open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شریمند راج چندر

thumb|شریمند راج چندر
شریمد **راجچندر** اک جین شاعر، فلسفی، ودوان اتے سدھارک سن۔ مورابی دے نیڑے جنمیا، اوہ بال بدھی مان سی اتے ستّ سال دی عمر وچ اس نے اپنے پچھلے جیون یاد ہون دا دعوہ کیتا۔ اسنے اودھن نوں اک میموری ریٹینشن اتے ریکولیکشن ٹیسٹ کیتا جس توں اسنے پرسدھی حاصل کیتی پر بعد وچّ اسنے اپنے روحانی کماں دے حق وچّ نرؤتساہت کیتا۔ اسنے *آتما سدھی* سمیت بہت ساریاں فلسفیانہ نظماں لکھیاں۔ اسنے بہت سارے پتر اتے ٹپنیاں وی لکھیاں اتے کجھ دھارمک گرنتھاں دا ترجمہ وی کیتا۔ اوہ جین دھرم بارے اپنیاں سکھیاواں لئی اتے مہاتما گاندھی دے روحانی رہنما وجوں جانیا جاندا اے۔

## زندگی

### شروع دا جیون
شریمد راجچندر دا جم 9 نومبر 1867 (کتک سد پورنما، وکرم سنوت 1924) وچ وونیا وچ ہویا سی، جو مورابی (ہن گجرات، بھارت وچ) نیڑے اک پورٹ اے۔ اس دی ماں، دیوبائی، سوتامبر جین سی اتے اس دے پیؤ، روجیبھائی مہتہ، ویشنو ہندو سن۔ اس نوں ویشنو متّ وچ رامداسجی ناں دے سادھو ولوں شامل کیتا گیا سی۔

اس دا جم دا نام لکشمنندن سی جدوں اوہ چار سالاں دا سی تاں اوہناں دے ماپیاں نے اوہناں دا ناں رائچند کر دتا۔ بعد وچ اسدا ناں بدل کے سنسکرت روپ راجچندر ہو گیا۔ شریمد، اوہناں دی موت توں بعد اسدے عقیدت منداں ولوں جوڑیا اک اعزاز   اے۔

## Notes and references

### ملاحظات

### حوالے

گٹھ:گجراتی لکھاری
گٹھ:مہاتما گاندھی
پنجاب (بھارت) دے گورنر

## 1947 توں بعد چڑھدے پنجاب دے گورنر
بھارت دے پنجاب صوبے دے گورنر دی لسٹ ، آزادی توں بعد۔ سنّ 1984 توں پنجاب دا گورنر ہی چنڈی گڑھ دا پربندھک اے۔

## ہور دیکھو
* پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلا
* پنجاب (پاکستان) دے وزیر اعلا
* پنجاب (پاکستان) دے گورنر

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
پنجابی شاعراں دا تذکرہ

**پنجابی شاعراں دا تذکرہ** مولا بخش کشتہ دی کتاب اے۔ کشتہ جی دی موت توں بعد 1960 وچّ ایہہ شاہ مکھی لِپی وچّ پاکستان وچ شائع ہوئی۔ ایہہ تریخی تے قومی اہمیت دی حامل اے۔ اس وچّ لگپگ 242 پنجابی شاعراں دا ذکر ملدا اے۔ سری رگھبیر سنگھ بھرت نے اس نوں گرمکھی روپ دتا تے پنجابی ادبی اکاڈمی لدھیانا نے 2013 وچّ شائع کیتا سی۔

## اشاریہ
* اپنی کہانی۔ مولا بخش کشتہ
* پنجابی زبان
* مرکزی زبان
* پنجابی شاعری
* پنجابی ادب د‏‏ی تریخ
* بابا فرید شکر گنج
* شری گرو نانک جی
* گرو امر داس جی
* گرو انگاد جی
* گرو رام داس جی
* گرو ارجن
* دمودر
* شاہ حسین
* محمد عبد اللہ عبدی
* حکیم درویش
* کوی جلن
* نیامت خان جان
* محمد بخش نوروز
* شاعر پیلو
* حافظ برخوردار
* حافظ معزالدین
* ستھرا شاہ
* بھائی گورداس
* گرو تیغ بہادر
* سلطان باہو
* گرو گوبند سنگھ جی
* بہاری لال بہاری
* شاہ ظریف
* احمد شاعر
* حبیب اللہ فقیر
*

## حوالے

 
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
گٹھ:پنجابی کتاباں
جینیفر لارنس

**جینیفر لارینس** دا جم 15 اگست 1990 نوں ہویا۔ ایہہ اک امریکی اداکارہ اے۔ لارینس دا جم پالن-پوسن "لوئسولے کینٹکی" وچّ ہویا۔ 14 سال دی عمر وچّ ہی تھیٹر لئی کم کرنا شروع کر دتا سی۔ جینیفر نے اپنے کریئر دا پہلاں قدم 2007 توں 2009 تک ٹیلیوژن اتے براڈکاسٹ ہون والے شوٕ دی ***بل اینگبل سیتکامّ*** رہی رکھیا۔ اس شوٕ رہی اسنوں ***ودھیا نوجوان اداکارہ*** ہون دا "اوارڈ" ملیا۔ وڈے پردے اتے قدم اسنے "برننگ پلان" (2008) رکھیا۔ مکھ کردار وچّ اسدی سبھ توں ہٹ فلم دی "پوکر ہاؤس" سی۔ 

'''

## فلمی سفر

## ٹیلیوژن

## فوٹو گیلری

## ہور ویکھو
* ہالیوڈ
* لاس اینجلس
* آسکر انعام

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی شخصیتاں
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:ہالیوڈ
ٹیلی ویژن

**ٹَیلیوِژن** یا **بعید نما** (یاں ٹی۔وی) دور نشریات دا اک زریعہ اے جیہڑا ویڈیو، مطلب چلدیاں تصویراں، دکھاؤندا اے۔ شروعاتی ٹیلیوژناں وچّ بے رنگ (کالے تے چٹے)، بے-آوازی فوٹو دکھائے جاندے سن پر ہن تکنیک دا تیزی نال ترقی ہون نال رنگدار ٹیوی آ گئے۔ *ٹیوی* جاں 'ٹیلی وژن'   دور نشریات دا اک ذریعہ اے جیہنوں تصویراں تے آواز نوں کھلن تے پاؤن واسطے ورتیا جاندا اے۔ ٹیوی اکرنگی (بلیک اینڈ وائیٹ)، رنگدار جاں تنّ-پساری (3ڈی) تصویراں گھلن دے قابل ہندا اے۔

## ناں
**ٹی وی** یا ٹیلی وِژن چلدیاں مورتاں (مووی) ویکھن دی اک راہ اے۔

"ٹیلیوژن" شبد آیا اے پرانی یونانی تے لاطینی توں۔

## ٹیلیوژن دی کھوج
ٹیلیوژن دی کھوج سنّ 1926 دوران سائنسدان **جان لاگی بیئرڈ** نے کیتی سی۔ رنگین ٹیلیوژن دی کھوج 1928  وچّ کیتی گئی سی۔

## ٹیلیوژن دیاں قسماں
### سچتر دی بنیاد اتے
* بے رنگ ٹیوی
* رنگین ٹیوی
* 3ڈی جاں تنّ پساری ٹیوی
### تکنیک دی بنیاد اتے
* ٹیوب والے ٹیوی
* ایل۔سی۔ڈی
* ایل۔ای۔ڈی

## باہرلے جوڑ
* National Association of Broadcasters
* Association of Commercial Television in Europe
* The Encyclopedia of Television  at the Museum of Broadcast Communications
* Television's History – The First 75 Years
* Collection Profile – Television at the Canada Science and Technology Museum
* The Evolution of TV, A Brief History of TV Technology in Japan  – NHK (Japan Broadcasting Corporation)
* Worldwide Television Standards 

گٹھ:ٹیوی چینل
گٹھ:ٹیوی چینل
گٹھ:میڈیا
گٹھ:سائنسی ایجاداں
گٹھ:سائنسی آلات
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
جولیئیٹا وینیگس

**جولیئیٹا وینیجس پرسیوالٹ** (جم 24 نومبر 1970 نوں لونگ بیچ، کیلیفورنیا وکھے)، جسنوں کہ پیشیوار طور اُتے *جولیئیٹا وینیجس* دا ناؤں نال جانیا جاندا اے۔، اک گائکہ، لکھاری، سازکار تے ڈریکٹر اے جو کہ سپینی بولی وچّ راک-پوپ گاؤندی اے۔ اوہ انگریزی، سپینی تے پرتگالی بڑی چنگی بول لیندی اے۔ اسدی اک جڑوا بھین وی اے، جؤن، جو کہ اک فوٹوگرافر اے۔ وینیجس تجوانا وکھے ودھی-پھلی اے تے اٹھ سال دی عمر وچّ ہی اسنے سنگیت سکھنا شروع کر دتا سی۔

## اعزاز تے نامزدگیاں

### گریمی انعام
گریمی انعام سنگیتک کھیتر دا ودھیا اعزاز اے۔

|-
| 2005 || *[[Sí (album)|Sí]]* || Best Latin Rock, Urban or Alternative Album || 
|-
| 2007 || *[[Limón y Sal]]* || Best Latin Pop Album || 
|-
| 2011 || *[[Otra Cosa]]* || Best Latin Pop Album || 
|-
| 2016 || *Algo Sucede* || Best Latin Pop Album || 
|-

### لاطینی گریمی انعام

|-
| style="text-align:center;" rowspan="2"|2001 || *[[Bueninvento]]* || Best Rock Solo Vocal Album || 
|-
| "Hoy No Quiero" || Best Rock Song || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="3"| 2004 || rowspan="2"|"Andar Conmigo" || Record of the Year || 
|-
| Song of the Year || 
|-
|*[[Sí (album)|Sí]]* || Best Rock Solo Vocal Album || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="4"| 2006 || *[[Limón y Sal]]* || Album of the Year || 
|-
|"Me Voy" || Record of the Year || 
|-
|*[[Limón y Sal]]* || Best Alternative Music Album || 
|-
|"Me Voy" || Best Short Form Music Video || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="4"| 2008 ||rowspan="2"| "El presente" || Record of the year || 
|-
| Song of the Year || 
|-
| rowspan="2"|*[[MTV Unplugged (Julieta Venegas album)|MTV Unplugged]]* || Best Alternative Music Album || 
|-
| Best Long Form Music Video || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="1"| 2010 || "Bien o Mal" || Best Short Form Music Video || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="1"| 2013 || *[[Los Momentos]]* || Best Contemporary Pop Vocal Album || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="2"| 2015 ||rowspan="2"|"Ese Camino" || Record of the Year || 
|-
| Song of the Year || 
|-
| style="text-align:center;" rowspan="3"| 2016 ||rowspan="2"| *Algo Sucede* || Album of the Year || 
|-
|rowspan="2"| Best Pop/Rock Album || 
|-
|*Meteoros* || 
|-

## حاصل انعام
* **[[ایم۔ٹیوی ویڈیو میوزک ایوارڈ لاطینی امریکہ]] (2004)**:
:*Best Solo Artist
:*Best Artist (Mexico)
:*Artist of the Year
* **[[Premios Oye|Premios Oye! 2004]]
:*Best Song of The Year ([[Andar Conmigo]])
:*Album of The Year ([[Sí (album)|Sí]])
:*Rock in Spanish
* **ایم۔ٹیوی ویڈیو میوزک ایوارڈ لاطینی امریکہ (2006)**:
:*Best Solo Artist
* **ایم۔ٹیوی ویڈیو میوزک ایوارڈ لاطینی امریکہ(2007)''':
:*Best Pop Artist

## حوالے

گٹھ:جم 1970
گٹھ:زندہ لوک
پنجابی تندور

**پنجابی تندور** (گرمکھی: ਤੰਦੂਰ؛ شاہ مکھی:تندور) مٹی دا اک تندور اے جیہنوں روایتی طور تے پنجابی طباخی چ استعمال کیتا جاندا اے۔

پنجاب چ گھراں دے ویہڑیاں چ تندوری روٹی تے نان بݨاوݨ لئی تندور رکھݨ دی روایت عام اے۔ 
پنجاب دے دیہی علاقیاں چ سانجھے تندور رکھݨ دا رواج اے۔
روٹی تے نان توں علاوہ دوجے پکوان، مثلن تندوری مرغ وغیرہ پکاوݨ لئی وی تندور ورتیا جاند اے۔ 

### شکل
پنجابی تندور روایتی طور تے مٹی دا بݨیا گھنٹھی نما تندور ہُندا اے۔ ایہنوں زمین چ لکڑیاں تے چارکول وغیرہ دا بھانبڑ لا کے تقریبن 480 درجہ حرارت تے روشن کیتا جاندا اے۔ پنجابی تندور نوں زمین دی سطح تے وی رکھیا جا سکدا اے۔

### استعمال
پنجابیاں نے روایتی طور تے ہمیشہ پنجابی تندور نوں گوشت تے روٹیاں پکاوݨ لئی استعمال کیتا جا ندا اے۔ پنجابی ثقافت چ تندور دا استعمال ایس قدر اہمیت اختیار کر گیا سی کہ پنجاب لوک گیتوں چ وی ایہدے تذکرے ملدے نیں۔

### پنجابی تندور تے بھٹی چ فرق
پنجابی تندور تے پنجابی بھٹھی چ فرق ہُندا اے۔ پنجابی بھٹی اِٹاں یا مٹی نال بݨائی جاندی اے تے ایہدے چ اک ای پاسیوں اگ لائی جاندی اے۔۔ پنجابی بھٹھی دے مونھ نوں اک دھاتی ڈھکݨ نال ڈھاک دتا جاندا اے تے اک سلنڈر دے ذریعے ایہدا دھواں خارج ہُندا اے۔
ایہجیاں بھٹھیاں وی ہُندیاں نیں جیہناں دے مونھ نوں مٹی نال بند کیتا جا سکے یا زیادہ مقدار چ کھاݨا پکاوݨ لئی اُپروں کھولی جا سکے۔ ایس طرحاں دیاں بھٹھیاں راجستھان چ بکثرت استعمال ہُندیاں نیں۔

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھان پین
قدرتی گیس

**قدرتی گیس** (Natural gas) اک قدرتی ہائیڈروکاربن گیس اے جیہدے آمیزے چ بنیادی طور تے میتھین شامل اے لیکن مختلف مقدار دیگر اعلا الکین تے بعض اوقات کاربن ڈائی آکسائڈ دی تھوڑی جیہی مقدار چ نائیٹروجن، ہائیڈروجن سلفائڈ تے ہیلیم وی شامل ہُندیاں نیں۔

گٹھ:گیس دے قنون
گٹھ:کیمسٹری
بالݨ

**بالݨ**  (fuel) توں مراد اوہ شے وا جیہدے وچ تبدیلی لیا کے ایہدے ذریعے حرارت، بجلی یا توانائی دی کوئی دوجی قِسم پیدا کیتی جاندی اے۔ بالݨ دیاں دو وڈِیاں قِسماں نیں : زمینی بالݨ (fossil fuels) تے دوجیاں۔

### زمینی بالݨ
زمینی بالݨ دِیاں کئی قِسماں نیں۔ زیادہ مشہور آہ نیں:
* کولہ
* تیل
* قدرتی گیس

### دوجِیاں
بالݨ دِیاں دوجِیاں قِسماں وِچّوں کُچھ ایہہ نیں:
* ہائیڈروجن
* گوہا گیس
* لکڑ

گٹھ:کیمسٹری
جھٹکا

**جھٹکا** (*jhàṭkā* ) اک اس جانور دا ماس اے جسنوں تلوار جاں کہاڑی نال اک جھٹکے (اک وار) وچّ ماریا جاوے۔ ایہہ رسمی قتل جویں کہ حلال طریقے (ذبیحہ) جاں کوشر طریقے (شیچیتا) دے الٹ اے۔

## ایہہ وی ویکھو

## حوالے

گٹھ:کھان پین
شبنم موسی

شبنم "موسی" بمالیکول (شبنم موسی)(پنجابی:ماسی) ("موسی" نام - ہندی - "آنٹی جاں خالہ") پبلک آفس لئی چنے جان والی پہلا ٹرانجینڈر بھارتی جاں ہیجڑا  جاں کھسرا اے۔ اوہ 1998 توں 2003 تک مدھیہ پردیش سٹیٹ صوبائی اسمبلی دے میمبر چنے گئے سن۔ (کھسرےآں نوں بھارت وچّ 1994 وچّ ووٹنگ حق دتے گئے سن)۔

## شروع دا جیون

اس دا پیؤ پولیس چ سپرڈینٹ سی، تے اوہ ڈردا سی کہ اوہ سماج چ اعزاز گوا ​​سکدا اے جس لے اسنوں چھڈّ دتا سی۔

## سیاسی کیریئر

شبنم موسی مدھ پردیس دے شاہدول-انوپپور ضلعے دے سوہاگپور حلقے توں چنے گئے سن۔ شبنم دو سال دی پرائمری سکولنگ وچ شامل ہویا، پر اس دیاں یاتراواں دے دوران اس نے 12 بولیاں دی پڑھائی کیتی اے۔ صوبائی اسمبلی دے میمبر دے روپ وچّ، اس دے ایجنڈے وچّ اس دے حلقے وچّ بھرشٹاچار، بے روزگاری، غریبی اتے بھکھ نال لڑنا شامل اے۔ شبنم موسی کھسرےآں دے بھیدبھاو دے خلاف بولن دے نال نال ایچ۔آئی۔وی۔ ایڈز بارے جاگروکتا پیدا کرن لئی صوبائی اسمبلی وچّ اپنے عہدے دی ورتوں کرن دا وی ارادہ رکھدے ہن ۔

گٹھ:بھارتی لوک
جیپ خرید گھوٹالا

**جیپ خرید گھٹالا** آزاد بھارت وچ 1948 وچّ برطانیہ وچّ تعینات بھارتی ہائی کمیشنر وی کے کرشن مینن ولوں 200 فوجی جیپاں دی خرید ویلے وپاریا رشوت گھٹالا اے۔ جس وچّ بھارتی ہائی کمیشنر نے پروٹوکول اتے خرید اصولاں دی سدھے روپ وچّ اندیکھی کیتی تے 80 لکھ روپئے نال بھارتی فوج واسطے جیپ دا سودا کیتا۔ سودے لئی ثالثی وجوں پیسے دی درورتوں کارن بھارتی فوج نوں 200 دی بجائے صرف 155 جیپاں دی کھیپ ہی حاصل ہوئی۔ طے قیمت ’تے دو سو فوجی جیپاں دی گنتی توں گھٹّ جیپاں دی حصول سودے وچّ رشوت دا پرتکھ ثبوت سی۔ پڑتال کمیٹی جس دا مکھی اے آئنگر نے اس گھٹالے دی عدالتی جانچ کرواؤن لئی سفارش کیتی گئی پر اس ویلے دے وزیر داخلہ سری گووند ولبھ پنت نے 30 ستمبر 1955 نوں اس گھوٹالے دی جانچ بند کر دتی۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی گھوٹالے
گٹھ:سرکار
چارا گھوٹالا

**چارہ گھٹالا**  بھارت دا سبھ توں وڈا رشوت ستانی گھٹالا اے۔ ایہدے وچ جانوراں نوں دتے جاݨ والے چارے دے ناں تے 950 کروڑ روپئے سرکاری خزانے وچ رقم کڈھوا لئی۔ اس گھٹالے وچ بہت سارے دوشی پائے گئے جس وچّ بہار دے سابقہ وزیر اعلا لالو پرشاد دا نام وی آیا تے اوہناں نوں مکھ منتری دی گدی چھڈنی پئی۔ دوشیاں نے 1990 دے دہاکے دوران گوڈا خزانے وچوں جعلسازی نال 1.16 کروڑ روپئے کڈھوائے سن۔
## جانچ
چارہ گھپلا معاملے وچ مرکزی جانچ بیورو (سی۔ بی۔آئی۔) دی پٹیشن اُتے قومی جنتا دل (راجد) مکھی لالو پرساد یادو توں جواب طلبی کیتی۔ اتھوں دی خاص سیبیائی عدالت نے چارہ گھپلے وچّ جے۔ڈی۔ (یو۔) دے ایوگ قرار دتے پارلیمنٹ دے میمبر جگدیس شرما سنے 19 نوں دوشی قرار دتا اے۔ سیبیائی دے ججّ سیتا رام پرساد نے شرما نوں دوشی قرار دتا تے اس نوں تے 11 ہورناں نوں سزا سنائی۔ عدالت نے اس کیس وچ 7 جنیاں نوں 3 سالاں تک دی سزا سنائی اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی گھوٹالے
گٹھ:سرکار
موبلنک

**موبلِنک** پاکستان دی موبائل فون دی اک نیٹ ورک کمپنی اے۔ 

## ہور دیکھو
* یو فون
* زونگ
* ٹیلی نور
* موبلنک
* وارد

گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
ماہی گِل

**ماہی گِل ** اک بھارتی اداکارہ اے۔ اوہ انوراگ کشیپ دی شرتچندر چٹوپادھیائ دے بنگالی ناول دیوداس تے اک جدید ہندی فلم دیوَ۔ڈی وچّ پارو دے اپنے کردار لئی جانی جاندی اے، جس دے لئی اس نے سبھ توں ودھیا اداکارہ لئی 2010 دا فلمفیئر نقاد انعام جتیا اے۔ اس نے دیوَ۔ڈی نال بالیوڈّ شروعات کرن توں پہلاں پنجابی فلماں توں اپنا کیریئر شروع کیتا۔

## فلموگرافی

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی جگتگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
مٹی واجاں ماردی

**مٹی واجاں ماردی** اک پنجابی فلم اے۔ اس فلم وچّ مکھ کردار وچّ ہربھجن مان اے تے معاون کرداراں وچّ بِنو ڈھلوں، دیپ ڈھلوں، گُرپریت گھُگی، رانا رنبیر، ماہی گِل تے جپجی خیرا ہن۔

## حوالے

## باہری لنک
* مٹی واجاں ماردی آن لائن ویکھو
 

گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں
رانا رنبیر

**رانا رنبیر** (جم 9 اپریل 1970) اک پنجابی اداکار، تھیٹر کلاکار اتے لکھاری اے۔ رانا رنبیر خاص کرکے مزاحیہ کلاکار وجوں جانیا جاندا اے۔

## مڈھلا جیون
رانا رنبیر دا جم 9 اپریل 1970 نوں پنجاب، بھارت دے شہر دھوری وچّ ہویا سی۔ مڈھلی سکھیا مقامی سکولاں توں کرن توں بعد رنبیر نے *دیس بھگت کالج، دھوری* توں بیچلر ڈگری حاصل کیتی اتے پوسٹ گریزوئیشن اس نے پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ توں تھئیٹر اتے ٹیلیوژن دی ڈگری لے کے کیتی۔

## فلمی سفر
2000 وچّ رانا رنبیر نے بھگونت مان نال ملکے مزاحیہ ٹیلیوژن پروگرام *جگنوں مست مست* اتے *نوٹی نمبر۔ 1* وچّ حصہ لیا اتے *چٹا لہو* اتے *پرچھاویں* ورگے ٹیلیوژن پروگراماں وچّ کم کیتا۔ اس توں بعد اسنے کئی فلماں وچّ کم کرنا شروع کر دتا۔
* وساکھی لسٹ (فلم)
* لوَ پنجاب
* ارداس
* چنوں کملی یار دی
* او یارا اینوی اینوی لٹّ گیا
* پنجاب 1984
* گوریاں نوں دفعہ کرو
* نابر (2013)
* آر۔ایسّ۔وی۔پی۔ (2013)
* اوئے ہوئے پیار ہوگیا (2013)
* پھیر معاملہ گڑبڑ گڑبڑ (2013)
* ڈیڈی کول منڈے فول (2013)
* جٹ اینڈ جولیئٹ 2 (2013)
* رنگیلے(2013)
* بکر بائی سینٹیمینٹل(2013)
* یملے جٹّ یملے (2012)
* ساڈی وکھری اے شان (2012)
* اج دے رانجھے (2012)
* کیری اون جٹا (2012)
* جٹ اینڈ جولیئٹ (2012)
* ٹوہر متراں دی (2012)
* کبڈی ونس اگین (2012)
* پتہ نی ربّ کہڈیاں رنگاں وچّ راضی (2012)
* ایک نور (2011)
* اک کڑی پنجاب دی (2010)
* چنا سچی مچی (2010)
* چکّ جواناں (2010)
* چھیواں دریا (2010)
* کبڈی اک محبت (2010)
* منڈے یو۔کے۔ دے (2009)
* میرا پنڈ (2008)
* مٹی واجاں ماردی (2007)
* دل اپنا پنجابی (2006)
* ربّ نے بنائیاں جوڈیاں (2006)

### مہمامئی کردار

## کتاباں
* کن من تپ تپ (شعری مجموعہ)
* 20 نومبر (ناول)
* زندگی زندہ باد

## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
* 

گٹھ:پنجابی اداکار
درجݨ

**درجݨ** (انگریزی: Dozen)، گݨتی دی اک ونڈ اے۔ 12 نگاں دے مجموعے نوں درجݨ آکھیا جاندا اے۔

گٹھ:گݨتی
گٹھ:گݨتی دیاں اکائیاں
بنت سنگھ پھولپوری

بنت سنگھ پھولپوری اکّ پنجابی گیت کار اے جو پیشے وجوں ریٹائرڈ تھانیدار اے ۔

## جیون
بنت سنگھ پھولپوری دا جم 25 اکتوبر 1952 نوں کپور سنگھ دے گھر ماں بھگوان کور دی ککھوں ضلع بٹھنڈہ دے پنڈ پھول وچّ ہویا۔ 1968 وچ بنت سنگھ نے سرکاری ہائی سکول پھول توں دسویں پاس کیتی۔ بعد وچ اسنے آئی ٹی آئی بٹھنڈہ توں لیکٹریشن ٹریڈ دا ڈپلوما کیتا تے بجلی بورڈ وچ ے ایلّ ایمّ دی نوکری کیتی۔ 1968 وچ ہی اسدا ویاہ جسویر کور نال ہویا۔ کجھ ویلے بعد ہی بجلی بورڈ دی نوکری چھڈّ کے اکتوبر 1971 وچ پنجاب پولیس وچ سپاہی بھرتی ہو گیا۔ ہولی ہولی اوہ سپاہی توں حولدار تے حولدار توں تھانیدار بن گئا۔ اکتوبر 2010 وچ اوہ چالی سال دی سروس پوری کرکے ریٹائرڈ ہو گیا۔

## گیت کاری دا سفر
بچپن توں ہی پھولپری نوں ویاہ، اکھاڑیاں تے وجدے گیت سنن دا شوق پے گیا۔ سکول دی بال سبھا دوران اوہ سبھیاچاری پروگراماں وچ ودھ چڑ کے حصہ لیندا سی۔ پھولپوری تخلص وی سکول ویلے سدے استاد نے ہی دتا۔ گائیکی دے شوق نوں پورا کرن لی سنے لدھیانے مشہور گائیک ہرچرن گریوال دے دفتر وچ کم کرنا شروع کر دتا۔ 1975 وچ پہلی وار اسدا لکھیا گیت 'ستگوراں نے جہاز بنایا، آ جو جیہنے پار لنگھنا' گائیک داری رام لکھیا دی آواز وچ ریکارڈ ہوئا۔ 1976 وچ داری رام دی آواز وچ اک ہور گیت 'ستنام جپ بندیا، بنکے گراں دا چیلا' ریکارڈ ہوئا۔ بعد وچ پمی بائی، مول چند بھٹی، سدیس کپور، مدن رامپوری، ودھم عالم، ماشا علی، نے پھولپوری دے گیت گاے۔ ماں بولی پنجابی، پنجابی ورثہ، سبھیاچار، سماجی برائیاں دی مخالفت پھولپوری دی گیت کاری دے مکھ موضوع ہن۔

## کتاباں
* میں پنجابی بولی ہاں (2011)
* لوک گتھاواں جاگدیئاں(2015)
* سوہنی پگّ بنّ مترا (پرکاشنا ماتحت)

## گیت
* سونے وانگوں لشکاں مارن، پانی چاندی رنگاں دے

گدھے، بولیئاں، بھنگڑے، پینگھاں چھنکارے نے ونگاں دے

ڈھولا، ماہیئا، دلا، جگا، سدّ مرزے دی لایے

سبھیاچار تے ورثہ ااپنا کتے نہ بھلّ جایے

* جاگ میرے بیلیا، جاگ ے پنجابیا

ہاڑے ہاڑے نشے نوں تیاگ اے پنجابیا

* رکھاں باجھوں چھاں نہیں ملنی

ممتا مورت ماں نہیں ملنی

دھیئاں، ماواں، رکھاں، چھاواں نوں ہاے مار مکاُ

ککھّ بچا، رکھ بچا

## حوالے

http://epaper.dainiktribuneonline.com/1265428/Filmnama/ST_01_July_2017#dual/2/1
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شاعر
رونا لیلا

**رونا لیلا**، اک بنگلادیشی تے سابقہ پاکستانی  گلوکارہ نیں، جیہناں نوں جنوبی ایشیا دے مشہور گائیکاں وچوں اک سمجھیا جاندا اے۔ اوہناں نے 1960ء دی دہائی وچ پاکستان دی فلمی صنعت وچ اپنے کیریئر دا آغاز کیتا۔ اوہناں دا انداز گلوکاری پاکستانی پلے بیک گلوکار احمد رشدی توں متاثر اے تے بعد وچ گلوکارہ مالا دی جگہ اوہناں دے نال مشہور جوڑی وی بݨائی۔

## مُڈھلی زندگی
رونا لیلا دا جنم سلہٹ، (موجودہ بنگلا دیش) وچ 1952ء وچ ہویا۔ اوہناں دے ماں پیؤ نوں اوہناں دے ڈانسر بنن دی آس سی تے اوہناں نُوں کتھک تے بھرتناٹئم سکھایا۔ اوہناں دی وڈی بھین دینا لیلا شاستری سنگیت سکھ رہی سی تے رونا نے اس دے سبقاں توں سکھنا شروع کر دتا۔ اُدوں دینا دے استاد نے رونا لیلا نوں سکھاؤݨ دا فیصلہ کیتا۔ اوہناں دے والد سعید محمد امداد علی سِول سرونٹ دے طَور تے کراچی وچ تعینات سی۔ اوہ تے اوہناں دی بھین کراچی دے سکول وچ پڑھیاں۔ اس زمانے وچ احمد رشدی فلم سنگیت دی اگوائی کر رہے سی تے اوہناں نے ہپ ہوپ، راک این رول، ڈسکو تے ساؤتھ ایشیئن سنگیت وچ ہور جِدّتاں لیاندیاں تے فیر بعد وچ بنگلا دیش، بھارت تے نیپال دے اپݨے پوپ کلچر وچ اک پائنیئری اثر دے طور تے اپنایا گیا۔ رشدی دی کامیابی توں بعد جیز وچ مہارت حاصل کرن والے کرِسچیئن بینڈ، کراچی، حیدر آباد، ممبئی، ڈھاکا تے لہور وچ مُختلِف نائٹ کلبّاں تے ہوٹل لابیاں وچ پرفارمنس کرن لگے۔ اوہ گائک احمد رشدی دی بھیݨ بن گئیاں جیہناں نوں اوہ اپݨا استاد مَندِیاں سی، نہ صِرف اوہناں دے گاؤݨ سٹائل دی، بلکہ سٹیج اُتے اوہناں دی پرفارمنس دی وی نقل کرن دی کوشش کردیاں سی۔

## حوالے

گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پاکستانی گلوکارہ
شردھا مسالے

**شردھا مسالے** اک اداکار تے ماڈل اے۔ اوہنے اسکول تے کالج دی پڑھائی ممبئی وچ کیتی۔ 2007 توں جسوسی سیریز سی آئی ڈی وِچ فرانزک ایکسپرٹ ڈاکٹر طارقہ دے کردار نال کم کر دی رہی۔ ایس کردار نے شردھا مسالے نوں بہت زیادہ شہرت دِتی۔ 2009 وچ فِلم **آل دی بیسٹ: فَن بی گنز** وچ کم کیتا۔ 

## فلمو گرافی
;ٹیلیوژن
**کہانی گھر گھر کی* : (ملِشکا)
**سی آئی ڈی* : (ڈاکٹر طارقہ) 
**ملے جب ہم تُم* : (سی جے) 
**کیا دِل میں ہے* : (منشا)
**شوبھا سومناتھ کی* : (بھیراوی) 
**لَو یو زِندگی* : (جونا) 
**اِک ہزاروں میں میری بہنا ہے* : (ڈاکٹر سیما)

;فلم
* *آل دی بیسٹ: فَن بی گنز* (2009) : (بے ٹی)

گٹھ:اداکارہ
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی فلم جگت
اُوشا اُتھپ

**اُموضوع اُتھپ** (جم 7 نومبر 1947) اک بھارتی پوپ، جیز اتے پلیبیک گائیک ہن جو 1960 دے دہاکے دے انت وچّ، 1970 دے اتے 1980 دے دہاکے وچّ گانے گائے سن۔ ڈارلنگ، جس نوں اسنے فلم *7 خون معاف* لئی ریکھا بھاردواج نال ریکارڈ کیتا سی، نے 2012 وچ ودھیا فیمیل پلیبیک گائیک لئی فلمفیئر اوارڈ جتیا سی

## بچپن
اُوشا اُتھپ دا جم، بمبئی (ہن ممبئی) وچّ ہویا سی۔ اس دے پیؤ  ویدناتھ سومیشور سمی سن، ۔ جو 1947 وچ تاملناڈو وچ مدراس (ہن چینئی) توں سن۔

اسنے سینٹ ایگنس ہائی سکول (کلیئر روڈ، بائیکلا) وکھے پڑھائی کیتی۔ جدوں اوہ سکول وچ سی تاں اس نوں سنگیت کلاس وچوں باہر کڈھ دتا گیا سی کیونکہ اوہ اپنی طرحاں آواز نال فٹّ نہیں سی۔ مگر اس دے سنگیت استاد نے پچھان لیا کہ اس دے اندر کجھ سنگیت اے اتے اسنوں کھیڈن لئی اپنے کلیپر دے دندی سی۔ بھاویں کہ اوہناں نوں رسمی طور اُتے سنگیت وچ سکھلائی یافتہ نہیں سی، اوہ سنگیت دے ماحول وچ پلی وڈی ہوئی سی۔ اس دے ماں-پیؤ مغربی کلاسیکل توں ہندوستانی اتے کرانٹک سمیت کشوری آمونکر اتے بڑے غلام علی خان نوں ریڈیو تے سندے ہندے سن اتے اوہ اوہناں نال بیٹھ جاندی ہندی سی۔  اوہ ریڈیو سیلون  سندی ہندی سی۔

### گائیکی کیریئر

## حوالے

گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
وندنا کٹاریا

**وندنا کٹاریا** (جم 15 اپریل 1992) اک بھارتی ہاکی کھڈارن اے۔ اوہ بھارتی قومی ٹیم وچ xارورڈ دے کردار نبھاؤندی اے۔ وندنا نے 2013 وچّ دیس دی سکھرلے ٹیچے دے روپ وچّ ابھردیاں، سفلتا دا سواد چکھیا، جس نے بھارت نوں جرمنی دے مونشینگلاباک وچّ جونیئر خواتین عالمی کپ وچّ کانسی دا تگما جتایا۔ اسدے پنج گول نے اس نوں ٹورنامینٹ دا تیجا سبھ توں وڈا گول کرن والا گول داغ دتا۔ اسنے اپنی پسندیدہ کھڈاری دے روپ وچّ ارجنٹاین لوسیانا امیر دا حوالہ دتا اے۔ وندنا نے قومی ٹیم لئی 130 دے قریب گول کر چکی اے۔

## شروع دا جیون
وندنا کٹاریا دا جم 15 اپریل 1992 نوں اتر پردیش وچ (ہن اتراکھنڈ) وچ ہویا۔ اوہناں دے پیؤ ناہر سنگھ نے بھیل دے اک ماسٹر ٹیکنیشیئن وجوں کم کیتا۔ وندنا پچھلے دو سالاں توں بھارت لئی سبھ توں بہتر کھڈاریاں وچوں اک چنی گئی اے۔ اس کھڈارن نے پہلی وار 2006 وچّ اپنے جونیئر انترقومی کرکیٹ دی شروعات کیتی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1992
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
ٹیلی نور پاکستان

**ٹیلی نور** پاکستان دی موبائل فون دی اک نیٹ ورک کمپنی اے۔ 

## ہور دیکھو
* یو فون
* زونگ
* ٹیلی نور
* موبلنک
* وارد

گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
ٹُومباں

**ٹُومباں ** جاں **زیور** جاں **گہنے** (کئی وار **جیولری** ) اوہناں سجاوٹی چیزاں نوں آکھیا جاندا اے جو نجی شنگار خاطر ورتیاں جاندیاں ہن جویں کہ چھاپاں-چھلے، کنٹھے، مندراں، جڑاؤ سوئیاں وغیرہ۔ عورت دے چہرے دی خوبصورتی نوں ودھاؤن لئی ٹُومباں دا خاص اہمیت ہندا اے۔

 

گٹھ:ہار سنگھار
گٹھ:گہݨے
گٹھ:زیور
شویتا پنڈت

thumb|شویتا پنڈت
شویتا پنڈت اک مشہور بالیوڈّ پلیئبیک/رکارڈنگ گائیکہ، گیت کار، سنگیتکار، کارگزاری کلاکار اتے اداکارہ اے۔اسنے کئی تیلگو اتے تامل فلماں دے گانیاں لئی مشہور گیت ریکارڈ کیتے ہن۔ بالیوڈّ سنگیت صنعت وچ اوہ سبھ توں گھٹّ عمر دے گائکاں وچوں اک اے۔

## سنگیت کیریئر
اس نے یش راج فلماں اتے آدتیا چوپڑہ دی محبتیں (2000) نال 12 سال دی عمر وچ پنج گیتاں دے نال اپنی کامیاب شروعات کیتی۔ اس نے لگبھگ 500 گائکاں وچ آخری چون لئی آڈیشن کیتے جان توں بعد فلم وچ گانا چنیا سی۔ اس دا پہلا ریکارڈ ایلبم میں زندگی ہوں رلیز ہویا جدوں اوہ صرف 16 سال دی عمر دی سی۔ اوہ سبھ توں گھٹّ عمر دی بھارتی-پوپتی سٹار بن گئی۔ اسنے اس ایلبم توں 3 ویڈیوز رلیز کیتیاں۔  اس دیاں ہور ایلبماں وچ اپلم چپل شامل اے۔
## فلموگرافی
چار سال دی عمر وچ، شویتا نے بھارتی سنگیتکار الائراجا نال اوارڈ جیتو فلم انجلی لئی کم کیتا، جس نوں ہندی وچ دوبارہ ریکارڈ کیتا گیا سی۔ اسنے ہندی وچ اس فلم وچ مکھ کردار لئی ڈبّ کیتا ۔
## حوالے

گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:سنگیت
گٹھ:فلماں
گٹھ:گلوکارہگٹھ:بھارتی فلمی جگت
زین الدین زیدان

**زین الدین یزید زیدان** (انگریزی:Zinedine Zidane) (پیدائش: 23 جون 1972ء) المعروف **زیزو** فرانس دے مشہور فٹ بالر سن جنہاں نے یوونٹس ہور ریال میڈرڈ سمیت 4 فٹ بال کلباں دی وی نمائندگی کیتی۔ اوہناں نے دو عالمی کپ ٹورنامنٹس وچ فرانس دی نمائندگی کیتی جنہاں وچ 1998ء دا عالمی کپ وی شامل اے جس وچ فرانس نے عالمی چیمپین بننے دا اعزاز حاصل کیتا۔ علااوہ ازیں تن یورپی چیمپین شپس وچ وی ملکی نمائندگی دا اعزاز حاصل کیتا جس وچ توں 2000ء وچ فرانس براعظمی چیمپین بنا سی۔

زیدان 23 جون 1972ء نوں فرانس دے ساحلی شہر مارسیلز (Marseille)وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والدین اسماعیل تے ماں ملکہ دا بنیادی تعلق  الجزائر توں سی جو ہجرت کرکے فرانس آئے سن۔ زیدان فرانس ہور الجزائر دونوں ملکاں دی شہریت دے حامل نیں۔

زیدان نے اس وقت عالمی افق تے زبردست شہرت حاصل کیتی جدوں اوہناں نے 1998ء دے ورلڈ کپ وچ برازیل دے خلاف ہیڈر دے ذریعے دو گول کیتے تے ملک نوں تاریخ وچ پہلی بار عالمی چیمپین بنا دتا۔ اوہناں نے یورو 2000ء وچ وی ملک نوں براعظمی فاتح بنانے وچ اہم کردار ادا کیتا۔ کلب سطح اُتے اوہناں نے یوونٹس ہور ریال میڈرڈ دی جانب توں بالترتیب اٹلی ہور اسپین دی قومی چیمپین شپ جتیاں۔2006ء دے ورلڈ کپ دے اختتام اُتے اننیں ٹورنامنٹ دا بہترین کھلاڑی قرار دتا گیا جس اُتے اسنوں گولڈن بال ایوارڈ نال نوازا گیا۔ انہاں  دی زیر قیادت فرانسیسی ٹیم عالمی کپ دے فائنل وچ پہنچی پر اطالوی حریف اُتے قابو نہ پا سکی۔ زیدان دے اس آخری میچ وچ ان دے کیریر دا اختتام انتہائی افسوسناک انداز وچ ہوا جدوں اوہناں نے اطالوی دفاعی کھلاڑی مارکو میٹرازی دے سینے اُتے ٹکر مار کر اسنوں زمین اُتے گرا دتا تے ریڈ کارڈ دکھائے جانے دے باعث میدان بدر کر دتے گئے۔
thumb|زین الدین زیدان

زیدان نے تن مرتبہ (1998ء، 2000ء، 2003ء وچ) فیفا ورلڈ پلیئر آف دی ایئر دا اعزاز جیتدے ہوئے عالمی ریکارڈ قائم کیتا جبکہ اوہ تن مرتبہ (1997ء، 2002ء، 2006ء وچ) اس فہرست دے اولین تن کھلاڑیوں وچ وی شامل رہے۔ اوہ 1998ء وچ یورپین فٹ بالر آف دی ایئر وی قرار پائے۔ 2001ء وچ انہاں دی ریال میڈرڈ منتقلی دے لئی ادا کیتی گئی 66 ملین یورو (87 ملین امریکی  ڈالرز، 47 ملین پاؤنڈز) دی رقم ہن تک دا عالمی ریکارڈ اے۔ 2004ء وچ یوئیفا گولڈن جوبلی پول وچ اسنوں  گذشتہ 50 سالوں دا بہترین یورپی کھلاڑی قرار دتا گیا جبکہ اوہ عظیم برازیلی فٹ بالر پیلے دی 125 عظیم زندہ فٹ بالرز دی درجہ بندی "فیفا 100" وچ وی شامل سن۔

مسعود اوزیل دے کھیل ہور ان دی ٹیم دے ساتھیاں دے لیے مدد فراہم کرنے دے سٹائل ہور صلاحیت نوں ریال میدرد دے سابق مینیجر جوزے مورینیو (José Mourinho) نے لیجنڈ کھلاڑی زین الدین یزید زیدان (Zinedine Zidane) نال موازنہ کیتا اے۔ 

زیدان نے عالمی فٹبال کپ 2006ء دے بعد پیشہ ورانہ فٹ بال توں ریٹائرمنٹ دا اعلان کر دتا سی۔

## کیریئر دے اعداد و شمار

## حوالے

گٹھ:ہسپانیہ وچ غیر ملکی فٹ بال مینیجر
گٹھ:بربر شخصیتاں
گٹھ:فیفا 100
گٹھ:فرانسیسی مسلم
گٹھ:1972ء دے جم
گٹھ:لا لیگا فٹ بالر
گٹھ:فرانسیسی فٹ بالر

گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:الجزائری شخصیتاں
گٹھ:مسلم فٹ بالر
گٹھ:زندہ لوک
پولو

**پولو** (انگریزی: Polo) اک ٹیم کھیل اے جیہڑا گھوڑیاں اُپر بیٹھ کے کھیلیا جاندا اے۔ ایہدا مقصد حریف ٹیم دے خلاف گول کرنا ہُندا اے۔ ایہدے چ کھلاڑی اک پلاسٹک یا لکڑی دی گیند نوں ہاکی ورگے ڈنڈیاں نال مار کے سامنلی ٹیم دے گول چ پاون دی كوشش کردے نیں۔ روایتی طریقے چ ایہ کھیل بڑی رفتار نال اک بڑے کھلے میدان چ کھیلیا جاندا اے۔ ہر ٹیم چ 4 کھلاڑی ہُندے نیں۔
اٹھارویں صدی دے برطانوی ہند چ انگریزاں نے ایس کھیل نوں متعارف کروایا تے 1875ء چ ایس کھیل دے قنون وی وضع کیتے۔ بعد  چ ایہ کھیل پوری دنیا چ پھیل گیا۔ مغرب چ ایس کھیل نوں متعارف کراون دا سہرا ایہناں برطانوی فوجیاں نوں جاندا اے جیہڑے ہندستان چ رہائش پزیر سن۔ 1877ء چ پہلی باری جد ایہ کھیل عالمی سطح تے کھیلیا گیا تاں اوس ویلے ارجنٹائن پولو چ رہنما ملک سمجھیا گیا۔
سبھ توں پراݨی پولو پاکستان چ گلگت بلتستان چ کھیلی جاندی اے۔ پولو گلگت، بلتستان، چترال دا روایتی کھیل اے۔ ایہ فری سٹائل پولو اے۔
پاکستان چ ہر سال شندور پولو فیسٹِول منعقد کیتا جاندا اے۔

گٹھ:کھیل
گٹھ:کھیڈ
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:کھیل ویکی ڈیٹا توں ماخوذ
گٹھ:گلگت بلتستان
میر محمد علی

** میر محمد علی** نے *آگ ٹی وی* توں اپݨے کیریئر دا اغاز کیتا۔ بعد چ اوہناں نے *4 مین شو* چ اپݨیاں صلاحیتاں دا لوہا منوایا۔ ایس شو چ اوہناں نے مختلف لوکاں دی پیروڈی کیتی۔ ایس توں مگروں اوہ *ایویں شو* تے فیر *خبرناک* نال منسلک ہوگئے۔ میر محمد علی دی شہرت دی بڑی وجہ اوہناں دیاں کامیاب پیروڈیاں نیں۔ اوہناں دا دعوا اے کہ اوہ ہر شخص نوں 20 منٹ دیکھ بھاکھ کے اوہدیاں سانگاں لاہ سکدے نیں۔ میر محمد علی ہُݨ تک سینکڑیاں مشہور لوکاں دیاں پیروڈیاں کر چکے نیں۔ 23 مارچ 2015 نوں صدرِ پاکستان ممنون حسین ولوں میر محمد علی دی خدمات دے صِلے چ اوہناں نوں پرائڈ آف پرفارمنس اوارڈ دتا گیا۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:مخولیا اداکار
پاکستان فرنٹیئر کور

## ہور دیکھو
* پاکستان رینجرز
* پاکستان فرنٹیئر کور
* گلگت بلتستان سکاؤٹس

گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاکستان
جیوتی آمگے

**جیوتی آمگے**  اک بھارتی اداکارہ اے جو کہ اپنے چھوٹے قد کرکے جانی جاندی اے۔ گنیز ورلڈ رکارڈز مطابق جیوتی دنیا دی سبھ توں چھوٹی زندہ عورت اے۔

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری لنک

* 
* World's Smallest Woman, Jyoti Amge, releases the World's Biggest Book in Jaipur City 
* Rediff Slide Show
* ''Sun'' news article about Jyoti
گٹھ:بھارتی عورتاں
پُونم راؤت

**پُونم گنیش راؤت** (جم 14 اکتوبر 1989) اک کرکٹر اے جس نے اک ٹیسٹ کرکٹ، 28 عورتاں دے ون ڈے انٹرنیشنل اتے 27 ٹی -20 میچاں وچ بھارت لئی کھیڈی  اے۔

15 مئی، 2017 نوں آئرلینڈ دی ڈبلیو۔او۔ڈی۔آئی۔ وچّ، اسنے نے دپے شرما نال 320 دوڑاں دی عالمی ریکارڈ سانجھیداری کیتی، جس وچّ 188 دا یوگدان پایا۔ اس نے 229 (انگلینڈ دی ساراہ ٹیلر اتے کیرولین اٹککن ولوں) 286 ویں ون ڈے وچ مرداں دے ریکارڈ (اپل تھرنگا اتے سری لنکا دے سنتھ جیسوریا ولوں)۔

### خواتین ون ڈے سینچریاں

## حوالے

گٹھ:جم 1989
گٹھ:بھارتی خواتین اوڈیائی کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
ایلونا اینڈریؤ

**الونا اینڈرییو** الونا گورڈن اتے اینڈرییو گورڈن دا قلم نام اے، اک امریکی شوہر-اتے-بیوی دی لکھاری جوڑی اے، جو اربن فینٹسی اتے  رمانس ناول سٹائل وچّ لکھدے ہن۔

## شروع دا جیون
ایلونا دا جم سوویت یونین وچّ ہویا سی اتے اوہ امریکہ وچّ اک جوانی دی عمر وچّ آئی سی۔ اس نے ویسٹرن کیرولینا یونیورسٹی وچّ بائیو کیمسٹری وچ گریجوئیشن کیتی اتے اپنے شوہر اینڈریو گورڈن نوں ملی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی شخصیتاں
لالٹین

**لالٹین** ([انگریزی]]:Lantern) مٹی دے تیل نال چلن والا اکّ لیمپ ہندا اے جسدا ڈیزائن اس طرحاں دا ہندا اے کہ ایہ ہوا وچّ بجھدا نہیں۔ اصل وچّ ایہ اس ویلے دی کاڈھ اے جدوں اجے بجلی گھراں تکّ نہیں سی پہنچی۔ پہلاں لالٹین دے چانن وچّ ہی رات نوں روٹی پکائی جاندی سی۔  گڈےآں دے چلن ویلے وی گڈے دے تویت نال لالٹین بنّ لئی جاندی سی۔ پڑھن والے طالب  علم، چرخہ  کتن والیاں عورتاں، ہر کِتے والے لوک رات براتے کم کاج کرن لئی لالٹین ہی ورتدے سن۔

## بنتر
لالٹین دے ہیٹھلے حصے وچّ مٹی دے تیل والی چھوٹی جہی گول ٹینکی ہندی اے۔ ٹینکی دے اُپرلے حصے وچ اک گلی ہندی اے۔ اُپرلے حصے وچّ بتی پا کے اس گلی وچّ فٹّ کر دتا جاندا اے تاں کہ اوہ تیل نال بھجّ سکے۔ ٹینکی دے اپر فریم بنا کے لالٹین چکن لئی اک کنڈا لگائا جاندا اے۔ فریم دے اندر لوہے دیاں تاراں دا جالیدار فریم بنایا جاندا اے، جس وچّ چمنی پائی ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:رہتل
گٹھ:رہتلاں
یوکرین وچ روسی فوجی دخل 2014

27 فروری 2014 توں روسی فوج نے یوکرین دے گڑبڑزدہ کریمیا جزیرہ نما واقع سواستوپول اتے بیلبیک دے ہوائی اڈیاں تے قبضہ کر لیا سی۔

## حوالے

گٹھ:یوکرین
گیل گادوت

**گیل گیڈٹ-وارسانو** دا جم 30 اپریل 1985 وچّ ہویا۔ گیڈٹ اسرائیل دی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ گیڈٹ اپنے ونڈر وومین اتے د فاسٹ اینڈ فیوریس سیریز دے رول کارن کافی مشہور اے۔

## مڈھلا جیون

گیل گیڈٹ دا جم پیتاہ، تکوا، اسرائیل وچّ ہویا سی۔ اس دی ماں ، اک استاد، اتے اس دے پیؤ مائیکل، اک انجینیئر ہن۔ اس دی دانا ناں دی اک چھوٹی بھین وی اے۔
## مس اسرائیل
گیڈٹ دا جم اسرائیل وچ ہویا سی۔ 18 سال دی عمر وچ اوہ مس اسرائیل 2004 بن گئی سی۔ اس نے پھر  اسرائیل  ڈیفنس فورسز وچ سپاہی دے طور اُتے دو سال کم کیتا۔ اسنے ماڈلنگ اتے اداکاری کرن توں پہلاں آئیڈیسی ہرزلیا کالج وچ پڑھنا شروع کر دتا سی۔
## قوجی خدمت

20 سال دی عمر وچ، گیڈٹ نے اسرائیل  ڈیفنس فورسز وچ اک سپاہی وجوں دو سال کم کیتا۔اوہ اپنے فوج وچّ بتائے ویلے بارے کہندی اے: "تسیں دو جاں تنّ سال دندے ہو، اتے ایہہ تہاڈے بارے نہیں اے، تسیں متنظمی اتے ستکار سکھدے ہو۔"
## حوالے

گٹھ:اسرائیل
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
پاکستانی پنجابی ناٹک

**پاکستانی پنجابی ناٹک**، شاعری، ناول تے کہانی دے ٹاکرے تے پاکستان وچ پنجابی ناٹک دی ترقی دی تور دھیمی اے۔ پاکستان وچ اک طبقہ ایہوجئے لوکاں دا اے جیہڑا ڈرامے نوں مذہبی سوچ وجوں اسلام دے بنیادی اصولاں دے خلاف تصور کردا اے۔پاکستان وچ پنجابی ناٹک دی تور نوں تنّ کیٹیگریاں وچّ ونڈیا جا سکدا اے۔

* **سٹیج ناٹک**
* **ریڈیو ڈرامے**
* **ٹیلی ویژن سیریل/ناٹک**

پاکستانی پنجابی سٹیج ناٹک جیہڑے کتاباں وچ چھپے ہوئے ملدے نیں اوہ اس طرحاں نیں:

* **[[مصلی]]** : میجر اسحاق محمد
* **توں کون** : سرمد صہبائی
* **قصہ دو بھراواں دا** : منیر نیازی
* **مت** : اختر کشمیری
* **سہانا خواب** : محمد نواز
* **ست رنگ** : نذر فاطمہ

ایہناں مولک ناٹک توں چھٹّ دوسریاں بولیاں توں پنجابی وچ ترجمہ ہو کے چھپے ناٹک وی ملدے نیں۔**پنجابی سٹیجی ناٹک** دے ٹاکرے تے **ریڈیو ڈرامے** ودھیرے چھپے تے نشر ہوئے نیں۔ لاہور ریڈیو سٹیشن توں اردو دے اثر ہیٹھ پنجابی ڈرامے وی نشر ہون لگ گئے۔ پنجابی وچ ریڈیو ناٹک دی چھپی پہلی کتاب **ہوا دے ہوکے** دے لکھاری سجاد حیدر نیں۔ **سجاد حیدر** نے **سورج مکھی**، **پتن**، وی لِکھے نیں۔ اس توں علاوہ عائشہ اشرف نے **دھرتی دیاں ریکھاں**، **بدلاں دی چھاں**، اشفاق احمد، فخر زمان، محمد نواز نے ریڈیو ناٹک دی رچنا کیتی۔ پاکستان ٹیلی ویژن اُتے پنجابی دے جیہڑے ڈرامے دکھائے گئے نیں اوہناں وچوں صِرف دو کتابی روپ چھپ کے سامنے آئے۔ اک تاں بانو قدسیہ دے ڈرامیاں دا مجموعہ **آسے پاسے** اے، دوجی کتاب منو بھائی دی رچنا **زنجیر** اے۔ لکھاری دا ایہہ 20-25 منٹ دیاں 13 قِسطاں دا ٹی وی سیریل 3 وار ٹیلی کاسٹ ہو چکیا اے۔
سمچے پاکستانی پنجابی ناٹک وچلیاں ساریاں رچناواں خاص طور تے بھاشنی ریڈیائی پہلو نوں سامنے رکھ کے رچیاں گئیاں نیں۔ اس کرکے کچھ نوں چھڈ کے باقی سبھ دیس دی چال دے مطابق نیں۔ جو مدھکالی ادب نوں دیکھن توں اگے نہیں تُر سکے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی ناٹک
پنجابی ناٹک

**پنجابی ناٹک**، دی تریخ اک جٹل ورتارا اے کیونکہ پنجابی رہتل وچّ ناٹک دی صنف زیادَہ قابل اطمینان نہیں رہیں۔ اک توں ودھ کارناں کرکے ایہ صنف پنجابی سماج وچّ اَعلا مقام حاصل نہیں کر سکی۔ اس لئی پنجابی ناٹک دی تریخ لِکھنا مُمکن نہیں ہویا۔ ایسّے لئی پنجابی ناٹک دی تریخ لِکھدیاں اس تہذیبی پچھوکڑ، لوکدھارائی ویہار تے ذہنیت نوں سمجھݨا ضروری اے۔ ایہ اس لئی وی جاݨݨا ضروری اے پنجابی وچّ بھاویں ناٹک دا فروغ پچھم دے اثر نال ہویا پَر اپݨی اک صدی دی تریخ سرجنا دے دوران ایہ بار بار کِسے نہ کِسے رُوپ وچّ پنجابی لوکدھارا تے رہتل نال متعلّق ہوݨ دا جتݨ کردا رہیا۔

پنجابی ناٹک دے جم تے ترقی بارے اکثر اوہناں فوری کارناں نوں سامݨے رکھ کے ہی مطالعہ کیتا جاندا اے جیہڑے انگریزاں دی آمد نال مغربی ادب تے سوچ وچار دے زیر اثر مرتّب ہوئے۔ ایہناں فوری کارناں دا وشیس اہمیت اے۔ ایہناں دا مطالعہ ہونا ضروری اے کیونکہ ایہناں دی وجَہ توں ہی ودھاء دے روپ وچّ ناٹک دی پنجابی ادب وچّ آمد ہوئی۔ مگر ساڈی دشٹی وچّ ایہناں فوری کارناں دے مطالعے تو علاوہ اس لسانی تے لوکدھارائی پچھوکڑ نوں سمجھݨا ضروری اے جیہڑا کسے وی زبان دے ادب دیاں جڑھاں وچّ حاضر رہندا اے۔سنسکت ناٹ پرمپرا وسو ناٹ ساہت وچّ جانی پچھانی تے قائم اے۔ ہندوستان وچّ کئی صدیاں توں اس پرمپرا دا پرچلن رہیا۔ پچھم وچّ سبھ تو پہلا سرولیئم جونز ولوں کیتے 'شکنتلا' ناٹک دے انگریزی ترجمے راہیں اس ناٹ پرمپرا دا سنچار پچّھم تَکّ ہویا۔ پنجابی ناٹک نوں سکھراں تے پہنچاؤݨ دا سہرا پنجابی دے مشہور ناٹک کاراں نوں جاندا اے جیہناں دی پیڑی اس طرحاں اے۔

## ہرمن پیارتا
پنجابی ناٹک عام طور تے تھللے تے درمیانّے طبقے وچّ زیادہ ہرمن پیارا رہیا اے۔

## پہلی پیڑھی
# ایشور چندر نندا
# سنت سنگھ سیکھو
# بلونت گارگی
# ہرچرن سنگھ
# گردیال سنگھ کھوسلا
# گردیال سنگھ پھلّ

## دوجی پیڑھی
# ہرشرن سنگھ
# سرجیت سنگھ سیٹھی
# کپور سنگھ گھمن
# امریک سنگھ
# گرچرن سنگھ جسوجا
# پرتوش گارگی

## تیجی پیڑھی
# اجمیر سنگھ اؤلکھ
# آتمجیت
# گورکھ ناتھ
# چرنداس سدھو
# دوندر دمن
# گرسرن سنگھ
# روندر روی
# درسن متل
# امرجیت گریوال

## چوتھی پیڑھی
# سوراجبیر
# منجیتپال کور
# پالی بھپندر
# ستیش کمار ورما
# دیوندر کمار
# جتندر براڑ

گٹھ:ناٹک
گٹھ:پنجابی ناٹک
گٹھ:پنجابی ادب
میجر اسحاق محمد

**میجر اسحاق محمد** وڈا سوجھ وان، سیاستدان، ناٹک کار، صحافی، وکیل، اتے کھوجی سی۔ اوہ 'مزدور کسان پارٹی' دا موڈھی آگوُ سی۔

اوہ مارکسسٹ وچاردھارا وچّ پربین، دلت چیتنا نوں قلم بند کرن والا پاکستانی ناٹک کار سی۔ اس نے پنجابی وچّ کجھ بہت سوہݨے ناٹک لکھے اتے ان پڑھ کساناں دی مدد نال پنڈاں وچّ اوہناں دا منچن وی کیتا۔ 

## جیون
اسحاق محمد دا جنم اپریل 1920 وچّ ضلع جالندھر دے پنڈ اکھاڑا دے ذمیندار گھرانے وچّ ہویا۔ اسحاق محمد نے دسویں اڑمڑ ٹانڈا توں،ایف اے. ڈی.اے.وی. کالج جالندھر اتے بی.اے. ایم.اے.او. کالج امرتسر توں 1941 وچّ کیتی۔
## لکھتاں
اسحاق محمد نے پنجابی ڈرامے نوں دو لکھتاں *ققنس* تے *[[مصلی]]* اتے اردو وچّ ڈرامہ *خانا آبادی* لکھے۔ اوہناں دے اردو ڈرامے *خانا آبادی* دا پروفیسر شارب ہوراں نے *خانا آبادی* دے ناں نال ای پنجابی ترجمہ کیتا ہے۔
### ناٹک
#### پنجابی ناٹک
**ققنس* 
**[[مصلی]]*

#### اردو ناٹک
**خانا آبادی*

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
ٹم ٹم

**ٹم ٹم** (Tandem) لاطینی بولی دے شبد 'ٹینڈم' توں ماخوذ اے۔ ایہنوں پنجابی چ **ٹم ٹم** آکھیا جاندا اے۔  ٹم ٹم 2 پہیاں آلی اک گھوڑا گڈی اے جیہدے چ 2 سواریاں دیاں سیٹاں ہُندیاں نیں تے چھاں لئی اُپر اک بڑا سارا ٹوپ ہُندا اے۔ ٹم ٹم چ گھوڑے اگے پِچھے جُتے ہُندے نیں۔

## ہور دیکھو
*گھوڑا بگھی
*ٹانگا کعھوڑا
*یکا
*گھوڑا ٹرین

گٹھ:پنجابی رہتل
گھوڑا بگھی

**گھوڑا بگھی** (Horse and buggy) 18ویں صدی دے چھیکڑ، 19ویں صدی تے 20ویں صدی دے مُڈھ چ ورتی جاݨ آلی اک گھوڑا گڈی سی جیہڑی ہُݨ وی روایتی تے ثقافتی تقریبات چ ورتی جاندی اے۔ ایہدے چ عام طور تے 1 یا 2 گھوڑے جوتے جاندے نیں تے ایہدے 4 پہیے ہُندے نیں۔

## ہور دیکھو
*ٹم ٹم
*ٹانگا کعھوڑا
*یکا
*گھوڑا ٹرین

گٹھ:پنجابی رہتل
ٹانگا کعھوڑا

**ٹانگا** (ہندی: टाँगा، انگریزی: Tanga / Tonga، بنگلہ: টাঙ্গা) اک ہولی جہی کعھوڑا گڈی اے جیہڑی خاص طور تے دکھنی ایشیا چ سواریاں تے مال ٹعھوݨ لئی ورتی جاندی اے۔ ٹانگے دے 2 بڑے سائز دے پعیے ہُندے نیں۔

 

## ہور دیکھو
*گھوڑا بگھی
*ٹم ٹم
*یکا
*گھوڑا ٹرین

گٹھ:پنجابی رہتل
گھوڑا ٹرین

**گھوڑا ٹرین** اک انوکھی تے دنیا بھر چ گھوڑےآں نال چلݨ آلی اکو ٹرین آ۔ جڑاں والا دے تریخی پنڈ گنگا پور (591 گ ب) چ اک تریخی ورثا اے جیہنوں گھوڑا ٹرین دے نام نال یاد کیتا جاندا اے۔ ایہ گھوڑا ٹرین 115 سال پہلاں گنگا پور توں بچیانا نوں چلدی سی۔ گھوڑے نال لوہے دی پٹڑی اُتے چلݨ آلی ایس ٹرین نوں مقامی لوک بچیانا منڈی توں تقریبن 2 کلو میٹر سفر طے کرن لئی استعمال کردے نیں ۔ 

سر گنگا رام دا حیران کُن تے دنیا بھر چ منفرد کارنامہ گھوڑا ٹرین دا اغاز سی ۔ 1898 وچ سر گنگا رام نے اپنی زمین  لئی پاݨی دی تھوڑ نوں پورا کرن لئی گنگا پور پِنڈ توں پاݨی لجاݨ لئی اک موٹر منگوائی جیہڑی بہت بھاری سی ۔ ایہنوں گنگا پور لے کے جاݨا بہت اوکھا سی ۔ موٹر گنگا پور توں 3 میل دے فاصلے تے واقع بچیاݨا ریلوے سٹیشن تک مال گڈی وچ منگوائی تے ایہنوں گنگا پور تک لیاؤݨ لئی 3 میل دا ریلوے ٹریک بݨوایا تے ایہدے اُپر چلاؤݨ لئی ریل دے پہیاں آلی اک لکڑی دی ٹرالی بݨوائی جیہنوں گھوڑا کِھچدا سی ۔ موٹر نوں گنگا پور تک لیاؤݨ توں بعد گھوڑا ٹرین گنگاپور دے وسنیکاں نوں بچیاݨا ریلوے سٹیشن تک لیاؤݨ تے لجاݨ لئی استعمال کیتی جاݨ لگ گئی ۔ 1898 توں چلݨ آلی ایہ گھوڑا ٹرین اک قدیم تے انوکھی سواری اج وی لوکاں نوں فائدہ دیندی آ ۔ موٹر پنڈ پہنچ گئی تے پٹڑی پہ گھوڑا ٹرین تو‏ں کمرشل بنیاداں اُتے لوک گھر تو‏ں گھر تک آندے جاندے رہ‏‏ے۔ لگ بھگ اک صدی تک چݪݨ دے بعد گھوڑا ٹرین رک گئی۔

## ہور دیکھو
*گھوڑا بگھی
*ٹانگا گھوڑا
*یکا
*ٹم ٹم

گٹھ:پنجابی رہتل
چندرتال جھیل

**چندرتال جھیل** ہماچل پردیش دے لاہول سپتی ضلعے وچ وگدی اک خوبصورت جھیل اے۔ جو بھارت دیاں سبھ توں اُچیاں جھیلاں وچوں اک اے۔چندرتال جھیل سمندری پدھر توں تقریباً 14,000 فٹّ دی اُچائی تے اے۔ انی اچائی کرکے ہی اتھے جون مہینے وچّ وی رات دا درجہ حرارت منفی رہندا اے۔ منیا جاندا اے کہ چندر(چند) اتے تال(جھیل) توں چندرتال نام پیا اے جسدا مطلب اے چند ورگی جھیل۔ ایہہ جھیل برفیلے پہاڑاں وچکار گھری ہوئی اے۔ خوبصورت قدرتی نظارے پاروں چندرتال جھیل قدرت پریمیاں دے کھچّ دا مرکز اے۔

## پہنچن دے رستے
چندرتال پہنچن دا پہلا رستہ منالی توں روہتانگ ہو کے جاندا اے۔ ایہہ رستہ گرانپھو، چھترو تے باتل ہندے ہوئے چندرتال پہنچدا اے۔چھترو توں اگے 48 کلومیٹر دا رستہ زیادہ خطرناک اے۔ دوجا رستہ کنور - کازا  ہو کے جاندا اے۔ اس رستے 4590 میٹر اچے کنزم درے نوں پار کرنا پیندا اے۔ اس درے توں دس کلومیٹر پیدل تر کے وی پہنچیا جا سکدا اے پر سادھن تے رستے باتل توں ہی جایا جاندا اے۔ تیراں کلومیٹر دا ایہہ سفر خطرناک موڑاں تے منموہنے نظارےآں  والا اے۔ اس رستے جا کے وی چندرتال توں اک کلومیٹر پہلاں ہی گڈیاں رک جاندیاں  ہن تے اگے پیدل ہی جانا پیندا اے۔

## حوالے

گٹھ:جھیلاںگٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
سمانھو

**سمانھو ** (کتا تے آدمی) گردیال سنگھ دی لکھی اک پنجابی کہانی اے۔
## کہانی
سمانھو کہانی وچّ ساہبو دی جھوٹی (مَجھ) نویں دودھ ہو گئی سی۔ گڑ والی پرات چکی پھردیاں اوہ گھر-گھر ایہہ دسدی پھردی سی۔ اسدی گلّ سن نہالو، کلو ہسّ چھڈدیاں تے مشکریاں کردیاں ہن۔ پر ساہبو بہت خوش سی۔ ساہبو دے جاندیاں اوہ ہسیاں، نہالو نے ایہہ کیہا کہ ‘اے پرات چکی پھردی ایں جمیں منڈا ہویا ہندے۔’ جھوٹی آس لگن `تے گڑ ونڈن والی گلّ دی چرچہ سارے پنڈ وچّ ہوئی۔ جیو-جی اوہدے اس کمل اتے ہسیا۔ بھر ساہبو دا چاء کدھرے میوندا نہیں سی۔ جس گھرے وڑدی اپنی جھوٹی دیاں گلاں مکن ای نہ دندی۔ اوہ بسو موچن نوں گڑ دین گئی تے اوہنے ساہبو نوں کیہا کہ ‘سنیٔے کل نوں اپنی دھرم شالہ ‘چ اک ڈاکدارنی آؤگی۔’ اوہ چنگی تے سیانی اے تے ککھّ ہری کر دندی اے۔ ایہہ سن کے ساہبو بسو نوں دعاواں دندی اے۔ ساہبو ایہہ سن کے اگلے گھر گڑ ونڈنا بھل گئی۔ اوہ گھر آئی اسدا مجھیرو گھر نہیں سی آیا۔ مندر دے آواز مارن تے اوہ بھورو نوں پانی پلا کے روٹیاں بناؤن لئی آ گئی۔ جدوں اوہ اپنے مندر نوں انجھ ساؤ مجھیرُو آکھدی تے پھیر تینوں ربّ بچہ دیوے دی اسیس دندی، تاں مندر دی گلّ سن کے ملوملی ہاسی نکل جاندی۔ اوہ سر توں پیراں تکّ اپنی سمانوھ دے ‘چکلے ورگے’ نگر شریر نوں ویکھدا تے لما ہؤکا بھر کے نیویں پا لیندا۔ مندر کدے-کدے ساہبو نوں ہؤکے نال کہندا، ‘تینوں کش نہ لگیا مٹیارے، بیریاں نوں بیر لگّ گئے۔’ مندر ساہبو دے کملیپن توں ایناں اکّ گیا سی کہ پہلے دی طرحاں اوہ اوہنوں ماردا کٹدا نہیں سی، کیونکہ ہن اسدی سمت ہور وی خراب ہو گئی سی۔ شداء دا دورہ پیا، ویکھ کے اوہنوں غصہ آ گیا۔ اگلے دن ساہبو ڈاکٹرنی کول دھرم شالہ گئی۔ اتھے جا کے اوہ پہلاں ڈاکٹرنی نوں اسیساں دندی اے۔ پھر اوہنوں یاد آ گئی تے اوہ کہندی اے ‘کڑے ڈاکدرنیئے، تیری گود بھری راے، سنیٔے توں جویں جی کرے کر دنی ایں؟ بھینے میریئے، کوئی ایسی دوائی-بوٹی دہ، جیہدے نال بس اگلے وریھ منڈا ہو-جے۔.۔آہ ویکھ بھینے! تینوں ربّ بچہ دیوے، تیرے پیر پھڑدی ایں!’ تے پاس کھڑھیاں تیویاں اوہدی گلّ سن کے ہسدیاں نے۔ ایہہ سن کے ڈاکدارنی کہندی اے کہ تہانوں شاید پتہ نہیں اسیں تاں وادھو بچے بند کرن دا علاج کردے ایں۔ ساڈے کول۔.۔ ‘ایہہ سن کے ساہبو نوں جھٹکا لگا تے اوہ بسو موچن نوں گالاں کڈھن لگّ پئی تے دھرم شالہ وچوں باہر نکل کے آ گئی۔ اوہ ڈاکدارنی نوں وی گالھاں کڈھن لگی تے کہن لگی کہ اوہ اتھے کیوں تے کی کرن آئی اے۔ ایہہ سن کے اک وڈی عمر دی بڈھی نے کیہا، ‘جی ایہدا غصہ نہ کریو، ایہہ تاں سدھری اے۔’ پر اندر جا کے اوہ کاغذ تے کجھ لکھن لگی تاں اوہدی قلم تلکن لگّ پئی۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہتگٹھ:پنجابی کتاباں
یکا

**یکا** یا **اِکا** پنجاب وچ ٹانگے کعھوڑے دی طرز دی اک گڈی اے۔ ایہدے بمب لمبے ہُندے نیں تے ایہدے نال کعھوڑا یا بولد جوتیا جاندا اے۔ ایہہ اک بندے دے بیٹھݨ لئی ورتیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
*گھوڑا بگھی
*ٹانگا کعھوڑا
*ٹم ٹم
*گھوڑا ٹرین

گٹھ:پنجابی رہتل
اعشاریت

**اعشاریت** اعشاری نظام نوں دنیا بھر وچ طبیعی پیمائش لئی بطورِ معیار متعارف کراؤݨ تے ورتݨ دا عمل اے۔

گٹھ:پیمائشاں
گٹھ:پیمائشی اکائیاں
گٹھ:ناپ
2016 سمر اولمپک دے ایتھلیٹکس مقابلے

اتھلیٹکس کھیڈاں دی لڑی 1896 دیاں اولمپک کھیڈاں توں ہر اولمپک کھیڈاں وچّ شامل کیتی گئی اے۔ اتھلیٹکس کھیڈاں پرانے یونانی اولمپک وچّ ہندے مقابلےآں نال جڑ توں جڑیاں ہن۔ جدید مقابلے جویں ٹریک اتے فیلڈ ایوینٹ، سڑک چل  اتے ریسواکنگ  شامل ہن۔ دو دیساں وچّ دوڑ پچھلے ایڈیشن وچّ شامل سی، پر اس نوں 1924 اولمپک دے بعد لسٹ توں باہر کیتا گیا اے۔

## مقابلے

### مرداں دےایتھلیٹکس مقابلے

### عورتاں دے تھلیٹکس مقابلے
اتھلیٹکس وچ خواتین مقابلے 1928 ثمر اولمپک وچّ شروع کیتے گئے۔

## راشٹر
اتھلیٹکس دی کھیڈ دی نمائندگی کرن والے ہر دیس نے اولمپک وچّ حصہ لیا اے۔

*Updated after the 2012 Summer Olympics*

## حوالے

گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:2016 سمر اولمپک
گٹھ:اولمپک کھیڈاں
کراچی یونیورسٹی

کراچی چ قائم پاکستان دی اک بڑی یونیورسٹی اے۔ 1951 چ ایس یونیورسٹی دی بنیاد رکھی گئی ۔ کراچی یونیورسٹی چ ایس ویلے 52 شعبہ جات، 17 تحقیقی ادارے تے 97 الحاق شدہ کالجز نیں۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان دے تعلیمی ادارے
گٹھ:کراچی
سموسا

سموسا اک مخصوص خوش ذائقا مسالے نال بݨی تے تلی ہوئی پیسٹری اے۔ سموسے مسالے دار ترکاری یا گوشت دے بنائے جاندے نیں۔ پتلے تے خستہ خول چ قیمہ، مچھلی یا دوجیاں شیواں، ماکولات بھر کے تلیا جاندا تاں سموسا تیار ہُندا اے۔ وچکارلے ایشیا دے شاہی باورچیاں نے دکھنی ایشیا چ سموسا متعارف کرایا۔

گٹھ:کھان پین
پروٹھا

**پروٹھا** دکھنی ایشیا چ اک قسم دی روٹی اے جیہڑی عام طور تے ناشتے چ کھادی جاندی اے۔ پروٹھے نال چاء، آنڈا، شہد، شکر، سالݨ، اچار، لسی، مکھݨ تے ملائی وی استعمال کیتی جاندی اے۔

پروٹھے لئی گُنھیا ہویا آٹے دا پیڑا ہتھ نال ایس طرحاں گول شکل چ بنایا جاندا اے کہ ایہدیاں تہاں بݨ جاݨ تے ایہدے چ گھے وی استعمال ہُندا اے فیر چُلھے دے اُپر رکھے توے تے رکھ کے پکایا جاندا اے۔

گٹھ:کھان پین
گٹھ:پنجابی کھاݨے
ڈوبینیٹر ٹرائیڈ

پیریاڈک ٹیبل دے اتہاس وچّ، **ڈوبیرینر ٹرائییڈ** کیمیائی عنصراں نوں اوہناں دے طبیعاتی خاصیتاں دے طور تے کجھ لازمی ترتیب وچّ ترتیب بندھ کرن دی اک شروعاتی کوشش سن۔ 1829 وچّ، جرمن کیمیائی سائنسدان جوہان وولفگانگ ڈوبیرینر نے اپنے پہلے پہلے اندازےآں دی رپورٹ شائع کیتی جس وچّ تنّ تتاں (اس لئی "ٹرائییڈ") دے گروہ سن جہناں کول اکوجہیاں خاصیتاں سن۔ اس نے ایہہ وی نوٹ کیتا کہ ٹرائییڈ وچ کجھ تتاں دے کجھ گنتی گناں (جویں کہ ایٹمی وزن اتے گھنتا) وچّ اک رجھان اے۔ اس نے ایہہ وی دسیا سی کہ اک ٹرائییڈ وچّ کسے وی عنصر دی کوئی خاصیت دا ملّ دوسرے دو عنصراں دی اس خاصیت دے ملّ دا اردھمیٹک مین ہندا اے۔

## حوالے

* 
* 

گٹھ:پریاڈک ٹیبل
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمسٹری گرو
اچار

**اچار** لموچی ایشیا دے دیساں تے خاص طور تے پنجاب چ کھاݨے چ استعمال کیتا جان آلا اک کھابا اے۔  اچار پھلاں تے ترکاریاں نوں استعمال کرکے بݨائے جاندے نیں۔ اچار عام طور تے امب، نمبو، ادرک، کریلا، ٹماٹر، گاجر، املی، مرچ تے کدو وغیرہ  دا پایا جاندا اے۔ اچار مرتبان چ پایا جاندا اے۔ اچار چ سرھوں دا تیل ، کلونجی، لال پیسیاں مِرچاں تے لوݨ رلایا جاندا اے۔ اچار مرتبان چ پا کے رکھ دئی دا تے کچھ دِناں توں بعد تیار ہوجاندا اے۔ 

## ہور دیکھو
* چٹݨی
* کیچپ
* اچار
* مِکس اچار
* اچار دی فہرست

گٹھ:کھان پین
گٹھ:پنجابی رہتل
ڈیجیٹل پاڑا

**ڈیجیٹل پاڑا** جاں **انکی پاڑا** ڈیجیٹل تکنالوجی تکّ پہنچ دے پکھوں لوکاں وچکار موجود پاڑے نوں کہندے ہن۔ مطلب، لوک گروہاں تے شخصی جیاں دی تکنیک تکّ پہنچ دا فرق اے۔ دنیا دے دیساں دے وچکار ڈیجیٹل پاڑا گلوبل ڈیجیٹل پاڑا کہندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
ڈیٹاونڈ

**ڈیٹاونڈ** (مانٹریال، کینیڈا) وچّ واقع ویبّ پہنچ پیداوار اتے سروس ڈویلپر کمپنی اے۔

### ڈیٹاونڈ تے آکاش ٹیبلیٹّ([[سکشم]])

آکاش (سکشم) دنیا دا سبھ توں سستا ٹیبلیٹّ اے۔ سی ای او سُنیت سنگھ تُلی دا جنون سی کہ اس نے بھارت سرکار دے ڈLجLٹل ڈوائیڈ گھٹّ کرن والے پروجیکٹ وچّ حصہ پانی اے، جس لئی اس نے سبھ توں گھٹّ بولی ( 35 ڈالر ) لگا کے ڈیٹاونڈ کمپنی لئی 100000 ٹیبلیٹّ سپلائی کرن دا ٹینڈر حاصل کیتا۔ڈیٹاونڈ کمپنی اپنے ٹچّ سکرین آپ بناندی اے ۔ بھارت وچّ ڈیٹاونڈ دیاں دو پیداوار اکائیاں ہن ۔ امرتسر پنجاب وچّ ٹچّ سکرین پیداوار دی اتے حیدرآباد دکن وچّ اسمبلی اکائی۔

## حوالے

گٹھ:کمپیوٹر کمپنیاں
ایس ایس امول

**ایس۔ ایس۔ امول** اگھے بہوپکھی پنجابی ساہتکار سن۔اوہ اعزاز یوگ پنجابی لکھاری، استاد تے ساہتی اڈیٹر سن۔اوہناں 1908 وچّ جنم لیا تے 1992 وچّ 84 سال جی کے اس دنیا توں وداع ہوئے۔اوہناں دیاں رچت کوئی کتاباں پنجاب ڈیجیٹل لائیبریری راہیں سمبھالیاں گئیاں ہن۔
thumb|Photo of famous Punjabi literary person

چھوٹی عمر وچّ ہی اوہ یتیم ہو گیا سی۔ سینٹرل خالصہ یتیم خانہ امرتسر توں دسویں تکّ تعلیم حاصل کر کے وڈا ہویا۔مسّ اجے پھٹی نہیں سی ۔ اس نے اک مذہبی مباحثے  وچّ حصہ لیا۔ اک انگریز پادری نے متاثر ہو کے اچیری تعلیم انگلینڈ وچّ حاصل کرن لئی مدد دی پیش کش کیتی۔سرمکھ سنگھ(ایس ایس ) امول نوں کجھ عیسائی متّ بارے چنگا لکھن والی شرط والی مدد قبول نہیں سی۔

اوہ اپنی متاثرکن دلچسپی  کارن ہی ساہتی دنیا وچّ تے تعلیم دے میدان  وچّ ماہر ہو نبڑیا۔

## رچناواں
**ناول**
* گلابا (1938)
* سیوادار (1942)
* انسان تے ساگر (1957)
* جیون گنجھل (1960)
**ناٹک**
* ویلے دے تنّ رنگ (1939)،
* س۔ جسا سنگھ آہلووالیا (1950)
* پعنصر پاون (اتہاسک ناٹک، 1956)
* امرتسر صفتی دا گھر (1973)
**کہانی مجموعہ**
* پنجابی بھورے (1931)
* امول کہانیاں (1936)
* روندی دنیا (1938)
* تتر کھمبھیاں (1942)
* ویلے کویلے (1955)
**مضمون**
* لیکھ پٹاری (1930)
* میرے چونویں مضمون (1957)
* پنجابی سبھیاچار دی روپ ریکھا(1964)
* امول پنجابی لیکھ (1940)
**جیونی ساہت**
* نوین امول جیون (1936)
* تنّ مہانپرش
* بھارت دے مہان شاعر (1960)
* مہاتما گاندھی (1975)
**سفرنامے**
* امول یاترا (1955)
* یاترو دی ڈائری (1965)
* پیرس وچ اک بھارتی (1973)
* انگلینڈ دی یاد (1981)
**سمپادت**
* چونویں پنجابی شاعری (پرنسپل تیجا سنگھ نال رلکے، 1933)
* سید وارث شاہ (1940)
* ساڈے پرانے شاعر (1944)
* ہیر دمودر (1949)
* ہاشم شاہ تے اسدا قصہ سسی پنوں (1952)
* پرانے پنجابی شعری دا ترقی (1955)
* بشنپدے خوش حال رائے (1959)
* چونویں پرانے پنجابی شاعری(سنّ 1970ای۔ تک) 1972
* چاترک رچوانلی شاعری جلد پہلی (1975)
* چاترک دی چونویں شاعری (1979)
* ایس۔ایس۔ چرن سنگھ شہید رچناولی (وارتک، 1991)
* بابا فرید: جیون تے رچنا (1986)
* چاترک رچناولی (وارتک، 1992)
* امول ابھنندن گرنتھ
* پنجابی ساہت (1941)
* بابا فرید جیون تے رچنا
* بھائی موہن سنگھ وید جیون تے رچنا (1981)
* بھارتی دھارمک ادارےآں
* دھرماں دی مڈھلی جانکاری
* گورو امر داس وارتا
* نانک بولے امرت بانی
* پرنسپل تیجا سنگھ جیون تے رچنا
* عالمی بچارا

### حوالے
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
پاپوائی لوری کیٹ طوطا

**پاپوائی لوری کیٹ طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا دے صوبےآں صوبہ پاپوا تے صوبہ لہندا پاپوا دا واسی اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنچھی
پنجابی پکوان

**پنجابی پکوان** پنجاب دے کھاݨے نیں۔ ایہ کھاݨا پکاوݨ دے مقامی طریقیاں دے حوالے نال اک خاص روایت دا تسلسل اے۔ ایہدی اک خاص شکل تندوری اے جیہڑی برطانیہ، کینیڈا تے دنیا دے بہت سارے ممالک چ وی مقبول اے۔

### ناشتا

پنجاب چ رواج دے حساب نال ناشتے چ مختلف طرحاں دیاں شیواں ہُندیاں نیں۔ مسالے چ بُھنے چنے، چھولے، حلوا پوری، بھٹھورا، فالودہ، ملائی آلا دد، امبرسری لسی، مسالا چاء، چاء، امبرسری کُلچا، پھھینیاں، دہیں پعھلے، دہیں، کھویا، سِری پاوے، آلو آلے پروٹھے، پروٹھے ورگیاں ہلکیاں تے بھاری غذاواں نال ناشتے کیتے جاندے نیں۔
ایس توں علاوہ پنجاب چ لہوری قتلما وی ناشتے چ مشہور اے۔

## مٹھیائیاں تے مِٹھا

پنجابی کھاݨے چ مِٹھے دیاں مختلف قِسماں نیں:
* امبرسری جلیبی
* برفی
* گڑ
* کھیر
* کھویا
* قلفی
* لڈو
* مالپوا
* ربڑی
* سوجی دا حلوا 
* گاجر دا حلوا 
* شیر خورما
* گلاب جامݨ
* جلیبی 
* چم چم 
* رس گلا
* مِٹھی لسی

گٹھ:کھان پین
گٹھ:مٹھیائیاں
پنجابی پعھٹھی

**پنجابی پعھٹھی**  پنجاب چ استعمال کیتا جاݨ آلا اک تندور یا چُلھا اے۔ ایہ راج دے بݨائے تندور ورگی ہُندی اے۔

## بناوٹ
پنجاب چ روایتی طور تے استعمال ہون آلیاں پعھٹھیاں ایس طریقے نال بنائیاں جاندیاں نیں:
زمین چ اک ٹویا پٹیا جاندا اے تے ایہدے اُپر آلے سِرے تے پعھٹھی دے تعھھوئیں دے نِکلݨ لئی اک چِمنی بݨائی جاندی اے۔  ٹوئے دے آلے دوالے دیاں کندھاں نوں مٹی نال لِپیا جاندا اے تے اک گول کندھ زمین دے اندر تعمیر کیتی جاندی اے۔ پعھٹھی نوں اک پاسیوں اگ لئی لکڑی، بانس دے پتے تے گھآ پاؤن لئی کُھلا رکھیا جاندا اے۔ پعھٹھی دا اُپرلا سِرا کُھلا پر ریتے نال ٹعھاک کے رکھیا جاندا اے تاکہ وادھو حرارت مہیا کیتی جا سکے۔ پنجاب چ مکی تے کݨک دے داݨے پعھٹھی چ پُعھنݨ دا رواج عام اے۔
پنجاب چ ہر پنڈ چ کافی تعداد چ پنجابی پعھٹھیاں ہُندیاں نیں۔

## عام ورتاوا
پنجابی پعھٹھیاں راجستھان تے پنجاب چ کثرت نال استعمال کیتیاں جاندیاں نیں۔
دوسری قسم دیاں پعھٹھیاں اُپروں کھلیاں ہُندیاں نیں۔

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھان پین
آٹا

**آٹا** اک قسم دا پاؤڈر ہُندا اے جیہڑا کݨک، مکی، چوݪ تے جؤ دےآں داݨےآں (بی آں) نوں پیس کے حاصل کیتا جاندا اے۔ اناج دا آٹا خاص طور تے کݨک دا آٹا روٹیاں دا سَبھ نالوں اہم جز ہُندا اے۔ آٹا مختلف قِسماں دا ہُندا اے جیہناں چ کݨک دا آٹا، مکی دا آٹا تے چوݪاں دا آٹا شامل اے۔

## ہور دیکھو
* آٹا
* میدا
* سوجی
* بیسݨ

گٹھ:کݨک
گٹھ:آٹا
گٹھ:کھان پین