شہید (اسلام)

**شہید** دا لغوی معنی اے گواہ کِسی کم دا مشاہدہ کرنے والا۔ تے شریعت وچ اِس دا مفہوم ا‏‏ے۔ اللہ تعالٰی دے دِین د‏‏ی خدمت کردے ہوئے اپنی جان قُربان کرنے والا، میدانِ جِہاد وچ لڑدے ہوئے یا جِہاد د‏‏ی راہ وچ گامزن یا دِین د‏‏ی دعوت و تبلیغ وچ تے جِس موت نو‏‏ں شہادت د‏‏ی موت قرار دِیا گیا اے اُنہاں وچو‏ں کوئی موت پانے والا،

## شہید د‏‏ی قسماں
* شہیدءِ المعرکہ : یعنی اللہ دے لئی نیک نیندی تو‏ں میدانِ جِہاد وچ کافراں، مُشرکاں دے نال لڑدے ہوئے قتل ہونے والا * فی حُکم الشہید، شہادت د‏‏ی موت دا درجہ پانے والا::: یعنی میدان جِہاد دے عِلاوہ ایسی موت پانے والا جسنو‏ں شہادت د‏‏ی موت قرار دِیا گیا ۔
اپنے آخری رسول **[[محمد|مُحمد صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم]]** د‏‏ی اُمت اُتے اللہ تعالٰی د‏‏ی خصوصی رحمتاں وچو‏ں اک ایہ وی اے کہ سابقہ اُمتاں دے شہیداں د‏‏ی طرح اُمتِ مُحمدیہ الصلاۃُ و السلام علی نبیھا، وچ درجہِ شہادت اُتے صِرف اللہ د‏‏ی راہ وچ لڑدے ہوئے قتل ہونے والےآں تک ہی محدود نئيں رکھیا بلکہ دوسرےآں نو‏‏ں وی اِس درجہ اُتے فائزفرمایا اے ،

ابو ہریرہ رضی اللہ عنہُ تو‏ں روایت اے کہ**[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم]]** نے فرمایا
:ما تَعُدُّونَ الشَّہِیدَ فِیکُمْ؟
:تُم لوک اپنے(مرنے والےآں ) وچو‏ں کِس نوں شہید سمجھدے او؟
:قالوا یا رَسُولَ اللَّہِ من قُتِلَ فی سَبِیلِ اللَّہِ فَہُوَ شَہِیدٌ
:صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین نے عرض کِیا اے اللہ دے رسول جو اللہ د‏‏ی راہ وچ قتل کِیا جاندا اے 
:تو **[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]** نے اِرشاد فرمایا انَّ شُہَدَاء َ اُمَّتِی اذًا لَقَلِیلٌ
:جے ایسا ہوئے تاں فیر تاں میری اُمت دے شہید بوہت گھٹ ہون گے
صحابہ نے عرض کِیا
:فَمَنْ ہُمْ یا رَسُولَ اللَّہِ؟
:اے اللہ دے رسول تاں فیر شہید (تے) کون نيں؟
:تو **[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]** نے اِرشاد فرمایا
:مَن قُتِلَ فی سَبِیلِ اللَّہِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ مَاتَ فی سَبِیلِ اللَّہِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ مَاتَ فی الطَّاعُونِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ مَاتَ فی الْبَطْنِ فَہُوَ شَہِیدٌ * جو اللہ د‏‏ی راہ وچ قتل کِیا گیا اوہ شہید اے * تے جو اللہ د‏‏ی راہ وچ (نکلیا تے معرکہِ جِہاد وچ شامل ہوئے بغیر مر گیا یا جو اللہ دے دِین د‏‏ی کِسی وی خِدمت دے نکلیا تے) مر گیا اوہ وی شہید اے * تے جو طاعون (کی بیماری )سے مر گیا اوہ وی شہید اے * تے جو پیٹ (کی بیماری ) تو‏ں مر گیا اوہ وی شہید اے 
:قال بن مِقْسَمٍ اَشْہَدُ علی اَبِیکَ فی ہذا الحدیث اَنَّہُ قال
:عبید اللہ ابن مقسم نے ایہ سُن کر سہیل نو‏‏ں جو اپنے والد تو‏ں ابو ہریرہ رضی اللہ عنہُ دے ذریعے روایت ک‏ر رہ‏ے سن، کہیا، وچ اِس حدیث د‏‏ی روایت وچ تواڈے والد د‏‏ی (کی درستی ) پرگواہ ہاں تے اِس حدیث وچ ایہ وی اے کہ
:رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے اِرشاد فرمایا
:وَالْغَرِیق ُ شَہِیدٌ
:ڈُب کر مرنے والا وی شہید اے 
ابو ہریرہ رضی اللہ عنہُ تو‏ں دوسری روایت اے کہ
:**[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]** نے فرمایا
:الشُّہَدَاء ُ خَمْسَۃٌ الْمَطْعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْغَرِق ُ وَصَاحِبُ الْہَدْمِ وَالشَّہِیدُ فی سَبِیلِ اللَّہِ عز وجل
:شہید پنج نيں
* مطعون
* تے پیٹ د‏‏ی بیماری تو‏ں مرنے والا
* تے ڈُب کر مرنے والا
* تے ملبے وچ دب کر مرنے والا
* تے اللہ د‏‏ی راہ وچ شہید ہونے والا
امام ابن حَجر العسقلانی نے المطعون دے بوہت سارے معنی مختلف عُلماء د‏‏ی شرح دے حوالے تو‏ں ذِکر کیتے نيں، جِس دا خلاصہ ایہ اے کہ ** المطعون** طاعون دے مریض نو‏‏ں وی کہیا جا سکدا اے، کِسی تیز دھار آلے تو‏ں زخمی ہونے والے نو‏‏ں وی تے جِنّات دے حملے تو‏ں اندرونی طور اُتے زخمی ہونے والے نو‏‏ں وی کہیا جا سکدا اے 
اس لئی وچ ترجمے وچ """ مطعون """ ہی لکھ رہیا ہاں ،
جابر بن عُتیک رضی اللہ عنہُ تو‏ں روایت اے کہ
:رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے ارشاد فرمایا
:الشَّہَادَۃُ سَبْعٌ سِوَی الْقَتْلِ فی سَبِیلِ اللَّہِ الْمَطْعُونُ شَہِیدٌ وَالْغَرِق ُ شَہِیدٌ وَصَاحِبُ ذَاتِ الْجَنْبِ شَہِیدٌ وَالْمَبْطُونُ شَہِیدٌ وَصَاحِبُ الْحَرِیقِ شَہِیدٌ وَالَّذِی یَمُوتُ تَحْتَ الْہَدْمِ شَہِیدٌ وَالْمَرْاَۃُ تَمُوتُ بِجُمْعٍ شہیدۃٌ
:اللہ د‏‏ی راہ وچ قتل ہونے والےآں دے عِلاوہ ست شہید نيں * مطعون شہید اے * تے ڈوبنے والا شہید اے * ذات الجنب د‏‏ی بیماری تو‏ں مرنے والا شہید اے * تے جل ک‏ے مرنے والا شہید اے (٥) تے ملبے دے تھلے دب کر مرنے والا شہید اے * تے حمل د‏‏ی حالت وچ مرنے والی عورت شہیدہ اے 
راشد بن حبیش تو‏ں روایت اے کہ
:**[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]**عُبادہ بن صامت رضی اللہ عنہُ د‏‏ی عیادت (بیمار پُرسی) دے لئی تشریف لیائے تاں فرمایا
:اَتَعلَمُونَ مَن الشَّھِیدُ مِن اُمتِی
:کیا تُم لوک جاندے ہوئے کہ میری اُمت دے شہید کون کون نيں؟
:عُبادہ بن صامت رضی اللہ عنہُ نے عرض کیا
:اے اللہ دے رسول (اللہ د‏‏ی راہ وچ مصیبت اُتے )صبر کرنے تے اجر و ثواب دا یقین رکھنے والا
:تو **[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]** نے فرمایا
:انَّ شُہَدَاء َ امتی اذاً لَقَلِیلٌ الْقَتْلُ فی سَبِیلِ اللَّہِ عز وجل شَہَادَۃٌ وَالطَّاعُونُ شَہَادَۃٌ وَالْغَرَقُ شَہَادَۃٌ وَالْبَطْنُ شَہَادَۃٌ وَالنُّفَسَاء ُ یَجُرُّہَا وَلَدُہَا بِسُرَرِہِ إلی الْجَنَّۃِ والحَرق ُ و السِّلُّ
:اِس طرح تاں میری اُمت دے شہید بوہت گھٹ ہون گے اللہ عز وجل د‏‏ی راہ وچ قتل ہونا شہادت اے تے طاعون (کی موت ) اورشہادت اے تے ڈوبنا (یعنی پانی وچ ڈوبنے تو‏ں موت واقع ہونا ) شہادت اے تے پیٹ (کی بیماری) شہادت اے تے ولادت دے بعد نفاس د‏ی حالت وچ مرنے والی نو‏‏ں اُس د‏‏ی اوہ اولاد (جِس د‏‏ی ولادت ہوئی تے اِس ولادت د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ مر گئی) اپنی کٹی ہوئی ناف تو‏ں جنّت وچ کھچ لے جاندی اے تے جلنے (کی وجہ تو‏ں موت ہونا تے سل (کی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں موت ہونا شہادت اے )،** سل ** د‏‏ی وی مختلف شرح ملدی نيں، جنکا حاصل ایہ اے کہ ** سل** پھیپھڑاں د‏‏ی بیماری اے ۔
عبد اللہ ابن عَمر (عمرو) تو‏ں روایت اے کہ
:**[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]** نے فرمایا
:مَن قُتِلَ دُونَ مَالِہِ فَہُوَ شَہِیدٌ
:جِسے اُس دے مال د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے قتل کِیا گیا اوہ شہید اے 
سعید بن زید تو‏ں روایت اے کہ
:**[[محمد| رسول اللہ صلی اللہ علیہ وعلی آلہ وسلم]]**نے فرمایا
:مَن قُتِلَ دُونَ مَالِہِ فَہُوَ شَہِیدٌ وَمَنْ قُتِلَ دُونَ اَھلِہِ او دُونَ دَمِہِ او دُونَ دِینِہِ فَہُوَ شَہِیدٌ
:جو اپنے مال د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے قتل کِیا گیا اوہ شہید اے تے جو اپنے گھر والےآں د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے قتل کِیا گیا اوہ شہید اے تے جو اپنی جان د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے قتل کِیا گیا اوہ شہید اے تے اپنے دِین د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے قتل کیتا گیا ہوئے شہید اے 

## حوالے

گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:اسلام