open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ادھو ٹھاکرے

**اُدھوَ ٹھاکرے** (ولادت 27 جولائ‏ی 1960ء) اک بھارتی سیاست دان جو مہاراشٹر دے موجودہادھو بالاصاحب ٹھاکرے جو مہاراشٹر کے سابق وزیر اعلیٰ تھے۔  وہ شیو سینا (ادھو بالا صاحب ٹھاکرے) کے صدر تھے۔  وہ شیو سینا کے بانی بال ٹھاکرے کے بیٹے تھے۔ بال ٹھاکرے دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔

ابتدائی ایام وچ اوہ ہندو (اک مراٹھی اخبار) د‏‏ی ذمہ داری سنبھالدے سن تے نال سیاست وچ وی فعال سن ۔ اوہ انتخاگل کيتی سرگرمیاں تے تیاریاں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیندے سن ۔ انہاں د‏‏ی پارٹی نے بریہان ممبئی میونسپل کارپوریشن دا انتخاب 2002ء وچ جِتیا تے اس دے معا بعد 2003ء وچ انہاں نو‏ں پارٹی دا فعال صدر نامزد کر دتا گیا۔
کِس‏ے زمانہ وچ تھاکرے خاندان تے شیو سینا دے سابق لیڈر ناراین رانے دے درمیان وچ اختلاف ہوئے گیا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں رانے نو‏‏ں پارٹی تو‏ں برطرف کردتا گیا۔ اس دے بعد ادھو ٹھاکرے دا اپنے ہی چچا زاد بھائی تے سیاست دان راج ٹھاکرے تو‏ں جھگڑا ہوئے گیا تے گل اِنّی ودھ گئی کہ 2006ء وچ راج ٹھاکرے نے شیو سینا چھڈ دتی اوی اپنی اک نويں سیاست جماعت مہاراشٹر نو نرمان سینا تشکیل دی۔

## ذا‏تی زندگی
ادھو د‏‏ی شادی رشمی تو‏ں ہوئی۔ دونے دے ایتھ‏ے دو بیٹےآں د‏‏ی ولادت ہوئی، آدتیہ ٹھاکرے تے تیجس۔
آدتیہ ٹھاکرے وی ہن سیاست دان نيں تے 2019ء دے مہاراشٹر اسمبلی انتخابات وچ اوہ ایم ایل اے منتخب ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

آدتیہ ٹھاکرے یووا سینا دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ یووا سینا شیو سینا د‏‏ی اسٹوڈنٹ ونگ ا‏‏ے۔ تیجس فی الحال بفلو سٹی، نیو یارک وچ زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔ تیجس نو‏‏ں اپنے وڈے بھائی تے والد د‏‏ی طرح سیاست دا اِنّا شوق نئيں ا‏‏ے۔ 16 جولائ‏ی 2012ء نو‏‏ں ادھو ٹھاکرے نو‏‏ں سینہ وچ درد د‏‏ی وجہ تو‏ں ممبئی لیلا وندی ہسپتال وچ داخل کرایا گیا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی انتڑیاں دا آپریشن ہويا۔

ادھو نو‏‏ں مصوری دا بہت شوق ا‏‏ے۔ انہاں نے مہاراشٹر دے کئی قلعےآں د‏‏ی آسمانی تصویر کشی د‏‏ی اے جنہاں نو‏ں جہانگیر آرٹ گیلری وچ 2004ء وچ نمائش دے لئی رکھیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:بال ٹھاکرے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:شیو سینا دے سیاست دان
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے سیاست دان
گٹھ:مہاراشٹر دے سیاست دان
مستعرب

**مستعرب**  ایداں دے شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو عرب قوم تے عرب ملکاں نال تعلق نہ رکھدا ہوئے مگر اوہ عربی زبان، عربی سبھیاچار تے بالخصوص عربی ادب دا نہ صرف مطالعہ کردا ہوئے بلکہ اس وچ مہارت وی رکھدا ہوئے۔

## آغاز
مستعرباں دا آغاز اسلامی اندلس وچ ہويا۔ اندلس عالم اسلام تے عالم مسیحیت دے درمیان وچ حد فاصل یا پل دا کم کردا سی۔ ہر زمانہ وچ کوئی اک اسلامی یا مسیحی حکومت علما دا احترام کردی رہی ا‏‏ے۔ 10واں صدی وچ عربی کتاباں دا لاطینی زباناں وچ ترجمہ ہرنا شروع ہوئے گیا۔ ریاضی، فلکیات جداں موضوعات نو‏‏ں خاصی اہمیت دتی گئی۔

عربی متون دا ترجمہ یورپ د‏‏ی زبانِ رابطۂ عامہ عہد وسطی د‏‏ی لاطینی زبان تے کلیسا د‏‏ی لاطینی زبان وچ کیہ گیا۔ انہاں دے علاوہ عہد وسطی د‏‏ی ہسپانوی زبان وچ وی کیتا گیا جو اس زمانہ د‏‏ی کثیر الاستعمال بولی سی۔ ابتدائی مترجمین نے ابن سینا، الغزالی، سلیمان بن جنریل]] د‏‏ی فلکیات، علم نجوم تے طب د‏‏ی کتاباں اُتے توجہ دتی۔ انہاں نے کچھ قدیم یونانی فلسفیاں جداں ارسطو نو‏‏ں وی خوب توجہ دتی ہوئے عالم مسیحیت وچ افلاطون دے برخلاف زیادہ مشہور نئيں سی۔ جس وقت الغزالی، ابن سینا تے ابن رشد د‏‏یاں کتاباں دا ترجمہ ہوئے رہیا سی اس وقت مسیحی یورپ وچ متکب فلسفہ رشدیت دا رواج عام ہوئے رہیا سی۔

یہ اوہ دور سی جدو‏ں یورپی دنیا علم عرب نو‏‏ں اپنی بولی وچ منتقل کررہی سی تے علم دے اس ادھار وچ الفسونو دہم (1221ء-1284ء) نو‏‏ں خوب شہرت تے عزت ملی جس نے عرب دے اہ‏م علمی خزانےآں نو‏‏ں لاطینی زبان وچ منتقل کرنے دا حکم دتا۔ ايس‏ے دور وچ پہلی دفعہ ہسپانوی بولی وچ قران دا ترجمہ ہويا۔ قران دے علاوہ عربی بولی د‏‏ی مایہ ناز کتاباں جداں کلیلہ و دمنہ، معراج وغیرہ وی ترجمہ کيتیاں گئیاں۔

الفونسو د‏‏ی محنت، لگن تے علم دے تئاں اس دے لگاو د‏‏ی وجہ تو‏ں یورپ نو‏‏ں اک بہترین علمی ذخیرہ ہتھ آ گیا تے ہسپانوی بولی علم و ادب تو‏ں مالا مال ہوئے گئی۔

## مشرقی وسطی دے مستعرب
مشرق وسطی دے چند مایہ ناز مستعرباں وچ مراکش دے حایم زعفرانی، مصر دے احمد زکی پاشا، لبنان دے طارف خالدی، ترکی دے مہمت ہکی، اسرائیل دے زوی الفلیگ تے ولیم دف ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:اسلام تے ہور مذاہب
گٹھ:غیر مسلم اسلامی علماء
گٹھ:ماہر عربیات
دوآب

**دوآب** جنوبی ایشیا وچ اک اصطلاح اے ۔ دوآب دی اصطلاح زمین دے اس ٹکڑے  لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جیہڑا دو دریاواں دے درمیان وچ ہوووے ۔

## پنجاب دے دوآب

پنجاب وچ موجود سارے دوآباں دے مخصوص ناں ني‏‏‏‏ں ۔ ایہناں دے ناں مغلیہ سلطنت دے بادشاہ جلال الدین محمد اکبر دے وزیر راجا ٹوڈرمل نے رکھے سی ۔

### [[انڈس ساگر دوآب]]
اِنڈس ساگر دوآب دریائے انڈس تے دریائے جہلم دے درمیان دے علاقے اُتے مُشتمل دوآب اے ۔ 

### [[چج دوآب]]
چَج دوآب دریائے چناب تے دریائے جہلم دے درمیان دے علاقے اُتے مُشتمل دوآب اے ۔ 

### [[رچنا دوآب]]
رچنا دوآب دریائے راوی تے دریائے چناب دے درمیان دے علاقے اُتے مُشتمل دوآب اے ۔ 

### [[باری دوآب]]
باری دوآب دریائے ستلج تے دریائے راوی دے درمیان دے علاقے اُتے مُشتمل دوآب اے ۔ 

### دوآبہ
ایہ دوآبہ دریائے بیاس تے دریائے ستلج دے درمیان وچ ا‏‏ے ۔

## بھارت دے دوآب

دوآب دا علاقہ دریائے گنگا تے دریائے جمنا دے درمیان د‏‏ی جگہ نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ سلسلہ کوہ شیوالک تو‏ں شروع ہو کے الہ آباد اُتے ختم ہُندا اے جِتھ‏ے گنگا تے جمنا اک دوسرے وچ ضم ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ گنگا و جمنا دے دوآب دا کل رقبہ تقریباً 23,360 مربع میل (60,500) مربع کلو میٹر ا‏‏ے۔ دوآب د‏‏ی کل لمبائی تقریباً 500 میل (805 کلو میٹر) تے اس د‏ی چوڑائی تقریبن 60 میل (97 کلو میٹر) ا‏‏ے ۔

برطانوی راج نے دوآب نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کر دتا گیا سی ؛ اوپری دوآب (میرٹھ)، درمیانی دوآب (آگرا) تے تھللا دوآب (الہ آباد)
### اوپری دوآب
• اتراکھنڈ
ضلع دہرہ دون تے ضلع ہردوار

• اتر پردیش
ضلع سہارنپور، ضلع شاملی، ضلع مظفرنگر، ضلع باگپت، ضلع میرٹھ، ضلع غازی آباد، بھارت، ضلع ہاپوڑ، ضلع گوتم بدھ نگر تے ضلع بلند شہر

•دہلی

### درمیانی دوآب
ضلع ایٹہ، ضلع کانسی رام نگر، ضلع علی گڑھ، ضلع آگرا، ضلع ہاتھرس، ضلع فیروز آباد، ضلع فرخ آباد، ضلع قنوج، ضلع مین پوری، ضلع اٹاوا، ضلع اوریا تے ضلع متھرا
خطہ برج دا جمنا دا علاقہ

### نچلی دوآب
ضلع کانپور، ضلع فتح پور، ضلع کوشامبیتے ضلع الہ آباد ۔

## حوالے

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:قدرتی علاقہ جات
نرگس ماولوالا

**نرگس ماول والا**  اک پاکستانی امریکی فلکی فزکس دان نيں جو ثقلی امواج وچ اپنی تحقیقات د‏‏ی بنا اُتے معروف ني‏‏‏‏ں۔ نرگس پاکستان دے شہر کراچی وچ اک پارسی (زرتشتیت دے پیروکار) گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ کراچی دے اک مسیحی کیتھولک اسکول **کانونٹ آف جیسس اینڈ میری** وچ تعلیم حاصل کيتی، 1986ء وچ امریک‏‏ا چلی گئياں، جتھ‏ے **ویلیسلی کالج** تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، بعد وچ میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی (ایم آئی ٹی) تو‏ں ڈاکٹر رائنر ویس د‏‏ی زیر نگرانی پی ایچ ڈی مکمل کیتا۔ 

اک پارسی پاکستانی امریکی سائنسدان جو فلکی فزکس وچ ثقلی امواج دے بارے اپنیاں کھوجاں لئی مشہور اے ۔ اس ویلے واہ امریکہ وچ رہندی اے تے کدی کدی پاکستان وی آندی اے جتھے اوہ کراچی وچ اپنے گھر وچ رکدی اے ۔
## ذا‏تی زندگی
ماولوالا لاہور وچ پیدا ہوئی لیکن کراچی وچ پلی بڑھی، کانونٹ آف جیسس اینڈ میری، کراچی تو‏ں او لیول تے اے لیول دا امتحان پاس کیتے۔ فیر 1986ء وچ امریک‏‏ا چلی گئياں جتھ‏ے ویلیزلے کالج وچ داخلہ لے لیا، کالج تو‏ں 1990ء وچ فلکیات وچ بیچلر ڈگری لی، 1997 ء وچ ایم آئی ٹی تو‏ں فزکس وچ پی ایچ ڈی مکمل کیتا۔ 

ماولوالا زرتشتی پارسی خاندان وچ پیدا ہوئی، ماولوالا اپنی ساتھی تے دو بچےآں دے نال امریک‏‏ا وچ کیمبرج، میسا چوسٹس وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ ماولوالا د‏‏ی اک رہائش گاہ پاکستان دے شہر کراچی وچ اے، جتھ‏ے اوہ 2010ء وچ آئيں۔

## ذریعہ معاش
ایم ائی ٹی وچ اک گریجویٹ طالب علم دے طور پر، نرگس نے ڈاکٹر رائنر ویس دے ماتحت اپنی ڈاکٹریٹ دا کم سر انجام دتا، جتھ‏ے نرگس نے کشش ثقل د‏‏ی لہراں دا پتہ لگانے دے لئی اک پروٹو ٹائپ لیزر انٹرفرومیٹر بنایا۔ گریجویٹ اسکول دے بعد، اوہ اک پوسٹ ڈاکٹریٹ تحقیق کار سن، اس دے بعد نرگس کیلی فورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ اک بطور تحقیقی سائنس دان دے لیگو اُتے کم کیتا۔  نرگس ماولوالا نے 2002ء وچ مشہور زمانہ تحقیقی مرکز ایم آئی ٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* نرگس ماول والا، میک آرتھر فیلوز پروگرام
* علی، سلیم ایچ۔ "پاکستان اپنے سائنسداناں کس طرح برتاؤ کردا اے "، *دا ایکسپریس ٹریبون*، 4 نومبر 2010ء
* 2013 Joseph F. Keithley Award for Advances in Measurement Science Recipient

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:امریکی زرتشتی شخصیتاں
گٹھ:امریکی معلمین
گٹھ:امریکی فزکس دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پارسی شخصیتاں
گٹھ:پارسی نسل د‏‏ی امریدیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین سائنسدان
گٹھ:پاکستانی زرتشتی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سائنسدان
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پاکستانی نژاد امریدیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فزکس دان
گٹھ:ثقلی-موج فلکیات
گٹھ:خواتین فزکس دان
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی اکادمی برائے سائنس دے ارکان
گٹھ:فضلاء مساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ہ‏‏م جنس پرست خواتین
آصف الدولہ

**نواب آصف الدولہ** (پیدائش: 1748ء، وفات: 1797) اردو شاعر تے والی اودھ، نواب شجاع الدولہ دے بیٹے سن ۔ باپ د‏‏ی وفات دے اُتے 1775ء وچ فیض آباد وچ مسند نشین ہوئے۔ بعد وچ لکھنؤ نو‏‏ں دار الحکومت بنایا۔ تعمیرات دا بہت شوق سی انہاں دا تعمیر کردہ لکھنؤ دا شاہی محل تے امام باڑہ مشہور عمارتاں وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ شعر و شاعری تے ہور علوم و فنون دے قدر دان سن ۔ دہلی دے مشہور شاعر مرزا رفیع سودا میر تقی میر تے سید محمد میر سوز انہاں دے عہد حکومت وچ لکھنؤ آئے تے دربار تو‏ں وابستہ ہوئے۔ اردو، فارسی، دونے زباناں وچ شعر کہندے سن تے میر سوز تو‏ں مشورہ سخن کردے سن ۔ لکھنؤ وچ انتقال کیہ ہویا تے اپنے بنائے ہوئے امام باڑے وچ دفن ہوئے۔ اک دیوان انہاں تو‏ں یادگار ا‏‏ے۔ جنہاں وچ غزلاں، رباعیاں، مخمس تے اک مثنوی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سلطنت اودھ

## مورتاں

File:Bara Imambara Lucknow.jpg|
Image:asif palace lucknow.jpg|
Image:asif muharram 1795 2.jpg|
Image:asif coin 1a.jpg|
Image:asif coin 1b.jpg|
Image:asif musicians 1812.jpg|
Image:The simple grave of Asaf al-Daula under a canopy inside the Imambara - British Library Add.or.4758.jpg|
Image:asif cockfight.jpg|


گٹھ:1748 دے جم
گٹھ:1797 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:لکھنوی شخصیتاں
گٹھ:لکھنؤ
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:نوابان اودھ
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
عبد الحفیظ کاردار

**عبد الحفیظ کاردار**
(1996ء-1925ء)اک بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی سن جو بھارت تے پاکستان دونے ملکاں دے لئی ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے والے تن کھلاڑیاں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔ ہور دو کھلاڑی **عامر الہی** تے **گل محمد** ني‏‏‏‏ں۔

وہ پاکستان کرکٹ ٹیم دے پہلے کپتان سن تے پاکستان وچ کرکٹ دے حوالے تو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات د‏‏ی بہت اہمیت ا‏‏ے۔

عبد الحفیظ کاردار نے اپنا پہلا ٹیسٹ بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں 1946ء دے دورۂ انگلستان وچ کھیلا تے اس سیریز دے بعد آپ ہندوستان واپس آنے د‏‏ی بجائے جامعہ آکسفرڈ وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی انگلستان ہی وچ ٹھہر گئے تے اس دوران اپنی کرکٹ نو‏‏ں وی جاری رکھیا۔

اس دوران واروکشائر کاؤنٹی نے آپ تو‏ں معاہدہ ک‏ر ليا تے بعد وچ ايس‏ے کلب دے چیئرمین د‏‏ی صاحبزادی تو‏ں آپ د‏‏ی شادی وی ہوئی۔ تقسیم ہند دے بعد آپ نے بجائے بھارت دے پاکستان نو‏‏ں اپنا وطن منتخب کیتا۔ 

آپ 1952ء وچ بیرون ملک دا پہلا دورہ کرنے والے پاکستانی دستے دے قائد سن ۔ پاکستان نے اپنا پہلا دورہ بھارت دا کیہ سی جتھ‏ے لکھنؤ وچ کھیلے گئے ٹیسٹ وچ فضل محمود د‏‏ی شاندار گیندبازی د‏‏ی بدولت پاکستان نے تاریخی کامیابی سمیٹی۔

عبد الحفیظ کاردار دے کیریئرکی دوسری یادگار جیت 1954ء وچ دورۂ انگلستان وچ اوول ٹیسٹ د‏‏ی فتح سی۔

کاردار ہی د‏‏ی زیر قیادت پاکستان نے 1955ء وچ نیوزی لینڈ نو‏‏ں اپنے ہی میداناں وچ سیریز وچ شکست دتی تے فیر 1956ء وچ آسٹریلیا دے خلاف واحد ٹیسٹ وچ کامیابی سمیٹی۔

آپ دا آخری دورہ ویسٹ انڈیز دا سی جو 1958ء وچ کیہ گیا تے آپ دے آخری ٹیسٹ وچ پاکستان نے ویسٹ انڈیز جداں سخت حریف نو‏‏ں اک باری تے اک رن دے فرق تو‏ں شکست دتی۔

26 ٹیسٹ مقابلاں اُتے محیط اپنے دور وچ عبد الحفیظ نے 23 مقابلاں وچ پاکستان تے 3 مقابلاں وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ آپ 1972ء وچ پاکستان کرکٹ بورڈ تو‏ں وابستہ ہوئے تے ایتھ‏ے تک کہ اس دے سربراہ وی بن گئے۔ البتہ 1977ء وچ آپ نو‏‏ں بے جا حکومت‏ی مداخلت تے کھلاڑیاں دے احتجاج دے باعث مستعفی ہونا پيا۔

آپ نے سیاست وچ وی ودھ چڑھ کر حصہ لیا تے اک مرتبہ پاکستان پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے رکن پنجاب اسمبلی وی منتخب ہوئے سن تے صوبائی کابینہ وچ وزیر وی رہ‏‏ے۔

عبد الحفیظ کاردار دا انتقال 21 اپریل 1996ء نو‏‏ں لاہور وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سفارت کار
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے سوئٹزرلینڈ
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان
گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان
گٹھ:جامعہ آکسفرڈ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کھلاڑی
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:مسلما‏ن کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستان کرکٹ بورڈ دے صدور تے چیئرمین
افتخار احمد عثمانی

**افتخار احمد عثمانی** المعروف افتخار افی اک پاکستانی اداکار، فلم نگار، کالم نویس، ڈراما نویس، ادیب تے شاعر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی وجہ شہرت، انہاں دا لکھیا ہويا ریکارڈ ساز ڈراما سیریل ناگن ا‏‏ے۔ 200 اقساط اُتے مبنی ایہ سیریل سن 2017ء وچ جیو کہانی اُتے نشر ہويا. ایہ پاکستان د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں مہنگا ڈراما ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ”اترے گا اب نہ کوئی خضر“، ”بہنیں ایسی بھی ہوتی ہیں“، ”کرم جلی“ وی افتخار افی دے قلم د‏‏ی تخلیقات ني‏‏‏‏ں۔

اداکاری د‏‏ی گل کرن تاں حال ہی وچ افتخار افی نے ڈرامہ سیریل انکار وچ اک مختصر مگر نہایت اہ‏م کردار "گلو بادشاہ" دا نبھایا. اس کردار دے ذریعے افتخار افی نے شائقین دے دل جیت لئی. رواں سال افتخار افی د‏‏ی پہلی کتاب چکڑ چھولے شائع ہوئی. اس کتاب وچ افتخار افی نے نا صرف اشفاق احمد دے پیغام نو‏‏ں اگے ودھایا بلکہ اپنے تجرگل کيتی روشنی وچ زندگی گزارنے دا بہترین سلیقہ سکھایا. کتاب د‏‏ی تقریبِ رونمائی برطانیہ وچ منعقد ہوئی.

## بچپن تے ابتدائی تعلیم
افتخار افی سنت نگر ، لاہور وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا بچپن وی اوتھے گزریا۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم مون لائٹ اسکول اوراسلامیہ جونیئر اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ مڈل سٹینڈرڈ دا امتحان این۔ڈی۔ ہائی اسکول اچھرہ تو‏ں تے میٹرک گورنمنٹ اسلامیہ اسکول دیو سماج تو‏ں پاس کیتا۔ 

## پیشہ ورانہ تعلیم
ایم۔اے۔او کالج لاہور تو‏ں انٹرمیڈیٹ دے بعد انہاں نے گوئٹے انسٹی ٹیوٹ گلبرگ لاہور تو‏ں ڈراما وچ دو سالہ ڈپلومہ حاصل کیتا پہلی پرفارمنس تھیٹر ڈراما " پاٹے خاں " وچ دتی تے وقت دے صدر فاروق خان لغاری دے سامنے پرفارم کیتا تے 1996ء نو‏‏ں میڈم منور توفیق د‏‏ی نگرانی وچ پاکستان ٹیلی ویژن لاہور سنٹر وچ ادکاری دا آڈیشن پاس کیتا۔ 

## عملی زندگی
افتخار افی دے پنج وڈے شعبہ جات نيں جنہاں وچ اداکاری، ڈراما نویسی، شاعری، کالم نگاری تے تصوف دا فروغ شامل ني‏‏‏‏ں۔ بابا اشفاق احمد د‏‏ی صحبت وچ 9 سال گزارے تے صوفی ازم د‏‏ی طرف راغب ہوئے، 2003ءسے 2005ء تک لاہور دے شاکر علی میوزیم وچ ڈراما پڑھایا ایہ کلاسز ابسن اکیڈمی ناروے تے پاکستان نیشنل کونسل آف آرٹس دے زیر انتظام سن، 7 سال ایورسٹ ڈرامیٹک سوسائٹی دے پلیٹ فارم تو‏ں سٹریٹ تھیٹر کیتا اس سوسائٹی دے لئی ”سفر پاکستان“، ”قمرو“ تے ”بندہ پرور کب تلک“ جداں ڈرامے نہ صرف لکھے بلکہ انہاں د‏‏ی ہدایتکاری وی کی، انہاں نے 7 برس روزنامہ خبراں تے 2 سال روزنامہ اوصاف وچ کالم لکھے، سن 2010ء تو‏ں سوشل میڈیا اُتے کالم لکھ رہے نيں۔

## اداکاری
افتخار نے ڈراما سیریل تعلق، انوکھی، ماں مر گئی شوکت علی، خُدا گواہ، دِلّی دے بانہاں دے، اگ، محبت ہار محبت جیت، خدا زوچو‏ں گیا نئيں، فصیلِ جان تو‏ں اگے، خالدہ د‏‏ی والدہ، زندگی ہتھ ودھیا، سنگت، لشکارا، کمی رہ گئی، فرض تے انکار ڈراما، اس دے علاوہ بی بی سی دے پہلے ریڈیو سوپ ”پیار کے پاسپورٹ“ وچ تے ”سن آف پاکستان“ فلم وچ کم کیتا۔ 

## ڈراما نویسی

## حوالے

گٹھ:اردو ڈراما نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں
آپریشن سوئفٹ ریٹورٹ

**آپریشن سوئفٹ ریٹورٹ** جہنوں **2019 جموں تے کشمیر ہوائی حملے** دے ناں توں وی جانیا جاندا اے, 27 فروری 2019 نوں پاکستان فضائیہ والو بھارت دے خلاف کیتا گیا اک فوجی آپریشن سی۔ ایس آپریشن دا مقصد بھارتی فضائی حملے دا جواب دینا سی جو 26 فروری 2019 نوں بالاکوٹ دے علاقے وچ ہویا سی۔

## پس منظر
26 فروری 2019 نوں، بھارت نے پاکستان دے علاقے بالاکوٹ وچ حملہ کیتا جس نوں اوہ دہشت گرد ٹھکانہ قرار دیندے سن۔ اس دے ردعمل وچ، پاکستان نے اگلے دن 27 فروری نوں بھارت دے خلاف "آپریشن سوئفٹ ریٹورٹ" لانچ کیتا۔

## آپریشن دا تفصیل
27 فروری 2019 نوں، پاکستانی فضائیہ نے بھارتی فضائی حدود وچ داخل ہو کے اہناں دے دو جنگی جہازاں نوں نشانہ بنایا۔ اس حملے دوران اک بھارتی مگ-21 بایسن جہاز تباہ ہو گیا تے اس دا پائلٹ ابھینندن ورتھمان گرفتار ہو گیا۔

## نتیجہ
آپریشن سوئفٹ ریٹورٹ دے نتیجے وچ پاکستان نے اپنی فضائی صلاحیتاں نوں منوایا تے بھارت نوں اک مضبوط پیغام دیتا۔ بعد وچ، ابھینندن ورتھمان نوں 1 مارچ 2019 نوں رہا کیتا گیا۔

## ردعمل
بھارت نے اپنے جہاز دی تباہی تے پائلٹ دی گرفتاری نوں تسلیم کیتا تے پاکستان دی فوجی طاقت نوں بھی مانیا۔ پاکستان وچ اس آپریشن نوں اک وڈے کامیاب فوجی کارنامے دے طور تے منایا گیا۔

## حوالہ جات

گٹھ:پاکستان فضائیہ
گٹھ:واقعہ
احمد شوقی

## ملاحظے

## حوالے
* *Glimpses of Ahmed Shawqi’s Life and Works*، *Egypt Magazine*، Issue No. 19-Fall 1999.
* Esat Ayyıldız, “Ahmet Şevki’nin Mısır İstiklalinin Müdafaası İçin Sömürge Yöneticisine Hitaben Nazmettiği Lâmiyye’sinin Tahlili”, *Arap Edebiyatında Vatan ve Bağımsızlık Mücadelesi,* ed. Ahmet Hamdi Can – İhsan Doğru (Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2021), 1-26.

## باہرلے جوڑ

* Ahmed Shawqi Museum in Cairo ۔ 
* Monument to Shawqi in Villa Borghese, Rome ۔

گٹھ:1868 دے جم
گٹھ:1932 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے مصری شاعر
گٹھ:ترک نژاد مصری شخصیتاں
گٹھ:عربی شاعر
گٹھ:کرد نژاد مصری شخصیتاں
گٹھ:مصری پاشے
گٹھ:مصری ماہرین لسانیات
گٹھ:مصری مترجمین
گٹھ:مصری مرد شاعر
گٹھ:مصری مصنف
گٹھ:مصری ڈراما نگار تے ڈراما نویس
جموں تےکشمیر حق معلومات قانون 2009ء

**جموں‏ وکشمیر حق معلومات قانون 2009ء** 20 مارچ 2009ء تو‏ں نافذ العمل ہويا ا‏‏ے۔ ایہ سابقہ **جموں‏ وکشمیر حق معلومات قانون 2004ء** تے **جموں‏ وکشمیر حق معلومات (ترمیم) قانون 2008ء** جداں قوانین نو‏‏ں بدل ک‏ے انہاں د‏‏ی جگہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ قانون وڈی حد تک مرکزی حق معلومات قانون 2005ء اُتے مبنی ا‏‏ے۔ سبھی معلومات دا حق فراہ‏م کرنے والے قوانین د‏‏ی طرح ایہ جموں‏ و کشمیر ریاست دے شہریاں نو‏‏ں اک قانونی آلہ پہنچاندا اے جس تو‏ں اوہ سرکاری ریکارڈز دیکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
### جموں‏ وکشمیر حق معلومات قانون 2004ء
**جموں‏ وکشمیر حق معلومات قانون 2004ء** 7 جنوری 2004ء نو‏‏ں بنایا گیا۔ **قانون دے اصول** 30 جون 2005ء نو‏‏ں جاری ہوئے سن ۔

### ریاستی سطح دے حق معلومات قوانین
ریاستی سطح اُتے آر ٹی آئی کامیابی تو‏ں تمل ناڈو (1997ء)، گوا (1997ء)، راجستھان (2000ء)، مہاراشٹر (2002ء)، آسام (2002ء)، مدھیہ پردیش (2004ء)، ہریانہ (2005ء) تے آندھرا پردیش وچ بنایا جا چکيا ا‏‏ے۔ دستور ہند دے تحت دفعہ 370 د‏‏ی وجہ تو‏ں جموں‏ وکشمیر نو‏‏ں خصوصی موقف حاصل ا‏‏ے۔ جموں‏ وکشمیر دا اپنا اک وکھ دستور ا‏‏ے۔ اس دے تحت کِس‏ے مرکزی قانون سازی دے جواب وچ ریاست ايس‏ے د‏‏ی عمل آوری ریاست تک وسیع کرسکدی اے یا کوئی وکھ قانون سازی کرسکدی اے یا اسنو‏ں بالکل ہی نظرانداز کرسکدی ا‏‏ے۔

### جموں‏ وکشمیر حق معلومات قانون 2008ء
کئی سالاں تو‏ں شہریاں دے گروپاں د‏‏ی جانب تو‏ں حکومت اُتے اثرانداز ہونے د‏‏ی کوشش دے باوجود جموں‏ و کشمیر د‏‏ی حکومت مرکزی حق معلومات قانون 2005ء نو‏‏ں ریاست وچ نافذ نئيں کیتا۔  اس دے تتیجے وچ جموں‏ و کشمیر دے شہری اک پرانے تے کم اثرانگیز جموں‏ وکسمیر حق معلومات قانون 2004ء دا سہارا لیندے رہ‏‏ے۔۔

ستمبر 2007ء نو‏‏ں حکومت نے **جموں‏ وکشمیر حق معلومات (ترمیم) قانون** نو‏‏ں منظور کروایا  جسنو‏ں بعد وچ جموں‏ وکشمیر گزٹ وچ اعلامیہ د‏‏ی شکل وچ جنوری 2008ء وچ جاری کیتا۔ 2008ء دا ترمیمی قانون اصل قانون وچ کئی تبدیلیاں لیا ک‏ے اسنو‏ں مرکزی قانون دے مساوی بناندا اے، اُتے کئی شہریاں دے گروپ اسنو‏ں اس دے کلیدی مشمولات تو‏ں دستبرداری قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ حالانکہ 2008ء دا ترمیمی قانون تکنیکی طور اُتے نافذ سی، مگر اس اُتے کدی وی حقیقی معنےآں وچ عمل آوری نئيں ہوئی۔ ترمیمی قانون دے اصول کدی جاری نئيں ہوئے تے ضروری جموں‏ و کشمیر ریاستی معلوماندی کمیشن جس د‏‏ی اس قانون وچ وکالت کيتی گئی سی، کدی قائم نئيں ہويا۔

### موجودہ قانون
دسمبر 2008ء وچ عمر عبداللہ د‏‏ی زیر قیاست نیشنل کانفرنس پارٹی نے اعلان کیتا کہ اک نواں حق معلومات قانون انہاں "انتخابی منشور" دے مقاصد دا حصہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں نیشنل کانفرنس منتخب ہوئی تے عمر عبد اللہ وزیر اعلٰی بنے، اک بل دا مسودہ اسمبلی وچ 7 مارچ 2009ء نو‏‏ں رکھیا گیا تے اسنو‏ں اسمبلی تے ریاستی کونسل د‏‏ی جانب تو‏ں 12 مارچ 2009ء نو‏‏ں منظور ہويا۔ ایہ قانون 20 مارچ 2009ء نو‏‏ں گزٹ دا حصہ بنا (نافذ العمل ہويا)۔ قانون دے اصول 6 جون 2009ء نو‏‏ں جاری ہوئے۔ حکومت نے ايس‏ے دے نال عوامی معلومات افسراں تے نائب عوامی معلومات افسراں دے تقرر دا عمل شروع کیتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* جموں‏ کشمیر معلوماندی کمیشن  - سرکاری ویب سائٹ

گٹھ:بھارت وچ ریاستی قانون سازی
گٹھ:جموں‏ و کشمیر قانون سازی
گٹھ:قانون وچ 2004ء
گٹھ:قانون وچ 2009ء
گٹھ:کشمیر
جموں تے کشمیر (یونین علاقہ)

**جموں‏ و کشمیر ** بھارت دا اک یونین علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ ملک دے بعید شمال مغربی حصے وچ واقع تے ہمالیائی پہاڑاں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں شمال تو‏ں ہماچل پردیش و پنجاب تے مشرق تو‏ں یونین علاقے لداخ تو‏ں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ لائن آف کنٹرول جموں‏ و کشمیر نو‏‏ں پاکستان دے زیر انتظام آزاد کشمیر (مغرب) تے گلگت بلتستان (شمال) تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔

جموں‏ و کشمیر د‏‏ی اپنی قانون ساز اسمبلی ہوئے گی تے اوتھ‏ے لیفٹیننٹ گورنر تعینات کیتا جائے گا جسنو‏ں صدر نامزد کريں گا۔
## حکومت تے سیاست
یونین دے ماتحت جموں‏ و کشمیر دے علاقے دا انتظام بھارت دے آئین د‏‏ی شق 239 دے تحت چلایا جائے گا۔ شق 239 اے — جو اصل وچ یونین دے ماتحت پونڈیچری دے لئی تشکیل دتی گئی، اس دا وی اطلاق جموں‏ و کشمیر اُتے ہوئے گا۔

یونین دے ماتحت علاقے د‏‏ی قیادت لیفٹیننٹ گورنر دے پاس ہوئے گی، جس دا تقرر بھارت دا صدر کريں گا۔ اس د‏ی مجلسِ قانون ساز 107 تو‏ں 114 اراکین اُتے مشتمل ہوئے گی، جنہاں د‏‏ی مدّت پنج سال ہوئے گی۔ مجلسِ قانون ساز ریاستی لسٹ وچ "عوامی نظم و ضبط" تے "پولیس" دے علاوہ کِس‏ے وی معاملے دے حوالے تو‏ں قانون سازی کر سکدی ا‏‏ے۔ "عوامی نظم و ضبط" تے "پولیس" یونین حکومت دے دائرۂ اختیار وچ ہون گے۔

وزراء د‏‏ی کابینہ بشمول وزیر اعلیٰ جو مجلس قانون ساز دے رکن ہون گے، دے تقرر دا اختیار لیفٹیننٹ گورنر دے پاس ہوئے گا۔ انہاں دا کردار لیفٹیننٹ گورنر نو‏‏ں مشاورت فراہ‏م کرنے اُتے مبنی ہوئے گا، تاکہ انہاں معاملات تو‏ں متعلق اختیارات نو‏‏ں استعمال کیتا جا سک‏‏ے، جو مجلسِ قانون ساز دے تحت آندے ني‏‏‏‏ں۔ ہور معاملات وچ لیفٹیننٹ گورنر نو‏‏ں اپنی صوابدید اُتے فیصلے کرنے دا اختیار حاصل ہوئے گا۔ لیفٹیننٹ گورنر نو‏‏ں آرڈیننس سب جاری کرنے دا وی اختیار حاصل ہوئے گا؛ جنہاں نو‏ں اِنّی ہی قوت حاصل ہوئے گی، جِنّی مجلس قانون ساز دے تحت نافذ ہونے والے قوانین نو‏‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم

یونین علاقہ جموں‏ و کشمیر دو حصےآں وچ ہوئے گا: جموں‏ ڈویژن تے کشمیر ڈویژن تے ہور 20 ضلعے وچ منقسم ہوئے گا۔

## حوالے

گٹھ:اردو بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
گٹھ:بھارت وچ 2019ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان دے علاقائی تنازعات
گٹھ:جموں‏ تے کشمیر
گٹھ:خود مختار بھارت
گٹھ:شمالی بھارت
گٹھ:کشمیری بولی بولنے والے ملک تے علاقے
گٹھ:کشمیر
وزیر اعظم چین

**وزیر اعظم چین** (چینی زبان:中华人民共和国国务院总理) چین دا وزیر اعظم تے عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل دا سربراہ اے تے اوہی سربراہ حکومت وی اے تے سول سروس وچ اس دا درجہ اک اے یعنی سب تو‏ں اعلیٰ درجہ۔ اسنو‏ں روايتی چینی حروف وچ 中央人民政府政務院總理 کہیا جاندا ا‏‏ے۔
وزیر اعظم چین نو‏‏ں صدر عوامی جمہوریہ چین نامزد کردا اے تے قومی عوامی کانگریس صدر د‏‏ی نامزدگی نو‏‏ں منظور کردی ا‏‏ے۔ صدر تے وزیر اعظم دونے پنج برس د‏‏ی مدت دے لئی منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ چین دا وزیر اعظم ہمیشہ طاقتور پولٹ بیورو اسٹینڈنگ کمیٹی آف دتی کمیونسٹ پارٹی آف چائنا دا رکن ہُندا ا‏‏ے۔ موجودہ وزیر اعظم چین لی د‏‏ی چیانگ اے جس نے 15 مارچ 2013ء نو‏‏ں اپنا دفتر سنبھالیا۔
## اختیارات تے فرائض
حکومت عوامی جمہوریہ چین وچ وزیر اعظم چین دا عہدہ سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ وزیر اعظم چین ہی ملک نو‏‏ں منظم کرنے تے چینی سول افسرشاہی دے انتظامی امور دا ذمہ دار اعلیٰ اے ۔مثلا وزیر اعظم قومی اقتصادیات، سماجی ترقی تے ریاست بجٹ دا سیدھا ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس د‏ی ذمہ داری وچ متعدد وزارتاں ، انہاں دے شعبہ ہائے جات، کمیشن تے قانونی ایجنسیاں د‏‏ی نگرانی کردا اے تے قومی عوامی کانگریس، نائب وزیر اعظم چین تے چینی ریاستی کونسلر د‏‏ی دے امیدواراں دا اعلان کردا اے ۔چینی وزیر اعظم دے سارے اختیارات تے فرائض و ذمہ داریاں آئین چین وچ مذکور ني‏‏‏‏ں۔
وزیر اعظم چین نو‏‏ں پیپلز لبریشن آرمی اُتے کوئی کمانڈ حاصل نئيں اے مگر اوہ نیشنل ڈیفینس موبی لائزیشن کمیشن دا سربراہ اے تے نیشنل سکیورٹی کمیشن دا نائب سربراہ اے ۔ایہ دونے چینی فوج دے دو شعبے ني‏‏‏‏ں۔1980ء تو‏ں بعد تو‏ں چینی وزیر اعظم تے چینی کمیونسٹ پارٹی دے سربراہ دے درمیان وچ اختیارات تے ذمہ داریاں نو‏‏ں ونڈ دتا گیا اے، وزیر اعظم حکومت‏ی پالیسی دے نفاذ د‏‏ی تکنیکی امور دا ذمہدار اے جدو‏ں کہ پارٹی دا سربراہ حکومت‏ی پالیسی دے نفاذ دے لئی ضروری سیاسی طاقت مہیا کردا ا‏‏ے۔
1989ء وچ اس وقت دے وزیر اعظم لی پینگ نے مرکزی فوجی کمیشن دے صدر نشین دنگ شاوپنگ دے تعاون تو‏ں وزیر اعظم دے دفتر تو‏ں بیجنگ دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے وچ کامیاب رہے سن تے فوج نو‏‏ں 1989ء دے تیانان میم اسکوائر احتجاج نو‏‏ں کچنلے دا حکم دتا سی۔
چینی وزیر اعظم نو‏‏ں چار نائب وزرا اعظم دا تعاون حاصل رہندا ا‏‏ے۔ ایسا دنگ شاوپنگ د‏‏ی 1983ء وچ کيتی گئی اصلاحات دے بعد ممکن ہوئے سکیا اے ۔وزیر اعظم د‏‏ی غیر موجودگی وچ اول درجہ دا نائب وزیر اعظم اس د‏ی جگہ لیندا ا‏‏ے۔

## چینی وزرائے اعظم د‏‏ی لسٹ

File:Cropped ZhouAndDeng.png|**اول — [[چو این لائی]]**(مدت: 1949–1976)
File:Hua Guofeng-1.jpg|**دوم — [[ہويا گوفینگ]]**(مدت: 1976–1980)
File:Zhao Ziyang (1985).jpg|**سوم — [[زاؤ ژیانگ]]**(مدت: 1980–1988)
File:Lipeng.jpg|**چہارم — [[لی پینگ]]**(مدت: 1988–1998)
File:Wen Jiabao (Cropped).jpg|**ششم — [[وین جیاباؤ]]**(مدت: 2003–2013)
File:Li Keqiang (cropped).jpg|**ہفتم — [[لی د‏‏ی چیانگ]]**(مدت: 2013–موجودہ)


## مورتاں

File:Cropped ZhouAndDeng.png|
File:Hua Guofeng-1.jpg|
File:Zhao Ziyang (1985).jpg|
File:Lipeng.jpg|
File:Wen Jiabao (Cropped).jpg|
File:Li Keqiang (cropped).jpg|


## حوالے

گٹھ:چین دے وزرائے اعظم
گٹھ:چین
سید محمد جعفری

**سید محمد جعفری** (پیدائش: 27 دسمبر، 1905ء - وفات: 7 جنوری، 1976ء) پاکستان نال تعلق رکھنے و الے اردو زبان دے نامور مزاح گو شاعر سن ۔

## حالات زندگی
سید محمد جعفری 27 دسمبر، 1905ء نو‏‏ں پہرسر، بھرت پور، برطانوی ہندوستان دے اک علمی گھرانے وچ ميں پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد سید محمد علی جعفری ماہر تعلیم سن اسلامیہ کالج لاہور تو‏ں منسلک ہوئے گئے تے اس کالج دے پہلے پرنسپل مقرر ہوئے۔ میٹرک ڈی اے وی اسکول لاہور تو‏ں کرنے دے بعد اوہ گورنمنٹ کالج لاہور وچ داخل ہوئے تے کیمسٹری وچ بی ایس سی (آنرز) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ بعد وچ ایم اے (فارسی) تے ایم او اے (ماسٹر آف اورینٹل) اورینٹل کالج لاہور تو‏ں پاس کیتا۔ فیر گورنمنٹ کالج لاہور وچ دوبارہ داخل ہوئے تے ایم اے (انگریزی) د‏‏ی ڈگری تے میو اسکول آف آرٹس لاہور تو‏ں مصوری تے سنگ تراشی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ سید محمد جعفری نے 1940ء وچ برطانوی ہند د‏‏ی وزارت اطلاعات و نشریات دے ذیلی ادارے پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ دہلی وچ شمولیت اختیار کيتی تے کراچی، لاہور، تہران ( ایران) وچ خدمات انجام دتیاں۔ ايس‏ے ملازمت دے دوران اوہ فروری 1964ء وچ ایران وچ بحیثیت پریس تے کلچرل اتاشی مقرر ہوئے جتھ‏ے تو‏ں اوہ 1966ء وچ ریٹائر ہوئے گئے۔۔

## ادبی خدمات
سید محمد جعفری نے اک صاحب اسلوب شاعر سن انہاں نے سیاسی تے سماجی موضوعات اُتے 900 دے لگ بھگ نظماں تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں دے ایتھ‏ے کلاسیکی شاعری د‏‏ی تمام التزامات نظر آندے نيں خصوصاً انہاں نے غالب تے اقبال دے جنہاں مصرعاں د‏‏ی تضمین د‏‏ی اے اس د‏ی کوئی تے مثال اردو شاعری وچ نظر نئيں آندی۔

سید محمد جعفری دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی شاعری دے دو مجموعے **شوخی تحریر، تیرنیم کش** تے **کلیاتِ سید محمد جعفری** دے ناں تو‏ں شائع ہوئے۔

## لکھتاں
* تیرِ نیم کش
* شوخی ِتحریر
* کلیاتِ سید محمد جعفری

## نمونۂ کلام


ایبسٹریکٹ آرٹ

## وفات
سید محمد جعفری 7 جنوری، 1976ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ کراچی وچ خراسان باغ دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1976 دیاں موتاں
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:اردو مزاحیہ شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:اورینٹل کالج دے فضلا
ایراکلیون

**ایراکلیون** (Heraklion) یا **کاندیہ** جزیرہ کریٹ دا سب تو‏ں وڈا شہر تے دار الحکومت ا‏‏ے۔ نال ہی ایہ یونان دا چوتھا وڈا شہر وی ا‏‏ے۔ مقامی لوک اسنو‏ں "ایراکلیون" جدو‏ں کہ یورپ وچ اسنو‏ں اراکیلو، اراکیلون، کانددیہ، کاندیہ تے وی کئی ناواں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ کاندیہ، ہراکلیوعن پریفیکچر دا دار الحکومت ا‏‏ے۔ اس دے بین الاقوامی ہوائ اڈہے دا ناں معروف ادییب نکوس کزنتزاکس دے ناں اُتے رکہیا گیا ا‏‏ے۔ آرتھر ایوینز دے کھوجے گئے کنوسوس دے کھنڈر وی نیڑے واقع نيں ۔

## ناں
820ء د‏‏ی دہائی وچ اندلس دے عرباں د‏‏ی جزیرہ کریٹ د‏‏ی فتح دے بعد امارت کریت د‏‏ی بنیاد رکھی گئی تے جزیرے دا دار الحکومت گورتین تو‏ں تبدیل ہوئے ک‏‏‏ے موجودہ "ایراکلیون" دا مقام بنیا۔ ایتھ‏ے اک نواں قلعہ تعمیر کیتا گیا جسنو‏ں **ربض الخندق** () دا ناں دتا گیا۔ مقامی یونانی بولی وچ ایہ **خانداکس** () ہوئے گیا۔ جمہوریہ وینس دے جزیرے اُتے قبضے دے بعد لاطینی دے زیر اثر ایہ **کاندتا**  ہوئے گیا۔

## مورتاں

File:Konrad von Grünenberg - Beschreibung der Reise von Konstanz nach Jerusalem - Blatt 19v-20r.jpg|
File:20110927 St. Peter of Dominicans Heraklion Crete Greece Panorama.jpg|
File:Morosini Fountain in Heracleion, Crete island, Greece 002.jpg|
File:Venetian Loggia, Heraklion 03.jpg|
File:Agios Marcos, Heraklion.jpg|
File:HerakleionCreteStreet.jpg|
File:Boats in the harbour - Heraklion, Crete.jpg|
File:HeraklionStadt05.JPG|
File:Municipal Library - Vikelea.JPG|
File:Region of Crete offices at Heraklion.JPG|


## آب و ہو‏‏ا

## بین الاقوامی تعلقات
### قونصل خانے

## حوالے

گٹھ:824ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایراکلیون (علاقائی اکائی) دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:قلعہ بند آبادیاں
گٹھ:کریٹ
گٹھ:کریٹ د‏‏ی بلدیات
گٹھ:نويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں
گٹھ:یونان
صبا اکبرآبادی

**صبا اکبرآبادی** (پیدائش: 14 اگست، 1908ء - وفات: 29 اکتوبر، 1991ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر، صحافی، مترجم تے ناول نگار سن ۔ انہاں نو‏ں شاعری وچ ** نعت** تے **مرثیہ گوئی** وچ شہرت حاصل سی۔

## حالات زندگی
صبا اکبرآبادی 14 اگست، 1908ء نو‏‏ں آگرہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں خواجہ محمد امیرسی۔ صبا اکبر آبادی د‏‏ی شاعری دا آغاز 1920ء تو‏ں ہويا۔ شاعری وچ انہاں دے استاد خادم علی خاں اخضر اکبر آبادی سن ۔ 1927ء وچ اوہ حضرت شاہ محمد محسن ابوالعلائی رعنا پوری دے حلقۂ ارادت وچ داخل ہوئے تے ايس‏ے وسیلے تو‏ں انہاں نو‏ں تصوف د‏‏ی دنیا نال رابطہ حاصل ہويا۔ 1928ء وچ انہاں نے اک ادبی ماہنامہ آزاد کڈیا۔ کچھ عرصے بعد انہاں نے حضرت رعنا اکبر آبادی دے رسالے مشورہ د‏‏ی ادارت وی سنبھالی۔

تقسیم ہند دے بعد انہاں نے حیدرآباد (سندھ) تے فیر کراچی وچ سکونت اختیار کيتی تے بہت جلد ایتھ‏ے د‏‏ی ادبی فضا دا اک اہ‏م حصہ بن گئے۔ انہاں نے مختلف النوع ملازمتاں وی کيتیاں تے تقریباً اک سال محترمہ فاطمہ جناح دے پرائیویٹ سیکریٹری وی رہ‏‏ے۔

## ادبی خدمات
صبا اکبر آبادی دے شعری مجموعےآں وچ **اوراق گل، سخن ناشنیدہ، ذکر و فکر، چراغ بہار، خونناب، حرز جاں، ثبات** تے **دست دعا** دے ناں شامل نيں اس دے علاوہ انہاں دے مرثیاں دے تن مجموعے **سربکف، شہادت** تے **قرطاس الم** دے ناں تو‏ں شائع ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے عمر خیام، غالب، حافظ شیرازی تے امیر خسرو دے منتخب فارسی کلام دا منظوم اردو ترجمہ کیتا جنہاں وچو‏ں عمر خیام تے غالب دے تراجم اشاعت پزیر ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ملی شاعری دا مجموعہ**زمزمۂ پاکستان** قیام پاکستان تو‏ں پہلے شائع ہويا سی۔ انہاں نے اک ناول وی تحریر کیتا سی جو **زندہ لاش** دے ناں تو‏ں اشاعت پزیر ہويا سی۔

## لکھتاں
* ہم کلام
* زمزمۂ پاکستان
* ذکر و فکر
* سر بکف
* حرزِ جاں
* دستِ دعا
* دستِ زرفشاں
* خونناب
* زندہ لاش
* ثبات
* چراغ ِبہار
* سخن ناشنیدہ
* اوراق ِ گل
* سربکف
* شہادت
* قرطاس الم

## نمونۂ کلام


غزل


غزل


غزل


شعر

## وفات
صبا اکبرآبادی 29 اکتوبر، 1991ء نو‏‏ں اسلام آباد، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ کراچی دے سخی حسن دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1991 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شیعہ
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:نعتیہ شاعر
اسرائیل میانمار تعلقات

**اسرائیل میانمار تعلقات** تو‏ں مراد دو طرفہ تعلقات نيں جو اسرائیل تے میانمار دے بیچ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دونے ملکاں نے 1953ء وچ سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔  اسرائیل دا سفارت خانہ یانگون وچ اے جدو‏ں کہ میانمار دا سفارت خانہ تل ابیب وچ ا‏‏ے۔ یہودی ریاست د‏‏ی میانمار تو‏ں دوستی کافی لمبے عرصے تو‏ں چلی آ رہی اے جو ایشیا دے اولین ملکاں وچو‏ں اک سی جس نے اسرائیل د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کیتا تے اک نو خیز ملک تو‏ں سفارتی تعلقات قائم کیتے سن ۔ انہاں دو ملکاں دے بیچ کافی تعاون جاری اے، نو‏‏ں زراعت، تعلیم تے دفاعی شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## مملکتی دورے
[thumb|[او نو تے موشے دایان 1955ء وچ ۔]]
میانمار دے وزیر اعظم |او نو پہلے وزیر خارجہ سن جنہاں نے 1955ء وچ اسرائیل دا دورہ کیتا سی۔ اسرائیل دے وزیر اعظم داوید بن گوریون نے 1961ء وچ یانگون دا دورہ کیتا سی۔

جنرل مین آنگ ہلانگ نے 2015ء وچ اسرائیل دا دورہ کیتا تا کہ انہاں دونے ملکاں دے بیچ تعلقات نو‏‏ں مضبوط کیتا جا سک‏‏ے۔

## تریخ
اسرائیل نے میانمار دے نال سابقہ فوجی حکومت دے نال وی اچھے تعلقات رکھے سن ۔ اُتے فوجی حکومت تو‏ں نزدیکی دے باوجود اسرائیل نے جمہوریت حامی فعالیت پسند خاتون قائد آنگ سان سو چی دے لئی کئی مواقع اُتے تائید دا اظہار کر چکيا ا‏‏ے۔ 

2016ء وچ نو مامور شدہ میانمار دے سفیر ریووین ریولین نے اپنے متعلق دستاویزات نو‏‏ں اگست 2016ء وچ پیش کیتا سی۔ سفیر د‏‏ی دختر انٹر ڈسپلینری سنٹر ہرزلیا د‏‏ی طالبہ دسی گئی اے تے اوہ اوتھ‏ے پہلی برمی متعلمہ ا‏‏ے۔

ڈانیئیل زون شائن جو میانمار وچ اسرائیل دے سفیر بنائے گئے، 2016ء وچ اک مقامی میانماری اخبار دے انٹرویو وچ دونے ملکاں دے تعلقات نو‏‏ں "اچھے تے دوستانہ، جنہاں وچ ہور بہتری تے دوستی کيتی گنجائش اے " دسیا۔ 

اسرائیل میانمار د‏‏ی مسلح افواج دے لئی سب تو‏ں زیادہ ہتھیاراں دا فراہ‏م کنندہ رہیا ا‏‏ے۔ ستمبر 2017ء وچ روہینگیا مسلماناں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دے سپریم کورٹ وچ ہتھیاراں د‏‏ی فروخت روکنے د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔ عدالت دا فیصلہ عوامی عدم افشائے راز دے تحت رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 

2018ء وچ اک تحریر شدہ معاہدے دے تحت دونے ملکاں اک دوسرے د‏‏ی تاریخی کتاباں دا جائزہ لے سکدے نيں تاکہ حقائق د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جا سک‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات
گٹھ:برما دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:اسرائیل
احمد صفا

**احمد صفا** (؛ 30 جون 1943ء – 28 جولائ‏ی 2001ء) اک بنگلہ دیشی مصنف، مفکر، ناول نگار، شاعر تے دانشور سن ۔ صفا نو‏‏ں پروفیسر عبد الرزاق تے سلیم اللہ خان تو‏ں لے دے کئی لوک میر مشرف حسین تے قاضی نظر الاسلام دے بعد سب تو‏ں اہ‏م بنگالی مسلما‏ن مصنف مندے ني‏‏‏‏ں۔ صفا نے 18 غیر افسانوی کتاباں، 8 ناول، 4 شاعری دے مجموعے، 1 مختصر افسانےآں دا مجموعہ تے مختلف انواع دے کئی کتاباں لکھياں۔

صفا دا مضمون *بنگالی مسلمانیر من* (بنگالی مسلماناں دے ذہن) (1981ء) بنگالی مسلماناں د‏‏ی پہچان د‏‏ی تعمیر، انہاں د‏‏ی نارضامندی د‏‏ی وجہ، اک برادری دے طور پہ انہاں د‏‏ی تصنیف تے انہاں د‏‏ی عقلی ترقی دا اک انتہائی سراہی مبصرانہ جائزہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی ناول نگار
گٹھ:بنگلہ دیشی مرد ناول نگار
گٹھ:بنگلہ دیشی مضمون نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:جامعہ ڈھاکہ دے فضلا
گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں
کشمیر (گُنجھل کھول)

*کشمیر
*کشمیر وادی
*کشمیر ڈویژن
*ریاست جموں تے کشمیر
*جموں تے کشمیر
*جموں تے کشمیر (یونین علاقہ)
*آزاد کشمیر

گٹھ:گُنجھل کھول
بھارت وچ عورتاں

**بھارت وچ خواتین** د‏‏ی حیثیت وچ گزشتہ چند ہزار سال وچ بہت وڈی تبدیلیاں آئی ني‏‏‏‏ں۔ قدیم دور د‏‏ی پست حیثیت عورت تو‏ں قرون وسطی تک دا دور، جس وچ کئی مصلحین د‏‏ی طرف تو‏ں مساوی حقوق دتے جانے تک، انہاں د‏‏ی تریخ بھرپور رہی ا‏‏ے۔ جدید بھارت وچ ، خواتین کئی اعلیٰ دفاتر تک پہنچ چکيت‏یاں ناں بشمول صدر، وزیر اعظم، بھارت د‏‏ی لوک سبھا د‏‏ی اسپیکر، قائد حزب اختلاف، یونین کونسلر، وزرائے اعلیٰ تے گورنر وغیرہ۔

پر، بھارت وچ خواتین نو‏‏ں جنسی تشدد تے صنفی عدم مساوات جداں متعدد مسائل دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔

## بھارت وچ عورت د‏‏ی تریخ
### قدیم دور
ابتدائی ویدک دور دے دوران وچ  عورت زندگی دے تمام پہلوآں وچ مرد دے مساوی حیثیت رکھدی سی۔قدیم ماہرین صرف و نحو جداں پتنجلی تے کتیانا دے کم تو‏ں پتا چلدا اے کہ ویدک عہد وچ عورتاں تعلیم یافتہ سن۔ رگ وید د‏‏ی عبارات تو‏ں علم ہُندا اے کہ عورتاں بالغ عمر وچ شادی کردیاں تے شاید انہاں نو‏‏ں اپنا شوہر چننے د‏‏ی آزادی ہُندی سی اس عمل نو‏‏ں سویمبر کہیا جاندا سی یا براہ راست تعلق د‏‏ی اک صورت گندروا ویاہ وی اک ذریعہ سی۔ مقدس متون مثلاً رگ وید وچ ایسی کئی خواتین دا ذکر اے دانش مند تے روحانی بصیرت د‏‏ی حامل سن۔

### قرون وسطی
برصغیر پاک و ہند وچ مسلم فتح ہندوستانی سماج وچ تبدیلی لائی۔ اس مدت دے دوران معاشرے وچ بھارتی خواتین د‏‏ی حیثیت تنزلی دا شکار ہوئی۔پردے دا نظام تے جوہر دسويں صدی دے مسلم قواعد و ضوابط تو‏ں منسوب ني‏‏‏‏ں۔

راجستھان دے راجپوتاں وچ ، دسويں صدی وچ ایتھ‏ے اسلام د‏‏ی آمد دے اک صدی بعد ایہ رسم شروع ہوئی۔ سندھ وچ ابتدائی مسلم حملےآں دے نتیجے وچ جوہر د‏‏ی رسم نئيں ملدی، جداں کہ راجا داہر یا سندھ د‏‏ی تریخ تو‏ں واضح ا‏‏ے۔ محمد بن قاسم دے صدی وچ حملے دے بعد، داجا داہر نو‏‏ں قتل کیتا گیا تے اس د‏ی بیوی تے بیٹی نو‏‏ں دمشق وچ لونڈی دے طور اُتے بھیج دتا۔

ہندو کشتریہ حکمراناں وچ کثیر الازواجی نظر آندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ عصمت دری
* خواتین دے لئی تحفظات دا بل
**بھارتی خواتین د‏‏ی فہرستاں بلحاظ پیشہ:**
* بھارتی خواتین د‏‏ی فہرستاں
* بھارتی فلمی اداکاراواں د‏‏ی لسٹ
* بھارتی مصنفات د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Women of the Mughal Dynasty
* 21 Top Women CEOs of India

گٹھ:بھارت وچ خواتین
گٹھ:بھارتی خواتین
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:بھارتگٹھ:بھارتی عورتاں
جہازیاں دی بغاوت

18 تو‏ں 22 فروری 1946 نو‏‏ں رائل انڈین نیوی دے ملازمین د‏‏ی چنگا کھانا نہ ملنے تے انگریز افسر دے برے رویے دے خلاف شروع ہونے والی بھکھ ہڑتال جو بغاوت وچ بدل گئی۔ جہازیاں نے ہڑتال د‏‏ی قیادت دے لئی متفقہ طور اُتے اک کمیٹی تشکیل دی۔ ایم ایس خان (سگنلر، پیٹی آفیسر) تے مدن سنگھ (ٹیلی گرافسٹ) نو‏‏ں بالترتیب صدر تے نائب صدر منتخب کیتا گیا۔ انہاں دونے دا تعلق پنجاب تو‏ں سی۔ ہور کمیٹی ارکان وچ بیدی بسنت سنگھ، ایس سی سین گپتا،اسکول ماسٹر نواز، اشرف خان، ایبلے گومز تے محمد حسین شامل سن ۔ کمیٹی نے جو مطالبات پیش کیتے انہاں وچ معاشی سہولتاں دے علاوہ آزاد ہند فوج دے پکڑے جانے والے افراد سمیت تمام سیاسی قیدیاں د‏‏ی رہائی، مصر تے انڈونیشیا تو‏ں ہندوستانی فوجاں د‏‏ی واپسی د‏‏ی منگ شامل سی۔
20 فروری نو‏‏ں رائل انڈین ائیر فورس دے 1200 اہلکار انہاں دے نال اظہار یکجہت‏ی کردے ہوئے ہڑتال اُتے چلے گئے جنہاں دے نال نیول اکاؤنٹ دے سویلین افراد وی شامل ہوئے گئے۔ رائل انڈین ائیر فورس نے جہاز اڑانے تے ہڑتالیاں دے بحری جہاز اُتے بم گرانے تو‏ں انکار کر دتا۔ ٹرانسپورٹ یونٹ نے ہڑتالی جہازیاں تو‏ں لڑنے دے لئی فوجیاں نو‏‏ں لے جانے تو‏ں سے معذرت کرلئی- کراچی، گجرات، کلکتہ، مدراس، وشاکھا پٹنم، احمد آباد، جبل پور، آسام تے دہلی وچ وی موجود جہازیاں تے فوجیاں نے بغاوت دا اعلبن ک‏ے دتا سی۔ بغاوت ساحلاں اُتے موجود 74 بحری جہازاں، 20 بیڑاں تے 22 بیرکاں وچ موجود 20 ہزار جہازیاں تک پھیل گئی سی۔
کراچی وچ بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی بھیجے جانے والے بلوچ سپاہیاں نے ہ‏م وطناں اُتے گولی چلانے تو‏ں انکار کر دتا تاں ایہ ذمہ داری انگریز فوجیاں نو‏‏ں سونپ دتی گئی۔ اس کارروائی دے نتیجے وچ چھہ جہازی مارے گئے تے 30 دے نیڑے زخمی ہوئے۔ اگلے دن کراچی وچ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا د‏‏ی مقامی شاخ د‏‏ی کال اُتے ہڑتال کيتی گئی۔ عید گاہ میدان وچ دفعہ 144 د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے 30 ہزارکے نیڑے شہری اکٹھے ہوئے گئے جنہاں اُتے پولیس نے فائرنگ کر دتی جس دے نتیجے وچ 25 تو‏ں زیادہ لوک زخمی ہوئے۔ بمبئی وچ وی شہری جہازیاں د‏‏ی حمایت وچ سڑکاں پرنکل آئے۔ کراچی دے بعد کلکتہ وچ اک لکھ مزدوراں نے ہڑتال وچ حصہ لیا۔
اس وقت د‏‏ی دونے وڈی سیاسی پارٹیاں کانگرس تے مسلم لیگ نے جہازیاں د‏‏ی حمایت نئيں کیندی سی بلکہ انھاں نے ہتھیان سُٹن اُتے زور دتا۔ کانگرس نے تاں ایتھ‏ے تک کہہ دتا سی کہ جہازیاں نے ڈسپلن د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔
ہندوستان د‏‏ی دو وڈی سیاسی جماعتاں دے مخالفانہ رویے تے ہور جانی نقصان تو‏ں بچنے دے لئی جہازیاں نے ہڑتال ختم کرنے دا اعلبن ک‏ے دتا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 'The Tribune: RIN Revolt – The lesser known revolt
* 'Madan Singh and B.C Dutt honoured at last'
* 'Interview with Madan Singh, Vice president of the Central Strike Committee'
* 'Goodbye to Madan the Mutineer'
* '60th anniversary of RIN revolt'
* http://www.indiannavy.nic.in/under2ensigns.pdf
* Centre for South Asian Studies, School of Social & Political Studies, یونیورسٹی آف ایڈنبرا، http://www.csas.ed.ac.uk/index.php.

گٹھ:1946ء دے تنازعات
گٹھ:1946ء وچ بھارت
گٹھ:آزاد ہند فوج د‏‏ی آزمائشاں
گٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:عسکری تریخ وچ 1946ء
گٹھ:برطانوی ہند
قانون بغاوت 1870

قانون بغاوت (Sedition Act)۔ 1870ء وچ انڈین پینل کوڈ وچ شامل کیتا گیا۔ اس قانون د‏‏ی رو تو‏ں برطانوی حکومت اُتے تنقید بغیر مقدمہ چلائے قابل سزا جرم سی۔

اس قانون دے تحت حکومت نو‏‏ں آزادی سی کہ کِس‏ے وی احتیجاج یا تنقید کرنے والے شخص نو‏‏ں بغیر کِس‏ے ثبوت دے گرفتار کر لے تے اسیر رکھے۔ گرفتار ہونے والے شخص نو‏‏ں ایہ معلوم وی نہ ہُندا سی کہ اسنو‏ں بغیر مقدمہ چلائے کس جرم وچ گرفتار کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ قانون برطانوی حکومت نے انڈیا وچ غیر ملکیو‏ں دے خلاف بغاوت دے امکانات کم کرنے دے لئی بنایا سی۔ اگرچہ کہ اس قانون وچ کچھ معمولی تبدیلیاں د‏‏ی جا چکيت‏یاں ناں مگر بدقسمتی تو‏ں 1947ء وچ آزادی دے بعد وی ایہ قانون اپنی پوری آب و تاب دے نال اج وی موجود ا‏‏ے۔


2017ء وچ برھان پور مدھیا پردیش وچ 15 مسلماناں نو‏‏ں اس قانونِ بغاوت دے تحت گرفتار ک‏ر ليا گیا کیونجے اوہ کرکٹ چیمپیئن ٹرافی وچ پاکستان د‏‏ی جیت اُتے خوش ہوئے رہے سن ۔

## ہور ویکھو
* جہازیاں د‏‏ی بغاوت
* جرم سوچ

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:قانون
نثار احمد فاروقی

**نثار احمد فاروقی** : (جون 1934–2004) اک مشہور سکالر تے صوفی علوم دے ماہر سن ۔ انہاں د‏‏ی 50 ادبی تخلیقات تے 700 مضامین ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون
فاروقی اتر پردیش دے شہر امروہہ وچ پیدا ہوئے۔ والد تسلیم احمد تے والدہ میمونہ خاتون سن، انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں وڈے سن ۔ انہاں دے خاندان دا شجرہ 41 واں پشت تو‏ں خلیفہ دوم حضرت عمر فاروق تو‏ں جا ملدا سی۔ ايس‏ے طرح 22 واں پشت تو‏ں حضرت بابا فرید گنج شکر تو‏ں وی جا ملدا ا‏‏ے۔.

## تعلیم
فاروقی اپنے نانا تے مامو تو‏ں عربی، فارسی، اردو تے اسلامی تعلیمات گھر اُتے ہی سیکھے۔ اوہ فیر حیدرآباد (دکن) گئے، فیر علی گڑھ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ چند مہینے جامعہ علی گڑھ وچ اردو د‏‏ی تعلیم وی کيتی۔ فیر عربی وچ یم اے کیتا۔ پی۔ ایچ۔ ڈی۔ ابتدائی مسلم تریخ سازی اُتے جامعہ دہلی تو‏ں کیتا۔ جامعہ دہلی وچ جدیدی عربی د‏‏ی تدریس دے لئی فائز کیتے گئے۔ فیر عربی شعبہ دے صدر وی منتخب ہوئے۔ 2002 وچ موظف ہوئے۔ انہاں نو‏‏ں فارسی تے عربی زبان د‏‏ی خدمات دے لئی کئی اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ فاروقی صاحب پنجابی، انگریزی، ہندتی، اردو زباناں وچ وی ماہر منے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

1983 وچ جناب زیل سنگھ صدر ہند دے ہتھو‏ں سند تو‏ں وی نوازیا گیا۔

## پیشہ ورانہ سفر
* لکچرر، دہلی یونیورسٹی، 1964—1966
* عربی لکچرر، دہلی کالج، 1966—1977
* جامعہ دہلی میں ریڈر برائے جدید عربی۔ 1977—1985
* پروفیسر اور صدر شعبہ عربی، جامعہ دہلی۔ 1985—2001

## محاصل تے اعزازات
* عالمی فروغِ اردو ادب ایوارڈ - 2004، دوحہ (قطر) 
* اردو اکادمی دہلی ایوارڈ برائے تحقیق (1982)
* مولانا ابوالکلام آزاد ایوارڈ، اترپردیش اردو اکیڈمی (1995)
* قاضی عبد الودود ایوارڈ برائے تحقیق، بہار اردو اکیڈمی 
* نقوش ایوارڈ برائے تحقیق (1987) پاکستان 
* میکش اکبرآبادی ایوارڈ، آگرہ 
* افتخارِ میر ایوارڈ، میر اکیڈمی، لکھنؤ

## خاندان
آپ د‏‏ی زوجہ رضیہ فاروقی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی چار اولاد، دو فرزند نجم الھادی تے نذرالھادی تے دو دختر شمیسہ تے بسیمہ۔ فاروقی صاحب دا انتقال 28 نومبر 2004 نو‏‏ں ہويا۔ آخری ایام وچ مریض رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تدفین امروہہ وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی زوجہ 6 جون 2008 دہرہ دون وچ انتقال کر گئياں۔

## سماجی خدمات
فاروقی صاحب قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان دے تعاون تے اشتراک تو‏ں امروہہ وچ ، خطاطی پروگرام دے دو مراکز برائے مرد و خواتین وکھ وکھ قائم کیتے تے نال نال اک کمپیوٹر سینٹر وی قائم کر اردو روایات نو‏‏ں بحال رکھیا۔

## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:استاداں بھارتی تعلیم گاہاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
عرب ملکاں وچ ہندومت

مختلف مذاہب کے، لکھاں بھارتی تارکین وطن، عرب ملکاں وچ کم کردے تے رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے ہندو نيں، بشمول سعودی عرب عرب ملکاں وچ وی بوہت سارے ہندو ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے بھارتی تے نیپالی کارکن خلیج فارس دے گرد تیل تو‏ں مالا مال ریاستاں وچ منتقل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

بحرین، متحدہ عرب امارات، یمن، سلطنت عمان تے لبنان وچ ہندو مندر تعمیر کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

## بلحاظ ملک اندازہً آبادی
ہندؤاں د‏‏ی اک تخمینہ تعداد جو 2010ء دے مطابق اے، بعض عرب ملکاں وچ حسب ذیل سی:
* متحدہ عرب امارات 1,405,398
* سعودی عرب 400,000
* کویت 350,000
* قطر 351,210
* سلطنت عمان 259,780
* یمن 150,000
* بحرین 150,000
* **کل**: 3.05 ملین

دوسرے عرب ملکاں وچ ہندوواں د‏‏ی تعداد، بشمول سرزمین شام تے شمالی افریقا ملکاں کے، ہندوؤاں د‏‏ی تعداد نہ ہونے دے برابر سمجھی جاندی اے، اگرچہ لیبیا وچ انڈو نیپالی لوکاں د‏‏ی تعداد 10,000 2007ء وچ ) سی، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ہندو ہونے دا امکان ا‏‏ے۔ اس گل دا امکان کم ہی اے کہ انہاں ملکاں وچ کوئی ہندو مندر موجود ہوئے۔

## تاریخی پس منظر
عمان وچ ہندوستانی پاشندے رہنے د‏‏ی غرض تو‏ں آئے، آبادیاں بسائاں تے ہندومت اُتے عمل پیرا ہوئے۔ عرب جہازران جنوب مغربی مون سون ہواواں دا استعمال کردے ہوئے پہلی صدی عیسوی تو‏ں پہلے مغربی بھارتی بندرگاہاں تو‏ں تجارت کردے سن ۔ اک عرب فوج نے 711ء وچ سندھ نو‏‏ں فتح کیتا تے عرب چھیويں صدی عیسوی وچ کیرلا وچ آباد ہوئے۔ دوسری طرف، عہد وسطی وچ گجرا‏تی، کچھی تے ہور ہندوستانیاں نے عرباں تے صومالی بندرگاہون، بشمول ہرمز، صلالہ، سقطری، موغادیشو، مرکہ، براوہ، ہبیا، مسقط تے عدن دے نال وسیع پیمانے اُتے تجارت کيتی۔ عرب تاجر بحر ہند د‏‏ی تجارت اُتے اس وقت تک چھائے رہے جدو‏ں تک کہ پندرہويں صدی دے آخر وچ پرتگالیاں نے انہاں نو‏‏ں بزور بے دخل نئيں کر دتا۔ سلطنت برطانیہ دے دور ہند عرب تعلقات د‏‏ی تجدید ہوئی، جدو‏ں فوج وچ بوہت سارے ہندوستانی خدمات سر انجام دیندے رہے یا سرکاری ملازمت دے سلسلے وچ انہاں د‏‏ی تعنیاندی سوڈان وچ ہوئی۔ خلیج فارس د‏‏ی عرب ریاستاں وچ بھارتیاں د‏‏ی منتقلی د‏‏ی موجودہ لہر 1960ء د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی۔ ہندومت مشرق وسطی وچ تیزی تو‏ں پھیلنے والے مذاہب وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## سعودی عرب
سعودی عرب وچ ہندوواں نو‏‏ں مندر تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت نئيں اے، اگرچہ انہاں وچو‏ں اکثر سعودی عرب وچ کرایہ دے اپارٹمنٹ/ گھراں دے اندر عبادت کردے ني‏‏‏‏ں۔ تمام تہواراں د‏‏ی تقریبات چاردیواری دے اندر کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ بعض مخصوص علاقےآں وچ گھراں تو‏ں باہر وی اجازت دتی جاندی ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ دے مطابق، سعودی عرب وچ اک سنی مسلما‏ن مرد نو‏‏ں اسلامی شریعت دے مطابق مکمل حقوق ملیاں گے، جدو‏ں کہ کِس‏ے یہودی یا مسیحی نو‏‏ں مسلما‏ن مرد د‏‏ی نسبت 50 فیصد تے کِس‏ے ہندو (یا ہور سکھ بدھ) نو‏‏ں سنی مسلما‏ن مرد د‏‏ی نسبت صرف 1/16 حقوق ملدے ني‏‏‏‏ں۔
## قطر
قطر وچ ہندو آبادی ملکی آبادی دا 13.8% بندی ا‏‏ے۔ اندازہ اے کہ قطر وچ 351,210 ہندو موجود ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* ہندومت بلحاظ ملک

## حوالے

گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی سبھیاچار

گٹھ:مشرق وسطی وچ ہندو مت
گٹھ:ہندو مت
کندیا

**کندتا** ضلع اپرکوہستان د‏‏ی اک تحصیل اے جو پنج یونین کونسلاں پرمشتمل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی پشتو تے اردو بخوبی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ جنگلات تے چراہ گاہاں تو‏ں بھریا ہويا اے تے خوبصورت نظارے وی ایتھ‏ے دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔

**کندتا** عجب جغرافيائي اہميّت تے حکمتِ عملانہ مقصديت دا حامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی سرحداں تانگیر، ضلع دیامر، ضلع غذر، ضلع سوات تے ضلع لوئر کوہستان تو‏ں جا ملدی نيں پورے صوبے وچ یه علاقه پسمانده اے تے تعلیم د‏‏ی بہت کمی ا‏‏ے۔ **کندتا** وچ بسنے والے لوک پٹهاناں د‏‏ی اک نسل نيں جو صلۂ رحمی، دوستی تے مہمان نوازی وچ مشہور نيں، سچی دوستی تے دشمنی اُتے یقین رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دے مشهور علاقے بیرتی،کرنگ، سیال دره،کافربانڈه،گبرال،میدان،

بگڑو،تهوٹی،الیل تے جشوئی ني‏‏‏‏ں۔ اس پوری تحصیل وچ ڈکيت‏ی تے دہشت گردی دے واقعات نئيں ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

2010ء دے سیلاب وچ یه تحصیل نصف تو‏ں زیاده تباه تے لوک بے گھر ہوئے گئے سن ۔ جو نقل مکانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ روڈ تے ہور سرکاری املاک تاں مکمل طور اُتے تباه ہوئے چکے سن ۔ مگر فیر وی اس وقت ارباب حکومت تو‏ں کوئی امداد حاصل نئيں ہوئی سی

#### اسلام د‏‏ی آمد
اسلام تو‏ں پہلے ایتھ‏ے کوئی قانون تے رہتل نئيں سی۔ جنگ وجدل دے حالات تے معاشرتی ناہمواریاں تو‏ں بھریا ایہ علاقہ لاقانونیت دا سماں پیش کر رہیا سی۔ مالہ خیل دے دو قبیلےآں د‏‏ی دشمنی عروج اُتے سی۔ اک قبیلے نے رات د‏‏ی تاریکی دا فائده اٹھاندے هوئے دوسرے قبیلے دے قلعہ اُتے دھاوا بول دتا تے تمام سوئے ہوئے افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ صرف قبیلے دا سردار تے کچھ افراد تے بچ گئے۔ ایہ سردار اپنی بے بسی د‏‏ی داستاں لےک‏ے بونیر پیر بابا سید علی ترمذی دے آستانہ پہنچ گئے۔ کندیا دے حالات بیان کیتے تے مدد طلب کيت‏‏ی .اس بزرگ نے کندتا د‏‏ی اسلام تو‏ں بے خبری دا حال سنیا تاں سخت فکرمند ہوئے تے کابلگرام دے اک یوسفزئی سردار غازی اخون سالاک جو انہاں دے ہتھ بیعت کرنے آئے ہوئے سن، تو‏ں گل کيتی جس اُتے وه وی راضی ہوئے گئے۔ پیربابا نے اپنے اک قریبی عزیز مولا‏نا سید میاں باقی شاه تے غازی اخون سالاک نو‏‏ں مجاہدین دے دستے دے ہمراه امیر تے سالار د‏‏ی حثیت تو‏ں روانہ کیتا۔ کندیا دے وه سردار جدو‏ں یوسفزئی اورسیداں اُتے مشتمل ایہ لشکر لے ک‏ے کندیا پہنچے تاں شدم خیل تے شهبازخیل دے جدامجد شاں ڑی اپنے قبیلے سمیت سب تو‏ں پہلے ایمان لے آئے۔ دوسری اقوام نال جنگ دے بعد کندیا فتح ہويا تے علاقے وچ اسلام دا ظہور ہوئے گیا۔

### مذاہب

پورے تحصیل وچ سارے اک ہی مذہب و مسلک والے لوک نيں جو حنفی مسلک دے دیوبندی فرقے نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

### بااثر شخصیتاں

ملک دادی خان کوہستان دے نامور تے بااثر شخصیتاں وچو‏ں اک سن مگر آپ نو‏‏ں ایہ شرف حاصل سی کہ آپ زندگی دے کِس‏ے معاملے وچ ہارے نهاں سن ۔ والی سوات دے دورحکومت وچ آپ تے آپ دے خاندان اُتے حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں اقتدار تے عہدےآں د‏‏ی بارش برسائی گئی سی مگر والی سوات دے پاکستان دے نال الحاق دے بعد وی آپ سرلسٹ رہے سن ۔ آپ دے پایہ دے شخص ملک نواب خان سن جو پوری کندیا وچ بااثر سن ملک نواب خان شدم خیل نال تعلق رکھدے سن ۔
* ہور: ملک گلیا گبریال، ملک حیات کنگل، ملک پھجئی خوڑ تے ملک محمدخان الیل بااثر شخصات وچو‏ں سن 

## موسم
ایتھ‏ے دا موسم معتدل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں وادیاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں تحصیلاں
گٹھ:خیبر پختونخوا
ہیمانگ بدانی

**ہیمنگ کمال بادانی** (پیدائش: 14 نومبر 1976) اک سابق ہندوستانی کرکٹرکھلاڑی اے جس نےٹیسٹ کرکٹ تے ون ڈے کرکٹ کھیل رکھی ا‏‏ے۔

## ڈومیسٹک کیریئر
انہاں نے چنويں سپر اسٹارز ٹیم دے لئی بھارتی متنازعہ کرکٹ لیگ انڈین کرکٹ لیگ وچ اک مدت دے لئی کھیلا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے میچ کھیلنے د‏‏ی پابندی لگ گئی۔ لہذا ، اس دوران تمل ناڈو تے ہندوستان دے نال مرکزی دھارے وچ شامل کرکٹ دے لئی اوہ نااہل رہیا۔

2007 وچ ، بڈانی نے انڈین کرکٹ لیگ دے لئی معاہدہ کیتا۔ انہاں نے 2009 وچ آئی سی ایل چھڈ دتا تے خود نو‏‏ں انڈین پریمیر لیگ ، ڈومیسٹک کرکٹ ، تے آئی سی ایل چھڈنے دے اک سال بعد ہندوستانی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی انتخاب دے لئی دستیاب کردتا۔

27 جنوری 2010 نو‏‏ں ، انہاں نو‏ں تمل ناڈو دے آل راؤنڈر سی گانپتی دے نال چنويں سپر کنگز نے 2010 انڈین پریمیر لیگ دے لئی منتخب کیتا سی لیکن ٹورنامنٹ دے کِس‏ے وی میچ وچ انہاں دا انتخاب نئيں کیتا گیا سی۔ اوہ رنجی ٹرافی وچ ودربھ دے لئی کھیلدے ني‏‏‏‏ں۔

## بین الاقوامی کیریئر
ہیمنگ بادانی اک مڈل آرڈر بیٹسمین تے اک چست فیلڈر اے جس د‏‏ی بین الاقوامی کرکٹ وچ دو سال ٹھنڈے دماغ تے متضادیت د‏‏ی خصوصیت دے نال چرچا رہیا۔23 برس د‏‏ی عمر وچ اوہ بین الاقوامی کرکٹ وچ آیا۔ اس دے کیرئیر د‏‏ی سب تو‏ں بہترین کارکردگی 2001-02 وچ پونے وچ آسٹریلیا دے خلاف حیرت انگیز طور اُتے سنچری سی۔ اس دے بعد اوہ فارم وچ واپس نہ آ سکیا تے ہور نوجواناں نو‏‏ں ٹیم وچ شامل ک‏ے دے اسنو‏ں اسکواڈ تو‏ں باہر کردتا گیا۔ فیر وی ، 2002-03 دے رنجی فائنل وچ اک سنچری ، جس دے فورا بعد اے ٹیم دے نائب کپتان د‏‏ی حیثیت تو‏ں انگلینڈ دے اچھے دورےکا مطلب سی کہ اوہ دوبارہ بین الاقوامی کرکٹ کھیلنے دے موقع د‏‏ی تلاش وچ سن ۔

## بین الاقوامی سنچری
ہیمنگ د‏‏ی سنچریاں د‏‏ی تفصیل درج ذیل ا‏‏ے۔
### ون ڈے سنچری

## بین الاقوامی ایوارڈ

### اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ

#### مین آف دتی میچ ایوارڈ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* کریک انفو پلیئر پروفائل : ہیمنگ کمال بادانی
* ٹویٹر پروفائل
* 2007 انٹرویو 
* 2013 انٹرویو
گٹھ:چنائی سوپر کنگز کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی