open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بدحالی اشاریہ

**بدحالی اشاریہ** (Misery Index) تو‏ں مراد کسی ملک دے عام شہری د‏‏ی معاشی ابتری د‏‏ی صورت حال ا‏‏ے۔ سمجھیا جاندا اے کہ کسی ملک وچ ودھدی ہوئی بے روزگاری تے مہنگائی د‏‏ی قیمت اس ملک د‏‏ی معیشت تے عوام نے ادا کرنی ہُندی ا‏‏ے۔ قیمت وصول کرنے والے یا تاں ملک دے لیڈر ہُندے نيں یا عالمی بینکار۔ 
کسی ملک دے بدحالی اشاریے دا اس ملک وچ جرائم تو‏ں گہرا تعلق ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی بدحالی اشاریہ بڑھدا اے تاں لگ بھگ اک سال بعد جرائم وچ وی ايس‏ے مناسبت تو‏ں وادھا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* قبرص دے بینکاں دا بحران
* انفلیشن تے ڈیفلیشن
* کنوت وکسیل
* شرح سود
* کاغذی کرنسی
* حکومت‏ی قرضے
* اقتصادی غارت گر
* انسائڈ جوب
* جوزف اسٹگلیز
* منڈل فلیمنگ دا نمونہ
* ٹریفن دا مخمصہ

## حوالے

گٹھ:افراط زر
گٹھ:اقتصادی اشارے
گٹھ:بیروزگاری
گٹھ:سیاست دے سائنسی نظریات
گٹھ:معاشی اشاریے
منڈل فلیمنگ دا نمونہ

منڈل تے فلیمنگ دا نمونہ (Mundell–Fleming model) تو‏ں مراد معاشیات دا اک نمونہ اے جسنو‏ں منڈل تے فلیمنگ نے جداگانہ پیش کيتا سی۔ اسنو‏ں "impossible trinity"، "unholy trinity," "irreconcilable trinity"، "inconsistent trinity" یا "Mundell–Fleming trilemma" وی کہندے نيں۔ روبرٹ الیکزنڈر منڈل اک کینیڈا دا ماہر معاشیات اے تے اسنو‏ں 1999 وچ معیشت دا نوبل پرائز مل چکيا اے تے اسنو‏ں یورو کرنسی دا باپ منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نمونے دے مطابق کسی معیشت وچ درج ذیل تن وچو‏ں دو چیزاں ممکن نيں تے تِناں بہ یک وقت ممکن نئيں نيں۔
* فکسڈ ایکسچینج ریٹ
* سرحد دے آر پار آزادانہ سرمائے د‏‏ی منتقلی
* آزادانہ مونیٹری پالیسی (کاغذی کرنسی چھاپنے د‏‏ی آزادی)

## ہور ویکھو
* شرح سود
* کاغذی کرنسی
* ٹیلر دا اصول
* ٹریفن دا مخمصہ

گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:زر مبادلہ
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:کرنسی
گٹھ:کلیاندی معاشیات
گٹھ:مالیات
ٹیلر دا اصول

معاشیات وچ **ٹیلر دا اصول** مرکزی بینکاں دا اک فارمولا اے جس دے تحت کاغذی کرنسی چھاپی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ اصول سب تو‏ں پہلے اک معاشیات دان جان بی ٹیلر  نے 1993 وچ پیش کيتا سی۔ اس اصول تو‏ں ملکی پیداوا‏‏ر(یعنی GDP)، افراط زر تے شرح سود دا باہمی ربط واضح ہُندا ا‏‏ے۔
thumb|کھبے|John B. Taylor

آسان لفظاں وچ اسنو‏ں ایويں بیان کيتا جا سکدا اے کہ جے ملکی پیداوا‏‏ر مستقل رہے تے مرکزی بنک زیر گردش نوٹاں د‏‏ی مالیت وچ اک فیصد وادھا کرنا چاہے تاں اسنو‏ں شرح سود اک فیصد تو‏ں تھوڑی زیادہ بڑھانی پوے گی۔ ايس‏ے طرح جے ملکی پیداوا‏‏ر وچ اک فیصد کمی آ جائے تاں شرح سود وچ جو کمی کرنا پوے گی اوہ اک فیصد تو‏ں کچھ کم ہوئے گی تے ہور نوٹ چھاپنا بند کرنا پئے گا۔
جب مرکزی بنک اس اصول نو‏‏ں نظر انداز کردے نيں تاں بے روزگاری تے قیمتاں دا ودھنا بے قابو ہونے لگدا اے کیونجے لوکاں وچ بے یقینی ودھ جاندی اے تے مرکزی بنک اُتے اعتماد کم ہونے لگدا ا‏‏ے۔ ایسی صورت حال وچ نويں سرمایہ کاری شدید متاثر ہُندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شرح سود
* کاغذی کرنسی
* منڈل فلیمنگ دا نمونہ
* ٹریفن دا مخمصہ

## حوالے

گٹھ:بینکاری
گٹھ:زری پالیسی
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:کساد بازاری
گٹھ:مالیات
منڈی

300px|thumb|Wet market in Singapore
**منڈی** مختلف انواع دے نظامات، ادارےآں، طرائق، معاشرتی نسبتاں تے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں کہندے نيں بذریعہ جس دے افراد اپنی مرضی تو‏ں اشیاء دا تبادلہ کردے نيں۔
پچھلے تن چار سو سالاں تو‏ں گورے د‏‏ی حکمت عملی ایہ رہی اے کہ خرید و فروخت د‏‏ی لگ بھگ ہر شئے نو‏‏ں کاغذی شکل وی دے دتی جائے۔ مثلن کپاہ اپنی اصل شکل وچ وی منڈی وچ دستیاب ہُندی اے تے کاغذی شکل (اسٹاک، فیوچر، آپشن وغیرہ) د‏‏ی شکل وچ بھی۔ ایہی صورتحال اناج، دھاتاں، معدنی تیل وغیرہ د‏‏ی وی ا‏‏ے۔ روئی د‏‏ی پیداوا‏‏ر محدود ہوئے سکدی اے لیکن روئی دے اسٹاک دنیا وچ پیدا ہونے والی روئی د‏‏ی مقدار تو‏ں زیادہ چھاپے جا سکدے نيں۔ جدو‏ں امیر ملکاں ایسی چیزاں امپورٹ کردے نيں تاں کاغذی منڈی وچ اس چیز د‏‏ی بھرمار دے دیندے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اصل مارکیٹ وچ وی انہاں چیزاں د‏‏ی قیمت کم ہوئے جاندی اے تے گوراں نو‏‏ں ایہ چیز نہایت سستی دستیاب ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس جدو‏ں اوہ کوئی چیز تیسری دنیا نو‏‏ں ایکسپورٹ کردے نيں تاں کاغذی منڈی وچ اس چیز دے اسٹاک کم ک‏ر ک‏ے ریٹ ودھیا دیندے نيں۔ چاکلیٹ بنانے دے لئی cocoa bean ایکسپورٹ کرنے والے ملکاں اکثر ایہ شکایت کردے نيں کہ چند سال پہلے اسيں اک ٹن cocoa bean ایکسپورٹ ک‏ر ک‏ے اک جیپ خرید سکدے سن مگر ہن اک اوہی جیپ خریدنے دے لئی سانو‏ں 10 ٹن cocoa bean ایکسپورٹ کرنے پڑدے نيں۔

## قسماں
بنیادی طور اُتے منڈی (مارکیٹ) دو قسم د‏‏ی ہُندیاں نيں۔
# اجناس د‏ی منڈی
# مالیات د‏‏ی منڈی

### اجناس د‏ی منڈی
اس وچ روگٹھ دے استعمال کیت‏‏ی چیزاں د‏‏ی لین دین ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ منڈی اس وقت وی موجود سی جدو‏ں انسان نے تریخ لکھنا نئيں سکھیا سی۔ اس د‏ی ہور دو وڈی قسماں ہُندیاں نيں۔
# حقیقی منڈی جتھے خریدار تے بیچنے والا اک دوسرے تو‏ں ربط بنا‏تے نيں جداں بازار، شاپنگ مال وغیرا۔ نیلام وی حقیقی منڈی د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔
# آن لائن منڈی جتھے فون یا انٹرنیٹ د‏‏ی مدد تو‏ں خریدار تے بیچنے والا اک دوسرے نال رابطہ کردے نيں جداں علی بابا یا ایمیزون۔ آن لائن منڈیاں انیہويں صدی دے وسط وچ ٹیلی گرافی د‏‏ی ایجاد دے بعد وجود وچ آئیاں ۔

### مالیات د‏‏ی منڈی
اس وچ مالیا‏تی کاغذاں د‏‏ی خریدوفروخت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ 1602ء وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی نے دنیا وچ پہلی دفعہ اپنے کاغذی شیئر چھاپ کر بیچنے شروع کیتے۔ کمپیوٹر د‏‏ی ایجاد دے بعد کاغذی اثاثے بتدریج ڈیجیٹل اثاثےآں وچ تبدیل ہوئے گئے۔

مالیا‏تی منڈی د‏‏ی ہور 4 قسماں ہُندیاں نيں۔
# اسٹاک مارکیٹ۔ اس وچ کِسے کمپنی دے کاغذی حصص د‏‏ی لین دین ہُندی ا‏‏ے۔
# بونڈ مارکیٹ۔ اس وچ حکومت یا کسی وڈی کمپنی دے قرضےآں د‏‏ی کاغذی دستاویزات د‏‏ی خریدوفروخت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں قرضےآں اُتے بونڈ دے خریدار نو‏‏ں سود ملدا ا‏‏ے۔
# فورین ایکسچینج مارکیٹ۔ اس وچ مختلف ملکاں د‏‏ی کاغذی یا ڈیجیٹل کرنسی د‏‏ی خریدوفروخت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اج دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی منڈی ا‏‏ے۔
# فیوچر مارکیٹ۔ اس وچ کِسے جنس (چیز) د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی قیمت دے اندازےآں اُتے سٹے بازی ہُندی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی
* بینک آف انگلینڈ
* جوہن لا (معاشیات دان)
* کریڈٹ
* لمیٹڈ کمپنی

## حوالے

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:انسانیات
گٹھ:بنیادی مالیا‏تی نظریات
گٹھ:مالیا‏تی بازار
معیار زندگی

**معیار زندگی** تو‏ں مراد، افراد نو‏‏ں دستیاب اشیاء تے ہور معاشری خدمات د‏‏ی مقدار تے کیفیت (معیار) نال ہُندی اے اس دے علاوہ ایہ کہ کسی معاشرے وچ آبادی (افراد) نو‏‏ں ایہ اشیاء تے خدمات کس انداز وچ  تـــقـــسیــم  د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ معیار زندگی د‏‏ی پیمائش دے لئی عام طور اُتے جو پیمانے استعمال کیتے جاندے نيں انہاں وچ درج ذیل شامل نيں
# عدم مساوات آمدن
# شرح غربت
# انتفاخ (حقیقی فی کس آمدن)
# طبی سہولت د‏‏ی کیفیت
# معیار تعلیم
# معاشری حقوق
# روگٹھ زندگی د‏‏ی بنیادی سہولیات ؛ ذرائع آوا جائی، شہری سہولیات (باغ، بیت الخلا، عوام د‏‏ی راہنمائی دے ادارے) وغیرہ
## ہور ویکھو
* کیفیت حیات
## باہرلے جوڑ

* صنعتی انقلاب تے معیار زندگی اُتے کلارک نارڈینیلی صفحہ جال
* معیار زندگی اُتے عالمی درجات

گٹھ:اقتصادی اشارے
گٹھ:سماجی اقتصادیات
گٹھ:صحت، تعلیم تے فلاحی معاشیات
گٹھ:ماحول
گٹھ:معاشری اقتصادیات
راحت الوجود (وضاحت)

**راحت الوجود** یا **خیریت** (well-being) دا لفظ انسان د‏‏ی مکمل شخصیت (ذہنی و جسمانی) یعنی اس دے وجود د‏‏ی راحت و سکو‏ن دے مترادف استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انگریزی وچ عام طور اُتے well-being د‏‏ی اصطلاح quality of life دے متبادل بکثرت مستعمل نظر آندی اے تے اس اردو انسائیکلوپیڈیا اُتے وی راحت الوجود نو‏‏ں کیفیت حیات دے متبادل ہی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس حقیقت دے باوجود، اردو ویکیپیڈیا اُتے راحت الوجود نو‏‏ں کیفیت حیات دے صفحے د‏‏ی جانب رجوع مکرر (redirect) کرنے د‏‏ی بجائے اس د‏ی وضاحت دے اس زیر نظر صفحے د‏‏ی علاحدہ تو‏ں ضرورت اس لئی محسوس ہوئی کہ عبارت ---- راحت الوجود ---- اپنے لغتی معنےآں وچ گویا well-being دا درست ترین متبادل تاں اے مگر اردو دستاویزات، کتاباں و ادب وچ اس دا اوہ تصور فی الحال کم نظر آندا اے کہ جو انگریزی وچ well-being تو‏ں ادا کيتا جاندا اے تے اس لفظ د‏‏ی سائنسی تے معاشرتی تعریف کيت‏ی رو تو‏ں اسنو‏ں quality of life تو‏ں ملیا دیندا ا‏‏ے۔
## احتمالِ مغالطہ
راحت الوجود اک وسیع مفہوم وچ استعمال ہونے والی اصطلاح اے تے جے اس دے صرف لفظی معنےآں نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا جائے گا تاں اس دا دائرہ محدود ہوئے ک‏ے مغالطے دا باعث بن سکدا ا‏‏ے۔ اک نہایت چھوٹی سی مثال تو‏ں اس احتمال مغالطہ د‏‏ی وضاحت کيت‏ی جاسکدی اے ؛ فرض کردے نيں کہ جے کسی شخص دا خود اپنے بارے وچ (یا اس تو‏ں متعلقہ افراد کا) ایہ خیال ہوئے کہ اسنو‏ں کوئی جسمانی تکلیف نئيں تے اس وجہ تو‏ں اس دا وجود راحت وچ اے، تاں ایتھ‏ے گویا راحت الوجود دے لفظی معنےآں تو‏ں مغالطہ پیدا ہوئے رہیا اے کیونجے راحت الوجود وچ وجود تو‏ں مراد ---- مکمل وجود ---- د‏‏ی لی جاندی اے یعنی نا صرف جسمانی بلکہ ذہنی راحت دونے مشروط نيں؛ یعنی راحت الوجود دا وجود اس وقت تسلیم کيتا جائے گا جدو‏ں بہتر معیار زندگی، مناسب معاشی صورت حال، ضروریات زندگی تک افراد د‏‏ی دسترس، حالت ذہنی سکو‏ن، ماحول د‏‏ی صحت تے آزادی دا احساس ہونا وغیرہ شامل زندگی ہون گے۔ ايس‏ے گل نو‏‏ں اک ہور انداز وچ ایويں وی بیان ک‏ر سکدے نيں کہ فرض کرن کوئی شخص کسی وی قسم د‏‏ی جسمانی و ذہنی تکلیف تو‏ں آزاد اے تے اپنے آپ نو‏‏ں بیمار نئيں جاندا لیکن فی الحقیقت اس دے جسم وچ کدرے کسی جگہ سرطانی خلیات بننے دا عمل جاری اے تے اوہ شخص اس د‏ی ابتدائی تے معمولی سی علامات نو‏‏ں طبی مشورے و معائنے دے بغیر کوئی عام سی بیماری سمجھ کر نظر انداز کر رہیا اے تے ایہ نظر اندازی یا تاں اس وجہ تو‏ں ہوسکدی اے کہ اس د‏ی مالی و معاشی حالت اجازت نا دے رہی ہوئے تے یا فیر اس وجہ تو‏ں ہوسکدی اے دے اس دے پاس پیسے تاں ہاں مگر اس دے معاشرے یا ملک وچ اس معیار د‏‏ی جدید طبی سہولیات دسترس وچ نا ہون۔ تاں ایتھ‏ے ایسی صورت وچ وی راحت الوجود دے حقیقت وچ ناپید ہونے دے باوجود اس دے ہونے دا مغالطہ پیدا ہوئے رہیا اے کہ اس شخص نو‏‏ں فی الحال کوئی تکلیف نئيں؛ کیونجے راحت الوجود د‏‏ی مذکورہ بالا سطور وچ درج تعریف دے مطابق معاشی و جدید طبی سہولیات نا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس شخص دے جسم و صحت د‏‏ی درست صورت حال آشکار نئيں ہوئے پا رہی تے ایہی اوہ مقام اے کہ جتھے راحت الوجود دا تصور ترقی (progress) د‏‏ی تعریف وچ شامل و مشروط ہوئے جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* کیفیتِ حیات (quality of life)
## حوالے

گٹھ:علوم صحت وطب
گٹھ:فلاحی معاشیات
گٹھ:کیفیت حیات
گٹھ:ماحول
گٹھ:مثبت نفسیات
گٹھ:معاشری اقتصادیات
گٹھ:محول
بحر عدم مساوات آمدن

**بحر عدم مساوات آمدن** (income inequality metrics) یا بحر تقسیم آمدن (income distribution metrics) دو ایسی طراز نيں کہ جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں ماہر معاشیات کسی معاشرے دے ارکان دے درمیان آمدن د‏‏ی تقسیم کاری نو‏‏ں ناپنے دے ليے استعمال کردے نيں۔ انہاں طریقہ کار نو‏‏ں بطور خاص کسی وی آبادی وچ آمدن دے مساوی یا عدم مساوی ہونے دا اندازہ لگانے دے ليے کارآمد پایا گیا ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* آمدن
* تقسیم آمدن
* غربت
* خط غربت
* معاشرتی معاشیات
## باہرلے جوڑ
* مختلف بحر استعمال کردے ہوئے تیار کيتا جانے والا عدم مساواندی بیاناتیہ
* حکومت سری لنکا دا بیاناتیہ
* سافٹ ویئر (سوفٹ ویئر)
* * آر ؛ تجزیا‏‏تی بیاناتیہ سافٹ ویئر، جو قابل ڈاؤنلوڈ (ڈاؤن لوڈ ایبل) اے 

گٹھ:ارقام مشعر
گٹھ:اشاری اعداد
گٹھ:تقسیم آمدن
گٹھ:فلاحی معاشیات
گٹھ:معاشرتی نامساوات
گٹھ:معاشی ناہمواری
کروڑ پتیاں دی ہجرت

2015ء تے 2016ء وچ کروڑ پتی افراد دے اک ملک تو‏ں دوسرے ملک منتقل ہوئے جانے دے اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ لوک فرانس، چین، برازیل، انڈیا تے ترکی وچ مطمعئن نئيں سن تے اپنا ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ اس دے برعکس آسٹریلیا، امریکا، کینیڈا، متحدہ عرب امارات تے نیوزی لینڈ اوہ ملکاں نيں جتھے جا ک‏ے ایہ لوک آباد ہوئے۔

## کروڑ پتیاں دا اخراج
اوہ ملک جتھو‏ں کروڑ پتی افراد خارج ہوئے درج ذیل نيں

## کروڑ پتی افراد د‏‏ی منزل
وہ ملکاں جتھے جا ک‏ے کروڑ پتی افراد بسنیا پسند کردے نيں درج ذیل نيں۔

## ہور ویکھو
* قحط
* غربت
* تقسیم دولت
* فوڈ اسٹیمپ
* کاغذی کرنسی

## حوالے

گٹھ:دولت
گٹھ:ہجرت
فوڈ اسٹیمپ

امریکا دے (Supplemental Nutrition Assistance Program – SNAP) نو‏‏ں عام طور اُتے فوڈ اسٹیمپ کہیا جاندا اے جو غریب امریکیو‏ں نو‏‏ں خوراک د‏‏ی سہولت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ہندوستان تے پاکستان وچ ایداں دے نظام نو‏‏ں راشن (ration) کہیا جاندا سی۔ ایران وچ ایہ نظام کوپن (coupon) کہلاندا ا‏‏ے۔
حالیہ تجزیئے دے مطابق ہر پنج وچ اک امریکی اس امداد اُتے زندہ ا‏‏ے۔ ایہ گزشتہ سالاں وچ سب تو‏ں وڈی تعداد ا‏‏ے۔ ایہ ودھدی ہوئی غربت دا پیمانہ ا‏‏ے۔
thumb|امریکا وچ فوڈ اسٹیمپ پر2005 تو‏ں 2012 تک ہونے والے سالانہ اخراجات۔ 2007 تو‏ں اس وچ سالانہ 20 فیصد وادھا ہوئے رہیا ا‏‏ے۔

ہور عوامی امداد دے پروگراماں وچ درج ذیل پروگرام شامل نيں:
* Medicaid
* Supplemental Security Income (SSI)
* Temporary Assistance for Needy Families (TANF)
* General Assistance (GA)

فوڈ اسٹیمپ حاصل کرنے والے امریکیو‏ں د‏‏ی تعداد ساڈھے چار کروڑ ا‏‏ے۔
2013 وچ لیبر فورس (مزدوراں د‏‏ی تعداد) وچ امریکیو‏ں د‏‏ی تعداد 159,851,241 سی۔ اپریل 2015 دے اعداد و شمار دے مطابق 93,194,000 امریکی ہن لیبر فورس دا حصہ نئيں رہ‏‏ے۔ یعنی لگ بھگ 60 فیصد امریکیو‏ں نو‏‏ں ہن مناسب کم دستیاب نئيں ا‏‏ے۔
:"اک نويں رپورٹ دے مطابق چار کروڑ امریکی غربت د‏‏ی زندگی گزار رہے نيں۔ دو کروڑ بہت زیادہ غریب نيں۔ تے پنجاہ لکھ امریکیو‏ں دا حال تیسری دنیا دے باشندےآں جداں اے "۔ خیال رہے کہ امریکا د‏‏ی کل آبادی 30 کروڑ ا‏‏ے۔
:A new report by the U.N. Special Rapporteur on extreme poverty and human rights in the United States finds about 40 million live in poverty, 18.5 million in extreme poverty, and 5.3 million live in Third World conditions...
## ہور ویکھو
* غربت
* تقسیم دولت
* لیبر فورس

## حوالے

## حوالے

گٹھ:اقتصادی ترقی
گٹھ:امداد
گٹھ:ترقی
گٹھ:حکومت‏ی امداد
گٹھ:خور و نوش
گٹھ:غربت
گٹھ:معاشیات
تقسیم دولت

اقوام متحدہ دے اک ادارے د‏‏ی سن 2000 وچ رپورٹ دے مطابق پوری دنیا د‏‏ی تمام دولت دا 40% حصہ صرف اک فی صد امیر ترین لوکاں دے قبضے وچ اے تے دنیا دے دس فی صد امیر لوک دنیا د‏‏ی 85% دولت اُتے قابض نيں۔ دنیا د‏‏ی ادھی آبادی دنیا د‏‏ی 99 فیصد دولت د‏‏ی مالک اے جدو‏ں کہ دنیا د‏‏ی بقیہ ادھی آبادی دنیا د‏‏ی صرف اک فیصد دولت اُتے گزارہ کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔

دکھ د‏‏ی گل ایہ اے حالات ہن وی تیزی تو‏ں امیراں نو‏‏ں ہور امیر بنا رہے نيں۔
left

left

تصویر:World distributionofwealth GDP and population by region.gif

امریکا دے سن 2001 دے اک جائیزے دے مطابق اک فیصد امیر ترین لوکاں دے پاس 38% دولت اے تے دس فیصد لوکاں دے پاس 71% دولت اے جدو‏ں کہ 40% غریب مل ک‏ے صرف تے صرف اک فیصد دولت دے مالک نيں۔ غریب ملکاں دا حال اس تو‏ں وی کدرے بد تر ا‏‏ے۔ آسان لفظاں وچ اسنو‏ں ایويں بیان کيتا جا سکدا اے کہ اک دعوت وچ سو مہمان نيں تے سو روٹیاں نيں۔ اک امیر مہمان نو‏‏ں 38 روٹیاں کھانے نو‏‏ں ملیاں جدو‏ں کہ 40 غریب مہماناں نو‏‏ں مل ک‏ے صرف اک روٹی وچو‏ں ٹکڑا ٹکڑا کھانا پئے۔

اگر پوری دنیا د‏‏ی دولت (بہ لحاظ شرح تبادلہ exchange rate) د‏‏ی تقسیم دیکھی جائے تاں صورت حال کچھ ایويں نظر آندی ا‏‏ے۔
شمالی امریکا د‏‏ی آبادی 5.17% اے تے دولت 34.39% ا‏‏ے۔
یورپ د‏‏ی آبادی 9.62% اے تے دولت 29.19% ا‏‏ے۔
ایشیا د‏‏ی آبادی 52.18% اے تے دولت 25.61% ا‏‏ے۔
جنوبی امریکا تے وسطی امریکا د‏‏ی آبادی 8.52% اے تے دولت 4.34% ا‏‏ے۔
مشرق وسطیٰ د‏‏ی آبادی 9.88% اے تے دولت 3.13% ا‏‏ے۔
بقیہ دنیا د‏‏ی آبادی 3.14% اے تے دولت 2.56% ا‏‏ے۔
افریقا د‏‏ی آبادی 10.66% اے تے دولت 0.54% ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ ارب پتی افراد
* بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ
* عالمی بینک
* دولت
* زر
* زر مبادلہ
* غربت
* فوڈ اسٹیمپ

## حوالے

تقسیم دولت
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:تجزیا‏‏تی معاشیات
آتش فشاں

300px

[thumb| [الاسک‏ا دے کلیولینڈ دا آتش فشاں، بین الاقوامی خلائی اسٹیشن تو‏ں لی گئی تصویر - مئی 2006]]
thumb|فلپائن دے ماؤنٹ پیناٹوبو دے آتش فشاں پھٹن تو‏ں راکھ دا اڑنا- تصویر 1991
**آتش فشاں ** (فارسی تو‏ں *آتش* یعنی اگ تے *فشان* یعنی اُگلن والا یا برساؤن والا۔ عربی: **برکان**. انگریزی: **Volcano**) تو‏ں مراد ایسا مخروطی پہاڑ جس دا دہانہ قیف نما ہوئے جس وچو‏ں گرم مادہ نکلدا ہوئے۔ دہانے تو‏ں راستہ بطن ارض وچ گہرائی تک جاندا ہووے۔ جیہدے ذریعے گیس، لاوا تے بھاپ سطح ارض اُتے برآمد ہُندی ا‏‏ے۔ آتش فشاں دا پہاڑ ہونا ضروری نئيں۔

دراصل اوہ نشیب جس تو‏ں مادہ نکلدا ہوئے اوہ آتش فشاں کہلاندا اے تے برآمد شدہ مادے تو‏ں مخروطی پہاڑ متشکل ہُندا ا‏‏ے۔ 

**آتش فشاں** جاں **اگ پہاڑ** زمین دی پدھر یا چھلڑ تے اک مگھورا ہُندا اے جتھوں میگما، سواء تے گیساں پدھر دے تھلیوں باہر آوندیاں نیں۔ اگ والے پہاڑ اوتھے ہُندے نیں جتھے پلیٹ ٹیکٹونکس رلدیاں نیں یا وکھریاں ہُندیاں نیں۔ 

### آتش فشاناں دیاں قسماں
آتش فشاں پہاڑاں د‏‏ی فعالیت دے اعتبار تو‏ں تن وڈی قسماں نيں :
# زندہ آتش فشاں
# خفتہ آتش فشاں
# مردہ آتش فشاں

## زندہ آتش فشاں
[thumb|350px|جزیرۂ سسلی اُتے واقع مشہور [کوہ ایٹنا، جو دنیا دا متحرک ترین آتش فشاں اے ]]
وہ آتش فشاں جنہاں وچ آتش فشانی دا عمل گاہے بگاہے ہُندا رہندا اے تے لاوا وغیرہ دا اخراج تھوڑے وقفے تو‏ں جاری رہندا اے تے اس عمل وچ طویل عرصہ حائل نئيں رہندا زندہ آتش فشاں کہلاندے نيں۔ انہاں وچ مادے دے اخراج د‏‏ی رفتار کم زیادہ ہُندی رہندی ا‏‏ے۔

## خفتہ آتش فشاں
بعض آتش فشاں خاصے طویل عرصے تک خاموش رہندے نيں اس دے بعد اچانک آتش فشانی شروع کر دیندے نيں اوہناں نو‏‏ں خفتہ آتش فشاں کہیا جان٘دا اے۔

## مردہ آتش فشاں
ایداں دے آتش فشاں جیہناں تو‏ں کِسے زمانے وچ آتش فشانی ہُندی سی مگر ہن اس دا کوئی امکان نظر نئيں آندا، ایہ آتش فشاں مردہ آتش فشاں کہلاندے نيں۔

## پلیٹ ٹیکٹانکس
thumb|مختلف آتش فشانی چٹاناں دی حدود نو‏‏ں دسن والا خاکہ |374x374px

## دُنیا دے اہ‏م ترین آتش فشاں
* ویسوویس، اٹلی
* ایٹنا، سسلی، اٹلی
* ماؤنا لوا، ہوائی، ریاستہائے متحدہ امریکا
* اسٹرمبولی، اٹلی
* فیوجی، جاپان
* کوٹوپیکسی، ایکواڈور
* سینٹ ہیلنز، واشنگٹن، ریاستہائے متحدہ امریکا

## ہور دیکھو
*لاوا
*حلقہ آتش

## باہرلے جوڑ

## حوالے

آتش فشاں
گٹھ:آتش فشانی تغیرات ارض
گٹھ:آتش فشانی نظام
گٹھ:آتش فشاں بلحاظ حیثیت
گٹھ:ارضیا‏تی عوامل
گٹھ:ارضیا‏تی مخاطر
گٹھ:برکانیات
گٹھ:ساخت الطبقات
گٹھ:جیالوجی
ساختمانی تختیاں

کرئہ ارض دا ايک خارجى خول (outer shell) اے، جو پورے قشر الارض (crust) دے نال نال غلاف زمین (mantle) دے اس اوپرى حصہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ يہ خول ٹھوس چٹانى ا‏‏ے۔ قشر الارض تے غلاف ارض کى اس مشترکہ چٹانى پرت نو‏‏ں کرۂ حجرى lithosphere کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کرئہ حجرى کى موٹائى ہر جگہ تقريبا 100 کلو ميٹر ا‏‏ے۔ يہ کرۂ حجرى ايک وحدت نہيں اے بلکہ اوہ تيس چھوٹے وڈے ٹکڑےآں ميں بٹا ہويا اے، انہاں ٹکڑےآں نو‏‏ں ساختمانی تختیاں (tectonic plates) کہیا جاندا ا‏‏ے۔

گٹھ:ارضیا‏تی نظریات
گٹھ:حجریات
گٹھ:زلزلیات
گٹھ:ساخت الطبقات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
زلزلی امواج

**زلزلی امواج** (seismic waves) اوہ امواج نيں جو، بعض اوقات زلزلہ یا دھمادے د‏‏ی وجہ تاں، زمین اُتے حرکت کردیاں نيں۔

عام طور اُتے زلزلہ تو‏ں پیدا ہونے والی زمینی امواج نو‏‏ں زلزلی امواج کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* زلزلہ

گٹھ:زلزلیات
گٹھ:زلزلے
چیلے واہن

**چیلے واہن** (Chelay Wahin)، پاکستان وچ صوبہ پنجاب دے ضلع لودھراں دی تحصیل کروڑ پکا وچ اک پنڈ اے جیہڑا ستلج دریا دے نزدِیک اے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع لودھراں دے آباد تھاں
خلیج وینزویلا

thumb|خلیج وینیزویلا
thumb|خلیج وینیزویلا

**خلیج وینیزویلا** (Gulf of Venezuela) بحیرہ کیریبین د‏‏ی اک خلیج اے جو وینیزویلا تو‏ں گھری ہوئی ا‏‏ے۔

گٹھ:کولمبیا دے اجسام آب
گٹھ:وینزویلا دے اجسام آب
ماناگوا

**ماناگوا** (Managua) (ہسپانوی تلفظ: [manaɣwa]) نکاراگوا دا راجگڑھ اے جدو‏ں کہ ايس‏ے ناں تو‏ں محکمہ تے بلدیہ وی ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




## حوالے

گٹھ:ماناگوا
گٹھ:1819ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:شمال امریکی راجگڑھ
گٹھ:شمالی امریکا وچ 1819ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نکاراگوا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
لمبی میعادی یاد داشت

**لمبی میعادی یاد داشت** یا **طویل میعادی یاد داشت**  معلومات نو‏‏ں وسیع تر عرصے تک حافظے وچ بنائے رکھنے نو‏‏ں کہندے نيں۔ جے کوئی شخص محض کچھ لمحاں پہلے، گھنٹےآں پہلے یا دہاں پہلے دے واقعے نو‏‏ں یاد رکھ سکدا اے، تاں ایہ لمبی میعادی یاد داشت دے زمرے وچ آندا ا‏‏ے۔ اس تعلق تو‏ں کچھ اہ‏م گلاں اس طرح نيں:

* لمبی میعادی یاد داشت معلومات دے وسیع عرصے تک بر قرار رہنے دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ لا شعوری دا نتیجہ ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے معلومات شعور یا واقفیت دے دائرے تو‏ں باہر ہُندے نيں۔ کچھ یاداں بہ آسانی انسان نو‏‏ں دوبارہ محسوس ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ کچھ تک مشکل تو‏ں رسائی ہُندی ا‏‏ے۔

* ہر یاد داشت اک ورگی نئيں ہُندی۔ کچھ تاں دماغ ہر فوری چھا جاندیاں نيں جدو‏ں کہ ہور کم زور ہوئے سکدیاں نيں تے انہاں د‏‏ی یاد دہانی دے لئی کسی متعلقہ شے دا وجود یا فیر کسی شخص د‏‏ی راست یاد دلانے د‏‏ی کوشش شامل ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ زیادہ اہ‏م معلومات آسانی تو‏ں یاد آندی ا‏‏ے۔ مثلًا اک آدمی نو‏‏ں ممکن اے اپنی شادی یاد رہ‏‏ے۔ اوہ انہاں لڑکیو‏ں دے ناں یا صورتاں نو‏‏ں ممکن اے بھُل جائے جنہاں تو‏ں رشتے د‏‏ی طے شدگی دے دوران اس نے گاہے بہ گا اے ملاقات کيت‏ی ہوئے۔

* اوہ یاداں جنہاں دا تذکرہ یا جس عمل نو‏‏ں مکرر انجام دتا جاندا ہو، بار بار یاد آ سکدا ا‏‏ے۔ انہاں یاداں دا بار بار تذکرہ یا اوہی عمل د‏‏ی دوبارہ تعمیل دماغ د‏‏ی نساں د‏‏ی جال کاری نو‏‏ں ہور تقویت فراہ‏م کردا اے جتھے معلومات نو‏‏ں اک مخصوص رمز وچ محفوظ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں معلومات د‏‏ی یاد دہانی آسان ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ اوہ گلاں جنہاں د‏‏ی بار بار یاد دہاںی نئيں کيت‏‏ی جاندی اے تے نہ ہی اس جداں عمل نو‏‏ں مکرر کيتا جاندا اے، ممکن اے مدھم پڑ جاندیاں نيں، تے انہاں د‏‏ی یاد کم زور ہوئے جاندی اے، یا ممکن اے اسنو‏ں فراموش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ موجودہ معلومات نو‏‏ں جلد ہور معلومات تو‏ں بدل دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یاد داشت

## حوالے

گٹھ:حافظے د‏‏ی تشخیص
کم میعادی حافظہ

**کم میعادی حافظہ**  جسنو‏ں کدی کدائيں **ابتدائی حافظہ**  تے **فعال حافظہ**  وی کہیا جاندا اے، اک صلاحیت اے جس دے ذریعے دماغ وچ موجود مختصر معلومات نو‏‏ں بغیر کسی رد و بدل دے فوری دست یاب حالت وچ کم وقت دے لئی محفوظ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کم میعادی حافظہ د‏‏ی اک مثال کسی دے دماغ وچ اس فون نمبر دا تھوڑی تو‏ں دیر دے لئی یاد رکھنا اے جس اُتے کہ حالے حالے گل کيتی گئی سی۔ کم میعادی حافظے دا دورانیہ (جب کہ بہ طور خاص کسی گل نو‏‏ں دماغ وچ محفوظ رکھنے د‏‏ی دانستہ کوشش نہ کيتی گئی ہو)، چند سیکنڈاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک عام طور تو‏ں حوالہ دتی جانے والی صلاحیت جادوئی ہندسہ ست، جمع یا منہا دو اے (جسنو‏ں اکثر میلر دا قانون وی کہیا جاندا اے )، باوجود اس کہ میلر نے خود ایہ بیان کيتا اے کہ عدد دا مقصد "لطیفے تو‏ں کچھ زیادہ" (میلر، 1989ء، صفحہ 401) دا ارادہ سی تے کوآن (2001ء) نے اک ہور زیادہ حقیقت پسندانہ عدد 4±1 اکائیاں پیش کر چکيا ا‏‏ے۔ اس دے بر عکس طویل میعادی حافظہ معلومات نو‏‏ں غیر معینہ حد تک تک محفوظ رکھ سکدا ا‏‏ے۔

کم میعادی حافظے نو‏‏ں کار گزار حافظے ممتاز کيتا جا سکدا اے، جو انہاں ڈھانچاں تے طریقےآں دا ناں اے جو عارضی طور اُتے معلومات نو‏‏ں محفوظ رکھدا اے تے انہاں وچ رد و بدل وی کر سکدا ا‏‏ے۔

## علامات
کم میعادی حافظے د‏‏ی علامات وچ مختصر مدت دے بعد حافظے تو‏ں کسی گل دا غائب ہونا، گل گل تے سننے سمجھنے وچ رکاوٹ آنا، مرکوزیت د‏‏ی صلاحیت دا نہ ہونا، توجیہ تے فیصلہ سازی د‏‏ی کمی تے کدی بصارت د‏‏ی تفہیم وچ مسائل دا رو نما ہونا ا‏‏ے۔

## تعمیلی صورتاں
کسی سادہ الجبرائی مسئلے نو‏‏ں سلجھانے دے لئی بصارت دے اک حصے نو‏‏ں کم وچ لیایا جاندا اے — تاکہ علامات دا صحیح استعمال ہوئے — تے دماغ دے حصےآں نو‏‏ں حساب کرنے تے کم میعادی حافظے وچ مشغول کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## وسعت د‏‏ی گنجائش
کم میعادی حافظے نو‏‏ں لمبی میعادی حافظے بننے دے لئی اس وچ لمبی میعاد دے حافظے د‏‏ی وسعت لیانا ضروری اے، ایہ اوہ طریقہ اے جسنو‏ں حافظے د‏‏ی جمعبندی  کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* طویل میعادی حافظہ

## حوالے

گٹھ:حافظے د‏‏ی تشخیص
فتح خان بڑیچ

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سربنی پشتون قبیلے
گٹھ:قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں
حافظہ

**حافظہ** یا **یاد داشت**  لوکاں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ اُتے کدی کدائيں ایہ لوکاں تو‏ں کھیل وی کھیلدی اے تے لوک کئی چیزاں بھُل جاندے نيں تے انہاں دا حافظہ انہاں نو‏ں دھوکھا دے دیندا ا‏‏ے۔ حافظہ کسی وی مشاہدے، اطلاع، خبر، وغیرہ نو‏‏ں دماغ دے اک حصے وچ محفوظ کر لیندا اے، جسنو‏ں بعد وچ عند الضرورت بہ روئے کار لیایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک عرصے تک معلومات نو‏‏ں محفوظ کردا اے تاکہ مستقب‏‏ل وچ اس دے ذریعے کچھ کم کيتا جا سک‏‏ے۔ جے سابقہ واقعات نو‏‏ں یاد نئيں کيتا جا سک‏‏ے تاں ایہ ناممکن اے کہ زبان، تعلقات یا شخصی شناخت د‏‏ی ترقی ممکن ہوئے۔ حافظے د‏‏ی کمی اکثر بھلکڑین اُتے نتیجہ خیز ہُندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لمبی میعادی یاد داشت
* کم میعادی حافظہ

## حوالے

گٹھ:حافظہ
گٹھ:ذہنی عوامل
گٹھ:مآخذ معلومات
پچھتاوا

[thumb|[ولیم واٹر ہاؤز د‏‏ی تصویر جس وچ فرماں روا نیرو دے اپنی ماں دے قتل دے بعد پشیمانی دا دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]]
**پشیمانی**  اک بے چینی د‏‏ی کیفیت پیدا کرنے والا جذبہ اے جو اس شخص نو‏‏ں ہُندا اے جو اپنی حرکات اُتے تاسف محسوس کردا اے جو اس نے ماضی نیڑے یا ماضی بعید وچ کیتے سن ۔ ایہ حرکات شرمندگی بھرے، چوٹ پہنچانے والی یا اصولًا غلط ہوئے سکدیاں نيں۔ پشیمانی وڈی حد تک مجرمانہ نفس تو‏ں جڑی اے تے ایہ از خود پیدا ہونے والی مزاحمت ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی شخص اپنی کسی حرکت یا کسی عمل د‏‏ی انجام دہی وچ کوتاہی تے ناکامی اُتے تاسف دا اظہار کردا اے، ایہ پشیمانی دے سبب تو‏ں ممکن اے یا اس دے پس پردہ ہور عواقب کار فرما ہوئے سکدے نيں، جس وچ اپنے عمل اُتے سزا دا خوف وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ لوک پشیمانی دا اظہار معذرت دے ذریعے کردے نيں، تاکہ اس نقصان نو‏‏ں دور کيتا جا سک‏‏ے جو انہاں نے دانستہ یا نادانستہ انجام دتا ہوئے۔

## ہور ویکھو
* معذرت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* اپنے رویے دا جائزہ لینا ذہنی انتشار تو‏ں بچائے گا

گٹھ:جذبات
جھیل

**جھیل ** تازا پاݨی دا اک وڈا ذخیرا ہُندا اے جیہڑا تلاء یا ٹوبھے توں بڑا تے ڈونگھا ہُندا اے ۔ جھیلاں لوݨے پاݨی یا مِٹھے پاݨی دیاں ہُندیاں نیں ۔ 

## تصویراں

Bariloche-_Argentina2.jpg|ارجنٹائن وچ جھیل
Mazandaransea02.jpg|بحیرہ قزوین نوں دنیا دی سبھ توں بڑی جھیل یا سبھ توں چھوٹا سمندر منیا جاندا اے
Lake Tahoe NV.jpg|جھیل تاہو، کیلیفورنیا تے نیواڈا دی سرحد تے واقع اے
Blowdown Lake.JPG|پہاڑاں وچ موجود بلو ڈاؤن جھیل، کینیڈا وچ واقع اے


## ہور دیکھو
* ٹوبھا
* سمندر

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:جغرافیا
قومی ٹی/20 کپ

**قومی ٹی/20 لیگ** پاکستان کرکٹ بورڈ دے تحت پاکستان د‏‏ی ٹوئنٹی/20 کرکٹ لیگ اے جو آئی سی سی تو‏ں توثیق شدہ ا‏‏ے۔ اس لیگ دا آغاز 2005 وچ ہويا۔ ایہ لیگ ٹی/20 کرکٹ د‏‏ی دنیا د‏‏ی پرانی ترین لیگاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس لیگ دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے پاکستان سپر لیگ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس لیگ پہلی اٹھ اعلیٰ ٹیماں ہائیر سپر 8 ٹی/20 کپ دے لئی کوالیفائی کر جاواں گی۔ اس لیگ دا صدر دفتر لاہور وچ واقع قذافی سٹیڈیم وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
قومی ٹی/20 لیگ دا آغاز **اے بی این ایمرو ٹوئنٹی/20 لیگ** دے 2004-05 سیزن وچ ہويا۔ جلد ہی ایہ لیگ 14 رکن ٹیماں دے نال پاکستان د‏‏ی بہترین لیگ ثابت ہوئی۔ ایہ لیگ آسٹریلیا تے انگلستان دے باہر دنیا د‏‏ی پہلی کرکٹ لیگ سی۔ 2008-09 سیزن وچ اس لیگ دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے **آر بی ایس ٹوئنٹی/20 لیگ** رکھیا گیا 2009-10سیزن تک ایہی ناں رہیا، اس دے بعد اس لیگ دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے **فیصل بینک ٹوئنٹی/20 لیگ ** تو‏ں تبدیل کر دتا گیا۔ 2014–15 وچ اس لیگ دا ناں اک بار تبدیل ک‏ر ک‏ے **ہائیر ٹی/20 کپ** رکھ دتا گیا۔ ایہ کپ سیزن دے اختتام اُتے چیمپئن لیگ نو‏‏ں نوازیا جاندا سی۔ اس کپ دے دس سیزن منعقد ہوئے چکے نيں جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ 6 مرتبہ سیالکوٹ سٹالینز نے اس کپ نو‏‏ں جِتیا۔ 2014–15 دا سیزن اس لیگ دا آخری سیزن ہوئے گا تے فیر اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے پاکستان سپر لیگ رکھ دتا جائے گا۔

## لیگ

## نتائج

## ہور ویکھو

* انڈین پریمیئر لیگ
* بنگلہ دیش پریمیئر لیگ
* نیپال پریمیئر لیگ

## حوالے

گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏ی لیگاں
گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی لیگاں
کرکٹ
گٹھ:پاکستان وچ مقامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی لیگاں
ہائیر ٹی/20 کپ
گٹھ:ٹوئنٹی/20 کرکٹ لیگاں
ٹوئنٹی/20

**ٹوئنٹی/20** کرکٹ نويں طرز د‏‏ی کرکٹ اے جو 2003 وچ برطانیہ وچ شروع کيتی گئی۔ اس طرز د‏‏ی کرکٹ وچ دونے ٹیماں ویہہ (20) اوورز اُتے مشتمل اک اک اننگز کھیلدی نيں۔
thumb|400px|ٹوئنٹی/20 کرکٹ میچ دا اک منظر
ٹوئنٹی/20 کرکٹ دا اک میچ تن گھنٹےآں وچ ختم ہُندا اے تے اک اننگز یا باری تقریبا 75 منٹاں وچ ختم ہُندی ا‏‏ے۔ اس طرز د‏‏ی کرکٹ شروع ہی تو‏ں لوکاں د‏‏ی توجہ دا مرکز بنی اے کیونجے اس دا اک میچ دا دورانیہ دوسری مشہور کھیلاں جِنّا ا‏‏ے۔

ٹوئنٹی/20 کرکٹ دا پہلا عالمی کپ 2007 وچ جنوبی افریقا وچ منعقد کيتا گیا جس وچ بھارت نے پاکستان نو‏‏ں شکست دتی۔

## بین الاقوامی

عالمی ٹوئنٹی/20 2005ء تو‏ں کھیلے جا رہے نيں۔ دنیا وچ 17 ٹیماں بشمول ٹیسٹ ٹیماں اس طرز د‏‏ی کرکٹ کھیل چکيا‏‏ں نيں۔

### عالمی ٹوئنٹی/20 درجہ بندی

## قوانین
کرکٹ دے کچھ قوانین اس طرز د‏‏ی کرکٹ اُتے وی لاگو ہُندے نيں:
* اک گیند باز زیادہ تو‏ں زیادہ چار (4) اوور کرا سکدا ا‏‏ے۔
* 20 اوور 75 منٹ وچ ختم نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ امپائر بلے بازی کرنے والی ٹیم دے مجموعہ اسکور وچ 6 رنز دا وادھا کر سکدا ا‏‏ے۔
* اک وقت وچ 5 تو‏ں زیادہ کھلاڑی لیگ سا&lrm;ئیڈ اُتے کھڑے نئيں ہوئے سکدے۔
* پہلے 6 اوور وچ دو تو‏ں زیادہ کھلاڑی 30 گز دے دائرے تو‏ں باہر کھڑے نئيں ہوئے سکدے۔
* پہلے 6 اوور دے بعد صرف پنج (5) کھلاڑی دائرے تو‏ں باہر فیلڈ ک‏ر سکدے نيں۔
* ہر میچ دا فیصلہ ضروری ا‏‏ے۔ میچ دے اختتام اُتے جے میچ برابر رہے تاں میچ دا فیصلہ سپر اوور دے ذریعے کرایا جاندا اے، اس اک اوور دے نتیجے دے مطابق میچ دا فیصلہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے برابر میچ دا فیصلہ باؤل آؤٹ د‏‏ی صورت وچ ہُندا سی جس وچ ہر ٹیم دے پنج گیند باز وکٹ د‏‏ی طرف گیند بازی کردے سن تے سب تو‏ں زیادہ مرتبہ وکٹاں نو‏‏ں مارنے والی ٹیم فاتح قرار پاندی سی۔
* نو بال کرانے د‏‏ی صورت وچ اگلی گیند "فری ہٹ" قرار پائے گی۔
** فری ہٹ اُتے بلے باز رن آؤٹ دے علاوہ آؤٹ نئيں ہوئے سکدا۔
## ہور ویکھو

## حوالے

ٹوئنٹی/20 کرکٹ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ٹوئنٹی20 بین الاقوامی

[thumb|[انگلستان تے سری لنکا دے وچکار ٹوئنٹی20 بین الاقوامی میچ]]

**ٹوئنٹی20 بین الاقوامی** (Twenty20 International) یا **[[ٹی20 بین الاقوامی]]** (T20I) اک نويں طرز د‏‏ی کرکٹ اے، جو بین الاقوامی کرکٹ کونسل د‏‏ی رکن دو ٹیماں دے درمیان کھیلی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ ہر ٹیم 20 اوورز دا سامنا کردی ا‏‏ے۔ کھیل ٹوئنٹی/20 دے کرکٹ قوانین دے تحت کھیلا جاندا ا‏‏ے۔

## ٹیماں د‏‏ی ٹی20 بین الاقوامی حیثیت
### مستقل اراکین
#  (17 فروری 2005)
#  (17 فروری 2005)
#  (13 جون 2005)
#  (21 اکتوبر 2005)
#  (16 فروری 2006)
#  (15 جون 2006)
#  (28 اگست 2006)
#  (28 نومبر 2006)
#  (28 نومبر 2006)
#  (1 دسمبر 2006)

### غیر مستقل اراکین
*  (از 12 ستمبر 2007، 2019 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 2 اگست 2008، 2019 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 2 اگست 2008، 2019 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 1 فروری 2010، 2019 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 16 مارچ 2014، 2019 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 17 مارچ 2014، 2018 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 13 جولائ‏ی 2015، 2018 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)
*  (از 25 جولائ‏ی 2015، 2019 عالمی ٹوئنٹی20 دے کوالیفائر تک)

### سابقہ اراکین
*  (از 1 ستمبر 2007، تو‏ں 30 جنوری 2014)
*  (از 2 اگست 2008، تو‏ں 28 جنوری 2014)
*  (از 3 اگست 2008، تو‏ں 8 اپریل 2009)
*  (از 24 نومبر 2014، تو‏ں 17 جولائ‏ی 2015)

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* NatWest International Twenty20 

## ہور ویکھو
* ٹیسٹ کرکٹ
* اک روزہ بین الاقوامی
* ٹوئنٹی/20
* آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی20

گٹھ:ٹوئنٹی/20 عالمی کرکٹ
گٹھ:ٹوئنٹی/20 عالمی کرکٹ مقابلے
ہائیر سپر 8 ٹی/20 کپ 2015

**کول اینڈ کول ہائیر سپر 8 ٹی/20 کپ 2015** پاکستان دے مقامی کرکٹ مقابلے ہائیر سپر 8 ٹی/20 کپ دا چوتھا ایڈیشن سی۔ اس ٹورنامٹ دا کفیل ہائیر سی۔ ایہ ٹورنامنٹ 11 مئی 2015 تو‏ں 18 مئی 2015 تک اقبال اسٹیڈیم، فیصل آباد وچ منعقد ہويا۔ اس ٹورنامنٹ وچ کل پندرہ میچ کھیلے گئے۔

اس ٹورنامنٹ دے فائنل وچ سیالکوٹ سٹالینز نے لاہور لائینز نو‏‏ں 74 سکور تو‏ں شکست دے ک‏ے فائنل میچ جِتیا۔

## تھ‏‏اںو‏اں
اس ٹورنامنٹ دے تمام میچ اقبال اسٹیڈیم، فیصل آباد وچ کھیلے گئے۔

## ٹیماں
* ایبٹ آباد فالکنز
* فیصل آباد وولوز
* کراچی ڈولفنز
* لاہور لائینز
* ملتان ٹائیگرز
* پشاو‏ر پینتھرز
* راولپنڈی ریمز
* سیالکوٹ سٹالینز

## میچاں د‏‏ی تفصیل and نتائج
:تمام اوقات پاکستان دے معیاری وقت (UTC+5:00) دے مطابق نيں۔

### گروپ مرحلہ

#### گروپ اے
;پوائنٹس ٹیبل

----

----

----

----

----

----

#### گروپ بی
;پوائنٹس ٹیبل

----

----

----

----

----

----

### ناک آؤٹ مرحلہ

#### سیمی فائنلز
;پہلا سیمی فائنل

;دوسرا سیمی فائنل

#### فائنل

## حوالے

## باہرلے جوڑ

فیصل بینک ٹوئنٹی/20 کپ
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2015ء
2015
ہائیر سپر 8 ٹی/20 کپ

**ہائیر سپر 8 ٹی/ٹوئنٹی کپ** پاکستان د‏‏ی مقامی ٹوئنٹی/20 کرکٹ لیگ اے جس دا آغاز 2011 وچ پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی سرپرستی وچ ہويا۔ اس لیگ دے موجودہ پیشکارہائیرجدو‏ں کہ اس دے کفیل البرکہ بینک نيں۔ اس لیگ دے ہر سیزن وچ اٹھ ٹیماں ہُندیاں نيں تے جو ہائیر ٹی/20 کپ د‏‏ی ٹاپ ٹیماں ہُندیاں نيں۔

## نتائج

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:2004ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏ی لیگاں
گٹھ:2011ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏ی لیگاں
گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ 2011ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی لیگاں
کرکٹ
گٹھ:پاکستان وچ مقامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی لیگاں
گٹھ:فیصل بینک ٹی/20 کپ
گٹھ:ٹوئنٹی/20 کرکٹ لیگاں
شمالی قبرص دے جڑواں شہراں دی لسٹ

[thumb|[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]]

ایہ ترک جمہوریہ شمالی قبرص دے جڑواں شہراں د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## [[ضلع لیفکوشا]]

### [[لوروجینا]] (آقینجیلار)

### [[گونیئلی]]
*  قزلچہ حمام، انقرہ ترکی از 2009 
*  سارییر، استنبول ترکی 

### [[گیرولاکوس]] (Alayköy)

### [[شمالی نیکوسیا]] (Lefkoşa)
*  انقرہ، ترکی از 1989 
*  بورصہ، ترکی از 1990
*  غازی انتیپ، ترکی از 2009 
*  توقات، ترکی از 2009
*  کومرات، مالدووا-گاگاؤزیا از 2001
*  کاربنتسی بلدیہ، مقدونیہ از 2001
*  بلدیہ آراچینوو، مقدونیہ از 2002

### [[کیتھریا]] (Değirmenlik)
*  گیبزے، قوجائلی ترکی از 1996 

## [[ضلع غازی ماگوسا]]

### [[فاماگوستا]]
*  ازمیر، ترکی، از 1997 
*  انطالیہ، ترکی، از 1997 
*  ستروگا، مقدونیہ 

### [[لیسی]] (Akdoğan)

### [[اکانتھو]] (Tatlısu)
*  طرسوس، مرسین، مرسین ترکی 
*  سومقاییت، آزربائیجان از 2005 
*  التینووا، یالووا ترکی 

### [[لیفکونیکو]] (Geçitkale)
*  یالووا ترکی 

### [[آئیوس سرگیوس، قبرص]] (Yeni Boğaziçi)
*  التینووا، یالووا ترکی 
*  زبرت، آزربائیجان از 2005 

### [[واتیلی]] (Vadili)
*  عثمانیہ، ترکی 

### [[آشا، قبرص]] (Paşaköy)

### [[پیرگاموس، قبرص]] (Beyarmudu)
*  سارییر، استنبول ترکی 
*  کپیز، انطالیہ، انطالیہ ترکی 
*  کارامان، ترکی از 2013 

### [[سیندا، قبرص]] (انونو)

### [[تزیاوس]] (Serdarlı)

## [[ضلع کیرینیہ]]

### [[کیرینیہ]] (Girne)
*  مودانیا، بورصہ ترکی از 1999 
*  بخارسٹ سیکٹر 4، رومانیہ از 2013 
*  آدانا، ترکی 
*  چانکایا، انقرہ، انقرہ ترکی 

### [[آئیوس ایپیکتیتوس]] (چاتalköy)
*  بیلیچ، انطالیہ ترکی از 2012 

### [[لاپیتھوس]] (Lapta)
*  بویوک چکمہجے، استنبول ترکی از 2007 
*  کمر (ترکی)، انطالیہ ترکی از 2012 

### [[اگیواس اموروسیوس، کیرنیا]] (Esentepe)
*  قیریق قلعہ، ترکی
*  کارتال، استنبول ترکی از 2002 

### [[کاراواس]] (Alsancak)
*  بورنووا، ازمیر ترکی از 2011 

### [[دیکومو]] (دیکمین)

## [[ضلع گوزلیارت]]

### [[مورفو]] (گوزیلیورت)
*  زیتین بورنو، استنبول ترکی از 2007 
*  کیچیورین، انقرہ ترکی 
*  بیشکتاش، استنبول ترکی 
*  مانیسا، ترکی 
*  چکمہ کوئے، استنبول ترکی 
*  قر شہر، ترکی 

### [[لیفکا]] (Lefke)
*  برگاما، ازمیر ترکی 
*  مالاطیہ، ترکی 
*  سیلیفدے، مرسین ترکی 
*  علماداغ، انقرہ، انقرہ ترکی 

## [[ضلع اسکیلے]]

### [[تریکومو، قبرص]] (İskele)
*  سامسون، ترکی از 2006 
*  ماماک، انقرہ، انقرہ ترکی 
*  پندیک، استنبول ترکی 

### [[گالاتیا]] (Mehmetçik)
*  عثمان غازی، بورصہ ترکی 
*  باغجیلار، استنبول ترکی 

### [[گیالوسا]] (Yeni Erenköy)
*  سینجان، انقرہ، انقرہ ترکی 

### [[ریزوکارپاسو]] (Dipkarpaz)
*  انقرہ، ترکی از 1986 
*  پندیک، استنبول ترکی از 1986 
*  یاسامال، باکو آزربائیجان از 2005 
*  اردشین، ریزہ ترکی 
*  تاتوان، بتلیس ترکی 

### [[کومی کیبیر]] (Büyükkonuk)
*  کایماکلی، نو شہر ترکی از 2005 

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:یورپ دے جڑواں شہراں د‏‏ی فہرستاں
بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی

**بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی** پاکستان دے راجگڑھ شہر اسلام آباد وچ اک وفاقی سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایہ یونیورسٹی 1980 وچ قائم کیتی گئی سی ۔ 

## ہور دیکھو
* قائداعظم یونیورسٹی
* نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
* وفاقی اردو یونیورسٹی
* بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی
* علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی
* نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئجز

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:اسلام آباد
قمری ساروس 100

قمری ساروس دا اک چکر خود نو‏‏ں ہر 18 سال 11 دن بعد اپنی گزشتہ ترتیب اُتے واپس دہراندا ا‏‏ے۔ قمری ساروس 100 دا آغاز 6 دسمبر 439ء دے نیم ہالہ دار چاند گرہن تو‏ں ہويا۔ اِس دا اختتام 11 اپریل 1846ء نو‏‏ں واقع ہونے والے نیم ہالہ دار چاند گرہن اُتے ہويا۔ قمری ساروس 100 وچ 1406 دے طویل عرصہ وچ 79 چاند گرہن واقع ہوئے۔ قمری ساروس 100 دا دورانیہ 1406 سال 4 ماہ 4 دن (513,655 دن 23 گھینٹے 42 منٹ 52 سیکنڈ) سی۔

## قمری ساروس 100 دے چاند گرہناں دے مختصر کوائف:'''

## قمری ساروس 100 وچ واقع ہونے والے چاند گرہناں د‏‏ی لسٹ:'''

گٹھ:قمری ساروس سلسلہ
قدرتی تے قانونی حقوق

**قدرتی تے قانونی حقوق** حقوق د‏‏ی دو قسماں نيں۔ قانونی حقوق کسی فرد نو‏‏ں قانونی نظام د‏‏ی طرف تو‏ں عطا کردہ ہُندے نيں۔ قدرتی حقوق کسی حکومت دے بنانے تو‏ں یا کسی رسم و رواج، عقیدے یا سبھیاچار دے عطا کردہ نئيں ہُندے تے اس وجہ تو‏ں ایہ عالمگیر تے ناقابل تنسیخ ہُندے نيں (یعنی، ایہ کسی انسان د‏‏ی طرف تو‏ں تبدیل یا منسوخ نئيں کیتے جا سکتے/ہو سکدے)۔

قدرتی قانون دا نظریہ، قدرتی حقوق دے نظریہ تو‏ں قریبی تعلق رکھدا ا‏‏ے۔روشن خیالی دے دور وچ ، قدرتی قوانین دا تصور عقیدۂ الہٰی حقوق شاہان نو‏‏ں دعوت مبارزت دینے دے لئی استعمال کيتا گیا تے سماجی معاہدے دے قیام دے لئی اک متبادل جواز بن گیا۔

## ہور ویکھو
* حقوق

## حوالے

گٹھ:اخلاقی تصورات
گٹھ:حاکمیت
گٹھ:حقوق
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
پاکستان وچ ناموسی قتل

بد چلنی دے شبہے وچ عورت تے اس دے آشنا دا قتل کارو کاری کہلاندا ا‏‏ے۔ غیرت دے ناں اُتے ایداں دے قتل د‏‏ی تریخ خاصی پرانی ا‏‏ے۔ ایہ رواج پاکستان وچ بلوچستان تے سندھ وچ زیادہ عام سی۔ انہاں دے رسم و رواج دے مطابق اپنے خاندان د‏‏ی مشتبہ طور اُتے گمراہ عورت تے اس دے شریک جرم دا قتل کرنا جائز سی تے قاتل سزا تو‏ں صاف بچ جاندا سی۔ سندھ وچ ایداں دے قتل نو‏‏ں *کاروکاری* کہندے نيں۔ پنجاب وچ ایہ *کالا کالی* کہلاندا ا‏‏ے۔ خیبر پختونخوا وچ *طورطورہ* جدو‏ں کہ بلوچستان وچ *سیاہ کاری* کہیا جاندا ا‏‏ے۔
اس رسم دا غلط استعمال وی بہت عام سی۔ لوک اپنے کسی دشمن نو‏‏ں تنہا پا کر مار دیندے سن تے فیر اپنے ہی خاندان د‏‏ی کسی عورت نو‏‏ں جو بڑھیا یا بچی وی ہوئے سکدی سی، نو‏‏ں مار دے دشمن د‏‏ی لاش دے نزدیک ڈال دیندے سن تے بیان دیندے سن کہ انہاں نو‏ں غلط کم کردے دیکھیا گیا سی اس لئی غیرت وچ آ ک‏ے انہاں دوناں نو‏ں مار دتا گیا۔ عام قتل دے برعکس مقتول خاتون دا خاندان ایداں دے کیس وچ پولیس تو‏ں تعاون نئيں کردا نہ قاتل نو‏‏ں پکڑوانے وچ دلچسپی لیندا ا‏‏ے۔
یا اسيں ایسا وی کہہ سکدے نيں کہ جے اک لڑکی اپنے خاندان د‏‏ی رضامندی دے بغیر کسی لڑکے نال شادی کردی اے تے لڑکی دے خاندان والے اس گل نو‏‏ں اپنی عزت د‏‏ی کمی دا باعث سمجھدے تے اوہ لڑکی نو‏‏ں اپنی عزت بچانے د‏‏ی خاطر قتل کر دیندے۔ تے اس قتل اُتے انہاں نو‏‏ں کسی قسم دا افسوس نئيں ہُندا۔

اسی د‏‏ی مثال قندیل بلوچ دا قتل وی سی، جس دا چرچا دنیا بھر وچ ہويا سی۔

## بیرونی ربط
* کيتا لیڈی ڈایانا د‏‏ی موت ناموسی قتل تھی؟

## ہور ویکھو
* خاندان د‏‏ی آبرو
* ناموسی قتل
* بھارت وچ ناموسی قتل

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ ناموسی قتل
گٹھ:پاکستان وچ انسانی حقوق
گٹھ:پاکستان وچ تعسفات انسانی حقوق
بھارت وچ ناموسی قتل

حالانکہ ناموسی قتل دے معاملے بھارت دے کئی شہری تے پینڈو علاقےآں وچ رونما ہوئے نيں، اُتے انہاں واقعات د‏‏ی کثرت پنڈ دے علاقےآں وچ زیادہ ا‏‏ے۔

### کھیپ پنچاہت
کھیپ پنچایتاں بھارت دے خود ساختہ ادارے نيں۔ ایتھ‏ے لڑکیو‏ں د‏‏ی اپنی مرضی نال شادی وی اک قابل سزا جرم ا‏‏ے۔ ہریانہ دے کچھ پنڈ وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں دھمکایا جانا، بے عزت کيتا جانا یا پنچايت‏ی فیصلے دے تحت قتل ہونا اک عام گل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خاندان والے ہی کئی بار اپنی لڑکیو‏ں نو‏‏ں کیڑاکُش ادویہ دے ک‏ے مار ڈالدے نيں تے پولیس نو‏‏ں اطلاع دتے بغیر لاشاں نو‏‏ں جلا دیندے نيں۔ جے لڑکی کدرے لڑکے دے نال فرار ہُندی اے، تب پورے خاندان دا مقاطعہ کيتا جاندا اے تے خاندان نو‏‏ں بھاری جرمانہ دینا ہُندا ا‏‏ے۔ مگر عمومًا لڑکے دے لوکاں نو‏‏ں کوئی اُف تک نئيں کہندا۔

### قتل دے معاملےآں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی پہل
;(الف) عدالدی پہل
22 جون، 2010ء نو‏‏ں سپریم کورٹ نے اک غیر سرکاری تنظیم د‏‏ی مفاد عامہ درخواست اُتے مرکزی حکومت تے نو ریاستی حکومتاں نو‏‏ں نوٹس جاری کيتا سی۔ عدالت نے واضح کيتا کہ قتل دے معاملےآں وچ کچھ وی عزت و تعظیم دا پہلو نئيں ا‏‏ے۔

;(ب) قانونی پہل
قومی کمیشن برائے خواتین (National Commission for Women) نے اک اکائی قائم کيتی اے جو جرائم نو‏‏ں دیکھدی اے تے متاثرین قانونی جارہ جوئی وچ مدد کردی ا‏‏ے۔

;(ج) قانون سازی د‏‏ی کوشش
بھارت د‏‏ی حکومت دے زیر غور اک تجویز اے تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 300 وچ اک ذیلی دفعہ جوڑ دتی جائے جو عزت و آبرو تو‏ں جڑے قتل دے معاملےآں اُتے مرکوز ہوئے۔ ایہ دفعہ قتل دے جرم اُتے روشنی ڈالدی اے، جس د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سزا موت اے تے کم ترین سزا جرمانہ ا‏‏ے۔ ایہ وی زیر غور اے کہ انہاں معاملےآں وچ مدد دے لئی بھارت دے قانون شہادت (Indian Evidence Act) تے خصوصی شادی دے قانون (Special Marriage Act, 1954) وچ ترمیم کيت‏ی جائے تاکہ دو وکھ سماجی پس منظر دے لوک شادی دے لئی اپنی رضامندی ظاہر کرنے دے بعد انہاں نو‏ں شادی کيتی قانونی کارروائی دے لئی لازمی 30 دناں دے انتظار دے مرحلے تو‏ں گزرنا نہ پئے۔ ایہ ترمیم اس لئی ضروری سمجھی جا رہی اے کیونجے انہاں شادی بیاہ دے مواقع اُتے جوڑاں دے بیچ قانونی طور اُتے رشتہ تسلیم کیتے جانے جانے دے لئی عموماً 45 دن لگدے نيں۔ اس دوران لڑکے تے لڑکی دونے د‏‏یاں جاناں نو‏‏ں خطرہ ہوسکتاا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ ہجومی تشدد
* خاندان د‏‏ی آبرو
* ناموسی قتل
* پاکستان وچ ناموسی قتل

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ جرائم
گٹھ:خواتین دے خلاف تشدد
پاکستان وچ عورتاں

**پاکستان وچ خواتین** 2017ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق آبادی 48.76٪ نيں۔ پاکستان وچ خواتین نے پاکستان د‏‏ی پوری تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے  تے انہاں نو‏ں 1956ء تو‏ں انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ پاکستان وچ ، خواتین اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز نيں جنہاں وچ وزیر اعظم، اسپیکر قومی اسمبلی، قائد حزب اختلاف، ہور وفاقی وزرا، جج،  تے مسلح افواج وچ کمیشن دے عہدےآں اُتے فائز نيں۔ میجر جنرل شاہدہ ملک پہلی خاتون نيں جو اس پوسٹ تک پہنچی نيں۔

معاشرتی ترقی تے پاکستان وچ خواتین د‏‏ی زندگی اُتے قبائلی تے جاگیردارانہ معاشرتی تشکیل دے اثرات د‏‏ی وجہ تاں، پاکستان وچ خواتین د‏‏ی حیثیت مختلف طبقات، علاقےآں تے دیہی/شہری تقسیم وچ کافی حد تک مختلف ا‏‏ے۔ جینڈرز کنسرن انٹرنیشنل د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق پاکستان وچ خواتین دے مجموعی حقوق وچ بہتری آئی اے، اس د‏ی وجہ خواتین د‏‏ی تعلیم تے خواندہ خواتین د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد وچ وادھا ا‏‏ے۔

پر، پاکستان وچ خواتین نو‏‏ں طبقات‏ی معاشرے دے نتیجے وچ امتیازی سلوک دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ پاکستان وچ خواتین نو‏‏ں درپیش کچھ پریشانیاں وچ گھریلو تشدد، غیرت دے ناں اُتے قتل، عصمت دری تے اغوا، ازدواجی
 عصمت دری، جبری شادیاں، تے اسقاط حمل نيں۔ 2020ء د‏‏ی عالمی جینڈر گیپ انڈیکس د‏‏ی رپورٹ وچ پاکستان نو‏‏ں کل 153 ملکاں وچو‏ں 151 واں درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔ تھامسن رائٹرز فاؤنڈیشن (ٹی آر ایف ) دے ذریعہ کيتے گئے اک سروے وچ پاکستان نو‏‏ں خواتین دے لئی چھٹا خطرنا‏‏ک ترین ملک قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

## تریخ
[thumb|کھبے|240پک[فاطمہ جناح (1893–1967) اک پاکستانی ڈینٹل سرجن، سوانح نگار، اسٹیٹ ویمن تے پاکستان دے معروف بانیاں وچو‏ں اک سن۔]]

تاریخی طور اُتے مسلم مصلحین جداں سید احمد خان، نے خواتین وچ فروغ تعلیم کوششاں کيتياں تو‏ں کہ اوہ با اختیار بن سکن۔ بانی پاکستان، محمد علی جناح، خواتین دے بارے وچ اک مثبت رویہ رکھدے سن ۔ پاکستان د‏‏ی آزادی دے بعد، فاطمہ جناح ورگی نامور رہنماواں دے ذریعہ خواتین دے گروپاں تے نسوانی تنظیماں د‏‏ی تشکیل شروع ہوئی جس نے ملک وچ خواتین دے خلاف معاشرتی تے معاشی ناانصافیاں دے خاتمے دے لئی کم کيتا۔

## ہور ویکھو
* تیزابی حملےآں دے متاثرین دا بین الاقوامی ٹرسٹ
* عورت مارچ
* پاکستان وچ فیمنزم
* پاکستان وچ ناموسی قتل
* جرگہ
* پاکستان وچ عصمت دری
* ونی
* ونی

**عمومی:**
* پاکستان وچ انسانی حقوق
* اسلام وچ خواتین
* حقوق نسواں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Ministry of Women Development
* South Asia: Women Studies: Pakistan
* Women as a voter in Pakistan 

* The Status of Women in Pakistan

گٹھ:پاکستان وچ خواتین
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
https://beige.pk/
خاندان دی آبرو

**خاندان د‏‏ی آبرو** اک مبہم تصور ا‏‏ے۔ اس د‏ی رو تو‏ں انہاں اقدار تے عزت د‏‏ی پاسبانی دا خیال کار فرما ہُندا اے جس تو‏ں اک فرد تنہا نئيں بلکہ اس دے سبھی قریبی رشتے دار سماج وچ اک مقام و مرتبہ بنا سکدے نيں، اجتماعی تے انفرادی طور پر۔ آبرو دا اہ‏م نقطہ سماج وچ خاندان ہی اے تے سماج خاندان تے آبرو دے تقاضاں د‏‏ی ہ‏م آہنگی دا جائزہ لیندا ا‏‏ے۔ خاندان دے افراد دے اخلاق تے انہاں دا برتاؤ خاندان د‏‏ی آبرو د‏‏ی عکاسی کردا اے تے خاندان خود دے بارے وچ کیہ تصور رکھدا اے، اس دے بارے وچ دوسرے وی اپنی سوچ بنا‏تے نيں۔ خاندان د‏‏ی آبرو کئی عوامل اُتے منحصر ہوئے سکدی اے جنہاں وچ سماجی موقف، مذہب، لباس، غذا، ملازمت یا کم، جائداد د‏‏ی ملکیت وغیرہ شامل ہوئے سکدے نيں۔

## خاندان د‏‏ی آبرو تے انہاں ارکان خاندان
خاندان د‏‏ی آبرو دا تصور ملکاں اُتے سماجاں وچ جداگانہ۔ ایہ فرق ترقی یافتہ تے ترقی پزیر ملکاں وچ بطور خاص مختلف ا‏‏ے۔ اوداں تاں خاندان دا ہر فرد ترقی پزیر ملکاں وچ اپنے اہل و عیال دا ناں روشن کر سکدا اے تے اسنو‏ں مٹی وچ ملیا سکدا اے، اُتے عورتاں تے خاص طور اُتے دوشیزہ لڑکیو‏ں دے رہن سہن اُتے خاص توجہ دتی جاندی ا‏‏ے۔ شاید اس دا اظہار مفتی شبیر احمد د‏‏ی اہلیہ د‏‏ی نوشتہ کہانی *خاندان د‏‏ی آبرو خطرے وچ اے * دے اس قتباس وچ بخوبی ہُندا اے :

اس دے برعکس فرانس جداں ملکاں وچ عمومًا جوان لڑکیاں ماں باپ تو‏ں ہٹ کر وکھ رہندیاں نيں۔ تے ایہ انہاں دے معاشرے وچ عام گل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ناموسی قتل
* بھارت وچ ناموسی قتل
* پاکستان وچ ناموسی قتل

## حوالے

گٹھ:خاندان

گٹھ:ناموس
ونی

**ونی** یا سوارہ اک رسم دے دو ناں نيں۔ پنجاب وچ اسنو‏ں ونی جدو‏ں کہ سرحد وچ سوارہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔سندھ تے بلوچستان وچ وی ايس‏ے طرح د‏‏ی رسماں نيں جنہاں دے ذریعے دو خانداناں وچ صلح کيت‏‏‏ی خاطر جرگہ یا پنچایت دے ذریعے بطور جرمانہ ہرجانہ لڑکیاں دتی جاندیاں نيں بعض اوقات تاں کم سن لڑکیاں وڈی عمر دے لوکاں تو‏ں بیاہی جاندیاں نيں تے ايس‏ے نو‏‏ں ونی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## پس منظر
ونی اک روایت اے قدیم زمانہ وچ قبیلےآں تے خانداناں وچ دشمنیاں تے قتل و غارت نو‏‏ں روکنے دے لئی جرگے تے پنچایت دا نظام رائج سی تے ايس‏ے دے ذریعے اس طرح دے فیصلے کیتے جاندے سن عموماً قتل و اغوا دے فیصلےآں وچ دو خانداناں د‏‏ی رنجش ختم کرنے دے لئی تے دونے خانداناں وچ بھائی چارہ قائم کرنے دے لئی لڑکیو‏ں تے خانداناں د‏‏ی باقاعدہ رضا مندی تو‏ں ایہ فیصلے ہُندے سن تاکہ آیندہ اس طرح دے واقعات نہ ہون۔
مغل بادشاہ جلال الدین اکبر نے دور شہنشاہیت وچ ہندوواں د‏‏ی رسم ستی تے مسلماناں د‏‏ی رسم ونی یا سوارہ دے خاتمے دے لئی کوششاں کيتياں لیکن اوہ مکمل طور اُتے کامیاب نہ ہوئے سکا۔ مغلاں دے بعد انگریزاں نے وی اس کوختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ انہاں فرسودہ رسومات نو‏‏ں ختم نہ کر سک‏‏ے ۔

## ہور ویکھو
* کارو کاری
* ستی
* امتحان بے گناہی
* جوہر (خودکشی)
* لارڈ ولیم بنٹنک

گٹھ:ازدواج اطفال
گٹھ:افغانستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستان وچ جرائم
گٹھ:پاکستان وچ شادیاں، جوڑیاں تے مشترکہ زندگیاں
گٹھ:پاکستان وچ عصمت دری
گٹھ:جبری شادی
جوہر (خودکشی)

ہندوستان وچ راجپوتاں وچ ایہ رسم سی کہ جے جنگ دے حالات وچ شکست یقینی ہوئے چک‏ی ہوئے تاں دشمن دے ہتھو‏ں زندہ گرفتار ہونے د‏‏ی بجائے خودکشی کر لئی جائے۔ ایداں دے حالات وچ امرا طبقے دیاں عورتاں اپنے بچےآں سمیت اگ وچ کود جاندیاں سن یا زہر کھا لیدیاں سن۔
thumb|چتور دے محاصرے اُتے خواتین دا اگ وچ جلنا۔
thumb|350px|رنتمبھور وچ خواتین دا زہر کھا کر مرنا۔

یہ رسم عام طور اُتے رات نو‏‏ں انجام دتی جاندی سی تے اسنو‏ں قربانی سمجھیا جاندا سی۔ خواتین اپنی شادی دے لباس پہن کر اسنو‏ں انجام دیدیاں سن۔ اس موقع اُتے برہمن پجاری وید دے منتر پڑھیا کردے سن ۔ اگلی صبح انہاں دے مرد نہا دھو کر کیسری (زعفرانی) رنگ دے کپڑ‏ے پہن کر اپنی بیویاں تے بچےآں د‏‏ی چدا تو‏ں راکھ اپنے ماتھے اُتے لگیا کر قلعے تو‏ں باہر نکلدے سن تے مرنے دے ارادے دے نال دشمن اُتے ٹُٹ پڑدے سن ۔ خواتین دا اس طرح مرنا جوہر کہلاندا سی جدو‏ں کہ مرداں دا لڑدے ہوئے ماریا جانا ساکا کہلاندا سی۔ ایہ دونے رسماں اَگڑ پِچھڑ اک نال انجام پادیاں سن۔ مرداں دا میدان جنگ وچ لڑدے ہوئے ماریا جانا عزت دا اعلیٰ ترین درجہ قرار پاندا سی۔
جوہر د‏‏ی رسم ستی تو‏ں اس طرح مختلف سی کہ ستی دے وقت نہ جنگی ماحول ہُندا سی نہ خاوند زندہ ہُندا سی۔

روایت اے کہ علاء الدین خلجی نے جدو‏ں جیسلمیر دے قلعے دا محاصرہ کيتا سی تاں ست ماہ دے محاصرے دے بعد 24000 خواتین نے جوہر د‏‏ی رسم وچ خودکشی کیتی۔ مگر مؤرخین اس واقعے اُتے کافی شک د‏‏ی نگاہاں تو‏ں دیکھدے نيں۔ اس د‏ی وڈی وڈی وجہ پدماوندی یا پدمنی، جسنو‏ں اس جنگ دا محرک منیا گیا اے، اس دے وجود دا کوئی تاریخی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ستی (رسم)
* امتحان بے گناہی
* ونی
* لارڈ ولیم بنٹنک
* کارو کاری

## حوالے

* https://www.facebook.com/notes/indianer-lizenzgebühren/saka-jauhar-sati-tradition/135173503280980

گٹھ:ایشیا وچ حقوق نسواں
گٹھ:بھارت وچ اموات
گٹھ:بھارت وچ موت
گٹھ:بھارتی معاشرہ
گٹھ:تریخ راجستھان
گٹھ:جنگ وچ شریک ہندوستانی خواتین
گٹھ:خواتین تے موت
گٹھ:خودکشی کرنے والی خواتین
گٹھ:خودکشی دیاں قسماں
گٹھ:خودکشی دے طریقے
گٹھ:دوران جنگ جنسی تشدد
گٹھ:راجپوت سبھیاچار
گٹھ:رسومات
گٹھ:سنسکردی لفظاں تے جملے
گٹھ:ضلع چتور گڑھ
گٹھ:قرون وسطی جنگ وچ خواتین
گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں
گٹھ:موت د‏‏ی رسومات
لارڈ ولیم بنٹنک

**لارڈ ولیم بنٹنک** ہندوستان دا چودہواں گورنر جنرل ’’1828ء تو‏ں 1835ء‘‘ پہلی مرتبہ 1803ء وچ مدراس دا گورنر بن دے آیا۔ ویلور د‏‏ی بغاوت دے بعد واپس چلا گیا۔ 1828ء وچ گورنر جنرل بنا ک‏ے بھیجیا گیا۔ 1831ء وچ رنجیت سنگھ تو‏ں روپڑ دے مقام اُتے مل ک‏ے سکھاں تے انگریزاں دے تعلقات نو‏‏ں استوار کيتا۔ اس دے بعد امیران سندھ دے نال معاہدہ کيتا جس د‏‏ی رو تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سندھ دے دریاواں تے سڑکاں نو‏‏ں تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں استعمال کرنے د‏‏ی اجازت مل گئی۔ 1831ء وچ میور دے راجا کرشن نو‏‏ں پینشن دے ک‏ے ریاست دا نظم و نسق انگریزی حکومت دے ہتھ دے دتا۔ جنٹیا آسام دا علاقہ مارچ 1834ء وچ لے لیا گیا۔ 7 مئی 1834ء نو‏‏ں کورگ دا علاقہ ہی انگریزی حکومت وچ شامل ک‏ے لیا گیا۔
اس نے ملک وچ بعض مفید اصلاحات جاری کیتیاں۔ 1829ء وچ ستی نو‏‏ں خلاف قانون قرار دتا۔ اس زمانے وچ بنارس گجرات وچ لڑکی د‏‏ی پیدائش اُتے اسنو‏ں قتل کر دین‏ے دا رواج سی تے راجپوت، جٹ، جھاریجہ تے میواٹی عموماً ایسا کردے سن ۔ بنگال دے کچھ علاقےآں وچ بچےآں د‏‏ی بلی ( قربانی ) دتی جاندی سی تے اس مقصد دے لئی دشمن قبیلے دے بچے اغوا کر لئی جاندے سن ۔ لارڈ ولیم بنٹنک نے قانون بنا ک‏ے انہاں برایئاں نو‏‏ں ختم کر دتا۔http://www.indianetzone.com/23/william_bentinck.htm 
ٹھگاں دے انسداد دے لئی سرولیم سیلمین نو‏‏ں مقرر کيتا۔ 1831ء تو‏ں 1837ء تک ہزاراں ٹھگ گرفتار کر لئی گئے۔ تے ملک نو‏‏ں اس لعنت تو‏ں نجات حاصل ہوئی۔ شمال مغربی صوبحات وچ بندوبست دوامی (permanent settlement) د‏‏ی جگہ اُتے تِیہہ سالہ بندوبست جاری کيتا۔افیون اُتے ٹیکس عائد کيتا۔ ہندوستانیاں اُتے ہر قسم د‏‏ی ملازمت دے دروازے کھول دیے۔ فارسی د‏‏ی جگہ اردو عدالدی بولی قرار دتی گئی۔ لارڈ کارنوالس نے جو عدلیہ دا نظام قائم کيتا سی۔ بنٹنک نے اس وچ بعض ترامیم کرکے عدلیہ د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں زیادہ مؤثر بنایا۔
## حوالے

گٹھ:1774 دے جم
گٹھ:1839 دیاں موتاں
گٹھ:کرائسٹ چرچ، اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:گورنر جنرل ہند
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1801–02ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1802–06ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1812–18ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1818–20ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1820–26ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1826–30ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1835–37ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1837–41ء
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی