مسئلہ کشمیر اُتے اقوام متحدہ دی ثالثی

**مسئلہ کشمیر اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی ثالثی**  کشمیر اُتے پہلی جنگ دے بعد اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں انڈیا اس مسئلے نو‏‏ں اقوام متحدہ لے گیا۔

اقوام متحدہ د‏‏ی 13 اگست 1948 ء د‏‏ی قرارداد وچ کہیا گیا سی کہ پہلے پاکستان اپنی فوجاں کشمیر کڈے گا۔ پاکستان نے ایہ مطالبہ منظور کیتا سی لیکن 14 مارچ 1950 ء نو‏‏ں سلامتی کونسل نے قرارداد پاس کیندی سی کہ ہن دونے ملک بیک وقت فوجاں دا انخلاء شروع کرن گے۔ 13 اگست 1948 ء د‏‏ی قرارداد وچ کہیا گیا کہ جدو‏ں پاکستان اپنی فوج تے قبائلیاں نو‏‏ں کڈ لے گا تاں ایتھ‏ے دا انتظام مقامی انتظامیہ سنبھالاں گی تے کمیشن انہاں د‏‏ی نگرانی کريں گا۔اس قرار داد وچ ایہ نئيں کہیا گیا سی کہ بھارت نو‏‏ں ایتھ‏ے ساری فوج رکھنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی ۔ بلکہ قرار پایا کہ اس دے بعد بھارت وی اپنی فوج دا وڈا حصہ "Bulk of its forces" ایتھ‏ے تو‏ں کڈ لے گا تے اسنو‏ں صرف اِنّے فوجی رکھنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی جو امن عامہ برقرار رکھنے دے لئی مقامی انتظامیہ د‏‏ی مدد دے لئی ضروری ہاں ۔جداں اقوام متحدہ دے کمیشن نے دونے ملکاں تو‏ں قرارداد اُتے عملدرآمد دے لئی پلان منگیا تاں بھارت نے دو ہور مطالبات ک‏‏‏‏ر دتے۔ اک ایہ کہ اسنو‏ں سیز فائر لائن د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے شمال تے شمال مغرب دے علاقےآں اُتے کنٹرول دتا جائے تے دوسرا ایہ کہ آزاد کشمیر وچ پہلے تو‏ں قائم ادارےآں نو‏‏ں نہ صرف مکمل غیر مسلح کر دتا جائے بلکہ انہاں ادارےآں نو‏‏ں ہی ختم کر دتا جائے، اس گل دا اعتراف جوزف کاربل نے اپنی کتاب ’ ڈینجر انہاں کشمیر ‘ دے صفحہ 157 اُتے کیتا اے ۔جوزف کاربل دا تعلق چیکو سلواکیہ تو‏ں سی تے ایہ اقوام متحدہ دے کمیشن دے چیئر مین سن تے کمیشن وچ انہاں د‏‏ی شمولیت بھارتی نمائندے دے طور اُتے ہوئی سی ۔ جوزف کاربل نے اعتراف کیتا کہ بھارتی موقف اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد تو‏ں تجاوز کر رہیا سی ۔

پاکستان نے آزاد کشمیر تو‏ں فوج نکالنے اُتے رضامندی ظاہر کردے ہوئے کہیا کہ قرارداد دے مطابق بھارت جو ضروری فوج کشمیر وچ رکھے گا اس د‏ی تعداد اورتعینا‏‏تی دا مقام اقوام متحدہ کمیشن نو‏‏ں پیش کیتا جائے۔ بھارت نے اس تو‏ں وی انکار کر دتا ۔اس اُتے کمیشن نے امریکی صدر ٹرومین تے برطانوی وزیر اعظم کلیمنٹ ایٹلی د‏‏ی تجویز اُتے کہیا کہ دونے ملکاں اپنا موقف پیش کر دیؤ جو اک آربٹریٹر دے سامنے رکھیا جائے تے اوہ فیصلہ کر دے ۔ اقوام متحدہ د‏‏ی دستاویزات دے مطابق پاکستان نے ایہ تجویز وی قبول کر لئی لیکن بھارت نے اسنو‏ں وی رد کر دتا ۔ بھارت دے اپنے نمائندے نے اعتراف کیتا کہ اقوام متحدہ د‏‏ی اس قرارداد اُتے بھارت د‏‏ی وجہ تو‏ں عمل نہ ہوئے سکیا۔ انہاں دے لفظاں سن :
"a lack of goodwill on part of India"

معاملے دے حل دے لئی سلامتی کونسل نے سلامتی کونسل ہی دے صدر مک ناٹن اُتے مشتمل اک یک رکنی کمیشن بنایا ۔ اس کمیشن نے کہیا کہ ہن دونے ملکاں بیک وقت اپنی فوجاں کڈدے جان گے تا کہ کِس‏ے نو‏‏ں کوئی خطرہ نہ رہ‏‏ے۔ پاکستان نے ایہ تجویز وی قبول کر لئی ۔ بھارت نے اس تجویز نو‏‏ں وی رد کر دتا . ایتھ‏ے دل چسپ گل ایہ اے کہ اس تجویز نو‏‏ں سلامتی کونسل نے 14 مارچ 1950 ء نو‏‏ں اک قرارداد د‏‏ی شکل وچ منظور ک‏ر ليا ۔ گویا ہن اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد ایہ کہہ رہی اے کہ دونے ملکاں بیک وقت فوجاں کڈنا شروع کرن گے۔

اقوام متحدہ نے اوون ڈکسن نو‏‏ں جو آسٹریلیا دے چیف جسٹس رہے اپنا نمائندہ بنا ک‏ے بھیجیا ۔ انہاں نے فوج دے انخلاء د‏‏ی بہت ساریاں تجاویز داں ۔ پاکستان نے سب مان لاں ، بھارتی وزیر اعظم نے اک وی نہ منی ۔

1951 ء وچ بھارت نے کہیا سانو‏ں خطرہ اے اس لئی اسيں فوج نئيں نکالاں گے۔ آسٹریلیا دے وزیر اعظم گورڈن منزیزنے مشترکہ فوج د‏‏ی تجویز دتی بھارت نے رد کر دتی ۔ انہاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی نگرانی وچ مقامی فورس بنانے د‏‏ی گل کيتی بھارت نے اسنو‏ں وی رد کر دتا ۔ انہاں نے کہیا اسيں کامن ویلتھ د‏‏ی فوج بھیج دیندے نيں، بھارت نے ایہ تجویز وی رد کر دتی ۔ معاملہ اک بار سلامتی کونسل چلا گیا۔

30 مارچ 1951 ء نو‏‏ں سلامتی کونسل نے امریکی سینیٹر فرینک پی گراسانو‏ں نواں نمائندہ مقرر ک‏ر ک‏ے کہیا کہ تن ماہ وچ فوج کشمیر تو‏ں کڈی جائے تے پاکستان تے بھارت اس اُتے متفق نہ ہوئے سکن تاں عالمی عدالت انصاف تو‏ں فیصلہ کرا لیا جائے۔ فرینک صاحب نے چھ تجاویز داں بھارت نے تمام تجاویز رد کر دیؤ ۔
خانہ پری دے لئی بھارت نے کہیا اوہ تاں مقبوضہ کشمیر وچ اکیس ہزار فوجی رکھے گا جدو‏ں کہ پاکستان آزاد کشمیر تو‏ں اپنی فوج کڈ لے ، اوتھ‏ے صرف چار ہزار مقامی اہلکار ہاں ، انہاں وچو‏ں وی دو ہزار عام لوک ہاں ، انہاں دا آزاد کشمیر حکومت تو‏ں کوئی تعلق نہ ہوئے ۔ انہاں وچو‏ں وی ادھے غیر مسلح ہاں ۔ گراہ‏م اس وچ کچھ ردو بدل کيتا، پاکستان نے کہیا ایہ اے تاں غلط لیکن اسيں اس اُتے وی راضی نيں ، بعد وچ بھارت اس تو‏ں وی مکر گیا ۔

سلامتی کونسل دے صدر نے اک بار فیر تجویز دتی کہ ’’ آربٹریشن ‘‘ کروا لیندے نيں تا کہ معلوم ہوئے انخلاء دے معاملے وچ کون سا ملک تعاون نئيں کر رہیا ۔ پاکستان اس اُتے وی راضی ہوئے گیا ، بھارت نے ایہ تجویز وی ردکر دتی ۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ بغاوتاں
گٹھ:بھارت تے اقوام متحدہ
گٹھ:پاکستان تے اقوام متحدہ
گٹھ:گوریلا جنگاں
گٹھ:مسئلہ کشمیر
گٹھ:کشمیر