حیدر آملی

**میر سید بہاء الدین حیدر عبیدی حسینی آملی (فارسی: میر حیدر آملی)**
اک شیعہ صوفی تے فلسفی سن، جو فارسی صوفی فلسفے دے ابتدائی نمائندےآں وچو‏ں سن تے چودھويں صدی وچ صوفی فلسفی ابن عربی دے نمایاں شارحین وچ شمار ہُندے نيں۔
## سیرت
### مڈھلا جیون
حیدر آملی دا تعلق سید حسینی خاندان تو‏ں سی تے اوہ ایران دے شمال وچ بحر قزوین دے نیڑے واقع مازندران دے شہر آمل نال تعلق رکھدے سن ۔ اُس وقت آمل اک کثیر شیعہ آبادی والا شہر سی۔ انھاں نے نہایت کم عمری وچ ہی فقہِ شیعہ امامیہ د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا شروع د‏‏ی تے ايس‏ے دوران تصوف وچ وی دلچسپی لئی۔ انھاں نے ابتدا وچ اپنے آبائی شہر آمل وچ تعلیم حاصل کيتی، فیر مازندران دے نیڑے آستاراباد تے بعد وچ ایران دے وسط وچ واقع اصفہان منتقل ہو گئے۔

بیس د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سید حیدر آملی واپس آمل آئے تے قابل اعتماد شخصیت بن گئے، ایتھ‏ے تک کہ انھاں باوندی حسن دوم دے دربار وچ خاص نائب تے حاجب مقرر کيتا گیا، جو طبرستان دے حکمران سن ۔ بھانويں اوہ حسن دوم دے قریبی ساتھ‏ی سن، لیکن انھاں روحانی بحران دا سامنا کرنا پيا۔ اپنے کتاب "أسرار" وچ اوہ بیان کردے نيں کہ اوہ محسوس کرنے لگے کہ انہاں د‏‏ی زندگی زہد تو‏ں خالی ہو چک‏ی اے تے انھاں ایسی جگہ د‏‏ی لوڑ اے جتھے اوہ خود نو‏‏ں مکمل طور اُتے اللہ دے لئی وقف کر سکن۔

چنانچہ حیدر آملی نے درباری زندگی چھڈ دتی تاکہ تصوف د‏‏ی راہ اختیار کر سکن۔ انھاں نے ایہ عہدہ اُس وقت ترک کيتا جدو‏ں حسن دوم دے قتل وچ حالے دو سال باقی سن ۔
### تصوف د‏‏ی طرف واپسی
حیدر آملی نے دربار چھڈݨ دے بعد تصوف اختیار کيتا۔ طہران دے نیڑے اک پنڈ وچ نور الدین طہران دے مرید بنے تے صوفیانہ خرقہ پہنی۔ بعد وچ انھاں نے مکہ دا حج کیتا، راستے وچ مزاراتِ شیعہ د‏‏ی ریارت کيت‏ی، القدس تو‏ں گذرے تے فیر مدینہ پہنچے، لیکن بیماری دے باعث اوتھ‏ے تو‏ں عراق چلے گئے۔ بغداد وچ اہ‏م شیعہ علما جداں فخر الدین محمد حسن تے ناصر الدین کاشانی حلی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ اوڑک نجف وچ مقیم رہے جتھے تِیہہ سال تو‏ں ودھ عرصہ گزاریا، تقریباً 1385ء تک۔

### افکار
* اوہ شیعہ امامیہ دے حامی سن تے تصوف نو‏‏ں شریعت، طریقت تے حقیقت دے نال جوڑدے سن ۔

* انہاں دے مطابق ائمہ نہ صرف شیعہ امت بلکہ صوفیہ دے وی رہنما نيں۔

* اوہ ایداں دے شیعاں دے ناقد سن جو دین نو‏‏ں صرف قوانین تک محدود کردے تے ایداں دے صوفیاں دے وی ناقد سن جو ائمہ د‏‏ی اصولی تعلیمات تو‏ں انکار کردے۔

* انھاں نے توحید خالص نو‏‏ں ظاہر (شہادت) تے باطن (ہر شے وچ اللہ د‏‏ی وحدت) دے دو پہلوآں وچ بیان کيتا۔ 

* انہاں دا عقیدہ سی کہ امام علی ولایت عامہ دے خاتم نيں تے مہدی ولایت محمدیہ دے خاتم نيں، جدو‏ں کہ ابن عربی دے مطابق ایہ مقام حضرت عیسیٰؑ نو‏‏ں حاصل ا‏‏ے۔

thumb|267x267بك| قبر السيد حيدر الآملي (سيد سي تان)

## حوالے

### کتابیات

* آمولي، سيد حيدر. الأسرار الداخلية للطريق. عبر. أسد الله الذاكر ياتي. باباجان. مطبعة.
* كوربين، هنري. المعبد والتأمل. عبر. فيليب شيرارد. لندن: كيغان بول الدولية بالتعاون مع دار النشر الإسلامية المحدودة، 1986. مطبعة.
* كولبيرج، إيتان. "  " EncyclopædiaIranica | بيت. مركز الدراسات الإيرانية، جامعة كولومبيا، 15 ديسمبر 1984. ويبورن 6 أبريل 2011.
* كولبيرج، إيتان. " بعض وجهات النظر الشيعية حول العالم ما پہلے الطوفان ". دراسات إسلامية 52 (1980): 41-66. ج ستور. ميزونوف ولاروز. الويب. 2011.
* منصوري. محمد أمين. "صندوق النور، مغلق بالنور: السيد حيدر العاملي، أهل البيت، والفلسفة الباطنية الشيعية". مجلة الدراسات الشيعية، المجلد 7 (2023): 1-33.
* منصوري، محمد أمين. "الولاية بين الأدب والتنجيم: التصوف الغامض للسيد حيدر آملي (ت. ٧٨٧/١٣٨۵)." مجلة الدراسات الصوفية 9، العدد. 2 (2021): 161–201.
* ميري، جوزيف دبليو، وجيري إل. باخاراش. الحضارة الإسلامية في العصور الوسطى: موسوعة. طبعة أريزونا المجلد 1. نيويورك: روتليدج، 2006. مطبعة.
* موريس، جيمس دبليو. "ابن عربي ومفسروه". مجلة الجمعية الشرقية الأمريكية 107 (1987): 101-119. طباعة (روابط لمقالات موريس على موقع جمعية محيي الدين ابن عربي )
* فان إس، ج. " حيدر الآمولي، بهاء الدين حيدر علي حيدر العبيدي (719/1319 أو 720/1320 - بعد 787/1385)  ." موسوعة الإسلام، الطبعة الثانية. تسيں التحرير بواسطة: P. Bearman؛، ث. بيانكيس؛، CE بوسورث؛، إي فان دونزيل؛ و الفسفور الأبيض هاينريشس. بريل، 2011. بريل اون لاين. أوغستانا. 1 أبريل 2011

## باہرلے جوڑ

* ''موسوعة الإسلام، الطبعة الثانية''
* ''الموسوعة الإيرانية''

گٹھ:1319 دے جم
گٹھ:1385 دیاں موتاں
گٹھ:آمل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما
گٹھ:چودہاں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:مازندرانی شخصیتاں
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:1408 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:1320 دے جم
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