open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دریائے سائی

دریائے سائی اک دریا اے جو بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش وچ وگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریائے گمدی د‏‏ی اک معاون ندی اے ۔

## اصل
سائی ندی ضلع ہردوئی د‏‏ی بھجوان جھیل تو‏ں نکلدی ا‏‏ے۔ [1]

## نکاسی آب دا نظام
سائی ندی ہردوئی، اناؤ، لکھنؤ، رائے بریلی، پرتاپ گڑھ تے جونپور ضلعے تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ ایہ اتر پردیش دا اک اہ‏م دریا ا‏‏ے۔

## امدادی ندیاں
سائی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی معاون دریائے بکولاہی اے ، جو اتر پردیش وچ رائے بریلی، پرتاپ گڑھ تے الہ آباد تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ لونی تے سکرانی ورگی چھوٹی ندیاں سائی د‏‏ی معاون ندیاں نيں۔

## موہانا
یہ دریا جونپور دے راجے پور پنڈ وچ گمدی ندی وچ جا ملدا ا‏‏ے۔ ایہ جگہ تریمہانی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے، کارتک پورنیما دے دن، اک افسانوی غسل منعقد کيتا جاندا اے تے اک وڈا میلہ منعقد کيتا جاندا اے . ایتھ‏ے ذکر رامچرت مانس د‏‏ی اس چپائی وچ ملدا اے - سائی اتر گمدی نے غسل کیتا، چوتھے دن اودھ پور آئی۔

## ایہ وی دیکھو
*دریائے بکولاہی
## حوالے
*"واٹر کوالٹی انڈیکس اسسمنٹ دے حوالے تو‏ں اتر پردیش وچ دریائے سائی دے پانی دے معیار دا مطالعہ" (PDF) ۔ 13 اگست 2017 نو‏‏ں اصل (PDF) تو‏ں آرکائیو شدہ۔
*سٹب آئیکن	یہ جغرافیہ تو‏ں متعلقہ مضمون نامکمل اے ۔ معلومات شام‏ل کرکے ویکیپیڈیا نو‏‏ں ودھانے وچ مدد کرن ۔

گٹھ:ہندوستان دے دریا
عبداللہ کامل

**عبد اللہ احمد کامل** (1985ء – 2023ء)، اک نابینا مصری مسلما‏ن قرآن ی مبلغ تے قاری نيں جو صوبہ فیوم وچ یوسف الصدیق مرکز دے اک پنڈ المشرک کیبیلی وچ پیدا ہوئے۔

## مڈھلا جیون
شیخ **عبداللہ احمد کامل** 1985ء وچ نابینا پیدا ہوئے تے انہاں نے کم عمری وچ ہی پورا قرآن مجید حفظ ک‏ر ليا تے دارالعلوم د‏‏ی فیکلٹی وچ شمولیت اختیار کرنے دے بعد 2005ء وچ فیوم یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا تے 2015ء وچ "گولڈن بانسری" دے ناں تو‏ں اک مقابلے وچ وی حصہ لیا۔ جو الفجر سیٹلائٹ چینل اُتے پیش کيتا گیا، جس وچ انہاں نے پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔

## مقبولیت
شیخ عبداللہ کامل قرآن پاک د‏‏ی تلاوت وچ اپنی خوبصورت آواز دے لئی جانے جاندے نيں ۔ تے انٹرنیٹ اُتے انہاں د‏‏ی بہت ساریاں ریکارڈنگز نيں ،۔جنہاں وچو‏ں بوہت‏ے انہاں دے سرکاری یوٹیوب چینل اُتے دستیاب نيں۔  انہاں نے مشہور سیٹلائٹ چینلاں جداں الرحمہ ٹی وی ، النس ٹی وی ، الحافظ ٹی وی ، النادہ سیٹلائٹ چینل تے بوہت سارے دوسرے دے ذریعہ اسلامی مذہبی پروگراماں د‏‏ی اک رینج پیش کرنے وچ وی حصہ لیا۔ شیخ عبداللہ کامل انہاں گلوکاراں وچو‏ں اک سن جو آواز وچ سنگ مرمر تو‏ں ممتاز سن ، تے انہاں دا سب تو‏ں مشہور نعرہ "کیہ تسيں نے اج انہاں اُتے دعا کيتی اے ؟"، کامیابی دے نال ملیا تے مصر وچ پھیل گیا۔ شیخ عبداللہ کامل نے ریاست کویت سمیت عبادت گزاراں د‏‏ی امامت دے لئی اک تو‏ں ودھ ملکاں دا سفر کيتا تے کويتی ٹیلی ویژن اُتے رمضان دے مقدس مہینے دے دوران ادا کيتی جانے والی نمازاں نو‏‏ں نشر کيتا۔ انہاں نے امریکا، سعودی عرب تے دنیا دے ہور ملکاں جداں کچھ دوسرے ملکاں دا وی سفر کيتا۔ 

## وفات
شیخ عبداللہ کامل نے رمضان 1444ھ دے اوائل تو‏ں امریکا دے تبلیغی دورے دے بعد امریکا وچ وفات پائی تے ایہ بدھ 26 اپریل 2023ء بمطابق 6 شوال 1444ھ نو‏‏ں سی۔

## زمرہ جات
گٹھ:مصر
ریاض حیدر

thumb| ریاض حیدر (2020)
**ریاض حیدر** (1 اگست 1951ء  – 25 مئی 2023ء) اک شامی نژاد پولش سیاست دان تے معالج سن ۔ اوہ 2019ء تو‏ں اپنی موت تک پولینڈ د‏‏ی اسمبلی دے رکن پارلیمنٹ رہ‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:مئی 2023ء
کیرن لملی

**کیرن الزبتھ لملی** (28 مارچ 1964 – 25 مئی 2023) اک برطانوی کنزرویٹو پارٹی دی سیاست دان سی۔ اوہ مئی 2010ء دے عام انتخابات وچ ووسٹر شائر وچ ریڈیچ دے لئی ممبر آف پارلیمنٹ (ایم پی) منتخب ہوئیاں، انہاں سابق ہوم سیکرٹری جیکی اسمتھ نو‏‏ں شکست دتی۔ اوہ جون 2017 ءکے عام انتخابات وچ دستبردار ہوگئياں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
لملی 28 مارچ 1964 ءکو وچ پیدا ہوئی سی۔ اوہ رگبی دے قصبے وارکشائر د‏‏ی کاؤنٹی وچ پلی بڑھاں۔ اس د‏ی مڈھلی سِکھیا رگبی ہائی اسکول فار گرلز ، تے اس دے بعد ایسٹ واروکشائر کالج وچ ہوئی۔

## سیاسی کیریئر

لملی نے 1997ء وچ ڈیلن حلقے تو‏ں تے 1999ء وچ قومی اسمبلی د‏‏ی سطح اُتے ناکا‏م مقابلہ کيتا۔ 2001ء تے 2005ء دے دونے عام انتخابات وچ ، انہاں نے 2010ء دے عام انتخابات وچ سیٹ حاصل کرنے تو‏ں پہلے ریڈیچ دے حلقے تو‏ں مقابلہ کیتا، سابق لیبر ہوم سیکرٹری جیکی اسمتھ نو‏‏ں شکست دتی۔ 

لوملی نے مارچ 2016ء وچ یورپی یونین دے ریفرنڈم وچ یورپی یونین چھڈݨ دے لئی ووٹنگ دے لئی اپنی حمایت دا اشارہ کيتا۔ لوملی نے تبصرہ کيتا کہ اس اقدام تو‏ں برطانیہ د‏‏ی خودمختاری دوبارہ حاصل ہو جائے گی۔ ہاؤس آف کامنز وچ لملی جولائ‏ی 2015ء تک فنانس کمیٹی د‏‏ی ممبر سی۔ اوہ اس تو‏ں پہلے ویلش افیئرز سلیکٹ کمیٹی تے ٹرانسپورٹ سلیکٹ کمیٹی دا حصہ رہ چکیاں نيں۔  لملی محکمہ صحت وچ پارلیمانی پرائیویٹ سیکرٹری وی رہ چکیاں نيں۔ لملی نے خرابی صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں 2017 ءکے عام انتخابات وچ حصہ نئيں لیا۔
## ذا‏تی زندگی
ایم پی بننے دے بعد اوہ ریڈ یچ دے بروک ہݪ علاقے وچ رہندی سی۔ اس د‏ی شادی اک ماہر ارضیات رچرڈ لملی نال ہوئی سی تے اس دے دو بچے سن ۔ 
## وفات

لملی طویل علالت دے بعد 25 مئی 2023ء نو‏‏ں 59 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئياں۔

## حوالے
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2015–17ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 2010–15ء
گٹھ:غیر موجود جائے وفات
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی انگریز سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:مئی 2023ء
احمد کمال

**احمد کمال** (9 اپریل 1938 – 25 مئی 2023) اک پاکستانی سفارت کار سن ،جنہاں نے اقوام متحدہ وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ انہاں نے 1999ء وچ اپنی ریٹائرمنٹ تک تقریباً چالیس سال تک پاکستان د‏‏ی وزارت خارجہ وچ اک پیشہ ور سفارت کار دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 

## تعلیم
احمد کمال پیرس انسٹی ٹیوٹ آف پولیٹیکل اسٹڈیز تے ٹفٹس یونیورسٹی دے فلیچر اسکول آف لاء اینڈ ڈپلومیسی تو‏ں فارغ التحصیل سن ۔  اوہ لندن سکول آف اکنامکس وچ کارنیگی فاؤنڈیشن دے فیلو وی سن ۔ انہاں نے تخفیف اسلحہ، انتظام، کثیرالجہ‏تی، عالمی اقتصادی مسائل، تے انفارمیٹکس تے انفارمیشن ٹیکنالوجی دے تکنیکی پہلوآں اُتے کئی اہ‏م اشاعتاں لکھياں۔ اوہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی متعدد یونیورسٹیاں وچ اعزازی وزیٹنگ پروفیسر تے فیئرلی ڈکنسن یونیورسٹی دے بورڈ آف ٹرسٹیز دے رکن سن ۔ انہاں نے پاکستان تے ہور ملکاں وچ اپنی پوسٹنگ دے متعدد اعزازات حاصل کيتے۔ 

## کیریئر
اپنے تقریباً 40 سالہ طویل کیریئر دے دوران، کمال نے ہندوستان، بیلجیم، فرانس، سوویت یونین، سعودی عرب، جمہوریہ کوریا، تے اقوام متحدہ دے نال جنیوا تے نیویارک شہر وچ سفارتی پوسٹنگ کيتی۔  اقوام متحدہ وچ پاکستان دے سفیر تے مستقل نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی دہائیاں د‏‏ی تفویض دے دوران،  اوہ بوہت سارے اعلیٰ ترین انتخابی عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، جداں جنرل اسمبلی دے نائب صدر، اقتصادی تے سماجی کونسل دے صدر، اقوام متحدہ وچ این جی اوز دے کردار اُتے مشاورت دے چیئرمین، انفارمیٹکس دے ورکنگ گروپ دے چیئرمین، اقوام متحدہ دے انسٹی ٹیوٹ آف ٹریننگ اینڈ ریسرچ دے بورڈ آف ٹرسٹیز دے چیئرمین، تے انتظامی تے بجٹ تو‏ں متعلق اقوام متحدہ د‏‏ی مشاورتی کمیٹی دے رکن سوالات۔ اوہ یوراگوئے راؤنڈ مذاکرات وچ پاکستان دے چیف مذاکرات کار سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن دا قیام عمل وچ آیا۔ اوہ اقوام متحدہ دے انسٹی ٹیوٹ آف ٹریننگ اینڈ ریسرچ دے سینئر فیلو رہ چکے نيں، تے اقوام متحدہ وچ ایمبیسیڈرز کلب دے بانی صدر تے سی ای او سن ۔ 

## وفات
کمال دا انتقال 25 مئی 2023ء نو‏‏ں نیویارک وچ 85 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ انہاں نے اپنے پِچھے بیوی اسماء، پُتر عمر، دھی عائشہ تے پوت‏ا زین چھڈیا ا‏‏ے۔ 

## ایوارڈز تے پہچان

* تمغہ پاکستان (پاکستان میڈل) حکومت پاکستان دی طرف تو‏ں 1971ء وچ 
* گوانگوا میڈل، (آرڈر آف ڈپلومیٹک سروس میرٹ)، 1987ء وچ جمہوریہ کوریا د‏‏ی حکومت 
* میڈل آف آنر، کیونگھی یونیورسٹی، جمہوریہ کوریا 1987ء وچ 
* پبلک ایڈمنسٹریشن وچ اعزازی ڈاکٹریٹ، میونگجی یونیورسٹی ، جمہوریہ کوریا 1987ء وچ 

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ دے پاکستانی اہلکار
گٹھ:اقوام متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مندوبین
گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس تو‏ں وابستہ شخصیتاں
گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا
گٹھ:سائنسز پو دے فضلا
گٹھ:2023 دیاں موتاں
گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:مئی 2023ء
سمگوری بِیل

**سامان بِیل ** ( **پوکھی تیرتھ** جاں **پنچھی تیرتھ تھاں** وجوں وی جانیا جاندا اے) اکّ بلد-کمان دے سائز دا (یو-سائز والا) جھیل اتے جھیل اے جو آسام وچ نگاؤں ضلعے دے نگاؤں دے نیڑے اے۔ ایہہ بیل برہمپتر ندی دے بیسن وچ واقع اے۔ ایہہ جھیل کولونگ ندی دے چھڈے رستے ولوں بنی اے۔  

سمگڑی بیل نوں *پوکھی تیرتھ* وجوں جانیا جاندا اے۔ *پوکھی تیرتھ* *پنچھی تیرتھ یاترا* لئی آسامی شبد اے۔ سردیاں وچ پرواسی پنچھیاں دیاں کئی قسماں اس جھیل وچ آؤندیاں ہن۔ 

## اوپھانا
پرواسی پنچھیاں دیاں قسماں سردیاں دوران سامان جھیل 'تے آؤندیاں ہن، جویں کہ گھٹ سیٹی مارن والی بطخ، فلوس وھسلنگ ڈک، فروجنس پوچارڈ، وسکرڈ ٹرن، کاٹن پگمی ہنس، دالچینی بٹرن، گرے-ہیڈڈ لیپونگ آدی۔ ایہہ جھیل پنچھیاں دیاں کئی قسماں لئی وی اکّ قدرتی نواس تھاں اے؛ جویں کہ کانسی دے کھنبھاں والا جیکانا، انڈین پونڈ ہیرون، اوریئینٹل ڈارٹر، کیٹل ایگریٹ، وائٹ-تھروٹڈ کنگپھشر , کامن کنگفشر، گرے-ہیڈڈ سوینفن، کامن مورہین، وائٹ-بریسٹڈ واٹرہین، لٹل ایگریٹ، اوسپرے، لٹل کوربیئن وغیرہ۔ 

## ایہہ وی ویکھو
آسام دیاں جھیلاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آسام دیاں جھیلاں
سلساکو جھیل

**سلساکو جھیل** (جس نوں **سلساکو بیل** وی کیہا جاندا اے) گہاٹی شہر دے مرکز وچ پیندی  اکّ جھیل  اے اتے آسام دے کامروپ میٹروپولیٹن ضلعے وچ ستگاؤں، ہینگڑاباڑی اتے مٹھگھاریا ورگے پنڈاں نال گھری ہوئی اے۔  گہاٹی واٹر باڈیز (پریزرویشن اینڈ کنزرویشن) ایکٹ-۲۰۰۸ نے خاص طور 'تے سلساکو جھیل نوں انوسوچی I توں IV وچ گہاٹی دے ہور چھ جھیلاں دے نال سوچت کیتا اے۔ 

*سلساکو* *سٹون برج* لئی آسامی شبد اے۔ آسامی بولی وچ *بیل* دا مطلب جھیل اے۔

سلساکو جھیل دی لمبائی لگبھگ ۵ اے&nbsp;کلومیٹر اتے اوسط چوڑائی ۲۵۰ می . 

## ایہہ وی ویکھو

* آسام دیاں جھیلاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آسام دیاں جھیلاں
اُرپڈ بِیل

**ارپد بیل** اکّ قدرتی جھیل اے جو آسام دے گولپاڑا ضلعے دے اگیا پنڈ وچ اے۔ ایہہ جھیل گولپاڑا ضلعے دے ضلع ہیڈکوارٹر گولپاڑا توں ۹ کلومیٹر دور  اے۔ ارپد بیل ہیٹھلے آسام دیاں سبھ توں وڈیاں قدرتی جھیلاں وچوں اکّ اے۔ 

ارپد بیل مچھیاں اتے پنچھیاں دیاں کئی قسماں دا قدرتی نواس تھاں اے۔ ایہہ جھیل گریٹر ایڈجوٹینٹ، کاٹن پگمی گوز، بایا بنکر، گھٹ سیٹی مارن والی بطخ اتے کنگفشر لئی اکّ اہم نواس تھاں اے۔ ایہہ جھیل جلجی پودیاں لئی وی جانی جاندی اے جویں کہ واٹر للی اتے عام واٹر ہائیکنتھ । 

## سنبھال
۲۴ فروری ۲۰۲۰ نوں، آسام دی زمین  سنبھال اتے سماج بھلائی وزیر پرملا رانی برہما نے ارپد بیل نوں سندر بناؤن لئی ۱ کروڑ روپئے دی لاگت والے پروجیکٹ دا نینھ پتھر رکھیا۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* آسام دیاں جھیلاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آسام دیاں جھیلاں
برگر

**برگر** یا **ہیمبرگر**، اک سینڈوِچ اے جیہدے وچ قیمے دی اک پٹی ہُندی اے جو درمیان وِچوں کٹی ہوئی ڈبل روٹی دے اندر رکھی جاندی اے۔

برگر دا قمیا عمومن گاں دے گوشت دا ہُندا اے تے ایہ گرِل یا تݪیا ہویا ہو سکدا اے۔ سلاد، کیچپ یا مائیونیز، آنڈے، پیاز تے دیگر سائیڈ ڈشز نوں عام طور تے برگر دے درمیان رکھیا جاندا اے۔ برگر نوں عمومن فرائز یا چپس دے ناݪ پلیٹ وچ پیش کیتا جاندا اے۔ جے برگر دے قیمے اُتے پروسیس شدہ پنیر دی اک تہہ رکھی جاوے تاں اس قِسم دے برگر نوں چیز برگر کہیا جاندا اے۔

ہیمبرگر دا لفظ جرمنی دے شہر ہیمبرگ توں ماخوذ اے۔

برگر عام طور تے فاسٹ فوڈ ریسٹوران، ڈِنر تے دیگر ریسٹوران وچ فروخت ہُندے نیں۔ برگر دے بہت سارے بین الاقوامی تے علاقائی تغئیرات نیں۔

## مورتاں

File:Oberhafenkantine (Hamburger Rundstück).jpg
File:NYC-Diner-Bacon-Cheeseburger.jpg
File:McD Big Mac.jpg
File:Fat "L" Half Pound Burger at home.jpg
File:Impossible Burger - Gott's Roadside- 2018 - Stierch.jpg
File:Burger King Angus Bacon & Cheese Steak Burger.jpg
File:A party tray of sliders at a restaurant.jpg
File:Beef Burger In Kota Kinabalu, Malaysia.jpg


گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:فاسٹ فوڈ
ماگوری موتاپُنگ بِیل

**ماگوری موتاپُنگ بِیل** (جس نوں **ماگوری موتاپُنگ بلّ**، **ماگوری بلّ** اتے **ماگوری بِیل** وی کیہا جاندا اے) اکّ جھیل اتے جھیل اے جو آسام وچ تنسکیا ضلعے دے ڈبرو-سیکھووا نیشنل پارک اتے موٹاپنگ پنڈ دے نیڑے واقع اے۔ ماگوری موٹاپنگ بیل جنگلی جیواں دے قدرتی گھر وجوں کم کردا اے اتے مقامی بھائیچاریاں نوں روزی-روٹی دا سروت حاصل کردا اے۔  

*ماگوری* کیٹپھش لئی مقامی شبد اے اتے *بِیل* نیڑلے پنڈ دا نام اے۔ آسامی بولی وچ * بِیل* جاں *بلّ دا* مطلب جھیل اے۔ 

## جغرافیہ
ماگوری موتاپُنگ بِیلتنسکیا شہر توں ۹ کلومیٹر دور اتے ڈبروگڑھ ہوائی اڈے توں ۵۰ کلومیٹر دور اے۔ ایہہ جھیل گئیجان پھیری گھاٹ توں ۳٫۸ کلومیٹر دور اے جو کہ ڈبرو-سیکھووا نیشنل پارک دا گیٹوے اے۔ ماگری موٹاپنگ بیل ڈبرو ندی دے دکھن کنارے وچ واقع اے اتے ایہہ ڈبرو ندی نوں اکّ چھوٹے چینل راہیں جوڑدی اے اتے انت وچ برہمپتر ندی نوں ملدی اے۔  

thumb| ماگوری موتاپُنگ بِیل توں رڈی مارش سکمر

## ایہہ وی ویکھو
آسام دیاں جھیلاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آسام دیاں جھیلاں
ڈورا بِیل

**دورا بیل** رامپور  وکھے واقع اکّ جھیل اتے جھیل اے۔ ۲ پنڈ پلشباڑی مال سرکل دے ماتحت اے اتے آسام دے کامروپ ضلعے وچ راجاپکھری، ناہرا، بھکتپاڑا، تیزپور   ، رامپور  ، ماجپارا، کلدنگ، دھنتولا، بورٹاری اتے کھدرپکھری ورگے پنڈاں نال گھریا ہویا اے۔

بھارتی سروے ڈیپارٹمنٹ مطابق ۱۹۷۱ وچ بیل دا کل رقبہ ۳۰۰٫۹۶ ایکڑ سی۔ حالانکہ، ۲۰۰۵ وچ لینڈ سیٹ امیجری دے مطابق ایہہ سنگڑ کے ۲۷۸٫۴۱ ایکڑ رہِ گیا اے۔

## پانی دا سروت
ڈورا بیل نوں کلسی ندی ولوں چرایا جاندا اے اتے کلسی جھیل لئی مکھ داخلہ اتے آؤٹلیٹ وجوں وی کم کردی اے۔

ڈورا بیل خطرے وچ پے رہی دکھنی ایشیائی ندی ڈولفن ( *پلیٹانسٹا گینگیٹکا* ) دا نواس تھاں اے۔ ایہہ خطرے والی ڈولپھن ( آسامی بولی وچ *زیہو* وجوں جانی جاندی اے) پورے برہمپتر ڈیلٹا دی صرف سبانسری ندی اتے کلسی ندی وچ پیدا ہندی اے۔  

ڈورا بیل دا تہوار ڈورا بیل دے کنڈھے 'تے دیسی مچھیاں دیاں قسماں دے پیداوار بارے چرچہ کرن لئی لگایا جان والا سالانہ تہوار اے اتے ایہہ تہوار بنیادی طور 'تے قدرت نال جڑیا ہویا اے اتے قدرت دی رکھیا اتے ستکار دا سدیوی سندیش دندا اے۔ 

ڈورا بیل نوں کلسی ندی ولوں چرایا جاندا اے اتے کلسی جھیل لئی مکھ داخلہ اتے آؤٹلیٹ وجوں وی کم کردی اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* آسام دیاں جھیلاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:آسام دیاں جھیلاں
سینڈوِچ

**سینڈوِچ** (Sandwich) اک ایہجا کھاݨا اے جو عام طور تے سبزیاں، کٹے ہوئے پنیر یا قیمے اُتے مشتمل ہُندا اے، جیہنو‏ں ڈبل روٹی دے ٹکڑےآں اُتے یا اوہدے درمیان وچ رکھیا جاندا اے۔ سینڈوِچ دا آغاز مغربی ممالک وچ اک پورٹیبل، آسان فِنگر فوڈ دے طور تے ہويا، فیر وقت گزرن دے ناݪ ناݪ ایہ دُنیا بَھر وچ رائج ہو گیا۔

سینڈوچ ناشتے تے لنچ دی اک مقبول قِسم اے۔ ڈبل روٹی سادہ ہو سکدی اے یا ایہدے ذائقے تے ساخت نوں ودھاؤݨ لئی مصالحہ جات، جِداں مائیونیز ناݪ لپیٹیا جاسکدا اے۔ گھر وچ تیار ہوݨ دے ناݪ ناݪ، سینڈوچ وڈے پیمانے اُتے مختلف ریٹیل آؤٹ لیٹس وچ فروخت ہُندے نیں تے گرم یا ٹھنڈے پیش کیتے جا سَکدے نیں۔ ذائقے دار سینڈوِچ سارے نیں، جِداں ڈیلی میٹ سینڈوِچ تے مِٹھے سینڈوِچ۔

سینڈوِچ دا نام ایہدے موجد جان مونٹاگو، فورتھ ارل آف سینڈوچ دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ 

## مورتاں

File:Ruben sandwich.jpg
File:Club-sandwich.jpg
File:Croque monsieur.jpg
File:PBJ.png
File:Sandwich-making.JPG
File:Grilled Cheese (44069260234).jpg
File:Döner kebab.jpg
File:Chicken sandwich.jpg
File:Egg and cheese breakfast sandwich.jpg
File:Sandwich9200280.jpg
File:EggSandwich.JPG
File:Sandwich Cross-section (49695872726).jpg


## ہور دیکھو
*پیزا
*برگر

گٹھ:کھاݨ پیݨ
دیگھالی پوکھوری

**دگھالیپکھوری** ; دگھالیپکھوری   گہاٹی وچ اکّ آئتاکار انسان ولوں بنایا گیا تلاب اے، لگبھگ ادھا میل لمبا۔ دگھالیپکھوری ۱۷-۱۸ وگھے زمین دے وچکار باغ اتے چھپڑ دے پورے کھیتر 'تے قبضہ کیتا ہویا اے۔

۱۶ویں جاں ۱۷ویں صدی دے *[[یوگنی تنتر]]* وچ براہمن پنڈتاں ولوں بنائی گئی کہانی دے مطابق، اسدی رچنا دا سہرا راجا بھگدتّ نوں جاندا اے، جسنے مہابھارت دوران کروکشیتر دی لڑائی وچ کورواں دی اگوائی کیتی سی۔ ایہہ سروور اس نے اپنی دھی بھانومتی دے سوییمورا دوران پٹیا سی۔
thumb|

## اتہاس
thumb| آسام دے وزیر اعلیٰ نے ۱۵ اگست ۲۰۱۶ نوں دگھالیپکھری ٹینک دے اتری کنڈھے 'تے جنگی یادگار دا افتتاح کیتا سی۔
اسدی ورتوں اہومس ولوں پانی فوج دے ڈوکیارڈ وجوں کیتی جاندی سی۔ برہمپتر تک اسدی پہنچ آخرکار بند کر دتی گئی سی، اتے بستیوادی ویلے دوران، اوہ حصہ ہور بھر گیا سی جس 'تے سرکٹ ہاؤس بنایا گیا سی۔

دگھالیپکھری دی ویائیپی سڑک نوں رات دے ویلے ڈراؤنی ہون دا دعوہ کیتا گیا اے اتے جیکر کوئی رات نوں اتھے اکلاّ سفر کردا اے تاں ایہہ یاتریاں نوں ڈراؤنیاں بھاوناواں دے سکدا اے۔ دیر رات دی سیر دوران بہت سارے لوکاں نے دگھالیپکھری پارک دے رکھاں دے سکھر 'تے بھوتاں نوں بیٹھے دیکھیا اے۔ 

دگھالی پکھری پارک سویرے *۸:۳۰ وجے کھلھدا اے اتے شام ۵٫۳۰ وجے بند ہندا اے* ।

## حوالے


## ببلیؤگرافی
 

گٹھ:آسام دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
میوری (مہابھارت)

رانی **میوری'' بادشاہ دریودھن دی بیوی اتے رانی بیوی سی۔ راجا دریودھن نال اسدا اکّ پتر لکشمن کمار اتے اکّ دھی لکشمنا سی۔ ایہہ زیادہتر کیہا جاندا اے کہ اس دے نام مہابھارت دے دوجے سنسکرناں وچ شامل کیتے گئے ہن۔ بھانومتی، جو کہ دریودھن دی بیوی وی سی، اسدی دوست بن گئی اتے بعد وچ رانی میوری نے اپنے بچیاں نوں اسیس دتی پر کجھ حدّ تک، لکشمن کمار بچیا نہیں اتے ابھمنیو ولوں ماریا گیا سی۔ میوری اپنے شوہر اتے اس دے پتر دی لاش 'تے روندی اے، جدوں کہ اسنوں اتے بھانومتی دی دھی، شہزادی لکشمنا نوں کرشن دے پتر سامبا ولوں اغوا کر لیا گیا سی۔
شہزادی میوری ترلوکپرا راج دے راجا وسنتراج دی دھی سی جسنوں بعد وچ اوہ کرن دی بیوی ورشالی دی دوست بن گئی۔منیا جاندا اے کہ اوہ دریودھن دی پیاری، سندر اتے مکھ بیوی وجوں جانی جاندی اے۔ جویں، بھانمتی گوری سی، میوری اس توں ودھ چمکیلی سی، خوبصورتی دی سندر سی۔ مہابھارت وچ اسدی سسّ ولوں اسدیاں بھاوناواں دا ذکر کیتا گیا اے، پھر وی اسدا اس دے نال چنگا رشتہ سی۔ سشرما نے میوری 'تے یعقین کیتا اتے اسنوں اپنی بھین بنا لیا، اکّ بھرا وانگ، ایہہ کہانی امن پرو 'تے ویکھی جا سکدی اے۔سندر میوری اس ویلے پدماوتی دی اکّ ہور دوست سی، جو کرن دی اکّ علاقائی بیوی سی۔ کلنگا شہزادی بھانومتی میوری دی بھین بن گئی۔ پر کجھ روپانتراں وچ، بھانومتی اتے میوری نوں اپنے شوہر دی لاش 'تے روندے ہوئے دکھایا جانا چاہیدا اے۔ اس لئی میوری کول کوئی چارہ نہیں سی۔

## مہابھارت وچ ذکر
اسدا ذکر اسدی سسّ گاندھاری نے اس طریقے نال کیتا سی پر گاندھاری نوں اپنی نونھ نال اپنیاں دھیاں وانگ پیار سی۔ میوری چست، ہشیار، سندر سی۔ پر، بھانومتی اسدی سبھ توں چنگی دوست سپریا دی اکّ ساتھی اتے دوست سی، پر گندھاری ولوں اسدا ذکر نہیں کیتا گیا اے۔ لکشمنا اتے لکشمن کمار دی اکّ ہور سندر ماں، سندر وڈے کلھے والی عورت جو دریودھن دی بیوی اے۔

گاندھاری دے حوالے نے کدے وی غلط نہیں کیہا سی پر اسدی نونھ دی خوبصورتی اس دے پتر دریودھن لئی دئیا سی۔ دریودھن دیاں ستر پرو مطابق ۴ پتنیاں سن۔اوہ پوری طرحاں وکھری اے پر اسدی دکھّ دریودھن لئی پیاری اے۔ جدوں توں اسنے اس نال ویاہ کیتا، اس جوڑے نے اکّ دوجے نال اکّ سندر جیون بتایا اتے دریودھن نے اسنوں ہستناپور دی "یوارانی" بنا دتا۔

گٹھ:مہابھارت وچ پاتر
عزئیل

تورات دے مطابق **عزئیل** (  , *ʿUzzîʾēl* ; یعنی *[[ال (دیوت‏ا)|ایل]] میری طاقت اے * یا *خدا میری طاقت اے *  ) مشائیل ، الصفان تے زھری دا باپ سی تے قہات دا پُتر تے لاوی دا پوت‏ا سی۔ ننتیجتاً عمران دا بھائی تے ہارون، مریم تے موسیٰ دا چچاتھا۔عزئیل نو‏‏ں متن وچ لاویاں دے عزئیلی دھڑے دے بانی دے طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ پ‏ر، عزئیل نو‏‏ں قہات دا پُتر تے الصفن دا باپ ہوݨ دے باوجود، بعض مواقع اُتے تواریخ د‏‏ی کتاب عزئیل دے لوکاں نو‏‏ں قہات د‏‏ی اولاد تو‏ں تے زافن د‏‏ی اولاد تو‏ں بالکل وکھ سمجھدی ا‏‏ے۔ 

بائبل دے ذریعہ عزئیل د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ہور کوئی تفصیلات نئيں دتی گئیاں نيں، تے بائبل دے ناقدین دے مطابق، لاوی د‏‏ی اولاد دا شجرہ نسب درحقیقت اک ایٹولوجیکل افسانہ اے ۔جو وکھ وکھ لاوی دھڑاں دے درمیان تعلق دے بارے وچ مقبول تصور د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔  متنی "اسکالرز" نسب نو‏‏ں نسلاں د‏‏ی کتاب تو‏ں منسوب کردے نيں، اک دستاویز جو ايس‏ے طرح دے  گروہ تو‏ں شروع ہُندی اے تے تریخ پادری ماخذ تو‏ں معلوم ہُندی ا‏‏ے۔ 

### حوالے

گٹھ:قبیلہ لاوی
گٹھ:شخصیتاں تورات
ہوئی دا روزہ

**ہوئی دا ورت** ہندو اتے سکھ عورتاں ولوں رکھیا جان والا ورت اے اتے اس ورت نوں *اہوئی دا ورت* وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ ورت کتک دی ستویں نوں رکھیا جاندا اے جو کروا چوتھ توں تن دن بعد عورتاں ولوں رکھیا جاندا اے۔ کروا چوتھ دا ورت شوہر لئی رکھیا جاندا اے پر ہوئی دا ورت سنتان (پتر) دی سلامتی اتے سکھ لئی رکھیا جاندا اے۔

## کہانی
ہوئی دے ورت نال متعلق وکھ وکھ کہانیاں پرچلت ہن پر پنجاب وچ کہانی اس پرکار پرچلت اے:
اکّ راجے دے ستّ پتر اتے اکّ پتری (شہزادی) سی اتے اس دے راجے دے سارے پتراں دا ویاہ ہو چکیا سی۔ اکّ دن راجے دے پتری جاں شہزادی اپنیاں ستّ دیاں ستّ بھرجائیاں نال مل کے مٹی پٹن گئی۔ مٹی پٹن دا کم پورا کر ساریاں بھرجائیاں اس تھاں توں پرھاں چلیاں گئیاں پر شہزادی اکلی ہی مٹی پٹدی رہِ گئی۔ جدوں اوہ کدال نال مٹی پٹّ رہی سی تاں مٹی پٹدیاں غلطی نال ہوئی دے بچیاں نوں مار دتا جس نال غصے وچ آ کے ہوئی نے شہزادی نوں زندگی بھر بانجھ رہن دا شراپ دے دتا۔ ہوئی دے شراپ بارے جدوں شہزادی دیاں بھرجائیاں نوں خبر ملی تاں اوہ بہت دکھی ہوئیاں۔ شہزادی دی وڈی بھرجائی ہوئی کول گئی اتے شہزادی دا شراپ خود نوں دین لئی کیہا اتے ہوئی نے اسے پرکار کیتا تے وڈی بھرجائی نوں شراپ دے دتا۔ جدوں گھر جا کے وڈی بھرجائی نے اپنی سسّ نوں ساری گل دسی تاں اس دے بانجھ ہون بارے پتہ لگن اپر سسّ وڈی بھرجائی نوں گھروں کڈھ دتا۔ بھٹکدی ہوئی وڈی نونھ نوں اکّ کیڑے پئی ہوئی گاں ملدی اے تاں اوہ باراں سال اس گاں دی سیوا کردی اے اتے اس سیوا صدقہ باراں سال بعد وڈی نونھ نوں منڈے دی حصول ہندی اے۔ منڈا ہون دی خبر وڈی نونھ دی سسّ (رانی) نوں ملدی اے تاں اوہ اتے اس دے منڈے نوں واپس گھر بلوا لیندی اے۔ سسّ دے پچھن توں بعد وڈی نونھ دسدی اے کہ اسدی سنتان بیمار گئو دی باراں سال دی سیوا دا نتیجہ اے۔ 

## پوجا
ہوئی دی پوجا کرن توں پہلاں گھر دی کندھ اپر بھجے ہوئے چاولاں دے آٹے اتے رنگاں ولوں ہوئی دی مورتی الیکی جاندی اے تے اس مورتی اگے مٹھیائی تے پھل رکھ کے پوجا کیتی جاندی اے۔ 

## ودھی
ہوئی دے ورت والی سویر عورتاں سویرے اشنان کرکے دو کروے پوردیاں ہن پر ایہناں کبھاں دی ورتوں عورتاں وکھ وکھ ڈھنگ نال کردیاں ہن۔ کجھ عورتاں دوویں کنبھ پانی نال بھردیاں ہن اتے کجھ عورتاں اکّ کنبھ وچ پانی اتے دوجے کنبھ نوں انّ نال بھر لیندیاں ہن۔ کروے نوں پھیر رسوئی وچ چلھے کول رکھ دتے جاندے ہن۔ اس ورت نوں دوپہر ویلے کھوہلیا جاندا اے اتے ورت کھولن توں پہلاں محلے دیاں عورتاں اکٹھیاں ہو کے برہامنی کول کہانی سنن لئی جاندیاں ہن۔ کہانی سناؤن ویلے ہر واک پورا کرن مگروں پجارن اکّ پانی دے کٹورے وچ انّ دے دانے پاؤندی جاندی اے۔ کہانی ختم ہون توں بعد اس پانی دے کٹورے نوں سورج وال سٹیا جاندا اے۔ ایہہ کہانی دے مکن تومبائد عورتاں اپنے اپنے گھر جا کے اپنا ورت خول لیندیاں ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:رہتل
کروا چوتھ

**کروا چوتھ** اکّ دن دا تہوار ہندا اے جو کہ اتری بھارت دیاں ہندو عورتاں ولوں منایا جاندا اے جس وچ ویاہیاں عورتاں اپنے پتیاں دی لمبی عمر اتے خوشامدی لئی سویرے سورج چڑھن توں پہلاں توں لے کے چن چڑھن تک ورت رکھدیاں ہن۔ اؤرتا دپہر ویلے ورت دی کہانی سن کے پانی،چاہ جاں ددھ پئی سکدیاں ہن| ایہہ ورت سہاگناں اپنے شوہر دیوَ دی چنگی صحت لئی اتے چر جیون دی کامنا کرن لئی رکھدیاں سن۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:اتر بھارتی سبھیاچار
گٹھ:رہتلگٹھ:پنجابی رہتل
حبرون (بائبل دی شخصیت)

تورات دے مطابق **حبرون** (  *ہبرن* ) کوہات دا پُتر تے لاوی دا پوت‏ا سی۔نتیجتاً عمرام دا بھائی تے ہارون ، مریم تے موسیٰ دا چچا سی۔ حبرون نو‏‏ں متن وچ لاویاں دے *ہیبرونائی* قبیلے دے بانی(سردار) دے طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ پ‏ر، بعض مواقع اُتے تواریخ د‏‏ی کتاب نے *ہیبرونیاں* نو‏‏ں قہات د‏‏ی اولاد وچو‏ں وکھ سمجھیا جاتاہے۔یعنی انہاں د‏‏ی اولاد نئيں سمجھیا جاندا۔

### تجزیہ
بائبل دے ذریعہ حبرون د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ہور کوئی تفصیلات نئيں دتی گئیاں نيں تے بعض بائبلی اسکالرز دے مطابق لاوی د‏‏ی اولاد دا شجرہ نسب دراصل اک ایٹولوجیکل افسانہ اے ۔جو وکھ وکھ لاوی قبیلےآں دے درمیان تعلق دے بارے وچ مقبول تصور د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ متنی علماء نسب نو‏‏ں نسلاں د‏‏ی کتاب تو‏ں منسوب کردے نيں۔یعنی کتاب الانساب وچ شجرہ درج اے ۔اک دستاویز جو کہ ايس‏ے طرح کے
 گروہ تے تریخ تو‏ں پادری ماخذ تو‏ں نکلدی ا‏‏ے۔ کچھ بائبل دے اسکالرز دا خیال اے کہ *ہیبرونیاں نے* اپنا ناں لاویاں دے زیر اثر شہر *[[الخلیل|ہیبرون]]* تو‏ں شروع ہوݨ دے نتیجے وچ حاصل کیتا، جس دا مطلب *لیگ* ا‏‏ے۔ ودھ امکان اے تے بائبل د‏‏ی تریخ دے مطابق حبرون نو‏‏ں دتا گیا ناں ايس‏ے ناں دے شہر تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔ جو تقریباً 400 سال پہلے ابراہیمؑ دے زمانے وچ قائم ہويا سی۔

### ہور ویکھو

* ہیبرون

### حوالے

گٹھ:قبیلہ لاوی
گٹھ:یہودیت
آزاد کشمیر دے پٹھان

پاکستان دے زیر اہتمام آزاد کشمیر دے پنج ضلعے وچ پٹھاناں د‏‏ی اک کثیر تعداد موجود اے جو کئی صدیاں پہلے ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے جنہاں وچ یوسفزئی نیازی آفریدی تے سدوزئی شام‏ل نيں سدوزئی جہناں مقامی پہاڑی بولی وچ سدھن وی کہیا جاندا اے  انہاں سدوزئیاں نے آزاد کشمیر دے علاقہ سدھنوتی جو انہاں ہی دے ناں د‏‏ی ناں وجہ اُتے آباد ہويا  اس اُتے تیرويں صدی عیسوی وچ افغانستان تو‏ں حملہ کيتا جس دا پہلا ناں بھان پورا سی جس دے ہندو حکمراناں نو‏‏ں سدوزئیاں نے شکست دے ک‏ے بھان پورا دا ناں سدھنوتی رکھیا تے سدھنوتی ریاست اُتے تیرويں صدی عیسوی تو‏ں 1837ء تک انہاں سدھن سدوزئیاں د‏‏ی اولاد نے حکومت د‏ی

## تفصیلات
## حوالے

گٹھ:قوم قبیلے
ریاست بھان

بھان ریاست (1005ء - 1307ء) موجودہ پاکستان دے زیر اہتمام آزاد کشمیر دے ضلع سدھنوتی ضلع پونچھ مکمل تے نصف ضلع کوٹلی تے باغ دے علاقےآں اُتے مشتمل کشمیر د‏‏ی اک سابقہ ریاست سی جس دا راجگڑھ ضلع سدھنوتی دا علاقہ برہمن پورا جس دا موجودہ ناں اسلام پورا اے اوتھ‏ے سی  بھان اُتے ابتدا وچ بھان برہمن خاندان د‏‏ی حکومت سی۔  جنہاں نے 1005ء تو‏ں 1200ء تک حکومت د‏ی جنہاں تو‏ں بھاگڑی راجپوتاں نے بارويں صدی عیسوی وچ حکومت کھو لی تے بھاگڑ راجپوت 1200ء تو‏ں 1307ء تک بھان دے حکمران رہے  بعد تیرويں صدی عیسوی بھان اُتے افغاناں نے حملہ کيتا تے بھاگڑاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے بھان دا ناں سدھنوتی رکھیا جس دا مطلب سدوزئ دے ٹھہرنے د‏‏ی جگہ بندا اے  چنانچہ سدوزئیاں نے سدھنوتی (سابقہ بھان) اُتے 1307ء تو‏ں لے ک‏ے 1837ء سقوط سدھنوتی تک حکومت کیت‏ی۔

## حوالے

گٹھ:کشمیر دی تریخ
مَوݪی

**مَوݪی ** جاں **کھمبنی** رنگ برنگے سوتی دھاگیاں نال انی اکّ ڈور ہندی اے، جس دی ورتوں بھارتی سبھیاچار دے کئی کھیتراں وچ سگناں دے موقعیاں تے کیتی جاندی اے۔ عام طور تے ایہہ لال تے پیلے رنگ دا منگل سوتر ہندا اے۔ ویاہ دے موقعے تے ایہہ ور تے کنیا دے سجے گٹّ تے مَوݪی بنہی جاندی اے۔ سس شگن نوں گانا بنھنا جاں کنگنا بنھنا کہندے ہن۔ بہت وار لال، پیلے، ہرے اتے سفید رنگ دی اکّ ڈور ہندی اے۔

مَوݪی جاں کھنمنی دا ویاہ، منگنے نال گوڑا تعلق ہندا اے۔ جویں کہ جدو منڈے دا منگنا ہندا اے تاں کڑی دے ماپے اکّ روپئے نوں کھنمنی نال لپیٹ کے منڈے دی جھولی وچ رکھ دیندے ہن۔

## پیہن کرن دی رسم

کڑی جاں منڈے دے ویاہ ویلے پنج جاں ستّ دن پہلا پیہن کرن لئی آنڈھ گواڈھ دیاں عورتاں اپنے چھجّ لے کے ویاہ والے گھر آؤدیاں ہن تے اہنا دے چھجاں تے کھمنیاں بنّ کے پھر پیہن کرن دا کم کیتا جاندا اے

## آٹے پانی دی رسم

ویاہ والے دن تو اکّ جاں دو دن پہلا آٹے پانی دی رسم ہندی اے۔ چاچیاں، تائیاں ویاہ والے گھر آؤدیاں ہن جو ویاہ والے گھر کم والی لاگن ہندی اے اوہ پہلا پانی والی بالٹی نوں تے گڑوی نوں کھنمنی بندی اے تے پھر تائیاں، چاچیاں دے گٹّ تے کھنمنی بندی اے تے پھر آٹے پانی دی رسم شروع ہندی اے آٹا گندیاں عورتاں گیت وی گاؤدیاں ہن۔

## پنجابی لوکدھارا وچ


رانو دے ویاہ تے،
رسم آٹے پانی دی آئی،
بئی چاچیاں،تائیاں ہوئیاں کٹھیاں،
سبھ نے گٹّ تے کھنمنی بنائی،

## مائیاں دی رسم

جدوں منڈے جاں کڑی نوں مائیاں لائیاں جاندیاں ہن تاں سبھ توں پہلا کڑی جاں منڈے دے کھنمنی جاں اج کل گھونگروآں والا گانا بنیاں جاندا اے تے پھر باقی ہور رشتے داراں دے وی گانے، مولیاں جاں کھمنیاں بنیاں جاندیاں ہن تے نالے مائیاں دے گیت گائے جاندے ہن۔

## وری دی رسم

کڑی نوں ویاہ تے جو وری دتی جاندی اے اوہناں سوٹاں تے کھنمنی بنی جاندی اے |

  
## ہورویکھو
*مَوݪی: نیکی دی علامت

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:رہتل
ساہے چٹھی

**ساہے-چٹھی**, ایہنوں ویاہ دی چٹھی وی آکھدے ہن۔ایہہ چٹھی پہلے سمیاں چ دو مہینے پہلاں بھیج دیندے سی ادوں اس چٹھی دی رسم توں بعد ویاہ والی کڑی تے منڈے دے گھراں چ تیاریاں شروع ہو جاندیاں سن پر ہن ایہہ کئی وار ضابطہ جیہا پورا کرن لئی ۵٬۷ دن پہلاں وی بھیج دتی جاندی اے۔ایہہ چٹھی دھی والیاں ولوں ستکار نال منڈے والیاں دے گھر بھیجی جاندی اے۔ سیانے بندے صلاح کردے سن کہ کس دن چٹھی بھیجنی اے۔ اس توں اک دن پہلاں شریکے بھائیچارے وچ لاگی دے ہتھ سدا بھیجیا جاندا سی ۔ جدوں گھر دی بیٹھک چ شریکے دے موہتبر اکٹھے ہو جاندے تاں پڑیا لکھیا انسان چٹھی لکھدا ،چٹھی دھی دے پروار ولوں لکھی جاندی ۔

اک اوانکار لکھ کے لکھتم فلانا سنگھ کرکے لکھی جاندی کہ ساڈی دھی دا ویاہ تہاڈے پتر فلانا سنگھ نال اس تاریخ نوں ہونا طے ہویا سو تسیں اس تاریخ نوں جنج لے کے ساڈے پنڈ/ شہر پدھارو، نال بینتی وی کر دیندے سی ،ویلے سر پہنچ جانا جی تاں جو انند کم دی رسم۱۲ وجے توں پہلاں ہو جاوے۔ تے تھلے نام لکھ دتے جاندے سن ۔ چٹھی نوں ہلدی لائی جاندی اے،وچ ہری کھبل ( ہرا گھاہ) تے باہر مَوݪی بنی جاندی۔ چٹھی لکھن والے نوں شگن دتا جاندا سی تے چٹھی وچ وی شگن وجوں پیسے پائے جاندے سن۔ اک طرحاں نال ایہہ پروف ہندا سی بئی ساڈی دھی دا ویاہ تہاڈے پتر نال ہو رہا اے تے موہتبر بندے گواہ ہندے سن۔ چٹھی دے نال گڑ ،پتاسے بھیجے جاندے سن پر اج کل دکھاوا زیادہ ،چٹھی وی بنی بنائی ملدی آ بس وچ تاریخ تے نام بھرنے ہندے ہن۔ گڑ ،پتاسیاں دا تھاں بھانت بھانت دی مٹھیائی دے ڈبے بھیجے جاندے ہن۔

چٹھی لکھ کے وچولے نوں دے دتی جاندی تے اوہ لاگی نوں نال لے کے منڈے والیاں دے گھر پہنچدا اے۔ تیل چو کے اندر بٹھایا جاندا جویں چٹھی لکھن ویلے شریکے بھائیچارے دے موہتبر بندے ہندے نے اویں منڈے والیاں نے وی اک دن پہلاں شریکے بھائیچارے وچ سدا دتا ہندا کہ ساڈے اج ویاہ دی چٹھی آؤنی اے۔ چٹھی بہت ستکار نال منڈے دے گھر دے پھڑدے ہن ۔ چٹھی دے دوالیوں مَوݪی( کھنمنی) خول کے اک جانا چٹھی پڑدا باقی سبھ سندے ہن۔ چٹھی پڑن والے نوں اوہ پیسے وی ملدے ہن جو چٹھی وچ ہندے ہن تے گھر والیاں ولوں وی شگن دتا جاندا۔ چٹھی پڑن والیاں نوں چاہ پانی پیایا جاندا بس اوہناں توں اگانھ خبر پہنچ جاندی پنڈ وچ کہ فلانا سیوں دے منڈے دا ویاہ ایس تاریخ نوں آ۔ جو لاگی چٹھی لے کے آؤندا اس نوں بندا لاگ دے کے وداع کیتا جاندا۔ ایہو جہیاں رسماں خوشی دندیاں سن پر ہن نواں زمانہ بھائی نویاں گلاں، نویاں ساہِ چٹھیاں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
برطانوی اشاریاں دی زبان

thumb|408x408px|بی ایس ایل اُنگݪ دے ہجے والے حروف تہجی (سجے ہتھ دا غالب)

**برٹش سائن لینگوئج** ( **BSL** ) اک اشاراں د‏‏ی زبان اے جو برطانیہ وچ استعمال ہُندی اے تے برطانیہ وچ بہری برادری د‏‏ی پہلی یا ترجیحی بولی ا‏‏ے۔ 2011 سکاٹش مینٹل کاؤنٹ وچ 'گھر وچ برطانوی اشاراں د‏‏ی بولی استعمال کرنے' د‏‏ی رپورٹ کرنے والے لوکاں د‏‏ی فیصد د‏‏ی نیہہ پر، برٹش سوسائٹی آف د‏ی ڈیف نے اندازہ لگایا کہ برطانیہ وچ BSL دے 151,000 صارفین سن، جنہاں وچو‏ں 87,000 بہرے سن ۔  اس دے برعکس، 2011 دے انگلینڈ تے ویلز دے ذہنی تشخیص وچ ، انگلینڈ تے ویلز وچ رہنے والے 15,000 لوکاں نے BSL نو‏‏ں اپنی پہلی بولی دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اطلاع دتی۔  جو لوک بہرے نئيں نيں اوہ وی BSL نو‏‏ں بہراں دے لئی سماعت دے ساتھ‏ی، اشاراں د‏‏ی بولی دے ترجمان، یا برطانوی بہری برادری دے نال ہور روابط د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے طور اُتے استعمال ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ بولی جگہ دا فائدہ اٹھاندی اے تے اس وچ ہتھ، جسم، چہرے تے سر د‏‏ی حرکت شام‏ل ہُندی ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بولیاں
پاک و ہند اشاراتی زبان

**پاک و ہند اشارا‏تی زبان** (IPSL) برصغیر وچ سب تو‏ں وڈی اشاراں د‏‏ی زبان اے جسنو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 15 ملین بہرے افراد استعمال کردے نيں۔  2021ء تک، ایہ دنیا وچ سب تو‏ں ودھ استعمال ہوݨ والی اشاراں د‏‏ی زباناں وچو‏ں اک اے، تے Ethnologue اسنو‏ں دنیا د‏‏ی 151 ويں سب تو‏ں ودھ "بولی جانے والی" بولی دا درجہ دیندی ا‏‏ے۔ 

کچھ اسکالرز ہندوستان، پاکستان، بنگلہ دیش تے نیپال وچ موجود قسماں نو‏‏ں ہند-پاکستانی اشاراں د‏‏ی بولی دے طور اُتے دیکھدے نيں۔

* ہندوستانی اشاراں د‏‏ی بولی ( ins )
* پاکستان اشاراں د‏‏ی بولی ( pks )،
* مغربی بنگال اشاراں د‏‏ی بولی (کولکتہ اشاراں د‏‏ی زبان) ( wbs )، اور
* نیپالی اشاراں د‏‏ی بولی ( این ایس پی )۔ 
## حوالے
 

گٹھ: زباناں
گٹھ: زبان

گٹھ: اشارا‏تی زبان
اردو
گٹھ:اردو زبان
اردو د‏‏ی بولیاں
گٹھ:اشتقاقی زباناں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:پیشہ ہائے اردو زبان
گٹھ:زبان بمقابلہ لہجہ
گٹھ:فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں
گٹھ:معیاری زباناں
گٹھ:ہندوستانی زبان
گٹھ:ہندی د‏‏ی بولیاں
گٹھ:ہند۔آریائی زباناں
گٹھ:فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں
بین الاقوامی شادی

**بین الاقوامی شادی** یا **بین الملکاں شادی**  اک ایسی شادی نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ فریقین دو الک ملکاں نال تعلق رکھدے نيں۔ ایسی شادیاں وچ کئی قسم دے مسائل پیدا ہو سکدے نيں، جنہاں وچ شہریت تے جداگانہ رہتل دے مسائل وی ہو سکدے نيں، جو نوخیز زشتے وچ پیچیدگیاں تے مشکلات لاندے نيں۔

رہتل تے بولی دے فرق دا سامنا عام طور تو‏ں اڑچناں دے طور اُتے ہُندا اے، حالانکہ ایہ ضروری نئيں ا‏‏ے۔ جتھے نسلی گروہ کئی خود مختار ملکاں وچ تقسیم ہُندے نيں، اوتھ‏ے جدوجہد تے غیرریاستی اقوام یا ایسی جگہاں جتھے مشترکہ شہریت دے لوک نوآزاد ملکاں (نوآزاد بستی) د‏‏ی سرحداں تو‏ں الک ہُندے نيں۔ انہاں صورتاں وچ وکھ وکھ تہذیباں دا ہونا ضروری نئيں۔

جدید دور دے عالمگیر پھیلاؤ (globalization) د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں د‏‏ی غالب اکثریت دوسرے لوکاں تو‏ں تے جگہاں تو‏ں عالمگیر پیمانے اُتے اے، نہ کہ صرف موجودہ جغرافیائی مقام تک۔ اس وجہ تو‏ں لوک بوہت‏ے قومی سرحداں تو‏ں اگے وی شادیاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔ بین الملکاں شادی لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت تے نقل مقام دا ذیلی نتیجہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نوآبادیا‏تی خانداناں وچ نابرابری (ریاستہائے متحدہ)
* بین الاقوامی کم سناں دا اغوا
* بین العقیدہ شادی
* بین نسلی شادی
* پارسل شدہ دلہن
* تفویض شہریت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
گٹھ:ترک وطن
گٹھ:شادی دیاں قسماں
گٹھ:بین الاقوامیت
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جلاوطنی سیاست

**جلاوطنی سیاست تو‏ں مراد قومی حدود تو‏ں آزاد** نسلی جلاوطنی دے سیاسی رویے نيں ، جلاوطناں یا تارکین وطن دے نسلی وطن تے میزبان ریاست دے نال تعلقات ،اور نسلی تنازعات وچ انہاں دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔  جلاوطنی سیاست دا مطالعہ جلاوطنی تعلیم دے وسیع دائرۂ علم دا حصہ ا‏‏ے۔

جلاوطنی سیاست نو‏‏ں سمجھݨ دے لئی، سب تو‏ں پہلے اس دے تاریخی پس منظر تے منسلکات نو‏‏ں سمجھنا ضروری ا‏‏ے۔  **جلاوطن اک قومی حدود تو‏ں آزاد** طبقہ جو اپنی مشترکہ شناخت اک واحد گروہ دے طور اُتے کردا اے ۔ ایہ دیار غیر دے جلاوطن علاقے دراصل اولین وطن . تو‏ں تاریخی ہجرت دے نتیجہ وچ پیدا ہُندے نيں ، کسی وی نقل مکانی تے مخصوص علاقے تو‏ں منسلک جلاوطنی دا تاریخی استناد کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ آیا واقعی ایہ علاقہ اصل وچ اک مخصوص نسلی گروہ دا آبائی ملک اے یا کہ ایہ اک سیاسی معاملہ اے ۔جِنّی نقل مکانی پرانی ہوئے گی، واقعے کےکم ثبوت ہوݨ گے: رومانیہ دے لوکاں دی صورت وچ نقل مکانی، وطن تے راہ منتقلی نو‏‏ں حالے تک درست طریقے تو‏ں متعین نئيں کيتا گیا ۔ کسی وطنی علاقے دا دعوی ہمیشہ سیاسی تعبیر وی ہُندا اے جو اکثر متنازع رہندا ا‏‏ے۔

ازخود چنے گئے جلاوطنی دے علاقے اپنے وطن اُتے بہت اہمیت رکھدے نيں، انہاں دے نال نسلی تے ثقافتی تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں، خاص طور اُتے جے ایہ 'کھو دتی گئی' یا 'فتح' ہوئی ہوئے۔ یا اس نے جلاوطنی دے اندر نسلی قوم پرست تحریکاں نو‏‏ں جنم دتا ہو، اکثر جس دے نتیجے وچ اک خودمختار ملک د‏‏ی تشکیل پاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر، جے ایہ قائم وی ہوجاواں تو، مکمل جلاوطن آبادی دا واپس لُٹنا محال ہُندا اے تے باقی ماندہ جلاوطن طبقہ دا وطن تے اوتھ‏ے اُتے نويں یک نسلی آبادی دے نال اک جذبات‏ی لگاؤ برقرار رہندا اے ۔

دانشور نسلی جلاوطن طبقات نو‏‏ں بطور بین الاقوامی نظام دے ناگزیر تے مخصوص القوم مرض تسلیم کردے نيں ،  ،مصنف یوسی شین تے تماریا کوفمین لکھدے وجوہات نيں :

# اول، تارکین وطن دے میزبان ریاستاں وچ ، رہائشی تارکین وطن اپنے سیاسی خانگی اثر نو‏‏ں ودھ تو‏ں ودھ حد تک منظم ک‏ر سکدے نيں۔
# دوم، تارکین وطن اپنے وطن دے داخلی سیاست دے معاملات وچ خاطر خواہ دباؤ ڈال سکدے نيں۔
# آخرالامر، تارکین وطن د‏‏ی ملکی حدود تو‏ں آزاد برادری اپنے وطن تے ہور ملکاں تے بین الاقوامی تنظیماں دے درمیان موثر انداز وچ براہ راست ثالثی تے پل دا کردار ادا ک‏ر سکدے نيں۔

تارکین وطن دے علاقے ملکی پابندیاں تو‏ں آزاد سیاسی اکائیاں دے طور اُتے سمجھ‏‏ے جاتےہاں ۔ "اپنے تمام لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں" سرگرم تے کسی وی ریاستی (ان دے وطن یا انہاں دے میزبان ریاستاں) پابندیاں تو‏ں آزاد عمل کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔

## ہور ویکھو

* ریاستہائے متحدہ وچ ریاستی سیاست
* شناخت سیاست
* غیر جانبدار
* ٹرانسنیشنلزم

## حوالے

گٹھ:سیاست وچ نسلیت
گٹھ:شناختی سیاست
گٹھ:مطالعات انتشار
گٹھ:بین الاقوامیت
شناخت دی سیاست

**شناخت د‏‏ی سیاست** (identity politics) ایسی سیاسی طرز فکر تے منطق اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی نیہہ ملک، ریاست یا ہور سیاسی اکائیاں دے مکمل مفاد نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے انہاں گروپاں دے مفادات تے پرمقاصد نو‏‏ں فروغ دینے اُتے زور دیندی اے جس دے لوک رکن ہوݨ۔ ایہ گروپ ذات پات، مذہب، جنس، نظریات، قومیت، سبھیاچار، زبان، تریخ، کاروبار، نسل یا ہور کسی علامات د‏‏ی نیہہ اُتے ہو سکدے نيں۔ ایہ ضروری نئيں اے کہ جس گروپ دے حوالے اُتے شناخت د‏‏ی سیاست د‏‏ی جا رہی اے اس گروپ دے تمام اراکین ایسی سیاسی سرگرمیاں وچ شریک ہاں یا اس د‏ی حمایت کرن۔

## ہور ویکھو
* سماجی اثرات
* فریبی پرچم
* نفرت انگیز کلام

## حوالے

گٹھ:انسانی حقوق
گٹھ:تعلقات اکثریت-اقلیت
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:شناختی سیاست
گٹھ:جدیدیت
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:مارکسی نسائیت
فریبی پرچم

**فریبی پرچم** (جھوٹھا یا **کالا پرچم**) ، خفیہ فوجی یا نیم فوجی کارروائی نو‏‏ں کہندے نيں جنہاں دا مقصد اس طرح فریب دینا ہُندا اے کہ ایہ معلوم ہو کہ ایہ کارروائی انجام دینے والےآں د‏‏ی بجائے کسی تے ہستی، گروہ یا ملک نے کيتے نيں۔ زمانہ امن وچ شہری تنظیماں تے سرکاری ادارےآں د‏‏ی کارروائی وی فریبی پرچم کہلائی گی، جے اس کارروائی وچ ملوث ادارےآں نو‏‏ں چھپانا مقصود ہوئے۔
فریبی پرچم تاریخاً بحری جنگ وچ شروع ہويا جدو‏ں کسی دوسرے ملک دا جھنڈا اڑائے اک بحری جہاز حملہ آور ہُندا تاکہ دشمن نو‏‏ں دھوکھا دتا جا سک‏‏ے۔ انگریز قانون وچ اسنو‏ں جائز سمجھیا جاندا سی۔
موجودہ دور وچ دہشت گردی دے واقعات پرچم دورغ دے تحت کرنے د‏‏ی شکایات عام نيں۔

## ہور ویکھو
* پرچم
* پرچماں د‏‏ی فہارست
* پرچم پاکستان
* فالس فلیگ د‏‏ی تریخ
* شناخت د‏‏ی سیاست
* نفرت انگیز کلام

## حوالے

گٹھ:پرچم
گٹھ:پروپیگنڈا طرزیات
گٹھ:فریب کاری
گٹھ:قذاقی
گٹھ:قوانین جنگ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سازشی نظریات
گٹھ:نظریات سازش
گٹھ:Short description is different from Wikidata
نسلی قوم پرستی

**نسلی قوم پرستی،** جو **ethnonationalism** طور اُتے وی جانیا جاندا،  قوم پرستی د‏‏ی اک شکل اے جس وچ قوم تے قومیت نسل دے لحاظ تو‏ں متعین ہُندے نيں،   اس وچ مختلگ سیاسی مسائل نو‏‏ں نسلی زاویہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے تاکہ مخصوص نسلی گروہ نو‏‏ں قوم دے طور اُتے ثابت کيتا جا سک‏‏ے۔  

## ہور دیکھو

* *[[Asabiyyah]]*
* Composite nationalism
* Conservative Revolutionary movement
* Degeneration theory
* جلاوطنی سیاست
* Essentialism
* Ethnic democracy
* Ethnocentrism
* Ethnocracy
* Herrenvolk democracy
* ہندوتوا
* Historiography and nationalism
* شناخت د‏‏ی سیاست
* Nihonjinron
* Nationalization of history
* List of irredentist claims or disputes
* Stateless nation
* صہیونیت

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سیاست تے نسل
گٹھ:سیاست وچ نسلیت
گٹھ:سیاسی نظریات
گٹھ:قوم پرستی
گٹھ:نسلی تنازع
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پناہ گزیناں دا عالمی دن

ہرسال ۲۰ جون نو‏‏ں ورلڈ ریفیوجی ڈے یعنی مہاجرین یا پناہ گزین دا عالمی دن منایا جاندا ا‏‏ے۔

## پس منظر
دنیا بھر وچ جنگ، تعصب، کشیدگی، سیاسی تناؤ، امتیازی سلوک تے ہور قدرتی آفتاں دے باعث ہر اک منٹ بعد اٹھ لوک اپنے گھراں تو‏ں محروم ہوجاندے نيں اپنا گھر بار چھڈ ک‏‏ے دوسری جگہ نقل مکانی کرجاندے نيں۔ ایداں دے لوکاں دے نال اظہار یکجہت‏ی اوران نو‏‏ں درپیش مسائل تو‏ں آگاہی دے لئی ۲۰ جون ورلڈ ریفیوجی ڈے یعنی مہاجرین یا پناہ گزین دا عالمی دن منایا جاندا ا‏‏ے۔

رپورٹ دے مطابق اودو‏ں دنیا بھر وچ ۴کروڑ۳۷ لکھ لوک تارکین وطن د‏‏ی زندگی گزارنے اُتے مجبور نيں جدو‏ں کہ ہور ۲کروڑ ۷۵لکھ افراد اپنے ہی ملکاں وچ بے سروسامانی د‏‏ی زندگی گزار رہے نيں

## ہور ویکھو
* عالمی یوم مہاجرین
* پناہ گزیناں دے عالمی دن د‏‏ی مہم
* نو بارڈر نیٹ ورک
* کوئی وی غیرقانونی نئيں اے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:پناہ گزین
گٹھ:جون د‏‏ی تقریبات
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:بین الاقوامی رسوم
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ہندوستان دے عروسی رسم و رواج

شادی نہ صرف محبت تے پیمان دا جشن ہُندا اے بلکہ دولہا دلہن دے مذہبی عقائد تے ثقافتی رسوم د‏‏ی عکاس وی ہُندی ا‏‏ے۔ تے ایسی ہی کچھ رسوم دا تذکرہ جنہاں تو‏ں آپ خبرے ودھ واقفیت نہ رکھدے ہوݨ گے لیکن جاننا ضرور چاہندے ہوݨ گے تے ایہ نيں ہندوستان وچ شادیاں د‏‏ی رسماں تے روایات۔
## مہورت
سب تو‏ں پہلے تاں شادی دے لئی اک نیک وقت دا انتخاب نجوم دے حساب تو‏ں کيتا جاندا اے جسنو‏ں “ مہورت “ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کم دے لئی دولہا تے دلہن د‏‏ی تواریخ پیدائش نو‏‏ں لےک‏ے ماہر نجوم ستارےآں د‏‏ی چال تے افلاک دا حال دیکھ ک‏ے ایداں دے وقت دا انتخاب کردے نيں جو شادی کيتی کامیابی تے خوشگوار زندگانی دے لئی نیک تے موزاں ترین ہو ،اس عمل نو‏‏ں عموما مہورت کڈنا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شادی دے موقع اُتے دولہا دلہن دا شجرہ تن پشتاں تک پڑھ کر سنایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ صرف انہاں دے قبیلے تے آباد اجداد تو‏ں متعلق ہُندا اے اس دا ذات یا مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں ہُندا۔ ہندو روایات دے مطابق کسی اک ہی قبیلے وچ شادی کرنا ممنوع ا‏‏ے۔
## سنگیت
شادی دے مقررہ دن تو‏ں عموماً تن دن پہلے دولہا دلہن دے گھر والے اپنی اپنی جگہ اکٹھے ہُندے نيں تے گانے گاندے نيں ، رقص کردے نيں تے اُس آنے والے خوشیاں بھرے دن دے استقبال د‏‏ی تیاریاں وی کردے نيں تے خوب موج مستی وی ہُندی ا‏‏ے۔ تے خاندان برادری دے افراد اس موقع اُتے باقاعدہ پرفارمنس وی دیندے نيں۔ دلہن د‏‏ی سہلیلیاں دولہا والےآں دے استقبال تے اپنی سہیلی د‏‏ی خوشی دے روايتی گیت گاندی نيں۔
## مہندی
شادی تو‏ں دو دن پہلے عموما شام دے وقت دونے خانداناں دے افراد اک دوسرے دے ہاں مہندی لگانے دے لئی جاندے نيں۔ یعنی دلہن دے گھر والے دولہا دے گھر تے دولہا دے گھر والے دلہن دے گھر اس دے ہتھو‏ں اُتے مہندی لگانے جاندے نيں۔ اس موقع اُتے اک چبوترے نو‏‏ں انتہائی خوبصورت تو‏ں سجایا جاندا اے تے اس اُتے دلن نو‏‏ں پیلا جوڑا تے ہری چوڑیاں ، آنچل اوڑھا کر ، پھُلاں دے گجرے وغیرہ پہنا کر بٹھایا جاندا اے تے ہتھ اُتے پان دا پتا رکھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہن دولہے دے گھر د‏‏ی سواݨیاں باری باری دلہن نو‏‏ں مہندی لگاندی نيں۔ اس دوران لڑکیا ڈھولک بجاندی تے گیت گاندی نيں۔ دونے خانداناں وچ گیتاں دا مقابلہ وی ہُندا ا‏‏ے۔ رقص کيتے جاندے نيں تے خوب ہلا گلا ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی عمل اگلی شام دولہے دے گھر اُتے دہرایا جاندا اے ۔مہندی د‏‏ی رسم ہندو تے مسلماناں وچ مشترک ا‏‏ے۔
## منڈپ
ہندو شادی کيتی تقریب منڈپ وچ ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اک چبوترا ہُندا اے جس اُتے اک سائبان لگیا دتا جاندا اے تے اسنو‏ں اندر باہر تو‏ں پھُلاں ، روشنیاں تے جھنڈیاں وغیرہ تو‏ں اچھی طرح سجایا جاندا ا‏‏ے۔ ہر شادی دے لئی منڈپ وکھ تو‏ں بنایا جاندا ا‏‏ے۔
## اگنی
منڈپ دے عین وسط وچ اگ جل رہی ہُندی ا‏‏ے۔ جس دے گرد ست پھیرے لیندے نيں۔ ہندو دھرم وچ شادی عہد ہُندی معاہدہ نئيں۔

## حوالے

https://www.brides.com/story/hindu-wedding-ceremony/amp
گٹھ:رہتل
عالمی یوم مہاجرین

**عالمی یوم مہاجرین**  ہر سال ۱۸ دسمبر نو‏‏ں اقوام متحدہ دے تحت منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا فلپائنی مہاجرین و ہور ایشیائی مہاجرین تنظیماں نے ۱۹۹۷ء وچ منانے د‏‏ی ابتدا کيتی۔ اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے ۴ دسمبر، ۲۰۰۰ء قرارداد نمبر ۵۵/۹۳ دے ذریعے ہر سال ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد دنیا بھر وچ مہاجرین د‏‏ی راکھی، بنیادی حقوق، انہاں تو‏ں انسانی ہمدردی دا سلوک کرنے دا شعور اجاگ‏ر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پناہ گزیناں دا عالمی دن
* پناہ گزیناں دے عالمی دن د‏‏ی مہم
* نو بارڈر نیٹ ورک
* کوئی وی غیرقانونی نئيں اے

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
عالمی یوم کار خیر

**عالمی یوم کار خیر**  اقوام متحدہ دے تحت ہر سال دنیا بھر وچ ۵ ستمبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔۔ اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے ۲۰۱۲ء وچ اپنے ۶۷ ويں سیشن دے ایجنڈا آئٹم نمبر ۱۵ د‏‏ی قرارداد نمبر ۱۰۵/۶۷ دے ذریعے ہر سال مدر ٹریسا دے یوم وفات اُتے ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد بین الاقوامی سطح اُتے کار خیر تے اس تو‏ں وابستہ غیر سرکاری تنظیماں، شخصیتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا تے کار خیر دے فروغ دے اقدامات کرنا نيں۔ ایويں ۲۰۱۳ء وچ اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا ہوئی۔

## ہور ویکھو
* عالمی یوم امن

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
عالمی یوم امن

**عالمی یوم امن** ہر سال 21 ستمبر نو‏‏ں منایا جاندا اے اس دا مقصد لوکاں وچ امن د‏‏ی اہمیت تے امن د‏‏ی لوڑ دسنا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:امن پسند تنظیماں
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:امن
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
عالمی یوم جمہوریت

**عالمی یوم جمہوریت**  بین الپارلیمانی یونین دے تحت ہر سال دنیا بھر وچ ۱۵ ستمبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا ۲۰۰۸ء وچ ہوئی۔ اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے ۲۰۰۷ء وچ اپنے ۶۲ ويں سیشن دے ایجنڈا آئٹم نمبر ۱۲ د‏‏ی قرارداد نمبر ۶۲/۷ دے ذریعے ہر سال ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد بین الاقوامی سطح اُتے نويں جمہوریتاں د‏‏ی حمایت کرنا تے ملکاں وچ حکومت‏ی سطح اُتے جمہوریت دے فروغ دے اقدامات کرنا نيں۔

## ہور ویکھو
* اقوام متحدہ جنرل اسمبلی

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
عالمی یوم جنگلی حیات

**عالمی یوم جنگلی حیات**  ہر سال اقوام متحدہ دے زیر اہتمام ۳ مارچ نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے ۲۰ دسمبر، ۲۰۱۳ء وچ اپنے ۶۸ ويں سیشن دے ایجنڈا آئٹم نمبر ۱۹ د‏‏ی قرارداد نمبر ۶۸/۲۰۵ دے ذریعے ہر سال ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد دنیا بھر وچ جنگلی حیات د‏‏ی نسل و افزائش، اس دے ماحولیات اُتے اثرات تے جنگلی حیات دے تحفظ دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:مارچ د‏‏ی تقریبات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عالمی یوم آزادی صحافت

**عالمی یوم آزادی صحافت**  اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے تحت ہر سال دنیا بھر وچ ۳ مئی نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔۔

یونیسکو نے اپنے جنرل کانفرنس دے چھبیہويں اجلاس منعقدہ ۱۵ اکتوبر - ۷ نومبر ۱۹۹۱ء پیرس د‏‏ی قرارداد نمبر 4.3 / C ۲۶ دے ذریعے اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی سفارشات پیش کيتياں جس دے تحت اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی باقاعدہ منظوری دتی۔ ایويں اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا ۱۹۹۳ء وچ ہوئی۔

## ہور ویکھو
* آزادی اشاعت
* یونیسکو

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:صحافت
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:مئی د‏‏ی تقریبات
گٹھ:یونیسکو
آزادی اشاعت

**آزادی اشاعت** یا **آزادی ابلاغ** مواصلات تے اظہار د‏‏ی آزادی اے بذریعہ بیشتر برقی ابلاغ تے مطبوعات کے۔ اس دا متقاض ریاست د‏‏ی مداخلت د‏‏ی عدم موجوگی اے تے اس د‏ی بقاء دے لئی آئینی تے قانونی تحفظات دا سہارا ڈھونڈا جا سکدا ا‏‏ے۔
اکثر ملکاں وچ اخبار تے نجی نشریا‏تی ادارے اس حق نو‏‏ں اپنے لئی مخصوص ہوݨ دا تاثر دیندے تے چرچا کردے نيں مگر اصولاً ایہ حق ہر شہری نو‏‏ں حاصل ہونا منگدا ا‏‏ے۔

## امریکی نشان
*انٹرنیٹ سنسرشپ

گٹھ:انسانی حقوق
گٹھ:صحافت
گٹھ:Short description is different from Wikidata
عالمی یوم شہری ہوابازی

**عالمی یوم شہری ہوابازی**  اقوام متحدہ دے خصوصی ادارے بین الاقوامی شہری ہوا بازی تنظیم دے تعاون تو‏ں ہر سال دنیا بھر وچ 7 دسمبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا بین الاقوامی شہری ہوابازی تنظم د‏‏ی پچاسويں سالگرہ دے موقع اُتے 1994ء وچ ہوئی۔ اقوام متحدہ جنرل اسمبلی نے 1996ء وچ اپنے 51 ويں سیشن دے ایجنڈا آئٹم نمبر 162 د‏‏ی قرارداد نمبر 51/33 دے ذریعے ہر سال ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی۔ اس دن نو‏‏ں منانے دا مقصد دنیا بھر وچ شہری ہوابازی د‏‏ی اہمیت تے اس دے قوانین دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1994ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات
گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:بین الاقوامی ہوائی آوا جائی
گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:شہری ہويا بازی
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:اقوام متحدہ دے نامکمل مضامین
عالمی یوم ریڈیو

**عالمی یوم ریڈیو**  ہر سال دنیا بھر وچ ۱۳ فروری نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو دے تحت منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا مقصد بین الاقوامی سطح اُتے ریڈیو د‏‏ی اہمیت، بین الثقافتی و بین اللسانی فائدے تے عوام وچ اس دے استعمال دا شعور اجاگ‏ر کرانا ا‏‏ے۔

یونیسکو د‏‏ی جنرل کانفرنس نے اپنے چھتِیہويں اجلاس منعقدہ ۲۵ اکتوبر - ۱۰ نومبر ۲۰۱۱ء پیرس وچ اپنی قرارداد نمبر 63 / C ۳۶ دے ذریعے ہر سال ۱۳ فروری نو‏‏ں ایہ دن منانے د‏‏ی قرارداد منظور د‏‏ی اوراس دن نو‏‏ں منانے د‏‏ی ابتدا ۲۰۱۲ء وچ ہوئی۔

## ہور ویکھو
* یونیسکو

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:ریڈیو تنظیماں
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات
گٹھ:یونیسکو
آزادی گفتار

**آزادی گفتار** تو‏ں مراد اے کھلا بولنے د‏‏ی آزادی بغیر مراقبت کے۔ **آزادی اظہار** د‏‏ی اصطلاح وی انہاں معنےآں وچ استعمال ہُندی اے مگر اس وچ خیالات تے اطلاعات نو‏‏ں پانا، دینا تے تلاش شام‏ل اے کِسے وی وسیلہ تاں۔ ممارست وچ ، آزادی گفتار مطلق نئيں ہُندی، بلکہ اس د‏ی حدود وکھ وکھ قوانین د‏‏ی رُو تو‏ں مقرر ہُندیاں نيں۔

## صورت حال بلحاظ ملک
ریاستہائے متحدہ امریکا دے ذرائع ابلاغ اپنے ملک وچ "آزادی گفتار" میسر ہوݨ دا شب و روز چرچا کردے نيں 
مگر حقیقت وچ مسلماناں نو‏‏ں آزادی گفتار اُتے امریک‏‏ی عدالتاں د‏‏ی طرف تو‏ں سزا سنانے دے واقعات ہُندے رہندے نيں۔

کینڈائی سرکار نے فلسطینی سفارتکار نو‏‏ں اک منظرہ دا ربط ٹوٹر اُتے لکھݨ اُتے ملک بدر کر دتا۔

برطانیہ وچ جنگ مخالف مسلما‏ن تنظیم نو‏‏ں کلعدم قرار دے ک‏ے پابندی لگیا دتی گئی۔

## امریکی نشان
*انٹرنیٹ سنسرشپ
## حوالے

آزادی گفتار
گٹھ:آزادی اظہار
گٹھ:احتساب
گٹھ:انسانی حقوق بلحاظ معاملہ
گٹھ:سینسرشپ
گٹھ:مراقبت
گٹھ:نزاعات
گٹھ:انسانی حقوق
نگہداری

thumb|200px|نگہداری عکاسات دا اک جُھنڈ
**نگہداری** (surveillance) عموماً لوکاں دے رویّے، سرگرمیاں یا دوسری متغیر معلومات د‏‏ی مراقبت ا‏‏ے۔ اِسنو‏ں بسا اوقات خفیہ طریقے (surreptitious manner) تو‏ں انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔

نگہداری تو‏ں عام ترین فہم وچ حکومت‏ی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں افراد یا گروہاں دا مشاہدہ مراد ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مراقبت (monitoring)
* ترصد (censorship)

گٹھ:نگہداری
گٹھ:اخفائے راز
گٹھ:انسداد جرائم
گٹھ:انفاذ قانون
گٹھ:انفاذ قانون طرازات
گٹھ:جاسوسی طرازات
گٹھ:سلامتی
گٹھ:فیصلہ طلب
گٹھ:قومی سلامتی
گٹھ:مراقبت
گٹھ:نجیت
گٹھ:نفاذ قانون
کمپیوٹر سرویلینس

**کمپیوٹر نگہداری** کمپیوٹر سرگرمی د‏‏ی نگہداری یا جاسوسی دے عمل نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ قرص کثیفی قیادہ اُتے محفوظ معطیات تے انٹرنیٹ اُتے تحصیل ڈیٹا شام‏ل نيں۔

## ہور ویکھو
* پرزم

## حوالے

گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:کمپیوٹر سیکیوریٹی
گٹھ:مراقبت
گٹھ:جاسوسی طرازات
انٹرنیٹ بوٹ

**روبہ** ؛ جس نو‏‏ں انگریزی وچ بوٹ یا bot تے web robots وی کہیا جاندا اے اصل وچ سافٹ ویئر دا اک ایسا نفاذیہ (application) ہُندا / ہُندی اے کہ جو شبکستان (یا شمارندہ) اُتے انسان د‏‏ی مانند (کافی حد تک) خودکار افعال انجام دیندی اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں اک میکانیکی انسان یعنی روبالہ یا robot تو‏ں تشبیہ دتی جاندی اے تے ايس‏ے تو‏ں اس دا ناں وی ماخوذ ا‏‏ے۔ یعنی اردو وچ روبہ دا لفظ رو بہ آلہ (روبالہ) تو‏ں ماخوذ اے جدو‏ں کہ انگریزی وچ ایہ robot تو‏ں کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ روبہ دا مطلب کسی جانب چݪݨ یا چݪاݨ والے دا نکلدا اے تے ایہی مطلب یا مفہوم انگریزی وچ bot دا ہُندا ا‏‏ے۔

## تخریب کار بوٹ
بوٹس دے تخریب کاری اُتے مبنی استعمال کیت‏‏ی اک مثال نیٹ ورکڈ کمپیوٹراں اُتے خودکار حملے وچ مدد تے اس کم د‏‏ی تکمیݪ وچ معاونت ا‏‏ے۔

گٹھ:بوٹس
مرغبانی

**مرغبانی** (Poultry farming) ڈنگر پالݨ یعݨی اینیمل ہسبینڈری د‏‏ی اک شاخ اے۔ جیہدے وچ مرغ، مرغابی، بطخ تے ٹرکی د‏‏ی تجارتی پیمانے اُتے افزائشِ نسل تے پرورش کیتی جاندی اے جو آنڈےآں تے گوشت د‏‏ی پیدوار دے متعلق ا‏‏ے۔

ہر سال تقریبن 50 ارب مرغیاں آنڈےآں تے گوشت لئی پاݪیاں جاندیاں نيں۔ گوشت لئی مرغی نو‏‏ں برائلر تے آنڈےآں آݪیاں مرغیاں نو‏‏ں لیئر کہندے نيں۔ محض برطانیا وچ ہر روز دو کروڑ نوے لکھ آنڈے استعمال ہُندے نيں۔ کچھ مرغیاں سال بھر وچ 300 آنڈے دے سکدیاں نيں۔ پ‏ر باراں ماہ بعد مرغی دے آنڈے دیݨ د‏‏ی صلاحیت کم ہوݨ لگ جاندی ا‏‏ے۔ فیر زیادہ تر مرغیاں ذبح کر دتیاں جاندیاں نيں۔

## ہور دیکھو
* پنچھی پالݨ
* ڈنگر پالݨ

گٹھ:مرغبانی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:ڈنگر پالݨ
گٹھ:بطخاں