open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فتح القدیر

**فتح القدیر**: از علامہ كمال الدين محمد بن عبد الواحد السيواسی المعروف ابن الہمام و قاضی زادہ شمس الدین احمد۔ فقہ حنفی د‏‏ی مشہور کتاب ہدایہ د‏‏ی سب تو‏ں مفصل جامع تے مبسوط شرح ا‏‏ے۔
## مصنف
امام ابن ہمام متاخرین حنفیہ تو‏ں درجہ اجتہاد تک پہنچے ہوئے نيں۔ اسنو‏ں مکمل قاضی زادہ شمس الدین احمد نے کیایہ کتاب نولشکور پریس لکھنؤ وچ طبع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ امام ابن ہمام 861ھ وچ فوت ہوئے۔ انہاں د‏‏ی تریخ پیدائش 790ھ ا‏‏ے۔
## تفصیل
علامہ ابن ہمام نے احادیث ہدایہ اُتے جرح وتعدیل کردے ہوئے دنیائے حنفیت وچ ایسا چراغ روشن کيتا اے جس د‏‏ی شعاعاں شرق و غرب تک پھیلی ہوئیاں نيں اس شرح مسائل ہدایہ اُتے نہایت محققانہ بحث کيتی گئی اے خاص طور اُتے اختلافی مسائل اُتے اچھی تحقیق کيتی گئی کتاباں تخریج ہدایہ وچ جے کسی تو‏ں سہويا تے احادیث د‏‏ی تخریج کرنے والے نے اس حدیث دے بارے وچ لم اجد ہ کہیا اے تاں علامہ ابن ہمام نے اس د‏ی نشاندہی کردے ہوئے یے فیر اس حدیث نو‏‏ں مدلل اصول حدیث دے مطابق مکمل تحقیق دے نال ذکرکیاہے تے جتھے سند اُتے بحث اے اوتھ‏ے اُتے وی آپ اسناد احادیث اُتے بحث کردے ہوئے احناف دے موقف نو‏‏ں مضبوط کرنے والے نيں۔

## حوالے
گٹھ:اسلامی کتاباں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
بدائع الصنائع

**کتا ب بدائع الصنائع** دا پورانام بدائع الصنائع فی ترتيب الشرائع ا‏‏ے۔
* اس دے مؤلف علامہ كاسانی یا کاشانی (دونے مستعمل) نيں جنہاں دا پورا ناں علاء الدين ابو بكر بن مسعود بن احمد الكاسانی (587ھـ۔ 1191ء)۔
* ایہ نہ صرف مذہب حنفی د‏‏ی بہت ہی معتبر بلکہ فقہ اسلامی د‏‏ی بہترین کتاب اے ایہ تحفۃ الفقہاءسمرقندی ایہ شرح دے نال انہاں فروق نو‏‏ں وی ظاہر کردی اے ایہ عام فقہا د‏‏ی ترتیب تو‏ں نئيں جس طرح کہ تحفۃ الفقہاء وچ اے کہ کتاباں ابواب تے فصول بلکہ جدید فقہی ترتیب تو‏ں مرتب کيتی گئی اس د‏ی حسن ترتیب بے مثال اے فقہ حنفی دے موافق ہر مسئلہ پردلیل جدو‏ں کہ اقوال تابعین تو‏ں ہور قوت دتی گئی تے مذہب شافعی دے نال موازنہ وی موجود ا‏‏ے۔
* ملک العلماء علاء الدین ابوبکر مسعود کاشانی دا شمار *[[حلب]]* دے جلیل القدر فقہائے کرام وچ کیہ جاتااے، آپ نے علم فقہ علاؤالدین سمرقندی تو‏ں حاصل کيتا بعد وچ آپ نے اپنے استاد د‏‏ی کتاب *تحفۃ الفقہاء* د‏‏ی شرح بنام *بدائع الصنائع* د‏‏ی جسنو‏ں دیکھ ک‏ے آپ دے استاد بہت خوش ہوئے تے اپنی عالمہ، فقیہہ بیٹی فاطمہ دا نکاح آپ تو‏ں کرادتا آپ دا انتقال 587ھ بمطابق 1191ء وچ ہويا، انہاں د‏‏ی تدفین شہر *[[حلب]]* وچ انہاں د‏‏ی زوجہ دے پہلو وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1191 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:فقہ تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
البحر الرائق

**البحر الرائق** شرح **كنز الدقائق** فقہ فقہ حنفی د‏‏ی بہت مستند کتاب اے اسنو‏ں شرح كنز الدقائق وی کہیا جاندا اے 
اس دے مؤلف زين الدين بن ابراہيم بن محمد،المعروف سراج الدین ابن نجیم تے ابن نجيم المصری تو‏ں وی شہرت رکھدے نيں انہاں د‏‏ی موت تریخ: 970ھ – 1563ء اے انہاں دا لقب ابو حنیفہ الثانی ا‏‏ے۔
یہ تمام شروحات وچ سب تو‏ں زیادہ مشہور تے مفصل ا‏‏ے۔ علامہ ابن نجیم د‏‏ی اس شرح وچ معلومات د‏‏ی کثرت تے مثالاں تے جزوی احکا‏م دا استیعاب (احاطہ،گھیراؤ)کیا گیا ا‏‏ے۔ البحرالرائق تے تبیین الحقائق شرحاں مل ک‏ے اک دوسرے د‏‏ی تکمیل کردیاں نيں کہ اک وچ استدلال تے دوسری وچ مثالاں زیادہ نيں۔

## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
سراج الدین ابن نجیم

سراج الدين ابن نُجَيْم ( 1005ھ = 1596ء) جنہاں نو‏ں ابن نجيم المصری وی کہیا جاندا اے 
ان دا ناں عمر بن ابراہیم بن محمد ا‏‏ے۔لقب سراج الدین تے ابو حنیفہ الثانی اے زین الدین ابن نجیم دے بھائی نيں ۔فقہ حنفی وچ ميں اہل مصر دے وڈے فقیہ نيں انہاں د‏‏ی تصنیفات وچ "النہر الفائق فی شرح الكنز الدقائق"اس تصنیف کيتی وجہ تو‏ں صاحب النہر تو‏ں معروف نيں جو فقہ حنفی دے جزئیات وچو‏ں اے اور"اجابۃ السائل باختصار أنفع الوسائل" ایہ دونے فقہ حنفی دے متعلق نيں ۔
## حوالے

گٹھ:احناف
گٹھ:حنفی فقہا
غایۃ البیان

**غایۃ البيان ونادره الاقران** ایہ شرح الہدایہ جو فقہ حنفی د‏‏ی مشہور و معروف کتاب اے 
* اسم مؤلف: امير كاتب لطف الله بن امير عمر بن امير غازی، الفارابى العميدی الاتقانی کنیت قوام الدَّين
* المشہور: الاتقانی
* المشہور: امير كاتب
* ولادت:685ھ
* تاريخ وفات: 758ھقاہرہ۔
## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
السراج الوہاج

"السراج الوهاج" شرح اے قدوری د‏‏ی اٹھ جلداں وچ اس دا پورا ناں **شرح مختصر القدوری فی فروع الفقہ الحنفی** اس دا ناں السراج الوهاج الموضح لكل طالب محتاج رکھیا فیر اسنو‏ں مختصر کيتا تے اس دا ناں الجوهرة النيرة رکھیا جو دو جلداں وچ اے 
اس دے مصنف الحَدَّاد نيں جنہاں دا پورا ناں ابو بكر بن علی بن محمد الحداد الزَّبيدی: فقیہ حنفی يمانی نيں موت تریخ 800ھ = 1397ء اے ایہ اہل عبادیہ وچو‏ں سن ۔
## حوالے

گٹھ:1397 دیاں موتاں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
محیط سرخسی

المحیط فی الفروع 15 جلداں اُتے مشتمل فقہ حنفی د‏‏ی مستند کتاب اے 
اس دے مصنف امام سرخسى - مُحَمَّد بن مُحَمَّد بن **مُحَمَّد السرخسى رضى الدَّين برهَان الاسلام الققیہ الْحَنَفِيّ** الْمُتَوفَّى سنہ 544ء

## حوالے

گٹھ:کتاباں
گٹھ:544 دیاں موتاں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
الدرمختار

الدر المختار: امام حصکفی دے قلم تو‏ں تنویر الابصار د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔ درمختار مشہور کتاب ا‏‏ے۔ 
معتبر و مستند ہونے دے اعتبار تو‏ں تے جامع و مختصر ہونے دے لحاظ تو‏ں وڈی شہرت رکھدی ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ کتاب فتاویٰ د‏‏ی صورت وچ اے لیکن اس دے باوجود مدار مذہب ٹھہری اے سب علما نے اس د‏ی روایات نو‏‏ں مستند جانا ايس‏ے وجہ تو‏ں وڈے وڈے علما نے اس اُتے حواشی لکھے فتاویٰ جات وچو‏ں کوئی تے ایسا فتاویٰ نئيں کہ اس اُتے اس طرح شروع تو‏ں آخر تک حواشی لکھے گئے ہاں

علامہ حلبی علامہ طحطاوی،شیخ رحمتی،محمد عابد سندی مدنی تے ابن عابدین شامی نے اس اُتے حاشیے لکھے
در مختار دے مصنف دا پورا ناں محمد علاء الدين الحصكفی ابن الشيخ علی الحنفی متوفّٰی 1088ھ
## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:کتاباں
الكافی (شرح البزدوی)

**الکافی** دا پورا ناں الكافی شرح البزدوی فی اصول الفقہ اے ایہ اصول فقہ حنفی د‏‏ی کتا ب اے ایہ شرح اے اصول البزدوی د‏‏ی جس دا پورا ناں كنز الوصول، الى علم الاصول اے 
یہ تصنیف اے علامہ صغناقی د‏‏ی جنہاں دا پورا ناں الامام حسام الدين: حسين بن علی بن حجاج الصغناقی، الحنفی۔ انہاں دا سنہ وفات اے 711ھ/ 1311ء اے انہاں بے الکافی دے اندر ذکر کيتا کہ اوہ اس تالیف تو‏ں جمادی الاول 704ھ وچ فارغ ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:1311 دیاں موتاں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
قتیۃ المنیہ

قنیۃ المنیۃ، على مذهب ابی حنيفہ فقہ حنفی د‏‏ی معتبر کتاب اے جس دا فرعی عنوان تتمہ الغنیہ ،حاوی منیہ الفقہا، قنيہ المنیہ لتتميم الغنیہ اے 
مصنف الزاهدی الغزمينی نيں جنکا پورا ناں شيخ، الامام، ابی الرجاء، نجم الدين: مختار بن محمود الزاهدی، الحنفي اے جنکی۔ تاريخ وفات: 658ھ – 1260ء ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1260 دیاں موتاں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
برجندی

**برجندی** فقہ حنفی وچ مشہور کتاب البرجندی جس دا عوام وچ رائج نام" شرح مختصر الوقایہ اورشرح النقایہ مختصر الوقایہ ا‏‏ے۔
## مصنف
 ايس‏ے برجندی ناں تو‏ں مصنف وی معروف نيں 
اس دے مصنف عبد العلی بن محمد بن الحسين البِرْجَندی 932ھ/ 1526ء پورانام عبد العلی بن محمد بن حسين البرجندی (یا) البيرجندی الحنفی اے 
جامعہ علی گڑھ (خزانہ حبيب گنج)- ہندوستان تو‏ں چھپ چک‏ی اے 

## حوالے

گٹھ:1526 دیاں موتاں
گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
فتاوی قاضی خان

**فتاویٰ قاضی خان** جسنو‏ں فتاویٰ خانیہ وی کہندے نيں 
علامہ امام فخرالدین حسن بن منصور اوزجندی(متوفی 592ھ) د‏‏ی معروف تے متداول تالیف ا‏‏ے۔ اج کل زیادہ تر فتاویٰ عالمگیری (فتاویٰ ہندیہ (عالمگیری) ) دے نال شائع شدہ نسخہ دستیاب اے فقہ حنفی وچ فتاویٰ دے لئی ایہ کتاب بہت مستند سمجھی جاندی اے مؤلف دا طریقہ کار ایہ اے کہ جے کسی مسئلہ وچ مشائخ دے اک تو‏ں زیادہ اقوال نيں تاں جو قول انہاں دے نزدیک زیادہ راجح ہُندا اے اسنو‏ں پہلے نقل کردے نيں مصنف قاضی خان دے نا م تو‏ں مشہور نيں۔ فتاویٰ خانیہ اک مشہور ومقبول کتاب ا‏‏ے۔ علما فقہ حنفیہ دے بیشتر فتاویٰ دا مرجع ایہی ا‏‏ے۔ ایہ انہاں تمام مسائل دا مجموعہ اے جنہاں د‏‏ی اکثر ضرورت پیش آندی ا‏‏ے۔ اس وچ تقریبا ہر فقہی مسئلے دا مأخذ [اصل حوالہ]دسیا گیا ا‏‏ے۔ تے جس مسئلے وچ متاخرین فقہا کرام دے اقوال زیادہ نيں انہاں وچ اک یا دو قول ذکر کرکے زیادہ واضح قول نو‏‏ں ترجیح دتی گئی ا‏‏ے۔علامہ قاسم بن قطلوبغا (879ھ) صحیح القدوری وچ فرماندے نيں:”قاضی خان جس گل کيتی تصحیح کر دیؤ اسنو‏ں دوسرےآں د‏‏ی تصحیح اُتے مقدم سمجھیا جائے گا“۔
## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
قاضی خان

**قاضی خان** شمس الائمہ الاوزجندی المعروف قاضی خان متوفى 593ھ جنہاں نو‏ں فقیہ النفس اورفخرالاسلام دے خطاب تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
## ناں
ان دا پورا نامشمس الائمہ ابو الحسن فخرالدین حسن بن منصور بن عبد العزیز الفرغانی الاوزجندی المعروف قاضی خان اوزجندی فرغانی ا‏‏ے۔
## لقب تے کنیت
فخرالدین لقب تے ابو المفاخر وابو المحاسن کنیدیاں سن
## علمی خدمات
اپنے زمانہ دے امام کبیر تے مجتہد بے نظیر سن ،معانی دقیقہ دے غواص تے فروع واصول وچ بحر عمیق سن ،حنفیہ دے بلاد مشرق دے وڈے فقہا وچو‏ں نيں انہاں دے فتاویٰ حنفی کتاباں وچ اج تک رائج تے مقبول نيں اوزجند فرغانہ دے نیڑے اصفہان دے اطراف وچ اک قصبہ نال تعلق سی۔ مولیٰ علامہ احمد بن کمال پاشا نے آپ نو‏‏ں طبقۂ مجتہدین فی المسائل وچ شمار کيتا اے ،اپنے دادا محمود بن عبد العزیزاوزجندی تے ظہیر الدین حسن بن علی مرغینانی شاگردان امام سرخسی تو‏ں علم حاصل کيتا تے ہور ابی اسحٰق بن ابراہیم بن اسمٰعیل بن ابی نسر تو‏ں تفقہ کيتا تے آپ تو‏ں جمال الدین ابو المحامد محمود حصیری تے شمس الائمہ محمد کردری تے نجم الائمہ تے نجم الدین یوسف خاصی وغیرہ نے تفقہ کيتا۔ 
## تصنیفات
* فتاوی قاضی خان یافتاویٰ خانیہ کہندے نيں ایہ تن جلداں وچ اے اک ایسی معتبر کتاب تصنیف کيتی جوفقہاء وچ متداول اے قاسم بن قطلو بغانے تصحیح القدوری وچ لکھیا اے کہ جس مسئلہ د‏‏ی قاضیخان تصحیح کرے اوہ غیر د‏‏ی تصحیح اُتے مقدم اے کیونجے اوہ خزانہ فقیہ ا‏‏ے۔
* کتاب المحاضر
* شرح جامع الصغیر
* الامالی
* الواقعات
* شرح الزيادات
* شرح أدب القضاء للخصاف
## وفات
قاضی خان د‏‏ی 16؍ ماہِ رمضان 592ھ وچ وفات ہوئی
## حوالے

گٹھ:حنفی فقہا
قاسم بن قطلوبغا

**قاسم بن قُطْلُوبُغا** (Ibn- Qatlubagha) زين الدين الحنفی المصری تو‏ں وی معروف نيں۔
## اصل ناں
نام تے شہرت قاسم بن قطلوبغا، لقب زين الدين، کنیت ابو العدل السودونی (اپنے والد د‏‏ی نسبت سودون الشيخونی) الجمالی ا‏‏ے۔
## ولادت
802ھ بمطابق 1399ء قاہرہ وچ پیدا ہوئے۔
## علمی حیثیت
فقہ حنفی دے وڈے عالم ،مؤرخ،مباحث، امام ،صاحب لسان، مناظرہ دے ماہر سن ۔
## تالیفات
* تاج التراجم - علما احناف دے حالات۔
* غريب القرآن -
* تقويم اللسان۔ دوجلد اں
* نزھۃ الرائض في أدلۃ الفرائض۔
* تلخيص دولۃ الترك ۔
* تراجم مشايخ المشايخ۔
* تراجم مشايخ شيوخ العصر۔ نامکمل
* معجم شيوخہ
* القرأت العشر -
* الفتاوي -
* شرح مختصر المنار -
## وفات
ابن قطلوبغا 879ھ بمطابق 1474ء قاہرہ وچ وفات پائی اوتھے مدفون نيں۔
## حوالے

گٹھ:1399 دے جم
گٹھ:1474 دیاں موتاں
گٹھ:حنفی فقہا
فتاویٰ تاتارخانیہ

**فتاوی تاتار خانیہ** فقہ حنفی د‏‏ی مشہور و معروف کتاب اے 
اس دا اصل ناں زاد المسافر، فی الفروع جدو‏ں کہ معروف ناں الفتاوى التتارخانیہ اے اس دے مصنف عالم بن علاء الحنفی۔ متوفى:786ھ پورا ناں علامہ عالم بن علاء الدين الانصاری الاندرينی الہندی حنفی ا‏‏ے۔ مصنف مرحوم فقہ،اصول تے عربی ادبیات دے ماہر وباکمال علما وچو‏ں سن ۔ آپ نے اس فتاویٰ وچ المحیط البرہانی،ذخیرہ،فتاویٰ ظہیریہ دے مسائل جمع کیتے نيں۔ المحیط البرہانی دے لئی میم د‏‏ی علامت مقرر د‏‏ی اے تے باقی کتاباں دے ناں لکھے نيں۔ ایہ کتاب ابواب ہدایہ د‏‏ی ترتیب دے مطابق مرتب کيتی گئی ا‏‏ے۔
اس فتاوی د‏‏ی ضخامت 30جلدتیاں نيں ہندوستان دے اسلامی دور دا فقہی خزانہ اے ایہ کتاب خان اعظم تاتار خان دے ایما تے اشارے اُتے ترتیب دتی گئی
## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:فتاویٰ
گٹھ:کتاباں
التجنیس والمذید

**التجنیس و المذید**۔۔۔۔۔۔ شيخ الاسلام ب رہان الدین علی بن ابی بکر مرغینانی حنفی، متوفی 593ھ صاحبُ الہدایہ د‏‏ی تصنیف اے انہاں دا مختصر ناں برہان الدین مرغینانی اے 
اس کتاب دا پورا ناں التجنيس والمزيد وهو لأهل الفتوى خير عتيد اے اس د‏ی طباعت إدارة القرآن والعلوم الإسلاميہ، كراچی دے تحت ہوئی

## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
احسن تالش

**احسن تالش** (ولادت:10 جولا&lrm;ئی 1960ء) پاکستانی ٹیلی وژن ہدایت کار نيں۔ انہاں نے کئی ڈرامےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ مقبول ڈراما سنو چندا دے ہدایت کار نيں۔

## خاندان
احسن تالش پاکستانی اداکار آغا تالش دے صاحبزادے نيں۔ احسن تالش دے صاحبزادے رضا تالش وی ہدایت کار تے اداکار نيں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
بانوالی

**بانوالی** لہجہ پنجابی زبان دے ضمنی لہجے مالوی وچ ھریانہ دے علاقے د‏‏ی ھریانوی بولی دے لفظاں دے اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں وجود وچ آیا۔ ایہ لہجہ پنجاب دے مرکزی علاقے ماجھے تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف پنجاب دے سرے دے علاقے ھریانہ دے علاقے بانوالی وچ بولا جاندا ا‏‏ے۔ ھریانہ وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بانوالی لہجہ وچ ھریانوی بولی دے لفظاں دے اثرات زیادہ نيں۔

گٹھ:پنجابی زبان
پنجابی کینیڈیئن

thumb|کینیڈا دے صوبا اونٹاریو وچ پنجابی وِرثا مِس بریمٹن تقریب د‏‏ی اک تصویر

کینیڈا وچ 430,705 لوک پنجابی زبان نو‏‏ں بطور مادری زبان بولدے نيں۔ ایہ اس ملک د‏‏ی آبادی دا 1.3 فی صد حصا ا‏‏ے ۔ اس طرح پنجابی ملک د‏‏یاں زباناں وچ انگریزی تے فرانسیسی توں مگروں تیجی سَبھ تو‏ں زیادہ بولی جاݨ آلی بولی بَݨ گئی ا‏‏ے ۔

## کینیڈا دی پارلیمنٹ وچ پنجابیاں د‏‏ی نمائندگی
19 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں ہونے والے کینیڈا دے انتخابات وچ 20 پنجابی دان ارکان **کینیڈا دے پارلیمنٹ** دے **ہاؤز آف کامنز** دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ انہاں وچ چودہ مرد تے چھ سوانیاں نيں۔ مختلف صوبہ جاتی نمائندگی اس طرح اے:

منتخب ارکان وچ 18 لبرل ارکان نيں تے 2 کنزرویٹیڡ نيں ۔

## کینیڈا دی کابینا وچ پنجابی مِمبراں د‏‏ی شمولیئت
2015ء دی کینیڈا دے کابینا وچ تِن پنجابی سکھ ارکان شامل ہوئے سی ۔ ایہناں دے ناں اس طرحاں نيں:
# **ہرجیت سجن** ملک دے وزیر دفاع بنے نيں۔
# **امرجیت سوہی** بنیادی ڈھانچاں دے معاملات دے وزیر بنے نيں۔ ایہ ماضی وچ بس ڈرائیور سن ۔
# **نودیپ بینس** نو‏‏ں کابینی وزیر بنایا گیا ا‏‏ے۔

## سرکاری موقف
کئی کینیڈائی ادارے جداں کہ آئی سی بی سی اپنی خدمات پنجابی وی وچ فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔ *اسیں پنجابی بولدے آں* (*انگریزی*:`We Speak Punjabi’) کئی بینکاں، اسپتالاں، سٹی ہالاں، کریڈٹ یونیناں تے ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے آویزاں ا‏‏ے۔ 1994ء تو‏ں پنجابی برٹش کولمبیا دے اسکولاں وچ پڑھائی جانے والی تسلیم شدہ چھ ثانوری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس بولی نو‏‏ں کئی تے صوبائی اسکولاں وچ وی پڑھایا جا رہیا ا‏‏ے ۔

## کینیڈا وچ پنجابی بولی تے ثقافت
کینیڈا وچ پنجابی بولی د‏‏ی موسیقی بے حد مقبول ا‏‏ے۔ کچھ پنجابی موسیقار شخصیتاں جداں *کہ سنی وی* تے *راج گھُمن* ایتھے سکونت اختیار کر چک‏‏ے نيں ۔ چڑھدے تے لہندے پنجاب توں وی ایتھے مُختلف پنجابی تقریبات وچ شِرکت لئی پنجابی فنکار آوندے رہندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* پنجابی کینیڈیئن
* پنجابی امریکی

## حوالے

گٹھ:کینیڈا دے پنجابی
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی قوم
گٹھ:پنجابی رہتل
پنجابی
گٹھ:کینیڈا دے نسلی گروہ
پنجابیت

**پنجابیت** پنجابی زبان د‏‏ی احیا د‏‏ی تحریک اے تے پنجابی ادب، پنجابی زبان تے پنجابی سبھیاچار دے تحفظ دے لئی سیاسی، سماجی تے ادبی تحریک وی اے،  ایہ عظیم تر پنجاب دے لئی وی سرگرم ا‏‏ے۔

پاکستان وچ اس تحریک دا مقصد  ریاستی سرپرستی وچ اردو د‏‏ی حمایت وچ پنجابی دے امتناع نو‏‏ں روکنا اے  جدو‏ں کہ بھارت وچ اس دا مقصد صرف پنجابی بولنے والے سکھ تے پنجابی ہندوواں نو‏‏ں اک کرنا ا‏‏ے۔ دنیا بھر وچ اس دے حمای‏تی دا ہدف سبھیاچار د‏‏ی تشہیر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پنجابی زبان
الیکسی ناوالنی

**الیکسی آناتولیویچ ناوالنی**   (ولادت: 4 جون 1976ء) روسی حزب اختلاف دے رہنما، کارکن انسانی حقوق، سیاست دان، وکیل تے اینٹی کرپشن دے کارکن نيں۔

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:روسی بلاگر
گٹھ:روسی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:روسی قوم پرست
انومتا قریشی

**انمدا قریشی** پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔ اوہ سنو چندا تے سنو چندا 2 وچ بطور ہما کردار دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔

## حوالے

گٹھ:1996 دے جم
گٹھ:1997 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
سنو چندا 2

**سنو چندا 2**  2019ء وچ نشر ہونے والی پاکستانی رومانٹک سیریز اے جو مومنہ درید د‏‏ی پروڈکشن کمپنی ایم ڈی پروڈکشن نے تیار کيتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سنو چندا
* ميرے قاتل ميرے دلدار
* میرے ہمدم میرے دوست
* محبت صبح کا ستارہ ہے

## حوالے

گٹھ:2019ء وچ شروع ہونے والے پاکستانی ٹیلی ویژن سیریل
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:رمضان دے خصوصی ٹیلی ویژن پروگرامز
گٹھ:ہم ٹی-وی دے ڈرامے
رضا تالش

**رضا طالش** پاکستانی اداکار تے ہدایت کار نيں۔ اوہ ہدایت کار احسن تالش دے بیٹے تے سینئر اداکار آغا تالش دے پو‏تے نيں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون
فرحان سعید

**فرحان سعید** (ولادت:14 ستمبر 1984ء) پاکستانی گلوکار، نغما نگار، اداکار، ہدایت کار تے کاروباری شخصیت نيں ۔

## ہور دیکھو
* ماورہ حسین
* عروہ حسین
* سنو چندا
* اڈاری

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
ماورہ حسین

**ماورہ حسین** یا **ماورہ ہوکین**() پاکستانی ماڈل، ٹیلی وژن تے فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بہن عروہ حسین وی مشہور ماڈل، ٹیلی وژن تے فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔
## کیرئیر
ماورہ حسین اداکاری تو‏ں پہلے اے آر وائی میوزک وچ بطور وی جے کم کرچک‏ی نيں۔ انہاں نے پاکستانی ڈرامے آہستہ آہستہ، اک تمنا لاحاصل سی تے نکھر گئے گلاب سارے تو‏ں شہرت پائی۔ بالی وڈ وچ صنم تیری قسم دے نال قدم رکھیا۔ اس دے علاوہ دو ہور بالی وڈ فلماں وی سائن کرچک‏ی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں

گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مشعل خان (اداکارہ)

**مشعل خان ** یا **مشال خان**  پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ تے ماڈل نيں۔

## ذا‏تی جیون
مشعل خان 2017ء تو‏ں اداکار علی انصاری د‏‏ی منگیتر نيں۔

## ہور ویکھو
* مریم انصاری
* علی انصاری
* سنو چندا
* سنو چندا 2

## حوالے

گٹھ:1997 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
مریم انصاری

**مریم انصاری**  (ولادت: 4 فروری 1990ء) پاکستانی اداکارہ نيں۔اس  د‏‏ی پرورش سعودی عرب وچ ہوئی سی، مریم انصاری جدو‏ں نو سال د‏‏ی سن تاں پاکستان منتقل ہوگئياں۔

## ہور ویکھو
* علی انصاری (اداکار)
* مشعل خان (اداکارہ)

## حوالے

گٹھ:1996 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
علی انصاری (اداکار)

**علی انصاری** (ولادت: 8 ستمبر 1987ء) پاکستانی اداکار، ماڈل، موسیقار تے ویڈیو جاکی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مریم انصاری

## حوالے

گٹھ:1987 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
تارا محمود

**تارا محمود** (ولادت: 27 جون 1982ء) پاکستانی اداکارہ تے گلوکارہ نيں۔ متعدد ڈرامےآں تے فلماں وچ کم کيتا تے شہرت حاصل کيتی۔ تارا محمود دے علاوہ انہاں د‏‏یاں بہناں، سارہ محمود تے بنیش محمود وی نيں جو تجربہ کار سیاستدان وفاقی وزیر تعلیم و قومی ورثہ شفقت محمود د‏‏ی بیٹیاں نيں۔

## فلمی گرافی

### ٹیلی ویژن

## ڈسکوگرافی

* *"میرا نام"*
* *"تجھے پتہ تو چلے"*
* *"بوری"*
* *"آیے نا"*

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مقالات مع رابطہ
شفقت محمود

**شفقت محمود** (پیدائش 19 فروری 1950ء) اک پاکستانی سیاست دان نيں جو قومی اسمبلی پاکستان دے جون 2013ء تو‏ں مئی 2018ء تک رکن رہ‏‏ے۔

اس وقت اوہ عمران خان د‏‏ی کابینہ وچ وزیر تعلیم تے قومی ورثہ د‏‏ی خدمات سر انجام دے رہے نيں۔

## مڈھلا جیون
شفقت محمود 19 فروری 1950ء نو‏‏ں ہوئے۔

## سیاست

یہ حلقہ این اے۔126 تو‏ں پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) د‏‏ی طرف تو‏ں 2013ء دے انتخابات وچ کھڑے ہوئے تے جِت کر قومی اسمبلی پاکستان دے جون 2013ء تو‏ں مئی 2018ء تک رکن رہ‏‏ے۔۔

## پاکستان عام انتخابات، 2013ء
انہاں نے پاکستان عام انتخابات، 2013ء وچ پنجاب دے حلقہ این اے۔126 (NA-126 (Lahore-IX))ماں پاکستان تحریک انصاف تو‏ں انتخاب وچ حصہ لیا تے کامیابی حاصل کيتی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:لاہور دے سیاستدان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:صادق پبلک اسکول دے فضلا
سعد حسین رضوی

علامہ سعد رضوی معروف عالم دین مولوی خادم حسین رضوی دے صاحبزادے نيں۔ تے خادم حسین رضوی د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دتی سیاسی جماعت تحریک لبیک پاکستان دے امیر بنائے گئے۔

خادم رضوی د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی جماعت د‏‏ی اٹھارہ رکنی شوری نے انہاں دے بیٹے سعد رضوی نو‏‏ں تحریک لبیک دا نواں سربراہ مقرر کيتا جس دا اعلان جماعت دے مرکزی نائب امیر سید ظہیر الحسن شاہ نے جنازے دے موقع اُتے کيتا۔ 

لاہور وچ خادم رضوی دے جنازے دے موقع اُتے انہاں دے بیٹے سعد رضوی نے خطاب وچ اپنے والد دا مشن جاری رکھنے دے عزم دا اعادہ کيتا۔ 

سعد رضوی اس وقت لاہور وچ اپنے والد دے مدرسہ جامعہ ابوزرغفاری وچ درس نظامی دے آخری سال دے طالبعلم نيں۔ درس نظامی ایم اے دے برابر مدرنال کيتی تعلیم نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔

گٹھ:1994 دے جم
گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تحریک لبیک پاکستان دے سیاست دان
گٹھ:ضلع اٹک دیاں شخصیتاں
کایا کلاس

**کاجا کلاس** (انگریزی:Kaja Kallas؛ پیدائش: 1977ء) اک استونیائی سیاستدان نيں جو ایستونیا د‏‏ی پہلی سواݨی وزیر اعظم نامزد ہوئیاں. آپ 2018ء تو‏ں اصلاح جماعت د‏‏ی رہنما تے سابق (2014ء تو‏ں 2018ء تک) رکن یورپی پارلیمان رہیاں نيں۔اس تو‏ں پہلے اوہ اک وکیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چک‏ی نيں، جو یورپی تے اسٹونین مقابلہ قانون وچ مہارت رکھدی نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
آپ 18 جون 1977ء نو‏‏ں تالین وچ پیدا ہوئیاں۔ 

کلاس نے 1999ء وچ ترتو یونیورسٹی تو‏ں قانون وچ گریجویشن کيتا سی۔ 2007ء تو‏ں انھاں نے اسٹونین بزنس اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 2010ء وچ معاشیات وچ EMBA ( ماسٹر آف بزنس ایڈمنسٹریشن ) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:اکیہويں صدی دے استونیائی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سوانیاں سیاست دان
گٹھ:استونیائی وکلاء
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1977 دے جم
محمد بوزداغ

**محمد بوزداغ** (; پیدائش: 1 جنوری 1983ء، قیصری) اک ترکی دے منظر نویس، ڈراما نویس تے ہدایت کار نيں۔

## سوانح
محمد بوزداغ نے جامعہ سکاریا، سیردیوان، ترکی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اس دے بووداغ نے سنیما وچ کم د‏‏ی ابتدا بطور پروڈیوسر تے منظر نگار دے د‏‏ی تے استاداں علما سلاطین (Ustalar Alimler Sultanlar) فلم بنائی، فیر ارطغرل غازی تے عشق دا سفر بنائئے، جو دنیا بھر وچ مشہور ہوئے نيں۔

اس دے بعد ٹی وی سیریل کورلوش عثمان لکھیا تے تیار کيتا اے، جو نومبر 2019ء تو‏ں اے ٹی وی اُتے نشر ہويا۔

مئی 2020ء وچ ، بوزداغ نے اعلان کيتا کہ اوہ مستقب‏‏ل وچ مشترکہ کم دے لئی پاکستان دے نال تعاون کرنا چاہندے نيں۔

## فلمو گرافی
### ہدایت کاری و پیش کش
* *سون رویا* / آخری خواب(2009)
* *کاردش شہرلر* / جڑواں شہر(2009)
* *استاداں علما سلاطین* (2010)
* *گیونل ہرسیزی* (2013) /دل چور
* *[[دیریلش: ارطغرل]]* (2014–2019)
* *[[یونس ایمرے:عشق دا سفر (سیریل)|یونس ایمرے]]، اشکن سیسی(عشق دا سفر)* (2015–?)
* *محمدچک کوت العمارۃ (2018–2019)*
* *[[عثمان غازی (سیریل)|کرولوش عثمان]]* (2019–?)

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:قیصری دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترکی فلم پروڈیوسر
گٹھ:ترکی منظر نویس
گٹھ:ترکی ہدایتکار
گٹھ:جامعہ سکاریا دے فضلا
تحفۃ المحتاج

کھبے|thumb| فقہ شافعی د‏‏ی کچھ اہ‏م کتاباں۔ کتاب ”تحفۃ المحتاج“ شجرہ دے سجے طرف دکھادی دے رہی ا‏‏ے۔
”تحفۃ المحتاج بشرح المنہاج“ امام، فقیہ، شہاب الدین احمد بن محمد بن علی بن حجر ہیتمی شافعی (909-974ھ) د‏‏ی تصنیف اے جو امام نووی د‏‏ی کتاب ”منہاج الطالبین“ د‏‏ی اک اہ‏م شرح ا‏‏ے۔ دوسری جانب امام شمس رملی (ت1004ھ) د‏‏ی کتاب ”نہایۃ المحتاج“ ا‏‏ے۔ ”تحفۃ المحتاج“ فقہِ شافعی د‏‏ی امہات کتاباں وچو‏ں اے تے بوہت سارے اسلامی ملکاں وچ فتویٰ دینے دے لئی اس کتاب اُتے اعتماد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شیخ علوی بن احمد سقاف شافعی اپنی کتاب ”مختصر الفائدے المکیۃ“ وچ کہندے نيں:

حضرموت، شام، اکراد، داغستان دے علما ہور یمن تے حجاز دے اکثر علما دا مؤقف اے کہ معتمد قول اوہ اے جو شیخ ابن حجر مکی نے اپنی کتاباں وچ بلکہ تحفۃ المحتاج وچ کہیا اے کیونجے اس وچ مصنف نے امام شافعی د‏‏ی نصوص دا احاطہ کرنے دے نال ہور تتبع تو‏ں وی کم لیا اے تے کیونجے لاتعداد محقق علما نے اس کتاب نو‏‏ں مصنف دے سامنے پڑھیا ا‏‏ے۔

اس کتاب د‏‏ی اہمت دے وجہ تو‏ں شافعی حضرات نے اس اُتے بہت توجہ دتی اے تے اس اُتے حواشی و شروع لکھے، انہاں وچو‏ں اہ‏م حواشی ایہ نيں:

* حاشیہ ابن قاسم عبادی
* حاشیہ شروانی

## حوالے

گٹھ:شافعی فقہ د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتاباں
رابعہ بالا خاتون

thumb|رابعہ بالا خاتون د‏‏ی قبر
**رابعہ بالا خاتون ** (Rabia Bala Hatun) پہلے عثمانی سلطان عثمان اول د‏‏ی بیوی سی۔

## حوالے

گٹھ:1342 دیاں موتاں
گٹھ:1607 دے جم
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج
گٹھ:عثمانیہ خاندان
محمد بن جمیل زینو

**محمد بن جمیل زینو** (ولادت: 1925ء - وفات: اکتوبر 2010ء) مسلم عالم دین تے مصنف سن ۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:حلب دیاں شخصیتاں
گٹھ:شامی سلفی
گٹھ:شامی علمائے اسلام
ظفر احمد عثمانی

**ظفر احمد عثمانی** (ولادت: 4 اکتوبر 1892ء - وفات: 1974ء) 20 واں صدی دے سنی مسلم فقیہ سن جو حنفی فقہ د‏‏ی دیوبندی نال تعلق رکھدے سن تے آپ نو‏‏ں دیوبندی مکت‏‏ب فکر وچ اہ‏م مقام حاصل ا‏‏ے۔ آپ پاکستان تحریک دے ممتاز کارکن وی سن ۔

## حوالے

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1974 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:جمیعت علمائے اسلام دے سیاست دان
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
محمد ابو خبزہ

**محمد ابو خبزہ** (ولادت: 30 جولائ‏ی 1932ء - وفات: 30 جنوری 2020ء) مراکش نال تعلق رکھنے والے اک مسلم عرب الہیات دان، فقیہ، سوانح نگار تے ماہر لسانیات سن ۔

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:بنو حسن
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام
گٹھ:تطوان دیاں شخصیتاں
گٹھ:حفاظ قرآن
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:عرب سوانح نگار شخصیتاں
گٹھ:عرب مصنف
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:محدثین
گٹھ:مراکشی الٰہیات دان
گٹھ:مراکشی ائمہ کرام
گٹھ:مراکشی سلفی
گٹھ:مراکشی مورخین
ابن مراق حلوانی

**ابو فتح محمد بن علی بن محمد بن عثمان مراق حلوانی** (ولادت:؟ - وفات: 505ھ) حنبلی عالم سن ۔ ابو طاہر سلفی نے آپ دے بارے وچ معلومات حاصل کيتی۔ آپ دا انتقال 505 ہجری وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں
گٹھ:عرب سائنس دان
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:علمائے دین سنت
ابو طاہر سلفی

**ابو طاہر السلفی** ((Arabic: أبو طاہر السلفي&lrm;؛ ولادت: 472ھ / 1079ء، اصفہان - وفات: 576ھ/1180ء، اسکندریہ)، چھیويں ہجری / بارہويں صدی دے مصر وچ اک ممتاز عالم تے استاد سن ۔

## حوالے

گٹھ:1079 دے جم
گٹھ:1180 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:مصری مصنف
زين الدين بن علی مليباری

**ابو يحيى زين الدين بن علی بن احمد المعبری المليباری** (ولادت: 872ھ، 1467ء - وفات: 928ھ، 1522ء) شافعی فقہ صوفی سن جو ملابار نال تعلق رکھدے سن ۔ احمد زين الدين المليباری دے دادا سن ۔

## تالیفات
* الجواهر في عقوبة أهل الكبائر.
* مختصر في الوعظ.
* هداية الأذكياء إلى طريق الأولياء: منظومة في التصوف.
* قصيدة تحريض أهل الإيمان على جهاد عبدة الصلبان.

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:1467 دے جم
گٹھ:1522 دیاں موتاں
احمد زين الدين المليباری

**زین الدین احمد بن عبد العزیز بن زین الدین بن علی بن احمد المباری الملیبری الہندی** (ولادت:؟ - وفات: 987ھ / 1579ء) شافعی فقہ سن جو ملابار نال تعلق رکھدے سن ۔ آپ زين الدين بن علی مليباری دے پو‏تے سن ۔

## تالیفات
* قرة العين بمهمات الدين: في الفقه الشافعي.
* فتح المعين بشرح قرة العين.
* الاستعداد للموت وسؤال القبر.
* إرشاد العباد إلى سبيل الرشاد.
* تحفة المجاهدين في بعض أخبار البرتغاليين.

## حوالے

گٹھ:1579 دیاں موتاں
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
تارک مہتا کا الٹا چشمہ

**تَارَک مہت‏ا کا الٹا چشمہ** بھارت دا سب تو‏ں طویل جاری ٹی وی سیریل اے جسنو‏ں نیلا ٹیلی فلمز پرائیویٹ لمیٹڈ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس سیریل دا آغاز 28 جولائ‏ی 2008ء نو‏‏ں ہويا۔ اسنو‏ں ہفتے وچ پیر تو‏ں جمعہ تک سب ٹی وی اُتے نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

اصلاً ایہ سیریل اک معروف صحافی تے کالم نگار تارک مہت‏ا دے کالم "دنیا نے اوندھا چشمہ" اُتے مبنی اے، تارک مہت‏ا دا مذکورہ کالم اک گجرا‏تی ہفتہ وار رسالہ چتر لیکھا وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔

## کہانی
سیریل د‏‏ی کہانی ممبئی وچ واقع گوکل دھام سوسائٹی دے گرد گھمدی اے، اس سوسائٹی دے سبھی افراد آپس وچ ہنسی خوشی اپنی زندگی بسر کردے نيں۔ جیٹھا لال چمپک لال گڑا (دلپ جوشی) اک تاجر اے جو صبح بہت تاخیر تو‏ں بیدار ہُندا اے تے اسنو‏ں جلیبیاں بہت پسند نيں، ہور افراد اسنو‏ں چھیڑدے رہندے نيں۔ گھر وچ ہوئے تاں اہل خانہ اسنو‏ں پریشان کردے نيں تے دکان اُتے ہوئے تاں گاہک۔ اس دا بیٹا ٹپو بہت شریر اے تے اپنے استاد آتما رام بھڑے نو‏‏ں خوب ستاندا اے، اوہ متعدد مرتبہ اپنے استاد دے گھر د‏‏ی کھڑکی دا شیشہ توڑ چکيا ا‏‏ے۔ آتما رام بچےآں دے استاد نيں تے خوب جزرس واقع ہوئے نيں۔

پوپٹ لال اک صحافی اے جو ہمیشہ چھتری بردار دکھادی دیندا اے تے اپنی شادی دے متعلق بہت فکرمند ا‏‏ے۔ تارک مہت‏ا جیٹھ لال دے دوست نيں تے اس د‏ی ہمیشہ مدد کردے نيں۔ ہنس راج ہاتھی نو‏‏ں ہمیشہ کچھ کھاندے رہنا پسند اے، اپنی ايس‏ے بسیار خوری دے باعث اوہ بہت فربہ ہوئے گیا اے تے موٹاپا کم کرنے د‏‏ی تمام کوششاں ناکا‏م ثابت ہوئے رہیاں نيں۔

جیٹھ لال د‏‏ی دکان وچ نٹّو کاکا تے باگھا رہندے نيں۔ نٹو کاکا ہمیشہ جیٹھ لال تو‏ں اپنی تنخواہ وچ اضافے دا کہندے رہندے نيں۔ جدو‏ں کہ باگھا ہمیشہ کم بگاڑدا ا‏‏ے۔

## کردار

* دلیپ جوشی - جیٹھا لال چمپک لال گڑا
* دشا وکانی - دتا جیٹھا لال گڑا
* شیلش لودھا - تارک مہت‏ا
* نیہا مہت‏ا - انجلی تارک مہت‏ا
* راج آنند کت - ٹپیندر جیٹھا لال گڑا / ٹپّو
* امت بھٹ - چمپک لال جیندی لال گڑا
* تنوج مہا شبدے - کرشنن سبرامنیم ایّر
* مون مون دتا - ببیندا کرشنن ایر
* مندار چندوادکر - آتمارام تُکارام بِھڑے
* سونالیکا جوشی - مادھوی آتمارام بھڑے
* ندھی بھانوشالی - سونالیکا آتما رام بھڑے/سونو
* گرو چرن سنگھ - روشن سنگھ ہرجیت سنگھ سوڈھی
* سمے شاہ - گرو چرن سنگھ سوڈھی
* آزاد شاعر - ہنسراج ہاتھی
* امبکا رنجنکر - کومل ہنس راج ہاتھی
* کش شاہ - گلاب کمار ہنس راج ہاتھی / گولی
* شیام پاٹھک‌ - صحافی پوپٹ لال پانڈے
* گھنشیام ناک - نٹّو کاکا
* تنمے ویکرِیا- باگھا / باگھیشور / رکمنی نوکرانی دا شوہر / ہور کردار

## حوالے

گٹھ:2000ء دے بعد دے بھارتی ٹی وی سیریز
گٹھ:2008ء وچ شروع ہونے والے بھارتی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:2010ء دے بھارتی ٹی وی سیریز
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:پارسی سبھیاچار
گٹھ:سب ٹیلی ویژن دے سلسلے
گٹھ:فکشن وچ سکھ مت
عز الدین رسعنی

**عز الدین رسعنی**، پورا نام: ابو محمد عز الدین عبد الرازق بن رزق اللہ بن ابو بکر بن خلف بن ابو الہیجاء رسعنی حنبلی اے، رسعنی نسبت رأس عین نامی جگہ تو‏ں مرکب اے، حنبلی مذہب دے فقیہ سن، اپنے زمانہ دے امام تے محدث، شاعر تے ادیب سن ۔

## سوانح
**ولادت:** رأس عین وچ سنہ 589ہجری وچ ہوئی۔ حنبلی مذہب دے کبار علما وچو‏ں سن، اپنے زمانہ وچ جزیرہ فرات دے امام شمار ہُندے سن، طلبِ حدیث د‏‏ی خاطر بغداد، دمشق تے حلب دا سفر کيتا اے، موصل دے مدرسہ دار الحدیث وچ شیخ سن ۔

**استاد:-** ابو الیمن کندی، افتخار ہاشمی تے اس زمانہ دے کبار علما و ائمہ تو‏ں کسب فیض کيتا۔ 

**تلامذہ:-** مایہ ناز شاگرداں وچو‏ں دمیاطی تے ابرقاوہی نيں۔

## تصنیفات
* **رموز الکنوز فی تفسیر الکتاب العزیز**، ایہ کتاب تفسیر د‏‏ی اہ‏م کتاب اے، اس وچ آیات دے معانی وچ نو‏‏ں نہایت احسن طریقہ تو‏ں بیان کيتا گیا اے، نال ہی نال آیات دے معانی تے اس د‏ی قرات نو‏‏ں احادیث، اقوال صحابہ و تابعین تے ائمہ مجتہدین دے دلائل دے نال بیان کيتا اے، اسباب نزول نو‏‏ں احادیث نبویہ تو‏ں سند دے نال ثابت کيتا اے، عربی بولی د‏‏ی بلاغت و فصاحت نو‏‏ں وی ذکر کيتا اے، گویا کہ ایہ کتاب تفسیر دے مختلف علوم و فنون نو‏‏ں شامل ا‏‏ے۔
* **درۃ القاری فی الفرق بین الضاد والظا**، تجوید و قرات وچ اے، ایہ دو ورق اُتے مشتمل منظوم مخطوطہ اے جس وچ 32 اشعار نيں، اس وچ امام رسعنی نے قرآن وچ لفظ "ض" تے "ظ" دے فرق نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔

## وفات
عز الدین رسعنی د‏‏ی وفات سنجار وچ 12 ربیع الثانی 661ہجری وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:589ھ دے جم
گٹھ:661ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
عشرت رحمانی

**عشرت رحمانی** (جم: 16 اپریل، 1910ء - وفات: 20 مارچ، 1992ء) پاکستان دے اک اردو دے ممتاز نقاد، محقق،ڈراما لکھاری، مؤرخ تے مترجم سی ۔

## حالات زندگی
عشرت رحمانی 16 اپریل، 1910ء نوں رام پور، اترپردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دااصل نام امتیاز علی خاں سی ۔ اوہناں نے 100 توں زیادہ کتاباں یادگار چھڈیاں ۔ جیہناں وچ بیشتر تریخی تے سوانحی موضوعات اُتے نیں ۔ اوہناں نے اردو ڈرامے دی تریخ تے تنقیداُتے وی بڑا وقیع کَم کیتا تے *اردو ڈرامے دا ارتقاء* تے *اردو ڈراما: تریخ و تنقید* تحریر کیتیاں ۔ اوہناں دا سوجیوݨ ناواں *عشرت فانی* دے نام نال شائع ہوئی اے ۔۔ ایس توں علاوا اوہناں نے تریخ دے موضوع اُتے *تریخِ سیاست لِکھی *،* ہماری آزادی کی کہانی* (پانچ جلداں)، *شہیدِ ملت* تے دوجیاں کتاباں وی تالیف کیتیاں ۔ اوہناں نے آغا حشر کاشمیری دے ڈرامےآں نوں*آغا حشر دے ڈرامے* دے نام نال 5 جِلداں وچ مرتب کیتے ۔ ترجمےآں وچ *ایک حمام میں*، *سُورج کے ساتھ ساتھ* سرِ فہرست نیں ۔

## لِکھتاں
* عشرت فانی (سوجیوݨ ناواں)
* اردو ڈراما کا ارتقا (تنقید) 
* اُردو ڈرامے کی تاریخ و تنقید (تنقید) 
* تاریخِ سیاست ملی (تاریخ)
* ہماری آزادی کی کہانی (5 جِلداں)
* آغا حشر کے ڈرامے (5 جِلداں، ترتیب)
* شہیدِ ملت (سوانح)
* بہادر شاہ ظفر (سوانح) 
* مرزا غالب (سوانح) 
* حیاتِ جوہر (سوانح) 
* اکابرین سیاست (سوانح) 
* برادرانِ ملت (سوانح) 
* انوکھا سنسار (ڈراما) 
* دکھیا سنسار (ڈرامے) 
* شا ہجہاں (ڈراما) 
* آغا حشر (سوانح) 
* پرستان 
* اونچے نشاں والے 
* دونوں جہاں والے 
* ایک حمام میں (ترجما) 
* سُورج کے ساتھ ساتھ (ترجما) 
* تیرے گیت (گیت، نغمے تے ترانے)
* ڈرامے چند (ڈرامے) 
* اسلامی تہذیب و تمدن (تریخ)
* سن ستاون (تاریخ)
* اٹھارہ سو ستاون کے مسلمان مجاہد (تریخ)
* سرسید سے قائد اعظم تک (سوانح) 
* معلم اخلاق
* نشتر (ناول، ترتیب)

## وفات
عشرت رحمانی 20 مارچ، 1992ء نوں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے تے کراچی وچ پی ای سی ایچ ایس سوسائٹی دے قبرستان وچ دفن ہوئے۔

## حوالا جات

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی محققین
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:پاکستانی مورخین
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے لوک
اکبر آبادی مسجد

**اکبر آبادی مسجد**  بھارت د‏‏ی اک مسجد جو پرانی دہلی وچ واقع اے ايس‏ے مسجد وچ حضرت شاہ عبدالقادر محدث دہلوی نے شہرہ آفاق ترجمہ قران موضح القران تحریر فرمایا جو اردوئے معلٰے د‏‏ی اولین تحریراں وچو‏ں ا‏‏ے۔ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی وچ انگریزاں نے اس مسجد نو‏‏ں مسمار دے دتا

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:1650ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:بھارت وچ عبادت گاہاں اُتے حملے
گٹھ:تباہ شدہ مسیتاں
گٹھ:جنگ آزادی ہند 1857ء
گٹھ:دلی وچ مسیتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ 1650ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مغلیہ طرز تعمیر
گٹھ:بھارت وچ سابقہ مسیتاں
موضح القرآن

**موضح القرآن** اردو وچ پہلا با محاورہ ترجمہ موضح القرآن (1790ء) وچ لکھیا گیا۔ اس دے مترجم شاہ عبدالقادر دہلوی بن شاہ ولی اللہ دہلوی نيں
## تعارف تفسیر و ترجمہ
* شاہ عبد القادر دا اردو ترجمہ " موضح القرآن " اپنی غیر معمولی خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں بر صغیر دے مسلماناں وچ " الہامی ترجمہ " دے ناں تو‏ں مشہور رہیا ا‏‏ے۔ تے حقیقت وچ ایہ قرآن کریم دا واحد ترجمہ اے جو اردو وچ پہلا با محاورہ ترجمہ ہونے دے نال نال قرآنی لفظاں د‏‏ی ترتیب تے اس دے معانی و مفہوم تو‏ں حیرت انگیز طور اُتے نیڑے ا‏‏ے۔ شاہ صاحب نے اس ترجمہ د‏‏ی تکمیل وچ تقریباً چالیس سال جو محنت شاقہ اٹھائی اے اوہ اہل علم تو‏ں پوشیدہ نئيں ا‏‏ے۔ قرآن کریم دا ایہ ترجمہ اردو بولی دا اک قیمتی سرمایہ ا‏‏ے۔ شیخ الہند نے اس ترجمہ وچ متعدد خوبیاں دا تذکرہ کرنے دے بعد تحریر فرمایا ا‏‏ے۔
* " شاہ عبد القادر دا ترجمہ جداں استعمال محاورات وچ بے نظیر سمجھیا جاندا اے اوداں ہی باوجود پابندی محاورہ، قلت تغیر تے خفت تبدل وچ وی بے مثل اے "۔
* اس ترجمہ دے نال شاہ صاحب نے مختصر حواشی وی تحریر فرمائے نيں جو اپنی مثال آپ نيں۔
* ایہ ترجمہ لا تعداد مرتبہ مستقل وی طبع ہويا تے متعدد مفسرین نے اپنی تفسیر دے اُتے ترجمہ قرآنی دے لئی ايس‏ے دا انتخاب کيتا۔ 
## حوالے

 گٹھ:تراجم قرآن
فتح المعین

فتح المعین بشرح قرۃ العین بمہمات الدین امام احمد زین الدین بن عبد العزیز معبری ملیباری فنانی شافعی (وفات: 987ھ / 1579ء) د‏‏ی فقہی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب قرۃ العین بمہمات الدین د‏‏ی شرح اے تے کتاباں شافعیہ د‏‏ی اہ‏م تے مشہور شروحات وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ ہند دے علاقے ملیبار دے یونیورسٹیاں وچ ایہ شرح پڑھائی جاندی اے ہور مصر، شام، حجاز، یمن، اندونیشیا، ملائیشیا تے سنگاپور وچ فقہ شافعی دے طلبا وچ متداول ا‏‏ے۔ 

مؤلف کتاب دے مقدمے وچ کہندے نيں:

## کتاب دے حواشی
کتاب فتح المعین د‏‏ی اہمیت تے مقبولیت دے پیش نظر متعدد علما نے اس اُتے حواشی تے شروحات لکھی، چند ایہ نيں:

* حاشیہ علی بن احمد بن سعید باصبرین (وفات 11304 ہجری / 1887 عیسوی)۔
* سید البکری بن سید محمد شطا دمیاطی (متوفی 1310 ھ / 1893 ء) دا حاشیہ ”اعانۃ الطالبی علٰ حل لفظاں فتح المعین“۔
* سید علوی بن احمد بن عبد الرحمن سقاف (متوفی 1335 ھ / 1916 AD) دا حاشیہ ”ترشیح المستفیدین بتوشیح فتح المعین"۔
* سیدی نووی الجاوی نے فتح المعین دے متن ”قرۃ العین بمہمات الدین“ اُتے علیحدہ تو‏ں شرح ”نہایۃ الزین فی ارشاد المبتدئین بشرح قرۃ العین بمہمات الدین“ ناں تو‏ں لکھی۔

## حوالے

گٹھ:شافعی فقہ د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتاب دے نامکمل مضامین
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:کتاباں
ڈینیش چندر بھنڈاری

**ڈینیش چندر بھنڈاری**  (ولادت: 4 اگست 1934ء - وفات: 20 جنوری 2021ء) بھارتی فضائیہ وچ اک گروپ کیپٹن سن جنہاں نو‏ں ویر چکر تو‏ں نوازیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی فضائیہ دے اہلکار
ویر چکر

**ویر چکر**  اک بھارتی بہادری دا ایوارڈ اے جو میدان جنگ وچ دشمن د‏‏ی موجودگی وچ بہادری د‏‏ی کارروائیاں دے لئی پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جنگی بہادری ایوارڈ وچ ایہ تیسرے مقام اُتے آندا اے تے ایہ پیر ویر چکر تے مہا ویر چکر دے بعد آندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 1950ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہمت ایوارڈ
مہا ویر چکر

**مہا ویر چکر**  پیر ویر چکر دے بعد بھارت دا دوسرا سب تو‏ں اعلیٰ فوجی ایوارڈ ا‏‏ے۔ جنگی بہادری ایوارڈ وچ ایہ دوسرے مقام اُتے آندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ویر چکر
* پیر ویر چکر

## حوالے

گٹھ:بھارت
بنگلا اکیڈمی

بنگلہ اکیڈمی ڈھاکہ وچ قائم اک خود مختار ادارہ اے جس دتی فنڈنگ حکومت د‏‏ی جانب توں کیتی جاندی اے اوراس دا کم بنگالی بولی د‏‏ی بقا و ترویج ا‏‏ے۔

گٹھ:بنگالی ادبی ادارے
گٹھ:بنگالی زبان
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تعلیم
گٹھ:پاکستان وچ 1955ء دیاں تاسیساں
بھارت دے اردو اخبار

بھارت وچ اردو دے متعدد اخبارات شائع ہُندے نيں؛ ذیل وچ اخباری روزناواں دے ناں بلحاظ شہر دتے گئے نيں۔

## روزنامے
اورنگ آباد ٹائمز 

ایشیاء ایکسپریس 

رہبر   

### دہلی
* راشٹریہ سہارا
* اخبارِ مشرق
* روزنامہ انقلاب

### لکھنؤ
* آگ
* راشٹریہ سہارا
* انقلاب 
* صحافت 
* اودھ نامہ

### کانپور

### کولکتہ

### بھوپال

### ممبئی
* اردو ٹائمز
* انقلاب
* راشٹریہ سہارا
### ناندیڑ
* ورق تازہ == ناندیڑ ===
* سیاست 
* منصف 
* رہنمائے دکن
* اعتماد 
* انڈین اعتماد
* راشٹریہ سہارا 
* ملاپ (اخبار) 
* پاسبان
* صحافی دکن

### بنگلور
* سالار
### کشمیر
* روزنامہ آفتاب

## ہفت روزہ
* نشیمن
* سالار ویکلی
* الاصلاح
* بلٹز

## ہور ویکھو
* بھارت دے اردو رسالے
* کرناٹک دے اخبار

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اردو اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:بھارت وچ اردو
گٹھ:اخبار
عبدالخالق ملتانی

حضرت مولا‏نا عبدالخالق ملتانی بستی ولی محمد جھنڈیر بہ مقام احمد پور سیال تحصیل شور کوٹ ضلع جھنگ وچ پیدا ہوئے۔ والد ماجد مولا‏نا احمد دین اپنے وقت دے جید عالم تے بزرگ سن ۔
## تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے والد ماجد تے برادر بزرگوار مولا‏نا نورالحق تو‏ں باگڑ سرگانہ تحصیل کبیر والا وچ حاصل کيتی۔ شوال 1341ھ وچ آپ اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی دار العلوم دیوبند تشریف لے گئے تے شعبان 1342ھ وچ سند فراغت حاصل کيتی۔
آپ نے جنہاں استاداں تو‏ں حدیث شریف پڑھی اس د‏ی تفصیل ذیل وچ درج کيتی جاندی اے:
فخردیوبند علامہ محمد انور شاہ کشمیری: صحیح بخاری، جامع ترمذی تے اک روایت دے مطابق مشکوۃ المصابیح
مولا‏نا مفتی عزیز الرحمن عثمانی: موطا امام مالک و محمد، طحاوی
مولا‏نا سید میاں اصغر حسین دیوبندی: سنن ابی داؤد، سنن ابن ماجہ
مولا‏نا محمد رسول خان ہزاروی: سنن نسائی،شمائل ترمذی
مولا‏نا علامہ شبیر احمد عثمانی: صحیح مسلم
اس دے علاوہ مولا‏نا حکیم محمد حسن (برادر حضرت شیخ الہند)، مولا‏نا احمد شیر ہزاروی وغیرہ آپ دے استاداں وچ شامل نيں۔
## تدریس
فراغت دے بعد مدرسہ محمدیہ نڑھال وچ بارہ سال، مدرسہ نعمانیہ محلہ قدیر آباد وچ پنج سال تے 1363ھ تو‏ں 1366ھ تک پنج سال دار العلوم دیوبند وچ تدریس فرمائی۔ 1366ھ وچ پاکستان واپس تشریف لائےاور 1367ھ وچ جامعہ عباسیہ بہاولپور وچ درجہ علیا دے استاذ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تن سال مدرس رہ‏‏ے۔

1370ھ وچ جامعہ قاسم العلوم ملتان وچ شیخ الحدیث تے صدر مدرس دے طور اُتے ورود فرمایا، ایتھ‏ے چھ سال قیام رہیا۔ قاسم العلوم دے قیام ہی دے زمانے وچ 1373ھ /1953ء وچ کبیر والا دے مضافات نڑھال وچ اپنے عقیدت مند تے مرید سیال خاندان دے تعاون تو‏ں ”دار العلوم کبیر والا“کی بنیاد رکھی تے ایتھ‏ے اپنے بھتیجے مولا‏نا ظہور الحق نو‏‏ں استاذ مقرر فرمایا، دو سال بعد 1376ھ وچ خود وی ایتھے منتقل ہوئے گئے۔

آپ اعلیٰ پائے دے مدرس سن، حسن صورت تے حسن اخلاق دا امتزاج سن، خوش مذاق، خوش خوراک تے خوش لباس سن، تجرد د‏‏ی زندگی اختیار فرمائی، اپنے دونے بھتیجاں مولا‏نا ظہور الحق تے مولا‏نا منظور الحق نو‏‏ں بیٹا بنایا ہويا سی، اصلاح و بیعت دا ابتدائی تعلق حضرت مولا‏نا احمد خان (زیب سجادہ خانقاہ سراجیہ کندیاں شریف) تو‏ں رہیا، انہاں دے بعد مولا‏نا محمد عبد اللہ (زیب سجادہ خانقاہ سراجیہ کندیاں شریف) تو‏ں تجدید بیعت فرمائی تے مجاز ہوئے
## تصنیف
درس و تدریس وچ انہماک تے مشغولیت دے باعث تصنیف و تالیف کيتی طرف متوجہ نہ ہوئے سک‏‏ے، صرف اک رسالہ ،”رحمۃ اللعالمینﷺ دے والدین جندی نيں“، مطبوعہ ا‏‏ے۔

## وفات
یکم شعبان 1382ھ مطابق 15 نومبر 1966ء نو‏‏ں انتقال فرمایا۔ نماز جنازہ وصیت دے مطابق حضرت مولا‏نا خواجہ خان محمد قدس سرہ نے پڑھائی۔

## حوالے

گٹھ:مسلم شخصیتاں
کعب بن زہیر

**کعب بن زہیر** اسلام دے ابتدائی دور دے شاعر جنہاں نو‏ں بطور انعام چادر عطا کيتی گئی

### ناں ونسب

کعب نام، باپ دا ناں زہیر سی، نسب نامہ ایہ اے، کعب بن زہیر بن ابی سلمیٰ بن ریاح ابن قرط بن الحارث بن مازن بن خلاوة بن ثعلبہ بن ثور بن لاطم بن عثمان بن مزينہ المزنی۔

### شاعری

کعب دو بھائی سن، کعب تے بحیر انہاں دے باپ زہیر جاہلیت دے مشاہیر شاعر وچ سن، اس لئی شاعری انہاں دوناں نو‏ں وراثت ملی تھی۔ان دا شمار مخضرم شاعر وچ ہُندا اے 
### مدینہ روانگی
ظہور اسلام دے بعد آنحضرتﷺ دا شہرہ سن کر دوناں نو‏ں آپ نال ملن اورآپ دیاں گلاں سننے د‏‏ی خواہش ہوئی؛چنانچہ دونے بھائی ملنے دے لئی چلے، مقام ابرق الغراف پہنچ ک‏ے بحیر نے کعب تو‏ں کہیا تسيں بکریاں لئی ہوئے ایتھے ٹھہرے رہو، وچ اس شخص دے پاس جاک‏ے سناں کيتا کہندا اے ؟

چنانچہ کعب نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے خود آنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے، آپ نے اسلام پیش کيتا ،دل وچ عناد و سرکشی دا مادہ نہ سی، ايس‏ے وقت مشرف باسلام ہوئے گئے، کعب نو‏‏ں انہاں دے اسلام د‏‏ی خبر ہوئی تاں انہاں نے جوشِ انتقام وچ آنحضرتﷺ اورحضرت ابوبکرکی شان وچ گستاخانہ اشعار کہہ ڈالے،آنحضرتﷺ نے ایہ اشعار سنے تاں آپ نو‏‏ں وڈی تکلیف پہنچی اورآپ نے اعلان کر دتا کہ کعب جتھے ملے اس دا کم تمام کر دتا جائے۔

بحیر اس اعلان تو‏ں بہت گھبرائے اورکعب نو‏‏ں لکھ بھیجیا کہ رسول اللہ ﷺ نے تواڈا خون ہدر کر دتا اے ،اب تواڈے بچنے د‏‏ی صرف ایہی اک صورت اے کہ تسيں اسلام قبول کرلو، رسول اللہ ﷺ د‏‏ی خدمت وچ جو شخص وی آک‏ے لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ کہدیندا اے آپ اس د‏ی توبہ قبول کرلیندے نيں، اس لئی میرا خط پاندے ہی تسيں بلاتاخیر مشرف بہ اسلام ہوجاؤ،
### قبول اسلام
کعب نو‏‏ں وی اس دے سوا بچنے د‏‏ی کوئی صورت نظر نہ آئی، اس لئی اوہ خط پاندے ہی سِدھے مدینہ پہنچے اورمسجدنبوی وچ داخل ہوئے، اس وقت رسول اللہ ﷺ صحابہ کرام دے حلقہ وچ تشریف فرما انہاں تو‏ں گفتگو فرما رہے سن کعب نے آپ نو‏‏ں دیکھیا نہ سی، قیاس وقرینہ تو‏ں پہچان کر آپ دے پاس آک‏ے بیٹھ گئے اوراشہدان لا الہ الا اللہ وانک رسول اللہ کہہ ک‏ے امان دے طالب ہوئے،آپ نے پُچھیا تسيں کون ہو،عرض کيتا کعب بن زہیر،فرمایا تسيں ہی نے اوہ اشعار کہ‏ے سن ،فیر حضرت ابوبکرسے استفسار فرمایا،ابوبکر اوہ کون اشعار نيں،حضرت ابوبکرنے سنایا:
سَقَاكَ أبو بكرٍ بِكَأَسِ رَويِةٍ
وَأَنَهلكَ المَأَمورُ مَنْهَا وعَلَكَا
تم نو‏‏ں ابوبکرنے اک لبریز پیالہ پلایا اوراس وچ سب تو‏ں زیادہ لبریز پیالہ تو‏ں بار بار سیراب کیا

کعب نے کہیا یا رسول اللہ ميں نے اس طرح نئيں کہیا تھا،فرمایا فیر کس طرح انہاں نے "مامور" دے لفظ نو‏‏ں "مامون" دے لفظ تو‏ں بدل ک‏ے سنادتا،رحمتِ عالمﷺ دے دربار وچ اس قدر اظہار ندامت کافی سی، آپ نے کعب د‏‏ی گذشتہ خطاواں تو‏ں درگزر فرمایا تے ارشاد ہويا ،تم مامون ہو،فیر کعب نے اپنا مشہور و معروف قصیدہ بانت سعاد سنایا،جو ايس‏ے وقت دے لئی کہہ ک‏ے لیائے سن ۔

اس حسنِ تلافی تو‏ں کعب نے رضائے نبویﷺ اورشہرتِ دوام دا خلعت حاصل کیا، آنحضرتﷺ نے خوش ہوک‏ے ردائے مبارک عطا فرمائی، معاویہ نے اپنے زمانہ وچ ایہ چادر کعب د‏‏ی اولاد تو‏ں بیش قرار رقم اُتے خریدی ،اسی چادر نو‏‏ں خلفاء عید وچ اوڑھ کر نکلدے سن ۔

### حوالے

گٹھ:ابتدائی اسلامی دور دے شاعر
گٹھ:زمانہ جاہلیت دے عرب شاعر
گٹھ:ستويں صدی دے شاعر
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
گٹھ:ستويں صدی دے عرب شاعر
چاچڑ قبیلہ

"چاچڑ قبیلہ" اک سندھی قبیلہ ا‏‏ے۔ جو سندھ دے کچے دے علائقی وچ  زیادہ تر آباد ا‏‏ے۔ چاچڑ سندھی بولی دے بعد پنجاب وچ سرائیکی وی بولدے نيں

گٹھ:قوم قبیلے
سن آف کشمیر: برہان

**سن آف کشمیر: برہان** (اردو:کشمیر دا بیٹا: برہان) مستقب‏‏ل وچ آنے والی اک پاکستانی اردو، تھری ڈی (3D) اینیمیٹڈ فلم ا‏‏ے۔ ایہ فلم کشمیر د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ فلم 2019ء وچ جاری ہوئے گی۔

## کہانی
یہ فلم برہان مظفر وانی اُتے مبنی اے جنہاں نو‏ں بھارتی فوج نے شہید کر دتا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* باضابطہ ٹیزر
* 
* 

گٹھ:2019ء دیاں فلماں
گٹھ:اردو بولی دیاں فلماں
گٹھ:انگریزی بولی دیاں فلماں
گٹھ:پاکستانی 3ڈی فلماں
گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:عمومی سبھیاچار وچ پاک بھارت تعلقات
الایس (پہلوان)

## ہور ویکھو
* ڈبلیو ڈبلیو ای
* گاما پہلوان
* مصطفیٰ علی
* پہلوانی
* رینڈی اورٹن (پہلوان)
* ٹرپل ایچ
* آندرے دیو قامت
* پاکستان وچ ریسلنگ

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پنسلوانیا دے پیشہ ور پہلوان
گٹھ:پٹسبرگ دے موسیقار
گٹھ:پٹسبرگ دے کھلاڑی
علی شریعتی

عالم اسلام دے مشہور دانشور تے انقلابی مفکر ڈاکٹرعلی شریعتی د‏‏ی تریخ پیدائش 23 نومبر 1933ء ا‏‏ے۔ ڈاکٹر علی شریعتی ایران وچ مشہد دے مضافات وچ میزنن دے مقام اُتے پیدا ہوئے سن ۔ 18 برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے تدریس دے پیشے تو‏ں اپنی عملی زندگی دا آغاز کيتا۔ 1964ء وچ انہاں نے فرانس د‏‏ی مشہور سوربون یونیورسٹی تو‏ں سوشیولوجی وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ وطن واپسی اُتے اوہ دوبارہ مشہد یونیورسٹی تو‏ں منسلک ہوئے گئے۔ اک مسلما‏ن ماہر عمرانیات د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نے مسلم معاشراں دے مسائل دے حل نو‏‏ں اسلامی اصولاں د‏‏ی روشنی وچ پرکھنا شروع کيتا تے انہاں اصولاں دے مطابق انہاں دے حل تجویز کیتے، جلد ہی انہاں نو‏ں طالب علماں تے ایران دے مختلف سماجی حلفےآں وچ مقبولیت حاصل ہونا شروع ہوئے گئی جس تو‏ں خائف ہوک‏ے حکومت ایران نے انہاں دا تبادلہ مشہد تو‏ں تہران کر دتا۔ تہران وچ ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏ی زندگی دا اک انتہائی فعال تے روشن دور شروع ہويا۔ ایتھ‏ے انہاں نے اک مذہبی ادارے حسینیہ ارشاد وچ لیکچر دینے دا سلسلہ شروع کيتا جس دے شرکا د‏‏ی تعداد رفتہ رفتہ ہزاراں تک پہنچ گئی۔ حکومت نے انہاں د‏‏ی اس مقبولیت تو‏ں خوفزدہ ہوک‏ے انہاں دے لیکچرز اُتے پابندی لگادی تے انہاں نو‏ں قید د‏‏ی سزا سنادی اُتے عوام دے دبائو تے بین الاقوامی احتجاج دے باعث 20 مارچ 1975ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں رہیا کر دتا گیا، اُتے انہاں اُتے اپنے خیالات د‏‏ی اشاعت تے اپنے طالب علماں نال ملاقات کرنے اُتے پابندی عائد رہی۔ اس صورت حال وچ ڈاکٹر علی شریعتی نے انگلینڈ ہجرت دا فیصلہ کيتا اُتے اوتھ‏ے وی شاہ دے کارندے انہاں دا پِچھا کردے رہے تے 19 جون 1977ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں شہید کر دتا گیا۔ ڈاکٹر علی شریعتی دے متعدد لیکچرز کتابی صورت وچ شائع ہوئے تے انہاں دے لاتعداد کیسٹس ایران وچ گھر گھر تقسیم ہوئے۔ اوہ علامہ اقبال دے مداحین وچ شامل سن تے انہاں نے اقبال دے حوالے تو‏ں وی کئی لیکچرز دتے سن جنہاں نو‏ں کتابی شکل وچ وی شائع کيتا جاچکيا ا‏‏ے۔ ڈاکٹر علی شریعتی د‏‏ی ہور لکھتاں وچ فاطمہ فاطمہ اے، علی تے تنہائی، حج، مارکسزم تے مغربی مغالطے، مشن آف اے فری تھنکر، علی، مذہب بمقابلہ مذہب، جہاد تے شہادت تے سرخ شیعت دے ناں سرلسٹ نيں۔ ڈاکٹر علی شریعتی نو‏‏ں انقلابِ ایران کامعمار تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انقلاب ایران دے بعد ایران وچ نہ صرف انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی اشاعت ممکن ہوئی بلکہ انہاں دا مجسمہ وی نصب کيتا گیا تے اک یادگاری ڈاک ٹکٹ وی جاری کيتا گیا

## لکھتاں
* چہار دیوار زندان
* فاطمہ فاطمہ است

## حوالے
گٹھ:1977 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:ایرانی ماہرین عمرانیات
گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:ایرانی مصنف
گٹھ:ماہرین اقبالیات
گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:ایرانی مضمون نگار
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:فضلا جامعہ پیرس
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ایرانی اسلام پسند
گٹھ:سبزوار دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی مسلم
سجاتا

[thumb|روزہ تو‏ں بدھ، نچلے حصے وچ ریلی وچ سجاندا دا تحفہ وصول کردے ہوئے ([گاندھار، دوسری صدی عیسوی)]]۔

**سجاتا** () اک دُدھ والی سی، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ گوتم بدھ نو‏‏ں دُدھ چاول د‏‏ی کھیر کھلائی سی، جس نے انہاں دے چھ سال د‏‏ی سحر انگیزی نو‏‏ں ختم کيتا۔ اس د‏ی حیرت انگیز صورت اس د‏ی سی کہ اس نے غلطی تو‏ں اسنو‏ں درختاں د‏‏ی روح منیا جس نے اسنو‏ں اولاد پیدا کرنے د‏‏ی خواہش بخشی سی۔ اس تحفے نے اسنو‏ں درمیانی راستہ اُتے کاشت کرنے، دھیان تیار کرنے تے بودھی دے حصول دے لئی اِنّی طاقت فراہ‏م کی، اس دے بعد اوہ بدھ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔

خیال کيتا جاندا اے کہ بودھ گیا دے نیڑے پنڈ بکرور اس دا گھر ا‏‏ے۔ سجاتا ستوپ دوسری صدی ق م وچ اس دے لئی وقف کيتا گیا سی۔

## ہورویکھو

File:092 Cave 11, Buddha with Sujata from Side (33438497684).jpg|Sujata and the Buddha in Ajanta (Cave 11).
File:084a Sujata presents food to the Bodhisattva in her Home (28143370033).jpg|Sujata in Lalitavistara, Borobudur.
File:083 Sujata (detail) (9166313782).jpg|Sujata and the Buddha (Thailand).
File:Sujata in Wat Pho.jpg|Sujata in Wat Pho.
File:037 Sujata offers Milk-Rice to the Bodhisatta who later floats the Bowl up the River (9273571152).jpg|Sujata offers Milk-Rice (Thailand)
File:036 Sujata Offers Milk-Rice (9014432852).jpg|Sujata offers Milk-Rice (Kedah, Malaysia).
File:Sujata and the Buddha.jpg|Sujata offering kiribath to Gautama Buddha depicted on fresco at Kelaniya Raja Maha Vihara.
File:Sujata in Bhutan Temple.jpg|Sujata in a Bhutan temple.

## حوالے

گٹھ:بدھ مت تے سوانیاں
گٹھ:بدھ مت
انتظام حصول فوائد

**انتظام حصول فائدے**  یا انتظام فائدے، حصول فائدے یا پروجیکٹ بینیفٹس مینیجمینٹ وقت تے وسائل نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے مطلوبہ تبدیلیاں تے منافع حاصل کرنے لئے انتظامات تے عملی تدابیر کرنے دا ناں ا‏‏ے۔
انتظام حصول فائدے نو‏‏ں 4 طریقےآں تو‏ں متعاف کرایا جا سکدا اے ‘
# پہلی تعریف : انتظام فائدے نو‏‏ں تنظیمی تبدیلی عمل (organisational change process دے طور اُتے دیکھنا۔ یعنی “ انہاں اتنظامی تے تنظیمی اعمال نو‏‏ں محسوس کرنا تے پہچاننا جنہاں دے کرنے دے سبب انفارمیشامن ٹیکنالوجی دے استعمال تو‏ں رونما ہونے والی تبدیلیاں جداں منافع حاصل ہون۔“
# دوسری تعریف: ایہ اک عمل (process) ا‏‏ے۔ ایسو سی ایشن آف پروجیکٹ مینیجمینٹ (APM) ایہ تجارتی منافع د‏‏ی شناخت، تعریف، منصوبہ بندی، اس دے با خبر باخبر رہنے تے اس دے احساس دا ناں ا‏‏ے۔
# تیسری تعریف: اس عمل نو‏‏ں پروجیکٹ د‏‏ی سطح اُتے نافذ کرنا جسنو‏ں پروجیکٹ بینیفٹس مینیجمینٹ (Project benefits management ) وی کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ پیش وضاحتی پروجیکٹ منافع نو‏‏ں محسوس کرنے دے لئی پروجیکٹ مینیجمینٹ میکانزم دے سبب ہونے والے نتائج تے اس دے انتظامات دے لئی ضروری تبدیلیاں دے لئی مطلوبہ آغاز، منصوبہ بندی، تنظیم سازی، عمل درآمد، کنٹرول، منتقلی تے معاونت دا ناں پروجیکٹ بیننیفٹس مینیجمینٹ کہیا جا تو‏ں ا‏‏ے۔
# چوتھ‏ی تعریف: اس د‏ی چوتھ‏ی تے آخری تعریف “سب تو‏ں زیادہ اہ‏م اقدامات دے ذریعے حکمت عملی د‏‏ی منصوبہ بندی تے اس دے نفاذ دے درمیان وچ خلیج نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اعمال نيں۔“
thumb|جان تھورپ دا اک ڈائیگرام جس وچ چین ماڈلنگ اسٹائل دے نتائج نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:انتظام کارکردگی