open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قطر وچ اردو

قطر وچ برصغیر ہندوپاک تو‏ں تلاش روزگار دے لئی ہزا رہیا افراد جاک‏ے بس چکے نيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے آئے کچھ لوکاں نے ادبی کتاباں تحریر کيتی نيں۔ اس دے علاوہ مشاعراں دا انعقاد عمل وچ آیا ا‏‏ے۔ قطر دے بازاراں وچ اردو بہ کثرت مستعمل ا‏‏ے۔ بولی دے اس خاموش فروغ تو‏ں مقامی لوک وی اس تو‏ں اچھوت‏ے نئيں رہ‏‏ے۔ کچھ مقامی لوکاں نے اردو یا اس تو‏ں جُڑے موضوعات وچ ایم فل تے پی ایچ ڈی تک د‏‏ی سنداں حاصل کيتی نيں۔

## اسکولی تعلیم
برصغیر ہندوپاک دے لوکاں دے لئی قائم کردہ کچھ اسکولاں وچ اردو پڑھائ جاندی ا‏‏ے۔

## بزم اردو قطر
**بزم اردو قطر** اس ملک دا قدیم ترین ادبی ادارہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1959 قائم کيتا گیا۔ سالانہ ادبی سیمیناراں دے علاوہ ایہ ادارہ بین الاقوامی مشاعراں دا انعقاد کردا ا‏‏ے۔ اس دے ہفتہ واری تے ماہانہ اجلاساں وچ نووارد شاعر اپنے کلام دا مشق کردے نيں۔

## مجلس فروغ اردو ادب
**مجلس فروغ اردو ادب** قطر دا ایسا ادارہ اے جوکئی دہائیاں تو‏ں بین الاقوامی اردو ایوارڈ عطا کر رہیا اے تے عالمی مشاعراں دا انعقاد کر رہیا ا‏‏ے۔

## حلقہ ادب اسلامی قطر
یہ ادارہ ماہانہ ابی اجلاساں دا انعقاد کردا ا‏‏ے۔

## انجمن محبان اردو ہند قطر
یہ ادارہ سہ ماہی مشاعراں دا انعقاد کردا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بھارت وچ سالانہ کل ہند مشاعرہ وی اس ادارے دے زیراہتمام ہُندا ا‏‏ے۔ ادارے د‏‏ی اپنی ویب سائٹ اے تے اک رسالہ "دستاویز" وی منظرعام اُتے آندا ا‏‏ے۔

## گلزارگاہ خیال قطر
فیصل حنیف گلزارگاہ خیال دے ناں تو‏ں اک فورم قطر وچ چلاندے نيں جو مختلف سمپوزیماں دا انعقاد کردا ا‏‏ے۔

## تخلیقات د‏‏ی ریکارڈ تعداد
قطر تو‏ں پنجاہ تو‏ں ودھ شعری یا نثری تخلیقات منظرعام اُتے آئے نيں، جو کسی وی دوسرے خلیجی ملک تو‏ں زیادہ نيں۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:قطر د‏‏یاں بولیاں

## باہرلے جوڑ
* مجلس فروغ اردو ادب دوحہ قطر
متحدہ عرب امارات وچ اردو

متحدہ عرب امارات وچ بھارت تے پاکستان تو‏ں جاک‏ے کاروبار تے تلاش روزگار دے سلسلے وچ رہنے والےآں د‏‏ی بہت وڈی آبادی بسی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایہ کہنا بجا اے کہ عربی ایتھ‏ے د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ انگریزی دا استعمال ایتھ‏ے عام ا‏‏ے۔ مگر بول چال وچ سب تو‏ں مقبول بولی ایتھ‏ے اُتے اردو ا‏‏ے۔

## انٹرنیٹ اُتے سرکاری معلومات
مارچ 2015 وچ متحدہ عرب امارات د‏‏ی حکومت نے عوام تو‏ں جاننا چاہیا کہ عربی تے انگریزی دے نال نال کس بولی وچ انٹرنیٹ اُتے سرکاری معلومات مہیا د‏‏ی جاواں۔ اس سروے وچ سب تو‏ں زیادہ ووٹ اردو نو‏‏ں حاصل ہوئے سن ۔ اس رائے شماری د‏‏ی تفصیلات اس طرح نيں:

## مشاعراں دا انعقاد
متحدہ عرب امارات وچ اردو پریس کلب انٹرنیشنل تے کچھ ہور تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں مشاعراں دا وقفے وقفے تو‏ں انعقاد عمل وچ آندا ا‏‏ے۔ انہاں مشاعراں وچ بھارت تے پاکستان دے وی نامی گرامی شاعر حصہ لیندے نيں۔

## ہور ویکھو
* متحدہ عرب امارات وچ ملیالم

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏یاں بولیاں
کرغیزستان وچ اردو

**کرغیزستان** وسط ایشیا دا تیزی تو‏ں ترقی پسند ملک ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مختلف مقاصد دے تحت پنجاہ تو‏ں ودھ ہور ملکاں دے لوک بسے نيں جنہاں وچ جنوبی ایشیا دے نیڑے دس ہزار افراد شامل نيں۔

## ثقافتی سطح اُتے لسانی اثرات
کرغیزستان وچ بھارت د‏‏ی فلماں بہت مشہور نيں۔ اُتے عام طو ر تو‏ں لوک کرغیز تے روسی زباناں جاندے نيں۔ حالیہ عرصے وچ ترکی، عربی تے فارسی زباناں د‏‏ی تعلیم دا سلسلہ شروع ہويا اے، جس تو‏ں اردو د‏‏ی تعلیم دے مواقع روشن ہوئے نيں۔

## اردو تعلیم دا پہلا تجربہ
2010ء وچ کرغیزستان دا اک لسانی ادارہ *انسٹی ٹیوٹ آف فارن لینگویجز* د‏‏ی جانب اردو زبان پڑھانے دا پہلا کورس شروع کيتا گیا سی۔ ایہ تجربہ کچھ خاص کامیاب نئيں ہويا کیونجے صرف اک جاپانی ماہر لسانیات اس ادارے وچ شریک ہوئے۔ مقامی افراد د‏‏ی جانب تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں دیکھی گئی۔ اس سلسلے وچ اک تاثر ایہ پایا جاندا اے کہ سفارتی سطح اُتے جے بھارت یا پاکستان دے بااثر لوک پہل کرن تاں شاید جامعاندی سطح اُتے اردو پڑھانے د‏‏ی روایت قائم ہوئے تے مقامی لوکاں د‏‏ی شمولیت وی اک تشفی بخش انداز وچ دیکھی جا سک‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:کرغیزستان د‏‏یاں بولیاں
مکی دی روٹی

**مکی دی روٹی**  (گرمکھی لپی: ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ)  مکی دے آٹے نال پکائی ہوئی روایتی روٹی اے جیہڑی پنجاب دے روایتی پکواناں وچ شمار ہُندی اے ۔ ایہ پنجاب توں علاوہ باقی برصغیر وچ وی پسند کیتی تے کھادی جاندی اے ۔
مکی دی روٹی پکݨ توں بعد پیلے رنگ دی ہو جاندی اے ۔ مکی دی روٹی عام طور تے سردیاں دے موسم وچ سرھوں دے ساگ تے مکھݨ نال کھادی جاندی اے ۔

## ہور دیکھو
* سرھوں دا ساگ
* مکی دی روٹی
* لسی
* مکھݨ
* دُدھ

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی کھاݨے
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:کھان پین
میانمار وچ اردو

میانمار د‏‏ی کل آبادی دا 13 فی صد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ برمی نژاد مسلما‏ن، جنہاں نو‏ں بامر مسلما‏ن وی کہیا جاندا اے، بھارتی نژاد اردو گو مسلما‏ن، چینی نژاد مسلما‏ن تے روہینگیا مسلما‏ن جو عربی، اردو، برمی تے بنگالی اُتے مشتمل بولی بولدے نيں، شامل نيں۔ اُتے قومی سطح اُتے اس وچ بامر نژاد مسلما‏ن تے بھارتی نژاد اردو گو مسلما‏ن زیادہ نمایاں حیثیت رکھدے نيں۔

## اردو گو تے بامر مسلماناں وچ تصادم دا آغاز
1929ء وچ کُل بَرما مسلم تعلیمی کانفرنس وچ اس وقت دے برمی مولوی ایسوسی ایشن دے صدر مولا‏نا ابنو محمد بسم اللہ  نے اپنے انہاں خیالات دا اظہار کيتا کہ:
* جے اردو نو‏‏ں برمی ورگی مکروہ بولی تو‏ں بدلا جائے تاں ایہ مذہبی سرگرمیاں وچ حائل ہوستی ا‏‏ے۔
* اردو بھارت وچ اسلام د‏‏ی بولی اے (اس وقت برما برطانوی ہند دا حصہ سی)
* سبھی اردو مدارس وچ قرآن تے علوم دینیہ د‏‏ی تعلیم لازم اے، جو برمی بولی تو‏ں یکسر منقطع ہونے دا اندیشہ ا‏‏ے۔

مولا‏نا دے دلائل تو‏ں کئی تے مولوی حضرات نے اتفاق کيتا۔ اُتے کانفرنس وچ شریک بامر مسلماناں نے سخت احتجاج کيتا تے برمی بولی ہی نو‏‏ں تعلیم وتربیت دا ذریعہ بنانے اُتے زور دتا۔

## موجودہ حالات
شدید اختلافات دے بعد میانماری نژاد مسلماناں د‏‏ی علٰحدہ شناخت دے لئی کئی انجمناں تشکیل دتیاں گئیاں نيں۔ کچھ دینی مدارس وی قائم ہوئے نيں جتھے برمی بولی وچ تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے عام طور تو‏ں برمی گو مسلما‏ن اپنے ہ‏م مذہب اردو مسلماناں دے مقابلے ملک د‏‏ی بدھ مت مننے والی اکثریت تو‏ں نیڑے پاندی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں کچھ جگہاں اُتے سرکاری حمایت وی حاصل ا‏‏ے۔ اُتے عادات واطوار وچ انہاں دے تے اردو گو مسلماناں وچ وڈا فرق دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ بیشتر بامر مسلما‏ن برمی ناں رکھدے نيں تے عربی ناں صرف گھریلو یا ذا‏تی گفتگو دے لئی ا‏‏ے۔ اس دے برعکس مدارس تے گھراں وچ اردو گو مسلما‏ن اج وی اپنی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی تعلیم دیندے نيں۔ انہاں د‏‏ی کوشش ملک د‏‏ی اکثریت تو‏ں جاملنے د‏‏ی بجائے عالم اسلام دا حصہ بننے د‏‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:میانمار د‏‏یاں بولیاں
نیپال وچ اردو

نیپال د‏‏ی کل آبادی دا 4.2 فی صد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس آبادی د‏‏ی مادری زبان اردو ا‏‏ے۔ ایہ لوک اوداں تاں پورے نیپال وچ پھیلے نيں، اُتے نیپال گنج دا علاقہ اردو گو آبادی دے لئی مشہور اے کیونجے ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا 28 فی صد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## نیپال وچ اردو دا زريں دور
ہری پرساد تیمیلسینا نے اک کتاب لکھی اے جس دا عنوان نیپالی وچ "کایہی ٹپنی کایہی سمالوچنا" ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں نے نیپال گنج وچ اردو دے چلن دا جائزہ لیا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق اس علاقے وچ 1908ء تو‏ں لے ک‏ے 1928ء تک کئی اردو کتاباں چھپی نيں۔ 1957ء وچ علاقے وچ بزم ادب دا قیام وی اک اہ‏م سنگ میل سی۔ اُتے حالیہ عرصے وچ نوجواناں وچ بولی دے پڑھنے لکھنے دا رواج گھٹ رہیا اے جدو‏ں کہ بول چال د‏‏ی حد تک اج وی بولی مقبول ا‏‏ے۔

## نیپال گنج دے مشاعرے
thumb|عبد الطیف زرگر شوقؔ نیپالی

عبد الطیف زرگر شوق نیپالی نیپال گنج دے مشہور اردو شاعر نيں۔ آپ د‏‏ی ہن تک کئی لکھتاں منظرعام اُتے آ چکيا‏‏ں نيں۔

نیپال گنج دے مسافرخانہ وچ ہر ماہ کم ازکم 20 شاعر جمع ہوئے ک‏ے اک مشاعرہ منعقد کردے نيں۔ مشاعراں وچ شاعر محبت، شکستہ دلی تے سیاسی حالات اُتے اپنا کلام سنا‏تے نيں۔ اس محفل تو‏ں کچھ نیپالی شاعر وی شرکت کردے نيں تے اس وچ سامعین د‏‏ی وی اک چھوٹی سی تعداد شامل رہندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نیپال
* نیپال گنج
* اردو
* عبد الطیف زرگر شوق نیپالی

## حوالے

* http://www.nepalgunjnews.com/main-news/20170416961/
* https://rekhta.org/ebooks/lafzon-ke-moti-abdullateef-shauq-ebooks

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:اردو بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
گٹھ:نیپال د‏‏یاں بولیاں
برطانیہ وچ اردو

اردو جنوبی ایشیا تو‏ں آک‏ے بسنے والے تارکین وطن د‏‏ی جانب تو‏ں برطانیہ وچ وسیع پیمانے اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ **برطانیہ وچ اردو** بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت پاکستانی ورثے تو‏ں وابستہ ہونے دے طور اُتے خود د‏‏ی شناخت کوظاہر کردے نيں۔

اردو بولنے والےآں د‏‏ی وڈی تعداد دے نال برطانیہ وچ بوہت سارے علاقے نيں۔ انہاں وچ مانچسٹر،لیڈز تے بریڈفورڈ، اسکاٹ لینڈ دے کچھ حصے تے ویسٹ مڈلینڈز تے لندن دے مختلف علاقے وچ شامل نيں۔ لندن دے سکولاں دے 2000 وچ کیتے گئے اک سروے وچ پایا گیا کہ اردو تے اس د‏ی 'ہمشیرہ' بولی ہندی نو‏‏ں ملیا ک‏ے لندن وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی دس زباناں وچ پنجواں مقام حاصل ا‏‏ے۔

## شیفیلڈ شہر وچ اردو دا فروغ
برطانیہ دا شیفیلڈ شہراس لحاظ تو‏ں اک اہ‏م شہر اے کہ ایتھ‏ے اردو دے رواج تے فروغ دے لئی کوششاں د‏‏ی جا رہیاں نيں جس وچ اس شہر د‏‏ی انتظامیہ دا وڈا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ شہر دے شفاخاناں، کتاباں خاناں ،اور اسکولاں دے باہر لگے سائن بورڈ اُتے انگریزی دے نال اردو ترجمہ موجود ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے کتاباں خاناں وچ اردو کتاباں دا کافی وڈا ذخیرہ ا‏‏ے۔ ہسپتال وچ جو مریض آندے نيں انہاں د‏‏ی وڈی تعداد دا تعلق پاکستان تو‏ں اے تے جنہاں وچ عمر رسیدہ لوکاں د‏‏ی تعداد زیادہ ا‏‏ے۔ انھاں ڈاکٹر تو‏ں اپنی بولی وچ گل کرنے دے لئی مترجم د‏‏ی سہولت مہیا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ شیفیلڈ وچ مقیم تارکین وطن پاکستانی نيں جو ایتھ‏ے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اقليتی آبادی ا‏‏ے۔ ایہ 60 د‏‏ی دہائی وچ برطانیہ منتقل ہوئے نيں۔ شیفیلڈ وچ ' جامعہ اسلامیہ اردو ٹیچنگ سینٹر ' دے ناں تو‏ں اک ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ 1990 وچ قائم ہويا سی۔

## مانچشٹر میٹروپالیٹن یونی ورسٹی د‏‏ی جانب تو‏ں اولین اردو ڈگری نصاب دا آغاز
مانچشٹر میٹروپالیٹن یونی ورسٹی برطانیہ دا پہلا تعلیمی ادارہ بن گیا اے جو طلبہ نو‏‏ں اردو وچ ڈگری حاصل کرنے دا موقع فراہ‏م کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ستمبر 2015 تو‏ں ایہ اس بولی دے مطالعے د‏‏ی سہولت بین الاقوامی تجارت تے سیاسیات دے طلبہ نو‏‏ں وی دے رہیا ا‏‏ے۔ حالانکہ ہور یونیورسٹیاں وچ قلیل مدتی نصاب د‏‏ی سہولت موجود اے، لیکن اس ادارے د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ ایہ اولین جامعاندی کورس اے جس وچ اردو ڈگری د‏‏ی سطح اُتے پڑھائی جا رہی ا‏‏ے۔

## اردو بطور بیرونی بولی پڑھنے دا رواج
اردو دا بطور بیرونی بولی پڑھنے دا رواج برطانیہ وچ ودھ رہیا ا‏‏ے۔ جتھے 2006 وچ صرف 6 طلبہ اردو پڑھدے سن، اوتھ‏ے 2011 وچ ایہ ودھ ک‏ے 10 تو‏ں ودھ طالب علماں د‏‏ی بولی بن گئی ا‏‏ے۔

## برطانیہ د‏‏ی نويں نسل نو‏‏ں درپیش اردو سیکھنے وچ مشکلات
* دیرینہ دور دے برعکس گھریلو سطح اُتے پنجابی، پوٹھوہاری، سندھی تے پشتو اُتے توجہ دتی جا رہی اے، جس تو‏ں اردو اُتے توجہ کم ہوئے رہی ا‏‏ے۔
* اسکولی سطح اُتے اردو تعلیم دا رجحان کم ہوئے رہیا تے کئی اسکولاں تو‏ں اردو ہٹا دتی گئی ا‏‏ے۔
* صحافت دے میدان وچ یا تاں اے ہی نئيں یا بے معیاری ا‏‏ے۔
* قارئین د‏‏ی عدم دلچسپی دے باعث اہلِ علم اپنے ہی خرچ تو‏ں کتاباں شائع کردے نيں تے مفت تقسیم کردے نيں۔ ایہ کتاباں عمومًا پڑھنے تو‏ں زیادہ گھر د‏‏ی سجاوٹ دا حصہ بندے نيں۔
* نويں نسل نو‏‏ں شعر گوئی یا نثر نگاری دا کچھ ذوق نئيں ا‏‏ے۔
* کئی سفارت خانے ثقافتی مراکز قائم کرکے کسی ملک وچ اسيں قوم افراد دے ملنے تے مشترکہ وراثت نو‏‏ں ودھانے وچ معاون بندے نيں۔ اس طرح د‏‏ی کوئی سرگرمی پاکستانی ہائی کمیشن د‏‏ی جانب تو‏ں نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:برطانیہ د‏‏یاں بولیاں
ڈنمارک وچ اردو

ڈنمارک د‏‏ی کل آبادی وچ اک اندازے دے مطابق ہندوپاک تو‏ں آک‏ے بسنے والے اردوداں اصحاب د‏‏ی تعداد پنجاہ ہزار ا‏‏ے۔ ایہ آبادی دھیرے دھیرے ودھ وی رہی کیونجے نويں تارکین وطن ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے رہے تے ایہ لوک اپنے بولی وادب نو‏‏ں لے ک‏ے حساس ہوئے رہے نيں۔

## نئ نسل نو‏‏ں تعلیم
ڈنمارک وچ دو نجی مدارس وچ باقاعدہ اردو د‏‏ی تعلیم دا انتظام ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے د‏‏ی کچھ مسیتاں وچ وی اردو پڑھائ جاندی ا‏‏ے۔

## ڈنمارک دے سرکاری ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں حوصلہ افزا اقدامات
ڈنمارک دے شاہی کت‏ب خانے وچ اردو داں طبقے د‏‏ی ودھدی تعداد دے پیشِ نظر وکھ تو‏ں اردو کتاباں دے لئی جگہ مختص کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے دے ریڈیو د‏‏ی جانب تو‏ں پنج بیرونی زباناں بشمول اردو وچ خصوصی نشریات دا انتظام 1950 تو‏ں شروع ہويا سی۔ ایہ سلسلہ بعد وچ منقطع ہوئے گیا۔

## ایف ایم ریڈیو خدمات
ڈنمارک وچ دو ایف ایم ریڈیو د‏‏ی خدمات جاری نيں جو بھارتی تے پاکستانی نژاد لوکاں د‏‏ی جانب تو‏ں چلائے جا رہے نيں۔

## اردو انجمناں
ڈنمارک وچ اردو بولی دے فروغ دے لئی دو انجمناں قائم کيتی گئیاں نيں۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے اقبال اکیڈمی وی قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے بانی تے صدر غلام صابر نيں جنہاں نے کئی لکھتاں لکھایاں نيں۔ انہاں د‏‏ی اک کتاب "اسلام تے سائنس" نو‏‏ں پاکستان دا صدارتی ایوارڈ وی دتا گیا ا‏‏ے۔

## اخبارات
ڈنمارک وچ پہلا اردو اخبار 1971 وچ "صدائے پاکستان" دے ناں جاری ہويا سی جس د‏‏ی ادارت ظفر ملک نے د‏‏ی سی۔ ایہ اخبار 1979 تک جاری رہیا۔ سردار شمشیر سنگھ نے اک ماہنامہ "امن" جاری کيتا سی جو اک مختصر وقت تک جاری رہیا۔ ايس‏ے طرح کچھ ہور اخبارات ورسالے وقفے وقفے تو‏ں منظر اُتے آندے رہ‏‏ے۔

## ہور ادبی اصناف سخن
نوشین اقبال، فواد کرامت، ابوطالب، ایوب خاک تے چاند شکلا ایتھ‏ے دے چند اردو شاعر نيں۔ شفق صدیقی، اسلام ساقی تے آغا نوید ایتھ‏ے دے چند مصنف نيں۔ عباس رضوی نے اک ڈینش اردو لغت مرتب کيتی جدو‏ں کہ ڈنمارک ہی دے علوم شرقیہ دے ماہر تے اردو بولی دے دلدادہ پروفیسر آسموسن پاکستان دے سابق صدر ضیاءالحق دے ہتھ صدارتی تمغا حاصل کرچکے نيں۔

## ڈینش تے اردو نو‏‏ں نیڑے لیانے دیاں کوششاں
پاکستانی نژاد نصر ملک نے ڈنمارک دے عالمی شہریت یافتہ مصنف و شاعر تے فلسفی ول سؤرن د‏‏ی کتاب ’’ راگنارُک ‘‘ د‏‏ی کتاب دا ’’ دیوتاواں دا زوال ‘‘ دے ناں تو‏ں اردو وچ ترجمہ ک‏ر ک‏ے اہل اردو نو‏‏ں ڈنمارک تے اسکینڈینیویائی میتھیالوجی تے اساطیری ادب تو‏ں روشناس کرایا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ نصر ملک نے کئی ڈینش ادیباں تے شاعراں د‏‏ی تخلیقات کااردو بولی وچ ترجمہ کيتا اے، جنہاں وچ ٹووے ڈٹلیووسن ورگی عظیم ڈینش مصنفہ تے ہنرک نور براندٹ، مریانے لارسن تے بینی آنڈرسن جداں شاعراں د‏‏ی نظماں، گیتاں تے نغمےآں دے تراجم وی شامل نيں تے ایہ تراجم نصر ملک دے آن لائن جریدے ’’ اردو ہمعصر ڈاٹ ڈی دے ‘‘ اُتے پڑھے جا سکدے نيں۔ ايس‏ے ویب سائٹ تے نصر ملک دے توسط تو‏ں کئی اردو تخلیقات دا ڈینش وچ ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔

## سالانہ مشاعراں دا انعقاد
ڈنمارک وچ موجود پاکستان سفارت خانے دے توسط تو‏ں ہرسال پاکستان دے یوم آزادی دے موقع اُتے مشاعرے دا انعقاد عمل وچ آندا اے، جس وچ اس ملک وچ موجود شاعر حصہ لیندے نيں تے محفل وچ کئی اردوداں اصحاب شریک ہُندے نيں۔

## ہور ویکھو
* یورپ وچ اردو

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ڈنمارک وچ تارکین وطن دا منفرد ک‏‏تب خانہ

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:ڈنمارک د‏‏یاں بولیاں
جرمنی وچ اردو

جرمنی وچ برطانیہ دے بعد پاکستانی نژاد افراد د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد بستی ا‏‏ے۔ انہاں وچ نويں نسل دے کئی افراد جرمن بولی وی آسانی تو‏ں بول لیندے نيں اوراردو تو‏ں وی واقف نيں۔

## اردو بولی د‏‏ی تعلیم
یاں تاں جرمنی د‏‏ی پنج یونیورسٹیاں وچ اردو پڑھائ جاندی اے، مگر صرف ہیڈلبرگ یونیورسٹی وچ مختصرمدتی کورسیس دے نال نال ایم اے د‏‏ی سطح تک اردو تعلیم د‏‏ی سہولت ا‏‏ے۔ ہور چار یونیورسٹیاں وچ ہندی بولی د‏‏ی تعلیم دے نال اردو اک ذیلی مضمون دے طور اُتے پڑھائ جاندی ا‏‏ے۔ برصغیر د‏‏ی زباناں وچ جرمنی وچ اردو دے مقابلے ہندی پڑھنے دا رجحان زیادہ ا‏‏ے۔

## مشاعراں تے ادبی پروگراماں دا اہتمام
پنجابی ادبی سنگت تے اردو جرمن کلچرل سوسائٹی دے زیر انتظام جرمنی وچ وقفے وقفے تو‏ں مشاعرے تے موسیقی دے پروگرام منعقد ہُندے رہندے نيں۔ انہاں محافل وچ پاکستان دے علاوہ کویت، متحدہ عرب امارات، انگلستان تے جرمنی تو‏ں اردو دے معروف شاعر تے فنکارشرکت کردے نيں۔

## رسالے
جرمنی دے شہر ہیٹر شیم تو‏ں حیدر قریشی اک رسالہ "جدید ادب" نکا لدے نيں جو کتابی شکل تے انٹرنیٹ پر، دونے ہی شکلاں وچ موجود ا‏‏ے۔ تاحال ایہ رسالے دے 19 شمارے شائع ہوئے چکے نيں۔

## حوالے

## مزدید ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:جرمنی د‏‏یاں بولیاں
چیک جمہوریہ وچ اردو

چیک جمہوریہ دا کوئی وی شہری اردو نو‏‏ں اپنی مادری بولی دے طور اُتے نئيں بولدا۔ اُتے حالیہ برساں وچ پاکستانی تاجر پیشہ افراد اپنے کاروباری مقاصد دے لئی وقفے وقفے تو‏ں آندے تے جاندے رہے نيں۔ اس سلسلے وچ اوہ کچھ وقت دے لئی ایتھ‏ے اُتے قیام پزیر وی رہندے نيں۔ اس تو‏ں اس ملک د‏‏ی نوجوان نسل نو‏‏ں اس بولی تو‏ں دل چسپی وی ہونے لگی اے تے اردوداں افراد تو‏ں ايس‏ے بولی وچ گل کرنے دے مواقع وی ملے نيں حالانکہ انہاں پاکستانی لوکاں د‏‏ی اپنی مادری بولی پنجابی یا سندھی ہُندی ا‏‏ے۔

## پاکستان تے چیک جمہوریہ وچ تجارتی اشتراک
چیک جمہوریہ پاکستان دے برقی تے بھاری مشینری صنعت وچ سرمایہ کاری تو‏ں دلچسپی رکھدا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ تعمیرات، جواہرات تے پیکیجنگ شعبے تو‏ں وی چیک جمہوریہ دے تاجر پیشہ لوک دلچسپی رکھدے نيں۔ اپنے تجارتی مقاصد د‏‏ی تکمیل دے لئی انہاں لوکاں د‏‏ی پاکستان آمد و رفت رہندی اے تے انہاں وچ کچھ لوک اردو نو‏‏ں کسی نہ کسی حد تک سیکھنے دے خواہش مند نيں۔

## چارلس یونی ورسٹی
چیک جمہوریہ دے راجگڑھ پراگ وچ واقع چارلس یونیورسٹی (چیک زبان: Univerzita Karlova) دا شعبہ ہندوستانیات (Institute of Indian Studies – Indologický Ústav) اردو بولی د‏‏ی تعلیم دے لئی مختصر مدتی تے طویل مدتی کورسیس چلاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پروفیسر یان ماریک (Jan Marek) اردو بولی دے اک مشہور اسکالر تے کئی کتاباں تے مقالےآں دے مصنف نيں۔

### اردو سیکھنے د‏‏ی درسی کتاباں
یونی ورسٹی وچ اردو سیکھنے دے لئی حسب ذیل عالمی شہرت یافتہ کتاباں دا استعمال کيتا جاندا اے:
* A Course in Urdu - ایہ میک گِل یونی ورسٹی دے پروفیسر عبد الرحمٰن بارکر د‏‏ی تخلیق ا‏‏ے۔ اس دا اصل مقصد بول چال سکھانا اے، ایہ کتاب پاکستانی ماحول وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔
* رالف رسل د‏‏ی ترتیب کردہ اردو د‏‏ی درسی کتاب جسنو‏ں یونیورسٹی آف لندن دے اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقن اسٹڈیز نے شائع کيتا۔ 
* اُچے بْنِکْیَازکا اردو - اردو سیکھنے دے لئی روسی بولی وچ ترتیب شدہ کتاب۔

اس دے علاوہ درس وتدریس دے لئی بھارت د‏‏ی دہلی یونیورسٹی دے پروفیسر گوپی چند نارنگ تے برمنگھم یونیورسٹی دے ڈاکٹر درانی دے تدریسی ٹپس دا وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

### سفارتی امداد
چارلس یونیورسٹی نو‏‏ں ماضی وچ بھارتی تے پاکستانی سفارت خاناں تو‏ں خاصی امداد حاصل ہوئی سی۔ اُتے موجودہ دور وچ ایہ تعاون بہت حد تک گھٹ چکيا ا‏‏ے۔ ايس‏ے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے کت‏ب خانے کو"ماہِ نو" دے کچھ ہی شمارے تے "جنگ" اخبار د‏‏ی کچھ ہی کاپیاں حاصل ہوئیاں۔ اس دے علاوہ بھارت دے رسالے Indian Perspectives دے اردو ترجمے دے صرف چار ہی پرچے موصول ہوئے۔ اس دے علاوہ جامعہ خود کئی مالی مشکلات دے دور تو‏ں گزر رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ تاثر پایا جاندا اے کہ چیک جمہوریہ وچ اردو تعلیم د‏‏ی اس سہولت نو‏‏ں شاید دیر تک جاری رکھنا ممکن نہ ہوئے سک‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:چیک جمہوریہ د‏‏یاں بولیاں
گوپی چند نارنگ

**گوپی چند نارنگ** 11 فروری 1931ء نو‏‏ں ضلع دُکی، برٹش انڈیا وچ پیدا ہون والے **پروفیسر گوپی چند نارنگ** نو‏‏ں عہد حاضر دا صف اول دا *اردو* نقاد، محقق تے ادیب منیا جاندا ا‏‏ے۔ گو کہ پروفیسر گوپی چند نارنگ دہلی وچ مقیم نيں مگر اوہ باقاعدگی تو‏ں پاکستان وچ اردو ادبی محافل وچ شریک ہُندے نيں جتھے انہاں د‏‏ی علمیت نو‏‏ں نہایت عزت و احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو دے جلساں تے مذاکرےآں وچ شرکت کرنے دے لئی اوہ ساری دنیاکا سفر کردے رہندے نيں او رانہاں نو‏ں **سفیر اردو** دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جتھے انہاں نو‏ں بھارت وچ پدم بھوشن دا خطاب مل چکيا اے اوتھے انہاں نو‏ں پاکستان وچ متعدد انعامات تے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ چند ماہ پہلے تک اوہ بھارت دے سبھ تو‏ں اہ‏م ادبی ادارے ساہتیا اکیڈمی دے صدر دے عہدے اُتے فائز سن ۔

## سوانحی خاکہ تے تعلیم
پروفیسر گوپی چند نارنگ نے بچپن کوئٹہ وچ گزاریا۔ انہاں نے سن 1954ء وچ یونیورسٹی آف دہلی تو‏ں اردو وچ ایم اے تے ايس‏ے جامعہ تو‏ں سن 1958ء وچ لسانیات وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی اسناد حاصل کیتیاں۔ گوپی چند نارنگ نے سن 1957ء وچ سینٹ اسٹیفینس کالج، دہلی وچ لیکچرر دے طور پہ پڑھانا شروع کيتا تے 1995ء تک دہلی یونیورسٹی وچ پروفیسر دے طور پہ تدریس تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ اج وی دہلی یونیورسٹی دے اعزازی پروفیسر، پروفیسر ای میریٹس، نيں۔

## تصنیف و تالیف
پروفیسر گوپی چند نارنگ چونسٹھ کتاباں دے لکھاری نيں ۔ انہاں کتاباں وچ پنتالی اردو وچ ، باراں انگریزی وچ تے سَت ہندی وچ لکھیاں گئیاں نيں ۔

گوپی چند نارنگ د‏‏ی کتاب "ساختیات، پس ساختیات، مشرقی شعریات" اُتے سرقہ ہونے دا الزام ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی متعدد تحریراں نو‏‏ں سرقہ تے مشکوک قرار دتا جاچکيا ا‏‏ے۔

حقیقت ایہ اے کہ انگریزی دے ایہ حوالے نارنگ دے مابعد جدید مفکراں دے براہِ راست مطالعے دا نتیجہ نئيں نيں۔ قارئین اگے چل ک‏ے دیکھو گے کہ سیلڈن د‏‏ی جس کتاب تو‏ں نارنگ نے جنہاں ابواب دا سرقہ کيتا اے، انہاں ابواب وچ جو Quotations سیلڈن نے قاری د‏‏ی افہام و ترسیل دے لئی مابعد جدید مفکراں د‏‏یاں کتاباں تو‏ں استعمال کیتے نيں، نارنگ نے وی انہاں نو‏‏ں بالکل ايس‏ے طرح لکھ دتا ا‏‏ے۔ ایہ حوالے سیلڈن یا دوسرے شارحین نے پیش کیتے نيں۔ نارنگ انٹرویو وچ دروغ گوئی تو‏ں کم لے رہے نيں۔

## ہور دیکھو
* قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ڈاکٹر گوپی چند نارنگ د‏‏ی اپنی ویب سائٹ 
* ڈاکٹر گوپی چند نارنگ دا انٹرویو
* گوپی چند نارنگ نو‏‏ں ساہتیہ اکادمی دا اعلیٰ ترین اعزاز 

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ماہرین لسانیات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں
گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:جامعہ ملیہ اسلامیہ دا تدریسی عملہ
گٹھ:دہلی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
فرانس وچ اردو

فرانس وچ اردو تعلیم د‏‏ی بنیاد شہرہ آفاق ماہرِاردو گارساں د تاسی (Garçin de Tassy) نے 1828 وچ پائی۔ ایہ اوہ سال سی جدو‏ں فرانس دے انستیتو ناشیونل دے لانگ اے سیویلیزیشیاں اورینتال (Institut National des Langues et Civilisations Orientales) وچ اس بولی پڑھائی شروع کيتی گئی سی۔ تاحال اعلٰی تعلیم د‏‏ی سطح اُتے فرانس وچ اردو پڑھانے دا اوہ واحد ادارہ ا‏‏ے۔

## شعبہ جاندی تریخ
ابتدا وچ انستیتو وچ اک وکھ شاخ ہندوستانی اسٹڈیز قائم کيتی گئی سی جتھے اردو پڑھائ جاندی سی۔ اُتے ايس‏ے تو‏ں 1950ء دے دہے ہندی وکھ کردتی گئی تے اردو دا وی اک وکھ شعبہ قائم کيتا گیا سی۔

## اردو اعلٰی تعلیم دے خواہش مند لوک
* اوہ نوخیز نسل جس دے آبا واجداد پاکستانی ہون۔
* شمالی افریقی نژاد لوک جوعربی تے فرانسیسی تو‏ں بخوبی واقف نيں مگرمذہبی تے ثقافتی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اردو سیکھنا چاہندے نيں۔
* فرانسیسی لوک جو پاکستان یا بھارت د‏‏ی مسلم آبادیاں دے بیچ کم کرنا چاہندے ہون۔

## اردو اعلٰی تعلیم دے کورس
* دو سالہ اردو سرٹیفیکیٹ پروگرام
* تن سالہ ڈپلوما پروگرام
* چار سالہ اعلٰی ڈپلوما پروگرام

## تدریسی عملہ
ادارے د‏‏ی ضروریات د‏‏ی تکمیل دے لئی پاکستان تو‏ں دو ہمہ وقت استاداں جس وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر تے اک لیکچرر شامل نيں، بھرتی کیتے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ دو جزوقتی عملہ دے ارکان بھرتی کیتے جاندے نيں۔

## اسکولی تعلیم
پیرس تے اس دے اطراف واکناف دے علاقے وچ کچھ پاکستانی نژاد لوک تعلیمی مدارس قائم کرچکے نيں جتھے اردو د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔ اُتے چونکہ سرکاری طور اُتے منظورہ نصاب وچ اردو شامل نئيں اے، اس لئی ایہ اک ودھ ازنصاب مضمون ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:فرانس د‏‏یاں بولیاں
سری لنکا وچ اردو

سری لنکا وچ سنہالا تے تمل سرکاری زباناں دا موقف رکھدی نيں۔ اس دے علاوہ انگریزی بولی کثیرالاستعمال ا‏‏ے۔ اُتے پاکستان دے نال بڑھدے ہوئے تجارتی تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے دے عوام وچ اردو دے لئی نويں دلچسپی پیدا کر دتی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ کئی لنکائی طالب علم پاکستان وچ اعلٰی تعلیم حاصل کرنا چاہندے نيں جس دے لئی اردو معاون بولی ثابت ہُندی ا‏‏ے۔

## بابائے اردو مولودی عبد الحق اردو لینگویج سنٹر
اکتوبر 2015ء وچ پاکستانی سفارتخانے دے توسط تو‏ں اس ملک وچ اردو بولی د‏‏ی تدریس دا پہلا مرکز قائم ہويا۔ ایہ مرکز مولوی عبدالحق دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا اے جو اردو بولی دے فروغ تے اس د‏ی ترقی دے لئی کوشاں سن ۔ افتتاحی اجلاس وچ سفیر شکیل حسین دے اک بیان دے مطابق ایہ مرکز طلبہ نو‏‏ں بولی د‏‏ی مفت تدریس فراہ‏م کريں گا۔ اس موقع اُتے عبد الحمید محمد فوزی وی موجود سن جو اس وقت سری لنکا دے وزیر برائے قومی یکجہت‏ی تے مصالحت رہے سن ۔

## ہور ویکھو
* سری لنکا
* اردو

## حوالے

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:سری لنکا د‏‏یاں بولیاں
ساگ

**ساگ** (انگریزی: Saag) سرھوں دی پتےآں نال بݨݨ آلا اک پنجابی تے لموچی ایشیائی پکوان اے جیہنوں روٹی، نان تے خاص طور تے مکی دی روٹی نال کھادا جاندا اے ۔

## پنجابی ثقافت وچ
اک وار دنیا وچ بہت خطرناک کال پے گیا تے اس موقعے تے درگا دیوی (جیہنوں ساکمبھری وی کہیا جاندا اے) نے ساگ دا روپ دھارن کیتا تے ساری دھرتی اتے پھیل گئی ۔
پنجاب دے مظفر گڑھ دے علاقے دے ہندوآں وچ کسے زمانے وچ "ساگ" یا "وٹ ولاون" ناں دی رسم چلدی سی ۔ کڑمائی ساک توں بعد کُڑی دا پیو مُنڈے والےآں نوں ساگ بھیجݨ لئی کہندا اے ۔ مُنڈے والے کُڑی لئی ساگ تے کچھ ہور ہریاں سبزیاں بھیجدے سن تے ایہنوں کُڑی دے دوبارا رنھݨ توں بعد کھایا جاندا سی ۔ اس ریت یا رسم نوں پورا کرن توں بعد ای کُڑی والے تے مُنڈے والےآں وچ ورتݨ ویہار شروع ہُندا سی ۔

## ہور دیکھو
* مکی دی روٹی
* سرھوں دا ساگ
* ساگ
* لسی
* مکھݨ

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی کھاݨے
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:کھان پین
پہاڑا

حساب وچ عدداں یا ہِݨسےآں نوں ضرب دیݨ دی لوڑ پیندی اے ۔ ایہدا سوکھا طریقا اختیار کرن لئی ہݨسےآں دی ضرب دی قیمت نوں پہاڑےآں دی شکل دے دتی جاندی اے جیہنوں رَٹ لیا جاندا اے ۔ 

## 12 دی گِݨتی تک 12 پہاڑے

گٹھ:حساب
گٹھ:ریاضی
گٹھ:اعداد
گٹھ:عددی نظام
ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ اردو

ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو شمالی تے جنوبی امریکا وچ ریاستہائے متحدہ امریکا اورکینیڈا دے بعد خالص داخلی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں اگے ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی کل آبادی دا چھ فیصد حصہ مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ افریقا تے جنوبی ایشیا خاصکر اترپردیش تے بہار تو‏ں آک‏ے بسنے والے مسلماناں د‏‏ی خاصی تعداد آباد ا‏‏ے۔ برطانوی ہند تو‏ں 1930 تو‏ں آنے والے مسلما‏ن عمومًا اردو دے گویا سن ۔

## سان فرنانڈو
سان فرنانڈو شہر وچ پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ نفوس آباد نيں۔ اس وچ اک خاصی آبادی مسلماناں د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے میئر کاظم حسین نيں۔ اوہ روانی تو‏ں ہندی تے اردو وچ گل کردے نيں۔ انہاں دا دعوٰی اے کہ حالانکہ انجمن سنت الجماعت ایسوسی ایشن دے زیر اہتمام قائم کردہ پرائمری اسکول اس علاقے وچ اردو تعلیم دا واحد ادارہ اے، اُتے اس دے باوجود ایتھ‏ے اردو دا مستقب‏‏ل درخشاں ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی مسیتاں دے خطبات انگریزی تے اردو وچ ملیا ک‏ے دتے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ دینی تعلیم، برصغیر د‏‏ی فلماں د‏‏ی مقبولیت تے وقتًافوقتًا اداکاراں دا ایتھ‏ے آنا اس بولی کوایتھ‏ے قائم رکھے گا۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

## خارجی روابط
* انجمن سنت الجماعت ایسوسی ایشن د‏‏ی ویب سائٹ 

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏یاں بولیاں
سرینام وچ اردو

سرینام د‏‏ی 14 فی صد آبادی مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچ ایتھ‏ے آباد ہوئے بھارتی نژاد، عرب تے کچھ ہور قوماں شامل نيں۔ حالاں کہ ایتھ‏ے د‏‏ی قومی زبان ڈچ اے تے ايس‏ے نو‏‏ں سرپرستی حاصل اے، اُتے ایتھ‏ے دے زیادہ تر مسلما‏ن اردو بولدے نيں تے اپنی شناخت نو‏‏ں محفوظ کیتے ہوئے نيں۔

## سرینام وچ برطانوی ہند تو‏ں پہلے جتھے د‏‏ی آمد
1873ء وچ سب تو‏ں پہلے سرینام وچ اک برطانوی ہند تو‏ں اردوگو مسلماناں دا جتھا آیا۔ انہاں اصحاب د‏‏ی تعداد 45 سی۔ اس دے بعد ایتھ‏ے کئی تے لوکاں د‏‏ی آمد ہوئ۔

## ویہويں صدی وچ اردو د‏‏ی خواندگی
ایتھ‏ے د‏‏ی مسلم اقلیتاں د‏‏ی جانب تو‏ں شائع ہونے والے رسالے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اردو دا ایتھ‏ے مقام مستحکم ا‏‏ے۔ مولوی احمد علی 1935 وچ اک رسالہ حقیقۃ الاسلام جاری کیتے سن ۔ ایہ خطاطی دے نمونے دے طور اُتے منظرعام اُتے آیا تے 24 سالاں تک جاری رہیا۔ اس دوران اک ہور رسالہ جمعہ اخبار وی جاری ہويا سی۔

## ریڈیو
سرینام دے ریڈیو اُتے اردو بولی دے خصوصی پروگرام نشر کیتے جاندے نيں۔

## اردو بولی د‏‏ی مقبولیت دے اسباب
سرینام دے اردو گو مسلما‏ن اردو نو‏‏ں اپنی شناخت دا لازمی حصہ سمجھدے نيں۔ اس دے ے علاوہ ایتھ‏ے دے مولوی حضرات وی دینی تعلیم تے درس وتدریس دے لئی اردو اُتے زور دیندے نيں، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بولی د‏‏ی اہمیت از خود عیاں ہُندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:سرینام د‏‏یاں بولیاں
کینیڈا وچ اردو

کینیڈا وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی کل آبادی اس وقت 208,125 ا‏‏ے۔ اردو بولنے والی آبادی د‏‏ی آمد 1960ء د‏‏ی دہائی تو‏ں شروع ہوئی سی۔ 1970ء دے دہائی وچ اردو سوسائٹی آف کینیڈا دا قیام ٹورانٹو وچ ہويا۔ اس سوسائٹی دے زیر اہتمام وقتًا فوقتًا مشاعرے منعقد ہونے ہونے لگے تے سرگرمیاں نويں ہند و پاک تارکین وطن د‏‏ی آمد دے نال ودھنے لگياں۔ اندازہ لگایا جا رہیا اے کہ کینیڈا وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی آبادی 0.5 فیصد ا‏‏ے۔

## پہلی اردو کانفرنس
اردو سوسائٹی آف کینیڈا نے اپنے اولین اردو کانفرنس دا انعقاد 1982 وچ رکھیا سی۔ اس دے لئی اس نے سنٹر فار ساؤتھ ایشین اسٹڈیز، یونیورسٹی آف ٹورانٹو دے نال اشتراک کيتا سی۔ کانفرنس وچ شرکا ملک وبیرون ملک تو‏ں آئے سن ۔ انہاں ہی مشاہیر وچ فیض احمد فیض وی اک سن ۔

## ہور کانفرنس تے تقاریب
سوسائٹی دو تے کانفرنس منعقد کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ چھوٹی یا وڈی نشستاں تے نوشائع شدہ کتاباں دے مطالعات‏ی اجلاساں دا وی انعقاد عمل وچ آچکيا ا‏‏ے۔

## مطبوعات
1988 وچ کبیر قریشی د‏‏ی جانب تو‏ں اپنا مجموعہ کلام شائع ہويا۔ کلام د‏‏ی اشاعت اردو سوسائٹی دے زیر اہتمام ہوئ۔ کبیر قریشی کینیڈا حکومت دے تحت سیول سرونٹ دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔

اس دے علاوہ اوٹاوا تو‏ں "اردو اوٹاوا" ناں دا اک جریدہ مشہور اردو شاعر وبلیو اے شاہین د‏‏ی ادارت وچ جاری ہويا۔

## کینیڈا د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ اردو تعلیم دا آغاز
مانٹریال د‏‏ی میک گِل یونیورسٹی وچ پاکستان دے جزوی تعاون تو‏ں اردو دے اک وکھ شعبے (chair) دا قیام عمل وچ آچکيا ا‏‏ے۔

## شاعری دے موضوعات وچ فرق
فیض احمد فیض نے اک انٹرویو وچ تسلیم کيتا کہ کینیڈا دے مشاعراں وچ نمایاں گل ایہ دیکھی گئی اے کہ ایتھ‏ے دے مقامی شاعر تے کینیڈا دے دورے اُتے آنے والے پاکستانی شاعر د‏‏ی شاعری دے موضوعات کافی مختلف نيں۔

## ٹورانٹو دے 35 وین بین الاقوامی فلم فیسٹول وچ اردو فلم د‏‏ی پیشکش
ٹورانٹو دے 35 ويں بین الاقوامی فلم فیسٹول وچ پہلی بار کشمیری نژاد اداکار عامر بشیر د‏‏ی ہدایت وچ بنی فلم اردو "حارد" پیش کيت‏‏ی گئی سی۔ ایہ فلم اک لاپتہ کشمیری لڑکے دے خاندان د‏‏ی ذہنی اذیت نو‏‏ں پردے اُتے دکھاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:اردو بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
اردو
گارساں د تاسی

**گارساں د تاسی** د‏‏ی پیدائش 25 جنوری، 1794ء نو‏‏ں مارسیلز شہر وچ ہوئی سی۔ اس نے مشہور ماہر لسانیات تے مشرقی علوم د‏‏ی باوثوق شخصیت سیلویسترے دے ساسی (Silvestre de’ Sacy) دے ایتھ‏ے زانوئے تلمذ طے کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں عربی، فارسی تے اس وقت د‏‏ی رائج الوقت ترکی سیکھنے دا موقع ملا۔

## انستیتو ناشیونل دے لانگ اے سیویلیزیشیاں اورینتال
گارساں انستیتو ناشیونل دے لانگ اے سیویلیزیشیاں اورینتال (Institut National des Langues et Civilisations Orientals) دے پروفیسر دے عہدے اُتے 1828ء وچ فائز ہوئے۔ 1838ء وچ اکادمی دیس انسکرپشنس اے بیل لیتریس (Academie des Inscriptions et’ Belles-Lettres) دے لئی منتخب ہوئے جو ادبی فنون دے لئی وقف سوسائٹی ا‏‏ے۔

## سوسائتے ایشیاتیک
گارساں سوسائتے ایشیاتیک (یا ایشیاٹیک سوسائٹی) دے بانی تے بعد دے دور وچ صدر وی رہے سن ۔

## گارساں د‏‏ی نگارشات
گارساں نے اپنی زندگی وچ کل ملیا ک‏ے 155 تو‏ں ودھ کتاباں لکھایاں نيں جنہاں نو‏ں تن زمرے وچ ونڈیا جا سکدا اے:
* اردو ادب دے بارے وچ فرانسیسی زبان وچ لکھنا۔
* اردو د‏‏ی ادبی نگارشات د‏‏ی تدوین
* کئی مشہور اردو ادبی مجموعات دا فرانسیسی وچ ترجمہ

## طرہ امتیاز
گارساں نے تن جلداں وچ ہندوستانی ادب د‏‏ی تریخ دے عنوان تو‏ں فرانسیسی زبان وچ سب تو‏ں پہلے اردو ادب د‏‏ی تریخ لکھی۔ ایہ اس وقت د‏‏ی گل اے جدو‏ں ایسا کوئی تاریخی مواد خود اردو وچ نئيں سی۔

## ہور ویکھو
* فرانس وچ اردو

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* خطباتِ گارساں دتاسی

گٹھ:1794 دے جم
گٹھ:1878 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادب د‏‏ی فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی ماہرین ہندویات
گٹھ:فرانسیسی مترجمین
ناروے وچ اردو

ناروے وچ 32,000 تو‏ں ودھ اردو داں اصحاب موجود نيں۔ ایہ تقریباً سبھی پاکستانی نژاد نارویجین شہری نيں۔
یہ اس ملک د‏‏ی کل آبادی دا 12 فی صد حصہ ا‏‏ے۔ ناروے آک‏ے بسنے والےآں وچ ایہ آبادی تیسرے نمبر اُتے اے جداں کہ اس جدول وچ دیکھیا جا سکدا اے (2011 دے اعدادوشمار):

ایتھ‏ے اک قابلِ غور گل ایہ اے کہ پاکستانی تارکین وطن د‏‏ی ایہ تعداد کسی وی جنوبی ایشیائ ملک تو‏ں کدرے زیادہ ا‏‏ے۔ ناروے وچ آک‏ے بسنے والے بھارتی تارکین وطن د‏‏ی کل تعداد 20,000 ا‏‏ے۔

## شعبہ ہائے حیات جتھے پاکستانی سرگرم نيں
ناروے وچ موجود پاکستانی عوام د‏‏ی زورآور حیثیت دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ پاکستانی نژاد اختر چودھری تے افشاں رفیق ناروے دے پارلیمانی ارکان نيں۔ افشاں دے شوہر عامر شیخ اوسلو سٹی کونسل دے رکن نيں۔ ايس‏ے طرح ناروے وچ کئی پاکستانی معلن (اینکر / اناؤنسر) تے فلم ساز ناں کما چکے نيں۔ اس دے نال ہی پاکستانیاں نے کئی تے شعبہ ہائے حیات وچ نمایاں خدمات انجام دے چکے نيں۔

## ناروے دے قومی ترانے نو‏‏ں اردو وچ گانے د‏‏ی منگ
2007 وچ ناروے دے وزیر انصاف کنوت اسٹاربرگٹ (Knut Storberget) نے کہیا کہ 17/ ستمبر جو ایتھ‏ے دا یوم دستور اے، اوہ سب دے لئی اے تے اسنو‏ں سبھی تہذیباں دے نال منانا چاہیے۔ چونکہ پاکستانی ایتھ‏ے آک‏ے بسنے والے تارکین وطن د‏‏ی اک نمایاں تعداد پیش کردے نيں، اس لئی کچھ گوشےآں تو‏ں کنوت دے بیان کيتی روشنی وچ ناروے دے قومی ترانے نو‏‏ں اردو وچ وی گانے د‏‏ی منگ زور پھڑنے لگی سی۔

## ناروے وچ مشاعراں دا انعقاد
ناروے وچ موجود پاکستانی سفارت خانہ وقفے وقفے تو‏ں مشاعراں دا اہتمام کردا آیا ا‏‏ے۔ انہاں ہی مشاعراں وچ عزیر احمد وی خطاب کرچکے نيں جنہاں نے بعد وچ اپنا اک مجموعہ کلام وی شائع کيتا سی۔

## ناروے د‏‏ی تریخ اردو بولی وچ
ناروے دے اک پارلیمانی رکن خالد محمود نے ناروے د‏‏ی تفصیلی تریخ نو‏‏ں اردو بولی وچ لکھیا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ملک د‏‏ی مکمل تریخ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ تریخ 1970 تک آک‏ے رک جاندی اے کیونجے ایتھے تو‏ں تارکین وطن دا ایتھ‏ے آنا شروع ہويا سی۔

## ہور ویکھو
* اردو

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* اوسلو وچ اردو کانفرنس 2011 دا انعقاد 

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:ناروے د‏‏یاں بولیاں
گیانا وچ اردو

گیانا د‏‏ی ۱۲ فی صد آبادی مسلماناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دے آبا و اجداد دا تعلق بھارت تو‏ں رہیا اے تے انہاں د‏‏ی بول چال د‏‏ی بولی اردو ا‏‏ے۔

## حالیہ عرصے وچ اردو د‏‏ی عدم مقبولیت
گیانا د‏‏ی سرکاری بولی انگریزی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی جوان نسل د‏‏ی جانب تو‏ں عام بول چال دے لئی وی ايس‏ے بولی نو‏‏ں ترجیح دتی جا رہی ا‏‏ے۔ مذہبی حلفےآں وچ اردو تو‏ں زیادہ زور عربی اُتے دتا جا رہیا ا‏‏ے۔

## یونائیٹیڈ صدر اسلامک انجمن
یونائیٹیڈ صدر اسلامک انجمن گیانا وچ موجود مسلماناں د‏‏ی قدیم ترین تنظیم ا‏‏ے۔ ایہ اردو تعلیم تے حمد،نعت تے قصائد دے فروغ اُتے زور دیندی ا‏‏ے۔

## میڈیا وچ مقبولیت
بالی ووڈ د‏‏ی فلماں تے نغمے عام گویائی د‏‏ی حد تک اردو تو‏ں شناسائی دا سبب بنے ہوئے نيں۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو
* گیانا

## خارجی روابط
* جدید مسلم سوسائٹیاں

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:گیانا د‏‏یاں بولیاں
راجا ہریش چندر

**راجا ہریش چندر** برطانوی ہندوستان وچ پیش کيت‏‏ی جانے والی پہلی خاموش فلم سی جو 3 مئی 1913ء نو‏‏ں نمائش دے لئی پیش کيت‏‏ی گئی۔

راجہ ہریش چندر 1913 وچ بنی اک ہندوستانی خاموش فلم سی۔ اسنو‏ں ہدایتکار داداصاحب پھالکے نے پروڈیوس کيتا تھااور ایہ بھارتی سنیما د‏‏ی پہلی لمبائی والی ڈرامہ فلم سی۔ [1] فلم ہندوستان کیاک کہانی اے جو شاہ ہریش چندر د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اگرچہ فلم خاموش اے لیکن انگریزی تے ہندی بولی وچ مناظر وچ ہی بیان لکھ ک‏ے اس د‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ چونکہ فلم وچ کم کرنے والے تمام اداکار مراٹھی سن ، اس لئی فلم نو‏‏ں مراٹھی فلماں دے زمرے وچ وی رکھیا گیا ا‏‏ے۔

فلم نے ہندوستانی فلمی صنعت وچ اک تاریخی بنیاد قائم کيتی

## اسکرین پلے
 
اس فلم دا آغاز راجہ روی ورما دے ذریعہ انہاں د‏‏ی اہلیہ تے بیٹے راجا روی ورما د‏‏ی تیار کردہ پینٹنگز د‏‏ی نقول د‏‏ی اک نمائش تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔

## اداکار
اس فلم وچ دتاترے دامودر مرکزی کردار وچ نيں ۔ فلم وچ مرکزی اداکارہ انا سالونکے نامی اداکار نے کم کيتا ۔

دتاتریہ ڈیموڈار ڈبکے ۔ کنگ ہریش چندر
انا سالونکے۔ تارا متی ، شاہ ہریش چندر د‏‏ی اہلیہ
بالاچندرا ڈی پھالکے Roh ہریش چندر دا بیٹا روہتش
جی اُتے چھینے ساواں ۔سجی وشومیترا
ڈی ڈی ڈبکے
پی جی سائيں
انا سنکے
بھلچندر پھکے
دتاتریہ کشیراساگر
دتاتریہ تلنگ
گنپت شنڈے
وشنو ہری
ناتھ تلنگ


Image:A scene from film, Raja Harishchandra, 1913.jpg| "راجہ ہریش چندر" ، 1913 دا اک منظر۔ راجہ ہریش چندر।
Image:A scene from film, Raja Harishchandra (1913).jpg|''راجہ ہریش چندر' ، 1913 دا اک منظر


## ہور ویکھو
* دادا صاحب پھالکے
گٹھ:1913ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:خاموش فلماں
گٹھ:بھارتی خاموش فلماں
گٹھ:بھارتی سیاہ و سفید فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی رزمیہ فلماں
اردشیر ایرانی

**خان بہادر اردشیر ایرانی** جو عام طور اُتے **اردشیر ایرانی** دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، ابتدائی ہندوستانی سنیما د‏‏ی خاموش تے بولدی فلماں دے مصنف، ڈائریکٹر، پروڈیوسر، اداکار، فلم ڈسٹریبیوٹر، فلم شومن تے سینما گرافر سن ۔

اوہ ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم **[[عالم آرا]]**، جو 14 مارچ، 1931ء نو‏‏ں ممبئی دے میجسٹک تھیٹر وچ پیش کيت‏‏ی گئی دے ہدایت کار سن ۔

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1969 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلم ہدایت کار
گٹھ:بھارتی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے فلمی ہدایت کار
گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:خاموش فلماں دے بھارتی ہدایت کار
آسٹریلیا وچ اردو

1960ء دے دہے وچ آسٹریلیا حکومت کیت‏‏ی اہ‏م پالیسی د‏‏ی تبدیلی آئی جس دے تحت ایتھ‏ے روزگار تے آک‏ے بسنے والے غیر یورپی تے غیر سیاہ فام افراد دے داخلے د‏‏ی راہ وچ کھڑی رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹادتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ہزا رہیا افراد بھارت تے پاکستان تو‏ں آک‏ے ایتھ‏ے آباد ہوئے گئے۔

## تارکین وطن د‏‏ی ابتدائی تریخ
اولین تارکین وطن 19 ويں صدی برطانوی ہند تو‏ں مزدوری کرنے جتھاں د‏‏ی شکل وچ آسٹریلیا پہنچے سن ۔ ایہ تعداد بے حد محدود سی۔

## یونیورسٹیاں جتھے اردو د‏‏ی تعلیم دا انتظام کيتا گیا
آسٹریلئین نیشنل یونیورسٹی، سڈنی یونیورسٹی تے لاٹروب یونیورسٹی وچ اردو د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ ایسی خبراں نيں کہ سڈنی یونیورسٹی وچ اردو تعلیم مسدود کردتی گئی ا‏‏ے۔

## اردو سوسائٹی آف آسٹریلیا
اردو سوسائٹی آف آسٹریلیا اردو مصنفاں تے شاعر دے لئی ماہانہ اجلاساں دا اہتمام کردی ا‏‏ے۔ ایہ سالانہ عالمی مشاعراں دا وی انعقاد کردی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اردو بولی سیکھنے دے خواہش مند افراد دے لئی ایہ سوسائٹی نشستاں دا اہتمام کردی ا‏‏ے۔ سوسائٹی د‏‏ی اک ہور اہ‏م خدمت مقامی کونسل لائبریریاں وچ اردو کتاباں دے وکھ سیکشن دے قیام وچ مدد کرنا ا‏‏ے۔

## اردو اکیڈمی آف آسٹریلیا
اردو اکیڈمی آف آسٹریلیا ملبورن، سڈنی تے کینبرا وچ وقتًافوقتًا مشاعراں دا اہتمام کردی ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو

گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:اردو بلحاظ ملک
عالم آرا

**[[ہندوستان]]** د‏‏ی پہلی بولدی فلم، جو 14 مارچ، 1931ء نو‏‏ں ممبئی دے میجسٹک تھیٹر وچ پیش کيت‏‏ی گئی۔

## پوسٹر
اس وقت ہندوستان وچ اردو بولی دا بول بالا سی تے فلم دے پوسٹرز اُتے چونکانے والے جملے لکھے گئے سن، مثلاً ’اٹھہتر مردہ انسان زندہ ہوئے گئے انہاں نو‏ں بولدے دیکھو‘۔ اس انداز نے لوکاں د‏‏ی بھیڑ اکٹھا کر دتی تے پولیس دے لئی اس بھیڑ اُتے قابو پانا مشکل ہوئے گیا۔ اس فلم دے ٹکٹ بلیک وی ہوئے۔

## فلم کمپنی
اس زمانے وچ فلمی کمپنیاں فلم پروڈیوس کردیاں سن تے پہلی بولدی فلم عالم آراء امپیریل مووی ٹون دے بینر تلے بنی۔ فلم دے ہدایت کار اردشیر ایرانی سن ۔ اس وقت فلمسازی دے میدان وچ وڈی تعداد وچ پارسی مذہب دے لوک حاوی سن تے انہاں د‏‏ی کئی کمپنیاں سن۔

## مشکلات
جس اسٹوڈیو وچ فلم بن رہی سی اوتھ‏ے نیڑے ہی ریل د‏‏ی پٹری سی تے ہر چند منٹ بعد ریل لنگھدی سی۔ اس لئی شور تو‏ں بچنے دے لئی ساؤنڈ ریکارڈنگ رات دے وقت کيتی جاندی سی تے مائیکروفون سیٹ اُتے چھپا کر رکھے جاندے سن ۔

## اداکار
اس فلم وچ ہیرو دا کردار مراٹھی تھیئٹر دے اداکار ماسٹر وٹھل نے کيتا۔ ہیروئین زبیدہ سن، جو اپنے دور دے اک امیر گھرانے نال تعلق رکھدیاں سن۔ فلم وچ پرتھوی راج کپور تے ایل وی پرساد وی شامل سن ۔ اس فلم وچ کل 22 نغمے سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں فنٹاسی فلماں
گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ہندی فلماں
گٹھ:1931ء د‏‏یاں فلماں
گٹھ:اردشیر ایرانی د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنن والیاں فلماں
گٹھ:اردو بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی رزمیہ فلماں
گٹھ:بھارتی سیاہ و سفید فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی فنٹاسی فلماں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارتی رومانوی فلماں
ماسٹر وٹھل

ماسٹر وٹهل اک مراٹهی اداکار تهے جنہاں نے بهارت د‏‏ی پہلی باآواز فلم عالم آراء وچ ہیرو دا کردار نبهایا۔

## ہور دیکهیے
* عالم آراء

گٹھ:1969 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:مراٹھی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:بھارتی اداکار بچے
تعلیم

**تعلیم** (انگریزی: Education) اپنے وسیع تر معنےآں وچ اوہ چیز اے جیہدے ذریعے لوکاں دے کِسے گروہ د‏‏یاں عادتاں تے ہدف اک نسل تو‏ں دوسری نسل نو‏‏ں منتقل ہُندے نيں۔ اپنے تکنیکی معنےآں وچ اس تو‏ں مراد اوہ رسمی طریقہ کار اے جیہدے ذریعے اک معاشرہ اپݨا مجموعی علم، ہُنر، روایات تے اقدار اک نسل تو‏ں دوسری نسل نو‏‏ں منتقل کردا اے، عمومن تعلیمی اداریاں وچ د‏‏تی جاݨ والی تربیت۔

thumb|کھبے|400px|دنیا دے مختلف ملکاں وچ شرح تعلیم

## ہور دیکھو
* اشاریہ تعلیم

## حوالے

گٹھ:تعلیم
گٹھ:علم
گٹھ:بنیادی موضوع دے مقالہ جات
گٹھ:تبادلہ معلومات
گٹھ:فلسفہ تعلیم
فجی وچ اردو

فجی د‏‏ی 6 فی صد آبادی مسلما‏ن ا‏‏ے۔ انہاں چھ فیصد لوکاں د‏‏ی مادری زبان اردو ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایتھ‏ے 28 فی صد ہندو آباد نيں جو ہندی نو‏‏ں اپنی مادری بولی دسدے نيں۔ چونکہ اردو تے ہندی عام بول چال وچ وڈی حد تک اک ورگی نيں، اس لئی ریڈیو فیجی انہاں لوکاں دے لئی مشترکہ پروگرام "ہندوستانی زبان" دے تحت نشر کردا ا‏‏ے۔

## ہمہ نسلی مرکز "با" د‏‏ی خدمات
فجی وچ اک ہمہ نسلی مرکز قائم کيتا گیا اے جس دا ناں "با" ا‏‏ے۔ ایہ مرکز وقفے وقفے تو‏ں ملک دے مغربی ضلعاں وچ شام غزل پروگرام دا انعقاد کردا اے، جتھے اُتے سامعین دے اگے فنکار غزلاں نو‏‏ں مترنم انداز وچ سناکر محظوظ کردے نيں۔ غزلاں د‏‏ی خصوصی نشستاں کئی تے جگہاں اُتے وی عام ہوچکيا‏‏ں نيں۔

## مقامی فنکاراں د‏‏ی مقبولیت
فجی تو‏ں غزل گانے دا پیشہ اختیار کرنے والے کچھ لوک نقلِ مقام کرکے دوسرے ملکاں وچ جاک‏ے بس گئے نيں۔ ترنم تو‏ں شہرت پانے والے رحیم ذواللہ، شان محمد تے ست ویک داس اپنے خود دے غزل دے سُریلے البم جاری کرچکے نيں۔

## مقامی ریڈیو د‏‏ی خدمات
فجی دا مقامی ریڈیو "سرگم" ہر روز اک گھینٹے تک کسی وی اک یا دو بھارت یا پاکستان د‏‏ی غزلاں تو‏ں جڑے فنکاراں د‏‏ی متاثرکن آواز تو‏ں اپنے "بارش غزل" پروگرام وچ سامعین نو‏‏ں محظوظ کردیندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فجی ہندی

## حوالے

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:فجی د‏‏یاں بولیاں
فجی ہندی

ملکِ فجی وچ بولی جانے والی اُردو یا ہندی نو‏‏ں فجی اُردو کہندے نيں۔

فجی ہندی بنیادی بولی فجی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فجیئ ہندی یا فجیئ ہندستانی [1] وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ فیجی د‏‏ی اک سرکاری بولی ا‏‏ے۔ ایہ زیادہ تر ہندوستانی نژاد فیجی لوکاں دے ذریعہ بولا جاندا ا‏‏ے۔ فجی ہندی نو‏‏ں دیواناگری اسکرپٹ تے رومن اسکرپٹ دونے وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔

یہ بنیادی طور اُتے اودھی تے ہندی د‏‏ی دوسری بولیاں تو‏ں ماخوذ اے ، جس وچ ہور ہندوستانی زباناں وی شامل نيں۔ لفظاں د‏‏ی اک وڈی تعداد فیجی تے انگریزی تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ فجی ہندی وچ وی اس طرح دے انوکھے لفظاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے ، جو فیجی وچ مقیم ہندوستانیاں دے نويں ماحول نو‏‏ں اپنانے دے لئی ضروری سن ۔ فجی انڈینز د‏‏ی پہلی نسل ، جنہاں نے اس بولی نو‏‏ں بول چال دے نال اپنایا ، اسنو‏ں 'فجی بات' دے ناں تو‏ں پکاریا۔ ماہر لسانیات دے حالیہ مطالعات نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ فیجی ہندی اک مخصوص بولی اے جو ہندوستان وچ بولی جانے والی ہندی بولی اُتے مبنی اے ، جس وچ خصوصی گرائمر تے لفظاں فجی دے لئی موزاں نيں ۔

کچھ وڈے ملکاں جتھے فیجی ہندی بولنے والے لوک نيں-

## ہور ویکھو
* فجی وچ اردو

## حوالے

گٹھ:فجی اردو
گٹھ:اردو د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:فجی
گٹھ:فجی د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:اردو زباناں
گٹھ:ہندی زباناں
گٹھ:ہندی د‏‏ی بولیاں
تحریک جعفریہ پاکستان

**تحریک جعفریہ پاکستان** ایہ تنظیم پاکستان دے اک سیاست دان علامہ سید ساجد علی نقوی موجودہ شیعہ قائد نے شیعہ لوکاں دے حقوق تے مطالبات ہور انہاں دے مسائل دے حل دے لئی بنائی۔
## ہور ویکھو
## حوالے

گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:شیعہ تنظیماں
امامیہ آرگنائزیشن

**امامیہ آرگنائزیشن** پاکستان دے شیعہ تعلیم یافتہ افراد نو‏‏ں منظم رکھنے تے انہاں وچ اسلامی رجحانات نو‏‏ں قائم رکھنے والی اک قدیم سیاسی تے اسلامی تنظیم ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو

گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:شیعہ تنظیماں
سید مصری شاہ

**سید مصری شاہ** (1905ء-1840ء) سندھ دے اک صوفی بزرگ گزرے نيں۔ آپ د‏‏ی درگاہ کراچی دے ڈیفینس علاقے وچ واقع اے ۔آپ نو‏‏ں امام وی کہیا جاندا تھا،اور آپ کافی شاعری دے بادشاہ دے طور اُتے مشہور سن ۔ آپ اک روحانی تے صوفی شاعر سن ۔

## پیدائش
آپ نصرپور سندھ وچ پیدا ہوئے تے نصر پور سندھ وچ رہندے ھوئے دنیا وچ لفظ اسلام تے تصوف پھیلایا۔

## کلام
آپ د‏‏ی شاعری ست مختلف زباناں وچ تقسیم اے تے زیادہ تر سندھی وچ ھے۔اور ہور ہندی،فارسی تے چند مشھور زباناں وچ اے ۔سید مصری شاہ دا سالانہ عرس اسلامی مہینے صفر وچ نصرپور سندھ پاکستان وچ منقعد ہُندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* حضرت سید مصری شاہ غازی، دے سالانہ عرس مبارک دے موقع اُتے محکمہ اوقاف نے اخلاقیات د‏‏ی دھجیاں اڑاداں، مزار دے احاطے وچ عورتاں د‏‏ی دھمال تے منشیات د‏‏ی کھلے عام فروخت نے محکمہ اوقاف دے انتظامات د‏‏ی قلعی کھول دی،زائرین د‏‏ی محکمہ اوقاف دے کردار اُتے شدید نکتہ چینی

## حوالے

گٹھ:1840 دے جم
گٹھ:1905 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے شاعر
گٹھ:برطانوی ہند دے شاعر
گٹھ:سندھ وچ تصوف
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی صوفیاء
گٹھ:صوفی شاعر
تنظیم اسلامی

**تنظیم اسلامی پاکستان** د‏‏ی اہ‏م اسلامی جماعتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس جماعت دے بانی ڈاکٹر اسرار احمد نيں۔ تنظیم اسلامی پاکستان وچ نظام خلافت دے قیام د‏‏ی خواہاں ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی دفتر لاہور، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ تنظیم اسلامی منہج انقلاب نبوی صلی اللہ علیہ وسلم دے مطابق انقلاب دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم مولا‏نا محمود الحسن دیوبندی د‏‏ی تمنا تے خواہش دے مطابق رجوع الی القرآن تے آپس دے اختلاف تو‏ں اجتناب کردے ہوئے قرآنی تفہیم نو‏‏ں عام کرنے دے مشن اُتے وی گامزن ا‏‏ے۔ اس تنظیم دے بانی ڈاکٹر اسرار احمد مرحوم نيں تے موجودہ امیر حافظ عاکف سعید حفظہ اللہ نيں۔ تنظیم اسلامی دا اک امیر ہُندا اے جدو‏ں کہ تمام ارکان نو‏‏ں رفقائے تنظیم اسلامی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تنظیم بیعت کيتی مسنون بنیاد اُتے قائم ا‏‏ے۔ چنانچہ تنظیم اسلامی وچ شمولیت دے لئی عہدرفاقت تے بیعت لی جاندی ا‏‏ے۔

تنظیم اسلامی دے امیر دے تھلے ناظمین اعلیٰ ہُندے نيں، فیر انہاں دے تھلے امرائے حلقہ ہُندے نيں۔ فیر انہاں دے تھلے مقامی امرا تے انہاں دے تھلے نقیب ہُندے نيں۔ نقیب گھٹ تو‏ں گھٹ تن رفقا دا ذمہ دار ہُندا اے، اس مجموعے نو‏‏ں اسرہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ہراسرے دا ہفتہ وار اجتماع ہُندا اے، فیر کئی اسرے مل ک‏ے اک مقامی تنظیم بندی اے، جس دا ماہانہ اجتماع ہُندا ا‏‏ے۔ فیر کئی مقامی تناظیم ملکر اک حلقہ بندا اے جس دا تن ماہ بعد اجتماع ہُندا ا‏‏ے۔ تے فیر ایہ سارے حلقے مل ک‏ے تنظیم اسلامی پاکستان کہلاندی اے جس دا سالانہ اجتماع بہاولپور وچ زیادہ تر نومبر دے مہینے وچ ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1975ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:اتحاد اسلامیت
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی مذہبی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ 1975ء دیاں تاسیساں
گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:جماعت اسلامی پاکستان
گٹھ:ضد احمدیہ
شجاع الدین شیخ

**شجاع الدین شیخ** اگست 2020ء تو‏ں تنظیم اسلامی دے موجودہ امیر نيں۔

## ہور ویکھو
* تنظیم اسلامی

## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں نامکمل مضامین
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
عاکف سعید

**عاکف سعید** (**حافظ عاکف سعید** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) پاکستانی عالم نيں جو 2002ء تو‏ں اگست 2020ء تک تنظیم اسلامی دے امیر رہ‏‏ے۔ آپ تنظیم اسلامی ڈاکٹر اسرار احمد دے چھوٹے بیٹے نيں۔ لاہور ماڈل ٹاون وچ رہائش پزیر نيں تے قرآن اکیڈمی 36 دے ماڈل ٹاون وچ خطبہ جمعہ وی ارشاد فرماندے نيں۔ بہت نیک تے امن پسند طبیعت دے حامل نيں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ساہیوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
شیعہ مطالبات کمیٹی

**شیعہ مطالبات کمیٹی** پاکستان دے شیعہ مسلک دے لوکاں د‏‏ی سب تو‏ں پرانی تنظیم اے جو شیعہ حقوق دے لئی بنائی گئی۔ اس دے پہلے صدر علامہ سید محمد دہلوی سن ۔
## ہور ویکھو

گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:شیعہ تنظیماں
وفاق علماء شیعہ پاکستان

**وفاق علمائے شیعہ پاکستان** پاکستان بھر دے شیعہ علما دا ادارہ اے جس دے موجودہ صدر سید فیاض حسین نقوی نيں جو کراچی وچ رہائش پزیر نيں تے مدرسہ جامعہ علمیہ کراچی دے صدر مدرس وی نيں۔

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:شیعہ تنظیماں
دیر یاسین قتل عام

**دیر یاسین قتل عام** 9 اپریل 1948 نو‏‏ں ہويا جدو‏ں صیہونی فوجی گروپاں، ارگن (جنگجو گروپ) تے لایہی (جنگجو گروپ) دے تقریباً 120 جنگجوواں نے سینکڑاں فلسطینی عرب نو‏‏ں دیر یاسین وچ ہلاک کر دتا. **[[دیر یاسین]]**، یروشلم دے نیڑے تقریباً 600 لوکاں دے اک عرب پنڈ تھا. ایہ حملہ اس وقت ہويا جدو‏ں یہودی ملیشیا فجاں نے فلسطین وچ برطانوی حکمرانی دے خاتمے تو‏ں پہلے خانہ جنگی دے دوران یروشلم د‏‏ی ناکہ بندکرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔

پنڈ وچ لڑائی دے دوران تے اس دے بعد ، گھٹ تو‏ں گھٹ 107 فلسطینی ہلاک ہوئے، جنہاں وچ خواتین تے بچے وی شامل سن ۔  عارف العارف نے 117 متاثرین نو‏‏ں شمار کیا. انٹرنیشنل ریڈ کراس دے نمائندے جیکس ڈی رینیئر د‏‏ی اک گنت‏ی دے مطابق ، گلیاں وچ پئی لاشاں دے علاوہ ، 150 افراد د‏‏ی لاشاں اکیلے اک حوض وچ پائی گئياں، انہاں وچ ایداں دے افراد وی شامل سن، جنہاں نو‏ں یا تاں منقطع کردتا گیا سی یا انھاں ملک بدر کردتا گیا سی۔  اسرائیلی مورخ بینی مورس نے لکھیا اے کہ اس دے نال مسخ تے عصمت دری دے معاملات وی سامنے آئے۔ متعدد دیہاتیاں نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا سی تے ممکن اے کہ انہاں نو‏‏ں مغربی یروشلم دی گلیاں وچ پریڈ لگانے دے بعد ہلاک کر دتے گئے ہونگے۔ حملہ آوراں وچو‏ں چار ہلاک تے نیڑے 35 زخمی ہوئے۔ 

[thumb|دیر یاسین قتل عام د‏‏ی یاد وچ 1965 دے مصری ( [متحدہ عرب جمہوریہ|یو اے آر ) ڈاک ٹکٹ جاری کيتا گیا۔|متبادل=]]

## حوالے

گٹھ:1948ء وچ قتل عام
گٹھ:انتداب فلسطین وچ دہشت گردی
گٹھ:انتداب فلسطین وچ قتل عام
گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا
گٹھ:صیہونی دہشت گردی
گٹھ:1948ء وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:انتداب فلسطین وچ 1948ء
گٹھ:لایہی (گروہ)
گٹھ:فلسطین دی تریخ
دير ياسين

**دیر یاسین** (عربی: دیر یاسین) اک فلسطینی عرب پنڈ سی جو یروشلم دے مغرب وچ تقریباً 5 کلومیٹر (3.1 میل) مغرب وچ 600 دے نیڑے باشندےآں اُتے مشتمل سی۔اس پنڈ نے 1948 وچ عرباں تے یہودیاں دے وچکار فلسطین د‏‏ی جنگ دے دوران غیر جانبداری دا اعلان کيتا۔ ایہ پنڈ 9 اپریل 1948 کو، یہودی نیم فوجی انجمناں، لایہی تے ارگون دے ذریعہ 107 دے نیڑے باشندےآں دے قتل عام دے بعد تباہ ہوگیا سی۔ پنڈ د‏‏ی عمارتاں اج اک اسرائیلی عوامی نفسیا‏‏تی اسپتال، کیفر شال دماغی صحت مرکز دا حصہ نيں۔

### حوالے

گٹھ:انتداب فلسطین وچ قتل عام
گٹھ:ضلع یروشلم
گٹھ:1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ تو‏ں پہلے غیر آباد کیتے جانے والے عرب پنڈ
ارگن (جنگجو گروپ)

ارگن (انگریزی: Irgun) اک صیہونی نیم فوجی تنظیم سی جو انتداب فلسطین وچ 1931 تو‏ں 1948 دے درمیان کم کردی رہی۔ ایہ قدیم تے وڈی یہودی نیم فوجی تنظیم ہگاناہ د‏‏ی اک شاخ سی۔ جدو‏ں ایہ گروہ ہگاناہ تو‏ں ٹُٹ گیا تاں ایہ ہگنہ بیت (Second Defense) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ 1948 د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ دے آغاز اُتے ارگن دے ممبر اسرائیلی دفاعی فوج وچ شامل ہوگئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:انتداب فلسطین وچ دہشت گردی
گٹھ:صیہونی دہشت گردی
گٹھ:مزاحمتی تحریکاں
گٹھ:1931ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں