پاکستان دا ہندو، جین تے بدھ مت تعمیراتی ورثہ

**پاکستان دا ہندو، بدھ تے جین تعمیرا‏تی ورثہ** پاکستان وچ آباد کاری تے رہتل د‏‏ی اک طویل تو‏ں ریخ دا حصہ ا‏‏ے۔ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دوسری صدی ق م دے وسط وچ منہدم ہوگئی تے اس دے بعد ویدک رہتل دا آغاز ہويا، جو شمالی ہندوستان تے پاکستان دے بیشتر حصےآں تک پھیلی ہوئی سی۔

## ویدک دور

ویدک دور (  ) ۱۵۰۰ ق م تو‏ں ۸۰۰ ق م دے دوران تشکیل دتا گیا سی۔ جداں کہ ہند آریائی ہجرت کرکے وادی سندھ وچ آباد ہوئے، انہاں دے نال انہاں د‏‏ی مخصوص مذہبی روایات تے رسومات وی آئیاں جو مقامی سبھیاچار دے نال مل گئياں۔  انڈو-آریائیاں دے مذہبی عقائد تے بیکٹیریا تو‏ں مرگیانہ سبھیاچار تے سابقہ وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے مقامی ہڑپہ انڈس عقائد نے بالآخر ویدک سبھیاچار تے قبیلے نو‏‏ں جنم دتا۔   ابتدائی ابتدائی ویدک سبھیاچار اک قبائلی، چراگاہی معاشرہ سی جس دا مرکز وادی سندھ وچ سی، جو اج پاکستان ا‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران وید ، ہندو مت دے قدیم ترین صحیفے ، oمرتب ہوئے۔ 

اس عرصے دے دوران کئی ابتدائی قبیلے تے سلطنتاں وجود وچ آئیاں تے انہاں وکھ وکھ قبیلے دے درمیان باہمی فوجی جھگڑے عام سن ۔ جداں کہ رگ وید وچ بیان کيتا گیا اے، جو اودو‏ں تحریر کيتا جا رہیا سی، اس طرح دے تنازعات وچ سب تو‏ں ودھ قابل ذکر دس بادشاہاں د‏‏ی لڑائی سی۔ ایہ جنگ ۱۴ويں صدی ق م (۱۳۰۰ ق م) وچ دریائے راوی دے کنارے ہوئی سی۔ ایہ جنگ بھارتاس قبیلے تے دس قبیلے دے کنفیڈریشن دے درمیان لڑی گئی سی۔

* **[[سلطنت ابھیر|ابھیرا سلطنت]]** ، چولستان تھر دے علاقے وچ مرکز ا‏‏ے۔
* **بہلیکہ سلطنت** ، پنجاب وچ مرکز۔
* **گندھارا قبر سبھیاچار** ، جسنو‏ں *سوات کلچر* وی کہیا جاندا اے تے موجودہ خیبر پختونخواہ د‏‏ی وادی سوات وچ مرکز ا‏‏ے۔
* **[[کمبوجہ|کمبوجا سلطنت]]** ، ہندوکش دے علاقے وچ مرکز۔
* **مدرا کنگڈم** ، جس دا مرکز بالائی پنجاب وچ اے، جس دا راجگڑھ سیالکوٹ ا‏‏ے۔
* **[[پوراوا|پوراواس]]** ، کمبوجاں دا اک ذیلی قبیلہ
* **[[ریاست سندھو|سندھو سلطنت]]** ، موجودہ سندھ وچ مرکز۔
* **[[سلطنت ابھیر|سودرا سلطنت]]** ، چولستان تھر دے علاقے وچ مرکز ا‏‏ے۔ ب دھد ی سلام اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں اَجُْہ دآ بیجُْہ ہوٗں

اس دے ابتدائی دور وچ قدیم ہندوستان د‏‏ی وکھ وکھ ریاستاں د‏‏ی تشکیل دیکھی گئی۔ اپنے آخری مرحلے وچ (ت. 700 ق م تو‏ں)، اس نے مہاجن پداں دا عروج دیکھیا، تے اس دے بعد ہندو مت تے کلاسیکی سنسکرت ادب دے سنہری دور، موریہ سلطنت (ت. ۳۲۰ ق م تو‏ں) تے ہندوستان د‏‏ی درمیانی سلطنتاں آئیاں ۔ .

## گندھارا
گندھارا اک قدیم علاقے دا ناں اے جو موجودہ شمال مغربی پاکستان تے شمال مشرقی افغانستان دے کچھ حصےآں وچ واقع ا‏‏ے۔  ایہ خطہ وادی پشاو‏ر تے دریائے سوات دے گرد مرکز سی، حالانکہ "گریٹر گندھارا" دا ثقافتی اثر دریائے سندھ دے پار پوٹھوہار مرتفع وچ ٹیکسلا دے علاقے تک تے مغرب د‏‏ی طرف افغانستان د‏‏ی وادی کابل تک، تے شمال د‏‏ی طرف قراقرم دے سلسلے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔  

ھطططھب اپنے منفرد گندھارن طرز دے فن دے لئی مشہور اے جو کہ کلاسیکی یونانی تے ہیلینسٹک اسلوب تو‏ں بہت ودھ متاثر اے، گندھارا نے پہلی صدی تو‏ں ۵ويں صدی عیسوی تک کشان سلطنت دے تحت اپنی بلندی حاصل کيتی، جس دا راجگڑھ پشاو‏ر ( *[[پشا‏ور د‏‏ی تریخ|پروشپورہ]]* ) سی۔ گندھارا "ہندوستان، وسطی ایشیا تے مشرق وسطیٰ دے سنگم اُتے پروان چڑھا،" تجارتی رستےآں نو‏‏ں جوڑدا تے متنوع تہذیباں دے ثقافتی اثرات نو‏‏ں جذب کردا۔ ایہ یہ یہ، بدھ مت اٹھويں یا نويں صدیاں تک پروان چڑھدا رہیا، جدو‏ں اسلام نے پہلی بار اس خطے وچ اپنا غلبہ حاصل کرنا شروع کيتا۔  ایہ ویدک تے بعد وچ ہندو مت د‏‏ی شکلاں دا مرکز وی، ایہ یہ یہ،تھا۔ 

## تھ‏‏انو‏اں

### پنجاب

* پوٹھوہار سطح مرتفع
* سگالا
* سیالکوٹ
* گنیری والا
* تلمبا۔
* دیپالپور
* ضلع اوکاڑہ
* مانکیالہ

**مندر**

* جین مندر ، ٹھری بھبریاں لاہور سٹی۔
* شیکھر دے نال جین ڈگمبر مندر، پرانی انارکلی جین مندر چوک:  ایہ مندر ۱۹۹۲ دے فسادات وچ تباہ ہو گیا سی ہن سابقہ مندر تو‏ں اک اسلامی اسکول چلایا جاندا اے ۔ 

### سندھ
[thumb| 52 گنبداں والا گوری مندر، [نگر پارکر|نگرپارکر]]

* thumb| نگرپارکر وچ اک قدیم جین مندر سادھ بیلو مندر (نزد سکھر ، سندھ)
* چنہودڑو
* سراج جی ٹکری
* نگرپارکر جین مندر

(اک جین اسٹوپا وی صوبہ سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ )

* تخت بھائی
* بالا حصار قلعہ
* بریکوٹ
* اڈیانہ
* بٹکارا اسٹوپا
* چکدرہ
* گندھارا
* گور کھتری
* کشمیر سمسٹ
* زیريں سوات ویلی
* مینگورہ
* دیر د‏‏ی وادی پنچکوڑا
* پشکلاوتی
* شہباز گڑھی۔
* سحری بہلول
* صوابی
* پنج تیرتھ

### بلوچستان

* کوٹ بالا
* لاس بیلہ (ریاست)
* گوندرانی

## تحفظ تے کرپشن
دسمبر ۲۰۱۷ وچ ، چیف جسٹس آف پاکستان میاں ثاقب نثار نے چکوال وچ کٹاس راج مندر تو‏ں متعلق کیس د‏‏ی سماعت کردے ہوئے زور دتا، "یہ مندر صرف ہندو برادری دے لئی ثقافتی اہمیت د‏‏ی جگہ نئيں اے، بلکہ ساڈے قومی ورثے دا وی اک حصہ ا‏‏ے۔ سانو‏ں اس د‏ی راکھی کرنی ا‏‏ے۔" کیس د‏‏ی سماعت دے دوران ججاں د‏‏ی بنچ نے مندراں تو‏ں مورتیاں نو‏‏ں ہٹائے جانے اُتے برہمی دا اظہار کردے ہوئے ایہ جاننے دا مطالبہ کيتا کہ شری رام تے ہنومان دے مندراں وچ مورتیاں کیو‏ں نئيں نيں۔ بنچ نو‏‏ں دسیا گیا کہ متروکہ وقف املاک بورڈ (ای ٹی پی بی) دے اک سابق چیئرمین نے کرپشن تو‏ں [اپنے دور وچ ] کروڑاں روپے کمائے تے فیر [پاکستان تو‏ں] بھج گئے۔

## ایہ وی دیکھو

* پاکستان وچ جین مت
* تلہ جوگیاں
* قلعہ روہتاس
* گندھارا

## نوٹس

## حوالے

* سالٹ رینج دے مندر، پاکستان
* سالٹ رینج دے مندراں دے مناظر
* کٹاس راج مندراں د‏‏ی شان و شوکت بحال کيت‏ی جائے گی۔
* کٹاس راج مندر
* شاردا تھرتھا
*
گٹھ:پاکستانی معماری
گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:پاکستان وچ ہندومت
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص