open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خاموش پاݨی

**خاموش پانی** (2003) اک پنجابی فلم اے ۔ دیس دے بٹوارے نوں لے کے پہلاں وی کئی فلماں بنیاں ہن ، جنہاں وچّ بٹوارے دے درد نوں پیش کیتا گیا اے ۔ اس کڑی وچّ پاکستان مول دی پروڈیوسر صبیحہ سمر دی ایہہ فلم شاید پہلی اجیہی فلم اے ، جسنوں پاکستان وچّ جنمی اک تیویں نے پاکستان دے ہی اک پنڈ وچّ بنایا اے ۔ 
سابہا دی اس فلم نوں ہن تکّ چوداں بین القوامی ایواڈ مل چکے ہن ۔ ایہناں وچّ بیسٹ ایکٹر پھیمیل اتے بیسٹ ڈائریکشن دے اوارڈ وی شامل ہن ۔ 

## کتھانک
فلم دی کہانی پاکستان دے اک پنڈ چرخی دی اے ، جتھے عائشہ اپنے بیٹے سلیم دے نال رہندی اے ۔ ادوں اسدا ونڈ دے وقت وچھڑیا بھرا اتھے آ پجدا اے ۔ ونڈ دے بعد دی تراسدی نال جوجھ رہی عائشہ اتے اسدے کٹڑپنتھیاں دوارا ورغلا لئے گئے بیٹے سلیم دی ستھتی نوں اس فلم وچّ نردیشک نے بخوبی فلمایا اے ۔ 
فلم دی سٹارکاسٹ وچّ کافی دم اے ۔ کرن کھیر نے عائشہ دے رول نوں جیونت بناؤن وچّ کوئی کسر نہیں چھڈی ، عامر ملک نے سلیم اتے شلپا شکلا نےزبیدہ دے رول وچّ اپنی زبردست اداکاری نال سبھناں دا دھیان کھچیا اے ۔ 
پاکستان دے شہر کراچی وچّ جمی سابہا شمار نے اپنی اس فلم نوں پورا کرن وچّ چار سال دا لمبا وقت اس لئی لگا دتا سی کہ فنڈ دی کمی دی وجہ نال کئی وار فلم دی شوٹنگ وچّ وچّ ہی روک دینی پئی سی ۔ ایہہ پنجابی فلم اوہناں درشکاں نوں اپنی ولّ کھچن دا دم رکھدی اے ، جنہاں نے ونڈ دے درد نوں ہنڈھایا اے جاں جنہاں نوں لکیر توں ہٹکے بنیاں فلماں ویکھنا پسند اے ۔ 

## لیکھک
پرومتا ووہرا

## کلاکار
*کرن کھیر
*عامر ملک
*شلپا شکلا
*سرفراز انصاری
*عدنان شاہ 
*سلمان شاہد

## پروڈیوسر
صبیحہ سمر

## سنگیتکار
*ارجن سین
*مدن گوپال سنگھ 
*ارشد

## `حوالے

## باہرلے جوڑ

*"Silent Waters" - Overview 
*نیویارک ٹائمز*.

گٹھ:پنجابی فلم
مسلہ فیساغورس

مسلہ فیساغورس میتھمٹکس دا اک مڈلا کلیا اے۔ اے اک یونانی فیساغورس دے ناں تے اے۔
بوہڑ

**بوہڑ** ( فارسی : برگد ، عربی : ذات ال زوانب ، سنسکرت : وٹ برکش ، ہندی : بر ، انگریزی : Banyan tree ) کیہا جاندا اے تے پنجابی وچ ایہنوں بوہڑ توں علاوہ برھوٹا وی کہیا جاندا اے۔  ایہدا سائنسی نام فائکس وینگیلینسس ( Ficus bengalensis ) اے۔ بنئن نام ایس لئی پیا کہ جدوں انگریز اِدھر آئے تاں اوہناں نے دیکھیا کہ ایس درخت دے ہیٹھاں بیٹھ کے بانیئے اپݨا کم کاج کردے سن۔ بوہڑ گھݨی چھاں آلا رکھ اے ایہدی عمر اک ہزار سال توں زیادہ ہندی اے۔ بوہڑ دی پنجاب دی ثقافت وچ خاص حیثیت اے۔ بوہڑ بھارت دا قومی رکھ اے ۔ کسے زمانے وچ بھارت تے پاکستان وچ ایہ درخت سڑکاں تے شاہراہاں دے کنڈھیاں اتے عام سی پر ہن گھٹ گیا ۔ ایہدے علاوہ ایہنوں پِنڈاں دا خاص رکھ وی کہیا جاندا اے۔ ایہدے ہیٹھاں چوپالاں تے ستھاں لائیاں جاندیاں سن پر ہن نویں طرز زندگی نال ایہ رواج گھٹ گیا۔

## گولھاں
بوڑھ دے رکھ نوں کھٹے لال رنگ دا پھل لگدا اے ایہنوں **گولھ** آکھیا جاندا اے۔

## پراݨا بوہڑ
بوہڑ دا درخت جدوں اک خاص عمر توں وڈا ہو جاوے تاں اوہدیاں ٹہنیاں توں ریشے لٹک کے زمین تے لگ جاندے نیں تے درخت دی چوڑائی زیادہ ہو جاندی اے ۔ بوہڑ دے پتیاں یا پولیاں ٹہنیاں وچوں دودھیا رنگ دا گاڑھا محلول نکلدا اے جیہوں بوہڑ دا ددھ کہندے نیں ۔ ایہہ تھوڑی دیر ہوا وچ رہے تاں ربڑ دی طرحاں جم جاندا اے ۔ ایہدے پتے ہرے رنھ دے ہُندے نیں۔

## استعمال
بوہڑ دے ددھ تے گولھاں دے کئی استعمال ہندے نیں ۔ ایہدے پتیاں نوں جلا کے زخم اتے لایا جاندا سی ۔ ایہ استعمال ہندستان، چین تے قدیم امریکہ وچ وی سی ۔ بوہڑ دے ددھ نوں جنسی کمزوری دے علاج دے طور تے قدیم زمانے توں استعمال کیتا جاندا اے ۔

## ہور
ایہدی لکڑی وی استعمال ہندی اے ۔ ایہ انڈونیشیا دا عسکری نشان ( coat of arms ) اے ۔ جاپان وچ ایہدے توں بونسائی ( اک فن جیہدے وچ درختاں نوں چھوٹے رہݨ تے مجبور کیتا جاندا اے تاکہ اک گملے وچ چھوٹا جیہا مکمل درخت آ جاوے ۔ ہندو مت وچ ایہنوں مقدس درخت سمجھیا جاندا اے ۔ اوہ ایس رکھ نوں مقدس من دے نیں کہ ایہدے درشن چھوہ تے سیوا کرن نال گناہ دور ہندے نیں تے دکھ تے روگ مُک جاندے نیں۔ ایہ بدھ مذہب وچ وی مقدس اے کیوں کہ روایت دے مطابق گوتم بدھ ایس درخت دے ہیٹھاں بیٹھدے سن جدوں اوہناں نوں روشنی ملی ایس لئی ایہنوں بدھ دا درخت وی کہندے نیں ۔ انگریزی دی مشہور کہانی رابنسن کروسو وچ، جیہدے تے کئی فلماں بݨیاں نیں، ایس درخت وچ ای اوہنے اپݨا گھر بݨایا سی ۔

## ہور دیکھو
*ساگواݨ
*بوہڑ
*پپل
*چیڑھ

## باہرلے جوڑ
* 360° panoramic photo of banyan tree 
* Stranglers and Banyans , palomar.edu
*Plant Cultures: Banyan tree history and botany , plantcultures.org.uk
*Under The Banyan Tree

گٹھ:رکھ
گٹھ:پھلوالے بوٹے
ترائی

**ترائی** علاقہ بھارت، نیپال اتے بھوٹان وچّ واقع ہمالہ دے دے دکھن وچّ واقع علاقےآں نوں کہندے ہن۔ ایہہ علاقے لہندے وچّ جمنا ندی ولوں لے کے چڑھدے وچّ برہم پتر ندی تکّ پھیلیا ہویا اے ۔ اس علاقے وچّ بھوئیں نم ہے اتے اس علاقے وچّ گھاہ دے میدان اتے جنگل ہن۔ ترائی علاقے دے اتلا حصہ بھابھر علاقہ کہاندا اے ۔ ترائی علاقے دی بھوئیں دے اندر مٹی اتے ریتا دی اک دے بعد اک پردے ہن۔ اتھے پانی-پدھر بہت اپر اے ۔ اس علاقے دیاں ندیاں وچّ مون سون دے سمیں عام طور ہڑ آ جاندا اے ۔ ترائی علاقے دے ہیٹھاں (دکھن وچّ) گنگا - جمنا - برہمپتر دا میدانی کھیتر واقع اے ۔
## باہرلے جوڑ
* WWF: ''Map of ecological divisions of Nepal'', showing the Terai

گٹھ:گھاہ دے میدان
گٹھ:گیاہستان
گٹھ:بھارت
گٹھ:نیپال
ہون شک

**ہون شک** اک ناپ اے جے کوئی کم ہوویگا یا نہیں۔ ایہ صفر تے اک دے وشکار ہوندا اے۔ صفر ناں ہون نوں دسدا اے تے اک ہون نوں۔ ایہ میتھمیٹکس وچ تے ہور پڑھتاں وچ ورتیا اندا اے۔

گٹھ:ریاضی
تریمورتی

**تریمورتی** ھندو مت وچ اک سوچ دا ناں اے جیدے وچ ایس دنیا دے تن کماں: بنانا، چلانا تے تباہ کرنا یا پلٹنا نوں دسیا جاندا اے۔ برہما بنانوالہ، وشنو سمبھالنوالہ تے شیوا تباہکرنوالہ اے۔
## حوالے

گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو دیوتا
گٹھ:ہندو اساطیر
خلائی اڈاری

**خلائی اڈاری** خلا تک یا خلا وچوں کسی بلسٹک اڈاری نوں کیندے نیں۔ خلائی اڈاری خلائی راکٹ یا شٹل چ انساناں نال یا بنا انسان ہو سکدی اے۔ انسانی خلائی اڈاری چ امریکی اپولو مشن جیدے چ انسان پہلی واری چن تک گۓ، روسی سویوز پروگرام تے ہلے تک ٹردا انٹرنیشنل سپیس سٹیشن مشن آندے نیں۔ بغیر انسان دے خلائی اڈاری چ پروباں آندیاں نيں جیڑیاں زمین دے مدار توں بار ٹر جاندیاں نیں، سیٹلائٹاں جیڑياں زمین گرد پھیرے پاندیاں ریندیاں نیں تے ایناں نوں یا زمین توں اڈایا جاندا اے یا فیر ایناں نوں آپے ای کمپیوٹر اڈاندے نیں۔

خلائی اڈاری تارہ پڑھت لئی ورتی جاندی اے تے پیسے بنان لئی سیٹلائٹاں نوں ٹیلیکمینیکشن لئی ورتیا جاندا اے۔ اس دے علاوہ سیٹلائٹاں نوں جسوسی، سروے تے موسم ویکھن لئی ورتیا جاندا اے۔ 

ہر خلائی اڈاری زمین توں اک راکٹ دے اڈن نال ہوندی اے۔ راکٹ ایناں زور دیندا اے کہ زمین دی کھچ توں نکل کہ خلا چ پہنچ جاندا اے۔ کج خلائی جعاز ساری عمر خلا چ ریندے نیں، کج زمین تے واپس آندیاں ہوا نال رگڑ کھا کہ جل جاندے نيں تے کج کسے پاندھی یا چن اتے آ وجدے نیں یا اتر جاندے نیں۔

## تریخ
## فیز
## مستقبل

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
ہاضمہ

**ہاضمہ** انسان یا کسے جاندار اندر کھان پین دے کیمیائی تے مکینیکی ول بھن تروڑ کرکے نکے نکے ٹوٹے کرن نوں کیندے نیں تاں جے اے خون وچ رل سکے کم کرن دی طاقت لبے یا پنڈا وڈا ہوے۔
کیمیائی دوائی

**کیمیائی دوائی** کسے وی ایسی دوائی نوں کہ سکنے آن جیہڑی کیمیائی مادے نال بنی ہووے تے جیہڑی روگ دی پچھان کرسکے، اوہنوں روک سکے تے اوس روگ نوں ٹھیک کردیویے۔

گٹھ:دوائی
ماہواری

**ماہواری** مادہ جانوراں تے انسان وچ سوانیاں نوں ہر مہینے یوٹرین لائیننگ ہون نوں کیندے نیں۔ اک خاص عمر مگروں ایہ ہونے بند ہوجاندے نیں۔

گٹھ:جسمانی نظام
لڑائی دا ول

**لڑائی دا ول** اک کتاب دا ناں اے جیہڑی اک چینی سن زو نے لڑائی دے ولاں تے تے لکھی سی 1772 وچ ایہنوں فرانسیسی بولی وچ پلٹا کے چھپیا گیا سی۔ ایہدے بارے ایہ کیا گیا اے جے ایہ لڑاکے راجاں ویلے لکھی گ‏ی سی۔ ایہ پوتھی 13 انگاں وچ اے تے ہر انگ لڑائی دے وکھرے ول اتے گل کردا اے۔ ایس نوں اپنے ویلے وچ لڑائی دے ولاں تے اک منی پرمنی لکھت منیا گیا اے۔ پچھلے 2 ہزار وریاں توں ایہنوں ایشیاء وچ ایہدی مانتا اے تے لوک ایہنوں ناں توں جاندے نیں۔ ایس لکھت نے لیندے تے چڑدھے ول دی دنیا دی فوجی، بپاری تے قنونی سوچ تے اپنا اثر پایا اے۔

## مڈھلی گل

سن زو نے لڑائی نوں اک ضروری رپھڑ آکھیا جس توں جدوں وی ہوسکے بچیا جاوے۔ لڑائی تیز ہونی چاہیدی اے تاں جے پیسے ٹکے دے نقصان تون بچیا جاسکے: کسے لمبی لڑائی نے کسے دیس نوں فیدا نہیں دتا۔ 10 لڑائیاں وچ سو جتاں بالکل فضول اے۔ مارکٹائی تے قتلام تے بجنا چائیدا اے جے ایھدے نال لوک تپ جاندے نیں نے لڑائی تواڈے خلاف جاسکدی اے۔ جتنوالے لئی سب توں چنگی کل ایہو ای اے جے دیس تے بنا نقصان دے مل مارے۔ سن زو نے لڑائی وچ فوج دی تھاں تے زور دتا.

## سن زو
لڑائی دا ول دا لکھاری ایک چینی جرنیل تے فلسفی سن زو (544 - ) سی۔ اوہدا زو ٹبر نال جوڑ سی تے اوہ لڑائی تے پرانی جینی لکھت لڑائی دا ول دا لکھاری سمجھیا جاندا اے۔ سن زو دے جمن ورے بارے کوئی گل پکی نہیں۔ اک لکھت وج اوہنوں چی وج جمیا دسیا کیا اے تے اک ہور مگر لکھی جانوالی لکھت وچ وو دا واسی دسیا گیا اے۔ اوہ 6ویں صدی م پ دے وو دے بادشاہ ہیو دی فوج وچ جرنیل سی تے لڑائیاں وچ اوہدیاں جتاں نے اوہنوں لڑائی دا ول کتاب لکھن ول لے گیاں۔ لڑائی دا ول اگلے ویلے وج چوکھی پڑھی جانوالی کتاب منی گئی تے لڑاکا راجاں دے ویلے وچ ایہدے توں سوجاں لیاں گیاں۔

## لڑائی دا ول

**پہلی پوتھی**

* سن زو نے کیا: لڑائی دا ول کسے دیس لئی بڑا ضروری اے۔
* ایہ زندگی تے موت دا مسلہ اے ایہ بچاؤ تے تباہی دا راہ اے۔ ایس لئی ایہ ایسی کھوج دی راہ اے جیدے تے گل بات چھدی نہین جاسکدی۔
*لڑائی دا ول ایس لئی 5 گلاں تے مکدا اے۔ ایہ نیں: اخلاقی قنون، اسمان، زمین، آگو ول تے پربندھ۔
* اخلاقی قنون لوکاں تے آگواں نوں اک کردے نیں۔ اینج لوک اوہدے پچھے اپنی جان دی پرواہ کیتے بنا تے ڈرے بنا لک جاندے نیں۔ اسمان وچ دن رات، سردی گرمی ویلے تے رتان آندیاں نیں۔ زمین وچ نکے وڈھے پینڈے، خطرے تے بچاؤ، کھلے ویہڑے تنگ راہ تے مرن جین دے چانس آندے نیں۔ آگو نشان اے سیانف جرت ایمانداری بھلائی تے پینڈے مزاج دا۔ ول تے پربندھ وج فوج نوں ونڈاں وچ ونڈنا افسراں دیاں پدھراں بنانا، سڑکاں دی مرمت جیدی راہیں سمان تے کھان پین فوجاں تک اپڑدا اے تے فوج دے خرچیاں تے کنٹرول آندا اے۔ ایہنان پنج گلاں نال ہر جرنیل نوں پتہ ہونا جاہیدا اے۔ جیہڑا ایہناں نون سمجھے گا اوہ جتے گا تے جیہڑا نغیں سمجھیگا اوہ ہارے گا۔
* [وکی سورس](http://en.wikisource.org/wiki/The_Art_of_War_(Sun))

گٹھ:کتاباں
گٹھ:چین
ہیکٹر برلیوز

**ہیکٹر برلیوز** (1803 - 1869) اک فرانسیسی موسیقی گرو سی۔ اوہنے رومانوی سٹائل وچ موسیقی بنائی۔

 اوہ ارکسٹرا دا گرو سی تے 50 توں ود گانے وی لکھے۔ہیکتور بیرلیؤس(.جو کہ اپنیاں رچناواں symphonie fantastique(سمپھونی پھینٹاسٹیک) اتے Grande Messe (گراندے میسے)لئی جانیا جاندا ہے|بیرلیؤس نے سازغاری تے اپنیاں کرتاں نال اجوکے سازغاری وچّ خاصہ ییوگدان دتا ہے|ہیکتور دا سبھ توں وڈا یوگدان سنگیت رومانٹکواد وچّ ہے|اوہناں 1000 توں ودھ سنگیتکاراں نال انیک سماگم کیتے|
## جیون
ہیکتور اک منے پرمنے ودوان اتے سریرک ماہر لوئیس بیرلیؤس دی اولاد سی |اسدے پتا نے اس لئی ودھیا ودیا دا پربندھ کیتا تے بالپنے توں ہِ ہیکتور گیٹار،بنسری تے پھلیجیولیٹ ناں دے شاذ وجاؤن لگّ پیا| 12 سال دی عمرے اسنے سنگیت پڑھنا شروع کیتا تے چھوٹیاں رچناواں لکھنیاں شروع کیتیاں |اپنی جیونی مطابق اسنے پہلی وار اپنی اک گوانڈھن  Estelle Fornier (ایستیلے فورنیر) لئی جنون محسوس کیتا|
## کارج دا دور
1830 توں 1847 وچالے کئی رچناواں Symphonie fantastique (سمپھونی پھینٹاسٹیک1830)، Harold en Italie (ہیرولد این اتلی 1834)، the Grande messe des morts (Requiem) (د گراندے میسے دیس مورتس ،ریکیئم 1837) تے Romo et Juliette (رومیؤ ایت جلیئت 1839) لکھیاں|
پیریس وچّ انیکاں سنگیتک سماگماں وچّ بھاگ لے کے چوکھا نامنا کھٹیا|سنگیت دے کھیتر وچّ کوڑے مٹھے انوبھوَ لیندیاں  اٹلی،انگلینڈ،آسٹریا،روس،جرمنی دے سفر کیتے|
## ویاہ
اسنے اینگلو-آئیریش اداکارہ Harriet Smithson(ہیریئٹ سمتھسن) نال 1833 وچّ ویاہ کیتا|اک بچے دے جنم دے بعد دوواں دے درمیان ویاہتا جیون کلیشپورن ہندا ہندا کئی سالاں وچّ  ختم ہو گیا|

ہیکتور نے پھیر Marie Recio(میری ریسیو) نال ویاہ کیتا|
کترے ددپلانے

**کترے ددپلانے** ایسے دد پلان والے جانوراں نوں کیندے نیں جنہاں دے اتلے دو دند تے تھلڑے دو دند اگدے ریندے نیں۔ 

ادھارن: گالڑ

## ٹبر
*کنڈیالی پوچھل گالڑ
*بیور
* چنچلا چوۓ
* کاوی
* بوجا چوۓ
* ٹکو-ٹکو
* گوفر
* پاکا
* کنڈیالے چوۓ
* اٹھ دندے
* سیہ دا ٹبر
* رکھ سیہ
* ٹپنے چوۓ
انیلیٹیکل کیمسٹری

**انیلیٹیکل کیمسٹری** کیمسٹری دا اوہ انگ اے جیدے وچ قدرتی تے ناقدرتی کچے مادے دے انگاں نوں وکھرا کرکے پچھانیا، ناپیا تے پرکھیا جاندا اے۔ مادے دے انگاں نوں وکھرا کرن توں بعد پچھانی انیلیسس تے ناپن انیلیسس کیتی جاندی اے۔ پچھانی انیلیسس وچ شے تے انگاں نوں پچھانیا جاندا اے تے ناپن انیلیسس وچ اناں انگاں دی مقدار ناپی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ
تکڑا میل جول

**نکی پدھر** دی فزکس وچ تکڑا میل جول نیّچر دیاں چار طاقتاں وچوں اک اے۔ تن ہور الیکٹرومیگنیٹزم، گریوٹی، تے ماڑا میل جول نیں۔ ایہ میل جول اک ایٹم وچ نیوٹران تے پروٹان نوں نیوکلیس اندر بن کے رکھدا اے۔

گٹھ:فزکس
ماڑا میل جول

**نکی پدھر** دی فزکس وچ ماڑا میل جول نیّچر دیاں چار طاقتاں وچوں اک اے۔ تن ہور الیکٹرومیگنیٹزم، گریوٹی، تے تکڑا میل جول نیں۔ ایہ میل جول ایٹم توں نکے ٹوٹیاں دے ٹٹن یا مکن ویلے کم آندا اے۔

گٹھ:فزکس
کوآرڈینیٹ پربندھ

**کوآرڈینیٹ پربندھ** جیومیٹری وچ ایسے پربندھ نوں کیندے نیں جیدے وچ اک یا اک توں چوکھے نمبراں نال کسے پوائینٹ نوں لبیا جاۓ۔

گٹھ:سائنس
میتھمیٹیکل انیلیسز

**میتھمیٹیکل انیلیسز** میتھمیٹکس دا اک انگ اے. ایدے وچ فنکشن، سیریز تے سیکوئنس نوں ویکھیا جاندا اے۔ ایہناں دا انجینرنگ وچ کم ہوندا اے۔

گٹھ:ریاضی
ہجا

بولن والیاں وازاں وچ **ہجا** اک مڈھلا ناپ اے۔ شبد "ناپ" وچ دو ہجے نیں نا تے پ۔

گٹھ:بولی علم
فنکشن

**فنکشن** میتھمیٹکس دا اک انگ اے جیدے وچ انپٹ آؤٹپٹ دے برابر ہوندی اے۔

گٹھ:ریاضی
سوہنی پدھر

**سوہنی پدھر** جمیٹری دیاں شیواں دی اک خاصیت اے۔ ایدے وچ کسے شے نوں اگر شیشے اگے رکھیا جاوے تے اوہ انجدی ای دسے گی جنجدی اوہ ہے۔

گٹھ:ریاضی
لو شن

**لُو شُن** (25 ستمبر، 1881 - 19 اکتوبر، 1936) چینی لیکھاری **چھوؤ شُو رَن** (周樹人) دا قلمی ناں اے۔ 20 وی صدی دے صاحت وچ اِکّ اہم کردار عدہ کرن والے لو شں آپنیاں چھوٹیاں کہانیاں کرکے مشہور نے؛ اوہناں دیاں کتاباں دا ترجمہ درجن توں زیادہ بولیاں وچ ہو چکا اے۔ خاص طور تے اوہناں دی کتاب اِکّ پاگل دی ڈائری قافی پسند کیتی جاندی اے۔

## زندگی

لو شن دا جنم چھےشیانگ صوبہ دے شاؤسنگ شہر وچ ہویا۔ گربت دے باؤجود اس دے ٹبر وچ پڑائی لکھائی تے زور دیتا جاندا سی۔ 12 سال دی عمر وچ شن آپنی ماں نال نانکیاں کول رہن چلا گیا؛ اس دے دادا نوں جیل وچ ڈک دیتا گیا سی۔ 1898-99 دوران اوہ چھی ائن نان جہاجی اکادمی تے ریلوی تے خداناں دے سکول وچ پڑے۔ 1902 وچ اوہ ڈاکٹری دی پڑائی لئی جاپان چلے گئے۔ ٹوکیو وچ اوہںاں نے کمیونسٹ رسالے حہ نان لئی لیکھ لکھنے شوروع کر دیتے۔

جاپان وچ اوہناں نے پڑائی وچ ای چھڈّ دیتی تے 1909 وچ چین آ پرتے۔ واپسی توں بعد اہوناں نے ہانگ چھوؤ تے شاؤ شنگ یونیورسیٹیاں وچ پڑاؤنا سوروع کر دیتا۔ 1912-1926 دوران اوہ سیکھیا منترالے وچ کم کردے رہے۔ 1920-1926 دوران اوہ بیجنگ قومی یونیورسیٹی وچ صاحت دے ٹیچر سن۔

اوہ رسالیاں پہ نہ لؤ تے ای ون دے سمبادک وی سن۔ اس دوران اوہناں نوں کھبے پنتھی لیکھاریاں دی لیگ دا پردھان بنا دیتا گیا۔ 1933 وچ اوہناں نوں ٹی بی ہو گئی تے اس نا موراد بیماری نے 1936 وچ اہوناں دی جان لے لئی۔

## نمونہ

جدوں جرنیل قتل کردے ہن،
ڈاکٹراں نوں بچاؤنا پیندا اے،
بہتیاں دی موت توں بعد،
کجھ نوں قبر دے منہ چوں کڈّ لیا جاندا اے،
پر اس نال نقسان گھٹ نہی ہندا،
افسوس۔

(بے نام کویتا، 1931ء)

## جوالے


## باہردی کڑیاں
* غریباں نوں سمٹوشٹی دا نصخہ  (پنجابی)
* لو شن دیاں لکھتا (چینی)
* لو شن دی زندگی تے اک لیکھ (انگریزی)

گٹھ:چینی شخصیتاں
تحصیل گوجرا

**گوجرا** پنجاب دے ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ
سیمون دا بووار

**سیمون دا بووار** ( 9 جنوری 1908 - 14 اپریل 1986) فرانس دی اک لکھاری، سیانی، فلسفی، سیاسی کمی تے زنانیاں دے ح‍قاں لئی لڑن والی اک زنانی سی۔ او اپنے آپ نوں فلسفی نئی سمجدی سی پر اودیاں سوچاں نے سوانیاں دیاں سوجاں تے کوڑے رنگ جھڈے نیں۔ سیمون دا بووار نے ناول، آرٹیکل، جیون لکھتاں، سیاست، فلسفہ، رہتل تے مونوگراف لکھے۔ اوہدے منے پمپرمنے ناولاں وچ " شی کیم ٹو سٹے"، "دا مینڈیرنز" تے "دا سیکنڈ سیکس" (دوجی جنس) ہیگے نے۔

## پہلے سال
سیمون دا بووار پیرس چ جمی، جارج برٹرینڈ دا بووار دی وڈی تعی سی. سیمون دی نکی پیہن ہیلین سی جو مشھور فرانسیسی پینٹر سی۔ پہلی وڈی لڑائی وچ سیمون دے کعر آلاں نے دوواں پیہناں نو ودیا تعلیم لئی پیج دتا۔ 14 سال دی عمر تک سیمون مذہبی ہوندی سی، پر 14 توں بعد او ان متی (ایتھیسٹ) بن گئی، تے مرن تک ان متی (ایتھیسٹ) رئی۔

## مڈھلے سال

### سارتر
ژاں پال سارتر سیانا سی، پنج فٹ توں نکا قد رکھدا سی۔ اکتوبر 1929 وچ اوناں دوواں دی جوڑی بنی، جد سارتر نے اونوں شادی کرن دی دعوت دتی۔ اک دن سارتر نے باہر بیٹھے سیمون نوں آکھیا: "آ دو سال دے ٹھیکے تے دستخط کریے۔" اپنے جیون دے ختم ہون دے ویلے سیمون نے دسیا کہ: "میری شادی ممکن نئی سی جے میرے کول جہیز نئی سی۔"

سیمون دے بچے نئی سن، جیدی وجہ توں اونوں پڑھن لئی، سفر کرن لئی، لکھن لئی، سیاسی کماں لئی کافی وقت لب گیا۔

سارتر تے سیمون اک دوجے دا کم پڑھدے سن، تے اک دوجے دے کم نوں کافی متاثر کیتا جیویں سارتر دا کم "بینگ اینڈ نتھنگنیس" تے سیمون دا کم " شی کیم ٹو سٹے۔" سیمون دی لکھتاں نے ہیگل نوں وی متاثر کیتا۔

### سکول پڑھائی

سیمون نے 1931 وچ مارسیلز وچ اک سیکنڈری سکول چ پڑھانا شروع کیتا تے فر رؤن وچ اک سکول لائیسے پائیرے کارنیلے چ ٹر گئی۔

### "شی کیم ٹو سٹے"
بووار نے اپنا پہلا ناول 1943 وچ لکھیا۔

### سوچاں

### دا سیکنڈ سیکس (دوجی جنس)
"دوجی جنس" فرانسیسی چ لکھی گئی جو سوانی وجودیت بارے لکھی گئی جنے اخلاقی انقلاب لایا۔ وجودیت گرو دے طور تے سیمون دا ایہ مننا سی کہ "وجود اصل توں پہلاں آندا اے" اس لئی سوانی جمدیاں سوانی نئی ہوندی اوہنوں سوانی بنن تے مجبور کیتا جاندا اے۔

سوانیاں جے معاشرے دے قنون نئی مندیاں اوہناں نوں بری نظر نال ویکھیا جاندا اے، سوانیاں نوں "دوجا" انسان ورتیا جاندا اے۔ اک مرد کدی وی "میں مرد آں" دے عنوان تے کتاب نئی لکھے گا، اک مرد نوں کدی وی اپنی جنس دسن دی لوڑ نئی پوے گی، سوانی نوں دسنا پئے گا جے "میں سوانی آں"

### دا مینڈیرنز

## آخری سال

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:لکھاری
گٹھ:فلسفی
تامارا سسٹم

**تامارا پربندھ** (چیکی میں:KRTP-86 ناٹو:Trash Can) جہازاں دی جسوسی کرن دا اک پربندھ اے. ایہہ پربندھ جہازاں دی تھاں لبھن لئی ورتئیا جاندا اے. یوگوسلاویہ دی فوج کول تیجی پیڑھی دا روسی تامارا سسٹم سی جس نال اسنے امریکہ دا اک سٹلیتھ جہاز ایف 117 ڈیگئیاسی۔

## ورتن والے

* چیکوسلواکیہ
* چڑھدا جرمنی
* عمان

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:راڈار
گٹھ:فوجی سامان
ایڈمز کاؤنٹی، نارتھ ڈیکوٹا

**ایڈمز** امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
## بارلے جوڑ
ککڑاں دی لڑائی

**ککڑاں دی لڑائی** دنیا دے پرانے کھیڈاں وچ اک ہے۔  پاکستان وچ ایہہ پنجاب اتے سندھ دے پنڈاں وچ کھیڈیا جاندا ہے جیہدے  وچ ککڑاں  نوں  لڑایا جاندا ہے۔ اس کھیڈ دے ککڑ عام ککڑاں نالوں وکھرے ہوندے نیں، لڑاکے ہوندے نیں اتے اوہناں دی واوا سیوہ کیتی جاندی ہے۔ ایہدے کھیڈن والے نوں شکاری کہندے نیں۔ 

لڑائی والا ککڑ دوجیاں توں وکھرا ہوندا ہے۔ ایہہ اصیل اکھواندے نیں تے اگوں ایہناں دیاں کئی ونڈاں نیں۔ ایہہ کالا، چٹا تے پیلا ہوسکدا ہے۔ ایہنوں کلیاں رکھیدا ہے ہور ککڑاں یا ککڑی نال نِیہ ملن دئیدا۔

باجرہ، بدام ایہنوں کھان نوں دیندے نیں۔ دن نوں تُراہیدا ہے اَتے مالش کیتی جاندی ہے۔

## کھیڈ دے اصول
* ککڑاں دا قد، جوکھ اِکّو جیہا ہوݨا چاہیدا ہے۔
* ککڑاں دا جوڑ کھلے پدھرے ویہڑے وچ ہوݨا چاہیدا ہے۔
* 6 منٹ دی لڑائی مگروں اک منٹ دا وسرام یا وقفہ  ہوندا ہے۔
* دوجی واری لڑائی دے مگروں 20 منٹ دا وسرام ہوندا ہے ارام، تیاری تے مالش لئی۔

## باہرلے جوڑ

*  استمبول وچ ککڑاں دی لڑائی
گھینٹا گھر، فیصل آباد

گھینٹہ گھر، فیصل آباد وچ اک گھڑی مینار اے جہڑا فیصل آباد پنجاب پاکستان وچ اے۔ ایہ برطانوی راج ویلے 1903 وچ بنایا گیا سی۔ ایہ  برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دی یاد وچ بنایا گیا سی۔

گٹھ:فیصل آباد
کاویلیئر کاؤنٹی

**کاویلیئر** امریکی صوبے نارتھ ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
## بارلے جوڑ
اردشير کاوﺳﺠﻰ

** اردشير کاوﺳﺠﻰ ** (13 اپریل 1926- 24 نومبر، 2012) مشہور پاکستانی کالم لکھاری سن۔ انگریزی اخبار ڈان اچ کالم لکھدے سن۔

اوہ کراچی دا واسی سن تے۔ پارسی گھرانے اچ جمے۔ والد رستم فقیرجی کاوﺳﺠﻰ تجارت دا کاروبار کردے سن۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:لکھاری
مکلین کاؤنٹی، اتلا ڈیکوٹا

**مکلین** امریکی صوبے اتلا ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
## بارلے جوڑ
مرسر کاؤنٹی، اتلا ڈیکوٹا

**مرسر** امریکی صوبے اتلا ڈیکوٹا دی اک کاؤنٹی اے۔
## بارلے جوڑ
سیریس

**سیریس** رات ویلے اسمان تے سب توں چوکھا لشکدا تارہ اے۔ ایہ اپنے توں مگروں لشکدے تارے کینوپس توں دگنا لشکدا اے۔ ایہ زمین توں 2.6 پارسک (8.6 چانن ورے) دے پینڈے تے اے۔ ایہ زمین دے گوانڈیاں وچ گنیا جاندا اے۔ سیریس سورجی پربندھ دے نیڑے ہوریا اے تے اگلے 60,000 وریاں وچ ایدا چانن ودھدا رویگا۔ ایس مگروں ایدا پینڈا زمین توں ودیگا پر فیر وی ایہ اگلے 210,000 وریاں تک زمین دے اسمان تے سب توں لشکدا تارہ رویگا۔

سیریس اک دوہرا تارہ اے۔

پرانے مصر وچ ایہنوں سوپدت کیا جاندا سی۔ اوتھے ایہدے نکلن تے نیل دریا وچ ہڑ آندے سن۔ سیریس بارے قرآن دی سورت نجم وچ لکھیا ہویا اے۔ ایہنوں عرب پوجدے سن۔ پولینیشی لوک اینوں سیال دے ان دی نشانی سمجھدے سن تے ماٹھے وڈے سمندر وچ راہد لبھن لئی ایہنوں تکدے سن۔ایہنوں کتا تارہ وی کیا جاندا اے وڈا کتا تارہ جرمٹ وچ ہون باہجوں۔

## سب توں چوکھے لشکدے تارے
* سیریس
* کینوپس
* الفا کنٹوری
* ارکٹورس
* ویگا
* رجل
* پروکیون
* بتلجوز
* آخرنہر
* ھڈار

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
الفا کنٹوری

**الفا کنٹوری** کنٹارس چرمٹ دا سب تولشکدا تارہ اے تے رات ویلے اسمان تے سیریس تے کینوپس مگروں تیجا سب توں لشکدا تارہ اے۔

## سب توں چوکھے لشکدے تارے
* سیریس
* کینوپس
* الفا کنٹوری
* ارکٹورس
* ویگا
* رجل
* پروکیون
* بتلجوز
* آخرنہر
* ھڈار

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
رجل

**رجل** شکاری تارہ چرمٹ دا سب توں لشکدا تارہ تے اسمان تے رات ویلے چھیواں سب توں لشکدا تارہ اے۔ ایہ زمین توں 860 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔ 

## سب توں چوکھے لشکدے تارے
* سیریس
* کینوپس
* الفا کنٹوری
* ارکٹورس
* ویگا
* رجل
* پروکیون
* بتلجوز
* آخرنہر
* ھڈار

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
ولیم ہرشل

**ولیم ہرشل** (1822-1738) اک جرمن برطانوی موسیقار  تارہ گرو تے تکنیکی گرو سی۔ اوہ ہینور جرمنی وچ جمیا اوہنے مارچ 1781 وچ یورینس سیارہ  تے اوہدے دو چن ٹائیٹانیہ تے اوبرن لبے۔ ایسے سال اوہنے کوپلے میڈل جتیا تے اوہنوں رائل سوسائٹی دا سنگی بنالیا گیا۔  ہرشل نے زحل دے وی دو چن لبے۔ ایدھے نال اوہنے 24 سمفنیاں وی بنائیاں۔ ولیم ہرشل ودیا ٹیلیسکوپاں بناکے ویچدا سی۔ اوہ پہلا بندا سی جیہنے تاریاں دی ٹور توں ایہ ناپیا جے ساڈا سورجی پربندھ وی خلا وچ ٹر ریا اے۔

دوہرا تارہ دی سوچ سب توں پہلی واری  ولیم ہرشل نے 1802 وچ دتی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:انگریز تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
اینی کینن

**اینی کینن** اک امریکی تارہ گرو (1941 - 1863) جیہنے تاریاں نوں وکھریاں ٹولیاں وچ ونڈن دا پربندھ بنایا۔

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
جوزف فان فراؤنہوفر

**جوزف فان فراؤنہوفر** (1787 - 1826) اک جرمن تارہ گرو سی۔ اوہنے فراؤنہوفر پٹیاں لبیاں۔
 
## جم پل
## ایجاد تے سیئنسی کھوج
## دوربیناں تے چانن آلے
## ہور ویکھو

*تارہ

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
فراؤنہوفر پٹیاں

فزکس تے اوپٹیکس وچ **فراؤنہوفر پٹیاں** چانن لیکآں نیں جنہاں نوں جرمن سینسدان جوزف فان فراؤنہوفر نے 1814 وچ لبیا سی۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
ایڈمنڈ ہیلے

**ایڈمنڈ ہیلے** (1656 - 1742) اک انگریز تارہ گرو سی۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
فریڈرش بیسل

**فریڈرش بیسل** (1784 -1846) اک جرمن تارہ تے میتھمیٹکس گرو سی۔ اوہ پہلا بندا سی جینے زمین توں کسے تارے دا پینڈا ناپیا سی۔

## جم پل

## سیئنسی کم

## لکھتاں

## ہور ویکھو

*تارہ

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
اینجلو سچی

**اینجلو سچی** (1818 - 1878) اک اطالوی تارہ گرو سی۔

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
ہپارخس

**ہپارخس** اک یونانی تارہ، جغرافیہ تے میتھمیٹکس گرو سی۔ 

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
فخرالدین رازی

محدث، فقیہ، فلسفی۔

پورا ناں علامہ فخر الدین ابو عبد اللہ محمد بن عمر بن الحسینی سی۔ رے ایران وچ پیدا ہوئے۔ جتھے آپ دے والد ضیاء الدین عمر خطیب سن ۔ اس لئی آپ ابن الخطیب وی کہلاندے نيں۔ شافعی تے اشعری عقیدہ رکھدے سن ۔ خوارزم وچ معتزلہ عقائد دے خلاف تبلیغ دے لئی گئے لیکن اوتھ‏ے تو‏ں بخارا تے سمرقند جانے اُتے مجبور ہوئے۔ 1190ء وچ غزنی تے پنجاب دا دورہ کيتا۔ فیر ہرات وچ مستقل سکونت اختیار کيتی تے اک مدرس‏ے وچ شیخ الاسلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں تدریس وچ مصروف ہو گئے۔ سلطان علاء الدین محمد خوارزم شاہ آپ دا سرپرست سی۔ حاسداں نے آپ نو‏‏ں زہر دے دتا جس تو‏ں جانبر نہ ہو سک‏‏ے۔ آپ نے علوم دین فلسفیانہ پیرائے وچ پیش کيتے۔ ابن سینا تے فارابی دے معترف تے امام غزالی دے خلاف سن ۔ علم الکلام وچ مشہور تصنیف اساس التقدیس ا‏‏ے۔ دوسری متداول تصنیف دا ناں مفاتیح الغیب اے جو تفسیر کبیر دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ مفتی محمد خان قادری نے فضلِ قدیر دے عنوان تو‏ں اس تفسیر دا مکمل اردو ترجمہ کر دتا ا‏‏ے۔ پنجاب یونیورسٹی لاہور وچ الرازی ہال انہاں تو‏ں منسوب اے، 

**فخرالدین رازی** (1149 - 1209) اک ایرانی مزہبی آگو تے فلسفی سی۔ اوہ 1149 وچ رے ایران وچ جمیا۔ دوائیاں، تارہ پڑھت، فزکس، لکھتاں، قنون تے ساہت وچ اوہ اک وڈا ناں اے۔

تفسیر کبیر اٹھ جلداں وچ اوہنے فرآن نوں اپنے شبداں وچ کھول کے لکھیا اے۔

اوہ 1209 وچ ہرات وچ مریا۔

## ہور ویکھو
* امین احمد رازی
* محمد بن موسیٰ رازی
* عاقل خان رازی

## حوالے

گٹھ:1149 دے جم
گٹھ:1209 دیاں موتاں
گٹھ:آمل دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:اصولی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:شوافع
گٹھ:شیوخ الاسلام
گٹھ:ماہرین کونیات
گٹھ:مجددین
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:تیرہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مفسرین
گٹھ:بنو تیم
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی فلسفی
گٹھ:1150 دے جم
گٹھ:رے (شہر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہرات وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان

گٹھ:تارہ گرو
ارسٹلس

**ارسٹلس** اک یونانی تارہ گرو سی ۔ اوہ 261 م پ دے دوالے ہویا۔ خیال اے جے اوہدا جوڑ ٹیموخارس دے سکول نال سی۔ اوہدی جانکاری دسدی اے جے او اسکندریہ وچ ریا۔ ارسٹلس نے پہلی تارہ گٹھ بنائی۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
ایچ ای 1523-0901

**ایچ ای 1523-0901** چٹے راہ دا اک لال جن تارہ اے جیہڑا زمین توں 7500 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔ ایدھی عمر 13.2 ارب ورے منی گئی اے تے اینج ایہ چٹے راہ دا سب توں پرانا تارہ اے۔ ایس دی عمر اینج ایس کائنات دی عمر دے نیڑے جا رلدی اے۔ ایدھی عمر ایدے وچ مکدے یورینیم تے تھوریم نوں ناپن نال پتہ چلی اے۔

## اتہ پتہ

گٹھ:تارے
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
یوہان بائر

**یوہان بائر** (1625 - 1572)  اک جرمن تارہ گرو سی۔ 1603 وچ اوہنے تاریاں دے نقشیاں دی اک اٹلس بنائی جیدے وچ تاریاں نوں اک اچیچے ول نال دسیا گیا سی۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
تارہ جھرمٹ

تاریاں دا اسمان تے اکٹھ جیہدی کوئی جانی پچھانی شکل مورت بندی ہووے تارہ جھرمٹ اکھواندا اے۔ ہر جھرمٹ وچ اک یا دو یا چوکھے مشہور تارے ہوسکدے نیں۔ اجکل دی تارہ پڑھت وچ 88 تارہ جھرمٹاں نوں منیا جاندا اے۔ ایہناں 88 جھرمٹاں وچوں 48 نوں بطلیموس نے دوجی صدی وچی بنایا سی۔ دوجے مگروں رلاۓ گۓ۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
جیمینیانو مونٹاناری

**جیمینیانو مونٹاناری** اک اطالوی تارہ گرو سی۔

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
پلوٹو

**پلوٹو** (علامات:  جاں‎ ) اک نکا پاندھی اے جیہڑا سورجی پربندھ وچ دوجا نکا پاندھی اے۔ سیرس اوس توں وڈا نکا پاندھی اے۔ پلوٹو نوں پہلے سورجی پربندھ  دا نوواں  پاندھی گنیا جاندا سی۔ فیر ایہ پتہ چلیا جے ایہ کائپر پٹی اندر ہور وی کئی انکآں وانگوں اک اے۔ ایہ دسواں ودذا انگ اے جیہڑا سورج دوالے کم ریا اے۔ ایہ کائپر پٹی دا دوجا وڈھا سیرس مگروں انگ اے۔ ایدھے تے پتھر تے برف ای ہے۔ 

ایہ زمین دے چن دے جوکھ دا پنجواں حصہ اے۔ 1930 وچ جدوں ایہنوں لبیا گیا تے نوواں پاندھی منیا گیا پر جدوں جنوری 2005 وچ ایلس لبیا جیہڑا پلوٹو توں وی وڈا سی تے فیر سیاریاں بارے لوکاں دی سوچ وچ فرق آیا۔ 24 اگست 2006 نوں پلوٹو نوں نو سیاریاں دی ٹولی وجوں کڈ دتا گیا تے ایہنوں نکا سیارہ کیا گیا۔ 

پلوٹو دے پانچ چن نیں۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
کائپر پٹی

**کائپر پٹی** سورجی پربندھ وچ پاندھی توں پرے نیپچون دے چکر توں پرے اک تھاں اے۔ ایدھے بارے وچ 1992 وچ پکا پتہ چلیا۔ پلوٹو (نکا سیارہ) تے ہور کئی نکے سیارے ایتھے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
واہیکا

**واہیکا** سندھ تے ستلج دے وشکار دے علاقے نوں سنسکرت لکھاری پانینی نے 5 صدی م پ وچ گنیا۔ ایہنوں باہیکا وی کیا گیا اے۔

* http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_11_1/2_grewal.pdf
انیکساگورس

**انیکساگورس** (500 – م پ 428) اک یونانی فلسفی تے تارہ گرو سی۔انیکساگورس پہلا بندا سی جیہنے ایہ گل آکھی جے سورج اک بہت وڈی بلدا گولا اے جیہڑا پیلوپونیز توں وڈا اے تے چن سورج دا چانن پلٹاندا اے۔

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
ٹیلیسکوپ

**دور ویکھ** یا ٹیلیسکوپ دور دیاں شیواں ویکھن والا اوزار اے۔ ایہہ 17ویں صدی وچ نیدرلینڈز اچ بنی سی۔

## ناں
ٹیلیسکوپ دا شبد پہلی واری 16111 وچ اطالوی میتھمیٹکس گرو گیووانی ڈیمیسیانی نے ورتیا۔ ایہہ دو یونانی شبداں ٹیلی یعنی دور سکوپ یعنی ویکھنا توں بنیا اے۔

## تریخ
پہلی ٹیلیسکوپ  نیدرلینڈز وچ 1608 وچ بنی تے ایہدے بنن وچ تن ناں سامنے آندے نیں: ہانز لپرشے، زکریاس جانسن تے جیکب میٹیس۔گلیلیو نے ڈچ ٹیلیسکوپ بارے جون 1609 وچ سنیا۔ اک مہینے وچ اپنی آپ بنائی تے اگلے ورھے ایہنوں ودیا کیتا۔

## بارلے جوڑ

* گلیلیو ٹیلیسکوپ 400 ورے دی
* گلیلیو ٹیلیسکوپ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:خلائی دوربین
ارسٹارخس

**ارسٹارخس** (310 - 230 م پ) اک یونانی تارہ گرو سی۔ اوہ پہلا بندا سی جینے ایہ گل آکھی جے سورج گرھ اے جیدے دوالے زمین کمدی اے۔

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
سیلیوکوس

**سیلیوکوس** (م پ 150 – 190) اک یونانی فلسفی تے تارہ گرو سی۔ اوہنے ایہ کاہڈ کدھی جے سمندر تے چھلاں چن دی کھچ باجوں بندیاں نیں۔

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
لونا ۲

**لونا ۲**، جس دا اصل ناں **دوسرا سوویت فلکی راکٹ** سی تے ہموطن میڈیا وچ اس دا ناں **لونک ۲** سی، سوویت یونین دے لونا پروگرام خلائی جہاز دا چھٹا سی جو ۱۲ ستمبر ۱۹۵۹ چاند E-1 عدد ۷ اُتے روانہ ہوگیا سی۔ ایہ ۱۳ ستمبر ۱۹۵۹ وچ چاند د‏‏ی سطح تک پہنچنے والا پہلا خلائی جہاز سی تے کسی دوسرے آسمانی جسم نال رابطہ کرنے والہ پہلا انسانی ساختہ شئے سی۔
گٹھ:سوویت یونین وچ ۱۹۵۹ء
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
پنڈ جوریاں

## <big>پنڈ جوریاں</big>
اے پنڈ جوری سنگھ ہنجرا دا وسایاہویااے

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
لونا 3

**لونا 3** سوویت یونین دا اک خلائی جہاز سی جیڑا چن نوں ویکھن واسطے 4 اکتوبر 1959 نوں پیجیا گیا سی۔ اس جہاز نے چن دے پرلے پاسے دیاں فوٹواں کچھ کے پیجیاں جیہڑیاں پہلے کدے وی نئیں ویکھیا گئیاں سن۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
لونا 4

250px|thumb|right|لونا 4
**لونا 4** سوویت یونین دے لونا پروگرام دا اک خلائی جہاز سی۔ اے نوویں قسم دا سی۔ اینوں 2 اپریل 1963 نوں زمین دے اتے پیجیا گیا فیر راکٹ نال اینوں چن تے ترچھے راہ تے پیج دتا گیا۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
لونا 5

250px|thumb|right|لونا 5
**لونا 5** سوویت یونین دا اک خلائی جہاز سی۔ اے لونا پروگرام دا انگ سی تے اینوں 9 مئی 1965 نوں ٹوریا گیا تے 12 مئی 1965 نوں اے چن اتے وجیا۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
لونا 6

250px|thumb|right|لونا 6
**لونا 6** سوویت یونین دا اک خلائی جہاز سی جیڑا چن ول 8 جون 1965 نوں ٹوریا گیا مگر راہ ٹھیک کرن آلے نظام چ مسئلے دی وجہ توں چن توں 159،612 کلومیٹر دوروں لنگیا۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
لونا 7

250px|thumb|right|لونا 7
**لونا 7** سوویت یونین دا خلائی جہاز سی جیڑا لونا پروگرام دا اک انگ سی۔ اینوں چن دے اتے آرام نال اترن واسطے پیجیا گیا سی مگر ایدے راکٹ پہلاں چل پۓ جیدی وجہ توں اے چن دے اتے آ وجیا۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
لونا 8

250px|thumb|right|لونا 8
**لونا 8** سوویت یونین دا اک خلائی جہاز سی۔ اینوں وی لونا 7 دے طرح چن دے اتے آرام نال اترن واسطے پیجیا گیا سی مگر ایدے راکٹ بوت دیر نال چلے جیدی وجہ توں اے چن اتے آوجیا۔ اے 3 دسمبر 1965 نوں ٹوریا گیا سی۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سویت یونین دا خلائی پروگرام
عاصمہ جہانگیر

**عاصمہ جہانگیر ** اک پاکستانی وکیل، سپریم کورٹ بار ایسوسی ایشن دی صدر تے سپریم کورٹ وچ ایڈووکیٹ سی ۔ 

گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:پاکستانی سوانیاں وکلا
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گیونی کسینی

**گیونی کسینی** اک اطالوی فرانسیسی تارہ گرو تے انجینیر سی۔ اوہنے تے جین رچر نے رل کے زمین توں مریخ دا پینڈا ناپیا سی۔
بی جیز

بی جیز 1958 اچ بنن آلی موسیقی دی اک ٹولی سی۔ گروپ نوں بنان آلے تن بھرا بیری، رابن تے مارس سن۔ 
## بارلے جوڑ

گٹھ:موسیقی
بلاٹرکس

**بلاٹرکس** شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے۔ ایہ شکاری دا بتلجوز تے رجل مگروں تیجا سب توں لشکدا تے اسمان تے 27واں سب توں لشکدا تارہ اے۔

## سب توں چوکھے لشکدے تارے
* سیریس
* کینوپس
* الفا کنٹوری
* ارکٹورس
* ویگا
* رجل
* پروکیون
* بتلجوز
* آخرنہر
* ھڈار

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
سلطان بن محمد القاسمی

**سلطان بن محمد القاسمی** متحدہ عرب امارت دی سپریم کونسل دا سنگی تے شارجہ دا آگو اے۔ اوہ 1972 توں شارجہ تے راج کر ریا اے تے ایھدے نال اک تریخ لکھاری وی ہے۔

## پڑھائی
* پی ایچ ڈی ڈرھام یونیورسٹی 1999
* پی ایچ ڈی اگزیٹر یونیورسٹی 1985

### لکھتاں
* The Myth of Arab Piracy in the Gulf, 1986
* Division of the Omani Empire (1856–1862), 1986
* British Occupation of Aden, 1990
* Omani-French Relations (1715–1905), 1993
* Arab Omani Documents in the French Archive Centres, 1993
* The Journals of David Seton in the Gulf (1800–1809), 1994
* John Malcolm and the British Commercial Base in the Gulf (1800), 1994
* The Gulf in Historic Maps, Volume I, 1996
* Letters of Somali Leaders to Sheikh Sultan Bin Saqr Al Qasimi (1837), 1996
* The Gulf in Historic Maps, Volume II, 1999
* Power Struggles and Trade in the Gulf (1620–1820), 1999
* A Memorandum for Historians on the innocence of Ibn Mājid, 2000
* Memorandum on Kuwait: A Biography of Sheikh Mubarak Al-Sabah, 2004
* Deep-Seated Malice, 2004
* The Genesis of the Scout Movement in Sharjah, 2008
* Kinship Index, 2008
* Sharjah Air Station Between the East and the West, 2009
* Description of Muscat Fort and other forts on the Gulf of Oman, 2009
* Sard Al That: A Permissible Narrative, 2009

## بارلے جوڑ
* ویب سائٹ 
* کالم

گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر
گٹھ:متحدہ عرب امارات
جان ہرشل

**جان ہرشل** (1792 - 1871) اک انگریز تارہ گرو سی۔ اوہ ولیم ہرشل دا پتر سی۔

گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
گٹھ:تارہ گرو
فلکیات دان

**فلکیات دان** (Astronomer)، اک سائنسدان ہُندا اے جیہڑا تاریاں، سیاریاں، آسمان تے ہور متعلقہ فلکی اجسام نوں دیکھدا پرکھدا تے اوہدے بارے وچ کھوج لاؤندا اے تے فلکی تحقیقات نوں نوں کِسے پدھر وچ لیاؤندا اے۔

## ہور دیکھو
* ولیم ہرشل
* ماریا مچل

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ گرو
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
نیوفاؤنڈلینڈ

**نیوفاؤنڈلینڈ** کینیڈا دا اک جزیرہ اے جیہڑا ایدے چڑھدے اتر ول سمندری کنڈے تے  اے۔ ایہ 108,860 مربع کلومیٹر تھاں تے اے تے کینیڈا دے صوبے نیو فاؤنڈلینڈ تے لیبراڈر وچ اے۔ ایتھے 479,105 لوک وسدے نیں۔
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا جغرافیہ
گٹھ:کینیڈا دے صوبے
تارا پاندھی

**تارہ پاندھی** زمین توں اتے خلا وچ جان والے نوں کیندے نیں۔ تارہ پاندھی کسے پروگرام نال سکھلائی کرکے اے کسے اچیچے اسمان تے جان والے جہاز وچ بیٹھ کے زمین توں اتے جاندا اے۔ ایہدا کم کھوج لانا ہوندا اے۔ اوہ تارہ پڑھت دا گرو ہوندا اے۔ یوری گیگرین 12 اپریل 1961 وچ گیا تے پہلا تارہ پاندھی سی۔ تارہ پاندھی نیل آرمسٹرانگ چن تک اپڑیا۔

تارہ پاندھی پنجابی دے شبداں تارہ تے پاندھی نال رل کے بنیا۔ پاندھی پنجابی وچ مسافر یا کتے جان والے نوں کیندے نیں۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
گٹھ:تارہ پاندھی
پارسک

**پارسک**  تارہ پڑھت  وچ ورتیا جانوالہ لمبائی دا اک ناپ اے۔ ایہ 3.26 چانن ورے  دے برابر اے۔ ایہ 30.9 ٹرلین کلومیٹر یا 19.2 ٹرلین میل دے برابر اے۔ ایہ اوہ لمائی اے جیدے آخر تے اک اسمانی میل 1 آرکسیکنڈ دا زاویہ بنا دیوے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
61 سگنی

**61 سگنی** تارہ چرمٹ سگنس وچ اک تارہ اے۔ ایہ زمین توں 11.41 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔ فریڈرش بیسل اک جرمن تارہ گرو پہلا بندا سی جیہنے 1838 وچ ایہدا زمین توں پینڈا ناپیا۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
نارمن لوکائر

**نارمن لوکائر** (1920 - 1836) اک انگریز سینسدان تے تارہ گرو سی۔ اوہنے اک فرانسیسی سینسدان پیری جانسن نال رل کے ہیلیم گیس لبی سی۔ نیچر (میگزین)، سائینس تے ہر ہفتے چھپن والے ایس مگزین دا موڈھی ایڈیٹر وی اوہو ای سی۔

گٹھ:تارہ گرو
الدبران

**الدبران** اک لال جن تارہ اے جیہڑہ زمین توں 65 چن ورے دور ٹارس تارہ چرمٹ وچ اے۔ الدبران ایھدا عربی ناں اے جیدا مطلب اے پجھے چلن والا۔ ایہدے نال اک تارہ گچھا ترنجن اے تے کہانی ایہ بنی جے الدبران ترنجن پچھے چلدا اے۔

## سب توں چوکھے لشکدے تارے
* سیریس
* کینوپس
* الفا کنٹوری
* ارکٹورس
* ویگا
* رجل
* پروکیون
* بتلجوز
* آخرنہر
* ھڈار

## بارلے جوڑ

*انٹرنیشنل اسٹرونومیکل یونین دی ویب سائٹ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
گٹھ:لال جن
کیکڑا بدلی

**کیکڑا بدلی** اک سپرنووا دی ریند کھوند چوں اے تے ٹارس تارہ چرمٹ  وچ اے۔ ایہ بدلی زمین توں 6,500 چانن ورے دور اے تے ایہدا ریڈیس 11 چانن ورے اے تے اے 1500 کلومیٹر پر سیکنڈ دی تیزی نال پھیلدا اے۔ اے چٹی راہ دے پرزیوس آرم دا اک حصہ اے۔ اینوں جان بیوس نے 1731 وچ ویکھیا سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
اسطرلاب

**اسطرلاب** اک اوزار اے جیہڑا پرانے ویلیاں وچ تاریاں دیا تھاں نہپن تے لبھن لئی وریا جاندا سی تے اوستوں ویکھن ورتن والے نوں اپنی تھاں دا وی پتہ چلدا سی۔ 
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
شکاری بدلی

**شکاری بدلی** شکاری تارہ چرمٹ وچ اک بدلی اے۔ ایہ اسمان تے سب توں لشکدیاں بدلیاں چون اے تے ننگی اکھ ناں ویکھی جاسکدی اے۔ ایہ زمین توں 1,344 چانن ورہ دے پینڈے تے ایہ۔ ایہ زمین توں اوہ سب توں نیڑے دی تھاں اے جتھے تارے بنن دا کم ہوریا اے۔

شکاری بدلی پہلی واری بدلی وانگوں 26 نومبر 1610 نوں فرانسیسی تارہ گرو نکولس کلاڈ فیبری ڈی پائیرسک نے ٹیلیسکوپ نال ویکھی تے لکھتاں وچ لیایا۔ ایس مگروں آنوالے وریاں وچ ہور وی کئی تارہ گروواں نے اپنیاں ٹیلیسکوپاں نال ایس بدلی نوں ویکیھا۔ 1993 وچ ہبل نے ایدی فوٹوگرافی کیتی تے ایس مگروں شکاری بدلی کھوجاں تے کاہڈاں دا کڑھ بنی ہوئی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بدلی
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
شکاری تارہ جھرمٹ

**شکاری تارہ جھرمٹ** اسمان تے اک مشہور تارہ جھرمٹ اے۔ ایہ ننگی اکھ نال ویکھیا جاسکدا اے۔ بتلجوز، رجل، سیف ایس تارہ جھرمٹ دے جانے پشانے تارے نیں۔

## ناں
ایہنوں شکاری ایس لئی گیا گیا جاندا اے جے پران ےویلیاں توں ایھدے تاریاں نوں جوڑ کے اک شکاری دی مورت بنائی جاندی سی۔ منٹاکا، النیلم تے النطاک دے تن تارے رل کے ایس شکاری دی پیٹی بندے نیں۔ بتلجوز دا ناں ایس شکاری دی مورت وچ اوہدی کچھ وچ ہون باجوں ایہ ناں دتا گیا۔ بتلجوز سجی بانہ تے رجل ایس شکاری دا کھبا پیر بناندا اے۔

## ویکھن ویلہ
شکاری نوں اسانی نال نومبر توں مارچ تک اسمان تے ننگی اکھ نال لبھیا جاسکدا اے۔

## دوجے تارے
شکاری تارہ جھرمٹ نال دوجیاں تاریاں نوں اسانی نال لبیا جاسکدا اے۔ شکاری دی پیٹی دے تن تاریاں دی سیدھ وچ دکھن لیندے ول سیریس اے۔ ایس پیٹی دے اتر چڑھدے ول الدبران اے۔ بلاٹرکس تے بتلجوز توں اک لین لیندے ول کھچو تے پروکیون اگے آویگا۔ رجل توں بتلجوز ول کھچی لیک کیسٹر تے پولکس ول لجائیگی۔

## اچیچیاں گلاں
شکاری تارہ جھرمٹ اک پرانے ویلہ دسن والے وانگوں رات نوں اسمان تے دسدا اے۔ چار تارے بتلجوز، بلاٹرکس، رجل تے سیف رل کے اک مستطیل نال رلدی مورت بناندے نیں۔ ایدے وشکار اک پٹی وانگوں شکاری دی پیٹی دے تن تارے منٹاکا، النیلم تے النطاک نیں۔ پٹی توں تھلے تن تاریاں دی لین اے جیہنوں شکاری دی تلوار دا ناں دتا گیا اے۔ ایہ اصل وچ اورین بدلی اے۔ سارے تارے نیلے گرم نیں سواۓ مکدے بتلجوز دے۔

بائبل وچ تن تھاں تے ایس جھرمٹ بارے لکھیا ہویا اے۔

## بارلے جوڑ

* شکاری تارہ جھرمٹ دی اک مورت
* اک ہور مورت تے ڈرینگ 
* جھرمٹ ناں
*جھرمٹاں دے ناں

گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ جھرمٹ
گٹھ:شکاری تارہ جھرمٹ
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
گھڑسری بدلی

**گھڑسرا بدلی** شکاری تارہ چرمٹ وچ اک کالی بدلی اے۔ ایہ بدلی النطاک تارے دے نال کرکے دکھن ول اے۔ ایہ زمین توں 1500 چانن ورے دے پینڈے تے اے ایہ زمین توں کؤڑے دے سر ورگی دسدی اے ایس ایہنوں ایدا ایہ ناں دتا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
رتی ڈبی بدلی

**رتی ڈبی بدلی** مونوسیروس تارہ چرمٹ وچ اک رتے رنگ تے ڈبی ورگی اک بدلی اے۔ 

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
اینڈرومیڈا

**اینڈرومیڈا** اک چکری تارہ سمندر اے جیہڑا زمین توں 2.5 ملین چانن ورہ دے پینڈے تے اینڈرومیڈا تارہ چرمٹ وچ اے۔ ایہ ساڈے تارہ سمندر توں نیڑے دا تارہ سمندر اے تے ننگی اکھ نال رات نوں ویکھیا جاسکدا اے۔

ایرانی عرب تارہ گرو عبدالرحمان صوفی نے 964 وچ پہلی واری ایدھے بارے لکھیا۔ 1612 وچ ماریس نے ایہنوں ٹیلیسکوپ نال ویکھیا۔ 1751 وچ ولیم ہرشل نے ایہدا پینڈا ناپیا۔ ایڈون ہبل نے 1920 وچ ایہ دسیا جے ایہ اک تارہ سمندر اے ناں کے تارہ بدل جویں پہلے سمجھیا جاندا سی تے نال ایہ وی دسیا جے ایہ چٹا راہ توں وکھ اے۔

اینڈرومیڈا وچ اک ٹرلین دے نیڑے تارے نیں جد کے ساڈے تارہ سمندر وچ 200 توں 400 ملین تک تارے نیں۔ اینڈرومیڈا 100 to 140 کلومیٹر/سکنٹ دی دوڑ نال ساڈے تارہ سمندر ول آرئی اے تے خیال اے جے ایہ 4.5 ارب ورے مگروں ساڈے تارہ سمندر نال آٹکراۓ گی۔

## بارلے جوڑ
* اینڈرومیڈا دا لبنا

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارہ سمندر
بدلی

**بدلی** تارہ پڑھت وچ اسمان تے فارغہ، شاکلہ تے تؤڑ نوں کیندے نیں جیہڑی آبساز تے شمصر تے ہور آئیونی کیساں نال بنی ہوندی اے۔ ایہ نکی بدلی وانگوں لگدی اے تے ایس لئی ایہ ناں رکھیا گیا اے۔ ایہ تارہ بنن دے کم دا پہلا حصہ ہوندا اے۔

964 وچ عبدالرحمان صوفی نے پہلی واری اپنی کتاب وچ ایھدے بارے لکھیا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بدلی
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
النیلم

**النیلم** شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے تے اسمان تے رات نوں چوکھے لشکن والے تاریاں وچ ایدا نمبر 30واں اے۔ منٹاکا تے النطاک نال رل کے ایہ اورین تارہ چرمٹ دی اورین پیٹی دا اک تارہ اے۔

گٹھ:تارے
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
اورین پیٹی

**اورین پیٹی** اسمان تے اورین تارہ چرمٹ وچ اک سیدھ وچ دسدے تن تاریاں النیلم، النطاک تے منٹاکا دے اکٹھ نوں اورین پٹی کیندے نیں۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
لال جن

**لال جن** اک بہت وڈے تارے نوں کیندے نیں جیدھا جوکھ ساڈے سورج توں ادھے توں لے کے دس گنا تک ہووے۔ ایہنوں لال جن ایس لئی آکھی دا اے کیوں جے ایہ وڈا ہون دے نال نال لال رنگ دا وی ہوندا اے۔ ایدھا گرمی ناپ 5000 کیلون تک ہوسکدا اے۔ ریڈیس بہت پھیلیا ہوندا اے۔ ایہ ایسا تارہ ہوندا اے جیہڑا بل چکیا ہوندا اے۔

ساڈا سورج وی ساڈے چار ارب ورے مگروں لال جن بن جائیگا تے ایدا ریڈیس زمین تکر اپڑ جائیگا۔

ارکٹورس، الدبران، بتلجوز تے مائرہ لال جن نیں۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
گٹھ:لال جن
مندری بدلی

**مندری بدلی** لائرہ تارہ چرمٹ دی اک بدلی اے۔ ایہنوں پہلی واری 1779 وچ ویکھیا گیا۔ ایہ لشکدے تارے ویگا توں تھلے اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بدلی
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
اکھ بدلی

**اکھ بدلی** اکویریس تارہ چرمٹ وچ اک بدلی اے۔ ایہنوں پہلی واری 1824 توں پہلے کارل لڈوگ ہارڈنگ نیں لبیا۔ ایدھی مورت اکھ ورگی بندی اے ایس لئی ایہدا ایہ ناں رکھیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بدلی
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
ہبل دا قنون

امریکی تارہ گرو ایڈون ہبل نے تارہ سمندراں دے دور ہون نوں اک قنون وچ دسیا جیہڑا اوہدے ناں تے ہبل دا قنون اخواندا اے۔

جناں کوئی شے ویکھن والے توں پرے ہوویگی اتنا ای اوہدے دور پجن دی دوڑ زیادھ ہوویگی۔

## بارلے جوڑ
*http://www.astro.cornell.edu/academics/courses/astro201/hubbles_law.htm
*http://www.thefreedictionary.com/Hubble's+law

گٹھ:فلکیات
گٹھ:سائنس
کایان لوریز

**کایان لوریز**  پرائيمیٹ  دے اک ٹبر لوریز دی اک ونڈ اے۔ ایہ 2012 وچ بورنیو انڈونیشیا توں لبیا اے۔ 

## بارلے جوڑ
*http://www.geekosystem.com/tag/kayan-loris/
*http://www.sciencedaily.com/releases/2012/12/121213085206.htm
نووا

**نووا** اک وڈھے ایتٹمی دھماکے نوں کیندے نیں تے ایہ اودوں ہوندا اے جدوں اک ٹھمنا تارہ دوالے دے تارے توں اپنی تکڑی کھچ نال ہائیڈروجن کھچدا اے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
چارلس میسیئر

**چارلس میسیئر** (26 جون 1730 – 12 اپریل 1817) اک  فرانسیسی تارہ گرو   سی۔ اوہنے اٹھارویں صدی دے انت تے 109 سب توں لشکدیاں بدلیاں دی اک گٹھ بنائی۔
ہیبر کرٹس

**ہیبر کرٹس** (27 جون 1872 – 9 جنوری 1942) اک امریکی تارہ گرو سی۔ اونے یونیورسٹی آف مشیگن وچ پرھیا تے یونیورسٹی آف ورجنیا وچ، جردوں اونوں تارہ پڑھت دی ڈگری لبی۔1902 توں 1920 وچ اونے بدلی دا سروے کیتا۔ اونے 1925 وچ اک فلم پلیٹ کمپیریٹر بنایا۔
تھامس رائٹ

**تھامس رائٹ** (22 September 1711 – 25 February 1786) اک انگریز تارہ گرو سی۔

گٹھ:تارہ گرو
عبدالرحمان صوفی

[288x288px|کھبے|thumb|عبدالرحمٰن الصوفی د‏‏ی اک کتاب تو‏ں [برج قوس د‏‏ی تصویر کشی تے تشریح]]
**عبد الرحمٰن الصوفی** (ولادت: جمعہ 16 محرم الحرام 291ھ/ 9 دسمبر 903ء — وفات: منگل 12 محرم الحرام 376ھ/ 25 مئی 986ء) اک مشہور مسلما‏ن فلکیات دان سی جس دا تعلق ایران دے قدیم شہر رے (جو ہن تقریباً تہران وچ شامل اے ) تو‏ں سی۔ موجودہ دور دے بیشتر کواکب تے ستارےآں دے ناں اس د‏ی مشہور کتاب 'ساکن ستارےآں د‏‏ی کتاب'(عربی:  **كتاب الكواكب الثابتة** ) وچ اج تو‏ں اک ہزار سال پہلے دتے گئے سن ۔ انگریزی وچ اس دا ناں Azophi مشہور ا‏‏ے۔ اج وی جدید فلکیات وچ اس دے ناں اُتے چاند دے اک گڑھے دا ناں 'lunar crater Azophi' تے اک سیارہ دا ناں Al-Sufi۔ 12621 رکھیا گیا ا‏‏ے۔

**عبدالرحمان صوفی** اک ایرانی تارہ گرو سی۔

عبدالرحمان صوفی رے ایران وچ 7 دسمبر 903 نوں جمیا۔ 964 وچ اوہنے كتاب صور الكواكب دے ناں تے تارہ پڑھت تے کتاب لکھی'۔ اوہ پہلا تارہ گرو سی جیہنے وڈا میجلنی بدل بارے لکھیا۔ اونے بطلیموس دی کتاب المجسطي نوں وڈا کیتا تے اودا ترجمہ کیتا سی۔

عبدالرحمان صوفی نو مشہور مسلمان تارہ گرواں وچوں اک اے۔

عبد الر حمن الصوفی (903ـ986 ء ،ایران) پہلا عالمی ماہر افلاک سی جس نے 964ء وچ اینڈرو میڈا گیلکسی(M31 andromeda galaxy )کو دریافت کيتا سی۔ ساڈے نظام شمسی تو‏ں باہر کسی تے سٹار سسٹم دے ہونے دا ایہ پہلا تحریری ثبوت سی جس دا ذکر اس نے اپنی تصنیف کتاب الکواکب الثا بت المصور( Book of Fixed Stars )ماں کیہ۔ ایہی کہکشاں ست سو سال بعد جر من ہیئت دان سا ئمن Simon Marius d1624))نے دسمبر1612ء وچ ٹیلی سکوپ د‏‏ی مدد تو‏ں دریافت کيت‏ی سی۔
## حالات
ان د‏‏ی زیادہ زندگی اصفہان وچ گزری جتھے اوہ امیر عبد الدولہ دے دربار وچ فلکیات تے ہور علوم د‏‏ی تراجم و لکھتاں دے لئی مامور سن ۔ جتھے اس نے اپنی لکھتاں دے علاوہ بے شمار شاگرد بناَئے۔ اس دے کماں وچ اصطرلاب دے اک ہزار استعمالات د‏‏ی تشریح وی شامل اے ۔

عبدالرحمان صوفی 25 مئی 986 نوں شیراز وچ مریا۔

## لکھتاں
اس د‏ی مشہور لکھتاں درج ذیل نيں۔
*  **كتاب الكواكب الثابتة** : 964ء وچ شائع ہوئی تے اس دے متعدد نسخے اج وی موجود نيں۔ انگریزی وچ ایہ Book of Fixed Stars دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
*  **صور الكواكب الثمانية والأربعين** : اس وچ کواکب و نجوم د‏‏ی درست ترین تصویر کشی کيتی گئی ا‏‏ے۔
*  **أرجوزة في الكواكب الثابتة** 

## مورتاں

File:Constellation Taureau - al-Sufi.jpg|
File:Constellation Crabe - al-Sufi.jpg|
File:Constellation lièvre - al-Sufi.jpg|
File:Constellation Gemeaux - al-Sufi.jpg|
File:Folio 165 from manuscript of as-Sufi treatese on the fixed stars. 1009-10. Bodleian Library, Oxford..jpg|
File:Azophi Ophiuchus.jpg|


گٹھ:903 دے جم
گٹھ:986 دیاں موتاں
گٹھ:آل بویہ دے علما
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:دسويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلما‏ن فلکیات دان
جان ایبٹ

جان ایبٹ کینیڈا دا وزیراعظم اے۔۔ اوہ کینیڈا دا تیجا وزیراعظم ےی تے اودا جوڑ کنزرویٹو پارٹی نال اے۔

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دے وزیراعظم
نکی چھل

نکیاں چھلاں ریڈیو چھلاں نیں جنہاں دی چھل لمبائی اک میٹر توں لے کے اک ملی میٹر تک ہوسکدی اے یا 300 میٹر ہرٹز توں 300 گیگا ہرٹز تک ہوندی اے۔
ارنسٹ اوپک

**ارنسٹ اوپک** (23 اکتوبر 1893 – 10 ستمبر 1985) اک اسٹونوی تارہ گرو سی۔

گٹھ:تارہ گرو
سائمن ماریس

**سائمن ماریس** (جنوری 10, 1573 – دسمبر 26, 1624) اک جرمن تارہ گرو سی۔
1614 وچ اونے مشتری تے اودے چناں اتے اپنی اک کتاب چھاپی۔
جان میکڈونلڈ

جان میکڈونلڈ کینیڈا دا وزیراعظم اے۔۔ اوہ کینیڈا دا پہلا وزیراعظم سی تے اودا جوڑ لبرل-کنزرویٹو پارٹی نال اے۔

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دے وزیراعظم
ویرا روبن

thumb|ویرا روبن
**ویرا روبن** (1928) اک امریکی تارہ پڑھت گرو سی۔ 1970 دے دوالےاونوں تارہ سمندراں دی سوچی گئی ٹور تے اصل ٹور وچ فرق دسیا۔ ایس رپھڑ نوں "تارہ سمندر دی ٹور دا رپھڑ" دا ناں دتا گیا۔جیدی وجہ توں تاریک مادے دی تھیوری بنن وچ آئ۔
حکا

**حکا** شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے. حکا اورین جرمٹ وچ بتلجوز تے بلاٹرکس دے اتے وشکار کر کے اے۔ حکا اک وڈھا تارہ اے ایہ سورج توں 28 گنا وڈھا اے۔ ایدا ریڈیس سورج توں دس گنا اے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
نائر السیف

**نائر السیف** شکاری تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے۔ ایہ اورین پیٹی توں تھلے اے۔ زمین توں ایہ 2,330 چانن ورے (710 پارسک) دور اے۔ نائرالسیف عربی ناں اے جیدا مطلب اے تلوار وچوں لشکدا۔

گٹھ:تارے
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:شکاری تارہ چرمٹ
ناسا

**ناسا** امریکی سرکار دا اسمانی کھوج دا اک ادارہ اے۔ ایہ 29 جولائی 1958 نوں بنایا گیا سی۔ ایہدا گڑھ واشنگٹن ڈی سی اے تے ایہدے وچ کم کرن والے لوکاں دی گنتی 18,800  اے۔
گٹھ:امریکہ
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی ادارے
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
سروسز انسٹیٹوٹ آف میڈیکل سائنسز

**سروسز انسٹیٹوٹ آف میڈیکل سائنسز** 2003 وچ قائم ہویا، لہور، پنجاب (پاکستان) وچ واقع اک سرکاری طِبی تعلیمی ادارا اے ۔

گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
ریڈیو تارا پڑھت

**ریڈیو تارا پڑھت** تارہ پڑھت دا ایسا کھیتر اے جیہدے وچ اسمانی دکھالیاں نوں ریڈیو فریکوینسی نال پڑھیا جاندا اے ۔ کسے اسمانی شے توں ریڈیو چھلاں دے آون دا پہلی واری پتا اودوں چلیا جد 1930 وچ کارل جانسکی نے چٹے راہ توں پہلی واری ریڈیو نوں ناپیا ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
مرزم

**مرزم** وڈا کتا تارہ چرمٹ دا اک تارہ اے۔ ایہ اسمان تے سب توں چوکھے لشکدے تارے سیریس دے سجے پاسے اے۔ ایہ زمین توں 500 چانن ورے تے 150 پارسک دے پینڈے تے اے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
نیوٹرون تارہ

**نیوٹرون تارہ** اک نکا تے گھنا تارہ ہوندا اے جیہڑا نیوٹران نال بنیا ہوندا اے تے اک وڈا نیوکلیس ہوندا اے جیہڑا کھچ نال جڑیا ہوندا اے۔ ایہدا ریڈیس 10 کلومیٹر (6 میل) تک ہوندا اے تے ماس سورج توں 1.4 توں 5 گنا۔ ایہ کسے وڈے تارے دی ریندھ کھوند نیں تے بالن مکھن مگروں سپرنووا بنن دے کم چوں لنکے ہوندے نیں۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
پلسار

**پلسار** ایسے نیوٹرون تارے ہوندے نیں جیہڑے تیزی نال کمدے نیں الیکٹرومیگنیٹک  ریڈیشن بناندے نیں جیہڑی ریڈیوچھل وچ پتہ چلدی اے۔ پہلا پلسار 1967 وچ لبیا گیا۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
afdasdfasdfasdfasdfasdfasdfasdfasdfda-- 22:10, 3 اپریل 2013 (PKT)-- 22:10, 3 اپریل 2013 (PKT)-- 22:10, 3 اپریل 2013 (PKT)-- 22:10, 3 اپریل 2013 (PKT)-- 22:10, 3 اپریل 2013 (PKT)
ad asdfff
کواسار

کواسار اودوں ہوندا اے جدوں گیس کسے بہت وڈے کالے مورے کول کسے دور دے تارہ سمندر دے گڑھ وچ تیز دوڑ نال کالے مورے ول جاندی اے تے پر بجلی مقناطیسی طاقتاں کالے مورے دے اتے ایہنوں زور نال کماندیاں نیں تے زور نال پرے انرجی دی ونڈ وچ پیجدیاں نیں۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
واٹرٹن لیکس نیشنل پارک

**واٹرٹن لیکس نیشنل پارک** ایلبرٹا  کینیڈا وچ اک نیشنل پارک اے۔

## بارلے جوڑ