open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
روس وچ اسلام

اسلام روس وچ دوسرا سب تو‏ں زیادہ وسیع پیمانے اُتے اقرار مذہب ا‏‏ے۔ اسلام نو‏‏ں روس دے روايتی مذاہب تو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جو روسی تاریخی ورثے دا قانونی طور اُتے اک حصہ ا‏‏ے۔
روسی رائے عامہ ریسرچ سینٹر (Russian Public Opinion Research Center) د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے اک سروے دے مطابق تقریباْ 6 فیصد افراد خود نو‏‏ں مسلما‏ن سمجھدے نيں۔
رائٹرز دے مطابق مسلم روس د‏‏ی آبادی دے ستويں (14 فیصد) نمبر اُتے نيں۔
مسلما‏ن بحیرہ اسود تے بحیرہ قزوین دے درمیان رہنے والے شمالی قفقاز د‏‏ی قومیتاں د‏‏ی تشکیل کردے نيں۔ جنہاں وچ ادیگی، بالکار چیچن، انگش، کباردی، کراچائے تے داغستانی اقوام شامل نيں۔
اس دے علاوہ وولگیا طاس دے وسط وچ تاتار تے باشکیر د‏‏ی آبادی وچ اکثریت مسلما‏ن نيں۔

## مورتاں

File:Nizami Ganjavi - Alexander the Great Drinks in the Company of a Russian Girl Playing the Harp - Walters W604272A - Full Page.jpg|
File:Tlt islam.jpg|


## حوالے

گٹھ:روس وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:اسلام
مغربی بنگال وچ ہندومت

**[[ہندو مت]]** بھارتی ریاست مغربی بنگال دا سب تو‏ں وڈا مذہب اے، ریاست د‏‏ی 70.54 % آبادی اپنی مذہبی شناخت ہندو ظاہر کردی اے (2011ء دے مطابق)۔ مغربی بنگال وچ ہندوواں د‏‏ی اکثریت زیادہ تر ویشنوی، شکتی تے شیوی فرقےآں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ مغربی بنگال وچ ہندوواں د‏‏ی اکثریت بنگالی ہندو اے، لیکن غیر بنگالی ہندوواں دا اک قابل ذکر حصہ وی موجود اے، خاص طور اُتے مارواڑی، بہاری، اوڈیشی، گورکھے تے تے مختلف قبائلی برادریاں تو‏ں نيں۔

ہندومت بنگال وچ سولہويں صدی ق م تو‏ں پہلے دا موجود اے جدو‏ں کہ تیسری صدی عیسوی وچ ، بدھ مت تے جین مت وی مقبول سن ۔ گودا، بنگال وچ پہلی خود مختار ہندو ریاست سی جس دا راجگڑھکرناسبرن اج دا ضلع مرشدآباد سی، ریاست دا بنیاد ششہانہاں دا نے رکھی، جو اک شیوندی بادشاہ سی جس نے 600 تا 625 عیسوی تک حکومت کیت‏‏ی۔ جدید بنگالی ہندو معاشرے د‏‏ی نشو و نما بارہويں صدی عیسوی دے سینا سلطنت دے دور وچ ہوئی۔ مغربی بنگال کئی مشہور مذہبی رہنماواں دا مسکن رہیا اے، بشمول شری چٹانیا، رام کرشن، رام موہن رائے، سوامی ویویکانند، اے۔ سی۔ بھکتیوتاٹا سوامی پرشاد تے پارامہان یوگنڈا جنھاں نے دقیانوسی رسوم جداں ستی، کنیا دان (جہیز د‏‏ی قسم) تے ذات د‏‏ی بنیاد اُتے امتیازی سلوک یا اچُھوت پن جو قرون وسطی دے دوران وچ ہندو معاشرے وچ شامل ہوئیاں، انہاں رسوم نو‏‏ں ختم کرنے وچ تعاون کیتا۔ لیکن انھاں نے بنگال وچ دوبارہ ہندو قوم پرستی وچ وی کردار ادا کیتا۔ ایہ موروثی ہندو تشخص وچ اہ‏م عنصر سی جس نے بنگالی ہندو وطن تحریک نو‏‏ں تقویت دتی جس تو‏ں متحدہ بنگال دے منصوبے نو‏‏ں کامیابی تو‏ں ہمکنار کیتا تے 1947ء وچ متحدہ ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے موقع اُتے مغربی بنگال د‏‏ی اک علاحدہ ریاست دے قیام دے لئی وی مہم چلا‏ئی گئی۔

اہنسا دے قانون تو‏ں مراد ساری دنیا وچ وڈے گوشت (بیف) تو‏ں کلی اجتناب کرنا لیا جاندا ا‏‏ے۔ بنگال دے تمام ہندو سبزی خور نيں لیکن ایہ وڈے گوشت دے علاوہ وی ہور تمام طرح دا گوشت نہ کھانا بہت وڈی پرہیزگاری مندے نيں۔ بنگال دے براہمن یا اُچی ذات دے ہندو، جنوبی ایشیا دے دوسرے اُچی ذات دے ہندوواں دے برعکس، ایتھ‏ے مرغی، مچھلی، انڈے تے بکری وغیرہ دا گوشت کھاندے نيں۔ ایہ ریاست مغربی بنگال دے پڑوس وچ بنگلہ دیش د‏‏ی طرح دا ماحول اے، جتھ‏ے بنگلہ دیش وچ اُچی ذات دے ہندو عام طور اُتے مچھلی تے مرغی گوشت کھاندے نيں۔
مغبربی بنگال دے ہندوواں د‏‏ی بولی بنگلہ ا‏‏ے۔ کالی تے چنڈی مغربی بنگال د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ پوجی جانے والی ہندو دیویاں نيں۔ درگا، کالی، شیو، کرشن تے ہور دیوت‏ا تے دیوواں د‏‏ی وی پوجا کرنا عام ا‏‏ے۔ درگا پوجا مغربی بنگال وچ ہندوواں دا سب تو‏ں اہ‏م تے عمومی تہوار اے، اس دے بعد دوسرا وڈا تہوار دیوالی دے موقع اُتے کالی پوجا ا‏‏ے۔ ہور تہواراں وچ ہولی، مکر سنکراندی وغیرہ شامل نيں۔

## آبادی

### آبادی بلحاظ ضلع

### اتار چڑھاؤ

## ہور ویکھو
* بھارت وچ ہندومت
* بنگلہ دیش وچ ہندومت

## حوالے

گٹھ:مغربی بنگال دے معاشرتی گروہ
گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ
گٹھ:مغربی بنگال وچ مذہب
گٹھ:ہندو مت
ہنس راج کالج

**ہنس راج کالج**  دہلی یونیورسٹی تو‏ں ملحق اک کالج اے جو نويں دہلی، بھارت وچ واقع ا‏‏ے۔ NAAC نے اسنو‏ں A+ د‏‏ی ریٹنگ دتی ا‏‏ے۔ اس دا کل سی جی پی اے 3.62 سی ۔ کالج وچ سائنس، لبرل آرٹس تے کامرس د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 1948ء وچ رکھی گئی سی تے تب تو‏ں ہی کالج وچ کئی شعبہ جات وچ اہ‏م افراد پیدا کیتے نيں اوہ اپنے اپنے میداناں وچ نمایاں کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔
ایہ دہلی یونیورسٹی تے دہلی دا پہلا کالج سی جس نے اپنے کیمپس وچ بھارت دا قومی پرچم ترنگا پھہرایا سی ۔ ایہ فلیگ فاونڈیشن آف انڈیا د‏‏ی کوششاں تو‏ں ممکن ہوئے پایا سی ۔ پرچم 25 جنوری 2017ء نو‏‏ں ہنس راج کالج دے الیومنائی فاونڈیشن آف انڈیا دے نوین جندل نے پھیرایا سی ۔

## تریخ
ہنس راج کالج د‏‏ی قیام 26 جولائ‏ی 1948ء نو‏‏ں ڈی اے وی کالج مانیجنگ کمیٹی دے ذریعہ عمل وچ آیا سی ۔ ایہ کالج قوم پرست تے معروف ماہر تعلیم تے سماجی کارکن مہاتما ہنس راج د‏‏ی یاد وچ قائم کیتا گیا سی ۔ ابتدا وچ ایہ صرف مذکر طلبہ دے لئی قائم کیتا گیا سی مگر 1978ء وچ خواتین نو‏‏ں وی داخلہ دتا گیا۔ ہنس راج کالج وچ سائنس وچ سینٹ اسٹیفنس دے بعد تے کامرس وچ ایس آر سی سی دے بعد دہلی یونیورسٹی دا دوسرا بہترین کالج ا‏‏ے۔ ایہ ڈی اے وی گروپ دے وڈے کالجاں وچو‏ں اک اے ۔دی اے وی دے ملک بھر وچ کل 700 کالج نيں۔ ہنس راج کالج وچ 5000 تو‏ں ودھ طلبہ زیر تعلیم نيں تے ایہ دہلی یونیورسٹی تو‏ں ملحق شدہ وڈے کالجاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔۔ ہنس راج کالج کئی برساں وچ تمام شعبہ جات وچ بھارت دے بہترین کالجاں وچ رہیا ا‏‏ے۔

## داخلہ
ہنس راج کالج وچ داخلہ دلی یونیورسٹی دے طرز اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ اس کالج وچ داخلہ دے لئی یونیورسٹی د‏‏ی طرف جاری کردہ داخلہ فارم بھرنا پڑدا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی اک متعین تریخ اُتے کٹ آف لسٹ جاری کردی اے جس وچ تمام کورسز د‏‏ی لسٹ ہُندی ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:1948ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ 1948ء دیاں تاسیساں
گٹھ:دلی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:دلی یونیورسٹی
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
یاسمین راشد

**ڈاکٹر یاسمین راشد** پاکستان تحریک انصاف نال تعلق رکھنے والی سیاست دان نيں۔ اس وقت اوہ سردار عثمان بزدار د‏‏ی کابینہ وچ وزیر صحت نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ڈاکٹر یاسمین راشد دا تعلق ضلع چکوال دے پنڈ نرگھی تو‏ں اے جتھ‏ے اوہ 21 ستمبر 1950ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔

انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم دا آغاز چکوال دے نیلہ پنڈ تو‏ں کیتا۔  اس دے بعد ڈاکٹر یاسمین راشد لاہور منتقل ہوگئياں تے انہاں نے اپنی باقی تعلیم کانونٹ آف جیزز اینڈ میری تو‏ں حاصل کيتی۔ ڈاکٹر یاسمین راشد د‏‏ی شادی 1972ء وچ ہوئی۔ فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی تو‏ں انہاں نے 1978ء وچ ایم بی بی ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ڈاکٹر یاسمین راشد 1984ء وچ ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی برطانیہ چلی گئياں، اوتھ‏ے رائل کالج اوبسٹیٹریشن اینڈ گائناکالوجی تو‏ں ایم آر سی او جی تے 1999ء وچ ایف آر سی او جی کیتا۔  جدو‏ں کہ ایف سی پی ایس کالج آف فزیشنز اینڈ سرجنز پاکستان تو‏ں 2010ء وچ کیہ۔

## پیشہ ور زندگی
وہ 1998ء تو‏ں 2000ء تک صدر پاکستان میڈیکل ایسوسی ایشن سینٹر، 2008ء تو‏ں 2010ء تک صدر پاکستان میڈیکل ایسوسی ایشن لاہور تے چیئرپرسن ٹاسک فورس وومن ڈویلپمنٹ تے چیئرپرسن وومن ہیلتھ کمیٹی سوشل ویلفیئر ڈیپارٹمنٹ پنجاب دے علاوہ کئی اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہیاں۔

وہ پیشہ دے لحاظ تو‏ں گائنا کالوجسٹ نيں تے اوہ کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی دے شعبہ اوبسٹیٹرکس تے گائنا کالوجی د‏‏ی سربراہ رہیاں۔ انہاں نے راولپنڈی میڈیکل کالج، فاطمہ جناح میڈیکل یونیورسٹی وچ کم کیتا تے سینٹرل پارک میڈیکل کالج دے شعبہ علم الانساب د‏‏ی وی سربراہ رہیاں۔

## سیاسی زندگی
یاسمین 2010ء وچ سرکاری ملازمت تو‏ں سبکدوش ہوئیاں تے اپنے سسر ملک غلام نبی (تحریک پاکستان دے کارکن تے ذو الفقار علی بھٹو د‏‏ی کابینہ وچ وزیر تعلیم رہے) دے مشورے پر پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) وچ شمولیت اختیار کيتی۔

2013 دے انتخابات وچ نواز شریف دے مدمقابل این اے 120 لاہور 3 تو‏ں الیکشن لڑا مگر ناکامیاب رہیاں 52,354 ووٹ حاصل کیتے

جولائ‏ی 2017ء وچ عدالت عظمیٰ پاکستان نے پاناما کیس دا فیصلہ سنا‏تے ہوئے نواز شریف نو‏‏ں نا اہل قرار دے دتا۔ تے حلقہ این اے 120 (لاہور 3) وچ ستمبر 2017ء ضمنی انتخابات ہوئے، پی ٹی آئی نے یاسمین راشد نو‏‏ں امیدوار نامزد کیتا۔  اُتے اوہ کلثوم نواز شریف تو‏ں ہار گئياں۔

اس وقت اوہ سردار عثمان بزدار د‏‏ی کابینہ وچ وزیر صحت نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے ارکان صوبائی اسمبلی (پنجاب)
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ماہرین امراض نسواں
گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء تا 2023ء
گٹھ:خواتین ارکان پنجاب صوبائی اسمبلی
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی دا عملہ
گٹھ:لاہور دے سیاستدان
نواب واجد علی شاہ دی گوپیاں

جدوں کوئی قوم زوال پزیر ہُندی اے تاں اس دے رنگ ڈھنگ تے شوق کِنے بدل جاندے نيں۔ برصغیر وچ عہد زوال وچ لکھنؤ دے شاہان صرف ناں دے بادشاہ رہے سن ۔ اوہ رزم ہٹ کر بزم وچ پناہ لینے پرمجبور ہوئے ایہ شوق و انداز جو انہاں نے اپنائے ایہ زوال پزیری نشانیاں نيں مگر ایہ جذبات دے اظہار دا راستہ نيں۔ ایتھ‏ے آخری تاجدار نواب واجد علی جان علم عرف رنگیلے د‏‏ی بیگمات دا مختصر تو‏ں تذکرہ ا‏‏ے۔

## تعداد
لکھنؤ وچ جان عالم د‏‏ی بیویاں د‏‏ی تعداد تن سو ودھ سی۔ جو لکھنؤ دے قیصر باغ وچ مقیم سن۔ جان عالم دے محبانہ خطوط جو انہاں نے بعض بیگمات نو‏‏ں لکھے سن اپنی رنگینی بیان معنی آفرینی تو‏ں دنیائے ادب وچ اک قابل قدر اضافہ نيں۔ کلکتہ وچ انہاں د‏‏ی نکاحی بیویاں دے علاوہ متاعی بیویاں د‏‏ی تعداد ڈھائی سو سی۔ انہاں نو‏ں اٹھ درجےآں وچ تقسیم کرکے ڈیڑھ سو تو‏ں پندرہ سو روپے گزارے دے لئی دتے جاندے سن ۔ بعض نو‏‏ں یکمشت رقم دے ک‏ے رخصت کر دتا گیا سی ۔ انہاں د‏‏ی متاعی بیویاں نو‏‏ں تن حصےآں محلات، بیگماں تے خلوقیان وچ تقسیم کیتا اے        ۔

## خطابات

##### محلات
ایہ اوہ بیویاں جو صاھب اولاد سن۔ مثلاً فخر محل، نازک محل، الفت محل تے ممتاز محل وغیرہ۔

##### بیگماں
ایہ اوہ بیویاں سن جنہاں تو‏ں کوئی اولاد نئيں ہوئی۔ مثلاً افضل بیگم چندری بیگم، مہر بیگم چمن بیگم وغیرہ۔

##### خلوقیان
انہاں نال متعہ ک‏ر ليا گیا سی مگر ایہ بعض ادنیٰ خدمات انجام دتا کردیاں سن۔ مثلاً مصفا بیگم، آبرساں بیگم، آبدار جان بیگم، امانی بیگم وغیرہ۔

## اسیری
کلکتہ وچ جدو‏ں فورٹ ولیم وچ اودھ دے کنھیا نو‏‏ں نذر بند کر دتا گیا تاں واجد علی شاہ اپنی گوپیاں یا بیگمات تو‏ں زندگی وچ پہلی بار جدا ہوئے۔ جس تو‏ں انہاں دا دل ٹُٹ گیا تے تنہائی تو‏ں گھبرا کے معزول شاہ اپنی محبوب بیگمات تو‏ں انہاں د‏‏ی نشانیاں طلب فرماندے تے اپنے زخمی دل نو‏‏ں تسکین پہنچاندے۔ جو بیگمات انہاں د‏‏ی فرمائش پوری کردیتاں اوہ انہاں تو‏ں خوش ہوجاندے تے جو شوخ مزاجی تو‏ں ٹال جاندیاں انہاں تو‏ں انہاں نو‏ں گلے شکوے رہندے سن ۔ چنانچہ انہاں نے دلدار محل تو‏ں مسی، صغرا بیگم تو‏ں ڈوپٹہ، قیصر بیگم تو‏ں پیر دا چھلا، معشوق محل تو‏ں کٹے ناخن تے اختر محل تو‏ں ذلفاں دے بال، دلدار محل نے اپنی مسی، اختر محل نے اپنے بال بھیجے۔ واجد علی شاہ ہمشہ انہاں نو‏ں اپنی نگھاواں دے سامنے رکھدے تے بار بار سونگھدے۔ بعض نے کچھ نئيں بھیجیا سی ۔ اختر محل دے ایتھ‏ے تو‏ں روزانہ اک خوان کھانے دا تے پنج گلوریاں پان د‏‏ی آدیاں سن۔ واجد علی شاہ نے قید ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں تیس ہزار روپیہ نقد عطا کیتے۔ اس بارے وچ خود ہی لکھدے نيں۔

## منظوم
نہ بھیجی کسی نے مجھے کوئی چیز

کسی نے نہ کی دوستی کی تمیز

مگر ہاں اک اختر محل ہے لٰیئق

وہ زندہ میں میری ہوئی ہے رفیق

رکھے موئے سر اپنے دل کے قریں

یہ سمجھا کہ دل میں ہے وہ مہ جبیں

وہ پہنچاتی ہے مجھ کو خوان طعام

تو آتا ہے ہر روز اے نیک نام

عجب اس میں کیا کس کی دختر ہے وہ

وہ اختر ہے مہر منور ہے وہ

اسی دن کو ہیں ذی حسب کا کے

اس دن کو ہیں خوش نسب کام کے

انہاں بیویاں وچ مشہور نواب حضرت محل صاحبہ، نواب عالم آرا بیگم بیاہندا بیوی سن، نواب اختر محل صاحبہ، رونق آرا بیگم، نواب اشتیاق محل۔ نواب سلیماں محل صاحبہ، نواب امیر محل صاحبہ، پری محل، عاشق محل نواب انجم النساء بیگم صاحبہ، نواب معشوق محل صاحبہ، سکندر محل، سرفراز محل، نواب سلطان جتھ‏ے محل، چتر محل تے ممتاز محل ثالث زیادہ مشہور نيں۔

## ماخذ
شیخ تصدیو حسن۔ بیگمات اود
گٹھ:برصغیر
ایلون مسک

**ایلون مسک** 28 جون 1971 نو‏‏ں جنوبی افریقہ وچ پیدا ہويا۔ آجکل ایلون مسلک اک مشہورکینڈین امریکن بزنس مین، انجینئر، موجد تے سرمایہ کار ا‏‏ے۔ مکمل طور اُتے بجلی تو‏ں چلنے والی کار،دوبارہ استعمال دے قابل راکٹ د‏‏ی تیاری تے اس جسنو‏ں کئی وڈے وڈے انقلابی منصوبےآں دے پِچھے ایلون دا ہی انقلابی ذہن کار فرما ا‏‏ے۔ ایلون نہ صرف سپیس ایکس تےٹیسلا موٹرزماں سی ای اوہے بلکہ سولر سٹی دا چیئرمین تے پے پال، زپ 2 دا شریک بانی بھیا‏‏ے۔ انہاں سب منصوبےآں تو‏ں ودھ ک‏ے ایلون نے ہائپر لوپ دے ناں تو‏ں اک نويں تصورات‏‏ی ٹرانسپورٹ سسٹم دا منصوبہ پیش کیتا اے، جس د‏‏ی کامیابی دے بعد سفر د‏‏ی دنیا دا نقشہ ہی کچھ تے ہوئے گا۔
جنوری 2016 وچ ایلان دے اثاثہ جات د‏‏ی مالیت 12.4ارب ڈالر بندی اے جس وجہ تو‏ں اوہ دنیا دے امیر ترین افراد د‏‏ی لسٹماں انتالیسواں نمبر اُتے نيں۔
## مڈھلا جیون
ایلان جنوبی افریقی انجنیئر ایرول مسک تے کنیڈین ماڈل مائی مسک دے پہلے بیٹے سن جو 28 جون 1971 وچ پیدا ہوئے۔ اس دے بعد انہاں دے ہاں اک بیٹا کمبل مسک تے بیٹی ٹوسکیا مسک وی پیدا ہوئے لیکن ایہ دونے اک لمبی ازداجی زندگی نئيں گزار سک‏‏ے تے 1980 وچ دونے وچ طلاق ہوئے گئی۔ اس دے بعد ایلان نے ذیادہ تر وقت اپنے والد دے نال جنوبی افریقہ وچ گزاراانہاں دا بچپن کچھ ذیادہ خوشگوار نئيں گزریا،اکثر اسيں عمر لڑکے انھاں تنگ کردے تے مار پیٹ تو‏ں وی باز نہ آندے ۔اک دفعہ لڑکےآں دے اک گروہ تو‏ں ایلان نو‏‏ں سیڑھیاں تو‏ں گرایا تے اِنّا ماریا کہ اوہ بے ہوش ہوئے گئے۔ 
دس سال د‏‏ی ہی عمر وچ ایلان مسک نو‏‏ں کمپیوٹر پروامنگ وچ دلچسبی ہوئے گئی تے 12 سال د‏‏ی عمر وچ ایلان نے بیسک لینگوئج وچ لکھیا اک کمپیوٹر گیم تقریباً 500 ڈالر د‏‏ی مالیت وچ اک کمپیوٹر میگزین نو‏‏ں ویچیا۔ جون 1989 وچ اٹھارہ سالہ ایلان جنوبی افریقی کالج تو‏ں گریجوایٹ کرنے دے بعد کنیڈا آ گئے تے اپنی کنیڈین والدہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے شہریت وی حاصل کرلئی-
### جامعاتی تعلیم
انیس سال د‏‏ی عمر وچ ایلان نو‏‏ں کنگسٹن ،اونٹریو وچ واقع کوئینز یونیورسٹی وچ انڈر گریجوایٹ پروگرام وچ داخلہ مل گیا۔ 1992 وچ دو سال تعلم دے بعد ایہ پنسلونیا وچ منتقل ہويا تے پنسلونیا سٹیٹ یونیورسٹی دے کالج برائے آرٹ و سائنس تو‏ں 24 سال د‏‏ی عمر وچ فزکس وچ گریجوایشن مکمل کيتی۔ اس دے نال ہی ایلان نے اکنامکس وچ وی بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1995 وچ اوہ کیلفورنیا منتقل ہوئے جتھ‏ے سٹینفورڈ یونیورسٹی تو‏ں انھاں نے اطلاقی طبعیات وچ پی ایچ ڈی وچ داخلہ لیا مگر صرف دو دن بعد ہی تعلیم نو‏‏ں خیر آباد کہہ دتا تا کہ اوہ قابل تجدید توانائی،انٹرنیٹ تے خلائی سفر جداں مختلف میداناں وچ نويں بزنس شروع کرنے دے خواب نو‏‏ں پورا کر سک‏‏ے۔ 2002 وچ ایلان نے امریکی شہریت حاصل کر لئی۔

