open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پہلی اینگلو میسور جنگ

پہلی اینگلو میسور لڑائی (1767-1769) دوران حیدر علی نوں انگریزاں دے خلاف کافی سفلتا ملی سی جس وچّ اسنے مدراس اُتے قبضہ کر لیا سی۔ اس جنگ وچّ انگریزاں نے حیدرآباد دے نظام نوں حیدر علی اپر حملہ کرن لئی راضی کر لیا سی، پر عین سمیں اُتے نظام نے پاسہ بدل لیا اتے حیدر علی ولّ ہو گیا۔ نظام دی حیدر علی دی ایہہ مدد عارضی  طور اتے ہی سی اتے اسنے فروری 1768 وچّ انگریزاں نال اک نواں معاہدہ کر لئیا سی۔ پھر وی حیدر نے اپنی جدوجہد جاری رکھی اتے جس وچّ اسنے انگریزاں دی بمبئی دی فوج اتے مدراس دی فوج اپر دوواں اپر حملہ کیتا ۔ مدراس دے حملے توں ہار کے انگریزاں نے امن دی منگ کیتی، جسدے نتیجے وجوں انگریزاں اتے حیدر علی دے وچکار مدراس دا معاہدہ ہوئیا۔
## نقشے


Image:Anglo-Mysore War 1 and 2.png|پہلی تے دوسری اینگلو میسور جنگ
Image:Anglo-Mysore War 3.png|تیسری اینگلو میسور جنگ
Image:1793 Faden Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1793.jpg|1793 نقشہ
Image:1800 Faden Rennell Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1795.jpg|1800 نقشہ
Image:Anglo-Mysore War 4.png| چوتھی اینگلو میسور جنگ


گٹھ:ہندستان وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:برطانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گٹھ:کیرالہ دی تریخ
گٹھ:اٹھارویں صدی دے تنازعے
گٹھ:کرناٹک دی تریخ
گٹھ:جنگاںگٹھ:لڑائیاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ریاست میسور
دوجی اینگلو میسور جنگ

**[[دوجی اینگلو میسور لڑائی]]** (1780-84) ایہناں لڑائیاں وچّ سبھ توں خونی لڑائی سی، جس وچّ کسے وی دھر دی واضع جت نہیں ہوئی۔ ٹیپو نے انگریزاں دے فوجی جرنیل بیلی نوں ستمبر 1780 وچّ پولیلر دی لڑائی وچّ  اتے فروری 1782 وچّ بریتھویٹ نوں کمباکونم وچّ ہرایا اتے ایہناں دوواں انگریز افسراں نوں سرنگاپٹنم وکھے بندی بنا لیا۔ اش جنگ وچّ انگریزاں دے لیفٹینینٹ-جنرلینینٹ آئر کوٹ نوں کافی سفلتا ملی جس وچّ اسنے حیدر علی نوں پورٹو نووو اتے ارنی وکھے ہرایا۔ اس جنگ دوران حیدر علی دی موت ہو گئی سی جس توں بعد ٹیپو سلطان نے اس جنگ نوں جاری رکھیا۔ انت وچّ ایہہ جنگ برابری  تے ختم ہوئی۔ ایہہ آخری جنگ سی جس وچّ کسے بھارتی راجے نے انگریزاں نال برابری  تے جنگ ختم کیتی سی۔ اس جنگ دا نتیجہ منگلور دا معاہدہ سی۔
## نقشے


Image:Anglo-Mysore War 1 and 2.png|پہلی تے دوسری اینگلو میسور جنگ
Image:Anglo-Mysore War 3.png|تیسری اینگلو میسور جنگ
Image:1793 Faden Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1793.jpg|1793 نقشہ
Image:1800 Faden Rennell Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1795.jpg|1800 نقشہ
Image:Anglo-Mysore War 4.png| چوتھی اینگلو میسور جنگ


گٹھ:ہندستان وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:برطانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گٹھ:کیرالہ دی تریخ
گٹھ:اٹھارویں صدی دے تنازعے
گٹھ:کرناٹک دی تریخ
گٹھ:جنگاںگٹھ:لڑائیاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ریاست میسور
تیجی اینگلو میسور جنگ

**تیسری اینگلو میسور جنگ** (Third Anglo-Mysore War) سلطنت خداداد میسور تے ایسٹ انڈیا کمپنی تے اس دے اتحادیاں مراٹھا سلطنت تے نظام حیدرآباد وچکار ہندوستان وچ لڑیاں جان  والیاں اینگلو میسور جنگاں دے سلسے دی تیسری جنگ سی۔

 
تیجی اینگلو میسور لڑائی (1790–92) دوران میسور دے راجا ٹیپو سلطان اتے اسدے فرانسیسی معاوناں نے تراونکور (1789),جہڑا کہ انگریزاں دا مددگار سی،اپر حملہ کیتا ۔
## نقشے
 

Image:Anglo-Mysore War 1 and 2.png|پہلی تے دوسری اینگلو میسور جنگ
Image:Anglo-Mysore War 3.png|تیسری اینگلو میسور جنگ
Image:1793 Faden Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1793.jpg|1793 نقشہ
Image:1800 Faden Rennell Wall Map of India - Geographicus - India-faden-1795.jpg|1800 نقشہ
Image:Anglo-Mysore War 4.png| چوتھی اینگلو میسور جنگ


## ہور ویکھو
* اینگلو میسور جنگاں
* پہلی اینگلو میسور جنگ
* دوسری اینگلو میسور جنگ
* چوتھی اینگلو میسور جنگ

## ملاحظے

## حوالے

گٹھ:ہندستان وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:برطانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گٹھ:کیرالہ دی تریخ
گٹھ:اٹھارویں صدی دے تنازعے
گٹھ:کرناٹک دی تریخ
گٹھ:جنگاںگٹھ:لڑائیاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ریاست میسور
ترکمانستان وچ تعلیم

ترکمانستان دی وزارت تعلیم دیس وچ ہر پدھر تے سکھیا لئی ذمہ وار اے۔
 
## اتہاس
ترکمینستان وچ 11 سال دی رسمی سیکنڈری سکھیا اے۔ اچّ سکھیا دی معیاد 5 سال اے۔
2007 وچ، 1 ملیان بچے سیکنڈری سکولاں وچ پڑھ راے سن اتے لگبھگ 100،000 گریڈ 1 شروع کر راے سن۔سال 2010–2011 اکادمک سال وچ 931 272 طالب علماں نوں عامَ تعلیمی ادارےآں وچ داخل کیتا گیا۔ ایہناں وچ 373160 شہری کھیتراں وچ اتے 558112 پینڈو کھیتراں وچ سن۔ کل ملا کے 1730 سکول - دہات وچ 1232 اتے شہری کھیتراں وچ 498 (سٹیٹ کمیٹی فار سٹیٹسٹکس) مطابق دیش وچ سن ۔ جنہاں وچ لگبھگ 69437 استاد کم کر راے سن ۔ترکمینستان وچ اکادمک ورھے 2013–14 توں 11 سال دی مڈھلی سکھیا دی شروعات کیتی گئی اے۔

Course centers

1996 وچ، ترکمینستان دے سکھیا وزارت نے راج اتے نجی ادارےآں نوں تھوڑی معیاد دے کورس شروع اتے کم کرن دا موقع دتا ۔

حال وچ ترکمینستان وچ راج اتے پرائیویٹ ملکیت والے سکھیا ادارے کم کر راے ہن۔ اوہ مکھ طور اُتے بولیاں، کمپیوٹر، گنت اتے ونج دے کورس مہیا کردے ہن۔ اوہ ترکمینستان دے سکھیا وزارت ولوں دتے لائسینس دے بنیاد اُتے کم کردے ہن۔

## یونیورسٹیاں
ترکمینستان وچ 23 اچّ سکھیا ادارےآں ہن ایہناں وچوں 18 سول ہن اتے 5 فوجی اچّ سکھیا سنستھان ہن۔

ترکمینستان وچ یونیورسٹیاں دی لسٹ

اچّ سکھیا ادارےآں وچوں کجھ نوں اچّ ہستیاں دے ناں تے شروع کیتا گیا اے جویں میٹمیگولی، سٹیٹ انسٹیچیوٹ آف ورلڈ لینگوئیجز نوں ڈوویلٹمیممت ازیڈی، ایس۔اے۔ نیریازو، سٹیٹ انسٹیچیوٹ آف اکنامکی اینڈ مینیجمینٹ، انسٹیچیوٹ آف ایجوکیشن دے ناں تے اے۔ الیکٹریکل ٹیکنولوجی انسٹیچیوٹ (میری سٹی)، سٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی سئیتنگر سعید دے ناں نال شروع کیتا گیا اے ۔

ترکمینستان وچ کم کر راے 4 قومانتری اچّ سکھیا سنستھان ہن: انٹرنیشنل آئل اینڈ گیس یونیورسٹی، انٹرنیشنل رلیشنز آف فوراً اپھیئرز منسٹری آف ترکمینستان، انٹرنیشنل ہیومینیٹیز اتے ڈویلپمینٹ یونیورسٹی اتے انٹرنیشنل ترمین-ترکش یونیورسٹی۔

فوج مشتمل اچّ سکھیا ادارےآں وچ : رکھیا وزارت دے انسٹیچیوٹ، اندرونی معاملیاں دے وزارت دے سنستھان (عرف پولیس اکادمی)، قومی سرکھیا وزارت دے سنستھان، سٹیٹ بارڈر سکیورٹی انسٹیچیوٹ مکھ ہن ۔

## پوسٹ گریجو ایٹ سکھیا
ترکمینستان وچ پوسٹ-گریجوئیٹ سکھیا نوں معیاری بناؤن لئی 2007 وچ ترکمین اکیڈمی آف سائنس نوں بنایا گیا۔ ترکمینستان دے صدر ولوں پاس کیتے گئے اک پوسٹ-گریجوئیٹ سکھیا لئی 2013 وچ،55 گریجوئیٹ سکولاں نوں قومی یونیورسٹیاں دے روپ وچ قبول کیتا گیا، دو ہور بجٹ ستھان ڈاکٹری دی پڑھائی وچ پیش ہونگے، 42 کلینکل ریزیڈینسی، سائنس دے امیدوار دی ڈگری لئی 241 امیدواراں لئی جگہ بنائی گئی، ڈاکٹریٹ ڈگری لئی 9 سیٹاں منظور کیتیاں گئیاں ۔

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:ترکمانستان وچ تعلیم
گٹھ:تعلیم بلحاظ دیس
گٹھ:تعلیم
پانچال

**پانچال جاں پانچال راج** پرانے بھارت دے 16 مہاجنپداں وچوں اک سی ۔ ایہہ شمال وچ ہمالہ دے بھابھر کھیتر ولوں لے کے دکھن وچ چرمنوتی دریا  دے اتری ساحل دے وچ دے میداناں وچ پھیلیا ہویا سی ۔ اسدے پچھم وچ کورُو ، مچھی اتے سرسین راج سن اتے سابق وچ نیمشارننئے سی ۔ بعد وچ ایہہ دو حصیاں وچ ونڈیا گیا ۔ شمال پانچال ہمالہ ولوں لے کے گنگا دے اتری ساحل تک سی اتے اسدا راجگڑھ اہچھتر سی اتے دکھن پانچال گنگا دے دکھن ساحل ولوں لے کے چرمنوتی تک سی اتے اسدا راجگڑھ کامپل سی ۔ 

اکھنڈ پانچال دا اقتدار پانڈواں دے سسر اتے دروپتی دے پیؤ درپٹ دے کول سی ۔ کیہا جاندا اے کہ پہلاں درپٹ اتے پانڈواں اتے کورواں دے گرو درونناچاریا دے وچ پکی دوستی سی لیکن کجھ کارنوش دوناں وچ من - مٹاو ہو گیا ۔ پھلت: دوناں دے وچ لڑائی چھڑ گئی ۔ لڑائی وچ درپٹ دی ہار ہوئی اتے پانچال دی ونڈ ہوئی ۔ شمالی پانچال دے راجے درونناچاریا دے پتّ اشوتھاما پسند ہوئے اتے درپٹ نوں دکھن پانچال ولوں ہی سنتوش کرنا پیا ۔ دوناں راجاں نوں گنگا دریا وکھ کردا سی ۔

## حوالے

گٹھ:مہاجنپد
گٹھ:بھارت دی تریخ
ازبکستان وچ تعلیم

ازبیکستان وچ، باراں سال دی پرائمری اتے سیکنڈری سکھیا ضروری اے، جو چھ سال دی عمر توں شروع ہندی اے۔ اس وچ چار سالاں دا پرائمری سکول اتے سیکنڈری سکول دے دو چکر شامل ہن، جو ترتیب وار پنج اتے تن سال لئی مکرر ہن۔ ایہناں گریڈاں وچ حاضری دی شرح زیادہ اے، حالانکہ ایہہ شہری مرکزاں نالوں پنڈاں وچ بہت گھٹ اے۔ 1991 توں پری-سکول رجسٹریشن بہت گھٹ گئی اے۔

دیس وچ سرکاری  شرح خواندگی 99٪ اے پر، سوویت یگ توں بعد تعلیمی معیار ڈگّ چکے ہن۔ سکھیا بجٹ اتے استاد سکھلائی  آبادی وچ پھلار کر رہے نوجوان لوکاں نوں بااثر ڈھنگ نال سکھیا دین لئی کافی نہیں اے۔ 1992 اتے 2004 دے وچکار، سکھیا اُتے سرکاری خرچے کل گھریلو اتپاد دے 12 توں گھٹ کے 6.3 فیصد رہِ گئے۔ 2006 وچ بجٹ وچ سکھیا دا حصہ 8.1 فیصدی ودھیا اے۔ پرائمری اتے سیکنڈری پدھر اُتے بجٹ مدد دی کمی زیادہ نظر آ رہی اے پر سرکار نے یونیورسٹی دے طالب علماں نوں سبسڈی جاری رکھی ہوئی اے۔

1992 اتے 2001 دے وچکار، یونیورسٹی وچ داخلے کالج دی عمر دی آبادی دے 19٪ توں گھٹ کے 6.4٪ ہو گئے سن۔ ازبیکستان دے تن سبھ توں وڈے اچّ سکھیا دے ادارے نوکوس، سمرکند اتے تاشقند وچ ہن جنہاں وچ تناں نوں راج ولوں فنڈ جاری کیتا جاندا اے ۔

سرکار دیاں اسلامی سخت گیر (وہابی) سکول قائم کرن دیاں کاروائیاں دے نتیجے وجوں پرائیویٹ سکولاں نوں سکھیا دین توں روکیا گیا اے۔ حالانکہ، 1999 وچ، اسلام دی سکھیا لئی سرکار ولوں سمرتھت تاشقند دے اسلامک یونیورسٹی دا قیام کیتا گیا سی جو کہ نجی کھیتر وچ شروع کیتی گئی سی ۔

اچّ تعلیمی ادارےآں وچ، گھریلو پدھر اُتے سبھ توں اچا درجہ حاصل تاشقند دے کامرس ادارے اتے تاشقند وچ ویسٹمنسٹر انٹرنیشنل یونیورسٹی ہن۔ پہلی یونیورسٹی 1991 وچ ازبیکستان دے پہلے صدر دی پہل قدمی ولوں قائم کیتی گئی سی۔ بعد وچ 2002 وچ ویسٹمنسٹر یونیورسٹی (یو کے) اتے "امڈ" دے ازبیکستان  دے صدر دے تعاون نال، تاشقند وچ ویسٹمنسٹر انٹرنیشنل یونیورسٹی قائم کیتی گئی ۔ حال وچ ایہناں یونیورسٹیاں نوں ازبیکستان اتے وسطی ایشیائی دیساں وچ سکھیا دے کھیتر وچ سبھ توں بہترین منیا جاندا اے۔

2007 وچ، ازبیکستان بینکنگ ایسوسی ایشن (یوبیئے) کول سنگاپور دے مینیجمینٹ ڈویلپمینٹ انسٹیچیوٹ، سنگاپور نال اک سانجھے ادم نال اتے تاشقند دے ایمڈیئیسئیسٹی یونیورسٹی دا قیام کیتا۔

2010 وچ تاشقند وچ برطانوی سکول (بریٹیش سکول) ساریاں قوماں دے بچیاں نوں انگریزی قومی پاٹھکرم حاصل کرن لئی قائم کیتا گیا سی جتھے بچے سرکھات اتے مُتحرک والے ماحول وچ سکھدے ہن۔اس سکول نے مقامی ازبیک پاٹھکرم نوں وی لوڑیدی تھاں حاصل کیتی اے۔

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:تعلیم
گٹھ:ایشیا دے دیساں وچ سکھیا
گٹھ:تعلیم بلحاظ دیس
گٹھ:ازبکستان وچ تعلیم
انگ (مہاجنپد)

**[[ انگ مہاجنپد | انگ ]] **- ایہہ مگدھ دے مشرق سی ۔ حال دے بہار دے منگیر اتے بھاگلپور ضلعے ۔ ایہناں دا راجگڑھ چمپا سی ۔ چمپا اس ویلے ہندوستان دے سبھتوں مشہور نگراں وچوں سی ۔ مگدھ دے نال ہمیشہ جدوجہد ہندا رہندا سی اتے انت وچ مگدھ نے اس راج نوں ہار کر اپنے وچ ملیا لیا ۔

انگ پرانے بھارت دے 16 مہاجنپدjں وچوں اک سی ۔ اسدا پہلا ذکر اتھروَ وید وچ ملدا اے ۔ بدھی گرنتھاں وچ انگ اتے ونگ نوں پہلاں آریاوں دی سنگیا دتی گئی اے ۔ مہابھارت دے ساکشیاں دے مطابق جدید بھاگلپور ، منگیر اتے استوں سٹے بہار اتے بنگال دے کھیتر انگ پردیش دے کھیتر سن ۔ اس پردیش دا راجگڑھ چمپاپری سی ۔ [ ک ] ایہہ جنپد مگدھ دے مطابق سی ۔ شروع وچ اس جنپد دے راجاواں نے برہمدتّ دے تعاون ولوں مگدھ دے کجھ راجاواں نوں ہار وی کیتا سی پر ہور ویلا وچ ایہناں دی طاقت گھٹ ہو گئی اتے ایہناں نوں مگدھ ولوں ہار ہونا پیا ۔ 

مہابھارت دور وچ ایہہ کرن دا راج سی ۔ اسدا پرانا نام مالنی سی ۔ اسدے پرمکھ نگر چمپا ( بندرگاہ ) ، اشوپور سن ۔
thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
## حوالے

گٹھ:مہاجنپد
گٹھ:بھارت دی تریخ
سرسین

**سُرسین** پرانے بھارت دے 16 مہاجنپداں وچوں اک مہا جنپد سی ۔ اسدا راجگڑھ متھورا سی ۔

thumb|مہاجنپداں دا نقشہ
## حوالے

گٹھ:مہاجنپد
گٹھ:بھارت دی تریخ
اشمک

**اشمک جاں اسمک ** جاں *  اسک  *' - دکھن بھارت دا اکماتر مہاجنپد ۔ نرمدا اتے گوداوری دریاواں دے وچ  واقع اس ریاسٹ دا راجگڑھ پاٹن سی ۔ اس راج دے راجا اکشواک راجٹبر دے سن ۔ اسدا اونتی مہاجنتد دے نال لگاتار لڑائیاں چلدیاں رہندیاں سن ۔ ہولی - ہولی ایہہ راج اونتی دے ماتحت ہو گیا ۔
thumb|مہاجنپداں دا نقشہ

اشمک یا آسک قدیم ہندوستان دے ۱۶ مہاجن پداں وچو‏ں اک سی۔ چھیويں صدی ق م وچ ، یعنی ۲۶۰۰ سال پہلے، قدیم ہندوستان وچ ۱۶ مہاجن پد سن ۔ اس وچو‏ں اشمک مہاجن پاڑا واحد مہاجن پد سی جو جنوب وچ واقع سی۔ اس دا دارالخلافہ پرتشتھان پوری یعنی اجوکا پیٹھن شہر سی۔ جو اج مہاراشٹر دے چھترپتی سمبھاج نگر (تےنگ آباد) ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ اشمک مہاجن پاڑا اُتے بھگوان شری رام د‏‏ی اولاد یعنی اشواکو خاندان دے بادشاہ د‏‏ی حکومت سی۔ اشواکو خاندان دے اشمک نامی بادشاہ نے اس مہاجن پاد نو‏‏ں قائم کیتا، اس لئی اسنو‏ں اشمک مہاجن پاڑا کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مہاجنپد
گٹھ:بھارت دی تریخ
انگُتر نکائے

**انگُتر نکائے** (**؛ جسدا شبدی مطلب "اک گروہ توں ودھیا،" اے اتے جسنوں "Gradual Collection" or "Numerical Discourses") وچ ترجمہ وی کیتا گیا اے، اک بدھ دھرم گرنتھ اے۔ ایہہ ست پٹک وچ شامل پنجاں نکایاں جاں مجموعےآں دا چوتھا حصہ اے ۔ اس نکائے وچ کئی ہزار پروچن ہن جہناں دا تعلق بدھ اتے اسدے 11 مکھ شاگرداں نال اے اتے اسنوں 11 نپٹ، جاں کتاباں وچ سنیوجت کیتا گیا اے جویں کہ دھم وچ دسیا گیا اے۔

انگنتر نکائے ایکتر اگم (*اک پروچن توں ودھایا*) نال تعلق رکھدا اے جہڑا کہ وکھ-وکھ مڈھلے دور دے سنسکرتک بدھ سکولاں دے سوتر پٹکاں وچ ملدے ہن، اتے جسدے کجھ حصے سنسکرت بولی وچ جؤندے رہے ہن۔ *زینگی اہنجنگ* (增一阿含經) ولوں چینی وچ ترجمہ کیتی گئی کتاب کارن اک پورا اڈیشن بچیا رہِ سکیا اے۔ ایہہ مہانسنگھک جاں سروستیواد دا اک سودھیا ہویا روپ اے۔ ڈیمیئن کیون دے مطابق *[[پالی]] اتے سروستیواد دے سنسکرناں وچ کافی فرق اے، جس وچ اک کتاب وچ دو-تہائی سوتر مل جاندے ہن پر دوجے وچ نہیں ملدے، جس توں پتہ لگدا اے کہ سوتر پٹکا دے اس حصے نوں بعد وچ رچیا گیا سی۔*

انگُتر نکائے دے مترجم آنند کوشلیاین ہن۔ اسدا حال ویلے وچ پرکاشن مہامبودھی سبھا، کلکتہ ولوں کیتی گیا اے۔
ایہناں گرنتھاں وچ بھارتی اتہاس دی جانکاری لئی کافی سامان شامل اے۔ ‘تری پٹک’ ایہناں دا مہان گرنتھ اے۔ ست، ونے جاں امدھمّ ملا کے ترپٹک کہاؤندے ہن۔ بدھ سنگھ، بھکھشوآں دے لئی آچرن دے نیم ونے پٹک وچ ملدے ہن۔ ستّ پٹک وچ بدھ دے دھرم اپدیش ہن۔
 

## ایہ وی ویکھو

* تھیرگاتھا
* ہِینیان
* مہایان
* بدھ دھرم
* بودھستوا
* ہینیان
* وجریان
ُ*بدھ مت دیاں کتاباں
*نالندا یونیورسٹی
*چڑھدے ترکستان چ بدھ مت
*افغانستان چ بدھ مت
*تریپٹک
## حوالے

گٹھ:بدھ دھرم
گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے
گٹھ:بدھ مت دیاں کتاباں

 

گٹھ:بدھ دھرم
لاہور دی لڑائی (1752)

**جنگ لاہور** (Battle of Lahore) احمد شاہ ابدالی تے مغلیہ سلطنت دے خطۂ پنجاب دے گورنر میر منو دے درمیان 1752ء وچ لاہور دے مقام تے لڑی گئی۔

## حوالے

* 
* 

گٹھ:1752ء دے تنازعات
گٹھ:درانی سلطنت وچ 1750 دی دہائی
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:ہندوستان وچ 1752
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں لڑائیاں
گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں
تاجکستان وچ تعلیم

تاجکستان وچ تعلیم وچ شروعات وچ چار سال دا پرائمری سکول ہندا اے اتے بعد وچ سیکنڈری سکول دے دو پڑاء ہندے ہن (لگاتار پنج اتے دو سال، ترتیب وار)۔ ستّ سال توں ستاراں سال تک سکولاں وچ حاضری لازمی اے۔ اچّ سکھیا اتے پیشہ ور پوسٹ-گریجوئیٹ سکھیا بارے قانون دے مطابق دیس اچّ سکھیا ہیٹھ لکھے پدھر لئی مہیا کردا اے :

* پنج سالاں تک پڑھائی دے نال سپیشلسٹ ڈگری (دارجائی مٹاکھسس)-پنج سال یونیورسٹی ڈگری بیچلر (چار سال) اتے ماسٹر ڈگری (اک سال) دے برابر اے ۔
*پڑھائی دے چار سال توں گھٹ نہیں، میڈیکل نوں چھڈّ کے ( جو پنج سال توں گھٹ نہیں) بیچلر دی ڈگری (درجائے بکلور)؛
* بیچلر توں بعد گھٹو گھٹ اک سال لئی پڑھائی دے نال ماسٹر ڈگری (دارجائی میجسٹر)

تاجک سیکنڈری سکولاں وچ پڑھائی دی مکھ بولی اے، پر 2003 وچ روسی نوں لازمی دوسری بولی دے طور تے پنر قائم کیتا گیا اے ۔

## تاجک لوکاں دے پرکھیاں دا سکھیا پربندھ
تریخی اتے آثار قدیمہ کھوجاں دے مطابق تاجک لوکاں دے پوروجاں دے پہلے سکول (ڈبسٹنی اتے ڈائبائیرسٹنی) تن ہزار توں ودھ سال پہلاں موجود سن۔ آریہ رہتل اتے زرتشتی دھرم دا تاجک تعلیمی فلسفہ اتے بھاری اثر اے۔ اس ویلے دوران دستاویزاں نے ، سکھلائی اتے سکھیا دی ایکتا، معلمی ادارےآں دے قیام اتے استاداں اتے طالب علماں دے پیشہ ور ہون دی تائید کیتی اے۔ پرانے یونانی لکھاری زیرونپھون (445-355 جی۔جی۔ بی۔سی۔ای۔) اپنے تریخی ناول "سائیروپیڈیا" ("سائرس دی سکھیا") وچ "فارسی" وچ ایرانی لوکاں دے بچیاں دی سکھیا اتے سکھلائی بارے پھلار وچ دسیا اے۔

## اولوکن
سرکاری انکڑیاں مطابق تاجکستان دی شرح خواندگی 98٪ اے پر 1991 توں بعد سکھیا دی ماڑی گنوتا نے نوجواناں دےہنر دے پدھر نوں گھٹا دتا اے ۔ دیس وچ سکھیا سبھ لئی لازمی اے، پر بہت سارے بچے سکول وچ داخل نہیں ہندے کیونکہ اوہ معاشی تنگی دا شکار ہن اتے کجھ تھاواں تے سرکھیا چنتاواں وی ہن ۔

2005 وچ سرکار نے سکھیا ' تےUS$80 ملیان خرچ کیتا سی جو کہ قومی بجٹ دا 15.9٪ حصہ سی ۔

شہری کھیتراں وچ کجھ پرائیویٹ سکول اتے کالج کھلھے ہن ۔ پہلاں اتھے روسی اتے ازبیک سکول موجود ہن۔ 2003 وچ جد اک آئینی سودھ راہیں مفت اچیری سکھیا نوں ختم کر دتا گیا۔

## چنوتیاں ، مدعے اتے چنتا
تاجیکستان وچ سکھیا ڈھانچہ بنیادی ڈھانچے اتے ہر تھاں تے استاداں دی کمی توں پیڑت اے ۔

## حوالے

گٹھ:سکھیا
گٹھ:تعلیم
گٹھ:ایشیا دے دیساں وچ سکھیا
گٹھ:تاجکستان وچ تعلیم
گٹھ:تعلیم بلحاظ دیس
ورکنگ وومین یونائیٹڈ

**ورکنگ وومین یونائیٹڈ** (ورکنگ وومین یونائیٹڈ انسٹیچیوٹ دے ناں نال وی جانی جاندی) امریکہ وچ  اک خواتین حق تنظیم اے جو 1975 وچ کم کرن دیاں جگہاں اُتے عورتاں دی یون اتپیڑن دا مقابلہ کرن لئی بنائی گئی سی۔

کجھ کھوجکرتاواں دے مطابق، ایہہ تنظیم کم والی تھاں دے حوالہ وچ "جنسی پریشانی" شبد دی ورتوں کرن والا پہلا ادارہ سی۔ تنظیم دے سرگرم ہون دی شروعات وچ، جنسی پریشانی لئی اوہناں دی تشریح "عورتاں دے اہلکاراں دا جنسی وستواں دے طور تے ورتاؤ" سی، پر ادارہ نے ایہہ نہیں دسیا کہ کہڑیاں ووہاراں نے اجیہی پریشانی دا گٹھن کیتا سی۔

## کرمتا وڈ
گروپ دی قیام کرمتا وڈّ دے کیس توں راغب ہوئی سی، جسنے جنسی پریشانی دے کارن کارنیل یونیورسٹی وچ اپنی نوکری چھڈّ دتی سی اتے امریکہ دے پہلے عورتاں وچوں اک بن گئی سی تاں کہ اس دے مالک نوں اجیہے بنیاد تے مقدمہ کیتا جا سکے۔

1975 وچ، کاررمووڈ نے اپنے سپروائیزر، بوئس میکڈنیئیل توں پریشانی دے کارن کارنیل یونیورسٹی وچ اپنی پدوی چھڈّ دتی اتے یونیورسٹی نے ٹرانسفر دی منظوری دین توں انکار کر دتا۔ اس توں بعد، یونیورسٹی ولوں بے روزگاری لابھ لئی وڈّ نے دائر کیتا۔ کارنیل نے لابھاں نوں منظوری دین توں انکار کر دتا، جس وچ کیہا گیا سی کہ وڈّ نے "نجی کارناں" نوں چھڈّ دتا سی۔ورکنگ وومن ینیڈ گھٹنا دے جواب وچ سرگرم سی اتے وڈّ دے اگلے مقدمے۔ کارنیل دے انسٹرکٹر لن پھارملی، ورکنگ وومین یونائیٹڈ دے اک مکھ پربندھک نے نیو یارک سٹی ہیومن رائیٹس کمیشن دی اک سنوائی وچ "جنسی پریشانی" شبد دا استعمال کیتا اتے د نیویارک ٹائیمز نے سنوائی اتے اس وچ لئے گئے شبد دی رپورٹ کیتی، جو کہ اس وچ شامل اے۔ تجزیہ اتے ووکیبولری "لنگک پریشانی" قومی کوش وچ

## حوالے

گٹھ:تنظیماں
گٹھ:امریکہ
اسلام دیاں مقدس تھانواں

**اسلام دے مقدس تھاں** : مسلمان وشواساں دے مطابق اسلام وچ کئی پوتر تھاں اتے کھیتر ہن ، جنہاں نوں دھرم لئی پوتر منیا جاندا اے ۔ مکہ ، مدینہ اتے یروشلیم ، ایہہ تناں شہر اسلام وچ تن سبھتوں پوتر تھاں ہن ، سارے فرفےآں وچ اس بارے اتفاق رائے اے  ۔ 

اجیہے تھاں جنہاں دا ذکر قرآن وچ کیتا گیا اے جاں جنہاں دا حوالہ دتا جاندا اے ، جنہاں نوں اسلام لئی پوتر منیا جاندا اے ۔   مکہ   اتے مدینہ       اسلام دے دو سبھتوں پوتر تے مقدس شہر ہن ، جو سارے فرقےآں وچ منے جاندے ہن ۔    اسلامی پرمپرا وچ ، مکہ وچ کعبہ نوں سبھتوں مقدس تھاں منیا جاندا اے ، اسدے بعد مدینہ وچ پیامبر دی مسجد دے بعد ۔ اسدے علاوہ ، یروشلم دے پرانے شہر وچ الاقصی مسجد اتے ہیبرون وچ ابراہیم ( ابراہمی مسجد ) دی اہمیت وی کافی اہم اے ،   سنی اسلام وچ تیجی اتے چوتھی سبھتوں پوتر تھانواں ہن ،              اتے شیعہ پرمپرا وچ سبھتوں مقدس تھانواں وچوں اک ۔
## [[حجاز]]
 

