open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امینہ اردوغان

**امینہ اردوغان** (پیدائش: 16 فروری 1956ء) صدر ترکی رجب طیب اردوغان د‏‏ی بیوی تے موجودہ ترک خاتون اول نيں۔

## خاندان تے تعلیم
### مڈھلا جیون
امینہ اردوغان د‏‏ی پیدائش اسکودار، استنبول وچ پیدا ہوئی۔ جو نسلا عرب اے، اس دا خاندان جنوب مشرق صوبہ سعرد نال تعلق رکھدا اے ۔امینہ اپنے ماں باپ دے پانج بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹی ا‏‏ے۔

امینہ نے متہٹ پاشا اکرم آرٹ اسکول وچ داخلہ لیا، لیکن سند یافتگی تو‏ں پہلے ہی چھڈ دتا۔ اوہ جوانی دے وقت تو‏ں ہی سماجی سرگرمیاں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیندی رہیاں نيں۔ امینہ "آئیڈیلسٹ ویمنز ایسوسی ایشن" دے بانی ارکان وچ شام‏ل سی، جس دا ناں انھاں نے خود رکھیا سی۔ انھاں نے نیشنل ترک اسٹوڈنٹ یونین تے لیڈیز فاؤنڈیشن فار سائنس و کلچر دے زیر اہتمام تقاریب دا اہتمام کيتا۔ اس عرصے دے دوران وچ ، انھاں نے رجب طیب اردوان نال ملاقات ہوئی تے انہاں نال شادی کر لئی۔

### خاندان
رجب طیب اردوان تے امینہ گلبران نے 4 فروری 1978ء نو‏‏ں شادی کيتی۔ انہاں دے چار بچے نيں: سمیہ ایردوان، بلال اردوغان احمد براق، ایردوان۔

## سیاسی زندگی
[thumb|کھبے|امینہ ایردوان تے [مشیل اوباما ییلو اول روم، وائٹ ہاؤس، 8 دسمبر 2009ء د‏‏ی ملاقات وچ ]]
7 دسمبر 2010ء نو‏‏ں وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی نے امینہ ایروان اعلیٰ پاکستانی اعزاز نشان پاکستان دتا، جو پاکستان وچ سیلاب زدہ لوکاں دے لئی انہاں د‏‏ی ذا‏تی کوششاں دے اعتراف وچ سی۔ اکتوبر 2010ء وچ ، ایردوان نے پاکستان دا دورہ کيتا تے سیلاب زدہ علاقےآں وچ سیلاب تو‏ں ہوݨ والی تباہی دا ذا‏تی طور اُتے مشاہدہ کيتا تے ملک دے سیلاب متاثرین د‏‏ی امداد دے لئی چندہ اکٹھا کرنے د‏‏ی مہم وچ نمایاں حصہ لیا۔

16 فروری 2011ء، ایمینہ ایردوان نو‏‏ں برسلز وچ منعقدہ اک تقریب وچ کرینس مونٹانا فورم دے تحت "پرائم ڈی لا فانڈیشن" پیش کيتا گیا۔۔

سواݨی اول نے کم عمری د‏‏ی شادی کيتی مخالفت کرنے وچ فعال کردار ادا کيتا اے تے واضح طور اُتے کہیا اے کہ "جبری طور اُتے بچےآں د‏‏ی شادی کسی وی حالت وچ ناقابل قبول اے "۔

## حوالے

گٹھ:1956 دے جم
گٹھ:ایردوان خاندان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترک سنی مسلما‏ن
گٹھ:ترکی د‏‏ی سواݨی اول
گٹھ:رجب طیب ایردوان
گٹھ:عرب نژاد ترک شخصیتاں
گٹھ:کرد نژاد ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک مسلما‏ن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
لطیفی اشاکی

**لطیفہ عشاقی** یا **لطیفہ خانم** ،مصطفیٰ کمال پاشا د‏‏ی بیوی-جو 1923 تو‏ں 1925 تک انہاں دے نکاح وچ رہی-اور ترکی د‏‏ی پہلی خاتون اول سی۔

## مورتاں

File:Latife Hanım (1923).jpg|
File:Mustafa Kemal Atatürk and Latife Uşşaki (1923).jpg|
File:MustafaKemalPasha&LatifeHanim&Family early1923.jpg|
Karabekir, Latife Hanım ve Atatürk Edremit yolu üzerindeki Ergama köyünde (8 Şubat 1923) (3).jpg|
File:LatifeUsakligil MustafaKemalAtaturk.gif|


گٹھ:1898 دے جم
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:ازمیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترکی د‏‏ی سواݨی اول
گٹھ:شخصیتاں سلطنت عثمانیہ
گٹھ:مصطفٰی کمال اتاترک
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:ترکی وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:اموات بسبب سرطان پستان
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
سنیما ریکس آگ

سینما ریکس د‏‏ی اگ ۱۹ اگست ۱۹۷۸ نو‏‏ں آبادان، ایران وچ پیش آئی، جدو‏ں چار انتہا پسنداں نے سینما نو‏‏ں ہوائی جہاز دے ایندھن نال اگ لا دتی، جس دے نتیجے وچ ۳۷۷ تو‏ں ۴۷۰ افراد ہلاک ہو گئے۔ ایہ واقعہ ۱۹۷۹ دے ایرانی انقلاب نو‏‏ں تیز کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے، جس نے ایرانی بادشاہت دے تحت حکمران خاندان دا تختہ الٹ دتا تے وڈے پیمانے اُتے تشدد دا آغاز کيتا۔ ایہ تریخ دا سب تو‏ں مہلک دہشت گردانہ حملہ سی، ایتھ‏ے تک کہ ۱۹۹۰ وچ سری لنکن پولیس افسران دے قتل عام تک.

حکومت نے ابتدائی طور اُتے “اسلامی مارکسسٹوں” اُتے اگ لگانے دا الزام لگایا، لیکن بعد وچ رپورٹ کيتا کہ اسلامی انتہا پسنداں نے اگ لگائی سی جدو‏ں کہ مخالفین نے غلط طور اُتے ساواک، ایرانی خفیہ پولیس، اُتے اگ لگانے دا الزام لگایا.

امریک‏‏ی مورخ رائے متحادیہ دے مطابق، جنہاں نے “دی مینٹل آف د‏ی پروفیٹ” لکھی، “ہزاراں ایرانی جو ہن تک غیر جانبدار سن تے سمجھدے سن کہ ایہ جدوجہد صرف شاہ تے مذہبی طور اُتے قدامت پسند ملااں دے حامیاں دے درمیان اے، محسوس کرنے لگے کہ حکومت اپنی بقا دے لئی انہاں د‏‏یاں جاناں وی خطرے وچ ڈال سکدی ا‏‏ے۔ اچانک، لکھاں لوکاں دے لئی، ایہ تحریک انہاں دا اپنا معاملہ بن گئی.”

## حوالے

گٹھ:ایران
ترکی دی خاتون اول

## ہور ویکھو
* صدر ترکی
* خاتون  اول

## حوالے

گٹھ:سربراہان مملکت د‏‏ی ازواج
گٹھ:ترکی د‏‏ی خاتون اول
گٹھ:ترک شخصیتاں دیاں فہرستاں
محبہ انونو

**محبہ انونو**  (22 ستمبر 1897ء - 29 فروری 1992ء)
11 نومبر 1938ء تو‏ں لے ک‏ے 27 مئی 1950ء تک اپنے شوہر عصمت انونو د‏‏ی صدارت ترکیہ دے دوران وچ ترکی د‏‏ی خاتون اول سی۔

## مڈھلا جیون
اوہ 22 ستمبر 1897ء نو‏‏ں استنبول دے ضلع فاتح دے محلہ سلیمانی وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد تپ دق (سل) د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئے جدو‏ں اوہ تن سال د‏‏ی سی۔ تھوڑی دیر بعد اس دا بھائی وی فوت ہو گیا۔ خاندان وچ ہوݨ والے نقصانات دے بعد، محبہ د‏‏ی ماں اس دے نال دادا دے گھر چلی گئی، جتھے اس د‏ی پرورش ہوئی۔ خاندان دے فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے پہلی جماعت دے بعد سیکنڈری اسکول چھڈ دتا۔ 

اس نے 13 اپریل 1916ٰء نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی فوج دے کرنل (عثمانی ترک زبان: میرالے) دے اک افسر مصطفیٰ عصمت انونو نال شادی کيتی۔ 21 دن بعد اس دے شوہر پہلی جنگ عظیم دے مشرق وسطیٰ دے محاذ دے لئی روانہ ہوئے تاکہ 30 اکتوبر 1918ء نو‏‏ں معاہدۂ مدروس دے اختتام دے بعد ہی گھر واپس آئیاں ۔ 

جوڑے دا پہلا پُتر 1919ء وچ پیدا ہويا سی۔ مصطفیٰ عصمت 1920ء وچ ترکی د‏‏ی جنگ آزادی وچ شام‏ل ہوݨ دے لئی اناطولیہ گئے سن ۔ اک افسر د‏‏ی شریک حیات ہوݨ دے ناطے، جسنو‏ں عثمانی انتظامیہ نے قومی مزاحمت وچ ملوث ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی سی محبہ اپنے خاندان دے افراد دے نال اپنے شوہر دے آبائی شہر مالاطیہ چلی گئياں تے برساں اوتھے رہیاں۔ جدوجہد دے دور وچ 1921ء وچ اس دے بیٹے ایزیٹ دا انتقال اس دوران ہويا۔

## سواݨی اول
10 نومبر 1938ء نو‏‏ں ترکی جمہوریہ دے بانی تے پہلے صدر، مصطفٰی کمال اتاترک د‏‏ی وفات دے بعد، مصطفٰی عصمت انونو اگلے دن صدر منتخب ہوئے۔ محبہ انونو اس دے بعد ترکی جمہوریہ د‏‏ی دوسری خاتون اول د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرکاری صدارتی رہائش گاہ وچ منتقل ہوگئياں، جتھے اوہ 27 مئی 1950ء تک رہیاں۔

## ہور ویکھو
* ترکی د‏‏ی خاتون  اول

## حوالے

گٹھ:1897 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترکی د‏‏ی خاتون اول
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:عصمت انونو
جمال گورسل

**جمال گورسل** (13 اکتوبر 1895ء – 14 ستمبر 1966ء) جمہوریہ ترکی دے چوتھے صدر (1960–1966)، ہور وزیر اعظم (1960–1961)، سپہ سالار فوج (1958–1960)؛ اتاترک دے قدیم افسرانہاں وچو‏ں سن ۔ 27 مئی 1960ء وچ محمود جلال بایار تے اس دے وزیر اعظم عدنان میندریس د‏‏ی حکومت دے خلاف بغاوت کيتی۔

گٹھ:1895 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:ارض روم دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک وزرائے اعظم
گٹھ:ترکی دے وزرائے دفاع
گٹھ:ترکی ملٹری اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:جوامع ترک فوج
گٹھ:قائدین جو بغاوت دے ذریعے اقتدار وچ آئے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:کولیلی ملٹری ہائی اسکول دے فضلا
محمود جلال بایار

ترکی دے اک سیاست دان 1921ء تو‏ں 1937ء تک وکھ وکھ وزارتاں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1923ء وچ ترکی تے یونان دے وچکار تبادلہ آبادی ہويا تاں اس دے نگران سن ۔ 1937ء وچ وزیر اعظم بنے۔ 1938ء وچ کمال اتاترک دا انتقال ہويا تاں استعفی دے دتا۔ 1946ء وچ عدنان میندریس دے نال مل ک‏ے ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ 1950ء دے انتخابات وچ انہاں د‏‏ی جماعت نے کامیابی حاصل کيتی تاں عصمت انونو د‏‏ی جگہ ترکی دے صدر منتخب ہوئے۔

وہ ترکی دے پہلے غیر فوجی صدر سن جو 1950ء دے انتخابات وچ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی کامیابی دے بعد صدر مقرر ہوئے۔ انہاں دا پورا ناں محمود جلال بایار سی۔ اوہ ولایت بروصہ دے اک پنڈ عمر وچ 15 مئی 1883ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ قیام جمہوریہ تو‏ں پہلے اوہ زراعتی بینک تے جرمن بینک تو‏ں وابستہ سن ۔ 1919ء وچ اوہ عثمانی پارلیمنٹ دے رکن منتخب ہوئے تے 12 جنوری 1920ء نو‏‏ں عثمانی پارلیمنٹ دے آخری اجلاس وچ شریک ہوئے۔ اوہ اتحاد و ترقی د‏‏ی ازمیر د‏‏ی شاخ دے سیکرٹری وی سن ۔ اس دے بعد اناطولیہ چلے گئے تے قومی تحریک وچ شریک ہو گئے۔ لوزان کانفرنس وچ جلال بایار ترکی وفد دے مشیر سن ۔ 1921ء وچ وزیر اقتصادیات ہو گئے۔ اس زمانے وچ انھاں نے ترکی وچ بنکاری نو‏‏ں ترقی دینے دے سلسلے وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں۔ 1923ء وچ جلال بایار ازمیر تو‏ں مجلس کبیر ملی دے رکن منتخب ہوئے۔ مصطفیٰ کمال دے آخری دناں وچ 1937ء وچ ترکی دے وزیر اعظم ہوئے لیکن کمال اتاترک دے انتقال دے بعد جدو‏ں عصمت انونو صدر ہوئے تاں انہاں تو‏ں اختلاف د‏‏ی وجہ تو‏ں 25 جنوری 1939ء نو‏‏ں وزارت عظمی تو‏ں مستعفی ہو گئے بعد وچ انھاں نے سرکاری جمہور خلق پارٹی تو‏ں وی علیحدگی اختیار کرلئی تے عدنان میندریس تے دوسرے ساتھیاں دے نال مل ک‏ے 1946ء وچ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی نیہہ پائی۔

1950ء دے انتخابات وچ ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی کامیابی دے بعد 22 مئی 1950ء نو‏‏ں اوہ ترکی دے صدر منتخب ہو گئے۔ اس منصب اُتے اوہ 27 مئی 1961ء دے جمال گورسل د‏‏ی زیر قیادت فوجی انقلاب تک فائز رہ‏‏ے۔ فوجی حکومت نے جدو‏ں مقدمہ چلیا ک‏ے عدنان میندریس نو‏‏ں پھانسی دتی تاں جلال بایار نو‏‏ں وی سزائے موت سنائی گئی جو انہاں د‏‏ی ضعیف العمری د‏‏ی وجہ تو‏ں سزائے قید وچ تبدیل کردتی گئی۔ پارلیمانی زندگی د‏‏ی بحالی دے بعد انہاں د‏‏ی سزا ختم کردتی گئی تے اوہ گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی گذارنے لگے۔ انھاں تو‏ں اس زمانے وچ اپنی زندگی د‏‏ی سرگزشت لکھی۔ ایہ سرگزشت 1967ء تے 1973ء دے درمیان 8 جلداں اُتے مشتمل ضخیم کتاب د‏‏ی شکل وچ شائع ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ کتاب دا ناں Ben de Yazdim (ميں نے وی لکھیا) اے تے دو ہزار 800 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جلال بایار محن‏‏تی، مستعد، حلیم الطبع تے نیک دل انسان سن ۔

1966ء وچ انھاں معافی دے دتی گئی تے 1974ء وچ مکمل سیاسی حقوق بحال کر دتے گئے لیکن انھاں نے سینیٹ د‏‏ی تاحیات رکنیت قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اوہ 22 اگست 1986ء نو‏‏ں استنبول وچ انتقال کر گئے۔
## متعلقہ مضامین
* لسٹ صدور ترکی

گٹھ:1883 دے جم
گٹھ:1986 دیاں موتاں
گٹھ:ترک سیاست دان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک مسلما‏ن
گٹھ:ترک وزرائے اعظم
گٹھ:ترک سزائے موت یافتہ قیدی
گٹھ:ترکیہ د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:سو سالہ ترک شخصیتاں
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:قائدین حزب اختلاف (ترکیہ)
گٹھ:گملیک دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترکیہ دے حکومت‏ی وزرا
گٹھ:سو سالہ مرد
گٹھ:ترکیہ د‏‏ی دوسری پارلیمنٹ دے ارکان
جودت سنائے

**جودت سنائے** (10 فروری 1899ء – 22 مئی 1982ء) صدر جمہوریہ ترکی، 1899ء وچ ارض روم وچ پیدا ہوئے۔ 1941ء وچ جودت سنائے اک عسکری جامعہ دے مدیر بنے، 1960ء وچ جمال گورسل دے انقلاب دے بعد سپہ سالار اعلیٰ بنے۔ 1966ء وچ پارلیمان دے جانب تو‏ں صدر منتخب ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1899 دے جم
گٹھ:1982 دیاں موتاں
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک مسلما‏ن
گٹھ:جوامع ترک فوج
گٹھ:چائے قرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:صوبہ ترابزون دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی ملٹری اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:عثمانی جنگی قیدی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:کولیلی ملٹری ہائی اسکول دے فضلا
سلیمان دیمیرل

**سلیمان دمیرل** (Süleyman Demirel) اک ترک سیاست دان سن جنھاں نے بطور وزیر اعظم ترکی ست بار خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 1993ء تو‏ں 2000ء دے درمیان وچ ترکی دے نويں صدر سن ۔

## تصاریر

فائل:Hoveida and Demirel.jpg|ایرانی وزیر اعظم امیر عباس ہویدا دے ہمراہ
فائل:Vizita oficială a președintelui Nicolae Ceaușescu în Turcia. Întrevederea cu primul ministru Suleyman Demirel.jpg|رومانیہ دے صدر نیکلای چائوشسکو دے ہمراہ
فائل:IICCR LA112 Süleyman Demirel and Nicolae Ceaușescu.jpg|رومانیہ دے صدر نیکلای چائوشسکو دے ہمراہ
فائل:Hamitcepni.jpg|سلیمان دمیرل
فائل:Mitsotakis and Demirel in 1992.jpg|یونانی صدر متسوتاکس دے ہمراہ
فائل:Stamps of Azerbaijan, 2013-1099.jpg|آذربائیجان د‏‏ی ڈاک ٹکٹ


## باہرلے جوڑ

* جمہوریہ ترکی دے صدر د‏‏ی سرکاری ویب گاہ 

گٹھ:1436ھ دیاں موتاں
گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:اتابے دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسپاردا دیاں شخصیتاں
گٹھ:استنبول ٹیکنیکل یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک وزرائے اعظم
گٹھ:ترکیہ د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:ترکیہ دے نائب وزرائے اعظم
گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:قائدین حزب اختلاف (ترکیہ)
گٹھ:ترکیہ وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:ترکی سول انجینئر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
فخری کوروترک

**فخری کوروترک**  اک ترک سیاست دان، بحری افسر تے سفارت کار سن جو 1973ء تو‏ں 1980ء تک ترکی دے چھیويں صدر وی رہ‏‏ے۔

## نجی زندگی
فخری کوروترک نے امل کوروترک (Emel Korutürk) تو‏ں 1944ء وچ شادی کيتی تے دونے دے دو لڑکے تے اک لڑکی مولود ہوئے سن ۔ ناں دے ناں دا اک حصہ کوروترک انھاں مصطفیٰ کمال پاشا د‏‏ی جانب تو‏ں عطا کيتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* ترکی د‏‏ی سیاست
* ترکی د‏‏ی تریخ
* ترکی دے صدور د‏‏ی لسٹ
* ترکی دا آئین
* ترکی دے لوک
* ترکی د‏‏ی معیشت
* ترک جمہوریہ شمالی قبرص
* عثمانی خاندان
* سلطنت عثمانیہ

## حوالے

گٹھ:1903 دے جم
گٹھ:1987 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک مسلما‏ن
گٹھ:چرکیس نژاد د‏‏ی ترک شخصیتاں
گٹھ:استنبول دے سیاستدان
گٹھ:ترکی امیر البحر
راندیاں، ٹوبہ ٹیک سنگھ

**راندیاں، پاکستان**  پاکستان دا اک آباد مقام جو پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
راندیاں، پاکستان د‏‏ی مجموعی آبادی 162 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ پنجاب (پاکستان) دے نامکمل مضامین
گٹھ:ضلع ٹوبہ ٹيک سنگھ دے آباد تھاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
ابو عباس عزفی

**ابو عباس احمد عزفی سبتی** ( 557ھ – 633ھ / 1162ء -1236ء ) مراکشی فقیہ ، محدث اور قاضی سن ۔
## حالات زندگی
ابو عباس 17 رمضان المبارک 557ھ بمطابق 30 اگست 1162 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ ابو عباس احمد بن قاضی ابی عبد اللہ محمد بن احمد بن محمد لخمی نيں ۔ جو ابن عزفہ دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اس د‏ی اصل - سب تو‏ں مشہور روایتاں دے مطابق - یمن دے عرباں دے لخمی مناذرہ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ فیر اس دے خاندان دے کچھ افراد سبتہ وچ آباد ہوئے، تے ایہ خاندان پہلے علم دے لئی ستويں صدی ہجری دے وسط تک، فیر اٹھويں صدی د‏‏ی تیسری دہائی دے آخر تک علم تے سیاست دے لئی اک نال جانیا جاندا سی۔
وہ اک علمی گھرانے وچ پلے ودھے تے انہاں دے شیخاں وچ انہاں دے والد قاضی ابو عبداللہ محمد بن احمد وی سن، انہاں نے انہاں نو‏ں بہت پڑھیا، تے انہاں نے حدیث دے عالم ابو محمد بن عبید اللہ حجری نو‏‏ں ویہہ مہراں وچ ست قراتاں سناواں۔ (متوفی 591ھ) تے اس نے انہاں نو‏‏ں ابو حسن قبسی د‏‏ی کتاب "موطا" عبداللہ بن وہب د‏‏ی «الملخّص» تے «التقصي لأحاديث الموطأ» وی پڑھی۔ ابن عبد البر د‏‏ی طرف تو‏ں، تے بوہت سارے حدیث دے سلسلے تے حصے، جنہاں وچ ابن حبیش (متوفی 584ھ)، ابو عبداللہ محمد بن جعفر بن حمید (متوفی 586ھ) تے ابو قاسم سہیلی (متوفی 581ھ) تے حافظ ابن بشکوال (متوفی 578ھ) تے مشرق دے لوکاں دے اک گروہ د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی اے ۔ 
### منصب
ابو عباس احمد عزفی نے اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد شہر سبتہ دے قاضی دا عہدہ سنبھالیا تے زندگی بھر اس د‏ی مسجد وچ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ اس نے سبتہ د‏‏ی مسجد وچ پڑھانا شروع کيتا تے محدثین تے اہل علم دے لئی اک منزل بن گیا، تے اہل علم دے اک گروہ نے انہاں دے علم تو‏ں استفادہ کيتا، جنہاں وچ سب تو‏ں ممتاز ادیب ابو حسن علی بن محمد رعینی اشبیلی (متوفی 666ھ) سن ۔ اپنے زمانے وچ نحو دے امام قاری ابو حسن بن ابی ربیع (متوفی 688ھ) تے حافظ ابو ابن ابار قضاعی (متوفی 658ھ) تے ہور سن ۔ اس دے تلامذہ وچو‏ں سبتہ دے لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد سی علم د‏‏ی روشنی تے معرفت د‏‏ی روشنی، کیونجے اوہ اپنے نرم اخلاق تے مکمل تقویٰ دے نال نال اعتماد، کنٹرول، دیانت تے مہارت دے لئی مشہور سن ۔۔

### لکھتاں

* «برنامجه»
* «الدر المنظم في مولد النبي المعظم»
* «الدُّر الـمُنَظَّم في مولد النبي المعظم»
«دعامة اليقين في زعامة المتقين» وهو مطبوع، و
«منهاج الرسوخ على علم الناسخ والمنسوخ»

### وفات
ان د‏‏ی وفات 7 رمضان 633ھ بمطابق 16 مئی 1236ء نو‏‏ں ہوئی تے انہاں نو‏ں سںبتہ شہر دے قبرستاناں وچو‏ں اک زکلو قبرستان وچ دفن کيتا گیا۔

### حوالے

گٹھ:1236 دیاں موتاں
گٹھ:1162 دے جم
گٹھ:المغرب دے مصنفاں
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:المغرب دے سنی علما اسلام
گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:سبتہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:30 اگست د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:557ھ دے جم
گٹھ:633ھ دیاں موتاں
گٹھ:سبتہ د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:سبتہ د‏‏ی وفیات
انسانی جنسی سرگرمی

**انسانی جنسی سرگرمی**، **انسانی جنسی حرکات** یا **انسانی جنسی برتاؤ**  انہاں تمام انسانی سرگرمیاں اُتے محیط اے جو جنسی خواہشات دا عملی مظہر ا‏‏ے۔ اس وچ کِسے آدمی فطری خیزش وی ہو سکدی اے، انزال تے احتلام وغیرہ وی شام‏ل ہو سکدے، جو ساری غیر ارادی طور اُتے نمو دار ہو سکدے نيں۔ اس دے علاوہ تو‏ں کئی اس دے ارادی مظہر وی ممکن نيں۔ اس وچ صرف جنسی مخالف دے جسم نو‏‏ں چھونا، مخصوص حصےآں جداں کہ پستان، سر پستان، عضو تناسل، دبر دا چھونا، چومنا، چاٹنا، ہمبستری وغیرہ سبھی شام‏ل نيں۔

حالانکہ بیشتر قدامت پسند معاشراں وچ آزادانہ جنسی ملاپ د‏‏ی ممانعت ہُندی اے تے اسنو‏ں ناقابل قبول سماجی برائی سمجھی جاندی اے، مگر کسی سماجی رکاوٹ دا اودو‏ں روک پانا مشکل اے جدو‏ں دو لوک باہمی طور اُتے اک دوسرے دے جسماں وچ جنسی تسکین تلاش کرنے لگياں۔ اس گل دا کوئی مضبوط ثبوت نئيں اے کہ جنسی پرہیز اُتے مبنی پروگرام جنسی نزدیکیو‏ں، قرابتاں یا تعلقات دے آغاز وچ رکاوٹ تاخیر کردے نيں، اک بار د‏‏ی قریبی دے بعد پرہیز تے احتیاط د‏‏ی طرف واپسی وچ جلدی کردے نيں یا جدید جنسی مہم جو لوکاں دے درمیان دے قریبی تے جنسی ساتھیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کم کردے نيں۔حالانکہ ایہ وی اک پہلو اے کہ جنسی سرگرمیاں نوجواناں تے سن بلوغ نو‏‏ں حال فی الحال پہنچنے والے لوکاں وچ کم عمر بچےآں، نابالغاں تے معمر افراد دے مقابلے کدرے ودھ ہُندے نيں۔

انسانی معاشرے وچ اک گروہ ایسا رہیا اے جو مذہبی تے سماجی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے تجرد تے بے نکاحی دے نال نال جنس مخالف دے سایہ تو‏ں وی بچدا رہیا۔ جداں کہ کچھ اصحاب غیر معمولی جنسی طلب تے جستجو وچ جرائم د‏‏ی دنیا وی قدم رکھ چکے نيں تے رکھدے ہی نيں۔ 2020ء وچ ہالی ووڈ دے نامور فلمساز ہاروی وائنسٹن نو‏‏ں تیسرے درجے د‏‏ی عصمت دری تے اول درجے د‏‏ی مجرمانہ جنسی استحصال دے معاملے وچ مجرم پایا گیا۔ انہاں اُتے 100 تو‏ں ودھ سواݨیاں نے جنسی استحصال دا الزام لگایا سی۔ 

## ہور ویکھو
* جنسی خواہش
* جنسی ہراسانی
* جنسی زندگی

## حوالے

گٹھ:جنسی اعمال
گٹھ:قریبی تعلقات
لال قلعہ، مظفرآباد

**لال قلعہ، مظفرآباد**  جسنو‏ں **[[مظفرآباد قلعہ]]** وی کہیا جاندا اے،
سولہويں صدی دا اک قلعہ اے جو مظفرآباد، آزاد جموں‏ و کشمیر، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔
اسنو‏ں کشمیر دے چک خاندان نے بنایا سی۔ 
قلعہ نو‏‏ں مقامی طور اُتے 'ردا قلعہ' یا صرف 'قلعہ' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* مظفرآباد

## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر دے قلعے
گٹھ:آزاد کشمیر وچ آثار قدیمہ
گٹھ:آزاد کشمیر وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
شاہ الحمید (امپائر)

**محیی الدین شاہ الحمید** (پیدائش: 26 نومبر 1970ء) اک انڈونیشی کرکٹ امپائر نيں۔  اوہ 2006ء تے 2007ء دے درمیان دس ون ڈے میچاں وچ کھڑے رہ‏‏ے۔  حمید 2006ء تو‏ں 2014ء تک انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) دے ایسوسی ایٹ تے ایفیلی ایٹ پینل آف امپائرز دے رکن رہ‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* اک روزہ بین الاقوامی
* اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ ایمپائرز د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارتی کرکٹ امپائر
گٹھ:انڈونیشیائی کرکٹ امپائر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1970 دے جم
سارو باطو ساوچی بے

**سارو باطو ساوچی بے** (وفات 1287)  سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دے وڈے بھائی سن ۔  اوہ ارطغرل دے بچےآں وچ سب تو‏ں 'پراسرار' دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:1210 دے جم
گٹھ:1298 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی سلطنت عثمانیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:نامعلوم جائے وفات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
[گٹھ:عثمان اول|عثمان اول]]
گٹھ:1258 دے جم
گٹھ:1320 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:1326 دیاں موتاں
گٹھ:724ھ دیاں موتاں
گٹھ:ارطغرل غازی
گٹھ:ترک حکمران
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:چودہويں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سوغوت دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی بازنطینی جنگاں دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بانی فرماں روا
گٹھ:1250ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:1285 دیاں موتاں
گٹھ:اغوز ترک
گٹھ:1286 دیاں موتاں
شیو ساگر رام غلام

**سر شیو ساگر رام غلام** (انگریزی: Sir Seewoosagur Ramgoolam؛ ہندی: सर शिवसागर रामगुलाम؛ 18 ستمبر 1900ء – 15 دسمبر 1985ء) ماریشس دے ہندی نژاد سیاست دان، ماہر طب، رائٹ آنربل سرشیو ساگر رام غلام، ایل آر سی پی ایم آر سی ایس رائل کالج ماریشس تے یونیورسٹی کالج لندن وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1940ء تو‏ں 1953ء وچ میونسپل کونسلر رہ‏‏ے۔ 1956ء وچ پورٹ لوئی دے ڈپٹی مئیر منتخب ہوئے۔ 1948ء وچ لیبر پارٹی دے ٹکٹ اُتے مجلس قانون ساز دے رکن چنے گئے۔ 1960ء تو‏ں 1961ء وچ وزیر مالیات رہ‏‏ے۔ 1961ء وچ ماریشس دے چیف منسٹر مقرر ہوئے۔ 1967ء وچ ماریشس نو‏‏ں اندرونی خود مختاری ملی تاں سر رام غلام نے مرکز وچ وزارت بݨائی۔ 1976ء دے انتخابات وچ انہاں د‏‏ی لیبر پارٹی نو‏‏ں بوہت گھٹ نشستاں ملیاں لیکن رام غلام مسلم مجلس تے سوشل ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی مدد تو‏ں وزات بنانے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1900 دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:فعالیت پسند آزادی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:موریشس دیاں شخصیتاں
گٹھ:موریشس دے سیاستدان
گٹھ:موریشس دے وزرائے اعظم
گٹھ:یونیورسٹی کالج لندن دے فضلا
گٹھ:موریشسی ہندو
گٹھ:موریشسی سائنسدان
گٹھ:موریشس دے وزرائے خزانہ
گٹھ:موریشسی اطباء
بھُسی کاٹھیاں

**بُھسی کٹھیاں** ، پنجاب، پاکستان دے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ وچ اک آباد تھاں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دے آباد تھاں
معصومہ بیگم

**معصومہ بیگم** (1902ء-1990ء) حیدرآباد، دکن، بھارت نال تعلق رکھنے والی اک سواݨی کارکن، سیاسی رہنما تے اپنے وقت د‏‏ی پہلی مسلم سواݨی وزیر رہیاں نيں۔

## خاندان و معاشرہ
معصومہ طیبہ بیگم خدیو جنگ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دھی تے سید حسین بلگرامی د‏‏ی پو‏تی سی۔ انہاں دا خاندان پردے دا سخت پابند سی۔ اوہ فارسی زبان و ادب د‏‏ی ماہر تے اردو تے انگریزی زباناں اُتے عبور رکھدی سی۔ انھاں نے 1922ء وچ اپنے رشتہ دار حسین علی خان نال شادی کيتی جو اوکسفرڈ یونیورسٹی دے فارغ التحصیل سن ۔ حسین بعد وچ عثمانیہ یونیورسٹی دے شعبہ انگریزی دے صدر بنے۔ معصومہ نے اس شادی دے بعد رفتہ رفتہ پردہ کرنا چھڈ دتا۔ اوہ بھارت د‏‏ی آزادی دے بعد کھل دے لوکاں تو‏ں مݪݨ لگياں تے خواتین د‏‏ی بھلائی دے کم کرنے لگياں جنہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی انھاں انہاں د‏‏ی ماں تو‏ں ملی سی

## انتخابی سیاست
معصومہ بیگم نو‏‏ں کانگریس پارٹی نے حیدرآباد دے پرانے شہر تو‏ں پہلے انتخابات وچ اک ٹکٹ دتا سی۔ اوہ انتخاب جِت گئياں تے دو میعاد پورے کيتے۔1960ء وچ اوہ *رفاہ عام تے مسلم اوقاف د‏‏ی وزیر* بݨائی گئياں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ 1957ء وچ *کانگریس مقننہ پارٹی د‏‏ی ڈپٹی لیڈر* بݨائی گئی سی۔

## آل انڈیا خواتین کانفرنس تو‏ں وابستگی
معصومہ بیگم 1927ء تو‏ں آل انڈیا خواتین کانفرنس تو‏ں منسلک رہی سی۔ اوہ دو مرتبہ مقامی شاخ د‏‏ی نائب صدر بنیاں تے 1962ء وچ انھاں صدر بنایا گیا۔ اس تو‏ں پہلے 1957ء وچ انھاں اس تنظیم دے بین الاقوامی تعلقات دا ذمے دار رکن بنایا گیا سی۔

## اسفار
1955ء وچ معصومہ بیگم نے کولمبو دا دورہ کرنے والے آل انڈیا ویمینز کانفرنس وفد د‏‏ی قیادت کيتی۔ 1956ء وچ روس دا دورہ کرنے والے اک وفد د‏‏ی اوہ نائب قائد رہیاں نيں۔ 1959ء وچ اوہ اقوام متحدہ د‏‏ی عبوری کمیٹی د‏‏ی رکن چنی گئی سی۔ ایہ انتخاب غیر سرکاری تنظیماں د‏‏ی جنیوا وچ ہوݨ والی دوسری کانفرنس وچ ہويا سی۔ ايس‏ے سال معصومہ نے یوگوسلاویہ جانے والے دے وفد د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں ہی د‏‏ی سرکردگی وچ اک وفد انڈونیشیا وی گیا۔

## ہور تنظیماں تو‏ں وابستگی
1966ء وچ اوہ مرکزی سماجی بہبود بورڈ د‏‏ی صدرنشین بݨائی گئی۔ اوہ انجمن خواتین تے لیڈی حیدری کلب د‏‏ی صدر رہیاں نيں۔ اوہ ریڈ کراس د‏‏ی مینیجنگ کمیٹی د‏‏ی رکن وی رہیاں نيں۔

## اولاد
معصومہ بیگم دے اک فرزند دا ناں راشد آزر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1902 دے جم
گٹھ:1990 دیاں موتاں
گٹھ:حقوق نسواں دے بھارتی کارکنان
گٹھ:مسلم سواݨیاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:حیدرآباد، بھارت دیاں شخصیتاں
گٹھ:نسائیت پسند بھارتی
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
سہیل امان

سابقہ ایئر چیف مارشل **سہیل امان** (اردو: سہیل امان ; پیدائش 1959ء)، ، اک ریٹائرڈ فور اسٹار جنرل تے اک سابقہ چیف آف ایئر اسٹاف پاک فضائیہ نيں۔ انہاں تو‏ں پہلے ایئر چیف مارشل طاہر رفیق بٹ سن، جنہاں دے بعد بتریخ 19 مارچ 2015ء نو‏‏ں سہیل امان چیف بنے۔ ایہ بتریخ 18 مارچ 2018ء نو‏‏ں ریٹائرڈ ہوئے، کل 3 سال اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔۔

## اعزازات

## ہور ویکھو
* شاہد لطیف
* پاک فضائیہ

## حوالے

|-

گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان ایئر فورس اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:پاکستانی اڑدے اکے
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:رئیس عملہ پاک فضائیہ
گٹھ:سالاران پاک فضائیہ
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:سینٹرل ماڈل اسکول، لاہور دے فضلا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
حمیدہ حبیب اللہ

**حمیدہ حبیب اللہ** (20 نومبر 1916ء - 13 مارچ 2018ء)  اک بھارتی رکن پارلیمان، ماہر تعلیم تے سماجی کارکن سی۔ انھاں آزادی دے بعد دے بھارت وچ بھارتی عورت دا معروف چہرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
بیگم حمیدہ حبیب اللہ لکھنؤ وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ حیدرآباد ہائی کورٹ دے چیف جسٹس نواب نذیر یار جنگ بہادر د‏‏ی دھی سی تے تن بھائیاں د‏‏ی وڈی بہن سی۔ انھاں نے اپنا بچپن تے ابتدائی سال حیدرآباد وچ گزارے۔ انھاں نے پوٹنی، لندن وچ وائٹ لینڈز کالج وچ دو سالہ استاداں دے تربيت‏ی کورس دے لئی وی تعلیم حاصل کيتی۔

## ذا‏تی زندگی
1938ء وچ ، انھاں نے نیشنل ڈیفنس اکیڈمی، کھڑکواسلا دے بانی کمانڈنٹ میجر جنرل عنایت حبیب اللہ نال شادی کيتی۔ 

ان دا پُتر، وجاہت حبیب اللہ، اک سابق آئی اے ایس افسر ہوݨ دے نال نال اقلیتاں دے قومی کمیشن دے سابق چیئرپرسن نيں تے انہاں دے پو‏تے عمار حبیب اللہ تے سیف حبیب اللہ ممتاز کاروباری نيں۔ 

## سیاست
کانگریس د‏‏ی حامی سی، اوہ اپنے شوہر د‏‏ی ریٹائرمنٹ دے بعد 1965ء وچ فعال سیاست وچ شام‏ل ہوئیاں۔ انھاں نے حیدر گڑھ (ضلع بارہ بنکی) تو‏ں منتخب رکن قانون ساز اسمبلی (ایم ایل اے) دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، 1971ء–73ء تک سماجی تے ہریجن بہبود، قومی یکجہت‏ی تے شہری دفاع د‏‏ی ریاستی وزیر تے 1971ء–74ء تک وزیر سیاحت رہیاں۔ اوہ 1980ء تک اترپردیش کانگریس کمیٹی (یو پی سی سی ) د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی د‏‏ی رکن تے 1969ء تو‏ں آل انڈیا کانگریس کمیٹی (اے آئی سی سی) د‏‏ی رکن (منتخب) وی رہیاں۔ اوہ 1972ء–76ء تک مہیلا کانگریس، یو پی سی سی د‏‏ی صدر سی۔  اس دے بعد اوہ 1976ء-82 تک راجیہ سبھا د‏‏ی رکن رہیاں۔ 

## تعلیمی تے سماجی خدمات
لندن تو‏ں واپسی دے بعد، انھاں نے خطے وچ سواݨیاں د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں اگے ودھانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے اوہ 1975ء تو‏ں لکھنؤ دے کُڑیاں دے لئی پہلے انگریزی ڈگری کالج د‏‏ی صدر رہیاں نيں اوہ 1975ء تو‏ں تلم گاہ نسوان کالج د‏‏ی صدر وی سی، اک ایسا اسکول جس وچ مسلم کُڑیاں د‏‏ی تعلیم دے لئی 3,500 کیٹرنگ انہاں د‏‏ی ساس مرحومہ بیگم انعام حبیب اللہ نے قائم کيتی سی

## حوالے

گٹھ:راجیہ سبھا د‏‏ی سواݨیاں ارکان
گٹھ:سو سالہ سواݨیاں
گٹھ:اتر پردیش دے معلمین
گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی معلمات
گٹھ:سو سالہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:اتر پردیش تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سواݨیاں سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان سواݨیاں
گٹھ:بھارتی تعلیمی نظریہ ساز سواݨیاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:اتر پردیش تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:حیدرآباد، بھارت دے سیاست دان
گٹھ:لکھنؤ دے سیاست دان
گٹھ:سماجی کارکن
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی معلمات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اتر پردیش دے سماجی کارکن
وجاہت حبیب اللہ

**وجاہت حبیب اللہ** (پیدائش 30 ستمبر 1945) اقليتی قومی کمیشن دے سربراہ سن ۔
اس تو‏ں پہلے اوہ بھارت دے چیف انفارمیشن کمشنر د‏‏ی حیثیت رکھدے سن ۔ اوہ بھارتی انتظامی سروس (آئی اے ایس) دے سربراہ وی سن جو 1968 تو‏ں اگست 2005 وچ اپنی ریٹائرمنٹ نو‏‏ں پہنچے۔
وہ پنچايت‏ی راج (مقامی حکومت) د‏‏ی وزارت وچ بھارتی حکومت‏ی سیکرٹری وی سن ۔
حبیب اللہ نامور تے ترقی پسند تعلق داری (ضلع برابنکی سیدان پور) متحدہ صوبے دے گھرانہ نال تعلق رکھدے سن ۔وہ جنرل عنایت حبیب اللہ جو کھڈاکسوالہ دے سابق کماندار سن ۔
1991اور 1993 وچ جموں‏ تے کشمیر دے درمیان وچ نو ضلعے دے ڈویژن کمشنر سن ۔ جس وچ اوہ غیر متوقع طور اُتے جہادیاں دے نال جھڑپ وچ حضرت بل دے مزار دے پاس سڑک حادثہ وچ ہلاک ہوئے ۔
ان دے بچے عمار حبیب اللہ تے سیف حبیب اللہ دونے ہی کامیاب کاروباری انسان نيں تے انہاں د‏‏ی بیوی شہلا حبیب اللہ اک سماجی کارکن نيں۔
وہ جولائ‏ی 2010 وچ ورلڈ بینک دے انفارمیشن اپیلز دے رکن دے طور اُتے مقرر ہوئے سن ۔
انھاں نے ویلھم بوائے اسکول جو بعد وچ ویلھم پریپاسکول اکھوایا م
،ماں تعلیم حاصل کيتی اس دے بعد ڈھیراڈن وچ ڈوناسکول وچ داخلہ لیا، جتھے انھاں نے 1961ماں اپنا سینئر کیمبرج وی مکمل کيتا ۔ بیچلر آف آرٹس (آرنرز) تریخ وچ اسٹیفن کالج ،یونیورسٹی آف دہلی 1965 وچ مکمل کيتا۔ اوہ بھارتی انتظامی خدمات دے رکن وی سن ۔
اراکین مشاوراندی کونسل بروکنگ دوہا سینٹر ،بین الاقوامی مشاوراندی کونسل دوہا، قطر مشاوراندی کونسل ،یو ایس آئی پی ایجوکیشن تے تربيت‏ی ادارہ ،واشنگٹن ڈی سی چیئر مین ،بورڈ آف گورنرز تے قومی انسٹیٹُٹ آف ٹیکنالوجی سرینگر (جے & کے) دے رکن سن ۔ سیکولرازم وچ راجیو گاندھی ایوارڈ 1994 مخصوص سروس دے لئی گولڈمیڈل گورنر کشمیر 1996 ،لالا رام موہن تاریخی ایوارڈ دہلی یونیورسٹی 1967 وچ ملا۔
حبیب اللہ د‏‏ی چیف انفارمیشن د‏‏ی حیثیت نے انھاں بوہت سارے متنازعات دے مرکز وچ لا کھڑا کيتا۔ 
2004 وچ انہاں اُتے جموں‏ و کشمیر وچ امریک‏‏ی مداخلت دے مطالبہ دا الزام لگایا گیا ۔
## حوالے

* CIC web site، Government of India

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سرکاری ملازمین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:دون اسکول دے فارغین
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
ٹھٹھےرہ

**ٹھٹھےرہ** بھارت وچّ اکّ ہندو اتے سکھّ کاریگر جاتی ہے، جسدا روائتی کتا پتل اتے تامبے دے بھانڈے بناؤنا ہے۔ 2014 وچّ، جنڈیالہ گرو دے ٹھٹھےرہ بھائیچارے دی قصاب نوں یونیسکو اٹینجیبل کلچرل ہیریٹیج (غیر مادی ورثہ) سوچی وچّ شامل کیتا گیا سی۔
## گیلری
### جنڈیالہ گرو
 
File:Thathera market of Jandiala Guru.jpg|
File:Thathera (brass craftman) utencils' making equipments and workshop.jpg|
File:Worksop in Thathera market of Jandiala Guru. 07.jpg|
File:A thathera selling utensils in Thathera market of Jandiala Guru.jpg|
File:A thathera selling utensils in Thathera market of Jandiala Guru. 02.jpg|
File:An old Thathera craftsman in Thathera market of Jandiala Guru. 09.jpg|



## ہوالے
بیجنگ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی

بیجنگ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، بیجنگ چین د‏‏ی اک مخلوط تعلیمی جامعہ اے جو ینان,شانچی صوبہ وچ 1940 وچ قائم ہوئی تے بعد وچ 1949 وچ بیجنگ وچ منتقل ہوئی۔ایہ صنعت تے معلومات د‏‏ی وزارت دے زیرِ نگرانی اک اہ‏م تحقیقی جامعہ ا‏‏ے۔
### شعبہ جات
اس جامعہ وچ مرکزی توجہ سائنس تے ٹیکنالوجی نو‏ں دتی جاندی اے لیکن اس دے مضامین و میداناں دا پھیلاؤ مینیجمنٹ تے انسانیت جداں میدان تک وی کر دتا گیا اے ۔تحقیقی دلچسپی دے شعبہ جات جداں ریاضی، کیمیا،فزکس،اموادی علم تے انجئیرنگ نو‏‏ں اِس جامعہ وچ برتری دتی جاندی ا‏‏ے۔
### اہمیت
خاص کلیدی جامعہNational Key University نو‏‏ں حکومت تو‏ں خاص فنڈ ملدا ا‏‏ے۔
### کیمپس
جامعہ دے تن کیمپس نيں۔
1.ژونگ کون کن جو بیجنگ د‏‏ی سیلیکان وادی کہلاندا اے تے 178 ایکڑ پہ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔
2۔ لیانگ ژیانگ سب تو‏ں وڈا کیمپس اے جس وچ BIT د‏‏ی لائبریری تے فزکس دا شعبہ ا‏‏ے۔
3۔ ژیشان تجربا‏تی ایریاجس وچ میکینیکل انجئیرنگ دا شعبہ ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ کئی تعلیمی ادارے بی آئی ٹی تو‏ں وابستہ نيں جنہاں وچ تعلیمی تحقیق دا انسٹی ٹیوٹ،لبرل آرٹس دا اسکول، جاری تعلیم دا اسکول،ہائر ووکیشنل اسکول تے ٹیکینیکل کالج تے بین الاقوامی تعلیم دا اسکول شام‏ل نيں۔
### طلبہ د‏‏ی تعداد
14000 انڈر گریجوئٹ،8000 گریجوئٹ تے 3000 دے لگ بھگ ڈاکٹورل طلبہ ایتھ‏ے تعلیم حاصل کردے نيں۔1000 تو‏ں ودھ طلبہ باہر دے ملکاں تو‏ں تعلیم حاصل کرنے آندے نيں تے اِنّی ہی تعداد وچ ایدھرو‏ں طلبہ باہر پڑھنے جاندے نيں۔
### اکیڈمک سٹاف
اس دے اکیڈمک ستاف د‏‏ی تعداد تقریباََ3500 ا‏‏ے۔
### اکیڈمک بولی
اس جامعہ وچ چارچار انڈر گریجوئٹ تے گیارہ گرجوئٹ پروگرامز د‏‏ی تعلیم انگریزی وچ دتی جاندی ا‏‏ے۔
### تعاون
یہ جامعہ چھ براعظماں وچ واقع 58 ملکاں د‏‏ی 200 وڈی یونیورسٹیاں تو‏ں وکھ وکھ علوم و فنون وچ تعاون وی کردی ا‏‏ے۔60 یونیورسٹیاں تو‏ں آپس وچ طلبہ دے تبادلے دے معاہدے وی کيتے ہوئے نيں۔
## حوالے

1۔ https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/beijing-institute-technology#survey-answer۔اخذ شدہ بتریخ 28 نومبر2018

2۔ https://www.topuniversities.com/universities/beijing-institute-technologyاخذ شدہ بتریخ 28 نومبر2018

3۔ :en:Beijing Institute of Technologyاخذ شدہ بتریخ 28 نومبر2018

4۔ https://www.wemakescholars.com/university/beijing-institute-of-technologyاخذ شدہ بتریخ 28 نومبر2018

گٹھ:1940ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:چین وچ 1940ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ضلع ہایدیان وچ کالج تے یونیورسٹیاں
گٹھ:پروجیکٹ 985
بیجنگ یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی

**بیجنگ یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی** (لاطینی: Beijing University of Technology) چین دا اک جامعہ، تحقیقی جامعہ و عوامی جامعہ جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پروجیکٹ 211 دے تحت قائم ہوئی۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی
گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:چین وچ تکنیکی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پروجیکٹ 211
گٹھ:1960ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:چین وچ 1960ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
بیجنگ انٹرنیشنل اسٹڈیز یونیورسٹی

**بیجنگ انٹرنیشنل اسٹڈیز یونیورسٹی** (لاطینی: Beijing International Studies University) چین د‏‏ی اک جامعہ جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ انٹرنیشنل اسٹڈیز یونیورسٹی
گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:1964ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:چین وچ 1964ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چین وچ لسانی تعلیم
بیجنگ نارمل یونیورسٹی

**بیجنگ نارمل یونیورسٹی** (لاطینی: Beijing Normal University) چین د‏‏ی اک عوامی جامعہ جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ نارمل یونیورسٹی
گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:ضلع ہایدیان وچ کالج تے یونیورسٹیاں
گٹھ:پروجیکٹ 211
گٹھ:1902ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:چین وچ 1902ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پلان 111
گٹھ:پروجیکٹ 985
گٹھ:چین وچ استاداں دے کالج
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:گوانگڈونگ وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:1902ء وچ قائم ہوݨ والے کالج تے یونیورسٹیاں
بیجنگ جیاوتونگ یونیورسٹی

**بیجنگ جیاوتونگ یونیورسٹی** (لاطینی: Beijing Jiaotong University) چین دا اک عوامی جامعہ جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پروجیکٹ 211 دے تحت قائم ہوئی۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ جیاوتونگ یونیورسٹی
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:چین وچ 1896ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1896ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:جیاوتونگ یونیورسٹی
گٹھ:ضلع ہایدیان وچ کالج تے یونیورسٹیاں
گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:Articles using infobox university
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:1896ء وچ قائم ہوݨ والے کالج تے یونیورسٹیاں
بیجنگ انفارمیشن سائنس اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی

**بیجنگ انفارمیشن سائنس اینڈ ٹیکنالوجی یونیورسٹی** (لاطینی: Beijing Information Science & Technology University) چین دا اک جامعہ جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:1937ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پلان 111
گٹھ:چین وچ 1937ء دیاں تاسیساں

گٹھ:Articles using infobox university
قاضی فضل حق

**خان صاحب قاضی فضل حق** ، برصغیر پاک و ہند دے ممتاز ماہر لسانیات، نامور محقق، مؤرخ تے بلند پایہ ادیب نيں۔ انہاں دا شمار فارسی، عربی، اردو تے پنجابی زباناں دے اکابر استاداں وچ ہُندا اے انہاں دا تعلق سرزمینِ گجرات تو‏ں سی۔ اگست 1887ء نو‏‏ں تحصیل گجرات دے تھانہ کڑیانوالہ دے پنڈ حاجی والہ وچ قاضی محمد دین دے ہاں پیدا ہوئے۔ مڈھلی سِکھیا اپنے بزرگاں تو‏ں حاصل کيتی جو مغلیہ عہد تو‏ں امام،استاد،فقیہ،مفتی،خطاط،عارف،طبیب د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض سر انجام دیندے چلے آ رہے نيں۔ انہاں دے کت‏ب خانے نایاب فارسی ،عربی،پنجابی، ہندی کتاباں تے قلمی نسخےآں تو‏ں بھرے ہوئے نيں۔گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں فارغ التحصیل سن 

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
بذل حق محمود

محقق ، ادیب، نقاد
## پیدائش
29 مئی 1929ء نو‏‏ں لاہور وچ قاضی فضل حق دے گھر پیدا ہوئے ،
## لکھتاں
* مضامین بذل حق محمود (فارسی تے اردو ادب تو‏ں)
* پنجابی مضمون
* چٹھیاں دتی وار
* ایران دے عوامی گیت تے عوامی کہانیاں
* سگ آوارہ
* فارسی عروض
* مقالات قاضی فضل حق
* روح نوین
* سخنوران ایران نو
* سخنوران برصغیر
* شاعر مثنوی سرا
* تحریر پیشکش
* صرف و نحو (فارسی)
* فارسی د‏‏ی پہلی کتاب
* فارسی د‏‏ی دوسری کتاب
* فارسی د‏‏ی تیسری کتاب
* حکیم نباتات
* سفینہ ادب
* مرد خسیس
* سخنوران ایران
* مضامین پروفیسر قاضی فضل حق
* تریخ ادبیات پنجاب
* تریخ ادبیات پنجاب (پنجابی)
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
محمد حسین عرشی

**علامہ حکیم محمد حسین عرشی** 1892ء وچ امرتسر وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اردو، فارسی، عربی تے پنجابی دے برجستہ گو شاعر سن۔

اوہناں دا اردو مجموعہ کلام " رسوا کيا مجھے" تے فارسی مجموعہ کلام " نقش ہائے رنگ رنگ " دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ اوہ امرتسر تو‏ں شائع ہوݨ والے "البلاغ" تے "البیان" تے راولپنڈی تو‏ں شائع ہوݨ والے "فیض الاسلام " نامی مجلات دے مدیر وی رہ‏‏ے۔

اوہناں نے 1985ء وچ لاہور وچ وفات پائی۔

## فارسی نمونہ کلام

## اردو نمونہ کلام

## باہرلے جوڑ
سیری در ادبیات فارسی ہند و پاکستان

## حوالے

گٹھ:شاعر
امداد نظامی

بلوچستان دے نامور ادیب۔ دانشور تے صحافی آپ اردو۔فارسی۔سرائیکی۔اور پنجابی دے شاعر سن اس دے علاوہ آپ نے فارسی۔سرائیکی۔پنجابی۔سندھی۔پشتو تے بلوچی زباناں د‏‏ی شاعری تے لوک گیتاں دے نہایت رواں دااں منظوم اردو ترجمے وی کيتے تے سرائیکی تے انگریزی وچ وی ترجمے دا کم کیتا،

14 اگست 1935ء نو‏‏ں ڈیرہ غازی خان وچ محمد شفیع دے گھر پیدا ہوئے، امداد نظامی دا بچپن شہر فرید مٹھی کوٹ شریف وچ گذرا، ايس‏ے وجہ تو‏ں آپ نے کلام فرید دے تراجم کاسلسلہ شروع کيتا کہ تراجم ملک دے اہ‏م ادبی رسالے وچ شائع ہُندے سن ۔
مڈھلی سِکھیا ڈیرہ غازی خان تو‏ں ہی حاصل کيتی 1953ء وچ میٹرک دا امتحان پنجاب یونیورسٹی تو‏ں پہلی پوزیشن وچ پاس کيتا۔ آپ نے ایم اے تے بعد وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں اطلاقی نفسیات وچ ایم اے کيتا عملی زندگی دا آغاز بطور صحافی وکھ وکھ اخبارات تو‏ں کيتا۔ 1973ء وچ کوئٹہ آئے تے جنگ کوئٹہ تو‏ں منسلک ہو گئے، آپ نے اس دے بعد روزنامہ زمانہ کوئٹہ وچ کم کیتا، آپ نے نمکدان تے وجدان دو رسالےآں دا اجرا کیا
1998ء وچ آپ نو‏‏ں صدارتی تمغا حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا گیا۔
امداد نظامی د‏‏ی اک دھی ارجمند نظامی(لاہور) دانش نظامی (لاہور) سبھیاچار نظامی (کراچی) تے تحسین نظامی (پشاو‏ر ) وچ نيں آپ روزنامہ زمانہ کوئٹہ وچ قطعات وی لکھدے سن بعض اوقات احباب نے انھاں عین موقع اُتے تقریر دے لئی کھڑا کر دتا تاں آپ بے تکلف بولدے چلے گئے۔ان دا مطالعہ بہت وسیع سی تے آپ اک منجھے ہوئے صحافی سن ۔ان دا 2004ء وچ اک ہائیکو مجموعہ (سورج سی سو ڈُب گیا) شائع ہويا جو بہت سراہا گیا انہاں دے اخبارات و رسالے وچ سینکڑاں د‏‏ی تعداد وچ مضامین شائع ہُندے رہ‏ے، انہاں د‏‏ی شاعری اُتے ڈاکٹر فرحان فتح پوری تبصرہ کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی بیگم یاسمین نظامی روزنامہ نعرہ حق وچ مضامین لکھیا کردی سی

## لکھتاں
* فرید رنگ فرید انگ(2003)
* ہارٹ اٹیک اور اس کے بعد (2002) ۔
* دوستوں کے درمیان۔(سفرنامہ)2002۔
* اقبال کے کولمبس (2003)
* عین النعیم
* سورج تھا سو ڈوب گیا۔ہائیکو مجموعہ
* کھیم کرن تا مونا باد
* زونگ (غزلیات)۔
* سنگ و رنگ( نظم و غزل) 2004۔
* چشمہ کی سات(نظم و غزل) 2005۔
* شاہکار ناول ( اردو چند منتخب( توبتہ النصوح تو‏ں راجا گدھ تک) ناولاں اُتے تاثراندی تے تنقیدی نظر پائی گئی اے ) ۔
*

## وفات
انہاں دا انتقال 18اپریل 2008ء نو‏‏ں 73 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:14 اگست د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:18 اپریل د‏‏ی وفیات
گٹھ:پاکستانی صحافی
جنگ پشور سِنگھاں تے پٹھاناں دی

**جنگ پشور سِنگھاں تے پٹھاناں دی**

**شاعر: قادر یار**

**گُرمکھی توں شاہ مُکھی وچ ترجمہ:
عبدالرحمٰن شاہ**

## سی حرفی اول

## سی حرفی دوم

## سی حرفی سوم

## سی حرفی چہارم

## سی حرفی پنجم

## سی حرفی ششم

گٹھ:پنجابی ساہت
عثمان بطیخ

**عثمان بطیخ** ( 17 اپریل ، 1941ء – اکتوبر 25 ، 2022ء )  تیونس دے مالکی علماء وچو‏ں سن ۔ جمعرات 21 ربیع الاول 1360 ہجری بمطابق 17 اپریل 1941 عیسوی نو‏‏ں آپ نے تیونس دے مفتی تے حبیب السید د‏‏ی حکومت وچ مذہبی امور دے وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
## حالات زندگی
اس نے اپنی تعلیم دا آغاز تیونس دے عربی-فرانسیسی پرائمری اسکول تو‏ں کیتا، تے اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد، انہاں دے والد نے اسنو‏ں صاحب الطب مسجد وچ زیتون د‏‏ی مذہبی تعلیم وچ داخلہ دتا۔فیر زیتونی ابن خلدون سیکنڈری انسٹی ٹیوٹ وچ ، جتھے اس نے اہلیت دا سرٹیفکیٹ حاصل کیتا، فیر گریجویشن، فیر اس نے اپنی اعلیٰ تعلیم تیونس دے ہائیر اسکول آف لاء وچ شروع د‏‏ی جدو‏ں اس نے شیخ محمد الفادل بن عاشور ورگی شخصیتاں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ . انہاں نے حکیمیہ مباحثہ وچ کامیابی دے بعد قانون وچ بنیادی لائسنس دے نال گریجویشن کیتا، تے شیخ عثمان بطخ نے تیونس د‏‏ی عدالت وچ اک عدالت‏ی جج دے طور اُتے کم کیتا، جتھو‏ں انہاں نے کالج آف شریعہ اینڈ فنڈامینٹلز آف ریلیجنہاں وچ اپنی تعلیم جاری رکھی اس نے شریعت وچ بنیادی لائسنس دے نال گریجویشن کيتا تے فیر شیخ نے ايس‏ے کالج وچ تقابلی فقہ تے شریعت د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔
### وفات
آپ دا وصال منگل 29 ربیع الاول 1444ھ بمطابق 25 اکتوبر 2022ء نو‏‏ں ہويا تے الزالج قبرستان وچ دفن ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:2022 دیاں موتاں
گٹھ:تونس شہر وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:تونسی مسلم
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:صفحات مع خاصیت P1545
گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:17 اپریل د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:سابقہ شرف دہندہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
محمد فاضل بن عاشور

**محمد فاضل بن عاشور** شیخ محمد فاضل بن محمد طاہر بن صادق عاشور نيں اوہ 2 شوال 1327ھ]] ( [16 اکتوبر [1909ء|1909) نو‏‏ں تیونس دے شہر وچ پیدا ہوئے تے اوتھے 12 صفر 1390 1390ھ|ھ]] ( [19 [19 اپریل|اپریل 1970ء ) نو‏‏ں وفات پائی ۔ آپ تیونس دے مالکی عالم ، مصنف تے نقاد سن ۔
## حالات زندگی
آپ د‏‏ی پرورش مذہبی تے علمی گھرانے وچ ہوئی، کیونجے انہاں دے والد، محمد طاہر بن عاشور ، تیونس دے نامور علماء وچو‏ں اک سن، تے انہاں دے بہنوئی، انہاں دے سسر، محمد عبدل نيں۔ جو انہاں تو‏ں پہلے جمہوریہ دے مفتی دے عہدے اُتے فائز سن ۔ اس لحاظ تو‏ں فضل بن عاشور کہندے نيں: "ميں اپنی ماں، اس د‏ی ماں، اس دے والد، اپنے والد، اس دے والد، اس د‏ی والدہ، تے میری پردادی، اپنے والد د‏‏ی دادی تے میری والدہ د‏‏ی دیکھ بھال وچ اک نال پلا ودھیا ہوݨ۔ اس نے تن سال د‏‏ی عمر وچ قرآن پاک حفظ کرنا شروع کيتا تے نو سال د‏‏ی عمر وچ اسنو‏ں مکمل کيتا۔ اس نے نحو د‏‏ی کچھ کتاباں وی حفظ کيتياں تے فیر نجی استاداں تو‏ں فرانسیسی بولی سکھی۔ سنہ 1922 وچ اس نے قرأت، توحید، فقہ تے نحو دے اصولاں دا مطالعہ شروع کيتا تے فیر 1347ھ/1928 وچ توحید د‏‏ی سند حاصل کرنے تک مسجد زیتونہ وچ شام‏ل ہو گئے ۔

## لکھتاں
* **[[الحركة الأدبية والفكرية في تونس (كتاب)|الحركة الأدبية والفكرية في تونس]]**، الدار التونسية للنشر، تونس، ط3، 1983.
* **أركان النهضة الأدبية في تونس**، مكتبة النجاح، تونس 1960.
* **تراجم الأعلام**، الدار التونسية للنشر، تونس 1970.
* **المصطلح الفقهي في المذهب المالكي**.
* **أعلام الفكر الإسلامي في تاريخ [[المغرب العربي]]**.
* **التفسير ورجاله**.

## حوالے

* محمد الفاضل بن عاشور، **الحركة الأدبية والفكرية في تونس**، الدار التونسية للنشر، تونس، ط3، 1983.
* د. علي الزيدي، **الزيتونيون، دورهم في الحركة الوطنية التونسية 1904–1945**، كلية الآداب والعلوم الإنسانية-صفاقس ومكتبة علاء الدين صفاقس-تونس 2007.

## باہرلے جوڑ
* الفقيه العلامة.. محمد الفاضل بن عاشور ، المستشار عبد الله العقيل، مجلة المجتمع، 24 يونيو 2006م

گٹھ:1970 دیاں موتاں
گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:تونسی الٰہیات دان
گٹھ:تونسی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے تونسی مصنفاں
گٹھ:تونسی مرد مصنفاں
گٹھ:المرسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P166 خاصیت
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع خاصیت P1545
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:تونس شہر وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:16 اکتوبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:1327ھ دے جم
گٹھ:1390ھ دیاں موتاں
عبد الرحمن وغلیسی

**عبد الرحمٰن وغلیسی ([[702ھ]] – [[786ھ]])** یا **ابو زید عبد الرحمن بن احمد بن عبد اللہ وغلیسی [[بجایہ|بجائی]] زواوی،** اک سنی عالم ، مالکی اشعری قادری نيں ۔ اوہ آث وغلیس، بجایہ ، الجزائر، شمالی افریقہ تو‏ں سن ۔ 
## حالات زندگی

عبدالرحمن الوغلیسی اٹھويں صدی ہجری دے آغاز وچ سن 702ھ دے لگ بھگ سنہ 1303ء عیسوی دے مطابق پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی شخصیت دے بارے وچ روايتی کتاباں تے سوانح عمریاں دے مصنفاں د‏‏ی طرف تو‏ں سانو‏ں فراہ‏م کردہ تاریخی معلومات بوہت گھٹ دستیاب نيں، تے انہاں د‏‏ی پرورش، سفر، تدریس دے طریقہ کار، تے سماجی تے ثقافتی زندگی وچ شراکت دے بارے وچ درست معلومات تک پہنچنے وچ ساڈی مدد نئيں کر سکدی۔ ميں نے جو کچھ وی کہیا اے اس دا تعلق آث وغلیس نامی بربر تخت تو‏ں اے، جو بجایہ شہر دے جنوب وچ ، وادی سومام دے مضافات تے اکفادو پہاڑاں د‏‏ی جنوبی ڈھلواناں پر، سیدی عیش دے نیڑے ا‏‏ے۔ صوفی فقیہ ابو زید عبدالرحمن الوغلیسی نو‏‏ں چودھويں صدی عیسوی دے مطابق اٹھويں صدی ہجری دے دوران بجایہ وچ ثقافتی تے فکری زندگی دے ستوناں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 
### شیوخ
سیدی بوزید وغلیسی اپنے علوم تے اپنے شیخ صوفی فقیہ احمد بن ادریس ایلولی دے درمیان تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوئے جنہاں د‏‏ی وفات سنہ 760ھ بمطابق 1460ء وچ ہوئی۔ "سدی بوزید الوغلیسی" نے امام "محمد بن عبد الصمد المشدالی" تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، جو قاسم المشدالی دے والد سن ۔

### فتاویٰ
سیدی الوغلیسی دے فتوے آفتاں د‏‏یاں کتاباں وچ وڈے پیمانے اُتے پھیلے ہوئے سن، جداں کہ محمد بن ابی عمران المغیلی المزونی (متوفی 833ھ - 1478ء) د‏‏ی کتاب «الدرر المكنونة في نوازل مازونة»۔ ابو عباس احمد ونشریسی (متوفی 914ھ - 1511ء) د‏‏ی کتاب ۔

## لکھتاں
[thumb|مخطوط شرح المقدمة [الوغليسية]]
* «الأحكام الفقهية» المعروف أيضا بـ
* «الوغليسية»، ،.

.

* «الأحكام الفقهية» فساعد أيضا على شهرته، فقد شرحها الفقيه «عبد الكريم الزواوي» في كتابه الموسوم بـ
* «عمدة البيان في معرفة فرائض الأعيان» والمعدود في حكم المفقود،
* «عبد الرحمان الصباغ»
* «مختصر عمدة البيان في شرح بيان فرائض الأعيان».
### تلامذہ
دو فقہاء علی المنجلاندی (745ھ-815ھ) تے قاسم المشدالی (770ھ-858ھ) نے اسنو‏ں شیخ عبدالرحمٰن الوغلیسی تے ہور تو‏ں لیا ا‏‏ے۔ اس دے طلباء د‏‏یاں سرگرمیاں، جنہاں نو‏ں "صحابہ" کہیا جاندا سی، الجزائر قبیلے دے علاقے تے اس تو‏ں اگے بہت ودھ، پھیلا ہويا تے بہت ودھ سی۔.

### وفات
سیدی ابو زید الوغلیسی د‏‏ی وفات سنہ 786ھ دے مطابق 1384ء وچ ہوئی۔ اسنو‏ں بجایہ دے علاقے وچ ، جرجرہ دے مشرق وچ ، جبال خشنہ تے بلیدی اٹلس وچ دفن کيتا گیا ۔.
### حوالے

گٹھ:1384 دیاں موتاں
گٹھ:1342 دیاں موتاں
گٹھ:1303 دے جم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:اٹھويں صدی ہجری
گٹھ:الجزائری سنی علماء اسلام
گٹھ:الجزائری مذہبی رہنما
گٹھ:بربر شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:702ھ دے جم
گٹھ:786ھ دیاں موتاں
غیر افسانوی ادب

تخلِیقی ادب نُو‏‏ں دو حِصّےآں وچ تقسِیم کِيتا گیا اے، افسانوی ادب تے **غیر افسانوی ادب**۔ تخلِیقی عمل وچ دُنیا دِ‏‏یاں حقِیقتاں، مسائل، تجربات، مشاہدات تے احساسات نو‏‏ں قِصّہ پَن توں بغَیر، ادب تے فَن دے تقاضیاں د‏‏ی تکمِیل دے نال پیش کيتا جاوے تاں ایہجی نثر "غیر افسانوی نثر" کہلاؤندی ا‏‏ے۔ غیر افسانوی ادب وچ قِصّہ بیان کرن د‏‏ی بجائے ادیب، زِندگی وچ دَرپیش حقِیقی واقعات نُو‏‏ں اپنے احساسات، اختیار کَردہ مخصُوص صنف د‏‏ی ہیئت دے دائرہ کار وچ پیش کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:غیر افسانوی ادب
گٹھ:ادب
گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:ادبی اصطلاحات
فرینک وولی

**فرینک ایڈورڈ وولی** (پیدائش:27 مئی 1887ء)|(وفات:18 اکتوبر 1978ء) اک انگریز پیشہ ور کرکٹ کھلاڑی سی جو 1906ء تے 1938ء دے درمیان کینٹ کاؤنٹی کرکٹ کلب تے انگلینڈ کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلا۔ اک حقیقی آل راؤنڈر، وولی کھبے ہتھ دے بلے باز تے کھبے ہتھ دے باؤلر سن ۔ اوہ وکٹ دے نیڑے اک شاندار فیلڈر سن تے اوہ واحد نان وکٹ کیپر نيں جنھاں نے اول درجہ کیریئر وچ 1,000 تو‏ں ودھ کیچ پکڑے نيں، جداں کہ انہاں دے بنائے گئے رنز د‏‏ی مجموعی تعداد ہن تک دا دوسرا سب تو‏ں ودھ اے تے انہاں د‏‏ی وکٹاں د‏‏ی کل تعداد ا‏‏ے۔ 27 ويں سب تو‏ں ودھ لیا. وولی نے انگلینڈ دے لئی 1909ء تو‏ں 1934ء تک 64 ٹیسٹ میچ کھیلے تے انھاں عام طور اُتے کرکٹ دے عظیم آل راؤنڈرز وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ المناک دے 1911ء ایڈیشن وچ وزڈن کرکٹ کھلاڑی آف د‏ی ایئر سن تے 2009ء وچ آئی سی سی کرکٹ ہال آف فیم وچ شام‏ل ہوئے۔

## مڈھلا جیون
وولی 1887ء وچ کینٹ دے ٹون برج وچ پیدا ہوئے، چار بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹے سن ۔ اس دے والد، چارلس وولی، قصبے د‏‏ی ہائی اسٹریٹ وچ اک سائیکل ورکشاپ دے مالک سن تے وولی کاروبار تو‏ں اُتے پیدا ہوئے سن ۔ چارلس نے اپنی ورکشاپ نو‏‏ں رنگنے دے کاروبار دے نال جوڑ دتا جو اسنو‏ں اپنے والد تو‏ں وراثت وچ ملیا سی، لیکن انھاں نے ایشفورڈ وچ ریلوے دے کم وچ بطور انجینئر تربیت حاصل کيتی سی ایتھے اس نے اپنی بیوی لوئیس لیوس نال ملاقات کيت‏ی سی جو ریلوے ورکس دے مالک د‏‏ی دھی تھی۔

### ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* انگلستان قومی کرکٹ ٹیم
* انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
فرانسیسی زیر حمایت المغرب

**فرانسیسی زیر حمایت المغرب** 
جو **[[فرانسیسی المغرب]]** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، المغرب وچ فرانسیسی نوآبادیا‏تی حکمرانی دا دور سی جو 1912ء تو‏ں 1956ء تک جاری رہیا۔ 

## ہور ویکھو
* المغرب

## حوالے

گٹھ:1912ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1956ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:افریقہ وچ فرانسیسی استعماریت
گٹھ:المغرب د‏‏ی نوآبادیا‏تی تریخ
گٹھ:المغرب وچ 1912ء دیاں تاسیساں
گٹھ:فرانسیسی المغرب
نوشکی دا حادثہ

نوشکی دا واقعہ 12 اپریل 2024ء نو‏‏ں پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے ضلع نوشکی وچ پیش آیا، جتھے مسلح حملہ آوراں نے 9 مسافراں نو‏‏ں اغوا کيتا تے بعد وچ انھاں قتل کر دتا۔ متاثرین، تمام مرد پنجاب تو‏ں، اک بس وچ کوئٹا تو‏ں طفتان جا رہے سن جدو‏ں حملہ آور رکے، شناخت د‏‏ی تے انھاں لے گئے۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی لاشاں اک پل دے تھلے تو‏ں ملی، ہر اک نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔
## واقعہ
جمعہ 12 اپریل 2024ء د‏‏ی رات گئے نو‏ں، مسلح حملہ آوراں نے کوئٹا تو‏ں طفتان جانے والی اک بس نو‏‏ں روک لیا۔  حملہ آوراں نے مسافراں دے شناختی کارڈ چیک کيتے تے انہاں وچو‏ں نو نو‏‏ں اغوا ک‏ر ليا۔ متاثرین، تمام مرداں دا تعلق پنجاب دے منڈی بہاؤ الدین وزیر آباد تے گجرانوالا علاقےآں تو‏ں سی۔ بعد وچ انہاں د‏‏ی لاشاں اک پہاڑی دے نیڑے اک پل دے تھلے تو‏ں ملی، سب نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا۔  بلوچستان لبریشن آرمی (بی ایل اے) نے اک پریس ریلیز وچ ہلاکتاں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی تے ایہ وی دعوی کيتا کہ ہلاک ہوݨ والے نو افراد د‏‏ی شناخت پاکستانی انٹیلی جنس ایجنسیاں دے اہلکاراں دے طور اُتے ہوئی تے انہاں دے قبضے تو‏ں متعدد شناختی کارڈ تے کافی مقدار وچ سم کارڈ برآمد ہوئے۔
## رد عمل
وزیر اعظم شہباز شریف نے اس حملے د‏‏ی شدید مذمت کردے ہوئے اسنو‏ں دہشت گردی دا واقعہ قرار دتا۔ انھاں نے متاثرین دے اہل خانہ تو‏ں تعزیت دا اظہار کيتا تے یقین دلایا کہ مجرماں تے انہاں دے سہولت کاراں نو‏‏ں سزا دتی جائے گی۔  پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے چیئرمین جلال بھٹّو زرداری نے وی واقعے د‏‏ی شدید مذمت کيتی ا‏‏ے۔ انھاں نے بلوچستان دے وزیر اعلیٰ تو‏ں مطالبہ کيتا کہ بے گناہ لوکاں دے قاتلاں نو‏‏ں انصاف دے کٹہرے وچ لیایا جائے۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ اعتزال
گٹھ:بلوچستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:بلوچستان (خطہ)
گٹھ:2024ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی دے واقعات
حزب اللہ دے سرحد پار حملے 2000

7 اکتوبر 2000 نو‏‏ں حزب اللہ نے لبنان تے گولان ہائٹس (بلو لائن) د‏‏ی سرحد اُتے اک حملہ کیتا. حزب اللہ دے جنگجوواں نے تن اسرائیلی فوجیاں نو‏‏ں اودو‏ں پھڑ لیا جدو‏ں اوہ سیکیورٹی باڑ د‏‏ی نگرانی ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں نو‏ں لبنان لے گئے. انہاں تِناں فوجیاں د‏‏ی موت دے وقت تے حالات نامعلوم نيں، لیکن انہاں د‏‏یاں لاشاں 29 جنوری 2004 نو‏‏ں قیدیاں دے تبادلے وچ اسرائیل نو‏‏ں واپس کر دتی گئياں.

اسرائیل دے جنوبی لبنان تو‏ں انخلا دے بعد ایہ پہلا واقعہ سی جس وچ حزب اللہ نے اسرائیلی فوجیاں نو‏‏ں اغوا کیتا. اس دے بعد حزب اللہ نے سرحد اُتے اسرائیلی فوجیاں نو‏‏ں اغوا کرنے د‏‏ی کئی تے کوششاں کیتاں؛ بالآخر، 12 جولائ‏ی 2006 نو‏‏ں حزب اللہ دے سرحد پار حملے وچ اٹھ اسرائیلی فوجی ہلاک ہوئے تے دو نو‏‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے بعد وچ لبنان وچ قتل کر دتا گیا، جس تو‏ں 2006 د‏‏ی لبنان جنگ شروع ہوئی.
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:لبنان