open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چندر مکھی (فلم)

***چندرمکھی*** اکّ ۲۰۰۵ دی انڈین تامل بولی دی کامیڈی دہشت فلم اے جو پی۔ واسو ولوں لکھی اتے ڈاریکٹ کیتی گئی سی اتے سواجی پروڈکشن دے رامکمار گنیشن ولوں اس دی اساری اتے ونڈ کیتی گئی سی۔ فلم وچ رجنی کانت، پربھو، جوتکا اتے نینتارا اکّ کلاکار دی اگوائی کر رہے ہن جس وچ ودیویلو، نثر، شیلا، وجیکمار، ونئیا پرساد، سونو سود، ونیت، مالاوکا اتے کیار وجیا شامل ہن۔ ایہہ واسو دی کنڑ فلم *اپتھمتر* (۲۰۰۴) دا ریمیک اے، جو کہ خود ملیالم فلم *منیچتراتھزہُ* (۱۹۹۳) دا ریمیک اے۔ دی ساؤنڈٹریک ایلبم اتے بیکگراؤنڈ سکور ودیاساگر ولوں تیار کیتا گیا سی۔ سنیمیٹوگرافی سیکھر وی۔ جوسف نے سمبھالیا اتے اڈیٹنگ سریش عرص نے کیتا۔ *چندرمکھی*  سازش اس عورت دے دوآلے گھمدی اے جو اکّ پروار نال متاثر کرن والی وکھری پچھان بیماری توں پیڑت اے، اتے اکّ نفسیات جو اپنی جان نوں جوکھم وچ پاؤندے ہوئے کیس نوں سلجھاؤن دا ارادہ رکھدا اے۔

ایہہ فلم ۱۹ کروڑ  بجٹ اُتے بنی سی۔ پرنسپل فوٹوگرافی ۲۴ اکتوبر ۲۰۰۴ نوں شروع ہوئی اتے مارچ ۲۰۰۵ وچ پوری ہوئی۔ ایہہ ۱۴ اپریل ۲۰۰۵ نوں تامل نویں سال دی مشرق سندھیا تے جاری کیتا گیا سی ۔ فلم نوں مثبت جائزہ ملی اتے باکس آفس اُتے وڈی کامیابی ملی۔ ایہہ ایہہ ۸۹۰ دناں نال سبھ توں لمبے ویلے تک چلن والی دکھنی بھارتی فلم سی، پر اس توں بعد اس دا ریکارڈ تیلگو فلم *مگدھیرا* (۲۰۰۹)) نے پچھاڑیا، جو ۱۰۰۰ دناں تک چلی۔ فلم نے پنج تاملناڈو سٹیٹ فلم اوارڈ، چار فلم پھینز ایسوسی ایشن ایوارڈ اتے دو پھلمفیئر اوارڈ جتے۔ جیوتکا اتے وادیویلو نوں فلم وچ کم کرن لئی اک-اک نوں کلیمامنی اوارڈ دتا گیا سی۔

*چندرمکھی* نوں تیلگو وچ ڈبّ کیتا گیا سی اتے اسے ویلے اسے ہی سرلیکھ دے نال تامل روپ وچ جاری کیتا گیا سی۔ اس نوں *چندرمکھی کے ہنکار* سرلیکھ ہیٹھ بھوجپری وچ وی ڈبّ کیتا گیا اتے جاری کیتا گیا۔ ایہہ جرمن وچ ڈب کیتی جان والی پہلی تامل فلم بن گئی۔ اسنوں جرمن وچ *ڈیر جیسٹرجگر* (دِ *گھوسٹ ہنٹرز*) دے سرلیکھ ہیٹھ جاری کیتا گیا سی)۔ فلم نوں ترکی وچ وی ڈبّ کیتا گیا سی۔ *چندرمکھی* نوں ہندی وچ ڈب کیتا گیا سی اتے ۲۹ فروری ۲۰۰۸ نوں رائل فلم کمپنی دے مالک دلیپ دھنوانی ولوں رلیز کیتا گیا سی۔ ہندی دا رپانتر پروڈیؤسر اے ایم رتھنم دے تعاون نال جاری کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:2005 دیاں فلماں
گٹھ:۲۰۰۵ دیاں فلماں
چندی گڑھ کیپٹل کمپلیکس

**چنڈی گڑھ کیپیٹل کمپلیکس**، بھارت دے شہر چنڈی گڑھ دے سیکٹر -1 وکھے واقع کجھ عمارتاں دا گروہ اے جسدا دنیا دے مشہور امارتساز ل کاربوزیئے ولوں اساری کیتا گیا اے اتے جسنوں عالمی وراثت ٹکانا دا درجہ دتا گیا اے ایہہ 100 ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے اتے ایہہ چنڈی گڑھ شہر دی عمارت سازی دے نمونے دی نمائندگی کردا اے۔اس وچ تن عمارتاں شامل ہن:پنجاب صوبائی اسمبلی،سکتریت،پنجاب اتے ہریانہ ہائی کورٹ عمارت۔

## تصویراں

File:Entrance to Chandigarh Capitol Complex, Chandigarh,।ndia.jpg|
File:Open hand monument of Chandigarh,।ndia.jpg|
File:Punjab and Haryana High Court,Chandigarh Capitol Complex, World Heritage Site.jpg|
File:Punjab and Haryana High Court,Capitol Complex, World Heritage Site.jpg|
File:Spring season view of Punjab and Haryana High Court, Chandigarh Capitol Complex, Chandigarh.jpg|
File:A view of Open hand monument part of Chandigarh Capitol Complex, World Heritage Site.jpg|
File:Secretariat building and Palace of Assembly,part of the Capitol Complex,Chandigarh 01.jpg|
File:Architect design of building of Palace of Assembly,part of the Capitol Complex,Chandigarh 02.jpg|


## حوالے

گٹھ:عالمی وراثت ٹکانہ
گورکھا لینڈ

**گورکھالینڈ** دارجیلنگ دیاں پہاڑیاں دے لوکاں اتے گورکھیاں ولوں منگیا جان والا اکّ وکھرا راج اے۔ گورکھالینڈ لئی گورکھا نیشنل لبریشن فرنٹ(۱۹۸۶–۱۹۸۸) اتے گورکھا جنمکتی مورچہ(2007–present) ولوں تحریک چلائی جا چکی اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
ریاست دربھنگہ

**دربھنگا راج**، جاں **دربھنگا راج** اتے **دربھنگا دا شاہی پروار**، رجواڑیاں دا اوہ پروار سی جسدی جاگیر برطانوی ہند دے بہار اتے بنگال دے متھلا کھیتر وچ لگپگ ۶٬۲۰۰ کلومیٹر دے دائرے وچ پھیلی ہوئی سی۔ اسدا مکھالا دربھنگا شہر سی۔ اس راج دا قیام میتھل باہمن جمینداراں نے ۱۶ویں صدی دی شروعات وچ کیتی سی۔ ایہہ کھیتر اج دے بہار دے متھلا اتے دربھنگا ضلع وچ ہن۔ ، اس وچ بہار اتے بنگال دے ۱۸ سرکلاں وچلے ۴٬۴۹۵ پنڈ سن اتے وڈی جاگیر دے انتظام لئی ۷٬۵۰۰ توں ودھ اہلکار رکھے ہوئے سن۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
کاليکے ناگرہ

**کالیکے ناگرا** (اردو : **کالي کے ناگرہ**)، پاکستان دے پنجاب صوبے دی تحصیل پسرور اتے ضلع سیالکوٹ وچ لگبھگ ۵۰۰ دی آبادی والا اکّ نگر اے۔ پرشاسنک طور اُتے ایہہ یونین کونسل آدمکے ناگرا وچ اے۔ ایہہ سمندر پدھر توں ۲۳۸ میٹر (۷۸۴ فٹّ) دی اچائی دے نال ۳۲° 19' 12.6408 *N ۷۴° 29' 28.2804* E اُتے واقع اے۔ نیڑے پیندے وڈے شہر سیالکوٹ، پسرور، ڈسکا، نارووال اتے گجراں والہ ہن۔ مرالا-راوی لنک نہر اس دے نیڑیوں لنگھدی سی اتے اس دی زمین بڑی زرخیز سی۔

## حوالے

گٹھ:سیالکوٹ ضلعے دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گاندھی امن ایوارڈ

**گاندھی امن ایوارڈ** سال ۱۹۹۵ وچ مہاتما گاندھی جی دے ۱۲۵ویں جم دن نوں وقف کیتا گیا۔ بھارت سرکار ولوں سبھ توں وڈا قومانتری ایوارڈ اے۔
## گاندھی امن ایوارڈ حاصل کرتا دی لسٹ

گٹھ:اعزاز
گٹھ:بھارت سرکار
گٹھ:گاندھیواد
اۋنیت شیرگِل

**اونیت سنگھ شیرگل** (جم ۳ دسمبر، ۱۹۸۵) اکّ سیوامکت امریکی فٹبال کھڈاری اے، جو USL پریمیئر ڈویلپمینٹ لیگ وچ اجیکس اورلینڈو پروسپیکٹس، ویسٹ ورجینیا کیؤس اتے پورٹلینڈ ٹمبرز U23s اتے انڈین آئی-لیگ کلبّ سلگاؤکر SC لئی فارورڈ وجوں کھیڈیا۔

## کریئر
شیرگل دا جم سٹاکٹن، کیلیفورنیا، ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ، بھارت توں پرواسی ماپیاں دے گھر ہویا سی۔ اسدی ماں نوجوت شیرگل پنجاب، بھارت وچ خالصہ کالج لئی اکّ ٹریک اتے فیلڈ ایتھلیٹ سی۔ اوہ ۲۰۰۴ وچ ویسٹسائیڈ میٹروز ایسسی توں ٹائیلر جونیئر کالج وچ شامل ہویا، جتھے اسنے ۲۰۰۵ دے اینئیسسیئیئے جونیئر کالج آل-ویسٹ ریجن ٹیم دے سنماناں نال سیزن ختم کیتا، نوں گول کیتے۔ ۲۰۰۶ وچ، اوہ مارشل تھنڈرنگ ہرڈ وچ شامل ہو گیا۔ یوئیسئیل پریمیئر ڈویلپمینٹ لیگ توں اجیکس اورلینڈو پراسپیکٹس نال مقابلہ کرن والے اکّ سیزن توں بعد۔ اسنے ڈچّ کلبّ اجیکس ایمسٹرڈم دی امریکن فارم ٹیم پروسپیکٹس لئی ۸ میچاں وچ ۳ گول کیتے۔

مارشل وکھے اکّ ناکام جونیئر سیزن توں بعد، شیرگل نے قومی درجہ حاصل ٹیماں تلسا، دکھنی کیرولینا اتے کینٹکی دے خلاف گولاں دی گنتی کردے ہوئے، پھلینکس توں اپنی حملہ آور طاقت نال تھنڈرنگ ہرڈ دی اگوائی کیتی۔ اسدا کالج کیریئر ختم ہو گیا، اکّ کانفرنس-یوئیسئینس چیمپیئن شپ دی اکّ کھیڈ، اتے اکّ NCAA ٹورنامینٹ بولی۔ مارشل دے نال اپنے کریئر توں بعد، اوہ ۲۰۰۸ دے سیزن وچ ویسٹ ورجینیا کیؤس لئی کھیڈدے ہوئے USL پریمیئر ڈویلپمینٹ لیگ وچ واپس پرتیا، بارھاں وچ تن وار سکور کیتا۔ ۲۰۰۹ وچ، اوہ پورٹلینڈ ٹمبرز U23s وچ ۱۵ میچاں وچ دو وار سکور کرکے شامل ہویا۔ ۲۰۰۹ وچ، شیرگل نے بھارت وچ آئی-لیگ وچ مقابلہ کردے ہوئے، سلگاؤکر SC وچ تبدیل کر دتا۔ اوہ نویں بنی لیگ وچ مقابلہ کرن والا پہلا بھارتی امریکی بن گیا، جتھے اوہ بعد وچ ٹمبرز ۱لی ٹیم دے پرمکھ سکورر منڈجو کیتا نال شامل ہویا۔ اسنے اپنا پہلا I-لیگ گول ۲۲ جنوری ۲۰۱۰ نوں سلگاؤکر SC لئی ممبئی شہر دے مشہور کوپریج گراؤنڈ وکھے ایئر انڈیا FC دے خلاف اکّ دور میچ وچ کیتا، جو کہ ۲-۱ دی ہار وچ ختم ہویا۔ اس دے کمر وچ اکّ گمبھیر اتھرو نے اس دے آئی-لیگ دے کارکردگی نوں چھوٹا کر دتا اتے اپنا اقرارنامہ پورا ہون اُتے مڑ وسیبے لئی اپنے وطن پرتیا۔ بعد وچ اکّ کھڈاری دے روپ وچ فٹ بال توں سنیاس لین توں پہلاں بریٹیش کولمبیا، کینیڈا وچ وینکوور میٹرو سوکر لیگ دے گریٹر پورٹلینڈ سوکر ڈسٹرکٹ وچ ریڈّ آرمی ایپھسی دے نال-نال بیسی ٹائیگرز لئی مقابلہ کیتا۔

۲۰۱۶ وچ یونیورسٹی آف پیسیفک مینز سوکر کوچنگ سٹاف دے ممبر وجوں، اوہ سال-در-سال سنگل سیزن جتن دی فیصد لئی اکّ NCAA ریکارڈ دا حصہ سی۔ پیسیفک نے صرف ۳ سال پہلاں مرداں دے فٹبال پروگرام نوں مڑ سرجیت کرن توں بعد، NCAA ڈویزن-۱ نیشنل ٹورنامینٹ دے دوجے دور وچ سٹینپھورڈ دے خلاف ہار دے نال سیزن دا انت کیتا۔ سیزن توں بعد، پیسیفک مرداں دے فٹبال کوچنگ سٹاف نوں سال دے ۲۰۱۶ دے دور-مغربی کھیتر کوچنگ سٹاف وجوں مانتا دتی گئی سی۔ ۲۰۱۷ وچ، اسنے دکھنی اوریگن یونیورسٹی مرداں دی فٹبال ٹیم نوں اکّ پروگرام وجوں ہوند دے صرف ۳ سال وچ، کیسکیڈ کالجیئیٹ کانفرنس ریگولر سیزن اتے کانفرنس ٹورنامینٹ چیمپیئن شپ جتن وچ مدد کیتی۔ ریڈر NAIA نیشنل چیمپیئن شپ ٹورنامینٹ دے پہلے دور وچ کھیڈن لئی گئے۔ اسنے دوبارہ ریڈراں دی ۲۰۱۸ وچ کیسکیڈ کالجیئیٹ کانفرنس نیمت سیزن چیمپیئن شپ وچ اگوائی کیتی، کیونکہ ریڈر NAIA نیشنل ٹورنامینٹ دے دوجے دور وچ گھٹ ہو گئے سن۔ اسنے یونائیٹڈ سٹیٹس سوکر فیڈریشن کوچنگ لائسینس حاصل کرن دی عمل وچ وی دکھایا اے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1985
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گبھلا بھارت

**مدھ بھارت**، جسنوں کہ **مالوا یونین** وی کیہا جاندا سی، اکّ بھارتی راج سی۔ ایہہ 28 مئی 1948 نوں 25 بھارتی ریاستاں ولوں بنایا گیا، جہڑے کہ پہلاں مرکزی بھارتی ایجنسی دا حصہ سن۔ جیواجیراؤ سندھیا اسدا راجپرمکھّ نامزد کیتا گیا۔ بھارتی آزادی ایکٹ 1947 دے پاس ہون توں بعد ایہہ ریاستاں انگریزاں توں آزاد ہو گئیاں اتے پورن روپ وچ آزاد ہو گئیاں۔

یونین دا کھیتر 46,478 مربع میل (120,380 km2) سی۔ گوالیئر اسدی سردیاں دی اتے اندور گرمیاں دا راجگڑھ سی۔ اسدیاں حداں دکھن پچھم ول بمبے راج، اتر مشرق وچ راجستھان، اتر وچ اتر پردیش، مشرق وچ وندھیا پردیش اتے دکھن مشرق وچ بھوپال ریاست اتے مدھ پردیش نال لگدیاں سن۔ اس راج دی زیادہتر آبادی ہندی بولن والے اتے ہندو لوک سن۔

1 نومبر 1956 نوں مدھ بھارت وندھیا پردیش اتے بھوپال ریاست نال مدھ پردیش راج وچ شامل ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:مدھ پردیش
شمالی بھارت

**شمالی بھارت** اکّ ڈھلی متاثر کھیتر اے جس وچ بھارت دے شمالی حصے شامل ہن۔ شمالی بھارت دیاں پرمکھ جغرافیائی خاصیتاں انڈو-گنگا دا میدان اتے ہمالیہ ہن، جو کہ تبتی پٹھار اتے مدھ ایشیا توں اس کھیتر نوں وکھرا کردے ہن۔

شمالی بھارت شبد دیاں وکھ-وکھ تعریفاں ہن۔  وزارت داخلہ نے اپنے شمالی زونل کونسل انتظامی ڈویزن وچ ہریانہ، ہماچل پردیش، پنجاب اتے راجستھان اتے مرکز شاست پردیش چنڈی گڑھ، دلی، جموں اتے کشمیر اتے لداخ نوں شامل کیتا اے۔ سبھیاچار وزارت اپنے *شمالی [[بھارت دے تہذیبی زون|تہذیبی زون]]* وچ اتراکھنڈ راج نوں شامل کردا اے پر دلی نوں شامل نہیں کردا اے جدوں کہ جیولوجیکل سروے آف انڈیا اتر پردیش اتے دلی نوں شامل کردا اے پر راجستھان اتے چنڈی گڑھ نوں شامل نہیں کردا۔ ہور راجاں وچ کئی وار بہار، گجرات، جھارکھنڈ، مدھ پردیش اتے مغربی بنگال شامل ہندے ہن۔

شمالی بھارت مغل سامراج، دلی سلطنت اتے بریٹیش بھارتی سامراج دا تریخی مرکز رہا اے۔ اس وچ اکّ وکھ وکھ رہتل اے، اتے اس وچ چاردھام، ہردوار، وارانسی، ایودھیا، متھرا، الہٰ آباد، ویشنو دیوی اتے پشکر دے ہندو تیرتھ تھاں، سارناتھ اتے کشینگر دے بودھی تیرتھ تھاں، سکھ گولڈن ٹیمپل دے نال-نال عالمی وراثتی تھاں شامل ہن، جویں کہ نندہ دیوی بائیوسفیئر ریزرو، کھجوراہو مندر، راجستھان دے پہاڑی قلعے، جنتر منتر (جے پور)، قطب مینار، لال قلعہ، آگرے دا قلعہ، فتح پور سیکری اتے تاج محل۔ اتر بھارت دی رہتل، گنگا-جمنی تہذیب، ایہناں ہندو اتے مسلم مذہبی پرمپراواں دے آپسی تالمیل دے نتیجے وجوں ترقی یافتہ ہوئی۔ شمالی بھارت وچ بھارت دے کسے وی ہور کھیتر نالوں تیجا سبھ توں وڈا کل گھریلو اتپاد اے۔

شمالی بھارت وچ واقع اکّ جاں اکّ توں ودھ راجاں اتے مرکز شاست پردیساں وچ سرکاری بولیاں ہندی، اردو، پنجابی، کشمیری، ڈوگری اتے انگریزی ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دے کھیتر
چار دھام

**چار دھام** (مطلب چار نواس) بھارت وچ چار ہندو دھرم تیرتھ تھاںاں دا اکّ گروہ اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ایہناں تیرتھاں اُتے جان نال موکش (مکتی) حاصل کرن وچ مدد ملدی اے۔ ایہہ چار دھام ہن، بدریناتھ، دوارکا، پوری اتے رامیشورم۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ہر ہندو نوں اپنے جیون دور دوران چار دھاماں دے فلسفہ کرنے چاہیدے ہن۔ وغیرہ شنکراچاریہ ولوں متاثر چار دھام وچ چار ہندو تیرتھ تھاں ہن۔ ایہہ مکھ 'دھام' بھگوان وشنوں دے تھاں ہن اتے رامیشورم بھگوان شو دے ہن۔ سارے 'دھام' چار یگاں نال متعلق ہن، (۱) ست یگ دا دھام- بدریناتھ، اتراکھنڈ (۲) تریتا یگ دا دھام-رامیشورم، تاملناڈو (۳) دواپر یگ دا دھام - دوارکا، گجرات (۴) کلھ یگ دا دھام - جگناتھ پوری، اوڈیشا۔

اتراکھنڈ وچ چار تیرتھ تھاںاں-یمنوتری، گنگوتری، کیدارناتھ اتے بدریناتھ دے اکّ ہور چھوٹے جہے سرکٹ نوں چھوٹا چار دھام کیہا جاندا اے۔

## ویروا
ہندو متّ مطابق بدریناتھ ادوں پرمکھ ہو گیا جدوں وشنوں دے اوتار نر-نارائن نے اتھے تپسیا کیتی۔ اس ویلے اوہ جگہ بیری دے درکھتاں نال بھری ہوئی سی۔ سنسکرت بولی وچ بیریاں نوں "بدری" کیہا جاندا اے، اس لئی اس تھاں دا نام بدرکا-وینکا رکھیا گیا، یعنی بیریاں دا جنگل۔ اوہ خاص جگہ جتھے نر-نارائن نے تپسیا کیتی سی، اکّ وڈا بیری دا رکھ اس نوں ورکھا اتے سورج توں بچاؤن لئی اس نوں ڈھکّ رہا سی۔مقامی لوکاں دا مننا اے کہ بھگوان نارائن نوں بچاؤن لئی ماں لکشمی بیری دا رکھ بن گئی۔ تپسیا توں بعد، نارائن نے کیہا، لوک ہمیشاں اس دے نام توں پہلاں اس دا نام لیندے رہنگے، اس لئی ہندو ہمیشاں "لکشمی-نارائن" دا حوالہ دیندے ہن۔ اس لئی اس نوں بدری-ناتھی کیہا جاندا سی، یعنی بیری جنگل دا مالک۔ ایہہ سبھ کجھ ستّ یگ وچ ہویا سی۔ اس لئی بدریناتھ نوں پہلے دھام وجوں جانیا جان لگا۔

دوجا تھاں رامیشورم نوں تریتا یگ وچ اس دی اہمیت ادوں ملی جدوں بھگوان رام نے اتھے اکّ شو-لنگم دی اساری کیتا اتے بھگوان شو دا اشیرواد حاصل کرن لئی اس دی پوجا کیتی۔ رامیشورم نام دا مطلب اے "رام دا دیوتا"۔ ایہہ وی منیا جاندا اے کہ بھگوان رام دے پیراں دے نشان اتھے چھاپے گئے ہن۔ 

تیجے، دوارکا نوں دواپر یگ وچ اپنی اہمیت ملی جدوں بھگوان کرشن نے دوارکا نوں اپنا جم تھاں متھرا دی بجائے اپنا نواس بنایا۔

چوتھے، پوری وچ، بھگوان وشنوں نوں جگن ناتھ دے طور تے پوجیا جاندا اے، جو کہ کلھ یگ لئی اس دا اوتار اے۔

## حوالے

گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:ہندو دھرم ادھار
گٹھ:مندر

## باہری کڑیاں

* 
گٹھ:بھارت
الاسد خاندان

**ال-اسد پروار** شام دا اکّ پروار اے۔ ایہہ پروار 1971 وچ حافظ الاسد دے صدر بنن توں لے کے ہن تک شام تے راج کر رہا اے۔ اس پروار نے بعث پارٹی دے ماتحت شام وچ   حکومت دا قیام کیتا۔ حافظ ال-اسد دی 2000ای۔ وچ موت توں بعد اسدا بیٹا بشر الاسد شام دا صدر اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* Syria’s First Family، Slate Magazine، 10 فروری 2012
* Bashar al-Assad's inner circle، BBC، 10 مئی 2011
* Syria's Leaders ، Esther Pan, Council on Foreign Relations، 10 مارچ 2006

گٹھ:اسد پروار
گٹھ:شام
پنجاب پبلک سروس کمیشن

**پنجاب پبلک سروس کمیشن** (Punjab Public Service Commission) (PPSC) اک سرکاری ادارا اے جیہڑا پنجاب، پاکستان وچ صوبائی سِول سروسِز تے اِنتظامی خدمات واسطے بھرتیاں کرن تے اوہناں دا انتظام کرن دا ذُما دار اے۔

## تریخ
اپریل 1937 وچ قائم ہوݨ آݪا پنجاب پبلک سروس کمیشن، پاکستان وچ سَبھ توں قدیم پبلک سروس کمیشن اے۔ ایہ، پنجاب پبلک سروس کمیشن آرڈیننس 1978 دے تحت قائم کیتا گیا۔ ایہ پنجاب پبلک سروس کمیشن آرڈیننس، 1978 تے پنجاب پبلک سروس کمیشن (فنکشنز) رولز 1979 دے دائرا کار دے مطابق کَم کَردا اے۔

## ہور دیکھو
* فیڈرل پبلک سروس کمیشن آف پاکستان

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری ایجنسیاں
گٹھ:پنجاب دے سرکاری محکمے
گٹھ:پنجاب دے ادارے
شمال مشرقی ہندوستان

**شمال مشرقی بھارت** (سرکاری طور اُتے **اتر پوربی کھیتر** (**NER**)) بھارت دا سبھ توں پوربی کھیتر اے جو دیس دے جغرافیائی اتے سیاسی انتظامی ونڈ دوواں دی نمائندگی کردا اے۔ اس وچ اٹھ راج شامل ہن- اروناچل پردیش، آسام، منی پور، میگھالیہ، میزورام، ناگالینڈ اتے تریپورہ (عام طور اُتے "ستّ بھیناں" وجوں جانیا جاندا اے)، اتے "بھرا" راج سکم۔

ایہہ کھیتر کئی گوانڈھی دیساں دے نال ۵٬۱۸۲ کلومیٹر (۳٬۲۲۰ میل) (اسدی کل جغرافیائی سیما دا لگبھگ ۹۹ فیصد) دی قومانتری سرحد سانجھا کردا اے - ۱٬۳۹۵ کلومیٹر (۸۶۷ میل) اتر وچ تبت نال، ۱٬۶۴۰ کلومیٹر (۱٬۰۲۰ میل) میانمار دے نال، مشرق، دکھن-پچھم وچ بنگلہ دیش نال ۱٬۵۹۶ کلومیٹر (۹۹۲ میل)، پچھم وچ نیپال نال ۹۷ کلومیٹر (۶۰ میل)، اتے اتر-پچھم وچ بھوٹان نال ۴۵۵ کلومیٹر (۲۸۳ میل)۔ اس وچ ۲۶۲٬۲۳۰ مربع کلومیٹر (۱۰۱٬۲۵۰ مربع میل) دا کھیتر شامل اے، جو کہ بھارت دا لگبھگ ۸ فیصد اے۔ سلیگڑی کاریڈور اس کھیتر نوں باقی مکھ زمین بھارت نال جوڑدا اے۔

اتر پوربی کھیتر دے راج اتر پوربی راجاں دے ترقی لئی ایگزیکٹیو ایجنسی وجوں ۱۹۷۱ وچ گٹھت اتر پوربی کونسل (اینئیسی) دے ماتحت سرکاری طور اُتے مانتا حاصل ہن۔ NEC نوں شامل کرن توں بعد، سکم نے ۲۰۰۲ وچ اٹھویں راج وجوں اتر پوربی کھیتر دا حصہ بنایا۔ بھارت دے لکّ-ایسٹ کنیکٹیوٹی پروجیکٹ شمال مشرقی بھارت نوں پوربی ایشیا اتے آسیان نال جوڑدے ہن۔ آسام وچ گہاٹی شہر نوں اتر مشرق دا گیٹوے کیہا جاندا اے اتے اتر پوربی بھارت وچ سبھ توں وڈا مہانگر؉ اے۔

## ایہہ وی دیکھو
* مشرقی بھارت
* شمالی بھارت
* دکھنی بھارت
* گھبلا بھارت
* مغربی بھارت

## حوالے

### سروت

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہری لنک

* Ministry of Development of North Eastern Region
* Know India/States
* Northeast India Tourism 
* 


گٹھ:بھارت دے کھیتر
کپورتھلہ دی اندرا دیوی

گٹھ:Articles with hCards

**کپورتھلہ دی اندرا دیوی** (۲۶ فروری ۱۹۱۲ – ۱ ستمبر ۱۹۷۹)، جسنوں پیار نال **ریڈیو شہزادی** وجوں جانیا جاندا اے، اکّ بھارتی سماج وادی اتے شہزادی سی، جو کہ پنجاب، برطانوی ہند وچ کپورتھلہ ریاست دے مہاراجہ جگتجیت سنگھ دی سبھ توں وڈی پوتی سی۔ دوجی عالمی لڑائی دوران اس نوں بیبیسی دی بھارتی ٹیم لئی جارج اورویل دی سیاسی صحافی وجوں بھرتی کیتا گیا سی۔ اتھے اوہ ہاؤس آف کامنز توں پروگرام *د ڈبیٹ کنٹینیوز* اتے بریٹیش انڈین آرمی لئی ہندوستانی وچ اکّ پروگرام *ہیلو پنجاب* دی اکّ ریگولر براڈکاسٹر بن گئی۔ نارائن مینن نال اسنے انڈین سروس سنگیتک پروگراماں دی میزبانی کیتی ۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
اندرا دیوی دا جم کپورتھلہ وچ ۲۶ فروری ۱۹۱۲ نوں سکھ شہزادہ پرمجیت سنگھ اتے اسدی ہندو راجپوت بیوی برندا دیوی دے گھر ہویا سی۔ اوہ اپنیاں تن دھیاں وچوں سبھ توں وڈی سی اتے پنجاب، برطانوی ہند وچ کپورتھلہ ریاست دے مہاراجہ جگتجیت سنگھ دی سبھ توں وڈی پوتی سی۔ بچپن وچ، اوہ بکری دا ددھ نہ کھان تک ودھن وچ ناکام رہی، اتے ۱۹۱۹ وچ، اسنے اپنیاں بھیناں دے نال خسرہ پھڑ لیا۔ اسدی ماں نے بعد وچ یاد کیتا کہ دیوی وگاڑن دے نیڑے سی اتے اسنوں کوین میری کالج، لاہور وچ بورڈ لئی بھیجیا گیا سی۔ اتھے، اسنے سیاست دا مطالعہ کیتا، اتے فیصلہ کیتا کہ اوہ اکّ اداکارہ بننا چاہیگی۔ ۱۹۳۴ وچ، اسنے ٹیل-ویگرز کلبّ وچ کتیاں دی مالکن وجوں "بے مثال طور اُتے ودھیا کارکردگی کیتا" وجوں جانیا جاندا سی، اتے اوہ دن ویلے اپنے جودھ پور؉ وچ ودھیرے آرامدائک محسوس کرن اتے رسمی پہنن لئی اکّ ساڑی لئی جانی جاندی سی۔
تصویر:Maharani Brinda Devi of Kapurthala, formally of Jubbal, with her three daughters.png|اندرا دیوی اپنی ماں اتے دو بھیناں نال
تصویر:Princesses-of-kapurthala.jpg|اندرا دیوی (وچکار) اپنیاں بھیناں شہزادی سشیلا (کھبے) اتے اورملا (سجے) (۱۹۳۵)
تصویر:Princess Indira Devi of Kapurthala, mid 1930s, Kinsey Studios, Delhi.png|اندرا دیوی، مدھ ۱۹۳۰, کنسی سٹوڈیؤز، دلی۔
تصویر:Princess Indira Devi before 1935.jpg|اندرا دیوی، ممکنہ مدھ ۱۹۳۰, اے رائیٹسن لمٹیڈ


## حوالے

### حوالے

### ببلیؤگرافی

* 

## ہور پڑھنا

* 
* 

## باہری لنک

* 
* Portraits of Indira Devi of Kapurthala at the National Portrait Gallery, London
* BBC documentary: 19 Metre Band ("Go behind the scenes of Indian programmes on the BBC General Overseas Service (later the World Service)") (1941)
گٹھ:بھارتی راج کماریاں
گٹھ:موت ۱۹۷۹
گٹھ:جم ۱۹۱۲
گٹھ:موت 1979
گٹھ:جم 1912
آسام دے فنون

thumb| مدھکالی آسام پتھر دی مورتی

**[[آسام]] دیاں للت کلاواں دی** بہت امیر روایت اے۔

## مورتی اتے آرکیٹیکچر
thumb| دیوہر دے کھنڈر
thumb| نیلاچل آرکیٹیکچر اُتے مشتمل مدھکالی صدی دے اخیرلے جوئے ڈول
گولپاڑا ضلعے وچ اتے اس دے آلے-دوآلے لبھے گئے پراتتو موریا سٹوپاں نوں سبھ توں پرانیاں اداہرناں (سی۔ ۳۰۰بی۔ سی۔ توں سی۔ ۱۰۰ اے۔ ڈی۔) پرانے کلا اتے آرکیٹیکچرل کماں دا۔ تیزپور؉ وچ اکّ سندر دروازے دے نال-نال دوپوربوٹیا (داپروتیا) پراتتو تھاں وچ لبھے گئے یادگاری عمارت سازی دے اوشیشاں نوں گپتا دور دے اخیرلے ویلے دے سارناتھ سکول آف آرٹ دے اثر نال پرانے آسام وچ کلا دے کماں دے سبھ توں ودھیا اداہرن وجوں پچھانیا جاندا اے۔ مگدھ دے راج نال اوس ویلے دے کامروپ دے تیبر پرسپر اثر کارن خفیہ اثر پرمکھ سی۔ کئی ہور سائیٹاں وی مقامی نمونے دے نال اتے کئی وار دکھن چڑھدا ایشیا وچ برابریواں دے نال مقامی کلا روپاں دے ترقی نوں نمائش کردیاں ہن۔ موجودہ وچ آسام وچ ۴۰ توں ودھ لبھے گئے پرانے پراتتو تھاں ہن جیہناں وچ بہت سارے مورتی اتے بھون اساری اخاص ہن۔ اس توں علاوہ، کئی لیٹ-مدھ یگ دیاں کلا اتے آرکیٹیکچرل کماں دیاں اداہرناں ہن، جیہناں وچ سینکڑے مورتیاں اتے نمونے شامل ہن اتے کئی باقی بچے ہوئے مندراں، محلاں اتے ہور عمارتاں وی شامل ہن۔ عمارتاں دیاں کندھاں اُتے مہیا نمونے جویں کہ رنگ گھر، جیدول، آدی کلا کرتاں دیاں شاندار اداہرناں ہن۔

