رفاعہ بن شداد

**رفاعہ بن شداد بجلی فتیانی** حضرت علی علیہ السلام و مختار ثقفی دے ساتھیاں تے توابین دے رہبراں وچو‏ں نيں۔ انہاں نے حضرت دے نال جنگ صفین و جنگ جمل وچ شرکت کيتی تے آپ دے دور خلافت وچ اہواز وچ قاضی دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ امام حسین ؑ دے قیام دی تحریک وچ رفاعۃ انہاں پہلے افراد وچو‏ں اے جنہاں نے امام حسین ؑ نو‏‏ں خط لکھیا۔ واقعۂ عاشورا دے بعد سلیمان بن صرد دے نال انہاں دا شمار توابین دے رہبراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ توابین دے قیام دے بعد مختار دے نال مل گئے۔ تاریخی منابع وچ مختصر مدت دی مختار تے اوہدی باہمی جدائی دے بارے وچ گل موجود ا‏‏ے۔ بالآخر قیام مختار وچ قتل ہوئے۔
## نسب
نسب دے لحاظ تو‏ں انہاں دا تعلق بجیلہ نامی قبیلے تو‏ں سی ۔ اس قبیلے دے بوہت سارے افراد نے حضرت علی ؑکی خلافت وچ آپ دا نال دتا۔ جنگ صفین وچ چند افراد نو‏‏ں چھڈ تمام قبیلہ حضرت علی ؑ دے نال سی  امام باقر و امام صادق علیہما السلام دی امامت دے دور وچ اس قبیلے دے بوہت سارے افراد نے مذکورہ اماماں دی شاگردی دا شرف حاصل کیتا۔ نجاشی نے اپنی رجالی کتاب وچ پنجاہ تو‏ں زیادہ ایسے افراد دا نام لیا اے جو اس قبیلے تو‏ں تعلق رکھدے نيں۔

## خلافت حضرت علی ؑ
رفاعہ ربذہ وچ حضرت ابو ذر دی تشییع جنازے وچ مالک اشتر دے نال موجود سن ۔ حضرت علی دی خلافت دے زمانے وچ [اہواز] دے قاضی سن ۔ مآخذ وچ [حضرت علی دے خطوط وچ حضرت نے انہاں دا نام لے ک‏ے انہاں نو‏ں خطاب کیتا ا‏‏ے۔ اس دا کچھ حصہ دعائم الاسلام وچ موجود اے . بلکہ ایہ خط علیحدہ صورت وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔

جنگ جمل وچ پیادہ لشکر دی کمان رفاعہ دے ہتھو‏ں وچ سی  تے جنگ صفین وچ بجیلہ قبیلے دے پرچمدار سن ۔ معاویہ دے دور حکومت وچ عمرو بن حمق دے نال موصل فرار کر گئے۔ معاویہ دی وفات دے بعد رفاعۃ اوہ پہلی فرد نيں جنہاں نے خط دے ذریعے امام حسین ؑ نو‏‏ں کوفہ آنے دی دعوت دت‏ی۔ اسی طرح توابین دے انہاں پنج سرداراں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے امام حسین ؑ دے خون دا بدلہ لینے دے لئی قیام کیتا تے عین الوردہ دے مقام اُتے شامی لشکر دے نال جنگ کيتی۔

## خلافت علی دے بعد
شیخ طوسی نے انہاں نو‏ں امام حسین ؑ دے ساتھیاں وچو‏ں شمار کیتا ا‏‏ے۔ زیاد بن ابیہ نے جدو‏ں حجر بن عدی دے ساتھیاں نو‏‏ں طلب کیتا تو اوہ عمرو بن حمق خزاعی دے ہمراہ موصل دی طرف فرار کر گئے۔ موصل دے راستے وچ عمرو بن حمق خزاعی مریض ہوئے تو اس نے رفاعہ تو‏ں کہیا تساں اپنی جان بچاؤ پس اوہ موصل روانہ ہو گئے۔

## قیام توابین تے مختار
رفاعہ اوہ پہلا شخص اے جس نے امام حسین ؑ نو‏‏ں خط لکھیا۔ اوہ سلیمان بن صرد دے ہمراہ توابین دے سر کردہ لیڈراں وچ سن ۔ سلیمان بن صرد دے مارے جانے دے بعد لشکر اکٹھا کیتا تے عراق واپس آ گئے۔
قیام مختار وچ اس دے نال سن  لیکن اس نے جدو‏ں احساس کیتا کہ اوہ مخفیانہ اک مخصوص فکر رکھدا اے تو اس تو‏ں جدا ہو ک‏ے مخالفین دے نال مل گئے۔ لیکن جدو‏ں انہاں نے  دا نعرہ بلند کیتا تو غضبناک ہوئے تے پھر مختار دے نال مل گئے تے بالآخر 66 ھ وچ قیام مختار وچ قتل ہوئے۔

## روایت
رفاعہ نے عمرو بن حمق خزاعی تے عبد الملک بن عمیر نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن اثیر جزری، عزالدین بن الأثیر أبو الحسن علی بن محمد الجزری، أسد الغابہ فی معرفہ الصحابہ، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹ء
* ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت ۱۳۹۹ـ۱۴۰۲ق/۱۹۷۹ـ ۱۹۸۲ء
* ابن اعثم کوفی، کتاب الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ط الأولی، ۱۴۱۱ق/۱۹۹۱ء
* ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فی تاریخ العرب و البربر و من عاصرہم من ذوی الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحادة، بیروت، دارالفکر، ط الثانیہ، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸ء
* ابن قتیبہ، أبو محمد عبدالله بن مسلم دینوری، الإمامہ و السیاسہ المعروف بتاریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت، دار الأضواء، ط الأولی، ۱۴۱۰ق/۱۹۹۰ء
* ابن کثیر، أبو الفداء اسماعیل بن عمر، البدایہ و النہایہ، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق/ ۱۹۸۶ء
* زرکلی، خیر الدین، الأعلام قاموس تراجم لأشہر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین، بیروت، دار العلم للملایین، ط الثامنہ، ۱۹۸۹ء
* شیخ طوسی، رجال الطوسی، ناشر: یونیورسٹی مدرسین، قم، ۱۴۱۵ق.
* طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والملوک، بیروت، ۱۴۰۷ق.
* علامہ مجلسی، بحار الأنوار، مؤسسہ الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.
* کشی، محمد بن عمر، اختیار معرفۃ الرجال: تلخیص، محمد بن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشہد ۱۳۴۸ش.
* محدث نوری، مستدرک الوسائل، مؤسسہ آل البیت علیہم السلام، قم، ۱۴۰۸ق.
* نجاشی، احمد بن علی، فہرست اسماء مصنّفی الشیعۃ المشتہر برجال النجاشی، چاپ موسی شبیری زنجانی، قم ۱۴۰۷ق.
* نصر بن مزاحم، وقعۃ صفّین، چاپ عبدالسلام محمد ہارون، قاہره ۱۳۸۲، چاپ افست قم ۱۴۰۴ق.
* نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الإسلام، ۲ جلد، دار المعارف مصر، ۱۳۸۵ق.

 

گٹھ:توابین
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:حکومت علویہ دے کارگزار
گٹھ:قیام مختار دے مقتولین
گٹھ:بجلیہ قبیلے دے افراد
گٹھ:شیعہ شخصیتاں