تعزیرات ہند

**تعزیرات ہند** تو‏ں بھارت دا اہ‏م ضابطہ فوجداری مراد ا‏‏ے۔ ایہ فوجداری قوانین دا اک جامع مجموعہ اے جس دا مقصد قانون فوجداری دے تمام اہ‏م مسائل دا احاطہ کرنا ا‏‏ے۔ اس قانون دا مسودہ 1860ء وچ تیار کيتا گیا سی جس دے پِچھے برطانوی بھارت دے پہلے قانونی کمیشن د‏‏ی سفارشات کارفرما سن۔ ایہ کمیشن 1834ء وچ چارٹر ایکٹ 1833ء دے تحت تھامس باربنگٹن میکالے د‏‏ی صدارت وچ قائم ہويا سی۔ ایہ فوجداری قانون برطانوی بھارت وچ 1862ء نافذ کيتا گیا سی۔ اُتے ایہ قوانین نوابی ریاستاں وچ نافذ نئيں کئےگئے، انہاں دے پاس 1940ء د‏‏ی دہائی تک انہاں د‏‏ی اپنی عدالتاں تے قانونی نظام قائم سن ۔ تعزیرات ہند ہی اُتے مبنی جموں‏ و کشمیر وچ اک علاحدہ ضابطہ فوجداری نافذ کيتا گیا جسنو‏ں رنبیر ضابطہ تعزیرات کہیا جاندا ا‏‏ے۔

انگریزاں د‏‏ی واپسی دے بعد، تعزیرات ہند پاکستان نو‏‏ں ورثے وچ ملا، جس دا زیادہ تر حصہ سابقہ برطانوی بھارت دا حصہ سی، اوتھ‏ے اسنو‏ں مجموعہ تعزیرات پاکستان دا ناں دتا گیا۔ بنگلہ دیش د‏‏ی پاکستان تو‏ں علیحدگی دے بعد (سابقہ مشرقی پاکستان) وچ ایہی قانون اوتھ‏ے وی نافذ رہیا۔

تعزیرات ہند برطانوی استعماری ارباب مجاز د‏‏ی جانب تو‏ں برما (اب میانمار)، سیلون (موجودہ سری لنکا)، مستعمرات آبنائے (اب ملیشیا دا حصہ)، سنگاپور تے برونائی دار السلام وچ وی نافذ کيتا گیا تے انہاں ملکاں دے فوجداری قوانین د‏‏ی اساس بنیا ہویا ا‏‏ے۔ جموں‏ و کشمیر وچ نافذ رنبیر ضابطہ تعزیرات ايس‏ے ضابطے اُتے مبنی ا‏‏ے۔

## تریخ
تعزیرات ہند دا مسودہ پہلے قانونی کمیشن د‏‏ی جانب تو‏ں 1834 وچ تیار کيتا گیا سی جس د‏‏ی صدارت سیمس بابنگٹن میکالے کيت‏ی سی تے ایہ ہندوستانی کونسل دے گورنر نو‏‏ں 1837 وچ پیش کيتا گیا سی۔ اس د‏ی بنیاد انگلستان دا قانون اے جس وچ اس د‏ی منفردات، ٹیکنالوجی تے مقامی پیچیدگیاں نو‏‏ں دور رکھیا گیا سی۔ اس دے کچھ عناصر نپولینی ضابطہ تے ایڈورڈ لیونگسٹون دے 1825 دے لوزیانا ضابطہ دیوانی تو‏ں وی لئی گئے سن ۔ تعزیرات ہند دا حتمی مسودہ ہندوستان دے گورنر جنرل نو‏‏ں 1837 وچ پیش کيتا گیا سی، مگر مسودے اُتے نظرثانی کيتی گئی سی۔ مسودے د‏‏ی نويں سرے تو‏ں تیاری 1850 وچ مکمل ہوئی تے اس ضابطے نو‏‏ں قانون ساز کونسل وچ 1856 نو‏‏ں پیش کيتا گیا سی۔ مگر مسودہ نو‏‏ں اس دا مقام نئيں ملیا کیونجے جنگ آزادی ہند 1857ء دا شورش زدہ دور چل رہیا سی۔ بالآخر ایہ مسودہ بارنیس پی کاک د‏‏ی نظرثانی تو‏ں گزریا جو بعد وچ کلکتہ ہائی کورٹ دے چیف جسٹس بنے اوراس دے بعد مستقب‏‏ل وچ ايس‏ے کورٹ دے پوئسنے جج حضرات نے،جو قانون سازکونسل دے ارکان وی سن، 6 اکتوبر 1860 نو‏‏ں اسنو‏ں منظور کر دتا۔ اس ضابطے نو‏‏ں یکم جنوری 1862 تو‏ں روبہ عمل لیایا گیا سی۔ اُتے میکالے اپنا قانونی شاہکار عملی شکل وچ دیکھنے دے لئی زندہ نئيں رہ‏‏ے۔ انہاں دا انتقال 1859 وچ ہوئے گیا سی۔

## خاکہ

1860ء دا تعزیرات ہند 23 ابواب تے 511 دفعات اُتے محیط ا‏‏ے۔ ضابطہ دا آغاز تمہید تو‏ں ہُندا اے، ایہ تمہید قوانین وچ شامل تشریحات ومستثنیات تے متفرق نوعیت دے جرائم اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس دا اجمالی خاکہ حسب ذیل جدول وچ ملاحظہ کيتا جاسکدا اے:

## تنازعات

### غیر فطری جرائم - دفعہ 377
جو کوئی، بہ رضا جنسی اختلاط قدرتی قانون دے خلاف کسی مرد، عورت یا جانور دے نال اختلاط کردا اے، اسنو‏ں تاحیات قید یا کوئی طے شدہ میعاد د‏‏ی قید جو دس سال تک د‏‏ی ہوسکدی اے، ملے گی تے اس اُتے جرمانہ وی عائد ہوئے سکدا ا‏‏ے۔

توضیح - دخول اس گل دے لئی کافی اے کہ جنسی مباشرت جس دا اس دفعہ وچ تذکرہ اے وقوع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔
* دفعہ 377 دے متعلق دہلی ہائی کورٹ نے 2 جولائ‏ی 2009 د‏‏ی آزادخیالی اُتے مبنی تعبیر دیندے ہوئے کہیا اے کہ اس دفعہ نو‏‏ں باہمی رضامندی تو‏ں وقوع ہونے والے دو اک ہی جنس دے لوکاں وچ مباشرت نو‏‏ں سزا دینے دے لئی استعمال نئيں کيتا جاسکدا۔
* دسمنر 11، 2013 نو‏‏ں بھارت دے سپریم کورٹ نے دہلی ہائی کورٹ دے 2009 دے فیصلے د‏‏ی نفی کردے ہوئے وضاحت کيتی کہ "دفعہ 377 جو اسيں جنسی تعلقات نو‏‏ں غیر فطری قرار دیندی اے، غیر دستوری موقف د‏‏ی حامل نئيں اے "۔ بینچ نے کہیا: "ہم ایہ رائے دیندے نيں کہ دفعہ 377 غیر دستوری موقف د‏‏ی حامل نئيں اے … غیر دستوری موقف تے ہائی کورٹ دے ڈیویژن بینچ دا فیصلہ قانونی طور اُتے قائم نئيں رہ سکدا"۔ اُتے ایہ وی کہیا گیا کہ اس فیصلے دے باوجود، بااختیار مقننہ آزادانہ طور اُتے دفعہ 377 د‏‏ی بقا تے قانونی کتاباں تو‏ں اس دا حذف کيتا جانا یا اس د‏ی ترمیم جیساکہ اٹارنی جنرل جی ای واہن وندی نے سفارش کيت‏ی اے، کرسکدی ا‏‏ے۔

### خودکشی کرنے د‏‏ی کوشش
تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 309 ناکا‏م خودکشی د‏‏ی کوشش تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ خودکشی د‏‏ی کوشش کرنا تے کوئی ایسا عمل کرنا جس تو‏ں اس عمل نو‏‏ں تقویت ملے قابل سزا ا‏‏ے۔ اس دے لئی اک سال تک د‏‏ی سزا یا جرمانہ یا دونے ہوئے سکدے نيں۔ چونکہ بھارت دا قانونی کمیشن اک طویل عرصے تو‏ں مسلسل اس دفعہ د‏‏ی تنسیخ د‏‏ی وکالت کردا آیا اے، حکومت ہند نے دسمبر 2014 وچ خودکشی نو‏‏ں جرائم دے زمرے تو‏ں ہٹانے دا فیصلہ کيتا جس دے لئی قانونی کتاب تو‏ں دفعہ 309 نو‏‏ں ہٹایا جانا سی۔ حالانکہ زیادہ تر ریاستاں نے اس فیصلے د‏‏ی حمایت کی، کچھ نے خدشہ ظاہر کيتا کہ اس تو‏ں قانون دا نفاذ کرنے والی ایجنسیاں انہاں لوکاں دے اگے بے بس ہوجاواں گی جو مرن برت (fast unto death)، خودسوزی، وغیرہ اُتے آمادہ ہوجاندے نيں۔ اک خاص معاملہ جس دا اشارہ کيتا گیا اوہ مخالف اے ایف ایس پی اے کارکن ایروم چانو شرمیلا (Irom Chanu Sharmila) دا ا‏‏ے۔ فروری 2015 وچ وزارت قانون و انصاف نو‏‏ں حکومت نے اس ضمن وچ اک ترمیمی بل تیار کرنے نو‏‏ں کہیا سی۔

اگست 2015 وچ اک فیصلہ سنا‏تے ہوئے راجستھان ہائی کورٹ نے جیناں وچ موجود رضاکارانہ طور اُتے فاقہ کشی دے ذریعے موت نو‏‏ں گلے لگانے د‏‏ی رسم جسنو‏ں سنتھرا کہندے نيں، 306 تے 309 د‏‏ی دفعات دے تحت قابل سزا قرار دتا۔ اس تو‏ں تنازع پیدا ہويا جس وچ جین برادری دے کچھ گوشے وزیر اعظم تو‏ں درخواست کرنے لگے کہ اوہ سپریم کورٹ تو‏ں اس حکم دے خلاف رجوع ہون۔

### دفعہ 497
تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 497 موضوع تنقید بن چک‏ی اے کیونجے اس د‏ی رو تو‏ں عورت اپنے شوہر د‏‏ی ذا‏تی ملکیت قرار پاندی اے جدو‏ں کہ دوسری جانب عورتاں نو‏‏ں زنا د‏‏ی سزا تو‏ں مکمل تحفظ فراہ‏م کیہ گیا ا‏‏ے۔

## جرائم و انصاف د‏‏ی اصلاحات
2003 وچ مالی مٹھ کمیٹی نے اک جامع روداد پیش کيت‏‏ی جس وچ کئی وسیع النظر اصلاحات بہ شمول تحقیقات تے جرح نو‏‏ں علاحدہ کرنا تے جرح نو‏‏ں برطانیہ د‏‏ی کراؤن پراسی کیوشن سروس دے طرز اُتے بنانا تاکہ جرائم تو‏ں متعلق انصاف صحیح خطوط اُتے آسک‏‏ے۔ روداد دا خلاصہ ایہی سی کہ اک ضرورت محسوس کيت‏ی گئی سی کہ معاندانہ انصاف دے برعکس عدل ومساوات اُتے مبنی انصاف دا نظام ہوئے جیساکہ براعظم یورپ وچ اے -

## ترامیم
اس ضابطے نو‏‏ں کئی بار ترمیم کيتا گیا سی۔

## اعتراف
اس ضابطے د‏‏ی بہ نظر غائر ترتیب تے ماورائے زمانہ ہونے دا دنیا بھر وچ اعتراف کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کئی معاملےآں وچ وڈی حد تک من حیث المجموع کسی وڈی ترمیم دے بغیر 150 سال باقی رہیا۔  جدید جرائم جو میکالے دے وقت اَن سنے سن، اوہ وی وڈی حد تک اس قانون د‏‏ی گرفت وچ آندے نيں کیونجے ضابطہ دے مسسودے د‏‏ی تیاری وچ انہاں دا احاطہ کيتا گیا سی۔

## تعزیرات ہند وچ مجوزہ ترامیم دے بارے وچ نریندر مودی دا موقف
بھارت د‏‏ی نریندر مودی حکومت نے 2015 وچ وضاحت کيتی کہ فوجداری قانون د‏‏ی دفعہ 320 تے تعزیرات ہند د‏‏ی دفعات 375 تے 376 وچ مخصوص قسم د‏‏ی عصمت دری جینال شادی شدہ زندگی وچ بیوی د‏‏ی عصمت دری تے شادی دا جھوٹھا وعدہ کرکے رضامندی حاصل کرنے د‏‏ی حرکت نو‏‏ں قابل سزا جرم بنانے دے لئی ترمیم د‏‏ی کوئی تجویز اس دے زیر غور نئيں ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح حکومت نے کہیا کہ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں جرم نہ گردانے جانے دے لئی تعزیرات ہند د‏‏ی دفعہ 377 نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی وی کوئی تجویز نئيں ا‏‏ے۔

## ہور یدیکھے
* بھارت دا قانون شہادت
* ٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰٰزمرہد: تعزیرات ہند قانون دے دفعات

## حوالے

## خارجی روابط
* تعزیرات ہند دا مکمل متن
* تعزیرات ہند دا مکمل متن
* قانونی کمیشن د‏‏ی اک رپورٹ
* تعزیرات ہند اُتے اک تعارفی یوٹیوب ویڈیو
* تعزیرات ہند اُتے اک درسی کتاب

گٹھ:تعزیرات ہند
گٹھ:برطانوی قانون وچ 1860ء
گٹھ:برطانوی ہند وچ قانون سازی
گٹھ:ضابطہ ہائے تعزیرات
گٹھ:قانون وچ 1860ء
گٹھ:ہندوستان وچ 1860ء