open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رات چمگادڑ

**رات چمگادڑ** چمگادڑاں دا اک ٹبر اے. ایہ ارجنٹینا توں لے کے کریبین تک ریندیاں نیں تے کیڑے تے مچھی دا شکار کردیاں نیں۔ 

## ونڈاں

*وڈی رات چمگادڑ 
*نکی رات چمگادڑ

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا
مڈغاسکری چمگادڑ

**مڈغاسکری چمگادڑ** چمگادڑاں دا اک ٹبر اے ایہ افریقہ نال اک جزیرے مڈغاسکر دیاں واسی نیں تے ایس ٹبر وج دو ونڈاں نیں۔ 

## ونڈاں
* مائزوپوڈا اوریٹا
* مائزوپوڈا شلائیمنی
نکا انگوٹھا

**نکا انگوٹھا** چمگادڑاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ دو ونڈاں نیں۔ ایہناں دا انگوٹھا بالکل نکا یا ناں ہونا ہوندا اے۔ ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دے واسی نیں۔

## ونڈاں

* فیوریپٹیرس ہارنس
* سانولی چمگادڑ

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا
پلیٹ پر چمگادڑ

**پلیٹ پر چمگادڑ** چمگادڑاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ چار ونڈاں نیں۔ ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دیاں چمگادڑاں نیں۔

## ونڈاں

*تھائیروپٹیرا ڈسکیفیرا
*تھائیروپٹیرا لاوالی
*تھائیروپٹیرا ٹرائکلر

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا
ٹردے تیلے

**ٹردے تیلے** کیڑیاں دی اک ٹولی اے جیدے وچ 15 ٹبر، 430 جنساں تے 2400 ونڈاں آندیاں نیں۔ ایہناں دا ایہ ناں پوجا کرنوالے بیٹھن ول توں رکھیا گیا اے۔ اپنے بچا لئی ایہ کیڑے تیلے ونگوں اپنے آپ نوں بناندے نیں تے ایس باہجوں ایس ٹولی دا ایہ ناں پیا اے۔

## بارلے جوڑ

* [www.phasmatodea.com/web/guest/home;jsessionid=C642A250E83E03BE68DD332E198254C5/ ٹردے تیلیاں دی دنیا]
پتا کیڑا

**پتا کیڑا** (Phylliidae) حشرات دا اک ٹبر اے جیہڑے پتے ورگے ہُندے نیں ۔ 

فلیاڈائے ٹبر (Phylliidae) وچ موجود اصلی پتےآں دے کیڑے یا چلدے ہوئے پتے ہُندے نيں، جیہناں وچ جانوراں د‏‏ی پوری کنگڈوم وچ کچھ انتہائی نمایاں طور تے لُکے ہوئے پتےآں د‏‏ی نقل (mimesis) شام‏ل نيں ۔ ایہ جنوبی ایشیا تو‏ں جنوب مشرقی ایشیا تو‏ں آسٹریلیا تک پائے جاندے نيں ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پتا کیڑا
گٹھ:حشرات
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:جیون پڑھت
نیوزیلینڈ وڈی نکیپوچھلی چمگادڑ

**نیوزیلینڈ وڈی نکیپوچھلی چمگادڑ** نیوزیلینڈی چمگادڑاں دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔ 

## بارلے جوڑ

* چمگادڑاں دی دنیا
مائزوپوڈا اوریٹا

**مائزوپوڈا اوریٹا** مڈغاسکری چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا

گٹھ:مڈغاسکری چمگادڑ
گٹھ:چمگادڑ
پتے کھانے

**پتے کھانے** جانوراں دی اوہ ٹولی اے جیہڑی بوٹیاں دے پتے کھا کے جیندی اے۔

گٹھ:جانور
کولوپس فریتھی

**کولوپس فریتھی**، گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک  چمگادڑ  اے۔

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا
ویٹا

**ویٹا** کیڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ دھکنی زمینی حصے دا واسی اے۔ نیوزیلینڈ، اسٹریلیا، مڈغاسکر تے دکھنی افریقہ ایہدے دیس نیں۔

## ہور ویکھو
*گاندے ٹڈے

## بارلے جوڑ

* ویٹا
مور پتنگا

**مور پتنگا** پتنگیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ 2300 ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ

* پتنگا اگمان
اٹلس پتنگا

**اٹلس پتنگا**، مور پتنگا ٹبر دا اک پتنگا اے تے ایہ دنیا دا سب توں وڈا پتنگا منیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

* پتنگا اگمان
ٹڈا

**ٹڈا** کیڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدا اینٹینا پنڈے نالوں نکا تے کا ای آنڈا رکھ ہوندا اے۔

## ہور ویکھو
*گاندے ٹڈے

## بارلے جوڑ
ڈبدا سورج

**ڈبدا سورج** اک پتنگے دا ناں اے جیہڑا اسمانی سہنپ ٹبر توں اے۔

## بارلے جوڑ

* پتنگا اگمان
اسمانی سہنپ

**اسمانی سہنپ** پتنگیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ

* پتنگا اگمان

گٹھ:اسمانی سہنپ
گٹھ:پتنگا
گاندے ٹڈے

**گاندے ٹڈے** کیڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دا پنڈا کج پدھرا ہوندا اے۔ ایہ رات نوں ٹردے پھردے تے گاندے نیں۔ ایہناں دیاں 900 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہ انسان نوں کج نئیں کیندے تے نر ٹڈے ای گاندے نیں۔

## ہور ویکھو
*ٹڈا

## بارلے جوڑ

*پاکستانی گاندے ٹڈے
ابابیل پوچھل پکھڑوں

**ابابیل پوچھل پکھڑوں** آرڈر چانے پر دا اک پکھڑواں ٹبر اے۔ ایہدے وچ 500 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہدا ناں ایس ٹبر دیاں پکھڑواں دی ابابیل ورگے پجھے باہجوں پیا اے۔

## ونڈاں
* بیرونیا بریویکارنس
* النکاسٹریا کفقازیا
* النکاسٹریا سیرسی
* النکاسٹریا سرٹیکا
* النکاسٹریا ڈیرولی
* النکاسٹریا لورستانہ
* ارچن اپولینارس
* ارچن اپولینس
* ارچن بوستانچی
* بھوٹانی شان
* بھوٹانٹس تھائیڈینا
* بھوٹانٹس مینزفیلڈی
* بھوٹانٹس لڈلوئی
* ہائیپرمنسٹرا ہیلیوس
* چینی لیوڈورفیا
* جپانی لیوڈورفیا
* پارناسیوس اکو
* پارناسیوس ایسڈسٹس
* پارناسیوس ایکٹیس
* پارناسیوس اندریجی
* پارناسیوس اپالو
* پارناسیوس اپالونیس
* پارناسیوس اریاڈنے
* پارناسیوس ارکٹیکس
* پارناسیوس اٹوکریٹر
* پارناسیوس بیلی
* پارناسیوس بوڈرومیس
* پارناسیوس بریمن
* پارناسیوس کارڈینل
* پارناسیوس سیفالس
* پارناسیوس شارلٹونیس
* پارناسیوس کلوڈیس
* پارناسیوس ڈیویڈوی
* پارناسیوس ڈیلفیس
* پارناسیوس ڈونگالیکس
* پارناسیوس اپافس
* پارناسیوس ایورسمنی
* پارناسیوس فیلڈری
* پارناسیوس ہنینگٹونی
* پارناسیوس ہارڈوکی
## بارلے جوڑ

* ابابیل پوچھل پکھڑوں 
* ابابیل پوچھل پکھڑوں

گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
اشناک پکھڑوں

**اشناک پکھڑوں** پکھڑوواں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 6000 دے نیڑے پکھڑوں نیں۔

## ونڈاں
* نکی جامنی رانی
* جامنی رانی
* فریئر جامنی رانی
* چٹوریا سورڈیڈا
* مونگی رانی
* کالی جامنی رانی
* اپاٹورینا المینیا
* اسٹرکومپا سیلٹس
* اسٹرکومپا لیلیا
* اسٹرکومپا کلائٹن
* اسٹرکومپا اڈیجا
* سنہری رانی
* ڈوکسوکوپا اگاتھینا
* ڈوکسوکوپا لور
* ڈوکسوکوپا لورنٹیا
* ڈوکسوکوپا پاون
* ہلکائرا ہمینا

## بارلے جوڑ

* اشناک پکھڑوں 
* اشناک پکھڑوں

گٹھ:اشناک پکھڑوں
چٹی پکھڑوں

**چٹی پکھڑوں** پکھڑوواں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 1100 دے نیڑے پکھڑوں نیں۔ ایہدے وچ لامت پکھڑوں چٹیاں نیں۔ کھٹیاں وی ہے نیں۔

## بارلے جوڑ
چانے پر

**چانے پر** کیڑیاں دی اک وڈی پتی اے جیدے وچ پکھڑوں تے پتنگے آندے نیں۔ ایہ دنیا وچ سب توں چوکھی پھیلی تے پچھانی جانوالی پتی اے۔ 1735 وچ کارل لنیاس نے ایس پتی دا مڈھ رکھیا سی تے ایہدا لاطینی ناں (Lepidoptera) اے۔ پنجابی ناں چانے پر ایہدے پراں تے چانے (Scale) ہون باہجوں رکھیا گیا اے۔ ایہدے وچ 174,250 ونڈاں نیں تے 126 ٹبر نیں۔ 

ایہ چانے ایہناں دے پدھرے کیتے وال ہوندے نیں تے ایہناں دے پراں تے پروبسکس تے ہوندے نیں۔

## ٹبر
*ابابیل پوچھل پکھڑوں 500 ونڈاں
* اشناک پکھڑوں
* چٹی پکھڑوں 1100 ونڈاں

## بارلے جوڑ

* یورپ تے اتلے افریقہ تے پکھڑوں تے پتنگے
* [یورپی پکھڑوں تے پتنگے]
کولوپس روبنسنی

**کولوپس روبنسنی** گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔ 

## بارلے جوڑ

* چمگادڑاں دی دنیا
ہپوسڈروس ڈوریا

**ہپوسڈروس ڈوریا** گول پتہ نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔ یہ بورنیو، سماترا تے ملیشیا وچ ملدے نے۔

## حوالہ

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا
اڈدے گہنے

**اڈدے گہنے** اڈدی سہنپ دا اک ٹبر اے ایہدے وچ 165 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں

## بارلے جوڑ

*کیڑا اگمان
کھلرے پر

**کھلرے پر** اڈدی سہنپ دا اک ٹبر اے۔ ایہدے بیٹھیاں پر کھلرے ہوندے نیں تے ایس لئی ایس ٹبر دا ایہ ناں پیا اے۔

## ونڈاں

## بارلے جوڑ

*کیڑا اگمان
الو پتنگا

**الو پتنگا** پتنگیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 35000 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہ چانے پر دا سب توں وڈا ٹبر اے۔

