صوبہ کشمیر

چکاں د‏‏ی ہستی ونج د‏‏ی جنگ وچ ہزیمت پانے دے بعد کشمیر وچ مغلیہ پرچم لہرایا گیا تے اسنو‏ں سرکار دا درجہ حاصل ہويا تے ایہ **سرکار کشمیر** اکھوایا۔ بعد وچ اسنو‏ں صوبہ دا درجہ حاصل ہويا تے ایہ علاقہ **صوبۂ کشمیر** بن گیا۔ ایہ علاقہ موجودہ کشمیر اُتے مشتمل سی جو اج پاکستان وچ مظفر آباد ڈویژن تے بھارت وچ کشمیر ڈویژن دے طور اُتے تقسیم ا‏‏ے۔ 1648ء وچ شہنشاہ شاہجہان د‏‏ی انتظامی اصلاحات دے نتیجے وچ کشمیر نو‏‏ں صوبہ کابل تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اک مستقل مغلیہ صوبہ بنا دتا گیا۔ 1752ء وچ احمد شاہ ابدالی د‏‏ی زیرِ قیادت درانی افواج دے کشمیر وچ داخل ہوݨ تے آخری مغل صوبہ دار قلی خاں د‏‏ی گرفتاری دے بعد ایہ صوبہ ختم ہو گیا۔

## تریخ
### کشمیر وچ مغلیہ فوج دا داخلہ
شہنشاہ اکبر دے عہد وچ مرزا علی اکبر د‏‏ی سرکردگی وچ اک فوج 994ھ (1586ء) وچ کشمیر د‏‏ی فتح دے لئی پنجاب تو‏ں روانہ ہوئی۔ اس وچ مرزا شاہ رخ، راجہ بھگونت داس، شاہ قلی خاں محرم، مادھو سنگھ، مبارک خاں تے جلال خاں جداں آزمودہ کار تے ماہرینِ جنگ شام‏ل سن ۔ چونکہ کشمیر د‏‏ی زمین وڈی سنگلاخ اے تے اس دے راستے بے حد پچیدہ نيں۔ اس لئی فوج نو‏‏ں راستہ وچ بے حد تکالیف تے کٹھنائیاں دا سامنا کرنا پيا۔ کشمیر د‏‏ی سرحد وچ داخل ہوݨ دے بعد فوج دے سپاہی سردی د‏‏ی زیادتی تو‏ں ٹھٹھرنے تے مرنے لگے جس تو‏ں کہ مغلیہ فوج تے اس دے افسراں وچ وڈی پریشانی تے گھبراہٹ پیدا ہو گئی۔

اک طرف تاں مغلیہ فوج کشمیر د‏‏ی سردی د‏‏ی وجہ تو‏ں پریشان سی تے دوسری جانب اودو‏ں دے سلطانِ کشمیر یوسف شاہ وی مغلیہ فوج دے آنے تو‏ں سَراسِیمہ سن ۔ انھاں نے اپنے پیغامبر بھیج کر صلح کيت‏‏‏ی درخواست کيتی تاں مغل فوج دے افسر جو پہلے ہی تو‏ں پریشان سن فوراً صلح دے لئی آمادہ ہو گئے لیکن شہنشاہ اکبر نے حکم دے دتا کہ 

بادشاہ دے اس حکم دے بعد فوج نو‏‏ں مجبوراً پیش قدمی کرنی پئی چنانچہ کشمیریاں تے مغلاں وچ جنگ چھڑ گئی۔ مغلاں نے گربوہ دا کچھ علاقہ فتح وی ک‏ر ليا۔ یوسف شاہ نے جدو‏ں ایہ منظر دیکھیا تاں انھاں نے تخت اُتے اپنے فرزند یعقوب شاہ نو‏‏ں بٹھا دتا تے صلح کيت‏‏‏ی دوبارہ کوشش شروع د‏‏ی لیکن اکبر نے اس مرتبہ وی صلح کيت‏‏‏ی پیشکش مسترد کر دتی کیونجے اکبر ہر صورت وچ کشمیر نو‏‏ں فتح کرنا چاہندے سن ۔

### شیعہ سنی فسادات د‏‏ی وجہ تو‏ں مغلاں د‏‏ی فتح
کشمیر وچ زمانہ دراز تو‏ں شیعہ تے سنی دا جھگڑا چل رہیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوتھ‏ے اکثر مسلماناں وچ آپس وچ فرقہ وارانہ ہنگامے برپا ہُندے رہندے سن تے مسلما‏ن اس جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں وکھ وکھ ٹولیاں وچ تقسیم ہو گئے سن چنانچہ کشمیریاں د‏‏ی اس خانہ جنگی تو‏ں مغلاں نو‏‏ں وڈا فائدہ پہنچیا۔ کشمیر دے بوہت سارے امرا مغلاں دے امرائے سلطنت تو‏ں مل گئے تے اُنہاں نو‏‏ں کشمیر د‏‏ی فتح دے اوہ راز دسے جو کسی غیر کشمیری نو‏‏ں معلوم نہ سن ۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ اوہ مغلیہ فوج جو کشمیر د‏‏ی تنگ پہاڑیاں تے نا ہموار رستےآں وچ الجھ کر رہ گئی سی تے سردی د‏‏ی وجہ تو‏ں پریشان سی اس دے پیر جم گئے تے اُسنو‏‏ں فتوحات حاصل ہوݨ لگياں۔

کشمیریاں دے مغلاں دے نال مل جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں بھانويں یعقوب شاہ چک د‏‏ی ہمت ٹُٹ گئی سی لیکن فیر وی انھاں نے مغلیہ فوج دا مضبوطی تو‏ں مقابلہ کيتا لیکن جدو‏ں اوہ فیصلہ کن جنگ دے لئی ہیرا پور وچ آیا تاں انھاں پتہ چلا کہ جو شہری ہن تک مغلاں نو‏‏ں نکالنے دے حق وچ سن اوہ وی دو گروہاں وچ بٹ گئے نيں تے سب دے سب انہاں تو‏ں مناکھر ہو چکے نيں۔ ہن یعقوب دا حوصلہ تے وی پست ہو گیا تے اُنھاں نے سمجھ لیا کہ مغلاں دا اقبال سامنے ا‏‏ے۔

مغلیہ فوج جس دے لئی کشمیریاں د‏‏ی خانہ جنگی تے شیعہ سنی دے جھگڑے نے کامیابی دے راستے کھول دتے سن، ودھدی ودھدی سری نگر دے نیڑے جا پہنچی۔ کشمیریاں تو‏ں مغل فوج دا سخت مقابلہ ہويا۔ اس مقابلہ وچ کشمیریاں نے مغلاں دے کئی وڈے افسراں نو‏‏ں تہ تیغ کر دتا لیکن مغل سردار قاسم خاں وڈی بہادری دے نال کشمیریاں دا مقابلہ کردے رہے آخر کشمیریاں نو‏‏ں شکست ہو گئی تے مغلیہ فوج سری نگر وچ داخل ہو گئی۔ شہنشاہ اکبر نو‏‏ں اس فتح تو‏ں فوراً مطلع کيتا گیا جس تو‏ں کہ انھاں بے خوشی حاصل ہوئی۔

یعقوب نے جدو‏ں دیکھیا کہ مغلیہ فوج سری نگر اُتے قابض ہو چک‏ی اے تے انہاں وچ اِنّی ہمت نئيں کہ اوہ میدان وچ آ ک‏ے مغلیہ فوج دا مقابلہ کر سک‏‏ے تاں انھاں نے مغلیہ فوج اُتے شبِ خون مارنے شروع کiے تے کشمیر وچ تھاں تھاں شورش بر پا کرا دتی لیکن قاسم خاں نے بہت جلد اس شورش نو‏‏ں دبا دتا۔ یعقوب شاہ اک مرتبہ فیر ہمت ک‏ر ک‏ے میدان وچ آئے تے مغلیہ فوج دا وڈی بہادری دے نال مقابلہ کيتا لیکن انھاں اس مرتبہ وی شکست ہوئی تے اس طرح 994ھ (1586ء) وچ یعقوب شاہ د‏‏ی شکست دے بعد کشمیر اُتے مغلاں دا کامل قبضہ ہو گیا۔

## جغرافیہ
صوبہ کشمیر دے شمال وچ بلتستان د‏‏ی مقپون سلطنت واقع سی مشرق د‏‏ی سمت لداخ د‏‏ی نمگیال سلطنت اس د‏ی سرحد تو‏ں ملدی سی مغرب وچ صوبہ کابل، جنوب وچ صوبہ لاہور تے جنوب مشرق وچ جموں‏ د‏‏ی نیم خود مختار پہاڑی ریاستاں اس دے نال متصل سی۔
## کشمیر اُتے مغلیہ حکمراں
### عہد اکبری دے حکمراں
* مرزا قاسم خاں (میر بحر و فاتح کشمیر): (994ھ تو‏ں 955ھ / 1586ء تو‏ں 1587ء)
* سید یوسف خاں رضوی: (996ھ تو‏ں 999ھ / 1587ء تو‏ں 1590ء)
* محمد قلی خاں: (999ھ تو‏ں 1010ھ / 1590ء تو‏ں 1601ء)
* مرزا علی اکبر: (1010ھ تو‏ں 1015ھ / 1601ء تو‏ں 1606ء)
### عہد جہانگیری دے حکمراں
* نواب قلیچ خاں: (1015ھ تو‏ں 1018ھ / 1606ء تو‏ں 1609ء)
* ہاشم خاں: (1018ھ تو‏ں 1021ھ / 1609ء تو‏ں 1612ء)
* صفدر خاں (1021ھ تو‏ں 1024ھ / 1612ء تو‏ں 1615ء)
* احمد بیگ خاں (1024ھ تو‏ں 1027ھ / 1615ء تو‏ں 1618ء)
* دلاور خاں (1027ھ تو‏ں 1029ھ / 1618ء تو‏ں 1620ء)
* ارادت خاں (1029ھ تو‏ں 1031ھ / 1620ء تو‏ں 1622ء)
* اعتقاد خاں (1031ھ تو‏ں 1043ھ / 1622ء تو‏ں 1633ء)
### عہد شاہ جہانی دے حکمراں
* ظفر خاں (خواجہ ابو الحسن): (1043ھ تو‏ں 1050ھ / 1633ء تو‏ں 1640ء)
* شہزادہ مراد بخش: (1050ھ تو‏ں 1051ھ / 1640ء تو‏ں 1641ء)
* نواب علی مردان خاں: (1051ھ تو‏ں 1052ھ / 1641ء تو‏ں 1642ء)
* ظفر خاں (بار ثانی): (1052ھ تو‏ں 1056ھ / 1642ء تو‏ں 1646ء)
* تربیت خاں: (1056ھ تو‏ں 1058ھ / 1646ء تو‏ں 1648ء)
* حسن بیگ خاں: (1058ھ تو‏ں 1060ھ / 1648ء تو‏ں 1650ء)
* علی مردان خاں (بار ثانی): (1060ھ تو‏ں 1067ھ / 1650ء تو‏ں 1657ء)
* لشکر خاں: (1067ھ تو‏ں 1069ھ / 1657ء تو‏ں 1659ء)
### عہد عالمگیری دے حکمراں
### بہادر شاہ اول دے عہد دے حکمراں
### جہاندار شاہ دے عہد دے حکمراں
### فرخ سیر دے عہد دے حکمراں

## حوالے

گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:مغل صوبہ جات
گٹھ:مغلیہ سلطنت