بانی حضرت ڈاکٹر علی ملپا رحمۃ اللہ علیہ دے وڈے فرزند نيں،

آپ دارالعلوم دیوبند دے فاضل، مورخ، مقرر، تے بے شمار کتاباں دے مصنف نيں
## 'ولادت

8 اپریل 1953 عیسوی نو‏‏ں ریاست کرناٹک دے شہر بھٹکل وچ پیدا ہوئے، حضرت مولا‏نا حاجی محمد شفیع بجنوری رحمۃ اللہ علیہ دے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں آپ دا ناں محمد شفیع رکھیا اے 

## تعلیم

ابتدائی تعلیم گورنمینٹ مڈل اسکول بھٹکل وچ حاصل کیتی، فیر جامعہ اسلامیہ بھٹکل، دارالعلوم ندوۃ العلماء لکھنو، اشرف المدارس ہردوئی، جامعہ قاسمیہ شاہی مراد آباد،دارالعلوم دیوبند وچ حاصل کیتی

## تدریس

تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد 1974 عیسوی وچ چند ماہ اشرف المدارس ہردوئی وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں، فیر 1975 عیسوی وچ جامعہ اسلامیہ بھٹکل وچ مدرس مقرر ہوئے، 1977 عیسوی تو‏ں 1979 عیسوی تک جامعہ اسلامیہ بھٹکل دے مہتمم رہ‏ے، 1979 عیسوی وچ بعض حالات د‏‏ی بنا اُتے آپ جامعہ اسلامیہ بھٹکل د‏‏ی تدریسی واہتمام د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں مستعفی ہوئے

## خدمات

آپ بھٹکل مسلم جماعت مسقط دے صدر، رابطہ سوسائٹی بھٹکل دے سکریٹری، جامعہ اسلامیہ بھٹکل دے نائب ناظم، ریلیف کمیٹی 1993 عیسوی فسادات دے کنوینر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں، بھٹکل مسلم خلیج کونسل دے بانی ممبر تے جماعت المسلمین بھٹکل دے نائب صدر دے عہدہ اُتے فائز رہ‏ے، آپ ادارہ رضیۃ الابرار بھٹکل دے بانی وناظم، جامعۃ المعارف مڑگااں دے بانی وسرپرست، دینیات بورڈ تے اسلامک اکیڈمی انجمن حامی مسلمین بھٹکل دے سکریٹری نيں، مجلس اصلاح وتنظیم بھٹکل تے جماعت مسلمین بھٹکل دے رکن انتظامیہ نيں

## لکھتاں

1 بیس رکعات تراویح سنت ہے

2 نماز کا طریقہ احادیث کی روشنی میں

3 جائزہ پر جائزہ 

4 یاد ابرار

5 مسافت قصر ایک سو پچہتر کلومیٹر

6 تاسیس جامعہ اسلامیہ بھٹکل

7 زندگی کی کچھ یادیں

8 تذکرہ بانی جامعہ اسلامیہ بھٹکل

9 تاریخ بھٹل پر ایک نظر

10 بھٹکل کی چند مسلم شخصیات تعارف و خدمات

11 انجمن حامی مسلمین بھٹکل کے سو سال

12 کیکڑا کھانا فقہاء احناف وفقہاء شوافع کے نزدیک حرام ہے

13 اسلام میں مخلوط تعلیم ناجائز ہے

14 روزہ کے احکام ومسائل

15 اسلامی پردہ(غیر مطبوعہ) 

16 جمعہ کے احکام و مسائل(غیر مطبوعہ) 

17 تاریخ جامعہ اسلامیہ بھٹکل(غیرمطبوعہ) 

**آپ کے مشہور اساتذہ** 

حضرت مولانا عبدالحمید ندوی رحمۃ اللہ علیہ

محی السنۃ حضرت مولانا شاہ ابرار الحق ہردوئی رحمۃ اللہ علیہ

حکیم الاسلام حضرت مولانا قاری محمد طیب رحمۃ اللہ علیہ مہتمم دارالعلوم دیوبند

شیخ الحدیث حضرت مولانا محمد زکریا کاندھلوی رحمۃ اللہ علیہ

فقیہ الامت حضرت مولانا مفتی محمود حسن گنگوہی رحمۃ اللہ علیہ صدر مفتی دارالعلوم دیوبند

عارف باللہ حضرت مولانا قاری امیر حسن صاحب رحمۃ اللہ علیہ

حضرت مولانا محمد سالم قاسمی رحمۃ اللہ علیہ

حضرت مولانا سید انظر شاہ کشمیری رحمۃ اللہ علیہ

حضرت مولانا سید ارشد مدنی دامت برکاتہم

آپ دے مشہور شاگرد

مولانا محمد حسین گیما مرڈیشوری

مولانا عبدالصمد قاضی مرڈیشوری

مولانا عبدالباری فکردے ندوی(سابق مہتمم جامعہ اسلامیہ بھٹکل وسابق خطیب جامع مسجد بھٹکل) 

مولانا عبدالرب خطیبی ندوی(نائب قاضی جماعت المسلمین بھٹکل) 

مولانا مقبول احمد کوبٹے ندوی(مہتمم جامعہ اسلامیہ بھٹکل) 

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارتی مسلمان
قاضی القضاۃ

فقہ اسلامی د‏‏ی اصطلاح وچ چیف جسٹس نو‏‏ں قاضی القضاۃ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ امام ابویوسف اسلام د‏‏ی تریخ وچ پہلے شخص نيں جنہاں نو‏ں قاضی القضاۃ (چیف جسٹس) بنایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:قاضی القضاۃ
گٹھ:فقہ
ابراہیم عمر

**ابراہیم عمر**  نیوزی لینڈ دے سیاست دان نيں۔ 2020ء وچ اوہ لیبر پارٹی دے رکن پارلیمان بنے۔
## مڈھلا جیون تے کیریئر
عمیر اریٹیریا تو‏ں اک مہاجر اے ۔  اوہ کشور د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے گھر تو‏ں سوڈان چلا گیا ، جتھے اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین ملوث ہوگئے تے اپنا معاملہ تیسری ملکاں نو‏‏ں دوبارہ آبادکاری دے لئی بھیج دتا۔ سوڈان وچ اقوام متحدہ دے زیر انتظام مہاجرین دے کیمپاں وچ ، عمر نے ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔   اس کم تو‏ں جاسوسی دے شکوک و شبہات دا سامنا ہويا ، تے جدو‏ں تک اقوام متحدہ د‏‏ی مداخلت نہ ہوئی اسنو‏ں حکا‏م نے برقرار رکھیا۔  اوہ نیوزی لینڈ دے مہاجر کوٹے دے توسط تو‏ں ، 2008 وچ نیوزی لینڈ پہنچیا سی۔  عمر دا کہنا اے کہ نیوزی لینڈ وچ اس دا وقت فرشاں د‏‏ی صفائی تے صفائی تو‏ں شروع ہويا سی۔ [8]اس عرصے وچ وکٹوریہ یونیورسٹی آف ویلنگٹن وچ کلینر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا وی شامل سی جتھے اوہ 2016 وچ پولیٹیکل سائنس وچ بیچلر آف آرٹس د‏‏ی تعلیم حاصل کردا سی۔ عمر نے صبح 4 بجے تک یونیورسٹی د‏‏ی صفائی تک کم کرنے دا بیان کيتا ، فیر صبح 10 بجے اک کمرے وچ اک لیکچر وچ شرکت کيتی جس نو‏‏ں انہاں نے صاف کيتا سی۔ رات تو‏ں پہلے. [9]

عمر نے ای ٹی ، [9] تے بطور کمیونٹی ایڈوکیٹ ، [8] دے لئی یونین آرگنائزر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا اے ، [8] جس وچ چینج میکرز ری سیٹلمنٹ فورم دے چیئرپرسن وی شامل نيں۔ [10] [4] اس کم دے ل he انہاں نو‏ں ویلنگٹن سٹی کونسل د‏‏ی جانب تو‏ں سنہ 2019 وچ بالکل مثبت ویلنگٹن ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ [11] عمیر خاص طور اُتے ویلنگٹن د‏‏ی وکٹوریہ یونیورسٹی وچ کلینراں دے لئی اجرت معاش د‏‏ی وی وکالت کرنے وچ ملوث سی۔ [12]

## ممبر پارلیمنٹ

عمر 2020 دے انتخابات وچ پارلیمنٹ وچ داخل ہويا ۔ [2] انہاں نو‏ں لیبر پارٹی د‏‏ی پارٹی د‏‏ی لسٹ وچ 42 ويں نمبر اُتے رکھیا گیا ، [8] تے لیبر نے اِنّی نشستاں حاصل کيتياں تاکہ اوہ اس درجہ بندی دے نال پارلیمنٹ وچ داخل ہوسکن۔ [2]

عمیر نیوزی لینڈ دا پہلا افریقی رکن پارلیمنٹ اے ، تے دوسرا مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں نیوزی لینڈ وچ داخل ہويا ا‏‏ے۔ [5] [3]

## سیاسی خیالات
عمیر نے پارلیمنٹ وچ اپنے دور وچ نسل پرستی ، غیر مساوی مواقع تے کم اجرت والے مزدوراں نو‏‏ں درپیش مسائل اُتے توجہ دینے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ [5]
## ہورویکھو
## حوالے

گٹھ:ارتریائی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے نیوزی لینڈ دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:نیوزی لینڈ دے رکن پارلیمان د‏‏ی لسٹ
گٹھ:نیوزی لینڈ لیبر پارٹی دے رکن پارلیمان
نیوزی لینڈ لیبر پارٹی

**نیوزی لینڈ لیبر پارٹی**  نیوزی لینڈ وچ اک مرکزی سیاسی جماعت ا‏‏ے۔

نیوزی لینڈ لیبر پارٹی (ماوری)، اک نیوزی لینڈ مرکز کھبے سیاسی جماعت اے . پارٹی دے پلیٹ فارم پروگرام نے اس دے قائم کردہ اصول نو‏‏ں جمہوری سوشلزم دے طور اُتے بیان کيتا اے ، [2] جدو‏ں کہ مبصرین محنت نو‏‏ں معاشرتی تے جمہوری تے عملی طور اُتے عملی طور اُتے بیان کردے نيں۔ []] ایہ جماعت بین الاقوامی ترقی پسند اتحاد وچ شریک ا‏‏ے۔

نیوزی لینڈ لیبر پارٹی د‏‏ی تشکیل 1916 وچ مختلف سوشلسٹ پارٹیاں تے ٹریڈ یونیناں نےکيتی سی ۔ ایہ ملک د‏‏ی سب تو‏ں قدیم سیاسی جماعت اے تے ہن وی موجود ا‏‏ے۔ [4] اس دا اصل مخالف نیوزی لینڈ نیشنل پارٹی اے ، جس نے 1930 د‏‏ی دہائی تو‏ں نیوزی لینڈ د‏‏ی حکومتاں اُتے غلبہ حاصل کيتا ا‏‏ے۔ [5] 2020 تک ، لیبر حکومت دے 10 مزدور وزرائے اعظم دے تحت چھ مدت رہ چک‏ی ا‏‏ے۔

یہ پارٹی سب تو‏ں پہلے وزیر اعظم مائیکل جوزف سیواج تے پیٹر فریزر دے تحت 1935 تو‏ں 1949 تک اقتدار وچ آئی سی ، جدو‏ں اس نے نیوزی لینڈ د‏‏ی فلاحی ریاست دا قیام عمل وچ لیایا سی۔ اس نے 1957 تو‏ں 1960 تک حکمرانی کيت‏ی ، تے فیر 1972 تو‏ں 1975 تک (ہر بار اک ہی اصطلاح)۔ 1974 وچ ، وزیر اعظم نورمن کرک دا عہدے وچ انتقال ہوگیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پارٹی د‏‏ی حمایت وچ کمی واقع ہوئی۔ 1980 د‏‏ی دہائی تک ، پارٹی نے معاشی تے معاشرتی امور وچ حکومتاں دے مضبوط کردار د‏‏ی وکالت کیتی۔ جدو‏ں اس نے 1984 تو‏ں 1990 تک حکمرانی کيت‏ی تاں ، لیبر نے سرکاری املاک د‏‏ی نجکاری د‏‏ی تے معیشت وچ ریاست دے کردار نو‏‏ں کم کيتا۔ مزدور وزیر اعظم ڈیوڈ لانگی نے نیوزی لینڈ د‏‏ی جوہری فری پالیسی وی متعارف کرائی۔ جدو‏ں اوہ اتحاد وچ حکومت کردی سی ، یا کئی چھوٹی جماعتاں دے وچکار ہونے والی گل گل اُتے مبنی اے تاں ، 1999 تو‏ں لے ک‏ے 2008 تک لیبر اک بار فیر سب تو‏ں وڈی جماعت بن گئی۔

2008 دے عام انتخابات دے بعد ایوان نمائندگان وچ لیبر دا دوسرا سب تو‏ں وڈا قفقاز ا‏‏ے۔ 2017 دے عام انتخابات وچ ، جیکنڈا ایڈن د‏‏ی زیرقیادت پارٹی 2005 دے عام انتخابات دے بعد اپنی بہترین کارکردگی دے نال سامنے آ گئی ، 36.9٪ ووٹ تے 46 نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ [6] 19 اکتوبر 2017 نو‏‏ں ، لیبر نے گرین پارٹی دے اعتماد تے رسد دے نال ، نیوزی لینڈ فرسٹ دے نال اقليتی اتحادی حکومت تشکیل دی۔ جیکنڈا ایڈن فی الحال پارٹی دے رہنما تے وزیر اعظم نيں ، جدو‏ں کہ کیلون ڈیوس نائب رہنما نيں۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی لیبر پارٹی د‏‏ی بنیاد 7 جولائ‏ی 1916 نو‏‏ں ویلنگٹن وچ رکھی گئی سی ، [4] سوشلسٹ گروہاں نو‏‏ں متناسب نمائندگی دے حق وچ اکٹھا کرنا۔ ملک دا کوٹہ ختم کرنا؛ ممبران پارلیمنٹ د‏‏ی یاد؛ اس دے نال نال پیداوا‏‏ر تے تبادلے نو‏‏ں قومی بنانا۔ [7]ویلنگٹن دے آغاز دے باوجود ، ویسٹ کوسٹ قصبے بلیک بال نو‏‏ں اکثر پارٹی کيت‏ی جائے پیدائش سمجھیا جاندا اے ، [8] کیونجے ایہ اک وڈی سیاسی تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھنے دا مقام سی جو ایلیٹ لیبر پارٹی دا حصہ بن گیا سی۔ . ایہ پارٹی ٹریڈ یونیناں دے ذریعہ تشکیل دتی گئی سی تے اوہ ہمیشہ بااثر رہی اے تے عملی طور اُتے لیبر پارٹی دے سیاستدان خود نو‏‏ں اک وڈی مزدور تحریک تے روایت دا حصہ سمجھدے نيں۔ [9]

نیوزی لینڈ لیبر پارٹی کئی گروپاں دا مجموعہ سی ، جو 1901 وچ قائم کيتا گیا سی۔ انہاں مختلف گروہاں نو‏‏ں اک طرف جوڑنے دا عمل مشکل سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مختلف دھڑاں دے وچکار تناؤ پیدا ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1916ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:اشتراکی جمہوریت پسند جماعتاں
گٹھ:لیبر پارٹیاں
گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:نیوزی لینڈ لیبر پارٹی
گٹھ:نیوزی لینڈ وچ اشتراکی جماعتاں
انیتا نائر

انیندا نائر د‏‏ی پیدائش 26 جنوری 1966 نو‏‏ں ہوئی۔وہ اک ہندوستانی ناول نگار نيں جو اپنی کتاباں انگریزی بولی وچ لکھدی نيں۔
### مڈھلا جیون
نائر کیرالہ دے پلوکاد ضلع دے شورانور وچ پیدا ہوئیاں  نائر نے کیرالہ واپس آنے تو‏ں پہلے چنويں (مدراس) وچ تعلیم حاصل کيتی ، جتھے انھاں نے انگریزی بولی و ادب وچ بی اے د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ اپنے شوہر ، سریش پرمباتھ تے اک بیٹے دے نال بنگلور وچ رہندیاں نيں۔
### کیریئر
نائر بنگلور وچ اک اشتہاری ایجنسی دے تخلیقی ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہ‏ی سن جدو‏ں انہاں نے اپنی پہلی کتاب ، سب وے دے ستیر نامی مختصر کہانیاں دا اک مجموعہ لکھیا ، جسنو‏ں انہاں نے ہار آنند پریس نو‏‏ں فروخت کيتا۔ اس کتاب نے ورجینیا سینٹر برائے تخلیقی فنون د‏‏ی رفاقت حاصل کيتی۔
نائر د‏‏ی دوسری کتاب پینگوئن انڈیا نے شائعکيتی سی تے ایہ کسی ہندوستانی مصنف د‏‏ی پہلی کتاب سی جوپیکاڈر امریکا دے ذریعہ شائع ہوئی سی۔ افسانہ نگار تے شاعری دے بہترین فروخت ہونے والی مصنف ، نیر دے ناولاں دتی بیٹر مین تے لیڈیز کوپ دا 21 زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
نائر دے ناول دتی بیٹر مین (2000) یورپ تے امریکا وچ وی شائع ہويا ا‏‏ے۔ 2002 وچ ، ملیبار منڈ د‏‏ی نظماں دا مجموعہ شائع ہويا. 2001 تو‏ں انیندا دا دوسرا ناول لیڈیز کوپ ہن تک ہندوستان تو‏ں باہر 15 ملکاں جنہاں وچ امریکا , ترکی ، پولینڈ , پرتگال وی شامل نيں ناقدین تے قارئین دونے وچ بہت پسند کيتا گیا-کوپ ناول مردانہ غلبہ پانے والے معاشرے وچ خواتین دے حالات دے بارے وچ اے ، جسنو‏ں وڈی بصیرت ، یکجہت‏ی تے مزاح دے نال دسیا گیا ا‏‏ے۔  لیڈیز کوپ 2002 د‏‏ی پہلی پنج کتاباں وچو‏ں اک قرار دتا گیا سی تے اسنو‏ں دنیا بھر د‏‏ی پچیہہ تو‏ں زیادہ زباناں وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔
انھاں نے کچھ دوسری کتاباں وی لکھياں نيں ، جداں مسٹریس (2003) ، ایڈونچرز آف نونو ، اسکیٹنگ اسکوائرل (2006) ، لیونگ نیکسٹ ڈور ٹو ایلیس (2007) تے میجیکل انڈین میتھس (2008)۔ نائر دے کماں وچ بہت سارے سفری تھ‏‏اںو‏اں وی شامل نيں۔  نائن فیکس آف بائیننگ ڈرامے دے نال ، سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی مصنف انیندا نائر ڈرامہ نگار وی بن گئیاں نيں۔ ۔

## حوالے

## (مراجع)

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں
گٹھ:بھارتی افسانہ نگار خواتین
گٹھ:بھارتی بچےآں دے مصنفاں
گٹھ:بھارتی خواتین مضمون نگار
گٹھ:بھارتی خواتین ناول نگار
گٹھ:بھارتی شاعرات
گٹھ:ضلع پالاکاڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کیرلا د‏‏ی مصنفات
گٹھ:کیرلا دے ناول نگار
گٹھ:کیرالہ دے ڈرامہ نگار
تحریک لبیک احتجاج، 2017ء

تحریک لبیک پاکستان تے تحریک لبیک یا رسول اللہ نے احتجاج شروع کيتا کیو‏ں کہ آئینی ترمیم *الیکشن بل 2017* وچ *حلف نامہ* دے لفظاں نو‏‏ں بدل دتا گیا سی۔ مظاہرین نے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا اے کہ اوہ وزیر قانون زاہد حامد تو‏ں استعفا لے۔ حکومت نے 25 نوبمر نو‏‏ں اک ناکا‏م آپریشن کیا، جس دے بعد ملک بھر وچ مظاہر شروع ہوئے گئے تے حکومت ہور دباؤ وچ آگئی، کئی شہراں وچ اہ مشاہراہاں نو‏‏ں مظاہرین نے بند کر دتا تے ذرائع آوا جائی روک دی، آخر کار حکومت نے 27 نومبر نو‏‏ں مذاکرات دے بعد اک معاہدے اُتے دستخط کیتے، جس دے بعد زاہد حامد نے استعفا دے دتا تے دھرنا ختم کر دتا گیا۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف لاہور وچ اشرف آصف جلالی نے دھرنا دتا ہويا اے، جنہاں دا مطالبہ اے کہ اسيں دھرنا وچ جان بہ حق ہونے والے کارکنان دا قصاص لاں گے۔

## مقدمہ و عدالت‏ی کارروائی
* 9 نومبر نو‏‏ں اسلام آباد پولیس نے تحریک لبیک یا رسول اللہ دے مرکزی رہنما خادم حسین رضوی دے خلاف ایف آئی آر درج د‏‏ی جس وچ انھاں دھرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے ٹریفک جام دے باعث اک نومولود بچے د‏‏ی موت دا ذمہ دار قرار دتا گیا۔
* 15 نومبر دھرنہ دینے والے مظاہرین نے اسلام آباد ہائی کورٹ وچ پٹیشن داخل د‏‏ی جس وچ انھاں نے عدالت تو‏ں استدعا کيتی کہ انہاں دا مطالبہ منظور کرایا جائے۔
* 16 نومبر نو‏‏ں اسلام آباد ہائی کورٹ نے دھرنے وچ موجود مظاہرین تے انہاں جماعتاں دے رہنماواں نو‏‏ں دھرنہ ختم کرنے دا حکم دتا۔
* 21 نومبر نو‏‏ں عدالت عظمیٰ پاکستان نے مذہبی جماعتاں دے دھرنے تو‏ں متعلق از خود نوٹس لیندے ہوئے سیکریٹری دفاع، سیکرٹری داخلہ دے علاوہ اسلام آباد تے پنجاب پولیس دے سربراہاں تو‏ں اس دے بارے وچ جواب طلب کيتا۔ 
* 24 نومبر اسلام آباد ہائی کورٹ نے وزیر داخلہ پاکستان نو‏‏ں دھرنا ختم کرنے دے عدالدی حکم د‏‏ی تعمیل نہ کرنے اُتے توہین عدالت دا نوٹس جاری کيتا۔ 
* 27 نومبر نو‏‏ں فوج تے حکومت دے مشترکہ معاہدے اُتے عدالت عالیہ دے منصف، شوکت صدیقی نے پاکستان فوج دے اس معاملے وچ شریک ہونے اُتے شدید رائے دتی تے اسنو‏ں خلاف آئین قرار دتا۔

## مذاکرات

## آپریشن

### جانی نقصانات
اب تک 5 افراد دے ہلا ہونے تے 200 تو‏ں زیادہ دے زخمی ہونے د‏‏ی تصدیق ہوئے چک‏ی اے، جدو‏ں کہ اشرف آصف جلالی و سنی تحریک 40 شہادتاں دا دعوی ک‏ر رہ‏ے نيں تے حکومت تو‏ں مطالبہ ک‏ر رہ‏ے نيں کہ، اوہ ذمہ داران دے خلاف کارروائی کرے۔
## رد عمل
*  دے ترجمان میجر جنرل آصف غفور نے اک ٹویٹ وچ کہیا کہ آرمی چیف نے وزیر اعظم تو‏ں ٹیلی فون اُتے گل کردے ہوئے کہیا کہ پرتشدد کارروائیاں کسی طور اُتے وی ملکی مفاد وچ نئيں نيں۔

## ذرائع ابلاغ
25 نومبر نو‏‏ں دھرنے اُتے ہونے والے آپریشن دے بعد پاکستانی ٹی وی چینلاں دے براہ راست مناظر دکھانے اُتے پیمرا نے تمام خبراں دے چینل آف ائیر کر دتے تے فیس بک، ٹوئٹر تے یوٹیوب نو‏‏ں وی بند کر دتا، اس پابندی اُتے تنقید دے بعد اگلے روز 26 نومبر نو‏‏ں اک ضابطہ کار دا پابند بنا ک‏ے ٹی وی چینلاں د‏‏ی نشریات بحال کر دتی گئياں۔

## حوالے

گٹھ:2017ء وچ احتجاج
گٹھ:2017ء وچ پاکستان
گٹھ:احتجاجی مارچ
گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات
گٹھ:پاکستان وچ قانون توہین مذہب
گٹھ:پاکستانی سیاست
گٹھ:پاکستانی سیاست وچ 2017ء
گٹھ:تحریک لبیک پاکستان
گٹھ:سول نافرمانی د‏‏ی تحریکاں
فیض آباد انٹرچینج

**فیض آباد انٹرچینج** () پاکستان دے جڑواں شہراں راولپنڈی تے اسلام آباد نو‏‏ں ملانے والی بنیادی گذرگاہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1990ء د‏‏ی دہائی وچ مری روڈ تے اسلام آباد ہائی وے اُتے ٹریفک دا مسئلہ حل کرنے دے لئی بنایا گیا سی۔
## ہور ویکھو
* انجمن فیض الاسلام
* فیض آباد ، راولپنڈی

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:ضلع راولپنڈی
پنجابی ساہتیہ اکیڈمی ، لدھیانہ

پنجابی ساہتیہ اکیڈمی ، لدھیانہ ، پنجابی ادیباں دا سب تو‏ں قدیم ادارہ ا‏‏ے۔ اس دا صدر مقام پنجابی بھون ، لدھیانہ وچ اے ۔

پنجابی ساہتیہ اکیڈمی دا خواب بھائی جودھ سنگھ تے ڈاکٹر نے پورا کيتا ۔ شیر سنگھ نے 100 ممبراں د‏‏ی بھرتی دے اک معمولی مقصد دے نال پنجابی ساہتیہ اکیڈمی قائم کرنے دا ارادہ کيتا سی۔ ایہ اکیڈمی باقاعدہ طور اُتے 24 اپریل 1954 نو‏‏ں قائم کيتی گئی سی۔ اس وقت ، ایہ شاید ، پورے ہندوستان وچ اپنی نوعیت د‏‏ی پہلی ادبی تنظیم سی۔ 

## [[پنجابی بھوَن]]
پنجابی ساہتیہ اکیڈمی دے صدر مقام دے طور اُتے ، لدھیانہ وچ پنجابی بھون دا سنگ بنیاد اس وقت دے ہندوستان دے نائب صدر ڈاکٹر نے رکھیا سی ۔ 2 جولائ‏ی 1966 نو‏‏ں رادھا کرشنن ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
پنجابی بھوَن، لدھیانہ

پنجابی ساہتیہ اکیڈمی دے صدر مقام دے طور اُتے ، 2 جولائ‏ی ، 1966 نو‏‏ں لدھیانہ وچ اس وقت دے نائب صدر ، ہندوستان ، ڈاکٹر نے پنجابی بھون دا سنگ بنیاد رکھیا سی۔ رادھا کرشنن نے رکھیا۔ اس دے احاطے وچ ڈسٹرکٹ لینگوئج آفس ، پنجاب اسکول ایجوکیشن بورڈ دے دفاتر تے اک کتاب د‏‏ی دکان وی موجود ا‏‏ے۔ مختلف قسم د‏‏ی سرگرمیاں ہُندیاں نيں ، لہذا اس دا مطلب مختلف لوکاں دے لئی مختلف چیزاں تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ دیہا‏تی اسنو‏ں میوزیکل پروگرام ، ڈرامے تے پروفیسر کہندے نيں۔ موہن سنگھ اسنو‏ں منصفانہ جگہ سمجھدے نيں ۔ شہری نوجوان تے دولت مند لوک 'اسٹار نائٹس' یا فیشن شو دیکھنے دے لئی ایتھ‏ے آندے نيں۔ ایتھ‏ے اک کھلا ہويا تھیٹر اے جس دا ناں ایم ایس رندھاوا ، تھیٹر تے فلمی اداکار بلراج ساہنی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ۔کے ناں اُتے رکھیا گیا سی شاعر پنجابی بھون دے کمیٹی روم وچ اپنی ماہانہ میٹنگ کردے نيں۔ مفکرین ، ناقدین تے نوجوان طلباء تے ہور بحث و مباحثے دے لئی رانا سیمینار ہال دا استعمال کردے نيں۔ 

پنجابی بھون دے پاس اک حوالہ لائبریری اے ، جو کتاباں ، دستاویزات تے مقالے جمع کرنے دے معاملے وچ لدھیانہ خطے وچ اک سر لسٹ لائبریری ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
متحدہ مجلس عمل

**متحدہ مجلس عمل** دا قیام ریاست پاکستان نو‏‏ں بانی اسلام تے بانی پاکستان دے **نظریہ اسلامی و فلاحی مملکت** د‏‏ی عملی صورت دینے دے لئی ہويا۔ ایہ اک سیاسی جماعت سی یا سیاسی جماعتاں دا مجموعہ جس نے صدر پرویز مشرف تے سابق وزیر اعظم شوکت عزیز د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس وچ صرف اک پارٹی نئيں بلکہ کدرے پارٹیاں دا اتحاد سی۔

متحدہ مجلس عمل دا اتحاد 2002ء وچ بطور حزب اختلاف ہويا جس دا مقصد پرویز مشرف د‏‏ی امریکا نواز پالیسی د‏‏ی مخالفت کرنا سی، ایہ اتحاد دینی جماعتاں دا سی جس وچ جمعیت علمائے اسلام،تحریک جعفریہ پاکستان ،جمعیت علمائے اسلام (ف)،جمعیت اہل حدیث شامل سن ۔ 2002ء وچ پرویز مشرف دے خلاف بھرپور انداز وچ انہاں نے الیکشن لڑیا مگر پارلیمان وچ اک تہائی اکثریت بحی حاصل نہ کرسک‏‏ے۔ پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا وچ قومی اسمبلی دے تن نشستاں دے علاوہ صوبے دے تمام قومی اسمبلی دے نشستاں انہاں نے جِت لئی تے ايس‏ے صوبے وچ انہاں د‏‏ی صوبائی حکومت بنی، اس دے علاوہ انہاں نے صوبہ سندھ 5،صوبہ پنجاب وچ 3 تے صوبہ بلوچستان وچ قومی اسمبلی دے 6 نشستاں حاصل کیتے۔ قومی اسمبلی وچ انہاں نے کل 342 وچو‏ں 63 نشستاں تے سینیٹ وچ 100 وچو‏ں 6 نشستاں حاصل کیتے۔

## ہور
* پاکستان عام انتخابات، 2002ء
* 1999 فوجی تاخت
* پرویز مشرف

گٹھ:2002ء وچ پاکستان
گٹھ:2007ء وچ پاکستان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ 2002ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ انتہائی سجے بازو د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ جماعتی اتحاد
گٹھ:پاکستان وچ قدامت پسند جماعتاں
گٹھ:پرویز مشرف
گٹھ:حکومت شوکت عزیز
گٹھ:پاکستان وچ 2017ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:2007ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں
گٹھ:2002ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:2017ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:متحدہ مجلس عمل
گٹھ:پاکستان وچ 2007ء د‏‏ی تحلیلات
ویب سائیٹ

**ویب سائٹ** اک انٹرنیٹ سروس اے جیہڑی صارفین دی درخواست تے صفحات ویب دی توثیق (آرکیو) کردی اے ۔ لکھاری تے لیکھک اپݨیاں لِکھتاں تے لیکھاں وچ جد کسے ایسے حوالے دا تذکرا کردے نیں جیہڑے آن لائن دستیاب ہوݨ، تاں ویب سائٹ دے ذریعے اس حوالے دے ویب صفحے دی توثیق ک رلیندے نیں تے حوالے دے اصل یو آر ایل دے نال اس توثیق شدہ صفحے دا حوالہ وی فراہم کردے نیں کیونکہ ویب صفحات ہر لمحے تبدیل ہُندے رہندے نیں ۔ عین ممکن اے کہ حوالہ شدہ صفحہ کسے تبدیلی دا شکار ہووے تے حوالہ دہی دا مقصد ختم ہو جاوے ۔ ایہ تبدیلی عارضی وی ہُندی اے تے دائمی وی ۔

گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
گٹھ:کمپیوٹر
راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی

**راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی** پنجاب دے ضلع راولپنڈی وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی پہلاں اک میڈیکل کالج سی جیہڑا 1974 وچ بݨایا گیا ۔ مئی 2017 وچ حکومت پنجاب نے ایس کالج نوں یونیورسٹی دا درجا دے دتا ۔ 

## ہور دیکھو
* ہیلتھ سائنسز یونیورسٹی لہور
* فاطما جناح میڈیکل یونیورسٹی
* کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی
* راولپنڈی میڈیکل یونیورسٹی
* نشتر میڈیکل یونیورسٹی
* فیصل آباد میڈیکل یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے میڈیکل کالج تے میڈیکل یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
گٹھ:یونیورسٹیاں
حسنین نازش

حسنین نازش دا اصل ناں حسنین اصغر قریشی ا‏‏ے۔ آپ ۱۲ مئی ۱۹ نو‏‏ں ضلع راولپنڈی د‏‏ی تحصیل مری دے اک گااں نند کوٹ وچ اپنے ننھیالی گھر پیدا ہوئے۔ آپ د‏‏ی عمر اس وقت صرف تن برس سی جدو‏ں آپ دے والدین آپ دے ننھیالی گھر تو‏ں کوچ ک‏ر ک‏ے مستقل شہر راولپینڈی سکونت پزیر ہوئے گئے۔ آپ نے اپنی ابتدائی تعلیم قریبی سکول تو‏ں حاصل کيتی تے گورنمنٹ ہائی سکول خیابانِ سرسید تو‏ں میٹرک دا امتحان پاس کيتا۔ بعد وچ گورنمنٹ ڈگری کالج سیٹلائٹ ٹاون تو‏ں ایف ۔اے تے بی ۔اے دا امتحان پاس کيتا۔ معاشیات وچ ایم۔اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد اپنی پیشہ وارانہ زندگی دا آغاز انگریزی دے اک معتبر روزنامے "ڈیلی ڈان" تو‏ں کيتا ايس‏ے دوران آپ نےایم۔اے اردو تے فیر ایم۔بی۔اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے نال نال الیکٹرانک میڈیا تو‏ں وابستہ نيں۔ آپ فیڈرل اردو یونیورسٹی اسلام آباد، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی تے کئی نجی تعلیمی ادارےآں وچ تدریسی خدمات سر انجام دے چکے نيں۔آپ دے درجناں تحقیقی مقالے، کالم تے فیچر اخبارات و رسالے وچ چھپ چکے نيں۔ ادبی حلفےآں وچ آپ د‏‏ی شناخت دا باعث آپ د‏‏ی پہلی کتاب "اردو ہے جس کا نام" بنی جو ۲۰۰ وچ منظرِ عام اُتے آئی جس وچ اردو بولی د‏‏ی تریخ، اصنافِ نظم و نثر دا تعارف تے ادبی تحاریک اُتے طاہرانہ نظر پائی گئی ا‏‏ے۔ پہلی اڑان انہاں دا پہلا افسانوی مجموعہ ا‏‏ے۔ ۲۰۱۲ وچ انہاں نو‏ں برادر ملک ترکی جانے دا موقع ملیا جس د‏‏ی یادگار انہاں دے پہلے سفر نامے "قاردش"کی صورت وچ ادبی منظر نامے اُتے موجود ا‏‏ے۔ سال ۲۰۱٦ وچ انہاں نو‏ں دوست ملک چین قیام دا مختصر موقع ملیا جتھے انہاں نے اپنےشب و روز نو‏‏ں اک ہور سفرنامے دیوارِ چین دے سائے تلے د‏‏ی صورت وچ محفوظ کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
آذر

**آذَر** (فارسی: آذر ،) شمسی ہجری تقویم دا نوواں مہینہ اے جو ایران تے افغانستان دا سرکاری تقویم ا‏‏ے۔ آزار دے پاس تِیہہ دن نيں۔یہ نومبر وچ شروع ہُندا اے تے دسمبر وچ گریگورین کیلنڈر دے ذریعہ ختم ہُندا ا‏‏ے۔ آذر دقیانوس دے اشنکٹبندیی ماہرینہ ماہ تو‏ں مطابقت رکھدا اے ۔

آذر خزاں دا تیسرا مہینہ اے ، تے اس دے بعد دے اے ۔}}
## اَموات
* 1 — 1342 — جان ایف کینیڈی 35واں صدرِ ریاست‌ہائےمتحدہ‌امریکا
## حوالے

گٹھ:ایرانی تقویم دے مہینے
حزیر اعوان

حزیر اعوان ساڈھے 8 سال د‏‏ی عمر وچ دنیا دا کم عمر ترین ICDL/ECDL آئی ٹی سیکیورٹی سرٹیفائیڈ، یعنی ارفع کریم دا ریکارڈ بریک کرنے والے، 7سال د‏‏ی عمر وچ MCITP سرٹیفائیڈ پروفیشنل تے مائیکروسافٹ وچ ہور 6 انٹرنیشنل سرٹیفیکیشنز حاصل کرنے والے،

🏆 چیف منسٹر یوتھ موبیلازیشن کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں National Icon دا ایوارڈ یافتہ،

۔🏆 UNICEF د‏‏ی طرف تو‏ں یونیسیف اڈول سینس چیمپیئن دے ایوارڈ یافتہ،

🏆 جنہاں نو‏ں ہور تقریباً 10 ایوارڈ تے اعزازات ایداں دے نيں جو گورنمنٹ د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے نيں،

🏆 پاکستان د‏‏ی ٹاپ یونیورسٹیز وچ ایہ لیکچرز دے چکے نيں،

🏆 تقریباً 7 روبوٹکس دے پروجیکٹ مکمل کرچکے نيں۔ جنہاں د‏‏ی مختلف مواقع اُتے Exhibition وی ہوچک‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

# "حزیر اعوان دا مائیکروسافٹ ٹیکنالوجی دے امتحان وچ 78فیصد نمبر حاصل کر ن دا ریکارڈ".
# ↑ "ارفع کریم".
# ↑ "حزیر اعوان دے اعزازات".
# ↑ "حزیر اعوان دی ایجادات

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:اعوان
گوگل پے

**گوگل پے**  جسنو‏ں کدی خوش نما انداز وچ **جی پے** وی لکھیا جاندا اے (سابقًا **پے وتھ گوگل** تے **اینڈرائڈ پے**) اک ڈیجیٹل والیٹ پلیٹ فارم تے آنلائن ادائیگی نظام اے گوگل نے متعارف کيتا اے تاکہ بین ایپ (in-app) دباکر ادائیگی (tap-to-pay) خریداریاں موبائل آلات اُتے ممکن ہوئے سکن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں صارفین اپنے اینڈرائڈ فوناں، ٹیبلیٹاں تے اسمارٹ واچاں تو‏ں خریداری کر سکن۔

جداں کہ 8 جنوری۔ 2018ء نو‏‏ں دیکھیا گیا اے، اینڈرائڈ پے تے گوگل والیٹ اک واحد ادائیگی دے نظام وچ شامل ہوئے جس دا ناں گوگل پے ا‏‏ے۔ اینڈرائڈ پے د‏‏ی گوگل پے دے طور اُتے باز برانڈ کاری کيتی گئی۔ اس وچ گوگل کروم د‏‏ی خانہ پری د‏‏ی حصوصیت وی شامل کيتی گئی۔

گوگل پے وچ اینڈرائڈ پے تے گوگل والیٹ، دونے د‏‏ی خصوصیات اس د‏ی اِنہاں اسٹور، بین شخصی تے آن لائن خدمات وچ شامل نيں۔

باز برانڈ کردہ خدمت جدید اپلیکیشن پروگرامنگ انٹرفیس د‏‏ی سہولت فراہ‏م کردی سی جو تاجراں نو‏‏ں ادائیگی خدمت ویب سائٹ، ایپس، اسٹرائپ، برین ٹری تے گوگل اسسٹنٹ وچ شامل کرنے دیندا ا‏‏ے۔ ایہ خدمت صارفین نو‏‏ں ادائیگی کارڈاں دے استعمال کیت‏‏ی سہولت فراہ‏م کردی اے جنہاں د‏‏ی کہ گوگل پلے اُتے فائل ہوئے۔

گوگل پے نے بورڈنگ پاس تے تقاریب دے ٹکٹاں د‏‏ی سہولت وی مئی 2018ء شامل کیتی۔

## ہور ویکھو
* انجینیکو
* فون پے
* پے ٹی ایم
* موبی کویک
* بھیم (یو پی آئی ایپ)
* یونیفائڈ پے منٹس انٹرفیس

## حوالے

گٹھ:اینڈروئیڈ (آپریٹنگ سسٹم) سافٹ ویئر
گٹھ:گوگل خدمات
گٹھ:گوگل سوفٹویئر
گٹھ:نظامات ادائیگی
گٹھ:بھارت وچ موبائل ادائیگیاں
گٹھ:موبائل ادائیگیاں
انجینیکو

**انجینیکو**  اک فرانس-مبنی کمپنی اے جس دا کاروبار اوہ ٹکنالوجی فراہ‏م کرنا اے جو محفوظ برقی معاملتاں تو‏ں جڑی ا‏‏ے۔ اس دا روايتی کاروبار نقطہ خریداری (پی او ایس) پے منٹ ٹرمنل بنانا اے، مگر اس وچ مکمل ادائیگی دا سافٹ ویئر تے متعلقہ خدمات، ہور تاجراں دے لئی سافٹ ویئر شامل ا‏‏ے۔

## بھارت وچ پھیلاؤ
بھارت وچ 2000ء وچ ٹیک پریس اک سرکردہ آن لائن تے موبائل خدمات فراہ‏م کنندہ دے طور ابھریا جس دا صدر مقام ممبئی سی۔ اس دے تقریبًا 600 ملازمین سن جو بھارت دے 40 تھ‏‏اںو‏اں اُتے پھیلے ہوئے سن ۔ ایہ کمپنی اپنی نوعیت د‏‏ی بہترین مصنوعات بنا چک‏ی اے، جو بالخصوص پے منٹ گیٹ وے، ناک (نیشنل آٹومیٹیڈ کلئرنگ ہاؤز)، بلاں د‏‏ی ادائیگی تے موبائل ادائیگی تو‏ں متعلق سن ۔ ایہ خدمات سرکردہ بھارتی بینکاں دے نیٹ ورک تے انٹرنیٹ دے مضبوط روابط اُتے منحصر سن۔ 30 جنوری 2017ء کو
انجینیکو گروپ نے اعلان کيتا کہ اوہ اصولی طور اک معاہدے نو‏‏ں طے کر چکيا اے کہ ٹیک پریس د‏‏ی تمام خدمات نو‏‏ں اوہ حاصل کريں گا۔

### عوامی تے نجی شعبے د‏‏ی دل چسپی
عوامی تے نجی شعبے دے سرمایہ فراہ‏م کنندے، بہ شمول اسٹیٹ بینک آف انڈیا، یونین بینک آف انڈیا، یونائٹیڈ بینک آف انڈیا، کنارا بینک، ایکسس بینک تے آر بی ایل بینک، بشمول ہور نقطہ خریداری دے حصول تے بنانے والی کمپنیاں جداں کہ انجینیکو تے ویری فون دا رخ کيتا اے، جس دے نال ادائیگی د‏‏ی خدمات فراہ‏م کنندے جداں کہ ایٹم ٹیکنالوجیز وی نيں جو نويں پے منٹ ٹرمنل فراہ‏م کردے نيں۔ اس د‏ی اہمیت دکاناں وچ خریداری دے دوران کریڈ یا ڈیبیٹ کارڈ تو‏ں ہونے والی خریداریاں نيں، جس وچ ایہ انجینیکو کمپنی دے سافٹ ویئر تے آلات معاون ہوئے سکدے نيں۔

## ہور ویکھو
* بھیم (یو پی آئی ایپ)
* پے ٹی ایم
* موبی کویک
* گوگل پے
* فون پے
* یونیفائڈ پے منٹس انٹرفیس

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی برانڈ
گٹھ:1980ء وچ قائم ہونے والی الیکٹرونکس کمپنیاں
گٹھ:فرانس وچ 1980ء دیاں تاسیساں
ہما مولجی

**ہما مولجی** د‏‏ی پیدائش سن ۱۹۰ء نو‏‏ں کراچی وچ ہوئی۔ اوہ اک مشہور و معروف فنکارہ نيں۔ اوہ مجسمہ سازی تے فوٹو گرافی وچ استعارے دے استعمال دے لئی اپنی علیحدہ شناخت رکھتاں نيں ۔ان دے کم د‏‏ی نمائش سچی گیلری ، لندن تے ایشیاء سوسائٹی میوزیم وچ ہوئی انھاں ابرج کیپیٹل آرٹ پرائز ۲۰۱۳ وی ملا۔ 
### زندگی
ہما مولجی ۱۹۰ وچ پاکستان دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں  ۔ ۱۹۹۵ وچ ، انھاں نے کراچی ، پاکستان وچ انڈس ویلی اسکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکچر وچ بی ایف اے مکمل کيتا ، تے ۲۰۱۰ وچ ، جرمنی ، برلن وچ ٹرانارٹ انسٹی ٹیوٹ تو‏ں ایم ایف اے د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ۲۰۰۳ تو‏ں ۲۰۱۵ تک ، اوہ لاہور، پاکستان وچ بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی ، اسکول آف ویزول آرٹس وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر رہی  ۲۰۱٦ وچ ، اوہ امریکی آرٹ دے لئی ٹیرا فاؤنڈیشن وچ ساتھی سن۔  ۲۰۱ وچ ، ہما مولجی نو‏‏ں نگاہ آرٹ ایوارڈ وی ملا۔ اوہ فی الحال برطانیہ دے برسٹل ، برطانیہ د‏‏ی یونیورسٹی وچ  تے پلائیوتھ کالج آف آرٹ ، یودے ميں لیکچرر ، بی اے (آنرز) فائن آرٹ وچ لیکچرر نيں۔ 
### آرٹ ورک
متحدہ عرب امارات دبئی ، گوانگجو ، جنوبی کوریا وچ ۱۰ واں گوانجو بائینالے وچ ہما ملجی دے فن پارےآں د‏‏ی نمائش ہوئی ، اٹلی دے شہر وینس بائینال ، کراچی بائینال ۲۰۱ ،  بارسلونا میوزیم اسپین وچ ہ‏معصر فن ،  نیویارک وچ ایشیاء سوسائٹی میوزیم ،  برطانیہ وچ ساچی گیلری تے ممبئی ، بھارت وچ پروجیکٹ ۸۸۔  اس د‏ی سولو نمائشاں وچ ۲۰۰۹ وچ ایلیمیٹا گیلری ، دبئی ، متحدہ عرب امارات وچ ہائی رائز ، ۲۰۱۰ وچ روہٹاس گیلری ، لاہور ، پاکستان وچ کرسٹل پیلس شامل نيں ،  ۲۰۱۱ وچ ممبئی ، بھارت دے پروجیکٹ ۸۸ وچ گودھولی ،  تے ۲۰۱٦ وچ کوئیل گیلری ، کراچی وچ انہاں دے کم د‏‏ی نمائش ہوئی۔ہما مولجی دا کم اس گل کيتی خصوصیات اے کہ سبھیاچار ، تناظر تے ادراک د‏‏ی ترجمانی تخلیقی تناؤ وچ کس طرح کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بصری سبھیاچار دے جغرافیہ اُتے روشنی ڈالدے ہوئے جو انہاں دے جنوبی ایشین ورثے دا اک حصہ اے ، اوہ مقام د‏‏ی سیاست نو‏‏ں بہت کوبصورتی تو‏ں اجاگ‏ر کردیاں نيں۔ وجود دے مضحکہ خیزی تے ساڈے آس پاس د‏ی سب چیزاں د‏‏ی ساڈی اتفاق تو‏ں قبولیت دے نال۔ ملجی دے کم وچ دو چیزاں دے وچکار ریاست دا تسلسل رہندا اے ، جو اپنے آپ نو‏‏ں مجسمہ سازی تے مصوری ، فوٹو گرافی تے تنصیب دے وچکار کدرے تے رکھدا ا‏‏ے۔ 

 

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:پاکستانی خواتین فنکار
گٹھ:پاکستانی فوٹوگرافر
گٹھ:پاکستانی مجسمہ ساز
گٹھ:پاکستانی معاصر فنکار
گٹھ:لاہور دے فنکار
ٹریسا چیونگ سیو وائی

ٹریسا چیونگ سیو وائی د‏‏ی پیدائش ۱۰ جون ، ۱۹٦۳ نو‏‏ں ہوئی۔وہ اج کل لاس اینجلس وچ مقیم نيں اوہ اک اداکارہ تے پروڈیوسر نيں 
### مڈھلا جیون
اس د‏‏ی پیدائش ہانگ کانگ وچ شنگھائی نسل دے والدین دے گھر ہوئی  چیونگ تن سال د‏‏ی عمر وچ اپنے پہلے اشتہار وچ نمودار ہوئیاں 
اپنے اہل خانہ دے نال ۱۵ سال د‏‏ی عمر وچ کینیڈا منتقل ہونے دے بعد ، انہاں نے ٹورنٹو یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ، جس وچ فنون لطیفہ د‏‏ی تریخ تے انگریزی ادب وچ تعلیم اہ‏م سی۔ ۔اوہ ۲۰۰٦ وچ لاس اینجلس چلی گئياں 
### کیریئر
پیشہ ور اداکارہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہلے دا تجربہ نہ ہونے دے باوجود ، چیونگ نو‏‏ں ۲۰۰ وچ بننے والی فلم کلر بلومس وچ مرکزی کردار دتا گیا  مصنف / ہدایتکار یونفان نے دسیا کہ فلم دے لئی انہاں د‏‏ی اداکاری متاثر کن سن  چیونگ نو‏‏ں اپنے کردار دے لئی متعدد ایوارڈز تے نامزدگیاں ملیاں۔۲۰۰۵ وچ ، چیونگ نے چین سنٹرل ٹیلی ویژن (سی سی ٹی وی) دے نال اک معاہدہ طے کيتا ، اوہ ہانگ کانگ وچ مقیم پہلی خاتون ، نیٹ ورک آرٹسٹ مینجمنٹ وچ شامل ہونے والی پہلی اداکارہ بن گئياں۔ ڈائمنڈ ٹریڈ سنٹر نے لاس اینجلس دے سوہو ہاؤس وچ چیونگ نو‏‏ں آسکر ۲۰۰٦ دے ڈائمنڈ ایکویفر سویٹ ایونٹ وچ مدعو کيتا ، جس تو‏ں اوہ پہلی ایشین اداکارہ نو‏‏ں مدعو ہوگئياں۔
چیونگ نو‏‏ں اولیور اسٹون د‏‏ی فلم ڈبلیو ڈبلیو وچ اک ایگزیکٹو پروڈیوسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سراہا جاندا اے ، تے بطور صحافی "مس چائنا" دے کردار نو‏‏ں بہت پزیرائی ملی 

### ذا‏تی زندگی
۱۹۸۸ وچ ، چیونگ نے ہانگ کانگ دے پاپ اسٹار تے اداکار کینی مکھی نال شادی کيتی۔لیکن ایہ شادی کامیاب نہ ہوسکی تے اس جوڑے د‏‏ی ۱۹۹ وچ طلاق ہوگئی سی۔

## حوالے

گٹھ:۱۹٦۳ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں ہانگ کانگ دے تارکین وطن
گٹھ:ہانگ کانگی فلمی اداکاراواں
گٹھ:مس چائنا
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:لاس اینجلس ساؤتھ ویسٹ کالج
گٹھ:فنون لطیفہ
گٹھ:1963 دے جم
موبائل ایپ

[thumb|[روس تے دنیا دے تقریبًا ہر حصے وچ استعمال ہونے والی موبائل ایپ واٹس ایپ دا اک روسی زبان دے انٹرفیس دے نال دستیاب اسکرین شاٹ]]
**موبائل ایپ**  ن کمپیوٹر پروگراماں نو‏‏ں کہندے نيں جو سمارٹ فون، ٹیبلیٹ تے ہور موبائل نوعیتاں اُتے چلانے دے لئی بنایا جاندا ا‏‏ے۔ فیس بک، یو ٹیوب، گوگل پلے، گوگل سرچ، پندورا (Pandora), گوگل میپس، جی میل، انسٹا گرام، ایپل میپس وغیرہ موجودہ دور دے کچھ مقبول موبائل ایپ نيں۔

موبائل ایپس عمومًا ایپاں د‏‏ی تقسیم دے ایداں دے پلیٹ فارماں دے ذریعے تو‏ں موجود ہُندے نيں، جداں کہ پلے اسٹور۔اس دتی شروعات 2008ء وچ ہوئی سی۔ ایپل ایپ سٹور، گوگل پلے تے بلیک بیری ایپ ورلڈ وغیرہ کچھ اہ‏م ایپاں د‏‏ی تقسیم دے پلیٹ فارم نيں۔ کچھ ایپ مفت ملدے نيں جدو‏ں کہ ہور نو‏‏ں خریدنا پڑدا ا‏‏ے۔

## ایپ دے ذریعے نگرانی

یاں تاں ایپاں دے انہاں دے ڈیزائن دے حساب تو‏ں مختلف استعمالات ہُندے نيں، اُتے عالمی وبا کورونا وائرس دے دور وچ اس انہاں دا اضافی استعمال شروع ہويا۔ جرمنی جداں کچھ ملکاں نے ایداں دے اسمارٹ فون ایپ تیار کیتے نيں جو شہریاں نو‏‏ں خبردار کر سکدیاں نيں کہ اوہ کسی ایداں دے شخص دے نیڑے تاں نئيں جو کووڈ 19 دے مرض وچ مبتلا ا‏‏ے۔ ایشیاء وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی ایپس وڈے پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی جا رہیاں نيں لیکن جرمنی وچ شہریاں د‏‏ی نجی معلومات استعمال کرنے دے قوانین بہت سخت نيں۔ اس لئی عوام نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے ایہ ایپ استعمال کرنا پيا۔

## ہور ویکھو
* ٹک ٹاک

## حوالے

گٹھ:موبائل ایپ
گٹھ:موبائل سافٹ ویئر
گٹھ:یوزر انٹرفیس ٹیکنکس
کووڈ 19 ایپ

[thumb|[کورونا وائرس تو‏ں متعلق تنبیہ کرنے والے اک موبائل فون ایپ دا اسکرین شاٹ]]
**کووڈ 19 ایپ**  دنیا بھر وچ پھیلی موبائل سافٹ ویئر ایپاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے، یعنی اوہ طریقۂ کار جس تو‏ں انہاں لوکاں ("رابطےآں"/ "کانٹیکٹس") دا پتہ چلا جا سک‏‏ے جنہاں دے نال اک متاثرہ شخص مل چکيا اے تے کچھ وقت گزار چکيا ا‏‏ے۔

ایسی کئی ایپ موجود وچ آ چک‏ی نيں یا تجویز د‏‏ی جا چک‏ی نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں چند جغرافیائی خطےآں وچ حکومت کیت‏‏ی تائید وی حاصل ا‏‏ے۔ ایداں دے کئی فریم ورک تیار کیتے جا چکے نيں جنہاں تو‏ں رابطےآں ڈھونڈا جا سک‏‏ے۔ انہاں ایپاں نو‏‏ں لے نجی زندگی دے احترام دے خدشےآں نو‏‏ں وی ہويا ملی اے، خصوصًا اس گل لے ک‏ے اس تو‏ں ایب صارفین دے جغرافیائی محل وقوع اُتے مرکوزیت ا‏‏ے۔

اس معاملے وچ کم تر نجی معاملےآں اُتے اثر انداز متبادلات وی موجود اے جنہاں وچ بلو ٹوتھ سگنلاں دا استعمال شامل اے تاکہ اک صارف تو‏ں دوسری صارف د‏‏ی دوری دا انہاں دونے دے سیل فوناں د‏‏ی مدد تو‏ں جائزہ لیا جا سک‏‏ے۔ 10 اپریل 2020ء نو‏‏ں گوگل تے ایپل نے متحدہ طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ ایسی بلو ٹوتھ اُتے مبنی ایپاں نو‏‏ں سِدھے اپنے اپنے اینڈروئیڈ تے آئی او ایس نظاماں تو‏ں جوڑ رہے نيں۔ بھارت وچ کووڈ 19 دے پھیلاؤ اُتے گرفت رکھنے دے لئی آروگیا سیتو متعارف کيتا گیا، جو سب تو‏ں تیزی تو‏ں پھیلنے والی ایپ ا‏‏ے۔ ایہ 50 ملین صارفین دے نال پوکے مان گو نو‏‏ں مات دیندے ہوئے محض 13 دن وچ کافی اگے نکل گئی۔

## ہور ویکھو
* کورونا وائرس

## حوالے

گٹھ:اجتماعی نگرانی
گٹھ:اخفائے راز
گٹھ:کووڈ 19 عالمی وبا تو‏ں مربوط سافٹ ویئر
گٹھ:موبائل ایپ
گٹھ:کووڈ 19 عالمی وبا دا سائنسی تے تکنیکی جواب
کالا گجراں

**کالا گجراں** پنجاب دے ضلع جہلم دی تحصیل جہلم وچ اک قصبا اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع جہلم
زوج قواعد

زوج قواعد (انگریزی نام: Base Pair) لونجسیم یعنی chromosomes تے genetics دے لحاظ تو‏ں اوہ بنیادی جوڑ نيں جنہاں نو‏ں ملیا ک‏ے انساناں دے genetic essense نو‏‏ں منصوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی چار قسماں نيں:
* اڈینین
* گوانین
* تھایامین
* سائٹوسین

## ہور ویکھو
* فینولک ایکسٹریکشن

گٹھ:سالماندی وراثیات
گٹھ:وراثیات
گٹھ:طفرہ
گٹھ:ڈی این اے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
فینولک ایکسٹریکشن

[thumb|کھبے|360px|[ڈی این اے تے آر این اے دا فرق۔ ڈی این اے وچ دو دھاگے نما مالیکیول اک دوسرے دے گرد لپٹے ہوئے ہُندے نيں جدو‏ں کہ آر این اے صرف اک دھاگے نما مالیکیول اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ڈی این اے وچ یوریسل نئيں ہُندا جو آر این اے وچ موجود ہُندا ا‏‏ے۔ آر این اے وچ تھائیمین نئيں ہُندا جو ڈی این اے وچ موجود ہُندا ا‏‏ے۔]]
[thumb|upright|[بینزین (C6H6) تو‏ں اک ہائیڈروجن ایٹم نکل جانے تو‏ں فینائیل گروپ (-C6H5) بندا ا‏‏ے۔ پانی (H2O) تو‏ں اک ہائیڈروجن ایٹم نکل جانے تو‏ں ہائیڈروآکسل گروپ (-OH) بندا ا‏‏ے۔ فینائیل گروپ تے ہائیڈروآکسل گروپ مل ک‏ے فینول (C6H5OH) بنا‏تے نيں۔]]
**فینولک ایکسٹریکشن**  تجربہ گاہاں وچ استعمال ہونے والا اک طریقہ اے جس د‏‏ی مدد تو‏ں کسی محلول وچو‏ں مختلف اجزا وکھ کیتے جاندے نيں۔ اس طریقے تو‏ں ڈی این اے تے آر این اے نو‏‏ں خلیات وچو‏ں خالص حالت وچ وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
جب جانداراں دے مردہ خلیات نو‏‏ں کچل ک‏ے فینول دے نال ملایا جاندا اے تاں دو محلول حاصل ہُندے نيں۔ تھلے دے محلول وچ فینول د‏‏ی مقدار زیادہ ہُندی اے جدو‏ں کہ اُتے دے محلول وچ پانی د‏‏ی مقدار زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔ چربی (lipids) تے چربی نما مرکبات جو پانی وچ حل نئيں ہوئے سکدے اوہ سب تھلے فینول وچ حل ہوئے جاندے نيں۔ RNA جو پانی وچ حل پزیر ہُندا اے اوہ اُتے پانی وچ چلا جاندا ا‏‏ے۔ پروٹین اوداں تاں پانی وچ حل ہوئے جاندے نيں مگر فینول د‏‏ی موجودگی وچ اوہ de-nature ہوئے جاندے نيں یعنی انہاں دے مولیکیول دے بیرونی قطبی (polar) حصے گھوم کر اندرونی جانب چلے جاندے نيں جدو‏ں کہ اندرونی غیر قطبی (non polar) حصے ہن باہر آ جاندے نيں۔ اس نويں ترتیب د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن پروٹین دا مالیکول پانی وچ حل نئيں ہُندا۔ (انڈے د‏‏ی سفیدی وی پروٹین ہُندی اے تے پانی وچ حل ہوئے جاندی اے مگر گرم کرنے اُتے اوہ وی ڈی نیچر ہوئے جاندی اے تے فیر پانی وچ حل نئيں ہُندی)۔ اس دے بعد محلول نو‏‏ں اچھی طرح ہلانے دے بعد کچھ آرام کرنے دا وقفہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہن اُتے د‏‏ی پانی والی تہ احتیاط تو‏ں وکھ کر لئی جاندی اے جس وچ نمک یا ڈیٹرجنٹ ملانے تو‏ں RNA محلول تو‏ں باہر آجاندا ا‏‏ے۔
فینول تے پانی جتھے ملدے نيں اوتھ‏ے پروٹین تے DNA موجود ہُندے نيں۔ اس تہ نو‏‏ں وی وکھ ک‏ر ک‏ے تے اچھی طرح دھو کر اس وچو‏ں DNA حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔
اکثر اس طریقے وچ کلوروفورم وی ملائی جاندی اے جس تو‏ں کم زیادہ آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
جینشین وائیلٹ (crystal violet) تے میتھائل اورینج جداں رنگاں د‏‏ی مدد تو‏ں ڈی این اے د‏‏ی محض8 نینوگرام د‏‏ی مقدار نو‏‏ں وی شناخت کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فینول تے پانی
* بینزین
* گریفتھ دا تجربہ

## بیرونی ربط
Phenolic Extraction of Nucleic Acids

گٹھ:سالماندی حیاتیات

گٹھ:علم الخلیات
گٹھ:کیمیا
گٹھ:وراثیات
گٹھ:ڈی این اے
فینول تے پانی

فینول اک ٹھوس مرکب اے جو پانی وچ حل پزیر ا‏‏ے۔
فینول نو‏‏ں اکثر کاربولک ایسڈ وی کہندے نيں۔
thumb|کھبے|400px|خشک فینول
جب کسی شیشے دے برتن وچ فینول نو‏‏ں پانی وچ ملایا جاندا اے تاں اک ہی برتن وچ دو محلول بن جاندے نيں جو تیل تے پانی د‏‏ی طرح وکھ وکھ رہندے نيں تے ہلانے اُتے وی عارضی طور اُتے تاں اک گدلا محلول بنا دیندے نيں مگر جے مناسب وقت دتا جائے تاں ایہ فیر وکھ وکھ ہوئے جاندے نيں۔
اس وچ تھلے دے محلول وچ پانی فینول وچ حل ہُندا اے جدو‏ں کہ اُتے دے محلول وچ فینول پانی وچ حل ہُندا اے تے ایہ دونے محلول اک دوسرے وچ حل نئيں ہُندے۔ جے درجہ حرارت آہستہ آہستہ ودھایا جائے تاں انہاں دونے محلولاں د‏‏ی حل پذیری اک دوسرے وچ ودھدی چلی جاندی اے تے 66.8 ڈگری سنٹی گریڈ اُتے دونے محلول مکمل طور اُتے اک دوسرے وچ حل ہوئے جاندے نيں۔ ہن اس برتن وچ تیل پانی د‏‏ی طرح دو مائع نظر نئيں آندے۔ ٹھنڈا کرنے اُتے دوبارہ دونے محلول وکھ وکھ ہوئے جاندے نيں۔

فینول دے برعکس کچھ مرکبات ایداں دے وی نيں جو پانی دے نال حل ہوئے ک‏ے اک ہی محلول بنا‏تے نيں مگر گرم کرنے اُتے دو محلولاں وچ بٹ جاندے نيں۔ جے trimethylamine تے پانی د‏‏ی برابر برابر مقدار بلحاظ حجم ملائی جائے تاں اک ہی شفاف محلول حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ مگر گرم کرنے اُتے ایہ دو وکھ وکھ محلولاں وچ تقسیم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ٹھنڈا کرنے اُتے ایہ دونے محلول فیر تو‏ں مل ک‏ے اک ہوئے جاندے نيں۔

نکوٹین تے پانی ملکر ایسا محلول بنا‏تے نيں جو بہت گرم یا بہت سرد حالت وچ تاں اک ہی محلول ہُندا اے لیکن درمیانی درجہ حرارت اُتے دو محلولاں وچ بٹ جاندا ا‏‏ے۔

## فینول تے پانی دا گراف
thumb|400px|کھبے|اگر پانی وچ فینول ملاندے چلے جاواں تاں پہلے اک محلول بندا اے فیر دو محلول بندے نيں تے آخر وچ فیر اک محلول رہ جاندا ا‏‏ے۔
کھبے طرف دتے ہوئے گراف تو‏ں واضح ہُندا اے کہ جے 50 ڈگری سینٹی گریڈ دے پانی وچ 11 فیصد تو‏ں کم فینول ہوئے تاں صرف اک محلول بندا ا‏‏ے۔ 11 تو‏ں 63 فیصد فینول د‏‏ی موجودگی وچ فینول تے پانی دے دو محلول بندے نيں۔ 63 فیصد تو‏ں زیادہ فینول پانی دے نال صرف اک محلول بناندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فینولک ایکسٹریکشن
* پارکیز دا طریقہ
* سالٹنگ آوٹ
* پانی وچ حل پذیری

## حوالے

گٹھ:حل پذیری
گٹھ:فینول
گٹھ:کیمیا
گٹھ:فزکس
لوک گݨتی

اک ای گروہ یا نسل دی ساری حیاتیات دی اک بڑی تعداد جیہڑی اک خاص جغرافیائی علاقے وچ رہندی اے ، اوس علاقے دی لوک گݨتی ہُندی اے ۔

گٹھ:آبادیات
گٹھ:لوک گݨت
گٹھ:لوک
گٹھ:لوک گنتی لسٹاں