open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تغلق خاندان

**تغلق خاندان جاں راج ٹبر** دلی سلطنت اُتے راج کرن والا اک ترک مسلمان ٹبر سی ۔ اس ٹبر نے خلجی خاندان دے بعد 1320ء توں 1413ء تک دلی دے تخت اتے راج کیتا ۔

تغلق (تغلق) اصل وچّ کسے قوم دا نام نہیں سی۔ اس جانادن دے بانی غیاث الدین دا نام غازی تغلق سی۔ اسے دے نام تے اس چاندان دا نام پے گیا۔ اتہاسکار ابن بطوطہ دے مطابق تغلق نسل دے لوک کرونا ترک سن جو سندھ تے ترکستان دے وچکار دے پہاڑی علاقے وچّ رہندے سن۔ مارکوپولو دا مت ہے کہ ایہ ہندو ماواں اتے تاتار پیؤآں دی اولاد سن۔

ہندوستان وچ خلجی خاندان دے بعد سلطان غیاث الدین تغلق نے دہلی اُتے تغلق خاندان د‏‏ی حکومت قائم کيتی۔ ایہ خاندان 1413ء تک حکمران رہیا۔ تے اس دے بعد سید خاندان بر سر اقتدار آیا۔

تغلق خاندان دے دو بادشاہ زیادہ نامور ہوئے نيں۔ سلطان محمد عادل بن تغلق شاہ اک سخت گیر حاکم سن ۔ متعصب مؤرخاں نے اسنو‏ں پاگل کہیا اے مگر ایہ درست نہیں- اس نے چند غلط تے ناممکن العمل اقدام ضرور کیے- مثلاً پایۂ تخت دہلی تو‏ں دولت آباد منتقل کيتا- خراسان تے چین اُتے ناکا‏م حملہ کيتا۔

**سلطان محمد عادل بن تغلق شاہ** &lrm;کے زمانے وچ مشہور عرب سیاح ابن بطوطہ ہندوستان آیا۔ تے نو برس ایتھ‏ے رہیا۔

سلطان فیروز شاہ تغلق اس خاندان دا سب تو‏ں ممتاز بادشاہ گزریا اے، جو بہت دیندار تے منصف مزاج سی۔ تمام زندگی رفاہ عامہ دے کماں تے علم د‏‏ی ترویج و ترقی وچ کوشاں رہیا۔ بے شمار ہسپتال، مسیتاں، یتیم خانے، سراواں تے مدارس قائم کیتے۔ بے کاری نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی خاطر دریاواں اُتے پل بند ہويا کر ملک وچ نہراں کھدواواں تاکہ زراعت ودھے۔ تے عوام خوشحال ہون۔ سخت سزاواں، منسوخ کر دتیاں۔ سلطان فیروز شاہ تغلق دے بعد خاندان تغلق دا زوال شروع ہويا تے 1398ء وچ امیر تیمور بیگ گورکانی نے رہی سہی طاقت دا خاتمہ کر دتا۔ تیمور جاندے وقت سید خضر خان ابن ملک سلیمان نو‏‏ں نائب بنا ک‏ے چھڈ گیا۔ گو آخری بادشاہ سلطان ناصر الدین محمود شاہ تغلق &lrm;نے جلد ہی دہلی اُتے دوبارہ قبضہ کر لایا، لیکن 1413ء وچ اس د‏ی وفات دے بعد تغلق خاندان دا بالکل خاتمہ ہوئے گیا۔ تغلق عہد د‏‏ی اک قابل قدر خصوصیت ایہ اے کہ دکنی بولی اُتے شمالی ہند د‏‏ی بولی دا مستقل تے نمایاں اثر ايس‏ے دور وچ ہويا۔

## سلاطین تغلق

* دہلی سلطنت دو حصےآں وچ بٹ گیاـ اک **مشرقی** حصہ جو **سنتری رنگ** دے خانے وچ واضع کيتا گیا اے تے اس دا راجگڑھ **[[فیروزآباد]]** سیـ
** دوسرا **مغربی** حصہ جو **پیلے رنگ** دے خانے وچ واضع کيتا گیا اے تے اس دا راجگڑھ **[[دلی|دہلی]]** سیـ

## مورتاں

File:Tughlaqabad Fort, Tughlaqabad, Delhi.jpg|
File:Tughlaqabad fort wall.jpg|
File:Tughlaqabad walls.jpg|
File:Feroze Sha's tomb with adjoining Madrasa.JPG|
File:Remains of buildings at Firoze Shah Kotla, Delhi.jpg|
File:West Gate Of Firoz Shah's Cotillah, Delhi - British Library .X768-2(11)jpg.jpg|
File:Feroz shah kotla02 by ashish.jpg|
File:Timur defeats the sultan of Delhi.jpg|


## بادشاہ
	 
*غیاث الدین تغلق
*محمد بن تغلق
*فیروز شاہ تغلق

 == حوالے ==

گٹھ:تغلق خاندان
گٹھ:1320ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1321ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
گٹھ:ترک شاہی خاندان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1414ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں

گٹھ:تغلق خاندان
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:دلی سلطنتگٹھ:راج ٹبر
سلطان غیاث الدین تغلق شاہ

**غیاسدین تغلق** (), جہنوں **غازی ملک** (; فروری 1325 وچّ موت) وی آکھیا جاندا سی، مسلم تغلق خانادن (ترک مول دی) دا بانی اتے پہلا بادشاہ سی جیہنے دلی سلطنت اتے 8 ستمبر، 1320 توں فروری، 1325 تکّ راج کیتا۔ اہنے دلی دے تیجے شہر تغلق آباد دی نیہہ رکھی۔

## جنم اتے ہور جانکاری
تغلق خاندان دا بانی غیاث الدین تغلق خلجی سلطان جلالدین دے راج   وچّ اک معمولی فوجی عہدے تے کم کردا سی۔ اسدا اصلی نام غازی تغلق جاں غازی بیگ تغلق سی۔ اسدے والد دا تعلق کنور قبیلے نال سی اتے اسدی ماں پنجاب دی جٹ عورت سی۔ اپنی قالیت دے کارن اوہ 1305ء وچّ دیپالپور دا صوبیدار بن گیا۔ منگولاں دے خلاف اسنے سفل حملے دی اگوائی کیتی سی۔ علاؤالدین خلجی دا جانشین خسرو شاہ ہندواں پرتی ہمدردی رکھدا سی۔ کہندے ہن کہ اسنے کئی مسجداں ڈھاہ دتیاں تے قرآن دی وی بے جرمتی کیتی سی۔ غیاث الدین تغلق نے اسدا قتل کروا کے 1320ء وچّ راجگدی حاصل کیتی۔ اسنے اپنی بااٹر شخصیت تے ہندو مخالف نیتیاں کارن راج دے مسلم امیراں نوں اپنے پکھ وچّ کر لیا سی۔

## فوجی کاروائیاں
جدوں غیاث الدین گدی تے بیٹھا تاں علاؤالدین خلجی دیاں فوجی کاروایاں کارن راج دا خزانہ خالی ہو چکا سی۔ اسدے نکمے اتے ناقابل جانشیناں دے کارن سلطنت وچّ بدامنی تے اراجکتا پھیلی ہوئی سی۔لوکاں وچّ راجے دا ڈر تے اٹر ختم ہو چکیا سی۔ اسدے ایہناں ساریاں سمسیاواں دا حلّ کرن دا یتن کیتا۔

## فوجی جتاں
### وارنگل دے خلاف حملہ
*سبھ توں پہلاں اسنے اپنے پتر جوناں خاں نوں وارنگل دے کاکتی ونش دے راجا پرتاپ ردردیو دوجے دے خلاف فوج دے کے بھیجیا۔ پرتاپ ردردیو نے سلطان نوں ادھینتا کر دینا بند کر دتا سی۔ جوناں خاں نے پرتاپ ردردیو نوں ہرا کے گرفتار کر کے سلطان کول دتی بھیج دتا۔ اسدا راج دلی سلطنت نال ملا دتا۔
### اڑیسہ نوں لٹنا
*تیلنگانا توں واپس آؤندے ہوئے جوناں خاں نے اڑیسہ نوں خوب لٹیا اتے اوہ بہت ساری دھن راشی نوں کئی ہاتھیاں تے لدّ کے دلی واپس آ گیا۔ بنگال دی جت - بنگال وچّ اتھوں دے راجے حاکم خاں دے پتر وچّ کھاناجنگی وچّ سفلتا پراپت کرن توں بعد گیاسدین بہادر نے اپنے آپ نوں ستنتر گھوشت کر دتا۔ گیاسدین تخلک نے اسنوں ہرا کے اسدے بھرا نسیرودین نوں اتھوں دا سبیدار نیوکت کر دتا۔
### ترہت دی جت
*بنگال توں مڑدے سمیں غیاث الدین نے ترہت دے راجے ہری سنگھ دیوَ متھلا نوں ہرا کے اسدے راج نوں اپنے سامراج وچّ ملا لیا۔
## حوالے

گٹھ:تغلق خاندان
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:برصغیرگٹھ:دلی سلطنتگٹھ:بادشاہ
بورس یلسن

thumb|1997
**بورس یلسن** 1991 وچ سویت یونین دے ٹٹن مگروں روسی فیڈریشن دا پہلا صدر سی ۔
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روس
اگیتھوکولیا

thumb|اگیتھوکولیا،  کوچ وچّ کھڑے ستراتو  دے نال
thumb|اگیتھوکولیا دا سکہ<br>
'''Obv:''' رانی اگیتھوکولیا  پروفائل وچّ.<br>
'''Rev:''': یونانی سدھا ستور کمان اتے بھتھا
thumb|ستراتو پہلے دا سونے دا سکہ، دیوی اگیتھوکولیا  دے نال۔
**اگیتھوکولیا تھیؤٹروپوس** (یونانی: Ἀγαθόκλεια Θεότροπος; ممکنہ مطلب ہے*دیوی  ورگی*)  اک انڈو-یونانی رانی سی جس نے اتلے ہندستان دے کجھ حصیاں تے دوجی صدی ق م وچّ اپنے بیٹے ستراتو پہلا لئی ریجینٹ دے روپ وچّ راج کیتا سی۔ 

## متی اتے نسل
روایتی نظریہ،  جسنوں ٹارن نے پیش کیتا گیا اتے جسدا بوپاراچچی نے دیر بعد1998 وچّ پکھ لیا،  ایہہ ہے کہ اگیتھوکولیا مینینڈر پہلے دی بیواہ سی۔  مینینڈر دی موت  دے بعد گھریلو لڑائیاں وچّ ،  ہند یونانی راج  نوں ونڈیا گیا سی، جس دے تحت اگیتھوکولیا اتے اس دے  جوان پتّ ستراتو نوں گندھار اتے پنجاب  دے چڑھدے علاقےآں  وچّ بنائی رکھیا گیا سی۔ 
  
left|thumb|اگیتھوکولیا اتے ستراتو دا سکہ
جدید نظریہ،  جو آر سی سینئر دا سی اتے شاید زیادہ ٹھوس کیونکِہ ایہہ نیوزماٹکل تجزیہ اتے مشتمل ہے،  ایہہ سجھاء دندا ہے کہ اگیتھوکولیا بعد دی رانی سی،  شاید 110 ق م–100  ق م جاں تھوڑھی دیر بعد راج کیتا سی۔  اس معاملے وچّ ،  اگیتھوکولیا شاید اک ہور بادشاہ دی بیواہ سی، شاید نکیاس جاں تھیوفلس دی۔ ہر صورتَ وچّ،  اگیتھوکولیا سکندر اعظم دے راج ویلے دے بعد دے دور وچّ اک یونانی سلطنت اتے راج کرن والیاں پہلیاں عورتاں وچوں اک سی۔

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ہند یونانی راجگٹھ:یونانی شخصیتاںگٹھ:مشہور زنانیاں
شرمیلا چکرڡرتی

**شرمیلا چکرڡرتی** (جنم 4 مارچ 1961 نوں لہندا بنگال وچّ) اک سابقہ بھارتی کرکٹ کھڈاری ہے۔ اوہ بھارتی زنانی کرکٹ ٹیم وچّ ون ڈے اتے ٹیسٹ کرکٹ کھیڈدی رہی ہے۔

**شرمیلا چکرڡرتی** (پیدائش 4 مارچ 1961ء مغربی بنگال) اک سابقہ ٹیسٹ تے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی سن جو بھارت قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم دا حصہ رئاں۔ انہاں نے 11 ٹیسٹ تے 14 اک روزہ میچ کھیلے۔ اوہ 1978ء تے 1982ء دے سوانیاں کرکٹ دے عالمی کپ وچ وی بھارتی کرکٹ ٹیم دا حصہ سن۔

## شماریات
شرمیلا چکرڡرتی نے 11 ٹیسٹ تے 14 اک روزہ میچ کھیلے، ٹیسٹ وچ ٹیسٹ وچ 35 تے اک روزہ وچ 23 رنز بنائے، بلے بازی د‏‏ی اوسط ٹیسٹ وچ 5.83 تے اک روزہ وچ 11.50 رہی، ٹیسٹ وچ 6 تے اک روزنہ وچ 2 بار 50 اسکور کيتا۔ انہاں دا ٹیسٹ وچ بہترین اسکور 26 تے اک روزہ وچ 14 رہیا۔ جدو‏ں کہ ٹیسٹ کرکٹ وچ 1196 گینداں کرا ک‏ے، 19 ووکٹاں لاں تے اک روزہ وچ 638 گینداں کرائی، تے 17 ووکٹاں حاصل کاں، ٹیسٹ وچ اک بار 5 ووکٹاں لاں تے فیلڈنگ وچ 1 کیچ پھڑیا جدو‏ں کہ اک روزہ فیلڈنگ وچ 2 کیچ پکڑے۔ ٹیسٹم اں بہترین گیند بازی 5/25 تے اک روزہ وچ 4/11 بہترین گیند بازی سی۔

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت د‏‏یاں سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:مغربی بنگال دیاں شخصیتاں
 
گٹھ:جنم 1961
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
بھارت خواتین کرکٹ ٹیم

**بھارتی خواتین قومی  کرکٹ ٹیم** جسنوں کہ عامَ طور تے **وومین ان بلو** وی کہہ لیا جاندا ہے، ایہہ بھارت ولوں انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈن والی خواتین کرکٹ ٹیم ہے۔ اس ٹیم دی دیکھ-ریکھ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ ولوں کیتی جاندی ہے۔

ایہہ ٹیم 2005 عالمی کپ دے  فائینل مقابلے وچّ آسٹریلیا دی ٹیم ہتھوں 98 دوڈاں نال ہار گئی سی۔ اس توں علاوہ اس ٹیم نے 1997, 2000 اتے 2009 وچّ وی اس ٹورنامینٹ وچّ سیمیفائینل تکّ دا سفر طے کیتا۔ اس توں علاوہ ٹونٹی20 عالمی کپ وچّ وی ایہہ ٹیم دو وار (2009 اتے 2010 وچّ) سیمیفائینل تکّ کھیڈ چکی ہے۔ پر اجے تکّ اس ٹیم نے عالمی کپ نہیں جتیا ہے۔
## انکڑے

### ٹیسٹ کرکٹ
**دوجیاں ٹیسٹ ٹیماں خلاف پردرشن**

**بھارت لئی سبھ توں زیادہ ٹیسٹ کرکٹ دوڑاں**

**بھارت لئی سبھ توں زیادہ ٹیسٹ کرکٹ وکٹاں**

*ٹیم دے سرووتم کلّ: 467 بنام انگلینڈ، 14 اگست 2002 نوں کاؤنٹی میدان، ٹاؤنٹوں، انگلینڈ وکھے
*سرووتم نجی دوڑاں: 214, متالی راج بنام انگلینڈ، 14 اگست 2002 نوں کاؤنٹی میدان، ٹاؤنٹوں، انگلینڈ وکھے
*پاری وچّ سبھ توں ودھیا گیندبازی : 8/53, نیتو ڈیوڈ بنام انگلینڈ، 24 نومبر 1995 نوں جمشیدپور، بھارت وکھے
*میچ وچّ سبھ توں ودھیا گیندبازی: 10/78, جھولن گوسوامی بنام انگلینڈ، 29 اگست 2006 نوں کاؤنٹی میدان، ٹاؤنٹوں، انگلینڈ وکھے

### ون ڈے

**بھارت لئی سبھ توں زیادہ او.ڈی.آئی. کرکٹ دوڑاں**

**بھارت لئی سبھ توں زیادہ او.ڈی.آئی. کرکٹ وکٹاں**

*ٹیم دے سرووتم کلّ: 298/2 بنام ویسٹ انڈیز، 26 فروری 2004 نوں جماڈوبا، بھارت وکھے
*سرووتم نجی دوڑاں: 138*, جیا شرما بنام پاکستان، 30 دسمبر 2005 نوں نیشنل سٹیڈیم، کراچی، پاکستان وکھے
*پاری وچّ سبھ توں ودھیا گیندبازی: 6/10, ممتھا مابین بنام سری لنکا، 25 اپریل 2004 نوں اسگیریا سٹیڈیم،  سری لنکا وکھے

### ٹونٹی20

**بھارت لئی سبھ توں زیادہ ٹونٹی20 کرکٹ دوڑاں**

**بھارت لئی سبھ توں زیادہ ٹونٹی20 کرکٹ وکٹاں**

## حوالے

## باہری جوڑ

گٹھ:قومی خواتین کرکٹ ٹیماں
گٹھ:کرکٹ ٹیماں
گٹھ:کرکٹ
گوہر سلطانہ

**گوہر سلطانہ** (جنم 31 مارچ 1988) اک بھارتی کرکٹ کھڈاری ہے۔ اسدا جنم حیدرآباد دکن،  آندھرا پردیش وچّ ہویا سی۔ اوہ بھارت خواتین کرکٹ ٹیم وچّ کھیڈدی ہے اتے انڈر-21 بھارتی مہلا ٹیم ولوں وی اوہ کھیڈدی رہی ہے۔ اوہ خاص طور تے گیندباز وجوں کھیڈدی ہے۔

اسنے 5 مئی 2008 نوں خو اتین ایشیا کپ دوران پاکستان خواتین کرکٹ ٹیم خلاف اپنا پہلا ون ڈے انٹرنیشنل کرکٹ میچ کھیڈیا سی۔ اس توں علاوہ اسنے اپنا پہلا انٹرنیشنل ٹونٹی20 میچ سڈنی وچّ 28 اکتوبر 2008 نوں کھیڈیا سی۔

## ہور ویکھو
* بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دی لسٹ
* بھارت خواتین کرکٹ ٹیم
* بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ
## حوالے

گٹھ:جنم 1988
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بھارتی مسلمان
نوشین القدیر

**نوشین القدیر** (پیدائش: 13 فروری 1981ء) اک کرکٹ کھلاڑی ہے جو بھارت خواتین کرکٹ ٹیم لئی کھیلدی اے ۔ اسنے نے 2002ء توں کرکٹ کھیلنا شروع کیتا تے اودوں توں ٹیم دی باضابطہ رکن رہی اے۔ اوہ 100 وکٹاں دے یادگار ریکارڈ نوں اک روزہ بین الاقوامی کھیلاں وچ پورا کرن دے قریب اے۔

گٹھ:1981ء دے جم
گٹھ:جم 1981
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دی لسٹ

**بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دی لسٹ** ہیٹھ لکھے مطابق ہے۔ 
## بھارتی سواݨیاں ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریاں دتی لسٹ





## حوالے

گٹھ:بھارتی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بھارتی مہلا کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری گٹھ:کرکٹگٹھ:لسٹاں
ششی گپتا

**ششی گپتا** (جنم 3 اپریل 1964 نوں دلی، بھارت وچّ) اک سابقہ بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری ہے۔ اوہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم وچّ ٹیسٹ اتے ون ڈے کرکٹ کھیڈ چکی ہے۔اسنے کلّ 13 ٹیسٹ میچ اتے 20 او.ڈی.آئی. کھیڈے ہن۔
## حوالے

 
گٹھ:جم 1964
گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
سندھیا اگروال

**سندھیا اگروال** دا جنم9 مئی 1963 نوں ہویا۔ سندھیا اک کرکٹ کھڈارن ہے اتے بھارتی ٹیم دی کپتان وی رہِ چکی ہے۔ اسنے 1984 توں 1995 تکّ 13 ٹیسٹ میچاں وچّ 50.45 دی اوسط ہن 1110 رن بنائے۔ جس وچّ 4 سینچریاں وی شامل ہن۔ 1986 وچّ انگلینڈ دے خلاف کھیڈدیاں سندھیا نے بیٹی سنوبلّ دے 189 رناں دے ریکارڈ نوں پچھے چھڈدیا 190 رن بنائے۔ ایہہ رکارڈ 1995 تکّ بنیا رہا۔ سندھیا نے 21 اک دناں میچاں وچّ 31.50 دی اوسط نال 567 رن بنائے۔ 

## حوالے
* Player profile: Sandhya Agarwal&nbsp;from ESPNcricinfo
* India's run machine 

گٹھ:زندہلوک
گٹھ:بھارتی کھڈاری
گٹھ:بھارتی کرکٹ کھڈاری
 
گٹھ:جم 1963
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
سمیرا عبدالعلی

**سمیرا عبدالعلی** (جنم 22 مئی 1961) ممبئی، بھارت دی رہن والی اک انوائرمنٹلسٹ ہے جو آواز فاؤنڈیشن نام دی تنظیم دی بانی ہے اتے مترا نام دی تنظیم دی کنوینر ہے۔ اوہ سنبھال سب کمیٹی دی کو-چیئرمین سی اتے نال ہی ایہہ ایشیا دی سبھ توں پرانی اتے وڈی انوائرمنٹل تنظیم بمبے نیچرل ہسٹری سوسائٹی دی آنریری سیکٹری سی اتے ہن اسدی کونسل دی میمبر ہے۔

قانونی دخل، وکالت اتے عوامی مہماں دے نال-نال دستاویزی فلم، ٹیلی وژن بحثاں اتے پریس لیکھاں دی مدد نال اسنے موسمیاتی خطریاں، خاص کرکے شور آلودگی اتے ریت کھدائی بارے لوکاں نوں جانو کروایا ہے اتے اسدے کم لئی اسنوں قومی اتے قومانتری اوارڈ وی ملے ہن۔ اس نے اپنے اُپر 2004 وچّ ریت مافیہ ولوں کیتے حملے توں بعد کارکناں دی حفاظت لئی اک نیٹورک وی تیار کیتا ہے جو بھارت وچّ پہلا نیٹورک ہے

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی مسلمانگٹھ:بھارتی شخصیتاںگٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1961
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
نیتو ڈیوڈ

**نیتو ڈیوڈ** (جنم 1 ستمبر، 1977) اک سابقہ بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری ہے، جو کہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم وچّ انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈدی رہی ہے۔

اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچّ بھارتی عورتاں وچوں وکٹاں لین وچّ تیسرے نمبر تے آؤندی ہے اتے ون ڈے میچاں وچّ وی اوہ وکٹاں لین والی کھڈارن ہے۔ اسنے 1995 وچّ انگلینڈ خلاف بھارت ولوں ٹیسٹ میچ کھیڈدے ہوئے 53 دوڈاں دے کے 8 وکٹاں لئیاں سن، جو کہ اسدی سبتوں ودھیا کارکردگی سی۔ 

ڈیوڈ نے 2006 وچّ استعفیٰ دا اعلان کر دتا سی پر پھر دو سال بعد    2008 وچّ اسنے اپنا ایہہ فیصلہ اپنایا سی اتے 2008 وچّ اسنے کرکٹ کھیڈنی چھڈّ دتی سی۔
## حوالے

## باہری لنک
*
*Neetu David retires from international cricket 
گٹھ:جم 1977
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
انجم چوپڑہ

**انجوم چوپڑہ **دا جنم 20 مئی 1977 نوں ہویا سی۔ بھارت دی خواتین کرکٹ ٹیم دی میمبر اتے بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم دی سابقہ کپتان ہے۔ 
'''
## کریئر
12 فروری 1995 نوں نیوزیلینڈ کرائسٹ چرچ وچّ  نیوزیلینڈ دے خلاف اوس پہلی وار ون ڈے میچ کھیڈیا۔   کجھ مہینے بعد 17-20 نومبر 1995 نوں اوس نے کولکاتہ دے اڈین گارڈن وچّ انگلینڈ دے خلاف ٹیسٹ کریئر دی شروعات کیتی۔ 
## نجی زندگی

## انعام
* پدم شری 2014
* ارجن انعام 2007
* راجیو گاندھی ڈیلھی سٹیٹ انعام 2004 

## رکاڈ

## کامیابیاں

## ٹیلیوژن
انجوم چوپڑہ نے ٹیلیوژن دے اک ریئیلٹی شو فائر فائیٹر- کترو کے کھلاڑی سیزن 4 وچّ وی حصہ لیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
ہیملتا کالا

**ہیملتا کالا** (جنم  15 اگست 1975 نوں آگرہ، اتر پردیش) اک بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم دی کھڈاری ہے۔ اسنے بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم وچّ 7 ٹیسٹ کرکٹ میچ اتے 74 ون ڈے کرکٹ میچ کھیڈے ہن۔ اوہ سجے ہتھ دی بلیباز اتے گیندباز ہے۔
## حوالے

## باہری کڑیاں
 
گٹھ:جم 1975
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
سدھا شاہ

**سدھا شاہ** (جنم 22 جون 1958 نوں کنور، کیرالا وکھے) اک سابقہ بھارتی زنانی کرکٹ کھڈاری ہے، جو کہ بھارت خواتین کرکٹ ٹیم وچّ ٹیسٹ اتے ون ڈے انٹرنیشنل کرکٹ کھیڈ چکی ہے۔  اس توں علاوہ گھریلو کرکٹ وچّ اوہ تامل ناڈو اتے دکھنی زون دی ٹیم ولوں کھیڈدی رہی ہے۔ اسنے کلّ 21 ٹیسٹ کرکٹ میچ اتے 13 ون ڈے انٹرنیشنل میچ کھیڈے ہن۔
## حوالے

## باہری کڑیاں
گٹھ:جم 1958
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
متالی راج

**متالی راج** دا جنم 3 دسبر 1982 نوں ہویا سی۔ ایہہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم دی کپتان سی۔ ایہہ ٹیسٹ میچ وچّ دبل سینچری بناؤن والی پہلی عورت سی۔  

## شروع دا جیون
متالی راج دا جنم 3 دسمبر  1982 نوں جودھپور، راجستھان وچّ ہویا سی۔ اناں نے بھرتناٹیم نریتی وچّ وی ٹرینگ حاصل کیتی ہے اتے کئی سٹیج پروگرام وی دتے ہن۔ کرکٹ دے کارن ہی اوہ اپنی بھرتناٹیم نریتی دیا کلاساں توں بہت سمے تکّ دور رہندی سی۔ اس دے استاد نے اس نوں  نریتی اتے کرکیٹ وچوں اک چُنن دی صلاحَ دتی۔  اس دی ماں لیلا راج اک اہلکار سی۔  اسدے پیؤ دا ناں ڈورائے راج سی۔ اوہ بینک وچّ نوکری کرن توں بعد ایئر فورس وچّ سی۔ اوہ آپ وی وی اک کرکیٹر رہا اے۔

## کھیڈ جیون
حیدرآباد دی متالی راج نے ون ڈے میچ وچّ 1999 وچّ پہلی واری حصہ لیا۔ ایہہ میچ ملٹن کنیس، آئرلینڈ ویہہ ہویا سی۔ جس وچّ متالی نے ناباد 114 رن بنائے۔ اس نے 2001-2002 وچّ لکھنؤ وچّ انگلینڈ دے خلاف پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈیا۔ متالی راج جدوں پہلی وار  ٹیسٹ میچ وچّ شامل ہوئی،اتے بنا کوئی رن بنائے زیرو تے آؤٹ ہو گئی۔       

## پروار جیون

## کرکٹ کارکردگی

## انعام
* 2003 –ارجن انعام، by the Government of India in recognition of her achievement in sports.
* 2015 –پدم شری India's fourth highest civilian award.

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Player profile: Mithali Raj&nbsp;from ESPNcricinfo
* Profile of Mithali Raj 
* Cricketarchive
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
جیا شرما

**جیا شرما** (جنم  17 ستمبر 1980 نوں غازی آباد وچّ) اک بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری ہے۔ اسنے بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم وچّ اک ٹیسٹ کرکٹ میچ اتے 77 ون ڈے انٹرنیشنل کرکٹ میچ کھیڈے ہن، جسدے وچّ دکھنی افریقہ وچّ ہویا 2005 خواتین کرکٹ عالمی کپ وی شامل ہے۔ اوہ پہلی عورت کرکٹ کھڈارن ہے، جسنوں "بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ پلیئر آف دی ییئر" (2007) اوارڈ ملیا ہووے۔

اسدیاں پاکستان خلاف بنائیاں 138* دوڈاں کسے وی بھارتی عورت کھڈاری ولوں او.ڈی.آئی. میچاں وچّ بنائیاں دوڈاں وچوں ودھیا ہن۔

## حوالے

گٹھ:جم 1980
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
سنیتا سنگھ

**سنیتا سنگھ** (جنم: امرتسر، پنجاب وکھے، 22 فروری 1974) ون ڈے اتے ٹیسٹ کرکٹ لئی کھیڈن والی بھارتی  خواتین کرکٹ ٹیم دی سابقہ میمبر رہی۔ اوہ سجے-ہتھے دی کھڈارن سی۔ اسنے بھارتی ٹیم دی اگوائی وی کیتی۔ اسنے 2 ٹیسٹ میچ اتے 18 او.ڈی.آئی. میچ کھیڈے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
شکھا پانڈے

**شکھا پانڈے** (جنم 12 مئی 1989) اک بھارتی کرکٹ کھڈارن ہے۔ اسدا جنم کریمنگر، گوا وچّ ہویا۔ شکھا نے اپنے پہل  انٹرنیشنل میچ   ٹونٹی20 9 مارچ 2014 نوں بنگلہ دیش دے خلاف کوکس بازار کرکٹ سٹیڈیم بنگلہ دیش وچّ کھیڈیا۔ اسے سال اسنے اپنے اک دناں میچ اتے ٹیسٹ میچ دی شروعات انگلینڈ دے خلاف کھیڈدیاں کیتی۔ شکھا ہن تکّ دو ٹیسٹ، تنّ اک دناں میچ اتے چھ ٹونٹی20 میچ کھیڈ چکی ہے۔

## شروعاتی زندگی
پانڈے نے 2011 توں ای.سی.ای دی ڈگری گوا انجنرنگ کالج توں حاصل کیتی۔ اسنے بھارتی ایئر فورس وچّ کم کیتی اتے ہوائی ٹریفک کونٹرولر بن گئی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
انجلی پوار

**انجلی پوار** پونا، مہاراشٹر دے ادارے "ساکھی" دی مکھی اے۔ اسدی تنظیم بچے دی حفاظت لئی کم کردی اے۔

## پریت مندر گود سکینڈل
اس نے پریت مندر گود سکینڈل دے معاملے دا پردہ فاش کیتا۔

## ماپیاں نال بچیاں دا میل کرواؤنا
اس نے ہینز دی اسدے ماپے لبھن وچّ مدد کیتی۔

## سپریم کورٹ وچّ پٹیشن
اس نے سپریم کورٹ وچّ اک پٹیشن درج کروائی تاکِہ قومانتری گود نوں ادوں تکّ روکیا جاوے جد تکّ اک نوَ قانون نہیں بن جاندا۔ پٹیشن وچّ سرکاری اہلکاراں دی پڑتال دی منگ کیتی گئی اے جو زبردستی، بلیکمیل، دھمکیاں اتے رشوت دے ذریعے بچیاں دی خریدوفروخت دا کاروبار چلاؤندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
سقوط کوِیت

1990ء چ صدام حسین دے زمانہ صدارت وچ عراق نے کویت چ حملہ کردتا تے قبضہ کر لتا جو ست مہنیہ جاری ریا۔ کویتی حکمران رات نو سعودی عرب بھج  گئی۔ عراق دا الزام سی کہ کویت اس دا تیل چوری کر ریا اے۔ حملے سے پہلے امریکی سفیر نے صدام حسین نو یقین دلایا  عرب تنازاعات وچ امریکہ نہیں آئے گا۔ سقوط دے بعد جارج ڈبلیو بش دی صدارت وچ امریکہ نے سعودی عرب وچ اپنی فوجاں جمع کتیاں تے حملہ کر کے کویت نوں عراق توں آزاد کرا لتا۔ مغربی ممالک چ اس حملے نوں پہلی خلیجی جنگ کہیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:کویت دی تریخ
جے منجولا

**جے منجولا** اک ' ڈیفینس ریسرچ اینڈ ڈویلپمینٹ اورگنائزیشن' (ڈی.آر.ڈی.او.) وچّ چیئر پرسن دے عہدے اُپر تعینات ہون والی پہلی عورت ہے۔ ایہہ اوہناں گنیاں چنیاں عورت سائنسداناں وچّ شامل ہے جہناں نوں بھارتی فوج نوں جدید الیکٹرانک سسٹم نال لیس کرن دے کم لئی چنیا گیا۔ 

## کم
بیتے 27 سالاں وچّ کئی جدید سسٹم ڈیولپ کر چکی ہے۔ جس نال بھارتی فوج دی اہلیت ودھدی ہے۔ اس سسٹم دی پڑتال لئی اسنوں اپنی ٹیم نوں ریگستان، پہاڑ، جنگل، سمندری پانی وچّ لجا کے مشق کرنا پیندی ہے۔ 

## تعلیم
منجولا  نے الیکٹرانک اتے کمیونیکیشن انجنیئرنگ وچّ پوسٹ گریجئیشن کیتی ہے۔

## کیریئر
اجکل  منجولا ڈیفینس ریسرچ اینڈ ڈویلپمینٹ اورگنائزیشن (ڈی.آر.ڈی.او.) وچّ 'الیکٹرانک اتے کمیونیکیشن' دی چیغرپرسن ہے۔ اس دی ذمہ واری بھارتی فوج لئی بہتر ریڈار، حفاظتی جیمر، الیکٹرو آپٹیکل یونٹ، ایل.اے.ایس.ای.آر. وغیرہ سورس ڈیولپ کیتے ہن۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
کرشمہ تنّا

**کرشما تنّا ** (/kərɪʃmɑː təˈnɑ; جنم 21 دسمبر 1983) اک بھارتی فلم اداکارہ، ماڈل اتے اینکر ہے، جو پرمکھ طور اتے ہندی فلماں اتے شوز وچّ کم کردی ہے۔ اوہ اپنیاں فلماں *کیونکی ساس وی کبھی بہو تھی*، *ناگئرجن – ایک یودھا* اتے ریالٹی  شوٕ *بگّ باس* (2014) اتے *جھلک دکھلا جا* (2016)।

بعد وچّ  اسدیا بالیوڈّ فلماں *گرینڈ مستی* (2013),*ٹینا اینڈ لولو* (2016) جو کہ سنی لیون دے نال نظر آئی اتے سنجے دت دی باؤپک *دتّ* (2017) وچّ رنبیر کپور دے نال نظر آویگی۔

## نجی زندگی
تنا دا جنم گجراتی پروار وچّ ہویا  اوہ اپنے ماں پیؤ نال رہندی ہے، اس دے پیؤ دی اکتوبر 2012 وچّ موت ہو گئی۔ تنا نے اداکار اپن پٹیل نال اپنیاں ملاقاتاں ودھائیاں اوہ اسنوں 2014 وچ ریالٹی شوٕ بگّ باس وچّ ملی سی۔ 2016 وچ اوہ دونو الگ ہو گئے۔

## کیریئر

### ٹیلیوژن (2000–موجودہ)
تنا سبھ توں پہلا بالاجی ٹیلیفلم کیونکی ساس وی کبھی بہو تھی (جولائی 2000 - نومبر 2008), اس وچّ اسنے اندو دا کردار نبھائیا۔ اتے اک ہور بالاجی ٹیلیفلم ڈرامہ *کہیں توں ملیگے* (نومبر 2002-2003).

تنا نے کوئی دل میں ہے (دسمبر 2003 - فروری 2005) وچّ کرتکا دا مکھ کردار کیتا۔ کوئی دل میں ہے اک ہفتہ وار لڑیوار سی۔ تنا نے ٹیوی پروگرام *ایک لڑکی انجانی سی* (نومبر 2005–ستمبر 2007) وچّ عائشہ دا کردار کیتا، جو کی نکاراتمک کردار سی۔ اس توں بعد تنا راجشری پردرشن *پیار کے دو نام، ایک رادھا، ایک شیام* (اپریل 2006 – ستمبر 2006) دا حصہ رہی۔
left|thumb|کرشما تنا سٹار اتسوَو دوران ریڈّ کارپٹ اتے
BR فلم وچّ لڑیوار *Vوراثت *(جون 2006 – جولائی 2007) وچّ کردار نبھائا، جس وچّ اسنے  نتاشہ دا کردار کیتا۔

ستمبر 2006 وچّ تنا نے اپنی اداکاری دی شروعات تھئیٹر ڈرامہ ہنگلش تماشہ/کامیڈی *جو کی سمپورن ویاہ* دی کہانی سی اتے جسدی ڈریکشن وندنا سجننی نے کیتی سی۔ اس ڈرامے دا پلاٹ روبن ہووڈن دے بریٹیش ڈرامہ دے نام توں لیا گیا سی۔

تنا نے 2007 وچّ کامیڈی ٹیوی دی لڑی *کامیڈی سرکس*  نال شروعات کیتی  اتے فروری 2010 وچّ *کامیڈی سرکس مہاسنگرام راہی واپسی کیتی۔*

تنا نے ریالٹی ٹیوی شو *انڈیئز میجک سٹار* دی میزبانی کیتی، جو کہ جولائی 2010 وچّ کافی مقبول سی۔ اس نے بچیاں دے ٹیلیوژن پروگرام، *بال ویر* (اکتوبر 2012 – 2013) وچّ رانی پری دا کردار نبھایا۔

تنا نے اک سیلبرٹی امیدوار وجوں مشہور متنازعہ شو *[[بگّ بوس (سیزن 8)|بگّ باس 8]]* ستمبر 2014 وچّ حصہ لیا اتے اتھے 4 مہینے بتیت کیتے اتے پہلی رنر-اپّ رہی۔ 2015 وچ، Tanna نے اپین پٹیل دے نال نچّ بلیئے وچّ حصہ لیا۔

کرشما نے ڈانس شو *جھلک دکھلا جا* , 2016 وچّ حصہ لیا۔ اجکل اوہ *ناگائرجن–ایک یودھا* وچّ ناگن دا کردار کر رہیہ ہے۔ اسنے پرسدھ کامیڈی شو *کامیڈی نائٹ بچاؤ* وچّ ہیلی شاہ نال اک ایپیسوڈ وچّ نظر آئی۔

### شروعات وچ فلم (2005–موجودہ)
تنا نے اپنے اپنے بالیوڈّ کریئر دی شروعات دسمبر 2005 فلم *دوستی: فرینڈ فار ایور *وچّ نندنی دے کردار نال کیتی اسنے جون 2011 وچّ دوجی فلم جے کی اک کنڑ بولی فلم، سی جسدا نام *آئی امّ ساری متھے بنی پریتھسونا*، اس فلم وچّ تنا نے مکھ کردار کیتا۔

ستمبر 2013 وچ، *گرینڈ مستی*  جو کی اک بالیوڈّ سیکس کامیڈی سی اتے جو کی اپریل 2004 فلم *مستی*  دا سیکول سی۔ استوں بعد تنا نے *ٹینا اینڈ لولو*  جس وچّ اوہ اسنے معاون کردار کیتا جو کی سنی لیون نال سی

تنا کئی اشتہاراں وچّ نظر آئی جویں سٹیفری، لائف بوئے اتے نرما

## ٹیلیوژن

### روزانہ صابن

### خاص روپ

### ریالٹی شوز

## فلم

## اوارڈ

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
* 
* 
گٹھ:جم 1983
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوکگٹھ:بھارتی لوک
سنیل گواسکر

**سنیل گواسکر** بھارت دی قومی کرکٹ ٹیم دا اک سابقہ کھیڈاری اے ۔

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
ہینری پنچم

**ہینری پنجم** انگلینڈ دا اک بادشاہ سی جسدی تاجپوشی 1413ء نوں ہوئی سی ۔

گٹھ:انگلینڈ
گٹھ:انگریز شخصیتاں
سیم نجوما

**سیم نجوما** افریقی دیس نمیبیا دا پہلا صدر سی ، ایہ 1990ء وچ نمیبیا دے دکھنی افریقہ توں آزاد ہون دے بعد ملک دا پہلا صدر بنیا ۔

گٹھ:افریقی شخصیتاں
گٹھ:نمیبیا
ننٹینڈو کمپنی

**ننٹینڈو کمپنی** کمپیوٹر گیماں بنان والی اک کمپنی اے ۔

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:پروگرامنگ
گیم بوائے ایڈوانس

**بوائے ایڈوانس** کمپیوٹر گیماں بنان والی کمپنی ننٹینڈو کمپنی دی بنائی اک کمپیوٹر گیم اے ۔

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:کمپیوٹر گیماں
الکتراز جزیرہ

**الکتراز جزیرہ ** اک امریکی جزیرہ اے ، جتھے امریکہ نے خطرناک مجرماں لئی اک جیل بنائی س۔ ۔
## تریخ
1963 وچ الکتراز جزیرہ وچّ بنائی جیل بند کر دتی گئی۔ اس وچّ امریکہ دے خطرناک مجرم رکھے جاندے سن تے اوہناں وچوں کئیاں نے جیل وچوں بھجن دی کوشش وی کیتی سی، جس بارے اک عالیشان فلم وی بنائی گئی سی۔

گٹھ:جزیرےگٹھ:امریکہ
بہائی سنوت

**بہائی سنوت** بہائی مت دا کیلنڈر اے اسدی شروعات 1844ء وچ ہوئی سی ۔
گٹھ:کیلنڈرگٹھ:بہائی مت
برطانوی فوج

**برطانوی فوج** توں مراد برطانوی سلطنت دی فوج اے جس وچ بعد وچ برطانیہ دے مل مارے علاقےآں خاص کر ہندستان تے پنجاب دے لوک شامل ہوئے، ہن ایہ برطانوی فوج   دیس برطانیہ دی فوج نوں آکھیا جاندا اے.

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:فوج
چِپکو تحریک

** چِپکو تحریک ** درختاں نوں کٹن توں بچاؤن لئی اوہناں نوں جپھیاں پاؤن والا گاندھی ازم نظریاتت ستیاگرہِ اتے عدم تشدد اتے مشتمل اک تحریک سی۔ جدید چپکو تحریک اگیترے '70 دے دہاکے وچّ اتراکھنڈ (جو ادوں اتر پردیش وچّ سی) دے گڑھوال علاقے وچّ گتی شیل جنگل-واڈھے خلاف جاگرکتا وجوں شروع ہویا۔ اس جدوجہد دی اہم واردات 26 مارچ، 1974 نوں ہوئی جدوں اتراکھنڈ دے چمولی ضلعے دے ہیموالگھاٹی دے رینی پنڈ دیاں عورتاں نے درخت وڈھن خلاف قدم چکے اتے راج دے جنگلات محکمے دی ٹھیکیداری نظام کر کے خطرے وچّ آئے رعایتی جنگلاتی حقاں نوں مڑ-حاصل کیتا۔ ایہناں کاروائیاں نے پورے علاقے وچّ سینکڑیاں  عام لوکاں اتے ہوراں نوں راغب کیتا۔ '80 دے دہاکے تکّ ایہہ تحریک پورے بھارت وچّ پھیل چکی سی جس کر کے لوک-مزاج جنگلاتی نیتیاں بنن لگیاں اتے جسنے کھلے عام درختاں دی کٹائی اتے وندھیا اتے پچھمی گھاٹاں تکّ روک لا دتی۔ اجکلھ اسنوں گڑھوال دی چپکو تحریک دا پوروگامی اتے پریرنا-سروتنا منیا جاندا ہے۔

*چپکو تحریک * دا اعلان-واکنا ہے-

کی نے جنگل دے اپکار، مٹی، پانی اتے بیار۔
مٹی، پانی اتے بیار، زندہ رہن دے ادھار۔

سنّ 1987 وچّ اس تحریک نوں *سچا رزق انعام*' (Right Livelihood Award) ملیا۔
## اتہاس
چپکو تحریک ، جنگل سنبھال لہر دی بجائے مکھ طور تے اک روزی دی سرکھیا لہر سی، پر جلد ہی ایہہ بہت سارے مستقبل دے انوائرمنٹلسٹاں ، سارے جگ وچّ موسم روس لہراں اتے تحریکاں لئی اک ایکتا نقطہ اتے عدم تشدد روس لہراں لئی اک مثال بن گیا۔ ایہہ ادوں دی گلّ ہے جدوں مشکل ہی ترقی یاقتہ ملکاں وچّ کوئی  موسمیائی تحریک سی۔ اتے اس دی سفلتا دا مطلب سی کہ ھنیا نے ترنت اس  غیرتشدد تحریک دا نوٹس لیا۔ کئی اجیہے ایکو-گروپاں نے اس توں پریرنا لئی جہناں نے جنگلاں دی تیز کٹائی نوں ٹھلھ پائی، نہت سوارتھ بے نقاب کیتے، موسم جاگروکتا ودھائی، اتے لوک طاقت دی سارتھکتا دکھائی۔ ہور وی وڈی گلّ اسنے بھارت وچّ موجود سول سماج نوں جھنجوڑیا۔ اتے اسنے قبائلی اتے حاشیے تے وچردے لوکاں دے مدعے اٹھاؤنے شروع کیتے۔
اتھوں تکّ کہ اک چوتھائی صدی بعد، *[[انڈیا ٹوڈے]]* نے نویں بھارت دے 100 نرماتیاں دی لسٹ وچّ چپکو تحریک دے جنگل ستیاگرہِ دے موڈھیاں نوں وی گنیا۔

## حوالے

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تحریکاں
شاہ نواز خان

**شاہ نواز خان** مغل راج ولوں لہور دے گورنر زکریا خان دا پتر سی ، جسنے 1747 وچ لہور اُتے مل مار لیا سی ۔
گٹھ:لہور
گٹھ:مغل سلطنت
بلیک ڈیتھ دنگے

**بلیک ڈیتھ دنگے** 1349 جرمنی دے ایرفرٹ شہر وچ  ہوئے دنگے سن جنہاں وچ تنّ ہزار یہودیاں نوں قتل کر دتا گیا۔

گٹھ:جرمنی دی تریخ
10 عظیم جرنیلاں دی لسٹ

**دنیا دے  10 مہان جیتوآں وچ  سکھ جرنیل** ہری سنگھ نلوآ دا نہ شمار کیتا گیا ہے۔ درہ خیبر پار جت کے پار کرن والا ایہہ  جرنیل مہاراجہ رنجیت سنگھ  وچّ  فوج وچّ شانمل سی ۔ اس لسٹ وچ منگول سلطنت دے بانی چنگیز خان نوں دوسرا تھاں دتا گیا، جس نے اپنے  راج ویلے دوران 4, 860,000 مربع میل علاقے تے جت حاصل کیتی سی، جو اتہاس وچ کسے وی ہور حکمران توں ودھ ہے ۔ تیسرے تھاں تے سکندر اعظم نوں جگہ دتی گئی ہے ۔ چوتھے تھاں تے مشرقی رومی سلطنت تے لیندی رومی سلطنت خلاف جت حاصل کرن والا ہن حکمرن اٹیلا اتے پنجویں تھاں تے افریقہ تے یورپ تے جت حاصل کرن والے رومن بادشاہ جولیئس سیزر نوں رکھیا گیا ہے ۔ چھویں تھاں تے سائرس اعظم دا تھاں ہے، جو 546  ق م وچ ایران دا راجا بنیا سی ۔ ستویں نمبر 'تے سپینی بادشاہ فرانسسکو پزارو (1471-1541) نوں رکھیا گیا ہے ۔ جدکہ 7 کروڑ لوکاں 'تے راج کرن والے ساڈھے پنج فٹے |نیپولیئن بوناپارٹ نوں لسٹ وچ اٹھواں تھاں دتا گیا ہے ۔ نوویں تھاں تے عیسیٰ دے جنم توں 200 سال پہلاں دے بادشاہ ہنیبل بارکا نوں رکھیا گیا ہے ۔ دسویں تھاں تے اک کروڑ 70 لکھ لوکاں نوں موت دے گھاٹ اتارن والے 14ویں صدی دے ترک حکمران تیمور نوں جگہ دتی گئی ہے۔
## لسٹ

## حوالے

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخگٹھ:تریخی شخصیتاں
ایرفرٹ

** ایرفرٹ** جرمنی دا اک شہر اے ۔
## تریخ

ایرفرٹ شہر وچ 1349 نوں بلیک ڈیتھ دنگیاں وچ تنّ ہزار یہودیاں نوں قتل کر دتا گیا۔

گٹھ:جرمنی دے شہر
پی آئی اے پرواز 661

**پی آئی اے پرواز 661** اوہ بدقسمت پرواز سی جو 7 دسمبر،  2016ء نوں گر کے تباہ ہو گئی سی ،جس وچ  سارے 47 مسافر تے عملہ ہلاک ہو گئے سن۔

اس پرواز وچ ہلاک ہون والے وچ پاکستان دے مشہور نعت خواں جنید جمشید وی شامل سن ۔

گٹھ:ہوائی حادثے
گٹھ:پاکستان
جنید جمشید

**جنید جمشید** پاکستان دے مشہور نعت خواں سن جو پی آئی اے پرواز 661  جو 7 دسمبر، 2016ء نوں گر کے تباہ ہو گئی سی ، وچ  شهید ہو گئے سن۔

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداد 2334

** اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداد 2334** 23 دسمبر نوں اقوام متحدہ دی سلامتی کونسل دی قرارداد 2334 منظور ہوئی ، قرارداد وچ مطالبہ کیتا گیا اے کہ اسرائیل، فلسطین وچ قائم یہودی بستیاں نوں ختم کرے، ایہ عالمی قنوناں دی صریح خلاف ورزی اے۔ امریکہ نے قرارداد ویٹو نہیں کیتی، اسرائيل دا قرارداد نوں منن توں انکار۔

**اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334** نو‏‏ں 23 دسمبر، 2016ء نو‏‏ں منظور کیتا گیا۔ قراردار وچ اسرائیلی بستیون دے خاتمے اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ بستیاں انہاں زمیناں اُتے نيں جنہاں اُتے اسرائیل نے چھ روزہ جنگ (1967ء) وچ قبضہ ک‏ر ليا سی۔ قرارداد وچ انہاں بستیاں نو‏‏ں **بین الاقوامی قانون دے تحت اک صریح خلاف ورزی** کہیا گیا ا‏‏ے۔ قرارداد د‏‏ی منظوری اک بھرے چیمبر وچ تعریف دے نال ہوئی۔ 2009ء دے بعد ایہ پہلی قرارداد سی جو اسرائیل و فلسطین تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ تے اسرائیلی بستیاں دے معاملے نو‏‏ں حل کرنے دے لئی سب تو‏ں پہلی قرارداد 465 جو 1980ء وچ پیش ہوئی اس دے بعد ایہ دوسری قرارداد سی۔ سلامتی کونسل دے 15 رکن ملکاں وچو‏ں 14 نے اس قرارداد د‏‏ی حمایت وچ ووٹ ڈالے جدو‏ں کہ امریک‏‏ا نے ووٹ ڈالنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں اقوام متحدہ وچ اسرائيل مخالف قرارداد نو‏‏ں امریک‏‏ا نے ویٹو نئيں کیتا۔ اسرائیلی وزیر اعظم بنیامین نیتنیاہو نے اس قرارداد نو‏‏ں **شرمناک** کہیا اے تے اقوام متحدہ دے نال اپنے تعلقات اُتے نظرثانی کرنے دا اشارہ دتا ا‏‏ے۔ تے کہیا اے کہ 'اسرائیل اقوام متحدہ وچ اس شرمناک تے اسرائیل مخالف قرارداد نو‏‏ں مسترد کردا اے تے اس دا پابند نئيں رہے گا۔ ‘فلسطین دے صدر محمود عباس دے ترجمان نے اس قرارداد نو‏‏ں ’اسرائیلی پالیسی دے لئی زبردست دھچکا‘ قرار دتا ا‏‏ے۔

## پس منظر

## مطالبات
اس قرارداد دے مسودے د‏‏ی بنیاد اُتے اسرائیلی حکومت تو‏ں مشرقی بیت المقدس سمیت فلسطین دے تمام علاقےآں وچ یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر دا عمل فوری طور اُتے روکنے دا مطالبہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس قرارداد وچ تاکید کيتی گئی اے کہ اسرائیل دے ہتھو‏ں یہودی بستیاں د‏‏ی تعمیر تو‏ں راہ حل دے وجود نو‏‏ں خطرہ لاحق ہوئے گیا اے تے اسرائیل دا ایہ عمل، امن د‏‏ی برقراری د‏‏ی راہ وچ اک رکاوٹ ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے اقدام دے نتیجے وچ اس گل کيتی امید کيتی جاندی اے کہ سنہ 1967ء دے مقبوضہ علاقےآں وچ یہودی آبادکاری تے کالونیاں د‏‏ی تعمیر دا عمل جاری رکھنے وچ ، فلسطینیاں دے خلاف اسرائیل دے غیر قانونی اقدامات اُتے مخالفت کرنے تو‏ں متعلق عالمی دباؤ وچ اضافہ ہوئے گا۔
## ہور ویکھو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Full text of UNSC resolution, approved Dec. 23, demanding Israel stop all settlement activity

گٹھ:اسرائیل وچ 2016ء
گٹھ:دسمبر 2016ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:فلسطین وچ 2016ء

گٹھ:اقوام متحدہ
بمبیسار

**بمبسار** (558 ق م–491 ق م)ہرینک راحٹبر دا سبھ توں اہم راجا سی، جس نوں اس دے پیؤ نے 15 سال دی عمر وچّ ہی راجا تھاپ دتا۔ شروع توں ہی بمبسار نے راج-وستار دی نیتی نوں چلایا۔ اوہ اک سنگٹھت راج دا حکمران سی جہڑا چارے پاسیوں پہاڑاں نال گھریا ہویا سی تے اس نوں پتھر دیاں دیواراں نال وی ولیا ہویا سی۔ بمبسار دا راجگڑھ گریورج سی جو پنج پہاڑیاں نال گھریا ہوئیا سی جو بھارت دی سبھ توں پرچین اساری سی۔ بمبسار دے راج دی مٹی بہت زرخیز سی۔ 
بمبسار دی سبھ توں ذکر یوگ سفلتا اپنے گوانڈھی راج انگ جہڑا پوربی بہار سی نوں اپنے راج وچّ ملاؤنا سی، اس دی راجدھانی بھاگلپور دے نیڑے چمپا سی۔ اس نے کوسل راج اتے ویشالی راج نال وواہر تعلق وی بنائے۔
## نوے راج
بمبسار نے گریورج دے اتر وچّ پہاڑی دی تلہٹ ہیٹھ وچّ راجگیر نگر دی تعمیر کیتی جو پٹنا ضلعے وچّ اج وی ہے۔ 
## مذہبی
وردھمان مہاویر جو جینیاں دا انتم تیرتھنکر سی اتے مہاتما بدھ جو بدھ دے مہان آگوُ سن، نے بمبسار دے راج ویلے وچّ اپنے نظریات دا پرچار کیتا۔
## موت
ایہ بردھ اوستھا وچّ اپنے پتر اجاتشترو ہتھوں ہی قتل ہو گیا۔
## حوالے

 
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
اجاتشترو

**اجاتشترو** (492 –  ت 460 ق م) اتلے ہندستان دے مگدھ دے ہرینک راجٹبر دا راجا سی۔ ایہ راجا بمبیسار دا پتر سی۔ اوہ مہاویر اتے مہاتما بدھ دے سمیں ہویا۔ اوہ اپنے پیؤ نوں قتل کر کے راجا بنیا۔ اجاتشترو نوں کونک وی کیہا جاندا ہے۔ اس نے چھیتی ہی سمجھ لیا کہ راج تخت پھلاں دی سیج نہیں ہے۔ مگدھ دی اتری تے اتری لہندیاں سرحداں اتے گنتنتیک ذاتیاں ماتحت ہو رہیاں سن اتے اوہ ساریاں اجاتشترو دے دشمناں نال کاشی کوسل دے گٹّ وچّ جا رلیاں۔ اس طرحاں اجاتشترو نوں سروستی، ویشالی دے ورجاں، کشینگر دے ملاں، پاوا دے ملاں دا ساہمنا کرنا پیا۔
## حوالے

 
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:بھارت دی تریخگٹھ:بادشاہ
ویشالی

**ویشالی** بہار وچّ واقع اک شہر ہے۔ ایہہ اک تریخی شہر ہے اتے گنڈک دریا دے کھبے کنارے واقع ہے۔ پالی بولی وچّ اسنوں وسالی آکھیا جاندا ہے۔ 

اس شہر دا ناں راجا وشال دے ناں 'تے رکھیا گیا سی، جسدی بہادری دا ذکر رامائن وچّ وی ملدا ہے۔ 6ویں صدی ق م وچّ وسیا ایہہ پرانے مہاننگر لچھویاں اتے واجیاں راج دا راجگڑھ سی۔ واجیاں (ورجی) مہاں جنپد دے اس راج نوں دنیا دا پہلا لوکراج ہون دا مان حاصل ہے۔ 599 ای پو وچّ 24ویں تیرتھنکر  مہاویر دا جنم ویشالی لوکراج دے کنڈلگرام وچّ ہویا سی۔  مہاویر 22 سال دی عمر تکّ اتھے ہی رہے۔ ویشالی اوہناں سمیاں وچّ بہت ہی خوش حال راج سی، وسوں بہت سنگھنی سی۔ اتھے 7,707 منورنجن تھاں سن اتے اینے ہی کمل تلاب بنے ہوئے سن۔

ویشالی دی بے حدّ خوبصورت نرتکی امراپلی (امبرپالی) نوں منتری عہدہ  ملیا ہویا سی، جسنے ویشالی نوں خوبصورت اتے خوش حال بناؤن وچّ بہت یوگدان پایا سی۔ شہر نوں تنّ وشال کندھاں نال سرکھات کیتا گیا سی۔ اتھے تنّ وشال دروازے لگے ہوئے سن، جنہاں دے چبوتریاں 'تے چڑھ کے پہریدار پہرہ دندے سن۔ شہر دے باہر ولّ ہمالہ پربت تکّ قدرتی وڈا جنگل (مہاں ون) سی۔ مہان چینی یاتری پھاہییان اتے ہیونسانگ نے وی اپنیاں لکھتاں وچّ ویشالی دا ورنن کیتا ہے۔ بعد وچّ 1861 وچّ برطانوی پراتتو کھوجی الیگجینڈر کننگھم نے ویشالی ضلعے دے۔اجوکے پنڈ بسراہ وچّ ویشالی نوں لبھیا سی۔

اک وار ویشالی وچّ مہانماری پھیل گئی سی۔ امراپلی نے مہاتما بدھ نوں ویشالی بلایا سی، جس کارن ویشالی مڑ خوش حال ہو گیا۔ مہاتما بدھ بہت واری ویشالی آئے سن۔ امراپلی نے اوہناں دی سنگت کارن بدھ دھرم گرہن کر لیا اتے اوہ بودھی بھکشن بن گئی سی۔ امراپلی نے اپنا امباں دا باغ بدھ نوں دان کر دتا سی۔ مہاتما بدھ نے اپنا اخیرلا اپدیش وی ویشالی وکھے ہی دتا سی اتے اپنے پرینروان بارے بھکشوآں نو دسّ دتا سی۔ 

## درشنی تھاواں
* ابھشیک پشکرنی تلاب - اتھے چنے ہوئے منتریاں نوں سہں چکائی جاندی سی۔
* وشو شانتی ستوپ - ایہہ جاپان دے نپونزن فرقے ولوں بنایا گیا سی۔ اتھے مہاتما بدھ دے پوتر روم رکھے ہوئے ہن۔
* اشوک ستمبھ - راجا اشوک نے 383 ای پو وچّ وچّ ہوئی دوجی بدھ کونسل دی یاد وچّ بنوایا سی۔ اس دے سرے 'تے شیر دا بتّ بنیا ہویا ہے۔
* انند ستوپ
* کٹاگرشالا وہار
## حوالے

گٹھ:پرانے شہر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
کشش سنگھ

**کشش سنگھ** اک بھارتی اداکارہ اتے ماڈل ہے۔ اسنے دو  فلماں وچّ کم کرکے اپنی پچھان بنائی اتے بالیوڈّ وچّ اپنی پہلی فلم بناؤن دے کنڈھے تے ہے۔

## جیون
کشش دا جنم اتے پالن-پوسن دلی وچّ ہویا۔ اسدا پیؤ وپاری اتے ماں سماج سیوک اے۔ اسنے دلی پبلک سکول توں اپنی مڈھلی پڑھائی کیتی اتے اس توں بعد دلی یونیورسٹی توں اپنی اگلی پڑھائی کیتی۔ 

## ماڈلنگ کیریئر
کشش نے انوپم کھیر دی اکیڈمی ایکٹر پریپیئرز توں اپنا ایکٹنگ کورس پورا کیتا۔  اسنے سٹیئفری، ڈابر. فیئر اینڈ لولی اتے ہور وی کئی وڈیاں برانڈاں لئی بہت ساریاں ایڈس کیتیاں۔ کشش نے گھریلو اتے قومانتری کمپنیاں لئی وی ماڈلنگ کیتی۔ 

## ایکٹنگ کیریئر
جولائی 2012 وچّ، اسنے پنجابی فلم کیری اون جٹا دے پروموشنل گیت دا مہاندرا گھڑیا۔ اسنے اپنی پہلی فلم یارانہ (2015 فلم)، یوراج ہنس دے نال کیتی۔ اسنے اگلی سفلتا وپن پراشر دی پنجابی فلم ساڈے سی ایم صاب توں حاصل کیتی جس وچّ اسنے ہربھجن مان نال کم کیتا۔ 

## اپکمنگ پروجیکٹس
کشش سنگھ نوں ٹپس انڈسٹریز نے سائن کیتا  ہے۔]]. 

## فلموگرافی

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
انوپم کھیر

**انوپم کھیر** ہندی فلماں دا اک مشہور اداکار ہے۔ اوہ کرن کھیر دا شوہر ہے۔ اسنے کئی ہندی اتے پنجابی فلماں وچّ کم کیتا ہے۔ اس توں علاوہ چھوٹے پردے مطلب ٹی.وی اُتے وی اسدا شو دا انوپم کھیر شو آیا سی جو کلرز ٹیوی اُتے نشر ہویا سی۔ 

## کم

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
کرن کھیر

**کرن کھیر** اک بھارتی اداکارہ اتے سیاسی آگوُ ہے۔ موجودہ ویلے  ایہہ چنڈیگڑھ  پارلیمانی حلقہ توں لوک سبھا میمبر ہے۔ اوہ انوپم کھیر دی تینویں ہے۔

## حوالے

گٹھ:ہندی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
سنگیتا بھاٹیا

**سنگیتا این بھاٹیا**، ایم. ڈی.، پی. ایچ. ڈی (بی. 1968) اک بھارتی امریکی جیو انجینیئر اتے کیمبرج، میساکیسیٹس، امریکہ وچّ موجود میساکیسیٹس ٹیکنالوجی دے انسٹیچیوٹ (ایمائیٹی) وچّ پروفیسر ہن۔ بھاٹیا دی کھوج ٹشو دی مرمت اتے مڑ کارج دے لئی مائیکرو-اتیکرو نینو-تکنالوجی   تے مرکوز ہے۔

2003 وچّ،  تکنالوجی رویو TR100 دے 35 سال دی عمر دے چوٹی دے 100 اوشکاراں دے تحت، اوہناں نوں نامزد کیتا گیا سی۔  دوارا 2006 وچّ اوہناں نوں "سائنٹسٹ ٹو واچ" وی نامت کیتا گیا سی، اتے 2008 ہووارڈ ہیوگس میڈیکل انسٹیچیوٹ تفتیشکار چنیا گیا سی۔

بھاٹیا، ٹشو انجینیئرنگ تے پہلی گریجو ایٹ کتاب دی شریک لکھاری، اتے دو کتاباں، *[[مائکروڈوائیسس ان بائیؤلوجی اینڈ میڈیسن]]* اتے بائیوسینسنگ دے  اڈیٹر اے 

## پچھوکڑ
بھاٹیا دے ماپے بھارت توںبوسٹن پرواس کر گئے، اوس دا پیؤ اک انجینیئر اتے ماں ، بھارت وچّ ایم بی اے دی ڈگری ہے پاؤن والی پہلی عورت سی۔ اوہ دسویں جماعت دی بیالوجی  دی کلاس توں بعد اتے آپنے پیؤ نال اک ایمائیٹی دی لیب نوں ویکھن توں بعد، جتھے اوس نے کینسر دے علاج لئی الٹراساؤنڈ مشین دی کم کار نوں ویکھیا اتے اوس نوں انجینیئر بنن دی رغبت ہوئی۔ 

## کھوج
بھاٹیا دی کھوج ٹشو دی مرمت اتے مڑ کارج دے لئی مائیکرو-اتیکرو نینو-تکنالوجی تے مرتکز ہے۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1968
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:امریکی شخصیتاں
صبور علی

**صبور علی** (جم: کراچی، ستمبر 18, 1990) اک پاکستانی اداکارہ اے۔

## کیریئر
صبور نے ااپنا اداکاری دا کیریئر *محمودآباد کی ملکائیں* نال شروع کیتا۔ اسدے بعد اوہ ہم ٹیوی اُپر **کتنی گرہیں باقی ہیں** وچ نظر آئی اتے اسنے بنٹی آئی لوَ یو وچ وی نظر آئی۔

## فلموگرافی
* 2016 *ایکٹرنلاء* (شبانہ)

## ٹیلیوژن

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
نیہا شرما

**نیہا شرما** (؛ جنم 21 نومبر 1987) اک بھارتی اداکارہ اتے ماڈل ہے۔ اوہ بھارتی دے بہار صوبے توں ہے۔ اسنے اپنی سکولی پڑھائی ماؤنٹ کارمیل سکول، بھاگلپور توں کیتی ہے اتے فیشن ٹکنالوجی قومی تنظیم، نویں دلی توں اسنے فیشن ڈزائیننگ دا کورس کیتا ہویا ہے۔
## شروعاتی زندگی
نیہا دا جنم 21 نومبر 1987 نوں بھاگلپور، بہار وچّ ہویا سی۔ اسدا پیؤ *اجیت شرما* اک وپاری اے اتے اوہ ہن اک سیاستدان وی اے۔ اجیت شرما کانگرس پارٹی ولوں بھاگلپور حلقے دے ایمّ.ایلّ.اے. اے ۔ نیہا نے وی اپنے پیؤ نال چوناں وچّ پرچار کیتا ہے۔ایہہ تنّ بھین-بھرا ہن۔
## نجی زندگی
نیہا شرما کھانا بناؤنا، سنگیت سننا، پڑھنا اتے نچنا پسند کردی ہے۔ اسنے بھارتی کلاسیکل ناچ کتھک دی وی سکھلائی لئی ہوئی ہے۔ اس توں علاوہ اسنے پائنئیپل ڈانس سٹوڈیؤ، لندن توں سٹریٹ ہپ ہوپ، لاطینی ناچ-سالسا، میرینگ، جائیو اتے جیز دی وی سکھلائی لئی ہوئی ہے۔ اوہ کیٹ موس نوں اپنی آدرش مندی ہے۔ اس توں علاوہ اوہ اسدا اپنا کپڈا لیبل بناؤن دی وی چاہت رکھدی ہے۔

## فلماں

## حوالے

## باہری لنک
*
*
*
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:جم 1987
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
نِشی واسودیوا

**نِشی واسودیوا **(جنم 30 مارچ 1956) اک بھارتی کاروبار کارجکاری ہے۔ اوہ ہندوستان پیٹرولیئم کارپوریشن لمیٹڈ (HPCL) دی   پربندھ ڈریکٹر ہے، جو کیاک بھارتی راج-سرکاری تیل اتے گیس کارپوریشن ہے اتے ریوینیو دے طور توں بھارت دی چوتھی وڈی کمپنی منی جاندی ہے. ایہ نورتن پی ایس یو نوں عورت دی ہہلی عورت پردھان ہے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1956
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
اوپین پٹیل

**اوپین پٹیل** اک بھارتی اداکار تے بگ باس وچ شامل اک مدمقابل اے ۔

## حوالے

گٹھ:بگ باس
گٹھ:اداکار
گٹھ:بھارتی لوک
وجے گھاٹے

**وجے گھاٹے** (جنم 18 اکتوبر 1964) بھارت دے اک  طبلہ نواز اے۔ اوس نوں کلا دے مدان وچّ ودھیا یوگدان لئی 2014 وچّ بھارت سرکار نے پدم شری نال نوازیا  ۔ اوہ مہاراشٹر صوبے توں اے۔
## شروعاتی زندگی
گھاٹے دا جنم جبلپور، مدھ پردیش وچّ ہویا سی۔

## حوالے

 
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:طبلہ نواز
گٹھ:1964ء دے جم
سُرجیت کور

**سُرجیت کور** پنجابی دی بہو پکھی ساہتکار ہے۔ 

اس دیاں لکھتاں دا موضوع عورت ذات نال ہو رہا انیاں(بے انصافی) اتے عورت من دا تجزیہ ہے۔ 

## زندگی
سُرجیت کور دا جنم دلی وچّ پیؤ انجنیئر گربخش سنگھ اتے ماں نرنجن کور دے گھر ہویا سی۔ پیؤ دی ریٹائرمنٹ توں بعد اسدا پروار 1972 وچّ دلی توں اپنے جدی پنڈ ڈرولی خورد (ضلع جالندھر) آ گیا۔  سرجیت نے اپنی اچیری تعلیم ڈرولی کلاں دے گورو نانک خالصہ کالج وچ کیتی اتے 1975-76 وچ بی.اے.آنرز کیتی۔   کرن ڈی.اے.وی.کالج جالندھر توں ایم.اے.پنجابی کیتی۔ اس توں بعد 1980-82 وچ گرو نانک دیو یونیورسٹی توں ایم.فل. کیتی۔  1980 وچ  اسدا ویاہ پیارا سنگھ کدووال نال ہویا۔

## رچناواں
*ہے سخی (اک لمی کویتا، 2011)
*شکشت رنگ (2006)
*وسماد (2015) 
*کونجاں ( ڈاکٹر.کنولجیت کور ڈھلوں نال مل کے سمپادت، 2014)

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
استاد رشید خان

**استاد راشد خان** (اردو :  رشید خان‎)  (جنم 1 جولائی 1966) اک بھارتی کلاسیکل سنگیت  دے کلاکار ہن۔ ایہہ رامپور-سہسوان گھرانے توں ہن۔ ایہناں نوں پدم شری تے سنگیت ناٹک اکادمی انعام مل چکا ہے۔ 

کئی ورجناں وچّ دسی گئی اک کہانی مطابق ، پنڈت بھیمسین جوشی نے اک وار راشد خان نوں "بھارتی ووکل سنگیت دے مستقبل دی جامنی" کیہا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی کلاسیکل سنگیتکار
گٹھ:گلوکارگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی شخصیتاںگٹھ:بھارتی مسلمان
شُبھا مُدگل

**شُبھا مُدگل** (جنم 1959) بھارت دی اک مشہور ہندوستانی کلاسیکل سنگیت، خیال، ٹھمری، دادرا اتے پرچلت پاپ سنگیت گائکہ ہن۔

اوہناں نوں 1996 وچّ سبھ توں اتم غیر - فیچر فلم سنگیت ڈریکٹر دا نیشنل اوارڈ *امرت بیج* لئی، 1998 وچّ سنگیت وچّ خاص یوگدان ہیتُو گولڈ پلاک اوارڈ، ڈانس آف دا ونڈ فلم وچّ سنگیت لئی (1997), اتے 2000 وچّ پدم شری ملیا سی۔ اوہ انحد ورگیاں تحریکاں دے وی نیڑے ہے۔  and SAHMAT.

## حوالے

گٹھ:ہندوستانی کلاسیکل سنگیتکارگٹھ:بھارتی شخصیتاںگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
انترا مالی

**انترا مالی** (جنم 1 جولائی 1975) اک بالیوڈّ اداکارہ ہے۔ 

## جیون
انترا مالی دا جنم 1 جولائی 1975 نوں کھشواہاں پروار وچّ جگدیش مالی دے گھر ہویا۔ 

اسدا پیؤ بیمار اے اتے انترا مالی نے کیہا کے اوہ ہن اپنے ماپیاں دی دیکھ بھال نہیں کر سکدی کیونکہ اوہ خود ماں بننا چاہندی ہے۔ 

## فلموگرافی

### اداکارہ

### ڈریکٹر

### کہانی لکھاری

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1979
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوکگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
میگھنا پنت

**
میگھنا پنت** اک بھارتی لکھاری  اتے وتی صحافی ہے۔

اس نے اک ناول، *ون اینڈ اے ہاف وائیف*  (2012), اتے اک کہانی مجموعہ ، *ہیپی برتھ ڈے!*  لکھے ہن۔(2013).

پنت دیاں کہانیاں اک درجن توں ودھ انٹرنیشنل ساہتی رسالیاں وچّ شائع ہوئیاں ہن، جنہاں وچّ*اوتار رویو*، *واساپھاری*، *اکلیکٹکا* تے *QLRS *وی شامل ہن۔ 

پنت نوں دنیا دے سبھ توں لمبے نظمیہ شاہکار، *[[مہابھارت|مہابھارت]] *نوں مختصر کرن* *لئی وی جانیا* *جاندا ہے۔* *

## اوارڈ اتے آنرز
پنت دا پہلا ناول *ون اینڈ اے ہاف وائیف*  ویسٹلینڈ بکس نے 2012 وچّ پرکاشت کیتا  سی۔ اس دے کئی ریپرنٹ چھپے تے نیشنل لٹریری میوز انڈیا ینگ رائیٹر انعام جتیا۔ 

ناول چنامون پریس ناول رائیٹنگ انعام ، ورڈ ہسلر لٹریری سٹورم ناول مقابلے اتے امیجن بریکتھرو نوول اوارڈ لئی وی نامزد ہویا ہے۔

میگھنا دی دوجی کتاب *ہیپی برتھ ڈے* جولائی 2013 وچّ رینڈم ہاؤس نےشائع کیتی سی۔

ہیپی برتھ ڈے 2014 دے فرینک اوسونور انٹرنیشنل لگھو کتھا انعام لئی لمی لسٹ وچّ شامل اک سو لکھتاں وچوں اک سی۔  .

ممبئی دی لکھاری میگھنا پنت نے 2016 دا قدرت بارے لکھتاں لئی ایفؤئین دکھن ایشیا شارٹ سٹوری اوارڈ اپنی کہانی *پیپل آف دا سن* لئی حاصل کیتا۔

## نجی زندگی
 شملہوچّ جمی پنت بھارتی سٹینڈ-اپینڈ کامیڈئن اتے *د ویڈنسڈے سول* دے لکھاری سوربھ پنت  دی بھین ہے۔

## حوالے

گٹھ:ناول کار
گٹھ:ناول نگار
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاریگٹھ:بھارتی لوک
جینیفر وینگٹ

**جینیفر ونگیٹ** (جنم 30 مئی، 1985) اک بھارتی اداکارہ ہے۔. اس نے کئی بھارتی ٹیوی پروگراماں وچّ کم کیتا۔.

## کیریئر
جینیفر نے اپنے کیریئر دی شروعات 12 سال دی عمر وچّ بطور بال پیشہ ور کلاکار راجا کو رانی سے پیار ہو گیا فلم توں کیتی۔*، اس توں بعد اس نے 14 سال دی عمر وچّ [[کچھ نہ کہو]] فلم وچّ بال کلاکار وجوں اپنی پچھان قایم کیتی۔

اس توں بعد اپنی نوجوان عمر وچّ  اسنے کئی وکھو-وکھو ٹیوی شوز وچّ کم کیتا۔.

اسنے [[سرسوتی چندر (ٹیوی سیریز)|سرسوتی چندر]] وچّ اپنے کردار لئی بھارتی ٹیلیوژن اکادمک اوارڈس، بیسٹ اداکارہ لئی جتے۔  "ایسٹرن آئی" میگزین وچّ جینیفر نوں [[2012]] وچّ، ایشیا دی سبھ توں سیکسی عورتاں دی لسٹ وچّ 21ویں نمبر اُپر رکھیا۔ جینیفر اج-کلّ [[سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن|سونی]] چینل اپر دلچسپ سنسنی خیز [[بے حد]] وچّ کم کر رہی ہے۔]].*

## نجی جیون
ونگیٹ دی  ماں پنجابی اتے  پیؤ مہاراشٹری عیسائی ہے۔ ونگیٹ دا ویاہ 9 اپریل، 2012 نوں کرن سنگھ گروور نال ہویا۔ نومبر 2014 وچّ، ونگیٹ اتے کرن الگّ ہو گئے۔

## فلموگرافی
### فلماں

### ٹیلی وژن

## اوارڈ
***[[زی گولڈ اوارڈز]]***
*2013 وچّ، سبھ توں ودھ اداکار

***[[بھارتی ٹیلیوژن اکادمی اوارڈز]]***
*2013 وچّ، بیسٹ اداکارہ (جیوری)- سرسوتی چندر
***[[لائنس گولڈ اوارڈز]]***
*2017 وچّ، بیسٹ اداکارہ - بے حد

## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
بے حد

**بے حدّ** اک پاکستانی ٹیلیفلم ہے۔ ایہہ پاکستان وچّ 8 جون 2013ء نوں پہلی وار ٹی وی اپر دکھائی گئی تے 30 اگست 2014ء نوں بھارت وچّ زندگی چینل اپر دکھائی گئی۔ ایہہ اک مڈل کلاس بیواہ عورت دی کہانی ہے جو اپنی اکلوتی دھی بارے ہمیشہ فکرمند رہندی اے۔

## باہرلے جوڑ
* Official website  
* 
* ''Behadd'' on YouTube
* ''Behadd'' on Tumblr 
; ہور دیکھو 
* ''Behadd'' on DramasOnline 
; فلم بارے وچار
* ''Behadd'' official review by Reema Ali Syed
* ''Behadd'' review by Fatima Awan. 
* ''Behadd'' review by Zainab Imam

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ٹیلی فلماں
جیا علی

**جیا علی**(Jia Ali)( اکثر ورتوں وچ :**Gia Ali**) اک پاکستانی ماڈل اتے اداکارہ ہے۔
## نجی جیون
جیا دا جنم 3 می 1972 نوں لاہور، (پاکستانی پنجاب) وچ اک عیسائی پروار وچ ہوئیا۔ اسدے چار بھرا ہن اتے فیشن فوٹوگرافر منا مشتاق ہناں چار وچوں ہی اک ہے۔ اسدا پیؤ سلیم عباس یوکے وچ ہن۔

## کیریئر
جیا نے ماڈلنگ کیریئر 1991 وچ 19 سالاں دی عمر وچ کیتا جدوں اوہ اک بوٹی پارلر وچ کم کردی ہوئی ماڈلنگ لی چنی گی۔ اسنے رینگلر جینس لی اشتہاری کم کیتے۔ اسنے اک فلم *دیوانے تیرے پیار کے* وچ وی کم کیتا ہے۔

## فلموگرافی

## ٹیلیوژن
* قصہ الفت (2007) Aaj TV
* تم سے مل کر  PTV
* بند اکھیوں کے پیچھے TV one

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1967
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
ارچنا گپتا

**ارچنا گپتا** اک بھارت، ممبئی دی ماڈل اتے ابھنیتری ہے۔ اس نے تمل، کانگڑا، ملیالم، تیلگو اتے رشیا آدی فلماں وچّ کم کیتا۔

## نجی جیون
گپتا دا جنم آگرہ وچّ ہویا۔ اس دی اک بھین وندنا گپتا ہے جو اک ابھنیتری ہے۔

## کیریئر
گپتا نے اپنے کیریئر دی شروعات تیلگو راہیں فلم اندمنا ماناسلو توں کیتی۔ اس نے *[[سرکس (2009 فلم)|سرکس]]*  فلم راہیں کرناٹک دی شروات کیتی۔ 2013 وچّ اس نے ملیالم دا اک پروجیکٹ جتیا، جس وچّ *[[رسپتن (2013 فلم)|رسپتن]]*، *[[ہینگؤور (2013 )|ہینگؤور]] فلماں شامل سن۔ *

## پھلموگرافی

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
 
گٹھ:نویں گٹھ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
چاندنی جعفری

*'چاندنی جعفری*    میڈیا پرچارک، صلاح کار، کاروباری پردھان، تھئیٹر ڈریکٹر& اداکارہ ہے۔ اوہ ممبئی اینجلس دی سی ای او ہے۔  اوہ ساؤنڈ اینڈ لائٹ سوشل وینچرس پرائویٹ لم؛ٹڈ دی کارجکاری ڈائریکٹر ہے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:زندہ لوک
 
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
رام گوویند راجن

**رام گووندراجن** اک بھارتی سائنسدان ہے جو درو ڈائنیمکس دے مدان وچّ کم کر رہی ہے۔ اوہ پہلاں انجینئرنگ میکینکس یونٹ جواہرلال نہرو سینٹر   فار اڈوانسڈ سائنٹیفک ریسرچ وچّ کم کردی سی اتے ہن ٹی آئی ایف آر حیدرآباد وچّ اک پروفیسر ہے ۔

## تعلیم
1984 وچّ اس نے آئیائیٹی دلی توں کیمیکل انجینیئرنگ (بیٹیکّ) وچّ اپنی ڈگری کیتی۔ 1986 وچّ ڈیریکسل یونیورسٹی، فلاڈیلفیا، امریکہ توں کیمیکل انجینیئرنگ وچ ماسٹر دی ڈگری (ایم ایس) کیتی۔ 1994 وچ بھارتی ٹیکنالوجی دے انسٹیچیوٹ، بنگلور توں اسدی ڈاکٹریٹ دا موضوع ایروسپیس انجینیئرنگ ہے۔ اس نے 1994 وچ ایلیناٹکس ڈیپارٹمنٹ ، کیلٹیک وچّ پوسٹ-ڈاکٹرل کھوج وچ کم کیتا ہے۔

## کاروبار
اس نے قومی خلائی لیبارٹریز، بنگلور دے کمپیوٹیشنل اتے سدھانتک ترل پدارتھ گتی شیلتا ڈویزن وچّ ساغنسدان دے روپ وچّ اپنا کیریئر شروع کیتا، اتے 1988 توں 1998 تکّ اتھے کم کیتا۔ اوہ انت وگیانک انو سندھان لئی جواہرلال نہرو سینٹر وچّ اک سنکائے میمبر بن گئی اتے 1998 اتے 2012 دے وچّ اس عہدے تے کم کیتا۔ اوہ انٹرڈسیپلنری سائنس لئی ٹیائیئیپھار سینٹر وچّ پروفیسر ہے۔  اس نے درو بھوتکی دے وشیش-ماہرتا دے کھیتر وچّ وڈی گنتی وچّ تکنیکی پتر پرکاشت کیتے ہن اتے کجھ کتاباں وی پرکاشت کیتیاں ہن۔

## انعام
* سال 2007 لئی شانتی سوروپ بھٹناگر انعام "کترنی اتے غیر-سمانتر پرواہ وچّ استھرتا دی سمجھ لئی مول یوگدان، پرواہ پررواہ، اشانت سنکرمن اتے چھوٹے پیمانے اتے ہائڈرولک کدتا" دے لئی۔ 
* یوا وگیانی انعام (1987) 
* راشٹری ایئروسپیس پریوگشالاواں دوارا دتے گئے 1996 دے اتم وگیانی انعام۔ 
* اس نے جی این سی اے ایس آر بینگلور وچّ 2004 دا سی این آر راو آریشن انعام حاصل کیتا۔

## حوالے

 
گٹھ:زندہ لوک
 گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:بھارتی شخصیتاں