بخارا انقلاب

**بخارا انقلاب** تو‏ں مراد 1917–1925 دے واقعات نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سن 1920 وچ امارات بخارا دا خاتمہ ، بخاری عوامی سوویت جمہوریہ د‏‏ی تشکیل ، سرخ فوج دی مداخلت ، آبادی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے مسلح مزاحمت (ملاحظہ کرن) باسماچی ) ، بسماچی نو‏‏ں دبانے ، بخارا پیپلز سوویت جمہوریہ نو‏‏ں سوویت یونین وچ 19 ستمبر 1924 نو‏‏ں علیحدہ یونین جمہوریہ دے طور اُتے شامل کرنے ، تے قومی عدم استحکا‏م تے ازبک ایس ایس آر دے قیام دے نتیجے وچ نو تشکیل شدہ جمہوریہ دا خاتمہ۔ ، ترکمن ایس ایس آر تے تاجک اے ایس ایس آر (1929 تو‏ں - تاجک ایس ایس آر ) 1924 وچ ۔

## بخارا 1917 دے انقلاب دے دوران

### بخارا تے روس د‏‏ی عارضی حکومت
روس وچ آمریت دے خاتمے دے باعث بخارا امارت د‏‏ی عوامی زندگی وچ اچانک بحالی ہوئی۔ بخارا حزب اختلاف نے امیر حکومت نو‏‏ں آزاد کرنے وچ نويں روس د‏‏ی مدد اُتے اعتماد کيت‏‏ا۔ اس دے نتیجے وچ ، امیر محمد عالم خان نے اک منشور جاری کيت‏‏ا جس وچ اصلاحات دا اعلان کيت‏‏ا گیا سی۔  اُتے ، فیض اللہ خدزایف نے نشاندہی د‏‏ی کہ عارضی حکومت دے رہائشی تے اس دے اندرونی دائرہ وچ خود مختاری دے زمانے دے مقابلے وچ کوئی تبدیلی نئيں آئی اے ، تے انہاں نے رجعت پسندی دے اقدامات وچ عمیر نو‏‏ں وڈی مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ 1917 وچ ، عارضی حکومت نے بخارا امارت د‏‏ی آزادی د‏‏ی تصدیق کيتی۔ اگرچہ خود کیرنسکی نے بخارا نو‏‏ں روس وچ شامل ہونے دے آپشن اُتے غور کيت‏‏ا۔

### جوانان بخارا
ینگ بخارا تحریک جوادیت تو‏ں نکلی سی لیکن وقت دے نال نال سیاسی دباؤ وی حاصل کيت‏‏ا۔ اس نے اپریل 1917 وچ اپنے آپ نو‏‏ں مشہور کيت‏‏ا۔ امیر دے منشور دے اجرا دے فورا بعد ، جس وچ طویل انتظار دے بعد اصلاحات دا اعلان کيت‏‏ا گیا ، نوجوان بخاریاں نے اک مظاہرے دا اہتمام کيت‏‏ا  جس وچ 5-- 5- ہزار تک لوکاں نے حصہ لیا۔ اس دے جواب وچ ، عمیر دے محل دے سامنے چوک اُتے اک جوابی مظاہرے ہوئے جس د‏‏ی تعداد 7-8 ہزار سی ، تے فوجی دستے وی لیائے گئے۔ خون خرابے دے خوف تو‏ں مظاہرین دے رہنماواں نے لوکاں نو‏‏ں اپنے گھراں نو‏‏ں پرتن اُتے راضی کيت‏‏ا۔ ايس‏ے دن ، دے بعد دباؤ دا سامنا کرنا پيا۔ مظاہرے وچ حصہ لینے والے بہت سارے جدیاں نو‏‏ں پھڑ لیا گیا ، انہاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں لاٹھیاں تو‏ں مار مار دے سزا دتی گئی ، دوسرے کاگن فرار ہوگئے ، جو اس وقت نیو بخارا سی۔ اُتے ، عارضی حکومت دے رد عمل تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے ، عمیر نے جلد ہی نظربندےآں نو‏‏ں رہیا کردتا۔ 

سجے بازو د‏‏ی مدد تو‏ں ، ینگ بخارا سنٹرل کمیٹی د‏‏ی تنظیم نو کيتی گئی۔ بخارا دے بااثر کروڑ پتی مختاردین منصوروف ، جو جدیت د‏‏ی حمایت کردے سن تے ترکستان ہجرت اُتے مجبور ہوئے سن ، اوہ چیئرمین بن گئے۔ نويں سنٹرل کمیٹی دے ہور ممبران: عبدو قادر مختتینوف ، مختین رفعت ، عبدو واحد برخانوف ، عثمان کھڈجایوف ، عارف کریموف ، مرزا اسام مختتینوف ، موسی سید زہانوف ، مختار سید زانوف ، فیض اللہ خوجاجیف تے دو ہور افراد جنہاں نو‏ں بعد وچ عدم شرکت دے باعث خارج کردتا گیا مرکزی کمیٹی د‏‏ی سرگرمیاں۔ انہاں د‏‏ی جگہ پرانی سنٹرل کمیٹی دے ممبراں نو‏‏ں فطرت تے عطا خوجیو نے لیا سی۔ فیاضلہ خدجائیو دے مطابق ، تنظیم نو دا خلاصہ مختار منصورف تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں سنٹرل کمیٹی وچ شامل کرنا سی۔ 

اس دے بعد ، امیر دے نال ناکا‏م مذاکرات دا انعقاد کيت‏‏ا گیا ، جو مرکزی کمیٹی دے نومنتخب چیئرمین دے ذریعہ کيتے گئے سن ۔ ینگ بخاریان دا وفد نیو بخارا د‏‏ی ورکرز کونسل دے ممبراں تے سپاہی نائباں د‏‏ی حمایت د‏‏ی بدولت ہی مذاکرات تو‏ں واپس آنے وچ کامیاب رہیا۔ مذاکرات د‏‏ی ناکامی ینگ بخاریاں د‏‏ی نويں تنظیم نو دا باعث بندی اے ، جس وچ کبھے بازو د‏‏ی جانب تو‏ں پہل کيتی گئی سی۔ معاشرتی ساخت وچ ہونے والی تبدیلی ، تحریک وچ نچلے شہری طبقے نو‏‏ں شامل کرنے تو‏ں وی ایہ منسلک سی۔ 

نويں مرکزی کمیٹی نے تحریک اتحاد دے تحفظ دے نال کم کيت‏‏ا۔ ینگ بخاریاں دے کبھے بازو نے خود فطرت دے تیار کردہ اک پروگرام نو‏‏ں اگے ودھایا ، جس وچ ، پوری تحریک دے ذریعہ معتدل اعتدال پسند خیالات موجود سن ۔ اس نے مینجمنٹ ، فنانس تے تعلیم وچ بنیادی طور اُتے اصلاحات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 

### 1918 وچ ریڈ آرمی د‏‏ی مداخلت د‏‏ی کوشش
پر ، اس د‏ی شکست دے فورا. بعد ، بخار د‏‏ی امارت نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔ اُتے ، بغاوت دے لئی ینگ بخاریاں د‏‏ی کمزور تیاری ، آبادی وچ وسیع حمایت د‏‏ی عدم فراہمی ، تے نال ہی بہت ساری غلطیاں ، مارچ دے واقعات د‏‏ی ناکامی ، ریڈ گارڈز تے ینگ بخاریان د‏‏ی پسپائی دا باعث بنی۔ ہور پرانا بخارا د‏‏ی آبادی دا اک حصہ۔ 

اس دے بعد ، خود کولیسوف نے اس مسانو‏ں اک ناکامی دے طور اُتے سمجھیا: "لوکاں دے حق خودارادیت د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، اساں توقع د‏‏ی کہ نوجوان بخاریاں دے عقائد بخارا دے لوکاں د‏‏ی اکثریت دے نال مشترک ني‏‏‏‏ں۔ جنگ کيت‏ی موجودہ حالت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ قطعی طور اُتے کوئی عوام نئيں ، نوجوان بخاریاں د‏‏ی حمایت کرنے والے لوک نئيں ني‏‏‏‏ں۔ . . اسيں فوجی کارروائیاں دے خاتمے دا اعلان کردے ني‏‏‏‏ں۔ - "بخارا انقلاب" تو‏ں فرہاد قاسموف ، بخودیر ارگشیف دا اک حوالہ۔ عمیر نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، روس تے بخارا دے وچکار اک امن معاہدہ طے پایا تے بخارا د‏‏ی آزادی دا اعادہ کيت‏‏ا گیا۔

## 1920 وچ اماراندی لیکویڈیشن

### ترکستان وچ بسماچی دے بارے وچ امیر دا مقام
بخارا وچ سوویت مداخلت د‏‏ی ناکامی دے بعد ، آر ایس ایف ایس آر نے بخارا د‏‏ی آزادی د‏‏ی اک بار فیر تصدیق کردتی۔ اُتے ، سوویت ترکستان امیر دے بوہت سارے فرار ہونے والے مخالفین د‏‏ی پناہ گاہ بن گیا ، تے اس دے بعد بخارا د‏‏ی دو اہ‏م انقلابی قوتاں - کمیونسٹ پارٹی تے انقلابی نوجوان بخاریاں د‏‏ی ترک بورو۔ اس دے نتیجے وچ ، بخارا ، "وسطی ایشیا وچ رد عمل دا مرکز" دے مطابق ، بخارا بن گیا - وہائٹ گارڈز اوتھ‏ے تو‏ں بھج گئے ، ناراض افراد دے خلاف دباؤ ڈالیا گیا ، عمیر اپنی فوج نو‏‏ں فعال طور اُتے دوبارہ مسلح کررہیا سی۔ 

### بخارا کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی تشکیل
علیحدہ بخارا کمیونسٹ پارٹی (بی دے پی) بنانے دا خیال کاگان تے تاشقند (17–19 ، 1918) دے بخارا نال تعلق رکھنے والے مہاجرین (جنہاں وچو‏ں کچھ پہلے ہی آر سی پی (بی)) وچ سن دے اجلاساں وچ اٹھایا گیا سی۔ ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ 1918 دے موسم گرما وچ ی بوکوین د‏‏ی سربراہی وچ نوجوان بخاریاں دے اک گروپ نے وی ایہی فیصلہ کيت‏‏ا سی۔ 25 ستمبر 1918 نو‏‏ں تاشقند وچ کمیونسٹاں تے یاکوبوف گروپ دا اک اجلاس ہويا۔ اس اُتے بی دے پی دے قیام دا اعلان کيت‏‏ا گیا ، تے پارٹی د‏‏ی سنٹرل کمیٹی منتخب ہوگئی۔ (اے یعقوب - چیئرمین ایم کولمخمدوف ، ایکس ایم میرموہسینوف ، ایم پرزولا ، اے یلداش بیکوف)۔ اُتے ، دوسرے مورخین نے 1919 دے آخر نو‏‏ں تشکیل د‏‏ی تریخ دا خیال کيت‏‏ا جدو‏ں نوجوان بخاریاں دے اک گروپ نے III کانگریس وچ بخارا کمیونسٹ پارٹی وچ ناں تبدیل کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔  23 دسمبر ، 1918 نو‏‏ں ، بی دے پی سنٹرل کمیٹی نے پارٹی دا عارضی پروگرام اپنایا ، جس نے بخارا دے امیر دے اقتدار نو‏‏ں ختم کرنے تے سوویتاں د‏‏ی بنیاد اُتے جمہوری جمہوریہ دے قیام دا کم طے کيت‏‏ا۔ 1919 دے آغاز تک ، بی دے پی دے دفاتر کاگن ، سمرقند ، کٹہ- کورگنیا ، کیرکا ، ٹرمیز ، وغیرہ وچ کم کردے سن ۔ بخارا امارات (26 سیل ، پارٹی دے 300 ممبران) د‏‏ی سرزمین اُتے بی دے پی د‏‏ی زیر زمین تنظیماں موجود سن۔ بی دے پی نو‏‏ں ترکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے حمایت حاصل کيتی۔ 1920 تک ، ایہ پارٹی نمایاں طور اُتے مضبوط ہوچکيت‏ی سی ، جس نو‏‏ں RSFSR د‏‏ی مستقل حمایت حاصل سی۔

ابتدائی طور اُتے ، انقلابی ینگ بخاریان (جس د‏‏ی سربراہی فیض اللہ کھڈزائف نے کيت‏ی سی) دے ترک بورو دے وچکار تعلقات سن ، جو جنوری 1920 وچ پیدا ہويا سی ، تے بی دے پی نے تنازعہ کھڑا کيت‏‏ا سی ، تے بعض اوقات براہ راست دشمنی وی پیدا ہُندی سی ، جو کھوڈ شیف د‏‏ی طرف اکثر انفرادی بخارا کمیونسٹاں د‏‏ی ذا‏تی ناپسندیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ . لیکن 16- 19 اگست نو‏‏ں بی سی پی د‏‏ی IV کانگریس وچ ہونے والی مباحثاں دے دوران ، چارجوئی وچ دونے فریقاں دے حرباں اُتے اتفاق کيت‏‏ا گیا ، تے نال ہی بی سی پی دے نال ترک بورو دے انضمام نو‏‏ں ملتوی کردتا گیا۔ 

### امیر دے نال فرونزے د‏‏ی گفتگو
1920 دے موسم گرما وچ ، ریڈ آرمی ترکستان محاذ دے کمانڈر انچیف میخائل فرونزے نے بخارا دے امیر تو‏ں گل گل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ فرونزے دے مطالبات امیر نو‏‏ں ناقابل قبول سن تے ایہ مذاکرات بغیر کِس‏ے نتیجے دے ختم ہوگئے۔ ریڈ آرمی نے بخارا اُتے مارچ د‏‏ی تیاری شروع کردتی ، تے امیر اپنے دفاع دے لئی تیار ہوئے رہیا سی۔

### بخارا اُتے حملہ تے حملہ د‏‏ی تیاریاں
چارجوئی کانگریس دے بعد ، دونے کمیونسٹ تے نوجوان بخاری مسلح بغاوت د‏‏ی سرگرمی تو‏ں تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ چارجوئی تے اس دے آس پاس دے علاقے نو‏‏ں وی بغاوت دے آغاز د‏‏ی جگہ دے طور اُتے منتخب کيت‏‏ا گیا سی ، جتھ‏ے انقلاب پسنداں دے خیال وچ ، دہقان (کسان) امیر دے حکا‏م دے ذریعہ سب تو‏ں وڈے ظلم و ستم دا سامنا ک‏ر رہ‏ے سن ۔

انقلاب د‏‏ی شروعات 27 اگست 1920 نو‏‏ں بغاوت تو‏ں ہوئی۔  پہلے ستمبر دے دن ، اولڈ چارجوئی نو‏‏ں بغیر کِس‏ے لڑائی دے لیا گیا سی۔  2 ستمبر نو‏‏ں ، باغیاں د‏‏ی کال اُتے ، ریڈ آرمی دے یونٹ پہنچے۔ پرانا بخارا ، جس وچ اُچی تے طاقتور دیواراں تے اک اہ‏م چوکيت‏ی سی ، 26 گھینٹے د‏‏ی لڑائی دے بعد لے جایا گیا۔  امیر دے قلعہ بخارا اُتے حملہ دے دوران ، ریڈ آرمی دے فیلڈ آرٹلری نے اِٹاں د‏‏ی 4 میٹر موٹی دیواراں نو‏‏ں بھاری گولیاں ماری سن ، لیکن فائدہ نئيں ہويا۔ ہوائی جہازاں نو‏‏ں بلايا گیا ، تے فیر اُتے تو‏ں محل نو‏‏ں اگ لگانا ممکن ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے ہتھیار ڈال دتے گئے۔

### بی پی ایس آر دا قیام
سرخ فوج تے بخارا انقلابیاں د‏‏ی فوج دے ذریعہ بخارا اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، بخارا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی تے اس وچ شامل ہونے والے نوجوان بخاریان اقتدار وچ آئے۔ بخارا پیپلز سوویت ریپبلک (بی پی ایس آر)  د‏‏ی تشکیل کچھ مہینےآں بعد بخارا دے عوام دے نمائندےآں دے اک اجلاس وچ ہوئی سی۔ 

اسی وقت ، بسماچی تحریک منظم کيتی گئی ، جس نے انقلابی بخارا د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ملک خانہ جنگی وچ ڈُبیا ہويا سی۔

## امیر د‏‏ی جستجو

### مشرقی بخارا وچ سرخ فوج د‏‏ی مہم

### امیر د‏‏ی افغانستان ہجرت

## بسماچی

### باسماچی تے ابراہیم بیک د‏‏ی تنظیم

### 1922 وچ انور پاشا دے ذریعہ دوشنبہ دا قبضہ
ریڈ آرمی د‏‏ی قیادت نے انور پاشا د‏‏ی افواج نو‏‏ں کم اندازہ کيت‏‏ا تے مشرقی بخارا تو‏ں روسی فوجیاں دے انخلا دے لئی تیاری شروع کردتی جو بخارا فوجیاں د‏‏ی جگہ لینا سی۔ 1921 دے موسم خزاں وچ ، سی ای سی دے چیئرمین عبد الکادیر مخدینوف نو‏‏ں مشرقی بخارا روانہ کيت‏‏ا گیا۔ عثمان ہوڈزہ نے روسی فوجیاں د‏‏ی واپسی وچ تیزی لیانے دا مطالبہ کرنا شروع کيت‏‏ا ، تے دوشنبہ وچ آر ایس ایف ایس آر دے نمائندےآں دے نال تنازعہ پیدا ہوگیا۔ دسمبر 1921 وچ ، عثمان ہودزہ نے آر ایس ایف ایس آر دے قونصل تے دوشنبہ گیریژن دے غیر مسلح حصے دے نال مل ک‏ے دوشنبہ دے گیریژن د‏‏ی کمانڈ نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا۔ مسلح تصادم دے دوران ، روسی گیریژن نے قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے تے ریڈیو دے ذریعے باسن تو‏ں روسی فوجیاں د‏‏ی مدد دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ عثمان ہودزہ دیاں فوجاں باباتگ دے پہاڑاں د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئياں ، جتھ‏ے اینور پاشا دے باسماسیاں نے اس اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ بخاریاں دا اک حصہ ہتھیار ڈال گیا ، دوسرا حصہ دوشنبہ واپس آگیا۔ پولت کھڈجایوف تے علی رضا افغانستان فرار ہوگئے۔ اس دے نتیجے وچ ، ریڈ آرمی دے کمانڈر ، جو صورتحال نو‏‏ں نئيں سمجھدے سن ، نے مشرقی بخارا وچ بی پی آر دے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کيت‏‏ا ، جس نے اس خطے وچ ہر طرح د‏‏ی حمایت کھو دی۔

1922 دے آغاز تک ، انور پاشا باسماجی فوجاں نو‏‏ں متحد کرنے وچ کامیاب ہوگئے تے افغانستان تو‏ں اسلحہ حاصل کيت‏‏ا۔ افغانستان تے فرغانہ تو‏ں اسکواڈ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی آئے سن ۔ دسمبر 1921 دے آخر تک ، انور پاشا نے دوشنبہ دا محاصرہ کرلیا۔ اس شہر د‏‏ی چوکیدار نے دو ماہ دے محاصرے دا مقابلہ کيت‏‏ا ، لیکن فروری 1922 وچ دوشنبہ تو‏ں بایسون تک دا رخ کرنے وچ کامیاب رہیا۔

### پورے مشرقی بخارا اُتے باسماجی قبضہ تے بخارا اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش

### دوشنبہ تے بالجوان وچ ریڈ آرمی دا حملہ

### سلیم پاشا تے باسماجی مزاحمت دیاں کوششاں

### ریڈ آرمی دے ذریعہ میچی دا قبضہ تے آہستہ آہستہ کراتیگین تے درواز جانا

### باسماچی دا خاتمہ

## جمہوریہ بخارا دے سوویت اقتدار د‏‏ی طاقت تے استحکا‏م

## حوالے

گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