غلام رسول عرف چھوٹو

**غلام رسول عرف چھوٹو** بابا لونگ نامی ڈاکو دے بنائے گئے مجرمانہ گروہ دے حالیہ سرغنہ نيں۔
## چھوٹو دا لقب
لفظ چُھوٹو اک عرفیت اے جس دا مطلب اے اک چھوٹا لڑکا۔

غلام رسول نو‏‏ں ایہ ناں بابا لونگ د‏‏ی جانب تو‏ں دتا گیا سی جو چھوٹو تو‏ں پہلے اس گروہ دے سرغنہ سن ۔ چھوٹو نےگروہ وچ تب شمولیت اختیار کيتی سی جدو‏ں اوہ بمشکل نوجوان سن ۔ اُنہاں کی
کہانی اس علاقے دے کسی وی قبائلی نوجوان ورگی روايتی کہانی ا‏‏ے۔
## پیدائش تے خاندان
غلام رسول چھوٹو 1975ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ اک چھوٹے تو‏ں کسان دے بیٹے سن ۔ اوہ سنہ 1988ء وچ جدو‏ں اوہ 13 سال دے سن تاں کشمور وچ ٹرک اڈاں اُتے قائم چائے خاناں وچ بیراگیری کردے سن ۔

انھاں نے جنگ دے نامہ نگار نو‏‏ں انٹرویو وچ دسیا کہ اُنہاں دے اک بھائی قبائلی جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں جیل گئے تے اُنہاں دے والد تے دوسرے بھائی گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی فرار ہو گئے۔
اک سال یا اُس تو‏ں کچھ عرصے دے بعد انھاں وی پولیس اہلکاراں د‏‏ی جانب تو‏ں رشوت دینے تو‏ں ناکامی اُتے چوری دے اک ’جُھوٹے‘ مقدمے وچ ملوث کر دتا گیا۔

اُنہاں د‏‏ی غیر موجودگی وچ اُنہاں د‏‏ی لگ بھگ 12 ایکڑ اُتے مشتمل خاندانی اراضی اُتے اُنہاں دے پڑوسیاں نے قبضہ ک‏ر ليا۔

جب اوہ دو سال بعد جیل تو‏ں واپس آئے انھاں نے اپنی خاندانی اراضی واپس حاصل کرنے دے لئی بابا لونگ دے گروہ وچ شمولیت اختیار کر لئی تے بعد وچ اُنہاں دے بھائی وی انہاں دے نال مل گئے سن ۔
## قبیلہ و وطن
وہ باخارانی ملک قبیلے تو‏ں نيں تے پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع راجن پور د‏‏ی اک تحصیل روجھان دے رہائشی نيں۔

چھوٹو دا خاندانی پیشہ زمینداری اے تے تحصیل روجھان وچ اس دا زرعی رقبہ وی موجود ا‏‏ے۔

اس دشوار گزار تے غریب علاقے نو‏‏ں جاگیرداراں د‏‏ی سرزمین تے خاندانی غیرت دے تنازعات والا علاقہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

یہ سیاسی جاگیرداراں دے اثر و رسوخ والا علاقہ اے جنہاں اُتے پولیس تے ڈاکوواں دوناں نو‏ں اپنے مفادات دے تحفظ دے لئی پیسے دینے دا الزام لگایا جاندا ا‏‏ے۔
## الزامات
غلام رسول عرف چھوٹو دے خلاف اغوا برائے تاوان قتل ڈکیتیاں پولیس مقابلاں پولیس اہلکاراں نو‏‏ں اغوا کرنے تے اسلحہ چھیننے تے بھتہ لینے دے 95 مقدمات درج نيں جدو‏ں کہ انہاں دے سر د‏‏ی قیمت 20 لکھ روپے مقرر ا‏‏ے۔

## چھوٹو گینگ
یہ گروہ دریائے سندھ دے اک طرف جنوبی پنجاب دے اک دورافتادہ علاقے وچ موجود ا‏‏ے۔

یہ پنجاب وچ ڈیرہ غازی خان تے نال واقع صوبہ سندھ دے ڈیڑھ سو کلومیٹر تک دے کچے دے علاقے دے درمیان موجود درجناں گروہاں وچو‏ں اک سرکردہ گروہ ا‏‏ے۔
اس گروہ دے سرغنہ غلام رسول عرف چھوٹو نيں جو اس خطے وچ اک دہائی تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں سرگرم نيں۔

گینگ دے کارندےآں د‏‏ی تعداد سینکڑاں وچ اے تے اک اندازے دے مطابق تن سو تو‏ں ودھ اے جنہاں دا ذریعۂ معاش اغوا برائے تاوان د‏‏ی وارداتاں، بھتہ خوری تے ڈکیتیاں ا‏‏ے۔
اب چھوٹو گینگ وچ لنڈ سیکھانی ڈیرہ غازی خان دے خالد تے اسحاق گینگ تے مظفر گڑھ دا جاکھا گینگ وی شامل ہو چکے نيں۔

یہ ڈاکو انتہائی تربیت یافتہ نيں تے پولیس مقابلاں وچ شدید مزاحمت دا ریکارڈ رکھدے نيں۔
### اسلحہ
چھوٹو گینگ دے پاس جدید اسلحہ وڈی مقدار وچ موجود اے جس وچ طیارہ شکن توپاں وی شامل نيں۔ ماضی وچ ایہ گروپ راکٹ لانچر، جی تھریز، لائٹ مشین گن، سب مشین گن، دستی بم تے ٹینک شکن باروری سرنگاں وی استعمال کردا رہیا ا‏‏ے۔

حالیہ دناں وچ پاکستانی اخبار ’جنگ‘ دے ملتان وچ نامہ نگار ظفر اہیر تو‏ں ٹیلیفون انٹرویو دے دوران چھوٹو نے تسلیم کیتا کہ اوہ بھارتی ساختہ ہتھیار استعمال ک‏ر رہ‏ے نيں۔ البتہ انھاں نے کہیا کہ ایہ ہتھیار افغانستان تو‏ں حاصل کیتے گئے سن ۔

اہیر سنہ 2006ء وچ چھوٹو تو‏ں اُنہاں دے جزیرے وچ واقع ٹھکانے وچ ملے سن ۔

اُنہاں دا کہنا اے کہ گینگ دے کارندے بھاری تے ہلکے دونے طرح دے ہتھیاراں تو‏ں لیس سن، جنہاں وچ طیارہ شکن بندوقاں وی شامل سن جو اُنہاں دے مطابق چھوٹو دے خیماں دے قریب نصب سن۔

### چھوٹو جزیرہ
کچا جمال تے کچا مورو دے علاقے وچ جس جزیرے اُتے ڈاکوواں دا گروہ موجود اے اوہ سنہ 2010ء دے سیلاب دے بعد دریائے سندھ وچ ابھریا۔ اس د‏ی لمبائی دس کلومیٹر تے چوڑائی تن کلومیٹر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چھوٹو گینگ د‏‏ی مناسبت تو‏ں چھوٹو جزیرہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ایہ علاقہ ویسے تاں ضلع راجن پور د‏‏ی تحصیل روجھان دا حصہ اے اُتے ایتھ‏ے تو‏ں رحیم یار خان د‏‏ی سرحد بہت قریب ا‏‏ے۔

ایہ ساحلی پٹی جنوبی پنجاب، بلوچستان، سندھ، خیبر پختونخوا تے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں دے سنگم اُتے واقع اے تے نوآبادیات‏ی دور تو‏ں ڈاکوواں تے آزادی دے لئی لڑنے والے جنگجوواں دے لئی چھپنے دا ٹھکانہ ا‏‏ے۔

ایہ علاقہ مختلف عمل داریاں دے درمیان واقع اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے تک قانون د‏‏ی رسائی مشکل ہو جایا کردی ا‏‏ے۔

چھوٹو جزیرہ گھنے جنگل تو‏ں ڈھکا ہويا اے تے ایہی وجہ اے کہ گذشتہ چند برساں وچ پنجاب تے سندھ دے سرحدی علاقےآں وچ موجود ڈاکوواں نے اسنو‏ں اپنی پناہ گاہ بنا رکھیا ا‏‏ے۔

جے دریا دے کنارے تو‏ں کشتی دے ذریعے اس جزیرے تک پہچنے د‏‏ی کوشش کيتی جائے تاں اک کلومیٹر تک پانی وچ سفر کرنا پیندا ا‏‏ے۔

جزیرے اُتے چھوٹو گینگ نے بھینساں پال رکھی نيں جدو‏ں کہ انہاں دے پاس گندم دا وافر ذخیرہ وی موجود ا‏‏ے۔

### وارداتاں
اس علاقے دے دُور دراز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈکيت‏ی د‏‏ی وارداتاں روايتی طور اُتے کم توجہ حاصل کردیاں نيں۔ اس دے علاوہ مزاری قبیلے دے رہنما ڈکیتاں اُتے جوابی حملہ ک‏ر ک‏ے غلبہ حاصل کر لیندے نيں جس تو‏ں حکومت دے لئی دردِ سر پیدا ہو جاندا ا‏‏ے۔

اسی وجہ تو‏ں سنہ 2005ء وچ چھوٹو گینگ نے خود نو‏‏ں اس وقت کافی دباؤ وچ پایا سی جدو‏ں انھاں نے قریبی انڈس ہائی وے تو‏ں 12 چینی انجینیئراں نو‏‏ں اغوا کیتا بعد وچ انھاں نے انہاں انجینیئراں نو‏‏ں بغیر کسی تاوان دے رہیا کر دتا۔
### کاروائیاں
بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ اپریل 2016ء وچ فوج د‏‏ی ڈاکوواں دے خلاف تازہ کارروائی چینیاں دے خدشےآں دُور کرنے تے انڈس ہائی وے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی سی۔

انڈس ہائی وے اس علاقے تو‏ں لنگھدی اے تے ایہ اوہ 46 ارب ڈالر دے اقتصادی راہداری دے منصوبے دے لئی اہ‏م گزرگاہ اے جو چین نے پاکستان د‏‏ی گوادر بندرگاہ تے شمال مغربی چین نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دے لئی پیش کیتا ا‏‏ے۔

پولیس نے اپریل 2016ء وچ کئی ہفتےآں تک کچا مورو تے کچا جمال دا محاصرہ کیتے رکھیا۔

18 دن د‏‏ی کارروائی دے دوران ڈاکوواں نے ست پولیس اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کیتا جدو‏ں کہ 24 نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ پولیس دے مطابق آپریشن وچ ست ڈاکو ہلاک ہوئے نيں۔ جنہاں وچ چھوٹو دا دست راست پہلوان عرف پلو وی شامل سی ۔

یرغمال اہلکاراں د‏‏ی رہائی دے لئی مقامی قبیلے دے ذریعے گینگ تو‏ں مذاکرات کیتے جاندے رہے نيں۔

جب تو‏ں فوج اس جگہ پہنچی اے تب تو‏ں ڈاکوواں دے ٹھکانےآں اُتے گولہ باری د‏‏ی خبراں آ رہی نيں لیکن ہن تک زمینی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی۔

اس د‏ی اک وجہ ایہ وی ہو سکدی اے کہ چھوٹو گینگ د‏‏ی جانب تو‏ں یرغمالاں نو‏‏ں انسانی ڈھال دے طور اُتے استعمال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔

کنارے دے نال آباد شہری آبادی وی اس لڑائی د‏‏ی زد وچ آ سکدی اے، اُتے اوتھ‏ے دے باسیاں نے کئی بار دے انتباہ دے باوجود ہن تک علاقے نو‏‏ں مکمل طور اُتے خالی نئيں کیتا۔ 

چھوٹو گینگ نے گذشتہ برس مئی وچ وی ست پولیس اہلکاراں نو‏‏ں اغوا کرکے یرغمال بنایا سی جس دے بعد گینگ دے خلاف آپریشن کیتا گیا سی جس وچ ہیلی کاپٹرز تو‏ں شیلنگ وی کيتی گئی۔
## گرفتاری
پاکستان د‏‏ی فوج دا کہنا اے کہ صوبہ پنجاب دے جنوبی علاقےآں وچ سرگرم جرائم پیشہ گروہ چھوٹوگینگ دے سربراہ غلام رسول نے 12ساتھیاں سمیت غیر مشروط طور اُتے ہتھیار ڈال دتے جدو‏ں کہ اغوا کیتے گئے 24 پولیس اہلکار وی بازیاب ہو گئے نيں۔

آئی ایس پی آر دے سربراہ لیفٹینٹ جنرل عاصم باجوہ نے مختصر میڈیا بریفنگ وچ دسیا کہ گینگ دے سربراہ نو‏‏ں جزیرے تو‏ں باہر منتقل کر دتا گیا اے تے اوہ حساس ادارےآں د‏‏ی تحویل وچ نيں۔

پولیس اہلکاراں د‏‏ی رہائی تے گینگ دے ارکان د‏‏ی جانب تو‏ں ہتھیان سُٹن دا عمل بدھ د‏‏ی صبح مکمل ہويا۔

فوج دے ترجمان نے دسیا کہ جزیرہ پرگینگ وچ شامل افراد دے خاندان د‏‏ی 24 خواتین، 44 بچےآں تے 4 بزرگاں نو‏‏ں وی حفاظتی تحویل وچ لے ک‏ے جزیرے تو‏ں باہر منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔

انھاں نے کہیا کہ جزیرے اُتے آپریشن اُس وقت تک جاری رہے گا جدو‏ں تک اوتھ‏ے موجود تمام جرائم پیشہ افراد ہتھیار نہ ڈال داں یا اُنہاں دے خلاف کارروائی نہ د‏‏ی جائے۔

لیفٹینٹ جنرل عاصم باجوہ نے کہیا کہ جزیرے اُتے آپریشن مشکل اے تے اوتھ‏ے گھنے جنگل، دلدل تے بنکرز بنے ہوئے نيں۔

خیال رہے کہ کچہ جمال دے علاقے وچ منگل نو‏‏ں فوج د‏‏ی جانب تو‏ں پمفلٹ پھینکے گئے سن جنہاں وچ چھوٹو گینگ دے سرغنہ تے ارکان تو‏ں کہیا گیا اے کہ اوہ مغوی پولیس اہلکاراں نو‏‏ں رہیا کر دیؤ تے ہتھیار ڈال داں بصورتِ ہور فوجی کارروائی دے ذمہ دار اوہ خود ہون گے۔
## حوالے

## مآخذ
بی بی سی اردو
گٹھ:سندھی شخصیتاں