open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
باراں امام

**ائمہ اثنا عشرایہ** یا **بارہ امام** شیعہ فرقوں بارہ امامی، علوی تے اہل تشیع دے نزدیک پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے سیاسی تے روحانی جانشین نیں ۔ شیعی نظریئے دے مطابق ایہ باراں حضرات بنی نوع انسان دے لئی ناصرف مثالی، عدل و انصاف دے نال حکومت کرن دا حق و اہلیت رکھدے نیں بلکہ اوہ شریعت تے قرآن دی وی اکمل تاویل کرسکدے نیں۔ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم تے ایہناں آئمہ دی سنت دی پیروی ایہناں دے مریداں نوں ضرور کرنی چاہیدی اے تاکہ اوہ غلطیاں تے گناہواں توں بچ سکݨ، امام ہوݨ دے لئی ضروری اے کہ اوہ گناہ توں معصوم تے غلطیاں توں پاک ہوݨ، تے اوہناں دی حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم توں جانشینی گذشتہ امام دی نص (وصیت) توں ثابت ہووے۔

## نظرایہ امامت

بارہ امامی شیعوں دے نزدیک بارہ امام، انبیا کرام دے روحانی تے سیاسی وارثین نیں جنھوں نے انھیں عقل، علم و حکمت سکھائی اے نیز ان دی پیروی وچ مصائب برداشت کرنا ان دے پیروکاروں دے نزدیک اک اہم خوش نصیبی اے جو خدا دی جانب توں بخشی جاندی اے۔

اگرچہ اماماں اُتے خدائی وحی نازل ننیں ہُندی لیکن ان دا خدا توں اک خاص رشتہ ہُندا اے، جس دے ذریعے خدا امام دی تے امام لوگوں دی ہدایت کردا اے۔ نیز اماموں دی ہدایت اک خاص کتاب الجفر تے الجامعہ دے ذریعے توں ہُندی اے۔ امامت اُتے یقین رکھنا شیعہ اعتقاد دا اک اہم جزو اے جس دی بنیاد اس نظریے اُتے اے کہ خدا ہمیشہ اپنے بندوں دی مسلسل رہنمائی دے لئی کوئی نا کوئی رہنما ضرور رکھدا اے۔
شیعوں دے نزدیک ہر وقت مسلمانوں وچ اک امام زمانہ موجود ہُندا اے، جتوں تمام عقائد و قانون اُتے اختیار حاصل اے۔ علی پہلے امام سن تے شیعوں دے نزدیک ایہی ائمہ پیغمبر اسلام دے حقیقی وارثین و جانشین نیں نیز ان دی نسل فاطمہ دی نسل دے ذریعے پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم توں ملنی چاہیے تے ان دا مرد ہونا لازمی اے۔ تمام ائمہ اپنے توں گذشتہ امام دے بیٹے سن ماسوائے حسین ابن علی دے جو اپنے توں گزشتہ امام حسنؑ دے بھائی سن۔ بارہویں امام دا ناں مہدی اے جو شیعوں دے نزدیک زندہ تے غیبت کبریٰ وچ نیں تے قیامت دے قریب اوہ بحکم خدا ظہور فرما کر دنیا وچ انصاف لائیں گے ۔۔ بارہ امامی تے علوی شیعوں دا ماننا اے کہ پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی بارہ جانشیںوں والی حدیث وچ ان بارہ اماموں دا ذکر موجود اے۔ تمام ائمہ نوں شیعوں دے نزدیک غیر طبعی موت ہوئی سوائے امام مہدی کہ جو ان دے نزدیک غیبت کبریٰ وچ زندہ نیں۔
ان بارہ اماموں دے سلاسل بہت توں صوفی سلسلوں وچ وی موجود نظر آندی نیں جنہاں وچ ان حضرات نوں اسلام دے روحانی سربراہ دے طور اُتے پیش کیتا جاندا اے۔

## بارہ ائمہ دی فہرست
ذیل وچ ان ائمہ کرام دی فہرست دی گئی اے جو اہل تشیع دے فرقہ امامایہ دے نزدیک بارہ امام مانے جاندے نیں۔ اہل تشیع دے کچھ فرقے ان وچ توں کچھ ائمہ دی امامت توں اختلاف وی کردے نیں البتہ ان وچ زیادہ تر اُتے متفق نیں خصوصاً امام جعفر صادق تک کسی دا اوی اختلاف ننیں اے۔

## امامت دا خط الوقت

## ہم متعلق
* اہلبیت
* بارہ امامی
* شیعہ اسلام
* اسرائیلی قضاۃ

## حواشی

## مصادر و مراجع
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* اے بریف انٹروڈکشن آف ٹولو امام
* اے بریف انٹروڈکشن آف لائف ٹولو امام a chapter of *[[Shi'ite Islam (book)|Shi'ite Islam]]* by محمد حسین طباطبائی
* The Twelve امام Taken From "اے شیعہ انتھولوجی" By محمد حسین طباطبائی
* اے شارٹ ہسٹری آف لائف آف ٹولف امامس
* Hazreti Ali & the Twelve Imams - دی بختشی آرڈر آف درویش 

## حوالے

گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:شیعہ اعتقادات
گٹھ:شیعہ ائمہ
گٹھ:کثیر شخصی مقالہ جات
میری دوم ملکہ انگلستان

**میری دوم** (Mary II) انگلستان، [سکاٹ لینڈ]] تے آئرلینڈ دی 1689ء توں اپنی موت تک اپنے شوہر ولیم سوم دے ہمراہ مشترکہ خود مختار ملکہ سی۔

## باہرلےجوڑ

* Queen Mary II at the [National Portrait Gallery، [لندن]]

گٹھ:میری دوم ملکہ انگلستان
گٹھ:1662 دے جم
گٹھ:1694 دیاں موتاں
گٹھ:اسکاٹش شاہی حکمرانان
گٹھ:اسکاٹش نسب دی انگریز شخصیتاں
گٹھ:انگریز شاہی حکمرانان
گٹھ:انگریز شہزادیاں
گٹھ:پروٹسٹنٹ شاہی حکمرانان
گٹھ:چیچک توں اموات
گٹھ:خاندان اسٹورٹ
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں انگریز عورتاں
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں انگریز شخصیتاں
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں خواتین حکمران
گٹھ:ستارہویں صدی دیاں سکاٹش شخصیتاں
گٹھ:سکاٹش شہزادیاں
گٹھ:فرانسیسی نژاد انگریز شخصیتاں
گٹھ:ویسٹ منسٹر دیاں شخصیتاں
لارڈ میکالے

**لارڈ میکالے** Thomas Babington Macaulay یا 1st Baron Macaulay اک انگریز سی جو لارڈ میکالے (25 اکتوبر 1800–28 دسمبر 1859) دے ناں توں مشہور اے۔ لارڈ میکالے (Lord Macaulay) ہندوستان 1834ء وچ آیا سی تے گورنر جنرل دی کونسل وچ پہلا رکن برائے قانونی امور بنیا۔

## ہور ویکھو
* میکالے تعلیمی نظام

گٹھ:1800 دے جم
گٹھ:1859 دیاں موتاں
گٹھ:اسکاٹش نسب دیاں انگریز شخصیتاں
گٹھ:انگلستان دے مؤرخ
گٹھ:انیہویں صدی دے مؤرخین
گٹھ:برطانوی شاعر
گٹھ:برطانوی مورخ
گٹھ:برطانیہ دی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:منتظمین برطانوی ہند
گٹھ:وکٹورین شعرا
گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:برطانیہ دے ارکان پارلیمان 1852–57
گٹھ:برطانیہ دے ارکان پارلیمان 1830–31
گٹھ:برطانیہ دے ارکان پارلیمان 1837–41
گٹھ:برطانیہ دے ارکان پارلیمان 1841–47
گٹھ:برطانیہ دے ارکان پارلیمان 1831–32
گٹھ:برطانیہ دے ارکان پارلیمان 1832–35
جامشورو

thumb
**جامشورو** پاکستان دے صوبا سندھ دے ضلع کوٹری دا اک شہر اے ۔ایہ اِنڈس دریا دے کنڈھے تے واقع آ ۔ اس شہر وچ سندھ یونیورسٹی، مہران یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی تے لیاقت میڈیکل یونیورسٹی موجود نیں ۔
thumb

گٹھ:سندھ دے آباد تھاں
گٹھ:سندھ دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
سندھ یونیورسٹی

**سندھ یونیورسٹی ** پاکستان سندھ دی سرکاری یونیورسٹی اے ۔ سندھ یونیورسٹی دا قیام 1947ء وچ ہویا۔ بعد وچ ایہنوں حیدرآباد تے فیر جامشورو منتقل کر دتا گیا۔ علامہ آئی آئی قاضی نوں یونیورسٹی دا بانی تسلیم کیتا جاندا اے۔ اس وقت یونیورسٹی وچ 52 شعبے نیں جینہاں وچ ہزاراں پڑھیار تعلیم حاصل کردے نیں ۔
thumb
 
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:سندھ
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
شیخ ایاز

**شیخ مبارک علی ایاز المعروف شیخ ایاز** (پیدئش: 23 مارچ، 1923ء - وفات: 28 دسمبر، 1997ء) سندھی زبان  دے بہت وڈے شاعر نیں۔ آپ نوں شاہ عبدالطیف بھٹائی دے بعد سندھ دا عظیم شاعر منیا جاندا اے۔ اگر آپ نوں جدید سندھی ادب دے بانیاں وچ شمار کیتا جائے تے بے جا نہ ہوئے گا۔ آپ مزاحمتی تے ترقی پسند شاعر دے طور اُتے جانے جاندے نیں۔ آپ دی پیدائش 23 مارچ، 1923ء وچ شکارپور وچ ہوئی۔ آپ نے درجناں کتاباں لکھیاں تے سندھ یونیورسٹی دے وائس چانسلر وی رہے۔ آپ نے "شاہ جو رسالو" دا اردو وچ منظوم ترجمہ کیتا جو اردو ادب وچ سندھی ادب دا نواں قدم سمجھیا جاندا اے۔ 23 مارچ، 1994ء نوں آپ نوں ملک دا سب توں وڈا ادبی ایوارد ہلال امتیاز 16 اکتوبر، 1994ء نوں فیض احمد فیض ایوارڈ ملیا۔ شیخ ایاز دا انتقال حرکت قلب بند ہونے توں 28 دسمبر، 1997ء نوں کراچی وچ ہویا۔

## کتابیات

**شاعری**
* نیل کنٹھ اور نیم کے پتے۔ (اردو)
* وجوں وسن آئیوں - وڄون وسڻ آيون (سندھی)
* کپر تھو کن کری - ڪپر ٿو ڪن ڪري
* پتن تھو پور کر- پتڻ ٿو پور ڪري
* چنڈ چنبیلی ول - چنڊ چنبيليءَ ول
* لڑیو سج لکن میں - لڙيو سج لڪن ۾
* الوداعی گیت - الوداعي گيت
* کی جی بیجل بولیو - ڪي جو ٻيجل ٻصليو۔ (سندھی)
* جو بیجل نے اکھیا (پنجابی)

**نثر**
* سفید وحشی (سندھی کھانیاں)
* جی کاک ککوریا کاپری (سندھی میں خط)
* جگ مڑوئی سپنو (سوانح عمری)
* ساھیوال جی ڈائری
## حوالے

گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:ویہویں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:  سندھ یونیورسٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
سر کریک

thumb|سر کریک
سر کریک ہندوستانی ریاست گجرات تے پاکستانی صوبے سندھ دے درمیان دا علاقہ اے۔ مگر حالے تک سر کریک اُتے ہندوستان تے پاکستان دے وچکار بین الاقوامی سرحد دا تعین ہونا باقی اے۔ سٹھ توں سو کلومیٹر دے اس علاقے وچ بہت سارے کریک یعنی خلیج تے دریاواں دے دہانے نیں۔ اس علاقے دا تنازع 1960ء دی دہائی وچ سامنے آیا سی جس اُتے 1968ء وچ پاکستان تے بھارت دے درمیان اک ویسٹرن باؤنڈری ٹرائیبیونل ایوارڈ قائم کیتا گیا لیکن ایہ طے نہیں ہو سکیا کہ سر کریک دے علاقے وچ بین الاقوامی سرحد دا تعین کس قانونی بنیاد اُتے کیتا جائے۔ اس علاقے دا کچھ حصہ آبی اے تے کچھ حصہ خشک۔ پاکستان تے بھارت دے مابین کئی دفعہ اس مسئلہ اُتے مذاکرات ہوچکے نیں لیکن اس اُتے وی کوئی فیصلہ نہیں ہو سکیا اے۔ بھارت دا کہنا اے کہ اس علاقے وچ سرحد دے تعین دے لئی بین الاقوامی قانون دا اوہ اصول استعمال کیتا جائے جو سمندر دے اندر سرحد دے تعین دے لئی بنایا گیا اے۔ جدونکہ پاکستان دا کہنا اے کہ ایہ اصول صرف پانی والے علاقے اُتے عائد ہُندا اے لیکن ایتھے پانی تے خشکی دونے موجود نیں لہذا بھارت دی استدلال غلط اے۔ دوناں ملکاں دی اس علاقے وچ دلچسپی ایتھے اُتے ماہی گیری دی وسیع صنعت تے تیل دے وافر ذخائر اے۔ دونے ملکاں دے درمیان اختلاف اس گل اُتے اے کہ آخر سرحد کس جگہ اے۔ پاکستان دا کہنا اے کہ سرکریک دا پورا علاقہ اس دا اپنا اے۔ لیکن ہندوستان اسنوں تسلیم کرنے توں انکار کردا اے۔ سرکریک دے علاقے وچ سرحدی برجیاں لگانے دے لئی دوناں ملکاں نے اک مشترکہ سروے وی کیتا سی جس نوں مقررہ وقت توں پہلے ہی مکمل کر لیا گیا سی مگر فیر وی کوئی بات نہیں بنی۔
 
## ہور ویکھو
* پاک بھارت تعلقات

## حوالے

گٹھ:بھارت دے علاقائی تنازعے
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاک بھارت سرحد
گٹھ:پاکستان دے علاقائی تنازعے
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھ دے تغیرات ارض
گٹھ:فیصلہ طلب
گٹھ:متنازع آب
گٹھ:متنازع جزیرے
گٹھ:پاکستان دا جغرافیہ
عالمی امن دفتر

left|عالمی امن دفتر دا نشان
**عالمی امن دفتر** (*International Peace Bureau*) دا قیام 1891ء وچ ہویا ایہ ادارہ عالمی امن دے ادارےآں وچ سب توں پرانا اے۔ مختلف ملکاں دے درمیان رابطے دے قیام وچ مدد کرنے اُتے اسنوں 1910ء وچ نوبل امن انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل امن انعام

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* International Peace Bureau homepage
* The Castle of Peace / Society of Peace

گٹھ:1891 وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:امن پسند تنظیماں
گٹھ:بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں
گٹھ:عالمی تنظیماں
گٹھ:نوبل انعام یافتہ تنظیماں
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:تنظیماں بلحاظ دیس
صدر امریکا

امریکا دے آئین دے تحت ریاست ہائے متحدہ امریکا دا صدر ریاست تے حکومت دا سربراہ ہُندا اے۔

## صدارتی سہولیات

File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|وائٹ ہاؤس
File:Camp David 1959.jpg|کیمپ ڈیوڈ
File:Blair House daylight.jpg|بلیئر ہاؤس
File:GPA02-09 US SecretService press release 2009 Limousine Page 3 Image.jpg|ریاستی صدارتی گاڑی
File:Air Force One over Mt. Rushmore.jpg|ایئر فورس ون
File:Marine One (1970).jpg|میرین ون


## حوالے

گٹھ:امریکی صدور
گٹھ:امریکا دی صدارت
گٹھ:امریکا صدارتی تریخ
گٹھ:امریکا وچ 1789 دی تاسیساں
گٹھ:امریکہ
نوبل امن انعام

**نوبل امن انعام** ، ہر سال امن دے لئی نمایاں کم کرنے اُتے بلا امتیاز کسے اک یا اک توں زیادہ افراد نوں تے بعض دفعہ ادارےآں نوں وی دتا جاندا اے۔

**نوبل امن انعام** ، ہر سال امن دے لئی نمایاں کم کرنے اُتے بلا امتیاز کِس‏ے اک یا اک تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں تے بعض دفعہ ادارےآں نو‏‏ں وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ نوبل انعام برائے امن ہور نوبل انعامات جداں نوبل انعام برائے کیمیا، نوبل انعام برائے فزکس، نوبل انعام برائے فعلیات و طب تے نوبل انعام برائے ادب دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا آغاز سویڈن دے موجد، صنعت کار تے ماہر تعلیم الفرڈ نوبل نے کیتا سی ۔ ایہ مارچ 1901ء تو‏ں ہن تک برابر دتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ ایہ ہر سال امن دے میدان وچ نمایاں کارکردگی کرنے والے شخص نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔

الفرڈ نوبل د‏‏ی خواہش دے مطابق انعام دے حقدار دا انتخاب نارویجن نوبل کمیٹی کمیٹی کردی ا‏‏ے۔ اس کمیٹی وچ 5 ارکان ہُندے نيں جنہاں نو‏ں پارلیمان ناروے منتخب کردا ا‏‏ے۔ 1990ء تو‏ں ایہ انعام ہر سال 10 دسمبر نو‏‏ں اوسلو سٹی ہال وچ دتا جاندا ا‏‏ے۔

سیاسی رسی کشی تے اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں نوبل انعام برائے بہت زیادہ تنازع دا شکار رہیا ا‏‏ے۔

## بعض وصول کنندگان اُتے تنقید
میخائل گورباچوف، اسحاق رابین، یاسر عرفات تے شمعون پیریز،، لی دوک تو، ہنری کسنجر جمی کارٹر، الگور، آئی پی سی سی، لیو زیبیو، بارک اوبامہ تے یورپی یونین انہاں تمام نوں امن انعام توں نوازانا تنقید دا شکار رہیا اے۔ لی دوک تو تے ہنری کسنجر نوں انعام دینے اُتے دو ارکان نے استعفا دتا، جس اُتے انہاں دی تعریف کیتی گئی۔
[thumb|کبھے|ایستادہ|[الفریڈ نوبل]]

## نامزدگی تے انتخاب
[کبھے|thumb|[اوسلو وچ ناروے نوبل انسٹی ٹیوٹ]]

پارلیمان ناروے نارویجن نوبل کمیٹی نو‏‏ں تشکیل دیندی ا‏‏ے۔ ایہ کمیٹی 5 ارکان ہر مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ کمیٹی اپنے اجلاس وچ منتخب امیدوار دا اعلان کردی ا‏‏ے۔

## نوبل انعام تو‏ں محروم شخصیتاں
فارن پالیسی نے ایسی شخصیتاں د‏‏ی لسٹ تیار کيتی جنہاں نو‏ں نوبل انعام نئيں دتا گیا مگر اوہ حقدار سن ۔ انہاں وچ موہن داس گاندھی، یاتھائٹ، فضل حسن عابد تے کوریزون اکینو شامل نيں۔
مہاتما گاندھی دا تذکرہ کئی بار ہويا۔ ایتھ‏ے تک کہ نوبل کمیٹی دے ارکان دے وی کئی بیانات آئے کہ گاندھی نوبل انعام دے حقدار سن ۔ کمیٹی نے ایہ واضح کیتا اے کہ مہاتما گاندھی 1937ء، 1938ء، 1939ء، 1947ء تے 1948ء وچ نامزد ہوئے سن ۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام
* نوبل امن انعام 2014
* نوبل امن انعام حاصل کرن والیاں دی لسٹ

## باہرلےجوڑ

## حوالے

گٹھ:نوبل امن انعام
گٹھ:1901 دی متعارفات
گٹھ:امن
گٹھ:امن دیاں علامتاں
گٹھ:نارویجن اعزازات
گٹھ:نوبل انعام
انڈونیشیا ایئرایشیا پرواز 8501

**انڈونیشیا ایئرایشیا پرواز 8501** دی اک پرواز سی جو انڈونیشیا دے شہر سورابایا توں سنگاپور روانگی دے دوران 28 دسمبر نوں لاپتہ ہو گئی- جہاز وچ عملے دے 7 لوکاں تے 155 مسافراں دے نال کل 162 لوگ سوار سن - جہاز سورابایا ایئرپورٹ توں مقامی وقت (UTC+7) دے مطابق 5:35am اُتے روانہ ہوئیا تے 8:30 (SGT) اُتے سنگاپور وچ لینڈ کرنا سی - جہاز نے 7:24 اُتے بحیرہ جاوا وچ جاوا تے کالیمانتان دے درمیان ایئر ٹریفک کنٹرول توں رابطہ کھو دتا- ایئر لائن دے آفیشل فیس بک تے ٹوئٹر پیج نے جہاز نوں گمشدہ قرار دتا اے -

## گمشدگی

طیارہ سورابایا ایئرپورٹ توں صبح 5:20 اُتے روانہ ہونا سی تے اٹھ بجے سنگاپور ایئرپورٹ اُتے پہنچنا سی- روانگی دے تھوڑی ہی دیر بعد جہاز دا 7:24 اُتے بحیرہ جاوا دے  اُتے جاوا تے کالیمانتان دے درمیان جکارتا ایئرٹریفک کنٹرول توں رابطہ منقطع ہو گیا-

## مسافر تے عملہ

ایئرایشیا نے گمشدہ طیارے دے 155 مسافراں دی قومیت ظاہر کیتی اے
جنہاں وچ 16 بچے ، 138وڈے تے 1 نومولود بچہ شامل اے -:

## ہور ویکھو
* ملائیشیا ایئرلائنز پرواز 17
* ملائیشیا ایئر لائنز دی پرواز 370
## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Initial AirAsia announcement on Facebook
* FlightAware site for the flight
* FlightRadar24 showing point at which radio contact was lost.
* Passenger list( ) – Ministry of Transportation of Indonesia

گٹھ:2014 دے فضائی حادثے
گٹھ:2014 وچ انڈونیشیا
گٹھ:2014 وچ سنگاپور
گٹھ:انڈونیشیا سنگاپور تعلقات
گٹھ:انڈونیشیا وچ ہوائی حادثے
گٹھ:بحیرہ جاوا
گٹھ:دسمبر 2014 دیاں سرگرمیاں
گٹھ:انڈونیشیا
کالیمانتان

thumb|کالیمانتان
thumb|کالیمانتان دا نقشہ (ہلدا رنگ) تے اس دے صوبے

عرف عام وچ **کالیمانتان** (Kalimantan) توں مراد جزیرہ بورنیو دا انڈونیشیائی حصہ اے، جبکہ انڈونیشیا وچ **کالیمانتان** توں مراد مکمل جزیرہ بورنیو اے۔

**کالیمانتان** پنج صوبےآں وچ منقسم اے۔

## حوالے

گٹھ:کالیمانتان
گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:بورنیو
گٹھ:جزائر سنڈا اکبر
زین العابدین (مصور)

**زین العابدین**، بنگلا دیش دے مصوّر تے مجسمہ ساز سن۔

## پَیدائش
29 دسمبر 1914ء وچ کشور گنج، برطانوی مشرقی بنگال وچ پیدا ہوئے۔

## مڈھلا جیون
زِندگی دا اِبتدائی حِصہ دریائے برہم پتر دے کنارے بسر ہویا۔ 1933 وچ کلکتا (مغربی بنگال) دے گورنمنٹ آرٹ کالج وچ شریک ہوئے۔ اسی زمانے وچ اوہناں نے اپنیاں پچپن دیاں یاداں جیہڑیاں دریائے برہمپتر دے کنارےآں اُتے کِھلّرِیاں ہوئیاں سن، اوہناں نوں اپݨیاں تصویراں دا حِصہ بݨایا۔ اس توں بعد اوہ لندن چلے گئے تے اوتھے مصوّری دا نواں بنگالی اسلُوب متعارف کروایا۔

## بطور مصور
اوہناں دیاں تصویراں نیم تجریدی ہُندیاں سن۔ بعد وچ اوہناں نے بنگالی لوک وِرثے تے اساطیر دے موضُوعات اُتے پینٹگز کیتیاں۔ 1944ء وچ بنگال دی قحط سالی اُتے دلخراش تے حساس مصوری کرکے بہت شہرت کمائی۔ انہاں تصویراں دے پس منظر وچ قومی جدوجہد، احتجاج، بغاوت، انسانی مساوات تے اعلا درجے دی فنکارانہ جمالیات پوشیدہ سن۔ زین العابدین ترقی پسندفنکاراں دے "کولکتہ گروپ " دے فعال رکن وی رہے۔ اس حلقے وچ شاہد سہروردی تے احمد علی (جو بعد وچ پاکستان آ گئے سن) وی شامل سن۔ اوہ بنگلا دیش دی آزادی دے سر گرم حامی سن۔ اوہ اس تحریک دے ثقافتی بازو دے سرخیل وی سن۔ جو بنگالی قومیت، بنگالی شناخت تے مغربی پاکستان توں اپنی مکمل طور اُتے علیحدگی دی گل کردا سی انھاں نے پاکستان توں ناراضی دا اظہار کردے ہوئے عدم تعلق دی تحریک وچ ودھ چڑھ کے حصہ لیا تے سڑکاں اُتے احتجاج وچ وی نظر آئے۔ زین العابدین نے گلہری دی دم توں تے چینی روشنائی دی مدد توں وی مصوری دا تجربہ کیتا۔ واٹر گلر، مومی رنگاوں نوں وی استعمال کیتا اس تکنیک نوں " نوبانو" (NOBANNU) دا ناں دتا۔ اوہناں نے کچھ دن مغربی پاکستان وچ وی گزارے۔

## وفات
اوہناں دا انتقال 61 سال دی عمر وچ عارضہ سرطان دے سبَب 28 مئی 1976ء وچ ڈھاکا (بنگلا دیش) وچ ہویا۔

## حوالے

 

گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1976 دیاں موتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مسلم مصور
گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی
گٹھ:بنگالی مسلمان
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
بروک ٹیلر

بروک ٹیلر اک برطانوی ریاضی دان سی جس نے ٹیلر سلسلہ دریافت کیتا۔ اوہ 18 اگست 1685ء نوں پیدا ایڈمنٹن برطانیہ وچ ہویا۔ اس نے سینٹ جانز کالج توں تعلیم حاصل کیتی۔ اس نے ٹیلر کلیہ دریافت کیتا جس دی اہمیت 1772ء تک کسی نوں نہ ہو سکی۔ 1772 وچ جوزف لوئی لاگرانج نے اسنوں تفریقی حسابان دی بنیاد قرار دتا۔ 1708ء وچ اس نے ارتعاش دے مرکز دے مسئلے دا حل دریافت کیتا مگر اسنوں مئی 1714ء تک شائع ننہیں کیتا جدوں اس دا جون برنولی نال دریاف دے بارے وچ تنازے دا شکار ہویا۔

1721ء وچ اس نے اپنے والد دی مرضی دے خلاف شادی کیتی مگر اس دی بیوی دا دو سال بعد ہی 1723ء وچ بیٹا پیدا کردے ہوئے انتقال ہو گیا تے اس دا بیٹا وی زندہ نہ رہیا۔ 1725ء وچ اس نے اپنے والد دی مرضی نال شادی کیتی مگر اس دی ایہ بیوی وی 1730ء وچ بچہ پیدا کردے ہوئے انتقال کر گئی مگر اس دفعہ اس دی بیٹی الزبتھ زندہ رہی۔ صرف 46 سال دی عمر وچ صحت دی خرابی دی وجہ توں 30 نومبر 1731ء نوں اس دا انتقال ہو گیا۔ اسنوں 2 دسمبر 1731ء نوں لندن وچ اس دی پہلی بیوی دے نال دفنا دتا گیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Beningbrough Hall has a painting by John Closterman of Taylor aged about 12 with his brothers and sisters. See also NPG 5320: ''The Children of John Taylor of Bifrons Park'' 
* Brook Taylor's pedigree
* Taylor, a crater on the Moon named after Brook Taylor
* Marlow Anderson; Victor J. Katz; Robin J. Wilson. "Disciples"۔ ''Sherlock Holmes in Babylon : and other tales of mathematical history''، p.&nbsp;309

گٹھ:1685 دے جم
گٹھ:1731 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز ریاضی دان
گٹھ:اٹھارویں صدی دے انگریز ریاضی دان
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:سینٹ جانز کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:انگریز
الاحکام السلطانیہ

**الاحکام السلطانایہ** امام ابو لحسن علی بن محمد بن حبیب بصری الماوردی (364ھ - 450هـ بمطابق 974 ء - 1058 ء) دی مشہور عربی تصنیف اے۔ اوہ شافعی دے مشہور فقیہ تے اپنے زمانے دے اکابر علماء مصنفاں وچوں سن۔ بصرہ وچ 364ھ وچ پیدا ہوئے سن۔ آخر وچ بغداد وچ مستقل سکون اختیار کر ل‏ئی سی۔مختلف شہراں وچ قضا دی خدمات اُتے وی مامور راہے۔ الماوردی نے الاحکام السطانیہ دے علاوہ فقہ، تفسیر، اصول دین، تے ادب وغرہ  اُتے وی مستند کتاباں تحریر کیتیاں۔ الاحکام السطانیہ اسلامی نظام و آئینِ حکمرانی تے سیاست اُتے مبسوط تے اہم کتاب اے جو ویہہ ابواب اُتے مشتمل اے۔ اس وچ حکومت دے جملہ شعبیاں مثلاً امارت، والیان، ریاست، پولیس، فوج، قضا، امات، صلوٰۃ، تحصیل زکوٰۃ، حج، جزیہ و خراج، جاگیرات، چراگاہاں، پڑاؤ، جرائم دے قوانین تے احتساب دے احکام وغیرہ اُتے مفصل رشنی ڈالی گئی اے۔ ایہ کتاب مصر توں شائع ہوچکی اے۔ 1895ء وچ پیرس توں فرانسیسی ترجمہ و شرح دے نال شائع ہوئی اے ۔ اس دا کتاب دا اردو ترجمہ مولوی سید محمد ابراہیم نے کیتا اے جو نفیس اکیڈیمی کراچی تے قانونی کتب خانہ لاہور توں شائع ہو چکیا اے۔

## حوالے

گٹھ:گیارہویں صدی دی عربی کتاباں
گٹھ:کتاباں
سینٹ جانز کالج

**سینٹ جان کالج**، کیمبرج یونیورسٹی،برطانیہ دے کالجاں وچوں اک کالج اے۔ایس کالج توں پڑھن والے پڑھاکوواں وچ نو نوبل انعام جتن آلے تے چھے   وزیر اعظم نیں۔

thumb|بائیں|180px|سینٹ جانز

کیمبرج یونیورسٹی دا اک کالج جو 1511ء وچ قائم ہویا۔

## مورتاں

Image:Prime Minister Manmohan Singh in WEF ,2009.jpg|
Image:General Thomas Fairfax (1612-1671) by Robert Walker and studio.jpg|
Image:Thomas Clarkson by Carl Frederik von Breda.jpg|
Image:Wilberforce john rising.jpg|


## ہور ویکھو
* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں

گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی
گٹھ:برطانیہ دی یونیورسٹیاں
گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں

گٹھ:سینٹ جانز کالج، کیمبرج
گٹھ:1510 دی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی
گٹھ:کیمبرج یونیورسٹی دے کالج
تہافت الفلاسفہ

***تہافت الفلاسفہ*** ( عربی زبان: تهافت الفلاسفة) گیاروہویں صدی عیسوی دے فارسی ماہر الہٰیات امام غزالی دی وجہ شہرت اے تے اسلامی الہٰیات دے اشعری مکتب دا ابتدائی اسلامی فلسفہ دے ابن سینائی مکتاباں اُتے تنقید اے۔ مسلم فلسفیاں جداں کہ ابن سینا تے فارابی دی اس کتاب وچ مذمت کیتی گئی اے۔ متن ڈرامائی طور اُتے کامیاب رہیا تے اشعری مکتب دے رجحان دا نمائندہ اسلامی فلسفہ تے کلامی گفتگو دا سنگ میل ثابت ہویا۔

## مسائل
امام غزالی نے فلسفے دے بیس مسئلے منتخب کر کے انہاں اُتے ناقدانہ نظر ڈالی۔ اوہ بیس مسئلے مندرجہ ذیل نیں:
# عالم دے ازلی (ہمیشہ توں ہونے) ہونے دا ابطال۔
# عالم دے ابدی (ہمیشہ تک رہنے) ہونے دا ابطال۔
# عالم نوں خدا دی صفت ماننا۔
# فلاسفہ صانع عالم (خدا) دا وجود ثابت کرنے توں عاجز نیں، اس دی توضیح۔
# فلاسفہ دو خداؤں دے محال ہونے اُتے دلیل قائم کرنے توں عاجز نیں۔
# فلاسفہ جو خدا دی صفات دی نفی کردے نیں، اس دا ابطال۔
# فلاسفہ جو کہندے نیں کہ اول (خدا) دی ذات جنس تے فصل وچ منقسم ننیں ہو سکتی۔ اس دا ابطال
# فلاسفہ جو ایہ کہندے نیں کہ اول (خدا) موجود بسیط بلا مائیت اے، اس دا ابطال۔
# فلاسفہ کہندے نیں کہ اول (خدا) جسم ننیں اے۔
# دہریت دی توضیح تے اس بات دی وضاحت کہ اس قول دے قائلین دے لئی صانع عالم دی نفی لازم اے۔
# فلاسفہ ایہ ثابت کرنے توں عاجز نیں کہ اول (خدا) اپنے غیر نوں جانتا اے۔
# فلاسفہ ایہ ثابت کرنے توں عاجز نیں کہ اول (خدا) اپنی ذات نوں جانتا اے۔
# فلاسفہ دے اس قول دا ابطال کہ اول (خدا) جزغیات (متغیرہ حادثہ) دا عالم نہيں اے۔
# فلاسفہ جو ایہ کہندے نیں کہ فلک ذی حیات اے تے اپنے ارادے توں حرکت کردا اے، اس دا بطلال۔
# فلاسفہ نے جنہاں اغراض دا ذکر کیتا اے کہ اوہ فلک دی محرک نیں، ان دا ابطال۔
# فلاسفہ جو کہندے نیں کہ نفوس فلک نوں اس عالم دی تمام جزئیات حادثہ دا علم اے، اس دا بطال
# فلاسفہ جو خرق عادت نوں محال کہندے دسدے نیں، اس دا ابطال۔
# فلاسفہ اس بات اُتے کہ نفس انسانی جوہر قائم بنفسہ اے جو نہ جسم اے تے نہ عرض، عقلی دلیل قائم کرنے توں عاجز نیں۔، اس دی توضیح۔
# فلاسفہ نفوس بشرایہ اُتے فنا نوں محال دسدے نیں، اس دا ابطال۔
# فلاسفہ نوں بعث بعد الموت تے حشر اجساد توں انکار اے نیز اس بات توں وی کہ جنت دوذخ وچ جسمانی لذات و تکالیف توں دوچار ہوں گے، اس دا بطال۔

## ملاحظے

## حوالے

* Aristotelianism in Islamic philosophy
* The Incoherence of the Philosophers Lahore, 1958, 1963 English translation by Sahib Ahmad Kamali. [large pdf file]
* Marmura: *Al-Ghazali's The Incoherence of the Philosophers*، (2nd ed.)۔ Brigham Young University Press، 2002. A new English translation of *tahfut al-falasifa* includes the Arabic text. ۔
* The Incoherence of the Incoherence translation by Simon van den Bergh. [*N.B.*: This also contains a translation of most of the tahafut as the refutations are mostly commentary of امام غزالی statements that were quoted verbatim.]
* Review of Tahafat al-Falasifa

گٹھ:ابن سینا
گٹھ:ادبیات منطق
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ متون
گٹھ:امام غزالی
گٹھ:قرون وسطی دا فلسفیانہ ادب
گٹھ:کتاباں اہل سنت
گٹھ:گیارہویں صدی دیاں عربی کتاباں
گٹھ:غزالی دیاں تصنیفاں
گٹھ:کتاباں
القانون فی الطب

**القانون فی الطب** علم طب، جراحی تے علم الابدان اُتے حکیم بوعلی سینا یا ابن سینا دی اک مشہور تصنیف تے طبی معلومات دا سرچشمہ۔ اصل کتاب عربی وچ اے دنیا دیاں تمام وڈیاں زباناں وچ اس دے تراجم شائع ہوچکے نیں۔ اس کتاب وچ علاوہ جراحی و علاج معالجہ دے طب دے غور علوم (مثلا تشریح، فعلیات وغیرہ) دے ابواب وی جابجا دتے گئے نیں۔

گٹھ:1020 دی دہائی دیاں کتاباں
گٹھ:ابن سینا دیاں تخلیقاں
گٹھ:ایرانی ادب
گٹھ:ایرانی کتاباں
گٹھ:عربی دائرۃ المعارف
گٹھ:گیارہویں صدی دیاں عربی کتاباں
گٹھ:طب یونانی
گٹھ:کتاباں
سٹراسبرگ حملہ (2018ء)

فرانس دے شہر **[[سٹراسبرگ]]** وچ 11 دسمبر 2018 دی شب 8 بج کے 45 منٹ اُتے کرسمس بازار دے قریب اک دہشت گرد حملہ کیتا گیا جس دے نتیجے وچ 4 افراد ہلاک تے 24 ہور زخمی ہو گئے۔ جرائد تے اخبار دے مطابق حملہ آور اسٹراسبرگ وچ پیدا ہونے والا اک 29 سالہ شخص اے جس دا ناں شریف شیکاط دسیا گیا اے۔ فرانس دے ادارہ سلامتی دے مطابق ایہ شخص متشدد خیال اے تے ایہ پولیس دے کول موجود خطرناک ترین افراد دی فہرست وچ مندرج اے۔ پولیس نے 11 دسمبر نوں اس دے گھر توں اک گرینیڈ برآمد کیتا سی۔

## حوالے

گٹھ:سٹراسبرگ دی تریخ
گٹھ:دسمبر 2018 وچ جرائم
گٹھ:فرانس وچ قتل
گٹھ:فرانس وچ موتاں بذریعہ آتشیں اسلحہ
گٹھ:فرانس
انقرہ ریل حادثہ

[thumb|[TCDD E68000-class locomotive 68 041 ریل جس توں حادثہ ہویا (classmate 68 017 pictured)t.]]

13 دسمبر 2018ء نوں ترکی دے صوبہ انقرہ وچ ینی محلہ دے کول اک تیز رفتار مسافر ٹرین اک انجن  نال ٹکرا گئی۔ اس ٹکراؤ وچ ریل دی تن بوگیاں نکل گئیاں تے تن ریلوے انجینئر تے پنج مسافر اوتھے ہلاک ہوگئے جبکہ 84 لوگ زخمی ہوئے جنہاں وچوں اک مسافر دی ہسپتال وچ موت ہو گئی۔ 34 مسافر جنہاں وچ دو دی حالت بہت نازک اے ہسپتالاں وچ زیر علاج نیں۔

## حادثہ
13 دسمبر 2018ء نوں انقرہ قونیہ تیز رفتار ٹرین انقرہ ہائی اسپیڈ ریلوے سٹیشن توں 206 مسافراں نوں لے کر 06:30 مقامی وقت (03:30 UTC) وچ روانہ ہوئی۔ تقریباً چار منٹ دے بعد اک ٹرانسمیشن دے سامنے 80-90 کیلومیٹر فی گھنٹہ (50-56 میل فی گھنٹہ) دی رفتار اُتے قونیہ ول توں آنے والی تیز رفتار ٹرین ینی محلہ وچ مارشندیز ریلوے اسٹیشن توں پہلے سجے پاسے اک انجن  توں ٹکرا گئی، جو ریلوے معائنہ توں واپس آ رہیا سی۔

تیز رفتار ریل دی تن بوگیاں پٹری توں اترگئیاں تے ریلوے لائن دے  اُتےؤں گزرنے والی اک پیدل پل ریل دے دو ڈبےآں اُتے ڈگ گئی۔ اٹھ لوگ جنہاں وچ تن ریلوے انجینئر وی شامل سن جائے حادثہ اُتے ہی فوت ہو گئے۔ حادثہ دے شکار لوکاں وچ اک جرمن شہری وی اے۔ ابتدائی رپورٹ دے مطابق 48 لوگ زخمی ہوئے سن لیکن تازہ معلومات دے مطابق ایہ تعداد 84 تک پہنچ گئی اے۔ زخمیاں نوں انقرہ دے مختلف ہسپتالاں وچ داخل کیتا گیا اے جنہاں وچ تن دی حالت نازک اے تے ہسپتال وچ داخل کرنے دے بعد اک دی موت ہو گئی اے۔

## بعد از حادثہ
40 ایمبولینس، 20 فائر ٹرک، پولیس، نیشنل میڈیکل بچاؤ ٹیماں، فائر تے بچاؤ ٹیماں جائے حادثے اُتے پہونچ چکیاں نیں۔ ملبے نوں ہٹانے دا کم جلد ہی شروع ہو گیا جبکہ حادثے دی جگہ دے ارد گرد بھاری کرینیاں 16:00 بجے مقامی وقت دے مطابق نصب کیتیاں گئیاں سن۔ ریلوے لائن نوں دوبارہ کھولنے دے لئی فائر فائٹرز تے ریلوے کارکناں دیاں ٹیماں نے بھاری برفباری دے باوجود رات نوں کٹنے تے ہٹانے دا کام جاری رکھیا۔

انقرہ دے چیف پراسیکیوٹر نے حادثہ دی وجہ معلوم کرنے دے لئی تحقیقات شروع کردتیاں نیں تے اس مقصد دے لئی اپنے معاون تے تن مزید پراسیکیوٹر مقرر کیتے نیں۔ ریلوے اہلکار، اک انسپکٹر، اک ٹرین نوں روانہ کرنے والا تے اک سوئچ مین، جو ٹریناں دی سمت دے ذمہ دار سن، غفلت برتنے دے شک وچ گرفتار کیتے جا چکے نیں۔ ٹریناں تے ریلوے اسٹیشن وچ ڈیجیٹل کیمرے دا ریکارڈ اسی طرح حکام دے درمیان وچ ریلوے دی سمت نال متعلق ڈیوٹی دے درمیان وچ ریڈیو مواصلات دے تکنیدی تجزیہ نوں ثبوت دے طور اُتے محفوظ کیتا جا چکیا اے۔ نیز حادثے دا احاطہ کرنے والے نگرانی کیمرے فوٹیج نوں عام کر دتا گیا اے۔ انہاں تمام امور توں ایہ واضح اے کہ انجن  اپنے صحیح راستے اُتے سی جبکہ تیز رفتار ٹرین نوں غلط طور اُتے اسی ٹریک دی ہدایت دتی گئی سی جس توں ایہ حادثہ پیش آیا۔

## حوالے

 

گٹھ:2018 وچ ریلوے حادثات
گٹھ:انقرہ وچ 2010 دی دہائی
گٹھ:انقرہ وچ نقل و حمل
گٹھ:ایشیا وچ دسمبر 2018 دے واقعات
گٹھ:ترکی وچ 2018ء
گٹھ:ترکی وچ تیز رفتار ریل
گٹھ:ترکی وچ ریل تصادمات
گٹھ:ترکی وچ مسافر ریل نقل و حمل
سید علی رضا عابدی

**سید علی رضا عابدی** (پیدائش 6 جولائی 1972، وفات 25 دسمبر2018ء) پاکستانی سیاست دان سن جو جون 2013ء تا مئی 2018ء تک قومی اسمبلی پاکستان دے رکن رہے۔ انہاں دے والد دا ناں سید اخلاق حسین عابدی اے۔

## سیاسی زندگی
علی رضا عابدی پاکستان دے عام انتخابات، 2013 وچ (ایم کیو ایم) دے امیدوار دے طور اُتے پاکستان دی قومی اسمبلی دے حلقہ این اے۔251 توں بطور رکن منتخب ہوئے۔ انہاں نے 81،603 ووٹ حاصل کیتے تے پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار راجہ اظہر خان نوں شکست دی۔

## وفات
25 دسمبر 2018ء نوں کراچی وچ دو نامعلوم موٹر سائیکل سواراں نے خیابانِ غازی دے قریب انہاں دے گھر دے باہر انہاں دی گڈی اُتے فائرنگ کیتی، جس دے نتیجے وچ انھاں نوں کئی گولیاں لگیاں تے انھاں نوں شدید زخمی حالت وچ ہسپتال پی این ایس شفا لے جایا گیا جتھے اوہ زخماں دی تاب نہ لیاندے ہوئے دم توڑ گئے۔

## حوالے

گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013 تا 2018
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاستدان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
قومی اسمبلی پاکستان

قومی اسمبیلی پاکستان دا سب توں وڈا قنون بنان آلا ادارہ اے۔ نیشنل اسمبلی دے سنگی چناؤ وچ لوکاں دے ووٹ لے کے کسے سیاسی پارٹی دے پلیٹ فارم تے یا اپنے آپ تے ای چناؤ جت کے ایتھے آندے نیں۔ نیشنل اسمبلی 5 سال تک ریندی اے تے 5ورے بعد اید سنگی دوبارہ چناؤ وچ جاندے نیں۔ نیشنل اسمبلی دی سب توں بوہتیاں سیٹاں جتن آلی پارٹی یا جتھ سرکار بناندا اے تے وزیراعظم چندا اے۔ اپنے کم نوں چلان لئی نیشنل اسمبلی اپنا اک سپیکر وی چُندی اے۔
 

قومی اسمبلی پاکستان دی پارلیمان دا ایوان زیریں اے۔ جس دی صدارت  سپیکر  کردا اے جو صدر تے ایوان بالا سینیٹ دے چیئرمین دی عدم موجودگی وچ ملک دے صدر دی حیثیت توں ذمہ داریاں انجام دیتا اے۔ عام انتخابات وچ سب توں زیادہ نشستاں حاصل کرنے والی جماعت دا سربراہ عموماً وزیر اعظم منتخب ہُندا اے جو قائد ایوان وی ہُندا اے۔
## موجودہ اسمبلی 2018-23
پاکستان دی قومی اسمبلی دے موجودہ اسپیکر اسد قیصر نیں جبکہ قاسم خان سوری انہاں دے ڈپٹی اسپیکر نیں۔موجودہ   قائد ایوان عمران خان نیں قائد حزب اختلاف شہباز شریف نیں جنہاں دا تعلق پاکستان مسلم لیگ (ن) توں اے۔

آئین پاکستان دے مطابق قومی اسمبلی 342 نشستاں اُتے مشتمل اے جس وچوں 272 نشستاں اُتے اراکین براہ راست انتخاب دے ذریعے منتخب ہُندے نیں۔ علاوہ ازیں مذہبی اقلیتاں دے لئی 10 تے خواتین دے لئی 60 نشستاں وی مخصوص نیں، جنہاں نوں 5 فیصد توں زائد ووٹ حاصل کرنے والی جماعتاں دے درمیان وچ نمائندگی دے تناسب نال تقسیم کیتا جاندا اے۔ قومی اسمبلی وچ خواتین دی موجودہ تعداد 72 اے۔

قومی اسمبلی دے اراکین کثیر الجماعتی انتخابات دے ذریعے عوام ولوں منتخب کیتے جاندے نیں جو پنج سال وچ منعقد ہُندے نیں۔ آئین دے تحت قومی اسمبلی دی نشست دے لئی مقابلہ کرنے والے امیدواراں دا پاکستانی شہری ہونا 18 سال توں زائد العمر ہونا ضروری اے۔

آئین پاکستان دی شق 58 دے تحت صدر پاکستان نوں اختیار حاصل اے کہ اوہ پنج سالہ مدت ختم ہونے توں پہلے وی اسمبلی نوں تحلیل کر دے تاہم اس دے لئی عدالت عظمیٰ دی منظوری دی ضرورت ہُندی اے۔ اسمبلی تحویل ہونے دی صورت وچ نویں انتخابات دا انعقاد ضروری ہُندا اے۔

## وضاحت
 
## ہور ویکھو
* آئین پاکستان
* صدر پاکستان
* چیئرمین وفاقی اسمبلی پاکستان
* سپیکر قومی اسمبلی پاکستان
* قائد ایوان زیریں (پاکستان)
* قائد ایوان بالا (پاکستان)
* قائد حزب اختلاف، قومی اسمبلی (پاکستان)
* قائد حزب اختلاف، وفاقی اسمبلی (پاکستان)
* پاکستان دی سیاست
* عدالت عظمیٰ پاکستان
*صدر پاکستان
*وزیراعظم پاکستان

 

## باہرلےجوڑ
* قومی اسمبلی پاکستان دی باضابطہ ویب سائٹ
## حوالے

ایوان زیریں پاکستان
پاکستان
گٹھ:مجلس شوریٰ پاکستان
گٹھ:پاکستان سرکار
گٹھ:پاکستان
طلال بن عبدالعزیز آل سعود

**طلال بن [[عبد العزیز]] آل سعود** اک سعودی شہزادہ سی۔  شاہ سعود تے فیصل دے درمیان وچ اختلافات]] دے دوران وچ طلال نے [شاہ سعود  دا ساتھ دتا تے اس وقت دے بادشاہ فیصل توں بغاوت کیتی تے قاہرہ جاکر شاہ سعود دے نال ہو گئے جس دے بعد انہاں نوں سعودی بادشاہت یا کوئی تے عہد نہ دتا گیا۔ فیر بعد وچ طلال نوں سعودی عرب وچ کاروبار دی اجازت دے دتی گئی تے انہاں دے بیٹے [ولید بن طلال نے کاروبار وچ انی ترقی کیتی کہ آج دنیا دے امیر ترین لوکاں وچ شمار ہُندا اے۔

## حوالے

 

گٹھ:سعودی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:عبد العزیز آل سعود دے بیٹے
گٹھ:وزرائے سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب
پولینڈ دے شہر

ایہ **فہرست پولینڈ دے شہر تے قصبات** (List of cities and towns in Poland) اے۔

## وڈے شہر

## حوالے

گٹھ:پولینڈ جغرافیہ-متعلقہ لسٹاں
گٹھ:پولینڈ دے شہر
گٹھ:شہرjں دیاں لسٹاں بلحاظ دیس
گٹھ:فہرست شہر بلحاظ آبادی
گٹھ:لسٹ یورپ دے شہر
یروشلم بادشاہت

**لاطینی بادشاہت یروشلم** (Latin Kingdom of Jerusalem) پہلی صلیبی جنگ دے بعد 1099 وچ جنوبی مشرقی بحیرہ رومی علاقیاں وچ قائم ہونے والی اک کیتھولک ریاست سی۔

## حوالے

گٹھ:لاطینی بادشاہت یروشلم
گٹھ:1099 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے

گٹھ:ایشیا وچ گیارہویں صدی دی تاسیساں
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ: اردن دی تریخ
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
گٹھ:بیت المقدس دی تریخ
گٹھ:فلسطین دی تریخ
گٹھ:مشرق وسطی دی تریخ
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:صلیبی ریاستاں
گٹھ:قرون وسطی بلحاظ ملک
گٹھ:قرون وسطی وچ اردن
گٹھ:قرون وسطی وچ اسرائیل
گٹھ:قرون وسطی وچ فلسطین
گٹھ:قومی تواریخ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
ہیکل دوم دی یہودیت

**ہیکل دوم دی یہودیت** یروشلیم وچ 515 ق م وچ معبد دوم دی تعمیر تک تے 70 ق م  وچ رومیاں دے ہتھوں اس دی تباہی تک دے دور اُتے محیط اے۔ ارتقا شریعت مقدس عبرانی، کنیسہ، یہودیاں دے آخرالزمانی دا انتظار تے ظہور مسیح اس دور دوم وچ شامل تصور کیتے جاندے نیں۔

## تریخ

left|thumb| ہیکل دوم دی جدید تعمیر نو کہ اوہ ہیروڈ اعظم دے دور وچ تعمیر و بحالی دے بعد کیسا نظر آندا سی

ادوار

(توجہ : تواریخ تے ادوار مختلف جہات توں یا تے اندازہ نیں یا پھر روایتی )

بابل دی اسیری ، 586-539 ق م 

فارسی، 539-333 ق م 

هلنیستی، 333-164 سال ق م 

پتلویمیک، 301-200 سال ق م 

سلوکید، 200-164 سال ق م 

ہشمونی، 164-63 سال ق م 

رومی، 63 سال ق م  - 70 دور عام

## یروشلیم تے یہود

معبد اوّل دا دور 586 ق م  وچ اس وقت اختتام پزیر ہویا جدوں بابل دے بادشاہ نبوکدنزر نے حملہ کر دے یروشلیم اُتے قبضہ کر لیا، ہیکل سلیمانی نوں تباہ کر دتا تے عوام دی اک کثیر تعداد نوں بابل ول جلاوطن ( بابل دی اسیری ) کر دتا تے یا قید کر کے لے گیا۔ 539 ق م  وچ ایرانی ( فارسی ) فاتح سائرس اعظم نے بابل نوں فتح کر لیا تے 538 ق م  وچ اسیران بابل ( یا بابل وچ جلاوطن ) یہودیاں نوں یہود مدیناتا واپس جانے دی اجازت دے دی گئی۔ جو بحیثیت فارسی صوبہ سلطنت یہوداہ دا اس وقت دا علاقہ سی۔ عام طور اُتے معبد دوم دی تعمیر دا عرصہ 520-515 ق م  بیان کیتا جاندا اے۔ لیک ایسا محسوس ہُندا اے کہ اس ضمن وچ بیان کیتا جانے والا ایہ دور افسانوی اے تے محض اس کیتے تخلیق  کیتا گیا اے تاکہ معبد اوّل دی تباہی تے معبد دوم دی تعمیر دے دوران یرمیاہ دی بیان کیتی گئی ستر برس گزر جانے دی پیش گوئی سچ ثابت ہو سکے۔

## یہود جلاوطنی

بابل دی اسیری یا جلاوطنی توں ایہ مراد ہرگز نہیں کہ یہودی اوتھے غلام سن یا قیدی بنا کر رکھے گئے سن تے نہ ہی ایسا سی کہ اوہ انتہائی کسمپرسی تے دباؤ دے شکار سن بلکہ جدوں ایران ( فارس ) نے بابل اُتے قبضہ کر لیا تے یہودیاں نوں واپس یروشلیم جانے دی اجازت دے دتی گئی تے انہاں وچوں اکثر اپنی مرضی توں بابل وچ ہی مقیم رہے۔

## حوالے

گٹھ:یہودیت دی تریخ
گٹھ:رومی سلطنت وچ یہود تے یہودیت
گٹھ:قدیم یہودی یونانی تریخ
گٹھ:ہیکل دوم
گٹھ:یہودیت
ارض مقدسہ

thumb|ارض مقدسہ دا 1759ء دا اک نقشہ

**ارض مقدسہ** (; عبرانی:  ، ; عربی زبان:  ) دریائے اردن تے بحیرہ روم دا درمیانی علاقہ جس وچ دریائے اردن دا مشرقی علاقہ وی شامل اے۔ کتاب مقدس دے مطابق روایتی طور اُتے اسنوں ارض اسرائیل تے تاریخی طور اُتے فلسطین وی کہیا جاندا اے۔

اصطلاح توں موجودہ دور وچ جدید ریاست اسرائیل، فلسطین، اردن، لبنان تے جنوب مغربی شام دا علاقہ مراد اے۔ ایہ یہودیاں، مسیحیاں تے مسلماناں دے لئی مقدس اے۔

## اسلامی نقطہ نظر
ارض مقدسہ یا مقدس سرزمین جس دا ذکر قرآن دی اس آیت وچ آیا

ترجمہ:
"اے میری قوم! داخل ہوجاؤ اس پاک زمین وچ جسنوں لکھ دتا اے اللہ تعالیٰ نے تواڈے لئی تے نہ پیچھے ہٹو پیٹھ پھیردے ہوئے ورنہ تسیں پرتو گے  نقصان اٹھاندے ہوئے"

انہاں الفاظ وچ موسی ؑ نے بنی اسرائیل نوں ارض مقدسہ وچ داخل ہونے توں پہلے حکم دتا اے۔ ارض مقدسہ دے متعلق کئی اقوال نیں۔ مجاہد نے کہیا اس توں مراد طور تے اس دے اردگرد دی زمین اے۔ قتادہ نے کہیا اس توں مراد شام اے۔ ابن زید نے کہیا اس توں مراد اریحا اے۔ اک قول ایہ اے کہ اس توں مراد دمشق‘ فلسطین تے اردن دا بعض علاقہ اے۔ 
امام ابو جعفر طبری نے کہیا اے کہ ارض مقدسہ نوں عموم تے اطلاق اُتے رکھنا چاہیے تے اس نوں کسی علاقہ دے نال خاص نہیں کرنا چاہیے ‘ کیونکہ بغیر کسی حدیث دے ارض مقدسہ دی تعیین جائز نہیں اے تے اس سلسلہ وچ کوئی حدیث وارد ننیں اے۔ ڈاکٹر وھبہ زحیلی نے کہیا اے کہ اس توں مراد سرزمین فلسطین اے۔ اس نوں مقدس اس لئی فرمایا اے کہ ایہ جگہ شرک توں پاک اے ‘ کیونکہ ایہ جگہ انبیا علیہم السلام دا مسکن اے ‘ یا اس لئی کہ اس جگہ عبادت کرنے توں انسان گناہاوں توں پاک ہوجاندا اے۔
مجاہد دے نزدیک ارض مقدس توں مراد طور تے حوالی طور اے۔ ضحاک دے نزدیک ایلیا تے بیت مقدس‘ عکرمہ تے سدی دے نزدیک اریحا۔ کلبی دے نزدیک دمشق فلسطین تے اردن دا کچھ حصہ تے قتادہ دے نزدیک پورا ملک شام۔ حضرت کعب دا بیان اے کہ میں اللہ دی بھیجی ہوئی کتاب (یعنی تورات) وچ پڑھا سی کہ شام اللہ دی زمین دا خزانہ اے تے شام دے رہنے والے اللہ دے بندےآں وچ خزانہ نیں۔ مقدسہ کہنے دی وجہ ایہ اے کہ ارض مذکور انبیا دی قرار گاہ تے اہل ایمان دا مسکن اے۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Manuscripts from the Holy Land Shapell Manuscript Foundation
* "Description of the Holy Land"، 1585 map depicting the Holy Land at the time of Jesus, World Digital Library
* "The Holy Land An Armchair Pilgrimage"  by Father Mitch Pacwa, SJ
* About Holy land, Jerusalem and Sinai on serbian

گٹھ:ابراہیمی مذاہب
گٹھ:اسلامی مقدس مقامات
گٹھ:تریخ یہودیت
گٹھ:جغرافیہ مذہب
گٹھ:عبرانی بائبل دے مقامات
گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
گٹھ:مذہبی مقامات
گٹھ:مسیحی مقدس مقامات
گٹھ:مقامات اپاکرفا عہد نامہ قدیم
گٹھ:مقامات عبرانی بائبل
گٹھ:یہودی مقدس مقامات
گٹھ:ارض اسرائیل
گٹھ:فلسطین
پاکستانی ملٹری انٹیلیجنس

ڈائرکٹوریٹ فور ملٹری انٹلیجنس یا ملٹری انٹیجلنس یا MI دا قیام 1947 وچ پاکستان دے وجود دے بعد عمل وچ لایا گیا۔ اس دا ہیڈ کوارٹر راولپنڈی، اسلام آباد وچ واقع اے۔ اس وقت پاکستان دی دو انٹیجلنس ایجنساں وچوں اک سی تے پاکستان دیاں تن انٹیجلنس ایجنساں وچوں اک اے۔ آئی ایس آئی دے برعکس MI دے جوان با وردی ہُندے نیں جو ریاست دے خلاف ہونے والی کسے وی قسم دی کارروائی دے لئی بہت منظم طور اُتے کام کردے نیں۔

 

## تریخی پسِ منظر

MI ناں اس وقت دے آسٹریلوی نژاد برطانوی شہری رابرٹ کاتھوم جو اس وقت پاکستان آرمی دے سربراہ وی سن نے قائم کیتی۔ ایوب خان دے مارشل لا دے بعد MI نے ہی مشرقی تے مغربی پاکستان وچ مارشل لا دے پاکستان وچ لگنے دی رپورٹ دتی سی۔

1980 دی دہائی وچ MI نے پاکستان دے صوبہ سندھ وچ پاکستان کمیونسٹ پارٹی دے خلاف تے پاکستان وچ بھارتی انٹلیجنس ایجنسیاں دے اپریشن دے خلاف وی کام کرچکی اے۔ اس دے علاوہ کارگل جنگ وچ وی مدد دے چکی اے۔

## تنظیم

MI اس وقت پاکستان دی تناں مسلح فوجاں پاک فضائیہ، پاک آرمی، پاک نیوی دے لئی کام کردی اے۔ اس دا سربراہ ڈائرکٹر جنرل کہلاندا اے۔ جو افواج وچ لیفٹنٹ جنرل ہُندا اے۔

گٹھ:1948 وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلاں
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاکستان وچ 1948 دی تاسیساں
گٹھ:پاکستانی محکمات استخبارات
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
انٹیلیجنس بیورو

انٹیلجنس بیورو پاکستان دے تن خفیہ ادارےآں وچوں اک اے

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1947 دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی محکمات استخبارات
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:پاک فوج
انوپ ورک

**انوپ سنگھ ورک** دا جم 21 مارچ 1946 نوں پنڈ نڈھا جلھاں گجرانوالا وچ ہویا۔ اوہناں دے ماں دا ناں کرتار کور تے پیؤ دا ناں شرن سنگھ سی ۔ اوہناں نے سرکاری رنویر کالج،سنگرور اتے خالصہ کالج پٹیالہ وچ لکچرار دی نوکری کیتی۔

## رچناواں
*1.تجربہ دے اتھرو (1971)**2.پوناں دا سرناواں (1981)**3.پپل دتا پتیا وے (1991)**4.دل اندر دریا (1993)**5.ماٹی ردن کریندی یار (1993)(گیت تے کویتاواں )**6.دکھ دسن دریا (1998)**7.روحاں دے روبرو *
## پدویں
*<br />*جنسک،"مجلس،'پٹیالہ سیکٹری تہذیبی منچ،مرکزی لکھاری سبھا (سیکھوں)*

== اعزاز ==

<br />*1.مجلس،پنجابی یونیورسٹی،پٹیالہ ولوں 'روحاں تے روبرو' لئی اعزاز(1990)*<br /><br />*2.پنجابی ساہت سبھا،پٹیالہ ولوں پپل دتا پتیا وے رچنا لئی اعزاز(1992)*<br /><br />*3.پنجاب ساہت سبھا ،سنگرور ولوں اعزاز *<br />
== انعام ==

<br />*بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب،پٹیالہ ولوں 'سرومنی پنجابی شاعر انعام(2001)*<br />
== اڈیٹر ==

<br />*مکتلا' (ساہتی رسالہ) ماسک ،پٹیالہ(1969–1971) 
## تصویراں

File:Anup Virk، Punjabi language poet،.JPG|انوپ ورک19ویں نابھہ شاعری میلہ 2015 موقعے
File:Anoop Virk Punjabi Language poet 22.jpg|انوپ ورک نابھہ شاعری میلہ 2016 موقعے
File:Anup Virk and Harvinder Singh ،Punjabi language poets 01.jpg|انوپ ورک پنجابی لکھاری ہروندر نال
File:Anup Virk and Harvinder Singh ،Punjabi language poets 02.jpg|اپنی سمچی رچنا 'حاضر حرف ہمیش اُتے تقریب ویلے 14 دسمبر 2018،نال جانے پہچانے راجنیتا بیر دوندر اتے ہور لکھاری


گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
تھیوفائلین

**چیچک** یا "ماتا" یا "سیتلا"  اک بوہت عام وبائی مرض تھا۔ اس بیماری وچ چھوٹے وڈے دانے یا پھنسیاں تمام بدن تے کبھی بعض دوسرے مقام (مثلاً اکھ) اُتے نکلدی نیں، اس دے نال عموماً درد سر تے بخار تے درد کمر ہُندا اے، ایہ دانے ابتدا وچ سرخ تے پکنے اُتے سفیدی مایل ہوجاندے نیں تے انہاں وچ پیپ پڑ جاندی اے۔
1970 دتی دہائی وچ عالمی ادارہ صحت نے عالمی پیمانے اُتے اس بیماری دے خلاف مدافعتی ٹیکے لگائے تے 1980ء وچ ایہ اعلان کر دتا کہ ہن ایہ بیماری دنیا توں ختم کیتی جا چکی اے۔ چیچک دا آخری مریض اکتوبر 1977ء وچ پایا گیا تھا۔
اندازہ اے کہ بیسویں صدی عیسوی وچ 30 توں 50 کروڑ لوگ اس بیماری توں ہلاک ہوئے۔
ثمر مبارک مند

پاکستان دے مشہور ایٹمی سائنسدان جو پاکستان جوہری توانائی کمیشن دے رکن رہے۔ 1998 وچ چاغی دے مقام اُتے پاکستان دے پہلے  جوہری بم  دے دھماکیاں دی آزمائش کرنے والے عملہ دے سربراہ دی حیثیت توں عالمی شہرت حاصل ہوئی۔

  

## حوالے

گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:پاکستانی سائنسدان
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی ماہرین نیوکلیائی طبیعیات
گٹھ:پاکستانی محققین
گٹھ:پاکستانی مہندسین
گٹھ:پاکستانی طبیعیات دان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:پنجابی سائنسدان
گٹھ:مسلم سائنس دان
جمیل دہلوی

جمیل دہلوی اک برطانوی فلمی ہدایت کار تے تخلیق کار نیں۔ اوہ کلکتہ، بھارت وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد بھارتی جدونکہ ماں فرینچ سن۔ اُنہاں نے بانیء پاکستان قائد اعظم محمد علی جناح دی زندگی اُتے شہرہ آفاق فلم جناح (فلم) بنائی سی۔ 

## باہرلے جوڑ
* جمیل دہلوی
* دہلوی فلمز

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی فلم پروڈیوسر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:فرانسیسی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں

گٹھ:رگبی سکول توں تعلیم پانے والیاں شخصیتاں
ملک امیر محمد خان

نواب آف کالا باغ ملک امیر محمد خان، 20 جون 1910 نوں کالا باغ وچ پیدا ہوئے۔ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔ انہاں دا شمار ملک دے وڈے جاگیرداراں وچ ہُندا سی۔ انھاں نے زرعی پیدوار بڑھانے دے سلسلے وچ کاشت کاری دے جدید طریقیاں تے آکسفورڈ یونیورسٹی دی تعلیم توں فائدہ اٹھایا۔ 1958ء دے مارشل لا دے بعد جدوں ملک وچ زرعی اصلاحاں نافذ ہوئیاں تے انھاں نے کالا باغ دی زرعی جائداد وچوں بائیس ہزار ایکڑ توں زیادہ زمین زرعی کمیشن دے سپرد کر دتی۔ مارشل لا توں پہلے دی قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے رکن سن۔ سابق حکومتاں ولوں دوبار عہدیاں دی پیش کش ہوئی۔ اک دفعہ مرکزی وزارت تے دوسری دفعہ صوبائی گورنری۔ لیکن انھاں نے قبول نہ کیتی۔ 9 دسمبر 1958ء نوں پی آئی ڈی سی دے صدر مقرر ہوئے۔ یکم جون 1960ء نوں صدر ایوب خان نے انھاں نوں مغربی پاکستان دا گورنر مقرر کیتا۔ ستمبر 1966ء وچ مستعفی ہوئے۔ایہ پنجاب وچ صدر ایوب دی اصل طاقت سن۔ وڈے جاگیردار تے ڈکٹیٹرانہ مزاج رکھدے سن۔ 26 نومبر 1967ء نوں انہاں دا اپنے چھوٹے تیسرے بیٹے اسد اللہ خان نال جائداد اُتے جھگڑا ہویا۔ نوبت ایتھے تک پہنچی کہ انہاں نے اپنے بیٹے اُتے فائر کیتا، جس دے جواب وچ بیٹے نے 5 گولیاں مار کر انہاں نوں قتل کر دتا۔

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاستدان
گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ضلع میانوالی دی شخصیتاں
گٹھ:فضلا ایچیسن کالج

گٹھ:گورنر مغربی پاکستان
جغرافیا دان

[thumb|250px|[جوہانز ویرمیر، ***جغرافیا دان*** 1668-69 oil on canvas; 53×47 cm. max roy فرینکفرٹ، جرمنی]]
**جغرافیا دان** (Geographer) جیہدے مطالعے تے پرکھ پڑچوݪ دا محور علم جغرافیا، زمین، قدرتی ماحولیات تے انسانی معاشرہ اے۔

اوداں تریخی طور اُتے ایہ مشہور اے کہ جغرافیا دان نقشا سازی دا کم کر دے نیں تے ایہی ایہناں دی سرگرمی دا میدان ہُندا اے تے فی الحقیقت نقشہ سازی علم جغرافیہ اک اہم شاخ اے۔ جدونکہ جغرافیہ دان محض فطری ماحول جاں انسانی معاشرہ نوں اپنی سرگرمی دا مرکز نہیں بناندے، بلکہ انہاں دا دائرہ کار انہاں دوناں دے وچکار باہم تعلقاں دے مطالعہ تک وسیع ہُندا اے۔ مثلاً اوہ اس بات دی تحقیق کر دے نیں کہ کس طرح فطری ماحول انسانی معاشرہ دے لیے سازگار ہُندا اے تے کس طرح اوہ معاشرہ نوں مدد بہم پہنچاندا اے؛ ہور معاشرہ انسانی فطری ماحول اُتے کس طرحاں اثر انداز ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
* جغرافیا
* طبیعی جغرافیا
* انسانی جغرافیا
* زرعی جغرافیا
* ثقافتی جغرافیا
* فلکیاتی جغرافیا

گٹھ:جغرافیا دان
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:سائنسی پیشے
ولیم ٹی جی مورٹن

ولیم تھامسن گرین مورٹن اک امریکی دندان ساز سی جو 9 اگست 1819ء نوں ماسوچیوسٹ دے علاقے چارلٹن وچ پیدا ہویا۔ نوجوانی وچ اوہ "بالٹی مور کالج آف ڈینٹل سرجری" وچ داخل ہویا۔

## دندان سازی نال وابستگی

1842ء وچ دندان سازی نوں بطور پیشہ اپنایا۔ تقریباً اک سال تک اوہ ماہر دندان ساز "ہو راس ویلز" دی شراکت داری وچ کم کردا رہیا جو خود عمل تخدیر (Anesthesia) وچ شوق رکھدا سی۔

## نائٹرس ایسڈ توں دوری

اپنی دندان سازی دی ریاضت وچ مورٹن نے لوکاں نوں مصنوعی دند لگانے وچ مہارت حاصل کیتی۔ اس عمل وچ ضروری سی کہ پہلے پرانے دند دی جڑاں نوں کھود نکالیا جائے۔ اس عمل دی تکلیف نوں گھٹ کرنے دے لیے اس دور وچ نائٹرس ایسڈ نوں استعمال کیتا جاندا۔ مگر مورٹن اس نوں مناسب نہیں سمجھدا سی۔ سو اس نے اک زیادہ طاقتور چیز دی تلاش شروع کر دتی۔

## ایتھر (Ether) دا استعمال

مورٹن دے جاننے والے اک قابل ڈاکٹر تے سائنس دان چارلس ٹی جیکسن نے اسنوں مشورہ دتا کہ اوہ ایتھر (Ether) دا استعمال کرے۔ ایتھر وچ عمل تخدیر دی خوبیاں نوں قریب تن سو برس بیشتر سویڈن دے اک معروف معالج تے کیمیاء دان پیرا سیلس نے دریافت کیتا سی۔ ایسے ای چند تحقیقی مقالے انیہویں صدی دے شروع وچ شائع ہوئے۔ لیکن نہ ای جیکسن تے نہ ای ایتھر اُتے لکھنے والے احباب نے ای اس کیمیائی عنصر نوں سرجری وچ کدی استعمال کیتا۔

## مورٹن تے ایتھر دا استعمال

مورٹن نوں ایتھر نال بوہت توقعاں وابستہ سن ۔اس نے اس اُتے تجربے کیتے۔ پہلے پہل اس نے اسنوں(اپنے پالتو کتے سمیت )مختلف جانوراں اُتے استعمال کیتا۔ تے پھر بعد وچ خود اپنے آپ اُتے وی۔آخر 30 ستمبر 1846ء نوں اک مریض اُتے ایتھر استعمال کرنے دا شاندار موقع پیدا ہویا۔ ایبن فراسٹ نامی اک شخص شدید دند درد دے نال مورٹن دی علاج گاہ اُتے پہنچیا۔ اس نے مسوڑیاں دی چیڑ پھار دے ذریعے اس درد توں چھٹکارا پانے دے لیے کسے وی دوا دے اطلاق اُتے رضامندی ظاہر کیتی۔مورٹن نے اس اُتے ایتھر دا اطلاق کیتا تے دند باہر کھچ لیا۔ جدوں فراسٹ ہوش وچ آیا تے اس نے دسیا کہ اسنوں بالکل درد محسوس نہیں ہو رہیا۔اس توں بہتر نتیجہ دی مورٹن توقع نہیں کر سکدا سی۔ اسنوں کامیابی, شہرت تے خوشی دے در اپنے لیے وا ہُندے دیکھائی دتے۔

## ایتھر دا عوامی مظاہرہ

مورٹن نے بوسٹن وچ "ماسو چیوسٹ جنرل ہاسپٹل" دے اک مایہ ناز ڈاکٹر جان سی وارن توں ایتھر دے عمل تخدیر وچ استعمال دا ذکر کیتا تے اک عوامی مظاہرے دی اجازت طلب دی۔ ڈاکٹر جان راضی ہو گئے تے مظاہرے دے لیے اک دن طے کیتا گیا۔ 16 اکتوبر 1846ء نوں مورٹن نے کئی ڈاکٹراں تے علم طب دے طالب علماں دی وڈی تعداد دے سامنے اک مریض گلبرٹ ایبٹ نوں ایتھر دا ٹیکہ لایا تے ڈاکٹر وارن نے اس دی دھون توں گلٹی کڈی ۔ ایہ عوامی مظاہرہ کافی کامیاب رہیا۔ متعدد اخباراں نے اس مظاہرے دی خبر چھاپی جدونکہ کچھ عرصے بعد عمل جراحی وچ ایتھر دا باقاعدہ استعمال شروع ہو گیا۔

## وفاں

مورٹن دا انتقال 15 جولائی 1868ء وچ 48 سال دی عمر وچ نیو یارک وچ ہویا۔

## حوالے

گٹھ:امریکی شخصیتاں
میر برکت علی خان

**میر برکت علی خان مکرم جاہ آصف جاہ ہشتم** ، صدیقی بےآفندی ، آصف جاہ دے ناں توں جانے جاندے نیں۔ 1967ء وچ اس دے دادا دی وفات اُتے نظام حیدرآباد دا لقب برائے ناں ملیا۔
## ذاتی زندگی
### پس منظر
مکرم جاہ ، اعظم جاہ دا بیٹا سی تے عثمان علی خان دا وارث سی جو ریاست حیدرآباد دا آخری حکمران سی۔ اس دی شادی شہزادی در شہوار نال ہوئی جو  آخری عثمانی خلیفہ عبد المیجد دوم دی بیٹی سی۔ جاہ نے  دی ڈون اسکول توں تعلیم حاصل کیتی تے اس  دے  بعد ہارورڈ انگلستان وچ پیٹر ہاؤس کیمبرج، لندن اسکول آف اکنامکس تے سینڈ ہرٹس وچ تعلیم حاصل کیتی۔ جاہ بھارت دے پہلے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو دا دوست سی۔ 2010ء وچ جاہ نے بیان دتا کہ نہرو اسنوں اپنا ذاتی سفیر جاں مسلم ملک وچ بھارتی سفیر بنانا چاہندا سی۔

حیدرآباد وچ اس دے دو وڈے محلاں  چو محلہ تے فلک نما  نوں دوبارہ سیٹ کیتا گیا تے عوام دے لئی کھول دتا گیا تے نظام دور دا عجائب گھر تے بعد وچ اک لگژری ہوٹل وچ تبدیل کر دتا۔ سال 2010 وچ تاج فلک نما ہوٹل دا افتتاح ہویا تے تاج گروپ  دس سال دی بحالی اُتے  لیز اُتے دتا گیا۔

اپنے والد دی طرح، مکرم 1980ء  دی دہائی تک بھارت دا سب توں امیر  ترین انسان سی۔ پر 1990ء دی دہائی وچ اس دے آبائی اثاثیاں وچوں زیادہ تر  حکومت بھارت ولوں زبردستی تحویل وچ لے لیے گئے تے کچھ طلاق دے معاملیاں اُتے ضبط کر لیے گئے۔ اس دا تخمینہ اک بلین ڈالر توں کچھ زیادہ ای اے۔

### شادیاں
مکرم جاہ 1999ء وچ ترکی شہزادی (پیدائش 1936ء) اسریٰ برگن نال 1959ء  وچ شادی کیتی۔ جاہ حیدرآباد محل شیپ اسٹیشن آسٹریلیا توں واپسی دے لیے چھڈیا تے اپنی بیوی نوں طلاق دے دتی جو جانا نہیں چاہندی سی۔ 1979ء وچ اک سابق ہوائی میزبان تے بی بی سی وچ کم کردی سی جس دا ناں ہیلن سائمون (پیدائش 1949ء- وفاں 1989ء ) سی۔ اس نے اسلام قبول کر لیا تے اپنا ناں عائشہ رکھ لیا۔ اس دی موت دے بعد اس نے منولیا اونور ( پیدائش 1954ء ) نال شادی کیتی جو 1992ء وچ سابقہ مس ترکی سی تے اس نال شادی کیتی۔ پنج سال بعد 1997ء وچ اس نوں طلاق دے دتی۔

## محل
اُنہاں دے زیر ملکیتی محل
* چومحلہ محل، حیدرآباد.
* فلک نما محل،حیدرآباد.
* کنگ کوٹھی، حیدرآباد.
* نوکھنڈا محل، اورنگ آباد.

## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:نظام حیدر آباد
الفریڈ اینجر

**الفریڈ اینجر** (پیدائش: 9 فروری 1837ء– 8 فروری 1904ء) انگریز سوانح نگار تے نقاد سی۔

## جیون
الفریڈ اینجر 9 فروری 1837ء نوں لندن دے اک ماہر تعمیراں دے گھر پیدا ہویا۔ الفریڈ نے یونیورسٹی کالج اسکول (لندن)، کنگز کالج لندن تے ٹرینیٹی کالج، کیمبرج توں تعلیم حاصل کیتی۔ بعد دی زندگی وچ اُس دا عمل دخل گرجا کلیسا وچ زیادہ ہو گیا سی۔ جولائی 1894ء وچ اوہ ٹیمپل چرچ، لندن وچ انجیل دے استاد دی حیثیت توں فائز ہویا۔ 28 جنوری 1895ء نوں اُسنوں ملکہ انگلستان ملکہ وکٹوریہ دے وزراء وچ شامل کر لیا گیا۔ 2 مارچ 1896ء نوں اُسنوں ملکہ وکٹوریہ دا اعزازی درباری مقرر کیتا گیا۔

الفریڈ اینجر نے تھامس ہوڈ تے جارج کریب دی یادداشتاں اُتے مبنی سوانح تحریر کیتیاں مگر اُسنوں شہرت چارلس لیمب دی سوانح لکھنے اُتے ملی جو 6 جلداں وچ 1883ء توں 1888ء دے وسطی زمانہ وچ لندن توں شائع ہوئی۔ علاوہ ازاں الفریڈ اینجر لغت برائے عوامی سوانح نگاری دا معاون لکھاری وی سی۔ اِس لغت دے لیے اُس نے چارلس لیمب، الفریڈ ٹینی سن، فریڈرک ٹینی سن، چارلس ٹینی سن ٹرنر، جارج دو مورئیر دی سوانح لکھی۔

## لکھتاں
* 1903ء: Crabbe
* 1905ء: Lectures and Essays
* 1908ء: Charles Lamb
* چارلس لیمب کے خطوط (انگریزی زبان دا مضمون)

## ہور دیکھو
* لندن گزٹ: 13 جولائی 1894ء
* لندن گزٹ: 29 جولائی 1895ء 
* لندن گزٹ: 3 مارچ 1896ء 
* https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Ainger,_Alfred

## حوالے

گٹھ:1837 دے جم
گٹھ:1904 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز سوانح نگار
گٹھ:انگریزی ساہت
گٹھ:کنگز کالج لندن دے فضلا
گٹھ:معاون لغت برائے عوامی سوانح نگاری
گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:انگریز
تیجی فرانسیسی جمہوریہ

فرانسیسی جمہوریہ سوم (French Third Republic) (فرانسیسی: La Troisième République) اک فرانسیسی جمہوریہ سی جو 1870 وچ قائم ہوئی تے 1940 وچ فرانسیسی سلطنت دوم دے خاتمے تک قائم رہی۔

گٹھ:1870 وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ: فرانس دی تریخ
گٹھ:جدید تریخ فرانس
گٹھ:حکومت فرانس
گٹھ:سابقہ جمہوریتیں
گٹھ:فرانس وچ 1910 دی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1920 دی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1930 دی دہائی
گٹھ:فرانس وچ انیہویں صدی
گٹھ:فرانس وچ ویہویں صدی
گٹھ:فرانس وچ جمہوریت پسندی
گٹھ:یورپ دے سابقہ دیس
کانم سلطنت

**سلطنت کانم** (Kanem Empire) موجودہ چاڈ، نائجیریا تے لیبیا دے ملکاں وچ واقع سی۔
اپنے دور عروج اُتے ایہ نہ صرف چاڈ بلکہ جنوبی لیبیا (فزان)، مشرقی نائیجر، شمال مشرقی نائجیریا تے شمالی کیمرون دے علاقیاں دا احاطہ کردی سی۔

## حوالے

گٹھ:سلطنت کانم
گٹھ:1380 دی دہائی وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:700 دی دہائی وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:افریقا دے سابقہ دیس
گٹھ:افریقا وچ 700 دی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقا وچ اٹھویں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقہ دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سابقہ سلطنتاں
گٹھ:چاڈ دی تریخ
گٹھ:تریخ کیمرون دی تریخ
گٹھ:تریخ لیبیا دی تریخ
گٹھ:تریخ نائجر دی تریخ
گٹھ:تریخ نائجیریا دی تریخ
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:ساحلی مملکتاں
گٹھ:قدیم افریقہ دیاں ریاستاں
گٹھ:قرون وسطی دیاں افریقی ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
پہلی میکسیکی سلطنت

**میکسیکی سلطنت** (؛ ) جاں **میکسیکی سلطنت اول** (؛ ) بعد نوآبادیاتی دور میکسیکو دی پہلی آزاد ریاست سی۔ ایہ سلطنت ہسپانیہ دی واحد نوآبادی سی جو آزادی دے بعد اک بادشاہت بنی۔ اس دا قیام 1821ء وچ معاہدہ قرطبہ نال عمل وچ آیا تے ایہ 1823ء وچ شہنشاہ دی دستبرداری دے بعد میکسیکی جمہوریہ اول دے اعلان تک قائم رہی۔ جدونکہ 1864ء وچ میکسیکی سلطنت دوم اک گھٹ مدت دے لئی قائم ہوئی۔

## باہرلے جوڑ

* Imperial House of Mexico
* Mexican Empire 

گٹھ:1821  وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1822  وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1823  دیاں شمالی امریکا وچ تحلیلاں
گٹھ:التا کیلیفورنیا وچ 1821
گٹھ:التا کیلیفورنیا وچ 1822
گٹھ:التا کیلیفورنیا وچ 1823
گٹھ:  میکسیکو دی تریخ
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:شمالی امریکا دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:شمالی امریکا دے سابقہ دیس
گٹھ:میکسیکو وچ انیہویں صدی
گٹھ:میکسیکی بادشاہت
گٹھ:میکسیکی سلطنت