open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امرتا شیرگل

**امرتا شیرگل** اک پنجابی مصورہ سی ۔

**امریتا شیرگل** (30 جنوری 1913, – 5 دسمبر 1941) اک پنجابی ہندستانی پینٹر سی۔ اوہدا پیو اک سکھ پنجابی تے ماں ہنگری دی سی۔

 
## جم
20 ویں صدی دی باصلاحیت چترکارا، بچپن توں ہی کلا، سنگیت، اداکاری نال یارانہ پاؤنن والی، پنج کو سال دی عمر وچ ماں کولوں سنیاں کہانیاں، پری کہانیاں دے چتر الیک کے اسنوں دکھان والی، 8 سال دی عمر وچ ہی پیانو، وائلن اتے ہتھ ازماؤن والی، کینوس دا ساتھ نبھاؤنن والی، بھارت دی فریدہ کاہلو اکھواؤنن والی، اپنے کم راہیں وکھرتا الونڈی اتے گہری چپّ سرجن والی، لگھو-چتر سٹائلاں بسیلی، کانگڑا، راجستھان، مغل نوں چترت کرن والی، وومن ایٹ باتھ (1940)، وومن ایٹ چارپائی (1940) مورتاں راہیں خاص سٹائل ابھارن والی امرتا شیرگل دا جم پنجابی پروار دے جمپل نوکری کرتا، سنسکرت اتے فارسی دے ودوان امراؤ سنگھ شیرگل مجیٹھیا دے گھر ہنگری مول دی یہودی پیرا گلوکارہ ماں ماریہ اینٹونی گوٹسمن دی ککھوں بڈاپیسٹ (ہنگری) وکھے 30 جنوری 1913 نوں ہویا اس پروار وچ دوسری لڑکی اندرا سندرم 13 مارچ 1914 نوں پیدا ہوئی۔ جد ماریہ اینٹونی شہزادی بنبا نال بھارت آ کے گایا تاں امراؤ سنگھ نال بنی نیڑتا 4 فروری 1912 نوں ویاہ وچ بدل گئی ۔
## مڈھلاجیون
امرتا نے پیرس اتے فلورنس دے سانتا اننجیاتا آرٹ سکول وچوں ٹریننگ لئی اس توں پہلاں اس نے گرینڈ چاؤمیئر وچ پیئرے ویلنٹ دے اتے اکول ڈیس بیؤکس-آرٹسس وچ لیوسئن سائمن دی نگرانی وچ مشق وی کیتی سی اخیر ماریہ دوہاں دھیاں نوں لے کے 24 جون 1924 نوں واپس آ گئی۔ ایہہ پروار 1928 تک سمر ہل شملہ وچ ہی رہا۔ امرتا نے 21 سال دی عمر وچ 1934 نوں سمر ہلّ شملہ وکھے سٹوڈیؤ بنایا، غیرملکی چترکاراں دے مڈھلے اثر نوں لامبھے کردیاں، بھارتی روائتاں نوں اپناؤندیاں 1936 وچ اجنتا اتے پہاڑی بھارتی چترکلا نوں سمجھیا حقیقت دے نزدیک ہو کے بھارتی پینڈو عورت نوں چترت کریا دکھن بھارتی برہمچاری اتے دکھن بھارتی پینڈو، بازار ول جاندے ہوئے کیلے ویچن والا چتر آدی اسدی تبدیلی دا ہنگارا بھردے ہن۔ چارکول جاں پانی-رنگاں دی ورتوں کرن والی امرتا جد کلا دنیا وچ داخل ہوئی تاں اس ویلے کسے عورت چترکار دا کوئی ناں -نشان نہیں سی۔
## پیرس وچ
اوہ 1929 توں 1934 تک پیرس رہی جتھے پئر وائلاں اتے پیرس دی قومی کلا یونیورسٹی (اکول نیشنال دی بو آرس) وچ داخلہ وی لیا اسنوں پروفیسر سموں دی بھرپور مدد وی ملی *ینگ گرلز* ناں دی پینٹنگ نال 1934 وچ گرانڈ سولین ادارہ دی میمبر بنن والی ایشیا دی پہلی لڑکی امرتا نے ستمبر 1935 وچ شملہ آرٹ سوسائٹی دی سالانہ نمائش لئی دس کرتاں بھیجیاں جنھاں وچوں جد پنج واپس آ گئیاں تاں اس نوں غصہ چڑھ گیا اتے اس نے ادارہ ولوں دتے گئے ‘مہاراجہ فریدکوٹ انعام’ نوں موڑدیاں خلاف وجوں خط وی لکھیا ۔ جس نوں شملہ فائین آرٹ سوسائٹی دے نرنائکاں نے سنبھال کے رکھیا ہویا اے۔ 
## پہلی نمائش
مارچ 1936 اتے نومبر 1938 دے انعام اعزاز اس دا حوصلہ بنے اس نے اپنے 30 تصویراں دی پہلی نمائش 1937 نوں لاہور وچ لائی، اگلے سال 18 جولائی 1938 نوں امرتا نے اختلافاں دے باو جود اپنے ہنگیریئن چچیرے/مسیرے بھرا ڈاکٹر وکٹر اگان نال ویاہ کروا لیا۔ پھر اوہ اپنے پشتینی گھر گورکھپور وچ جا وسی۔ ادھر ماریہ اتے  مرحوم پہلی بیوی توں 4 بچیاں دے پیؤ امراؤ سنگھ درمیان کڑواہٹ وی ماڑی رہی ۔ 
## موت
اپنے شوہر نال لاہور گئی امرتا 5 دسمبر 1941 نوں اچانک ہی 28 ورھیاں دی عمر وچ چل بسی۔

اسدیاں یاداں نوں اج وی بھارت وچ ادب نال سمبھالیا پیا اے جو اس دی یاد دواؤندیا آ رہیاں نے اتے دواؤندیاں ہی رہنگیاں۔

## ہورویکھو
## حوالے

 
## بارلے جوڑ

گٹھ:پنجابی پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:پینٹر

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
تحصیل لاوا

**تحصیل لاوا** پنجاب، پاکستان دے ضلع تلا گنگ دی اک تحصیل اے ۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع تلا گنگ
گٹھ:پنجاب
ایمن الظواہری

**ایمن محمد ربی الظواہری** (عربی:  محمد ربيع الظواهري&lrm; 'ایمن محمد ربیعہ-اواوری، جم 19 جون، 1951) ال قاعدہ دے حال لیڈر ہن اتے اسلامسٹ تنظیم دے سینئر اہلکار ہن۔ اس نوں شمالی امریکہ، ایشیا، افریقہ اتے  مشرق وسطی وچ حملے کرن کرکے یاد کیتا جاندا اے۔ 2012 وچ، اسنے مسلماناں نوں مسلم دیساں وچ مغربی سیلانیاں نوں اغوا کرن دی اپیل کیتی۔

ستمبر 11 دے حملیاں توں بعد، امریکہ دے خارجہ  ڈیپارٹمنٹ نے الظواہری نوں پھڑن دے  لئی دتی جان والی جانکاری جاں خفیہ جانکاری لئی 25 ملیان ڈالر دا انعام رکھیا اے۔ اوہ القاعدہ دے مکھّ میمبر وجوں القاعدہ پابندی کمیٹی ولوں زمین پابندیاں لاگوُ کردا اے۔

اس نوں ابو محمد(أبو محمّد)،) ابو فاطمہ(أبو فاطمة) ، ابو ابراہم(محمّد إبراهيم)، ، ابو عبداللہ (أبو عبدالله)، ابو المعز(أبو المعز) ، د ڈاکٹر، دِ ٹیچر، نور (نور)،, استاز (پروفیسر)، ابو محمد نور الدین عبد المجز / عبدال موز / عبدالمعز(عبدالمعز) دے ناواں نال وی جانیا جاندا سی۔

#### القاعدہ
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:القاعدہ
گٹھ:عرب
ہند پارتھی سلطنت

**ہند-پارتھی سلطنت** دے حکمران گوندوپھاردئد خاندان تے ہور حاکم سن جو کدے وسطی ایشیاء  دے علاقےآں دے حاکم سن جنھاں نے موجودہ پاکستان دے بوہتے علاقےآں سمیت جنوبی افغانستان تے بھارتی پنجاب دے کچھ علاقےآں تے ایہ سلطنت قائم کیتی  سی  تے ایہ دور پہلی صدی توں کچھ عرصے قبل دا اے۔اس سلطنت دا دارالحکومت پاکستانی پنجاب دا شہر ٹیکسلا سی جبکہ اپنے آخری دور دے کچھ سالاں وچ انھاں نے دار الحکومت کو پشاور توں اکبل دے درمیان کسیے علاقے وچ منتقل کیتا ۔ایہ سلطنت اشکانی سلطنت سے متاثر سی کیونکہ دوناں دا دور اک دوسرے دے بعد دا اے تے انھاں نوں کچھ لوگ ایرانی نسل دے خیال کردے نیں تے سمجھدے نیں کہ ایہ لوگ پارتھیا دے علاقے دے مشرق وچ رہندے سن انہاں دے لقب گوندو پھارس دا مطلب "وقار دے حاصل کنندہ " دے نیں۔

## اہم حکمران

* Gondophares I (c. 20 BC – first years AD) Coin
* Gondophares II Sarpedones (first years AD – c. 20 AD)Coin
* Abdagases I (first years AD – mid-1st century AD) Coin
* Gondophares III (Gadana/Gudana)، previously Orthagnes (c. 20 AD – 30 AD)
* Gondophares IV Sases، previously Sases, (mid-1st century AD)
* Ubouzanes، (late-1st century AD)
* Pacores (late 1st century AD) Coin
## ہور ویکھو
* گادری، تیسرے بادشاہ (Gudana) دے بھائی "گاد" دی نسل ــ

## حوالے

## بیرونی رابطے

گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:افغانستان دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سلطنت اشکانیان
گٹھ:سلطنت
اولیور ہیویسائیڈ

**اولیور ہیویسائیڈ** (جم:کیمڈن، لندن 18 مئی 1850 – موت:ٹورکئے، ڈیون 3 فروری 1925) اک آپ ہی سکھئت انگریز الیکٹریکل انجینیئر، حساب دان اتے طبعیاتی سائنسدان سی۔

بھاویں اپنے سمیاں دوران اوہ دنیا دا اک مشہور سائنسدان سی، پر اجکلھ دی دنیا نوں پتہ نہیں اے کہ اسنے ریاضی اتے فزکس وچ کنا یوگدان دتا سی۔ اسنے بجلئی سرکٹاں نوں سمجھن لئی کمپلیکس انکاں دی ورتوں کیتی سی اتے الیکٹرومیگنیٹک ویو تھیوری تے بہت سارا کم کیتا سی جس نال ڈفرینشیئل مساواتاں نال کم کرن لئی نویں طریقیاں نوں لبھنا ضروری ہو گیا۔ اسنے میکسویل مساواتاں اتے ویکٹر کیلکولس اپر وی کم کیتا۔ آئینوسفیئر دا اک حصہ وی اسدے نام اپر رکھیا گیا سی جسنوں کینیلی-ہیویسائیڈ پرت کیہا جاندا اے۔ اسدا سبھاء بہت تکھا سی جس کرکے اسنوں بہت سارے لوک اسنوں اک پاگل سائنسدان کہندے سن۔

## جیون
ہیویسائیڈ دا جم کیمڈن، لنڈن وکھے ہویا سی۔ اسدا پیؤ اک نپن لکڑ نقاش سی۔ اسدا چاچا، سر چارلس وھیٹسٹون (1802–1875)، نے ٹیلیگراف بناؤن وچ اسدی مدد کیتی سی اتے ایؤسٹن ریلوے سٹیشن تے 1837 وچ مشہور استعمال کیتے سن۔

ہیویسائیڈ نکے قد دا سی اتے اسدے وال لال رنگ دے سن۔ جدوں اوہ چھوٹا سی تاں اسنوں لال بخار دی بیماری سی جس نال اوہ تھوڑھا بولا ہو گیا سی، خاص کرکے اپنے جیون دے آخری سمیاں وچ۔ ہیویسائیڈ کیمڈن ہاؤس سکول وچ 16 سالاں دی عمر تک پڑھیا سی اتے 18 سالاں دی عمر تک اوہ گھر وچ پڑھدا رہا۔ اسنے اک ٹیلیگراف اوپریٹر دے طور تے نوکری وی کیتی اتے ڈنمارک وچ کم کردیاں کجھ سماں وی بتایا۔

## حوالے

گٹھ:سائنسدان
گٹھ:انگریز
گٹھ:جم 1850
گٹھ:موت 1925
گٹھ:فزکس
دربارا سنگھ گرو

**دربارا سنگھ گرو** پنجاب، بھارت دے سیاسی اتے افسرشاہی حلقیاں دے وچ اک وکھری پہنچ رکھن والے اک سرکڈھّ آگوُ ہن۔ پنجاب دے پچھڑے کہے جان والے علاقے ضلع سنگرور وچوں کٹّ کے بنائے گئے ضلعے برنالہ دے گھگ وسدے پنڈ کھڈی کلاں وچ جمے دربارا دنگھ گرو نے لوک سنگھ سیوا آیوگ دی آئی۔ اے۔ ایس دے  امتحان نوں پاس کرکے اپنا اک وکھرا مقام بنایا۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
شاہ عالم دوجا

**شاہ عالم دوجا** (1728–1806) جس نوں علی گوہر وی کیہا جاندا اے، ہندستان دا مغل بادشاہ سی۔ اس نے 1761 وچ، اپنے پیؤ عالم گیر دوجا توں راجگدی حاصل کیتی۔ 14 ستمبر 1803 برطانوی راج نے اسدا راج ہتھیا لیا اتے اسدی طاقت نوں صرف کٹھپتلی تک گھٹا دتا۔ 1805 وچ اسدی موت ہو گئی۔

گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:بادشاہ
رفیع الدرجات

**رفیع الدرجات** (Rafi ud-Darajat) دسواں مغل شہنشاہ جو رفیع الشان دا بیٹا تے عظیم الشان دا بھتیجا سی۔ اوہ فرخ سیر دے بعد مغلیہ سلطنت دے تخت تے بیٹھیا۔

گٹھ:مغل شہنشاہ
گٹھ:1699ء دے جم
گٹھ:1719ء دیاں موتاں
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:مغل سلطنت
بخش سنگھا

thumb|بخش سنگھا

 
**بخش سنگھا** اک انڈوکینیڈیئن لیکھاری اتے تھیٹر کلاکار اے، جو البرٹا دے شہرِ ایڈمنٹن وچ رہندی اے۔

## جیون
بخش سنگھا دا جم ڈھپی، ضلع کپورتھلہ، پنجاب، بھارت  وچ 13 جلائی 1957 نوں پیؤ سادھو سنگھ رندھاوا اتے ماں اجیت کور دے گھر ہویا۔ اس نے مڈل پنڈ دے سکول توں اتے 12ویں کپورتھلہ دے سکول توں پاس کیتی۔ اوہ 1983 وچ اپنے پروار دے نال کینیڈا آ گی۔ سن 1989 وچ اس دا ویاہ جسویر سنگھا نال ہوئیا۔

کینیڈا آ کے اسنے البرٹا کالج توں کمپؤٹرایزڈ آفس ایڈمنسٹیشن دا ڈپلوما کیتا اتے کجھ ویلے لئی اس کھیتر وچ نوکری کیتی۔

اس ویلے ایہ  اپنے شوہر اتے اک بیٹے نال کینیڈا دے البرٹا صوبے دے شہرِ ایڈمنٹن وچ رہ رہی اے۔ 

 
## ساہتی جیون
بخش سنگھا دی پہلی بولیاں دی کتاب "سن نی کڑیئے جیؤن جوگیئے" سن 2007 وچ شائع ہوئی۔ اس دی دوسری کتاب "ماں دھی دا سنواد" 2014 وچ چھپی۔ اس وچ اک لمی نظم اے جسِ وچ ماں اتے دھی وچکار زندگی دے وکھ وکھ موضوعاں بارے وچار وٹاندرا اے۔ اس کتاب دے شروع وچ بخش سنگھا اس بارے گل کردیاں، اس طرحاں کہندی اے: … جدوں شاعر نوجوان مٹار روڈی ہویاں روایتاں دے خلاف وچ کھڈھدی اے تاں سبھ توں پہلاں دھی ہون دے ناطے (اس نوں) اپنی ماں نال بحث کرنی پیندی اے، جہڑی ک ہمیشاں  اپنی دھی نوں مکھ-دھارا دے سماجی ڈھانچے وچ ڈھالن لئی ططپر رہندی اے۔ میں ماں-دھی دی اس بحث نوں کاوکِ روپ وچ اپنے پاٹھکاں اگے پیش کرن دی کوششِ کیتی اے۔ عورت ودیاں سمبھاوناواں کسِ طرحاں دے سماج ودھ-پھلّ سکدیاں ہن، کہڑے سماجی ورتارے عورت دیاں امیداں لئی نقصان دہ ہن، میں اس ساری بحث  نوں ماں-دھی دے سنواد راہیں کہنِ دی کوششِ کیتی اے۔

اس کتاب بارے لکھدیاں مکھن کہاڈ نے کہا اے، "بخش نے ماں-دھی دی وارتالاپ نوں ہرمن پیاری گیت ودھا راہیں جسِ ڈھنگ نال پرگٹایا اے، اوہ قابل  داد  اے۔" (ماں دھی دا سنواد، صفعہ 13)

بخش دی تیجی کتاب 'تر چانن دی تور' 2015 وچ چھپی۔ اس کتاب وچ اس دیاں سمچایاں بولیاں اتے ٹپے شامل ہن۔

لکھن توں بناں بخش اک تھیٹر کلاکار وی اے۔ اس نے کینیڈا وچ پنجابی لٹریری ایسوسی ایشن ایڈمنٹن اتے پنجاب آرٹ ایسوسیئیشن ایڈمنٹن ولوں کھیڈے گی ناٹکاں وچ اداکار وجوں کردار نبھایا اے۔ اس توں بناں اوہ ایڈمنٹن دی پنجابی کلچرل ایسوسی ایشن، پنجابی پیپلز فاؤنڈیشن آف ایڈمنٹن نال وی جڑی ہوئی اے۔

## شعری ونگی

 
"ماں دھی دا سنواد"

"نی دھیے نی بھولیئے دھیے
اساں تاں منّ لیا بھانا نی
رہُ-ریتاں نوں چھت کے دھیے
سابھا کتھے ٹکانا نی

نی مائی نی میریئے مائی
متّ گئی تیری ماری نی
اپنا ااپ چھپا کے مائی
ہر ویلے کؤں ہاری نی

نی دھیے نی میریئے دھئیِ
گلاں بہت بریک کریں
جنھاں آفتاں توں میں ڈردی
اناں دی اڈیک کریں

نی ماے نی میریئے ماے
جد وی آفتاں آئیئاں نی
کنڈھئاں دے سنگ لہراں مائی
وار وار ٹکرائیاں
تر چانن دی تور 

"تر چانن دی تور"

مائی نی فکر کریندیئے
کوئی بدل دھیئاں دے حصہ
ساڈے ہسے ہی کؤں آؤندے
چنی والی داغ
جاں پھرِ پلے نی
دازاں والا ناگ

## کتاباں

 سن نی کڈیئے، جؤن جوگیئے (بولیاں)، سمتِ پرکاشن لدھیانا، 2007

 ماں دھی دا سنواد (لمی نظم) نویں دنیا پبلیکیشنز، 2014

 تر چانن دی تور (بولیاں اتے ٹپے) نویں دنیا پبلیکیشنز، 2015
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
غلام مصطفی خان

استاد**غلام مصطفے خان **( جم : 3 مارچ 1931) ہندوستانی کلاسیکل سنگیت روایت دا کلاسک سنگیتکار اے۔ ایہناں دا تعلق سنگیتک گھرانے "رامپور ساہسوان گھرانہ" نال اے۔

**غلام مصطفٰی خان** ہندوستانی کلاسیکی موسیقی دے گلوکار نيں۔ اُنئيں 1991ء وچ پدم شری 2006ء وچ پدم بھوشن تے 2018ء وچ پدم وبھوشن دے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ 2003ء وچ اُنئيں سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وی مل چکيا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
وہ 3 مارچ 1931ء نو‏‏ں اتر پردیش دے شہر بدایاں وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں د‏‏ی والدہ استاد عنایت حسین خان د‏‏ی صاحبزادتیاں سن تے موسیقی اُنہاں دے خاندان د‏‏ی میراث سی۔ عنایت حسین خان واجد علی شاہ دے زمانے دے موسیقات سن تے گوالیر گھرانہ دے بانی حدو خان دے داماد سن ۔

چونکہ غلام مصطفٰی خان دے والد تے والدہ دونے اِنیہں گلوکار بنانا چاہندے سن اس لئی اِنہاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی تعلیم بہت چھوٹی عمر وچ ہی شروع کر دتی گئی جدو‏ں اوہ صفر دھن یاد ک‏ر سکدے سن لفظاں دے معنے نئيں سمجھ سکدے سن ۔ اپنے والد دے بعد اُنہاں نے استاد فدا حسین خان تے فیر نثار حسین خان تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔

اُس وقت ہر شہر وچ وکٹوریہ گارڈن ہُندا سی تے ایہ روایت سی کہ موسیقی وچ دلچسپی رکھنے والے لوکاں دے سامنے اپنا پہلی ہنرسازی کرشن جنم اشٹمی دے وقت دکھاندے سن ۔ علی مقصود جو شہر دے منتظم اعلیٰ سن ہر سال ایہ تنیڑے منعقد کردے سن ۔ اُنہاں نے غلام مصطفٰی خان نو‏‏ں 8 سال د‏‏ی عمر وچ اوتھ‏ے اپنا ہنر پیش کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ اُنہاں دے کزن حفیظ احمد خان آکاش وانی وچ ملازم سن ۔

## کیریئر
اُنہاں نے اپنا پہلا فلمی گانا میراٹھی بولی وچ 1951ء وچ گایا۔ فیر اُنہاں نے مراٹھی تے گجرا‏تی فلماں وچ گانا شروع کر دتا۔ اُنہاں نے اپنی 70 تو‏ں زیادہ دستاوزی فلماں وچ اپنی آواز دا جادو جگایا تے بوہت سارے قومی تے بین القوامی اعزازات حاصل کیتے۔ اُنہاں نے پورے بھارت تے یورپ وچ اپنے فن دا مظاہرہ کیتا۔ اُنہاں دے شاگرداں وچ آشا بھوسلے، منا ڈے، کمل باڑت، وحیدہ رحمن، رانی مکرجی، گیندا دت، اے آر رحمان، ہری ہرن، شان، سونو نگم، ثنا موئدوٹی، ساگاریکا، الیشا چنائی تے شلپا راوْ شامل نيں۔ اُنہاں نے اپنے چاراں بیٹےآں نو‏‏ں وی موسیقی د‏‏ی تعلیم دتی تے اوہ وی پیشہ ورانہ گلوکار نيں۔ اُنہاں دے پو‏تے فیض تے عامر نے وی اُنہاں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ کوک اسٹوڈیو وچ اے آر رحمان نے اپنے 82 سالہ استاد تے اُنہاں دے چاراں صاحبزاداں تے 12 سالہ پو‏تے فیض دے نال فن دا مظاہرہ کیتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
اُنہاں نے پدم بھوشن یافتہ گلوکار مشتاق حسین خان د‏‏ی صاحبزادی آمینہ بیگم نال شادی کيتی۔ اُنہاں دے چار بیٹے، مرتضیٰ مصطفٰی، قادر مصطفٰی، ربّانی مصطفٰی تے حسن مصطفٰی نيں۔ اوہ کلاسیکی گلوکار راشد خان دے استاد نيں تے ممبئی مہاراشٹر وچ اپنے خاندان دے نال رہندے نيں۔

## اعزازات
* 1991ء پدم شری
* 2003ء سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ
* 2006ء پدم بھوشن
* 2018ء پدم وبھوشن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* باضابطہ ویب سائٹ 

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی مرد گلوکار
گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان

گٹھ:جم 1931
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی گلوکار
سلطان محمد خان

**سلطان محمد خان ** پیندا خان دے کئی پتراں وچوں اک سی جو بہت سج-دھج والا انسان سی اتے اس دی شان و شوکت اتے دکھاوے نوں ویکھ کے اس نوں ‘ سلطان بیبی ’ کہندے سن ۔ 1830 وچ سلطان محمد خان سکھاں نوں نذرانہ دین والا پشاور دا گورنر بن گیا ۔ اسے ویلے دوران ہی اس نوں مشہور گھوڑی لیلی رنجیت سنگھ نوں دین لئی مجبور کر دتا گیا ۔ مئی 1834 وچ ، سلطان محمد خان دی تھاں تے پشاور وچ ہری سنگھ نلوا نوں لگایا گیا اتے اس نوں اک وڈی جگیر دتی گئی ۔ جدوں 1835 وچ ، دوست محمد خان نے سکھاں توں پشاور لین لئی دھرم لڑائی دا اعلان کر دتا تاں اس نے اپنے بھرا سلطان محمد خان نوں اپنے ول کر لیا ۔ پھر وی سلطان محمد خان نوں دوست محمد خان اتے کوئی یعقین نہیں سی اتے ایہہ اسنوں چھڈّ کے رنجیت سنگھ ول چلا گیا ۔ جدوں انگریزی سرکار نے افغانستان نوں اپنے اثر ہیٹھ لیاؤن دا فیصلہ کر لیا اتے رنجیت سنگھ دی مدد نال دوست محمد خان دی تھاں تے شاہ شجاع نوں گدی تے بٹھاؤن دا فیصلہ کر لیا تاں سلطان محمد خان نے سکھاں دا ساتھ دتا ۔ سلطان محمد خان ڈوگرا بھراواں دا پکا پیروکار سی ۔ 1845 وچ ، جدوں سکھ فوج راجا گلاب نوں سزا دین لئی جموں اتے چڑھ آئی تاں سلطان محمد خان نے راجا دی پرزور وکالت کیتی سی ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:افغان شخصیتاں
مجیب زادران

**مجیب زادران** (جم 28 مارچ 2001) اک افغان کرکٹ کھڈاری اے۔ اسنوں 21ویں صدی دا پہلا قومانتری کرکٹر کیہا جاندا اے۔ زادران نے 16 سال دی عمر وچ اک دنا قومانتری میچاں دی شروعات کیتی اے۔

## قومانتری انعام
### اک دنا قومانتری کرکٹ وچ
#### مین آف دی میچ انعام

## حوالے

## باہری کڈیاں
* 

گٹھ:جم 2001
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کرکٹ کھڈاری
گٹھ:افغان شخصیتاں
پریتی امین

**پریتی امین**،  اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اتے رئیلٹی شو حصہ دار اے۔

پریتی امین نے وی زی۔ٹیوی راجستھان دے شو نچّ لے بندانی وچ ججّ دا کم کیتا جو کہ ڈانس انڈیا ڈانس سپر موم سی۔

ٹیلیوژن وچ کم کرن توں پہلاں، پریتی امین نے مُفت سٹائل ڈانسنگ کیتی اتے تھئیٹر اتے ایڈ ماڈلنگ کیتی۔ پریتی دا ویاہ لیونیل پریرا نال ہویا۔

## ٹیلیوژن
* India's Best Cinestars Ki Khoj
* Jhoome Jiiya Re
* Dill Mill Gayye
* Bhaskar Bharti
* Kasamh Se
* CID – Aahat (season 4) crossover episode
* Lapataganj
* SuperCops vs Supervillains
* Mrs. Kaushik Ki Paanch Bahuein
* Dil Ki Nazar Se Khoobsurat
* Chakravakam
* Aloukika
* Nanna

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
ہندستان وچ مسلم دور دے ٹیکس

**ہندستان وچ مسلم حکمرانی دوران مشہور چار ٹیکس**

بھاویں دلی سلطنت دوران مسلم حکمراناں نے شاہی خزانہ بھرن واسطے بھن-بھنّ ڈھنگ نال

لگان اکٹھے کیتے سن۔ پر ایہناں لگاناں وچوں ہیٹھ لکھے چار لگان بہت مشہور ہن جو کہ دلی

سلطنت توں بعد مغل راج دوران وی وصولے جاندے رہے سن –

## [[خراج]]
ایہہ اوہ لگان سی جو غیر-مسلم جاگیرداراں اتے کساناں کولوں وصولیا جاندا سی۔

ایہہ کل پیداوار دا 1/10توں 1/2 تک حصہ ہندا سی۔

## [[خمس]]
خمس لڑائی وچ لٹے ہوئے سامان دی ونڈ نوں آکھدے سن ۔لڑائی وچ لٹّ دوران جو سامان

حاصل ہندا سی اسدا 1/5 حصہ شاہی کوش وچ جمع ہندا سی اتے باقی دا سامان فوجیاں وچ ونڈ

دتا جاندا سی۔

## [[جزیہ]]
جزیا اک غیر مسلماناں توں لیا جان والا ٹیکس سی، عورتاں، براہمن، بچے

،بھکھاری اتے بزرگاں توں ایہہ ٹیکس نہیں لیا جاندا سی۔ ( اکبر نے ایہہ ٹیکس بند کر دتا سی

پر اورنگزیب نے ایہہ ٹیکس دوبارہ لگا دتا سی ۔)

## [[زکوٰۃ]]
ایہہ اک مذہبی ٹیکس سی جو صرف مسلماناں توں لیا جاندا سی۔ اسدا استعمال غریب

اتے بے سہارا مسلم لوکاں دی مدد واسطے کیتا جاندا سی۔

## ہورویکھو
*دلی سلطنت
*مغل سلطنت
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
جھنڈا سنگھ بھنگی

**جھنڈا سنگھ بھاگی** بھنگی مسل دا سردار سی ۔
## جیون ویروے
ہری سنگھ دے جانشین سردار جھنڈا سنگھ نے بھنگی مثل نوں ہور ترقی ول توریا۔ اس نے کئی لڑائیاں لڑیاں اتے اپنے راج کھیتر وچ بھرپور وادھا کیتا۔ اس دیاں فوجی مہماں وچوں پرمکھ ملتان دے شجاع خان اتے بہاول پور دے داؤد پتراں خلاف سی۔ 1766 ء وچ ستلج دریا دے کنڈھے اتے ہوئی لڑائی انرناتمک رہی۔ اپرنت ہوئے معاہدے مطابق بھنگی مثل دے پرمکھ جھنڈا سنگھ نوں پاکپتن تک دے علاقے دا مالک قبول کیتا گیا سی۔ پھر اس نے قصور دے پٹھاناں نوں ہرا کے اس اتے قبضہ کر لیا۔ 1772 ء وچ کیتے گئے دوجے حملے ویلے مثل نے ملتان اتے بہاول پور نوں جت لیا۔ ملتان نوں واپس آؤندیاں بلوچاں ماتحت آؤندے علاقے جھنگ، مانکیرا اتے کالا باغ فتح کر لئے۔ اس اپرنت جھنڈا سنگھ نے رامنگر دے چٹھیاں توں مشہور زمزما توپ، جو بعد وچ ‘بھنگیاں دی توپ’ دے ناں نال مشہور ہوئی، نوں اپنے قبضے وچ کر لیا۔ جھنڈا سنگھ ماتحت مثل بھنگیاں دی سالانہ آمدن اک کروڑ روپئے دے لگبھگ اندازہ کیتی گئی سی۔
## موت
جھنڈا سنگھ دے انتلے سال ہورناں سکھ مسلاں دے سرداراں نال لڑدیاں گزرے سن۔ جموں دے راجا رنجیت دیو دے راجگدی دے جانشین دے جھگڑے نوں سلجھاؤن لئی جدوں 1874 وچ اوہ جموں گیا ہویا سی تاں کنھیا اتے شکرچکیا مسلاں نال جھگڑے وچ ماریا گیا سی۔ جھنڈا سنگھ دی موت اپرنت اس دا بھرا گنڈا سنگھ بھنگی مثل دا مکھیا بنیا سی۔

## ہورویکھو
*بھنگی مسل
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
رخسانہ کوثر

**رخسانہ کوثر** کیسی (جم 1989) اچّ کلسی دی اک پہاڑی گجر عورت اے جو 2009 وچ جموں اتے کشمیر دے راجوری ضلعے وچ اوہناں دے گھر اتے اک لشکر طیبہ دے  حملے لئی جانے جاندے سن۔ اسدا جم نور حسین اتے رشیدا بیگم دے گھر ہویا۔ دسویں کلاس وچ سکول چھڈن دے بعد، اسنوں لشکر طیبہ دے  لیڈر دے قتل لئی کرسی اتے اے کے-47 رائیفل دی ورتوں لئی بھارت نیشنل بہادری انعام نال نوازیا گیا گیا۔ اس دا اک چھوٹا بھرا، اعجاز، اے، جسنے ہور دہشت گرد دا پچھا کرن وچ اسدی مدد کیتی اتے بعد وچ پولیس نال رابطہ کیتا۔

## نریمن ہاؤس
26 نومبر 2009 نوں، رخسانہ کوثر نے نریمن ہاؤس دا دورہ کیتا اتے 26/11 دہشتگردی حملیاں دوران یہودی کلی وچ مارے گئے لوکاں نوں تعزیت دتی۔ اس دے نال آل انڈیا اینٹی ٹیرورسٹ فرنٹ (اے آئی اے ٹی ایف) دے چیئرمین ایم ایس بٹا وی سن۔ اسنے اساری ہاؤس دے دعا ہال وچ مومبتی روشن کرکے عقیدت بھینٹ کیتی۔ے

## سبھیاچار وچ مشہور
2010 وچ، بھارتی فلم ڈریکٹر گیتا کرشنا نے اپنی فلم کافی شاپ دا اعلان کیتا، جو کہ رخسانہ کوثر نوں سمرپت اے، جس نال اوہ ہن تکدیاں سبھ توں بہادر عورتاں وچوں اک اے جسنوں بھارت نے ویکھیا اے۔

## ایہہ وی دیکھو
* Terrorism in Kashmir
* Terrorism in Jammu and Kashmir

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Rukhsana to get Sarvottam Jeevan Raksha Padak  TCN News
* This 20-yr-old Kashmiri killed a militant, shot another Indian Express
* Rukhsana Kausar seeks permanent job in paramilitary force DNA

گٹھ:جم 1989
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
ستیہ پال گوتم

**ستیہ پال گوتم** (26 اکتوبر 1951 – 30 جنوری 2018) فلسفے دا پروفیسر اتے لکھاری سی۔

## مڈھلا جیون اتے پڑھائی
ستیاپال گوتم دا پنڈ مسانیاں ضلع ہشیارپور وچ پیندا اے اتے اوہ اک عام پروار دا جمپل سی۔ اسدے پیؤ دا ناں  گووردھن لال گوتم سی۔ اسنے 1968 ہندی ساہت وچ آنرز (پربھاکر) کیتی اتے اپنی گریجوئیشن (فلاسفی،  سیاسیات اتے انگریزی) 1971 وچ دوابا کالج جالندھر توں کیتی۔ پھر پنجاب یونیورسٹی توں
1973 وچ ایم۔اے۔(فلاسفی) اتے 1980 وچ پی۔ ایچ۔ڈی۔ (فلاسفی) کیتی۔

ایم۔اے۔ وچ اسدا کھوج پتر 'ڈائیلیکٹکس اتے تریخی مادہ پرستی' سی اتے پی ایچ ڈی وچ 'انسانی کاروائیاں دے سپشٹیکرن دیاں کجھ سمسیاواں دا مطالعہ۔

اوہ بہتا سماں پنجاب یونیورسٹی دے فلاسفی ڈیپارٹمنٹ وچ معلمی دا کم کردا رہا۔ گوتم جواہر لال نہرو یونیورسٹی سینٹر فار فلاسفی، سکول آف سوشل سائنسز وچ وی پروفیسر اتے چیئرپرسن رہا۔

## کتاباں
* REASONS FOR ACTION: A Praxiological Approach to Philosophy of Social Sciences, اجنتا پبلیکیشنز، نویں دلی (1983)।
* سماج فلسفہ ہندی وچ سوشل فلاسفی تے اک کتاب) ہریانہ ساہت اکادمی، چنڈی گڑھ (1991, 2001, 2004 نوں مڑ چھاپیا گیا)

گوتم نے نیشنل کونسل آف ایجوکیشن رسرچ اینڈ ٹریننگ (این۔سی۔ای۔آر۔ٹی۔)، نویں دلی 2006 ولوں شروع کیتے گئے گیارویں کلاس دے طالب علماں لئی سیاسی اصول بارے اک پاٹھ کتاب دی تیاری وچ حصہ لیا گیا۔
## ہورویکھو

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
چمپا شرما

**پروفیسر چمپا شرما** (جم 9 جون 1941) اک مشہور ڈوگری لیکھاری  اتے شاعرہ اے۔ جموں اتے کشمیر وچ ڈوگری بولی دی ترقی اتے سانبھ-سنبھال دے نال-نال اوہ ہماچل پردیش اتے ہور ڈوگری بولدے علاقیاں وچ وی ڈوگری بولی لئی کم کر رہی اے۔ اوہ اک مترجم وی اے۔

## شروعاتی زندگی اتے سکھیا
پرو۔ چمپا شرما دا جم براہمن پروار وچ جموں اتے کشمیر دے دگھور وکھے ہویا سی۔ اسدے پیؤ دا ناں دیوان چند اتے ماں دا ناں رام راکھی شرما اے۔ اسنے بی۔ایڈّ۔ 1962 وچ، ایم۔اے (سنسکرت) اتے 1975 وچ جموں یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی (سنسکرت) کیتی۔ اسنے 1977 وچ ڈوگری بولی وچ ایم۔اے۔ کیتی۔ پھر انھاں نے معلمی دا کم کیتا۔ 1983 وچ جموں یونیورسٹی دے ڈوگری ڈیپارٹمنٹ دے انھاں نوں پہلے مکھی وجوں تعینات کیتا گیا۔
## نجی زندگی
چمپا شرما دا ویاہ 19 فروری 1967 نوں بدری ناتھ ناں دے انسان نال ہویا سی۔ اسدے بچیاں دے ناں جیوتسنا شرما، وکاس شرما اتے چیتن شرما ہن۔
## ساہتی زندگی
پروفیسر چمپا شرما دیاں 18 اپنیاں لختاں توں علاوہ ترجمے وی ہن جو کہ سنسکرت توں انگریزی اتے ہندی اُتے ڈوگری بولی وچ ہن۔ اسدیاں اپنیاں لختاں وی باقی بولیاں وچ ترجمہ ہو چکیاں ہن جویں کہ انگریزی، ہندی، پنجابی، سنتالی، منیپوری، کشمیری اتے تھائی بولی وچ۔
### مول کم

# ڈوگری شاعری چرچہ (1969)
# اک جھانک (1976) – (لوک ساہت بارے لیکھ)
# دگر دھرتی (1979) – (شعری)
# دگر دا لوک جیون (1985) – (لوکدھارا)
# ترجمہ علم(سہِ-لکھاری) (1985)
# گوڈھے دھندلے چہرے (1988) – (وارتک)
# شعری شاشتر تے ڈوگری شعری تجزیہ (1988) – (ساہتی تنقید)
# رگھوناتھ سنگھ سامئل (ہندی وچ مونوگراف)
# جے جیندے جی سرگ دکھانا (1991) – (ڈوگری گیت)
# جموں کے پرمکھ پرو-تہوار اور میلے
# ساک سنا پریت پتل (1996) – (چھوٹیاں کہانیاں)
# شودھ پربندھ
# نہالپ (2002) – (ڈوگری غزلاں)
# چیتن دی روحل (2004) – (لمبیاں ڈوگری کویتاواں)
# گدیرنا (2007) – (ڈوگری شعری)
# پرو۔ وید کماری گھئی (2011) (ڈوگری وچ مونوگراف)
# سانجھ بھیل - (ڈوگری شعری)
# سوچ دیانتداری - (وارتک - ساہت بارے سمیکھئک لیکھ)

## انعام اتے پچھان
2008 وچ اسنوں ساہت اکادمی، نویں دلی ولوں اسدے شاعری وچ کم *چیتن دی رہول* لئی ساہت اکادمی انعام دتا گیا سی۔ ہور انعام اتے اعزاز وچ شامل ہن:
# دیوانینی ودیاوتی ڈوگرا اوارڈ، 1992
# بخشی غلام محمد میموریال اوارڈ، 1996
# ڈوگری ادارہ گولڈن جبلی سمن، 1995
# جموں اتے کشمیر مصلے گولڈن جبلی اوارڈ، 1997
# این ایس ایس اوارڈ، 1995
# ڈوگری ساہت رتن انعام، 2000
# قومی ہندی سیوک سہارابدی اعزاز (گولڈ میڈل اتے سرٹیفکیٹ)، 2000
# جموں اتے کشمیر اکیڈمی آف آرٹ، کلچر اتے بولیاں ولوں پوک آف آنر 2001
# صادق میموریال اوارڈ، 2008
# پنجابی دا پوسٹ گریجوئیٹ ڈیپارٹمنٹ، آنر آف آنر، جموں یونیورسٹی، 2002
# کالی ویر میموریال ٹرسٹ اوارڈ، 2004
# جموں اتے کشمیر سٹیٹ اوارڈ
# ڈوگرا رتن انعام، 2006
# لائیف ٹائم اچیومینٹ اوارڈ، ڈوگری ادارہ، 2012
# لائیف ٹائم اچیومینٹ اوارڈ، میر، جموں

پرو۔ چمپا شرما نے حال ہی وچ ڈوگری بولی وچ روبن شرما ولوں لکھی اتے سبھ توں ودھ وکن والی انگریزی کتاب، *دِی مونک ہو سولڈ ہز فراری* دا ترجمہ کیتا اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Prabook.com اُتے پروفائل

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
آرام شاہ

آرامشاہ (1210–1211)

قطب الدین ایبک دے مرن توں بعد لاہور دے ترک سرداراں نے آرامشاہ نوں 1210 عیسوی وچ سلطان اعلان کر دتا تے آرامشاہ نے ” مظفر سلطان محمود شاہ ” دی اپادھی لئی تے اپنے نام دیاں مدراواں چلائیاں | آرامشاہ وچ سلطان بنن دے گن کوئی نہیں سن | سلطنت دی حالت وی سنکٹگرست سی تے آرامشاہ دے لئی حالت نوں سنبھالنا بہت اوکھا کم سی | اس گل تے وی سندیہ کیتا جاندا اے کے اوہ ایبک دا پتر سی | ودواناں دی دھارنا اے کہ اوہ ایبک دا پتر نہیں سی ، ورن اوہدا سبھ توں پیارا انسان سی | اس گل دی حمایت اتہاسکار منہاز اس سرج نے لکھیا اے کہ لاہور دے امیراں نے شترقی تے سکھ انتظام بنائی رکھن لئی آرامشاہ نوں سنگھاسن تے بیٹھا دتا |
عبداللہ وسساف نے لکھیا اے کہ کتبدین ایبک دا کوئی پتر نہیں سی |
ابل فضل دے متّ مطابق آرامشاہ کتبدین ایبک دا بھرا سی |
دلی دے امیراں نے التتمش نوں ، جو ایبک دا جوائی سی تے اک یوگ پرتبھاشالی غلام سی ، دلی دے سنگھاسن تے بیٹھن لئی سدا دتا | التتمش نے اپنی فوج دے نال بداؤں توں دلی ول کوچ کیتا | نگر دے باہر التتمش دی رامشاہ دے نال مٹھبھیڑ ہوئی |
آرامشاہ ہار گیا تے قید کر لیا گیا | امیراں نے التتمش دا استقبال کیتا تے 1210 عیسوی وچ التتمش دلی دا سلطان بن گیا | آرامشاہ دی جاں تاں قتل کر دتی گئی جاں اوہ قید وچ ہی ماریا گیا|

گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:بادشاہ
بنگال گزیٹ

ہکی دا بنگال گیزیٹ

بھارتپ وچ چھپن والا پہلا اخبار ‘ہکی دا بنگال گیزیٹ’ (Hicky’s Bengal Gazette) سی، جو کہ کلکتہ توں شائع کیتا گیا سی۔ اسنوں ‘کلکتہ جنرل ایڈورٹائیزر’ (Calcutta General Advertiser) وی کیہا جاندا سی۔ اسدا مالک جیمس اگسٹس ہکی (James Augustus Hicky) سی۔ ایہہ اخبار 1780 وچ شروع کیتا گیا سی اتے دو سالاں بعد 1782 وچ بند ہو گیا۔

گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:اخبار
اے کے 56 رائیفل

اے۔کے۔ 56 نرنکو قسم 7.6x39 ملیمیٹر دی چینی حملہ آور رائیفل اے۔ایہہ سوویت یونین دی اے کے-47 اتے اے۔کے۔ایم دی بنا لائیسینس والی قسم اے۔اس دی پیداوار 1956 وچ چین دی سٹیٹ فیکٹری 66 وچ شروع ہوئی سی
## ہورویکھو
*اے کے-47

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
نرائن آپٹے

**نرائن آپٹے** ہندو مہاسبھا دا اک میمبر سی۔ اسنوں نتھو رام گوڈسے دے نال مہاتما گاندھی دے قتل دے مجرم وجوں پھانسی دتی گئی۔

## حوالے

## باہری لنک
* Malgonkar, Manohar (2008)۔ *The Men Who Killed Gandhi*، New Delhi: Roli Books, ISBN 978-81-7436-617-7.

گٹھ:جم 1911
گٹھ:موت 1949
گٹھ:بھارتی لوک
اکھل بھارتی ہندو مہاسبھا

**اکھل بھارتی ہندو مہاسبھا** اک بھارتی ہندو قوم پرست سیاسی پارٹی اے۔ 1906 وچ مسلم لیگ دے قیام توں بعد جدوں مارلے-منٹو سدھار توں بعد مسلماناں نوں الگ ووٹ دے اختیار دتے گئے تاں ایہہ برطانوی ہند وچ ہندواں دے حقاں دے راکھی لئی بنائی گئی۔ ایہہ سبھ توں پرانی ہندو پارٹی اے اتے اسدا اثر آزادی توں پہلاں اتے بعد دوواں سمیاں وچ دیکھن نوں ملدا اے۔

## حوالے

## باہری لنک
* Akhil Bharat Hindu Mahasabha Official website 

گٹھ:بھارت دی تریخ
ترشُول

thumb|299x299px|پوسیڈون دا ترشول
**ترشول**(انگریزی:trident) تن نوکاں والا برچھا (ہتھیار) اے۔ ایہہ شکار لئی ورتیا جاندا ہتھیار اے۔ ترشول پوسائڈن دا ہتھیار اے، جسنوں نیپچون، سمندر دے دیوتے دے کلاسیکل متھہاس وچ درسایا گیا اے۔ ہندو متھہاس وچ ایہہ شیو دا ہتھیار اے، جسنوں ترشول کیہا جاندا اے۔۔

## نرکتی
انگریزی شبد "ٹرائیڈینٹ"  فرینچ دے شبد ٹرائیڈینٹ توں آؤندا اے، جو لاطینی بولی دے شبد ٹرڈن توں انگریزی وچ ٹرائیڈینٹ روپ وچ ورتیا گیا۔ ترشول شبد دی اتپتی تری(تن) اتے شول(سول/کنڈا) سنسکرت شبداں توں ہوئی اے۔

## ورتوں
left|thumb|موزیک، چوتھی صدی بی۔سی۔، اک رٹائردار جاں "نیٹّ لڑاکو" دکھاؤندا اے، جس وچ اک ٹرائیڈینٹ اتے کاسٹ نیٹّ ہندا اے، جو سٹریوٹر نال لڑدا اے۔
thumb|ڈیئیپھنی وچ نیپچون دا ترشول، کارپتھوس جزیرہ

### مچھی پھڑن لئی (فشنگ)
مچھیاں پھڑن لئی ترشول خاص طور تے مچھیاں نوں پھڑن لئی ورتیا جاندا اے۔۔ترشول دی ورتوں دکھنی اتے وچکار مغربی امریکہ وچ، بولفراگ، فلینڈر اتے کئی کھیرتاں وچ مچھیاں پھڑن لئی کیتا جاندی اے۔

### لڑائی لئی
ترشول نوں اک ڈانگ وجوں 17 ویں توں 18 ویں صدی دیاں کوریائی مارشل آرٹس دے نظاماں وچ اک ہتھیار وجوں پردرشت اے۔

## ایہناں نوں وی دیکھو
* Trident in popular culture
* Bident
* Military fork
* Pitchfork
* Sai (weapon)
* Trishula
* Eighteen Arms of Wushu
* Coat of arms of Ukraine

## حوالے

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
نِنجاتو

**ننجاتو** (جاپانی: 忍者刀) ننجا ولوں ورتی جان والی تلوار نوں کیہا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
فیٹ مین

**فیٹ مین**، 9 اگست 1945 نوں جاپان دے شہر ناگاساکی اتے امریکہ ولوں سٹے گئے ایٹمی بمب دا کوڈ وجوں رکھیا گیا نام سی۔

ایہہ جنگی ہتھیار وجوں ورتیا گیا دوجا ایٹمی بمب سی۔ پہلا سی "لٹل بوائے"، جو تن دن پہلاں 6 اگست 1945 نوں جاپان دے شہر ہیروشیما اتے سٹیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بمب
گٹھ:ایٹم بمب
گٹھ:جدید ہتھیار
بندوق

**بندوق** اک ہتھیار ہے جسدیاں کئی قسماں نیں۔ بندوق ورگے ہتھیار چین وچ 10ویں صدی دے قریب بننے شروع ہوئے۔ 12ویں صدی تک ایہہ تکنیک ایشیا دے باقی حصیاں وچ پھیلی اتے 13ویں صدی وچ ایہہ یورپ وچ پھیلنی شروع ہوئی۔

## اتہاس

جدید بندوق دا پوروج چین وچ 1000 عیسوی وچ ورتے گئے بانس دے ہتھیار نوں منیا جاندا ہے جس وچ بارود دی مدد نال برچھیاں دا وار کیتا جاندا سی۔ چینی لوک استوں پہلاں 9ویں صدی وچ بارود دی کاڈھ کر چکے سن۔
thumb|ہیلونگ جیانگ ہتھ د‏‏ی توپ - 1288ء ( ایہ بندوق چین دے پنڈ بانلچنجزی وچ 1970 د‏‏ی کھدائی دے دوران ملی)
بندوق اک ایسا ہتھیار ہے جسنو‏ں انفرادی دفاع دے لئی ہی نہيں بلکہ جنگاں وچ وی اس اُتے کافی حد تک انحصار کيت‏‏ا جاندا ہ‏‏ے۔ موجودہ دور وچ کئی ملکاں بندوقاں بنا رہے نيں لیکن گن پاؤڈر تو‏ں چلن والا سب تو‏ں پہلا ہتھیار ، جیہنو‏ں جدید بندوق د‏‏ی قدیم شکل کہیا جا سکدا ہے سب تو‏ں پہلے چین وچ ایجاد ہويا۔ جدید تحقیق دے مطابق بندوق قرار دتا جان والا پہلا ہتھیار تقریبا 1000 ورھے پہلے چین وچ ایجاد ہويا جو 1200 عیسوی تک ایشیاء دے باقی علاقےآں تے 1300 عیسوی تک یورپ وچ وی پہنچ گیا۔

اس ہتھیار نو‏‏ں بانس د‏‏ی مدد تو‏ں بنایا جاندا سی اَتے اک نیزہ نما تیر فائر کيت‏‏ا جاندا سی۔ بانس د‏‏ی دے ٹکڑے وچ بارود بھریا جاندا تے فیر اس دے پھٹنے تو‏ں تیر انتہائی تیز رفتار تو‏ں لمبے فاصلے اُتے ہدف نو‏‏ں نشانہ بناندا۔ اس تو‏ں پہلے بارود د‏‏ی ایجاد وی چینیاں نے ہی نوواں صدی عیسوی وچ کيتی۔ ہور ایہہ کہ اگ سُٹن والی بندوق جس وچ بعض اوقات دھات دے ٹکڑے وی استعمال کيتے جاندے سن چینیاں نے ہی ایجاد کيتی۔ اس بندوق دے بانس وچ کالا بارود بھریا جاندا سی۔

گٹھ:پیادہ فوج

## حوالے

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:اسلحہ
کیمیائی ہتھیار

**کیمیائی ہتھیار** اوہناں ہتھیاراں نوں کہندے ہن جس وچ کسے اجیہے کیمیا دی ورتوں کیتی جاندی اے جو انسان نوں مار سکدے ہن جاں انھاننوں کسے پرکار دا نقصان پہنچایا جا سکدا اے ۔ کیمیائی ہتھیار، جنسنہار کرن والے ہتھیاراں دی اک قسم ہن۔

## ورتوں
left|thumb|پہلی عالمی لڑائی وچ برطانیہ ولوں ورتے گئے کیمیائی ہتھیار

## حوالے

## باہری جوڑ
* Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons Home page
* Lecture by Santiago Oñate Laborde entitled *The Chemical Weapons Convention: an Overview* in the Lecture Series of the United Nations Audiovisual Library of International Law
* "The Government of Canada ""Challenge"" for chemical substances that are a high priority for action"۔&nbsp;
* "Chemical categories"۔&nbsp;
* "Chemical Warfare Agents" ۔&nbsp;
* "U.S. Army Chemical Materials Agency (home page)" ۔&nbsp;

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:کیمیائی ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
ہندو کالج، دلی

ہندو کالج دلی، بھارت وچ دلی یونیورسٹی ولوں مانتا حاصل کالجاں وچوں اک اے۔ 1899 وچ قائم ایہہ کالج سائنس، اینتھروپولوجی، سماجی سائنس اتے وپار وغیرہ موضوعاں وچ انڈر-گریجوئیٹ اتے پوسٹ-گریجوئیٹ کورس کرواؤندا اے۔ ایہہ کالج دلی دے پرانے کالجاں وچوں اک اے۔

100 توں ودھ فیکلٹی دے میمبراں دے نال ہندو کالج بھارت دے مکھ کالجاں وچوں اک اے۔ اس نوں بھارت دے سائنس اتے تکنالوجی وزارت ولوں بائیوٹیکنالوجی ڈیپارٹمنٹ لئی 'سٹار کالج' دا درجہ دتا گیا اے۔ اس دے نام دے باو جود، سارے دھرماں دے طالب علم داخل ہن۔

**ہندو کالج، دہلی**  دہلی یونیورسٹی تو‏ں ملحق اک کالج ا‏‏ے۔ ابتدا وچ اس د‏ی نیہہ کناری بازار، چاندنی چوک وچ 1899ء وچ رکھی گئی سی تے بعد وچ اسنو‏ں کشمیری گیٹ منتقل کر دتا گیا۔ آخر وچ دہلی یونیورسٹی نارتھ کیمپس وچ اسنو‏ں منتقل کيتا گیا۔ ایہ بھارت وچ فنون تے سائنس دا قدیم ترین تے بہت معیاری کالجاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس کالج وچ سائنش، بشریات، سماجیات، معاشرتی علوم تے کامرس وچ پوسٹ گریجویشن تے انڈر گریجویشن مہیا نيں۔

وزارت برائے ترقیا‏تی وسائل، حکومت ہند دے زیر نگرانی نیشنل انسٹی ٹیوٹ رینکنگ فریمورک نے 2019ء د‏‏ی لسٹ وچ ہندو کالج نو‏‏ں دوسرا مقام دتا ا‏‏ے۔ وزارت برائے سائنس ا ٹکنالوجی، حکومت ہند نے اسنو‏ں شعبہ بایوٹیکنالوجی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسٹار کالج د‏‏ی لسٹ وچ رکھیا ا‏‏ے۔
کالج نے ملک نو‏‏ں کئی ناں ور وکیل، ماہر معاشیات، سائنسداں، سیاست داں، تاجر تے معلم دتے نيں۔

## اتہاس
برطانوی راج دے خلاف قوم پرست جدوجہد دے پس منظر وچ کرشن داسجی گروالے ولوں 1899 وچ ہندو کالج دا قیام کیتا گئیا سی۔ کجھ پرمکھ شہری، جنہاں وچ گرویل جی سمیت، نے اک کالج شروع کرن دا فیصلہ کیتا جہڑا کہ نوجواناں نوں قوم پرست سکھیا حاصل کریگا۔

مول روپ وچ، کالج کاستری بازار، چاندنی چوک وچ اک نمر عمارت وچ رکھیا گیا سی اتے ایہہپنجاب یونیورسٹی، لاہور نال جڑیا ہویا سی کیونکہ اس ویلے دلی وچ کوئی وی یونیورسٹی نہیں سی۔ جیوں ہی کالج ودھدا گیا، اس نوں 1902 وچ اک وڈے سنکٹ دا ساہمنا کرنا پیا۔ پنجاب یونیورسٹی نے کالج نوں خبردار کیتا کہ جے کالج اپنے آپ دی ڈھکویں عمارت حاصل کرن وچ ناکام رہی تاں یونیورسٹی کالج نوں بند کر دیویگی۔ خوش قسمتی نال، رائے بہادر لالا سلطان سنگھ نے اس سنکٹ توں کالج نوں بچائیا،آ اس نے اپنی تریخی جائداد دا اک حصہ دان کیتا، جو مول روپ وچ کروکشیتر گیٹ، دلی توں کرنل جیمز سکنر نال متعلق سی۔ جدوں 1922 وچ دلی یونیورسٹی دا قیام ہوئیا تاں ہندو کالج، رامجس کالج اتے سینٹ سٹیفن کالج دے نال نال دلی یونیورسٹی نال جڑے ہوئے سن، جس نال اوہناں نے یونیورسٹی نال جڑے ہون والے پہلے تن ادارے بنائے۔

## ڈیپارٹمنٹ
بیالوجی ڈیپارٹمنٹ
ونج ڈیپارٹمنٹ
معاشیات ڈیپارٹمنٹ
انگریزی ڈیپارٹمنٹ
ہندی ڈیپارٹمنٹ
اتہاس ڈیپارٹمنٹ
ریاضی ڈیپارٹمنٹ
فلاسفی ڈیپارٹمنٹ
فزکس ڈیپارٹمنٹ
سیاسیات ڈیپارٹمنٹ
سنسکرت ڈیپارٹمنٹ
سماجیات ڈیپارٹمنٹ
انکڑا ڈیپارٹمنٹ
زوآلوجی ڈیپارٹمنٹ
کیمیا ڈیپارٹمنٹ
فزکس ڈیپارٹمنٹ - کیمیا سائنس

## حوالے

گٹھ:دلی یونیورسٹی
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سوچیتا کرپلانی

**سچیتا کرپلانی** (جم **سچیتا مجومدار** 25 جون 1908 -1 دسمبر 1974) اک بھارتی آزادی سپہ سالار اتے سیاسی آگوُ سی۔ اوہ اتر پردیش دی وزیر اعلیٰ بنی اتے بھارت دی پہلی خاتون وزیر اعلیٰ سی۔

آزادی تحریک وچ  سچیتا کرپلانی دے یوگدان نوں وی ہمیشہ یاد کیتا جاویگا۔ 1908 وچ جنمی سچیتا جی دی سکھیا لاہور اتے دلی وچ ہوئی سی۔ آزادی دے تحریک وچ حصہ لین لئی اس نوں جیل دی سزا ہوئی۔ 1946 وچ اوہ آئین سبھا دی میمبر چنی گئی۔ 1958 ولوں 1960 تک اوہ بھارتی قومی کانگرس دی جنرل سیکٹری سی۔ 1963 توں 1967 تک اوہ اتر پردیش دی وزیر اعلی رہی۔ 1 دسمبر 1974 نوں اس دا انتقال ہو گیا۔ اپنے سوگ سنیہا وچ  اندرا گاندھی نے کیہا کہ سچیتا   اجیہے انوکھا ساہس اتے کردار دی عورت سی، جس توں بھارتی عورتاں نوں اعزاز ملدا اے۔

سچیتا کرپلانی بٹوارے دی تراسدی وچ مہاتما گاندھی دے بے حدّ قریب رہے۔ سچیتا کرپلانی اوہناں کجھ عورتاں وچ شامل اے، جنہاں نے باپو جی دے قریب رہکے دیس دی آزادی دی نیہہ رکھی۔ اوہ نوواکھلی سفر وچ گاندھی   دے نال سی۔ سال 1963 وچ اتر پردیش دی وزیر اعلیٰ بنن توں پہلاں اوہ لگاتار دو وار لوک سبھا لئی چنی گئی۔ سچیتا دل دی کومل تاں سی، لیکن پربندھکی فیصلے لیندے سماں اوہ دل دی نہیں، دماغ دی سندی سی۔ اس دے وزارت اعلیٰ دور وچ راج دے اہلکاراں نے لگاتار 62 دناں تک ہڑتال جاری رکھی، لیکن اوہ کارکناں نال صلح نوں ادوں تیار ہوئی، جدوں اوہناں دے رخ وچ نرمائی آئی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:عالمی لڑائی II دیاں بھارتی عورتاں
رانی کرناوتی

**رانی کرناوتی** نوں بطور**رانی کرماوتی** وی جانیا جاندا اے (موت 8 مارچ 1535)، بندی، بھارت دی تھڑ-چری شہزادی اتے حاکم سی۔ اسدا ویاہچتوڑگڑھ، میواڑ راج دی راجگڑھ،دے راجا رانا سنگا نال ہویا۔ اوہ اگلے دو رانا، رانا وکرمدتیا اتے رانا ادے سنگھ دی ماں سی اتے مہانرانا پرتاپ دی دادی سی۔ اوہ 1527 توں 1533 تک، اپنے بیٹے دی گھٹ عمر دوران ریجینٹ دے طور تے کم کردی رہی۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
پاکستان چ 2018ء

### جنوری
* 4 جنوری: پاکستان دی مشہور کھان پکان دی ماہر زبیدہ آپا 72 ورہے چ فوت ہوئی۔
* 19 جنوری: پاکستان دے مشہور لکھاری منو بھائی فوت ہوئے۔ 
* 19 جنوری: اردو زبان دے مشہور شاعر ساقی فاروقی 81 ورہے دی حیاتی چ فوت ہوئے۔

گٹھ:2018ء چ ایشیاء
گٹھ:پاکستان چ 2018ء
گٹھ:پاکستان چ اکیویں صدی دے سال
مولود

سندھی بولی چ پیغمبر محمد دی حیاتی دے واقعات نوں اک نظم دی شکل چ لکھیا جاندا اے جیہدے چ اُنہاں دی حیاتی دے سارے واقعات نوں دسیا جاندا اے۔ ایس نظم نوں مولود نامہ وی کہندے نیں۔

گٹھ:سندھی شاعری
ژالے سرحدی

*ژالے سرحدی* پاکستانی اداکارہ اے۔ زلے پاکستانی اداکار خیام سرحدی دی بھتیجی اے۔

گٹھ:پاکستانی اداکار
خیام سرحدی

*خیام سرحدی * پاکستانی اداکار اے۔ او 1948 چے ممبی وچ پیدا ہویا۔ فیر پاکستان لاہور آگے ۔ تے فیر کراچی ۔ انہاں پاکستانی ڈراما ٰٰٰٰایک تھی میناٰ توں اپنے کام دا آغاز کیتا۔
## وفات
خیام صاحب ۳ فروری ۲۰١١ نوں لاہور وچ وفات پاگے۔
آہلہ

*آہلہ* پنجاب دے  ضلع منڈی بہاالدین وچ اک آباد پنڈ تے یونین کونسل اے۔
بار موسیٰ

* بار موسیٰ*پنجاب دے ضلع منڈی بہاالدین دا نکا جیہا شہر تے یونین کونسل اے۔
ہیتھ لیجر

**ہیتھکلف اینڈریو لیجر** (4 اپریل 1979 -22 جنوری 2008) اک آسٹریلیائی ٹیلیوژن اتے فلمی اداکار سی۔ 1990 دے دہاکے دوران آسٹریلیائی ٹیوی اتے فلماں وچ کم کرن توں بعد لیجر 1998 وچ اپنے فلمی جیون نوں نکھیرن لئی [[امریکہ امریکہ]] چلا گیا سی۔ اسدے کم وچ 19 فلماں شامل ہن جس وچ *10 تھنگس آئی ہیٹ اباؤٹ یو* (1999)، *د پیٹریؤٹ* (2000)، *مونسٹرج بال* (2001)، *ا نائیٹس ٹیل* (2001)، *بروکبیک ماؤنٹین* (2005) اتے *[[دی ڈارک نائیٹ]]* (2008) شامل ہن۔ اداکاری توں علاوہ اسنے کئی سنگیتک ویڈیو دا اساری اتے ڈریکشن وی کیتا اتے لیجر اک فلم ڈریکٹر بننا چاہندا سی۔

*بروکبیک ماؤنٹین* وچ اینیس ڈیل مار دے کردار لئی لیجر نوں 2005 وچ سبھ توں ودھیا اداکار دا نیویارک فلم نقاد دائرہ انعام اتے 2006 وچ آسٹریلیا فلم انسٹیچیوٹ دا سبھ توں ودھیا انعام دتا گیا سی اتے 2005 دے سبھ توں ودھیا اداکار دے اکیڈمی اوارڈ دے نال ہی نال اسدے کردار لئی سبھ توں ودھیا اداکار لئی 2006 2006 BAFTA انعام لئی وی نامزد کیتا گیا سی۔ ہیتھ لیجر نوں مرن توں بعد 2007 دا انڈپینڈینٹ سکرپٹ رابرٹ الٹمین انعام سانجھے طور اُتے فلم *[[آئی ایم ناٹ دیئر]]* دے ہور کلاکاراں، ڈریکٹر اتے فلم دے کاسٹنگ ڈریکٹر نوں دتا گیا سی، جو امریکی گائک-گیت کار بوب ڈلن دے جیون اتے گیتاں توں راغب سی۔ فلم وچ لیجر نے اک خیالی اداکار روبی کلارک دا کردار نبھایا اے، جو ڈلن دے جیون اتے ویکتیتو دے چھ پہلوآں دا متحد روپ اے۔ فلم *د ڈارک نائیٹ* وچ جوکر دے کردار لئی اسنوں نامزد کیتا گیا اتے اسنے ایہہ انعام وی جتیا، جسدے وچ سبھ توں ودھیا معاون اداکار دا اکیڈمی انعام، سبھ توں ودھیا اداکار دا اک قومانتری انعام اتے پہلی وار کسے نوں دتا جان والا مرن-اپرنت  آسٹریلیا فلم انسٹیچیوٹ انعام، 2008 وچ سبھ توں ودھیا معاون اداکار لاس اینجلس فلم نقاد ایسوسی ایشن انعام، 2009 وچ سبھ توں ودھیا معاون اداکار لئی گولڈن گلوب انعام، سبھ توں ودھیا معاون اداکار دا 2009 دا *BAFTA انعام* شامل ہن۔

اسدی موت 28 سال دی عمر وچ انشنچت دوائیاں دے زہریلے سیون نال ہو گئی سی۔ لیجر دی موت *د ڈارک نائیٹ* دے اڈیٹنگ دوران ہوئی، جسدا اثر اسدی 180 ملیان ڈالر دی لاگت والی فلم دے پرموشن اُتے وی پیا۔ اپنی موت ویلے 22 جنوری 2008 نوں اوہ ٹونی دے طور اُتے اپنی کردار دا لگبھگ ادھا کم پورا کر چکیا سی، جو ٹیری گلیئم دی آؤن والی فلم *د ایماگنارئم آف ڈاکٹر پنرسلم* وچ سی۔

## فلموگرافی
### فلم

### ٹیلیوژن

### سنگیتک ویڈیو

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 

گٹھ:جم 1979
گٹھ:موت 2008
گٹھ:فلمی اداکار
گٹھ:آسٹریلیا
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
دی ڈارک نائیٹ

**د ڈارک نائیٹ** () 2008 وچ بنی اک سپرہیرو فلم اے جو ڈیسی کامکس دے بیٹمین کردار اتے مشتمل اے اتے بیٹمین لڑی دی دوسری فلم اے۔ اس وچ مکھ ولن وجوں جوکر نوں ساکار کرن لئی ہیتھ لیجر نوں مرن اپرنت اکادمی انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔

## پاتر
* کرسچن بیل- برس وین/بیٹمین۔
* مائیکل کین- الفریڈ پینورتھ
* ہیتھ لیجر - جوکر۔
* گیری اولڈمن- جیمس گارڈن۔
* ایرن ایکہارٹ- ہاروی ڈینٹ۔
* میگی جلئینہال- ریچل ڈاس۔
* مارگن فریمین- لوشیئس فاکس۔
## حوالے

گٹھ:انگریزی فلماں
گٹھ:فلماں
سُہاس جوشی

**سہسنی جوشی**، جو کہ  اپنے سکرین ناں سہاس جوشی ولوں جانی جاندی اے، اک مراٹھی تھئیٹر، فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اوہ کئی بالیوڈّ فلماں وچ وی اداکاری کر چکی اے۔ 

## کریئر
جوشی اپنے کالج دے دناں توں مشق دے کھیتر ول کھچیا گیا جتھے اسنے کجھ ناٹکاں وچ کم کیتا۔ اس وچ اپنی دلچسپی دیکھدے ہوئے، اسنے نیشنل سکول آف ڈرامہ توں کم کرن لئی 3-سال دا ڈپلوما کورس کیتا،
دلی وچ اس نوں مشہور تھئیٹر ڈائریکٹر ابراہم القاضی ولوں سکھلائی دتی گئی سی۔

### ٹیلیوژن

## اوارڈ
 فلم 'ٹو ٹیتھ می' وچ اس دی کارگزاری لئی، جوشی نوں مراٹھی فلم کیٹیگری وچ بیسٹ اداکارہ وچ فلمفیئر اوارڈ دتا گیا۔
2011 وچ، جوشی نوں مراٹھی تھئیٹر وچ اپنے کماں لئی "گنگا-جمونا ایوارڈ" ملیا۔ ایہہ انعام سانجھے طور اُتے تھانے نگر نگم اتے پی ساولارام سمرتی کمیٹی (پی۔ایس۔ایس۔ایس) ولوں پیش کیتا گیا اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں

گٹھ:CS1 maint: Unrecognized language
گٹھ:جم 1947
گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
مختار مسعود

**مختار مسعود**، اک مشہور پاکستانی اردو لکھاری اتے نوکرشاہ سی۔ مسعود، علیگڑھ مسلم یونیورسٹی، بھارت دا اک گریجوئیٹ سی۔ بھارت دی ونڈ دے بعد اوہ پاکستان چلے گئے۔ 1949 وچ، اوہ سینٹرل سپیریئر سروس (سی ایسّ ایسّ) دا امتحان پاس کر گئے اتے کمیشنر اتے فیڈرل سیکٹری ورگے وکھ-وکھ اہم عہدیاں اُتے کم کیتا۔ اوہناں نے تن کتاباں- آواز دوست، سفیر نصیب، لوح ایام - لکھیاں، جنہاں نوں اوہناں دی شاندار گدّ اتے سنکھی سٹائل لئی پاکستان دے ساہتی حلقےآں وچ بہت اعزاز دتا جاندا اے۔ پاکستانی ساہت لئی اس دے یوگدان دا اعزاز کرن لئی اس نوں ستارہ امتیاز نال نوازیا گیا گیا سی۔ لاہور وکھے 15 اپریل 2017 نوں اس دی موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:موت 2017
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:پاکستانی لوک
ستارہ امتیاز

**ستارۂ امتیاز**، پاکستان وچ سِول تے عسکری شخصیتاں نو‏ں عطاء کیتا جانے والا تیسرا وڈا اعزاز اے۔ اِس دا ترجمہ **ستارۂ فضیلت** وی کیتا جاندا اے، اک ایسا اعزاز اے جو حکومتِ پاکستان عسکری تے سِول شخصیتاں نو‏ں عطاء کردی اے۔ سِول شخصیتاں نو‏ں ایہ اعزاز اُنہاں دی اَدب، فنونِ لطیفہ، کھیل، طب یا سائنس دے میدان وچ نمایاں خدمات دے اعتراف وچ دتا جاندا اے۔ اِس اعزاز دا اعلان سال وچ اک دفعہ یومِ آزادی دے موقع اُتے کیتا جاندا اے تے یومِ پاکستان دے موقع اُتے صدرِ پاکستان اس اعزاز تو‏ں پاکستانی عوام نو‏ں نوازتے نيں۔ عسکری حوالے تو‏ں ایہ اعلیٰ ترین اعزاز بریگیڈئیر یا میجر جنرل دے رُتبہ اُتے فائز اُنہاں فوجی افسران نو‏ں عطاء کیتا جاندا اے، جنہاں نے نمایاں خدمات سر انجام دی ہون۔

**ستارہ امتیاز** پاکستان وچ اک شہری جاں فوجی کرمی نوں دتا جان والا تیجا سبھ توں وڈا اعزاز اے۔

ایہہ انعام پاکستان سرکار ولوں ساہت، فن ، کھیل، طب جاں سائنس دے کھیتر وچ اتم فوجی اتے غیرفوجی کم کرن دے عوض وچ حاصل کیتا جاندا اے۔ اسدی اعلان ہر سال آزادی دن دے موقعے اتے کیتی جاندی اے، اتے پاکستان دن تے پاکستان دے صدر ولوں حاصل کیتا جاندا اے ۔

## وصول کنندگان دی فہرست
* مجید نظامی- صحافی اور تاجر، نوائے وقت گروپ کے سربراہ
* رحیم اللہ یوسفزئی (2010)- صحافی
* صدیق اسماعیل- (1985) نعت
* اسلم اظہر (سرخیل پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک)
* سعادت حسن منٹو 2013 (مصنف)
* قوی خان- (2012) (اداکار)
* مہدی حسن (2013) (گلوکار)
* یاسمین لاری
* معین اختر ( مزاحیہ اداکار)
* ممتاز مفتی – (1986) (افسانہ نگار، ناول نگار)
* شمس الحسن شمس بریلوی – (1995)
* احمد رشدی- (2004) (فلمی پس منطری گلوکار)
* وحید مراد (فلم اداکار)
* آنامیری شمل
* صادقین (مصور)
* اسد عمر
* باب وولمر (کرکٹ کوچ) 2007
* عابدہ پروین (2005) (فوک گلوکارہ)
* گوپی چند نارنگ (مصنف)
* خان عبدالغنی خان
* ریشماں (فوک گلوکارہ)
* علیم ڈار (2013) (کرکٹ امپائر)
* نرملا دیش پانڈے
* سعید اجمل
* جاوید میانداد (کرکٹ کھلاڑی)
* شان الحق حقی (ماہر لسانیات)

## ملاحظات

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات
گٹھ:پاکستان دے عسکری اعزازات و علامات
گٹھ:پاکستان وچ 1957ء دیاں تاسیست
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے اعزاز
ہلال امتیاز

**ہلال امتیاز** پاکستان دی سرکار ولوں عام شہریاں اتے پاکستان دے فوجی اہل کاران دوناں نوں دتا جان والا دوجا سبھ توں وڈا انعام اتے ​​اعزاز اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے اعزاز
نشان امتیاز

**نشان امتیاز** پاکستان دا سبھ توں وڈا شہری اعزاز اے۔

گٹھ:پاکستان دے اعزاز
زلک دیسائی

**زلک دیسائی** (جنمیا جھلک دیسائی)، اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے مہ بول شادی، ساجن گھر جانا ہے ورگے لڑیواراں وچ کم کیتا۔

## کریئر
زلک گجراتی اداکارہ پھالگنی دیسائی دی بیٹی اے۔ اس دا جم ممبئی وچ ہویا سی۔
زلک نے 16 سال دی عمر وچ اپنے کریئر دی شروعات شرومنی ساجن گھر جانا وچ کیتی سی، جدوں اس نے 10 ویں جماعت پوری کیتی سی اتے آر۔این۔ شاہ ہائی سکول، ممبئی۔ اسنے متھیبائی کالج (ممبئی یونیورسٹی) توں بی ایس سی بائیوٹیکنالوجی وچ اپنی 12 ویں اتے گریجوئیشن نوں پورا کرن لئی اک بریک لے لئی اتے 2014 وچ سونی ٹیوی سیریل دل دیک نظر وچ واپس آ گیا۔ بعد وچ، اسنے سیریل مہ بولی شادی۔

## ٹیلیوژن
* ہم آپکے گھر میں رہتے ہیں (2015) پنکی (لیڈ رول)
* انمول رتن سنگھ (لیڈ رول) دے طور تے مہ بولی شادی (2015)
* ساجن گھر جانا ہے (2010) سرلا امبر رگھوونشی (لیڈ رول)
* شیا کے رام (2015) شانتا (معاون کردار)
* اک رشتہ سجادھاری کا (2016) نککا (معاون کردار)
* لاڈو 2 (2017) کومل (معاون کردار)

## اوارڈ
زلک نوں 2010 وچ پسندیدہ دیورانی کیٹیگری وچ تارہ پروار اوارڈ دتا گیا۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
* 

گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گوری لکشمی بائی

**مہارانی آئلیوم تھرونل گوری لکشمی بائی**(1791–1815) 1810 توں 1813 تک ریاست تراونکور دی مہارانی سی اتے اوہ 1813 توں 1815 وچ اپنی موت تک اپنے پتر سواتھیتھریونل رام ورما دی ریجینٹ سی۔ اوہ تراونکور دی اکلوتی رانی سی، جسنے اپنے آپ ہی راج کیتا سی، جو اسنے اک ریجینٹ بنن توں دو سال پہلاں کیتا سی۔

## پچھوکڑ
گوری لکشمی بائی دا جم 1791 وچ بطور شہزادی اتتھم تھرونل ہویا۔ اتتھم تھرونل نوں 1788 وچ کولاتھونڈ توں تراونکور پروار وچ گود لیا گیا۔تراونکور دی مہارانیاں نوں "اتنگل دیاں رانیاں" وجوں رکھیا گیا سی۔ گوری لکشمی بائی تراونکور دیاں سبھ توں مشہور رانیاں وچوں اک سی اتے راج وچ کئی سدھار کیتے سن۔

## ایہہ وی دیکھو
* تراونکور
*ریاست تراونکور
* مہارانی
* سواتھی تھرونل
* مولم تھرونل
* اماودو

## حوالے

## سروت
*  (3 volumes)
* 

گٹھ:جم 1791
گٹھ:موت 1814
گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:19ویں صدی دیاں عورت حکمراناں
گٹھ:بھارتی عورتاں
طارق رحمان

**طارق رحمٰن** اک پاکستانی اکادمک ودوان، اخبار دا کالمنویس اتے اک لکھاری اے۔ اس ویلے اوہ لاہور وچ رہندا اے۔ اوہ کئی کتاباں اتے ہور اشاعتاں (مکھ طور اُتے بولی سائنس دے میدان  وچ) دا لکھاری اے۔ اس نوں کھوج اتے علمیت بھرپور کم نوں مانتا دین لئی کئی قومی اتے قومانتری انعام دتے گئے ہن۔

## شروعاتی زندگی اتے سکھیا
اوہ 4 فروری 1949 نوں بھارت وچ بریلی (یو۔پی۔) وکھے پیدا ہویا سی۔ ایہہ پروار 1951 وچ پاکستان چلے گیا سی۔ اس دا پیؤ، سمیع اللہ خان، ایبٹ آباد دے نیڑے کاکول دی پاکستان ملٹری اکیڈمی وچ ریاضی  ڈیپارٹمنٹ دے مکھی وجوں سیوا نبھاء رہے سن۔

## حوالے

گٹھ:جم 1949
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:لاہور دے لوک
دیپتی شرما

**دیپتی شرما** (جم 24 اگست 1997) اک بھارتی کرکٹ کھڈارن اے۔ اسنے انٹرنیشنل کرکٹ وچ اپنے کریئر دی شروعات 28 نومبر 2014 نوں ساؤتھ افریقہ دے اک دنا میچ کھیڈدیا کیتی۔ دیپتی کھبے ہتھ دی بیٹسمین اتے سجے ہتھ دی مدھم رفتار دی گیندباز اے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
ریاست تراونکور

**ریاست تراونکور** (Travancore) (ملیالم: തിരുവിതാംകൂർ) اک سابق ہندو جاگیردارانہ سلطنت (1858 تک) تے بھارتی نوابی ریاست جس دا حکمران تراونکور خاندان سی۔

**تراونکور ریاست** (/ˈtrævəŋkɔər/; ) (Malayalam:തിരുവിതാംകൂർ، Tamil: திருவாங்கூர்) سن 1949 توں پہلاں اک بھارتی ریاست سی۔ اس اتے تراونکور راجگھرانے دا راج سی، جنہاں دی گدی پہلاں پدمنابھپرم اتے پھر تیروونتھپرم وچ سی۔ اپنے چرم اتے تراونکور راج دا پھلار بھارت دے اجوکے کیرالا دے وچکارلے اتے دکھنی حصہ اتے اتے تاملناڈو دے کنیاکماری ضلعے اتے سی ۔ 
## حوالے

 

گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:اٹھارویں صدی وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:تریخی ہندوستانی خطے
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:سابقہ برطانوی زیر حمایت ریاستاں
گٹھ:ہندستان دیاں نوابی ریاستاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
میکسیکن ایکسولاٹل

**میکسیکن ایکسولاٹل ** نامی اک جاندار اک عرصے توں سائنسداناں دی توجہ دا مرکز اے کیوں جے اوہدے بارے وچ ایہہ کہیا جا رہیا اے کہ ایہہ مر کے دوبارہ پیدا ہو سکدا اے۔

میکسیکن ایکسولاٹل بطور خاص میکسیکو دی جھیل وچ پایا جاندا اے۔ ایہہ پانی دے نال زمین اُتے وی زندہ رہ سکدا اے۔ چھپکلی دی طرحاں نظر آن والا ایہہ انوکھا جاندار اپنے عضو نوں دوبارہ پیدا کرن دی غیر معمولی صلاحیت رکھدا اے۔

سائنسداناں دا آکھنا اے کہ ایکسولاٹل اپنی ریڑھ دی ہڈی وچ آن والی سَٹ نوں وی درست کرن دی صلاحیت رکھدا اے تے جے اوہ ٹوٹی نہیں ہوندی تے اوہ معمول موجب کم کردا اے۔ ایتھے ایہہ امر توجہ طلب اے کہ مر کے فیر زندہ ہون دے امکانات دے باوجود اوہنوں ناپید ہون دا خطرہ لاحق اے۔

دوجے پاسے سائنسدان ایہہ وی آکھدے نیں کہ اوہدے وچ عمل تولید وی آسان اے۔ سائنسداناں نے اوہناں خلیات دی شناخت کر لئی اے جیہڑے اعضاء دے دوبارہ پیدا ہون دے ذمہ دار نیں پر عضو دے دوبارہ تیار ہون دے عمل نوں تفصیل نال سمجھن لئی محققین نوں خشکی تے پانی دوویں جگہ رہن دی صلاحیت رکھن والے جاندار دے جینوم نال منسلک بہت ساری معلومات دی لوڑ ہووے گی تے ایس جاندار دے جینومز دی 32,000ملین تعداد ہون دی وجہ توں حالے تیک ایہہ ممکن نہیں ہو سکیا اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:میکسیکو
گٹھ:جانور
2018ء قازقستان بس آتش زدگی

18 جنوری 2018ءکو،قازقستان دے صوبے اقتوبے دے علاقے یرگیز دے مین روڑ تے بس نوں آگ لگ گی سی ۔ آگ چ52 مسافر مرگے تے ۳ مسافر تے دو ڈرائیور بچ گے سن۔

گٹھ:قازقستان