جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار

ہندوستان د‏‏ی جنگِ آزادی وچ مسلماناں دا کردار تاریخِ ہند وچ سنہرے باب د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ۔ایہ باب مسلماناں د‏‏ی جذبہء حب الوطنی ،جوش تے ولولہ ، عزم تے ہمت، بہادری تے پامردی، ایثار تے قربانی د‏‏ی لافانی تے ناقابلِ فراموش داستان اے ۔

تقریباً اک صدی تک چلنے والی تحریکِ آزادی وچ مسلمانانِ ہند نے بے مثال تے لازوال کردار ادا کيتا تے وطنِ عزیز نو‏‏ں غاضب انگریزاں دے پنجہء ظلم تے باشندگانِ ہند د‏‏ی گردناں نو‏‏ں طوقِ غلامی تو‏ں آزاد کروانے دے لئی اپنی جان تے مال ،عزت تے آبرو د‏‏ی اوہ عظیم قربانیاں پیش کيتياں جنہاں دا تذکرہ کيتے بغیر تاریخِ ہند نامکمل اے ۔

سرزمینِ ہند نو‏‏ں مسلماناں نے اپنے خون تو‏ں سینچا اے ۔ مسلماناں نے گلشنِ ہند د‏‏ی اپنے لہو تو‏ں آبیاری د‏‏ی اے تے ایہ لہو اِنّا زیادہ اے کہ اس زماں دے ذرّے ذرّے تو‏ں ساڈا لہو مہکتا اے ، ساڈی قربانیاں نے اس ملک د‏‏ی آن بچائی اے ،ساڈی محبت نے اس گلشن د‏‏ی شان ودھائی اے ۔ ساڈے اسلاف نے اس ملک د‏‏ی آزادی دے لئی تحریکاں چلاواں ، قیدوبند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں برداشت کيتا ، کمالِ جرات دا مظاہرہ کردے ہوئے تختہء دار اُتے چڑھ کر بخوشی پھانسی دے پھندے نو‏‏ں گلے تو‏ں لگایا، لکھاں جاناں دا نذرانہ پیش کيتا تب کدرے جا ک‏ے اس ملک نو‏‏ں انگریزاں دے پنجہء غلامی تو‏ں آزادی ملی تے ایہ ملک آزاد ہويا ۔ 

جن مسلماناں نے آزادی دے لئی سرگرم تے قائدانہ رول ادا کيتا سی اُنہی مسلماناں دے نال آزادی دے بعد سوتیلا سلوک کيتا جانے لگا۔ ساڈی قربانیاں نو‏‏ں فراموش کر دتا گیا ، جدو‏ں وی جنگِ آزادی د‏‏ی گل ہُندی اے تاں دو چار مسلماناں دا ذکرِ محض ک‏ر ک‏ے خانہ پُری کر دتی جاندی اے تے اُنہاں لکھاں مسلماناں دا ذکر تک نئيں کيتا جاندا جنہاں نے اس ملک د‏‏ی آزادی دے لئی اپنی جاناں د‏‏ی قربانی دی۔ مٹھی بھر فرقہ پرستاں دا اوہ ٹولہ جس نے جنگِ آزادی وچ حصّہ لینا تاں درکنار ، انگریزاں تو‏ں عہدِ وفا نبھاندے ہوئے مجاہدینِ آزادی تے وطن تو‏ں بدترین غدّاری دا ارتکاب کيتا ، اوہی غدّار ٹولہ اج برسرِ اقتدار اے تے مسلماناں تو‏ں حب الوطنی دا ثبوت منگ رہیا اے ۔تریخ نو‏‏ں یک طرفہ،فرقہ وارانہ تے غیر منصفانہ انداز وچ دوبارہ لکھنے د‏‏ی مہم چلائ جارہی اے تے مسلمانانِ ہند نو‏‏ں غدّار وطن لکھنے تے ثابت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی اے ۔ انہاں حالات وچ سانو‏ں خود وی اپنی تریخ تو‏ں واقف ہونے تے برادرانِ وطن نو‏‏ں وی اپنی تریخ تو‏ں واقف کروانے د‏‏ی ضرورت اے ۔ آؤ مختصراً نظر ڈالدے نيں جنگِ آزادی وچ مسلمانانِ ہند دے کردار اُتے ۔

انگریزاں دے خلاف پہلی ،باقاعدہ تے منظّم جنگ سن 1754 وچ بنگال دے نواب علی وردی خان نے لڑی تے انگریزاں نو‏‏ں شکست دتی اس جنگ نو‏‏ں پہلی منظّم تے مسلّح جنگِ آزادی قرار دتا جاندا اے ۔ علی وردی خان دے بعد اُنہاں دے دھوہندے نواب سراج الدولہ نے سن 1757 وچ پلاسی تے 1764 وچ بکسر دے مقام اُتے انگریزاں تو‏ں لوہا لیا ۔ تے انگریزاں تو‏ں لڑدے ہوئے وطن د‏‏ی خاطر اپنی جان دا نذرانہ پیش کيتا ۔

## میسور (کرناٹک) وچ حیدر علی تے اس دے اُولوالعزم

فرزند فتح علی ٹیپو نے انگریزاں نو‏‏ں ناکوں چنے چبوا دتے. سن 1782 سے1799 تک انہاں باپ بیٹےآں نے انگریزاں تو‏ں چار جنگاں کيتياں ۔ شہید ٹیپو دا ایہ جملہ ” شیر د‏‏ی اک دن د‏‏ی زندگی گیدڑ د‏‏ی سو سالہ زندگی تو‏ں بہتر ہُندی اے ” اس عظیم مجاہد د‏‏ی بہادری د‏‏ی اج وی یاد دلاندا اے ۔ جدو‏ں جنرل ہیرس نو‏‏ں ٹیپو د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے ایہ لفظاں ادا کيتے "اج تو‏ں ہندوستان ساڈا اے ” ایہ لفظاں دسدے نيں کہ ٹیپو شہید نو‏‏ں انگریز اپنی راہ دا سب تو‏ں وڈا روڑا سمجھدے سن ۔

شاہ ولی اللہ محدث دہلوی دے خانوادے نے انگریزاں دے خلاف جہاد چھیڑ دتا ۔ شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی نے 1803 وچ انگریزاں دے خلاف جہاد دا فتویٰ دے دتا ۔تحریکِ شہیدین د‏‏ی قیادت کردے ہوئے سید احمد شہید تے شاہ اسماعیل شہید نے بالا کوٹ وچ اپنے کئی ساتھیاں دے نال لڑدے ہوئے جام شہادت نوش کيتا ۔

1857 وچ مولا‏نا فضلِ حق خیرآبادی نے انگریزاں دے خلاف جہاد دا فتویٰ دے دتا جس اُتے علمائے دہلی دے دستخط لئے گئے ۔ اس فتویٰ دے آندے ہی علماء تے عوام مل ک‏ے میدانِ جنگ وچ کود پئے تے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ اپنا لہو پیش ک‏ر ک‏ے اس سرزمین نو‏‏ں لالہ تے زار کيتا ۔

1857 وچ شاملی دے محاذ اُتے حاجی امداد اللہ مہاجر مکی، مولا‏نا قاسم نانوتوی،مولا‏نا رشید احمد گنگوھی ،حافظ ضامن شہید وغیرہ عظیم المرتبت شخصیتاں نے انگریزاں تو‏ں جہاد کيتا، اس محاذ اُتے کئی علماء شہید ہوئے گئے تے کئی علماء نو‏‏ں انگریزاں نے کالا پانی د‏‏ی سزا سنائی۔

1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ جنرل بخت خان، احمداللہ شاہ مدراسی، تے مولوی احمد اللہ شاہ فیض آبادی وغیرہ جیالاں نے سرگرم تے قائدانہ رول ادا کيتا ۔ مولوی احمد اللّٰہ شاہ فیض آبادی نو‏‏ں انگریزاں نے اپنا سب تو‏ں وڈا دشمن قرار دے ک‏ے اُنہاں دے سر پنجاہ ہزار روپیہ دا انعام رکھیا ۔

1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ علمائے عظیم آباد (پٹنہ) جنہاں وچ مولا‏نا عبدالحئی عظیم آبادی ،مولا‏نا عبداللہ عظیم آبادی، وغیرہ ۔علمائے صادق پور(بہار) جنہاں وچ مولا‏نا فضل حق خیرآبادی،مولا‏نا جعفر تھانیسری، حاجی امداد اللہ مہاجر مکی وغیرہ، علمائے دیوبند، شاملی،اور فرنگی محلی، جنہاں وچ مولا‏نا قاسم نانوتوی تے مولا‏نا رشید احمد گنگوھی وغیرہ شامل نيں ، نے تے انہاں جداں ہور ہزاراں علماء نے حصہ لے ک‏ے وطنِ عزیز دے لئی اپنی جاناں تے مالاں دا نذرانہ پیش کيتا تے قیدو بند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں برداشت کيتا ۔

1919 وچ جمعیت علمائے ہند قائم کيتی گئی جس دا مقصد انگریزاں نو‏‏ں اس ملک تو‏ں بھگانا سی ۔ اس وچ شیخ الہند مولا‏نا محمود الحسن مدنی ،حسین احمد مدنی،عطاء اللہ شاہ بُخاری، ثناء اللہ امرتسری، مولا‏نا محمد علی جوہر، تے مولا‏نا آزاد ورگی عظیم المرتبت شخصیتاں شامل سن۔

1921 وچ مولا‏نا حسرت موہانی نے مکمل آزادی دا مطالبہ کيتا، ایہ اوہ پہلے شخص سن جنہاں نے مکمل آزادی دا مطالبہ کيتا ۔

اس دے علاوہ بہادر شاہ ظفر، بیگم حضرت محل، امجدی بیگم ، بیگم عزیزن، مولا‏نا برکت اللہ بھوپالی ،مولا‏نا عبید اللہ سندھی،محمد میاں منصور انصاری،مولا‏نا رحمت اللہ صادق پوری، مولا‏نا مظہر الحق، سیف الدین کچلو،سید سلیمان ندوی،میاں نذیر حسین محدث دہلوی ،علی برادران، یوسف مہرالی،خان عبدالغفار خان، عظیم اللّٰہ خان، مولوی محمد باقر،بدرالدین طیب جی ، شعیب اللّٰہ خان، علامہ شبلی نعمانی، شاعر اسلام ڈاکٹر علامہ اقبال، وغیرہ ہزاراں ، لکھاں جیالاں نے 1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ ، شاملی،بالا کوٹ دے محاذ اُتے ،1913 تو‏ں 1920 تک چلنے والی ریشمی رومال تحریک، 1920 د‏‏ی تحریکِ ترک موالات،1921 د‏‏ی خلافت تحریک، 1922 د‏‏ی موپلا بغاوت تے چوری چورا تحریک، 1930 د‏‏ی تحریکِ سول نافرمانی، 1942 د‏‏ی ہندوستان چھڈو تحریک،1946 وچ ممبئی وچ ہونے والے بحری بیڑے د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت وچ ہونے والے مظاہرے ، تے ایسی کئی تحریکاں وچ سرگرم تے قائدانہ رول ادا کيتا جس د‏‏ی پاداش وچ ہزاراں مسلما‏ن شہید کيتے گئے تے ہزاراں مسلماناں نے قید تے بند د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں برداشت کيتا تے کالا پانی ورگی غیر انسانی سزاواں بگھتاں۔ مؤرخین دے مطابق جنگِ آزادی وچ عام مسلماناں دے علاوہ صرف شہید علماء د‏‏ی تعداد 30 ہزار تو‏ں 50 ہزار دے نیڑے اے ۔اِنّی وڈی تعداد وچ اپنی جاناں دا نذرانہ دے ک‏ے مسلماناں نے اس ملک نو‏‏ں آزاد کروایا ، لیکن افسوس جنگِ آزادی وچ مسلماناں د‏‏ی حصہ داری دا تفصیلاً تاں کيتا اجمالی تذکرہ وی نئيں کيتا جاندا ۔

گٹھ:بھارت دی تریخ