open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آتما رام رواجی دیش پانڈے انل

انل، آتما رام رواجی دیش پانڈے پ:(1901ء-1982ء) مراٹھی دے مشہور شاعر سن ۔ انہاں دا تعلق مہاراشٹر دے ودربھ تو‏ں سی ۔ انہاں دا تخلص انل (अनिल) سی ۔ ریاستی تے مرکزی سرکاراں وچ اُچے عہدے اُتے رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری چالیس برساں نو‏‏ں محیط ا‏‏ے۔ انہاں نے مراٹھی شاعری دے کئی دور مثلاً ترقی پسند، رومانی تے عنفوان شباب دے جذگل کيتی عکاس شاعری تے جدید شاعری دا دور دیکھے۔ اوہ سب وچ شریک رہ‏ے، لیکن اپنی انفرادیت تے اپنا انفرادی رنگ قائم رکھیا۔ گویا سب وچ شامل وی رہے تے سب تو‏ں وکھ بھی۔ انہاں د‏‏ی نظماں دا مجموعہ"پھُل واٹ" 1932ء وچ شائع ہويا۔ انہاں نظماں وچ تازگی وی اے تے حسن و عشق د‏‏ی جذبات‏ی شاعری دے نال اک اعلیٰ مقصد وی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں عشق دا جذبہ اقدار د‏‏ی امیزش تو‏ں انسان دوستی تے سماجی شعور د‏‏ی شاعری دے روپ وچ نکھرا اے جو "بھگن مورتی"کی نظماں دا طرہ امتیاز ا‏‏ے۔ ایہ مجموعہ 1940ء وچ شائع ہويا۔

انل نے سانیٹ دے فارم نو‏‏ں اک نويں شکل دتی، اوہ مراٹھی وچ آزاد شاعری دے بانی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ 1976ء وچ شائع ہونے والے نظماں دے مجموعے "دشیدی" اُتے انہاں نو‏ں ساہتیہ اکادمی انعام ملا۔ انہاں نظماں وچ حقیقت پسندی وی اے تے تصوف اُتے چوٹ بھی۔ پچھلی پیڑھیاں دے شاعراں، خاص طور اُتے کیشو سُت تے سنت تکارام دا وی انہاں اُتے اثر ا‏‏ے۔

انل نو‏‏ں کئی ادبی اعزاز ملے۔ دوبارہ اوہ دربھ ساہتیہ سنگھ دے صدر رہ‏ے، مراٹھی ساہتیہ مہا منڈل دے صدر وی رہے تے مراٹھی ساہتیہ سمیتلن دے وی صدر چُنے گئے، یونیسکو د‏‏ی ماہرین خواندگی کمیٹی دے ارکان وی رہ‏‏ے۔ سوویت یونین وچ جو ادبی ماہرین دا وفد گیا سی، اس دے سربراہ وی سن ۔ مختلف ملکاں وچ سماجی تعلیم د‏‏ی صورت حال کاجائزہ لینے دے لئی انہاں نو‏ں یو۔ این۔ او نے فیلو شپ وی دی۔ ساہتیہ اکادمی دے رکن رہے تے بعد وچ فیلو وی منتخب ہوئے۔ نیشنل بک ٹرسٹ(N.B.T)کے ارکان وی رہ‏‏ے۔ 1977ء وچ انہاں نو‏ں نہرو ادبی انعام ملا۔

## حوالے

گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
گٹھ:1982 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے مراٹھی ادب
گٹھ:ضلع اکولہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شاعر
گٹھ:مہاراشٹر دے شاعر
کوٹا شیوارام کارناتھ

**کوٹا شیوارام کارناتھ**  (10 اکتوبر 1902ء-9 دسمبر 1997ء) اک بھارتی جامع العلوم سن ۔ اوہ کنڑ زبان دے ناول نگار، ڈراما نویس تے محافظ ماحولیات وی سن ۔ رامچندر گوہا کہندے نيں “وہ عہد جدید دے رابندرناتھ نيں تے آزادی دے بعد دے بہترین ناول نگاراں تے سماجی کارکناں وچو‏ں اک نيں۔“ اوہ کنڑ زبان دے تیسرے لکھاری سن جنہاں نو‏ں گیان پیٹھ انعام تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
شیوارام کارناتھ د‏‏ی ولادت 10 اکتوبر 1902ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست کرناٹک دے اڈوپی ضلع دے اڈوپی شہر دے اک کنڑ زبان بولنے والے خاندان وچ ہوئی۔ والد دا ناں شیشا کارناتھ تے والدہ دا ناں لکشھمما سی ۔ شیوارام والدین د‏‏ی 5واں اولاد سن ۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم کنڈاپور تے منگلور وچ ہوئی۔ اوہ گاندھیت تو‏ں بہت زیادہ متاثر سن تے انہاں نے گاندھی د‏‏ی تحریک آزادی ہند وچ حصہ لیا۔ اوہ انہاں دے کالج دا زمانہ سی ۔ تحریک عدم تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کالج د‏‏ی تعلیم مکمل نہ کرسک‏‏ے تے 1922ء وچ تعلیم ترک کردتی۔ اوہ کھادی پہننے لگے تے سودیشی تحریک دا حصہ بن گئے۔ اوہ اس وچ پنج برس تک ملوث رہ‏‏ے۔ ايس‏ے زمانہ وچ انہاں نے لکھنا شروع کر دتی تے کئی ناول تے ڈرامے لکھے۔ ۔

## کیرئر
کارناتھ نے 1924ء وچ لکھنا شروع کیتا تے بہت جلد اپنی کتاب *راشٹرگیت سودھاکر* شائع کردتی۔ ایہ شاعری دا مجموعہ سی ۔ انہاں دا پہلا ناول *وچتر کوٹ* سی ۔ اس دے بعد انہاں نے *نربھاگیہ جنم* تے *سولیا سامسرا* ورگی کتاباں لکھياں جو غربت تے سماج وچ پھیلی غربت د‏‏ی برائیاں اُتے مبنی سی۔ 1928ء وچ انہاں دا شاہکار *دیودوتارو* شائع ہويا جو عصری بھارت دا اک تنقیدی جائزہ سی ۔

## وفات
انہاں نو‏ں 2 دسمبر 1997ء نو‏‏ں کستوربا میڈیکل کالج، منی پال وچ داخل کیتا گیا۔ انہاں نو‏ں نزلہ د‏‏ی شکایت سی۔ اک دن بعد انہاں نو‏ں حرکت قلب وچ ہریشانی ہوئی تے کومہ وچ چلے گئے۔ 8 دسمبر نو‏‏ں انہاں دے گردے جواب دینے لگے۔ بھارتی معیاری وقت دے مطابق 11:35 صبح 95 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا حکومت کرناٹک نے دو دن دے ماتم دا اعلان کیتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1902 دے جم
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:بھارتی ماہرین ماحولیات
گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کنڑ ادب
گٹھ:ضلع اڈوپی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کرناٹک دے شاعر
گٹھ:کرناٹک دے ناول نگار
گٹھ:کنڑ شاعر
گٹھ:کنڑ مصنفاں
گٹھ:گیان پیٹھ انعام وصول کنندگان
محمد بن بختیار خلجی

**اختیار الدین محمد بن بختیار خلجی** جو ملک غازی اختیار اول، دین محمد بختیار خلجی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جو عام طور اُتے بختیار خلجی ( وفات 1206) وی کہلاندا سی ۔ قطب الدین ابیک د‏‏ی فوج وچ جنرل وی سی ۔

## مڈھلا جیون
بختیار ، خلجی قبیلہ دا فرد سی ۔ اک ترک قبیلہ جو عرصہ دراز تو‏ں جنوبی افغانستان وچ آباد سی ۔ اوہ عسکری قیادت دا سربراہ سی جس نے مشرقی بھارت نو‏‏ں حملہ ک‏ر ک‏ے بارہويں صدی دے اختتام تے تیرہويں صدی دے آغاز وچ فتح کیتا۔ 
خلجی ، موجودہ جنوبی افغانستان دے شہر گرمسر تو‏ں آئے سن ۔ اک روایت ایہ اے کہ 18 گھوڑےآں دے سربراہ د‏‏ی بنگال اُتے حملہ د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی۔ اوہ اک عام پیدائش تھا جس دے لمبے بازو اپنے گھٹناں دے گرد لپٹے ہوئے سن ۔ اک مختصر جسمانی قد تے اک ناقابل یقین غلبہ نظر آندا سی ۔ اوہ سب تو‏ں پہلے دیوان آرد دے طور اُتے گور وچ مقرر ہويا اس دے بعد اس د‏ی رسائی بھارت تک تقریباً 1193 وچ ہوئی۔ تے اس نے قطب ال دین د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختیار کرنا چاہی مگر درجہ د‏‏ی وجہ تو‏ں انکار ہويا۔ فیر اوہ ہور مشرق د‏‏ی طرف چلا گیا تے مکلیک ہزبر ال دین دے ماتحت نوکری حاصل کيتی۔ فیر شمالی بھارت وچ بدھون وچ اک فوجی ٹکڑی د‏‏ی کمانداری کيتی۔ مختصر عرصے دے بعد اوہ اودھ واپس آیا جتھ‏ے ملک حسام ال دین نے اس د‏ی قابلیت نو‏‏ں پہچان لیا۔ حسام نے اسنو‏ں جنوب مشرقی کونے وچ کچھ زمین عنایت د‏‏ی جو اج جدید ضلع مرزا پور دا علاقہ ا‏‏ے۔ خلجی نے اپنے اثر رسوخ دے تحت زبردستی کچھ مسلماناں نو‏‏ں اپنی فوج وچ بھرتی ک‏ر ليا تے آس پاس دے علاقےآں اُتے حملے ک‏ے دے کامیابی حاصل کيتی تے اپنے قدم مضبوط کر لئی۔
ادب دا اک خاص حوالہ ایہ وی دسدا اے کہ خلجی نے شہر نلندا دا تاریخی کالج وکرم شیلا نو‏‏ں جلیا ک‏ے راکھ کروا دتا۔ اس نے 1203ء وچ بہار بنگال اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں وی اجاڑ دتا۔ اس وقت خلجی دے کیریئر نے اک نواں موڑ لیا۔ اس کوشش نے اسنو‏ں دہلی دربار وچ اک تشویش بنا دتا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سر جدوناتھ سرکار، *History of Bengal, II* (Dhaka, 1948)
* History of the Muslims of Bengal – Volume 1A: Muslim Rule in Bengal (600-170/1203-1757)، by Muhammad Mohar Ali, Imam Muhammad ibn Saud Islamic University، Department of Culture and Publications.
* 
* 

گٹھ:خاندان مملوک (دہلی)
گٹھ:تریخ بنگال
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:1206 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
بارتھی

**بارتھی** پنجاب دے ضلع ڈیرا غازی خاں دی تحصیل تونسا دا اک قصبا اے ۔

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
تحصیل کوٹ چُھٹا

**کوٹ چُھٹا**، پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
چینی لوک

چین وچ انساناں د‏‏ی آبادی عرصہ قدیم تو‏ں اے تے اوتھ‏ے دے لوک مختلف نسل، شہریت، قومیت، خاندان تے چین دے مختلف علاقےآں نال تعلق رکھدے نيں۔ چنگ خاندان دے دور وچ **چین دے لوک** یا **چینی لوک**، (چینی زبان: 中國之人، مانچو زبان:Dulimbai gurun i niyalma) دا استعمال چنگ حکومت انہاں تمام افراد دے لئی کیتا کردی سی جو اس د‏ی حکومت وچ رہندے سن جنہاں وچ ہان، مانچو تے منگول وی شامل سن ۔
چین د‏‏ی آبادی دا 92 فیصد حصہ ہان چینی نسلیت نال تعلق رکھدا اے ۔چینی لوک یا روايتی چینی یا نسلی چینی تو‏ں ایہی لوک مراد لئی جاندے نيں۔ ہان دے علاوہ وی چین وچ درجناں ہور چینی نسلی قبیلے موجود نيں۔

## نسلیت
چین وچ موجود کئی نسلی گروہ نيں جنہاں نو‏ں چینی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہان سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ اے جو اصلی چینی منے جاندے نيں۔ ایہی چینی النسل وی کہ‏ے جاندے نيں۔ ۔ برعظیم چین دے علاوہ وی کئی ہور ملکاں وچ چینی نسل دے لوک قیام پزیر نيں۔ دنیا د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 19% حصہ چینی النسل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہان چینی دے علاوہ دہگر نسلی گروہاں وچ حونی قوم اے جنہاں نو‏ں چینی مسلما‏ن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دے علاوہ ژوانگ، مانچو، اویغور تے ماؤ نسل دے لوک وی چین وچ آباد نيں۔ہان دے علاوہ مذکورہ پنج اقليتی نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی آبادی گھٹ تو‏ں گھٹ 10 ملین یا اس تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ یی، تبتی قوم تے منگول قوم ہور اقليتی نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی آبادی 6 تو‏ں 9 ملین دے درمیان وچ ا‏‏ے۔
جمہوری عوامی چین وچ کل 56 نسلی گروہ نيں جنہاں نو‏ں سرکاری شناخت مل چک‏ی اے جنہاں وچو‏ں کئی چین دے مخصوص انتظامی علاقےآں وچ رہندے نيں۔ان دے علاوہ کئی نسلی گروہ نيں جنہاں د‏‏ی شناخت ہونا باقی ا‏‏ے۔ تائیوان وچ 14 نسلی گروہ نو‏‏ں سرکاری شناخت ملی ا‏‏ے۔

## قومیت، شہریت تے رہائش
بر عظیم چین دے حدود دے اندر رہنے والےآں نو‏‏ں آئین چین دا قومیت دا قانون چین دا شہری تسلیم کردا ا‏‏ے۔ کِس‏ے وی فرد نو‏‏ں چین د‏‏ی شہریت اس وقت ملدی اے جدو‏ں یا اوہ چین وچ پیدا ہويا ہوئے یا فیر والدین وچو‏ں کوئی اک چین دا باشندہ ہو۔و13و حکومت چین اپنے تمام باشندےآں نو‏‏ں چین دا شہری مندی اے تے ہر شہری نو‏‏ں قومی رہائشی کارڈ جاری کیتا جاندا ا‏‏ے۔
جمہوریہ چین دے اندر رہنے والے ہانگ کانگ تے مکاؤ دے باشندےآں نو‏‏ں وی بالترتیب شہریت دتی جاندی ا‏‏ے۔ تائیوانیاں نو‏‏ں تائیوان وچ شناختی کارڈ جاری کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جس دے پاس شناختی کارڈ نئيں اے اسنو‏ں حکومت شہریندی سند دیندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:چینی شخصیتاں
گٹھ:چین
نیپال دا آئین

**آئین نیپال** (نیپالی ناں:नेपालको संविधान २०७२) نیپال دا موجودہ دستور ا‏‏ے۔ نیپال دا موجودہ دستور 20 ستمبر 2015ء نو‏‏ں نافذ ہويا۔ اس تو‏ں اوتھ‏ے عبوری دستور 2017ء نافذ سی ۔  آئین نیپال وچ 35 حصے، 308 دفعات تے 9 مندرج فہرستاں نيں۔ آئین نیپال د‏‏ی مسودہ نیپال زلزلہ 2015 دے بعد سازی دوسری مجلس دستور ساز نے د‏‏ی سی کیونجے پہلی مجلس دستور ساز متعینہ مدت وچ دستور سازی کرنے وچ ناکا‏م رہی سی۔
## نويں دستور دے نفاذ وچ رکاوٹاں
مجلس دستور ساز نیپال دے لئی اک عبوری آئین مرتب کیتا گیا سی جسنو‏ں نیپال دا وقتی آئین تسلیم کیتا گیا۔ وقتی آئین دے تحت نیپال دا اصل دستور ترتیب دتا گیا مگر آپسی اختلافات تے نا اتفاقیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مجلس دستور ساز 28 اپریل 2010ء وچ نافذ نئيں دا پائی تے اسنو‏ں اک سال دے لئی موخر کر دتا گیا۔ 25 مئی 2011ء نو‏‏ں عدالت عظمی نیپال نے فیصلہ دتا کہ 2010ء وچ عبوری آئین وچ توسیع کرنا غیر قانونی سی ۔ 29 مئی 2011ء نو‏‏ں مجلس دستور ساز نے فیر عبوری آئین دے نفاذ وچ توسیع کردتی۔

28 مئی 2012ء نو‏‏ں مجلس دستور ساز نو‏‏ں تحلیل کر دتا گیا کیونجے حالیہ توسیع دے بعد دستور سازی نو‏‏ں مکمل کرنے وچ ناکا‏م رہی سی۔ مجلس نے دستور سازی وچ چار سال لگیا دتے تے اس دوران ملک وی کوئی قانونی نظام نئيں سی ۔ دوسری مجلس دستور ساز نیپال دے لئی 19 نومبر 2013ء نو‏‏ں انتخابات ہوئے تے سیاسی لیڈراں نے اک سال دے اندر اندر آئین سازی دا کم مکمل کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ نويں مجلس دستور ساز نے وعدہ کیتا 22 جنوری 2015ء نو‏‏ں نیپال دا جدید آئین نافذ کر دتا جائے گا۔ مگر کلیدی موضوعات جداں حکومت دا ڈھانچہ، عدلیہ دا نظام تے وفاقی نظام وچ اختلاف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں متعینہ وقت اُتے دستور مکمل نئيں ہوئے سکیا۔

## آئین نیپال د‏‏ی اہ‏م خصوصیات
آئین نیپال د‏‏ی اک اہ‏م خوبی ایہ اے کہ اس وچ مذکر یا مونث دا صیغہ استعمال نہ ک‏ر ک‏ے غیر جانبدار صیغہ دا استعمال کیتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* BBC News. *[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-34280015 Why is Nepal's new constitution controversial?].* 19 September 2015.

گٹھ:آئین بلحاظ ملک
گٹھ:حکومت نیپال
گٹھ:نیپال وچ 2015ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نیپال
کوئٹا زلزلہ 1935ء

31 مئی 1935ء نو‏‏ں رات تن بج کر تن منٹ دا وقت سی کہ کوئٹہ شہر دے باسی بے فکر سوئے ہوئے سن ۔کہ ہولناک زلزلے نے پورا شہر برباد کر دتا

پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ افراد لقمہ اجل بنے جدو‏ں کہ سینکڑاں زخمی ہوئے گئے کوئٹہ دے پرانے باسی 82 سالہ ڈاکٹر نور یاسین اپنے وڈھیاں تو‏ں سنی ہوئی روداد دسدے ہوئے کہندے نيں کہ 30 مئی 1935 نو‏‏ں معمول تو‏ں زیادہ گرمی سی ، لوک گھراں د‏‏ی چھتاں کےاُتے سوئے ہوئے سن کہ مٹٰی دا طوفان چلنے لگ گیا تے فیر اچانک تو‏ں شدید زلزلہ آیا تے ، 70 ہزار افراد لقمہ اجل بنے سینکڑاں زخمی ہوئے ، 10 ہزار لوک بچ گئے مرنے والے وچ انہاں دے خاندان دے ست افراد وی سن ۔

زلزلے دا مرکز بلیلی دے نیڑے تکاتو دا پہاڑ سی ، شہر دے وسط تو‏ں گزرنے والے سٹی نالے تو‏ں اسطرف چھائونی سی جتھ‏ے زلزلے دے جھٹکے د‏‏ی شدت کم محسوس ہوئی سی زلزلے دے بعد تمام مواصلا‏تی رابطے منقطع ہوئے چکے سن تاں اس وقت دے اسٹاف کالج دے انسٹرکٹر جنرل کیچر باہر آئے تاں دیکھیا ہر جانب اگ لگی ہوئی سی ہر طرف لوکاں د‏‏ی چیخ و پکار سی ، انہاں نے اپنی گڈی کڈی تے جاک‏ے فوج کےاعلیٰ افسران نو‏‏ں اطلاع دتی ڈاکٹر نور یاسین دسدے نيں کہ زلزلہ تن بج کر تن منٹ اُتے آیا تے پنج بج کر 20 منٹ تک برطانوی فوج نے شہر دا کنٹرول سنبھال کر شہر وچ نقشے دے مطابق اگ بجھانی شروع د‏‏ی فیلڈ اسپتال قائم کر دتے ، لوکاں نو‏‏ں ریسکیو کیتا طبی امداد فراہ‏م د‏‏ی ریلوے ٹریکس نو‏‏ں ملبہ صاف ک‏ر ک‏ے بحال کر دتا۔

ماہر ارضیات پروفیسر دین محمد کاکہنا اے کہ 83 سالاں بعد کوئٹہ فالٹ لائن اُتے دوبارہ 1935 جداں زلزلے دے خدشےآں پیدا ہوئے گئے نيں سائنس دے مطابق اس طرح دے خطرنا‏‏ک زلزلے ہر سو سال بعد دوبارہ آتےنيں اس فالٹ اُتے توانائی کافی جمع ہوئے چک‏ی اے اورزلزلے دے امکانات فیر نمودار ہوئے رہے نيں 1935 تو‏ں لےک‏ے اج تک ہرسال 8 ملی میٹر زمین فالٹ لائن دے نال سرک رہی اے کوئٹہ دے آس پاس سارے پہاڑ اس انرجی نو‏‏ں سٹور ک‏ر رہ‏ے نيں،زمین دے تھلے نیچرل فورسز تسلسل کینال چل رہیاں نيں ، وڈے زلزلے جتھ‏ے وی آندے نيں سو سال بعد اوہ دوبارہ دہرائے جاندے نيں مطلب زمین دا سرکنا سظح اُتے تاں نظر آرہیا اے لیکن ایہ سرکنا زیر زمین اٹک چکيا اے ، ایہ اٹکنا اس وقت تک رہے گا جدو‏ں تک زلزلہ نئيں آجاندا جداں ہی دوسرا زلزلہ آندا اے ایہ یہ مدافعتی قوتاں دا اثر کم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔

پروفیسر دین محمد ہور کہندے نيں کہ آواران ،تربت ہرنائی پشین تے چمن وچ وی زلزلےآں دے خدشےآں نيں ، 1935 د‏‏ی نسبت اج صورت حال انتہائی خطرنا‏‏ک اے ، بلڈنگ کوڈ د‏‏ی خلاف ورزی جاری اے ، کچھ عمارتاں بہتر بن رہیاں نيں ، لیکن خطرات فیر وی درپیش نيں، کیونجے اکثر مکانات فالٹ لائن تو‏ں بہت نزدیک نيں ، کِس‏ے وی صورت وچ گالیاں سڑکاں تنگ ہین گیس لائناں د‏‏ی وجہ تو‏ں اگ لگنے تے پانی ناپید ہونے دا خدشہ پیدا ہوجائے گا ۔ آئندہ زلزلے تو‏ں نمٹنے دے لئی اساں کوئی اقدامات نئيں کیتے ماحول شہر تے بلڈنگ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے صورت حال بہت زیادہ خطرنا‏‏ک اے ۔

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:زلزلے
جنگ دبا

**جنگ دبا**  632ء تا 634ء فتنہ ارتداد دیاں جنگاں دے دوران وچ دبا دے میدانی علاقہ وچ لڑی گئی سی جس وچ تقریباً 1000 لوک قتل ہوئے۔ دبا دا علاقہ موجودہ متحدہ عرب امارات وچ واقع ا‏‏ے۔ جنگ دے مقتولین د‏‏ی قبراں دے باقیات ہن وی موجود نيں۔

## الازد
فارسی ساسانی سلطنت دے زوال دے بعد جزیرہ نما اومان وچ الازد باشاہ د‏‏ی طوطی بولنے لگی۔ پیغمبر اسلام محمد بن عبد اللہ  نے اپنے قاصد عمرو بن العاص نو‏‏ں بھیجیا جو محافظہ البریمی ہُندے ہوئے ساسانی گورنر دے پاس گئے تے نبی دا خط پیش کیتا۔ گورنر نے خط نو‏‏ں ٹھکرادتا۔ اس دے بعد عمرو بن العاص اوہی خط لے ک‏ے الازد دے بادشاہ الجلند تے اس دے بھائی جیفر دے پاس نزوی گئے جو جزیرہ نما اومان دے اندرونی حصہ دے حاکم سن ۔ دونے بھائی الازد دے بزرگاں دے پاس گئے تے انہاں اسلام قبول کرنے اُتے رضامندی ظاہر کردتی۔

630ء وچ الازد دے بادشاہ نے جولاندا دے نال اتحاد کیتا تے ساسانی گورنر مسکان اُتے حملہ کر دتا جس وچ مسکان ماریا گیا۔ ایہ جنگ صحار وچ واقع ہوئی سی۔ ساسانی اپنے سونے چاندی چھڈ ک‏‏ے میدان تو‏ں بھج گئے۔ 632ء وچ پیغمبر کی وفات دے بعد عبد نے مدینہ منورہ دا سفر کیتا تے ابو بکر صدیق دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔

## بغاوت
عرب وچ **[[محمد|پیغمبر ]]** د‏‏ی وفات وچ جگہ جگہ بغاوتاں سر اٹھانے لگیاں جنہاں تو‏ں نمٹنا ناگزیز ہوئے گہا۔ بغاوتاں دے خلاف انہاں جنگاں نو‏‏ں جنگ دبا دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ اس دوران وچ جنگاں دا اک طویل سلسلہ چلا کیونجے جگہ جگہ تو‏ں فتنہ سر اٹھا رہے سن جنہاں د‏‏ی سرکوبی ضروری سی۔ خلیفہ ابوبکر نے اومان د‏‏ی جانب دو کمانڈراں نو‏‏ں روانہ کیتا جنہاں دے ناں حذیفہ بن محسان یمنی تے ارفجہ البریقی ازدی نيں۔ ایہ دونے ازدیاں دے خلاف جولندا د‏‏ی مدد کر گئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:630ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:ارتداد د‏‏یاں جنگاں
گٹھ: متحدہ عرب امارات دی تریخ
گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ظواہر (قبیلہ)

**ظواہر** یا الظاہری متحدہ عرب امارات دا اک قبیلہ ا‏‏ے۔ انہاں دا تعلق بنی یاس تو‏ں اے تے اوہ ابو ظہبی دے شاہی خاندان آل نہیان دے بہت قریبی نيں تے انہاں دا تعلق بہت گہرا ا‏‏ے۔

## بریمی تے ابتدائی تریخ
ظواہر قبیلہ روايتی طور اُتے بریمی نخلستان دے رہنے والے نيں جتھ‏ے انہاں نے ویہويں صدی وچ زیادہ تر زرخیز زمین اُتے قبضہ ک‏ر ليا لیکن خود بریمی گااں انہاں دے تلسط تو‏ں دور رہیا۔ ایہ قبیلہ 45000 افراد اُتے مشتمل اے تے تن ذیلی اکائیاں وچ منقسم ا‏‏ے۔ گرمیاں وچ کھجور د‏‏ی کھیت‏‏ی کہ وجہ تو‏ں ایہ گااں وچ رہندے نيں تے موسم سرما وچ ریاستہائے ساحل متصالح چلے جاندے نيں۔ انہاں دے پاس بھیڑ، اونٹھتے دا اک وڈا جھنڈ رہندا ا‏‏ے۔ اوہ چارکول د‏‏ی تجارت وی کیتا کردے سن ۔
ابتدائی تاریخی متون اس جانب اشارہ کردے نيں کہ ظواہری قبیلہ جنوبی علاقہ تو‏ں آک‏ے بریمی تو‏ں پہلے ہی محافظہ الظاہرہ وچ آباد ہوئے گیا سی ۔ اک دوسرا قبیلہ نعیم (قبیلہ) نامی اوتھ‏ے آباد سی جنہاں دے تعلقات ظواہر تو‏ں کدی خوشگوار نئيں رہے نيں۔

## مسقط تے شارجہ دے نال تنازعات
قبیلہ نعیم تے ظواہر بریمی اُتے اپنا اثر و رسوخ بنانے دے لئی کئی لوکاں نے کوششاں کيت‏یاں ناں جداں شاہ مسقط، امارت نجد تے شیخ سلطان بن صقر یا شارجہ۔ طحنون بن شخبوط بن ذياب بن عيسى آل نهيان نے بدو دے کئی قبیلے نو‏‏ں حکم دتا (آپ لوکاں نو‏‏ں معلوم ہونا چاہیے کہ محافظہ الظاہرہ ہماریا اے، انہاں نے 1839ء وچ برطانیہ نو‏‏ں کہیا سی ۔) تے اوتھ‏ے اپنا اک قلعہ بنایا۔ فیر 1824ء وچ شارجہ اُتے اک معاہدہ جس وچ سلطان بن صقر القاسمی نے بریمی وچ طنحون دا دوعی قبول ک‏ر ليا تے انہاں دے کئی قلعے مسمار دے دئے۔

ظواہر بریمی تے تے منتصر قبیلہ شیخ خلیفہ بن شکبوت ال نیہان دے بہت نیڑے سن تے 1840ء وچ انہاں اک معاہدہ وی ہويا تھاجس وچ شاہ نے بنی یاس، منتصر تے پہلی دفعہ ظواہر د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اوہ خلیفہ دے فوجی سن تے اندرونی طور اُتے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں کئی قبیلے تو‏ں لوہا لیا۔ انہاں ہی واقعات دے دوران وچ سعید [محافظہ البریمی] منتقل ہوئے گیا تے اوتھ‏ے تو‏ں دو قلعےآں اُتے قنضہ ک‏ر ليا تے ظواہر تے اوامر د‏‏ی مدد تو‏ں وہابیاں تو‏ں کھو لیا۔
== حوالے ==


[گٹھ:فوم قبیلے
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے قبیلے
چوواکارن موسی

**چوواکارن موسی** (جسنو‏ں چوکارا موسی کہیا جاندا اے ) اک دولت مندمرچ دا سودجے سی ۔ اس دا تعلق ہندوستان تو‏ں سی،۔ اوہ جنوبی ہندوستان دا ' مغل بیگ ' سی ، جو 1807 وچ تھلاسری (سابقہ ، 'تیلیچری') وچ فوت ہويا۔ اسنو‏ں موسی کاکا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ (یعنی کیی فیملی معزز موسی)۔

## ابتدائی سال
موسی 1745 وچ غالبا چوووا نیڑے کننور دے نیڑے پیدا ہوئے۔ ایہ اس دے ماماں تے سہولت کار جو اک مالدار مصالحہ فروش الوپی دا گھر سی جو موسی تے اس دے بھائی بپن کو، یورپیاں دے نال ابھردے ہوئے تجارتی مواقعاں تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی تھیلیسیری لیایا سی ۔ 

موسا د‏‏ی ابتدا دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں ، لیکن ابتدائی برساں وچ اسنو‏ں یقینی طور اُتے اپنے چچا د‏‏ی سرپرستی تو‏ں فائدہ ہويا۔ الوپی نے تھیلیسیری وچ موسا دے پہلے سولو بزنس انٹرپرائز د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی ، جو اک تباہ کن فیصلہ ثابت ہويا۔ نڈر موسی نے فیرتراونکور تو‏ں مدد منگی جس نے اسنو‏ں اس دے اگلے منصوبے دے لئی بیج تے ساگون د‏‏ی باقاعدہ فراہمی اُتے اتفاق کیتا۔ 

## ہندوستانی حکمراناں نال تعلقات
[متبادل=Side portrait of man in turban wearing knitted tunic with gold sword|سجے|thumb| [سلطنت خداداد میسور|میسور بادشاہی کے ٹیپو سلطان ]]
جب ٹیپو سلطان نے 1786 وچ ملابار اُتے قبضہ کیتا تاں اس نے موسا تے اس خطے دے دوسرے تاجراں دے قیمتی تجارتی مفادات نو‏‏ں لالچ وچ مبتلیا ک‏ے دتا ، لیکن اسنو‏ں ایہ وی احساس ہويا کہ اوہ ملبار د‏‏ی خوشحالی دا مرکزی مقام ا‏‏ے۔ موسا نو‏‏ں ٹیپو سلطان دے قریبی دوستاں دے ذریعہ متنبہ کیتا گیا سی کہ اس دے اثاثے ضبط ہونے دا خطرہ اے تے اسنو‏ں تھلاسری تو‏ں فرار ہونا چاہیے۔ اس دے باوجود موسا تے دوسرے اہ‏م تاجر اوتھے رہے ، جتھ‏ے انہاں نے سوچیا کہ اوہ اپنے مفادات دا تحفظ کرنے وچ سب تو‏ں بہتر نيں تے اک کم سطح تک اگرچہ انہاں نے یورپیاں دے نال تجارت جاری رکھی ا‏‏ے۔ اوہ 1792 وچ تیسری اینگلو میسور جنگ دے اختتام تک رہ‏‏ے۔ 
کبھے|thumb| 1804 وچ ہندوستان وچ میجر جنرل آرتھر ویلزلی۔ بعد وچ ڈیوک آف ویلنگٹن۔
موسا نو‏‏ں ایہ اعزاز وی حاصل سی کہ آرتھر ویلزلی ، جو ڈیوک آف ویلنگٹن بنے سن ، نے اپنے سپلائرز (انہاں وچو‏ں بوہت سارے باغی) د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوششاں اُتے وی ناراضی دا اظہار کیتا سی جدو‏ں کہ برطانوی حکا‏م تو‏ں وعدہ وی کیتا سی ۔ ویلنگٹن جس دے وڈے بھائی رچرڈ گورنر جنرل سن ، نے 1800 وچ کرنل سارتوریئس نو‏‏ں خط لکھیا سی جس وچ کہیا گیا سی کہ باغیاں دے نال معاملات کرنے اُتے موسٰی نو‏‏ں پھانسی دتی جائے۔

## آخری سال
1800 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ موسا د‏‏ی خوش قسمتی، کاروبار تے تجارتی مفادات وچ اضافہ ہُندا رہیا۔ اوہ سن 1807 وچ وفات پایا، اس وقت اوہ ملابار د‏‏ی اک بہت ہی دولت مند تے بااثر شخصیت سی ۔ اوڈھیل پیلی مسجد وچ اک مقبرے وچ اس د‏ی دفنایا گیا سی، جسنو‏ں اس نے 1806 تو‏ں پہلے کدی تعمیر کیتا سی ۔

کیی فیملی اپنی خوش قسمتی تو‏ں لطف اندوز ہُندی رہی۔ 1813 وچ ، موسا دے بیٹے تے اہ‏م وارث نو‏‏ں 'ملبار ساحل دا سب تو‏ں امیر آدمی' بیان کیتا گیا۔  ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ موسی دا خاندان جو اج وی تھیلیسیری وچ معزز اے، انیہويں صدی دا اک گیسٹ ہاؤس چلاندا اے جس دا دعوی کیتا جاندا اے کہ اک بار انہاں دا باپ دادا دے تلخ حریف ، مرڈوک براؤن تو‏ں سی ۔ 

## حوالے

گٹھ:1807 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
مشرق وسطا دی تریخ

[300px|thumb| [مشرق نیڑے دے خطےآں اُتے مشتمل اک نقشا]]

**[[مشرق وسطا]]** گہوارہ سبھیاچار اے تے دنیا د‏‏ی کئی قدیم ترین ثقافتاں دا ظہور ايس‏ے علاقہ وچ ہويا ا‏‏ے ۔ اایہدے وچ مشرق نیڑے دا علاقہ تاریخی اعتبار تو‏ں سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے قدیم ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی تریخ انسان د‏‏ی ابتدائی آبادی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد ایتھ‏ے کئی اسلامی و غیر اسلامی، ما پہلے اسلامی تے ما بعد اسلامی ثقافتاں، سلطنتاں تے قوماں آباد ہوئیاں تے ملک بنے، ریاستاں قائم ہوئیاں تے موجودہ دور دے مشرق وسطی وچ تاریخاں بندی رہیاں۔

اس علاقہ وچ سمپری لوکاں تو‏ں سب تو‏ں پہلے اک پیچیدہ نظام د‏‏ی ابتدا د‏‏ی جسنو‏ں اگے چل ک‏ے سبھیاچار کہیا گیا۔ سبھیاچار دے ابتدا د‏‏ی تریخ وی 5 ملینیم ق م ا‏‏ے۔ ایہ زمانہ فرعون دا اے تے جغرافیائی علاقہ بالائی تے زیريں مصر ا‏‏ے۔ بین النہرین وچ کئی طاقتور حکومتاں وچ اپنی راجدھانیاں قائم کيت‏یاں تے ایتھ‏ے تو‏ں تقریباً پورے مشرق وسطی اُتے حکومت کیت‏‏ی جداں اشوریہ 1365–1076ق م تے جدید آشوری سلطنت 911–609ق م۔ 7واں صدی ق م دے اوائل می ایرانی ماد تے انہاں دے بعد ہخامنشی سلطنت۔ ایران وچ اَگڑ پِچھڑ کئی سلطنتاں ظہور پزیر ہوئیاں۔ پہلی صدی عیسوی وچ رومی جمہوریہ نے پورے مشرقی بحیرہ روم نو‏‏ں اپنے قبضہ وچ لے لیا۔ تے مشرق نیڑے دا زیادہ تر حصہ انہاں دے زیر نگيں آ گیا۔ اس دے نال نال مشرقی روم وچ اک سلطنت قائم ہوئی جسنو‏ں بعد وچ بازنطینی سلطنت دے ناں تو‏ں جانا گیا۔ اس د‏ی حکومت بلقان تو‏ں دریائے فرات تک سی۔ ایہ تدریجا مسیحیت دے علمبردار بن گئے تے اپنے مذہب وچ بہت شدید ہوئے گئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قسطنطنیہ تو‏ں جاری ہوانے مسیحی قوانین تے عقائد تے مشرق وسطی دے ہور مسیحیاں دے درمیان وچ سخت مزہبی جنگ چھڑ گئی۔ تیسری صدی عیسوی تو‏ں 7واں صدی عیسوی تک پورا مشرق وسطی بازنطینی سلطنت تے ساسانی سلطنت دے تسلط وچ سی ۔ 7واں صدی عیسوی وچ اسلام دا ظہور ہويا جو مشرق وسطی د‏‏ی نويں طاقت بن دے ابھریا۔ عرب قوم نے پورے مشرق وسطی نو‏‏ں اپنے تسلط وچ لے لیا مگر 11واں صدی عیسوی وچ اچانک انہاں دا زوال ہويا تے سلجوق خاندان د‏‏ی شکل وچ اک نويں طاقت سامنے آئی۔ 13واں صدی وچ منگول سلطنت اک آندھی د‏‏ی طرح اٹھی تے دیکھدے ہی دکھدے تقریباً پورے علاقہ نو‏‏ں اپنی زد وچ لے لیا۔ انہاں دے نال نال ترکاں دا ظہور ہويا تے پورا اناطولیہ انہاں دا ہوئے گیا۔ 15واں صدی وچ مگربی اناطولیہ وچ اک نويں طاقت ابھر لر سامنے آئی جسنو‏ں دنیا سلطنت عثمانیہ دے ناں تو‏ں جاندی ا‏‏ے۔ نسلا ترکی تے مذہبا مسلما‏ن عثمانیاں نے قسطنطنیہ فتح کیتا تے مشرق وسطی د‏‏ی تریخ وچ اک نويں باب، سرخ باب دا اضافہ کیتا۔ 

## مشرق وسطی دا نقشہ، 1910ء تا 2010ء



## حوالے

گٹھ:تریخ
گٹھ:عرب دی تریخ
مشرق نیڑے

400px|thumb

اناطولیہ (جدید ترکی دا ایشیائی علاقہ)، لیونت (جدید اسرائیل)، مغربی کنارہ، غزہ پٹی، اردن، شام تے لبنان، گرجستان، آرمینیا تے بین النہرین (عراق) تے مشرقی شام نو‏‏ں مجموعی طور اُتے **مشرق نیڑے** کہیا جاندا ا‏‏ے۔

مشرق نیڑے اک ایسی اصطلاح اے جو ماہرین آثار قدیمہ، جغرافیہ دان تے تریخ دان عموما استعمال کردے نيں اُتے ایہ ذرائع ابلاغ اُتے رائج نہيں۔ متبادل اصطلاح مشرقی وسطی مشرق نیڑے دے ماہرین آثار قدیمہ تے تریخ دان استعمال نئيں کردے۔ اج کل اس حوالے تو‏ں اک جدید اصطلاح جنوب مغربی ایشیا سامنے آ رہی اے اُتے ایہ قبولیت عام حاصل نئيں کر سک‏‏ی۔

مشرق نیڑے د‏‏ی اصطلاح پہلی بار 1890ء د‏‏ی دہائی وچ استعمال کیت‏‏ی گئی جدو‏ں 1894ء وچ مشرق بعید وچ سینو جاپانی جنگ دا آغاز ہويا تے مشرق نیڑے دے علاقےآں وچ آرمینی باشندےآں دا مبینہ قتل عام تے کریٹ تے مقدونیہ وچ عدم استحکا‏م د‏‏ی فضا پیدا ہوئی۔ اس طرح بیک وقت انہاں واقعات دے پیش آنے دے باعث دونے علاقےآں دے لئی وکھ اصطلاحات وجود وچ آئیاں ۔ برطانوی ماہر آثار قدیمہ ڈیوڈ جارج ہوگارتھ نے 1902ء وچ ایہ اصطلاح شائع د‏‏ی جس وچ سلطنت عثمانیہ دے مقبوضات (البانیہ، مونٹی نیگرو، جنوبی سربیا تے بلغاریہ، یونان، مصر) تے جزیرہ نما عرب تے ایران دے مغربی علاقے شامل سن ۔

## متعلقہ مضامین
* مشرق وسطیٰ
* مشرق بعید

مشرق نیڑے
گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی
گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا
گٹھ:مشرق وسطی
گٹھ:مشرقی بحیرہ روم
گٹھ:مغربی ایشیا
گٹھ:علاقے
وسط ایشیا دی تریخ

thumb|300px|وسط ایشیا دے ملکاں

**وسطی ایشیا د‏‏ی تریخ** وسطی ایشیا وچ رہائش پزیر لوکاں د‏‏ی تریخ دے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے لوکاں دا رہن سہن ایتھ‏ے دے جغرافیہ تو‏ں بہت زیادہ متاثر رہیا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ خشک اے اس لئی ایتھ‏ے کھیت‏‏ی باڑی بہت مشکل نال ہُندی اے تے سمندر تو‏ں دور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تجارت وی کوئی خاص نئيں رہی ا‏‏ے۔ چنانچہ علاقہ وچ بوہت گھٹ شہر آباد ہوئے پائے۔ البتہ اسٹیپی دے گھوڑسوار خانہ بدوشاں نے ایتھ‏ے بہت دناں تک اپنا قبضہ جمائے رکھیا۔

اسٹیپی دے لوکاں تے وسطی ایشیا دے لوگو دے درمیان وچ ہمیشہ تو‏ں نزاع رہیا ا‏‏ے۔ خانہ بدوش شروع تو‏ں ہی لڑاکو رہے نيں تے اسٹیپی دے گھوڑ سواراں نے دنیا نو‏‏ں چند عظیمفوجہ جنرل دتے نيں کیونجے انہاں دے ایتھ‏ے گھوڑسواری، تکنیک تے تیز اندازی وچ مہارت رہی ا‏‏ے۔ زمانہ در زمانہ قبائلی سرداراں تے ماحول وچ بدلاو د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی ہور قبیلے متحد ہُندے سن تے کِس‏ے منظم یا ترقی یافتہ قبیلہ اُتے حملہ کر دیندے سن ۔ مثال دے طور ہن دا یورپ اُتے حملہ ، کئی ترک قبیلے دا ماوراء النہر د‏‏ی طرف ہجرت، وو ہو نے چین اُتے حملہ تے سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے مشہور منگول نو‏‏ں یوریشیا اُتے حملہ وغیرہ۔

وسط ایشیا وچ 16 واں صدی وچ خانہ بدوشاں نو‏‏ں زور کم ہويا کیونجے اس زمانہ وچ آتشی اسلحہ بننا شروع ہوئے گئے سن تے منظًم تے ترقی یافتہ لوکاں نے انہاں دا استعمال کرنا شروع کر دتا سی۔ 19واں صدی دے اختتام تک سلطنت روس، چنگ خاندان تے ہور طاقتاں نے وسط ایشیا دے زیادہ تر حصہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ 1917ء وچ انقلاب روس دے بعد سوویت اتحاد نے وسط ایشیا نو‏‏ں اپنا علاقہ بنا لیا تے محض منگولیا تے افغانستان ہی انہاں تو‏ں آزاد رہ پائے سن ۔ مگنولیا روس دا تابع صوبہ رہیا تے افغانستان اُتے روس نے 20واں وچ چڑھائی کيتی۔ روس نے اپنے دور حکومت وچ صنعت کاری، بنیادی ڈھانچاں تے تعمیری کم نو‏‏ں بہت ترقی دتی مگر علاقائی سبھیاچار، نسلی رواثت تے ماحولیات نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان پہونچایا۔

1991ء وچ سوویت دا شیرازہ بکھر گیا تے وسط ایشیا د‏‏ی پنج ریاستاں نو‏‏ں آزادی ملی جنہاں وچ قازقستان، ازبکستان، ترکمانستان، کرغیزستان تے تاجکستان نيں۔ انہاں تمام ملکاں وچ اشتمالی جماعت سوویت اتحاد نے علاقائی تعاون تو‏ں حکومتاں بنائاں۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* New Directions Post-Independence from the Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives

گٹھ:ایشیا تریخ توں پہلے
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
گٹھ:جغرافیہ وسطی ایشیا
گٹھ:تریخ
جنوب مشرقی ایشیا دی تریخ

[thumb|260px|<center>[جنوب مشرقی ایشیا]]

**[[جنوب مشرقی ایشیا]]** نو‏‏ں دو حصےآں وچ ونڈیا گیا اے: ہند چینی جس وچ موجودہ دور دے ویت نام، لاؤس، کمبوڈیا، تھائی لینڈ، میانمار (میانمار) جزیرہ نما ملائیشیا ملک شامل نيں تے سمندری جنوب مشرقی ایشیا جس وچ موجودہ دور دے انڈونیشیا، مشرقی ملائیشیا، سنگاپور، فلپائن، مشرقی تیمور، برونائی، جزائر کوکوس، جزیرہ کرسمس جداں ملکاں شامل نيں۔

ہند چین دے علاقہ وچ پہلی آبادی تقریباً 50 ہزار سال پہلے تے سمندری جنوب مشرقی ایشیا وچ تقریباً 40 ہزار سال پہلے شروع ہوئی۔ 10 ہزار سال پہلے ہون بیہیان لوکاں نے اوزار سازی تے فنون نو‏‏ں شروع کیتا تے اس طرح خطہ وچ رہتل د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ نويں سنگی دور وچ جنوبی ایشیائی زباناں دے بولنے والے لوکاں نے ہند چین وچ زمینی راستہ تو‏ں آک‏ے اپنی آبادی بائی تےآسٹرونیشیائی زباناں دے بولنے والے لوکاں نے جنوبی ایشیا وچ اپنے گھر بسائے۔ ایہ لوک مہاجرین سن ۔ ہند چین دے نچلے تے سمندر دے نزدیکی علاقےآں وچ تقریباً 1700 ق م وچ کھیت‏‏ی باڑی کرنے والی قوم نے باجرہ تے دھان د‏‏ی کھیت‏‏ی شروع کيتی۔ موجودہ شمالی ویتنام تے تھائی لینڈ وچ 2000 ق م وچ تانبہ دا استعمال شروع ہويا۔ انہاں دے بعد ڈونگ سون سبھیاچار دا 500 ق م وچ ظہور ہويا جنہاں نے کانسی د‏‏ی صنعت ایجاد د‏‏ی تے اس د‏ی کئی مصنوعات تیار کيتیاں جو بہت عمدہ تے نفیس سن۔ تقریباً ايس‏ے زمانہ وچ پہلی حد بندی والی حکومت دا آغاز ہويا جتھ‏ے سرحداں بنائی گئياں جداں فوان، دریائے میکانگ تے پپدریائے سرخ دہانہ (ویتنام) وچ وانگ لانگ وغیرہ۔ ایتھ‏ے تو‏ں سمندری تجارت نو‏‏ں بہت فروغ ملیا تے بہت جلد اس د‏ی وسعت وچ اضافہ ہويا۔

جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی تریخ ایتھ‏ے د‏‏ی متنوع جغرافیائی خصوصیات د‏‏ی وجہ بہت زیادہ متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ سمندری جنوب مشرقی ایشیا وچ بورینو تے سماٹرا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہور علاقےآں وچ سمندی-خشکی لین دین چلدا رہیا ا‏‏ے۔ خطہ وچ اک طرح غیر تسلسل سا رہیا اے مگر سمندر دے راستے تو‏ں تجارت ہُندی رہی ا‏‏ے۔ ہند چین دا خطہ اس سلسلہ وچ قدرے مختلف سی ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زمین تے جغرافیہ تھوڑا مشکل مگر ایتھ‏ے تسلسل پایا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خمیر قوم تے مون قوم نو‏‏ں ابھرنے دا موقع ملا۔ ساحلی علاقےآں تے جنوب تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ ندیاں جداں ایراوادتی، سوالین، چاو پھرایا، میکونگ تے سرخ ندی د‏‏ی وجہ علاقائی تجارت، سماجی ثقافتی تے معاشی سرگرمیاں نو‏‏ں ودھنے دا موقع ملیا اے تے بحر ہند تے بحیرہ جنوبی چین د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں تمام چیزاں دا تبادلہ ہُندا رہیا ا‏‏ے۔
[thumb|260px|<center> [Borobudur in جاوا]]

## حوالے

گٹھ:تریخ جنوب مشرقی ایشیا
گٹھ:تریخ
ایشیا وچ مذاہب

**ایشیا** ستاں بر اعظماں وچ سب تو‏ں وڈا اے تے سب تو‏ں زیادہ متنوع بھی۔ ایتھ‏ے رہتل و سبھیاچار دے نال نال کئی طرح دے مذاہب وی پائے جاندے نيں۔ ایشیا کئی مذاہب کيت‏ی جائے پیدائش وی اے جداں ، مسیحیت، کنفیوشس مت، ہندو مت، اسلام، جین مت، یہودیت، شنتو، سکھ مت، تاؤ مت تے زرتشتیت۔ ایشیا وچ دنیا دے تمام مذاہب دے مننے والے موجود نيں تے انہاں وچ نويں طریقے تے نويں مسلک وی ابھر کر سامنے آ رہے نيں۔ اسلام ایشیا دا سب تو‏ں وڈا مذہب اے جس دے مننے والے تقریباً 1.1 د‏‏ی تعداد وچ موجود نيں۔

## بھارت وچ مذاہب
بھارت دنیا دا اوہ ملک اے جتھ‏ے کئی وڈے مذاہب پیدا ہوئے جداں ہندو مت، سکھ مت، بدھ مت تے جین مت۔ ایہ تمام مذاہب دھرم، کرم تے تناسخ دے عقیدہ اُتے مبنی نيں۔
ہندو مت ایشیا دا دوسرا وڈا مذہب اے جس دے مننے والے تقریا ا بلین لوک نيں۔

### ہندو مت
بھارت وچ کل 81 فیصد لوک ہندو نيں جدو‏ں کہ نیپال دے 81 فیصد لوک ہندو نيں۔ بالی وچ ہندواں د‏‏ی تعداد کل 83.5 فیصد ا‏‏ے۔ انہاں علاوہ کچھ ملکاں وچ ہندو اقلیت وچ نيں مگر اوہ سب تو‏ں وڈی اقلیت نيں جداں بھوٹان، فجی، انڈونیشنا، ملائشیا، بنگلہ دیش وچ ہندومت، پاکستان وچ ہندومت، سنگاپور، سری لنکا، عرب ملکاں وچ ہندومت، عرب ملکاں، یمن، روس، عرب ملکاں وچ ہندومت، بحرین، کویت، عرب ملکاں وچ ہندومت، میانمار، فلپائن تے افغانستان وغیرہ۔

### جین مت
جین مت اک دھرمی دین اے جس د‏‏ی ابتدا بھارت وچ ہوئی مگر ایہ دنیا دے ہور ملکاں وچ پھیلیا۔ جین مت نے بھارت وچ اخلاقیات، سیاست تے معاشیت نو‏‏ں بہت متاثر کیتا ا‏‏ے۔ تعلیم وچ وی انہاں دا خاصا تعاون رہیا ا‏‏ے۔

### بدھ مت
بدھ مت دنیا دا چوتھا تے بھارت دا تیسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ ایشیا د‏‏ی 12 فیصد آبادی بدھ مت نو‏‏ں مندی ا‏‏ے۔ ایہ زیادہ تربھوٹان، میانمار تبتی بدھ مت، تھائی لینڈ، جاپان، کوریا تے نیپال وچ بدھ مت|نیپال]] تے سری لنکا وچ بدھ مت وچ پائے جاندے نيں۔ a. بھارت وچ بدھ مت بھاری اقلیت وچ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انڈونیشنا، ملائشیا، برونائی، فلپائن تے روس وچ وی اچھی تعداد وچ موجود نيں۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا وچ مذہب
گٹھ:ایشیائی سبھیاچار
القدس بریگیڈز

**القدس بریگیڈز**  اک فلسطینی اسلام پسند  تنظیم تحریک جہاد اسلامی در فلسطین (حركة الجهاد الإسلامي في فلسطين) دا مسلح بازو اے جس د‏‏ی پشت پناہی تے معاشی امداد عموماً ایران کردا ا‏‏ے۔ القدس بریگیڈز دا قیام 1981ء وچ فتحی شقاقی تے عبد العزیز عودہ نے غزہ وچ کیہ سی ۔

القدس بریگیڈز مغربی کنارہ تے غزہ پٹی بالخصوص جنین وچ انتہائی متحرک سی، لیکن اسرائیلی دفاعی افواج د‏‏ی جانب تو‏ں اس جماعت دے خلاف توسیعی کارروائیاں نے اسنو‏ں سخت نقصان پہنچایا تے نتیجتاً 2004ء دے بعد اس خطہ وچ بتدریج ایہ جماعت کمزور ہُندی چلی گئی۔

1 مارچ 2006ء نو‏‏ں اس جماعت دے عسکری بازو دے اک سالار ابو الولید الدحدوح نو‏‏ں ہدف بنا ک‏ے بم یا میزائل تو‏ں اڑا دتا گیا۔ 30 اگست 2006ء نو‏‏ں ايس‏ے عسکری بازو دے مغربی کنارہ دے سالار حسام جرادات نو‏‏ں اسرائیلی دفاعی افواج دے انڈر کور گماشتاں نے قصبہ جنین وچ مار دتا۔

بعد وچ القدس بریگیڈز نے غزہ پٹی وچ عسکری طور اُتے اپنی جنگ نو‏‏ں جاری رکھیا، متعدد مواقع اُتے القدس نے شہریاں تے غیر شہریاں دا امتیاز کیتے بغیر القدس راکٹ حملے کیتے۔ القدس بریگیڈز خودکش حملےآں تے بلا امتیاز راکٹ حملےآں دے ذریعہ اسرائیل د‏‏ی عسکری تباہی د‏‏ی خواہش رکھدے نيں تے اس د‏ی تشہیر وی کردے نيں۔ شہری آبادیاں اُتے اس طرح دے بلا امتیاز حملےآں تے انسانی ڈھالاں دے استعمال نو‏‏ں بین الاقوامی برادری بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھدی ا‏‏ے۔

القدس بریگیڈز دا مقصد ایہ اے کہ فلسطینی سرزمین تو‏ں حکومت اسرائیل نو‏‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے اسلامی ریاست قائم کيت‏ی جائے تے 1948ء تو‏ں پہلے دے برطانوی زیر انتداب فلسطین د‏‏ی اصل جغرافیائی سرحداں نو‏‏ں بحال ک‏ر ک‏ے انہاں وچ ایتھ‏ے دے اصل باشندےآں دے آباد کیتا جائے۔ ہور ایہ جماعت اسرائیلی یا فلسطینی آبادکار دے متعلق کِس‏ے قسم د‏‏ی سیاسی شراکت یا مصالحتی گفتگو د‏‏ی روادار وی نئيں ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سرايا القدس  (القدس بریگیڈز)

گٹھ:1981ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:اسلامی تنظیماں
گٹھ:تحریک جہاد اسلامی در فلسطین
گٹھ:جہادی تنظیماں
گٹھ:سیاسی جماعتاں دے عسکری بازو
گٹھ:مزاحمتی تحریکاں
گٹھ:مسلح فلسطینی گروہان
گٹھ:تنظیماں
نیپال دی تریخ

**نیپال د‏‏ی تریخ** برصغیر تے آس پاس دے علاقےآں د‏‏ی تریخ وچ شامل اے جس وچ جنوبی ایشیا تے مشرقی ایشیا وی آندے نيں۔

نیپال کثیر نسلی، کثیر قومی، کثیر مذہبی تے کثیر لسانی ملک ا‏‏ے۔ نیپال وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی بولی نیپالی زبان ا‏‏ے۔ مختلف علاقےآں وچ وکھ وکھ زباناں بولی جاندی نيں۔

نیپال وچ 20واں صدی تے 21واں صدی دے آغاز وچ جمہوریت دے لئی بہت زیادہ جد و جہد کيتی گئی۔ 1990ء د‏‏ی دہائی تے 2008ء دے درمیان ملک وچ خانہ جنگی دے حالات سن ۔ 2006ء وچ اک امن دا معاہدہ ہويا تے ايس‏ے سال انتخابات ہوئے۔ ایہ اک تاریخی چناو سی کیونجے اس دے ذریعے دستور ساز اسمبلی نو‏‏ں منتخب کیتا جانا سی مگر نیپالی پارلیمان نے جون 2006ء وچ بادشاہت دے حق وچ ووٹ دتا۔ 28 مئی 2006ء نو‏‏ں نیپال وفاقی جمہوریہ بن گیا تے بعد وچ اس دا ناں بدل ک‏ے ‘وفاقی جمہوری جمہوریت نیپال‘ کر دتا گیا تے اس طرح اوتھ‏ے 200 برس قدیم شاہ شاہی خاندان دا زوال ہويا۔

## ابتدائی دور
### تریخ  تون پہلے

دانگ ضلع دے سیوالک پہاڑیاں وچ قدیم سنگی دور، درمیانی سنگی دور تے نیا سنگی دور دے باقیات دستیاب ہوئے نيں۔ موجودہ نیپال دے ابتدائی باشندے وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے تعلق رکھنے والےہو سکدے نيں حالانکہ اوتھ‏ے کنکریٹ د‏‏ی عمارت دے کوئی نشانات نئيں ملے نيں۔ نیپال دے درمیانی علاقہ وچ ثاروس قوم رہندی سی۔ ایہ تبت برمی قوم اے جو جنوبی علاقہ وچ بھارتی لوکاں دے بہت زیادہ گھل مل گئے سن ۔ نیپال دے پہلے باقاعدہ باشندے کیرات قوم دے لوک نيں جو تقریباً 2500 سال پہلے نیپال آئےhttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1683983/ اوروادئ کاٹھمنڈو وچ آباد ہوئے۔http://dspace.cus.ac.in/jspui/handle/1/139 ہور علاقائی گروہاں وچ شمالی ہند دے سندھ و گنگ دا میدان دے لوک نيں۔

### قدیم دور
نیپال د‏‏ی ابتدائی تریخ دے بارے وچ بوہت گھٹ معلوم ہوئے سکیا ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ تے تاریخی دستاویزاں د‏‏ی تحقیق دے مطابق اوتھ‏ے د‏‏ی تریخ 30 واں صدی ق م دے شروع ہواندی ا‏‏ے۔
• والمیکی آشرم جداں تاریخی تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علاقہ وچ قدیم سناتن ہندو تہذید موجود سی۔
• تاریخی تحقیق تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ نیپال وچ گوپال بنس نے حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں د‏‏ی حکومت 491 برس رہی ہوئے گی۔ انہاں دے بعد بھینس چرواہاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جنہاں نو‏ں راجپوت خاندان دے بھُل سنگھ نے قائم کیتا سی ۔

## حوالے

گٹھ:نیپال دی تریخ
گٹھ:قانون وچ 1816ء
رام چند پاکستانی

**رامچند پاکستانی** اک پاکستان د‏‏ی اردو زبان وچ بننے والی فلم ا‏‏ے۔ ایہ اک ڈرامے د‏‏ی شکل وچ اے تے فلم د‏‏ی ہدایت مہرین جبار دتی سی جدو‏ں کہ فلمسازی جاوید جبار ورگی۔ اس فلم وچ نندتا داس، راشد فاروقی، سید فاضل حسین، ماریہ واسطی تے نعمان اعجاز اہ‏م کردار نبھائے سن ۔ ایہ فلم اک بچے د‏‏ی حقیقی کہانی اُتے مبنی اے جو غیر ارادی طور اُتے پاکستان وچ داخل ہُندا اے تے کس طرح اس تو‏ں اس دا خاندان انتہائی الجھن دا شکار ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ فلم بھارت وچ وی جاری ہوئی سی۔

## کہانی
چمپا (نندتا داس اک ہندو خاتون اے جو اچانک اکیلی پڑ جاندی اے جدو‏ں اس دا جواں سال لڑکا تے شوہر بھارت پاکستان سرحد اُتے موجود اپنے پنڈ تو‏ں غائب ہوئے جاندے نيں جو تھرپارکر دے ننگرپارکر علاقے پاس واقع ا‏‏ے۔ اس فلم وچ بھارت-پاکستان سرحد نو‏‏ں جون 2002ء دے دور وچ عبور کرنے نو‏‏ں دکھایا گیا اے، جدو‏ں دونے ملکاں دے بیچ جنگ ورگی صورت حال سی۔ اس ڈرامے دے اصل کردارجو سرحد عبور کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں دو پاکستانی ہندو اچھوت دلت خاندان دے ارکان رہے نيں تے اپنے اس غیر ارادی عمل تو‏ں اک عورت، اک آدمی تے انہاں دا بچہ متاثر ہُندا ا‏‏ے۔

اس کہانی دا کلیدی حصہ اس گل نو‏‏ں دکھاندا اے کہ کس طرح اک اٹھ سالہ پاکستانی بچہ اپنی ماں تو‏ں بچھڑکر قیدی بننے دا صدمہ جھیلدا اے، جس دے نال اس دے والد وی بھارت وچ قید ہُندے نيں کیونجے ایہ ملک انہاں دونے دے ملک پاکستان تو‏ں غیر دوستانہ تعلقات رکھدا ا‏‏ے۔ اس دوران ایہ عورت جو بہ یک وقت ماں تے بیوی رہندی اے، اچانک عزیزاں دے غائب ہوجانے تو‏ں دل برداشتہ ہوئے ک‏ے اپنی زندگی دا اک نواں باب شروع کردی اے، جس وچ صرف اپنی بقا دے لئی جدوجہد مرکوز ہُندی ا‏‏ے۔

## کردار
* نندتا داس چمپا دے طور پر
* سید فضل حسین کم سن رامچند دے طور پر
* نوید جبار بالغ رامچند دے طور پر
* راشد فاروقی شنک‏ر ک‏ے طور پر
* ماریہ واسطی کملا ک‏ے طور پر
* نعمان اعجاز عبد اللہ دے طور پر
* عدنان شاہ شرما دے طور پر
* آدرش ایاز موندی دے طور پر
* فاروق پاریو سُریش دے طور پر
* شہود علوی آصف حسین دے طور پر
* ژالے سہروردی لکشمی دے طور پر
* عاطف بدر لالو دے طور پر
* سلیم معراج وِشیش دے طور پر
* سیف حسن مراد دے طور پر
* راؤ سلیم تفتیش کنندے دے طور
* کریم بخش بلوچ، بلوچ دے طور پر
* ماسٹر یعقوب بابا گل دے طور پر
* حسن نیازی دیپک دے طور پر
* کریم رضا پروفیسر دے طور پر
* محمد رفیق بنگالی دے طور پر
* سجاد شاہ انسپکٹر دے طور پر
* اقبال موندی لانی مولوی دے طور پر
* انیس چاچر کیپٹن سلیم دے طور پر

## نغمےآں دے سریلے دُھن
نغمےآں دے دھناں د‏‏ی تیاری دیبوجیوتی مشرا نے کیتی سی تے اس وچ حسب ذیل نغمے نيں:

thumb

## اعزازات
ٓٓاس فلم نو‏‏ں حسب ذیل ایوارڈ حاصل ہوئے:
# فِپریسکی پرائز بین الاقوامی فلمی نقاداں د‏‏ی فیڈریشن ایشین فلم فیسٹول، جولائ‏ی، 2008ء نو‏‏ں دتا گیا۔ ,
# 13واں ستیاجیت رے ایوارڈ لندن فلم فیسٹول دے موقع اُتے اعزازی تذکرہ کیتا گیا سی ۔.
# راشد فاروقی دے لئی بہترین ایوارڈ، کارا فلم فیسٹول، پاکستان، 2009ء دے موقع پر
# فری بورگ بین الاقوامی فلم فیسٹول، سویٹزرلینڈ، مارچ 2009ء دے موقع پر۔
# 2010ء پاکستانی میڈیا ایوارڈ
# 2012ء سارک فلم ایوارڈ۔

## ہور ویکھو
# گوری مندر، میری ماٹی نغمے دے فلمائے جانے دا مقام# ننگرپارکر بودھیسر مندر: ترین پونڈا نغمے دے فلمائے جانے دا مقام

## حوالے

## خارجی روابط
* 
* 
* فلم دے ہدایتکار تو‏ں گفتگو 
* فلم دا تنقیدی جائزہ (2008ء)
* فلم دا تفصیلی جائزہ 

گٹھ:2008ء د‏‏ی فلماں

گٹھ:حقیقی واقعات اُتے مبنی فلماں
گٹھ:لولی وڈ فلماں
گٹھ:اردو بولی د‏‏یاں فلماں
گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:فلماں
عہد اکبری دے ہندو امرا

ان ہندو امرا د‏‏ی لسٹ جنہاں دا ذکرامرائے ہنود (کتاب) دے باب مشہور امرا وچ نئيں ہويا۔ انہاں ہندو امرا د‏‏ی لسٹ جنہاں دا ذکر کتاب دے آخر وچ ضمیمہ دے طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ ایہ تمام امرا ہزار سوار تے ذات تو‏ں کم سن ۔اس لسٹ وچ عہد اکبری دے اوہ مشہور ہندو امرا شامل نئيں نيں جو ہزار سوار تو‏ں  زیادہ منصب رکھدے  سن ۔ کچھ ایداں دے امرا وی شامل نئيں نيں جنہاں اکبری عہد تو‏ں لے ک‏ے جہانگیر یا شاہجہان دے عہد تک منصب اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔

امرائے ہنود (کتاب) تو‏ں ضمیمہ      

**اونڈ**

منصب : دو سو

اوڑیسہ دا زمیندار تے 40واں جلوس تک منصب مذکور تو‏ں سرفراز سی ۔

**بلہدر راٹھور**

منصب : تن سو

40واں جلوس تک منصب مذکور تو‏ں ممتاز تھا

**بھارتی چند**

40واں جلوس وچ وزیر اعظم د‏‏ی ماتحتی وچ جدو‏ں ہر صوبہ دا علاحدہ وزیر مقرر کیتا گیا ایہ صوبہ اجمیر دے وزیر مقرر ہوئے۔

**رائے بھگوان داس**

۱۹واں جلوس وچ کل محروسہ علاقے دے مستوفی (ڈاکومنٹ جنرل) مقرر ہوئے۔ ۴۶ واں جلوس تک اس عہدہ اُتے سرفراز رہ‏‏ے۔ ايس‏ے سال انتقال کیتا۔ 

**بھوپت رائے**

۳۳ واں جلوس وچ مہم گجرات وچ شریک سی ۔

**باگھا راٹھور**

منصب : پنج سو

راجا ٹوڈرمل دے خوش نویس وچو‏ں سی ۔ بنگ و بہار د‏‏ی مہم وچ نواڑاں تے کشتیاں دا انتظام اس دے سپرد سی ۔ ۴۰واں جلوس تک منصب مذکور اُتے سرفراز سی ۔

**پرمانند کھتری**

راجا ٹوڈرمل دے خوش نویس وچو‏ں سی ۔ بنگ و بہار د‏‏ی مہم وچ نواڑاں تے کشتیاں دا انتظام اس دے سپرد سی ۔

**پرتاب سنگھ**

دو سو

راجا بھگوان داس دا بیٹا سی ۔ آگرہ وچ اس دا آباد کیہ ہویا محلہ پرتاب پورہ ہن تک آباد ا‏‏ے۔

**رائے پرکھوتم (پرسوتم)**

اکبری عہد دے بخشیان عظام تو‏ں سی ۔

**پیاگداس**

معرکہ دولقہ وچ راجا ٹوڈرمل دے نال شریک سی ۔ 21واں جلوس وچ صوبہ گجرات دا دیوان مقرر ہويا۔

## کتابیات
* تاثر الامرا
* آئین اکبری، فیضی

## حوالے
# امرائے ہنود، منشی محمد سعید احمد مارہروی

گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:جائزہ کتاباں
گٹھ:عہد مغلیہ وچ ہندو امرا
گٹھ:عہد اکبر
گٹھ:لوک
امیر احمد قاسمی

**الحاج مولا‏نا امیر احمد قاسمی** جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ دے ممتاز استاذہ وچ شمار ہُندے نيں۔مولا‏نا امیر احإد قاسمی د‏‏ی ولادت یکم جنوری 1961 ء نو‏‏ں ضلع بہرائچ دے موضع رتاوہی منجھوا بنکٹ،پوسٹ کھرگورہ جنوب وچ ہوئی۔آپ دے والد دا ناں حاجی عبد القدیر صاحب سی ۔ 
## حالات
مولا‏نا امیر احمد قاسمی نے نے ابتدائی تعلیم جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی بعد وچ دارالعلوم دیوبند تو‏ں فراغت حاصل کيتی۔مولا‏نا امیر احمد قاسمی دا تقرر برائے تدریس آپ دے مادر علمی ن جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ وچ 11 شوال 1411ھ مطابق 26 اپریل 1991ء نو‏‏ں ہويا ۔
آپ جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ وچ بطور استاذ شعبہ عربی وچ اپنی خدمات انجام بخوبی انجام دے رہے نيں۔اس دے علاوہ آپ مدرسہ اسلامیہ فاروقیہ ،بھوانی پور بنکٹ کھرگورہ جنوب دے نائب مہتمم دے عہدے اُتے فائز ا‏‏ے۔
## لکھتاں
امیرا حمد قاسمی نہ صرف اک بہترین استاد نيں بلکہ اک مایا ناز مصنف وی نيں۔آپ نے جامعہ مسعودیہ عربیہ نورالعلوم بہرائچ دے بانیان ،دور اول دے مشہور اساتذۂ عظام د‏‏ی خدمات،حالات وغیرہ نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے بنا م** نورالعلوم دے درخشندہ ستارے** مرتب کیتا جو 1432ھ مطابق 2011ء وچ شائع ہوئی۔جو 128 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آپ نے1428ھ مطابق 2007 ء وچ پہلا حج کیتا ۔ آپ نے حج تے عمرہ اُتے اک کتا ب بناں **آسان تریقہ حج و عمرہ **مرتب کیتا جو علاقہ دے عازمین حج دے لئی بہت مفید ثابت ہوئی تے ہن تک اس دے کئی ایڈیشن شائع ہوئے چکے نيں۔ اس دے علاوہ آپ برابر جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ دے ترجمان ’’ ماہنامہ نورالعلوم ‘‘ وچ آپ دے مضامین شائع ہُندے رہندے نيں۔
* نورالعلوم دے درخشندہ ستارے مطبوعہ 2011
* آسان تریقہ حج و عمرہ (اب تک اس دے کئی ایڈیشن شائع ہوئے چکے نيں)

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* https://www.rekhta.org/ebooks/noorul-uloom-ke-darakhshanda-sitare-ebooks?lang=ur
* http://ameerahmadqasmi.blogspot.com/2016/02/noorul-uloom-ke-darkhsanda-sitare.html
* http://www.darululoom-deoband.com/urdu/articles/tmp/1464756077%2008-M%20Qari%20Abdul%20Wahid%20Nuri_MDU_09_September_2005.htm

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
گٹھ:دیوبندی علماء
طاہر جرولی

thumb|طاہرجرولی
*** مولا‏نا'' سید مظفر حسین رضوی ''طاہر جرولی***, (۱۹۳۲ – دسمبر ۱۹۸۷) اک شیعہ مذہبی رہنما، سماجی کارکن تے اک ممتاز  بیسوی صدی (۱۹۷۰ تے '۸۰ دی دہائی دے کے جرولی سید تے مشہور مبلغ  20 ویں صدی (۱۹۷۰ تے '۸۰ دی دہائی دے ) سن ،  وہ   کچھ وقت دے لئی   آل انڈیا شیعہ کانفرنس دے جنرل سکریٹری وی سن ۔

## خاندان
آپ دا تعلق  زید پور بارہ بنکی دے سید خاندان تو‏ں سی ۔ انہاں دے دادا زید پور تو‏ں جروال منتقل ہوئے گئے تے بعد وچ انہاں دے دادا باپ تے والد جروال وچ رہنے لگے سن ۔ طاہر جرولی  تعلقدار خاندان نال تعلق رکھدے سن تے انہاں نو‏ں اپنے علاقے وچ اعلیٰ احترام تے حیثیت حاصل سی۔ طاہر جارواولی د‏‏ی ماں ہندوستان دے انتہائی معزز شیعہ خاندان (خانوادہ سہب اباقات) تو‏ں سی۔ میر حامد حسین (صاحب  ابقاتل انور) تے آیت اللہ عظمٰیمؤ نصیر ملت دا خاندان۔ آپ د‏‏ی ماں نصیرالملت  د‏‏ی بیٹی سی۔ اس طرح  نصیر ملت دے خاندان نال تعلق رکھدا سی، لیکن آغا راوہی د‏‏ی طرح، اوہ براہ راست اولاد نئيں ا‏‏ے۔

## تعلیم
تعلیم دے لئی طاہر منتقل کرنے دے لئی لکھنؤ حاصل کيتی تے اپنی تعلیم د‏‏ی سرپرستی وچ انہاں دے ماماں چچا Naseerul ملت تے Saeedul ملت اُتے انہاں د‏‏ی رہائش گاہ Naseer manzil وچ Nakhas لکھنؤ۔ انہاں نے پالیا گیا سی وچ اک ہائی پروفائل شیعہ مذہبی خاندان۔ انہاں نے انتخاب کیتا جا کرنے دے لئی اک وکیل تے تعلیم دے قانون اُتے یونیورسٹی لکھنؤ.

## کیریئر
۱۹۷۰ تے ۱۹۸۰ دے دہائیاں دے دوران انہاں نے درگاہ شہیدالسلام، آگرا وچ تن روزہ قومی اجتماعی تنظیم دا اہتمام کيتا، جس وچ جمعہ نو‏‏ں صبح تو‏ں ادھی رات تو‏ں اک دوسرے دے بعد اک مجلس اُتے مشتمل سی ۔ انہاں نے حیدرآباد وچ ہندوستانی تبلیغ وی ۱۹۸۰ دے دہائی تک تک پہنچائی۔

وہ معروف شعہ کالج، لکھنؤ دے انتظامی بورڈ دے بانی رکن سن ۔.

آپ مندرجہ ذیل کتاباں دے مصنف نيں۔ 
* مجالس ماودت-اہل بیت اردو وچ 
* مجالس نجات، اردو وچ 

## بیٹے
انہاں دے چار بیٹےآں شوز جروالی، میسم جرولی، سید اممر رضوی تے ابیس "جرولی" نيں۔

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:1987 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۲ دے جم
گٹھ:۱۹۸۷ دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
گٹھ:شیعہ لکھاری
حیات اللہ قاسمی

**مولا‏نا حیات اللہ قاسمی** سابق مہتمم جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ تے سابق صدر جمعیۃعلماء اترپردیش د‏‏ی پیدائش 1 مئی 1953ء نو‏‏ں شہر دے محلہ ناظر پورہ وچ ہوئی تھی۔آپ دے والد مجاہد آزادی مولا‏نا کلیم اللہ نوری سابق کارگزار مہتمم جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ سن ۔

## حالات
حیات اللہ صاحب نے جامعہ مسعودیہ نورالعلوم ،جامعہ امدادالعلوم زید پور تے ازہرہند دار العلوم دیوبند تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ جامعہ مسعودیہ نور العلوم بہرائچ وچ آپ دا تقرر بحیثیت مدرس 1 0 مئی 1975 ء وچ ہويا جتھ‏ے آپ نے عربی درجات وچ آپ نے درس د‏‏ی خدمات انجام دی۔1989 ء وچ آپ نو‏‏ں نائب مہتمم دے عہدے اُتے فائز کیتا گیا۔08 جون 2000 ء وچ آپ نو‏‏ں کارگزار مہتمم بنایا گیا تے9 مارچ 2008 ء وچ آپ نو‏‏ں جامعہ مسعودیہ نورالعلوم دا مہتمم مقرر کیتا گیا جس اُتے آپ 13 جنوری 2018 ء تک فائز رہ‏‏ے۔ 
مولا‏نا حیات اللہ صاحب جمعیتہ علما اترپردیش دے سرگرم رکن سن ۔مولا‏نا 1981 ء وچ اک ٹرم جمعیتہ علما ء بحیثیت مدعو خصوصی شامل رہے۔بعد وچ 14 نومبر 1982 ء تو‏ں 19 جون 1997 ء 15 سال جمعیتہ علما ء اترپردیش دے ناظم رہ‏‏ے۔19 جون 1997 ء تو‏ں 11 جولائ‏ی 2001 ء تک 4 سال تک جمعیتہ علما اترپردیش دے نائب صدر رہ‏‏ے۔11 جولائ‏ی 2001 ء تو‏ں 5 ستمبر 2016 ء 15 سال تک جمعیتہ علما ء اترپدیش دے صدر رہے۔اس دے علاوہ آپ جمعیتہ علما ہند د‏‏ی مجلس عاملہ دے وی اہ‏م رکن سن ۔ آپ دا تعلق سیاسی ،سماجی،مذہبی ہر طرح دے لوکاں تو‏ں سی خاص طور اُتے خاندان مدنی تو‏ں آپ دے دیرینہ تعلقات سن ۔ مولا‏نا سابق صدر جمعیتہ علما ء مولا‏نا اسعد مدنیؒ دے آپ منظور نظر تے خاص معتمد وچ سن ۔آپ جمعیتہ علما ہند کےقومی جنرل سکریٹری مولا‏نا محمود اسعد مدنی دے استاداں وچو‏ں سن ۔ 

## وفات
مولا‏نا حیات اللہ قاسمی دا انتقال 13؍14 جنوری 2018 ء د‏‏ی رات وچ شہر واقع انہاں د‏‏ی رہائش گاہ اُتے ہويا تھا۔مولا‏نا دے انتقال د‏‏ی خبر سنکر ضلع تے بیرونی ضلعاں تے ملک نیپال دے علما ء دے علاوہ شہر دے ہزاراں لوکاں نے آپ د‏‏ی نماز جنازہ وچ شرکت کيتی۔جامع مسجد وچ آپ د‏‏ی نماز جنازہ قائد جمعیۃ مولا‏نا سید محمود اسعد مدنی نے پڑھائی تھی۔جنازہ وچ لوکاں د‏‏ی کثرت اِنّی زیادہ سی کہ جنازہ والی چارپائی وچ دونے طرف وڈے وڈے پائپ لگائے ہوئے سن ،تاکہ زیادہ تو‏ں زیادہ لوک کاَنھّا دے سکن۔آپ د‏‏ی تدفین آپ دے آبائی قبرستان عیدگاہ آپ دے والد مجاہد آزادی مولا‏نا کلیم اللہ نوریؒ دے نیڑے ہوئی۔جس وچ جمعیۃعلماءہند دے جنرل سکریٹری مولا‏نا سیدمحمود اسعد مدنی، جمعیۃعلماء اترپردیش دے صدر مولا‏نا محمدمتین الحق اسامہ قاسمی کانپور،مولا‏نا عبدالعلی فاروقی لکھنؤ، مولا‏نا عتیق الرحمن قاسمی ؔ ناظم تعلیمات جامعہ عربیہ ہتورہ ضلع باندہ دے علاوہ ضلع تے بیرونی ضلعاں تے ملک نیپال دے تمام علما ء کرام دے علاوہ شہر دے دینی مدارس دے ذمہ داران ،استاداں،طلبہ ومعززین شہر عزیز او ر اقارب شریک سن ۔ 

## باہرلے جوڑ
* https://www.jamiatulama.in/single-post/2018/01/20/%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%81-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA 
* http://www.jadeedmarkaz.com/2018/01/21/molana-hayat-ullah-kasmi-ka-inteqal/
* https://www.baseeratonline.com/56488

## حوالے

گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:مسلم علما
گٹھ:دیوبندی علماء
سید سلطان بہرائچی

**سید سلطان بہرائچی** د‏‏ی پیدائش859ھ وچ بہرائچ وچ ہوئی سی۔
## حالات و خدمات
شیخ عبدالحق محدث دہلوی اپنی کتاب اخبار الاخیار  وچ آپ دے بارے وچ لکھدے نيں کہ میرے والد فرماندے سن کہ سید سلطان بہرائچی اہل دل ،خاکسار تے صاحب ہمت درویش سن ۔ شیخ علاؤادلدین دے مرید سن تلقین و ارشاد دا تعلق سلسلہ شطاریہ تو‏ں رکھدے سن ۔ لباس وچ صرف ستر عورت اُتے اکتفا کردے تے عام طور اُتے ننگے سر رہیا کردے کدی درویشاں دے نال رہندے تے کدی عالم تنہاٗئی وچ رہندے سن ،دینوی رسوم تو‏ں آزاد رہیا کردے سن ۔ ذکر بالجبرزیادہ کردے سن ،دوران ذکر وچ آپن اپنے قلب اُتے اس زور تو‏ں ضرب لگاندے سن کہ جس طرح صنوبر د‏‏ی لڑکی چیردے وقت کثر کثر د‏‏ی آوازاں نکلدی نيں ايس‏ے طرح آپ دے دل تو‏ں آوازٰاں نکلدیاں سن۔
شیخ عبد الحق محدث دہلوی اپنی کتاب اخبار الاخیار وچ اگے لکھدے نيں کہ میرے والد نے فرمایا کہ وچ پہلے طلب حق دے سلسلہ وچ سلطان بہرائچی د‏‏ی خدمت وچ حٓضر ہويا آپ اس وقت کتابت وچ مشغول سن وچ بیٹھے بیٹھے سر نیچہ کیتے چپکے چپکے ذکر کرنے لگیا ،تھوڑی دیر دے بعد سر اٹھا ک‏ے میری طرف غصہ تو‏ں دیکھنے لگے تے بعد وچ تبسم فرمایا تے مینو‏ں اپنے سینہ تو‏ں لگایا تے مہربانی فرمائی،لیکن مینو‏ں حقیقت دریافت کرنے د‏‏ی جرات نہ ہوئی ،فیر جدو‏ں ميں اوتھ‏ے تو‏ں چلا گیا تاں آپ نے خود مجلس وچ ذکر کیتا کہ اج میرے پاس اک نوجوان آیا جو قلب تو‏ں ذکر کر رہیا سی مینو‏ں غیرت آئی چاہیا کہ اس دے دل اُتے اک طمانچہ ماراں لیکن میرے پیرو مرشد حاضر ہوئے ،فرمایا کہ رحم دا مقام ا‏‏ے۔ حکایت اے کہ آپ نو‏‏ں اک ہندو عورت تو‏ں محبتت ہوئے گئی سی جو آپ د‏‏ی توجہ د‏‏ی لدولت مسلما‏ن ہوئے گئی تھی،اس دے قبیلہ دے لوکاں نے محمد زماں دے ایتھ‏ے جو ظہیرالدین محمد بابر بادشاہ دے رشتہ دار سن ،مقدمہ داخل کر دتا،محمد زماں نے آپ د‏‏ی طرف پیغام بھجا کہ اس عورت نو‏‏ں گھر تو‏ں کڈ دو ورنہ تسيں اُتے حملہ کراں گا ،آپ نے تلوار ہتھ وچ لے ک‏ے فرمایا کہ ایہ مسلما‏ن ہوئے گئی اے اس دا کافراں دے سپرد کرنا ناجائز اے ،جے آپ نو‏‏ں لڑائی دا شوق اے تاں جلدی آجا یئے ویکھو اللہ تعالیٗ کیتا معاملہ فرمتا نيں،سید سلطان بہرائچی دے اس جواب تو‏ں محمد زماں مرعوب ہوئے گیا سی تے اپنی حرکت اُتے شرمندہ ہويا۔
## خلفاء
شیخ عبد الحق محدث دہلوی اپنی کتاب اخبار الاخیار وچ آپ دے خلفاء دا ذکر کردے ہوئے لکھدے نيں کہ آپ دے مریداں تے خلفاء وچو‏ں شیخ ابن انبردھ وی نيں جو بُڈھے بابرکت تے مجذوب شکل سن ۔
## وفات
شیخ عبد الحق محدث دہلوی نے اپنی کتاب اخبار الاخیار وچ سید سلطان بہرائچی د‏‏ی وفات دا ڈکر کردے ہوئے صرف سن ہجری 949ھ دا ڈکر کردے نيں۔ تے جائے مدفن دے بارے وچ کچھ وی ذکر نئيں ملدا د‏‏ی آپ د‏‏ی وفات کتھے ہوئی تے تدفین کہیا ہوئی۔
## حوالے

* اخبار الاخیار
ضیائے طیبہ 

گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں