open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پنجاب سکول ایجوکیشن بورڈ (بھارت)

**پنجاب سکول ایجوکیشن   بورڈ** دا قیام 1969 وچّ آئینی ایکٹ دی بنیاد تے پنجاب سرکار نے کیتا جو پنجاب دے سارے سرکاری، نیم سرکاری، مدد حاصل اتے پرائیویٹ سکول نوں مانتا دینا، پڑھائی کم اتے دسویں اتے بارویں دے امتحانان نوں منعقد کرن والا ادارہ اے۔ ایہہ بورڈ ٹیچراں دی ٹریننگ، وظیفہ اتے کتاباں دی چھپائی وی کردا اے۔ اس دا مکھ دفتر ایس۔ اے۔ ایس۔ نگر وچّ واقع اے۔ اس بورڈ دے علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو ہریک ضلعے وچّ واقع ہن جو طالب علماں نوں لوڑیدی جانکاری مہایا کرواؤندے ہن جہناں وچّ فیس، داخلہ فارم جماں کرواؤدے ہن۔ اس دا مکھی چیئرمین ہندا اے۔
## برانچاں
# اوپن سکولی
# ایفیلیشن برانچ
# اکاؤٹ برانچ
# امتحان برانچ
# کمپیوٹر سیلّ
# چھپائی برانچ
# پی آر او
# ادارس سکول
# سکول اسوسیئیشن برانچ
# پربندھکی برانچ
## علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو امرتسر
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو ایس۔ اے۔ ایس۔ نگر
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو برنالہ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو بٹھنڈہ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو فریدکوٹ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو فروزپور
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو فتح گڑھ صاحب
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو فازلکا
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو گرداس پور
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو ہشیارپور
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو جالندھر
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو کپورتھلہ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو لدھیانہ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو مانسا
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو موگا
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو مکتسر
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو پٹھان کوٹ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو پٹیالہ
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو روپنگر
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو سنگرور
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو شہید بھگت سنگھ نگر
# علاقائی کورس کتاب وکری ڈیپو ترنتارن

## حوالے
http://www.pseb.ac.in/

گٹھ:پنجاب، بھارت
گٹھ:تعلیمی  ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
اعجاز اسلم

**اعجاز اسلم** (Aijaz Aslam) اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار، ماڈل تے فیشن ڈیزائنر نیں۔

اوہ اپنے ڈیبیو ڈرامے *کشکول* وچ مرکزی کردار ادا کرن لئی مشہُور نیں، جیہڑا 1993ء وچ نشر ہویا سی۔ اس توں علاوہ اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن دے 2003ء دے ڈرامے *مہندی* تے جیو ٹی وی دے 2011ء دے سِٹکام *کس دن میرا ویاہ ہووے گا* توں شہرت حاصل کِیتی۔

اعجاز اسلم نے اپنے کیریئر دا آغاز بطَور ماڈل 1989 وچ کِیتا۔ اوہ اداکاری دے نال نال فیشن ڈیزائنر وی نیں۔ اوہناں دا اپݨا کپڑیاں دا برینڈ اے۔ 

## کَیرِیئر
### اداکاری تے پروڈکشن
اعجاز نے ٹیلی ویژن کیریئر دا آغاز 1993ء وچ *کشکول* ڈرامے وچ اک کردار توں کیتی۔ اس توں بَعد اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن اُتے مشہُور ٹیلی ویژن سیریئلز جِداں *کہاں سے کہاں تک*، *خواہش بے نام* تے *مہندی* وچ اداکاری کیتی۔ اے آر وائے ڈیجیٹل اُتے اوہناں دا مزاحیہ ڈراما *میں اور تم* بہت مقبول ہویا۔

2015ء وچ اعجاز ICE میڈیا اُتے انٹرٹینمنٹ دے نال پروڈیوسر بن گئے۔

### فیشن ڈیزائننگ
اعجاز اسلم پاکستان شوبزنس انڈسٹری وچ فیشن ڈیزائنر تے ماڈل وی نیں۔ میڈیا انڈسٹری وچ آؤن توں پہلاں اوہناں نے 1989ء وچ لندن وچ فیشن ڈیزائننگ دا کورس مکمل کیتا۔ اوہناں نے فیشن انڈسٹری وچ اپنا نام بنایا، اوہناں دا اپنا کپڑیاں دا برینڈ اے۔

### بِزنس
2020ء وچ اعجاز اسلم نے اپنا دوسرا کاروباری منصوبہ، اک پرسنل کیئر لائن 'اعجاز اسلم فریگرنسز' نامی سکِن کیئر برینڈ ہیمانی دے نال مل کے قائم کِیتا۔ اس توں پہلاں اوہ کپڑیاں دا اک برینڈ لانچ کر چُکے نیں۔

## فِلموگرافی
### فِلماں

### ٹی وی سِیرِیئلز

#### سیریز

### ٹیلی فِلماں

### ریئیلٹی شوز تے گیم شوز

## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی فیشن ڈیزائنر
گٹھ:کراچی دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گُردیۋ سنگھ سدھو

**گُردیۉ سنگھ سدھو ** اک پنجابی ساتکار اے ۔

## جیون
گُردیۉ سنگھ سدھو دا جم 4 جنوری 1941 نوں پیؤ اجیت سنگھ تے ماں رائے کور دے گھر پنڈ کھائی ضلع موگا وچ ہویا۔ اس نے 1967  وچ لائلپور خالصہ کالج جالندھر توں ایمّ اے (پنجابی) تے پنجاب یونیورسٹی چنڈیگڑھ توں 1974 وچ 'مالوے دا قصہ شعری' موضوع بارے سودھ پربندھ لکھ کے پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ پنجاب ایجوکیشن ڈیپارٹمنٹ وچ لگبھگ 35 سال لکچرار، پرنسپل، ڈپٹی ڈائریکٹر تے اس اپرنت پنجاب سکول ایجوکیشن بورڈ وچ کو چیئرمین  وجوں سیوا کرکے ریٹائرڈ ہوئے ڈاکٹر سدھو شرُوع  توں ہی تعلیمی تے انتظامی کم دے نال نال کھوج کم وچ وی جُڑیا رہیا۔

قصہ ساہت نال متعلق اوہناں دیاں رچناواں وچ 'پتل شعری' 1985 'مالوے دا قصہ ساہت'1990 'قصہ کار کرم سنگھ رچناولی'1991 'قصہ کار رن سنگھ جیونی تے رچنا'2002 'پنجابی قصہ ساہت سندربھ کوش' (تنّ جلداں) جس وچوں پہلی جلد شائع ہو چکی اے۔

ڈاکٹر سدھو ایہنیں دنی اپنی بیوی نوتیج کور تے پروار سمیت موہالی وچ جیون بتیت کر رہے ہن۔

## رچناواں
### اڈیٹری کتاباں
# ساکہ باغ اے جلیا
# گھوڑیاں شہید بھگت سنگھ
# بولیاں دا بادشاہ کرتار سنگھ لوپوں سمچا شعری 1994
# کلام علی حیدر
# سنگھ گرجن
# آواز اِ گاندھی
# پنجابی قصہ ساہت سندربھ کوش 2004
### مول رچناواں
# قصہ کار رن سنگھ جیون تے رچنا
# پتل شعری 1985
# پرو گرمکھ سنگھ 1985
# صوفی جیونیاں 2002
# مالوے دا قصہ ساہت 1990

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
ملک تے سرکار دے موجودہ سربراہاں دی لسٹ

**اس صفے نوں اپڈیٹ کرن دی ضرورت اے**

ایہہ **ملک اتے سرکار دے حالیہ سربراہاں ** دی لسٹ اے، جو کہ ملک دے سربراہ (صدر) تے سرکار دے سربراہ (وزیر اعظم) نوں الگ الگ دکھاؤندی اے جتھے وی اجیہا معاملہ اے، خاص طور تے پارلیمانی نظام وچّ۔ صدرارتی نظام وچ اک سربراہ ہی دونوں ذمہ واریاں نبھاؤندا اے۔ کجھ ملکاں وچ نائب-صدر  اے جتھے سرکار دے سربراہ دے کردار ملک دا سربراہ اتے  سرکار دا سربراہ دوویں نبھاؤندے ہن۔


## [[اقوام متحدہ]] توں مانتا حاصل ملک

## اقوام متحدہ دے گھٹو گھٹ اک مِمبر توں مانتا حاصل

## اقوام متحدہ ولوں نہ پروانت ملک

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Rulers.org List of rulers throughout time and places
* List of official websites for heads of state 

State Heads of state current
Current

گٹھ:لسٹاں
صدر

**صدر** دیس دا سبھ توں وڈا عوامی عہدے دار تے دیس دا سربراہ ہُندا اے۔ صدارتی نظام حکومت آلے دیساں چ صدر حکومت دا سربراہ وی ہُندا اے۔

## پارلیمینٹری نظامِ حکومت چ صدر دا عُہدا
پارلیمینٹری نظامِ حکومت چ صدر صرف دیس دا آئینی سربراہ ہُندا اے۔ اوہدا حکومتی معاملات چ کوئی دخل نئیں ہُندا۔
نیشنل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی ،ہمیرپور

**قومی تکنیکی ادارہ ہمیرپور جاں   نیشنل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی** (این۔آئی۔ٹی۔ ہمیرپر) دا قیام، 1985 وچّ کیتا گیا  اتے 26 جون 2002 نوں اسنے قومی تکنالوجی ادارہ دا درجہ حاصل کیتا  ۔ بنیادی سہولتاں مہیا کرواؤن لئی دے روپ وچّ عالمی بینک ولوں اس کالج نوں سبھ توں ودھیا این۔ آئی۔ ٹی دا درجہ دتا گیا۔

ایہہ ادارہ انجینیئرنگ،  سائنس دے پروگراماں دے نال وہاری سائنس دےکورساں دا چلاون کردا اے۔ این آئی ٹی وچ گریجوئیٹ طالب علماں نوں داخلہ بھارتی انجنیئرنگ داخلہ امتحان راہیں حاصل کیتا جاندا اے۔
## ڈیپارٹمنٹ
طالب علم نوں بیچولر آف تکنالوجی (بیٹیک) دی ڈگری اٹھ سمیسٹر پاس ہون توں بعد دتی جاندی اے۔ گریجوئیٹ پروگرام ڈگری 2005 شروع کیتی گئی، 2009 بزنس ایڈمنسٹریشن (ایم بی اے) ڈگری شروع ہوئی۔ این آئی ٹی ودھیا ایجوکیشنل انفاسٹرکچر لئی پورے بھارت وچّ جانے جاندے ہن۔ پرامن ماحول وچّ واقع اسدے کیمپس وچّ اچّ سکھیا حاصل کرن لئی طالب علماں لئی ودھیا رہائشی ماحول مہیا کروایا جاندا اے۔ ادارہ دی لائبریری 1986 وچ قایم کیتی گئی۔ اس لائبریری وچّ لگبھگ سو طالب علماں دا پربندھ اے۔

اینائیٹی ہمیرپور انڈور اتے آؤٹڈور کھیڈاں لئی کھیڈ سہولتاں حاصل کردا اے۔ کھیڈ سرگرمیاں کالج طالب علم نوں سمیں-ویلے تے تریخی یاترا جاں ایجوکیشنل ٹور دا پربندھ کردا اے۔ ٹیکنیکل سکھیا لئی ایہہ ہماچل دا سبھ توں ودھیا ادارہ اے۔
## ڈیپارٹمنٹ
اس ادارہ وچّ چھ ڈیپارٹمنٹ ہن۔ ایہہ ادارہ انجینیئرنگ، الیکٹرانک الیونیری، الیکٹونیکائی اتے کمیونیکیشن انجنیئرنگ، کمپیوٹر سائنس اتے انجنیئرنگ انجنیئرز وغیرہ موضوعاں وچّ دیندا  اے۔ اس ادارہ نے سال 2000-01 توں بی۔آرکیٹیکچر کورس شروع کیتا اے ایہہ ادارہ پنج موضوعاں وچّ گریجوئیٹ کورس اتے سارے ڈیپارٹمنٹاں وچّ پی ایچ ڈی پروگرام چلاؤندا اے۔ اس ادارہ وچّ چار لڑکیا لئی اتے اک لڑکیاں لئی ہوسٹل دا پربندھ اے۔
* گنت
* فزکس
* آرکیٹیکچر
* کیمیا
* جینپ انجنیئر
* کمپیوٹر سائنس اتے انجنیئر
* الیکٹرانک اتے کمیونیکیشن انجنیئر
* پربندھن اتے سماجی سائنس
* مکینیکل انجینیئر
* بجلی انجینیئر
* گریجو ایٹ
* پوسٹ گریگری
* ایم۔بی۔اے۔
## حوالے

گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
کلبھوشن کھربندا

**کلبھوشن کھربندا** اک بھارتی فلمی اداکار نیں۔ اوہ 21 اکتوبر 1944 نوں پنجاب دے ضلع اٹک، حسن ابدال چ جمے۔ جتھے گردوارہ پنجہ صاحب وی اے۔ پنجاب دی ونڈ توں بعد اوہناں دا ٹبر چڑھدے پنجاب اباد ہو گیا ۔ کلبھوشن کھربندا نے اوتھے ای تعلیم حاصل کیتی۔ 
اوہناں نے کالج چ ای شوبز سرگرمیاں چ حصہ لینا شروع کردتا سی تے بہت ساریاں پنجابی تے ہندی فِلماں چ اداکاری کیتی۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:بھارتی فلم جگت
روینا ٹنڈن

**روینا ٹنڈن** (لاطینی: Raveena Tandon) اک بھارتی فلمی اداکارہ، پروڈیوسر تے سابقہ ماڈل اے۔ ﺭﻭﻳﻨﺎ ٹنڈن ﻧﮯ بالی وڈ دیاں بہت ساریاں فِلماں چ اداکاری کیتی۔ 1991 چ رلیز ہوݨ آلی فِلم **پتھر کے پھول** اوہناں دی پہلی فِلم سی۔ 
ﺭﻭﯾﻨﺎ ﭨﻨﮉﻥ نوں کئی ایوارڈ ﻣﻞ ﭼﮑﮯ نیں جیہناں چ ﺑﮩﺘﺮﯾﻦ ﺍﺩﺍﮐﺎﺭﮦ دا ﺍﯾﻮﺍﺭﮈ، نیشنل فِلم ایوارڈ تے فِلم فیئر ایوارڈز ﺷﺎﻣﻞ نیں۔

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گردوارا لکھپت صاحب

**گردوارا لکھپت صاحب** یا **گُردوارا پہلی پاتشاہی**، کچھ دی بستی لکھپت چ واقع اک گُردوارا اے۔ گرو نانک نے حج کرن لئی مکے نوں جاندے ہوئے ایتھے قیام کیتا سی۔ مقامی سِکھاں نے ایہنوں عبادت گاہ بنا لیا۔ گردوارے دی عمارت نوں یونیسکو ولوں ایوارڈ وی دتا گیا۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:کچھ
شازیہ منظور

**شازیہ منظور**  پنجابی گلوکارہ نیں ۔ اوہناں دا تعلق راولپنڈی، پنجاب پاکستان توں اے ۔ اوہ پاکستان تے بھارت وچ مشہور گائیک نیں ۔ شازیہ منظور نے زیادہ تر پنجابی لوک گیت ، پنجابی صوفی گیت تے اردو وچ گیت گائے نیں ۔ اوہناں نے کچھ سنستھاواں لئی وی گیت گائے نیں ۔ 

## چوݨویں البم
# "راتاں کالیاں "(جون 1998)
# *عارفانا کلام* (اگست 1999)
# *چَن میرے مکھݨا* (دسمبر 2001)
# *ہے دل جانی* (ستمبر 2003)
# *عشق سوہݨا* (اگست 2009)
# *توں بدل گیا* (مارچ 2010) 
# *جٹ لندݨ * (فروری 2011)
# *بلے بلے* (مئی 2011)
# *صاحب  تیری بندی ہاں* (فروری 2012)
# *دھوکھے باز (چپ شوپ )* (نومبر 2012)
# *عیش کرو* (اپریل 2015)
# اَکھ دا نشا (اگست 2018)
# برگر اینڈ چِپس شاپ (جولائی 2018)

## [[پس پردہ گلوکارہ]]
شازیہ منظور نے پس پردہ گلوکارہ دے طور تے بہت ساریاں فلماں وچ گیت گائے نیں جِداں عشق خدا (2003) ۔ اوہناں دی گائیکی دنیا پَعھر وچ مشہور اے ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گلوکارہ
منیشا کوئرالا

**منیشا کوئرالا** بالی وڈ دی اک نیپالی اداکارہ اے۔ اوہناں دی پہلی فلم (Feri Bhetaula) *آپاں فیر مِلاں گے* 1989 چ رلیز ہوئی۔ جیہڑی نیپالی فِلم سی۔

گٹھ:نیپال
گٹھ:اداکارہ
مصلا

**مصلا**، **جانماز**  یا  **سجادہ** کپڑے یا کسے ہور شے دی بݨی ہوئی چٹائی ہُندی اے جیہدے اُتے مسلمان نماز پڑھدے نیں۔ مصلا اک مخصوص سمت خانہ کعبہ ول رُخ کرکے بچھایا جاندا اے۔ مصلے فیکٹریاں چ تیار ہُندے نیں۔

## مورتاں

File:Ottoman Era Kayseri Silk Prayer Rug. Circa 1880's. CL Lane Collection.jpg
File:Antique Gaziantep Double Prayer Rug.jpg
File:Turkey.Konya004.jpg
File:Turkish - Prayer Rug - Walters 811.jpg
File:Fachralo Kazak Prayer Rug Last Quarter 19th C Lot 60.jpg
File:The James F. Ballard Late 16th Century Bursa Prayer Rug.jpg
File:Shirvan 01.jpg
File:Mosque.jpg
File:Charles Bargue - Moslem Prostrating Himself on Prayer Rug - Walters 371222.jpg
File:TheSultanAhmetCamiiPrayerRugSaphThe Blue Mosque Istanbul2006creditjancadoret.jpg
File:Vintage Balouch Prayer Rug.jpg
File:Prayer Rug Afghanistan.jpg
File:Antique Anatolian Prayer Rug.jpg 
File:Re entrant prayer rug Anatolia late 15th early 16th century reverse.jpg
File:Bermalli Kurdi.jpg
File:Kayseri prayer rug, Anatolia Turkey.jpg


گٹھ:اسلام
میگان شٹ

**میگن شٹ** (جم 15 جنوری 1993) اک آسٹریلیائی کرکیٹ کھڈارن اے، جو 2012 توں آسٹریلیا دی قومی خواتین کرکٹ ٹیم لئی کھیڈی اے۔ گھریلو روپ وچّ، اوہ ساؤتھ آسٹریلیائی سکروپیئنز لئی کھیڈدی اے، جس لئی اسنے 2009 وچّ شروعات کیتی، سجے ہتھ دے تیز تیز گیندباز نے نیوزیلینڈ خلاف کیریئر دی شروعات کیتی، جس وچّ اس نے شاندار گیندبازی کیتی اتے پنج اووراں وچّ 33 دوڑاں دتیاں۔ اس دے اگلے میچ وچّ دو وکٹ اکٹھے کیتے، اسے خریف دے خلاف، اتے 2012 وچّ خواتین کرکٹ دی ای۔ایس۔پی۔این کرکنفو دی تجزیہ نے اس نوں اگلے سال اک کھڈاری وجوں درجہ دتا۔ اوہ 2013 خواتین عالمی کرکٹ ورلڈ کپ لئی آسٹریلیا دی ٹیم لئی چنی گئی، ای۔ایس۔پی۔این۔ کرکنفو دے جینی روجلر نے سجھاء دتا سی کہ آسٹریلیا دے گیندبازاں دی گھاٹ کارن اس نوں ٹیم وچّ تھاں دتا گیا اے۔

جون 2015 وچ، انگلینڈ وچ 2015 دی خواتین ایشیز لئی اس نوں آسٹریلیا دی اک ٹورنگ پارٹی دا ناں دتا گیا سی۔

میگن شٹس اک لیسبیئن اے، اتے اس نال جڑیا ہویا اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
گٹھ:جم 1993
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
پریدھیمان کرشن کاء

**پریدھیمان کرشن کاء** بھارت دا مہان سائنسدان سی جسنوں بھارت دے فوزن ری ایکٹر پروگراماں دا بانی  منیا جاندا اے۔ اس ولوں سائنس دے میدان وچّ پائے یوگدان کارن اسنوں 1985 وچّ پدمشری انعام نال نوازیا گیا  ۔ بھارت دا انسٹیچوٹ آف پلازما ریسرچ پریدھیمان دے یتناں صدقہ ہی قائم ہویا سی۔ پریدھیمان اجیہا سائنسدان سی جسنے صرف 18 سال دی مر وچّ پلازما فزکس موضوع تے پی ایچ ڈی۔ دی ڈگری حاصل کر لی سی۔

## جیون
پریدھیمان کرشن کاء دا جم 15 جنوری 1948 نوں سرینگر وچّ ہویا۔ 1958 وچّ سنے پنجاب یونیورسٹی توں 10ویں کیتی۔ 1960 وچّ جموں یونیورسٹی توں ایف۔ایس سی۔ کیتی۔ 1962 وچّ ایم ایم ایچّ کالج غازی آباد توں بی۔ایس سی۔ تے 1964 وچّ [آگرہ یونیورسٹی[[ توں ایمّ۔ایس سی۔ کیتی۔ اسنے محض 18 سال دی عمر وچّ ہی 1966 وچّ آئی اے ٹی [دلی توں پلازما فزکس وچّ ڈاکٹریٹ کیتی۔ ایہ آئی اے ٹی دلی دا پہلا ڈاکٹریٹ پدھر دا کھوج کرتا اے۔ڈاکٹریٹ کرن توں بعد ایہ پرنسٹن پہنچ گیا۔ اِتھے اسنے 2 سال ریسرچ کیتی تے قریب 4 سال پڑھایا۔ 1971 وچّ پریدھیمان احمدآباد دی فزیکل ریسرچ لیبورٹری وچّ پہلاں ایسوسییٹ پروفیسر تے بعد وچّ پروفیسر بن گیا۔ 1982 تکّ پرنسٹن رہن توں بعد بھارت آکے ایہ احمدآباد دے پی اے آر ایل پلازما فزکس ڈیپارٹمنٹ دا 1986 تکّ ڈریکٹر تے 1986 وچّ انسٹیچوٹ آف پلازما ریسرچ، گاندھینگر دا بانی ڈاریکٹر بنیا۔ 1986 توں اخیر تکّ ایہ ایسے ادارے وچّ رہیا۔ 18 جون 2017 نوں احمدآباد وچّ پریدھیمان دی موت ہو گی۔

## پرمکھ کم
پریدھیمان دی کھوج دا میدان پلازما فزکس تے فوزن ری ایکٹر سی۔ پریدھیمان اتی اچے درجہ حرارت تے ہلکیاں نابھیئاں نوں جوڑ کے بھاری نابھی والے عنصر بناندے ہوے تیزی نال پیدا ہوئی توانائی نوں ورتن لی کوشاں سی تے ہن وی سائنسدان ایسے کھوج وچّ لگے ہوے ہن۔پر دسیاں ادارےآں دا ایہ ہی پرمکھ کم اے جو پریدھیمان دیے یتناں صدقہ ہوند وچّ آیا۔ اسنے اکّ مشین ایڈوانسڈ سٹڈی سٹیٹ سپرکنڈکٹنگ ٹوکاماک بنائی۔ پریدھیمان دے یتناں صدقہ ہی بھارت نوں دکھنی فرانس دے کڈارچے وچّ چل رہے  فوزن ری  ایکٹر پروجیکٹ وچّ شامل ہون دا موقع ملیا۔ استوں علاوہ اسنے 308 ریسرچ پیپر وی لکھے تے قریب 15 فیلوشیپ تے اوارڈ حاصل کیتے۔

## اعزاز
* 1974 وچّ انڈیئن نیشنل سائنس اکیڈمی دا "ینگ سانٹسٹ ایوارڈ" وزیراعظم اندرا گاندھی ولوں ملیا۔
* 1985 وچّ پدمشری ملئا
* 1986 وچّ ایس ائیسّ بھٹناگر اوارڈ ملیا
* 2008 وچّ ٹیڈبلویئیسّ اوارڈ ملیا
* 2015 وچّ پلازما فزکس لی ایسّ۔چندرشیکھر اوارڈ ملیا

## حوالے

http://epaper.dainiktribuneonline.com/1282931/Magazine/PM_16_July_2017#dual/1/1

گٹھ:بھارتی لوک
فریحہ پرویز

**فریحہ پرویز** (انگریزی: Fariha Pervez) اک پاکستانی پنجابی گلوکارہ، اداکارہ، نغمہ نگار، تے میوزک پروڈیوسر نیں۔
اوہ خاص طور تے مُختلف مقبول غزلاں لئی مشہور نیں۔ اوہناں نے پی ٹی وی وچ بہت کم عُمری توں ای اینکرنگ تے اداکاری دا آغاز کیتا۔ اوہناں نے نیاݨےآں دے اک مشہور میوزک پروگرام "آنگن آنگن تارے" دی شریک میزبانی وی کیتی۔ اوہناں دا پہلا البم "نائس اینڈ ناٹی" ریلیز ہوݨ توں بعد اوہناں دا گاݨا "پتنگ باز سجݨا" ہٹ ہوگیا تے اوتھوں میوزیکل کیریئر شروع ہویا تے اوہناں نے صِرف گاݨیاں اُتے توجہ مرکوز کرن دا فیصلہ کیتا۔

## اِبتدائی زِندگی
فریحہ پرویز 2 فروری 1974 نوں لہور، پنجاب، پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں دا کہݨا اے کہ اوہناں نوں گلوکاری دا ہُنر اپݨے والد توں وراثت وچ مِݪیا۔ 1995 وچ فریحہ نے کلاسیکی موسیقی دی تربیئت واسطے ماسٹر فیروز گل نوں جوائِن کیتا۔ اوہناں دا تعلق پاکستانی شوبز دے فنکار گھرانے توں اے۔ اوہ دو بھراواں دی کلّی بھیݨ نیں۔ اداکارہ عارفہ صدیقی اوہناں دی کزن نیں۔

## کیریئر
فریحہ پرویز نے اپݨے کیرئیر دا آغاز 90 دی دہائی دے شروع وچ اینکرنگ تے اداکاری ناݪ کیتا۔ فیر 90 دی دہائی دے وسط وچ اوہناں نے موسیقی وَل رُخ کیتا۔ اوہناں نے اپݨے کیرئیر دا آغاز بطور اداکارہ کیتا تے نیاݨےآں دے مشہور ڈرامے عینک والا جن سمیت کئی ڈراما سیریئلز وچ کم کیتا۔

فریحہ نے اپݨا پہلا میوزک ایلبم 1996 وچ ریلیز کیتا، جیہدا نام Nice & Naughty سی۔ اوہ ہُݨ تک سَت البمز ریلیز کرچُکیاں نیں تے ہر البم وچ اوہناں دے کئی ہٹ گاݨے نیں۔ اپݨے میوزیکل کیریئر دے دوران اوہناں نے کئی پاکستانی فِلماں، جِداں *چیف صاحب* (1996)، *سیلاب*، *گھونگھٹ*، *سنگم*، *انتظار* تے *موسا خان* لئی گیت گائے۔

گلوکارہ دے طور اُتے اپݨے ابتدائی دِناں وچ فریحہ پی ٹی وی دے مشہور پروگراماں وچ نظر آئیاں جیہناں وچ *امیر خسرو کے صوفیانہ گیت*، *وہ بہار آئی* تے *چلمن* شامل نیں۔ فریحہ پرویز نے عارفہ صدیقی، ارم حسن، سیمی زیدی، شبنم مجید تے سائرہ نسیم دے ناݪ وی گیت گائے نیں۔ اس توں علاوہ فریحہ نے پی ٹی وی دے کئی ڈرامیاں دے ٹائٹل گیت تے سِنگلز دے ناݪ ناݪ متعدد گاݨے گائے نیں۔

## ایوارڈز

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکارہ
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:لاہور دے گلوکار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
فسانہ مبتلا

**فسانہ مبتلا** ڈپٹی نذیر احمد دہلوی دا مشہور و معروف معاشرتی اصلاحی ناول اے جیہڑا 1885ء چ شائع ہویا۔ ایس ناول چ اک پرانا جگیر دار طبقہ دکھایا گیا اے جیہدی مضبوط علامت **غیرت بیگم** دے روپ چ ابھردی اے تے **مبتلا** اوس طبقے دی نمائندگی اپنے عیاش رویے نال کردا اے تے **ہریالی** معاشرے دے رذیل طبقے (طوائف دے طبقے) نال تعلق رکھدی اے۔ پر سلیقے وچ غیرت بیگم توں بہتر اے۔

ایس طرحاں مولوی نذیر احمد نے اپنے عہد دے تھللے متوسط طبقے دی منظر نگاری دے نال اوہناں دی اصلاح چاہی۔ ڈپٹی نذیر احمد نوں معاشرے چ موجود طبقہ اشرافیہ متاثر کردا سی۔ چنانچہ اوہ تھللے تے اُپرلے طبقے دے درمیانی فرق نوں لاشعوری طور تے ختم کرنا چاوہندے سی تے مولانا صلاح الدین احمد دے الفاظ چ : 

## ہور دیکھو
* توبۃ النصوح
* مرات العروس
* بنات النعش
* ابن الوقت

گٹھ:ڈپٹی نذیر احمد دیاں کتاباں
گٹھ:ناول
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:ادب
ربیعہ قدیر

**ربیعہ قدیر**  ایغورستان دی تحریکِ ازادی دی آگو تے **ورلڈ ایغور کانگرس** دی صدر اے۔ اوہناں دے پیو دا شہر خوتان تے ماں دا ابائی شہر گُلجا مارکیٹ سی۔ ربیعہ قدیر نے اپنی آٹو بایو گرافی چ اپنے والد دے بارے چ لکھیا کہ  دوجا چڑھدا ترکستان لوکراج چ اوہناں نے سوویت حامی ایغور بغاوت واسطے کم کیتا۔

## گرفتاری
ایغورستان دی ازادی تے چائنا مخالف سرگرمیاں دے الزام چ چینی حکومت نے اگست 1999 چ ربیعہ قدیر نوں گرفتار کرلیا۔ مارچ 2000 چ ارومچی انٹرمیڈیئٹ پیپلز کورٹ چائنا نے اوہناں نوں ضابطہ فوجداری 111 دی خلاف ورزی تے چائنا دے ریاستی بھیت کھولݨ دی مجرم قرار دے دتا۔
ربیعہ قدیر دی ارومچی جیل چ قید امریکہ دی کانگرس تے برطانیہ دی پارلیمینٹ چ وڈے رولے دے طور تے نمایاں ہوئی۔

## رہائی
ربیعہ قدیر نوں بین الاقوامی دباؤ  تے طبی بنیاداں اُتے 14 مارچ 2005 نوں رہا کر دتا گیا۔

## ایغور تحریک تے امریکا چ قیام
ربیعہ قدیر نے ورجینیا، امریکہ چ جلاوطنی اختیار کرلئی تے ایغورستان چ چینی کمیونسٹ سرکار دے مظالم دے خلاف عالمی برادری نوں آگاہ کرن تے ایغورستان تحریک لئی دنیا توں سفارتی حمایتاں بھالݨ واسطے اپنیاں سرگرمیاں شروع کیتیاں ہویاں نیں۔

گٹھ:چڑھدا ترکستان
گٹھ:سنکیانگ
انور یوسف تورانی

**انور یوسف تورانی**  اک ایغور قوم پرست تے ازادی پسند لیڈر نیں۔ اوہ مزدور کیمپ چ پلے ودھے۔ اوتھے اوہناں نے معاشی اکھیائیاں تے چینی حکومت دا سیاسی تے ریاستی جبر دیکھیا۔

## پڑھائی
انور یوسف تورانی نے کاشغر ٹیچرز کالج چ داخلہ لیا تے جولائی 1983 چ فزکس ڈیپارٹمنٹ توں گریجوایشن کیتا۔ 

## [[ایغور]] آزادی دی تحریک
اوہ 12 اگست 1988 نوں امریکہ چلے گئے تے پہلے ایغور سیاسی پناہ گیر بݨ گئے۔ 1995 چ واشنگٹن ڈی سی چ ایغور انسانی حقاں لئی اک تنظیم **ایسٹ ترکستان نیشنل فریڈم سینٹر** قائم کیتی۔ انور یوسف تورانی پہلے انسان نیں جیہناں نے **تحریکِ آزادی [[چڑھدا ترکستان|ایغورستان]]** دا مُڈھ رکھیا۔ 

## جلاوطن حکومت تے وزیر اعظم
2004 چ اوہناں نے ایغورستان دی جلاوطن حکومت بݨائی تے پہلے وزیر اعظم ایغورستان چُݨے گئے۔

گٹھ:چڑھدا ترکستان
گٹھ:سنکیانگ
دلائی لاما

تبت چ بدھ مت دا سردار کاہن جیہڑا خدا دا مجسم اوتار خیال کیتا جاندا اے۔ جد کوئی لاما فوت ہون لگدا اے تاں اوہ اپنی وفات توں پہلاں ایہ ظاہر کر دیندا اے کہ اوہ اپنے آئندہ جنم چ کس گھرانے چ پیدا ہووے گا۔ ایہناں ہدایات دے پیش نظر اہل تبت بیان کر دہ خاندان دے نوزائدہ فرد نوں دلائی لاما دی مسند اقتدار اُتے بٹھا دیندے نیں۔ جد چین نے تبت تے قبضہ کیتا تاں دلائی لاما ہندوستان چ آ کے پناہ گزین ہوگیا۔ پر اک دوسرا مذہبی پیشوا پنجن لاما اوتھے ای اے۔

## مورتاں

File:Potala.jpg|
File:Norbulinka. August, 1993.JPG|


## ہور دیکھو
*دلائی لاما (14واں)

گٹھ:بدھ مت
گٹھ:تبت
گٹھ:تبت دی تریخ
لونگوا (ناگالینڈ)

**لونگوا** بھارت دے ناگالینڈ صوبے دا اک اجیہا پنڈ اے جسنوں دوہری ناگرکتا والے پنڈ دے طور تے جانیا جاندا اے کیونکِہ س پنڈ دا کجھ حصہ بھارت وچّ تے کجھ میانمار وچّ اے۔پنڈ دے واسیاں لی دوواں دیساں وچّ بناں ویزے توں آن جان دی کھل اے۔ ایہ پنڈ بھارت دے اتلے چڑھدے وچّ ناگالینڈ دی سرحد وچّ مون نام دے ضلعے وچّ واقع اے۔

جہڑی سرحد بھارت تے میانمار نوں ونڈدی اے اس سرحد تے ہی اس پنڈ دے مکھی دا گھر اے۔  اس گھر دا ادھا حصہ بھارت تے ادھا حصہ میانمار وچّ اے۔ اس مکھیا دا میانمار تے اروناچل پردیش دے 70 پنڈاں تے اختیار اے۔ پنڈ وچّ کونیاک ذات دے لوک لکڑ دے گھراں وچّ رہندے ہن جو اپریل مہینے وچّ آلنگ مونو ناں دا تہوار مناندے ہن۔

## حوالے

http://jagbani.epapr.in/1266456/Magazine/Magazine#page/4/1 

گٹھ:ناگالینڈ دے پنڈ
گٹھ:ناگالینڈ
گٹھ:پنڈ
گٹھ:بھارت دے پنڈ
گمبھری دیوی

**گمبھری دیوی** (1922 – 8 جنوری 2013) ہماچل پردیش دے بلاسپور ضلعے دی اک بزرگ بھارتی لوک گائیکہ اتے ڈانسر سی۔  اوہ ہماچل پردیش دے لوک سبھیاچار وچّ اپنے   حصے لئی جانی جاندی سی۔

اس نوں سنگیت، ڈانس اتے ڈرامہ لئی نیشنل اکیڈمی ولوں 2011 وچ ٹیگور اکادمی اوارڈ (ٹیگور اکادمی انعام) نال نوازیا گیا گیا سی، جہڑا مظاہرہ فن دے میدان وچّ حصے لئی رابندرناتھ ٹیگور دی 150 ویں سالگرہ مناؤن لئی پورے بھارت دے 100 فنکاراں نوں دتا گیا سی۔ 2001 وچ اس نوں ہماچل اکیڈمی آف آرٹس توں انعام ملیا۔ 8 جنوری 2013 نوں 91 سال دی عمر وچ اس دی موت ہو گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1922
گٹھ:موت 2013
گٹھ:گلوکارہ
بہوچرا ماتا

بہُچرا ماتا اک ہندو دیوی دا نام اے۔ عامَ طور تے اسنوں کِنراں(ہیجڑا) دی دیوی کیہا جاندا اے۔

## نشان اتے مورت
بہوچرا ماں نوں اک عورت دے طور تے دکھایا گیا اے جو اپنی اپرلی سجے پاسے ہتھ وچ تلوار پھڑے ہوئے، اس دے اپرلے کھبے ہتھ وچ گرنتھاں دا پاٹھ اتے کھبے ہتھ وچ ترشول اے۔ اوہ اک مرغے اُتے بیٹھی اے، جو بے گناہی دا نشان اے۔

اک نظریہ دے مطابق اوہ شری چکر وچ اک دیوی اے۔ اس دی سواری دا اصل چنہ کرکٹ اے جسدا مطلب اے سپ جس دے دو منہ ہن۔ بہچراجی نیویں سرے تے بیٹھے ہوئے ہن اتے دوجے پاسے سہسررا نوں جاندا اے، جسدا مطلب اے کہ بہچراجی کنڈلنی دے جاگن نوں شروع کرن والی دیوی اے جسدے فلسروپ مکتی جاں موکشر حاصل  ہندا اے۔

## مندر
بہچراجی مندر بہچراجی ناں دے شہر ضلع مہسانا (گجرات بھارت) وچ واقع اے۔ ایہہ احمدآباد توں 110 کلو میٹر اتے مہہسانا توں 35 ک م۔ دی دوری اتے واقع اے۔

## ایہناں نوں وی دیکھو
* LGBT themes in Hindu mythology

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Bahucharaji Mata Temple (Becharaji, Mehsana)
* Bahucharaji Mataji Temple (Derdi) 
گٹھ:ہندو دیویاں
گٹھ:ہندو دھرم
تو یویو

**تو یویو** (; جم 30 دسمبر 1930) اک چینی طبی سائنسدان، فارماسیوٹیکل کیمسٹ، اتے استاد اے جس نوں لکھاں زندگیاں نوں بچاؤن والیاں دوائیاں، ارتیمسینن (کنگہاؤسو وی کہندے ہن) اتے ڈیہائیڈروئرتیمسینن، جو کہ ملیریا دا علاج کرن لئی ورتیاں جاندیاں ہن، دی کھوج دے لئی خاص طور اتے جانیا جاندا اے۔ ملیریا دا علاج کرن لئی ارتیمسینن دی اس دی کھوج نوں 20ویں صدی وچّ تپتکھنڈی دوائی دی اتے دکھنی ایشیا، افریقہ، اتے دکھنی امریکہ ورگے گرم  ملکاں دے لوکاں دی صحتَ دے سدھار وچّ اک اہم سفلتا سمجھیا جاندا اے۔ اپنےکم دے لئی، تو نے 2011 وچّ کلینیکل میڈیسن لئی لاسکر انعام حاصل کیتا اے اتے   میڈیسن وچّ 2015 دا نوبل انعام۔ تو اتہاس وچ پہلی مول چینی اے جسنے قدرتی سائنس وچّ نوبل انعام اتے لاسکر انعام حاصل کیتا اے، جس چین وچّ ہی پڑھائی کیتی اتے کھوج کم وی چین دے اندر ہی کیتا ۔

## حوالے

گٹھ:نوبل انعام جیتو عورتاں
گٹھ:نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ
ورُݨ دھڡن

**ورُݨ دھڡن** (جم 24 اپریل 1987) ) اک بھارتی اداکار اے۔ فلم ڈریکٹر ڈیوڈ دھڡن دا پتر، اس نے نوٹنگھم ٹرینٹ یونیورسٹی توں بزنس مینیجمینٹ دی پڑھائی کیتی۔ جس توں بعد اسنے 2010 وچ فلم 'مائی نام از خان' وچ کرݨ جوہر دے معاون ڈریکٹر دے طور تے کم کیتا۔ دھۉن نے 2012 وچّ کرن جوہر دی رومانٹک کامیڈی 'سٹوڈینٹ آف د ایئر' نال اپنا پہلی اداکاری کیتی، جس لئی اس نوں 'بیسٹ ڈیبو میل' لئی فلمفیئر نامزدگی ملی۔

دھڡن نے 'ہمپٹی شرما کی دلہنیا' (2014) اتے ڈانس فلم 'اے بی سی ڈی-2' (2015) وچ اداکاری کرکے بالیوڈّ وچ اپنی شروعات کیتی۔ اس نے اپرادھ تھرلر بدلاپر (2015) وچّ اپنی اداکاری لئی فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار لئی نامزدگی حاصل کیتی ۔
دھۉن نے ایکشن ڈرامہ دلوالے (2015)، اپرادھ ڈرامہ ڈشوم (2016)، اتے رومانٹک کامیڈی بدریناتھ کی دلہنیا (2017) وچ اداکاری کیتی ۔

## جیون تے کیریئر
ورن دھڡن دا جم 24 اپریل 1987 نوں فلم ڈریکٹر ڈیوڈ دھۉن اتے کرنا دھۉن دے گھر ہویا سی۔ । اس دا وڈا بھرا، روہت، اک فلم ڈریکٹر اے۔ اوہناں نے ایچّ۔ آر۔ کالج آف کامرس اینڈ اکنومکس توں اپنی ایچ ایس سی دی پڑھائی پوری کیتی۔ دھۉنکول نوٹنگھم ٹنینٹ یونیورسٹی، یونائیٹڈ کنگڈم توں بزنس مینیجمینٹ دی ڈگری اے۔  اپنے اداکاری کیریئر توں پہلاں، دھۉن نے 2010 وچّ فلم 'مائی نام از خان' وچّ کرن جوہر دے معاون ڈریکٹر دے طور تے کم کیتا۔

### فلمی آغاز

2012 وچ دھڡن نے جوہر  دی رومانٹک کامیڈی 'سٹوڈینٹ آف د ایئر' نال اپنی پہلی اداکاری کیتی سی جس وچ سدھارتھ ملہوترا اتے عالیا بھٹ وی شامل سن۔ 2014 وچ دھڡن دیاں دو فلماں رلیز ہوئیاں سن۔ پہلی کامیڈی فلم 'میں تیرے ہیرو' (2014) سی، جو تیلگو فلم کنڈیریگا دی ریمیک سی، جس نوں بالاجی موشن پکچرز ولوں بنایا  گیا سی اتے اسدے پیؤ ولوں ڈریکٹ کیتا گیا سی۔
فیر دھڡن نے رومانٹک کامیڈی فلم 'ہمپٹی شرما کی دلہنیا' (2014) کیتی جیہدے وچ سدے نال آلیا بھٹ اتے سدھارتھ شکلا نے کم کیا ۔

اس فلم نوں 'دل والے دُلہنیا لے جائیں گے' (1995) نوں شردھانجلی وجوں درسایا گیا س ی۔

ڈریکٹر شریرام راگھون دی جرم تھرلر بدلاپر (2015) وچّ دھون نے، اک آدمی جسدے 15 سالاں دے پتر اتے بیوی دا قتل ہو جاندا جےَ، دا کردار نبھایا۔ جس لئی اس نوں 'بیسٹ ایکٹر میل' لئی فلمفیئر نامزدگی ملی۔

دھڡن نے اگلی فلم شردھا کپور نال 'اے بی سی ڈی-2'کیتی، جس وچّ اوہ ممبئی دے اک ڈانسر سریش مکند دا اصلی جیون پاتر پیش کردا اے، جو 2012 دے عالمی ہپّ ڈانس چیمپیئن شپ جتدا اے۔ اسدی اگلی ایکشن ڈرامہ فلم دلوالے وچّ شاہ رخ خان دے چھوٹے بھرا دی بھومیکا وچ نظر آیا جیہدے وچّچ کاجول تے کرتی سنین وی سن۔

دھڡن نے اگلی فلم 'ڈشوم' (2016) وچ ابھنی کیتا، جیہدی ڈائریکشن اوہدے بھرا روہت نے دِتی سی ۔ ایہدے وچ جان ابراہم تے جیکلین فرنانڈز سن۔  2017 وچّ سنے االئا نال اگلی فلم 'بدریناتھ کی دلہنیا' کیتی ، جو کہ 'ہمپٹی شرما کی دلہنیا' (2014) دا دوجا حصہ سی۔ جنوری 2017 توں، دھڡن نے کامیڈی فلم 'جڑوا 2' لئی شوٹنگ شروع کیتی اے، جو کہ 1997 دی 'جڑوا-2' دا سیکوئلل اے۔ اس فلم وچ نال جیکلن فرنانڈز تے تاپسی پنو نظر آون گیاں ۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی اداکار
وزیر اعظم

**وزیر اعظم**  اک بڑا حکومتی عُہدے دار ہُندا اے۔ پارلیمینٹری نظام چ وزیر اعظم حکومت دا سربراہ ہُندا اے۔ نیم صدارتی نظام چ وزیر اعظم کابینہ دا صدارتی مِمبر ہُندا اے تے اوہ کبینا وچ تبدیلیاں کرن دا مجاز ہُندا اے۔ وزیراعظم دے عہدے نوں وزارت عظما کہیا جاندا اے تے ایہ عہدا عمومن کسے سیاست دان کول ہُندا اے۔  کُچھ نظام خاص طور تے نیم صدارتی نظام حکومت چ وزیر اعظم ایہجیا عہدے دار ہُندا اے جیہڑا صدر جمہوریہ دے احکامات نوں نافذ کرن لئی کم کردا اے۔ اکثر و بیشتر وزیر اعظم پارلیمینٹ دا رکن ہُندا اے۔ وزارت عظما دا عہدا برطانیا وچ تخلیق کیتا گیا پر لفظ "وزیر اعظم" پہلی باری 1624ء وچ کارڈینل رشیلیو نے استعمال کیتا سی جد اوہنے شاہی کونسل دے سربراہ نوں وزیر اعظم فرانس دا نام دتا۔ پاکستان دے دستور وچ صدر تے وزیر اعظم دوناں دا ذکر کیتا گیا اے۔ پارلیمینٹری نظام وچ وزیرا عظم ای انتظامی امور دا سربراہ ہُندا اے تے اوہ مُلک چلاوندا اے تے صدر مُلک دا دستوری سربراہ ہُندا اے۔

گٹھ:سرکار
گٹھ:سرکاری عہدے
جوکو ودودو

**جوکو ودودو**  انڈونیشیا دے صدر نیں ۔ اوہ 20 اکتوبر 2014 نوں انڈونیشیا دے صدر مُنتخِب ہوئے ۔ 2019 وچ مُدت مکمل ہوݨ توں مگروں دوبارا صدارتی انتخاب جِت کے انڈونیشیا دے صدر بݨ گئے ۔ اوہ پہلاں جکارتا دے گورنر وی رہ چکے نیں ۔

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دی تریخ
گٹھ:انڈونیشیا دے لوک
گٹھ:انڈونیشیائی لوک
موٹو جی5

**موٹو جی5**, لونیۉو دی معاون کمپنی موٹرولا موبلٹی ولوں ڈیولپ کیتے گئے اینڈرائڈ سمارٹراں دی اک لڑی اے۔ موٹو جی5, موٹوجی پروار دی پنجویں پیڑھی اے، جو کہ موٹو جی4 دے وارث دے روپ وچ اعلانیا گیا اتے پہلی مارچ 2017 وچ بھارت اتے یورپ سمیت کئی بازاراں وچ جاری کیتا گیا سی۔ اس دے دو ویریئینٹ موٹو جی5 اتے موٹو جی5 پلس پیش کیتے گئے ہن۔ موٹو جی5 پلس اک ایکسکلوسو ورژن دے روپ وچّ وی مہیا اے۔ پریمیئم ورژن موٹو G5ایس اتے موٹو G5ایس پلسّ ہن جو کہ حالے پیش نہی کیتے گئے ہن۔

## خوبیاں

موٹو G5 اک نویں ڈزائن وچّ پیش کیتا گیا اے جو کہ جس وچّ اک المینیئم کیس اتے فلشّ-ماؤٹ کیمرے نال مزین اے۔ ایہہ فون ڈوائیس "لونر براؤن” اتے "فائن گولڈ" رنگاں وچّ مہیا اے اتے اتے پچھلی پیڑیاں دے فوناں دی طرح موٹمیکر نال کسٹمائز نہی کیتا جا سکدا۔ جی5 وچّ اک 1080p ڈسپلے، اک اوکٹ-کور کوالکم سنیپڈریگن سسٹم-تے-چپم، 3 جاں 4 جی بی ریم، اتے 16 جاں 32 جی بی اندرونی سٹوریج شامل اے۔ اس وچّ اک مائیکروئیس ڈی ایکس سی میموری سلاٹ مہیا اے جو کہ 128 جیبی میموری دے ودھاء تکّ سپورٹ کردا اے۔ پرانیاں پیڑیاں وانگ، ایہہ فون وی گیسچر اتے موشن کنٹرول موٹو ایکشن دے نال کنٹرول کردا اے۔ اس وچّ اک 12- جاں 13-میگاپکسل دا رئر-فیسنگ کیمرہ اتے اک 5-میگاپکسّ فرنٹ فیسنگ کیمرہ اے۔ ایہہ ڈوائیس اینڈرائڈ 7.0 "نوگاٹ" دے نال آؤندا اے۔ اس وچّ جی -4 دے طور تے ٹربوپور چارجنگ دی خاصیت اے، جو 15 منٹ دا چارج ویلے نال 6 گھنٹیاں دی بیٹری ٹائم حاصل کردا اے۔ اک فنگرپرنٹ ریڈر ڈوائیس دے ہوم بٹن وچّ دتا گیا اے۔

## ویریئینٹ

موٹو جی 5 اک سٹینڈرڈ ویریئینٹ اے جو امریکہ وچّ ویچیا نہیں گیا اتے اتے موٹی G5 پلسّ خاص خاصیتاں والا اک پریمیئم ویریئینٹ اے۔ موٹو G5 پلسّ نوں امریکہ اتے انترقومی پدھر تے رلیز کیتا گیا سی۔ امریکی ماڈلاں  توں علاوہ سارے پلسّ ماڈلاں وچّ این ایف سی-کمیونیکیشن بھگتان دی اک خاص سودھا اے ۔ پلسّ نوں یو۔کے۔ وچ اک کارپورس ویئرہاؤس دے طور تے جاری کیتا گیا سی 

## ایکسکلجئل ایڈیشن

پچھلے پیڑھی دے نال، آنلائین رٹیلر ایمازان۔کامّ ایمازان دے “پرائم میبرا” لئی موٹو جی5 پلسّ دا 'پرائم ایکسکلسو' ورجن پیش کردا اے، جو کہ سٹینڈرڈ ورژن نالوں سستا اے اتے لاک سکرین تے ایمازان اشتہاراں نوں پیش کردا اے، فون دے ہور سارے نمونے اکو جہے ہن۔

موٹو جی 5 نوں ایمازان تے ایمازان پرائم ایکسکلوسو دے طور تے 'ایمزین' نامی اک سافٹویئر ویریئینٹ اتے پری-لوڈی کیتے ایمازان ایپس نال وی پیش کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:موبائل
سُکھدیڡ تھاپر

**سُکھدیڡ تھاپر** (15 مئی 1907–23 مارچ 1931) اک بھارتی انقلابی سی۔ اوہ ہندوستان سوشلسٹ رپبلکن ایسوسی ایشن دے بانی میبراں وچوں اک سن۔ اس نوں 23 مارچ 1931 نوں بھگت سنگھ تے راجگرو دے نال لہور وچ پھانسی دی سزا دتی گئی سی۔

بھگت سنگھ دے قریبی ساتھی تے ہندوستان سوشلسٹ ریپبلکن آرمی دیاں آگوُ قطاراں وچ سکھدیڡ نوں 23 مارچ 1931 نوں بھگت سنگھ تے راجگرو سمیت پھانسی دتی گئی سی ۔

## جیون
سکھدیڡ تھاپر دا جم پنجاب دے شہر لدھیاݨا یا لائلپور وچ راملال تھاپر تے رلی دیوی دے گھر وکرمی سنوت 1964 دے پھگن مہینے وچ شکل پکھ سپتمی موجب 15 مئی 1907 نوں رات دے پونے گیاراں وجے ہویا سی۔ جم توں تنّ مہینے پہلاں ہی پیؤ دی موت ہو جان دے کارن اوہناں دے تایا اچنترام نے اوہناں دا پالݨ پوسݨ کرن وچ اوہناں دی ماں نوں پورا تعاون دتا۔ سکھدیو دی تائی  نے وی اوہناں نوں اپنے پتّ دی طرحاں پالیا۔ اوہناں نے بھگت سنگھ، کامریڈ رام چندر تے بھگوتی چرن ووہرا دے نال لاہور وچّ نوجوان بھارت سبھا دا قیام کیتا سی۔

لالا لاجپت رائے دی موت دا بدلہ لیݨ لئی جدوں سکیم بنی تاں سانڈرس دا قتل کرن وچّ اوہناں نے بھگت سنگھ اتے راجگرُو دا پورا ساتھ دتا سی۔ ایہی نہیں، 1929 وچّ جیل وچ قیدیاں دے نال غیر انسانی ویہار کیتے جان دے خلاف  سیاسی قیدیاں ولوں کیتی گئی بھکھ ہڑتال وچّ ودھ چڑھ کے حصہ وی لیا سی ۔

اوہناں نوں مقررہ تریخ اتے ویلے توں پہلاں جیل مینوئل دے اصولاں نوں درکنار رکھدے ہوئے 23 مارچ 1931 نوں شامیں 7 وجے سکھدیڡ، راجگرُو تے بھگت سنگھ تِناں نوں لہور سینٹرل جیل وچ پھانسی اتے لٹکا کے مار دتا گیا۔ اس تے ہندستان دے کونے کونے توں روس جاگیا سی۔ اس پرکار بھگت سنگھ تے راجگرُو دے نال سکھدیڡ وی صرف 24 سال دی عمر وچّ شہید ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:برصغیر
گٹھ:پنجابی لوک
26 جولائی تحریک

thumb|237px| '''چھبی جولائی تحریک دے جھنڈیاں وچوں اک دی اک جدید چھاپ'''
**چھبی جولائی تحریک** (سپینی: Movimiento 26 de Julio; M-26-7) فیدل کاسترو اتے چی گویرا دی اگوائی وچّ بنی مہریل جتھیبندی سی جسنے 1959 وچّ کیوبا دی بتستا تاناشاہی دا تختہ پلٹ دتا۔ مونکاڈا بیرکاں تے حملے دی تاریخ 26 جولائی 1953 دی بنیاد تے فیدل کاسترو نے اپنی انقلابی جتھیبندی دا ایہہ نام رکھیا سی۔

 
## حوالے

گٹھ:قومی مکتی تحریک
گٹھ:کمیونزم
گٹھ:انقلابگٹھ:کیوبا
کلاچی

**کلاچی**  قازقستان دے صوبہ اقمولا، ضلع ایسل دا اک قصبہ اے۔

گٹھ:قازقستان
گٹھ:قازقستان دے آباد تھاں
غلام علی

**غلام علی**  پٹیالہ گھرانے دے اک غزل تے ہندوستانی شاستری سنگیت دے مشہور گائک تے سنگیت کار ہن۔
غلام علی اپنے سمے  دے اعلیٰ غزل گائک وجوں جانے جاندے ہن ۔ اہنا دی غزل گائکی دوجے گائیکاں نالوں ولکھن ہے تے اس وچ ہندوستانی شاشتری سنگیت دی مہک ہندی ہے ۔ غلام علی بھارت، پاکستان،نیپال، بنگلہ دیش تے دکھنی ایشیا، امریکہ ،برطانیہ تے پوربی دیساں وچ کافی حرمن پیارے ہن ۔

## کچھ پرسدھ غزلاں
* چپکے چپکے رات دن 
* چمکتے چاند کو ٹوٹا ہوا
* ہیر (گاین)
* ہنگامہ ہے کیوں برپا
* یہ دل یہ پاگل دل میرا
* ہم تیرے شہر میں آئے ہیں
* کلھ چودہویں کی رات تھی
*اپنی دھن میں رہتا ہوں

## ڈسکوگرافی
* * ناراین گوپال، غلام علی را ما * (نیپالی غزل)
* * سراغ - ان کانسرٹ *
* * ود لوَ *
* * مست نظریں - لائیو ان لندن*، 1984*
* * غزلیں- لائیو ان اسلام آباد *
* * پیشنس*
* *ہنگامہ -لائیو ان کانسرٹٹ Vol.1*
* * پایمس آف لوَ *
* * تیرے شہر میں*
* * سادگی *
* * حسین لمحے *
* * غزلیں *
* * انجمن - بیہترین غزلیں *
* * سالپھل * 
* * ونس مور *
* * گولڈن مومینٹس - پتتا پتتا بوٹا بوٹا *
* * لائیو ان یو ایس اے  والیوم 2 - پرائیویٹ مہفل سیریج *
* * سنو *
* * لائیو ان یو ایس اے والیوم 1 - پرائیویٹ مہفل سیریج *
* * سوغات*
* * خواہش *
* * ایٹ ہز ویری بیسٹ*
* * آوارگی*
* * دی فائینیسٹ رکارڈنگس آف غلام علی *
* * گریٹ غزلس *
* * دی گولڈن کلیکشن *
* * گیت اور غزل *
* * دل لگی *
* * کلامِ محبت * (سنت درشن سنہ دوارا لکھت غزلاں)
* * چپکے چپکے - لائیو ان کنسرٹٹ، انگلینڈ *
* * رنگ ترنگ والیوم 1،2 *
* * جانے والے *
* * ہیر *
* * خوشبو *
* * غلام علی - د ویری بیسٹ *
* * غلام علی - مہفل - کلیکشن پھرام لائو کانسرٹ *
* * د بیسٹ آف غلام علی *
* * لگ گئے نین *
* * آوارگی-غلام علی - ووکل CDNF418 / 419 لائو والیوم 3 اور 4. *
* * اعتبار *
* * آداب استاد (غزلیں) *
* * مہتاب *
* * غلام علی Vol.1 اور 2 *
* * اے غزل ٹریٹ -  *
* * غلام علی ان کنسرٹ *
* * خوشبو *
* * آوارگی (لائو) کھنڈ 1 اور 2 *
* * موڈس اینڈ اموشنس *
* * ایک ایہساس *
* * بیسٹ آف غلام علی *
* * گریٹیسٹ ہٹس آف غلام علی *
* * گولڈن مومینٹس غلام علی Vol.1 *
* * اے لائو کنسرٹ *
* * دی بیسٹ آف غلام علی *
* * آبشار *
* * لمحہ لمحہ *
* * ونس مور *
* * پرچھائیاں *
* * میہراب " 
* * غلام علی لائیو ایٹ انڈیا گیٹ - سور اتسوَ 2001 - سانگس آف د وانڈرنگ سال
* * غالب - غزلس - غلام علی - مہدی حسن *
* * دی لیٹیسٹ، دی بیسٹ "
* '' مراز-اے-غزل، غلام علی اور آشا بھوسلے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی گیت کار
راحت فتح علی خان

**راحت فتح علی خاں** (جنم 1974ء) اک پاکستانی گائیک تے بالی وڈ تے لالی وڈ دا اک مشہور پلے بیک گائک نیں۔ اے۔ اوہ استاد نصرت فتح علی خان دا بھتیجے نیں۔

## مڈھلی زندگی
راحت دا جنم فیصل آباد 1974ء وچّ روائتی سنگیت کار خاندان وچّ ہویا سی۔ اس دے والد دا نام فرخ فتح علی خان سی۔ نصرت فتح علی خان اس دا تایا اتے اگھا قوال فتح علی خان اس دا دادا سی۔ اتے اسنے کلاسکی سنگیت اتے قوالی دی کلا وچّ اپنے تائے نصرت فتح علی خان توں تربیت حاصل کیتی سی۔

## پیشاورانا زندگی
راحتَ دا پہلا عوامی فنی مظاہرہ دس گیاراں برس دی عمر وچّ ہویا جد اس نے اپنے چاچا نصرت فتح علی خان دے نال 1985ء وچّ برطانیہ دا دورہ کیتا، اتے قوالی پارٹی دے نال گاؤن دے علاوہ سولو گانے بھی گائے۔  27 جولائی 1985ء نوں  برمنگھم دی اک کنسرٹ وچّ اس نے سولو غزل *مکھ تیرا سوہنیا شراب نالوں چنگا اے* گائی۔ 1985ء وچّ ہائرو تفریحی کیندر دے اک کنسرٹ وچّ اس نے اک سولو گانا *گن گن تارے لنگھ گئیاں راتاں* گایا۔

پاپ (2004ء) دے ہٹ گانے *من کی لگن* نال اس نے بالیوڈّ وچّ پلیبیک گائک دے طور تے اپنا نام درج کروایا۔ بالیوڈّ فلماں دے گانیاں دی وجہ اوہ ہندوستان وچّ وی بہت مقبول ہے۔

2010ء وچّ اس نے برطانیہ دے ایشیائی سنگیت انعاماں وچّ "بہترین قومانتری ایکٹ" دا انعام جتیا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی گیت کار
پنجاب دیاں دیسی ریاستاں

**[[پنجاب]] ** دی ونڈ توں پہلاں پنجاب دیاں بہت ساریاں دیسی ریاستاں سن۔ ایہ ریاستاں مکمل طور تے پنجاب دے اندر شامل سن پر ریاست بیکانیر تے ریاست جموں تے کشمیر کچھ معاملات وچ پنجاب سرکار دے ماتحت سی۔ 1947 وچ پنجاب دی ونڈ ویلے ایہناں ریاستیاں وچوں کچھ ریاستاں پاکستان تے کچھ بھارت وچ شامل ہو گئیاں تے ہُݨ ایہ ریاستاں پاکستان تے بھارت دے وکھو وکھ علاقیاں تے صوبیاں وچ ضم نیں۔

## پنجاب دیاں دیسی ریاستاں

center|500px|thumb|پنجاب دیاں دیسی ریاستاں

گٹھ:پنجاب
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
میونسپل کارپوریشن

**میونسپل کارپوریشن** (Municipal corporation)، شہر دے بلدیاتی معاملات دا انتظامی ادارہ ہُندا اے۔ پاکستان، امریکا، بھارت، کینیڈا تے آئرلینڈ سمیت بہت سارے مُلکاں چ میونسپل کارپوریشن دا ادارہ موجود اے۔

## میونسپل کارپوریشن دا کم
میونسپل کارپوریشن دیاں بنیادی ذُمے داریاں وچ صاف پاݨی دی فراہمی، سیوریج، گٹر، نالیاں، گلیاں تے سڑکاں، قبرستاناں، پارکاں، دوجیاں سیرگاہواں، لاری اڈےآں، مویشی منڈیاں، غلا منڈیاں تے سبزی منڈیاں دی دیکھ بھال، تعمیر و مرمت تے تجاوزات دے خاتما اے۔

## میونسپل کارپوریشن دے ملازم تے افسر
میونسپل کارپوریشن وچ وکھ وکھ کھیتراں چ بہت سارے ملازم کم کر دے نیں۔ میونسپل کارپوریشن دا سبھ توں وڈا افسر **چیف آفیسر** ہُندا اے تے اوہدی معاونت لئی **ڈِپٹی چیف آفیسر** وی ہُندا اے۔ 

## میونسپل کارپوریشن دے مِمبرز تے [[میئر]]
میونسپل کارپوریشن دے معاملات وچ لوکاں دی رݪت تے اوہناں نوں سانجھے دار بݨاوݨ لئی کارپوریشن وچ نمائندگی لئی شہر وچوں مِمبرز تے اک میئر چُݨیا جاندا اے۔ میئر توں تھلے ڈپٹی میئر ہُندا اے۔ میئر میونسپل کارپوریشن دا سبھ توں وڈا منتخب عہدے دار ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
*میونسپلٹی
*میٹروپولیٹن کارپوریشن
*میونسپل کارپوریشن
*میونسپل کونسل

گٹھ:ادارے
گٹھ:شہر
گٹھ:بلدیات
پنجاب دیاں زمینی پیمائشاں

پنجاب وچ ورتے جاݨ واݪے دیسی زمینی پیمانے یا رقبے دیاں اکائیاں درج ذیل نیں:

1 کرم = 5.5 فٹ (66 انچ)

1 کرم ضرب 1 کرم = 1 مربع کرم (1 سرسائی)

1 سرسائی : 5.5 فٹ ضرب 5.5 فٹ = 30.25 مربع فٹ 

1 سرسائی : (66 انچ ضرب 66 انچ = 4356 مربع انچ) 

1 سرسائی : [30 مربع انچ تے 36 مربع انچ (1/4 مربع فٹ)]

30.25 مربع فٹ = 1 سرسائی 

9 سرسائی (9 مربع کرم) = 1 مرلا

20 مرلے = 1 کنال

4 کنال = 1 بیگھا

8 کنال = 1 کِلا (ایکڑ)

2 بیگھے = 1 کِلا (ایکڑ) [1440 سرسائیاں]

2.5 کِلے (ایکڑ) = 1 ہیکٹر

25 کِلے (ایکڑ) = 1 مربعہ

* اک سرسائی (مربع کرم) : 30.25 مربع فٹ دے برابر
* اک مرلا : 9 سرسائیاں دے برابر (272.25 مربع فٹ)
* اک کناݪ : 20 مرلے دے برابر (5,445 مربع فٹ)
* اک بیگھا : 4 کنال دے برابر (21780 مربع فٹ)
* اک ایکڑ (کِلا) : 8 کنال دے برابر (43,560 مربع فٹ)
* اک مربعہ : 25 ایکڑ دے برابر (1,089,000 مربع فٹ)

## مربع فُٹاں تے مربعاں گزاں وچ
* 1 **[[سرسائی]]** =  30.25 مربع فٹ [3.36 مربع گز]
* 1 **[[مرلا]]** :: (9 سرسائیاں) = 272.25 مربع فٹ [30.25 مربع گز]
* 1 **[[کناݪ]]** :: (180 سرسائیاں) - (20 مرلے) = 5445 مربع فٹ [605 مربع گز]
* 1 **[[بیگھا]]** :: (720 سرسائیاں) - (80 مرلے) - (4 کناݪ) = 21780 مربع فٹ [2420 مربع گز]
* 1 **[[ایکڑ]]** :: (1440 سرسائیاں) - (160 مرلے) - (8 کناݪ) - (2 بیگھے) = 43560 مربع فٹ [4840 مربع گز]
* 1 **[[مربعہ]]** :: (36000 سرسائیاں) - (4000 مرلے) - (200 کناݪ) - (50 بیگھے) - (25 ایکڑ) = 1089000 مربع فٹ [121000 مربع گز]

* ہر علاقے وچ یکساں معیاری پیمائش لئی کرم یا 66 انچ منیا جاندا اے۔
# 1 سرسائی = 3.3611111 مربع گز
# 9 سرسائیاں یا 1 مرلا = 3.36 مربع گز (30.25 مربع فٹ)
# 20 مرلے یا 1 کنال = 604.99996 مربع گز (605 مربع گز)
# 160 مرلے یا 8 کنال یا 1 ایکڑ = 4839.99998 مربع گز (4840 مربع گز)

* کچھ علاقےآں وچ مقامی طور اُتے پیمانے ایس طرحاں نیں:

# اک کرم = 5 فٹ (60 انچ)
# اک مربع کرم = 25 مربع فٹ (1 سرسائی)

# اک مربع کرم = 2.777777 مربع گز
# 9 سرسائیاں یا اک مرلا = 24.999999 مربع گز (25 مربع گز)
# 20 مرلے یا اک کنال = 499.9999 مربع گز (500 مربع گز)

## ہور دیکھو
*پنجاب لینڈ ریکارڈ اتھارٹی

## باہرلے جوڑ
* ناپ تول

## حوالے

گٹھ:اکائیاں
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پیمائش
گٹھ:ناپ
گٹھ:پیمائشی اکائیاں
گٹھ:رقبے دیاں اکائیاں
ریاست جیسلمیر

جیسلمیر اک اجیہی پرانے ریاست اے، جس نوں کہ گولڈن سٹی وی کیہا جاندا اے۔ اس توں علاوہ جیسلمیر نوں حویلیاں دا شہر وی کیہا جاندا اے۔ اس شہر وچ بہت زیادہ حویلیاں ہن۔ اتہاس توں پتہ چلدا اے کہ جیسلمیر ریاست نوں 12ویں صدی وچ جیسل بھٹی نے وسایا سی۔ جیسل دے نخلستان ناں نال مشہور رہی بھٹی راجپوتاں دی ریاست وچ کسے ویلے ہر پاسے جنگل ہی جنگل ہندے سن پر ہن اس علاقے وچ پانی دی کافی کمی اے، جس کرکے خشک علاقہ ہون کارن اتھے کوئی فصل نہیں ہندی۔
دھار دے ریگستان وچ جیسلمیر دا قیام 1178 عیسوی وچ یدوونشی بھاٹی دے ونشج راول-جیسل ولوں کیتی گئی سی۔ راول جیسل دے راجپوتاں نے اتھے 770 سال تکّ لگاتار راج کیتا اے۔ جیسلمیر نوں پہلاں ماڈدھارا اتے ولبھمنڈل وی کہندے سن۔

ریاست جیسلمیر دا قلعہ بہت مشہور اے۔ ایہہ قلعہ چتوڑگڑھ توں بعد دوجے نمبر اپر آؤندا اے۔ اس قلعے دی تیاری 1469–73 وچ ہویا سی۔ ایہہ قلعہ کافی اچی پہاڑی اپر بنیا ہویا اے۔ ایہہ قلعہ بہت ہی وشال اتے سندر اے۔ ریاست جیسلمیر دے محلّ بھون نرمان کلا دا اتم نمونہ ہن۔ جیسلمیر دے قلعے اندر ستّ منزلا محل، راج ولاس، فنی جھروکھے ویکھن یوگ ہن۔ جیسلمیر دی شلپ کلا وی دیکھن والی اے۔ اتھوں دی پاٹووکی حویلی ساری دی ساری ڈبی وانگ بنی ہوئی اے۔ اس حویلی دی تیاری 18ویں صدی وچ ہویا سی۔ ایہہ بہت ہی سندر عمارت اے۔ اس عمارت وچ سونے نال چترکاری کیتی ہوئی اے۔ اس عمارت وچ کچّ اتے پیلے پتھر دا کم بہت ہی ودھیا ڈھنگ نال کیتا گیا اے۔
کیہا جاندا اے کہ جیسلمیر وچ ناتھ ملّ جی دی حویلی نوں 19ویں صدی وچ لالو اتے ہاتھی ناں دے دو بھراواں نے بنایا سی۔ اس حویلی وچ کندھاں اُتے چتر شلپکاری بہت ودھیا کیتی ہوئی اے۔ اتھوں دی سلیم سنگھ دی حویلی وی کافی سندر اے۔ سلیم سنگھ جیسلمیر ریاست دا وزیراعظم سی۔ جیسلمیر توں 16 کلومیٹر دور بھٹیاں دی اصلی راجدھانی لاڈوربا اے، جس دے کہ ہن کھنڈر ہی ملدے ہن۔ جیسلمیر توں 42 کلومیٹر دور پاکستان والے پاسے اک پنڈ اے، جتھے ہر پاسے ریت ہی ریت اے۔ اس تھاں اپر سویرے سورج چڑھن ویلے اتے شام نوں سورج چھپن ویلے نظارہ ویکھن یوگ ہندا اے۔ اس ریت دے آلے-دوآلے جھاڑیاں ہن۔ کدے-کدے کسے جھاڑی نوں کوئی پھلّ وی لگّ جاندا اے۔ اتھے دو کلومیٹر دے علاقے وچ ریت دے اچے-نیویں ٹبے ہن، جو کہ سندر نظارہ پیش کردے ہن۔

گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:راجستھان
ریاست برہان پور

تاشوہر دریا کنارے وسی ہوئی پرانے ریاست برھان پور نوں ایہہ مان حاصل اے کہ اس دی دھرتی اپر گورو نانک دیوَ جی اتے گورو گوبند سنگھ جی نے چرن پائے ہن ۔ مدھ پردیس دی پرانے ریاست برھان پور اصل وچ مہاراشٹر اتے گجرات دی ہد اپر واقع اے ۔ اس نوں برہان ناں دے اک فقیر نے وسایا سی ۔ ایہہ شہر سنتاں، فقیراں دے نگر وجوں وی مشہور اے اتے اس نوں جین نگری وی کہندے ہن ۔ اس توں علاوہ اس نوں بردھنپر وی کہندے ہن ۔

کیہا جاندا اے کہ بادشاہ شاہ جہان دی بیگم ممتاز دا اس تھاں اپر انتقال ہویا سی ۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ ممتاز دی لاش 6 مہینے اتھے آہوپانا وچ رکھی گئی سی اتے اس توں مگروں اس نوں آگرہ دے تاج محل وچ دفنایا گیا ۔ آگرے دا تاج محل شاہ جہاں نے ممتاز لئی ہی بنایا سی ۔

ریاست برھان پور وچ دو گرودوارہ صاحب ہن ۔ اک گرودوارہ صاحب قلعے دے کول اے ۔ کیہا جاندا اے کہ اتاولی ندی دے کنارے نجاؤدین دے مقبرے نیڑے گورو نانک دیوَ جی نے سنتاں-فقیراں نال دھرم چرچہ کیتی سی ۔ گورو صاحبان دی یاد وچ بنے گرودوارہ صاحب نوں بڑی سنگت کہندے ہن ۔ اتھے سنہری دستکھتاں والی بیڑ اتے گورو صاحب دے شستراں دے فلسفہ ہر دن ہی کروائے جاندے ہن ۔ دسویں پاتشاہ گورو گوبند سنگھ جی نے اتھے جیون جوت رام نال ملاقات کیتی سی ۔ گورو نانک دیوَ جی دی یاد وچ گرودوارہ راجگھاٹ بنیا ہویا اے ۔ گرودوارہ صاحب دی کمیٹی ولوں کالج، سکول، لائبریری، ہسپتال، وشرام گھر چلا ئے جاندے ہن ۔ اتھے شویتامبر مندر دی کاٹھ کلا ویکھن یوگ اے ۔ اتھے ہی 12ویں صدی دا دگامبر مندر اے ۔ اتھے دلی دروازہ، جامہ مسجد، جین مندر، فاروقی مقبرہ، اکبری سراء، شاہدرا، شاہ مہمان نواز خاں دا کالے پٹھان دا مقبرہ اتے ہور بہت سارے مقبرے ہن ۔ چھٹیاں دوران اکثر ہی اتھے سیلانی آؤندے ہن تے مذہبی ستھاناں دے وی فلسفہ کردے ہن ۔

گٹھ:ریاستاں
ریاست گوالیار

**گوالیار ریاست** برطانوی ہند دی اک راجواڑاشاہی سی۔ ایہہ ریاست مراٹھیاں دے سندھیا راجٹبر دے ماتحت سی۔ اس ریاست دا ناں پرانے شہر گوالیار دے ناں تے پیا۔ جدکہ گوالیار اسدا راجگڑھ نہیں سی بلکہ ایہہ اپنے مضبوط قلعے کرکے اک اہم جگہ سی۔ 

 
## تریخ
گوالیار دے اتہاس بارے گلّ کیتی جاوے تاں ایہہ وی اک پرانے ریاست اے اتے اس شہر دا ناں گوالیئر ناں دے اک سادھو دے ناں اپر پیا اے ۔ کیہا جاندا اے کہ گوالیئر ناں دے سادھو نے اتھوں دے راجے نوں ٹھیک کیتا سی اتے علاقہ واسیاں نوں کوہڑ توں مکتی دوائی سی ۔ گوالیئر دے قلعے بارے کیہا جاندا اے کہ کچھواہا راجونش نال متعلق سندھیا خاندان دے راجا مان سنگھ نے اس قلعے نوں تیار کروایا سی ۔ راجا مان سنگھ نے اس قلعے نوں پتھراں دی خدائی کروا کے، پتھراں نوں جوڑ کے سورجی سیک نال تیار کروایا سی ۔

ایہہ قلعہ پتھراں دی 300 فٹّ اچی، اتر دکھن ولّ سوا میل اتے پورب-پچھم ولّ 600 فٹّ توں 2800 فٹّ تکّ چوڑے پہاڑ اپر بنیا ہویا اے ۔ کجھ تھاں تاں چٹاناں نال جھکے ہوئے ہن ۔ راجا مان سنگھ دا بھوَ پرشاد پورب ولّ اے، جس دے اچے برج اتے مینار ہن ۔ اس قلعے نوں دو سڑکاں جاندیاں ہن ۔ اک پورب ولوں گوالیئر دروازے تکّ اتے دوجی پچھم ولوں ڈروائی دروازے ولّ نوں جاندی اے ۔ پہلی سڑک اپر ستّ دروازے ہن ۔ دوجی سڑک اپر دو دروازے ہن ۔ پہلی سڑک اپر بنے ستّ دروازیاں دے ناں گنیش دروازہ، ہواکھور دروازہ، عالمگیری دروازہ، بادل دروازہ، بھیروں دروازہ، لکشمن دروازہ اتے ہتھیا پور دروازہ ہن ۔ اسے طرحاں ہی دوجی سڑک اپر بنے دروازیاں دے ناں ارواہی دروازہ اتے ڈروائی دروازہ ہن ۔ اتھے ایہہ وی زکریوگ اے کہ پہلی سڑک اپر بنے دروازے ہواکھور دروازہ اتے بھیروں دروازہ ہن نہیں ہن ۔ گوالیئر شہر وچ انیکاں ہی راجیاں تے راج کماراں دیاں سمادھاں ہن ۔ اتھے سسّ-بہو دا مندر وی اے ۔ گوالیئر وچ گزری محلّ جو کہ راجا مان سنگھ نے رانی مرگنینی لئی بنایا سی، وی اے ۔ اس توں علاوہ مان سنگھ دے ناں اپر وی اک محلّ اے، جو کہ قلعے دے پوربی حصے وچ اے، اس دیاں چار منزلاں ہن ۔ اس دا سائز 1300__1MP__160 فٹّ اے ۔ اس محلّ وچ رنگین ٹائیلاں لگیاں ہوئیاں ہن ۔ اس توں علاوہ گوالیئر وچ تانسین قبر، شوپوری، چھتری باغ اتے ہور کئی تریخی عمارتاں ہن ۔ گوالیئر پرانی ریاست اے ۔ اتھوں دے لوک اپنے-اپنے نوں ریاستی کہا کے اج وی خوش ہندے ہن ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:گوالیار دی تریخ
گٹھ:بھارتی ریاستاںگٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:ریاستاں
ریاست اُجین

اج دا اجین شہر پرانی ریاست اے۔ ایہہ ناگدا-اندور-بھوپال وڈی ریلوے لائن اتے اندور-رتلام نال چھوٹی ریلوے لائن راہیں جڑیا ہویا اے۔ اجین شہر اندور توں 45 کلومیٹر دور اے۔ ریاست اجین اجکل کمبھ دے میلے کارن کافی مشہور اے۔ اتھے جدوں کمبھ دا میلہ لگدا اے تاں ہر پاسے ہی شردھالوآں دا ہڑ جیہا آیا ہندا اے تے ہر پاسے ہی رونق ہندی اے۔ کمبھ دے میلے نوں سہنستر وی کیہا جاندا اے۔ اتھے کمبھ دے میلے دوران سادھو وی وڈی گنتی وچ پہنچدے ہن اتے شاہی اشنان کردے ہن۔

مدھ بھارت دی ریاست اجین شپرا ندی نے کنارے وسیا ہویا اے۔ کسے ویلے اتھے مشہور راجا بھوج راج کردا ہندا سی۔ اس توں علاوہ ایہہ شہر راجا وکرمجیت دا راجگڑھ وی رہا اے۔ جدوں اجین ریاست ہندا سی تاں ایہہ افیم دی کھیتی کرکے بہت مشہور سی، کیونکہ اس ویلے اس علاقے وچ افیم دی کھیتی بہت وڈے پدھر اپر ہندی سی اتے اس ویلے اتھے خالص افیم دا وپار وی کیتا جاندا سی، جو کہ کافی پھلیا-پھلیا ہویا سی۔ جدوں راجا بھوج دا راج سی تاں اس دے دربار وچ اک درباری شاعر سی، جس نوں کالی داس کہندے سن۔ کالی داس سنسکرت دا وڈا ودوان سی۔ کالی داس ولوں لکھیا گیا ناٹک شنکتلا کافی مشہور اے۔ کالی داس نے ایہہ ناٹک سنسکرت وچ لکھیا سی اتے سنسکرت وچ اس ناٹک دا ناں سنکتلم سی۔

اجین وچ مہانکلیشور مندر کافی مشہور اے۔ ایہہ شہر ضلع ہیڈکوآٹر وی اے اتے اتھوں دا دودھ کافی مشہور اے۔ اس شہر وچ پرانے اتے جدید عمارتاں کافی سندر نظارہ پیش کردیاں ہن۔ جموں توی توں اندور جان والی سپرپھاسٹ ٹرین مالوا ایکسپریس اجین شہر وچوں ہو کے جاندی اے۔

اجین دی دھرتی نوں گورو نانک دیوَ جی اتے گورو گوبند سنگھ جی دی پوتر چرن چھوہ حاصل اے۔ کیہا جاندا اے کہ گورو گوبند سنگھ جی دے ویلے اتھے بھائی روشن سنگھ نے اک شیر دا شکار کیتا سی تے شیرنی نوں جیوندی ہی اک کمبل وچ لپیٹ کے گورو صاحب اگے پیش کیتا سی۔

گٹھ:ریاستاں
پروفیسر غلام الثقلین نقوی

**غلام الثقلین نقوی**  (جم: 12 مارچ، 1922ء - وفات: 6 اپریل، 2002ء) پاکستان دے نامور اردو افسانہ نگار، ناول نگار تے سفرنامہ نگار سی۔ 

## حالات زندگی
غلام الثقلین نقوی 12 مارچ، 1922ء کونوں چوکی ہنڈن، نوشہرا، ریاست جموں کشمیر وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں نے مُڈھلی تعلیم سیال کوٹ تے دیپال پور توں حاصل کیتی۔ مرے کالج سیال کوٹ توں انٹرمیڈیئٹ تے بی اے پرائیویٹ کیتا۔ سینٹرل کالج لہور توں بی ٹی دیاں ڈگریاں حاصل کیتیاں تے پنجاب یونیورسٹی توں ایم اے دکا امتحان پاس کرن توں بعد اوہ تعلیم دے شعبے نال جُڑ گئے۔ اوہ گورنمنٹ کالج جھنگ تے گورنمنٹ کالج لہور چ اردو دے پروفیسر رہے۔ نومبر 1968ء توں اپنی سبکدوشی تک گورنمنٹ کالج لہور نال منسلک رہے۔

## ادبی خدمات
غلام الثقلین نقوی نے بیک وقت افسانا، سفرنامہ، لیکھ تے ناول دی صنف وچ طبع آزمائی کیتی لیکن اوہ افسانا نگاری دی وجہ توں زیادہ مشہور ہوئے۔ اوہ حلقہ ارباب ذوق نال وابستگی رکھدے سن۔ اوہناں دیاں لِکھتاں چ افسانیاں دے مجموعے *بند گلی*، *شفق کے سائے*، *سرگوشی*، *نقطے سے نقطے تک* تے لیکھاں دا مجموعہ *اک طرفہ تماشا ہے*، ناولاں چ *بکھری راہیں*، *میرا گاؤں*، ناولٹ*چاند پور کی نینا *، *شیر زمان* تے سفرنامہ *چل بابا اگلے شہر* کدے نام سرفہرست نیں۔ اوہناں دے ناول **میرا گاؤں** تے دوجیاں لِکھتاں چ پنجابی ثقافت تے پنجابی رہتل دی عکاسی کیتی گئی اے۔

## لِکھتاں
### افسانوی مجموعے
* دھوپ کا سایہ
* سرگوشی
* گلی کا گیت
* نقطے سے نقطے تک 
* لمحے کی دیوار 
* نغمہ اور آگ
* بند گلی
* شفق کے سائے

### ناولٹ
* شیرا
* شیرزمان
* چاند پور کی نینا

### ناول
* بکھری راہیں
* میرا گاؤں

### سفرنامے
* چل بابا اگلے شہر
* ارض ِ تمنا
* ٹرمنس سے ٹرمنس تک
* مکہ و مدینہ

### لیکھ
* ایک طرفہ تماشا ہے

## وفات
غلام الثقلین نقوی 6 اپریل، 2002ء نوں لہور چ چلاݨا کر گئے۔ اوہناں نوں موضع بھڑتھ، ضلع سیال کوٹ چ دفنایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان