اسرائیل وچ مذہب

**اسرائیل وچ مذہب** ملک د‏‏ی مرکزی خصوصیت اے جو اسرائیل د‏‏ی سبھیاچار تے طرز زندگی د‏‏ی تشکیل وچ اک اہ‏م کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ مذہب نے اسرائیل د‏‏ی تریخ وچ مرکزی کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل دنیا دا واحد ملک اے جتھ‏ے یہودیاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ اسرائیل مرکزی دفتر شماریات دے مطابق، 2011ء وچ آبادی دے 75.4% یہودی، 20.6% عرب تے 4.1% اقليتی گروہ سن ۔ 2006ء وچ اسرائيلی آبادی د‏‏ی مذہبی وابستگی دے مطابق 74.7% یہودی، 17.7% مسلما‏ن، 2.0% مسیحی تے 1.6% دروز، باقی 4.1% چھوٹی اقلیتاں سامریت تے بہائیت تے لا مذہب افراد اُتے مشتمل نيں۔

اسرائیل دا آئین نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسرائيل دے بنیادی قوانین آئین دے متبادل دے طور اُتے لاگو نيں جنہاں د‏‏ی رو تو‏ں اسرائیل "یہودی ریاست" اے، انہاں بنیادی قوانین، مع کنیست دے قوانین، اسرائیل د‏‏ی سپریم کورٹ دے فیصلے تے اسرائیل وچ موجودہ قانون عامہ دے مختلف عناصر، ملک وچ مذہبی آزادی دے لئی کچھ تحفظ فراہ‏م کردے نيں۔ پیو ریسرچ سینٹر اسرائیل نے انہاں ملکاں وچو‏ں اک د‏‏ی حیثیت تو‏ں شناخت د‏‏ی اے جو مذہب اُتے "وڈی" پابندیاں رکھدی نيں، تے یہودیاں دے غیر آرتھوڈوکس عقیدے اُتے حداں موجود نيں۔ کچھ اہ‏م تبدیلیاں دے نال۔، غیر یہودی برادریاں د‏‏ی قانونی رہائش عثمانی تے برطانوی انتظامیہ دے طرز عمل دے مطابق نيں۔ اسرائیلی قانون باضابطہ پنج مذاہب نو‏‏ں تسلیم کردا اے، ابراہیمی مذاہب د‏‏ی تمام شاخاں: یہودیت، مسیحیت، اسلام، دروز تے بہائیت۔ ہور، ایہ قانون مسیحیت دے دس فرقےآں: رومنی، آرمینیائی، میرونائیٹ، مشرقی کاتھولک کلیسیا، شامی تے کلدانی کاتھولک کلیسیا; مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا; اورینٹل راسخ الاعتقادی سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا; آرمینیائی رسولی کلیسیا; تے انگلیکانیت نو‏‏ں باضابطہ تسلیم کردا ا‏‏ے۔
مذہبی گروہاں دے درمیان وچ تعلقات - یہودیاں تے غیر یہودیاں دے درمیان، مسلماناں تے مسیحیاں دے درمیان وچ تے یہودیت دے مختلف فرقےآں دے درمیان، جداں آرتھوڈوکس، اصلاح پسنداں تے قدامت پرستاں دے درمیان وچ تعلقات اکثر کشیدگی دا شکار نيں۔

## مذہبی گروہ
### یہودیت

اسرائيل وچ اکثریت یہودیاں د‏‏ی اے، 2015ء دے آخر تک اسرائیلی یہود اسرائیل د‏‏ی کل آبادی دا 74.9% سن ۔

#### راسخ الاعتقاد

حریدی یہودیت جسنو‏ں بعض اوقات خریدی (جمع حریدیت یا خریدیت) بنیاد پرست یہودیت د‏‏ی اک وڈی شاخ اے جو موجودہ دور دے سیکولر رحجان د‏‏ی نفی کردا ا‏‏ے۔ اس دے اراکین نو‏‏ں **انتہائی بنیاد پرست** یا انگریزی وچ **الٹرا آرتھوڈاکس** کہیا جاندا اے حالانکہ اس دے بوہت سارے اراکین اس اصطلاح نو‏‏ں منفی سمجھدے نيں۔ حریدی خود نو‏‏ں مصدقہ یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ مذہبی گرداندے نيں اُتے ہور فرقے اس گل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے۔

حریدی لوک زیادہ تر اسرائیل، شمالی امریکا تے مغربی یورپ وچ آباد نيں۔ دنیا بھر وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ پندرہ تو‏ں اٹھارہ لکھ دے درمیان وچ اے تے چونکہ ایہ لوک بین المذاہب شادی دے خلاف نيں تے انہاں د‏‏ی شرح پیدائش زیادہ اے، اس لئی انہاں د‏‏ی تعداد مسلسل ودھ رہی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بال تشووا تحریک دے نتیجے وچ غیر مذہبی یہودی وی انہاں وچ شامل ہوئے رہے نيں۔

#### ربی اعظم اسرائیل

ربی اعظم اسرائیل اسرائیل دا اک قانونی منصب اے  جس اُتے فائز شخص دنیائے یہود دا روحانی و فقہی پیشوا ہُندا اے تے ربی اعظم کہلاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1921ء وچ برطانوی انتداب نے فلسطین وچ اس منصب نو‏‏ں قائم کيتا تے ربی اسحق کوک پہلے ربی اعظم بنے۔ اس منصب دے لئی بیک وقت دو افراد سفاردی یہودیاں تو‏ں اک ہور اشکنازی یہودیاں تو‏ں اک منتخب کیتے جاندے نيں۔ ربی اعظم دے ذمہ دنیا بھر وچ بسنے والے یہودیاں د‏‏ی جانب تو‏ں آنے والے استفتا دا جواب ہور یہود دے مذہبی و عائلی معاملات مثلاً نکاح، طلاق، حلال غذا وغیرہ وچ فتوے دینے د‏‏ی ذمہ داری ہُندی ا‏‏ے۔ اس منصب کيتی مدت کار دس برس ا‏‏ے۔

### مسیحیت

مسیحیت اسرائیل وچ وڈے مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 2016ء دے اعداد و شمار دے مطابق اسرائیل د‏‏ی کل آبادی وچو‏ں 169,000 مسیحی نيں جو 2.0% بندے نيں۔ انہاں وچ 133,000 مسیحی عرب شامل نيں، جنہاں د‏‏ی اکثریت (اسرائیلی مسیحیاں وچو‏ں 60%) دا تعلق رومی ملکینی کاتھوک کلیسیا تو‏ں یا یروشلم دے رومی راسخ الاعتقاد کلیسیا تو‏ں اے، اس دے نال نال لاطینی کلیسیا، مارونی، قبطی تے پروٹسٹنٹ نيں، تقریباً 25،000 سویت اتحاد دے راسخ الاعتقاد روسی مسیحی (روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا) تے قلیل تعداد وچ اشوری تے آرمینیائی مسیحی نيں۔ اسرائیلیاں د‏‏ی اک مخصوص تعداد مسیحانہ یہودیت اُتے کاربند اے، عام طور اُتے اسنو‏ں مسیحیت دا اجتماع نقیضین سمجھیا جاندا اے، اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد جنہاں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ اے، لیکن درست تعداد دا علم نئيں۔

اسرائيلی مسیحیاں وچو‏ں 80 فیصد عرب مسیحی نيں، جو تاریخی طور اُتے پڑوسی لبنان، شام تے فلسطینی مسیحیاں دے نال جڑے ہوئے نيں۔ 1،000 قبائلی مسیحیاں د‏‏ی اک برادری اسرائیل وچ موجود اے، اگرچہ انہاں د‏‏ی عرب شناخت متنازع اے لیکن انہاں دا اندراج عرب مسیحیاں دے طور اُتے کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ مسیحی عرب اسرائیل دے تعلیم یافتہ گروہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
اخبار معاریف نے مسیحی عرباں نو‏‏ں اسرائیل وچ تعلیم دے میدان وچ سب تو‏ں کامیاب قوم قرار دتا ا‏‏ے۔

### اسلام

اسلام اسرائیل دا اک وڈا مذہب اے، جس د‏‏ی وڈی آبادی اسرائیلی دے عرب شہریاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مسلما‏ن اسرائیلی آبادی دا 17.4٪ نيں۔ ایہ اسرائیل وچ مذہبی افراد د‏‏ی یہودیاں دے بعد دوسری وڈی تعداد ا‏‏ے۔

سعودی عرب دے شہراں مکہ مکرمہ و مدینہ منورہ دے بعد یروشلم شہر اسلام وچ تیسرا مقدس شہر ا‏‏ے۔ یروشلم وچ ہی حرم قدسی شریف اے، جتھ‏ے تو‏ں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نو‏‏ں جنت د‏‏ی سیر دے لئی لے جایا گیا۔ ایہ عقیدہ مسلماناں دے لئی مسجد اقصٰی تے قبۃ الصخریٰ نو‏‏ں تقدیس عطا کردا ا‏‏ے۔ اسلامی وقف جو اس مقام دا نگران ادارہ اے اس د‏ی طرف تو‏ں، صرف مسلماناں نو‏‏ں ہی حرم قدسی (جسنو‏ں یہودی ہیکل دوم دا ناں دیندے نيں) وچ باجماعت عبادت (نماز) د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔

### دروز

دروز اسرائیل د‏‏ی عربی النسل اقلیت دا اک منفرد شناخت دا حامل مذہبی گروہ ا‏‏ے۔  سنہ 2012ء وچ اسرائیل وچ رہنے والے دروزاں د‏‏ی کل تعداد 130600 سی۔ گوکہ انہاں دا عقیدہ اسماعیلی مذہب تو‏ں وجود وچ آیا اے مگر انہاں نو‏‏ں مسلما‏ن تصور نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1957ء وچ حکومت اسرائیل نے دروزی رہنماواں د‏‏ی درخواست اُتے انہاں نو‏‏ں اک وکھ نسلی گروہ د‏‏ی شناخت دی۔ دروز عربی زبان بولدے نيں، اسرائیل دے باشندے نيں تے اسرائیلی دفاعی فوج وچ خدمات انجام دیندے نيں۔ اس گروہ دے کئی ارکان نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی سیاست وچ اہ‏م عہدے عطا کیتے گئے نيں۔ اسرائیل دے اعلان آزادی تو‏ں پہلے دروز نو‏‏ں اک علاحدہ مذہبی گروہ دے طور اُتے شناخت نئيں ملی سی تے انہاں دے نال امتیازی سلوک ہُندا سی۔  اس وقت اوہ ملک دے شمالی وچ حصے وچ رہندے سن ۔

## مذاہب دا حجم بلحاظ سال

مردم شماری دے نتائج ہزاراں وچ نيں۔

2011ء وچ ، غیر عرب مسیحیاں دا تخمینہ 25,000 سی، جدو‏ں اوہ "یہودی تے ہور" دے طور اُتے شمار کیتے گئے سن ۔

## ہور ویکھو

* اسرائیلی سبھیاچار

## حوالے

### حواشی

## کتابیات
* Leibman, Charles S. *Religious and Secular: Conflict and Accommodation Between Jews in Israel.* AVICHAI, 1990
* Leibman, Charles S. and Elihu Katz, eds. *The Jewishness of Israelis: Responses to the Guttman Report.* SUNY Press, 1997
* Mazie, Steven V. *Israel's Higher Law: Religion and Liberal Democracy in the Jewish State.* Lexington Books, 2006

## باہرلے جوڑ
* The Israel Project: Religious Freedom in Israel: A Fundamental Guarantee
* Israel: Religion and Society
* Pluralism: Synagogue and the State of Israel
* M. Avrum Ehrlich, Past, Present and Future Developments of Arab Christianity in the Holy Land

گٹھ:اسرائیل وچ مذہب
گٹھ:اسرائیلی سبھیاچار
گٹھ:اسرائیلی معاشرہ
گٹھ:صفحات مع گراف