open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سلطان عمر علی سیف الدین مسجد

سلطان عمر علی سیف الدین مسیت سلطنت برونائی دے راجگھر بندر سری بیگوان چ واقع شاہی مسیت اے ۔ ایہہ خطہ ایشیا بحرالکاہل دیاں خوبصورت ترین مسیتاں تے ملک دے مشہور سیاحتی مرکزاں چوں اک اے ۔ ایہہ مسیت برونائی دی پہچان سمجھی جاندی اے ۔

## تریخ تے تعمیر
ایہہ مسیت برونائی دے 28ویں سلطان دے ناں نال منسوب اے ۔ اس دی تعمیر 1958ء چ مکمل ہوئی تے ایہہ جدید اسلامی طرز تعمیر دا نمونہ سمجھی جاندی اے ، جس تے اسلامی تے اطالوی طرز تعمیر دی گہری چھاپ اے ۔ ایہہ مسجد دریائے برونائی دے کنارے اک مصنوعی تالاب تے تعمیر کیتی گئی اے ۔ مسجد سنگ مرمر دے میناراں ، سنہری گنبداں ، صحناں تے سرسبز باغاں تے مشتمل اے ۔

مسجد دے مرکزی گنبد تے خالص سونے نال کم کیتا گئیا اے ۔ مسجد 52 میٹر بلندی تے واقع اے تے بندر سری بیگوان شہر دے کسے وی حصے توں باآسانی دیکھی جا سکدی اے ۔ میناراں چ جدید برقی سیڑھیاں لگیاں ہوئیاں نیں تے اتے جان دے کم آندیاں نیں ۔ مسجد دے میناراں توں شہر دا طائرانہ نظارہ قابل دید اے ۔

گٹھ:برونائی
گٹھ:معماری
گٹھ:مسیتاں
سلوینیا

**سلوینیا** وشکارلے یورپ دا اک دیس اے جیہڑا الپس تے رومی سمندر نال وی رلدا اے۔ ایدے لیندے ول اٹلی اے، اتر وہ آسٹریا اے، دکھن تے چڑھدے دکھن ول کروشیا اے تے چڑھدے اتر ول ھنگری اے۔ ایدی تھاں 20,273 مربع کلومیٹر اے۔ ایدی لوک گنتی 2,048,951 اے۔

## بارلے جوڑ

 
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia

گٹھ:سلوینیا
گٹھ:سلووینیا دا جغرافیہ
گٹھ:یورپ دے دیس
سلیمیہ مسیت

**سلیمیہ مسیت** ترکی دے شہر ادرنہ وچ عثمانی ویلے دی بنی ہوئی اک مسیت اے۔ ایس مسیت نوں ترک سلطان سلیم II نیں بنایا ایدا مستری سنان سی جینے اینوں 1568 توں 1574 دے وشکار بنایا۔ ایہ مسیت سنان دا سب توں ودھیا کم اے تے اسلامی فن تعمیر دا اک بہترین نمونہ اے۔ مسیت دے نال ہی مدرسہ، بزار، میوزیم تے ہسپتال نیں۔

سلیمیہ مسیت تھریس ترکی دے صوبے صوبہ ادرنہ دے شہر ادرنہ وچ اے۔ ایہ شہر سلطنت عثمانیہ دا 1365 توں 1453 تک قسطنطنیہ توں پہلے راجگڑھ ریا۔

## بارلے جوڑ

* سلیمیہ مسیت بارے

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
سلیکان

**سلیکان** (silicon) اک کیمیائی عنصر اے جیہدی علامت Si اے تے ایٹمی نمبر 14 اے۔ 
سیلیکان کائنات وچ سبھ توں زیادہ پیا جان والا اٹھواں عنصر اے۔ ایہ مختلف سیاریاں وچ ریت ،ذرات تتے آکسائیڈز دی صورت وچ ملدا اے۔ زمین دی سطح دا %90 سیلیکان دیاں معدنی شکلاں توں مل کے بݨیݨا اے۔ اس وجہ توں ایہ آکسیجن توں بعد زمین اُتے سَبھ توں زیادہ پایا جاݨ والا عنصر اے۔

گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:عنصر
ساموآ

**سموا** بحر الکاہل دا اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ نیوزی لینڈ دےاتلے چڑھدے ول اے۔ سموا دی تھاں 	2,842 مربع کلومیٹر (1,097 مربع میل) اے۔ ایس دی لوک گنتی 2012 وچ 194,320 اے۔ سموا دا راجگڑھ اپیا اے۔

ساموآ
گٹھ:اوشیانا دے دیس
گٹھ:دیس
سنتھا

**سنتھا** اتری پہاڑی پنجاب وچ ہون والا اک عام بوٹا اے۔ ایہ باڑ دے کم وی آندا اے۔
## Gallery

File:Dodonaea viscosa (Hopbush) in Narshapur, AP W IMG 0849.jpg|in Narsapur, Medak district, India.
File:Dodonaea viscosa (Hopbush) in Narshapur, AP W IMG 0848.jpg|in Narsapur, Medak district, India.
File:Dodonaea viscosa (Hopbush) in Narshapur, AP W2 IMG 0848.jpg|in Narsapur, Medak district, India.
image:Dodonaea_viscosaZZ.jpg|*Dodonaea viscosa*
Image:Dodonaea viscosa (Hopbush) in Hyderabad, AP W IMG 9823.jpg|in Hyderabad, India. 
Image:Dodonaea viscosa (Hopbush) in Hyderabad, AP W IMG 9821.jpg|in Hyderabad, India. 
Image:Dodonaea viscosa (Hopbush) in Hyderabad, AP W IMG 9820.jpg|in Hyderabad, India.
File:Dodonaea viscosa MHNT.BOT.2009.13.1.jpg|Dodonaea viscosa - Museum specimen
سندھاری

سندھاری پنجاب وچ دریا پار کرن دا اک ذریعا اے۔ سندھاری بکری دی کھل ہوندی اے جیدے وچ ہوا پری جاندی اے تے دریا پار کرن آلا اونہوں اپنے جسم دے تھلے لے کہ اودھے آسرے نال دریا پار کر لیندا اے۔
سنگا سلطنت

سنگا سلطنت مگدھ خاندان دی حکومت اے جس نے 185ق۔م توں 73ق۔م تک شمالی، وسطی تے مشرقی ہندستان تے شمال مغربی علاقے (ہن پاکستان) تے حکومت کیتی ۔
ایہہ موریا سلطنت دے خاتمے توں بعد قائم ہوئی ۔ ایس دی راجدھانی پاٹلی پتر سی۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
سنگاپور

**سنگاپور** دکھنی چڑھدے ایشیاء دا اک شہری دیس ہے۔ ایہہ ملایا جزیرے ورگا دی تھلویں نکر تے ایکویٹر توں 137 کلومیٹر اُتّے کرکے ہے۔

سنگاپور سنسکرت بولی دا شبد ہے جیہدا مطلب ہے شیر شہر۔

دوسری صدی وج پہلی واری ایتھے لوک وسن لگے۔ 16وین توں 19ویں صدی دے مُڈھ تک ایہہ جوہر سلطنت دا انگ رہیا۔ 1819 وچ سٹیمفورڈ ریفلز نے جوہر سلطنت کولوں پچھ کے ایتھے ایسٹ انڈیا کمپنی ولوں اک کاروباری تھاں دی نیونہہ رکھی۔ 1824 وچ ایہہ تھاں برطانیہ کول چلی گئی۔ دوجی وڈی لڑائی وچ ایس تے جپانیاں نے مل مار لیا پر لڑائی مگروں ایتھے انگریزی راج فیر آگیا 1959 وچ سنگاپور اپنے اندرلے معاملیاں وچ ازاد ہوگیا۔ 1963 تک ایہہ ملائشیا نال سی پر 1965 وچ اوہدے نالوں بالکل وکھ اَتے ازاد ہوگیا۔

* سنگاپور سرکار
٭ سنگاپور دا قومی ترانہ

گٹھ:سنگاپور
سنگرام

بدھ مت چ رہن دی تعرتی کیندے نیں۔ ایدے وچ چیتیا، وہار تے سٹوپا ہوندے نیں۔ سنگرام وچ بدھمت دی پڑھائی وی کرائی جاندی سی۔
اسواٹینی

**اسواٹینی**، افریقا دا اک مُلک اے۔ ایہدے چڑھدے پاسے موزمبیق اے۔ ایہ 17،364 مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدی آبادی 1،185،000 اے۔ ایتھے سوازی زبان بولی جاندی اے۔ اسواٹینی دا پراݨا نام سوازی لینڈ اے۔

## حوالے

گٹھ:افریقا دے دیس
گٹھ:دیس
گٹھ:افریقا
سواں رہتل

**سواں رہتل** پنجاب دی اک پراݨی رہتل اے۔ ایہ پتھر دے ویلے دی رہتل اے ۔ سواں رہتل تقریبن 4 لکھ ورھے پراݨی اے۔ ایہدا پتا اوہناں پتھراں دے اوزاراں توں چلیا اے جیہڑے دریائے سواں دے کنڈھیاں توں لبھے نیں۔ ایہ اوزار دسدے نیں کہ سواں رہتل دے لوک ایہناں ناݪ کوہاڑی، گوشت کٹݨ آݪے چھرے تے کھل کُھرچݨ دا کم کردے سن۔ پتھر ویلے دے ایہ نشان اس علاقے توں علاوا ہور کِتوں نئیں لبھے۔ راولپنڈی دے نیڑے اڈیالا تے چونترا کوݪوں ایہ پتھر دے اوزار لبھے نیں۔

ایتھوں ای ہرن، گینڈے، مگرمچھ تے زرافے دیاں اک کروڑ چالی لکھ سال پراݨیاں ہڈیاں وی لبھیاں نیں جیہناں وِچوں کچھ نیچرل ہسٹری میوزیئم اسلام‏ آباد وچ رکھیاں گئیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* ہڑپا رہتل
* ٹیکسلا دی تریخ

## باہرلے جوڑ
* http://www.assemblage.group.shef.ac.uk/issue7/chauhan.html#dichotomy

## حوالے

گٹھ:پرانے ویلے
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پنجاب
گٹھ:رہتل
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:ٹیکسلا
گٹھ:ٹیکسلا دی تریخ  
گٹھ:تہذیباں
گٹھ:آثاریات
سود گنگال

سود گنگال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
سودھار

سودھار ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
سورت فاتحہ

سورہ فاتحہ قرآن دی سب توں پہلی صورت ہے۔ ایہہ مکی صورت ایہدے وچ 7 آیتاں نیں۔ صورت فاتحہ نماز دی ہر رکات وچ پڑھی جاندی اے۔ فاتحہ دا مطلب اے *ٹرنا* ایہدے وچ اللّہ کولوں رہنمائی منگی گئی ہے اَتے اللّہ دی رحمت دا ذکر اے۔ 
## [[پنجابی]] ترجمہ
شروع اللّہ دے ناں توں جیہڑا رحمن اَتے رحیم ہے۔
سارے جگتر دے پالنہار اللّہ دے لئی سارِیاں تعریفاں۔
اوہ وڈّا مہربان، بہوں رحم کرن والا اے۔
فیصلے والے دن دا مالک۔
اسیں تیری عبادت کردے ہاں اتے اسیں تیری پناہ وچّ آؤندے ہاں۔
سانوں سدھا رستہ وکھا۔
اوہناں لوکاں دا رستہ جنھاں نوں توں نعمتاں دتِیاں، اوہناں دا نہیں جنھاں تے توں غصہ ہویا اَتے نہ گمراہ لوکاں دا۔
آمین

## جوڑ
* سورت فاتحہ
* سورت فاتحہ دی تلاوت
سورینام

**سورینام** دکھنی امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدے چڑھدے اتر ول وڈا سمندر اوقیانوس ، ایدے چڑھدے وا فرانسیسی گیانا، لیندے ول گیآنا تے دکھن ول برازیل اے۔ ایدی تھاں 163،821 مربع کلومیٹر اے تے ایدی لوک گنتی 190،732،694 اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:دیس
گٹھ:سورینام
سولوتھرن

سولوتھرن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
## مورت نگری

File:Panorama biberist-rainbow.jpg
File:Panorama balmberg.jpg
File:Panorama solothurn.jpg
سولن

سولن پرانے یونان چ ایتھنز دا اک سیانا سیاستدان قنون بنان والا تے شاعر سی۔ پرانے ایتھنز دی سیاست کم کاج تے اخلا‍ق چ جیڑی گراوٹ آگئی سی اونے اوس گراوٹ نون روکن دی کوشش کیتی۔
سوزوکی

سوزوکی چھوٹی گڈّی، ویگن، ٹرک اَتے موٹر سائکل بنان والی جاپانی کمپنی ہے۔ ایہدی نِین٘ہہ 1937 اچ جپان اچ رکھی گئی۔ 2014 اچ، سوزوکی پیداوار دے لحاظ توں دنیا بھر وچ گڈیاں بنان والی دوجی وڈی کمپنی سی۔

سوزوکی دی گھریلو موٹر سائیکلاں دی فروخت ہݨ جاپان دا تیجا سب توں وڈا کاروبار ہے۔ 
## قیادت
کمپنی دی بنیاد Michio Suzuki نے رکھی سی۔ ایہدے موجودہ چیئرمین اوسامو سوزوکی نیں۔ ایہدا داماد کمپنی نوں چلان واسطے چوتھا دستخط کرن آلا ہے۔
## موٹر سائیکل
سوزوکی نے 1952 وچ موٹرسائیکلاں بنانا شروع کیتیاں۔ 1955 توں 1976 تک کمپنی نے دو اسٹروک انجناں والی موٹرسائیکلاں تیار کیتیاں، واحد دو اسٹروک ماڈل واٹر کولڈ ٹرپل سلنڈر GT750 سی۔
1976 وچ، سوزوکی نے اپنی پہلی موٹر سائیکل، 1950 Colada COX، چار اسٹروک انجناں دے نال، GS400 تے GS750 شروع کیتی۔ نالے ایس توں علاوہ، سوزوکی نے آئل آف مین ٹی ٹی ریس وچ کل 93 فتوحات حاصل کیتیاں نیں۔ سوزوکی نے 100 بار اتے مختلف ریس کیٹیگریز وچ رنر اپ سپلٹس وی لئے نیں اَتے اکٹھ طور تے 92 تیسری پوزیشن حاصل کیتی ہے۔
## حوالے
سونی

**سونی** الیکٹرونکس دا سامان بݨاوݨ آلی جاپانی کمپنی اے۔ عمومن ٹیلی ویژن، ریڈیو، موبائل فون وغیرا تیار کردی اے۔

*آلات دی فہرست

گٹھ:ٹیکنالوجی
سوڈان

**سوڈان** اتلے افریقہ دا اک دیس اے۔ سوڈان دا تھاں ۱٬۸۸۶٬۰۶۸ مربع کلومیٹر / ۷۲۸٬۲۱۵ مربع میل اے۔ سوڈان دی لوک گنتی ۳۰٬۸۹۴٬۰۰۰ اے۔ سوڈان دی دیسی بولی عربی تے انگریزی ایے۔ سوڈان دا راجگڑھ خرطوم اے۔

سودان يا السودان (عربى ميں معنی "کالے لوک" اے ) براعظم افریقا دا اک اسلامی ملک ا‏‏ے۔

## تریخ

۱۸۵۱ء دے بعد تو‏ں یورپی تے عثمانی سوداگراں نے [ہاسی] [دانت د‏‏ی تلاش وچ بالائی نیل دے دریائی علاقےآں وچ آ مدورفت شروع د‏‏ی انہاں د‏‏ی بے لگام مداخلت کے، قبائلی معاشرے د‏‏ی نافرمانی تے غلاماں د‏‏ی تجارت د‏‏ی نويں علاقےآں تک توسیع د‏‏ی صورت وچ دو منفی نتائج سن ۔ خیدِو اسماعیل (۱۸۶۳–۷۹)حکمران سی۔ برطانوی گورنر جنرل، جنرل گورڈن ۱۸۷۷ء وچ تعینات ہويا۔ ۱۸۷۹ء وچ خیدِو اسماعیل نو‏‏ں تخت تو‏ں اتار دتا گیا تے جنرل گورڈن نے استعفیٰ دے دتا۔ محمد احمد مہدی نواں حکمران بنیا۔ سر ہربرٹ کچنر نے جو اودو‏ں مصری فوج دا سربراہ سی سوڈان نو‏‏ں فیر تو‏ں فتح کرنے دا منصوبہ بنایا تے اس منصوبے د‏‏ی قیادت د‏‏ی اس نے ۱۸۹۸ء وچ ڈنگولا صو بہ اُتے فیر تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا۔

دوبارہ فتح کيتے گئے علاقےآں د‏‏ی حیثیت دا تعین اک کنونشن دے تحت جنوری ۱۸۹۹ء وچ کيتا گیا جس وچ مصر تے برطانیہ شام‏ل سن ۔ اس دا ڈرافٹ اک برطانوی ایجنٹ لارڈ کرومر نی برطانوی حکومت د‏ی پالیسی دے عین مطابق تیار کيتا تے اس دا بنیا دتی مقصد سوڈان تو‏ں بین الاقوامی ادارے تے مصری حکومت دے اختیارات دا اخراج سی۔ سوڈان نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے مصر تے برطانیہ د‏‏ی مشترکہ حکومت دا ماتحت علاقہ بنا دتا گیا۔ ۱۹۱۰ء وچ گورنر جنرل کونسل قائم کيتی گئی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران نويں سیا سی پیش رفت تے قوم پرست احساست دے آغاز دا مشاہدہ کيتا گیا اسماعیل الازہری سوڈانی سیاست داناں وچ سب تو‏ں زیا دہ مقبول تے مضبوط ہو گئے سن ۔ سوڈان حکومت نے اپریل ۱۹۵۲ء وچ اک خود حکومت‏ی آئین دا اعلان کيتا جنوری ۱۹۵۴ء وچ نويں پارلیمنٹ دا اجلاس ہويا جس وچ نیشنل پارٹی دے لیڈر اسماعیل الازہری نو‏‏ں وزیر اعظم منتخب کرلیاگیا۔ فوج، پولیس تے سول سروس تو‏ں برطانویاں د‏‏ی واپسی تے سوڈانی لوکاں د‏‏ی بھرتی دا عمل تیزی تو‏ں شروع ہويا۔ پارلیمنٹ نے ہور اقدامات کرکے الازہری نو‏‏ں اس قابل کر دتا کہ انہاں نے یکم جنوری ۱۹۵۶ء نو‏‏ں سوڈان نو‏‏ں اک آزا د جمہوریہ بنانے دا اعلان کر دتا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Government of Sudan *سرکاری موقع*
* صدر سوڈان 
* 
* 
* 

گٹھ:سوڈان
گٹھ:۱۹۵۶ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:اسلامی ریاستاں
گٹھ:افریقا وچ ۱۹۵۶ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملکال
گٹھ:افریقی ملک
گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک
گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
گٹھ:بحر ہند دے ملک
گٹھ:بحیرہ احمر دے کنارے واقع ملک
گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:شمال افریقی ملک
گٹھ:شمالی افریقا
گٹھ:عرب لیگ د‏‏ی رکن ریاست
گٹھ:عربی بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:غیر ترقی یافیہ ملک
گٹھ:مسلم اکثریت‏ی ملک
گٹھ:مشرق وسطی دے ملک
گٹھ:مؤتمر عالم اسلامی دے رکن ملک
گٹھ:وفاقی جمہوریتاں
گٹھ:وفاقی ملک
گٹھ:مشرقی افریقی ملک
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل

گٹھ:سوڈان
گٹھ:دیس
گٹھ:افریقہ دے دیس
سوڈیئم

**** یا **صوداصر** (sodium) اک کیمیائی عنصر اے جس دا علامت Na اے تے جوہری عدد 11 اے۔
}}


گٹھ:کیمیا
سوگسپتزے

**سوگسپتزے** جرمنی دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایدی اچائی 2962 میٹر / 9718 فٹ اے۔ ایہ جرمنی تے آسٹریا دے باڈر تے اے تے جرمن صوبے باویریا چ اے۔ کیبل کار پہاڑ دی چوٹی تک جاندی اے۔ اے چوٹی ویترشٹائن دے پربت دھارے چ ہے گی اے۔

## ہور ویکھو
* جرمنی دے پعاڑاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* سوگسپتزے 
* سوگسپتزے 
* سوگسپتزے  
* سوگسپتزے 

## مورت نگری

File:Zugspitze Airview 01.jpg
File:Zugspitze (Luftbild).jpg
File:Zugspitze mit Signal 1900.jpg
File:Zugspitzmassiv von Westen aus.jpg
File:Schneefernerkopf von SW HQ.jpg
سوہاوا

**سوہاوا** (Sohawa)، پنجاب، پاکستان دے ضلع جہلم دی تحصیل سوہاوا وچ اک شہر تے تحصیل سوہاوا دا صدر مقام اے۔ جی ٹی روڈ سوہاوا شہر وِچوں لنگھدی اے۔ ایتھوں راولپنڈی، چکوال تے جہلم نوں راہ جاندا اے۔ لہور توں راولپنڈی جان آلی ریلوے لائن وی سوہاوا توں لنگھدی اے۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع جہلم
سٹاک ایکسچینج

سٹاک ایکسچینج اک ایسا دفتر یا ادارہ اے جتھے شیر ویچن تے لین والے لوکاں اگے شیر ویچدے تے لیندے نیں۔ایتھے شیرز، بونڈز وکن ل‎ی ظروری اے جے جس کمپنی دے نیرز ویچنے نیں اوہ کمپنی پیلے سٹاک ایکسچینج دی سنگی ہوۓ۔

دنیا دا پیلا سٹاک ایکسچینج 1602 نوں ایمسٹرڈیم نیدرلینڈ چ کھلیا۔
سٹاکہوم

**سٹاکہوم** سویڈن دا راجگڑھ، وڈا شہر تے سمندری اڈھ اے۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:سویڈن دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویڈن دے آباد تھاں
سٹنگر میزائل

**سٹنگر میزائل** امریکہ دا جہازاں دے خلاف استعمال ہونے آلا میزائل اے۔ اینو 1981 وچ بنایا گیا تے اے امریکہ دے علاوہ 28 دیساں دے ورتن اچ اے۔ ایدے نال اج تک 270 جہاز گراۓ جا چکے نے۔
سٹٹگارٹ

**سٹٹگارٹ** دکھنی جرمن صوبے بادنورتمبرگ دا راجگڑھ تے 6واں وڈا جرمن شہر اے۔

گٹھ:جرمنی
سویڈن

سویڈن اتری یورپ دا اک ملک اے ، جس آلے دوالے زیادہ سمندر اے تے اتر چ فن لینڈ تے لہندے چ ناروے اے تے ایہہ سمندر تے اک لمبے پل راہیں ڈنمارک نال وی ملیا ہوئیا اے ۔

## تریخ
شروع دے دور چ سویڈن دے لوک " اوڈین " تے " تھور " ناں دے دومتےآن نوں من دے سن ۔
سنہ1000ء چ سویڈن نورلینڈ ، سوے لینڈ تے گوٹا لینڈ دے علاقےآں تے مشتمل سی ۔ دکھنی گوٹالینڈ ڈنمارک دا حصہ سی تے ہرجیڈالین ، جامٹ لینڈ تے بہوسلان ناروے دا حصہ سن ۔ 1600ہ چ کغي جنگاں دے بعد سویدن دے راجے نے ایہہ علاقے فتح کرلئے ۔ 1396ء توں بعد 130 سال تک ڈنمارک ، سویڈن تے ناروے اک حکومت دے ہیٹھ رہے تے مارگریٹ پہلی رانی سی جس نے اینہاں تناں اتری دیساں تے راج کیتا ۔ 1527ء چ سویڈن دے راجہ گستاف واسا نے ڈنمارک توںاپنا دیس جدا کرلئیا ۔ اس راجہ نوں دیس دا سب توں وڈا راجہ منیا جاندا اے ، اس نے اپنے دور چ معاشی تے فوجی نظام نوں بہت بہتر کیتا ۔ 
دلارنا شہر چ واسا لوپٹ اس راجہ دی یادگار اے ۔ سویڈن دے اک وڈے بحری جہاز دا ناں وی اس راجہ دے ناں تے واسا رکھیا کگئیا سی ، اس دے علاوہ کئی گلیاں تے عمارتاں دے ناں وی اس دے ناں تے رکھے گئے سن ۔ 1600ء دے بعد دے زمانے نوں سویڈن دا زمانہ آکھیا جاندا اے ، اس زمانے ج سویڈن نے فن لینڈ تے حکومت کیتی ، جرمنی دے کجھ حصیاں تے بالٹی کم دے چند علاقےآن تے ڈنمارک تے ناروے دے کئی علاقےآن نوں فتح کیتا ۔ کارل سویڈن دے بادشاہاں دا اک عام ناں سی ، کارل12واں جہڑا کہ 1700ء تک زندہ رہیا اینہاں سارےآن راجےآں چوں سب توں مشہور سی ، اس نے اپنے جیون دا زیادہ حصہ جنگاں لڑیاں تے جدوں اوہ فریڈریکسٹن دے قلعے تے مل مارن دی کوشش ج سی تے اس جنگ چ اوہ ماریا گئیا ۔ 1812ء توں 1844ء تک کارل یوہان ناروے تے سویڈن دا راجہ رہیا ۔ کارل 16واں گستاف جہڑا کہ سویڈن دا موجودہ بادشاہ اے اس دا تعلق وی ایسے بادشاہ دی نسل نال اے ۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
گٹھ:سویڈن
سٹوپا

**سٹوپا** لفظ دا مطلب اے اچا تھاں۔ سٹوپا بدھ ویلے دی قبر نوں کہندے سن اے قبر پہلاں گول ہُندی سی۔ سٹوپے وچ لاش دی سواہ دبی جاندی سی۔ مہاتما بدھ دی لاش نوں جدوں ساڑیا گیا تے اوہدی سواہ نوں ہندستان دے اٹھ وکھریاں سٹوپیاں چ رکھیا گیا۔ اس نال سٹوپیاں دی وی گل بن گئی پہلے تے سارے سٹوپے سادے ہُندے سن پر فیر چار چفیرے گول چبوترا بنایا گیا سٹوپے نوں نہ ای سجدا کیتا جاندا اے نہ ای ایہدے اگے ہتھ جوڑے جاندے نیں پر چکر کٹے جاندے نیں تے سٹوپے دے چار چفیرے بدھ مورتیاں بنیاں ہُندیاں نیں جیہدے وچ ماہاتما بدھ دے جیون دی کہاݨی دسی گئی ہُندی اے تے سٹوپے دے دوالے چکر کٹدیاں ہویاں ایہناں مورتیاں نوں دیکھدے ہوئے مہاتما دا جیون اگے آجاندا اے۔ ویلے نال سٹوپے دے اگے پچھے جنگلا لا دتا گیا۔
پنجاب دی اک پرانی رہتل ٹیکسلا دے سٹوپے جگ پدھر تے بہت مشہور نیں۔ ایہہ بدھ مت دا تریخی علاقا اے ۔ 

گٹھ:بدھ مت
گٹھ:عمارتاں
خلائی شٹل

سپیس شٹل دوبارہ استعمال دے قابل امریکی خلا دے وچ جان والا جہاز اے۔ ایہنوں مہنگے راکٹاں دے بدل دے طور تے بنایا گیا سی کیوں جے راکٹ اک واری سیٹلائٹ نوں مدار وچ پا کے دوبارہ کم نہیں کر سکدے جدوں کہ اک سپیس شٹل واپس زمین دے اُتے آسکدی اے۔ 

ایہنوں 5 یا 7 بندے اڈاندے نیں۔ ایہہ 22700 کلوگرام دا سامان زمین دے نچلے مدار وچ لے جاسکدا اے۔ ایہہ خلا وچ جان لئی دو راکٹاں دی مدد لیندا اے تے اوہ راکٹ وی دوبارہ استعمال کیتے جاسکدے نیں۔ ایہہ واپسی تے کسے قسم دی طاقت دا استعمال نہیں کردا بلکہ گلائیڈ کردا ہویا رن وے تے اُتردا اے۔ ناسا دے مطابق اک سپیس شٹل دی قیمت 1.7 بلین ڈالر ہوندی اے تے اک شٹل دی اک اڈان تے 450 ملین ڈالر لگدے نیں۔ 

پہلی چار ٹیسٹ اڈاریاں 1981 وچ ہوئیاں جس دے بعد 1982 وچ خلائی مشن ٹر پۓ۔ 5 خلائی شٹلاں بنائیاں گئیاں جیناں نوں 1981 توں 2011 تک 135 مشناں وچ ورتیا گیا۔اے سارے مشن کینیڈی سپیس سنٹر، فلوریڈا توں اڈاۓ گۓ سن۔ ایناں مشناں وچ سیٹلائٹاں مدار چ پہنچائیاں گئیاں، دوجے سیاریاں تہ پروباں پیجیاں گئیاں، ہبل خلائی ٹیلیسکوپ پیجی گئی تے انٹرنیشنل خلائی سٹیشن دے ٹوٹے مدار پہنچاۓ گۓ تے اودی مرمت دے کم کیتے گۓ۔
سچا مسیح گرجا

سچا مسیح گرجا اک آذاد مسیحی گرجہ اے جسدی بنیاد 1917 وچ چین وچ رکھی گئی۔ اج دنیا دے چالھی دیساں وچ اسدے تقریبا 15 لکھ ارکان موجود نے۔ اے گرجہ، مسیحیت دے پروٹیسٹینٹ فرقے نال تعلق رکھدا ہے۔ اس گرجے وچ کرسمس تے ایسٹر دے تہوار نہیں مناۓ جاندے۔

## دس بنیادی اصول
* **مقدس روح** مقدس روح نوں پانا، جیدی شہادت منہ نال کین نال ہووے، اوہی ساڈے آستے جنت دی چنگی خبر اے۔
* **بیپتسما**: پانی توں بپتسمہ گناواں توں چھٹکارہ پان آستے تے روحانی بحالی دا اک طریقہ اے۔۔ بپتسمہ تازہ پانی نال کیتا جاسکدا اے۔ بیپتسمہ کرن آلا عیسی دا ناں لے کے اس طرح بیپتسمہ کردا اے کہ اودا پورا جسم پانی چ ڈب جاۓ تے اوہ سرینچ دی طرفف چکیا ہوۓ۔۔
* **پیر دھونا** پیر دھون دی رسم نال بندے نوں یسوع مسیح نال ملن جڑن دا موقعہ ملدا اے۔ اے کم بندے نوں ہر ویلے پیار، پاکیزگی، منکسرمزاجی ،ہربندے جیدے پیر دھوتے جان اوہ وی یسوع مسیح دے ناں دوجیاں دے پیر دھوئے۔ جدوں وی موقعہ لبے اک دوجے دے پیر دھون دی رسم کرنی چائیدی اے۔ دوجیاں نوں معاف کرن تے خدمت کرن دی یاد کراندی اے۔
* **ہولی کمیونن** مقدس مذہبی رسمں عیسی دی قربانی نوں یاد رکھن دا ذریعہ نیں۔ اے سانوں اس قابل کردی اے کہ اسی اپنے مالک دی قربانیاں چ شامل ہوسکیں تے اس نال مل سکن تاکہ سانوں وی اک نہ مکن آلا جیون مل سکے تے اسی قیامت دے دن کامیاب ہو سکن۔ عبادتاں جنیاں بوتیاں ہو سکن کرنیاں چائیدیاں نیں۔ سانوں صرف خمیری روٹی، عرق انگوری دا استعمال کرنا چائیدا اے۔
* **سبتھ دا دن** ہفتے دا ستواں دن اتوار اک مقدس دن اے، جس چ خدا دی رحمت شامل اے۔ اس دن خدا دی تخلیق نوں مجلساں چ نجات تے آن آلا جیون چ پکا سکون دے لئی عبادت کرنی چائیدی اے۔
* **یسوح مسیح** "یسوع مسیح پاپیاں نوں گناہواں توں بچان لئی صلیب تے چڑھیا تیسرے دن دوبارہ جی پیا تے اسمانان تے چلا گیا۔ انساناں نوں بچان والا اوہو ای اے۔ زمین تے اسمان نوں بنان والا اوہی اے تے اوہو ای سچا خدا اے"
* **بائبل**  بائیبل جیہڑی نویں تے پرانے عہدنامے نال رل کے بنی اے خدا توں متاثر ہوکے لکھی گئی اے۔ ایہو ای لکھیا سچ اے تے جیوندے سعائیاں لئی اک ناپ اے۔
* **سالویشن**  معافی خدا دی رحمت نال اودے تے ایمان رکھن نال لبدی اے۔ ایمان رکھن والیاں نوں پاک روح تے ایمان پاکیزگی دی تلاش لئی، خدا تے ایمان تے انسانیت نال پیار رکھنا چائیدا اے۔
* **گرجا** اوہ گرچا جینوں یسوع مسیح نے بنایا پاک روح ولوں مکرون آن والی بارش ویلے اے اپوسٹلاں دے ویلے دا سچا تے دوبارہ چلایا گیا کرجا اے۔
* **دوجی بار آنا** یسوع مسیخ دنیا تے دوجی واری آخرت دے دن اسمان توں عدل کرن لئی آۓ گا نیک لوکاں نوں ہمیشہ دا جیون لبے گا تے گناہگار ہمیلہ لئی عزاب ج پاۓ جان گے۔
## ہور گلاں
اس گرجے دے پیروکار کرسمس نئیں مناندے کیوں جے پنجی دسمبر اصل وچ سورج دا پیدا ہونے دے دن دے طور تے کافر لوک مناندے سن۔ اس نوں کرسچن تہوار دے طور تے چوتھی صدی چ رومن شہنشاہ کونسٹنٹین نے شروع کیتا۔

گٹھ:عیسائی
گٹھ:عیسائیت
سڈنی

سڈنی آسٹریلیا دا سب توں وڈا شہر اے ، جس دی آبادی 2006ء دے اندازیاں دے مطابق 42 لکھ اے ۔ ایہہ ریاست نیو ساوتھ ویلز دا راجگھر اے تے دیس دے جنوب مشرقی ساحلاں تے واقع اے ۔

سڈنی آسٹریلیا چ پہلی یورپی نوآبادی سی ۔ جسنوں 1788ء پہلے برطانوی بحری بیڑے دے سربراہ آرتھر فلپ نے قائم کیتا ۔ ایہہ آسٹریلیا دا اقتصادی مرکز تے سیاحت دے حوالے نال سب توں مشہور شہر اے ۔ ایتھوں دا سڈنی اوپیرا ہاؤس تے ہاربر برج سارے جگ تے مشہور نیں ۔

سڈنی 2000ء چ اولمپک کھیڈاں دی میزبانی وی کرچکیا اے ، جہڑے ہن تک دے یادگآر کھیڈ منّے جاندے نیں ۔
باروخ سپینوزا

سپینوزا (نومبر 24, 1632 – فروری 21, 1677) ستارویں صدی دا ڈچ فلسفی سی۔ اودھے پرکھاں دا جوڑ سپین نال سی۔ سپینوزا عقلیت پسند فلسفی سی۔ تریخ لکھاری تے فلسفی ہیگل نے کیا سی "یا تے تسےی سپینوزائی اوہ یا فلسفی نئیں اوہ"۔

سپینوزا دے پرکھ پرتگال دے یہودی سن جیہڑے اوتھاں جان بچا کے نیدرلینڈز آۓ۔ باروخ سپینوزا ایمسٹرڈم نیدرلینڈز چ جمیا۔ اودی ماں دا ناں اینا ڈیبورا تے پیو دا ناں مائیکل سی جیہڑا اک کاروباری سی۔ سپینوزا دی مڈلی پڑھائی اک یہودی سکول چ ہوئی۔ اودی کھوجی تے ہر گل نوں پرکھن والی سوچ نے اونوں اپنی یہودی برادری نال چگڑے چ پا دتا۔ انگلینڈ تے فرانس نال لڑائیاں چ اودے پیو دی جان تے کاروبار مک گیا۔ سپینو‍زا نے کاروبار پعرا نوں دتا تے آپ فلاسفی تے شیشے دے کم چ پے گیا۔

25 جولائی 1656 نوں سپینوزا نوں تہودی مت توں وکھریاں سوچاں رکھن تے اودی برادری نے مت تو کڈدتا گیا۔ کج لوکاں دی اے سوچ اے جے سپینوزا دیاں سوچاں سغائی مت دے وی خلاف سن ایس لئي یہودی برادری نے اونوں بار کیتا جے اینج اوناں لئی ایس نویں دیس چ کوئی مسلہ ناں بنے۔ برادری توں کٹے جان مکروں سپینوزا فرانسسکن فان ڈن انڈے نال رہن لگ پیا جینے اونوں جوانی چ لاطینی سکھائی سی تے خبرے اونے ای سپینوزا نوں فلاسفی دا چسکا پایا پر ایس گل نوں سپینوزا نے کسے چٹھی چ ذکر ناں کیتا۔ اودے کئی یار بیلی وی سن پر اونے اپنے جیون دیاں لوڑاں نوں بعوت تھوڑا رکھیا سی۔

اپنے جیون دے اگلے 21 ورے سپینوزا نے پڑھن لکھن چ گزارے۔ اونے برداشت تے کھلے دل والی فلاسفی دی تبلیغ کیتی۔ اینتھنی نے اودے جیون نوں اک نیک جیون کیا۔ سپینوزا رینزبرگ، ووربرگ تے ٹی ہیگ ریا۔ اودا گزارہ شیشیاں دی رگڑائی توں ہوندا سی۔ اودے یار وی اودا ہتھ ونڈاندے سن۔ 1677 چ اودی پھپھرے دے روگ توں مرن ہویا۔ خبرے شیشے دے پیٹھے ہوو بریک ٹوٹے اودے اندر چلے گۓ سن۔ دی ہیگ چ اودے کعر نوں اک یادگار بنادتا گیا۔ سپینوزا نیں کدے ویاہ ناں کیتا تے اودے دوالے دے سعائی لوک اونوں اک نیک انسان سمجدے سن۔

## فلاسفی
سپینوزا ایس گل نوں مندا سی جے خدا صرف فلسفیانہ سوچ چ جیندا اے۔ جدا ایبسٹریکٹ اے تے اودی کوئی ذات نئیں۔ خدا تے ہر اوہ چیز جیہڑی نیچر چ ہیگی اے اک اے۔ سوچ تے پنڈا چدا دیاں ای صفتاں نیں۔ نیچر چ ناں ای کوئی برا اے ناں ای اچھا ایناں دا ایہ مطلب صرف انساناں لئی اے۔

## سپینوزا دے سیانے بول

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:فلاسفی
سچ

نیرکتا کے مطابق پنجابی بولی دا سچ سانچے توں بنیا اے جیڑا اکو ناپ دا ہوندا اے تے اک ڈبے دی طرح ہوندا اے جیدے نال پھٹے دے اتے اکو ناپ دیاں اٹاں بنائیاں جاندیاں نیں۔ اسی کہہ سکدے آں سچ اک ناپ اے جنہوں سارے مندے نیں۔


## سچ دی قسماں
سچ د‏‏ی چار قسماں ہُندیاں نيں۔
# **ہٹ دھرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سچ**۔ کسی گل یا اصول نو‏‏ں صرف اس لئی سچ منیا جاندا اے کہ اُسنو‏‏ں ہمیشہ تو‏ں سچ منیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ جے شواہد اُسنو‏‏ں غلط وی ثابت ک‏ر رہ‏ے ہاں تاں وی اسنو‏ں جھوٹھ نئيں سمجھیا جاندا۔ اس طرح ضعیف الاعتقادی جنم لیندی ا‏‏ے۔
# **با اختیار ہستی د‏‏ی وجہ تو‏ں سچ**۔ کسی بہت ہی بزرگ ہستی د‏‏ی گل اُتے اَنھّا یقین ک‏ر ک‏ے اُسنو‏‏ں سچ مان لیا جاندا ا‏‏ے۔ سارے مذاہب دا تعلق ایداں دے ہی سچ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔
# **منطق د‏‏ی وجہ تو‏ں سچ**۔ کسی گل نو‏‏ں اس لئی سچ منیا جاندا اے کیونجے اوہ بہت معقول ہُندی اے تے اُسنو‏‏ں دلیلاں تو‏ں ثابت کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ لیکن ایداں دے سچ د‏‏ی تجربا‏تی بنیاد نئيں ہُندی۔ مثال دے طور اُتے بگ بینگ یا ارتقاء دے نظریہ دا کسی لباٹری وچ تجربہ نئيں کيتا جا سکدا مگر فی الحال اسنو‏ں سچ منیا جاندا ا‏‏ے۔
# **سائنس د‏‏ی وجہ تو‏ں سچ**۔ ایسی گل اس لئی سچ مان لی جاندی اے کیونجے جِنّی دفعہ وی تجربہ دہرایا جائے، ہر بار نتیجہ اوہی آندا اے جداں اگ اُتے کسی چیز دا گرم ہونا۔ جدو‏ں نويں تے بہتر مشاہدات یا وضاحت سامنے آ جائے تاں پرانے خیال نو‏‏ں مسترد ک‏ر ک‏ے نويں خیال نو‏‏ں سچ مان لیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے
سکنال

سکنال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
سکنٹ

**سکنٹ** وقت دا اک ناپ اے ۔ ایہ منٹ توں چھوٹا ہُندا اے ۔ اک منٹ وچ 60 سکنٹ تے اک گھینٹھے وچ 3600 سکنٹ ہُندے نیں ۔

## سکنٹ : ویلے دے دوجے ناپاں نال
* 1/60 منٹ 
* 1/3,600 گھینٹھا
* 1/86,400 دن 
* 1/31,557,600 ورھا

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت
سکڈ میزائل

**سکڈ میزائل** روس دا بنایا ہویا جنگی میزائل اے۔ اینوں روس نیں ٹھنڈی لڑائی ویلے وچ بنایا تے دوجے دیساں نوں ویچیا۔ جگ دے کئی بیلسٹک میزائل اس نوں ویکھ کے بناۓ گۓ نیں۔ پاکستان دا غوری میزائل وی سکڈ میزائل دی کاپی اے۔

## بارلے جوڑ
سکھ

سکھ مت دے پیروکاراں نوں سکھ کہندے نیں۔ سکھ پنجابی بولی دا بول ہے تے سنسکرت توں آیا ہے اَتے اسدا مطلب ہے سکھن والا۔ سکھ سارے جگ وچ پھیلے ہوۓ نیں۔ لیکن اوہناں دی بوہتی گنتی ہندستان وچ ہے۔ سکھ مت 15 ویں صدی چ پنجاب توں ٹریا اَتے ہُݨ ایہہ جگ دے وڈے متاں وچ ہے۔

رہت مریادہ (سکھاں دے قنون تے رسماں) دے نیڑے اک سکھ 'کوئی وی انسان ہوسکدا ہے جیہڑا اک خدا نوں، گرو نانک توں لے کے گرو گوبند سنگھ تے گرو گرنتھ صاحب نوں مندا ہووے اَتے دس گروواں نے جو آکھیا تے دسویں گرو نے جنج پَوِتر کیتا اوہنوں منّے اَتے کسے ہور مت نوں نہ منے'۔ سکھ اپنی داڑھی اَتے پگ توں دوروں ہی پچھاݨے جاندے نیں۔ ہرمندر صاحب، امرتسر بھارتی پنجاب ہندستان اِچ سکھاں دا سب توں پَوِتر تھاں ہے۔

## [[پنج ککے]]

File:Kirpan small.JPG|کرپان
File:Turbannedman.jpg|کیس
File:Kara (Sikhism).jpg|کڑا
File:Kaccha.JPG|کچھا
File:Wooden kanga comb (Sikhism article of faith).JPG|کنگا

## باہرلے جوڑ

* &nbsp;سکھ فلاسفی
* سکھ 
* سکھ گائیڈ
سکیسر

** سکیسر** (Sakesar) پنجاب، پاکستان وچ کوہستان نمک دا سَبھ توں اُچّا پہاڑ اے۔ ایہدی اُچّائی 1,525 میٹر (5,003 فٹ) اے۔ ایہ پنجاب دے ضلع خوشاب وچ وادی سون دے باہرلے کنارے اُتّے واقع آ۔ سکیسر دے چھوٹے جہے پنڈ دا نام پہاڑ دے نام اُتّے رکھیا گیا اے۔ ناݪ ای اوچھالی جھیل موجود اے۔

## ہور دیکھو
*سون سکیسر
*ٹلا جوگیاں
*اوچھالی جھیل

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے پہاڑ
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
سگا

سگا یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
سہالہ

**سہالہ** اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ ہے جیہڑا یونین کونسل سہالہ وچ واقع ہے۔

سہالہ ضلع اسلام آباد دا اک چھوٹا جیہا شہر ہے جیہڑا دار الحکومت اسلام آباد شہر توں تقریباً 20 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ سہالہ کہوٹہ روڈ تے واقع ہے۔ ایہہ جی ٹی روڈ توں تقریباً پنج کلومیٹر دے فاصلے اتے مشہور شہر روات توں تقریباً ست کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔ اسلام آباد ہائی وے بالکل سہالہ دے کولوں ہی لنگھدی ہے اتے ایہدے سب توں نیڑے کاک پل واقع ہے جو سہالہ توں صرف ہِک کلومیٹر دے فاصلے تے ہے۔ کشمیر اتے اس دے نالدے علاقیاں دے ول جان والی کجھ گڈیاں سہالہ توں ہوکر لنگھدِیاں نیں۔ سہالہ دے آلے دوالے وچ مختلف آبادیاں آباد نیں جنھاں چ گاگڑی، بھنڈر، دھمیال، جنڈالہ، ہردوگہر، ڈھوک نورجہاں وغیرہ شامل نیں۔ سہالہ وچ چوہدری برادری اتے مرزا برادری بڑی برادریاں نیں۔

گٹھ:اسلام آباد
سی ڈی

**سی ڈی** (CD) اک آپٹیکل ڈسک اے جیہدے وچ وکھو وکھ ڈیجیٹل گانے، فلماں فوٹواں تے ڈیٹا بھریا جا سکدا اے۔ سی ڈی وچ 700 ایم بی دا ڈیجیٹل ڈیٹا بھریا جا سکدا اے۔ ایہنوں سی ڈی روم پڑھݨ واسطے 780 نینو میٹر دی لیزر استعمال کردے نیں۔ سی ڈی نوں سونی تے فیلپس کمپنی نے رل کے ایجاد کیتا سی۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
سیاڑ

**سیاڑ** اوہناں لیکاں یا وٹاں نوں کہیا جاندا اے جیہڑیاں زمین تے ہل چلاوݨ نال بَݨدیاں نیں ۔ فصلاں یا سبزیاں بیجݨ لئی کیاریاں وچ ہتھ نال وی سیاڑ بݨائے جاندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* باغ واݨی
* کھیت

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:وائی بیجی
گٹھ:زراعت
سیرالیون

**سیرالیون** لیندے افریقہ دا اک دیس اے۔سیرالیون دے اتر چڑدے وچ گنی، چڑدے دکھن وچ لائیبیریا تے دکھن لیندے وچ وڈا سمندر اوقیانوس اے. سیرالیون دا تھاں 71,740 مربع کلومیٹر / 27,699 مربع میل اے۔ سیرالیون دی لوک گنتی 6,190,280 اے۔ سیرالیون دی دیسی بولی انگریزی ایے۔ سیرالیون دا راجگڑھ فری ٹاؤن اے۔
جھیل سیف الملوک

**سیف الملوک** ناران پاکستان وچ 3224 میٹر / 10578 فٹ دی انچائی تے اک جھیل اے۔ ناران دے گراں توں پیدل یاں جیپ راہیں ایتھے پہنچئیا جا سکدا اے ۔ ایہہ پہاڑاں وچکار جھیل اے جس دے بارے وچ مشہور اے کہ ایتھے پریاں آندیاں نیں۔ ملکہ پربت تے دوجے پہاڑاں دا پڑچھانواں ایس تے پیندا اے۔ سال دے کجھ مہینے ایس دی پدھر برف نال جمی رہندی اے۔ ایہدے اندر بھوری ٹراؤٹ ہوندی اے۔

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
سیاچن گلیشیئر

**سیاچن گلیشیئر**، قراقرم دے پہاڑی دھارے وچ بلتستان وچ واقع اک گلیشیئر اے۔ ایہ گلیشیئر 70 کلو میٹر (43 میل) لمبا اے تے قراقرم دا سَبھ توں لمبا گلیشیئراے۔ 5753 میٹر اُچا اے۔ ایہدی برف پِگھلݨ نال شیوک دریا وَگدا اے۔

گٹھ:گلیشیئر
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
سینٹ باسل گرجا

سینٹ باسل گرجا ماسکو روس چ اک گرجا اے۔ اینوں 1555 وچ بنایا گیا۔ اے اپنے رنگ دار پیازی گنبداں آسطے مشہور اے۔ اے کازان دے اتے قبضے دی یاد وچ بنایا گیا تے اے ماسکو دے رتے چوک وچ کریملن دے نیڑے واقعہ اے۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے گرجے
سیلسیئس

**سیلسیس** (Celsius)، درجہ حرارت ناپ اے جیہڑا سویڈن دے سائنسدان انڈرس سیلسیس دے ناں اُتے آ۔ جیہنے اپنے مرن توں دو سال پہلاں ایہ ناپ بنایا سی۔ اس ناپ نوں سینٹی گریڈ ناپ وی کہیا جاندا اے۔

ایہدی علامت (°C) اے۔

اس ناپ اُتے °C 0 اُتے پاݨی جم جاندا اے تے اس ناپ دے مطابق 100&nbsp;°C اُتے پاݨی اُبل جاندا اے۔

گٹھ:فزکس
گٹھ:حرارت
سینٹ گالن

**سینٹ گالن** سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## سینٹ گلن دے پنڈ
* بسکرخ
* آلٹ سینٹ یوہان

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Gigerwaldsee.jpg
File:Weisstannental.jpg
File:Calfeisen.jpg


گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
سینٹی میٹر

**سینٹی میٹر** ، لمبائی د‏‏ی اک اکائی اے جو میٹر دے سوويں حصے دے برابر ا‏‏ے۔ میٹر اکائیاں دے عالمی نظام وچ لمبائی د‏‏ی اکائی ا‏‏ے۔ اک سینٹی میٹر وچ 10 ملی میٹر ہُندے نيں۔
اک انچ وچ 2.54 سینٹی میٹر ہُندے نيں تے اک سینٹی میٹر ، 0.3937 انچ دے برابر اے۔

## حوالے

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:لمبائی
گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں
سینیگال

**سینیگال** لیندے افریقہ دا اک دیس اے۔ سینیگال دے اتر وچ ماریطانیہ، چڑھدے وچ مالی، وچ تے دکھن وچ گنی تے گنی بساو, لہندے وچ وڈا سمندر اوقیانوس اے. سینیگال دا تھاں 196,712 مربع کلومیٹر / 76,000 مربع میل اے۔ ایہدی لوک گنتی 13,567,338 اے۔ سینیگال دی دیسی بولی فرانسیسی ایے۔ ایہدا راجگڑھ ڈا کار اے۔

گٹھ:افریقہ دے دیس
گٹھ:دیس
سیولف پنڈوبی

سیولف پنڈوبی دنیا دی سب توں بہترین ایٹمی پن ڈوبی اے۔ اے آبدوز امریکہ دی نیوی دے لیۓ بنائی گغی۔ امیرکی نوی وچ سرد جنگ دے دوران اینا دا کم سوویٹ نیوی دی گہری تے خاموش آبدوزاں نو گھوجنا تے تباح کرنا سی۔ سرد جنگ دے دوران 29 بنان دا سوچیا گیا سی پر سرد جنگ دے خاتمے تے پیسیاں دی کمی دی وجہ توں صرف 3 پنڈوبیاں بنیائیاں گئیاں۔ ایدے اندر اک ایٹمی ریئکٹر نسب اے تے اے کئی کئی مہینے پانی دے اندر گزار سکدی اے۔ ایدی دوری صرف خوراک تے منخصر کردی اے۔ اے 600 میٹر دی گہرائی تک ڈوبکی لا سکدی اے۔
سئول

**سیؤل** (انگریزی: Seoul، کوریائی: 서울) جنوبی کوریا دا راجگڑھ اتے سبھ تو‏ں وڈا شہر ہے۔ اک کروڑ تو‏ں ودھ آبادی دا حامل ایہہ شہر دنیا دے وڈے شہراں وچ شمار ہُندا ہے۔ ایہہ دنیا دا دُوجا سب تو‏ں وڈا شہری علاقہ ہیگا ہے جیہڑا سیول قومی راجگڑھ  علاقہ کہلاندا ہ‏‏ے۔ اس وچ جنوبی کوریا د‏‏ی اہ‏م بندرگاہ انچیون اَتے گیونگی-ڈو دے علاقے وی شامل نيں اَتے اس علاقے د‏‏ی کل آبادی تقریباً 2 کروڑ 30 لکھ بندی ہے۔ جنوبی کوریا د‏‏ی ادھی تو‏ں ودھ آبادی اس علاقے وچ رہندی ہے جس د‏‏ی اک چوتھائی راجگڑھ  سیول د‏‏ی باسی ہے۔ ایہہ ملک دا سیاسی، ثقافتی و اقتصادی مرکز ہے۔ اک خاص شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایہہ براہ راست قومی حکومت دے زیر انتظام ہ‏‏ے۔

شہر دریائے ہان دے طاس اُتے ملک دے شمال مغربی حصے وچ واقع ہے اَتے شمالی کوریا د‏‏ی سرحد اس تو‏ں صرف 50 کلومیٹر دی وتھ اُتے شمال وچ واقع ہ‏‏ے۔

اک اہ‏م مالیا‏تی و ثقافتی مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں سیول اک عالمی شہر د‏‏ی حیثیت رکھدا ہے۔ ایہہ شہر 1988ء دے گرمائی اولمپکس اَتے 2002ء فیفا عالمی کپ د‏‏ی میزبانی وی کر چکيا ہے۔ 2007ء وچ اسنو‏ں دنیا دا تِیجا اَتے ایشیا دا سب تو‏ں مہنگا شہر قرار دِتّا گیا۔

شہر د‏‏ی تقریباً تمام آبادی کوریائی ہے جدو‏ں کہ چینی تے جاپانی باشندےآں د‏‏ی قلیل تعداد وی ایہی رہائش پزیر ہے۔ غیر ملکی تارکین وطن د‏‏ی آبادی تیزی نال ودھدی جا رہی ہے اَتے اِس وقت اوہ کل آبادی دا دو فیصد نيں۔

شہر وچ جرائم د‏‏ی شرح بوہت گھٹ ہے اَتے ایہہ ایشیا دے وڈے شہراں وچ پرامن ترین شہر سمجھیا جاندا ہے۔ ایتھ‏ے دے دو وڈے مذہب بدھ مت تے مسیحیت نيں۔

سیول دنیا د‏‏ی وڈے کاروباری اداریاں دا مرکز ہے جس وچ سام سنگ، ایل جی اَتے ہیونڈائی شامل نيں۔ ایہہ ایشیا دا اہ‏م ترین کاروباری مرکز ہے۔ حالانکہ سیول ملک دے کل 0.6 فیصد رقبے اُتے پھیلا ہے لیکن ایہہ ملک دے کل جی ڈی پی دا 21 فیصد پیدا کردا ہے۔ اس دا فی کس جی ڈی پی خطے دے وڈے شہراں وچ سب تو‏ں زیادہ ہے۔

## جڑواں شہر

## باہرلے جوڑ
* شہری حکومت سیول د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ

## حوالے

گٹھ:ایشیائی راجگڑھ
گٹھ:راجگڑھ
گٹھ:جنوبی کوریا
گٹھ:جنوبی کوریا دے شہر
گٹھ:دکھنی کوریا دے شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
سیپورو

## مورت نگری

File:BlickaufSapporo.JPG
File:Hokkaido pref hall.jpg
File:Sapporo Beer Museum.JPG
File:SapporoDome2004-2.jpg
File:Sapporostation south.jpg


گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
سیگویا دا قلعہ

**سیگوویا دا قلعہ** (سپینی بولی Alcázar de Segovia, انگریزی Alcázar of Segovia (literally, Segovia Castle)) سپین وچّ  سیگوویا دے پرانے شہر وچّ واقع اک قلعہ ہے۔ دو دریا دے اکٹھے ہون تے اک پتھریلی چٹان 'تے ایہہ قلعہ واقع ہے۔ ایہہ گواردناما پہاڑیاں وچّ واقع ہے۔ اک جہاز دی شکل ورگا ایہہ قلعہ پورے سپین وچّ ولکھن ہے۔ ایہہ شروع وچّ اک قلعہ سی پر بعد وچّ اسنوں *شاہی دربار *، اتے جیل دے طور تے ورتیا گیا۔ بعد وچّ ایہہ کالج اتے ملٹری اکادمی بنا دتا گیا۔ اج کلّ ایہہ اک عجائبگھر ہے۔ ایہہ قلعہ والٹ ڈزنی دے سنڈریلا قلعے (Cinderella Castle) لئی اک پریرنا سی۔

سیگوویا دا قلعہ سپین دے وشکار سیگوویا دے صوبے چ اک قلعہ اے۔ اے گوادر رامہ دے پہاڑاں چ دو دریاواں دے ملاپ تے اک چٹان تے بنیا ہویا اے۔ اے قلعہ الفانسو VIII نیں بنوایا قلعہ پہلاں توں وی ہے سی پر اینوں اے والی مورت اونے دتی۔ اج اے قلعہ سپین پھرن ٹرن تے جان آلیاں دا وڈا گڑھ اے۔

## اتہاس

سیگوویا دا قلعہ سپین دے باقی قلعےآں وانگ عرباں نے شروع کیتا گیا۔ جسدی شروعات اک رومن قلعے دے روپ وچّ ہوئی سی۔ اس قلعے بارے پہلے حوالے 1120 ق م. دے آس پاس ملے جدوں 32 سال بعد سیگوویا دا شہر دوبارہ عیسائیان دے تحت آیا۔ ایہہ جت کاسل اتے لیؤن دے الفانسو VI نے حاصل کیتی۔ آثار قدیمہ   سروتاں توں پتہ لگدا ہے کہ ایہہ تھاں رومی سلطنت دے سمیں وچّ وی اک قلعے دے طور تے ورتی گئی۔ 1862 وچّ قلعے وچّ اگّ لگّ جان کارن اسدے اندرونی حصے نوں بہت نقصان ہویا۔

## باہری لنک

* Castillos de España (Alcazar de Segovia) 
* Alcázar de Segovia Information and Photos.
* Entry in Great Buildings website - Alcázar of Segovia.
* Alcázar of Segovia photos and history 
## اگے پڑو
*
## حوالے

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
شادی دھمیال

شادی دھمیال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
شافہاوزن

شافہاوزن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
## مورت نگری

File:Dörflingen 203.JPG
File:Stein am Rhein - frescoes.jpg
File:Dörflingen 028.JPG


گٹھ:سویٹزرلینڈ
شاملاٹ

**شاملاٹ**، پنڈ دے ناݪ ملحقہ سانجھی ملکیتی زمین ہُندی اے جیہدے مالکان پنڈ دے لوک مشترکہ طور تے ہُندے نیں تے ایہ کِسے اک فرد دی ذاتی ملکیت وچ نئیں ہُندی۔
شاملاٹ دی زمین پنڈ دی مشترکہ تے غیر مُنقسم جائیداد ہُندی اے۔

شاملہ دی جمع شاملات اے تے شاملات توں لفظ شاملاٹ بݨیا اے۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ایہ لفظ "شامل الاٹ" توں بݨیا اے کیونکہ ایہ انفردای الاٹمنٹ نئیں ہُندی، ایہدے الاٹیز وچ اہل موضع مُشترکہ طور تے شامل ہُندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:تھاں
گٹھ:رقبہ
شالامار باغ

**شالامار باغ** لہور وچ بڑی مشہور تریخی تھاں اے، مغل بادشاہ شاہجہان نے تعمیر کروایا سی۔ ایہ مغلاں دی یادگار تے برصغیر وچ مسلماناں دی شاندار حکومت دا ورثا اے۔ 

## تعمیر
ایہدی تعمیر 1641 عیسوی (1051 ھجری) وچ شروع ھوئ۔ تے کئ وریاں تکر مُکی۔ اے مستطیل دی شکل دا باغ اے جیدے آلے دوآلے بڑی وڈی کَند کیتی گئ اے۔ ایدا کھلار 658 میٹر جنوب توں شمال تے 258 میٹر مشرق توں مغرب تِکر اے۔

## چبوُترے
شالامار باغ دی تھاں جنوب توں شمال ول تین چبوتریاں نال رل کے بندی اے۔ اے چبوترے اک دوجے توں 4 -5 میٹر (13-15 فٹ) دے فاصلے تے ھیگے نیں۔ 
ایناں دے اردو بولی چ ناں اے ھیگے نیں۔ 
*اتلا چبوترہ فرح بخش (خوشی دین آلا)
*وچکارلہ چبوترہ فیض بخش (اچھائی دیں آلا)
*تھلڑا چبوترہ حیات بخش (حیاتی دین آلا)

## فوارے
باغ چ کل ملا کے 410 فوارے ھیگے نیں جیہڑے باغ چ وگن آلی نہر توں نکلدے نیں تے چوڑے تالاب چ ڈگدے نیں۔ لہور چ سخت گرمی دے ولے اے فوارے باغ دی سیر لئی آن آلے لوکاں نوں ٹھنڈک تے سکون دیندے نیں۔ 
## باغ دیاں عمارتاں
شالامار باغ چنگے وڈے رقبے تے پھیلیا ھوئیا اے۔ ایس باغ دی عمارتاں وچ اے شامل نیں۔

*ساون پادوں میدان
*نکار خانہ دی عمارت
*خواب گاہاں
*شاہی حمام
*ایوان وڈا ھال
*آرام گاہ
*بیگم صاحب دی خواب گاہ
*بارہ دری
*دیوان خاص و عام
*دو داخلی دروازے تے مینار

## باغ دے درخت
باغ چ وکھو وکھ نسلاں دے بوٹے تے رکھ لائے گئے نیں۔ 
اے تھلے دتے گئے نیں۔
*بادام
*سیب
*خوبانی
*چیری
*امب
*پاپلر
*آلوبخارا
*آڑو

## باہرلے جوڑ
*شالامار باغ اُتے ریسرچ

گٹھ:لہور
گٹھ:باغات
شاہ اللہ دتہ

**شاہ اللہ دتہ** ضلع اسلام آباد دی یونین کونسل شاہ اللہ دتہ دا اک پنڈ ہے۔ ایہہ مارگلہ پعاڑ دے نال کرکے ہے اَتے نندنہ کسی ایہدے پچھے ٹردی ہے۔ ایس پنڈ کول اے پرانے بدہ ویلے دے عار لبھے نیں۔ ایہدے کول لوسر دی باؤلی اتے سادھو دا باغ ہے۔

گٹھ:ضلع اسلام آباد
شاہ حسین

**شاہ حسین** (1538-1599) جیہناں نوں مادھو لال حسین وی کہیا جاندا اے۔ شاہ حسین مغل ویلے دے اک پنجابی صوفی شاعر سی۔ پنجابی شاعری وچ کافی دا رواج اوہناں دے ناں اے۔

## جیون
شاہ حسین 1538 وچ مغل بادشاہ ہمایوں دے ویلے پنجاب دے شہر لہور چ جمے۔ اوہناں دے پیو دا ناں شیخ عثمان سی۔عثمان جولاہا سی تے اوہناں دا بندھن ڈھوڈا راجپوتاں نال سی ۔ ایہ قبیلہ نواں نواں مسلمان ہویا سی ایس لئی ناں دے نال شاہ جوڑیا گیا۔ ٹکسالی دروازے لہور دی اک مسیت دے مولوی ابوبکر کول پڑھہنے پیا تے قرآن حفظ کرن لگ گیا۔ چنیوٹ دے شاہ بہلول کولوں وی اوہنے مذہب بارے سکھیا۔ اوہ 30 ورہیاں توں ودھ دا سی جدوں اوہ شیخ سعداللہ دا شاگرد سی ۔ 36 ورھیاں دا سی جد اوہنے قران پاک تے تفسیر پڑھدیاں ہویاں جدوں ایہ سنیا  "ایہ دنیا کھیڈن دی تھاں اے۔" ایہ سن کے اوہ باہر ول نٹھیا تے فیر ہمیشا لئی پربندھی مت نوں چھڈ دتا۔ ایس مگروں اوہنوں ہمیشہ لال کپڑیاں وچ شراب دی بوتل تے مٹے دے پیالے نال گلیاں وچ نچدیاں ای دیکھیا گیا۔

شاہ حسین دی یاری شاہدرا دے اک ہندو برہمن منڈے مادھو لال نال ہوگئی۔ ایہ یاری اینی گوڑھی ہوگئی کہ شاہ حسین نے اوہدا ناں اپنے ناں جوڑ لیا تے مادھو لال حسین اکھوان لگ گیا۔ مادھو لال تے شاہ حسین دیاں قبراں شالامار باغ دے نال باغبانپورہ لہور وچ کٹھیاں نیں۔ رنجیت سنگھ دی ٹبری موراں نے اوہناں دی قبر تے سالانہ میلا چراغاں ٹوریا جیہڑا ہلے تک چل رہیا اے۔

## کافی
شاہ حسین نوں پنجابی چ کافی دا موڈھی منیا جاندا اے۔

*مائے نی میں کیہنوں آکھاں
*درد وچھوڑے دا حال نی
*دکھاں دی روٹی، سولاں دا سالن
*ہاواں دا بالن بال نی
*دھواں دھکے میرے مرشد والا
*جاں پھولاں تاں لال نی

## باہرلے جوڑ
* شاہ حسین دیاں کافیاں 
* وچار وچ اک آرٹیکل
* اک انگریزی آرٹیکل
* شاہ حسین تے مادھو لال
* آرٹیکل 

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی صوفی اولیا
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:اولیا
شاہ مکھی لپی

**شاہ مُکّھی**، پنجابی زبان دی لپی ہے جیہڑی عربی فارسی لپی دی بنیاد اُتّے بݨی ہے۔ شاہ مکھی دا لفظی مطلب "شاہ دے مُون٘ہہ آلی" ہے۔ ایہہ ناں ایہنوں بُلّھے شاہ اَتے وارث شاہ دی نِسبت نال دِتّا گیا ہے۔ شاہ مکھی لپی لہندے پنجاب وچ پنجابی لِکھݨ واسطے ورتی جان٘دی ہے۔
ایہہ لپی سجّے توں کھبّے پاسے نوں لِکھی جان٘دی ہے۔
گرمکھی لپی چڑھدے پنجاب وچ ورتی جان٘دی ہے۔
پن٘جابی لِکھݨ واسطے سَبھ توں پہلاں شاہ مکھی دی ہی ورتوں ہوئی سی، جدوں بابا فرید نے اپݨی باݨی قلمبن٘د کیتی سی۔ 

ایہدی بنیاد عربی فارسی لپی اُتے دھری گئی ہے۔ ایہہ لِپی گرمکھی نالوں پیچیدہ ہے اَتے ایہنوں پڑھنا وی گُرمُکھی نالوں اوکھا ہے کیون٘کہ عربی لِپی وچ اکھراں دیاں شکلاں شبداں دے شروع، وچکار اَتے اخیر وچ بدل جاندیاں نیں۔ 
ایہدے نال نال اکّ اواز لئی کئی کئی اکھر دِتّے ہوئے نیں:
* **ز** دی آواز واسطے چار اکھر (ز ، ذ ، ض ، ظ) نیں۔ 
* **س** دی آواز واسطے تن اکھر (س ، ث ، ص) نیں۔ 
* **ک** واسطے دو اکھر (ک ، ق) نیں۔ 
* **ت** واسطے دو اکھر (ت ، ط) نیں۔

ایس لپی وچ کُجھ شبداں دی اواز اَتے لِکھت وچ فرق ہے۔ جیویں 
* لفظ دے شروع وچ 'بھ' دی آواز "پ" والی بݨ جاندی ہے۔ 
* لفظ دے شروع وچ 'جھ' دی آواز "چ" والی بݨ جاندی ہے۔ 
* لفظ دے شروع وچ 'دھ' دی آواز "ت" والی بݨ جاندی ہے۔ 
* لفظ دے شروع وچ 'ڈھ' دی آواز "ٹ" والی بݨ جاندی ہے۔ 
* لفظ دے شروع وچ 'گھ' دی آواز "ک" والی بݨ جاندی ہے۔ 

شاہ مُکھی لِپی وچ لکھائی تھوڑی جگہ وچ ہوجان٘دی ہے تے گُرمُکھی زیادہ جگہ لیندی ہے۔ شاہ مُکھی وچ ہتھ نال لکھائی دی رفتار وی گُرمُکھی نالوں تیز ہُندی ہے کیون٘کہ شاہ مُکھی وچ گُرمُکھی وان٘گ پُورے پُورے حروف سالم شکل وچ نئیں لِکھݨے پین٘دے۔

## پنجابی حروف
### مُفرد حروف
پنجابی لِپّی دے چھیالی مُفرد حروف آہ نيں۔

### مرکّب حروف
پن٘جابی دے مرکّب دو چشمی حروف ایہہ نيں۔ ایہناں حرفاں نال "ھ" لائی جان٘دی ہے۔ ایہناں حرفاں دیاں آوازاں اوہی رہن٘دیاں نیں پَر بھاریاں ہوجاندیاں نیں۔

### ہور حروف

## ہور دیکھو
* پنجابی حروف تہجی
* گرمکھی لپی

## باہرلے جوڑ
* شاہ مکھی رسم الخط تے آوازاں
* شاہ مکھی گُرمکھی لِپی وٹان٘درا
* شاہ مکھی گرمکھی کی بورڈ

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی بولی
گٹھ:بولی
گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
شاہراہ ریشم

thumb|400px|شاہراہ ریشم د‏‏یاں وکھ وکھ تجارتی گُزرگاہاں
**شاہراہ ریشم**  عہد قدیم (Ancient Ages) دے اوہناں تجارتی رستےآں نو‏‏ں مجموعی طور تے کہیا جاندا اے جو چین نو‏‏ں ایشیائے کوچک تے بحیرہ روم دے مُلکاں ناݪ مݪاؤندے نيں۔ ایہ گزرگاہاں کل 8 ہزار کلومیٹر اُتے پھیلیاں ہوئیاں سی۔ شاہراہ ریشم د‏‏ی تجارت چین، مصر، بین النہرین، فارس، بر صغیر تے روم د‏‏ی تہذیباں د‏‏ی ترقی دا اہ‏م ترین عنصر سی تے جدید دنیا د‏‏ی تعمیر وچ اس دا بنیادی کردار رہیا ا‏‏ے۔

شاہراہ ریشم د‏‏ی اصطلاح پہلی بار جرمن جغرافیا دان فرڈیننڈ وون رچٹوفن نے 1877ء وچ استعمال کیت‏‏ی سی۔ ہُݨ ایہ اصطلاح پاکستان تے چین دے درمیان زمینی گذرگاہ شاہراہ قراقرم لئی وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔

مغرب تو‏ں شمالی چین دے تجارتی مراکز تک پھیلیاں ہوئیاں ایہ تجارتی گُزرگاہاں سطح مرتفع تبت دے دونے جانب شمالی تے جنوبی حصےآں وچ تقسیم نيں۔ شمالی راستا بلغار قپپچاق علاقے تو‏ں گذردا اے تے چین دے شمال مغربی صوبے گانسو تو‏ں گُزرن توں بعد ہور تن حصےآں وچ تقسیم ہو جاندا اے جیہناں وچو‏ں دو صحرائے تکلامکان دے شمال تے جنوب تو‏ں گُزردے نيں تے دوبارا کاشغر اُتے آ ک‏ے ملدے نيں جد کہ تیسرا راستا کوہ تین شان دے پہاڑاں دے شمال تو‏ں تورفان تے الماتی تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔

ایہ سارے راستے وادی فرغانا وچ خوقند دے مقام اُتے ملدے نيں تے مغرب وچ صحرائے قراقم تو‏ں مرو د‏‏ی جانب جاری رہندے نيں تے جتھے جلد ہی جنوبی راستا اس وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔

اک راستہ آمو دریا دے نال شمال مغرب د‏‏ی جانب مڑ جاندا اے جو شاہراہ ریشم اُتے تجارت دے مراکز بخارا تے سمرقند نو‏‏ں استراخان تے جزیرہ نما کریمیا تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ایہی راستا بحیرہ اسود، بحیرہ مرمرہ تو‏ں بلقان تے وینس تک جاندا اے جدو‏ں کہ دوسرا راستا بحیرہ قزوین تے قفقاز نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے جارجیا تو‏ں بحیرہ اسود تے فیر قسطنطنیا تک پہنچدا ا‏‏ے۔

شاہراہ ریشم دا جنوبی حصہ شمالی ہند تو‏ں ہُندا ہويا ترکستان تے خراسان تو‏ں ہُندا ہويا بین النہرین تے اناطولیہ پہنچدا ا‏‏ے۔ ایہ راستہ جنوبی چین تو‏ں ہندوستان وچ داخل ہُندا اے تے دریائے برہم پتر تے گنگا دے میداناں تو‏ں ہُندا ہويا بنارس دے مقام اُتے جی ٹی روڈ وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ ایہ شمالی پاکستان تے کوہ ہندو کش نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے مرو دے نیڑے شمالی راستے وچ شام‏ل ہو جاندا ا‏‏ے۔

بعد وچ ایہ راستہ عین مغرب د‏‏ی سمت اپنا سفر جاری رکھدا اے تے شمالی ایران تو‏ں صحرائے شام عبور کردا ہويا لیونت وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہدرو‏ں بحیرہ روم وچ بحری جہازاں دے ذریعے سامان تجارت اٹلی لے جایا جاندا سی جد کہ شمال وچ ترکی تے جنوب وچ شمالی افریقا د‏‏ی جانب زمینی قافلے وی نِکݪدے سن۔

## ہور دیکھو
* شاہراہ قراقرم
* ریشم

## مورتاں

File:Woven silk, Western Han Dynasty.jpg|
File:WhiteHanBronzeMirror.JPG|
File:Taldyk pass (3600 m).jpg
File:HanHorse.jpg


شاہراہ ریشم
گٹھ:شاہرات
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:بین الاقوامی تجارت
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:تریخ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:تریخ وسطی ایشیا
گٹھ:تجارتی گزرگاہاں
گٹھ:قرون وسطی وچ ایشیا
گٹھ:ریشم
گٹھ:قدیم بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:سڑکاں
شاہین میزائل

شاہین میزائل پاکستان دا دوجا بیلیسٹک میزائل اے۔ اے 2500 کلومیٹر دی دوری تک 1000 کلوگرام دا بم لے کے جا سکدا اے۔

اے میزائل کسی وی موجودہ میزائل دے خلاف استعمال ہونے آلے میزائل سسٹم نوں مات دے سکدا اے۔ اے اک شاہین میزائل تے 3 ایٹم بم لادے جاسکدے نے تے اے اونا نو 3 الگ نشانےیاں تے داغ سکدا اے۔
شریف کنجاہی

شریف کنجاہی(1914-2007) پنجابی دے شاعر تے لکھاری سن۔ اوہ پنجاب یونیورسٹی چ پنجابی دے پہلے استاد سن۔اوہ شاعر، نثر لکھاری تے پنجابی بولی دے استاد سن۔
## پہلا جیون
شریف 13 مئی، 1914ء  نوں کنجاہ ضلع گجرات پنجاب چ جمے ۔ 1930 چ کنجاہ توں میٹرک تے جیلم توں انٹر کیتا۔ ایس ویلے ایس ویلے اونہاں نے شاعری لکھنی شروع کردتی سی تے ترقی پسند تحریک وچ شامل سن انڈین نیشنل کانگرس نال اونہاں دیاں ہمدردیاں سن۔ 1943 چ اونہاں نے منشی فاضل فیر بی اے کیتا تے لہورتوں استاد بنن دا کورس کیتا۔اوناں نے اردو تےفارسی چ ایم اے کیتا تے گورمنٹ کالج اٹک چ لیکچرار لگ گئے.

## جگراتے
جگراتے اوہدیاں نظماں دا پہلا مجموعہ سی۔ جیہڑا 1958 چ |مشرقی پنجاپ چوں گرمکھی چ چہپیا ایدے وچ 37 نظماں سن۔دوجی کتاب 1995 چ آئی۔
## نثر
شریف نے رسل تے اقبال دے فلاسفی تے مضموناں دا پنجابی چ ترجمہ کیتا۔ قران دا پنجابی چ ترجمہ وی اوناں دا اک ودیا کم اے۔ 

## کتاباں
### شاعری
* جگراتے  (شاعری-پنجابی)
* ارک ہوندی لُو

### نثر
* جھاتیاں (تنقید )
* مختصر پنجابی لغت
* شاہ دولہ دریائی
* تاریخ گجرات
* لفظوں کی عینک میں
* رگ وید:اک جھات
* جپ جی: اک جھات
* ساہواں دا ویڑہ

### اردو تراجم
* کہے فرید ( اُردو ترجمہ)
* آزادی کی راہیں
* آزاد سماج
* ہیر وارث شاہ
* گلشن راز
* سوالات ملندہ
* ابیات فرید

### پنجابی تراجم
* القرآن الکریم
* خطباتِ اقبال
* علم الاقتصاد
* جاوید نامہ
* پنج سورہ
* نبی پاک دے خطبے

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
شط العرب

شط العرب جسنوں فارسی چ "اروند رود" اکھدے نیں ، لہندے دکھنی ایشیاء دا اک دریا اے جہڑا ملک عراق چ وگدا اے ۔ 200 کلومیٹر طویل ایہہ دریا جنوبی عراق چ القرنہ دے مقام تے دریاۓ دجلہ تے دریاۓ فرات نال مل کے بندا اے ۔ اس دریا دا جنوبی ساحل عراق تے ایران وچکار سرحد بناندا اے تے خلیج فارس چ جا ڈگدا اے ۔ اسدی چوڑائی بصرہ دے نیڑے 232 میٹر یا 760 فٹ توں لے کے سمندر چ ڈگن دی تھاں تے 800 میٹر اے ۔

اس خطے چ جہازرانی دے تنازعے تے ای ایران تے عراق دے درمیان 80ء دی دہائی چ ایران عراق جنگ ہوئی ۔ عراق دے مشہور شہر بصرہ تے ام القصر ایسے دریا دے کنارے آباد نیں ، اس دے علاوہ ایران دے شہر آبادان تے خرم شہر وی اس دے دوجے پاسے تے واقع نیں ۔ ایہہ چارو شہر خلیج فارس دیاں مشہور بندر گاہاں ، نیں ۔

گٹھ:دریا
گٹھ:عرب
گٹھ:ایران
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دا جغرافیہ
گٹھ:عراق دے دریا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ
شعر

**شعر** مقررہ وزن تے بحر وچ لکھی ہوئی تحریر نوں کہیا جاندا اے ۔

شعر دی جمع نوں اشعار کہیا جاندا اے ۔ شعر دی سطر یا لائن نوں مصرع کہیا جاندا اے ۔ اک شعر وچ دو مصرعے ہُندے نیں ۔ 

## ہور دیکھو
*شعر
*مصرع
*قافیا
*ردیف
*مطلع
*مقطع
*بحر
*تخلص

گٹھ:ادب
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:گریمر
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:شعری صنف
شلیسوگ ہولسٹاین

**شلیسوگ ہولسٹاین** جرمنی دے 16 صوبیاں چوں سب توں اتلا صوبہ اے۔ ایدا راجکعر کیل تے مشہور شہر لبک، فلنزبرگ تے نیومنستر نیڑ۔
گلگت بلتستان

**گلگت بلتستان** پاکستان دا اک صوبا اے۔ ایہدے اُبھے ول چین، لمے ول آزاد کشمیر، چڑھدے ول کشمیر تے لہندے ول خیبر اے۔ ایہدا راجگڑھ گلگت اے۔ 

## ضلعے

گلگت بلتستان دیاں 3 ڈویژناں تے 14 ضلعے  نیں۔

## بولیاں
1998 دی لوک گݨتی وچ بولیاں دا ایہ نتارا اے :

٭ بلتی ٪ 35
٭ شینا ٪ 32
٭ بروشسکی ٪ 22
٭ وخی ٪ 5
٭ ہور ٪ 6

## جھیلاں

File:Lake Sudpara.JPG|سدپارا جھیل
File:Beauty - Uppaer Kachura Lake Sakardu.jpg|اتلا کچورا جھیل
File:Aqua Ambulance.jpg|عطا آباد جھیل
File:Shangri-La, Skardu.jpg|شنگریلا جھیل
File:Mantoka Waterfall Skardu.jpg|منتوکھا آبشار


## باہرلے جوڑ
* گلگت بلتستان دی سرکاری ویب سائٹ

گٹھ:پاکستان
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:پاکستان دے صوبے
شنکانسین

**شنکانسین** جاپان وچ ہائی سپیڈ ریل گڈیاں دا اک نظام اے ، جس نوں جاپان ریلوے گروپ دیاں چار کمپنیاں مل کے چلاندیاں نیں ۔

سب توں پہلی ریل ٹوکائڈو سنکانشین 1964ء وچ چلائی گئی سی ۔ ہن ایہہ 2419 کلومیٹر طویل ریل نیٹ ورک300 کلومیٹر فی گھنٹہ دی رفتار نال جاپان دے وڈے جزیریاں ہونشو تے کیؤشو دے اہم شہراں نون ملاندا اے ۔ 
شنکانسین ریل دی عام ریل گڈی تے تجرباتی رفتار 485کلومیٹر فی گھنٹہ و1996چ تے مقناطیسی ریل یا ماگلیو تے 581 کلومیٹر فی گھنٹہ 2003ء وچ ریکارڈ کیتی گئی ۔

شنکانسین دا مطلب جاپانی بولی وچ اوداں تے " نویں ٹریک لائین" دا اے پر جاپان تے جاپان توں باہر ایہہ ناں ایہناں ریل گڈیاں تے ایس پورے ریل نظام لئی استعمال ہوندا اے ۔

## باہرلے جوڑ
*این 70 شنکانسین بارے جانکاری ریلوے ٹکنالوجی ڈاٹ کام توں ۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:ریل گڈیاں
گٹھ:جاپان
شوالک پہاڑ

**شوالک پہاڑ** (انگریزی: Sivalik Hills)، ہمالیا دے تھللے حِصے وچ چڑھدے توں لہندے پاسے واقع نیں۔ ایہدی چوڑائی 10 توں 50 کلومیٹر (6.2–31.1 میل) اے تے اوسط بلندی 1500 توں 2000 میٹر (4,900–6,600 فٹ) اے۔ ایہ نیپال، بھارت تے پاکستان وچ پھیلے ہوئے نیں۔

مارگلا پہاڑ وی ایہدا ای اک حصا اے۔

گٹھ:جنوبی ایشیا دا جغرافیا
شوپن ہاؤر

**شوپن ہاؤر** (جرمن: ; 1788 - 1860) اک جرمن فلسفی سی جیڑا اپنی صاف بولی تے منفی سوچ دی وجہ توں جانیا جاندا اے۔ شوپن ہاؤر ڈانزگ چ اک جرمن کاروباری ٹبر چ جمیا۔

اپنے پی ایچ ڈی والے مضمون وچ 25 سال دی عمر چ اے سوال چکیا کہ عقل اس دنیا دے سارے سوالاں دا جواب ٹونڈ سکدی اے؟ 1818 وچ چھپن والی اپنی کتاب چ اس نے بندے دے دے بنیادی محرکات دا جائزہ کیتا تے اس نتیجے تے پہنچیا کہ جسمانی تے جزباتی خواہشات کدے ختم نہیں ہو سکدیاں۔ اس دے نتیجے دے طور تے اس نے انسانی خواہشاں نوں رد کرنے والی زندگی گزاری۔

آرتھر شوپن ہاؤر 1788 چ ڈانزگ چ جرمن کاروباری ٹبر چ جمیا۔ اودی ماں دا ناں یوہانا شوپنہائیر سی تے پیو دا ناں ہائینرش فلورس شوپنہائیر سی۔ اودی ماں اک جرمن ناول لکھاری سی. 1805 چ اودے پیو نے خودکشی کرلی۔ ایس مگروں اودی ماں وائیمر آگئ جیہڑا حرمن ساہت دا گڑھ سی۔ سال مگروں شوپنہائیر وی ماں نال جا رلیا۔ 1809 چ اوہ گوٹنگن یونیورسٹی آگیا۔ ایتھے اونے گوٹلیب ارنسٹ شلز کولوں نفسیات تے فلاسفی پڑھی افلاطون تے کانٹ تے اودی توجہ خوکھی سی۔۔ 1811 توں 1812 تک اونے برلن چ فختے شلائیماخر کولوں پڑھیا۔ 1818 چ اونے اک آرٹیکل لکھیا تے 1820 چ اوہ ہمبولٹ یونیورسٹی برلن چ لیکجرر لگ گیا۔ پر اوتھے ہیگل وی پڑاندا سی تے شوپنہائیر کول 5 پڑھاکو پڑھن آۓ۔ ایس لئی پڑھانا چھڈ دتا۔ 1821 چ اونوں کیرولینا رختر نال پیار ہوگیا پر اونے ویاہ ناں کیتا جے اے چوکھا وڈا پعار سی۔

شوپنہائیر دے ساک اپنی ماں نال کدے وی چنگے نیں سن۔ اودی فلاسفی تے اودی ماں نیں کیا جے اے نوں کوئی وی نئیں سمجے گا ایس تے شوپنہائیر نے جواب دتا بے ان والیاں نسلاں اونوں شوپنہئیر توں یاد رکھن گیاں۔ 1831 چ برلن چ ہیضہ پھیل گیا جس تے شوپنہائیر اوہ نگر چھڈ کے فرینکفرٹ آگیا تے ایتھے اونے اپنی جیاتی دے اگلے 27 ورے گزارے۔ اودے انل اودا کتا آتما سی جینوں نگر دے لوک جوان شوپنہائیر کیندے سن۔

1860 چ 72 وریاں دا ہوکے شوپنہائیر دل دا دورہ پین نال مرگیا۔

## سوچاں

### Philosophy of the Will
شوپنہائیر دی سوچ دی نوک بندے نوں اگے ودان والی جذبے دی کھوج سی۔ اونے ہیگل دی ایس سوچ دی نندا کیتی جے کسے سماج دے سارے لوک اکو پاسے اے چلدے نیں۔ اودی اے سوچ سی جے انسان اپنیان ای مڈلیاں سوچاں دا بندی اے تے اے سوچاں اے بندے نون اگے ٹوردیاں نیں۔ شوپنہائی دے نیڑے انسانی الیلاں تے خواہشاں دی کوئی منزل نیں جے اک دن اسیں مر جانا اے۔ ایس لئی ایناں الیلاں نوں پالن ودان تے اگے ٹورن دی کی فیدا۔

## ہور ویکھو
* کنڈیلے چوۓ دا رپھڑ
شوائز

شوائز سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Ibergeregg sea of fog.jpg
File:Kloster Einsiedeln Frontansicht.jpg