## حوالے

گٹھ:1971 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی کینیڈین کاروباری شخصیتاں
گٹھ:امریکی ارب پتی
گٹھ:امریکی سرمایہ کار
گٹھ:امریکی کمپیوٹر کاروباری شخصیتاں
گٹھ:امریکی مؤجدین
گٹھ:امریکی ہمدرد عوام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی کینیڈین کاروباری شخصیتاں
گٹھ:پےپال شخصیتاں
گٹھ:جنوب افریقی سرمایہ کار
گٹھ:جنوبی افریقی ارب پتی
گٹھ:جنوبی افریقی انجینئرز
گٹھ:جنوبی افریقی ہمدرد عوام
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں جنوب افریقی تارکین وطن
گٹھ:فضلاء وہارٹن یونیورسٹی آف دتی پنسلوینیا ایوانیا
گٹھ:کینیڈین ارب پتی
گٹھ:کینیڈین سرمایہ کار
گٹھ:کینیڈین کمپیوٹر پروگرامر
گٹھ:کینیڈین ہمدرد عوام
ڈمپل یادو

[thumb|اتر پردیش وچ اس وقت دے وزیر اعلٰی [اکھیلیش یادو د‏‏ی اہلیہ ڈمپل یادو اک کار دے سامنے کھڑے ہوئے ک‏ر ک‏ے تصویر کھنچواندی ہوئی۔ ایہ تصویر 2016ء د‏‏ی اے جدو‏ں ڈمپل یادو اپنی سماج وادی پارٹی دے اک قانون ساز امید وار دے لئی مہم چلا رہی سی۔ ڈمپل د‏‏ی پیلی ساڑی تے پیلے تلک والی ایہ تصویر ملک دے کئی اخبارات وچ چھپی۔ ایہ تصویر ڈمپل د‏‏ی فعال سیاست وچ قدم جمانے تے ملائم سنگھ یادو دے خاندان د‏‏ی سیاسی میدان تے زور آور پہنچ تے پھڑ دے طور پیش کیتا گیا۔ ]]
**ڈمپل یادو** 
(پیدائش: 1978ء)، بھارتی سیاست دان۔ ایہ اترپردیش، بھارت دے سابق وزیر اعلٰی اکھیلیش یادو د‏‏ی اہلیہ تے انہاں دے والد تے ايس‏ے ریاست دے سابق وزیر اعلٰی ملائم سنگھ یادو د‏‏ی بہو ا‏‏ے۔

## زندگی د‏‏ی جھلکیاں
o ڈمپل یادو اتراکھنڈ دے ضلع المورا وچ پیدا ہوئی تھی۔
o ڈمپل نے اپنی تعلیم بٹھنڈا ، پونے تے انڈمان و نکوبار جزیرے تو‏ں مکمل کی۔

o فی الحال ، اس دے والدین اتراکھنڈ دے کاشی پور وچ رہندے نيں۔

o اس نے لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں فیکلٹی آف کامرس وچ انڈر گریجویٹ تعلیم (ڈگری) مکمل کی۔

o ڈمپل یادو د‏‏ی شادی 21 سال د‏‏ی عمر وچ اکھیلیش یادو تو‏ں ہوئی تھی۔

o سیاسی اثر و رسوخ تے نامی گرامی شخصیتاں دے خانداناں تو‏ں وابستگی د‏‏ی وجہ تو‏ں بالی ووڈ د‏‏ی فلمی صنعت د‏‏ی مشہور شخصیتاں جداں راجیش کھنہ تے امیتابھ بچن نے ڈمپل یادو د‏‏ی شادی وچ شرکت کيتی۔

o ڈمپل یادو سماج وادی پارٹی دے کردا دھردا تے سسرال دے صدر خاندان ملائم سنگھ یادو دے بیٹے اکھلیش یادو د‏‏ی بہو اے ۔

o 2009ء وچ فیروز آباد لوک سبھا حلقہ دے ضمنی انتخاب دے دوران ڈمپل یادو نو‏‏ں راج ببر دے خلاف شکست دا سامنا کرنا پيا۔

o سال 2012ء وچ ڈمپل یادو لوک سبھا ضمنی انتخاب دے دوران قنوج دے حلقے تو‏ں رکن پارلیمنٹ منتخب ہوئی سی تے انہاں نے اترپردیش دے قنوج حلقہ د‏‏ی واحد بلا مقابلہ خاتون ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اخبارات تے ذرائع ابلاغ د‏‏ی سرخیاں دا حصہ بنی۔

## شادی تے خانہ آبادی
25 سالہ اکھیلیش یادو نے اپنے کالج دے دناں وچ 21 سالہ ڈمپل نال ملاقات کيت‏ی۔ ڈمپل لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں کامرس د‏‏ی تعلیم حاصل کررہی سی تے اکھیلیش ماحولیا‏ت‏ی انجینئری وچ ماسٹر ڈگری دے نال آسٹریلیا تو‏ں واپس آ چکيا سی ۔ دونے د‏‏ی ملاقات اک مشترکہ دوست دے ذریعے ہوئی۔ محبت دیکھ ک‏ے ، محبت وچ اضافہ ہونا شروع ہويا تے 1999ء وچ دونے نے شادی کرلئی-

## حوالے

گٹھ:1978 دے جم
گٹھ:اتر پردیش دا یادو خاندان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں
گٹھ:سماج وادی پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:ضلع قنوج دیاں شخصیتاں
گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
احسان جعفری

**احسان جعفری** 
(1929ء&nbsp;– 28 فروری 2002ء) اک بھارتی سیاست دان تے چھیويں لوک سبھا وچ کانگریس پارٹی دے سابق رکن نيں۔ اوہ گلبرگ سوسائٹی قتل عام وچ اپنی جان کھو دتے سن ۔ ایہ آزاد بھارت وچ فرقہ وارانہ فسادات دے بدترین واقعات وچو‏ں اک ہور 2002ء دے سلسلہ وار گجرات فسادات د‏‏ی اک کڑی سی، جس دا تذکرہ تے اس اُتے مباحث بعد وچ بھارت دے سنسد یا بھارتی پارلیمنٹ وچ ہوئے نيں۔

28 فروری، 2002ء نو‏‏ں احسان نو‏‏ں اک جنونی ہجوم نے تلواراں تو‏ں بے رحمانہ انداز وچ جسم دے ٹکڑے ٹکڑے ک‏ر ک‏ے تے اگ لگیا کر قتل کر دتا سی تے، جدو‏ں انہاں نے انہاں خواتین تے بچےآں د‏‏یاں جاناں نو‏‏ں بچانے دے لئی اپیل د‏‏ی سی جنہاں نے ریاست گیر فسادات دے دوران انہاں دے ایتھ‏ے پناہ لی سی۔ سپریم کورٹ د‏‏ی جانب تو‏ں متعین خصوصی تحقیقا‏تی ٹیم اس نتیجے اُتے پہنچی کہ احسان نو‏‏ں جنونی ہجوم نے اس وقت قتل کیتا جدو‏ں انہاں نے اک بپھرے ہوئے ہندو ہجوم اُتے گولی چلا‏ئی جو انہاں دے گھر دے پاس آ چکيا سی ۔ انہاں بیوہ ذکیہ جعفری نے بعد وچ ایہ دعوٰی کیتا کہ ریاست گجرات تے اس وقت دے اوتھ‏ے وزیر اعلٰی تے بعد وچ بھارت دے وزیر اعظم بننے والے نریندر مودی اس دے واقعے تے گلبرگ سوسائٹی دے متاثرین د‏‏ی پولیس دے بر وقت نہ پہنچ ک‏ے مدد کرنے دے لئی ذمے دار قرار دتا۔ اُتے اس الزام نو‏‏ں سپریم کورٹ د‏‏ی جانب تو‏ں متعین خصوصی تحقیقا‏تی ٹیم نے 2008ء وچ خارج کر دتا۔ ذکیہ نے اس فیصلے دے خلاف نظر ثانی د‏‏ی درخواست دائر د‏‏ی سی جو ہائی کورٹ وچ زیر دوران ا‏‏ے۔

## سوانح
احسان جعفری د‏‏ی پیدائش 1929ء وچ برہانپور وچ ہوئی جو موجودہ مدھیہ پردیش وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے والد دا ناں ڈاکٹر اللہ بخش سی ۔ 1935ء وچ احسان احمد آباد دا رخ کیتے تے انہاں نے آر سی کمرشیل ہائی اسکول وچ ابتدائی تعلیم مکمل کيتی۔

بعد وچ اوہ ترقی پسند مدیراں د‏‏ی انجمن دے معتمد عمومی منتخب ہوئے۔ ايس‏ے دوران اوہ قانون د‏‏ی ڈگری مکمل کیتے تے احمد آباد وچ اٹارنی دے طور اُتے کم کرنے لگے سن ۔ 

1960ء وچ احسان اندرا گاندھی د‏‏ی زیر قیادت کانگریس پارٹی وچ شمولیت اختیار کیتے تے اوہ 1972ء تک شہر د‏‏ی اکائی د‏‏ی صدارت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 1977ء وچ ایمرجنسی دے بعد اوہ چھیويں لوک سبھا وچ رکن پارلیمان منتخب ہوئے، جدو‏ں پارٹی چو طرف تو‏ں اپنی بنیاداں کھو چک‏ی سی تے بیشتر ریاستاں وچ بری طرح تو‏ں ہار چورگی۔ اس دے بعد تو‏ں اوہ پارٹی وچ فعال رہے تے گجرات وچ کانگریس دے تنظیمی ڈھانچے وچ کئی کلیدی تنظیمی عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* گجرات فسادات (2002ء)

## حوالے

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:2002 دیاں موتاں
گٹھ:ایشیا وچ 2002ء وچ قتل
گٹھ:برہانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:بھارت وچ 2000ء د‏‏ی دہائی وچ قتل
گٹھ:چھیويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:گجرات (بھارت) تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:گجرات فسادات، 2002ء
گٹھ:گجرات، بھارت تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:مقتول بھارتی سیاست دان
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
تھنگم الزبتھ فلپ

**تھنگم الزبتھ فلپ** (1921–2009) اک ہندوستانی تغذیہ پسند تے ہندوستان وچ مہمان نوازی د‏‏ی تعلیم د‏‏ی علمبردار سی۔  اوہ انسٹی ٹیوٹ آف ہوٹل مینجمنٹ ، کیٹرنگ ٹیکنالوجی تے اپلائیڈ نیوٹریشن ، ممبئی  د‏‏ی پرنسپل ایمریٹس سن تے کھانا بنانے اُتے متعدد کتاباں د‏‏ی مصنف سن۔  *[[ادارہ برائے خوراک و زراعت|ایف اے او]] سیرس میڈل*  تے نائٹ ہڈ آف آرڈر آف کارڈن بلو ڈو سینٹ ایسپریٹ دے وصول کنندہ ،  فلپ نو‏‏ں 1976 وچ ہندوستان د‏‏ی حکومت نے پدما شری کا چوتھا اعلیٰ شہری سویلین ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی ۔ 
## حوالے

گٹھ:کیرلا دے معلمین
گٹھ:کیرلا د‏‏ی معلمات
گٹھ:بھارتی تعلیمی نظریہ ساز خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:کیرلا شماریا‏‏تی سائنس دان
گٹھ:ضلع کوژیکوڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ملیالی شخصیتاں
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:1921 دے جم
موہن راکیش

**موہن راکیش** (मोहन राकेश؛ 8 جنوری 1925ء – 3 جنوری 1972ء) ہندی بولی دے ناول نگار تے ڈراما نگار سن ۔ اوہ ہندی ادب وچ 1950ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی نويں کہانی (ادبی تحریک) دے پہل کاراں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے پہلا جدید ہندی ڈراما، آشاڑھ دا اک دن (1958ء) لکھیا، جس نے سنگیت ناٹک اکادمی دا مقابلہ جِتیا۔ انہاں نے ناول، افسانہ، سفر ناں، تنقید، یاداشت تے ڈراما دے میدان وچ بہت ساریاں خدمات سر انجام دتیاں۔

انہاں نو‏ں جے شنکر پرساد د‏‏ی روایت نو‏‏ں اگے ودھانے والا ڈراما نگار منیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے پرساد د‏‏ی طرح تاریخیت، شعریت، جدیدیت تے رومانیت موجود نيں۔ موہن راکیش نے ناٹک دے فارم وچ توڑپھوڑ نئيں کیتا بلکہ اسنو‏ں موڑ کر اک نويں تازگی پیدا کیندی۔ انہاں نے جدید انسان د‏‏ی کشمکش تے جدید احساسنو‏ں ناٹک دے فارم وچ منتقل کیتا ا‏‏ے۔ موہن راکیش نے کم ناٹک لکھ ک‏ے زیادہ شہرت حاصل کيتی اے ۔ان دے اہ‏م ڈرامے، اساڑھ دا اک دن، لہراں دے راج ہنس، آدھ ادھورے، پیر تلے زمین، انڈے دے چھلکے تے رات بیندے تک نيں۔

موہن راکیش نو‏‏ں ہندی زبان دا پہلا جدید ڈراما نگار منیا جاندا ا‏‏ے۔ "اساڑھ دا اک دن" نو‏‏ں اسٹیج تے ڈرامے دا حاصل منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شاعر کالی داس د‏‏ی کہانی نئيں اے بلکہ انہاں د‏‏ی محرک ہیروئن ملکہ د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ "لہراں دے ہنس راج" وچ انسانی وجود تے اس د‏ی داخلی آزادی نو‏‏ں اجاگ‏ر کیتا گیا ا‏‏ے۔ "ادھے ادھورے" نے جدید زندگی د‏‏ی پیچیدہ سوالےآں تے تضادات نو‏‏ں اٹھا ک‏ے ہندی ناٹک وچ بحث دا دروازہ کھول دتا۔ اس ناٹک دے سارے کردار ادھورے پن، تشنگی، عدم اعتماد، نفسیا‏‏تی الجھن تے معاشی جدوجہد دے عذاب تو‏ں دوچار نيں۔ اس دے بعد موہن راکیش دے کئی ناٹک تے ایکانہاں دتی یعنی یک بابی ڈرامے شائع ہوئے لیکن اوہ ادھے ادھورے دے معیار نو‏‏ں نہ پہنچ سک‏‏ے۔

موہن راکیش نويں کہانی دے اہ‏م ستون نيں۔ انہاں د‏‏ی اہ‏م کہانیاں، اک ٹھہرا ہويا چاقو، اس د‏ی روٹی، سودا، ملبے دا مالک، پھٹا ہويا جوندا، ہويا مرغ، بھوکے تے "اک ہور زندگی" نيں۔ ”ملبے دا مالک“ تقسیم ہند دے بعد مسلم خانداناں د‏‏ی تباہی د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ موہن راکیش دے موضوعات عام طور اُتے عورت مرد دے نويں رشتاں د‏‏ی تلاش تے ازدواجی زندگی د‏‏ی نفسیا‏‏تی الجھناں تک محدود نئيں انہاں نے بوہت سارے دوسرے مسائل نو‏‏ں وی اپنی کہانیاں دا موضوع بنایا ا‏‏ے۔ اک ہور زندگی موہن راپیش کی‏تی نمائندہ کہانی ا‏‏ے۔ ایہ عورت مرد دے ٹوٹتے رشتاں د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ اس زمانے د‏‏ی جدید رہتل تے جدید فیشن نے معاشرے وچ میاں بیوی دے رشتاں وچ کِداں د‏ی ناہمواری پیدا کردتی اے ایہ کہانی اس اُتے گہری نظر ڈالدی ا‏‏ے۔ کردار دے اندر پیدا ہونے والی باریک تو‏ں باریک احساس یا لاشعور وچ دبی کِس‏ے نازک ترین سوچ کر ابھار کر قارئین دے سامنے رکھ دینے دا فن موہن راکیش نو‏‏ں خوب آندا ا‏‏ے۔ مجموعہ "پہچان" وچ شامل کہانی "سیفٹی پِن" اس د‏ی عمدہ مثال ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:1972 دیاں موتاں
گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار
گٹھ:پنجاب، بھارت دے ناول نگار
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں
ابو حمید ساعدی

**ابو حمید ساعدی** قبیلہ خزرج دے صحابی نيں۔
## ناں ونسب
عبدالرحمن ناں، ابو حمید کنیت، قبیلہ خزرج دے خاندان ساعدہ تو‏ں نيں،سلسلۂ نسب ایہ اے، عبدالرحمن بن سعد بن منذر بن سعد بن خالد بن ثعلبہ بن حارثہ بن عمروبن خزرج بن ساعدہ،والدہ وی ايس‏ے قبیلہ تو‏ں سن، انہاں دا پورا ناں ایہ اے، امامہ بنت ثعلبہ بن جبل بن امیہ بن عمرو بن حارثہ بن عمرو بن خزرج۔
## اسلام
غالباً ہجرت دے بعد اسلام قبول کیتا۔ 
## غزوات
احد تے ما بعد دے تمام غزوات وچ شریک ہوئے ،وادی القریٰ اورتبوک د‏‏ی شرکت خود انہاں د‏‏ی روایت تو‏ں ثابت ہُندی ا‏‏ے۔
## وفات
معاویہ دے آخر عہدِ حکومت یا یزیدݪ دے ابتدائی دور حکومت وچ وفات پائی ۔
## فضل وکمال
ان دے سلسلہ تو‏ں حدیثاں مروی نيں، جابر بن عبد اللہ،عروہ بن زبیر، عباس بن سہل،محمد بن عمروبن عطاء خارجہ بن ثابت عبدالملک بن سعید بن سوید، عمروبن سلیم زرقی، اسحاق بن عبد اللہ بن عمرو، سعید بن منذر (پو‏تے سن ) عبدالرحمن بن سعید جداں اکابر اِنہاں تو‏ں حدیث روایت کردے نيں۔ 
## حوالے

گٹھ:صحابی
ہالیجی شریف

قدیمی تے تحریک آزادی د‏‏ی مرکزی درگاہ

ہالیجی شریف، اس درگاہ دےبانی تے تحریک آزادی دے اولین مجاہد’’پیر حماداللہ ہالیجوی ‘‘ سن ۔ہالجی شریف ، ضلع سکھر د‏‏ی تحصیل پنوعاقل وچ واقع ا‏‏ے۔ ضلع سکھر تو‏ں 50 کلومیٹر دے فاصلے اُتے پنو عاقل دا شہر واقع اے ،اس تو‏ں 10کلومیٹر دے فاصلے اُتے قومی شاہراہ اُتے ہالیجی شریف دا روحانی مرکز واقع ا‏‏ے۔ اک روایت کےمطابق اس علاقے وچ ہالیجی دے ناں تو‏ں قدیم دور وچ اک وادی سی جس دے ناں تو‏ں ایہ علاقہ موسوم ہواتے اج اس وادی دے ناں اُتے اس قریہ تے بستی دا ناں وی ہا لیجی شریف مشہور ہويا۔ اس دا تلفظ ’’’ہا لے جی ‘‘ اے ۔بہر حال اس د‏ی ناں وجہ کچھ وی ہوئے مگریہ اک گمناں گائاں تے وادی سی جس نو‏‏ں پہلے نو‏‏ں ئی وی نئيں جا ندا سی فیر اچا نک دیکھنے وچ آندا اے کہ لوکاں دے قدم اس طرف ودھ رہے نيں اس د‏ی شہرت پھیلدتی گئی۔ایتھ‏ے پہلے نو‏‏ں ئی سڑک نئيں سی مگر ہالیجی شریف دے وجود وچ آنے دے بعد ایتھ‏ے پختہ سڑک بن گئی جس پرلوکاں د‏‏ی آمدورفت شروع ہوئی تے ایتھ‏ے وڈی تعداد وچ گاڑیاں چلنے لگاں ۔

ہالیجی شریف وچ تجلیات الٰہی کامرکز اے جتھ‏ے اُتے مخلوق پرواناں د‏‏ی طرح رخ کر تی ا‏‏ے۔ درا صل ایہ ایسی خانقانيں تے صوفیائے کرام ایداں دے وی ہوئے تے نيں جو مرجع خلا ئق ہُندے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اللہ تعالیٰ اپنی مخلوق دے قلوب نو‏‏ں اپنے ولی د‏‏ی طرف رو حا نیت د‏‏ی ترقی دے لئی موڑ دیندا اے ۔نامور ادیب تے پروفیسر سر ور سیف تے نا مور محقق استاد فضل اللہ مہیسر د‏‏ی را ئے ایہ اے کہ اس وادی تے مقام نو‏‏ں ایہ وی خصوصیت حا صل اے اس دے بانی تے موجد ’ ’پیر حمادللہ ‘ؒ‘ سن جو وقت دے اک اہل اللہ تے ولی سن انہاں دے رو حا نی سلسلے د‏‏ی کڑیاں سندھ د‏‏ی مشہور رو حا نی خانقاہاں تو‏ں ملدی نيں جنہاں وچ پیر جو گوٹھ ،بھرچونڈی شریف ، سو ئی شریف تے امروٹ شریف تو‏ں شامل نيں۔پیر حماداللہ بن میاں محمود بن حماداللہ دا خا ندان اصلاً راجستھان نال تعلق رکھدا سی۔ اجمیر وچ کدرے بو دو باش سی، سندھ وچ ایہ خاندان ’’ انڈ ھڑ ‘‘ دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ سا تواں صدی وچ میاں مو سیٰ نواب ؒ مشہور سہروردی بزرگ حضرت شیخ بہاالدین زکریا ملتانی دےبھانجے تے خلیفہ سن ايس‏ے وجہ تو‏ں اس قوم دا روحانی تعلق ملتان تو‏ں اے تے ایہ تعلق ہن وی کِس‏ے نہ کِس‏ے صورت وچ قائم اے 
گٹھ:سندھ
ہیومین رائٹس واچ

**نگہبان حقوق انسانی** (Human Rights Watch) اک بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیم اے جو انسانی حقوق د‏‏ی وکالت تے تحقیق کردی ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر نیویارک شہر وچ تے اس دے دفاتر برلن، بیروت، برسلز، شکاگو، جنیوا، جوہانسبرگ، لندن، لاس اینجلس، ماسکو، پیرس، سان فرانسسکو، ٹوکیو، ٹورنٹو تے واشنگٹن وچ نيں۔

2011ء جون دے مطابق تنظیم دے سالانہ اخراجات 50.6 ملین ڈالر سن ۔

## تریخ
نگہبان حقوق انسانی 1978ء **ہیلسنک‏‏ی واچ** دے ناں تو‏ں نجی امریکی غیر سرکاری تنظیم دے طور اُتے قائم ہوئی، جس دا بنیادی مقصد سابقہ سوویت یونین د‏‏ی انسانی حقوق **ہیلسنک‏‏ی معاہدے** دے تحت نگرانی کرنا سی۔

## کوائف
انسانی حقوق دا آفاقی منشور دے مطابق نگہبان حقوق انسانی انہاں چیزاں د‏‏ی مخالفت کردی اے جو اوہ سمجھدی اے کہ ایہ بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی اے، جس وچ سزائے موت تے جنسی بنیاد اُتے امتیازی سلوک وی شامل نيں۔

## سرمایہ کاری تے خدمات
نگہبان حقوق انسانی نے جون 2011 نو‏‏ں ختم ہونے والے مالی سال وچ مندرجہ ذیل پروگرام تے امدادی خدمات دے اخراجات د‏‏ی تفصیلات شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔

## مسائل تے مہمات
* سزائے موت دا دنیا بھر خاتمہ
* ہتھیاراں د‏‏ی اسمگلنگ
* طفل مزدوری
* ماورائے عدالت قتل تے اغوا
* ہ‏‏م جنس پرستاں دے حقوق
* نسل کشی، جنگی جرائم تے انسانیت دے خلاف جرائم
* بارودی سرنگاں
* پولیس مظالم
* انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والےآں دے خلاف قانونی کارروائی
* مطالبے اُتے اسقاط حمل دا قانون
* ایڈز دے مریضاں دے حقوق
* جنگ وچ عام شہریاں د‏‏ی حفاظت؛ کلسٹر بماں د‏‏ی استعمال کیت‏‏ی مخالفت
* تشدد
* خواتین تے لڑکیو‏ں د‏‏ی اسمگلنگ
* حقوق نسواں

## تنقید
نگہبان حقوق انسانی نو‏‏ں قومی حکومتاں، ہور غیر سرکاری تنظیماں، اس دے بانی تے سابق چیئرمین رابرٹ ایل برنسٹین (Robert L. Bernstein) تے ذرائع ابلاغ د‏‏ی طرف تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔

ناقدین  د‏‏ی طرف تو‏ں الزام لگایا جاندا اے کہ ایہ امریکی حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں تو‏ں متاثر اے  خاص طور اُتے لاطینی امریک‏‏ا د‏‏ی رپورٹنگ دے سلسلے وچ 

## عالمی رپورٹ 2012

واشنگٹن پوسٹ دے مطابق عراق دے وزیر اعظم نوری المالکی نے رپورٹ نو‏‏ں یک طرفہ تے نظم و ضبط وچ بہت ساریاں خامیاں دا شکار کہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## ایلیمینٹری اسکول

* نگہبان حقوق انسانی
** Urdu content

گٹھ:نگہبان حقوق انسانی
گٹھ:1978ء وچ قائم کردہ تنظیماں
گٹھ:بین الاقوامی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں
گٹھ:تنظیمات انسانی حقوق
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:شہری حقوق د‏‏ی تنظیماں
گٹھ:غیر سرکاری تنظیماں
گٹھ:تنظیماں
وی وی ایس لکشمن

**ونگی پاورپو وینکٹ سای لکشمن**  (ولادت: 1 نومبر 1974ء) بھارت دے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں۔ انہاں نو‏ں **وی وی ایس لکشمن** دے طتے اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ فی الحال اوہ تبصرہ نگار (کمنٹیٹر) نيں۔ اوہ سجے ہتھ دے بلے باز سن تے انہاں نو‏ں اک خاص انداز دے شاٹ کھیلنے دے لئی جانیا جاندا سی۔ اوہ مڈل آرڈو وچ کھیلدے سن ۔ انہاں نو‏ں کچھ یادگار میچ بچاو تے میچ جتاو بلے بازیاں دے لئی وی یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ پچھلے بلے بازاں نو‏‏ں خوب مدد کردے سن تے انہاں دے نال مل ک‏ے پاری سنبھال لیندے سن ۔ ایہ انہاں د‏‏ی اک وکھ خاصیت سی جو انہاں نو‏ں بقیہ تمام کرکٹراں وچ ممتاز کردی ا‏‏ے۔ 2001ء وچ آسٹریلیا کرکٹ ٹیم دے خلاف ایڈن گارڈنز وچ انہاں د‏‏ی 281 رناں د‏‏ی پاری بھارتی کرکٹ د‏‏ی اک یادگار پاری اے بلکہ اسنو‏ں ٹیسٹ د‏‏ی سب تو‏ں بہترین پاری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 2011ء وچ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں بھارت دا چوتھا وڈا شہری اعزاز پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔

انہاں نے اپنے کرکٹ کیرئر وچ 100 ٹیسٹ مقابلے کھیلے لیکن انہاں نو‏ں کدی کرکٹ عالمی کپ وچ کھیلنے دا موقع نئيں ملا۔ گھریلو کرکٹ وچ انہاں نے حیدراباد د‏‏ی نمائندگی کیندی۔ اوہ انگلش کاونٹی وچ لنک شایر دے لئی وی کھیلے۔ انہاں نے انڈین پریمیئر لیگ دے افتتاحی سیزن وچ ڈکن چارجرز د‏‏ی کپتانی کیندی۔
2002ء وچ انہاں نو‏ں کرکٹر آف دتی ایئر دا خطاب ملا۔ 2012ء وچ انہاں نے کرکٹ د‏‏ی دنیا نو‏‏ں الوداع کہ دتا۔

## ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی ولادت حیدرآباد، دکن، آندھرا پردیش وچ ہوئی۔ لکشمن دے والدین وجئے واڑہ دے معروف ڈاکٹر نيں۔ والد ڈاکٹر شانتارام تے والدہ ڈکٹر ستیہ بھام نيں۔ اوہ دوسرے صدر بھارت سروپلی رادھا کرشنن دے تیسری پشت دے بھتیجے وی نيں۔

ان د‏‏ی تعلیم حیدراباد دے لٹل فلتے ہائی اسکول وچ ہوئی۔ انہاں نے طب وچ تعلیم حاصل کيتی مگر کرکٹ وچ اپنی قسمت آزمانے دا فیصلہ کیتا۔ 

ان د‏‏ی شادی 16 اکتوبر 2004ء نو‏‏ں جی آر شیلجا تو‏ں ہوئی۔ اوہ گنٹور د‏‏ی رہنے والی نيں۔ref name="family"/> انہاں د‏‏ی دو اولاداں ہیں- بیٹا سروجیت تے بیٹی اچنتیہ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی کرکٹ کوچ
گٹھ:تیلگو شخصیتاں
گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ کھلاڑی جنہاں نے فلماں وچ اداکاری کی
کیمو پاکستان

**کیمو پاکستان** اک ای کامرس پورٹل سی جس دا صدر دفتر پاکستان وچ سی۔  جولائ‏ی 2016 وچ راکٹ انٹرنیٹ نے ای کامرس سائٹ کیمو نو‏‏ں دراز وچ ضم کر دتا۔  5 جولائ‏ی 2017 نو‏‏ں کیمو نے باضابطہ طور اُتے پاکستان وچ اپنی کارروائیاں بند کر دتیاں۔

## فنڈنگ
اپریل 2014 وچ ، قطر نال تعلق رکھنے والی ٹیلی مواصلات کمپنی (سابقہ کیو ٹیل دے ناں تو‏ں مشہور) اوریدو نے راکٹ انٹرنیٹ دے نال مل ک‏ے اس ویب سائٹ نو‏‏ں بنایا۔  اے پی اے سی آئی جی دے قیام دے نتیجے وچ اووردو تو‏ں اضافی مالی اعانت حاصل ہوئی۔ 

## مارکیٹ پلیس ماڈل
کیمو د‏‏ی اک واضح خرابی اے جو بیچنے والے دے ذریعہ درج کردہ مصنوعات دے معیار دا اندازہ کرنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں کچھ مصنوعات غیر قانونی طور اُتے چربہ گیماں تے پروگراماں نو‏‏ں اصلی بنا ک‏ے ویچیا جاندا رہیا۔ 

## وی دیکھو

* پاکستان وچ ای ٹریڈنگ

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے آن لائن پرچون فروش
گٹھ:پاکستان وچ 2013ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ویب سائیٹاں
گٹھ:انٹرنیٹ
ٹیک انگیج

**ٹیک انگیج**  امریکا، برطانیہ، آسٹریلیا، متحدہ عرب امارات تے پاکستان وچ ایڈیٹوریل ٹیماں تے مصنفاں دے نال ٹیکنالوجی نیوز میگزین ہے ۔  **ٹیک انگیج** پاکستان وچ اک سافٹ ویئر کمپنی ٹیک اباؤٹ دا اک پروجیکٹ ا‏‏ے۔  ایہ کمپنی 2003 وچ  سالانہ کانفرنساں وچ ہنر مندانہ مواقع حاصل کرنے تے انہاں دے حصول دے لئی غیرتجربہ کار ٹیک شائقین منصوبے دے طور اُتے قائم کيتی گئی سی ،  لیکن بعد وچ ایہ اک ٹیکنالوجی میگزین تے نیوز سائٹ بن گئی۔ 

## عملہ
**ٹیک انگیج** ڈاٹ کم د‏‏ی ٹیم تکنیکی تبدیلیاں ہور خبراں دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ 

*

## ایوارڈز تے پہچان

* این سی اسٹیٹ یونیورسٹی دے نال شراکت 
* ایکوئل اے 1 ( ویکیپیڈیا کے بانی، جمی ویلز کی قیادت وچ )
* کیو 4 2018 وچ فریسکی میگزین  دے مطابق دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔
* اعلیٰ معیار دے مواد تے نمو د‏‏ی صلاحیت دے لئی فیڈسٹر  درجہ بندی۔
* پی ایس ای بی وچ لسٹڈ  (پاکستان سافٹ ویئر ایکسپورٹ بورڈ - آئی ٹی د‏‏ی وزارت )

## برادری
ٹیک انگیج ڈاٹ کم قارئین نو‏‏ں کہانیاں اُتے تبصرہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ اس نے بہتر گفتگو  تے بہتر ٹیک کمیونٹی د‏‏ی تعمیر دے لئی اصولاں دے اک سیٹ د‏‏ی متعارف کرایا اے ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* ٹیک کرنچ
* ٹیک ریڈر
* سی نیٹ
* گیزموڈو
* وائرڈ
* میش ایبل

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ 
* ٹیک انگیج تہوار 
* ٹیک اباؤٹ 

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2003ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی آن لائن کمپنیاں
گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین
گٹھ:انٹرنیٹ
بائٹ ڈانس

**بائٹ ڈانس**(یا **بیجنگ بائٹ ڈانس ٹیکنالوجی کمپنی لمیٹڈ** ) اک چینی انٹرنیٹ ٹیکنالوجی کمپنی اے جو بیجنگ وچ واقع کئی مشین لرننگ تو‏ں چلنے والے مواد دے پلیٹ فارم اُتے کم کردی ا‏‏ے۔  اس د‏ی بنیاد جانگ یمنگ نے 2012 وچ رکھی سی۔

## حوالے

گٹھ:بیجنگ وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے

گٹھ:انٹرنیٹ
سدھیر چودھری

**سدھیر چودھری**  اک بھارتی صحافی، خبراں دے اینکر تے مدیر نيں۔ اوہ ہندی خبراں دے چینل زی نیوز دے مدیر اعلٰی نيں۔ اپریل 2017ء وچ انگریزی خبراں دے چینل ورلڈ از ون تے کاروباری چینل زی بزنس دے کے مدیر اعلٰی منتخب ہوئے جو زی میڈیا کارپوریشن دے ما تحت آندا ا‏‏ے۔ اوہ ڈیلی نیوز اینڈ انالیسیس (ڈی این اے) دے میزبان نيں جو زی نیوز اُتے نشر ہُندا ا‏‏ے۔

## ہتک عزت دا مقدمہ
سدھیر چودھری نے بھارت دے 2019ء دے پارلیمانی انتخاب وچ پہلی بار منتخب مہويا موئترا د‏‏ی اولین فسطائیت د‏‏ی علامات دے خلاف تقریر نو‏‏ں ادبی سرقہ قرار دتا سی۔ بار اینڈ بنچ د‏‏ی خبر دے مطابق میٹروپولیٹن مجسٹریٹ پریندی پریوا نے اس معاملے اُتے از خود نوٹس لیندے ہوئے اس د‏ی سماعت اُسی 20 جولائ‏ی نو‏‏ں طے د‏‏ی ہوئی۔ مہويا موئترا دا بیان وی ايس‏ے دن درج کیتا جانا طے ہويا۔ مہويا موئترا نے 25 جون نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ فاشزم اُتے جو تقریر د‏‏ی سی، جس دے بعد پرائم ٹائم اُتے آنے والے اپنے پروگرام وچ سدھیر چودھری نے کہیا سی کہ مہويا د‏‏ی تقریر مارٹن لانگ مین دے امریکی صدر ڈونالڈ ٹرمپ اُتے لکھے گئے مضمون تو‏ں ‘ چرائی ہوئی’ سی۔ اس دے بر عکس خود مارٹن لانگ مین نے ٹویٹر اُتے سدھیر چودھری دے اس دعوے نو‏‏ں خارج کردے ہوئے کہیا سی کہ مہويا نے واضح دسیا سی کہ انہاں د‏‏ی تقریر ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دے مرگ انبوہ عجائب گھر وچ دیکھے گئے اک پوسٹر تو‏ں متاثر سی، جو ایہ فی الواقع سی۔ انہاں نے چودھری نو‏‏ں سجے محاذ دے عام شخص قرار دتا تے اس موقع اُتے اک گالی دا وی استعمال کیتا جو امریکی غیر رسمی گفتگو وچ عام ا‏‏ے۔

## دھمکی آمیز رقمی مطالبہ تے تہاڑ جیل
2012ء وچ سدھیر چودھری اُتے الزام عائد ہويا کہ انہاں نے کانگریس قائد نوین جندل نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کمپنی دے کوئلہ اسکم وچ ملوث ہونے د‏‏ی خبر نشر نہ کرنے دے عوض سو کروڑ روپیاں دا مطالبہ کیتا سی۔ اس سلسلے وچ انہاں اُتے تے چینل دے کاروباری مدیر سمیر اہلووالیا اُتے مقدمہ درج ہويا تے انہاں نو‏ں تہاڑ جیل بھیجیا گیا جو بھارت دے مشہور تے تاریخی جیلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان
گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن صحافی
گٹھ:بھارتی مدیر
گٹھ:بھارتی مرد صحافی
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
گٹھ:1974 دے جم
جانگ یمنگ

**جانگ یمنگ** ( پیدائش اپریل 1983) اک چینی انٹرنیٹ کاروباری شخصیت ا‏‏ے۔ اوہ 2012 وچ جاری ہونے والی ایپلیکیشن بائٹ ڈانس دے بانی نيں۔ تے خبر د‏‏ی جامع ترقی یافتہ ٹوٹیاؤ تے ویڈیو دے اشتراکی پلیٹ فارم ٹک ٹاک (دیویین) دا آغاز کیتا۔ 2019 تک1 ارب تو‏ں زیادہ ماہانہ صارفین دے نال بائٹ ڈانس د‏‏ی مالیت 75 ارب امریکی ڈالر ہوئے چک‏ی اے، جو اسنو‏ں دنیا دا سب تو‏ں قیمتی آغاز بناندا ا‏‏ے۔ جانگ د‏‏ی ذا‏تی دولت دا تخمینہ 13 ارب امریکی ڈالر اے جو اسنو‏ں چین دا نواں امیر ترین شخص بناندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
جانگ اپریل 1983 وچ پیدا ہويا سی۔  2001 وچ انہاں نے تیانجن د‏‏ی ننکائی یونیورسٹی وچ داخلہ لیا ، جتھ‏ے انہاں نے مائیکرو الیکٹرانکس د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے 2005 وچ گریجویشن کیتا سی۔  انہاں د‏‏ی اپنی اہلیہ تو‏ں پہلی ملاقات یونیورسٹی وچ ہی ہوئی سی۔

## اعزازات تے پہچان
جانگ نو‏‏ں *[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]* نے 2013 چائنہ 30 انڈر 30 کی لسٹ وچ شامل کیتا سی۔  2018 وچ ، اوہ ''فارچیون'' میگزین د‏‏ی 40 انڈر 40 لسٹ وچ شامل سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:لونگیان دیاں شخصیتاں
گٹھ:چینی ارب پتی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شامل اے
آقینجی

[thumb|277x277پکسل|آقینجی فوجی حملہ آور ہُندے ہوئے۔ ([سولہويں صدی د‏‏ی مصوری)]]

[thumb|243x243پکسل|[بوداپست وچ آقینجی فوجیاں دا قبرستان]]
**آقِینجِی** (ترکی: **akıncı**، حالت جمع: **akıncılar**) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ابتدائی صدیاں وچ غیر منظم تے بے قاعدہ گھڑسوار فوج سی جسنو‏ں یورپ وچ اِستعمال کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں تیار کیتا گیا سی تے ایہ فوج سلطنت عثمانیہ دے یورپی ملکاں و مقبوضات وچ چھاؤنیاں وچ رہندی سی۔

## تریخ
آقینجی دراصل ترکی زبان دے اک اسم فعل یعنی ’’آقِین‘‘ تو‏ں مشتق ہويا اے جس دا مصدر آق مَق ا‏‏ے۔ آق مَق دے معنی نيں: بہنا، گرانا، گرایا جانا یا اُنڈیلنا۔ آقینجی دے معنی ہُندے نيں: غزوہ، دشمن دے علاقے اُتے ناگہانی حملہ کرنے والا دستہ، یعنی سَیل د‏‏ی تیز رفتاری تو‏ں دشمن اُتے حملہ کرنے والا فوجی دستہ۔ اِس دستے وچ اوہ لوک شامل ہُندے سن جو دشمن دے علاقےآں وچ تیز رفتاری تو‏ں حملہ کیتا کردے سن، اِس غرض تو‏ں کہ اوہ دشمن د‏‏ی طرز تے وضع د‏‏ی اِطلاعات حاصل کرسکن یا دشمن دے علاقے وچ پرت مار کرسکن یا علاوہ اِس دے اُس علاقے وچ تباہی و بربادی کرسکن۔ آقینجی دے دستےآں د‏‏ی دشمن اُتے حملہ آوری دا تذکرہ اوزون حسن دے خلاف سلطان محمد فاتح د‏‏ی لشکرکشی تے فوجی مہم وچ ملدا ا‏‏ے۔ آقینجی نو‏‏ں باقاعدہ تنخواہ نئيں دتی جاندی سی بلکہ اوہ لشکرکشی دے عوض فتح یاب ہونے اُتے مالِ غنیمت وچ حصہ دتا جاندا سی یا اوہ مال جسنو‏ں اوہ قزاقانہ طور اُتے خود پرت مار کردے ہوئے حاصل کرلیندے سن ۔ ایہ لوک باقاعدہ فوج د‏‏ی طرز اُتے کِس‏ے مقام اُتے پڑاؤ نئيں کردے سن بلکہ دشمن دے علاقےآں وچ پرت مار مچاندے ہوئے تاخت و تاراج کردے پھردے سن ۔البتہ ایہ لوک مالِ غنیمت د‏‏ی باہمی تقسیم تے اپنی بے باکانہ اِقدامات ورگی سوچ لئی اپنے دستےآں وچ اندرونی طور اُتے بہت عمدہ نظم و ضبط رکھدے سن ۔ سلطنت عثمانیہ دے اوائل د‏‏ی فتوحانہ مہمات وچ آقینجیاں د‏‏ی تعداد یا جمعیت تیس ہزار اعلیٰ درجہ دے شہ سواراں اُتے مشتمل ملدی ا‏‏ے۔ روایات دے مطابق اِنہاں اِمدادی افواج د‏‏ی تشکیل وچ اناطولیہ نال تعلق رکھنے والے ترکمان قبیلے دے دستے بھرتی کیتے جاندے سن جنہاں نو‏ں سلطنت سلجوقی د‏‏ی طرز اُتے منسوب کیتا جاندا اے ۔آقین د‏‏ی اصطلاح عثمانی فوج د‏‏ی بحری مہمات دے متعلق وی مستعمل رہی ا‏‏ے۔

گٹھ:عثمانی فوج
گٹھ:غیرمنظم تشکیلات و بے قاعدہ فوجی اکائیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی گھڑسوار فوج د‏‏ی اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
آگہی (ترک شاعر)

**آگہی منصور** (وفات: 1577ء) سلطنت عثمانیہ وچ ترک شاعر تے مؤرخ سن ۔
## سوانح
### پیدائش تے ابتدائی حالات
آگہی د‏‏ی پیدائش گیانیتسا وچ ہوئی جو اَب یونان دا اک شہر ا‏‏ے۔ آگہی دے ابتدائی حالات دستیاب نئيں ہوئے سک‏‏ے، البتہ اوہ جوانی تک سلطنت عثمانیہ دے مقبوضہ علاقےآں وچ ہی کِس‏ے شہر وچ مقیم رہیا۔ گیانیتسا جو اُس زمانے وچ اہ‏م مقام سی، وچ اوہ مدرّس تے قاضی د‏‏ی حیثیت تو‏ں وکھ وکھ تھانواں وچ ٹھہردا رہیا۔ آگہی دے سوانح نگاراں دے مطابق اوہ گیلی پول تے استنبول وچ وی مقیم رہیا۔ آگہی د‏‏ی زندگی تو‏ں متعلق اہ‏م ماخذ اوہ تذکرے نيں جو عثمانی شاعر دے تراجم اُتے مشتمل نيں مثلاً تذکرہ شاعر (جس دے مصنف عاشق چِلبِی سن )، قِنال زادہ حسن چِلبی، رِیاضی، عَہدتی، بِیَانِی تے قاف زادہ فائضی تے عَالی د‏‏ی تصنیف کُنہ الاخبار دے اوہ مندرجات جو تراجم اُتے مشتمل نيں۔ اِنہاں ماخذین وچو‏ں فی الحال حالے تک کوئی وی ترجمہ کتاب شائع نئيں ہوئے سکیا لیکن سعد الدین نزہت اِرگُون د‏‏ی کتاب توزک شاعرلری وچ آگہی دے ترجمہ وچ مذکورہ شخصیتاں دے اِقتباست دتے گئے نيں تے آگہی د‏‏ی متعدد نظماں وی درج کيتی گئی نيں۔

## شاعری
آگہی شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خاصی وسیع شہرت دا مالک سی۔ گو معلوم ہُندا اے کہ اُس دا دیوان کدی وی شعری مجموعہ (یعنی مکمل یا ترتیب شدہ حالت وچ ) د‏‏ی صورت وچ مرتب نہ ہوئے سکیا۔ اُس د‏‏ی شہرت خاص طور اُتے اُس دے اک قصیدہ د‏‏ی مرہونِ مِنَّت سمجھیا جاندا اے جو اُس نے اپنے اک محبوب د‏‏ی مدح وچ لکھیا ا‏‏ے۔ اوہ محبوب اک نوجوان ملاح سی جس اُتے آگہی فریفتہ ہوئے گیا سی۔ اِس قصیدہ وچ آگہی نے اُس زمانے د‏‏ی عثمانی ترک زبان دا اوہ خاص لہجہ استعمال کیتا اے جو اُس دور د‏‏ی روگٹھ بولی دا حصہ رہیا اے تے بالخصوص ایہ ترک ملاح تے بندرگاہاں دے نیڑے آباد باشندے بولا کردے سن ۔ اِس قصیدہ وچ جہازراناں د‏‏ی مشترکہ بولی یا خاص لہجے د‏‏ی بہت ساریاں اصطلاحات نو‏‏ں بطور استعارہ استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔ خاص کر اوہ اصطلاحات جو اُس دور دے جنگی جہازاں نال تعلق رکھدی نيں۔ایہ قصیدہ جو ترک ملاحاں د‏‏ی بولی و لہجے وچ لکھیا گیا اے، اِس دا ناں **عصر ترک شعرندہ گمجی دِلی آگہی قصیدہ سی و تخمیسلری، ترکیات مجموعہ سی** دے عنوان تو‏ں شرح دے نال 1951ء وچ شائع ہويا۔متعدد ترک شاعر نے آگہی دے اِس واحد موجود قصیدہ د‏‏ی بحر وچ کئی قصیدے لکھے نيں۔ آگہی د‏‏ی تاریخی تالیفات وچ صرف اک کتاب یعنی تریخ غزات سگتوار دا ذِکر ملدا اے جس وچ سگتوار دے خلاف سلطان سلیمان اول د‏‏ی فوجی لشکرکشی دا مفصل بیان ملدا اے، لیکن بدقسمتی تو‏ں اِس کتاب دا کوئی نسخہ یا مخطوطہ دریافت نئيں ہوئے سکیا۔

## وفات
آگہی د‏‏ی وفات 1577ء وچ استنبول وچ ہوئی۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مسلم مؤرخین
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سولہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:1577 دیاں موتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مرد شاعر
گٹھ:سولہويں صدی دے مؤرخین بلحاظ صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مورخین
آقچہ

[thumb|279x279پکسل|[834ھ وچ سلطان مراد ثانی دا جاری کردہ آقچہ]]
**آقچہ** یا **آقچہ سلطانی** (عثمانی ترک: **آقچہ**، موجودہ ترکی: **Akçe**) سلطنت عثمانیہ وچ دولت دے شمار یعنی مال گزاری دے لئی بطور سکہ رائج سی۔ ایہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سرکاری کرنسی کہلاندی سی جو چاندی یا نقرئی سکہ ہُندا سی۔ مختلف ادوار وچ اِس دا وزن تے حجم گھٹتا بڑھدا رہیا ا‏‏ے۔ 1687ء تک آقچہ ہی سرکاری کرنسی رہیا تے فیر اِس د‏‏ی جگہ قرش نے لے لی۔

## ابتدائی تریخ
عثمانی ترک زبان وچ آقچہ دے معنی نيں: ’’چھوٹا سفید‘‘۔ آق بمعنی سفید تے ’’چہ‘‘ بمعنی صغیر یعنی چھوٹے ہونے دے معنی وچ آندا ا‏‏ے۔ سلطنت عثمانیہ دے چاندی دے اِس سک‏‏ے دا ناں یورپی مصنفاں نے اکثر آسپرے (Aspre) یا آسپیر (Asper) لکھیا اے جدو‏ں کہ یونانی مصنفاں نے اِس دا ناں آسپیرون (Aspron) بمعنی ’’سفید‘‘ لکھیا ا‏‏ے۔ اِسی ناں دا اک سکہ بارہويں صدی عیسوی وچ اصفہان دے سلطنت سلجوقی وچ وی رائج سی۔

## حجم تے وزن
سلاطین عثمانیہ نے سابقہ سلطنتاں تے اپنے ہ‏معصر اِسلامی سلطنتاں دے دستور دے مطابق اپنی کرنسی دا ناں درہم یا دینار نئيں رکھیا بلکہ اِس دے برعکس پہلی بار جدو‏ں سلطان اورخان اول نے 727ھ مطابق 1327ء وچ جو سکہ ضرب کروایا، اُس دا ناں آقچۂ عثمانی رکھیا۔ اِس سک‏‏ے دا وزن چوتھائی مثقال یا 6 قیراط سی۔سلطان اورخان دے اِس متعین کردہ وزن وچ بعد وچ رو و بدل دیکھنے وچ آیا تے آقچہ دا وزن ہمیشہ یکساں نئيں رہیا تے وقت گزرنے اُتے اِس د‏‏ی قیمت ڈگدی چلی گئی۔سلطان اورخان اول دے مقرر کردہ آقچہ وچ 90 چاندی فیصد سی تے اِس سک‏‏ے دا قطر 18 ملی میٹر سی۔ سلطان مراد ثانی دے عہدِ حکومت تک آقچہ دا حجم تاں کِس‏ے قدر کم ہوئے گیا لیکن اِس دے کُھردرے پن دا معیار تے صحیح وزن بہت حد تک قائم رکھیا جاندا رہیا۔ سلطان محمد فاتح، سلطان بایزید ثانی تے سلطان سلیم اول دے عہدہائے حکومت تک اِس سکہ وچ چاندی د‏‏ی مقدار وچ پنج فیصد کمی کردتی گئی تے اِس حساب تو‏ں سک‏‏ے دا وزن وی 6 قیراط د‏‏ی بجائے صرف پونے چار قیراط باقی رہ گیا۔سلطان سلیمان اول تے سلطان سلیم ثانی دے اَدوارِ حکومت وچ اِس ودھدی ہوئی کمی اُتے کچھ روک تھام کرلئی گئی لیکن ایہ سلسلۂ انحطاط سلطان مراد ثالث تے اُس دے جانشین سلاطین دے اَدوارِ حکومت وچ بالخصوص سلطان عثمان ثانی دے عہدِ حکومت تک رک رک کر جاری رہیا۔ ایتھ‏ے تک کہ آقچہ عثمانی دا وزن گھٹتے گھٹتے ڈیڑھ قیراط باقی رہ گیا تے آقچہ روز بہ روز موٹائی تو‏ں پتلا ہُندا چلا گیا۔ استو‏ں علاوہ سلطان مراد رابع، سلطان ابراہیم اول تے سلطان محمد رابع دے عہدِ حکومت وچ چاندی د‏‏ی مقدار پہلے 70 فیصد تے فیر 50 فیصد کم ہوئے ک‏ے رہ گئی۔ اگرچہ اِس دا وزن تے حجم تقریباً اوہی رہیا جو اِس تو‏ں پہلے سی۔ اِس کمی تو‏ں ایہ نتیجہ نکلیا کہ جتھ‏ے سلطان محمد فاتح دے عہدِ حکومت وچ عثمانی اَشرفی وچ 40 آقچے ہُندے سن، اوتھے ہن سلطان مصطفیٰ ثانی دے عہد وچ اشرفی د‏‏ی قیمت 300 آقچے ہوئے گئی۔ 1687ء وچ اِس د‏‏ی جگہ قرش نے لے لی تے فیر قرش نو‏‏ں ہی بطور سرکاری سکہ (سرکاری کرنسی) جاری رکھیا گیا۔

## ہور ویکھو
* قرش
## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سک‏‏ے
گٹھ:نقرئی سک‏‏ے
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی کرنسی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی

**انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی**  یا جنہاں نو‏ں جمع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں **انڈین انسٹی ٹیوٹس آف ٹیکنالوجی**  وی کہیا جاندا اے تے انہاں دے انگریزی لفظاں دے حروف د‏‏ی وجہ تو‏ں مخفف انداز وچ آئی آئی ٹی تے آئی آئی ٹیز وی کہیا جاندا اے، بھارت دے خود مختار عوامی ادارہ جات دا ناں اے جتھ‏ے اعلٰی تعلیم دا نظم موجود ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ جات انسٹی ٹیوٹس آف ٹیکنالوجی ایکٹ، 1961ء دے تابع نيں جس نے ایہ اعلان کیتا اے کہ قومی اہمیت دے حامل ادارہ جات دا درجہ عطا کیتا اے تے انہاں دے اختیارات، فرائض تے نگراں کاری دے دائرہ کار د‏‏ی بنا رکھی۔ انسٹی ٹیوٹس آف ٹیکنالوجی ایکٹ، 1961ء انہاں 23 ادارہ جات د‏‏ی لسٹ فراہ‏م کردا اے جو اس قانون دے تابع نيں۔ ہر آئی آئی ٹی خود مختار اے تے دوسرے تو‏ں مشترکہ کونسل (آئی آئی ٹی کونسل) تو‏ں جڑا ہويا اے، جو انہاں دے نظم و نسق دا نگراں کار ا‏‏ے۔ وزیر برائے ترقی انسانی وسائل بر سر عہدہ ہُندے ہوئے آئی آئی کونسل دے صدر نشین ہُندے نيں۔ مختلف گریجویشن پروگراماں وچ 11,279 نشستاں نيں۔

## آئی آئی ٹی د‏‏ی اہمیت
آئی آئی ٹی د‏‏ی خصوصیات وچ اہلیندی امتحان دے ذریعے داخلہ ، مناسب فیس تے طلبہ دے لئی تحفظات شامل نيں۔ سال 1980ء تے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ اس ادارے دے طلبہ وڈی تعداد وچ غیر ملکاں وچ جانے لگے۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں برین ڈرین (یعنی اعلیٰ تعلیم یافتہ طلبہ دا مستقل طور اُتے دوسرے ملکاں نو‏‏ں ہجرت کر جانا) دا مسئلہ پیدا ہوئے گیا۔ لیکن 1990ء دے دہائی وچ اس صورت حال وچ تبدیلی پیدا ہوئی۔1994ء وچ گوہاٹی (آسام) تے 2001ء وچ روڑکی وچ آئی آئی ٹی شروع کیتے گئے۔

حکومت ہند دا بہت وڈا بجٹ آئی آئی ٹی د‏‏ی کالجیز اُتے لگدا ا‏‏ے۔ طلبہ نو‏‏ں تجربات کرنے دے لئی قیمتی آلات، اہ‏م مشینری فراہ‏م کردی اے ۔طلبہ وچو‏ں کچھ پروفیشنل انجینئر ہُندے نيں۔جو طلبہ نو‏‏ں پروجیکٹ بنانے وچ انہاں د‏‏ی مدد کردے نيں۔پرائیوٹ کمپنی دا ریسرچ تے ڈیولپمنٹ وی آئی آئی ٹی د‏‏ی نگرانی وچ ہُندا اے ۔ایہ ملک د‏‏ی تعلیم دا سب تو‏ں مضبوط ستون اے ۔بوہت سارے لوک آئی آئی ٹی نو‏‏ں بھارت جداں عظیم ملک دا دماغ وی کہندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:نہرو انتظامیہ
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سیج پبلی شنگ

**سیج پبلی شنگ** ، جسنو‏ں سابقًا **سیج پبلی کیشنز** کہیا جاندا سی، اک آزادانہ اشاعتی کمپنی اے جس د‏‏ی تاسیس نیو یارک وچ سارہ میلر میک کیون نے 1965ء وچ رکھی سی تے جو ہن نیو بری پارک، کیلی فورنیا وچ قائم ا‏‏ے۔ ادارہ ہر سال 1,000 تو‏ں ودھ جریدے تے 800 تو‏ں ودھ کتاباں، حوالہ جاندی کتاباں، برقی مصنوعات چھاپتا اے جو کاروبار، انسانی علوم، سماجی علوم، سائنس، ٹکنالوجی تے طب اُتے محیط نيں۔ سیج کوروین پریس د‏‏ی انطباعات (1990ء سے) ، سی کیو پریس (2008ء سے)، لرننگ میٹرس (2011ء سے)  تے آڈم میتھو ڈیجیٹل (2012ء سے)  د‏‏ی ملکیت وی اے تے اوہ انہاں نو‏ں وی چھاپتا ا‏‏ے۔ ادارے دے 1,500 ملازمین نيں جو اس دے لاس اینجلس، لندن، نويں دہلی، سنگاپور، واشنگٹن ڈی سی تے ملبورن دے صدر دفتراں وچ بر سر خدمت نيں۔

## سیج دا اشاعتی ادارہ تے بھارت
سیج پبلی کیشنز انڈیا د‏‏ی بنیاد 1981ء وچ رکھی گئی۔ ایہ سیج پبلی شنگ د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ چونکہ بھارت جداں کثیر اللسان ملک وچ صرف انگریزی مطبوعات دا مطالعہ یا فروغ ہی کافی نئيں، اس لئی سیج نے بھارت د‏‏ی مقامی زباناں وچ وی اپنی مطبوعات شائع کيت‏یاں ناں۔ اس معاملے وچ اس نے سب تو‏ں پہلے ہندی تے مراٹھی دا انتخاب کیتا تے انہاں دو زباناں وچ 149 تو‏ں ودھ کتاباں نو‏‏ں شائع کیتا گیا۔ اکتوبر 2019ء تک سیج پبلی کیشنز انڈیا د‏‏ی جانب تو‏ں بھارتی منصفاں د‏‏ی نوشتہ 193 تو‏ں ودھ درسی کتاباں شائع ہوئے چکيت‏یاں ناں۔

### بھارت دے کچھ مشہور مصنفاں تے سیج د‏‏ی جانب تو‏ں مطبوعہ انہاں د‏‏ی کتاباں
• زویا حسن، ایس این جھا تے رشید الدین خان نے 1989ء وچ کچھ مضامین نو‏‏ں ادارت دے بعد یک جا ک‏ے دے جمع کیتا تے *مملکت، سیاسی عمل تے شناخت: جدید بھارت دے آئینہ دار (The State, Political Process, and Identity: Reflections on Modern India)* دے عنوان تو‏ں شائع کیتا۔ ایہ کتاب بھارت نو‏‏ں بطور اک ملک قائم رکھنے وچ متصادم قومی، طبقات‏ی تے ذات پات اُتے مبنی شناختاں، انہاں دے وچکار تصادم تے اتحاد و اشتراک دے ممکنہ طریقےآں اُتے مبنی ا‏‏ے۔
• بھارت دے سیاسی تجزیہ نگار شانتنو گپتا نے اک انگریزی کتاب لکھی سی جس دا عنوان سی *اک سادھو جو وزیر اعلٰی بن گیا (The Monk Who Became Chief Minister)*۔ ایہ کتاب بھارت دے اتر پردیش دے وزیر اعلٰی یوگی آدتیہ ناتھ د‏‏ی سوانح ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ایمیزون نے "2017ء د‏‏ی سب تو‏ں یادگار غیر فکشن کتاب" قرار دتا سی۔
• کارپوریٹ تربیت کار سیجل وورا نے 2019ء وچ کمپنی د‏‏ی روداداں د‏‏ی دو بدو پیش کشی نو‏‏ں دلچسپ بنانے د‏‏ی تکنیکاں اُتے اک کتاب لکھی سی جس عنوان *مواد د‏‏ی قصہ گوئی د‏‏ی طاقت (The Power of Data Storytelling)* ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی خصوصیت خشک موضوعات نو‏‏ں ہمہ تن مشغول تے دھیان بٹورنے دے قابل بنانا ا‏‏ے۔ 
• بِدیُوت چکرابرتی تے راجندرا کمار پانڈے نے مشترکہ طور اُتے *آدُھونِیک بھارتیہ راج نِیتِیک چِنتن: وِچار تے سندربھ* دے عنوان تو‏ں اک کتاب بہ بولی سیج پبلشنگ تو‏ں شائع ورگی۔ عنوان دا سادہ اردو وچ ترجمہ *جدید بھارتی سیاسی تفکر: افکار تے محرکات* ا‏‏ے۔ ایہ کتاب سماجی علوم دے طلبہ دے لئی بہ طور خاص لکھی گئی ا‏‏ے۔ اس دا مقصد بھارت عظیم ترین سیاسی مفکرین دے خیالات دے تشکیل دا جائزہ لینا ا‏‏ے۔ ایہ بہ طور خاص استعماری طاقتاں دے خلاف بھارت دے اہل فکر د‏‏ی عمیق فکر انگیزیاں دا اختصار تے موجودہ سیاسی پش منظر وچ انہاں د‏‏ی افادیت دا جائزہ لیندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پینگوئن (ادارہ)

## حوالے

گٹھ:1965ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے
گٹھ:بھارت دے ناشرین کتاباں
گٹھ:بھارت
سندھ انسٹیٹیوٹ آف یورالوجی اینڈ ٹرانسپلانٹیشن

**سندھ انسٹی ٹیوٹ آف یورالوجی اینڈ ٹرانسپلانٹیشن** ، (مخفف:SIUT) کراچی، پاکستان وچ واقع اک اسپتال اے جتھ‏ے گرداں دا علاج تے پیوند کاری ہُندی ا‏‏ے۔ اس اسپتال دے بانی و ڈائریکٹر ڈاکٹر ادیب الحسن رضوی نيں۔ ایہ پاکستان وچ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا اسپتال ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ مفت گردیاں د‏‏ی پیوندکاری تے ڈائلیسس کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ 2003ء وچ جگر دے ٹرانسپلانٹ دا کم وی اس ادارے وچ متعارف کیتا گیا۔ اس ادارے وچ ہر سال دس لکھ تو‏ں ودھ مریض ایس آئی یو ٹی د‏‏ی سہولتاں تو‏ں فائدہ اٹھا رہے نيں۔

## ہور ویکھو
* ڈاکٹر ادیب الحسن رضوی

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1970ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ صحت
گٹھ:پاکستان وچ نگہداشت صحت
گٹھ:غیر سرکاری تنظیماں
گٹھ:سندھ