open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حسین مجتبی

**حسین مجتبیٰ** اک پاکستانی شاعر اتے صحافی اے جو امریکہ وچ جلاوطن دے طور تے رہِ رہا اے کیونکہ سندھ وچ ہندواں تے ظلماں بارے اوہناں دے کم کرکے دیس دی سرکار اس نوں اپنا دشمن سمجھ لگ پئی سی۔ صحافی اتے ناول کار محمد حنیف دے مکھبندھ نال اوہناں دی شاعری دی مجموعہ 'کول شہر کی کہانی' نوں حال ہی وچ رلیز کیتا گیا اے۔

اسدے پترکاری کارجاں دے کارن راجکی اتے غیر-راجکی ایکٹر اسدے خون دے پیاسے بن گئے سن۔ اوہ فوجی ستا دا ورتکنیک صحافی، شاعر اتے لکھاری اے، اتے اوہ اک غیر-سمجھوتاپسند سندھی وی سی۔ پاکستان وچ اک صحافی وجوں اسدا اکھری کم بھارت-پاکستان تعلقاں دے پس منظر وچ سندھ وچ ہندواں دی حالت سی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی لوک
بھروَٹا

**بھروَٹا **( اردو: ابرو)  اکھ دیاں ساکٹاں توں اپر ابھری ماس دی جھلی اتے کمل والاں دی اک پٹی اے۔ بھروَٹیاں دا مکھ فنکشن اکھ دے ساکٹ وچ مڑھکا، پانی، اتے ہور ملبہ ڈگن توں روکن لئی اے، پر ایہ انسانی کمیونیکیشن اتے چہرے دے اثر لئی وی اہم ہن۔

گٹھ:انسانی اعضاء
گٹھ:انسانی انگ
گٹھ:پنڈا
مضطر خیرآبادی

**افتخار حسین**، مشہور قلمی نام **مضطر خیرآبادی** (اردو،نستعلیق:**مضطر خیرآبادی**) (جم 1862–موت 1927)، اک بھارتی اردو شاعر سی۔ اوہ شاعر اتے گیت کار جان نثار اختر دے پیؤ سی اتے جاوید اختر اتے سلمان اختردے دادا سن۔ اس دے پڑپوتے پڑپوتیاں وچ فرحان   اختر،  زویا اختر، کبیر اختر، اتے نشاط اختر شامل ہن۔

## جیونی

### کتاباں
اس دیاں رچناواں وچ شامل ہن:
* *نظر-اے-خدا*  (شعری مجموعہ)
* *میلاد-اے-مصطفے*(نعت مجموعہ)
* *بحر-اے-طویل*، اک شاعری
* *مرگ-اے-غلط کی فریاد*، اک غزل

## ایہہ وی ویکھو
* اردو بولی دے شاعراں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:اردو شاعرگٹھ:بھارتی مسلمان
جانثار اختر

**جاں نثار اختر** (; فروری 18, 1914 – اگست 19, 1976) دے اہم 20ویں صدی دے بھارت دے اردو شاعر، ترقی پسند  تحریک دا اک حصہ، اتے بالیوڈّ لئی اک گیت کار وی سی۔
## جیونی
جاں نثار اختر اردو شاعر، مضطر خیرآبادی دے گھر 18 فروری 1914 نوں گوالیار وچ پیدا ہوئے۔ 1939 وچ علیگڑھ یونیورسٹی توں ایم اے کیتی۔ 1940 وچ وکٹوریا کالج گوالیار وچ اردو دے لکچرار بن گئے۔ اس دے بعد حمیدیہ کالج بھوپال وچ اسے عہدے تے مقرر ہوئے اتے اتھوں استعفٰی دے کے بمبئی چلے گئے۔ اتھے فلمی دنیا نال جڑ گئے۔ جناب اختر نے رزینا سلطان اتے حقیقت ورگیاں فلماں لئی گیت لکھے۔ اوہ اجکلھ دے مشہور شاعر اتے ادیب جاوید اختر دے پیؤ سن۔

## مشہور رچناواں
* نظر-اے-بتاں
* سلاسل
* جاوداں
* گھر-آنگن
* خاک-اے-دل
* تنہا رات دا سفر

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
جاوید اختر

**جاوید جان نثار اختر** (جم 17 جنوری 1945 ) اک بھارتی شاعر، ہندی/اردو فلماں دا گیت کار اتے منظر نویس  اے۔ اوہ سماجی کارکن وجوں وی اک مشہور ہن۔ اوہناں دیاں کجھ کامیاب رچناواں 1970ویاں اتے 1980ویاں وچ سلیم خان نال سانجھے طور تے  سلیم -جاوید جوڑی دے ناں ہیٹھ ساہمنے آئیاں۔ اختر دا تعلق آزادی مجاہد پروار نال اے اتے اوہ 1857 دی آزادی جنگ نال جڑے اُگھے نام، علامہ فضل الحق خیرآبادی(جنہاں نوں 1861 وچ کالا پانی جیل وچ پھانسی لا دتا گیا سی) دے پوترے ہن۔

## انفرادی جیون
جاوید اختر دا جم 17 جنوری 1945 نوں گوالیار وچ ہویا سی۔ اوہناں نے ہوش لکھنؤ وچ سمبھالی، پہلی وار ہوش کھویا علیگڑھ وچ ، پھر بھوپال وچ رہکے کجھ ہوشیار ہویا۔ لیکن بمبئی آکے کافی دناں تک ہوش ٹھکانے رہے۔ اوہ اک اجیہے پروار دے میمبر ہن جسدے ذکر دے بناں اردُو ساہت دا اتہاس ادھرا رہِ جائیگا۔ شاعری تاں پیڑھیاں توں اوہناں دے خون وچ دوڑ رہی اے۔

اوہناں دے پیؤ جان نثار اختر مشہور ترقی پسند شاعر اتے ماں صفیہ اختر مشہور اردو مصنفہ اتے معلمہ سن۔ جاوید ترقی پسند تحریک دے اک اتے ستارے ہرمن پیارے شاعر مجاز دے بھانجے وی ہن۔ اپنے دور دے مشہور شاعر مضطر خیرآبادی  جاوید  دے دادا سن۔ پر انا سبھ ہون دے باو جود جاوید دا بچپن یتیماں جیہا گزریا۔ چھوٹی عمر وچ ہی ماں دا انچل سر توں اٹھ گیا اتے لکھنؤ وچ کجھ سماں اپنے نانا نانی دے گھر گزارن دے بعد اوہناں نوں علیگڑھ اپنے ماسی دے گھر بھیج دتا گیا۔ اتھوں دے سکول وچ اوہناں دی شروعاتی پڑھائی ہوئی۔ باپ نے دوجا ویاہ کر لیا اتے کجھ دن بھوپال وچ اپنی متریئی ماں دے گھر رہن دے بعد اتھے اوہناں دا جیون دوستاں دے بھروسے ہو گیا۔ اتھے کالج دی پڑھائی پوری کیتی، اتے زندگی دے نویں سبق وی سکھے۔

جاوید صاحب دے دو ویاہ ہوئے ہن۔ اوہناں دے پہلی بیوی توں دو بچے ہن - فرحان اختر، زویا اختر۔

فرحان پیشے ولوں فلم پروڈیوسر، ڈریکٹر، ایکٹر، گلوکار اے۔ زویا وی ڈریکٹر وجوں اپنے کیریئر دی شروعات کر چکی اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:اردو شاعر
فضل الحق خیرآبادی

**فضل الحق** (1797– 20 اگست 1861)  بھارتی بغاوت 1857 دیاں مکھ ہستیاں وچوں اک سی۔   اوہ اک فلاسفر، اک لکھاری، اک شاعر، اک مذہبی ودوان سی، پر سبھ توں ودھ کے 1857 وچ 'انگریز' دے خلاف جہاد دے حق وچ اک فتویٰ جاری کرن لئی یاد کیتا جاندا اے۔

## زندگی
خیرآباد لکھنؤ وچ اک چیف ججّ سن۔ 1857 دی بھارتی بغاوت دے ناکامیاب ہون دے بعد، اس نے 30 جنوری 1859 نوں خیرآباد وچ بریٹیش اہلکاراں ولوں گرفتار کیتا گیا۔ اس تے مقدمہ چلایا گیا اتے قتل کرن لئی مُتحرک کرن اتے بغاوت وچ اگوائی دے کردار نبھاؤن لئی دوشی پایا گیا۔اس نے اپنی وکالت خود آپ کیتی۔ اس دیاں دلیلاں اتے جس ڈھنگ نال اوہ اپنے کیس دی وکالت کیتی سی، اوہ انا قایل کرن والا سی کہ پردھانگی کر رہے میجسٹریٹ نے اپنا فیصلہ لکھ کے اس نوں مکت کر دتا، جدوں اسنے فتویٰ دین دا اقبال کیتا کہ 'اوہ جھوٹھ نہیں بول سکدا۔ اس نوں اودھ کورٹ دے جوڈیشیئل کمیشنر نے انڈیمان جزیرہ اُتے کالاپانی (سیلولر جیل) وکھے عمر قید دی اتے اس نوں جائداد ضبط کرن دی سزا سنائی سی۔ 8 اکتوبر 1859 نوں سٹیم فرگیٹ "فائر کوین" اتے اوہ انڈیمان پہنچیا۔

## حوالے

گٹھ:جم 1797
گٹھ:بھارتی مسلمان
تریپورا سندری امنی

**مہارانی ترپورا** **سندری امنی** اک مہارانی سی اتے بعد وچ میسور دی ریاست دی راجماں (رانی ماں) سی۔

## جیونی
مہارانی ترپورا سندری امنی دا جم بالا ننجاراجا عرص، جو میسور راج دی سرکار دی سیوا وچ اک اہلکار سی، دی پتری سی۔ اس دا پروار اس راج دی امیری نال متعلق سی۔

## موت
22 نومبر، 1982 نوں میسور پیلیس وکھے مہارانی دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:موت 1982
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
آتھیا شیٹی

**آتھیا شیٹی** (جم 5 نومبر 1992) اک بھارتی فلم اداکار اے جسنے بالیوڈّ وچ اپنی پچھان بنائی۔اسنے اپنے فلمی کیریئر دی شروعات رومانٹک ایکشن فلم *ہیرو*  توں کیتی جس لئی اسنے *داداصاحب پھالکے ایکسیلینس اوارڈ*  جتیا اتے بیسٹ فیمیل ڈیبیو لئی فلمفیئر انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔

## مڈھلا جیون اتے کیریئر
شیٹی دا جم 5 نومبر 1992 نوں ممبئی وکھے اداکار سنیل شیٹی اتے ڈریکٹر مانا شیٹی گھر  ہویا۔ اسدا پیؤ تلووا اے اتے اسدی ماں نیم مسلم اتے نیم پنجابی کپور اے۔

شیٹی نے شاندار کیتھیڈرل اتے جوہن کانن سکول وچ پڑھائی کیتی اتے بعد وچ امریکن سکول آف بومبے وچ داخلہ  لیا۔ اتھے ہی، اسنے شردھا کپور اتے ٹائیگر شروف دے نال سکولی ناٹکاں وچ حصہ لیا۔ 18 سال دی عمر وچ، اوہ فلم اکادمی وچ داخلہ لین لئی اکلی نیویارک شہر وچ وسّ گئی کیونکہ اوہ فلماں وچ کم کرنا چاہندی سی۔

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
گٹھ:جم 1992
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
امریتا چیما

'

**امرتا چیما** بھارتی مول دی اک جرنلسٹ اے۔ ایہہ 1999 توں کم کر رہی ہےاوہ 1999 توں لے کے جرمن انٹرنیشنل ٹیوی پرسارک ڈچ ویلے-ٹیوی دے نال نیوز پرسارک وجوں کم کر رہی اے، اتے 2005 توں 2008 تک اسنے اسٹرلین پرسارک ایس بی ایس ٹیلیوژن نال کجھ سال بتائے۔

امریتا چیما نے 1988 وچ آکسفورڈ یونیورسٹی توں جدید تریخ دی ڈی۔فل دی اک روڈز ودوان اے۔ اوہ بی ۔ اے۔ دی پہلی کلاس تے سینٹ سٹیفنز کالج، دلی توں ایم ۔ اے۔ ڈگری حاصل کرن توں بعد اوہ برطانیہ  چلی گئی سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Amrita Cheema profile at DW-TV
* Amrita Cheema profile at SBS

گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
خواجہ دل محمد

**خواجہ دل محمد** اک شاعر،  ریاضی دان، تعلیم ماہر اتے پاکستان دا لکھاری سی، جسنوں جپجی صاحب نوں اردو وچ ترجمہ کرن والے دے طور تے جانیا جاندا اے۔ اوہ اسلامیہ کالج لاہور دا پرنسپل رہا۔

## زندگی
دل محمد نے پنجاب یونیورسٹی توں ایم اے کیتی اتے 9 جولائی 1907 نوں، اسلامیہ کالج لاہور وچ ریاضی لکچرار تعینات ہو گیا۔ اوہ اس کالج نال جڑیا رہا اتے انت اس کالج دا پرنسپل بن گیا اتے سن 1944 وچ رٹائر ہو گیا۔ اک چنگا شاعر اتے اک ریاضی دان ہونا بہت مشکل اے۔ پر خواجہ دل محمد دی شخصیت نوں شاعری اتے ریاضی دے ایکیکرن وجوں پیش کیتا جا سکدا اے۔ اوہ ریاضی دیاں 32 پاٹھ کتاباں دے لکھاری اے۔

## کتاباں
* *درد دل* (1938)
* *آئینہ خلاق* (پنجاہ اخلاقی نظماں 1932, 1945)
* *روح قرآن* (صورتَ فاتحہ کی شعری تفصیر، 1947)
* *بوستان دل * (1960)
* *صد پارا دل* (رباعیاں، 1946)
* *ستاروں کا گیت* (1917)
* *گلزار معنی* (اردو لغت)
* *پریت کی ریت* (دوہے)
* *دل کی گیتا* (گیتا دا شعری ترجمہ، 1944, 1945)
* *جپُ جی صاحب* (شعری ترجمہ، 1945)
* *سکھمنی صاحب* (شعری ترجمہ، 1945)
* *روحانی نغمے* (1955)
* *دل کی بہار* (بچیاں لئی نظماں)
* *بوستاں ادب *(1946)

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:پاکستانی لوک
عالیہ رشید

thumb|عالیہ، تربندرم(کیرلا، بھارت) وچ گاؤن سمیں- جنوری 2013
**عالیہ رشید** اک پاکستانی دھروپد گلوکارہ اے۔ اس نےگندیچا بھراواں توں گاؤن دی سکھلائی لئی سی۔

## پچھوکڑ
عالیہ پنجاب دے نیشنل کالج آف آرٹس ، لاہور دے سنگیت شاستر ڈیپارٹمنٹ وچ اک استاد اے۔ اوہ سنجن نگر سکول وچ وی سنگیت سکھاؤندی اے۔

## ایہہ وی دیکھو
* دھروپد

## باہری لنک
* آلییا رشید لاہور وچ اپنی پرفورمینس دوران
* ایکسپریس ٹربیون پاکستان
* انڈین ایکسپریس انڈیا
* ٹائیمج اوپھ انڈیا انڈیا۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی کلاسیکل گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک
دھروپد

**دھروپد** کلاسیکی گائیکی د‏‏ی قدیم ترین صنف سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ دھرپد، *دھر* تے *پد*، دو لفظاں دا ملن ا‏‏ے۔ دھر دے معنی ٹھہریا ہويا تے پد دے معنی متبرک نيں۔ امومن دھرپد وچ شجاعت و بہادری، حمد و ثنا تے ممتاز شخصیتاں د‏‏ی تعریف بیان ہُندی ا‏‏ے۔ دھرپد گاؤن والےآں دا عقیدہ اے کہ ایہ روحانی ترقی دا باعث ہُندا ا‏‏ے۔

## روپ
دھرپد وچ خاص توجہ سُر دے جمالیا‏تی پہلوآں تے سُر دے سادہ تے صحیح لگاؤ، اُتے دتی جاندیاں نيں۔ چنانچہ اس وچ تان مرکی تے زمزمے وغیرہ د‏‏ی اجازت نئيں، صِرف **گمک تان** لَگ سکدی ا‏‏ے۔ دھرپد د‏‏ی شفاف تشکیل سر خیالات د‏‏ی آئینہ داری کردی ا‏‏ے۔ بھاويں ایہ لازمی نئيں، دھرپد عمومن **چوتایے** وچ گایا جاندا ا‏‏ے۔ دھرپد د‏‏ی 14 قِسماں وچو‏ں موجودہ دَور وچ صرف دو تن رائج نيں۔ دھرپد دے چار حِصے ہُندے نيں:
# **استھائی**
# **انترا**
# **سنچائی**
# **ابھوگ**

## تریخ
دھرپد دا تقدس تے پاکیزگی اک طویل عرصے تک برقرار رہی لیکن رفتہ رفتہ بادشاہاں د‏‏ی خوشنودی حاصل کرن لئی دربار دے گوئِیے دھرپد دا خالص مذہبی رنگ نظرانداز کرکے تان پلٹاں تو‏ں اپنیاں بندشاں نو‏‏ں مزین کرن لگ گئے۔ حکمران طبقے د‏‏ی دیکھا دیکھی عوام وچ وی دھرپد دا رواج گَھٹ ہُندا گیا تے ہُن سارے برصغیر پاک و ہند وچ صرف *ڈاگراں* دا گھرانا ایسا اے جیہڑا ایس صنف بے بہا نو‏‏ں مقبول بناؤن لئی ہر مُمکن کوشش کر رہیا ا‏‏ے۔

## سادھرا
ایہ دھرپد دی ہی اک قِسم ا‏‏ے۔ دھرپد د‏‏ی نِسبت ایہدا مزاج ذرا شوخ ہُندا ا‏‏ے۔ سادھرا صِرف جھپ تال وچ گایا جاندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
*کنور خالد محمود، عنایت الہی ٹک، *سرسنگیت*۔ الجدید، لاہور؛ المنار مارکیٹ، چوک انارکلی۔ 1969ء صفحہ 95-97۔

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات ہندوستانی موسیقی
گٹھ:ہندوستانی اسالیب موسیقی
گٹھ:ہندوستانی موسیقی
گٹھ:کلاسیکی موسیقی
سُلبھا آریا

**سلبھا آریہ**، اک تجربہ کار ہندی اتے مراٹھی فلم، ٹیلیوژن اتے سٹیج اداکارہ اے۔ سلبھے اکو نام لئی اک ہور پرورتن اے۔ اوہ مرحوم  بھارتی سنیما چترکار ایشان آریہ دی بیوی اتے سنیما چترکار سمیر آریہ اتے اداکار ساگر آریہ دی ماں اے۔

## کریئر
آریہ، بھارتی ٹیلیوژن صنعت دے پہلے سیٹوگراف 'یہ جو اے زیندگی' دا حصہ سی، 1984 وچ براڈکاسٹ کیتا۔
آریہ نے 2003 دے فلم 'کل ہو نہ ہو' وچ کانتا بین دی کردار نبھایا۔ اوہ آخری وار پرینکا چوپڑہ دے 2016 دے مراٹھی پیداوار، وینٹیلیٹر وچ دکھائی گئی سی۔

## نجی زندگی
اوہ اک مراٹھی  ہندو  اے جس نے آریہ سماج وچ مسلم ایشان آریہ (ارشاد احسان) نال ویاہ کیتا سی۔ اس دا پتر سمیر آریا اک سنموٹوگرافر وی اے، جس نوں کولا (1997)، کوئی … مل گیا (2003) اتے شوٹاؤٹ ایٹ وڈالا (2013) ورگیاں فلماں لئی جانیا جاندا اے۔
اس دا دوجا پتر ساگر آریہ اک اداکار اے اتے اس دی بیوی اننسا بھٹاچاریا، رنکی دی دھی اتے فلم ڈریکٹر بسو بھٹاچاریا نال ویاہے ہوئے ہن۔

## اوارڈ

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
امرجیت ساتھی ٹوانا

**امرجیت ساتھی** (جم 21 مئی 1940) پنجابی شاعر ہن، جو ہائکو ول خاص دھیان دین لئی جانے جاندے ہن۔ پرمندر سوڈھی توں بعد اوہناں نے اس خوبصورت ودھا (ہائکو) نوں پنجابیاں وچ حرمن پیارا بناؤن وچ اک اہم کردار نبھایا۔ اوہ سال 2014 شروع کیتے دبھاشی ہائکو جرنل *واہ* (Wah) دے مکھ اڈیٹر ہن۔

## جیون ویروے
امرجیت ساتھی دا جم 21 مئی 1940 نوں پنڈ رونگھلا، ضلع پٹیالہ وکھے ہویا۔ اوہناں دا جدی پنڈ چنارتھل کلاں، ضلع پٹیالہ (ہن ضلع پھتہگڑھ صاحب) اے۔ اوہناں نے مہندرا کالج پٹیالہ توں بیئے کیتی اتے پنجابی یونیورسٹی دی سبھ توں پہلی پنجابی ایم۔ اے۔ دے طالب علم وجوں داخلہ لیا۔ پہلا حصہ ہی پاس کیتا سی کہ ٹریننگ لئی ملٹری اکادمی دیہرادون چلے گئے اتے فروری 1964 وچ سیکنڈ لیفٹینینٹ بنکے فوج دی نوکری شروع کیتی۔ اجکل اوہ کینیڈا چ رہندے ہن اتے سارا سماں ساہتی سرگرمیاں وچ خرچ کردے ہن۔

## رچناواں
* *نمکھ* (ہائکو مجموعہ)، استھیٹکس پبلیکیشنز، لدھیانہ، 2008
* *ہرے ہرے تارے* (عالمی دے بچیاں دے ہائکو: گرپریت نال ملکے ترجمہ اتے سنپادنا)، اڈان پبلیکیشنز، مانسا، 2010
* *نیلا امبر گونج رہا* (ترجمہ) امریکن ہائکو لکھاری جون برینڈی دی کتاب Blue Sky Ringing دا ترجمہ۔ لوک گیت پرکاشن، چنڈی گڑھ، 2010
* *ہائکو بودھ* (وارتک)، لوک گیت پرکاشن، چنڈی گڑھ، 2013

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:کینیڈیئن پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی ہائکو لکھاری
گٹھ:پنجابی لکھاری
سندیپ چوہان

**سندیپ چوہان** (جم 24 اپریل 1957) امریکہ وسدی پنجابی شاعرہ اتے لکھاری اے۔ اوہ مکھ طور تے ہائیکو شعری رچنا اتے کھوج نوں سمرپت اے۔

## جیون ویروے
سندیپ چوہان دا جم 24 اپریل 1957 نوں پنجاب دے شہر پٹیالہ وچ ہویا سی۔ اوہ پنجابی دے مشہور ودوان، جیت سنگھ سیتل دی بیٹی اے۔ اسنے پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں پنجابی ساہت وچ اک ایم اے آنرز، ایم فل اتے پی ایچ ڈی کیتی۔ ساہتکاری دی لگن اس نوں اپنے پیؤ کولوں لگی۔ اوہ شمالی ورجینیا، امریکہ وچ رہندی اے۔ اسنے 2013 وچ انگریزی وچ اک ہائکو مجموعہ دا اڈیٹنگ کیتا۔ مئی 2014 اس دی دوجی کتاب *[[کوکل امبی سہاوی بولے]]* (پنجابی وچ)، کجھ پنجابی ہائکو-لکھاریاں دے چونویں ہائکوآں دے نال ہائکو دے اتہاس، اصول اتے عمل بارے پھلار وچ جانکاری شامل اے۔

سندیپ چوہان بڑی سنجیدگی نال پنجابی ہائکو نوں صحیح سمت اتے سمت حاصل کرن وچ یتنشیل ہن۔ اوہ فیس بک تے 'شیتل پنجابی ہائکو سکول ' چلا رہی اے  ۔ اناں دی پارکھو نگاہ، یوگ پنجابی ہائکو مناں نوں لبھّ لیندی اے اتے پھیر اوہ اناں نوں اپنے سکول وچ داخل کرکے اناں نوں تراشن دا اہم کم کردے ہن۔ اس طرحاں اوہ پنجابی دے نویں یوگ ہائجناں وچ پرپکتا لیاؤن دا اہم کم کر رہی اے۔

## لکھتاں
* *کوکل امبِی سہاوی بولے* (اڈیٹنگ)
* *پیلیاں توں پار* (اڈیٹنگ)
*

## شعری نمونہ

 جے توں
اپنی “میں” نوں تیاگ دیویں
اپنے چمّ نوں جھاڑ دیویں
پھیر توں

جھرنے وانگوں فٹ سکدیں
پھلّ بن وی کھڑ سکدیں
پرندے وانگوں اڈّ سکدیں
ندی وانگو وہِ سکدیں
رنگاں وچ گھل سکدیں
شاعری جاں پھیر
کوئی گیت وی بن سکدیں

جیکر توں
اپنی “میں” نوں تیاگ دیویں
تے اپنے چمّ نوں جھاڑ دیویں


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ہائیکو لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
بشنوئی دھرم

گرو جمبھیشوَر جس نوں جمبھاجی وی کہندے ہن، بشنوئی پنتھ دا روحانی آگوُ اے۔

بشنوئی دو شبداں توں ملکے بنیا ہویا اے:- ویہہ+نو یعنی جو ترقی اصولاں دا پالن کردا اے۔ گرو جمبھیشور  نوں بشنوئی پنتھ دا بانی منیا جاندا اے۔ ایہناں نوم جامبھو جی دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ ایہناں نے 1485  وچ بشنوئی سماج دی نیہہ رکھی سی۔ گرُس جی ماحول پریمی اتے جانوراں نوں پیار کرن والے سن۔ ایہناں دا جم راجستھان دے اک پنڈ پیپاسر دے اک راجپوت پروار وچ لوہٹ جی دے گھر ماں ہنسا دیوی دی ککھوں ہویا سی۔ بچپن دے پہلے ستّ سال آپ  نے اپنے مونہوں اک وی شبد نہیں اچاریا۔
## اتہاس
بشنوئی دھرم دی نیہہ گرو جمبھیشور نے بیکانیر وچ رکھی سی۔
## 29 اصول ہیٹھ لکھے ہن

# تیہہ دن سوتک
# پنج دن دا رجسولا
# سویرے اشنان کرنا
# شیل، سنتوش، لسٹ رکھنا
# سویرے شام سندھیا کرنا
# سنجھ آرتی وشنوں گن گاؤنا
# سویر ویلے ہون کرنا
# پانی چھان کے پینا اتے بانی خالص بولنا
# بالن بینکر اتے دودھ چھانکر پینا
# معافی سہنشیلتا رکھنا
# دئیا-نمر مطلب نال رہنا
# چوری نہیں کرنی
# نندیا نہیں کرنی
# جھوٹھ نہیں بولنا
#  اختلاف نہیں کرنا
# مسیا دا ورت رکھنا
# بھجن وشنوں دا کرنا
# پرانی ماتر تے دئیا کرنا
# ہرے رکھ نہیں کٹنا
# اجر نوں جرنا
# اپنے ہتھ نال رسوئی پکاؤنا
# تھاٹ امر رکھنا
# بیل نوں خسی نہ کرنا
# عمل نہیں کھانا
# تمباکو نہیں کھانا اتے پینا
# بھنگ نہیں پینا
# مدپان نہیں کرنا
# ماس نہیں کھانا
# نیلے بستر نہیں دھارن کرنا
## ہورویکھو
*بشنوئی لوک

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:دھرمگٹھ:بھارت دی تریخ
ٹینا مودوتی

**ٹینا مودوتی** انگریزی : Tina Modotti ( 16 اگست (جاں 17) 1896- 5 جنوری 1942 ) (کومنٹرن ) کمیونسٹ انٹرنیشنل دی اک اطالوی فوٹوگرافر، ماڈل، اداکارہ، اتے انقلابی سیاسی کارکن سی।

## مورتاں

File:Edward Weston tinamodottimi1921.jpg|Modotti by Weston in 1921
File:Tina Modotti with her arms raised - Edward Weston restoration.jpg| Tina Modotti with arms raised – Edward Weston, c. 1921
File:Jane Reece Have Drowned My Glory in a Shallow Cup (Tina Modotti) 1919.jpg|Tina Modotti by Jane Reece c. 1919

## حوالے

گٹھ:جم 1896
گٹھ:موت 1942
گٹھ:اداکار
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:اٹلی
ساریاں لئی گھر

**وزیر اعظم اواس سکیم (شہری حصہ) Pradhan Mantri Awas Yojana (Urban)**  شروعاتی سال اندر اس سکیم ماتحت بھارت سرکار نے 9 صوبےآں  وچ 305 شہراں دی چون کیتی اے جتھے غریباں لئی گھر بناؤن دی سکیم وچ مدد دی سکیم بنائی اے۔سال بعد 305 شہراں تے لاگوُ سکیم مارچ 2016 توں 27 صوبےآں  دے سارے 4041 شہراں/ قصبیاں تے لاگوُ اے۔ 

## سکیم بارے
ایہہ سکیم جون2015 وچ شروع کیتی گئی

2022 تک شہری مالی طور تے کمزور طبقےآں EWS تے گھٹ آمدن گروہاں LIG Groups لئی 2 کروڑ گھر بنائے جانے ہن۔3 لکھ کروڑروپئے دی مدد مرکز سرکار نے دینی اے۔ مشن دے 4 حصہ ہن۔

### گندی بستیاں دا پرائیویٹ حصیداری نال ترقی۔
# غیر سرکاری حصیداری نال
# میلی بستی(slum) زمین دی سروت دی طرحاں ورتوں
# پراجیکٹ نوں ممکن بناؤن لئی ، جے ضروری ہووے تاں فرش جگہ سوچک انک/ترقی حقاں دے انتقال/فرش رقبہ تناسب وچ وادھو رعایت

### قرضے نال جڑے سود سبسڈی  دے کے کفایتی گھر(CLSS)
خوبیاں :
# *ویاج تے چھوٹ 6.5٪ سدھی کھاتے وچ 15 سال تک
# *عرضی تے کاروائی ،مکھ قرضہ دین والے ادارے ( بینک جاں وسیبا قرض ادارہ ) راہیں
# *نویں گھر جاں پرانے وچ ڈھانچاگت وادھا (کمرہ،رسوئی،ٹائلیٹ آدی) دوواں لئی لاگوُ
# *EWS ( مالی طور تے کمزور)مطلب کل گھریلو آمدن 3 لکھ رُ: تک تے ودھ توں ودھ چھتیا کھیتر-پھلتر 30 طبقہ میٹر
# *LIG ( گھٹ آمدن گروہ) مطلب کل گھریلو آمدن 3 توں 6 لکھ تک تے گھر دا کھیتر-پھلتر 60 طبقہ میٹر تک
# EWS جاں LIG دوواں لئی ویاج وچ چھوٹ 6 لکھ دے قرض تک ،( مقرر حد توں ودھ کھیتر-پھلتر لئی گھر بنایا جاں سکدا اے پر چھوٹ والے قرضے دی حد 6 لکھ ہی اے۔، باقی قرضہ عامَ ویاج در تے)
# ہتھی مل ہونجھن والیاں،زنانیاں ( خاص کرکے بنوجواناں )، پچھڑیاں جاتاں/شرینیاں/جماعتاں/گھٹ گنتی /انگہین لوکاں نوں ترجیح
# آمدن دے ثبوت لئی سوے اعلان نشان پتر /حلف نامہ کافی
# لابھپاتری دا ادھار/ووٹر کارڈ آدی شناختی کارڈ نال جڑے ہونا لازمی
### سرمایہ موجب گھر پرائیویٹ عوامی حصیداری نال
# غیر-سرکاری جاں سرکاری کھیتر (جنہاں وچ کئی ہور پچھلگ شامل ہن) دے تعاون نال
# کفایتی رہائشی پراجیکٹاں ( جنہاں وچ 35٪ گھر EWS گٹھ لئی ہون) وچ ہریک مالی کمزور EWS پروار نوں مرکز سرکار ولوں مدد۔

### فائدہ مند مکھ-حصیداری ایکلے گھراں وچ سرکاری مدد(سبسڈی)
خوبیاں : 
# سکیم EWS سماج دے پروار دے ایکلے گھر لئی اے۔
# پراجیکٹ EWS سماج حصہ لئی راجاں نوں الیکنا ہووےگا۔
# اکا دکا درخاستاں تے کاروائی نہیں کیتی جاوے گی۔

CLSS علاوہ ایہناں سبھ وچ مرکزی مدد 1 لکھ توں 2.3 لکھ روپئے دی ہوویگی۔

۔

## مالی حالت
سرکار نے اپریل 2016 تک 4392 کروڑ روپئے دے خرچے دی منظوری دے دتی اے جس وچ مرکز دا حصہ 1005 کروڑ روپئے اے۔۔
دیش دے پردھان مطابق سکیم دے پہلے سال وچ 2011 شہراں/قصبیاں لئی 4.25 لکھ مکاناں واسطے 24600 کروڑرپئے دی منظوری دتی گئی اے۔مگر شروعاتی سال وچ پنجاب دا اک وی شہر نہیں لیا گیا۔

## کہڑے شہر
مارچ 2016 وچ جاری گائیڈلائینج مطابق بھارت دے سارے 27 راجاں دے 4041 شہر تے قصبے اس سکیم وچ شامل کیتے گئے ہن।

25 اپریل 2016 تک 26 راجا وچ 2508 شہر تے قصبے چنے ہن۔  

شروعاتی سال دوران شہری حلقےآں وچ 9 صوبےآں وچ 305 شہراں دی چون اس پرکار اے

#  چھتیسگڑ- 75 شہر/قصبے
#  گجرات-  30
#  جموں تے کشمیر- 19
#  جھارکھنڈ -  15
#  کیرالا -  15
#  مدھ پردیش -  74
#  اڑیسہ -  42
#  راجستھان - 40
#  تیلنگانا -  34

مہاراشٹرا دے 1.93 لکھ گھراں نوں اس سکیم راہیں مدد دتی گئی اے۔

 

## ایہہ وی دیکھو
* اندرا اواس سکیم
* YRKKH Today Episode 
* Whatsorpin 
*Government Schemes 

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں سرکاری سکیماں
گٹھ:بھارت سرکار
گٹھ:بھارت
ایمن اُداس

**ایمن اداس**پشاور، پاکستان دی اک گلوکار اتے گیت کار سی۔ اداس اکثر پی ٹی وی ٹیلیوژن اتے اے۔وی۔ٹی خیبر تے پرفورم کردی سی، جو کہ پاکستان وچ پرائیویٹ پشتو چینل اے۔

اسدا پہلا گیت جو اسنے گایا سی-"زما دا مینے نہ طوبیٰ دا بیاں با ناکون مینا"(پشتو بولی وچ)۔

اس نے اپنے گیتاں لئی کافی مشہوری حاصل کیتی، پر اپنے پروار دے سخت خلاف کارن اک سنگیتکار بن کے رہِ گئی، جو ایہہ یعقین کردے سن کہ اک عورت دا ٹیلیوژن اُتے مظاہرہ کرنا پاپ اے۔ اس دی ودھ رہی ہرمنپیارتا دی شرم کارن اس دے دو بھراواں نے پچھلے ہفتے اس دے فلیٹ وچ داخل ہو کے اسدی چھاتی وچ تن گولیاں چلائیاں جدکہ اس دا شوہر (جو کہ اس دا دوجا شوہر اے) اس ویلے گھر توں باہر سی۔ اوہ اجے تک پھڑھے نہیں گئے۔

2009 وچ، پشاور وچ اس دے اپارٹمینٹ وچ اس نوں گولی مار کے قتل کر دتا گیا سی، جو کہ مبینہ طور اُتے اس دے بھراواں نے کیتی سی۔ اس دے آخری گیت دا سرلیکھ سی، "میں مر گئی پر اجے وی جیون وچ رہندی ہاں، کیونکہ میں اپنے پریمی دے سپنیاں وچ رہندی ہاں۔"  اس دا گھر رنگ روڈ نیڑے دلازک روڈ اُتے سی۔ اس دی موت دا مکھ کارن اجے وی سوالیا اے۔

## حوالے

گٹھ:موت 2009
گٹھ:پشتون لوک
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لوک
فرزانہ ناز

**فرزانہ ناز**،  اک افغان عورت کلاکار اے ۔ ایہ    افغانستان بغلان وچ پیدا ہوئی ۔ افغانستان وچ استھر حالت کارن اوہ مکھ طور اُتے پشتو گانے گاؤندی اے اتے پاکستان وچ اپنے پہلے گیت دی تیار کردی اے۔ اسدی ماں دری بولدی اے اتے اسدا پیؤ پشتو بولدا اے۔ اسدا گیت **پیغلا دے کابل** 2010 وچ افغانستان اندر سبھ توں وڈی ہٹ سی۔

آر۔ٹی ویلے اوہ پشاور، پاکستان وچ سنگیتکار سی۔  شمشاد ٹیوی اتے خیبر جہے پشتو منورنجن چینل تے انٹرویو دین توں بعد اوہ ہور وی لوکاں دے نظری چڑھ گئی۔ اس نے اپنے پورے جیون دوران ایران سمیت بہت سارے تھاواں  وچ مظاہرہ کیتا اے۔ **فرزانہ** نے لشکر گاہ، ہیلمند وچ سنگیت تقریب کیتی، جس وچ12,000 لوکاں نے حصہ لیا اتے مقامی انتظامیہ ولوں اوہناں دی سفلتا وجوں استقبال کیتا گیا حالانکہ قبائلی آگوآں دے غصے توں بعد مقامی ڈپٹی گورنر نوں برخاست کر دتا گیا سی، جسدا کہنا سی کہ اسنوں اک افغانی عورت، جو بنا سر اُتے سکارف پہنے سٹیج اُتے گا رہی اے، نوں چھڈّ کے نہیں جانا چاہیدا سی۔  

اسدے گانے توں بعد، شمل نوں رہا کر دتا گیا، **فرزانہ** نوں ودھیا ردعمل ملیا۔ اپنے کریئر وچ اس موڑ اُتے اسنے سخت کم کرن اتے ہور سدھار کرن دا فیصلہ کیتا۔ اس دا سبھ توں ہٹ گیت 'لاہ لاہ' رہا جس دی فچرنگ طاہر شباب نے کیتی سی۔

اس دا اگلا رلیز پہلا دری گانا اتے اک ہور پشتو گیت ہووےگا۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:افغان شخصیتاں
نازیہ اقبال

**نازیہ اقبال** (  ) پاکستان توں اک پشتو گلوکارہ اے۔ اس دا ویاہ اسدے افغانستان دے اک ساتھی جو پشتو پرفورمر اے، نال ہویا۔

## مڈھلے سال اتے نجی زندگی
نازیہ پشتون نسل نال متعلق اے۔ اس دے چاہن والے مکھ طور اُتے پاکستان اتے افغانستان دے  ہن، نال ہی اوہ غیرملکی پشتون وچ وی بہت مشہور اے۔ اقبال کئی بولیاں وچ گاؤندی اے، جس وچ پشتو، اردو، پنجابی، دری اتے انگریزی شامل ہن۔ 2005 وچ، اس نے اک ساتھی پرفورمر **جاوید فضا** نال ویاہ کیتا اتے اس نال  مینا بٹان لوئر دیر  وچ رہن لگی۔

## ایہہ وی ویکھو
* پشتو بولی دے گلوکاراں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پشتون لوک
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
شہزادی وجیرا

**وجیرا** (وجراکماری) مگدھ راج دی مہارانی سی، جو بادشاہ اجاتاشترو دی پرمکھ بیوی سی| اوہ اپنے شوہر دے جانشین، بادشاہ ادیبھدر دی ماں سی|

وجیرا دا جم کوسلا راج دی شہزادی وجوں ہویا اتے اوہ راجا پاسنادی اتے رانی ملکہ دی دھی سی۔

## جیون

### جم
وجیرا جاں وجیراکماری دا جم پاسنادی دی مکھ رانی، ملکہ توں ہویا سی ۔ پالی پرمپرا مطابق، اسدی ماں کوسالا دے مکھ مالا بناؤن والے دی اک سندر دھی سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
کشمیرا ایرانی

**کشمیرا ایرانی** اک بھارتی ٹیلیوژن اتے سٹیج اداکارہ اے اسنے 2007 وچ  ٹیلیوژن لڑی امبر دھارا وچ اپنی اداکاری دی  شروعات کیتی اتے 2010 وچ زنگورا وچ اپنے پیشہ ور کیریئر  دی شروعات کیتی۔ ایرانی نے سٹار پلسّ '2015 سماجی ناٹک وچ متھولک ناٹک دھرمکشتر*اتے سمئر کھنہ*  دے روپ وچ اتے دوستی … یاریان … منمارزیئن وچ اپنی کردار متعلق قومانتری دھیان دتا۔

## شروع دا جیون
ایرانی  دا جم 1989 وچ ہویا سی اتے پونے، مہاراشٹر وچ جم لیا۔ اوہ پونے توں ممبئی چلی گئی ، جدوں اوہ 17 سال دی سی تاں اوہ اداکاری لئی اپنے جنونّ نوں اپنے اداکاری توں پہلاں، اسنے اپنے چچیرے بھرا نوں فیشن ڈیزائیننگ وچ مدد کیتی اتے اک معاون سٹائیلسٹ وجوں کم کیتا۔

## فلموگرافی

## تھیٹر
* *Zangoora – The Gypsy Prince*

## حوالے

گٹھ:جم 1989
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
رامدیو پیر

thumb|200px|بابا رامدیو

***بابا رامدیو*** (1409–1459) راجستھان دے اک ہندو لوک-دیوتا ہن۔ ہندو ایہناں نوں کرشن دا اوتار مندے ہن۔
اک تنور راجپوت گھرانے وچ 1409 نوں اجامل دے گھر راجستھان وچ پیدا ہوئے بابا رامدیو نے 1459 وچ زندہ سمادھی لے کے سریر دا تیاگ کیتا۔ ایہناں نوں راماں پیر، نیلے گھوڑے والا اتے بائی نیتل دا بھرتار وغیرہ ناواں نال جانیا جاندا اے۔ ایہناں دیاں دو بھیناں؛ سگنا بائی اتے لاچھا بائی سن۔

سمت 1425 وچ اوہناں نے پوکرن توں 12 کلومیٹر  دور اک پنڈ دی قیام دی جسدا نام رونچا رکھیا۔ جتھے 2 بھادوں دے شکل پکھ نوں بھاری میلہ لگدا اے۔

## حوالے

 

گٹھ:راجستھان
گٹھ:ہندو دھرم
پنجابی جاگرن

**پنجابی جاگرن** پنجابی بولی وچ چھپن والا روزانہ پنجابی اخبار اے۔ اس دا اڈیٹر ورندر والیا اے ۔ ایہہ اخبار ہارڈ اتے سافٹ دوہاں روپاں وچ مہیا اے۔

## ایہ وی ویکھو
 
*دینک جاگرن
*پنجابی ٹریبیون
*روزانہ نواں زمانہ
*د ٹریبیون
*دینک ٹریبیون
*روزانہ اجیت
*روزانہ اجیت

## حوالے

 

 

گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:پنجابی اخبار
اننت ہری مترا

**اننت ہری مترا** بنگال دی اک حریت پسند سی ۔ مغربی بنگال دے ضلع نادیا دے پنڈ بیگم پورہ وچ اننت ہری مترا دا جم 1906 دا اے۔ 1921 وچ ناملورتن تحریک وچ سرگرمی نال حصہ لیا پر بعد وچ انقلابی بنکے بمب بناؤن وچ مہارت حاصل کیتی تے کئی کیساں وچ سرگرم حصہ لیا۔ انقلابی سرگرمیاں لئی اوہناں دا کاروائی علاقہ زیادہ تر کرشنا نگر رہیا۔ دھاکھینیشور بمب فیکٹری توں 10 نومبر،1925 نوں گرفتار کر لیا گیا تے علی پور جیل وچ ڈک دتا گیا۔علی پور سینٹرل جیل وچ اپنے کجھ ساتھیاں نال رکھیا گیا جنہاں وچ پرمود رنجن چودھری وی سی۔ جیل وچ ہی اوہناں لواے دی راڈ نال پولیس دے ڈپٹی کمیشنر بھپندرا چیٹرجی دا قتل کر دتا۔ اس قتل وچ مقدمہ چلیا تے ساتھیاں سمیت 28,ستمبر 1926 نوں پھانسی دے دتی گئی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:بنگالی لوکگٹھ:تحریک آزادی ہند
بخشیش سنگھ

**بخشیش سنگھ** ہندستان دا اک حریت پسند سی 

بخشیش سنگھ دا جم امرتسر دا اے۔ اوہ غدر پارٹی دے اُگھے میمبر تے مہان انقلابی سن۔ لاہور بمب کونپیریسی وچ اوہناں دا ہتھ سی۔ بعد وچ اوہ گرفتار ہو گئے تے 16 نومبر،1915 نوں پھانسی تے لٹکا دتے گئے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:تحریک آزادی ہند
مہاراج سنگھ

**مہاراج سنگھ** ہندستان دا اک حریت پسند سی ۔
مہاراج سنگھ دا جم لدھیان ضلعے دا اے۔ پہلا نام نہال سنگھ سی۔ اوہ بہت ہی دھیرج والے سن پر اینگلو سکھ لڑائیاں پچھوں انھاں دے وچار مخالف ہو گئے تے انقلابی کاروائیاں وچ جٹّ گئے۔ । پرما سازش کیس وچ اوہناں دے نام ابھریا۔ اس کیس وچ ہینری لارینس تے کجھ دوسرے انگریز افسر لاہور دربار وچ مارے گئے سن۔ اوہ روپوش ہو گئے پر چلاک انگریز نے ایہناں دی گرفتاری لئی انعام اعلان کر دتا۔دیوان مول چند نے برطانوی راج خلاف 1848 وچ بغاوت کر دتی۔ ایہہ اطلاع ملدیا ہی بھائی مہاراجہ سنگھ نے اپنیاں کاروائیا وچ تکھاپن لے آندا۔1849 وچ اوہ اپنے خفیہ ہیڈّ کواٹر جو جموں وچ سی مڑ آئے۔ اسے سال اوہ سکھ رجمینٹ دی مدد کرن ہشیارپور آ گئے۔ 28 دسمبر،1849 نوں آدمپور توں انھاں نوں گرفتار کر لیا گیا۔ گرفتار کرن توں بعد دور کوٹھڑی وچ سٹ دتا گیا۔ دور کوٹھڑی دی لمبی نظربندی نال 5 جولائی،1856 وچ اوہ پرلوک سدھار گئے۔ 

 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:تحریک آزادی ہندگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
منمتھ ناتھ گپتا

**منمتھ ناتھ گپتا** ہندستان دا اک حریت پسند سی ۔

منمتھ ناتھ گپتا دا جم 1908 دا اے۔ تیراں سال دی عمر وچ انڈین فریڈم موومینٹ وچ شامل ہو گئے تے ہندوستان رپبلکن ایسوسی ایشن وچ ہوئی شمولیت نال انقلابی گروپ نال کم کردے بریٹیش خلاف کم کیتا۔ اوہناں نے کانگرس وچ شامل ہوکے کم کرن دی کوسش کیتی پر چوڑی چوڑا کیس توں بعد کانگرس چھڈّ دتی۔ اگست9  ,1925 نوں، ساتھیاں نال ملکے کاکوری ٹرین مشن وچ حصہ لیا۔کجھ ساتھیاں نوں پھانسی دی سزا ہوئی پر ایہناں نوں گھٹ عمر کرکے عمر قید دی سزا ہوئی۔ دیس دی آزادی 1947 نوں رہا ہوئے۔ایہناں دا انتقال اکتوبر 2000 نوں ہویا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:بھارت دی آزادی دے کارکن
اودھ بہاری

**اودھ بہاری** ہندستان دا اک حریت پسند سی ۔
اودھ بہاری دا جم دلی وکھے 1889 دا اے۔ اوہ سرگرم قومی کارجکرتا تے آزادی کارکن سی۔ برطانوی راج دے خلاف اسدیاں ججھارو کاروائیاں دا مکھ مرکز اتر پردیش تے پنجاب سی۔ اودھ بہاری، راس بہاری دا سنگی سی۔ لارڈ ہارڈنگز، بھارت دا اس ویلے دا وائسرائے نوں بمب نال اڈاؤنن دی گھاڑت گھڑی گئی۔ 23 دسمبر،1912 نوں اودھ بہاری،امیر چند،بال مکند تے بسنت بشواس نے وائسرائے تے بمب سٹ کے مارن دی کوشش کیتی۔ بھارت دے اتہاس وچ اسنوں دلی کانسپیریسی کیہا جاندا اے۔ اس کیس وچ، فروری 1914 نوں اودھ بہاری گرفتار ہو گیا اتے الزام لگا کہ لارینس گارڈن لاہور تے مئی 17,1913 نوں جو بمب دھماکہ ہویا سی،اسدا ایہہ دوشی اے۔ سارے ملزماں نوں پھانسی دی سزا ہوئی۔ مئی 11,1913 نوں انبالہ سینٹرل جیل وچ پھانسی دے دتی گئی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:تحریک آزادی ہند
دیوان مول راج

مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج دور دوران،دیوان مول راج بہت قابل تے وفادار ملتان دا گورنر سی۔ اوہ دیوان سورن مل چوپادیا دا  پتر سی تے لاہور دربار نے اس دی گورنر وجوں تعیناتی کیتی سی۔ اوہناں دے ویلے دوران لاہور دی فوج ولوں دو بریٹیش افسر مارے گئے۔ نتیجے وجوں لاہور دے اس ویلے دے ریزیڈینٹ جوہن لارینس دیوان مول راج نوں ڈسمس کرنا چاہندا سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے راج دی وفاداری دے مد-نظر اسنے بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی خلاف بغاوت کر دتی جو طاقت نال مہاراجہ دے پنجاب راج نوں ہڑپنا چاہندا سی۔ ملتان دے قلعے وچ بہادری نال مقابلہ کیتا گیا پر ہار گئے۔ انگریز نے دیوان مول راج نوں گرفتار کرکے کلکتہ دی جیل وچ سٹ دتا، جتھے اس دا 1850 وچ انتقال ہو گیا۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:پنجاب دی تریخ
کلپنا دتا جوشی

**کلپنا  دتا جوشی** ہندستان دی اک حریت پسند سی ۔

چٹاگانگ وچ پیدا ہوئی کلپنا  دتا جوشی چٹاگانگ جگانتر پارٹی دی سرگرم میمبر سی۔ مشہور ہتھیار لٹن دی کاروائی وچ جسدی اگوائی ماسٹر دا (دا بنگالی وچ وڈے بھرا نوں کہندے ہن)نے کیتی وچ شمولیت کیتی تے ماسٹر دا تے تارکیشور داستیدار نال گرفتار ہوئی۔ پولیس/ملٹری دی سکوئیڈ نال ہتھیار مقابلہ کرن توں بعد اپنے لکن ٹھکانے توں پھڑے گئے۔ کلپنا نو انڈیمان بھیج دتا گیا۔ اپنی رہائی توں بعد اسنے کمیونسٹ پارٹی وچشمولیت کر لئی اتے مشہور کامریڈ پی۔سی۔جوشی نال شادی کر لئی۔

 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:بھارت دی آزادی دے کارکن
گٹھ:بنگالی لوک
میواڑی بولی

**میواڑی بولی** ہند آریائی بولیاں دی راجستھانی بولی دیاں پرمکھ ذیلی-بولیاں وچوں اک اے۔ ایہہ راجستھان، بھارت دے راجسمنڈ، بھلواڑا، اُدے پور اتے چتوڑگڑھ ضلعیاں دے قریب پنج لکھ لوکا ولوں بولی جاندی اے۔ ایہہ SOV شبد آرڈر اے۔

## حالت
میواڑی وچ 31 وئنجن، 10 سور(واول) اتے 2 ڈپتھونگ ہن گانا پرمکھ اے۔  ۔ انترن اتے ویوتپنّ شبد بنتر دے روپ ہن۔ دو نمبر ہن- واحد صیغہ اتے جمع صیغہ ، دو صنف-مرداں اتے عورتاں اتے تن کیس- عام، اندیکھے اتے بولن والا۔ کیس مارکنگ انشک طور تے ان-تھریککل اے اتے انشک طور تے پوسٹپوزیشن اے۔ کونکورڈ نامکمل قسم دا اے، پر مکمل پہلو وچ ادھورا اے۔ نمبراں نوں اوہناں دے انت مطابق گھٹایا جاندا اے۔ پارناؤن گنتی، انسان، اتے صنف لئی انمول رہے ہن، تیجے انسان نوں صرف صنف ہی نہیں پر رموٹ-غیرملکی پدھر اُتے وی پچھانیا جاندا اے۔ تن ویلے  ہن - حال، ماضی، اتے مستقبل؛ اتے چار موڈ۔ خاص طور اُتے دو قسم دے ہن- نشانبدھّ جاں ان-مارک۔ تن آکرتی اوہ ہن-حال، ماضی، اتے مکمل۔

## حوالے
# http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx
# **Jump up^** Bahl, KC.(1979)۔ A Structural Grammar of Rajasthani. Chicago: University Press
# **Jump up^** Gusain, Lakhan.(2006)۔ Mewari Grammar (LW/M 431)۔ Munich: Limcom Gmbh.

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
نیماڑی بولی

نمڑی مدھ پردیش دے اندر لہندے-مرکزی بھارت دے نمر علاقے وچ بولی جاندی مغربی انڈو-آریہ بولی اے۔ ایہہ کھیتر مہاراشٹر اتے مالوا دے دکھن نال لگدا اے۔ جہڑے ضلعے نمڑی بولدے ہن اوہ ہن: بارونی، کھنڈوا، بارواہا، کھارگون، برھان پور، بیدیا، سنود اتے دھار، ہردا اتے دکھنی دیواس ضلعیاں دے حصے۔ نمریاں دے مشہور لکھاری گوریشنکر شرما، رامنارائن اپدھیائے وغیرہ سن۔

نیماری مکھ طور اُتے کھرگون، باروانی اتے کھنڈوا ضلعیاں' چ بولی جاندی اے۔ رامنارائن اپدھیائے، مہادیو پرساد چترویدی، پربھاکر جی دبے، جیون جوشی اتے ہورناں نے اس وچ کم کیتا اے۔ مہاں دیوَ پرساد چترویدی ولوں "امیر بول" (بھاگوت گیتا دا ترجمہ) "مدھ" نمریا وچ پہلا مہانکا اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گیتانجلی

**گیتانجلی** (بنگالی: গীতাঞ্জলি - اچارن: گیتانجولی، انگریزی:Gitanjali)، رابندر ناتھ ٹیگور دیاں نظماں دا مجموعہ اے، جس دے لئی اوہناں نوں 1913 وچ نوبل انعام ملیا سی۔ گیتانجلی دو شبداں، گیت اتے انجلی نوں ملا کے بنیا اے جسدا مطلب اے - گیتاں دا تحفہ۔ ایہہ انگریزی وچ لکھیاں 103 نظماں  ہن، (زیادہتر ترجمہ)۔

ایہہ ترجمہ لکھاری دے انگلینڈ دورے توں پہلاں شروع کیتے گئے سن۔ اتھے ایہناں کویتاواں نوں بہت ہی تعریف ملی سی۔ ایہہ کتاب پہلی وار نومبر 1912 وچ شائع کیتی گئی سی جس دی ڈبلیو بی ییٹس نے بہت ہی اتشاہ نال کردار لکھی سی۔ اسے شعری مجموعہ لئی رابندر ناتھ ٹیگور نوں 1913 وچ نوبل انعام ملیا۔ اس نال ٹیگور پہلے ایسے انسان بنے جنہاں نوں یورپواسی نہ ہندے ہوئے وی نوبل انعام ملیا۔ گیتانجلی مغربی جگت وچ بہت ہی مشہور ہوئی اے اتے اس دے بہت سارے اناختلاف کیتے گئے ہن۔

اس رچنا دا مول اڈیشن بنگالی بولی وچ سی جس وچ زیادہتر بھگتیمئی گیت سن۔

## بنگلا گیتانجلی اتے انگریزی گیتانجلی

گیتانجلی نامک انگریزی شعری مجموعہ بنگالی وچ لکھے اسے نام دے شعری مجموعہ دا ترجمہ نہیں اے۔ وشوبھارتی دی بنگالی گیتانجلی وچ صاف کیتا گیا اے کہ انگریزی گیتانجلی وچ اسدیاں صرف 53 کویتاواں لئیاں گئیاں ہن۔ باقی 50 کویتاواں اوہناں دے اک ڈرامے اتے اٹھ ہور کتاباں وچوں چنیاں گئیاں ہن -مکھ طور تے گیتمالا (17 کویتاواں)، نیویدیا (15 کویتاواں) اتے کھییا (11 کویتاواں) وچوں۔۔
انگریزی وچ بنگالی دی سبھ توں زیادہ چرچت شاعری **'چتّ ییتھا بھیشونی اچ ییتھا شر**' دا انگریزی اناختلاف ‘ویئر د مائینڈ اج وداؤٹ پھیئر’ اس وچ اے ہی نہیں۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بنگالی بولی
دیا بائی

thumb|دیا بائی
**دیا بائی** (مول مرسی**میتھیو**) 78 سال دی کیرلا توں اک سماجی کارجکرتا اے، جو مرکزی بھارت وچ قبائلی لوکاں دے ترقی لئی کم کردی اے۔ موجودہ ویلے اوہ مدھ پردیش دے چھندواڑا ضلعے دے برول پنڈ وچ رہندی اے۔

## مڈھلا جیون
**مرسی میتھیو**، پالا (کیرلا) وچ رہن والے اک خوش حال پروار وچوں اے۔ اسنے اک خوش اتے اکسارتاپوروک بچپن دی زندگی بتائی اے اتے اس دا سارے دکھاں نوں دور کرن والے پرمیشور وچ مضبوط یعقین سی۔

## سماجی کم
اسنے **[[پالا]]** نوں 16 سال دی عمر وچ اک **ننّ**  بنن لئی چھڈّ دتا سی اتے بعد وچ بھارت دی مڈلینڈ وچ آدواسی آبادی لئی کم کرن لئی سبھ کجھ چھڈّ دتا۔ اس دے پریرنادائک بھاشن اس دے ناظرین، اس دے ایجیٹیشن اتے مقامی اتھارٹیاں نوں سکولاں کھولن لئی پرچار دی مہم چلاؤندے ہن اتے اندرونی اتے قبائلی مدھ پردیش وچ پنڈاں نوں اہل بناؤن دے یتناں اُتے زور دندے ہن کہ کویں دئیا بائی نے آدواسیاں دے جیون نوں بہتر بنایا اے۔ اوہ نرمدا بچاؤ اکالی اتے **چینگڑا تحریک** نال جڑی ہوئی سی، اس توں علاوہ اس نے اکلے بہار، ہریانہ، مدھ پردیش، مہاراشٹر اتے مغربی بنگال وچ جنگل نواسیاں اتے پنڈاں دے لوکاں دی نمائندگی کیتی۔ اسنے اپنی جنگی لڑائی دوران بنگلہ دیش دے عامَ لوکاں نوں اپنیاں سنوجواناں وی دتیاں۔ دیا بائی، جو کہ آزادی دے دھرم شاستر دی پریکٹس کردی اے، مدھ پردیش دے چھنداواڑا ضلعے وچ رہندی اے۔ اسنے بارول پنڈ وچ اک سکول وی قائم کیتا ۔ جتھے دیا بائی جاندی اے اتھے اوہ پنڈ دے لوکاں دی مدد کرن دا موقع لبھّ ہی لیندی اے۔ دیا بائی ہریک پنڈ وچ جا کے ایہہ سکھاؤندی اے کہ اوہ اپنے آپ دی سانبھ-سنبھال کویں کرنی اے اتے پھر اگلے پنڈ ول چلی جاندی اے، جس نال اوہ ہور کئی اکھوتی سماج سیوکاں توں الگ اپنی پہچان بناؤندی اے۔

غریبی دے خاتمے لئی اک زریعہ وجوں، اسنے 90 ویاں دے اخیر وچ سویییم مدد گروپ شروع کیتا۔  جس وچ اسنوں دلالاں، مواوزادھاریاں اتے پنڈ دے مکھی دا غصہ وی جھلنا پیا۔ اسنے بینک دے ادھیکاریاں نوں دبے-کچلے اتے دکھی غریباں دی ترقی لئی اپنی حالت دی ورتوں کرن لئی کیہا۔
thumb

## ایوارڈ
دیا بائی نوں 2007 وچ **ونتا خواتین انعام**  ملیا۔ جنوری 2012 وچ اس نوں 'گڈّ سمیریٹن نیشنل ایوارڈ' نال وی سنمانیا گیا (جو کوٹیام سوشل سروس سوسائٹی اتے ایجیپی موومینٹ، شکاگو ولوں قائم کیتا گیا)۔

## وراثت
**اوٹائل جاں 'ون ویمن الون**،  جیکب بینیامین ولوں **دیا بائی** اتے بنائی گئی اک گھنٹے دی لمی دستاویزی فلم اے۔ نندتا داس،فلم دی شخصیت، نے 2005 وچ اس نوں اک شردھانجلی دتی سی، جس نوں اسنے اپنی زندگی دی اک پریرنا وجوں لیا۔

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورتاں دے حقاں دے سرگرم کارکن
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی ورکر
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
مرسڈیز

**مرسیڈیز-بینز** اک آٹوموٹو مارک اے اتے جرمن کمپنی ڈیملر ایجی دی اک ڈویزن اے۔ ایہہ برانڈ لگزری واہناں، بساں، کوچاں اتے لاریاں لئی جانیا جاندا اے۔ ہیڈکواٹر سٹٹگارٹ، بیڈن-ورٹمبرگ وچ اے۔ ایہہ نام پہلی وار 1926 وچ ڈیملر-بینجر ہیٹھاں درج ہویا سی۔۔

مرسڈیز-بینز نے اپنا مول ڈائملر-موٹرن-گیسلزچیپھٹ دی 1901 مرسڈیز اتے کارل بینز دے 1886 بینز پیٹینٹ-موٹرویگن نوں درسایا اے، جس نوں پہلاں گیسولین ولوں چلایا جان والا آٹوموبائیل منیا جاندا اے۔ برانڈ لئی نعرہ "سبھ توں ودھیا جاں کجھ نہیں" اے۔۔

## معاون اتے گٹھجوڑ

### مرسیڈیز- ایمجی
Mercedes-AMG 1999 وچ مرسڈیز-بینجیز دا بہو گنتی حصہ بن گیا۔ کمپنی نوں 1999 وچ ڈیممر کرسلر وچ شامل کیتا گیا سی اتے 1 جنوری 1999 نوں مورسیز-بینجیز ایمجیجی بن گئی۔

### مرسڈیز-میئبیچ
ڈیملر دے اتی-ولکھن برانڈ میئبیک 2013 تک مورسیز-بینز کاراں ڈویزن ماتحت سن، جدوں پیداواراں دی گھاٹ ویچن والیاں چیزاں دے کارن ایہہ بند ہو گیا۔ ایہہ ہن مرسڈیز-میئبیک نام دے تحت اے، جس وچ مورسڈیز کاراں، جویں کہ 2016 مورسیج-میبیب S600, دے اتی-ولکھن ورژن ہن۔۔

### چین
ڈیممل چین وچ ڈینیزا نامی اک بیٹری-الیکٹرک کار بناؤن اتے ویچن لئی BYD آٹو نوں تعاون دندا اے۔ 2016 وچ ڈیملر نے چین وچ آل-الیکٹرک بیٹری کاراں نوں مرسڈیز-بینز نوں ویچن دی سکیم دا اعلان کیتا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:کمپنیاں
گٹھ:کار کمپنیاں
مِٹھا موہرا

**مٹھا موہرا**، نانک سنگھ ولوں لکھیا پنجابی ناول اے۔ ایہہ ناول اولاد حصول دی سکّ وچوں پیدا ہوئی دوجے ویاہ دی مسئلہ نوں پیش کردا اے۔ سردار جوگندر سنگھ اتے شکونتلا خوش حال ویاہتا جیون بتیت کردے ہن پر ویہڑے وچ بچے دی کلکاریاں دی انہوند اوہناں دے خوش حال جیون وچ ہل چل پیدا کر دندی اے۔ شکونتلا اپنے پتی نوں ہر ہال خوش دیکھنا چاہندا اے، جس لئی اوہ جوگندر سنگھ دا دوجا ویاہ کرواؤن لئی وی تیار اے۔ جوگندر سنگھ شکونتلا دی اس نفسیات سمت دا فائدہ اٹھاؤندا اے اتے دوجا ویاہ کروا کے دلیپ کور نوں ویاہ لیاؤندا اے۔ دلیپ کور ماپیاں دی گلاں وچ آ کے شکونتلا نال سونکناں ورگا ووہار کردی اے۔ اوہ بھانت -بھانت دیاں چالاں چل کے شکونتلا نوں جوگندر سنگھ دیاں نظراں وچ گرا دندی اے۔ ماڑے ووہار دے باو جود شکونتلا مونہوں پھٹدی تک نہیں۔ دلیپ کور اپنی گوانڈھن سبھدرا نال مل کے شکونتلا نوں گھروں بے گھر کرن وچ کامیاب ہو جاندی اے۔ شکونتلا اپنے پیکے گھر رہِ کے اپنے آپ نوں روحانی طور اُتے اچا چکّ لیندی اے پر من دی ڈونگھی نکرے پتیبرتا عورت دا سروپ اس نوں بے چین کردا رہندا اے۔ ہیمراج دلیپ کور اپر ماڑی نظر رکھدا اے۔ موقع ملن اُتے بلیکمیل کرکے اسدا جسمانی سوشن کردا اے۔ ہولی-ہولی جوگندر سنگھ اتے دلیپ کور دے ویاہتا جیون وچ تریڑ پین لگ جاندی اے۔ ہولی-ہولی دلیپ کور اتے ہیمراج ہور نیڑے ہندے جاندے ہن اتے اک دن گھروں بھجّ جاندے ہن۔ وصیت دی بنیاد اُتے گھر نوں گہنے دھر جاندے ہن۔ اس نال جوگندر سنگھ دا دماغی توازن وگڑ جاندا اے۔ اوہ گھروں بے گھر ہو کے بیاسریاں ورگی زندگی بتیت کردا اے۔ اس دے اس طرحاں گھروں چلے جان نال شکونتلا اتے اسدے بھراواں نوں ڈونگھی سٹّ وجدی اے۔ شکونتلا اپنے بھراواں دی مدد نال گہنے پئے گھر نوں چھڈاؤندی اے۔ اس دا بھرا، ہیمراج اتے دلیپ کور دی کلکتیوں بھال کرکے گہنے، نقدی اتے وصیت واپس لے کے آؤندا اے۔ اک دن شکنتلا فقیر بنے جوگندر نوں پچھان لیندی اے اتے گھر لیا کے دن-رات ٹہل سیوا کردی اے۔ سارے غصے-گلھے دور ہو جاندے ہن۔ زندگی لیہ اُتے آ جاندی اے۔ اچانک اک دن سیوا سمتی والے دلیپ کور نوں ادھمری حالت وچ گھر لے کے آ جاندے ہن۔ اس اُتے جوگندر سنگھ بے شکّ ناراض ہندا اے پر شکونتلا چھوٹی بھین سمجھ کے سیوا کردی اے۔ کئی دناں بعد اک سنسان تھاں اُتے دلیپ کور دی لوتھ ملدی اے۔ جوگندر سنگھ اتے شکونتلا دے گھر اک بچے دا جم ہندا اے، جس نال اوہناں دے ویہڑے وچ مڑ توں خموضوعاں گھر کر لیندیاں ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی ساہت
بنجر (ناول)

اس ناول دا مرکز اک ساہتکار دی سرجن عمل اے۔ ناول دا مکھ پاتر پنڈت بدری ناتھ اے۔ اوہ لالچی انسان اے۔ اوہ ماں بولی نال دھوکھا کرکے وی پیسہ اتے نام کمانا چاہندا اے۔ ایہہ ناول ساہتکار دی سرجن عمل دے نال-نال ساہتکاراں دی آپسی ایرکھا، نام اتے دھن دی لالسا، اخباری سوشن، دھرم اتے ماں بولی دے نام اُتے ماں بولی نال دھروہ، پرکاشکاں دی ہیراپھیری آدی سمسیاواں اپر قراری چوٹ ماردا اے۔ ناول وچلے پاتر دیپک اتے مینکا آمورت پاتر وجوں وچردے ہن جو سیوا، صبر اتے پراپکار ورگیاں ادات مانویں قدراں-کیمتا دے لکھائک ہن۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجابی ساہتگٹھ:پنجابی ناول
سُبرامنیئن سوامی

**سبرامنیئن سوامی** (جم 15 ستمبر 1939) اک بھارتی سیاستدان اتے معاشت دان ہن। اوہ جنتا پارٹی دے پردھان سن۔ اوہنا نے اپنی پارٹی نوں 11 اگست 2013 نوں بھارتی جنتا پارٹی وچ شامل کر لیا۔

## حوالہ

گٹھ:جم 1939
گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:بھارت
آشی سنگھ

**عاشی سنگھ** (جم 12 اگست، 1997) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے جس نے 2015 وچ اداکارہ دے طور تے کریئر کی شروعات کی۔ وی چینل اتے سکرٹ ڈائری، جس وچ مکھ ہیروئن دی دوست دا کردار نبھایا سی۔ حال وچ اوہ سونی انٹرٹینمینٹ ٹیلیوژن (بھارت) اتےنائنا اگروال دے کردار وچ، ٹیلیوژن سیریز *یہ ان دنوں کی بات ہے* وچ دکھی۔

## ٹیلیوژن
; شو

## حوالے

## باہری کڑیاں

* 
گٹھ:جم 1997
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:اتر پردیش دے لوک
تھور (فلم)

**تھور** اک 2011 دی امریکی سپرہیرو فلم اے جو کہ ایسے نام دے شاندار کامکس پاتراں اُتے مشتمل اے، مارول سٹوڈیؤ ولوں بنائی گئی اے اتے پیراماؤنٹ پکچرز ولوں براڈکاسٹ کیتی گئی اے۔ ایہہ مارول سنمیٹک یونیورس (ایمسییو) دی چوتھی فلم اے۔  ایہہ فلم کینیتھ براناگ ولوں ڈاریکٹ کیتی گئی سی، جو کہ ایشلی ایڈورڈ ملر، جیک سٹینز اتے ڈون پین دی ٹیم ولوں لکھی گئی اے۔ اس وچ سٹار کرش ہومجورتھ 'تھور' وجوں اے اتے نال ہی نیتلی پورٹمن، ٹوم ہڈلستن،  سٹیلن سکارسگارڈ، کولم فیؤر،  رے سٹیوسن، اڈرش ایلبا، کیٹ ڈیننگج، رینے روسو، اینتھنی ہوپکنز وغیرہ ستاریاں نے اپنی کردار نبھایا۔ فلم ایسگارڈ دے تاج شہزادہ 'تھور' نوں ویکھدی اے،جو لڑائی وچوں نرپکھّ ہو کے مڑن کارن ساری طاقت کھوہ کے دھرتی تے چھٹّ دتا جاندا اے۔ بھرا ہون کارن **لوکی** اپنے تخت لئی پلاٹ سرجدا اے، ہن تھور نوں اپنی طاقت مڑ واپس لینی پینی اے اتے اپنا ہتھوڑا مجولنر دوبارہ حاصل کرنا پینا اے۔

## پلاٹ
965 ای۔ وچ، **اسگارڈ** دے راجا اوڈین نے دھرتی نال شروع ہون والے 9 کھیتاں نوں جتن توں روکن لئی جوتنہیم دے پھروسٹ جاگیاں اتے اوہناں دے لیڈر لوپھے دے خلاف لڑائی کیتی۔ اسگارڈیئن جنگجو پھروسٹ جائنٹس نوں ہراؤندے ہن اتے اپنی طاقت دا سروت، پرانے وائینس دا کاسکٹ ضبط کردے ہن۔

موجود ویلے وچ، اوڈن دے بیٹے **تھور** نے اسگارڈ دی گدی تے بیٹھن دی تیاری کیتی اے، پر جدوں فسٹ جائنٹس، کاسکٹ نوں مڑ حاصل کرن دی کوشش کردے ہن تاں اس وچ رکاوٹ آؤندی اے۔ اوڈین دے حکم دے خلاف، تھور اپنے بھرا لوکی، بچپن دے دوست **سیپھ** اتے واریئرز تن: **وولسٹیگ، پھیندرل اتے ہوگن** نال مل کے **لوفے** دا مقابلہ کرن لئی جوتنہیم جاندا اے۔ ایہہ لڑائی ادوں تک جاری رہندی اے جدوں تک اوڈن اسگرڈیاں نوں بچاؤن لئی دخل نہیں دندا۔ دوناں دیساں دے وچکار نازک ٹکر نوں ختم کر دندا اے۔ اوڈین اپنے پتر تھور دا گھمنڈ توڑن لئی اس دی ساری طاقت اتے اسدا ہتھوڑا مجولنر کھوہ کے اک پرانی وجوں دھرتی اتے جلاوطن کر دندا اے جسنوں ہن صرف اک چمتکار ولوں سرکھات کیتا گیا اے جو صرف اس نوں قابو کرن یوگ اے۔

## کاسٹ
thumb|ہیمسورتھ اپریل 2011 نوں لنڈن وچ فلم دی پرموٹنگ ویلے
#کرش ہومجورتھ،
#نیتلی پورٹمن،
#ٹوم ہڈلستن،
#سٹیلن سکارسگارڈ،
#کولم فیؤر،
#رے سٹیوسن،
#اڈرش ایلبا،
#کیٹ ڈیننگز،
#رینے روسو،
#اینتھنی ہوپکنز
## نوٹس

## حوالے

گٹھ:2011 دیاں فلماں
گٹھ:امریکی فلماں
گٹھ:انگریزی فلماں
گٹھ:فلماں
جسٹن بیبس

**جسٹن بیبس،** **جسٹن سسٹرز** جاں**جسٹن گرلز** دو بھیناں ثانیہ اتے مقدس تابیادار دا اک پاکستانی سنگیت گروپ اے، جنہاں دے جسٹن بیبر دے گیت بیبی گاؤن دی ویڈیو انٹرنیٹّ اُتے وائرل ہوئی۔

## شروع دا جیون
اوہ لاہور، پاکستان دے اک جپسی سنگیتکاراں دے پروار وچ پیدا ہوئیاں سن اتے پرائمری سکول توں بعد اوہناں نے پڑھائی چھڈّ دتی۔ **ثانیہ** نے اک انٹرویو وچ دسیا کہ اوہ بچپن توں ہی گا رہی اے اتے اسدے پروار دے ہور وی بہت سارے میمبراں نوں گاؤنا آؤندا اے۔ اوہ مشہور گلوکارہ ریشماں نال متعلق ہن اتے اوہناں دا پروار مول روپ وچ راجستھان توں اے۔ اوہناں دے ہور رشتے داراں وچ گلوکار نصیبو لال، نوراں لال اتے فرح لال شامل ہن۔اوہ سارے طرحاں دے پاکستانی اتے بالیوڈّ گیت جاندیاں ہن، پر خاص طور اُتے اوہناں نوں دلاں نوں چھوہن والے جسٹن بیور دے گیت پسند ہن۔ جدوں وی اوہ 'بیبی' گیت سندیاں ہن تاں آپ مہارے نچن لگدیاں ہن تے اپنے آپ وچ گواچ جاندیاں ہن۔ 

## کیریئر
**جسٹن بیبس** دے "[بیبی]" گیت دی ویڈیو فروری 2015 وچ لوکاں ساہمنے آئی، جسنوں 2 لکھ توں ودھ وار ویکھیا گیا۔  وڈیو وچ دو بھیناں اس گیت نوں گاؤندیاں ہن، جدوں کہ نال ہی اوہناں دی ماں گھڑا وجاؤندی اے۔ ادوں توں ہی اوہناں دا نام **جسٹن بیبیس** پے گیا۔

جسٹن بیبس نوں آئیسیسی عالمی کپ 2015  دے اینتھم'پھر سے گیم اٹھاندے' لئی وی فیچر کیتا گیا۔

## ڈسکوگرافی

### سنگلز

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
دھندلے پرچھاویں

**دھندلے پرچھاویں** ناول 1944 وچ شائع ہویا۔ ایہہ ناول سرمائیداری دی ہوس وچوں اپجے وشاد اتے دکھ دے دھندلے پرچھاویں نوں بیان کردا اے۔
## حوالے

 

گٹھ:پنجابی ناول
آدتیہ بیدی

**آدیا بیدی **(ہندی: आदा بیدی) اک بھارتی تھئیٹر کلاکار اتے بالیوڈّ اداکارہ اے۔ اوہ کئی بالیوڈّ فلماں وچ ظاہر ہوئی اے، نے امریکن پولیس پروسیسنگ ٹیلیوژن ڈرامہ لڑی "لاء اینڈ آرڈر: کرمنل انٹینٹ" وچ اک کردار نبھایا اے اتے نیو یارک انٹرنیشنل فرنج فیسٹیول وچ دکھائی گئی اے۔

آدیا بیدی مشہور اداکار دی بھتیجی اے Kabir Bedi۔

## کریئر
آڈیا بیدی نے 1 999 دی بھارتی فلم وچ پہلی فلم کیتی۔ اس دی دوسری فلم گیاراں سالاں دی اے۔ اوہناں دی غیر حاضری ویلے، بیدی تھئیٹر وچ کم کر راے سن اتے امریکی ٹیلیوژن وچ۔

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلیوژن

## ہور ویکھو
* Cinema of India
* Bollywood
* Kabir Bedi
* Law & Order: Criminal Intent
* Fireflies
* Split Wide Open

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
رُکمنی ورما

**رُکمنی ورما** (جم 1940) بنگلور وچ اک بھارتی کلاکار اے۔ اسدا جم بھارنی تھرونل رکمنی بائی وجوں ہویا، جو تراونکور دی چوتھی شہزادی اے۔ کیرلا ورما کوئل تمپرن اوارگل، اوہ مہارانی سیتو لکشمی بائی دی پوتری اے اتے تراونکور شاہی پروار نال متعلق اے۔ اسدے مہان دادا جی راجا روی ورما سن۔ اسدے پیؤ کیرلا ورما اک پینسل سکیچ وچ خاصیت رکھن والا کلاکار اے جدوں کہ اسدا پتر جےَ ورما اک رنگدار پینسل کلاکار اے۔

1960 دے دہاکے وچ شریمتی ورما نوں بھرتناٹئم، کتھک، کتھکلی وغیرہ ورگے ڈانس فارم وچ دلچسپی ہو گئی اتے سٹیج اُتے پردرشت کیتا۔ اسنے 1965 وچ، بینگلور وکھے اپنا خود دا ڈانس سکول قائم کیتا۔ اسنے کئی کلا پردرشنیاں دا انعقاد کیتا، جویں کہ 1974 وچ دلی وکھے، "کنچ اینڈ کاویری" پردرشنی، دتی جسنوں صدر وی وی گری ولوں کھولھیا گیا۔  اسنے لنڈن (1976, لارڈ ماؤنٹبیٹن ولوں کھولے گئے)، جہانگیر آرٹ گیلری، بمبے (1981)، بون، کولون اتے نیوئنہار، جرمنی (1975) وغیرہ وچ مصوری کیتی۔

## ایہہ وی دیکھو
* Iبھارتی کلا
* تراونکور شاہی پروار

## حوالے

گٹھ:جم 1940
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورت چترکار
گٹھ:زندہ لوک
دیوداسی

دکھنی بھارت وچ **دیوداسی** () اس کڑی نوں آکھیا جاندا اے جو اپنی ساری زندگی کسے دیوتے جاں مندر دی پوجا اتے سیوا دے ناں لا دندی اے۔ سونپن دا ایہہ کم پوٹوکٹو رسم وچ ہندا اے جو کجھ حد تک ویاہ نال رلدا-ملدا اے۔ مندر دی سیوا کرن اتے رسماں نبھاؤن توں علاوہ ایہہ عورتاں صادر (بھارتناٹ)، اڑیسی اتے ہور پرانے ناچ رسماں وی سکھدیاں ہن۔

گٹھ:بھارتناٹیئم
گٹھ:ہندو مت
جنوبی بھارت

[thumb|[شیوان سمدر آبشار]]

**دکھنی بھارت** بھارت دے دکھن وچ واقع 4 صوبیاں دے گروہ نوں آکھیا جاندا اے جس وچ تاملناڈو، آندھرا پردیش، کرناٹک اتے کیرالا دے صوبے شامل ہن۔
دکھنی بھارت وچ دراوڑی بولیاں جویں- تامل، تیلگو، کنڑ اتے ملیالم بولیاں بولیاں جاندیاں ہن۔
دکھنی بھارت دی کل آبادی 25 کروڑ دے لگبھگ اے۔
## علاقے تے بولیاں
جنوبی ہند جاں دکھنی بھارت وچ بھارت دیاں پنج ریاستاں آندھرا پردیش، کرناٹک، کیرلا، تلنگانہ تے تامل ناڈو دے نال نال لکشادیپ تے پونڈیچری دے علاقے شامل  نیں ۔مدراسی ریاستاں میسور، حیدر آباد دکن تے دوسریاں ریاستاں بھارت وچ مدغم ہوچکیاں  نیں ۔ہر صوبے یا ریاست دا نظم و نسق اک گورنر دے تحت اے، جو بھارتی نظام حکومت دی رو نال صدر جمہوریہ ہند یا انڈین یونین دے ماتحت ہندے  نیں ۔لیکن پردیش دا نظم و نسق چلان  دے لئی صوبائی اسمبلی تے وزارتاں ذمہ دار ہندیاں  نیں ۔جنوبی ہند زیادہ تر سرسبز علاقےآں تے  مشتمل اے تے اس وچ بے شمار قدرتی خطے موجود  نیں ۔جنوبی ہند دراوڑ لوکاں دا گڑھ اے تے جنوبی ہند وچ دراوڑی بولیاں جداں تامل، ملیالم، تیلگو تے کنڑا وغیرہ بولی جاتی اے۔
## اتہاس

کاربن ڈیٹنگ میتھڈ نال ایہہ پتہ چلا اے کہ اس علاقے وچ عیسیٰ سابق 8000 توں انسان وسدا آ رہا اے۔ لگپگ 1000 عیسیٰ سابق توں لوہا یگ دا شروع ہویا، پر، دکھنی بھارت وچ لوہا یگ توں پہلاں پوری طرحاں ترقی یافتہ کانسی ویلہ وکھائی نہیں دندا۔ مالابار اتے تامل لوک سنگم پرانے دور وچ یونان اتے روم نال وپار کیتا کردے سن۔ اوہ روم، یونان، چین، عرب، یہودی وغیرہ لوکاں دے رابطہ وچ سن۔ پرانے دکھن بھارت وچ وکھ وکھ سمیاں اتے علاقےآں وچ وکھ وکھ حکمراناں اتے راجگھرانیاں نے راج کیتا۔ ساتواہن، دلی سلطنت ، چولا، پانڈیئن، چالکء، پلو، ہوئسل، راشٹرکوٹ وغیرہ اجیہے ہی کجھ راجگھرانے ہن۔ قرون وسطی یگ دے پہلے ادھ وچ ایہہ علاقہ مسلمان حکومت اتے اثر دے ماتحت رہا۔ سبھ توں پہلاں تغلقاں نے دکھن وچ اپنا اثر ودھایا۔ علاؤ الدین خلجی نے اویں تاں مدرائے تک اپنا فوجی تجربہ چلایا سی پر اس دی موت دے بعد اس دا  سامراج ٹک نہیں سکیا۔ 1323 وچ اتھے ترکاں ولوں مسلمان بہمنی سلطنت دا قیام ہوئیا۔ اس دے کجھ سالاں بعد ہندو وجینگر سامراج دا قیام ہوئیا۔ ایہناں دوناں وچ طاقت لئی جدوجہد ہندا رہا۔ 1565 وچ وجینگر دا پتن ہو گیا۔ بہمنی سلطنت دے پتن دے کارن 5 نویں سامراج بنے - بیجاپور اتے گولکونڈا سبھ توں طاقتور سن۔ اورنگزیب نے ستارہویں صدی دے اخیر وچ دکن وچ اپنا اقتدار جما لیا پر اس ویلے شیواجی دی اگوائی وچ مراٹھیاں دا ابھار ہو رہا سی۔ مراٹھیاں دی حکمرانی اٹھارہویں صدی دے پچھلے ادھ تک رہی جسدے بعد میسور اتے ہور مقامی حکمراناں دا شروع ہویا۔ پر اس دے 50 سالاں دے اندر پورے دکھن بھارت تے انگریزاں دا اختیار ہو گیا۔

## رہتل
بولی تے رہتلی روپ توں ایہ باقی بھارت توں وکھ  بھارت دا ہی اک انگ اے۔

## علاقہ تے  جغرافیہ
اس علاقے تے اسدے کئی حصےآں نوں  جغرافیہ تے  رہتل دی بنیاد تے کئی خاص نام دیتے، جاندے نیں۔ انہاں دا تذکرہ تھلے اے -

* شمالی کرناٹک
* شمالی سرکار
* کرناٹک
* کنارہ
* قراولی
* چیرا ناڈو
* چیٹی ناڈو
* چول ناڈو
* کورومنڈل
* کمناڈو
* کونگو ناڈو
* کونکن
* کوشٹ
* تونڈائناڈو
* تروتمکر
* تلناڈو
* تیلنگانہ
* دکن
* پالناڈو
* پانڈیناڈو
* بیالو سیما
* مالابار
* ملناڈ
* ملکناڈو
* میسور
* رایچر دوآب
* رایلسیما
* ویلناڈو

 
## ہورویکھو
*پرانا ہندستان
## حوالے

## باہرلےجوڑ

 
*Who is a Dravida, Mr Karunanidhi?

گٹھ:بھارت دے جزیرہ نما
گٹھ:بھارت دے خطے
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:جنوبی بھارت
گٹھ:بھارت