آیت اللہ العظمیٰ محمد ابراہیم جناتی

حضرت آیت اللہ العظمیٰ محمد ابراہیم جناندی سن 1311 ہجری شمسی وچ شہرود وچ پیدا ہوئے۔ اپنے باپ د‏‏ی ایما اُتے آپ نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ قرآن مجید تے ادبیات فارسی دا سیکھنا شروع کر دتا تے گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ شہرود دے حوزہ علمیہ وچ داخلہ لیا۔ چار سال د‏‏ی مدت وچ مقدمات تے سطح عالیہ دے دروس تما م کرنے وچ کامیاب ہوگئے ۔حالے آپ د‏‏ی عمر اٹھارہ سال د‏‏ی نئيں ہوئی سی کہ آپ نے سطح دے دروس اصول و فقہ دے ہمراہ منظومہ سبزواری نو‏‏ں وی پایہ تکمیل تک پہنچیا دتا ۔ تحصیل علم دے باقی مراحل نو‏‏ں طے کرنے دے لئی آپ نے مشہد مقدس دا رخ کيتا ۔اور اوتھ‏ے دے حوزہ علمیہ دے اساتید دے دروس تو‏ں کافی فائدہ اٹھایا ۔

   
فیر کچھ مدت دے بعد قم روانہ ہوئے تے آیت اللہ العظمیٰ بروجردی دے درس خارج فقہ تے امام خمینی (رح) دے درس خارج اصول وچ شرکت کرکے تحصیل علم نو‏‏ں جاری رکھیا ۔ اس دے بعد نجف اشرف د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تے پچیہہ سال تک اوتھ‏ے دے علمی مرکز وچ قیام پذیر رہے اس مدت وچ آپ نے حوزہ علمیہ نجف دے مایہ ناز اساتید جداں آیات عظام ، شاہرودی ، حکیم ،شیرازی ، حلی ، زنجانی تے خوئی تو‏ں علمی فیض حاصل کيتا ۔

  
تحصیل علم دے نال نال رسالے تے شرح لمعہ د‏‏ی تدریس تے ہور تالیفات دا آغاز وی کردتا ۔ حوزہ علمیہ نجف وچ سطح عالیہ د‏‏یاں کتاباں(رسالے ، مکاسب ، کفایہ) نو‏‏ں گیارہ سال تک مجموعی طور اُتے تن مرتبہ پڑھایا ۔اسی طرح نجف اشرف وچ اپنی سکونت دے آخری سالاں وچ مدرسہ بزرگ مرحوم آخوند خراسانی وچ درس خارج اصول نو‏‏ں تدریس کيتا ۔نجف وچ بہت ساریاں کتاباں نو‏‏ں تالیف کيتا ، جس وچ مرحوم آیت اللہ العظمیٰ شاہرودی دے درس خارج د‏‏ی تقریرات نو‏‏ں پنج جلداں دے نفیس مجموعہ وچ فقہی معارف دے پیاساں د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا۔ 

  
سن 1358 ہجری شمسی وچ ایران واپس آئے تے قم المقدس وچ قیام پذیر ہوئے آپ نے تدریس و تالیفات تے علمی مقالات دا کم پہلے د‏‏ی طرح جاری رکھیا ۔قم وچ درس خارج فقہ و اصول نو‏‏ں حوزہ د‏‏ی مروجہ روش دے مطابق تے فقہ واصول تے علوم قرآن وحدیث جداں موضوعات نو‏‏ں تطبیقی روش دے مطابق پڑھانے وچ ہمیشہ مشغول رہے تے نيں ۔

   
معظم لہ اوہ پہلی علمی شخصیت نيں جنھاں نے فقہ ، اصول ، علوم قرآن و حدیث کوحوزہ علمیہ قم وچ تطبیقی شکل و صورت وچ اک سو اڑتِیہہ فقہی مذاہب وچو‏ں بائیس مذاہب ( امامیہ ، حنفیہ ، مالکیہ ، شافیہ ، حنبلیہ ، زیدیہ ، اباضیہ ، ظاہریہ ، اوزاعیہ ، ثوریہ ، لیثیہ ، راہویہ ، نخعیہ ، تمیمیہ ، طبریہ ، جبیریہ ، کلبیہ ، شبرمیہ ، ابن ابی لیلیٰ ، زہریہ ، عیینیہ تے جریحیہ ، )کے نقطہ نظرکے مطابق پڑھایا اے کہ جو تریخ فقہ اسلامی وچ موجود نيں ۔

   
ایہ دروس بعض نسخےآں وچ اسلامی مذاہب دے نقطہ نظر تو‏ں مرتب کيتے گئے نيں جنہاں وچ بعض چھپ چکے نيں جداں فقہ مقارن ، منابع اجتہاد ، ادوار اجتہاد ، ادوار فقہ تے مناسک حج ، تے بعض چھپنے دے مراحل وچ نيں جداں علوم قرآن تے حدیث وغیرہ ۔

  
آپ دے آثارو تالیفات تے علمی نظریات ہن تک دسیاں کتاباں ، سینکڑاں مقالےآں ، تقریراں تے انٹرویوز اُتے مشتمل ملک دے داخل تے خارج وچ مختلف زباناں وچ منتشر ہوئے چکے نيں ۔

   
حضرت آیت اللہ العظمیٰ جناندی نے ہن تک ایران دے اندر تے باہر بوہت سارے سمیناراں تے کانفرنساں تو‏ں خطاب کيتے نيں تے کثیر تعداد وچ داخلی تے بیرونی اخباراں تے رسالےآں وچ انٹرویوز وی معظم لہ دے ہور علمی تے ثقافتی کوششاں وچ شامل نيں ۔ان تقریراں تے انٹرویوز وچ آپ نے مفصل طور اُتے اپنے فتوواں تے نظریات و آراء نو‏‏ں بیان فرمایاہے ۔

مثال دے طور اُتے آپ نے ایران د‏‏ی یونیورسٹیاں تے شہراں دے علاوہ برمنگم یونیورسٹی وچ (سمینار ، مقدس متون وچ عقل دا مقام) تے استنبول یونیورسٹی وچ ( سمپوزیم ، ماضی تے حال وچ شناخت شیعہ) دمشق یونیورسٹی وچ ( سمینار ، فقہ تطبیقی تے اجتہادی راہاں ) مکہ تے مدینہ وچ ( مذاہب اسلامی تے حج کانفرنس) تے قماطیہ وچ ( سمینار بحوث اسلامی) دے موضوعات اُتے مقالات پیش کيتے تے تقریراں کيتياں ۔

   
ایران ، پاکستان ، ہند ، فرانس ، انگلینڈ تے آمریکہ دے مختلف رسالےآں تے اخباراں نے ہمیشہ معظم لہ دے اراء ، نظریات تے فتاویٰ کوشایع تے منتشر کيتا اے جنہاں وچو‏ں بعض رسالے تے اخبار مندرجہ ذیل نيں ۔کیہان ، اطلاعات ، ایران ، جمہوری اسلامی ، ابرار ، قدس ،رسالت ، بعثت ، سلام ، کیہان ہوائی ، زن ، ہمشہری ، تہران ٹائمز ، کیہان اندیشہ ، کیہان فرہنگی ، زنان ، میراث جاویدان ، زا ئر ، میقات حج ، اندیشہ حوزہ مشہد ، فرزانہ ، نور علم ، تبیان ، ادبستان ، کوثر ، پیک یاران ، ماہان ، ایران جوان،سروش ، العدل ، صوت الاسلام ، الثقافۃ الاسلامیہ ، الفکر الاسلامی التوحید ، المبلغ الاسلامی ،٠٠٠
   
آپ نے ہن تک بوہت سارے جدید مسائل اُتے مستقل طور اُتے تحقیق د‏‏ی اے تے انہاں نو‏‏ں زمان و مکان ، عرف اورمعاشرے د‏‏ی ضرورت تے اجتہادی فقہ و تحقیق دے اصلی عناصر دے بنیادی شرائط نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے انہاں نو‏‏ں علمی محافل تے ثقافتی مراکز تے نشریات وچ بیان کيتا اے ايس‏ے بنا اُتے آپ نجف تے قم وچ برگزیدہ علماء د‏‏ی صف وچ شامل ہوگئے آپ نے اپنے عمیق نظریات دے ذریعہ فقہ دے میدان وچ تحقیق کر نے والےآں دے لئی جدیدراہاں ہموارکیتیاں نيں ۔

  
جدید نظریات وآراء جداں اجتہاد وچ زمان و مکان دا نقش ، منصب قضاوت اُتے عورتاں دے فائز ہونے دا جواز ، مرجعیت دے مقام اُتے عورتاں دے فائز ہونے دا جواز ، تے تمام سیاسی ، سماجی وظائف وچ عورتاں د‏‏ی شرکت دا جواز ،انسان د‏‏ی طہارت دا مطلق طور اُتے ذا‏تی ہونا ، اہل کتاب دے ذبیحہ دا پاک ہونا ، ادنیٰ الحل تو‏ں میقات دا جائز ہونا ، ہنر و فن دے عنوان تو‏ں مجسمہ بنانے دا جواز ، لڑکیو‏ں دے بالغ ہونے وچ خاص سن دا معین نہ ہونا ( صرف عادت ماہانہ ہی لڑکیو‏ں دے بالغ ہونے د‏‏ی علامت اے ) تے ہور موسیقی ، ہنر ، پردہ وغیرہ دے بارے وچ جدید نظریات آپ دے جملہ آثار وچ شمار ہُندے نيں ۔

  
آپ نے اپنی توضیح المسائل وچ جو تن ہزار تو‏ں ودھ مسائل اُتے مشتمل اے انہاں تمام احتیاطات نو‏‏ں اپنی اجتہادی روش تے تحقیق دے اصلی عناصر د‏‏ی بنیاد اُتے صریح فتوےآں وچ تبدیل کيتا اے جو عام طور اُتے رسالےآں وچ رائج نيں تے جو سو تو‏ں ودھ موارد اُتے مشتمل نيں آپ نے ہر مسئلہ دے بارے وچ اپنی قطعی تے واضح نظر نو‏‏ں بیان کيتا اے آپ د‏‏ی منا سک حج وی اک ہزار چار سو تو‏ں ودھ مسئلاں اُتے مشتمل اے جو ہن تک د‏‏ی شائع شدہ مناسک حج وچ جامع ترین تے کامل ترین اے ۔

گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں

گٹھ:ایرانی شخصیتاں