مکہ اتے مدینہ واقع حجاز وچ واقع ہن ۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Jerusalem in the Qur'an
* Al Quds fil Quran (in Arabic Language)

گٹھ:اسلام
ایشیم دریا

**ایشم دریا**(روسی: Ишим / Išim؛ قازق: Есіл / Esil) قازقستان اتے روس دا اک دریا اے ایہہ 2،450 کلومیٹر (1،520 میل) لمبا اے؛ اسدا اوسطاً ڈسچارج 56.3 کیوبک میٹر فی  سکنٹ اے  ایہہ ارتش دریا دا اک کھبا معاون دریا اے۔ ایشم دریا اپنے ہیٹھلے علاقےآں وچ کشتی رانی دے قابل اے۔ ایشم دا اپرلا سطر قازقستان دے راجگڑھ، آستانا توں گزردا اے۔ روس وچ، ایہہ دریا   اک وڈا مارشلینڈ وچ وگدا  اے ۔ دریا نومبر دے اخیر توں مارچ تک جم جاندا اے۔

گٹھ:قازقستان دے دریا
گٹھ:روس دے دریا
گٹھ:دریا بلحاظ دیس
حکومتی روسی عجائب گھر

**روسی حکومتی عجائب گھر** (روسی وچ: Государственный Русский музей) سینٹ پیٹرزبرگ وچ روسی کلا دا عجائب گھر اے۔ عجائبگھر وچ روسی کلا دا سبھ توں وڈا مجموعہ اے۔

میوزیم 13 اپریل، 1895 نوں زار روس نکولس II نے اپنے پیؤ، الیگزینڈر تیجے   دی یاد وچ  قائم کیتا   سی، اتے 1898 وچ جنتا لئی کھولھیا گیا سی۔ میوزیم دا اصلی مجموعہ ارمیتاج، الیکزینڈر پیلیس اتے آرٹ دے روسی اکیڈمی توں آرٹ ورکراں اُتے مشتمل سی۔ 1917 توں بعد وڈی گنتی وچ نجی مجموعہ مجموعےآں وچ پھیل گیا۔

عجائب گھر دی مکھ عمارت 1819–1825 دے سالاں دوران بنائی گئی محل-سٹائل دا نولکاسٹکواد اے اتے ایہہ مہان پرنس دا نواس اے۔ مکھ عمارت توں علاوہ، ودھیک عمارتاں نوں عجائب گھر وچ تبدیل کیتا گیا سی۔

عجائب گھر دے مجموعہ وچ کل ملا کے 400،000 چیزاں شامل ہن، جس وچ 12 ویں صدی توں روسی آئیکونز دے امیر بھنڈار اتے 18 ویں اتے 1 9 ویں صدی دے روسی چترکاراں دا اک امیر مجموعہ شامل ہن: ولادیمیر بوروووکووسکی، دمتری لیوٹسکی، ایوان مارٹس، اورست کپنرسکی، الیسی وینسیانوو، کارل بورلوو اتے الیگزینڈر اوانوو

1990 دے اخیر وچ، مکیلووسکی قلعل نوں میوزیم نال جوڑیا گیا اتے ہن عجائب گھر دے فن پارےآں دی نمائش لئی ورتیا جاندا اے ۔

## مورتاں


File:Архангел Гавриил (Ангел Златые Власы)2.jpg|*Angel with Golden Hair* (12th century)
File:Descent into hell-Russian Museum.jpg|Dionisius, *Harrowing of Hell* (1495-1504)
File:Ushakov Nerukotvorniy.jpg|Simon Ushakov, *Image of the Saviour Made Without Hands* (1658)
File:Nikitin Getman.jpg|Ivan Nikitin, *A Malorossian Hetman* (c. 1720s)
File:LevitzkyAlymova1775.jpg|Dmitry Levitzky, *Portrain of [[Glafira Alymova]]* (1776)
File:Karl Brullov - The Last Day of Pompeii - Google Art Project.jpg|Karl Brullov, *[[The Last Day of Pompeii]]* (1830–33)
File:Hovhannes Aivazovsky - The Ninth Wave - Google Art Project.jpg|Ivan Aivazovsky, *[[The Ninth Wave]]* (1850)
File:Ilya Repin-What freedom!.jpg|Ilya Repin, *What freedom!* (1903).
File:Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck.jpg|Ilya Repin, *[[Reply of the Zaporozhian Cossacks]]* (1880–91)
File:Victor_Vasnetsov_-_Knight_at_the_Crossroads_-_Google_Art_Project.jpg|Victor Vasnetsov, *[[Knight at the Crossroads]]* (1882)
File:SurikovSnowFortress.jpg|Vasily Surikov, *Taking a Snow Town* (1891)
File:Levitan ozero28.JPG|Isaak Levitan, *The Lake* (1900)
File:Terror Antiquus by L.Bakst (1908).jpg|Léon Bakst, *[[Ancient Horror]]* (1908)
File:Portrait of Ida Rubenstein1.jpg|Valentin Serov, *[[Portrait of Ida Rubenstein]]* (1910)
File:Boris Kustodiev - Portrait of Fyodor Chaliapin - Google Art Project.jpg|Boris Kustodiev, *[[Portrait of Chaliapin (Kustodiev painting)|Portrait of Chaliapin]]* (1921)
File:Malevich.black-square.jpg|Kasimir Malevich, *[[:ru:Черный квадрат|Black Square]]* (1923)
File:Bathing. Kustodiev.jpg|Boris Kustodiev, *Bathing* (1921)


 
 
 

## باہرلے جوڑ
 
* [عجائب گھر دی سرکاری ویب سائیٹ|http://www.rusmuseum.ru/eng/home ]
* ورچوئل ٹور
* میوزیم ہال (1)
* میوزیم ہال (2)
* میوزیم ہال (3)

* Russian Museum website  
* 
* Interiors of the Michael Palace I 
* Interiors of the Michael Palace II 
* Interiors of the Michael Palace III
چین وچ اسلام دی حالت

*خین وچ اسلام *' دی دشا اُکا ہی انتر اے۔ بھاویں کہ ایغور اتے ہوئی سمیت چین وچ مسلماناں دی آبادی دو کروڑ دے نیڑے تریڑے وے، اوہناں دے نو کالج نیں ، تے ہر اک اندر سَو توں ودھ طالب علم نیں۔ بیجنگ وچ نہ صرف ایہو جیا اک کالج اے بلک چینی اسلامی منڈل دا وڈا دفتر وی ایتھے ہی اے۔ بودھی عمارتاں دے مقابلے تے ، بیجنگ وچ اسلامی کالج اتے منڈل دی سانجھی عمارت بڑی وڈی اتے (ضرورت دی) شیواں نال بھری ہوئی اے۔ ۱۹۵۰ دے دھاکے دی بنی ہوئی ایہ عمارت ہُن مُڑ کے مرمت کیتی جا رہی اے۔ اصلی عمارت دی تعمیر اتے مرمت دا کم، ایس دا کجھ خرچہ سرکار نے چُکیا اے۔ ینچوان، جو کہ ہوئی لوکاں دے خود مختار علاقے ننگشا دی راجدھانی اے، دا کالج سب توں وڈا اے۔ سعودی عرب دے پیسے توں بنیا اے کالج مہان اے۔ بودھیاں دے مقابلے تے، ۵۰ توں ودھ مسلمان طالب علم ہر سال اسلام دی تعلیم لین لئی مصر، سعودی عرب، پاکستان، لیبیا، اتے ملیشیا جاوندے نیں۔

چین وچ  ہزار مسجداں نیں، بودھی مندراں وانگوں نئیں، ساریاں عبادت لئی کھلیاں نیں اتے کوئی وی نرا عجائب گھر نئیں۔ ہر وچ اک امام اے جو عام لوکاں نوں اسلام دا درس دیندا اے۔ بودھیاں دی نسبت بوہت زیادہ پڑھے لکھے مسلمان لوک سنسکرتی انقلاب توں بچ رہے۔ ایس ورہے ۶،۰۰۰ چینی مسلمان حج لئی مکہ جاون دے، جس دی اجازت سنسکرتی انقلاب دے مُکن اوپر دے دتی گئی سی۔ ۴۰ دناں دے ایس حج دا مُل ۲،۵۰۰ ڈالر اے۔

چین وچ مسلمان زور شور نال تبلیغ دا کم نئیں کردے، ایس لئی اوہ ہان چینیاں لئی کوئی خطرہ نئیں، جو کہ آبادی دا ۹۲ فیصد نیں۔ پر، کیوں جے زیادہ تر ہان لوکیں کسے حد تک اپنے آپ نوں بودھی سمجھدے نیں، ایس پاروں بدھ مت جنتا دی وفاداری لین موہرے اشتراکیت اتے سرکار لئی وڈا خطرہ اے۔

گٹھ:چین وچ اسلام
گٹھ:چین
بچن بیدل

**بچن بے دل** بھارتی پنجاب دے پنڈ بڈرکھاں (سنگرور) پنجابی گیت کار اتے لکھاری اے۔ گیتاں دے علاوہ اسنے اک ناول، *صندلی پیڑاں* وی لکھیا اے۔ *پنڈ آوازاں ماردا* اسدی شعری کتاب اے۔

بچن بے دل پنڈ بڈرکھاں دا جمپل اے اتے اسنے ماتا راج کور ہائی سکول بڈرکھاں توں سکولی پڑھائی کیتی۔ بے دل دا پہلا گیت ‘میری رنگلی چرخی’ ریکارڈ مرحوم کلدیپ مانک دی آواز وچ ریکارڈ ہویا سی پر اسنوں چرچہ ‘جھنڈے خالصہ راج دے’ نال شروع ہوئی سی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گیت کار
میری کوم

**منگٹے چنگنیئیجانگ میری کوم** (جم 1 مارچ 1983)، جس نوں **ایم۔ سی۔ میری کوم&nbsp;؛** ، **میگنیفیشینٹ میری** جاں عامَ طور تے صرف **میری کوم** کیہا جاندا اے، اک بھارتی مکیباز اے اتے بھارت دے شمال مشرقی صوبے منیپور دے کوم ناں دے قبیلے نال تعلقات رکھدی اے۔ اس نے چھ وار عالمی مکیبازی چینپئنشپ دا خطاب جتیا اے اتے ایہہ ساریاں چھ عالمی مکیبازی چینپئنشپ وچ تمغہ جتن والی اکو اک عورت کھڈارن ہن۔ 2012 لنڈن اولمپک مقابلیاں وچ کھیڈن والی ایہہ اکلی  بھارتی  عورت مکیباز سی۔ ایہناں نے فلائیویٹ کیٹاگری (51&nbsp;؛کلو بھار) وچ حصہ لیا اتے تامبے دا تمغہ جتیا۔ اسے کیٹاگری وچ ایہہ اے۔ آئی۔ بی۔ اے۔ عالمی عورت رینکگ وچ ایہناں نوں چوتھے ستھان تے رکھیا گیا اے۔

## مڈھلا جیون اتے پروار
میری کوم کانگاتھیئی، ضلع چراچنپور منیپور وچ پیدا ہوئی۔ ایہناں دے ماں پیؤ، مانگٹے ٹونپا کوم اتے مانگٹے اکھم کوم *جھم* کھیتاں وچ کم کردے سن۔ ایہناں نے آپنی چھیویں کلاس تک مڈھلی پڑائی لوکتک کرسچئن ماڈل سکول موئیرانگ اتے استوں بعد اٹھویں تک سنت جیویئر کیتھولک سکول، موئیرانگ توں حاصل کیتی۔ اس توں بعد ایہناں نے نوویں اتے دسوی دی پڑائی لئی آدمجتی ہائی سکول، امپھال وچ داخلہ لیا، پر ایہہ امتحان پاس نہ کر سکی۔ ایہناں نے ایہہ سکول چھڈّ دتا اتے NIOS، امپھال تو دوبارہ امتحان دتا اتے چراچندپور کالج تو گریجوئیشن حاصل کیتی۔
حالانکِہ ایہناں نوں بچپن توں ہی کھیڈاں وچ کافی دلچسپی سی، پر دنگکو سنگھ دی سفلتا نے ایہناں نوں مکیباز بنن لئی راغب کتا۔ ایہناں نے منیپور راج مکیبازی کوچ ایمّ۔ نرجت سنگھ، دی نگرانی ہینٹھ کھمن لمپک، امپھال وچ آپنی سکھلائی شروع کیتی۔

## ویاہ
ایہناں دا ویاہ کے۔ اونلر کوم نال ہویا اے اتے ایہناں دے دو جڑواں بچے ہن جنں دا نام ریچنگ اتے کھپنیئیوار اے۔

## فلم
2012 وچ بھارتی فلم پروڈیؤسر سنجے لیلا بھنسالی نے میری کوم دی زندگی تے مشتمل اک جیونی فلم بناݨ دا اعلان کیتا جس وچ اداکارہ پرینکا چوپڑہ میری کوم دا کردار نبھاویگی۔

## حوالے

## ہور جانکاری
*راٹھ، راجشری۔ "Mary Kom: Punching above her weight۔" *ال جزیرہ* ۔ 21 اکتوبر 2013.

## باہرلیاں کڑیاں
*Mary Kom – Official Website 
*Mary Kom – Biography 
*Olympics London 2012
* Find Mary Kom  biography، profile، struggle and other details.
*Champion Mary keeps her feet firmly on the ground India Today – اگست 9، 2012

گٹھ:بھارتی مکیباز
گٹھ:بھارتی کھڈاری
گٹھ:بھارتی شخصیتاں جنہاں اپر فلماں بنیاں
گٹھ:اولمپک کھڈاری
گٹھ:بھارتی عورتاں
خاندیش سلطنت

** فاروقی شاہی خاندان** خاندیش سلطنت تے 1382 توں 1682 وچ مغل بادشاہ اکبر دے قبضے توں پہلے تک  راج کرن والا ٹبر سی۔ اس شاہی خاندان دے بانی ملک احمد (جس نوں ملک راجا وی کہندے ہن) اپنے مڈھلے سالاں وچ بہمنی حکمران محمد شاہ 1 دے خلاف بغاوت وچ حصہ لیا۔ جدوں اسنوں دکن ول بھجن لئی مجبور کیتا گیا تاں اسنے تاپتی دریا دے کنارے تھالنیر وچ (اج دے   مہاراشٹر دے دھلے ضلعے)   وکھے خود نوں قائم کیتا۔ 1370 وچ فیروز شاہ تغلق توں تھالنر اتے کرنڈا (حال ویلے وچ کراوند، تھلنیر دے 19 کلومیٹر اتر ول) دی جاگیر ملن توں بعد اسنے تھلنیر دے آلے-دوآلے دا علاقہ جت لیا جس نوں بعد وچ خاندیش (خاناں دی دھرتی) دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ ۔  1382 تک، اسنے آزاد طور اُتے راج کرنا شروع کیتا۔ ملک راجا  اپنے آپ نوں دوجے خلیفہ عمر فاروق دی نسل توں ہون دا دعوہ کیتا۔

اس لئی، اس ولوں قائم ٹبر فاروقی شاہی خاندان دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ اگلے حکمران، ناصر خان نے اسیرگڑھ قلعے نوں جت لیا اتے اس نوں اپنا راجگڑھ بنایا۔ 1399 وچ اس نے نویں راجگڑھ برھان پور دا قیام کیتا۔ اس گھرانے دا سبھ توں شاندار حکمران عادل خان دوجا سی۔ اپنے لمبے راج دے دوران، برھان پور وپار اتے ٹیکسٹائیل دے پیداوار لئی اک پرمکھ مرکز بن گیا سی۔ 1599 وچ، اکبر دی فوج نے برھان پور اتے قبضہ کر لیا اتے 17 جنوری 1601 نوں اسیرگڑھ دے قلعے نوں وی لمبا گھیرابندی توں بعد جت گیا۔ آخری حکمران بہادر شاہ نے مغلاں اگے سرنڈر کر دتا۔ خاندیش مغل صوبہ بن گیا فاروقی شاہی خاندان دے حکمراناں نوں   ہندواں اتے شیعہ دے خلاف  لڑائیاں لئی جانیا جاندا اے ۔

## فاروقی راجٹبر دے حکمران

## ہور ویکھو
*فاروقی
*سنی راجٹبراں دی لسٹ
*بہمنی سلطنت

## نوٹس

## حوالے
#.
#.

## باہرلے جوڑ
* A copper coin of Nasir Khan 
* A copper coin of Bahadur Shah 

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں

گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
بیجاپور سلطنت

**بیجاپور سلطنت** (Bijapur Sultanate) یا **عادل شاہی خاندان** (Adil Shahi dynasty) عادل شاہی خاندان جنوبی بھارت دے مغربی علاقے دکن وچ 1490 تک 1686 تک **بیجاپور سلطنت** دا حکمران ٹبر سی۔ ہن ہندوستان دے صوبہ کرناٹک وچ شامل اے۔ شہر بیجاپور روئی دی تجارت دا مرکز اے۔ ایتھے دی قدیم عمارتاں وچ گول گنبد خصوصا قابل دید اے۔

## حکمران
# یوسف عادل شاہ 1490–1510
# اسماعیل عادل شاہ 1510–1534
# مالو عادل شاہ 1534–1535
# ابراہیم عادل شاہ اول 1535–1558
# علی عادل شاہ اول 1558–1580
# ابراہیم عادل شاہ دوم 1580–1627
# محمد عادل شاہ، سلطان بیجاپور 1627–1656
# علی عادل شاہ دوم 1656–1672
# سکندر عادل شاہ 1672–1686

## تصاویر

تصویر:Aliadilshah.jpg|علی عادل شاہ یکم
تصویر:Ibrahim Adil Shah II Sultan of Bijapur.jpg|ابراہیم عادل شاہ دوم
تصویر:Muhammad Adil Shah II with courtiers and attendants.jpg|محمد عادل شاہ
تصویر:Ali ʿAadil Sháh II of Bijapur.jpg|علی عادل شاہ دوم
تصویر:The House of Bijapur.jpg|سکندر عادل شاہ

## بادشاہ
 

 

## ہور ویکھو
* لسٹ عادل شاہی بادشاہ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں

گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں

گٹھ:1490 وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:تریخی ترک ریاستاں
گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:عادل شاہی خاندان
گٹھ:ترک ریاستاں
لسٹ عادل شاہی بادشاہ

عادل شاہی خاندان نے جنوبی ہند تے بیجاپور سلطنت دے طور تے 1490 توں 1686 تک حکومت کیتی۔

 

گٹھ:بیجاپور، کرناٹک
گٹھ:عادل شاہی خاندان
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
دلی سلطنت دے حکمراناں دی لسٹ

دلی سلطنت دا آغاز خاندان غلاماں توں ہویا تے اس دا خاتمہ لودھی خاندان تے ہویا۔ 1206 وچ سلطان قطب الدین ایبک لاہور وچ تخت نشیں ہویا تے اس طرح دلی سلطنت دا باقاعدہ قیام عمل وچ آیا۔ دلی سلطنت دے 320 سالہ دور حکومت وچ پنچ خانداناں نے حکومت کیتی۔ 21 اپریل1526 نوں ابراہیم لودھی نوں ظہیر الدین بابر نے پانی پت دی پہلی لڑائی وج شکست دے کے دلی سلطنت دا خاتمہ کر دتا۔ 

## خاندان غلاماں
ہور ویکھو: **[[خاندان غلاماں]]**

خاندان غلاماں دی حکومت 1206 وچ قائم ہوئی تے 1290 وچ شمس الدین کیومرث تے اس خاندان دا خاتمہ ہویا۔ اس خاندان نے 84 سال حکومت کیتی۔

## خلجی خاندان
ہور ویکھو: **[[خلجی خاندان]]**

## تغلق خاندان
ہور ویکھو: **[[تغلق خاندان]]**

## سید خاندان
ہور ویکھو: **[[سید خاندان]]**

## لودھی خاندان
ہور ویکھو: **[[لودھی سلطنت]]**

## ہور ویکھو
* دلی سلطنت

گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:تریخ ہند متعلقہ لسسٹاں
گٹھ:سلاطین دلی
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
یش پال

**یش پال**  (26 نومبر 1926 -24 جولائی 2017) بھارتی ماہر تعلیم  اتے سائنسدان اے۔ اس نوں کاسمک کرناں(کاسمک ریز) دا مطالعہ کرن لئی اس دے یوگدان لئی، اتے نال نال اک آرگنائزر-حالق وجوں جانیا جاندا اے۔ اپنے بعد دے سالاں وچ، اوہ دیس دے موہری سائنس سنچارکاں وچوں اک بن گیا اے۔

ٹاٹا انسٹیچیوٹ آف فنڈامینٹل ریسرچ (TIFR) توں اسنے اپنا کیریئر شروع کیتا، اوہ بعد وچ 1986 توں 1991 تک یونیورسٹی گرانٹس کمیشن دا چیئرمین رہا۔ 2013 وچ اس نوں بھارت دا دوجے سبھ توں وڈے شہری اعزاز، پدم وبھوشن نال نوازیا گیا گیا سی۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
یش پال جھنگ، برطانوی ہند وچ (ہن پاکستان وچ) 1926 وچ پیدا ہویا سی۔ اس دا پالن پوشن پائی، کیتھل، ہریانہ (بھارت) وچ ہویا سی، پنجاب یونیورسٹی توں 1949 وچ فزکس وچ ماسٹر دی ڈگری کیتی اتے 1958 وچ میسیشیوسیٹس انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی توں اس موضوع اتے پیئیچڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔

## حوالے

گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی
گٹھ:موت 2017
گٹھ:جم 1926
گٹھ:بھارتی سائنسدان
افغانستان ریلوے

افغانستان ریلوے دے دیس دے اتر وچ تن ریلوے روٹ ہن۔ پہلا مزار شریف اتے شہر اے، جو کہ پھر ازبیکستان ازبیکستان ریلوے (کھولھیا 2012) نال جڑدا اے وچکار صوبے وچ سرحد تیجا، فریاب صوبہ وچ اکینا اتے گوانڈھی ترکمینستان (کھولھیا 2016) وچکار اے۔ افغانستان دا ریل نیٹورک اجے وی ترقی دے راہ وچ اے۔ 21 ویں صدی دوران موجودہ ریل لائیناں دا پھلار کیتا جانا چاہیدا اے، افغانستان دے گوانڈھی اپنے اپنے ریلوے نیٹورک نوں سدھار رہے ہن۔ ایشیا دے چار سب-مہاندیپاں نال جڑن لئی افغانستان دی ورتوں کرنا مکھ سکیم اے
## اتہاس
1920 وچ، راجا الا جرمنی وچ خریدیا تن چھوٹے بھاف انجن تے کم کرن لئی، اتے 7 کلومیٹر (4.3 میل) لمبی 2 فٹ 6 (762 ملیمیٹر) گیج سڑک ٹرام وچ کابل نال متعلق اے لئی رکھیا گیا سی لوکوموٹو میگزین دی موجودہ لمبے پنج اکو ریلوے کابل اتے افغانستان وچ اے، جو کہ اگست 1928 نوں اس مدعے وچ ذکر کیتا گیا اے دے وچکار میل۔ ٹرام بند (انجان دی متی) مٹ گیا سی، اتے 1940، پر انجن اجے کابل میوزیم وچ موجود ہن|

## ٹریک گیج
افغانستان وچ مستقبل دیاں گڈیاں دی چون بہت ساریاں مشکلاں نوں درساؤندی اے۔ افغانستان نوں تن وکھ وکھ گیجاں نال گھریا ہویا اے، پھر وی ایہہ ریلوے بناں پوری طرحاں اے۔ 21 صدی دے کے، دیس دے اندر 25 کلومیٹر اے، جس دی سبھ نوں 1.520 ملیمیٹر روسی گیج وچ (4 فٹ 11 27/32) بنایا گیا سی ریلوے اُتے سن۔ جد اتر، یعنی ترکمینستان، ازبیکستان اتے تزاکستان دے اک سابقہ سوویت گنراج، 1.520 ملیمیٹر (4 فٹ 11 انچ 27/32) گیج ورت افغانستان دے گواڈھیا۔ مغربی ایران معیاری گیج، 1،435 ملیمیٹر (4 فٹ 8 انچ 1/2) چین دے برابر پہنچ، جدکہ پاکستان، جو کہ گیج وچ (5 فٹ 6) مشرق اتے دکھن، 1.676 ملیمیٹر افغانستان دے نال سرحد اُتے اے
## ریلوے سٹیشن
افغانستان وچ حال وچ کوئی وی یاتری سیواو ج سٹیشن ہن۔ اتے یاتری سیوا لئی کھولھیا، نوَ سٹیشن نوں بناؤن لئی ہوویگی۔
## نیشنل ریل اتھارٹی
یورپی کمیشن، جس نوں جولائی 2011 وچ جی -8 میٹنگ وچ چرچہ کیتی گئی سی ولوں مہیا تکنیکی مدد دے نال اک ریلوے اساری کمیشن دے طور تے افغان سرکار۔ کمیشن اساری اتے دیش دے اندر ریل نیٹورک دی نگرانی دی نگرانی لئی ذمہ وار ہووےگا۔ اکتوبر 2011 وچ، ایشیائی ترقی بک افغان نیشنل ریل اتھارٹی دے لئی وتی منظوری دے دتی اے۔ افغانستان ریلوے دے حق دی ویبسائیٹ اے، پر اگست 2017 وچ، اس نوں بہت ہی گھٹ اے۔ اس وچ لکھیا اے، جو کہ اس نوں افغانستان ریلوے ایکٹ تیار کیتا گیا سی، فروری 2013 وچ (باب 12 اتے حصہ 105) |
## حوالے

## ہور پڑھو
* Grantham, A. Railways in Afghanistan
* 
* Afghanistan demain le rail pp.&nbsp;6–14 + 27 pictures – vie du rail – n°1542 – 09/05/1976

## باہرلے جوڑ

* UN Map
* UNHCR Atlas Map

گٹھ:افغانستان
اشوک ستھمب

اشوک دے مذہبی پچار ولوں کلا نوں بہت ہی بڑاوا ملیا ۔ اپنے دھرملیکھاں دے انکن لئی اسنے براہمی اتے خروشتی دو لپیاں دی ورتوں کیتی اتے مکمل دیش وچ مکمل روپ ولوں لکھنکلا دا پچار ہویا ۔ مذہبی راجگیری اتے مورتیکلا دی بھرپور ترقی اشوک دے ویلے وچ ہوئی۔ پرمپرا دے مطابق اسنے تن سال دے وچ 84،000 ستوپاں دی اساری کروائی ۔ ایہناں وچوں رشپتن ( سارناتھ ) وچ اسدے ولوں اسارے دھرمراجکا سکھر دا بھگناخاص ہن وی درشنی ہن ۔
left|thumb|200px|ویشالی وچ اشوک ستھمب
اس پرکار اسنے اسنکھ چیتیاں اتے وہاراں دی اساری کرائی ۔ اشوک نے دیس دے وکھ وکھ بھجیا وچ پرمکھ راجپتھاں اتے سڑکاں اتے دھرمستمبھ قائم کیتے ۔ اپنی مورتیکلا دے کارن ایہہ کھمبھا سبھتوں زیادہ مشہور اے ۔ ستمبھاساری دی کلا پشٹ نیوجن ، سوخم انپات ، متوازن سوچ ، مقررہ مقصد دی سفلتا ، سوندریاشاستریئے اچتا اتے مذہبی پرتیکتو لئی اشوک دے ویلے اپنی آخری سیما اتے پہنچ چکی سی ۔ اس ستمبھاں دی ورتوں ستھاپتیاتمک نہیں ہوکے سمارکاتمک سی ۔
## سارناتھ دا کھمبھا
سارناتھ دا کھمبھا دھرمچکر پرورتن دی گھٹنا دا یادگار سی اتے دھرمسنگھ دی اکشننتا بنائے رکھن لئی اسدی قیام ہوئی سی ۔ ایہہ چنار دے ریتلے پتھر دے لگبھگ 45 فٹ لمبے پرسترکھنڈ دا بنا ہویا اے ۔ دھرتی وچ گڑے ہوئے بنیاد نوں چھڈکے اسدا سجا گولاکار اے ، جو اتے دے ول کرمش : پتلا ہندا جاندا اے ۔ سجے دے اتے اسدا کنٹھ اتے کنٹھ دے اتے سکھر اے ۔ کنٹھ دے ہیٹھاں پرلمبت دلونوالا الٹیا کمل اے ۔ گولاکار کنٹھ چکر ولوں چار بھجیا وچ وبھکت اے ۔ اوہناں وچ کرمش : ہاتھی ، گھوڑا ، سانڑ تتھا سنگھ دی سجیو پرتیکرتییاں ابھری ہوئی اے ۔ کنٹھ دے اتے سکھر وچ چار سنگھ مورتیاں ہن جو پرشٹھت : اک دوجی ولوں جڈی ہوئیاں ہن ۔ اس چاراں دے وچ اک چھوٹا سجا سی جو 32 تیلیاں والے دھرمچکر نوں دھارن کردا سی ، جو بھگوان بدھ دے 32 مہانپرکھ لچھناں دے پرتیک سوروپ سی  ۔  اپنے مورتن اتے پالش دی نظر ولوں ایہہ کھمبھا انوکھا اے ۔ اس ویلے کھمبھا دا نیواں حصہ اپنے مول ستھان وچ اے ۔ باقی عجائب-گھر وچ رکھیا اے ۔ دھرمچکر دے صرف کجھ ہی ٹکڑے مہیا ہوئے ۔ چکررہت سنگھ سکھر ہی اج بھارت جمہوریہ دا قومی نشان اے ۔

چاراں سمتاں وچ گرجنا کردے ہوئے چار شیر : اشوک تھمھ

بدھ دھرم وچ شیر نوں وشوگرُو تتھاگت بدھ دا پریائے منیا گیا اے  ۔  بدھ دے پریائے واچی شبداں وچ بدھ اتے نرسنگھ وی اے ، ایہہ سانوں پالی گاتھاواں وچ ملدا اے  ۔  اس کارن بدھ ولوں اپدیشت دھمچکپوتن ستّ نوں بدھ دی سنہگرجنا کیہا گیا اے  ۔

ایہہ دہاڑتے ہئے سنگھ دھمّ چکپوتن دے روپ وچ درشٹمان ہن  ۔  بدھ نے ورشاواس انت اتیبھکھوانناں چاراں سمتاں وچ جاکے لوک کلیان ہیتُو بہجن ہتائے بہجن سکھائے دا حکم اسپتن ( مرگداو ) وچ دتا سی ، جو اج سارناتھ دے نام ولوں وشووکھات اے  ۔  اسلئی اتھے موریاسامراج دے تیسرے بادشاہ اتے بادشاہ چندرخفیہ موریا دے پوتے چکرورتی اشوک مہان نے چاراں سمتاں وچ سنگھ گرجنا کردے ہوئے شیراں نوں بنوایا سی  ۔

جو حال وچ اشوک تھمھ دے نام ولوں وشووکھات اے ، اتے اسنھوں بھارت لوک-راج ولوں بھارت دے قومی نشان دے روپ وچ لیا گیا اے  ۔

چکرورتی بادشاہ اشوک مہان دا ایہہ چومکھی سنگھ تھمھ وشنوں تتھاگت بدھ دے دھرم چکر پرورتن اتے اوہناں دے لوک کلیانکاری دھمّ دے پرتیک دے روپ وچ قائم اے  ۔
## ایہناں نوں وی ویکھو
*اشوک دا شیر راجگڑھ

 اشوکستمبھ
 اشوکستمبھ
 گٹھ : بہار وچ راجگیری
 گٹھ : بھارت وچ راجگیری

گٹھ:بھارت دی تریخ
مصنوعی سورج

## مصنوعی سورج
### تعارف
جرمنی دے بعد ہن چین دے ہیفائی انسٹی ٹیوٹ آف فزیکل سائنسز دے  محقق وی مصنوعی سورج بنانے وچ مصروف نیں۔ مصنوعی سورج دراصل اک ایٹمی ری ایکٹر اے جو بالکل اسے انداز نال کم کردا اے جداں سورج کم کدتا اے۔ اِنہاں دا دعویٰ اے کہ ایہ زمینی سورج(مطلب بیسڈ سن اسٹیمیولیٹر) 10 کروڑ ڈگری سینٹی گریڈ دا درجہ حرارت پیدا کرنے دی صلاحیت رکھدا اے جو حقیقی سورج نال چھ گُنا زیادہ گرم ہوئے گا۔

زمین تے نیوکلیئر فیوژن دا عمل شروع کرنے دے لئی کم از کم 10 کروڑ ڈگری سینٹی گریڈ درجہ حرارت دی ضرورت ہوندی اے تے ایہ مصنوعی سورج اس قدر توانائی پیدا کرنے دی مکمل صلاحیت دا حامل اے۔تاہم ایہ امر دلچسپی نال خالی نہیں کہ چین نیوکلیئر فیوژن نال متعلق اپنے تجربات دے لئی مصنوعی سورج دی اصطلاح استعمال کر رہا اے۔لیکن اسنوں مصنوعی چاند دی طرح خلا وچ نہیں بھیجیا جائے گا۔
### طریقہ کار
چینی محققاں نے2006 وچ ایکسپیری مینٹل ایڈوانسڈ سپرکنڈکٹنگ ٹوداماک(ایسٹ) فیوژن ری ایکٹر قائم کیتا سی۔ نیو کلئیر فیوژن دے اس طریقہ کار وچ دو ہائڈروجن ایٹمز اک دوسرے دے نال مل کے ماحول دوست توانائی پیدا کردے نیں۔ماہرین دا کہنا اے کہ مذکورہ طریقے نال پیدا ہونے والی توانائی روز بروز توانائی دے ختم ہوندے ذخائر دا مناسب حل ثابت ہوگی۔محققاں نے جاری کییے گئے حالایہ بیان وچ کہا کہ نیوکلیئر فیوژن توانائی دے حصول دا بہترین طریقہ اے۔ انہاں نے دسیا کہ نیوکلئیر فیوژن وچ خام مال دے طور تے درکار ڈی ٹیریم تے ٹریٹیم سمندر وچ وافر مقدار وچ موجود نیں۔نیوکلئیر فیوژن دے علاوہ ڈی ٹیریم تے ٹریٹیم کوئی تابکاری مواد پیدا نہیں کردے اس لئی ایہ ماحول دوست نیں۔
### مقاصد
ماہرین دے مطابق ایہ مصنوعی سورج مستقبل وچ نیوکلیئر فیوژن دا زبردست تے سستا ترین ذریعہ ثابت ہوئےگا۔ایہ ایجاد اس پراجیکٹ دا حصہ اے جس دے تحت جوہری فیوژن نال صاف تے اچھی توانائی حاصل کیتی جاسکے۔ منیا جا رہیا اے کہ اس مصنوعی سورج نال فوسل ایندھن تے انحصار گھٹ ہوئےگا۔ ایہ وی منیا جا رہیا اے کہ اِس سورج وچ پیدا کیتی گئی جوہری توانائی نوں خاص تکنیک نال ماحول دوست سبز توانائی تے بجلی پیدا کیتی جا سکے گی۔ ماہرین دا کہنا اے کہ مذکورہ طریقے نال پیدا کیتی جانے والی روز بروز ختم ہوندے ذخائر دا مناسب حل ثابت ہوئےگی۔ دنیا بھر دے سائنسداناں دے درمیان دنیا دا پہلا فعال نیوکلئیر فیوژن ری ایکٹر بنانے دا مقابلہ جاری اے۔

## ہور ویکھو
*مصنوعی چند

### حوالے
https://futurism.com/pentagon-darpa-intercepting-hypersonic-nukes

http://english.hf.cas.cn/new/news/rn/201811/t20181113_201186.html

https://radiichina.com/chinas-artificial-sun-just-hit-100-million-degrees-celsius/

https://interestingengineering.com/china-develops-artificial-sun-that-reaches-100-million-degrees-celsius 

https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/how-china-s-artificial-sun-is-an-efficient-alternative-to-our-sun-1392273-2018-11-20

https://futurism.com/artificial-sun-china-temperature-record

https://weather.com/news/trending/video/chinas-artificial-sun-reaches-180-million-degrees-fahrenheit/

https://www.scmp.com/news/china/science/article/2173666/chinas-artificial-sun-galaxies-away-solving-earths-energy-needs

گٹھ:چین
گٹھ:سائنس
آریئن ہجرت تھیوری

*آریئن ہجرت نظریہ*' ( انگریزی– Indo – Aryan Migration Theory ) مکھت: برٹش - جرمن اتہاسکاراں دی مانتا سی کہ بھارتی آریا لوکاں دا یورپی آریا  نسل نال تعلق اے ۔ بھارت وچ آریاوں دی یورپی دیساں جاں وچکار - ایشیا ولوں آمد ہوئی اتے بھارت وچ وی اپنی رہتل قائم کیتی ۔ ایہہ اوہناں دے ولوں کیتے گئے جانچ ولوں قائم کیتا گیا ۔

اپروکت اصول دا پرتیپادن 19ویں صدی دے انت وچ تدّ کیتا گیا جدوں یورپی بولی - پروار دے اصول دا قیام ہوئیا ۔ جسدے مطابق ، بھارتی بولیاں وچ یوروپی بولیاں ولوں کئی شبدی یکسانیت دکھیاں ۔ جویں گھوڑے نوں یونانی وچ اکوس eqqus ، فارسی وچ اسپ اتے سنسکرت وچ گھوڑا کہندے ہن ۔ اس طرحاں ، بھرا نوں لاطینی- یونانی وچ فریٹر ( اس ولوں انگریزی وچ فریٹرنٹی ، Fraternity ) ، فارسی وچ بردر اتے سنسکرت وچ بھراتر کہندے ہن ۔ اس اصول دی تنقید - سویکاریاتا دونھوں ہوئی - اس ویلے یعنی 1870 دے ویلے وی ۔ نال ہی استوں بھارتی - سیاست وچ بولی دے بنیاد اتے بھید آنا شروع ہو گیا - جو پہلاں بھارتی اتہاس وچ نہیں ویکھیا گیا سی ۔
## مکھ نظریہ
غیرملکی ودواناں دے مطابق آریئن 1800 ولوں 1500 ق م وچکار ایشیا  ولوں بھارتی بھوکھنڈ وچ وارد ہوئے ۔ [ 1 ] انگریزی دور وچ انگریز  اتہاسکاراں نے بھارتی سنسکرت وغیرہ بولیاں اتے ویداں دی پڑھائی کیتی ۔ جسدے نال اوہناں نوں لگا کہ بھارت دے مول نواسی کالے رنگ دے لوک سن ۔ اسی دور وچ ویدک آریا بھارت آ گئے اتے اپنی رہتل دا پرسار شروع کیتا ۔ اوہ رگوید نامی گرنتھ وی بھارت لیائے جو اوہناں دا سبھتوں پرانا گرنتھ سی ۔ [ 2 ] انگریزی ودوان ولئم جونس دے مطابق سنسکرت ، یونانی، لاطینی، فارسی ، جرمن وغیرہ بولیاں دا مول اک ہی اے ، حالانکہ سنسکرت اوہناں توں کتے ترقی یافتہ اے ۔ [ 3 ]

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:قوم قبیلے
نیپال دی جنگلی حیات

نیپال دے وائیلڈلائیف ونسٹی نیپال دی اک انوکھی خاصیت اے۔ جلوایو وچ وبھنتا دے کارن، آرکٹک تک، نیپال وچ پودیاں اتے جانوراں دا اک وڈا پرکار اے۔ جنگلی-جیو-وہار دا سیر-سپاٹہ دیش وچ سیر-سپاٹہ دا وڈا سروت اے۔ کجھ جانور سپیسیز ہن جو نیپال لئی ولکھن ہن، جویں کہ سپائینی ببلر نیپال دے جنگلی جیواں وچ پرجاتی اتے پرجاتی شامل ہن۔ نیپال وچ اوہناں کول کوئی قدرتی آواس نہیں اے۔ نیپال نے اپنے کئی جیواں دی سرکھیا لئی کئی نیشنل پارک اتے ریزرو قائم کیتے ہن نیپال نوں اک جیو گرم چٹاک اے، جو کہ مکمل پہاڑی آئیکوجئن اے، جو کہ، سرنا اتے گھاہ (تل)، اتے قومی رستہ لاکے آئیکوجئن بہت سارے خطرے سپیسیز دے وسے میدانی اے۔
## قانونی سرکھیا
نیپال قومی پارک اتے بھنڈار دے اک نمبر دے قومی پارک اتے جنگلی جیو سنبھال ایکٹ نال 1973 تک اس دے وکھ-وکھ جیوا دی رکھیا کرن لئی قائم کیتا اے۔ نیشنل پارک اتے جنگلی اتے شکار دے بھنڈار دے سبھاء بھنڈار چار وکھ-وکھ سرکھیا دے "کلاس" ہن۔ 1992 تک، نیپال ستّ قومی پارک قائم کیتا گیا سی، زمین دی 893.200 ہیکٹیئر (3،449 طبقہ میل) اٹھ۔ 2002 دے ہون دے ناطے اتھے ایہہ دھارا 23 سرکھات کھیتر سن: نوں قومی پارک، ​​تن جنگلی بھنڈار، تن سنبھال کھیتر، اک شکار رزرو، تن وادھو رامسر سائیٹ، اتے چار ہور وادھو دی ورلڈ ہیریٹیج سائیٹس سن

## جانور
### جیوانوآں
208 تھندھاری سپیسیز اے، جو کہ 28 سپیسیز لئی سرکھات کھیتر دی سیما دے باہر نوں کور کردا اے، پر چار جانیا دسدے سپیسیز نوں چھڈّ کے۔ تھندھاری دے کئی سپیسیز نیپال وچ پایا وچ دھیان دین یوگ اے، بنگال لومبڑی، بنگال ٹائیگر، بدل چیتا، پھاکس، اک آئیبیکس کوریڈور، ایشیائی ہاتھی، پتھر بلی، بھارتی پینگلوئن، چینی پینگلوئن، لال پانڈا، برف دی چیتا، تبتی لواے، پابلو اتے تبتی ولپھ۔ ایہہ دے کجھ، بنی مانتا حاصل قومانتری برف چیتا، خطرے اتے دسدے وی شامل اے۔
### پنچھی سپیسیز
دیش دے بارے 27 اہم پنچھی کھیتر اے۔ اتے ودھ 900 پنچھی سپیسیز (2012) گلوبل سمیت 30 سپیسیز، دھمکی، نیپال وچ موجود ہون لئی جانیا اے نوں دتا گیا اے، 1 سپیسیز خطرے ہن اتے 1 سپیسیز پیش کر راے ہن۔ ڈینپھے (نیپالی پنچھی نام)، قومی پنچھی، دی اک قسم اے۔ اس دے نال، اٹھ سپیسیز دے پنج ہور جاتی سپیسیز اے۔ (نیپالی پنچھی دا نام)۔

## نیپالی پھلّ
پھلّ اک قومی پرتیک ہن اتے دیش دے تہذیبی اتے مذہبی نمونے دا حصہ ہن۔ ایہہ اتے "قومی ایکتا اتے لوک دی پربھوستا دی پرتیک اے" "لوکتنتر (جمہوریہ) دا روح نوں ظاہر شامل اے اتے لنگ برابری نال مارک کیتا گیا سی۔" لال روڈڈینڈرن اے، جو کہ پھلّ نیپال، پہاڑ ایوریسٹ، ہری ، پیلے زرخیز زرخیز ترائی کھیتر '(ہمالیائی تلہٹی کھیتر') اتے ہتھ دی اک نمائندے نال نیپال دے قومی پرتیک مرد دے دوآلے اک پشپاجلی طور سجاوٹی رنگ کر عورت نوں اکٹھے لنگ برابری اے، اتے پٹھزمین وچ نیپال دے اک دا نقشہ دی ریکھا دی نمائندگی نال شامل ہو گئے۔
## حوالے

گٹھ:نیپال
شمالی نکوسیا

**شمالی نکوسیا** ( )، ترک جمہوریہ شمالی قبرص دا راجگڑھ اتے سبھ توں وڈا شہر اے۔
## مورتاں

File:Lefkoşa Türk Belediyesi.JPG|نیکوسیا ترکی میونسپلٹی دا ہیڈکوارٹر
File:Nikozja polnoc3.jpg|عرب احمد مسجد
File:Nicosia Selimiye Mosque 02.jpg|سلیمیہ مسجد، نیکوسیا
Rumi Museum - Northern Cyprus.jpg|عجائب گھر
File:Nicosie - Ancienne cathédrale.jpg|سلیمیہ مسجد، نیکوسیا
File:Nicosia 3 April 2008 10.JPG|
File:St sophia.jpg|
File:Nicosia 3 April 2008 09.jpg|
File:Nicosia Ledra street view from north.jpg|
File:NikosiaNord.jpg|


## ہور ویکھو
*نکوسیا
## حوالے

## بیرونی جوڑ

* قبرص میں دین اسلام کا تنظیمی ڈھانچہ

گٹھ:قبرص دے شہر
ملائشیا وچ ہندو دھرم

ملائشیا وچ ہندو دھرم چوتھا سبھ توں وڈا دھرم اے۔ ملیشیا دی 2010 دی مردمشماری مطابق 1.78 ملیان ملیشیئن (کل آبادی دا 6.3٪) ہندو ہن۔ ایہہ 1،380،400 (کل آبادی دا 6.2٪) 2000 توں اپر اے۔. بوہتے ملیشیئن ہندو ملیشیا دے مغربی حصے وچ وس گئے ہن۔ 2010 دی جنگننا دے مطابق، ہندو آبادی نوں ملیشیا دے راج دے سبھ پرتیشتتا اتے ملیشیا فیڈرل (8.5٪) دے بعد ۔ ہندو آبادی اُتے راج دے سیبا (0.1٪) دے اک چھوٹے پرتیشتتا اے | بھارت، اجیہے چینی دے طور تے ہور نسلی گروپ، پرانے دے نال-نال اتے مدھکالی یگ وچ ملیشیا وچ آؤن لئی شروع کیتا۔ 2010 وچ، ملیشیئن جنگننا نوں دسیا گیا سی کہ بھارتی نسلی مول دے 1.91 ملیان شہری سن ۔ قریب 1.64 ملیان بھارتی نسلی گروہ ہن ملیشیئن (86٪) ہندو لگبھگ 0.14 ملیان غیر-بھارتی نسلی گروہاں، ملیشیاں وی ہندو ہون دا دعوہ کردیاں ہن ۔ ملیشیا 
 نے 1957 وچ برطانوی بستیوادی راج توں آزادی حاصل کیتی اے، تے اسلام  دے سرکاری مذہب ہون دا اعلان کیتا  ، اتے مکسڈ آئین نوں اپنایا۔ اک پاسے اُتے اے، اس نوں (اجیاے ہندو دا مشق دے طور تے) دھرم دی آزادی دی رکھیا کردا اے، پر دوجے پاسے ملیشیا دے آئین' تے وی مذہبی آزادی اے۔
## اتہاس
انڈونیشیائی جزیرہ مجموعہ- نوں وی اسے، اصل وچ ملیشیا بدھ، ہندو اگے اک دیسی اتے گتی شیلتا سوچ اتے اسلام دے آمد دا مشق کیتا۔ ایہہ اواضع اے جدوں بنگال دی کھاڑی وچ پہلی بھارتی سفر کیتی گئی سی۔ گھٹو-گھٹو کنزرویٹو اندازا کیتے گئے سن 1700 سال مالیئی بھارتی مالیئی دنیا وچ ہندو تٹی لوک دا ساہمنا سٹائل نال علاقے کاروبار دے ترقی لئی شروعاتی پہنچن 'مہیا مقامی راجے راجے دے طور تے اپنے آپ نوں ویکھو کرن لئی شروع کیتا اے اتے بھارت سرکار دی ہور ودھیرے فائدیمند پہلو نوں اپنایا۔
## سبھیاچار
ملیشیا ہندو چھوٹے مندر نوں وڈے شہری مندر اتے جائداد اے، جو کہ ولکھن شہری لوک بھنّ سمرپت کر دتا۔ جائداد دے مندراں وچ عامَ طور تے بھارتی علاقے دی پرمپرا دی پالنا کیتی جاندی اے جس توں مندر دے بھگتاں دا پیداوار کیتا جاندا اے۔ بہت سارے لوک دکھنی بھارتی شائووی، جاں شواتی، پرمپرا (شو دی پوجا) دی پالنا کرو۔ پر، ملیشیا وچ کجھ ویشنن ہندو، نوں دے بہت سارے اتری بھارت دے کڈھن، اتے ہندو گیت آشرم دے طور تے مندر وچ پوجا، ہن۔ ایہناں مندراں وچ، عامَ طور اُتے سنوجواناں ہندی اتے انگریزی وچ ہندیاں ہن۔۔

### ہندو مذہبی تہوار
کجھ پرمکھ ہندو تہوار، ہر سال دیوالی (روشنی دا تہوار)، تہوار، ہر سال دیوالی (روشنی دا تہوار)، تھائیپسام (لارڈ مروگن تہوار)، پونگل (واڈھی دا تہوار) اتے نورتی (درگا تہوار) شامل ہن منایا۔ دیوالی ملیشیا وچ پرائمری ہندو تہوار اے۔ ملیشیا اوپن دے گھر روائتی ہندو لئی دیوالی اے، جتھے چانن دے جشن نوں شعر کرن لئی وکھ-وکھ نسلی گروپ اے اتے دھرم دے لوک دے رسیپشن ہندو گھر دے نال نال غذا اتے مٹھے سواد نوں شیئر کرن لئی اے۔
## حوالے

گٹھ:ہندو مت
سنگاپور دریا

سنگاپور دریا ایلیکزینڈررا روڈ (سنگاپور وچ اک سڑک دا ناں) اتے سنگاپور دے دکھنی حصے وچ اک دریا اے جو مرین رشروائک (دریا دا نام) اے۔ سنگاپور دریا سکیم بندی کھیتر سنگاپور دے مرکزی کھیتر دے مرکزی کھیتر وچ شہری ریڈیلیکٹ اتھارٹی ولوں درسایا گیا اے۔
## جغرافیہ
سنگاپور دریا کنولویلتھ دریا دے جنکشن توں لگپگ 3.2 کلومیٹر لمبا اے، کیونکہ ایلیگزینڈر نہر ام سینگ برج دے اپنے مول سروت توں دو کلومیٹر توں ودھ اے۔
## اتہاس
سنگاپور دریا جس وچ ایہہ موجود سی، اک پرانا بندرگاہ سی، جو قدرتی طور تے دکھنی جزیرےآں ولوں سی۔ تریخی روپ وچ، سنگاپور دے شہر شروع وچ بندرگاہ دے آلے دوآلے چلے گئے سن تاں کہ دریا وپار، وپار اتے معیشت دا مرکز بن گیا۔ سنگاپور ندی اے جتھے ندی دا رنگین اتے رومانوی اتہاس اجے وی پرکاشکاں دیاں یاداں نوں اوہناں دیاں پینٹ کیتیاں اکھاں نال یاد کر سکدا اے۔ ایہہ اوہی جگہ اے جتھے ملی دے پرنس اک وار آ گئے سن اتے ایہہ اوہ تھاں اے جتھے بلد دیاں گڈیاں ہر اک کنارے (ہیٹھاں پانی دی بونداں) نوں اپر ول اتے ہیٹھاں ول کھچدیاں ہن کیونکہ پوربی چٹان دی ندی وچ دریا دا راہ بنایا گیا سی۔ ایہہ اوہ تھاں اے جتھے جاوانیس مہاپہت سامراج نے سال 1376 وچ مڈھلے رہتل نوں جت لیا سی۔ مندر اتے اپاسنا دی جگہ اس ندی دے لاگے موجود اے جتھے لوک جان لئی جاندے ہن۔ اینڈرسن برج (سنگاپور وچ اک پل دا ناں)، ایلنن برج (سنگاپور وچ اک پل دا ناں) اتے کریناگھ برج ورگے پلاں اجے وی بنائے گئے ہن۔ پرانے ویلے وچ دریا اتے کوئی پل نہیں سن۔ اک تھاں توں دوجی تھاں جانا ہور وی اوکھا سی، پر جدوں پل دی شروعات ہوئی تاں بہت ساریاں مشکلاں آئیاں سن۔ تیزی نال شہریکرن اتے وپار دے پھلار کرکے 1819 وچ سنگاپور دی ندی اُتے بھاری آواجائی سی۔ اس توں علاوہ، ندیاں دے نال نال بنے ہوئے گندگی، سیوریج اتے صنعتاں دے ہور اپ-پیداواراں کارن، اس ندی وچ پانی دا آلودگی پیدا ہویا سی۔

## بتّ
کئی اجہیاں مورتیاں ندی دے نیڑے بنائیاں گئیاں ہن جہڑیاں لوکاں نوں دکھائیاں جاندیاں ہن ایہناں وچوں بہت سارے لوک سنگاپور دے شروعاتی دناں وچ رہِ رہے اتے ندی دے نال کم کرن والے لوکاں دی زندگی نوں درساؤندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:دریا
گٹھ:دریا بلحاظ دیس
گٹھ:سنگاپور دے دریا