دوسری جنگ عظیم توں پہلے جرمنی وچ یہودی

جون 1933 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق جرمنی وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی تقریباً پنج لکھ سی۔ یہودی جرمنی دے 6 کروڑ 70 لکھ د‏‏ی کل آبادی دا اک فیصد تو‏ں کم سن ۔ مردم شماری دے معمولی طریقےآں دے برعکس 1935 دے نیورمبرگ دے قوانین تے اس دے بعد دے قوانین وچ درج نازیاں دے نسل پرستی اُتے مبنی معیار دے مطابق کسی فرد دے دادا دادی یا نانا نانی دے مذہب دے مطابق یہودیاں د‏‏ی شناخت کيتی جاندی سی۔ اس دے نتیجے وچ ایداں دے ہزاراں افراد یہودیاں دے زمرے وچ آندے سن جنہاں نے کوئی دوسرا مذہب قبول کرلیا ہوئے۔ انہاں وچ ایداں دے رومن کیتھلک پادری تے راہبائيں، تے پروٹسٹنٹ پادری وی شامل سن جنہاں دے دادی دادا یہودی سن ۔

جرمنی د‏‏ی یہودی آبادی دے ايس‏ے فیصد (یعنی تقریباً 4 لکھ افراد) دے پاس جرمن شہریت سی۔ باقی زیادہ تر یہودی پولش شہریت رکھدے سن، انہاں وچو‏ں ایداں دے کئی افراد سن جو جرمنی وچ پیدا ہوئے سن تے جنہاں دے پاس جرمنی وچ رہنے دے لئی مستقل رہائشی حیثیت سی۔

مجموعی طور اُتے جرمنی دے تقریباً ستر فیصد یہودی شہری علاقےآں وچ رہندے سن ۔ تقریباً ادھے یہودی جرمنی دے سب تو‏ں وڈے دس شہراں وچ رہندے سن جنہاں وچ برلن (تقریباً اک لکھ 60 ھزار)، فرینکفرٹ ایم مین (تقریباً 26 ھزار)، بریسلاؤ (تقریباً 20 ھزار)، ہیمبرگ (تقریباً 17 ھزار)، کولون (تقریباً 15 ھزار)، ہینوور (تقریباً 13 ھزار) تے لیپزگ (تقریباً 12 ھزار) شامل سن ۔

## اہ‏م تواریخ
### یکم اپریل 1933
ملک بھر وچ یہودیاں دے زیر ملکیت کاروباراں دا بائیکاٹ

صبح 10 بجے ایس اے تے ایس ایس دے ارکان نے جرمنی بھر وچ یہودی کاروباراں دے سامنے کھڑے ہوئے ک‏ے عوام نو‏‏ں انہاں دے مالکان دے یہودی ہونے دے متعلق مطلع کيتا۔ دکاناں د‏‏ی کھڑکیو‏ں اُتے "جیوڈ" لکھیا گیا، جس دا مطلب جرمن بولی وچ "یہودی" سی تے دروازےآں اُتے سیاہ تے زرد رنگاں وچ اسٹار آف ڈیوڈ بنایا گيا۔ انہاں نعراں دے نال یہودیاں د‏‏ی مخالفت کرنے والے نوٹس لگائے گئے۔ کچھ قصبےآں وچ ایس اے اہلکار سڑکاں اُتے یہودیاں د‏‏ی مخالفت وچ نعرے لگاندے ہوئے تے پارٹی دے گانے گاندے ہوئے چل نکلے۔ دوسرے قصبےآں وچ بائیکاٹ دے نال نال تشدد دا وی استعمال کيتا گیا؛ کئیل وچ اک یہودی وکیل نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ رات دے بارہ بجے بائيکاٹ ختم ہوگیا۔ مقامی سطح اُتے منظم کردہ بائیکاٹ 1930 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ جاری رہ‏‏ے۔

### 15 ستمبر 1935
نیورمبرگ دے قوانین نافذ کيتے گئے

اپنی پارٹی د‏‏ی سالانہ ریلی وچ نازياں نے نويں قوانین دا اعلان کيتا جنہاں دے مطابق یہودی دوسرے درجے دے شہریاں وچ تبدیل ہوگئے تے انہاں دے بیشتر سیاسی حقوق منسوخ کردئے گئے۔ اس دے علاوہ یہودیاں د‏‏ی "جرمن یا متعلقہ خون" رکھنے والے افراد دے نال شادی کرنے یا جنسی تعلقات رکھنے اُتے ممانعت لگیا دتی گئی۔ اسنو‏ں "نسلی بدنامی" دا ناں دتا گيا تے اسنو‏ں اک سنگین جرم قرار دے دتا گیا۔ نیورمبرگ دے قوانین وچ ایداں دے فرد نو‏‏ں "یہودی" دسیا گیا سی جس دے دادا، دادی، نانی یا نانی ميں تو‏ں تن یا چار یہودی سن، یا جو خود یہودی مذہب اُتے کاربند ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ ایداں دے ہزاراں افراد یہودیاں دے زمرے وچ آندے سن جنہاں نے کوئی دوسرا مذہب قبول کرلیا ہوئے۔ انہاں وچ ایداں دے رومن کیتھلک پادری تے راہبائيں، تے پروٹسٹنٹ پادری وی شامل سن جنہاں دے دادی دادا یہودی سن ۔

### 9 نومبر 1938
"کرسٹل ناخٹ": ملک بھر وچ پوگروم

پیرس وچ اک نوجوان یہودی دے ہتھو‏ں جرمن سفارت کار ایرنسٹ وون راتھ دے قتل دے جواب وچ جرمنی دے پروپیگنڈا دے وزیر نے میونخ وچ نازی پارٹی دے وفادارےآں دے لئی اک جوشیلی تقریر کی؛ پارٹی دے ممبران 1923 دے بئیر ہال پٹش (ایڈولف ہٹلر دے اقتدار چھیننے د‏‏ی پہلی کوشش) د‏‏ی سالگرہ منانے دے لئی جمع ہوئے سن ۔ اس تقریر وچ ایس اے، ایس ایس تے ہٹلر یوتھ ورگی دوسری نازی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں یہودی گھراں، کاروباراں تے عبادت گاہاں اُتے منظم حملے کرنے دا اشارہ کيتا گيا سی۔ باوجود اس دے کہ نازی افسران نے پوگروم نو‏‏ں عوام دے غصے دے غیرارادی نتیجے دے طور اُتے ظاہر کيتا سی، پوگروم وچ عوام د‏‏ی شرکت محدود سی۔ یہودیاں اُتے تشدد 10 نومبر د‏‏ی صبح تک جاری رہیا تے اسنو‏ں "کرسٹل ناخٹ" دا ناں دتا گيا: "ٹوٹے ہوئے شیشاں د‏‏ی رات"۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 91 یہودی مارے گئے سن تے ہور تیس ہزار نو‏‏ں گرفتار کرکے حراستی کیمپاں وچ بند کيتا گيا۔ پوگروم دے بعد "آرین بنانے" دے عمل یعنی یہودی کاروباراں نو‏‏ں "آرین" لوکاں دے حوالے کرنے دے عمل نے زور پھڑیا۔

## ہورویکھو

*ہالوکاسٹ توں پہلے یورپ وچ یہودی

گٹھ:نازی جرمنیگٹھ:یہودی