open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دیبا شہناز اختر

**دیبا شہناز اختر** پاکستان ریسکیو ٹیم اقوام متحدہ د‏‏ی انسراگ سرٹیفائیڈ اربن سرچ اینڈ ریسکیو ٹیم د‏‏ی واحد سواݨی ممبر نيں جیہناں نے ریسکیو 1122 نو‏‏ں 2006ء وچ جوائن کيتا سی انسراگ اقوام متحدہ دے اک ذیلی ادارے انٹرنیشنل سرچ اینڈ ریسکیو ایڈوائزری گروپ دا مخفف اے  آدیان- ترکیہ وچ پاکستان ریسکیو ٹیم کینال اوہ بحیثیت رابطہ افسر تے سیکٹر انچارج آپریشن وچ حصہ لے رہیاں نيں۔ دیبا شہناز، ریسکیو ۱۱۲۲ د‏‏ی کمیونٹی ٹریننگ تے انفارمیشن ونگ دے نال وابستہ نيں پ‏ر آدیامان (ترکی) وچ انھاں نے اک پرخطر تے پیچیدہ ریسکیو آپریشن د‏‏ی سربراہی کردے ہوئے اک ۵۰ سالہ سواݨی نو‏‏ں ریسکیو کيتا۔ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ترکی بھجوائی جانے والی ریسکیو ٹیم ڈاکٹر رضوان نصیر د‏‏ی قیادت وچ فروری دے پہلے ہفتے وچ ترکی پہنچی سی

### ترک سواݨی دی بازیابی
پاکستان ریسکیو ٹیم (ریسکیو 1122) دے اس اربن سرچ اینڈ ریسکیو آپریشن دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ پاکستان ریسکیو ٹیم نے ملٹی سٹوری منہدم عمارت دے ملبے وچ پھنسی ہوئی ترک سواݨی گلئی نو‏‏ں زندہ ریسکیو کيتا۔ جو کہ ایہ کسی معجزے تو‏ں کم نئيں سی دیبا شہناز نے اک ویڈیو بیان وچ اس ریسکیو آپریشن د‏‏ی تفصیلات دسدے ہوئے کہیا کہ *مینو‏ں تے میری ٹیم نو‏ں، جس وچ پنج لوک سن، ٹاسک دتا گیا سی کہ اس مقام تو‏ں آوازاں آ رہیاں نيں تے اک سواݨی اندر ٹریپ نيں۔ ایہ اک رہائشی عمارت دا ملبہ سی جو زلزلے وچ زمین بوس ہو چک‏ی سی۔ واضح رہے کہ ریسکیو تے ملبہ ہٹانے دا کم خالی جگہاں د‏‏ی تلاش دے نال شروع ہُندا ا‏‏ے۔ خالی جگہ یعنی کنکریٹ دے بیم یا ستون، یا سیڑھیاں دے تھلے خالی جگہ جتھے لوکاں دے موجود ہوݨ دا ودھ امکان ہُندا اے *۔ دیبا کہندی نيں کہ ''ساڈے عملے نے بہت بہادری تو‏ں خطرہ مول لے ک‏ے ایہ آپریشن کيتا۔ اس آپریشن د‏‏ی ویڈیو وچ دیبا شہناز تے انہاں د‏‏ی ٹیم دے اراکین نو‏‏ں کنکریٹ دے بلاکس دے بیچ تنگ تے پرخطر خلا وچ رینگتے ہوئے داخل ہُندے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ دیبا نے دسیا کہ جدو‏ں اساں عمارت دے ملبے وچ جا ک‏ے اس سواݨی تک رسائی حاصل کيتی تاں اوہ بہت تنگ جگہ سی۔ انہاں سواݨی د‏‏ی دونے لتاں کنکریٹ دے اندر بری طرح تو‏ں پھنسی ہوئی سی۔ ایہ اک طویل آپریشن سی۔ دیبا نے دسیا کہ چار گھینٹے دے اس آپریشن دے دوران سواݨی د‏‏ی اک ٹانگ نو‏‏ں کڈ لیا گیا لیکن دوسری ٹانگ نو‏‏ں نکالنے وچ مشکل دا سامنا سی۔ اسيں اندر کٹر استعمال نئيں ک‏ر رہ‏ے سن کیو‏ں کہ عمارت دے ملبے د‏‏ی حالت مستحکم نئيں سی۔ سطح ہݪ رہی سی۔ انہاں دا کہنا سی کہ ساڈے اُتے وی کنکریٹ سی۔ اساں آپس وچ مشورہ کيتا کہ اک راستہ ایہ اے کہ اس ٹانگ نو‏‏ں وی کٹیا جائے۔ اساں ترکی دے محکمہ صحت نال رابطہ کيتا تے ڈاکٹرز نو‏‏ں وی بلوا لیا گیا۔ لیکن ساڈی کوشش سی کہ اسيں انہاں د‏‏ی ٹانگ نو‏‏ں وی بچاواں تے انہاں نو‏‏ں براکھی کڈ لاں تاکہ اوہ معذور نہ ہوݨ۔ زلزلے دے بعد ملبے تلے دبے افراد کِنے وقت تک زندہ رہ سکدے نيں؟ یقین جاناں کہ اسيں آپریشن ک‏ر رہ‏ے سن لیکن نال نال دعاواں وی منگ رہے سن کہ اسيں تن لوک اِنّا رسک لے رہے نيں پتہ نئيں واپس وی نکلاں گے یا نئيں۔ کوئی پتہ نئيں ہُندا کہ بلڈنگ گر جائے۔ لیکن اچھی گل ایہ ہوئی کہ اسيں آخر کار انہاں د‏‏ی ٹانگ کٹے بنا انہاں سواݨی نو‏‏ں براکھی ملبے دے تھلے تو‏ں نکالنے وچ کامیاب ہو گئے۔ دیبا نے دسیا کہ انہاں دے لئی اوہ لمحہ سب تو‏ں قیمتی سی جدو‏ں انہاں سواݨی نے ۵۷ گھینٹے دے بعد اپنے عزیزاں نال ملاقات کيت‏ی۔

### ہور دیکھو
ریسکیو 1122

## حوالے

گٹھ:پاکستانی خواتین
کھنڈر

**کھنڈر** یا **کھنڈرات** (Ruins) رہتل دے فن تعمیر د‏‏ی باقیات نيں۔ اس اصطلاح تو‏ں مراد پراݨے ​​برقرار ٹعھانچے نيں جیہڑے وقت دے نال ناݪ وَکھ وَکھ عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں جُزوی یا مکمل خرابی د‏‏ی حالت وچ گر چکے نيں، جداں دیکھ پعھال د‏‏ی کمی، انساناں ولوں جاݨ بجھ کے تباہی، یا قدرتی مظاہر دے ذریعے بے قابو تباہی۔ سَبھ تو‏ں عام بنیادی وجوہات جیہڑیاں ایہناں کھنڈرات نو‏‏ں جنم دیندیاں نيں اوہ نيں قدرتی آفتاں، مسلح تصادم تے آبادی وچ کمی، جیہدے ناݪ بہت سارے ٹعھانچے طویل مدتی موسمی تے گندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں وقت دے ناݪ ناݪ آہستا آہستا ویران ہُندے جاندے نيں۔

## ہور دیکھو
* ٹیلا
* دفینا
* آثاریات
* کھنڈر

گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:آرکیالوجی
گٹھ:آثاریات
گٹھ:کھنڈرات
پنسل

**پنسل** (Pencil) لِکھݨ یا تصویراں بݨاوݨ دے کم آوندی ا‏‏ے۔ ایہدے وچ اک آسانی ناݪ سرکݨ والی پتلی سلاخ ہُندی اے جو اکثر گریفائٹ د‏‏ی بݨی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ کاغذ اُتے تیزی ناݪ اپنے رنگ دے مطابق نشان چھڈ جاندی ا‏‏ے۔ بازار وچ کئی قسم دیاں پنسلاں فروخت ہُندیاں نيں جداں 6ایچ، 2بی، ایچ بی، وغیرہ۔ ایچ بی د‏‏ی اصطلاح وچ ميں ایچ دا مطلب hard (سخت) تے B دا مطلب black (سیاہ) ہُندا ا‏‏ے۔

## تیاری
گریفائٹ، چکݨی مٹی تے پاݨی نو‏‏ں ملایا جاندا اے تے اک پتلی جئی ٹیوب وچ پعھر دتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ مادہ ٹیوب تو‏ں نکل آوندا اے تاں اوہ اک پتلی جئی ڈنڈی د‏‏ی شکل وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں سُکھایا جاندا اے تے فیر کٹ کے بھٹھی وچ پا دِتا جاندا ا‏‏ے۔ اس توں بعد ایہناں سکےآں نو‏‏ں گرم تیل تے موم وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ دیودار دے درخت د‏‏ی لکڑی تو‏ں تختیاں کٹی جاندیاں نيں جیہڑیاں ادھیاں پنسلاں جِنّیاں موٹیاں ہُندیاں نيں۔ ایہناں تختیاں وچ سکےآں لئی ناݪیاں تراشیاں جاندیاں نيں۔ جدو‏ں ایہناں ناݪیاں وچ سک‏‏ے پائے جاندے نيں فیر ایہناں دے اُپر لکڑی د‏‏ی اک دوسری تختی گوند ناݪ چپکائی جاندی ا‏‏ے۔ فیر اس تختی وچو‏ں وکھ وکھ پینسلاں کٹیاں جاندیاں نيں۔ پنسلاں د‏‏ی اطراف نو‏‏ں تراش کے ہموار کیتا جاندا اے، ایہناں اُتے رنگ لایا جاندا اے تے کارخانے دا نشان چھاپیا جاندا ا‏‏ے۔ کئی بار پنسل اُتے ربڑ وی لائی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* The Art of Pen Spinning 
* The history of pencils 
* Pencil made
* Video produced by Staedtler showing how pencils are made (55.3 MB)

گٹھ:سٹیشنری
گٹھ:چیزاں
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:قلماں
گٹھ:دفتری سازوسامان
چینی، غذا

**چینی** یا **سفید چینی** ،(white sugar) کھاݨ پیݨ آݪیاں چیزاں نوں مٹھاس دیݨ لئی ورتی جاندی اے۔

## تیاری
گنے دا رَس اک وڈے برتݨ وچ اکٹھا کیا جاندا اے فیر ایہدے تھلے اگ لائی جاندی اے، گرم ہوݨ تے جو چِٹی تہہ اس برتݨ دی سطَح دے اُپر اُبھر آؤندی اے اوہنوں وڈے چمچے یا کڑچھے ناݪ اکھاڑ کے پیس لیا جاندا اے، ایہ چینی ہُندی اے۔
اس توں بعد باقی رَس نوں ہور گرم کرن ناݪ اک نِسبتن زردی مائل تہہ سطح اُپر آؤندی اے، ایہنوں لاہ کے شکر بݨائی جاندی اے۔
باقی ماندہ رس نوں مزید گرم کرن ناݪ گڑ دی تہہ اُپر آجاندی اے۔
پِچھے بچ جاݨ آݪا کاݪا سیال مادہ "راب" کہلاندا اے جیہدا ڈرم مگس بانی (شہد دے حصول لئی شہد دیاں مکھیاں پالݨ دا کاروبار) واسطے کم آؤندا اے۔

## ہور دیکھو
* شکر
* کھنڈ
* چینی
* راب
* گڑ

## حوالے

گٹھ:شکر
گٹھ:صنعت
گٹھ:کھاݨ پیݨ
کھنڈ

**کھنڈ** یا **بھوری شکر** ،(brown sugar) براؤن شوگر اک سوکروز شکر پروڈکٹ اے جیہدے وچ گڑ دی موجودگی دی وجہ ناݪ اک مخصوص بھورا رنگ ہُندا اے۔ ایہ چینی دے کرسٹل اُتے مُشتمل بقایا گڑ دے مواد اُتے مشتمل اے، لیکن ہُݨ اکثر بہتر چینی وچ گڑ دے اضافے ناݪ تیار کیتا جاندا اے۔
کھنڈ جزوی طور تے بخارات ناݪ بݨی گنے دی راب چوں کچھ مقدار وچ گڑ نوں برقرار رکھدی اے۔ وزن دی بنیاد تے جے کھنڈ مکمل طور تے ریفائن ہو جاوے تاں %70 تک چینی حاصل ہُندی اے، ایہدی ڈگری اس گَل اُتے منحصر اے کہ شکر دے کرسٹل وچ کِنا گڑ باقی اے تے کھنڈ سینٹرفیوجڈ سی یا نئیں۔ چونکہ قدرتی بھوری شکر وچ زیادا گڑ ہُندا اے، اس لئی ایہدے وچ غذائیت تے معدنی مواد موجود ہُندا اے۔ جے ایہنوں بڑی حد تک سینٹرفیوج کیتا گیا ہووے تاں ایہنوں ٹربیناڈو، ڈیمیرارا یا خام شکر دے طور تے فروخت کیتا جاندا اے۔ کھنڈ دے ذرات دا سائز متغیر اے لیکن عام طور تے داݨے دار چینی توں چھوٹا ہُندا اے۔ 

## ہور دیکھو
* شکر
* کھنڈ
* چینی
* راب
* گڑ

گٹھ:شکر
گٹھ:صنعت
گٹھ:کھان پین
ٹائر

**ٹائر** (Tire) ربڑ تے ہور متعلقا میٹیریئل دا بݨایا گیا رِنگ دی شکل دا اک جزو اے جیہڑا پہیے دے کنارے نوں گھیردا اے تاکہ پہیے دے ذریعے گڈی دے بوجھ نوں ایکسل توں زمین اُتے مُنتقل کیتا جا سکے تے اس سطح اُتے چلاوٹ فراہم کیتی جاسکے جیہدے اُتے پہیا سفر کردا اے۔ ٹائر آٹوموبائل تے سائیکلاں لئی نیومیٹک طور تے پھلایا ہوا ڈھانچا اے جیہڑا اک لچکدار کُشن فراہم کردا اے تاکہ سطح دے کھردرے پَن تے جھٹکے نوں جذب کیتا جاسکے، ٹائر اک فٹ پرنٹ فراہم کردا اے۔

گٹھ:ٹائر
گٹھ:گڈیاں دے پرزے
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:چیزاں
ربڑ

thumb|200px|کھبے|ربڑ دے درخت تو‏ں دودھیا مائع (Latex) کڈھیا جارہیا ا‏‏ے
**ربڑ** (Rubber) : دودھیا مائع جو اک خاص قسم دے درخت Hevea Brasiliesis دے تنے تو‏ں کڈھیا جاندا اے تے جم کر ٹھوس شکل اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔ بہت لچک دار ہُندا ا‏‏ے۔ بے شمار مصنوعات وچ مستعمل ا‏‏ے۔ ایہ درخت کولمبس نے امریکا وچ دریافت کيتا۔ اوتھ‏ے تو‏ں ایہ پودا انگلستان تے فیر سری لنکا، سنگاپور تے ملایا پہنچیا۔ اس د‏ی اونچائی تقریباً سٹھ فٹ ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں درختاں د‏‏ی انڈونیشیا، ملائیشیا، سری لنکا، تھائی لینڈ تے ویت نام وچ باقاعدہ کاشت کيتی جاندی اے تے انہاں تو‏ں سالانہ تقریباً 28،27 لکھ ٹن ربر حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ عالمی کھپت اس تو‏ں کدرے ودھ ا‏‏ے۔ چنانچہ ہن بعض ملکاں وچ مصنوعی ربڑ تیار کيتا جان لگ گیا اے جو بعض اعتبار تو‏ں قدرتی ربڑ تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ مصنوعی ربڑ تیار کرنے وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا سرفہرست ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* International Rubber Research & Development Board
* Rubber Board Of India

گٹھ:انڈونیشیا وچ جنگل بانی
گٹھ:تریخ جنگلاتیات
گٹھ:تھائی لینڈ وچ جنگل بانی
گٹھ:درخت
گٹھ:فصلاں
گٹھ:قدرتی اشیاء
گٹھ:قدرتی مواد
گٹھ:ملائشیا وچ جنگل بانی
گٹھ:نامیا‏تی پولیمر
گجرا

**گجرا** پُھلاں دی اک مالا اے جیہنوں جنوبی ایشیائی سواݨیاں تہواراں، ویاہواں، یا روزمرا دے روایتی لباس دے حصے دے طور تے پہندیاں نیں۔ ایہ عام طور تے گلاب تے کلیاں دے پُھلاں دیاں مُختلف قِسماں ناݪ بݨائے جاندے نیں۔ گجرے نوں جُوڑے اُتے کوائلنگ دے ناݪ پہنیا جا سکدا اے۔ ایہ کلائی اُتے وی پہنیا جاندا اے۔
گجرا باݪاں نوں سجاؤݨ دا اک زیور اے۔ گجرے توں مراد موتیاں دی اک قِسم دی کاریگری اے جو زیورات اُتے کیتی جاندی اے۔

گٹھ:لباس
گٹھ:چیزاں
نشانچی

**نشانچی** (; ) عثمانی 
دے دفتر شاہی وچ اک اعلا عہدا سی۔ ایس عہدے دار دا کم کسے وی وثیقے اُتے شاہی مہر ثبت کرنا ہُندا سی۔

## تریخ
اگرچہ درباری خطاط دا عہدا اورہان (1324–1361) دے دور وچ قائم کیتا گیا سی لیکن نشانچی (Nişancı) نام مراد II (1421–1451) دے دور حکومت وچ استعمال ہویا۔ سلطان محمد فاتح (1451–1481) دے قانون دے مطابق، نشانچی (Nişancı) دیوان (عثمانی حکومت) دا رُکن سی۔ 18ویں صدی دے وسط وچ ایہ عہدا اپݨی سابقا ​​اہمیت کھوگیا تے 1836 وچ ایہنوں ختم کر دِتا گیا۔

## نشانچی دے فرائِض
نشانچی سلطان تے صدراعظم دے احکام اُتے مہر لاؤݨ دا ذُما دار سی۔ نشانچی دیوان دے آرکائیوز دی نگرانی تے تیمر نظام (عثمانی سلطاناں ولوں بیوروکریٹس تے سپاہیاں نوں اوہناں دی خدمات دے بدلے وچ دِتیاں گئیاں زمیناں تے ٹیکس لاؤݨ دا اختیار) دے ریکارڈ رکھݨ دا وی ذُما دار سی۔ 17 ویں صدی تک نشانچی دا عہدا وزیر خارجا دے برابر سی۔ محمد رابع (1648–1687) دے دور حکومت وچ رئیس الکتاب پہلاں نشانچی دے ماتحت سی، نشانچی نوں سلطنت عثمانیہ دی وزارت خارجا دے طور تے تبدیل کر دِتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی القاب
گٹھ:نشانچی
گٹھ:ترکی لفظ تے جملے
گٹھ:عہدے
گٹھ:سرکاری عہدے
اندو ملہوترا

**اندو ملہوترا** اک ریٹائرڈ جج تے بھارتی عدالت عظمٰی د‏‏ی سینئر وکیل نيں۔ اوہ دوسری سواݨی سی جنہاں نو‏ں عدالت عظمیٰ نے سینئر وکیل دے طور اُتے نامزد کيتا سی۔ اوہ پہلی سواݨی وکیل سی جنہاں نو‏ں بار تو‏ں براہ راست عدالت عظمیٰ بھارت د‏‏ی جج دے طور اُتے ترقی دتی گئی۔  اس نے ثالثی تے مفاہمت دا قانون تے عمل (۲۰۱۴) د‏‏ی تیسری کتاب وی لکھی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
اندو ملہوترا، اوم پرکاش ملہوترا، عدالت عظمیٰ دے سینئر وکیل تے مصنف تے ستیہ ملہوترا د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی دھی، ۱۴ مارچ ۱۹۵۶ء نو‏‏ں بنگلور وچ پیدا ہوئیاں۔ 

اندو نے بی اے (آنرز) د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے تو‏ں پہلے کارمل کانوینٹ اسکول، نويں دہلی، وچ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد لیڈی شری رام کالج، دہلی یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ ماسٹرز کيتا۔ اپنی ماسٹر ڈگری حاصل کرنے دے بعد، اس نے دہلی یونیورسٹی دے میرآنڈا ہاؤس تے وویکانند کالج وچ سیاسیات دے لیکچرر دے طور اُتے مختصر طور اُتے کم کيتا۔  ۱۹۸۲ء وچ اس نے دہلی یونیورسٹی دے فیکلٹی آف لاء دے کیمپس لاء سینٹر تو‏ں بیچلر آف لا مکمل کيتا۔ 

## عملی زندگی
اندو ملہوترا نے ۱۹۸۳ء وچ قانونی پیشے وچ شمولیت اختیار کيتی تے دہلی د‏‏ی بار کونسل وچ داخلہ لیا۔  ۱۹۸۸ء وچ اس نے عدالت عظمیٰ وچ وکیل آن ریکارڈ دے طور اُتے کوالیفائی کيتا تے امتحان وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی،  جس دے لئی انہاں نو‏ں قومی یوم قانون اُتے مکیش گوسوامی میموریل انعام تو‏ں نوازیا گیا۔

ملہوترا نو‏‏ں ۱۹۹۱ء تو‏ں ۱۹۹۶ء تک عدالت عظمیٰ وچ ریاست ہریانہ دے اسٹینڈنگ کونسل دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔ اس نے عدالت عظمیٰ دے سامنے وکھ وکھ قانونی کارپوریشناں د‏‏ی نمائندگی کی، جنہاں وچ سیکیورٹیز ایکسچینج بورڈ آف انڈیا (SEBI)، دہلی ڈیولپمنٹ اتھارٹی (DDA)، سائنسی تے صنعتی تحقیق (CSIR)، تے انڈین کونسل فار ایگریکلچرل ریسرچ (ICAR) وی شام‏ل سی۔ ۲۰۰۷ء وچ ، انہاں نو‏ں عدالت عظمیٰ بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں سینئر وکیل نامزد کيتا گیا۔ اوہ ۳۰ سال دے وقفے دے بعد عدالت عظمیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں نامزد ہوݨ والی دوسری سواݨی بن گئياں۔ انہاں نو‏ں کچھ معاملات وچ عدالت عظمیٰ دے وکھ وکھ بنچاں نے امیکس کیوری مقرر کيتا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ، انہاں نو‏ں جے پور نو‏‏ں ہیریٹیج سٹی دے طور اُتے بحال کرنے دے لئی اک سجݨ دے طور اُتے مقرر کيتا گیا سی۔

ملہوترا ثالثی دے قانون وچ مہارت رکھتاں نيں تے وکھ وکھ ملکی تے بین الاقوامی تجارتی ثالثی وچ پیش ہوئے نيں۔ دسمبر ۲۰۱۶ء وچ ، اندو نو‏‏ں بھارت وچ ثالثی دے طریقہ کار نو‏‏ں ادارہ جاندی بنانے دا جائزہ لینے دے لئی وزارت قانون و انصاف وچ اعلیٰ سطحی کمیٹی (HLC) دا رکن بنایا گیا۔

عدالت عظمیٰ وچ ۳۰ سال تک قانونی مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے بعد ملہوترا نو‏‏ں عدالت عظمیٰ دے جج دے طور اُتے تقرری دے لئی متفقہ طور اُتے سفارش کيت‏ی گئی۔ ۲۶ اپریل ۲۰۱۸ء نو‏‏ں حکومت د‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی تقرری د‏‏ی تصدیق تے حکم دتا گیا سی۔ اوہ پہلی سواݨی جج سی جنہاں نو‏ں براہ راست بار تو‏ں ترقی دتی گئی۔ ملہوترا ۱۳ مارچ ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ریٹائر ہوئیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی منصفین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:لیڈی شری رام کالج دے فضلا
گٹھ:عدالت عظمیٰ، بھارت دے چیف جسٹس
گٹھ:شعبہ قانون، دہلی یونیورسٹی دے فارغین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
گٹھ:1956 دے جم
مصنوعی بارش

**مصنوعی بارش** (artificial rainfall) جیہنوں پلوی کلچر( pluviculture) دے نام ناݪ وی جاݨیا جاندا اے، عام طور تے خشک سالی یا وسیع گلوبل وارمنگ نوں روکݨ لئی مصنوعی طور تے ترسیب پیدا کرن یا ودھاؤݨ دی کوشش دا عمل اے۔ بدݪاں دی مختلف طبعی خصوصیات دے مطابق ایہ ہوائی جہازاں یا راکٹاں دا استعمال کردے ہوئے بدݪاں  اُتے بوݨ لئی خشک برف، سِلور آئیوڈائیڈ تے نمک دے پاؤڈر ورگے اتپریرک (catalysts) دے ناݪ کیتا جا سکدا اے۔ 
بدݪاں توں بارش برساؤݨ یا بارش ودھاؤݨ، کھیت دی خشک سالی نوں دور کرن، آبپاشی واسطے پاݨی دی فراہمی دی صلاحیت نوں ودھاؤݨ، پن بجلی پیدا کرن لئی پاݨی دی سطح نوں ودھاؤݨ لئی یا گلوبل وارمنگ دے مسئلے دے حل کرن لئی ایہ عمل کیتا جاندا اے۔

گٹھ:کیمیائی عوامل
گٹھ:پاݨی
مس کوکا کولا

**مس کوکا کولا** 
۱۹۵۵ء د‏‏ی اک ہندوستانی سنیما د‏‏ی ہندی زبان د‏‏ی رومانوی تھرلر فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری کیدار کپور نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ 
یہ فلم اک برانڈ (کوکا کولا) د‏‏ی فلم دے عنوان وچ استعمال ہوݨ د‏‏ی ابتدائی مثال سی۔ 
اس فلم نو‏‏ں ڈینی فلمز نے پروڈیوس کيتا سی تے اس د‏ی موسیقی او پی نیر نے دتی سی، جس دے بول مجروح سلطان پوری سن ۔  ایہ فلم گیت نگار سلطان پوری دے لئی شمی کپور د‏‏ی پہلی ہٹ فلماں وچو‏ں اک سی، جنہاں نے اس تو‏ں پہلے انداز (۱۹۴۹ء) وچ مقبول گیت گائے سن ۔ 

کاسٹ وچ شمی کپور، گی‏‏تا بالی، کلدیپ کور، جانی واکر، للتا پوار، اوم پرکاش، ہیلن تے کمل کپور شام‏ل سن ۔ 
یہ فلم باکس آفس اُتے تجارتی طور اُتے کامیاب رہی۔ 
جانی واکر تے ہیلن نے مقامی ہسپانوی پریمیاں دے طور اُتے مزاحیہ دلچسپی فراہ‏م کيتی۔ 

## کہانی
گنگا (گی‏‏تا بالی) اک غریب گھرانے تو‏ں آندی اے تے اپنے والد، بہن مدھو تے بھائی پپو دے نال رہندی ا‏‏ے۔
جب اس دے والد روپے ادا کرنے تو‏ں قاصر نيں۔ گنگا د‏‏ی شادی وچ دولہے نو‏‏ں ۱۰۰۰ جہیز د‏‏ی رقم، دولہے دے گھر والےآں نے شادی منسوخ کردتی۔ مایوس، گنگا دے والد نے اک ایداں دے شخص تو‏ں پیسے چرانے دا سہارا لیا جو بعد وچ ماریا جاندا ا‏‏ے۔
قتل دا الزام گنگا دے والد اُتے آندا اے جسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ا‏‏ے۔
تِناں بہن بھائی عجیب و غریب کم ک‏ر ک‏ے روزی کمانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ پپو دا حادثہ اودو‏ں ہُندا اے جدو‏ں اوہ کمل (شمی کپور) د‏‏ی کار تو‏ں ٹکرا جاندا ا‏‏ے۔
کمل خاندان د‏‏ی مدد کردا اے تے گنگا نائٹ کلب ڈانسر دے طور اُتے کم کرنا شروع کر دیندی اے تے اس دا ناں **مس کوکا کولا** ا‏‏ے۔
کمل تے گنگا نو‏‏ں پیار ہو جاندا اے تے اوہ مل ک‏ے اصل قاتل نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ آخر کار اوہ کامیاب ہو جاندے نيں تے گنگا دے والد نو‏‏ں رہیا کر دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہندوستانی سنیما

## حوالے

گٹھ:۱۹۵۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
گٹھ:۱۹۵۵ء دیاں فلماں
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
گٹھ:1955ء دیاں فلماں
ذکیہ حقی

**ذکیہ اسماعیل حقی** (  ; ۱۸ نومبر ۱۹۳۹ء ۔ ۲۲ اگست ۲۰۲۱ء) اک فیلی کرد وکیل سی جنہاں نو‏ں ۱۹۵۹ء وچ عراق د‏‏ی پہلی سواݨی جج مقرر کيتا گیا سی، اوہ کسی عرب ملک د‏‏ی پہلی سواݨی بنیاں جو بطور جج مقرر ہوئیاں۔ اوہ ۱۹۹۶ء وچ اپنے شوہر دے مارے جانے دے بعد عراق تو‏ں فرار ہو گئی سی تے انہاں نو‏ں امریکا وچ پناہ دتی گئی سی۔ اوہ ۲۰۰۳ء وچ عراق واپس آئیاں تے عراق د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئیاں تے آئین دے مسودے وچ مشیر سی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ذکیہ حقی ۱۸ نومبر ۱۹۳۹ء نو‏‏ں بغداد وچ اک قائم فیلی کرد خاندان وچ پیدا ہوئیاں۔ اس نے ۱۹۵۷ء وچ لاء اسکول تو‏ں گریجویشن کیتا، ۳۵۰ د‏‏ی کلاس وچ پنج سواݨیاں وچو‏ں اک سی۔  اس نے سویٹز رلینڈ وچ بین الاقوامی لیبر یونین تو‏ں بزنس ایڈمنسٹریشن وچ بیچلر آف سائنس تے بغداد یونیورسٹی تو‏ں ڈاکٹر آف لاء د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔ 

## عملی زندگی
ذکیہ نے بغداد وچ وکیل تے جج دونے دے طور اُتے کم کيتا۔ ۱۹۵۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، اس نے عراق وچ کرداں دے نال سلوک دے بارے وچ دستاویزات امریک‏‏ی سفارت خانے وچ سمگل کیتیاں۔  اس نے کرد سواݨیاں د‏‏ی فیڈریشن د‏‏ی نیہہ رکھی تے ۱۹۵۸ء تو‏ں ۱۹۷۵ء تک اس د‏ی صدر رہیاں۔  

حقی نے کرد لوکاں تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی وکالت کيتی۔ اوہ کرد سواݨیاں د‏‏ی ایسوسی ایشن د‏‏ی بانی رکن سی تے ۱۹۵۸ء وچ اس د‏ی صدر بنیاں، ایہ عہدہ اوہ ۱۹۷۵ء تک برقرار رہی۔

۱۹۵۹ء وچ ، حقی نو‏‏ں عبد الکریم قاسم نے جج دے طور اُتے مقرر کیتا،  عراق وچ جج دے طور اُتے مقرر ہوݨ والی پہلی سواݨی بنیاں تے اوہ مشرق وسطیٰ د‏‏ی پہلی سواݨی جج بنیاں۔ 

۱۹۷۰ء وچ ، اوہ کردستان ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی قیادت وچ واحد سواݨی بن گئياں۔  ۱۹۵۹ء وچ ، عبدالکریم قاسم نے حقی نو‏‏ں بینچ وچ مقرر کيتا۔  اوہ عرب دنیا د‏‏ی پہلی سواݨی بن گئياں جنہاں نو‏ں جج مقرر کيتا گیا۔ 

## ذا‏تی زندگی
حقی اک شیعہ مسلما‏ن سی۔  عراق وچ بعثی حکومت دے دوران، حقی نو‏‏ں گھر وچ نظر بند کر دتا گیا سی۔ اودو‏ں دے صدر صدام حسین نے اس دے شوہر، بھائی تے کزن نو‏‏ں قتل کر دتا سی۔  اس دے دو بیٹےآں نو‏‏ں گوام تو‏ں کڈ ک‏ے آئی این ایس د‏‏ی حراست وچ رکھیا گیا: علی، اک ڈاکٹر اپنی بیوی تے دو بچےآں دے نال، تے اس دا بھائی جس نے اک کرد پنڈ د‏‏ی تباہی دا مشاہدہ کرنے دے بعد حسین د‏‏ی فوج نو‏‏ں چھڈ دتا سی۔ 

وہ ۲۲ اگست ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ورجینیا دے اک اسپتال وچ انتقال کر گئياں۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:عراق دے سیاسی حکا‏م
گٹھ:نسائیت پسند عراقی کرد
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:بغداد یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:۱۹۳۹ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1939 دے جم
سوشل میڈیا

**سوشل میڈیا** انٹریکٹو ٹیکنالوجیز نیں جو ورچوئل کمیونٹیز تے نیٹ ورکس دے ذریعے معلومات، خیالات، دلچسپیاں تے اظہار دیاں ہور کئی قِسماں دی تخلیق تے سانجھ وچ سہولت فراہم کردیاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
* میڈیا
* انٹرنیٹ

گٹھ:میڈیا
گٹھ:ابلاغیات
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:سوشل میڈیا
گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:سماجی ذرائع ابلاغ
آبی جسم

thumb|دریائے انڈس

**آبی جِسم** (Body of water یا Waterbody) قابل ذکر پاݨی دا اک جگہ جمع ہوݨا ا‏‏ے۔
اس اصطلاح تو‏ں عام طور تے بحر، بحیرہ تے جھیل مراد ہُندی ا‏‏ے۔ آبی جِسم تو‏ں مراد ٹھہریا ہويا یا محیط آب ای مراد نئيں، دریا، نہر، ندی تے ہور جغرافیائی خصوصیات والے آب جو اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ منتقل ہُندے نيں، اوہ وی **آبی جِسم** تصور کيتے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاݨی
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:جغرافیا
رداس

کھبے|thumb|دائرے دا رداس
**رداس** (radius) جیومیٹری وچ اس فاصلے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کسے دائرے یا گوݪے دے مرکز تو‏ں اوہد‏ی باہرلی سطح تک ہووے۔ ایہنو‏ں **نصف [[قطر (جیومیٹری)|قُطر]]** (Diameter) وی کہیا جاندا اے۔ نِصف قطر یعݨی رداس اک دائرے یا کرّے دے مرکز تو‏ں اوہدے محیط یا باہرلی سطح تک جاندی ہوئی سِدھی لکیر؛ کسے گوݪائی/خم دا رداس یا رداس د‏ی لکیر؛ نیم قطری لکیر؛ نصف قطر/رداس د‏ی لمبائی اُتے محیط کروی/گول رقبا (جداں: every house within a radius of forty miles)؛ حلقۂ عمل یا حلقۂ اثر؛ بعض مخصوص حالات وچ دائرۂ عمل یا دائرۂ سفر وغیرہ (جداں: flying radius of an airplane)۔

گٹھ:دائرے
گٹھ:لمبائی
گٹھ:جیومیٹری
زاویہ

جیومیٹری تے مثلثیات وچ، اوہ شکل جو دو ضِلعےآں یا شُعاواں دے اک ای نُقطے اُتے مِلݨ نال بݨدی اے، **زاویہ** کہلاؤندی ا‏‏ے۔ ایہ اک دوسرے نو‏‏ں قطع کرن والے دو خط مستقیم دے مقامِ اتصال دا کونا تے اک مُشترکہ اختتامی نُقطہ اے۔ زاویے د‏‏ی پیمائش اس دائرے دے محیطی درجےآں وچ ہُندی ا‏‏ے جیہدا مرکز زاویے دا اتصالی نقطے ہووے جِتھے اوہدے ضِلعے اکٹھے ہُندے نیں۔ جے کسے دائرے دے محیط نو‏‏ں 360 ڈگری، برابر حصےآں وچ تقسیم کيتا جاوے تے نقاط تقسیم مرکز نال ملا دتے جاݨ تاں دائرے دا اوہ رقبہ جو متصلہ خطوط دے درمیان واقع ہوئو گا اک درجہ رقبہ کہلواؤ گا تے جو کونا راس اُتے بݨو گا اوہ اک درجے دا زاویہ کہلاؤ گا۔ اس طرحاں کُل چکر وچ 360 درجے ہُندے نيں۔ ایہنو‏ں 360 درجےآں وچ اس لئی تقسیم کيتا جاندا اے کیونکہ 360 بہت زیادہ اعداد اُتے تقسیم ہُندا اے جیہناں وچ 2,3،4,5،6,8،9,10,12,15,18,20,24,30,36 تے 40 وغیرہ شام‏ل نيں، اس لئی حساب کتاب کردے وقت آسانی ہُندی اے تے زیادہ اعداد اعشاریاں د‏‏ی شکل وچ نئیں آؤندے۔ جے کِسے ہور کونے د‏‏ی پیمائش مطلوب ہووے تاں دیکھ لیا جاندا اے کہ ایہدے وچ کِنے درجے نيں اس گل دا اندازہ کرن لئی اک آلہ استعمال کيتا جاندا اے جیہنو‏‏ں پروٹریکٹر کہیا جاندا اے۔ ایہ لکڑی، دھات یا پلاسٹک وغیرہ دا اک نصف دائرہ ہُندا اے جیہدے اُتے درجےآں تے اوہناں دیاں کسراں دے نشانات لگے ہُندے نيں جو گھڑی دیاں سوئیاں د‏‏ی حرکت دے رخ تے باقی اوہدے اُلٹ ہُندے نيں، ایہدے مطابق جیہڑے وی زاویے دا رخ سامݨے ہووے اوہ اوہد‏ی پیمائش ہُندی اے۔

## قِسماں

### قائمہ زاویہ
اوہ زاویہ جیہدی مقدار 90 درجہ دے برابر ہووے، **قائمہ زاویہ** کہلاؤندا ا‏‏ے۔

### حادہ زاویہ
اوہ زاویہ جیہد‏‏ی مقدار 90 درجہ (قائمہ زاویہ) تو‏ں گھٹ ہُندی اے، **حادہ زاویہ** کہلاؤندا ا‏‏ے۔

### منفرجہ زاویہ
اوہ زاویہ جیہد‏‏ی مقدار قائمہ زاویہ (90 درجے) تو‏ں زیادہ تے دو قائمہ زاویاں (180 درجے) تو‏ں گھٹ ہُندی اے، **منفرجہ زاویہ** کہلاؤندا ا‏‏ے۔

### مستقیم زاویہ
اوہ زاویہ جیہدی مقدار دو قائمہ زاویاں (180 درجے) دے برابر ہُندی اے، **زاویہ مستقیم** کہلاؤندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* تکون
* دائرہ
* مستطیل
* مربع
* معین
* متوازی الاضلاع

## حوالے

گٹھ:زاویہ
گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:مثلثیات
قطر (جیومیٹری)

**قطر** جیومیٹری وچ دائرے دا اک ایداں دے قطعۂ خط نو‏‏ں کہندے نيں جو دائرے دے مرکز تو‏ں گزرے تے ایہدے انتہائے نقاط دائرے دے محیط اُتے ہوݨ۔ کِسے وی دائرے دا قطر اوہدا طویل ترین وتر ہُندا ا‏‏ے۔

جدید علمی اِصطلاح وچ قطر تو‏ں مراد قطر د‏‏ی لمبائی وی ہُندی ا‏‏ے۔ اک دائرے دے ہر قطر د‏‏ی طوالت اک جِنّی ای ہُندی اے جو رداس تو‏ں دوگݨا ا‏‏ے۔

اک محدب شکل لئی، قطر د‏‏ی تعریف اس ودھ تو‏ں ودھ فاصلے دے طور تے کيتی جاندی اے جو اوہدے دو مخالف اطراف وچ اوہد‏ی سرحد اُتو‏ں گزرن والے آپس وچ متوازی خطوط مماس دے درمیان ہوݨ تے اس طرح دا کم ترین فاصلا اس شکل دا عرض کہلاؤندا ا‏‏ے۔

گٹھ:دائرے
گٹھ:لمبائی
گٹھ:جیومیٹری
مستطیل

thumb|200px|اک 5 بہ 4 مستطیل
**مستطیل** (عربی تو‏ں ماخوذ۔ انگریزی: Rectangle) جیومیٹری وچ اک ایہجی چوکور شکل اے جیہدے زاویے قائمہ ہُندے نيں تے دو آمݨے سامݨے آݪے ضِلعے مقدار وچ برابر، جد کہ دوسرے دو ضِلعےآں تو‏ں مقدار وچ کَعھٹ یا وَدھ ہُندے نيں۔

## ہور دیکھو
* چوکور Quadrilateral
* مربع Square
* مستطیل Rectangle
* متوازی الاضلاع Parallelogram
* معین Rhombus
* تکون Triangle
* مکعب Cube
* مکعب نما Cuboid
* دائرا Circle

گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
گٹھ:لمبائی
گٹھ:چوکور

گٹھ:لمبائی
گٹھ:جیومیٹری
چوکور

**چوکور** (Quadrilateral) جیومیٹری وچ اک چار رُخا کثیر الاضلاع اے، جیہدے چار کنارے تے چار کونے ہُندے نیں۔ 
مربع، مستطیل، متوازی الاضلاع تے معین چوکور شکل دیاں مثالاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
* چوکور Quadrilateral
* مربع Square
* مستطیل Rectangle
* متوازی الاضلاع Parallelogram
* معین Rhombus
* تکون Triangle
* مکعب Cube
* مکعب نما Cuboid
* دائرا Circle

گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
گٹھ:لمبائی
گٹھ:چوکور
متوازی الاضلاع

**متوازی الاضلاع** (Parallelogram) جیومیٹری وچ اک سادا چوکور شکل اے جیہدے وچ متوازی اطراف دے دو جوڑے ہُندے نیں۔ متوازی الاضلاع دے مخالف یا سامݨے آݪے اطراف برابر لمبائی دے ہُندے نیں تے متوازی علامت دے مخالف زاویے برابر پیمائش دے ہُندے نیں۔

مخالف سمتاں تے مخالف زاویےآں دی ہم آہنگی اقلیدسی مسلمہ التوازی (Euclidean parallel postulate) دا براہ راست نتیجا اے تے اقلیدسی مسلمہ التوازی (Euclidean parallel postulate) یا ایہدے مساوی فارمولیشناں وچوں کسے نوں اپیل کیتے بغیر کوئی وی شرط ثابت نئیں کیتی جا سکدی۔ متوازی الاضلاع دا تن جہتی ہم منصب اک متوازی السطوح اے۔

## ہور دیکھو
* چوکور Quadrilateral
* مربع Square
* مستطیل Rectangle
* متوازی الاضلاع Parallelogram
* معین Rhombus
* تکون Triangle
* مکعب Cube
* مکعب نما Cuboid
* دائرا Circle

گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
گٹھ:لمبائی
گٹھ:چوکور
معین

**معین** (Rhombus) جیومیٹری وچ اک چوکور اے جیہدے چاروں پاسےآں دی لمبائی اکو جِنی ہُندی اے۔
مربع تے معین دوناں دے پاسےآں دی لمبائی برابر ہُندی اے، لیکن مربع دے سارے زاویے 90 ڈگری دے برابر ہُندے نیں تے معین دے صِرف مخالف زاویے برابر ہُندے نیں۔

## ہور دیکھو
* چوکور Quadrilateral
* مربع Square
* مستطیل Rectangle
* متوازی الاضلاع Parallelogram
* معین Rhombus
* تکون Triangle
* مکعب Cube
* مکعب نما Cuboid
* دائرا Circle

گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
گٹھ:لمبائی
گٹھ:چوکور
مکعب

**مکعب** (cube)، علم جیومیٹری وچ مکعب اک تن ابعادی (three-dimensional) شکل نوں کہیا جاندا اے جیہد‏‏یاں چھے برابر مربع اطراف ہُندیاں نيں تے مکعب دے ہر کونے اُتے تن اطراف اک دوسرے ناݪ قائما زاویا بݨا کے مَݪدیاں نيں۔ اک مکعب وچ چھے مربع اطراف (Square Surfaces)، اٹھ کونے (Vertexes) تے 12 کنارے (Edges) ہُندے نيں۔

## مکعب دا حجم
کسے وی مکعب د‏‏ی لمبائی، چوڑائی یا اچائی نو‏‏ں آپس وچ ضرب دیݨ ناݪ اوہدا حجم حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کیونکہ تعریف دی رو ناݪ ایہ ساریاں مقداراں اک دوسرے دے برابر ہُندیاں نيں اس لئی کسے وی مقدار نو‏‏ں تن دفعہ ضرب دیݨ یا ایہد‏ی عددی طاقت دا حجم حاصل ہو جاندا اے۔   

## ہور دیکھو
* چوکور Quadrilateral
* مربع Square
* مستطیل Rectangle
* متوازی الاضلاع Parallelogram
* معین Rhombus
* تکون Triangle
* مکعب Cube
* مکعب نما Cuboid
* دائرا Circle

گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
گٹھ:لمبائی
گٹھ:حجم
گٹھ:مکعب
مکعب نما

**مکعب نما** (Cuboid) جیومیٹری وچ چھے چوکور شکلاں وچ بند اک شکل اے جیہنوں مستطیلی ڈبا ای کہیا جاسکدا اے۔
ایہدے سارے زاویے قائما ہُندے نیں تے اک دوسرے دے سامݨے آݪے اضلاع مقدار وچ برابر ہُندے نیں۔
مکعب نما دا مطلب اے "مکعب وَرگا"۔ اک مکعب نما اس معنی وچ اک مکعب وَرگا اے کہ ایہدے کنارےآں دی لمبائی یا چہرےآں دے درمیان زاویےآں نوں ایڈجسٹ کرکے مکعب نما نوں مکعب وچ تبدیل کیتا جاسکدا اے۔ ریاضی دی زبان وچ اک مکعب نما اک محدب پولی ہیڈرون اے جیہدا پولی ہیڈرل گراف مکعب دے برابر اے۔
مکعب نما دی اک خاص صورت اک مستطیل مکعب نما اے، جیہدے وچ چہرےآں دے طور تے 6 مستطیل ہُندے نیں۔ ایہدے مُلحِقا چہرے قائما زاویےآں اُتے مِݪدے نیں۔ مستطیل مکعب نما دی اک خاص صورت اک مکعب اے، جیہدے چھے مربع چہرے قائما زاویےآں اُتے مِݪدے نیں۔

## ہور دیکھو
* چوکور Quadrilateral
* مربع Square
* مستطیل Rectangle
* متوازی الاضلاع Parallelogram
* معین Rhombus
* تکون Triangle
* مکعب Cube
* مکعب نما Cuboid
* دائرا Circle

گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
گٹھ:لمبائی
گٹھ:حجم
گٹھ:مکعب
حجم

**حجم** ، جیومیٹری وچ، جگہ د‏‏ی اوہ مقدار اے جو تن اطرافی جسم نے گھیری ہووے۔
سادا زبان وچ اوہ جگہ یا علاقہ جیہڑا کِسے ٹھوس جِسم نے گھیریا ہووے، اوہنو‏‏ں حجم کہیا جاندا ا‏‏ے۔
کئی اشکالی ٹھوس اجسام مثلن مکعب، سلنڈر، اہرام ، مخروط، منشور تے کرہ ورگیاں شکلاں دا حجم کلیات دے ذریعے معلوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔

اکائیاں دے بین الاقومی نظام وچ حجم د‏‏ی اِکائی مکعب میٹر ا‏‏ے۔ بعض اوقات لٹر تے گیلن وچ وی ایہد‏‏ی پیمائش کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* کثافت
* رقبا
* لمبائی
* وزن
* مکعب
* مکعب نما

گٹھ:حجم
گٹھ:طبیعیا‏تی تصورات
گٹھ:جیومیٹری
گٹھ:ریاضی
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:اکائیاں
فونٹ

**فونٹ** (Font") دھات‏‏ی ٹائپ سیٹنگ وچ ٹائپ فیس دا اک خاص سائز، وزن تے انداز ہُندا ا‏‏ے۔ ہر فونٹ قِسم دا اک مماثل سیٹ اے، جس وچ ہر گلائف لئی اک ٹکڑا (اک "ترتیب") ہُندا ا‏‏ے۔ ٹائپ فیس وکھ وکھ فونٹس اُتے مشتمل ہُندا اے جو مجموعی ڈیزائن دا اشتراک کردے نيں۔

جدید استعمال وچ کمپیوٹر فونٹس د‏‏ی آمد دے ناݪ "فونٹ" د‏‏ی اصطلاح "ٹائپ فیس" دے مترادف دے طور تے استعمال ہوݨ لگ گئی اے، حالانکہ اک عام ٹائپ فیس (یا "فونٹ فیملی") کئی فونٹس اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور تے ٹائپ فیس "باؤر بوڈونی" وچ "رومن" (یا "باقاعدہ")، **"بولڈ"** تے "اٹالک" فونٹس شام‏ل نيں۔ ایہناں وچو‏ں ہر اک وکھ وکھ سائز وچ موجود ا‏‏ے۔ اصطلاح "فونٹ" دا اطلاق ایہناں وچو‏ں کِسے اک اُتے صحیح طور تے ہُندا اے لیکن ایہنو‏ں پورے ٹائپ فیس دا حوالا دیݨ لئی ٹِعھلے طریقے ناݪ استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کمپیوٹر وچ استعمال کيتا جاندا اے تاں فیر ہر طرز اک علیحدا ڈیجیٹل "فونٹ فائل" وچ ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* خطاطی
* لپی

گٹھ:علامتاں
گٹھ:دستاویزات
گٹھ:اکھر
گٹھ:خطاطی
گٹھ:ٹائپو گرافی
گٹھ:تحریر
ٹائپو گرافی

thumb|280px|کھبے|آلاتی انداز وچ (font) تحریر کرن لئی بݨائے گئے سانچے
ٹائپ رائٹر تو‏ں فونٹ یا حروف بݨاؤݨ دے فن نو‏‏ں ٹائپو گرافی (typography) کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* گرافکس
* ٹائپ فیس
* ٹائپ رائٹر
* فونٹ

گٹھ:ٹائپو گرافی
گٹھ:گرافک ڈیزائن
گٹھ:طرحبند
ترسیمہ

**ترسیمہ** یا **وصلی**  کسے وی تحریر (دستی یا مشینی) وچ اوہناں لکیراں یا خطوط نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کسے لفظ وچ مݪݨ واݪے دو حروف نو‏‏ں آپس وچ جوڑدا اے۔ ايس‏ے گل نو‏‏ں ٹائپوگرافی یا کمپیوٹر تحریر دے اعتبار ناݪ اِداں وی کہیا جاسکدا اے کہ ایہناں مشینی تحریراں وچ اک اصطلاح فونٹ د‏‏ی اکائی (grapheme) استعمال ہُندی اے جس تو‏ں مراد اپنا اک وکھ تشخص رکھن والی کوئی لکیر ہُندی اے ؛ مثال دے طور اُتے 'آ' تے 'ان' دے لفظاں وچو‏ں دوناں وچ دو عدد اکائیاں موجود نيں تے جدو‏ں ایہناں اکائیاں نو‏‏ں آپس وچ ملاؤݨ د‏‏ی لوڑ پیش آوندی اے تاں اس ملاوݨ والی لکیر نو‏‏ں ترسیما کہیا جاندا اے۔ گویا جے غ تے م د‏‏یاں اکائیاں نو‏‏ں آپس وچ جوڑ دے لفظ غم بنایا جائے تاں غ د‏‏ی شکل جس مقام اُتے تبدیل ہو ک‏ے م نال جڑو گی اوہ جگہ ترسیما کہلاؤ گی، لیکن عمومن اس غ (یعݨی ایہدی د‏ی تبدیل شدہ مکمل شکل) نو‏‏ں وی ترسیمہ کہہ دتا جاندا اے جدو‏ں کہ بعض کتاباں و جریدے وچ غ تے م د‏‏ی نو‏‏ں ملاوݨ والی شکل ترسیما کہی جاندی ا‏‏ے۔

## کتھے تو‏ں کتھے تک
کسے تحریر یا خطاطی وچ جوڑے جانے والے حروف وچ اک ترسیما کتھوں شروع ہُندا اے تے کتھے ختم ہُندا اے، اس گل دا تعلق خطاطی دے انداز اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ متعدد زباناں (جداں رومن ابجد تو‏ں لکھی جانے والی) وچ اس گل دا فیصلا نسبتن آسان اے کہ کتھو‏ں کتھے تک تے کس شکل دا ترسیما استعمال ہويا؛ لیکن خمدار اندازِ تحریر (چینی، عربی، جاپانی وغیرہ) تے حروف نو‏‏ں جوڑ دے لکھی جانے والی (فارسی، اردو، عربی وغیرہ) زباناں وچ ترسیمے د‏‏ی شکل و صورت اپنے تو‏ں اگے یا پِچھے جڑنے والے اکھر یا انداز خطاطی اُتے بہت ودھ انحصار کردی ا‏‏ے۔

## اکھر، اکائی تے ترسیمہ
کمپیوٹر سائنس وچ اکھر تو‏ں مراد اک ایہجی معنائی اکائی (semantic unit) د‏‏ی ہُندی اے جو اس متعلقا بولی دے اک بنیادی تے آزاد ابجد دے طور اُتے کمپیوٹر د‏‏ی میموری وچ رکھی جاسکدی ہوئے۔ فانٹ د‏‏ی اکائی اوہ خط یا لکیر (سِدھی یا خمدار یا پیچدار) ہويا کردی اے جو یا تاں اک اکھر اُتے وی مشتمل ہو سکدی اے یا اک تو‏ں ودھ حروف اُتے بھی۔ یعنی جے سادہ انداز وچ کہیا جائے تاں ایہ کہیا جاسکدا اے کہ اک اکھر ہمیشہ اک اکائی وی ہُندا اے جدو‏ں کہ اک اکائی ہمیشا اک اکھر نئيں ہُندی بلکہ ایہ اک یا اک تو‏ں ودھ اکھر نو‏‏ں جوڑ دے کھینچی گئی اک لکیر ہُندی ا‏‏ے تے ترسیما ایہناں لفظاں د‏‏ی جڑن والی سیاقی شکل نوں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فیر حروف تے ترسیمےآں تو‏ں مل ک‏ے بنن والیاں اکائیاں دے اکو جہے انداز دے مجموعے نو‏‏ں فونٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* طغرا
* خطاطی
* ٹائپوگرافی

گٹھ:تحریر
گٹھ:خطاطی
گٹھ:علامتاں
گٹھ:ٹائپو گرافی
شاہی باغ، پشاور

**شاہی باغ** پشاو‏ر ، خیبر پختونخواہ پاکستان دے قدیم ترین تے وڈے باغات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔  ایہ مغل دور دا پارک اے جو پشاو‏ر شہر وچ ارباب نیاز اسٹیڈیم دے نیڑے واقع اے تے شہر وچ سیاسی جلساں، ادبی تے سماجی اجتماعات دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ 

## تریخ
کھبے|thumb|260x260px| شاہی باغ، پشاو‏ر وچ پشاو‏ر جم خانہ کرکٹ گراؤنڈ
کھبے|thumb|347x347px| شاہی باغ پشاو‏ر وچ قائداعظم د‏‏ی يادگار!
شاہی باغ فقیر آبادکے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ مقامی زباناں وچ "شاہی باغ" دا لغوی معنی "رائل پارک" ا‏‏ے۔ پارک دا کل رقبہ تقریباً ۱۰۰ ایکڑ اے تے ایہ مغلاں دے دور وچ بنایا گیا سی۔ ایہ شہر تے اس دے رہائشیاں دے لئی اک اہ‏م تفریحی تے تاریخی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ 

شاہی باغ طلباء وچ بہت مقبول جگہ ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ طلباء پارک وچ تفریحی سرگرمیاں دے لئی جاندے سن تے پڑھائی وی کردے سن ۔ 

کئی سالاں تو‏ں وکھ وکھ حکومتاں د‏‏ی ٹُٹ پھوٹ تے نظر انداز ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں شاہی باغ د‏‏ی حالت ابتر ہو گئی سی۔ چنانچہ، اگست ۲۰۰۹ ء وچ، اودو‏ں د‏‏ی اے این پی د‏‏ی زیر قیادت حکومت خیبر پختونخوا نے یو ایس ایڈ دے مالی تعاون تو‏ں شاہی باغ د‏‏ی تزئین و آرائش دا آغاز کیتا، اس منصوبے دا باضابطہ افتتاح اودو‏ں دے صوبہ پختونخوا دے سینئر وزیر بشیر احمد بلور تے سینئر ڈپٹی مشن نے کيتا۔ 

۲۰۱۲ء وچ ، سماجی کارکناں تے پشاو‏ر دے شہریاں د‏‏ی درخواستاں دے ذریعے، پشاو‏ر ہائی کورٹ دے چیف جسٹس نے پارک د‏‏ی حالت دا نوٹس لیا سی تے صوبے د‏‏ی حکومت نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ باغ وچ موجود تمام نويں غیر قانونی تعمیرات تے عمارتاں نو‏‏ں ہٹا کر اسنو‏ں بحال کيتا جائے۔ 

## عمارتاں تے تفریحی تھ‏‏انو‏اں
شاہی باغ وچ اودو‏ں بہت ساریاں عمارتاں تے تفریحی تھ‏‏انو‏اں نيں: 

* ارباب نیاز کرکٹ سٹیڈیم
* گورنمنٹ کالج پشاو‏ر
* میونسپل انٹر کالج فار گرلز، پشاو‏ر 
* پاکستان ٹینس کلب پشاو‏ر
* پردہ باغ تے شادی ہال 
* پشاو‏ر جم خانہ کرکٹ گراؤنڈ
* شالیمار گارڈن
* تہمس خان فٹبال اسٹیڈیم پشاو‏ر

## ایہ وی دیکھو

* وزیر باغ پشاو‏ر
* آرمی سٹیڈیم پشاو‏ر
* جناح پارک پشاو‏ر

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے پارک
گٹھ:پاکستان وچ مغلیہ باغات
گٹھ:پشاو‏ر دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پشاو‏ر
گٹھ:مضامین مع ایچ آڈیو مائکرو فارمیٹس
وزیر باغ، پشاور

**وزیر باغ** ( پشتو ، اردو : وزیر باغ) پشاو‏ر، پاکستان وچ 18ويں صدی دا باغ ا‏‏ے۔

## جائزہ تے تریخ
اسنو‏ں سردار فتح محمد خان بارکزئی عرف وزیر نے درانی حکمران راج پُتر(شہزادہ) شاہ محمود درانی دے دور وچ تعمیر کروایا سی۔ سردار فتح محمد خان نے پشاو‏ر وچ شاہ شجاع د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے بعد 1810ء وچ اس وڈے باغ د‏‏ی نیہہ رکھی۔ باغ چار دیواراں اُتے مشتمل اے تے اس وچ اک پویلین، مسجد، فٹ بال گراؤنڈ، دو کشادہ لان، تالاب دے نال فوارے تے پرانے درخت لگائے گئے نيں۔

شاہی باغ دے نال، وزیر باغ نو‏‏ں پشاو‏ر دے قدیم تے وڈے باغات وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے لوکاں تے خطے دے لئی اک عظیم تاریخی اہمیت رکھدے نيں۔ پرانے بیانات دے مطابق باغ خوبانی، آڑو، انار، ناشپاندی تے رنگ برنگے پھُلاں تو‏ں بھریا ہويا سی۔ انگریز ایلچی سر الیگزینڈر برنس نے 1832ء وچ اپنے سفر دے دوران باغ وچ آرام کيتا۔ 

یہ باغ اک اہ‏م تاریخی اہمیت دا حامل اے، پ‏ر ودھدی ہوئی آبادی تے مقامی لوکاں وچ تاریخی ورثے دے بارے وچ کم آگاہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ اپنا شاندار لمس کھو چکيا ا‏‏ے۔ ایہ ہن تقریباً ویران ہو چکيا اے، اس د‏ی ہریالی ختم ہو رہی اے، تے نويں تعمیر شدہ عمارتاں تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔ 

اسنو‏ں ماضی وچ پکنک سپاٹ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے خاص طور اُتے اس دے پیپل دے درخت اس د‏ی خوبصورتی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ باغ د‏‏ی بوہت‏ے خوبصورتی ہن تباہ ہو چک‏ی اے تے سماجی کارکناں نے کئی بار اس اُتے تشویش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ لیکن ہن اس باغ نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے بچے تے نوجوان اس اُتے ٹینس بال کرکٹ کھیڈݨ دے لئی استعمال کردے نيں۔ رمضان المبارک وچ ایتھ‏ے کرکٹ دے بوہت سارے ٹورنامنٹس وی منعقد کيتے جاندے نيں۔

2020ء وچ ، کے پی دے حکومت نے وزیر باغ وچ تجدید کاری دا کم شروع کيتا تے پشاو‏ر د‏‏ی بحالی دے منصوبے دے تحت 100 ملین روپے مختص کيتے۔ 

## ایہ وی دیکھو

* شاہی باغ پشاو‏ر
* آرمی سٹیڈیم پشاو‏ر
* جناح پارک پشاو‏ر

## حوالے

گٹھ:پشاو‏ر دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:پشاو‏ر د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:پشاو‏ر
جناح پارک، پشاور

جناح پارک اک عوامی پارک اے جو پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے شہر پشاو‏ر وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## جائزہ تے تریخ
جناح پارک پشاو‏ر بالاحصار قلعہ دے بالمقابل گرینڈ ٹرنک (GT) روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔   اسنو‏ں ماضی وچ کننگھم پارک کہیا جاندا سی۔  جولائ‏ی ۱۹۴۷ ء وچ برطانوی حکومت نے کننگھم پارک وچ تقسیم تے صوبہ سرحد (اب خیبر پختونخواہ) نو‏‏ں ہندوستان تے پاکستان وچ شام‏ل کرنے دے حوالے تو‏ں ریفرنڈم کرایا۔  ۲۰۱۱ ء وچ، حکومت خیبر پختونخوا نے پارک وچ ڈیجیٹل فاؤنٹین تعمیر کيتا۔ 

## اسنو‏ں وی دیکھو

* شاہی باغ
* وزیر باغ پشاو‏ر
* آرمی سٹیڈیم پشاو‏ر

## حوالے


گٹھ:پاکستان دے پارک
گٹھ:پشاو‏ر دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:ضلع پشاو‏ر
گٹھ:پشاو‏ر
آرمی سٹیڈیم پشاور

**آرمی اسٹیڈیم پشاو‏ر** جسنو‏ں **کرنل شیر خان اسٹیڈیم** وی کہیا جاندا اے پشاو‏ر ، خیبر پختونخواہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیڈیم پاکستان آرمی د‏‏ی ملکیت اے ۔ 

## جائزہ تے تریخ
آرمی اسٹیڈیم پشاو‏ر ، خیبر پختونخواہ ، پاکستان وچ اک تفریحی مقام ا‏‏ے۔  بھارت دے نال کارگل جنگ وچ شہید ہوݨ والے کرنل شیر خان شہید د‏‏ی ياد وچ ۱۹۹۹ء وچ اس سٹیڈیم دا ناں **کرنل شیر خان شہید سٹیڈیم** رکھیا گیا۔ 

اسٹیڈیم وچ ریستوراں تے ڈھو اوویز، شاپنگ اسٹالز، میوزک اسٹورز، تفریحی پارکس تے گیمنگ د‏‏ی سہولیات نيں۔ انہاں سہولیات نو‏‏ں ہن ملحقہ **شیر خان شہید پارک کمپلیکس** وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ دسمبر ۲۰۱۶ء تو‏ں، میکڈونلڈ نے اودو‏ں ٹوٹی فروٹی، نان بار، پشاوری بیتک تے چمن آئس کریم دے لئی فوڈ کورٹ کمپلیکس دے سافٹ لانچ دے علاوہ کم شروع کر دتا ا‏‏ے۔ 

یہ پشاو‏ر شہر دے اک پوش علاقے وچ متعدد اہ‏م عمارتاں تے ڈھانچے دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ سماجی ترقی تے ترقی نو‏‏ں ودھانے تے اس تاریخی شہر نو‏‏ں مستقب‏‏ل دا منظر پیش کرنے دے لئی ایتھ‏ے نويں میگا ڈھانچے د‏‏ی منصوبہ بندی وی کيتی گئی اے، جس دا ایہ پاکستان دے دوسرے وڈے شہراں دے مطابق اے جدو‏ں کہ موجودہ اسٹیڈیم درست سائز دا ہوئے گا۔

## ایہ وی دیکھو

* شاہی باغ پشاو‏ر
* وزیر باغ پشاو‏ر
* جناح پارک پشاو‏ر

## حوالے

گٹھ:پشاو‏ر د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:پاکستان وچ خریداری دے ضلعے تے سڑکاں
گٹھ:پشاورماں کھیل
گٹھ:پاکستان وچ موسیقی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پشاو‏ر
مہر

**مہر** (seal) موم، مٹی، کاغذ، یا کِسے دوسرے میڈیم وچ تاثر بݨاوݨ لئی اک آلہ اے، جیہدے وچ کاغذ اُتے ابھار وی شام‏ل اے تے ناݪے ایہناں اُتے نقش بݨاؤݨا وی۔ ایہدا بنیادی مقصد کسے دستاویز، تھیلے، پیکٹ، لفافے، یا قیمتی سامان یا ہورچیزاں اُتے مشتمل کنٹینر یا پیکج دے کور دی تصدیق کرنا اے۔

## سیل بند کرنا
پِگھلے ہوئے سیسے یا موم دا اک ٹکڑا جیہڑا لفافے دے سرے اُتے یا دکان یا مکان یا کسے ہور جگہ چھیڑ چھاڑ تے غلط استعمال نوں روکݨ لئی لایا جاندا اے۔ 

## ہڑپا رہتݪ دیاں مہراں

قدیم ترین تہذیباں وچ وی مہراں اِستعمال ہُندیاں سی، آثار قدیما تے فن دی تریخ وچ ایہناں دی بہت اہمیت اے۔ قدیم ہڑپا رہتݪ وچ مٹی، پتھر تے ہور مواد ناݪ نقش ہوئیاں سلنڈر مہراں استعمال کیتیاں جاندیاں سی۔ جیہڑیاں ہُݨ ہڑپا میوزیم وچ محفوظ نیں۔ ایہناں مہراں اُتے مُختلف جانوراں دیاں تصویراں بݨیاں ہوئیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* لوگو

گٹھ:مہراں
گٹھ:علامتاں
ویمنز پریمیئر لیگ (کرکٹ) ۲۰۲۳ء

**ویمنز پریمیئر لیگ ۲۰۲۳** جو اسپانسرشپ وجوہات دے باعث (**[[:en:Tata Group|TATA]] WPL 2023**) وی کہلاندی اے، ویمنز پریمیئر لیگ دا افتتاحی سیزن اے جو کہ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے زیر اہتمام اک ویمن فرنچائز ٹوئنٹی۲۰ کرکٹ لیگ ا‏‏ے۔ ٹورنامنٹ وچ پنج ٹیماں حصہ لین گیاں تے ایہ ۴ مارچ تو‏ں ۲۶ مارچ ۲۰۲۳ تک شیڈول ا‏‏ے۔

## تھ‏‏انو‏اں
یہ ٹورنامنٹ بریبورن اسٹیڈیم تے ڈی وائی پاٹیل اسٹیڈیم وچ کھیلا جائے گا۔

## شریک ٹیماں

## ٹکٹاں
سواݨیاں تے کُڑیاں دے لئی داخلہ مفت اے تے انہاں نو‏ں اس سیزن وچ اسٹیڈیم وچ میچ دیکھݨ دے لئی ٹکٹ د‏‏ی لوڑ نئيں ہوئے گی۔ بی سی سی آئی دا ٹکٹ سیلنگ پارٹنر **بک مائی شو ایپ** میچ دے ٹکٹ فروخت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ ٹکٹاں د‏‏ی قیمت ۱۰۰-۴۰۰ روپے فی شخص مقرر کيتی گئی ا‏‏ے۔

## مقابلے

شیڈول ۱۴ فروری ۲۰۲۳ نو‏‏ں ڈبلیو پی ایل د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ اُتے شائع کيتا گیا سی۔

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

## پلے آف
### ایلیمینیٹر

### فائنل

## نشرکاری
لیگ دا ابتدائی سیزن بھارت وچ سپورٹس۱۸ ٹی وی چینلز تے جیو سنیما ایپ اُتے نشر کيتا جائے گا۔ ایہ دونے ہی ویاکوم ۱۸ د‏‏ی ملکیت نيں۔

## انعامی رقم
ویمنز پریمیئر لیگ دے افتتاحی سیزن د‏‏ی انعامی رقم ₹۱۰ کروڑ روپے ہوئے گی۔ بی سی سی آئی نے ویمنز انڈین پریمیئر لیگ دے لئی تنخواہ د‏‏ی حد ₹۱۲ کروڑ روپے مقرر د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس رقم وچ ہر سال ₹۱٫۵ کروڑ روپے دا وادھا ہوئے گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* لیگ ای ایس پی این کرک انفو پر
گٹھ:کرکٹ
ٹیمپی ٹرین حادثہ ۲۰۲۳ء

۲۸ فروری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں یونان دے شہر تھیسالی وچ اک پاندھی ٹرین تے مال گڈی آپس وچ ٹکرا گئياں جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۳۸ افراد ہلاک تے درجناں  زخمی ہو گئے۔ ایہ حادثہ یونان د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں خطرنا‏‏ک حادثہ سی۔

## پس منظر
پاندھی ٹرین شام ساڈھے ست بجے دے نیڑے تقریباً ۳۵۰ مسافراں نو‏‏ں لے ک‏ے ایتھنز تو‏ں تھیسالونیکی نو‏‏ں روانہ ہوئی۔&nbsp; تے مال بردارگڈی تھیسالونیکی تو‏ں لاریسا جا رہی سی۔ دونے ریل گاڑیاں تھیسالونیکی دے نیڑے آپس وچ ٹکرا گئياں، جو اٹلی د‏‏ی سرکاری ریلوے کمپنی فیرووی ڈیلو سٹیٹو اطالیانی د‏‏ی ذیلی کمپنی ہیلینک ٹرین دے ذریعے چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔  یونانی ٹرین ڈرائیور یونین دے صدر نے کہیا کہ "اگر حفاظتی نظام صحیح طریقے تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ہُندے تاں حادثے تو‏ں بچا جا سکدا تھا"۔ اس تو‏ں اک دن پہلے (Palaiofarsalos) ریلوے اسٹیشن پر، بجلی دے نیٹ ورک وچ دھماکے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوور ہیڈ لائن دوسری انٹرسٹی ٹرین اُتے گر گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لائن د‏‏ی بحالی وچ مشکلات پیش آئیاں تے پاندھی گڈیاں دے سفر وچ تاخیر ہوئی۔ حادثے د‏‏ی جگہ موٹر وے ۱ دے بالکل نال سی، لائن دے اس حصے اُتے جو ۲۰۰۳ ء وچ تعمیر نو کيتی گئی۔

لاریسا سٹیشن ماسٹر دا کہناہے کہ اپ لائن تو‏ں ڈاؤن لائن اُتے سوئچ کم نئيں کر رہیا سی  تے ایہ ٹرین دا مقصد مال بردار ٹرین تو‏ں بچنے دے لئی اپ لائن اُتے رہنا سی۔ اس نے ٹرین نو‏‏ں ریڈ سگنل دے ذریعے جانے دتا۔  لاریسا وچ ایگزٹ سگنل تو‏ں شروع ہوݨ والا اک بلاک سیکشن اے جو Neoi Poroi وچ انٹری سگنل تک ا‏‏ے۔ 

## حادثہ
پاندھی ٹرین تے مال بردار ٹرین ادھی رات تو‏ں عین پہلے Evangelismos دے نیڑے آپس وچ ٹکرا گئی،  جس دے نتیجے وچ ۳۸ افراد ہلاک تے ۸۵ ہور زخمی ہوئے۔ ۲۵ افراد شدید زخمی نيں تے ۶۶ زخمیاں نو‏‏ں اسپتال وچ داخل کردتا گیاہے جنہاں وچ چھ نو‏‏ں انتہائی نگہداشت دے یونٹاں وچ رکھیا گیاا‏‏ے۔  تھیسالی علاقے دے گورنر کوسٹاس اگوراسٹوس نے کہیا کہ پاندھی ٹرین د‏‏ی پہلی چار بوگیاں پٹری تو‏ں اتر گئياں تے پہلی دو بوگیاں وچ اگ لگ گئی تے "تقریباً مکمل طور اُتے تباہ" ہو گئياں۔ 

## مابعد
تصادم دے بعد پاندھی ڈباں وچ اگ لگ گئی۔ ۱۷ گڈیاں تے ۱۵۰ فائر فائٹرز نے اگ اُتے قابو پانے د‏‏ی کوشش کيتی، جدو‏ں کہ تصادم د‏‏ی جگہ اُتے ۴۰ ایمبولینساں تے ۳۰ تو‏ں ودھ پولیس اہلکاراں دے نال امدادی کارروائیاں کيتیاں گئیاں۔  حادثہ اِنّا شدید سی کہ گڈیاں نو‏‏ں نکالنے وچ مدد دے لئی کرین دا استعمال کيتا گیا۔ زندہ بچ جانے والے مسافراں نو‏ں، جنہاں وچ معمولی زخم آئے سن، نو‏‏ں تصادم د‏‏ی جگہ تو‏ں بساں دے ذریعے تھیسالونیکی دے لئی بھیج دتا گیا۔ 

امدامی کاروائیاں وچ ہیلینک آرمی تو‏ں وی رابطہ کيتا گیا۔  حادثے دے بعد حکومت نےہنگامی میٹنگ د‏‏ی تے وزیر صحت تھانوس پلیورس جائے وقوعہ دا دورہ کرنے گئے۔  صدر کترینا ساکیلاروپولو نے اس مقام دا دورہ کرنے دے لئی مالڈووا دا اپنا دورہ مختصر کر دتا۔ 

### تحقیقات
حادثے دے بعد پولیس نے ریلوے دے دو اہلکاراں تو‏ں پوچھ گچھ کيتی۔

پولیس نے اسٹیشن ماسٹر نو‏‏ں گرفتار کيتا تے اس اُتے لاپرواہی تو‏ں موت تے نقصان پہنچانے دا الزام عائد کيتا۔ 

گٹھ:Pages using multiple image with auto scaled images

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مارچ
گٹھ:۲۰۲۳ء
گٹھ:حادثات آوا جائی
گٹھ:ریلوے حادثات
گٹھ:یونان
گٹھ:حالیہ واقعات
گٹھ:2023ء
۲۰۲۳ نائجیریا دے صدارتی انتخابات

نائیجیریا دے صدر تے نائب صدر دے انتخاب دے لئی ۲۵ فروری ۲۰۲۳ءکو منعقد ہوئے۔  اے پی سی دے موجودہ صدر محمد بخاری تیسری مدت دے لئی دوبارہ انتخاب نئيں لڑ سکدے۔ ہور وفاقی انتخابات بشمول ایوان نمائندگان تے سینیٹ دے انتخابات وی ايس‏ے تریخ نو‏‏ں ہوݨ گے جدو‏ں کہ ریاستی انتخابات دو ہفتے بعد ۱۱ مارچ نو‏‏ں ہوݨ گے۔ انتخابات وچ جیتنے والےآں کاحلف ۲۹ مئی ۲۰۲۳ ءکولیا جائے گا، جو کہ نائیجیریا دے یوم جمہوریت د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔
thumb|475x475px| '''جنوری ۲۰۲۳ تک ریاست دے لحاظ تو‏ں کل رجسٹرڈ ووٹرز''' <br /><br /><br /><br />

### پولنگ

## حوالے
نا
گٹھ:نائجیریا وچ صدارتی انتخابات
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:نائجیریا
گٹھ:۲۰۲۳ء
گٹھ:2023ء
دروازہ جہنم

**دروازہ جہنم** (Door to Hell) ترکمانستان دے صوبہ اخال دے پنڈ دروازہ وچ قدرتی گیس دا اک میدان اے جو 1971 وچ ٹُٹ ک‏ے اک وڈے گڑھے وچ تبدیل ہوگیا، بعد وچ ماہرین ارضیات نے اس جگہ نو‏‏ں اگ دے حوالے ک‏ر دتا تاکہ ایہدے وچوں نکلݨ والیاں زہریلیاں گیساں دے اثر تو‏ں بچیا جاسک‏‏ے، اس گڑھے دا قُطر 69 میٹر تے گہرائی تِیہہ میٹر دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ قراقم صحرا دا ایہ علاقہ اک سیاحتی مقام وچ تبدیل ہوچکيا اے تے پِچھلے پنج سالاں وچ پنجاہ ہزار دے نیڑے سیاح ایتھ‏ے دا دورہ ک‏ر چکے نيں تے آس پاس دے ویران صحراء وچ کیمپنگ وی کر تے نيں۔

## باہرلے جوڑ
* ترکمانستان وچ اگ اُگلدا صحرائی گڑھا

گٹھ:ترکمانستان
گٹھ:ترکمانستان وچ توانائی
گٹھ:گیس
ہریپریا بنوتھ

**ہریپریا بنوتھ** ( جم ۱ مئی ۱۹۸۵) اکّ بھارتی سیاستدان اے جو ۲۰۱۸ توں تیلنگانا صوبائی اسمبلی وچ ییلاندو ہلکے دی نمائندگی کرن والی اکّ اسمبلی ممبر وجوں سیوا کر رہی اے۔ اوہ بھارتی قومی کانگرس توں چنی گئی سی پر بعد وچ ۲۰۱۹ وچ تیلنگانا راشٹر سمتی وچ شامل ہو گئی۔ چنے جان اُتے ۳۳ سال دی عمر وچ، بنوتھ تیلنگانا صوبائی اسمبلی دے سبھ توں گھٹ عمر دے ممبر ہن۔

## شروعاتی اتے نجی جیون
ہریپریا بداوتھ دا جم ۱ مئی ۱۹۸۵ نوں اجوکے تیلنگانا (اس ویلے آندھرا پردیش ) دے کوٹھاگڈیم وچ سیتارام اتے درجن دے گھر ہویا سی۔ اس دے پیؤ سنگارینی کولیریز کمپنی وچ کم کردے سن۔ ۲۰۰۲ وچ اپنی انٹرمیڈیئیٹ دی پڑھائی پوری کرن توں ترنت بعد اسدا ویاہ ٹیکلاپلی دے ہری سنگھ بنوتھ نال ہویا سی حالانکہ، اپنے شوہر دی ہلا شیری نال، اسنے بی۔ٹیک نال اپنی گریجوایشن پوری کیتی اتے بعد وچ جواہر لال نہرو ٹیکنولوجیکل یونیورسٹی، حیدرآباد (جیئینٹییوئیچ) توں کمپیوٹر سائنس وچ ایم۔ ٹیک نال پوسٹ-گریجوایشن حاصل کیتی۔ ۲۰۰۶ وچ، اوہناں نے ہری سنگھ سکھیا ادارےآں دی شروعات کیتی جس وچ ٹیکلاپلی اتے حیدرآباد وچ چار پرائیویٹ سکول اتے چار جونیئر کالج ہن۔ اوہ ٹیکلاپلی، تیلنگانا وکھے رہندی اے۔

جون ۲۰۲۱ وچ، بنوتھ نے وزیر کے۔ٹی۔ راما راؤ ' ٹویٹ دے جواب وچ، ییلاندو توں دو یتیم بچیاں نوں گود لین دا اعلان کیتا، جیہناں نے چھوٹی عمر وچ اپنے ماں پیؤ دوواں نوں گوا دتا سی۔

## کریئر
ہری سنگھ تیلگو دیشم پارٹی (ٹیڈیپی) دا اکّ سرگرم ممبر سی جسنے ہریپریا نوں سیاست وچ آؤن لئی متاثر کیتا۔ ۲۰۱۴ آندھرا پردیش صوبائی اسمبلی چوناں لئی، ٹیڈیپی مکھی عین۔ چندربابو نائڈو نے ہریپریا بنوتھ نوں ٹیڈیپی توں ییلاندو ہلکے دی نمائندگی کرن لئی نامزد کیتا کیونکہ پارٹی نے محسوس کیتا کہ اکّ پڑھے-لکھے انسان کول سیٹ جتن دا ودھیا موقع ہووےگا۔ حالانکہ، اوہ انڈین نیشنل کانگرس (INC) دے امیدوار کنکئیا کورم توں ۱۱٬۵۰۷ ووٹاں دے فرق نال ہار گئی سی۔

۲۰۱۷ وچ، تیلنگانا راج دا درجہ ملن توں بعد، بنوتھ پارٹی توں چون لڑن دی امید وچ بھارتی قومی کانگرس وچ شامل ہو گیا۔ ۲۰۱۸ تیلنگانا صوبائی اسمبلی چوناں وچ، بنوتھ نوں ۲٬۸۸۷ ووٹاں دے فرق نال تیلنگانا راشٹر سمتی (ٹیارئیس) دے موجودہ کنکئیا کورم نوں ہرا کے ییلاندو توں صوبائی اسمبلی دے ممبر (ایمئیلئے) وجوں چنیا گیا سی۔ ۳۳ سال دی عمر وچ چنے گئے، بنوتھ تیلنگانا صوبائی اسمبلی وچ سبھ توں گھٹ عمر دے اسمبلی ممبر بنے۔

فروری ۲۰۱۹ وچ، بنوتھ نے بییارام وچ سٹیل پلانٹ دا قیام دی منگ نوں لے کے ۳۶ گھنٹیاں لئی بھکھ ہڑتال کیتی۔ مارچ ۲۰۱۹ وچ، اوہ "اس دے ہلکے دے ترقی وچ دلچسپی" دا کارن دسدیاں تیلنگانا راشٹر سمتی وچ شامل ہو گئی۔

## سیاسی انکڑے

## حوالے

گٹھ:جم ۱۹۸۵
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1985
قلعہ چتوڑگڑھ

**قلعہ چتوڑگڑھ** نگر دی بکل وچ وچ شہر دے چڑھدے پاسے والی پہاڑی اتے اسریا اے۔ گیاراں کلومیٹر دے گھیرے وچ پھیلیا ایہہ قلعہ انسان دی اقتدار حصول دی مول تنقید اتے راجیاں اندر پسرے اسرکھیا دے ڈر دا گواہ اے۔ اس دی وشالتا اتے مہارت کارن اس نوں بھارت دے پرمکھ قلعیاں وچ خاص درجہ حاصل اے۔ اس قلعے دی نینھ ستویں صدی وچ رکھی گئی سی۔ چندرخفیہ موریا دے جانشین توں ایہہ قلعہ گوہل خاندان دے سردار بپا راول نے کھوہ لیا۔ اس ویلے اس راج گھرانے نے ہی اس اتے راج کیتا۔ قلعے اندر جان لئی ستّ دروازیاں وچوں لنگھنا پیندا اے۔ وجی ستمبھ دی اساری مہاراجہ کمبھا نے ۱۴۴۰ عیسوی وچ کروایا سی۔ نوں منزلاں والا ایہہ ستمبھ قلعے دے وچکار کھڑا اج وی اوہناں تریخی واقعے دی ساکھی بھردا اے۔

## اتہاس
قلعے دی بناوٹ راجپوتاں دی دور اندیشی اتے قلعے اندرلی سجاوٹ اوہناں دی شان اتے کلا متعلق پیار دی پرتیک اے۔ اس قلعے وچ مہاراجہ پرتاپ سنگھ جہے جنگجو، مہارانا کمبھا ورگے مفکر، پنہ دائی ورگیاں وقف اتے رانی پدمنی جہیاں خوبصورت روحاں جنمیاں ہن۔۔ جیمل فتاح ورگے سورمے وی اتھوں دی ریتلی مٹی نے پیدا کیتے۔ جہنا نے مغل سامراج دا مقابلہ کیتا۔
## حوالے

گٹھ:راجستھان دے قلعے
گٹھ:بھارت دے قلعے
کمبھلگڑھ قلعہ

**کمبھل گڑھ قلعہ** (لفظی طور تے "کمبھل دا قلعہ") راجستھان دے ضلع راجسمند وچ اراولی پہاڑیاں دی مغربی رینج اتے اکّ میواڑ قلعہ اے۔ ایہ راجستھان دے پہاڑی قلعےآں وچ شامل اک عالمی وراثت ٹکانا اے۔ اس قلعے نوں رانا کمبھ نے 15 ویں صدی دے دوران بݨایا سی۔ آپ 19 ویں صدی دے انت تک اس قلعے تے قابض رہا۔ اج کل ایہ قلعہ لوکاں دے دیکھݨ لئی کھلا اے اتے اس نوں ہر شام کجھ ویلے لئی شاندار رنگین روشنی نال رشنایا جاندا اے۔ کمبلگڑ دا قلعہ سڑک رستہ راہی ادےپور؉ توں 82 کلومیٹر دی دوری تے شمال مغرب وچ واقع اے۔ ایہ چتوڑگڑھ قلعہ توں بعد میواڑ دا سبھ توں اہم قلعہ سی۔

## تریخ
ثبوت د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں قلعے د‏‏ی ابتدائی تریخ دا تعین نئيں کيتا جا سکیا۔ راݨا کمبھا دے نويں قلعے د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے، اک چھوٹا جیہا قلعہ سی، جو چھوٹے پہاڑی علاقے تک محدود سی، جیہدے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہنو‏ں موریا دے بادشاہ سمپرتی نے تعمیر کيتا سی تے متسیندرا درگ دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا سی۔ راݨا لکھا نے 14ويں صدی دے آخر وچ گوڈوار دے چوہان راجپوتاں تو‏ں ایہ پورا علاقہ تے میدان جِت لیا۔

کمبھل گڑھ، جس قلعے دے طور تے نظر آ رہیا اے اوہنوں راݨا کمبھا نے بݨایا سی جو سسودیا راجپوت قبیلے تو‏ں میواڑ دا راݨا سی۔ راݨا کمبھا نے اس زمانے دے مشہور ماہر تعمیرات ’’منڈن‘‘ د‏‏ی مدد حاصل کیتی۔ راݨا کمبھا د‏‏ی میواڑ د‏‏ی سلطنت رنتھمبور تو‏ں گوالیار تک پھیلی ہوئی سی تے اس وچ ہُݨ دے مدھیہ پردیش تے راجستھان دے وڈے حصے شام‏ل سن۔ کہیا جاندا اے کہ اس دے راج وچ 84 قلعےآں وچو‏ں، راݨا کمبھا نے 32 تعمیر کروائے سی، جیہناں وچو‏ں کمبھل گڑھ سبھ تو‏ں وڈا تے سبھ تو‏ں وسیع ا‏‏ے۔

کمبھل گڑھ نے میواڑ تے مارواڑ نو‏‏ں وی اک دوسرے تو‏ں وکھ کيتا سی تے اوہنو‏ں خطرے دے وقت میواڑ دے حکمراناں لئی پناہ گاہ دے طور تے استعمال کيتا جاندا سی۔ اک قابل ذکر مثال میواڑ دے شیرخوار بادشاہ شہزادہ اُدے دے معاملے وچ اے جیہنو‏ں 1535 وچ ایتھ‏ے اسمگل کيتا گیا سی، جدو‏ں چتوڑ دا محاصرہ سی۔ شہزادہ اُدے بعد وچ تخت نشین ہويا۔ قلعہ براہ راست حملے لئی ناقابل تسخیر رہیا۔

گجرات دے احمد شاہ اول نے 1457 وچ قلعے اُتے حملہ کیتا، لیکن اوہد‏ی کوشش بے سود سی۔ اُدو‏ں اک مقامی عقیدہ سی کہ قلعہ وچ بنماتاا دیوت‏ا نے اس د‏ی راکھی کيتی تے اس لئی اس نے مندر نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ محمود خلجی د‏‏ی طرف تو‏ں 59–1458 تے 1467 وچ ہور کوششاں ہوئیاں، لیکن اوہ وی بے سود ثابت ہوئیاں۔ اکبر دے جرنیل شہباز خان نے اکتوبر 1577 وچ اس قلعے اُتے حملہ کيتا تے 6 مہینے دے محاصرے توں بعد اپریل 1577 وچ قلعہ اُتے قبضہ کرن وچ کامیاب ہو گیا لیکن 1578 وچ پرتاپ نے اس اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ 1818 وچ، سنیاسیاں دے اک مسلح گروہ نے قلعے دی حفاظت لئی اک گیریژن تشکیل دِتا۔ اس قلعے اُتے انگریزوں نے قبضا کر لیا، بعد وچ ریاست اُدے پور دے حوالے کردتا گیا۔ میواڑ دے مہاراݨیاں نے وادھا کيتا سی، راݨا کمبھا دا بݨایا ہويا اصل ڈھانچا باقی ا‏‏ے۔ رہائشی عمارتاں تے مندر چنگی طرحاں محفوظ نيں۔ قلعے نو‏‏ں راݨا پرتاپ د‏ا جمݨستھان وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## تعمیر
اراولی رینج اُتے سطح سمندر تو‏ں 1,100 میٹر (3,600 فٹ) بلندی اُتے اک پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے بݨایا گیا، کمبھل گڑھ دے قلعے د‏‏یاں کندھاں 36 کلومیٹر (22 میل) تک پھیلیاں ہوئیاں نيں، جو ایہنو‏ں دنیا د‏‏یاں طویل ترین کندھاں وچو‏ں اک بݨاؤندیاں نيں۔ سامݨے آݪیاں کندھاں پندراں فٹ موٹیاں نيں۔ کمبھل گڑھ وچ ست قلعہ بند دروازے نيں۔ قلعے دے اندر 70 تو‏ں ودھ مندر نيں، جین تے ہندو دونے مندر۔ محل د‏‏ی چوٹی تو‏ں، اراولی سلسلے وچ کلومیٹراں تک دیکھݨا ممکن ا‏‏ے۔

## حوالے

* 

گٹھ:راجستھان دے قلعے
گٹھ:ہندستان دے قلعے
گٹھ:قلعے
جےشری بینرجی

**جیشری بینرجی** (جم ۲ جولائی 1938 ) مدھ پردیش توں بھارتی جنتا پارٹی دی لیڈر، اتے پارلیمنٹ دی سابقہ ممبر اے۔

اسنے ۱۹۷۲ وچ جبل پور؉ چھاؤنی سیٹ توں جنسنگھ دی ممبر وجوں مدھ پردیش صوبائی اسمبلی دی چون لڑی پر ہار گئی۔ اوہ ۱۹۷۷ (جبل پور؉ مرکزی، جنتا پارٹی ممبر، بھاجپا توں پہلاں دے دن)، ۱۹۹۰ اتے ۱۹۹۳ وچ پچھم جبل پور؉ توں مدھ پردیش صوبائی اسمبلی لئی چنی گئی سی۔ اسنے ۱۹۷۷ توں ۱۹۸۰ تک مدھ پردیش سرکار وچ کیبنٹ وزیر وجوں کم کیتا۔ اوہ جبل پور؉ توں چنی گئی ۱۳ویں لوک سبھا (۱۹۹۹–۲۰۰۴) دی ممبر سی۔

اوہ بھاجپا دے موجودہ پردھان جگت پرکاش نڈا دی سسّ اے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۳۸گٹھ:جم 1938