open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شام ڈھلے (ناول)

**شام ڈھلے** (روسی: Накану́не, ناکانونیا)، روسی لکھاری ایوان ترگنیف جو اپنے ناول *[[پیؤ اتے پتر]]* لئی جانے جاندے ہن، دا لکھیا تیجا ناول ہے۔ اوہناں نے اس پیار  کہانی نوں درمیانے طبقہ بارے اپنے خیالاں نال شنگاریا ہے اتے اس وچّ فن تے فلسفہ دیاں منموہنیاں جھلکاں وکھائیاں ہن۔
## حوالے

 
گٹھ:ترگنیف دے ناول
گٹھ:روسی ساہتگٹھ:کتاباںگٹھ:روسی کتاباں
بنگلا

**بنگلا** (انگریزی: Bungalow) اک بڑا تے کھلا گھر ہُندا اے جو یا تاں اک منزلہ اے یا اوہدی دوسری منزل اک ڈھلوانی چھت وچ بݨائی گئی ہُندی اے (عام طور تے کِھڑکیاں دے ناݪ) تے چوڑے برآمدے ناݪ کِعھریا ہو سکدا اے۔

انگلینڈ وچ پہلا گھر جیہنوں بنگلے دے طور تے درجا بند کیتا گیا سی اوہ 1869 وچ بݨایا گیا سی۔ امریکا وچ ایہنوں ابتدائی طور تے تعطیلات دے فن تعمیر دے طور تے استعمال کیتا جاندا سی تے ایہ 1900 تے 1918 دے درمیان خاص طور پر آرٹس اینڈ کرافٹس ناݪ سبھ توں زیادا مقبول ہویا۔

بنگلے وکھ وکھ قِسماں دے ہُندے نیں جس طرحاں رہائشی بنگلے، ڈاک بنگلا، بھوت بنگلا، نہری بنگلے تے افسراں دے رہائشی بنگلے۔
محکما انہار پنجاب دی ملکیت وچ بہت سارے بنگلے نیں۔ محکما نہر دے افسراں دے رہائشی بنگلیاں توں علاوا نہری پاݨی دی ڈِسٹری بیوٹریز دے مڈھ اُتے وی بنگلے ہُندے نیں جِتھوں نہراں نوں چینلائز کیتا جاندا اے۔
جیس طرحاں کھیکھا بنگلا (ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ)، امین پور بنگلا (ضلع فیصل آباد) ، بنگلا منٹھار (ضلع رحیم یار خاں) ، بنگلا بوسال (ضلع منڈی بہاالدین) تے میانواݪی بنگلا (ضلع گجرانوالا) وغیرا نیں۔

## بناوٹ
گھر دے مکیناں لئی بنگلے بہت سہولت بخش ہُندے نيں کیونکہ سارے رہائشی علاقے اک یا ڈیڈھ منزلہ نيں تے رہݨ واݪے تھاں کوئی اچائی نئیں تے عمومن پوڑیاں دی لوڑ نئيں پیندی۔ بنگلا اوہناں لوکاں لئی بوہتا موزوں اے جو نقل و حرکت تو‏ں محروم نيں۔

صِرف بنگلےآں اُتے محیط محلے، دو منزلہ مکانات آݪے مݪدے جݪدے محلےآں تو‏ں وَدھ رازداری فراہم کردے نيں۔ چونکہ بنگلے اک یا ڈیڈھ منزلہ ہُندے نيں، اس لئی سٹریٹجک طریقے ناݪ لائے گئے درخت تے جھاڑیاں عام طور تے گوانڈھ ولوں تاک جھاک تے جسوسی نو‏‏ں روکݨ لئی کافی ہُندیاں نيں۔ دو یا وَدھ منزلہ مکانات آݪے محلےآں وچ گوانڈھیاں ولوں اُتلیاں منزلاں توں جھاتی مارن توں روکݨ لئی اضافی اچائی نو‏‏ں پورا کرن لئی بہت ودھ لمبے درختاں د‏‏ی لوڑ ہُندی اے تے ایداں دے لمبے درختاں نو‏‏ں عمارت دے نیڑے رکھݨا عملی طور تے مُمکن نئيں۔ بنگلے سستی رہائش فراہ‏م کردے نيں۔ دوسرے پاسے، ایتھ‏ے تک کہ نیڑے دے فاصلے آݪے بنگلے وی کافی کَعھٹ کثافت آݪے محلے تشکیل دیندے نيں، جو شہری پھیلاوٹ وچ حِصا پاؤندے نيں۔ آسٹریلیا وچ بنگلےآں وچ چوڑے برآمدے ہُندے نيں جو شدید دُھپ تو‏ں بچا کے اندرلے حِصے نو‏‏ں چھاں دیندے نيں۔ 

## بنگلےآں دیاں وکھ وکھ قِسماں
*رہائشی بنگلے
*نہری بنگلے
*ڈاک بنگلے
*بھوت بنگلے

## مورتاں

File:George L. Burlingame House, 1238 Harvard St, Houston (HDR).jpg
File:Guest house in Sylhet (01).jpg
File:Bangalod Belmont-Hillsboro naabruskonnas Nashvilles, Tennessees, U.S..jpg
File:Colonial-Style Bungalow - Hastings Road - Allahabad - Uttar Pradesh - India (12564239855).jpg
File:23 Waimea Road, Lindfield, New South Wales (2011-04-28).jpg
File:Manale Tea Bungalow, Munnar.jpg
File:2012-03-27 Bonn Kanzlerbungalow.JPG
File:Moonlight bungalow.jpg
File:Harriet Phillips Bungalow.jpg
File:California bungalow in Alexandria, Virginia.jpg


## ہور دیکھو
*حویلی
*محل
*بنگلا

گٹھ:عمارتاں
گٹھ:تریخی عمارتاں
گٹھ:گھر
معاونت:لنک

Chak 79 tda is located in Punjab Pakistan tehsil karor lal easson disstic layyah

in this village all people are Punjabies and all peoples are GUJJARS WHO migrate from INDIAN PUNAB in 14 august 1947 

00923348766991
ٹھیپا

**'ٹھیپا**' دھاتی کرنسی ہُندی اے ایہ سونا ، چاندی ، پِتل ، تانبا یا کسے ہور دھات دا وی بݨیا ہوسکدا اے ۔ ٹھیپے نوں پنجابی وچ ٹعواں وی کہیا جاندا اے۔
ٹھیپے عام طور تے چھوٹی کرنسی لئی بݨائے جاندے نیں ۔

## پاکستان وِچ ٹھیپے
پاکستان وِچ 1 ، 2 تے 5 روپے دے ٹھیپے چَلدے نیں ایہناں توں علاوہ حکومت پاکستان یادگاری ٹھیپے وی جاری کردی اے ۔ پاکستان وچ ٹھیپے لہور شالامار باغ دے کول واقع پاکستان ٹکسال Pakistan Mint وچ بݨدے نیں ۔

گٹھ:کرنسی
پال کور

ڈاکٹر۔ پال کور (15 مئی 1957) فیمینسٹ نظریہ دی دھارنی اک پنجابی شاعرہ اے۔
## جیون
پال کور دا جم پنڈ کالوماجرا ضلع پٹیالہ وکھے پیؤ سرین سنگھ اتے ماں سرجیت کور دے گھر ہویا۔ پال کور نے چنڈی گڑھ وچ ایم سی ایم ڈی۔اے۔وی۔ کالج توں بی اے تک پڑھائی کیتی اتے پھر کروکشیتر یونیورسٹی توں پوسٹ گریجوئیشن اتے ڈاکٹریٹ۔ پال کور ایس اے جین کالج، انبالہ شہر وچ پنجابی دی استاد رہی اے۔ اس نے شاعری اتے تنقید دے کئی مجموعہ شائع کیتے ہن۔ اس نوں بولی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب ولوں اس دی نوینتم شاعری-کتاب بارش اندرے-اندرے لئی انعام دتا گیا سی۔ پال کور اسے نظریہ توں ہی اوہ عورت دے حالات دا مطالعہ تجزیہ کردی، عورت دے منوجذبات نوں پیش ہی نہیں کردی سگوں اس نوں آشاوادی سمت وی حاصل کردی اے۔

## رچناواں
### شعری مجموعہ
* *خلائواسی*
* *میں مخاطب ہاں*
* *قبول توں بعد*
* *انج نہ ملیں*
* *بارش اندرے-اندرے*
### اڈیٹنگ
* *بلدے خطاں دے سرناویں*
* *پرندے سوچ دے دیش دے*
* *[[پاش]] : جتھے شاعری ختم نہیں ہندی* (سہِ-اڈیٹر)
## شاعری مثال

ناپ-اناپ


پایا سی کدے چولا اک
پر سنگڑدا رہا اس اندر جسم
لے نہ سکی کھل کے ساہ !

ملیا کوئی
تاں کتر دتا اس چولے دا وافر سائز
کر دتا اس نوں میرے جسم دے ناپ

پر ہلّ گیا اے ہن پھر ناپ
گھٹ رہی ہاں اس لباس وچ
تے گھر گئی ہاں اس لباس
تے اپنیاں کترناں دے وچکار !

کدے تاں جی کردا اے
چکّ لواں ایہہ کترناں
سی لواں ایہناں نوں لباس دے نال
پر کی کرانگی ایہہ لیرو-لیرو جڑیا چولا ؟

ہن تاں ایہو جی کردا اے
لاہ سٹاں ایہہ لباس
تے مار کے لوئی دی بکل
کر دیاں جسم نوں
کسے وی ناپ توں پار



## فیس بک کھاتہ
https://www.facebook.com/paul.kaur
## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
ہائیڈروفلورک ایسڈ

**ہائیڈرےفلوری تیزاب** اک کیمیائی مرکب اے جیدا صیغہ HF اے۔ ایہ اک تیزاب اے جیڑا "آبساز فلورائڈ" نوں پانی وچ کول کے بنايا جاندا اے۔ ایہ اک بہت تیز تیزاب اے۔
ہائیڈروبرومک ایسڈ

**ہائیڈروبرومک ایسڈ** اک کیمیائی کمپاؤنڈ اے جیدا فارمولا HBr اے۔ ایہ اک تیزاب اے جیڑا "ہائیڈروجن برومائڈ" نوں پانی وچ کول کے بنايا جاندا اے۔ ایہ تیزاب معدی تیزاباں وچوں اک بہت تیز تیزاب اے۔

## اتہ پتہ
انسانی حقاں لئی عورتاں

**انسانی حقاں لئی عورتاں** اک تنظیم ہے، جو نیپال وچ اکلیاں عورتاں دے سیاسی، سماجی، سبھیاچاری اتے مالی حقاں نوں محفوظ کرن لئی کم کردی ہے، جو کہ. اس دی اساری لیلی تھپا نے کیتی سی۔ ایہہ 73 ضلعیاں اتے 1550 ویڈیسیاں وچ کم کردی ہے، جس وچ 1 لکھ توں ودھ اکلیاں عورتاں میمبر ہن۔

## مقصد
* نیپالی کڑیاں اتے اوہناں دے پرواراں دے سماجی اتے معاشی  رتبے اپر اٹھاؤنا
* ترقی وچّ اکلیاں عورتاں دے حقان نوں مکھ دھارا وچ لیاؤنا، انسانیت اتے امن بناؤن دیاں پہل قدمیاں
* سماجی، معاشی اتے سیاسی معاقلےآں وچّ فیصلے کرن دے پدھراں تے اکلیاں عورتاں دا بھرپور شمولیت
* عورتاں نوں خود اپنے 'پرورتن دے ایجنٹ' بنن دے قابل بناؤنا

## حوالے

گٹھ:نسوانیت
گٹھ:زنانہ حق
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:نیپال
ودیاساگر پل

**ودیاساگر پل** (؛ ) جسنوں دوسرا ہوگلی پل وی کہیا جاندا اے  مغربی بنگال، بھارت وچ دریائے ہوگلی اُپر واقع اک پل اے  جو کولکاتا تے ہاوڑہ نوں ملاندا اے  ۔ پہلا پل ہاوڑہ پل اے  ۔

## حوالے

## کتابیات
*
*

## بیرونی جوڑ

* The pictures of the bridge  and its surroundings

گٹھ:ہاوڑہ
گٹھ:کولکاتا وچ پل
گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بھارت
ہاوڑہ پل

**ہاوڑہ پل** (Howrah Bridge) مغربی بنگال، بھارت وچ دریائے ہوگلی اُپر واقع اک پل ہے۔ 1943ء وچ تعمیر کیتے گئے اس پل دا اصل نام **نیا ہاوڑہ پل** (New Howrah Bridge) سی کیونکہ اسنوں ہاوڑہ تے کولکاتا نوں ملان والے قدیم پیرک تختہ پل (Pontoon bridge) دی جگہ بنایا گیا سی۔ 14 جون 1965ء نوں اس دا نام تبدیل کر کے نوبل انعام یافتہ ہندوستانی ادیب رابندر ناتھ ٹیگور  دے نام تے  **رابندر سیتو** (Rabindra Setu) رکھ دتا گیا، تاہم اسنوں ہن وی ہاوڑہ پل دے نام نال ہی جانیا جاندا ہے۔

## حوالے

## بیرونی جوڑ

*Official Website of Howrah Bridge, maintained by Calcutta Port Trust 
*Picture of old Howrah Bridge 
*Photos of Howrah Bridge

گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:ہاوڑہ
گٹھ:بھارت
گٹھ:کولکاتا وچ پل
گلاب جامݨ

**گلاب جامݨ** مٹھیائی دی اک قِسم اے۔ گلاب جامݨ دنیا وچ سبھ توں پہلاں پنجاب وچ بݨائی گئی سی تے ایتھے ایہ دنیا بھر وچ مشہور ہوگئی ۔ پنجاب دی گلاب جامݨ ساری دنیا وچ پسند کیتی جاندی اے ۔ گلاب جامݨاں دی تیاری وچ میدا، ڈرائی مِلک، آنڈے، بیکنگ پاؤڈر تے کوکنگ آئل دی لوڑ ہُندی اے۔ گلاب جامݨاں سویٹس شاپس توں علاوہ لوک گھراں وچ وی بݨاؤندے نیں۔

## ہور دیکھو
*گلاب جامݨ
*رس گلا
*برفی
*چم چم

## حوالے

گٹھ:مٹھیائیاں
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گݨتی

گِݨݨ دے عمل نوں **گِݨتی** کہیا جاندا اے۔ گِݨتی دا پہلا ہِݨسا 1 ہُندا اے۔ 0 نوں گِݨتی وِچ خاص اہمیت حاصل اے۔ گِݨتی اک نامُکݨ والا سِلسہ اے ۔ ایس لئی ایہدا کوئی آخری ہِݨسا نئیں ہُندا۔ 
انسان دے ہَتھ دیاں 10 اُنگلیاں ہُندیاں نیں ایس واسطے گِݨتی دے اکائی ہِݨسے 10 تک ہُندے نیں۔

گٹھ:گݨتی
گٹھ:حساب
بوتل

**بوتل** اک لمبوتری شکل دا برتݨ اے جیہدی گردݨ لمبی، مونھ نِکا تے اُپر ڈھکݨ ہُندا اے۔ بوتلاں عمومن شیشے تے پلاسٹک دیاں ہُندیاں نیں، ایہناں توں دھات یا چمڑے تے ہور مواد دیاں وی ہوسکدیاں نیں۔
بوتلاں وچ کھاݨ پیݨ سمیت مُختلف قِسم دیاں چیزاں پایاں جاسکدیاں نیں۔

گٹھ:برتݨ
گٹھ:ظروف
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھاݨ پیݨ
رضا ہارون

**محمد رضا ہارون** اک پاکستانی سیاست دان نيں، اوہناں دا تعلق متحدہ قومی موومنٹ ناݪ اے ۔

## مڈھلا جیون
رضا ہارون نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں بی کم کيتا تے بی ایس سی کمپیوٹر سائنس وچ کراچی وچ قائم اک غیر ملکی نجی جامعہ تو‏ں کيتا۔ 

## سیاسی دور
رضا ہارون نے 1987ء وچ متحدہ قومی موومنٹ وچ شمولیت اختیار کيتی تے لندن وچ 1994ء آپریشن کلین اپ توں بعد لندن چلے گئے۔ 2007ء وچ پاکستان واپس آئے۔ تے متحدہ قومی موومنٹ دے اُتے حلقا پی ایس 115 (کراچی) توں 2008ء وچ ٹکٹ صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔ تے 2009ء وچ سندھ دے صوبائی وزیر بطور انفارمیشن اینڈ ٹیکنالوجی دے خدمات انجام دتیاں۔

مارچ 2016ء وچ متحدہ قومی موومنٹ چھڈ ک‏‏ے سید مصطفا کمال د‏‏ی نويں سیاسی جماعت پاک سرزمین پارٹی وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ 

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاست دان
گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاستدان
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
مرتبان

**مرتبان** اِک سلنڈر دی شکل دا گوݪ برتݨ ہُندا اے۔ مرتبان مٹی، چینی، دھات یا پلاسٹک دے ہُندے نیں۔ عام طور تے مرتبان کھاݨ پِیݨ والیاں چیزاں رکھݨ لئی ورتے جاندے نیں۔ مٹی، چِینی تے پلاسٹک دے مرتباناں وِچ زیادہ تر اچار پایا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* اچار
* پرات
* کناݪی
* ڈوئی
* ہانڈی

گٹھ:برتݨ
گٹھ:ظروف
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی رہتل
پگھانا

پگھانا ربڑ دی اک لچکیلی گُتھلی یا غلاف ہُندا اے جیہدے وچ ہوا بھَر کے ایہنوں پھلایا جاندا اے۔
پگھانے نیاݨےآں دے کھیلݨ لئی، سجاوٹ لئی تے دوجے وکھو وکھ کارناں لئی استعمال کیتے جاندے نیں۔
پگھانے ون سونے ہُندے نیں۔ ایہناں وچ عام ہوا توں علاوہ ہیلیئم گیس وی بھری جاندی اے جیہدے نال ایہ پگھانا اُپر نوں اُچائی ول جاندا اے ۔

گٹھ:کھلوݨے
گٹھ:چیزاں
مولا جٹ

1979ء وچ لالی وڈ دی تریخ دی کامیاب ترین پنجابی فلم مولاجٹ ریلیز ہوئی فلم دے اداکاراں وچ سلطان راہی تے مصطفا قریشی شامل سی۔ فلم دے ہدایت کار یونس ملک سی۔ ایہ فلم لہور دے گلستان سینما وچ لگاتار 130 ہفتیاں تک چلدی رہی تے اپݨی اوّلین نمائش دے دوران مجموعی طور تے 310 ہفتیاں تک چلی۔ 

مولا جٹ پہلی فلم سی جیہدی لہور توں علاوہ راولپنڈی، فیصل آباد، ملتان، گجرات، گجرانوالا، سیالکوٹ تے سرگودھے الگ الگ سلور جوبلی منائی گئی۔

## اداکار
*سلطان راہی- مولا جٹ
*مصطفا قریشی- نوری نت
*سیما- مکو
*آسیہ- دارو
*چکوری 
*کیفی 
*عالیہ 
*اسد 
*لاڈلا 
*رانیلا 
*ادیب 
*الیاس کشمیری 
*شکیل

## گیت
ایس فلم دے گیتاں دے موسیقار عنایت حسین بھٹی سی۔ ایہ گیت پاکستان دے مشہور گلوکاراں نور جہاں، مہناز، عنایت حسین بھٹی، عالم لوہار، شوکت علی اور غلام علی نے گائے۔

ایس فلم دے مشہور گیت:
*نشے دیے بند بوتلے، نہ ایݨی ات چک نی... عنایت حسین بھٹی 
*جھانجھر کرے تینوں پیار وے، میں مر گئی... مہناز 
*رووے ماں تے غرور، اج ہسے مجبور میڈم... نور جہاں
*دلدار میرے پیار کولوں بچ کے تے کتھے...  نور جہاں
*ایہ تے ویلا آپ دسے گا، کوݨ مردا میدان پہلے ہلے... عالم لوہار، شوکت علی

گٹھ:پنجابی فلم
گٹھ:پنجابی فلماں
کھوہ

**کھوہ** (انگریزی: Well)، اک کھدائی یا ٹعھانچا اے جو زمین وچ کھدائی، ڈرائیونگ یا ڈرلنگ دے ذریعے مائع وسائل، عام طور تے پاݨی تک رسائی حاصل کرن لئی بݨایا جاندا ا‏‏ے۔ سبھ تو‏ں قدیم تے عام قِسم دا کھوہ پاݨی دا کھوہ اے جیہڑا زمینی پاݨی تک رسائی حاصل کردا ا‏‏ے۔ کھوہ دا پاݨی پمپ، کنٹینرز یا ہور یا روایتی طریقےآں دے ذریعے کِھِچیا جاندا اے، جداں بالٹیاں یا پاݨی دے وڈے تھیلے جیہڑے میکانکی طور تے یا ہتھ نال چکے جاندے نيں۔ پاݨی نو‏‏ں کھوہ دے ذریعے وی واپس ایکویفر وچ داخل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

کھوہ سبھ تو‏ں پہلاں کَعھٹ تو‏ں کَعھٹ اٹھ ہزار سال پہلاں تعمیر کيتے گئے سی۔ تریخی طور تے کھوہ دی تعمیر اک خشک آبی گزرگاہ دی تلچھٹ وچ اک سادا سکوپ توں لے کے ایران دے کاریز تے پنجاب دیاں باؤلیاں تے رہٹ تک مُختلف اے۔ کھوہ دے شافٹ وچ استر رکھݨ نال استحکا‏م پیدا کرن وچ مدد ملدی اے تے لکڑی یا ویکر ورک د‏‏ی استر گھٹ تو‏ں گھٹ لوہا ویلے تک د‏‏ی ا‏‏ے۔

## کھوہاں دے وَکھ وَکھ مقصد

مواد دے حصول دے لحاظ کھوہ وَن سوَنیاں قِسماں دے ہُندے نیں ۔
### پاݨی دا کھوہ
### تیل دا کھوہ
### گیس دا کھوہ

## ہور دیکھو
* چشمہ
* گرم پاݨی دا چشمہ
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* کھوہ
* باؤلی 

گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:تعمیرات
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ
گٹھ:سول انجینئرنگ
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:آبپاشی
جناح (فلم)

فِلم جناح قائداعظم دی زِندگی تے بݨائی گئی اک فلم اے۔ ایہدی ہدایات جمیل دہلوی دی سی، لِکھت اکبر صلاح الدین احمد تے جمیل دہلوی دی سی۔ ایہ فلم 1998ء وِچ برطانیا تے پاکستان وِچ اکو ویلے ریلیز کیتی گئی۔

گٹھ:فلم
چم چم

**چَم چَم** لمّے ایشیا تے خاص طور تے پنجاب دی اک مشہور مٹھیائی اے۔ ایہ زیادہ تر ہلکے گلابی، ہلکے پیلے تے ہلکے ہرے رنگ وچ ہُندی اے۔ ایہدی تیاری وچ شکر، آٹا، کریم، کھوپا، نیمبو دا رس تے کیسر دی لوڑ ہُندی اے۔

## ہور دیکھو
*گلاب جامݨ
*رس گلا
*برفی
*چم چم

گٹھ:مٹھیائیاں
پکوڑا

پکوڑا اک پکوان اے۔ پکوڑا پنجابی زبان دے شبد ‘‘پکݨا‘‘ توں بݨیا اے جیس طرحاں ہتھ توں ‘‘ہتھوڑا‘‘ ۔ پکوڑا تیل وچ تَل کے بݨایا جاندا اے۔ عام طور تے بیسݨ والے پکوڑے پکائے تے کھادے جاندے نیں پر ایہناں توں علاوہ ہور قِسماں دے پکوڑے وی تلے جاندے نیں۔ بیسݨ آلے پکوڑےآں وِچ بیسݨ، دھݨیا، پالک دے پتے، آلو، نوݨ، مرچ، جویݨ تے انار داݨا ورتے جاندے نیں۔  

## پکوڑےآں دیاں قِسماں
*بیسݨ آلے پکوڑے
*مِٹھے پکوڑے(گُلگلے)
*گوشت آلے پکوڑے
*چِکن پکوڑا
*مچھلی پکوڑا

گٹھ:کھان پین
رس گلا

**رس گلا** پاکستان تے دکھنی ایشیا دے دوجے دیساں دی اک مشہور مٹھیائی اے۔ ایہدی شکل گول یا لمبوتری تے رنگ چِٹا، گلابی، پیلا، کھٹا یا ہلکا ہرا ہو سکدا اے۔
پاکستان دے رس گلے بہت مشہور نیں تے اپݨی اک انفرادی حیثیت رکھدے نیں۔ 
ایہدی تیاری وِچ تازا پنیر، میدا، لیچیاں تے چینی استعمال ہُندی اے۔  پنیر تے میدے دے نِکے نِکے پیڑےآں نوں چینی دے شیرے وِچ پکایا جانداا اے، ایس طرحاں مٹھاس ایہناں دے اندر رچ جاندی اے ۔ ایسے لئی ایہنوں رس گلا کہیا جاندا اے۔ سجاوٹ لئی پِستا، بدام تے بریک کٹیا ہویا کھوپا وی چھڑکا دتا جاندااے۔ رس گلے نال رلدی مِلدی اک مٹھیائی رس ملائی وی ہُندی اے پر اجزاء تے بناوݨ دے طریقے دے نال نال رس ملائی ذائقا وی مختلف ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
*گلاب جامݨ
*رس گلا
*برفی
*چم چم

گٹھ:مٹھیائیاں
جوتش

جوتش ستارےآں دے برج، گھر، چال تے مختلف حالتاں تے اوہدے انسان اُتے اثرات دے علم دا ناں اے ۔
## 12 برجاں دے نام

گٹھ:علم
ضلع ملیر

**ضلع ملیر** (انگریزی: Malir District)، پاکستان وچ کراچی ڈویژن دا اک ضلع اے۔

## حوالے

گٹھ:سندھ دے ضِلعے
گٹھ:کراچی دے ضلعے
گٹھ:کراچی
بندرگاہ

سمندری اڈا سمندر دے کنڈھے تے اوہ تھاں ہُندا اے جتھے سمندری جہاز سامان لَددے، لاوہندے تے لجاندے نیں۔

گٹھ:سمندر
ہوائی اڈا

ہوائی اڈا اوہ تھاں ہُندی ہے جتھے ہوائی جہاز سمان اَتے مسافر لَددے، لاہندے اَتے لجاندے نیں۔ کچھ ہوائی اڈے چھوٹے اَتے کچھ وڈے ہُندے نیں جتھوں ہوائی جہاز پردیساں نوں جان اَتے اوتھوں آون لئی اڑان بھردے نیں۔ ہوائی اڈّیاں تے عام طور تے ایندھن بھرن اَتے ہوائی جہازاں دی دیکھ بھال اَتے مرمت لئی سہولتاں ہوندیاں نیں، نالے اک کنٹرول ٹاور اُتّے پرواز دی نگرانی وی ہوندی ہے۔ لینڈنگ سائٹ ہوائی اڈے دے اہم اجزاء چوں اک ہے، جیہڑا کہ لینڈنگ پٹی لئی کھلے اسمان دے نال ہوا تک رسائی دی جگہ ہے تاکہ جہاز پرواز یا ہیلی پیڈ شروع کر سکے اس دے علاوہ متعلقہ سہولتاں جیویں کہ کنٹرول ٹاور، ہینگر یا ہینگر اَتے ٹرمینل۔ وڈے ہوائی اڈیاں تے ہوائی ٹریفک کنٹرول سینٹر اَتے مسافر ہال، ایپرن، ٹیکسی وے اَتے ہنگامی امداد دا مرکز ہوندا ہے۔ بھاویں نِکّے ہوائی اڈے نِکّے (اک توں دو کلومیٹر) مٹی یا ریت دے رن وے نال بݨے ہو سکدے نیں، لیکن بین الاقوامی پروازاں لئی استعمال ہون آلے وڈے ہوائی اڈیاں تے عام طور تے لمے اسفالٹ رن وے ہوندے نیں جنھاں دی لمبائی کئی کلومیٹر تیکر ہوندی ہے۔

عام طور تے، اک ہوائی اڈے جیہدے تے ہیلی پیڈ ہووے اَتے کوئی رن وے نہ ہووے، اوہنوں ہیلی پورٹ آکھیا جاندا ہے۔ سمندری جہازاں لئی ہوائی اڈیاں نوں عامَ طور تے سی پلین بیس کیہا جاندا ہے، جس وچّ جہازاں لئی لینڈنگ اَتے ٹیک آف اَتے اینکرج لئی کافی کھلے پاݨی دے رن وے ہندے ہن۔

بین الاقوامی ہوائی اڈیاں تے پاسپورٹ اَتے کسٹم کنٹرول دی سہولت وی ہوندی ہے۔

گٹھ:ہوائی اڈے
ہدواݨا

**دواݨا**، **متیرا** یا **ہدواݨا** اک ویل واݪا کدو ٹبر دا پھلانوالا بوٹا اے جیہدا اصل دیس جنوبی افریقا سی پر ہݨ ایہ ساریاں گرم تھانواں تے اگدا اے۔ ایہدے پھݪ دا ناں وی ایہو ای اے۔ ایہدا چھلڑ باہروں پدھرا ہُندا اے تے اوہدے اُتے گوڑھے ہرے رنگ دیاں دھاریاں ہُندیاں نیں۔

## تریخ
ہدواݨا افریقا توں ساری دنیا وچ پھیلیا پر افریقا وچ کیہڑی تھاں توں ایہدے بارے پکا کسے نوں نہیں پتا۔ ایہدے مٹھے، پھکے تے کوڑے سواد والے وکھرے ہدواݨے افریقا وچ ہوچکے سن۔ چار ہزار ورھے پہلے مصر وچ ایہنوں نیل دیاں کنڈھیاں اُتے اگایا جارہیا سی۔ 12ویں ٹبر دے مشہور فرعون تتانخآمون دے مقبرے وچوں وی ایہدے بی لبھے نیں۔ ہدواݨیاں بارے بائبل وچ وی لکھیا اے جے اسرائیلی مصر وچ ایہنوں کھاندے سن۔

10ویں صدی وچ چین وچ وی ایہ اگایا گیا جتھے ایہ ݨن دنیا وچ سبھ توں چوکھا اگایا جاندا اے تے 13ویں صدی وچ ایہ عرباں دے نال سپین تے اوتھوں باقی یورپ پہنچیا۔ 16ویں صدی وچ ایہ امریکا پہنچیا۔

## دکھاݪا
پھل دا چھلڑ پینڈھا تے ہرا ہوندا اے تے ایہ گول جاں لمبوترا ہوسکدا وا۔ ایہدا اندرلا گُودا پکݨ تے لال ہُندا اے کچا چٹا یا ہلکے رنگ دا ہُندا اے۔ ایہدے وچ %92 پانی تے %6 شکر ہُندی اے۔ ایہدا چھلڑ وی کھاݨ نوں ٹھیک اے تے چین وچ اوہدا اچار بݨاکے کھایا جاندا اے۔ ایہدے لال گُدے وچ لائکوپین  ہوندی اے۔ ایہدیاں 1200 توں ودھ ونڈاں نیں۔ پکݨ اُتے ایہ لال، پیݪا، کھٹا تے چٹا ہوسکدا اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:کدو ٹبر
تحصیل ساہیوال

**ساہیوال** پنجاب دے ضلع ساہیوال دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع ساہیوال
ضلع سجاول

**ضلع سجاول** (انگریزی: Sujawal District)، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام سجاول اے۔

گٹھ:ضلع سجاول
گٹھ:سندھ دے ضِلعے
ماچھی گوٹھ

**ماچھی گوٹھ** پنجاب دے ضلع رحیم یار خاں دی تحصیل صادق آباد وچ اک قصبا اے ۔ ایتھے کھاد بݨاوݨ والی کمپنی فوجی فرٹیلایزر دا پلانٹ وی موجود اے ۔

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع رحیم یار خاں
عتیقہ اوڈھو

**عتیقہ اوڈھو** (Atiqa Odho) اک پاکستانی ٹیلی ویژن تے فلمی اداکارہ، ٹیلی ویژن میزبان نيں جو زیادہ تر کراچی دے ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ کم کردیاں نيں۔ عتیقہ اوڈھو نے انور مقصود دے ٹی وی سیریز تو‏ں فلمی دنیا وچ قدم رکھیا تے ڈراما ستارہ اور مہر النساء توں مشہور ہو گئياں۔ اس توں بعد عتیقہ اوڈھو نے *دشت*، *[[نجات]]*، *ہرجائی* تے *[[ہم سفر]]* سمیت کئی ڈرامےآں وچ کم کيتا۔ اس توں علاوہ عتیقہ نے فِلماں وچ کم کیتا، جیہناں وچ *جو ڈر گیا وہ مر گیا*، *ممی* تے *مجھے چاند چاہیے*، *لاہور سے آگے*، *دوبارا پھر سے*، *چین نہ آئے*، *نہ بینڈ نہ باراتی* شام‏ل نيں۔

## اِبتدائی تے پیشا وارانا زندگی
عتیقہ اوڈھو 12 فروری 1968ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ اک سندھی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں دے دادا جیکب آباد دے سردار سن۔ عتیقہ نے اپݨی پیشا ورانا زندگی د‏‏ا آغاز 1989ء وچ اک میک اپ آرٹسٹ تے ہیئرسٹائلسٹ دے طور تے کیتا سی۔ کراچی وچ مُختلِف اِشتہاری ایجنسیاں وچ میک اپ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت ناݪ کم کرن دے دوران، عتیقہ اوڈھو نو‏‏ں ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت انور مقصود نے دیکھیا تے اپݨے ڈرامے وچ کردار دِتا۔ 1993ء وچ عتیقہ نے انور مقصود دے ڈرامے *ستارہ اور مہر النساء* وچ اداکاری کيتی۔ 1995ء وچ عتیقہ اوڈھو نے *جو ڈر گیا وہ مر گیا* تو‏ں فِلم اداکاری دا آغاز کيتا۔ 

## فلاحی کم
2016ء توں بعد اوہ سماجی کمّاں وچ مصروف نيں۔ عتیقہ اوڈھو شوکت خانم میموریل ہسپتال، فاطمید فاؤنڈیشن تے "ہمارا ملک، ہمارے لوگ" وچ اک سماجی کارکن د‏‏ی حیثیت ناݪ کم کر رہیاں نيں۔ عتیقہ اوڈھو پاکستان وچ چھاتی دے سرطان دے متعلق آگاہی اُتے مبنی مہم د‏‏ی سفیر وی نيں۔

## ازدواجی زِندگی
عتیقہ دی پہلی شادی 15 سال دی عمر وچ ہوئی۔ 16 سال دی عمر وچ اوہناں نے اپݨی پہلی دھی جمی تے 19 سال دی عمر وچ اک پُتر جمیا۔ اوہدی پہلی شادی صرف 6 سال تک چلی۔ عتیقہ دی دوسری شادی 21 سال دی عمر وچ جاوید اخوند ناݪ ہوئی تے اوہدے وچوں اک دھی تے اک پُت جمیا۔ اوہناں نے 29 سال دی عمر وچ اک ہور پُت جمیا۔ بعد وچ چند سالاں مگروں طلاق ہو گئی۔ جولائی 2012 وچ اوہناں دی تیسری شادی ثمر علی خان دے ناݪ ہوئی۔

## فِلموگرافی
### فِلماں

### ٹیلی ویژن

### ٹی وی لونگ پلے/ ٹیلی فِلماں

### ٹی وی شو

## ایوارڈز

## حوالے

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گول گپے

گول گپے دکھنی ایشیا دا اک عام  کھابا اے۔ گول گپیاں نوں پانی دے پتاسے، پھُچکا، گپ چھپ، پکوڑی تے پانی پوری وی آکھیا جاندا اے۔ گول گپے مسالے آلے کھٹے پانی نال کھائے جاندے نیں۔

گٹھ:کھان پین
طارق عزیز

**طارق عزیز** اک ٹی وی میزبان، اداکار، نیوزکاسٹر، سیاست دان تے پنجابی دے شاعر سی ۔ 1964 وچ پاکستان وچ ٹیلی ویژن سروس شروع ہوئی تے طارق عزیز پی ٹی وی دے پہلے اناؤنسر بݨے ۔

## پڑھائی لکھائی
طارق عزیز نے مُڈھلی تعلیم ساہیوال توں حاصل کیتی تے بعد وچ گورنمنٹ کالج ساہیوال وچ داخل ہوئے ۔

## پیشا ورانہ زندگی
طارق عزیز نے ریڈیو پاکستان لہور توں اپنی پیشا ورانہ زندگی دا اغاز کیتا ۔ جد 1964ء وچ پاکستان ٹیلی ویژن قائم ہویا تاں طارق عزیز پی ٹی وی دے سبھ توں پہلے اناؤنسر بݨے فیر 1975 وچ شروع کیتے جاݨ آلے اوہناں دے سٹیج شو نیلام گھر نے اوہناں نوں شہرت دیاں بلندیاں تے پہنچا دتا ۔ ایہ پروگرام اوہناں دی حیاتی تک چلدا رہیا ۔ پہلاں ایہدا نام **نیلام گھر** فیر **طارق عزیز شو** تے بعد وچ **[[بزم طارق عزیز]]** رکھ دتا گیا ۔ طارق عزیز دا پروگرام 1996 وچ بند ہو کے دوبارہ 1997 وچ **طارق عزیز شو** دے ناں نال چل پیا ۔آخری دفعا 1999 وچ اوس ویلے بند ہو گیا جد پرویز مشرف نے حکومت تے قبضا کرلیا فیر جولائی 2004 وچ **[[بزم طارق عزیز]]** دے ناں نال دوبارہ شروع ہو گیا تے طارق عزیز دی حیاتی تک پاکستان ٹیلی ویژن تے چلدا رہیا ۔
طارق عزیز نے ریڈیو تے ٹی وی پروگراماں توں علاوہ فلماں وچ وی اداکاری کیتی ۔ اوہناں دی سبھ توں پہلی فلم *انسانیت* (1967 ) سی تے اوہناں دیاں دوجیاں مشہور فلماں **سالگرہ** ، **قسم اس وقت کی** ، **کٹاری** ، **چراغ کہاں روشنی کہاں** ، **ہار گیا انسان** نیں ۔
اوہناں دی فنی خدمات دے اعتراف وچ حکومت پاکستان ولوں اوہناں نوں بہت سارے اعزازات وی مل چکے نیں ۔ 1992 وچ تمغا حُسنِ کارکردگی وی ملیا ۔

## سیاست وچ
طارق عزیز سیاست وچ وی دلچسپی رکھدے سن ۔ طارق عزیز نے کالج دے زمانے وچ ای سیاسی سرگرمیاں وچ حصہ لینا شروع کردتا سی ۔ 1997 وچ پاکستان مسلم لیگ ن ولوں الیکشن جِت کے قومی اسمبلی دے ممبر بݨݨ گئے ۔ 1999 وچ فوج دے ہتھوں مسلم لیگ (ن) دی حکومت ختم کردتی گئی ۔ طارق عزیز نوں سپریم کورٹ دیاں کندھاں ٹپن تے اوہدی توہین کرن دے الزام دا سامݨا کرنا پیا ۔
طارق عزیز دی گھر آلی ہاجرہ طارق 2002 توں 2007 تک مسلم لیگ ق ولوں قومی اسمبلی دی ممبر رہی ۔

## پنجابی شاعری تے لِکھتاں
طارق عزیز اک ادب تے علم دوست شخصیت سن ۔  اوہناں دا مطالعا بہت وسیع سی ۔ اوہناں دے کالماں دا اک مجموعا ’’داستان‘‘ دے نام نال تے پنجابی شاعری دا مجموعا ’’ہمزاد دا دکھ‘‘ چَھپیا اے ۔ اوہ پنجابی وچ شاعری کردے سن ۔

## کتاباں
***ہمزاد دا دکھ**

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
مسلم لیگ ق

**پاکستان مسلم لیگ ق**، پاکستان دی اک سیاسی جماعت اے جیہدی بنیاد 2001 وچ رکھی گئی سی۔ 2002 دے انتخابات وچ کامیابی حاصل کر کے ایس پارٹی نے پہلی واری وفاق تے پنجاب وچ حکومت بݨائی۔ اس اسمبلی وچوں ظفر اللہ خان جمالی، چوہدری شجاعت حسین تے شوکت عزیز بِلترتیب مسلم لیگ ق دے وزیراعظم بݨے سی۔ پنجاب وچ چوہدری پرویز الاہی وزیراعلا بݨے سی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست
نجات

**نجات** (Nijaat)، پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن، کراچی سینٹر دا اک ڈراما اے جیہڑا 1993ء وچ نشر ہویا۔ ڈرامے وچ پاکستان وچ عورتاں دے مُختلف کردار تے مسائل دی عکاسی کیتی گئی اے۔ ایہ خاندانی منصوبہ بندی، چائلڈ لیبر دے خاتمے تے کمِیوُنِٹی ہیلتھ اصلاحات اُتّے زور دین٘دا اے۔ ڈراما اردو زبان وچ بݨایا گیا اے۔ ڈرامے دِیاں تیراں قِسطاں نیں۔ ڈرامے دی ڈائریکٹر ساحرہ کاظمی نیں تے لکھاری اصغر ندیم سید نیں۔

## پلاٹ
ایہ ڈراما اک بستی وچ تن خانداناں دیاں آپس وچ جُڑیاں کہاݨیاں اُتے مبنی اے: 
*زرینہ*، اک ہیلتھ ورکر، تے اوہدا خاندان؛ ساجدہ تے حضور بخش، جیہناں دے اینے بچّے نیں کہ ساجدہ دی صحت خراب رہندی اے، تے علی اسد اک مقامی اسسٹنٹ کمشنر تے اوہدی بیوی تانیا۔ ڈراما ایہناں دیاں آسّاں تے مایوسّیاں دی نشاندہی کردا اے۔ اوہ ماضی نوں قربان نہ کرن دی کوشش کردے ہوئے اک بہتر مستقبل لئی جدوجہد کردے نیں۔

## سماجّی اثرات
آفتاب ایسوسی ایٹس (پرائیویٹ) لمیٹڈ، لاہور، پاکستان دے ذریعے جانز ہاپکنز یونیورسٹی/ پاپولیشن کمیونیکیشن سروسز (JHU/PCS) نوں معاہدے اُتّے ایس ڈرامے دے سماجّی اثرات دا جائزہ لیݨ لئی اک سٹڈی کیتی گئی۔ ایس سٹڈی لئی انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ ریسرچ سینٹر (IDRC)، کینیڈا نے تعاون فراہم کیتا سی۔ 'نجات' (تے انڈونیشیا دے 'الانگ-الانگ') دے معیاری جائزیاں توں نتائج دی افادیت JHU/PCS تے فِلم سازاں دے درمیان مزید تعاون دا باعث بݨی اے۔

## کاسٹ

## موسِیقی

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:1990ء دی دہائی دی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
بزم طارق عزیز

گٹھ:Articles with short description
گٹھ:Short description is different from Wikidata

***بزم طارق عزیز*** (سابقہ: ***نیلام گھر*** تے ***طارق عزیز شو*** ) اک کوئز فارمیٹ گیم شو سی جس د‏‏ی میزبانی طارق عزیز اُتے کردے سن جو 1975 وچ پی ٹی وی توں شروع ہويا تے کئی سالاں تک جاری رہیا۔  1997 وچ اس دا ناں بدل ک‏ے *طارق عزیز شو* رکھیا گیا تے 2006 وچ *بزم طارق عزیز* رکھ دتا۔ شو نے اکتوبر 2010 وچ اپنی چالیہويں سالگرہ منائی۔ فروری 2012 وچ اس نے اپنا 300 واں شو منایا۔ ایہ پاکستان دا سبھ تو‏ں پرانا ٹیلی ویژن شو سی۔ 

صرف چند رکاوٹاں دے نال ایہ پی ٹی وی اُتے پچھلے 35 سالاں تو‏ں مسلسل چل رہیا سی تے ایہد‏ی میزبانی طارق عزیز پہلے دن تو‏ں ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 

نیلام گھر پاکستان دا پہلا ٹیلی ویژن شو سی جس وچ وڈے پیمانے اُتے سامعین د‏‏ی شرکت، مخصوص سوالات یا سوالاں دے راؤنڈز لئی کمرشل اسپانسرشپ تے غیر معمولی انعامات سن۔ ہٹاچی ورگیاں وڈیا کمپنیاں اس شو دے نمایاں سپانسرز سی۔ 

طارق عزیز دے بولن دا اک منفرد انداز سی۔ اوہناں دا تعلق ساہیوال تو‏ں سی لیکن اوہ لہور وچ رہندے سن۔  "اوہ شاید پاکستان وچ پی ٹی وی د‏‏ی سبھ تو‏ں ودھ پہچانی جان والی شخصیت نيں۔" سابق ڈائریکٹر تعلقات عامہ تے بنگلا دیش دے سابق پریس اتاشی محمد حسین ملک نے کہیا۔ بنگلا دیش وچ اوہناں دا شو مکمل کامیاب رہیا۔ بنگالی جو اردو نئيں جاݨدے سن اوہناں نے شو دیکھیا۔ اوہناں نے چار شوز کيتے تے سبھ مکمل طور تے بک گئے۔" 

عارف رانا نیالم گھر دے خالق تے پہلے پروڈیوسر سن۔ اس دا اہتمام پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن نے الحمرا آرٹس کونسل، لہور ہال نمبر 2 وچ کیتا سی۔ ہور پروڈیوسرز وچ حفیظ طاہر ، ایوب خاور، سید زاہد عزیر، فرخ بشیر، آغا ذوالفقار فرخ، آغا قیصر، تاجدار عادل شام‏ل نيں۔

 کریم شہاب الدین نے 1980 د‏‏ی دہائی وچ شو دے میوزک ڈائریکٹر دے طور تے کئی سال خدمات انجام دتیاں۔ 

## ہور دیکھو
* جیتو پاکستان

## حوالے

گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
پھنگھ

**پھنگھ** کسے پنچھی دے پِنڈے دا باہرلا بھیس ہُندا اے جیہڑا اوہنوں گرمی سردی توں بچاوندا تے اُڑن وچ مدد دیندا اے تے ایہدے نال پنچھی بوہتا سروپ لگدا اے۔

گٹھ:پنچھی
سبحانی بایونس

**سبحانی بایونس**، اک پاکستانی اداکار، ٹیلی ویژن تے ریڈیو دی شخصیت سی، اوہناں دی آواز دے مُنفر معیار توں اوہناں نوں ریڈیو پاکستان وچ اک خاص مقام مِݪیا۔ سبحانی بایونس حضرمی چَوش نسل دے حیدرآبادی مسلمان سی۔ 

## کَیرِیئر
سبحانی بایونس نے اداکاری دی اِبتداء سٹیج ڈرامیاں توں کیتی تے ریڈیو دے ناݪ ناݪ ٹی وی ناݪ وی مُنسلک رہے۔ شُرُوع وچ اوہناں نے زیادہ تر خواجہ معین الدین دے ڈرامیاں وچ پرفارم کیتا تے اوہناں دی وجہ توں ہی اوہ پاکستان ٹیلی ویژن دی طرف راغب ہوئے۔ خواجہ معین دے ڈرامیاں *لال قلعے سے لالو کھیت تک* تے *تعلیم بلغاں* دی شاندار کامیابی توں بَعد لکھاری نوں ڈرامیاں نوں ٹیلی ویژن لئی ڈھالݨ لئی دَعوت دِتی گئی۔ ریڈیو اُتے ایہناں ڈرامیاں وچ اہم کردار ادا کرن واݪے سبحانی بایونس نے پاکستان ٹیلی ویژن اُتے یکساں سہُولت ناݪ اداکاری دِیاں ذُمہ داریاں سن٘بھاݪِیاں تے کامیابی حاصل کِیتی۔ اوہ *لال قلعے سے لالو کھیت تک* تے *تعلیم بلغاں* وَرگے ڈرامیاں وچ شاندار پرفارمنس دے ناݪ ٹیلی ویژن اُتے اپنے لئی جگہ بناؤݨ وچ کامیاب ہوئے۔

اوہناں نے *[[تعلیم بالغاں (ڈراما)|تعلیمِ بالغاں]]*، *انتظار فرمائیے*، *محمد بن قاسم*، *قصہ چار درویش*، *مرزا غالب بند روڈ پر*، *خدا کی بستی*، *تنہائیاں*، *دو دونی پانچ*،  *لال قلعے سے لالو کھیت تک*، *کارواں*، *جنگل*، *زینت*، *جانے دو*، *انسان اور آدمی*، *آخری چٹان*، *لبیک*، *میرا نام منگو*، *ڈھارس*، *بدلتے موسم* تے *با ادب با ملاحظہ ہوشیار*  وَرگے سُپر ہِٹ ڈرامیاں وچ کم کِیتا۔ 

تعلیمِ بالغاں وچ قصائی دے کردار توں اوہناں نوں شہرت حاصل ہوئی۔ پاکستان ٹیلی ویژن اُتے اوہناں نے آخری ڈراما *باادب باملاحظہ ہوشیار* کِیتا۔ 

اوہناں نے فِلماں وچ وی کم کِیتا، اقبال اختر دی *نادان* (1973ء) وچ وِلن دا کردار ادا کِیتا۔ اطہر شاہ خان جیدی دی *آس پاس* (1982ء)، اقبال اختر دی *مسکراہٹ* (1995ء) وچ کردار ادا کِیتا۔ اوہناں نے اک گجراتی فِلم *من تے مان* تے جاوید جبار دی انگریزی فِلم *بی یونڈ دی لاسٹ ماؤنٹین* (1977ء) وچ اداکاری کیتی۔

## نِجی زِندگی
سبحانی با یونس 1931ء نوں ریاست حیدرآباد، برطانوی ہند وچ پیدا ہوئے سی۔ اوہناں دے وڈکے یمن دے شہر حضرموت توں ہِجرت کر کے ایتھے آئے سی۔ قیام پاکستان توں بعد اوہناں دا خاندان اگست 1949ء وچ کراچی وچ آ کے آباد گیا۔ اوہناں دا اک پُتر تے اک دھی اے۔

## ایوارڈ
اداکاری وچ اوہناں ی شاندار خدمات دے صِلے وچ اوہناں نوں 1999ء وچ حکومت پاکستان ولوں پرائیڈ آف پرفارمنس عطاء کِیتا گیا۔

## وفات
اوہ طویل علالت مگروں 30 مئی، 2006ء نوں کراچی وچ اپنی رہائش گاہ پی آئی بی کالونی وچ انتقال کر گئے۔ اوہناں نوں یاسین آباد قبرستان وچ سپُرد خاک کِیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1931ء دے جم
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:حضرمی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
داتݨ

داتݨ کسے رکھ نالوں توڑی چھوٹی جہی پتلی ٹہنی نوں کہیا جاندا اے جیہدے نال دند تے جاڑھاں صاف کیتیاں جاندیاں نیں۔ پنجاب وچ داتݨ دا پہلاں کافی ورتا ہندا سی پر ہݨ گھٹ گیا اے۔ پنڈاں دے لوک جنگل پاݨی جاندے ویلے نم یا کیکر دے رکھ نالوں داتݨ توڑ کے کر لیندے نیں پر شہراں وچ زیادہ لوک ٹوتھ پیسٹ کردے نیں۔

## سکھ مت دی ورتوں
داتݨ دی سکھ پرمپرا وچ خاص مہتتا ہے کیوں کہ ایسدا ذکر اوہناں دے دھارمک بچناں وچ وی کیتا ہویا ہے:

داتن کرے نت نیت نہ دکھ پاوے لال جی ۔۔ (۲۳)

- گورو گوبند سنگھ ،تنکھاہناما ،لکھتم بھائی نند لال 

## ہور دیکھو
* ٹوتھ برش

## حوالے

گٹھ:صحت بلحاظ دیس
گٹھ:صحت
کچھو کما

**کچھو کما** کچھ مچھ ٹبر دا اک جانور اے۔ کچھو کمے توں **کچھ** تے مچھی توں **مچھ** ۔
ایہ جانور جل تھل وچ رہندا اے یعنی پاݨی تے سُکا دوویں تھاںواں چ رہ لیندا اے۔ ایہدے اُتلے پاسے اک پتھریلا کھوپ ہُندا اے۔

گٹھ:جانور
لوٹا

**لوٹا** پلاسٹک، سٹیل یا پتل دا بݨیا لمبی ڈوڈݨی آلا اک برتݨ ہُندا اے۔ لوٹے نوں کئی مذہباں وچ مذہبی سرگرمیاں لئی وی ورتیا جاندا اے۔

گٹھ:اوزار
گٹھ:چیزاں
پتݪ

**پتل** (Brass) اک دھات اے جیہڑی عام ورتوں وچ آوندی اے۔ پتݪ تانبے تے جست د‏‏ے بھرت ناݪ بݨایا جاندا اے۔ تانبے تے جست دا تناسب تغیر ک‏ر ک‏ے پتݪ دے درائج بݨائے جا سکدے نيں جیہناں دے خواص متغیر ہُندے نيں ۔
پتݪ ناݪ برتݨ، ٹھیپے تے ہور بہت ساریاں چیزاں بݨائیاں جاندیاں نیں۔ 

[thumb|پیتل د‏‏ی [طاس (کھیل)|طاس، جست تے تانبے دے نمونےآں دے نال]]

= تریخ =
پِتݪ نو‏‏ں پہلی بار بین النہرین(موجودہ عراق) وچ 3500ء ق م وچ بݨایا گیا سی ۔ پَر ایہنو‏ں ہندوسا‏تی بھرت دے طور تے گزشتا ہزار سالاں وچ ای ترجیح دتی گئی اے ۔

## حوالے

## ہور دیکھو
* کاسٹ آئرن
* کانسی
* جست
* تانبا

گٹھ:دھاتاں
گٹھ:کیمیائی تعاملات
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمسٹری
باورچی

**باورچی** کھاݨ پیݨ دیاں شیواں بݨاوݨ والے نوں آکھیا جاندا اے ۔ باورچی باورچی خانے وچ کم کردا اے ۔

## ہور دیکھو
* بٹلر
* شیف
* باورچی

گٹھ:پیشے
گٹھ:کامے
گٹھ:گھر
تمبو

**تمبو** کپڑے، ٹاٹ، پیراشوٹ یا کِسے ہور شے نال بݨائی ہوئی عارضی چھتوت ہُندی اے ۔

گٹھ:چیزاں
گوہا گیس

**گوہا گیس** نامیاتی اجزاء نال بݨائی جاندی اے جیہدے وچ گلے سڑے بوٹے، ڈنگراں دا گوہا، سیوریج دا نکاسی آلا گندا پاݨی، کارخانیاں دی فاضلات تے کوڑا کرکٹ شامل اے۔

گٹھ:گیس دے قنون
شوکت تھانوی

**شوکت تھانوی** تھانہ بھون, ضلع شاملی، اتر پردیش، ہندستان وچ جمے تے اپݨے علاقے تھانہ بھون دی نسبت نال **تھانوی** دا پچھیتر اپݨے ناں نال لا لیا تے ایہی اپݨا تخلص رکھ لیا۔ اوہناں دے ابا جی محکمہ پولیس وچ ملازم سط۔ بعد وچ اوہ انسپکٹر جنرل پولیس بݨ کے بھوپال چلے گئے۔ شوکت تھانوی نے بھوپال وچ ای ہوش سنبھالیا۔ فیر شوکت تھانوی لکھنؤ چلے گئے۔ کچھ دن علی گڑھ وی رہے۔ شوکت تھانوی نوں صحافت نال دلچسپی سی۔ ہندوستان دے کئی مشہور اخباراں وچ کم کیتا۔ ایہناں وچ ہمدم، ہمت، ستوارا وار سپرپنچ زیادہ مشہور نیں۔ ایس ستوارا وار اخبار نے ای اوہناں نوں مخولیا لکھاری دی حیثیت نال متعارف کرایا اوہناں دے لیکھ سودیشی ریل، سودیشی ڈاک وغیرہ ہُݨ تک دلچسپی نال پڑھے جاندے نیں۔ شوکت تھانوی شاعر وی سن تے اوہناں دا شعری مجموعہ (گہرستان) دے ناں نال چھپیا۔ پاکستان بݨݨ مگروں لہور آگئے تے مختلف اخباراں نال جڑے رہے۔ ریڈیو پاکستان توں اوہناں کدا مستقل فیچر (قاضی جی) بہت مشہور ہویا۔ چھیکڑلے دناں وچ (جنگ) راول پنڈی ایڈیشن دے ایڈیٹر سن۔ 23 مارچ 1963 نوں صدرِ پاکستان نے اوہناں نوں تمغہ امتیاز دا اوارڈ دتا۔ 4 مئی 1963 نوں چلاݨا کرگئے تے میانی صاحب قبرستان لہور دفنائے گئے۔ پاکستان دی مشہور لیجنڈ اداکارہ عرش منیر اوہناں دی گھر والی سی۔

## لِکھتاں

* سودیشی ریل
* قاضی جی
* کارٹون
* شیش محل 
* قاعدہ و بے قاعدہ
* گہرستان (شاعری)
* شوکتیاں
* بیربل و ملا دو پیازہ
* مسٹر
* بید کی کرسی
* سسرال
* راجہ صاحب
* دیکھا جائے گا
* بھابی (ناول)
* تیسرا آدمی (11 افسانے)
* منشی جی
* میر صاحب
* لاٹری کا ٹکٹ
* غزالہ (ناول)
* سانچ کو آنچ
* رقاصہ
* دوزح
* حامد مرحوم
* جوڑ توڑ
* مغالطہ
* کہا مرزا غالب نے
* سچ
* مضامین شوکت
* سُسرال(ناول)
* سیلاب تبسم (مزاح)
* دنیائے تبسم (مزاح)
* دُنیا کی بات یکم ستمبر 1937ء

* نورتن
* مونڈی کاٹے
* مولانا
* بقراط (ناول)
* طوفان تبسم (مزاح)
* شرمناک افسانے
* معما خاتون
* مسکراہٹیں
* شیطان کی ڈائری
* ڈھونگ
* خانم خان
* بڑبھس
* بکواس (ناول) 
* مجھے خرید لو
* کنیا
* دل پھینک
* انشاءاللہ
* پہیلی بیگم (مزاحیہ ناول)
* مسٹر چارسو بیس
* ہم زلف
* داماد
* بیگم صاحبہ (ناول)
* گرگٹ
* بیوی
* خدانخواستہ (ناول)
* پگلی
* برق ِ تبسم (مزاح)
* مابدولت (خودنوشت)
* کچھ یادیں کچھ باتیں
* بحرِ تبسم (مزاح)
* موج ِتبسم(مضامین)

گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:پاکستانی لوک
کاہٹو

**کاہٹو** اک چوہے ورگا نِکّا جانور ہُندا ہے۔ ایہہ رُکھاں تے رہندا ہے۔ ایہہ بی یا ہور ایس طرحاں دیاں شیواں کھاندا ہے۔ ایہدی اک لمبی جیہی پُچّھل  ہُندی ہے۔

گٹھ:جاندار
تدبر قرآن

**تدبر قرآن** امین احسن اصلاحی دی اردو تفسیر قرآن اے ۔جو مولانا حمید الدین فراہی دے خاص شاگرد نیں، انھاں نے اپنی تفسیر وچ اپنے استاذ دی فکر پیش کرنے دی کوشش کیتی اے تے مصنف دے تقریباً 55سال اس دے لکھنے وچ صرف ہوئے نیں ۔
تدبر القرآن وچ مصنف نے اوہ قرآنی فکروفلسفہ پیش کیتا اے جو اس عہد دے چیلنج دا جواب اے خاص طور پر نظم قرآن تے ارتباط قرآن پر زیادہ زور دتا اے چوں کہ بعض مستشرقین دا اشکال اے کہ قرآن دے اندر نظم نہیں اے، کئی مفسرین نے اس جواب دا بیڑا اٹھایا، انہاں وچ ایہ تفسیر وی اے جو9 جلداں وچ اے تے1403ھ وچ ادارہ فاران فاؤنڈیشن توں طبع ہوئی اے، ترجمہ وتفسیر دی زبان بہت رواں تے شگفتہ اے ۔

شروع وچ یہ اٹھ جلداں وچ شائع ہوئی تے ہن ایہ نو جلداں وچ چھپ رہی اے۔ صاحب ’’تدبر قرآن‘‘ مولانا امین احسن اصلاحی نے اپنی تفسیر دی بنیاد مروجہ تفسیری اصولاں پر نئیں رکھی۔ ان دے نزدیک تفسیری وسائل دو طرح دے نیں: داخلی تے خارجی۔ داخلی وسائل وچ قرآن دی زبان، اس دا نظم نمایاں نیں، جدونکہ خارجی وسائل وچ روایات، آثار تے تاریخ وغیرہ شامل نیں۔ 
 
 
## حوالے

گٹھ:سنی تفاسیر
گٹھ:اردو تفاسیر قرآن
گٹھ:کتاباں
سیون اپ

**سیون اپ** اک کاربن رلیا مشروب اے۔ سیون اپ مشروب دنیا پَعھر دے دیساں وچ مِلدا اے۔ ایہ شیشے تے پلاسٹک دیاں بوتلاں تے ٹین دے ڈبیاں وچ پایا جاندا اے۔ 

### سیون اپ دیاں ونڈاں
*سیون اپ 10
*سیون اپ ریٹرو
*ٹروپیکل سیون اپ
*ڈائیٹ سیون اپ
*چیری سیون اپ
*ڈائیٹ چیری سیون اپ
*اورنج سیون اپ
*رس بھری سیون اپ
*سیون اپ لائیٹ
*سیون اپ لائم
*سالٹِڈ لیمن Salted lemon 7 Up
*سیون اپ مجیٹو فلیور

### ہور دیکھو
کوکا کولا

گٹھ:کھان پین
گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:مشروبات
یزید دے دربار وچ زینب بنت علی دا خطبہ

واقعہ کربلا دے بعد زینب بنت علی دا کردار بہت اہم اے۔ واقعہ کربلا دے بعد اوہ دمشق لے جائیاں گئیاں جتھے یزید بن معاویہ دے دربار وچ دتا گیا انہاں دا خطبہ بہت مشہور اے۔زینب بنت علی نے خطبہ اللہ دے نام نال شروع کیتا، آپ نے اپنے خطبے وچ فرمایا:

### زینب بنت علی نے خطبہ اللہ دے نام نال شروع کیتا

### حق دا انکار کرنے والےآں نوں مہلت دتی
ال عمران 178 وچ فتح مکہ دی طرف اشارہ اے کہ رسول خدا (صلی اللہ علایہ و آلہ وسلم) نے ابوسفیان ، معاوایہ ، قریش دے بزرگ افراد تے اپنے دشمناں نوں بخش دتا سی تے فرمایا سی : اذھبوا فااںتم الطلقاء (جائو تم آزاد ہو ) پھر اس آیت نوں زینب بنت علی نے استعمال کیتا

### دشمن دی رسوائی تے اہل بیت دا حق

### شہدائے کربلا دا مقام

### جبر دا ذکر

### ازل نتیجۂ جنگ

## ہور ویکھو
* واقعہ کربلا
* دمشق وچ علی ابن حسین (زین العابدین) دا خطبہ
## حوالے

## بیرونی جوڑ
* زینب بنت علی دا مکمل خطبہ

گٹھ:سانحہ کربلا
گٹھ:شیعیت
گٹھ:واقعہ کربلا
تفسیر امام جعفر صادق

**تفسیر امام جعفر صادق** ان روایات دا مجموعہ اے، جو حضرت امام جعفر صادق نے قرآن مجید دی آیات دی تفسیر وچ بیان ہوئیاں ہاں۔ ان تشریحات دا انداز عموماً صوفیانہ اے۔ آغاز وچ ان تشریحات نیں نیںفہ تے بغداد دے صوفیاء دے حلقہ وچ بیان کیتا گیا۔ ابو عبد الرحمن سلیمانی اوہ پہلا شخص اے جس نے اس مجموعہ دی اشاعت اپنی کتاب حدائق التفاسیر دے حصہ دے طور پر کیتی۔ جدونکہ سلیمانی نے ان وچاں کچھ احادیث نیں بیان کیتا اے، خرگوشی نے ان دے علااوہ کچھ ہور روایات وی اپنی تفسیر عراىس البىان فى حقائق القرآن روزبهان البقلي وچ شامل کیتیاں نیں۔

کتب خانہ سلیمانیہ وچ جعفر صادق نال منصوب قرآنی تشریحات دا نفض پاشا دا مجموعہ موجود اے۔ اس مجموعہ دی احادیث نیں احمد بن محمد بن حرب نے جمع کیتا سی۔ اسدی روایات دا سلسلہ روایت ابو طاہر بن مومن، ابو محمد حسن بن محمد بن حمزہ، محمد بن حمزہ، ابو محمد حسن بن عبداللہ، علی بن محمد بن الی بن موسیٰ الرضا تے امام موسیٰ بن جعفر نال ہوتا ہوا جعفر الصادق نال جا ملدا اے۔ جدونکہ سلیمانی دا سلسلہ روایت ابو بکر احمد بن نصر بغدادی، عبد اللا احمد بن عامر تے علی الرضا پر مستمل اے۔

## تاریخی استناد
الظاہریہ وچ تفسیر امام جعفر بن محمد الصادق دے حوالہ نال اک رسالہ اے؛ اسدا اک مخطوطہ استنبول دے کتب خانہ علی پاشا وچ دستیاب اے۔ آقا بزرگ تہرانی وثوق نال بیان کردے ہاں کہ شیعہ تذکرہ نویس تے علماء الرجال اس مقالہ دا حوالہ نہاں دیندے۔ اوہ مزید قیاس کردے ہاں ہو سکدا اے کہ جعفر صادق دے کچھ ساتھیاں نے شاید انہاں توں حقیقت وچ کچھ احادیث روایت کیتیاں نیں۔ آقا بزرگ دی نشاندہی کردہ تفسیر  بالکل احمد بن محمد بن حرب دے مجوعہ جیسی معلوم ہندی اے۔

تفسیر نعمانی وی کئی مرتبہ تفسیر امام جعفر صادق دے طور پر جانی جاندی اے۔ اس کتاب نوں ابو عبداللہ بن محمد بن ابراہیم نعمانی نے مدون کیتا۔ پال نویا نوں یقین اے کہ ایہ تشریح ابن عطاء دے تشریحی دام دا اہل تشیع دی جانب توں جواب اے جدونکہ سنی نسخاں وچ اہل بیت دے حوالہ نال اک دے علااوہ تمام احادیث مٹا دتیاں گئیاں سن۔

ماسینیون نوں یقین اے کہ بہت سارے لوگاں نے اس تفسیر کم دی تدوین کیتی۔ ان وچوں جابر بن حیان النیںفی اک نیں۔ اوہ دلیل دیندا اے کہ جابر نے جعفر صادق نال منسوب بہت ساریاں کتب تصنیف داں۔ اوہ مزید کہندا اے کہ جابر دا علم کیمیا دا شاگرد ذوالنون مصری اوہ پہلا شخص سی جس نے جعفر صادق دی تفسیر نوں مدون کیتا۔ اوہ اس گل دی وی نشاندہی کرتا اے کہ جابر نے زہد پر بہت ساریاں کتاباں لکھاں جن وچ اوہ صوفی دا تخلص استعمال کرتا اے۔ ایہ نظریہ جابر دی کتاب التفسیر وچ دتے گئے ابن ندیم دے بیان نال ہم اہنگ اے۔ تاہم آقا بزرگ ابن ندیم نال منسوب اس بیان پر اسدے دوسرے بیان "شیعہ کتاباں وچ جابر دی سند دا کوئی حوالہ نہیں اے" دے باعث اعتراض کردا اے۔

شیعہ عقائد دے مطابق حدیث "محمدﷺ نال آئمہ دی روایت" دے زمرہ وچ نہیں آندی کیونکہ اس سلسلہ روایت دی بہت گھٹ احادیث نیں۔

## ترتیب
تفسیر جعفر صادق دی اس روایت نال شروع ہندی اے جس وچ قرآن دی آیات نیں چار قسماں یعنی عبارت، اشارات، لطائف تے حقائق وچ تقسیم کیتا گیا اے۔ ایہ تردیب عوام دے لئی اے۔ ہر آیت دی تفسیر قرآن مجید نال اک رکوع دے بیان دے بعد شروع ہندی اے۔ پھر جعفر دے بیان دے مطابق اس حصہ دی وضاحت دے ساتھ تفسیر بیان کیتی جاندی اے۔ یہ تقریباً 35 روایات پر مشتمل اے جس وچ قرآن مجید دے مختلف حصاں نال 310 آیات دا احاطہ کیتا گیا اے۔

## ہور ویکھو
* تفسیر
* تفاسیر دی فہرست

## حوالے

گٹھ:شیعہ تفاسیر
گٹھ:تفاسیر قرآن
گٹھ:کتاباں
ثابت بن قرہ

انہاں دا ناں “ثابت بن قرہ” اے تے ابو الحسن کنیت اے، حران وچ 221 ہجری نوں پیدا ہوئے، حران توں کفرتوما آگئے جتھے انہاں دی ملاقات خوارزمی نال ہوئی تے انہاں نوں اپنی ذہانت تے علمیت توں متاثر دیتا، خوارزمی نے انہاں نوں خلیفہ المعتضد دے سامنے پیش دیتا جو اہلِ علم دی قدر کرنے تے انہاں دا اکرام کرنے وچ مشہور سی، خلیفہ المعتضد نے دوسرے اہلِ علم دی طرح انہاں دا وی اکرام کیتا، انہاں دا انتقال بغداد وچ 288 ہجری نوں ہویا.

اوہ ریاضی، فلک تے طبی علوم وچ مہارت رکھدے سن، تحلیلی ہندسہ جس وچ جبر نوں ہندسہ تے  لاگو کیتا جاندا اے وچ انہاں دی جلیل القدر کارنامے تے دریافتیں نیں، انہوں نے یونانیاں توں مختلف طریقے توں زاویہ نوں تین برابر حصوں وچ تقسیم کیتا، علمِ فلک دے ضمن وچ انہاں نے نجمی سال دا طور ناپیا تے اس وچ صرف ادھے سیکنڈ دی غلطی کیتی..!!

## تصانیف
عیون الانباء دے مطابق انہاں دی اہم تصانیف ایہ نیں:

* کتاب فی المخروط المکافئ
* کتاب فی الشکل الملقب بالقطاع
* کتاب فی قطع الاسطوانہ
* کتاب فی العمل بالکرہ
* کتاب فی قطوع الاسطوانہ وبسیطہا
* کتاب فی مساحہ الاشکال وسائر البسط والاشکال المجسمہ
* کتاب فی المسائل الہندسیہ
* کتاب فی المربع
* کتاب فی ان الخطین المستقیمین اذا خرجا علی اقل من زاویتین قائمتین التقیا
* کتاب فی تصحیح مسائل الجبر بالبراہین الہندسیہ
* کتاب فی الہیئہ
* کتاب فی تردیب الافلاک
* کتاب المختصر فی علم الہندسہ

* کتاب فی تسہیل المجسطی
* کتاب فی الموسیقی
* کتاب فی المثلث القائم الزاویہ
* کتاب فی حرکہ الفلک
* کتاب فیما یظہر من القمر من آثار الکسوف وعلاماتہ
* کتاب المدخل الی اقلیدس
* کتاب المدخل الی المنطق
* کتاب فی الانواء
* کتاب فی مختصر علم النجوم
* کتاب للمولودین فی سبعہ اشہر
* کتاب فی اوجاع الکلی والمثانہ
* کتاب المدخل الی علم العدد 
* مقالہ فی حساب خسوف الشمس والقمر

## حوالے


گٹھ:نویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:دسویں صدی دیاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:901ء دیاں موتاں
گٹھ:826ء دے جم
گٹھ:عرب ریاضیدان
گٹھ:مسلم سائنسدان
گٹھ:اطباء
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب
بکتاشیہ

ترکی دےدرویشاں دا اک شیعی سلسلہ جو حاجی بکتاش ولی بن سید ابراہیم نال منسوب اے۔
## عیسائی مسلم امتزاج
بابا اسحاق (بابائی) دے مرید سن اناطولیا وچ انہاں دا حلقہ وسیع ہُندا گیا اکثر لوگاں دا خیال اے کہ مسلماناں تے عیسائیاں دے مشترک عقائد رکھدے نیں اک گروہ قزلباش وی انہاں نال وابستہ اے جو نماز تے عقائد توں دور رہندے نیں  
## تثلیث دے قائل
ایہ لوگ **اللہ** **[[محمد|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** تے **[[علی|حضرت علی کرم اللہ وجہہ]]** نوں ملا کے اک تثلیث دے قائل نیں  یکم محرم توں 10 محرم تک ماتمی راتاں مناتے نیں جنہاں نوں ماتم گیجلری کہندے نیں نویں لوگاں نوں شامل کرنے اپر شراب پنیر تے روٹی تقسیم کرتے نیں
## فوجی سرگرمیاں
جدوں سلطان اُور خاں عثمانی ( 1326ء / 1360ء ) نے نواں فوجی نظام قائم کرنا چاہیا تے **[[حاجی]] سید حمد بکتاش** توں دعا کرائی۔ آپ ہی نے اس دا ناں ینی چری (نئی فوج، عربی، انکشاریہ) رکھا۔ اس فوج نوں عثمانی سلطنت دی توسیع و عظمت وچ بڑی اہمیت حاصل رہی تے اس دی بدولت **بکتاشیہ** بڑی گہری ارادت و عقیدت دا مرکز بنیا رہا۔ 1826ء وچ جدوں سلطان محمود مصلح نے ینی چری فوج ختم کر دتی تاں **بکتاشیہ** دا زور وی گھٹ ہو گیا۔
## تکیے
خانقاہ نوں تکیہ نال موسوم کردے  نیں جو چار حصیاں اپر مشتمل ہندے نیں (1)اصل خانقاہ(2) تنور خانہ تے مستورات دے رہن دی جگہ(3) باورچی خانہ(4) مہمان خانہ
اس سلسلہ دے تکیے جابجا قائم ہو گئے سن۔ 1925ء وچ مصطفٰی کمال اتاترک نے دوسرے سلسلہ ہائے تصوف دے نال **بکتاشیہ** اپر وی پابندی لگا دتی۔ البانیہ وچ ہن وی اس سلسلہ دے تکیے موجود نیں۔ اک تکیہ جبل مقطم، قاہرہ دے اک قدرتی غار وچ وی اے۔
## حوالے

گٹھ:سلاسل تصوف
گٹھ:تصوف
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
کیتلی

**کیتلی** اک ایس طرحاں دا برتݨ اے جیہدے وچ چاء اباݪی، پکائی تے تتی کیتی جاندی اے۔ کیتلی عام طور تے دھات دی بݨی ہوئی ہُندی اے۔ اج دے دور وچ وی کیتلیاں دی ورتوں بہت زیادہ اے تے ہُݨ ون سونے ڈیزائناں دیاں کیتلیاں ملدیاں نیں جیہڑیاں گھراں تے ہوٹلاں وچ ورتیاں جاندیاں نیں۔ 

### کیتلی دی تریخ
کیتلی دے اثار میسوپوٹیمیا تے پڑپا دیاں پراݨیاں رہتلاں وچوں وی ملے نیں۔ ہڑپا رہتل وچوں ملݨ آلیاں کیتلیاں مِٹی تے دھات دیاں نیں۔ جیہڑیاں پنجاب دیاں میوزیئماں وچ پئیاں ہوئیاں نیں۔ 

### بجلی آلی کیتلی

بجلی آلی کیتلی واسطے چُلھے دی لوڑ نئیں ہُندی۔ 19 ویں صدی دے آخر وچ بجلی آلی کیتلی دی کاڈھ کڈھی گئی سی۔ برطانیا دی اک کمپنی **کرومپٹن اینڈ کمپنی** نے بجلی آلیاں کیتلیاں بݨاؤݨیاں شروع کیتیاں۔ بجلی آلی کیتلی دا رواج عام ہوݨ لگ گیا تے لوکاں دی چاء ابالݨ، پکاؤݨ تے تتی کرن دی کھیچل گھٹ گئی۔

## ہور دیکھو
* چینک

گٹھ:برتݨ
گٹھ:ظروف
مسجد حسن ثانی

منفرد طرز تعمیر دی حامل مسجد حسن الثانی مراکش دے شہر کاسابلانکا وچ واقع اے۔ اس مسجد دا ڈیزائن فرانسیسی ماہر تعمیرات مائیکل پنیسو نے تیار کیتا۔ اس نے مسجد دے ڈیزائن دی تیاری وچ اسلامی فن تعمیر توں مدد لی۔ مسجد وچ اک لکھ توں ودھ نمازیاں دی گنجائش اے۔

ایہ دنیا دی ساتواں وڈی مسجد اے۔ اس دی تعمیر اُتے 80 کروڑ ڈالر دی لاگت آئی۔ اس مسجد دا مینار دنیا دا سب توں بلند مینار اے جس دی بلندی 210 میٹر(689 فٹ) اے۔ اس مسجد دی تعمیر اس طرح کیتی گئی اے کہ اس دا نصف حصہ سمندر توں حاصل کیتی گئی زمین اُتے ہور نصف حصہ بحر اوقیانوس دی سطح اُتے اے۔ اس دے فرش دا اک حصہ شیشے دا اے جتھوں سمندر دا پانی دکھائی دیندا اے۔

اسلامی فن تعمیر دے نال نال ایہ مسجد کئی جدید سہولتاں توں وی مزین اے جنہاں وچ زلزلے توں محفوظ ہونا، سردیاں وچ فرش دا گرم ہونا، برقی دروازے ہور ضرورت دے مطابق کھولنے یا بند کرنے دے قابل چھت شامل ناں۔

اس دا طرز تعمیر اسپین وچ قائم الحمرا ہور مسجد قرطبہ نال ملدا جلدا لگدا اے۔ مسجد دے مینار توں سبز رنگ دی شعاع دا اخراج ہُندا اے ہور ایہ شعاع بوہت دور توں دیکھی جا سکتی اے ہور اس توں شہر دے رہنے والےآں نوں قبلے دی سمت دا اندازا ہُندا اے۔

مسجد دے تعمیراتی کم دا آغاز 12 جولائی 1986ء نوں کیتا گیا تے افتتاح سابق شاہ مراکش حسن ثانی دی 60 واں سالگرہ دے موقع اُتے 1989ء وچ کیتا جانا سی لیکن مسجد دے تعمیراتی کم وچ تاخیر دے باعث اس دا افتتاح 30 اگست 1993ء نوں ہویا۔
مسجد دی تعمیر وچ مراکش بھر دے 6 ہزار ماہرین نے 5 سال تک محنت کیتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* کاسا بلاندا دا نقشہ 
* حسن ثانی مسجد دیاں تصویراں 
* حسن ثانی مسجد دیاں تصویراں 
* فریڈرک متراں دیاں کھینچیاں گئیاں تصویراں 
* حسن ثانی مسجد Sacred Destinations دی ویب سائٹ اُتے مضمون، تصویراں تے نقشےآں دے نال

گٹھ:1993ء وچ مکمل ہون والیاں مذہبی عمارتاں
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:مراکش دیاں مسجداں
گٹھ:مذہبی عمارتاں
گٹھ:عمارتاںگٹھ:مسجداںگٹھ:مسیتاںگٹھ:افریقہ دیاں مسجداں
کیلاش پوری

**کیلاش پوری** (جنم 17 اپریل 1926
10 جون 2017) اک پرواسی پنجابی ناول کار، کہانی کار اتے پترکار اے۔

## مختصر جیونی

کیلاش پوری دا جنم پوٹھوہار دے علاقے وچّ پنڈ کلار، ضلع راولپنڈی، برطانوی پنجاب (ہن پاکستان) وچّ ہویا سی۔ اسنے شروعاتی پڑھائی مقامی سکول توں ہی کیتی۔ پھر چھیویں تکّ راولپنڈی توں، اتے اس مگروں لاہور تاں پڑھائی جاری رکھی۔ اسدی ماں نے اسنوں کالج گریجو ایٹ بناؤنا چاہندی سی، پر بدقسمتی نال اوہ بیمار پے گئی اتے پڑھائی پوری نہی کر سکی۔ اسدی ماں اتے خود اسدے سپنے ڈھہڈھیری ہو گئے جداں جلد ہی ڈاکٹر گوپال سنگھ پوری نال اسدا ویاہ ہو گیا۔ اوہ فلسفہ دی پیئیچڈی سی دوجی عالمی جنگ دے ترت بعد، باٹنی وچّ دوجی پیئیچڈی کرن لئی 1945 'چ لنڈن جان لئی سکالرشپ مل گئی سی۔ کیلاش پوری وی 1946 وچّ اس کول لنڈن چلی گئی۔10 جون 2017 نوں ایہ لنڈن وکھے  پورے ہو گئے۔
## رچناواں
* *سوزی* (ہندی)**وچ اک عورت*
* امی ادھل گئی
* *سوزی روندی رہی*
* *کٹہرے وچّ کھڑی عورت*

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
غیور اختر

**غیور اختر**، (5 اکتوبر 1945 – 7 فروری 2014) لہور، پنجاب، پاکستان توں تعلق رکھݨ واݪے ریڈیو، ٹیلی ویژن، فلم تے تھیٹر اداکار سن۔  اوہ ٹیلی ویژن سیریل *سونا چاندی* (1982ء) وچ کردار ادا کرن تو‏ں مشہور ہوئے۔ اوہناں نو‏ں پرائیڈ آف پرفارمنس تے تمغا امتیاز تو‏ں نوازیا گیا۔

## زِندگی تے کیریئر
غیور اختر 5 اکتوبر 1945ء نو‏‏ں لہور، برٹش پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں  نے اپݨے اداکاری کیرئیر دا آغاز 65–1964 دے آخر وچ ریڈیو پاکستان تو‏ں کيتا۔ اوہ ٹیلی ویژن سیریئل *سونا چاندی* وچ اپݨی اداکاری تو‏ں "حمید بھائی (او ہو ہو)" دے ناں تو‏ں جاݨے جان٘دے سن تے ریڈیو پاکستان تو‏ں *چاچا برکت* اوہناں دے "او ہو ہو" ڈائیلاگ د‏‏ی وجہ توں۔ اوہناں نے بطور لکھاری، اداکار، ہدایت کار تے پروڈیوسر کم کيتا۔  انہاں نے اپنا کیرئیر 1980ء د‏‏ی دہائی وچ ٹیلی ویژن اُتے منتقل کيتا تے پی ٹی وی دے کئی کلاسک ڈرامیاں جِداں *سونا چاندی*، *خواجا اینڈ سنز*، *[[وارث (ڈراما)|وارث]]*، *[[عینک والا جن]]* تے *[[راہیں]]* وچ نظر آئے۔  اوہ *براہ راست حوالدار* (1985ء) وچ مرکزی دھارے دے سنیما وچ وی نظر آئے،  لیکن ٹیلی ویژن ڈراما اوہناں دا وڈا میدان رہیا۔  میڈیا وچ اوہناں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ لکھاری تے کالم نگار منو بھائی نے اوہناں دے اعزاز وچ دو کالم ’’گر بن‘‘ لکھے۔ اوہ دن نیوز دے سیاسی ٹاک شو *واہ واہ* وچ اک سال تو‏ں ودھ چوہدری دے طور اُتے وی نظر آئے۔ غیور اختر نو‏‏ں 2008ء وچ پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ ناݪ نوازیا گیا  تے تمغا امتیاز ۔ 
غیور اختر طویل علالت توں بعد 7 فروری 2014 ء نو‏‏ں لہور وچ انتقال کر گئے۔  

## ایوارڈز
* 2009 وچ پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ  
* 2003 وچ تمغا امتیاز ایوارڈ
* گریجوئیٹ ایوارڈ [ ریڈیو پاکستان (1990–1991) تے ٹی وی (1986–1987) تو‏ں دو بار]
* گریجوئیٹ ایوارڈ (2001-2002، ریڈیو پاکستان)
* پاکستان براڈکاسٹنگ کارپوریشن (1999–2000، ریڈیو دے ذِریعے منظم)
* پی ٹی وی علاقائی ایوارڈ برائے ڈراما آرٹسٹ (2002–2003)۔
* مصوّر ایوارڈ (1991-1992، پی ٹی وی)
* باہُو ایوارڈ (1993-1994، پی ٹی وی)
* ایشیئن ایوارڈ (1993-1994، پی ٹی وی)
* شیزان ایوارڈ (1994-1995، پی ٹی وی)

## ٹیلی ویژن

### ٹیلی ویژن ڈرامےآں د‏‏ی لِسٹ

* افسر بے کار خاص (پی ٹی وی)
* عینک والا جن (پی ٹی وی)
* الف لیلا (پی ٹی وی)
* عنبر ماریا (پی ٹی وی)
* باؤ ٹرین (پی ٹی وی)
* بھولا خنجر
* چھان بورا 
* چاچا چوہدری پلس (اے ٹی وی)
* کامیڈی تھیٹر (پی ٹی وی)
* دن (پی ٹی وی)
* دو ٹوک (فنی ٹاک شو) (اے ٹی وی)
* ڈبل سواری (پی ٹی وی)
* فری ہٹ
* گھر آیا میرا پردیسی (اے ٹی وی)
* گھرانا (پی ٹی وی)
* ہوا پہ رقص (پی ٹی وی)
* انکار (پی ٹی وی)
* جزا سزا (پی ٹی وی)
* جھیل
* خیر خواہ
* خواب عذاب (پی ٹی وی)
* خواجا اینڈ سنز (پی ٹی وی)
* منزل
* منو ک‏‏ی کہانی (پی ٹی وی)
* مسکراہٹ (پی ٹی وی)
* نگاہ
* پپو پلازا
* پرواز (پی ٹی وی)
* پت جھڑ (پی ٹی وی)
* پیاس (پی ٹی وی)
* راہیں (پی ٹی وی)
* رنجش (پی ٹی وی)
* سارے گامے (پی ٹی وی)
* سہیل کلینک (مہمان د‏‏ی موجودگی) (اے ٹی وی)
* سونا چاندی (پی ٹی وی)
* تریڑ (پی ٹی وی)
* اُس پار (پی ٹی وی)
* وقت (پی ٹی وی)
* وارث (پی ٹی وی)
* زنگیر (پی ٹی وی)
* زہر باد (پی ٹی وی)


## باہرلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:لاہور دے اداکار
گٹھ:لاہور دے مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار