open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مدینہ دا گھیرا

**مدینہ دا گھیرا** اک لڑائی دا ناں اے جیڑی سلطنت عثمانیہ تے بنو ہاشم قبیلے دے سردار سید حسین بن علی شریف مکہ دے وشکار ہوئی۔ اے لڑائی مدینہ تے مل مارن لئی ہوئی جیڑی اک کعیرے چ پلٹ گئی۔اے کعیرا 1916 توں لے کے 1919 تا ریا۔

1914 نوں پیلی جنگ عظیم ٹری سلطنت عثمانیہ تے سلطنت برطانیہ ایس لڑائی چ اک دوجے دے ویری سن۔ ترک فوجاں انگریزاں تے اودے ساتھیاں نوں بغداد تے گیلی پولی دیاں تھاواں تے ہرا چکے سن۔ انگریزاں نے سیاست تے چلاکی نال کم لیندیاں ہویاں بنو ہاشم قبیلے دے سردار سید حسین بن علی شریف مکہ نال یاری لائی جیڑا اوس ویلے مکہ دا سلطنت عثمانیہ ولوں گورنر سی۔ شریف حسین مسلماناں نال غداری کردیاں ہویاں انگریزاں نال رل گیا۔ لارنس آف عربیہ انگریز جسوس اودے نال سی۔ 10 جون 1916 نوں جدوں مکہ چ تھوڑی جنی ترک فوج رہ گئی سی تے زیادہ گرمی باجوں ٹھنڈی تھاں طائف چلی گئی سی۔ مکہ چ خلافت عثمانیہ دے خلاف بغاوت کردتی۔ مکہ دی لڑائی باجوں مکہ خلافت عثمانیہ دے ہتھوں نکل گیا۔

مکہ تے مل مارن دے نال ای شریف حسین دیاں فوجاں نے اودے پتراں دی سرداری چ مدینہ تے چڑھائی کردتی۔ پر مدینہ دا ترک فوجی گورنر جرنل عمرفخرالدین پاشا لوۓ دا چنا ثابت ہوی ۔ اونے پوری تیاری کر لی سی تے بنو ہاشم دیاں فوجاں نوں مدینہ چ وڑن توں روک دتا۔ ایناں فوجاں نے فیر مدینہ دا کعیرا پا لیا اے کعیرا جولائی 1916 توں ٹریا تے 1919 تک ریا۔

فخری پاشا پکا مسلمان تے لڑاکا جرنیل سی۔ اونے تے ترک فوج نے مسجد نبوی جا کے روضہ رسول دے سامنے کھڑے ہوکے سوں کھادی جے اوہ مدینہ تے روضہ رسول لئی لڑن گے تے کسے حالت چ وی انگریزاں دی ساتھی سید جسین بن علی شریف مکہ دی فوج دے اگے ہتھیار نیں سٹن گے۔ 
کعیرا لگا ریا۔ 1916 لنگ گیا۔1917 لنگ گیا۔ فخری پاشا نے ہتھیار نہ سٹے۔1918 آگیا۔ ایدے انت چ پیلی جنگ عظیم مک گئی۔ سلطنت عٹژنیہ نے ہتھیار سٹ دتے پر فخری پاشا روضہ رسول مسجد نبوی تے مدینہ جلافت عثمانیہ دے غداراں نوں دین نوں تیار نیں سی۔ ترک خلیفہ تے سلطان دے بار بار کین تے وی فخری پاشا تے اودے محمدی(ترک فوج دے سپاہی نوں اسلام تے رسول پاک نال محبت دی وجہ نال محمدی یعنی نکا محمد وی کیا جاندا سی)

9جنوری 1919 نوں استمبول دے بار بار کین تے تے اپنے سنگی ترک افسراں دے کین تے۔ ۂڑائی روک تی۔۔ فخری پاشا تے ترک فوج نے مدینہ چھڈ دتا تے ایناں نوں بندی بنا لیا گیا۔
مدینہ چ شریف حسین دی فوج آگئی۔

## ہور پڑہو
*فخری پاشا
*مکہ دی لڑائی 1916

## بارلے جوڑ
*مدینہ دے کعیرے تے ویب ےائٹ 

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1916ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1919ء
مراج ال دباج

**مراج ال دباج** اک جنگ سی جو بازنطین فوج تے رشیدالدین دی فوج وچ ستنبر 634 وچ لڑی گئی سی۔

گٹھ:خالد بن ولید دیاں لڑائیاں
مراد ہوف مین

**مراد ہوف مین** (1931ء) 1987ء توں 1994ء دے درمیان الجزائر تے مراکش چ جرمنی دے سفیر سن ، اس توں پہلاں برسلز چ نیٹو دے ڈائریکٹر اطلاعات سن ۔ اوہناں نے 1980ء اسلام قبول کیتا ۔ اوہناں نے یونین کالج نیویارک توں تعلیم حاصل کیتی تے فیر میونخ توں جرمن قنون چ ایم اے تے ہاورڈ یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی ۔ اسلام تے اینہاں دیاں کتاباں چ " سفر مکہ " تے "اسلام اک متبادل" مشہور نیں ۔ مراد ہوف مین یورپ تے اتلے امریکہ دا اکثر سفر کردے رہندے نیں ۔

ہن اوہ ترکی چ رہائش پزیر نیں ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نومسلمین
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:مسلم شخصیتاں
مراٹھی

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
محمد قاسم فرشتہ

**محمد قاسم فرشتہ** مشہور مورخ تے تریح دان سی ۔ اوہ اتلے ایران دے شہر استرآباد چ 1552ء چ جمئیا ۔ نکی عمر چ ای اوہ اپنے پیؤ غلام علی ہندوشاہ دے نال حسین نظام شاہ I دے دور چ احمد نگر آئیا تے جدوں احمد نگر دی نظام شاہی حکومت تے زوال آیا تے ایہہ ابراہیم شاہ II دے کول بیجا پور چلیا گیا تے " اختیارات قاسمی" اک طبی کتاب لکھی ۔ ابراہیم عادل شاہ نے دکن دی تریخ لکھن ول توجہ دوائی تے اس دی ایہی کتاب تریخ فرشتہ دے ناں توں مشہور اے ، جس دا ترجمہ انگریزی زبان چ وی ہو چکئیا اے ۔ اس دا انتقال 1623ء چ ہوئیا ۔

## بیرونی جوڑ

* تاریخ فرشتہ اردو ترجمہ پڑھو*

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:مورخ
گٹھ:تریخ دان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دی تریخ
مرد

**مرد** نر انسان نوں کہیا جاندا اے ۔ مرد عورت توں مخالف جنس اے ۔

## ہور دیکھو
* عورت

گٹھ:انسان
گٹھ:جیون
مردان

**مردان** (Mardan)، پاکستان دے صوبہ خیبر وچ اک شہر اے جیہڑا مردان ڈویژن تے ضلع مردان دا صدر مقام اے۔

گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر دے شہر
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
مری

**مری** پنجاب دے ضلع مری دی تحصیل مری وچ اک پہاڑی تے سیاحتی شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع مری تے تحصیل مری دا راجگڑھ اے ۔ 
راولپنڈی تے اسلام آباد توں ایہدا پینڈا 65 کلومیٹر اے ۔ مری دی اچائی 7517 فٹ اے ۔ ایہ پنجاب دا سبھ توں اچا تھاں اے ۔ ایہدی نیوں 1851 وچ سر ہینری لارنس نے رکھی سی ۔ ایہنوں برطانوی فوجیاں واسطے سینیٹوریئم دے طور تے بسایا گیا سی ۔

## مری دے رُکھ
*پلچھ
*بڑنگی
*پلندر
*چیڑ
*پھلائی
*کانگڑ
*کعو
*سنتھا
*گرنڈا
*بیاڑ

## تصویر نگری

File:Murree3.jpg
File:Murree2.jpg
File:Murree1.jpg


گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات
گٹھ:ضلع مری
گٹھ:پنجاب
مسوری

**مسوری** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
اس صوبے دا ناں مسوری دریا دے ناں تے رکھیا اے جیڑا ایدے وچوں لنگدا اے۔
روون اٹکنسن

مسٹر بین انگریز مخولیا، لکھاری تے اداکار اے۔ اودھا اصل ناں **روون اٹکنسن** اے۔ اودھی مشہوری دی وجہ مسٹر بین اے۔ روون 6 جنوری 1955 نوں برطانیہ چ پیدا ہویا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اداکار
گٹھ:مخولیا اداکار
مسٹرڈ گیس

**مسٹرڈ گیس** یا **خردل فارغہ** (mustard gas) فحم (carbon)، آبساز (hydrogen)، سبزانیہ (chlorine) تے گندھک (sulfur) دا مرکب اے۔ اے کیمیائی ہتھیار دے طور تے استعمال کیتا جاندا اے۔ اینو سدام 
حسین نے اینو استعمال کردیاں کوئی 4000 کرد مارے۔

گٹھ:کیمیا
مسلم لیگ ن

پاکستان د‏‏ی اک اہ‏م سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ "ن" تو‏ں مراد جماعت دے بانی نواز شریف نيں۔

alt=|thumb|240x240pxپاکستان مسلم لیگ ن پاکستان دی اک سیاسی پارٹی اے۔ ایہدے آگو نواز شریف نیں۔ ایہدا چوݨ نشان شیر اے ۔ ایہ پارٹی اسلامی جمہوری اتحاد توں مگروں 1993 وچ بݨائی گئی سی ۔ 

ایس پارٹی دا ووٹ بینک پنجاب وچ اے ۔ 1997 دے چناؤ وچ ایہ پاکستان دی سبھ توں وڈی پارٹی سی ۔ پرویز مشرف نے مسلم لیگ ن دی حکومت نوں ختم کر دتا تے کافی سارے لوکاں نے پارٹی چھڈ دتی تے مسلم لیگ ق وچ رل گئے جیہڑی مسلم لیگ ن وچوں ای وکھ کر کے الگ پارٹی بنائی گئی سی ۔ 2013 دے چناؤ چ مسلم لیگ ن پاکستان تے پنجاب وچ جِتن آلی سبھ توں وڈی پارٹی بݨ گئی ۔  

## انتخابی تریخ

## پاکستان قومی اتحاد تے پاکستانی عام انتخابات

نورالامین امین د‏‏ی وفات دے بعد تے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت دے دوران پاکستان مسلم لیگ سیاسی گھاٹی وچ چلی گئی۔

اس نے 1970 د‏‏ی دہائی وچ بھٹو دے قومیانے دے پروگرام دے جواب وچ اک مضبوط واپسی کیتی۔ بااثر نوجوان کارکنان ، جنہاں وچ نواز شریف ، جاوید ہاشمی ، ظفر الحق ، تے شجاعت حسین شامل سن ، پارٹی دے قائدین د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل ہوئے تے مسلم لیگ دے ذریعے اپنے سیاسی کیریئر دا آغاز کيتا۔ 

ایہ پارٹی نو پارٹیاں دے اتحاد ، پی این اے دا اک لازمی حصہ بن گئی ، تے اس نے 1977 دے عام انتخابات وچ پیپلز پارٹی دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ انہاں نے سجے بازو دے پلیٹ فارم اُتے انتخابی مہم چلا‏ئی تے 1977 دے عام انتخابات وچ قدامت پسند نعرے لگائے۔ شریف تے حسین سمیت مسلم لیگ مختلف خیالات دا حامل سی تے اس نے مسلم لیگ دے مالی اخراجات دے لئی وڈا سرمایہ فراہ‏م کیتا سی۔ 

ایہ اوہ وقت سی جدو‏ں پارٹی نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا تے اک بااثر سندھی قدامت پسند شخصیت پیر پگارا دے نال بھٹو مخالف پی این اے وچ اس دا منتخب صدر منتخب ہويا۔ 1977 دے مارشل لاء دے بعد ، پارٹی نے اپنے آپ نو‏‏ں دوبارہ تشخیص کيتا تے ظہور الٰہی د‏‏ی سربراہی وچ ، جو مسلم لیگ دے مرکزی رہنما سن ، دے زیر اقتدار اک طاقتور اولگارچ بلاک دا عروج دیکھیا۔ 1984 دے ریفرنڈم دے بعد ، صدر ضیاء الحق ملک دے منتخب صدر بن گئے سن ۔ 

1985 دے عام انتخابات دے دوران ، ملک دے سیاسی منظر نامے اُتے اک نويں مسلم لیگ (ن) ابھری۔ 
پارٹی نے ضیاء الحق د‏‏ی صدارت د‏‏ی حمایت کيتی سی تے محمد خان جونیجو نو‏‏ں وزیر اعظم دے عہدے اُتے مقرر کرنے دے لئی انہاں د‏‏ی حمایت حاصل کيتی سی۔ نواز شریف نے صدر ضیاء الحق د‏‏ی حمایت تے حمایت حاصل کيتی سی ، جس نے 1985 وچ انہاں د‏‏ی صوبہ پنجاب دے وزیر اعلیٰ دے عہدے اُتے تقرری د‏‏ی منظوری دتی سی۔ 

## 1988 عام انتخابات

1988 پاکستانی عام انتخابات تے اسلامی جمہوری اتحاد پارٹی د‏‏ی جدید تریخ 1988 دے پارلیمانی انتخابات دے دوران شروع ہوئی ، جدو‏ں سابق وزیر اعظم محمد خان جونیجو د‏‏ی سربراہی وچ پاکستان مسلم لیگ دو دھڑاں وچ تقسیم ہوگئی: اک د‏‏ی قیادت فدا محمد خان تے اس وقت دے وزیر اعلیٰ پنجاب نواز شریف کررہے سن ۔ صوبہ ، تے دوسرا جونیجو (جس نے بعد وچ پاکستان مسلم لیگ (ف) د‏‏ی بنیاد رکھی)۔ 
## ہور دیکھو
* نواز شریف
*شہباز شریف
*مسلم لیگ ق
* زاہد حسین بخاری

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پاکستان مسلم لیگ (ن) د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ  اردو بولی وچ 
*http://www.pmln.org.pk/home/  مسلم لیگ ن دی ویب سائیٹ

گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن)
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی موروثی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ
گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مسلم لیگ
گٹھ:مسلم لیگ د‏‏ی گروہ بندی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پاکستان وچ قدامت پسند جماعتاں
مشرق وسطا

**مشرق وُسطا** براعظم ایشیا دے لہندے پاسے دا علاقہ اے ۔ لہندے ایشیا وچ جزیرے ورگے عرب دے دیس تے بحرین شامل نیں۔ 

گٹھ:ایشیا
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:علاقے
گٹھ:عرب
چڑھدا پاکستان

چڑھدا پاکستان پاکستان دے اک صوبے تے پاسے دا ناں اے جیہڑا 1947 توں 1971 تک پاکستان نال شامل رہیا تے فیر وکھرا ہو گیا ۔ ہݨ ایہنوں بنگلا دیش کہیا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
* چڑھدا پاکستان
* لہندا پاکستان

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
گٹھ:پاکستان دے صوبے
گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:پاکستان دی تریخ
مشین گن

مشین گن اک آٹومیٹک گولیاں چلان لا ہتھیار اے۔ اے کئی سو گولیاں اک منٹ چ چلا سکدی اے۔ پہلی مشین گن دا ناں میکسیم گن سی تے اینوں 1884 چ سر ہیرم میکسیم نے ایجاد کیتا۔ مشین گنان نوں 1884 توں بعد دیان تمام جنگاں چ ورتیا جا ریا اے۔ اج کل مشین گناں دی کئی ونڈاں نیں: ہولی مشین گن، مشین گن تے آٹو کینن۔ 

## کرن دا ول
### گیس
نویاں مشین گناں گیس نال نوی گولی چلاندی اے۔ جدوں پہلی گولی نوں چلایا جاندا اے اک تماکہ ہوندا اے تے تماکے دیاں گیساں گولی نون تکہ لاندیاں نیں تے اوہی گیساں اک ہور سلنڈر چ پر جاندیاں نیں تے اوہ گیسان جدوں سلنڈر توں واپس آندیاں نے تے اوہ سپرنگ دے اتے زور لاندیاں نے تے اگلی گولی تیار ہو جاندی اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
مشیگن

**مشیگن ** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
**مشیگن** دا ںاں اہتھوں دے دیسی ناں مشیگاما توں پیا جیدا مطلب اے وڈا پانی۔

گٹھ:امریکی صوبے
مہینا

**مہینا** (انگریزی: Month)، ویلے دی اک اکائی ہے۔ اک مہینے وچ اوسط 29.53 دن ہُندے نیں۔ 

## ہور دیکھو
* دن
* ستوارا
* مہینا
* ورھا
* دہاکا
* صدی
* ہزاریا

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ویلا
گٹھ:مہینے
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
مغل

مغل ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ ہے جیہڑا یونین کونسل سہالہ وچ ہیگا ہے۔
معمار سنان پاشا

سنان پاشا یا معمار سنان پاشا دا پورا ناں معمار سنان پاشا ابن عبدالمنان سی ،اوہ سلطنت عثمانیہ دے سلطاناں سلیم اول ، سلیمان اعظم ، سلیم دوم تے مراد سوم دے دوراں دے اہم ماہر تعمیرات سن ۔ ادرنہ دی سلیمیہ مسجد تے استمبول دی سلیمانیہ مسجد اینہاں دے فن دا مونہہ بولدا ثبوت اے ۔

## پہلا جیون
سنان پاشا اناطولیہ دے اک عیسائی ٹبر چ 15 اپریل 1489ء چ پیدا ہوۓ ۔ اوہ 1511ء عثمانی فوج شامل ہوۓ تے استمبول آگۓ ،ایتھے آ کے اوہناں نے اسلام قبول کرلئیا تے سنان پاشا دا ناں پائیا ۔ تن سال بعد تعمیرات تے انجینئرنگ دا ماہر سنان پاشا مشرق چ سلطان سلیم اول دے پیش قدمی کرن والے دستیاں چ شامل سی تے قاہرہ تے قبضہ کرن والے دستے دا رکن سی ۔ اس فتح توں بعد سنان پاشا نوں اعلی ماہر تعمیرات مقرر کیتا گئیا ۔ سنان پاشا نوں پیادہ فوج دا کمانڈر مقرر کیتا گئیا پر اوہ ذاتی خواہش تے توپ خانہ ج شامل کردتے گۓ ۔ ایران دے خلاف جنگ دے دوران 1553ء اوہناں نیں جھیل وان عبور کرن واسطے جہاز بناۓ جس دی وجہ توں اوہناں نوں سلطان دے ذاتی محافظاں دا آغا مقرر کردتا ۔
سنان دا پہلا معروف تعمیراتی کم 1548ء چ تعمیر کردہ شہزادہ مسجد سی ،1556ء اوہناں نے سلیمانیہ مسجد تے کم شروع کیتا تے 1557ء چ ایہہ مکمل ہوئیا ۔ اوہنہں نے قسطنطنیہ تے دوجے شہراں چ عمارتاں مسجداں تے پل تعمیر کیتے جنہاں چ ادرنہ دی سلیمیہ مسجد ،استمبول دی رستم پاشا مسجد ،ادرنہ دی محرمہ سلطان مسجد تے استنبول دی قادرگا صمقولو مسجد شامل نین ۔ اوہناں نے دمشق چ تقیہ السلیمانیہ خان مسجد وی تعمیر کیتی جہڑی اج وی شہر دیاں اھم ترین یادگاراں چوں اک اے ۔ اوہ بلغاریہ دے راجگھر صوفیہ دی واحد مسجد بنیا باشی مسجد دے وی معمار نیں ۔
اپنی سوانح حیات "تھکرات بنیان " دے مطابق اوہ ادرنہ دی جامع سلیمیہ نوں اپنے فن تعمیر دا بہترین نمونہ قرار دیندے نیں ، جدوں جامع سلیمیہ دی تعمیر جاری سی تے عیسائیاں نے ایہہ دعوی کیتا کہ دنیا کوئی معمار خصوصا مسلمان ایا صوفیہ دے گنبد توں وڈا گنبد تیار نئیں کرسکدا ۔ سنان پاشا نے اس دعوے نوں غلط کر دکھایا تے جامع سلیمیہ دا گنبد آیا صوفیہ توں وڈا بنایا ۔ جد جامع سلیمیہ مکمل ہوئی تے سنان پاشا دی عمر 80 سال سی ۔

## کم
سنان پاشا نے تھلے لکھیان ہوئیاں عمارتاں بنائیاں ۔

* 94جامع مسجداں 
* 57جامعات 
* 41حمام 
* 35محلات
* 22مزارات 
* 20کاروان سراۓ
* 17عوامی باورچی خانے
* 8پل
* 7مدرسے 
* 6نہراں 
* 13دارالشفاء

## مرنا
سنان پاشا 1588ء چ انتقال کرگۓ ،اوہناں نوں جامع سلیمیہ دے کنداں دے نال دفن کیتا گئیا تے نال لکدی سڑک نوں اوہناں دے ناں نال موسوم کیتا گئیا ۔ 
ترکی دی حکومت اپنے اک نوٹ تے وی سنان پاشا دی مورت چھاپی ہوئی اے ۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ
مقبرہ جہانگیر

جہانگیر دا مقبرہ مغلیہ دور دی اک عظیم یادگار اے۔ اے مغل بادشاھ جہانگیر دی قبر تے بنایا گیا اے جیدا دور حکومت (1605۔1627) تکر اے ۔ اے مقبرہ لہور چ شاھدرہ باغ دے نیڑے بنایا گیا اے۔ آکھیا جاندا اے کہ مقبرے دا نقشہ جہانگیر دی بیوی نورجہاں نے بنایا سی۔
تے ایس دی تعمیر جہانگیر دے پتر شاہ جہان نے کرائ کیونکہ شاہ جہاں نوں فنِ تعمیر دا ڈاہڈا شوق سی۔ اے مقبرا جہانگیر دے مرن توں دس وریوں پچھے بنایا گیا۔ مقبرے دی عمارت اپنے چار مناراں نال باغ دے سینے اتے اک وڈے ھیرے وانگوں دسدی اے۔مقبرے دی تعمیر چ ون سونے تے رنگدار پتھر ورتے گئے نیں۔ جنھاں ایدی خوبصورتی نوں چار چن لا دتے نیں۔

 

## مورت نگری


File:Main entrance to Tomb of Jahangir 2.jpg
File:Jahangir's grave.JPG
File:Jahangir's Tomb.jpg
File:Jahangir's tomb-2.JPG
File:Jahangir's tomb-4.JPG
File:Jahangir's tomb-8.JPG
File:Jahangir's tomb-11.JPG
File:Jahangir's tomb-inner.JPG
File:Stone-art work at Jahangir's tomb.JPG
File:Stone-art work at Jahangir's tomb4.JPG
File:Wooden-art work at Jahangir's tomb.JPG
File:Jahangir Mausoleum9.jpg
File:Jahangir Mausoleum10.jpg



 
## باہرلے جوڑ
* جہانگیر دا مقبرہ 
* جہانگیر دا مقبرہ
* مقبرے بارے معلومات 
* http://www.universalgiving.org/donate/asif_khan_tomb/id929.do?targetPage=/receiverSearch.do 

## حوالے

گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:لہور
گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
مقدس رومی سلطنت

مقدس رومی سلطنت وشکارلے زمانے آں (قرون وسطی) دی اک یورپی عیسائی سلطنت سی ۔ جہڑی 800ء چ پوپ لیو تیجے ولوں شالیمان دے تاج پوشی دے نال قائم ہوئی ۔ ا س سلطنت دا خاتمہ 1806ء چ نیپولین دے ہتھوں ہوئیا ۔ 

شالیمان دے مرن دے بعد فرانسیسی سلطنت 3 حصیاں چ ونڈی گئی ، جس چ اک حصے مشرقی فرانکیا دے بادشاہ خود نوں مقدس رومی شاہ آکھواندے سن ۔ ایہہ خطاب سب توں پہلاں فریڈرک باربروسا نے اپنے لئی چنیا سی ، جس نے 1152ء توں 1190ء تک مقدس رومی سلطنت تے راج کیتا ۔ 

ایہہ سلطنت 1618ء توں 1648ء تک جاری رہن والی تیہہ سالہ جنگ توں ڈاڈی متاثر ہوئی تے اسدی 30 فیصد آبادی اس جنگ چ ماری گئی ۔
## ہور ویکھو
* رومی سلطنت

* فریڈرک باربروسا

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن بادشاہتاں
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں
مقدونیا

* شمالی مقدونیا
* مقدونیا (یونان)
* اشتراکی جمہوریا مقدونیا
* مقدونیا (قدیم مملکت)
* مقدونیا (علاقہ)

گٹھ:گُنجھل کھول
مقناطیسی ریل

مقناطیسی ریل Maglev یاں Magnetic Levitation آمد و رفت (Transpotation) دا سسٹم اے جس وچ گڈیاں نوں معلق کرکے دھکیا تے ایس دی رہنمائی کیتی جاندی اے ۔ گڈیاں نوں چکن تے دھکن واسطے بہت سارے مقناطیساں دی زمین دی کشش ثقل زائل دی قوت یا ہلکا کرن دی قوت (Levitation) نوں ورتیا جاندا اے ۔
اس طریقہ آمد ورفت نال پہیہ والے ٹرانسپورٹ نظام نالوں تیزتر ، گھٹ شور والا تے بغیر ہچکولے توں ہموار سفر ممکن اے ۔ کسے بغیر ہوا دی سرنگ وچ ایس ٹیکنالوجی نال 6437 کلومیٹر فی گھنٹہ دی رفتار ممکن اے ۔
اک مقناطیسی ریل دی ہُن تک زیادہ توں زیادہ رفتار 581 کلومیٹر فی گھنٹہ اے جیہڑی 2003ء وچ جپان وچ ناپی گئی اے ایہہ عام ہائی سپیڈ ٹریناں نالوں 6 کلومیٹر زیادہ اے ۔
ملایشیا

**ملائشیا** چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے۔ ملائشیا دا تھاں 330,803 مربع کلومیٹر / 127,724 مربع میل اے. ملائشیا دی لوک گنتی 34,564,810 اے۔ ملائشیا دی بولی ملائشین بولی اے۔ ملائشیا دا راجگڑھ کوالا لمپور اے۔ انڈونیشیا، تھائی لینڈ، سنگاپور تے ویتنام ایدے آلے دوالے نیں۔

## دیسی گؤن
نڬاراكو

گٹھ:دیس
گٹھ:ایشیا دے دیس
ملاوی

**ملاوی** چڈدے افریقہ دا اک دیس اے. ملاوی دا تھاں 118,484 مربع کلومیٹر / 45,747 مربع میل اے۔ ملاوی دی لوک گنتی 16,407,000اے۔ ملاوی دی دیسی بولی انگریزی تے چیوا ایے۔ ملاوی دا راجگڑھ لیلیونگوےاے۔

گٹھ:دیس
ملحسن

**ملحسن** یا مولاۓ حسن دکھنی سپین وچ سیرا نیوادا دے پربت دھارے وچ غرناطہ دے نیڑے سپین دی سب توں اچی چوٹی اے۔

ایدی اچائی 3479 میٹر/11414 فٹ اے۔ اس دا ناں غرناطہ دے آخری توں پہلے حکمران ابو الحسن دے ناں تے اے۔

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:اندلسی مسلمان
گٹھ:سپین دے پعاڑ
گٹھ:سپین دے پہاڑ
ملوٹ اسلام آباد

**ملوٹ اسلام آباد** ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کری وچ ہے گا اے۔
ملک شاہ اول

جلال الدولہ ملک شاہ المعروف ملک شاہ اول 1072ء توں 1092ء تک سلجوق سلطنت دا حکمران رہیا ، اوہ اپنے والد الپ ارسلان دی وفات دے بعد تخت نشین ہوئیا ۔ ایہہ لائق تے بہادر باپ دا سچا جانشین سی تے اوصاف چ وی الپ ارسلان نال مشابہ سی ۔ الپ ارسلان نے اپنی زندگی چ ای اسنوں اپنا جانشین نامزد کردتا سی ، خلافت عباسیہ دے خلیفہ قائم بااللہ نے اسدی دی تصدیق کردتی تے اسدا خطبہ تے سکہ سارے سلجوقی مقبوضات چ جاری ہوگئیا ۔ اسدا عہد سیاسی عروج ، علمی ترقی تے دینی عظمت دے لحاظ نال بہت اہم سی ۔ اسدے عہد چ پورے دمشق نوں سلجوق سلطنت چ شامل کرلئیا گئیا ، بلکہ ترکستان نوں فتح کرکے خاقان چین تون وی خراج وصول کیتا گئیا تے اسلامی جھنڈا ساحل شام تک لہرائیا گئيا ۔
اسدے عہد چ ہر پاسے خوشحالی تے امن و امان سی ، تجارت تے صنعت نوں ترقی مل رہی سی ، رستے محفوظ سن ۔ اسدا عہد ہر لحاظ نال سنہری دور سی ۔ 

اوہ انتہائی بہادر سی تے جدھر دا وی رخ کیتا اوتھے کامیابی حاصل کیتی ۔ ہر دشمن نوں زیر کیتا تے سلجوقی سلطنت نوں وسعت دتی ۔

سنہ 1092ء اسدے انتقال دے بعد سلجوقی سلطنت دا زوال شروع ہوگئیا تے اوہ مختلف حصیاں چ تقسیم ہوگئی ۔ اناطولیہ چ قلج ارسلان I نے سلاجقہ روم یعنی سلطنت روم دی بنیاد رکھی ، شام چ اسدے بھائی تتش I ، عراق چ برکیارق ، فارس چ محمود I تے خراسان چ احمد سنجر برسر اقتدار آگئے ۔

سلجوقیاں دے آپس دے اختلافات ای 1096ء چ پہلی صلیبی جنگ چ عیسائیاں دی فتح دا باعث بنے تے اوہناں نے بیت المقدس فتح ، کرلئیا ۔
#### 

*سلجوقی سلطنت
*الپ ارسلان
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
ملوخا

ہڑپا رہتل دا اک ناں ملوحا سی۔ پراݨے عراق دے سمیری، مُڈھلے کانسی ویلے وچ ہڑپا رہتل نوں ملوحا دا ناں دیندے سی۔ سمیری لکھائیاں وچ ایہ ناں موجود اے۔ ملوحا دے لوک سمیر دے کاروباری اتحادی سی۔ کچھ لوکاں نے اس گل توں وکھری سوچ وی رکھی اے۔ 

گٹھ:پرانے ویلے
ملی میٹر

**ملی میٹر** (Millimetre)، اک میٹر دا ہزارواں حصہ اے تے میٹر ناپ تول دے اعشاری نظام وچ لمبائی دا پیمانہ اے۔

## حوالے

گٹھ:ناپ تول
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائش
گٹھ:لمبائی
گٹھ:لمبائی دیاں اکائیاں
ملیریا

**ملیریا** اک جنے توں دوجے نوں لگن والا روگ اے جیڑا مجھر نال پھیلدا اے۔ اے امریکہ ایشیاء تے افریقہ دیاں گرم تے گلیاں گرم تھانواں تے ہوندا اے۔ ہرسال ملیریا نال 35 توں 50 کروڑ لوک بمار ہوندے نیں۔ جناں چوں 10 توں 30 لکھ دے نیڑے لوک ہر سال مر جاندے نیں۔ مرن والیاں چوں جوکھے ایانے ہوندے نیں جناں دا جوڑ افریقہ نال اے۔ ملیریا نال غریبی پھیلدی اے۔

ملیریا لاطینی دے دو بولاں میلا = گندی ایریا = ہوا نال رل کے بنیا اے۔ پیلے لوکاں دی سوچ سی ج گندی ہوا چلدی اے جیدے نال لوک بمار ہوجا ندے نیں۔

ملیریا انوفلیز مچھر دی مادہ دے کٹن نال بندے نوں ہوندا اے پر پیلے اوس مادہ مچھر نیں کسے بیمار نوں کٹیا ہوے تے اوس مجھر دے خون چ اوس بمار دے جراسیم ہون تے فیر اگلا بندہ وی اسے جراسیماں والے مچھر دے کٹے جان نال بمار ہو جاندا اے۔
## بچاؤ
مچھر نوں مار کے یا مچھردانی ورت کے ملیریا توں بچیا جا سکدا اے۔

## بارلے جوڑ

* ملیریا تے ویب سائیٹ
* ملیریا تے ویب سائیٹ 
* ملیریا تے ویب سائیٹ
ملکہ پربت

**ملکہ پربت**، پاکستان دے شمالی خِطے ہزارا، ناران وچ اک اُچی پہاڑی چوٹی اے۔ ایہدی اچائی 17500 فٹ/5334 میٹر اے۔ ایہ جھیل سیف الملوک دے کول اے۔ ایہدے اُتے چڑھنا بہت اوکھا اے۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.pakistanalpine.com/articles/malika-parbat-first-pakistani-danish-mountaineering-expedition/ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دا جغرافیا
گٹھ:ہزارا دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
مناسلو

مناسلو دنیا دی اٹھویں سب توں اچی چوٹی اے۔ اس دی بلندی 8156 میٹر / 26758 فٹ اے۔ اے نیپال وچ پربت دھار ہمالیہ وچ واقع اے۔ مناسلو دا مطلب سنسکرت وج روح دا پہاڑ اے۔
اسنوں سب توں پہلے 9 مئی 1956 نوں دو جاپانی پہاڑ چڑن آلیاں نیں سر کیتا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اٹھ ہزاريئے
گٹھ:نیپال دے پعاڑ
منتظر زیدی

منتظر زیدی اک عراقی صحافی اے جینیں 14 دسمبر 2008 نوں بغداد، عراق وچ اک پیجس کانفرس وچ امریکہ دے صدر جارج بش دے منہ دے اتے دو واری جتی ماری۔ پولیس آلیاں نیں اونہوں پھڑ لیا تے رج کے کٹیا لیکن اپنے اس کم دی وجہ توں اوہ دنیا چ بہت مشہور ہو گیا اے۔

منتظر زیدی 29 سال دا اے

## جوڑ
^ a b Rashad, Muhieddin; Yahya Barzanji (2008-12-15). "Family: Shoe thrower hates both US, Iran role", Associated Press, Africa & Middle East, International Herald Tribune. Retrieved on 17 December 2008. 
٭

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
منی سوٹا

**منسسوٹا** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
**منسسوٹا** دا ںاں پرانے ڈکوٹا امریکی شبد منیسوٹا توں پیا جیدا مطلب صاف پانی اے۔
منو سمرتی

منو سمرتی ھندو مت دے سماجی قنون تے ریتاں دی کتاب اے سنسکرت بولی چ اے دوسری یا تیسری صدی چ لکھی گئی۔ منو سمرتی دے قنون ھندوؤاں دے جیون نوں تعرم نال چلاندے نیں ۔ اس دا اثر ہن دے [ھندستان]ٌ تے بوہتا اے تے [ہڑپہ رہتل والیاں تھاواں تے گھٹ ۔ منو سمرتی وچ گل بات دے روپ وچ اک سیانا منو ،رشیاں دی ٹولی نوں سماج دیاں وکھریاں ذاتاں دے بارے چ قنون دس ریا اے۔ منو سمرتی وچ برہمن سب توں اتے اے۔

1794 چ سر ولیم جونز نے اس کتاب نوں انگریزی چ پلٹیا ۔ 
thumb|منوسمرتی
**منوسمرتی** ہندوستان د‏‏ی اک قدیم مذہبی کتاب اے جس وچ پہلی بار ہندوستانیاں دے سامنے اک نظام زندگی وی رکھیا گیا۔ ذات پات د‏‏ی تقسیم اس کتاب وچ بدرجہ اتم موجود ا‏‏ے۔ کتاب د‏‏ی رو تو‏ں :

٭ شودر (تے اچھوت) برہمن دے پیر تو‏ں پیدا ہوئے لہٰذا اوہ ذلیل ترین ذات ا‏‏ے۔

٭ شودر کتنا ہی ذہین تے باصلاحیت ہو، اوہ دولت و جائداد جمع نئيں کر سکدا۔

٭ شودر اُتے تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی ممانعت ا‏‏ے۔

٭ براہمن چاہے، تاں اوہ شودر تو‏ں رقم کھو سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:قدیم ہندوستانی قانون
گٹھ:ہندو قانون
گٹھ:ہندو متون
گٹھ:مذہبی شریعت
گٹھ:بھارتی ادب
منور حسین چشتی

**منور حسین چشتی**، پنجابی دے شاعر نیں۔ اوہ ضلع جہلم دے گراں سعیلہ دی واسی نیں۔ گورنمنٹ ہائی سکول جہلم تے ڈگری کالج جہلم توں پڑھن دے مگروں اوہ سرکاری ملازم ہوگئے۔ 1991ء وچ اوہناں دا ویاہ ہویا تے اوہناں دے چار بچے نیں۔‎

منور حسین چشتی دی شاعری عام بندے دیاں سوچاں نوں دَسدی اے۔ پنجابی رہتل اوناں دی شاعری وچ ٹردی پھردی دِکھدی اے تے اک ہور پنجابی شاعر انور مسعود نوں سوچاں وچ لیاؤندی اے۔

پنجابی چ نظماں دے نال نال اوناں نعتاں وی لکھیاں تے اوہ چنگے نعت پڑھن والیاں وچ گنے جاندے نیں۔

## نظماں
* ماں
* بیوی
* ویاہ
* پگ نوں داغ ناں لائیں دھیے

منور جی دی اک نظم ماں تھلے دتی گئی اے (اے نظم اوہناں نے پنجابی وکیپیڈیا دے ناں کر دتی اے)

## ماں
کڈے لاڈ لڈاوے ماں
صدقے واری جاوے ماں
آپوں کھاوے رکھی سکھی
مینوں ددھ پلاوے ماں
آپوں تپ وچ سڑدی ریندی
مینوں چھاویں پاوے ماں
ٹھنڈ وچ سوندی گلے پاسے
مینوں سکے پاوے ماں
کچی نیندر ہوسی اس دی
ستیاں ناں جگاوے ماں
جتھے میرا مڑکا ڈلے
اوتھے رت وگاۓ ماں
کنڈ ہو جاندی اس دی خالی
جس دی وی مر جاوے ماں
جے وس چلدا مرن نہ دیندی
ہاڑے ترلے پاوے ماں
پتر پاویں پیڑے ہوون
سو سو پردے پاوے ماں
رحمت دے کھل جان خزانے
جدوں ھتھ اٹھاوے ماں
جس منور رب نوں منانا
اپنی او مناوے ماں

گٹھ:پنجابی شاعر
منٹ

**منٹ** یا **بِند** ویلے دا اک ناپ ہے ۔ منٹ اک گھینٹھے دا 60واں حِصا ہُندا ہے ۔ اک منٹ و60 سکنٹ ہندے نیں ۔ 60 دا نمبر بابل یا عراق دے واسیاں توں لیا گیا سی ۔

## نیرکتا
پنجابی وچ منٹ انگریزی چوں آیا ہے اَتے انگریزی وچ لاطینی توں آیا ۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:ناپ
جھیل مانسروور

**جھیل مانسروور** (سنسکرت: मानसरोवर) تبت وچّ واقع اک جھیل ہے جو کہ تقریباً 320 مربع کلومیٹر دے علاقے وچّ پھیلی ہوئی ہے۔ اس دے شمال وچّ کیلاش پربت اتے لہندے وچّ راکشستال جھیل ہے۔ ایہہ سمندر پدھر توں تقریباً 4590 میٹر دی اچائی تے واقع ہے اتے اس دا گھیرا تقریباً 88 کلومیٹر ہے اتے اوسط گہرائی 90 میٹر۔
[thumb|left|360px| مانسروور جھیل (سجے)- اسکے لہندے [راکشستال جھیل تے شمال وچ کیلاش پربت ہے (سیٹیلائیٹ توں لیا گیا فوٹو)۔]]
thumb|left|360px| مانسروور وچ اشنان کردا ہویا آدمی
جھیل مانسروور  تبت چین چ سجرے پانی دی اک جھیل اے۔ اس جھیل نوں ھندو، بدھ تے جین بڑا پوتر سمجدے نیں۔ اس جھیل چوں دنیا دے چار دریا سندھ دریا، برہم پتر، ستلج تے گھگر دریا ٹردے نیں۔ اس جھیل دے نال ای ھندوؤاں دے بدھاں دا اک پوتر پہاڑ کیلاش پربت وی ہے گا اے۔ ھندوؤاں دی سوچ اے کہ اس جھیل دے پانی نال نہان توں 100 سال دے گناہ دھل جاندے نیں۔
## ناں
سنسکرت شبد *مانسروور* شبد " مانس " اتے "سروور" دا ملاپ ہے، جسدا لفظی مطلب ہندا ہے - من دا سروور۔ ہندو مت دے مطابق ایہہ سروور  پہلے بھگوان برہما دے من وچّ پیدا ہویا سی۔ بعد نوں اسنوں دھرتی تے اتاریا گیا۔
## نیرکتا
ھندو اس گل نوں مندے نیں کہ اے جھیل سب توں پہلاں دیوتا براہما دے من چ بنی سی۔ اس آستے ایدا ناں سنسکرت دے دو بولاں نال رل کے بنیا اے: مناس جیدا مطلب اے دماغ تے سروور جیدا مطلب جھیل اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* کیلاش مانسروور یاترا (بھارت چین سیما پولس)
* کیلاس مانسروور یاترا ہر ہندو کا لکشیہ  (دیشبندھو)
* کا دھام کیلاش ما107123000047_1.htm شو کا دھام کیلاش مانسروور (ویبدنیا)
* مانسروور یات107102300086_1.htm کیلاش مانسروور یاترا (ویبدنیا)

گٹھ:ھندو مت
گٹھ:ہندو اساطیر
گٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:تبت دیاں جھیلاں
منگولیا

**منگولیا** چڑھدے وچلے ایشیاء دا اک دیس اے۔ ایہ کسے پاسیوں سمندر نال نئیں لگدا۔ ایدے اتر وچ روس تے چڑھدے دکھن تے لیندے پاسے چین اے۔ قازقستان نال بارڈر جڑدا تے نئیں پر 38 کلومیٹر دور اے۔ اولان باتور ست توں وڈا شہر اے تے ایتھے ایدے 45% لوک وسدے نیں۔ منگولیا اک پارلیمانی لوک راج اے۔

گٹھ:منگولیا
موئیاں

منجی دی پنیری نوں اک وکھری کیاری چ بیجیا جاندا اے جتھوں اونہوں اکھاڑ کے پیلی چ لایا جاندا اے۔ منجی دی اس پنیری نوں اکھاڑدیاں ہویاں چھوٹیاں چھوٹیاں گنڈاں بنائیاں جاندیاں نے ایناں نوں موئیاں یا ہتھیا کیندے نے۔
موبائل فون

**موبائل فون** (Mobile phone: انگریزی) یا سَیلّ فون (Cell phone) جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی مدد نال تیار کيتی جاݨ والی اک ایہجئی برقی اختراع (Electronic device) ہے جیہدے ذریعے ٹیلی فون (Telephone) دا استعمال آزادانہ اَتے دوران حرکت و سفر کِسے وی جگہ بغیر کِسے تار وغیرہ دے کيتا جا سکدا ہ‏‏ے۔ اج تک جیہڑے جدید موبائل فون تیار ہو رہے نيں اوہناں اسمارٹ فون کہیا جاندا ہ‏‏ے۔ ایہناں موبائل فونز وچ نہ صرف انٹرنیٹ تو‏ں روابط، برقی ڈاک اتے پاکٹ سوئچنگ وغیرہ د‏‏ی سہولیات میسر ہے بلکہ اس دے نال نال ایہناں وچ تصاویر بھیجن اتے موصول کرن لئی کثیرالوسیط پیغامی خدمت، کیلنڈر، الارم، کیلکولیٹر، کیمرا اَتے ویڈیو بناؤݨ د‏‏ی خصوصیات وی موجود ہُندیاں نيں۔

3 اپریل 1973ء نو‏‏ں موٹرولا کمپنی دے اک انجینئر مارٹن کوپر نے موبائل فون دا استعمال کردے ہوئے پہلی موبائل کال کيتی سی۔

## ہور دیکھو
* ٹیلی فون
* انٹرنیٹ

## باہرلے جوڑ
* پاکستان وچ موبائل فون

## حوالے

گٹھ:موبائل فون
گٹھ:ٹیکنالوجی
موتیا

**موتیا** زیتون ٹبر دے ٹوکرے کلیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہ دکھنی تے چڑھدے دکھنی ایشیاء دی وسنیک اے تے فلپائن دا قومی پھل اے۔ ایہ دنیا دیاں کئی تھانواں تے اگایا جاندا اے۔

## وکھالہ
ایہ اک جھاڑی بوٹا اے جیہڑا 0.5 توں 3 میٹر (1.6 توں 9.8 فٹ) تک جاندا اے۔ ایہدے پتے آنڈے ورگے تے 4 توں 12.5 سینٹی میٹر (1.6 توں 4.9 انچ) لمے تے 2 توں 7.5 سینٹی میٹر (0.79 توں 2.95 انچ) چوڑے ہوندے نیں۔ ایہ اپنے حوشبو والے پھلاں باہجوں عام اگایا جاندا اے۔ ایہدے پھل چٹے ہوندے نیں۔ سارا سال کھڑے ریندے نیں تے ٹاہنی دے انت تے 3 توں 12 دے گچھیاں وج ہوندے نیں۔ ایہدے پھل خوشبو تے چآ بنان لئی ورتے جاندے نیں۔ ایہ فلپائن دا قومی پھل اے تے انڈونیشیا دے تن قومی پھلاں وچوں اک اے۔

## دوجیاں بولیاں وچ ناں
*عربی - *فل* 
*بنگالی - *بیلی* 
*چینی - *مو لی ہوا* 
*انگریزی - *Arabian jasmine*
*گجراتی - *موگرو*
*ہندی - *موگرا*
*مراٹھی - *موگرا*
*فارسی - *یاسمین* 
*پراکرت - *ملیا*
*پنجابی - *موتیا* 
*سنسکرت - *ملیکا یا ملاٹی* 
*ترک - *فل*
*اردو - *موتیا یا یاسمین* 
*یونانی - *فولی* 
## بارلے جوڑ

گٹھ:زیتون ٹبر
گٹھ:کلیاں
مورمن دی کتاب

مورمن دی کتاب لیٹر ڈے تحریک دیاں گرجیاں دی پوتر کتاب اے۔ اینوں سب توں پہلاں 1830 چ جوزف سمتھ نے چھاپیا۔ پر کتاب دے اصل لکھاری دا کوئی پتا نئیں۔ اونوں اے کتاب سنھری پلیٹاں چ ملی 1923 نوں تے ایدا اونہے ترجمعہ کیتا۔ اے پلیٹاں مانچسٹر، نیویارک چ اک پہاڑی تھلے دبیاں ہوئیاں سن۔ اے پلیٹاں اونہوں اک فرشتے دے ہتھ دین نال لبیاں۔

گٹھ:عیسائی
گٹھ:عیسائیت
مون٘ہہ

**مون٘ہہ** انسان دے چہرے اُتے اک خالی خانہ اے جیہڑا بھوجن، خوراک، ہوا اَتے پاݨی وغیرہ ڈھڈ وچ بھیجݨ دا لانگا اے ۔ 

حیاتیاتی سائنس وچ، جسم دے ڈھانچے وچّ مون٘ہہ اکّ ورل ہندی ہے جس راہیں جانور خوراک اندر لنگھاؤندا ہے اتے اوازاں نوں باہر کڈھدا ہے۔ آہ خوراک دی نالی دے اتلے حصے اُتّے موجود موری وی ہندی ہے جو باہرلے پاسے بُلھاں اَتے اندروں سنگھ دے پول نال گھری ہوئی ہندی ہے اَتے اچیرے کنگروڑدھاریاں وچّ ایہدے اندر جیبھ اَتے دند موجود ہندے نیں۔
## حوالے
منیر نیازی

**منیر نیازی** (1923ء-2006ء)، پنجابی تے اردو دے پاکستانی شاعر سن۔ اوہ ہشیار پور، مشرقی پنجاب وچ جمے۔ ونڈ توں بعد اوہ مغربی پنجاب آ گئے تے ساہیوال رہݨ لگ گئے۔ ایتھے میٹرک کیتا، بہاولپور توں انٹر تے لہور توں بی اے کیتا۔

## کتاباں
**تیز ہوا اور تنہا پھول*
**جنگل میں دھنک*
**دشمنوں کے درمیان شام*
**ماہ منیر*
* چھے رنگین دروازے، شفر دی رات، چار چپ چیزاں، رستا دسن والے تارے، آغاز زمستان، ساعت سیار اور کلیات منیر

## پنجابی شاعری دا نمونہ

کچھ انج وی راواں اوکھیاں سن
کچھ گل وچ غم دا طوق وی سی 
کچھ شہر دے لوک وی ظالم سن
کچھ مینوں مرن دا شوق وی سی

### نمونہ کلام
رہندا اے پہرا خوف دا قدماں دے نال نال

چلدا اے دشت دشت نورداں دے نال نال

ہتھاں تے لُکیاں حرفاں دا قصہ عجیب اے

ہلدے نیں ہتھ وی پردے دی گلاں دے نال نال

ظاہر ہویا اے چند محبت دی رات وچ

جیویں سفید روشنی بدلاں دے نال نال

رولا پیا اے غم دا نگر دے اخیر تے

گلیاں دی چُپ قدیم مکاناں دے نال نال

آیا ہاں میں منیر کسے کم دے واسطے

رہندا اے ایہہ خیال وی خواباں دے نال نال

## باہرلے جوڑ
*منیر نیازی، وڈا شاعر
*منیر نیازی
*منیر نیازی دا بی بی سی نوں انٹرویو

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شاعر
مول

مول کسے چیز دا ناپ اے کہ اوہ کنی اے اے کسے وی چیز دے پنڈے دا ساب کتاب اے ۔ کاربن دے 12 گرام ایٹماں دےبرابر کوئ وی چیز پاویں اوہ ایٹم اے مالیکیول اے یا الیکٹران اے اک مول اخواۓ گی۔
لال مولی

**مولی** سروں دے ٹبر دی اک عام سبزی اے۔ ایہدی جڑ کھادی جاندی اے۔ ایہدے پتے وی ورتے جاندے نیں۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
مومنٹم

مومنٹم ولاسٹی تے وزن دا زرب اے۔ ایدی اکائی کلوگرام میٹر فی سیکنڈ اے۔ جس شے دا وزن یا فیر ولاسٹی زیادہ ہوۓ اس دا مومنٹم وی زیادہ ہوندا اے۔ ایدا کلیا p=mv وے۔
موزمبیق

**موزمبیق** دکھنی چڑدے افریقہ دا اک دیس اے۔ موزمبیق دے اتر وچ تنزانیہ، چڑدے وچ وڈا سمندر ہند، اتر لیندے وچ ملاوی تے زیمبیا، لیندے وچ زمبابوے تے دکھنی لیندے وچ سوازی لینڈ تے دکھنی افریقہ اے۔ موزمبیق دا تھاں 801,590 مربع کلومیٹر / 309,496 مربع میل اے۔ موزمبیق دی لوک گنتی 23,929,708 اے۔ موزمبیق دی دیسی بولی فرانسیسی ایے۔ موزمبیق دا راجگڑھ ماپوٹو اے۔
مونٹانا

**مونٹانا** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
**مونٹانا** دا ںاں ہسپانوی شبد مونٹانا توں بنیا اے جیدا مطلب پہاڑ اے۔
مونٹی نیگرو

مونٹی نیگرو تھلویں چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے ول کروشیا، لیندے اتر ول بوسنیا تے ہرزیگووینا، چڑھدے اتر ول سربیا، چڑھدے ول کوسوو تے چڑھدے دکھن ول البانیا اے۔ ایہ 	13,812 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 	625,266 اے۔ ایدی بولی مونٹینگرن اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
مونگ پھلی

**مونگ پھلی** پھلیاں ٹبر دا اک بوٹا اے جیہڑا ورے دے ورے ہوندا اے۔ ایدا اصل دیس میکسیکو، شمالی امریکہ اے۔
اے دھرتی توں اچا نئی جاندا پھل پیلے رنگ دے ہوندے نیں لیکن بی زمین دے اندر بندا اے۔ بی نوں کڈ ککے اوندے بوتے صارے استعمال کیتے جاندے نیں۔ ایدیاں گریاں بن کے کھائیاں جاندیاں نیں تے ایناں دی گیریاں دا مکھن وی کڈیا جاندا اے۔ دنیاں چ سب توں زیادہ مونگ پھلی چین چ ہوندی اے۔

## گیلری

File:Peanut oil bottle.jpg|
File:PeanutButter.jpg
File:Alegrías_(5557828502).jpg
File:Cacahuates_Japoneses.jpg|
File:Dragee_"Арахис_в_сахарной_глазури"_02.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:پھلیاں
گٹھ:خشک میوے
موگادیشو

**موگادیشو**، افریقی مُلک صومالیا دا اک وڈا شہرتے راجگڑھ اے۔ ایہ صدیاں توں بحر ہند دی ایک اہم ترین بندرگاہ دے رُوپ وچ جانیا جاندا اے۔ 

گٹھ:افریقی دیساں دے دارلحکومت
گٹھ:افریقی راجگڑھ
مونو ریل

**مونو ریل** اک ریل ٹرانسپورٹ نظام اے جس وچ گڈی اک پٹری یا بیم تے چلدی اے تے ایہہ پٹری یا بیم ای ایس دا بھار سہاردا اے تے ایس نوں رستے تے چلائی رکھدا اے ۔ جد کہ عام ریلوے وچ گڈی دو پٹریاں تے چلدی اے ۔ ایہہ ناں دو لفظاں مونو یعنی واحد تے ریل نال مل کے بنیا اے یعنی اک پٹری والی ریل ۔ ایہہ نظام وی ریلوے دا اک حصہ سمجھیا جاندا اے ۔

پہلی مونو ریل روس وچ 1820ء وچ ایوان ایلمانوف نے بنائی سی ۔

اج کل دیاں ہائی سپیڈ ٹریناں یا مقناطیسی ریل گڈیاں یعنی ماگلیو وی اک طرح دی مونو ریل ای اے جس وچ گڈی بیم توں تھوڑی جہی اتے چلدی اے نال نہیں لگدی ۔

اج کل وی جدید شہراں وچ ٹریفک دے مسلئےآں تے قابو پان لئی مونو ریلاں استعمال کیتیاں جاندیاں نیں کیونجے ایہہ اُچے بیم تے چلدیاں نیں تے ایہناں دے تھلیوں دی ٹریفک رواں دواں ریہندی اے ۔ مختلف شہراں وچ مختلف قسم دیاں مونو ریلاں چلدیاں نیں ۔

**مونو ریل** یا **یکپٹری نقل وحمل** (monorail) اصل وچ پٹری د‏‏ی نیہہ اُتے قائم اک نظام آوا جائی ہُندا اے کہ جس وچ پٹریاں د‏‏ی تعداد عام معیار (یعنی دو) د‏‏ی بجائے صرف اک یا واحد ہوئے۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں اسنو‏ں مونو ریل کہیا جاندا اے یعنی اک، واحد پٹری یا یک پٹری اُتے رواں ہوݨ والی ویل نو‏‏ں مونو ریل کہندے نيں۔ مونو ریلاں عام طور اُتے (مگر لازما یا ہمیشہ نئيں) آویزاں یا اٹھی ہوئی ہُندیاں نيں یا ایويں وی کہہ سکدے نيں کہ سطح زمین تو‏ں اُتے پل اُتے چلدی نيں۔ جدو‏ں کہ ایسی مونو ریلاں وی تخلیق کيتی جاچکیاں نيں کہ جو معلق ہو ک‏ے چلدی نيں یعنی ایہ فی الحقیقت علناطیس مونو ریل (maglev monorail) ہُندیاں نيں ایتھ‏ے اک گل ایہ وی قابل ذکر اے کہ مونو ریل د‏‏ی تعریف دے مطابق اس د‏ی پٹری د‏‏ی چوڑائی اس د‏ی خود د‏‏ی چوڑائی تو‏ں کم ہونا لازم ا‏‏ے۔

گٹھ:روسی ایجادات
گٹھ:ریل آوا جائی
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:مونو ریل

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:سائنس
موہڑا امیر

موہڑا امیر ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
مٹر

مٹر پھلی چ ہون آلا بی اے جینوں سبزی دے طور تے استعمال کیتا جاندے اے۔ اے ہرے رنگ دا ہوندا اے۔ اے ورے دے ورے اگایا جانا آلا بوٹا اے۔ اس بوٹے دا تعلق مٹر دے ٹبر نال اے۔
مچھر

**مچھر**،  اُڈݨ آلا کیڑا اے ایہدیاں 3500 دے نیڑے قِسماں ساری دنیا تے رہندیاں نیں۔ ایہ پاݨی چ آنڈے دیندے نیں جیہڑا مینھ دا رکیا ہویا چھپڑ یا کِتے وی کھڑا پاݨی ہوسکدا اے۔آنڈے چوں سُنڈی نکلدی اے جیڑی پیوپا بݨدی اے تے پاݨی چ تیردے ہوۓ پیوپا چوں مچھر نکلدااے۔‎
مچھر دا مون٘ھ ایس طرحاں دا بݨیا ہُندا اے جیہڑا انساناں تے جانوراں دی کَھل نوں چیر سَکدا اے۔ کچھ مچھراں دیاں مادہ نوں آنڈے دیݨ توں پہلاں تکڑی خوراک دی لوڑ ہُندی اے جیہدے وچ خون وی شامل اے۔

مچھر دی اک ونڈ انوفلیز دی مادہ دے کٹݨ نال انساناں وچ اک بیماری ملیریا ہو جاندی اے جیہدے ناݪ ہر ورھے لکھاں لوک مر جاندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:کیڑے
گٹھ:جانور
مون سون

**مون سون**، ہواواں، بدݪاں تے بارشاں دا نظام اے۔ اے موسم گرما وچ جنوبی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا تے مشرقی ایشیا وچ بارشاں دا سبب بݨدا اے۔ اپریل تے مئی دے مہینیاں وچ افریقا دے مشرقی ساحلوں دے کوݪ خط استوا دے آسے پاسے بحر ہند دے اُتے گرمی دی وجہ توں بخارات بݨݨ دا عمل ہُندا ے اے بخارات بدݪاں دی شکل اختیار کر لیندے نیں تے مشرق وَل مون٘ھ موڑدے نيں۔ جون دے پہلے ہفتے وچ اوہ سری لنکا تے جنوبی بھارت پہنچدے نیں تے فیر مشرق وَل نِکݪ جاندے نیں۔ اوہناں دا کچھ حِصہ بھارت دے اُپر برسدا ہویا سلسلہ کوہ ہمالیا ناݪ آ ٹکراؤندا اے۔ بدݪاں دا کچھ حِصہ شمال مغرب دی طرف پاکستان دا رخ کردا اے تے جولائی دے اَدھ وچ سوݨ دے مہینے دے آغاز توں مون سون دے بدݪ لہور پہنچدے نيں۔ مون سون عربی دا لفظ اے۔ اے لفظ 'موسم' دی بدلی ہوئی شکل اے۔

## حوالے

گٹھ:رت
گٹھ:موسم
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:موسمیات
گٹھ:بارش
مچھی

**مچھی**، پاݨی دا اک جانور اے۔ ایہدے جسم تے اکثر چانے ہوندے تے عام طور تے ایہدا خون ٹھنڈا ہُندا اے۔مچھی سجرے تے سمندری پاݨی پہاڑ دے اتے جھیلاں وچ تے ڈونگیاں سمندراں چ ہر تھاں تے وسدی اے۔ ایہناں دے انگاں تے انگلیاں انگوٹھے نہیں ہوندے. چوکھیاں مچھیاں ٹھنڈے خون والیاں ہوندیاں نیں۔ پر کج بہت نس دوڑ کرنوالیاں مچھیاں جیویں ٹونا تے چٹی وڈی شارک اپنا گرمی ناپ اچا رکھدیاں نیں۔ 32,000 ونڈاں نال ایہ ریڈھ دی ہڈی والے جانوراں وچ سب توں وڈی ٹولی نیں۔

مجھیاں انساناں دے کھان پین دی اک وڈی کم دی شے نیں۔ بپاری تے ایہدے تے گزارا کرنوالے ایہنوں کھلے پانیوں جوں پھڑدے نیں تے ایہنوں تلاواں وچ تے وڈے جنگلیاں وچ وڈے سمندراں وچ وی پالیا جاندا اے۔ ایہناں نوں کج شقین وی پھڑدے نیں تے پالیا وی جاندا اے۔ رہتل وچ مچھیاں، پوجا لئی، علامت لئی تے ہور کماں وج ورتی گئی اے۔

سب توں پرانے جاندرا جیہڑے مچھیاں وج گنے جاسکدے نیں اوہ نرم پنڈے والے کورڈیٹ سن تے کیمبرین ویلے وچ ہوۓ سن۔ مچھیاں پراݨے جیون ویلے وچ ودھیا مورت وچ آیاں تے ایہناں دیاں کئی ونڈاں بنیاں۔ ایس ویلے دیاں کئی مچھیاں نے اپنے بچاؤ لئی بچاؤ کندھاں بنائیاں۔ سیلورین ویلے وچ کئی مچھیاں دے جبھاڑے نکلدے نیں تے اوہ (جِویں شارک) وڈیاں شکاری مچھیاں بندیاں نیں۔

مچھیاں گلپھڑیاں راہیں فیرینکس دے دوناں پاسیوں گیس لیندیاں کڈدیاں نیں۔ ایہ گلپھڑے دھاگے ورگے فلامنٹ دے بنے ہُندے نیں۔ ہر فلامنٹ وج جالیاں دا جال بنیا ہوندا اے جیدے نال وڈی اتلی پدھر بندی اے اکسیجن کاربن ڈائیاکسائڈ دے آن جان لئی۔ کئی مچھیاں جیویں شارک تے لیمپرے دی گلپھڑیاں لئی کئی راہ بنے ہوندے نین پر بونی مچھی دا اک ای اک پاسے ہوندا اے۔ مچھیاں دیاں کئی ٹولیاں لمے چر لئی پانی توں باہر رہ سکدیاں نیں۔ دو جیونی مچھیاں وچوں چکڑ مچھی پانی چوں باہر یا تھوڑی آکسیجن والے پاݨی وچ کئی دن گزار سکدی اے۔ انج دیاں مچھیاں کئی ولاں نال ساہ لیندیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* پاکستان دیاں مچھیاں 
* شیہنہ مچھی
* مینڈارن مچھی
* ڈولفن
* سنہری مچھی
* ہڈی مچھی
* عام مخولی مچھی
٭ اوپاہ

## مچھیاں دے ٹبر
* بل مچھی
* بچھو مچھی
* تلوار مچھی
* کنڈا پوچھل مچھی
* گورامی
* سالمن ٹبر
* میکرل ٹبر

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:مچھی
گٹھ:جانور
مچھی مار

**مچھی مار** نکے توں مدرے تے تیز رنگاں والا پنچھیاں دی اک ٹولی اے۔ ایہ ساری دنیا تے ہوندے نیں۔ پر لامت ونڈاں پرانی دینا تے آسٹریلیشیاء دیاں واسی نیں۔ ایہدے وچ تن ٹبر تے 90 ونڈاں نیں۔ ساریاں دی لمی تے تکھی چنج، نکیاں لتاں تے منی جی پوچھل ہوندی اے۔ ساریاں ونڈاں دے تیز رنگ ہوندے نیں تے نر مادھ دی پشان کرنی اوکھی اے۔ ایہ اک شکاری پنچھی اے تے پانی دے دوالے ریندا اے۔ کسے آجی تھاں بیٹھدا اے تے شکار تے اتوں ہلہ بولدا اے۔ شکار وچ ہور شیواں نال مچھی وی اندی اے ایس لئی ایہدا ایہ ناں اے۔

پانی والیاں تھاواں تے اڈدا اے۔ تے مچھی ویکھ کے پانی چ چبی مار کے مچھی پھڑ کے اڈاری مار جاندا اے۔

سارے مچھی ماراں دیاں لمیاں تیز تے تکھیاں چنجاں ہوندیاں نیں وڈے سر، نکیاں لتاں تے نکی پوچھل ہوندی اے۔

## ونڈاں
مجھی مار دے تن ٹبر تے 90 ونڈاں نیں۔
* رکھ مچھی مار 56 توں 61 ونڈاں
* دریائی مچھی مار 25
* سیریلیڈا9

## مورت نگری

File:Ceyx erithaca.JPG
File:Actenoides concretus.png
File:Collaredkingfishermale fiji.jpg
File:Sacred kingfisher nov08.jpg|
File:Syma torotoro.jpg|


## بارلے جوڑ
* مورتان تے فلم 
* وڈیو 
* ترکی توں مورتاں
* شکاری یورپی مچھی مار

گٹھ:مچھی مار
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
گٹھ:ضلع اسلام آباد دے پنچھی
وچکارلا افریقی لوک راج

**وچکارلا افریقی لوک راج** افریقا دا اک دیس اے ۔    

گٹھ:دیس
گٹھ:افریقہ دے دیس
مکاؤ

مکاؤ چڑھدے ایشیا چ اک تھاں اے جیہڑا چین دے پربندھ ہیٹھ اے ۔ ایہہ علاقہ پچھلیاں کئی صدیاں تک پرتگال دے کول علاقہ رہئیا اے تے کجھ ورہے پہلے ایہہ چین نوں واپس ملئیا ۔ ایہہ اک چھوٹا جہئیا علاقہ اے بلکہ ایہہ صرف اک شہر تے ای مشتمل اے ۔ ایہہ حالے چین دے انتظام ہیٹھ اے تے جگ دے امیر ترین شہراں چوں اک اے ۔

گٹھ:چین
گٹھ:چین دے صوبے
مڈغاسکر

**مڈغاسکر** وڈا سمندر ہند چ افریقہ دے چڑھدے دکھنی کنڈیاں ول اک جزیرہ دیس اے۔587,000 مربع کلومیٹر/ 226,597 مربع میل تھاں نال اے دنیا دا چوتھا وڈا جزیرہ اے۔ 1896 چ ایدے تے فرانس نے مل مار لیا تے فرانس دا راج ایتھے 1960 تک ریا۔ مڈغاسکر دی لوک گنتی 22,005,222 اے۔ مڈغاسکر دی دیسی بولی مالاگاسی ایے۔ مڈغاسکر دا راجگڑھ انٹاناناریوو اے۔

**مڈگاسكر**، (پرانا ناں: **مالاگاسی**) بحر ہند وچ افریقا دے مشرقی طرف واقع جزیرے اُتے مشتمل ملک ا‏‏ے۔ اہ‏م جزیرے، جسنو‏ں مڈگاسكر(مداغاسکاغ) کہیا جاندا اے دنیا دا چوتھا سب تو‏ں وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ اس ملک د‏‏ی دو تہائی آبادی بین الاقوامی خط افلاس (1.25 امریکی ڈالر روزانہ) تو‏ں تھلے زندگی بسر کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ اینٹانانیریو(**انتانان آری وو**) ا‏‏ے۔ اس لئی سرکاری بولی فرانسیسی تے مالاگاسی ا‏‏ے۔

**مڈغاسکر(مداغاسکاغ)** وچ جس وچ وڈی مقدار وچ پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی صلاحیت موجود ہُندی ا‏‏ے۔ مڈغاسکر(مداغاسکاغ) وچ پایا جانے والا باﺅ باب نامی درخت نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس دیوہیکل درخت نو‏‏ں پانی ذخیرہ کرنے د‏‏ی قوت د‏‏ی وجہ تو‏ں جزیرہ مڈغاسکر(مداغاسکاغ) دا خزانہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ باﺅباب درختاں د‏‏ی ایتھ‏ے اٹھ قسماں پائی جاندیاں نيں۔ مزیدار گل ایہ اے کہ پانی ذخیرہ کرنے والا ایہ درخت مڈغاسکر(مداغاسکاغ) د‏‏ی بنجر زمیناں اُتے نمو پاندا ا‏‏ے۔ اس دا تنا بوتل نما ہُندا اے جس وچ وڈی مقدار وچ پانی جمع رہندا ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق اس درخت دے تنے وچ اک لکھ ویہہ ہزار لیٹر پانی جمع کرنے د‏‏ی گنجائش ہُندی اے، جو اس بنجر علاقے وچ انساناں تے جنگلی حیات دے لئی زندگی د‏‏ی علامت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس درخت د‏‏ی اک ہور گل جو حیرت انگیز اے، اوہ ایہ کہ اس د‏ی جڑاں زمین تو‏ں باہر ہوا وچ ہُندیاں نيں۔
## جغرافیہ
300px|'''مڈغاسکر''' دا خلائی منطر آسمان توں

**مڈغاسکر** اک جزیرہ ملک اے ــ جو افریقا دے مشرکی حصہ وچ موجود اے ــ اس دا رقبہ (تقریباً) **587،000** کلومیٹر اے ــ

**مڈغاسکر** پنج وڈے جغرافیائی خطےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے : **مشرقی ساحل، تصاراتنانا میسِف، مرکزی پہاڑاں، مغربی کنارے تے جنوب مغرب** ــ
thumb|10000px|کبھے|زمینی مہفوف تے بلندی و نیچائ نقشہ

**مڈگاسکر** وچ پہاڑ وی موجود نيں تے میدان وی ــ
### موسم
thumb|موسمی نقشہ

**مڈغاسکر** وچ زیادہ تر دو موسم پائے جاندے نيں: **خشکی** تے **برسا‏‏ت** ــ دراصل گرمی دا موسم برسا‏‏ت دا ہُندا اے تے خشکی دا موسم سردی کہلاندا اے ــ

## تقسیم

 
## متعلقہ مضامین مڈغاسکر(مداغاسکاغ)
* فہرست متعلقہ مضامین مڈغاسکر(مداغاسکاغ)
## باہرلے جوڑ

* Government of Madagascar  (official website) 
* Country Profile from بی بی سی نیوز
* 
* 
* Madagascar  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Key Development Forecasts for Madagascar from International Futures

 

## حوالے

 

(مداغاسکاغ)
مڈغاسکر
گٹھ:1960ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:افریقا وچ 1960ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقی اتحاد دے رکن ملک
گٹھ:افریقی جزیرے
گٹھ:افریقی ملک
گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک
گٹھ:بحر ہند دے جزیرے
گٹھ:بحر ہند دے ملک
گٹھ:جزیرہ ملک
گٹھ:جمہوریتاں
گٹھ:جنوب افریقی خطہ
گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات
گٹھ:غیر ترقی یافیہ ملک
گٹھ:فرانسیسی بین الاقوامی تنظیم دے رکن ملک
گٹھ:فرانسیسی بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
گٹھ:مشرقی افریقا
گٹھ:مڈغاسک‏ر دے جزیرے
گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے

گٹھ:افریقہ دے دیس
گٹھ:مڈغاسکر
گٹھ:جزیرہ دیس
مکشپوری

**مکشپوری** اسلام آباد توں 90 کلومیٹر دور نتھیاگلی نال 9200 فٹ/2800 میٹر اچی چوٹی اے۔ ایہدے چڑھن راہ تے چیڑ دے رکھ نیں۔ ایہ ایہدے نال دے پہاڑ میراں جانی توں تھوڑی نکی اے پر ایہدی جوٹی تے کھلی تھاں تے چراؤنی اے۔ ایہ ہندوواں دا اک پوتر پہاڑ اے۔ مکشپوری ایوبیہ نیشنل پارک وچ آندی اے۔ مکشپوری تھلویں ہمالیہ دے لیندے ول آندا اے۔

## [[نیرکتا|نیرکتا]]
مکشپوری سنسکرت بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے نجات دی تھاں۔ ایہ سنسکرت دے دو شبداں مکش = نجات + پوری= تھاں نال رل کے بنی اے۔

## راہ
ایدے تے چڑہن لئی پہلے نتھیاگلی تے اوتھوں اک ڈنڈی تے چار کلومیٹر چڑھدے ول ٹردیاں ہویاں ایدے اتے پونچ دے او۔ ڈونگا گلی توں ایوبیہ والی ڈنڈی توں تے ڈونگاگلی توں وی ایدے اتے پونچیا جاسکدا اے پر اے والی ڈنڈی اوکھی اے۔

## ہور ویکھو
* ایوبیہ نیشنل پارک
* نتھیاگلی
* ڈونگاگلی - ایوبیہ ڈنڈی
## بارلے جوڑ
مکلو

**مکلو** دنیا دی پنجویں سب توں اچی چوٹی اے۔ اس دی اچائی 8462 میٹر / 27765 فٹ اے۔ اے نیپال تے چین دے وشکار پربت دھار ہمالیہ وچ واقع اے۔ چین وچ اسنو مکرو کیندے نے اے ماؤنٹ ایورسٹ تون 22 کلومیٹر دور اے۔
اسدا نوں سے تون پہلاں 15 مئی 1955 وچ لائونل ٹیرے تے جین کاؤزی نے سر کیتا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اٹھ ہزاريئے
گٹھ:نیپال دے پعاڑ
مکڑا چوٹی

**مکڑا چوٹی** کاغان پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی 3586 میٹر (11655 فٹ) ا‏‏ے۔ ایہ اسلام آباد تو‏ں تقریبا 200 کلومیٹر دور شمال د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔
کیوائی تو‏ں بذریعہ جیپ آپ شوگران جاسکدے نيں جتھو‏ں راستہ اُتے د‏‏ی جانب پائے جھیل د‏‏ی طرف جاندا اے جو سری اُتے جاک‏ے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ جگہ پاکستان دے خوبصورت ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایدھرو‏ں مکڑا چوٹی تک تن گھینٹے دا پیدل سفر ا‏‏ے۔

حالانکہ ایہ کوہ پیمائی دے لئی اک آسان چوٹی اے لیکن طوفاناں دے باعث کوہ پیما مارے وی جاندے نيں۔ اس د‏ی چوٹی تو‏ں کوہ ہمالیہ دا اک انتہائی خوبصورت نظارہ دیکھݨ نو‏‏ں ملدا ا‏‏ے۔ اس پہاڑی تو‏ں دریائے کنہار نو‏‏ں پانی ملدا ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جغرافیہ خیبر پختونخوا
گٹھ:خیبر پختونخوا دے پہاڑ
گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

**مکڑا** 11765 فٹ/3586 میٹر اچی چوٹی اے۔ ایہ پاکستان ہزارا وچ اے ۔ ایہ سوہنی چوٹی ہمالیا دے پربت دھارا وچ اسلام آباد توں 200 کلومیٹر دور ناران جاݨ والی سڑک دے کول اے۔ کوائی توں جیپ شوگران تے اگے سری پاۓ تک جاندی اے۔ اوتھوں پیدل 3 گھینٹھیاں وچ چوٹی تک پہنچیا جاسکدا اے ۔ ایہدے گلیشیئر دا پاݨی دریائے کنہار وچ ڈگھدا اے ۔
 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:ہزارا
مکہ دی لڑائی 1916

**مکہ د‏‏ی لڑائی** مسلما‏ناں دے مقدس شہر مکہ وچ جون تے جولائ‏ی 1916ء وچ ہوئی۔ 10 جون نو‏ں، شریف مکہ، حسین ابن علی جو قبیلہ بنو ہاشم دا رہنما سی اس نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی خلافت دے خلاف بغاوت شروع کيتی۔ مکہ د‏‏ی ایہ لڑائی عرب بغاوت پہلی جنگ عظیم دا حصہ ا‏‏ے۔

## پس منظر
شریف مکہ نے عرباں د‏‏ی اک ریاست جو عدن تو‏ں حلب اُتے مبنی ہو قائم کرنے دا ارادہ بنایا۔ اس مقصد دے لئی اس نے برطانیہ تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ اس نے اپنے چاراں بیٹےآں نو‏‏ں وی اس غیر معمولی مہم جوئی دے لئی تیار کيتا۔ 

مکہ دی اے لڑائی جون تے جولائی 1916 نوں مسلماناں دے پوتر شہر مکہ وچ عثمانی خلافت دیاں فوجاں تے بنو ہاشم قبیلے دے سردار سید حسین بن علی ہاشمی دیاں فوجاں دے وشکار ہوئی۔ پہلی جنگ عظیم ہو رہی سی سید حسین بن علی عثمانی خلیفہ دی طرفوں مکہ وج حجاز دا گورنر سی لیکن اوہ انگریزاں تے اتحادیاں نال مل گیا۔
## کیوں
سید حسین بن علی عثمانی خلیفہ دی جگہ خود خلیفہ بننا چاہندا سی تے اس لئی اونہے انگریزاں کولوں مدد منگی جیڑی کہ اونہوں مل گئی انگریز جسوس لارنس آف عریبیا اودھی مدد لئی موجود سی۔
## لڑائی
ترک فوج گرمی دی وجہ توں جون 1916 نوں طائف اپنے کمانڈر غالب پاشا نال چلی گئی سی تے مکہ شہر دی راکھی آسطے صرف 1400 ترک فوج ہے گی سی۔ ترک فوج 10 جون دے تڑکے ویلے اپنیاں بارکاں چ ستی پئی سی کہ سید حسین بن علی نے اپنے محل چوں اک گولی چلائی جیڑا اشارا سی اودھے ساتھیاں نوں بغاوت کر دیو۔ گولی دی آواز سن کے 5000 عرب باغیاں نے وکھریاں وکھریاں جگہ تے پھیلی ہوئی ترک فوج تے حملہ کر دتا۔ حملہ اک دم ہویا تے ترک افسر نوں بغاوت دا علم نا سی تے اوہ پریشان ہو گیا۔ نالے ترک فوجیاں تے باغیاں دے چنڈے اکو جۓ سن تے اس وجہ توں ترکاں نوں سمجھ نئیں لگ رئی سی کہ اے کی ہو ریا۔ ترک کمانڈر نے سید حسین نوں فون کیتا سید حسین بن علی نے وجہ دسی تے ترک کمانڈر نوں آکھیا کہ اوہ ہار من لوے تے ہتھیار سٹ دیوے۔ ترک کمانڈر نے اے گل نا منی تے لڑائی شروع ہو گئی۔ اگلے دن ہاشمی فوجاں نے باش کرکول تے قبضہ کر لیا جیڑا صفا وچ مسجد حرام دے نال سی۔ تیجے دن ‏حمیدیا یا ترک حکومت دے دفتر تے قبضہ کر لیا گیا ڈپٹی گورنر دے نال۔ ڈپٹی گورنر نے ترک فوج نوں ہار منن دا آکھیا پر اوہ نئیں منے۔

لڑائی دا کوئی فیصلہ نئیں سی ہو ریا تے انگریز سر ریجنالڈ ونگیٹ نے سوڈان توں جدہ دے رستے دو توپاں پیجیاں جنہاں نال مسری توپچی وی سن۔ اونہاں توپاں نال ترک قلعے دیاں دیواراں نوں توڑ دتا گیا تے شریف دیاں فوجاں نے قبضہ کر لیا۔ 4 جولائی 1916 نوں مکہ وچ آخری ترک چوکی جروال دیاں بارکاں اگ لگن دی وجہ توں شریف دیاں فوجاں دے ہتھ لگ گئیاں تین ہفتے دی سخت لڑائی توں بعد۔
## نتارا
اے لڑائی خلافت عثمانیہ دے انت ہون دا شروع سی تے ہاشمی سلطنت دی نیو رکھی جا رہی سی جیدی راجدہانی مکہ سی۔ شریف دیاں فوجاں شمال ال ودیاں ترک کمزور ہو گۓ تے یورپی فوجاں عرب علاقیاں تے قابض ہو گئیاں اور اسرائیل دا وجود وی ممکن ہو گیا۔ عثمانی خلافت مک گئی سید حسین بن علی نے اپنے خلیفہ ہون دا اعلان کر دتا لیکن نجد دے سعودیاں نے اونہوں 1924 وچ مکہ توں کڈ دتا۔

## ہور پڑہو
* فخری پاشا
* مدینہ دا گھیرا
* طائف دی لڑائی

## حوالے
* عرب بغاوت د‏‏ی تریخ  (شاہ حسین بن طلال د‏‏ی ویب گاہ پر)
* عرب بغاوت بہ پی بی ایس
* 

گٹھ:1916ء دے تنازعات
گٹھ:تریخ مکہ
گٹھ:جولائ‏ی 1916ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:جون 1916ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ پہلی جنگ عظیم وچ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1916ء
گٹھ:مکہ وچ ویہويں صدی
گٹھ:عرب بغاوت دے معرکے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1916ء
مکی

**مکی** گھا دے ٹبر دا اک وڈا بوٹا اے۔ ایہنوں پرانے ویلیاں توں وچکارلے امریکہ دے دیسی لوک اگا رہے سن۔ پتیاں والے ڈنڈے تے چھلیاں لگدیاں نیں۔ ایہناں دے داݨے ہُندے نیں۔ مکی دیاں دنیا وچ 50 ونڈاں نیں جنہاں دے وکھے ناپ، رنگ تے پدھراں نیں۔ تھاں ناں چٹیاں تے پیلیاں ونڈاں چوکھیاں پسند کیتایاں جاندیاں نیں۔

## تریخ
کئی تریخ لکھاری ایہ لکھدے نیں مکی نوں پہلی واری میکسیکو دی تیہوکی تھاں وچ آپ آگایا گیا۔ اولمیکی تے مایا لوکاں ایہدیاں کئی ونڈاں نوں ماجھی امریکی ویلے وج اگایا تے کئی ولاں نال ورتیا کھادا۔ 2500 م پ وج ایہ دوسرے امریکی تھانواں وچ پھیل گیا۔ فالتو مکئی تے وکھریاں ونڈاں دی پدھر تے اک بپار دا جال پے گیا۔ یوپی کھوجی جدوں امریکہ اپڑے تے اوہ مکی نوں یورپ تے ہور تھانواں ول لے گۓ۔مکی دنیا دیاں ہور تھانواں تے پھیل گئی ایہدا وکھرے موسمی تھانواں تے اگنا اسان سی تے ایہو گل ایس نوں پھیلا گئی۔ مٹھی مکی جیہڑی مٹھاس نال بھری ہوندی اے تے کھیت مکی جیہڑی ڈنگراں تے ہور کماں لئی اگائی دے اے ایہ وڈیاں ونڈاں نیں۔

## دکھالا
مکی دا بوٹا 2.5 میٹر (8 فٹ) تک لماں ہوندا اے کج جنگلی ونڈاں 12 میٹر (40 فٹ) تک وی اچیاں ہوجاندیاں نیں۔ ٹانڈا بانس ورگا ہوندا اے جیدے وچ 20 پوراں ہوندیاں نیں تے ہر پور 18 سینٹی میٹر (7 انچ) دی ہوندی اے۔ ہر پور دی مڈھ تے اک پتہ نکلدا اے جیہڑا 9 سینٹی میٹر(3.5 انچ) چوڑا تے 120 سینٹی میٹر(4 فٹ) لماں ہوسکدا اے۔ ٹانڈے دی ٹیسی تے پھل لگدا اے جس توں پراگ پتے نال بنی چھلی تے ڈگدے نیں چھلی تے ریشمی وال جیہڑے 7 انج (178 ملی میٹر) لمے ہوندے نین نکلدے نیں۔ ایہدے انت تے اک کارپل اے جے ایھدے تے پولن دگے تے ایہ فیر دانے بندے نیں۔ ایہ دانے مٹراں دے ناپ دے ہوندے نیں۔ ایہ کئی رنگاں دے ہوسکدے نیں: کالے، نیلے، پیلے، رتے۔ اک چھلی اُتے 600 داݨے ہوسکدے نیں۔

## اگائی
مکی ساری دنیا وج اگائی جانوالی فصل اے تے پآر نال کسے وی ہور فصل دے آڈے وچ ایہ سب توں چوکھی ہونوالی فصل اے۔ امریکہ وچ سب توں زیادھ ہوندی اے تے امریکا دنیا دی 40% مکی اگاوندا اے تے ہور دس وڈے دیساں وچ آنوالے چین، برازیل، میکسیکو، انڈونیشیا، ہندستان، فرانس تے ارجنٹائن نیں۔ 2009 وچ ساری دنیا وچ 817 مین ٹن مکی ہوئی جد کے ایہ چاول (678 ملین ٹن) تے کنک (682 ملین ٹن) توں ودھ سی۔ 2009 وچ 159 ملین ہیکٹر (390 ملین ایکڑ) تے مکی بیجی گئی۔ اک ہیکٹر وچ ہوند 5 ٹن رئی۔ دن؛ا د؛اں کجھ تھانواں تے ایہ ہوند ودھ وی سی۔

**پاکستان** وچ کݨک تے چوݪ مگروں مکی تیجی وڈی دانیاوں والی فصل اے۔ ایہ فصلاں والے کل تھاں دے 4.8% حصے تے بیجی جاندی اے، تے کل وائی بیجی توں ہونوالی ہوند دا 3.5% اے۔ ایہ 0.9 ملین ہیکٹر تھاں تے بیجی جاندی اے تے سلانہ ہوند 1.3 ملین ٹن اے۔ ایس ہوند دا (97%) دو صوبیاں خیبرپختونحواہ تے پنجاب وجوں آندا اے۔ 2-3% ہوند دوجے صوبیاں سند تے بلوجستان توں آندی اے۔ ازادکشمیر دے 0.122 ملین ہیکٹر تھاں تے ایہ اگائی جاندی اے۔

## باہرلے جوڑ

* 9000 ورھے دی پرکھ تریخ

## حوالے

گٹھ:گھاہ
گٹھ:فصلاں
مگ-21

مگ-21 روس دا بنایا گیا جہاز اے۔ اے جہاز 50 توں زیادہ دیساں دے کول اے تے اج تک 10000 مگ بن چکے نے جیڑے کسے وی دوجے لڑاکہ جہاز توں زیادہ نے۔ اے دنیا دا سب توں بوتا بنایا جان آلیا جیٹ جعاز اے۔ اینوں ادی صدی گزرن دے باوجود وی اج تک ورتیا جا ریا اے۔ اینے کئی ریکارڈ وی بناۓ۔ روس نے اینوں اپنے پرانے جعازاں(جیڑا کے آواز دی سپیڈ توں تیز نئیں اڈ سکدے سی) نوں ریٹائر کرن واسطے بنایا۔
 

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جعاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
مگھر

**مگھر**، پنجابی کیلنڈر دا نوواں مہینا اے۔ ایہ اَدھ نومبر توں شروع ہُندا اے۔ اس مہینے توں سیاݪ دا موسم شروع ہوجاندا اے۔

زمینداراں دی اک کہاوت اے: مگھر گھر مٹے نہ نگر۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل