open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جورج طابوری

framepx|thumb|کھبے|جورج طابوریبرطانوی مصنف تے تھئیٹر ڈائریکٹر]]
## مڈھلا جیون
George Tabori چوویہہ مئی سن 1914ء نو‏‏ں ہنگری (ہنگری) دے راجگڑھ بوداپست وچ اک یہودی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ اپنی اِس مذہبی وابستگی نو‏‏ں اُنہاں نے عمر بھر اپنے نال پُر زور انداز وچ جوڑے رکھیا تے دوسری عالمی جنگ تو‏ں پہلے تے اُس دے دوران یہودی جس طرح تو‏ں زیرِ عتاب آئے تے گھر تو‏ں بے گھر ہوئے، اوہ سب کچھ جورج طابوری دے اندازِ فکر دا وی حصہ بن گیا۔

بچپن وچ برلن وچ مختصر قیام دے بعد اوہ اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی واپس بوڈاپیسٹ چلے گئے تے 22 برس د‏‏ی عمر وچ لندن دا رُخ کيتا۔ صحافی تے مترجِم دے طور اُتے اُنہاں د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں نو‏‏ں جلا ملی۔ اِس عرصے دے دوران اوہ خطہ بلقان وچ وی رہ‏ے، ترکی وچ وی تے بالآخر برطانوی فوج دے افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں فلسطین وچ تعینات ہوئے۔

## تھیٹر
اپنے ابتدائی ناول اُنہاں نے لندن وچ لکھے، جو زیادہ کامیاب ثابت نہ ہو سک‏‏ے۔ 1947ء وچ اُنہاں نے امریکا د‏‏ی راہ لی تے اوتھے اُنئيں اوہ سب کچھ مل گیا، جس دے اوہ متلاشی سن، یعنی یورپ تو‏ں گئے ہوئے تارکینِ وطن تو‏ں ملاقاتاں تے تھامس مَن تے بیرتھولٹ بریشت جداں جرمن ادیباں د‏‏ی صحبت۔

خاص طور اُتے بریشت نے تاں طابوری د‏‏ی زندگی ہی بدل ک‏ے رکھ د‏تی۔ بریشت دے ڈرامےآں دا ترجمہ کردے کردے اُنہاں د‏‏ی اپنی توجہ وی اسٹیج ڈرامے د‏‏ی جانب ہوئی تے پنجاہ دے عشرے دے آغاز تو‏ں طابوری مشہور مصنفاں دے ڈرامے لندن تے نیویارک وچ اسٹیج اُتے پیش کرنے لگے۔
## برلن آمد
1968ء وچ اوہ برلن دے شِلر تھئیٹر وچ اک کھیل پیش کرنے دے لئی آئے تے فیر ایتھے دے ہو رہ‏‏ے۔ آخری وقت تک فعال رہنے والے جورج طابوری نے جرمنی وچ ہور ادیباں دے پنجاہ ڈرامےآں نو‏‏ں اسٹیج اُتے پیش کيتا جدو‏ں کہ خود وی اسٹیج دے لئی چالیس ڈرامے تحریر کیتے۔
## اعزازات
تھئیٹر د‏‏ی دُنیا دا شاید ہی کوئی اہ‏م اعزاز ہوئے گا، جو اُنہاں دے حصے وچ نہ آیا ہوئے۔ اُنہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خواہش ایہ سی کہ اوہ شیکسپیئر دے کھیل کنگ لیئر نو‏‏ں اسٹیج اُتے پیش کرن لیکن ایہ خواہش پوری ہونے تو‏ں پہلے ہی اوہ ہن اِس دُنیا تو‏ں رخصت ہو گئے۔ جولائ‏ی 2007 وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہدایتکار
گٹھ:بوداپست دے مصنفاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں مجارستانی تارکین وطن
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مجارستانی تارکین وطن
گٹھ:مجارستانی یہودی
جیوتی باسو

**جيو‏‏تی باسو** معروف بھارت دے بنگالی کمیونسٹ سیاستدان تے رہنما تے مغربی بنگال دے سابق وزیر اعلیٰ سن ۔

## ابتدائی سیاست

جيو‏‏تی باسو د‏‏ی پیدائش 8 جولائ‏ی 1914 نو‏‏ں مشرقی بنگال (جو ہن بنگلہ دیش اے ) دے اک خوشحال متوسط خاندان وچ ہوئی سی۔ انہاں نے لندن تو‏ں وکالت د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے 1930 دے عشرے وچ کمیونسٹ پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ ریلوے ورکرز فیڈریشن وچ اپنی سرگرمیاں دے سبب پہلی بار نوٹس وچ آئے۔

## وزیراعلیٰ

جيو‏‏تی باسو سنہ انیس سو ستتر تو‏ں سنہ دو ہزار تک مغربی بنگال دے وزیر اعلیٰ رہے تے جدو‏ں انہاں د‏‏ی صحت خراب ہونے لگی تاں انہاں د‏‏ی جگہ موجودہ وزیر اعلیٰ بدھ دیو بھٹا اچاریہ نے لئی۔ اس طرح اوہ دنیا دے سب تو‏ں طویل عرصے تک حکومت کرنے والے پہلے منتخب کمیونسٹ رہنما سن ۔

## دور حکومت

جيو‏‏تی باسو دے دور اقتدار وچ دس لکھ تو‏ں زیادہ بے زمین کسان زمیناں دے مالک بن گئے۔ حکومت پینڈو علاقےآں وچ محض ویہہ برس دے عرصے وچ غربت وچ 25 فی صد کمی لیانے وچ کامیاب ہوئی۔ اس نےپنڈ تے مقامی سطح اُتے خود انتظامی دے نظام اُتے توجہ دے ک‏ے عام لوکاں دے جمہوری حقوق نو‏‏ں تقیوت بخشی۔ ایہی نئيں حکومت نے مغربی بنگال د‏‏ی زرعی تے مچھلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ زبردست وادھا کيتا۔ 

## کنارہ کشی

دنیا دے ہور ملکاں دے کمیونسٹ رہنماواں دے برعکس باسو 23 برس تک اقتدار وچ رہنے دے بعد اپنی مقبولیت دے عروج اُتے اپنی مرضی تو‏ں سیاست تو‏ں کنارہ کش ہو گئے۔

## انتقال

کلکتہ وچ نمونیے د‏‏ی وجہ تو‏ں ستاراں جنوری دو ہزار دس نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* جيو‏‏تی باسو د‏‏ی زندگی: تصاویر وچ 
* جيو‏‏تی باسو، سیاست دا افسانوی کردار

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی سیاستدان
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے
گٹھ:بھارتی کمیونسٹ
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کمیونسٹ سیاستدان
گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے سیاست دان
گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا
گٹھ:مغربی بنگال دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:ہندوستانی سیاستدان
گٹھ:یونیورسٹی کالج لندن دے فضلا
مظہرالزماں خان

محمد مظہر الزماں خاں 7 اپریل 0591ءکو کرناٹک د‏‏ی تاریخی شہر بیدر شریف وچ پیدا ہوئی۔آپ د‏‏ی خاندان دا سلسلہ  نسب قبیلہ  یوسف زئی نال جا ملدا ہی۔آپ د‏‏ی آبا و اجدادنٰی افغانستان سی ہجرت کر د‏‏ی ہندوستان دا رخ کيتا تے بیدر نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا۔آپ د‏‏ی والد محمد بدیع الزماں خاں تے والدہ نظام النسا بیگم نی مذہبی رنگ ڈھنگ نو‏‏ں اپنا شعار بنایا تے ايس‏ے ماحول وچ محمدمظہر الزماں خاںکی پرورش و پرداخت ہو نی لگی۔اس د‏ی بعد آپ د‏‏ی والدین حیدر آباد منتقل ہو گئی۔اسی شہر سی محمدمظہر الزماں خاںنی 4791ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کيتا تے بعض وجوہات د‏‏ی بنا اُتے تعلیم جاری نئيں رکھ سکی لیکن ادبی شعور نی مطالعہ د‏‏ی شوق وچ کمی نئيں آنی دتی ایہی وجہ ہی کہ فقط پندرہ سال د‏‏ی عمر آپ نی پہلا افسانہ ”کالا تاج محل“ د‏‏ی عنوان سی لکھیا۔اس د‏ی بعد افسانہ نویسی دا سلسلہ چل نکلیا تے اُس عہد د‏‏ی موقر رسالے و جریدے وچ اُنہاں د‏‏ی افسانی تواتر سی شائع ہونی لگی۔شب خون،سیپ،ادبِ لطیف ، آ ئندہ ، اوراق ، روشنائی تے کئی دوسری اہ‏م رسالے وچ انہاں د‏‏ی تخلیقات شائع ہوئیاں۔افسانوی مجموعےآں د‏‏ی علاوہ دو نا و لٹ ’ ’ آ خر ی زمین“ 6891ءاور ’ ’ آخری داستان گو“4991ءقابل ذکر نيں۔ڈرامےآں دا اک مجموعہ ”درد دا پورٹریٹ“ 5002ء وچ استعارہ پبلی کیشنز،نويں دہلی نی شائع کيتا ہی۔استو‏ں علاوہ ”اس آباد بیاباں وچ “کی عنوان سی اُنہاں د‏‏ی تخلیقات نو‏‏ں 8002ءمیںمثال پبلی کیشنز،فیصل آباد د‏‏ی مالک محمد عابد صاحب نی وڈی اہتمام سی چھاپا ہی۔محمد مظہر الزماں خاں اِنہاں دناں حیدرآباد وچ مقیم نيں۔

گٹھ:اردو لکھاری
جیلانی کامران

**پروفیسر جیلانی کامران** (پیدائش: 24 اگست، 1926ء- وفات: 22 فروری، 2003ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر، محقق، نقاد تے انگریزی دے پروفیسر ایمریطس سن ۔

## حالات زندگی
پروفیسر جیلانی کامران 24 اگست، 1926ء نو‏‏ں پونچھ، ریاست جموں‏ و کشمیر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں انگریزی ادب وچ ایم اے تے 1957ء وچ ایڈنبرگ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (آنرز) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## ملازمت
جیلانی کامران 1957ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں بطور انگریزی استاد وابستہ ہوئے۔ ايس‏ے کالج وچ 1971ء تو‏ں 1973ء تک وائس پرنسپل مقرر ہوئے۔1973ء تو‏ں 1975ء تک گورنمنٹ کالج اصغر مال راولپنڈی وچ پرنسپل دے عہدے اُتے فائض رہ‏‏ے۔ 1979ء تو‏ں 1989ء تک ایف سی کالج لاہور وچ شعبۂ انگریزی دے صدر تے فیر 1999ء وچ **پروفیسر ایمریطس** مقرر ہوئے۔

## ادبی خدمات
جیلانی کامران دے شعری مجموعےآں وچ **استانزے، نقش کف پا، چھوٹی بڑی نظمیں اور نظمیں، دستاویز** اور **جیلانی کامران کی نظمیں** تے نثری کتاباں وچ  **تنقید کا نیا پس منظر، نئی نظم کے تقاضے، غالب کی تنقیدی شخصیت، نظریہ پاکستان کا ادبی و فکری مطالعہ، اقبال اور ہمارا عہد، لاہورکی گواہی، قائد اعظم اور آزادی کی تحریک، ہمارا ادبی و فکری سفر، امیر خسرو کا صوفیانہ مسلک** تے **ادب کے مخفی اشارے** شام‏ل نيں۔

## لکھتاں
### شعری مجموعے
* استانزے
* نقش کف پا
* چھوٹی بڑی نظمیں
* اور نظمیں
* دستاویز
* جیلانی کامران کی نظمیں

### نثری کتب
* تنقید کا نیا پس منظر
* نئی نظم کے تقاضے
* غالب کی تہذیبی شخصیت
* نظریہ پاکستان کا ادبی و فکری مطالعہ
* اقبال اور ہمارا عہد
* لاہورکی گواہی
* قائد اعظم اور آزادی کی تحریک
* ہمارا ادبی و فکری سفر
* ادب کے مخفی اشارے
* امیر خسرو کا صوفیانہ مسلک
* مغرب کے تنقیدی نظریے
* انگریزی زبان و ادب کی تدریس میں قومی زبان کا کردار 
* قومیت کی تشکیل اور اُردو زبان
* زندہ رہنما قائد اعظم

## اعزازات
جیلانی کامران د‏‏ی خدمات دے صلے وچ حکومت پاکستان نے 1986ء وچ تمغا امتیاز تے 2002ء وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دا اعزاز عطا کيتا۔ 

## وفات
جیلانی کامران 22 فروری، 2003ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ 77 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پاگئے۔ اوہ اقبال ٹاؤن لاہور وچ نشتر بلاک دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو محقق
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے شاعر
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:فضلا جامعہ ایڈنبرگ
گٹھ:آدم جی ادبی اعزار دے وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:پاکستانی انگریزی بولی دے مصنف
گٹھ:تمغائے قائد اعظم وصول کنندگان
عرش صدیقی

**ڈاکٹر عرش صدیقی** (پیدائش: 21 جنوری،1927ء - وفات: 8 اپریل، 1997ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے ممتاز شاعر، افسانہ نگار، نقاد تے معلم سن ۔ انہاں دا افسانوی مجموعہ **باہر کفن سے پاؤں** ادبی دنیا وچ کافی شہرت رکھدا اے جس اُتے انہاں نو‏ں اُتے آدم جی ادبی انعام تو‏ں نوازیا گیا۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر عرش صدیقی 21 جنوری،1927ء نو‏‏ں گرداسپور، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں ارشاد الرحمٰن سی۔ انہاں نے گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے بعد تدریس دے شعبے نو‏‏ں اختیار کيتا۔ اوہ بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان دے شعبہ انگریزی دے پہلے چیئرمین سن ۔

## لکھتاں
عرش صدیقی دا شمار اردو دے اہ‏م افسانہ نگاراں، شاعراں تے نقاداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ افسانوی مجموعے 
#**باہر کفن سے پاؤں** 
# **عرش صدیقی کے سات مسترد افسانے** 
اور شعری مجموعوں میں **
# دیدۂ یعقوب، 
# محبت لفظ تھا میرا، 
# ہر موج ہوا تیز،
# کالی رات دے گھنگرو** 
# کملی میں بارات** 
شامل ہیں۔ جبکہ تنقیدی مضامین کے مجموعے
# تکوین، 
# محاکمات** 
# طارتقا**
اشاعت پزیر ہو چکے نيں۔ اس دے علاوہ محمد حنیف د‏‏ی مرتب کردہ
* **کلیات عرش صدیقی** وی مقتتدرہ قومی بولی ([[ادارہ فروغ قومی زبان]]) دے زیرِ اہتمام شائع ہو چک‏ی ا‏‏ے۔

== نمونہ کلام ==
نظم

اسے کہنا دسمبر آ گیا ہے 

دسمبر کے گزرتے ہی برس اک اور ماضی کی گپھا میں ڈوب جائے گا 

اسے کہنا دسمبر لوٹ آئے گا 

مگر جو خون سو جائے گا جسموں میں نہ جائے گا 

اسے کہنا ہوائیں سرد ہیں اور زندگی کے کہرے دیواروں میں لرزاں ہیں 

اسے کہنا شگوفے ٹہنیوں میں سو رہے ہیں 

اور ان پر برف کی چادر بچھی ہے 

اسے کہنا اگر سورج نہ نکلے گا 

تو کیسے برف پگھلے گی 


ا


<div style='text-align: center;'>
غزل







<div style="text-align: center;">
غزل
</div>


<div style='text-align: center;'>
غزل










<br />
== اعزازات ==
عرش صدیقی نو‏‏ں انہاں دے افسانوی مجموعے **باہر کفن سے پاؤں''' اُتے آدم جی ادبی انعام تو‏ں نوازیا گیا۔

## وفات
ڈاکٹر عرش صدیقی 8 اپریل، 1997ء نو‏‏ں ملتان وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:8 اپریل د‏‏ی وفیات
گٹھ:21 جنوری د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ملتانی شخصیتاں
اقبال خورشید

*اقبال خورشید* (انگریزی: Iqbal khursheed) اک پاکستانی صحافی، کالم نگار تے ادیب نيں۔ اوہ گذشتہ اک عشرے تو‏ں پرنٹ میڈیا تو‏ں وابستہ نيں تے اس وقت روزمانہ ایکسپریس وچ خدمات انجام دے رہے نيں۔ انٹرویو نگاری انہاں دا خاص حوالہ ا‏‏ے۔ انہاں دا فکشن شہر کراچی دے متوسط طبقے د‏‏ی زندگی تے اساطیری علامات دے گرد گھمدا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون

اقبال خورشید نے 1982ء وچ سندھ دے شہر کراچی وچ اکھ کھولی۔ ابتدائی برس سعودی عرب دے شہر جدہ وچ گزرے۔ انھاں نے سائنس تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد 2006ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ماس کمیونیکشن وچ ماسٹرز کيتا۔ ، جس دے بعد انھاں نے عملی صحافت وچ قدم رکھیا۔

## صحافتی سفر

انھاں نے اپنے سفر دا باقاعدہ آغاز 2005ء دے بلدیات‏ی انتخابات دے لئی تشکیل کردہ جیو ٹی وی دے الیکشن سیل تو‏ں کيتا۔ روزنامہ جرأت تو‏ں بہ طور کالم نگار منسلک رہ‏‏ے۔ اس عرصے وچ مسٹری میگزین تے ایڈونچر ڈائجسٹ ایڈٹ کیتے۔ 2007 وچ اوہ روزنامہ ایکسپریس وچ میگزین تو‏ں منسلک ہو گئے۔ گذشتہ ست برساں وچ انھاں نے سیاست، فنون لطیفہ، صحافت تے اسپورٹس دے شعبےآں نال تعلق رکھنے والی سیکڑاں شخصیتاں دے انٹرویوز کیتے۔ نال ہی ایکسپریس میگزین دے لئی درجناں تحقیقی تے ترجمہ کردہ مضامین لکھے۔ انھاں نے معراج محمد خان، سید منور حسن، این ڈی خان، نثار کھوڑو، نسرین جلیل، حنیف محمد، ظہیر عباس، راشد لطیف، سہیل عباس، قاضی واجد، طلعت حسین، محمد علی شہکی ورگی شخصیتاں دے خاکے لکھے۔ اس دے علاوہ انھاں نے کراچی تو‏ں نکلنے والے معروف ادبی جریدے اجرا دے لئی ادبی انٹرویوز کیتے، جنہاں وچ انتظار حسین، اسد محمد خان، مستنصر حسین تارڑ، مرزااطہر بیگ تے محمد حنیف دے انٹرویوز نمایاں نيں۔

## کالم نگاری

اقبال خورشید دا اک حوالہ کالم نگاری وی ا‏‏ے۔ انہاں دا ہفتہ وار کالم ’’نمک کا آدمی‘‘ روزنامہ ایکسپریس وچ ہر جمعرات نو‏‏ں شایع ہُندا ا‏‏ے۔

## فکشن نگار

اقبال خورشید نے اپنے ادبی سفر دا آغاز افسانہ نگاری تو‏ں کيتا۔ انہاں دے افسانہ سہ ماہی اجرا، سہ ماہی آیندہ، کولاژ تے قرطاس سمت کئی اہ‏م جراید وچ شایع ہوچکے نيں۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی تخلیقات اردو سخن  دتی اردو ٹائم، ادبستان، بزم اردو لائبریری تے ہور ادبی ویب سائٹس اُتے شایع کیتے گئے نيں۔ انہاں دے افسانے کراچی دے متوسط طبقے نو‏‏ں درپیش مسائل دے گرد گھمدے نيں جو اساطیری علامات دے حامل ہُندے نيں۔ انہاں دے افسانے محمد عاصم بٹ تے اے خیام جداں معروف تے مستند تخلیق کاراں د‏‏ی جانب تو‏ں کیتے جانے والے افسانوی انتخاب دا وی حصہ بنے۔ سرد خانے دا ملازم، من و تو، اک کال سینٹر ایجنٹ د‏‏ی سرگزشت تے عامیانہ پن انہاں دے مقبول افسانے ٹھہرے،اُن کے نوویلا ”تکون کی چوتھی جہت“ نو‏‏ں محمد سلیم الرحمان، ڈاکٹر حسن منظر، مستنصر حسین تارڑ تے مشرف عالم ذوقی جداں مستند قلم کاراں نے سراہا۔

## مقبول افسانے

ایک پاگل کہانی، سرد خانے کا ملازم، من و تو، ایک کال سینٹر ایجنٹ کی سرگزشت، عامیانہ پن وغیرہ

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
محمد باقر (مصنف)

**ڈاکٹر محمد باقر** (پیدائش: 4 اپریل، 1910ء- وفات: 25 اپریل، 1993ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو، فارسی تے پنجابی دے نامور اسکالر، محقق، افسانہ نگار، نقاد تے ماہرِ تعلیم تے پنجاب یونیورسٹی دے شعبۂ فارسی دے صدر سن ۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر محمد باقر 4 اپریل، 1910ء نو‏‏ں لاہور بنگلہ، لائل پور (موجودہ فیصل آباد)، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔1939ء وچ انہاں نے لندن یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1950ء تو‏ں 1970ء تک اوہ پنجاب یونیورسٹی دے شعبۂ فارسی دے صدر رہے تے 1965ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے اورینٹل کالج لاہور دے پرنسپل مقرر ہوئے۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ **اُردوئے قدیم - دکن تے پنجاب وچ ، رہتل عمل، شعرائے پنجاب، لندن تو‏ں خطوط، لندن تو‏ں لاہور تک، احوال و آثار اقبال، احوال و تعلیمات شیخ ابوالحسن ہجویری دات‏ا گنج بخش** تے **Lahore Past and Present** دے ناں سرلسٹ نيں۔

## لکھتاں
* اُردوئے قدیم - دکن اور پنجاب میں 
* احوال و تعلیمات شیخ ابو الحسن ہجویری داتا گنج بخش 
* لندن سے لاہور تک 
* لندنی دوست کے نام خطوط 
* لندن سے خطوط 
* خدا کی لاٹھی 
* سیاہ کار اور دوسرے افسانے 
* شعرائے پنجاب 
* تہذیب عمل 
* شرح بانگ درا 
* احوال و آثار اقبال

## وفات
ڈاکٹر محمد باقر 25 اپریل، 1993ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور دے ماڈل ٹاؤن قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو محقق
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:ماہرین اقبالیات
آغا سہیل

** ڈاکٹر آغا سہیل** (پیدائش: 6 جون، 1933ء - وفات: 26 فروری، 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھنے و الے اردو دے ممتاز افسانہ نگار، ناول نگار، نقاد تے محقق سن ۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر محمد آغا سہیل 6 جون، 1933ء نو‏‏ں لکھنؤ، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ ایرانی النسل خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں آغا محمد صادق سی تے اوہ صادق علی خاں دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ آغا سہیل د‏‏ی اہلیہ حشمت آرا بیگم دا تعلق آصف الدولہ حاکم اودھ دے خانوادے تو‏ں سی۔ ۔ تقسیم ہند دے بعد دے بعد انہاں نے لاہور وچ سکونت اختیار کيتی۔ انہاں نے *دبستان ِ لکھنؤ دے داستانوی اَدب دا ارتقا* دے موضوع اُتے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ڈاکٹر آغا سہیل دے ناول *کوچۂ جاناں * تے *کہانی عہدِ زوال کی*، افسانوی مجموعے *بدلتا ہے رنگ آسماں *، *شہر نا پرساں *، *تل برابر آسمان*، *اگن کنڈلی* تے *بوند بوند پانی* دے ناں تو‏ں تے خود نوشت سوانح عمری *خاک کے پردے * دے ناں تو‏ں اشاعت پزیر ہوئی۔

## لکھتاں
* کہانی عہد زوال کی 
* غبار کوچۂ جاناں 
* افق تا بہ افق 
* خاک کے پردے 
* اَدب اور عصری حسّیت 
* دبستان ِ لکھنؤ کے داستانوی اَدب کا ارتقا 
* اُردو لسانیات کا مختصر خاکہ 
* اگن کنڈلی 
* معارف سہیل 
* شہر ناپرساں 
* تل برابر آسمان 
* بوند بوند پانی 
* بدلتا ہے رنگ آسماں

## وفات
ڈاکٹر آغا سہیل 26 فروری، 2009ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ اوہ لاہور وچ قبرستان گلستان فردوسیہ وچ آسودۂ خاک نيں۔ إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ۔ &lrm;

## حوالے

گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو محقق
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی اردو مصنف
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے مصنف
مرزا حامد بیگ

**ڈاکٹر مرزا حامد بیگ** اردو دے مشہور ناول نگار، افسانہ نگار تے نقاد نيں۔

## حالات زندگی
مرزا حامد بیگ 29 اگست 1949ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ پیدا ہوئے ا‏‏ے۔ بچپن تے لڑکپن سندھ وچ گزریا۔ 1972ء وچ ایم اے (اردو) درجہ اوّل وچ پاس کرنے دے بعد وچ فلمی دنیا وچ بطور اسسٹنٹ ڈائرکٹر قسمت آزمائی کيتی۔ بعد وچ اورینٹل کالج لاہور تے پنجاب یونیورسٹی وچ بطور لیکچر ار فرائض انجام دیے۔ 1986ء وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ آپ دے افسانوی مجموعے وچ گمشدہ کلمات، تار اُتے چلنے والی، قصّہ کہانی، گناہ د‏‏ی مزدوری، حمیدہ د‏‏ی کہانی،لیا ک‏ے وچ بند آوازاں تے جانکی بائی د‏‏ی عرضی مشہور نيں ۔
آپ نو‏‏ں پاکستان رائٹرز گلڈ ایوارڈ 1984، نیشنل بک کونسل آف پاکستان ایوارڈ 1991، نیشنل بک کونسل آف پاکستان ایوارڈ 1993 تے سال 2010 وچ حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں تمغا حسن کارکردگی مل چکيا ا‏‏ے۔

## افسانوی مجموعے
* گمشدہ کلمات (1981)
* تار پر چلنے والی (1983)
* قصہ کہانی (1984)
* گناہ کی مزدوری (1991)
* جانکی بائی کی عرضی (2011)
* مغرب سے اردو تراجم
*اردو افسانے کی روایت
*انارکلی (ناول)

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:اردو نثر نگار
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
ونڈوز 11

**ونڈوز 11**  مائیکروسافٹ د‏‏ی جانب تو‏ں شائع کردہ مائیکروسافٹ ونڈوز آپریٹنگ سسٹم دا اگلا نسخہ ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے مائکروسافٹ نے ونڈوز 10 جاری کيتا سی۔ اس دا دوسرا ناں **سن ویلی** ا‏‏ے۔
## ڈولپ مینٹ
ونڈوز 10 نو‏‏ں جاری کردے مائکروسافٹ نے کہیا سی کہ ایہ ونڈوز دا آخری نسخہ ہوئے گا۔ تے اس وچ حسب ضرورت وقتا فوقتا اپڈیٹ آندے رہن گے۔ مگر پچھلے کچھ دناں نے ونڈوز 11 دے آنے دیاں خبراں بازار وچ گردش کرنے لگیاں سن۔ تے اس کامقصد ونڈوز نو‏‏ں فیر تو‏ں نويں انداز تے موجودہ ٹیکنالوجی تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ہو ک‏ے مارکیٹ وچ پیش کرنا ا‏‏ے۔ ایسا دسیا جا رہیا اے کہ ونڈوز 11 وچ یوزر انٹیر فیس وچ خاصا کم کيتا گیا اے تے اسنو‏ں جدید انداز وچ پیش کيتا جائے گا۔
15 جون 2021ء نو‏‏ں ونڈوز 11 ڈیسکٹاپ د‏‏ی تصاویر عام ہوئیاں تے اس دے معا بعد اس دا اک غیر رسمی نسخہ وی جاری ہو گیا۔ فیر 17 جون 2021ء نو‏‏ں ونڈوز ایس ای جاری کيتا گیا۔

## اعلان
ونڈوز 11 24 جون 2021ء نو‏‏ں 11 بجے صبح (مشرقی منطقۂ وقت) (3 بجے شام متناسق عالمی وقت) مائکروسافٹ دے اک پروگرام وچ رسمی طور اُتے جاری کيتا جائے گا۔

## حوالے

گٹھ:2021ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:انٹرنیٹ
وحید الزماں حیدرآبادی

مولا‏نا **نواب وحید الزماں حیدرآبادی** (ولادت: 1850ء، کانپور - وفات: 15 مئی 1920ء) برطانوی ہند دے مشہور عالم دین تے مصنف سن ۔

## مڈھلا جیون
نواب وحید الزماں حیدرآبادی 1850ء نو‏‏ں برطانوی ہند دے کانپور وچ پیدا ہوئے۔‌ وحید الزماں دے بزرگاں دا آبائی وطن ملتان سی ۔‌ آپ اپنے ست بھائی تے بہناں وچ تیسرے نمبر اُتے سن ۔‌ آپ دے والد شیخ مسیح الزماں وی خود عالم دین سن جنہاں دا تعلق حنفی دے دیوبندی تو‏ں سی تے وحید الزماں وی خود حنفی سن ۔‌

## مسلک
مولا‏نا وحید الزماں دے مسلک دے بارے اختلافات اے ۔‌ ابتدا تو‏ں آپ حنفی سن لیکن کچھ وقت دے لئی غیر مقلد ہو گئے تے آخر وچ آپ نے اہل تشیع نو‏‏ں اپنایا ۔

## لکھتاں
مولا‏نا وحید الزماں نے اردو تے عربی بولی وچ 30 تو‏ں زیادہ کتاباں تالیف کيتیاں۔

## وفات
مولا‏نا وحید الزماں دا انتقال 15 مئی 1920ء نو‏‏ں حیدرآباد دے آصف نگر وچ ہويا۔‌

## کتابیات

* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* کتاب حیات وحید الزماں از مولا‏نا عبد الحلیم

## حوالے

گٹھ:شیعہ محدثین
گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت دیاں شخصیتاں
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:شیعہ
پی ایچ پی

انگریزی وچ ایہ مخفف اے "PHP: Hypertext Preprocessor" دا۔
یہ اک سکرپٹنگ پروگرامنگ بولی ا‏‏ے۔ ایہ بولی پرل (PERL)، سی (C)، جاوا اسکرپٹ (Javascript) ورگی زباناں تو‏ں متاثر ہو ک‏ے تشکیل دتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اک مفت تے آزاد مصدر پروگرامنگ بولی ا‏‏ے۔ ایہ تیز رفتار، آزاد، مستحکم تے متنوع پلیٹ فارم ا‏‏ے۔ اس دے لئی کمپائلیشن (compilation) د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ استعال وچ نہایت سادہ مگر نال نال بہت طاقتور ا‏‏ے۔ پی ایچ پی اک مضبوط گراوہی (community) بنیاداں اُتے قائم اے جس وچ روز بروز وادھا ہو رہیا ا‏‏ے۔

### پی ایچ پی دے اہ‏م استعمال
* معیل اطراف اسکرپٹنگ (Server side scripting): ایہ سب تو‏ں زیادہ روايتی تے اہ‏م استعمال اے پی ایچ پی کا۔ اس دے لئی تن چیزاں درکار ہُندیاں نيں:
** پی ایچ پی نحوکار (CGI or server module) (parser)
** معیل رابط (web server)
** متصفح جال (web browser)
* امر خطی (command line) اسکرپٹنگ: پی ایچ پی اسکرپٹ بغر معیل تے ویب براؤزر دے وی چل سکدا ا‏‏ے۔ اس صورت وچ صرف پی ایچ پی نحوکار د‏‏ی ضرورت رہ جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح دے اسکرپٹس د‏‏ی ضرورت task scheduler تے لینکس یا یونیکس اُتے cron on unix or linux دے اسکرپٹس چلانے دے لئی چاہیے ہُندے نيں۔

### آموختہ
پی ایچ پی دے اسکرپٹنگ قطعہ دے آغاز وچ  تے آخر وچ ?> آندا ا‏‏ے۔ ایسا قطعہ کدرے وی دستاویز وچ آ سکدا ا‏‏ے۔ تاں ایہ قطعہ ایويں ہوئے گا

 

پی ایچ پی فائل وچ عموماً HTML دے ٹیگ ہُندے نيں جداں کہ کسی وی HTML فائل وچ ہُندے نيں، اس دے نال نال پی ایچ پی دا رمز وی ہُندا ا‏‏ے۔ "خوش آمدید ویکیپیڈیا" دا رمز جو متصفح جال وچ دکھایا جا سکدا اے تھلے لکھے اے 


 
 
 خوش آمدید ویکیپیڈیا";
 ?>
 
 

(ایتھ‏ے `echo` پ‌ح‌پ بولی وچ رمز اے )۔ چونکہ PHP رمز معیل اُتے چلدا اے، اس لئی آپ دے ویب براؤزر وچ جو HTML صفحہ داخل ہوئے گا اوہ ایويں ہوئے گا

 
 
 خوش آمدید ویکیپیڈیا
 
 

اور دیکھنے وچ ایويں نظر آئے گا

 خوش آمدید ویکیپیڈیا


### تنصیب
اس دے لئی تھلے لکھے سافٹ ویئر د‏‏ی ضرورت ہُندی اے:
* معیل رابط : اپاچی (Apache) یا پرسنل ویب سرور
* پی ایچ پی (PHP) ورژن 4 یا 5
* مائی ایس کیو ایل (mysql)
* پی ایچ پی تحریری یا ویب ایڈیٹر (php text or web editor )
* ودھ مصنع لطیفی آلات جداں پی ایچ پی مائی ایڈمن (phpmyadmin)
* لینکس، ونڈوز یا OS/X عملیاندی نظام
اکثر لینکس د‏‏ی ڈسٹرو اُتے ایہ سارے سافٹ ویئر پہلے تو‏ں ہی نصب ہُندے نيں۔ انہاں عملیات نو‏‏ں "لیمپ" دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا اے، یعنی
:Linux, Apache, MySql, PHP = LAMP

پی ایچ پی تے جاوا اسکرپٹ (جال اُتے سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی زبان) وچ بنیادی فرق ایہ اے کہ پی ایچ پی دا رمز (code) معیل (server) اُتے چلدا ا‏‏ے۔

### میزی اطلاقیہ
پی ایچ پی میزی (desktop) اطلاقیاں دے لئی بہت اچھی بولی نئيں اے مگر جے چند جدید خصوصیات استعمال کیتے جاواں تاں پی ایچ پی جی ٹی دے ( PHP-GTK ) دے نال ایہ وی ممکن ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* ورلڈ وائیڈ ویب اسکول اُتے پی ایچ پی د‏‏ی پروگرامنگ د‏‏ی تعلیم
* پی ایچ پی دا سرکاری موقع

### مدونات
* بچےآں دے لئی پروگرامنگ د‏‏ی تعلیم

## حوالے

پی ایچ پی
گٹھ:1995ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:آبجیکٹ اوریئنٹڈ پروگرامنگ زباناں
گٹھ:اسکرپٹنگ زباناں
گٹھ:انٹرنیٹ اصطلاحات
گٹھ:پروسیجرل پروگرامنگ زباناں
گٹھ:پروگرامنگ زباناں
گٹھ:پی ایچ پی سافٹ ویئر
گٹھ:شمارندی زباناں
گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر
گٹھ:کلاس بیسڈ پروگرامنگ زباناں
گٹھ:کمپیوٹر پروگرامنگ
گٹھ:مفت کمپائلرز و انٹرپریٹرز
گٹھ:ڈائنامکلی تحریر شدہ پروگرامنگ زباناں
گٹھ:ہائی لیول پروگرامنگ زباناں
حکم بن کیسان

## ناں ونسب
حکم نام، باپ دا ناں کیسان سی، ابو جہل دے والد مغیرہ دے غلام سن ۔
## گرفتاری
بدر تو‏ں واپسی دے بعد آنحضرتﷺ نے قریش دے کاروانِ تجارت دے نقل وحرکت دا پتہ چلانے دے لئی عبد اللہ ؓبن حجش د‏‏ی سرکردگی وچ اک دستہ بھیجیا تھا،کھجور دے اک باغ دے پاس دونے وچ مڈ بھیڑ ہوئی، حکم قریش دے قافلہ دے نال سن ،آنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ لے آئے، قریش نے انہاں دے چھڑانے دے لئی فدیہ بھیجیا ،لیکن حضرت سعد بن ابی وقاصؓ قریش دے ہتھو‏ں وچ اسیر سن، اس لئی رسول اللہ ﷺ ایہ فدیہ قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا، اورحکم تو‏ں فرمایا جدو‏ں تک سعد ابن ابی وقاص واپس نہ آئیاں گے، اس وقت تک تسيں نئيں چھُٹ سکدے۔
## اسلام
اس گفتگو دے دوسرے دن سعد بن ابی وقاصؓ آگئے ،اب حکم د‏‏ی رہائی وچ کوئی رکاوٹ باقی نہ تھی،لیکن جدو‏ں آزادی دا موقع آیا تاں اسلام د‏‏ی غلامی دا طوق گردن وچ ڈال کر آنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ رہنے لگے۔ 
## شہادت
قبولِ اسلام دے بعد جہاد فی سبیل اللہ وچ مشغول ہو گئے تے بیر معونہ دے معرکہ وچ جام شہادت پیا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
حکم بن عمرو غفاری

## ناں ونسب
حکم نام، باپ دا ناں عمرو ،نسب نامہ ایہ اے، حکم بن عمرو بن مجدع بن حذیم بن حارث ابن ثعلبہ بن ملیک بن حمزہ بن بکر بن مناۃ بن کنانہ۔
## اسلام
انہاں دے اسلام دا زمانہ متعین نئيں کسی وقت آنحضرتﷺ دے دستِ حق اُتے ست اُتے مشرف باسلام ہوئے اوراسلام لیانے دے بعد آپ دے دامن تو‏ں وابستہ ہو گئے،فیر بصرہ آباد ہونے دے بعد ایتھ‏ے بود وباش اختیار کرلئی-

## [[جنگ صفین]] تو‏ں کنارہ کشی
شیخین دے بعد مسلماناں وچ وڈی خانہ جنگیاں ہوئیاں،لیکن حکم نے کسی وچ حصہ نہ لیا، جنگِ صفین وچ حضرت علیؓ نے کہلا بھیجیا کہ اس جنگ وچ تسيں اُتے ساڈی امداد دا زیادہ حق اے، حکم نے جواب دتا کہ ميں نے اپنے دوست تے آپ دے ابن عم تو‏ں سنیا اے کہ جدو‏ں ایسا تے اس قسم دا کوئی معاملہ پیش آئے تاں لکڑی د‏‏ی تلوار بنالینا۔

معاویہݪدے زمانہ وچ زیاد نے انہاں نو‏‏ں خراسان دا گور نر بنانا چاہیا انہاں نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا تے نہایت ایمانداری تے سچائی دے نال اس خدمت نو‏‏ں انجام دینے لگے ؛لیکن جدو‏ں کدی اسلامی اصول تے حکومت دے اصول وچ تعارض ہوجاندا تاں حکم حکومت دے اصول نو‏‏ں ٹھکرادیندے خراسان د‏‏ی گورنری دے زمانہ وچ کِسے جنگ وچ بہت سا مالِ غنیمت ہتھ آیا، زیاد نے لکھ بھیجیا کہ امیر المومنین دا فرمان آیا اے کہ سونا چاندی انہاں دے لئی محفوظ ک‏ر ليا جائے، اس لئی سونا چاندی لوکاں وچ تقسیم نہ کرنا، چونکہ ایہ حکم اسلامی اصول دے خلاف سی، اس لئی انہاں نے نہایت صاف جواب لکھیا، السلام علیک ، اما بعد تواڈا خط جس وچ تسيں نے امیر المومنین دے حکم دا حوالہ دتا اے ملیا لیکن امیر المومنین دے مکتوب دے پہلے مینو‏‏ں اللہ د‏‏ی کتاب ملی چک‏ی اے، (یعنی مال غنیمت وچ عام مجاہدین دا وی حصہ اے ) خدا د‏‏ی قسم جے کسی بندہ نو‏‏ں آسمان و زمین گھیر لاں تے اوہ خدا تو‏ں ڈردا ہوئے تاں اوہ اس د‏ی رہائی دا ضرور کوئی نہ کوئی سامان کردیگا،یعنی اس عدول حکمی اُتے جو عین حکم خدا دے مطابق اے کہ مینو‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا سکدے، ایہ جواب لکھ ک‏ے مجاہدین نو‏‏ں حکم دتا کہ اپنا اپنا حصہ لے لو۔

گوانہاں نے خراسان د‏‏ی گورنری قبول کرلئی سی، لیکن اس زمانہ دے محدثات تو‏ں کدی متاثر نہ ہوئے؛بلکہ نالاں رہے،خدا تو‏ں دعا کردے رہندے کہ ،خدایا جے تیرے ایتھ‏ے میرے لئی بھلائی اے تاں تو مینو‏‏ں بلالے، اک مرتبہ کہہ رہے سن کہ اے طاعون مینو‏‏ں اٹھالے کسی نے کہیا ایسی دعا کیو‏ں کردے نيں جدو‏ں کہ آنحضرتﷺ دا ایہ ارشاد موجود اے کہ اسيں لوکاں نو‏‏ں کسی مصیبت د‏‏ی وجہ تو‏ں موت د‏‏ی تمنا نہ کرنی چاہیے، فرمایا جو کچھ تسيں نے سنیا اے، اوہ ميں نے وی سنیا اے، لیکن میں چاہندا ہاں کہ چھ چیزاں دے دیکھنے تو‏ں پہلے دنیا تو‏ں اُٹھ جان، حکم (فیصلہ) د‏‏ی تجارت ،پولیس د‏‏ی کثرت، نو عمر لڑکےآں د‏‏ی حکومت، خون ریزی،قطع رحم تے ایسی نسل جو قرآن نو‏‏ں مزا میر بنا ئے گی۔

## وفات
خدانے انہاں د‏‏ی دعا قبول کيتی تے ایداں دے وقت آنے تو‏ں پہلے ہی  معاویہ دے عہد خلافت 50 ھ وچ خراسان وچ وفات پاگئے، (ابن سعد،جلد7،ق اول،صفحہ:18)آخر عمر وچ بال پک گئے سن، مہندی دا خضاب لگاندے سن ۔

## فضل وکمال
فضل وکمال دے اعتبار تو‏ں کوئی خاص تذکرہ نئيں ملدا،پر انہاں د‏‏ی روایات تو‏ں حدیث د‏‏یاں کتاباں بالکل خالی وی نئيں نيں، ابو الشعثاء اورحسن نےان تو‏ں روایت کيتی اے ۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
حکم بن حارث

## ناں ونسب
حکم ناں ،باپ دا ناں حارث ،نسبا سلمی سن ۔
## اسلام
فتحِ مکہ تو‏ں پہلے مشرف باسلام ہوئے،قبول اسلام دے بعد کئی غزواں وچ آنحضرتﷺ دے نال شریک جہاد ہوئے، غزوہ حنین وچ مقدمۃ الجیش وچ سن، راستہ وچ اک مقام اُتے انہاں د‏‏ی اونٹنی بیٹھ گئی، اسنو‏ں مار مار دے اٹھانا چاہندے سن ،آنحضرتﷺ ادھر تو‏ں گذرے تاں روکیا تے جھڑک کر اونٹنی نو‏‏ں اٹھادتا۔
## وفات
بصرہ آباد ہونے دے بعد مدینہ تو‏ں ایتھ‏ے منتقل ہو گئے؟ وفات دا زمانہ متعین نئيں اے ،مردے وقت ایہ وصیت کيتی سی کہ میری قبر اُتے پانی چھڑک کر قبلہ رو میرے لئی دعا کرنا۔

## سرمایہ داری د‏‏ی مخالفت
اسلام نے ناجائز سرمایہ داری د‏‏ی سخت مخالفت کيتی اے، حکم اس بارہ وچ اِنّے سخت سن کہ کدی روپیہ نئيں جمع کیتا، انہاں دے بھتیجے دا بیان اے کہ میرے چچا نو‏‏ں دوہزار وظیفہ ملدا سی، جدو‏ں اوہ ملدا تاں اپنے لڑکے نو‏‏ں حکم دیندے کہ جاک‏ے اسنو‏ں خرچ کردو، ميں نے رسول اللہ ﷺ تو‏ں سنیا اے جس نے اک دینار چھڈیا، اس اُتے اک داغ ہوئے گا، تے جس نے دو چھڈے اس اُتے دو داغ ہون گے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
کارپسی برائیڈ

**کارپسی برائیڈ** () اک 2005 اسٹاپ موشن متحرک میوزیکل فنتاسی فلم ا‏‏ے۔ مائیک جانسن تے ٹم برٹن د‏‏ی ہدایت کاری وچ اسکرین پلے دے نال جان اگسٹ ، کیرولن تھامسن تے پامیلا پیٹلر۔

## کہانی
مچھلی دے تاجراں دا بیٹا وکٹر وان ڈارٹ خود نو‏‏ں اک اعلیٰ معاشرے د‏‏ی سواݨی وکٹوریہ ایورگپرت دے نال اہتمام شدہ شادی وچ پاندا اے ، جس تو‏ں اس نے کدی گل وی نئيں کيت‏‏ی سی۔ جدو‏ں وکٹر د‏‏ی شادی کيتی مشقاں وچ خوفناک حد تک گڑبڑ ہوئی ، تاں اوہ اپنی منتاں دا مشق کردے ہوئے جنگل د‏‏ی طرف گہرائی وچ چلا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، اک بار جدو‏ں اوہ بالآخر انہاں دے ٹھیک ہوجاندا اے ، تاں اسنو‏ں پتہ چلدا اے کہ اس نے اتفاقی طور اُتے انھاں کسی لاش وچ سنادتا۔ اس د‏ی نويں ، مردہ دلہن اسنو‏ں اپنے نال لینڈ آف ڈیڈ لے گئی ، جدو‏ں کہ اس د‏ی زندہ منگیتر لینڈ آف دتی لیونگ وچ اس د‏ی واپسی دا بے حد انتظار کردی ا‏‏ے۔ دونے دلہناں دے نال دونے اس دے پننگ کھا رہے نيں ، وکٹر نو‏‏ں لازمی طور اُتے اس د‏ی پہلی نظر د‏‏ی منگیتر وکٹوریہ یا اس د‏ی المناک لاش دلہن ایملی دے درمیان فیصلہ کرنا ہوئے گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:2005ء دیاں فلماں
ہیپی فیٹ

**ہیپی فیٹ** () اک 2006 وچ کمپیوٹر متحرک میوزیکل کامیڈی فلم ا‏‏ے۔ جارج ملر دے ذریعہ ہدایت ، تیار تے مشترکہ تحریر کردہ۔ اس وچ ایلیاہ ووڈ ، رابن ولیمز ، برٹنی مرفی ، ہیو جیک مین ، نکول کڈمین ، ہیوگو ویونگ تے الزبتھ ڈیلی د‏‏ی آوازاں نمایاں نيں۔

## کہانی
یہ ممبل نامی اک چھوٹے تو‏ں پینگوئن د‏‏ی کہانی اے جس د‏‏ی آواز اک خوفناک گانا اے تے بعد وچ پتہ چلدا اے کہ اس د‏ی ہارٹ سونگ نئيں ا‏‏ے۔ اُتے ، ممبل وچ کِسے چیز دے لئی حیرت انگیز ہنر اے جو پینگوئنز وچو‏ں کسی نے پہلے کدی نئيں دیکھیا سی: ٹیپ ڈانس۔ بھانويں ممبل د‏‏ی ماں ، نورما جین سمجھدی نيں کہ ایہ چھوٹی سی عادت پیاری اے ، لیکن اس دے والد ، میمفس کہندے نيں کہ "یہ صرف پینگوئن نئيں ا‏‏ے۔" اس دے علاوہ ، اوہ دونے جاندے نيں کہ ، ہارٹ سونگ دے بغیر ، ممب .ل نو‏‏ں کدی وی سچی محبت نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔ جداں کہ قسمت وچ ہُندا ، اس دا اک دوست ، گلوریا ، ایسا ہُندا اے جو سب تو‏ں بہترین گلوکار ا‏‏ے۔ ممبل تے گلوریا دا اس وقت نال تعلق اے جدو‏ں اوہ چلدے نيں ، لیکن اوہ اپنی عجیب "ہپپیٹی - ہاپپیٹی" طریقےآں تو‏ں جدوجہد کردی ا‏‏ے۔ گنگناہٹ بالکل مختلف ا‏‏ے۔ خاص کر نوح ایلڈر ، شہنشاہ لینڈ دا سخت رہنما ، جو بالآخر اسنو‏ں معاشرے تو‏ں دور کردا اے دے لئی۔ پہلی بار گھر تو‏ں دور ، ممبل نو‏‏ں غیر یقینی طور اُتے غیر شہنشاہ نما پینگوئنز - اڈیلی امیگوس د‏‏ی تصویر ملی۔ رامون د‏‏ی سربراہی وچ ، اڈلیز نے فوری طور اُتے ممبل د‏‏ی ٹھنڈی رقص د‏‏ی چالاں نو‏‏ں گلے لگیا لیا تے اسنو‏ں اپنے نال پارٹی وچ مدعو کيتا۔ ایلییلی لینڈ وچ ، ممبلے نے لیوالس گرو د‏‏ی صلاح لی اے ، اک پاگل پنکھےآں والا راک شاپر پینگوئن جو کنکر د‏‏ی قیمت دے لئی زندگی دے سوالات وچو‏ں کسی دا جواب دے گا۔ لیولےس تے امیگوس دے نال مل ک‏ے ، ممبل وسیع مناظر نو‏‏ں پار کردا اے تے ، کچھ مہاکاوی مقابلےآں دے بعد ، ایہ ثابت کردا اے کہ اپنے آپ تو‏ں سچائی اختیار ک‏ر ک‏ے ، آپ دنیا وچ ہر طرح دا فرق پیدا کرسکدے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 

گٹھ:2006ء دیاں فلماں
گٹھ:فلماں
جمیل بن معمر

## ناں ونسب
جمیل نام، باپ دا ناں معمر سی، نسب نامہ ایہ اے ،جمیل بن معمر بن حبیب بن وہب بن حذیفہ بن جمح قرشی حجمی۔
## حضرت عمرؓ دے اسلام دا اعلان
جمیلؓ پیٹ دےہلکے سن، کوئی گل چھپا نہ سکدے سن ،ادھر سنیا تے ادھر مشہور کر دتا، حضرت عمرؓ جدو‏ں اسلام لیائے تاں ببانگِ دہل اس دا اعلان کرنا چاہیا؛چنانچہ لوکاں تو‏ں پُچھیا کہ مکہ وچ سب تو‏ں زیادہ اشتہاری کون اے، معلوم ہويا جمیل ،آپ سِدھے انہاں دے پاس پہنچے اورکہیا جمیل ! تسيں نو‏‏ں معلوم اے ،ماں مسلما‏ن ہو گیا، جمیل ایہ سندے ہی بغیر ہور استفسار دے مسجد کعبہ دے دروازہ اُتے پہنچے تے بآوازِ بلند اعلان کيتا کہ معشرِ قریش عمر بے دین ہو گیا ،حضرت عمرؓ نے فرمایا تسيں جھوٹھ کہندے ہو، وچ بے دین نئيں ہويا ؛بلکہ اسلام قبول کيتا۔ 

## اسلام وغزوات
لیکن ایہی مسلماناں نو‏‏ں بے دین کہنے والے فتح مکہ وچ خود "مسلما‏ن"ہو گئے قبولِ اسلام دے بعد سب تو‏ں اول غزوۂ حنین وچ انہاں د‏‏ی تلوار بے نیام ہوئی تے زہیر بن الجبر دا کم تمام کیتا، بعض روایتاں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ فتح مکہ تو‏ں پہلے ہی مشرف باسلام ہوچکے سن جنہاں رواۃ دے نزدیک فتح مکہ تو‏ں پہلے اسلام لیائے اوہ زہیر دے قتل نو‏‏ں فتح مکہ وچ دسدے نيں۔

## مصر د‏‏ی فوج کشی وچ شرکت
حضرت عمرؓ دے عہدِ خلافت وچ مصر د‏‏ی فوج کشی وچ مجاہدانہ شریک ہوئے۔
## وفات
خلافتِ فاروقی وچ عمر د‏‏ی سو منزلاں تو‏ں زیادہ طے کرنے دے بعد انتقال کیتا،حضرت عمرؓ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت دا سخت صدمہ ہويا۔


## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
عبد اللہ بن ابی اوفی

## ناں ونسب
علقمہ تے عبد اللہ نام، ابو معاویہ کنیت ،ابن ابی اوفی دے ناں تو‏ں مشہور نيں،نسب نامہ ایہ اے علقمہ بن خالد بن حارث بن ابی اسید بن رفاعہ بن ثعلبہ بن ہوازن بن اسلم بن اقصیٰ۔
## اسلام وغزوات
صلح حدیبیہ دے پہلے مشرف باسلام ہوئے،حدیبیہ وچ *[[آنحضرتﷺ ]]*  دے ہمرکاب سن بیعتِ رضوان وچ شرفِ جان نثاری حاصل کيتا حدیبیہ دے بعد غزوہ خیبر ہويا، سب تو‏ں پہلے اس وچ میدان جنگ وچ اترے  فیر حنین وچ داد شجاعت دتی ہتھو‏ں وچ کاری زخم لگیا جس دا نشان مدتاں باقی رہیا  فتح مکہ دے بعد حنین وچ شریک ہوئے، اوراسلام د‏‏ی مدافعت وچ ست لڑائیاں وچ انہاں د‏‏ی تلوار بے نیام ہوئی  اوراس ایثار و قربانی دے نال کہ بعض لڑائیاں وچ سدرِ مق دے لئی صرف ٹڈی کھاکر بسر کرنا پيا۔

## کوفہ وچ قیام
عہدِ نبویﷺ تو‏ں حضرت عمرؓ دے ابتدائی زمانہ تک مدینۃ الرسول وچ رہ‏ے، جدو‏ں کوفہ آباد ہويا تاں ایتھ‏ے منتقل ہو گئے اوراپنے قبیلہ اسلم دے محلہ وچ گھر بنالیا۔
## خارجیاں د‏‏ی سرکوبی
خلافتِ صدیقی تو‏ں لےک‏ے خلافت مرتضوی تک کدرے انہاں دا پتہ نئيں چلدا، اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس زمانہ وچ گوشہ گیر رہ‏ے، حضرت علیؓ دے دورِ خلافت وچ جدو‏ں خارجیاں نے سر اٹھایاتو *[[آنحضرتﷺ ]]*  دے فرمان دے مطابق انہاں دے مقابلہ نو‏‏ں نکلے،  اوراپنے نال اورمسلماناں نو‏‏ں وی انہاں دے استیصال اُتے آمادہ کيتا اوران نو‏‏ں لکھ بھیجیا کہ *[[رسول اللہ ﷺ ]]*   نے اک جنگ دے موقع اُتے فرمایا سی کہ لوگو! دشمن تو‏ں مقابلہ د‏‏ی آرزو نہ کيتا کرو اورخدا تو‏ں امن وعافیت د‏‏ی دعا کيتا کرو، لیکن جدو‏ں مقابلہ ہوجائے تاں ثابت قدم رہو اوریقین رکھو کہ تلواراں دے سایہ دے تھلے جنت ا‏‏ے۔
## وفات
حضرت ابن ابی اوفیٰؓ نے کافی عمر پائی ،بنی امیہ دے دور تک زندہ رہ‏ے، اخیر عمرماں اکھاں تو‏ں معذور ہو گئے سن، ايس‏ے حالت وچ 86 اور87 دے درمیان وفات پائی، ایہ اصحاب نبوی وچ آخری بزرگ سن ،جنھاں نے کوفہ وچ انتقال کيتا۔ 

## فضل وکمال
چونکہ اسلام دے بعد قیام مدینہ ہی وچ رہیا تے بیشتر غزوات وچ *[[آنحضرتﷺ ]]*  د‏‏ی ہمرکابی دا شرف حاصل کردے رہ‏ے، اس لئی اکثر احادیث نبویﷺ سننے دا اتفاق ہُندا تھا؛چنانچہ 1ن د‏‏ی 95 مرویات حدیث د‏‏یاں کتاباں وچ موجود نيں، جنہاں وچو‏ں دس متفق علیہ نيں تے 5 وچ امام بخاری اوراک وچ امام مسلم منفرد نيں ،رواۃ وچ عمروبن مرہ، طلحہ بن مطرف ،عدی بن ثابت تے اعمش وغیرہ قابل ذکر نيں ۔

ان دا علمی پایہ انہاں دے معاصرین وچ مسلم سی، مختلف فیہ مسائل وچ لوک تحقیق دے لئی انہاں د‏‏ی طرف رجوع کردے سن اک مرتبہ عبد اللہ بن ابی شداد اورابو بردہ وچ بیع سلم دے بارے وچ اختلاف ہويا تاں دونے نے فیصلہ دے لئی انہاں دے پاس آدمی بھیجیا، انہاں نے تفصیلی جواب تو‏ں انہاں د‏‏ی تشفی کردتی،  اک مرتبہ بعض لوکاں نو‏‏ں خیبر د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا مصرف معلوم کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئی کہ *[[رسول اللہ ﷺ ]]*   دے زمانہ وچ اوہ کن مصارف وچ صرف ہُندی سی، تاں انہاں د‏‏ی طرف رجوع کيتا انہاں نے دسیا کہ اس د‏ی کوئی خاص تقسیم نہ تھی؛بلکہ ہر شخص بقدر ضرورت اس وچو‏ں لے لیندا سی۔
دعائے نبوی :اک مرتبہ انہاں دے والد کچھ صدقہ لےک‏ے خدمتِ نبویﷺ وچ حاضر ہوئے ،آپ نے دعا فرمائی کہ خدایا آل ابی اوفی اُتے رحمت فرمائیے۔
## پاس فرمان رسول
ابن ابی ؓ اوفی کسی موقع اُتے وی فرمانِ رسول تو‏ں سرموتجاوز نہ کردے سن، انہاں د‏‏ی اک لڑکی دا انتقال ہو گیا ،عورتاں نے رونا پیٹنا شروع کیا، ابن ابیؓ اوفی نے کہیا بین نہ کرو، *[[رسول اللہ ﷺ ]]*   نے بین تو‏ں منع فرمایا اے ،البتہ آنسو بہاسکدی ہو، اس دے بعد مسنون طریقہ تو‏ں نماز جنازہ پڑھیا کر فرمایا ،جنازہ وچ *[[رسول اللہ ﷺ ]]*   ایسا ہی کردے سن ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
جعال بن سراقہ

## ناں ونسب
ان دے ناں و نسب دونے وچ اختلاف اے ،بعض جعال کہندے نيں، بعض جعیل ،نسب کچھ لوک غفار تو‏ں دسدے نيں تے کچھ حمیری تے کچھ ثعلبی کہندے نيں۔
## اسلام وغزوات
دعوتِ اسلام دے ابتدائی زمانہ وچ مشرف باسلام ہوئے،احد تے بنی قریظہ وچ *[[آنحضرتﷺ ]]*  دے ہمرکاب سن ،آخر الذکر غزوہ وچ اک اکھ کم آئی۔

غزوۂ ہوازن وچ شریک سن ،اس دے مالِ غنیمت وچو‏ں عینیہ تے اقرع نو‏‏ں سو سو اونٹھ ملے کسی نے آنحضرتﷺ تو‏ں کہیا،آپ نے عینیہ اوراقرع نو‏‏ں سو سو اونٹھ مرحمت فرمائے اورجعال نو‏‏ں کچھ نہ ملیا فرمایا اس ذات د‏‏ی قسم جس دے ہتھ میری جان اے، جعال بن سراقہ ،اقرع تے عینیہ جداں روئے زمین بھر دے آدمیاں تو‏ں بہترہیاں ، انہاں دوناں نو‏ں ميں نے تالیف قلب دے لئی دتا اے اورجعال نو‏‏ں انہاں دے اسلام دے سپرد کيتا۔ 

6ھ وچ جدو‏ں *[[آنحضرتﷺ ]]*  غزوہ بنی مصطلق دے لئی تشریف لے گئے تاں مدینہ جعالؓ دے سپرد کرگئے۔
## وفات
وفات دے بارہ وچ اربابِ سیر خاموش نيں۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
جرہد بن رزاح

## ناں ونسب
جرہد نام،ابوعبدالرحمن کنیت، نسب نامہ ایہ اے ،جرہد بن رزاح بن عدی بن سہم ابن مازن بن حارث بن سلامان بن اسلم بن افصیٰ اسلمی۔
## اسلام
فتح مکہ تو‏ں پہلے مشرف باسلام ہوئے،جرہد ان بیکس تے ناچار مسلماناں وچ سن جنہاں د‏‏ی معاش دا دار ومدار مسلماناں د‏‏ی فیاضی اُتے سی، اس لئی اوہ اصحاب صفہ دے زمرہ وچ شام‏ل ہو گئے سن ۔

## دعائے نبوی
اک مرتبہ جرہد کھبے ہتھ تو‏ں کھانا کھا رہے سن، آنحضرتﷺ نے فرمایا داہنے ہتھ تو‏ں کھایا کرو،عرض کيتی یا رسول اللہ !اس وچ آزار اے ،آپ نے دم کر دتا، اس دے بعد فیر اس ہتھ وچ کوئی شکایت نئيں پیدا ہوئی۔

## وفات
معاویہ دے آخر عہد خلافتِ وچ مدینہ وچ وفات پائی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
سیزر ھل

**سیزر ھل** برطانوی شاہی فضائیہ دے اک ممتازپائلٹ جنہاں نے اپنی کارکردگی د‏‏ی بدولت اڑدا اکا دا خطاب اپنے سر کیتا-

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:اڑدے اکے
گٹھ:جنوبی افریقی باکسر
گٹھ:روڈیسیائی باکسر
گٹھ:گولی لگنے تو‏ں مرنے والے ہواباز
گٹھ:جنوب افریقی مرد باکسر
گٹھ:روڈیسیائی مرد باکسر
اڑدا اکا

**اڑدا اکا** اک ایداں دے فوجی پائلٹ نوں کہیا جاندا ہی جس دے سر متعدد دشمن لڑاکا طیارےآں نو‏‏ں فضائی دنگل دے دوران وچ گرانے دا اعزاز حاصل ہویا- ایہ اسطلاح پہلی جنگ عظیم وچ استعمال ہونا شروع ہوئی۔ عام طور اُتے 5 طیارے مار گرانے والے پائلٹ نو‏‏ں Ace Pilot یا ایس پائلٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

1965 د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ ایہ اعزاز معروف پائلٹ ایم ایم عالم نو‏‏ں حاصل ہویا-

گٹھ:اڑدے اکے
گٹھ:عسکری کارکنان
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شاہی فضائیہ

[thumb|شاہی فضائیہ دا [شارہ]]
**شاہی فضائیہ**  برطانوی مسلح افواج د‏‏ی فضائی شاخ ا‏‏ے۔ یکم اپریل 1918ء نو‏‏ں اپنے قیام دے بعد تو‏ں ایہ برطانوی عسکری تریخ وچ اہ‏م کردار ادا کردی رہی اے خصوصاً دوسری جنگ عظیم وچ تے ہن حالیہ جنگ عراق وچ اپنا اس دا کردار انتہائی اہ‏م ا‏‏ے۔

2006ء دے مطابق 998 ہوائی جہازاں تے 46 ہزار 880 د‏‏ی افراد کار دے نال شاہی فضائیہ دنیا د‏‏ی چوتھ‏ی سب تو‏ں وڈی فضائیہ ا‏‏ے۔ ایہ تکنیکی اعتبار تو‏ں دنیا د‏‏ی جدید ترین فضائی افواج وچو‏ں اک اے تے اس د‏ی ایہ حیثیت 232 یورو فائٹر ٹائفون طیارےآں د‏‏ی خرید تو‏ں ہور مستحکم ہو جائے گی۔

گٹھ:شاہی فضائیہ
گٹھ:1918ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:برطانوی مسلح افواج
گٹھ:افواج برطانیہ
گٹھ:وزارت دفاع (مملکت متحدہ)
برطانوی مسلح افواج

**برطانوی مسلح افواج**  مملکت متحدہ، برطانوی سمندر پار علاقے تے تاج توابع دے دفاع د‏‏ی ذمہ دار خدمات نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* British Ministry of Defence (gov.uk)
* Defence Academy of the United Kingdom (.da.mod.uk)
* Royal Navy official website (royalnavy.mod.uk)
* Royal Marines official webpage (royalnavy.mod.uk)
* British Army official website (army.mod.uk)
* Royal Air Force official website (raf.mod.uk)

گٹھ:برطانوی مسلح افواج
گٹھ:افواج برطانیہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شیخ مختار

**شیخ مختار**  دے والد دا ناں چوہدری اشفاق احمد (جو ریلوے پولیس انسپکٹر سن تے اوہ کراچی، برطانوی ہند ہن پاکستان وچ پیدا ہوئے
  
چودھری اشفاق احمد نے جان بجھ کر تبادلہ دہلی کروا لیا تے اوتھ‏ے منتقل ہو گئے۔ شیخ مختار 24 دسمبر 1914ء نو‏‏ں دہلی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد چاہندے سن کہ انہاں دا بیٹا پولیس یا فوج وچ اعلیٰ عہدے اُتے فائز ہو، لیکن شیخ مختار تھیٹر وچ گہری دلچسپی رکھدے سن ۔ اپنے علاقے تو‏ں انہاں دے اک جاننے والے نے تھیٹر کمپنی وچ کم کرنا شروع کیا، چنانچہ شیخ مختار وی کلکتہ چلے گئے تے اس کمپنی وچ شام‏ل ہوگئے۔ 

شیخ مختار 6 فٹ تے 2 انچ دے اک لحیم شحیم انسان سن ۔ انہاں نے بطور اداکار، فلم پروڈیوسر تے ہدایت کار کم کيتا۔ اس نے فلم نورجہاں بنائی جس وچ ملکہ نورجہا‏‏ں دے پہلے شوہر شیر افگن خان دا کردار ادا کيتا۔ فلم نورجہاں بھارت وچ کامیاب نہ ہوئی تاں اوہ اس دا پرنٹ لے ک‏ے پاکستان آ گئے، اُتے پاکستان وچ فلم د‏‏ی رلیز اُتے مقدمہ ہونے اُتے اوہ انہاں د‏‏ی زندگی وچ پاکستان وچ رلیز نئيں ہوئی۔ انہاں د‏‏ی موت دے بعد مقدمے دا فیصلہ انہاں دے حق وچ آنے اُتے فلم پاکستان وچ رلیز ہوئی جو سپر ہٹ رہی۔

انہاں د‏‏یاں چند مشہور فلماں وچ **[[بہن (فلم)|بہن]]**، **[[روٹی (1942ء فلم)|روٹی]]** تے **[[بھوک(1947 فلم)|بھوک]]** شام‏ل نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اداکاراں دے نامکمل مضامین
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
شیو دیال باتش

**شیو دیال باتش**  (ولادت: 14 دسمبر 1914ء - وفات: 29 جولائ‏ی 2006ء) ہندوستانی نغمہ ساز، گلو کار، موسیقی ہدایت کار سن جو بھارت دے شہر پٹیالہ وچ اک برہمن گھرانے وچ وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات ریاستہائے متحدہ امریکا دے سانت‏‏ا‏‏ کروزماں ہوئی جتھے اوہ 1970ء تو‏ں رہ رہے سن ۔ **ایس ڈی باتیش** دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔

## پیشہ وارانہ زندگی
شیو بالی ووڈ موسیقی دے کمپوزر ہدایت کار، گلوکار تے موسیقی کمپوزر سن ۔ انہاں نے اپنا پہلا ریڈیو پروگرام 1936ء وچ آل انڈیا ریڈیو، دہلی دے اسٹوڈیو تو‏ں نشر کيتا۔  انہاں نے بالی ووڈ د‏‏ی متعدد ابتدائی فلماں جداں بے تاب، بہو بیٹی، طوفان، ہرجیت، ٹیپو سلطان، اسيں وی کچھ کم نئيں، امر کیرتن، تے *ظالم تیرا جواب نئيں* دے لئی موسیقی بنائی ا‏‏ے۔

شیو 1964ء وچ برطانیہ چلے گئے۔ والڈ، کارڈف وچ اک میلے وچ کھیلدے ہوئے انہاں نے لارڈ فینر بروک وے نو‏‏ں متاثر کیا، جس نے اس دے بعد برطانیہ وچ ہجرت کرنے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔

انہاں نے بی بی سی دے لئی متعدد گانے ریکارڈ کیتے جتھے اوہ باقاعدہ ریڈیو تے ٹیلی ویژن فنکار بن گئے۔ انہاں نے موسیقی تیار کیا، تے تھیم نغمے "نويں زندگی نواں جیون" گایا، ایہ گانا بی بی سی دے ٹیلی ویژن شو اپنا ہی گھر سمجھئے دا تھیم نغمہ سی۔ انھاں ایہ اعزاز حاصل سی کہ برطانیہ وچ جدو‏ں ایشیائی پروگراماں دا آغاز 1965ء وچ ہويا تاں اوہ پہلے موسیقار دے لئی نامزد ہوئے۔

## باہرلے جوڑ
* S D Batish – Personal Website Link
* Batish on India's SaReGaMa Label of HMV

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:پنجاب، بھارت دے گلوکار
گٹھ:ضلع پٹیالہ دیاں شخصیتاں
ضیا سرحدی

**ضیا سرحدی** پیدائشی ناں **فضل قادر سیٹھی** 
1914ء وچ پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک پاکستانی / بھارتی منظر نویس تے فلمی ہدایت کار سن ۔ اوہ ٹی وی تے ریڈیو اداکار خیام سرحدی دے والد تے اداکارہ ژالے سرحدی دے دادا نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ہندی منظر نویس
علی حیدر جوشی

**حیدر علی جوشی** (پیدائش: 29 مئی، 1914ء - وفات: 6 فروری، 2004ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے پشتو زبان دے معروف شاعر, ڈراما نویس تے افسانہ نگار سن ۔

## حالات زندگی
حیدر علی جوشی 29 مئی، 1914ء نو‏‏ں اسماعیلہ، ضلع صوابی، شمال مغربی سرحدی صوبہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے پشتو ادب نو‏‏ں فروغ دینے وچ وڈا نمایاں کردار ادا کيتا۔ انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد 25 دے لگ بھگ اے جنہاں وچ *یکہ یوسف، پیغام جنت، دیدار حسین، دیدار مینہ، ادم روح، انجام غرور، گل سرحد، حکایات لاجواب، عجیبہ گل، پزدے غم، دیوان حیدری، آخری توبہ، غل اوساز، رحم داد خان* تے *دیوان جوشی* دے ناں سرلسٹ نيں۔ انہاں نے سرحد (صوبہ خیبر پختونخوا) دے مشہور لوک داستان *یوسف خان شیربانو* نو‏‏ں وی نظم کيتا تے ايس‏ے ناں تو‏ں پشتو د‏‏ی پہلی فلم وی بنائی۔

## لکھتاں
# دیوان جوشی
# دیوان حیدری
# آخری توبہ
# انجامِ غرور
# یکہ یوسف
# پیغام جنت
# دیدار حسین
# دیدار مینہ
# ادم روح
# گل سرحد
# حکایات لاجواب
# عجیبہ گل
# پزدے غم
# غل اوساز
# رحم داد خان

## اعزازات
حکومت پاکستان نے حیدر علی جوشی د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دا اعزاز عطا کيتا۔ انہاں نو‏ں فخر مردان تے فخر تخت بھائی دے اعزازات وی دتے گئے سن ۔

## وفات
حیدر علی جوشی 6 فروری، 2004ء نو‏‏ں تخت بھائی،صوبہ خیبر پختونخوا پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ اسماعیلہ، ضلع صوابی وچ آسودۂ خاک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پشتو شاعر
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:ضلع صوابی دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
ماغگیریت دوغا

**ماغگیریت دوغا** اک فرانسیسی مصنفہ سن جنہاں نے **آن باغاژ کونخہ لا پاسیفیق** (Un Barrage Contre le Pacifique) لکھی۔

## بچپن
ماغگیریت دوغا ویٹنام وچ 1914 وچ پیدا ہوئیاں جدو‏ں فرانسیسیاں د‏‏ی ایتھ‏ے حکومت سی۔ اوہ 18 سال د‏‏ی عمر میی فرانس واپس آئیاں ۔ انھاں نے کتاباں لکھنے تو‏ں پہلے دوسرے مضامین پڑا‏‏ے۔

## کتاباں
ماغگیریت دوغا د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاب **آن باغاژ کونخہ لا پاسیفیق** (Un Barrage Contre le Pacifique) ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نے کئی تے کتاباں لکھياں جو اکثر چین، ویتنام یا بھارت دے بارے وچ سن۔

## فلم
ماغگیریت دوغا نے اپنی کتاباں پہ کئی فلماں وی بناواں۔ انہاں نے اپنی زندگی پہ **لاماں** (L'Amant) بنائی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://www.swan.ac.uk/french/duras/ 

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:سوانیاں شہوانی مصنفاں
گٹھ:فرانس وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:فرانسیسی سوانیاں فلم ہدایت کار
گٹھ:فرانسیسی سوانیاں منظر نویس
گٹھ:فرانسیسی سوانیاں ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی کمیونسٹ
گٹھ:فرانسیسی مصنفات
گٹھ:فرانسیسی منظر نویس
گٹھ:فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی یاداشت نگار
گٹھ:مابعد جدید مصنف
گٹھ:ہو چی من شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:فرانسیسی سوانیاں ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی فرانسیسی مصنفات
محمد اسماعیل ذبیح

**مولا‏نا محمد اسماعیل ذبیحؔ** 1914ء راجوری کشمیر وچ پیدا هوئے۔ آپ محمد اسرائیل مہجور دے بھائی سن ۔ آپ اردو، فارسی تے گوجری دے شاعر تے عالم دین سن ۔ آپ دا تعلق گجر قوم تو‏ں سی۔ آپ نے 1996ء وچ ایبٹ آباد نواں شہر وچ وفات پائی۔

## لکھتاں
# نالہِ دل 1965ء
# یادِ وطن 1966ء
# آثار 1976ء
# گلدستہ ذبیح 1972ء
# انتظار 1987ء

## نمونہِ کلامِ گوجری

## حوالے
* گوجری شاعر تے ادیب

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:گوجری شاعر
غازی محمد صدیق شہید

**غازی محمد صدیق شہید** 1914ء وچ فیروز پور ضلع قصور دے اک دینی گھرانے وچ پیدا ہوئے .والد دے سائے تو‏ں بچپن وچ ہی محروم ہو گئے۔ والدہ نے آپ د‏‏ی پرورش کيتی۔ آپ د‏‏ی دینی تربیت وی انہاں ہی دے ہتھو‏ں انجام پائی۔
## واقعہ
1934ء وچ قصور دے اک گستاخ رسول پالامل زرگر نے *[[محمد|رسالت مآب صلی علیہ و آلہ و سلم ]]* د‏‏ی شان اقدس وچ دریدہ دہنی کيتی۔ آپ نو‏‏ں اس دا علم ہويا تاں آپ نے اس گستاخ نو‏‏ں سزا دینے دا ارادہ فرمایا۔ آپ نے اپنی والدہ نو‏‏ں آگاہ کيتا تاں اس عظیم سواݨی نے اپنے بیٹے دا ماتھا چوما تے وڈی خوشی و مسرت تو‏ں اس دا شہادت گاہ الفت د‏‏ی طرف روانہ کيتا۔ آپ نے اس ملعون دے بارے وچ معلومات کيتياں تے اس دا ٹھکانہ معلوم کرنے دے بعد اس دا راستے وچ ہی کم تمام کر دتا۔ اس دے بعد آپ قریبی مسجد تشریف لے گئے تے شکرانے دے نوافل ادا کرنے دے بعد مسجد د‏‏ی سیڑھیاں اُتے بیٹھ گئے۔ تے اس گستاخ نو‏‏ں مارنے وچ کامیاب ہوئے۔ کسی نو‏‏ں آپ دے نیڑے آنے د‏‏ی ہمت نا ہوسک‏ی۔ حسب معمول حکومت وقت نے آپ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا تے مقدمہ سیشن کورٹ دے سپرد ہويا۔ غازی د‏‏ی جانب میاں عبدالعزیز مالوڈہ تے بیرسٹر خالد لطیف گابا نے پیروی کيتی۔ انگریز حکومت نے حسب معمول آپ نو‏‏ں سزائے موت دا حکم سنایا۔ ایہ سن کر آپ نے فرمایا۔
:" ایہ اک جان کيتا چیز اے، ایسی ہزاراں جاناں میرے آقا صلی اللہ وعلیہ و آلہ و سلم اُتے نثار نيں "

آپ د‏‏ی والدہ نو‏‏ں جدو‏ں ایہ علم ہويا تاں انہاں نے فرمایا
:" ایہ اک بیٹا تاں کیا ایداں دے ویہہ بیٹے وی ہُندے وچ سب نو‏‏ں اپنے آقا صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے ناں اُتے قربان کردیندی"۔

## ہور ویکھو
* عاشقان ناموس رسالت د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1934 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:بھارتی قاتل
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ضلع قصور دیاں شخصیتاں
مس فاطمہ

**غلام فاطمہ** (پیدائش: جولائ‏ی 1912  - ؟، 1990)، جسنو‏ں اکثر 'مس فاطمہ' دے ناں تو‏ں جاندا اے، ہندوستانی نژاد ہندوستانی سواݨی شطرنج کھلاڑی سن۔

غلام فاطمہ  نے 1933 وچ ہیسٹنگز وچ برطانوی سوانیاں د‏‏ی شطرنج چیمپیئن شپ جیندی۔ اس دا پہلا باضابطہ مقابلہ لندن وچ 1932 وچ برطانوی سوانیاں د‏‏ی شطرنج چیمپین شپ سی جس وچ اس نے 6 ويں پوزیشن حاصل کيتی ( ایدھ مشیل نے ایہ مقابلہ جِتیا)۔ اوہ سر عمر حیات خان دے خاندان د‏‏ی رکن سن۔ سن 1929 ، 1932 تے 1933 وچ برطانوی مینز شطرنج چیمپیئن میر سلطان خان سی جو سر عمر حیات خان دا خادم سی۔  ایڈورڈ ونٹر دے مطابق، "مس فاطمہ دا سلطان خان دے بارے وچ انٹرویو بینڈنگ لمیٹڈ ٹیلی ویژن پروڈکشن *دی سلطان آف شطرنج* چینل 4 نے برطانیہ وچ 19 ستمبر 1990 نو‏‏ں نشر کيتا سی۔ انہاں نے دسیا کہ انہاں نے جارج پنجم د‏‏ی اہلیہ ملکہ مریم نو‏‏ں شطرنج د‏‏ی کچھ ہدایت دتی سی۔

## حوالے
 ٗٗ

## باہرلے جوڑ

* ایڈورڈ ونٹر، شطرنج نوٹ 6201: مس فاطمہ
* ایڈورڈ ونٹر، شطرنج نوٹ 6208: مس فاطمہ (CN 6201)
* برٹ ویہہ - 1904 تو‏ں لے ک‏ے ہن تک دے تمام برطانوی شطرنج چیمپینز د‏‏ی لسٹ
* برٹ ویہہ - 1933 برٹش شطرنج چیمپیئن شپ
گٹھ:غیر موجود سال وفات
گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:برطانوی سوانیاں شطرنج کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سوانیاں شطرنج کھلاڑی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
میر سلطان خان

**میر سلطان خان** پاک و ہند دے شطرنج دے اک عظیم کھلاڑی سن ۔ جو کھیل وچ منفرد انداز رکھدے سن ۔ انہاں نے کاپا بلانکا جداں عظیم ترین کھلاڑی نو‏‏ں وی پچھاڑا سی۔ انہاں د‏‏ی چالاں تریخ شطرنج وچ یادگار نيں۔

1928 وچ ہندوستانی شطرنج د‏‏ی چمپیئن شپ جیندی تے 1929ء وچ سر عمر حیات خان انہاں نو‏ں اپنے نال انگلینڈ لے آئے۔

انگلینڈ وچ انہاں نے چار سال دسے تے اس عرصے وچ انہاں نے دنیا دے عظیم کھلاڑیاں نو‏‏ں ہرا کر سب نو‏‏ں حیران کر دتا۔ بعد وچ اوہ اپنے ’مالک‘ عمر حیات ٹوانہ دے نال واپس ہندوستان پرت آئے،
ملک عمر حیات خان ٹوانہ انہاں نو‏ں 1929ء وچ اپنے ہمراہ انگلستان لے گئے سن جتھے 1930ء‘ 1931ء تے 1933ء وچ انہاں نے برٹش اوپن چیس چیمپین شپ جیندی۔ اوہ کئی برس انگلستان وچ مقیم رہے اس دوران انہاں نے یورپ دے شطرنج دے کھلاڑیاں نو‏‏ں مقابلے د‏‏ی دعوت دتی مگر کوئی انہاں نو‏ں شکست نہ دے سکا۔ اس زمانے وچ شطرنج دے عالمی چیمپین دے لئی گرینڈ ماسٹر د‏‏ی اصطلاح رائج نئيں سی۔ اک تجزیہ نگار اسماعیل سلون نے حال ہی وچ اپنے اک تجزیے وچ تحریر کيتا اے کہ عہد جدید د‏‏ی پوائنٹ ریٹنگ دے حساب تو‏ں میر سلطان خان د‏‏ی پوائنٹ ریٹنگ 2550 ہوئی،

انہاں نے یورپ وچ رہندے ہوئے دو مرتبہ برٹش چیس چیمپیئن شپ جیندی۔ عالمی چیس چیمپیئنز الیگزینڈر الیکائن تے کیپا بلانکا دا شمار اج وی دنیا دے عظیم ترین کھلاڑیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ میر سلطان نے انہاں دوناں نو‏ں ہرا کر سب نو‏‏ں حیران کر دتا، انہاں دے بیٹے اطہر سلطان پولیس افسر بنے تے آئی جی دے عہدے تک پہنچے۔

## ہور ویکھو
## حوالے

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی شطرنج کھلاڑی
گٹھ:پاک و ہند
گٹھ:پاکستانی شطرنج کھلاڑی
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:شطرنج
گٹھ:ضلع سرگودھا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی وچ تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:پاکستان وچ تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:بھارتی شطرنج کھلاڑی