## پینٹنگز
thumb| روائتی پینٹنگ، آسام
پینٹنگ آسام دی اکّ پرانے روایت اے۔ پرانے عوامل نوں چینی یاتری زوانزانگ (۷ویں صدی ای۔) دے برتانتاں توں جانیا جا سکدا اے۔ ذکر وچ ذکر کیتا گیا اے کہ کامروپ دے راجے بھاسکرورما نے مگدھ دے راجے ہرشوردھن نوں مصوری اتے پینٹ کیتیاں وستواں سمیت کئی وستواں بھینٹ کیتیاں سن، جیہناں وچوں کجھ آسامی ریشم اتے سن۔ مدھ یگ توں مہیا بہت ساریاں ہتھ-لکھتاں روائتی پینٹنگاں دیاں شاندار اداہرناں دندیاں ہن۔ اجہیاں مدھکالی رچناواں وچوں سبھ توں مشہور ہستودیارنو (ہاتھیاں بارے اکّ گرنتھ)، چتر بھاگوت اتے گیتا گووندا وچ مہیا ہن۔ قرون وسطی چترکاراں نے مقامی طور اُتے نرمت پینٹنگ سامان جویں کہ ہینگول اتے ہیٹل دے رنگاں دی ورتوں کیتی۔ مدھکالی آسامی ساہت وچ چترکاراں اتے پاٹوآں دا وی ذکر اے۔ روایتی آسامی پینٹنگاں مدھکالی رچناواں جویں کہ چتر بھاگوتا وچ نمونے اتے ڈزائین ولوں متاثر ہوئیاں ہن۔

آسام وچ کئی مشہور ہم عصر چترکار ہن۔ گہاٹی وچ گوہاٹی آرٹ کالج تیسری سکھیا لئی سرکاری ادارہ وچوں اکّ اے۔ وزوئل آرٹس آسام یونیورسٹی (سینٹرل یونیورسٹی) ڈیپارٹمنٹ اتر پوربی بھارت دے اکلوتے محکمےآں وچوں اکّ اے جس وچ اپلائیڈ آرٹس، گرافکس اتے پینٹنگاں وچ خاصیت پروگرام دے نال وزوئل آرٹس وچ پیئیچڈی پروگرام اے۔ اس توں علاوہ، راج بھر وچ کئی کلا-سسائٹیاں اتے غیر-سرکاری پہلکدمیاں ہن اتے گوہاٹی آرٹسٹس گلڈ گہاٹی وچ بیسڈ اکّ موہری ادارہ اے۔

## وسراوک
آسام دے کمار اتے ہیرا بھائیچاریاں دی آسامی مٹی دے بھانڈے بناؤن دی روایت اے۔

## ٹیکسٹائیل
گمّ ہوئے لوک، آسام دے اکّ وڈے آدواسی گروہاں وچوں اکّ، ٹیکسٹائیل پیداوار دا اکّ امیر اتہاس اے۔ اس روایت وچ ڈزائین اکثر مذہبی پاٹھ اتے قدرت دے نمونے اُتے بیسڈ ہندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:آسام دا سبھیاچار
بیہو ناچ

**بہو ناچ** (اسمیاe: বিহু নৃত্য، ہندی: बिहू नृत्य) آسام دا لوک-ناچ اے۔
بہو ناچ بھارت دے آسام راج دا بہو تہوار اتے آسامی سبھیاچار دا اکّ اہم حصہ متعلق اکّ دیسی لوک ناچ اے۔ اکّ گروہ وچ پیش کیتا گیا، بہو ناچ وچ عام طور تے جوان آدمی اتے عورتاں ہندے ہن، اتے ناچ کرن دی سٹائل وچ ودھیا قدم اتے ہتھاں دی تیز حرکت دی خاصیت اے۔ نچاراں دا روائتی پہراوا رنگین اتے لال رنگ دے تھیم دے دوآلے مرتکز اے جو انند اتے جوش دا اشارہ کردا اے۔

## اتہاس
بہو ناچ دے روپ دی شروعات اواضع اے۔ حالانکہ، لوک ناچ دی روایت آسام دے بہت سارے نسلی گروہاں، جویں کہ ڈیؤرس، سونووال کچارس، چوتیاس، موران اتے بوراہیاں دیاں سبھیاچاراں وچ ہمیشہ بہت اہم رہی اے۔ مفکراں مطابق بہو ناچاں دی شروعات پرانے اپجا، دھرماں وچ ہندی اے۔ روائتی طور اُتے، مقامی کھیتی باڑی بھائیچارے باہر، کھیتاں، جھنڈیاں، جنگلاں وچ جاں ندیاں دے کناریاں' تے نرت پیش کردے سن۔
بہو ناچاں دا سبھ توں پرانا چتر ۹ ویں صدی دے آسام دے تیج پور؉ اتے دارنگ ضلعیاں وچ ملیاں مورتیاں توں ملدا اے۔ پہلی سرکاری حمایت دا حوالہ دتا جاندا اے جدوں اہوم راجا ردرا سنگھا نے بہو نچاراں نوں رونگلی بہو دے موقعے تے ۱۶۹۴ دے آس پاس رنگر کھیتاں وچ کارکردگی کرن لئی بلایا۔

## ہور ویکھو
* آسام دا سبھیاچار
* بیہو دا تہوار

## حوالے

## باہری لنک

* A sample of a Bihu dance performance, from youtube.com۔
* Other Indian Folk Dances of Various parts of India.
* Rati Bihu : A kind of bihu dance celebrated by People in Assam.

گٹھ:بھارتی لوک ناچ
گٹھ:آسام دا سبھیاچار
گٹھ:آسام دے ناچ
گٹھ:گروہ ناچ
بوہاگ بیہو

گٹھ:Infobox holiday (other)

**بوہاگ بہو** جاں **رونگلی بہو** (Assamese) نوں *ذات بہو* ( Assamese: ستّ بہوس) وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ اکّ روائتی نسلی تہوار اے جو اتر-پوربی بھارتی راج آسام اتے اتر-پوربی بھارت دے ہور حصیاں وچ آسام دے آدواسی نسلی گروہاں ولوں منایا جاندا اے، اتے ایہہ **آسامی نویں سال** دی شروعات نوں درساؤندا اے۔ ایہہ تہوار زیادہ تر آدواسی مول دا ہندا اے جس وچ تبتی-برمنتی اتے تائی عنصر شامل ہن۔ ایہہ عام طور اُتے اپریل دے دوجے ہفتے وچ منایا جاندا اے، تریخی طور اُتے واڈھی دے ویلے نوں درساؤندا اے۔ ہر سال ایہہ اپریل دے ۱۴ویں دن آؤندا اے اتے ایہہ آسام دے وکھ-وکھ مول بھائیچاریاں نوں اوہناں دے پچھوکڑ نوں نزرنداز کرکے اکجٹّ کردا اے اتے نسلی وتغیر دے جشن نوں مُتحرک کردا اے۔

**رونگلی میلہ** ہر سال گہاٹی وچ منعقد کیتا جاندا اکّ تہوار اے۔ ایہہ تہوار آسام دی قبائلی رہتل نوں دنیا نوں درساؤندا اے۔

آسام وچ مقامی طور اُتے 'بوہاگ' (آسامی کیلنڈر) دی شروعات رونگلی بیہو دی شروعات نوں درساؤندا اے۔ بیہو دیاں تن مکھ قسماں بوہاگ بہو جاں رونگلی بہو، کاٹی بہو جاں کونگلی بہو، اتے ماگھ بہو جاں بھوگلی بہو ہن۔ ہر تہوار تریخی طور اُتے جھونے دی فصل دے اکّ وکھرے کھیتی باڑی چکر نوں مانتا دندا اے۔ رونگلی بہو دے دوران ۷ سکھر پڑاء ہن: 'سوت'، 'راتی'، 'گرو'، 'منہ'، 'کٹم'، 'میلہ' اتے 'سیرا'۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ منائے جان والے تہوار
گٹھ:آسام دا سبھیاچار
پشپا بھویان

**پشپا بھیان** ( - 7 اکتوبر 2015) اکّ بھارتی کلاسیکل ڈانسر سی جو بھرتناٹئم اتے ستریا دے کلاسیکل ڈانس روپاں وچ ماہر سی۔ اوہ اتر-پوربی بھارتی آسام توں آئی سی اتے اسنے بھوانند برباین توں ستریا سکھی بعد وچ اسنے گرو مانگڈی دوریراج ایار دے ماتحت بھرتناٹئم دی سکھلائی لئی۔ اسنے ہور ڈانسراں نوں وی سکھایا اے۔ نورتھ ایسٹ ٹیلیویژن لائیف ٹائیم اچیومینٹ اوارڈ، وصول کنندہ اے۔ پشپا بھیان نوں بھارت سرکار نے 2002 وچ پدم شری چوتھے اعلیٰ ترین بھارتی شہری انعام نال اعزازی کیتا سی۔

## ایہہ وی ویکھو

* بھرتناٹئم
* ستریا

## حوالے

## باہری لنک

* www.pushpabhuyan.com 

گٹھ:بھارتی ڈانسر
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:آسام دا سبھیاچار
گٹھ:ناچ وچ بھارتی عورتاں دی لسٹ
نامگھر

**نامگھر** ( Assamese ) شبدی طور اُتے *دعا گھر* سمچی آسامی بھائیچارے اتے ہندو دھرم دے توحید پرست فرقے(اکشرن دھرم) نال متعلق اجتمائی پوجا لئی تھاں ہن، خاص طور اُتے، جو کہ آسام دا مول نواسی اے۔ پوجا لئی ورتیا جان والا پرائمری ڈھانچہ بناؤن توں علاوہ، اوہ کلیسیاواں لئی میٹنگ گھراں دے نال-نال ناٹکی پردرشناں ( *بھونا* ) لئی تھئیٹراں وجوں وی کم کردے ہن۔ نامگھر، جس نوں *کیرتنگھر* وی کیہا جاندا اے، سطراں ( ایکاسرن دھرم دے مٹھاں) دا مرکزی ڈھانچہ وی اے جتھے ہور عمارتاں اس دے آلے-دوآلے واقع ہن۔ آسام وچ نامگھر مکمل ہن، اتے اکثر اکّ پنڈ وچ اکّ توں ودھ نامگھر موجود ہندے ہن، جو بہت سارے اجتمائی بھائیچاریاں نوں درساؤندے ہن۔

thumb| جورہاٹ وکھے ڈھیکیاکھووا بورنمگھر
آسام وچ نامگھراں نوں ویشنو سنت دامودردیو، مادھودیو اتے سنکردیو ولوں آسامی لوکاں لئی پیش کیتا گیا سی جتھے اوہ رہتل کر سکدے ہن اتے نام (بھگتی گیت) اتے بھگوان دی بھگتی (بھگتی) دا مشق کر سکدے ہن۔ اسنے نگاؤں ضلعے دے بورڈووا وکھے پہلا نامگھر قائم کیتا۔ جگن ناتھ مندر دے نیڑے پوری وچ وی اکّ نامگھر اے۔

## فنکشن

### سماجی سرگرمیاں
نامگھراں دی ورتوں تعلیمی، سیاسی، تہذیبی اتے ترقی متعلق سرگرمیاں اتے لوکتنتری ڈھنگ نال کیتیاں جان والیاں چرچاواں لئی کیتی جاندی اے۔
[thumb| جم [کرشن جیئنتی|اشٹمی دے دوران اکّ نامگھر دے اندر]]

## حوالے

## ببلیؤگرافی
 
* 
* 

## ایہہ وی ویکھو

* اٹھکھیلیا_نامگھر

## باہری لنک

* اٹھکھیلیا نامگھر 
* تے 
گٹھ:آسام دا سبھیاچار
تریپورہ دی موسیقی

تریپورا بھارت دا اکّ راج اے جسنے لوک سنگیت دی اکّ وڈا قسم دا پیداوار کیتا اے۔ سنگیتکار ہیمنتا جمتیا نے لگبھگ 1979 وچ وڈی مشہوری حاصل کیتی، جدوں اوہ وکھوادی ترپرا قومی ولنٹیئراں لئی اکّ سنگیت نمائندہ بن گیا۔ بعد وچ اسنے سمرپن کر دتا اتے ترپری لوکاں دے لوک سنگیت نوں اپنا کم وقف کردے ہوئے، عام جیون وچ واپس آ گیا۔ ترپری بولی وچ لوک اتے جدید سنگیت وچ اوہناں دے یوگدان نوں مانتا دین لئی، اسنوں بھارت سرکار دی سنگیت ناٹک اکیڈمی ولوں سنگیت دے کھیتر وچ اعلیٰ ترین اعزاز نال اعزازی کیتا گیا۔

## تریپوری لوک سنگیت
تریپوری لوک سنگیتک ینتراں دی ورتوں کردے ہن جویں کہ لکڑ اتے جانوراں دی کھلّ توں بنی خم، بانس دی بنی سموئی (بانسری)، سرندا، چونگپرینگ، ڈانگڈو اتے جھانجر آدواسی تریپوری لوکاں وچ بہت مشہور اتے مشہور ہن۔

## حوالے

گٹھ:تریپورا دا سنگیت
گٹھ:تریپوری سنگیت
کیرل فوک لور اکیڈمی

**کیرلا پھوکلور اکیڈمی** کیرل سرکار ولوں گٹھت تہذیبی معاملیاں لئی اکّ خودمختیار مرکز اے اتے تہذیبی معاملیاں دے ڈیپارٹمنٹ ماتحت ہی کم کردی اے۔ اسدا قیام ۲۸ جون ۱۹۹۵ نوں کیرلا دے روایتی کلا روپاں نوں مُتحرک کرن اتے پیش کرن لئی ہی کیتی گئی سی۔ ایہہ چرکل، کنور وکھے واقع اے۔  اکیڈمی لوکدھارا وچ مطالعہ اتے کھوج نوں مُتحرک کرن لئی اکّ تماہی کڈھدی اے، اتے کیرلا دے لوکدھارا اتے ۲۵ توں ودھ کتاباں شائع کر چکی اے۔ اسنے کیرلا دے ۱۰۰ لوک کلا روپاں بارے اکّ کتاب اتے دو شبدکوش وی تیار کیتے، اکّ چوٹو نادکم اتے دوجی بیری بولی اتے۔ 

## اتہاس
اکیڈمی لوکدھارا دے کھیتر وچ مشہور کلاکاراں اتے ماہراں نوں انعام اتے پھیلوشپاں وی حاصل کردی اے۔  پھیلوشپاں وچ  15000 ہریک اتے تعریف پتر شامل ہندے ہن۔ لوکدھارا انعام اتے *کتاب انعام* وچ  7500 اتے تعریف پتر وی دتا جاندا اے۔ *گروپوجا* اتے *یوصلاحیت* انعام جیتوآں نوں  5000 اتے تعریف پتر وی دتا جاوے گا۔ 
گٹھ:کیرلا دا سبھیاچار
کیرل ثقافت وچ ہاتھی

thumb|350x350px| منار وچ جنگلی ہاتھی
کیرلا وچ پائے جان والے ہاتھی، بھارتی ہاتھی ( *ایلیپھاس میکسمس انڈیکس* )، ایشیائی ہاتھی دیاں تن مانتا حاصل اپ-جاتیاں وچوں ہی اکّ ہن۔ ۱۹۸۶ توں، ایشیئن ہاتھیاں نوں IUCN ولوں خطرے وچ سوچیبدھ کیتا گیا اے کیونکہ پچھلیاں تن پیڑھیاں توں ایہناں دی آبادی وچ گھٹو گھٹ ۵۰٪ دی گراوٹ آئی اے، جنگلی وچ ۲۵٬۶۰۰ توں ۳۲٬۷۵۰ ہون دا اندازا کتا اے۔ سپیسیز نوں نواس تھاں دے نقصان، پتن اتے وکھنڈن ولوں پہلاں توں ہی خطرہ اے۔  جنگلی ہاتھیاں دی وڈی آبادی دے نال-نال، کیرل وچ ستّ سو توں ودھ بندی ہاتھی ہن۔ اوہناں وچوں زیادہ تر مندراں اتے لوکاں دی ملکیت ہن۔ اوہ مندراں دے اندر اتے مندراں دے آلے دوآلے مذہبی رسماں لئی ورتے جاندے ہن، اتے کجھ چرچاں، اتے کجھ ہاتھی لکڑ دے وہڑیاں اُتے کم کردے ہن۔

کیرلا وچ سارے ہی ہاتھیاں نوں اکثر " سہیا دے پتر" (سی۔ایف۔ شاعری "سہینتے ماکن" ولوپلی شریدھارا مینن ولوں) کیہا جاندا اے۔ راج دے پشو ہون دے ناطے، ہاتھی نوں کیرلا راج دی سرکار دے پرتیک اُتے درسایا گیا اے، جو تراونکور اتے کوچین دوواں دے شاہی ہتھیاراں توں لیا گیا اے۔  ایہہ یعقین کیتا جاندا اے کہ اکّ ہاتھی جو جنگلی وچ پھڑیا گیا اے، اتے قابو کیتا گیا اے، دوجے جنگلی ہاتھیاں ولوں کدے وی قبول نہیں کیتا جاوے گا۔
## حوالے

گٹھ:کیرلا دا سبھیاچار
نرناتھ برتھن

thumb|224x224px| نرناتھ دی مورتی
**نرناتھ برنتھن** ( *نارانام* دا پاگل) ملیالم لوکدھارا وچ اکّ پاتر اے۔ اس نوں برہم انسان، پاگل ہون دا دکھاوا کرن والا **مکتا** منیا جاندا سی۔ اسدی مکھ سرگرمی وچ اکّ پہاڑی اتے اکّ وڈے پتھر نوں رولنا اتے پھر اسنوں ہیٹھاں ڈگنا وی شامل سی۔ کیرلا دے پلکڑ ضلعے دے پٹمبی وچ نرناتھ دی اکّ وڈی مورتی وی اے جتھے کہ اوہ رہندا سی منیا جاندا اے

نرناتھو دا جم وراروچی دے پتر وجوں ہویا سی، جو کہ وکرم دے دربار نوں شنگارن والا اکّ بہت ہی زیادہ مشہور جوتشی سی۔ نرناتھو باراں اولاداں وچوں اکّ سی جاں پرائی پیٹا پنتھیرکلم (۱۲ بچے پریا عورت توں پیدا ہوئے)، وراروچی دی اتے پالکڈ وچ چیتھلور وچ واقع *نرناتھو منگلاتھو مان* وچ پالیا گیا سی۔ نرنتو 'وید' وچ مہارت حاصل کرن لئی تروویگپورا وی آیا سی۔ تروویگپورا اتے نیڑلے رائیرانیلور پہاڑ، جس نوں 'برانتھاچلم' وجوں وی جانیا جاندا اے، اسدا عام نواس بن گیا۔ اس دے عجیب وغریب وہار اتے عجیب سرگرمیاں کارن لوک اس نوں 'پاگل' ہی سمجھدے سن۔ رائرانیلور پہاڑ اُتے اس نے دیوی (دیوی) دے فلسفہ کیتے، اتے بعد وچ لوکاں دی بھلائی لئی اس نے پہاڑ وچ *دیوی نوں* قائم وی کیتا اتے اتھے اپنی پوجا شروع کیتی۔ نرناتھ دے انتلے دناں دا اجے تک کوئی واضع ویروا حاصل نہیں ہویا اے۔
گٹھ:ہندو اساطیر دے پاتر
گٹھ:کیرلا دا سبھیاچار
نیلا ویلکو

thumb|ولکو پھڑی ہوئی عورت دی پینٹنگ۔
**نیلاولکو** اکّ روایتی لیمپ اے جو عام طور اُتے کیرل دے نال-نال تاملناڈو (جس نوں کتھوولکو کیہا جاندا اے) وچ ورتیا جاندا اے۔ روائتی دیوے جو ہر شبھ موقعیاں دوران جگائے جاندے ہن؛ پوجا شروع ہون توں پہلاں مندراں وچ؛ سرکاری اتے غیر-سرکاری سماگماں وچ۔

## ویپتی
thumb|نیلاولکو
thumb|سیریائی عیسائی نیلاولکو
thumb|اکّ روشنی والا نیلاولکو
thumb|مندراں وچ کانسی دا لیمپ ورتیا جاندا اے۔
ملیالم/تامل بولی وچ نیلم دا مطلب اے فرش جاں زمین اتے ولکو دا مطلب اے لیمپ۔

## ورتوں

### ہندو دھرم وچ مول ورتوں
نیلاولکو کیرل وچ ہندو پریواراں وچ کئی ریتی-رواجاں اتے رسماں دا انکھڑواں انگ اے۔ جویں ہی سورج ڈبدا اے، پروار دیاں مٹیاراں گھر دے ورانڈے وچ جگدے دیوے لے کے آؤندیاں ہن، شام دی ارداس نال جاری رہندیاں ہن۔ شام نوں رسم شام دی دعا دے نال دہرائی جاندی اے۔ ہندو مندراں وچ، کئی قسماں دے نیلاولکو جویں کہ 'کتھوولکو'، 'تھکوولکو' آدی دی ورتوں کیتی جاندی اے اتے ایہہ کیرلا وچ روائتی وشواساں اتے سرگرمیاں نال بہت زیادہ متعلق ہن۔

کسے وی موقعے اُتے نیلاولکو نوں پرکاش کرنا شبھ منیا جاندا اے۔ نیلاولکو وکھ-وکھ کلا روپاں دی پیشکاری وچ اہم کردار نبھاؤندا اے۔ دیوے جگا کے کلا دا کارکردگی کیتا جاندا اے۔ کیرل وچ، نیلاولکو نوں پرکاش کرکے کئی سماگماں دا افتتاح کیتا جاندا اے۔

نیلاولکو عام طور اُتے پتل جاں پتل دا بنیا ہندا اے۔ عام طور اُتے دیوے جگاؤن لئی تیل جاں گھیؤ وچ ڈبوئے ہوئے کپاہ دیاں بتیاں دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ لیمپ جگاؤن دے تن طریقے ہن۔ اکّ وچ، صرف اکّ بتی جگائی جاندی اے اتے دیوتے جاں پوتر تھاں ول سیدھت ہندی اے اتے دوجے وچ دو سمتاں وچ دو پرکاش بتیاں ہندیاں ہن۔ تیجا آپشن پنج سمتاں وچ پنج وٹاں نال اے۔

### ہور دھرماں وچ

#### عیسائی
کیرلا وچ عیسائی دھرم دی پہنچ نال، سینٹ تھامس عیسائی (جاں سیریائی عیسائی) نے وی اپنے چرچاں اتے گھراں وچ نیلاولکو نوں رکھنا شروع کر دتا۔ روائتی طور اُتے، نیلاولکو نوں پرکاش کیتا جاندا اے اتے گھر دے مکھ داخلہ دوار اُتے رکھیا جاندا اے۔ سیریئن عیسائی کلا دے روپ جویں مارگمکلی اتے پریچمٹکلی نیلاولکو دے آلے-دوآلے پیش کیتے جاندے ہن۔ نیلاولکو دی اکّ خاص قسم، جسنوں ال ولکو کیہا جاندا اے، دکھنی بھارت دے مندراں وچ، خاص کرکے کیرلا وچ ورتیا جاندا اے۔

#### اسلام
ایہہ کجھ مسلم مسجداں جویں کہ کیرلا وچ پونانی ال مکتوم جمعہ مسجد اتے جارم (پوتر گپھاواں) وچ وی پایا جا سکدا اے،

## ایہہ وی دیکھو

* ہور لیمپ
** دیوا
* متعلق موضوع
** آرتی
** دیوالی
** رنگولی

## حوالے

گٹھ:کیرلا دا سبھیاچار
سیہجرا

**سیہجرا**  پنجاب، پاکستان دا اک رہائشی علاقا اے جو ضلع قصور وچ واقع اے۔

## ہور دیکھو
* گنڈا سنگھ والا

## حوالے

گٹھ:ضلع قصور
گٹھ:پنجاب دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
جنتر

**جنتر** (Sesbania bispinosa) مٹر دے ٹبر، (Fabaceae) وچ پھلوالے بوٹےآں دی جِنس Sesbania توں تعلق رکھدا اے جیہڑا قبیلے (Sesbanieae) وچ پائی جاݨ واݪی واحد نسل اے۔ ریور ہیمپ اس جِنس دے پودےآں دا اک عام نام اے۔ قابل ذکر انواع وچ ریٹل باکس (Sesbania punicea)، spiny sesbania (Sesbania bispinosa)، تے Sesbania sesban شامل نیں، جو سالݨ پکاؤݨ لئی استعمال ہُندے نیں۔

جنتر (سیسبانیا بسپینوسا)، جیہنوں سیسبانیا ایکولیٹا (وائلڈ) پرس دے نام توں وی جاݨیا جاندا اے، سیسبانیا دی نسل دا اک بوٹا اے۔

ایہ ایشیا تے شمالی افریقا توں تعلق رکھدا اے، ایہ ٹروپیکل افریقا وچ سبھ توں زیادا عام اے جِتھے ایہ اک عام نقصان دہ گھاہ دے طور تے اُگدا اے۔ ایہنوں امریکا وچ متعارف کرایا گیا اے۔ ایہ نمکین مٹی اُتے اگ سکدا اے۔

S. Bispinosa گِلی، بھاری مٹی دے مطابق ٹعھاݪ لیا جاندا اے پَر بظاہر خشک سالی یا ریتلی علاقےآں وچ آسانی ناݪ ٹعھݪ جاندا اے۔ جنوبی ایشیا وچ ایہدی کاشت بڑے پیمانے اُتے کیتی جاندی اے تے ویتنام وچ ایہنوں مونجی دے کھیتاں وچ، لکڑی دے طور تے استعمال کرن لئی اگایا جاندا اے۔

## اِستعمال
پودے دے استعمال دی اک بڑی تعداد اے، بشمول سبز کھاد، مونجی دے بھوسے، لکڑی تے چارا۔
*ایہنوں رسی، مچھلی دے جاݪ، ٹاٹ تے سیل کلاتھ لئی صنعتی بھنگ دی طرحاں اِستعمال کیتا جا سکدا اے۔ ایہدے ریشے برچ درختاں ناݪ مِݪدے جݪدے نیں تے کاغذ فائبر دے ذریعے دے طور تے  ظاہر ہُندے نیں۔
*پتے ڈنگراں لئی ودھیا چارا ہُندے نیں تے پھݪیاں پرندے کھاندے نیں۔ لوک اس پودے نوں قحط دی خوراک دے طور تے وی ورتدے رہے نیں۔
* اس پودے توں حاصل ہوݨ آݪی قُدرتی گوند گاڑھا کرن آݪے عامل دے طور تے مفید اے۔
*دیگر پھلیاں ونگوں ایہنوں نائٹروجن فکسیشن دے ذریعے زمین نوں بہتر بݨاؤݨ لئی لیا جا سکدا اے۔
*ایہ اک چنگی لکڑی بݨاؤندے نیں۔

## کھاݨ پکاؤݨ وچ اِستعمال
S. aculeata دے پیلے پُھلاں نوں جنوب مشرقی ایشیا وچ سبزی دے طور تے کھایا جاندا اے۔ اوہ سیسبانیا گرینڈی فلورا دے زیادہ مشہور چِٹے پُھلاں توں بہت چھوٹے نیں، پَر شکل وچ اِکو جہے نیں۔ تھائی تے ویتنامی کھاݨےآں وچ ایہناں دی تعریف کیتی جاندی اے۔

تھائی زبان وچ پُھلاں نوں ดอกโสน (dok sanō) کہای جاندا اے۔ ایہناں نوں تھائی کھاݨےآں وچ  پکایا تے کچا دوناں طرحاں استعمال کیتا جاندا اے، ایہناں نوں آملیٹ تے مٹھیائیاں بݨاؤݨ لئی وی اِستعمال کیتا جا سکدا اے۔

## تصویراں

گٹھ:پودے
گٹھ:چارا
گٹھ:پٹھے
گٹھ:نباتات
جنتر منتر

[thumb| [جے پور وچ جنتر منتر]]
[thumb| جنتر منتر [جے پور، 1928]]
[thumb| [نئی دہلی وچ جنتر منتر]]
[thumb| جنتر منتر [اجین وچ سنڈائل]]
**جنتر منتر** (Jantar Mantar) پتھر ناݪ بݨے فلکیاتی آلات دی اک اسمبلی (رصد گاہ) اے، جیہنوں ننگی اَکھ توں استعمال کرن لئی ڈیزائن کیتا گیا اے۔ ہندوستان وچ پَنج جنتر منتر سی، ایہ سارے راجا جے سنگھ دوم دے حکم اُتے بݨائے گئے سی، جیہناں نوں ریاضی، فن تعمیر تے فلکیات وچ گہری دلچسپی سی۔ ایہدی سَبھ توں وڈی مثال جے پور دے آلات دی اسمبلی ناݪ تعلق رکھݨ آݪا ایکوینوکٹیئل سنڈائل اے، جو زمین دے محور دے متوازی ہائپوٹینس دے ناݪ اک بہت وڈے تکونی گنومون اُتے مشتمل اے۔ گنومون دے دوناں طرف اک دائرے دا اک چوکور اے، جو خط استوا دے ہوائی جہاز دے متوازی اے۔ ایہ آلہ تقریبن 2 سکنٹ دی درستگی ناݪ اک "ہنر مند مبصر" دے ذریعے دن دے وقت تے سورج تے دوسرے آسمانی اجسام دے زوال دی ناپ تول لئی ورتیا جا سکدا اے۔ ایہ دنیا دا سبھ توں وڈا پتھر دا سنڈائل اے، جیہنوں وریہت بادشاہ آلہ دے نام ناݪ جاݨیا جاندا اے۔ جے پور جنتر منتر یونیسکو دا عالمی ثقافتی ورثہ اے۔

## تریخ
18ویں صدی دے شروع وچ جے پور دے مہاراجا جے سنگھ II نے پَنج جنتر منتر تعمیر کروائے سی۔ جیہڑے وچ نویں دہلی، جنتر منتر، جے پور، جنتر منتر، اجین، جنتر منتر، متھرا تے جنتر منتر، وارنسی نیں۔ ایہ 1724 تے 1735 دے درمیان مکمل ہوئے سی۔

جنتر وچ جیہنوں سمرت آلہ، جے پرکاش، رام آلہ تے نیاتی چکرا، جیہناں وچوں ہر اک نوں مختلف فلکیاتی حسابات لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ رصد گاہ دا بنیادی مقصد فلکیاتی جدولاں نوں مرتب کرنا تے سورج، چند تے سیارےآں دے اوقات تے حرکات دی پیشگوئی کرنا سی۔

## آلات دی فہرست
# سمرت ینترا
# جئے پرکاش ینترا
# دیشا ینترا
# راما ینترا
# چکرا ینترا
# رشیولیا ینترا
# ڈنگش ینترا
# اتانش ینترا

## نام
"جنتر منتر" دا نام کعھٹو کَعھٹ 200 سال پراݨا اے، جیہدا ذِکر 1803 دے اک اکاؤنٹ وچ مِݪدا اے۔ تاہم، ریاست جے پور دے آرکائیوز، جِداں کہ 1735 تے 1737–1738 دے اکاؤنٹس، ایہنوں *جنتر* دے طور تے استعمال نئیں کردے سی، جو بولی جاݨ آݪی زبان وچ *جنتر* وچ غلط العام ہو گئی اے۔ لفظ *جنتر* *[[آلہ]]* توں ماخوذ اے، جد کہ *منتر* دا پچھیتر منترن توں ماخوذ اے جیہدا مطلب اے مشورا یا حساب۔

## ہور دیکھو
* رصد گاہ
* پلانٹیریئم

## حوالے

گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنسی مشاہدے
گٹھ:سائنسی طریقہ
گٹھ:سائنسی آلات
گٹھ:ٹیکنالوجی
گریما جین

گٹھ:Articles with hCards

**گرما جین** اکّ بھارتی اداکارہ، سکھلائی حاصل گلوکارہ اتے کتھک ڈانسر اے۔  مکھ طور اُتے ٹیلیویژن شوئز وچ کم کرنا اتے اس دیاں کرداراں لئی جانی جاندی اے، اس نوں ۲۰۰۹ وچ *[[گنیز ورلڈ رکارڈز|گنیز بکّ آف ورلڈ ریکارڈ]]* وچ ۹ منٹ ۲ سکنٹاں وچ ۱۰۰۰ راؤنڈ کرن دی کوشش کرن لئی نمائش کیتا گیا سی۔ 

ٹیلیویژن شوآں توں علاوہ، جین کئی بالغ اتے کامک ویب سیریزاں وچ وی دکھائی دتے ہن جیہناں وچ *گندی بات*، *XXX* اتے *[[Twisted (web series)|ٹوسٹڈ]]* شامل ہن۔  ۲۰۱۹ وچ، اس نے وپاری طور اُتے کامیاب اپرادھ تھرلر فلم *مردانی ۲* وچ اکّ رپورٹر دا کردار نبھائی۔ 

## نجی جیون
جین دا جم اندور وچ ہویا۔ اس دی ماں دا نام ارچنا جین اے۔  اس دا بھرا دھیریا جین اکّ صنعت کار اے۔ 

جین اس توں پہلاں ۲۰۱۸ وچ ووئن ڈیفوج نال کجھ مہینیاں لئی رلیشنشپ وچ سی  ۲۰۱۹ وچ، اس دی منگنی اکّ ہیرا وپاری راہل صراف نال ہوئی سی۔  پر بعد وچ ایہہ ویاہ ردّ کر دتا گیا۔ 

### ٹیلیویژن

### ویب سیریز

## حوالے

## باہری لنک

* 
* Garima Jain on Instagram
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۹۳ دے جم
گٹھ:جم 1993
کمیلکا گوہا ٹھاکرتا

**کملکا گہا ٹھاکرتا** اکّ بھارتی ٹیلیویژن اداکارہ اے جو مغربی بنگال دی رہن والی اے۔ اسنے *مجھے چند چاہیئے* نال اپنی شروعات کیتی اتے *کیونکی ساس بھی کبھی بہو تھی* نال کامیابی حاصل کیتی۔ اسنے وشنوں پران (ٹیوی سیریز) وچ سمترا دا کردار وی نبھائی۔

*[[ناگن (ٹیوی لڑی ۲۰۱۵)|ناگن]]* وچ، اوہ گرو ماں دا کردار نبھاؤندی اے، جو مندر وچ رہندی اے، ماں کالی دی پوجا کردی اے، اتے ناگن (مہانگرنی شوانگی دی شوانیا ماں) توں چھٹکارا پاؤن دی سکیم بناؤندی اے۔

اوہ ۲۰۱۴ وچ سٹیج اُتے وی ظاہر ہوئی اے، جس وچ *اموشنل کریچر*، ایو اینسلر ولوں لکھے گئے مونولوگ دی اکّ لڑی اے۔

## ٹیوی سیریل

* *مجھے چند چاہئ* وچ دویا
* *[[Baa Bahu aur Baby|با بہو اور بیبی]]* وچ انیش دی ماں وجوں 
* کاشٹی 
* *کیونکی ساس بھی کبھی بہو تھی* وچ گائتری جمناداس ورانی 
* وشنوں پران (ٹیوی سیریز) وچ سمترا دے روپ وچ
* *کیا ہدسا کیا حقیقت* وچ 
* *کرم اپنا اپنا* وچ دیوکا 
* *کستوری* وچ گائتری دیوَ دے روپ وچ 
* *[[بالکا ودھو]]* وچ پرملا دے روپ وچ
* *یہاں میں گھر گھر کھیلی* وچ تیجسونی دے روپ وچ 
* *جھلمل سیتاروں کا آنگن ہوگا* وچ۔
* *زندگی وچ وندتا شرینواس دے روپ وچ جتی*
* ایک حفوج تھی (ٹیوی سیریز) وچ پائل اتے نتیا دی ماں دے روپ وچ
* *مہارکشک وچ: مینا دے روپ وچ دیوی* 
* *جودھا اکبر لبونی دی دمینتی ماں وجوں* 
* *[[ناگن (ٹیوی لڑی ۲۰۱۵)|ناگن]]* وچ گرو ماں دے روپ وچ
* سسرال سمر کا وچ مہامایا "ڈین" وجوں
* یہ رشتہ کیا کہلاتا اے وچ *گروما دے روپ وچ*
* کامنی دے روپ وچ سنتوشی ماں وچ
* درگا وچ - جوگمایا دے روپ وچ ماں کی چھایا
* عدالت وچ - انگ ۱۴۴

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
مٹی دے برتݨ

**مٹی دے برتݨ** چمکدار یا غیر چمکدار نان ویٹریس مٹی دی ظروف سازی ہُندی اے جو عام طور پر 1,200 °C (2,190 °F) توں کعھٹ اے۔ مٹی دے بنیادی برتݨ، جیہناں نوں اکثر ٹیراکوٹا کہیا جاندا اے، پاݨی ورگے مائع نوں جذب کردا اے۔ تاہم مٹی دے برݨاں نوں سیرامک ​​گلیز دے ناݪ کوٹنگ کرکے مائعات لئی ناقابل تسخیر بݨایا جا سکدا اے، ایہ جدید مٹی دے گھریلو برتݨاں دی بڑی اکثریت لئی استعمال ہُندا اے۔ مٹی دے برتݨاں دی اہم دوسری اہم قِسم چینی مٹی دے برتݨ، بون چائنا تے پتھر دے برتݨ نیں، ایہ سبھ کافی زیادہ درجا حرارت اُتے پکائے جاندے نیں تاکہ ویٹریفائی ہوسکے۔ مٹی دے برتݨاں توں علاوا آرائشی سامان وی بݨایا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* کمھارا
* چکݨی مٹی
* برتݨ

گٹھ:برتݨ
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:چیزاں
گٹھ:مٹی
پوٹری

**پوٹری** یا **کمھارا** (Pottery) مٹی تے ہور خام مال ناݪ برتݨ تے ہور چیزاں بݨاؤݨ دا عمل تے مصنوعات نیں، جیہناں نوں سخت تے مظبوط شکل دیݨ لئی زیادہ درجا حرارت اُتے پکایا جاندا اے۔ اوہ جگہ جِتھے کمہار اس طرحاں دا سامان تیار کردا اے اوہنوں آوا کہیا جاندا اے۔ مٹی دے برتݨاں دی تعریف، جو ASTM انٹرنیشنل دے ذریعے استعمال ہُندی اے، "سارا پکایا ہویا سیرامک دا سامان، جیہدی تیاری وچ مٹی ورتی جاندی اے، سوائے تکنیکی، ساختی تے ریفریکٹری مصنوعات دے"۔ 

آرٹ دی تریخ تے آثار قدیمہ وچ خاص طور تے قدیم تے تریخ توں پہلے دے ادوار دے مٹی دے برتݨاں دا مطلب اکثر صرف برتݨ ہُندے نیں تے اسے مواد دے بݨائے گئے مجسمےآں نوں ٹیراکوٹا کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* پوٹری
* مٹی دے برتݨ
* برتݨ
* چکݨی مٹی
* بت سازی
* کمھار

## مورتاں

File:Traditional pottery in Nigeria (Ikpu ite) 11.jpg
File:Niger, Boubon (1), pottery market.jpg
File:Neolithic Majiayao Culture Pottery 03.jpg
File:Potter Wheel Male (PSF).png
File:Gladstone jiggering 3792.JPG
File:Bottle Kiln.JPG
File:South Gaulish samian Dr 29 2.JPG
File:Bankurahorse.jpg
File:Pottery wheel before 1910.jpg
File:Early Harappan pot - National Museum, New Delhi.jpg
File:Mendel II 071 r.jpg
File:Minton lead-glaze majolica peacock, circa 1870, coloured lead glazes. Naturalistic in style. Potteries Museum, Stoke-on-Trent, UK.jpg


گٹھ:آرٹ
گٹھ:فن
گٹھ:برتݨ
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:چیزاں
گٹھ:مٹی
چکݨی مٹی

**چِکݨی مِٹی** (clay)، اک قِسم دی باریک داݨے دار قدرتی مٹی دا مواد اے جیہدے وچ مٹی دی معدنیات ہُندی اے۔ (ہائیڈروس ایلومینیئم فائیلوسیلیکیٹس، جیسے کاولن، Al2Si2O5(OH)4).

مٹی دے ذرات دے گرد پاݨی دی سالماتی فلم دی وجہ توں گَلی ہوݨ اُتے مٹی پلاسٹکیت پیدا کردی اے، پَر خشک ہوݨ یا پکائی کرن اُتے سخت، ٹُٹݨ آݪی تے غیر پلاسٹک بݨ جاندی اے۔ زیادا تر خالص مٹی دی معدنیات چِٹیاں یا ہلکے رنگ دیاں ہُندیاں نیں۔

چِکݨی مِٹی مٹی دے برتݨ تے بت سازی وچ ورتی جاندی اے۔ 

## ہور دیکھو
* پوٹری
* مٹی دے برتݨ
* بت سازی

گٹھ:معدنیات
گٹھ:مٹی
ریتلا ٹیلا

**ریتلا ٹیلا** (Dune) ہوا یا پاݨی ناݪ چلݨ آݪی ریت اُتے مشتمل اک زمینی شکل اے۔ ایہ عام طور تے ٹیلے، ٹِبے یا پہاڑی دی شکل اختیار کردا اے۔ ٹیلے عمومن صحرائی علاقے وچ بَݨدے نیں۔ وسیع ریتلے علاقے وچ بہت تھوڑے یا کوئی پودا نئیں ہُندا، اوہنوں ارگ یا ریت دے سمندر کہیا جاندا اے۔

ٹیلے مُختلف شکلاں تے سائز وچ پائے جاندے نیں، پَر زیادا تَر قِسم دے ٹیلے سٹاس (اُپرلے پاسے نوں بہاؤ) وَل لمبے ہُندے نیں، جِتھے ریت ٹیلے دے اُپر دَھکی جاندی اے تے اوٹ آݪے پاسے وچ ایہناں دی شکل چھوٹی ہُندی اے۔ ٹیلےآں دے درمیان دی وادی یا گرت نوں ٹیلےآں دی سلیک کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* ٹیلا

گٹھ:زمینی تغیرات
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:ارضیات
ہیلے کالج آف کامرس

**ہیلے کالج آف کامرس** (انگریزی: Hailey College of Commerce) لہور، پنجاب، پاکستان وچ پنجاب یونیورسٹی دا اک گریجوئیٹ کالج اے۔

4 مارچ 1927 نوں قائم کیتا گیا، ایہ ایشیا وچ تجارت دی تعلیم دا سبھ توں قدیم خصوصی ادارا اے۔ ایہ پہلاں یونیورسٹی دے پراݨے کیمپس وچ واقع سی، فیر 1981 وچ ایہنوں نویں  کیمپس وچ مُنتقل کر دِتا گیا۔ ایہ کالج 37 دی مستقل فیکلٹی دے ناݪ تقریبن 3000 طلباء دی خدمت کردا اے۔

## تریخی پچھوکڑ
پنجاب یونیورسٹی 14 اکتوبر 1882 نوں وجود وچ آئی تے فیکلٹی آف کامرس سیشن 1919-1920 دے دوران قائم ہوئی۔ 1922 وچ، فیکلٹی آف کامرس نے اس وقت پیش کردہ ڈپلوما دی بجائے کامرس وچ بیچلر ڈگری شروع کرن دی سفارش کیتی۔ ہیلے کالج 4 مارچ 1927 نوں اس وقت دے گورنر پنجاب تے یونیورسٹی دے چانسلر سر میلکم ہیلے دے نام اُتے قائم کیتا گیا۔ تن سال بی. کارن اس زمانے وچ ڈگری کورس متعارف کرایا گیا سی۔ کالج دا بنیادی مقصد کامرس دے شعبے وچ بہترین تے اعلا درجے دی تعلیم تے تربیت فراہم کرنا سی۔

سر گنگا رام نے 1927 وچ کالج دے قیام لئی "نابھا ہاؤس" تے ہاسٹل دی پراݨی عمارت عطیا کیتی سی۔ بعد وچ پنجاب یونیورسٹی نے اک ہال، چار کلاس روم، دوسرا ہاسٹل تے دیگر دفاتر دا اضافا کیتا۔ لیکن طلباء دی تعداد وچ بتدریج اضافے ناݪ ایہ احاطے کالج دی ضروریات نوں پورا کرن لئی ناکافی سمجھے گئے۔ کالج نوں نیو کیمپس وچ مُنتقل کرن دا خیال 1977 وچ ایہدی گولڈن جوبلی تقریب دے دوران بہت پروان چڑھیا تے 23 ستمبر 1978 نوں ایہنوں نیو کیمپس وچ منتقل کر دِتا گیا تے عارضی طور تے ہاسٹل نمبر 15 وچ رکھیا گیا۔ موجودہ احاطے دا افتتاح یکم جنوری 1981 نوں ہویا سی۔ بعد وچ اگلے دو سالاں دے دوران پہلی منزل تے اک علیحدا کیفے ٹیریا شامل کیتا گیا۔ لائبریری نوں 6048 مربع فٹ دے تعمیر شدہ رقبے ناݪ جگہ مِݪی تے جولائی 1985 وچ ایہدیاں ساریاں کتاباں سٹی کیمپس توں نویں عمارت وچ منتقل کر دِتیاں گئیاں۔ اک خوبصورت ٹیبل ٹینس کورٹ 1987 وچ M/S Sends Industries Limited نے عطیا کیتا سی تے کالج نے اسکواش ریکیٹ کورٹس وی بݨائے نیں۔ 
اس وقت ایہ کالج خوبصورت سرسبز و شاداب ماحول وچ اک وسیع و عریض علاقے اُتے پھیلیا ہویا اے جیہدے اک پاسے نہر تے دوسرے پاسے یونیورسٹی لاء کالج اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے کالج
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے
دایا

thumb|
**دایا**  اک عورت جیہڑی پرائی اولاد نوں اپݨا ددھ پلاؤندی اے تے اوہدی دیکھ بھال کردی اے۔

## ہور دیکھو
* دائی حلیمہ
* دائی انگا
* دائی

## حوالے

گٹھ:پیشے
گٹھ:کامے
صحراواں دی فہرست بلحاظ رقبہ

ایہہ **رقبہ پکھوں دنیا دے ماروتھلاں دی لسٹ** اے جس وچ ۵۰٬۰۰۰ مربع کلومیٹر (۱۹٬۳۰۰ مربع میل) توں ودھ رقبہ والے ماروتھل شامل ہن۔



## حوالے

گٹھ:ماروتھل
لُکݨ میچا

**لُکݨ میچا** ، **لُکݨ میچی** ، **لُکݨ میٹی** (انگریزی: Hide and seek) دا ارتھ اے ‘لُکݨا تے لبھݨا’۔ اس کھیل وچ کھلاڑیاں دی گِݨتی دی کوئی بندش نئیں پَر چنگے منورنجݨ لئی پَنج کھلاڑیاں توں لے کے 15 تک کھلاڑی ہو سکدے نیں۔  ایہ کھیل کُڑیاں مُنڈے کٹھے وی کھیل لیندے نیں۔ اکّ تھاں کٹھے ہو کے واری دیݨ واݪے دی چوݨ کردے نیں۔ چھوٹے جہے پُگݨ پگاڑے یا ٹیسٹ توں بَعد جو ہار گیا، اوہنوں واری دیݨی پیندی اے۔ واری دیݨ واݪے نوں اپݨیاں اکھاں کُچھ سکنٹ تک بند کرنیاں پیندیاں نیں تے باقی کھلاڑی آپو اپݨے تھاواں اُتے لک جاندے نیں۔ واری دیݨ واݪا اونی دیر تک اپݨیاں اکھاں نئیں کھولدا، جنی دیر تک اگوں آواز نئیں آؤندی **آ جا**۔ واری دیݨ واݪا اکھاں کھول کے آواز دے اندازے ناݪ دوجے کھلاڑیاں نوں لَبھدا ے۔ جیکر سبھ کھلاڑی اس توں بچ کے طے کیتے تھاں اُتے بنا لبھے آ جاݨ تاں اوہنوں دوبارا واری دیݨی پیندی اے۔ جیکر اوہ لُکے کھلاڑیاں وچوں کِسے نوں لَبھ لیندا اے تاں اس کھلاڑی نوں واری دینی پیندی اے، اس طرحاں ایہ کھیل لگاتار چلدا رہندا اے۔ ایہ کھیل جِتھے جسمانی تندرستی بخشدا اے اوتھے ای ایہدے ناݪ آپسی پیار ودھدا اے۔ کھلاڑیاں نوں لبھݨ دے اندازے ناݪ ذہنی نشوونما وی تیز ہندی اے۔

## ہور کھیلاں
پنجاب وچ بالاں دیاں ہور کھیلاں وچ کوکلا چھپاکی، گلی ڈنڈا، باراں ٹاہݨی، اڈا کھڈا تے دوجیاں کئی ساریاں کھیلاں شامل نیں۔

## ہور دیکھو
*پنجاب دیاں پینڈو کھیڈاں
*تھال (کھیل)
*ڈنڈا ڈک
*گلی ڈنڈا

## حوالے

گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:پنجاب دیاں کھیڈاں
عاصم منیر

**عاصم منیر** ہلالِ امتیاز، اک پاکستانی فور سٹار رینک دے جنرل تے موجودہ چیف آف آرمی سٹاف نیں،  آرمی چیف دے عہدے اُتے فائز ہوݨ توں پہلاں اوہ جی ایچ کیو وچ بطور کوارٹر ماسٹر جنرل کمانڈ کر رہے سی۔  اوہناں نے 17 جون 2019ء سے 6 اکتوبر 2021ء تک گجرانوالا وچ XXX کور (پاکستان) دی کمانڈ کیتی۔  انہوں نے آئی ایس آئی دے 23 ویں ڈائریکٹر جنرل دے طور تے خدمات انجام دِتیاں۔ اوہ عزازی تلوار دے حامل وی نیں۔ وزیر اعظم پاکستان نے اوہناں نوں 24 نومبر 2022ء نوں 3 سال دی مدت لئی 17واں چیف آف آرمی سٹاف مقرر کیتا۔ 20 مئی 2025ء نو‏‏ں عاصم منیر نو‏‏ں فیلڈ مارشل دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ اس عہدے اُتے پہنچنے والا دوسرا شخص بن گیا اے ؛ اس تو‏ں پہلے صرف ایوب خان نو‏‏ں ایہ اعزاز ملیا سی ۔ فیلڈ مارشل دا عہدہ اک معتبر تے پنج ستارہ اعزازی عہدہ اے، جہڑا جنرل دے عہدے توں اُپر اے۔

## ابتدائی حالات
راولپنڈی دے علاقے ڈھیری حسن آباد توں تعلق رکھݨ واݪے جنرل عاصم منیر نے اپݨی سروس دا آغاز آفیسرز ٹریننگ سکول دے 17ویں کورس وچ منگلا توں کیتا سی جس توں بعد اوہناں نوں فرنٹئیر فورس رجمنٹ دی 23ویں بٹالیئن وچ کمیشن دِتا گیا سی۔

## فوجی زندگی
عاصم منیر منگلا وچ آفیسرز ٹریننگ سکول دے 17ویں کورس توں نیں۔ اوہناں نے فرنٹیئر فورس رجمنٹ دی 23ویں بٹالیئن میں کمیشن حاصل کیتا۔ اوہناں نے اپݨے فوجی کیریئر دا آغاز 1986ء وچ کیتا۔ اوہناں نوں ستمبر 2018ء وچ لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے اُتے ترقی دِتی گئی تے بعد وچ ڈی جی آئی ایس آئی دے عہدے اُتے تعینات کیتا گیا۔ اس توں پہلاں اوہ ملٹری انٹیلی جنس دےڈائریکٹر جنرل دے طور تے خِدمات انجام دے چکے نیں۔ اوہناں نوں مارچ 2018ء وچ ہلال امتیاز ناݪ نوازیا گیا۔ اوہ اس توں پہلاں گلگت بلتستان وچ تعینات فوجی دستےآں دے کمانڈر دے طور تے خدمات انجام دے چکے نیں۔  

## اعزازات تے میڈلز

## ہور دیکھو
* پاک فوج

## حوالے

گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:ڈائریکٹر جنرل انٹر سروسز انٹلیجنس
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاک فوج سربراہان
ففٹی ففٹی

**فِفٹی فِفٹی** (انگریزی: Fifty Fifty) پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن دی اک مقبول سکیچ کامیڈی سیریز اے جو کہ 1978 توں 1984 تک پاکستان ٹیلی ویژن اُپر نشر کیتی گئی سی، جو کہ امریکی مزاحیا شو سیٹرڈے نائٹ لائیو اُتے مبنی سی۔ ایہ پروگرام اک سکیچ کامیڈی سی جیہنوں بہت سارے ناقدین پاکستان وچ تیار کیتے جاݨ آݪے بہترین ٹیلی ویژن شوز وِچوں اک سمجھدے نیں۔

شو دے مواد وچ طنز ومزاح تے پیروڈی شامل اے، جیہدے کچھ بھانڈ قمچی کامیڈی وی اے۔ ایہنوں اپݨی صنف وچ بڑے پیمانے اُتے اک رجحان ساز سمجھیا جاندا اے، ایہدا مواد نسلی اعتبار توں متوازن تے تمام پاکستانی کمیونٹیز دا احترام کرن لئی لکھیا گیا۔ اس شو وچ باقاعدگی ناݪ ٹی وی اداکار اسماعیل تارا، زیبا شہناز، اشرف خان تے ماجد جہانگیر شامل سی ۔ شو وچ ناہید اختر تے غلام علی دے سنہرے دور دے کچھ گاݨے وی پیش کیتے گئے۔ ایہنوں پاکستانی فلم تے ٹی وی دے نامور ہدایت کار شعیب منصور نے پروڈیوس تے ڈائریکٹ کیتا سی تے انور مقصود نے لکھیا سی۔

ففٹی ففٹی تے الف نون 1980 دی دہائی وچ پاکستان ٹیلی ویژن دے دو نمایاں کامیڈی سیریز نیں۔ ایہناں دے لکھاریاں نوں تخلیقی صلاحیئتاں ناݪ سرشار سمجھیا جاندا سی، ایہی وجہ اے کہ اوہ اَج وی سَبھ توں زیادا مقبول عام مزاحیا سیریئلز نیں۔

## کاسٹ
*اسماعیل تارا
*صلاح الدین طوفانی
*عمر شریف
*انور مقصود
*معین اختر
*لطیف کپاڈیا
*بشرا انصاری
*دردانہ بٹ
*ماجد جہانگیر
*اشرف خان
*زیبا شہناز
*ارشد محمود
*جاوید شیخ
*پنڈت ستیانشی
*فرید خان
*اسماء عباس
*غلام مُصطفا

## ہور دیکھو
* الف نون
* ففٹی ففٹی

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
پنجابی باغ

**پنجابی باغ** (انگریزی: Punjabi Bagh) بھارت دا اک  آباد تھاں اے جو دہلی وچ واقع اے۔

## تریخ
قریبی ماڑی پور پنڈ دی زمین بھارتی حکومت نے پاکستان توں مہاجرین دی آباد کاری لئی حاصل کیتی سی۔ ایہنوں پہلاں مہاجر کالونی کہیا جاندا سی، لیکن 1960 وچ ایہدا نام بدل کے پنجابی باغ رکھ دِتا گیا۔
ایہدے ابتدائی مراحل وچ اوہناں ہندواں تے سکھاں دی آباد کاری ہوئی سی جیہڑے وَنڈ مگروں لہندے پنجاب توں ایتھے مُنتقل ہوئے سی۔ کچھ چِر بعد ایہ امیر تاجراں تے ٹرانسپورٹراں دے وڈے بنگلیاں دا علاقا بݨݨا شروع ہو گیا۔ ایہ علاقا اوہناں وڈے بنگلیاں لئی مشہور اے جو زیادا تر 280-550 مربع گز دی حد وچ نیں، کچھ پلاٹ 1100-2200 مربع گز دی حد وچ نیں۔ اس طرحاں اس علاقے نے اک پوش علاقے دے طور تے اپݨا مقام بݨالیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:دلی