open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جمالی کمالی دا مقبرہ اتے مسیت

**جمالی کمالی دا مقبرہ اتے مسیت**، دو تقریباً جڑواں اتہاسک یادگاری عمارتاں ہن جو بھارت دے مہرولی علاقے وچّ قطب مینار دے نزدیک ستھت ہن۔ ایہہ سنت شیخ فزلؤلاہ ،جو ''شیخ جمالی کمبوہ'' جاں *جلال خان* وجوں وی جانیا جاندا ہے مغل سلطنت کال توں پہلاں لودھی سلطنت دے کال دوران ہوئے ہن، دی یادگار وجوں اساریا ہویا ہے۔ایہہ سماں سکندر لودھی دے سمیں توں لے کے بابر اتے ہمایوں دے کال درمیان پیندا ہے۔شیخ جمالی کمبوہ جاں جمالی اس سمیں دا اک ستکارت صوفی سنت اتے شاعر سی۔دوسرے شخص کمالی بارے زیادہ جانکاری نہیں ملدی پر اہنا دوہواں دے نام اتہاس وچّ *جمالی کمالی * وجوں اکٹھے ہی آؤندے ہن اتے اہنا دیاں قبراں وی اکٹھیانہی نالو نال بنیاں ہوئیاں ہن۔ایہہ مسیت اتے مقبرہ 1528-1529, وچّ اساریا گیا سی اتے جمالی نوں 1535 وچّ، جد اسدی موت ہوئی ، مقبرے وچ دفنایا گیا سی۔
## مسیت دی بنتر

جمالی کمالی دی مسیت اس دے ارد گرد پھیلے باغ وچ بنی ہوئی ہے۔ایہہ پہلاں 1528-29,وچ بنائی گئی سی۔ایہہ لال پتھر اتے سنگمرمر نال بنائی ہوئی ہے۔ایہہ بھارت وچّ مڈھلے مغل کال دی مغل عمارت سازی دا نمونہ کہی جاندی ہے۔اس وچّ پنج ڈاٹاں ہن اتے سبھ توں وڈی ڈاٹ وچکار پیندی ہے جس تے اک وڈّ اکاری گمبد بنیا ہویا ہے۔ڈاٹاں تے قرآن دیاں آئتاں اکریاں ہوئیاں ہن۔

## مقبرے دی بنتر
جمالی کمالی دا مقبرہ 7.6 میٹر اچا ورگاکار مقبرہ ہے جسدی چھت سپاٹ ہے۔اس دے اندر چھت تے اتے دیواراں تے گوہڑے لال اتے نیلے رنگ نال میناکاری کیتی ہوئی ہے اتے اہنا تے قرآندیاں آئتاں اتے جمالی دے شعر؎ اکرے ہوئے ہن۔ 

File:Tomb of Jamali Kamboh,Mehrauli ,Archeological Park, Delhi.jpg|Tomb of Jamali Kamboh,Mehrauli ,Archeological Park, Delhi
File:Graves of Jamali Kmali ,Mehrauli ,Archeological Park, Delhi.jpg|Graves of Jamali Kmali ,Mehrauli ,Archeological Park, Delhi
File:Interior decoration on the roof of tomb of Jamali kmali ,Mehrauli ,Archeological Park, Delhi.jpg|Interior decoration on the roof of tomb of Jamali kmali ,Mehrauli ,Archeological Park, Delhi

## تصویراں

File:Jamali Kamali Masjid, Mehrauli.jpg|Another view of the Mosque
File:Main facade of Jamali Kamali Mosque 1885.jpg|View of the facade in 1885
File:Jamali Kamali mosque central archway detail.jpg|Towers at the four corners of the mosque in the porch
File:Jamali Kamali mosque central arch.jpg|The central arch of the Mosque
File:Jamali Kamali mosque central mihrab.jpg|The west wall Mihrab decorated with Koranic inscriptions
File:Jamali Kamali tomb interior.jpg|Decorated roof in the tomb
File:Jamali Kamali grave enclosure.jpg|The graves
File:The courtyard of Jamali Kamali Mosque, Mehrauli.jpg|A grave under a pillared pavilion, *[[chhatri]]*, courtyard of Jamali Kamali mosque.

## حوالے

## باہری لنک

*

شرینی:مہرولی
شرینی:بھارت وچّ مسجداں
ارکی دا قلعہ

**ارکی دا قلعہ**،ہماچل پردیش دے ارکی قصبے وکھے ستھتّ ہے۔ ارکی دا قلعہ رانا پرتھوی سنگھ،جو رانا سابھا چند دے اترادھکاری سن، نے 1695-1700 دے سمیں دوران بنایا۔ ایہہ قلعہ 1806 وچّ گورکھیاں نے قبجے وچّ لے لیا سی۔ رانا جگت سنگھ جو باگھل ریاست دے حکمران سن، نوں نالاگڑھ وکھے شرن لینی پئی سی۔ 1806-1815 دے سمیں دوران، گورکھا جرنیل امر سنگھ تھاپا نے ارکی نوں ہماچل پردیش دے کانگڑا کھیتر تکّ پیر پسارن لئی مضبوط گڑھ وجوں ورتیا۔ ارکی پہاڑی ریاست باگھل،دی راجدھانی سی۔ ایہہ ریاست راجا اجے دیوَ سنگھ، پنور راجپوت نے 1643 وچّ ستھاپت کیتی گئی سی اتے ارکی نوں راجا سابھا ولوں 1650 وچّ راجدھانی بنایا گیا سی۔

## تصویراں


 Harvinder ic upto Kasauli visit Dt 12 April 2015 167.JPG|Arki Palace, Capital city of Baghal State 
 Harvinder ic upto Kasauli visit Dt 12 April 2015 182.JPG|Interior designing in Arki Palace 
 Part of Palace of Arki princely state, now residence of its heirs, Himachal Prades, India.jpg|Part of Palace of Arki/Bhagal princely state, now residence of its legal heirs
 A side view of part of Palace of Arki princely state, now residence of its heirs, Himachal Prades, India.jpg|A side view of part of Palace of Arki/Bhagal Palace
 Design of top of palace of Arki Princely State, Himachal Prades, India.jpg|Design of top of palace of Arki/Bhagal Princely State
 Diwan E Aam, general assembly hall, palace of Arki Princely State, Himachal Prades, India.jpg|Diwan E Aam ,general assembly hall ,Arki/Bhagal Princely State
 Design and wall painting of palace of Arki princely state, Himachal Prades, India.jpg|Designe and wall paining of palace of Arki/Bhagal princely state


## حوالے

گٹھ:ہماچل پردیس دے قلعے

گٹھ:بھارت دے قلعے
گٹھ:ہماچل پردیش
بہارِدانش

**بہارِ  ‎دانش **،(سخن دا جھرنا )،لاہور دے عنایت اللہ کمبوہ جاں عنایت اللہ کمبوج ولوں پوربلے بھارتی سروتاں دے ادھار تے فارسی وچّ لکھی رومانٹک گاتھاواں دی اک رچنا ہے جو 1061ھ ./1651 وچّ لکھی گئی۔

اس کتاب دا انشک روپ وچ انگریزی ترجمہ الیگزینڈر ڈو (Alexander Dow) ولوں 1768 توں 1769 وچکار کیتا گیا سی اتے بعد وچّ 1799 وچّ اسدا پورن انگریزی ترجمہ جوناتھن سکاٹ (Jonathan Scott) ولوں کیتا گیا۔ 19 ویں صدی وچ اس پستک نوں کئی واری لتھوگراف وی کیتا گیا   

اس رچنا دی اک گاتھا تھومس مور دے ناول للا روکھ دے پلاٹ دا ادھار وی بنی۔.

## ترجمہ
* *Bahar-Danush; or, garden of knowledge. An oriental romance. Translated from the Persic of Einaiut Oollah* by Jonathan Scott, 1799. Digital version at the Packard Humanities Institute

## حوالے

## باہرلے
* ʿInāyat-Allāh Kanbū, Šayḫ d. 1082/1671

گٹھ:1651ء

گٹھ:کتاباں
بلبن دا مقبرہ

**[[بلبن دا مقبرہ]] جاں [[غیاث الدین بلبن ]]** دا مقبرہ نویں دلی دے مہرولی آثار قدیمہ پارک وچّ واقع اے۔ایہہ مقبرہ 1287 وچّ بنایا گیا سی ۔اس مقبرے دی اس گلوں خاص اتہاسک مہتتا ہے کہ اس وچ ڈاٹ دی والی بھارتی اسلامی عمارت سازی دی بھارت وچّ پہلی وار ورتو شروع ہوئی۔ *  [[غیاث الدین بلبن ]] (1200–1287) ترک مول دا [[دلی سلطنت]] دے [[خانادن غلاماں ]] دا اک حکمران سی جسنے 1266 توں 1287 تکّ بھارت تے راج کیتا۔ئیاث الدین بلبن دی قبر جاں مقبرہ 20 ویں صدی وچّ لبھیا گیا سی۔

[[فائل:Balban's tomb, Mehrauli.jpg|کھبے|thumb| بلبن دا مقبرہ، مہرولی آرکیالوجیکل پارک]]
*'غیاث الدین بلبن** دا **مقبرہ*' [[مہرؤلی|مہرولی]]، [[نويں دہلی]]، [[بھارت|ہندوستان]] وچ واقع اے ۔ تقریباً 1287 عیسوی وچ ملبے د‏‏ی چنائی [[ہند اسلامی طرز تعمیر|وچ تعمیر کيتا گیا ایہ مقبرہ ہند-اسلامی فن تعمیر دی]] ترقی وچ اک تاریخی اہمیت د‏‏ی حامل عمارت اے، کیونجے ایتھے تو‏ں [[محراب|ہندوستان وچ پہلی اسلامی محراب]] دا آغاز ہُندا اے،  تے بوہت سارے لوکاں دے مطابق ,پہلا اسلامی [[گنبد]] وی، جو ہن باقی نئيں رہیا، اس لئی 1311 عیسوی وچ قریبی قطب کمپلیکس وچ ہندوستان وچ سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والا گنبد *الائی دروازہ ا‏‏ے۔''  غیاث الدین بلبن (1200–1287) 1266 تو‏ں 1287 تک دہلی دے مملوک خاندان (یا غلام خاندان) دے دور حکومت وچ دہلی سلطنت دے اک ترک حکمران سن ۔ وہ غلام خاندان دے سب تو‏ں نمایاں حکمراناں وچو‏ں اک سن ۔ بلبن دا مقبرہ 20واں صدی دے وسط وچ دریافت ہويا سی۔
## تصویراں
دوجی تصویر توں بنا باقی تصویراں 28 ستمبر 2016 نوں لئیاں گئیاں ہن۔


فائل:Graveyard of Balban ,Mehrauli Archaeological Park,New Delhi,India.jpg|بلبن دے بیٹے د‏‏ی قبر
فائل:Tomb of Balban,Mehrauli Archaeological Park,New Delhi,India.jpg|بلبن دا مقبرہ، مہرولی - (28-09-2016 کو)
فائل:Ruins of tomb of Balban,Mehrauli Archaeological Park,New Delhi,India.jpg|بلبن دے مقبرے دے کھنڈرات- (28-09-2016 کو)
فائل:Ruins of the tomb of Balban,Mehrauli Archaeological Park,New Delhi,India.jpg|بلبن دے مقبرے تو‏ں متصل ڈھانچے دے کھنڈرات
فائل:Entrance to Tomb of Khan Shahid, Mehrauli.jpg|خان شاہد دے مقبرے دا داخلہ، مہرولی
فائل:Tomb of Khan Shahid, Balban's son, Mehrauli.jpg|خان 1 شاہد دا مقبرہ، بلبن دا بیٹا، مہرولی
فائل:Grave in Balban's tomb enclosure.jpg|بلبن دے مقبرے دے احاطہ وچ قبر، مہرولی


## حوالے

## باہری لنک

* Balban's tomb وکیمیپیا
* بلبن دے مقبرے دی تصویر
الہٰ آباد یونیورسٹی

**الہٰ آباد یونیورسٹی** الٰہ آباد بھارت د‏‏ی اک عوامی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس دا آغاز اترپردیش بھارت وچ 23 ستمبر 1887ء وچ ہويا۔ ایہ بھارت د‏‏ی چوتھ‏ی قدیمترین یونیورسٹیا‏‏ے۔

**الہٰ آباد یونیورسٹی** بھارت دی اک پرمکھ  مرکزی یونیورسٹی اے۔ ایہہ اج دے  بھارت دیاں سبھ توں پہلیاں یونیورسٹیاں وچوں اک ہے۔ اسنوں *مشرق دی آکسفورڈ* نام نال جانیا جاندا ہے۔ اس دا قیام 1887 ای نوں الفریڈ  لائر دی کوششاں  نال ہوئی سی۔ اس یونیورسٹی دا نقشہ پرسدھ انگریز آرکیٹیکٹ *ایمرسن* نے بنایا سی۔

## قابل ذکر فضلا

### سیاست دان
مو‏تی لال نہرو; گووند ولبھ پنت; شنکر دیال شرما، سابقہ صدر بھارت; سابقہ بھارت نائب صدر; گلزاری لال نندا، سابقہ وزیراعظم بھارت; وی پی سنگھ، دسويں وزیراعظم بھارت; چندر شیکھر، سابقہ وزیراعظم بھارت; مادن موہن مالاویا;
### مصنف
شاعر تے مصنف; فراق گورکھپوری، اردو تے انگریزی مصنف; ہری ونش بچن، مصنف; کملیشور

### ہور
فلم ہدایت کار; مہا رشی مہیش یوگی، پہلے از تقسیم رائل انڈیا نوی وچ معلم; محمد ہدایت اللہ

## حوالے

## ہور پڑھو
* *The Muir Central College, Allahabad: its origin, foundation, تے completion*، by William Henry Wright, published in 1985, Govt. Press, North-Western Provinces تے Oudh (Allahabad)۔
* *Materials تے Motifs of the Philosophical Traditions of Allahabad University*، by Sangam Lal Pandey. Published by Ram Nath Kaul Library of Philosophy, University of Allahabad, 1981.
* *Hundred years of Allahabad University*، by Moti Lal Bhargava. Published by Ashish Pub. House, 1987. ۔

## باہرلے جوڑ

٭ الہٰ آباد یونیورسٹی دفتری ویبسایٹ
گٹھ:1887ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی یونیورسٹیاں
گٹھ:الہٰ آباد وچ یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:بھارت وچ مرکزی یونیورسٹیاں
جامعہ الہٰ آباد
گٹھ:ہندوستان وچ 1887ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1870ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں

 
 

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
آسام یونیورسٹی

**آسام یونیورسٹی**   ()  کّ کیندری یونیورسٹی ہے جو کہ بھارت دے آسام راج وچّ واقع ہے۔ س یونیورسٹی ہیٹھ 16 سکول آؤندے ہن جنھا وچّ 35 وکھ-وکھ ڈیپارٹمنٹ ہن۔
ہ یونیورسٹی  وچّ پھیلی ہوی ہے اتے ہ سلکر نیڑے ہے۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
٭
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
چتکارا یونیورسٹی

**چتکارا یونیورسٹی** بھارت دی کّ پرایویٹ یونیورسٹی ہے۔ اس دے کیمپس پنجاب تے ہماچل پردیش وچّ ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب، بھارت وچ یونیورسٹیاں اتے کالج
پنجاب سینٹرل یونیورسٹی

**پنجاب سینٹرل یونیورسٹی بٹھنڈہ** بھارت سرکار دی یونیورسٹی ایکٹ 2009 تحت  پنجاب دے ضلع بٹھنڈہ دے پنڈ گھدا وکھے 27 فروری 2009 نوں قایم کیتی گئی۔ کیندری یونیورسٹی دے کیمپس دا پہلا پڑائ 2017 وچّ مکمل ہوئےگا۔ 12ویں سکیم  دی پروانگی مگروں اس یونیورسٹی کیمپس دی اساری دا کم اصل وچ شروع ہوئےگا۔ یونیورسٹی دا عارضی کیمپس جو بٹھنڈہ دی پرانی دھاگہ ملّ دی رینوویشن کرکے بنایا گیا ۔ سال 2009 وچّ ہی پہلا پڑھائی سیشن شروع ہویا  سی۔ کیندری یونیورسٹی دے پہلے چانسلر ڈاکٹر. سردارا سنگھ جوہل اتے پہلے وائس چانسلر ڈاکٹر. جےَ روپ سنگھ ہن۔ پنجاب کیندری یونیورسٹی دے موجودہ وائس-چانسلر پرو. آر. کے. کوہلی ہن جنہاں نے 5 ستمبر، 2014 نوں کارجبھار سمبھالیا سی۔
## سکول اتے سینٹر
مرکزی انسانی ترقی وزارت  ولوں اس یونیورسٹی نوں ٹیچنگ  فیکلٹی دیاں 168 اتے 70 نان ٹیچنگ آسامیاں مہیا  کیتیاں گئیاں ہن۔ یونیورسٹی وچّ 7 سکول چل رہے ہن جنہاں دے تحت  وکھ-وکھ ڈیپارٹمنٹ  ہن۔ ایہناں نوں سینٹر کیہا جاندا ہے۔ یونیورسٹی وچّ کورس جویں، ایل.ایل.ایم (اینوائرنمینٹل لاء)، ایم.اے (ڈویلپمینٹ اکنامکس)، ایم.اے (کمپیریٹو لٹریچر)، ایم.ایسسی، پیئیچ.ڈی (بائیوسائنسز)، سکول آف لینگوئیجز، لٹریچر اینڈ کلچر ہن۔ یونیورسٹی کول بنیادی ڈھانچے دی کوئی کمی نہیں ہے اتے جدید  تکنیک دی ورتوں کیتی جاندی ہے۔

پنجاب کیندری یونیورسٹی وچ اس سمیں ہیٹھ لکھے سکول اتے سینٹر چل رہے ہن: 

**٭ سکول آف بیسک اینڈ ایپلائیڈ سائنسز:** سینٹر فار اینیمل سائنسز، سینٹر فار بائیوکیمسٹری اتے مایکروبائل سائنسز، سینٹر فار کیمیکل سائنسز، سینٹر فار کمپیوٹیشنل سائنسز، سینٹر فار میتھیمیٹکس اتے سٹیٹکس، سینٹر فار پھارماسیوٹیکل سائنسز اینڈ نیچرل پراڈکٹس، سینٹر فار فزیکل سائنسز، سینٹر فار پلانٹ سائنسز 

**٭ سکول آف ایجوکیشن:** سینٹر فار ایجوکیشن

**٭ سکول آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی:** سینٹر فار کمپیوٹر سائنس اینڈ ٹیکنالوجی

**٭ سکول آف انوائرمینٹ اینڈ ارتھ سائنسز:** سینٹر فار انوائرمینٹ سائنس اینڈ ٹیکنالوجی، سینٹر فار جیوگرافی اینڈ جیولوجی 

**٭ سکول آف گلوبل رلیشنز:** سینٹر فار ساؤتھ اینڈ سینٹرل ایشیئن سٹڈیز

**٭ سکول آف ہیلتھ سائنسز:** سینٹر فار ہیومن جینیٹکس اینڈ مولیکیولر میڈیسن

**٭ سکول آف لینگئیز، لٹریچر اینڈ کلچر:** سینٹر فار کمپیریٹو لٹریچر، سینٹر فار کلاسیکل اینڈ ماڈرن ٹیکنالوجیز

**٭ سکول آف لیگل سٹڈیز اینڈ گورنینس:** سینٹر فار لاء 

**٭ سکول آف سوشل سائنسز:** سینٹر فار اکنامکس سٹڈیز، سینٹر فار شوشولوجی
## باہرلے جوڑ
*یونیورسٹی ویبسایٹ 
*سٹی کیمپس- نقشہ
* یونیورسٹی پروفائل 

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب ،بھارت دے تعلیمی ادارے
لَولی یونیورسٹی

**لَوّلی پروفیشنل یونیورسٹی** پنجاب دی پہلی پرائیویٹ یونیورسٹی ہے جو پنجاب سرکار دے پرائیویٹ یونیورسٹی ایکٹ تحت  قایم  کیتی گئی ہے۔ ایہہ یونیورسٹی اپنے آپ نوں رقبہ  جو کہ 600+ ایکڑ، اتے اکو ہی کیپس وچّ طالب علماں  دی گنتی مطابق بھارت دی سبھ توں وڈی یونیورسٹی مندی ہے۔ ایہہ یونیورسٹی نیشنل ہائیوے 1 (بھارت) تے شہر جالندھر وکھے واقع  ہے۔ اس یونیورسٹی وچّ 28 صوبے اتے 26 دیساں دے 25،000 طالب علم  وکھ وکھ کورساں وچّ تعلیم حاصل کردے ہن۔ اس یونیورسٹی نوں یونیورسٹی گراٹ کمیشن ایکٹ 1956 دے شیکسن 2(f) انوسار مانتا ہے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب ،بھارت دے تعلیمی ادارے
پنجاب ٹیکنیکل یونیورسٹی

**پنجاب ٹیکنیکل یونیورسٹی** جالندھر  دی  اساری 1997 وچّ کیتی گئی، یونیورسٹی نے پرے بھارت دے طالب علماں لئ پنجاب دے 400 کالیجز دے وکھ-وکھ کورسس وچّ ایڈمیشن شروع کیتے ہن۔ یونیورسٹی دے نویں فیصلے دے مطابق طالب علم بیچ وچّ داخلہ لیکے اپنے کریئر دے بہملے چھ مہینے بچا سکدے ہن۔ جدکہ اس کورس دا سماں اے. آئی. سی. ٹی. ای./پی. ٹی. یو ولو نردھارت معیاد برابر ہی ہووےگا۔ پی. ٹی. یو اکلوتی اجیہی یونیورسٹی ہے جہڑی طالب علماں نوں سال وچّ دو وار ایڈمیشن لین دا موقعہ دندی ہے۔ اس نال طالبعلم اتے ماں باپ دے امولک چھ مہینے بچدے ہن۔ اتے اس نال کالیجاں نوں موقعہ ملدا ہے کہ اوہ اپنے رسورسس دی بھرپور ورتو کر سکن۔ پنجاب دے ادیوگاں توں علاوہ دوسرے صوبیاں دے ادیوگپتیاں نال رابطہ کیتا گیا ہے اتے وڈی گنتی 'چ پنجابی نوجواناں نوں روزگار ملیا ہے۔ یونیورسٹی دے ادیوگک سکھلائی ڈیپارٹمنٹ اتے تکنیکی سکھیا ڈیپارٹمنٹ دے ادھیکاریاں ولوں تکنیکی سکھیا دے پسار اتے چل رہیاں وکھ-وکھ ٹریڈاں ہن۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
کمبوج

کمبوج''' ایشیا وچّ رہن والی اک جاتی ہے۔ اس جاتی دا مکھ کِتہ کھیتی باڑی ہے، پر ایہناں کول زمیناں بوہتیاں نہ ہون کرکے ایہہ لوک دوکانداری اتے ہور کماں اپر لگے ہوئے ہن۔ ایہہ برادری بہت ہی محنتی اتے کامی ہے۔

## اتہاس
اس برادری دے لوک اپنے آپ نوں کمبوڈیا دیس وچوں آئے ہوئے دسدے ہن۔ ایہناں دا مول وی بھارتی ہے ایہہ پہلاں کپڑے ویچن دا کم کردے سن پر بھارت وچّ اسلام آؤن دے نال ایہناں وچو کجھ لوک مسلمان ہو گئے اتے پنجاب دے ماجھے، مالوے اتے ملتان وچّ جا وسّ گئے۔

## دھرم
اج-کلّ ایہہ جاتی پاکستان اتے ملیرکوٹلے (بھارت) وچّ سنی اتے شیعہ مسلمان ہے پر امرتسر ضلعے وچّ ایہہ سکھ ہن۔ فاضکا ضلعے، ہریانہ اتے ہور پاسے ایہہ ہندو ہن۔کئی ہندو کمبوج بابا بھومن شاہ جو کہ شری چند دا چیلا سی اسنوں مندے ہن۔ ایہناں دا مکھ کیندر ہریانے دے ضلعے سرسا وکھے سنگھر ہے۔ اتھے ہر سال دسمبر دے اخیرلے دناں وچّ میلہ لگدا ہے۔

## بولی
اس برادری دی بولی مکھ طور تے پنجابی اتے پنجابی دیاں اپّ بولیاں ہن جویں لیہندی ، ماجھی اتے ملوئی۔

## اُگھے لوک
*ادھم سنگھ
*‎پنکج‬ کمبوج آئی.پی.ایسّ
*ضیاء الدین‬ احمد پروفیسر علیگڑھ مسلم یونیورسٹی
*پرکاش کمبوج بھارتی سائنسدان
*پرتھیپال سنگھ، سرکڈھّ بھارتی ہاکی کھلاڑی جسنوں شارٹ کورنر دا بادشاہ وجوں جانیا جاندا سی ۔
*بھگت سنگھ تھند
*جگتار نامور پنجابی شاعر

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجاب دا اتہاس
گٹھ:پنجاب دے قبیلے
گٹھ:پنجاب دے نسلی گروہ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
اکال یونیورسٹی

**اکال یونیورسٹی** تلونڈی صابو (بٹھنڈہ) بھارت وکھے واقع پرائیویٹ یونیورسٹی ہے۔ اس یونیورسٹی نوں کلغیدھر سوسائٹی نے قایم کیتا ہے۔

## اتہاس
اکال یونیورسٹی نوں مارچ 2015 وچّ پنجاب سرکار نے پروانگی دتی تے اس دا افتتاح 17 جولائی  2015 نوں ہویا۔

## ودیک پروگرام
thumb|left|سائنس تے کامرس بلاک ، اکال یونیورسٹی ، تلونڈی صابو،پنجاب
اکال یونیورسٹی وچّ سری گورو گرنتھ صاحب ادھٔین وچ آنرز نال بیچلر دے نال نال ہیٹھ لکھیاں ماسٹرس وی چل رہیاں ہن۔ 
thumb|left|کیمسٹری لیب ، اکال یونیورسٹی
٭ ارتھ شاشتر 
٭ کامرس
٭ گنت 
٭ پھجکس 
٭ کمسٹری 
٭ باٹنی
٭ جنتو وگیان 
٭ انگریزی
٭ پنجابی 
٭ سنگیت 
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب، بھارت وچّ یونیورسٹیاں اتے کالج
گورو انگد دیوَ ویٹنری اتے اینیمل سائنسز یونیورسٹی

**گورو انگد دیوَ ویٹنری اتے اینیمل سائنسز یونیورسٹی**  پنجاب سرکار دوارا لدھیانے وکھے ستھاپت کیتی گئی ہے۔ ایہہ یونیورسٹی پشو پالکاں، وگیانیاں، پاسار کرمچاریاں، ڈیئری افسراں، پشو آہار ادھیکاریاں، مچھی پالن ادھیکاریاں اتے پشو علاج اتے تکنیکی سنداں نال جڑیاں وکھ-وکھ کمپنیاں نوں اک سانجھا منچ مہیا کردی ہے۔
اتھے نویاں سوچناواں، تکنیکاں اتے سکیماں سانجھیاں کیتیاں جاندیاں ہن، اتھے آپو اپنے تجربے وی وچارے جاندے ہن۔ 
## پرکاشن
یونیورسٹی دیاں پرکاشناواں ڈیئری پھارمنگ، پشواں دی صحتَ سنبھال اتے پالن سنبندھی سمسیاواں اتے مہینیوار رسالہ وگیانک پشو پالن وی پشو پالکاں اتے نویں سکھاندروآں نے بہت رچی دکھائی۔

## وبھاگ
یونیورسٹی دے ویٹنری کالج دے وبھنّ وبھاگاں دے مکھیاں نے پشو پالکاں دے فائدے ہتّ پشواں نوں ہون والے روگاں اتے مشکلاں سنبندھی جانکاری دتی۔
یونیورسٹی دے پھشریز کالج نے جتھے کارپ مچھیاں اتے سجاوٹی مچھیاں دا پردرشن کیتا جاندا ہے اتے کھارے پانی وچّ مچھی پالن سنبندھی وی جانکاری پردان کیتی۔ بطخاں نوں مچھی پالن نال جوڑ کے کس طرحاں پالیا جا سکدا ہے اس سنبندھی وی بڑی مہتوپورن پردرشنی لائی گئی۔
کالج آف ڈیئری سائنس اتے تکنالوجی دے پائلٹ ڈیئری پلانٹ وچّ تیار کیتی وکھ وکھ طرحاں دی مٹھی اتے نمکین لسی، دودھ، گھٹّ چکنائی والا پنیر اتے ہور کئی اتپاداں کیتا جاندا ہے۔

## کالج
٭کالج آف ویٹرنری سائنس
٭کالج آف فشریز
٭ڈیئری سائنس اتے تکنالوجی کالج
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب، بھارت وچّ یونیورسٹیاں اتے کالج
رام باغ محل امبرسر

**رام باغ محل [[امبرسر]] ** مہاراجا رنجیت سنگھ دا گرمیاں دا محل سی ۔ ہن ایہ محل اک تریخی عمارت قرار دے دتی گئی اے ۔ ایہ محل امبرسر شہر وچ قائم اے ۔ ایہ مہاراجا رنجیت سنگھ نے بݨوایا سی ۔ ایہ محل مہاراجا رنجیت سنگھ دے گرمیاں دے دناں وچ امبرسر آؤݨ ویلے رہائش لئی ورتیا جاندا سی ۔ایہدی ورتوں خاص تہواراں وساکھی، دیوالی، دسہرے تے وی کیتی جاندی سی ۔ اس محل دی تعمیر تے 1,25,000 روپئیے دی لاگت آئی سی ۔ 

## تریخ
اس محل دی اساری مہاراجا رنجیت سنگھ دے خاص بھروسے جوگ پرشاشک فقیر عزیزالدین، سردار دیسا سنگھ تے سردار لہنا سنگھ مجیٹھیا دی دیکھ ریکھ وچّ کیتی گئی۔ایہہ محل تے لال پتھر نال اساریا ہویا اے جیہدے لئی فقیر عزیزالدین نے دلی توں وشیش طور تے کاریگر لیاندے سن۔اس محل دے چار چپھیرے مغل طریقے دا اک عالیشان باغ تے باراں دری سی ۔ http://www.tribuneindia.com/2007/20070812/spectrum/main1.htm


File:Front view of summer palace of Ranjit Singh, the founder Sikh Empire, Amritsar.jpg|Front view.
File:Summer palace of Ranjit Singh, the founder Sikh Empire, Amritsar.jpg|Left and front Side view.
File:Left side view of Summer palace of Ranjit Singh, the founder Sikh Empire, Amritsar.jpg|Left side view.
File:Side view of Summer palace of Ranjit Singh, the founder Sikh Empire, Amritsar.jpg|Left and back view.
File:Architect designing of balcony ,summer palace of Maharaja Ranjit Singh ,Amritsar, Punjab,India.jpg|Balcony.
File:Architect designing of summer palace of Maharaja Ranjit Singh ,Amritsar, Punjab,India.jpg|Grill on window.
File:Interior designing of summer palace of Ranjit Singh, the founder Sikh Empire, Amritsar.jpg|Hallway.
File:Interior design of summer palace of Ranjit Singh, the founder Sikh Empire, Amritsar.jpg|Interior design.


## حوالے

گٹھ:محل
گٹھ:پنجاب دے محل
تھاپر یونیورسٹی

**تھاپر یونیورسٹی** پنجاب دے شہر پٹیالہ وچّ واقع اک پرائیویٹ یونیورسٹی ہے، جسدا قیام 1956 وچّ کرم چند تھاپر ولوں کیتا گیا سی۔

## انجینیئرنگ پرگورام
یونیورسٹی وچّ ہیٹھ لکھے انجینیئرنگ پروگرام مسیر ہن:-

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب، بھارت وچّ یونیورسٹیاں اتے کالج
گورو رویداس آیوروید یونیورسٹی

**گورو رویداس آیوروید یونیورسٹی** پنجاب سرکار نے ہشیارپور وکھے قایم کیتی ہے۔ اس یونیورسٹی راہیں جڑی-بوٹیاں دی کھوج کر کے طالب علماں نوں اس متعلق ودھیرے جانکاری دتی جا رہی ہے۔ آیوروید یونیورسٹی ولوں آیوروید پرنالی نوں ہور پرپھولت کرن لئی کیتے جا رہے اپرالے کیتے جاندے ہن۔ آیوروید بھارت وچّ اک پرمانت وکلپک میڈیکل سائنس ہے بھاویں اس وچّ جدید وگیان دوارا پروانت کیتے جاندے کھوج کارجاں اتے سکھیا پرنالی دی گھاٹ ہے۔ ایہناں ادیشاں دی پورتی اجہیاں یونیورسٹیاں دے قیام نال ہی ہو سکدی ہے۔ پنجاب سرکار ولوں وڈی گنتی وچّ آیوروید ڈاکٹراں (بی.اے.ایم.ایس.) دی پڑھائی کروائی جاندی ہے۔ صوبے وچّ صحتَ سیواواں دے کھیتر وچّ منگ اتے پورتی وچّ وڈا پاڑا ہون کارن یونیورسٹی پدھر دی سکھیا پراپت پرمانت ڈاکٹر کسے صوبے لئی وڈملے سروت ہو سکدے ہن۔ پنجاب وچّ پہلاں ہی وکھ-وکھ کھیتراں وچّ وڈی گنتی وچّ پرائیویٹ یونیورسٹیاں اتے تکنیکی ادارے کھلے ہوئے ہن۔

## کالجاں دی لسٹ
٭سرکاری آیوروید کالج پٹیالہ

٭شری لکشمی نرائن آیوروید کالج امرتسر

٭دیانند آیوروید کالج جالندھر

٭دیش بھگت آیوروید کالج فتہگڑھ صاحب

٭سری ستیا سائی مرلیدھر آیوروید کالج موگا

٭مائی بھاگو آیوروید کالج مکتسر

٭گورو نانک آیوروید کالج مکتسر

٭گورو نانک آیوروید میڈیکل کالج اتے کھوج کیندر لدھیانہ

٭شہید کرتار سنگھ سرابھا آیوروید میڈیکل کالج تے ہسپتال لدھیانہ

٭بابے کے آیوروید میڈیکل کالج اتے ہسپتال موگا

٭سری متی ارملا دیوی آیوروید کالج اتے ہسپتال ہشیارپور

٭سنت سہارا آیوروید میڈیکل کالج تے ہسپتال بٹھنڈا

## باہرلے جوڑ
٭
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب، بھارت وچّ یونیورسٹیاں اتے کالج
پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ

**پنجاب یونیورسٹی** پنجاب دی سرکاری یونیورسٹی اے ۔ چڑھدے پنجاب دے راجگڑھ شہر چنڈی گڑھ وچ واقعہ ایہ یونیورسٹی وگیان، ٹیکنولوجی، آرٹ ، سپورٹس ،سمیت مختلف کھیتراں وچ کورس تے جانچ پرکھ ڈگریاں مہیا کر دی اے ۔

پنجاب یونیورسٹی 1882 وچ لہور وچ قایم ہوئی سی۔ 1947 وچ پنجاب دی تقسیم توں بعد اس ناں توں سولان (ہماچل پردیش) وچ نویں یونیورسٹی قایم کیتی گئی تے 1956 وچ چنڈی گڑھ وچ ایہدا موجودہ کیمپس قایم کیتا گیا جو شہر دے 14 تے 25 سیکٹراں وچالے 550 ایکڑ تے پھیلیا ہویا اے ۔

## تریخ
"اجومن -اے -پنجاب "تقریبن دو سو ممبراں دی ادبی مجلس ، جیہدی سرپرستی ڈاکٹر جی ڈبلیو  لیٹنر کر رہے سن اس مجلس نے جون 20،1865 وچ پنجاب دے لیفٹینیٹ  گورنر  سر ڈولڈ میکلڈ نوں اک متا پاس کر کے" اوریئینٹل سکھیا تے کھیتری ادب دے پسار لئی "اوریئینٹل یونیورسٹی " دی ستھاپنا کرن لئی گزارش کیتی جیہدا ہیڈ کواٹر لہور وچ ہووے ۔ ادھر برٹش انڈیا دی اتری پچھمی  اک ساکھا نے اس سنستھا دا مقام دلی وچ کرواؤن لئی کوشس کرنی شروع کر دتی ۔ پرنتو وائسرائے نے ایہدی پروانگی رد کر دتی ۔ اس ادبی مجلس نے اک لکھ روپیئے دی رقم اکٹھی کر کے اس سنستھا دا مقام لہور وچ ای رکھݨ لئی سرکار  نوں دتا تے مئی ،1868 وچ اک وستھار پوربک کھرڑا بھارت سرکار نوں دے دتا ،سرکار نے 21،000/- روپیئے گورمیٹ کالج ،لہور نوں دیݨ دی منظوری دے دتی ۔ پرنتو سرکار ترنت یونیورسٹی ستھاپت کرنا نئیں سی چوہندی ۔ کافی کھتو کھتاب توں بعد "پنجاب یونیورسٹی کالج " دی ستھاپن کرنا من گئی ۔ نومبر 1880 وچ لارڈ رپن ،وائسرائے دی لہور وچ آمد سی ۔ اس موقعے پرمکھ سکھسیئتاں  ،کھیتری امیر لوک ، صاحبزادے تے یورپیئن کرتا دھرتا نے اس آمد دا فائدہ چکدے ہوئے ، وائسرائے نوں یونیورسٹی دی ستھاپنا لئی رضامند کروا لیا ۔ لارڈ رپن نے سرکار دے مکھ سکتر نوں لیجسلیٹیو کونسل دی اکتوبر 1882 دی میٹنگ وچ پنجاب دے گورنر ولوں اینکارپوریسن ایکٹ دے ادھین 14 اکتوبر 1882 نوں پنجاب یونیورسٹی دا ایکٹ نمبر xix نال ستھاپنا کر دتا جو  کہ برٹش انڈیا گزٹ وچ چھپ گیا تے مستر بدن پوبل پہلا آنریری وی سی تے *ڈاکٹر جی  ڈبلیو  لٹنر* پہلے رجسٹرار بݨے ۔ پنجاب دی ونڈ توں بعد پنجاب یونیورسٹی پاکستانی پنجاب دے حصے وچ چلی گئی ۔ 1947 توں بعد بھارتی پنجاب وچ اس ناں توں نویں یونیورسٹی بݨائی گئی ۔ 1956 وچ اس یونیورسٹی دا کیمپس چنڈی گڑھ وچ بݨایا گیا ۔

### پڑھیار مرکز
1975 وچ افتتاح کیتے گئے اس پڑھیار مرکز وچ یونیورسٹی دے سٹوڈنٹ کونسل دے دفتر دے نال نال اک ہوٹل وی اے ۔ 

## مشہور پڑھیار
*ہرگوبند کھرانا ( نوبل انعام وجیتا)
*شنکر دیال شرما ( بھارت دا نوواں صدر)
*من موہن سنگھ ( بھارت دے سابقہ پردھان منتری )
*اندر کمار گجرال ( بھارت دے سابقہ پردھان منتری )
*کلپنا چاولا ( خلا یاتری )
*سشما سوراج ( بھارت دی موجودا وزیر خارجہ)
*کرن بیدی ( بھارت دی پہلی مہلا آئی. پی. ایس. ادھیکاری )
*ببو مان ( مشہور پنجابی گائک )
 

## حوالے

گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:چڑھدے پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
سنت لونگووال انسٹیٹیوٹ آف انجنیئرنگ اینڈ ٹیکنولوجی

**سنت لونگووال انسٹیٹیوٹ آف انجنیئرنگ اتےاینڈ ٹیکنولوجی** اک ڈیمڈ یونیورسٹی اے جیہدی بنیاد 1989 وچ پنجاب  وچ رکھیی گئی ۔ ایہ کالج 451 اےکڑ رقبے اُتے لونگووال، ضلع سنگرور پنجاب وچ ستھت اے ۔ سنت لونگووال انسٹیٹیوٹ آف انجنیئرنگ اینڈ ٹیکنولوجی نوں منکھی سروت وکاس منتری دوارا پورا فنڈ دتا جاندا اے ۔  

## تریخ
اس انسٹیٹیوٹ دی نیوںہ منکھی سروت وکاس منتری دوارا 1989 وچ رکھی گئی۔ اس انسٹیچیوٹ نوں بناؤن دا کارن انجینیئرنگ اتے ٹیکنالوجی دے کھیتر وچّ سکھیا پردان کرنا سی۔ اس انسٹیچیوٹ دا ناں ہرچند سنگھ لونگووال دی یاد وچّ رکھیا گیا۔ ہرچند سنگھ لونگووال اک سکھ راجنیتیوان سی جیہدا 1985 وچّ کتل کر دتا گیا سی۔

## کیمپس
سنت لوگووال انسٹیٹیوٹ آف انجنیئرنگ اینڈ ٹیکنولوجی سنگرور دے مشتق ول 19 کلومیٹر دی دوری اپر ستھت اے۔ پنجاب سرکار دوارا دتے 451 اےکڑ زمین وچّ ایہہ انسٹیچیوٹ پھیلیا ہویا ہے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
سرکاری میڈیکل کالج، پٹیالا

**سرکاری میڈیکل کالج** پنجاب دے شہر پٹیالہ وچّ دوجا، سبھ توں پرانا میڈیکل کالج ہے۔ ایہدی ستھاپنا پٹیالہ اتے پوربی پنجاب سٹیٹس یونین (پیپسو) سرکار دوارا اکتوبر نوں 1953 وچ کیتی گئی سی۔ 

گٹھ:پٹیالہ
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سرکاری میڈیکل کالج، امبرسر

**سرکاری میڈیکل کالج، امرتسر**، پہلا نام گلینسی میڈیکل کالج 1864 نوں لاہور، برطانوی بھارت وچ ستھاپت کیتا گیا سی۔ برطانوی زمانے وچّ ہی 1920 وچ ایہہ امرتسر قایم کر دتا گیا سی۔

## اتہاس

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب، بھارت دے کالج
گورو کانشی یونیورسٹی

**گورو کانشی یونیورسٹی** تلونڈی صابو (بٹھنڈہ) وکھے ستھت یوجیسی نال ایفلیئیٹڈ اک یونیورسٹی ہے۔ اس وچّ اس سمیں 7،000 توں ودھ ودیارتھی ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گورو گوبند سنگھ میڈیکل کالج، فریدکوٹ

**گورو گوبند سنگھ میڈیکل کالج، فریدکوٹ** پنجاب، بھارت 1973 وچ ستھاپت ہویا۔ ایہہ پنجاب راج دے پرانے پریمیئر میڈیکل ادارےآں وچوں  اک ہے۔

گیانی ذیل سنگھ، (بھارت (1982-1987) دے  صدر)،فریدکوٹ شہر وچّ  میڈیکل کالج لیاؤن والے لوکاں 'چوں سن جد اوہ 1972-1977 وچ پنجاب دے مکھ منتری سن۔پہلا  بیچ  سال 1973 وچّ ایم.بی.بی.ایس. کورس لئی دوران جی.جی.ایس. میڈیکل کالج فریدکوٹ لئی آیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت وچّ یونیورسٹیاں اتے کالج
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سرکاری برجندرا کالج

**سرکاری برجندرا کالج** فریدکوٹ وکھے ستھت ہے۔ ایہہ کالج فریدکوٹ توں چہل پنڈ توں جاندیاں نہرو سٹیڈیم دے ساہمنے ستھت ہے۔ ایہہ 1942 وچ ستھاپت کیتا گیا سی۔ ایہہ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ نال سنبندھت اک ودیک سنستھا ہے۔ 

## فوٹو گیلری


File:Its pic of Govt.Brijindra College Faridkot.jpg|thumb|

File:Govt. Brijindra College Faridkot.jpg|

File:Govt. Brijindra College Faridkot1.jpg|thumb|

File:Govt. Brijindra College 2.jpg|thumb|

File:Govt. Brijindra College 3.jpg|thumb|

File:Govt. Brijindra College 4.jpg|thumb|



## باہری لنک
٭(https://www.google.co.in/maps/place/govt+brijindra+college/@30.669733،74.7661218،15z/data=!4m2!3m1!1s0x0:0xcee70eeac21d27fe)
٭(https://www.youtube.com/watch؟v=idP09TO8FaA)
٭(http://www.htcampus.com/college/government-brijindra-college-faridkot/ )

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:فریدکوٹ
گورو نانک کالج کلیانوالی

**گورو نانک کالج** **منڈی کلیانوالی** اتے آس پاس علاقے دی موہری ودئک سنستھا ہے۔ اتھے وڈی گنتی وچّ ودیارتھی سکھیا گرہن کردے ہن۔ ایہہ کالج مالوا خطے دا موہری کالج ہے۔
## اتہاس

## ودیارتھی
اس کالج دے سابقہ ودیارتھی بہت سارے اداریاں اتے کلا کھیتر وچّ سرگرم ہن۔ 

## سبھیاچارک سرگرمیاں
ودیارتھیاں نوں ساڈی امیر وراثت نال جوڑن لئی وکھ-وکھ کلا مقابلیاں راہیں پروتساہت کیتا جاندا ہے ۔ 

## یوگدان

## وبھاگ

## پھیکلٹی
اس کالج نوں جنہاں ادھیاپکاں تے مان ہے اوہناں وچّ ڈاکٹر. جے.ایس.آنند دا ناں آؤندا ہے ۔انگریزی ساہت دے پرو. دے روپ ‘چ ڈاکٹر.جے.ایس.آنند نے ادھیاپن دا کارج 1979 ‘چ گجراں والہ گورو نانک کھانلسا کالج، لدھیانہ توں آرنبھ کیتا۔اس توں بعد 1981 ‘چ اوہناں دی پکی نیوکتی گورو نانک کالج کلیانوالی ‘چ ہو گئی اتے پنجاب تے ہریانہ دی حد تے پینڈو کھیتر دے اس کالج ‘چ پینڈو پچھوکڑ دے ودیاتھیاں نوں 19 ورھے بڑی نپننتا نال انگریزی پڑھائی۔ سنّ 2000 ‘چ ڈاکٹر.آنند ڈی.اے.وی. کالج، بٹھنڈہ ‘چ آ گئے۔ اتھے رہندیاں اوہ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ دے بٹھنڈہ تے جیتو ستھت کھیتری کیندراں اتے اندرا گاندھی اوپن نیشنل یونیورسٹی دے بٹھنڈہ کیندر ‘چ وی ایم.اے. ودیارتھیاں نوں انگریزی پڑانؤندے رہے سن۔ 

## سیمینار

## میگزین
کالج ولوں ہر ورھے ساہتک میگزین 'نانک جوت'پرکاشت کیتا جاندا ہے ۔

## حوالے

گٹھ:مکتسر ضلعے دے کالج
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دے کالج
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
ہندستان سوشلیسٹ ریپبلیکن ایسوسی ایشن

**ہندوستان سوشلسٹ رپبلیکن ایسوسی ایشن** بھارت دی آزادی لئی ہتھیاربند سنگھرش دے مادھئم راہیں برطانوی راج نوں ختم کرن دے ادیش نوں لے کے سنگٹھت اک کرانتیکاری سنگٹھن سی۔ اسدی ستھاپنا 1928 نوں  فروز شاہ کوٹلہ نویں دلی وکھے  چندر شیکھر آزاد، بھگت سنگھ، سکھدیو اتے اوہناں دے ہور ساتھیاں نے کیتی سی۔ 1928 تکّ اسنوں ہندوستان رپبلیکن ایسوسی ایشن وجوں جانیا جاندا سی۔ 
## ستھاپنا
ہندوستان رپبلکن ایسوسئیشن دی ستھاپنا اکتوبر 1924 نوں بھارتی ستنترتا سنگرام دے انقلابی رامپرساد بسمل، یوگیش چندر چٹرجی، شو ورما، چندر شیکھر آزاد اتے شچیندرناتھ سانیال آدی نے کانپور وچّ کیتی سی۔ پارٹی دا ادیش ہتھیاربند انقلاب راہیں بستیوادی شاسن ختم کرن اتے ہندوستان سوشلسٹ گنراج دی ستھاپنا کرنا سی۔ کاکوری کانڈ دے بعد جدوں اس دل دے چار ساتھیاں نوں پھانسی دے دتی گئی اتے سولاں ہور نوں قید دیاں سزاواں دے کے جیل وچّ پا دتا گیا تدّ اس دل دے اک پرمکھ میمبر چندر شیکھر آزاد نے بھگت سنگھ، وجی کمار سنہا، کندن لال گپت، بھگوتی چرن ووہرا، جیدیو کپور  اتے شو ورما  آدی نال سمپرک کیتا۔ اس نویں دل دے گٹھن وچّ پنجاب، سنیوکت پرانت آگرہ اتے ایودھیا،  راجپوتانا، بہار اتے اڈیسا آدی انیک پرانتاں دے کرانتیکاری شامل سن۔ 8 اتے 9 ستمبر 1928 نوں دلی  دے پھروج شاہ کوٹلہ میدان وچّ اک گپت بیٹھک کرکے بھگت سنگھ دی بھارت نوجوان سبھا دے سارے میبراں نے سبھا دا ولا ہندوستان رپبلکن ایسوسئیشن وچّ کیتا اتے کافی صلاحَ مشورے دے بعد عامَ سہمتی نال ایسوسئیشن نوں اک نواں نام دتا ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسئیشن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:بھارت دیاں تنظیماں
ٹرائیڈینٹ ہوٹل

ٹرائیڈینٹ اک پنج ستارہ ہوٹل اے جو کہ اوبرائے گروپ دی ملکیت اے اتے اس دے ولوں ہی آپریٹ کیتا جاندا اے. موجودہ ویلے وچ بھارت وچ دس ٹرائیڈینٹ ہوٹل ہن. ایہہ ممبئی  وچ باندرا کرلا اتے نریمن پوائنٹ  گڑگاوا (دلی این سی آر علاقہ)، حیدرآباد، چنائی، بھونیشور،کوچی،آگرہ، جے پوراتے اُدے پوروچ واقع ہن. اوبرائے گروپ دا ٹرائیڈینٹ ہوٹل سعودی عرب دے شہر جدہ  وکھے وی موجود اے.

## ٹرائیڈینٹ ممبئی

ٹرائیڈینٹ ہوٹلز ممبئی وچ نریمن پوائنٹ تے واقع اے اتے وکھرے طور تے د اوبرائے  ممبئی اتے ٹرائیڈینٹ، نریمن پوائنٹ جانیا جاندا اے . 

## انفراسٹرکچر اتے سودھاوا

اوبرائے ہوٹل ممبئی، نریمن پوئنٹ ہوٹل اک 35 سٹوری بلڈنگ اے جس دے وچ 555 کھلے گیسٹ روم اتے سوٹ ہن.  رہائسی کمرے 7 کیٹیگیری وچ ونڈے ہوئے ہن جس وچ ودھیا کمرے، ودھیا سمندری نظارے والے کمرے، ٹرائڈینٹ قلب کمرے، ٹرائڈینٹ ایکجیکٹو کمرے، ڈیلکس سیوٹ، ٹرائڈینٹ سپیشل سیوٹ اتے پریسیڈینشئل سیوٹ شامل ہن. ایہہ دے وچ چار سپیشل ریسٹورینٹ وی موجود ہن جس وچ انعام وجیتا پھرنجیپنی ریسٹورینٹ شامل اے. ویرانداہ اس ہوٹل وچ موجود اک لاج اے جو کہ بہت ہی عمدہ قسم دے وکھ وکھ ترہ دی ڈیسرٹ، سینڈوچ اتے بریوریج پیش کردی اے. اوپیم ڈین وچ کئی قسم دیا وائین اتے اپرپھت ملدے ہن. اس وچ سبھ ترہ دے موکیا واسطے سہولتا موجود ہن اس دا اک 10،000 سکیئر فٹ دا کونپھریس ہال اے جس وچ آرم نال 700 مہماناں دی مہمان نوازی کیتی جا سکدی اے. اس ہوٹل وچ مٹنگ ہال وی موجود اے، ٹرائڈینٹ میٹنگ ہال بہت ہی انت تکنیک دے سامان نال سسسجت اے تے اک وار  6 تو 14 مہمان آرم نال میٹنگ کر سکدے ہن. تسیں تندرستی اتے منورنجک سہولتا دا آنند مانکے  موج مستی کرکے اپنا سما بتا کے اپنے آپ نوں سرجت کر سکدے ہو. ایہہ ہوٹل ٹھنڈک تھیریپی دیا سیواوا وی دندا اے اس ہوٹل وچ بہت ہی ودھیا سومنگ پول اتے جم سیواوا ہن.

## نومبر 2008 دہشت گرد حملہ

26 نومبر 2008 نوں، دا اوبرای، ممبئی تے ٹرائڈینٹ، نریمن پوئنٹ  آنتکی تنظیم ولو 2008 ممبئی حملے دا حصہ چنیا گیا I 3 دن دی گھیرابندی دے دوران، سٹاف اتے مہماناں دے 32 لوک مارے گئے I

## بھارت وچ:

** ٹرائڈینٹ، آگرہ 
** ٹرائڈینٹ، بھونیشور 
** ٹرائڈینٹ، چیننئی 
** ٹرائڈینٹ، کوئمبٹور(اساری ہیٹھ) 
** ٹرائڈینٹ، کوچین 
** ٹرائڈینٹ، گڑگانو 
** ٹرائڈینٹ، جے پور 
** ٹرائڈینٹ، باندرا کرلا، ممبئی 
** ٹرائڈینٹ، نریمن پوانئٹ، ممبئی 
** ٹرائڈینٹ، ادے پور
** ٹرائڈینٹ، حیدرآباد 

## حوالے

گٹھ:ہوٹل
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دے ہوٹل
ٹرین ٹو پاکستان

**ٹرین ٹو پاکستان** اُگھے ناول کار خشونت سنگھ دا اک  تریخی انگریزی ناول ہے جو 1956 وچّ چھپیا۔ ایہہ 1947 وچّ ہوئی ہندستان دی ونڈ اتے خاص کر پنجاب دی ونڈ بارے ہے۔ایہہ ناول مول طور تے اس اٹٹّ لیکھکی وشواس دا نتیجہ ہے، جسدے مطابق آخیر منکھتا(انسانیت)  ہی اپنے بلیداناں وچّ زندہ رہندی ہے۔ 
گھٹناکرم دی نظر توں ویکھو تاں 1947 دا پنجاب چارے طرف لکھاں بے گھر بھٹکدے لوکاں دی ہاہاکار، سریر اتے من اتے ہون والے بے حساب بلاتکار اتے قتلام لیکن مذہبی وحشت دا اوہ طوفان مانو ماجرہ نامک اک پنڈ نوں دیر تکّ نہیں چھو پایا، اتے جدوں چھویا تاں وی اس دے تباہ کاری نتیجے نوں امام بخش دی دھی دے پرتی جگے دے پریم توں پریرت بلیدان نے الٹ دتا۔

رمن راجا نے اسے سرلیکھ ہیٹھ اس دا تامل وچّ التھا کیتا۔
## کہانی
اس ناول دے کہانی دا مرکزی کودار جگت سنگھ جاں جگا ہے جو کہ سکھ سردار ہے اتے پھکڑ سبھاء دا مالک ہے۔ جگا اس سمیں دے تتھاکتھت سنسکاری/سبھیاچاری سماج دا اگرگامی نہیں ہے سگوں اسنوں ڈاکو دی اپادھی نال نواجیا گیا ہے۔ اس وچّ پڑھے لکھے لوکاں ورگی چترائی نہیں ہے پر ناول دا سبھ توں متاثرکن پاتر (کردار)ہے۔ جگے دے الٹ ہے اقبال سنگھ وی سکھ ہی ہے، پر ایہہ جدید سماج دی اگوائی کردا ہے،  جو انگلینڈ توں پڑھ کے آیا ہے، کھبیپکھی گروپ دا میمبر ہے اتے اپنے آپ نوں وڈا بدھیجیوی سمجھدا ہے۔ جگے دا پنڈ منو ماجرہ ہندوستان دے لکھاں پنڈاں ورگا ہی ہے، اس وچّ کجھ وی نواں نہیں ہے۔ ایہہ برصغیر دے نقشے اتے نویں اگے دیس پاکستان دی سیما اتے، ہندوستان دے پنجاب پرانت وچّ واقع ہے۔

ناول وچّ اس پنڈ دا بہت سٹیک چترن کیتا گیا ہے۔ پنڈ  دے لوک ملجل کے رہِ رہے ہن، اتے اوہناں وچّ جات دھرم دے نام تے کوئی بھیدبھاو نہیں ہے۔ ہندو سکھ لوک وی مسجداں وچّ دعا منگن پہنچ جاندے ہن، اتے مسلمان بھرا وی دیوالی جاں دشہرا نوں عید وانگ ہی مناؤندے ہن۔
 
پھر تیزی نال گھٹناکرم بدلن لگدا ہے، اتے راجنیتی دی گھناؤنی گھمنگھیری وچّ منکھتا کسے سکے تیلے وانگ اڈن لگدی ہے۔ ایہہ لہر منو ماجرہ وی پہنچ جاندی ہے۔ جدوں فساداں دا سندیہ اس پنڈ وچّ وی ہندا ہے اتے پرے پنڈ دے ہندو، مسلمان اکٹھے بیٹھ کے اس مشکل مدعے اتے چرچہ کردے ہن۔ دنگیاں دی اس گھڑی وچّ جگا اتے اقبال سنگھ دونوں جیل وچّ پئے ہن، اتے مجسٹریٹ ہکمچند کجھ وی کر سکن وچّ اسمرتھ ہے۔ اجیہی مشکل دی گھڑی وچّ ہکمچند جگا اتے اقبال سنگھ دوناں نوں آزاد کر دندا ہے، اتے گھٹّ ولوں گھٹّ اقبال سنگھ توں ایہہ امید لگاؤندا ہے کہ ایہہ جرر اپنی قابلیت دوارا دنگیاں نوں روکن وچّ کامیاب ہو جائیگا۔

پر، بدھیجیوی اقبال وسکی دی بوتل دے نال چنتن ہی کردے رہِ جاندا ہے اتے پھکڑ اتے ڈاکو منیا جان والا جگا اپنے پران نچھاور کرکے ہزاراں لوکاں دی جان بچا لیندا ہے۔ جگے نے اپنے دھرم دے نہیں سگوں اس سمیں مسلمان لوکاں دے پران بچائے۔

## پنجابی التھا
*[[پاکستان میل]]* *ٹرین ٹو پاکستان* دا کھلھا پنجابی التھا ہے۔اس دا ترجمہ گلزار سنگھ سندھو نے کیتا ہے۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:تریخی ناول
گٹھ:ناول
گٹھ:ادب
بعد استعماری ساہت

**بعد استعماری ساہت** ساہتک رچناواں دا اوہ سموہ ہے جس وچّ ایشیا، افریقہ، مڈل ایسٹ، آسٹریلیا اتے ہور تھائیں یورپی سامراجیت دے بودھک ڈسکورس دا جواب ملدا ہے۔ بستیوادی بودھک ڈسکورس دا منتوَ بستیاں دے اتہاس اتے گیان نوں نینترت کرنا اتے توڑنا مروڑنا سی اتے اس دے دے ورودھ وچّ اتربستیواد اس گیان اتے اتہاس نوں مڑ کھوجن، اس دی مولکتا اتے ولکھنتا نوں ابھارن اتے بستیواد-ورودھی اندولن دے انوبھوَ وچوں نروپت نویں سنسار دے درشٹیکون نوں سمرپت ڈسکورس ہے۔ اتربستیوادی ساہت اک دیش اتے قوم دے آزاد ہون دیاں سمسیاواں اتے اس دے نتیجیاں نوں، خاص کر پوروَ-بستیاں دی پرجا دے سیاسی اتے سبھیاچارک آزادی دے مثلیاں نوں سنبودھت ہندا ہے۔ ایہہ نسل واد اتے بستیواد نوں جائز ٹھہراؤن والیاں اتربستیوادی ساہت دیاں ساہتک آلوچناواں نوں وی سنبودھت ہندا ہے۔
## آلوچناتمک پہنچ

اتربستیوادی ساہتک آلوچنا بستیوادی ساہت دا پنر-ملانکن کردی ہے۔ ایہہ سبھیاچارک آلوچنا دی اک قسم ہے، جو عامَ طور تے اپنے اتہاس دے کسے موڑ' تے یورپی بستیوادی شکتیاں دے کنٹرول ہیٹھ آ گئے دیشاں اتے سبھیاچاراں وچّ پیدا ہوئے ساہتک پاٹھاں دا وشلیشن کردی ہے۔ اس دے نال ہی، ایہہ بستیکاری سبھیاچار دے پرتیندھ لیکھکاں دے بستیاں بارے لکھے پاٹھاں دا وی وشلیشن کر سکدی ہے۔ اپنی پستک *اوریئینٹلجم* (1978) وچّ، ایڈورڈ سعید (موڈھی اتربستیوادی آلوچک اتے سدھانتکار)، دسدا ہے کہ کویں بستیکاری پہلے وشو نے، تیجے (اتربستی) وشو بارے کلپت اتے جھوٹھے بمب گھڑے، جہناں راہیں پوربی اتے مدھ پوربی سبھیاچاراں اتے لوکاں دے کیتے پچھمی شوشن اتے غلبے نوں صحیح ٹھہرایا گیا۔ اپنے لیکھ *اتربستی آلوچنا* (1992) وچّ، ہومی کے بھابا نے دکھایا ہے کہ کویں کجھ سبھیاچار ہور سبھیاچاراں دی (غلط) پیشکاری کردے ہن، جس نال اوہ آدھونک وشو ووستھا وچّ اپنے سیاسی اتے سماجک غلبے دا وستار کردے ہن۔

## حوالے

گٹھ:ساہت
گٹھ:ادب
جارج آر آر مارٹن

**جارج ریمنڈ رچرڈ مارٹن** اک امریکی ناول کار اتے منی کہانی لکھاری اے جو فانٹیسی ، ہارر اتے سائنس فکشن ساہت لکھدا اے۔ اوہناں نوں قومانتری پدھر تے اے دے فانٹیسی ناول سونگ آف آئیس اینڈ فائر لئی جانیا جاندا اے۔ اس ناول دی بنیاد تے اک ٹی۔وی۔ ڈرامہ گیم آف تھرونز بنایا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:1948ء دے جم
گٹھ:امریکی ناول نگار
گٹھ:ناول نگار
گٹھ:لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
مڈنائیٹس چلڈرن

***مڈنائیٹس چلڈرن*** سلمان رشدی دا 1981 دا ناول ہے۔ ایہہ برطانوی راج توں آزادی اتے برطانوی ہند دی ونڈ دی کہانی ہے۔ اسنوں بعد استعماری ساہت اتے جادوئی حقیقت پسندی دی اک اداہرن منیا گیا ہے۔ اس دا مکھ پاتر، سلیم سینائی کہانی سناؤندا ہے، اتے اسنوں تریخی گلپ دے نال اصل تریخی واقعات دے پرسنگ وچّ سیٹ کیتا گیا ہے۔

گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:تریخی ناول
گٹھ:ناول
گُرپریت گھُگی

**گُرپریت گھگی** اک بھارتی پنجابی سٹینڈ-اپّ کمیڈیئن اتے اداکار اے۔ 

## مڈھلی زندگی
گھُگی دا جم بھارتی پنجاب دے گورداس پور ضلعے وچّ کھوکھر فوجیاں پنڈ وچّ 19 جولائی 1971 نوں ہویا سی۔ اس نے جالندھر دی رہن والی کلجیت کور نال ویاہ کروایا اتے اس دے دو بچے، اک پتر اتے اک دھی اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:اداکار
گٹھ:مخولیا اداکار
ونڈرلا ہالیڈے لمیٹڈ

ونڈرلا ہولیڈے لمیٹڈ، بھارت دی اک موہری انٹرٹیننگ پارک ڈزائیننگ اتے اوپریٹنگ کمپنی اے، اس دا مکھ دفتر بدائی دے نیڑے اے جو کے بنگلور تو ۲۸ کلو میٹر (۱۷ میل) دور اے. اس نوں کوچوؤسیپ چٹئلاپیلے  اتے اوہنا دے پتر ارن چٹئلاپیلے ولوں چلایا جاندا اے. ونڈرلا دا اپنا پرچاوا پارک اسدے مکھ پتے تے ہی واقع اے اتے ایہہ اکتوبر ۲۰۰۵ تو چل رہا اے. ایہہ پارک ۸۲ ایکڑ (۳۳ ہیکٹیئر) وچ پھیلیا ہویا اے.  ونڈرلا کوچی جو کہ کمپنی دا پہلا پرچاوا پارک سی سن ۲۰۰۰ وچ شروع ہویا سی. کمپنی دا تیسرا پرچاوا پارک پروجیکٹ ونڈرلا حیدرآباد اپریل ۲۰۱۶ وچ شروع ہویا سی. ایہہ پارک ۷٫۵ بلیئن بھارتی روپے (۱۱۰ ملیان یو ایس ڈالر) دے خرچے نال شروع کیتا گیا 

## سیفٹی اتے صفائی سسٹم

ونڈرلا بھارت دے اوہنا دو پرچاوا پارکاں وچو اک اے جو کہ او ایچ ایس اے ایس ۱۸۰۰۱:۲۰۰۷ سیفٹی مانکا نال مصدقہ اے. اس پارک دے سارے کشش اتے بھاگا دی کارگزاری سخت مانکا ولوں کیتی گئی اے. ونڈرلا وچ پنج پانی دی صفائی دے پلانٹ ہن جو کی کسے وی قسم دے پانی نوں مڑ ورتو یوگ بناؤن واسطے پروسیس اتے فلٹر کردے ہن. پارک دے وچ ہی پانی دی گنوتا دی جانچ واسطے لابورٹری دا قیام کیتا اے جو کہ پانی دی گنوتا دے سطر نوں الگ الگ  ادیشا واسطے بنا کے رکھدی اے

## ماجول مطابق

کمپنی نے پارک وچ قدرتی ماحول بناؤن واسطے ۲۰۰۰ پیڑ اگائے ہن. پارک وچ میہہ دے پانی نال سچائی دا انتظام وی کیتا گیا اے جو کہ میہہ دا چھتا تے کھڑے پانی نوں پین یوگ بناؤن واسطے وی اکٹھا کردا اے. بارش دا پانی کئی ٹیکا وچ الگ الگ منتوا نال اکٹھا کیتا جاندا اے، اس پارک وچ ۲۰ ملیان لیٹر پانی اکٹھا کیتا جا سکدا اے.

## کھوج (R&D)

ونڈرلا دیا دو کھوج (R&D) یونٹا ہن جو کہ بینگلور ارے کوچن وچ ہن. پارک دیا رائڈس کھوج ٹیم ولوں بنائیا گئیا ہن، XD-Max اتھے اک بہت ہی مشہور ۴ڈی رائڈ اے. ونڈرلا  دی کھوج (R&D) یونٹ اپنے پرچاوا پارک واسطے خود رائڈ ڈزائن اتے تیار کردیا ہن. ونڈرلا نے بھارت دی سبھ تو وڈی اتے لمبی فرس ویل (دا سکائی ویل) اپنے بینگلور دے پارک وچ تیار کر کے لگائی اے

## آئی پی او اتے نویں  پروجیکٹ

ونڈرلا ہولیڈے دے شعر دی شروعاتی عوامی پیش کش (آئی پی او) جو کہ ۱۸۰ کروڑ رپے دا سی نوں جنتا ولو بھروا ہگارا ملیا. ایہہ آئی پی او حیدرآباد دے وچ شروع ہون والے نوے پارک نوں لے کے پیش کیتا گیا سی. 

## ونڈرلا بینگلور

ونڈرلا وچ کل ۵۵ زمینی اتے پانی دیا رائڈس ہن. پارک وچ ہور کئی کشش موجود ہن جویں کہ سگیت فوارہ اتے لیسر شو (اک ورچئل ریالٹی شو). ونڈرلا بنگلور وچ اک پورا ڈاس پھلور اے جس وچ بجلی نال چلن والے پانی دے پھوارے موجود ہن . ونڈرلا وچ چھوٹے بچیا واسطے وی کشش موجود ہن اتے ایہہ بہت سوداجنک پر وکھری قسم دے ہن جویں کی کڈس فری فعال رائڈ. سردیا وچ پارک دے سارے پسل دا پانی گرم کرن واسطے سولر بجلی دی ورتو ہندی اے

 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ہوٹل
گٹھ:بھارت دے ہوٹل
تیجا سنگھ اکرپوری

**تیجا سنگھ اکرپوری**، جتھیدار (1892-1975 ای) گرودوارہ سدھار لہر وچ ودھ-چڑھ کے حصہ لین والے س تیجا سنگھ دا جنم گورداس پور ضلعے دے بٹالا نگر توں 13  کلومیٹر اتلے لہندے ولّ وسے اکرپورا ناں دے پنڈ وچ سنّ 1892 ای. نوں س. پالا سنگھ دے گھر مائی پرتاپ کور دی ککھوں ہویا۔ ایہناں نے سنّ 1911 ای وچ خالصہ کالجیئیٹ سکول، امرتسر توں دسویں دا امتحان پاس کیتا اتے پھر فوج وچ بھرتی ہو گئے۔ سنّ 1914 ای. وچ فوج دی نوکری چھڈّ کے پنجاب دے مال محکمے وچ پٹواری لگ گئے۔ چار سال بعد ضلعیدار بن گئے۔ پر ننکانہ صاحب دے خونی ساکے نے ایہناں نوں ایہناں پربھاوت کیتا کہ ایہناں نے سنّ 1921 دے شروع وچ سرکاری نوکری چھڈّ دتی اتے اکالی دل وچ شامل ہو گئے۔ 29 اپریل 1921 ای. نوں ایہہ اکال تخت دا جتھیدار نیوکت ہویا۔ 13 اکتوبر 1923 ای. نوں اس نوں ہور اکالی آگوآں اتے کارکناں سہت گرفتار کر لیا گیا۔ 27 نومبر 1926 ای. نوں جیلھوں مکت ہندیاں ہی اس نے پھر اکال تخت دی جتھیداری دا پد سنبھال لیا اتے 21 جنوری 1930 ای. تک اسے پد اتے بنیا رہا۔ پھر شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی اتے شرومنی اکالی دل دا میمبر، میت پردھان اتے پردھان رہا۔ سنّ 1935 ای. توں 1938 ای. تک ایہہ ننکانہ صاحب دی پربندھکی کمیٹی دا پردھان وی رہا۔

اوہناں اکو سمیں تنّ-تنّ پنتھک سنستھاواں دا پربندھ ہی نہیں سمبھالیا سگوں اہنا نے قوم نوں سچجی اگوائی وی کیتی ۔ جتھیدار اکرپری دیاں ودیا دے کھیتر وچّ پنتھ لئی کیتیاں پراپتیاں اج وی لوکاں مارگ درشن کردیاں ہن۔ اوہناں نے عامَ لوکاں دے ہتاں پرتی  سنویدنشیل ہندیاں اوہناں دی آواز نوں سمیں دیاں سرکاراں تک پہنچاؤن دے سہرد اپرالے کیتے پر اوہناں دی گھال-کمائی پنتھک حلقیاں وچّ اج تک انگولی محسوس کیتی جاندی ہے ۔

سنّ 1940 ای. وچ ایہہ شرومنی اکالی دل دا پردھان بنیا اتے 10-11 فروری 1940 ای. وچ اٹاری وچ ہوئی سرب ہند اکالی کانفرنس دی پردھانگی کیتی۔ سنّ 1952 توں 1957 ای. تک ایہہ پہلی لوک سبھا لئی اپنے ضلعے گورداس پور توں چنیا گیا۔ اس توں بعد ایہہ سرگرم راجنیتی توں وکھرا ہو کے اپنے جدی پنڈ وچ رہن لگ گیا جتھے 20 نومبر 1975 ای. نوں اس دا دیہانت ہویا۔
## اکرپوری بارے کتاب

جتھیدار تیجا سنگھ اکرپوری جو کہ پنتھ دی بلند شخصیت سن باریس دلجیت سنگھ  نے اک دستاویزی پستک پرکاشت کیتی ہے ۔ 
جتھیدار اکرپری دی پنتھ-ہتیشی شخصیت دی سنگھرشمئی جیونی نوں دلجیت سنگھ بیدی نے اس پستک وچّ بہت محنت اتے کھوج بھرپور لگن نال قلم بند کیتا ہے۔ 

## حوالے
 
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:1892ء دے جم
گٹھ:1975ء دیاں موتاں
کیپسول ہوٹل

{nihongo|**کیپسول ہوٹل**|カプセルホテル|kapuseru hoteru}} وڈی گنتی وچ بہت ہی چھوٹے کمریاں والے ہوٹل نوں کیہا جاندا اے۔ ایہہ ہوٹل جاپان وچ شروع ہوئے۔ ایہناں دی مدد نال اوہناں مہماناں نوں رات گزارن لئی سستی سہولت ملدی اے جہناں نوں عام ہوٹلاں والیاں ودھیرے سویدھاواں دی ضرورت نہیں ہندی۔

## اتہاس
پہلا کیپسول ہوٹل کیپسول ان اوساکا سی جو کیشو کوروکاوا ولوں ڈزائین کیتا گیا اتے ایہہ اوساکا، جاپان دے امیدا ضلعے وچ 1979 وچ کھلھیا۔

2012 وچ چین وچ شیان وکھے اتھوں دا پہلا کیپسول ہوٹل کھلھیا۔ سنگاپور وچ "ووک ہوم" اک کیپسول ہوٹل اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Shinjuku Kuyakusho-mae Capsule Hotel  (article)
* Japan's Capsule Hotels  (article)

گٹھ:ہوٹل
گٹھ:جاپان
اودھم سنگھ ناگوکے

**اودھم سنگھ ناگوکے** (1894 - 16 جنوری 1966 )، 20ویں صدی دا بھارت دی آزادی دا سکھ آگوُ سی۔
## جیونی
اودھم سنگھ دا جنم (1894) بھائی بیلا سنگھ اتے مائی عطر کور دے گھر، برطانوی پنجاب دے امرتسر ضلعے وچّ ناگوکے پنڈ وچ ہویا سی۔ سنگھ سبھا لہر دے پربھاو ہیٹھ اوہ چابیاں دے مورچے وچّ شامل ہو گیا اتے 1921 نوں گرفتار ہویا  اتے 6 مہینے دی قید کٹی۔

گرو کے باغ دا مورچہ وچّ اسنے اٹک جیل وچّ دو سال دی سخت قید کٹی۔ جیتو مورچے سمیں 9 فروری 1924 نوں 500 سنگھاں دے جتھے دی تیاری کردیاں اس نوں 8 فروری نوں ہی گرفتار کر لیا اتے دو سال لئی ملتان جیل بھیج دتا گیا۔

1925 وچّ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی بن گئی۔ اودھم سنگھ 1926 توں 1954 تکّ 28 سال اس دے میمبر رہے اتے اس دوران دو وار شرومنی گرودوارہ کمیٹی دے پردھان وی بنیا۔

مارچ، 1942 'چ اوہ "بھارت چھڈو" لہر وچّ تنّ سال لئی جیل رہا۔ دوجی جنگ عظیم دے انت 'تے اس دی رہائی ہوئی۔ جتھیدار ناگوکے 1946 وچ پنجاب ودھان سبھا دے لئی چنیا گیا۔  بعد اوہ 1952 وچ کانگرس پارٹی دے اک سنگٹھن، بھارت سیوک سماج دا مکھی نیوکت کیتا گیا۔ 1953 وچ اوہ کانگرس دے نمائندے وجوں راج سبھا دا میمبر بنیا اتے 1960 تکّ اس پدوی تے رہا۔ اس عرصے ​​دے دوران اوہ پنجاب پردیش کاگرس کارج کارنی دا اک میمبر سی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ
ولادیمیر نابوکوف

thumb|ولادیمیر نابوکوف
**ولادیمیر ولادیمیرووچّ نابوکوف** (، ؛ 10 اپریل 1899 – 2 جولائی 1977) روسی-امریکی ناول کار سی۔ اس دے پہلے نوں ناول روسی وچّ سن۔ اس دے بعد اوہ انگریزی گد لیکھک وجوں سنسار پرسدھ ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی ناول نگار
ہندیالا لکشمی نرائن سوامی دتو

**ہندیالا لکشمی نرائن سوامی دتو** بھارت دی سپریم کورٹ دا 42واں چیف جسٹس سی۔۔ اوہ 3 دسمبر 2015 نوں اس عہدے توں رٹائر ہویا۔ اوہ لگبھگ 14 مہینے بھارت دا چیف جسٹس رہا۔ اوہ دسمبر 2008 وچّ سپریم کورٹ دا ججّ بنن توں پہلاں کیرالا اتے چھتیسگڑھ دی اچّ عدالت وچّ چیف جسٹس سی۔
 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

٭ Welcome CJI Dattu: 16-hour-workday judge who knows ‘common man’، sworn in for giant 14-month term

گٹھ:بھارت دے چیف جسٹس
گٹھ:1950ء دے جم
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
دی ٹیسٹ آف مائی لائف

[thumb|کتاب نوں پردرشت کرن سمیں [بھارتی کرکٹ ٹیم دے کجھ کھڈاری اتے یوراج سنگھ]]
***د ٹیسٹ آف مائی لائیف: کرکٹ توں کینسر اتے واپسی***، بھارتی کرکٹ کھڈاری یوراج سنگھ دی سوے-جیونی ہے۔ ایہہ 19 مارچ 2013 نوں پردرشت کیتی گئی سی پر اس کتاب دیاں پہلیاں 20 کاپیاں 9 مارچ 2013 نوں ہی 5،000 (بھارتی روپئے) دی قیمت 'تے آنلائن ویچیاں گئیاں سن۔اس کتاب نوں لکھن وچّ یوراج دی سہائتا شاردا اگرا اتے نشانت جیت اروڑا نے کیتی ہے۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی کتاباں
گٹھ:جیونیاں
گٹھ:کتاباں
امیت مشرا

**امیت مشرا**  (جنم 24 نومبر 1982) کّ بھارتی کرکٹ کھڈاری ہے۔ مشرا کّ لیگّ-بریک گیندباز ہے، اتے اوہ ہیٹھلے کرم وچّ بلیبازی کردا ہے۔ پہلے درجے دی کرکٹ وچّ اوہ ہریانہ دی کرکٹ ٹیم لی کھیڈدا ہے۔
اپنے ون ڈے میچ پیشے دی شروعات مشرا نے 2003 وچّ دکھنی افریقہ خلاف *ٹیویئیسّ کپ* دوران کیتی۔

## حوالے

گٹھ:1982ء دے جم
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:بھارتی کھیڈاری
پنج راج ٹبر اتے دس راجشاہیاں

thumb|230x230px|923 عیسوی وچّ  (مگرلے لیانگ راج ٹبر دے انت ویلے وچّ )  چین دا سیاسی نقشہ
**پنج راج ٹبر اتے دس راجشاہیاں**  (五代十国، 五代十國، ودائی شیگؤ، Five Dynasties and Ten Kingdoms )  چین  دے اتہاس وچّ سنّ ۹۰۷ عیسوی توں ۹۷۹ عیسوی تکّ چلن والا اک دور سی ۔  ایہہ تانگ راجٹبر  دے پتن  دے بعد شروع ہویا اتےسونگ راجٹبر  دے ابھرن اتے ختم ہویا ۔  اس ویلے وچّ چین  دے شمال وچّ اک -  دے - بعد - اک پنج راج ٹبر حکومت وچّ آئے ۔  چین بھر وچّ اتے خاصکر دکھن چین وچّ ،  ۱۲ توں زیادہ آزاد راج قایم ہو گئے ۔  ایہناں وچوں اتہاس وچّ ۱۰ راجاں دا ذکر زیادہ ہندا ہے ،  اسلئی ایہہ ویلہ *پنج راج ٹبر اتے دس راجشاہیاں*  دے نام ولوں جانیا جاندا ہے ۔  اس ویلے وچّ منچوریا - منگولیا وچّ ختانی لوکاں دا لیاؤ راجٹبر  وی قایم ہویا ۔

## پنج راج ٹبر
شمالی چین وچّ راج کرن والے پنج راج ٹبر اتے اوہناں  دے  راج ویلےایہہ سن :
* مگرلا لیانگ راجٹبر  ( 後梁 ،  Later Liang Dynasty )  ،  ۹۰۷  -  ۹۲۳ عیسوی 
* مگرلا تانگ راجٹبر  ( 後唐 ،  Later Tang Dynasty )  ،  ۹۲۳  -  ۹۳۶ عیسوی 
* مگرلا جن راجٹبر  ( 後晉 ،  Later Jin Dynasty )  ،  ۹۳۶  -  ۹۴۷ عیسوی 
* مگرلا ہان راجٹبر  ( 後漢 ،  Later Han Dyansty )  ،  ۹۴۷  -  ۹۵۱ عیسوی  ( جیکر اتلے ہان راجٹبر نوں اس خاندان دا حصہ منیا جاوے تاں ایہناں دا ویلہ ۹۷۹ عیسوی تکّ چلیا) 
* مگرلا ژوؤ راجٹبر  ( 後周 ،  Later Zhou Dynasty )  ،  ۹۵۱  -  ۹۶۰ عیسوی

## دس راجشاہیاں
دس راجشاہیاں اس پرکار سن :
*  وو  ( ۹۰۷ - ۹۷۸ ء )  
* مین  ( ۹۰۹ - ۹۴۵ ء )  
* چو  ( ۹۰۷ - ۹۵۱ ء )  
* دکھن ہان  ( ۹۱۷ - ۹۷۱ ء )  
*  پہلا شو  ( ۹۰۷ - ۹۲۵ ء )  
*  مگرلا شو  ( ۹۳۴ - ۹۶۵ ء )  
*  جنگنان  ( ۹۲۴ - ۹۶۳ ء )  
* دکھنی تانگ   ( ۹۳۷ - ۹۷۵ ء )  
* اتلا ہان  ( ۹۵۱ - ۹۷۹ ء )  ۔

## وورن
تنگ سامراج  دے انتم دناں وچّ شاہی دربار نے جئیدوشی  ( 節度使 ،  jiedushi )  نامک کھیتری فوجی راجپالاں  دے ادھیکار ودھا دتے ۔  اس دوران ہوانگ چاؤ  ( 黃巢 ،  Huang Chao )  نامک اک نیتا نے تنگ سرکار  دے ورودھ بغاوت آجوجت کیتا جس ولوں سامراج بہت ہی کمزور پے گیا اتے راجپال لگبھگّ پوری طرحاں آزاد ہو گئے ۔  اس توں پنج راجونشوں اتے دس راجشاہیاں دا کال شروع ہویا ۔  اس کال وچّ اتری چین وچّ بہت بھیانک جھگڑے جاری رہے ۔  دکھن چین وچّ زیادہ ستھرتا سی لیکن اتھے وی لڑائی ہندے رہے ۔  سنّ ۹۶۰ وچّ اتری سونگ راجونش ستھاپت ہویا اتے اسنے چین نوں پھر ولوں اک نیم وچّ بجھنے دی ٹھانی ۔  اک - اک کرکے اسنے راجاں اتے قبجہ جمایا اتے سنّ ۹۷۸ تکّ پورے چین نوں اپنے ادھین کر لیا ۔

## ایہہ وی ویکھو
*٭ تانگ راجٹبر 
*٭ سونگ راجٹبر 
*٭ چین  دے راج ٹبر
*ہان سلطنت
*چنگ سلطنت
* شمالی اتے دکھنی راجٹبر
* تانگ راجٹبر

 
* تن راجشاہیاں
* اتری اتے دکھنی راجٹبر

* ہان راجٹبر 
* ساؤ ویئی راج 
* چڑھدا وو راج 
* شُو ہان راج 
* جن راجٹبر 

* بہار تے خزاں ویلہ
* لہندا ژوؤ ویلہ 
* ژوؤ راجٹبر
* چین  دے راجٹبر 
* چن راجٹبر

## حوالے

## باہرلے جوڑ

 

      
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:چینی راج ٹبرگٹھ:چین دے راج ٹبرگٹھ:چین دی تریخ

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
 
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:جن خاندان
گٹھ:چینی شاہی خاندان
گٹھ:مشرقی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:چین
گٹھ:چینی راج ٹبر
گٹھ:چین دی دسویں صدی
گٹھ:چین دی تریخ
بابا کھڑک سنگھ

**بابا کھڑک سنگھ** (6 جون 1867 - 6 اکتوبر 1963) بھارت دی آزادی دی تحریک وچّ سرگرم گھلاٹیا، اک سکھ سیاسی نیتا اتے شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دا پہلا پردھان سی۔ اس دا نام برطانوی پنجاب اندر پہلے سکھ سنگٹھناں وچوں اک، سینٹرل سکھ لیگ دی پردھانگی اتے چابیاں دے مورچے دی اگوائی صدقہ وی پنجاب دے اتہاس وچّ درج ہے۔
## جیونی
بابا کھڑک سنگھ سیالکوٹ، برطانوی ہند وچّ 6 جون 1867 نوں پیدا ہویا سی۔ مقامی سکولاں توں مڈھلی سکھیا حاصل کرن توں بعد اسنے پنجاب یونیورسٹی لاہور توں بی اےکیتی۔ اوہ لاء کالج الہٰ آباد وچّ طالب علم سی، جدوں اس دا پیؤ مر  گیا۔ اس کارن پڑھائی وچے چھڈنی پئی۔ جلد ہی اوہ سکھ مسلئےآں اتے آزادی سنگرام وچّ سرگرم ہو گئے اتے 1915 وچّ لاہور وچّ کیتی گئی سکھ تعلیمی کانفرنس دی پردھانگی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