سوربھ گانگولی

**سورڡ چندی داس گنگولی** (جم 8 جولائی 1972)، پیار نال **دادا** (مطلب بنگالی وچ *"وڈا بھرا"* ) دے ناں نال جانیا جاندا، اک سابقہ بھارتی کرکٹر تے بھارتی قومی کرکٹ ٹیم دا کپتان سی، حال وچ، اسنوں بنگال دی کرکٹ ایسوسی ایشن دا پردھان  اتے وزڈن انڈیا دے سمپادکی بورڈ دا پردھان  تعینات کیتا گیا اے۔ اپنے کھیڈ کیریئر دے دوران، گانگولی نے اپنے آپ نوں دنیا دے پرمکھ بلیبازاں وچوں اک وجوں پیش کیتا اتے قومی کرکیٹ ٹیم دے مہان کپتاناں وچوں وی اک۔ بلیبازی کردے ویلے، اوہ خاص طور **<nowiki/>اُتے آف سائیڈ**' تے کھیڈدا سی، وکٹ دے شاندار سٹروکیپ طبقہ اتے کور راہیں اس نوں اپنا اپنام 'گڈّ آف دا آف سائیڈ' ملیا۔

سورڡ گنگولی انڈیئن پریمیئر لیگ دی گورننگ کونسل دے چار میمبراں وچوں اک اے، جو ٹورنامینٹ دے سارے کارجاں لئی ذمہ وار اے۔ اس نوں جنوری 2016 وچ سپریم کورٹ نے تعینات کیتا سی۔ اوہ انڈین پریمیئر لیگ دے تکنیکی کمیٹی دے میمبر وی ہن۔

گنگولی نوں اوہناں دے وڈے بھرا، سنیہاشس نے کرکیٹ دی دنیا وچ پیش کیتا۔ اوہ جدید ویلے وچ بھارت دے سبھ توں کامیاب کپتاناں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اتے اپنے ویلے دے سبھ توں مہان بلیبازاں وچوں اک اے۔  اسنے سٹیٹ اتے سکولی ٹیماں وچ کھیڈ کے اپنا کریئر شروع کیتا۔ موجودہ ویلے، اوہ اک دنا قومانتری میچاں (اک روزہ) وچ 8 ویں نمبر دا سبھ توں وڈا سکورر اتے سچن تیندلکر اتے انضمام الحق توں بعد 10،000 رناں دے انکڑے نوں پار کرن والے تیجے بلیباز ہن۔

وکھ-وکھ بھارتی گھریلو ٹورنامینٹاں جویں رانجی اتے دلیپ ٹرافیاں وچ کھیڈن توں بعد، گنگولی نے انگلینڈ دورے اُتے بھارت لئی کھیڈدے ہوئے اپنا وڈا سکور بنایا، اسنے 131 دوڑاں بنائیاں۔ سری لنکا، پاکستان اتے آسٹریلیا دے خلاف لڑی وچ مین آف دا میچ جت کے کامیاب مظاہرہ دے بعد گنگولی دی جگہ ٹیم وچ پکی ہو گئی۔ 1999 دے کرکٹ ورلڈ کپ وچ ، اوہناں نے راہل دراوڑ نال مل کے 318 دوڑاں دی سانجھیداری کیتی، جو عالمی کپ ٹورنامینٹ دے اتہاس وچ سبھ توں ودھ سبتوں ودھیا سکور اے۔ ٹیم دے دوجے کھڈاریاں نے 2000 وچ میچ فکسنگ سکینڈل کرکے اتے اپنی ماڑی صحتَ کارن بھارتی کپتان سچن تیندلکر نے اپنی پدوی توں استعفٰی دے دتا سی اتے گنگولی نوں بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان بنایا گیا۔ اسنے 2003 عالمی کپ دے فائینل وچ بھارت دی اگوائی کیتی، جتھے اوہ آسٹریلیا ولوں ہرایا گیا سی۔ انفرادی مظاہرہ وچ کمی کارن، اس نوں اگلے سال ٹیم توں باہر کر دتا گیا۔ 2004 وچ گنگولی نوں بھارت دے سبھ توں وڈے شہری پرسکاراں وچوں اک پدم شری نال نوازیا گیا گیا سی۔ اوہ 2006 وچ قومی ٹیم وچ پرتیا اتے کامیاب بلیبازی پردرشت کیتی۔ اس ویلے دوران، اس دا بھارتی ٹیم دے کوچ گیگ چیپل نال کئی مثلیاں اُتے جھگڑا ہو گیا۔ گنگولی نوں پھر ٹیم توں باہر کر دتا گیا، حالانکہ اس نوں 2007 دے کرکیٹ عالمی کپ وچ کھیڈن لئی چنیا گیا سی۔

گنگولی 2008 وچ انڈین پریمیئر لیگ ٹونٹی -20 کرکٹ ٹورنامینٹ وچ کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز ٹیم دے کپتان دے روپ وچ شامل ہوئے سن۔ اسے سال، آسٹریلیا خلاف گھریلو ٹیسٹ لڑی توں بعد، اسنے قومانتری کرکٹ توں سنیاس لین دی اعلان کیتی۔ اسنے بنگال ٹیم لئی کھیڈنا جاری رکھیا اتے اوہناں نوں کرکیٹ ایسوسی ایشن آف بنگال لئی کرکیٹ ڈولپمینٹ کمیٹی دے چیئرمین تعینات کیتا گیا۔ کھبے ہتھ دے بلیباز گنگولی اک ودھیا قومانتری کھڈاری سن۔ اوہناں نے بلیباز دے طور اُتے اک روزہ میچاں وچ 11،000 توں وی ودھ رن بنائے۔ اوہ ہن تک سبھ توں کامیاب بھارتی ٹیسٹ کپتاناں 'چوں اک اے، جس نے 49 ٹیسٹ میچاں وچوں 21 جتے۔ سورو گنگولی غیرملکی دھرتی اُتے 11 جتاں نال سبھ توں کامیاب بھارتی کپتان ہن۔ بھارتی ٹیم دے کپتان بنن توں پہلاں بھارت آئیسیسی رینکنگ وچ اٹھویں ستھان اُتے سی، جدوں کہ گنگولی دی کپتانی وچ ٹیم دا رینک دوجا ہو گیا۔ اک حملہ آور کپتان وجوں جانے جاندے گنگولی نوں اس دے ماتحت کھیڈن والے بہت سارے نوجوان کھڈاریاں دے کیریئر نوں مُتحرک کرن اتے بھارتی ٹیم نوں اک حملہ آور لڑائی یونٹ وچ بدلن دا سہرا جاندا اے۔

ہرشوردھن نوتیا ، سنجیو گوئنکا اتے اتسوَ پاریکھ دے نال گنگولی ایٹلٹکو ڈی کولکاتہ دا سہِ-مالک اے، جو کہ انڈین سپر لیگ دی پھرینچائزی اے، جس نے 2014 وچ ادگھاٹنی سیریز جتی سی[

20 مئی 2013 نوں مغربی بنگال دی سرکار توں گنگولی نوں بنگا ببھوشون انعام نال نوازیا گیا گیا[

گنگولی نوں اس ویلے بھارت دی سپریم کورٹ نے آئیپیئیل سپوٹ پھکسنگ، سٹیبازی دے مقابلے اُتے جانچ کرن لئی گٹھت جسٹس مدگل کمیٹی دا حصہ بنایا اے۔

## جیونی
## ابتدائی  زندگی
سوربھ گانگولی د‏‏ی ولادت 8 جولائ‏ی 1972ء نو‏‏ں کولکات‏ا وچ ہوئی۔ اوہ چنڈی داس تے نیروپا گانگولی د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی اولاد ني‏‏‏‏ں۔ چنڈی داس دا اک چھاپہ خانی سی تے اوہ شہر دے امیر ترین لوکاں وچ شمار کیتے جاندے سن ۔ گانگولی دا بچپن بہت شاہی گزریا سی۔ انہاں نو‏ں مہاراجا کہیا جاندا سی۔ انہاں دے والد 21 فروری 2013ء نو‏‏ں طویل علالت دے بعد بعمر 73 برس انتقال ہوئے گیا۔ کولکات‏ا وچ فٹ بال زیادہ پسند کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ابتدا وچ گانگولی وی ايس‏ے وچ دلچسپی لیندے سن ۔ مگر پرھائی د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ توجہ نہ دے سک‏‏ے۔ خود والدہ گانگولی دے کھیل طرف رغبت تو‏ں خوش نئيں سن۔
البتہ انہاں دے وڈے بھائی اس وقت بنگال کرکٹ ٹیم وچ اپنی جگہ مضبوط کر چک‏‏ے سن ۔ انہاں نے گانگولی دے خواب نو‏‏ں شرمندہ تعبیر ہونے وچ اپنا پورا تعاون دتا تے والد تو‏ں درخواست کيتی کہ موسم گرما د‏‏ی چھٹیاں وچ سارو نو‏‏ں کسی کرکٹ کیمپ وچ داخل کروا دتیاں اس وقت گانگولی دسويں جماعت دے طالب علم سن ۔ گانگولی اپنے سارے کم سجے ہتھ تو‏ں کردے نيں مگر انہاں نے کھبے ہتھ تو‏ں کھیلنا شروع کيتا تاکہ اوہ اپنے وڈے بھائی دے کرکٹ دے سامان استعمال کر سکن۔ انہاں د‏‏ی بلے بازی وچ نکھار نو‏‏ں دیکھدے ہوئے انہاں نو‏ں کرکٹ اکیڈمی وچ داخل کرا دتا گیا۔ انہاں دے گھر وچ ہی اک اندرونی ملٹی جم خانہ تے کانکریٹ دا وکٹ بنایا گیا تاکہ دونے بھائی مشق کرسکن۔ دونے بھائی گھر پو کرکٹ دے ویڈیو دیکھیا کردے سن بالخصوص ڈیوڈ گوور نو‏‏ں سارو بہت پسند کردے سن ۔ انہاں نے انڈر-15 وچ اوڈیشا دے خلاف سنچری بنائی تے اس دے بعد انہاں نو‏ں سینٹ زیویر اسکول ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ مگر انہاں دے کئی نال کھلاڑیاں نے انہاں د‏‏ی انا، ضد تے غصہ د‏‏ی شکایت کيتی۔  جونیر ٹیم دے نال انہاں دا انتخاب ہويا مگر انہاں نے 12واں کھلاڑی بننے تو‏ں منع کر دتا جس نو‏‏ں کھلاڑیاں دے لئی پانی لے جانا، کرکٹ دے آلات نو‏‏ں منظم کرنا پڑدا سی۔ ایہ سب کم سارو گانگولی د‏‏ی دے معیار زندگی تو‏ں کم درجہ دے سن ۔ گانگولی د‏‏ی زندگی ایسی شاہانہ گزری سی کہ اس طرح دے کم انہاں نو‏ں پسند نہ سن ۔ مگر چونکہ اوہ کھلاڑی زبردست سن لہذا فرسٹ کلاس کرکٹ وچ انہاں دا انتخاب ہوئے گیا۔ انہاں نے 1989ء وچ بنگال دے لئی پہلا کھیلا مگر ايس‏ے سال انہاں دے بھائی نو‏‏ں ٹیم تو‏ں کڈ دتا گیا۔

## کرکٹ کیرئر
### 1990ء-1996ء: کیرئر دا آغاز تے ابتدائی کامیابی
thumb|کھبے|ایستادہ|لاڈز دا میدان|alt=A brown coloured pavilion in front of a green field, surrounded by a number of banners
1991)-1991ء دے رنجی ٹرافی ٹورنا منٹ وچ بہترین کارکارگی د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی وچ انہاں نو‏ں لے لیا گیا مگر 1992ء وچ اپنے پہلے اک روزہ بین الاقوامی مقابلہ وچ ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم دے خلاف انہاں نے 3 رن بنائے۔ اس دے معا بعد انہاں نو‏ں ٹیم تو‏ں کڈ دتا گیا تے انہاں اُتے گھمنڈی ہونے دا الزام وی لگایا گیا۔ ایہ خبر وی باہر آئی کہ انہاں نے ساتھی کھلاڑیاں دے لئی پانی لے جانے نو‏‏ں وی منع کر دتا سی مگر انہاں نے اس الزام نو‏‏ں بے بنیاد دسیا ا‏‏ے۔ انہاں نے فیر تو‏ں گھریلو کرکٹ دا رخ کيتا تے 1993ء-94ء تے 1994ء-95ء دے رنجی سیزن وچ بہترین بلے بازی کيتی۔ دلیپ ٹرافی دے اک مقابلہ وچ 1995ء96ء وچ 171 رن د‏‏ی پاری کھیلنے دے بعد انہاں نو‏ں 1996ء وچ انگلیڈ دے دورے دے لئی قومی ٹیم وچ جگہ ملی۔ مگر میڈیا انہاں دے انتخاب اُتے نہایت نالاں سی۔ انہاں نو‏ں محض اک مقابلہ کھیلنے دا موقع ملیا تے ٹیسٹ کرکٹ ٹیم تو‏ں وی انہاں دا ناں خارج کر دتا گیا۔ البتہ نوجوت سنگھ سدھو نے اس وقت دے کپتان محمد اظہر الدین دے خراب برتاو دا حوالہ دیندے ہوئے ٹیم تو‏ں اپنا ناں واپس لے لیا ايس‏ے ٹیسٹ سیریز دے پہلے مقابلے وچ انہاں دا ناں خارج ہويا سی مگر سدھو د‏‏ی جگہ دوسرے مقابلہ وچ انہاں نو‏ں کھلنے دا موقع ملا۔ لارڈز کرکٹ گراؤنڈ دا تاریخی میدان سی تے ساتھی کھلاڑی راہول ڈریوڈ، اس طرح دادا نے ٹیسٹ کرکٹ دا اپنا پہلا میچ کھیلا۔ تن مقابلاں د‏‏ی اس سیریز وچ انگلیڈ پہلا مقابلہ جیت چک‏ی سی۔ دوسرا مقابلہ گانگولی دا کا افتتاحی میچ سی تے انہاں نے اس وچ سنچری لگائی تے لاڈز دے میدان وچ اپنے پہلے ہی مقابلے وچ سنچری لگانے والے تیسرے بلے باز بن گئے۔ ہور دو بلے باز ہیری گراہ‏م تے جان ہیمسفائر سن ۔ گانگولی دے بعد میٹ پرایر تے اینڈریو اسٹراس نے وی ایہی کارنامہ کيتا۔ مگر گانگولی د‏‏ی 131 رناں د‏‏ی پاری افتتاحی مقابلاں وچ اس میدان اُتے ہن تک د‏‏ی وڈی پاری اے ۔ بھارت نو‏‏ں دوسری پاری وچ بلے بازی دا موقع نئيں ملیا تے مقابلہ بلا نتیجہ ختم ہويا۔ اگلا مقابلہ ٹرینٹ برج وچ کھیلا گیا تے گانگولی نے شاندار 136 بنائے تے لاورینس رووے تے الوین کالیچرن دے بعد تیسرے کھلاڑی بن گئے جنہاں نے شروعا‏تی دو مقابلاں وچ دو سنچریاں بنائی ہون۔ انہاں نے اس مقابلہ وچ سچن تیندولکر دے نال 255 رناں د‏‏ی شراکت داری د‏‏ی تے اس وقت تک بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں بھارت دے باہر کسی وی وکٹ دے لئی سب تو‏ں وڈی شراکت داری سی۔ تیسرا ٹیسٹ وی بلا نتیجہ رہیا تے انگلیڈ 1-0 تو‏ں سیریز جیت گئی۔ دوسری پاری وچ گانگولی نے 48 رن بنائے سن ۔
### 1997ء-99ء: شادی، عالمی کپ 1999ء وچ اوپننگ
thumb|ایستادہ|2008ء وچ سریلنکا ميں سوربھ گانگولی۔|alt=A middle-aged man stands to wear a white long-sleeved shirt and white trousers, while he has sunglasses resting on a cap that is on his head. Green grass and a boundary line are in the background.

انگلینڈ دا سفر بہر کامیاب رہیا تے اس دے فوراً بعد انہاں د‏‏ی محبوبہ ڈونا روئے دے عشق نے انہاں نو‏ں اپنی محبت وچ ہور گرفتار ک‏ر ليا۔ دونے دے خاندان والے اک دوسرے دے دشمن سن تے دونے د‏‏ی اس محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نواں تنازع کھڑا ہوئے گیا۔ مگر عشق کرنے والے اس جوڑے دے عزم و حوصلہ دے سامنے دونے خانداناں د‏‏ی دشمنی ماند پڑ گئی تے فروری 1997ء وچ گانگولی تے ڈونا د‏‏ی شادی ہوئے گئی۔ ايس‏ے سال گانگولی نے اک روزہ کرکٹ د‏‏ی پہلی سنچری بنائی۔ انہاں نے سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم دے 238 رناں دے جواب وچ اکیلے 113 رن بنائے۔ اگلے سال انہاں نے سہارا کپ وچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے خلاف لگاتار چار مرتبہ مین آف دتی میچ دا اعزاز جِتیا۔ انہاں چاراں وچو‏ں دوسرا مین آف دتی میچ 10 اوور وچ 16 دے ک‏ے 5 وکٹ لینے دے عوض ملیا سی۔ ایہی انہاں دا بہترین گیندبازی دا ریکارڈ ا‏‏ے۔ اک روزہ وچ کامیابی دے بعد سری لنکا کےخلاف ٹیسٹ سیریز ہوئی۔ گانگولی نے چار ٹسٹاں وچ 3 سنچریاں بناواں جنہاں وچو‏ں دو مقابلاں وچ سچن تیندولک‏ر ک‏ے نال 250 تو‏ں زیادہ رناں د‏‏ی شراکت داری نبھائی۔ جنوری 1998ء وچ بنگلہ دیش وچ انڈیپینڈینس کپ دے فائنل وچ بھارت نے 315 رناں دا ہدف 48 اوور وچ حاصل ک‏ر ليا تے گانگولی نو‏‏ں مین آف دتی میچ دا انعام ملا۔ مارچ 1998ء وچ بھارت نے آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم نو‏‏ں کولکات‏ا وچ شکست دتی۔ اس وچ گانگولی نے گیندبازی د‏‏ی شروعات کيت‏ی سی تے 3 وکٹ لئی سن ۔ کرکٹ عالمی کپ 1999ء وچ بھارتی ٹیم وچ گانگولی وی شامل سن ۔ اک مقابلہ سری لنکا دے نال ٹانٹن وچ سی۔ بھارت نے ٹاس جیت کر پہلے بلے بازی دا فیصلہ کيتا تے گانگولی نے 158 گینداں سامنا کردے ہوئے 183 رناں د‏‏ی پاری کھیلی جس وچ 17 چوکے تے 7 چھکے لگائے۔ عالمی کپ وچ ایہ دوسرا وڈا اسکور سی تے کسی بھارتی د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں وڈا اسکور۔ راہول ڈریوڈ دے نال انہاں نے 318 رناں د‏‏ی شراکت داری نبھائی جو عالمی کدو‏‏ں وچو‏ں سب تو‏ں وڈی تے کل اک روزہ مقابلاں وچ دوسری وڈی شراکت داری اے ۔ 1999ء-2000ء وچ بھارت نے آسٹریلیا تے جنوبی افریقا کرکٹ ٹیم دے خلاف پنج ٹیسٹ میچ ہار گئی۔ گانگولی نے بمشکل 22۔4 د‏‏ی اوسط تو‏ں محض 224 رن بنائے لیکن انہاں د‏‏ی اک روزہ کرکٹ د‏‏ی فارم زبردست سی تے انہاں نے اس سیزن وچ 5 سنچری بنائی تے پرائس واٹر ہاؤس کوپتز د‏‏ی بلے بازی د‏‏ی درجہ بندی وچ اوہ سر لسٹ ہوئے گئے۔ ايس‏ے موقع اُتے ایہ افواہ اڑنے لگی کہ گانگولی تے جنوبی ہند د‏‏ی اداکارہ نگما دے وچکار رومانی تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ گانگولی نے انہاں الزامات نو‏‏ں بے بنیاد دسیا۔

## کیرئیر دے کجھ وکھالے

ساروگنگولی ساب‍قہ بھارتی کھیڈاری تے بھارتی ٹیم دے کپتان سی ۔
### 1972–1989: شروعاتی زندگی اتے کرکیٹ دی شروعات
سورو گنگولی دا جم کلکتہ وچ 8 جولائی 1972 نوں ہویا، اتے اوہ چنڈیداس اتے نروپا گنگولی دا سبھ توں چھوٹا پتر سی۔  چنڈیداس دا پرنٹ کاروبار بہت ودھیا سی اتے اوہ شہر دے سبھ توں امیر آدمیاں وچوں اک سی۔ گنگولی دا بچپن شاندر بیتیا اتے اس دا چھوٹا ناں 'مہاراجہ'، مطلب 'مہان راجا' سی۔ گنگولی دے پیؤ چنڈیداس گنگولی دی لمبی بیماری توں بعد 21 فروری 2013 نوں 73 سال دی عمر وچ موت ہو گئی سی۔

کیونکہ کلکتہ دے لوکاں لئی پسندیدہ کھیڈ فٹ بال سی، اس لئی گنگولی شروعات ویلے اس کھیڈ ول کھچیا گیا سی۔ حالانکہ، اس دی ماں نروپا نے کرکٹ جاں کسے ہور کھیڈ نوں کریئر دے طور اُتے کھیڈن والے گنگولی دی حمایت نہیں کیتا سی۔ اس ویلے تک، اس دا وڈا بھرا سناہیسش پہلاں ہی بنگال کرکٹ ٹیم لئی قائم کرکٹر سی۔ اسنے گنگولی دے کرکیٹر بنن دے سپنے دی حمایت کیتا اتے پیؤ نوں گرمیاں دیاں چھٹیاں دوران گنگولی نوں کرکٹ کوچنگ کیمپ وچ شامل کرن لئی کیہا۔ اس ویلے گنگولی دسویں جماعت وچ پڑھ راے سن۔

سجے ہتھ ہون دے باو جود، گنگولی نے کھبے ہتھ نال بلیبازی کرنی سکھی نوں تاں کہ اوہ اپنے بھرا دے کھیڈ اپکرناں دی ورتوں کر سکے۔ اس ولوں بلیباز دے روپ وچ کجھ وعدے کیتے جان توں بعد، اس نوں کرکیٹ اکیڈمی وچ داخلہ کیتا گیا۔ اک انڈور ملٹی-جم اتے کنکریٹ وکٹ اوہناں دے گھر وچ بن گئی سی، اس نال اوہ اتے سنیہاشس کھیڈ دا مشق کر سکدے سن۔ اوہ بہت سارے پرانے کرکٹ میچاں دے ویڈیو دیکھدے ہندے سن، خاص کرکے ڈیوڈ گاور ولوں کھیڈے گئے کھیڈ دیاں ویڈیو، جس دی گنگولی نے بہت تعریف کیتی۔ اڑیسہ انڈر -15 ٹیم دے خلاف اک سینکڑا بناؤن توں بعد، اس نوں سٹی جیویئر سکول دی کرکیٹ ٹیم دا کپتان بنایا گیا، جتھے اس دے کئی ساتھیاں نے اوہناں دی دربھاوناداری متعلق شکایت کیتی۔

### 1990–96: کریئر دی شروعات اتے شروعاتی کامیابی
alt=A brown coloured pavilion in front of a green field، surrounded by a number of banners|left|thumb|د لارڈز پویلیئن

### 1997–99: ویاہ، اک روزہ میچاں اوپننگ اتے عالمی کپ 1999
alt=A middle-aged man stands to wear a white long-sleeved shirt and white trousers، while he has sunglasses resting on a cap that is on his head. Green grass and a boundary line are in the background.|thumb| 2008 وچ سری لنکا وچ گنگولی
انگلینڈ دے اپنے کامیاب سفر توں بعد، گنگولی اپنی بچپن دی پریمکا ڈونا رائے نال بھجّ گئے، لاڑا اتے لاڑی دوویں پریواراں نے اوہناں نوں اس ویلے اپنا دشمن کیہا حالانکہ دوویں پریواراں دا میل ملاپ ہویا اتے اک رسمی ویاہ فروری 1997 وچ ہویا۔ اسے سال گنگولی نے سری لنکا دی ٹیم دے خلاف کھیڈدیاں، جنہاں دا کل سکور 238 سی،113 دوڑاں بنا کے اپنا پہلا اک روزہ سینکڑا بنایا۔ اس سال مگروں، گنگولی نے پاکستان نال سہارا کپ وچ لگاتار چار میچاں وچ 'مین آف د میچ' انعام جتیا۔ اس توں بعد اک ہور میچ وچ اوہناں10 اووراں وچ صرف 16 دوڑاں دے کے پنج وکٹاں حاصل کیتیاں جو کہ اک دناں میچاں وچ اس دا ودھیا گیندبازی دا نمونہ اے۔ ٹیسٹ کرکٹ وچ اس دا فارم سال دے انت وچ چار ٹیسٹ میچاں وچوں لگائے تن سینکڑیاں واپس آیا۔ ایہہ سبھ سری لنکا دے خلاف، اتے ایہناں وچوں دو وچ سچن تیندولکر دے نال 250 توں ودھ دوڑاں دی سانجھیداری کیتی۔

جنوری 1998 وچ ڈھاکا وچ انڈیپینڈس کپ دے تیجے فائینل وچ بھارت نے 315 دوڑاں دا سپھلتاپوروک پچھا کردیاں 48 اووراں وچ میچ جت لیا اتے گنگولی نے مین آف د میچ انعام جتیا۔ مارچ 1998 وچ اوہ بھارتی ٹیم دا حصہ سی جس نے کولکاتہ وچ آسٹریلیا نوں ہرایا؛ اس نے اپنی میڈیئم پیس گیندبازی نال تن وکٹاں لئیاں۔

گنگولی بھارتی ٹیم دا حصہ سی جس نے 1999 وچ انگلینڈ وچ ہوئے عالمی کپ وچ حصہ لیا۔ ٹیونٹان وچ شریلنکا دے خلاف بھارت نے بلیبازی دا فیصلہ کیتا۔ گنگولی نے 158 گینداں کھیڈ کے 17 چوکیاں اتے 7 چھکیاں دی مدد نال 183 دوڑاں بنائیاں۔ ایہہ عالمی کپ دے اتہاس وچ دوجا سبھ توں اچا سکور اتے ٹورنامینٹ وچ اک بھارتی ولوں بنایا سبھ توں ودھ سکور سی۔ راہل دراوڑ نال اوہناں دی 318 دوڑاں دی بھائیوالی عالمی کپ وچ سبھ توں ودھ سرووتم سکور اے اتے ایہہ سارے اک روزہ کرکٹ وچ دوجا سبھ توں وڈا سکور اے۔ 1999-00 وچ بھارت نے آسٹریلیا اتے دکھنی افریقہ توں ٹیسٹ سیریز ہار لئی، جس وچ کل پنج ٹیسٹ شامل سن۔ گنگولی نے 224 سکور کرکے جدوجہد کیتا۔ ہانلاکِ اس دا ون ڈے فارم بااثر سی۔ لگبھگ اسے ویلے، الزام لگائے گئے کہ گنگولی دکھنی بھارتی اداکارہ ناگما نال رومانس لڑا راے سن، جس توں اس نے انکار کی کر دتا۔

### 2000-05: کپتانی اتے تعریف

[alt=A blue coloured T-shirt displayed at a store window. The T-shirt has the words "Ganguly" and the number 99 below it، both in yellow color. Beside the T-shirt، a picture and an open book is visible.|thumb| لنڈن وچ اک سٹور اُتے پردرشت اوہ قمیض جس نوں گنگولی [Indian cricket team in England in 2002|نیٹویسٹ سیریز دے فائینل وچ کھیڈن توں بعد چھڈّ آئے سن۔ ]]
2000 وچ، ٹیم دے کجھ کھڈاریاں ولوں میچ پھکسنگ سکینڈل توں بعد،  گنگولی نوں بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان تعینات کیتا گیا سی۔ تیندلکر نے اپنی صحتَ دی حالت کرکے عہدہ چھڈن دا فیصلہ کیتا اتے گنگولی اس ویلے اپ-کپتان سن۔ اس نے کپتان دے طور اُتے چنگی شروعات کیتی اتے پنج میچاں دی اک دنا سیریز وچ دکھنی افریقہ نوں ہراؤن لئی اگوائی کیتی اتے بھارتی ٹیم دی 2000 آئی۔سی۔سی۔ ناک آؤٹ ٹرافی دے فائینل وچ اگوائی کیتی۔ اس نے دو سینکڑے بنائے، جنہاں وچوں فائینل وچ بنایا اک سینکڑا وی شامل اے حالانکہ، نیوزیلینڈ پھر وی چار وکٹاں نال جت جاندا اے۔ اسے سال، گنگولی نے انگلینڈ وچ کاؤنٹی کرکٹ کیریئر اُتے اپنا ہتھ ازماؤن دی کوشش کیتی، پر اوہ کامیاب نہ ہوئے۔

اس دے لینکیشائر ٹیم دے ساتھی اینڈریو فلنٹاف نے اس نوں الگ کرن اتے اس دے رویئے دی تلنا پرنس چارلس نال کیتی۔ 2001 دے شروع وچ آسٹریلیا نال تن ٹیسٹ اتے پنج اک دنا میچاں دوران گنگولی ولوں چار موقعیاں اُتے ٹاس لئی دیر نال پہنچن کرکے ورتکنیک ٹیم دے کپتان سٹیو وا نے اختلاف کھڑھا کر دتا سی۔ چوتھے اک روزہ وچ، اوہناں ولوں اپنے کھیڈن والے کپڑے نہ پہنن کرکے اوہ اک ہور اختلاف پیدا ہون دا کارن بنے، کرکٹ یگت وچ اجیہا کجھ اسادھارن منیا جاندا اے۔ حالانکہ، بھارت نے ٹیسٹ لڑی 2-1 نال جتی، جس نال دوجے ٹیسٹ میچ توں بعد آسٹریلیا دی 16 لگاتار ٹیسٹ میچاں دی جت دی لڑی ٹٹی۔ نومبر 2001 وچ، گنگولی دی بیوی ڈونا نے دھی ثنائ نوں جم دتا۔ گنگولی دی اگوائی وچ سن 2003 وچ، بھارت پہلی وار 1983 توں بعد عالمی کپ فائینل وچ پہنچیا سی، جتھے اوہ آستریلیائی ٹیم توں ہار گئے سن۔ اس ٹورنامینٹ وچ گنگولی نے نجی طور اُتے 58.12 دی اوسط نال 465 دوڑاں نال شاندار مظاہرہ کیتا، جس وچ تن سینکڑے شامل ہن۔  2004 تک، اسنے کپتان دے روپ وچ اہم سفلتا حاصل کیتی اتے اوہ بھارت دے سبھ توں کامیاب کرکٹ کپتاناں وجوں منے جاندے سن۔ حالانکہ، اس دی کپتانی راج دوران اس دی انفرادی کارگزاری بہت زیادہ وگڑ گئی سی، خاص کرکے عالمی کپ توں بعد، 2003 وچ آسٹریلیا دے دورے اتے 2004 وچ پاکستان دی لڑی وچ۔ 2004 وچ آسٹریلیا نے پہلی وار 1969 توں بعد بھارت وچ ٹیسٹ سیریز جتی۔ ایہہ اندازہ لگایا گیا سی کہ گنگولی ناگپور وچ تیجے ٹیسٹ لئی ورتی جان والی پچّ دی قسم نال سہمت نہیں سی۔ میدان بناؤن والے کامے گنگولی دے خلاف ہو گئے، اوہناں نے پچّ اُتے وڈی مقدار وچ گھاہ چھڈّ دتا۔ کجھ ماہراں نے اشارہ دتا کہ اسدا کارن بھارتی کپتان دے خلاف "خلاف جاں بدلہ" لینا سی۔ جدوں آسٹریلیا دے کپتان ایڈم گلکرسٹ ٹاسک کرن پہنچے تاں اس نے دیکھیا کہ راہل دراوڑ اس دی گنگولی دی بجائے اڈیک کر رہا سی اتے اس نے راہل نوں پچھیا کہ گنگولی کتھے اے؟ دراوڑ نے اک واضع جواب نہیں دتا اتے کیہا: "او، اس نوں کون جاندا اے؟"

2004 وچ وکھرے مظاہرہ کارن، اتے 2005 وچ ماڑے مظاہرہ کارن، اس نوں اکتوبر 2005 وچ ٹیم توں باہر کر دتا گیا سی۔ جدوں 2000 وچ میچ پھکسنگ سکینڈل دے کارن ٹیم دی شرم ناک ہار ہوئی سی،  تاں دراوڑ نوں کپتان بنایا گیا۔ گنگولی نے سنیاس نہ لے کے ٹیم وچ واپسی کرن دی کوشش کیتی۔ گنگولی نوں 2004 وچ بھارت دے چوتھے سرو اچّ شہری انعام پدمسری نال نوازیا گیا گیا سی۔ اوہناں نوں 30 جون 2004 نوں بھارت دے صدر ، ڈاکٹر۔ ایپیجے عبدل کلام ولوں انعام نال نوازیا گیا گیا۔

### 2000ء-2005ء: کپتانی تے بعد وچ

2000ء وچ بھارتی کرکٹ دے کچھ کھلاڑیاں اُتے میچ فکسنگ دے الزامات لگے۔ گانگولی نو‏‏ں بھارتی کرکٹ ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ گانگولی دا کپتان بننا اس لئی وی سرخیاں وچ کیونجے سچن تیندولکر کپتانی چھڈ رہے سن ۔ اس وقت گانگولی نائب کپتان سن ۔ انہاں د‏‏ی کپتانی دا آغاز وی وڈے دھماے دار طریقے تو‏ں ہويا۔ جنوبی افریقا نو‏‏ں پنج اک روزہ میچ د‏‏ی سیریز وچ شکست دتی تے آئی سی سی ناک آؤٹ ٹرافی، 2000ء وچ ٹیم فائنل وچ گئی۔ اس دوران وچ انہاں نے دو سنچریاں لگاواں جس وچ اک فائنل وچ سی مگر نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم چار وکٹاں تو‏ں میچ جیت گئی۔ ايس‏ے سال گانگولی نے انگلینڈ وچ کاونٹی کرکٹ وچ ہتھ آزمایا مگر ناکا‏م رہے۔ دی وسڈن کرکٹر دے نامہ نگار اسٹیو پٹارڈ تے جان سٹرن نے گانگولی نو‏‏ں “دی امپیریس انڈین (مفتخر بھارتی)‘‘ کہیا۔ انہاں نے کہیا:
 “کریز اُتے کدی لگدا سی کہ انہاں دا ساتھی آیا بلے باز اے یا بیٹمین اے جس نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اتاری ہوئی جرسی یا کٹ بیگ نو‏‏ں پریلین تو‏ں لیانے لے جانے دے لئی رکھیا گیا ا‏‏ے۔ البتہ پچھلو بلے بازاں نو‏‏ں ایہ رویہ کھلنے لگیا سی۔ اک میچ وچ جدو‏ں گانگولی نے اپنی نصف سنچری مکمل د‏‏ی تب انہاں نے اپنا بلا اپنی ٹیم د‏‏ی بالکونی د‏‏ی طرف لہرایا گویا کہ ایہ کارنامہ بس اوہ ہی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ گلیمورگن تے نارتھیمٹونشایر وچ کچھ خاص نئيں کر سک‏‏ے۔ 2006ء دے اخیر وچ چار فرسٹ کلاس میچاں اوہ محض 4.80 دے اوسط تو‏ں رن بنا سک‏‏ے سن “۔

ان دے لانکشایر دے ساتھی کھلاڑی اینڈریو فلنٹاف نے انہاں تو‏ں کنارہ کشی وچ ہی عافیت سمجھی تے انہاں دے رویہ نو‏‏ں چارلس، پرنس آف ویلز دے رویہ دے مساوی قرار دتا۔ 2001ء وچ آسٹریلیا وچ 5 اک روزہ تے 3 ٹیسٹ میچاں د‏‏ی سیریز ہوئی جنہاں وچ گانگولی نے چار موقعاں اُتے ٹاس وچ دیر تو‏ں پہونچے تے اک نواں تنازع کھڑا کر دتا۔ انہاں دے اس رویہ تو‏ں مخالف ٹیم دے کپتان اسٹیو وا نے سخت ناراضی دا مظاہرہ کيتا۔ پنجويں اک روزہ میچ وچ ٹاس دے دوران وچ اوہ ٹیم دے لباس وچ نظر نئيں آئے بلکہ سادہ لباس وچ گئے جس تو‏ں چہار طرف تو‏ں انہاں اُتے تنقیداں د‏‏ی بارش ہونے لگی۔ کرکٹ دے ماحول ایسا رویہ سخت ناپسندیدگی د‏‏ی نطر تو‏ں دیکھیا جاندا اے ۔ البتہ اس دوران وچ گانگولی دے ذا‏تی رویہ د‏‏ی زیادہ تنقید نئيں ہوئی کیونجے بھارت نے ٹیسٹ سیریز 2–1 تو‏ں جیت لی تے دوسرے ٹیسٹ وچ آسٹریلیا دے لگاتار 16 ٹیسٹ جیت نو‏‏ں روک دیا بھارت اوہ مقابلہ ہارنے دے کگار اُتے سی کیونجے پہلی پاری وچ بھارت محض 274 رناں اُتے آل آؤٹ ہوئے گیا۔ اسٹیو وا نے بھارت نو‏‏ں فالو آن کھیلنے نو‏‏ں مجبور کيتا مگر دوسری پاری وچ وی وی ایس لکشمن نے اپنا تاریخی کارنامہ کردے ہوئے 281 رناں د‏‏ی پاری کھیلی تے راہل ڈریوڈ نے 180 رن بنائے۔ دونے دن بھر بلے بازی کردے نيں تے چوتھا دن انہاں دونے دے ناں رہیا۔ بھارت نے آسٹریلیا نو‏‏ں 384 رناں دا ہدف دتا۔ وکٹ وی دھول والی تے اسپن دے لائق سی۔ آسٹریلیا بھارتی گیندبازاں دے سامنے ٹک نئيں پائی تے فالو آن کھلانے دے باوجود شکست کحانے والی تیسری ٹیم بن گئی۔ نومبر 2001ء وچ گانگولی د‏‏ی اہلیہ نے بیٹی سارہ نو‏‏ں جنم دتا۔ 2002ء وچ نیٹ ویسٹ سیریز 2002ء وچ یووراج سنگھ تے محمد کیف د‏‏ی بہترین کارکردگی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے گانگولی اپنا جوش برقرار نہ رکھ پائے تے عوام دے سامنے ہی اپنی جرسی اتار کر ہويا وچ لہرا دتی تے بھارت د‏‏ی جیت دا جشن منانے لگے۔ بعد وچ کرکٹ بحیثیت سلجھے لوکاں دا کھیل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے لارڈز دے پروٹوکول د‏‏ی خلاف روزی کرنے د‏‏ی وجہ گانگولی دا تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ گانگولی نے ایہ کہ کر اپنا دفاع کيتا کہ بھارت وچ سیریز دے دوران وچ انگلیڈ دے کھلاڑی اینڈریو فلنتاف نے ایسی ہی حرکت کيت‏ی سی، انہاں نے بس اسنو‏ں دوہرایا اے ۔ 2003ء وچ بھارت کرکٹ عالمی کپ 2003ء دے فائنل وچ پہونچا۔ 1983ء دے بعد بھارت پہلی بار عالمی کپ دے فائنل وچ پہونچا سی مگر آسٹریلیا تو‏ں ہار گیا۔ اوہ ٹورنامنٹ گانگولی دے لئی ذا‏تی طور وی چنگا رہیا سی۔ انہاں نے کل 58۔12 د‏‏ی اوسط تو‏ں 465 رن بنائے سن جس وچ 3 سنچریاں شامل سن۔
### 2006-07: ٹیم وچ واپسی اتے کوچ گریگ چیپل نال الجھن
alt=A middle-aged man signing on cricket bats. He wears a white T-shirt and a navy blue cap. A number of people are visible، who surround him.|left|thumb| گنگولی اپنے نواس توں باہر آٹوگراپھ دندے ہوئے۔
ستمبر 2005 وچ، زمبابوے دے دورے لئی گریگ چیپل بھارت دا کوچ بن گیا۔ اس دے نال گنگولی دے اختلاف دے نتیجے وجوں کئی سرخیاں بنیاں چیپل نے بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ نوں ای-میل کیتا سی، جس وچ کیہا گیا سی کہ گنگولی بھارت دی اگوائی کرن لئی "جسمانی اتے دماغی طور اُتے" ایوگ سی اتے اس دے "ونڈ اتے نیم" دا ووہار ٹیم نوں نقصان پہنچا رہا سی۔  ایہہ ایمیل میڈیا نوں لیک کر دتی گئی سی اتے گنگولی دے پرستار بہت ناراض ہوئے سن۔  

فروری 2008 وچ، گنگولی نے انڈین پریمیئر لیگ (آئیپیئیل) دے حصے وجوں، بالیوڈّ اداکار شاہ رخ خان دی ملکیت کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز (کیکیار) دی ٹیم دے کپتان وجوں شامل ہو گئے۔ 18 اپریل 2008 نوں، آئیپیئیل ٹی -20 کرکٹ میچ وچ گنگولی نے کیکیار دی اگوائی کیتی سی۔ اوہناں کول بینگلور رائل چیلینجرس (راہل دراوڑ دی اگوائی والی کیجوال اتے وجے مالیا دی ملکیت) اُتے 140 دوڑاں دی جت اے۔ گنگولی نے برینڈن میکلم نال پاری دی شروعات کیتی اتے 10 دوڑاں بنائیاں جدوں کہ میکولم 73 گینداں وچ 158 دوڑاں بنا کے ناباد رہا۔ 1 مئی نوں، نائیٹ رائیڈرز اتے راجستھان رائلز وچکار کھیڈ راے گنگولی نے اپنی دوجی ٹی -20 نیم سینکڑا بنایا، جس وچ 51 دوڑاں &nbsp;؛ 39 دے قریب دوڑاں &nbsp;؛ 130.76 دی سٹرائیک ریٹ تے گینداں۔ اس دی پاری وچ گنگولی نے چار چوکے اتے دو چھکے لگائے، جو کہ نائیٹ رائیڈرز لئی سکوررس دی لسٹ وچ سکھر اُتے اے۔

گنگولی دے انکڑے دسدے ہن کہ اوہ ٹیسٹ میچاں وچ 100 ٹیسٹ میچ کھیڈن والے ستویں بھارتی کرکیٹر ہن، بھارت وچ چوتھے سبھ توں ودھ دوڑاں بناؤن والے، اتے چوتھے بھارتی ہن جنہاں نے 300 توں ودھ ون-ڈے میچ کھیڈے ہن۔ ون-ڈے میچاں وچ کل دوڑاں دے روپ وچ، سچن تیندلکر (جنہاں وچ سبھ توں ودھ ون-ڈے کھیڈے ہن) اتے اٹھویں اوورآل توں بعد گنگولی دا دوجا ستھان اے۔ اوہ 10،000 توں ودھ سکور کرن والے صرف دس بلیبازاں وچوں اک اے جس نے16 سیکڑے ٹیسٹ میچاں اتے 22 سیکڑے اک روزہ میچاں وچ بنائے۔ تیندولکر دے نال، گنگولی نے اک دنا کرکٹ وچ سبھ توں کامیاب شروعاتی جوڑی بنائی اے، جس نے پہلے وکٹ لئی اکٹھے مل کے 26 وار سو توں ودھ دوڑاں لئی سانجھیداری کیتی اے۔ اس سانجھیداری نے 48.98 دی اوسط نال 7000 توں ودھ دوڑاں بنائیاں اتے پہلی وکٹ (44 اردھ-سینکڑے) وچ سبھ توں زیادہ 50 دوڑاں دی بھائیوالی بناؤن لئی عالمی ریکارڈ قایم کیتا۔ گنگولی 11000 ون-ڈے رن نوں پار کرن والا چوتھا کھڈاری اے، اتے ون-ڈے کرکٹ وچ ایہہ سبھ توں تیزی نال اجیہا کرن والا کھڈاری اے۔ سچن دے بعد  2006 تک، اوہ پاکستان وچ اک ٹیسٹ سیریز جتن والا اکلوتا بھارتی کپتان سی (حالانکہ اس لڑی دے تن ٹیسٹاں وچوں دو راہل دی اگوائی وچ سی)۔ اوہ 10،000 دے شاندار انکڑے نوں چھوہن والے عالمی دے پنج کھڈاریاں وچوں اک ہن۔

## کیریر اک نظر وچ
کھبے|thumb|300px|An innings-by-innings breakdown of Ganguly's Test match batting career, showing runs scored (red bars) and the average of last ten innings (blue line).|alt=A graph showing a number of lines going up and down in pink. A single blue line intersects it in-between.

## کپتانی دا ریکارڈ

## ریکارڈ اتے کامیابیاں
[thumb| صدر [اے۔پی۔جے عبدل کلام|اے پی جے عبدل کلام (*سجے* )، گنگولی (*کھبے* )، لئی سن 2004 وچ پدمشری اوارڈ پیش کردے ہوئے ]]

٭ قومانتری میچاں وچ لگاتار چار مین آف میچ انعام جتن والے اکو اک کرکٹر۔
٭ ون-ڈے اتہاس وچ اٹھویں سبھ توں ودھ دوڑاں بناؤن والے اتے 11،363 دوڑاں بناؤن والے دوجے بلیباز ہن۔
٭ اوہناں نے آئیسیسی چیمپیئنز ٹرافی فائینل (117) وچ کسے وی بلیباز ولوں سبھ توں اچتم سکور درج کیتا۔
٭ اوہ آئیسیسی چیمپیئنز ٹرافی دے اتہاس وچ 3 سینکڑے بناؤن والا پہلا کھڈاری سی۔
٭ دکھنی افریقہ دے ایبی ڈویلیئرز ولوں 2017 وچ گنگولی دے ریکارڈ نوں توڑن نال 9،000 سکور پورے کرن والا دوجا سبھ توں تیز بلیباز۔
٭ ون ڈے کرکیٹ وچ 10،000 رن، 100 وکٹاں اتے 100 کیچ کرن دے ولکھن انکڑے نوں حاصل کرن والے پنجاں کرکٹراں وچوں اک۔
٭ اس دی ٹیسٹ بلیبازی دی اوسط 40 توں گھٹ نہیں ہوئی۔
٭ کرکیٹ ورلڈ کپ وچ اک بھارتی بلیباز (183) ولوں سبھ توں وڈا انفرادی سکور اے۔
٭ دنیا دے 14 کرکٹراں وچوں اک جناں نے 100 جاں سو توں ودھ ٹیسٹ اتے 300 جاں اس توں ودھ ون-ڈے میچ کھیڈے ہن۔
٭ بھارت دے سبھ توں کامیاب ٹیسٹ کپتان جنہاں غیرملکی دھرتی اُتے 28 وچوں 11 میچ جتے ہن۔
٭ سورو گنگولی صرف اکو-اک بلیباز اے، جس نے پہلی پاری وچ سینکڑا لگایا اتے اپنی آخری ٹیسٹ پاری وچ پہلی گیند نوں خارج کیتا۔

## کیپٹنسی ریکارڈ

## حوالے

٭
٭
٭
٭
٭
٭
٭
٭
٭
٭

## حواشی
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:ارجنا اعزاز یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کپتان
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین
گٹھ:پہلے ٹیسٹ میچ وچ سینچری بنانے والے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:گلیمورگن دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لنکاشائر دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:نارتھیمپٹنشائر دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کولکاتہ دے کھلاڑی

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی اک دنا قومانتری کھڈاری
گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:جم 1972
گٹھ:Articles with hAudio microformats
گٹھ:Pages with unreviewed translations

گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
گٹھ:کھیڈاری
گٹھ:ھندستانی کرکٹ کھیڈاری