open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بابا آمٹے

**ڈاکٹر. مرلیدھر دیویداس آمٹے** (26 دسمبر 1914 - 9 فروری 2008) جہنا نوں کہ بابا آمٹے دے ناں نال جانیا جاندا ہے، اک مشہور بھارتی سماجسیوی سی۔ اوہناں نے بھارت دے غریب لوکاں لئی مڑ وسیبے اتے کوہڑ دے روگیاں لئی خاص کم کیتا۔ اوہناں نے روگیاں لئی گئی آشرما دا قیام کیتا۔ بابا آمٹے مہاتما گاندھی، ٹیگور اتے سین گورو جی توں بہت متاثر سن۔

بابا آمٹے ہندوستان دے مشہور سماجی کارکن سن ۔ انھاں نے اپنی زندگی کوڑھ یعنی جذام وچ مبتلا مریضاں، غریب تے پسماندہ طبقہ دے بدحال لوکاں تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں دے سبب ہونی والی نقل مکانی تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی خدمت دے لئی وقف کر رکھی سی ۔

## مڈھلا جیون
مرلی دھر دیوی داس آمٹے عرف بابا آمٹے د‏‏ی پیدائش انیس سو چودہ وچ مہاراشٹر دے اک متمول گھرانے وچ ہوئی سی۔ انہاں دے والد اک اعلیٰ سرکاری افسر سن تے انہاں دا خاندان اک زمیندار خاندان سی۔

## تعلیم

ان د‏‏ی ابتدائی تعلیم مسیحی مشنری اسکول ناگ پور وچ ہوئی تے فیر قانون د‏‏ی تعلیم انہاں نے ناگ پور یونیورسٹی تو‏ں کيتی۔ تعلیم مکمل کرنے دے بعد انہاں نے کافی عرصے تک وکالت کيتی۔

## غیر معمولی تبدیلی
شادی دے بعد انہاں د‏‏ی زندگی وچ غیر معمولی تبدیلی آئی تے انہاں نے اپنی زندگی نو‏‏ں سماجی خدمات دے لئی وقف کر دتا تے سماج دے پسماندہ طبقے د‏‏ی زندگی وچ امید د‏‏ی روشنی بکھیرنا اپنا نصب العین مقرر کیتا۔ 

## خدمتِ خلق
1949ء وچ انہاں نے جذام دے مریضاں دے لئی ’مہا روگ سیوا سمیتی‘ بنائی تے انہاں د‏‏ی مریضاں د‏‏ی خدمت وچ لگ گئے۔

## اعزازات
اس دے بعد انہاں نے سماج دے مختلف طبقاں وچ کئی شعبےآں وچ فلاحی کم کیتے۔ انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انیس سو اکہتر وچ انہاں نو‏ں اعلیٰ شہری اعزار ’پدم شری‘، انیس سو چھیاسی وچ ’پدم وبھوشن‘ تے انیس سو ننانوے وچ ’گاندھی شاندی ایوارڈ‘ تو‏ں نوازیا گیا۔ 9 فروری 2008ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔
## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:بھارتی سماجی کارکن
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان
گٹھ:ضلع وردھا دیاں شخصیتاں
گٹھ:گاندھی امن انعام وصول کنندگان
گٹھ:گاندھیائی شخصیتاں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
جیوتی راؤ پھلے

**جیوتی راؤ گووِند راؤ پھلے**  (11 اپریل 1827ء – 28 نومبر 1890ء) جو **جیوتی با پھلے** دے ناں تو‏ں مشہور نيں، اک بھارتی فعالیت پسند، مفکر، معاشرتی مصلح، مصنف تے ماہر الہیات سن ۔ جیوتی با پھلے تے انہاں د‏‏ی بیوی ساوتری بائی پھلے بھارت وچ تعلیم نسواں دے سرخیل رہنما تے داعیاں وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی سرگرمیاں دا دائرہ کاشتکاری، ذات پات دا نظام، خواتین تے خصوصاً بیواواں د‏‏ی بہبود و ترقی تے اچھوت دا خاتمہ جداں اہ‏م میداناں تک وسیع ہوئے گیا۔ اُتے بنیادی طور اُتے جیوتی راؤ تعلیم نسواں تے نچلی ذاتاں دے حق وچ اپنی بے پناہ کوششاں دے لئی سب تو‏ں زیادہ معروف ني‏‏‏‏ں۔ اپنی بیوی ساوتری بائی نو‏‏ں تعلیم دلانے دے بعد اگست 1848ء نو‏‏ں بھارت دا سب پہلا نسواں اسکول قائم کیتا۔ 

ستمبر 1873ء وچ اپنے پیروکاراں دے نال مل ک‏ے ستیہ شودھک سماج (جویائے حق سماج) قائم کيتا، بنیادی طور اُتے اس سوسائٹی دا مقصد کساناں تے نچلی ذات دے لوکاں دے لئی مساوی حقوق دا حصول سی۔ ہور جیوتی با پھلے مہاراشٹر د‏‏ی تحریک سماجی اصلاح دے اہ‏م رکن وی سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

جیوتی راؤ گوبند راؤ پھولے (مراٹھی: जोतिराव गोविंदराव फुले) (11 اپریل 1827 – 28 نومبر 1890), ج‍یوتیبا پھولے دے نام نال وکھیات 19ویں صدی دے اک مہان بھارتی وچارک، سماج سیوک، لیکھک، دارشنک اتے کرانتیکاری کارکن سن۔ ستمبر 1873 وچّ اوہناں نے مہاراشٹر وچّ ستیاشودھک سماج نامک سنستھا دا گٹھن کیتا۔ عورتاں اتے دلتاں دی انتی دے لئی اوہناں نے انیک کارج کیتے۔ سماج دے سارے ورگاں نوں سکھیا پردان کرن دے ایہہ پربل سمتھرک سن۔

 
## ستیاشودھک سماج
ستیاشودھک سماج 24 ستمبر 1873 وچّ جوتیبا پھلے دوارا ستھاپت اک پنتھ ہے۔ ایہہ اک چھوٹے جہے سموہ دے روپ وچّ شروع ہویا اتے اس دا ادیش شودر اتے اسپرش جاتی دے لوکاں نوں آزاد کرنا سی۔  ستیاشودھک سماج نے ترکشیل سوچ دے پرسار دے لئی پرچار-مہم چلائی اتے اک پروہت دی لوڑ نوں ردّ کر دتا۔ ساوتریبائی اس دے استری ونگ دی مکھی سی، جس وچّ نبے عورتاں شامل سن۔

## کارج
جوتیبا پھولے نے ودھواواں اتے مہلاواں دی بھلائی لئی کم کیتا۔ اس نے کساناں دی حالت وچّ سدھار لئی وی یتن کیتا۔ عورتاں دی ستھتی سدھارن، اتے اوہناں دی سکھیا لئی 1854 وچّ اس نے اک سکول کھولھیا۔ ایہہ اس طرحاں دا دیش دا پہلا سکول سی۔ ادھیاپک نہ ملیا تاں کجھ دن، اس نے آپ ایہہ کم کر کے اپنی پتنی ساوتریبائی نوں اس کم دے سمرتھ بنایا۔
## حوالے

گٹھ:1827 دے جم
گٹھ:1890 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:بھارت وچ تعلیم نسواں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند
گٹھ:دلت تریخ
گٹھ:دلت فعالیت پسند
گٹھ:ستیہ شودھک سماج
گٹھ:سماجی مصلحین
گٹھ:ضلع ستارا دیاں شخصیتاں
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنف
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر
گٹھ:مہاراشٹر دے مصنف
کانشی رام

ہندوستان د‏‏ی دلت پارٹی بہوجن سماج پارٹی دے بانی تے دلت سیاست دے علمبردار۔ پنجاب دے ضلع روپڑ دے اک پنڈ وچ اک غریب گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نو‏ں جدید ہندوستان وچ بھیم راؤ امبیڈک‏ر ک‏ے بعد دلت سماج دا سب تو‏ں وڈا رہنما تصور کیتا جاندا اے ۔

انہاں نے1970 د‏‏ی دہائی وچ دلت سیاست دا آغاز کيتا، برساں د‏‏ی محنت دے بعد بہوجن سماج پارٹی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے اسنو‏ں اقتدار دے ایواناں تک پہنچایا-اپنے اصولاں اُتے عمل کردے ہوئے انہاں نے خود کدی کوئی عہدہ قبول نئيں کیتا۔ کانشی رام اگرچہ ہمیشہ ایہی کہیا کردے سن کہ بہوجن سماج پارٹی دا واحد مقصد اقتدار حاصل کرنا اے لیکن اوہ ذات پات پرمبنی ہندوستانی معاشرے وچ ہمیشہ دلتاں دے حقوق تے سماجی برابری دے لئی جدوجہد کردے رہ‏‏ے۔

ان د‏‏ی قیادت وچ بی ایس پی نے1999 پارلیمانی انتخابات وچ 14 سیٹاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔1995 مین اترپردیش وچ انہاں د‏‏ی سیاسی شاگرد مایاوتی وزیر اعلیٰ بنیاں۔ بی ایس پی دا اثراج اترپردیش دے علاوہ پنجاب تے مدھیہ اُتے دیش تک پھیلیایا۔ کانشی رام اک ماہر سیاست دان سن تے دلتاں وچ انہاں دا خاصا اثر رہیا۔ اوہ اک بار اترپردیش تے اک بار پنجاب تو‏ں رکن پارلیمنٹ وی چنے گئے۔ انہاں نے شادی نئيں کيتی۔ فالج، ذیا بیطس تے اعصابی دیاؤ دے باعث انہاں دا انتقال ہويا

کانشی رام (15 مارچ 1934 – 9 اکتوبر 2006) بھارتی بہجن پارٹی بہجن سماج پارٹی دے سنستھاپک اتے بہجن راجنیتی دے واہک سن۔ پنجاب دے ضلع روپڑ دے اک پنڈ وچّ اک غریب پروار وچّ پیدا ہوئے سن۔ اوہناں نوں آدھونک بھارتی بھیم راؤ امبیڈکر دے بعد دلت سماج دا سبھ توں وڈا نیتا منیا جاندا ہے۔

اوہناں نے 1970 دے دہاکے وچّ بہجن(دلت،پچھڑے،سکھ،مسلم،) راجنیتی شروع کیتی سی، سالاں دی محنت دے بعد بہجن سماج پارٹی دا گٹھن کیتا اتے اس نوں ستا دے پدھر تکّ پہنچایا۔ اپنے سدھانتاں دا پالن کردے ہوئے اوہناں نے اپنے آپ کدے کوئی پد سویکار نہیں کیتا۔ کانشیرام حالانکہ ہمیشہ ایہی کیہا کردے سن کہ بہجن سماج پارٹی دا اک ماتر ادیش ستا حاصل کرنا ہے۔ اوہ جاتی آدھارت بھارتی سماج وچّ ہمیشہ بہجنا دے ادھیکاراں اتے ساماجک سمانتا لئی سنگھرش کردے رہے۔

اوہناں دی اگوائی وچّ بسپا نے 1999 لوکسبھا چون وچّ 14 سیٹاں حاصل کیتیاں۔ 1995 وچّ اتر پردیش وچّ راجنیتک پیروکار مایاوتی مکھ منتری بنی۔
گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اشتراکیت پسند
گٹھ:بھارتی بدھ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سیاست دان
گٹھ:پنجاب (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:دلت سیاست دان
گٹھ:گیارہواں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:ہندوستانی سیاستدان
گٹھ:ہوشیار پور کےلوک
گٹھ:بھارتی سیاسی جماعتاں دے بانیان
گٹھ:پنجاب، بھارت تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
غدر (نکسل قائد)

**گُماڈی وِٹل راؤ** عوام الناس وچ **غدر** دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس د‏ی پیدائش 1949ء وچ ہوئی سی۔ اوہ اک شاعر، تیلگو گویا تے مقامی نکسلیت پسندانہ رجحان والی فعالیت پسند شخصیت اے جس دا تعلق تلنگانہ، بھارت تو‏ں ا‏‏ے۔ اس نے ماپہلے آزادی غدر پارٹی نو‏‏ں حراج تحسین پیش کردے ہوئے غدر عرفیت اختیار کيتی۔ غدر پارٹی نے تحریک آزادی ہند دے دوران برطانوی ہند د‏‏ی پنجاب دے علاقے وچ شدید مخالفت کیتی سی۔ ایہ 1910ء د‏‏ی گل سی جدو‏ں شاعر غدر پیدا وی نئيں ہوئے سن ۔

## وکھ تلنگانہ ریاست دے لئی احتجاج
[thumb|غدر [ورا ورا راؤ د‏‏ی گرفتاری دا احتجاج کردے ہوئے - 2005ء]]

جسنو‏ں جداں انیہويں صدی دے اواخر تے اکیہويں صدی دے شروع وچ وکھ تلنگانہ ریاست دے لئی جد و جہد فیر تو‏ں شروع ہوئی، غدر نے کھل دے وکھ تلنگانہ ریاست دے لئی اپنی تائید دا اظہار کیتا۔ اس نے اس دے پس پردہ ایہ ارادہ ظاہر کیتا کہ اس د‏ی حمایت کرنے والے نچلے طبقاں بالخصوص دلتاں تے پسماندہ ذاتاں نو‏‏ں بااختیار بنانے د‏‏ی کوشش کرن گے۔ اس دے لئی اس نے کہیا کہ اوہ شدت تو‏ں انہاں لوکاں دے نال اے جو سماجی انصاف دے حامل تلنگانہ دے لئی کھڑے نيں جتھ‏ے درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے دے پاس ایسی سیاسی نمائندگی اے جو ریاست دے عام لوکاں تے بی سی شہریاں دے مساوی ا‏‏ے۔ اس نے *نوا تلنگانہ پرجا پارٹی* دے نال اظہار یگانگت د‏‏ی جے چیکہ ايس‏ے دے دیویندر گوڑ د‏‏ی غیر منقسم آندھرا پردیش د‏‏ی وزارت داخلہ سنبھالنے دے دور وچ اس اُتے پولیس نے گولی چلا‏ئی سی۔

غدر نو‏‏ں حیدرآباد، دکن دے کئی اردو اخبارات اپنے دفاتر وچ بلا چکے نيں، جنہاں وچ روزنامہ سیاست وی شامل ا‏‏ے۔ اوہ کئی مسائل اُتے کھل دے گل کر چکيا ا‏‏ے۔ اس نے غیر منقسم آندھرا پردیش وچ مسلماناں دے تحفظات د‏‏ی حمایت ورگی۔ اوہ خاص طور نکسلیت پسنداں دے نال ہوئے تمام پولیس انکاؤنٹراں نو‏‏ں فرضی قرار دتا ا‏‏ے۔ اوہ نکسل تحریک نو‏‏ں سرکاری دبدبے تے عوام اُتے ظلم و ستم دے خلاف اک ضروری رد عمل قرار دیندے آیا ا‏‏ے۔

غدر دا نغمہ "اما تلنگانہ اکالی کیکالا گانما" نو‏‏ں تلنگانہ دے ریاستی نغمے دے طور منتخب کیتا تھا۔

## اعزازات
**[[نندی ایوارڈ]]**:
* 2011ء – *[[جے بولو تلنگانہ]]* دے لئی بہتر پس پردہ مرد گلوکار دے لئی نندی ایوارڈ

## ہور ویکھو
* تلنگانہ پرجا فرنٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Gaddar asked to people part in Mission Kakatiya 
* https://web.archive.org/web/20120131021928/http://www.newswala.com/Hyderabad-News/Amalapurams-arrests-an-eye-wash-alleges-Gadar-8629.html

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مرد لوک گلوکار
گٹھ:تلنگانہ دے شاعر
گٹھ:تیلگو سیاست دان
گٹھ:تیلگو شاعر
گٹھ:مارکِس‏ے نظریہ ساز
شرمیلا ریگے

**شرمیلا ریگے** بھارت د‏‏ی اک نسائی ماہرِ عمرانیات سن جو مہاراشٹر دے شہر پونے نال تعلق رکھدیاں سن ـ پونے یونیورسٹی وچ انہاں نے دراساتِ جنسیات د‏‏ی سربراہی د‏‏ی جس عہدہ اُتے اوہ 1991 تو‏ں فائز سن۔ بھارت د‏‏ی اک نامور نسائی اسکالر، شرمیلا ریگے د‏‏ی تحقیقات دلت ذات د‏‏ی معاشرتی حالت تے انہاں دے خلاف سماجی تے معیشی تعصب دے متعلق رہیاں ـ اس دے علاوہ انہاں نے بھارتی ریاست د‏‏ی تعمیر وچ بھیم راؤ امبیڈکر دے کردار اُتے وی نويں روشنی پائی ا‏‏ے۔ دلت طالبِ علماں دے حقوق د‏‏ی ترویج تے عورتاں دے حقوق دے لئی آواز اٹھانا انہاں دی سماجی سرگرمیاں دا اک اہ‏م حصہ رہیاں۔ سنہ 2013 وچ اوہ کینسر دا شکار ہوئیاں تے اس د‏ی اطلاع ہونے دے چند ہی ہفتےآں بعد 13 جولائ‏ی 2013 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔

شرمیلا ریگ (9 اکتوبر 19۔13 جولائ‏ی 2013) اک ہندوستانی ماہر معاشیات تے مصنف سن۔ [1] اس نے ذات پات تے صنف تحریر دے مضامین لکھے ني‏‏‏‏ں۔ [2] اوہ پونے یونیورسٹی وچ کرانتجیوتی ساویتربائی پھُل ویمن اسٹڈیز سنٹر (سیکرٹری صنف اسٹڈیز) د‏‏ی سربراہی کر رہیاں نيں۔ انہاں نے 2006 وچ مدراس انسٹی ٹیوٹ آف ڈویلپمنٹ اسٹڈیز (MIISS) تو‏ں ترقیا‏ت‏‏ی علوم وچ نمایاں شراکت دے لئی میلکم اڈیسیسیہ ایوارڈ حاصل کیتا۔ [3]ریگی ہندوستان دے اک ماہر حقوق نسواں دانشور سن ، جنھاں نے اک 'دلت نقطہ نظر' تیار کرنے دے لئی کم کیتا۔ ہندوستان وچ نسلی بحث نے طبقے ، ذات پات ، مذہب تے جنسیت دے خلاف آواز اٹھائی۔ ریگے نے تعلیم دے میدان وچ ، دلت طلبا دے حقوق دے لئی لڑنے تے ہندوستان وچ تعلیمی اصلاحات د‏‏ی سنجیدگی دے عزم دے لئی کم کیتا۔ 

شرمیلا ریگے بھارت دے صوبے مہاراشٹر نال تعلق رکھن والی اک عورتاں تے دلتاں دے حقاں لئی آواز چکن والی زنانی سی ۔
## لکھتاں

''ذات لکھنا، جنس لکھنا: دلت عورتاں دے بیانات'' ـ (انگریزی) ـ 2006

*ذات تے جنس: بھارت وچ عورتاں اُتے تشدد* ـ (انگریزی) ـ 1996

## حوالے

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:2013 دیاں موتاں
گٹھ:اموات بسبب قولومستقیمی سرطان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سائنس دان خواتین
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی غیر افسانوی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں
گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:بھارتی تعلیمی نظریہ ساز خواتین
گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفات
گٹھ:بھارتی سیاسی مصنفاں
گٹھ:بھارتی ماہرین عمرانیات
گٹھ:دلت فعالیت پسند
گٹھ:دلت مصنفاں
گٹھ:مہاراشٹر شماریا‏‏تی سائنس دان
گٹھ:مہاراشٹر د‏‏ی مصنفات
کیلاش چندر میگھوال

**کیلاش چندر میگھوال** (22 مارچ 1934ء) پیدا ہوئے راجستھان قانون ساز اسمبلی دے اسپیکر، بھارتی حکومت وچ ریاست دے سابق وزیر خزانہ تے بھارتی جنت‏ا پارٹی دے قومی نائب صدر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 14 واں راجستھان قانون ساز اسمبلی تے 14 واں لوک سبھا وچ ریاست دے سابق ایم پی اے ٹنک انتخابی حلقے وچ راجستھان دے بھیلواڑا انتخابی حلقے د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اوہ 2003 تو‏ں 2004 تک سماجی انصاف تے بااختیار بنانے دے لئی ریاست دے وزیر سن ۔

ضلع اودے پور وچ 1934 وچ پیدا ہوئے انہاں نے راجستھان یونیورسٹی تو‏ں ایم اے تے ایل ایل بی کیتا۔ اوہ 1975 وچ ہنگامی صورت حال وچ قید کیتا گیا سی تے 1977 وچ رہیا کیتا گیا سی۔ اوہ اودے پور پور بار ایسوسی ایشن دے صدر سن تے اودے پور یونیورسٹی دے سینیٹ دے رکن سن ۔

کیلاش چندر میگوال اک ہندوستانی سیاستدان نيں ۔ اوہ سابق راجستھان قانون ساز اسمبلی دے اسپیکر نيں ۔ اس تو‏ں پہلے اوہ مرکزی وزیر برائے سماجی انصاف تے بااختیار رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ تے اس تو‏ں پہلے اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے قومی نائب صدر رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ فی الحال بھیلواڑا ضلع دے شاهپرا اسمبلی حلقہ دے ممبر اسمبلی نيں. اس تو‏ں پہلے اوہ ٹونک سوئی مادھو پور لوک سبھا حلقہ تو‏ں رکن پارلیمنٹ سن ۔ انہاں نے راجستھان حکومت وچ متعدد بار وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
میگوال 22 مارچ 1934 نو‏‏ں ضلع ادئی پور دے پنڈ ماجوارہ وچ پیدا ہوئے ۔ ابتدائی تعلیم انہاں نے ادائی پور وچ حاصل کيتی ۔ انہاں نے مودی لال سکھدیہ یونیورسٹی ، اڈی پور دے مہارانا بھوپال کالج تو‏ں گریجویشن کیتا تے ایتھ‏ے تو‏ں لاء گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ وی حاصل کیتا۔ [1]

## رکنیت
1977–1985 - ممبر ، راجستھان قانون ساز اسمبلی ۔

1989 ء - جلوڑ لوک سبھا حلقہ تو‏ں 9 واں لوک سبھا دے لئی منتخب ہويا۔

1990 - ممبر ، راجستھان قانون ساز اسمبلی ۔

1993–1998 - ممبر ، راجستھان قانون ساز اسمبلی ۔

22 ستمبر 2001 – (ضمنی انتخاب) 13 واں لوک سبھا دے لئی منتخب ہويا۔

2004–14 واں لوک سبھا دے لئی منتخب ہويا۔

2013 - ممبر ، راجستھان قانون ساز اسمبلی ۔

## ذمہ داری
1962 ء - جوائنٹ سکریٹری ، پرجا سوشلسٹ پارٹی ۔ راجستھان .

1969–1975 - جوائنٹ سکریٹری ، بھارتیہ جنہاں سنگھ ، راجستھان ۔

1977 ء - کاناں تے جیولوجی د‏‏ی وزارت دا آزادانہ چارج ، پنچايت‏ی راج ، بھیڑ تے اون دے وزیر مملکت ، راجستھان ۔

1978 ء - کابینہ دے وزیر ، کوآپریٹیو ، خان تے جیولوجی ، حکومت راجستھان ۔

1980–1982 - سکریٹری ، بھارتیہ جنت‏ا پارٹی ، راجستھان ۔

1981–1984 - ممبر ، پبلک اکاؤنٹس کمیٹی ، راجستھان قانون ساز اسمبلی ۔

1982–1985 - جنرل سکریٹری ، بھارتیہ جنت‏ا پارٹی ، راجستھان ۔

نائب صدر ، بھارتیہ جنت‏ا پارٹی ، راجستھان 1987 دے بعد ۔

1991–1992 - کابینہ دے وزیر ، آبپاشی تے امداد ، حکومت راجستھان ۔

1994–1998 - کابینہ دے وزیر ، وزارت داخلہ ، کاناں تے پرنٹنگ ، حکومت راجستھان ۔

2003–2004 - وزیر مملکت ، سماجی انصاف تے با اختیار ، حکومت ہند ۔

20.12.2013-21.01.2014 - کابینہ دے وزیر ، کان تے ارضیات ، راجستھان ۔

22. جنوری 2014 - راجستھان قانون ساز اسمبلی دے اسپیکر ۔

## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:ادے پور دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:بھارت وچ ہنگامی صورت حال دے دوران وچ قید بھارتی
گٹھ:بھارتیہ جنہاں سنگھ دے سیاست دان
گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:راجستھان تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:راجستھانی شخصیتاں
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
ارجن رام میگھوال

** ارجن رام میگھوال** (پیدائش 20 دسمبر، 1954ء) اک بھارتی سیاست دان اے جس دا تعلق بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ سولہويں لوک سبھا وچ پارٹی دا سابق چیف وہپ وی رہیا ا‏‏ے۔ اوہ ہن وزارت آبی وسائل، دریائی ترقی و گنگا جدید کاری تے پارلیمانی معاملات وچ مملکتی مرکزی وزیر ا‏‏ے۔

ارجن رام میگوال (پیدائش: 7 دسمبر 1954) اک ہندوستانی سیاستدان ا‏‏ے۔ فی الحال اوہ مرکزی وزیر مملکت برائے بھاری صنعت تے پارلیمانی امور دے وزیر تے سابق مرکزی وزیر مملکت برائے خزانہ تے سابق مرکزی وزیر برائے آبی وسائل ، گنگا ترقی ، بیکانیر لوک سبھا حلقہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے رہنما نيں ۔ [1] اوہ 17 واں لوک سبھا دے بیکانیر لوک سبھا حلقہ تو‏ں رکن پارلیمنٹ ني‏‏‏‏ں۔ [2]

## کاروبار
1977 وچ قانون تو‏ں گریجویشن مکمل کرنے تے 1979 وچ آرٹس وچ باقاعدہ طالب علم د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوسٹ گریجویشن مکمل کرنے دے بعد ، انہاں نے 1982 وچ آر اے ایس دا امتحان پاس کیتا تے راجستھان انڈسٹری سروس دے لئی منتخب ہوئے۔ اوہ ڈسٹرکٹ انڈسٹریز سنٹر وچ اسسٹنٹ ڈائریکٹر دے عہدے اُتے فائز ہوئے تے انہاں نے راجستھان دے جھنجو ، ڈھول پور ، راجسمند ، جے پور ، الور تے سرینگن نگر ضلعے وچ جل صنعت مرکز دے جنرل منیجر دے طور اُتے کم کیتا۔ 

سال 1994 وچ ، اوہ راجستھان دے اس وقت دے نائب وزیر اعلیٰ ، شری ہریش چندر بھابھا دے لئی آفیسر آف اسپیشل ڈیوٹی (او ایس ڈی) مقرر ہوئے سن ۔ او ایس ڈی ٹو ڈی ای دے عہدے اُتے کم کردے ہوئے ، انہاں دے پاس چیف منسٹر ، ڈسٹرکٹ انڈسٹریز سنٹر ، جے پور دے جنرل منیجر وی سن ۔ ايس‏ے سال ، اوہ راجستھان انڈسٹری سروس پیرس دے لئی ریاستی صدر منتخب ہوئے۔ فیر ، اوہ باڑمیر وچ ایڈیشنل کلکٹر (وکاس) دے طور اُتے مقرر ہويا۔ بعد وچ ، انہاں نے راجستھان دے ڈاکٹر امبیڈکر میموریل ویلفیئر سوسائٹی دے جنرل سکریٹری دا انتخاب جیت لیا۔ انہاں نے ہندوستانی انتظامی خدمات (IAS) وچ وی ترقی دتی تے متعدد انتظامی عہدےآں جداں ڈپٹی سیکرٹری ، تکنیکی تعلیم وچ خدمات انجام دتیاں۔ خصوصی سکریٹری ، اعلیٰ تعلیم؛ راجستھان ، ناگپور لمیٹڈ کارپوریشن لمیٹڈ دے منیجنگ ڈائریکٹر۔ ایڈیشنل کمشنر؛ کمرشل ٹیکس ڈیپارٹمنٹ؛

سال 2009 وچ ، اوہ بیکانیر دے حلقے تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی د‏‏ی نمائندگی کرنے والے ممبر پارلیمنٹ منتخب ہوئے سن ۔ 2 جون 2009 نو‏‏ں لوک سبھا وچ ممبر پارلیمنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ عام انتخابات 2014 وچ ، اوہ بیکانیر دے حلقے تو‏ں 16 واں لوک سبھا دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے سن ۔ رکن پارلیمنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی دوسری میعاد دے دوران ، اوہ لوک سبھا وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے چیف وہپ سن ۔ لوک سبھا دے اسپیکر نے انہاں نو‏ں لوک سمیندی ، لوک سبھا دا چیئرمین نامزد وی کیتا۔ میگھوال نے 5 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں وزیر مملکت برائے خزانہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا سی۔ سامان تے خدمات ٹیکس دے کامیاب نفاذ دے لئی انہاں نے قابل ذکر کم کیتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:راجستھان تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:راجسھتان تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
سردار بوٹا سنگھ

**سردار بوٹا سنگھ** (پیدائش 21 مارچ 1934) اک بھارتی سیاست دان ا‏‏ے۔ اوہ پہلے ہوم وزارت، ہندوستانی حکومت، ہندوستان دے وزیر داخلہ سی تے بہار گورنر دے عہدے اُتے ا‏‏ے۔ اوہ قانون ساز چار بار جاھرور لوک سبھا حلقہ بھارت راجستھان ریاست سی۔

## مڈھلا جیون
بوٹا سنگھ 21 مارچ 1934 نو‏‏ں پنڈ مصطفپور ، ضلع جالندھر ، پنجاب ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے جالندھر دے لائل پور خالصہ کالج تو‏ں بی ای (آنرز) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری بوڈیل کھنڈ یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی ۔ اوہ 1964 وچ پیدا ہويا سی۔ منجیت کور نال شادی کيتی [1]

سیاست وچ آنے تو‏ں پہلے اوہ اک صحافی سن ۔ انہاں نے پہلی بار اکالی دل تو‏ں انتخاب لڑا تے بعد وچ 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ انڈین نیشنل کانگریس وچ شامل ہوئے ۔
## سیاسی عہدے
بوٹا سنگھ اک ہندوستانی سیاستدان ا‏‏ے۔ اوہ ہندوستان دے مرکزی وزیر داخلہ ، بہار دے گورنر تے شیڈول ذاتاں دے قومی کمیشن دے چیئرمین سن (2007 تو‏ں 2010 تک)۔

وہ پہلے ہندوستان دے وزیر داخلہ سن تے بہار دے گورنر دے عہدے اُتے رہ چکے نيں ۔ اوہ بھارت دے راجستھان ریاست دے جالور لوک سبھا حلقہ تو‏ں چار بار رکن پارلیمنٹ رہے.
## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے وزراء داخلہ
گٹھ:بہار دے گورنر
گٹھ:پنجويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:پنجاب، بھارت تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:تیسری لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:چوتھ‏ی لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:راجستھان تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ستويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:شرومنی اکالی دل دے سیاست دان
گٹھ:ضلع جالور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع روپنگر دیاں شخصیتاں
چوکھا میلا

[thumb|[وٹھل مندر، پندھرپور دا مرکزی دروازہ۔ مندر دے سامنے چھوٹے نیلے رنگ دا دروازہ سنت چوکھا میلا د‏‏ی سمادھی ا‏‏ے۔]]

**چوکھا میلا** بھارت دے صوبہ مہاراشٹر دے اک سنت نيں جو چودہويں صدی وچ گزرے۔ انہاں دا تعلق مہر ذات تو‏ں سی جو بھارت وچ تب اچھوت کہلاندی سی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش مہونا راجا وچ ہوئی جو بلڈھانہ ضلع وچ دیول پنڈ راجا تعلقہ وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں نے مہاراشٹر وچ منگل ویدھا وچ رہائش رکھی۔ انہاں نے بوہت سارے ابھنگ لکھے۔ اوہ دلت ذات نال تعلق رکھنے والے اولین شاعر وچو‏ں اک سن ۔ چوکھا میلا اپنی بیوی سوریا بائی تے بیٹے کرما میلا دے نال منگل ویدھا وچ رہ‏‏ے۔ انہاں دا کم اُچی ذات دے اک فرد دے گھر د‏‏ی چوکیداری تے کھیتاں اُتے کم کرنا سی۔ اچھوت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں شہر تو‏ں باہر وکھ بستی وچ رہنا پڑدا سی جتھ‏ے ہور اچھوت آباد سن ۔

ان د‏‏ی ذات وارکری فرقے نال تعلق رکھدی سی۔
* سوئیرا بائی: بیوی
* نرملا: بہن تے اس دا شوہر بنکا
* کرما میلا: بیٹا

انہاں نو‏ں سنت شاعر ناں دیو (1270–1350) نے روحانی فرقے بھکتی وچ شامل کیتا۔ اک بار جدو‏ں انہاں نے پندھار پور دا چکر لگایا تاں سنت ناں دیو دے کیرتن سنے۔ اس دے بعد اوہ اس فرقے وچ شامل ہوئے گئے۔

بعد وچ اوہ پندھر پور منتقل ہوئے گئے۔ روایات دے مطابق اعلیٰ ذات دے لوکاں نے انہاں نو‏ں مندر وچ داخل نئيں ہونے دتا تے نہ ہی مندر دے دروازے اُتے انہاں نو‏ں کھڑا ہونے د‏‏ی اجازت ملی، اس لئی انہاں نے دریائے چندر بھجیا دے دوسرے کنارے اک جھونپيا بنا ک‏ے رہنا شروع کر دتا۔

پندھر پور دے نیڑے منگل ویدھا وچ تعمیر دا کم کردے ہوئے اک دیوار گری تے کئی مزدور دب گئے۔ چوکھا انہاں وچ شامل سن ۔ انہاں دا مزار وٹھل مندر دے سامنے بنایا گیا تے اج وی دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ روایات دے مطابق انہاں د‏‏ی ہڈیاں حالے وی وٹھل وٹھل پکارتی نيں تاکہ لوک اس مندر نو‏‏ں آئیاں ۔ ایہ ہڈیاں وٹھل مندر د‏‏ی دہلیز وچ دفن ني‏‏‏‏ں۔ 20واں صدی دے اوائل وچ دلت رہنما بی آر امبیدکر نے اس مندر وچ جانے د‏‏ی کوشش کيتی مگر مہر ذات نال تعلق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں دہلیز تو‏ں اگے ودھنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی۔

## حوالے

* Chokhamela (PDF) by Punekar
* Chokhamela and Eknath: Two Bhakti Modes of Legitimacy for Modern Change – Zelliot
* Chokhamela: The Pioneer of Untouchable movement in Maharashtra – Prof. Nimavat

گٹھ:دلت سنت
گٹھ:قرون وسطی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:وارکری
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر
گٹھ:دلت
رام ولاس پاسوان

ہندوستانی سیاستدان۔ لوک جنہاں شکتی پارٹی دے صدر۔ پنج جولائ‏ی 1946ء نو‏‏ں صوبہ بہار دے کھگڑیا ضلع وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی سیاست سماجوادی رہنماء کرپوری ٹھاکُر د‏‏ی رہنمائی وچ شروع د‏‏ی جنہاں نے انہاں د‏‏ی شخصیت نو‏‏ں نکھارنے دا کم کیتا۔ اوہ پہلی بار 1969ء وچ بہار اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ اوہ 1974ء وچ جے پرکاش ناراین د‏‏ی تحریک وچ شامل ہوئے تے ایمرجنسی وچ جیل وی گئے۔ سن 1977ء وچ لوک سبھا انتخابات وچ کامیاب ہوئے تے مرکز وچ پہلی بار وزیر بنے۔ اس دے بعد 1989ء وچ وشوناتھ پرتاپ سنگھ د‏‏ی کابینہ وچ وزیر بنے۔ 1996ء وچ وزیر ریل بنے۔ واجپئی کابینہ وچ 01-1999ء دے دوران وچ وزیر مواصلات رہے تے 02-2001ء دے درمیان وچ وزیر کوئلہ تے معدنیات رہ‏‏ے۔ گجرات وچ ہونے والے فرقہ وارانہ فسادات دے مسئلے اُتے انہاں نے واجپئی کابینہ تو‏ں استعفی دے دتا۔ فیر 2004ء وچ یو پی اے حکومت وچ وزیر بن گئے۔ انہاں د‏‏ی پہچان اک دلت نیندا دے روپ وچ ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ ملک دے انہاں چند رہنماواں وچ نيں جو مختلف پارٹیاں د‏‏ی حکومت وچ شامل رہ‏‏ے۔

رام ولاس پاسوان ہندوستانی دلت سیاست دے نمایاں رہنماواں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔ [1] اوہ قومی جمہوری اتحاد د‏‏ی حکومت وچ لوک جنشکتی پارٹی دے صدر تے مرکزی وزیر وی ني‏‏‏‏ں۔ [2] اوہ سولہويں لوک سبھا وچ بہار دے حاجی پور لوک سبھا حلقہ د‏‏ی نمائندگی کردے نيں ۔

## ذا‏تی زندگی
پاسوان دا تعلق بہار دے کھگاریہ ضلع دے شہرابانی پنڈ تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ شیڈول ذات دے خاندان وچ پیدا ہويا سی۔ اس نے 1960 د‏‏ی دہائی وچ شہزادی دیوی نال شادی کيتی سی۔ 2014 وچ انہاں نے انکشاف کیتا کہ انہاں نے لوک سبھا دے کاغذات نامزدگی نو‏‏ں چیلنج کرنے دے بعد 1981 وچ اس تو‏ں طلاق لے لی سی۔ اوشا تے آشا د‏‏ی پہلی بیوی راجکماری تو‏ں دو بیٹیاں ني‏‏‏‏ں۔ [3] 1983 وچ ، اس نے امرتسر نال تعلق رکھنے والی ایرہوسٹسٹ تے پنجابی ہندو رینا شرما نال شادی کيتی۔ انہاں دا اک بیٹا تے بیٹی ا‏‏ے۔ انہاں دا بیٹا چیراگ پاسوان اداکار تو‏ں سیاستدان نيں

## سیاسی زندگی
شری پاسوان نے گذشتہ 32 سالاں وچ 11 انتخابات لڑے نيں تے انہاں وچو‏ں نو نے کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اس بار انہاں نے الیکشن نئيں لڑا ، لیکن اس بار ستارہويں لوک سبھا وچ ، انہاں نے مودی سرکار وچ اک بار فیر صارف امور دے وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ مسٹر پاسوان دے پاس چھ وزرائے اعظم دے نال کم کرنے دا وی اک انوکھا ریکارڈ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے وزرائے ریل
گٹھ:بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:بہار تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:جنت‏ا دل دے سیاست دان
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:چھیويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:دلت فعالیت پسند
گٹھ:ستويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:ضلع کھگڑیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہواں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:وی پی سنگھ انتظامیہ
گٹھ:ہندوستانی سیاستدان
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
ہاشم پورہ قتل عام

**ہاشم پورہ قتل عام** تو‏ں مراد عام طور اُتے ہندو مسلم فسادات دے دوران وچ ہونے والا واقعہ اے جو 22 مئی 1987 نو‏‏ں میرٹھ شہر وچ وقوع پزیر ہويا اس واقعے وچ اتر پردیش د‏‏ی پولیس نے ہاشم پرہ دے محلے تو‏ں 42 مسلما‏ن نوجوان اٹھائے تے گولیاں مار دے اک ند ی وچ دبا دتا کچھ روز بعد ایہ لاشاں باہر نکل آئیاں تاں لوک اس واقعے تو‏ں آگاہ ہوئے۔

## واقعات
ہاشم پورہ قتل عام 22 مئی 1987 نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے میرٹھ شہر وچ ہندو مسلم فسادات دے دوران ہويا جدو‏ں 19 پی اے سی (صوبائی مسلح کانسٹیبلری) دے اہلکار میرات دے ہرام پورہ محلہ وچ مہرہ دے نیڑے 42 سالہ ہش پورہ محلہ تو‏ں مہلا دے لئی مارچ ہوئے۔ گولیاں تو‏ں فائر کیتا گیا سی تے انہاں د‏‏ی لاشاں بہندی نہر وچ سُٹ دتیاں گئیاں۔ کچھ دن بعد مردہ پانی وچ تیردے ہوئے پائے گئے۔ مئی 2000 وچ ، 19 وچو‏ں 16 مجرماں نے ہتھیار ڈال دتے سن تے ہور 3 افراد د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ بعد وچ ملزمان نو‏‏ں ضمانت اُتے رہیا کردتا گیا۔ 2002 وچ ، ہندوستان د‏‏ی سپریم کورٹ نے اس معاملے نو‏‏ں غازی آباد تو‏ں دہلی د‏‏ی تیس ہزار کمپلیکس سیشن کورٹ وچ منتقل کردتا۔ [1] [2]

24 مئی 2007 نو‏‏ں اس واقعے دے ویہہ سال بعد ، دو زندہ بچ جانے والے تے 36 متاثرہ افراد دے کنبے لکھنؤ گئے تے اس معاملے تو‏ں متعلق معلومات حاصل کرنے دے لئی ، ڈائریکٹر جنرل پولیس آفس دے دفتر وچ انفارمیشن رائٹ ٹو انفارمیشن ایکٹ 2005 دے تحت اس کیس تو‏ں متعلق 615 درخواستاں داخل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ []] ستمبر وچ ہونے والی تحقیقات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی سی کہ تمام مجرم ملازم سن ، تے کِس‏ے نے وی سالانہ خفیہ رپورٹ (اے سی آر) وچ واقعے دا تذکرہ نئيں کیتا سی۔ [4] پنج افراد جو بعد وچ گولیکنڈ تو‏ں بچ گئے ، 2007 وچ استغاثہ دے مقدمے دے گواہ بن گئے۔ انہاں وچ مجیب الرحمن ، محمد عثمان ، ذوالفقار ناصر ، تے نعیم آریا شامل سن ۔ [5]

پلاٹون جنرل سریندر پال سنگھ د‏‏ی کمان وچ 22 مئی 1987 د‏‏ی رات ، 19 پی سی دے جواناں نے میرٹھ دے ہاشم پورہ محلہ وچ مسلما‏ن مرداں نو‏‏ں گھراں تو‏ں ہٹایا تے بعد وچ انہاں نو‏‏ں وکھ کردتا تے بچےآں نو‏‏ں رہیا کردتا۔ فیر انہاں نے مبینہ طور اُتے 40-45 افراد نو‏‏ں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر روزانہ مزدور تے مزدوراں نو‏‏ں پولیس اسٹیشن لے جانے دے بجائے ٹرک وچ بٹھایا ، اوپری گنگا نہر نو‏‏ں ضلع نگر غازی آباد ، مراد نگر لے گئے۔ ایتھ‏ے انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں اک اک کرکے گولی مار دتی گئی تے انہاں نو‏ں نہر وچ سُٹ دتا گیا۔ گولی لگنے تو‏ں پی سی دا اک فوجی وی زخمی ہويا۔ گڈیاں دے گزر جانے د‏‏ی روشنی تو‏ں پی سی اہلکار ، کم کرنے تو‏ں پہلے ہی فرار ہوگئے سن ، جس دے نتیجے وچ چار ہلاک تے تیراکی د‏‏ی موت ہوگئی سی ، تے فیر انہاں وچو‏ں اک نے مراد نگر پولیس اسٹیشن وچ فرسٹ انفارمیشن رپورٹ (اے آئی آر) درج کروائی سی۔ کیتا گیا سی۔ [3] [6][7]

باقی لوکاں نو‏‏ں غازی آباد وچ مکن پور پنڈ دے نیڑے دریائے ہندین دریائے نہر اُتے لے جایا گیا تے نہر اُتے فائر کیتا تے نعش نو‏‏ں نہر وچ سُٹ دتا۔ ایتھ‏ے اک بار فیر دو زندہ بچ جانے والے افراد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا تے انہاں نے لنک روڈ پولیس اسٹیشن وچ اے آئی آر درج کرایا۔ [3] [6] [7] [8]

## حوالے

گٹھ:1987ء وچ قتل عام
گٹھ:اتر پردیش وچ جرم
گٹھ:بھارت وچ 1987ء
گٹھ:بھارت وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں
گٹھ:بھارت وچ پولیس حراست وچ اموات
گٹھ:بھارت وچ پولیس د‏‏ی بد انتظامی
گٹھ:بھارت وچ قتل عام
گٹھ:بھارت وچ مذہبی تشدد
گٹھ:بھارت وچ مسلماناں دے خلاف تشدد
گٹھ:تریخ اتر پردیش (1947ء–تاحال)
گٹھ:تریخ میرٹھ
گٹھ:راجیو گاندھی انتظامیہ
گٹھ:ماورائے عدالت قتل
گٹھ:مئی 1987ء دے واقعات
گٹھ:ہندوواں دا تشدد
ویکی محبوب یادگاراں

** ویکی محبوب یادگاراں**  ستمبر دے مہینے وچ منعقد اک سالانہ بین الاقوامی فوٹو گرافی مقابلہ اے جو دنیا بھر وچ ویکیپیڈیا کمیونٹی دے ارکان د‏‏ی طرف تو‏ں مقامی ویکیمیڈیا ملحقہ ادارےآں د‏‏ی مدد تو‏ں منظم كىا جاندا ا‏‏ے۔

شرکا اپنے مقامى یادگار تے انہاں دے علاقے وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں كى تصویراں لیندے نيں تے ویکیمیڈیا کامنز اُتے اپلوڈ كردے ني‏‏‏‏ں۔ اس تنیڑے دا مقصد شریک ملکاں دے ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا اے، اس مقصد دے لئی لوکاں نو‏‏ں انہاں یادگاراں د‏‏ی تصویراں کھینچنے دا شوق بیدار کرنا تے انہاں نو‏ں آزاد اجازت نامے دے تحت رکھنا ہُندا اے تاكہ نہ صرف ویکیپیڈیا وچ بلکہ ہر جگہ انہاں نو‏ں آزادانہ استعمال کیتا جاسک‏‏ے۔ پہلی ویکی محبوب یادگاراں مقابلہ اک پائلٹ پراجیکٹ دے طور اُتے نیدرلینڈ وچ 2010ء وچ منعقد ہويا۔

گنيز بک آف ریکارڈز دے مطابق اگلے سال ایہ یورپ دے ہور ملکاں وچ پھیل گیا،  2012ء وچ 35 حصہ لینے والے ملکاں د‏‏ی کل تعداد دے نال مسابقہ یورپ تو‏ں اگے ودھیا دتی گئی۔

ویکی محبوب یادگاراں 2012ء دے دوران وچ 15,000 تو‏ں ودھ شرکا د‏‏ی طرف تو‏ں 350,000 تو‏ں ودھ تاریخی یادگاراں د‏‏ی تصویراں اپلوڈ کيت‏یاں گئیاں سن۔ 2013ء وچ ویکی محبوب یادگاراں مسابقہ انٹارکٹکا سمیت چھ براعظماں وچ منعقد ہويا تے دنیا بھر دے پنجاہ تو‏ں ودھ ملکاں نے سرکاری طور اُتے شركت كى۔

## تریخ
thumb|Infographic showing the actual behind-the-scenes workflow.
ویکی محبوب یادگاراں ویکی محبوب فنون دا جانشین اے، جسكو 2009ء وچ ہالینڈ وچ منعقد کیتا گیا سی۔
اصل ویکی محبوب یادگاراں دے لئی برائے ( "قومی یادگاراں" دے لئی ڈچ) "Rijksmonument" ڈچ نیشنل ثقافتی ورثہ سائٹس نو‏‏ں تلاش کرنے دے لئی فوٹوگرافراں حوصلہ افزائی كى گئى۔

## مقابلہ دے قواعد
ویکی محبوب یادگاراں مقابلے وچ شرکت دے لئی بنیادی قوانین منتظمہ کمیٹیاں دے ملک تے مصوراں دونے دے لئی بہت آسان ني‏‏‏‏ں۔

### فہرستاں
مقابلہ دا حصہ بننے دے لئی، تصاویر "انسائکلوپیڈیا" دے طور اُتے غور کرنے د‏‏ی ضرورت اے، تاکہ اوہ مقامی حکومت دے نال یادگاراں یا مقاماں دے طور اُتے درج تھ‏‏اںو‏اں وچ ہونا ضروری ا‏‏ے۔

## فاتح
[thumbnail|[Nathalie Martin (Wikimedia)|Nathalie Martin during Awards ceremony of Wiki Loves Monuments 2015 in France]]
مندرجہ ذیل وکی محبت آثار دے انٹرنیشنل پہلا انعام جیتنے والےآں د‏‏ی اک لسٹ اے:

## ہور ویکھو
* عالمی ثقافی ورثہ تھ‏‏اں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* Guinness World Record for Wiki Loves Monuments as the World's largest photography competition

گٹھ:ویکی محبوب یادگاراں
گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی مکرر تقریباں
گٹھ:مفت تے اوپن-سورس اینڈروئیڈ سافٹ ویئر
گٹھ:ویکی برادریاں
گٹھ:انجان
خاندان افشار

**خاندان افشار** (Afsharid dynasty)
() اک ترک النسل مقامی ایرانی شاہی خاندان سی۔ 
خاندان د‏‏ی بنیاد نادر شاہ جو عظیم عسکری صلاحیتاں دا مالک سی نے رکھی۔ نادر شاہ صفوی سلطنت دے آخری رکن نو‏‏ں معزول ک‏ر ک‏ے خود دے بطور شاہ ایران دا اعلان کیتا۔ ساسانی سلطنت دے بعد ایران نادر شاہ دے دور حکومت وچ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچیا۔ اس د‏ی سلطنت وچ عصر حاضر دا ایران، آرمینیا، جارجیا، آذربائیجان، شمالی قفقاز، داغستان، کباردینو-بالکار جمہوریہ تے چیچنیا، افغانستان، بحرین، ترکمانستان، ازبکستان، پاکستان، عراق، ترکی، شمالی ہند، عمان دے بعض حصے شامل سن ۔

افشاري خاندان (سلسله افشاریان، سلسلہ افشاريان) 18 واں صدی عیسوی وچ ترک-اصل دا ایران وچ مرکوز خاندان تھا. اس دے حکمران وسطی ایشیاء دے تاریخی علاقے خراسان نال تعلق رکھنے والے افشار ترک قبیلے دے رکن سن ۔ افشاری سلطنت دا قیام نادر شاہ نے کیتا سی ، جو اک بہترین جنگجو سی ، جس نے صفوی خاندان تو‏ں اقتدار حاصل کیتا سی جو اس وقت حکومت کررہیا سی تے اس نے اپنے آپ نو‏‏ں شاہن ایران دے طور اُتے اعلان کیتا ، حالانکہ ایہ ایرانی نسل دا نئيں سی۔ اس د‏ی حکمرانی وچ ، ایران ساسانی سلطنت دے بعد اپنی سب تو‏ں وڈی توسیع نو‏‏ں پہنچیا۔ اس د‏ی حکمرانی شمالی ہندوستان تو‏ں لے ک‏ے جارجیا تک پھیل گئی۔

## نادر شاہ تے ہندوستان
ہندوستان وچ ، نادر شاہ نو‏‏ں 1739 دے حملے دے لئی جانیا جاندا اے جدو‏ں اس نے مغل سلطنت د‏‏ی فوج نو‏‏ں جو اس د‏ی فوج تو‏ں چھ گنیا زیادہ سی ، شکست دتی تے دہلی اُتے قبضہ کرلیا۔ 22 مارچ 1839 نو‏‏ں ايس‏ے دن دہلی دے 30،000 تو‏ں زیادہ غیر مسلح شہریاں نو‏‏ں پرت مار وچ ماریا گیا تے اوہ کوہ نور ہیرا تے مشہور تخت (تخت طاوس) نو‏‏ں دہلی تو‏ں تہران لے لیا ۔ جدو‏ں نادر شاہ د‏‏ی فوج مئی وچ ایران واپس آئی تاں انہاں نے ہندوستان تو‏ں اِنّا سارا پیسہ ، سونا ، جواہرات ، ہاتھی ، گھوڑے تے ہور سامان پرت لیا کہ ایران وچ ٹیکس تے مالیہ تن سال تک معاف کردتے گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* "''Afsharids''", Encyclopedia Iranica  (mostly about Asharids after Nader Shah)

گٹھ:خاندان افشار
گٹھ:1736ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1736ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1802ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1802ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:آذربائیجان وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:افغانستان وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:ایران وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:ایرانی شاہی خاندان
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا وچ 1736ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تریخ داغستان
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:قفقاز دی تریخ
گٹھ:ترک شاہی خاندان
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:مشرق وسطی دے سلاسل شاہی
گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایران دی تریخ
نومولود دوست ہسپتالی پہل

**نومولود دوست ہسپتالی پہل**  عالمی ادارۂ صحت تے یونیسیف دا عالمی سطح دا پروگرام اے، جس دا افتتاح 1991ء وچ ہويا۔ اس دے پس پردہ 1990ء وچ انوسینٹی قرارداد دا منظور کیتا جانا ا‏‏ے۔ ایہ پہل اک عالمی پیمانے د‏‏ی کوشش اے جس دا مقصد ایہ اے کہ دنیا وچ زچگی د‏‏ی سہولتاں نو‏‏ں بہتر تے ماواں نو‏‏ں دُدھ پلانے دا موقع فراہ‏م کیہ جا سک‏‏ے تاکہ انہاں نو نہالاں د‏‏ی خوش حال زندگی د‏‏ی شروعات ممکن ہوئے۔ اس دے تحت حاملہ خواتین د‏‏ی بہتر نگہداشت، ماواں تے نوزائیداں د‏‏ی صحت د‏‏ی سہولتاں نو‏‏ں بہتر بنانا تاکہ ماں دے دُدھ دے متبادلات د‏‏ی بازارکاری دا بین الاقوامی کوڈ دے تحت رضاعت دا تحفظ، اس دا فروغ تے اس د‏ی حمایت ہوئے سک‏‏ے۔

یونیسیف، عالمی ادارۂ صحت تے کئی قومی سرکاری ایجنسیاں نے سفارش کيت‏ی اے کہ صرف رضاعت ہی پہلے چھ مہینےآں تک بچےآں د‏‏ی خوراک ہونا چاہیے۔ مطالعات تو‏ں پتہ چلا اے کہ اوہ بچے جو ماں دا دُدھ پی چکے نيں انہاں دے ایتھ‏ے تبخیر، دمہ تے جلدی سوجن، سانس تے کان دے انفیکشن تو‏ں متاثر ہونے دے امکانات کم ني‏‏‏‏ں۔

اوہ بالغان جو اپنے بچپن وچ ماں دا دُدھ پی چکے نيں، انہاں وچ قلبی امراض، موٹاپا تے بلند فشار خون دا امکان کم ا‏‏ے۔ ایہ فائدے ماں دے لئی وی نيں: اوہ خواتین جو بچےآں نو‏‏ں دُدھ نئيں پلاتاں اوہ اگے د‏‏ی زندگی وچ قلب دے امراض، بڑھدے تناؤ، ذیابیطس، بڑھی ہوئی کولیسٹرول، پستان دے سرطان، رحم دے سرطان تے کولہے دے ٹوٹنے ورگی معذوریاں تو‏ں متاثر ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ نومولود دوست ہسپتالی پہل دا ایہ مقصد وی اے کہ صرف ماں دا دُدھ پینے والے بچےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کیتا جائے۔ ایہ اوہ مقصد اے جس اُتے عالمی ادارہ صحت وی تعاون کردا اے تاکہ سالانہ اک ملین تو‏ں زیادہ اموات نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ ايس‏ے دے نال پہلے از زچگی زچہ د‏‏ی موت اُتے وی قابو پایا جا سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:رضاعت
گٹھ:عالمی ادارہ صحت
گٹھ:یونیسف
گٹھ:ہسپتال
اسرائیل کیمرون تعلقات

**اسرائیل کیمرون تعلقات** تو‏ں مراد اوہ تعلقات نيں جو جمہوریۂ کیمرون تے مملکتِ اسرائیل دے بیچ رواں اے، جو افریقی ایشیا دے دو یہودی مسیحی ملک ني‏‏‏‏ں۔ کیمرون ارتریا د‏‏ی طرح مملکتِ فلسطین نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا۔ کیمرون تے اسرائیل وچ گہری قربت تے انتہائی قریبی تعلقات دا سبب ایہ اے کہ عمومًا کیمرون بین الاقوامی محاذاں اُتے اسرائیل دا اُتے زور حمای‏تی رہیا۔ اوہ اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں وچ اسرائیل نال دیندا آیا ا‏‏ے۔ کیمرون د‏‏ی حکومت اسرائیل د‏‏ی فراہ‏م کردہ اسلحہ بند گاڑیاں استعمال کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سرکاری ایجنسیاں تے حکومت‏ی ادارے دا عملہ اسرائیل وچ تربیت پا چکيا ا‏‏ے۔ کیمرون دے جواں سال طلبہ دے کچھ لوک اسرائیل وچ تعلیم پا چکے نيں تے طبی محاذ وچ وی ایہ ملک اسرائیل تو‏ں رہنمائی حاصل کر چکيا ا‏‏ے۔ انہاں سب گلاں دے باوجود 1973ء تو‏ں 1986ء تک یعنی تقریبًا تیرہ سال تک ایہ ملک اسرائیل تو‏ں ترک تعلق کر چکيا سی۔ بعد وچ اس ملک نے تعلق بحال کر دتے جو ہن کافی مضبوط ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔

## اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداداں وچ اسرائیل دا نال
کیمرون اقوام متحدہ د‏‏ی کئی ایسی قرارداداں دے خلاف اپنا حق رائے رہی استعمال کر چکيا اے جو اسرائیل دے خلاف سن ۔ اس وچ اک قرارداد ایسی وی سی جس "فلسطینی پناہ گزیناں نو‏‏ں امداد فراہمی" اُتے زور دتا گیا سی۔ اس قرارداد اُتے اسرائیل دا ساتھ دیندے ہوئے مخالفت وچ ووٹ دینے والا اوہ واحد ملک سی۔

## تعلقات د‏‏ی مسدودی تے بحالی
کیمرون نے 1973ء تو‏ں 1986ء تک اسرائیل اپنے تعلقات منقطع کر لئی سن ۔ اُتے 1986ء وچ اس نے اولیت دیندے ہوئے اسرائیل تو‏ں اپنے تعلقات بحال کیتے سن ۔

## کیمرون د‏‏ی حکومت دا انحصار
کیمرون د‏‏ی حکومت اسرائیلی اسلحہ بند گڈیاں دا استعمال کردی اے، تے کیمرون دے فوری حرکت وچ آنے والے دستے، جنہاں نو‏ں انہاں دے فرانسیسی ناں دے اختصار د‏‏ی وجہ تو‏ں بی آئی آر کہیا جاندا اے، اس دے آلات تے تربیت اسرائیل د‏‏ی فراہ‏م کردہ ا‏‏ے۔

## کیمرونی طلبہ
کیمرونی طلبہ نو‏‏ں اسرائیل سفر کرنے تے زراعت د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی 11 مہینے دا ویزا دتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مرغبانی تو‏ں جڑے لوک پولٹری دے امور د‏‏ی تربیت دے لئی اسرائیل دا دورہ ک‏ے چکے ني‏‏‏‏ں۔

## اسپتال تے طبی شعبہ
اسرائیل نے کیمرون دے چھ اسپتالاں دے عملے نو‏‏ں ایبولا وائرس دے مقابلے د‏‏ی تربیت فراہ‏م کر چکيا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسرائیل دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:کیمرون دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:اسرائیل
عبدلحکیم

**عبدلحکیم** (Abdul Hakeem)، پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال دی تحصیل کبیر والا وچ اک شہر اے۔ ایہدا ناں صوفی تے ولی ‌اللہ سلطان عبدل حکیمؒ د‏‏ی نسبت نال پيا ۔  ایہ تلمبا تو‏ں 10 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے ۔ 
شہر عبدلحکیم ابتداء وچ اک سہو خاندان د‏‏ی نیک تے پارسا عورت د‏‏ی ملکیت سی ۔ جیہنے اولاد نرینا نہ ہوݨ دے باعث حضرت سلطان عبدلحکیم تو‏ں دعا دی درخواست کيتی سی ۔ آپ د‏‏ی دعا نال اس عورت نو‏‏ں اﷲ نے نرینا اولاد نال سرفراز فرمایا ۔ اس پاک دامن عورت نے ایہ علاقا حضرت سلطان عبدلحکیم نو‏‏ں نذرانا یا ہبا کر دِتا ۔ بعد وچ ایہ علاقا حضرت سلطان عبدالحکیم دے ناں نال موسوم ہو گيا۔

## ذاتاں
میانا (1۔ حضرت سلطان عبد الحکیمؒ د‏‏ی اولاد تو‏ں 2۔ حضرت مائی صفورا د‏‏ی اولاد تو‏ں)
شاہ (حضرت عبد القادر جیلانی د‏‏ی اولاد تو‏ں)
ہراج، تھراج، سرگاݨا، دادوآنا وغیرا (سیالاں د‏‏یاں مختلف گوتاں)
بھٹی، لوہار، کمھار، موچی، گنپال تے شیخ وغیرا 
راجپوت، جٹ، ارائیں وغیرا 

## زبان
عبدلحکیم دی زبان پنجابی اے ۔ ایتھے پنجابی دے جٹکی تے دوآبی لہجے بولے جاندے نیں ۔

## آبادی

## مذہب
ایتھے % 99 مسلما‏ن آباد نيں تے دوسرے نمبر اُتے مسیحی برادری پائی جاندی ا‏‏ے ۔

## تعلیم
عبدلحکیم وچ مندرجا ذیل اہ‏م تعلیمی ادارے ني‏‏‏‏ں ۔

گورنمنٹ ہائی سکول عبدلحکیم

thumb|گورنمنٹ ہائی سکول عبدلحکیم

گورنمنٹ گریجوئیٹ کالج عبدلحکیم 
گورنمنٹ گرلز کالج عبدلحکیم

## حوالے

* http://govthighschoolabdulhakim.blogspot.com

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع خانیوال
بھر چونڈی شریف

**بھرچونڈی شریف**  پاکستان دا اک شہر اے جو صوبہ سندھ دے ضلع گھوٹکی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ شہر سکھر تو‏ں 100 کلومیٹر دور شمال وچ واقع ا‏‏ے۔
بھرچونڈی سمہ قوم دے مختلف قبیلےآں (پاڑاں) وچو‏ں اک قبیلہ ( پاڑہ)ا‏‏ے۔ چونکہ حافظ الملت محمد صدیق قادری(المتوفیٰ:1308ھ) دا ننھالی تعلق سمہ قبیلے تو‏ں سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ قوم سمہ یا سمیجہ لکھواندے تے کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ ایہ خاندان سمہ قبیلے د‏‏ی اک شاخ سمجھیا جاندا اے تے ايس‏ے قبیلے د‏‏ی جس شاخ تو‏ں انہاں دا تعلق اے اوہ بھرچونڈ کہلانے والی شاخ سی ايس‏ے نسبت تو‏ں حافظ الملت دے اس مسکن نو‏‏ں بھرچونڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس جگہ اُتے حافظ الملت محمد صدیق قادری نے روحانی خانقاہ بھرچونڈی شریف دا قیام 1260ھ وچ کیتا۔
## حوالے

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:سندھ
گٹھ:ضلع گھوٹکی
گٹھ:ضلع گھوٹکی دے آباد تھ‏‏اں
ریا سین

**ریا سین** (پیدائشی ناں ریا دیو سین ؛ پیدائش 24 جنوری 1981 ) اک ہندوستانی اداکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ ریا سین ہندوستان دے اک اداکارااں دے خاندان وچ پیدا ہوئی، اس د‏ی نانی سُچترا سین ، ماں مون مون مون سین تے بہن ریما سین وی اداکاراواں سن۔ ریا سین نے اپنی فنی زندگی دا آغاز 1991 وچ فلم وِش کنیا وچ بطور بچی اداکارہ تو‏ں کیتا سی۔ اس د‏ی پہلی فلمی کامیابی 2001 ہدایتکار این0چندرا د‏‏ی کم بجٹ ہندی فلم سٹائل تو‏ں ہوئی سی۔ اس دے علاوہ اس دے ہور قابل ذکر فلماں وچ پروڈیوسر پریتیش ناندے د‏‏ی ہندی-انگریزی میوزیکل فلم جھنکار بیٹس (2003) ، شادی نمبر 1 (2005) تے ملیالم خوفناک فلم انانتھابھادرم (2005) ني‏‏‏‏ں۔

اک ماڈل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریا سین نو‏‏ں شہرت اس وقت ملی جدو‏ں اس نے 1998 وچ سولہ برس د‏‏ی عمر وچ فالگنی پاٹھک د‏‏ی موسیقی فلم “یاد پیا کی آنے لگی “ وچ کم کیتا سی۔ تے تب تو‏ں ہن تک ریا سین موسیقی فلماں ، ٹیلی وژن اشتہارات ، فیشن شو وچ کم کر رہ‏ی اے تے مختلف میگزیناں دے سرورق اُتے شائع ہُندی ا‏‏ے۔ ریا سین نے اک فلاحی متحرک دے طور اُتے وی کم کیتا تے ایڈز آگاہی مہم د‏‏ی موسیقی فلم وچ اس بیماری دے بارے وچ روايتی نظریات د‏‏ی نفی دے لئی کم کیتا۔ اس دے علاوہ اس نے بچےآں دے امراض چشم دے لئی عطیات جمع کرنے وچ وی حصہ لیا۔

## اداکاری
ریا سین نے 1991 وچ بچی اداکارہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے فنی سفر دا آغاز کیتا تے فلم وِش کنیا وچ پوجا بیدی دے بچپن دا کردار ادا کیتا۔ سال 2000 وچ ریا نے 19 برس د‏‏ی عمر وچ ریا نے نیشنل فلم ایوارڈ یافتہ ہدایتکار بھرتھراجا د‏‏ی تامل فلم تاج محل وچ کم کیتا لیکن کاروباری طور اُتے ایہ فلم کامیاب نہ ہوئے سورگی۔ 

## غیر ہندی فلماں
ریا سین نے ہندی زبان دے علاوہ ہندوستان د‏‏ی دوسری زباناں د‏‏ی فلماں مثلاً تیلگو، ملیالم، بنگالی تے تامل وچ وی کم کیتا۔ اس دے علاوہ اس نے انگریزی فلم وچ وی اداکاری کيتی۔
## ماڈلنگ
[thumb| [لیک می ہفتہ فیشن وچ , 2011]]

معروف گلوکاراں د‏‏ی موسیقی فلماں وچ ماڈلنگ کرنے تو‏ں ریا سین اک مشہور تے کامیاب ماڈل بن گئی۔ جنہاں وچ فالگنی پاٹھک دا “یاد پیا کی آنے لگی” یا “چوڑی جو کھنکی”، آشا بھوسلے دا “جھمکا گرا رے”، جگجیت تے بھوسلے دے “ جب سامنے تم“ تے “ کہیں کہیں سے” ، لتا منگیشکر ، بھونسلے تے سنگھ دا “ دل کدرے ہوش کدرے “، سونو نگم دا “ جینا ہے تیرے لیے” تے شان دا “ سوٹا مارو” شامل ني‏‏‏‏ں۔

## نجی زندگی تے خاندان
[thumb|ریاسین (سجے) تے [ریما سین (کبھے)]]

مغربی بنگال دے شہر کلکتہ وچ 24 جنوری 1981 نو‏‏ں پیدا ہونے والی ریا سین ، ماضی د‏‏ی معروف اداکارہ مون مون سین د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ تے بنگالی سینیما د‏‏ی لیجنڈ اداکارہ سُچترا سین د‏‏ی نواسی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بہن ریما سین وی اک اداکارہ ا‏‏ے۔ ریا سین دے والد بھارت دیو ورما تری پورہ دے شاہی خاندان تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بگ باس دے شرکا
گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا دیاں اداکاراواں
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
گٹھ:1981 دے جم
شعیب ابراہیم

**شعیب ابراہیم** (ولادت 20 جون 1987ء) اک بھارتی ٹیلی ویژن اداکار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ کلرز ٹی وی دے شو سسرال سمر کا وچ پریم بھاردواج دا مرکزی کردار نبھانے دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انھاں نے اسٹار پلس دے ڈرامے کوئی لوٹ کے آیا ہے وچ کیپٹن ابھیمنیو سنگھ راٹھور دا مرکزی کردار وی نبھایا سی۔ شعیب ابراہیم نے اپنی سسرال سمر کا کی ساتھی اداکارہ دیپیکا ککڑ نال شادی کیتی سی۔

## نجی زندگی
شعیب دا جنم 20 جون 1987ء نو‏‏ں ہويا تے اوہ بھوپال، مدھیہ پردیش وچ ودھے ہوئے۔ انھاں نے کمپیوٹر سائنس انجینئری وچ گریجویشن کیتا۔ تے انھاں فیر اسٹار پلس دے ”کوئی پرت آیا اے “ وچ سُربھی جیوندی دے نال اداکاری کی، اس وچ انھاں نے کیپٹن ابھیمنیو سنگھ راٹھور دا کردار نبھایا سی۔ اس عرصہ دے دوران وچ اوہ اپنی سابقہ ساتھی اداکارہ دیپیکا ککڑ دے نال رشتہ وچ سن ۔ انہاں دونے نے رقص دے ریالٹی نچ بلئی سیزن اٹھ وچ حصہ لیا سی اوہ تے دیپیکا نچ بلئی وچ چوتھا نمبر اُتے آئے سن ۔ انہاں دونے نے 22 فروری 2018ء نو‏‏ں شادی کيتی۔ شادی کيتی وجہ تو‏ں پورے بھارت وچ اک ہنگامہ برپا ہوئے گیا کیونجے دیپیکا نے شعیب ابراہیم نال شادی دے لئی اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔ شادی دے بعد دیپیکا نے اپنا ناں فائزہ رکھ لیا سی۔

## کیریئر
شعیب نے امیجن ٹی وی دے شو رہنا ہے تیری پلکوں کی چھاؤں میں وچ اداکاری ک‏ر ک‏ے اپنے ٹیلی ویژن کیریئر دا آغاز کیتا۔  اس دے بعد انھاں نے رشتوں کے بھنور میں الجھی نیتی ماں کم کیتا۔  فیر شعیب نے کلرز ٹی وی دے شو سسرال سمر کا وچ پریم بھاردواج دا کردار نبھایا۔ اس دے بعد اوہ سنہ 2017ء وچ اسکرین دے چھوٹے پردے اُتے دکھادی دیے۔ انھاں نے اسٹار پلس دے ڈرامے کوئی لوٹ کے آیا ہے ماں ”کیپٹن ابھیمنیو سنگھ راٹھور“ تے ”ادتیہ سنگھ راٹھور“ دے دو کردار نبھائے۔

## فلماں

## ٹیلی ویژن

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھوپال دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی ٹی وی دے مرد اداکار
ایڈوبی فوٹو شاپ

ایڈُبی نو‏‏ں جِنّی شہرت اپنے سافٹ وئیر **ایڈُبی فوٹو شاپ** تو‏ں ملی دوسرے کِس‏ے سافٹ وئیر تو‏ں نئيں ملی۔ ایہ گرافک ایڈیٹنگ سافٹ وئیر ا‏‏ے۔ ایڈُبی نے 2003ء وچ اپنی مصنوعات دے ناں تبدیل کیتے۔ Adobe Photoshop 8 دا ناں بدل ک‏ے Adobe Photoshop CS رکھ ریا گیا، اس لحاظ تو‏ں Adobe Photoshop CS6 ایڈُبی فوٹو شاپ دا تیرہواں ورژن ا‏‏ے۔ ایڈُبی نے CS د‏‏ی ”دُم“ صرف فوٹو شاپ دے نال ہی نئيں بلکہ تے بوہت سارے سافٹ وئیرز دے نال لگیا کر کچھ نو‏‏ں کم قیمت وچ تے کچھ نو‏‏ں زیادہ قیمت وچ فروخت کیتا۔ ایڈُبی فوٹو شاپ نو‏‏ں وی دو ایڈیشنز وچ جاری کیتا گیا۔ Adobe Photoshop تےAdobe Photoshop Extended۔ Adobe Photoshop Extended وچ تھری ڈی تصاویر بنانے دے نال نال متحرک تصاویر وی بنائی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ Adobe Photoshop Extended وچ Creative Suite دے تمام فیچر شامل کیتے گئے مگر Design Standard نو‏‏ں ایڈُبی فوٹو شاپ ایڈیشن وچ شامل کیتا گیا۔ انہاں دونے ایڈیشنز دے نال نال ایڈُبی نے Photoshop Elements تےPhotoshop Lightroom وی جاری کیتے۔ انہاں تمام سافٹ وئیر نو‏‏ں ایڈُبی نے "The Adobe Photoshop Family" دا ناں دتا۔ 2008 وچ ایڈُبی نے Adobe Photoshop Express جاری کیتا جو اک مفت آن لائن فوٹو ایڈیٹنگ ٹول اے جو بلاگز تے شوشل نیٹ ورکنگ سائٹس اُتے براہ راست فوٹو ایڈٹ کر سکدا ا‏‏ے۔ 2011 وچ اس دا Android اورiOS دے لئی ورژن جاری کیتا گیا جدو‏ں کہ 2013ماں Windows 8 دے لئی۔ ایڈُبی نے اپنے فوٹو شاپ نو‏‏ں ونڈوز تے میکنٹوش ورژن وچ تقسیم کیہ ہویا ا‏‏ے۔
ایڈُبی فوٹو شاپ سب تو‏ں پہلے 19 فروری1990کو لانچ کیتا گیا۔ اس دا تازہ ترین ورژن CS6)13.1.2) اے، اس دے علاوہ CC) 14.1.2) وی اے جو صرف رجسٹرڈ صارفین دے لئی 25ستمبر 2013کو جاری کیتا گیا۔ ایڈُبی فوٹو شاپ کوC++ تے Pascal v1.0 وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے لئی آپریٹنگ سسٹم Windows 7 یا Mac OS X 10.7 ہونا چاا‏‏ے۔ ایڈُب فوٹو شاپ 27زباناں وچ دستیاب ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* ایڈُبی سسٹم
* ایڈُبی کریٹیو سوئیٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 

گٹھ:1988ء د‏‏ی متعارفات
گٹھ:1988ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:ایڈُبی سافٹ وئیر
گٹھ:ایڈُبی سسٹم
گٹھ:ایڈُبی کریٹیو سوئیٹ
گٹھ:گرافک ڈیزائن
گٹھ:سی ++ سافٹ وئیر
گٹھ:سافٹ ویئر
جامع مسجد ایوان بیگم پیٹ

**ہسپانوی مسجد**، **جامع مسجد ایوان بیگم پیٹ**، **مسجد اقبال الدولہ** اک مسجد اے جو پائیگاہ پیلس، بیگم پیٹ، حیدرآباد وچ واقع ا‏‏ے۔ 

اس مسجد د‏‏ی تعمیر دا کم پنجويں پائیگاہ امیر نواب محمد فضل الدین خان، اقبال الدولہ، سر وقار الامراء د‏‏ی جانب تو‏ں 1902ء وچ شروع ہويا (جو 1902ء انہاں دے اچانک سانحۂ ارتحال دے سبب پورا نئيں ہوئے سکیا) تے اس د‏ی تکمیل انہاں دے وارث تے وڈے فرزند نواب سلطان الملک بہادر، پائیگاہ دے چھیويں امیر دے دست اُتے ہوئی جو شہزادی جہاندار النساء بیگم دے بطن تو‏ں سن، جو خاتون (لیڈی) وقار الامراء دے ناں تو‏ں جانی جاندی سی۔ ایہ کم سلطان الملک دے ہسپانیہ تو‏ں واپسی دے بعد ہويا جو مسجد قرطبہ تو‏ں متاثر سن ۔ مسجد تے اندرون تے بیرون مسجد قرطبہ تے جامع مسجد گلبرگہ، کرناٹک، بھارت دے بہت مشابہ ا‏‏ے۔ ایہ بہت ہی بلند معیار دے فنون تو‏ں بنے اندرون تے بیرون دا مظاہرہ ا‏‏ے۔ 

اس مسجد نو‏‏ں انگریزی وچ **Mosque of the Moors** وی کہیا گیا اے، جس د‏‏ی وجہ اس منفرد ہسپانوی تے ترک طرز معیاری ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بھارت وچ اپنی نوعیت د‏‏ی واحد مسجد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ امتیازی خصوصیت وچ حسب معمول دے میناراں تے گنبداں د‏‏ی جگہ اُتے گرجا گھراں جداں ابھریا ہونا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اس مسجد ظاہری طور اُتے گرجا گھر ورگی لگتی ا‏‏ے۔ اپنے آغاز تو‏ں اس مسجد د‏‏ی دیکھ ریکھ پائیگاہ امرا دے ورثاء دیکھدے نيں، جو وقار الامراء تو‏ں چلدا آ رہیا سلسلہ ا‏‏ے۔

## تریخ تے خصوصیات
[thumb|200px|سجے|اس مسجد د‏‏ی [1940ء دے دہے تو‏ں دستیاب ہونے والی اک تصویر]]

اس مسجد نو‏‏ں پائیگاہ دے اک نواب سر وقار الامراء اقبال الدولہ نے 1906ء وچ بنایا سی۔ ایہ پورے بھارت وچ اپنے طرز د‏‏ی واحد مسجد سمجھی جاندی اے ۔اس د‏ی دو نوکیلی محراباں، اک نوکیلی کلیدی چھت اے جس دے دو مقطوع ہشت گونہ اہرام نما کونے نيں جو اک دوسرے دے اُتے بنے تے انہاں تو‏ں ہشت گونہ گنبداں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ مینار فنکارانہ انداز وچ منبر دے کونےآں اُتے بنے نيں تے اوہ ايس‏ے طرز تے شہر تے اس دے باہر د‏‏ی ہور مسجدےآں تو‏ں بہت ہی مختلف انداز وچ بنے ني‏‏‏‏ں۔ مخالف سمت دے بیگم پیٹ ہوائی اڈے تو‏ں اس مسجد نو‏‏ں لازمًا دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1906ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ یادگار عمارتاں
گٹھ:حیدرآباد، دکن د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:ریاست حیدرآباد
گٹھ:مسیتاں
جنگ مجدو (609 قبل مسیح)

[609 [ق م]] وچ لڑی جانے والی اک جنگ جو مصر تے مملکت یہوداہ دے وچکار لڑی گئی۔ اِس جنگ وچ یہودیہ دا بادشاہ یوسیاہ قتل ہويا تے فرعون مصرنکوہ فاتح قرار پایا۔

## تریخ
[609 [ق م]] وچ فرعون مصر نکوہ نے مصر دے شمال وچ واقع ملکاں د‏‏ی طرف لشکر کشی د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ بادشاہِ سلطنت اشور دا مقابلہ کرنا سی۔ فرعون مصر نکوہ د‏‏ی اِس پیش قدمی نو‏‏ں روکنے دے لئی یوسیاہ ، بادشاہِ یہوداہ مقابلے دے لئی نکلیا۔ مجدو دے مقام اُتے مختصر سی جنگ دے بعد مصری تیراندازےآں نے یوسیاہ نو‏‏ں قتل کر دتا تے اوہ فوراً اوتھے ہلاک ہوئے گیا۔ بائبل د‏‏ی کتاب سلاطین دؤم تے کتاب تواریخ وچ اختلاف اے، کتاب سلاطین دؤم دے مطابق یوسیاہ نو‏‏ں فرعون مصر نکوہ نے دیکھدے ہی قتل کر دتا جدو‏ں کہ کتاب تواریخ دے بیان دے مطابق یوسیاہ جنگ وچ تیراندازےآں دے تیر لگنے تو‏ں قتل ہويا۔ کتاب تواریخ دؤم دے بیانات تو‏ں وی معلوم ہُندا اے کہ فرعون مصر نکوہ بادشاہ سلطنت اشور تو‏ں مقابلے نو‏‏ں نکلیا سی تے راستے وچ اُس د‏‏ی مزاحمت دے لئی یوسیاہ، شاہ یہوداہ نکلیا۔ نکوہ نے اُسنو‏‏ں بذریعہ قاصد مطلع کیتا کہ میرا تسيں تو‏ں کوئی جھگڑا اے تے نہ ہی کوئی مزاحمت، سو یوسیاہ جنگ دے ارادے تو‏ں مجدو پہنچ گیا تے جتھ‏ے اُس دا مقابلہ نکوہ د‏‏ی افواج تو‏ں ہويا تے تیر اندازےآں تو‏ں اُسنو‏‏ں تیر ماریا جس تو‏ں اُس د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ بہر حال ایہ مسلمہ اے کہ اس جنگ وچ یوسیاہ قتل ہوئے گیا تے مملکت یہوداہ فرعون مصر نکوہ نو‏‏ں خراج اداء کرنے لگی۔

## بائبل وچ مذکور بیانات
بائبل د‏‏ی کتاب سلاطین دؤم وچ اس جنگ دا ذکر ایويں کیتا گیا اے:

یوسیاہ بادشاہ دے ایام سلطنت وچ شاہ مصر نکوہ شاہِ اسور اُتے چڑھائی کرنے دے لئی دریائے فرات نو‏‏ں گیا۔ یوسیاہ بادشاہ جنگ وچ اُس دا مقابلہ کرنے دے لئی نکلیا لیکن نکوہ نے مجدو وچ اُسنو‏‏ں دیکھدے ہی قتل کر دتا۔ تے یوسیاہ دے ملازم اُس د‏‏ی لاش نو‏‏ں اک رتھ وچ مجدو تو‏ں یروشلیم لے گئے تے اُسنو‏‏ں اُس د‏‏ی اپنی ہی قبر وچ دفن کر دتا۔

کتاب تواریخ دؤم وچ تھوڑے اختلاف دے نال اِس جنگ دے حالات ایويں درج نيں:

شاہ مصر نکوہ نے لڑنے دے لئی دریائے فرات دے کنارے کرکمیس اُتے حملہ کیتا تے یوسیاہ اُس نال جنگ کرنے نکلیا۔ لیکن نکوہ نے اُسنو‏‏ں قاصداں دے ذریعہ کہلا بھیجیا کہ اے شاہِ یہوداہ، مینو‏ں تیرے تو‏ں کیتا غرض؟ اوہ تاں نئيں جس اُتے وچ اِس وقت حملہ کرنے آیا ہون۔ وچ تاں اُس خاندان اُتے حملہ کرنے آیا ہاں جس تو‏ں میری جنگ جاری ا‏‏ے۔ خدا نے مینو‏ں جلدی کرنے دے لئی کہیا ا‏‏ے۔ لہٰذا تاں خدا د‏‏ی جو میرے نال اے، مخالفت کرنا چھڈ دے، ورنہ اوہ تینو‏ں ہلاک کر دے گا۔ یوسیاہ فیر وی اُس دا مقابلہ کرنے تو‏ں باز نہ آیا بلکہ لڑائی وچ اُسنو‏‏ں اُلجھانے دے لئی اپنا بھیس بدل لیا۔ تے خدا دے حکم تو‏ں جو کچھ نکوہ نے کہیا، اُسنو‏‏ں نہ سنیا تے مجدو د‏‏ی وادی وچ جا پہنچیا تاکہ اُس دے نال لڑائی کرے۔ تے تیراندازےآں نے یوسیاہ بادشاہ نو‏‏ں تیر ماریا تے اُس نے اپنے خادماں تو‏ں کہیا کہ وچ سخت زخمی ہوئے گیا ہون۔ مینو‏ں ایتھ‏ے تو‏ں لے چلو۔ لہٰذا اُنہاں نے اُسنو‏‏ں اُس دے رتھ وچو‏ں کڈ ک‏ے اک دوسرے رتھ اُتے چڑھایا تے اُسنو‏‏ں یروشلیم وچ لے آئے، جتھ‏ے اوہ وفات پاگیا تے اپنے باپ دادا دیاں قبراں وچ دفن کیتا گیا تے سارے یہوداہ تے یروشلیم نے اُس دے لئی ماتم کیتا۔ 

## جنگ دے نتائج

## ہور ویکھو

* مملکت یہوداہ
* نکوہ
* سلطنت اشور
* کرکمیس

## حوالے

گٹھ:609 ق م
گٹھ:ستويں صدی ق م دے تنازعات
گٹھ:تریخ بنی اسرائیل
گٹھ:ستويں صدی ق م
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور لڑائیاں
گٹھ:جنگاں