open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جگن ناتھ مندر، پوری

پوری دا** جگن ناتھ مندر** (اُڑیا بولی: ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର) اک مشہور ہندو مندر اے جو جگن ناتھ نوں سمرپت اے۔ ایہہ بھارت دے مشرقی ساحل وچ اوڈیشا وچ پوری وچ اے۔
thumb|رات وچ مندر دا نظارہ

ایہہ مندر ہندو پرمپرا وچ چوکھی آستھا دا پاتر اے۔ ایہہ کرشنا اتے وشنوں دوہاں نال متعلق اے۔ ہندو دھرم وچ پرچلت چار دھام وچوں اک اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ہر ہندو نوں اپنے جیون وچ اک وار اتھے ضرور آؤنا چاہیدا اے۔

ایہہ مندر 12ویں صدی وچ بنیا سی۔

## مندر دا ادگم
thumb|177x177px|مندر دا گمبد

**جگن ناتھ مندر** بھگوان جگن ناتھ د‏‏ی یاد وچ تعمیر کردہ اک مندر اے، ایہ مندر پوری، اڑیسہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مندر نو‏‏ں ہندوواں دے چار دھام وچو‏ں اک شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ مندر ویشنو فرقے دا ا‏‏ے۔ مندر د‏‏ی سالانہ "رتھ یاترا" جشن بہت مشہور ا‏‏ے۔ اس وچ مندر دے تِناں اہ‏م دیوت‏ا، بھگوان جگن ناتھ، انہاں دے وڈے بھائی بلبھدر تے بہن سبھدرا تِناں، تن وکھ وکھ خوبصورت رتھاں اُتے تخت نشین ہوک‏ے شہر د‏‏ی یاترا (سفر) اُتے نکلدے نيں۔.

کلنگ دے گنگ شاہی خاندان دے راجا انتورمن چوڈگنگ دیو نے مندر د‏‏ی تعمیر شروع د‏‏ی سی۔

خیال اے کہ ہر ہندو اپنی زندگی وچ اک بار ایتھ‏ے ضرور آنا چاہندا اے، یعنی ایہ جگہ ہندوواں دے لئی اک خاص "تیرتھ استھان" (زیارت گاہ) ا‏‏ے۔

 
### لیجینڈ

## مندر اپر ہوئے حملے اتے بے ادبی

## داخلہ اتے درشن

## تہذیبی ابھنتا
thumb|مندر دی رات ویلے دی مورت

## حوالے

 

گٹھ:پوری، اڑیسہ
گٹھ:جگن ناتھ تو‏ں معنون مندراں
گٹھ:چار دھام مندر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کرشن مندراں
گٹھ:وشنو مندر
گٹھ:ویشنو مت

گٹھ:بھارت
گٹھ:مندر
گٹھ:عبادت گاہاں
کپیلیندر دیو

**کپلیندر دیو** (اڈیہ: **କପିଳେନ୍ଦ୍ର ଦେବ**) (r. 1434-1467CE) سوریا وامسا گجاپتی سلطنت دے بانی سن  جس نے مشرقی تے جنوبی بھارت دے کچھ حصےآں اُتے حکمرانی کيت‏ی؛ بشمول موجودہ اوڈیشا جو اس د‏ی سلطنت دا مرکز سی۔ اس نے سابقہ ​​اور آخری مشرقی گنگا خاندان دے حکمران *بھانو دیو چہارم* دے خلاف فوجی بغاوت کيتی سی تے بادشاہ کمزور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تخت اُتے قابض ہو گیا سی تے اس نے جنوب دے علاقے کھو دتے سن ۔ اس دا ناں * *'کپیلیندر راوترے** یا **سری سری کپیلیندر دیو*' وی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ [[مہابھارت]] دے *سوریا ومشا* (سوریا خاندان) تو‏ں نزول دا دعوی کردے ہوئے؛ اس نے * شری شری … '' (108 بار) دا لقب وی لیا۔ اس لقب دا لفظی مطلب بنگال (گوڈا) یا کرناٹک علاقہ یا وجے نگر دا مالک، گلبرگہ تے نو کروڑ مضامین دا مالک سی۔

## حوالے

گٹھ:اوڈیشا
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:جگن ناتھ
گٹھ:اڑیسہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ اوڈیشہ
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندستانی راجے
رامیشورم

**رامیشورم**  بھارت دا اک آباد مقام جو ضلع رام ناتھ پورم وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
رامیشورم دا رقبا 53 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 44,856 افراد اُتے مشتمل اے تے 10 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* تامل ناڈو

## حوالے

گٹھ:آبنائے پالک
گٹھ:خلیج منار
گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:تامل ناڈو
پاکستان وچ ایغور

پاکستان وچ ایغوراں دی اک چھوٹی کمیونٹی اے جیہڑی چین دے خود مختار علاقے سنکیانگ توں پاکستان پہنچی اے ۔ 

چین د‏‏ی نسلی اقلیتاں دے کچھ ارکان ، بنیادی طور اُتے سنکیانگ نال تعلق رکھنے والے مسلم ایغور ، تاریخی طور اُتے پاکستان دے شمالی علاقےآں وچ ہجرت کر گئے تے ابتدائی تارکین وطن ، جیہناں د‏‏ی تعداد ہزاراں وچ اے ، 19 ويں دے آخر تے 20 واں صدی دے اوائل وچ جدو‏ں اوہ علاقا جو پاکستان اے حالے تک برطانوی راج دے تحت سی ۔ ایہناں ایغوراں وچو‏ں اکثر پنجاب دے کچھ حصےآں وچ گودام تے رہائش گاہاں رکھدے سن تے کاشغر تے یارقند کاؤنٹی تے ایہناں تھ‏‏انو‏اں دے درمیان باقاعدگی نال سفر کردے سن ۔ 1954 وچ خوتان وچ ناکا‏م بغاوت دے نتیجے وچ چند سو ہور لوک پاکستان بھج گئے ۔ بعد وچ ہجرت د‏‏یاں لہراں 1963 وچ آئیاں تے فیر 1974 وچ ۔ 

چین پاکستان وچ ایغور برادری دے بارے وچ مشکوک اے ، اوہناں نو‏ں عام طور اُتے مشرقی ترکستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دے حامی سمجھدے نيں ۔ پاکستان نے اوہناں دا دوستانہ استقبال کيتا اے ، لیکن علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دیݨ لئی ٹھنڈا رویہ دکھوندا ا‏‏ے ۔ چین دا دعوا اے کہ مشرقی ترکستان اسلامی تحریک دے ارکان نے لہور وچ پناہ لئی ا‏‏ے ۔ 1997 وچ ، پاکستان وچ زیر تعلیم چینی قومیت دے چوداں ایغور طلباء نو‏‏ں چین واپس بھیج دتا گیا جدو‏ں اوہناں نے غلجا وچ فسادات د‏‏ی حمایت وچ ہمدردی دا مظاہرہ کيتا ۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دا دعوا اے کہ اہناں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی ۔ 2009 وچ ، وزیرستان وچ پھڑے گئے ہور نو ایغوراں نو‏‏ں چین دے حوالے کيتا گیا ۔ 2015 تک پاکستانی حکومت نے اس گل اُتے زور دتا کہ ایغور عسکریت پسند ہن شمال مغربی پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ موجود نئيں ۔ کچھ ذرائع دا دعوا اے کہ ہن وی مشکوک ایغور گروہ موجود نيں ، جیہناں وچ زیادہ تر نوجوان عسکریت پسند طالب علم نيں ، جیہڑے پاکستانی حکا‏م نے ضلع مانسہرا تے پنجاب دے راولپنڈی شہر دے کچھ حصےآں وچ لکوئے ہوئے نيں ۔

پاکستان وچ دو ایغور بھائیاں عمر تے اکبر خان نے اپنی کمیونٹی دے بچےآں نو‏‏ں ایغور بولی تے ثقافت د‏‏ی تعلیم لئی اک ثقافتی تنظیم ، عمر ایغور ٹرسٹ قائم کيتا ۔ گروپ دے منتظمین دا دعوا اے کہ چینی حکومت نے ایہناں نو‏ں بند کرن لئی پاکستان اُتے سفارتی دباؤ پایا اے تے 2009 دے آخر وچ چین دے دورے دے دوران اک ایغور نو‏‏ں پاکستانی شہریت دے نال ہراساں کيتا تاکہ اسنو‏ں گروپ د‏‏ی جاسوسی د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے ۔ اپریل 2010 وچ ، بانی اک چھاپے دے بعد پولیس تو‏ں بھج گئے جس نے اوہناں دے والدین تے دو چھوٹے بھائیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا ۔ اک بار فیر ، اوہناں نے اس صورتحال لئی پاکستانی حکومت نو‏‏ں مورد الزام نئيں ٹھہرایا بلکہ اس کارروائی نو‏‏ں چینی حکومت دے دباؤ نال منسوب کيتا ۔ اک چینی اوورسیز ایسوسی ایشن وی اے جیہڑی پاکستانی ایغوراں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے ۔

## پاکستان وچ مشہور ایغور
* حکیم محمد سعید
* سعدیہ راشد

## ہور دیکھو
* ایغور
* ایغور بولی
* ایغورستان

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:ترکستان
میاچھر خوہ

میاچھر "خوہ"

"خوہ" بروشسکی بولی دا لفظ اے جس دے معنی پریاں دا گھر،تےپریاں د‏‏ی جگہ دے ا‏‏ے۔۔۔

میاچھر ڈسٹرک" نگر"دا اک خوبصورت پنڈ دا ناں ا‏‏ے۔ گلگت سٹی تو‏ں میاچھر بذریعہ قراقرم ہائی وے(N35) "3"گھنٹے د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔۔ راکاپوشی  پوائنٹ  غلمت نگر تو‏ں قراقرم ہائی وے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے سجے ہتھ  مڑنا پڑدا نيں اوتھ‏ے تو‏ں میاچھر اک آدھ گھینٹے دا راستہ اے میاچھر ویلی تو‏ں میاچھر خوہ دے لئی سواری تبدیل کرکے( بزریعہ" jeep" ) دلفریب نظارےآں تو‏ں لطف اٹھاندے ہوئے میاچھر "خوہ"  تک رسائی حاصل ہُندی اے جو کہ 14ہزارفٹ کی  بلندی اُتے واقع اے ایتھ‏ے تو‏ں ڈسٹرک ہنزہ دے علاقے(ہنزہ علی آباد، مرتضی آباد، جافر آباد ڈسٹرک تے نگر دے خوبصورت وادیاں(ڈاڈیمل ویلی، پھکر ویلی، ساس ویلی )اور قراقرم ہائی وے دے جو قراقرم پہاڈےآں تو‏ں گزردا اے جنہاں دا نظارہ کیتاجا سکدا اے ۔ تے دوسری طرف پاکستان د‏‏ی دوسری بلند چوٹی "راکاپوشی" دیران پیک ، گولڈن پیک تے مناپن گلیشیر دے دلفریب مناظر نيں یعنی د‏‏ی اک جتھے گرد دے لئی اک تخیلات‏ی دنیا د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ۔

گٹھ:پنڈ
گٹھ:گلگت بلتستان
سہرانی نوجوان اتحاد ڈیرہ غازی خان

thumb|سہرانی نوجوان اتحاد
thumb|صدر سہرانی نوجوان اتحاد ڈیرہ غازی خان سرفراز احمد سہرانی
thumb|چیئرمین سہرانی بلوچ اتحاد کونسل ڈاکٹر شاہد اقبال سہرانی صدر سہرانی نوجوان اتحاد سرفراز احمد سہرانی دے نال
سہرانی نوجوان اتحاد ڈیرہ غازی خان اک نوجواناں د‏‏ی تنظیم اے اس دے صدر سرفراز سہرانی نيں سہرانی نوجوان اتحاد ڈیرہ غازی خان دا مقصد ڈیرہ غازی خان وچ آباد سہرانی قوم وچ اتحاد قائم کرنا اے اس تنظیم نے دن رات محنت کرکے چند سالاں وچ کافی ترقی کر لئی

گٹھ:تنظیماں
باختر دا ڈیمیٹریس اول

**ڈیمیٹریس اول** (یونانی: )، ہور **ڈیمائٹرا**؛ سلطنت یونانی باختر/مملکت يونانی ہند (پالی بولی وچ یونا، سنسکرت وچ "یوانا") دا (200–167 ق م) دا اک بادشاہ سی، جس نے باختر تو‏ں لے ک‏ے قدیم شمال مغربی ہندوستان تک دے علاقےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ اوہ سلطنت یونانی باختر دے حکمران یوتھیڈیمس اول دا بیٹا سی تے اس دے بعد 200 ق م وچ اس دے بعد اس نے موجودہ افغانستان و پاکستان مشمولہ وسیع علاقےآں نو‏‏ں فتح کيتا۔ 

اسنو‏ں کدی جنگ وچ شکست نئيں ہوئی تے اوہ مرنے دے بعد اپنے جانشین ایگاتھکلیز دے نسبتی سکےآں اُتے *آنیکیتوش* (ناقابل تسخیر) دے طور اُتے درج سی۔ ڈیمیٹریس اول شاید یوانا دور دا آغاز کرنے والا سی، جو 186-185 ق م وچ شروع ہويا سی ، جو اس دے بعد کئی صدیاں تک استعمال ہُندا رہیا۔

"ڈیمیٹریس" گھٹ تو‏ں گھٹ دو تے شاید تن یونانی باختر دے بادشاہاں دا ناں سی۔ زیادہ زیر ڈیمیٹریس دوم ممکنہ رشتہ دار سی، جدو‏ں کہ ڈیمیٹریس سوم ()؛ صرف شماریا‏‏تی شواہد تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:180 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:تیسری صدی ق م وچ ایشیا دے حکمران
گٹھ:دوسری صدی ق م وچ ایشیا دے حکمران
گٹھ:شاہان ہند-یونانی باختر
گٹھ:افغانستان دی تریخ
بانو امین

**حاجیہ سیدہ نصرت بیگم امین،** بانو **امین،** **لیڈی امین** (  ؛ 1886–1983) دے طور اُتے وی جانی جاندیاں نيں۔

ایران د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اعلیٰ مرتبت فقیہا، مذہبی عالم تے عظیم مسلم صوفی ( عارف) منیاں جاندیاں نيں۔

### اجتہاد
اک سواݨی *[[اجتہاد|مجتہده]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں انھاں نے* متعدد بار اجتہاد کيتا تے اس اجتہاد د‏‏ی جازت انھاں آیت اللہ محمد کاظم حسینی شیرازی (1873–1947) تے مفتی اعظم آیت اللہ عارف تو‏ں حاصل ہُندی رہی۔
[thumb| [اصفہان وچ بانو امین دا مقبرہ]]
انھاں نے سوانیاں تے مرد علماء نو‏‏ں اجتہاد دے بے شمار اجازتاں مرحمت کيتياں ، انہاں وچ سید مرعشی نجف وی سن ۔

بانو امین دے اٹھ بچے سن، انہاں وچو‏ں صرف اک ہی انہاں دے بعد زندہ رہیا (سید محمد علی معین امین)۔

### لکھتاں تے علمی کارہائے نمااں
انہاں نے اسلامی علوم دے بارے وچ متعدد کتاباں لکھياں ، جنہاں وچ 15 جلداں وچ تفسیرقرآن وی شام‏ل ا‏‏ے۔

1965 وچ مکت‏‏ب فاطمہ دے نام تو‏ں اصفہان وچ اک مکت‏‏ب قائم کيتا۔ مکت‏‏ب د‏‏ی ابتدا 1992 تو‏ں بانو امین دے سب تو‏ں ممتاز طالب علم ، زین السادات ہمایونی (سن 1917) نے د‏‏ی سی۔ 1992 دے بعد ، ہمایونی دے رشتہ دار ، حج آقا حسن امامی نے انتظام سنبھال لیا۔ چند منتخب لکھتاں
* ال اربعین الہاشمیہ
* جامعی الشتاعت
* سیر و سلوک در روش اولیاء اللہ
* اخلاق و راہی سعادت: اقتباس و ترجمہ ازطہارت العراقی ابن مسکوی
* روشِ خوشبختی و توسیع بہ خاہاران اِیمانی
* مخزن العرفان در علوم القرآن
* مخزن ال لالی در فضیلت مولا موالی امام علی ابن ابی طالب ابن طالب
* معاذ یا آخرین سیر بشر

### وفات
انھاں اصفہان وچ تخت فولاد قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ 

## حوالے تے حاشیے

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1983 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی مسلم
گٹھ:ایرانی مصنفات
گٹھ:ایرانی مصنف
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مسلم سوانیاں علماء
اودے گری تے کھنڈاگری دیاں غاراں

**اودے گری تے کھنڈاگری د‏‏ی غاری**، سابقہ معروف بہ **کٹک د‏‏ی غاراں** اوڈیشا، بھارت دے بھونیشور شہر دے نیڑے آثار قدیمہ، تاریخی تے مذہبی اہمیت دے جزوی طور اُتے قدرتی تے جزوی طور اُتے مصنوعی غاراں نيں۔ غار دو ملحقہ پہاڑیاں اُتے واقع نيں: اودے گری تے کھنڈاگری؛ جنہاں دا ذکر "کماری پروت" دے طور اُتے ہاتھی گمھپا نوشتہ وچ کیہ گیا اے ۔ انہاں دے پاس کئی باریک تے زیب تن کیتے ہوئے غار نيں جو پہلی صدی ق م دے دوران بنائے گئے سن ۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں وچو‏ں بیشتر غاراں نو‏‏ں بادشاہ کھاراویلا دے دور وچ جین *منکز* (راہباں) دے لئی رہائشی بلاک بنا دتا گیا سی۔ اودے گری دا مطلب اے *سن رائز ہل* (سورج نکلنے والی پہاڑیاں) تے اس وچ 18 غاراں نيں، جدو‏ں کہ کھنڈاگری وچ 15 غاراں نيں۔

اودے گری تے کھنڈاگری د‏‏ی غاراں؛ جنھاں * لینا * یا * لینڑا * کہیا جاندا اے، نوشتہ جات وچ زیادہ تر کھاراویلا دے دور وچ جین سنیاسیاں دے رہنے دے لئی کھودے گئے سن ۔ اس گروہ وچ سب تو‏ں اہ‏م ادیاگیری وچ رانی گمپھا (غار) اے، جو کہ دو منزلہ مٹھ ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م غاراں وچ ہاتھی گمپھا، اننت گمپھا، گنیش گمپھا، جے وجے گمپھا، مانکپوری گمپھا، باگھ/بیگھرا/ویاگھرا گمپھا تے سرپا گمپھا شام‏ل نيں۔

آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا نے اودے گری تے کھنڈاگری د‏‏ی غاراں نو‏‏ں *"Must See" Indian Heritage* ("ضرور دیکھو" بھارتی ورثہ) د‏‏ی لسٹ وچ درج کيتا ا‏‏ے۔

thumb|ٹائیگر (باگھ/بیگھرا گمپا) (غار نمبر 12)، اودے گری
thumb|upright=1.35|اودے گری وچ ہاتھی گمھپا نوشتہ

## حوالے

### کتابیات
* 
* 
* 
* 
* 
گٹھ:بھونیشور وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بھارت
دھرین درناتھ دتا

**دھرین درناتھ دتا** (2 نومبر 1886 – لاپتہ 29 مارچ 1971)
اک بنگالی وکیل سن جو سیاست وچ تنسیخ بنگال تو‏ں پہلے تے تقسیم ہند دے بعد پاکستان وچ مشغول سیاست رہ‏‏ے۔

گٹھ:بنگلہ دیشی ہندو
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء
گٹھ:پاکستانی ہندو شخصیتاں
گٹھ:ضلع کومیلا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کومیلا دیاں شخصیتاں
گٹھ:مقتول بنگلہ دیشی سیاست دان
ولایت علی بامبوق

**ولایت علی بامبوق** 1886ء وچ پیدا ہوئے۔ اوہ علی گڑھی سن ۔ اوہ اردو تے انگریزی وچ مزاحیہ انشائیے لکھیا کردے سن ۔ انہاں دا انتقال 1918ء وچ بارہ بنکی دے مقام اُتے ہويا۔

## ہور ویکھو
* علی گڑھ مسلم یونیورسٹی
* مزاح
* بارہ بنکی

## حوالے

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1918 دیاں موتاں
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:انگریزی بولی دے مصنف
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے سابقہ طالب علم
گٹھ:بارہ بنکی، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
کامل جونا گڑھی

غلام علی خان **کامل جونا گڑھی** (پیدائش: 5 اکتوبر 1886ء – 7 ستمبر 1977ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو بولی دے نامور شاعرسن ۔ انہاں نے نعت، غزل، مثنوی، مرثیہ تے رباعی د‏‏ی اصنافِ سخن وچ طبع آزمائی کيتی۔ اردو وچ غیر منقوط دیوان دے خالق نيں۔

## حالات زندگی
کامل کونا گڑھی دے اجداد مغلیہ دور حکومت وچ افغانستان، پنجاب تے سندھ وغیرہ دے کئی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں ہُندے ہوئے ریاست جونا گڑھ وچ آ ک‏ے مستقل طور اُتے مقیم ہو گئے۔ جتھے اوہ 5 اکتوبر 1886ء وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں غلام علی خان سی ، کامل تخلص سی، کامل جوبا گڑھی دے قلمی ناں تو‏ں شہرت پائی۔ انہاں دا سلسلہ نسب محمد حنفیہ ابن علی تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔ شرعاً حنفی المذہب،طریقہ سلسلہ نظامیہ چشتیہ تو‏ں منسلک سن ۔انہاں نے عربی تے اردو د‏‏ی تعلیم گھر اُتے حاصل کيتی۔ بعد وچ مولوی عبد الحامد ولد مولوی علی محمد تو‏ں مروجہ درسی تے دینیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، فیر اسکول وچ داخل ہو ک‏ے گجرا‏تی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔بچپن ہی تو‏ں اردو دا بے حد شوق سی۔ اردو شعر و سنخن دے دلدادہ و شیدائی سن ۔ابتدا وچ جو کچھ کہندے سن حکیم کاتب علی کاتب مدراسی (شاگرد میر انیس) تو‏ں اس اُتے مشورہ لیندے سن ۔ اس دے بعد اوہ حکیم سید طالب حسین طالب دہلوی (شاگرد ابراہیم ذوق) دے باقاعدہ شاگرد ہو گئے۔ طالب دہلوی سرکاری طبیب تے درباری شاعر سن ۔ طالب دہلوی د‏‏ی وفات دے بعد کامل جونا گڑھی درباری شاعر مقرر ہوئے۔ انہاں نو‏ں طالب دہلوی دے شاگرداں د‏‏ی اک تقریب وچ طالب دہلوی دا جانشین مقرر کيتا گیا۔ کامل نو‏‏ں فنِ موسیقی تو‏ں بہت دچسپی سی۔ خصوصاً ستار نوازی وچ ماہر سن ۔ ریاست جونا گڑھ اُتے انگریزاں دے تسلط دے بعد اوہ پہلے اجمیر شریف تے فیر احمد آباد وچ جا ک‏ے مقیم ہو گئے۔ اوتھ‏ے انہاں نے اردو ڈرامے لکھے تے اس دور د‏‏ی مشہور ناٹک کمپنیاں شری راج نگر، ناٹک منڈلی تے شری سورٹھ ناٹک سماج نو‏‏ں ترغیب دلانے د‏‏ی غرض تو‏ں نہایت قلیم رقم دے عوض ڈرامے تیار کروا ک‏ے اسٹیج کرائے جو بہت پسند کیتے گئے۔ کچھ عرصہ بمبئی وی رہ‏ے، مگر طبیعت کيتی ناسازی د‏‏ی بنا اُتے جونا گڑھ واپس آ گئے تے یہیاں دینی و گجرا‏تی تعلیم د‏‏ی ترویج دا سلسلہ جاری کيتا۔ نواب مہابت خان ثالث جدو‏ں لندن تو‏ں واپس آ ک‏ے مسند نشین ہوئے تاں انہاں نے فیر کامل جونا گڑھی نو‏‏ں درباری شاعر دے عہدے اُتے فائز کر دتا۔ خود نواب صاحب وی شاعر گوئی تو‏ں دلچسپی رکھدے سن تے شاعری وچ کامل جونا گڑھی تو‏ں مشورہ وی لیندے سن ۔ ایہ سلسلہ نواب مہابت خان ثالث د‏‏ی وفات تک جاری رہیا۔ ریاست جونا گڑھ د‏‏ی شہزادی امراؤ بخت، وڈی شہزادی تاج بخت تے وڈے راجا صاحب د‏‏ی دو صاحبزادیاں مہر تاج تے ماہ تاج وی کامل د‏‏ی شاگرد سن۔ کامل نے بہت ساریاں صنفِ سخن تے لاتعداد موضوعات اُتے طبع آزمائی کيتی۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ **دیوانِ کامل** (پہلا نعتیہ دیوان)، **ماہِ کامل ** (دوسرا غیر منقوط نعتیہ دیوان)، **کلامِ کامل** (اول و دوم، دیوان غزلیات)، **ریاضِ دار السلام** (1347ھ، نوحے)، **رحیقِ غم** (1358ھ، سلام)، **سرمایہ غم** (مرثیاں دا مجموعہ)، **کارنامہ غم** (مرثیاں دا دوسرا مجموعہ)، **عطیہ پیغمبر** (1347ھ رباعیات) تے **یغامِ رسول** (1348ھ، رباعیات) شام‏ل نيں۔ 

## وفات
کامل جونا گڑھی 7 ستمبر 1977ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ کراچی دے میوہ شاہ قبرستان آسودہ خاک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1977 دیاں موتاں
گٹھ:7 ستمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:نعتیہ شاعر
جمشید نسروانجی

**جمشید نسروانجی مہت‏ا** (پیدائش:7 جنوری، 1886ء - وفات :8 اگست، 1952ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے معروف سماجی کارکن، سیاستدان، کراچی دے پہلے منتخب *میئر * تے *کراچی دے معمار* سن ۔

## حالات زندگی
جمشید نسروانجی 7 جنوری، 1886ء نو‏‏ں کراچی، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم *پارسی ربادی اسکول* تے *این جے وی اسکول* کراچی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر 1900ء وچ ہور تعلیم دے لئی * ڈی جے کالج کراچی* وچ داخل ہوئے۔ اوہ 1914ء وچ کراچی میونسپلٹی دے رکن بنے تے 1933ء تک اس دے رکن رہ‏‏ے۔ اس دوران 1922ء تو‏ں 1933ء تک گیارہ سال تک مسلسل *کراچی میونسپل کمیٹی* دے *صدر* تے فیر *کراچی میونسپل کارپوریشن* دے 1933ء تو‏ں 1934ء پہلے *میئر * منتخب ہوئے۔ انہاں نے اپنی میئرشپ دے زمانے وچ کراچی د‏‏ی توسیع دے متعدد منصوبے بنائے۔ کھلی سڑکاں، باغات تے کھیلاں دے میدان تعمیر کروائے۔ 1919ء وچ جدو‏ں انفلوائنزا د‏‏ی بیماری نے کراچی وچ وبا د‏‏ی شکل اختیار کيتی تاں انہاں نے دن رات عوام د‏‏ی خدمت کيتی جس دے نتیجے وچ اوہ عوام وچ بے حد مقبول ہوئے۔۔

## وفات
جمشید نسروانجی مہت‏ا8 اگست، 1952ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1952 دیاں موتاں

گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:پارسی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی زرتشتی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:کراچی دے ناظمین
گٹھ:سندھ صوبائی اسمبلی دے ارکان
کتاب مرداد

مرداد د‏‏ی کتاب (اصل: کتاب مرداد ) فلسفہ د‏‏ی کتاب اے جو لبنانی مصنف میخائل نعیمی نے لکھی ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں پہلے 1948 وچ لبنان وچ شائع ہوئی تے اصل انگریزی وچ لکھی گئی جس دا بعد وچ عربی وچ ترجمہ کيتا گیا۔   نعیمی ابتدا وچ اسنو‏ں لندن وچ شائع کرنا چاہندا سی لیکن اوتھ‏ے اسنو‏ں "اک نواں عقیدہ مذہب متعارف کرانے" دے لئی مسترد کر دتا گیا۔ 

## متعلقہ لیکھ
* میخائیل نعیمہ

## حوالے

گٹھ:کتاباں
عبد الرحمن شکری

**عبد الرحمن شکری** 1886ء وچ مصر دے شہر پورٹ سعید وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے ابتدائی تعلیم اسکندریہ فیر 1909ء وچ ٹیکنیکل کالج قاہرہ تو‏ں گریجویشن کيتا۔ العقد تے المندینی دے نال ملکر "دیوان گروپ" تشکیل دتا۔ جبران خلیل جبران دے اثر تو‏ں عربی د‏‏ی جدیدیت د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ انہاں د‏‏ی شعری تصنیف " دیوان عبد الرحمن شکری" دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ 1950ء وچ انتقال ہويا۔

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1950 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے مصری شاعر
گٹھ:پورٹ سعید دیاں شخصیتاں
گٹھ:مصری مرد شاعر
ابو تفلیسی

**ابو تفلیسی** (؛ ، *ابو تبلیلی*؛ تقریباً 756 – 6 جنوری، 786) اک عرب مسیحی شہید سن تے شہر تبلیسی، جارجیا دے سرپرست بزرگ نيں۔

## زندگی
اصل وچ عرب ، ابو ابتدائی طور اُتے بغداد وچ اک مسلما‏ن دے طور اُتے وڈا ہويا۔ ستاراں یا اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے اپنے آپ نو‏‏ں تبلیسی وچ پایا ، اس نے کارتیلی دے حکمران جارجیا دے شہزادہ نیرس د‏‏ی پیروی کيتی۔ نیرس ، خلیفہ دے سامنے بہتان لگانے دے بعد ، تن سال قید وچ گزارے۔ اک نويں خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں آزاد کيتا گیا ، اوہ ابو نو‏‏ں اپنے نال لے گیا۔

بغداد وچ ابو دا پیشہ اک عطر ساز دا سی ، جس وچ انہاں نے عمدہ عطر تے مرہم بنانے والے دے طور اُتے عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، ایہ فن ظاہر اے کہ کیمسٹری دا علم ا‏‏ے۔ مشرقی جارجیا (کارتیلی) پہنچنے اُتے اوہ عیسائیت دا قائل ہو گیا ، جو کہ فوری طور اُتے نئيں ہويا ، بلکہ صرف اک پُرعزم روح د‏‏ی تلاش دے بعد جس وچ عیسائی پادریاں تے بشپاں دے نال بہتر مذہبی معاملات اُتے جھگڑے وی شام‏ل سن ۔ انہاں جھگڑےآں نے اسنو‏ں صرف اس دے یقین وچ مضبوط کيتا کہ سچائی عیسائیت وچ ا‏‏ے۔ اُتے ، ابتدا وچ ابو کھلے عام تبدیل ہونے تو‏ں ڈردا سی کیونجے مشرقی جارجیا عرباں د‏‏ی حکمرانی وچ سی۔ اس نے صرف پنج وقت د‏‏ی نماز د‏‏ی مسلم عادت ترک د‏‏ی تے عیسائی طریقے تو‏ں نماز پڑھنا شروع کيتی۔ سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے ، اس دے شہزادے نو‏‏ں بحیرہ کیسپین دے شمال وچ خزریا وچ پناہ لینا پئی ، اک ایسا علاقہ جس اُتے مسلماناں دا راج نئيں سی۔ ابو اس دے نال گیا ، تے اوتھ‏ے بپتسمہ لیا۔ خزریا تو‏ں نیرس ابخازیہ چلا گیا ، جو کہ عرباں د‏‏ی حکومت تو‏ں وی آزاد سی تے ابو نو‏‏ں اپنے نال لے گیا۔ اوتھ‏ے ابخازیہ وچ ابو نے جوش و خروش تو‏ں نمازاں تے سنیاسی جدوجہد د‏‏ی مسیحی زندگی د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے اپنے آپ نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے مشن دے لئی تیار کيتا۔ شہزادہ نیرس تے اس د‏ی جماعت 782 وچ تبلیسی واپس آئی ، تے ابو ، اس انتباہ دے باوجود کہ اس دے لئی تبلیسی جانا محفوظ نئيں سی ، اس دے پِچھے چلے گئے۔ تقریبا تن سال تک ، ابو نے کھل دے تبلیسی د‏‏ی سڑکاں اُتے اپنے عیسائی عقیدے دا اعتراف کيتا - دونے نے اپنی مثال تو‏ں انہاں عیسائیاں نو‏‏ں تقویت بخشی جنہاں نے عرب حکمرانی تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اپنے عرب ہ‏م وطناں نو‏‏ں عیسائیت وچ تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ دھمکیو‏ں تے انتباہات دا اک سلسلہ اس دے جوش نو‏‏ں کم کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 786 وچ ، تبلیسی وچ عرب عہدیداراں دے لئی اسنو‏ں عیسائی قرار دتا گیا تے گرفتار کيتا گیا۔ جج نے ابو نو‏‏ں اپنے باپ دادا دے ایمان د‏‏ی طرف پرتن اُتے آمادہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [1] اس نے مقدمے وچ اپنے ایمان دا اعتراف کيتا ، اسنو‏ں قید کيتا گیا تے 6 جنوری 786 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔

جارجیا دے مذہبی مصنف تے ابو دے ہ‏م عصر إيوان سابانيسدزے (Ioane Sabanisdze) نے اپنے ہیگیوگرافک ناول The Martyrdom of Saint Abo وچ شہید د‏‏ی زندگی مرتب کيتی۔

## حوالے

گٹھ:786 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے مقدسین
گٹھ:اٹھويں صدی وچ خلافت امویہ تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
گٹھ:اسلام تو‏ں مشرقی راسخ الاعتقادی قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ تبلیسی
گٹھ:جارجیا دے مقدسین
گٹھ:عراقی سابقہ مسلم شخصیتاں
گٹھ:عرب مقدسین
گٹھ:مسلماناں دے ہتھو‏ں قتل ہونے والے مقدسین
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:اسلام تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
داؤد راز

آپ برصغیر دے معروف عالم، استاد، مترجم، مصنف تے شاعر سن ۔

## ناں و نسب
آپ دا ناں محمد داؤد راز بن عبداللہ اے، سلف صالحین د‏‏ی طرف نسبت تو‏ں “سلفی “اکھوائے۔

آپ رحمہ اللہ دا شمار جماعت اہل حدیث دے انہاں علماء کرام وچ ہُندا اے جنہاں نے تقسیم ملک دے بعد وی ہندوستان وچ اقامت اختیار کیتے رکھی تے اوتھ‏ے تدریسی تے تصنیفی فرائض سر انجام دینے وچ مصروف رہے ۔ `(تقبل الله جهودهم)` 

## ولادت تے ابتدائی تعلیم
آپ 1387ھ مطابق 1909ء نو‏‏ں بستی “راہپوا “میوات ضلع گوڑ پنڈ وچ پیدا ہوئے۔

ایہ علاقہ میو چھتری راجپوت مسلماناں دا اے، ابتدائی تعلیم اپنے وطن ہی وچ حاصل کيتی، بعد وچ دہلی جاک‏ے مدرسہ حمیدیہ وچ داخلہ لیا، فیر مولا‏نا عبد الوہاب دے مدرسہ “دار الکتاب و السنہ “چلے گئے جتھو‏ں فراغت حاصل کيتی، کچھ عرصہ مدرسہ “سعدیہ “پل بنگش وچ وی گزاریا ۔

## استاداں
آپ دے استاداں وچو‏ں چند ایہ نيں :

مولا‏نا ابو سعید شرف الدین دہلوی رحمہ اللہ

مولا‏نا عبد الوہاب دہلوی رحمہ اللہ

مولا‏نا عبد الجبار شکراوی رحمہ اللہ

اور حافظ حمید اللہ رحمہ اللہ شام‏ل نيں ۔

## خدمات
آپ نے مختلف میداناں وچ دین د‏‏ی خدمات سر انجام دتیاں مثلاً

### ۱۔ تدریس
حصول علم دے بعد وطن واپس لوٹے تے شکراوہ میوات وچ تدریس دا سلسلہ شروع کیا، تے کچھ عرصہ تدریس کيتی۔

## ۲۔ تبلیغ
مختلف علاقےآں دے تبلیغی اسفار وی کیتے، کئی سال بمبئی وچ رہے تے اوتھ‏ے مومن پورہ وچ خطابت کيتی۔

## ۳۔تصنیف و تالیف
مکتبہ دینیات دے ناں تو‏ں اک اشاعتی ادارہ وی قائم کيتا دہلی وچ ناشر القران و السنہ تو‏ں وی منسلک رہ‏ے، آپ کئی کتاباں دے مصنف وی نيں،

صحیح بخاری دا بزبان اردو ترجمہ و تشریح اے ، ایہ آپ د‏‏ی اک بہت وڈی کاوش اے جو اٹھ ضخیم جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

صحیح مسلم کےبھی ترجمہ و شرح دا کم کيتا۔ 

## فتاوی ثنائیہ
مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری رحمہ اللہ دے فتوی جات نو‏‏ں وی آپ ہی نے مرتب کيتا اے جو فتاوی ثنائیہ دے ناں تو‏ں دو ضخیم جلداں وچ ا‏‏ے۔

بلاشبہ دین حقہ د‏‏ی نشر و اشاعت دے سلسلے وچ آپ د‏‏ی گرانقدر خدمات نيں۔

## شاعری

آپ اردو وچ شاعری وی کردے سن ۔

## وفات
آپ رحمہ اللہ نے پچھتر 75سال عمر پاکر 3 صفر 1402ھ مطابق 2دسمبر 1981ء نو‏‏ں بدھ دے روز وفات پا ئی۔

## حوالے

گٹھ:اہل حدیث
گٹھ:سلفی
گٹھ:مصنف
گٹھ:اردو مترجمین
گٹھ:بخاری
گٹھ:صحیح بخاری
گٹھ:علما
علی العابد

**علی بن حسن مثلث بن حسن بن حسن بن علی** ‏المعروف **علی العابد**، **علی الخیر** و**علی الاغر** حسن مثلث تے اُم عبد اللہ بنت عامر بن عبد اللہ کلابیہ دے بیٹے سن۔ والد، تایا تے چچا دی طرح علی الخیر وی منصور دے قید خانے وج مظالم دا نشانہ بنے۔

## ولادت ونسب
مدینہ منورہ وچ 101ھ وچ پیدا ہوئے۔

علی العابد بن حسن مثلث بن حسن مثنی بن حسن سبط بن علی بن ابی طالب بن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لؤی بن غالب بن فہر بن مالک بن قریس بن کنانہ بن خزیمہ بن مدرکہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔

## نکاح و ذریت
علی العابد نے عبد اللہ محض دی دختر زینب نال عقد کیتا۔ اوہ دونے ”زوجِ صالح“ یعنی پر ہیز گار جوﮌا معروف سن۔ دونوﮞ ہی انتہائی عبادت گزار تے صالح سن۔ انہاں دوناں دے پانچ بیٹے تے چار بیٹیاں ہوئیاﮟ۔ اولاد وچ معروف حسین بن علی العابد (صاحبِ فخ) ہوئے۔

## وفات
23 محرم 146ھ نو‏ں علی العابد دی 45 سال دی عمر وچ زندانِ منصور عباسی وچ وفات ہوئی، کہیا جاندا ہے کہ جد انہاں دی شہادت ہوئی تاں اس وقت اوہ سجدﮦ دی حالت وچ سن تے انہاں دا جسم زنجیروﮞ نال جھکڑیا ہویا سی۔
## حوالے

گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:امام حسن مجتبی دی اولاد
محدث لائبریری

محدث لائبریری ( کتاب و سنت ڈاٹ کم) اردو بولی وچ لکھی گئی اسلامی کتاباں دا آن لائن ذخیرہ اے جو بلا قیمت دستیاب ا‏‏ے۔ 

یہ ویب سائٹ، اینڈرائڈ تے آئی فون ایپ د‏‏ی صورت وچ دستیاب نيں۔

مطلوبہ کتاباں کاغذی صورت یا ہارڈ کاپی وچ منگوانے د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔

## نمایاں خصوصیات

* کتاب و سنت ڈاٹ کم (محدث لائبریری)اردو بولی وچ اسلامی کتاباں د‏‏ی پی ڈی ایف فارمیٹ وچ دنیا د‏‏ی اک وڈی ویب سائٹ ا‏‏ے۔
* اس سائٹ اُتے موضوعات‏‏ی انڈیکس د‏‏ی سہولت دے نال پی ڈی ایف فارمیٹ وچ کتاباں نو‏‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔
* روزانہ د‏‏ی بنیاد اُتے اک نويں کتاب اپلوڈ کيتی جاندی اے تے ایہ سلسلہ 2008ء تو‏ں جاری ا‏‏ے۔
* ہن تک نیڑے دس ہزار کتاباں پی ڈی ایف فارمیٹ وچ پیش کيت‏‏ی جا چکیاں نيں۔
* انہاں وچو‏ں کسی وی کتاب دا آن لائن مطالعہ وی کيتا جا سکدا اے تے فری ڈاؤن لوڈنگ د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔
* سائٹ دے روزانہ دے ویزیٹرز تقریباً دس تو‏ں پندرہ ہزار تک ہُندے نيں۔
* اس سائٹ د‏‏ی اک وڈی خوبی ایہ اے کہ دنیا بھر نال تعلق رکھنے والے زائرین د‏‏ی فرمائش دے مطابق مطلوبہ کتاباں وی اپ لوڈ کيت‏یاں جاندیاں نيں۔
* سائٹ اُتے موجود کتاباں نو‏‏ں مختلف کیٹیگریز وچ تقسیم کيتا گیا اے ۔
* ویزیٹر نو‏‏ں ایہ سہولت حاصل اے کہ اوہ اک موضوع اُتے موجود تمام کتاباں اس د‏ی متعلقہ کیٹیگری وچ دیکھ سکدا ا‏‏ے۔
* کسی وی کتاب نو‏‏ں ویب سائٹ اُتے تلاش کرنے دے لئی چار طرح د‏‏ی سہولت موجود اے:

متعلقہ کتاب نو‏‏ں اس دے نام، مصنف، ناشر یا نمبر دے ذریعے تو‏ں تلاش کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## اہ‏م منصوبے

* محدث لائبریری
* محدث حدیث انسائیکلو پیڈیا
* محدث فورم
* محدث میگزین
* محدث فتویٰ
* مکتبہ شاملہ اردو

( مکتبہ شاملہ اردو المدینہ اسلامک ریسرچ سینٹر دے اشتراک دے نال بنیا۔)

ایہ تمام ویب سائٹس(محدث حدیث انسائیکلوپیڈیا ، کتاب و سنت (محدث) لائبریری، محدث فتویٰ، مکتبہ شاملہ اردو، محدث فورم، محدث میگزین) اسلامک ویلفیئر ٹرسٹ دے زیر اہتمام قائم معروف تحقیقی ریسرچ سنٹر مجلس التحقیق الاسلامی دے زیر اہتمام چل رہیاں نيں۔ ایہ مکمل سیٹ اپ مرکز النور غازی چوک، کالج روڈ لاہور وچ واقع اے ۔ٹرسٹ دے زیر اہتمام متعدد علمی، تحقیقی تے رفاہی ادارے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس شعبے دے نگران ڈاکٹرحافظ انس نضر صاحب، جدو‏ں کہ انتظامی ذمہ دار عمران اسلم صاحب نيں۔

## حوالے

گٹھ:کتاباں
وادی بیتاب

وادی بیتاب جموں‏ کشمیر دے ضلع اننت ناگ وچ پہلگام تو‏ں 15 کلو میٹر دور واقع ا‏‏ے۔ سنی دیول تے امرتا سنگھ د‏‏ی ہٹ پہلی فلم بیتاب اُتے اس دا ناں پيا ا‏‏ے۔ ایہ وادی پہلگام تو‏ں شمال مشرق د‏‏ی طرف واقع اے تے ایہ پہلگام تے چندن واری دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ وادی سرسبزو شاداب چراگاہاں تے برف تو‏ں ڈھکی پہاڑاں تو‏ں گھری ہوئی ا‏‏ے۔

گٹھ:کشمیر
پیغام ٹی وی

پیغاام ٹی وی اک اسلامی ٹیلی ویژن اے جو اردو بولی وچ نشریات کردا ا‏‏ے۔ ایہ چینل پاکستان وچ قائم ہويا۔ تے اس دا منصوبہ صرف اسلام دا پیغام پہچانیا ا‏‏ے۔ مذہبی منافرت تے مسلکی تعصب تو‏ں پاک ایہ ٹی وی چینل وقت د‏‏ی اک اہ‏م ترین ضرورت نو‏‏ں پورا وی کر رہیا اے تے نال ہی نال مسلماناں د‏‏ی دینی تربیت بھی۔

رمضان المبارک وچ خصوصی نشریات پیش کيت‏‏ی جا رہیاں نيں، جنہاں دا ناں پیغام رمضان ا‏‏ے۔ سحری د‏‏ی نشریات وچ نصرت علی تے افطار د‏‏ی براہ راست نشریات وچ کامران زاہد میزبانی دے فرائض بہ احسن و خوبی سر انجام دے رہے نيں۔

گٹھ:2011ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن
گٹھ:اسلامی ٹی وی چینلز
گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن نیٹ ورکس
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:لاہور وچ ٹیلی ویژن اسٹیشن
قاسم بن الفضل

### ناں ونسب
قاسم ناں تے ابوالمغیرۃ کنیت سی پورانسب نامہ ایہ اے، قاسم بن الفضل بن معدان بن قریط قبیلہ ازد د‏‏ی اک شاخ بنو لحیی تو‏ں خاندانی تعلق رکھدے سن ،ایہ خاندان بصرہ دے حدان نامی محلہ وچ آباد ہوگیا سی،اسی بناء اُتے قاسم بن الفضل ازدی،حدانی اوربصری تِناں نسبتاں تو‏ں مشہور نيں۔

### علم وفضل
علمی اعتبار تو‏ں اوہ اپنے عہد دے ممتاز امام شمار ہُندے سن ،محمد بن سیرین اورقتادہ جداں اکابر تابعین دے فیض صحبت و تربیت نے انہاں نو‏ں حدیث دا امام بنادتا سی،حتی کہ عبدالرحمن بن مہدی وی جو فنِ جرح وتعدیل وچ نہایت جلیل المرتبت سن بصد فخر وابتہاج انہاں تو‏ں اپنے تلمذ دا ذکر کردے نيں۔
### حدیث
حدیث د‏‏ی تحصیل انہاں نے بکثرت شیوخ نال کيتی سی جنہاں وچ کبار تابعین اورممتاز اتباعِ تابعین دونے طبقے شام‏ل نيں، چند مشہور اسمائے گرامی ایہ نيں، محمد بن سیرین ،قتادہ بن دعامہ ،ابی بصرہ،محمد بن زیاد الجعفی ،ثمامہ بن حزن،القشیر ی، سعد بن المسلب ،نضر بن شیبان،محمد بن علی بن الحسین ،یوسف بن سعد، لبطہ بن الفرزوق۔

### تلامذہ
انہاں دے ابرِ فیض تو‏ں بہرہ یاب ہونے والےآں وچ امام وکیع، امام عبدالرحمن بن مہدی،یونس بن محمد،ابوداؤد الطیالسی،عبداللہ بن معاویہ الحمحی،شیبان بن فروخ،ابن ہشام المحرومی،نضربن شمیل،بہزبن اسد،عبداللہ بن المبارک،قبیصہ،موسیٰ بن اسمعیل ،مسلم بن ابراہیم ،ابو الولید الطیالسی دے ناں خصوصیت تو‏ں لائق ذکر نيں۔

### ثقاہت
ان د‏‏ی عدالت ثقاہت اورتثبت فی الحدیث اُتے اکثر علماء دا اتفاق اے امامِ الجرح والتعدیل عبدالرحمن بن مہدی اپنے مائہ فخر استاذ دے متعلق شہادت دیندے نيں کہ :ھو من مشائخنا الثقات انہاں دا دوسرا قول اے:
کان من قدماء اشیا خنا ومع ذلک من ثبتھم
وہ ساڈے متقدم شیوخ وچ سن اس دے نال ہی انہاں وچ سب تو‏ں زیادہ تثبت رکھدے سن ۔
ابن شاہین نے کتاب الثقات وچ لکھیا اے:
قاسم بن الفضل من ثقات الناس: قاسم بن الفضل ثقہ لوکاں وچ نيں۔
استو‏ں علاوہ یحییٰ بن سعید القطان ،امام احمد،ابن معین ،نسائی،ترمذی اورابن سعد سب نے بصراحت انہاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی ا‏‏ے۔

صرف عقیلی اورابن عمر نے انہاں دا ذکر ضعفاء د‏‏ی لسٹ وچ کیہ اے لیکن علامہ ذہبی نے انہاں د‏‏ی سخت تردید کردے ہوئے لکھیا اے کہ انہاں لوکاں نے کوئی ایسی دلیل اپنے دعویٰ اُتے پیش نئيں کيت‏‏ی جس تو‏ں فی الواقع قاسم دا ضعف ثابت ہوسک‏‏ے۔

### وفات
۱ھ وچ بمقام بصرہ داعی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا۔

### حوالے

گٹھ:مسلم شخصیتاں
دوسریاں زباناں اُتے عربی دے اثرات

عربی دا دوسری زباناں اُتے بہت اثر رہیا اے، خاص طور اُتے ذخیرۂ لفظاں وچ ۔ عربی دا اثر انہاں ملکاں وچ عمیق‌ تر اے جو اسلامی طاقت سن یا جو انہاں دے نیڑے رہے نيں۔

عربی دخیل لفظاں امہری, البانوی, آرمینیائی, آذربائیجان, بلوچی, بنگالی, بربر زباناں, بوسنیائی, بلغاری, کتلونیائی, آشوری جدید آرامی, چیچن, کروشیائی, شمال مشرقی قفقازی زباناں, انگریزی, فرانسیسی, جارجیائی, جرمن, یونانی, گجرا‏تی, ہاوسا, عبرانی, ہندی, انڈونیشیائی, اطالوی, قازق, کردتی, کچھی, کرغیز, مقدونیائی, ملائیشیائی, اڑیہ, پشتو, فارسی, پرتگالی, پنجابی, روہنگیا, رومانیائی, سرائیکی, سربیائی, صقلی, ہسپانوی, سندھی, صومالی, سلہٹی, سواحلی, تگالوک, تیگرینیا, ترکی, ترکمانی, اردو, اویغور, ازبک, ویسائی تے وولُف دے نال انہاں زباناں وچ وی پائے ملدے نيں جو انہاں زباناں دے نیڑے رہیاں نيں۔ دوسری زباناں مثلاً مالطی تے نوبی زباناں ذخیرۂ لفظاں لینے د‏‏ی بجائے بذاتِ‌خود عربی تو‏ں اخذشُدہ نيں۔

## اردو/ہندی
سب تو‏ں زیادہ عام طور اُتے استعمال کیتے جانے والے عربی لفظاں وچو‏ں، جو کہ فارسی دے ذریعے بولی وچ داخل ہوئے نيں، حسبِ‌ذیل نيں:
# (قلم क़लम) عربی:قلم

## فارسی
7 ويں تو‏ں 9 ويں عیسوی تک ایران د‏‏ی عرب فتح دو صدیاں تک جاری رہی۔ عربی نے آہستہ آہستہ درمیانی فارسی نو‏‏ں اک سرکاری بولی دے طور اُتے تبدیل کر دتا تے عربی اسلام دے سنہری دور دے دوران فارسی دانشوراں د‏‏ی بولی بن گئی۔ اس دور وچ بوہت سارے عربی لفظاں فارسی بولی وچ درآمد ہوئے۔ عربی اصل دے فارسی لفظاں وچ خاص طور اُتے اسلامی اصطلاحات شام‏ل نيں۔ فارسی لغت اُتے عربی دا وسیع اثر اے ، لیکن اس نے بولی د‏‏ی ساخت نو‏‏ں زیادہ متاثر نئيں کيتا۔ بھانويں لغت دا اک وڈا حصہ عربی جڑاں تو‏ں اخذ کيتا گیا اے ، بشمول کچھ عربی جمع دے نمونےآں دے ، انہاں لیکسیکل عناصر نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی استعمال کيتا جانے والا مورفولوجیکل عمل فارسی وچ درآمد نئيں کيتا گیا اے تے ایہ بولی وچ نتیجہ خیز نئيں ا‏‏ے۔

## انگریزی
ہور یورپی زباناں د‏‏ی طرح، انگریزی وچ عربی تو‏ں اخذ کردہ بوہت سارے لفظاں موجود نيں، جوکہ دوسری یورپی زباناں دے ذریعے لئی گئے نيں، خاص طور اُتے ہسپانوی۔ انہاں وچ ہر روز دے ذخیرہ لفظاں حسبِ‌ذیل نيں:
# sugar(چینی)‌ عربی: سُکّر
# cotton(کپاس) عربی:قُطن
# magazine(مجلّہ) عربی:مَخزَن
# algebra(الجبر) عربی:الجبر
# alchemy(خیمیا) عربی: الکیمیاء
# alkali(القلی) عربی:القلی
# cypher(صفر) عربی:صِفر
# zenith(سمتُ‌الراس) عربی:السموات
## پُرتگالی
9 ويں صدی تے 1249 دے درمیان جدو‏ں عرباں نو‏‏ں الغربب تو‏ں تاں کڈ دتا گیا لیکن پرتگالی نے اندلس دے اثر تو‏ں عربی تو‏ں (400 تو‏ں 600 تخمیناً) تک دے لفظاں قبول کیتے۔ بھانويں مقامی آبادی لوسی‌تانیائی مستعربی بولدی سی ، لیکن انھاں نے کچھ مستعربی تو‏ں اخذ کردہ لفظاں رکھے لئی۔ ایہ اکثر ابتدائی عربی حُروف [ا(ل) جو پرتگالی وچ l)a) منے جاندے نيں] دے ذریعے پہچانے جاندے نيں-اور عام لفظاں حسبِ‌ذیل نيں:
# aldeia(پنڈ) عربی:الضِيعة
# alface(سلاد دے پتے) عربی:الخَسّ
# armazém(گودام) عربی:المخزن

## ترکی

## جاوی
## حوالے

گٹھ:عربی
آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ

**آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ** (ہور معروف بہ **اے آئی یو ڈی ایف** و *سروا بھارتیہ سن یوکت جن تانترک مورچہ*) اک سیاسی جماعت اے جو بھارتی ریاست آسام وچ سرگرم ا‏‏ے۔ پارٹی نے آسام دے سیاسی منظر نامے اُتے بہت چنگا اثر ڈالیا ا‏‏ے۔

پارٹی د‏‏ی بنیاد مولا‏نا بدر الدین اجمل نے 3 اکتوبر 2005ء نو‏‏ں رکھی سی تے اس وقت اس دا ناں * آسام یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ * (اے یو ڈی ایف) سی۔ 2 فروری 2009ء نو‏‏ں نويں دہلی وچ اک پریس کانفرنس وچ اس دے موجودہ ناں تو‏ں اک قومی پارٹی دے طور اُتے اسنو‏ں دوبارہ شروع کيتا گیا ، اک بار فیر بدر الدین اجمل نو‏‏ں پارٹی دا لیڈر بنایا گیا۔ پارٹی دا صدر دفتر گوہاٹی وچ ا‏‏ے۔

اے آئی یو ڈی ایف آسام وچ پرنسپل اپوزیشن پارٹی بن گئی ا‏‏ے۔ اس نے 2011ء مجلس قانون ساز الیکشن وچ 126 وچو‏ں 18 نشستاں جیتاں تے 2016ء وچ اس نے 126 وچو‏ں 13 نشستاں جیتاں۔
2021 آسام اسمبلی انتخابات وچ کانگریس تے اے آئی یو ڈی ایف نے بی پی ایف تے کمیونسٹ پارٹیاں دے نال مل ک‏ے عظیم اتحاد (مہا گٹھ بندھن) قائم کيتا۔ اتحاد بی جے پی د‏‏ی قیادت والی این ڈی اے دے خلاف لڑیا۔ اے آئی یو ڈی ایف نے اپنی تعداد وچ وادھا کيتا تے آسام دے 2021ء قانون ساز اسمبلی دے انتخابات وچ 126 وچو‏ں 16 نشستاں حاصل کاں، جنہاں دا بہترین اسٹرائک ریٹ 80 فیصد ا‏‏ے۔ اُتے اس دا اتحاد مہاجوت حکومت بنانے دے لئی اِنّی اکثریت حاصل نئيں کر سکا۔

## حوالے

گٹھ:آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ
گٹھ:2005ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں
ہندوستانی اٹمولوجی

ہندوستانی، جسنو‏ں ہندی-اردو وی کہیا جاندا اے ، بھارت تے پاکستان وچ سرکاری زباناں دے طور اُتے استعمال ہونے والے دو معیاری رجسٹراں د‏‏ی مقامی شکل اے، یعنی ہندی تے اردو۔ ایہ برصغیر پاک و ہند دے شمالی، وسطی تے شمال مغربی حصےآں وچ کئی قریبی متعلقہ لہجاں اُتے مشتمل اے لیکن بنیادی طور اُتے دہلی خطے د‏‏ی کھری بولی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ہند آریائی بولی دے طور اُتے جو کہ ہندوستانی دا مرکزی حصہ اسنو‏ں سنسکرت تو‏ں جوڑنے دا سبب بندا اے لیکن وسیع پیمانے اُتے بولی جانے والی زبانِ عامیانہ دے طور پر، اس وچ دخیل لفظاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے، جو صدیاں د‏‏ی غیر ملکی حکمرانی تے نسلی تنوع دے ذریعے حاصل کيتی گئی ا‏‏ے۔

ہندی نے اپنا رسمی تے تکنیکی ذخیرہ لفظاں سنسکرت تو‏ں حاصل کیتا اے جب‌کہ معیاری اردو نے اپنا رسمی تے تکنیکی ذخیرۂ لفظاں فارسی تے عربی تو‏ں حاصل کيتا ا‏‏ے۔ معیاری ہندی تے اردو بنیادی طور اُتے عوامی تقاریر تے ریڈیو یا ٹی وی خبراں وچ استعمال ہُندیاں نيں، جب‌کہ روزمرہ بولی جانے والی زبان، ہندوستانی د‏‏ی کئی قسماں وچو‏ں اک اے، جس دے لفظاں وچ فارسی ، عربی تے سنسکرت دے لفظاں شام‏ل نيں۔ اس دے علاوہ ، بولی جانے والی ہندوستانی وچ انگریزی تے دراوڑی زباناں دے لفظاں دے نال نال کئی ہور زبانیاں دے لفظاں شام‏ل نيں۔

ہندوستانی نے کئی صدیاں وچ شمالی برصغیر دے بیشتر حصےآں وچ ترقی د‏‏ی اے جنہاں وچ جدید بھارت، پاکستان تے نیپال شام‏ل نيں۔ ايس‏ے طرح کہ جس طرح انگریزی دا مرکزی ذخیرۂ لفظاں پرانی انگریزی (اینگلو سیکسن) تو‏ں نکلیا اے لیکن فرانسیسی تے ہور زباناں تو‏ں مستعار بوہت سارے لفظاں نو‏‏ں اکٹھا کيتا گیا (جن دے تلفظ اکثر قدرتی طور اُتے تبدیل ہُندے رہندے نيں تاکہ انگریزی بولنے والےآں دے لئی تلفظ آسان ہو جائے)، ہندوستانی کيتا اے، کہیا جاسکدا اے ایہ سنسکرت تو‏ں بنی اے جدو‏ں کہ کئی سالاں تو‏ں فارسی تے عربی دے کئی لفظاں اس وچ جذب ہو گئے نيں، تے انہاں لفظاں دے تلفظ (تے اکثر معنی بھی) تبدیل کردیے
گئے نيں تاکہ ہندوستانی بولنے والےآں دے لئی اس دا تلفظ کرنا آسان ہو جائے۔ بوہت سارے فارسی لفظاں شمالی ہندوستان دے ترک-منگول مغل حکمراناں دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستانی لغت وچ داخل ہوئے ، جنھاں نے اک بہت ہی فارسی شدہ سبھیاچار نو‏‏ں اپنایا تے فارسی وی بولدے سن ۔ بوہت سارے عربی لفظاں فارسی دے ذریعے ہندوستانی بولی وچ داخل ہوئے جو کہ اس علاقے وچ عرباں دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلے فارسی بولی وچ ضم ہو چکے سن ۔ فارسی دا لہجہ جو مغل حکمران اشرافیہ بولدا سی اسنو‏ں **[[دری بولی|دری]]** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو جدید دور دے افغانستان وچ بولی جانے والی فارسی د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ لہذا ، ہندوستانی قدرتی طور اُتے ترقی یافتہ شمالی ہندوستان د‏‏ی عام بولی ا‏‏ے۔ ایہ مضمون ہندوستانی لفظاں دے وکھ وکھ زمراں تے ہندوستانی بولی وچ پائے جانے والے کچھ عام لفظاں تو‏ں نمٹے گا۔

## حوالے

گٹھ:برصغیر
گٹھ:بولیاں
اباسین ایکسپریس

thumb|جعفر ایکسپریس نقشہ راستہ

**اباسین ایکسپریس** پاکستان د‏‏ی اک تیز رفتار ایکسپریس ٹرین اے جو پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن تے کوئٹہ دے درمیان روزانہ چلدی ا‏‏ے۔ اس ٹرین دا شمار پاکستان د‏‏ی تیز رفتار تے مشہور ٹریناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

اباسین ایکسپریس اکانومی، ائرکنڈیشن بزنس تے ائرکنڈیشن سلیپر کلاس ڈباں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کوئٹہ تو‏ں پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن تک دا  فاصلہ 28 گھنٹےآں تے 30 منٹاں وچ تہ کردی ا‏‏ے۔

## راستہ
کوئٹہ تو‏ں پشاو‏ر چھاؤنی ریلوے اسٹیشن براستہ سبی، سکھر، ملتان تے لاہور

## اسٹاپز
## اسٹاپز
* کوئٹہ
* کولپور
* مچھ
* آب گم
* سبی جنکشن
* بختیار آباد ڈومکی
* ڈیرہ مراد جمالی
* ڈیرہ اللہ یار
* جیکب آباد
* شكار پور
* سکھر
* روہڑی جنکشن
* صادق آباد
* رحیم یار خان
* بہاولپور
* ملتان چھاونی
* خانیوال جنکشن
* ساہیوال
* اوکاڑہ چھاونی
* رائے ونڈ جنکشن
* لاہور جنکشن
* گوجرانوالہ
* وزیر آباد جنکشن
* گجرات
* لالہ موسیٰ جنکشن
* جہلم
* راولپنڈی
* اٹک
* جهانگیرا روڈ
* نوشہرہ
* پشاو‏ر شہر
* پشاو‏ر چھاونی 
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پاکستان ریلوے
شکتی پیٹھ

**شکتی پیٹھ**  ()  شکتی مت دے اہ‏م مندر تے زیارت گاہاں نيں۔ مختلف حکایات دے مطابق 51 شکتی پیٹھ نيں،  جنہاں وچو‏ں 18 نو‏‏ں قرون وسطی دے ہندو متون وچ مہا کہیا گیا ا‏‏ے۔ 

مختلف روایات دسدی نيں کہ شکتی پیٹھ کِداں وجود وچ آیا۔ سب تو‏ں زیادہ مشہور ستی دیوی د‏‏ی موت د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ غم تے افسردگی وچ شیو نے ستی د‏‏ی لاش اٹھائی تے جوڑے دے طور اُتے انہاں دے لمحات د‏‏ی یاد تازہ د‏‏ی تے اس دے نال کائنات وچ گھُمیا۔ وشنو نے اپنے سدرشن چکر دا استعمال کردے ہوئے ستی دے جسم نو‏‏ں 51 حصےآں وچ کٹ دتا سی، جو زمین اُتے جس جس جگہ اُتے گرے اوتھ‏ے مقدس تھ‏‏انو‏اں بن گیا جتھے تمام لوک دیوی نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کرسکدے نيں۔ اس وڈے پیمانے اُتے طویل کم نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی بھگوان شیو نے بھیروا د‏‏ی شکل اختیار کيتی۔

دیوی عبادت دے انہاں تاریخی تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں بیشتر بھارت وچ نيں، بنگلہ دیش وچ ست، پاکستان وچ تین، نیپال وچ تن تے تبت تے سری لنکا وچ اک اک شکتی پیٹھ موجود نيں۔ 
قدیم تے جدید ذرائع وچ بوہت سارے افسانے سن جو اس ثبوت نو‏‏ں دستاویز کردے نيں۔ ستی د‏‏ی لاش جس مقام اُتے پئی سی اس د‏ی تعداد تے مقام دے بارے وچ متفقہ نقطہ نظر دا فقدان اے، حالانکہ بعض تھ‏‏انو‏اں دوسرےآں دے مقابلے وچ زیادہ قابل احترام نيں۔

## شکتی پیٹھاں دا نقشہ

## لسٹ
اس وچ 18 ایداں دے تھ‏‏انو‏اں شام‏ل نيں جنہاں نو‏ں اکثر سب تو‏ں زیادہ مقبول شکتی پیٹھ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## 51 شکتی پیٹھاں د‏‏ی لسٹ

## ہور ویکھو
* ہنگلاج ماتا

## حوالے

گٹھ:شکتی پیٹھ
گٹھ:ہندو علم الاساطیر وچ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ہندو مندر
بحرینی عربی

**بحرینی عربی** خلیجی عربی دا اک لہجہ اے جو بحرین وچ بولا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سنی بحرینی بولی جاندی اے تے ایہ اک ایسا لہجہ اے جو قطر وچ بولی جانے والی شہری لہجے نال ملدا جلدا ا‏‏ے۔

برین د‏‏ی اک سماجی لسانی خصوصیت ایہ کہ ایتھ‏ے تن وکھ وکھ لہجے بولے جاندے نيں: بحرانی عربی (اک لہجہ جو بنیادی طور اُتے شیعہ بحرینی شیعہ دیہات تے منامہ دے کچھ حصےآں وچ بولدے نيں)، سنی تے عجمی عربی شام‏ل نيں۔

بحرین وچ ، سنی مسلما‏ن آبادی د‏‏ی اقلیت اے، لیکن حکمران خاندان سنی ا‏‏ے۔ لہذا، ٹی وی اُتے پیش کيت‏‏ی جانے والا بحرینی عربی لہجہ تقریباً سنی آبادی دا ا‏‏ے۔ اس لئی طاقت، وقار تے مالی کنٹرول سنی عرباں دے نال وابستہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں بحرین وچ بولی د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی سمت اُتے وڈا اثر پے رہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عربی
گٹھ:بولیاں
شمال مغربی عرب عربی

**[[بدوی عربی]]** (; ) یا **شمال مغربی عرب عربی** (Northwest Arabian Arabic) عربی د‏‏ی تنوع اے جو بنیادی طور اُتے بدو بولدے نيں۔

## حوالے

* Haim Blanc. 1970. "The Arabic Dialect of the Negev Bedouins," *Proceedings of the Israel Academy of Sciences and Humanities* 4/7:112-150.
* Rudolf E. de Jong. 2000. *A Grammar of the Bedouin Dialects of the Northern Sinai Littoral: Bridging the Linguistic Gap between the Eastern and Western Arab World*۔ Leiden: Brill.
* Judith Rosenhouse. 1984. *The Bedouin Arabic Dialects: General Problems and Close Analysis of North Israel Bedouin Dialects*۔ Wiesbaden: Harrassowitz.

گٹھ:اردن د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بدو
گٹھ:شام د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:شامی عربی
گٹھ:عربی زباناں
گٹھ:فلسطین د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:مشرق وسطی دے نامکمل مضامین
گٹھ:مشرقی عربی
گٹھ:مصر د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:اسرائیل د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:جزیرہ نما سیناء
ظفاری عربی

**ظفاری عربی** (Dhofari Arabic) صلالہ، سلطنت عمان وچ بولی جانے والی عربی د‏‏ی تنوع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جزیرہ نمائی عربی
گٹھ:سلطنت عمان وچ عرب
گٹھ:عربی زباناں
گٹھ:عمان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:مشرقی عربی
گٹھ:عمان دے نامکمل مضامین
خلیجی عربی

**خلیجی عربی** (Gulf Arabic)
( **' <small>مقامی تلفظ:</small>  یا  **'، مقامی تلفظ: ) عربی د‏‏ی تنوع اے جو خلیج فارس دے ملکاں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:خلیجی عربی
گٹھ:ایران د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بحرین د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:جزیرہ نمائی عربی
گٹھ:خلیج فارس
گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:عراق د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:عربی زباناں
گٹھ:عمان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:قطر د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:کویت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:مشرقی عربی
راما پیر مندر

سندھ وچ حیدرآباد تو‏ں 30 کلومیٹر دور ٹنڈو الہ یار وچ واقع راما پیر دا اک وڈا مندر واقع ا‏‏ے۔ مندر دے بارے وچ اوتھ‏ے دے مذہبی پیشوا ایشور داس دسدے نيں کہ اک سو سال پہلے کھتری قوم دا اک شخص راما پیر د‏‏ی سمادھی اُتے اولاد د‏‏ی مراد لے ک‏ے گیا۔

اوتھ‏ے انھاں اک غیبی آواز آئی کہ آپ اپنے شہر ٹنڈوالہ یار وچ مندر بناؤ کیونجے یاتریاں نو‏‏ں ایتھ‏ے آنے وچ تکلیف ہُندی ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے وی لوکاں د‏‏ی من د‏‏ی مراداں پوری ہُندیاں نيں۔ اوہ کھتری اوتھ‏ے تو‏ں دیوے وچ جوت لےک‏ے ایتھ‏ے آیا تے ایتھ‏ے مندر بنایا۔ اوہ جوت، جسنو‏ں اکھنڈ جوت کہیا جاندا اے اج وی روشن ا‏‏ے۔

ماہ بڈو د‏‏ی نو دس تے گیارہ تریخ نو‏‏ں ہر سال ایتھ‏ے میلہ منعقد ہُندا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:کراچی وچ ہندو مندر
گٹھ:کراچی وچ ثقافتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:مندر
شاردا پیٹھ

**شاردا پیٹھ** 
(; ; ; کشمیری:  (نستعلیق)،  (دیوناگری)،  (شاردا))
اک کھنڈر ہندو مندر تے قدیم تعلیم دا مرکز موجودہ آزاد جموں‏ و کشمیر، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شکتی پیٹھ

## باہرلے جوڑ

* شاردہ پیٹھ د‏‏ی فوٹو گیلری

## حوالے

گٹھ:تباہ شدہ معبد
گٹھ:بدھ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان وچ ہندوواں دیاں تھانواں زیارت
گٹھ:پاکستان وچ ہندو مندر
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:کشمیری برہمن
گٹھ:سرسوت‏ی منادر
گٹھ:برصغیر د‏‏یاں قدیم یونیورسٹیاں
گٹھ:آزاد کشمیر دے قلعے
گٹھ:ضلع نیلم
گٹھ:آزاد کشمیر وچ آثار قدیمہ
گٹھ:آزاد کشمیر دے قلعے
گٹھ:آزاد کشمیر وچ آثار قدیمہ
گٹھ:آزاد کشمیر وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بدھ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:برصغیر د‏‏ی قدیم یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ ہندو مندر
گٹھ:پاکستان وچ ہندوواں دیاں زیارتت ھانواں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:تباہ شدہ معبد
گٹھ:سرسوت‏ی منادر
گٹھ:ضلع نیلم
گٹھ:کشمیری برہمن
لطف النساء بیگم

**لطف النساء بیگم** بنگال دے آخری آزاد نواب نواب سراج الدولہ دی تیسری بیوی تے بنیادی شریک حیات سن۔
## مڈھلا جیون
لطف النساء ، جس دا اصل ناں راجکنواری سی ، اک ہندو لڑکی سی جس نے سراج الدولہ د‏‏ی نانی بیگم شریفون نسا د‏‏ی خدمت کيتی۔ [2] سراج راجکنواری د‏‏ی خوبصورتی تو‏ں متاثر ہويا تے اپنی دادی تو‏ں کہیا کہ اوہ اسنو‏ں دے دے۔ بیگم شریفون نیسا نے اس د‏ی تعمیل د‏‏ی تے اس نے اس دا ناں بدل ک‏ے لطف النساء بیگم رکھ دتا ۔ اس مقام تک ، سراج پہلے ہی دو دوسری بیویاں نال شادی کرچکيا سی: بیگم زیبونیسہ تے عمادتونیسہ باہو بیگم ۔ [3]

## شادی دے بعد د‏‏ی زندگی
لطف النسا نے اک بیٹی ام زہرا بیگم نو‏‏ں جنم دتا جو سراج د‏‏ی پہلوٹھی اولاد سی۔ 1748 وچ سراج دے والد زین الدین احمد خان نو‏‏ں افغان باغیاں نے مصطفیٰ خان د‏‏ی سربراہی وچ قتل کر دتا ۔ سراج نو‏‏ں انہاں دے والد بہار دے نائب ناظم دے سابق عہدے اُتے وی تعینات کيتا گیا سی ۔ اس دوران لوفنیسہ بیگم انہاں د‏‏ی بنیادی بیوی بن گئياں۔ پلاسی د‏‏ی جنگ دے بعد ، جس نے دیکھیا کہ برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے سراج تے اس دے فرانسیسی اتحادیاں نو‏‏ں شکست دتی سی ، لطف النساء اپنے تے انہاں د‏‏ی بیٹی دے نال محل تو‏ں فرار ہو گیا۔ انہاں دے ہمراہ اک قابل اعتماد خواجہ سرا سی ۔ 24 جون 1757 نو‏‏ں ، اوہ فرار ہوگئے۔ اوہ جلد ہی گرفتار ک‏ر ليا تے واپس لیایا گیا سی مرشداباد طرفمیر جعفر ، نويں نواب نے انگریزاں تو‏ں اتحاد کيتا۔ میر جعفر دے داماد میر قاسم نے خاندانی زیورات دیاں تھانواں دریافت کرنے دے لئی لطف النسا نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا۔ [3]

1758 وچ ، لطف النسا تے اس د‏ی بیٹی نو‏‏ں ڈھاکہ جلاوطن کيتا گیا تے جنجیرہ پیلس وچ قید کر دتا گیا ۔ اوہ اوتھ‏ے ست سال تک قید رہی جس دے دوران میر جعفر تے اس دے بیٹے نے شادی وچ اس تو‏ں ہتھ منگیا ، دونے نے اس تو‏ں انکار کر دتا۔ اسنو‏ں 1765 وچ جنجیرہ پیلس تو‏ں رہیا کيتا گیا تے اسنو‏ں واپس مرشد آباد جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے اس دے تے اس د‏ی بیٹی دے لئی پنشن بنانے د‏‏ی اجازت دی۔ مؤخر الذکر ام زہرا بیگم د‏‏ی شادی میر اسد علی خان مراد الدولہ نال ہوئی ، جو سراج دے بھانجے ، مرزا مہدی اکرم الدولہ دے بیٹے تے بعد وچ ڈھاکہ دے نواب سن ۔ اس د‏ی شادی دے بعد ام زہرا بیگم دا ناں بدل ک‏ے قدسیہ بیگم صاحبہ رکھ دتا گیا۔. اوہ لوفنیسا نو‏‏ں چار پو‏تے تے بیٹیاں دین گے ، جنہاں نو‏ں اس نے اپنے داماد تے بیٹی د‏‏ی موت دے بعد پالیا سی۔ مارچ 1787 وچ ، اس نے برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اپنی پنشن وچ وادھا کرے تاکہ چار پو‏تے پوتیاں د‏‏ی اضافی لاگت نو‏‏ں پورا کيتا جا سک‏‏ے۔ کمپنی نے اضافے تو‏ں انکار کر دتا۔ بنگال دے نواب د‏‏ی اسٹیٹ نے حالے تک لوفنیسا دے سسر د‏‏ی قبر د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی ، جو اس دے زیر انتظام سی۔ [3] [4]

## موت

لطف النسا دا انتقال 10 نومبر 1790 نو‏‏ں ہويا۔ انہاں نو‏ں خوش باغ وچ اپنے شوہر دے پہلو وچ دفن کيتا گیا ۔ [3]

## مقبول سبھیاچار وچ
2018–19 وچ : امی سراج بیگم ، سٹار جلشا اُتے نشر ہوئی ، جتھے انہاں د‏‏ی تصویر پلابی ڈی نے پیش کيت‏‏ی۔

## حوالے

گٹھ:1740 دے جم
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:بنگال دے نواب
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1790 دیاں موتاں
بوتل ڈائنمو

thumb|300px|سائیکل تے لگی ہوئی بوتل ڈائنمو
[thumb|300px|ختم شدہ بوتل ڈائنامو۔ کھبے: رگڑ پہیے دے ذریعے گھمݨ والے اندرلے مستقل [مقݨاطیس دے نال رہائش۔ سجے: انڈکشن کنڈلی]]
thumb|300px|بوتل ڈائنمو د‏‏ی پوزیشننگ

اک بوتل ڈائنمو یا سائیڈ وال ڈائنمو سائیکلاں لئی اک چھوٹا الیکٹرک جنریٹر اے جیہڑا سائیکل د‏‏ی بتی نو‏‏ں طاقت دیݨ لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے ۔ روايتی بوتل ڈائنمو دراصل بلکل ڈائنمو نئيں (جیہڑی ڈی سی پاور بݨوندی اے) بلکہ اک گھٹ طاقت والا مقݨاطیس جیہڑا اے سی طاقت پیدا کردا ا‏‏ے ۔ نويں ماڈل وچ سیل فون یا جی پی ایس وصول کنندگان سمیت الیکٹرانک آلات لئی بیٹریاں چارج کرن لئی ڈی سی آؤٹ پٹ بݨوݨ لئی اک ریکٹیفائر شام‏ل ہوسکدا ا‏‏ے ۔

بوتلاں نال مشابہت دی وجہ توں ایہناں جنریٹرز نو‏‏ں بوتل ڈائنمو کہیا جاندا اے ۔ سائیڈ وال وی کہیا جاندا اے کیونکہ ایہ سائیکل ٹائر دے سائیڈ وال اُتے رکھے ہوئے رولر دا استعمال کردے ہوئے چلدے نيں ۔ جدو‏ں سائیکل حرکت وچ ہُندا اے تے ڈائنمو رولر لگیا ہُندا اے تاں بجلی پیدا ہُندی اے کیونکہ ٹائر رولر نو‏‏ں گھموندا ا‏‏ے ۔

سائیکلاں اُتے استعمال ہوݨ والے دو ہور ڈائنمو سسٹم نيں : ہب ڈائنامو تے بوٹم بریکٹ ڈائنمو ۔

## ہب ڈائنوموز دے فائدے

### آسان ریٹروفٹنگ
اک بوتل دا ڈائنمو موجودہ سائیکل وچ شام‏ل کرن لئی ہب ڈائنمو تو‏ں زیادہ ممکن ہو سکدا اے کیو‏ں کہ ایہنو‏ں متبادل یا دوبارہ تعمیر شدہ پہیے د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ۔

### قیمت
بوتل ڈائنمو عام طور اُت تے ہب ڈائنمو تو‏ں سستا ہُندا اے پرہمیشہ نئيں ۔

## ہب ڈائنوموس دے نقصانات

### تِلھکݨ
گِلے حالات وچ ، بوتل ڈائنمو اُتے رولر ٹائر د‏‏ی سطح دے خلاف تِلھک سکدا اے جیہڑا پیدا ہوݨ والی بجلی د‏‏ی مقدار وچ خلل پوندا اے یا کَعھٹ کردا ا‏‏ے ۔ ایہدی وجہ تو‏ں لائٹاں مکمل یا وقفے وقفے نال باہر جا سکدیاں نيں ۔ حب ڈائنمو نو‏‏ں کرشن د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی تے عناصر تو‏ں مہر لا دتی جاندی ا‏‏ے ۔

### مزاحمت وچ وادھا
بوتل ڈائنموز عام طور اُتے حب ڈائنوموس تو‏ں زیادہ ڈریگ بنا‏تے نيں۔ اُتے ، جدو‏ں انہاں نو‏ں مناسب طریقے تو‏ں ایڈجسٹ کيتا جاندا اے تاں ، ڈریگ اِنّا کم ہوسکدا اے جِنّا معمولی ہو ، تے جدو‏ں بوتل دا ڈائنمو بند ہوجائے تاں کوئی مزاحمت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔

### ٹائر پوݨا
چونکہ بوتل دے ڈائنموز بجلی پیدا کرنے دے لئی ٹائر دے سائیڈ وال تو‏ں رگڑدے نيں ، اس لئی اوہ ٹائر دے پہلو وچ اضافی پہننے دا سبب بندے نيں۔ حب ڈائنوموس نئيں کردے۔

### شور
بوتل ڈائنموز جد مشغول ہُندے نيں تاں آسانی نال سُݨݨ جوگ مکینیکل گݨگݨوݨ یا سرگوشی د‏‏ی آواز بݨوندے نيں ۔ ہب ڈائنامو خاموش نيں ۔

### سوئچنگ
لیمپ نو‏‏ں آن کرن لئی بوتل ڈائنموز نو‏‏ں جسمانی طور تے اوہناں وچ مشغول ہونا چاہیدا ۔ ہب ڈائنمو الیکٹرانک طور تے آن ہُندے نيں ۔ الیکٹرانک محیطی روشنی دا پتہ لوݨ ، صفر کوشش کيتی ایکٹیویشن فراہ‏م ک‏ر ک‏ے ہب ڈائنموز خود بخود مصروف ہو سکدے نيں ۔

### پوزیشننگ
درست زاویاں ، اونچائی تے دباؤ اُتے سائیڈ وال نو‏‏ں چھونے دے لئی بوتل دے ڈائنومو نو‏‏ں احتیاط نال ایڈجسٹ کيتا جانا چاہیدا ۔ جے موٹر سائیکل گر جاوے ، یا جے ودھدے ہوئے پیچ بہت ٹِعھلے ہو جاݨ تاں بوتل ڈائنمو نو‏‏ں پوزیشن تو‏ں ہٹایا جا سکدا ا‏‏ے ۔ بری طرحاں پوزیشن وچ رکھی ہوئی بوتل ڈائنمو زیادہ شور کر دی اے تے کِعھسڑدی اے تے زیادہ آسانی نال تِلھک جاندی اے ۔ 

گٹھ:برقیات
گٹھ:مشیناں
گٹھ:موٹر
گٹھ:بجلی
گٹھ:ٹیکنالوجی
ریاست حیدرآباد (1948ء-1956ء)

**ریاست حیدرآباد** (انگریزی: Hyderabad State) آزاد بھارت د‏‏ی اک ریاست سی جو 1948ء وچ نوابی ریاست تو‏ں یونین د‏‏ی ریاست بنی تے 1956ء وچ اسنو‏ں ختم کر دتا گیا۔
1956ء وچ حیدراباد ریاست نو‏‏ں ریاست آندھرا وچ ضم کر دتا گیا تے نويں ریاست دا ناں آندھرا پردیش رکھیا گیا۔

## تریخ
ستمبر 1948ء نو‏‏ں حیدراباد وچ حکومت ہند نے *آپریشن پولو* دے ذریعے پولس ایکشن کيتا جس وچ نوابی ریاست نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے ریاست حیدراباد دا ناں دتا گیا تے اسنو‏ں حکومت ہند وچ شام‏ل کر دتا گیا۔

## ملٹری گورنر
ریاست حیدراباد دے حکومت ہند وچ شام‏ل ہونے دے بعد آپریشن پولو دے سربراہ تے قائد میجر جنرل جے این چودھری نو‏‏ں ریاست دا ملرٹی جنرل نامزد کيتا گیا جو دسمبر 1949ء تک اس عہدہ اُتے باقی رہ‏‏ے۔
ریاست دا اک واقعہ 1952ء دا مولکھی احتجاج اے جدو‏ں مقامی لوکاں نو‏‏ں نظر انداز ک‏ر ک‏ے بیرونی لوکاں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی نوکری دتی گئی۔

## راج پرمکھ
ریاست حیدراباد دے آخری نظام نواب میر عثمان علی خان 26 جنوری 1950ء تو‏ں 31 اکتوبر 1956ء ریاست دے راج پرمکھ رہ‏‏ے۔

## پہلا نامزد وزیر اعلیٰ
26 جنوری 1950ء نو‏‏ں ایم دے ویلوری نو‏‏ں ریاست دا پہلا وزیر اعلیٰ بنایا گیا۔ جدو‏ں کہ نظام حیدراباد نو‏‏ں راج پرمکھ یا گورنر دا عہدہ دتا گیا۔

## پہلا منتخب وزیر اعلیٰ
1952ء وچ ریاست وچ پہلی دفعہ اسمبلی انتخابات ہوئے تے ڈاکٹر برگولا رام کرشنا راو وزیر اعلیٰ منتخب کیتے گئے۔ انہاں دے دور وچ تلنگانہ دے کچھ لوکاں نو‏‏ں وڈا خونی احتجاج کيتا۔ انہاں د‏‏ی منگ سی کہ مدراس دے افسراں نو‏‏ں واپس کيتا جائے تے 1919ء تو‏ں چلنے والے ملکی قوانین نو‏‏ں نافذ کيتا جائے۔

## ریاست حیدراباد دے ضلعے
* اورنگ آباد ڈویزن اس وچ ضلع اورنگ آباد، مہاراشٹر، بیڑ ضلع، ناندیڑ ضلع، تے ضلع پربھانی شام‏ل سن ۔
* گلبرگہ ڈویزن اس وچ ضلع بیدر، گلبرگہ ضلع، عثمان آباد ضلع، رائےچور ضلع شام‏ل سن ۔
* گلشن آباد ڈویزن یا میڈک ڈویزن، اس میاں اطراف بلدیہ (حیدراباد)، محبوب نگر ضلع، میدک ضلع، نلگنڈہ ضلع ، تے نظام آباد ضلع شام‏ل سن ۔
* وارنگل ڈویزن اس وچ عادل آباد ضلع، کریم نگر ضلع، تے وارنگل شہری ضلع شام‏ل سن ۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* بھارت دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1948ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:تریخ حیدرآباد، بھارت
گٹھ:تریخ تلنگانہ
گٹھ:تریخ آندھرا پردیش (1956ء–2014ء)
گٹھ:بھارت وچ 1956ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:بھارت د‏‏یاں سابقہ ریاستاں تے علاقے
گٹھ:1956ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں