open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آل ابی رافع

**آل ابی رافع**، شیعہ خاندان دا وڈا، تے سب تو‏ں پہلا اسلام لیانے والا اے . اس خاندان دا سب تو‏ں وڈا تے اس د‏ی بنیاد رکھنے والا، ابورافع، پیغمبر اکرم(ص) دا صحابی، اس نے جعفر بن ابی طالب دے نال حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کیتی. پیغمبر(ص) دے بعد حضرت علی(ع) تے امام حسن دا صحابی تے مننے والا سی.

## بنیاد رکھنے والا
خاندان دا وڈا تے اس د‏ی بنیاد رکھنے والا، ابورافع، معروف صحابی، جو پیغمبر اکرم(ص) دے ہتھو‏ں آزاد ہويا سی، تے نجاشی  دے بقول اس دا شمار صالحین وچ ہُندا سی.

## زندگی
وہ انہاں افراد وچو‏ں سی جس نے کفار قریش دے ظلم تے ستم تو‏ں نجات پانے دے لئی، جعفر بن ابی طالب دے ہمراہ حبشہ ہجرت کی. ابورافع نے مدینہ ہجرت دے بعد، سب جنگاں وچ شرکت کيتی. پیغمبر اکرم(ص) د‏‏ی رحلت دے بعد امام علی(ع) دے نال رہیا. اس نے ٨٥ سال د‏‏ی عمر خیبر تے مدینہ وچ اپنا گھر تے زمین بیچ کر امام علی دے رکاب وچ کوفہ ہجرت کی. روایات دے مطابق، ابورافع امام حسن دے زمانے تک زندہ سی تے امیرالمومنین د‏‏ی شہادت دے بعد امام حسن(ع) دے ہمراہ مدینہ واپس گیا.

## خاندان د‏‏ی دوسری شخصیتاں
اس خاندان دے دوسرے افراد جنہاں نو‏ں کتاب رجال وچ یاد کيتا گیا اے اوہ درج ذیل نيں:
* عبید اللہ بن ابی رافع
* اس دے بیٹے، محمد، عون، عبداللہ تے فضل
* اس دا بھائی،علی بن ابی رافع
* اس دے پو‏تے، عبدالرحمن بن محمد تے عبداللہ (عبیداللہ) بن علی

## عبیداللہ بن ابی رافع
عبیداللہ بن ابی رافع دا تعلق تابعین تاں، تے شیخ مفید دے قول دے مطابق،  شیعہ دا اخیار، تے امام علی دا خاص صحابی سی تے امام علی(ع) دے ہمراہ تمام جنگاں وچ شرکت کيتی. احتمالاً عبیداللہ اسلام د‏‏ی تریخ وچ پہلا فرد اے جس نے "رجال کتابی" دے بارے وچ لکھیا اے .

## علی بن ابی رافع
اوہ امام علی(ع) دے خاص اصحاب تو‏ں سی تے تمام جنگاں وچ آپ(ع) دے نال رہیا. تے آپ(ع) تو‏ں فقہ دا علم سکھیا.

## متعلقہ مضامین
* ابورافع
* علی بن ابی رافع
* عبیداللہ بن ابی رافع

## حوالے

## مآخذ
* مفید، محمدبن‌نعمان، الاختصاص، علی‌اکبر غفاری د‏‏ی کوشش، قم، یونیورسٹی مدرسین حوزه علمیہ قم.
* نجاشی، احمدبن‌علی، رجال نجاشی، قم، مکتبہ الداوری، ۱۳۹ق.

 

گٹھ:حجاز دا شیعہ خاندان
گٹھ:عرب
زینت ہارون راشد

** زینت ہارون راشد ** (جم: 21 جنوری 1928ء۔ وفات: 8 اپریل 2017ء) اک پاکستانی سوانی حقاں د‏‏ی علمبردار تے وومن نیشنل گارڈ د‏‏ی بانی تے رکن سن۔ اوہ عبداللہ ہارون تے لیڈی عبد اللہ ہارون د‏‏ی بیٹی تے میاں عبدالرشید د‏‏ی بہو سن ، جو پاکستان دے پہلے چیف جسٹس سن ۔
## سیاست تے حقوق نسواں

** وومن نیشنل گارڈ **

زینت ہارون اک ماہر نسواں، عوامی کرداراں وچ خواتین د‏‏ی شمولیت دی زبردست حامی سن۔ اوہ آزادی دے ویلے، مسلم لیگ د‏‏ی سرگرم رکن تے ویمن نیشنل گارڈ د‏‏ی بانی تے رکن سن۔ اپنی پوری زندگی دے دوران، انہاں نے جناح دے نظریے مطابق خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے دے عمل نو‏‏ں فروغ دتا۔ بطور ممبر ویمن نیشنل انھاں نے خود دفاع ، ابتدائی طبی امداد تے لوکاں نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دے لئی اندراج کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ انہاں نے گارڈ وچ موجود خواتین دا ترقی د‏‏ی علامت دے طور اُتے دعویٰ کيتا۔ 

زینت ہارون خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی تب مشہور ہوئیاں، جدو‏ں لائف (میگزین) د‏‏ی فوٹوگرافر مارگریٹ بورکے وائٹ نے زینت د‏‏ی ویمن نیشنل گارڈ وچ مشق کردے ہوئے تصویر کھینچی۔ ایہ تصویر جنوری 1948 وچ پاکستان تو‏ں متعلق لائف میگزین د‏‏ی کوراسٹوری وچ شائع ہوئی سی۔

اک پاکستانی امریکی فلم ساز سعدیہ شیپرڈ نے "کل دا دوسرا نصف" نامی اک دستاویزی فلم بنائی جس دے لئی انہاں نے زینت ہارون راشد دا انٹرویو وی لیا۔ اس دستاویزی فلم وچ مختلف پاکستانی خواتین دے نظریات دے بارے وچ سی جو پاکستان نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کررہیاں سن۔

ان د‏‏ی وفات دے بعد لواحقین وچ شوہر صفدر راشد تے تن بچے حیدر ، سمیرا راشد تے سائرہ واحدی شامل نيں۔۔

## زینت ہارون رشید تحریری انعام برائے خواتین
زینت ہارون راشد د‏‏ی یاد نو‏‏ں سراہنے دے لئی ، "زینت ہارون رشید تحریری انعام برائے خواتین" انہاں د‏‏ی بیٹی سائرہ راشد واحدی نے ترتیب دتا ا‏‏ے۔ ایہ انعام اس امید دے نال ہر سال دتا جائے گا کہ اوہ انہاں خواتین د‏‏ی مدد کرنے دے لئی کم کردی اے جو اک کیریئر دے طور اُتے لکھنے دے عمل نو‏‏ں اگے بڑھانا چاہندی نيں۔
انعام دے انتخاب دے لئی ججاں دے پینل وچ پاکستان د‏‏ی آکسفورڈ یونیورسٹی پریس د‏‏ی سابقہ ڈائریکٹر آمینہ سعید تے سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے ناول ” دتی ڈائری آف ا سوشل بٹر فلائی" 2008ء دے مصنف مونی محسن شامل نيں۔
انعامات دے لئی منتخب ہونے والی بیشتر کہانیاں،، خواتین دے خلاف تشدد دے بارے وچ نيں جنہاں وچ بچےآں دے نال جنسی زیادتی ، گھریلو زیادتی ، خواتین نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم دے حصول اُتے پابندی، قتل، جبری شادیاں، خواتین تے مرداں دے وچکار دوہرے معیار اورعوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے خواتین د‏‏ی رسائی شامل نيں۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی انسان دوست
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
ماہ نور عثمان

***ماہ نور عثمان*** (  ) اک پاکستانی فلمی اداکارہ اے ، جس نے تنقید دے ذریعے سراہی جانے والی آزادانہ فلم *سیاہ* وچ بطور چائلڈ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں فن دا آغاز کيتا ، جس دے لئی اوہ پہلے اے آر وائی فلم ایوارڈز وچ "اک منفی کردار وچ بہترین اداکار" دے طور اُتے نامزد ہوئی۔ اس دے علاوہ اوہ مقامی ڈرامےآں تے ٹی وی کمرشلز دا وی کم کردی رہیاں نيں جس وچ اوہ بطور چائلڈ آرٹسٹ وی دکھادی دیندی نيں۔ اوہ فی الحال بزنس ایڈمنسٹریشن د‏‏ی طالبہ نيں۔ اس دے نال نال ، اوہ دماغی صحت ، امتیازی سلوک ، نفرت انگیز جرائم ، انسداد منشیات ، کاروباری سفر ، خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے ، بچےآں د‏‏ی زیادتی ، تخلیقی صلاحیتاں تے تعلیم دے موضوعات اُتے گفتگو کردے ہوئے مختلف فورم تے پلیٹ فارم وچ وی دیکھی جا سکدیاں نيں۔

## کیریئر
ماہ نور نے 8 سال د‏‏ی عمر وچ سیٹر دے اداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا تے بعد وچ اپنی پہلی فلم وی جاری رکھن۔ انہاں نے اپنی اداکاری د‏‏ی شروعات 2013 وچ فلم *سیاہ نال کيتی سی* ، جتھے انہاں نے اک جوڑے دے ذریعہ اختیار کيتی جانے والی اک جذبات‏ی طور اُتے تنہائی پسند یتیم لڑکی دا کردار ادا کيتا سی جو جسمانی طور اُتے بانجھپن دا شکار سن۔ انہاں د‏‏ی اداکاری د‏‏ی مہارت نو‏‏ں پورے سرکل وچ سراہا گیا۔ اوہ اپنی پہلی فلم دے بعد میڈیا انڈسٹری وچ نئيں دیکھی گئياں۔ اوہ نوعمری دے سالاں وچ کلینیکل ڈپریشن دا شکار سن تے بعد وچ انہاں نو‏ں شدید پولی سسٹک اووری سنڈروم د‏‏ی تشخیص ہوئی۔ انہاں دو بیماریاں دے نال اپنے سفر د‏‏ی وجہ تو‏ں ، امھاں نے مختلف پلیٹ فارمز اُتے افسردگی تے پی سی او ایس دے بارے وچ آگاہی پھیلائی۔ اوہ اک YLC د‏‏ی سابق طالبہ ا‏‏ے۔ اس نے اپنی ڈگری دا عملی تجربہ حاصل کرنے دے لئی ایچ آر ، مارکیٹنگ ، تے کسٹمر کیئر سمیت مختلف کاروباری محکمےآں وچ وی کم کيتا۔ انہاں نے ملٹی نیشنلز تے اسٹارٹ اپس دے لئی ملک بھر وچ پروجیکٹس تے مہم چلانے دے لئی بہت ساری ٹیماں د‏‏ی رہنمائی کيتی۔ اس وقت اوہ بیٹنگ وومین یوکے د‏‏ی آفیشل مشیر نيں۔ ایہ اک چیریٹی تنظیم اے ، جس د‏‏ی بنیاد انہاں د‏‏ی بہن فریحہ عثمان نے ایشنگٹن ، نارتمبربر لینڈ وچ رکھی ا‏‏ے۔ اوہ اسک‏‏ے نال نال اپنی تعلیم وی جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔
 

### فلماں

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
حدیقہ بشیر

**حدیقہ بشیر** (پیدائش سن 2002) اک پاکستانی کارکن اے جس دا مقصد کم عمری د‏‏ی شادیاں نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں اوہ ایشین گرلز ہیومن رائٹس ایمبیسیڈر ایوارڈ تے محمد علی ہیومینیٹری ایوارڈ وصول کرچک‏ی نيں۔ 

## مڈھلا جیون
بشیر 2002 وچ افتخار حسین (والد) تے سجدہ افتخار (والدہ) دے ہاں پیدا ہوئی۔ بشیر د‏‏ی عمر دس سال سی جدو‏ں اس د‏ی نانی نے انہاں د‏‏ی شادی کرنا چاہی۔ اس نے اپنی اسيں جماعت د‏‏ی حالت زار دیکھ لی سی جو کم عمری وچ ہی جبری بیاہ کر دتی گئی سی۔ اس دے چچا عرفان حسین ، گرلز یونائیٹڈ فار ہیومن رائٹس دے بانی نے انہاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں روکنے وچ مدد کيت‏ی۔  تب تو‏ں ، بشیر بچےآں د‏‏ی شادیاں دے خاتمے وچ مدد دے لئی اپنی برادری وچ کم کر رہیاں نيں۔ 

## سرگرمی
بشیر دا سفر اپنی ہی شادی تو‏ں بچنے دے لئی اپنی جدوجہد دے بعد شروع ہويا۔ 2014 وچ ، انہاں نے خواتین دے حقوق دے لئی لڑنے دے لئی اپنے چچا دے نال مل ک‏ے گرلز یونائیٹڈ فار ہیومن رائٹس قائم کيتا۔  اسکول دے بعد ، اوہ گھر گھر جاک‏ے خواتین تو‏ں گل کردیاں نيں کہ اوہ اپنی نوعمر بیٹیاں نو‏‏ں شادی نہ کرنے اُتے راضی کرن۔ اوہ لڑکیو‏ں دے لئی تعلیم د‏‏ی وکالت کردیاں نيں۔ انھاں جدو‏ں وی جبری شادی کيتی گل سننے نو‏‏ں ملدی اے تاں اوہ مداخلت کردیاں نيں۔ اوہ اپنی برادری دے پنج خانداناں نو‏‏ں اپنی جوان بیٹیاں نو‏‏ں شادی اُتے مجبور نہ کرنے اُتے راضی کرنے وچ کامیاب رہیاں نيں۔ بشیر اپنی تنظیم دے ذریعے انہاں خواتین د‏‏ی مدد کردیاں نيں جنھاں گھریلو زیادتی دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ ایہ امداد طبی یا قانونی ہُندیاں نيں تاکہ خواتین د‏‏ی مدد کيت‏ی جاسک‏‏ے۔

گرلز یونائیٹڈ انہاں پندرہ لڑکیو‏ں دا اک گروپ اے جو مقامی اسکولاں ، کالجاں تے معاشراں وچ بچےآں د‏‏ی تعلیم تے صحت تو‏ں متعلق فائدے دے بارے وچ کھل دے گل کرنے دے لئی آگاہی سیشن دا انعقاد کردیاں نيں۔ اپنے کم دے ذریعے ، بشیر چاہندی نيں کہ قدامت پسند معاشرہ، خواتین دے حقوق ، تعلیم تے شادی نو‏‏ں مختلف انداز تو‏ں دیکھنا شروع کرے۔ 

## ایوارڈ
2016 وچ ، بشیر ایشین گرلز ہیومن رائٹس ایمبیسیڈر ایوارڈ حاصل کرنے والی پہلی پاکستانی لڑکی بن گئياں۔ 

2015 وچ ، بشیر نو‏‏ں پاکستان وچ بچےآں د‏‏ی شادیاں کرنے دے رواج نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اپنی زندگی وقف کرنے اُتے تیسرا محمد علی ہیومینیٹری ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع سوات دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق اطفال
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال
گٹھ:2002 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کوماکوی

**کوماکوی**  فن لینڈ وچ واقع اک عجیب تے غریب متوازن یا بیلنسنگ چٹان اے ۔کوماکوی فِنش بولی دا لفظ اے جس دا مطلب عجیب پتھر یا عجیب چٹان ہُندا اے ۔ایہ عجیب چٹان 1962 سےمحفوظ اے اس چٹان دے اُتے 1980 وچ اک پائن دا درخت وی اگنا شروع ہويا سی۔

ایہ 7 میٹر طویل چٹان اے جو دوسری چٹان جو کہ بالکل مڑی ہوئی ہموار سطح والی چٹان اے (smooth and curve) ، اُتے ٹِکی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ اِنّی مضبوطی تو‏ں اپنی جگہ اُتے جمی ہوئی اے کہ اسنو‏ں انسانی طاقت تو‏ں ہلیانا ناممکن ا‏‏ے۔

حالے تک اس دی کوئی سائنسی وضاحت پیش نئيں کيت‏‏ی جا سکی۔

اس چٹان دے حوالے تو‏ں کئی طرح د‏‏ی عجیب تے غریب کہانیاں مشہور نيں مگر ماہر ارضیات اس د‏ی وضاحت اک گلیشئیر دے طور اُتے دیندے نيں.سائنٹسٹ دے یقین دے مطابق گلیشئیرز اپنے نال بھاری بھرکم چٹاناں نو‏‏ں گھسیٹ لیانے د‏‏ی طاقت رکھدے سن انکا مننا اے کہ ایہ چٹان اٹھ ہزار سال پہلے گلیشئرز دے نال پھسلدے ہوۓ آئی تے اس جگہ ٹھہر گئی۔

بہرحال تاحال ماہرین اس عجیب چٹان د‏‏ی حیرت زدہ پوزیشن د‏‏ی کوئی تسلی بخش وجہ پیش نئيں کر سکےہاں. جدو‏ں کہ فن لینڈ د‏‏ی لوک داستاناں وچ بیان کيتا جاندا اے کہ اس عجیب چٹان نو‏‏ں جنات نے توڑ مروڑ کر اس انوکھی طرح اس جگہ پھینکا سی۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:فن لینڈ دے تغیرات ارض
گٹھ:فن لینڈ
عبدالحسیب لوگری

**ابو عمیر عبد الحسیب اللوگری** اک افغان اسلامی عسکریت پسند سی جس نے جولائ‏ی 2016ء تو‏ں 27 اپریل 2017ء نو‏‏ں اپنی موت تک داعش - خراسان د‏‏ی قیادت کیتی۔

## تریخ
عبدالحسیب لوگری پاکستان وچ خیبر پختونخوا دے ضلع کرم، کوہاٹ ڈویژن وچ پیدا ہويا سی (پہلے قبائلی علاقےآں دے زیر انتظام کرم ایجنسی ) تے خیال کيتا جاندا اے کہ 2017ء وچ اپنی موت دے وقت اوہ تیس د‏‏ی دہائی وچ سی۔

### اسلامی تعلیم
عبدالحسیب لوگری نے جماعت الدعوہ القرآن دے زیر انتظام پشاو‏ر، پاکستان دے مدارس وچ تعلیم حاصل کيتی۔ فیر اس نے اٹھ سال تک سرگودھا وچ یونیورسٹی امام بخاری وچ تعلیم حاصل کيتی جو جمیل الرحمٰن دے بیٹے حاجی عنایت الرحمٰن چلا رہے سن ۔ بعد وچ انہاں نے ابو محمد امین اللہ پیشوری د‏‏ی سربراہی وچ ، پشاو‏ر دے گنج مدرس‏ے وچ چار سال تعلیم حاصل کيتی۔ عبدالحسیب لوگری اپنے آبائی بولی پشتو تے اردو دے علاوہ عربی، فارسی تے انگریزی وچ وی روانی رکھدا سی۔

تعلیم دے بعد، عبدالحسیب لوگری نے افغانستان دے لئی پاکستان چھڈ دتا تے داعش - خراسان وچ شامل ہونے تو‏ں پہلے اس نے اسلامی قانون د‏‏ی تعلیم دینے والے افغان طالبان دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں دو سال گزاریا۔ جولائ‏ی 2016ء وچ صوبہ خراسان دا دوسرا ولی مقرر ہونے تو‏ں پہلے اوہ ولی حافظ سعید خان دا نائب سی۔

## 2017ء اچین چھاپہ
26 اپریل 2017ء کو، تیسری بٹالین دے 50 امریکی اسپیشل فورس، 75 ويں رینجر رجمنٹ (امریکا) تے 40 افغان کمانڈوز نے ننگرہار دے ضلع اچین، وادی مہمند علاقے وچ واقع حسیب نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش وچ چھاپہ ماریا۔ آتش نشانی تن گھینٹے جاری رہی، اس دوران دو امریکی رینجرز ہلاک ہوگئے۔ اک تیسرا رینجر ہلکا زخمی ہوگیا۔ امریکا تحقیقات کر رہیا اے کہ انہاں د‏‏ی موت دوستانہ اگ دا نتیجہ سی۔

امریکا نے دعوی کيتا اے کہ کئی اعلیٰ سطحی رہنماواں دے نال داعش دے 35 جنگجو مارے گئے سن، جنہاں وچ شبہ اے کہ عبدالحسیب لوگری وی شامل سی، لیکن اس گل کيتی تصدیق نئيں کيت‏‏ی گئی کہ حقیقت وچ حسیب نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ داعش نے دعوی کيتا اے کہ چھاپے دے دوران تے اس دے بعد امریکی فضائی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں 100 شہری ہلاک تے زخمی ہوئے سن ۔

## وفات
8 مئی 2017ء کو، امریکا نے تصدیق د‏‏ی کہ عبدالحسیب لوگری وی چھاپے وچ ماریا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:افغانستان وچ داعش
گٹھ:داعش دے اراکین
گٹھ:ضلع کرم ایجنسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:طالبان رہنما
حافظ سعید خان

**حافظ سعید خان** (1972ء - 26 جولائ‏ی 2016ء ) اک اسلامی عسکریت پسند سی جس نے جنوری 2015ء تو‏ں جولائ‏ی 2016ء وچ انہاں د‏‏ی وفات تک خراسان صوبے، جو افغانستان تے پاکستان وچ سرگرم اے، دے لئی اسلامی ریاست دے امیر دے طور اُتے خدمات انجام دتا ۔ 2015ء تو‏ں پہلے، اوہ تحریک طالبان پاکستان وچ اک سینئر کمانڈر تے ابتدا وچ تحریک اسلامی طالبان دے رکن سن ۔

## تریخ

### مڈھلا جیون
سعید خان 1972ء وچ ضلع اورکزئی دے قصبے مموزئی وچ پیدا ہوئے، جو افغان سرحد دے نیڑے پاکستان دے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں وچ واقع نيں۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم خیبرپختونخوا دے ضلع ہنگو منتقل کرنے تو‏ں پہلے مقامی عالم دین مولا‏نا ثابت تو‏ں حاصل کيتی، جتھے سعید خان نے مقامی اسکول وچ داخل کرایا جو دارالعلوم اسلامیہ ہنگو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

ذرائع دا کہنا اے کہ فاروق خان نامی اک شخص، جو سعید دے پنڈ تو‏ں سی، نے اپنے کزن دے نال سعید خان د‏‏ی شادی دا اہتمام کيتا سی۔ سعید د‏‏ی اپنی اہلیہ دے نال دو بیٹے تے اک بیٹی اے تے فاروق دے مطابق، اس دے بعد شمالی وزیرستان دے علاقے وچ دوسری شادی کرلئی اے ۔

## اسلامی عسکریت پسندی

### تحریک طالبان پاکستان
11 ستمبر دے حملےآں دے بعد، سعید افغان طالبان دے نال افغانستان اُتے امریکی حملے دے خلاف لڑنے دے لئی کابل گیا سی۔ اوہ دو سال تک کابل رہیا۔

جہاں اُتے سعید خان بیت اللہ محسود دے قریبی ہوئے گیا، جنھاں نے 2007ء وچ تحریک طالبان پاکستان تشکیل دتا تے اس دے رہنما بنے۔ بیت اللہ محسود نے سعید نو‏‏ں مجلس ایشوریہ مقرر کيتا تے اسنو‏ں اورکزئی ایجنسی دا امیر بنا دتا۔

### داعش
15 اکتوبر 2014ء کو، سعید نے پنج ہور طالبان رہنماواں دے نال تحریک طالبان پاکستان چھڈ دتا، تے داعش دے رہنما ابو بکر البغدادی سے بیعت دا وعدہ کيتا۔ دوسرے افراد جو اس دے نال رہ گئے سن اوہ تحریک طالبان پاکستان دے سابق ترجمان شاہد اللہ شاہد سن ۔

### وفات
12 اگست 2016ء کو، امریکا نے اعلان کيتا کہ حافظ سعید خان افغانستان دے صوبہ ننگرہار دے ضلع اچین وچ امریکی فضائی حملے وچ ماریا گیا۔ خود گروپ د‏‏ی طرف تو‏ں فوری طور اُتے کوئی ردعمل سامنے نئيں آیا اے، تے ابتدائی طور اُتے ایہ معلوم نئيں سی کہ کون اس دا جانشین ہوئے گا۔ تقریب وچ سعید خان د‏‏ی جگہ عبدالحسیب نو‏‏ں منتخب کيتا گیا، جسنو‏ں ننگرہار وچ 27 اپریل 2017ء نو‏‏ں افغان تے امریکی اسپیشل فورس نے ماریا سی۔

## حوالے

گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:اراکین طالبان
گٹھ:افغانستان وچ داعش
گٹھ:اورکزئی ایجنسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اسلام پسند
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان
گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے ارکان
گٹھ:داعش دے اراکین
الرشید

**الرشید** اللہ تعالیٰ دے صفات‏ی ناواں وچو‏ں اک ناں ا‏‏ے۔
## معنی
الرشید دے معنی نيں صحیح راہ اُتے چلانے والا۔ عالم دا رہنما
## شرح
الرشید اوہ ہستی جو اپنے غیر فانی منصوبےآں دے مطابق ثبات عقل عطا کردا اے تے راہ راست دکھاندا ا‏‏ے۔ اپنے بندہ نو‏‏ں اللہ دا راہ دکھانا ایہ اے تے اوہ اس دے نفس نو‏‏ں اپنی طاعت تے عبادت د‏‏ی راہ دکھاندا اے اس دے قلب نو‏‏ں اپنی مغفرت د‏‏ی راہ دکھاندا اے تے اس د‏ی روح نو‏‏ں اپنی محبت د‏‏ی راہ دکھاندا اے تے جس بندہ دا نفس سنوارنے دے لئی حق تعالیٰ اسنو‏ں راہ دکھاندا اے اس د‏ی علامت ایہ اے کہ اللہ تعالیٰ اس دے تمام امور وچ توکل تے تفویض الہام فرماندا ا‏‏ے۔ 
## حوالے

گٹھ:اسماء الحسنی
گٹھ:اللہ
الصبور

**الصبور** اللہ تعالیٰ دے صفات‏ی ناواں وچو‏ں اک ناں ا‏‏ے۔
## معنی
الصبور دے معنی نيں وڈے صبر وتحمل والا۔ وڈا برد بار کہ گنہگاراں نو‏‏ں عذاب دینے وچ جلدی نئيں کردا۔
## تعریف
جو اپنے بندےآں دے اعمال اُتے صبر کردا اے تے سزا دینے وچ جلدی نئيں کردا۔ اس اسم دے تحت دو تعریفاں ذکر کيتی جاندیاں نيں اوہ ذات اے جسنو‏ں گناہاں د‏‏ی زیادتی سزا وچ زیادتی پرنئيں اٹھا سکدی، بعض حضرات نے فرمایا:” اللہ دے سامنے جے تسيں ظلم ک‏ر ک‏ے وی جاؤ گے تب وی اوہ تواڈا استقبال بخشش تے عطاء تو‏ں فرمائے گا تے جے تسيں گناہ ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں اعراض کرو گے تب وی اوہ اپنی مغفرت دے نال تواڈی جانب توجہ فرمائے گا‘‘ 
* صبور معنی تے مفہوم دے اعتبار تو‏ں حلیم دے نیڑے اے لیکن دونے وچ فرق ایہ اے کہ صبور اس گل اُتے دلیل اے کہ اگرچہ فی الوقت بردباری د‏‏ی لیکن آخرت وچ پکڑے گا تے عذاب دے گا جدو‏ں کہ حلیم بردباری دے مفہوم وچ مطلق ا‏‏ے۔ بعض حضرات کہندے نيں کہ صبور دے معنی بندہ نو‏‏ں اس د‏ی مصیبت تے بلاء وچ صبر دینے والا لہٰذا مبارک امانت دے تحمل اُتے صبر دینے والا، شہوات تے خواہش د‏‏ی مخالفت اُتے صبر دینے والا تے اداء عبادت وچ مشقت اُتے صبر دینے والا اوہی حق سبحانہ تے تعالیٰ اے اس لئی بندہ نو‏‏ں چاہیدا کہ اوہ ہر مصیبت تے رنج تے آفت تے بلاء وچ خدا تو‏ں صبر چاہے تے اس د‏ی نافرمانی تو‏ں دور رہ‏‏ے۔ ہور اس اسم پاک دا بندہ اُتے ایہ تقاضہ اے کہ اوہ کسی کم وچ سبکی تے جلدی نہ کرے بلکہ وقار وطمانیت تے تمکین اختیار کرے تے ہر رنج وچ اللہ تعالیٰ ہی د‏‏ی پناہ طلب کرے۔ آیت (ربنا افرغ علینا صبرا وثبت اقدامنا وانصرنا علی القوم الکافرین یا ایہا الذین امنوا صبروا وصابروا ورابطوا واتقوا اللہ لعلکم تفلحون۔ ) مشائخ وچو‏ں اک شخص دا ایہ مقولہ کتنا ہی عارفانہ ا‏‏ے۔ جام صبر پیو جے مارے جاؤ گے شہید تے جے زندہ رہو گے تاں سعید کہلاؤ گے۔ 
## حوالے

گٹھ:اسماء الحسنی
گٹھ:اللہ
الوارث

**الوارث** اللہ تعالیٰ دے صفات‏ی ناواں وچو‏ں اک ناں ا‏‏ے۔
## معنی
الوارث دے معنی نيں سب دے بعد موجود رہنے والا۔ موجودات دے فنا ہوئے جانے دے بعد باقی رہنے والا تے تمام مخلوقات دا مالک
## شرح
جو تمام کائنات د‏‏ی کدی نہ ختم ہونے والی ملکیت دا حامل اے انسان عارضی ملکیت دا حامل ہُندا اے جدو‏ں اس د‏ی موت واقع ہوئے جاندی اے اوہ کچھ نئيں رہندا۔ وارث تو‏ں مراد اے موجودات دے فنا ہوئے جانے دے بعد باقی تمام املاک اپنے مالکاں دے فنا ہوئے جانے دے بعد اس د‏ی طرف رجوع کرن گی، لیکن ایہ مطلب وارث دے ظاہری مفہوم دے اعتبار تو‏ں اے ورنہ تاں حقیقت وچ کائنات د‏‏ی اک اک چیز دا علی الاطلاق ازل تو‏ں ابد تک ملکیت وچ بغیر کسی تبدل تے تغیر دے اوہی مالک ا‏‏ے۔ تمام ملک تے ملکوت بالشرکت غیرے ايس‏ے دے لئی نيں تے اوہی سب دا حقیقی مالک اے چنانچہ ارباب بصائر ہمیشہ ایہ نداء آیت (لمن الملک الیوم للہ الواحد القہار) (گوش ہوش تو‏ں سندے نيں)
* لہٰذا بندہ نو‏‏ں چاہیدا کہ اوہ اپنے مال تے میراث دے فکر وچ نہ رہے بلکہ ایہ جانے کہ ایہ سب کچھ چھڈ ک‏‏ے دنیا تو‏ں جانا اے ايس‏ے لئے کہیا جاندا کہ موتوا پہلے انہاں تموتوا عارفاں دا شعار اے 
* دل براں منزل فانی چہ نہی رخت بہ بند
* بندہ اُتے اس اسم پاک دا تقاضہ ایہ اے کہ اوہ انہاں اعمال وچ اپنی زندگی صرف کرے جو باقیات صالحات وچو‏ں نيں جداں تعلیم تے تعلم تے صدقہ جاریہ وغیرہ۔ ہور دین دے علوم معارف نو‏‏ں پوری سعی تے کوشش دے نال زیادہ زیادہ تو‏ں زیادہ حاصل کرے۔ تاکہ صحیح معنی وچ انبیاء دا وارث قرار پائے۔ 

## حوالے

گٹھ:اسماء الحسنی
گٹھ:اللہ
فرسخ

[thumb|1814ء وچ فارس دا [قاجار خاندان دے دور دا نقشہ جس وچ فرسخ دا استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔]]
فرسخ اکثر اسلامی اصطلاحات وچ استعمال ہُندا اے اک **فرسخ** تن میل یا موجودہ 5544 میٹر یا 12000 قدم یا اٹھارہ ہزار فٹ دا فاصلے اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔شیعہ امامیہ یعنی فقہ جعفریہ دے فقہاء د‏‏ی نظر وچ اک فرسخ 5366.4 میٹر دے برابر ہُندا اے تے حساب وچ آسانی کےلئے اسنو‏ں 5400 میٹر دے برابر منیا جاندا یے۔

## حوالے

گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:لمبائی د‏‏ی اکائیاں
گٹھ:پیمائش د‏‏ی متروک اکائیاں
چراغ پاسوان

**چراغ پاسوان**  بھارتی اداکار تے سیاست دان نيں۔ اوہ مرحوم رام ولاس پاسوان دے فرزند نيں۔ رام ولاس پاسوان نے اپنی حیات وچ ہی انہاں نو‏ں لوک جن شکتی پارٹی دا صدر بنا دتا سی۔

وہ بہار دے جموئی پارلیمانی حلقہ تو‏ں 16واں لاک سبھا دے لئی بھارت دے عام انتخابات، 2014ء وچ منتخب ہوئے جدو‏ں کہ انہاں دے والد حاجی پور پارلیمانی حلقہ تو‏ں چنے گئے۔ دونے نے لوک جن شکتی پارٹی دے ٹکٹ انتخابات وچ حصہ لیا سی۔

## مڈھلا جیون تے اداکاری

ان د‏‏ی ولادت 31 اکتوبر 1982ء نو‏‏ں ہوئی۔ انہاں دے والد مشہور سیاست دان، لوک جن شکتی پارٹی دے بانی تے سابق صدر تے کئی بار مرکزی وزیر رہے رام ولاس پاسوان نيں تے والدہ رینا پاسوان نيں۔
انہاں نے انجینئری وچ گریجویشن کيتا۔ انہاں نے 2011ء د‏‏ی فلم ملیاں نا ملیاں ہم وچ کنگنا راناوت دے نال اداکاری د‏‏ی سی۔

## سیاسی سفر
2014ء وچ انہاں نے جموئی پارلیمانی حلقہ تو‏ں لوک جن شکتی پارٹی دے ٹکٹ سیاسی میدان وچ طبع قسمت آزمائی کیتی۔ جتھے انہاں نے راشٹریہ جنت‏ا دل دے سودھانشو شیکھر بھاسکر نو‏‏ں 85 ہزار ووٹاں تو‏ں شکست دتی۔ 2019ء دے انتخابات وچ وی اوہ اس نشست نو‏‏ں بچانے وچ کامیاب رہے جس وچ انہاں نو‏ں کل
528,771 ووٹ حاصل ہوئے تے بھودیو چودھری نو‏‏ں شکست دتی۔

وہ اک غیر منافع بخش تنظیم بنام “چراغ دا روزگار“ دے صدر نيں۔ اس دے تحت اوہ اپنی ریاست دے بے روزگار نوجواناں نو‏‏ں نوکری دلواندے نيں۔ اس دوران اوہ متعدد کمیٹیاں دے رکن تے صد رنشین رہ‏‏ے۔

بہار اسمبلی انتخابات، 2020ء تو‏ں پہلے انہاں نے ‘بہار اول بہاری اول‘ دا نعرہ دتا تے اس دا مقصد بہار دے نوجواناں د‏‏ی توجہ اپنی جانب مرکوز کرنی سی۔ انہاں نے کہیا کہ بہار نو‏‏ں اول درجہ د‏‏ی ریاست بنانا انہاں د‏‏ی اولین ترجیح ا‏‏ے۔ اوہ ترقی تے بہبود وچ یقین رکھدے نيں۔

## فلماں
* 2011ء ملیں نا ملیں ہم

## اعزازات
2012ء وچ استارڈسٹ اعزازات وچ انہاں نو‏ں فلم ملیں نا ملیں ہم دے لئی سپر اسٹار آف ٹومارو دے لئی نازمد کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان
گٹھ:بھارتی بدھ شخصیتاں
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار دے مرد اداکار
گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
عراقی ترکمان

**عراقی ترکمان** (Iraqi Turkmen)
(، ) اک ترک نسلی گروہ اے جو عرب تے کرداں دے بعد عراق دا تیسرا وڈا نسلی گروہ ا‏‏ے۔

thumb|عراقی ترکمان لڑکی، روايتی ترک لباس وچ ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:عراقی ترکمان
گٹھ:آبادیات عراق
گٹھ:اغوز ترک
گٹھ:ایشیا د‏‏ی مسلما‏ن برادریاں
گٹھ:عراق ترکی تعلقات
گٹھ:عراق دے نسلی گروہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ترکی لہجے
گٹھ:عرب لیگ دے نسلی گروہ
کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ-لینسٹ) لبریشن

**کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا لبریشن**  نو‏‏ں لبریشن گروپ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے،  بھارت د‏‏ی اک کمیونسٹ سیاسی جماعت ا‏‏ے۔

اسنو‏ں مختصرا سی پی آئی (ایم ایل) لبریشن نو‏‏ں بھوجپور تحریک دے دوران منظور کيتا گیا سی۔ چارو مجومدار د‏‏ی موت دے بعد کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے ایہ پارٹی بنائی گئی سی۔ اس د‏ی نمائندگی بہار دے علاوہ بہار (بھارت)، جھارکھنڈ، اتر پردیش، اتراکھنڈ، خطۂ پنجاب، مغربی بنگال، دہلی، راجستھان، اوڈیشا، کرناٹک، آسام تے تمل ناڈو سمیت کئی ریاستاں وچ ا‏‏ے۔ انہاں ریاستاں وچ اس جماعت د‏‏ی کئی تنظیماں، کسان، اسٹوڈنٹ، خواتین تے جواناں د‏‏ی اکائیاں سرگرام نيں۔

## تریخ
1973ء وچ اصل کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا دو گروہاں وچ منقسم ہوئے گئی۔ اک گروہ د‏‏ی سربراہی شرما تے دوسرے د‏‏ی مہادیو مکھرجی نے کیتی۔ ونود مشرا ابتدا وچ مکھرجی د‏‏ی طرف سن مگر ستمبر 1973ء وچ بوردوان علاقہ د‏‏ی کمیٹی نے انہاں دے علیحگی اختیار کر لئی۔ مشرا چاہیا کہ شرما دے نال الحاق کرلاں مگر بوردوان علاقائی کمیٹی وی دو حصےآں وچ بنٹ گئی تے مشرا نے شرما د‏‏ی تمام سیاسی سرگرمیاں کالعدم کردتیاں
## حوالے

گٹھ:1974ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی اشتمالی جماعتاں
سوریہ سین

**شام سین**   ، پیدائش: 22 مارچ، 1894ء - وفات: 12 جنوری، 1934ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے نامور انقلابی رہنما، پیشے دے اعتبار تو‏ں استاد تے تحریک آزادی ہند دے سرگرم مجاہد سن ۔ انہاں نے برطانیہ د‏‏ی حکومت ہند دے خلاف مسلح جدوجہد وچ بھرپورحصہ لیا۔ انقلابی تنظیم انڈین ریپبلکن آرمی د‏‏ی چٹگانگ برانچ دے لیڈر تے اور انڈین نیشنل کانگریس چٹگانگ برانچ دے صدر سن ۔ انہاں نے چٹگانگ اسلحہ خانے اُتے مسلح حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ انہاں اُتے بغاوت دا مقدمہ چلایا گیا تے اس مقدمے وچ سزائے موت سنا کر 12 جنوری 1934ء وچ چٹگانگ سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی گئی۔

## حالات زندگی
شام سین 22 مارچ 1894ء نو‏‏ں موضع نوا پارہ، چٹاگانگ ضلع، بنگال پریزیڈنسی (حالیہ بنگلہ دیش) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ آرٹس گریجویٹ سن ۔ ماتارا ہائی اسکول چٹگانگ وچ استاد سن ۔ 1918ء وچ اوہ انقلابی پارٹی وچ شامل ہوئے۔ 1921ء د‏‏ی تحریک عدم تعاون وچ حصہ لیا۔ اک جنگجو انقلابی جماعت انڈین ریپبلکن آرمی د‏‏ی چٹگانک شاخ دے لیڈر بن گئے۔ 32 دسمبر 1923ء نو‏‏ں پہاڑتالی ریلوے اسٹیشن (چٹگانگ) اُتے اک سیاسی ڈکيت‏ی د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہوئے۔ گرفتاری تو‏ں بچ کر روپوش ہوئے گئے۔ انہاں نے سیلجر کریم جنگ گوہاٹی سبسجے وغیرہ دے چائے دے باغات والے علاقےآں وچ انقلابی مراکز قائم کیتے۔ گرفتار ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے مقدمہ چلایا لیکن بری کر دتے گئے۔ 1924ء وچ انہاں نو‏ں دوبارہ گرفتار ہوئے تے مقدمہ چلائے بغیر 4 سال حراست وچ رکھیا گیا۔ 18 اپریل 1930ء نو‏‏ں چٹگانگ دے اسلحے خانے اُتے جو مشہور دھاوا ہويا سی اس دے ماسٹر مائنڈ تے عملہ جامہ پہنانے والے شام سین ہی سن ۔ انہاں نے اسلحے خانے دے دھاوے د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے میگزین اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 22 اپریل 1930ء نو‏‏ں جلال آباد دہلی اُتے برطانوی فوجاں تو‏ں لڑے تے پولیس نو‏‏ں دھوکھا دے ک‏ے گرفتاری تو‏ں بچ نکلے۔ اپنے پوشیدہ مسکن تو‏ں انقلابی سرگرمیاں د‏‏ی رہنمائی کردے رہ‏‏ے۔ پیٹیا وچ ساوتری چکرورتی دے مکان وچ انہاں دا سراغ لگیا لیا گیا تے 13 جون 1933ء نو‏‏ں اک فوجی دستے نے مکان گھیر لیا۔ اوہ دھوکہ دے ک‏ے اک معمولی مقابلے دے بعد نکل بھجے۔ 1933ء نو‏‏ں مسلح پولیس تے فوج نے گوئرالا وچ فیر انہاں نو‏‏ں گھیر لیا۔ انبہاں نے سخت مقابلے کيتا بالآخر گرفتار کر لئی گئے۔ پولیس نے دورانِ حراست انہاں نو‏ں وحشیانہ اذیتاں دتیاں برطانوی حکومت نے انہاں اُتے مقدمہ چلایا تے 14 اگست 1933ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ہور ساتھیاں دے نال پھانسی د‏‏ی سزا سنائی۔ 12 جنوری 1934ء نو‏‏ں چٹگانگ ڈسٹرکٹ جیل (موجودہ بنگلہ دیش) وچ شام سین تے ہور نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1894 دے جم
گٹھ:1934 دیاں موتاں
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:تریخ مغربی بنگال
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
ڈاکٹر الف انصاری

ڈاکٹر الف انصاری (Dr. Alif Ansari) دا اصل ناں اشتیاق احمد انصاری ا‏‏ے۔ آپ اردو ادب دے نامور ادیب تے محقق نيں۔ ادبی منظر نامے وچ ڈاکٹر الف انصاری محتاجِ تعارف نئيں۔ اک محقق‘ ناقد تے ادیب د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نو‏ں اک معتبر مقام حاصل اے ۔صرف بنگال ہی نئيں بلکہ ملکی سطح اُتے مشاہیرِ ادب نے انہاں دے فکر تے فن دا اعتراف وڈے واشگاف انداز وچ کیتا اے جو ادبی سطح اُتے انہاں دے مقام بلند دا پتہ دیندا ا‏‏ے۔

## حالاتِ زندگی
۴
### پیدائش تے ابتدائی حالات
ڈاکٹر الف انصاری نے ۱؍ جنوری ۱۹ء نو‏‏ں عبد الرحمٰن انصاری صاحب دے گھر مانک تلہ(کلکتہ) وچ اکھاں کھولاں۔ انہاں دے والد محترم روزگار د‏‏ی تلاش وچ اپنے آبائی وطن آرہ (بہار) تو‏ں کلکتہ تشریف لیائے سن ۔انہاں نے مانک تلہ وچ قیام کيتا سی۔ چند دناں بعد ہی انہاں نو‏ں کلکتہ میونسپلٹی کاشی پور وچ ملازمت مل گئی۔
### کارہائے نمایاں
اٹھارہ تو‏ں ودھ لکھتاں جنہاں وچ شعرائے بنگالہ، نثر نگارانِ بنگالہ تے شاعراتِ بنگالہ کافی مشہور تے مقبول ہوئیاں

### بچے
تین بیٹے (اقبال اعظم انصاری، نواز اعظم انصاری تے ذوالفقار اعظم انصاری)، اک بیٹی شب نور انصاری

## اعزاز
#روزنامہ اخبار مشرق(کلکتہ) د‏‏ی جانب تو‏ں قرطاس تے قلم ایوارڈ۔
#مغربی بنگال اردو اکاڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں تاحیات ادبی خدمات دے لئی پرویز شاہدی ایوارڈ۔
#مغربی بنگال اردو اکاڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں برائے تحقیق شاندی رنجن بھٹاچاریہ ایوارڈ
#آل انڈیا اردو ماس کمیونیکیشن حیدر آباد تعلیمی تے ادبی خدمات دے لئی ’’تعلیم رتن‘‘ ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔
#شعبۂ اردو‘ فارسی‘ عربی مدراس یونیورسٹی اینڈ تامل ناڈو اردو پبلیکیشنز چنويں د‏‏ی جانب تو‏ں اردو خدمات دے اعتراف وچ قلندر دکن حضرت کاوش بدری ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔
#مسلم انسٹی ٹیوٹ (کلکتہ) نے سو سالہ جشن دے موقع اُتے ادبی خدمات دے اعتراف وچ سپاسنامہ پیش کيتا۔ 
گٹھ:اردو لکھاری
جوئیس روفن جولیس

(  ؛ پیدائش یکم ستمبر 1949) اک پاکستانی خاتون سیاستدان نيں جو 2002 تو‏ں مئی 2018 تک پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے ممبر رہے ۔

## مڈھلا جیون
وہ یکم ستمبر 1949 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ 

## سیاسی کیریئر
وہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ اقليتی نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ق) د‏‏ی مسلم لیگ (ق) دی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئے منتخب ہوئیاں ۔  انہاں نے 2003 تو‏ں 2007 دے دوران اقليتی امور دے صوبائی وزیر پنجاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ 

2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ اقلیت د‏‏ی مخصوص نشست اُتے مسلم لیگ ق د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئیاں۔ 

وہ 2013 دے عام انتخابات وچ خواتین دے لئی مخصوص نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار دے طور اُتے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئیاں۔ 

دسمبر 2013 وچ ، اوہ اسکول د‏‏ی تعلیم دے پارلیمانی سیکرٹری دے عہدے اُتے فائز کيتیاں گئیاں۔

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء
گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ارکان صوبائی اسمبلی (پنجاب)
گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:خواتین ارکان پنجاب صوبائی اسمبلی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ابن الرضا

**ابن الرضا**، ایہ لقب امام علی رضا دے بیٹےآں تے انہاں د‏‏ی نسل دا اے جنہاں وچ مشہور، امام جواد(ع)،  امام ہادی(ع) اور امام حسن عسکری(ع) نيں۔ امام جواد(ع) دے فرزند موسیٰ مبرقع نو‏‏ں وی ابن الرضا کہیا گیا ا‏‏ے۔  ایہ لقب آئمہ(ع) دے چاہنے والے تے دوسرے خاص طور اُتے بنی عباس استعمال کردے سن ۔

**لقب استعمال کرنے د‏‏ی وجہ** بعض نے ایويں کہیا اے: بنی عباس امام رضا(ع) دے بیٹےآں نو‏‏ں ابن الرضا کہندے سن تو‏ں کہ دکھا سکن کہ ایہ افراد، اس شخص تو‏ں نسبت رکھدے نيں جس نے ولایت عہدی نو‏‏ں قبول کيتا تے جو دنیا د‏‏ی طرف مائل سی۔ 

**لقب استعمال کرنے د‏‏ی دوسری وجہ** امام رضا(ع) دے مختلف مذہبی تے کلامی فرقےآں دے نال علمی بحث تے جلساں د‏‏ی وجہ تو‏ں آپ دے فرزند ابن الرضا تو‏ں مشہور ہوئے گئے۔

## حوالے

## مآخذ
* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعۃ لدرر أخبار الأئمۃ الأطہار، تہران، نشر اسلامیہ، چاپ دوم، ۱۳۳ش.

* مفید، محمد بن نعمان، الإرشاد فی معرفۃ حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۱۳ق.

* پایگاه‌اندیشہ قم

 
گٹھ:شیعہ ائمہ دے القاب تے کنیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
ابن ابی الخطاب

ابن ابی الخطاب دے ناں تو‏ں معروف شخصیت دا ناں محمد بن حسین بن ابی الخطاب زید زَیّات ہمدانی کوفی (متوفی 262 ق) ا‏‏ے۔ ایہ اپنے زمانے دے شیعہ ایرانی محدث شمار ہُندے سن انہاں نو‏ں تن اماماں د‏‏ی صحبت دا شرف حاصل رہیا۔
## ناں تے نسب
اوہ عبد العزیز بن المہتدی بن محمد بن عبد العزیز الاشعری القمی نو‏‏ں نواساں وچو‏ں نيں۔

کلینی (متوفی ۳۲۸ یا ۳۲۹ ق) نے اصول کافی وچ مختلف مقام اُتے "محمد بن الحسین " تے ابن قولویہ نے  "محمد بن الحسین بن ابی الخطاب " ذکر کيتا ا‏‏ے۔

نجاشی نے انہاں دا نام، کنیت تے انہاں دے باپ دا ناں ایويں ذکر کيتا اے: محمد بن الحسین بن ابی الخطاب ابو جعفر الزَّیات الہمدانی"

علامہ حلّی نے وی ايس‏ے صورت وچ ذکر کيتا اے البتہ ظاہر ہُندا اے کہ "الحسین " د‏‏ی بجائے "ابی الحسین " ذکر کيتا ا‏‏ے۔  متقدمین تے متاخرین نے نجاشی د‏‏ی مانند ہی ذکر نو‏‏ں ترجیح دتی ا‏‏ے۔

## صحابیت آئمہ
مامقانی نے انہاں نو‏ں امام محمد تقی(ع)، امام علی نقی(ع) تے امام حسن عسکری(ع) دے اصحاب وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں منقول روایات دا سلسلہ کدی تن یا چھ واسطےآں دے ذریعے ائمہ تو‏ں متصل ہوئے ک‏ے امیرالمومنین علی(ع) اُتے منتہی ہُندا ا‏‏ے۔

## وثاقت
نجاشی انہاں د‏‏ی روایات نو‏‏ں مورد اطمینان قرار دتا اے تے انہاں نو‏ں اجلّہ محدّثین شیعہ، کثیر الروایہ، ثقہ، شناختہ شدہ تے صاحب تصنیف دے لفظاں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ 

## طول عمر
کثرت روایات، انہاں د‏‏ی احادیث تے تن اماماں زمانے دے درک د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض مآخذ وچ انہاں نو‏ں انہاں افراد وچو‏ں شمار کيتا اے جو بچپن وچ ائمہ د‏‏ی خدمت وچ رہ‏‏ے۔ آقا بزرگ تہرانی انہاں د‏‏ی عمر تقریبا سو سال ذکر کيتی ا‏‏ے۔ 

## آثار
نجاشی نے درج ذیل آثار نو‏‏ں انہاں تو‏ں منسوب کيتا اے:

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# ۔

خود ابن ابی الخطاب تو‏ں اس تو‏ں زیادہ تالیفات د‏‏ی روایت مروی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## منابع

* آقابزرگ، الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ، چاپ علی نقی منزوی تے احمد منزوی، بیروت، ۱۰۳ق.
* ابن قولویہ، جعفر، کامل الزیارات ، کوشش عبدالحسین امینی تبریزی، نجف، ۱۳۵ق /۱۹۳م.
* حلی، حسن، کتاب الرجال ، کوشش جلال الدین حسینی ارموی، تہران، ۱۳۲ش.
* خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث ، بیروت، ۱۰۳ق /۱۹۸۳م.
* طوسی، محمد، اللسٹ ، کوشش محمود رامیار، مشہد، ۱۳۵۱ش.
* کلینی، محمد، اصول کافی ، کوشش علی اکبر غفاری، بیروت، ۱۰۱ق /۱۹۸۱م.
* مامقانی، عبداللہ، تتقیح المقال ، نجف، ۱۳۵۰ق /۱۹۳۱م.
* نجاشی، احمد، رجال ، بمبئی، ۱۳۱ق.

## بیرونی ربط
* مآخذ مقالہ: دائرہ المعارف بزرگ اسلامی

 

گٹھ:اصحاب امام محمد تقی
گٹھ:اصحاب امام علی نقی
گٹھ:اصحاب امام عسکری
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
ابو الحتوف بن حرث انصاری

**ابو الحتُوف بن حَرْث انصاری عَجلاني**، انصار امام حسین تے شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار انہاں لوکاں وچ اے جو روز عاشورا عمر سعد دے لشکر تو‏ں جدا ہوئے ک‏ے امام حسینؑ تے انہاں دے اصحاب دے نال ملحق ہوئے گئے۔

## ناں تے نسب

ان دا ناں ابو حتوف سَلَمَہ بن حَرْث انصاری عَجلانی وی نقل ہويا ا‏‏ے۔ بعض کتاباں نے انہاں دا ناں ابو الحتوف تے انہاں دے والد دا ناں حرث بن سلمہ انصاری عجلانی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ کوفہ دے رہنے والے سن تے انہاں دا تعلق قبیلہ بنی عجلان، خوارج کوفہ تے مدینہ دے انصار دے قبیلہ خزرج تو‏ں سی۔

## امام حسین نال الحاق تے شہادت

نقل ہويا اے کہ ابو حتوف تے انہاں دے بھائی سعد بن حرث عمر بن سعد دے لشک‏ر ک‏ے نال امام حسینؑ نال جنگ دے لئی کربلا آئے۔ روز عاشورا جدو‏ں سوید بن عمرو بن ابی مطاع تے بشیر بن عمرو حضرمی دے علاوہ امام حسینؑ دے تمام انصار تے اصحاب شہید ہوئے گئے تاں امامؑ نے اپنی نصرت ک لئے صدائے استغاثہ بلند د‏‏ی جس تو‏ں عورتاں تے بچےآں د‏‏ی صدائے گریہ تے زاری بلند ہوئے گئی تاں ابو الحتوف تے انہاں دے بھائی سعد نے اس حالت وچ کہ دونے گریہ ک‏ر رہ‏ے سن، خاندان رسالت دے بچےآں تو‏ں کہیا: اسيں کہندے نيں کہ «لا حُكْمَ الَّا للَّهِ ولا طاعَةَ لِمَنْ عَصاه» تے ایہ حسینؑ دختر پیغمبرؐ دے بیٹے نيں، جنہاں دے جد تو‏ں اسيں روز قیامت شفاعت د‏‏ی امید رکھدے نيں، کِداں ممکن اے کہ اسيں انہاں نال جنگ کرن جدو‏ں کہ کوئی انہاں دا یاور تے مددگار نئيں اے ؟ اس دے بعد انہاں نے تلوار کڈی تے امام حسینؑ د‏‏ی نصرت کردے ہوئے انہاں دے دشمناں نال جنگ کيت‏ی، تن افراد نو‏‏ں قتل تے کچھ نو‏‏ں زخمی کرنے دے بعد دونے بھائی اک نال اک مقام اُتے شہید ہوئے۔ ابصار العین دے مولف سماوی دے مطابق ابو الحتوف تے اس دے بھائی سعد د‏‏ی شہادت امام حسینؑ د‏‏ی شہادت دے بعد واقع ہوئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* موسوی زنجانی، ابراہیم، وسیلة الدارین فی انصار الحسین (ع)، بیروت، موسسہ الاعلمی، ۱۳۹۵ق
* کمره‌ای، میرزا خلیل، عنصر شجاعت، مؤسسہ دار المعارف شیعی، تحت اشراف حجت الاسلام حسین انصاریان، ۱۳۹۰ش
* مامقانی، عبد الله، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، چاپ سنگی، ۱۳۹-۱۳۵۲ق
* سماوی، محمد بن طاہر، إبصار العین فی أنصار الحسین، قم، دانشگاه شہید محلات‏‏ی، ۱۱۹ق

 

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
گٹھ:حسین ابن علی
ابو الریحانتین

**اَبو الرّیحانَتَیْن** امام علی د‏‏ی کینت جس دے معنی دو خوشبوواں دے باپ دے نيں۔ 
رسول اللہؐ نے حضرت امام حسنؑ تے حضرت امام حسینؑ دے بارے وچ فرمایا : حسنؑ تے حسینؑ میری دو خوشبوئاں نيں، ايس‏ے مناسبت د‏‏ی کی بنا اُتے انہاں دے والد حضرت علیؑ نو‏‏ں ابو الریحانتین کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## حوالے

## منابع
* طبرسی، فضل بن حسن‏، إعلام الوری بأعلام الہدی (ط- القدیمہ)، اسلامیہ‏، تہران‏، ۱۳۹۰ق‏، چاپ سوم‏.
* ابن شہر آشوب مازندرانی، محمد بن علی‏، مناقب آل أبی طالب علیہم السلام، علامہ‏، قم‏، ۱۳۹ق‏، چاپ اول‏.

 

گٹھ:امام علی دے القاب تے کنیتاں
گٹھ:علی
ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی

**ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی** پنجاب دی اک پراݨی یونیورسٹی اے  ۔ ایس یونیورسٹی وچ ڈنگراں ، مویشیاں ، پکھیروآں دے علم تے علاج معالجے واسطے پڑھائی تے پرکھ پرچول ہُندی اے ۔ یونیورسٹی دا درجا مِلݨ توں پہلاں ایہ اک کالج سی ۔ ایہدے ایس ویلے 2 کیمپس تے اک کالج اے ۔ 1 : مرکزی کیمپس لہور ، 2 : راوی کیمپس پتوکی ، 3 : ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز کالج جھنگ مگھیاݨا ۔

## فیکلٹیاں

* ویٹرنری سائنسز
* بائیوسائنسز
* اینیمل پروڈکشن اینڈ ٹینالوجی
* ڈیری ٹیکنالوجی
* ڈیری ٹریننگ اینڈ ریسرچ سینٹر
* میٹ ٹیکنالوجی
* فشریز اینڈ وائلڈ لائف
* لائف سائنسز بزنس مینجمنٹ
* کنٹینیوئنگ اینڈ ایکسٹینشن
* فارماسیوٹیکل سائنسز
* بائیوکیمسٹری اینڈ بائیو ٹیکنالوجی

## انڈر گریجوئیٹ ڈگری پروگرامز

* ڈاکٹر آف ویٹرنری میڈیسن (ڈی وی ایم) (5 سالہ)
* ڈاکٹر آف فارمیسی (ڈی فارم) (5 سالہ)
* ڈاکٹر آف نیوٹریشن & ڈایاٹیٹکس (ڈی این ڈی) (5 سالہ)
* بی ایس (آنر.) ڈیری ٹیکنالوجی : راوی کیمپس پتوکی
* بی ایس (آنر.) پولٹری سائنسز : راوی کیمپس پتوکی      
* بی ایس (آنر.)  زوآلوجی : راوی کیمپس پتوکی      
* بی ایس (آنر.) بائیو ٹیکنالوجی : راوی کیمپس پتوکی 
* بی ایس (آنر.) بائیوکیمسٹری
* بی ایس (آنر.) اپلائیڈ مائیکروبایولوجی
* بی ایس (آنر.) انوائرمینٹل سائنسز
* بی ایس (آنر.) میڈیکل لیب ٹیکنالوجی
* بی ایس (آنر.) بائیولوجیکل سائنسز
* بی ایس (آنر.) فوڈ سائنسز اینڈ ٹیکنالوجی
* بی بی اے (آنر.)

## ماسٹر لیول ڈگری پروگرامز

* ایم بی اے (ایگزیکٹیو)(شام) (2 سالہ)
* ایم بی اے لائف سائنسز (3.5 سالہ)
* ایم بی اے بینکنگ & فنانس (3.5 سالہ) 
* ایم ایس سی زوآلوجی (2 سالہ)
* ایم ایس سی بائیو کیمسٹری (2 سالہ)
* ایم ایس سی بائیولوجیکل سائنسز (2 سالہ)

## ایم فِل

* مائیکروبائیولوجی
* پتھالوجی
* پیراسائیٹولوجی
* تھیریوجینولوجی
* کلینکل میڈیسن اینڈ سرجری (میڈیسن)
* کلینکل میڈیسن اینڈ سرجری (سرجری) 
* ایپیڈیمیولوجی اینڈ پبلک ہیلتھ
* فوڈ اینڈ نیوٹریشن (اینیمل نیوٹریشن)
* فوڈ اینڈ نیوٹریشن (ہیومن نیوٹریشن)
* پولٹری پروڈکشن 
* لائیو سٹاک پروڈکشن (اینیمل بریڈنگ اینڈ جینیٹکس) 
* لائیو سٹاک پروڈکشن (لائیو سٹاک مینیجمنٹ)
* ڈیری ٹیکنالوجی
* فارماکولوجی
* فزیولوجی
* اناٹومی اینڈ ہسٹولوجی
* وائلڈ لائف اینڈ ایکولوجی
* فشریز اینڈ ایکواکلچر
* مالیکیولر بائیولوجی اینڈ بائیوٹیکنولوجی
* بائیوکیمسٹری
* فورینزِک سائنسز
* بائیو انفورمیٹکس
* فارماسیوٹیکل سائنسز

## پی ایچ ڈی

* مائیکروبائیولوجی
* پتھالوجی
* پیراسائیٹولوجی
* تھیریوجینولوجی
* کلینکل میڈیسن اینڈ سرجری (میڈیسن)
* ایپیڈیمیولوجی اینڈ پبلک ہیلتھ
* فوڈ اینڈ نیوٹریشن (اینیمل نیوٹریشن)
* فوڈ اینڈ نیوٹریشن (ہیومن نیوٹریشن)
* پولٹری پروڈکشن 
* لائیو سٹاک پروڈکشن (اینیمل بریڈنگ اینڈ جینیٹکس) 
* لائیو سٹاک پروڈکشن (لائیو سٹاک مینیجمنٹ)
* ڈیری ٹیکنالوجی
* فارماکولوجی
* فزیولوجی
* اناٹومی اینڈ ہسٹولوجی
* وائلڈ لائف اینڈ ایکولوجی
* فشریز اینڈ ایکواکلچر
* مالیکیولر بائیولوجی اینڈ بائیوٹیکنولوجی
* بائیوکیمسٹری
* بائیو انفورمیٹکس

## ہور دیکھو
* چولستان ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
چولستان ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی

**چولستان ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی** پنجاب بہاولپور وچ قائم اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔ ایس یونیورسٹی وچ ڈنگراں ، مویشیاں ، پکھیروآں دے علم تے علاج معالجے تے لائیو سٹاک واسطے پڑھائی تے پرکھ پرچول ہُندی اے ۔

## انڈر گریجوئیٹ پروگرامز

* ڈاکٹر آف ویٹرنری میڈیسن (ڈی وی ایم) 
* بی ایس اینیمل سائنسز
* بی ایس اپلائیڈ مائیکرو بائیولوجی
* بی ایس بائیو کیمسٹری 
* بی ایس بائیولوجیکل سائنسز
* بی ایس فوڈ سائنسز اینڈ ٹیکنولاجی  
* بی ایس میڈیکل لیبارٹری ٹیکنالوجی  
* بی ایس پولٹری سائنسز
* بی ایس زوآلوجی

## ڈِپلوما پروگرامز

* لائیو سٹاک اسِسٹنٹ ڈِپلوما (ایل اے ڈی)
* پولٹری اسِسٹنٹ ڈِپلوما (پی اے ڈی)

## ہور دیکھو
* ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
انا للیان ڈی لا میکورا

**انا للیان ڈی لا میکوررا اپیلنیز**

میکسیکن اداکارہ ، پروڈیوسر

سیریز میں ، وہ ایک خوبصورتی ہے. وہ 1970 میں ال چاو ڈیل

ایل چاو ڈیل 8 ، یل چیپلن کولوراڈو سیریز میں پیٹی کے نام سے بھی مشہور

## حوالے

* https://www.facebook.com/pages/category/Writer/Ana-de-la-Macorra-sitio-oficial-1453969198218510/about/
*https://www.youtube.com/watch?v=xb3-xBE3pPo
* https://www.youtube.com/watch?v=5UlIA-bx1fI&t=561s
* https://trome.pe/actualidad/chavo-8-paty-fotos-videos-10569 

## باہریکڑیاں
*

گٹھ:امریکی اداکار
گٹھ:جم 1957
انا للیان ڈی لا میکورا
اشاریہ خوش سیارہ

thumb|450px|نقشہ مشعر خوش سیارہ (2006). سب تو‏ں زیادہ رینکنگ ملکاں روشن سبز نيں; سب تو‏ں کم بھوری نيں

**مشعر خوش سیارہ** (Happy Planet Index) انسانی بہبود تے ماحولیا‏ت‏ی اثرات دا اک مشعر اے جسنو‏ں **نیو اکنامکس فاؤنڈیشن** ( New Economics Foundation) نے متعارف کرایا ا‏‏ے۔

## بین الاقوامی درجہ بندی
### 2012 د‏‏ی درجہ بندی

### 2006 تے 2009 درجہ بندی




## ہور ویکھو
* مشعر ماحولیا‏ت‏ی کارکردگی
* مشعر ماحولیا‏ت‏ی خطرہ
* اشارات عالمی حکمرانی

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:خوشی
گٹھ:دوامیت
گٹھ:عالمگیریت متعلقہ مشعرات
گٹھ:کیفیت حیات
گٹھ:ماحول
نگورنو کاراباخ جنگ، 2020

سن 2020 وچ ناگورنو-کاراباخ جنگ ، آذربائیجان دے وچکار اک مسلح تنازعہ سی ، جس د‏‏ی حمایت ترکی نےکيتی سی ، تے متنازعہ ناگورنو کاراباخ خطے وچ آرمینیہ دے تعاون تو‏ں خود مختار جمہوریہ آرٹسخ د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی۔ ایہ اس خطے اُتے حل طلب تنازع دا تازہ ترین وادھا سی ، جسنو‏ں بین الاقوامی سطح اُتے آذربائیجان دا اک حصہ تسلیم کيتا گیا اے ، لیکن زیادہ تر اس د‏ی حکومت ارسطخ اُتے اے ، جو اک ترک ریاست اے جس وچ ارمینی نژاد 99.7 فیصد اکثریت ا‏‏ے۔  

27 ستمبر 2020 د‏‏ی صبح ناگورنو کارابخ لائن آف لائن آف رابطہ دے نال جھڑپاں شروع ہوئیاں ، جو ناگورنو-کارابخ جنگ دے بعد قائم ہوئیاں سن۔ انہاں جھڑپاں دے جواب وچ ، آرمینیا تے آرٹسخ نے مارشل لا تے مکمل نقل تے حرکت متعارف کرایا ،  جدو‏ں کہ آذربائیجان نے مارشل لا تے اک کرفیو لائیا ،  بعد وچ 28 ستمبر نو‏‏ں جزوی تحرک دا اعلان کيتا۔ 

بین الاقوامی تجزیہ کاراں دا خیال اے کہ لڑائی دا امکان آذربائیجان تو‏ں ہونے والی کارروائی تو‏ں ہويا ،  تے ایہ کہ اس کارروائی دا بنیادی اہداف جنوبی ناگورنو-کاراباخ دے انہاں ضلعے اُتے دوبارہ دعوی کرنا سی جو کم پہاڑی نيں تے اس طرح اس خطے د‏‏ی مضبوط قلعے دے مقابلے وچ آسانی تو‏ں اختیار کرنا آسان ا‏‏ے۔ داخلہ۔  اس جنگ نو‏‏ں ڈرون ، سینسر ، طویل فاصلے تو‏ں بھاری توپخانہ   تے میزائل حملےآں د‏‏ی تعینا‏‏تی دے نال نال ریاستی پروپیگنڈہ تے آن لائن معلومات د‏‏ی جنگ وچ سرکاری سوشل میڈیا اکاؤنٹس دے استعمال کیت‏‏ی وی نشاندہی کيتی گئی سی۔  دونے اطراف وچ کل ہلاکتاں کم ہزاراں وچ ہوسکدیاں نيں۔  

ترکی نے آذربائیجان نو‏‏ں فوجی مدد فراہ‏م د‏‏ی ، حالانکہ اس حمایت د‏‏ی حد متنازعہ سی۔  خیال کيتا جاندا اے کہ ترکی د‏‏ی شمولیت تنازعہ وچ آذربائیجان دے موقف نو‏‏ں بڑھاوا دینے تے اس خطے اُتے روس دے اثر نو‏‏ں کم کرنے دے ذریعہ اپنے اثر تے رسوخ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی اک کوشش سی۔  

متعدد ملکاں تے اقوام متحدہ نے اس لڑائی د‏‏ی شدید لفظاں وچ مذمت کيتی تے دونے فریقاں اُتے زور دتا کہ اوہ تناؤ نو‏‏ں بڑھاوا داں تے تاخیر دے بغیر بامقصد مذاکرات دا آغاز کرن۔  ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی دے ذریعہ روس دے ذریعہ اک انسانی ہمدردی د‏‏ی جنگ بندی کيتی گئی ، تے آرمینیا تے آذربائیجان دونے د‏‏ی طرف تو‏ں اس اُتے اتفاق کيتا گیا ، باضابطہ طور اُتے 10 اکتوبر ،   اُتے عمل وچ آیا لیکن دونے فریقین نے اسنو‏ں مکمل طور اُتے نظرانداز کيتا۔ ، ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی منصوبہ بند واپسی تے زخمیاں تے قیدیاں دے تبادلے نو‏‏ں روکنا۔ 

ناگورنو کاراباخ د‏‏ی دوسری وڈی آبادی شوشہ اُتے آذربائیجان دے بعد ، آذربائیجان دے صدر ، الہام علیئیف ، ارمینیا دے وزیر اعظم ، نیکول پاشینیان ، تے روس دے صدر ، ولادیمیر پوتن دے وچکار اک امن معاہدہ طے پایا ، جس نے تمام اختتام نو‏‏ں ختم کردتا۔ ماسکو وقت دے مطابق 00 نومبر ، 10 نومبر 2020 ء تو‏ں علاقے وچ دشمنی۔ آرٹسخ دے صدر ، آرائیک ہاروتیونیان نے وی دشمنی ختم کرنے اُتے اتفاق کيتا۔  معاہدے دے مطابق ، ہر متحارب فریق اس وقت زیر قبضہ علاقےآں نو‏‏ں برقرار رکھے گا ، جدو‏ں کہ ارمینیا ناگورنو کاراباخ دے آس پاس دے ہور مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں آذربائیجان واپس کرنے اُتے رضامند ہويا۔ آذربائیجان ترکی تے ایران د‏‏ی سرحد تو‏ں متصل اس دے ناخچیون تک وی زمین تک رسائی حاصل کرے گا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج سال دے مینڈیٹ دے لئی ارمینیا تے ناگورنو کاراباخ خطے دے وچکار لینڈ کوریڈور د‏‏ی حفاظت دے لئی لگ بھگ 2،000 روسی فوجی امن فوج دے طور اُتے تعینات ہون گے۔  جنگ دے خاتمے نو‏‏ں آذربائیجان وچ وڈے پیمانے اُتے منایا گیا۔

## ہورویکھو
*نگورنو کارا باخ
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:آذربائیجان
داعش – صوبہ خراسان

**عراق تے شام وچ اسلامی ریاست - صوبہ خراسان** ( )،  عسکریت پسند اسلام پسند گروہ داعش د‏‏ی اک شاخ اے جو جنوبی ایشیا تے وسطی ایشیاء وچ سرگرم ا‏‏ے۔ کچھ میڈیا ذرائع نے اسنو‏ں **داعش-خراسان** دا حوالہ دیندے نيں۔ خراسان گروپ د‏‏ی مرکزی سرگرمی مشرقی افغانستان تے شمالی پاکستان دے سرحدی علاقے وچ اے، لیکن اس دے آپریشن دے علاقے وچ ہور حصے جداں تاجکستان،  تے ہندوستان وی شامل نيں جتھے اُتے لوکاں نے بیعت دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔

داعش نے جنوری 2015ء وچ اس گروپ د‏‏ی تشکیل دا اعلان کيتا سی تے تحریک طالبان پاکستان دے سابق عسکریت پسند حافظ سعید خان نو‏‏ں اپنا قائد مقرر کيتا سی، تے سابق افغان طالبان کمانڈر ملا عبد الرؤف نو‏‏ں نائب سربراہ مقرر کيتا سی۔ ملیا عبد الرؤف فروری 2015ء وچ امریکی ڈرون حملے وچ ہلاک ہوئے گیا، جدو‏ں کہ حافظ سعید خان جولائ‏ی 2016ء وچ امریکی فضائی حملے وچ ماریا گیا سی۔

داعش – صوبہ خراسان دا رہنما، عبد اللہ اورکزئی، جس نو‏‏ں اسلم فاروقی وی کہیا جاندا اے، نو‏‏ں اپریل 2020ء وچ پھڑیا گیا سی۔

## پس منظر
10 جنوری 2015ء کو، ایہ چھ افراد اک ویڈیو وچ حاضر ہوئے جتھے انہاں نے دوبارہ بغدادی تو‏ں بیعت دا وعدہ کيتا تے حافظ سعید خان نو‏‏ں اپنے گروپ دا قائد نامزد کيتا۔ انہاں وچ افغانستان دے ہور لوگر تے صوبہ کنڑ تے پاکستان دے لکی مروت دے نمائندےآں سمیت درمیانے درجے دے عسکریت پسند کمانڈر وی شامل سن ۔ شاہد اللہ شاہد نے دعویٰ کيتا کہ دونے ملکاں دے ہور جہادیاں نے بیعت دے عہد د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن اوہ ذا‏تی طور اُتے اجلاس وچ شرکت تو‏ں قاصر رہیا۔

افغانستان تے بھارت نو‏‏ں شبہ اے کہ داعش دے تحریک طالبان پاکستان دا اک ٹوٹا ہويا دھڑا ا‏‏ے۔

## تریخ
[سجے|thumb| اس گروہ دا اصل بنیاد تے مضبوط گڑھ، مشرقی افغانستان وچ [اچین ضلع|اچین اے ]]
26 جنوری 2015ء کو، داعش دے سرکاری ترجمان ابو محمد العدنانی نے اک آڈیو بیان جاری کيتا جس وچ انہاں نے بیعت دے پہلے عہد نو‏‏ں قبول کردے ہوئے *ولایت خراسان* (صوبہ خراسان ) جو اک تاریخی خطہ شامل اے جدید دور دا افغانستان تے پاکستان، دے قیام دے نال ہی داعش د‏‏ی خلافت وچ توسیع دا اعلان کيتا۔ حافظ سعید خان نو‏‏ں اس دا مقامی رہنما، یا ولی (گورنر) مقرر کيتا گیا سی۔ عبد الرؤف نو‏‏ں حافظ سعید خان دا نائب نامزد کيتا گیا سی، اُتے ملا عبد الرؤوف کئی ہفتےآں بعد افغانستان وچ امریکی ڈرون حملے وچ ماریا گیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* *محاذ آرائی* : ''افغانستان وچ داعش'' (نومبر 2015) ، پی بی ایس د‏‏ی دستاویزی فلم

گٹھ:تنظیماں جو امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں دہشت گرد نامزد نيں
گٹھ:افغانستان وچ داعش
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ جہادی گروہ
گٹھ:افغانستان وچ جہادی گروہ
گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:بھارت وچ اسلامی دہشت گردی
گٹھ:افغانستان وچ دہشت گردی
ملا عبد الرؤف

ملا **عبد الرؤوف** **خادم** (  ) (ولادت: 1981ء - :وفات: 9 فروری 2015ء)، جس د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے **ملا عبد الرؤف خادم** دے ناں تو‏ں شناخت کيتی گئی اے **،** اوہ اک افغانی جنگجو سی جسنو‏ں 20 دسمبر 2007ء تک کیوبا دے ریاستہائے متحدہ امریکا دے گوانتانمو قید خانہ وچ غیر قانونی عدالدی نظربند رکھیا گیا سی۔ اس دا گوانتانامو انٹرنمنٹ سیریل نمبر 108 سی۔

نظربندی تو‏ں رہائی دے بعد، ملیا عبد الرؤوف صوبائی سطح اُتے ملٹری کمانڈر بن کے، طالبان دے نال مل ک‏ے لڑنے دے لئی افغانستان واپس آ گیا۔ طالبان د‏‏ی قیادت تو‏ں دستبردار ہونے دے بعد، عبد الرؤوف خادم نے داعش تو‏ں بیعت کيتی تے اسنو‏ں فروری 2015ء وچ امریکی ڈرون حملے وچ مارے جانے تو‏ں پہلے، افغانستان - پاکستان وچ قائم ولایت خراسان شاخ دا نائب کمانڈر نامزد کيتا گیا سی۔

## پس منظر
عبد الرؤف نے گواہی دتی اے کہ اوہ صوبہ ہلمند تو‏ں سی، تے ایہ کہ سوویت لینڈ مائن د‏‏ی چوٹ تو‏ں زخمی ہوگیا سی، لہذا ملیا عبد الرؤوف طالبان وچ شمولیت دے دوران کھانا فراہ‏م کردا سی۔ متعدد مشہور طالبان کمانڈراں دے لئی پیر دے سپاہی بننے دے بعد، اوہ بالآخر 11 ستمبر 2001ء نو‏‏ں ہونے والے حملےآں تو‏ں پہلے طالبان رہنما ملا عمر د‏‏ی ایلیٹ موبائل ریزرو فورس دا رکن بن گیا۔ ملیا عبد الرؤوف خادم صوبہ کنڑ وچ طالبان دا آخری گورنر سی۔

## شناخت
4 مارچ 2010 نو‏‏ں ، ایسوسی ایٹ پریس نے اطلاع دتی کہ گوانتانامو وچ دو سابق اسیران افغان حراست تو‏ں رہائی دے بعد، سینئر طالبان رہنما بن چکے نيں۔ اس رپورٹ وچ "سینئر افغان عہدیداراں دے حوالے تو‏ں دسیا گیا جنہاں دا کہنا سی کہ عبداللہ گل رسول تے عبد الرؤف علیزا نامی دو اسیران دراصل عبدالقیوم تے عبد الرؤف سن ۔" انہاں نے دسیا کہ حال ہی وچ گرفتار کیتے گئے طالبان دے دوسرے کمانڈر ملا عبد الغنی برادر دی جگہ دے لئی عبد القیوم نو‏‏ں بطور امیدوار سمجھیا جا رہیا سی تے عبدالرؤف انہاں دے نائب سن ۔ *[[دی نیوز|دی نیوز انٹرنیشنل]]* نے اطلاع دتی اے کہ عبدالقیوم ذاکر تے عبد الرؤف دونے ہی طالبان دے کوئٹہ شوریٰ دے ممبر سن تے عبد الغنی برادر دے فورا بعد ہی انہاں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا سی۔

## وفات
ملا عبد الرؤوف 9 فروری 2015ء نو‏‏ں صوبہ ہلمند وچ امریکی فضائیہ دے اک ڈرون حملے وچ ماریا گیا سی۔ کہیا جاندا سی کہ جس کار وچ اوہ سفر کررہیا سی اس وچ بارود بھریا ہويا سی تے پھٹ گیا۔ دسیا جاندا اے کہ ملیا عبد الرؤوف، اس دے بہنوئی تے چار پاکستانی عسکریت پسند مارے گئے سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* The Stories of the Afghans Just Released from Guantánamo: Intelligence Failures, Battlefield Myths and Unaccountable Prisons in Afghanistan (Part One) Andy Worthington اینڈی ورنگٹن

گٹھ:صوبہ ہلمند دیاں شخصیتاں
گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ پشتو بولی دا متن شامل اے
افضل الدین خاقانی

**افضل الدین بدیل خاقانی** حسان العجم دے لقب تو‏ں مشہور فارسی شاعر جسنو‏ں خاقانی نظامی تے خاقانی نظامی گنجوی وی کہندے نيں،

**خاقانی ** جاں **خاغانی** (1121/1122 - 1190) () فارسی  شاعر سی۔ اوہ تریخی علاقے شروان (اج دے آذربائیجان وچّ)، شروان شاہ  دی حکومت دے تحت ہویا۔ اتے تبریز، ایران وچّ اس دی موت ہوئی۔

اسنے اپنے چاچا عمر دی مدد نال مختلف ساہت، سائنس اتے کلا دے میدان وچّ مہارت حاصل کیتی اتے حسان العجم دا لقب پایا۔ ابوالاعلی گنجوی دے وی شاگردی کیتی اتے اوہناں دی دھی نال شادی کیتی۔

## جم
خاقانی 1126ءبمطابق 520ھایران دے سرحدی علاقہ شروان وچ پیدا ہويا.
### ناں
تذکرہ نویساں دے آپ دا ناں ’’ابراہیم‘‘ لکھیا اے لیکن اس نے خود اپنا ناں ’’بدیل‘‘دسیا اے ۔جداں کہ اوہ اپنے اک شعر وچ کہندا اے :
بدل من آمدم اندر جہان سنائی را۔۔۔۔بداں دلیل پدر ناں من بدیل نہاد
### ولدیت
آپ دے والد دا ناں ’’نجیب الدین علی‘‘ سی جو پیشے دے اعتبار تو‏ں اک ترکھان سی۔جدو‏ں کہ کاقانی دا چچا اک طبیب تے فلسفی سن ۔انہاں نے پچیس سال د‏‏ی عمر تک اپنے چچا ہی تو‏ں تربیت حاصل کيتی سی۔
### تعلیم تے تربیت
آپ نےاپنے چچا عمر د‏‏ی مدد تو‏ں مختلف علوم تے فنون وچ مہارت حاصل کيتی۔ تے حسان العجم دا لقب پایا۔ ابوالعلا گنجوی تو‏ں وی استفادہ کيتا تے انھی د‏‏ی بیٹی نال شادی ہوئی۔ سلطان سنجر دے دربار وچ جانا چاہندا سی کہ ترکان غز دا فتنہ برپا ہوئے گیا۔ 1156ء وچ حج کيتا تے نعتیہ قصائد تے ایوان مدائن والا معروف قصیدہ لکھیا۔ 1173ء وچ محبوس ہويا۔ قریباً اک سال دے بعد رہائی ملی تے مشہور نظم جسیہ تحریر کيتی۔ بعد وچ حج دے لئی گیا۔ کلیات، قصائد تے قطعات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اشعار د‏‏ی تعداد بائیس ہزار ا‏‏ے۔ مثنوی تحفۃ العراقین وچ مسافرت حج د‏‏ی سرگزشت ا‏‏ے۔
### حالات زندگی
خاقانی کواپنے والد دے پیشے یعنی بڑھئی دے کم تو‏ں سخت نفرت سی ایہی وجہ اے کہ اوہ کدی وی اپنے والد دے کم والی جگہ اُتے نئيں گیا، اوہ اپنے باپ تو‏ں وی دور رہندا سی۔اسی مطلب نو‏‏ں انہاں نے اپنے اشعار وچ بارہیا بیان کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس نے حصول علم اُتے زور دتا تے اپنے دور دے رائج علوم یعنی عربی تے فارسی ادبیات سکھیا۔آپ ادبیات دے علاوہ علم کلام، علم نجوم، حکمت، طب تے علم تفسیر وی جاندے سن ۔

## وفات
خاقانی 1198ءبمطابق 595ھ تبریز وچ وفات پائی۔
## حوالے

گٹھ:1120ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1126 دے جم
گٹھ:1190 دیاں موتاں
گٹھ:1198 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے شاعر
گٹھ:بارہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:شماخی دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:قرون وسطی دے شاعر
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنف

## حوالے

 
گٹھ:1120ء دے جم
گٹھ:1190ء دیاں موتاں
 

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں