تبریز اُتے روسی قبضہ

thumb|350x350px| تبریز دے خاتمے تو‏ں پہلے دے دناں وچ تبریز دے محافظ
**تبریز اُتے روسی قبضہ** 30 اپریل 1909 تو‏ں لے ک‏ے 28 فروری 1918 تک رہیا ، اس وچ 6 -31 جنوری 1915 دے دوران اک چھوٹا جہا وقفہ رہیا سی۔  تبریز شہر اس وقت قاجار فارس دا دوسرا شہر سی ، جو آذربائیجان دے علاقے دا راجگڑھ سی ، تے قاجار ولی عہد د‏‏ی روايتی رہائش گاہ سی۔
فارس دے آئینی انقلاب دے دوران ، 23 جون 1908 نو‏‏ں تبریز وچ بغاوت شروع ہوگئی۔ فروری دے اوائل وچ ، شہزادہ عین الدولہ دے ماتحت سرکاری فوجاں نے اس شہر نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ 20 اپریل نو‏‏ں ، محاصرے د‏‏ی صورتحال دے جواب وچ ، برطانیہ تے روس نے اس گل اُتے اتفاق کیندا کہ "روسی فوج نو‏‏ں شہر اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا جانا چاہیدا تاکہ" قونصل خاناں تے غیر ملکی شہریاں دے تحفظ دے لئی " قصبے وچ ضروری اقدامات کیئے کرن، تے انہاں لوکاں د‏‏ی مدد کرن جو شہر چھڈنے دے خواہاں ني‏‏‏‏ں۔ " 

30 اپریل 1909 نو‏‏ں جنرل سنارسکی دے ماتحت روسی فوج نے تبریز اُتے قبضہ کیندا۔ جلد ہی اس دے انخلا دے لئی گل گل دا آغاز ہويا لیکن گھسیٹ کر اسنو‏ں 1911 تک لے جایا گیا۔ 29 نومبر 1911 نو‏‏ں ، روسی حکومت نے فارسی حکومت نو‏‏ں الٹی میٹم دے نال پیش کیندا۔  اس دے متعدد مطالبات سن ، لیکن سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ سی کہ نويں ملازمت والے امریکی وکیل مورگن شسٹر نو‏‏ں برطرف کرنا سی ۔ مجلس (پارلیمنٹ) نے ملک دے مالی امور نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی شسٹر د‏‏ی خدمات حاصل کيت‏یاں سن۔ فارس د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں شسٹر نو‏‏ں برطرف کرنے تو‏ں انکار اُتے ، شاہ نے پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کردتا تے روسی الٹی میٹم تو‏ں اتفاق کیندا۔

اس دے باوجود الٹی میٹم نے تبریز وچ بدامنی پیدا کردتی۔ 21 دسمبر نو‏‏ں ، فدائین نے روسی فوجیاں اُتے حملہ کیندا ، جس تو‏ں شدید جانی نقصان ہويا۔ جواب وچ ، روسی امپیریل آرمی دی اک بریگیڈ نو‏‏ں جنرل ووروپانوف دے ماتحت تبریز روانہ کیندا گیا۔  اس دا مقصد تن وڈے شہراں: تبریز ، انزالی تے رشت اُتے قبضہ کرنا سی۔ روسی یلغار د‏‏ی سب تو‏ں بھیانک جنگ تبریز وچ ہوئی ، جتھ‏ے آئین پسنداں نے مزاحمت کيتی۔ تقریبا تن دن دے بعد ، شہر دے رہائشیاں دا دفاع ٹُٹ گیا۔ روسیاں نے تبریز اُتے توپ خانے تو‏ں گولہ باری د‏‏ی تے 31 دسمبر نو‏‏ں اس شہر وچ داخل ہوئے۔

قبضہ کرنے دے بعد ، روسیاں نے فدائین دا کورٹ مارشل کیندا۔  روسیاں نے تبریز دے آئینی انقلابیاں تے انہاں دے رشتہ داراں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ تے تبریز دے متعدد شہریاں نو‏‏ں وی پھانسی دی۔ پھانسیاں د‏‏ی کل تعداد تقریبا 1200 دسی جاندی ا‏‏ے۔ تقی الاسلام، سقط الاسلام تبریزی ، جو مقامی شیخی فرقے دے رہنما سن ، انہاں وچ شامل سن ۔ روسیاں نے گولہ باری کردے ہوئے تبریز دے ملعے دا کچھ حصہ تباہ کردتا۔ قلعہ وچ اس وقت اگ بھڑک اٹھی جدو‏ں اس اُتے روسی فوجیاں نے قبضہ کرلیا سی۔

روسی قبضے دے دوران ، ولی عہد شہزادہ محمد حسن مرزا تبریز وچ مقیم سن ۔ 1906 وچ اک روسی سرکاری کمپنی نے جلفا وچ روسی ریل ہیڈ تو‏ں لے ک‏ے تبریز تک اک سڑک تعمیر د‏‏ی سی۔ جدو‏ں کہ روس دے زیر قبضہ خطہ وچ ، انھاں نے سڑک نو‏‏ں ریل روڈ تک ودھایا۔ ایہ مئی 1916 وچ فارس وچ پہلی ریل روڈ دے طور اُتے ٹریفک دے لئی کھلا۔ 

نومبر 1914 وچ پہلی جنگ عظیم وچ عثمانی داخلے دے بعد ، عثمانی فوج روس دے خلاف قفقاز وچ داخل ہوگئی۔ اس تو‏ں آذربائیجان وچ فوجاں منقطع کرنے د‏‏ی دھمکی دتی گئی تے انخلا دا حکم دتا گیا۔ 17 دسمبر 1914 تے 6 جنوری 1915 دے درمیان ، تمام روسی فوجاں نے تبریز چھڈ دتا۔ بہت سارے مقامی عیسائی — اسور ، کلیڈین تے آرتھوڈوکس انہاں دے نال چلے گئے ۔ 8 جنوری نو‏‏ں عماد مختار بے شامخل دے ماتحت عثمانی کرداں نے اس شہر اُتے قبضہ کیندا۔ 

عثمانی - کرد قبضہ زیادہ دیر تک قائم نئيں رہیا۔ ساریکمیش د‏‏ی لڑائی وچ عثمانیاں نو‏‏ں فیصلہ کن شکست ہوئی تے روسی 31 جنوری 1915 نو‏‏ں اس شہر اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ نومبر 1917 دے روسی انقلاب نے فوجیاں دے درمیان بد نظمی تے الجھن پیدا نہ ہونے تک اوہ قابو وچ رہ‏‏ے۔ انخلا 1918 دے اوائل وچ شروع ہويا سی تے 28 فروری نو‏‏ں آخری روسی فوجی نے تبریز چھڈ دتا سی۔ 18 جون نو‏‏ں ، عثمانیاں نے اس شہر اُتے قبضہ کرنا شروع کیندا۔ 

## مورتاں
 

## ہور ویکھو

* پہلی جنگ عظیم دے دوران تبریز
* تبریز د‏‏ی ٹائم لائن

## حوالے

گٹھ:1911ء دے تنازعات
گٹھ:ایران وچ 1910ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:روس دے حملے