open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چندا بائی

پنڈتا برہماچارنی چندابائی (1880–1977) اک جین مفکر سی اتے بھارت وچ عورتاں **دی سکھیا دی اک موڈھی سی۔**  اوہ بھارت وچ سبھ توں پرانی عورتاں اشاعتاں جو کہ اجے وی شائع اے، *جین مہلادرنظارہ دی بانی سی* ۔

## پروار
اتر پردیش دے ورنداون دے نارائنداس اگروال دی دھی، اک اگھی شہری اتے بھارتی آزادی دی حمایتی اے، اسنے 11 سال دی عمر وچ ذمیندار دے 18 سال دے پوتے اتے ارہ دے مفکر پربھوداس جین نال دھرمکمار نال ویاہ کروا لیا سی۔ اگلے سال دھرمکمار دی موت ہو گئی۔ اسدا وڈا بھرا، دیوکمار جین، جو آپ اک جین مفکر سی، چندابائی نوں مطالعہ کرن لئی مُتحرک کردا سی، جو اس ویلے وچ اسدھارن سی| 

## مختصر جانکاری
چندابائی نے کلاسیکل موضوعاں دا مطالعہ کیتا جس وچ سنسکرت، پراکرت، دھرماتر، نیای (ترک)، ساہت اتے گرائمر شامل ہن۔ اسنے کاشی توں "پانڈتا" دا خطاب حاصل کیتا| اوہ اک چنگی وکتا سی، اسنے 17 سال دی عمر وچ پنچ-کلیانک صلاحیت دے دوران پانیپت وکھے اپنا پہلا بھاشن دتا سی۔

اسنے 1907 وچ کڑیاں لئی اک سکول قائم کیتا، جو کہ 1921 وچ جین بالشرم وجوں جانیا جاندا سی| ڈاکٹر: نیمیچندر جوتیشاچاریا، جو بعد وچ وڈے جین مفکر دے طور تے ابھرے سن، ولوں اوہناں نوں 1939 وچ بالشرم دا ڈریکٹر نامزد کیتا گیا سی۔ انٹروِ دے دوران، اسنے اسنوں سنسکرت اتے پراکرت پاٹھاں جویں *دیوگاما سٹوٹرا*، *آتمحکمرانی* اتے *گوممتسر جیوکندا بارے پرشن پچھے* ।

اوہ اکثر بالشرام وکھے بیمار طالب علماں دی سیوا کردی سی| اس نے 1943 وچ ٹائیفائیڈ نال بیمار اک لڑکی دا *پالن پوشن کیتا*، جو آخرکار بہتر ہو گیا اتے بعد وچ نییاتیرتھ دی ڈگری حاصل کیتی|

*اسنے 1921 وچ جین مہلانظارہ نامک* اک رسالے دی شروعات کیتی اتے اس نوں کئی سالاں تک اڈیٹیڈ کیتا۔ *اسنے اپڈیش رتن مالا*، *سوبھاگی رتن مالا*، *نبند رتن مالا*، *آنظارہ کاہنیاں*، *آنظارہ مضمون* اتے *نبند درپن* سمیت کئی کتاباں لکھیاں۔

## ایہہ وی ویکھو

* جین دھرم
* دگمبر جین مہانسبھا
* اتر پردیش وچ جین دھرم

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دے لکھاری
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:موت 1977
گٹھ:جم 1880
گٹھ:ہندی لکھاری
ریوتی کرشنا

**ریوتی کرشنا** ( ) اک بھارتی وینکا اے  اوہ کرناٹک کلاسیکل دے نال نال ہلکے سنگیت اتے فلمی سنگیت وچ وی اپنی مہارت لئی مشہور اے۔

## مڈھلا جیون
ریوتی کرشنا دا جم دا نام ریوتی چیلواکمار سی، اوہ چیلواکمار اتے لکشمی دی دھی سی۔ ریوتی دا بھرا، چندرن ہن رٹائرڈ کاسمیٹک سرجن اے۔ سنگیتکار تیاگاراجا دے طالب علم ٹبر وچوں ہون کرکے، اوہ تھلیسٹنم راما اینگر دی مہان پوتری اے، جو کہ سنت تیاگاراجا دی شردھاوان طالب علم اے۔ مدرے دے تھیریلی راممالک اینگر توں ووکل دی مڈھلی سکھلائی حاصل کرن توں بعد اسنے 12 سال دی عمر وچ وینا وچ دلچسپی دکھائی اتے اسدی دلچسپی ویکھن توں بعد اسدی ماں نے اسنوں سندرم ایار دے دھیان وچ رکھیا۔ بعد وچ اسنے شاردا شوانندم اتے کے۔پی۔سونندم ماتحت اپنی کلا نوں ودھیا بنایا۔

## فلم سنگیت
اوہ فلماں اتے فلمی گانیاں وچ وی کارکردگی کردی اے، جسدا سہرا کئی آڈیؤ اتے ویڈیو ایلبماں نوں جاندا اے۔ رجنیکانت، کمل حسن اتے اے۔آر۔ رحمٰن دے گانے وینا سنگیت دے پرشنسکاں وچالے ہٹ ہوئے ہن۔

## کارکردگی

* راج بھون وکھے گورنر جاں تاملناڈو لئی خاص پاٹھ، پیئیس رام موہن راؤ ۔
* اے۔پی۔جے۔ عبدل کلام، بھارت دے صدر لئی خاص کارکردگی۔
* جولائی، 2012 نوں عالمی تامل کانفرنس وچ کارکردگی کیتا گیا۔
* سال 2007 وچ دلی واقع وینا فاؤنڈیشن اتے اندرا گاندھی نیشنل سینٹر فار آرٹس ولوں منعقد وینا نوراتری وکھے کارکردگی کیتا گیا۔
* تھروائیارو وکھے نیمت طور اُتے تیاگاراجا ارادھنا کردے ہن۔

## اوارڈ اتے کامیابیاں

* وینا وچ اتمتا لئی کلیمنی انعام۔
* 2008 وچ کمار گندھاروا اوارڈ

## حوالے

گٹھ:بھارتی خاتون کلاسیکل سنگیتکار
گٹھ:زندہ لوک
وسندھرا کومکالی

**وسندھرا کومکالی** (1931–2015)، **وسندھرا تائی** دے نام نال مشہور، اک بھارتی کلاسیکل سنگیتکار سی اتے ہندوستانی سنگیت دی اک پرانی خیال روایت، گوالیئر گھرانہ دے پرمکھ کارکناں وچوں اک سی۔ اوہ مشہور سنگیتکار کمار گندھارو اتے 2009 دے سنگیت ناٹک اکادمی اوارڈ حاصل کرن والی سی۔ بھارت سرکار نے اس نوں بھارتی کلاسیکل سنگیت وچ پائے یوگدان بدلے 2006 وچ پدم شری دا چوتھا سبھ توں وڈا شہری اعزاز دتا سی۔

## جیونی
وسندھرا کومکالی، نی وسندھرا شریکھنڈے، دا جم 23 مئی 1931 نوں بھارت دے جھارکھنڈ راج دے سبھ توں وڈے شہر جمشیدپر وچ اک سنگیت پریمی پروار وچ ہویا سی۔ اس دے مڈھلے سال کولکاتہ وچ گزرے، جتھے اسنے آل انڈیا میوزک کانفرنس وچ، جدوں اوہ 12 سال دی سی، کمار گندھارو نال ملاقات کیتی اتے اسنوں نامور سنگیتکار دے ماتحت کلاسیکل سنگیت سکھن دی اپنی اچھا بارے دسیا۔ گندھارو نے اس نوں ممبئی آؤن لئی کیہا پر دوجی جنگ عظیم شروع ہو چکی سی، جس کارن اس نوں ممبئی جان توں روکیا گیا۔ کولکاتہ وچ رہندیاں، اسنے سنگیت سکھ لیا اتے آل انڈیا ریڈیو دے کولکاتہ سٹیشن لئی کارکردگی کرنا شروع کر دتا۔ لڑائی توں بعد، اوہ 1946 وچ ممبئی چلی گئی اتے اک پرمکھ گلوکارہ اتے سنگیت سائنسدان بی۔آر۔ دیودھر دی اگوائی وچ سکھلائی شروع کیتی کیونکہ گندھارو اس ویلے اس نوں سکھاؤن لئی سماں نہیں دے سکیا۔ بعد وچ، اوہ سکھلائی لئی گندھارو کول واپس متعلق اتے 1962 وچ سنگیتکار نال ویاہ کروا لیا۔

وسندھرا نے اگلے تیہہ سالاں لئی کمار گندھارو نال ووکل وجوں کم کیتا اتے 1992 وچ موت توں بعد وی سولو کارکردگی کیتا۔ گوالیار گھرانہ دی خیال روایت دا پالن کردے ہوئے جو اسدے گرو، دیودھر لئی جانیا جاندا سی، اسنے بھارت وچ وکھ وکھ پڑاواں وچ کارکردگی کیتا۔ اس نوں سنگیت ناٹک اکادمی انعام 1998 وچ ہندوستانی گائکاں لئی چھ سال بعد، بھارت سرکار نے اس نوں پھر 2006 وچ پدم شری نال اعزازی کیتا۔

وسندھرا کومکالی دی موت 29 جولائی 2015 نوں، 84 سال دی عمر وچ، دل دے دورے کارن مدھ پردیش دیواس وچ اسدی رہائش وچ ہوئی سی اتے اسدے آخری سنسکار دیواس وچ کیتے گئے سن۔ اسدی دھی کلاپینی کومکالی، ہندوستانی سنگیت دی مشہور گلوکارہ اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
گٹھ:بھارتی خاتون کلاسیکل سنگیتکار
گٹھ:جم 1931
جمہوریت کٹہرے وچ

جمہوریت کٹہرے وچ کتاب اروندھتی رائے ولوں لکھیاں گئیاں اے۔ اس کتاب نوں بوٹا سنگھ ولوں ترجمہ شدہ اتے اڈیٹ کیتا گیا اے۔

## کتاب بارے
اس کتاب وچ اروندھتی رائے ولوں لکھے گئے لیکھ اتے انٹرویو شامل کیتے گئے ہن۔ اس کتاب وچ کل 17 لیکھ اتے انٹرویو شامل کیتے گئے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی کتاباں
نیلم شرما

**نیلم شرما** (1969 – 17 اگست 2019) اک بھارتی اینکر سی، جسنوں دوردرشن دے بانی اینکراں وچوں اک وجوں جانیا جاندا سی اتے اوہ عورت طاقت انعام، عورت لئی سبھ توں اچّ شہری انعام حاصل کرتا سی۔

## زندگی
left|thumb|  تیجسون وچوں اک ڈاکٹر: رشمی تواڑی (سجے)، نیلم شرما (کھبے) نال
اپنے شو تیجسونی دے ذریعے، نیلم نے بھارتی عورتاں دیاں کامیابیاں اُتے دھیان مرتکز کیتا سی۔ اوہ اک دستاویزی فلم پروڈیؤسر وی سی، جس دے نام تے 60 توں ودھ فلماں سن۔ اسنے اپنے کریئر دی شروعات دوردرشن نال 1995 وچ کیتی سی اتے 20 سالاں توں چینل نال جڑی ہوئی سی۔ 17 اگست 2019 نوں اسدی 50 سال دی عمر وچ کینسر کارن موت ہو گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1969
گٹھ:موت 2019
گٹھ:بھارتی صحافی
سونیا سنگھ

**سونیا سنگھ** (21 ستمبر 1970) اک بھارتی صحافی اے جو این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ اخلاقیات کمیٹی دی ادارتی ڈریکٹر اتے پردھان وجوں سیوا نبھاؤندی اے۔ اوہ 'این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ ڈائلاگز' دی میزبانی وی کردی اے، جو اک پرمکھ مدعیاں نوں سمجھن اتے ممکنہ ہلاں اُتے جھات پاؤن اُتے مرتکز کردی اے۔

## مڈھلی زندگی اتے سکھیا
سونیا سنگھ نے کانوینٹ آف جینس اینڈ میری، نویں دلی توں پڑھائی کیتی، پھر سینٹ سٹیفنز کالج، دلی چلی گئی، جتھے اسنے انگریزی ساہت وچ ماسٹر پوری کیتی۔ اسنے پہلی ڈگری دے نال گریجوئیشن کیتی اتے انگریزی ساہت وچ کالج وچ سکھرلا تھاں حاصل کیتا۔ اوہ پیروجیا وکھے اٹالیئن دی پڑھائی کرن لئی اٹلی سرکار توں 3 مہینے دی وظیفہ حاصل کر چکی اے۔ اوہ اک چیوننگ سکالر وی اے اتے کارڈپھ وکھے نشریاتی صحافت دے کورس وچ حصہ لیندی اے۔ یو۔کے۔ وچ اپنے کارجکال دوران، اس نوں مہارانی ایلزابیتھ نوں ملن اتے ودھائی دین دا موقع وی ملیا۔

## نجی زندگی
سونیا سنگھ دا ویاہ کانگرس لیڈر رتنجیت پرتاپ نرین سنگھ نال ہویا اے۔

## کریئر
سونیا سنگھ 1992 وچ این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ وچ اک کھوجکرتا وجوں شامل ہوئی جدوں اسنے اک شو، د ورلڈ دس ویک پھور دوردرشن دی اساری کیتا۔ اج اوہ این۔ڈی۔ٹی۔وی۔ دے نیوز نیٹورک لئی ادارتی ڈائریکٹر اے اتے اسنے قندھار ہائیجیک، پارلیمنٹ اتے حملے، 26/11, کارگل لڑائی، جیسکا للّ کیس تک دیاں خبراں دی نگرانی کیتی اے۔

## اوارڈ
اس نوں بیسٹ ٹاک شو، امبا وکھے بیسٹ اینکر دے نال نال فکی ینگ اچیور وجوں بہت سارے انعام حاصل ہوئے ہن۔ 2015 وچ اسنوں امبا ایوارڈز وچ سبتوں ودھیا 'ایڈیٹر ان چیف' نال اعزازی کیتا گیا۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
* سونیا سنگھ این۔ڈی۔ٹی۔وی۔
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1970
سویتا سنگھ

**سویتا سنگھ** اک بھارتی صحافی اتے خبراں دی پیشکاری اے۔ اوہ آج تک وکھے خاص پروگرامنگ نیوز اینکر اتے ایگزیکٹیو اڈیٹر اے۔

## کریئر
سنگھ نے اپنا کریئر شروع کیتا جدوں کہ اوہ پٹنا یونیورسٹی وچ گریجوئیٹ دی پڑھائی دے پہلے سال وچ ہی سی۔ اس نے 1998 وچ الیکٹرانک میڈیا وچ تبدیلی کرن توں پہلاں ٹائیمز آف انڈیا پٹنا ایڈیشن اتے ہندوستان ٹائیمز پٹنا ایڈیشن وچ اپنے نام نال کافی لیکھ لکھے سن۔ اسنے 2002 وچ آج تک وچ شامل ہون توں پہلاں، زی نیوز اتے سہارا لئی کم کیتا۔  اوہ کھیڈاں نال متعلق خبراں وچ مہارت لئی جانی جاندی اے۔ اس دے شو سورو کا سکسر نے 2005 وچ سپورٹس جرنلزم فیڈریشن آف انڈیا (ایس۔جے۔ایف۔آئی) ولوں سبتوں ودھیا سپورٹس پروگرام دا انعام حاصل کیتا سی۔ اوہ کجھ فلماں وچ وی پیشکاری کر چکی اے، جویں چکّ دے! انڈیا اتے چکرویو اک آج تک نیوز پیشکاری وجوں۔ اسنے 2015 بہار صوبائی اسمبلی چوناں دوران پاٹلیپتر دا اتہاس شو وی کیتا سی۔

## حوالے

## باہری لنک
سرکاری ویبسائیٹ
گٹھ:بھارتی عورت صحافی
گٹھ:بہار دیاں لیکھکاواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی
گٹھ:بھارتی کالمنویس
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
آبھا دویسر

**آبھا دویسر** (جم 1 جنوری 1974  ) اک بھارتی مول دی انگریزی دی ناول کار اے۔ اس نوں اک نیو یارک فاؤنڈیشن آف آرٹس فکشن فیلوشپ نال اعزازی کیتا گیا| اس دے 2005 دے ناول *بیبی جی* نے لیسبیئن فکشن لئی لیمبڈا لٹریری ایوارڈ اتے سٹونوال بکّ ایوارڈ جتیا | اوہ نیو یارک سٹی وچ رہندی اے|  

## جیونی
آبھا دویسر دا جم نویں دلی وچ ہویا سی|  اوہ ہارورڈ یونیورسٹی پڑھن لئی ریاست ہائے متحدہ امریکہ چلی گئی، جتھے اسنے 1995 وچ گریجوئیشن کیتی۔

اسدا انعام حاصل دوجا ناول *بیبی جی* (2005) شائع کرن توں پہلاں، دویسر مینہٹن وچ اک گلوبل مالی سیواواں فرم وچ کم کر رہی سی۔ اسنے اپنا سماں لکھن لئی وقف کرن لئی نوکری چھڈّ دتی| 

دویسر 1995 وچ ہارورڈ وچ اک طالب علم ہون دے نال نال فوٹوگرافی، وزوئل اتے ویڈیو کلا نمائش کر رہی اے| اسدے کم دی نمائش ریاست ہائے متحدہ اتے ودیش وچ وکھ وکھ گیلریاں اتے اجائب گھراں وچ نمائش کیتی گئی اے۔ 

2013 توں، دویسر ڈجیٹل تکنالوجی دے مدعیاں اتے سماجی ووہار اتے تجربے تے اسدے پرجذبات بارے بولدی آ رہی اے| 

## اوارڈ

* فکشن فیلو، نیو یارک فاؤنڈیشن فار آرٹس (2000) 
* لیبیڈا لٹریری اوارڈ فار لیسبیئن فکشن، *بیبی جی* لئی (2005) 
* سٹونوال بکّ اوارڈ، امیریکن لائبریری ایسوسی ایشن، *بیبی جی* لئی (2006) 

## کتابچہ

### ناول

* *منیپلینر* ( 2000 ) (پینگئن بکس *ولوں دی تھری آف* اس سرلیکھ ہیٹھ بھارت وچ شائع)
* *بیبی جی* ( 2005 ) ( سٹونوال بکّ ایوارڈ اتے لامبڈا لٹریری اوارڈ، 2006 دے وجیتا 
* *پیرس وچ ایہہ گرمی* ( 2006 ) 
* *خاندانی قدراں قیمتاں* (2011)
* *سینسرئم* (2012)
* *میڈیسن سکیئر پارک* (2016)

### چھوٹیاں کہانیاں

* *The Good King in* 

## حوالے

## باہری لنک

*  نہیں ملی اے
* آبھا دویسر نال اک انٹرویو
*  
** آبھا دویسر:  ڈجیٹل ہن  دی زندگی (ٹیئیڈیگلوبل 2013)

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی عورت ناول کار
گٹھ:جم 1974
یاشیکا دت

**یشکا دتّ** اک بھارتی لکھاری اتے صحافی اے، جو اس ویلے نیویارک سٹی وچ رہندی اے۔یشکا نے فیشن، لنگ، پچھان، سبھیاچار  اتے جاتی سمیت کئی موضوعاں اُتے لکھیا اے۔ اوہ پہلاں نویں دلی وچ ہندوستان ٹائیمز دے ایتوار دے میگزین برنچ دے پرنسپل پتر پریرک رہی اے۔  اسنے ایشیئن ایج نال وی کم کیتا۔ 

## مڈھلی زندگی اتے سکھیا
یشکا دا جم 5 فروری 1986 نوں اجمیر، راجستھان دے والمیکی (دلت) پروار وچ ہویا۔ اس دی ماں دا نام ششی دتّ اے۔  اسنے 2007 وچ سینٹ سٹیفنز کالج، دلی توں بیئیسسی کیتی سی۔ یشکا نے سال 2015 وچ کولمبیا یونیورسٹی دے گریجوئیٹ سکول آف جرنلزم توں آرٹس اتے سبھیاچار صحافت وچ ماسٹر دی ڈگری پوری کیتی۔

## کیریئر
اک آزاد صحافی ہون دے ناطے، یشکا نے ہندوستان ٹائیمز، لائیو منٹ، سکرول۔ان، د وائر اتے ہپھپوسٹ انڈیا نال کم کیتا اے۔ ہندوستان ٹائیمز نال اپنے کارجکال دوران، اسنے ہندوستان ٹائیمز دے ایتوار دے میگزین برنچ لئی سوشل میڈیا سرگرمیاں دی شروعات کیتی۔  یشکا دلتاں نال جڑے سماجی مدعیاں اُتے لکھدی اے  اتے اک ٹمبلر بلاگّ پورٹل دلتڈسکرمینیشن۔ٹمبلر ڈوٹکوم (dalitdiscrimination.tumblr.com) دی بانی اے۔  یشکا نے بھارت، نیپال، بھوٹان، ترکی اتے ہنگری توں صحافت کیتی اے۔ 

## کتاب
آلف بکّ کمپنی ولوں شائع *کمنگ آؤٹ ایز دلت* یشکا دی کتاب اے۔ اس وچ اس دیاں یاداں ہن جو اک دلت پروار وچ جمی پلی اے۔ کتاب وچ، اوہ دسدی اے کہ کویں اس نوں اپنی جاتی چھپاؤن اتے کسے ہور جاتی 'چوں ہون دا دکھاوا کرنا پیا، اتے کویں اوہ اس سارے ویلے دوران اپنی اصل پچھان دا پتہ لگن توں ڈری رہندی سی۔  اچّ جاتی دی عورت ہون دا دکھاوا ختم کرن دا اسدا فیصلہ دلت طالب علم روہت ویمولا دی خدکشی توں بعد عوامی کیتے گئے اس دے آخری پتر توں متاثر ہویا سی۔ ایہہ کتاب اپنی اصل پچھان نوں پروان کرن تک دے اسدے سفر دا بیان اے۔  کتاب نجی تزربیاں نال بنی اک سماجی ٹپنی اے۔ اس نوں ساہت اکادمی یوا انعام سال 2020 وچ انگریزی گٹھ وچلی کتاب لئی ملیا۔ 

## حوالے

گٹھ:اجمیر دے لوک
گٹھ:دلت ساہتکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1986
گٹھ:بھارتی عورت صحافی
مرینالینی سین

**مرنالنی سین** (3 اگست 1879 – 8 مارچ 1972) بریٹیش ہند وچ اک بنگالی لکھاری سی۔ 19 دسمبر 1910 نوں اوہ جہاز وچ اڈان بھرن والی پہلی بھارتی بنی۔ 

## زندگی
مرنالنی دیوی دا جم 1878 وچ، بھاگلپر ، بہار، بھارت وچ لدھی پروار وچ ہویا سی۔ اسنے 12 سال دی عمر وچ بنگال دے پائیکپارا دے راجا نال ویاہ کروا لیا سی اتے کجھ سالاں بعد اک جوان بیواہ ہو گئی سی۔ اوہ اک سماجی اکٹھ وچ کیشوب چندر سین دے بیٹے اتے اک سول سیوک نرمل چندر سین نوں ملی۔ اپنے بھرا نوں پائکپارا دے گدی تے بٹھاؤن توں بعد، اسنے بھجّ کے نرمل چندر سین نال ویاہ کروا لیا۔ اسدے چار بچے سن - این سی سین (جونیئر)، شریلتا، آرتی اتے انجلی۔ 

دوویں کلکتہ دی کلین سماج دے پرمکھ میمبر سن اتے ایہہ 1900 دے دہاکے دے اخیر وچ جدوں مرنالنی دیوی نوں 19 دسمبر 1910 نوں تریخی اڈان شروع کرن اتے جہاز وچ اڈان بھرن والی پہلی بھارتی بنن دا موقع ملیا۔ 1910 وچ، بیلجیئم دے پائلٹ جولیس ٹیک نے بھارت توں پہلی انسانی اڈان دا چلاون کرن لئی اک پھرمین بائیپلین اتے اک بلیریؤٹ الیون دا مونوپلین لیایا سی| ٹائیمز آف انڈیا دی 22 دسمبر 1910 دی اک رپورٹ وچ ذکر کیتا گیا اے کہ بیلجیئن بیرن، پئرے ڈی کیٹرز نے ٹولیگنج کلبّ دے میدان توں اک بائیپلین اُتے سین نوں پائلٹ دی سیٹ دے پچھے بٹھایا سی۔ اس موقعے فرینچ اخباراں اتے بریٹیش رسالے نے وی چھاپیا۔ 

تریخی اڈان توں ترنت بعد، دوویں انگلینڈ چلے گئے اتے دوجے عالمی لڑائی دے شروع ہون توں پہلاں بھارت واپس پرتے۔ اسنے شاعری لکھی اتے اوہ اکثر *دیس* رسالے وچ شائع ہندی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:موت 1972
گٹھ:بنگالی لکھاری
سکھوِندر امرت

**سکھڡندر امرت** پنجابی کوتری (شاعرہ) خاص کر غزل گو اے ۔ آدھونک (جدید) بودھ دی پنجابی غزل سرجن وچ سکھڡندر امرت اک چرچت ناں اے۔

## جیون ویروے
اجے سکھڡندر نے نوویں پاس ہی کیتی سی کہ (17 سالاں دی نیان عمرے) اس دا ویاہ کر دتا گیا۔ اسدے گھروالے دا ناں امرجیت سی۔ اسنوں سہمت کرکے اوہ دوبارہ پڑھن لگّ پئی تے ہولی ہولی میٹرک، بی اے، اتے آخر ایم اے تکّ پڑھائی کیتی۔ 

## رچناواں
### شعری مجموعے
*کنیاں 
*دھپّ دی چنی 
*چڑیاں

### غزل مجموعے
*سورج دی دیہلیز 
*چراغاں دی ڈار 
*پتجھڑ وچ پنگردے پتے 
*ہزار رنگاں دی لاٹ 
*پنیا'' (2011)
*کیسر دے چھٹے

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
جن مورچہ (اخبار)

**جن مورچہ** () ہندی بولی دا روزانہ چھپن والا اخبار اے۔

جن مورچہ ایودھیا، گورکھپور، لکھنؤ، الہٰ آباد، سلطان پور، امبیدکر نگر، جونپور، گونڈا، بستی، بھارچا، بیلی، سیتاپور، رائے بریلی، پرتاپگڑھ، فیض آباد، بلرامپور، شروستی، سدھارتھ نگر، پیلی بھیت، لکھیمپور کری وچ سبھ توں ودھ پڑھیا جاندا اے، کانپور، ہردوئی، وارانسی، سنت کبیر نگر، دیویورا، فتح پور، کسابائی، جبلپور، سٹانا، حیدرآباد اتے ہور 250 شہراں وچ جاندا اے۔ اخبار جن انڈیا دی ملکیت اے۔

## اتہاس
ایہہ اخبار 1958 وچ فیض آباد دیاں مقامی میونسیپل چوناں دوران اک ہفتہ واری بلیٹن وجوں اتے پھر روزانہ اخبار وجوں لیاندا گیا سی۔ آزادی سینانی مہاتما ہرگووند اس دے بانی سن، جو آزادی توں پہلاں اتے بعد وچ کئی وار جیل گئے سن۔

## حوالے

## باہری لنک

* 

گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
سومیا راجندرن

**سومیا راجیندرن** اک بھارتی لکھاری اے۔ اوہ ساہت اکادمی دے 2015 بال ساہت انعام دی جیتو اے اتے 20 توں ودھ کتاباں لکھ چکی اے۔ اسنے بچیاں لئی بالغ کہانیاں، تصویراں دیاں کتاباں اتے پریرنادائک کتاباں لکھیاں ہن| 

## کریئر
راجیندرن دی لکھت چنوتیاں، ہور وکھ وکھ مدعیاں دے نال، خوبصورتی دے اڑیئل وچار| اس دی کتاب، *دِ پلیجینٹ* رکشا، کریمگّ دی کہانی سناؤندی اے، جو اک بھوت اے جو دوویں سہاونا اتے سندر اے| *دِ بوائے وو پچھیا کیوں* اک نوجوان بیار امبیدکر دی کہانی درساؤندی اے جدوں کہ *ونگز ٹو پھلائی* وچ پیرا-ایتھلیٹ ملتھی ہولا نوں درسایا گیا اے|  قومانتری خاتون دن 2015 تے جاری کیتا گیا *سبق*، اک بلاگپوسٹ دے روپ وچ شروع ہویا سی اتے لنگ-بیسڈ ہنسا، وتکرے اتے ویاہ دی ادارہ نوں طنزیہ روپ وچ وچاردا اے۔  *ویٹ لفٹنگ شہزادی* (2019) اک شہزادی نوں درساؤندی اے جو ویٹ لفٹنگ لئی جنونّ اے| *اچانک* گاواں اک گاں بارے اک مذاقیہ کہانی اے جو اچانک ظاہر ہندی اے|

*میل ول نہیں جائیگی* اسدا 12 سالاں پرانا ناٹک میل گنیسن اے، لنگ دے اڑکے ورگے کجھ مدعیاں دی پڑچول کردا اے اتے ڈائری دے روپ وچ لکھیا جاندا اے|ایہہ کتاب اس نوں ساہت اکادمی ولوں اعزازی کیتا 2015 بال ساہت انعام جتن لئی جاری رہی||  ایہہ کتاب 2011 وچ شائع ہوئی سی اتے نویدتا سبرامنیئم دے تعاون نال لکھیاں گئیاں سی۔ کتاب دے دو سیکول ہن، *زیادہ تر میڈلی مییل* (2013) اتے *ایہہ میں ہاں مییل* (2019)| اس لڑی دا مکھ پاتر میل چینئی وچ رہندا اے اتے اس دے دوآلے واپریاں واقعے بارے دسدا اے، جس وچ لنگ بھیدبھاو، گھریلو ہنسا، پچھان دی سیاست، جنسی پریشانی اتے جاتی ٹکراء شامل ہن۔ 

*کڑیاں بچاء کرن* والیاں روائتی کہانیاں دی اک بدلویں پنر کہانی اے| *دِ ڈڈو پرنس* دے اس اڈیشن وچ، شہزادی اپنے پروار ولوں اپنے شوہر جاں بیوی وجوں چنے گئے ڈڈو نال ویاہ نہیں کرن دی چون کردی اے| ایہہ کہانی سیکنڈری سکھیا دی کلاس VI دی بھارتی سرٹیفکیٹ لئی چنیا گیا سی|\اس توں علاوہ، اس کتاب دے *[[سنڈریلا|سنڈیریلا]]* دے اڈیشن دے راج وچ سبھ توں وڈے پیر ہن اتے شہزادہ دے ویاہ دے تجویز اُتے ترنت سہمت نہیں ہندا اتے اس دی بجائے اس نوں رات دے کھانے لئی سدا دندا اے| راجیندرن دی پہلی کتاب *دِ انڈرواٹر پھرینڈس سی*، جو بعد وچ تصویر کتاباں دی لڑی وجوں شائع ہوئی سی۔ ایہہ ادوں لکھیا گیا سی، جدوں اوہ اجے وی لنگ مطالعہ وچ اپنے ماسٹر دی ڈگری حاصل کر رہی سی|

## نجی زندگی
راجیندرن پشن، پنے ضلعے وچ بیسڈ اے۔ اسنے یونائیٹڈ کنگڈم، سسیکس یونیورسٹی توں جینڈر دی پڑھائی کیتی اے | اسدی اک دھی اے، جسدا جم سال 2011 وچ ہویا سی، جسدا نام ادھرا اے۔  بچپن وچ، راجندرن نے اینیڈ بلائیٹن، الفریڈ ہچکاک]]، پریمچند، آر کے نارائن، اگاتھا کرسٹی اتے بچیاں دے رسالیاں جویں *ٹنکل*، *[[چنداماما (بال پترکا)|چندماما]]*، *گوکلم* اتے *چمپک نوں* پڑھنا بہت مزہ لیا| 

## کم

* *انڈرواٹر دوست*
* *خوش حال رکشا*
* *اوہ منڈا جسنے پچھیا*
* *ونگ ٹو پھلائی*
* *لڑکیاں بچاء لئی*
* *اچانک گاں*
* *میل شانت نہیں ہوئےگا* (2011)
* *زیادہ تر میڈلی مییل* (2013)
* *ایہہ میں ہاں، مییل* (2019)
* *سبق* (2015)
* *ویٹ لفٹنگ شہزادی* (2019)

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی خاتون ناول کار
گٹھ:بھارتی لکھاری
پربھات خبر

**پربھات خبر** اک ہندی بولی دا اخبار اے، جو جھارکھنڈ، بہار اتے مغربی بنگال وچ روزانہ شائع ہندا اے۔ ایہہ اخبار بھارت دے کئی صوبےآں وچ ونڈیا جاندا اے، جس وچ بہار، جھارکھنڈ، مغربی بنگال اتے اڑیسہ دے کجھ حصے شامل ہن۔ اس دا قیام اگست 1984 وچ جھارکھنڈ دے راجگڑھ رانچی وچ کیتا گیا سی۔ اخبار سماجی مدعیاں دی رپورٹ کرن اتے گھٹالیاں دا خلاصہ کرن لئی مشہور اے، جویں کہ چارہ گھٹالے وغیرہ۔ اخبار نے 1992 وچ چارے گھوٹالےآں دی خبر دتی۔ دھمکیاں ملن دے باو جود، اخبار نے گھوٹالے بارے 70 رپورٹاں لکھیاں سن اتے چار جاں پنج رپورٹراں نے کہانی دی رپورٹ کیتی سی۔

## زکریوگ سٹاف

* فیروز ورون گاندھی

## حوالے

## باہری لنک

* سرکاری ویبسائیٹ (in Hindi)
* سرکاری پتر
* صحافت دا مشق: نلنی راجن ولوں اڈیٹیڈ قدراں قیمتاں، پابندیاں، اثر

گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
سیدھیکا شرما

**سدھیکا شرما** اک بھارتی فلم اداکارہ اے، جو مکھ طور اُتے تیلگو فلماں وچ کم کردی اے۔ 'پیسہ' فلم وچ معاون کردار نبھاؤن توں بعد اس نوں کافی مشہوری ملی۔

## فلموگرافی

* *ساریاں فلماں تیلگو وچ ہن، نہیں تاں نوٹ کیتا جاندا اے*

### سنگیت ویڈیو

## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:جم 1991
وسنتا کماری پٹنائیک

**بسنتا کماری پٹنائیک** (15 دسمبر 1923–29 مارچ 2013) اک اڑیا بولی دے ناول کار، مختصر کہانی کار، ناٹک کار، شاعر اتے لکھاری سی|اوہناں نوں اوڈیا ساہت وچ اک موہری منیا جاندا اے| اوہ اپنے تن ناولاں لئی مشہور ہوئی جھناں دے نام *امدا باٹا* ( انٹروڈڈن پاتھ)، *چوربالی* اتے *الیبھا چیتا ہن |* جنہاں وچوں *امدا باٹا* نوں اسے نام نال اک اوڈیا فلم وچ بدلیا گیا اے|

## جیونی
بسنتا کماری دا جم 15 دسمبر 1923 نوں اڑیسہ راج دے گنجام ضلعے دے اک قصبے بھنجنگر وچ ہویا سی۔ اس نے اپنی زندگی دا ودھ سماں کٹک شہر وچ گزاریا |  اس نے اپنی ایم۔اے۔ معاشیات دی پڑائی راوینشا کالج، کٹک وچ کیتی |۔

اپنے بھرا راجکیشور پٹنائیک دے نال،  اسنے اک اشاعتاں کمپنی دا قیام کیتا جس نوں امن نواس بانی مندر کیہا جاندا اے، جو 1959 توں 1962 تک سرگرم سی۔ 

29 مارچ 2013 نوں اسدی موت ہو گئی۔

## کم
بسنتا کماری اوڈیا ساہت دی اک موہری منی جاندی اے۔ 

1950 وچ بسنتا کماری نے اپنا پہلا ناول *امدا باٹا* (انٹروڈڈن پاتھ)قائم کیتا ، جو کہ پاٹھکاں ولوں بہت پسند کیتا گیا سی| اس توں بعد *چورابالی* (1973)، *الیبھا چیتا* اتے ہور چار ناول قائم کیتے ۔ *سبھیاتار ساجا* (1950; رہتل دا *وکریتا) اتے پتالا دیہو* (1952) اتے *جیونچینھا* (1959) اسدے چھوٹے کہانی مجموعہ ہن| اسنے دو شعری مجموعہ شائع کیتے: *چنتنالا* (1956) اتے *ترنگا* ; اتے دو ناٹک: *جوڑا بھٹّ* (1952) اتے *مرغا ترشنا* (1956)شائع کیتے | اسدا ناول *امدا باٹا*، جس نوں اسدا وڈا کم منیا جاندا اے، اس نوں اک اوڈیا فلم وچ بدلیا گیا سی|  ایہہ ناول کٹک دے مدھ ورگی پروار اتے اوہناں دی دھی دا ویاہ کرواؤن دیاں کوششاں دی کہانی دسدا اے|  *امادا باٹا* ناول عورت دے پاتراں دی حقیقت پسند چترن لئی مشہور اے|

اس دیاں لکھتاں 20 ویں صدی دی اڑیسہ دے گھریلو اتے سماجی جیون نوں درساؤندی ہن |  اس دا سہِ-ترجمہ، اسدی بھین ہیمنت کماری نندہ نال، جندُ کرشنمورتی دی فلسفی رچنا اے۔

## مانتا
اوڑیا ساہت اکادمی نے اس نوں اتبادی جگن ناتھ داس ایوارڈ دتا ۔ اوہ اوڈیا دی پہلی اتے اکلوتی خاتون لیکھکا اے جس نوں اتبادی جگن ناتھ داس انعام ملیا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:اوڈیشا دے لوک
گٹھ:موت 2013
گٹھ:جم 1923
نالینی داس

**نلنی داس** (5 اگست 1916–26 مارچ 1993) اک بنگالی ماہر تعلیم، لکھاری اتے اڈیٹر سی۔ اوہ بنگالی بچیاں دی رسالے  دی اڈیٹر سی۔

## شروع دا جیون
نلنی داس ارنناتھ چکرورتی اتے پنیلتا (رے چودھری) دے گھر پیدا ہویا سی|اس دے پیؤ بہار وچ تعینات اک ڈپٹی میجسٹریٹ سی اتے اسدی ماں بنگالی لکھاری، ٹیکنولوجسٹ اتے ادمی اپیندرکشور رے چودھری دی دھی سی۔  بنگالی لکھاری سکمار رے اس دا ماما سی اتے آسکر جیتو فلم پروڈیؤسر ستیاجیت رے اس دا چچیرا بھرا۔  اسنے برہمو بالکا سکھیا سکول توں اپنا میٹرک اتے کلکتہ دے سینٹ جوہن ڈائیوسن گرلز ہائر سیکنڈری سکول توں آئی۔اے۔

اس نے کلکتہ دے سکاٹش چرچ کالج وچ پھلوسوپھی دی پڑھائی کیتی۔ اسنے کلکتہ یونیورسٹی توں پھلوسوپھی وچ ماسٹر ڈگری لئی پڑائی کیتی۔ [حوالہ لوڑیندا] اوہ اک ہشیار مفکر سی اتے بی۔اے۔ اتے ایم۔اے۔وچ پہلا درجہ حاصل کیتا |  بی۔اے۔ وچ اسنے سارے موضوعاں وچ کلا دے پریکھیارتھیاں وچ سبھ پہلا توں ودھ انک حاصل کیتے۔ [حوالہ لوڑیں

## پروفیشنل کرئر
داس اپنی پڑھائی توں ترنت بعد وکٹوریا ادارہ وچ فلوسوفی ڈیپارٹمنٹ دی فیکلٹی دا میمبر سی | بعد وچ اوہ بنگال سرکار دی تعلیمی سیوا وچ شامل ہو گئی۔ 1945 وچ، اس نوں سکول استاداں دی سکھلائی بارے سکھن لئی سرکاری سکالرشپ تے انگلینڈ بھیجیا گیا۔ واپسی تے، اوہ نویں قائم ڈیوڈ ہیئر ٹریننگ کالج وچ شامل ہو گئی | جدوں عورتاں لئی اک وکھرا استاد سکھلائی کالج، تعلیمی سکھلائی ادارہ قائم کیتی گئی، تاں اوہ اس دے فیکلٹی دی اک سینئر میمبر بن گئی| بعد وچ اوہ اس انسٹیچِ ۔ٹ دی پرنسپل بن گئی۔

بعد وچ اوہ بیتھون کالج دی پرنسپل (1968–1974) سی|  اس نوں اعزازی کرن والا اک انعام کالج وچ سبتوں ودھیا کارکردگی لئی دتا جاندا اے| 

## لکھاری اتے اڈیٹر
اپنی وڈی بھین، کلیانی کارلیکر دے نال، 1930 اتے 1940 دے دہاکے وچ اسنے اک بنگالی دی اک خاتون میگزین *میییئر کہانی* دا اڈیٹنگ کیتا۔ 

داس نے بنگالی ساہت دی پہلی سکولی عورت رت جاسوس بنائی۔  *گوئندا گونڈالو* (سوپنا دتا ولوں *لو* کوارٹ دے طور تے انگریزی وچ ترجمہ کیتا گیا  چار جوان سکول دیاں لڑکیاں ہن جو رازاں دا حل کردیاں ہن|

1964 توں 1993 وچ اس دی موت تک، اوہ بنگالی بچیاں دے رسالے *سندیش* دی تن سمپادکاں وچوں اک سی، جو اسدے گھر توں باہر چلدی سی۔ اسنے اپنی چچیری بھین ستیاجیت رے، *شات راج دھوں ایک مانک* دے بچپن دے دناں بارے اک کتاب لکھی|  اسنے لیلا مجومدار اتے رے دے نال بچیاں دیاں کتاباں دا اڈیٹنگ کیتا|

## نجی زندگی
نلنی داس Ashokananda داس، بنگالی شاعر دے پتر دا ویاہ Jibanananda داس ۔ لکھاری اتے ناشر امتانند داس اوہناں دا بیٹا اے| 

## اوارڈ
نلنی داس نوں مغربی بنگال سرکار نے 1990 وچ ودیاساگر یادگاری انعام نال اعزازی کیتا سی۔ 

## شائع کم

## حوالے

گٹھ:بنگالی لکھاری
گٹھ:موت 1993
گٹھ:جم 1916
نڡودیا ٹائمز

نڡودیا ٹائیمز ہندی بولی دا اک اخبار اے، جو 2013 وچ جاری کیتا گیا سی تے دلی توں شائع ہویا سی ۔ ایہدی مالکیت پنجاب کیسری گروہ (دِی ہند سماچار لِ) دی اے ۔ ایہ گروہ ولوں شروع کیتے گئے اخباراں وچوں اک اے ، ہور تن نیں ، پنجاب کیسری،  ہند سماچار، اردو وچ تے جگ بانی پنجابی بولیاں وچ ۔

## پرمکھ لکھاری

* خشڡنت سنگھ
* کلدیپ نائر
* شیکھر گریرا

* پورن کوشک

* شانتا کمار

* ونیت نارائن

* ورندر کپور

* بلبیر

* محمود شام

* کرن تھاپر

* من موہن شرم

* نیرا چوپڑہ

* مینکا گاندھی

* چندرموہن

* چندر ترکھا

* نرجا چودھری

## حوالے

گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
ورشا دیکشت

**ورشا دیکشت**، روپا ولوں شائع اک ناول، *رائیٹ فٹ رونگ جتی* دے لکھاری ہن۔

## سکھیا
اسنے سینٹ میری کانوینٹ، کانپور، اندرپرستھ کالج، نویں دلی، اتے صوفیا پولیٹیکنک، ممبئی توں پڑھائی کیتی۔ 

اس دا ناول، *رائیٹ فٹ رونگ جتی*، 2009 وچ رلیز ہویا سی اتے اس توں بعد *ایکسیس بیگیج* کتاب آئی۔

## حوالے

## باہری لنک

* اس دی ویبسائیٹ
گٹھ:بھارتی خاتون ناول کار
گٹھ:زندہ لوک
گائیتری بالا پانڈا

**گائتریبالا پانڈا** (جم 17 اپریل 1977) اک بھارتی شاعر، فکشن لکھاری اتے جگتسنگھپر، اوڈیشا، بھارت توں صحافی اے۔ 

## زندگی
پانڈا نے اٹھ سال دی عمر وچ کویتاواں لکھنیاں شروع کیتیاں سن اتے اس دی پہلی شاعری 12 سال دی عمر وچ شائع ہوئی سی۔ اس نے اتکل یونیورسٹی توں لائبریری اتے انفرمیشن سائنس دی پڑھائی کیتی اتے ٹوپر وجوں ابھری | بعد وچ، اسنے انڈین انسٹیٹیوٹ آف ماس کمنیکیشن ، دھینکینال توں صحافت دی پڑھائی کیتی۔

*اوہ آڈیا،* اک اوڈیا ساہتی میگزین دی اڈیٹر اے۔ 2011 وچ، اسنے مرکزی ساہت اکادمی یوا انعام جتیا |۔ 2015 وچ، اسنوں راشٹرپتی بھون وچ بکرم سنپت دے نال، ‘رائیٹرس ان-نواس’ پروگرام لئی چنیا گیا سی۔

## کم

### شاعری

* اہتا پرتسرتِ (دکھی وعدے)
* اسپتا ایشور (ویگ دیوتا)
* انایتا (نینترت)
* گان (پنڈ)
* جیٹیکی دلسٹ آکاش (اسمان جس نوں تسیں دیکھ سکدے ہو)
* اکھی نین کانا نین (کوئی اکھ نہیں کنّ)
* ای رتیرا جیتے تارہ (اس اکاش دے ستارے)
* باگھا (ٹائیگر)
* دیانادی (ندی دیا)
* نرباچتا شاعری (چنیاں کویتاواں)
* دھوپ کے رنگ (ہندی وچ اسدیاں کویتاواں دا ترجمہ)
* کھو جاتی اے لاڈکیئن (ہندی وچ اسدیاں کویتاواں دا ترجمہ)
* دادی اتے ہور کویتاواں (اسدیاں کویتاواں دا انگریزی وچ ترجمہ)

### چھوٹی کہانی مجموعہ

* *بسرجانا* ("ڈبن")
* *نجاکو نی اقتدار گپا* ("اپنے بارے اک سچی کہانی")

### ناول

* *ممی جاہا جانے نانی* ("کہڑی چیز ممی نہیں جاندی")

## مانتا
2000 وچ، اسنے شاعری لئی اوڈیشا راج یوا انعام جتیا۔  2011 وچ، پانڈا نے ساہت اکادمی یوا انعام *ساہتی اعزاز، گاواں،* کویتاواں دے مجموعہ وچ شاعری سٹائل وچ *جتیا۔* 

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1977
اولامیڈ ٹویِن ایڈیبایو

**اولامائیڈ ٹوین اڈیبایو** (جم 22 جون 1976) اک نائیجیریا دی بیڈمنٹن کھڈاری اے۔ اڈیبایو نے 1996 افریقی چیمپیئن شپ وچ خاتون ڈبلز طبقہ وچ سونے دا تمغہ جتیا، جو کہ نائیجیریا دے لاگوس وچ ہویا سی۔

## کریئر
1995 وچ سبھ توں پہلاں آبوجا وکھے آڈیبایو نے نائیجیریا انٹرنیشنل بیڈمنٹن چیمپیئن شپ دوران اوبئیگلی اولورونسولا نال سانجھیداری خاتون ڈبلز مقابلے وچ اپنے دیس دا وڈا قومانتری ٹورنامینٹ جتیا سی۔ اسنے 1995 اتے 1999 دے آئی۔بی۔ایف۔ عالمی چیمپیئن شپ وچ وی حصہ لیا سی۔

## کامیابیاں

### افریقی چینپیئنشپس
*خاتون سنگل*

*خاتون ڈبلز*

*مکسڈ ڈبلز*

### آئی۔بی۔ایف انٹرنیشنل
*خاتون سنگل*

*خاتون ڈبلز*

*مکسڈ ڈبلز*

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1976
گٹھ:نائیجیریا خاتون بیڈمنٹن کھڈاری
ملادی سوباما

thumb| ملدی سباما
**ملدی سباما** (2 اگست 1924 – 15 مئی 2014) گنٹور ضلعے دے ریپیلا وچ پوتھردھکم وچ پیدا ہوئی اوہ اک فیمینسٹ لکھاری، عقلیت پسند اتے *ستری سوچھ* (کمیونیکیشن) سی | اسنے عورتاں دی سکھیا اُتے دھیان مرتکز کردیاں اوہناں دے ترقی لئی کم کیتا۔ اوہ شراب مخالف تحریک دی اگوائی کرن توں بعد، متحدہ آندھرا پردیش دی اک پرمکھ شخصیت بن گئی۔ تحریک اک وڈی کامیابی بن گیا اتے راج وچ شراب دی وکری اُتے پابندی 1994 وچ لاگوُ کیتی گئی سی۔  عورتاں دے انسٹیٹیوٹ ایڈوانسمینٹ عورتاں دی مکھی وجوں، اسنے عورتاں نوں آگاہ کرن لئی بہت سارے مطالعہ کیمپ لگائے| اوہ مترجمہ دی شوقین پرستاوک سی| اس دے لئی اس نے اس دے پرچار لئی دیس بھر دا سفر کیتا۔ 2012 وچ، اسنے اپنا سامان ویچ دتا اتے اس کمائی نوں قومانتری خاتون دن اُتے حیدرآباد یونیورسٹی وچ سینٹر فار ومین سٹڈیز لئی وقف عمارت وچ دان کیتا۔  اسنے تقریباً 110 کتاباں اتے 500 لیکھ لکھے ہن، مکھ طور تے عورتاں دے بااختیار بنانا دیاں ،عورتاں دے مسئلیاں تے کتاباں لکھیاں |  

## ساہتی رچنا
اوہناں دیاں کئی کتاباں اتے لیکھاں وچوں، ہیٹھاں اس دیاں کجھ پرمکھ رچناواں ہن:

* تیلگو وچ بینیسُ دادو دوتی کلا
* او ماہی! تیلگو وچ مندکو ساگئیپو
* سمیسیلو، تیلگو وچ ساسکرالالُ
* تیلگو وچ ماہی ابھدیامُ
* تیلگو وچ ترتارا سٹریلا پرجا گڈا
* تندرادلی ماہیادیام، ماہی سنگلو، 1860–1983 تیلگو وچ
* پٹیوراتیا نندی پھیمنیجے ڈیکا : تیلگو وچ اتمکادھا
* ومین اتے سماجی سدھار
* ومین ، روایت اتے سبھیاچار
* وشنمہاپرنم
* بھارتی عورتاں دی حالت
* مانوا ہککولو-ماہلا ہکلو تیلگو وچ
* وومین ان چنگنگ سوسائٹی

## حوالے

گٹھ:بھارتی خاتون فیمینسٹ
گٹھ:بھارتی عورتاں
امیشا سیٹھی

**امیشا سیٹھی**  اک بھارتی لکھاری، پراپکاری، کاروباری لیڈر اتے ماڈل اے۔ اسدا ناول، "اٹ  نوں شریستی پبلیشرز نے 2015 وچ شائع کیتا سی۔ 

## نجی زندگی
امیشا نوں نویں دلی وچ اک متحدہ خاندانی سیٹئپ وچ پالیا گیا سی | اسدے پیؤ اک نرمان کاروبار دے مالک ہن جدوں کہ اسدی ماں اک ہومیؤپیتھی ڈاکٹر سی |اس نوں پیشکاری دے طور تے کئی ڈانس فارم جویں کہ ہم عصر، سالسا، جیز اتے مفت سٹائل وچ سکھلائی دتی جاندی اے۔|

لکھاری اتے تندرستی ٹرینر، امیشا اس ویلے اپنے پروار نال بنگلرو وچ رہندی اے||

اسنے ہال ہی وچ شریمتی دا خطاب جتیا۔ گلیمرس 2019, بنگلرو، اتے شریمتی دی فائینلسٹ اے۔ انڈیا ورلڈوائیڈ 2020|

## سکھیا
امیشا نے دلی یونیورسٹی توں سائنس وچ بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی اتے 2002 وچ ایمیٹی بزنس سکول توں بزنس ایڈمنسٹریشن وچ ماسٹر| اوہ کیلوگ سکول آف مینیجمینٹ،  نورتھ ویسٹرن یونیورسٹی، یوئیسئے توں مارکیٹنگ اتے سیلز مینیجمینٹ وچ ایگزیکٹیو مفکر وی اے|

## پیشہ ور جیون
امیشا اک مارکیٹنگ اتے وپار آگوُ گیا اے  برینڈ مارکیٹنگ، حکمت عملی اتے قومانتری کھپتکار مارکیٹنگ وچ|  اسنے 2014 وچ وینکوور وچ بیسڈ سٹارٹ-اپارٹ دے نال سی۔ایمّ۔او گلوبل دا عہدہ سمبھالیا اے| اوہ 2013 وچ ایئر ایشیا  وچ مکھ وپاری اہلکار  اتے بلیکبیری وکھے برانڈ مارکیٹنگ ایشیا دی ڈائریکٹر  سی۔  اسنے بلیکبیری وچ 2006 توں 2013 تک اسنے 2002 توں 2006 تک ایئرٹیل وچ وی کم کیتا اے۔

اسنے ایشیا پیسیپھک کھیتر  اتے وپار وچ اپنے یتناں لئی کئی انعام اتے مانتا حاصل کیتی اے|

## کتاب
امیشا ستمبر 2015 وچ رلیز ہوئی کتاب "اٹ ڈانس ہرٹ ٹو بی نائس" دی لکھاری اے۔  اتے کامیڈی، ڈرامے اتے ادھیاتمکتا نال زندگی نوں پھر توں کھوجن دی گل کردی اے۔ ایہہ اک جوان لڑکی اتے اسدے پرسن، ناٹکی اتے منموہک تزریاں دی کہانی اے جو اسدے جیون دے آخری مقصد نوں سمجھدا اے، جو - ہریک لنگھ رہے دن دے نال اک بہتر انسان بننا اے۔ کتاب نوں دیس بھر وچ تعریف اتے تعریف ملی اے| 

ایہہ کتاب سرسٹٹی پبلشراں ولوں جاری کیتی گئی اے  اتے اوہ دیالتا اتے ادارتا دے کارناں نوں سانجھا کرن لئی اک سٹیج سی جس وچ اوہ یعقین کردی اے۔ 

## اوارڈ

* ورلڈ وومین لیڈرشپ کانگرس 2014 وچ "ینگ وومین رائیجنگ سٹار" وجوں مانتا حاصل اے|
* ایشیا پیسیفک ینگ ومین اچیورز اوارڈ 2013, دبئی 
* سال 2012 وچ بھارت دی سبھ توں وڈی / سی۔ایمّ۔او۔ کونسل ولوں بھارت دے چوٹی دے 50 سبھ توں ودھ باصلاحیت برانڈ لیڈر وجوں نمائش|
* بلیکبیری وکھے مارکیٹنگ اتے برانڈ حکمت عملی وچ اس دے کم لئی سی۔ایمّ۔او۔ کاؤنسل اتے سی۔اینّ۔بی۔سی ولوں "یوتھ اچیورز اوارڈ" 2012|
* اندرا مارکیٹنگ ایکسیلینس اوارڈ 2013
* ایمیٹی بزنس سکول ولوں 2015 نوں "کارپوریٹ اتمتا وچ وومین لیڈرشپ اوارڈ" حاصل ہویا |

## ایہہ وی ویکھو

* بھارتی انگریزی ساہت
* 

## حوالے

گٹھ:بھارتی خاتون ناول کار
گٹھ:زندہ لوک
ہارورڈ بزنس سکول

**ہارورڈ بزنس سکول** (**ایچّ۔ بی۔ ایسّ۔**) بوسٹن، میساچوسٹس وکھے ہارورڈ یونیورسٹی دا گریجوئیٹ بزنس سکول اے۔ سکول فل-ٹائم ایمّ۔بی۔اے۔ پروگرام، ڈاکٹریٹ پروگراماں، ایچ۔بی۔ایسّ اتے بہت سارے ایگزیکٹو سکھیا پروگرام پیش کردا اے۔ ایہہ *ہارورڈ بزنس پبلشنگ* دا مالک اے، جو کہ وپاری کتاباں، اگوائی لیکھاں، کارپوریٹ سکھیا لئی اؤنلائین مینیجمینٹ ٹول، کیس سٹڈیز اتے مہیناوار ہارورڈ بزنس رویو شائع کردا اے۔ ایہہ بیکر لائبریری / بلومبرگ سینٹر دا گھر اے۔

## حوالے

گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی
گٹھ:امریکہ وچ تعلیم
عندلیب واجد

**عندلیب واجد** بینگلرو بیسڈ لکھاری اے۔ اسنے مسلم حوالہ وچ بھوجناں، تعقات اتے ویاہ ورگے وکھ وکھ موضوعاں اتے لکھیا اے۔ اسنے اس بارے بولیا اے کہ کویں اوہ اپنیاں کہانیاں راہیں مسلماناں دے جیون دی اڑکی نمائندگی نوں چیلنج دینا چاہندی اے|

## نجی زندگی
اسنے 10 سال دی چھوٹی عمرے ہی لکھنا شروع کیتا اتے سکول توں بعد لکھن نوں اپنے کیریئر وجوں اگے ودھاؤن دا فیصلہ کیتا|اوہ ہن شادیشدہ اے اتے اسدے دو پتر ہن|

## ناول

* *پتنگ سٹرنگز* (2009) اک مسلم گھرانے وچلے اک کشور دی کہانی اے جو بناں وجہ باغی اے||*بلنکرس آف* (2011) اک نور نام دی لڑکی بارے اک ناول اے جو ڈینس نال پیار کردی اے، جو اک کلاس دیوا دا بوائیپھرینڈ اے|ناول اس بارے اے کہ کویں اک 'خوبصورت' منڈا اس کڑی لئی ڈگدا اے جو تھوڑھی جہی 'موڑ' اتے 'اوسط ویکھن' والی ہندی اے|اندالب واجد اس ناول ولوں خوبصورتی دے رخ نوں اک طرحاں نال پرشن کردے ہن|
* ناول، *مائی بردرز ویڈنگ* (2013) وچ اسنے اک لڑکی بارے لکھیا اے جو اپنے بھرا لئی کڑی لبھن دے اپنے تجربے بارے بلاگّ کرنا شروع کردی اے|*صرف بریانی* (2014) توں ودھ اکو پروار دیاں عورتاں دیاں تن پیڑھیاں نوں درساؤندی اے| اوہناں نوں بنن والا عامَ دھاگہ غذا اے|ایہہ کتاب اک وئنجن کتاب وجوں شروع ہوئی اتے پھر سوچ وچ ترقی یافتہ ہوئی| کتاب دے لکھاری دے پیؤ دی موت توں تن مہینے پہلاں دے اک ویڈیو توں متاثر کیتی گئی سی| ویڈیو وچ ماں بہت خوش نظر آ رہی اے، پر اسنوں بہت گھٹ پتہ اے کہ تن مہینیاں وچ اسدی زندگی بدلن جا رہی اے|
* *تمنا تکونی* (2014) اک جوان لڑکی تمنا بارے تن کتاباں دی لڑی اے| جدوں اسدی ماں اک کشور عمر وچ اے تاں تمنا 80 ویاں وچ واپس گئی| حالانکہ، اوہ منوج لئی ڈگدا اے جو اسدی ماں دی گوانڈھی سی|جو کجھ واپردا اے اسدی کہانی ایہناں تن ناولاں دے دور وچ ساہمنے آؤندی اے - *الوداع لئی کوئی سماں نہیں*، *سماں* اتے *سماں* واپس دسیگا|
* *جدوں اوہ چلی گئی سی* (2016) اک اجیہی عورت بارے کہانی اے جو اپنے شوہر اتے بچیاں نوں پچھے چھڈدی اے اتے الوپ ہو جاندی اے| ایہہ اک سولاں سالاں دی اک کہانی اے جس نوں سمجھن دی کوشش کیتی گئی کہ اسدی ماں کیوں چھڈّ گئی اتے کدے واپس نہیں آئی|
* *اسمارا دی گرمیاں* (2016) اک 17 سالاں دی کہانی اے جو گرمی دے لئی اپنے دادا-دادی نال رہن لئی جاندی اے| اوہ اس توں خوش نہیں اے||پر، جویں کہ کہانی اگے ودھدی اے اسدی زندگی سدا لئی بدل جاندی اے|
* *ٹوینٹی نائن گوئنگ آن تھرٹی* اک بنگلور دی لڑکی پریا دی کہانی اے جسدی عمر 30 سال دی اے|
* *ہاؤسس آف سکریمس* (2018) اک نوجوان پروار بارے اک دہشت والا ناول اے جو بنگلرو دے اینگلو-انڈین حصے وچ اک جدی بنگلے وچ چلا جاندا اے، صرف ایہہ پتہ لگاؤن لئی کہ گھر نوں تنگ کیتا ہویا اے|

## حوالے

* 
* 
* 

## باہری لنک

* 
* روپا پبلیکیشنج وکھے اندالیب واجد 
* پینگئن انڈیا وکھے اندالیب واجد
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:زندہ لوک
اولوایمیسی اولوریمی اوبیلیڈ

**اولوئیمسی اولوریمی اوبیلیڈ** (جم 14 نومبر 1958) اک نائیجیریئن سکھیا دی وائس چانسلر اے۔

## زندگی
اوبیلیڈ دا جم 1958 وچ اوسون راج وچ ہویا سی۔ اسنے نائیجیریا وچ اپنی پہلی ڈگری امریکہ دے ہارورڈ بزنس سکول وچ ماسٹر لین توں پہلاں حاصل کیتی اتے پھر کیمبرج، یونائیٹڈ کنگڈم وچ ججّ بزنس سکول وچ ڈاکٹریٹ حاصل کیتی۔

پروفیسر (سری متی ) اولووائیمیسی اولوریمی اوبیلیڈ جنوری 2013 وچ تائی سولرن یونیورسٹی آف ایجوکیشن (ٹی۔ایس۔یو۔ای۔ڈی) دی اپ کلپتی بنی۔ اوہ پروفیسر سیگن اوونوسی توں بعد کامیاب ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1958
دینا وکیل

**دینا وکیل** (جم 1946) اک ممبئی، بھارت وچ بیسڈ صحافی اے۔ اوہ بمبے ایڈیشن اُتے کم کردیاں 1993 وچ ٹائیمز آف انڈیا دی پہلی خاتون رہائشی اڈیٹر بنی۔  اتہاس وچ امریکہ دے ماؤنٹ ہولیؤکے کالج، توں 1969 وچ گریجوئیٹ ہون توں بعد ، وکیل نے کولمبیا سکول آف جرنلزم توں پڑھائی کیتی اتے 1970 وچ گریجوئیٹ ہوئے۔  اس توں بعد، اسنے بھارت واپس آؤن توں پہلاں یو این ڈی پی نال کم کیتا|

## حوالے
 
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:جم 1946
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورت صحافی
روہنی کُنر

**روہنی کونر** (جم 28 جولائی 1970 بامبے وچ) اک بھارتی مول دی جرمن فارماسولوجسٹ اتے ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ فارماکولوجی انسٹیچیوٹ دی ڈائریکٹر اے۔

## وٹا
بھارت وچ Pharmacology دا مطالعہ کرن دے بعد اسنے پی ۔ ایچّ۔ ڈی۔ آئیووا دے یونیورسٹی توں گیرالڈ گیبارٹ لیبارٹری وچ ریڑھ دا کردار دا مطالعہ این ۔ایمّ۔ڈی۔اے وچ نوسیسپشن دے سنویدک وچ کیتی |

1995 توں اوہ ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ پیٹر سیبرگ نال اک پوسٹڈوک سی| 2002 وچ اسنے اپنی لیب دی شروعات جرمن رسرچ کونسل دے ایمی نوتھر پروگرام راہیں کیتی۔ 2006 توں اوہ ہیڈیلبرگ یونیورسٹی وچ انو پھارماسولوجی دی میجوان اے|

2015 توں اوہ شراکت دار کھوج مرکز " ایسئیپھبی 1158: نوٹبندی توں پرانی پیڑ تک " دی اگوائی کردی اے|

روہنی کونر دا ویاہ جرمن دے نیوروسائنٹسٹ تھامس کونر نال ہویا اے| اکتوبر 2018 وچ اس نوں ہیڈلبرگ یونیورسٹی کاؤنسل دی میمبر چنیا گیا۔ 

## کھوج
اسدا مقصد لمبے ویلے تک چلن والی سوزش جاں کینسر دے نتیجے وجوں لمبے ویلے دے درد دے انشاں نوں سمجھنا اے |سگنلنگ تنتر نوں سنبودھت کرن تے اک مکھ دھیان مرتکز کیتا گیا اے جو ریڑھ دی ہڈی دے کھمبھے دے سنگ وچ پرائمری سنویدی نیوران سنچارت درد (نوسیسیپٹرس ) اتے اوہناں دے لچھناں وچ کریا-انحصار تبدیلیاں نوں درساؤندی اے| اسدا اجوکی کم ونو وچ انو، جینیٹک، ووہاروادی، الیکٹروپھزیؤلاجیکل اتے امیجنگ پہنچ دے نال نال پیتھولوجیکل درد دے چوہیدار ماڈلاں وچ ووو وچ پھیلیا ہویا اے|

## اوارڈ
 
* 2018: فارماسولوجی اتے کلینکل دوائی لئی پھینکس 
* 2018: پھیلڈبرگ فاؤنڈیشن انعام
* 2017: ایچئیمئیلئیس انویسٹیگیٹر اوارڈ 
* 2017: تھیریپی-سبندھتی کھوج لئی نووارٹس ایوارڈ 
* 2015: نوورٹس ایوارڈ
* 2012: ایارسی ایڈوانسڈ گرانٹ 
* 2010: پیٹ وال انٹرنیشنل ینگ انویسٹیگیٹر اوارڈ، انٹرنیشنل ایسوسی ایشن فار دی سٹڈی آف پین
* 2007: پین رسرچ اوارڈ، جرمن سوسائٹی فار دی سٹڈی آف پین
* 2007: انگرڈ-زو-سولمس-سائنس ایوارڈ
* 2006: چیکا اتے ہینز شیچلر اوارڈ
* 2006: برگیئس-کہان-میئرہوف-ینگر رسرچر ایوارڈ (ہیڈلبرگ روئٹری کلبّ)
* 2005: جرمن سوسائٹی دا تجرباتی اتے کلینکل فارماکولوجی اتے ٹوکسکولوجی لئی رڈولپھ-بچم-اوارڈ

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1970
میری پاٹ فشر

**میری پاٹ فشر** اک لیکھکا اے، جس دیاں کتاباں وچ "ہارٹ آف گولڈ: دی لائیٹ ودن لائیف" اتے "لونگ رلجنس: این انسیکلوپیڈیا آف دی ورلڈس فیتھس" *شامل اے *۔ 

## اہلیت
گوبند سدن دے وچ، بھارت دا اک انتر-دھرم  بھائی چارا رہندا اے، جس دا قیام بابا ورثہ سنگھ ولوں کیتی گئی سی۔ 

## کتابچہ

* 
* 
* 
* 
* 

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
رومیتا رے

جم - 1970, کلکتہ، انڈیا

**رومتا رے** (جم 1970) اک شراکت دار پروفیسر اتے کلا اتے سنگیت اتہاس ڈیپارٹمنٹ سائیراکیوس یونیورسٹی وچ مین میمبر اے|

اوہ بریٹیش سامراج دے اتہاس اتے بھارت نال تہذیبی وستواں وچ چاہ دے وپار لئی کم کرن لئی جانی جاندی اے اتے وکھ وکھ عوامی مجموعےآں دی کھوج کرن لئی وڈا کم کیتا اے|  اس دے اتہاس اتے حوالہ دے بارے ییل سینٹر فار بریٹیش آرٹ وکھے الیہو ییل دے پورٹریٹ اتے اسدی بولی گئی ٹپنی اوہناں دی ویبسائیٹ اتے اے۔ 

## کم کردا اے

* *بنیئن ٹری دے ماتحت: بریٹیش بھارت وچ سرخیاں نوں بدلنا* ، ، 2013
* *پینٹ کیتا راج: بریٹیش انڈیا وچ چتر دی کلا، 1757–1911* ، ییل یونیورسٹی لئی ڈاکٹورل کھوج प्रबंध، 1999

## باہری لنک

* رومتا رے  پروفائیل پیج سراکج وکھے

گٹھ:کولکاتہ دے لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1970
سپ (ساز)

**سَپّ** (wood clapper)، جیہنوں **چِھکّا** یا **قَینچی** وی کہیا جاندا اے، پنجاب دا لوک سنگیت ساز اے۔ ایہہ لوک ناچ بھنگڑا تے ملوئی گِدّھے نال وجایا جاندا اے۔ 

## ڈیزائن تے وجاؤنا
ایہہ لکڑ دا بنیا ہُندا اے، جیہدے بہت سارے 'ایکس' شکل دے چھوٹے حِصے نیں۔ ایہہ پھیلاؤن تے دوواں ہتھاں نال زور دی مارن نال وجایا جاندا اے۔ ایہہ اک انوکھی تاڑی دی آواز دیندا اے۔

## ہور دیکھو
* کاٹو
* پنجاب دے لوک ساز

## حوالے

گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک ساز
گٹھ:پنجابی رہتل
نعمت سعادت

**نعمت سعادت** اک ناول کار، صحافی اتے کارکن اے، جو اپنے پہلے ناول 'د کارپیٹ ویور' اتے ایل۔جی۔بی۔ٹی۔کیؤ۔آئی۔اے۔ حقاں لئی اپنی مہم، خاص کرکے مسلم بھائیچاریاں دے حوالہ وچ جانی جاندی اے۔ نعمت سعادت پہلے افغاناں وچوں اک اے جو کھلھے طور اُتے گیء وجوں باہر آیا اتے لنگ آزادی اتے جنسی آزادی لئی مہم چلائی۔

## سرگرمی
سال 2012 وچ امیریکن یونیورسٹی آف افغانستان وچ سیاسیات وچ معاون پروفیسر دی پدوی حاصل کرکے، سدات قابل واپس پرط گیا۔ یونیورسٹی وچ اپنی نوکری دوران، اسنے سوشل میڈیا دی ورتوں کرکے افغانستان وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔کیؤ۔آئی۔اے + حقاں لئی کھلھیام مہم دی زیر زمین لہر نوں لامبند کیتا سی۔

جولائی 2013 وچ اسدی عوامی پہنچ افغان سرکار دے دھیان وچ آئی، جس وچ الزام لگایا گیا سی کہ اس دیاں سرگرمیاں دیس وچ اسلام نوں کمزور کر رہیاں ہن اتے اسنوں قومی سرکھیا لئی خطرہ مندے ہن۔ سدات نوں اے۔یو۔اے۔ایف۔ وکھے اس دے عہدے توں ہٹا دتا گیا سی اتے اوہ نیویارک شہر وچ سیٹل ہو کے، افغانستان چھڈّ گیا سی۔

## صحافت
سدات نے کئی ناشراں وچ لیکھ اتے پیپر شائع کیتے ہن، جنہاں وچ جارجٹاؤن جرنل آف انٹرنیشنل افیئرز اتے آؤٹ میگزین شامل ہن۔ افغانستان دی امیریکن یونیورسٹی وچ عہدہ قبول کرن توں پہلاں، ایبیسی نیوز نائیٹلائین، سیئینئین دے فرید زکریا جیپیئیس، اتے یوئین کرونیکل لئی سامان وی نرمانت کیتی۔

## اشاعتاں
پینگئن رینڈم ہاؤس انڈیا نے سدات دی پہلی کتاب 'د کارپیٹ ویور' نوں 2019 وچ شائع کیتا۔ ایہہ کتاب 1970 اتے 1980 دے افغانستان وچ مقرر کیتی گئی اے اتے کنشک نورزادا دی کہانی دسدی اے، جو کہ اک افغانستان دا لڑکا اے، جو اپنے بچپن دے مرد متر مہین نال پیار کردا اے، جو کہ افغانستان دے سنہری یگ اتے سول لڑائی دی گڑبڑی والی تبدیلی دے خلاف اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* افغانستان وچ ایلجیبیٹی حق

## حوالے

گٹھ:ایلجیبیٹی حق کارکن
گٹھ:زندہ لوک
سنجیونی ٹوڈے

**سنجیونی ٹوڈے** اک ہندی اخبار اے، جو راجستھان دا راجگڑھ جے پور توں سنجیونی گروہ دے سابقہ مکھی **سری راجیش مینا** ولوں شروع ہویا سی۔ سنجیونی نوں اج راج دا سبھ توں تیزی نال ترقی کرن والا نیوز پورٹل کیہا جاندا اے۔
right|thumb|149x149px

## باہری لنک

* سرکاری ویبسائیٹ
* یوٹیوب چینل

## حوالے
^ 

گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
کاٹو (ساز)

**کاٹو** (  )، جس نوں **کاٹو** جاں **کٹو** وی کیہا جاندا اے، پنجاب دا روائتی سنگیت جاں لوک سازاں وچوں اک اے۔ ایہہ وکھ وکھ تہذیبی سرگرمیاں وچ خاص طور اُتے لوک ناچاں جویں بھنگڑا،  ملوئی گدھے وچ ورتیا جاندا اے۔ پنجابی  وچ کاٹو اک چھوٹے جہے جانور دا نام اے، جسنوں خوش حالی دے پرتیک وجوں استعمال کیتا جاندا اے۔ پنجاب وچ جدوں اک خوش حال آدمی نوں پچھیا جاندا اے کہ اوہ کویں اے؟ اسنے جواب دیویگا، "اج تاں کاٹو پھلاں تے آ"، موٹے طور اُتے اسدا مطلب اے، کہ اسدے موڈ موڈ دی کاٹو پھلاں اُتے اے۔

## ڈزائن اتے وجاؤنا
ایہہ لکڑ دا بنیا ہندا اے۔ لکڑ دی بنی کاٹو سوٹی دے اک سرے نال جڑی ہندی اے، کھڈاری سوٹی دے دوجے سرے نوں پھڑدا اے اتے کاٹو دے منہ اتے پوچھ نال بنیاں ہوئیاں رسیاں نوں کھچدا اے اتے اس طرحاں لکڑ دی گونج کم کردی اے اتے گھٹ تال والی آواز بناؤندی اے۔  

## ایہہ وی ویکھو

* ڈھڈّ
* پنجاب دے لوک آلہ

## حوالے

گٹھ:پنجابی سنگیت
نیا انڈیا

**نیا انڈیا** ()، اک بھارتی قومی ہندی روزانہ اخبار اے۔ اسدا قیام سینئر سیاسی صحافی ہری شنکر ویاس ولوں کیتی گئی سی، جو پہلاں جنستا  دا اڈیٹر سی اتے موجودہ ویلے سارے ایٹیوی ہندی خبراں چینلاں تے مرکزی ہال پروگراماں دے میزبان دے نال نال پروڈیؤسر اے۔ نیا انڈیا دی شروعات 16 مئی، 2010 نوں دلی توں کیتی گئی سی اتے اس ویلے ہندی بولن والے دس راجاں توں شائع کیتی جاندا اے۔

## اڈیٹر بارے
سری ہری شنکر ویاس مکھ اڈیٹر اتے نیا انڈیا دا ناشر وی اے۔ اک صحافی وجوں 35 سالاں دے امیر اتے وکھ وکھ تجربے دے نال، اوہ ہم عصر ہندی صحافت وچ اک نامی شخصیت بن گیا اے۔ جنستا دی کور لانچ ٹیم دے حصے وجوں، 80 ویاں توں، 90 ویاں وچ، اسنے ٹیوی پروگراماں نوں شائع کرن اتے اسدی اساری کرن لئی ادم کیتا اے۔ ایٹیوی دے سارے ہندی چینلاں اُتے اس دے سینٹرل ہال شو دا نہ صرف اتری بھارت دی سیاسی جماعت اُتے بہت اثر پیا اے، بلکہ لوکاں ولوں مکمل طور اُتے دیکھیا وی جاندا اے۔ اس دا 30 سالاں دا جاری کالم گپشپّ ہندی ( جنستا توں پنجاب کیسری توں نیا انڈیا) دے نال نال انگریزی (د سنڈے پائنیئر) وچ سبھ توں پرانا اتے سبھ توں ودھ پڑھیا جاندا سیاسی کالم اے۔ ہندی بولن والیا دی گھاٹ نوں پورا کرن دی اچھا نال، شری ویاس نے اخبار شائع کرن دی انسپائریشن لئی، جس نال نیا انڈیا دی سرجنا ہوئی۔

## اڈیشن
نیا انڈیا دس تھاںاں توں شائع ہندا اے- دلی، جے پور، لکھنؤ، بھوپال، چنڈی گڑھ، شملہ، دیہرادون، رانچی، پٹنا اتے رائیپر آدی۔ 

## یوگدان پاؤن والے

* ہرِ شنکر ویاس
* وید پرتاپ ویدک
* انل چترویدی
* شروتی ویاس
* بلبیر پنج
* ستیندر رنجن
* اجیت دویدی
* ونمرا
* شمبناتھ شکلا
* شریش چندر مشرا
* سشانت کمار
* تنمے کمار
* سندیپ سنگھ
* نشانت شیکھر
* اجیت کمار
* چانکیاشری
* ابھنو شریاصل
* ششانک رائے
* اجے سیٹھیا

## حوالے

## باہری لنک

* ''نیا انڈیا'' ویبسائیٹ
* پیپر 
* نیائڈیا ٹی۔وی۔
گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
آج سماج

**آج سماج** بھارت دا اک ہندی اخبار اے۔ اخبار دا پربندھ گڈّ مورننگ انڈیا میڈیا پرائیویٹ لمٹڈ گروہ ولوں کیتا جاندا اے۔

## اتہاس
آج سماج دا قیام 2007 وچ نویں دلی وچ کیتی گئی سی۔ 2009 وچ اس نے ہریانہ، چنڈی گڑھ، پنچکلا اتے موہالی دے سنسکرناں نوں جوڑیا۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
بالکناما

**بالکناما** اک بھارتی اخبار اے، جو بچیاں ولوں چلایا جاندا اے۔

دلی دی جھگی توں باہر بالکناما دا سٹاف پوری طرحاں بچیا ماتحت اے، جو سڑکاں اُتے رہندے ہن اتے کم کردے ہن۔ سولاں پنیاں دا ادارتی گلی دے بچیاں دی زندگی دی بنیاد اُتے کہانیاں اتے رپورٹاں شائع کردا اے۔ ایہہ جنسی استحصال، بال مزدوری، پولیس دی بے رحمی ورگے مدعیاں دی پڑتال کردا اے اتے بھاوناتمک کہانیاں نوں وی شامل کردا اے۔ 2003 وچ صرف تھوڑے جہے پترکاراں نال لانچ کیتا گیا، ایہہ اخبار، ہن اسدا نیٹورک پورے بھارت وچ ستّ شہراں وچ پھیل گیا اے، جس وچ 10,000 توں ودھ بچے اشاعتاں لئی کم کر رہے ہن۔

ایہہ فکر نامی اینجیؤ دے والنٹیئراں ولوں اڈیٹیڈ کیتا جاندا اے جو کہ گلی اتے کم کرن والے بچیاں نال کم کردا اے۔ 2014 وچ پیپر دا گیڑ 5,500 یونٹ تک گیا۔ اخبار دے خود دلی وچ 14 نیمت صحافی اتے اتر پردیش، مدھ پردیش اتے ہریانہ وچ کئی ہور صحافی ہن۔ جہڑے بچے لکھ نہیں سکدے اوہ ہورناں رپورٹراں نوں اپنیاں کہانیاں لکھ کے یوگدان پاؤندے ہن۔ 2015 وچ، *انڈیا ٹوڈے* نے بالکناما نوں "گلی اتے کم کرن والے بچیاں لئی اتے اوہناں ولوں دنیا دا ولکھن اخبار" کیہا اے۔

نومبر 2013 وچ بالکناما دی کہانی نوں اک ٹیوی دستاویزی وجوں بنایا گیا سی، جسدا سرلیکھ *سلمکڈّ رپورٹرز* سی۔

## حوالے

گٹھ:ہندی اخبارگٹھ:اخبار
دینک پریوکتی

**دینک پریوکتی** ہائی: प्रयुक्ति اک بھارتی ہندی- لسانی روزانہ اخبار اے، جو نویں دلی، اتر پردیش اتے ہریانہ توں شائع ہندا اے۔ اس دا قیام 2016 وچ پریکتی گروہ ولوں کیتی گئی سی۔

## دینک پریکوتی برانڈ
دینک پریکوتی بھارت وچ چوٹی دے 10 پرمکھ ہندی اخباراں وجوں ابھریا سی اتے اک سرویکھن ولوں بھارت وچ ایہہ سبھ توں تیزی نال ودھن والا روزانہ اخبار اعلان کیتا گیا سی۔

## مانتا
ورلڈ ایسوسی ایشن آف نیوزپیپر اینڈ نیوز پبلیشرز (وین-اپھرا) ولوں دینک پریکتی نے پرنٹ انوویشن 2018 انعام جتیا، جس نوں دنیا بھر دے 19 دیساں وچالے کروایا گیا سی۔ 

## حوالے

## باہری لنک

* سرکاری ویبسائیٹ
* ای پیپر

گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
لائین ایکسپریس

**لوئن ایکسپریس** () بھارتی ہندی- لسانی روزانہ اخبار اے۔

## اتہاس
اخبار 21 مئی، 2011 نوں راجستھان دے بیکانیر وچ لانچ کیتا گیا سی۔

## ایہہ وی ویکھو

* بھارت وچ اخباراں دی لسٹ

## حوالے
 
گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
دیش بندھو (اخبار)

**دیشبندھو** اک ہندی اخبار اے۔ اس دی شروعات 17 اپریل 1959 نوں چھتیسگڑھ دا راجگڑھ رائپر توں اک بزرگ صحافی مایارام سرجن ولوں کیتی گئی سی۔ 2008 وچ دیشبندھو نے اپنا قومی اڈیشن نویں دلی توں شروع کیتا، اس پرکار، ایہہ کارنامہ حاصل کرن والا مرکزی بھارت وچ پہلا اخبار بن گیا۔ اج دیشبندھو 8 شہراں توں شائع ہندا اے: رائیپور، بلاسپور، بھوپال، جبلپر ساگر ستنا اتے نویں دلی آدی۔

اس توں علاوہ گروہ اک ہائیویء چینل - رائیپر، بلاسپر اتے جگدلپر توں ہندی دے برابر دا اک براڈشیٹ وی شائع کردا اے؛ ایہہ اک ماسک ساہتی رسالہ - اکشور پرو اتے ویلے ویلے تے کتاباں دا حوالہ وی دندا اے۔

دیشبندھو نے کئی لوک سیوا ادارےآں دا قیام کیتا جویں کہ-دیشبند پرتیبھا پروٹسن کوش، مایارام سرجن فاؤنڈیشن اتے جدرشن میڈیا سینٹر آدی۔

## حوالے

## باہری لنک

* چھتیسگڑ دی سرکاری ویبسائیٹ
* چھتیسگڑھ دی لوک ویبسائیٹ
* ''دیشبندھو''
گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
دینک ہاڈوتی ایکسپریس

دینک ہاڈوتی ایکسپریس () اجے سنگھ ولوں شائع اک بھارتی ہندی- لسانی روزانہ اخبار اے۔ ایہہ سال 2011 وچ بارن توں شروع ہویا سی۔ اس دا اڈیٹر اجے سنگھ اے جو بارن توں چلاون کردا اے۔

## اتہاس
ہاڈوتی ایکسپریس (हाड़ौती एक्सप्रेस) اجے سنگھ ولوں شائع اک بھارتی ہندی- لسانی روزانہ اخبار اے۔ ایہہ 29 دسمبر، 2011 توں بارن توں شروع ہویا سی۔

## گیڑ کھیتر

* بارن
* کوٹا
* بندی
* جھلاواڑ

## سماجی ذمہ واری

## حوالے

## باہری لنک

* ہدوتی ایکسپریس
* فیس بک
گٹھ:ہندی اخبار
گٹھ:اخبار
بھائی وستی رام

**بھائی وسطی رام** ( 1708–1802) گرو گوبند سنگھ دے ویلے دے سکھ بھائی بلاکا سنگھ دا پتر سی۔ بچپن توں ہی اس نوں دوائیاں تے حکمت دا مطالعہ کرن دا شوق سی۔ بھائی بلاکا سنگھ نوں گرو صاحب نے لاہور جا کے گھر وساؤن دا حکم کیتا سی۔ بھائی وسطی رام دی شفا دی جانکاری بارے مشہوری چھیتی ہی پھیل گئی۔ اٹھارویں صدی دے اوترنیم وچ لاہور تے قابض بھنگی سردار بستی رام توں اکثر دوا-دارو کریا کردے سن تے صلاحَ لئی آنؤدے جاندے سن۔1799 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے لاہور تے بھنگی سرداراں طور جت حاصل کر لئی۔ مہاراجہ وی بھائی وسطی رام دا وڈا قدردان سی ۔ بھائی صاحب دیاں مستقبل بانیاں ہمیشہ سچ ہندیاں سن تے اوہناں دیاں کیتیاں ارداساں بارے مشہور سی کہ سدا کامیاب ہندیاں ہن۔ ایہہ مشہور سی کہ اوہناں دا بٹوآ کدی خالی نہیں ہندا سی۔بھائی وسطی رام دا اس کارن لاہور دربار وچ وڈا رسوخ سی۔ایہہ گل سچ اے کہ بھائی وسطی رام نے اپنی رہائش لاہور شہر توں باہروار سمن برج کول اس لئی اساری سی تاکِ اوہناں دی دیوی طاقت نال لاہور شہر راوی دے پانی دی مار توں بچیاں رہے۔اج تک راوی دریا نے اس کارن اپنا رخ بدل لیا دسیاں جاندا اے تے بھائی صاحب دے ڈیرے توں دور رہندا اے۔

اوہناں دے داہ استھان تے چٹے سنگمرمر دی سمادھ بنائی گئی جس تے مہاراجہ رنجیت سنگھ اکثر آیا کردا سی تے کہندا سی بھسین دی لڑائی جت کے لاہور حاصل کرنا بھائی وسطی رام دی ارداس دا پھل سی۔

بھائی وسطی رام دی ڈھاب تے ہور جائداداں امرتسر وچ اج تک اوہناں دے ناں تے ہن۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی لوک
بھدوڑ

**بھدوڑ** بھارتی پنجاب (بھارت) دے ضلع برنالہ دا اک شہر اے۔ ایہہ پنڈ ضلع برنالہ ماتحت آؤندا اے۔ بھدوڑ دی کل آبادی 16,818 اے۔ اس پنڈ وچ سارے بھائیچاریاں دے لوک وسدے ہن پر رامگڑھیا بھائیچارے دے مٹھاڑو گوت دے پروار زیادہ ہن۔ پنڈ دے ودھیرے پروار کینیڈا اتے امریکہ وچ وسے ہوئے ہن۔

## بھدوڑ دا قلعہ

left|thumb|287x287px
قلعہ بھدوڑ پھولکیاں پروار دے پرکھے راما ولوں اساریا گیا سی۔ایہہ پروار دی وراثت تے رہائش سی۔ بابا اعلیٰ سنگھ نے 1722 نوں اپنے بھرا دوناں نوں سونپ کے اپنی وکھری پٹیالہ ریاست قایم کر لئی۔ 1858 تک بھدوڑ دی جگیر پٹیالہ ریاست توں آزاد رہی ۔ 1858 وچ انگریزاں نے بھدوڑ دی جگیر نوں پٹیالہ راجے نوں 1857 دے انقلاب ویلے مدد کرن دے عوض وچ نذرانے وجوں سونپ دتا۔

## حوالے

گٹھ:ضلع برنالہ دے پنڈ
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے شہر اتے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
سرود سدیپ

**سرود سدیپ** (14 فروری 1941 – 15 نومبر 2012) پنجابی شاعر سی۔ اسدا اصلی نام موہن سنگھ سی اتے سرود سدیپ اسدا ساہتی نام سی۔

سرود سدیپ دا جم تھاں جگراؤں سی۔ بعد وچ سمرالے اتے پھر لدھیانے رہا۔

## رچناواں
### شعری مجموعہ
* *بے نام بستی*
* *اس نوں کہو*
* *پرائی دھرتی*
* *لؤ ایہہ خط پا دینا*
* *لا بیلے*(لمی شاعری)
* *دیوی* (لمی شاعری)۔
* *گیتانجلی*
* *اک تے دو*
* *پرلے پار*
### ہور
* *شعری نقش* (2006, پندراں شاعراں دے کاوَ-نکشِ)
* *شعری نقش اک وار پھیر*

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
بھوپندر کور پریت

**بھپندر کور پریت** (جم 18 فروری 1964) مشہور پنجابی لکھاری، شاعرہ اتے مترجم اے۔

## جیون ویروے
بھپندر کور پریت دا جم 18 فروری 1964 نوں پونا وکھے ہویا۔ اوہ پنجابی دی ایمئے اے۔ اس دی شادی س۔ ملکیت سنگھ سوڈھی نال 1983 وچ ہوئی۔ اس نے دو سال (1992–1993) سرکاری راجندرا کالج، بٹھنڈہ استاد وجوں کم کیتا۔اوہ پنجابی ساہت سبھا سری مکتسر صاحب دی پردھان رہی اتے پنجابی بولی، ساہت تے سبھیاچار دے ترقی لئی وکھ-وکھ پدھر تے اپرالے کیتے
।

## کتاباں

### شعری مجموعہ
* *صلیب تے لٹکے حرف*
* *میں شبداں نوں کیہا*
* *برسے میگھ سخی*
* *اہرن*
* *عورتاں نے کیہا* (ترجمہ کاوَ-کتاب)
* *نگارے وانن وجدے شبد* (آدیواسی شاعری دا پنجابی ترجمہ)
* دو ہتھ پرھاں( بھارتی-بولیاں دی شاعری دا پنجابی ترجمہ)

## ہور
* *رلکے دے چونویں خط* (ترجمہ)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:جم 1964
گٹھ:پنجابی مترجم