open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مانسر جھیل

**مانسر جھیل**  جموں اتے کشمیر، بھارت دے جموں شہر توں ۶۲ کلومیٹر دور اے۔ ایہہ جنگلاں نال ڈھکیاں پہاڑیاں نال گھریا ہویا اے، اتے اکّ میل توں ودھ اے (  ) لمبائی اتے ادھا-میل (  ) چوڑائی وچ۔ سرینسر-مانسرر جھیلاں نوں نومبر ۲۰۰۵ وچ رامسر کانفرنس وجوں منونیت کیتا گیا اے۔ مانسر نوں مکھ طور 'تے سطح دے وہاء ولوں اتے انشک طور 'تے جھونے دے کھیتاں راہیں کھنج پانی ولوں کھوآیا جاندا اے۔ ایہہ جھیل CITES اتے IUCN دی ریڈلسٹڈ *لسیمس پنکٹوآٹا*، *ایسپیڈیریٹس گینگیٹکس* اتے *مانساریئیلا لیکسٹرس* دی حمایت کردی اے۔ سنیکت جھیل مائیکرو نیوٹرینٹس وچ اچی اے جس لئی ایہہ *پھلکا اٹرا*، *گیلنلا کلوروپس*، پوڈیسیپس *نگریکولس*، *اتھیا پھلیگلا* اتے وکھ-وکھ اناس پرجاتیاں ورگے پرواسی پانیاں لئی اکّ آکرشک رہائش، نسل کشی اتے نرسری زمین اے۔

جھیل دے کنڈھیاں 'تے کجھ پرانے مندر وی ہن، جیہناں دے درشناں لئی عقیدت مند وڈی گنتی 'چ آؤندے ہن۔ مانسر بوٹنگ لئی وی آدرش اے جس لئی سیر سپاٹا ڈیپارٹمنٹ لوڑیندیاں سہولتاں حاصل کردا اے۔

## بارے
جموں وچ اکّ مشہور سیر-سپاٹہ تھاں ہون دے نال، ایہہ اکّ پوتر تھاں وی اے، جو کہ مانسروور جھیل دی کہانی اتے پوترتا نوں سانجھا کردا اے۔ جھیل دے پوربی کنڈھے 'تے شیشناگ (چھ سراں والا سپّ) دا مندر اے۔ اس استھان وچ اکّ وڈا پتھر اے جس اتے کئی لوہے دیاں زنجیراں لگائیاں گئیاں ہن جو شاید چھوٹے سپاں نوں درساؤندیاں ہن جو شیشناگ دے دیوتے دی اڈیک کر رہے ہن۔ اماپتی مہادیو اتے نرسمہا دے دو پرانے مندر اتے درگا دا مندر وی مانسر جھیل دے نیڑے واقع اے۔ تیوہاراں دے موقعے 'تے لوک جھیل دے پانی وچ پوتر اشنان کردے ہن۔

نوَ-ویاہے جوڑے سپاں دے مالک شیشناگ دا آشیرواد لین لئی جھیل دے دوآلے تن پرکرما ( *پرکرما* ) کرنا شبھ مندے ہن، جسدا استھان اس دے پوربی کنڈھے 'تے واقع اے۔

ہندواں دے کجھ بھائیچارے اتھے اپنے بچیاں دے *منڈن دی* رسم (پہلے وال کٹن) کردے ہن۔

## اتہاس
مانسر دا اتہاس مہامبھارت دے ویلے دا اے۔ بابر واہن ( ارجن اتے الپی دا پتر) اس ویلے اس کھیتر دا حاکم سی۔ لڑائی توں بعد، ارجن نے زمین 'تے اپنی اہلیت نوں ثابت کرن لئی "اشومیگھ یگّ" نامک رسم کیتی۔ بابر واہن نے دھار اودھم پور   روڈ دے نیڑے خون پنڈ وچ یگّ دا طاقت پرتیک گھوڑا پھڑ لیا جتھے بعد وچ بابر واہن نے ارجن نوں مار دتا۔ جت توں بعد بابر واہن نے ارجن دا سر  اپنی ماں نوں بھینٹ نال اپنی کامیابی سانجھی کیتی۔ ایہہ جانن توں بعد کہ ارجن بابر دا پیؤ سی، اوہ ارجن نوں واپس لینا چاہندا سی۔ اس لئی اسنوں شیشناگ توں منی دی حصول کرنی پئی۔ اس لئی بابر واہن نے اپنے تیر نال اکّ سرنگ بنائی جو سرنگسر دے ناں نال جانی جاندی سی۔ شیشناگ نوں نشٹ کرن اتے منی نوں پھڑن توں بعد، اوہ منیسر (مانسر) توں باہر آیا، جو کہ سرنگ دا دوجا سرا سی۔ 

ایہہ مانسر جھیل سڑک اک ہور اہم سڑک نال جڑدی اے جو پٹھان کوٹ (پنجاب) نوں اودھم پور (جموں اتے کشمیر، جموں صوبہ) نال سدھا جوڑدی اے۔ اودھم پور رننیتک اہمیت والا شہر اے، مڑ قومی راجمارگ نمبر ۱اے 'تے۔ مانسر جاں سامبا توں اودھم پور   جان والی شارٹکٹّ سڑک جموں شہر نوں بائی-پاس کردی اے۔ سرینسر جھیل، اکّ چھوٹی جھیل جو مانسر نال جڑی ہوئی اے،  اے جموں توں (بائیپاس سڑک راہیں)۔  

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
سپیتی وادی

[thumb|250x250px| کی گومپا، [ہماچل پردیش|ہماچل پردیش دے سپیتی گھاٹی وچ اکّ وجریانا بودھی مٹھّ اے । ]]
**سپیتی وادی** اکّ ٹھنڈے ماروتھل پہاڑ وچ اچّ واقع وادی اے۔ ایہہ ہمالیہ وچ اتری بھارتی راجہماچل پردیش دے اتر-پوربی حصے وچ واقع اے۔  "سپیتی" نام دا مطلب اے "مدھ بھومی "، مطلب تبت اتے بھارت دے وچکار دی دھرتی۔  

مقامی آبادی وجرایان بدھ دھرم نوں مندی اے جس طرحاں دی نیڑلے تبت اتے لداخ کھیتراں وچ ملدی اے۔ گھاٹی اتے آس پاس دا کھیتر سبھ توں گھٹ آبادی والے کھیتراں وچوں اک اے اتے ایہہ دیس دیاں سبھ توں اتری سرحداں دا داخلہ دوار اے۔ منالی، ہماچل پردیش جاں ترتیب وار روہتانگ درے جاں کنجم درے دے راہیں کیلونگ اتری رستہ دے نال، گھاٹی بھارت دے راج ہماچل پردیش دے اتر پوربی حصے وچ واقع اے، اتے لاحول اتے سپیتی ضلعے دا حصہ اے۔ سب-ڈویژنل ہیڈکوارٹر قاضٰ، ہماچل پردیش  جو کہ سپتی ندی دے نال اوسط سمندر پدھر توں لگبھگ  اچائی 'تے واقع اے۔ 

لاحول اتے سپیتی ضلع اچے پہاڑی کیٹیگریاں نال گھریا ہویا اے۔ روہتانگ درا، (, لاحول اتے سپیتی نوں کلو گھاٹی توں وکھ کردا اے۔ لاحول اتے سپتی نوں کنجم درا ( اک دوجے توں کٹدا اے۔  اکّ سڑک دوواں حصےآں نوں جوڑدی اے، پر سردیاں اتے بسنت وچ بھاری برپھباری کارن اکثر کٹے جاندے ہن۔ اس طرحاں گھاٹی اتر توں سال دے اٹھ مہینیاں تک بھاری برپھباری اتے سنگھنی برف کارن کٹی رہندی اے۔  بھارت نوں دکھن دا رستہ نومبر دے مہینے توں لے کے جون تک سردیاں دے طوفاناں لئی ویلے سمیں تے بند کر دتا جاندا اے، پر شملہ اتے کنور ضلعے وچ ستلجولوں سڑک دی پہنچ طوفاناں دے ختم ہون دے کجھ دناں بعد عام طور تے بحال کر دتی جاندی اے۔ 

## سبھیاچار
thumb| سپیتی ویلی وچ پن ویلی
thumb|250x250px| سپیتی گھاٹی، بھارت وچ وڈا منی پتھر
سپیتی گھاٹی بدھ دھرم دے لوکاں لئی اکّ کھوج اتے سبھیاچار دا مرکز اے۔ اس وچ کی مٹھّ اتے دنیا دے سبھ توں پرانے مٹھاں وچوں اکّ اتے دلائی لاما دا پسندیدہ ٹیبو مٹھّ شامل ہن۔  ایہہ بدھ دھرم دے سبھ توں مشہور تبتی سنتاں وچوں اک جیونی دی بارے بھارتی فلماں *پاپ*، *[[شاہراہ|ہائیوے]]* اتے *ملریپا* دے درشولی اتے پھلمانکن دی جگہ سی۔ گھاٹی وچلے بدھ مٹھّ سیٹ دا مرکزی ٹکانا سی اتے کجھ بھکشو فلم وچ دکھائی دتے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
گٹھ:بھارت
بورتھ جھیل

**بورتھ جھیل**    - بلتستان , پاکستان وچ ہنزا گھاٹی، گھلکن گوجل وچ اکّ جھیل اے۔  بورتھ دی اچائی لگبھگ  اے  سمندر پدھر توں اپر۔

ہر طریقے نال اکّ گھنٹے دا چھوٹا سفر سیلانیاں نوں حسینی گلیشیئر تک پہنچاؤندا اے۔ ہائیکرز بوریتھ جھیل ول گلیشیئر دے کنارے تک ٹریکنگ روٹ دی پالنا کر سکدے ہن، اتے اسے رستے ولوں واپس آ سکدے ہن۔ 
thumb|319x319px| بورتھ جھیل

ایہہ سائیٹ جنگلی پنچھیاں دے پرواس کرن لئی اکّ استھان اے اتے اکثر پنچھی-نگران اتے قدرت پریمی اتھے آؤندے ہن۔دکھنی پاکستان دے گرم حصیاں توں آؤن والیاں بطخاں دی وڈی گنتی نوں دیکھن لئی، مارچ  مہینیاں وچکار جانا چاہیدا اے۔ [ ٹون ] ایہہ پنچھی مدھ ایشیا دے ٹھنڈے پانیاں ول اتر ول جاندے ہوئے اتھے آرام کردے ہن۔ اسے طرحاں، ستمبر &#x2013; نومبر تک، حادثہ اتر ول سردیاں دی شروعات دے نال الٹ ہندی اے۔
right|thumb|240x240px| جھیل نوں حسینی گلیشیئر توں پگھلا پانی ملدا اے

## ایہہ وی ویکھو

* عطا آباد جھیل
* ہنزا ویلی

## حوالے

## باہری لنک

* گلکن گلیشیئر اتے بورتھ جھیل دی جانکاری
* گوگل مطلب وچ اتری پاکستان دے وسترت تھاں چنہ 

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
عطا تراب

**عطا تراب**  اکّ پاکستانی شاعر اے۔ اوہ رومانس اتے دل بارے اپنی شاعری لئی مشہور اے۔ اسنے ایران اتے عربی توں فارسی بولی دا مطالعہ وی کیتا۔

## نجی جیون
ترب دا جم ۷ جنوری ۱۹۷۷ نوں ہویا سی اتے اسدا پالن پوسن اسلام‌آباد، پاکستان وچ ہویا سی۔ اسنے ایران وچ عربی اتے اسلامک سٹڈیز وچ پوسٹ گریجوئیٹ دی پڑھائی کیتی۔

## کریئر
اوہ دیس وچ شاعری پاٹھاں وچ شامل رہا اے اتے اس دیاں رچناواں پاکستان اتے بھارت دے پرمکھ ساہتی رسالیاں وچ شائع ہوئیاں ہن۔ اوہ پاکستان دے وکھ-وکھ چینلاں 'تے ٹیلیویژن ہوسٹ رہِ چکے ہن۔ تراب نے فارسی اتے عربی توں اردو بولی وچ کئی کتاباں دا ترجمہ کیتا۔ اس نے پاکستان ٹیلیویژن نیٹورک اتے SUCH TV 'تے ٹیلیویژن شو دی میزبانی وی کیتی اے۔ اوہ پچھلے پندراں سالاں توں لکھ رہا اے۔ اسدی شاعری دی کتاب "باریش میں شریک" مطلب "بارش وچّ ساتھی" دسمبر ۲۰۱۲ وچ شائع ہوئی سی۔ "باریش میں شریک" کتاب 'تے ہوراں وچوں پرمکھ لیکھ، بیبیسی اردو 'تے لنک 'تے پڑھیا جا سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
ماوسینرام

**ماوسینرام**  ریاست میگھالیہ دے مشرقی کھاسی ہلز ضلع دا اک قصبہ اے جو ریاست دے راجگڑھ شیلانگ تو‏ں 69 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ بھارت وچ سب تو‏ں ودھ بارش **ماوسینرام** وچ ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ مبینہ طور اُتے زمین اُتے سب تو‏ں ودھ گیلی جگہ اے، جتھے سالانہ اوسطاً 11,872ملی میٹر بارش ہُندی اے ۔  **ماوسینرام** 25° 18′ N, 91° 35′ E، تقریباً 1,400 میٹر (4,600) د‏‏ی اونچائی اُتے واقع اے ۔&nbsp;فٹ)، &nbsp;چیراپنجی تو‏ں15 کلومیٹر مغرب وچ ، ریاست میگھالیہ ( بھارت ) وچ پہاڑیاں دے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ میگھالیہ
گٹھ:مشرقی کھاسی ہلس دے پنڈ
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
جوگاجوگ

***جوگاجوگ*** جاں ***یوگایوگ*** رابندرناتھ ٹیگور دا اکّ ناول اے۔ ایہہ کتاب دے روپ وچ ۱۹۲۹ ( اشرہ ۱۳۳۶) وچ شائع ہویا سی۔ ایہہ سبھ توں پہلاں اشون ۱۳۳۴ توں لے کے چوترو ۱۳۳۵ تک *بچترا* رسالے وچ لڑیوار شائع کیتا گیا سی۔ پہلے دو انکاں وچ ناول دا سرلیکھ *تین مرد* سی۔ اوگروہایوں ۱۳۳۴ دے تیجے انک وچ، ربندرناتھ نے نام بدل کے *جوگاجوگ* رکھیا۔

کہانی دو پریواراں دی آپسی دشمنی دے آلے-دوآلے گھمدی اے - چیٹرجی، کلین ہن گراوٹ 'تے (بپروداس) اتے گھوسال (مدھوسودن)، نویں پیسے اتے ہنکار دے پرتندھ  ہن۔ کمدنی، بپرداس دی بھین، دوواں وچکار پھس جاندی اے کیونکہ اوہ مدھوسودن نال ویاہی جاندی اے۔ اسدا پالن-پوشن اکّ آسرا گھر وچ ہویا سی جتھے اسنے روایتی جیون جاچ دا پالن کیتا سی اتے پروار دیاں ساریاں عورتاں وانگ ساریاں مذہبی رسماں دی پالنا کیتی سی۔ شوہر دی اسدی دماغی تصویر کسے اجیہے انسان دے روپ وچ اے جس وچ اس پرماتما دے سارے گن ساکار ہن جسدی اوہ پوجا کردی اے۔ ہن، اوہ مدھوسودن ولوں دولت اتے طاقت دے گھٹیا دکھاوے توں بری طرحاں ہلّ گئی اے۔ بھاویں اکّ چنگی، پتورتا بیوی وجوں پالی پوشی گئی سی، اوہ سیج سانجھی کرن دے وچار توں تربھکدی اے۔ "مدھوسودن نے کمو دے پریوار دا مذاق اڈاؤن لئی (اس) پیسے دی پوجا دے دباء نوں وار-وار ورتیا۔ اسدی قدرتی اشلیلتا، اسدی بولی دا کھرواپن، اسدی ہنکاری بدسلوکی، اس دے سریر اتے دماغ دی بیڈولتا جو اس دے جیون نوں اینی ڈونگھائی نال درساؤندی ہے: ایہہ سبھ کجھ اجیہا سی جس توں کمو دا سارا وجود ہر پل تربھکدا سی۔" ویلے دے نال کمو اپنی ادھیاتمکتا دے خول وچ پچھے ہٹ گئی۔ پر انت وچ اکّ سماں آؤندا اے جدوں کمو اسنوں ہور نہیں سہِ سکدی اتے اوہ اپنے بھرا دے گھر واپس چلی جاندی اے، پھر ایہہ پتہ چلدا اے  کہ اوہ حمل مالی اے۔ انت وچ اکّ نہ چاہندے ہوئے وی کمو گھوشالاں کول واپس جان لئی مجبور  اے۔  ناول ویاہتا عصمت دری نوں وی اجاگر کردا اے۔ کمدنی نوں مدھوسودن  ویاہتا عصمت دری دا شکار بناؤندا اے۔ مدھوسودن دے وڈے بھرا دی بیواہ مدھوسودن اتے شیامسندری وچکار جنسی تعلق وی ہن۔ بپرداس عورتاں دے برابر اعزاز اتے حقاں دا زوردار حامی اے۔

ناول دا انگریزی ترجمہ سپریا چودھری ( آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، ۲۰۰۶) ولوں آکسفورڈ ٹیگور ترجمہ دے حصے وجوں کیتا گیا سی۔

## فلم
*جوگاجوگ  `تے*  اسے نام دی ۲۰۱۵ دی اکّ فلم بنائی گئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ربندرناتھ ٹیگور دے ناول
گٹھ:کتاباں
ایبی جھیل

**ایبی جھیل** ( منگولیائی : Ev nuur, مدھ منگولیائی : Ebi;     ) قازقستان دی سرحد دے نیڑے، شمال مغربی چین وچ شنجیانگ ایغور خودمختار علاقہ وچ اکّ رفٹ جھیل اے۔ ژونگاری گیٹ دے دکھن-پوربی سرے 'تے پیندی ایبی جھیل ژونگار طاس دے دکھن-مغربی حصے دے کیچمینٹ دا مرکز اے۔ جھیل پہلاں ۲ میٹر (۶٫۵ فٹ) توں گھٹ دی اوسط ڈونگھائی دے نال ۱۰۰۰ کلومیٹر 2 (400 میل 2 ) توں ودھ کور کیتی گئی سی۔ اگست ۲۰۰۷ وچ، چینی سرکار نے عیبی جھیل دے نال لگدی ویٹلینڈ نوں قومی قدرت ریزرو وجوں منونیت کیتا۔

اس دے پانی دی اچّ لون گاڑھاپن (87 g/L) پودیاں اتے مچھیاں نوں اصل جھیل وچ رہن توں روکدی اے، حالانکہ کئی قسماں دیاں مچھیاں اس دے سروت ندیاں دے مونہہ وچ رہندیاں ہن۔

## حوالے

## باہری لنک

* تھاں دے نقشے - ایبی نور (ایبی جھیل؛ آئیبی جھیل)
* Ebi جھیل

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گٹھ:چین وچ جھیلاں
آئیدنگ جھیل

thumb| چین وچ سبھ توں گھٹ اچائی نقطہ نوں درساؤندا یادگار۔
**آئڈنگکول** ( ایغور :  ,  ,  ), **آئڈنگکل** (منگول) جاں **آئڈنگ** (     ) ترپان ڈپریشن، شنجیانگ ایغور خودمختار علاقہ، چین وچ اکّ جھیل اے۔ سمندر پدھر توں ۱۵۴ میٹر ہیٹھاں، ایہہ چین دا سبھ توں نیواں نقطہ اے۔ ایہہ جھیل ہن پوری طرحاں سکّ گئی اے، اتے اتھے بہت چکڑ اتے نمکین اے۔

پرانے سمیاں وچ، آئڈنگ جھیل نوں *جوئیلوؤون* (觉洛浣) وجوں جانیا جاندا سی۔ ایغور توں آئے نام *ائڈنگکول* دا مطلب اے "چن جھیل"، جھیل دے کنارے 'تے چٹے لون دی اکّ پرت ہون کرکے، چمک دار   چند دی دکھّ دیندی اے۔

## جغرافیہ
ایہہ جھیل ترپان ڈپریشن دے دکھن وچ اے، ترپان شہر توں لگبھگ ۳۵ کلومیٹر دور اے۔ مشرق توں پچھم تک، جھیل ۴۰ کلومیٹر تک پھیلی ہوئی اے؛ اتر-دکھنی سپین ۸ کلومیٹر اے؛ اتے جھیل دا کل رقبہ ۲۰۰ مربع کلومیٹر اے۔ ایہہ جھیل ۲۴۹ ملیان سال پہلاں ہمالیہ دے اکّ اوروجنی دے گٹھن توں بنی سی، اتے اکّ وار لگبھگ ۵ ملیان مربع کلومیٹر اندرلے سمندر دا گھیرا سی، جو اکّ ویلے اپر اٹھیا اتے وڈا روپ وچ پھیل گیا۔ ۱۹۴۸ دی سردیاں دوران، جھیل دا بیسن اکّ وار تازے پانی نال بھر جاندا سی، جو مکھ طور 'تے پہاڑاں توں پگھلے ہوئے برف دے پانی دے نال-نال پورک زیر زمین پانی توں پیدا ہندا سی؛ سردیاں دوران واہی یوگ زمین دی سنچائی لئی پانی دی گھٹ ورتوں کارن پانی دا پدھر اچا ہو جاندا سی۔ گرمیاں دے دوران، کھیتی لئی سنچائی دے پانی دی ودھدی ورتوں دے نال-نال اہم قدرتی واشپیکرن دے نتیجے وجوں پانی دے پدھر وچ گراوٹ آئی۔ کھیتر وچ کھیتی دے پھلار دے کارن، بعد وچ جھیل دے پانی دی ورتوں کرن والی آبادی وچ وادھا ہویا، اتے ۱۹۵۸ تک جھیل صرف ۲۲ مربع کلومیٹر تک ہی رہِ گئی، جسدی پانی دی ڈونگھائی لگبھگ ۰٫۸ میٹر سی۔ ۲۰۰۰ تک، دکھن-مغربی کھیتر نوں چھڈّ کے، تھوڑا جیہا جھیل دا پانی بچیا اے، اتے جھیل دا پورا کھیتر اکّ کھارا بن گیا اے، جھیل دے مرکز وچ گاد دی دلدل اے، اتے ہن کوئی وی دیسی پنچھی نہیں ہن۔ تکھی دھپّ دے ویلے، سراب اکثر دیکھے جا سکدے ہن۔

## ایہہ وی ویکھو

* چین دے اتینت نقطےآں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
بائیانگ جھیل

**بائییانگ جھیل**، جس نوں **لیک بائیانگڈیئن** وی کیہا جاندا اے، چین دے ہیبیئی صوبے وچ اکّ پریپفکچر-پدھر دا شہر، باؤڈنگ دے زیونگان نواں علاقہ وچ واقع اے۔ایہہ اتری چین وچ  سبھ توں وڈی جھیل اے۔ اسنوں اتری چین دا گردہ کیہا جاندا اے۔

جھیل لگبھگ ۵۰ قسماں دیاں مچھیاں اتے جنگلی ہنس، بطخ اتے پنچھیاں دیاں کئی قسماں دا گھر اے۔ جھیل اتے پاسے دے پارک وی بہت سارے کمل، کانے اتے ہور پودیاں دا گھر ہن۔ جھیل دے جیو-جنتوآں اتے بنسپتی دی کٹائی توں، مقامی لوک اپنا گزارا کردے ہن۔

## ماحول

سوکے اتے زیر زمین پانی دی زیادہ استحصال دے نال-نال ۱۹۸۰ دے دہاکے توں صنعتی گندے پانی دیاں سمسیاواں دے کارن، پانی دی کمی اتے بائییانگ جھیل نوں ماحول متعلق سمسیاواں دے آلودگی دے ٹیسٹ دا ساہمنا کرنا پیا، باؤڈنگ دی شہری سرکار نے دس سالاں وچ اس مسئلہ نوں حل کرن دی سکیم بنائی اے۔ ۸ بلیئن یوآن (سال ۲۰۰۶) دی لاگت نال۔

right|thumb| جھیل وچ کانے

## ساہت وچ
بائییانگڈیئن چینی بچیاں دے ساہت لٹل سولجر جھانگ گا دی زو گوانگیاؤ دی اکّ کلاسک رچنا اے۔ اس ویلے اس جھیل دا بہت برا حال اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
مارسر جھیل

**مارسر جھیل** بھارت دے جموں اتے کشمیر وچ پلواما ضلعے دی ترال گھاٹی وچ واقع اکّ اولیگوٹروفک ایلپائین جھیل اے۔ ایہہ اپنی خوبصورتی لئی مشہور اے۔ ایہہ پہلگام وچ ارو گھاٹی دے نیڑے وی پیندا اے۔    قدرت دی اکّ ہور جھیل توں جسنوں ترسر جھیل کیہا جاندا اے۔ اوہناں دی نیڑتا اتے سمان جسمانی خاصیتاں دے کارن، دو جھیلاں نوں اکثر "جڑواں بھیناں" کیہا جاندا اے۔  ایہہ سائیٹ سالاں دوران اکّ مشہور ٹورزم دا آکرشن مرکز بن گئی اے. ترسر-مارسر ٹریک کشمیر گھاٹی دے سبھ توں ودھ چنے گئے ٹریکاں وچوں اکّ اے۔ اس جھیل وچوں اکّ دھارا نکلدی اے، جو دچیگام گھاٹی وچوں لنگھدی اے اتے ہروان باغ دے نیڑے شری نگر وچ داخل ہندی اے جتھے ایہہ سربند ساروور نوں بھردی اے۔ ایہہ دھارا (داگوان نالہ) اک ہور دھارا نال جڑ جاندی اے جو تیلبل پنڈ دے نیڑے مہادیؤ پہاڑ توں وہندی اے اتے اس توں اس نوں تیلبل نالہ کیہا جاندا اے جو ڈل جھیل دا مڈھلا سروت اے۔ 

ایہہ جھیل کئی قسم دے پنچھیاں نوں وی لبھاؤندی اے۔ ایہہ جھیل اج کلھ سیلانیاں دا اکّ مکھ آکرشن بن رہی اے۔ سردیاں دے سمے ایہہ جھیل جم جاندی اے اتے اپریل توں بعد پگھلنا شروع ہندی اے۔ 

## حوالے

## ایہہ وی ویکھو

* ترسر جھیل
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ویسٹلینڈ بکس

**ویسٹلینڈ بکس** جاں **ویسٹلینڈ اشاعتاں** اکّ بھارتی اشاعتاں گھر اے۔ اسدی 1962 وچ پدمنابھن پروار ولوں شریک قیام کیتی گئی سی، جسدی شروعات ایسٹ ویسٹ بکس دے نام ہیٹھ ہوئی سی۔  ٹاٹا کول 2008 توں ٹرینٹ (ویسٹسائیڈ) ماتحت معاون کمپنی وجوں اسدی ملکیت اے۔  ایہہ اشاعتاں 2017 توں 2022 تک ایمازان یوریشیا ہولڈنگز SARL دے ماتحت ایمازان دی ملکیت سی  اس دے امپرنٹ وچ کنٹیکسٹ، ایکا، ریڈّ پانڈا، ٹرانکبار شامل ہن۔   

فروری 2022 وچ، ایمازان نے اعلان کیتی کہ ایہہ "پوری سمیکھیا" کرن توں بعد، ویسٹلینڈ بکس نوں بند کر دیویگا۔    اپریل 2022 وچ، ایہہ اعلان کیتی گئی سی کہ ویسٹلینڈ ٹیم کتاباں دی پرکاشنا نوں جاری رکھن لئی بھارتی اؤنلائین ڈجیٹل پلیٹ فارم *پرتلپی* نال سانجھےداری؉   وچ جا رہی اے۔   کہن دا مطلب کہ ویسٹلینڈ دیاں اوہ کتاباں جیہناں دا اختیار اونھاں کول اے، اوہ پرتیلپی تے مہیا ہون گیاں۔

## حوالے

## ودھیرے جانکاری

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:بھارت دیاں کتاب ناشر کمپنیاں
گٹھ:بھارت
دیو پریا رائے

**دیوپریا رائے** اکّ بھارتی لکھاری اے جو اپنیاں کتاباں، *کالج توں دوست، اندرا* اتے *د ہیٹ اینڈ ڈسٹ پروجیکٹ لئی سبھ توں مشہور اے۔* اوہ اپنے شوہر اتے بلی نال نویں دلی وچ رہندی اے۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
رائے دا جم کلکتہ وچ ہویا سی اتے اسنے کلکتہ گرلز ہائی سکول وچ پڑھائی کیتی سی۔

اسنے ترتیب وار پریزیڈینسی کالج اتے جواہر لال نہرو یونیورسٹی توں انگریزی ساہت وچ اپنی بیچلر ڈگری اتے ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی۔ اسنے انعام جیتو شاعر اتے ناٹک کار ایچ ایس شوپرکاش دی نگرانی ہیٹھ جواہر لال نہرو یونیورسٹی توں بھرت دے ناٹیا شاستر 'تے پی. ایچڈی حاصل کیتی، اتے اسدی سہِ-سپروائیزر یونیورسٹی آف پیرس VIII دے پرو کاٹیا لیگریٹ سن۔

## کیریئر
رائے نے اپنے کیریئر دی شروعات *د ویگ وومینز ہینڈبکّ* نال کیتی، اکّ عجیب ناول جو ہارپرکولنس ولوں مارچ 2011 وچ شائع کیتا گیا سی اتے بعد وچ *[[انڈیا ٹوڈے]]* بیسٹ سیلر لسٹ وچ ظاہر ہویا سی۔

اسدی دوجی کتاب سی *ویٹ لوس کلبّ: نینسی ہاؤسنگ کوآپریٹو دے اتسک استعمال*، جولائی 2013 وچ روپا اینڈ کمپنی ولوں شائع اکّ ہور عجیب ناول۔

اسدی 2015 دی کتاب، *د ہیٹ اینڈ ڈسٹ پروجیکٹ*  (شوہر سورو جھاء دے نال لکھیاں گئیاں) "بہت ہی تنگ بجٹ 'تے" مقامی بساں وچ بھارت وچوں سفر کرن دی کہانی دا ذکر کردی اے، جسدی شروعات ہندوستان ٹائیمز-ایسیمز نیلسن لسٹ وچ نمبر 1 اتے شاندار جائزے وی حاصل کیتیاں۔ *ہیٹ اینڈ ڈسٹ پروجیکٹ* وی اپنی قسم دی پہلی رفتار شیل کتاب اے کیونکہ جوڑے نے اپنی سفر نوں دستاویز بناؤن لئی فیس بک دی ورتوں کیتی بھاویں ایہہ چل رہی سی۔

*د ہیٹ اینڈ ڈسٹ پروجیکٹ* دے سیکول لئی اکّ ٹیزر، جسنوں *مین کیہا جاندا اے۔* *عورت۔* *روڈ۔* , حال ہی وچ ''انڈین ایکسپریس'' وچ شائع کیتا گیا سی۔

2017 وچ، رائے نے کلاکار پریا کریان نال اندرا گاندھی، *اندرا* دی اکّ گرافک جیونی لکھی - اکّ نوجوان طالب علم، اندرا تھاپا (اندرا گاندھی دے نام اتے) بارے اکّ ولکھن کتاب، جسنوں اس دے من پسند استاد ولوں اکّ غیر معمولی کم سونپیا گیا اے: اس دے نام دے دوآلے اکّ لیکھ لکھن لئی۔ ایہہ کتاب، ویسٹلینڈ دے چھاپ، کنٹیکٹ ولوں شائع، خیالی وارتک اتے گرافک جیونی دے ادھیاواں دے وچکار بدلدی اے۔

جون 2018 وچ، اسنے د ٹیلیگراف انڈیا وچ اکّ لڑیوار ناول، *د رومانٹکس آف کالج سٹریٹ دا* اشاعتاں شروع کیتا۔ پھر اسنوں اکّ کتاب دے روپ وچ اکسار کیتا گیا سی، اتے اکّ سال بعد *[https://www.amazon.in/Friends-College-Devapriya-Roy/dp/9388754077/ref=sr_1_1?keywords=friends+from+college&qid=1560781237&s=books&sr=1-1 پھرینڈز فرام کالج]* دے سرلیکھ ہیٹھ ویسٹلینڈ ولوں شائع کیتا گیا سی۔ کلکتہ وچ کالج سٹریٹ نوں اکّ پیار پتر، ایہہ کالج دے ویہہ سالاں توں ودھ ویلے بعد کلکتہ واپس پرتن والے وکھ-وکھ پاتراں دی پالنا کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:21وی صدی دیاں بھارتی لکھارناں
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:بھارتی عورت ناول کار
گٹھ:بنگالی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1984
کیاگر سو

**کیاگر سو** جاں **کیگر جھیل** بھارت وچ اتری بھارتی سنگھ شاست پردیش لداخ دے لداخ کھیتر وچ واقع پہاڑاں نال گھری اکّ چھوٹی کھارے پانی دی جھیل اے۔  دوروں، اسنوں دوروں دکھن 'تے  فروزی رنگ دی دسدی اے۔ 

**جغرافیہ**

4.705 دی اچائی 'تے لداخ وچ کیاگر سو اکّ بہت ہی چھوٹی کھارے پانی دی جھیل اے۔ (15,436&nbsp;فٹ) سمندر پدھر توں اپر اے۔ ایہہ لداخ دی روپشو گھاٹی وچ سمندری تل توں 4,663 میٹر اتے کھارے پانی دیاں جھیلاں وچوں اکّ  اے۔  ایہہ ہماچل پردیش دے منالی توں جموں اتے کشمیر دے لیہ دے وچکار واقع اے۔  ایہہ دیکھیا گیا اے کہ اس کھیتر وچ کجھ پنچھیاں دیاں قسماں ہن۔  

## ایہہ وی ویکھو

* کھاری جھیل
* اکسائی چن اتے اس دے ٹکانے
* سرجاپ
* کھرناک قلعہ
* رڈوک
* سپنگر تسو
* تسو موریری

## حوالے


گٹھ:چین بھارت سرحد
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:لداخ دیاں جھیلاں
لونی جھیل

**لونی جھیل** اس جھیل نوں کیہا جاندا اے، جو سنگھنے لوناں (عام طور تے سوڈیم کلورائیڈ) اتے ہور کھنجاں والے پانی (عام تشریح مطابق گھٹو-گھٹ تن گرام فی لٹر لون) نال بھری ہوئی ہووے۔ کجھ معاملیاں وچ تاں، لونی جھیلاں وچ لون دا گاڑھاپن سمندر دے پانی دے نالوں وی ودھ ہندا اے۔ پر اجہیاں جھیلاں نوں اتِی-لونیاں جھیلاں کیہا جاندا اے۔

**لونیاں جھیلاں دی ونڈ کرن**:
:گھٹ-لونیاں 0.5–3 ‰
:ہائیپو-لونیاں (سمندر دے پانی دے نالوں گھٹ-لونیاں) 3–20 ‰
:میسو-لونیاں 20–50 ‰
:اتِی-لونیاں (سمندر دے پانی دے نالوں ودھ-لونیاں) 50 ‰ توں ودھ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
پریتی شینائے

**پریتی شینوئے** اکّ بھارتی لیکھکا اے۔ اسنوں سال 2013 توں لگاتار بھارت دیاں 100 سبھ توں بااثر مشہور ہستیاں دی پھوربز لسٹ لئی نامزد کیتا جا رہا اے۔ برانڈ اکیڈمی ولوں پریتی نوں 'انڈین آف دی ایئر' دا انعام ملیا سی۔ اس نوں نویں دلی مینیجمینٹ انسٹیچیوٹ ولوں شروع کیتا بزنیس ایکسیلینس ایوارڈ وی ملیا اے۔

*[[انڈیا ٹوڈے]]* نے اس نوں اپنیاں کتاباں دی مشہوری دا اشارہ دندیاں، 'سبھ توں ودھ وکن والی لیگ دی اکلوتی عورت' قرار دتا اے۔

*ڈیلی نیوز اینڈ انالسس* نے اس نوں اکّ "سہرد اوسروادی من" دسیا اے اتے *[[د ٹائیمز آف انڈیا|ٹائیمز آف انڈیا]]* نے اس دی لکھت نوں "شاندار کہانی سناؤن دے ہنر" وجوں درسایا اے۔ *کوسموپولیٹن* نے اس نوں  دسیا اے، نال ہی اوہ بھارت دی سبھ توں ودھ وکن والی لیگ دی اکلوتی عورت اے۔

اوہ برمنگھم لٹریچر فیسٹیول وچ مکھ بھاشن کار سی، جتھے اسدی نویں کتاب*اے سینڈرڈ لٹل پھلیمز* دا کور وی جاری کیتا گیا سی۔

## ساہتی کیریئر

; *34 ببلگمز اینڈ کینڈیز*

*34 ببلگمز اینڈ کینڈیز* اکّ چھوٹی اتے اصل-جیون دیاں واقعے دا مجموعہ اے جس نے پریتی نوں اس دے جیون دے دوران متأثر کیتا۔ ببلگم اتے کینڈیز دی اکسارتا دی ورتوں کردیاں، سرلیکھ جیون دے وکھو وکھرے پہلوآں نوں درساؤندا اے جو کسے دے دھیان وچ نہیں جاندے۔ ہاسوہینی اتے دل-کھچویں کتاب تہانوں کئی اصل پاتراں دے زریعہ نال 34 اصل-جیون دیاں واقعے بارے دسدی اے۔

;
; *لائیف از وٹ یو میک اٹ*

پریتی دی دوجی کتاب *لائیف از* *وٹس* *یو میک اٹ* 1 جنوری 2011 نوں شائع ہوئی سی اتے اکّ قومی سبتوں ودھیا وکریتا بن گئی سی۔ ایہہ کتاب نیلسن دی اکّ لسٹ، “2011 دیاں چوٹی دیاں کتاباں” وچ وی نمائش کیتی گئی اے جو کہ *[[ہندوستان ٹائیمس|ہندوستان ٹائیمز]]* ولوں جاری کیتی گئی اے۔ *[[د ٹائیمز آف انڈیا|ٹائیمز آف انڈیا]]* ولوں کتاب نوں 2011 دے سبتوں ودھیا سربوتم وکری وچ وی چنیا گیا سی۔

;
; *ٹی پھور ٹُ اینڈ ا پیس آف کیک*

*ٹی پھور ٹُ اینڈ ا پیس آف کیک* 1 فروری 2012 نوں آر.آئی.ایچّ. ولوں شائع کیتی گئی سی۔ ایہہ اکّ عام جہی عورت اتے اوہدے جیون وچلے لڑائیاں دا ذکر اے۔

;
; *د سیکریٹ وش لسٹ*

اس دی چوتھی کتاب *د سیکریٹ وش لسٹ* اکتوبر 2012 وچ جاری کیتی گئی سی۔

;
; *د ون یو کان'ٹ ہیو*

پریتی شینوئی دی پنجویں کتاب ' *دی ون یو کینٹ ہیو*' نومبر 2013 وچ شائع ہوئی سی۔ کہانی امن، انجلی اتے شروتی دے دوآلے گھمدی اے جو اکّ دوجے توں سچے پیار دی بھال وچ ہن۔

&#x5B; ** &#x5D;

## پستک سوچی

*      
*      
*      
*      
*      
*      
*      
*      
*      
*         
*      
*      
*      
*

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1971
گٹھ:بھارتی عورت ناول کار
چوٹیاری ڈیم

**چوٹیاری ڈیم**   اکّ نقلی پانی بھنڈار اے۔ سانگھر ضلعے، سندھ، پاکستان دے سانگھر شہر توں ۳۵ کلومیٹر دور ۔ اس دا اساری دسمبر ۲۰۰۲ وچ ۶ بلیئن روپئے دی کل لاگت نال پورا ہویا سی۔ اس ڈیم نوں بناؤن دا مکھ مقصد کھبے کنڈھے دے آؤٹفال ڈرین (ایلبیؤڈی) دے کھارے پانی نوں چھڈنا اے۔ ڈیم نوں  تک ودھایا گیا اے  دی سٹوریج گنجائش اے۔ 

سروور دے اساری توں پہلاں، ایہہ تھاں کجھ قدرتی جھیلاں دا گھر سی، جو کہ نارا نہر دیاں معاون ندیاں وگدیاں سن۔ ایہہ پنچھیاں، رینگن والے جیواں اتے چھوٹے تھندھاری جیواں لئی اکّ گلہ زمین  اتے نواس تھاں وی اے۔ ہن اس کھیتر دا ماحول اتے جنگلی جیو کھبے کنڈھے دے آؤٹپھال ڈرین (ایلبیؤڈی) دے کھارے پانی کارن بری طرحاں متأثر ہو رہے ہن۔

 

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
گٹھ:پاکستان دے ڈیم
سو موریری جھیل

thumb| سو موریری جم گئی
thumb| بودھی دھرم استھان . سو موریری دے کنڈھے، لڈکاہ، ۲۰۱۰
thumb|300x300px| جھیل Tsomoriri اتے سائین.
**سو موریری** جاں **جھیل موریری** ایہہ جھیل پوربی لداخ وچ لیہ دے دکھن-مشرق ول  دی سڑکی دوری 'تے واقع اے۔ । سڑک زیادہ تر حصے لئی چنگی حالت وچ اے۔ تسیں دور-دراڈے دے چانگٹانگ کھیتر راہیں پینگونگ تسو توں سدھے تسوموریری تک وی پہنچ سکدے ہو۔ اس نوں پورے لداخ کھیتر وچ سبھ توں خوبصورت ڈرائیواں وچوں اکّ منیا جاندا اے۔ غیرملکی لوکاں نوں پینگونگ تسو 'تے مین - میرک پنڈاں توں باہر جان دی اجازت نہیں اے کیونکہ اوہناں لئی پرمٹ جاری نہیں کیتے گئے ہن۔ پینگونگ تسو اتے تسو موریری وچکار دوری ۲۳۵ اے&nbsp;کلومیٹر اے اتے کھیتر وچ کوئی پیٹرول پمپ نہیں اے۔ اس لئی لوڑیندا بالن چکنا ضروری اے۔ لیہ بھارت دے کئی ستھاناں نال ہوائی ولوں وی جڑیا ہویا اے۔

جھیل  دی اچائی 'تے اے ۔ ایہہ پوری طرحاں بھارت دے اندر اتے پوری طرحاں لداخ دے اندر اس ٹرانس-ہمالیئن جیو-جغرافیائی کھیتر وچ اچّ اچائی والیاں جھیلاں وچوں سبھ توں وڈی اے۔ ایہہ لگبھگ ۱۶ میل (26&nbsp;کلومیٹر) لمبائی وچ اتر توں دکھن اتے دو توں تن میل (۳ توں 5&nbsp;km) چوڑا۔ اس ویلے جھیل دا کوئی آؤٹلیٹ نہیں اے اتے پانی کھارا اے حالانکہ سواد لئی بہت زیادہ انوبھوی نہیں اے۔

جھیل نال لگدے پہاڑاں توں جھرنے اتے برف پگھلدی اے۔ زیادہ تر پانی جھیل وچ دو مکھ دھارا پرنالیاں وچ داخل ہندا اے، اکّ اتر توں جھیل وچ داخل ہندا اے، دوجا دکھن-پچھم توں۔ دوویں دھارا پرنالیاں وچ مکمل دلدل شامل ہن جتھے اوہ جھیل وچ داخل ہندے ہن۔ اس دا پہلاں دکھن ول اکّ آؤٹلیٹ سی، پر ایہہ بلاک ہو گیا اے اتے جھیل اکّ اینڈورہیک جھیل بن گئی اے۔ جھیل قدرت وچ اولیگوٹروفک اے، اتے اسدا پانی کھاری اے۔

thumb|300x300px| سو موریری، لداخ ۲۰۱۰
right|thumb|250x250px| سو موریری جھیل دے آس-پاس کیانگ
right|thumb|320x320px| اگست دوران سو موریری جھیل
thumb|350x350px| سو موریری وکھے صرف اکّ کینپنگ سائیٹ اے۔
*ٹکاؤ اتے برابری والے ترقی دے بنیاد وجوں قدرت دی سنبھال اتے ماحول سرکھیا دا پرچار۔*

* تسو موریری وکھے مقامی بھائیچاریاں ولوں پربندھت اکّ سسٹینیبل ٹورزم ماڈل قائم کرن دی سکیم ترقی یافتہ کرو
* چنے گئے ویٹلینڈز دے آلے دوآلے جیوک اتے سماجی-معاشی سرویکھناں نوں جاری رکھو اتے مستقبل دے حوالہ لئی دستاویز
* ٹور آپریٹراں، فوج، استانیں اتے مقامی بھائیچاریاں لئی گنجائش اساری سکھلائی پروگراماں دا انعقاد کرو
* وکھ-وکھ ٹیچے گروہاں لئی اکثر سکھیا اتے جاگروکتا پروگرام
* پرمکھ حصیداراں نوں شامل کرکے تسو موریری اتے تسوکر اتے پینگونگ تسو جھیلاں لئی پربندھن منصوبہ بندی
* لداخ وچ ایکو-ٹورزم سرٹیفکیشن سکیم شروع کرن لئی سمت-نردیش طے کرن لئی
* اکّ مکمل رننیتک ماحول ملانکن کرن لئی مالی سروت جٹاؤن لئی
* سیر-سپاٹہ کھیتر 'تے خاص دھیان دے نال ماحول پربندھن پرنالیاں دا ترقی کرو، ماحول پربندھن پرنالیاں نوں لاگوُ کرو اتے مصدقہ کرو
* تسو موریری، لیہ اتے تسوکر وکھے موجودہ فیلڈ موجودگی نوں قائم رکھو اتے ودھاؤ اتے چنگے نتیجے حاصل کرن لئی چشل اتے ہینلے دلدل 'تے موجودگی ودھاؤ

## ایہہ وی ویکھو

* لیہہ
* لداخ
* کرزوک
* سوڈا جھیل

## حوالے

## باہری لنک

* تسو موریری سفر گائیڈ 
* جموں اتے کشمیر سرکار، جنگلی جیو سرکھیا ڈیپارٹمنٹ، جنگلی جیو ڈیپارٹمنٹ (LAHDC), لیہ لداخ (انمت): تسو موریری ویٹلینڈ کنزرویشن ریزرو (جنگلی جیو گائیڈ)
* رضوی، جے. (۱۹۹۶) لداخ: کراسروڈز آف ہائی ایشیا، آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، نویں دلی، بھارت
* Tso Moriri 'تے سفر لیکھ

گٹھ:لداخ دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ریول سو جھیل

**ریول سو جھیل**  اتے **کیون سو جھیل**  لداخ وچ جڑواں جھیلاں ہن ۔  جھیلاں سلسل لا پاس (۱۷۰۶۲ فٹ) توں لگبھگ اک میل دی دوری 'تے چمار دے رستے 'تے  ہن، جو بھارت-چین سرحد نوں درساؤندی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:لداخ دیاں جھیلاں
سو لہامو جھیل

**تسو لہامو جھیل** دنیا دیاں سبھ توں اچیاں جھیلاں وچوں اکّ اے، جو  دی اچائی 'تے واقع اے۔ ।   ایہہ مانگن ضلعے، سکم، بھارت وچ لگبھگ  وچ واقع اے چین دے نال قومانتری سرحد دے دکھن-پچھم وچ۔ ایہہ زیمو گلیشیئر، کانگٹسے گلیشیئر جاں پوہنری گلیشیئر دے پانی ولوں کھوآیا جاندا اے، اتے تیستا ندی دا سروت اے۔

جوسف ڈالٹن ہوکر نے جھیل نوں **چولامو جھیل** کیہا۔  اس دے نام دی سپیلنگ **چھو لہمو**  اتے **چولامو جھیل** وی اے۔ 

## جغرافیہ
تسو لہامو جھیل تبتی پٹھار نال جڑے اچے پٹھار کھیتر وچ کنگچنجنگا رینج دے اتر-مشرق وچ واقع اکّ گلیشیئل، تازے پانی دی جھیل اے۔  

گروڈونگمار جھیل کجھ  واقع اے پچھم ول.

## ایہہ وی ویکھو

* تلیچو جھیل
* سونگمو جھیل
* کھیچیوپالری جھیل

## حوالے

گٹھ:سکم دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
نیلی راوی

**نیلی راوی** پنجاب دیاں گھریلو مجھاں دی اک نسل اے۔ ایہ بنیادی طور تے پنجاب، پاکستان توں تعلق رکھدی اے۔ دُدھ دی اوسط پیداوار تقریبن 2000 کلوگرام فی سال اے۔ 378 دِناں دی لیکٹیشن وچ ریکارڈ پیداوار 6535 کلوگرام اے۔

## آبائی وطن
پنجاب وچ دریائے ستلج تے دریائے راوی ناݪ ملحق ضلع قصور، ضلع لہور، ضلع اوکاڑا، ضلع پاکپتن، ضلع بہاول نگر، ضلع ساہیوال تے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ وچ پائیاں جاندیاں نیں۔

## جسمانی خواص
پعھارے مخروطی پِنڈے آݪے اس جانور دا رنگ عمومن کاݪا ہُندا اے، متھے، مونھ، تھوتھنی تے لتاں دے تھلے چٹے نشان ہُندے نیں، پونچھ دا سِرا عمومن چٹا ہُندا اے۔ پعھورے رنگ دے جانور وی ہُندے نیں۔ اس جانور دا سر درمیانا، چھوٹیاں تیز اکھاں تے خمدار سِنگ ہُندے نیں۔ نیلی راوی مادہ دی گردݨ لمبی پتلی جد کہ نر دی چوڑی ہُندی اے۔ ایہدیاں لتاں نسبتن چھوٹیاں، ہڈیاں مظبوط ہُندیاں نیں۔ ایہدی پونچھ مُڈھ توں چوڑی تے سرے توں نوکیلی تے لمبی ہُندی اے۔ 

## ہور دیکھو
* مجھ
* جنگلی مجھ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مجھ
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک
گٹھ:پنجابی رہتل
گروڈونگمر جھیل

**گروڈونگمر جھیل**  دی اچائی 'تے، دنیا اتے بھارت دیاں سبھ توں اچیاں جھیلاں وچوں اکّ اے۔ سکم سرکار دے مطابق۔  ایہہ بھارتی راج سکم دے مانگن ضلعے وچ مہان ہمالیہ وچ واقع اے،  اتے اسنوں بودھیاں، سکھاں اتے ہندواں ولوں پوتر منیا جاندا اے۔ اس جھیل دا ناں گرو پدمسمبھو - جسنوں گرو رمپوچے - تبتی بدھ دھرم دے بانی وجوں وی جانیا جاندا اے، دے نام 'تے رکھیا گیا اے، جسنے ۸ویں صدی وچ دورہ کیتا سی۔

اچی اچائی والی جھیل  گنگٹوک توں دور، سکم دا راجگڑھ، اتے لگبھگ  تبتی (چینی) سرحد دے دکھن ول، شمالی سکم دے ضلعے وچ۔ لاچین توں تھنگو گھاٹی راہیں سڑک راہیں جھیل تک پہنچیا جا سکدا اے۔ تھنگو توں گروڈونگمر تک سڑک مورین دے نال کھردرے زمین  وچوں لنگھدی اے، جس وچ اچے ایلپائین چراگاہاں بہت سارے رھوڈوڈینڈرن درختاں نال ڈھکیاں ہوئیاں ہن۔ جدوں کہ بھارتی سیلانیاں نوں جھیل دا دورہ کرن دی اجازت اے، غیرملکی لوکاں نوں نویں دلی وچ وزارت داخلہ توں خاص پرمٹ لین دی لوڑ ہندی اے۔ 
left|thumb| نومبر ۲۰۱۵ وچ جھیل.

## خاصیتاں
اس جھیل نوں گروڈونگمر گلیشیئر ولوں کھوآیا جاندا اے اتے ایہہ مورین-ڈیمڈن جھیل اے۔  ایہہ تبتی پٹھار نال جڑے اکّ اچّ پٹھار کھیتر وچ کنچینزونگا رینج دے اتر وچ واقع اے۔ ایہہ سروت دھاراواں وچوں اکّ حاصل کردا اے جو تسو لہمو نال جڑدا اے اتے پھر تیستا ندی دا سروت بندا اے۔ سردیاں دے مہینیاں وچ نومبر توں مدھ مئی تک جھیل پوری طرحاں جم جاندی اے۔  

جھیل دا رقبہ  اے اتے اسدی پیریپھرل لمبائی  اے۔ ।  حالانکہ، جس تھاں 'تے عقیدت مند پوجا کردے ہن، اس تھاں 'تے جھیل دا سائز چھوٹا دکھائی دندا اے کیونکہ جھیل دا وڈا حصہ پہاڑی جغرافیائی نظارہ دے کارن دکھائی نہیں دندا اے۔  جھیل دے آلے-دوآلے دا کھیتر، جس نوں گروڈونگمر وی کیہا جاندا اے، یاک، نیلیاں بھیڈاں اتے اچی اچائی والے ہور جنگلی جیو-جنتوآں ولوں وسے ہوئے ہن۔ 

## لوکدھارا وچ
right|thumb| اکتوبر دے اخیر وچ گروڈونگمر جھیل
جھیل دی جمی ہوئی حالت نال متعلق اک کہانی گرو پدمسمبھو دے تبت توں واپس آؤندے ویلے جھیل دی سفر نال جڑی ہوئی اے۔ جدوں اسنے اسنوں دیکھیا، اسنے محسوس کیتا کہ ایہہ پوجا دے یوگ سی، کیونکہ ایہہ دورجے نعیمہ جاں چھوڈیٹین نعیمہ دے برہم تھاں نوں درساؤندا سی۔ کیونکہ ایہہ جھیل سال دا زیادہ تر سماں جمی رہندی سی جس کارن پین والے پانی دیاں لوڑاں پوریاں کرن دی کوئی سمبھاونا نہیں سی، اس لئی علاقے دے لوکاں نے پدمسمبھو نوں مدد دی اپیل کیتی۔ گرو جی نے مدد کرن لئی رضا مندی دتی اتے جھیل دے کھیتر دے اکّ چھوٹے جہے حصے 'تے اپنے ہتھ رکھے، جو کہ سردیاں دے دوران ٹھنڈھ نوں روکدا سی، لوکاں نوں پین والے پانی دی سہولت دندا سی۔ ادوں توں، جھیل نوں پوتر منیا جاندا اے اتے عقیدت مند اس پوتر پانی نوں ڈبیاں وچ لے جاندے ہن۔ 

اک ہور کہانی دے مطابق، جدوں پدمسمبھو نے جھیل دا دورہ کیتا تاں اسنے اکّ شبھ حادثہ دیکھی اتے پھر اسنے سکم دی مکھ زمین ، جسنوں ڈیموجونگ وجوں جانیا جاندا سی، وچ داخل ہونا اکّ چنگا شبھ منیا۔ 

left|thumb| گروڈونگمر جھیل

left|thumb| گروڈونگمر جھیل نیڑے سرو دھرم ستھل، نومبر ۲۰۱۰।
right|thumb| گروڈونگمر جھیل 'تے، دسمبر دے اخیر وچ لئی گئی فوٹو، جدوں جھیل ہنے ہی جمن لگ پئی اے۔
center|thumb| مئی ۲۰۱۲ وچ گروڈونگمر جھیل، اتری سکم۔

## ایہہ وی ویکھو

* اتر پوربی بھارت وچ ٹورزم 
* تلیچو جھیل
* سونگمو جھیل
* کھیچیوپالری جھیل
* سنگلاپھو

## نوٹس

## حوالے

## باہری لنک

* گروڈونگمر جھیل سفر گائیڈ
* گروڈونگمر جھیل- پرمٹ نیم آب و ہوا تاپمان اچائی

گٹھ:شمال مشرقی بھارت وچ سیرگاہ
گٹھ:چین بھارت سرحد
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:سکم دیاں جھیلاں
گٹھ:سکم دیاں پوتر جھیلاں
جنوبی لھوناک جھیل

**دکھنی لھوناک جھیل** سکم دے دور شمال مغربی کھیتر وچ اکّ گلیشیئل - مورین-ڈیمڈن جھیل اے۔  ایہہ سکم ہمالیہ کھیتر وچ سبھ توں تیزی نال پھیلن والیاں جھیلاں وچوں اکّ اے، اتے گلیشیئل لیک آؤٹبرسٹ ہڑھ (GLOFs) لئی حساس ۱۴ سنبھاوت خطرناک جھیلاں وچوں اکّ اے۔  

جھیل  'تے واقع اے سمندر پدھر توں اپر۔ ایہہ لھوناک گلیشیئر دے پگھلن کارن بنیا۔ 

### تیز وادھا
جھیل نال جڑے دکھنی لھوناک گلیشیئر دے پگھلن اتے نال لگدے اتری لھوناک اتے مکھ لوہناک گلیشیئراں توں وادھو پگھلن والے پانی کارن جھیل دا سائز اسدھارن طور 'تے تیزی نال ودھ رہا اے۔ 

۱۹۶۲ دے غیر-ورگیکرت کرونا ڈیٹا دے مطابق، جو کہ ادوں مرکزی خفیہ ایجنسی اتے ریاست ہائے متحدہ دی ہوائی فوج ولوں ۱۹۶۰ اتے ۱۹۷۲ دے وچکار امریکہ دے پہلے خلاء کھوج پروگرام دے حصے وجوں اکتر کیتا گیا سی، جھیل پہلی وار گلیشیئر دے snout 'تے اکّ سپرگلیشیئل جھیل دے روپ وچ ظاہر ہوئی سی۔ ۲۴ نومبر ۱۹۶۲ نوں  اکّ وکھری جھیل دی پہلی حادثہ دی پچھان ۱۹۷۷ دے لینڈسیٹ پروگرام دے ملٹیسپیکٹرل سکینر (ایمئیسئیس) ڈیٹا وچ کیتی گئی سی۔ MSS ڈیٹا اتے گلیشیئر دے پچھے ہٹن دی ورتوں کرکے جھیل دے کھیتر دا پتہ لگایا گیا سی۔ ۱۹۷۷ وچ جھیل دا رقبہ ۱۷٫۵۴ ہیکٹیئر سی اتے ایہہ گلیشیئر ٹرمینل نال جڑیا ہویا سی۔ بعد وچ، ۱۹۸۹, ۲۰۰۲ اتے ۲۰۰۸ دے غیرمستقل سیٹیلائیٹ ڈیٹا دی ورتوں کرکے جھیل دی علاقائی سیما مقرر کیتی گئی سی۔  ۱۹۷۷ اتے ۲۰۰۸ دے وچکار، جھیل دے سطح کھیتر وچ ۸۱٫۱ ہیکٹیئر دا وادھا ہویا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:سکم دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
منداکنی ندی

thumb|منداکنی ندی

**منداکنی ندی**  الیکنندہ ندی د‏‏ی اک معاون ندی ا‏‏ے۔ ایہ چوراباری گلیشیئر تو‏ں کیدار ناتھ، اتراکھنڈ، بھارت دے نزدیک تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ الیکنندہ ندی اس دے بعد دیوپریاگ د‏‏ی طرف بہندی اے جتھے ایہ دریائے بھاگیرتھی نال ملدی اے تے اس دے بعد ایہ دریائے گنگا وچ شام‏ل ہو جاندی ا‏‏ے۔

**منداکنی** ندی بھارتی راج اتراکھنڈ وچ الکنندا ندی دی اکّ معاون ندی اے۔ ایہہ ندی ردرپریاگ اتے سونپریاگ کھیتراں دے وچکار لگبھگ 81 کلومیٹر (50 میل) تک چلدی اے اتے چوراباری گلیشیئر توں باہر نکلدی اے۔ ایہہ ندی سونپریاگ وکھے سونگنگا ندی نال مل جاندی اے اتے اکھیمتھ وکھے ہندو مندر مدھمیشور توں لنگھدی اے۔ اپنے کورس دے انت 'تے ایہہ الکنندا وچ چلی جاندی اے، جو گنگا وچ وگدی اے۔

منداکنی نوں اتراکھنڈ دے اندر اکّ پوتر ندی منیا جاندا اے کیونکہ ایہہ کیدارناتھ اتے مدھمہیشور مندراں توں لنگھدی اے۔   اس کارن کرکے، منداکنی تیرتھ ستھاناں اتے مذہبی سیر-سپاٹے دا تھاں رہا اے، جس وچ ادھیاتمکتا دیاں اہم تھاواں جویں کہ تنگناتھ اتے دیوریا تال توں لنگھدے ہوئے ٹریک ہندے ہن۔  منداکنی کھیتر ہر سال لکھاں سیلانیاں نوں وائٹ واٹر راپھٹنگ، ہائیکنگ اتے سردیاں دے چاردھام دے آلے-دوآلے تیرتھ سفر لئی آکرشت کردا اے۔ 2011 وچ، 25 لکھ توں ودھ&nbsp; سیلانیاں نے ندی دا دورہ کیتا (تلنا لئی، اتراکھنڈ راج دی آبادی لگبھگ 10 اے&nbsp;ملیان)۔    ندی اتے آلے-دوآلے دے زمین  روپاں دی حالت ہولی-ہولی خراب ہو گئی اے، جس نال کیدارناتھ وائیلڈلائیف سینچری ورگے ماحول سنبھال پروجیکٹاں نوں جم ملدا اے۔

منداکنی بھاری ورکھا دے ماتحت اے، خاص کرکے مانسون دے موسم وچ۔ آلے دوآلے دے کھیتر وچ سالانہ ورکھا  اے۔، جو مانسون سیزن (جولائی-اکتوبر دے اخیر وچ) وچّ لگبھگ 70% اچا ہندا اے۔  ایہہ بھاری بارش اکثر پانی دے ودھدے پدھر اتے تیز ہڑھاں لئی ذمہ وار ہندی اے۔  2013 وچ ڈیمڈ چوراباڑی جھیل دے اکّ حصے دے ڈھیہہ جان دے نال، بھاری بارش دے اکّ تیبر پیچ نے پینڈو پنڈاں دی تریخی تباہی اتے ہزاراں مقامی لوکاں، عقیدت منداں اتے سیلانیاں دی موت دا کارن بنایا۔  ایہناں نوں 2013 دے کیدارناتھ پھلیش ہڑھاں وجوں جانیا جاندا اے۔

## ویونتپتی اتے نام
معیاری ہندو دھرم وچ، منداکنی (मंदाकिनी) 'ہوا جاں سورگ دی ندی' نوں درساؤندی اے۔ جویں کہ وایو پران دے اندر ورتیا گیا اے، ایہہ نام منداکنی دی اچی اچائی اتے اہم روحانی ستھاناں ولوں اس دے کورس نال متعلق اے۔  

## ایکولوجی
منداکنی بیسن  توں اچائی وچ اے سمندر پدھر توں لگبھگ  ) تک چوراباڑی گلیشیئر دے سر 'تے۔  آب و ہوا عام طور 'تے 30–60 دے وچکار ودھ توں ودھ تاپمان دے نال بھارتی مکھ زمین  نالوں ٹھنڈھا ہندا اے گھٹو-گھٹ 0–8 تک ۔ نمی مقابلتاً زیادہ ہندی اے، خاص کرکے مانسون دے موسم وچ (عام طور 'تے 70% توں ودھ)۔  اس کھیتر وچ بہت اچیاں وادیاں اتے وڈیاں ڈھلاناں ہن، جسدے نتیجے وجوں عام طور 'تے بہت زیادہ تلچھٹ دی لہر اتے زمین کھسک جاندی اے۔  
thumb| چوراباڑی گلیشیئر دا سیٹیلائیٹ چتر منداکنی دا پرواہ دکھا رہا اے
thumb| کیدارناتھ پھلیش ہڑھ نے اس دے کنارے گھراں نوں نقصان پہنچایا اے
thumb| مٹی دے پھٹن کارن منداکنی 'تے ڈگے پل دی تصویر

## ہور ویکھو
* دریائے گنگا
* کیدار ناتھ

## حوالے

## باہری کڑیاں

* منداکنی ماتھر ولوں دستاویزی
* وجے سنگھ ولوں دریا دیوی

گٹھ:بھارت دیاں ندیاں
گٹھ:گنگا دیاں معاون ندیاں
گٹھ:اتراکھنڈ دے دریا
گٹھ:رودر پریاگ ضلع
گٹھ:گنگا دے معاون دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دریائے بھاگیرتھی

*'دریائے بھاگیرتھی* (Bhagirathi River) (تلفظ:/ˌbʌgɪˈɹɑ:θɪ/) بھارتی ریاست اتراکھنڈ وچ ہمالیہ دا اک دریا اے جو دریائے گنگا دے دو اہ‏م ماخذ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

[thumb|256px|[بھاگیرتھی دریا]]

گنگا (ہندی - भागीरथी) بھارت دی اکّ ندی اے۔ ایہہ اترانچل وچوں وگدی اے اتے دیوپریاگ وچ الکنندا نال مل کے گنگا ندی دا اساری کردی اے۔ گنگا گومکھ تھاں ولوں ۲۵ کہ . می . لمبے گنگوتری ہمند ولوں نکلدی اے۔ گنگا اتے الکنندا دیوَ پریاگ سنگم کردی اے جسدے بعد اوہ گنگا دے رپ وچ سیانی جاندی اے۔

## حالت

گنگا گومکھ تھاں توں ۲۵ کہ . می . لمبے گنگوتری ہمند توں نکلدی اے۔ ایہہ سمندر پدھر توں ۶۱۸ میٹر دی اچائی اتے، رشیکیش توں ۷۰ کہ می دوری اتے واقع اے۔

## [[ٹیہری ڈیم]]

بھارت وچ ٹیہری ڈیم، ٹیہری ترقی پریوجنا دا اکّ مڈھلی ڈیم اے، جو اتراکھنڈ راج دے ٹیہری وچ واقع اے۔ ایہہ ڈیم گنگا ندی اتے بنایا گیا اے۔ ٹیہری ڈیم دی اچائی ۲۶۱ میٹر اے، جو اسنوں دنیا دا پنجواں سبھ توں اچا ڈیم بناؤندی اے۔ اس ڈیم توں ۲۴۰۰ میگا واٹ بجلئی پیداوار، ۲۷۰, ۰۰۰ ہیکٹر کھیتر دی سنچائی اتے نت ۱۰۲ . ۲۰ کروڑ لٹر پیئجل دلی، اتر پردیش اتے اتراکھنڈ نوں مہیا کرایا جانا پیش کیتا گیا اے۔

## اتہاس

۱۶ویں صدی تک گنگا وچ گنگا دا مول پرواہ دے بعد نبدویپ وچ جلانگی نال مل کے ہگلی ندی بناؤندی اے۔ ۱۶ویں صدی تک گنگا وچ گنگا دا مول پرواہ سی، لیکن اس دے بعد گنگا دا مکھ وہاء مشرق دے ول پدما وچ منتکل ہو گیا۔ اس دے تٹ اتے کدے بنگال دا راجگڑھ رہے مرشد آباد سمیت بنگال دے کئی اہم قرون وسطی نگر بسے۔ بھارت وچ گنگا اتے پھرکا ڈیم بنایا گیا، تاکہ گنگا - پدما ندی دا کجھ پانی اپکشئے ہندی گنگا - ہگلی ندی دے ول موڑیا جا سکے، جس اتے کلکتہ (حال کولکاتہ) پورٹ کمیشنر دے کلکتے اتے ہلدیا بندرگاہ واقع ہن

گٹھ:ندیاں
گٹھ:گنگا دیاں معاون ندیاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:اتراکھنڈ دے دریا
گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا
گٹھ:دریائے گنگا
گٹھ:مغربی بنگال دے دریا
گٹھ:مقدس دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کیدار ناتھ

**کیدارناتھ**  بھارت دا اک آباد مقام جو رودر پریاگ ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
کیدارناتھ د‏‏ی مجموعی آبادی ۴۷۹ افراد اُتے مشتمل اے تے ۳٬۵۵۳ میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

**کیدارناتھ** بھارت دے اتراکھنڈ راج دے ردرپریاگ ضلعے دا اکّ شہر اے اتے کیدار؉  ناتھ مندر دے کارن اسدا اہمیت ودھیا اے۔ ایہہ ضلع ہیڈکواٹر ردرپریاگ توں لگبھگ 86 کلومیٹر دی دوری تے اے۔ ایہہ ردرپریاگ ضلعے وچ اکّ نگر پنچائت اے۔ کیدارناتھ  چار دھام تیرتھ ستھاناں وچوں سبھ توں دور اے۔ ایہہ ہمالیہ وچ، سمندر پدھر توں لگبھگ 3,583 میٹر (11,755 فٹ) دی اچائی 'تے چوراباری گلیشیئر دے نیڑے واقع اے، جو کہ منداکنی ندی دا سروت اے۔ ایہہ شہر برف نال ڈھکیاں چوٹیاں نال گھریا ہویا اے، جو کہ سبھ توں پرمکھ طور 'تے کیدارناتھ پربت اے۔ سبھ توں نیڑلی سڑک دا سر لگبھگ 16 کلومیٹر دی دوری 'تے گوریکنڈ وکھے اے۔ جون 2013 دوران اتراکھنڈ راج وچ بھاری مینھ کارن آئے ہڑھاں کارن اس قصبے نوں بھاری تباہی دا ساہمنا کرنا پیا۔

## نرکتی
کیدارناتھ نام دا مطلب اے "میدان دا سوآمی"۔ ایہہ سنسکرت دے شبد کیدارا ("فیلڈ/میدان") اتے ناتھا ("پربھو") توں لیا گیا اے۔ پاٹھ کاشی کیدارا مہاتمی وچ کیہا گیا اے کہ اس نوں اکھوتی اس لئی کیہا جاندا اے کیونکہ "مکتی دی فصل" اتھے اگدی اے۔

## اتہاس
کیدارناتھ پرانے دور توں ہی تیرتھ تھاں رہا اے۔ مندر دی اساری دا سہرا مہابھارت وچ ذکر کیتے پانڈو بھراواں نوں جاندا اے۔ حالانکہ، مہابھارت وچ کیدارناتھ نام دی کسے وی جگہ دا ذکر نہیں اے۔ کیدارناتھ دا سبھ توں پرانا حوالہ سکند پران (لگبھگ 7 ویں-8 ویں صدی) وچ ملدا اے، جس وچ کیدارا (کیدارناتھ) دا نام اس تھاں وجوں رکھیا گیا اے جتھے بھگوان شو نے اپنے جٹاں والے والاں توں گنگا دے پوتر پانی نوں چھڈیا سی، جس دے نتیجے وجوں گنگا ندی دا اساری ہویا سی۔

## ٹکانا/لوکیشن

کیدارناتھ اتراکھنڈ دے رشیکیش توں 223 کلومیٹر دی دوری 'تے اتے سمندر پدھر توں 3,583 میٹر (11,755 فٹ) دی اچائی 'تے منداکنی ندی دے سروت دے نیڑے واقع اے۔ ٹاؤنشپ منداکنی ندی دے کنڈھے 'تے زمین دے بنجر حصے' تے بنائی گئی اے۔ ہمالیہ اتے ہرے چراگاہاں دے آلے-دوآلے دے نظارے اس نوں تیرتھ سفر اتے ٹریکنگ لئی بہت ہی آکرشک تھاں بناؤندے ہن۔ شہر اتے کیدارناتھ مندر دے پچھے، 6,940 میٹر (22,769 فٹ) دی شاندار کیدارناتھ چوٹی، 6,831 میٹر (22,411 فٹ) 'تے کیدار؉  گمبد اتے اس رینج دیاں ہور چوٹیاں 'تے کھڑا اے۔

## دلچسپی والے تھاں
کیدارناتھ مندر توں علاوہ، شہر دے پوربی پاسے بھیروناتھ مندر اے، اتے منیا جاندا اے کہ اس مندر دا دیوتا، بھیروناتھ، سردیاں دے مہینیاں دوران شہر دی رکھیا کردا اے۔ شہر توں لگبھگ 6 کلومیٹر اپر ول، چوراباری تال واقع اے، جو اکّ جھیل اتے گلیشیئر اے جس نوں گاندھی سروور وی کیہا جاندا اے۔ کیدارناتھ دے نیڑے، بھیرو جھمپ ناں دی اکّ چٹان اے۔ دلچسپی دے ہور ستھاناں وچ کیدارناتھ وائیلڈ لائیف سینکچوری، آدی شنکراچاریہ سمادھی اتے ردر دھیان گپھا شامل ہن۔
Kedarnath in 1860.jpg|Kedarnath in the 1860s, with the temple being the prominent structure.
BhairavnathJi.jpg|Lord *Bhairavnath Ji* considered as the Protector God of the area
Lord-Kedarnath-Darshan-2014.jpg|The Kedarnath Temple in 2014, one year after the floods.
Kedarnath 009.jpg|The Mandakini River on the bank of the town


## ایہہ وی دیکھو

* کیدار ناتھ مندر
* بدریناتھ

گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:ہندو پوتر شہر
گٹھ:مندر

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:اتراکھنڈ وچ سیاحت
گٹھ:شیو مت
گٹھ:ہندو مقدس شہر
گٹھ:ہندوواں دیاں زیارت تھانواں
گٹھ:ضلع رودر پریاگ دے شہر تے قصبے
گٹھ:ہندوستان وچ ہندو یاتریاں دیاں تھانواں
کیدار ناتھ مندر

**کیدار ناتھ مندر**  بھارت دا اک مندر جو کیدار ناتھ وچ واقع ا‏‏ے۔

**کیدر ناتھ مندر**  شیو  دی آرامگاہ وجوں جانیاں جاندا اے۔ راجا ہمالہ نے شو اتے پاروتی دے ویاہ توں بعد جنگم آچاریہ نوں ہی اپنا راج گرو اتے پروہت بنایا۔ اس ویلے توں لے کے اج تک ہموت کیدار؉  کھیتر وچ جنگماں نوں ہی راجگرو دے روپ وچ پوجیا جاندا اے۔ ستیگّ وچ کیدار؉  پیٹھ جگد گرو تریشک شواچاریی جنگم توں سوریونشی مہاراجہ ماندھاتا نے شو عنصر دا نصیحت حاصل کرکے اپنا سارا جیون اس پیٹھ دی سیوا کردے ہوئے بتایا۔ پرتیک سوروپ اوہناں دی اکّ شلامورتی اج وی کیدار؉  پیٹھ وچ ودمان اے۔ ایہہ تریخی مندر ہمالیہ دی گڑوال رینج 'چ کیدر ناتھ 'چ منداکنی دریا تے اتراکھنڈ وچ واقع اے۔ موسم دے کارن ایہہ تریخی مندر صرف اپریل دے آخری توں شروع ہو کہ نومبر متلو کارتک پرنما تک ہی درشنا لئی کھلدا اے۔ ٹھند دے موشم 'و پجاری مندر دیاں پوتر مورتیاں نوں اکھیمنٹھ 'چ لیا کے پوجا کردے ہن۔

حال 326ویں راول سری بھیماسندرلنگ جنگم نے 16 تے 17 جون نوں تراسدی نوں انسان ولوں پراکرتی نال چھیڑ-چھاڑ دا پرنام کیہا اے جو کافی حدّ تک سچ ثابت ہندا اے۔ جگد گرو راول دے اس نصیحت نوں مندیاں ہویا نیچر نال چھیڑچھاڑ نہ کرن دی سہوں چکنا ہی اس قہر وچ مارے گئے لوکاں متعلق سچی شردھانجلی ہوویگی۔

ایہہ بھارت دے اتر پردیش راج دے گڑھوال ضلعے وچ اکّ مشہور تیرتھ-استھان اے جو مہانپنتھ نامی برفیلی چوٹی توں اکّ دم ہیٹھاں، سمندری تل توں لگبھگ 3,582 می. دی اچائی تے واقع اے۔ پوترتا اتے مہاتم دی نظارہٹی توں اس دا ناں بدری ناتھ توں پچھوں آؤندا اے۔ دند-کہانی مطابق ایہہ اوہ تھاں اے جتھے سداشو (شو دا اکّ روپ) اپنے دشمن پانڈواں توں بچن لئی دھرتی وچ سما گئے سن پر اوہناں دے سریر دا ہیٹھلا حصہ اس پوتر چٹان دے روپ وچ ہی اپر رہِ گیا۔ مندر دے نیڑے ہی بھیرو جھمپ نامی اکّ تھاں اے جتھوں پہلاں عقیدت مند چھال مار کے آتم قتل کردے سن۔ کلپیشور، بھاندرمہیشور، تنگناتھ اتے ردرناتھ اتھوں دے ہور مندر ہن۔ شامل روپ وچ ایہہ سارے مندراں نوں پنچکیدار کیہا جاندا اے۔

گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:ہندو دھرم

## ہور ویکھو
* بھارت
* بھارت دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جیوترلنگ
گٹھ:رودر پریاگ ضلع
گٹھ:اتراکھنڈ وچ ہندو مندر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
آئی سی سی خواتین ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء

**آئی سی سی سواݨیاں ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر2022ء** اک بین الاقوامی سواݨیاں دا کرکٹ ٹورنامنٹ سی جو ستمبر 2022ء وچ منعقد ہويا سی  ایہ سواݨیاں دے ٹی 20 عالمی کپ کوالیفائر دا پنجواں ایڈیشن سی تے اس نے 2023ء دے آئی سی سی سواݨیاں دے ٹی 20 عالمی کپ ٹورنامنٹ دے لئی کوالیفائی کرنے والے ٹورنامنٹ دے طور اُتے کم کيتا۔  کوالیفائر ٹورنامنٹ تو‏ں سرلسٹ دو ٹیماں 2023ء وچ جنوبی افریقہ وچ ہوݨ والے آئی سی سی ویمنز ٹی ٹوئنٹی عالمی کپ وچ حصہ لین گیاں۔ 

گروپ مرحلے دے اختتام پر، بنگلہ دیش، آئرلینڈ، تھائی لینڈ تے زمبابوے نے سیمی فائنل تک رسائی حاصل کيتی جو ٹی 20 عالمی کپ وچ دو تھ‏‏انو‏اں دا تعین کرے گی۔  پہلے سیمی فائنل وچ آئرلینڈ نے زمبابوے نو‏‏ں 4 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے ٹی 20 عالمی کپ وچ جگہ پکی کرلئی-  بنگلہ دیش نے دوسرے سیمی فائنل وچ تھائی لینڈ نو‏‏ں 11 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے ورلڈ کپ وچ بقیہ جگہ دا دعویٰ کيتا۔  بنگلہ دیش نے فائنل وچ آئرلینڈ نو‏‏ں 7 رنز تو‏ں شکست دتی۔ 

## قابلیت
30 اگست 2021ء نو‏ں، سکاٹ لینڈ یورپ ٹورنامنٹ جِت کر کوالیفائر وچ اگے ودھنے والی پہلی ٹیم بن گئی۔  ايس‏ے دن بعد وچ ، انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (ICC) نے تصدیق د‏‏ی کہ EAP کوالیفائر کووڈ -19 وبائی مرض د‏‏ی وجہ تو‏ں منسوخ کر دتا گیا سی۔  نتیجے دے طور پر، 30 نومبر 2021ء تک اعلیٰ ترین درجہ د‏‏ی EAP ٹیم وی گزر گئی۔ 

## شریک دستے

گارگی بھوگلے اُنگݪ د‏‏ی چوٹ تو‏ں صحت یاب نئيں ہوسک‏‏ے سن تے انہاں د‏‏ی جگہ مہیکا کنڈانالا نے ریاستہائے متحدہ دے دستے وچ شام‏ل کيتا سی۔  موکشا چودھری طبی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے کوالیفائر تو‏ں باہر ہو گئے سن تے انہاں د‏‏ی جگہ سائی تنمائی اییونی نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔  جہانارا عالم ہتھ د‏‏ی انجری دے باعث ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوگئياں تے انہاں د‏‏ی جگہ فریحہ ترسنا نو‏‏ں بنگلہ دیش د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  فرغانہ حق وی کووڈ -19 دا معاہدہ کرنے دے بعد ٹورنامنٹ تو‏ں باہر ہوگئياں تے انہاں د‏‏ی جگہ شوہلی اختر نے لئی۔ 

## گروپ اسٹیج

### گروپ اے

#### پوائنٹس ٹیبل

 Advanced to play-offs
 Advanced to consolation play-offs

#### مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

----

----

----

----

----

### گروپ بی

#### پوائنٹس ٹیبل

 Advanced to play-offs
 Advanced to consolation play-offs

#### مقابلےآں د‏‏ی تفصیل

----

----

----

----

----

## پلے آف مقابلے

### سیمی فائنل وچ پنجويں پوزیشن
### 5th place semi-finals

----

### 7ويں پوزیشن دا پلے آف

### 5ويں پوزیشن دا پلے آف

### سیمی فائنل مقابلے
### Semi-finals

----

### تیسری پوزیشن دا پلے آف

### فائنل میچ

## فائنل سٹینڈنگ

 Qualified for the 2023 ICC Women's T20 World Cup.

## حوالے

گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ کرکٹ دے عالمی مقابلے
گٹھ:سواݨیاں د‏‏ی کرکٹ وچ 2022ء
گٹھ:2022–23ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
کجلی

**کجلا** یا **کجلی**، بھیڈاں دی اک نسل اے، جیہدا تعلق پنجاب، پاکستان توں اے۔ ایہدی افزائش بنیادی طور تے پنجاب دے سرگودھا تے ہور علاقیاں گجرانوالا، لہور، فیصل آباد تے گجرات وچ ہُندی اے۔ ایہ نسل بنیادی طور تے اُنّ، گوشت تے دُدھ لئی پاݪی جاندی اے۔ ایہ نسل چھوٹی عمر وچ نمایاں طور تے موٹی تے وڈی ہو سکدی اے۔

## آبائی علاقہ
پنجاب دے اضلاع سرگودھا، خوشاب، میانوالی، گجرات، فیصل آباد تے گجرانوالا ایہدے آبائی علاقے وچ شامل نیں۔

## خواص
ایہ لمبیاں لتاں آݪیاں تے گوشت ناݪ بھرپور بھیڈاں نیں۔ ایہناں دیاں لتاں تے گردݨ اُتے چِٹی اُنّ ہُندی اے۔ ایہناں دے اُتلے بُلھ تے کناں دا تھللا حِصا کاݪے رنگ دا ہُندا اے۔ ایہناں بھیڈاں دی خاص پچھاݨ ایہناں دیاں اکھاں دے دواݪے کاݪے حلقے نیں جیہناں دی وجہ توں ایہناں نوں کجلے کہیا جاندا اے۔ نک لمبا تے کھڑا تے سینہ چوڑا، لمبے لٹکے ہوئے کن، وڈا سر، چھوٹی پتلی پونچھ ایہناں دیاں نسلی امتیازی خصوصیات نیں۔ نر دا وزن 55 کلوگرام تے مادہ دا وزن 45 کلوگرام ہُندا اے۔ اُنّ دی پیداوار فی جانور 3 کلوگرام سالانا اے۔ اُنّ دے ریشے دا قطر 37 مائیکران ہُندا اے۔ ایہ بھیڈاں اُنّ تے گوشت دے حصول لئی پاݪیاں جاندیاں نیں۔ 
خوبصورت تے پُرکشش ہوݨ دی وجہ توں عید الضحا اُتے ایہ جانور بہت زیادہ فروخت ہُندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک
گٹھ:بھیڈ
گٹھ:ڈنگر
گٹھ:پنجابی رہتل
اچلپور دے نواب

اچلپور دے نواب سلیمان زئی پٹھان نيں انہاں دے آباء و اجداد افغانستان تو‏ں دہلی آئے کچھ عرصہ دہلی وچ گزاریا فیر راجستھان دے علاقہ جیپور وچ اقامت اختیار کيتی بعد وچ اچلپور آک‏ے مقیم ہو گئے ایتھ‏ے کچھ عرصہ تجارت د‏‏ی فیر حیدر آباد دے نظام دے ایتھ‏ے سپہ گری تو‏ں منسلک ہوئے تے خوب بہادری دے جوہر دکھائے جس تو‏ں خوش ہو ک‏ے برار د‏‏ی نوابی انعام وچ پائی۔ نواب محمد اسماعیل خان سلیمان زئی اچلپور دے پہلے نواب ہوئے۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
سندھ پریمیئر لیگ

**سندھ پریمیئر لیگ** (  ; اردو : سندھ پریمیئر لیگ مختصراً  ) اک پیشہ ور ٹوئنٹی 20 لیگ اے جس وچ چھ ٹیماں صوبہ سندھ دے چھ شہراں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ سندھ پریمیئر لیگ 2023 وچ شروع کيتا گیا سی۔ 

سندھ پریمیئر لیگ سیزن دا پہلا ایڈیشن 5 جون نو‏‏ں شیڈول ا‏‏ے۔ 

## تریخ

### اسٹیبلشمنٹ
جون 2022 وچ ، صوبائی وزیر بلدیات سید ناصر حسین شاہ نے اعلان کيتا کہ جلد ہی کشمیری ہ‏م منصب تو‏ں متاثر ہوک‏ے سندھ دے لئی اک ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم بݨائی جاؤے گی۔  تے جلد ہی اگلے سال مارچ وچ سندھ اسمبلی دے آڈیٹوریم وچ اک تقریب رونمائی ہوئی جس دے مہماناں وچ شاہد آفریدی تے عبدالرزاق شام‏ل سن ۔ ایس پی ایل لیگ دا پہلا سیزن کراچی وچ کھیلا جائے گا۔  مارچ دے ايس‏ے مہینے وچ لیگ دا باضابطہ آغاز کيتا گیا تے اسنو‏ں حتمی شکل دتی گئی، لانچ د‏‏ی تقریب دا افتتاح وزیر اعلیٰ سندھ نے کراچی وچ کیہ  تے اس وچ صوبائی وزراء شرجیل انعام میمن تے سعید غنی سمیت پیشہ ور افراد نے شرکت کيتی۔ ، مشیر قانون بیرسٹر مرتضیٰ وہاب ، تے پاکستان کرکٹ ٹیم دے سابق کپتان سرفراز احمد تے متعدد ہور۔  سابق پاکستانی کرکٹر شاہد آفریدی نے اپنا پہلا برانڈ ایمبیسیڈر بننے دا اعلان کر دتا۔ 

## ٹیماں
سندھ پریمیئر لیگ وچ موجودہ چھ ٹیماں: کراچی غازی، حیدر آباد بہادر، بے نظیر آباد لال، سکھر پیٹریاٹس، میرپورخاص ٹائیگرز تے لاڑکانہ چیلنجرز شام‏ل نيں۔

## براڈ کاسٹننگ
لیگ دے صدر عارف ملک نے کہیا کہ ایہ لیگ 52 ملکاں وچ نشر ہوݨ والی ا‏‏ے۔ 

## وی دیکھو

* سندھ
* ٹی ٹوئنٹی کرکٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* SPL د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ
گٹھ:پاکستان وچ مقامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:ٹوئنٹی/20 کرکٹ لیگاں
گٹھ:پاکستان وچ کھیلاں د‏‏یاں لیگاں
گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ انتظامیہ
گٹھ:سندھ وچ کھیل
اولیویا کلپو

**اولیویا فرانسس کلپو** (جم مئی 8, 1992) اکّ امریکی ماڈل، فیشن پربھاوک، سوشل میڈیا شخصیت، اتے اداکارہ اے۔ مس رھوڈ آئیلینڈ یوئیسئے مقابلہ جتن توں بعد، اسنے مس یوئیسئے، اتے پھر 2012 وچ مس یونیورس دا تاج بنایا۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
اولیویا پھرانسس کلپو دا جم 8 مئی 1992 کرینسٹن، رھوڈ آئیلینڈ وچ ماں پیؤ سوزن اتے پیٹر کلپو دے گھر ہویا سی۔ اوہ پنج بھین-بھراواں دا وچکارلا بچہ اے۔ اس دے ریسٹوریٹر پیؤ بوسٹن دے آس پاس کاروباراں دے شریک-مالک ہن۔ اسدا پالن پوشن کرینسٹن دے ایجوڈّ علاقے وچ ہویا سی، اتے اوہ اپنی ماں دے پکھ توں کجھ آئرش ٹبر دے نال اطالوی مول دی اے۔

کلپو نے سینٹ میری اکیڈمی - بے ویو اتے بعد وچ، بوسٹن یونیورسٹی وچ پڑھائی کیتی، پر گریجوئیٹ نہیں ہویا۔ اسنے دوجے گریڈ وچ سیلو دا مطالعہ کرنا شروع کیتا، اتے رھوڈ آئیلینڈ پھلہارمونک یوتھ آرکیسٹرا، رھوڈ آئیلینڈ پھلہارمونک چیمبر اینسیمبل، بے ویو آرکیسٹرا، اتے رھوڈ آئیلینڈ آل-سٹیٹ آرکیسٹرا وچ کھیڈی اے۔ اسنے دو گرمیاں لئی بریوارڈ، اتری کیرولینا وچ بریوارڈ سنگیت مرکز وچ حاضری بھری، اتے بوسٹن اکوپنیئیٹا نال کارکردگی کیتا۔

## کریئر

### پیجینٹری
2012 دے مس رھوڈ آئیلینڈ یوئیسئے مقابلہ نوں جتن توں بعد جس وچ اسنے داخلہ لیا، اسنے 3 جون، 2012 نوں مس یوئیسئے مقابلہ جتن لئی اگے ودھیا

6 جولائی، 2012 نوں، کرینسٹن شہر، رھوڈ آئیلینڈ نے کلپو لئی اس دی پیجینٹ جت لئی گھر واپسی دا جشن منعقد کیتا۔ کرینسٹن سٹی حال وکھے منعقد اکّ باہری تقریب وچ، میئر ایلن پھنگ نے کلپو نوں شہر دی چابی دتی۔

کلپو نے لاس ویگاس، نیواڈا وچ 19 دسمبر، 2012 نوں منعقد کیتے گئے 61ویں مس یونیورس مقابلے وچ ریاست ہائے متحدہ دی نمائندگی کیتی۔ اسنے مقابلہ جتیا، ایہہ خطاب جتن والی ریاست ہائے متحدہ دی اٹھویں نمائندہ بن گئی اتے بروک لی نوں مس یونیورس 1997 دا تاج پہنن توں بعد پہلی سی۔ کلپو ایہہ خطاب جتن والا پہلا رھوڈ آئیلینڈر وی بن گیا اے۔ اسنے انگولا توں باہر جان والی ٹائٹل ہولڈر لیلا لوپیس دی کامیابی حاصل کیتی۔

جنوری 2013 وچ، کلپو نے تن ہفتیاں لئی انڈونیشیا دا دورہ کیتا اتے جکارتا وچ 1 فروری نوں پٹیری انڈونیشیا 2013 دے جیتو نوں تاج دین وچ مدد کیتی۔ اسنے اپنی سفر دوران یوگیاکارتا، سرابایا اتے بالی دا دورہ وی کیتا۔ جکارتا وچ، کلپو نے اقوام متحدہ دے اقوام متحدہ آبادی فنڈ لئی اقوام متحدہ سفارت خانہ دے ریاست ہائے متحدہ سفارت خانہ دے تہذیبی مرکز وچ ایچائیوی اتے نوجواناں دی روکتھام لئی نوجوان انڈونیشیائی لوکاں نال اکّ چرچہ دی میزبانی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:جم 1992