لیونارڈو ڈی ونچی

**لیوناردو دی سیر پیرو د ونچی** ( ; 15 اپریل 1452&nbsp;– 2 مئی1519, پرانا کلنڈر)  اطالوی رینیشاں   پولیمیتھ : پینٹر، بتساز، آرکیٹیکٹ، سنگیتکار، حساب دان، انجنیئر، کاڈھکار، ایناٹمی ماہر، بھوگربھ-وگیانی، کارٹوگرافر،  پودا وگیانی ، اتے لکھاری سی۔ اس دی شخصیت وچّ انسانیت دا آدرش،شاید کسے وی ہور ہستی نالوں کتے ودھ، سمایا ہویا سی۔ 

**لیونارڈو ڈی ونچی** (1452-1519) اک اطالوی لکھاری پینٹر بتی بنان والا سینسدان تے لکھاری سی۔ اوہ فلورنس روم تے وینس دے شہراں چ ریا۔

**لیوناردو دتی سر پِیئرو دا وِنچی**   نشاۃ ثانیہ دے اک تسکانوی عالم، سائنسدان، حساب دان، انجینیئر، موجد، تشریحدان، مصّور، مجسمہ ساز، معمار، ماہر نباتیات، موسیقار تے مصنف سن ۔ لیوناردو اکثر نشاۃ ثانیہ دے عظیم ہمہ دان تے اک مِثلِ اولیٰ شخصیت سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ اُنکا "ناقابِلِ اتفا تجسس" تے "ہیجان تخیل اِختراع" خوب سراہا جاندا اے ۔ انہاں نو‏‏ں عموماً دُنیا دے معروف ترین مصوّراں وچو‏ں اک منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک جُداگانہ صلاحیّت دے حامِل شخص تصوّر کیتے جاندے نيں۔ معروف تریخ دان ہیلن گارڈنر دے مطابق، انہاں دے مفادات د‏‏ی گنجائش تے گہرائی بے مثال سی تے "یہ اک غَير مَعمُولی ذہن تے شخصیت رکھدے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اک پُر اِسرار تے بے واسطہ انسان ظاہر ہُندے سن "۔ اُتے مارکو روشی دسدے نيں کہ اگرچہ لیوناردو دے بارے وچ زیادہ قیاس آرائی ہُندی رہندی اے، دنیا دے بارے وچ اُنہاں دا اپنا تصور بنیادی طور اُتے پُر اِسرار نئيں بلکہ منطقی سی تے ایہ جو آخباخت طریقے استعمال کردے سن اوہ اُس وقت دے اعتبار تو‏ں غیر معمولی سن ۔

 
لیوناردو نوں رینیشاں مانو دا ارکٹائیپ، "ابجھّ اتسکتا" والا مانو اتے "جنونّ دی حد تکّ کاڈھی بندہ سی۔" اسنوں صدیاں توں سارے ہی زمانےآں دا سبھ توں مہان مصور اتے شاید سبھ توں بہوپکھی سٹائل والا بندہ منیا جاندا ہے، جو کدے اس دنیا  وچّ آیا ہووے۔ 

لیوناردو اک مُصدق، پیئرودا ونچی تے اک کِسان عورت، کاترینا، دے ہاں فلورنس دے علاقے ونچی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے فلورنس دے معروف نقاش، ویروکیو, د‏‏ی کارگاہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی پیشہ ورانہ زندگی میلان وچ لودوویکو اِل مورو د‏‏ی خدمت وچ گزری۔ بعد وچ اُنہاں نے روم، بولونیا تے وینس(وینے تسیا) وچ کم کيتا۔ اپنی زندگی دے آخری دے سال اُنہاں نے فرانس وچ اپنے اُس گھر وچ گزارے جو اُنئيں فرانسس اول نے پیش کيتا سی۔

لیوناردو نو‏‏ں بنیادی طور اُتے اک نقاش دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ۔ اُنہاں دے کماں وچ *[[مونا لیزہ]]* سب تو‏ں مشہور اے تے دنیا وچ اس تصویر د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ نقل کيتی گئی ا‏‏ے۔ پر، انہاں د‏‏ی تصویر *[[آخری فسح]](آخری عشائیہ)*، مذہبی مصّوری دا اک عالمگیر نمونہ اے تے اس دے سامنے صرف میکل آنجلو د‏‏ی تصویر *[[آدم د‏‏ی تشکیل]]* ہی اِنّی شہرت د‏‏ی حامل اے ۔

## ''زندگی''

[thumb|220px|[انچیانو وچ لیوناردو دا گھر جتھ‏ے انکا بچپن گزریا]]
[thumb|220px|لیوناردو د‏‏ی سب تو‏ں قدیم ترین تصویر، ''[وادی آرنو* اے، 1473ء وچ بنائ گئی سی - [[افّیزي]]]]

=== بچپن، 1452ء تو‏ں 1466ء ===
لیوناردو [[15 اپریل]] [[1452ء]] نو‏‏ں "رات دے تیسرے پہر"، ونچی دے [[تسکانہ|تسکانوی]] پہاڑی علاقے وچ پیدا ہوئے۔ ونچی، [[فلورنس]] وچ آرنو دریا د‏‏ی اک وادی اے ۔ ایہ اک رئیس مُصدق، پیئرو فروسینو دتی انتونیو دا ونچی تے اک کسان عورت، کاتارینا دے غیر ازدواجی رشتے تو‏ں پیدا ہوئے۔ چونکہ ایہ اک ناجائز اولاد سن، لیوناردو نو‏‏ں اپنے والد دا ناں بطور آخری ناں نئيں دتا گیا تے اس لئی انہاں نو‏ں تریخ دان "دا ونچی" (یعنی "ونچی تو‏ں آنے والا") دا ناں دیندے نيں۔ لیوناردو د‏‏ی مڈھلا جیون دے بارے وچ تھوڑا ہی معلوم ا‏‏ے۔ عمر دے پہلے پنج سال انہاں نے [[انچیانو]] دے پنڈ وچ اپنی ماں دے گھر وچ گزارے۔ [[1457ء]] دے بعد تو‏ں اوہ اپنے والد، دادا دادی تے چاچا، فرآنچسکو دے گھر وچ رہے جو ونچی دے چھوٹے شہر وچ سی۔

ان دے والد، پیئرو، نے بعد وچ البیئرا نامی اک سولہ سالہ لڑکی نال شادی کيتی۔ البیئرا نے لیوناردو نو‏‏ں ماں د‏‏ی کمی مہسوس نا ہونے دتی تے انہاں تو‏ں بہت محبت کيتی۔ البیئرا د‏‏ی نوجوانی وچ ہی وفات ہوگئ تے جدو‏ں لیوناردو سولہ سال دے ہوئے تاں انہاں دے والد نے دوبارہ شادی کر لئی۔ اس بار ایہ ازدواجی رشتہ انہاں نے اک ویہہ سالہ فرینچسکیا لانفریدینی دے نال کيتا۔ پیئرو نو‏‏ں اپنے جائز ورثاء چنانچہ ہور تیسری تے چوتھ‏ی شادیاں تو‏ں ملے۔

لیوناردو نے [[لاطینی زبان|لاطینی]]، [[ہندسہ]] تے [[ریاضی]] وچ اک غیر رسمی تعلیم حاصل کيتی۔ بعد د‏‏ی زندگی وچ لیوناردو نے صرف بچپن دے دو واقعات ہی زیر قلم کیتے۔ اک، جس وچ انہاں نے اک شگن د‏‏ی مانند [[پتنگ]] نو‏‏ں آسمان تو‏ں گردے دیکھیا جس د‏‏ی پونچھ انہاں دے چہرے نو‏‏ں چھوندی گزری۔ دوسرا واقع تب پیش آیا جدو‏ں انہاں نو‏ں پہاڑاں وچ اک غار ملی جس نو‏‏ں دیکھ ک‏ے انکا تجسس ودھیا وی تے انہاں نو‏ں ڈر وی لگا۔

لیوناردو د‏‏ی مڈھلا جیون اُتے تاریخی اعتبار تو‏ں کافی موضوع بہث ہُندی رہندی اے ۔ [[نشاۃ ثانیہ]] دے مشہور نقاشاں دے سوانح نگار، [[وساری]] نے [[سولہويں صدی]] وچ لیوناردو د‏‏ی زندگی دے چند واقعات بیان کیتے۔ اک واقعہ دے مطابق اک مقامی کسان نے اک گول ڈھال بنائی تے لیوناردو دے والد پیئرو تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ اس اُتے نقاشی کرا لاں۔ لیوناردو نو‏‏ں جدو‏ں ایہ کم کرنے دے لئی کہیا گیا تاں انہاں نے اس ڈھال اُتے اک اگ پھونکتا درندہ بنا ڈالیا۔ پیئرو نے ایہ ڈھال لےک‏ے فلورنس دے آرٹ ڈیلر نو‏‏ں بیچ پائی تے اک ہور ڈھال خریر لی جس اُتے اک دل نقش سی۔ انہاں نے اوہ نويں ڈھال اس کسان نو‏‏ں واپس دے پائی۔ دراں اثنا، اس آرٹ ڈیلر نے لیوناردو د‏‏ی نقش کندہ ڈھال نو‏‏ں اچھے داماں [[میلان]] دے [[دیوک|ڈیوک]] نو‏‏ں بیچ دی۔

[[فائل:Andrea del Verrocchio, Leonardo da Vinci - Baptism of Christ - Uffizi.jpg|thumb|220px|*مسیح دا بپتسما*، اذ ویرّوکیو تے لیوناردو (1472ء تو‏ں 1475ء) – [[اوفّیزي]]]]

=== ویرّوکیو د‏‏ی کارگاہ، 1466ء تو‏ں 1476ء ===
[[1466ء]] وچ چودہ سال د‏‏ی عمر وچ ، لیوناردو نے نقاش [[آندریا دتی ویرّوکیو|آندریا دتی چیئونے]] (جو ویروکیو دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں) د‏‏ی کارگاہ وچ شاگرد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم شروع کيتا۔ ایہ کارگاہ "فلورنس دا بہترین ترین کارگاہ" منیا جاندا سی۔ اس کارگاہ تو‏ں منسلک ہور شاگرداں وچ مشہور مصور [[دومینیکو گرلاندایو]]، [[پیروجینو]]، [[بوتیچیلی]] تے [[لورینزو دتی کریدی]] شامل نيں۔ لیوناردو نو‏‏ں ایتھ‏ے نظریا‏تی تربیت تے تکنیکی مہارت د‏‏ی اک وسیع تعلیم ملی جتھ‏ے انہاں نے مسودہ تیار کرنا، [[کیمیاء]]، [[دھاتیات]]، [[کاسٹنگ]]، [[پلاسٹر]] تو‏ں سانچے بنانا، چمڑے دا کم کرنا، [[میکانیات]] تے [[کارپینٹری]] سکھی تے نال نال [[نقاشی]]، [[نقاشی|مصوری]]، [[بت تراشی|مجسمہ سازی]] تے [[ماڈلنگ]] وچ وی فنکارانہ مہارت حاصل کيتی۔

ویروکیو د‏‏ی کارگاہ د‏‏ی نقش ہوئی تصاویر زیادہ تر اس وچ کم کردے ملازمین ہی بنا‏تے سن ۔ وساری دے مطابق، لیوناردو نے ویروکیو دے نال اک تصویر اُتے تعاون کيتا جس دا ناں *مسیح دا بپتسما* سی۔ لیوناردو نے اک جوان انسان نما فرشتے نو‏‏ں بنایا جس دے ہتھ وچ یسوع مسیح د‏‏ی پوشاک سی۔ ویروکیو نے جدو‏ں لیوناردو د‏‏ی نقاشی دیکھی تاں مان گئے کہ انہاں دا شاگرد اپنے استاد تو‏ں حد درجہ بہتر اے تے ویروکیو نے فیر کدی مصوری نہ کيتی۔

اس تصویر دے قریبی امتحان تو‏ں صاف واضح ہُندا اے کہ [[تمپرا]] د‏‏ی قدیم طرز عمل اُتے تیل د‏‏ی پینٹ د‏‏ی نويں [[ٹیکنالوجی]] دا استعمال کيتا گیا سی۔ ایہ اس گل نو‏‏ں ثابت کردی اے کہ لیوناردو اس نئ تکنیک دے کم عرصہ وچ ہی ماہر ہوئے چکے سن تے اس تصویر د‏‏ی تزئین نو‏‏ں نويں طور تو‏ں رنگنے لگے۔ لوکاں دا مننا اے کہ ویروکیو دے بنائے ہوئے مجسماں تے تصاویر دے لئی وی لیوناردو نے ماڈلنگ کی، جنہاں وچ [[بارجیلو]] وچ رکھیا [[داؤد (ویروکیو)|*داؤد* دا مجسمہ]] تے انہاں د‏‏ی بنائ تصویر *توبیاس تے فرشتہ* شامل نيں۔ اس تصویر وچ لیوناردو نے [[اسرافیل|فرشتہ اسرافیل]] دے لئی ماڈلنگ کیتی۔

[[1472ء]] وچ ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ ، لیوناردو نے [[سینٹ لیوک د‏‏ی گلڈ]] وچ اک ماہر فنکار دے طور اُتے اہلیت حاصل کيتی۔ ایہ فنکاراں تے [[دوا|ادویات]] دے ڈاکٹراں د‏‏ی اک گلڈ سی۔ جدو‏ں لیوناردو دے والد نے اپنا اک کارگاہ کھولی تاں لیوناردو نے ویروکیو د‏‏ی نال منسلک رہنے دا تہیہ ک‏ر ليا تے انہاں دے نال تعاون دا سلسلہ جاری رکھیا۔ لیوناردو د‏‏ی سب تو‏ں قدیم ترین تصویر جو انہاں نے خود اکیلے ہی قلم تے سیاہی د‏‏ی مدد بنائ سی، *وادی آرنو* کہلاندی اے تے ایہ [[5 اگست]] [[1473ء]] نو‏‏ں بنائی گئی سی۔

=== پیشہ ورانہ زندگی، 1476ء تو‏ں 1513ء ===
[[فائل:Leonardo da Vinci - Adorazione dei Magi - Google Art Project.jpg|thumb|220px|*مجوسیواں دا شردقا*، 1481ء]]
[[فائل:Leonardo da Vinci Virgin of the Rocks (National Gallery London).jpg|thumb|220px|*ورجن آف دتی رؤکز*، [[نیشنل گیلری، لندن]] – 1505ء تو‏ں 1508ء - ایہ دنیاوی نوعیت وچ لیوناردو د‏‏ی دلچسپی دا ثبوت اے ]]
[[فلورنس]] د‏‏ی عدالت نے [[1476ء]] وچ لیوناردو تے تن ہور نوجوان مرداں اُتے اسيں جنسی تعلقات دے حوالے تو‏ں سنوائی دی۔ لونڈے بازی نو‏‏ں بعد وچ بری کر دتا۔ اس دن دے بعد تو‏ں 1478 تک، انہاں دے کم دا کوئی ریکارڈ نئيں اے تے نا ہی انہاں دے ٹھکانے کا۔ [[1478ء]] وچ انہاں نے ویروکیو دا کارخانہ چھڈ دتا تے نال نال والد صاحب دے گھر اُتے رہائشی وی چھڈ دی۔ اک مصنف، [[گادیانو]] دا دعوی اے کہ انہاں نے [[1480ء]] وچ [[مدیچی خاندان]] دے نال رہنا شروع کر دتا سی تے فلورنس وچ پیاتسا سان مارکو دے باغیچاں وچ کم کرنا شروع کيتا جو اک فنکاراں، شاعراں تے فلسفیاں د‏‏ی [[نو افلاطونیت|نو افلاطونی]] اکیڈمی سی جس د‏‏ی بنیاد مدیچی خاندان نے رکھی سی۔ جنوری [[1478ء]] وچ انہاں نے اپنا پہلا آزاد کمیشن حاصل کيتا جس وچ انہاں نو‏ں [[ویکیو محل]] وچ ساں برنارد دے چیپل دے لئی اک تصویر بنانے دا کہیا گیا۔ فیر مارچ [[1481ء]] وچ انہاں نے [[سان دوناتو اےسکوپیتو]] دے راہباں دے لئی اک تصویر بنائ جس دا ناں *مجوسیواں د‏‏ی پرستیش* سی۔ دونے اہ‏م کمیشن پورے نہ ہوئے سک‏‏ے؛ اس کم وچ خلل تب پیدا ہويا جدو‏ں لیوناردو نو‏‏ں میلانو جانا پيا۔

وساری دے مطابق، لیوناردو اک بہت ہی باصلاحیت موسیقار وی سی۔ [[1482ء]] وچ لیوناردو نے گھوڑے دے سر د‏‏ی شکل وچ اک [[چاندی]] دا سازدان بنایا۔ [[لورنزودی مدیچی]] نے لیوناردو نو‏‏ں میلانو بھیجیا تاکہ تحفے دے طور اُتے میلان دے ڈیوک، [[لودوویکوال مورو]]، نو‏‏ں ایہ سازدان دے ک‏ے اس دے نال امن د‏‏ی خواہش دا اظہار کرے۔ تب لیوناردو نے اک خط دے ذریعہ لودوویکو نو‏‏ں دسیا کہ ایہ تے وی بہت کچھ بنا سکدے نيں تے مصوری وی جاندے نيں۔ انہاں نے اس موقع د‏‏ی نزاکت سمجھدے ہوئے لودوویکو نو‏‏ں اپنی انجینئر صلاحیت تے حیرت انگیز تے متنوع ایجادات دا وی دسیا۔
لیوناردو نے [[1482ء]] تو‏ں [[1499ء]] تک [[میلان]] وچ کم کيتا۔ انہاں نے [[مریم علیہا السلام|مریم]] دے بی داغ حمل دے پیروکار برادری دے لئی *ورجن آف دتی رؤکز* نامی تصویر نقش د‏‏ی تے ساندا ماریا دیل گراتسئیے دے خانقاہ دے لئی *آخری عشا ئیہ* نامی تصویر وی بنائی۔ [[1493ء]] تے [[1495ء]] دے دوران، لیوناردو نے اپنے ٹیکس دستاویزات وچ اپنے آشرتاں دے درمیان اک کاترینا نامی عورت دا ناں درج کيتا۔ جدو‏ں اوہ [[1495ء]] وچ مر گئی تاں جنازے دے اخراجات د‏‏ی لسٹ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ عورت انہاں د‏‏ی ماں ہی سن۔

لیوناردو، لودوویکو دے لئی کئی خصوصی مواقع اُتے احتمام تے تیاریاں کيتا کردے سن ۔ انہاں نے لودوویکو دے لئی [[میلان]] دے کیتھیڈرل دے گنبد دا ڈیزائن وی تیار کيتا تے لودوویکو دے پیشرو، فرانچسکو سفورزا، نو‏‏ں اک بہت وڈا گھوڑے دا مجسمہ وی بنا ک‏ے دتا جس نو‏‏ں بنانے دے لئی سترٹن دے کانسی سانچے نو‏‏ں وی بنانا پيا۔ کئی سال دے بعد وی ایہ مجسمہ نامکمل رہیا۔ چیزاں نو‏‏ں ادھورا چھڈنا تاں جداں لیوناردو د‏‏ی فطرت بن گئی سی تے دے لئی ایہ غیر معمولی نئيں سی۔ آخرکار، [[1492ء]] وچ گھوڑے د‏‏ی شکل وچ مٹی دا ایہ مجسمہ مکمل ہوئے ہی گیا۔ ایہ [[نشاۃ ثانیہ]] د‏‏ی دو بقیہ مجسماں تو‏ں سائز وچ وڈا سی، جنہاں وچ شامل [[دوناتیلو]] دا بنایا مجسمہ [[گاتاملاندا]] جو [[پادوا]] وچ اے تے ویروکیو دا مجسمہ بارتولیمیو کولیونی جو وینس وچ ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے لیوناردو دے مجسمے نو‏‏ں لوک *عظیم گھوڑے* دے ناں تو‏ں جاننے لگے۔

لیوناردو نے جدو‏ں اپنے عظیم گھوڑے دے سانچے د‏‏ی تفصیلی منصوبہ بندی شروع د‏‏ی تاں میکیل آنجلو نے طنزیتاً مزاق اڑا کر کہیا کہ لیوناردو اس کم دے قابل نئيں ا‏‏ے۔ [[نومبر]] [[1494ء]] وچ لودوویکو نے لیوناردو د‏‏ی استعمال کردہ کانسی دھات نو‏‏ں [[چارلس VIII]] دے حملے دے خلاف اک توپ بنانے وچ صرف کر دتا تاکہ شہر دا دفاع ہوئے سک‏‏ے۔

[[1499ء]] د‏‏ی دوسری اطالوی جنگ دے شروع وچ ، حملہ کرنے والی فرانسیسی فوجاں نے عظیم گھوڑے دے مٹی دے مجسمے نو‏‏ں ہدف د‏‏ی مشق دے لئی استعمال کرنا شروع کر دتا تے اسنو‏ں بھسم کر دتا۔ لودوویکو سفورزا دا تخت راج جداں ہی الٹا، لیوناردو اپنے اسسٹنٹ [[صالائ]] تے [[ریاضی]] دے ماہر دوست، [[لوکا پاچیولی]] دے نال میلانو چھڈ ک‏‏ے [[وینس]] فرار ہوئے گئے جتھ‏ے انہاں نے اک فوجی معمار تے انجینئر دے طور اُتے کم کرنا شروع کر دتا تے بحری حملےآں تو‏ں شہر دے دفاع دے لئی طریقے ایجاد کرنے لگے۔

[[فائل:Leonardo - St. Anne cartoon.jpg|thumb|کھبے|220px|*ورجن تے بچہ، سانت آن تے یوحنا بپتسمہ دینے والا دے سنگ*، [[نیشنل گیلری، لندن]] – [[1499ء]] تو‏ں [[1500ء]] - لیوناردو دا بنایا اک کارٹون۔]]
[[1500ء]] وچ [[فلورنس]] واپسی اُتے انہاں نو‏ں گھر والےآں سمیت سانتیسیما انونزیاندا د‏‏ی خانقاہ اُتے راہباں نے دعوت دتی تے مہمان خصوصی بنایا۔ لیوناردو نو‏‏ں راہباں نے اک کارگاہ وی بنا ک‏ے دتی جتھ‏ے بقول وساری، لیوناردو نے *ورجن تے بچہ، سانت آن تے یوحنا بپتسمہ دینے والا دے سنگ* نامی کارٹون بنایا۔ انہاں دے کم د‏‏ی خوب تعریف ہوئی تے اس کارٹون نے لوکاں دے دل جیت لئی تے ہر "مرد تے عورت، نوجوان تے بوڑھا" اسنو‏ں دیکھنے دے لئی آیا" تے خانقاہ وچ اک عظیم تہوار دا سا ہجوم امڑ پيا۔

[[1502ء]] وچ [[چسنیا]] وچ لیوناردو نے پوپ الیگزاندر VI دے بیٹے، [[چیزارے بورجیہ]]، د‏‏ی خدمت وچ داخل ہوئے ک‏ے اک فوجی معمار تے انجینئر دے طور اُتے کم کيتا تے انہاں دے سرپرست دے نال اطالیہ بھر وچ سفر کيتا۔ لیونارڈو نے چیزارے بورجیہ د‏‏ی سرپرستی حاصل کرنے دے لئی انہاں دے مضبوط گڑھ ایمولا دا اک نقشہ تے اس شہر دا منصوبہ تعمیر کيتا۔ نقشہ جات اس وقت انتہائی نایاب سن تے شہری [[سفارت کاری]] دا تصور نا سی، اس نقشے نو‏‏ں دیکھ ک‏ے چیزری نے انہاں نو‏ں فوج دے چیف انجینئر تے معمار دے طور اُتے نوکری دے دی۔ ايس‏ے سال، لیوناردو نے اپنے سرپرست دے لئی [[تسکانہ]] د‏‏ی [[چیانا وادی]] دا وی نقشہ بنایا تاکہ سیزاری نو‏‏ں تسکانوی زمین دا اک بہتر تے وسیع نظارہ پیش کر سکن۔ نقشہ جات بنانے دے نال نال انہاں نے سمندر تو‏ں فلورنس وچ کھلدی اک بند دا وی تعمیرا‏تی منصوبہ بنایا تاکہ تمام موسماں وچ ایہ نہر پانی د‏‏ی فراہمی برقرار رہ‏‏ے۔

لیوناردو [[فلورنس]] دے لئی واپس آئے، جتھ‏ے اوہ [[18 اکتوبر]] [[1503ء]] نو‏‏ں [[سینٹ لیوک د‏‏ی گلڈ]] وچ دوبارہ شامل ہوئے۔ ایتھ‏ے انہاں نے فلورنس د‏‏ی حکومت دے لئی اک دیواری نقاشی نو‏‏ں بنانا شروع کيتا جو ہن *جنگ انگیاری* کہلاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بنانے وچ انکو دو سال لگ گئے۔ میکل آنجیلو نے اس نقاشی دا ساتھی ٹکڑا تیار کيتا جسنو‏ں [[جنگ کسینا]] کہندے نيں۔ [[1504ء]] وچ [[فلورنس]] وچ ، لیوناردو اک تشکیل دتی گئی کمیٹی دا حصہ بنے جس دا مقصد میکل آنجیلو دے بنائے مجسمے (*داؤد دا مجسمہ*) نو‏‏ں ہٹا کر منتقل کرنا سی۔ میکل آنجیلو اس گل تو‏ں ناخوش سن تے اس فیصلے دے سخت خلاف وی سن ۔

[[1506ء]] وچ لیوناردو [[میلان]] واپس گئے۔ ایتھ‏ے انہاں دے ہور شاگرد یا مصّورانہ پیروکر انہاں د‏‏ی راہ دیکھدے سن جنہاں وچ [[برناردینو لویئنی]]، [[جووانی انتونیو بولترافیو]] تے [[مارنو‏ں دتی اوجیونے]] شامل سن ۔ پر، لیوناردو میلان وچ زیادہ دیرتک نئيں رہ سک‏‏ے کیونجے انہاں دے والد د‏‏ی [[1504ء]] وچ وفات ہوئے گئی۔ [[1507ء]] وچ لیوناردو فلورنس گئے تاکہ بھائیاں دے نال اپنے والد د‏‏ی جائداد د‏‏ی ونڈ دے مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کر سکن۔ [[1508ء]] وچ لیوناردو نے فیر [[میلان]] دا رخ کيتا تے ساندا ببیلا د‏‏ی اک پیرش(أبرشية)، پوردا اوریئنتالے وچ اپنے ذا‏تی گھر وچ رہنے لگے۔

[[فائل:Leonardo Da Vinci's house.jpg|thumb|220px|[[کلؤ لوسے]] نامی گھر جتھ‏ے لیوناردو نے آخری چند برس دتاں۔ انہاں د‏‏ی موت ایتھ‏ے ہی 1519ء وچ واقع ہوئی۔]]

=== بڑھاپا، 1513ء تو‏ں 1519ء ===
ستمبر [[1513ء]] تو‏ں [[1516ء]] تک، لیوناردو [[ویٹیکن سٹی|واتیکان]]، [[روم]] وچ [[بیلوےدیر]] وچ رہے جدو‏ں کہ [[رافیل]] تے میکل آنجیلو، دونے اس وقت فعال طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[اکتوبر]] [[1515ء]] وچ ، فرانس دے [[فرانسس اول]] نے میلانو نو‏‏ں بازیاب ک‏ر ليا۔ چنانچہ جدو‏ں [[19 دسمبر]] [[1515ء]] کو، لیوناردو، فرانسس اول تے پوپ لیو دہم، د‏‏ی نال [[بلونیا|بولونیا]] وچ اک اجلاس وچ شریک ہوئے تاں فرانسس نے لیوناردو تو‏ں اک میکانہاں د‏‏ی شیر د‏‏ی منگ کر پائی جو کچھ چل ک‏ے نرگس دے پھُل اپنی چھات‏ی وچ لگی کھڑکی تو‏ں پیش کرے۔ [[1516ء]] وچ لیوناردو فرانسس د‏‏ی خدمت وچ داخل ہوئے تے انہاں نو‏ں بادشاہ د‏‏ی رہائش گاہ، آمبؤاز د‏‏ی شاہی حویلی دے نیڑے [[کلؤ لوچے]] نامی گھر رہائش د‏‏ی لئی دتا گیا۔ ایتھ‏ے لیوناردو نے زندگی دے آخری تن برس اپنے دوست تے شاگرد، جناب فرانچسکو میلتسی، دے نال گزارے۔ زندگی دے انہاں ادوار وچ انکا سہارا انہاں د‏‏ی 10،000 [[سکودی دینار]] د‏‏ی پنشن سی۔
[[فائل:Leonardo da Vinci - Saint John the Baptist C2RMF retouched.jpg|thumb|Salai as *John the Baptist* (c. 1514)—[[لووغ]]]]

[[فائل:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|thumb|200px|*مونا لیزہ* or *لا گایوکونڈہ* (1503–1505/1507)—[[لووغ]], Paris, France]]

[[فائل:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|The *Vitruvian Man'' (c.1485) اکےڈمیہ،وےنس]]

## حوالے

### بارلے جوڑ

## مورت نگری

File:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg

File:Ghirlandaio a-pucci-lorenzo-de-medici-f-sassetti 1.jpg


لیونارڈو ڈا ونچی
گٹھ:1452 دے جم
گٹھ:1519 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اطالوی مؤجدین
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:پندرہويں صدی وچ سائنس
گٹھ:تسکانہ
گٹھ:ریاضی تے سبھیاچار
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:سولہويں صدی وچ سائنس
گٹھ:ماہر قذفیات
گٹھ:موہبت
گٹھ:سولہويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:پندرہويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں

گٹھ:مصور
گٹھ:اطالوی شخصیتاں