## بارلے جوڑ

* پتنگا اگمان
پٹواری پتنگا

**پٹواری پتنگا** پتنگیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایہدے وچ 3500 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس پتنگے دی سنڈی ٹردیاں اینج لگدا اے جیویں زمین کچھ رئی ہوے تے ایس باہجوں ایہدا ناں پٹواری پتنگا رکھا گیا اے جے پٹواری وی زمین کچھن دا کم کردا اے۔

## بارلے جوڑ

* پتنگا اگمان
وڈے کھلرے پر

**وڈے کھلرے پر** اڈدی سہنپ دے  اک ٹبر  کھلرے پر دی اک ونڈ اے۔ ایہ اتلے امریکہ دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان
لیندی رن

**لیندی رن** اڈدی سہنپ دے اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی فرانس تے سپین دی واسی اے۔
## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان

گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
نیوروبیسز چائینینسز

**نیوروبیسز چائینینسز** اڈدی سہنپ دے  اک ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ 
## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان
وڈی شام چمگادڑ

**وڈی شام چمگادڑ** پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔ 

## بارلے جوڑ

* چمگادڑاں دی دنیا
انگولی لمے کناںوالی چمگادڑ

**انگولی لمے کناںوالی چمگادڑ** پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا

گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں
گٹھ:پدھری نک
مہایان

**مہایان** () بدھ دھرم دیاں موجودہ تنّ شاخاں وچوں اک ہے ۔ 

**مہایان** بدھ مت دی اک وڈی سوج دا ناں اے۔ ایہ سنسکرت دے دو شبداں مہا، وڈا تے یانہ، پہیہ توں رل کے بنیا اے۔ بدھ مت دے منن والیاں دی 56٪ گنتی دے لوک ایس رستے نوں مندے نیں۔ 

مہایان موجودہ ویلے  وچّ بدھ دھرم دیاں دو پرمکھ شاخاں وچوں اک ہے ۔ دوجی شاخ دا نام تھیرواد ہے ۔ مہایان بدھ دھرم ہندستان توں شروع ہوکے شمال دے ولّ بہت سارے ہور ایشیائی دیساں وچّ پھیل گیا ، جویں کہ چین , جاپان , کوریا , تائیوان , تبت , بھوٹان , منگولیا اتے سنگاپور ۔ مہایان فرقے دیاں اگے ہور شاخاں ہن ، مثلاً جین / چان ، پوتر بھومی ، تییانتائی ، نچرین ، شنگون ، تیندائی اتے تبتی بودھی دھرم ۔ 

2010 دے آنکڑےآں مطابق بدھ دھرم وچّ 56 % بودھی مہایان پرمپرا نال تعلق  رکھدے ہن ، 38 % بودھی تھیرواد پرمپرا نال جڑے ہن اتے 6 % بودھی وجریان پرمپرا نال جڑے ہن ۔
## تھیرواد تے مہایان وچ فرق
تھیرواد شبد دا مطلبّ ہے سریشٹ لوکاں دی گلّ ۔ بودھی دھرم دی اس شاخ وچّ پالی بولی وچّ لکھے ہوئے پراچین تریپٹک مذہبی گرنتھاں دا پالن کرن اتے زور دتا جاندا ہے ۔ تھیرواد منن والےآں دا کہنا ہے کہ اس توں اوہ بودھی دھرم نوں اسدے مول روپ وچّ منندے ہن ۔ ایہناں دے لئی مہاتما بدھ اک مہانپرکھ ضرور ہے لیکن کوئی دیوتا نہیں ۔ اوہ انھاننوں پوجدے نہیں اتے نا ہی اوہناں دے مذہبی تقریباں وچّ بدھ - پوجا ہندی ہے ۔ جتھے مہایان بودھی پرمپراواں وچّ دیوی - دیوترپن جویں بہت سارے سندر جیواں نوں منیا جاندا ہے اتھے تھیرواد بودھی پرمپراواں وچّ اجیہی کسے ہستی نوں نہیں پوجا جاندا ۔ تھیروادیاں دا مننا ہے کہ ہر منکھ نوں آپ ہی نروان دا رستہ بھالنا ہندا ہے ۔ اس سمدایاں وچّ جواناں دے بھکھاری(بھکشو) بنن نوں بہت چنگا منیا جاندا ہے اتے اتھے ایہہ روائت وی ہے کہ جوان کجھ دناں لئی بھکشو بنکے پھر گرہستھ وچّ پرط جاندا ہے ۔   پہلے زمانےآں  وچّ تھیرواد نوں ہینیان شاخ کیہا جاندا سی ، لیکن ہن بہت ودوان کہندے ہن کہ ایہہ دوناں وکھ ہن ۔ 

مہایان بودھی دھرم دے ساتھی کہندے ہن کہ زیادہتر منکھاں لئی نروان - رستہ اکلے بھالنا مشکل جاں ناممکن ہے اتے انھاننوں اس کارج وچّ مدد ملنی چاہیدی ہے ۔ اوہ سمجھدے ہن کہ کائنات دے سارے لوک اک - دوجے نال جڑیاں ہن اتے سارےآں نال پریم کرنا اتے سارےآں دے نروان لئی جتن کرنا ضروری ہے ۔ کسے وی جاندار لئی دشبھاونا نہیں رخیل چاہیدا ہے کیونکہ سارے جنم - موت دے جنجال وچّ پھسے ہے ۔ اک ہتیارا جاں اک تچھّ جیو اپنا ہی کوئی پھر توں جمیا آباؤ اجداد وی ہو سکدا ہے اسلئی اوہناں دی وی مدد کرنی چاہیدی ہے ۔ رغبت اتے مدد لئی بودھستواں نوں منیا جاندا ہے جو اوہ لوک ہن جو نروان پا چکے ہن ۔ مہایان شاخ وچّ اجیہے ہزاراں بودھستواں نوں پوجیا جاندا ہے اتے اوہناں دا اس فرقے وچّ دیوترپن - ورگا درجہ ہے ۔ اس بودھستواں وچّ کجھ بہت مشہور ہن ، اداہرن لئی اولوکتیشور ( مطلبّ : نظر ہیٹھاں جگت اتے پاؤن والے پربھو ) , امیتابھ ( مطلبّ : اننت پرکاش ، بے حدّ آبھا ) , میتریی ، منجشری اتے کشتیگربھ ۔

### مہایان بودھ دھرم کے منن والے

چین (78%)

جاپان (95%)

ویتنام (80%)

دکھنی کوریا (50%)

اتلا کوریا (70%)

سنگاپور (30%)
## ایہ وی ویکھو

* تھیرواد
* تھیرگاتھا
* ہِینیان
* مہایان
* بدھ دھرم
* بودھستوا
* ہینیان
* وجریان
ُ*بدھ مت دیاں کتاباں
*نالندا یونیورسٹی
*چڑھدے ترکستان چ بدھ مت
*افغانستان چ بدھ مت
*اشوک

## حوالے

## باہری جوڑ
* بودھ دھرم دا مہایان فرقہ

گٹھ:بدھ دھرم
گٹھ:بدھ دھرم دے فرقے
گٹھ:مذہب
امفیاگراؤن ساؤکیم

**امفیاگراؤن ساؤکیم** پتلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک اڈدی سہنپ اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان 

گٹھ:پتلی اڈدی سہنپ
نچدی اڈدی سہنپ

**نچدی اڈدی سہنپ** پتلی اڈدی سہنپ دے  ٹبر دی اک  اڈدی سہنپ اے۔ 

## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان
بیرونیا بریویکارنس

**بیرونیا بریویکارنس** ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔

گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
النکاسٹریا سیرسی

**النکاسٹریا سیرسی** ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔ 

Allancastria cerisyi MHNT CUT 2013 3 7 Male Dos Turquie.jpg| ♂ 
Allancastria cerisyi MHNT CUT 2013 3 7 Male Ventre Turquie.jpg| ♂ △ 
Allancastria cerisyi MHNT CUT 2013 3 7 Female Dos Turquie.jpg| ♀ 
Allancastria cerisyi MHNT CUT 2013 3 7 Female Ventre Turquie.jpg| ♀ △ 


گٹھ:ابابیل پوچھل پکھڑوں
پارناسیوس اپالو

**پارناسیوس اپالو** ابابیل پوچھل پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں  اے۔ 

Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3female Aragnouet dos.jpg|♀
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 female Aragnouet ventre.jpg|♀△
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 male Porté-Puymorens dos.jpg|♂ 
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 male Porté-Puymorens  ventre.jpg|♂ △
نکی جامنی رانی

**نکی جامنی رانی** اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔ ایہ یورپ تے ایشیاء دی پکھڑوں اے۔

## بارلے جوڑ

* اشناک پکھڑوں بارے 
* اشناک پکھڑوں دا ٹبر
کالی جامنی رانی

**کالی جامنی رانی** اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔

## بارلے جوڑ
* اشناک پکھڑوں 
* اشناک پکھڑوں
رکھ مچھی مار

**رکھ مچھی مار** مچھیماراں دا اک ٹبر اے۔

## ونڈاں

* گاڈیشوڈ کوکابرا
* ارو کوکابرا
* نیلپرا کوکابرا
* ہسدا کوکابرا
* بیلچہ چنج کوکابرا
* سٹورا سایانوٹس
* پوریپرانوالا مچھی مار
* پیلارگوپسس کاپنسس
* رتہ مچھی مار
* چاکلیٹ مگر مچھی مار
* چٹے گاٹیوالا مچھی مار
* سانولے سروالا مچھی مار
* کالی ٹوپیوالا مچھی مار
* جاوی مچھی مار
* سینیگال مچھی مار
* مینگروو مچھی مار
* کالا نیلا مچھی مار
* ونچل مچھی مار
* نیلا چٹا مچھی مار
* لازولی مچھی مار
* جنگل مچھی مار
* ٹوڈیرامفس البونوٹوٹس
* ٹوڈیرامفس لیوکوپائیگس
* وینوآٹو مچھی مار
* لالمگروالا مچھی مار
* پدھری چنجوالا مچھی مار
* مائکرونیشی مچھی مار
* کالروالا مچھی مار
* ٹوڈیرامفس فیونبرس
* تالود مچھی مار
* ٹوڈیرامفس سوگافیرا
* ٹوڈیرامفس اسٹریلیشیا
* ٹوڈیرامفس سینکٹس
* ٹوڈیرامفس وینراٹس
* ٹوڈیرامفس روفیکولارس
* ٹوڈیرامفس ٹوٹوز
* ٹوڈیرامفس گوڈفری
* ٹواموٹو مچھی مار
* کاریڈوناکس
* میلیڈورا میکرورہینا
* ایکٹینائیڈ بوگنولی

گٹھ:رکھ مچھی مار
گٹھ:مچھی مار
کوکابرا

**کوکابرا** رکھ مچھی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## ونڈاں

* گاڈیشوڈ کوکابرا
* ارو کوکابرا
* نیلپرا کوکابرا
* ہسدا کوکابرا

## بارلے جوڑ

* مورتان تے فلم 
* وڈیو 
* ترکی توں مورتاں
* شکاری یورپی مچھی مار
سکھالین مائیوٹس

**سکھالین مائیوٹس** پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔

## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا

گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں
گٹھ:پدھری نک
ہورسفیلڈ چمگادڑ

**ہورسفیلڈ چمگادڑ** پدھری نک چمگادڑ دے ٹبر دی اک چمگادڑ  اے۔ 

## بارلے جوڑ

* چمگادڑاں دی دنیا
حکیم اللہ محسود

**حکیم اللہ محسود** اک طالبان تے تحریک طالبان پاکستان دا آگو سی۔ 1 نومبر 2013 نوں اوہ امریکی ڈرون ہلے وچ ماریا گیا۔

گٹھ:طالبان
گاڈیشوڈ کوکابرا

**گاڈیشوڈ کوکابرا**  رکھ مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔

## بارلے جوڑ
ارو کوکابرا

**ارو کوکابرا** رکھ مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:رکھ مچھی مار
گٹھ:مچھی مار
دریائی مچھی مار

**دریائی مچھی مار** مچھی ماراں دی اک ونڈ اے۔

## ونڈاں
* ہرکولیس مچھی مار 
* عام مچھی مار 
* ادھے کالروالا مچھی مار 
* لشکدا نیلا مچھی مار 
* السیڈو میننٹنگ 
* نیلا مچھی مار 
* بسمارک مچھی مار 
* نیلی ٹپیوالا مچھی مار 
* انڈیگو پٹیوالا مچھی مار 
* چاندی مچھی مار 
* السیدو کرسٹاٹا 
* مالاگاسی مچھی مار 
* چٹیٹڈوالا مچھی مار 
* کیرولی مچھی مار 
* نکا مچھی مار 
* پرنسپ مچھی مار 
* ساؤ ٹوم مچھی مار 
* چڑھدا ٹھمنا مچھی مار 
* فلپائنی ٹھمنا مچھی مار 
* سلاویسی ٹھمنا مچھی مار 
* سائکس روفیڈورسا 
* سائکس لیپیڈس 
* مڈغاسکری ٹینا مچھی مار 
* افریقی ٹینا مچھی مار 
* افریقی ٹھمنا مچھی مار 
* کیرولی مچھی مار 
## بارلے جوڑ

گٹھ:رکھ مچھی مار
گٹھ:مچھی مار
سیریلیڈا

**سیریلیڈا** مچھی ماراں دا اک ٹبر اے۔ 6 امریکی ونڈاں ایہدے وچ نیں۔

## ونڈاں

* وڈا مچھی مار
* تاجوالا مچھی مار
* پیٹیوالا مچھی مار
* پٹیوالا مچھی مار
* چینا مچھی مار
* ایمیزن مچھی مار
* ہرا مچھی مار
* ہرا تے رتہ مچھی مار
* امریکی ٹھمنا مچھی مار

## بارلے جوڑ

گٹھ:سیریلیڈا
گٹھ:مچھی مار
بوآ: امریکہ

__NOTOC__
__NOEDITSECTION__

{| width="100%" cellpadding="3" cellspacing="3" style="border-style:solid; border-width:3px; border-color: #002868; table-layout:fixed"
| valign="top" style="padding: 0; margin:0;" |

گٹھ:بوآ
گٹھ:امریکہ
چٹا چڑی ترکھان

**چٹا چڑی ترکھان** دکھنی امریکہ دا چڑی ترکھان اے۔ 

## بارلے جوڑ

* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
بوآ: تارہ پڑھت

__NOTOC__
__NOEDITSECTION__

گٹھ:بوآ
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
لیوس چڑی ترکھان

**لیوس چڑی ترکھان** دکھنی امریکہ دا چڑی ترکھان اے۔ ایہ اتلے امریکہ دا چڑی ترکھان اے تے ایہدا نان کھوجی میریویدر لیوس دے ناں تے رکھیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
* لیوس چڑی ترکھان دیاں مورتاں تے ویڈیو 

گٹھ:چڑی ترکھان
میریویدر لیوس

**میریویدر لیوس** (اگست 18, 1774 – اکتوبر 11, 1809) اک امریکی کھوجی، سپاہی تے آکو سی جیہنے ولیم کلارک نال رل کے لیوس کلارک کھوج (1804 - 1806) وچ حصہ لیا. 

میریویدر لیوس 1776 وچ ورجینیا وج جمیا تے اوہ ہجے 35 ورے دا سی جدوں اوہ 11 اکتوبر 1809 نوں مریا۔
ڈوکسوکوپا اگاتھینا

**ڈوکسوکوپا اگاتھینا** اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔

## بارلے جوڑ
* اشناک پکھڑوں 
* اشناک پکھڑوں
چترال ٹوڈے

**چترال ٹوڈے** دیاں تازہ ترین خبراں تے بنیادی معلومات نال مشتمل انگریزی ویب سائٹ اے، اس نیوز ویب سایٹ دا اجراء 21 مارچ 2012ء نوں کیتا گیا۔ وادی چترال دے منجھے ہوئے صحافی زار عالم خان رضاخیل ایہدے ایڈیٹر تے بانی نیں، اس دی ٹیم وچ سینئر صحافی تے معروف کالم نگار شامل نیں۔

**چترال ٹوڈے** چترال دی زبان و ادب تے ثقافت نوں عالمی دنیا نال متعارف کران واسطے اک ویب سائیٹ اے، چترال ٹودے چترال دے مسائل دے حل واسطے آواز بلند کرن نال اس ویب سائیٹ نے شہرت حاصل کیتی۔

21 مارچ 2012 نوں ایہدے انگریزی ورژن دا آغاز کیتا گیا۔ 2013 وچ چترال وچ انگریزی صحافت دے فروع تے عوام دے حقوق  واسطے آواز بلند کرن واسطے تے بہترین رپورٹنگ دے اعتراف وچ چترال ٹوڈے نوں امریکا دے صحافیاں دی اک تنظیم انٹرنیشنل سینٹر فار جرنلسٹس دی طرفوں ایوارڈ واسطے نامزد کیتا گیا۔

## کالم نگار تے رپورٹر
# وقار احمد
# شفیق الرحمان
# سجاد علی شاہ
# منیر حسین قاسمی
# الحاج محمد خان
# جہانزیب خان
# گل حماد فاروقی
# سید نزیز حسین شاہ
# جاوید فاروقی
# رحمت عزیز چترالی
# کرم الہی

## باہرلے جوڑ
*چترال ٹوڈے

## حوالے

گٹھ:ضلع چترال
ہیرونا ماراتھس

**ہیورنا ماراتھس** اشناک پکھڑوں دے ٹبر دی اک پکھڑوں اے۔

## بارلے جوڑ

* اشناک پکھڑوں 
* اشناک پکھڑوں
اما سنکٹا

*'اما سنکٹا* رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔

## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان

گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
سیفو بائکولر

**سیفو بائکولر** رنگلی اڈدی سہنپ دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔

## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان

گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ہیٹرینا ویسٹفالی

**ہیٹرینا ویسٹفالی**  اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔ ایہ امریکہ دی واسی اے۔
## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان
انیسوپٹیرا

**انیسوپٹیرا** دندلے آرڈر دا اک اُڈن والا بُھونڈ اے۔ ایہ یونانی شبداں ‘‘انپدھرے + پر‘‘ توں رل کے بنیا اے۔ ایہنوں پنجابی وچ  ‘ پنبھیِری ‘ آکھیا جاندا اے ۔
## بارلے جوڑ

* البرٹا دے دندلے
* دندلیاں دیاں مورتاں
وسٹالس امبالس

**وسٹالس امبالس**  اڈدی سہنپ دے  ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
## بارلے جوڑ

*کیڑا اگمان
کالیاں کھاکھانوالا چڑی ترکھان

**کالیاں کھاکھانوالا چڑی ترکھان** میکسیکو توں لے کے ایکویڈار تک دے تھاں دا واسی  چڑی ترکھان اے۔ 

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
سر رنگا چڑی ترکھان

**چٹا چڑی ترکھان** وشکارلے امریکہ دا چڑی ترکھان اے۔ 

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
ہسپینولی چڑی ترکھان

**چٹا چڑی ترکھان** ہسپینولہ دا چڑی ترکھان اے۔ 

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
سوہنا چڑی ترکھان

**سوہنا چڑی ترکھان** دکھنی امریکہ دے دیس کولمبیا دا چڑی ترکھان اے۔

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو

گٹھ:چڑی ترکھان
لکڑ ٹک

**لکڑ ٹک** 9 پنچھی ٹبراں دی اک پتی اے جیہڑے رکھاں تے ریندے نیں۔ چڑی ترکھان ایس دے مشہور پنچھی نیں۔ ایہناں دے 9 ٹبر 67 ٹوکرے تے 400 توں ودھ ونڈاں نیں۔ ایہ کیڑے کھانے نیں پر ٹوکان تے باربٹ فروٹ وی کھاندے نیں تے ماکھیو اگمان ماکھیو دے چھتے وی کھا جاندے نیں۔ ساریاں دے پیراں دے دو پنجے اگے تے دو پچھے ہوندے نیں جس نال ایہناں نوں رکھاں دے تنیاں تے چڑھن وچ اسانی ریندی اے۔ 

## ٹبر
* چڑی ترکھان
* ترکھان پکھی
* ماکھیو اگمان
* ٹوکان
* جاکامار
* افریقی باربٹ
* امریکی باربٹ
* ایشیائی باربٹ
* پھلے پنچھی

## بارلے جوڑ

* لکڑ ٹک بارے
نکولس وگورز

**نکولس وگورز** (1785 – 26 اکتوبر 1840)  اک آئری سیاسی آگو تے جانور گرو سی۔ اوہ ٹرینیٹی کالج، آکسفورڈ وچ پڑھیا تے فیر برطانوی فوج وج چلاگیا۔ نپولین دیاں لڑائیاں مکن تے اوہنے وکالت پڑھی تے وکیل لگ گیا۔ 1826 وچ اوہ زولوجیکل سوسائٹی لندن دے موڈیاں وچوں سی۔ اوہ لنی سوسائٹی لندن تے رائل سوسائٹی لندن دا وی سنگی سی۔

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:آئری شخصیتاں
منائس انڈرسونی

**منائس انڈرسونی** اڈدی سہنپ دے ٹبر رنگلی اڈدی سہنپ دی اک ونڈ اے۔
## بارلے جوڑ
*کیڑا اگمان

گٹھ:رنگلی اڈدی سہنپ
ترکھان پکھی

**ترکھان پکھی** نکے چڑی ترکھاناں دا اک ٹبر اے جیہڑا لامت تے دکھنی امریکہ دا واسی اے پر تن ونڈاں ایشیاء تے اک افریقہ وچ اے۔ 

## ونڈاں
*پکمنس انومناٹس
*پکمنس آریفرنز
*اورنیکو ترکھان پکھی
*لافرسنائی ترکھان پکھی
*پکمنس ایگزیلس
*ایکویڈاری ترکھان پکھی
*پکمنس سکوامولاٹس
*چٹے ٹڈوالا ترکھان پکھی
*پکمنس مینوٹسیمس
*پکمنس پگماس
*پکمنس سٹائنڈاچنیری
*پکمنس وارزیا
*پکمنس سراٹس
*پکمنس ڈوربگنائنس
*پکمنس البوسکواماٹس
*پکمنس فسکس
*پکمنس روفیونٹرس
*پکمنس فلوسنس
*پکمنس لیما
*پکمنس نیبولوسس
*پکمنس کاسٹلنو
*پکمنس سبٹلس
*پکمنس اولیواسیس
*پکمنس گریناڈنسس
*پکمنس سنامومیس
*افریقی ترکھان پکھی
*ساسیا ابنورمس
*ساسیا اوکراسیا
## بارلے جوڑ
*ترکھان پکھی دیاں وڈیو
ملائشی ماکھیو اگمان

**ملائشی ماکھیو اگمان** ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ملائی جزیریورگا دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
* پنچھی دا راہ دسنا
وڈا ماکھیو اگمان

** وڈا ماکھیو اگمان** ماکھیو اگمان ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ
* پنچھی دا راہ دسنا

گٹھ:ماکھیو اگمان
ٹوکان

**ٹوکان** لکڑ ٹک آرڈر دے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ 6 جنساں تے 45 ونڈاں نیں۔ ایہناں دیاں چنجاں وڈھیاں تے سوہنیاں ہوندیاں نیں۔

## وکھالہ
ٹوکان مدرے توں وڈے ناپ دے نکے پراں تے وڈی پوجھل والے پنچھی نیں۔ ایہناں دی سب توں اچیچی گل ایہناں دی لمی، ہلکی، رنگلی تے وڈی چنج اے۔ ایہناں دے کھمب وی رنکلے ہوندے نیں۔

## پسار
ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دے ٹراپیکل تھانواں دے واسی نیں تے میکسیکو تو لے کے برازیل تے اتلے ارجنٹینا دے واسی نیں۔

## کھان پین
ٹوکان فروٹ کھانے پنچھی نیں تے کیڑے وی کھاجاندے نیں۔

## وادا
ٹوکان اکویاۓ نیں تے رکھ وچ مورا کرکے کھر بنندے نین تے مادھ جٹے رنگ دے چار انڈے دیندی اے۔

## ونڈاں

* وڈا ٹوکان
* پیلی چھاتی ٹوکان
* لال پچھے والا ٹوکان
* نیلی پٹیوالا ٹوکان
* پیلے پرمٹیاں والا ٹوکان
* ڈربی ٹوکان
* اکرا ٹوکان
* ہرا ٹوکان
* لالتؤنوالا ٹوکان
* پٹیروگلاسس کیسٹونوٹس
* کالے گاٹیوال ٹوکان
* کالروالا ٹوکان
* اگ چنج ٹوکان
* پٹیانوالا ٹوکان
* پٹیروگلاسس  بیوہارنیسی
* چٹی چنج ٹوکان
* سنہری ٹوکان
* پہاڑی ٹوکان
* انڈگنا ہائپوبلوکا
* کالسرا ٹوکان
* کالی چنجوالا ٹوکان
* پیلا کن ٹوکان
* نیٹرر ٹوکان
* گیآنی ٹوکان
* نشاناں والا ٹوکان
* گولڈ ٹوکان
* گولڈ ٹوکان
* رائنورڈ ٹوکان
* رنگلا ٹوکان
* چوکو ٹوکان
* سوہنا ٹوکان
* سوینسن ٹوکان
* کالی ٹھوڈی ٹوکان
* ٹوکو ٹوکان

## بارلے جوڑ
ڈربی ٹوکان

**ڈربی ٹوکان** ٹوکان ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
* ہور گلاں
لال پچھے والا ٹوکان

**لال پچھے والا ٹوکان** ٹوکان ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
اکرا ٹوکان

**اکرا ٹوکان** ٹوکان ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ
* ہور گلاں
وڈا ٹوکان

**وڈا ٹوکان** یا عام ٹوکان، ٹوکان ٹبر دا سب توں وڈا پنچھی اے۔ ایہ ٹوکان ٹبر دا عام ملن والا تے سب توں زیادھ ویکھیا جانوالا ٹوکان اے۔ ایہ چڑھدے تے وشکارلے دکھنی امریکہ وچ ملدا اے تے چڑیا گھراں وچ عام رکھیا جاندا اے۔

## وکھالہ
ایس ٹوکان دے پر تیز رنگاں وچ نیں۔ پنڈا کالا، گاٹا، چھاتی تے اپرلے پچھلے پر چٹے نیں۔ اکھاں دے دوالے کھل نیلی تے اوس دے دوالے کھٹے نیں۔ سب توں اہم کل ایہدی 15.8 توں 23 سینٹی میٹر (6.2 توں 9.1 انچ) لمی چنج اے۔ ایہ پیلے کھٹے رنگ دی ہوندی اے۔ اپنے مڈھ تے انت تے ایہدے تے کالا نشان ہوندا اے۔ چنج لگدی بھاری اے پر دوجے ٹوکاناں وانگوں وچوں کھوکھلی ہون باہجوں ہلکی ہوندی اے۔ ایہدی جیب وی اینی لمی ہوندی اے جنی کہ چنج۔ 

ٹوکان ٹبر وچ ایہ سب توں وڈا اے تے ایہدی لمبائی 55–65 سینٹی میٹر (22–26 انچ) ہوندی اے۔ ایہناں دا پنڈا جوکھ 500 توں 876 گرام ہوندا اے۔ نر دا مدرا جوکھ 723 گرام تے مادھ جیہڑی نکی ہوندی اے اوہدا مدرا جوکھ 576 گرام اے۔ جوکھ نوں چھڈ کے نر مادھ دے وشکار ہو کوئی وکھراپا نہیں دسدا۔ نکے بجے ہلکے رنگاں دے ہوندے نیں۔ 

## پسار
ایہدا اصل دیس دکھنی امریکہ اے تے ایتھے ایہ چڑھدے بولیویا، دکھن چڑھدے پیرو، اتری ارجنٹائن، چڑھدے تے وشکارلے پیراگوے تے برازیل وچ ملدا اے۔ ایہ دنیا دے چڑیا گھراں وج عام رکھیا جاندا اے۔

عام ٹوکان جنگلاں دے بجاۓ کھلے تھانواں تے جتھے کتے کتے رکھ ہون رہنا پسند کردا اے۔ ایہ نیویاں تھانواں دا پنجھی اے پر 1750 میٹر دی اچائی تے انڈیز دے پربت دھارے وچ وی ملدا اے۔ ایہ اک لمے چوڑے علافے دا واسی اے تے ایس لئی ایہدے مکن دا کوئی ڈر نہیں۔ 

## کھان پین
ایہ فروٹ، کیڑے ڈڈو، کرلے، نکے پنچھی تے اوہناں دے انڈے بجے کھاجاندا اے۔لمی جنج ناں اوہ چیزاں وی پھڑ لیندا اے جیہڑیاں پوہنج توں باہر ہون۔ ایہدے نال اوہ فروٹ دی جھل لاندا اے تے شکاریاں نوں نساندا اے۔ 

## ورتن
ایہ عام ویکھن وچ جوڑے یا نکیاں ٹولیاں وچ ریندا اے۔ آڈدیاں ایہ تیز پر مار کے یا فیر پر کھول کے ہوا اتے تلکدا اے۔ ایہ کوئی چنکے اڈن والے نیں بس جھالاں ما کے اک رکھ توں دوجے رکھ تے ٹر جاندے نیں۔ ایہناں دا آلنا کسے رکھ دے اتے کھڈ وچ ہوندا اے۔ ایہ زمینی کنڈیاں تے وی کھڈاں وچ ریندے ویکھے گۓ نیں۔ ایہ سلانہ بچے کڈدے نین تے مادھ 2 توں 4 تک آنڈے دیندی اے۔ آنڈیاں تے نر مادھ دونویں بیٹھدے نیں تے 17–18 دناں مگروں بجے نکل آندے نیں۔ ایہ پنچھی اپنے بجے دی جنگی سامبھ کردے نیں۔ 

لمی چنج ایہدی سہنپ اے تے گرمی کڈھن دا اک ول وی اے۔ چنج ایدی کل پدھر تھاں دا 30 توں 50٪ بندی اے۔

## بارلے جوڑ

* وڈیو
* ایس ٹوکان دیاں ٹکٹاں 
## اتہ پتہ
جاکامار

**جاکامار** لکڑ ٹک آرڈر دے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ دکھنی امریکہ توں لے کے اپر میکسیکو تک پھیلے ہوۓ نیں۔

ایہ نکے توں مدھرے ناپ دے پنجھی نیں تے 14–34 سینٹی میٹر تک ہوندے نیں۔

## ونڈاں

* چٹکنا جاکامار
* پورس جاکامار
* براچیگالبا سولمنی
* براچیگالبا گوئرنگی
* پؤرا جاکامار
* براچیگالبا البوگولارس
* جاکامارلکون
* پیلی چنجوالا جاکامار
* نیلی تؤنوالا جاکامار
* گالبولا روفیکاڈا
* ہری پوچھلوالا جاکامار
* گالبولا پاسٹازا
* نیلے اگیوالا جاکامار
* چٹیٹھوڈیوالا جاکامار
* گالبولا چالکوتھورکس
* گالبولا لیوکوگاسٹرا
* جنتی جاکامار
* وڈا جاکامار

## بارلے جوڑ

* جاکمار وڈیو

گٹھ:جاکامار
چٹکنا جاکامار

**چٹکنا جاکامار** جاکامار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ 

## بارلے جوڑ

* جاکمار وڈیو
انٹلی ترکھان پکھی

**انٹلی ترکھان پکھی** چڑی ترکھان دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ہسپینیولہ دا واسی اے۔
پکمنس انومناٹس

** پکمنس انومناٹس** ترکھان پکھی  ٹبر دا اک پنچھی اے۔ 

## بارلے جوڑ
سفائراپیکس نخالس

**سفائراپیکس نخالس** چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔ 

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
زیتونی چڑی ترکھان

** زیتونی چڑی ترکھان** چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو

گٹھ:چڑی ترکھان
شمع چڑی

**شمع چڑی** دکھنی تے چڑھدے دکھنی ایشیاء دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنچھی
پاکستان دے پنچھی

ایہ پاکستان وچ وسن والے پنجھیاں دی لسٹ اے۔ پاکستان وچ 786 پنچھیاں دیاں ونڈاں نیں۔ جنہاں وچ 37 کدے کدے ایتھے اندیاں نیں۔ 1 مک گئی اے۔ چکور پاکستان دا قومی پنچھی اے۔

## لون
* کالی تون آلا لون
* گاویہ امر

## [[ڈبکنی]]
* نکا گریب
* سرخ تون الا گریب
* کلغیوالی ڈبکنی
* سر پھمنی ڈبکنی
* کالی تون آلا گریب

## [[چڑی ترکھان]]

* ہلدی مگر چڑی ترکھان
* پیکس سکواماٹس
* سندی چڑی ترکھان
* ڈینڈروکوپس ہائپریتھرس
* ڈینڈروکوپس ماہرٹنسس
* ڈینڈروکوپس ماکی
* ڈینڈروکوپس اریسپس
* سانولاسرا ٹھمنا چڑی ترکھان
* پوری ٹوپیوالا ٹھمنا چڑی ترکھان
* پکمنس انومناٹس

## [[ماکھیو اگمان]]
* انڈیکیٹر زانتھونوٹس

## [[مچھی مار]]
* کالی ٹوپیوالا مچھی مار
* چٹے گاٹیوالا مچھی مار

## [[مکھی کھانا]]
* ہرا مکھی-کھانا
* نیلیاں گلاںوالا مکھی کھانا
* یورپی مکھی-کھانا
* نیلی پوچھلوالا مکھی کھانا

## [[الو]]
* سنہری الو
* سنگ آلا الو

## ہور

*آسپرے

* بھیگر

## کگیاں

* چٹان آلا کبوتر
* پعاڑی کبوتر
* برفیلا کبوتر

## [[تاجی]]
* سونا سری

## [[بن ککڑ]]
* بھیگر

## [[پکھی پوچھل]]
* چٹے گلے والی پکھی پوچھل
## رلے

* نورنگا

* مارگلہ چڑی

## ہور ویکھو

*پاکستان دے پنچھی

## بارلے جوڑ
* پاکستان دے پنچھی
* پاکستان دے پنچھی
رس چوسنا

**رس چوسنا** چڑی ترکھان ٹبر دا اک شریک اے جیدے پنچھی رس جوسدے نیں۔

* پیلے ٹڈوالا رسچوسنا
* سفائراپیکس تھائیرائیڈیس
* سفائراپیکس ربر
* سفائراپیکس نخالس
## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
افریقی باربٹ

**افریقی باربٹ** پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ 20–25 سینٹی میٹر لما, پھلیا تے وڈے سروالا ہوندا اے۔ ایہ اکلے ریندے تے فروٹ کیڑے کھاندے نیں۔ ایہ صحرا توں لے کے تھلے دکھنی افریقہ تک دا واسی اے۔

## ونڈاں
*ننگے مونہہ والا باربٹ
*پھوڑا نک باربٹ
*سلادن باربٹ
*سانولے گلے والا باربٹ
*چٹے کناں والا باربٹ
*ننگے مونہہ والا باربٹ
*انچیٹا باربٹ
*وائٹ باربٹ
*ہرا باربٹ
*ٹھمکنیاںوالا مستری باربٹ
*لیندا مستری باربٹ
*مچھااںوالا مستری باربٹ
*ہرا مستری باربٹ
*لال پچھیوالا مستری باربٹ
*پیلے گلیوالا مستری باربٹ
*پیلے پجھیوالا مستری باربٹ
*چٹی چھاتیوالا مستری باربٹ
*پیلے اگیوالا مستری باربٹ
*لالاگیوالا مستری باربٹ
* پیلے دھبیانوالا مستری باربٹ
* ٹرائکولیما ہرسوٹا
* ٹرائکولیما ڈیاڈیماٹا
* ٹرائکولیما فرنٹاٹا
* ٹرائکولیما لیوکومیلاس
* ٹرائکولیما لیکریموسا
* ٹرائکولیما میلانوسیفالا
* پٹیوالا باربٹ
* ویلٹ باربٹ
* چٹیسروالا باربٹ
* چیپلن باربٹ
* لال مونہوالا باربٹ
* کالی چنجوالا باربٹ
* کالیکالروالا باربٹ
* پؤری چھاتیوالا باربٹ
* کالے مگروالا باربٹ
* دوہرے دندانوالا باربٹ
* داہڑیوالا باربٹ
* کالی چھاتیوالا باربٹ
* پیلی چنجوالا باربٹ
* کلغیوالا باربٹ
* پیلیچھاتیوالا باربٹ
* لال تے پیلا باربٹ
* ڈارنوڈی باربٹ

## بارلے جوڑ

* افریقی باربٹ

گٹھ:افریقی باربٹ
امریکی باربٹ

**امریکی باربٹ** پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دے واسی نیں۔

* گلابی تاجوالا باربٹ
* گلابی پٹیوالا باربٹ
* کیپیٹو میکولیکوروناٹس
* کیپیٹو سکواماٹس
* کیپیٹو ہائیکولیوکس
* کیپیٹو دائی
* کیپیٹو کونٹیکلر
* کیپیٹو نگر
* کیپیٹو اوراٹس
* کیپیٹو نگر
* کیپیٹو برونیپیکٹس
* نمبو گلیوالا باربٹ
* لالسرا باربٹ
* گلابیٹوپیوالا باربٹ
* کئی رنگآ باربٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:امریکی باربٹ
کولیپٹس میلانوکوروس

**کولیپٹس میلانوکوروس** چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔ 

porsiento de animales  son pajaros carpiteros

گٹھ:پنچھی
کولیپٹس ایروگینوسس

**کولیپٹس ** چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔ 

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
کولیپٹس ریوولی

**کولیپٹس ریوولی** چڑی ترکھان دی اک ونڈا اے۔ 

## بارلے جوڑ
* چڑی ترکھاناں دیاں مورتاں تے ویڈیو
ننگے مونہہ والا باربٹ

**ننگے مونہہ والا باربٹ** افریقی باربٹ دی اک ونڈا اے۔ 

## بارلے جوڑ
پھلے پنچھی

**پھلے پنچھی** لکڑ ٹک پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ رکھوسنے نیں تے ٹراپیکی تھانواں تے رکھاں تے ریندے نیں۔ ایہ دکھنی امریکہ توں لے کے اتے میکسیکو تک وسدے نیں۔ ایہناں دے رنگ گوڑے نہیں بلکہ پؤرے تے سانولے ہوندے نیں۔ ایہناں دے وڈے سر، وڈیاں اکھاں تے پدری چنج ہوندی اے جیہڑی انت تے مڑی ہوندی اے۔ ایہناں دے ڈھلے تے چوکھے پر تے نکی پوچھل ہون تے ایہ پھلے ہوۓ لگدے نیں تے جس باہجوں ایہناں دے ٹبر دا پھلے پنچھی ناں رکھیا گیا۔

## ونڈاں
* گیآنی پھلیا پنچھی
* چٹی تؤنوالا پھلیا پنچھی
* چٹی چھاتیوالا پھلیا پنچھی
* پؤری پٹیوالا پھلیا پنچھی
* نوتھارچس ٹیکٹس
* نوتھارچس سوینسونی
* سیتی ٹوپیوالا پھلیا پنچھی
* دھبیانوالا پھلیا پنچھی
* بکو نوناما
* کالروالا پھلیا پنچھی
* نسٹالس ریڈیاٹس
* چٹے کنانوالا پھلیا پنچھی
* نسٹالس سٹیریولاٹس
* مگر دھبا پھلیا پنچھی
* زنگی گلیوالا پھلیا پنچھی
* چٹی جھاتیوالا پھلیا پنچھی
* ادھے کالوالا پھلیا پنچھی
* چن چھاتیوالا پھلیا پنچھی
* کالی لیکانوالا پھلیا پنچھی
* مالاکوپٹیلا روفا
* چٹیاں مچھاںوالا پھلیا پنچھی
* مچھاںوالا پھلیا پنچھی
* پادری پھلیا پنچھی
* نونولا سکلاٹری
* نونولا روبیکولا
* نونولا برونا
* نونولا فرنٹالس
* نونولا روفیکپلا
* نونولا اموروسیفالا
* ہیپالوپٹیلا کیسٹانا
* موناسا اترا
* موناسا نگریفرنس
* موناسا موروفویوس
* موناسا فلاویروسٹروس
* چیلیڈوپٹیرا ٹینیبروسا

## بارلے جوڑ
چٹی تؤنوالا پھلیا پنچھی

**چٹی تؤنوالا پھلیا پنچھی** پھلے پنچھی دی اک ونڈا اے۔ 

## بارلے جوڑ
بول کبوتر

**بول کبوتر** کگیاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ سپین دے جزیرے کناری دا واسی اے تے ایہدا ناں جرمن پنچھی گرو کارل بول دے ناں تے رکھیا گیا اے۔

گٹھ:کگی کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
ٹروکیز کبوتر

**ٹروکیز کبوتر** کگیاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## باہرلے جوڑ

* جنگلی کبوتر پنڈی اسلام آباد وچ

گٹھ:کگی کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
رکھ گھُگی

'
*رکھ کگی*' کگیاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔

گٹھ:کگی کبوتر
گٹھ:گھُگیاں
کیپیٹو کونٹیکلر

**کیپیٹو کونٹیکلر** امریکی باربٹ دی اک ونڈا اے۔ یہ پنچھی خطرے وچ اے۔

## حوالہ

## بارلے جوڑ
کولمبا جونونیا

**کولمبا جونونیا** کگیاں دی اک ونڈا اے۔ 

## بارلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں
بتی سری

**بتی سری** تاجی ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ تائیوان دے پہاڑاں دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ
سونا سری

**سونا سری** تاجی ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ یوریشیاء دی واسی اے۔ ایہدے سر تے سنہری پر ایہنوں ایہدا پنجابی تے سائینسی ناں دیندے نیں۔ ایہدے اتلے پر زیتونی ہرے تے تھلویں سانولے چٹے ہوندے نیں۔کتے کتے چٹے تے کالے نشان اتلے پراں تے ہوندے نیں۔

## وکھالہ
ایہ تاجی سب توں نکا یورپی پنچھی اے۔ ایہ 8.5–9.5 سینٹی میٹر (3.3–3.7 انچ) لمی اے تے ایہدا پر پسار,[2] 13.5–15.5 سینٹی میٹر (5.3–6.1 انچ) اے۔ ایہدا جوکھ 4.5–7.0 گرام ہوندا اے۔ایہدے سر تے کالیاں دھاریاں دے وشکار سنہری پٹی ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تاجی
میڈیرا بتی سری

**میڈیرا بتی سری** تاجی ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ میڈیرا دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ
کالا جنتی پنچھی

**کالا جنتی پنچھی** جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ
http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=5836
لوکراج جنتی پنچھی

**لوکراج جنتی پنچھی** جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہنوں ولسن جنتی پنچھی وی کیندے نیں۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔

## وکھالہ
ایہ اک نکا جنتی پنچھی اے جیہڑا 21 سینٹی میٹر (8.3 انچ) لما اے۔نر لال تے کالا ہوندا اے تے تؤن تے پیلا نشان ہوندا اے۔ ایہدا سر تے پیر نیلے ہوندے نیں۔ مادہ پورے رنگ دی ہوندی اے جیدا سر نیلا ہوندا اے۔ ایہ فروٹ تے کیڑے کھاندے نیں۔

## پسار
لوکراج جنتی پنچھی انڈونیشیا دے صوبے لیندا پاپوا دے نال دے جزیریاں ویگیو تے بٹانٹا دے پہاڑی جنگلاں دے واسی نیں۔

## بارلے جوڑ

پنچھی دی وڈیو

گٹھ:جنتی پنچھی
نکا جنتی

**نکا جنتی** جنتی پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## وکھالہ
نکا جنتی مدھرے ناپ دا 32 سینٹی میٹر لما پنچھی اے۔ ایہدا پیلا تاج تے کلیجی رنگ دے پر ہوندے نیں۔اتلی مگر پیلی جیہڑے انت تے چٹی ہوجاندی اے۔ مادہ کلیجی رنگ دی جیدا سر گوڑا پؤرا تے تھلویں پر چٹے ہوندے نیں۔

## پسار
نکا جنتی پنچھی سارے اتلے نیوگنی دے جنگلاں وچ تے لاگے دے جزیریاں مسول تے یاپن وچ عام ملدا اے۔  

## وادا
مادہ دو گلابی رنگ دے انڈے دیندی اے جیدے گوڑے نشان ہوندے نیں۔ آلنہ رکھ تے اچی تھاں تے ہوندا اے۔کیڑے تے فروٹ ایہدا کھان پین اے۔

## بارلے جوڑ
http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=5836
چلی سکوا

**چلی سکوا** پنچھیاں دے اک ٹبر سکوا دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دے کنڈیاں دا واسی اے۔
تیندوہ چڑیاں

**تیندوہ چڑیاں** اسٹریلیا تے تسمانیہ دیاں نکیاں چڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں 4 ونڈاں نیں۔ ایہناں دا ایہ ناں ایہناں تے تیندوے دے نشان یا رنگاں باہجوں پیا۔ ایہنوں ہیرا چڑیاں وی کیندے نیں۔

## وکھالہ
ایہ چڑیاں نکے ناپ دیاں تے پینڈیاں لکدیاں نیں۔ ایہ 8.5–12 سینٹی میٹر (3.3–4.7 انچ) ہوندی اے۔

## ونڈاں

* دھبیانوالی تیندوہ چڑی
* تسمانی تیندوہ چڑی
* پارڈالوٹس ربریکیٹس
* پارڈالوٹس سٹریٹس

## بارلے جوڑ

* ناں

گٹھ:تیندوہ چڑیاں
مینڈاناؤ پکھی پوچھل

**مینڈاناؤ پکھی پوچھل** اک کیڑے کھانوالا تے پکھی پوچھل دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔

گٹھ:پکھیپوچھل
گٹھ:پکھی پوچھل
پارڈالوٹس سٹریٹس

**پارڈالوٹس سٹریٹس** تیندوہ چڑیاں دے ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ  اسٹریلیا دی واسی اے۔
نرینہ ٹروگن

**نرینہ ٹروگن** ٹروگن دے ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ اتلے افریقہ دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ
* ٹروگن وڈیو
لالسرا ٹروگن

**لالسرا ٹروگن** ٹروگن دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی چڑھدے ایشیاء دی واسی اے۔ ایہ ہندستان توں لے کے چڑھدے ول ویت نام تک ملدا اے۔

## بارلے جوڑ
* ٹروگن وڈیو
پانی پنچھی

**پانی پنچھی** پنجھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایہدے وچ تن ٹبر تے 150 ونڈاں نیں۔ ایہ پانی نان جڑے نیں تے پانی دی پدھر تے ریندے نیں۔

## ٹبر
* چیکنے پنچھی
* بطخاں
### بارلے جوڑ
تاجی چیکنا پنچھی

**تاجی چیکنا پنچھی** چیکنے پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ ایہدے سر تے کھمباں دا تاج بنیا ہوندا اے۔

### بارلے جوڑ
چٹیاں کھاکھانوالا چیکنا پنچھی

**چٹیاں کھاکھانوالا چیکنا پنچھی** چیکنے پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اتلے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ 
### بارلے جوڑ
چیکنے پنچھی

**چیکنے پنچھی** پانی پنچھی دا اک ٹبر اے۔ ایھدے وج 3 ونڈاں نیں۔ اچیاں کوکاں مارکے رولا پان باہجوں ایہناں دا ناں چیکنے پنچھی رکھیا گیا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دے واسی نیں۔

## ونڈاں
*چٹیاں کھاکھانوالا چیکنا پنچھی
*اچا چیکنا پنچھی
*تاجی چیکنا پنچھی

### بارلے جوڑ
کاں ٹبر

**‎کاں ٹبر** کاواں دا اک ٹبر اے۔ کاں واں نوں پنچھیاں وچ سب توں سیانے منیا جاندا اے۔ ایہ مدھردے توں وڈے ناپ دے ہوندے نیں تے تکڑے پیر تے چُنجاں ہوندیاں نیں۔

## ناں
کاں نوں پنجابی وچ کاؤں وی کہیا جاندا اے۔ ایہ ناں ہیر وارث شاہ وچ وی آیا اے۔

## ونڈاں

* ٹکا چور
* عام کاں
* لال چنجوالا چوگ
* الپائنی چوگ
* کرپسیرینا کوکلاٹا
* کرپسیرینا ٹیمیا
* انڈیمان رکھوسنا
* بورنی رکھوسنا
* پوری رکھوسنا
* کالروالی رکھوسنا
* چٹے ٹڈوالی رکھوسنا
* سماٹری رکھوسنا
* کالا سیانا کاں
* ٹیمنورس ٹیمنورس
* ہرا سیانا کاں
* ہند چینی ہرا سیانا کاں
* جاوی ہرا سیانا کاں
* بورنی ہرا سیانا کاں
* تائیوانی نیلا سیانا کاں
* لال چنجوالا نیلا سیانا کاں
* پیلی چنجوالا نیلا سیانا کاں
* سری لنکی نیلا سیانا کاں
* چٹپرا سیانا کاں
* یوریشیائی رولا کاں
* کلسرا رولا کاں
* لڈتھ رولا کاں
* بڈلف رولا کاں
* ہینڈرسن رولا کاں
* پانڈر رولا کاں
* پلسکی رولا کاں
* پیاپیاک
* جھاڑی کاں
* دھبیانوالا گری توڑنا
* وڈا دھبیانوالا گری توڑنا
* کلارک گری توڑنا
* کالی چنجوالا سیانا کاں
* پیلی چنجوالا سیانا کاں
* یوریشیائی سیانا کاں
* کوریائی سیانا کاں
* کاسنی پرا سیانا کاں
* آبیریائی سیانا کاں
* جاوی ہرا سیانا کاں
* جاوی ہرا سیانا کاں
* نکا کاں
* اسٹریلیائی کاں
* بسمارک کاں
* پورے سروالا کاں
* بوگنولیا کاں
* کاروس ملوری
* نیو کیلیڈونی کاں
* کاروس اورو
* کاروس ٹسمانیکس
* کاروس ٹرسٹس
* لمی چنجوالا کاں
* ہوائی کاں
* ماریانا کاں
* کاروس ڈوریکس
* پتلی چنجوالا کاں
* لمی چنجوالا کاں
* فلورز کاں
* جنگل کاں
* کالروالا کاں
* کاوس ٹپیکس
* بنگائی کاں
* کاروس کارنکس
* عراقی کاں
* کاروس کورون
* کاروس کورون اورینٹلس
* کاروس فروگیلیگس
* کاروس مونڈولا
* کاروس رپیڈورس
* کاروس روفیکولس
* کاروس کوریکس
* پائیڈ رابن
* امریکی کاں
* الاسکا کاں
* چیہواہواں کاں
* ٹامولیپاس کاں
* جمیکی کاں
* چی تؤن والا کاں
* جمیکی کاں
* کیوبی کاں
* مچھی کاں
* پام کاں
* سینالوا کاں
* کاروس سینوآٹس
* کاروس البیکولس
* کاروس البس
* کیپ کاں
* کاروس کراسیروسٹرس
* صومالی کاں
* سینالوا کاں
* سینالوا کاں
* سینالوا کاں
* کمادی ککڑ
* کوئل
**

## ہور دیکھو
* سیانا کاں
* رکھوسنا
* رولا کاں
### باہرلے جوڑ
رکھوسنا

**رکھوسنا** کاں ٹبر دے پنچھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایہ رکھاں تے ای ریندے نیں تے گھٹ ای زمین تے رہندے نین تے ایسے باہجوں ایہناں دا ناں رکھوسناں رکھیا گیا اے۔ ایہناں دیاں 11 ونڈاں نیں۔ ایہناں دی لمی پوچھل ہوندی اے۔ 

## ونڈاں

* ٹکا چور
* کرپسیرینا ٹیمیا
* انڈیمان رکھوسنا
* بورنی رکھوسنا
* پوری رکھوسنا
* کالروالی رکھوسنا
* چٹے ٹڈوالی رکھوسنا
* سماٹری رکھوسنا

## بارلے جوڑ
* وڈیو
سیانا کاں

**سیانا کاں** کاں ٹبر دے پنچھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایہ رکھاں تے ای ریندے نیں تے گھٹ ای زمین تے رہندے نیں۔ ایس دی سیانف باہجوں ایہدا ایہ ناں رکھیا گیا اے۔
## ونڈاں

* کالا سیانا کاں
* ٹیمنورس ٹیمنورس
* ہرا سیانا کاں
* ہند چینی ہرا سیانا کاں
* جاوی ہرا سیانا کاں
* بورنی ہرا سیانا کاں
* تائیوانی نیلا سیانا کاں
* لال چنجوالا نیلا سیانا کاں
* پیلی چنجوالا نیلا سیانا کاں
* سری لنکی نیلا سیانا کاں
* چٹپرا سیانا کاں

## بارلے جوڑ
* وڈیو
رولا کاں

**رولا کاں** کاں ٹبر دے پنچھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایسدے رولا پان باہجوں ایہدا ایہ ناں اے۔
چوڑی چنج

**چوڑی چنج** چڑیاں دی اک ٹولی اے۔ 

## ونڈاں
* افریقی چوڑی چنج
* پؤرے سروالی چوڑی چنج
* رتے پاسیاںوالی چوڑی چنج
* گراور چوڑی چنج
* ہرا چوڑی چنج
* ہوز چوڑی چنج
* وائیٹیڈ چوڑی چنج
* کالا چوڑی چنج
* کالی گلابی چوڑی چنج
* پٹیانوالی چوڑی چنج
* کالی پیلی چوڑی چنج
* فلپائنی چوڑی چنج
* لمی پوچھلوالی چوڑی چنج
* چاندی چھاتیوالی چوڑی چنج
ٹروگن کالیگاٹس

**ٹروگن کالیگاٹس** ٹروگن دے ٹبر دی اک چڑی اے۔

## بارلے جوڑ
* ٹروگن وڈیو
مور ٹبر

**مور ٹبر** پنچھیاں دا اک ٹبر اے ایہدے وچ ککڑ، فیزنٹ، مور، چکور تتر آندے نیں۔ ایہ اک وڈا ٹبر اے۔ ایشیائی نیلی کوئل 43 گرام نال سب توں نکا تے مور 6 کلوگرام نال ایس ٹبر دا سب توں وڈا پنچھی اے۔

* ججورانا
* لینٹھ
* مور
* چکور
* کالا تتر
* فیزنٹ
* بن ککڑ
* بھیگر
* بٹیرا
* ریاڑ
* ٹیمنک دا ٹریگوپان
* بلائتھ دا ٹریگوپان
* سیٹائر ٹریگوپان
*خونی فیزنٹ
* کیبٹ بن ککڑ
* سکلیٹر دا مونال
* چینی مونال
* رتا جنگلی ککڑ
* گرے جنگی ککڑ
* سری لنکا جنگلی ککڑ
* ہرا جنگلی ککڑ
* چاندی بن ککڑ
* آگو بن ککڑ
* ایڈورڈ بن ککڑ
* ویت نامی بن ککڑ
* سونہو بن ککڑ
* سماٹری بن ککڑ
* تاجی اگپچھا
* سیامی اگپچھا
* بلویر بن ککڑ
* چٹے کناں آلا فیزنٹ
* تبتی کنانوالا بن ککڑ
* نیل کنا بن ککڑ
* ولیچ بن ککڑ
* ریو بن ککڑ
* ایلیٹ بن ککڑ
* ہیوم دا ککڑ
* میکاڈو بن ککڑ
* تانبہ بن ککڑ
* ہرا بن ککڑ
* سنہری بن ککڑ
* لیڈی ایمہرسٹ بن ککڑ
* سماٹری مور بن ککڑ
* پہاڑی مور بن ککڑ
* یرمین مور بن ککڑ
* گرے پیکاک-فیزنٹ
* ہینان مور بن ککڑ
* ملائی مور بن ککڑ
* بورنیو مور بن ککڑ
* پالاوان مور بن ککڑ
* تاجی ککڑ
* وڈا بن ککڑ
* ھرا مور
* کانگو مور
* پتھری چکور
* ناہان چکور
* برفانی تیتری
* ٹیٹرافاسس اوبسکیورس
* سچنی مونال چکور
* کوہقافی چکور
* قزوینی چکور
* پھڑل
* تبتی چکور
* التائی چکور
* عربی چکور
* پرزوالسکی چکور
* پڑی چکور
* فلبی چکور
* بربری چکور
* لال لتا چکور
* پتھری چکور
* سی سی چکور
* ریتلا چکور
* رنگین تتر
* چینی تتر
* گرے تتر
* چپھڑ دا تتر
* لاتھم چکور
* کوکوی چکور
* چٹے گلیوالا چکور
* شلیگل چکور
* مندری گچی چکور
* افریقی چکور
* لالپرا چکور
* فنش چکور
* شیلے چکور
* مورلینڈ چکور
* کالاہاری چکور
* تاجی چکور
* چانیاںوالا چکور
* اہانتا چکور
* پؤری پٹیانوالا چکور
* ہلڈبرانٹ چکور
* ٹرنیسٹس بائکالکاراٹس
* ہوگلی چکور
* کلیپرٹن چکور
* ہاروڈ چکور
* سویرسٹرا چکور
* ماؤنٹ کیمرون چکور
* سوہنا چکور
## بارلے جوڑ

گٹھ:مور ٹبر
افریقی چوڑی چنج

**افریقی چوڑی چنج** چوڑی چنج ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ افریقہ دی واسی اے۔
تندوری پنچھی

**تندوری پنچھی** پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ اپنا آلنہ گلی مٹی نال تندور وانگوں بناندے نیں تے ایس لئی ایس ٹبر دا ایہ ناں پیا۔

## بارلے جوڑ
کنڈلا پٹنا

**کنڈلا پٹنا** تندوری پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ پیرو، دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
عام مری

**عام مری** اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ سمندراں دے کنڈیاں تے چٹاناں تے ریندا اے۔

## بارلے جوڑ
ہند چینی ہرا سیانا کاں

**ہند چینی ہرا سیانا کاں** کاں ٹبر دا اک پنچھی اے۔

### بارلے جوڑ
عام کاں

**عام کاں** کاں ٹبر دا اک عام پنچھی اے تے دکھنی ایشیاء دا واسی اے جیہڑا ہن دنیا دیاں ہور تھانواں تے وی ملدا اے۔ ایہ انسانی نگریاں دے دوالے ریندا اے۔

## وکھالہ
ایہ 14 سینٹی میٹر / 16 انچ تک دا ہوندا اے۔ متھا، سر، گلا تے اتلی چھاتی لشکدے کالے ہوندے نیں۔ تؤن، چھاتی تے اگا سانولے ہوندے نیں جد کے پیر، چنج تے اتلے پر تے پوچھل کالے ہوندے نیں۔ وکھریاں تھانواں تے رنگاں وچ تھوڑا تھوڑا فرق ہوندا اے۔

## پسار
ایہ دکھنی ایران توں لے کے چڑھدے ول پاکستان، ہندستان، برما تے دکھنی تھائی لینڈ تک ملدا اے۔ ایہنوں دنیا دیاں کئی تھانواں تے لجا کے وسایا گیا اے۔

## کھان پین
کاں گھارں دا بچیا کھچیا ہر شے کھا جاندا اے۔ ایہ کیڑے، کرلیاں، فروٹ، انڈے، بچے تے دانے کھا جاندے نیں۔ جتھے کوڑا سٹیا جاوے ایہ اوتھے کھان دیاں شیواں لبھ لیندے نیں۔ ایہ ہر شے کھانوالے تے جتھے دآ لگے ایہ فیدا چک لیندے نیں۔

### بارلے جوڑ
بسنتا

**بسنتا** پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ لکڑ ٹک دے آرڈر دا اے تے ایہدے وچ 26 ونڈاں تے 3 جنساں نیں۔

### ونڈاں
* زیلوپوگون پائرولوفس
* میگالیما وائرنس
* میگالیما لیگرینڈیری
* میگالیما زیلانیکا
* میگالیما لیناٹا
* میگالیما ویریڈیس
* میگالیما فیوسٹرکٹا
* میگالیما کوروینا
* میگالیما کرائسوپوگن
* میگالیما ریفلیزی
* میگالیما مسٹاکوفانوس
* میگالیما جاونسس
* میگالیما فلاویفرنس
* میگالیما فرینکلینی
* میگالیما اورٹی
* میگالیما ایشیاٹیکا
* میگالیما مونٹیکولا
* میگالیما انکوگنیٹا
* میگالیما ہنریچی
* میگالیما ارملارس
* میگالیما پلجریماا
* میگالیما اسٹرالس
* میگالیما ایگزیمیا
* میگالیما ربریکاپلس
* میگالیما ہیماسیفالا
* پؤرا باربٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:ایشیائی باربٹ
زیلوپوگون پائرولوفس

**زیلوپوگون پائرولوفس** بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔

گٹھ:ایشیائی باربٹ
چھوٹا بسنتا

**چھوٹا بسنتا** بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## Gallery

File:DSCN3328 นกตีทอง Coppersmith barbet โดย ไตรสรณ์ ไตรบุญ.jpg|thumb|Coppersmith barbet in Queen Sirikit Park, Thailand.
File:DSCN3325 สีสรรวิหกแห่งสวนสิริกิติ์ โดย ไตรสรณ์ ไตรบุญ.jpg|thumb|Coppersmith barbet in Queen Sirikit Park, Thailand.
File:DSCN3427 Coppersmith barbet นกตีทอง โดย ไตรสรณ์ ไตรบุญ.jpg|thumb|Coppersmith barbet in Queen Sirikit Park, Thailand.


گٹھ:ایشیائی باربٹ
اڈنا گالڑ

**اڈنا گالڑ** گالڑاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے پر نئیں ہوندے پر ایناں دا ماس تے وال ہتھاں پیراں دے انت تک پھیل کے اوہنوں اک گلائیڈر بنا دیندا اے۔ اڈنے گالڑ وڈے جنگلاں وج ہوندے نیں جتھے رکھ اک دوجے نال ہوندے نیں تے ایہ فیر چھال مار کے اڈاری نال ہوا تے تیردے ہوۓ دوجے رکھ یا ٹاہن تک اپڑ دے نیں تے ایہناں نوں زمین تے نہیں اناں پیندا۔ ایہدے وچ 44 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں
* کشمیر اڈنا گالڑ
* دکھنی اڈنا گالڑ
* اتری اڈنا گالڑ
* کئی رنگا اڈنا گالڑ
* افغان اڈنا گالڑ
* بارٹل اڈنا گالڑ
* پوریاں کھاکھانوالا اڈنا گالڑ
* پالاوان اڈنا گالڑ
* ہندچینی اڈنا گالڑ
* جنٹنک اڈنا گالڑ
* سپورا اڈنا گالڑ
* لال گلاںوالا اڈنا گالڑ
* سماٹری اڈنا گالڑ
* جپانی اڈنا گالڑ
* منٹاوی اڈنا گالڑ
* نکا ٹینا اڈنا گالڑ
* ہوز ٹینا اڈنا گالڑ
* سیلانگور اڈنا گالڑ
* باصلی اڈنا گالڑ
* ٹراونکور اڈنا گالڑ
* مچھانوالا اڈنا گالڑ
* ہاگن اڈنا گالڑ
* پٹینومائس لوگن
* مینڈاناؤ اڈنا گالڑ
* تیر اڈنا گالڑ
* ٹیمینک اڈنا گالڑ
* وورڈرمان اڈنا گالڑ
* کٹیدندانوالا اڈنا گالڑ
* کالا اڈنا گالڑ
* تھامس اڈنا گالڑ
* والاںوالے پیرانوالا اڈنا گالڑ
* نیمڈافا اڈنا گالڑ
* اننوالا اڈنا گالڑ
* لال تے چٹا وڈا اڈنا گالڑ
* دھبیانوالا وڈا اڈنا گالڑ
* ہاجسن وڈا اڈنا گالڑ
* بھوٹان وڈا اڈنا گالڑ
* وڈا اڈنا گالڑ
* چینی وڈا اڈنا گالڑ
* جپانی وڈا اڈنا گالڑ
* کنیس
* سائیبیری وڈا اڈنا گالڑ
* جپانی نکا اڈنا گالڑ
* پٹیرومائسکس پلویرولنٹس
* ٹروگوپٹیرس زنتھیپس

## بارلے جوڑ

* اڈنے گالڑ تے اک ویب سائٹ 

گٹھ:اڈنا گالڑ
کنیس

**کننیس** اک اڈنا گالڑ اے۔ ایہ پاکستان دے ایوبیہ نیشنل پارک وچ ہے۔ ایہ افغانستان توں لے کے چڑھدے ول پاکستان ہندستان تے سماٹرا تک ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
*  
* http://core.kmi.open.ac.uk/display/12109654
* http://www.wildlifeofpakistan.com/ResearchPapers/LodhiAsadsm.pdf
* http://sciencelinks.jp/j-east/article/200417/000020041704A0525780.php
* فوٹو
کشمیر اڈنا گالڑ

**کشمیر اڈنا گالڑ** اک اڈنا گالڑ اے۔ اے بھارت تے پاکستان دے اتلے تھاواں تے ہوندا اے۔ش

## بارلے جوڑ

*  
* http://core.kmi.open.ac.uk/display/12109654
* http://www.wildlifeofpakistan.com/ResearchPapers/LodhiAsadsm.pdf
* http://sciencelinks.jp/j-east/article/200417/000020041704A0525780.php
* فوٹو
دکھنی اڈنا گالڑ

**دکھنی اڈنا گالڑ** اک اڈنا گالڑ اے۔ اے دکھنی لیندے کینیڈا توں فلوریڈا تک پایا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ

*  
* http://core.kmi.open.ac.uk/display/12109654
* http://www.wildlifeofpakistan.com/ResearchPapers/LodhiAsadsm.pdf
* http://sciencelinks.jp/j-east/article/200417/000020041704A0525780.php
* فوٹو
کالا اڈنا گالڑ

**کالا اڈنا گالڑ** اک اڈنا گالڑ اے۔

## بارلے جوڑ

*  
* http://core.kmi.open.ac.uk/display/12109654
* http://www.wildlifeofpakistan.com/ResearchPapers/LodhiAsadsm.pdf
* http://sciencelinks.jp/j-east/article/200417/000020041704A0525780.php
* فوٹو
دیس (جیون پڑھت)

**دیس** جیون پڑھت وچ پوڑی دا سب توں اتلا ڈنڈا اے۔

دیس دے 5 انگ نیں:

*بوٹے 
*جنور 
*بیکٹیریا 
*فنگس 
*پروٹسٹ

## ہور ویکھو
* جیون ٹولی بنانا

گٹھ:جیون پڑھت
ہسدی گھُگی

**ہسدی_گھُگی ** گھُگیاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اک نکے ناپ دی گھُگی اے جیہڑی دکھنی صحرائی افریقہ توں لے کے لیندا ایشیاء توں دکھنی ایشیاء تک دے دیساں دی واسی اے۔ ایہدی کوک لگدا اے جیویں ہس رئی اے تے ایس باہجوں ایہدا ناں ہسدی گھُگی پیا۔ 

## بارلے جوڑ

* ہسدی کگی دیاں مورتاں
گٹھ:گھُگیاں
کیڑے کھانے

**کیڑے کھانے** ایسے ددپلانے جانوارں دی ٹولی اے جیہڑی کیڑے کھاندی اے۔

## بارلے جوڑ
نورنگا ٹبر

**نورنگا ٹبر** نکے ناپ دے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ 

## ونڈاں
*کنوالا نورنگا
*نیلے اگیوالا نورنگا
*نیلے پچھیوالا نورنگا
*زنگی اگیوالا نورنگا
*شنائیدر نورنگا
*وڈا نورنگا
*نیلسرا نورنگا
*نیلا نورنگا
*پٹی ٹڈ نورنگا
*جاوی نورنگا
*ملائی نورنگا
*بورنی نورنگا
*گرنی نورنگا
*مچھانوالا نورنگا
*لال ٹڈوالا نورنگا
*نیلی پٹیوالا نورنگا
*لعل نورنگا
*سجیا نورنگا
*کلسرا نورنگا
*ٹوپیوالا نورنگا
*چٹیچھاتیوالا نورنگا
*پٹا سپربا
*نیلی چھاتیوالا نورنگا
*سولا نورنگا
*افریقی نورنگا
*ہری چھاتیوالا نورنگا
*نورنگا
*شنگھاریا نورنگا
*نیلپرا نورنگا
*مینگروو نورنگا
*اشناک نورنگا
*رولا نورنگا
*کالے مونہوالا نورنگا
*پینگ نورنگا

## بارلے جوڑ

٭مورتاں
پری چڑی

**پری چڑی** اسٹریلیا دے نکے ناپ دے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ نکے توں مدرے ناپ دیاں چڑیاں آندیاں نیں۔ ایہ بارشی جنگلاں توں لے کے روہی تک دیاں واسی نیں پر چوکھیاں گھآ تے رکڑ تھانواں تے ریندیاں نیں۔ ایہ کیڑے کھانیاں نیں تے جھاڑیاں دے تھلے کھان پین لبدیاں نیں۔

## ونڈاں
*اشناک پری چڑی
* جامنی تاجی پری چڑی
* بانکی پری چڑی
* چٹپری پری چڑی
* نقشی پری چڑی
* لال مگری پری چڑی
* نیلی چھاتیوالی پری چڑی
* سوہنی پری چڑی

## بارلے جوڑ

* وڈیو
پیٹاجیوناس سبویناسیا

**پیٹاجیوناس سبویناسیا** کگیاں دی اک ونڈا اے۔ 

گٹھ:گھُگیاں
کالروالی گھُگی

**کالروالی کگی** یا عام بولی وچ صرف کگی، کگیاں دی اک ونڈا اے۔ ایہ پنجاب وچ عام دسنوالی کگی اے۔ ایہ نہ وی دسے تے ایہدی کگوں-کوں دی واز اندی اے۔

## وکھالہ
ایہ جنگلی کبوتر نالون نکی ہوندی اے۔ ایہ چنج توں پوجھل تک 32 سینٹی میٹر (13 انچ) لمی ہوندی اے۔ ایہدا پرپسار 47–55 سینٹی میٹر (19–22 انچ ) تک ہوندا اے تے جوکھ 125–240 گرام ہوندا اے۔ ایہ اتوں سانولی توں سانولی گلابی تے اتلا رنگا تھوڑا گوڑا تھلے نالوں ہوندا اے۔ ایہدی چنج کالی تے لتاں لال نیں۔ نر مادھ اکو جۓ ہوندے نیں۔ اکھاں دے ننگی کھل ہوندی اے جیہڑی چٹی یا پیلی ہوندی اے۔ بچیاں دے کالر ٹھیک نہیں بنے ہوندے۔ 

## پسار

### بارلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں
پٹیرومائسکس پلویرولنٹس

**پٹیرومائسکس پلویرولنٹس** اک اڈنا گالڑ اے۔ اے برونئی، انڈونیشیا، تھائیلینڈ تے ملائشیا چ ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ

*  
* http://core.kmi.open.ac.uk/display/12109654
* http://www.wildlifeofpakistan.com/ResearchPapers/LodhiAsadsm.pdf
* http://sciencelinks.jp/j-east/article/200417/000020041704A0525780.php
* فوٹو

گٹھ:اڈنا گالڑ
چبی مار

**چبی مار** اک نکے پنچھیاں دا ٹبر اے جید وچ 4 چبی مار نیں۔ ایہ پنچھی پانی وچ چبی مار کے کیڑے پھڑدے نیں۔ ایہ پنچھی نکے تے پینڈے ہوندے نیں۔ نکی پوچھل، نکے کھمب تے تکڑیاں لتاں ہوندیاں نیں۔ رنگ کالے، کالے پؤرے تے چٹے ہوندے نیں۔ ناپ 14–22 سینٹی میٹر دے وشکار ہوندے نیں تے بھار  40-90 گرام دے وشکار ہوندا اے۔ پراں نال ایہ پانی وچ تیردا اے۔

## پسار
ایہ امریکہ، یورپ تے ایشیاء دے اچے پہاڑی تھانواں تے تیز پہاڑی ندیاں دے کنڈیاں تے ملدے نیں۔ افریقہ وچ ایہ مراکش دے اٹلس پہاڑاں وچ ہوندے نیں۔

## ہور ونڈاں
* امریکی چبی مار
* چٹسرا چبی مار
* چٹگلا چبی مار
* ارجنٹینی چبی مار
* پؤرا چبی مار
## بارلے جوڑ
* مورتاں
امریکی چبی مار

**امریکی چبی مار** چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے جیہڑا اتلے امریکہ وچ پانامہ توں لے کے الاسکا تک دی تھاں دا وسنیک اے۔

## بارلے جوڑ
چٹگلا چبی مار

**چٹگلا چبی مار** چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ یورپ تے ایشیاء دا واسی اے تے ناروے دا قومی پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

* مورتاں
پؤرا چبی مار

**پؤرا چبی مار** چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی تے وشکارلے ایشیائی پہاڑاں وچ ہوندا اے تے اتلے پاکستان وچ ملدا اے۔ ایہ 22 سینٹی میٹر (8.7 انچ) لما تے 87 گرام جوکھ دا ہوندا اے تے اینج ایہ چبی ماراں وچ سب توں وڈا اے۔ ایہ عام نہیں دسدا پہاڑی کسیاں تے نالیاں دے کنڈیاں تے ملدا اے۔ نر مادہ دونویں ای گوڑے چاکلیٹی پؤرے ہوندے نیں تے مگر تے چھاتی رتی ہون دا پؤں ماردی اے۔ پر تھلیوں پھکے رنگدے ہوندے نیں۔ چنج کالی تے لتاں کالیاں پؤریاں ہوندیاں نیں۔ 

## بارلے جوڑ
ارجنٹینی چبی مار

**ارجنٹینی چبی مار** چبی مار ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ وچ ہوندا اے۔
وڈے پیر

**وڈے پیر** مدرے ناپ دے ککڑاں ورگے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے سر نکے تے پیر وڈے ہوندے نیں۔ ایہ 28 توں 70 سینٹی میٹر تک دے ہوندے نیں۔ ایہ اسٹریلیشیاء دے تھانواں دے واسی نیں۔

## ونڈاں

* مالیو
* مولکی وڈے پیر
* ٹونگی وڈے پیر
* مائکرونیشی وڈے پیر
* ماریاناس جزیرہ وڈے پیر
* نکوبار وڈے پیر
* فلپائن وڈے پیر
* سولا وڈے پیر
* ٹانمبار وڈے پیر
* کالے وڈے پیر
* فورسٹن وڈے پیر
* بیاک وڈے پیر
* میلانیشی وڈے پیر
* وینواٹو وڈے پیر
* نیوگنی وڈے پیر
* کھٹے پیرانوالا وڈے پیر
* مالی ککڑ
* چاڑی ٹرکی
* ایپیپوڈیس ارفیاکینس
* ویگیو چاڑی ٹرکی
* لال چنجوالا چاڑی ٹرکی
* کالی چنجوالا چاڑی ٹرکی
* کالروالا چاڑی ٹرکی
## بارلے جوڑ
مینڈاناؤ روندا دل

**مینڈاناؤ روندا دل** کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہناں دی چٹی جھاتی تے لال رنگدا اگرواں نشان بنیا ہوندا اے جیویں دل وچوں لہو آریا ہے پھثڑ باہجوں تے تاں ای ایہدا ایہ ناں 'روندا دل' پیا۔ ایہ فلپائن دے جزیرے مینڈاناؤ دا واسی اے۔

گٹھ:گھُگیاں
مالیو

**مالیو** وڈے پیر دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ سولاویسی جزیرے دا واسی اے۔
سیاں کگی

**سیاں کگی** کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہ پیسیفک جزیریاں دی واسی اے۔

گٹھ:گھُگیاں
شنگاری کگی

**شنگاری کگی** کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہ نکے ناپ دی اک سوہنی کگی اے۔ ایہ انڈونیشیا تے نیوگنی دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں