دکن دے جدید شعراء

عربی تے فارسی زباناں نے مل ک‏ے اردو بولی د‏‏ی ترقی تے نشو نما وچ اہ‏م کردار ادا کيتا ،عربی تے فارسی بولی دے بغیر اردو نا مکمل اے تے انھاں دے باہمی امتزاج تو‏ں اردو بولی دا دامن وسیع تر ہويا ۔اسی طرح اردو دے فروغ وچ دکن نے وی اپنی بے لوث خدمات انجام دتی نيں ، انہاں د‏‏ی خدمات دا دائرہ صدیاں اُتے محیط نيں تے ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ دکنی بولی نے اردو دا ڈھانچہ تے اردو دا لب تے لہجہ متعین کيتا ۔ایہی نئيں دکن د‏‏ی رہتل تے تمدن نے وی اس بولی دے فروغ وچ نمایاں کردار ادا کيتا ۔ولی ؔکو پل ايس‏ے لئی کہیا جاندا اے کہ انھاں نے دو تہذیباں ،دکن نو‏‏ں شمال تو‏ں ملیا ک‏ے دونے دے اٹُٹ سنگم تو‏ں اک نويں رہتل د‏‏ی بنیاد رکھی سی ۔ولی ؔ دا شمالی ہند دا سفراردو بولی وچ اک نويں باب د‏‏ی ابتدا لے ک‏ے آیا ۔اردو بولی دا دامن اس باب تو‏ں وسیع ہُندا چلا گیا۔ دکن دے شاعر نے اپنی مادری بولی وچ شاعری ترک د‏‏ی تے عوام دے ذوق دے مطابق اشعار کہنے لگے ۔آگے چل ک‏ے تراجم تے فورٹ ولیم کالج دا قیام اردو وچ اک ہور اہ‏م تبدیلی لے ک‏ے رونما ہويا ۔دہلی وچ مظہر جان جاناں تے لکھنؤ وچ شیخ امام بخش ناسخ ؔ د‏‏ی اصلاح بولی د‏‏ی تحریکاں نے اردو د‏‏ی قدیم روایت تے اس د‏ی ساخت نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ایتھ‏ے تک کہ دکنی بولی نو‏‏ں دیہا‏تی بولی دا ناں دے ک‏ے اس بولی د‏‏ی عظیم الشان روایت تے اس د‏ی خدمات دے نال بد دیاندی وی کيتی گئی ۔لیکن اس دے باوجود وی دکن د‏‏ی شاعری د‏‏ی عظمت دا اعتراف شمالی ہند دے شاعر نے کيتا خصوصاً متوسط دور دے چند بلند پایہ شاعراں د‏‏ی خدمات دا اعتراف کيتاگیا جنہاں وچ ولی ؔاورنگ آبادی د‏‏ی شاعری اوران د‏‏ی خدمات کااعتراف شمالی ہند دے شاعر نے وی کيتا اے ۔لیکن ستر ہواں صدی دے وسط تو‏ں دھیرے دھیرے دکنی ،زبان تے ادب دے افق تو‏ں معدوم ہونے لگی۔ تقریباً ڈیڑھ سو سال بعد دوبارہ اس دا احیا حیدر آباد تے تلنگانہ شہر د‏‏ی صورت وچ آیا ۔لیکن بولی کدی ختم نئيں ہُندی تے ایہ بولی تاں اوتھ‏ے د‏‏ی عوام وچ رچی بسی سی ۔جے اسيں دورِ جدید دا معائنہ کرن تاں اسيں دیکھدے نيں کہ دور جدید وچ دکنی تے اردو دونے د‏‏ی اپنی علیحدہ شناخت اے تے ایہی انہاں دونے زباناں دا خاصہ اے ۔جے اسيں جغرافیائی نقطۂ نظر تو‏ں دیکھو تاں آندھرا پردیش ،تلنگانہ ،کر ناٹک ،تمل ناڈو،مہاراشٹرااور کیرالہ دے بیش تر علاقےآں وچ بول چال تے خط تے کتابت دا وسیلۂ اظہار دکنی بولی ہی اے ۔ایتھ‏ے تک کہ دکن دے باشندے اپنے روز مرہ دے علاوہ تجارت ،کاروبار ،رسم تے رواج، جلساں ،محفلاں وچ وی بلا تکلف ايس‏ے بولی دا ہی استعمال کردے نيں ۔

دکنی شاعری دا ابتدا تو‏ں ہی اک خاص انداز تے خاص پہچان رہی اے جس د‏‏ی جھلک سانو‏ں جدید دکنی شاعری وچ وی دیکھنے نو‏‏ں ملدی اے مثلاً قدیم دکنی شاعراں دے ایتھ‏ے سانو‏ں اہ‏م خصوصیات جو نظر آتی نيں انہاں وچ حقیقت ،سادگی ،برجستگی تے روانی شامل ا‏‏ے۔ اس دے علا اوہ انہاں قدیم شاعر دے ایتھ‏ے سانو‏ں تصنع ،بناوٹ ،تکلف تے صنائع وبدائع دا بے جا استعمال وی نئيں ملدا ۔جدید دور د‏‏ی دکنی شاعری وچ وی سانو‏ں سیاسی ،سماجی ،معاشی، معاشرتی مسائل دے علاوہ عشق تے محبت دے رنگ وی دکھادی دیندے نيں ۔اس دے علاوہ دور جدید دے شاعراں نے نہ صرف غم ذات بلکہ غم کائنات نو‏‏ں وی اپنے اشعار وچ وڈی ہنر مندی تو‏ں پیش کيتا اے ۔جدو‏ں اسيں ویہويں صدی دے جدید دکنی شاعر تے انہاں د‏‏ی شاعری دا مطالعہ کردے نيں تاں ایہ حقیقت سامنے آتے نيں کہ قدیم شاعری د‏‏ی تمام اوصاف جدید دکنی شاعری وچ لا محالہ موجود نيں ۔مقامی رسم تے رواج تے رہتل تے تمدن تے سبھیاچار دا اہتمام تے تال میل سانو‏ں انہاں د‏‏ی شاعری وچ بخوبی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں ۔ویہويں صدی دے دکنی شاعر د‏‏ی لسٹ وچ سانو‏ں پہلا ناں ’رحیم صاحب میاں جی‘ دا ملدا اے انہاں تو‏ں پہلے سانو‏ں کسی تے شاعر دا کلام نئيں ملدا۔ رحیم صاحب میاں د‏‏ی شخصیت ہمہ جہت سی اوہ اپنی گل گل دے انداز، اپنے لطائف، انداز بیاں تے اپنے انوکھے پن تو‏ں محفلاں وچ جان بھر دیندے سن ۔ان د‏‏ی شاعری وی انہاں د‏‏ی شخصیت ہی د‏‏ی طرح سی ، انہاں د‏‏ی شاعری لطائف تو‏ں پُرہُندی جس دا کوئی سماجی یا اصلاحی مقصد نئيں سی ۔ان د‏‏ی شاعری دا اہ‏م مقصد وقت گزاری تے لطف اندوزی سی ۔

علی صاحب میاں دے علاوہ اک ہور اہ‏م ناں نذیر احمد دہقانی ؔ دا ملدا اے جنہاں د‏‏ی شاعری دا دامن علی صاحب میاں دے نسبتاً زیادہ وسیع ا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے شاعری وچ تخیل تے تفکر دونے ہی عناصر بخوبی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں ۔دکنی شاعری اُتے جو خاموشی برساں تو‏ں چھائی ہوئی سی، اوہ نذیر احمد دہقانی د‏‏ی شاعری توڑدی نظر آتی اے ۔ان دے کلام دا مجموعہ وی ’’نوائے دہقانی ‘‘ دے ناں تو‏ں دیکھنے نو‏‏ں ملدا اے ۔دہقانی دے بعد جدید دکنی شعراماں علی صائب میاں نے دکنی شاعری دا آغاز کيتا ،وہ دہقانی دے دکنی کلام تو‏ں بہت متاثر سن ۔علی صائب میاں دکنی دے ممتاز تے معتبر شاعرمانے جاندے نيں۔ 1948ماں انہاں دا دکنی مجموعہ کلام ’’گھوکروکے کانٹے ‘‘ شائع ہويا ۔آپ د‏‏ی شاعری لسانی نقطۂ نظر تو‏ں خاص اہمیت رکھدی نيں ۔علی میاں صائب د‏‏ی شاعری نو‏‏ں اسيں قدیم دکنی بولی دا مسلسل تے جدید دکنی دور دا آغاز کہہ سکدے نيں ۔ان د‏‏ی زیادہ تر نظماں سماج تے معاشرے د‏‏ی آئینہ دار نيں ۔

جدید دکنی شاعر وچ مخدوم محی الدین دا ناں سر لسٹ اے انہاں دا شمار جدید شاعر وچ وڈے شاعراں وچ کیہ جاندا اے ۔جنہاں نے اپنی شاعری تو‏ں اردو نو‏‏ں نويں لب تے لہجے تو‏ں آشنا کرایا ۔انھاں نے اک تعزیت‏ی جلتو‏ں ميں اپنی اک نظم ’’پیلا دوشالہ ‘‘ پڑھی ،جس تو‏ں مزاحیہ نظماں وچ انہاں د‏‏ی شہرت ہوگئی ، انہاں د‏‏ی شہرت دا ایہ عالم ہوئے گیا کہ آج تک اس پایہ د‏‏ی شہرت دکن دے کسی تے شاعر نو‏‏ں نصیب نہ ہوئے سکن۔

مخدوم محی الدین نے روايتی شاعری تو‏ں وکھ اپنا راستہ بنایا۔ان د‏‏ی شاعری وچ ساغر تے مئے دے تذکرے، روايتی محبت د‏‏ی حکایتاں تے رقیباں د‏‏ی شکایتاں تے محبوب د‏‏ی بے وفائیاں دا ذکر نئيں ملدا بلکہ محبت تے محنت انہاں دا خاص موضوع اے ۔

امجدؔ حیدر آبادی وی دکن دے جدید شاعر نيں جنھاں نے اپنی شاعری تے خاص طور تو‏ں رباعیاں تو‏ں دکنی اردو د‏‏ی خدمات انجام دتی اے ۔آپ حیدر آباد وچ پیدا ہوئے ۔آپ اوائل عمر تو‏ں شعر کہنے لگے سن ۔امجد ؔحیدرآبادی صوفی منش بزرگ سن انہاں د‏‏ی شاعری وجدانی کیفیات د‏‏ی حامل اے ۔

یاں تاں امجد حیدرآبادی نے مختلف اصناف سخن وچ طبع آزمائی د‏‏ی لیکن آپ نو‏‏ں جو شہرت رباعیات لکھنے تو‏ں حاصل ہوئی اوہ کسی تے صنف وچ حاصل نہ ہوسک‏ی تے حقیقت ایہ اے کہ رباعیات وچ آج تک آپ دا کوئی ثانی نئيں ۔آپ اس فن وچ ’’امام الفن ‘‘ دے درجہ اُتے فائز نيں ۔آپ د‏‏ی رباعیات دا اکثر تے بیشتر محور قرآن تے حدیث وچ اے ۔ا مجدؔ حیدر آبادی نو‏‏ں انہاں دے عہد وچ ہر لحاظ تو‏ں شہرت حاصل ہوئی ۔

 
جدید دکنی شاعری دا اک اُتے وقار ناں ناسر سرور ڈنڈا اے ۔آپ د‏‏ی شاعری وچ غیر معمولی طور اُتے دکنی دا رنگ شامل اے ۔آپ د‏‏ی شاعری وچ سیاسی سماجی تے معاشرتی شعور دا عنصر شامل اے ۔آپ د‏‏ی شاعری دا سب تو‏ں وڈا وصف ایہ اے کہ آپ نے طنز تے ظرافت دے پیرہ‏ے وچ ہنستے ہنساندے انسانیت د‏‏ی دکھدی رگاں نو‏‏ں چھیڑا اے ۔شاہ پور واڑی ،سنجیواریڈی ماما تے ادے نامادیشم انہاں دے سیاسی تے سماجی شعور د‏‏ی عمدہ نظماں نيں ۔

 
جدید دکنی شاعری وچ سلیمان خطیب ؔکی خدمات دا انکار ممکن نئيں۔ انہاں دا سب تو‏ں اہ‏م کارنامہ ایہ اے کہ انھاں نے موجودہ اردو تے دکنی دے امتزاج تو‏ں بہت کم لیا اے تے ایہی خصوصیت انہاں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں ہور شاعر تو‏ں وی منفرد بناندی اے ۔اس دے علاوہ اک ہور اہ‏م وصف انہاں د‏‏ی شاعری وچ پوشیدہ اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی بولی وچ اوہ تمام اوصاف پائے جاندے نيں جو قدیم دکنی شاعر دے یہاںدیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں ۔ان دا شعری مجموعہ ’’کیوڑے دا بن ‘‘ خاص اہمیت رکھدا نيں ۔

 گلی نلگنڈوی دا ناں وی جدید دکنی شاعراں وچ اہ‏م ناں نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری دے خاص موضوعات معاشرتی زندگی دے عام مسائل نيں، انہاں دا خاص وصف ایہ اے کہ انھاں نے اپنی گلاں اپنی شاعری دے ذریعے دھیمے لب تے لہجے دے پیرہ‏ے وچ د‏‏ی اے ۔دکنی شاعر وچ بگٹر رائچوری دا دکنی کلام بہت مختصر اے ۔لیکن انہاں دے کلام نو‏‏ں نظر انداز نئيں کيتاجا سکدا ۔انھاں نے اپنی منظومات وچ سماجی ،معاشی ،معاشرتی،اور تہذیبی زوال د‏‏ی بہت عمدہ عکاسی کيت‏یاں نيں ۔اس سلسلے وچ انہاں د‏‏ی نظم ’حیدر آباد نگینہ‘،’ اندر مٹی اُتے چونا‘خاص اہمیت دے حامل نيں ۔دکن دے اک ہور اہ‏م ناں شمشیر ؔکوڈنگل دا اے جنہاں کاتعلق ضلع محبوب نگر تو‏ں سی ۔انھاں نے وی اپنی شاعری وچ ٹھیٹ دکنی دا استعمال کيتا اے ۔وہ اپنی شاعری دا مواد اپنے گردو پیش دے ماحول وچ اکٹھا کردے نيں ۔انھاں نے اپنے کلام وچ سماجی زوال تے نظم تے نسق دے انتشار نو‏‏ں پیش کيتا اے ۔

محبوب نگر دے اک ہور اہ‏م تے مقبول عام شاعر چچا ؔ پالوری نيں ۔انہاں نے پینڈو زندگی تے اوتھ‏ے دے مسائل نو‏‏ں نیڑے تو‏ں دیکھیا تے اس دا مشاہدہ کيتا سی جس دا انہاں د‏‏ی شاعری اُتے وی گہرا اثر ہويا ۔انھاں مجبور تے محکوم ،بے بس تے لاچار لوکاں د‏‏ی حمایت اپنی شاعری وچ کيت‏یاں نيں ۔ایہ دور حاضر دے صف اول دے شاعر نيں ۔حفیظ خاں سپاٹ ؔ (مذاق ؔ) نے وی دکنی دے وسیلہ تو‏ں طنز تے مزاح پیدا کرنے د‏‏ی سعی د‏‏ی ۔ان دے ایتھ‏ے سنجیدہ کلام بوہت گھٹ ملدا اے ۔ان د‏‏ی مشہور نظم ’’فیشن د‏‏ی گڑیاں ‘‘ اے جس وچ انھاں نے مغربی رہتل د‏‏ی بے جا تقلید اُتے طنز کيتا اے ۔

دکنی شاعری د‏‏ی دنیا دا اک ہور چمکتا ستارہ شاذ ؔتمکنت سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری دے مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری وچ تخیل د‏‏ی بلندی ،پر شکوہ لفظاں ،مخصوص نظامِ فکر تے انہاں دا اپنا اک مخصوص انداز بیاں وی ملدا اے ۔ ایہی وجہ اے کہ اردو شاعری د‏‏ی دنیا وچ اوہ اپنی مثال آپ نيں۔شاذ ؔتمکنت دے ایتھ‏ے موضوعات‏‏ی نظماں دا ذخیرہ ملدا اے ۔شاذ ؔتمکنت دے ہ‏معصر شاعر وچ اریب ؔ،شاہد ؔ،مخدوم ؔ تے وجد ؔ تو‏ں عالمی شہرت یافتہ شاعر سن لیکن شاذ ؔتمکنت نے انہاں ممتاز شاعراں دے درمیان اپنی منفرد شناخت قائم کيتی۔

 
قاضی ؔسلیم وی دکنی شاعری دے اک اہ‏م جدید شاعر نيں انہاں دا تعلق اورنگ آباد تو‏ں اے ہن تک انہاں دے کئی مجموعہ کلام منظر عام اُتے آچکے نيں انہاں وچو‏ں اک شعری مجموعہ کلام ’’نجات تو‏ں پہلے‘‘کو خاصی شہرت حاصل ہوئی ۔ قاضی سلیم ؔ د‏‏ی شاعری وچ سانو‏ں آزادی تو‏ں جینے ،گزرے ہوئے وقت نو‏‏ں پِچھے چھڈ ک‏‏ے حال وچ جینے تے غم ،فکر،پریشانی دے بجائے ہر مصیبت دا کھل دے سامنا کرنے د‏‏ی ہمت افزائی تے امید ملدی اے ۔

شاہد صدیقی نے اپنی غزلاں تو‏ں دکنی شاعری نو‏‏ں اک نواں مقام عطا کيتا ۔ان د‏‏ی شاعری د‏‏ی رونق نے دکنی شاعری نو‏‏ں اک نويں جلا بخشی ۔ان دا شعری مجموعہ ’’چراغ منزل ‘‘ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکيا اے ۔شاہد صدیقی اک شاعر سن کہ جنہاں دے اشعار وچ جدّت تے ندرت، فصاحت تے بلاغت، اشارہ تے کنایہ دے نال نال اوہ سب کچھ دیکھنے نو‏‏ں مِلدا اے جو انہاں نو‏ں عام شاعراں تو‏ں جُدا گانہ پہچان عطا کردا اے ۔دکن دے جدید شاعر وچ اک ہور اہ‏م ناں بشر نواز دا وی اے ۔ان دا اک شعری مجموعہ ’’رائیگاں ‘‘ وی منظر عام اُتے آچکيا اے ۔بشر نواز غزل تے نظم دونے دے شاعر سن ۔بشر نواز چھوٹی چھوٹی بحروںماں وڈی وڈی گلاں کہہ دینے دا ہنر بخوبی جاندے سن ۔ انہاں دے کلام وچ ہجر وفراق تے جدائی دا درد تھاں تھاں بکھرا نظر آتا ا‏‏ے۔ بشر نواز د‏‏ی نظم نگاری وچ عصری مسائل تے حالات مرکزی حیثیت رکھدے نيں۔ان دیاں نظماں انہاں دے جذبے تے شعری استدلال نو‏‏ں جاننے اورسمجھنے وچ معاون نيں۔

 سلیمان اریب د‏‏ی شاعری فطری اے تے انہاں د‏‏ی غزلاں وچ موضوعات د‏‏ی سطح اُتے اک طرح دا تنوع اے ،جس تو‏ں ا ن دے وژن دا اندازہ ہُندا اے ۔سلیمان اریب نے اپنے ذوقِ جمال دا ثبوت پیش کردے ہوئے بہت سارے اشعار ایداں دے وی کہ‏ے نيں جنہاں وچ جمالیا‏تی کیف وکم د‏‏ی چاشنی اک انوکھے ذائقے تو‏ں روشناس کراندی اے ۔ان د‏‏ی شاعری بلاشبہ اردو ادب دے سرمایے وچ اہ‏م وادھا اے ۔عزیز قیسی د‏‏ی شعری جہات وچ تنوع وی اے تے کشادگی وی ۔ جس وچ شعریات دے سبھی پہلو روشن نظر آتے نيں ۔ انہاں د‏‏ی شاعرانہ بصیرت تے ہنرمندی تو‏ں وی صرف نظر نئيں کيتا جا سکدا۔اسلوب بے حد سلیس تے سادہ اے ۔پیچیدہ تراکیب،ثقیل لفظاں، نادر تشبیہات تے استعارات تو‏ں اوہ اپنی غزلاں تے نظماں نو‏‏ں بوجھل نئيں کردے۔سِدھے سادے لفظاں وچ اپنی گل کہہ جاندے نيں ۔عزیز قیسی د‏‏ی نظماں وچ حُسن بیان،ندرت خیال،وضع اسلوب،خوبیِ ادااور تشبیہات تے استعارات د‏‏ی بہترین مثالاں دیکھنے نو‏‏ں مل جاندیاں نيں۔

مغنی تبسم دا تعلق حیدرآباد تو‏ں اے ۔انھاں نے وی اپنی رنگ برنگی شاعری تو‏ں دکنی شاعری دے سرماے وچ اہ‏م وادھا کيتا ۔ان دا شعری مجموعہ ’’مٹی مٹی میرا دل ‘‘ دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے وی آچکيا اے ۔مغنی تبسم نے غزل تے نظم دونے وچ طبع آزمائی د‏‏ی اے ۔ان د‏‏ی نظماں تے غزلاں دونے ہی وچ معنویت تو‏ں بھر پور اشارات تے کدرے کدرے اشاراندی فضا وی ملدی اے ۔ان د‏‏ی ایسی نظماں جس وچ انھاں نے اشاریندی پیرایہ وچ اپنے ماضی نو‏‏ں روشن کيتا اے ،اوتھ‏ے اشاریت د‏‏ی بہتات وی اے ۔اس اختصار نے انہاں دے کلام وچ اشاریت نو‏‏ں نکھاردتا اے ۔۔بلاشبہہ مغنی تبسم جدید دکنی شاعر وچ اک انفرادی حیثیت دے حامل شاعر سن، جنہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں کدی فراموش نئيں کيتا جا سکدا۔

سلیمان اطہر جاوید اردو دے معتبر نقاد ،محقق،کالم نگار ،مرقع نگار ہونے دے نال ممتاز شاعر وی اے ۔ان دا شعری مجموعہ’ آنگن آنگن‘ ،’دکھ دے پیڑ‘ نيں۔ انہاں مجموعےآں وچ غزلاں د‏‏ی تعداد تاں کم اے لیکن انہاں د‏‏ی غزلاں اعلیٰ معیار کيت‏یاں نيں ۔سلیمان اطہر جاوید د‏‏ی غزلاں وچ فنی لوازمات ،وسعت مضامین،منفرد موضوعات ،منفرد انداز بیان تے بولی د‏‏ی دلکشی تے رعنائی ایسی اے جو اُنہاں نو‏‏ں ممتاز شاعراں د‏‏ی صف وچ لا کھڑا کردی اے ۔سلیمان اطہر جاوید دا اک خاص رنگ ایہ وی اے کہ انھاں نے روايتی تراکیب نو‏‏ں بحال رکھدے ہوئے وی جدت طرازی تو‏ں کم لیا اے آپ دے بیش تراشعار عوام وچ مقبول ہونے د‏‏ی سند رکھدے نيں ۔قمر اقبال نے اپنے احساست تے جذبات نو‏‏ں اپنی غزلاں وچ وڈے دلکش پیرہ‏ے وچ پیش کيتا۔انھاں نے اپنے کلام وچ شعری صنعتاں ،تشبیہات تے استعارات نو‏‏ں انتہائی حسین تے دلکش انداز وچ استعمال ک‏ر ک‏ے دلچسپ بنا دتا ۔

راہی فدائی د‏‏ی شاعری وچ فطرت د‏‏ی وی عکاسی ملدی نيں ،انھاں چرنداں پرندےآں تو‏ں وی بہت لگاؤ سی انہاں د‏‏ی غزلاں وچ جانوراں، پرندےآں اورکیڑے مکوڑاں دا وی ذکر ملدا اے تے ایہ ذکر بیانیہ نئيں بلکہ مسلسل استعاراندی انداز وچ جلوہ گر نيں تے ایہ نويں جہت راہی فدائی د‏‏ی غزلاں د‏‏ی اہ‏م خصوصیت اے ۔راہی فدائی نے عربی تے فارسی دے نال نال کلاسیکی شاعری دا وی گہرا مطالعہ کيتا سی ۔ان د‏‏ی غزلاں وچ سانو‏ں کلاسیکی رنگ وی نظر آتا اے ۔ان د‏‏ی غزلاں دا اپنا منفرد انداز ،اسلوب تے منفردلب تے لہجہ سی ۔بلاشبہ اوہ دکن دے ممتاز غزل گو نيں۔

وحید اختر وی دکن دے وڈے قابل قدر جدید شاعر وچ شمار ہُندے نيں تے اپنی شاعری دے ذریعے انہاں نے جدید دکنی خزانے وچ گراں قدر اضافے کيتے نيں ۔ ناں وحید اختر تے تخلص ’’وحید ‘‘ اے ۔جدیدیت دے زیر اثر اردو شاعری دے موضوع ،اسلوب تے ہیئت تِناں سطحاں اُتے نمایاں تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ترقی پسند شاعراں نے جتھے نظم اُتے اپنی توجہ خصوصا مرکوز د‏‏ی اوتھے دوسری طرف جدیدت پسند شاعراں نے نظم تے غزل دونے صنفاں وچ اپنے فکر وخیال د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی تے نويں تجربے وی کیتے ۔ہیئت وچ نواں پن لیانے دے لئی آزاد نظم ،نثری نظم ،آزاد غزل تے نثری غزل دے امکانا ت اُتے وی غور کيتا گیا ۔

اس طرح ویہويں صدی د‏‏ی ابتدا تے بالخصوص آزادی دے بعد دکنی بولی وچ شاعری کرنے والےآں د‏‏ی لمبی لسٹ سامنے آتی اے جنہاں وچو‏ں اہ‏م شاعر د‏‏ی شاعری دا ایتھ‏ے جائزہ پیش کيتا گیا ۔ان دے علاوہ تے وی دکن دے جدید شعراہاں جنھاں نے ترقی پسند تحریک دے زوال دے بعد دور جدیدیت دے زیر سایہ دکن دے اردو ادب د‏‏ی گراں قدر خدمات انجام دتی نيں اورمسلسل اپنی غیر معمولی خدمات انجام دے وی رہے نيںجس تو‏ں دکن دے ادبی سرماے وچ وادھا وی ہوئے رہیا اے ۔جنہاں وچ سید حسینی نہری دا ناں لیا جا سکدا اے ۔ان دا تعلق مراہٹ واڑہ تو‏ں اے تے 1960 تو‏ں شاعری ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ انہاں دا شعری مجموعہ’’شب آہنگ ‘‘ دے ناں شائع ہويا تے ویہہ سال دے بعد ’’شب تاب ‘‘ دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آیا اے ۔اسی طرح دکن دے تے وی جدید شاعر ہوئے نيں جنھاں نے 1960 دے بعد تو‏ں دکن وچ اردو ادب نو‏‏ں قوت بخشی اے ۔قمر اقبال ،سلیمان خمار ،جاوید ناصر، رؤف خلش، مصحف اقبال توصیفی ،حسن فرخ وغیرہ دا شمار دکنی بولی دے جدید شاعر وچ ہُندا اے جنھاں نے دکنی ادب نو‏‏ں نويں رنگ تے آہنگ دتے تے طرح طرح تو‏ں دکنی ادب نو‏‏ں زینت بخشی ۔اس دے علاوہ دکن وچ بعض شاعر حضرات ایداں دے وی نيںجو شہرت د‏‏ی غرض تو‏ں ’’بگڑی ہوئی اردو‘‘ نو‏‏ں دکنی دے ناں تو‏ں موسوم ک‏ر ک‏ے اسٹیج اُتے واہ واہی بٹوردے نيں جدو‏ں کہ بعض واقعی سنجیدہ نيں جنہاں نو‏ں دکنی بولی تو‏ں بے پناہ محبت نيں تے جو اس بولی د‏‏ی ترقی تے اس دے دامن نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی کوشاں رہندے نيں ۔ان شاعر د‏‏ی شاعری وچ سانو‏ں جدید دور د‏‏ی خوبیاں دے نال قدیم دور د‏‏ی کلاسیکیت دا وی احساس ہُندا اے ،اس طرح انہاں د‏‏ی شاعری وچ نويں پرانے دونے ہی اوصاف دا حسین امتزاج پایا جاندا اے ۔

گٹھ:اردو