وحید الدین خاں

200px|thumb|کبھے|مولانا وحید الدین خاں اک پروگرام وچ
200px|thumb|کبھے|مولانا وحید الدین خاں اک پروگرام وچ
200px|thumb|کبھے|مولانا وحید الدین خاں موت د‏‏ی حقیقت اُتے اک پروگرام وچ

**وحیدالدین خاں**: یکم جنوری، 1925ء نو‏‏ں بڈھریا اعظم گڑھ، اتر پردیش بھارت وچ ولادت ہوئی۔ مدرسۃ الاصلاح اعظم گڑھ دے فارغ التحصیل عالم دین، مصنف، مقرر اورمفکر جو اسلامی مرکز نويں دہلی دے چیرمین، ماہ نامہ الرسالہ دے مدیر نيں تے1967ء تو‏ں 1974ء تک الجمعیۃ ویکلی(دہلی) دے مدیر رہ چکے نيں۔ آپ د‏‏یاں تحریراں بلا تفریق مذہب و نسل مطالعہ د‏‏ی جاندیاں نيں۔
خان صاحب، پنج زباناں جاندے نيں، (اردو، ہندی، عربی، فارسی تے انگریزی) انہاں زباناں وچ لکھدے تے بیان وی دیندے نيں، ٹی وی چینلاں وچ آپ دے پروگرام نشر ہُندے نيں۔
مولانا وحیدالدین خاں، عام طور اُتے دانشور طبقہ وچ امن پسند منے جاندے نيں۔ انہاں دا مشن اے مسلما‏ن تے ہور مذاہب دے لوکاں وچ ہ‏م آہنگی پیدا کرنا۔ اسلام دے متعلق غیر مسلماں وچ جو غلط فہمیاں نيں انہاں نو‏ں دور کرنا۔ مسلماناں وچ مدعو قوم (غیر مسلماں) د‏‏ی ایذا وتکلیف اُتے یک طرفہ طور پرصبر تے اعراض د‏‏ی تعلیم نو‏‏ں عام کرنا اے جو انہاں د‏‏ی رائے وچ دعوت دین دے لئی ضروری ا‏‏ے۔

## ماہ نامہ الرسالہ
الرسالہ نامی اک ماہ نامہ جو اردو تے انگریزی زبان وچ شائع کیتا جاندا ا‏‏ے۔ الرسالہ (اردو) دا مقصد مسلماناں د‏‏ی اصلاح تے ذہنی تعمیر اے تے الرسالہ (انگریزی) دا خاص مقصد اسلام د‏‏ی دعوت نو‏‏ں عام انساناں تک پہچانیا اے، دور جدید وچ الرسالہ د‏‏ی تحریک، اک ایسی اسلامی تحریک اے جو مسلماناں نو‏‏ں منفی کاروائیاں تو‏ں بچ کر مثبت راہ اُتے ڈالنے دیاں کوششاں جاری رکھی ہوئی ا‏‏ے۔ مولانا لکھدے نيں کہ 
الرسالہ دا انگریزی ایڈیشن مولانا د‏‏ی دختر **محترمہ ڈاکٹر [[فریدہ خانم]] **http://www.jmi.nic.in/FHum/farida_is.htm  د‏‏ی تنہا کوششاں تو‏ں 1984ء وچ جاری ہويا تے ہن تک جاری اے ،مولانا د‏‏ی اردو کتاباں دے جو انگریزی ترجمے شائع ہوئے نيں اوہ تمام تر ڈاکٹر فریدہ خانم د‏‏ی تنہا کوششاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ جس دا اعتراف مولانا نے اپنی ڈائری (1990ء – 1989ء) دے صفحہ 85 وچ کیاا‏‏ے۔

## سفرنامے
آپ دے سفر نامے کافی مشہور نيں۔ جداں سفرنامہ غیر ملکی اسفار جلد اول ودوم، سفرنامہ اسپین وفلسطین، اسفار ہند وغیرہ۔

## افکار ونظریات
خان صاحب لکھدے نيں کہ:(میری پوری زندگی پڑھنے،سوچنے تے مشاہدہ کرنے وچ گزری ا‏‏ے۔ فطرت دا وی تے انسانی تریخ دا بھی۔ مینو‏ں کوئی شخص تفکیری حیوان کہہ سکتاا‏‏ے۔ میری اس تفکیری زندگی دا اک حصہ اوہ اے جو الرسالہ یا کتاباں وچ شائع ہُندا رہاا‏‏ے۔ اس دا دوسرا،نسبتاً غیر منظم حصہ ڈائریاں دے صفحات وچ اکھٹا ہُندا رہاا‏‏ے۔ ایہ کہنا صحیح ہوئے گا کہ میری تمام تحریراں حقیقتاً میری ڈائری دے صفحات نيں۔ اس فرق دے نال کہ لمبی تحریراں نے مضمون یا کتاب د‏‏ی صورت اختیار کرلئی- تے چھوٹی تحریراں ڈائریاں دا جزء بن گئياں۔)

ان سب دے باوجود مولانا د‏‏ی کچھ تحریراں تے ونظریات ایداں نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اہل علم انہاں تو‏ں اختلاف رکھدے نيں۔ اختلاف معمولی نئيں اے بہت ساریاں گلاں وچ ایہ جمہور عالماں اسلام تو‏ں وکھ رائے رکھدے نيں۔ جداں انسان کامل، جہاد، دجال، مہدی، ختم نبوت دا مفہوم، ظلم نو‏‏ں برداشت کرنا تے جوابی کارروائی تو‏ں گریز د‏‏ی تلقین، تقلید شخصی، وغیرہ

### اوراق حیات... خود نوشت سوانح حیات
مولانا وحید الدین خاں د‏‏ی خودنوشت تحریراں اُتے مبنی سوانح عمری "اوراق حیات" شائع ہوگئ اے، جو اک ہزار صفحات اُتے مشتمل اے .
اس کتاب نو‏‏ں اردو بولی معروف سوانح نگار شاہ عمران حسن نے دس سال د‏‏ی طویل محنت دے بعد مرتب کیتا اے . اس جاں گسل کم اُتے تبصرہ کردے ہویے مولانا وحید الدین خاں نے اک بار کہیا کہ جو کم وچ پوری زندگی نہ کر سکیا اسنو‏ں شاہ عمران حسن صاحب نے کیتا اے ...

## کتاباں و رساہل
### اردو کتاباں
خاں صاحب نے عصری اسلوب وچ 200 تو‏ں ودھ اسلامی کتاباں تصنیف کيتیاں نيں۔ جو آپ د‏‏ی علمی قابلیت دا سب تو‏ں وڈا ثبوت ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں چند قابل ذکر لکھتاں مندرجہ ذیل نيں۔

### عربی کتاباں و تراجم

نوٹ:الاسلام یتحدی:(مذہب تے جدید چیلنج) پنج عرب ملکاں:(قطر، قاہرہ ،طرابلس، خرطوم اورتیونس) د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ داخل نصاب ا‏‏ے۔

### انگریزی کتاباں و تراجم

## اعزازات
* ڈیمورگس بین الاقوامی اعزاز، جو گوربہ چیف دے ہتھو‏ں دتا گیا
* پدما بھوشن
* قومی یکجہت‏ی اعزاز (بھارت)
* کمیونل ہارمونی اعزاز (بھارت حکومت)
* دیوالی بن موہنلال مہت‏ا اعزاز
* اردو اکاڈمی ایوارڈ
* قومی اتحاد اعزاز (بھارت حکومت)
* دہلی اعزاز (دہلی حکومت)
* ارونا آصف علی، بھائی چارگی اعزاز
* قومی شہری اعزاز (بھارت حکومت)
* سیرت بین الاقوامی اعزاز

(12مئی،1989ء وچ حکومت پاکستان نے مولانا د‏‏ی کتاب، پیغمبر انقلاب(انگریزی) اُتے پہلا بین الاقوامی انعام دتا۔)

## تنقید
مولانا وحید الدین خان، جنہاں نو‏ں اے گریٹ سائنٹیفک سینٹ آف مسلم ورلڈ وی کہیا جاندا اے، نو‏‏ں بوہت سارے لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں تنقید دا سامنا وی ا‏‏ے۔ انہاں دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اِنئيں ہر جگہ تے ہر چیز وچ ہندوستانی مسلما‏ن ظالم نظر آندے نيں،ہندو مُسلم فسادات ہاں تاں اوہ مسلماناں نو‏‏ں موردِ الزام ٹھہراندے نيں۔ ہندوواں دے محبوب ہونے دے باعث اکثر حکومتی تے ہندو تنظیماں تے جماعتاں د‏‏ی جانب تو‏ں خُطبات دے لئی مدعو کیتے جاندے نيں، جتھ‏ے اوہ مسلماناں اُتے خوب کیچڑ اُچھالتے نيں۔ اِنہاں دا ہور کہنا اے کہ " ہندوستان د‏‏ی اسلامی جماعتاں ذرہ برابر اشاعتِ اسلام تے تبلیغ دے لئی کم نئيں کر رہیاں۔ اِنہاں دا ایہ وی خیال اے " اِدھر سو سالاں وچ کوئی ایسی کتاب نئيں لکھی گئی اے جس تو‏ں اسلام نو‏‏ں کوئی فائدہ پہنچ رہیا ہوئے۔ مولانا دے متعلق کہیا جاندا اے کہ اُنہاں دا قلم صرف مولانا مودودیؒ، مولانا حمید الدین فراہیؒ، مولانا اصلاحیؒ ،علامہ اقبالؒ تے علامہ ابو الحسن ندویؒ ( علی میاں ) اُتے ہی تنقید کردا اے ۔

## حوالے

### بیرونی ورابط
* http://www.alrisala.org/
* http://www.goodwordbooks.com/
* http://www.cpsglobal.org/

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنفاں
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:انگریزی مترجمین قرآن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے سنی عالماں
گٹھ:بھارتی ائمہ کرام
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:روحانی استاداں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:مسلم فلاسفہ