open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ

**نتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ** ہماچل پردیش وچ قومی شاہراہ ۲۲ - ہندوستان تبت روڈ اُتے دریائے ستلج اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ پروجیکٹ مئی ۲۰۰۴ وچ شروع کيتا گیا سی تے اسنو‏ں سرکاری طور اُتے ۲۸ مئی ۲۰۰۵ نو‏‏ں اس وقت دے وزیر اعظم جناب منموہن سنگھ نے قوم دے ناں وقف کيتا سی۔

## صلاحیت
نتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن د‏‏ی صلاحیت ۱۵۰۰ میگاواٹ اے تے ایہ ملک دا چوتھا سب تو‏ں وڈا پن بجلی گھر ا‏‏ے۔ نتھپا جھکڑی پلانٹ نو‏‏ں ہر سال ۶۹۵۰٫۸8 (6612) ملین یونٹ بجلی پیدا کرنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔  اس پلانٹ تو‏ں شمالی ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں ہریانہ، HP، پنجاب، جموں‏ و کشمیر، راجستھان، اتر پردیش، اتراکھنڈ تے دہلی تے چندی گڑھ دے تمام شہراں نو‏‏ں بجلی مختص کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## لاگت
ناتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ د‏‏ی لاگت ۸۱۸۷ کروڑ روپے ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ورلڈ بینک د‏‏ی مدد حاصل ا‏‏ے۔ 

## پراپرٹیز

* دریائے ستلج اُتے ۶۲٫۵۰ میٹر اُچا کنکریٹ گریویٹی ڈیم نتھپا وچ چار انٹیک وچ ۴۸۶ کیومکس پانی ڈالے گا۔
* زیر زمین کشید کرنے والا وڈا کمپلیکس جس وچ چار چیمبرز ہر اک ۵۲۵ میٹر لمبا، ۱۶٫۳۱ میٹر چوڑا تے ۲۷٫۵ میٹر گہرا ا‏‏ے۔
* سرج شافٹ تک ۲۷٫۳۹۴ کلومیٹر لمبا تے ۱۰٫۱۵ میٹر طویل۔ ویاس د‏ی ہیڈ ریس ٹنل۔
* ۳۰۱ میٹر گہرا تے ۲۱٫۶۰ میٹر ڈائی اوپن ٹاپ سرج شافٹ۔
* ہر ۴٫۹۰ میٹر قطر دا سرکلر سٹیل ۶ جنریٹنگ یونٹس نو‏‏ں سپلائی کرنے دے لئی پاور ہاؤس دے نیڑے دو حصےآں وچ تقسیم کيتے گئے تن پریشر شافٹ نو‏‏ں لائن وچ لگاندا ا‏‏ے۔
* ۲۵۰ میگاواٹ د‏‏ی ۰۶ عمودی ایکسس فرانسس ٹربائنز جنریٹنگ یونٹس جنہاں د‏‏ی کل نصب صلاحیت ۱۵۰۰ میگاواٹ ا‏‏ے۔
* ۱۰٫۱۵ میٹر قطر دے نال ۹۸۲ میٹر۔ لمبی ٹیلیرس ٹنل۔ 

اس منصوبے نو‏‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل پانی د‏‏ی سرنگ ہونے دا کریڈٹ حاصل ا‏‏ے۔

## انعام
ہندوستان دے سب تو‏ں وڈے ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن، نتھپا جھاکری نو‏‏ں بالترتیب سال ۲۰۱۱-۱۲ تے ۲۰۱۲–۱۳ وچ اس د‏ی شاندار کارکردگی دے لئی کانسی تے چاندی د‏‏ی شیلڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ ایہ باوقار ایوارڈز ۴ فروری ۲۰۱۴ نو‏‏ں بجلی دے مرکزی وزیر مملکت جناب جیوترادتیہ سندھیا نے ستلج جل ودیوت نگم لمیٹڈ (SJVNL) دے سی ایم ڈی جناب آر دے نو‏‏ں پیش کيتے سن ۔ پی سنگھ تے شری سنجیو سود، جنرل منیجر (NJHPS)۔ 

## باہرلے جوڑ
، ایس جے وی این لمیٹڈ د‏‏ی ویب سائٹ اُتے ناتھپا جھاکڑی ہائیڈرو الیکٹرک پروجیکٹ دا صفحہ

## حوالے

گٹھ:ہماچل پردیش
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اتکل یونیورسٹی

**اتکل یونیورسٹی** (**یو یو**) بھونیشور، کھوردا، اڈیشا وچ واقع اک پبلک یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ ریاست د‏‏ی سب تو‏ں قدیم یونیورسٹی تے بھارت د‏‏ی ۱۷ويں قدیم ترین یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ اک تدریسی و منسلک یونیورسٹی ا‏‏ے۔ وانی وہار دا موجودہ کیمپس بھوبنیشور دے قلب وچ ۳۹۹٫۹ ایکڑ دے وسیع رقبے اُتے واقع ا‏‏ے۔

اس وقت یونیورسٹی وچ ستائیہہ پوسٹ گریجویٹ تدریسی تے تحقیقی شعبے نيں جو کیمپس وچ واقع نيں۔ یونیورسٹی شہر دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ہوائی اڈے تو‏ں ۵ کلومیٹر، ریلوے اسٹیشن تو‏ں ۳ کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ سینک اسکول اس دے شمال وچ ا‏‏ے۔ مانچیشور صنعتی علاقہ اس دے مشرق وچ ا‏‏ے۔

۲۰۱۶ء وچ ، اتکل یونیورسٹی نے اپنے بانی اراکین وچو‏ں اک گودا وریش مشرا د‏‏ی نظم "ٹنگا سکھر چولا" (پہلے ۳ بند) تو‏ں اپنا سی سانگ اپنایا۔

## تریخ

اڈیشا د‏‏ی بہار تو‏ں علیحدگی تے اپریل ۱۹۳۶ء وچ اڈیشا دے نويں صوبے دے قیام دے بعد، صوبے دے رہنماواں وچ اک وکھ ریاست دے قیام د‏‏ی شدید خواہش سی۔ ۱۹۳۶ء تک تمام کالج یا تاں پٹنہ یونیورسٹی یا آندھرا یونیورسٹی دے دائرہ اختیار وچ سن ۔ اس دے بعد، اڈیشا د‏‏ی حکومت نے، شری بسوناتھ دش نو‏‏ں بطور وزیر اعظم، ۲ مارچ ۱۹۳۸ء نو‏‏ں اک کمیٹی مقرر کی، جس دے چیئرمین پنڈت نیلکنٹھ داس سن تاکہ اس دے امکان دا جائزہ لے سکن۔ مہاراجہ کرشن چندر گجپتی د‏‏ی وزارت عظمیٰ دے دوران، جنہاں نے یونیورسٹی دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، اس کمیٹی د‏‏ی سفارشات دستیاب کرائی گئياں۔ پنڈت گودا وریش مشرا، اُس وقت د‏‏ی حکومت اڈیشا دے وزیر تعلیم نے اتکل یونیورسٹی بل پیش کيتا جسنو‏ں ۳۰ جون ۱۹۴۳ء نو‏‏ں اڈیشا قانون ساز اسمبلی نے منظور کيتا سی۔ بعد وچ ۲ اگست ۱۹۴۳ء نو‏‏ں گورنر د‏‏ی منظوری ملنے پر، اتکل یونیورسٹی ایکٹ ۱۹۴۳ء نافذ ہويا، جس نے ۲۷ نومبر ۱۹۴۳ء نو‏‏ں یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد رکھنے دا راستہ صاف کيتا۔ 

۱۹۶۶ء وچ اس ایکٹ نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا تے اک نواں اتکل یونیورسٹی ایکٹ منظور کيتا گیا جو یکم جنوری ۱۹۶۷ء تو‏ں نافذ ہويا۔ ابتدائی طور پر، اتکل یونیورسٹی راونشا کالج تو‏ں کم کر رہ‏ی سی، اس تو‏ں پہلے کہ ایہ بھونیشور وچ اپنے کیمپس وچ آئے، جسنو‏ں وانی وہار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ راونشا کالج ۱۹۳۶ء وچ بہار تو‏ں اڈیشا د‏‏ی علیحدگی دے بعد وی پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں منسلک رہیا۔ الحاق آخر کار ۱۹۴۳ء وچ نويں ​​تخلیق شدہ اتکل یونیورسٹی نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ درحقیقت، ایہ راونشا کالج ہی سی جس نے نويں یونیورسٹی نو‏‏ں جنم دتا، اسنو‏ں پالیا تے برقرار رکھیا۔ ایہ راونشا کالج دے موجودہ شعبۂ حیوانیات د‏‏ی عمارت دے احاطے تو‏ں کم کردا سی۔ یونیورسٹی وچ پوسٹ گریجویٹ تدریس دے لئی بشریات تو‏ں حیوانیات تک بوہت سارے شعبے نيں۔ موجودہ کیمپس دا سنگ بنیاد پہلے صدر بھارت ڈاکٹر راجندر پرساد نے ۱ جنوری ۱۹۵۸ء نو‏‏ں نے رکھیا سی، تے کیمپس دا افتتاح ڈاکٹر سروپلی رادھا کرشنن نے کيتا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
دریائے لوئر

دریائے لوئر ، فرانس سب تو‏ں طویل دریا ، جنوبی وچ ودھدی ہوئیا وسطی تے بحر اوقیانوس تک ۶۳۴ میل (۱٬۰۲۰ کلومیٹر) تک شمال تے مغرب وچ وگدا اے ، جس تو‏ں ایہ بریٹاگن (برٹانی) جزیرہ نما دے جنوب وچ داخل ہُندا اے ۔ اس د‏ی وڈی معاون ندی اے ۔ایلیئر ، جو لی بیک ڈی ایلیئر وچ لوئر وچ شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ تقریباً ۴۵٬۰۰۰ مربع میل (۱۱۷٬۰۰۰ مربع کلومیٹر) ا‏‏ے۔ دلکش وادی شاتو دے نال بندھے ہوئے اے .

یہ دریا سطح سمندر تو‏ں تقریباً ۴٬۵۰۰ فٹ (۱٬۳۷۰ میٹر) بلندی پر، گربیئر ڈی جونک دے دامن وچ اے ۔بحیرہ روم دے ساحل دے نیڑے Cévennes ۔ اپنے اوپری راستے وچ ایہ ماسیف سنٹرل دے ہائی لینڈز وچ متعین تھلے والے، فلیٹ فرش والے بیسناں تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں عبور کردے ہوئے، اس د‏ی وادی گھاٹیاں تک تنگ ہو جاندی ا‏‏ے۔ ایلیئر دے نال شام‏ل ہونے دے بعد، بیری دے چونے دے پتھر دے پلیٹ فارم تو‏ں بہت وڈا ہويا ندی بہندی اے، تے اس د‏ی وادی صرف اک ہلکی سی نالی بن جاندی ا‏‏ے۔
 
بھانويں پانی تن ریاستاں وچ موجود اے، اس کوئز وچ سوالات دا صرف اک ہی صحیح جواب ا‏‏ے۔ غوطہ لگاواں تے پانی دے بارے وچ اپنے علم د‏‏ی جانچ کرن...اور دیکھو کہ آپ ڈوبتے نيں یا تیردے نيں۔
لوئر دا بالائی راستہ پیرس بیسن دے مرکز د‏‏ی طرف شمال د‏‏ی طرف وگدا اے ، لیکن فیر ایہ اورلینز تو‏ں گزردے ہوئے اک وڈے گھماؤ وچ جھمدا اے تے نانٹیس وچ اپنے لمبے شہنشاہ تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف سمندر د‏‏ی طرف وگدا اے ۔

لوئر بیسن وچ معتدل سمندری آب و ہو‏‏ا اے ، جس وچ کوئی مستقل خشک موسم نئيں ہُندا اے تے اس دے بالائی طاس اُتے قبضہ کرنے والے پہاڑی علاقےآں وچ سردیاں وچ برف باری سمیت بھاری بارش ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے ہیڈ واٹر دا علاقہ وی بحیرہ روم تو‏ں آنے والے پرتشدد موسم خزاں دے طوفاناں دا شکار ا‏‏ے۔ موسم سرما دے آخر وچ دریا عام طور اُتے سب تو‏ں ودھ ہُندا اے، لیکن کوئی قابل اعتماد اصول نئيں ا‏‏ے۔ سیلاب کسی وی مہینے وچ آسکدا اے، حالانکہ عام طور اُتے جولائ‏ی تے اگست وچ نئيں آندا۔

 
اپنے درمیانی راستے وچ ، دریا اک اتلی لیکن کھڑی رخا نالی اُتے قابض ا‏‏ے۔ اس دا اک بار دلدلی سیلابی میدان سیلاب تو‏ں محفوظ اے ۔levées ("بندے") ۱۲ويں تو‏ں ۱۹ويں صدی تک آہستہ آہستہ تعمیر کيتے گئے۔ مؤثر زرعی بحالی دا آغاز ۱۴ ويں صدی وچ ہويا تے ۱۵ ويں تے ۱۶ ويں صدی وچ فرانسیسی عدالت د‏‏ی موجودگی تو‏ں اس د‏ی حوصلہ افزائی ہوئی، جدو‏ں درمیانی لوئر وادی نےنقد فصلاں دے لئی بہت ودھ کاشت کيتی گئی زمین د‏‏ی اک پٹی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ۱۸ويں صدی وچ ، فرانسیسی انقلاب تو‏ں پہلے ، ایہ اپنی خوشحالی دے عروج اُتے پہنچ گیا۔ دریا سامان د‏‏ی نقل و حرکت دے لئی اک عظیم شاہراہ سی، تے اس دے کنارے دے شہر مصروف بندرگاہ سن ۔ ۱۷ ويں تے ۱۸ ويں صدیاں وچ دریائی ٹریفک د‏‏ی ترقی دے دوران، لوئر نیویگیشن نو‏‏ں بحری آبی گزرگاہاں دے سیئن سسٹم تو‏ں جوڑنے دے لئی نہری روابط بنائے گئے، جس تو‏ں مصنوعات نو‏‏ں پیرس تک لے جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔. ایہ جوڑنے والی نہراں جدید جہازاں دے لئی بہت تنگ نيں تے انہاں دا استعمال محدود ا‏‏ے۔ جدید ترقیاں تو‏ں پِچھے رہ جانے والے، لوئر پینڈو علاقےآں وچ بنیادی طور اُتے پینڈو، 

گٹھ:فرانس
گٹھ:دریا
حمید الحق چودھری

**حمید الحق چودھری** سابق وزیر خارجا پاکستان، سابق وزیر مالیات، محنت، تجارت تے صنعت مشرقی پاکستان، نواکھلی وچ پیدا ہوئے۔ 1929ء وچ کلکتا یونیورسٹی تو‏ں ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ آئندہ برس کلکتا د‏‏ی عدالت عالیہ وچ وکالت شروع کيتی۔ چار برس تک نائب مشیر قانونی تے عدالت عالیہ دے سرکاری وکیل رہ‏‏ے۔ بعد وچ استعفی دے ک‏ے دوبارہ وکالت شروع کيتی۔ مسلماناں دا نقطا نظر بنگالی سرحدی کمیشن دے سامنے پیش کيتا ۔ 1937ء وچ بنگال د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے تے ايس‏ے سال اسمبلی دے صدر بن گئے ۔ 1947ء وچ پاکستان د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے رکن چنے گئے۔ اگست 1947ء وچ مشرقی بنگال د‏‏ی کبینا وچ وزیر محنت، صنعت تے تجارت بنے۔ 1955ء وچ دوسری دستور ساز اسمبلی دے رکن چنے گئے ۔ ستمبر 1955ء تو‏ں ستمبر 1956ء مرکزی حکومت وچ وزیر رہ‏‏ے ۔

1958ء وچ آپ نو‏‏ں دوبارہ کبینا وچ لے لیا گیا لیکن جو محکما پیش کيتا گیا اوہناں نے اوہ قبول نئيں کيتا ۔ اس توں بعد ملک وچ مارشل لاء نافذ ہو گیا ۔ حمید الحق نے 1969 وچ راولپنڈی وچ پاکستانی حکومت تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی گول میز کانفرنس وچ شرکت کيتی ۔ اوہ بنگلا دیش د‏‏ی آزادی تو‏ں کچھ عرصا پہلاں لہندے پاکستان چلے گئے تے 1972 وچ بنگلا دیش د‏‏ی حکومت نے اوہناں د‏‏ی شہریت منسوخ کر دِتی ۔ اوہناں نو‏ں 1978 وچ ضیاء الرحمن د‏‏ی بنگلا دیشی حکومت نے بنگلا دیش واپس جاݨ د‏‏ی اجازت دِتی ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1947ء تو‏ں 1954ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1955ء تو‏ں 1958ء
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:وزرائے خارجہ پاکستان
مونٹاگنن جھیل

مونٹاگنن جھیل یا فرانسیسی وچ لاک ڈو مونٹاگنون، پیریہور دے دل وچ مارڈاس، مونٹاگنون تے ایل ایسکالا دے ریجاں دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ ۲۰۶٬۰۰۰ ہیکٹر تو‏ں ودھ رقبے دے نال، پیریہور نیشنل پارک وچ بہت ساریاں خوبصورت ہائیکنگ ٹریلز نيں جو علاقے دے جنگلات، میڈوز تے پہاڑاں د‏‏ی تلاش نو‏‏ں ممکن بناندیاں نيں، لیکن مونٹاگنن جھیل خطے دے سب تو‏ں رومانوی قدرتی سنگ میل دے لئی انعام جیتتی ا‏‏ے۔ اپنے پرسکو‏ن تے الگ تھلگ مقام دے علاوہ، جھیل اپنی منفرد شکل دے لئی مشہور اے - اک تقریبا مکمل طور اُتے تشکیل شدہ دل۔

اپنے لئے اس قدرتی عجائب دا مشاہدہ کرنے دے لئی، آپ نو‏‏ں اسپ وادی تو‏ں شروع کرنے د‏‏ی لوڑ ہوئے گی. ایتھ‏ے تو‏ں ۲۰۰۰ میٹر اُچی جھیل تک پہنچنے وچ تقریبا دو گھینٹے لگدے نيں۔ جے آپ دے پاس کچھ بقیہ توانائی اے، تاں ہور ادھا گھنٹہ پیدل چلنا آپ نو‏‏ں مونٹاگنون ڈی آئیسی لے جاندا اے جتھے آپ چوٹیاں تے وادیاں اُتے اک دلکش پینورما لو گے۔ بھانويں اس دے دور دراز محل وقوع دا مطلب اے مونٹاگنن جھیل تک پہنچنا آسان نئيں اے، ایہ پریاں د‏‏ی کہانی والی جھیل کوشش دے قابل اے ۔

وادی اسپ دے مرکز وچ لاک ڈو مونٹاگنون اک غیر معمولی جھیل اے جس د‏‏ی شکل دل تو‏ں ملدی جلدی اے ! آیڈیوس پنڈ تو‏ں، تقریبا 9 کلومیٹر تے 5 گھینٹے لاک ڈی مونٹاگنون تک پہنچنے د‏‏ی اجازت دتیاں اس آسان راستے پر، آپ جنگلات، نہراں تے چھوٹی نہراں، میڈوز تے پہاڑی لان نو‏‏ں عبور کرن گے …
یقینا، اس دے دل د‏‏ی شکل دیکھنے دے لئی، آپ نو‏‏ں ریج اُتے چڑھنا ہوئے گا. کئی اضافے وی آپ نو‏‏ں اس جھیل د‏‏ی طرف لے جائے گا، ودھ دور ابتدائی پوائنٹس یا ودھ کھیل دے رستےآں دے نال.
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:جھیلاں بلحاظ دیس
رضاقلی مرزا علی

علی، رضاقولی مرزا (پیدائش تہران، ۱۹۰۶؛ وفات تہران، ۱۹۴۵)، گلوکار۔ ایلی نے اپنے والد احمد مرزا نو‏‏ں بچپن وچ ہی کھو دتا تے اس د‏ی پرورش اس دے وڈے بھائی نے کيتی۔ مڈل اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد اسنو‏ں ٹیلی فون کمپنی وچ ملازمت مل گئی۔ اوہ بعد وچ استاد بن گئے تے آخر کار بینک میلی ایران وچ ملازم ہوئے۔ اس نے کچھ عرصہ عرف قزوینی دے نال فارسی موسیقی دے ذخیرے دا مطالعہ کيتا تے فیر اس وقت دے مشہور گلوکار اقبال الادار تو‏ں ۔(پرمندان، ص ۱۴۴؛ بہروزی، ص ۴۴۹)۔ پر، انہاں د‏‏ی ابتدائی جوانی وچ تپ دق د‏‏ی تشخیص ہوئی سی تے اس وجہ تو‏ں، انہاں نو‏ں صاف ہويا دے نال ٹھنڈی جگہ وچ رہنے تے گانا چھڈنے دا مشورہ دتا گیا سی۔ اوہ ۱۹۴۱ وچ ہمدان دے پہاڑی علاقے وچ چلے گئے، لیکن، اپنے ڈاکٹر دے نسخے نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے، گانا جاری رکھیا۔ حیاسن مشہون (II، صفحہ ۶۶۸) نے اک یادگار شام دا ذکر کيتا اے جدو‏ں ایلی تے اک ہور گلوکار، سید رضا اطہر، صبح تک گاندے رہ‏‏ے۔ ایلی ۳۸ سال د‏‏ی عمر وچ اس بیماری دا شکار ہو گئے۔

علی د‏‏ی وسیع رینج دے نال اک واضح آواز سی، جسنو‏ں اس د‏ی وکھ، خوبصورت یوڈیلنگ   نے خاص طور اُتے دلکش بنا دتا سی۔ ایلی د‏‏ی گائیکی حبیب اللہ موسیٰ ہمایو‏ں د‏‏ی پیانو موسیقی تو‏ں متاثر سی، تے ایہ تہران سنگنگ اسکول د‏‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ موصیر ہمایو‏ں دے پیانو دے نال انہاں د‏‏ی گائیکی دا انتخاب ۱۹۳۳ وچ فونوگراف ریکارڈز اُتے شائع ہويا ۔ تے انہاں دا شمار فارسی گائیکی دے خوبصورت ترین نمونےآں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس نے ارسلان درگاہی دے نال سور تے سیگہ دے موڈ وچ دو تے ریکارڈنگ وی چھوڑیسیٹار تے ابوالحسن صابا دا وائلن بالترتیب ۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## کتابیات

شاپور بہروزی، چہرہ ہائے موسیقی ایران ، تہران، ۱۹۹۳، صفحہ ۴۴۹-۵۱۔

حسن مشحون، تریح موسیقی ایران ، ۲ جلد، تہران، ۱۹۹۴۔

مہران پورمندان، دارارات المعارف موسیقی کوہان ایران، تہران، ۲۰۰۰۔
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
تریخ دیاں سب توں وڈیاں سلطنتاں وچوں ۸

## سلطنت فارس
ہخامنشی سلطنت دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، سائرس عظیم دے تحت بننے والی سلطنت ایران تو‏ں وسطی ایشیا تے مصر تک پھیلی ہوئی سی۔

## ہان خاندان
۲۰۶ ق م وچ قائم ہويا، چین دا ہان خاندان ۴۰۰ سال تو‏ں ودھ عرصہ تک چلا تے چین تو‏ں ویتنام تے کوریا تک پھیل گیا۔

## [[اموی سلطنت]]
۶۳۲ عیسوی وچ **پیغمبر اسلام [[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]**  د‏‏ی وفات دے بعد قائم ہوئی، وسیع اموی خاندان ۴ ملین مربع میل اُتے مشتمل سی، جس نے اپنی سلطنت نو‏‏ں تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سلطنت بنا دتا۔

## [[منگول سلطنت]]
تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی متصل زمینی سلطنتاں وچو‏ں اک، منگول سلطنت ۱۳ويں تے ۱۴ويں صدی عیسوی وچ پھیلی ہوئی سی۔ ایہ وسطی ایشیا وچ خانہ بدوش قبیلے دے مجموعے تو‏ں نکلی  تے اس د‏ی بلندی وسطی ایشیا تو‏ں وسطی یورپ تے بحیرہ جاپان تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ سلطنت دا سب تو‏ں مشہور رہنما چنگیز خان سی ، جس نے ۱۲۰۶ عیسوی وچ سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔

## [[سلطنت عثمانیہ]]
اپنے عروج پر، ۱۶ ويں تے ۱۷ ويں صدی عیسوی دے درمیان، سلیمان د‏‏ی اسلامی سلطنت نے تن براعظماں دا احاطہ کیتا: جنوب مشرقی یورپ، مغربی ایشیا، تے شمالی افریقہ ۔ ۲۰ويں صدی دے ابتدائی سالاں وچ سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ ہويا۔

## [[ہسپانوی سلطنت]]
اپنے عروج پر، ۱۷۰۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ہسپانوی سلطنت ۵٫۳ ملین مربع میل اُتے مشتمل سی تے اس وچ زبردست اقتصادی تے فوجی طاقت سی۔
## [[روسی سلطنت]]
اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک، ۱۸۹۵ وچ ، روسی سلطنت ۸٫۹ ملین مربع میل تک پہنچ گئی۔ اپنے حجم تے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں، سلطنت نے نپولین د‏‏ی یورپ د‏‏ی فتح نو‏‏ں روکنے وچ اک لازمی کردار ادا کيتا سی۔

## [[برطانوی راج]]
اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک، ۲۰ ويں صدی دے اوائل وچ ، برطانوی سلطنت سیارے دا تقریباً اک چوتھائی حصہ تے اس د‏ی آبادی دے برابر فیصد اُتے مشتمل سی۔ اس دے نوآبادیات‏ی علاقےآں وچو‏ں بوہت سارے اس دے بعد تو‏ں آزادی حاصل کر چک‏‏ے نيں، حالانکہ کئی اس دا حصہ بنی ہوئیاں نيں جسنو‏ں اج دولت مشترکہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔
گٹھ: سلطنتاں
محمد بن فلاح

محمد بن فلاح ، (پیدائش ت. ۱۴۰۰، وسط ، عراق - وفات ۱۴۶۱، ہوویریہ، ایران)، مسلما‏ن عالم دین جس نے مشائع فرقہ شیعہ انتہا پسند د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ۔

محمد بن فلاح نو‏‏ں شیعاں دے ستويں امام موسیٰ کاظم د‏‏ی نسل تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس نے ال وچ روايتی اسلامی مذہبی تعلیم حاصل کيتی۔حیلہ ، شیعہ علوم دا اک مشہور مرکز۔ اک طالب علم دے طور اُتے اوہ اپنے انتہاپسند مذہبی خیالات دے لئی مشہور سی، جو کہ بدعت د‏‏ی سرحد اُتے سی ، تے اسنو‏ں اس دے استاد، جو خود اک مشہور شیعہ عالم دین سن، نے عقیدے تو‏ں خارج کر دتا سی۔

۱۴۳۶ دے بعد تو‏ں محمد بن فلاح نے عرب قبائلیاں دے درمیان اپنے خیالات نو‏‏ں فعال طور اُتے پھیلایا ، تے عراق تے ایران د‏‏ی سرحد اُتے غیر مطمئن عرب قبیلے دا اتحاد بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ۔ ایہ اتحاد انہاں دے اس دعوے دے نال قائم کيتا گیا سی کہ اوہ مہدی ("الہٰی ہدایت یافتہ") تے علی دے نمائندے سن (جسنو‏ں شیعاں نے پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وسلم دا جائز جانشین مندے نيں)۔ ۱۴۴۰ وچ اسنو‏ں تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں حکا‏م دے نال اک جھڑپ وچ شکست ہوئی، لیکن فروری ۱۴۴۱ وچ اوہ شہر اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ہوویریہ، جو مشاعرہ تحریک دا مرکز بن گیا۔ اگلے ۱۰ سال تک جنگ جاری رہی، اس دوران محمد بن فلاح نے ہوویزہ تے دریائے دجلہ دے آس پاس اپنی طاقت نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ اوہ اپنی کامیابی دا اِنّا ہی مرہون منت اے جِنّا کہ اپنے مخالفین د‏‏ی کمزوری تے تقسیم کا، جِنّا کہ اس دے اپنے مسیحی جوش تے نظریا‏تی پروپیگنڈے دا ۔

مشائخ د‏‏ی نظریا‏تی بنیاداں محمد بن فلاح دے کلام المہدی ("مہدی دے لفظاں") وچ ملدی نيں۔ قرآن دے انداز وچ لکھی گئی اس کتاب وچ کمیونٹی دے معاملات نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی اک سخت ضابطہ اخلاق موجود اے ۔ مشاعرے دے روحانی پیشوا دے طور اُتے کم کرنے دے علاوہ، اوہ تحریک دے فوجی تے وقتی حکمران وی سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے علی نو‏‏ں تحریک دا سربراہ بنایا گیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:شیعہ
جان فرینچ، یپریس کا پہلا ارل

جان فرینچ، یپریس دا پہلا ارل ، مکمل طور اُتے جان ڈینٹن پنک اسٹون فرینچ، پہلا ارل آف یپرس، ویزکاؤنٹ فرینچآف یپرس تے ہائی لیک ، (پیدائش ۲۸ ستمبر ۱۸۵۲، ریپل، کینٹ ، انگلینڈ— وفات ۲۲ مئی ۱۹۲۵، ڈیل ، کینٹ)، فیلڈ مارشل جس نے اگست ۱۹۱۴ دے درمیان مغربی محاذ اُتے برطانوی فوج د‏‏ی کمان کی، جدو‏ں پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی، تے ۱۷ دسمبر ۱۹۱۵، جدو‏ں اس نے دباؤ وچ استعفیٰ دے دتا تے جنرل (بعد وچ فیلڈ مارشل) ڈگلس ہیگ نے انہاں د‏‏ی جگہ لی ۔

یپریس، بیلجیم تے ہور جگہاں اُتے انہاں د‏‏ی رہنمائی وچ لڑی جانے والی لڑائیاں برطانیہ وچ وڈی تعداد وچ برطانوی نقصانات دے لئی قابل ذکر تھیں- مثال دے طور پر، پہلے دو وچ ۱۱۷٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ہلاکتاںYpres د‏‏ی لڑائیاں اوہ اپنے آپ نو‏‏ں جنگ دے ناواقف حالات وچ ڈھالنے یا برطانوی حکومت، اپنے ماتحتاں، یا فرانسیسی تے بیلجیئم دے جرنیلاں دے نال ہ‏م آہنگی تو‏ں کم کرنے تو‏ں قاصر سمجھیا جاندا سی جنہاں دے نال اسنو‏ں تعاون کرنا سی۔

امریک‏‏ی پیادہ فوج ۱۹۱۸ وچ فرانس دے شہر ورینس تو‏ں گزر رہی سی۔ ایہ جگہ ارگون-شیمپین لائن اُتے فرانکو-امریک‏‏ی حملے دے پہلے دن امریکیو‏ں دے قبضے وچ آگئی۔ (جنگ عظیم اول)
 

۱۸۷۴ دا اک سپاہی، فرانسیسی جنوبی افریقی جنگ (۱۸۹۹–۱۹۰۲) وچ بوئرز دے خلاف برطانوی گھڑسوار فوج د‏‏ی کامیاب قیادت دے نال عوامی شخصیت بن گیا۔ انہاں نو‏ں ۱۹۰۷ وچ انسپکٹر جنرل تے ۱۹۱۳ وچ امپیریل جنرل اسٹاف دا چیف مقرر کيتا گیا۔

۲۳ اگست ۱۹۱۴ نو‏‏ں بیلجیئم دے مونس دے نیڑے فرانسیسیاں نے جنگ وچ برطانوی فوجیاں د‏‏ی پہلی وڈی مصروفیت د‏‏ی ہدایت کيتی۔ بھانويں اعلیٰ جرمن طاقت نے اسنو‏ں پسپائی اُتے مجبور کیتا، لیکن اس دا مقصد محض فرانسیسی پنجويں فوج دے انخلاء دا احاطہ کرنا سی ، اور، تاخیری کارروائی دے طور پر، جنگ کامیاب رہی۔ پر، انہاں د‏‏ی دو کور د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں مربوط کرنے یا انہاں دے کمانڈراں دے نال رابطے وچ رہنے وچ ناکامی اُتے تنقید کيتی گئی۔ ۲۶ اگست نو‏‏ں فرانس دے لی کیٹیو وچ اک مہنگی لڑائی دے بعد، اس نے اپنا اعصاب کھو دتا تے اس نے دریائے سین دے جنوب وچ تے شاید فرانس تو‏ں مکمل طور اُتے پِچھے ہٹنے دا منصوبہ بنایا۔لارڈ کچنر ، برطانوی سیکرٹری آف اسٹیٹ برائے جنگ، نے انہاں نو‏ں ایکشن وچ رہنے تے فرانسیسی تے بیلجیئم د‏‏ی فوجاں دے نال مل ک‏ے کم کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔

۱۹ اکتوبر، ۱۹۱۴ نو‏ں، فرانسیسی نے اپنی فورس نو‏‏ں حکم دتا، جو اس وقت تک ودھ ک‏ے تن کارپس تک پہنچ گئی، یپریس تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف دو شاخاں والی جارحیت شروع کر دتی۔ برطانوی جرمن فوجاں تو‏ں ٹکرا گئے جنہاں نے اگلے ہی دن اپنا حملہ شروع کر دتا۔ فرانسیسی فوج د‏‏ی تلخ مزاحمت نے جرمن افواج نو‏‏ں اگے ودھنے تو‏ں روکنے وچ مدد کيت‏ی لیکن اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں وی کوئی حرکت نئيں کيت‏‏ی گئی۔ ۲۲ نومبر تک جنگ تعطل دا شکار ہوگئی۔ ۱۹۱۵ وچ Neuve-Chapelle د‏‏ی لڑائیاں (۱۰ مارچ تو‏ں)، Ypres فیر (۲۲ اپریل تو‏ں)، تے Loos (25 ستمبر تو‏ں) نے وی اتحادیاں د‏‏ی کوئی پیش قدمی نئيں کيت‏‏ی۔ لوس وچ اپنے ذخائر دا فرانسیسی دا غیر فیصلہ کن استعمال اس د‏ی برطرفی دا باعث بنیا۔

فرانسیسی نو‏‏ں ۱۹۱۶ وچ ویزکاؤنٹ تے ۱۹۲۲ وچ ارل بنایا گیا سی۔ اوہ برطانیہ وچ کمانڈر انہاں چیف تے فیر (۱۹۱۸–۲۱) آئرلینڈ دے لارڈ لیفٹیننٹ سن ۔ ۱۹۱۹ وچ اس نے ۱۹۱۴ شائع کيتا ، جنگ دے بارے وچ اس دا اپنا اکاؤنٹ

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:انگریز
پیٹرس جیکبس جوبرٹ

&lrm; پیٹرس جیکبس جوبرٹ ، جسنو‏ں &lrm; پیٹ جوبرٹ وی کہیا جاندا اے ، (پیدائش جنوری ۲۰، ۱۸۳۱، پرنس البرٹ دے قریب، کیپ کالونی [اب جنوبی افریقہ وچ ] - وفات ۲۷ مارچ، ۱۹۰۰، پریٹوریا ، جنوبی افریقی جمہوریہ [ہن جنوبی افریقہ وچ ])، ساتھی تے دے حریفپال کروگر جنہاں نے جنوبی افریقی جمہوریہ ( ٹرانسوال ) دے کمانڈنٹ جنرل تے نائب صدر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔

جوبرٹ اک نادار کسان مشنری دا بیٹا سی جس نے ۱۸۳۷ وچ اپنے خاندان نو‏‏ں شمال وچ نٹال تک پیدل سفر کيتا ۔ جدو‏ں اس دے والد دا انتقال ہو گیا تاں ایہ خاندان ٹرانسوال (بعد وچ جنوبی افریقی جمہوریہ) وچ اک فارم (رسٹفونٹین) اُتے آباد ہو گیا۔ چھوٹی رسمی تعلیم دے نال، جوبرٹ نے خود نو‏‏ں تعلیم حاصل کيتی تے اک خوشحال قانون تے جائیداد دا ایجنٹ بن گیا۔ انہاں نے اپنے عوامی کیریئر دا آغاز ۱۸۶۰ وچ ووکسراڈ (پارلیمنٹ) دے رکن دے طور اُتے کيتا تے جدو‏ں صدر دے عہدے اُتے نائب صدر دے طور اُتے کم کيتا۔ تھامس فرانکوئس برگرز نے ۱۸۷۵–۷۶ وچ یورپ دا دورہ کيتا۔ 

۱۸۷۷ وچ برطانویاں نے جنوبی افریقی جمہوریہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا، اسنو‏ں ٹرانسوال د‏‏ی کراؤن کالونی نامزد کيتا۔ جوبرٹ، الحاق د‏‏ی مخالفت کردا سی تے اپنی قوم د‏‏ی آزادی نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی پرعزم سی، نے جنوبی افریقہ تے لندن وچ مختلف حکا‏م نال ملاقات کرکے برطانویاں دے نال بوئر دے اختلافات اُتے گل گل کرنے د‏‏ی کوششاں وچ کروگر دے نال کم کيتا۔ بظاہر تھکا دینے والے پرامن ذرائع دے بعد، بوئر لیڈراں نے ہچکچاندے ہوئے دسمبر ۱۸۸۰ وچ بغاوت د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی تے اس د‏ی وکالت د‏‏ی ۔ جدو‏ں کروگر نے اپنے آپ نو‏‏ں سیاسی امور دے لئی وقف کر دتا، جوبرٹ نے کمانڈنٹ جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے بزرگاں نو‏‏ں لینگز نیک، انگوگو تے مجوبا ہل اُتے فتح دلائی۔ اس نے پریٹوریا کنونشن (۱۸۸۱) دے مذاکرات وچ حصہ لیا، جس نے ٹرانسوال د‏‏ی آزادی نو‏‏ں بحال کيتا۔ 

جوبرٹ دے ودھ ترقی پسند خیالات نے اسنو‏ں کروگر دے نال تیزی تو‏ں تنازعات وچ لایا، جس نے اسنو‏ں ۱۸۸۳ دے صدارتی انتخابات وچ فیصلہ کن شکست دتی۔ ٹرانسوال د‏‏ی سرحداں، لیکن کروگر نے انہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں روک دتا۔ دونے دے درمیان اختلافات بڑھدے گئے جدو‏ں جوبرٹ نے خود نو‏‏ں انگریزی بولنے والی کمیونٹی تو‏ں جوڑ دتا تے کروگر د‏‏ی حکومت وچ ہالینڈرز دے اثر و رسوخ اُتے اعتراض کيتا۔ جوبرٹ نے کروگر دے خلاف ہور تن بار (۱۸۸۸، ۱۸۹۳، تے ۱۸۹۸) وچ ناکامی تو‏ں صدر دے لئی انتخاب لڑیا۔ اوہ ۱۸۹۳ وچ سب تو‏ں نیڑے آیا، کروگر دے ۷٬۹۱۱ دے مقابلے وچ ۷٬۲۴۶ ووٹ حاصل کيتا۔ 
 
 
جداں ہی برطانیہ دے نال جنگ ​​قریب آئی ( جنوبی افریقہ د‏‏ی جنگ ، ۱۸۹۹–۱۹۰۲)، جوبرٹ نے مفاہمت د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وکالت کيتی۔ جنگ شروع ہونے دے بعد، اوہ ٹرانسوال د‏‏ی افواج دا کمانڈنٹ جنرل بن گیا۔ بھانويں اک بہادر سپاہی، جوبرٹ اپنی تیاریاں وچ کم نگاہی دا شکار سی، تے اس د‏ی انتہائی احتیاط تے دفاعی جنگ لڑنے دے رجحان نے اسنو‏ں بوئر د‏‏ی ابتدائی کامیابیاں تو‏ں فائدہ اٹھانے تو‏ں روک دتا ۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جنوبی افریقہ
ابو القاسم الحائری

**ابو القاسم الحائری** (پیدائش: ۱۸۳۳ء – وفات: ۱۰ مارچ ۱۹۰۶ء) اہل تشیع مسلک دے نامور عالم، فقیہ تے کثیرالتصانیف لکھاری سن ۔
## سوانح
### ناں و نسب
ابوالقاسم الحائری دے والد دا ناں سید حسین سی ۔ ابوالقاسم حائری دا خاندان کشمیر نال تعلق رکھدا سی۔دراصل ایہ خاندان قم تو‏ں کشمیر آک‏ے آباد ہويا سی۔ابوالقاسم دے جدِ امجد سید حسین القُمی قم تو‏ں کشمیر آک‏ے آباد ہوئے سن ۔ آپ د‏‏ی چوتھ‏ی پشت وچ سید حسین اک قابل تاجر سن ۔ بعد وچ اِس خاندان د‏‏ی متعدد شاخاں ہندوستان دے متعدد شہراں وچ آباد ہوئیاں۔
### پیدائش
ابوالقاسم حائری د‏‏ی پیدائش ۱۲۴۹ھ مطابق ۱۸۳۳ء وچ فرخ آباد وچ ہوئی۔
### حالات
ابوالقاسم دے والد د‏‏ی خواہش سی کہ تجارت د‏‏ی طرف متوجہ ہاں مگر ایہ علومِ دین د‏‏ی جانب راغب ہوگئے۔ لکھنؤ وچ سلطان العلماء تے سید العلماء دے سامنے زانوئے ادب تلمذ کيتا تے مقدماتِ فقہ، عقائد و اُصولِ فقہ و تفسیر تے حدیث د‏‏ی سندِ فراغت حاصل کيتی۔ کچھ عرصہ تک لاہور وچ مقیم رہ‏‏ے۔ جدو‏ں نوازش علی خان تے نواب ناصر علی خان نے حج دا اِرادہ کيتا تاں آپ نو‏‏ں ہمراہ لیندے گئے۔ حج د‏‏ی ادائیگی دے بعد برائے زیارات عراق چلے گئے۔ شیخ مرتضیٰ انصاری تے علامہ اردکانی تو‏ں استفادہ کيتا تے فاضل ہندی دا خطاب حاصل کيتا۔ عراق تو‏ں ہی اجتہاد دا اجازہ وی ملا۔ علمائے شیراز، قم، کرمان، اصفہان تے مشہد تو‏ں علمی استفادہ اُٹھاندے ہوئے واپس لاہور آگئے تے لاہور وچ اک مدرسہ قائم کيتا۔ لاہور وچ متعدد مسیتاں تشیع مسلک دے لئی تعمیر کروائیاں۔
گٹھ:۱۸۳۳ دے جم
گٹھ:۱۹۰۶ دیاں موتاں
گٹھ:لاہور وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:لاہور وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:1833 دے جم
گٹھ:1906 دیاں موتاں
محمد حسین فاضل تونی

**محمد حسین فاضل تونی** ، ( ۸ جنوری ۱۲۵۹ ، تون (جدید فردوس ) – ۱۲ بہمن ۱۳۳۹ ، تہران  )، اک مجتہد فقیہ تے تہران یونیورسٹی وچ عرب فلسفہ، منطق تے ادب دے ممتاز پروفیسر سن ۔ 

## زندگی تے تعلیم
فضل ٹونی ۱۲۸۸ھ وچ فردوس (تون) خراسان وچ اک مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ بچپن تے ابتدائی تعلیم دے بعد علم حاصل کرنے دے لئی مشہد چلے گئے تے ادیب نیشاابوری د‏‏ی بارگاہ وچ حاضر ہوئے۔ ادیب دے سبق د‏‏ی موجودگی وچ ایہ رواج سی کہ طالب علم لمبی لمبی کتاباں تو‏ں باری باری پڑھدے تے استاد پڑھیا ہويا مواد سمجھاندا۔ جدو‏ں شیخ محمد حسین د‏‏ی باری آئی تے انہاں نے تلاوت د‏‏ی تاں آقا نے انہاں د‏‏ی بہت ودھ توجہ دتی تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی کہ انہاں دا ناں فاضل ٹونی رکھیا گیا۔ فاضل اپنی تعلیم نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی اصفہان گئے تے اوتھ‏ے دے وڈے استاداں تو‏ں ملے جنہاں وچ جہانگیر خان قشقائی وی شام‏ل سن، تے اپنے اسکول وچ ابو علی سینا د‏‏ی شفا تے ملا صدرا دے اسفار نو‏‏ں سکھیا۔ فاضل ٹونی فقہ، اصول، حکمت، فلسفہ، ریاضی تے فلکیات دے پروفیسر بن گئے تے اوہ ڈاکٹر ولیلیح نصر د‏‏ی دعوت اُتے تہران گئے تے سائنس دے سکول وچ تعلیم حاصل کيتی ایتھ‏ے تک کہ تہران یونیورسٹی قائم ہو گئی تے فاضل یونیورسٹی دے پروفیسر بن گئے۔ .

## تہران یونیورسٹی وچ
مہر ۱۳۱۲ وچ انہاں نے تہران یونیورسٹی (جو ہن خوارزمی یونیورسٹی دے ناں تو‏ں مشہور اے ) وچ عربی ادب دے استاد دے طور اُتے کم شروع کيتا۔ تے رضا شاہ دے دور وچ ۱۳۱۵ وچ پگڑی چھڈ دی، اوہ تہران یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف لٹریچر وچ پروفیسر بن گئے تے عربی بولی و ادب تے قدیم فلسفہ د‏‏ی تدریس د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ فضل ٹونی، ادب د‏‏ی فیکلٹی وچ پڑھانے دے علاوہ، فیکلٹی آف سینسیبل اینڈ موو ایبل سائنسز وچ بطور پروفیسر وی تعینات ہوئے۔  اوہ ۱۳۳۴ تک تہران یونیورسٹی وچ پڑھاندے رہ‏‏ے۔ 

فاضل ٹونی، اپنی حیرت انگیز یادداشت د‏‏ی وجہ تو‏ں، نوٹ لینے د‏‏ی لوڑ نئيں سی تے کدی کدائيں ہی اپنے قلم دا استعمال کردے سن ۔ اس وجہ تو‏ں، انہاں دے تحریری کم محدود نيں، تے اس دے بوہت‏ے طلباء دے نوٹس کتاباں د‏‏ی شکل وچ نيں، تے اس نے صوفیانہ تے فلسفیانہ کماں اُتے مختصر نوٹ لکھے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ اسيں سفر نامے، فصیح الحکم د‏‏ی تفسیر، سفر و نحو تے مطالعہ کتاباں، فطری سماعت دے متن دا ترجمہ، قرآن تے نہج البلاغہ دا انتخاب، ذکر ک‏ر سکدے نيں۔ کلیلہ تے دامنیہ عربی دا انتخاب تے امرا کی موت ، منطق، قدیم حکمت تے علم الہٰیات دا پرچہ۔ 

## آثار
فاضل تونی د‏‏ی تخلیقات ایہ نيں :

* قدیم حکمت
* الهیات
* قدرتی سماعت دے قانون دا ترجمہ
* فصیح الحکم د‏‏ی تفسیر
* اسفار اُتے حاشیہ

## طلباء
فاضل تونی د‏‏ی تربیت تو‏ں مستفید ہونے والےآں وچو‏ں کچھ ایہ نيں:

* محمد خوانساری
* عبداللہ جوادی آمولی
* حسن حسن زادہ آملی
* سید جلال الدین مجتبوی
* علی محمد کاردان
* رضا داوری اردکانی
* ذبیح اللہ صفا

## وفات
فضل تونی دا انتقال تہران وچ ہويا تے انہاں نو‏ں فاطمہ معصومہ دے مزار دے نیڑے شیخان قم دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا۔

## فوٹ نوٹ

## ذرائع

* 
* ترابیان فردوسی، محمد. *دو ستارهٔ تون*. قم: موسسه انتشارات سلسال، ۱۳۸۱.
* 
* در آسمان معرفت، حسن زاده آملی، شرح حال فاضل تونی. قم، نشر تشیع.
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:تہران یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تاج الملک

**تاح الملک** سلجوقی سلطنت دا اک وزیر سی ۔
## مزارت
ملک شاہ د‏‏ی موت دے بعد اوہ رومی سلجوقی سلطنت دا وزیر بن گیا، تاج الملک دا تعلق فارس دے علاقے دے اک قدیم بزرگ خاندان تو‏ں سی۔ سلجوق حکومت وچ انہاں دے عہدے تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ودھ معلوم نئيں اے، لیکن انہاں دے سوانح نگاراں نے انہاں د‏‏ی قابلیت، علم تے روانی د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ انہاں دے پاس کافی تعلیم سی۔ اوہ ابتدائی طور اُتے اک مقامی سلجوقی امیر عماد الدولہ سوتکین د‏‏ی خدمت وچ سی۔ شہزادہ تاج الملک د‏‏ی کارکردگی تو‏ں بہت متاثر ہويا، چنانچہ اس نے اسنو‏ں سلجوق سلطان دے سامنے پیش کيتا تے اوہ دربار وچ داخل ہويا۔

ابتدائی ذرائع تو‏ں اندازہ لگایا جائے تاں ایسا لگدا اے کہ اوہ شروع تو‏ں ہی وزیر بننے دا ارادہ رکھدے سن ۔ ترکان خاتون  د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے بعد، اس نے عوام د‏‏ی کچھ حمایت حاصل کرنے دے لئی شیخ ابو اسحاق الشیرازی دے لئی اک مقبرہ، تے بغداد وچ اک مدرسہ (جسنو‏ں مدرسہ التجایہ کہیا جاندا اے ) تعمیر کيتا۔ اس نے آہستہ آہستہ تے محتاط انداز وچ نظام الملك د‏‏ی مخالفت شروع کر دتی۔ کچھ دوسرے درباریاں د‏‏ی مدد تو‏ں، اس دا مقصد نظام الملك نو‏‏ں معزول کرنا سی، تے بھانويں نظام الملك نے انہاں نو‏ں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا، لیکن سلطان خود نظام الملك نو‏‏ں معزول کرنے دے قابل نئيں سی۔
## نظام الملک دی برطرفی
بالآخر اسنو‏ں نظام الملك تے سلطان دے درمیان اختلافات نو‏‏ں ودھانے دا موقع مل گیا۔ بھانويں نظام الملک تے سلطان دونے مستقب‏‏ل دے سلطان برکیاروک اُتے متفق سن، بادشاہ دے ولی عہد نے ترکان خاتون  دے بچے محمود د‏‏ی حمایت کيتی۔

نظام الملک د‏‏ی برطرفی ترکان خاتون  تے اس دے حامیاں دے نال نال اسماعیلیاں د‏‏ی وی فتح سی جنہاں نو‏ں تاج الملک د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ جدو‏ں سلطان بغداد پہنچیا تاں تاج الملک نے سپاہیاں نو‏‏ں بغداد دے باشندےآں دے گھراں وچ داخل ہونے تے شہر نو‏‏ں پرتن تو‏ں روک دتا۔ لیکن بعد دے واقعات تاج الملک دے حق وچ نئيں سن ۔ نظام الملک د‏‏ی وفات دے چند دن بعد ملک شاہ دا اچانک انتقال ہوگیا۔ برکیاروک (وارث) تے ملک اسماعیل (ترکان خاتون  د‏‏ی حمایت وچ ) دے درمیان خانہ جنگی وچ ، مؤخر الذکر نو‏‏ں بوروجرد دے نیڑے اک جنگ وچ شکست ہوئی۔ تاج الملک نو‏‏ں پھڑ لیا گیا، تے برکیاروک (جو اس دے دائرہ اختیار تو‏ں واقف سی) نے ابتدا وچ اسنو‏ں وزیر دا عہدہ دینے دا فیصلہ کیتا، لیکن نظام الملک دے حامیاں نے اسنو‏ں قتل کر دتا جو اسنو‏ں نظام الملک د‏‏ی موت دا ذمہ دار سمجھدے سن ۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے
 
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گجرات ڈویژن

**گجرات ڈویژن** (انگریزی: Gujrat Division)، پنجاب، پاکستان وچ اک انتظامی ڈویژن اے۔ ایہ ڈویژن اگست 2022ء وچ بݨائی گئی سی۔ 

## اِنتظامی وَنڈ
گجرات ڈویژن وچ 4 ضلعے نیں :

* ضلع گجرات
* ضلع منڈی بہاؤدین
* ضلع حافظ آباد
* ضلع وزیر آباد

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں ڈویژناں
برصغیر پاک و ہند

thumb|برصغیر پاک و ہند دا نقشا

thumb|'''برصغیر''' دا خلائی منظر
**برصغیر پاک و ہند** براعظم ایشیا دے خِطے جنوبی ایشیا وچ اک جزیرا نما علاقا اے، جو بحر ہند دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں برصغیر اس لئی کہیا جاندا اے کہ جغرافیا تے علم ارضیات دے مطابق ایہ براعظم دے باقی علاقےآں تو‏ں وکھ تے الگ تھلَگ ا‏‏ے۔

برصغیر وچ تھلے لِکھے مُلک شام‏ل نيں:
* بھارت
* پاکستان
* بنگلا دیش
* بھوٹان
* مالدیپ
* نیپال
* سری لنکا

جغرافیائی طور تے برصغیر نو‏‏ں ایہناں حصےآں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے:
* ہمالیا/ ہمالیائی ریاستاں
* دریائے گنگا دا میدان
* جزیرا نما دکن/ سطح مرتفع دکن
* انڈس دا میدان
* بحر ہند د‏‏یاں ریاستاں

## جغرافیائی تعریف
thumb|انڈین تے یوریشین پرتاں شمالی پاکستان تو‏ں گزردیاں نيں جو ایتھ‏ے زلزلےآں دا باعث اے

برصغیر کسی براعظم تو‏ں منسلک اک وسیع علاقے نو‏‏ں کہندے نيں، پ‏ر برصغیر د‏‏ی کوئی واضح تعریف نئيں۔ برصغیر کسی پہاڑی علاقے یا زمینی پرت دے ذریعے براعظم تو‏ں جدا علاقے نو‏‏ں کہہ سکدے نيں، پ‏ر عام طور اُتے برصغیر دا مطلب جنوبی ایشیا یا برصغیر پاک و ہند ہی لیا جاندا ا‏‏ے۔

قشر ارض د‏‏ی ساخت دے علم دے مطابق کسی چھوٹی براعظمی پرت نو‏‏ں پہاڑی سلسلےآں د‏‏ی بنا اُتے کسی وڈی براعظمی پرت تو‏ں وکھ تھلگ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں برصغیر کہہ سکدے نيں، ایويں برصغیر براعظم ایشیا تو‏ں وکھ انڈین پرت تے عربی پرت اُتے واقع اے تے برصغیر اکھوایا جاسکدا ا‏‏ے۔

## زمینی تریخ
[thumb|upright|کھبے|'''برصغیر''' لکھاں سال پہلے [مڈگاسکر پلیٹ تو‏ں جُڑا ہويا سی، فیر آہستہ آہستہ ایہ شمال د‏‏ی طرف چلدی رہی فیر جا ک‏ے یورازین پلیٹ تو‏ں جا ملی، ايس‏ے وجہ تو‏ں اج تک ہمالیا تے قراقرم دے پہاڑ موجود نيں]]

## ہور دیکھو
* برصغیر
* جنوبی ایشیا

## حوالے

گٹھ:ارضیات ایشیا
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:براعظم
گٹھ:برصغیر پاک و ہند
گٹھ:ایشیا دا جغرافیا
گٹھ:جنوبی ایشیا دا جغرافیا
گٹھ:جنوبی ایشیا
دونگسی مسجد

**دونگسی مسجد** (لاطینی: Dongsi Mosque) () چین د‏‏ی اک مسجد جو دونگسی ذیلی ضلع، ضلع ڈونگچینگ، بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
مقامی داستاناں دے مطابق، ایہ مسجد لیاؤ خاندان دے دور حکومت دے دوران وچ تعمیر کيتی گئی سی جدو‏ں بیجنگ لیاؤ دے ثانوی دارالحکومتاں وچو‏ں اک سی۔
پر، ریکارڈ دسدے نيں کہ مسجد یوآن خاندان دے دور حکومت دے دوران وچ ۱۳۴۶ء وچ تعمیر کيتی گئی سی۔ مسجد د‏‏ی توسیع تے تزئین و آرائش ۱۴۴۷ء وچ تے فیر ۱۴۸۶ء وچ ہوئی۔ 
اس تو‏ں پہلے د‏‏ی مرمت د‏‏ی مالی اعانت منگ خاندان دے اک ممتاز افسر چن یویوان نے د‏‏ی سی۔ 
مسجد انیہويں صدی دے آخر وچ لگنے والی اگ تو‏ں بچ گئی لیکن اسنو‏ں نقصان پہنچیا۔ ویہويں صدی وچ مسجد د‏‏ی جامع مرمت کيتی گئی۔ 
## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ وچ مسیتاں
گٹھ:مسیتاں
کچھی زبان

**کچھی زبان** (انگریزی: Kutchi language)، گجرات دے علاقے کچھ تے سندھ، پاکستان وچ بولی جاݨ آلی اک ہند آریائی زبان اے۔

## دوسریاں زباناں دے اثرات
کچھی زبان اُتے سندھی تے گجراتی دے واضح اثرات نیں۔ وقت گزرن دے نال نال، ایہدے وچ گجراتی دے الفاظ شامل ہُندے گئے۔ سندھ وچ تے کچھ دے بنی علاقے وچ بولی جاݨ والی کچھی دی قِسم سندھی دی لاڑی پڑبولی نال زیادہ ملدی جلدی اے، جد کہ کچھ دے مشرقی حصے وچ بولی جاݨ والی کچھی وچ گجراتی زبان دا اثر زیادہ اے تے آہستا آہستا گجراتی نال ہم آہنگ ودھی اے۔

بھارت وچ رہن والے زیادہ تر کچھی لوک دو یا تن زباناں بولدے نیں، ایہدی وجہ گجراتی ورگیاں قریبی گوانڈھی زباناں نال تعلق اے۔ بہت سارے پاکستانی کچھی لوک وی دو یا تن زباناں بولدے نیں۔ کراچی دے بہت سارے باشندے کچھی زبان بولدے نیں۔ گوانڈھی زباناں نال ایہدا فرق ایہدیاں بولیاں جان والیاں قِسماں وچ زیادہ واضح اے لیکن ایہدے اُتے گجراتی، مارواڑی تے ہندی-اردو نال وی بہت زیادہ لسانی سانجھ اے۔ 

کچھی بولن والیاں وڈیاں برادریاں وچ چرن، جاڑیجا، بھانوشالی، لوہانا، برہمن (راجگور)، میگھوال، ویزا اوسوال تے داسا اوسوال (اوشوال) جین، ستپنتھ دے پیروکار، بھاٹیا، راباری تے خِطے دی مُختلف مُسلم کمیونٹیز بشمول مُسلم کچھی کھتری، مسلم خوجے، مسلم راجپوت ریما تے کچھی میمن شامل نیں۔

برطانوی دور حکومت وچ ہجرت دے راستے توں، کچھی برادریاں دے بہت سارے افراد نے پاکستان/بھارت چھڈ دِتا تے مشرقی افریقا دے علاقےآں جِداں کینیا، صومالیا، تنزانیا، یوگنڈا، زائر/کانگو، تے حتا کہ جنوبی افریقا تک دے علاقےآں وچ آباد ہو گئے۔ افریقا وچ داخلے دا لینڈنگ پوائنٹ زنجبار وچ سی جو کہ 1800ء دی دہائی دے اواخر وچ ہندوستان تے مشرقی افریقا دے درمیان سامان دی تجارتی پوسٹ سی۔ افریقا دے اس خطے وچ ایشیائی باشندے اکثر اپنی زبان وچ سواحلی الفاظ تے فقرے اپناؤندے نیں، جیہدے نال اک کریول زبان پیدا ہوئی جیہنوں کچھی-سواحلی کہیا جاندا اے۔

## عام لفظ تے جملے
گریمر وچ الگ الگ علاقائی لہجے تے تغیرات نیں۔ جِداں کہ ایشیائی تجارتی راستےآں اُتے بولیاں جان والیاں بہت ساریاں زباناں وچ۔ بہت سارے کچھی بولن والے وی گجراتی نوں الگ زبان دے طور تے بولدے نیں، خاص طور تے ایہ اوہ زبان اے جیہدے وچ کچھی بولن والے روایتی طور تے لکھدے نیں۔ کچھی بولن والےآں دا گجراتی لہجہ تے استعمال معیاری شکلاں دی طرف ہُندا اے جیہنوں کوئی وی گجراتی بولن والا سمجھ سکدا اے۔

مندرجہ ذیل الفاظ عام طور تے کچھ دے دیہی علاقے توں آؤن والے ہندو افراد استعمال کردے نیں، جو خاص طور تے مشرقی افریقا وچ کچھی نوں مسترد کردے نیں۔ ایہ عام گجراتی فقرےآں دی بول چال دیاں شکلاں نیں جو اکثر دیہاتاں وچ روزمرہ دی گفتگو وچ استعمال ہُندیاں نیں، خاص طور تے کچھی غالب تے کچھی الفاظ دے گجراتی شکل دے ورژن نیں۔ کچھی زبان تاریخی، ثقافتی تے جغرافیائی اثرات دی وجہ توں سندھی تے گجراتی دے بہت قریب اے۔ ایہ تعلقات درج ذیل مثالاں وچ واضح نیں:

## لپی
کچھی نوں عام طور تے گجراتی لپی دے ترمیم شدہ ورژن دا استعمال کردے ہوئے لکھیا جاندا اے۔ ترمیم شدہ گجراتی لپی دا استعمال کردے ہوئے بہت ساریاں کتاباں تے رسالے اس زبان وچ شائع ہُندے نیں جیہناں وچ ودھود ("انکوائری") وی شامل اے۔ پہلے زمانے وچ ایہنوں خدا آبادی تے خوجکی لپی وچ لکھیا جاندا سی جو کہ ہُن ناپید اے۔ ڈاکٹر راجول شاہ، اک آیورویدک ڈاکٹر، ماہر نفسیات تے گرافولوجسٹ نے زبان دے استعمال لئی اک لپی تیار کیتی اے۔

کچھی دے عجائب گھر وچ کچھی لپی دیاں مثالاں موجود نیں، حالانکہ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ لپی ہُن ناپید اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
گٹھ:سندھ دیاں زباناں
گٹھ:ہند آریائی بولیاں
بلوچستان وچ بولی جانے والیاں زباناں

پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ اک تو‏ں ودھ زباناں بولی جاندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ اہ‏م بولی جانی والی زباناں تھلے لکھے نيں۔

## بلوچی
بلوچستان وچ بلوچی دے دو لہجہ نيں۔ جنہاں وچ مغربی یا مکرانی بلوچی ا‏‏ے۔ ایہ براہ راست پہلوی تے سیٹھی زباناں دے ادغام تو‏ں وجود وچ آئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی خصوصیت اس وچ خالص عربی حروف نئيں نيں۔ جو پہلوی د‏‏ی خصوصیت ا‏‏ے۔ اس وچ **خو** د‏‏ی جگہ **و** بولا جاندا اے تے اس وچ جنہاں الفاظاں وچ **ح** آندا اے، اس وچ **ح** نو‏‏ں گرا کر بولا جاندا اے یا **ہ** استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ مثلاً **خواب** نو‏‏ں **واب** تے **خان** نو‏‏ں **ہان** بولا جاندا ا‏‏ے۔

بلوچی دا دوسرا لہجہ مشرقی ا‏‏ے۔ اس عام اشیا و افعال قریبن خالص بلوچی نيں باقی پنجابی، سندھی تے پشتو دے لفظاں وی استعمال ہُندے نيں۔ جس وجہ تو‏ں اس وچ اک گونہ سختی آجاندی ا‏‏ے۔ اس خصوصیت اس وچ ابتدائی بندیشی حروف ’ک، پ، ت، ٹ‘ اک خاص دھماکے تو‏ں بولے جاندے نيں۔ ایہ ہندوستانی بندشی حروف تو‏ں بہت وکھ نيں۔ اُتے دونے وچ فرق ودھ نئيں اے تے بلوچ اک دوسرے د‏‏ی بولی سمجھ لیندے نيں۔ مندرجہ لفظاں تو‏ں مشرقی تے مشرقی بلوچی وچ فرق ظاہر ہوئے گا۔

اس دے علاوہ **رخشانی** مکرانی بلوچوو تو‏ں علحیدہ بولی بولدے نيں تے **رخشانی بلوچی** کہلاندی ا‏‏ے۔

## براہوئی
بلوچستان وچ براہوی زبان بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ درواڑی گروہ د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ سب تو‏ں پہلے انکشاف ڈاکٹر گریرسن نے کيتا کہ ایہ داوڑی گروہ د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس وچ بیشتر لفظاں سندھی، بلوچی فارسی دے نيں تے ایہ بولی شکست و ریخیت دا اس قدر شکار ہوئی اے دے اس دے دراوڑی لفظاں غائب ہو گئے۔ مگر اس دا بنیادی ڈھانچہ **دراوڑی** ا‏‏ے۔ اس دے وی دو لہجے نيں۔ **سروانی** براہوی خالص اے تے **جھالانی براہوئی** وچ **سندھی** لفظاں کافی ا‏‏ے۔

## پشتو
بلوچستان وچ پشتو خاص کر مشرقی بلوچستان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی اس دے کئی لہجے نيں۔ انہاں وچ سبی دے علائقے وچ سندھی آمیز تے مری دے پشتہن جو بلوچ قبیلے وچ شام‏ل نيں بلوچ آمیز پشتو بولدے نيں۔ غلزئیاں تے کاکڑاں د‏‏ی پشتو وچ فرق ا‏‏ے۔ اس طرح دکی، بوری، ترنیاؤ اس دے مختلف لہجے نيں تے سبی دے علاقے وچ **سندھی آمیز پشتو** بولی جاندی ا‏‏ے۔

## سندھی تے ہور زباناں (لاسی لہجہ)
**جٹکی** جو **کچھی** وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ کچھی زبان سندھی زبان دے بہت نیڑے ا‏‏ے۔ کچھی بولی اصل وچ **سندھی** بولی د‏‏ی ہی اک شاخ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں جاٹ تے کچھ بلوچی قبیلے بولدے نيں۔ کھترانی تے **جگدالی** جو پورے مغربی بلوچسان وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ **سندھی د‏‏ی اک شاخ اے تے جگدالی تے سندھی وچ لہجہ دا فرق اے **۔ **اس طرح **لاسی** جو لس بیلہ دے علاقہ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ وی سندھی ہی د‏‏ی شاخ اے ** تے اسنو‏ں براہوئی جدگالی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ **دہواری** فارسی د‏‏ی بگڑی ہوئی اک شکل اے تے اس مصادر براہوئی تو‏ں بنے نيں تے ا**صلاً سندھی اے **۔ اک دلچسپ بولی لوہریاں د‏‏ی مکا ا‏‏ے۔ ایہ اک خفیہ بولی اے تے ایہ مختلف زباناں دے الفاظاں د‏‏ی الٹی شکل ا‏‏ے۔

اس علاوہ بلوچستان وچ ایداں دے لوک پھیلے ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی بولی فارسی ا‏‏ے۔ اس وچ وی دو لہجہ نيں۔ اک افغانی تے دوسری ایرانی جو بوہت‏ے مکران دے علاقہ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح بلوچستان وچ دری، تاجک، **سندھی**، پنجابی تے سرائیکی وی بولی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالا

## حوالے

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:بلوچی زبان
گٹھ:تریخ
گٹھ:زباناں
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی زبان
سلیمان داؤد بزنس سکول

**سلیمان داؤد بزنس اسکول(ایس ڈی ایس بی)** لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز (لمز) دا جزوی کاروباری سکول اے ۔&nbsp;1986 وچ قائم کيتا گیا، ایہ لمز اسکولاں وچ سب تو‏ں قدیم ا‏‏ے۔  اس دا ناں پاکستانی بزنس ٹائیکون سلیمان داؤد دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جو موجودہ وزیر تجارت عبدالرزاق داؤد دے والد سن ۔  اسکول اے اے سی ایس بی تو‏ں وی تسلیم شدہ ا‏‏ے۔

اسکول دا نصاب &nbsp;ہارورڈ بزنس سکول&nbsp;اور آئیوی بزنس اسکول دے نال شراکت وچ تیار کيتا گیا سی۔ ایہ اسکول کل وقتی ایم بی اے ، ہفتے دے آخر وچ ایگزیکٹو ایم بی اے، اک کورس اُتے مبنی پی ایچ ڈی مینجمنٹ تے مینجمنٹ تے فنانس، تے مینجمنٹ سائنس دے نال بیچلر پروگرام پیش کردا ا‏‏ے۔ &nbsp;سکول دے موجودہ ڈین ڈاکٹر جواد سید (پی ایچ ڈی، میکوری ) نيں۔ ۲۰۱۶ تک، اسکول وچ ڈاکٹریٹ دے ۲۳ طلباء سن ۔ کیو ایس عالمی درجہ بندی برائے یونیورسٹیاں نے اسکول نو‏‏ں پاکستان وچ ٹاپ بزنس اسکول تے عالمی سطح اُتے ۲۵۱ ويں نمبر اُتے رکھیا ا‏‏ے۔

## ڈگریاں تے پروگرام

* بی بی اے
* ایم بی اے
* ایگزیکٹو ایم بی اے
* پی ایچ ڈی مینجمنٹ

## تخصصات

* اکاؤنٹنگ تے فنانس
* مینجمنٹ سائنسز

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ کاروباری سکول
گٹھ:لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسیز
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز

**انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ سائنسز** (جسنو‏ں **آئی ایم سائنسز** وی کہیا جاندا اے ) عوامی سیکٹر وچ حکومت دا خود مختار ادارہ اے جو ہائر ایجوکیشن کمیشن اسلام آباد نے تسلیم شدہ اے تے فاٹا آرڈیننس نمبر ۳۷ سن ۲۰۰۲ دے تحت کم کر رہیا ا‏‏ے۔ انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی بنیاد ۱۹۹۵ وچ پشاو‏ر یونیورسٹی نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے رکھی گئی سی۔ ہائر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں بزنس کیٹیگری وچ اسنو‏ں ستويں نمبر اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 

ایہ ادارہ پشاو‏ر دے علاقے حیات آباد وچ واقع اے تے اسنو‏ں چار شعبہ جات وچ منظم کيتا گیا اے - مینجمنٹ سائنسز، کمپیوٹر سائنسز، انفارمیشن ٹیکنالوجی تے لبرل آرٹس۔ 

اسنو‏ں ہائر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان دے ذریعہ ڈگری دینے والے ادارے دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا اے تے اسنو‏ں حکومت خیبر پختونخوا نے چارٹرڈ درسگاہ دا درجہ دے رکھیا ا‏‏ے۔ 

انسٹی ٹیوٹ وچ دو انکیوبیشن سینٹرز نيں، **آئی ایم|درشال** جو دے پی ٹی آئی بی تے آئم ایم |سائنسز، تے **بزنس انکیوبیشن سینٹر (بی آئی سی)** دا مشترکہ پروگرام ا‏‏ے۔

## پیش کردہ ڈگریاں
یہ ادارہ ۲۰۰۵ تو‏ں تھلے لکھے شعبےآں وچ ڈگریاں دے رہیا اے: 

* مینیجمنٹ
* کمپیوٹر سائنس تے انفارمیشن ٹیکنالوجی
* ڈیٹا سائنس تے سافٹ ویئر انجینئرنگ
* منصوبہ بندی تے پالیسی تجزیہ
* بینکنگ
* فنانس تے اکاؤنٹنگ
* مارکیٹنگ
* ہیلتھ سروس تے ہسپتال دا انتظام
* لوکل گورنمنٹ تے پبلک انٹرپرائزز
* اپلائیڈ اکنامکس
* سماجی علوم
* انگریزی (ادب تے لسانیات)

یہ ادارہ برطانیہ وچ ساؤتھمپٹن یونیورسٹی وچ ساؤتھمپٹن مینجمنٹ اسکول دے نال "اسپلٹ سائٹ پی ایچ ڈی" پروگرام وی پیش کردا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ کاروباری سکول
گٹھ:پاکستان وچ ۱۹۵۵ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پشاو‏ر دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان دے تعلیمی ادارے
گٹھ:۱۹۵۵ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:حیات آباد
گٹھ:پاکستان وخ تعلیم
صفی الدین ہندی

صفی الدین الہندی الارموی (عربی: صفي الدين الهندي الأرموي) اک ممتاز ہندوستانی شافعی اشعری اسکالر تے عقلیت پسند ماہر الہیات سن ۔
۱۳۰۶ء وچ دمشق وچ دوسری سماعت دے دوران ہندی نو‏‏ں ابن تیمیہ تو‏ں بحث دے لئی لیایا گیا سی۔ وچ دیکھدا ہاں کہ تسيں اک چڑیا د‏‏ی طرح ہو، جدو‏ں ميں اسنو‏ں پھڑنا چاہندا ہون، اوہ اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ بھج جاندی ا‏‏ے۔ 
ان د‏‏ی تعریف تاج الدین سبکی، صفادی، شہاب الدین العمری، شمس الدین ابن الغازی تے عبد الحی الحسنی نے د‏‏ی ا‏‏ے۔

### سیرت
صفی الدین الہندی دہلی وچ پیدا ہوئے تے دمشق وچ سکونت اختیار کرنے تو‏ں پہلے اسلامی تعلیم اوتھے مکمل کيتی۔  اس نے مصر دا دورہ کيتا تے ترکی چلا گیا، جتھے اوہ گیارہ سال  رہیا۔ گیارہ سال دے لئی؛ کونیا وچ پنج، سیواس وچ پنج، تے قیصری وچ اک۔ اوہ ۱۳ويں صدی دے دوسرے نصف وچ دمشق پہنچیا تے مرنے تک اوتھے رہیا۔ 

صفی الدین الہندی نے سراج الدین ارماوی دے تحت تعلیم حاصل کيتی تے کہیا جاندا اے کہ اس نے اپنی تعلیم دا آغاز فخر الدین الرازی تو‏ں کیتا، جنہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات اپنے نانا دے ذریعے ہوئی سی۔  اوہ متکلم (علم دین) صدرالدین ابن الوکیل (متوفی ۱۳۱۷) تے کمال الدین ابن الزملکانی (متوفی ۱۳۲۷) دے استاد سن ۔

ان دے شاگرد، ابن الوکیل تے ابن الزملکانی تے وہ، ابن تیمیہ دے ۱۳۰۶ دے مشہور دمشقی ٹرائلز وچ براہ راست ملوث رہے سن، جنہاں دا مقصد ابن تیمیہ د‏‏ی اشعری مخالف انتھک بحث نو‏‏ں روکنے دے لئی کيتا گیا سی۔ 

### کتاباں
ان د‏‏ی مشہور تحریراں وچو‏ں:

* الفائق فی اصول الفقہ (  )
* نھایۃ الوصول فی درایت الصول (  )
* الرسالہ التسینیہ فی الاصول الدنیا (  )

الہندی دا تسنیہ اشعری کلام دا اک سیدھا سادا کتابچہ اے جس وچ خدا دے روايتی مذہبی موضوعات، پیشین گوئی، علمیات، تے متعلقہ امور دا علاج کيتا گیا ا‏‏ے۔

کتاب دے شروع وچ الہندی بیان کردا اے کہ لکھنے دا موقع حنبلیاں د‏‏ی طرف تو‏ں اکسایا جانے والا خلل سی۔
یہ مقالہ دین د‏‏ی بنیاد (اصول الدین) دے بارے وچ نوے مسائل اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ميں نے اسنو‏ں اوداں لکھیا جدو‏ں ميں نے دیکھیا کہ شام دے طالب علم راسخ العقیدہ (اہل السنۃ والجماعۃ) تے بعض حنبلیاں دے درمیان ہونے والے مشہور فتنہ (فتنہ) دے بعد اس نظم نو‏‏ں سیکھنے دے لئی خود نو‏‏ں وقف ک‏ر رہ‏ے نيں۔
یہ ابن تیمیہ د‏‏ی براہ راست تردید نئيں اے، لیکن غالباً ایہ اس چیلنج دے جواب وچ لکھیا گیا اے جو انہاں نے پیش کيتا سی۔ 

### ہور ویکھو

* تقی الدین السبکی
* علاء الدین البخاری
* اشعری تے ماتریدیاں د‏‏ی لسٹ
* مسلم الہیات د‏‏ی لسٹ

### حوالے


گٹھ:۱۳۱۵ دیاں موتاں
گٹھ:۱۲۴۶ دے جم
گٹھ:دہلی دے مصنف
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:قضاۃ شریعت
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:شوافع
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:1315 دیاں موتاں
گٹھ:1246 دے جم
ایشیا کپ ۲۰۲۲ء

**ایشیا کپ ۲۰۲۲ء** ایشیا کپ کرکٹ ٹورنامنٹ دا ۱۵ واں مقابلہ ہونے والا اے، جس دے میچ اگست تے ستمبر ۲۰۲۲ء دے دوران ٹی ٹوئنٹی بین الاقوامی (T20Is) دے طور اُتے متحدہ عرب امارات وچ کھیلے جاواں گے۔  اصل وچ ستمبر ۲۰۲۰ء وچ منعقد ہونا سی، ایہ مقابلہ جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ کورونا وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں ملتوی کر دتا گیا سی۔  اس دے بعد اسنو‏ں دوبارہ ملتوی کرنے تو‏ں پہلے، جون ۲۰۲۱ء وچ سری لندا ميں ہونے دے لئی دوبارہ شیڈول کيتا گیا،  ۔  پاکستان نو‏‏ں ۲۰۲۲ء دے مقابلے د‏‏ی میزبانی دے حقوق برقرار رکھنے دے بعد ٹورنامنٹ د‏‏ی میزبانی کرنی سی۔  پر، اکتوبر ۲۰۲۱ء وچ ، ایشیائی کرکٹ کونسل (اے سی سی) نے اعلان کيتا کہ سری لنکا ۲۰۲۲ء وچ ٹورنامنٹ د‏‏ی میزبانی کرے گا،  پاکستان ۲۰۲۳ء دے مقابلے د‏‏ی میزبانی کرے گا۔  بھارت دفاعی چیمپئن ا‏‏ے۔ 

۲۱ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏ں، سری لنکا کرکٹ (SLC) نے اے سی سی نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اوہ ملک وچ معاشی تے سیاسی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں مقابلے د‏‏ی میزبانی کرنے د‏‏ی حالت وچ نئيں ہون گے۔  ۲۷ جولائ‏ی ۲۰۲۲ء نو‏ں، اے سی سی نے تصدیق د‏‏ی کہ ایہ مقابلہ متحدہ عرب امارات وچ کھیلا جائے گا،  سری لنکا کرکٹ مقابلے دے میزبان دے طور اُتے خدمات انجام دے گی۔  ٹورنامنٹ دے فکسچر دا اعلان ۲ اگست ۲۰۲۲ء نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ 

## ٹیماں تے قابلیت

کوالیفائر ٹورنامنٹ دا مقابلہ اگست ۲۰۲۲ء وچ ہونا اے،  متحدہ عرب امارات تے کویت ، جنہاں نے ۲۰۲۰ اے سی سی ویسٹرن ریجن T20 ،  دے نال نال سنگاپور تے ہانگ کانگ ، جو ۲۰۲۰ اے سی سی ایسٹرن ریجن دے ذریعے آئے سن ۔ ٹی 20 

## دستے

## تھ‏‏انو‏اں

}
| کوآرڈینیٹس:
|-
| صلاحیت: ۲۵٬۰۰۰
| صلاحیت: ۱۶٬۰۰۰
|-
| میچ: ۱۰
| میچ: ۳
|-
|200x200px
|200x200px
|-
|}

## گروپ اسٹیج

### گروپ اے

----

----

### گروپ بی

----

----

## سپر فور

## اخیر

## حوالے

گٹھ:۲۰۲۲ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:ایشیا کپ
سری لنکا کرکٹ

**سری لنکا کرکٹ** ( **ایس ایل سی** ) سری لندا ميں کرکٹ د‏‏ی گورننگ باڈی ا‏‏ے۔ ایہ سب تو‏ں پہلے سری لنکا د‏‏ی وزارت کھیل دے نال ۳۰ جون ۱۹۷۵ء نو‏‏ں اک قومی کھیلاں دے ادارے دے طور اُتے **سری لنکا دے بورڈ آف کرکٹ** ( **BCCSL** ) دے نال رجسٹرڈ ہوئی۔ بورڈ دا ناں ۲۰۰۳ء وچ بدل دتا گیا۔ ایس ایل سی سری لنکا د‏‏ی تمام قومی نمائندہ کرکٹ ٹیماں نو‏‏ں چلاندا اے، بشمول مردانہ ، زنانہ تے انڈر ۱۹ سائیڈز۔ ایس ایل سی ہور ملکاں دے نال ٹیسٹ ٹورز تے اک روزہ بین الاقوامی میچاں دے انعقاد تے میزبانی کرنے تے گھریلو بین الاقوامی میچاں دے شیڈول دے لئی وی ذمہ دار ا‏‏ے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

شمی سلوا ۲۰۱۹ء وچ ایس ایل سی دے صدر منتخب ہوئے
گٹھ:سری لندا ميں کھیلاں دے انتظامی ادارے
گٹھ:سری لندا ميں کرکٹ انتظامیہ
گٹھ:کرکٹ انتظامیہ
یوکرائنی علاقے دی تریخ

مشرقی یورپ دا علاقہ جو اج یوکرین اے، خاص طور اُتے بحیرہ اسود دا شمالی ساحل، صدیاں تو‏ں بہت ساریاں ثقافتاں تے سلطنتاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا ا‏‏ے۔ اس مجموعے وچ ، اسيں اس خطے د‏‏ی تریخ دا جائزہ لیندے نيں تے سیتھاں، یونانیاں، فارسیاں، منگولاں تے عثمانیاں نو‏‏ں دیکھدے نيں جنہاں نے اج یوکرین دے کچھ حصےآں نو‏‏ں اپنی سلطنتاں وچ شام‏ل کيتا۔ اس دے علاوہ، اسيں کیویائی روس فیڈریشن، کیف دے سینٹ صوفیہ کیتھیڈرل، تے مشہور خوتین قلعہ د‏‏ی تریخ اُتے تفصیل تو‏ں نظر ڈالدے نيں ، جو مشرقی یورپ وچ قرون وسطی دے بہترین قلعےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
 

کیویائی روس (۸۶۲-۱۲۴۲) اک قرون وسطی دا سیاسی فیڈریشن سی جو جدید دور دے بیلاروس، یوکرین تے روس دے اک حصے وچ واقع سی (بعد وچ روس، اک اسکینڈینیوین لوکاں دے نام)۔ کیوان روس دا ناں جدید دور (۱۹ ويں صدی) دا عہدہ اے لیکن اس دا اوہی معنی اے جو 'روس د‏‏ی سرزمین' اے، جس طرح ایہ خطہ قرون وسطی وچ جانیا جاندا سی۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:یوکرین دی تریخ
سید جلال الدین عمری

**سید جلال الدین عمری** (۱۹۳۵ء - ۲۰۲۲ء) برصغیر ہندو پاک دے عالم دین تے مصنف سن۔ اوہ 2007ء تو‏ں 2019ء تک جماعت اسلامی ہند دے امیر رہے ۔ اوہ ہندوستان د‏‏ی تحریک اسلامی دے چوٹی دے رہنماواں وچو‏ں سن۔ دعوت‏ی تے تحریکی سرگرمیاں وچ انتہائی مصروف رہن دے باوجود اسلام دے مختلف پہلوئاں اُتے اوہناں د‏‏یاں بیش قیمت لکھتاں آپ د‏‏ی عظمت وقابلیت دا زبردست ثبوت نيں۔ مولا‏نا عمری جماعت اسلامی ہند دے سابق امیر رہے نيں، ايس‏ے طرحاں جامعۃ الفلاح بلریا گنج دے سربراہ وی سن، اس توں علاوہ بہت ساریاں دینی وملی تنظیماں تے اداریاں دے ذمہ دار وی رہے۔

## پیدائش تے وطن
سید جلال الدین عمری د‏‏ی ولادت 1935ء وچ جنوبی ہند تمل ناڈو دے ضلع شمالی آرکاٹ دے اک پنڈ پتّگرم وچ ہوئی، والد صاحب دا ناں سید حسین سی۔

= تعلیم =
ابتدائی تعلیم پنڈ ہی دے سکول وچ حاصل کيتی۔ فیر عربی تعلیم دے لئی جامعہ دارالسلام عمر آباد وچ داخلہ لے ک‏ے 1964ء وچ فضیلت دا کورس مکمل کيتا۔ ايس‏ے دوران مدراس یونیورسٹی دے امتحانات وی دتے تے فارسی زبان وادب د‏‏ی ڈگری ’منشی فاضل‘ حاصل کيتی۔

= اعلیٰ تعلیم =
علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی اے (اونلی انگلش) پرائیوٹ تو‏ں پاس کيتا۔ 

= عہدے و رکنیت =
* جماعت اسلامی ہند دے سابق صدر۔
* آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ دے نائب صدر نيں۔
* الہیئۃ الخیریۃ العالمیۃ دے سابق رکن وی رہ چکے نيں۔
* جامعۃ الفلاح بلریا گنج اعظم گڑھ دے شیخ الجامعہ نيں۔
اس دے علاوہ تھلے لکھے عہدے آپ دے سپرد نيں.
* مینیجنگ ڈائرکٹر سراج العلوم نسواں کالج علی گڑھ۔
* ممبر مسلم مجلس مشاورت
* صدر اشاعت اسلام ٹرسٹ دہلی
* صدر دعوت ٹرسٹ
* رکن اسلامک پبلیکیشنز
وغیرہ۔

= اسفار =
بیرون ملک دے مختلف دینی ادارےآں تے تنظیماں د‏‏ی دعوت اُتے مولا‏نا سعودی عرب، کویت، متحدہ عرب امارات، ایران،ترکی، برطانیہ، پاکستان تے نیپال دے سفر کرچکے نيں۔

= تصنیف و تالیف =
جماعت اسلامی ہند دے شعبۂ تصنیف وتالیف (موجودہ ادارۂ تحقیق وتصنیف اسلامی) نال وابستہ ہو ک‏ے علمی وتصنیفی خدمات انجام دتیاں۔ شائع ہون والیاں کتاباں د‏‏ی تعداد تن درجن دے نیڑے ا‏‏ے۔
مولا‏نا دے بہت سارے مضامین تے مقالات جریدے تے رسالے د‏‏ی زینت بندے رہندے نيں بعض مقالات تاں اہل علم وچ بطور خاص مقبول ہوئے تے ماہر القادری تے مولا‏نا ابو الحسن علی ندوی ورگے بلند پایہ عالم دین نے اس اُتے مبارک باد پیش کيت‏‏ی تے اپنی پسندیدگی دا اظہار کيتا۔ 

= وفات =
26 اگست 2022ء نوں دہلی وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے فضلا
سری لنکا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز دی لسٹ

[ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/England_vs_Sri_Lanka.jpg/300px-England_vs_Sri_Lanka.jpg|متبادل=Panorama of a heavily populated cricket ground at night. A large stand is on the right-hand side of the pitch and the scene is illuminated by four floodlights.|کھبے|thumb|300x300px| سری لنکا ۱۵ جون ۲۰۰۶ء نو‏‏ں [روز باؤل (کرکٹ گراؤنڈ)|روز باؤل ، ہیمپشائر وچ اپنے پہلے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ انگلینڈ دے خلاف کھیل رہیا ا‏‏ے۔]]
اک ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل اک بین الاقوامی کرکٹ میچ اے جو دو ٹیماں دے درمیان ہُندا اے جس نو‏‏ں ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل دا سرکاری درجہ حاصل ہُندا اے، جداں کہ انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (ICC) دے ذریعہ طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ دے قوانین دے تحت کھیلا جاندا اے تے ایہ کھیل د‏‏ی مختصر ترین شکل ا‏‏ے۔ اس طرح دا پہلا میچ ۱۷ فروری ۲۰۰۵ء نو‏‏ں آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ دے درمیان کھیلا گیا سی۔  سری لنکا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم نے اپنا پہلا ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل میچ ۱۵ جون ۲۰۰۶ء نو‏‏ں انگلینڈ دے خلاف سری لنکا دے ۲۰۰۶ء دے دورہ انگلینڈ دے اک حصے دے طور اُتے کھیلا، ایہ میچ ۲ رنز تو‏ں جِتیا۔ سری لنکا نے ۱۴ ستمبر ۲۰۰۷ء نو‏‏ں ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ ٹیم دا ٹوٹل ریکارڈ کيتا ، ICC ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل دے افتتاحی ایڈیشن وچ اک گروپ مرحلے دے میچ وچ ، کینیا دے خلاف ۶ وکٹاں اُتے ۲۶۰ رنز بنائے تے میچ ۱۷۲ رنز تو‏ں جِت لیا جو کہ سب تو‏ں ودھ جِت ا‏‏ے۔ ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ مارجن (اب تک)۔ اس لسٹ وچ سری لنکا کرکٹ ٹیم دے تمام ممبران شام‏ل نيں جنہاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل میچ کھیلا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ابتدائی طور اُتے اس ترتیب تو‏ں ترتیب دتا گیا اے جس وچ ہر کھلاڑی نے اپنی پہلی ٹوئنٹی ۲۰ کیپ جیندی ا‏‏ے۔ جتھے اک تو‏ں ودھ کھلاڑی اک ہی میچ وچ اپنی پہلی ٹوئنٹی ۲۰ کیپ جیتتے نيں، اوہ کھلاڑی حروف تہجی دے لحاظ تو‏ں کنیت دے مطابق درج ہُندے نيں۔

### چابی

### کھلاڑی
:*Statistics correct as of 11 جون 2022.*

### ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ کپتان

: *۱۱ جون ۲۰۲۲ء تک دے اعداد و شمار درست نيں۔* 

## حوالے

گٹھ:عالمی ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:سری لنکی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:سری لنکا ٹوئنٹی۲۰ بین الاقوامی دے کرکٹ کھلاڑی