فرغانہ

فرغانہ ازبکستان دا اک شہر تے صوبہ فرغانہ دا راجگڑھ اے ، ایہ دکھنی وشکالے ایشیا چ وادی فرغانہ دے دکھنی کنڈے تے چڑھدے ازبکستان چ ، کرغیزستان ، تاجکستان تے ازبکستان دیاں ولگناں اتے واقع اے ۔ فرغانہ تاشقند توں 420 کلومیٹر چڑدھے چ تے اندیجان توں 75 کلومیٹر لہندے چ اے ۔ اپریل 2014 چ فرغانہ دی لوک گنتی 2،64،900 سی ۔
## تریخ

زرخیز وادی فرغانہ شاہراہ ریشم (خاص کر اتلی شاہراہ ریشم) اتے اہم تھاں سی ، جہڑی پرانے چینی راجگڑھ خیان نوں گانسو چ وؤوئی نال تے کاشغر تے پرانے پارتھیا نال ملاندی یاں فیر بحیرہ ارال تے بحیرہ کیسپیئن دے اتلے نوں کالا سمندر دیاں بندرگاہاں نال ملاندی سی ۔

### چینی لکھتاں چ

کشن سلطنت ویلے اسنوں ہندوآں تے بدھاں دا پرانا راجگڑھ آکھیا جاندا سی ۔پرانی چینی دستاویزاں اس پرانی سلطنت نوں *دایوآن* (大宛) آکھیا گیا جہڑی ہن فرغانہ وادی اے ۔دایوآن یونانی سن تے 329 ق م چ سکندر اعظم ولوں فرغانہ وادی چ بسائے گئے یونانی کالونینیسٹاں دی اولاد سن ۔ یونانی سلوقی سلطنت تے یونانی باختر ویلے ایہ ایتھے بوہت ودھے پھلے تے 160 ق م چ یوئژیآں دی اس علاقے چ ہجرت مگروں ایہ کلے رہ گئے ۔ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ ناں *یوآن* یونانیآں لئی پرانے ویلے ایشیا چ ورتے جاڻ آلے ناں **یونا** یاں **یوانا** (*آئیونی*(“Ionians”) دا سادہ ترجمہ اے ۔اینہاں دا راجگڑھ سکندریہ اسچاٹ سی ۔

پہلا چینی جہڑا اس علاقے چ آیا چینی سفیر ژانگ چیان سی جہڑا 127 ق م چ ،خیونگنو خلاف دایوئژی نال اپنی فوجی اتحاد نوں قایم رکھن لئی ایتھوں لنگھیا سی ۔ **شیجی** باب 123 چ لکھیا اے:

### پارسی لکھتاں چ
پارسی لٹریچر چ اس علاقے نوں زرتشتیاں (پارسیاں) دا وطن دسدا اے ۔ کاراخانی خانات ویلے اسدا ناں *اوزقند* سی ۔
### فرغانہ تے مغل سلطنت
فرغانہ دا دکھنی ایشیا دی مغلیہ سلطنت دی تریخ چ وی مڈھلا رول اے ، کیونجے فرغانہ دا والی عمر شیخ میرزا ، ہندستان مغلیہ سلطنت دی نیہہ رکھن آلے ظہیر الدین محمد بابر (1483-1530) دا پیؤ سی ۔ عمر شیخ میرزا دی 1498ء چ موت ویلے بابر نکی عمر چ ای فرغانہ دا والی بن گیا ۔ 
### روسی سلطنت دا مل

19ویں صدی چ روس دے ودھاء دوران روسی ترکستان چ وڑے تے 1855ء تے 1884ء وشکار اینہاں نے ہولی ہولی استے مل مار لیا ۔ اینہاں نے 1873ءچ قوقند خانات دے راجگڑھ تے مل مار لیا تے روسی سلطنت دے فرغانہ صوبے چ شامل کر لیا ۔
### نیہہ تے ناں

اج دا فرغانہ شہر روسیاں نے 1876ء چ مرغیلان توں 13.5 میل اتلے لہندے چ اک گیریژن طور اساریا ۔ اسدا شروع دا ناں نواں مرغیلان رکھیا تے فیر 1907ء چ اسدا ناں وادی فرغانہ چ پہلے روسی فوجی گورنر میخائل سکوبیلیف دے ناں اتے سکوبیلیف رکھ دتا گیا ۔1924ء چ جدوں بالشویکاں نے ایہ علاقہ بسماچیاں توں کھو لیا ، اس شہر دا ناں صوبے دے ناں اتے فرغانہ رکھ دتا گیا جسدا ایہ راجگڑھ سی. ۔ 1930ء دے دہاکے چ ایتھے فرغانہ نہر اساری گئی ۔
## مڑ اساری پروجیکٹ

ستمبر 2011ء فرغانہ مڑ اساری پروجیکٹ دی نیہہ رکھی گئی

## موسم

فرغانہ دا موسم صحرائی اے ۔ سردیاں ٹھنڈیاں تے جنوری دا اوسط درجہ حرارت  توں  تک ہندا اے, جدوں کہ گرمیاں تتیاں تے جولائی دا اوسط درجہ حرارت  توں  تک ہندا اے۔ بارش گھٹ اے ، پر بوہتی سردیاں تے خزاں چ ہندی اے ۔




## تعلیمی ادارے

### اعلی تعلیمی ادارے
* فرغانہ سٹیٹ یونیورسٹی
* فرغانہ پولیٹیکنیکل انسٹیٹیوٹ
* تاشقند انفارمیشن ٹیکنالوجی یونیورسٹی - فرغانہ کیمپس 
*تاشقند میڈیکل اکیڈمی - فرغانہ کیمپس

### فرغانہ دے کالج
* کرگولی پولیٹیکنیکل کالج
* فرغانہ زراعتی کالج
* فرغانہ شہری ورثہ کالج 
* فرغانہ میڈیکل کالج
* فرغانہ کسٹم کالج
*فرغانہ صوبائی تیل گیس پروفیشنل کالج 
* فرغانہ پروفیشنل ٹیکنیکل کالج
* فرغانہ پروفیشنل کمپیوٹر ٹیکنالوجی کالج
* فرغانہ صنعتی کالج
* فرغانہ مکینیکل کالج
* فرغانہ مواصلات کالج
## آرکیٹیکچر

فرغانہ دیاں کھلیاں تے ترتیب وار رکھاں نال ڈھکیاں سڑکاں تے دلکھچ 19ویں صدی دے نیلی سفیدی آلے زارشاہی گھر ، بھچال پہلے دے تاقشند دی یاد دلاندے نیں ۔ فرغانہ چ وادی فرغانہ دے دوجے شہراں دے آڈے نال روسیاں ، سویت کوریائیاں تے تاتاری دی نوگ گنتی ودھ اے ۔ روسی ایتھے دی وڈی بولی تے تے شہر ازبکستان دے دوجے شہراں توں کجھ وکھ وکھ اے ۔ شہر سویت ویلے تے آزادی دے پہلے دے ازبکستان دی فضا چ اے ۔
## مشہور تھانواں
## تیل پیداوار

فرغانہ 1908ء چ ایتھے پہلی آئل ریفائنری بنن توں وادی فرغانہ چ تیل دی پیداوار دا مرکز اے ۔اس دے مگروں ایتھے کئی ہور ریفائنریاں اساریاں گئیاں تے ایہ شہر ازبکستان چ تیل صاف کرن دا اہم مرکز بن گیا ۔ قدرتی گیس لہندے ازبکستان توں فرغانہ وادی چ پائپ لائناں راہیں گھلی جاندی اے ، جتھے ایہ کھاد بنان چ ورتی جاندی اے ۔وڈی فرغانہ نہر ،جہڑی 1930ء دے دہاکے چ ساری دی ساری ہتھ نال اساری گئی سی ، شہر دے اتلے حصے توں لنگھدی اے تے ایہ نہر 1939ء چ مکمل ہوئی۔اسدی اساری دوران شہر تے نہر دیاں مشہور فوٹوگرافر میکس پنسون نے کافی مورتاں بنائیاں ۔ لہندے توں قرضے نال فرغانہ نےاپنی آئل ریفائنری نوں ودھیا بنائیا تے فضائی آلودگی نوں گھٹ کیتا  ۔
## فرغانہ حقیقتاں

* فرغانہ وسطی ایشیا دا سبتوں سبز شہر اے 
* فرغانہ تاشقند مگروں ازبکستان دا سبتوں صنعتی شہر اے ۔
* فرغانہ تاشقند تے سمرقند دے نال ازبکستان چ «روسی جزیرہ» کہلاندا اے ۔
* اجوکی ساہتی ازبک بولی اصل چ ازبک بولی دا فرغانی لہجہ اے ۔
## تفریح گاہاں

### سینما گھر
* علی شیر نوائی سینما گھر
* نورخان سینما گھر — ہن اک کیفے
* یولداش اخونبابائیف سینما گھر — ہن صرف عمارت کھڑی اے
* سینما گھر«نیفتیانک» — ہن سینما طور کم نئیں کر ریا
* سینما گھر«دروژبا» (دوستی)— مڑ اساری

## کھیڈ
* نیفتچی فٹبال گلب — فرغانہ فٹبال ٹیم

## آواجائی
* فرغانہ بس شٹیشن
* فرغانہ ہوائی اڈا
## بین الاقوامی تعلقات

### جڑواں شہر
*  یون‏ن — کیونگیدو, دکھنی کوریا
*  ماسکو, روس
*  قازان, تاتارستان ،روس
*  نووروسسک, روس
*  ایوانووا, روس

## مورتاں

|شہری پارک
File:Фергана аллея.jpg|مرکز شہر
|اک منی پارک چ فوارہ
File:Аллея в центре.jpg|مرکز
|الفرغانی دا مجسمہ


## ہور ویکھو
*بابر
## حوالے

## ہور پڑھو
* Hill, John E. (2009) *Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE*. John E. Hill. BookSurge, Charleston, South Carolina. ISBN 978-1-4392-2134-1. 
* Watson, Burton. Trans. 1993. *Records of the Grand Historian of China: Han Dynasty II.* Translated from the *[[Shiji]]* of Sima Qian. Chapter 123: "The Account of Dayuan," Columbia University Press. Revised Edition. ISBN 0-231-08166-9; ISBN 0-231-08167-7 (pbk.)
* Jean-Marie Thiébaud, *Personnages marquants d'Asie centrale, du Turkestan et de l'Ouzbékistan*, Paris, L'Harmattan, 2004. ISBN 2-7475-7017-7.
## باہرلے جوڑ
* فرغانہ خبراں
* فرعانہ وادی دا فا‏ئن آرٹ 
* فرغانہ ٹوپوگرافی

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے شہر
گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں