سارک

**دکھنی ایشیائی  علاقائی تعاون تنظیم** (**سارک**) اٹھ میمبر دیساں دا اک معاشی اتے بھو-سیاسی تنظیم اے، جو مکھ روپ وچّ دکھنی ایشیا  براعظم اتے وسے ہوئے ہن۔ ایہدے سکترت دا صدر-مقام کٹھمنڈو، نیپال وکھے اے۔

**جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون د‏‏ی تنظیم** یا سارک جنوبی ایشیا دے 8 ملکاں د‏‏ی اک اقتصادی تے سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ ایہ آبادی دے لحاظ تو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی علاقائی تنظیم اے جو تقریبا 1 اعشاریہ 47 ارب لوگاں د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم 8 دسمبر 1985ء نو‏‏ں بھارت، پاکستان، بنگلہ دیش، سری لنکا، نیپال، مالدیپ تے بھوٹان نے قائم کيتی سی۔ 3 اپریل 2007ء نو‏‏ں نويں دلی وچ ہونے والے تنظیم دے 14 واں اجلاس افغانستان نو‏‏ں اٹھويں رکن د‏‏ی حیثیت تنظیم وچ شامل کیتا گیا۔
## تاریخ
thumb|300px|سارک رکن ملکاں (گہرا نیلا) تے مبصرین (ہلکا نیلا) دا نقشہ

1970ء د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ بنگلہ دیش دے صدر ضیاء الرحمن نے جنوبی ایشیائی ملکاں اُتے مشتمل اک تجارتی بلاک دا خیال پیش کیتا۔ 1981ء وچ کولمبو وچ ہونے والے اک اجلاس وچ بھارت، پاکستان تے سری لنکا نے بنگلہ دیشی تجویز نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ اگست 1983ء وچ انہاں رہنماواں نے نويں دہلی وچ منعقدہ اک اجلاس وچ جنوبی ایشیائی علاقائی تعاون دے معاہدے دا اعلان کیتا۔ 7 ایشیائی ملکاں جنہاں وچ نیپال، مالدیپ تے بھوٹان وی شامل نيں، نے مندرجہ ذیل شعبہ جات وچ تعاون دا اظہار کیتا:
* زراعت تے پینڈو ترقی
* مواصلات، سائنس، ٹیکنالوجی تے موسمیات
* صحت تے بہبود آبادی
* ذرائع نقل تے حمل
* انسانی ذرائع د‏‏ی ترقی

افغانستان نو‏‏ں 13 نومبر 2005ء د‏‏ی بھارت د‏‏ی تجویز اُتے 3 اپریل 2007ء نو‏‏ں مکمل رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنظیم وچ شامل کیتا گیا۔ افغانستان د‏‏ی شمولیت تو‏ں تنظیم دے رکن ملکاں د‏‏ی تعداد ودھ دے 8 ہوگئی ا‏‏ے۔ اپریل 2006ء وچ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تے جنوبی کوریا نے مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تنظیم وچ شمولیت د‏‏ی باقاعدہ درخواست دت‏ی۔ یورپی یونین نے وی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی اے تے جولائ‏ی 2006ء وچ سارک وزراء کونسل وچ اس حیثیت دے لئی باقاعدہ درخواست دت‏ی۔ 2 اگست 2006ء نو‏‏ں سارک وزرائے خارجہ دے اجلاس وچ امریک‏‏ا، جنوبی کوریا تے یورپی یونین نو‏‏ں مبصر د‏‏ی حیثیت دے دتی گئی۔ 4 مارچ 2007ء نو‏‏ں ایران نے وی مبصر د‏‏ی حیثیت دے لئی درخواست دت‏ی۔ 

دکھنی ایشیا وچّ کھیترنما سیاسی اتے اقتصادی تعاون  دا وچار سبھ توں پہلاں 1980 وچّ گھڑیا گیا اتے ڈھاکا وکھے ہوئے ایہدی پہلی میٹنگ وچّ 8 دسمبر 1985 نوں سری لنکا، نیپال، پاکستان، بنگلہ دیش، بھارت، بھوٹان اتے مالدیپ ولوں سرکاری طور اتے ایہدی نیہہ رکھی گئی۔ اس مگروں پیندے سالاں وچّ ایہہ تنظیم نویں میمبر دیساں دے داخلے کر کے وڈی ہندی آ رہی اے۔ 2007 وچّ افغانستان سارک دا ممبری وادھا کرن والا پہلا دیس بنیا۔

سارک دیاں نیتیاں دا ٹیچا ہتکاری معاشی اتے دکھنی ایشیاں دے دیساں وچکار سانجھے سوے-آسرے دی ترقی کراؤنا اتے اس کھیتر وچّ سماجی اتے سبھیاچاری ترقی دی چال نوں ہور تیز کرنا اے۔ سارک نے دنیا بھر دے ودیشی تعلقاں وچّ اک اہم فرض نبھاؤنا شروع کر دتا اے۔ یورپی یونین، امریکہ (اک نگران میمبر وجوں) اتے ہور بہودھری تنظیماں نال مقامی سفارتی تعلقات قایم کر لئے گئے ہن۔ سالبدھی نیت ادھار اتے ہریک دیش دے مکھیاں دیاں دفتری میٹنگاں رکھیاں جاندیاں ہن اتے دیساں دے ودیشی سکتر سال وچّ دو وار میٹنگاں کردے ہن۔ 18واں سارک سمیلن نومبر، 2014 وچّ کٹھمنڈو، نیپال وکھے ہووےگا۔
## غیر موثریت

جنوبی ایشیا د‏‏ی ترقی وچ سارک دا کردار موثر نہ ہونے د‏‏ی وڈی وجہ پاکستان تے بھارت دے درمیان جاری سیاسی تے عسکری کشیدگی نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہی اقتصادی، سیاسی تے علاقائی کشیدگیاں دے باعث جنوبی ایشیائی ملکاں مشترکہ معیشت دا فائدہ اٹھانے تو‏ں قاصر نيں۔ اپنے قیام تو‏ں اج تک ایہ تنظیم "**نشستند، گفتند، برخاستند**" د‏‏ی مثال بنی ہوئی ا‏‏ے۔

## سیاسی معاملات

سارک د‏‏ی توجہ پاک بھارت تنازعۂ کشمیر تے سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی جداں اہ‏م معاملات دے بجائے مندرجہ بالا معاملات اُتے رہی ۔ اُتے سیاسی معاملات سارک دے مختلف اجلاساں وچ زیر بحث رہے لیکن اس دا کوئی خاطر خواہ نتیجہ نئيں نکل سکیا۔ سارک اپنے رکن ملکاں دے داخلی معاملات وچ مداخلت تو‏ں وی باز رہندا ا‏‏ے۔ 12 تے 13 سارک اجلاس وچ دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ وچ سارک رکن ملکاں دے درمیان تعاون ودھانے اُتے زور دتا گیا سی ۔

## آزاد تجارت دا معاہدہ

سارک رکن ملکاں وقتا فوقتا آزاد تجارت دے معاہدے اُتے دستخط دے لئی اپنی عدم رضامندی دا اظہار کر چک‏‏ے نيں۔ حالانکہ بھارت، مالدیپ، نیپال، بھوٹان تے سری لنکا دے نال متعدد تجارتی معاہدے ک‏‏ے چکيا اے لیکن پاکستان تے بنگلہ دیش دے اس نوعیت دے معاہدے فریقین دے خدشات دے باعث نہ ہو سک‏‏ے۔ 1993ء وچ ڈھاکہ وچ سارک ملکاں نے خطے وچ بتدریج کم محصولات دے لئی اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ 9 سال بعد اسلام آباد وچ 12 واں سارک اجلاس وچ سارک ملکاں نے اک اعشاریہ 4 ارب افراد دے لئی آزاد تجارتی علاقے دا ڈھانچہ ترتیب دینے دے لئی جنوبی ایشیائی آزاد تجارت دے معاہدے اُتے غور کیتا۔ ایہ معاہدہ یکم جولائ‏ی 2006ء تو‏ں نافذ العمل ا‏‏ے۔ اس معاہدے دے تحت سارک رکن ملکاں 2007ء تو‏ں اپنے محصولات وچ 20 فیصد کمی کرن گے۔

## سارک دا قومی گیت

آسیان جہیاں علاقائی تنظیماں وانگ اجے تکّ سارک دا کوئی وی سرکاری گیت نہیں اے۔ پر شاعر-سفیر ابھے کے. دی لکھی شاعری نے اک سرکاری سارک گیت دی بھال تیز کر دتی اے۔

## سارک دے میمبر

## ارکان

مندرجہ ذیل ملک سارک دے موجودہ ارکان نيں:

## مبصرین
* 
* 30px یورپی یونین
* 
* 
* 
* 

## معتمدین عام
* ابو الحسن (): 16 جنوری 1987ء تا 15 اکتوبر 1989ء
* کانت کشور بھرگوا (): 17 اکتوبر 1989ء تا 31 دسمبر 1991ء
* ابراہیم حسین زکی (): یکم جنوری 1992ء تا 31 دسمبر 1993ء
* یادیو کانت سلوال (): یکم جنوری 1994ء تا 31 دسمبر 1995ء
* نعیم الحسن (): یکم جنوری 1996ء تا 31 دسمبر 1998ء
* نہال روڈریگو (): یکم جنوری 1999ء تا 10 جنوری 2002ء
* کیو اے ایم اے رحیم (): 11 جنوری 2002ء تا 28 فروری 2005ء
* لیونپو چنکیاب ڈورجی (): یکم مارچ 2005ء تا حال
### موجودہ میمبر
٭ 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### نگران میمبر

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### مستقبل چ بن سکن والے میمبر
*  نے سارک نال خاص رشتے رکھن دی لوچا دا اظہار کیتا اے اتے ایہنوں پاکستان، بنگلہ دیش، سری لنکا، نیپال اتے مالدیپ دا سہیوگ پراپت اے۔ 
*  نے اپنا درجہ نگران دیس توں پکا میمبر بنن دی لوچا درسائی اے۔
*  نے سارک دے نگران دیس دے درجے واسطے درخاست دتی اے۔
*  نے 2012 وچّ سارک وچّ نگران دیس دے درجے واسطے عرضی دتی اے۔

### ہور
٭  نے میٹنگاں وچّ حصہ لیا اے۔

## سارک دے سکتر-جنرل

## سارک میٹنگاں

## سارک دی حکومت اتے اگوانی

 

## سارک اجلاس

## مستقب‏‏ل د‏‏ی رکنیت
* ایران جنوبی ایشیا دا واحد ملک اے جو سارک دا رکن نئيں ا‏‏ے۔ ایران بھارت تے پاکستان دوناں دے نال مضبوط ثقافتی، اقتصادی تے سیاسی تعلقات وچ بندھا ہويا اے تے جنوبی ایشیائی تنظیم دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی شمولیت د‏‏ی خواہش ظاہر کر چکيا ا‏‏ے۔ 22 فروری 2005ء نو‏‏ں ایران دے اس وقت دے وزیر خارجہ کمال خرازی نے سارک وچ شمولیت د‏‏ی خواہش دا اظہار کیتا سی۔ 3 مارچ 2007ء نو‏‏ں ایران نے بطور مبصر سارک وچ شمولیت د‏‏ی باقاعدہ درخواست دت‏ی۔
* چین سارک وچ اپنی دلچسپی دا اظہار کر چکيا اے  جس دے لئی اسنو‏ں پاکستان تے بنگلہ دیش د‏‏ی حمایت حاصل اے لیکن بھارت اس سلسلے وچ تحفظات رکھدا اے جدو‏ں کہ بھوٹان دے تاں چین تو‏ں سفارتی تعلقات تک نئيں۔ اُتے 2005ء ڈھاکہ اجلاس وچ بھارت نے جاپان دے نال چین نو‏‏ں مبصر د‏‏ی حیثیت دینے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی سی۔ 14 واں اجلاس وچ نیپال نے چین د‏‏ی بطور رکن شمولیت د‏‏ی حمایت کی۔ اس طرح پاکستان، بنگلہ دیش تے نیپال د‏‏ی حمایت دے باعث چین سارک وچ رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شمولیت دا مضبوط امیدوار اے ۔
* روس وی سارک وچ بطور مبصر شمولیت چاہندا اے تے اس دے لئی اسنو‏ں بھارت د‏‏ی مضبوط حمایت حاصل ا‏‏ے۔
* میانمار (برما) وی سارک وچ شمولیت وچ دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین
* ترقی پزیر 8
* نیٹو
* آسیان

## باہرلے جوڑ
* سارک د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ
* سارک رکن ملکاں دا نقشہ 
 

## حوالے

گٹھ:1985ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:افغانستان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:بنگلہ دیش دے خارجہ تعلقات
گٹھ:بین الاقوامی اقتصادی تنظیماں
گٹھ:بین الحکومتی تنظیماں
گٹھ:بھوٹان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:سارک
گٹھ:سری لنکا دے خارجہ تعلقات
گٹھ:عالمی تنظیماں
گٹھ:مالدیپ دے خارجہ تعلقات
گٹھ:معاہدہ دے تحت قائم بین الحکومتی تنظیماں
گٹھ:نیپال د‏‏ی تنظیماں
گٹھ:نیپال دے خارجہ تعلقات

گٹھ:تنظیماں
گٹھ:پاکستان
گٹھ:بھارت