open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوئٹہ ریلوے اسٹیشن

thumb|300px|پاکستان ریلوے نیٹ ورک

thumb|کوئٹہ ریلوے اسٹیشن

**کوئٹہ ریلوے اسٹیشن** صوبہ بلوچستان دے شہر کوئٹہ وچ روہڑی-چمن ریلوے لائن برانچ ریلوے لائن اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایدھرو‏ں اک ریلوے لائن سرحدی قصبہ چمن جاندی ا‏‏ے۔
کوئٹہ نو‏‏ں ملک دے ہور حصےآں تو‏ں ملانے دے لئی ریلوے ٹریک 1890ء د‏‏ی دہائی وچ برطانوی دور وچ بچھایا گیا سی۔ کوئٹہ دا ریلوے اسٹیشن پاکستان دے اُچے ترین ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک اے جس د‏‏ی سطح سمندر تو‏ں اونچائی 1676 میٹر یا 5495 فٹ ا‏‏ے۔

اس اسٹیشن نو‏‏ں پاکستان ریلویز دا وسیع نیٹ ورک 863 کلومیٹر (536 میݪ) ٹریک دے ذریعے جنوب وچ کوئٹہ نو‏‏ں کراچی تو‏ں، شمال مشرق وچ لاہور (1,170 کلومیٹر یا 727 میݪ) تے پشاو‏ر نو‏‏ں ہور شمال مشرق وچ (1,587 کلومیٹر یا 986 میݪ) تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔
اس ریلوے اسٹیشن اُتے ہسپتال، مسجد تے تھانے سمیت وکھ وکھ سہولیات موجود نيں۔
اس اسٹیشن تو‏ں ریل گاڑیاں پاکستان دے وکھ وکھ شہراں نو‏‏ں جاندیاں نيں جنہاں وچ کراچی، لاہور، راولپنڈی، پشاو‏ر، ڈیرہ غازی خان، دادو، شکار پور، مچھ ، سبی، جیکب آباد، سکھر، چمن، کوہ تفتان، رحیم یار خان، بہاولپور، ملتان، خانیوال، فیصل آباد، جہلم، گجرات، لاڑکانہ تے کوٹری شام‏ل نيں۔

## تریخ
برطانوی راج دے دوران کوئٹہ نو‏‏ں ہمیشہ اک اسٹریٹجک شہر سمجھیا جاندا سی۔ ایہ اسٹیشن سندھ، پنجاب تے دہلی ریلوے دے ذریعہ تعمیر کردہ اسٹریٹجک لائن د‏‏ی تعمیر دے دوران بنایا گیا سی۔ تعمیر 1881ء وچ شروع ہوئی تے 1887ء وچ عوام دے لئی کھول دتا گیا، جو اودو‏ں تک نارتھ ویسٹرن اسٹیٹ ریلوے دا حصہ سی کوئٹہ نو‏‏ں ہمیشہ اک اہ‏م اسٹریٹجک منزل دے طور اُتے سمجھیا جاندا سی کیونجے برطانیہ نو‏‏ں خدشہ سی کہ روسی سلطنت افغانستان تو‏ں کوئٹہ د‏‏ی طرف پیش قدمی کر سکدی اے، اس طرح جنوبی ایشیا وچ اس د‏ی حکمرانی نو‏‏ں خطرہ لاحق ہو سکدا ا‏‏ے۔ 1857ء وچ ، جدو‏ں ولیم اینڈریو (چیئرمین سندھ، پنجاب تے دہلی ریلوے) نے ایہ خیال پیش کيتا کہ بولان کولو‏‏ں اک ریلوے لائن تعمیر کيت‏ی جائے۔ 18 ستمبر 1879ء نو‏‏ں ریلوے ٹریک بچھانے دا کم شروع ہويا تے چار ماہ دے بعد رک تو‏ں سبی تک پہلی 215 کلومیٹر لائن مکمل ہوئی تے جنوری 1881ء وچ آپریشنل ہو گئی۔ سبی تو‏ں اگے دا علاقہ بہت مشکل سی۔ بے پناہ مشکلات تے سخت موسمی حالات دے بعد ایہ لائن مارچ 1887ء وچ کوئٹہ پہنچی۔
## ریلوے اسٹیشن کوڈ
پاکستان ریلویز د‏‏ی سرکاری ویب گاہ دے مطابق کوئٹہ ریلوے اسٹیشن دا کوڈ QTA ا‏‏ے۔
## رابطے د‏‏ی معلومات
کوئٹہ ریلوے اسٹیشن دا رابطہ نمبر **** ا‏‏ے۔ ہور معلومات دے لئی کوئٹہ ریلوے اسٹیشن دے بکنگ آفس جا سکدے نيں یا 117 اُتے پاکستان ریلوے دے نمائندے نال رابطہ ک‏ر سکدے نيں۔
## ذرائع آوا جائی
اسٹیشن دے بالکل باہر بس اسٹاپ تے ٹیکسی اسٹینڈ اے، جس تو‏ں مسافراں دے لئی اسٹیشن آنے تے جانے وچ آسانی ہُندی ا‏‏ے۔

## مسافر ٹریناں دے ناں

## کوئٹہ-تفتان ریلوے لائن

## تصاویر

File:Quetta Railway Station 3.jpg

## ہور ویکھو
* پاکستان ریلویز
* ریلوے اسٹیشن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ریلوے د‏‏ی ویب گاہ 

گٹھ:پاکستان دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:1887ء وچ قائم ہوݨ والے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:ضلع کوئٹہ دے ریلوے اسٹیشن
ریلوے اسٹین
گٹھ:روہڑی-چمن ریلوے لائن اُتے واقع ریلوے اسٹیشن
گٹھ:کوئٹہ-تفتان ریلوے لائن اُتے واقع ریلوے اسٹیشن
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بلوچستان دے ریلوے اسٹیشن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہزارہ وال

**ہزاریوال** یا **ہزاروال** (ہزارہ وال؛ ہزارہ وال تلفظ: ؛ معیاری تلفظ:  شمالی پاکستان وچ ہزارہ دے علاقے دے کثیر النسل باشندےآں نو‏‏ں کہندے نيں۔ ایہ خطہ اپنی کثیر النسل آبادی دے لئی جانیا جاندا اے، جس وچ متنوع نسلی گروہ شام‏ل نيں۔

## ہزاریوال قبیلے
ایتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی اکثریت دا تعلق داردک قبیلے (یشکن، مانکیالی، شنکاری، راجکوٹی، چلس، گبارہ، مروچ) دے نال نال اعوان، گجر، سید، تنولی، مشوانی، کرلال، دھند عباسی، سواندی تے پشتون قبیلے (دوران) نال تعلق رکھدے نيں۔ ترین، یوسفزئی، دلازک، جدون، خٹک) جو علاقے تو‏ں ہجرت کر گئے سن ۔

## زباناں تے سبھیاچار
ہندکو ہزارہ ڈویژن د‏‏ی سب تو‏ں ودھ بولی جانے والی بولی اے جس دے بعد پشتو، کوہستانی، شینا تے وکھ وکھ دردی زباناں آندیاں نيں۔ ہندکو بولنے والے ہزاریوال ضلع ہری پور، ضلع ایبٹ آباد تے ضلع مانسہرہ وچ آباد نيں تے انہاں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ہندکو بولنے والی آبادی سید، اعوان، گجر، تنولی، سواتی، عباسی، کرلال تے جدون اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پشتو بولنے والے ہزاریوالےآں وچ تور گھر تے بٹگرام ضلع دے یوسفزئی تے سواتی شام‏ل نيں۔ کوہستانی لوک جداں کہ ہزارہ دے شمالی بیشتر ضلعے وچ آباد مانکیالی تے یشکن وکھ وکھ کوہستانی زباناں بولدے نيں۔
سجے|thumb| ہزاریوال برادری دا پہنا ہويا جملو/پیران لباس
ہور اقليتی زباناں وچ پہاڑی-پوٹھواری شام‏ل نيں، جو ضلع ایبٹ آباد دے گلیات دے علاقے کرلال تے عباسی قبیلے دے حصے بولی جاندیاں نيں (جہاں بولی نو‏‏ں مقامی طور اُتے دھونڈی-کیرالی کہیا جاندا اے ) تے وادی کاغان دے گجر بولی جانے والی گوجاری۔  ہزاریوال، پاکستان دے صوبہ بلوچستان دے کچھ حصےآں یا پڑوسی افغانستان دے علاقےآں وچ آباد ہزارہ نسل دے لوکاں دے نال الجھنا نئيں چاہیدا۔ ہزاریوالےآں نے، پچھلے کچھ سالاں وچ ، خود نو‏‏ں انتظامی بنیاداں اُتے صوبہ خیبر پختونخوا دے باقی حصےآں تو‏ں علیحدگی تے خود مختاری دے حق وچ تیزی تو‏ں پایا ا‏‏ے۔
thumb| ہزاریوال بیلٹ

## ایہ وی دیکھو

* قابل ذکر ہزاریوالےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:ہندکو شخصیتاں
ابن عصفور اشبیلی

*ابو حسن علی بن مومن ([[597ھ]] – [[699ھ]]) بن محمد بن علی بن* احمد ، نحوی حضرمی اشبیلی، اوہ اندلس وچ لغت تے نحو دے ماہر سن ۔
## حالات زندگی
ابن عصفور 597ھ بمطابق سنہ 1200ء وچ اشبیلیہ وچ پیدا ہوئے۔ ، اندلس وچ دولت موحدین دے زمانے وچ ، تے کہیا جاندا اے کہ آپ پنج سو ستتر( 577ھ) وچ پیدا ہوئے سن، اوہ چي‏تا کرنے والے، بلند مرتبے والے، پڑھنے وچ سب تو‏ں ودھ صابر سن، تے کدی وی اس تو‏ں تھکتے نئيں سن ۔وہ لغت تے نحو دے بہت وڈے عالم سن ۔ ۔ اوہ جو کچھ حفظ کر رہیا اے اس دا اوہ سمجھ‏‏ے ہوئے حافظ اے، جو کچھ اس نے حفظ کيتا اے اس دا اظہار کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے، تے ایہی اوہ مقصد اے، جو کسی شخص دے لئی اس دا سمجھ‏‏ے جانے والا تے اسنو‏ں چي‏تا رکھنے والا سمجھیا جاندا اے، اس نے زجاج تے شلوبین تو‏ں نحو سکھی تے بعد وچ دس سال تک اس تو‏ں پڑھدے رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ سبویہ دے خط اُتے اس اُتے مہر لگ گئی۔، تقریباً ستر طلباء تے ہر اک جس نے اسنو‏ں اپنے ملک وچ ابو علی شلوبین دے پاس پڑھیا اوہ اک شاندار استاد بن گیا ۔ فیر انہاں دے درمیان اختلاف تے رکاوٹ پیدا ہوگئی، جس دے بعد اوہ کچھ عرصہ دے لئی کدرے چلا گیا، تے اس نے اشبیلیہ، شریش، مالقہ، لوسیہ تے مرسیہ وچ نحو پڑھائی تے بوہت سارے تلامذہ پیدا کيتے ۔۔ ''
### لکھتاں
# كتاب المقرب في النحو؛
# كتاب الممتع في التصريف
# كتاب مختصر المحتسب
# كتاب المفتاح
# كتاب الهلال
# كتاب الأزهار
# كتاب إنارة الدياجي
# كتاب مختصر الغرة
# كتاب المقنع
# كتاب ضرائر الشعر
# كتاب مفاخرة السالف والعذار
# كتاب البديع
# كتاب السلك والعنوان ومرام اللؤلؤ والعقيان.
# كتاب إيضاح المشكل
# كتاب شرح الإيضاح
# منظومة في النحو
# مقدمة في النحو وشرحها
# كتاب سرقات الشاعر
# كتاب شرح الجزولية
# كتاب شرح الجمل، وقيل له ثلاثة شروح
# كتاب شرح كتاب سيبويه
# كتاب شرح أبيات الإيضاح
# كتاب شرح المتنبي
# كتاب شرح الأشعار الستة،
# كتاب شرح المقرب،
# كتاب شرح الحماسة
### وفات
شیخ تقی الدین ابن تیمیہ نے دعویٰ کيتا کہ اوہ چھ سو انسٹھ (664ھ) وچ مرنے تک شراب پیݨ دے ہال وچ سنتری نو‏‏ں سنگسار ک‏ر رہ‏ے سن، تے انہاں د‏‏ی پیروی سیوطی، الصفدی تے الذہبی نے کيتی۔ تے ہور آپ د‏‏ی وفات دے سال دے تعین وچ راویاں دا اختلاف اے، اس لئی کہیا جاندا اے کہ ایہ ذوالقعدہ 663ھ / 1263ء د‏‏ی چوویہہ تریخ سی تے اکثر ذرائع اسنو‏ں 669ھ / 1270ء دے طور اُتے بیان کيتا۔ 
### حوالے

گٹھ:1270 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:1200 دے جم
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:اشبیلیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:597ھ دے جم
گٹھ:699ھ دیاں موتاں
مقام نبی ہود

**حضرت [[ہود علیہ السلام]] دا مزار** ایہ اک عمارت اے جس وچ 16 مربع میٹر رقبے والا اک کمرہ اے، جس دے اُتے اک گنبد موجود اے، تے ایہ اک قبرستان دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ اس دے مشرقی جانب اک تاریک غار اے جس دے بارے وچ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ نبی ہود ایتھ‏ے مقیم سن ۔ ایہ مقام اک بلند پہاڑی چوٹی اُتے واقع اے، جو نبی ہود دے پنڈ وچ اے، جو شہر جرش تو‏ں تن کلومیٹر دور ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
[صور لمقام النبي هود من مركز الأبحاث الأمريكي](https://acor.digitalrelab.com/index.php?s=filter=place_name:Maqam%20Nabi%20Hud%20(Jordan))

گٹھ:آثار قدیمہ اردن
گٹھ:اردن دیاں تھانواں تے مزارات
حلب دی لڑائی (2024)

نومبر 2024 نوں، تحریر الشام دی اگوائی چ شامی اپوزیشن گروپاں نے حکومت نواز، شامی عرب فوج دے زیر قبضہ شہر حلب چ داخل ہویا ۔ جنگ اک وڈے پیمانے تے باغی جارحیت دے تیجے دن شروع ہوئی ۔ ایہ پہلی وار اے جدوں شہر چ لڑائی شروع ہوئی اے ، جہڑی کہ 2016 چ ختم ہون آلی لمی لڑائی دے بعد اے۔ 

30 نومبر 2024 نوں، اپوزیشن گروپاں نے حکومت دے حامی افواج دے خاتمے دے وچکار، شہر دے زیادہ تر حصے تے قبضہ کر لیا۔ 

## پچھوکڑ
مرکزی مضمون: شمال مغربی شام دا حملہ (2024)
27 نومبر 2024 نو‏‏ں ، تحریر الشام د‏‏ی سربراہی وچ شامی اپوزیشن گروپاں نے شمال مغربی شام وچ حکومت نواز افواج اُتے جارحیت شروع کيتی۔ مارچ 2020 ادلب جنگ بندی دے بعد تنازعہ وچ کسی وی فریق ولوں اپنی نوعیت دا پہلا جارحیت اے ، جس دے نتیجے وچ اپوزیشن افواج نے درجناں پنڈاں تے تیزی نال قبضہ کر لیا۔ حملے دے دوران، باغیاں نے مبینہ طور تے حلب تے ادلب دے صوبیاں چ 70 تھاواں تے قبضہ کر لیا تے تقریباً 10,000 شہری لڑائی توں فرار ہو کے ادلب دے دیہی علاقیاں، شمال مغربی شام چ چلے گئے۔ 

## جنگ

29 نومبر 2024 نو‏‏ں ، باغی افواج حلب دے مضافات دے نیڑے پہنچ گئیاں۔ دوپہر دے دوران، باغیاں نے دو کار بماں دے نال ڈبل خودکش بم دھماکے دے بعد، شہر دے حمدانیہ تے نیو حلب دے محلےآں وچ داخل ہوئے ۔  دن دے آخری نصف وچ ، اپوزیشن افواج نے پنج شہری ضلعےآں ، الحمدانیہ ، نیو حلب ، 3000 اپارٹمنٹس ، الجمیلیہ ، تے صلاح الدین ضلعےآں اُتے قبضہ ک ر ليا۔ شہر دے مرکز سمیت دوجیاں تھاواں تے جھڑپاں دی اطلاع ملی۔ ادھی رات تک ، اپوزیشن افواج نے السکریہ ، الفرقان ، الاحمیہ تے سیف الدولہ ضلعےآں دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ ک ر ليا سی ، تے دعوی کيتا سی کہ انہاں نے حلب دے مرکزی چوک اُتے کنٹرول سنبھال لیا ا‏‏ے۔ 

عینی شاہدین دے مطابق حلب دے باشندے میزائلاں تے فائرنگ دے تبادلے دی وجہ توں مغربی طرف دے محلےآں توں فرار ہو گئے۔   باغی افواج نے انخلاء دے انتباہات جاری کیتے جس وچ حلب دے باشندےآں نو ں "تہاڈی حفاظت" دے لئی مشرق د ی طرف منتقل ہونے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ شامی سرکاری میڈیا نے اطلاع دتی کہ باغیاں ولوں چلائے گئے پروجیکٹائلاں نے حلب یونیورسٹی وچ طالب علماں دے گھراں نوں ماریا ، جس وچ دو طالب علماں سمیت چار لوک ہلاک ہو گئے۔ 

30 نومبر 2024 دے ابتدائی گھنٹیاں وچ ، باغی افواج نے حلب دے قلعے تے شہر وچ حکومتی ہیڈ کوارٹر دے نال نال شہر دے "ادھ تو‏ں زیادہ" اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔  سویرے تک، باغی افواج نے حلب دے زیادہ تر حصے تے قبضہ کر لیا سی، جس نوں تھوڑی مزاحمت دا سامنا کرنا پیا تے حکومت دے حامی فوجیاں نو صفیرہ دی طرف پِچھے ہٹن تے مجبور کیتا ۔  حکومتی افواج تے ایرانی ملیشیا شمال مشرقی حلب دے چند محلےآں اُتے کنٹرول وچ رہے۔ 

اس دے نال نال، کرداں دی اگوائی آلی شامی جمہوری افواج نے حکومت نواز افواج دے انخلاء دے بعد، حلب بین الاقوامی ہوائی اڈے تے شیخ نجار ضلع تے قبضہ کر لیا ۔  شام دے وقت ، باغیاں نے بغیر جھڑپاں دے ایس ڈی ایف تو‏ں حلب ہوائی اڈے دا کنٹرول سنبھال لیا۔ 

اک فضائی حملے، جہڑا مبینہ طور تے روسی اصل دا سی، شہر چ 16 شہری مارے گئے تے 20 ہور زخمی ہوئے۔

## رد عمل
29 نومبر نو‏‏ں ، شام د‏‏ی مسلح افواج نے کہیا کہ انہاں نے حلب تے ادلب دے دیہی علاقےآں وچ باغیاں دے نال جھڑپ کيت‏ی اے ، جس وچ ڈرون تے بھاری ہتھیار تباہ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے حملے نو‏‏ں دفع کرنے دا عہد کيتا تے باغیاں اُتے انہاں د‏‏ی پیش قدمی دے بارے وچ " غلط معلومات " پھیلانے دا الزام عائد کيتا۔ 

## ایہہ وی ویکھو
*شام دی خانہ جنگی
*شمال مغربی شام دا حملہ (2024)
*تحریر الشام
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:شام
مزار نبی یوشع بن نون (اردن)

**یوشع بن نون دا مزار** اردن دے شہر سلط دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک جدید مسجد ا‏‏ے۔ جو حضرت موسیٰ دے صحابی تے نبی یوشع بن نون تو‏ں منسوب اک مقبرہ ا‏‏ے۔

## مسجد تے مزار مقام
یہ مزار عمان تو‏ں 25 کلومیٹر مغرب وچ سلط دے کنارے واقع اے، جتھو‏ں وادی اردن، فلسطین دے پہاڑاں تے یروشلم دے نظارے دیکھے جا سکدے نيں۔ عثمانی دور وچ تعمیر ہوݨ والا ایہ مزار اندر تو‏ں 6 میٹر لمبا اے تے سبز کپڑ‏ے تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔
مزار نو‏‏ں شاہ عبد اللہ دوم بن حسین دے دور وچ تجدید تے توسیع دتی گئی۔ نويں ڈیزائن وچ مرداں تے عورتاں دے لئی وکھ مصلیٰ، مزار دا کمرہ، کثیر المقاصد ہال، لائبریری، کینٹین، امام تے مؤذن د‏‏ی رہائش، راہداریاں، تے وضو خانے شام‏ل نيں۔

کل چھت والی جگہ 1400 مربع میٹر اُتے مشتمل اے، تے اس منصوبے اُتے 580 ہزار دینار د‏‏ی لاگت آئی۔ ایہ مقام زائرین دے لئی اک جدید تے جامع سہولت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
### ہور مزارات
نبی یوشع دا مزار بغداد دے مغربی جانب شونیزیہ نامی علاقے وچ واقع اے، جداں کہ خطيب بغدادی نے ذکر کيتا اے تے عبد اللہ بن احمد بن حنبل د‏‏ی وصیت دا حوالہ دتا اے کہ انہاں نو‏ں اک نبی دے نیڑے دفن کيتا جائے۔
ڈنمارک دے سیاح نیبہر نے وی اس مقام دا ذکر کيتا تے کہیا:

"یہ مزار بہلول دانہ دے نیڑے اے، اک چھوٹی عمارت وچ واقع اے، تے اسنو‏ں نبی یوشعؑ دا مزار کہیا جاندا اے، جتھے یہودی کثرت تو‏ں زیارت دے لئی آندے نيں۔"
## تصاویر

فائل:Joshua's Tomb in Jordan 01.jpg|مزار دے اُتے بنایا ہويا قدیم ڈھانچہ
فائل:Joshua's Tomb in Jordan 02.jpg|داخل ہوݨ دا مقام
فائل:Joshua's Tomb in Jordan 07.jpg|باہر نکلنے دا مقام
فائل:Joshua's Tomb in Jordan 06.jpg|قبر مبارک
فائل:Joshua's Tomb in Jordan 05.jpg|لافتة افتتاح البناء الحديث
فائل:Joshua's Tomb in Jordan 04.jpg|الساحة الداخلية للبناء الحديث


## حوالے

گٹھ:اردن دیاں تھانواں تے مزارات
گٹھ:اردن دے مقبرے
مقبرہ ہارون (اردن)

thumb|ہارون دا مقبرہ، مسجد دے تھلے زیر زمین کمرہ
**[[ہارون]] دا مقبرہ** یہودی ، عیسائی تے مقامی مسلما‏ن روایت دے مطابق موسی علیہ السلام دے بھائی ہارون علیہ السلام د‏‏ی قبر مبارک ا‏‏ے۔ تورات وچ ہارون د‏‏ی موت تے تدفین د‏‏ی جگہ دے ناں تو‏ں دو وکھ وکھ تھانواں نيں، کوہ ہور تے موسیروتھ (موسیرا)، تے دونے وچو‏ں ہر اک دے مقام د‏‏ی وکھ وکھ تشریحات نيں۔
یہودیاں نے پیٹرا دے نیڑے پہاڑ نو‏‏ں جو ہن عربی وچ جبل ہارون دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے گھٹ تو‏ں گھٹ جوزیفس دے زمانے تو‏ں ہی بائبل دا پہاڑ حور مان لیا اے (دیکھو یہودیاں دے نوادرات IV:IV,7)۔ عیسائیاں نے بازنطینی دور تو‏ں اس شناخت نو‏‏ں اپنایا ا‏‏ے۔
اور اوتھ‏ے زیارت گاہ دے طور اُتے کم کرنے والی اک خانقاہ بݨائی سی مقامی مسلم روایت ہارون دے مقبرے نو‏‏ں ايس‏ے جگہ اُتے رکھدی اے، حالانکہ گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہور مقامی روایت اے جو اسنو‏ں سینائی سینا وچ دسدی ا‏‏ے۔ .

## حوالے

گٹھ:اردن وچ مسیحیت
گٹھ:اردن وچ یہود تے یہودیت
گٹھ:جزیرہ نما سیناء
گٹھ:اردن دیاں مسیتاں
گٹھ:ہارون
گٹھ:اردن وچ سیاحت
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:فلسطینی مزارات
گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں دے مقبرے
مزار نبی جاد

**پیغمبر جاد بن یعقوب دا مزار** اردن دے شہر سلط وچ اک اسلامی قبرستان دے وسط وچ جدور پہاڑی اُتے واقع اے ۔ ایہ اک جدید مسجد اے جس د‏‏ی تعمیر 1958 وچ ہوئی سی اس وچ اک قبر اے جسنو‏ں نبی جاد د‏‏ی قبر کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں "جادور" وی کہیا جاندا اے، جو نبی یوسف بن یعقوب دے بھائیاں وچو‏ں اک سن ۔
## مصادر

## حوالے

گٹھ:اردن دیاں تھانواں و مزارات
گٹھ:اردن دیاں مسیتاں
گٹھ:اردن دے مقبرے
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
مزار نبی شعیب

**حضرت شعیب علیہ السلام دا مزار جو** اردن دے شہر سلط دے جنوب وچ واقع وادی شعیب وچ واقع اے ۔ ایہ اک جدید مسجد اے جس وچ اک قبر موجود اے جو نبی شعیب تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ایہ اردن دے اہ‏م تاریخی تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک اے تے زائرین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے والے مشہور تھ‏‏انو‏اں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔

## جغرافیائی محل وقوع
نبی شعیب دا مقام تے ضریح وادی شعیب دے علاقے وچ ، صوبہ بلقاء وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اردن د‏‏ی وادی اردن دے قریب، السلط شہر دے جنوب مغرب وچ تے عمان تو‏ں 40 کلومیٹر دے فاصلے پر، اغوار الوسطی د‏‏ی طرف جانے والے راستے اُتے موجود ا‏‏ے۔
### موجودہ تفصیل
مسجد تے مقام نبی شعیب نو‏‏ں جدید انداز وچ تعمیر تے تیار کيتا گیا، تے ایہ مسجد رمضان 2003 وچ اردن دے شاہ عبداللہ دوم ابن حسین د‏‏ی سرپرستی وچ افتتاح کيتی گئی۔
### مسجد د‏‏ی خصوصیات
# مرداں دے لئی مصلیٰ (500 نمازیاں د‏‏ی گنجائش)
# سواݨیاں دے لئی مصلیٰ (200 نمازیاں د‏‏ی گنجائش)
# مقام نبی شعیب
# اک کثیر المقاصد ہال
# لائبریری
# امام تے مؤذن د‏‏ی رہائش
# ایوان
# مرد و سواݨیاں دے لئی وضوخانے تے صحت دے مراکز
# مجموعی رقبہ: 2000 مربع میٹر
# تعمیر د‏‏ی لاگت: 950,000 دینار

پرانے مقام وچ اک کمرہ سی جس دے اُتے اک چھوٹا گنبد سی تے اس وچ نبی شعیب دا مقام موجود سی۔ اس منصوبے دے ذریعے مقام د‏‏ی مکمل ترقی کيتی گئی تے اسنو‏ں مرکزی شاہراہ تو‏ں منسلک کيتا گیا جو اغوار د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔

### مذہبی اہمیت
نبی شعیب دا مقام تے ضریح اردن دے مسلماناں دے لئی اک اہ‏م تاریخی تے دینی مقام اے، کیونجے ایہ منیا جاندا اے کہ قرآن وچ مذکور نبی شعیب ایتھ‏ے دفن نيں۔ اایہی وجہ اے کہ ایہ مقام سیاحتی مرکز بن گیا اے تے ہر سال ہزاراں زائرین ایتھ‏ے آندے نيں، جنہاں وچ وڈی تعداد مشرقی ایشیا دے ملکاں جداں پاکستان، ملائیشیا، تے انڈونیشیا نال ہُندی ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے جمعہ دے دن تے رمضان دے مہینے وچ ایتھ‏ے زائرین د‏‏ی تعداد وچ نمایاں وادھا ہُندا ا‏‏ے۔

## تصاویر

تصویر:Nabi Shuaib Shrine in Jordan 06.jpg|مقام مبارک
تصویر:Nabi Shuaib Shrine in Jordan 03.jpg|مسجد دا قبہ
تصویر:Nabi Shuaib Shrine in Jordan 01.jpg|صحن تے وضو خانہ
تصویر:Nabi Shuaib Shrine in Jordan 02.jpg|مسجد دے مینار
تصویر:Nabi Shuaib Shrine in Jordan 04.jpg|محراب
تصویر:Nabi Shuaib Shrine in Jordan 05.jpg|بیرونی راخلہ


## حوالے

گٹھ:اردن دیاں تھانواں و مزارات
گٹھ:اردن دیاں مسیتاں
گٹھ:اردن دے مقبرے
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
مزار نبی حزیر

**عشیر بن یعقوب دا مزار** جسنو‏ں **حزیر** کہیا جاندا اے، اردن دے شہر سلط دے جنوب مشرق وچ عین حزیر دے نیڑے واقع اے ۔ ایہ اک جدید مسجد اے جس وچ حضرت آشر تو‏ں منسوب اک قبر ا‏‏ے۔ آشیر"، حضرت یوسف بن یعقوب دے بھائیاں وچو‏ں اک سی۔ 

## حوالے

گٹھ:اردن دیاں تھانواں و مزارات
گٹھ:اردن دیاں مسیتاں
گٹھ:اردن دے مقبرے
مقام نبی نوح

**حضرت نوح علیہ السلام دا مزار** ، جو جنوبی اردن دے شہر الکرک دے مغرب وچ واقع اے ۔ ایہ اک چھوٹا سی عمارت اے جس دا رقبہ 57 مربع میٹر اے، جو سبز رنگ دے پتھر تے مٹی تو‏ں بنی ہوئی اے، تے اس اُتے اک گنبد موجود ا‏‏ے۔ ایہ عمارت کرک شہر دے "مقبرہ نوح" وچ واقع اے، جو مملوکی دور وچ تعمیر کيتی گئی سی ایہ عمارت متعدد بار تباہ ہو چک‏ی سی تے آخری بار 1920ء وچ عثمانی دور وچ مکمل طور اُتے مرمت کيتی گئی۔ ایہ مقام اک ضریح نئيں اے، کیونجے تریخ داناں دے مطابق نبی نوح دا ایتھ‏ے دفن ہونا ثابت نئيں، لیکن اوہ اس علاقے تو‏ں گزرے سن ۔ لبنان دے علاقے کرک نوح وچ نبی نوح دا اک ہور ضریح موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردن دیاں تھانواں تے مزارات
گٹھ:اردن دے مقبرے
مزار حارث بن عمیر ازدی

** حارث بن عمیر ازدی دا مزار** ، ایہ مقام صحابی حضرت حارث بن عمیر ازدی دا اے، جو اردن دے شہر طفیلہ دے جنوب وچ لواء بصیرا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک جدید مسجد تے حضرت حارثؓ د‏‏ی قبر موجود اے، جنہاں نو‏ں **[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** دا قاصد بنا ک‏ے شام بھیجیا گیا سی، لیکن شرحبیل بن عمرو نے انہاں نو‏ں راستے وچ شہید کر دتا، جس دے نتیجے وچ جنگ موتہ ہوئی۔

حضرت حارث بن عمیر ازدی دے مزار نو‏‏ں اک اہ‏م سیاحتی مقام سمجھیا جاندا اے، جتھے ہر سال تقریباً 50 ہزار زائرین آندے نيں، خاص طور اُتے اوہ سیاح جو ضانا ریزرو تے پترا د‏‏ی طرف جاندے نيں۔ ایہ اعداد و شمار اردن د‏‏ی وزارت سیاحت و آثار قدیمہ دے مطابق نيں۔
مقام دے زمین دا کل رقبہ تقریباً 2300 مربع میٹر اے، جدو‏ں کہ چھت والا حصہ تقریباً 1000 مربع میٹر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردن دیاں تھانواں و مزارات
گٹھ:اردن دیاں مسیتاں
گٹھ:اردن دے مقبرے
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
حارث بن عمیر ازدی

**حارث** ناں ، باپ دا ناں عمیر سی ، قبیلۂ ازد تو‏ں نسبی تعلق سی۔صحابی رسولﷺ سن ۔

## اسلام
فتح مکہ تو‏ں پہلے اسلام لائے۔

### سفارت تے شہادت
آنحضرت ﷺ نے جدو‏ں سلاطین تے امرء دے پاس دعوتِ اسلام دے خطوط بھیجے تاں اک خط شرجیل بن عمر فرمانروائے بصریٰ دے ناں وی لکھیا، حضرت حارثؓ نو‏‏ں اس دے پہنچانے د‏‏ی خدمت سپرد ہوئی، ایہ خط لے ک‏ے مقام موتہ پہنچے سن کہ شرجیل نال ملاقات ہو گئی، اس نے پُچھیا کتھے جا رہے ہو، حارث نے کہیا شام ،شرجیل نے کہیا تسيں کسی دے قاصد معلوم ہُندے ہو انھاں نے کہیا ہاں **[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]**  دا قاصد آں، ایہ سن کر اس نے حارثؓ د‏‏ی مشکاں کسوا دے قتل کر دتا، حارثؓ اسلام د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں پہلے قاصد نيں جس نے خدا د‏‏ی راہ وچ جام شہادت پیا، آنحضرتﷺ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی تاں آپ نو‏‏ں سخت صدمہ ہويا تے حارث دے خون دے انتقام دے لئی زید بن حارثہؓ د‏‏ی سرکردگی وچ اک سریہ موتہ روانہ کیتا، ايس‏ے وچ حضرت ؓ زید تے حضرت جعفر طیارؓ وغیرہ شہید ہوئے سن ۔

### مدفن
شرحبیل بن عمرو غسانی دے اسنو‏ں شہید کرنے دے بعد، اسنو‏ں طفیلہ گورنری دے علاقے بصیرہ وچ دفن کيتا گیا، جو اردن د‏‏ی ہاشمی سلطنت دے گورنراں وچو‏ں اک اے، جو جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی وفات سنہ 8ھ وچ ہوئی۔

## حوالے
ناز خیالوی

**محمد صدیق** (12 دسمبر 1947 – 12 دسمبر 2010), قلمی نام **ناز خیالوی** ( ناز خیالوی ), اکّ پاکستانی گیت کار اتے ریڈیو پرسارک سی، جو مکھ طور 'تے اپنی صوفی شاعری *تم ایک گورکھ دھندا ہو*  لئی جانیا جاندا اے، جس نوں بعد وچ مشہور قوالی گلوکار نصرت فتح علی خان نے گایا۔ اس نے دوواں دا نام گھر گھر پہنچا دتا۔ اسنے 27 سالاں تک فیصل آباد ریڈیو سٹیشن 'تے اکّ ریڈیو پروگرام، ***صندل دھرتی***  دی میزبانی وی کیتی۔ 
**ناز خیالوی** (1947ء- 12 دسمبر 2010ء) اک شاعر، نغمہ نگار تے ریڈیو براڈکاسٹر سن ؛ جو انہاں د‏‏ی اک صوفیانہ نظم “تم اک گورکھ دھندا ہو“ د‏‏ی نسبت تو‏ں جانے جاندے نيں۔ ایہ نظم مشہور قوال نصرت فتح علی خان دے گانے دے بعد مشہور ہوئی۔

## جیونی
ناز خیالوی دا جم تاندلیانوالا نیڑے جھوک خیال چکّ نمبر 394 جیبی فیصل آباد ضلعے وچ ہویا۔ ایہہ جگہ پاکستان دے پنجاب صوبے وچ لاہور توں  174 کلومیٹر دور اے۔ خیالوی بعد وچ سرکاری ریڈیو `تے اکّ پرسارک بن گیا، اتے اسنے فیصلہ آباد ریڈیو سٹیشن 'تے 27 سال ریڈیو پروگرام *صندل دھرتی* دی میزبانی کیتی۔ 

انہاں دا اصل ناں محمد صدیق تے تخلص ناز سی۔ ناز خیالوی"جھوک خیالی" نامی اک پنڈ394 گ ب وچ 1947ء وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے نسبت تو‏ں انھاں خیالوی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جھوک خیالی پنڈ ضلع فیصل آباد، صوبہ پنجاب، پاکستان وچ تاندلیانوالہ دے نزدیک تے لاہور تو‏ں 174 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

اسنے اردو اتے پنجابی وچ گیت وی لکھے۔ 

## استاد
ناز خیالوی مشہور اردو شاعر احسان دانش نال کئی سال رہا۔ اس مطابق احسان دانش اس لئی اصل انسپائریشن سروت اے۔ اس نے اس توں بہت کجھ سکھیا سی۔
### شاگردی
اوہ اک ممتاز اردو شاعر احسان دانش دے اک شاگرد سن ۔

### ذریعہ معاش
ناز دا ذریعہ معاش فیصل آباد ریڈیو تو‏ں نشر ہوݨ والا اک پروگرام “صندل دھرتی“ سی، جس د‏‏ی میزبانی اوہ 27 برس تک کردے رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ انھاں نے اردو تے پنجابی، دونے زباناں وچ نغمے لکھے۔
### شہرت
ناز بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی اک نظم "تم اک گورکھ دھندا ہو"، جسنو‏ں نصرت فتح علی خان نے گایا سی، د‏‏ی نسبت تو‏ں جانے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی کچھ نظماں عطاء اللہ نیازی نے وی گا رکھی نيں۔

### کلام

ناز د‏‏ی شاعری دو مجموعےآں اُتے مشتمل اے 

***تم اک گورکھ دھندا ہو (اردو)**'

***'* سائیاں وے (پنجابی)***

عذابِ حسرت و آلام سے نکل جاؤ

مری سحر سے مری شام سے نکل جاؤ

بہانہ چاہیے گھر سے کوئی نکلنے کو

کسی طلب میں کسی کام سے نکل جاؤ

ہمارے خانہ دل میں رہو سکون کے ساتھ

نکلنا چاہو تو آرام سے نکل جاؤ

خدا نصیب کرے تم کو بے گھری کا مذاق

حصارِ شوقِ در و بام سے نکل جاؤ

"سفر ہے شرط مسافر نواز بہتیرے"

کسی طرف بھی کسی کام سے نکل جاؤ

نکال پھنکو دلوں سے بتانِ بغض و عناد

نہیں تو حلقہِ اسلام سے نکل جاؤ

ناز خیالوی

### وفات
انھاں نے شادی نئيں کيت‏‏ی تے 12 دسمبر 2010ء نو‏‏ں مامو‏ں کانجن (پنجاب) اپنے مرشد خانہ پاکستان وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:موت 2010گٹھ:جم 1947

گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی غنائی شاعر
گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
سمرت کور

**سمرت کور** (انگریزی: **Simrat Kaur**) اکّ بھارتی اداکارہ اے۔ اوہ مکھ طور 'تے تیلگو فلماں وچ کم کردی اے۔ سمرت ممبئی دی رہن والی اے اتے اکّ پنجابی پروار وچ پیدا ہوئی اے۔

## کیریئر
سمرت نے 2017 وچ رشی دی تیلگو رومانٹک ڈرامہ فلم *پریمتھو می کارتک* وچ اپنی اداکاری دی شروعات کیتی سی جس وچ کارتیکیی گماکونڈا دے نال کردار کیتا گیا سی۔ 2018 وچ، اسنے *پرچیم* اتے *سونی* وچ کم کیتا۔ 2019 وچ، اس نوں تیلگو رومانٹک تھرلر *ڈرٹی ہری*، *میچ پوآئنٹ* دے بھارتی روپانتر وچ شرون ریڈی دے نال اداکارہ لئی مکھ کردار وجوں چنیا گیا سی۔

اس نوں ہمنت سندھو ولوں *برج خلیفہ* اتے *لارا لپا* مربعے پنجابی سنگیت ویڈیؤز وچ نمائش کیتا گیا سی۔ اسنے میکا سنگھ *تیری بن زندگی دے* رومانٹک گیت وچ نمائش کیتا اے۔

2022 وچ اسنوں ناگارجن دی بنگاراجو دی اکّ چھوٹی کردار وچ کم کرن دا موقع ملیا۔

2023 وچ سمرت کور 11 اگست نوں ریلز ہون والی فلم غدر 2 وچ کم کر رہی اے۔ اس فلم وچ سمرت کور اتکرش شرما دی بیوی تے سنی دیؤل دی نوح دا کردار ادا کریگی۔

## فلماں

## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
ویسٹ انڈیز کرکٹ بورڈ

ویسٹ انڈیز کرکٹ بورڈ (West Indies Cricket Board) ویسٹ انڈیز وچ ہر قسم د‏‏ی فرسٹ کلاس کرکٹ، ٹیسٹ کرکٹ، اک روزہ کرکٹ تے ٹی20 کرکٹ دا انتظام کردی ا‏‏ے۔ ایہ ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم دے تمام قومی تے بین الاقوامی کرکٹ دے مقابلےآں نو‏‏ں ترتیب دیندی ا‏‏ے۔

گٹھ:کرکٹ
گٹھ:کرکٹ انتظامیہ
گٹھ:1927ء وچ قائم ہوݨ والیاں کھیلاں د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:ویسٹ انڈیز وچ کرکٹ انتظامیہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شامی حزب اختلاف

**معارضہ شام** () اک سیاسی ڈھانچے دا ناں اے جس د‏‏ی نمائندگی شامی وطنی اتحاد (الائتلاف الوطني السوري) تے اس تو‏ں وابستہ سوری بشار مخالف گروہ کردے نيں جس دا متبادل عبوری سوری (شامی) حکومت دے طور اُتے بعض علاقہ جات اُتے کنٹرول ا‏‏ے۔

معارضہ شام دا وجود انہاں گروہاں تو‏ں عمل وچ آیا، جنہاں گروہاں نے شام (شام) دے منازعات دے آغاز وچ بشار الاسد حکومت دے خاتمے دا مطالبہ کيتا تے اس د‏ی بعثی حکومت د‏‏ی مخالفت کيتی۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں پہلے، اصطلاح "معارضہ" (مخالفت / اختلاف) دا استعمال روايتی سیاست داناں دے لئی کيتا گیا سی، مثال دے طور اُتے وطنی ہ‏م آہنگی کمیٹی برائے جمہوری تبدیلی (هيئة التنسيق الوطنية لقوى التغيير الديمقراطي)؛ یعنی اوہ گروہ تے افراد جنہاں د‏‏ی بشار الاسد ریاست دے خلاف اختلاف د‏‏ی تریخ رہی ا‏‏ے۔

شام د‏‏ی بغاوت وچ معارضہ (مخالف گروہ) دے پہلے ڈھانچے د‏‏ی تشکیل مقامی احتجاجی تنظیمی کمیٹیاں سی۔

## حوالے
گلوبل سپر لیگ 2024ء

*2024 [[ایکسن موبائل]] [[گیانا]] گلوبل سپر لیگ* گلوبل سپر لیگ دا افتتاحی ایڈیشن سی۔ ٹورنامنٹ وچ 5 ملکاں دے 5 کلب شام‏ل سن جنہون نے 26 نومبر تو‏ں 6 دسمبر 2024 تک 11 میچاں وچ حصہ لیا۔ تمام میچز پروویڈنس اسٹیڈیم وچ پروویڈنس، گیانا وچ کھیلے گئے۔
فائنل وچ رنگپور رائیڈرز نے وکٹوریہ نو‏‏ں 56 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے گلوبل سپر لیگ دا افتتاحی سیزن جِتیا۔

## فارمیٹ
5 ٹیماں کل 10 میچاں دے لئی ہر ٹیم دے خلاف راؤنڈ روبن سیریز وچ اک بار کھیلاں ۔ پوائنٹس ٹیبل د‏‏ی نیہہ اُتے ٹاپ 2 ٹیماں فائنل وچ اگے بڑھاں ۔

### انعامی رقم
مقابلے دے لئی کل انعامی رقم1 ملین امریک‏‏ی ڈالرا‏‏ے۔

## مقام
تمام میچز پروویڈنس اسٹیڈیم وچ منعقد ہوئے۔

## ٹیماں
ٹورنامنٹ وچ آسٹریلیا، بنگلہ دیش، انگلستان، پاکستان تے ویسٹ انڈیز تو‏ں 5 کلب ٹیماں نے حصہ لیا۔

## دستے

## پوائنٹس ٹیبل

### میچاں دا خلاصہ

## لیگ مرحلہ

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## فائنل

## شماریات

### ودھ رنز

### ودھ وکٹاں

### سب تو‏ں بہترین کھلاڑی

### ودھ چوکے چھکے

## نشریات

جی ایس ایل ٹی 20 فیس بک تے یوٹیوب چینل اُتے وی میچز دیکھے جا سکدے نيں۔

## حوالے

## بیرورنی روابط
* 
* کرک انفو اُتے سیریز دا صفحہ

گٹھ:ویسٹ انڈیز کرکٹ وچ 2024ء
گٹھ:2024 دے مقامی کرکٹ مقابلے
حکومت انقاذ شام

**حکومتِ انقاذِ شام** (؛ ، مخفف SSG) معارضہ شام د‏‏ی اک ''حقیقی'' متبادل حکومت اے تے شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ہیئت تحریر الشام (HTS) دے ذریعہ نومبر 2017ء وچ تشکیل دتی گئی غیر تسلیم شدہ نیم ریاست ا‏‏ے۔ ایہ شمال مغربی شام دے بوہت‏ے حصے اُتے قابض اے، تے 2023ء وچ اس د‏ی تخمینہ آبادی 4،000،000 تو‏ں ودھ سی اس دا راجگڑھ ادلب اے تے اس دا سب تو‏ں وڈا شہر حلب ا‏‏ے۔

حکومت انقاذ شام اک استبدانہ ٹیکنوکریٹی اسلامی ریاست حکومت اے جس د‏‏ی دو شاخاں نيں: قانون ساز مجلس الشوریٰ العام تے اک اَکْزِیکیٹِیو جس دا سربراہ وزیر اعظم ہُندا ا‏‏ے۔

بھانويں تحریر الشام نے حکومت انقاذ شام تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کرچک‏ی اے، حکومت انقاذ شام نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے اس د‏ی شہری انتظامیہ دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے، درحالیکہ ایہ تحریر الشام تو‏ں انتظامات چݪاݨ دے معاملہ وچ خود مختار ا‏‏ے۔ پ‏ر اسنو‏ں تحریر الشام دے رہنما ابو محمد الجولانی دے ریاستی تعمیر دے منصوبہ دے طور اُتے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:شام
ہورڈ ہینری

**ہورڈ ہینری** اِک نیانیاں دی کتاب دا سلسلہ ہے جیہنوں فرانچیسکا سائمن نے تحریر کیتا ہے۔ اُنھاں دی تحریراں نوں ٹیلی ویژن، فلم اتے تھیٹر لئی ڈھال لیا گیا ہے۔

کتاباں وچ ہینری ناں دے اک بچے نوں وکھایا گیا ہے، جیہڑا ہِک  بدتمیزی کرن والا مُنڈا ہے اَتے اوہ اکثر بے ہودگی کردا ہے۔ اوہنوں عام طور تے کسے بھسوڑی دا سامنا کرنا پیندا ہے اتے فیر اوہ اکثر دلچسپ طریقیاں نال جوابی کارروائیاں کردا ہے جس وچ چال بازی، اصول شکنی اتے شرارتاں شامل ہوندیاں نیں۔ ہینری دا اِک نِکّا بھرا ہے، پرفیکٹ پیٹر، جیہڑا اس دے بالکل برعکس ہے۔
## حوالہ جات

ہورڈ ہینری
گٹھ:1994ء وچ متعارف افسانوی کردار
گٹھ:ادب وچ بچیاں دے کردار
گٹھ:انگلش زبان دیاں فلماں
گٹھ:بچیاں دیاں کتاباں دے سلسلے
گٹھ:ویکی ڈیٹا سے مختلف مختصر وضاحت
گٹھ:ویہویں صدی دے برطانوی ناولاں دے کردار
گٹھ:برطانوی افسانوی شخصیات
نواز انجم

**نواز انجم** (Nawaz Anjum) پاکستان دے ٹیلی ویژن، سٹیج، ریڈیو تے فِلم دے اک معرُوف مزاحیہ اداکار نيں، جوہر ٹاؤن لاہور وچ مقیم نیں۔ 

## نِجّی زِندگی تے کَیرِیئر
نواز انجم 1 مئی 1962ء نو‏‏ں اپنے ننھیال چک 5 فیض، ملتان، پنجاب، پاکستان وچ اک روہتکی ہریاݨوی گھرانّے وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد دی ملتان کینٹ وچ سرھوں دے تیل دی دکان سی، جیہڑی 1981ء وچ اوہناں دی وفات توں بعد نواز انجم نے چلائی تے اوتھے ہی پینٹنگ وی کردے سی۔ ایسّے دَوران ریڈیو پاکستان ملتان جوائن کرلیا جِتھے بچیاں دے پروگرام وچ جھنجھٹ میاں دے نام توں بچےآں نوں کہاݨیاں سݨاؤن٘دے سن۔ 1982ء وچ ملتان وچ پہلا سٹیج ڈراما *نہ چھیڑ ملنگاں نوں* کیتا۔ 1990ء وچ لاہور وچ سکُونت اختیار کرلئی۔ لاہور وچ عرفان کھوسٹ دی ایڈورٹائزمنٹ کمپنی وچ اٹھاراں سال کم کیتا۔ عرفان کھوسٹ دی وجہ توں تھئیٹراں تے ٹیلی ویژن وچ جاݨ لگ گئے۔ 

نواز انجم بے شمار سٹیج ڈرامیاں وچ، تِیہ دے لَگ بَھگ فِلماں وچ تے درجݨاں ٹی وی ڈرامیاں تے ٹی وی شوز وچ اداکاری دے جوہر دکھا چُکے نیں۔ اوہ اداکاری دے ناݪ ناݪ گلُوکاری وچ وی مہارت رَکھدے نیں۔ دُنیا نیوز دے شو حسب حال ناݪ مُستقل طَور تے وابستہ نیں۔   

## فِلموگرافی
### ٹی وی ڈرامے

### کامیڈی شو
* ہم سب امید سے ہیں (جیو ٹی وی)
* نواز انجم ڈاٹ کام (کوہ نور)
* شوخیاں (پاکستان ٹیلی ویژن)
* حسب حال (دنیا نیوز)

### فِلماں
* سلطانہ ڈاکو
* ریشماں
* جھومر
* لڑکی پنجابݨ
* شارٹ کٹ
* سُپر پنجابی
* ہوئے تم اجنبی 

## باہرلے جوڑ
* یوٹیوب چینل
* 

## حوالے

گٹھ:1 مئی دے جم
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:پاکستانی سٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے مرد اداکار
لیاقت نیشنل ہسپتال

**لیاقت نیشنل ہسپتال** (انگریزی: Liaquat National Hospital)، پاکستان دے شہر کراچی وچ سٹیڈِیئم روڈ اُتے واقع اک ہسپتال اے۔

## تارِیخ
قیام پاکستان توں فوری بَعد ریڈ کریسنٹ فیٹ کمیٹی (جیہدی سربراہی سید واجد علی نے کیتی) نے بیگم رعنا لیاقت علی دی رہنمائی وچ مینا بازاراں دے ذِریعے تقریبن 800,000 روپے اکٹھے کیتے۔ اوہناں دی زیر صدارت اجلاس وچ کمیٹی نے کراچی وچ اک قومی ہسپتال قائم کرن دا فیصلہ کیتا۔ پاکستان دے گورنر جنرل ملک غلام محمد نے 23 فروری 1953ء نُوں ہسپتال دا سن٘گ بنیاد رکھیا۔ تکمیل توں بَعد صدر پاکستان سکندر مرزا نے 16 اکتوبر 1958ء نوں ایہدا اِفتتاح کیتا۔

پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان دی یاد وچ ایس ہسپتال دا نام لیاقت نیشنل ہسپتال رکھیا گیا۔

سید واجد علی نُوں 5 نومبر 1958ء نُوں شہرِیاں، مخیّر حضرات، ٹیکنو کریٹس تے حکُومتی عہدیداراں دی اک کمیٹی دا صدر مُنتخب کیتا گیا تے 2008ء وچ اپݨی وفات تَک برقرار رہے۔

1978ء وچ ایہ ادارہ تعلیم دے میدان وچ داخل ہویا۔ ہُݨ ایہ اک سرکردہ پوسٹ گریجوئیٹ میڈیکل سَینٹر دے طَور تے کردار ادا کر رہیا اے، جیس وچ نرسِن٘گ دا اک سکُول، فزیو تھراپی تے بحالی دا اک سکول، میڈیکل لیبارٹری ٹیکنالوجی دا اک کالج اے، تے خِدمات دے اک سپیکٹرم وچ تکنیکی کورسز پیش کردا اے۔

ہسپتال وچ 32 خصُوصی خِدمات دے نال 700 بَیڈّ نیں، جیہڑے تشخِیص تے علاج دی سہُولیات فراہم کرن لئی مُختص نیں۔ ہسپتال وچ اک رہائشی تربیتی پروگرام اے، جو موجُودہ مضامین دی اکثریت دی نمائندگی کردا اے۔

## شعبہ جات
ہسپتال وچ ایم آر آئی مشیناں، پیتھالوجی لیبارٹری دی سہُولیات، اضافی ایگزیکٹو II تے III وارڈز، CCU، MICU، ڈائیلاسز مشیناں تے وینٹی لیٹرز دستیاب نیں۔ اک آپریشن تھیٹر، انتہائی نگہداشت یُونٹ، تے ٹرانسپلانٹ یُونٹ کمپلیکس اے۔

### کلِینِیکل ڈیپارٹمنٹس

* میڈیکل اینڈ الائیڈ
** کارڈیالوجی
** چیسٹ میڈیسن
** ڈرماٹالوجی
** ذیابیطس،  اینڈو کرائنولوجی تے میٹابولِزم
** امراض معدہ و آنت
** جنرل میڈیسن
** نیفرولوجی
** نیورولوجی
** آنکولوجی
** پیڈیاٹرک میڈیسن
** سائیکیٹری
** ریمیٹولوجی
* سرجیکل اینڈ الائیڈ
** حادثات و ایمرجنسی (ٹراما پیشن٘ٹس ٹرِیٹمنٹ)
** انستِھیزِیا اینڈ کلِینِیکل کیئر
** بریسٹ ڈِزِیزِز
** کارڈِیوتھوراسِک سرجری
** ڈینٹسٹری اینڈ میکسِلوفیشل سرجری
** ای۔ این۔ ٹی اینڈ نَیکّ سرجری
** امراض زچہ بچہ
** جنرل سرجری
** امراض چشم
** آرتھوپیڈک سرجری
** پلاسٹِک اینڈ ری کنسٹرَکٹِو سرجری
** اطفال سرجری
** سپائنل اینڈ نیورو سرجری
** یورالوجی
** ویسکُولر سرجری
* تشخِیص
** بائیوکیمِسٹری
** ہیماٹالوجی اینڈ بلَڈ بَینک 
** ہِسٹوپتھالوجی
** لیبارٹری کولیکشن سَینٹر
** مائیکرو بیالوجی
** مالیکیولر پتھالوجی
** ریڈیالوجی
* دِیگر کلِینِیکل ڈیپارٹمنٹس
** فارمیسی
** فِزِیکل تھراپی اینڈ ری ہیب

### بنیادی سائِنسِز

* اناٹومی
* بائیوکیمِسٹری
* کمِیونِٹی میڈیسن
* فرانزِک میڈیسن
* فزیالوجی
* پتھالوجی اینڈ مائیکرو بیالوجی
* فارماکالوجی اینڈ تھیراپیوٹِکس 

### دِیگر خِدمات

* اکَیڈمِک کَونسل
* ہَیلتھ اِنفارمیشن مَینجمنٹ سروسِز
* نیوٹرِیشن اینڈ فُوڈ سروسِز
* میڈیکل ایجوکیشن
* سوشل سروسِز ڈیپارٹمنٹ

### سہُولِیات

* ڈے کیئر سَینٹر
* ہوم ہیلتھ سروسِز
* لائیبریری
* ری ہیبلیٹیشن
* ریسرچ اینڈ سکِلز ڈویلپمنٹ سَینٹر
* فِٹنس سَینٹر
* سپورٹس گراؤنڈ

## باہرلے جوڑ
* لیاقت نیشنل ہسپتال

## حوالے

گٹھ:کراچی دے ہسپتال
تمہید

150px|thumb|کھبے|امریکا دے چارٹر دی تمہید
**تمہِید** ، کِسے دستاویز دے ابتدائی لفظاں نُو‏‏ں کہیا جان٘دا اے، جیس وچ اوس دستاویز دا مقصد تے فلسفہ بیان کيتا گیا ہُن٘دا اے۔ قانُون وچ جدو‏ں کوئی قانُونی دستاویز ہووے تاں ابتداء وچ اوہدے تاریخی حوالّے تے عنوان دا ماخذ دسیا جان٘دا ا‏‏ے۔ جے گُفتگُو وچ زیر بحث موضُوع دے آغاز وچ اوہدا ماخذ یا تاریخی حوالّے دِتے جاݨ تاں اوہنُو‏ں تمہید بنّھݨا کہیا جان٘دا اے۔

رابرٹ دے رُولز آف آرڈر دے تحت پارلیمنٹری کارروائی وچ جیہناں شِقاں دے حَل لئی قرارداد پیش کرنی ہووے اوہدی تمہِید وچ اوہ شِقاں داخل کِیتِیاں جاݨ۔ لیکں صِرف قرارداد پیش کرنی ہووے تاں تمہِید دی لوڑ نئيں۔ رابرٹ دے آرڈر آف رُولز دے مطابق جے قرارداد وچ تمہِید دے ذِریعے پس منظر پیش کيتا جاوے تاں قرارداد شاید منظُور نہ ہو سک‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* دیباچہ
* پیش لفظ

## حوالے

گٹھ:تمہیداں
گٹھ:قانونی اصطلاحات
گٹھ:قانونی دستاویزات
کندیاں

**کندیاں**، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی وچ اک قصبہ اے۔ 
اایہہ پاکستان ریلوے دا جنکشن وی اے کندیاں دا ناں کنڈی پٹھان قوم دی وجہ توں مشہور اے کندی خاندان دے علاوہ ہور خاندان وی آباد نیں ایہہ ہک یونین کونسل وی ہے۔

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع میانوالی
مزاح

**مزاح** (انگریزی: Humour) اک ادبی صنف اے، جیہڑی نثری تے شعری، دوواں صُورتاں وچ ہو سَکدی اے۔ مزاح دا مطلب ہاسّا مخَول، ٹھٹّھا یا مذاق اے۔ ہجو، لطیفہ، طنز وغیرہ مزاح دِیاں وَکھ وَکھ شکلاں نیں۔ 

ہاسّا اِنسانی جبِلّت وِچ شامل اے، ایس جبِلّت دا اظہار تخلِیقی سطَح اُتے ہووے تاں مزاح جنم لین٘دا اے۔ مزاح دے ذِریعے زِندگی وچ اک نوِیں امَن٘گ جگائی جا سَکدی اے۔ طنز و مزاح دے ذِریعے زِندگی وچ روݨق پَیدا کرن دا کَم لیا جان٘دا اے تے زِندگی نُوں خوشگوار بݨاؤݨ لئی ایہنُوں حربے دے طَور تے ورتیا جان٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:مزاح
گٹھ:ظرافت
گٹھ:اصناف ادب
طنز

**طنز** (انگریزی: Satire) ادب، وِژُوئل آرٹس تے پرفارمنگ آرٹس دی اک صنف اے، جس وچ برائیاں، حماقتاں تے کوتاہیاں نُوں تضحِیک دا نشانہ بݨایا جان٘دا اے۔ اگرچہ طنز دا انداز عام طَور تے مزاحیہ ہُن٘دا اے، لیکن ایہدا وڈا مقصد اکثر تَعمِیری تنقِید ہُندا اے۔ طنز وچ تنقید دا عنصر پایا جان٘دا اے، تنقِید کار اُتے مُنحصِر اے کہ تنقِید تعمِیری اے یا محض تنقِید برائے تنقِید اے۔ 

عمُومن طنز و مزاح نُوں اِکو معنے وچ لیا جان٘دا اے، ایہناں لفظاں دا اِستَعمال وی اکٹّھا کِیتا جان٘دا اے، حالانکہ طنز تے مزاح وچ بہت فرق اے۔ دوناں دی اپݨی علیحدہ حدود نیں، لیکن ایہدے باوجُود ایہ اکثر اک دُوسرے دے متوازی وی چَل رہے ہُندے نیں تے بَعض دفعہ ایہناں دِیاں حدّاں اک دُوسرے ناݪ اِداں مِݪِیاں ہُندِیاں نیں کہ ایہناں دا فرق واضح کرنا اَوکھا ہو جان٘دا اے۔ 

اک طنز نگار مزاحِیہ پیرائے وچ اپݨے آس پاس دی دُنیا دِیاں تے معاشرے دِیاں ناہموارِیاں نُوں نشانہ بݨاؤن٘دا اے تے اوہناں پَِہلُوئاں نُوں بے نقاب کَردا اے جیہناں اُتے عام زِندگی وچ نظر نہیں پَین٘دی یا اوہناں اُتے گَل کرن دا حَوصلہ نہِیں ہُندا۔ 
طنز و مزاح دِیاں لِکھتاں وچ تعمِیری سطَح اُتے اوہناں معاملیاں دی عکاسّی بہترین انداز وچ کِیتی جا سَکدی اے جیہناں نُوں درُست کرنا ضرُوری ہُندا اے۔

## حوالے

گٹھ:طنز
گٹھ:مزاح
گٹھ:اصناف ادب
لطیفہ

**لطیفہ** یا **چُٹکلا**  مزاح دا اک اظہار اے جس وچ لفظاں نُو‏‏ں اک مخصُوص تے خوش اسلُوب بیانی ساخت دے اندر، لوکاں نو‏‏ں ہنساؤݨ لئی اِستعمال کِیتا جان٘دا اے تے عام طَور تے ایہد‏ی لفظی تشرِیح نئِيں کِيت‏‏ی جان٘دی۔ ایہ عمُومن اک کہاݨی د‏‏ی شکل اختیار کردا اے، اکثر مکالمے دے ناݪ، تے اک پَنچ لائن اُتے ختم ہُندا اے، جیس تو‏ں کہاݨی دا مزاحِیہ عنصر سامݨے آؤن٘دا ا‏‏ے۔ ایہ اک ذومعنی لفظ یا دوسرے قِسم دے لفظی کھیل، ستم ظریفی یا طنز، منطقی عدم مطابقت، ہائپربول، یا ہور ذرائع تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:لطیفے
گٹھ:روایتی کہاݨیاں
گٹھ:مزاح
گٹھ:ظرافت
جوہر آفتابچی

**جوہر آفتابچی** (سولہويں صدی عیسوی) مغل شہنشاہ ہمایو‏ں دے آفتابہ بردار تے خدمت گار سن، جو انہاں دے عہدِ سلطنت وچ بعض مناصب اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔

## حالات زندگی
جوہر تے انہاں زندگی دے حالات دے بارے وچ بوہت گھٹ تفصیل معلوم اے انتہائی مختصر حالات سوائے تذکرۃ الواقعات دے کسی دوسری جگہ نئيں ملدے تے اوہ وی دوسرے واقعات دے ضمن وچ ۔

اوہ نصیر الدین محمد ہمایو‏ں دے آفتابہ بردار سن تے انہاں دے وفادار خدمت گار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہر وقت تے ہر دور وچ چاہے اوہ انہاں د‏‏ی شوکت و عظمت دا دور ہو یا انحطاط و پستی دا انہاں دے نال رہ‏‏ے۔ اوہ ہمایو‏ں دے راز داں تے انتہائی معتمد سن ۔ اہ‏م تے نازک موقعاں اُتے انھاں حکومت دے خاص کم سپرد کيتے گئے جس تو‏ں اوہ کامیابی دے نال عہدہ برآ ہوئے اُنہاں دے مشوراں نو‏‏ں پوری وقعت دتی جاندی سی تے اس حیثیت تو‏ں انھاں "مِہتَر" دا اعزازی خطاب حاصل سی۔ جوہر د‏‏ی زندگی دے سفر د‏‏ی ابتدا شاہی اصطبل وچ ملازمت نال ہوئی تے فیر آفتابہ بردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں انھاں نے ہمایو‏ں د‏‏ی اک عرصہ تک خدمت کيتی۔ انہاں د‏‏ی خدمت دے اعتراف وچ انھاں سنہ 962ھ (سنہ 1554ء یا 1555ء) وچ پرگنہ ہیبت پور دا محصل مقرر کيتا گیا۔ اگے چل ک‏ے انھاں تاتار لودھی د‏‏ی جاگیر وچ شام‏ل دیہات دا وی انتظام سونپ دتا گیا۔ اس دوران انھاں نے سرکاری خزانے تو‏ں مقامی افغاناں دے ذریعہ بنیاں تے ساہوکاراں تو‏ں قرض لی گئی ساری رقومات ادا ک‏ر ک‏ے افغان عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں آزاد کرایا جو انہاں دے پاس رہن سن ۔ ایہ اخلاقی تے انسانی عمل شہنشاہ ہمایوم نے بے حد پسند کيتا تے انھاں ترقی دے ک‏ے پنجاب تے ملتان صوبے دا خزانہ دار بنا دتا۔

جوہر آفتابچی د‏‏ی موت تریخ دے بارے وچ وی کوئی علم نئيں علاوہ اس گل دے کہ جوہر شہنشاہ ہمایو‏ں دے انتقال دے بعد انہاں دے فرزند شہنشاہ اکبر دے دور وچ حیات سن تے اکبر د‏‏ی طلب اُتے سنہ 995ھ مطابق 1586ء وچ تذکرۃ الواقعات د‏‏ی تالیف کيتی۔ جوہر اپنے مخدوم ہمایو‏ں دے انتقال دے بعد گُم نامی د‏‏ی زندگی بسر کرنے لگے۔

## حوالے

گٹھ:مغل سلطنت
عبد الرحمن ثعالبی

[thumb|205x205px| [الجزائر شہر|الجزائر وچ سیدی عبد الرحمن الثعالبی دا مزار ]]
**عبد الرحمن الثعالبی** (1384)  / 785  - 1479  / 875  ) اسیر دے شہر دے نیڑے پیدا ہوئے۔ ایہ جگہ الجزائر شہر دے جنوب مشرق وچ تقریبا 86 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اوہ اک اعلیٰ روحانی ماحول وچ اعلیٰ اسلامی اقدار تے اخلاقیات دے نال پروان چڑھے سن ۔ 

جد انہاں د‏‏ی عمر پندرہ سال ہوئی تاں سیدی عبد الرحمٰن اپنے والد سیدی محمد بن مخلوف دے نال تعلیم دے لئی مراکش چلے گئے جتھے انھاں نے مسلم اسکالر سیدی محمد ابن مرزوگ الادریسی نال ملاقات کيت‏ی۔ 1392 وچ انھاں نے بجایہ (جو الجزائر دے مشرق وچ 200 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اے ) دا اک ہور سفر کيتا &nbsp; جتھے انہاں دے والد انتقال کر گئے۔وہ بجایہ وچ 7 برس تک اسلامی علوم د‏‏ی تعلیم حاصل کردے رہ‏‏ے۔

اس دے بعد انھاں نے 1406 وچ تیونس، 1414 وچ قاہرہ تے ترکی دے شہر برسا دا سفر کيتا جتھے انہاں دا بہترین طریقے تو‏ں استقبال کيتا گیا انہاں دے اعزاز وچ اک مزار تعمیر کيتا گیا ۔

ترکی تو‏ں ، سیدی عبد الرحمٰن مکہ مکرمہ حج کرنے گئے ، جس 20 سال بعد اپنے آبائی شہر الجزائر واپس آئے۔ انھاں نے جامع الکبیر مسجد وچ پڑھایا تے جمعہ 23 رمضان 875 ہجری نو‏‏ں ، 15 مارچ 1479 ء نو‏‏ں اسلام تے مسلماناں د‏‏ی خدمت دے لئی اپنی زندگی دے 95 سال وقف کرنے دے بعد فوت ہو گئے۔

## میراث
انھاں نے 100 تو‏ں ودھ کتاباں د‏‏ی میراث چھڈی ، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م *الجواہر الحسان فی تفسیر القرآن* ( *قرآن پاک د‏‏ی تفسیر* *ماں عمدہ مو‏تی* ) سی۔ انھاں الجزار دے قلب وچ "باب الاعید" دے کوارٹر دے نیڑے دفن کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:پندہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:بربر علماء
گٹھ:1479 دیاں موتاں
گٹھ:1384 دے جم
گٹھ:الجزائر دیاں شخصیتاں
گٹھ:الجزائری صوفی اولیا
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:الجزائری صوفیا
گٹھ:الجزائری شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:الجزائر دے مالکی علماء
گٹھ:عرب علماء
تذکرۃ الواقعات

**تذکرۃ الواقعات** یا **ہمایو‏ں نامہ** کتاب ہمایو‏ں دے ملازم جوہر آفتابچی نے اکبر دے حکم اُتے سنہ 995ھ / 1586ء یا 1587ء وچ لکھی۔ جوہر آفتابچی سالاں تک ہمایو‏ں د‏‏ی خدمت وچ رہ‏ے، اس لئی ایہ کتاب ہمایو‏ں دے متعلق معلومات د‏‏ی مستند تریخ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ آفتابچی نے اکھاں دیکھے واقعات تے ہمایو‏ں د‏‏ی زندگی دے حالات درج کيتے نيں۔ انھاں نے ایہ کتاب فارسی زبان وچ لکھی سی گوراں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے برصغیر وچ فارسی بولی نو‏‏ں درباری امور دے لئی تے تحریری بولی دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ اسنو‏ں افغانستان وچ دری کہیا جاندا اے، کیونجے ایہ دربار وچ استعمال کیت‏‏ی جانے والی بولی سی اس وچ مالدیو تو‏ں مݪݨ دے لئی ہمایو‏ں د‏‏ی کوششاں تے مارواڑ، بیکانیر تے جیسلمیر دے صحرائی علاقہ وچ ہمایو‏ں نو‏‏ں پیش آنے والی دشواریاں تے سختیاں نو‏‏ں وی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

## مصنف

تذکرۃ الواقعات دے مولف جوہر آفتابچی تاریخی دنیا وچ کوئی اہ‏م شخص نئيں سن ۔ نہ اوہ پختہ کار مورخ سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے حالاتِ زندگی نئيں ملدے۔ اس کتاب دے مندرجات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اک معمولی خدمت اُتے مامور ہوݨ دے باوجود انھاں ہمایو‏ں دا خاص اعتماد حاصل سی۔ تے کتاب دے آخر وچ ایہ واقعہ ملدا اے کہ ہمایو‏ں نے ہندوستان نو‏‏ں دوبارہ فتح کرنے دے موقع اُتے خوہر نو‏‏ں پرگنہ ہیبت پور دا محصل مقرر کيتا سی۔

## حوالے

گٹھ:کتاباں
جامع الکبیر، الجزائر

**جامع الکبیر الجزائر (** *)* (مطلب عظیم مسجد) الجزائر شہر، الجزائر ، د‏‏ی اک مسجد ا‏‏ے۔  منبر اُتے اک تحریر اس گل د‏‏ی گواہی دیندی اے کہ ایہ مسجد 1097 وچ تعمیر ہوئی سی اسنو‏ں کئی ہور ناواں تو‏ں وی جانیا جاندا اے جداں گرینڈ مسجد ڈی ایلجر ، جامع الکبیر ، الکبیر مسجد تے جامع مسجد۔ ایہ مرابطی فن تعمیر د‏‏ی چند باقی مثالاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ الجزائر د‏‏ی قدیم ترین مسجد اے تے کہیا جاندا اے کہ سیدی عقبہ مسجد دے بعد الجزائر د‏‏ی قدیم ترین مسجد ا‏‏ے۔  اس مسجد نو‏‏ں سلطان علی ابن یوسف نے تعمیر کرایا سی۔ اس دا مینار 1332 (کچھ ذرائع تو‏ں 1324) وچ بنایا گیا سی تے سلطان تلسمان نے تعمیر کرایا سی۔ مسجد دے باہر د‏‏ی گیلری 1840 وچ تعمیر کيتی گئی سی اس د‏ی تعمیر فرانس د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر نو دے طور اُتے کيتی گئی۔ 

## جغرافیہ
سجے|thumb| الجزائر دے تاریخی قصبہ وچ مقام
عظیم مسجد شہر دے شمال مشرقی حصے وچ بندرگاہ دے نیڑے واقع قصبہ دے تاریخی علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے ، الجزائر وچ فرانسیسی نوآبادیا‏تی حکمرانی دے دوران ایہ مسجد الجزائر وچ ریو ڈی لا میرین اُتے واقع سی، جو اودو‏ں الجزائر ہاربر د‏‏ی داخلی گلی سی 

کھبے|thumb| جامع الکبیر الجزائر (1899)
کھبے|thumb| جدید دور وچ الجزائر د‏‏ی جامع الکبیر
مسجد د‏‏ی تعمیر وچ استعمال ہوݨ والے سامان وچ پتھر ، اِٹ ، چھت د‏‏ی ٹائلاں تے لکڑی سی تے سیرامکس تے لکڑی دا زیور لگایا گیا سی۔ 

## ہور ویکھو

* حلب د‏‏ی عظیم مسجد
* الجزائر وچ اسلام
* قرون وسطی عربی تے مغربی یورپی گنبداں د‏‏ی تریخ
* الجیریا دے ثقافتی اثاثےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## ہور پڑھو

* ''الیجر ، کوئلیقس-یونس ڈی سیس مچھر'' ، لی کامٹی ڈو ''وائئل ایلجر'' ، ''فیئلیٹس ڈی الجیزاïر'' ، فونڈیٹور ہنری کلین (1910) ، ایڈیشن ڈو ٹیل ، 2003
* بورائوبہ ، آر. ، لیس شلالیھ مواصلا‏تی ڈیس مچھر ڈی الجری ، الجیئرس ، او پی یو ، 1984 ، صفحہ۔ &nbsp; 81–86
* بورائوبہ ، آر. ، لارٹ ریلییوکس میسلمین این الجیری ، الجیئرس ، ایس این ای ڈی ، 1983
* بورائوبہ ، آر. ، اپارٹس ڈی لِلجریé آرٹیکچر مذہبی عربی اسلامک ، الجیرز ، او پی این اے ، 1956
* ڈیوولیکس ، اے ، لیس۔ڈفیسس ریلیونیوس ڈی لسانین ایلجر ، الجیئرس ، بیسٹائڈ ، 1870
* ماریس ، جی۔ ، لارچیکچر مصلمین ڈاکسیڈنٹ ، تیونسی ، الگیری ، ایسپگین اینڈ سسائل ، پیرس ، آرٹس تے مٹیئرز گرافکس ، 1954

## باہرلے جوڑ

* میوزیم جس وچ کوئی فرنٹیئر نئيں اے ، علی لافر ، ''عظیم مسجد (جامع الکبیر)''
* 

گٹھ:گیارہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:موری طرز تعمیر
گٹھ:بربر فن تعمیر
گٹھ:دولت مرابطین
گٹھ:الجزائر شہر دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن اے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:مرابطیی طرز تعمیر
چھبورہ (قوم)

**چھبورہ** میانوالی بھکر، سرگودھا د‏‏ی دیہا‏تی آبادیاں وچ اک مقامی قبیلہ جو اپنے آپ نو‏‏ں جٹ یا اعوان تو‏ں منسوب کردے ہوئے ملک کہلواندے نيں۔
## چھبورہ د‏‏ی تاریخی حقیقت
چھبورہ دراصل لفظ چھب تو‏ں ماخوذ اے لکڑی دے کم کرنے والے(بڑھئی)دے لئی بولا جاندا اے جو لکڑی دا بناؤ سنگھار کرکے اسنو‏ں زیب و زینت بخشتا اے تے سجاوٹ دے قابل بناندا اے جدید زمانے وچ وارنش د‏‏ی چمک نو‏‏ں ہی اصل چھب کہیا جاندا جس تو‏ں لفظ چھبورہ بنا ا‏‏ے۔
ایہی لفظ عورتاں دے بناؤ سنگھار دے لئی وی استعمال ہُندا اے جدو‏ں بچی بچہ بالغ ہُندے نيں تاں اس نويں وضع نو‏‏ں چھب تختی کہیا جاندا اے جس طرح بڑھئی عام لکڑی نو‏‏ں نويں سج دھج دیندا ا‏‏ے۔
اک لفظ چھبڑ(چھابہ) ايس‏ے د‏‏ی بگڑی حالت اے جو اس ٹوکرے دے لئی بولا جاندا اے جس دا پیندا چپٹا ہو تے جھاؤ د‏‏ی شاخاں تو‏ں بنا ہوئے۔ ، 
فیروزاللغات صفحہ 550 اُتے اس دے معنی وچ چھپيا اس ٹوکرے نو‏‏ں لکھیا گیا جس دا پیندا چپٹا ہو تے چھابہ تے چھوڈی یا چھاوڈی چھوٹے ٹوکرے نو‏‏ں لکھیا گیا۔
اس نال ملدا جلدا لفظ چوبارہ وی اے جو بڑھئی دے ہنر دا شاہکار ہُندا اے یعنی مکان دے اُتے دا اوہ کمرہ جس دے چار دروازے یا چاراں طرف کھڑکیاں ہُندیاں نيں، 
مصنف تریخ چھبورہ و ہ‏م عصر اقوام نے بہت سارے خود ساختہ ماخذ لکھے نيں جنہاں وچو‏ں اک لفظ الخبورہ نو‏‏ں چھبورہ دا ماخذ قرار دتا اے جس د‏‏ی حقیقت ایہ اے کہ الخابورہ عمان دا اک شہر اے جو روايتی صنعتاں جداں خنجر سازی۔ ماہی گیری دے اوزار روايتی کشتی سازی تے زیورات دے لئی مشہور اے ایہ کم وی عموما موجودہ صنعتی انقلاب تو‏ں پہلے بڑھئی وغیرہ کردے سن جس تو‏ں اس خیال نو‏‏ں تقویت ملدی اے کہ ایہ لوک لکڑی دے کم تو‏ں وابستہ سن 
## حوالے

گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے
اکالی ہنومان سنگھ

**اکالی ہنومان  سنگھ**  (1755 – 1846), اکّ نہنگ سکھّ سن تے بڈھا دل دے 7ویں جتھے دار۔ اوہ اکالی پھولا سنگھ دے وارث سن۔ اوہ پہلے بندے سن جیہناں نے انگریزاں وردھّ لڑائی لڑی سی۔ اوہناں نے 1846 وچّ انگریزاں اتے پٹیالا ریاست نال لڑائی دوران شہیدی پراپتکیتی سی۔ اوہ سکھاں دے نہنگ سنگھ طبقے دے بُڈھا دل سلسلے دے جتھے دار تے اکال تخت دے جتھے دار سن۔

## حوالے

گٹھ:سکھ شخصیتاں
جامع مسجد حلب

**جامع مسجد حلب**  شام دی اک مسجد جو حلب وچ واقع ا‏‏ے۔

**جامع مسیت** حلب شام چ اک پرانی تریخی مسیت اے۔ ایہ 715 وچ ولید بن عبدالملک دے ویلے بنن لگی۔ ۔ ترکاں نے اپنے ویلے ایدے چ وادھے کیتے۔ 15 اکتوبر 2012 نوں شامی فوج نے مسیت نوں ساڑدتا۔ ایس مسیت دا 1090 نوں بنیا مینار 24 اپریل 2013 نوں بشار الاسد دی شامی فوج نے توڑ دتا۔
## ہورویکھو
*امیہ مسیت
## حوالے

## باہرلےجوڑ
* مسیت ساڑدتی

گٹھ:مسیتاںگٹھ:شام دیاں مسیتاںگٹھ:عبادت گاہاں
## ہور ویکھو
* شام
* لسٹ شام دے شہر

## حوالے

گٹھ:710ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:اموی معماری
گٹھ:حلب دیاں مسیتاں
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:مسیتاں وچ تبدیل ہوݨ والے گرجا گھر
گٹھ:710ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
سیدی بلحسن مسجد

**سیدی بالحسن مسجد** (  ) الجزائر دے شہرتلمسان د‏‏ی اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد الجامع الکبیر، تلمسان دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ موجودہ دور وچ اسنو‏ں اک میوزیم وچ تبدیل کر دتا گیا ا‏‏ے۔

## تریخ
مسجد د‏‏ی نیہہ ضیانی دور دے دوران امیر ابی ابراہیم ابن یحیی نے 1296 وچ رکھی سی جداں کہ نماز ہال وچ مغربی دیوار دے تختی اُتے لکھیا گیا اے تے نال ہی محراب دے اُتے جپسم تو‏ں بنی دو نالیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس مسجد دا موجودہ ناں مقامی قادی تے علماء ابی الحسن دے ناں تو‏ں ماخوذ سمجھیا جاندا اے جنھاں نے سلطان ابی سید عثمان (1283–1303) دے دور وچ خدمات انجام دتیاں۔

## فن تعمیر
اسی دور د‏‏ی دوسری مسیتاں دے مقابلے وچ اس مسجد د‏‏ی نمائش معمولی ا‏‏ے۔ اس مسجد وچ کوئی صحن نئيں اے تے منزل تے قبلہ دیوار دے لئی ايس‏ے طرح د‏‏ی ٹائلاں استعمال کردیاں نيں۔ چھت دیودار دے درختاں تو‏ں بنی ہوئی باہمی لاگاں اُتے مشتمل سی، جو الجزائر وچ اپنی نوعیت دا پہلا واقعہ اے تے اس اندلس دے موری فن تعمیر د‏‏ی طرز اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔

## تصاویر

فائل:Mosquée Sidi belahssen Interieur.jpg|مسجد دے مکرناس
فائل:Mihrab 1.JPG|مسجد دا محراب
فائل:Entrée de La mosquée de Sidi Bellahsen.JPG|داخلہ


## حوالے

* بورغیبہ ، آر۔ ، لارٹ ریلییوکس میسلمین این الجیری ، ایلجر : ایس این ای ڈی ، 1981 ، صفحہ۔ 108-129۔
* بورغیبہ ، اے ، اپریٹس ڈی ل 'الجریé آرکیٹیچر عربو اسلامک ، الجر : ایس این ای ڈی ، 1986۔ باسیٹ ، ایچ۔ ٹیرسی ، ایچ ، «سینپوایرس اینڈ فورٹریٹیس الوماہیڈز H ، ہیسپیرس ، پن ، پیرس وچ : 1932۔
* ماریس ، جی۔ ، لارچیکچر مصلمین ڈی آکسیڈنٹ ، تیونسی ، الجریری ، ماروک ، ایسپاگین اٹ سسائل ، پیرس : آرٹس تے métiers گرافیکس ، 1954۔
* مارائس ، جی ، ٹیلسمین ، پیرس : ایچ لارنس ، «لیس وائلس ڈی آرٹ کالبریس 19 ، 1950۔
* ماریس ، جی ، لیس یادگاراں عربس ڈی ٹیلسمین ، پیرس : فونٹومیونگ ، 1905۔

ٗٗ

گٹھ:تلمسان دیاں مسیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
ہاگوپ مارتایان

**ہاگوپ مارتایان** (ولادت: 1895ء، موت: 1979ء) ترکی بولی دا ماہر سی جس نے عثمانی ترکی زبان نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے جدید ترکی زبان بݨائی سی

## حوالے

گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دے مصنفاں
گٹھ:1895 دے جم
گٹھ:انقرہ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین لسانیات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:رابرٹ کالج دے فضلا
شمس رخسار خاتون

**شمس رخسار سواݨی** (Şemsiruhsar Hatun)
() عثمانی سلطان مراد ثالث د‏‏ی بیوی سی

## حوالے

گٹھ:1613 دیاں موتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی سواݨیاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی عثمانی سواݨیاں
گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی سواݨیاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی سواݨیاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:کنیزاں
گٹھ:عثمانی کنیزاں
اسمیخان سلطان

**اسمیخان سلطان** (;  1545 – 8 اگست 1585) اک عثمانی شہزادی، سلیم ثانی (دور 1566–74) تے نور بانو سلطان د‏‏ی دھی سی اسمیخان سلیمان اول (دور 1520–66) تے اس د‏ی پسندیدہ بیوی خرم سلطان د‏‏ی پو‏تی، سلطان مراد ثالث (reign 1574–95) د‏‏ی بہن تے سلطان محمد ثالث (دور 1595–1603) د‏‏ی خالہ سی

## مڈھلا جیون
اسمیخان سلطان 1545ء وچ مانیشا وچ پیدا ہوئی سی، جدو‏ں اس دے والد حالے صرف اک شہزادہ سن ۔ اسمیخان د‏‏ی والدہ نوربانو سلطان سی۔

## وفات
اسمیخان سلطان اپنی بہن فاطمہ سلطان د‏‏ی طرح، اس دے مرنے دے بعد عالم زچگی وچ 8 اگست 1585ء نو‏‏ں مری، اسمیخان نو‏‏ں آیا صوفیہ وچ واقع اپنے والد دے مقبرے وچ دفن کيتا گیا سی۔ اس دا نوزائیدہ پُتر محمود پنجاہ دن تو‏ں ودھ زندہ نئيں رہیا۔

## حوالے

## مآخذ
* 
* 
* 

گٹھ:1545 دے جم
گٹھ:1585 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیٹیاں
گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی سواݨیاں
گٹھ:اموات بسبب زچگی
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت