open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گلابی تاجی کگی

**گلابی تاجی کگی** کگیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہ 22 سینٹی میٹر دی ہوندی اے تے اسٹریلیا تے انڈونیشیا دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں
ٹوڈی

**ثوڈی** پنچھیاں دا اک نکا ٹبر اے۔ ایہدیاں 5 ونڈاں نیں تے ایہ کریبین دیاں دے واسی نیں۔ 

ایہ 5 توں 7 گرام دے ہوندے نیں تے 10 توں 11.5 سینٹی میٹر تک لمے ہوندے نیں۔

## ونڈاں
* چوڑی چنجوالا ٹوڈی
* کیوبی ٹوڈی
* جمیکی ٹوڈی
* پتلی چنجوالا ٹوڈی
* پورٹورکی ٹوڈی

## بارلے جوڑ

* ٹوڈی بارے
چوڑی چنجوالا ٹوڈی

**چوڑی چنجوالا ٹوڈی** پنچھیاں دے اک نکے ٹبر ٹوڈی دا سنگی اے۔ 

## بارلے جوڑ

* ٹوڈی بارے
ہرا پگبن کبوتر

**ہرا پگبن کبوتر** کگیاں دی اک ونڈ اے۔  

ہرا پگبن کبوتر اک وڈا کبوتر اے جیہڑا 45 سینٹی میٹر لما اے۔ ایہدی مگر, پچھلے پر تے پوچھل لشکدے ہرے رنگدے ہوندے نیں۔ سر تے اگا انگ چٹے ہوندے نیں۔ نر مادہ اکو جۓ ہوندے نیں۔ ایہدی کوک ایہدے ہون بارے دسدی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وچ ہندستان توں لے کے انڈونیشیا تا جنگلاں وچ عام ملدا اے۔

## ویہار
ایہ رکھ تے ای وسن والا کبوتر اے۔ رکھ دے ٹیسی تے ای کھان پین لبھدا اے۔ ایہدی اڈاری تیز تے سدی کگی وانگوں ہوندی اے۔ ایہ ٹاہنیاں دا آلنہ بناندا اے تے اکو ای چٹے رنگ دا آنڈا دیندا اے۔ ایہ چوکھے رل مل کے نہیں ریندے تے نکیاں ٹولیاں بناندے نیں۔

## مورت نگری

File:CarpophagaAenothoraxKeulemans.jpg|مورت کیولمانز, 1893
File:GreenImperialPigeon.jpg|ادھارن
File:
Image:Green Imperial Pigeon RWD5n.jpg|سانڈیاگو چڑیا گھر 



## بارلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں
گلابی پوچھلوالا پگبن کبوتر

**گلابی پوچھلوالا پگبن کبوتر** کگیاں دی اک ونڈ اے۔ 

گٹھ:گھُگیاں
نیوزیلینڈ طوطے

**نیوزیلینڈ طوطے** طوطیاں دی اک ٹولی اے جیہڑے نیوزیلینڈ دے واسی نیں۔ ایس ٹولی وچ تن طوطے اندے نیں: کیا، کاکاپو تے کاکا.

## ہور ویکھو
*کوکاٹو
* طوطا
کالی تاجوالی کونج

**کالی تاجوالی کونج** کونجاں دے  ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ افریقہ دی کونج اے۔

## بارلے جوڑ

* کونجاں دیاں کوکاں
ہرا بگلا

**ہرا بگلا** بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اتلے تے وشکارلے امریکہ دا وسنیک اے۔

## بارلے جوڑ

* کوکاں
کونجاں

**کونجاں** پنچھیاں دا اک ٹبر اے ایہناں دی لمی تؤن تے لمیاں لتاں ہوندیاں نیں۔ ایہ وکھالے وج بگلے ورگیاں لگدیاں نیں پر اڈدیاں کونجاں دی تؤن لمی ریندی اے جد کے بگلیاں دی تؤن کٹھی ہوندی اے۔ ایہناں دیاں 4 جنساں تے 14 ونڈاں نیں۔ کونجاں انٹارکٹکا تے دکھنی امریکہ نوں چھڈ کے ہر تھاں تے ہوندیاں نیں۔

## ونڈاں
* سارس
* کونج
* کالی تاجوالی کونج
* سانولی تاجوالی کونج
* عام کرین
* کینیڈا کونج
* امریکی کونج
* برولگا
* سائیبیری کونج
* چٹی تؤنوالی کونج
* گرس موناکا
* کالی تؤنوالی کونج
* لال تاجی کونج
* نیلی کونج

## بارلے جوڑ

* [digitalcommons.unl.edu/bioscicranes/ دنیا دیاں کونجاں]
* کونجاں دیاں کوکاں
نیلی پٹیوالا نورنگا

**نیلی پٹیوالا نورنگا** نورنگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔

گٹھ:پنچھی
سانولی تاجوالی کونج

**سانولی تاجوالی کونج** کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ صحرا توں تھلے دے افریقہ دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ

* کونجاں دیاں کوکاں
نیلی کونج

**نیلی  کونج** کونجاں دے ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا قومی پنچھی وی اے۔

## بارلے جوڑ

* کونجاں دیاں کوکاں
ٹگریسوما میکسیکانم

**ٹگریسوما میکسیکانم** بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

* کوکاں
چینی چھپڑ بگلا

**چینی چھپڑ بگلا** بگلے ٹبر دا اک پنچھی اے۔

ایہ بگلا چین چ ہندا ہیگا آ ۔
## بارلے جوڑ

* کوکاں
لمپکن

**لمپکن** کونج ورگا اک پنچھی اے۔ ایہ وشکارلے تے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ اپنے ٹبر دی ایہ اکو ای ونڈ اے۔
## بارلے جوڑ

* لمپکن دیاں کوکاں تے مورتاں

گٹھ:پنچھی
چمچ چنج

**چمچ چنج** پانی وج پھرنوالے پنجھیاں دے اک ٹبر مت پنچھی دا اک نکا ٹبر اے۔ایہدی چنج چمچ ورگی ہوندی اے تے ایس باہجوں ایس نکے ٹبر دا ایہ ناں پیا۔

## ونڈاں
* یوریشیائی سپوونبل
* کلمونہی چمچ چنج
* افریقی چمچ چنج
* آگو چمچ چنج
* پیلی چمچ چنج
* گلابی چمچ چنج
## بارلے جوڑ

*  چمچ چنج دیاں کوکاں تے مورتاں
مت پنچھی

**مت پنچھی** پانی وج پھرنوالے پنجھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں 34 ونڈاں نیں۔ ایہدے اگوں دو نکے ٹبر بندے نیں : چمچ چنج تے آئیبیس۔ ایس ٹبر دے کج پنچھی مصر وچ پاک سمجھے جاندے سن تے ایس باہجوں ٹبر دا ایہ ناں پیا۔

## ونڈاں
* افریقی پوتر آئیبیس
* مالاگاسی پوتر آئیبیس
* ریونین پوتر آئیبیس
* کلسرا آئیبیس
* اسٹریلی چٹا آئیبیس
* سولومنز چٹا آئیبیس
* تیلا گچی آئیبیس
* کالا بوجا
* چٹپرا آئیبیس
* وڈا آئیبیس
* اتلا گنجا آئیبیس
* دکھنی گنجا آئیبیس
* نپون آئیبیس
* زیتونی آئیبیس
* ساؤ ٹوم آئیبیس
* دھبیانوالا آئیبیس
* حدادہ آئیبیس
* کرنکولا آئیبیس
* سانولا آئیبیس
* اشناک آئیبیس
* ککی گچیوالا آئیبیس
* تکھی پوچھلوالا آئیبیس
* ہرا آئیبیس
* ننگے مونہوالا آئیبیس
* امریکی چٹا آئیبیس
* رتہ آئیبیس
* گلاسی آئیبس
* چٹمونہا آئیبیس
* پونا آئیبیس
* مڈغاسکر آئیبیس
## بارلے جوڑ

* مت پنچھی دیاں کوکاں تے مورتاں

گٹھ:مت پنچھی
آئیبیس

**آئیبیس** پانی وج پھرنوالے پنچھیاں دے اک ٹبر مت پنچھی دا اک نکا ٹبر اے۔

## ونڈاں
* افریقی پوتر آئیبیس
* مالاگاسی پوتر آئیبیس
* ریونین پوتر آئیبیس
* کلسرا آئیبیس
* اسٹریلی چٹا آئیبیس
* تیلا گچی آئیبیس
* کالا بوجا
* چٹپرا آئیبیس
* وڈا آئیبیس
* اتلا گنجا آئیبیس
* دکھنی گنجا آئیبیس
* نپون آئیبیس
* زیتونی آئیبیس
* ساؤ ٹوم آئیبیس
* دھبیانوالا آئیبیس
* حدادہ آئیبیس
* کرنکولا آئیبیس
* سانولا آئیبیس
* اشناک آئیبیس
* ککی گچیوالا آئیبیس
* تکھی پوچھلوالا آئیبیس
* ہرا آئیبیس
* ننگے مونہوالا آئیبیس
* امریکی چٹا آئیبیس
* رتہ آئیبیس
* گلاسی آئیبس
* چٹمونہا آئیبیس
* پونا آئیبیس
* مڈغاسکر آئیبیس
## بارلے جوڑ

* آئیبیس دیاں کوکاں تے مورتاں

گٹھ:مت پنچھی
پیلی چمچ چنج

**پیلی چمچ چنج** پانی وج پھرنوالے پنجھیاں دے اک ٹبر مت پنچھی دا اک نکا ٹبر اے۔ ایہ نیوزیلینڈ تے ہور لاگے دے جزیریاں دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
آگو چمچ چنج

**آگو چمچ چنج** پانی وج پھرنوالے پنجھیاں دے اک ٹبر مت پنچھی دا اک نکا ٹبر اے۔ایہ اسٹریلیا، نیوزیلینڈ، پاپوانیوگنی تے سولومنز جزیرہ دے واسی نیں۔

## بارلے جوڑ
افریقی پوتر آئیبیس

**افریقی پوتر آئیبیس** مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔اسٹریلی چٹا آئیبیس ایہدے نال رلدا آئیبیس اے۔

ایہ 68 سینٹی میٹر (27 انچ) لما ہوندے اے تے ایہدے پر چٹے پر پچھلے پر کالے ہوندے نیں۔ گنجا سر، تؤن، مڑی چنج تے لتاں وی کالے ہوندے نیں۔ نر مادھ اکو جۓ ہوندے نیں پر بچیاں دے پر کنڈے چٹے ہوندے نیں۔ ایہ اک چپ چپیتا پنچھی اے تے کدے کدے ای رولا پاندا اے۔ 
## بارلے جوڑ

گٹھ:مت پنچھی
مالاگاسی پوتر آئیبیس

**مالاگاسی پوتر آئیبیس** مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ اے مڈغاسکر تے سشلز وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
اسٹریلی چٹا آئیبیس

**اسٹریلی چٹا آئیبیس** مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ اے آسٹریلیا وچ پایا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
دکھنی گنجا آئیبیس

**دکھنی گنجا آئیبیس** مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
تیلا گچی آئیبیس

**تیلا گچی آئیبیس** مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ اے آسٹریلیا، نیو گنی تے انڈونیشیا وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
جوزف ہائیڈن

**جوزف ہائیڈن** آسٹریا دا اک موسیقی گرو سی۔ اوہ کلاسیکی ویلے دا منیا پرمینا موسیقار اے۔

گٹھ:موسیقار
پھل ٹھونگا

**پھل ٹھونگا** چڑیاں ورکے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دیاں 44 ونڈاں نیں۔ ایہ ٹبر ہندستان توں لے کے چڑھددے ول فلپائن تے اسٹریلیا تک وکھریا ہویا اے۔

پھل ٹھونگا پینڈے پنچھی نیں۔ نکی جنج تے نکیاں لتاں۔ لامت رنگ پھکے نیں پر کج تیز رنگے وی نیں۔ 10 سینٹی میٹر توں لے کے 18 سینٹی میٹر تک ہوندے نیں۔ جوکھ 5 توں 12 گرام تک ہوسکدا اے۔

## ونڈاں
* پیلی چھاتیوالا پھل ٹھونگا
* زیتونی مگر پھل ٹھونگا
* رتی چھاتیوالا پھل ٹھونگا
* پالاوان پھل ٹھونگا
* لال چھاتیوالا پھل ٹھونگا
* پیلی مگروالا پھل ٹھونگا
* سنہری پچھیوالا پھل ٹھونگا
* موٹی چنجوالا پھل ٹھونگا
* پٹیانوالا پھل ٹھونگا
* پؤری مگروالا پھل ٹھونگا
* مچھانوالا پھل ٹھونگا
* ڈیکام کراسیورہم
* پیلے ٹڈوالا پھل ٹھونگا
* لگے پھل ٹھونگا
* پیلے پاسیانوالا پھل ٹھونگا
* زیتونسرا پھل ٹھونگا
* بتیسرا پھل ٹھونگا
* دورنگا پھل ٹھونگا
* سیبو پھل ٹھونگا
* ڈیکام اسٹرال
* لالکالروالا پھل ٹھونگا
* مالٹی ٹڈوالا پھل ٹھونگا
* ٹکل پھل ٹھونگا
* نیلگری پھل ٹھونگا
* سادھ پھل ٹھونگا
* انڈیمان پھل ٹھونگا
* بتی چھاتی پھل ٹھونگا
* ہلماہیرا پھل ٹھونگا
* چٹے ٹڈوالا پھل ٹھونگا
* ٹھمنا پھل ٹھونگا
* لالسروالا پھل ٹھونگا
* سوارنگا پھل ٹھونگا
* ڈیکام نٹیڈم
* لال پٹیوالا پھل ٹھونگا
* ڈیکام اینیم
* ڈیکام ٹرسٹرامی
* کالے اگیوالا
* نیلیاں کھاکھانوالا پھل ٹھونگا
* اگ چھاھتی پھل ٹھونگا
* کلپرا پھل ٹھونگا
* خونی چھاتیوالا پھل ٹھونگا
* سانولے پاسیوالا پھل ٹھونگا
* لال اگیوالا پھل ٹھونگا
* لال مگر پھل ٹھونگا
* لالسرا پھل ٹھونگا

* وڈیو
رہینولوفس لیپیڈس

**رہینولوفس لیپیڈس** رہینولوفیڈا دے ٹبر دی اک چمگادڑ اے۔ 
## بارلے جوڑ
* چمگادڑاں دی دنیا

گٹھ:وڈیاں چمگادڑاں
گٹھ:چمگادڑ
پیلی چھاتیوالا پھل ٹھونگا

**پیلی چھاتیوالا پھل ٹھونگا** پھل ٹھونگا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ جڑھدے دکھنی ایشیاء دا واسی اے۔
چٹی اکھ

**چٹی اکھ** نکیاں چڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ افریقہ ایشیاء تے اسٹریلیاء دی واسی اے۔ ایہناں دا ایہ ناں ایہناں دی اکھ دے دوالے چٹے چکر باہجوں پیا اے۔ 

## وکھالہ
ایہ نکے ناپ دیاں چڑیاں تیز رنگاں دیں نئیں ہوندیاں۔ اتلے پر ہلکے زیتونی ہرے تے تھلڑے ہلکے پیلے ہوندے نیں۔ کج ونڈاں دی ٹھوڈی، چھاتی یا اگا چٹے، پیلے ہوندے نیں. ایہناںدا جیویں ناں دسدا اے ایہناں دیاں اکھان دے دوالے نکے نکے پراں نال گول چکر بنے ہوندے نیں۔ گول پر تے تکڑیاں لتاں نیں۔ دوجے رس پینے پنچھیاں وانگوں ایہناں دی چنج پتلی تے تکھی ہوندی اے۔ ایہناں دا ناپ 6 انچ / 15 سینٹی میٹر تک جاسکدا اے۔ چٹی اکھ دیاں ساریاں ونڈاں رل مل کے ریندیاں نیں۔ چوچے جمن ویلے ای وکھ ہوندیاں نیں۔ 

ایہ رکھاں وچ آلنے پاندیاں نیں تے 2-4 تک صاف رنگ دے آنڈے دیندیاں نیں۔ ہے تے ایہ کیڑے کھانیاں پر رس پینیاں تے فروٹ کھانیاں وی نیں۔ 
 
## ونڈاں

## بارلے جوڑ

* پاکستان دے پنچھی
* چٹی اکھ مورتاں تے وڈیو
بسنتی پنچھی

**بسنتی پنچھی** چڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے پر بسنتی رنگ دے ہوندے نیں تے ایس باہجوں ایہ ناں پیا اے۔

## ونڈاں
* کالی ٹوپیوالا بسنتی پنچھی
* ہرا بسنتی پنچھی
* زیتونی پؤرا بسنتی پنچھی
* پؤرا بسنتی پنچھی
* زیتونی مگروالا بسنتی پنچھی
* کالا پؤرا بسنتی پنچھی
* سانولے کالروالا بسنتی پنچھی
* کالے کنانوالا بسنتی پنچھی
* تانمبار بسنتی پنچھی
* لیندا بسنتی پنچھی
* ساؤٹوم بسنتی پنچھی
* ہرے سروالا بسنتی پنچھی
* کالے پرانوالا بسنتی پنچھی
* کالی پوچھلوالا بسنتی پنچھی
* کالے سروالا بسنتی پنچھی
* ایتھیوپی بسنتی پنچھی
* کالے اگیوالا بسنتی پنچھی
* پتلی چنجوالا بسنتی پنچھی
* یوریشی بسنتی پنچھی
* پاکستانی بسنتی پنچھی
* افریقی بسنتی پنچھی
* کالا لال بسنتی پنچھی
* کالا بسنتی پنچھی
* کلیجی بسنتی پنچھی
* چاندی بسنتی پنچھی
* کالے گلیوالا بسنتی پنچھی
* فلپائن بسنتی پنچھی
* اوریولس البیلوری
* ازابیلا بسنتی پنچھی
* ہرا پھگواڑی پنچھی
* پانی پھگواڑی پنچھی
* اسٹریلیشی پھگواڑی پنچھی

## بارلے جوڑ

* وڈیو

گٹھ:بسنتی پنچھی
کالی ٹوپیوالا بسنتی پنچھی

**کالی ٹوپیوالا بسنتی پنچھی** چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وج ہندستان توں لے کے چڑھدے ول انڈونیشیا تک دا واسی اے۔ ایہ کھلے رکھاں تے وائی بیجی والے تھانواں تے ریندا اے۔ کھان پین وج کیڑے تے انجیر نیں۔ کھمب لامت بسنتی رنگ وچ نیں۔ سر تے دوالا کالے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
پیٹاگونی طوطا

**پیٹاگونی طوطا** طوطیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دھکنی امریکہ دے دیساں چلی، ارجنٹائن تے یوراگوے دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
زمرد طوطا

**زمرد طوطا** طوطیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ دھکنی امریکہ دا واسی اے۔

گٹھ:طوطا ٹبر
ماہنامہ کمپیوٹنگ

**ماہنامہ کمپیوٹنگ** کراچی توں اردو زبان وچ کمپیوٹر تے انفارمیشن ٹیکنالوجی دی جانکاری دا پاکستان دا پہلا رسالہ اے۔

## بارلے جوڑ
* ماہنامہ کمپیوٹنگ

زمرہ:پاکستان دے رسائل تے جرائد
مورٹائمر مینیپس

**مورٹائمر مینیپس** (22 فروری 1855 – 1 اپریل 1938), اک اسٹریلیا جمیا تے انگلینڈ وسیا پینٹر تے لکھاری سی۔

مورٹائمر مینیپس پینٹر سی تے اوہ لہور وی آیا سی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
کیپ طوطا

**کیپ طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دے تھلویں نکڑ تے ہوندے نیں۔
## بارلے جوڑ
لال متھیوالا طوطا

**لال متھیوالا طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ افریقی جنگلاں دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
مئیر طوطا

**مئیر طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی افریقہ دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:طوطا
گٹھ:میکاع
موتیاں آلا طوطا

**موتیاں آلا طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ وشکارلے امریکہ دا واسی اے۔

## باہرلے جوڑ
اگپرا طوطا

**ہراامیکاع** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
ایمیزن طوطا

**ایمیزن طوطا** طوطا ٹبر دی اک جنس اے۔ ایہدیاں 30 ونڈاں نیں تے ایہ دکھنی امریکہ وچ ایمیزن دریا دے دوالے تھاں دے واسی نیں۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:طوطا
رنگرتی طوطے

**رنگرتی طوطے** اسٹریلوی طوطیاں دی اک جنس اے جیدے وچ پنج طوطیاں دیاں وںڈاں آندیاں نیں۔ ایہ طوطا ٹبر دے پنچھی نیں۔ پنجابی ناں رنگرتی ایہناں دے ووہٹیاں ونکون تیز رنگاں باہجوں رکھیا گیا اے۔ ایہ اسٹریلیا تے لاکے دے جزیریان دے واسی نیں تے ناپ ایہناں دا 26–37 سینٹی میٹر (10–14.5 انچ تک ریندا اے۔

## ونڈاں

* لیندی رنگرتی
* لال رنگرتی
* ہری رنگرتی
* نمبوسری رنگرتی
* اتلی رنگرتی
* ہری رنگرتی

## بارلے جوڑ
مکھیا پینگوئن

مکھیا پینگوئن سب ونڈاں توں لماں تے بھارا پینگوئن اے۔ ای انٹارکٹکا دا واسی اے۔ نر مادھ کھمباں وچ اکو جۓ ہوندے نیں تے 122 سینٹی میٹر (48 انچ) تک لمے ہوندے نیں۔ بھار 22 توں 45 کلوگرام (49 توں 99 پونڈ) تک ہوسکدا اے۔ رنک کالا چٹی تے پیلا ہوندا اے تے پینگوناں وانگوں ایہ اڈ نہیں سکدے۔ مجھی ایہناں دا وڈا کھان پین اے۔ ایہ 535 میٹر (1,755 فٹ). ڈونگھائی تک جاسکدے نیں تے 18 منٹ تک پانی اندر رہ سکدے نیں۔

پینگوئن ٹبر وج سب توں وڈے ہون باہجوں مکھیا ناں رکھیا گیا اے۔ ایہدا سائینسی ناں جرمن پنچھی کرو تے جان کک نال پھرن والے جان رائینہولڈ فورسٹر دے ناں تے اے۔

## بارلے جوڑ

* پینگوئن دی دنیا
* پینگوئن بارے

گٹھ:پینگوئن
آگو پینگوئن

**آگو پینگوئن** دوجا سب توں بھارا پینگوئن اے۔ ایہ 11 توں 16 کلوگرام (24 توں 35 پونڈ) دا ہوندا اے۔ ایہ انٹارکٹکا دے لاکے دے جزیریاں دے واسی نیں تے مجھی وڈا کھن پین اے۔
## بارلے جوڑ

* پینگوئن دی دنیا
* پینگوئن بارے

گٹھ:پینگوئن
ہرا بسنتی پنچھی

**ہرا بسنتی پنچھی** چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ نیوگنی تے آسٹریلیا دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
کالا پؤرا بسنتی پنچھی

**کالا پؤرا بسنتی پنچھی** چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
لیندا بسنتی پنچھی

**لیندا بسنتی پنچھی** چڑیاں دے اک ٹبر بسنتی پنچھی دا سنگی اے۔ ایہ افریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
کنگریڑے

**کنگریڑے** جانوراں دی ایسی برادری کورڈیٹ دی اک نکی برادری اے جنہاں وچ کنگریڑ دی ہڈی ہوندی اے۔ کنگریڑیاں دیاں اکوں 7 پتیاں نیں۔ ایہ کورڈیٹ دا سب توں وڈا انگ اے تے ایہدے وج 64,000 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ پیڈوفرین امائنسز  نیوگنی دا اک ڈڈو 7.7 ملی میٹر (0.30 انچ) نال دنیا دا سب توں نکا کنگریڑہ اے تے  33.6 میٹر یا 110.25 فٹ نال نیلی وہیل سب توں وڈی کنگریڑی اے۔ کنگریڑے جانوراں دیاں ونڈاں دا 4% بندے نیں۔ ریندے انکنگریڑے نیں۔ 

## ناں
ایہناں دا ناں کنگریڑ توں پیا اے کنگریڑ یا کنگروڑ اوس ہڈی نوں کیندے نیں جیہڑی ایہناں دے مگر وچ ہوندی اے۔ انسان وی کنگریڑے نیں۔ ایہ ہڈی لمی ہوندے اے تے ایہدے تے کنکرے بنے ہوندے نیں۔

## پتیاں

* پنچھی
* کرلے
* دو پاسی جندڑی
* ہڈی مچھی
* کونڈرکتھائس
* اگناتھا
چھپڑ کھچوپڑے

**چھپڑ کھچوپڑے** کھچوپڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ چھپڑاں تے چھمباں وج  ہوندے نیں۔

## ونڈاں
* ٹھمکنیانوالا کھچوپڑہ
* یورپی چھپڑ کھچوپڑہ
* یورپی چھپڑ کھجوپڑہ
* سسلی چھپڑ کھچوپڑھ
* بلینڈنگ چھپڑ کھچوپڑھ
* لیندا چھپڑ کھچوپڑھ
* چھمب کھچوپڑہ
* رکھ کھچوپڑہ
* فلوریڈ ڈبہ کھچوپڑا
* چڑھدا ڈبہ کھجوپڑا
* گلف کوسٹ ڈبہ کھچوپڑا
* میکسیکی ڈبہ کھچوپڑا
* ٹیراپین کیرولینا پٹنامی
* تن انگوٹھیانوالا ڈبہ کھچوپڑا
* یوکاٹن ڈبہ کھچوپڑا
* کوہویلان ڈبہ کھجوپڑا
* ٹھمکنیانوالا ڈبہ کھجوپڑا
* شنگاریا ڈبہ کھجوپڑا
* سوہنا ڈبہ کھجوپڑا
* روہی ڈبہ کھچوپڑا
* رنگیا کھچوپڑا
* ککڑ_کھچوپڑا
* باربور نقشہ کھچوپڑا
* کیگل نقشہ کھچوپڑا
* ایسکیمبیا نقشہ کھچوپڑا
* پیلے نشاناولا نقشہ کھچوپڑا
* اتری نقشہ کھجوپڑا
* پیسکاگولا نقشہ کھچوپڑا
* کنگریڑہ نقشہ کھجوپڑا
* مندری نقشہ کھچوپڑا
* اواچیٹا نقشہ کھچوپڑا
* پرل دریا نقشہ کھچوپڑا
* چوٹھا نقشہ کھجوپڑا
* البامہ نقشہ کھچوپڑا
* ٹیکساس نقشہ کھچوپڑا
* ہیرا مگر کھچوپڑا
* البامہ لال ٹڈوالا کوٹر
* دریائی کوٹر
* ایسٹرن دریا کوٹر
* فلوریڈا کوٹر
* ریو گرانڈے کوٹر
* فلوریڈا لال ٹڈوالا کوٹر
* پیننسولہ کوٹر
* اتلا لالٹڈوالا کوٹر
* ٹیکساس دریا کوٹر
* ٹریچیمائس اڈیوٹرکس
* ٹریچیمائس کالروسٹیرس
* ٹریچیمائس ڈیکوراٹا
* ٹریچیمائس  ڈیکوسساٹا
* ٹریچیمائس ڈوربگنی
* ٹریچیمائس ایمولی
* ٹریچیمائس
* ٹریچیمائس گیگی
* ٹریچیمائس نیبولوسا
* ٹریچیمائس  اورناٹا
* ٹریچیمائس  سکرپٹا
* ٹریچیمائس سکرپٹا ایلیگانس
* ٹریچیمائس  سکرپٹا سکرپٹا
* ٹریچیمائس سکرپٹا ٹروسٹی
* ٹریچیمائس  سٹیجنیگیری
* ٹریچیمائس  سٹیجنیگیری میلون
* ٹریچیمائس  سٹیجنیگیری سٹیجنیگیری
* ٹریچیمائس  سٹیجنیگیری  وسنا
* ٹریچیمائ سٹیلری
* ٹریچیمائس ٹیراپن
* ٹریچیمائس وینسٹا
* ٹریچیمائس یاکوا
## بارلے جوڑ
سمندری کھچوپڑے

**سمندری کھچوپڑے** کھچوپڑیاں دا اک ٹبر اے جیہڑے سمندراں دے واسی نیں۔

## ونڈاں
* کاریٹا کاریٹا
* کیمپ دڑلے سمندری کھچوپڑہ
* پیل سمندری کھچوپڑہ
* ہرا سمندری کھچوپڑا
* شاہین چنج سمندری کھچوپڑا
* پدھری مگر سمندری کھچوپڑا

## بارلے جوڑ
براچیریمفکس بریویروسٹرس

**براچیریمفکس بریویروسٹرس** اوک دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ 
## بارلے جوڑ
سونکھی

**سونکھی** چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔ ایہ پنجاب پاکستان توں لے کے چڑھدے ول ہندستان تے اگے ملائشیا، انڈونیشیا تک ملدی اے۔

## وکھالہ
سونکھی اک نکی چڑی اے جیدے اتلے پر پیلے تے اکھاں دوالے ٹبر دی اچیچی نشانی چٹا چکر اے جیہڑا نکے نکے پراں نال بنیا اے۔ ایہ 8–9 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے۔ اتلے پر زیتونی پیلے، چٹا چکر اکھ دوالے تے گلا تے تھلڑی پوچھل پیلی ہوندی اے۔ ٹڈ چٹا سوا ورگا پر کج ونڈاں وچ پیلا وی ہوسکدا اے۔ ایہدیاں 11 نکیاں ونڈاں ویھکیاں جاچکیاں نیں۔
 
## پسار
سنکھی اپنے اڈن تھاں وچ کئی وکھرے ول دے موسمی تھانواں وچ رہ لیندی اے جنہاں وچ چاڑیاں توں لے کے گلے جنگل آندے نیں۔ ایہ سکے روہی ورگے تھانواں تے نئیں ہوندی۔
## ملن ورتن
ایہ رل مل کے تے ٹولیاں بن کے ریندے نیں۔ نسل ودھائی دے ویلے ای ایہ ٹولیاں وکھ ہوندیاں نیں۔ چٹے گاٹیوالا مچھی مار تے وڈی پتہ نک چمچڑک ایہدا شکار کرلیندے نیں۔

## بارلے جوڑ

* پاکستان دے پنچھی
* سونکھی مورتاں تے وڈیو
* پنجاب وچ ہونوالے پنچھیاں دی لسٹ

گٹھ:چٹی اکھ
زوسٹیروپس لیوکوفوس

**زوسٹیروپس لیوکوفوس** چٹی اکھ ٹبر دی اک چڑی اے۔ 

## بارلے جوڑ
ستاوری

**ستاوری** پھلوالے بوٹیاں دی اک پتی اے۔ رنگرتی ایہدا اک ٹبر اے۔ ایہدا ایہ ناں ایہے اک مشہور بوٹے ستاور توں اے۔

## ٹبر
* رنگرتی
* نرگس
* بھنگ ٹبر
## بارلے جوڑ
گھروالی چڑی

**گھروالی چڑی** چڑی ٹبر دی اک پنچھی اے۔ ایہ سب وں زیادھ عام تے ویکھی  جانوالی چڑی اے۔  ایہ گھراں وچ عام دسدی اے تے انسان دے نال یا دوالے پچھلے 10،000 وریاں توں اے۔  ایہ دنیا دے لامت تھانواں تے ملدی اے۔ ایہدی گنتی 500 ملین دے نیڑے اے۔

## وکھالہ
ایہ  16 سینٹی میٹر (6.3 انچ) لمی تے 24–39.5 گ (0.85–1.39 اونس) جوکھ دی ہوندی اے۔ مادھ دا بھار تھوڑا گھٹ ہوندا اے۔ ایہ اک نکا تے پکا پینڈا پنچھی اے جیدی چھاتی بھری تے سر گول ہوندا اے۔ ایہدی چنج 1.1–1.5 سینٹی میٹر دی تے پچھوں پینڈی، موٹی تے اگوں تکھی ہوندی اے۔ بی کھان لئ ودھیا اے۔ پوچھل ایہدی نکی ہوندی اے 5.2–6.5 سینٹی میٹر(2.05–2.56 انچ) لمی۔ اچیاں تے ٹھنڈیاں تھانواں تے ایہ کج نکے ہوندے نیں۔ 

نر تے مادے دے وکھالے وچ فرق ہوندا اے۔ مادھ اتوں تے تھلوں سانولی مٹی رنگی ہوندی اے۔ نر دا رنگیا سر، رتی مگر تے سانولا تھلواں پاسا ہوندا اے۔ نر دا تاج چنچ توں لے کے مگر تک سانولا ہوندا اے۔ تاج دے دوالے سر رتہ پؤرا ہوندا اے۔ چنج دے دوالے، چنج دے تھلے تے چنج تے اکھ دے وشکار کالی ہوندی اے۔ تاج تے پڑپڑی وشکار اک چٹا چٹاک ہوندا اے۔ نر دی چنج کتاں ویلے وچ کالی تے انج ہلکی پؤری ہوندی اے۔ 

مادھ دے سر تے کوئی تاج نہیں ہوندا تے ناں ای کوئی کالے نشان ہوندے نیں۔ تھلواں حصہ ہلکا مٹی رنگا تے مگراں تے کتے کتے دھاریاں۔ ایہدی چنج ہلکی پؤری پر کتاں ویلے نر وانگوں کج کالی ہوندی اے۔

ایہنان دے چوچے اتوں ہلکے رنگدے تے تھلیوں گوڑے پؤرے رنکدے ہوندے نیں۔ ایہناں دیاں چنجاں پیلیاں ہوندیاں نیں۔
## پنجاب دی لوک رہتل وچ
چڑی پنجاب دے لوک رہتل نال مڈھ توں جڑی ہوئی اے۔ ایہ گیتاں، گلاں باتاں، محاوریاں تے اکھاناں وچ ملدی اے۔

* ساڈا خڑیاں دا چمبا اے بابل اساں اڈ جانا۔
## بارلے جوڑ
لال پکھی طوطا

**لال پکھی طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
پادری طوطا

**پادری طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اتلے امریکہ، دکھنی امریکہ تے سپین دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
لیندی رنگرتی

**چڑھدی رنگرتی** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
لال رنگرتی

**لال رنگرتی** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ آسٹریلیا دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
ٹواٹارہ

**ٹواٹارہ** اک کرلا اے جیہڑا صرف نیوزیلینڈ تے ای ہوندا اے۔
## بارلے جوڑ
رات طوطا

**رات طوطا** (Night parrot) طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ آسٹریلیا دا واسی اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:طوطا
لیندا ویہڑہ طوطا

**لیندا ویہڑہ طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ لیندے اسٹریلیا دا واسی اے۔
عام مچھی مار

**عام مچھی مار** دریائی مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔ ایہ اک نکا مچھی مار اے جیدیاں 7 نکیاں ونڈاں نیں جیہڑیاں یوریشیا توں لے کے اتلے افریقہ تک پھیلیاں ہویاں نیں۔ اپنے چوکھے تھاں تے تے ایہ پکا ایہ واسی اے پر جتھے پالے وچ دریا جم جان اوتھوں اے ٹر جاندا اے۔

## وکھالہ
ایس ونڈ دی نکی پوچھل، گول موٹا پنڈا، وڈا سر تے لمی چنج ہوندی اے۔ نر دا اپرلا انگ ہرا نیلا ہوندا اے تے ّچھلے پر ہلکے نیلے۔ چنج دے تھلے تے کناں دے دوالے پورے، چنج کالی، لتاں تے پنجے لال۔ تؤن ہری نیلی پٹی والی، تے ایتھے ای اک چٹی پٹی۔ ایہ 16 سینٹی میٹر (6.3 انچ) لماں تے ایہدا پرپسار 25 سینٹی میٹر (9.8 انچ) ہوندا اے۔

گٹھ:دریائی مچھی مار
گٹھ:مچھی مار
السیڈو میننٹنگ

**السیڈو میننٹنگ** دریائی مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔
چینا مچھی مار

**چینا مچھی مار** سیریلیڈا دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔ ایہ افریقہ تے ایشیاء دا واسی اے۔ 

## وکھالہ
ایہ 17 سینٹی میٹر لما ہوندا اے۔ ایہدے کالے چٹے پر، کلغی تے پانی اتے کھلو کے اڈن تے فیر پانی وج جبھی مارن دا ول ایہنوں دوجیاں توں وکھرا کردا اے۔ نر دی چھاتی تے دوہری پٹی ہوندی اے جد کے مادھ تے اک تے ٹٹی ہوئی۔ ایہدے چینے پراں توں ایہنوں چینا ناں رکھیا گیا اے۔ ایہ جوڑے یا ٹولی وچ ریندا اے تے کسے اچی وکھری تھاں تے بیٹھا سر تے پوچھل ہلاندا ریندا اے۔

## پسار
ایہ تھلویں صحرائی افریقہ توں لے کے ترکی، پاکستان، ہندستان تے چین تک پھیلیا ہویا اے۔  اپنے تھاں توں ایہ گھٹ ای پرے باندا اے۔

## ویہار

ایہ مچھیاں دا شکاری اے۔ پانی اتے ایہ اک تھاں تے اڈدا ریندا اے تے شکار لبدا اے، لبھن تے پانی وچ جھال ماردا اے تے چنج پہلے پانی وچ جاندی اے۔ ایہ رل مل کے رہنوالا مچھی مار اے۔  فروری توں اپریل نسل ودھائی دا ویلہ اے۔ ایہدا آلنہ پانی توں 5 فٹ اتے مٹی وچ 5 فٹ لما مگورا ہوندا اے جیدے انت تے کھلی تھاں ہوندی اے۔ اک تھاں تے کئی پنچھیاں نے مگورے بناۓ ہوندے نیں۔ ایہ 3–6 تک آنڈے دیندے نیں۔  

## بارلے جوڑ
امریکی ٹھمنا مچھی مار

**امریکی ٹھمنا مچھی مار** سیریلیڈا دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔
بلویر بن ککڑ

**بلویر بن ککڑ** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:مور ٹبر
پتھری چکور

**پتھری چکور** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے کینیا تے ایتھیوپیا دا واسی اے۔

### بارلے جوڑ
عربی چکور

**عربی چکور** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے سعودی عرب، عمان تے یمن دا واسی اے۔

### بارلے جوڑ
ناہان چکور

**ناہان چکور** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے یوگانڈا تے کونگو دا واسی اے۔
سویرسٹرا چکور

**ہاروڈ چکور** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے انگولا دا واسی اے۔

### بارلے جوڑ
ہنس

**ہنس** پانی پنچھیاں دے اک  ٹبر بطخاں دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہ سب توں وڈیاں بطخاں نیں تے ایہنان دیاں 8 یا 7 ونڈاں نیں۔ ہنساں دی جوڑی ساری عمر لئی بندی اے۔ پر اگر انڈے ناں ہون تے 'طلاق' وی ہوجاندی اے۔ تن توں اٹھ تک آنڈے اکواری وج دتے جاندے نیں۔

## وکھالہ
ایہ بطخاں دے ٹبر وج سب توں وڈے ہوندے نیں تے وڈے اڈنے پنچھیاں وچ اندے نیں۔  ایہ 1.5 میٹر (60 انچ) لمے تے  15 کلوگرام (33 پونڈ) پآر دے ہوندے نیں۔ ایہناں دا پر پسار  3 میٹر (10 فٹ) تک ہوسکدا اے۔ نر مادھ اکو جۓ ہوندے نیں پر نر کج وڈے نیں۔ 

## پسار

## ونڈاں
* ووپر سوان
* ٹنڈرا سوان
* کوسکوروبا ہنس
* گونگی سوان
* کالی تؤنوالا ہنس
* کالا ہنس
* کوسکوروبا ہنس
## بارلے جوڑ

*
مرغابی

**مرغابی** پانی پنچھیاں دے اک ٹبر بطخاں دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہ بطخ توں وڈیاں ہوندیاں نیں تے کج ہنس ایہناں توں وڈے نیں۔

## ونڈاں
*سونا مگھ
||
* الیوتی مرغابی
* انڈی مرغابی
* سانولی سری مرغابی
* تعاری سری مگھ
* بارنیکل مرغابی
* کالی برانٹ
* نکی کینیڈا مرغابی
* کینیڈا مرغابی مرغابی
* کیپ بیرن مرغابی
* چینی مرغابی
* پالی مرغابی
* مصری مرغابی
* ایمڈن مرغابی
* پگبن مرغابی
* پالی مرغابی
* بین گوز
* وڈی چٹھے متھے والی مرغابی
* ہری ٹینی مرغابی
* کیلپ مرغابی
* چھوٹی چٹے متھے والی مرغابی
* پیلا پیر مرغابی
* اورینوکو مرغابی
* گلابی پیرانوالی مرغابی
* ٹھمنی مرغابی
* رتی چھاتی آلی گوز
* راس مرغابی
* رتے سروالی مرغابی
* برفیلی گوز
* راس مرغابی
* پلیکٹوپٹیرس گیمبنسس
* ہنس مرغابی
* میگلن مرغابی

## بارلے جوڑ

* 

گٹھ:بطخاں
جامنی رس پنچھی

**جامنی رس پنچھی** اک نکا رس پنچھی اے۔ دوجے رس پنچھیاں وانگوں ایہ رس تے ای گزارا کردے نیں پر کیڑے وی مار لیندے جے کوئی ہتھے جڑھ جاوے اچیچہ اپنے جوجیاں نوں پالن ویلے۔ ایہناں دی اڈاری بڑی تیز ہوندی اے تے ایہ اڈدیاں رس پیندے نیں تے کدے کدے پھل دے مڈھ نوں پھڑ کے وی پیندے نیں۔ جامنی پنچھی لیندے ایشیاء توں لے کے پاکستان تے چڑھدے ایشیاء تک ہوندے نیں۔

## وکھالہ

## پسار

## بارلے جوڑ

* وڈیو
کوسکوروبا ہنس

**کوسکوروبا ہنس** ہنس دی اک ونڈ اے تے پانی پنجھیاں دے اک ٹبر بطخاں دا پنچھی اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
آنڈا

**آنڈا** اک ایہو جیہا جیوندا پانڈا اے جیہدے وچ کوئی جمن توں پہلے جنور ودھدا اے۔ لامت پنچھیاں، کرلیاں تے مچھیاں وچ ایہ پنڈے توں باہر ہوندے نیں۔

گٹھ:غذا
گٹھ:کھان پین
ماوری کچھے

**ماوری کچھے** نیوزیلینڈ دیاں واسی چڑیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ نکے ناپ دیاں چڑیاں نیں تے ایس ٹبر وچ دو ونڈاں نیں۔ 

## ونڈاں
*ہرا کچھا
*پڑی کچھا

## بارلے جوڑ
کوٹنگا

**کوٹنگا** چڑیاں دا اک ٹبر اے جیہڑے دکھنی تے وشکارلے امریکہ دے واسی نیں۔ ایہ جنکلاں تے جنکلاں دے کنڈیاں تے رکھاں تے ریندے نیں تے فروٹ تے کیڑے کھاندے نیں۔

## ونڈاں
*فائٹوٹوما روٹیلا
*رتی پوچھل بوٹا وڈ
*پیرووی بوٹا وڈ
*گیانی لال کوٹنگا
*کالی تؤنوالا لال کوٹنگا
*کالا سنہرا کوٹنگا
*سانولپرا کوٹنگا
*ٹوپیوالا بیر کھانا
*کلسرا بیرکھانا
*لال تاجی کوٹنگا
*پؤرا تاجی کوٹنگا
*ڈولیومس رمسنی
*ڈولیومس سکلاٹری
*چٹیانکھاکھانوالا کوٹنگا
*لیکانوالا فروٹ کھانا
## بارلے جوڑ
نیلے گلیوالا پؤرا رس پنچھی

**نیلے گلیوالا پؤرا رس پنچھی** رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
عبد القادر ملا

**عبد القادر ملا** جماعت اسلامی بنگلہ دیش دا اک آگو سی۔ 1971 وج پاکستان توں وکھ ہون ویلے دی لڑائی وچ لوکاں نوں مرن تے اوہنوں 12 دسمبر 2013 نوں پھانسی دتی گئی۔

## جیون

عبد القادر ملا 14 اگست 1948 نوں فرید پور چڑھدا پاکستان وچ جمیا۔ 1977 وچ ڈھاکہ یونیورسٹی توں ایم اے کیتا۔ 1970 دیاں چوناں وچ چڑھدے پاکستان دی سیاسی پارٹی عوامی لیگ نے سب توں چوکھیاں سیٹاں جتیاں پر جنرل یحیا خان تے پاکستان پیپلز پارٹی راج اوہنوں دین تے راضی نہیں سن۔ ایس گل تے رپھڑ بن گیا۔ چڑھدے پاکستان وچ پہلے بولی تے رپھڑ بنیا جدوں اوہناں تے ملوزوری بنگالی دی تھاں اردو لگائی۔ فیر اوہناں نوں سرکار وچ حصہ گھٹ دتا جاندا سی۔ ایہ ساریاں گل رل کے بنگالیاں نوں پاکستان توں وکھ ہون ول لے گیاں۔ عبدالقادر ملا نے جماعت اسلامی وچ ہوندیاں ہویاں چڑھدے پاکستان دے پاکستان توں وکھ ہون تے بنگلہ دیش بنن دی مخالفت کیتی۔ بنگلہ دیش بنن مگروں اوہناں تے لوکاں نوں قتل کرن دا الزام لگیا۔ بنگلہ دیش دی سپریم کورٹ نے عبد القادر ملا نوں 344 بندے مارن تے پھانسی دی سزا دتی۔ 12 دسمبر نوں ایہ لاگو ہوئی۔

ایس دے خلاف پاکستان وچ لوک سڑکاں تے اۓ تے ایہدے حلاف بولے۔

گٹھ:بنگلہ دیش
کالا شکرخورا

**لیپٹوکوما زیلونیکا جاں کالا شکرخورا** رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔

**کالا شکرخورا ** نوں پھلاں دا رس چوسن دی عادت اتے کالے رنگ کرکے کیہا جاندا اے۔اس دا سائنسی نام:نیکٹیرینیا ایسیاٹکا اے۔ ایہناں دیاں سو توں ودھ ذاتیاں دے پروار اے۔ ایہہ پنچھی برصغیر  دے اچائی والے علاقیاں وچلے باغاں، کھیتاں، جنگلاں گل کی سبھ تھاواں تے رہندے ہن۔ ایہناں دا کھانا پھلاں دے رس ، کیڑے-مکوڑے اتے مکڑیاں ہن۔ ایہناں دی آواز **چویٹ-چویٹ-چویٹ** دی ہندی اے۔
## حلیہ
اس دی لمبائی 10 سینٹیمیٹر ہندی اے۔ اس پتلی لمی اتے ہولی-ہولی تھلے نوں مڑی ہوئی چنجھ پھلاں دے اندروں رس چوسدی دی مدد کردی اے۔ اس دی جیبھ لمی، پتلی اتے پائیپ ورگی ہندی اے۔ نر دا رنگ رنگ گوڑہا-زیتونی بھورا اتے مادہ دا رنگ پھکا-زیتونی ہندا اے۔ نر دے موڈھیاں ہیٹھ اک چمکدار پیلا-لالا چٹاک ہندا اے جہڑا صرف اڈن ویلے ہی جھاتیاں ماردا اے۔
## اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار مارچ توں مئی وچ آؤندی اے۔ بہار وچ نر دا رنگ گوڑھی-نیلا جامنی بھاہ والا کالا ہو جاندا اے۔ اس دا چھوٹی جہی تھیلی ورگا آلھنا زمین توں 2 توں 3 میٹر دی اچائی تے کسے کنڈیالی جھاڑی جاں کندھاں اتے چڑھیاں پھلاں دی ویلاں وچ ہندا اے۔ مادہ جڑھاں، لیراں، تیلیاں اتے ہور گند-مند نوں مکڑیاں دے جالے وچ بن کے بناؤندیاں ہن۔ مادہ دے 2 توں 3 بھوسلے فکی ہری بھاہ والے چٹے انڈے ہندے ہن۔

## مورتاں

File:Purple-rumped Sunbird nesting.jpg|آلھنا
File:Purple-RumpedSunbird Molting.jpg|شکار ویلے
File:Purple-rumped Sunbird (Leptocoma zeylonica)- female at nest in Hyderabad W2 IMG 0297.jpg|thumb|آلھنے وچ مادہ
File:Purple-rumped sunbird (Kerala, 2015).jpg|thumb|نر
File:Purple-rumped Sunbird - female.jpg|thumb|پھلاں دا رس چوسن ویلے

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
بہرا پن

سماعت کی خرابی، سماعت نقصان، یا بہرا پن، سننے کے لئے ایک جزوی یا کل ناکامی ہے. یہ سمیت بہت سے مختلف عوامل کی وجہ سے، لیکن ان تک محدود نہیں ہے، عمر، شور، بیماری، یا کیمیکل اور جسمانی صدمے یا ان کے کسی بھی مجموعہ کے لئے کی نمائش.

گٹھ:روگ
گٹھ:بیماری
آرکوسار

**آرکوسار** کرلیاں دی اک وڈی ٹولی اے جیدے وچ کرلے، پنچھی، ڈائینوسار تے ٹیروسار (اڈنے کرلے) آندے نیں۔ ایہناں وچ ٹرائیسک ویلے دیاں مکیاں ٹولیاں وی نیں۔

## بارلے جوڑ
ساروپوڈ

**ساروپوڈ** چار لتاں والے پتے کھانے ڈائینوسار دی اک ٹولی اے۔ ایہناں دے سر نکے، لمی توں، موٹے دند تے لمی تون نون بروبر کرن لئی لمی پوچھل ہے۔

گٹھ:ڈائینوسار
ڈپلوڈوکس

**ڈپلوڈوکس** پچھلے جوراسک ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔ ایہ 145 توں 155 ملین ورے پہلے ہویا۔ 

## بارلے جوڑ
ارجنٹینوسارس

**ارجنٹینوسارس** کریٹیشیس ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔ ایہ 94 توں 97 ملین ورے پہلے ہویا۔ ایہدا ناں ارجنٹائن توں اے جتھوں ایہ ملیا سی۔

## بارلے جوڑ
ساروپوزیڈان

**ساروپوزیڈان** کریٹیشیس ویلے دا اک وڈا ڈائینوسار اے۔

گٹھ:کرلے
گٹھ:ڈائینوسار
زیتونی ٹڈوالا رس پنچھی

**زیتونی ٹڈوالا رس پنچھی** رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔ اے افریقہ دا واسی اے۔
دکھنی دوہرے کالروالا رس پنچھی

**دکھنی دوہرے کالروالا رس پنچھی**، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

* وڈیو
اختر حسین اختر

**سید اختر حسین اختر** (Syed Akhtar Hussain Akhtar)، پنجابی زبان دے شاعر تے لکھاری سن۔

## جیون
اختر حسین 3 مئی 1937ء نوں ریاست دیر دے اک پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ اوہ 22 ورھیاں دے سی جدوں لہور آئے۔ اوہناں نے اپنی زندگی پنجابی زبان و ادب دی ترقّی واسطے وقف کردِتی۔ اوہناں نے 1965ء وچ پنجابی رسالہ لہراں دا اجراء کیتا جیہڑا ہُݨ تک مسلسل شائع ہو رہیا اے۔ اختر حسین نے پنجابی واراں اُتے پی ایچ ڈی کیتی، اوہناں دا تھیسز 800 صفحیاں اُتے محیط سی۔

اختر حسین سکول وچ استاد سن۔ اوہ 1997ء وچ گورنمنٹ سیکرڈ ہارٹ کیتھڈرل سکول توں بطور ہیڈ ماسٹر ریٹائر ہوئے۔

## پنجابی رسالہ لہراں

پنجابی رسالے لہراں دی بنیاد پنجابی زبان تحریک دے علمبردار سید اختر حسین اختر نے مارچ 1965ء وچ فقیر محمد تے معروف پنجابی ادیباں عبدالحمید امر، حکیم شیر محمد ناصر تے خضر تمیمی دی سرپرستی وچ رکھی سی۔ رسالے دے پہلے شمارے دا سرورق مصوّر تے بعد وچ سیاستدان تے وزیر اعلا پنجاب حنیف رامے نے ڈیزائن کیتا سی۔ لہراں دا تعلق پراݨی انارکلی دے ماڈرن پنجابی کالج توں سی، جیہنوں اختر حسین اختر نے وی قائم کیتا سی تے طلباء نوں رسالے دی رکنیت حاصل کر دی ضرورت سی۔ طلباء نے دفتری امور وچ وی مدد کیتی۔ ہُݨ ایہ رسالہ اختر حسین اختر دے پُتر علی عرفان اختر تے دھی کلثوم اختر دی سرپرستی وچ شائع ہورہیا اے۔ علی عرفان اختر رسالے دے چیف ایڈیٹر نیں۔ایس ویلے رسالے دی ادارت شاہد حسین صاب بڑی ذمہ داری نال نبھا رہے نیں۔

## کتاباں
* کِھلرے موتی
* دل دیاں پیڑاں
* فن تے فنکار
* پنجاب کی لوک رسمیں

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
رینے لیلک

**رینے لیلک** اک فرینچ سی جیدی مانتا شیشے دیاں سوہنیاں شیواں تے گہنے بنان وج اے۔

## بارلے جوڑ

* لیلک ویب سائٹ 
* http://rlalique.com/rene-lalique-biography
لیندی جرمن بولی

**لیندی جرمن بولی** جرمن بولیاں دی اک ٹولی اے ایہدے وچ انگریزی، ڈچ، جرمن، فریزی بولیاں تے یدش بولیاں اندیاں نیں۔ ایہ تن جرمن بولیاں دیاں ٹولیاں دی سب توں وڈی ٹاہنی اے۔

گٹھ:جرمن بولیاں
گٹھ:ہند یورپی بولیاں
پرانی انگریزی

**پراݨی انگریزی** انگریزی بولی دی اک شکل اے جیہنوں اینگلوسیکسن ، انگلینڈ وچ 5ویں صدی دے وچکار توں 12ویں صدی تک بولدے تے لکھدے رہے ۔ ایہ اک لیندی جرمن بولی سی ۔

بیولف اک پراݨی انگریزی وار نظم ایس پرانی انگریزی وچ لکھی گئی اے۔

گٹھ:بولیاں
سیکسن

سیکسن اک جرمن قبیلے دا ناں اے جیہڑا اتلے جرمن ویہڑے وج رینہدا سی تے ایس نے 5ویں صدی وشکار اینگل اک ہور جرمن قبیلے نال رل کے برطانیہ تے ہلہ بولیا تے اوتھے مل مار لیا۔ اوتھے اینگلاں نال ای رل کے برطانیہ وج کئی نکے نکے راجوڑے بناۓ۔ سیکسن دے ناں تے جرمنی وج تن صوبے نیں تے انگلینڈ وچ ایسکس، ویسکس تے سسکس ناں دیاں کاؤنٹیاں نیں۔

* سیکسنی
اینگل

**اینگل** اک جرمن قبیلے دا ناں اے جیہڑا اتلے جرمنی تے ڈنمارک دا واسی سی۔ ایس قبیلے نے اک ہور جرمن قبیلے سیکسن نال رل کے 5ویں صدی دے وشکار برطانیہ تے ہلہ بولیا تے اک وڈے تھاں تے مل ماریا۔ ایہ تھاں فیر ایس قبیلے دے ناں توں انگلینڈ اخوائی تے اوہنان دی بولی انگریزی۔
ایڈورڈز کالج، پشاور

**ایڈورڈز کالج**، پشاور پاکستان وچ اتلی پدھر دا اک کالج اے۔ ایہ کالج پشاور یونیورسٹی نال جڑیا ہویا اے تے ایتھے 2000 پڑھیار، سائینس، آرٹس، کامرس تے کمپیوٹر پڑھ رۓ نیں۔ کالج دا ناں انگریز افسر ہربرٹ بینجیمن ایڈورڈز دے ناں تے رکھیا گیا سی۔

ایس کالج دا مڈھ 1900 وچ چرچ مشنری سوسائٹی نے رکھیا۔ ایہ کالج پہلے توں 1855 دے بنے ہوۓ مشنری سکول دا وادا سی۔ کالج نوں کرسچین مشنری جلاندے نیں۔ پہلے ایتھے صرف منڈے ای پڑھدے سن پر ہن کڑیاں وی پڑھدیاں نیں۔ کالج سنگرام پشاور جھاونی وچ پشاور میوزیم دے نیڑے اے۔ 

ایہ کالج مغل آرکیٹیکچر ول نال بنیا اے۔ایتھے محمد علی جناح تنواری تے گاندھی اکواری آۓ۔ 

## بارلے جوڑ

کالج ویب سائٹ
جان نکلسن

**جان نکلسن** (11 دسمبر 1822 – 23 ستمبر 1857) اک انگریز فوجی افسر سی۔ جان نکلسن نے پنجاب، افغانستان تے دلی وچ اکریزاں ولوں لڑائیاں وچ حصہ لیا۔

## بارلے جوڑ
* http://www.azkhan.de/MyWebalbums_PhotosPakistan_NicholsonObelisk.htm 

گٹھ:ایسٹ انڈیا کمپنی
ایتھوپیگا پریمیجینیا

**ایتھوپیگا پریمیجینیا**، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ
* وڈیو

گٹھ:رس پنچھی
ٹھمنا پھگواڑی طوطا

**ٹھمنا پھگواڑی طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ آسٹریلیا دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
رتہ سانولا لوری

**رتہ سانولا لوری** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
اسٹریلی آجڑی کتا

**اسٹریلی آجڑی کتا** اسٹریلیا دا آجڑی کتا اے جیہنوں وڈے کھلے تے اجے نیویں تھانواں تے ڈنگراں نوں سامبھن، موڑ لیان لئی پالیا رکھیا جاندا اے۔ 

کتیاں دے گرو سٹینلے کورن نے ایس کتے نوں سیانف وچ 10 اتلی پدھر دے کتیاں وج رکھیا اے۔
بجریگر

**بجریگر** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ اک نکا، لمی پوچھلوالا بی کھانا طوطا اے جیہڑا اسٹریلیا دے سکے تھانواں دا واسی اے۔ ایہدا بجریگر ناں کنج پیا کسے نوں نہیں پتہ پر ایہ کتے تے بلی مگروں دنیا دا تیجا سب توں لامت پالیا جانوالا جانور اے۔ ایہنوں بجری وی کیندے نیں۔ جنگلاں وچ جنگلی بجریگر دا رنگ ہرا ہوندا اے پر پالن والیاں نے ایہدے چوں اپنی مرضی دے رنگ تے ناپ بناۓ نیں۔

## وکھالہ
جنگلی بجریگر دی مدری لمبائی 18 سینٹی میٹر (7 انچ) تے مدرا جوکھ 30–40 گرام ہوندا اے۔ ٹڈ تے پچھلا مگر ہلکا ہرا ہوندا اے۔ پر تے پچھا کالا جیدے اوتے پیلیاں دھاریاں بنیاں ہوندیاں نیں۔ مونہہ تے متھا پیلے ہوندے نیں۔ گل تے اک جامنی پٹی ہوندی اے تے گلے دونوں پاسیاں تے تن تن کالے نشان ہوندے نیں۔ پوچھل گوڑھی نیلی ہوندی اے۔ ایدی چنج زیتونی سانولی تے پنجے نیلے سانولے ھوندے نیں۔ 

ایہدی اتلی چنج توں تھلویں چنج ادھی ہوندی اے تے اوہ دسدی نہیں۔ ایس چنج نال ایہ فروٹ، بوٹے تے سبزیاں کھا جاندا اے۔ ایس دی چنج دی پکڑ وی ڈاہڈی ہوندی اے۔

## پالن
بجری نوں 1850 توں پالیا جاریا اے تے پالن والیاں نے ایہدیاں ناپ، رنگ تے پراں دے وکھراپے نال کئی ونڈاں بنائیاں نیں۔ ایہ ملن ورتن والا پنچھی اے۔ ایہ بولدا اے سیٹیاں ماردا تے انساناں نال کھیڈدا اے۔ دونویں نر مادھ گاندے تے نقلاں لاندے نیں پر ایس کم وچ نر اگے نیں۔ایہ کسے وی شے تے چک ماردیگا جیدے نال ایہدی چنج رگڑی جاوے۔ 

پنجریاں وچ بجری 5 توں 8 سال تک جیوندے نیں تے 15–20 سال دے وی ویکھے گۓ نیں۔ 

ایہ طوطے رکھاں دیاں موریاں تے تھلے ڈگیاں لکڑاں وچ موریاں وچ آلنے پاندے نیں تے 4 توں 6 تک انڈے دیندے نیں جنہاں اتے ایہ 18–21 دناں تک بیٹھدے نیں۔ چوچے آنڈیاں توں نکلن مگروں 30 دناں مگروں آلنے توں اڈ جاندے نیں۔ مادھ نر بنا وی انڈے دے سکدی اے پر اوہدے چوں چوچے نہیں نکلدے۔ آنڈے 1 توں 2 سینٹی میٹر تک لمے ہوندے نیں۔ مادھ آپ ای آنڈیاں تے بیندی اے تے نر نوں نہیں بیٹھن دیندی۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
شٹلینڈ آجڑی کتا

**شٹلینڈ آجڑی کتا** شٹلینڈ سکاٹلینڈ دا آجڑی کتا اے. ایہ نکے توں مڈھلے ناپ دا کتا اے۔

کتیاں دے گرو سٹینلے کورن نے ایس کتے نوں سیانف وچ 10 اتلی پدھر دے کتیاں وج رکھیا اے۔
وسٹیریا

**وسٹیریا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر پھلیاں دا اک ٹوکرہ اے ایہدے وچ 10 بوٹے نیں۔ ایہدا ناں پنسلوینیا یونیورسٹی دے کیسپر وسٹر دے ناں تے وسٹیریا رکھیا گیا جیہنے بوٹیاں تے جوکھا کم کیتا سی۔

## بارلے جوڑ

* وسٹیریا تے اک ویب سائٹ
محلہ سیٹھیاں

**محلہ سیٹھیاں** پشاور شہر وچ اک پرانا تھاں اے۔ ایہ 19ویں صدی وج بنے گھراں دا اک محلہ اے حیہنوں اک سیٹھی کاروباری ٹبر نے بنایا سی۔ پہلا گھر 1882 وچ احمد گل نے بنایا۔ 

## بارلے جوڑ
* سیٹھی ٹبر - بلاگ
* مورتاں
* دی نیوز
* پشاور ویکھن تھاں
* گزٹ وچ

گٹھ:پشاور
عام آدمی پارٹی

**عام آدمی پارٹی** بھارت دی اک سیاسی پارٹی اے۔ ایہدا مڈھ اروند کجریوال نے 26 نومبر 2012 نوں رکھیا۔ 2013 وچ دہلی اسمبلی لئی ہوݨ والے انتخابات وچ ایہ پارٹی 70 وچوں 28 سیٹاں لے کے دوجی وڈی پارٹی بݨی۔ 28 دسمبر 2013 نوں اپݨی حکومت بݨائی۔ تے اروند کجریوال وزیر اعلا بݨے۔
2022 وچ عام آدمی پارٹی نے پنجاب، بھارت وچ کلین سویپ کرکے پہلی واری حکومت قائِم کیتی۔

گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
اروند کجریوال

**اروند کجریوال** ہندستان دی اک سیاسی پارٹی عام آدمی پارٹی دا آگو تے موڈی اے۔ دسمبر دیاں دلی صوبے دیاں چوناں وچ جتن مگروں اوہ دلی دا وڈا وزیر اے۔

اروند کجریوال 16 اگست 1968 نوں ہریانہ دے پنڈ سیوانی وچ جمیا۔ اوہنے مکینیکل انجینیرنگ پڑھی فیر تے انڈین ریوینیو سروس وچ لگیا۔ نومبر 2012 وچ اوہنے اک سیاسی پارٹی بنائی تے 2013 تیاں جوناں جت کے دلی دا آکو بنیا۔ اروند نے اک کتاب سوراج وی لکھی اے۔

14 فروری 2014 نوں دلی اسمبلی وچ یراپھیری دے خلاف اک بل پاس ناں ہون تے اروند کجریوال نے اپنے کم نوں چھڈن دا سدا دتا۔

اروند ویایا ہویا اے۔

2015 دیاں دِلیّ صوبے دیاں چوناں وچ کجریوال دی پارٹی نوں جت ہوئی. 
.
## بارلے جوڑ

فیس بک تے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گرینڈ ٹرنک روڈ

**جی ٹی روڈ** دکھنی ایشیاء دی پرانی اَتے لمی سڑک اے۔ ایہہ چٹاگانگ توں لَے کے ہندستان اتے فیر پاکستان توں ہوندی ہوئی کابل افغانستان تک جاندی اے۔ ایہہ ۲۶۰۰ کلومیٹر لمی اے۔

جی ٹی روڈ موریہ سلطنت ویلے ہے سی اتے ایہدا ناں اترپاٹھا سی یعنی اتر والا راہ۔ ایہہ گنگا توں لے کے ٹیکسلا اتے اگے وشکارلے ایشیاء تک جاندی سی۔ شیر شاہ سوری نے ایہنوں نویں سرے توں بنایا۔ ۱۸۳۳ توں ۱۸۶۰ تک دے ویلے وچ ایہنوں انگریزاں ودھیا ول نال بنایا۔

**جرنیلی سڑک** شیر شاہ سوری د‏‏ی تعمیر کردہ کابل تو‏ں کلکتہ تک تریخی سڑک دا ناں ا‏‏ے۔
## مڈھ
سولہوواں صدی وچ جدو‏ں شیر شاہ سوری نے جدو‏ں ہندوستان وچ اپنی حکومت قائم کيتی تاں اوہنے ۲۵۰۰ کلومیٹر طویل قدیم سڑک جرنیلی سڑک د‏‏ی تعمیرِ کیتی سی، جو کابل تو‏ں لے ک‏ے کلکتہ تک پھیلی اے، تاکہ سرکاری پیغام رسانی اتے تجارت نو‏‏ں مؤثر اتے تیز تر بنایا جائے۔
## مقاصد
آوا جائی اتے تجارتی اعتبار جرنیلی سڑک بہت اہ‏م سی اس دے کنارے کنارے سایہ دار اتے پھل دار اشجار لوائے، تاں جے مسافر سکو‏ن تو‏ں سفر کرن، سراواں وچ کنويں کھدوائے ، مندر اتے مسیتاں بݨوائِیاں، اورڈاک دے نظام نو‏‏ں جرنیلی سڑک تو‏ں مربوط کيتا سبھ تو‏ں پہلا ڈاک دا نظام شیر شاہ سوری نافذ کیتا سی۔جرنیلی سڑک دا گزر دو ہزار سال تو‏ں وی ودھ قدیم تہذیبی مرکز ٹیکسلا تو‏ں وی ہُندا ا‏‏ے۔
## ناں تبدیل
اس سڑک دے بارے وچ روایت اے پئی ایہدا پہلے ناں جرنیلی سڑک سی جو بعد وچ انگریزاں دے دور حکمرانی وچ بدل ک‏ے جی ٹی روڈ یعنی گرینڈ ٹرنک روڈ رکھیا گیا۔ سینکڑاں سال قدیم اس سڑک دا گزر کابل تو‏ں ہُندا ہويا پہلے لہور فیر دہلی تو‏ں ہو ک‏ے بالآخر کلکتہ جا ک‏ے مُکدا ا‏‏ے۔ کابل افغانستان وچ حکومتاں دا مرکز رہیا دہلی مغل بادشاہاں اتے فیر کلکتہ انگریز سرکار د‏‏ی حکومت دا ہیڈ کوارٹر بݨیا۔
## مینار
شیر شاہ سوری نے پاندھِیاں د‏‏ی آسانی د‏‏ی خاطر جرنیلی سڑک اُتے گھٹ و گھٹ ہر دو کلومیٹر دے بعد کوس مینار بݨائے جیہڑے سفر دے دوران پاندھِیاں د‏‏ی رہنمائی کردے۔ ایہہ کوس مینار اج وی دہلی، کابل اَتے لاہور د‏‏ی اس جرنیلی سڑک دے قرب و جوار وچ موجود نيں۔
## موجودہ دور
ہݨ جرنیلی سڑک تن ملکاں وچ تقسیم ا‏‏ے۔ افغانستان، پاکستان اَتے ہندوستان، تِناں ملکاں دے حصے وچ آن والی ایہہ جرنیلی سٹرک تاں موجود اے لیکن ایہد‏ی شکل بدل گئی اے اتے اس سڑک دے نال نال شاہراہاں دا جدید نظام متعارف ہون دے بعد ایہدے اُتے آمد و رفت وی کُجھ کمی ہو گئی ا‏‏ے۔ 
گٹھ:شاہراہاں

## باہرلے جوڑ

*http://www.nhai.org/
پیرسوہاوہ

**پیرسوہاوہ** مارگلہ اتے اسلام آباد کول اک پھرن ٹرن دی تھاں اے۔ ایہ 3000 فٹ / 1000 میٹر دے نیڑے اچی اے۔ ایہ سڑک نال اسلام آباد تے ضلع ہریپور نال ملیا ہوی اے۔

ایتھوں پورا اسلام اباد دا شہر دسدا اے۔ ٹلہ گرانی 1181 میٹر / 3874 فٹ ایہدے نال اے۔

## ہور ویکھو
*مارگلہ پعاڑ
*ٹلہ چرونی
*مارگلہ ہلز نیشنل پارک

## بارلے جوڑ
* مونال ریسٹورنٹ 
* پیر سوہاوہ تے برف
وائٹہیڈ مکڑی شکاری

**وائٹہیڈ مکڑی شکاری**، رس پنچھی ٹبر دا اک پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

* وڈیو
دامن کوہ

**دامن کوہ** مارگلہ پہاڑ تے اسلام آباد کول اک پھرن ٹرن دی تھاں اے تے ایتھوں اسلام آباد ویکھیا جا سکدا اے۔ ایتھے ویکھن تھاں، ہوٹل، پارک تے گڈیاں کھڑی کرن دی تھاں اے۔ ایہ سڑک نال اسلام اباد نال جڑیا ہویا اے تے سڑک اکے پیرسوہاوہ تے اگے ضلع ہریپور ول جاندی اے۔
شکرپڑیاں

**شکرپڑیاں** اسلام آباد وچ اک پہاڑی تے اوہدے تے اک پارک دا ناں اے۔ ایہ پاکستان مونومنٹ دے نال کرکے اے۔ ایتھے بدیسوں آنوالے آگو بوٹے لاکے اپنے آن دی یاد بناندے نیں۔ ایتھوں پورے اسلام آباد دا وکھالہ ویکھیا جاسکدا اے۔ ایتھے لوک پھرن ٹرن آندے نیں۔
بخشالی

**بخشالی**، ضلع مردان، پاکستان وچ اک تھاں اے۔

گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
اسلام آباد دیاں ویکھن والیاں تھانواں

**اسلام آباد** پاکستان دا راجگڑھ تے اک نواں بنیا شہر اے۔ ایہ پاکستان دے اتر وچ مارگلہ نال اے تے ایتھے پھرن ترن دیاں کئی تھانواں نیں۔

[thumb|کھبے|400px|[دامن کوہ تو‏ں اسلام آباد دا اک منظر]]
اسلام آباد جو پاکستان دے شمالی حصے وچ واقع اے تے پاکستان دا وفاقی راجگڑھ اے ،لیکن اس دے نال نال بوہت سارے سیاحی مراکز دا گھر وی اے جنہاں وچ دامن کوہ، مارگلہ چڑیا گھر، پاکستان یادگار، فیصل مسجد تے راول بند قابل ذکر نيں۔

## اہ‏م سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں
[400px|thumb||کھبے|[راول جھیل دا منظر]]
thumb|کھبے|250px|راول جھیل دے پاس طلوعِ آفتاب
اسلام آباد گھڑی|thumb|کھبے|250px
* پاکستان یادگار
* پاک-چین دوستی مرکز
* راول بند
* شکر پڑياں
* لوک ورثہ
* سلسلہ کوہ مارگلہ
* دامن کوہ
* پیر سہاوا
* اسلام آباد چڑیا گھر
* مری
* شاہدرہ باغ
* قنطورس
* قومی عجائب گھر برائے قدرتی تریخ
* نیلا ساندھ

## پارک
* فاطمہ جناح پارک
* جھیل پارک
* روز اینڈ جیسمین گارڈن
* انقرہ پارک
* پلے لینڈ
* جاپانی پارک
* دامن کوہ

## مسیتاں ومزارات
thumb|فیصل مسجد
* فیصل مسجد
* گولڑہ شریف
* امام بری

## حکومت‏ی عمارتاں
thumb|250px|وزیراعظم سیکیٹیریٹ
thumb|250px|پارلیمنٹ ہاؤس
* عدالت عظمیٰ پاکستان
* مجلس شوریٰ پاکستان
* ایوان صدر – *[[صدر پاکستان]]سرکاری رہائش گاہ*
* نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ہیلتھ

## اسلام آباد دیاں ویکھن والیاں تھانواں دی لسٹ
* نیشنل آرٹ گیلری اسلام آباد
* لوک ورثہ اسلام آباد
* کیپیٹل پارک اسلام آباد
* سید پور
* دامن کوہ
* پیرسوہاوہ
* ٹلہ چرونی
* پاکستان مونومنٹ
* راول جھیل
* شکرپڑیاں
* قومی بوٹی گڑھ اسلام آباد

## ہور
* پاکستان وچ سیاحت

گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
گٹھ:پاکستانی تھ‏‏اںو‏اں د‏‏یاں فہرستاں
راول جھیل

**راول جھیل** ضلع اسلام آباد وچ بنائی گئی اک مصنوعی جھیل اے ۔ ایہ شہر دی پاݨی دی لوڑ نوں پورا کردی اے تے ایہدے نال اک پارک تے باغ وی بنے نیں جتھے لوک پھرن ترن آوندے نیں۔

راول جھیل مری ولوں آوݨ آلے نال کورنگ نالے تے مارگلا توں آوݨ آلے نالیاں نوں روک کے بنائی گئی اے ۔ ایتھے 106.25 مربع میل (275.2 مربع کلومیٹر) تھاں دا پاݨی کٹھا ہوکے آوندا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:پنجاب دیاں جھیلاں
والمیک

**والمیک** اک ہندو مزہبی شاعر سی جس نے ہندو مزہبی شاعری دی کتاب رامائن لکھی۔
ہوریشیو نیلسن

**ہوریشیو نیلسن** (29 ستمبر 1758 – 21 اکتوبر 1805) اک برطانوی سمندری آگو سی۔ نپولین دیاں لڑائیاں وچ اوہ جیداراری نال لڑیا تے ٹریفلگر دی لڑائی وچ اوہ مریا۔ 

## ہور ویکھو
* نیلسن دا سنیعا
100 وڈے برطانوی
ایریا 51

**ایریا 51** امریکی ہوائی فوج دا اک لکایا ہویا اڈھ اے۔ ایہ امریکی صوبے نیواڈا دی روہی دے وشکار اے۔ ایتھے اک وڈہ ہوائی اڈھ اے۔ ایہدے نال گروم جھیل اے۔ اس فوجی اڈے دا اصل کم نئیں پتہ ہون توں تے ایدے بارے چ امریکی حکومت دی خاموشی دی وجہ توں اینوں کئی کانسپریسی تھیوریاں دا گڑھ کیا جاندا اے۔ 

اندازہ اے کہ اینوں لکاۓ ہوۓ فوجی جعاز تے اسلحہ نوں تجربہ کرن لئی ورتیہ جاندا اے۔ اینوں 1942 چ بنانا ٹوریا گیا اس ویلے اینوں توپاں دی ورزش لئی ورتیا جاندا سی۔ ایتھے پہلی واری ایکس-1 چ آواز دی تیزی توں تیز انسان اڈیا۔ ایتھے ٹھنڈی لڑائی دے مگر جسوسی جعاز بنان تے چیک کرن لئی ورتیا جاندا سی۔ ایتھے یو-2 تے ایس آر-71 اڈا کر چیک کیتے جاندے سن۔

ایتھے امریکہ دوجے دیساں دے لڑاکہ جعازاں نوں وی چیک کردا سی تے اپنے جعازاں نال مقابلہ لاندا سی۔ ایتھے جگ دا سب توں پہلا سٹیلتھ بمبار جعاز ایف-117 *Have Blue* دے نال نوں بنایا تے اڈایا گیا سی۔
نیلسن دا سنیعا

**نیلسن دا سنیعا** (England expects that every man will do his duty) برطانوی سمندری آگو ہوریشیو نیلسن دا اپنے  سمندری جعاز وکٹری توں 21 اکتوبر 1805 نوں ٹریفلگر دی لڑائی شروع ہون توں پہلوں اپنے سنگی برطانوی جہازاں نوں پیجیا گیا مشہور سنیعا یا سگنل اے۔ ایہ سنیعا: **انگلینڈ آس رکھدا اے جے ہر جنا اپنا کم کریگا**انگریزی تریخ وچ مانتا والا اے۔ ٹریفلگر دی لڑائی جتن باہجوں برطانیہ تے نپولین دے ہلے دا ڈر مک گیا سی۔
چوڑیاںوالے

**چوڑیاںوالے** انکنگریڑے جنوراں دی اک برادری اے۔ ایہ ایسے جنور نیں جنہاں دے پنڈے تے چوڑیاں بناں ہوندیاں نیں۔ گنڈویا ایہدی عام ادھارن اے جیدے پتلے لمے پنڈے تے جوڑیاں یا گنڈاں بنیاں ہوندیاں نیں جس باہجوں ایہنوں کنڈاں والا یا گنڈویا کیندے نیں۔ ایہ گلے محول وچ ریندے نیں جیویں جونک۔ ایہناں دیاں کئی ونڈاں دوجیاں دے آسرے تے ریندیاں نیں تے دوناں نوں فیدا ہوندا اے۔ ایہ اک ملی میٹر توں لے کے 3 میٹر تک لمے ہوسکدے نیں تے سب توں لمے جوڑیانوالے لاملابراچیا نیں۔

## ادھارناں
* گنڈویا
* جونک

## بارلے جوڑ

* چوڑیانوالے

گٹھ:چوڑیاںوالے
گنڈویا

**گنڈویا** چوڑیاں یا گنڈاں وج ونڈیا نلکی ورگا اک جانور اے جیہڑا زمین وچ ریندا اے۔ ایہدا گزارہ جیوندیاں یا مریاں شیواں تے اے۔ ایہدا ہاظمہ پربندھ پورے پنڈے چوں لنگھدا تے۔ ایہ اپنی کھل نال سا لیندا اے۔ اک گنڈوۓ وچ نر مادھ انگ دونویں ہوندے نیں۔ 

گنڈویاں دیاں 6000 دے نیڑے ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ

* چوڑیانوالے
انکنگریڑے

**انکنگریڑے** جانوراں دی اک ونڈ اے جنہاں وچ کنگریڑ دی ہڈی نہیں ہوندی۔ ایہ کنگریڑے توں الٹ نیں۔ اگر کوئی جانور مچھی، پنچھی، ددپلانا، کرلا تے دو پاسی جندڑی نہیں تے فیر اوہ انکنگریڑے وچوں اے۔ 

ادھارناں :کیڑے، چوڑیاںوالے، پروٹوزوا
کنگریڑ

**کنگریڑ** مگر دی ہڈی نوں کیندے نیں۔ ایہ ہڈیاں دا ٹانچہ اے جیہڑا کنگریڑے جانوراں وچ ہوندا اے۔ 

ایہنوں پنجابی وچ کنگریڑ ایس لئی کیندے نیں جے ایس وچ ہڈیاں کنگریاں ورگیاں ہوندیاں نیں۔
ہڈی

**ہڈی** انساناں تے جانوراں دا پکا پینڈا انگ ہوندا اے۔ ہڈیاں کنگریڑیاں جانوراں وج ہوندیاں نیں۔ ایہ اندرلا ٹانچہ نیں جیدے اتے ماس ہوندا اے تے خون ایس ماس دے وج دوڑدا اے۔ ہڈیاں بنا اسیں کھڑے نہیں ہوسکدے تے ٹر نہیں سکدے۔ ہڈیاں اندرلے انکاں دا بچا کردیاں نیں۔ کھوپڑی دی ہڈی دماغ دا تے پسلیاں دل پھپھرے کلجے دا بچا کردیاں نیں۔ 

## بارلے جوڑ
نہاری

**نہاری** دکنی ایشیا خاص کر پاکستان دے لہور دا اک مشہور کهانا اے۔
## لفظ
نہاری دا لفظ عربی دے لفظ نھار توں نکلیا اے جس دے معنی سویرے سویرے ہوندے نیں۔ اے کھانا سوہرے سویرے ای کھادا جاندا اے اس لئی اینھوں نہاری آکهیا جاندا اے۔

## تریخ
نہاری دی تریخ 18ویں صدی دے آخر وچ پرانی  دلی ( جامع مسجد تے دریا گنج) وچ ملدیاں نیں، جتھے مسلمان نواب سویرے سویرے نہاری کھا کے ظہر توں پہلاں پہلاں لمبی قرلی کردے سن۔

گٹھ:پکوان
گٹھ:کھان پین
نیلا پرا چھکا پوچھل

**نیلا پرا چھکا پوچھل** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ فلپائن دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
نیلا طوطا

**نیلا طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ کک آئلینڈز دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
اکموریۓ

**اکموریۓ** ددپلانے جانوراں دی اک ونڈ اے جیہڑی نیانے جمن دے بجاۓ آنڈے دیندے نیں۔ پلے ٹیپس ایہدی کدھارن اے۔
ہنی سنگھ

**یو ہنی سنگھ** اک ہندوستانی میوزک کمپوزر، ریپر، پاپ گلوکار تے فلمی اداکار نيں۔ اوہناں نے سیشن تے ریکارڈنگ آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں شروعات د‏‏ی تے بھنگڑا میوزک پروڈیوسر بن گئے۔ بعد وچ اوہناں نے اپنی موسیقی تو‏ں کامیابی حاصل کيتی تے بالی ووڈ فلماں دے لئی گانے بنانے لگے۔ اوہ اپنے دوئبرووی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اچانک 2014 دے آخر وچ انڈسٹری تو‏ں غائب ہو گیا۔ لیکن آخر کار دسمبر 2018 وچ اک نواں گانا جیہدا ناں متنا سی۔ فی الحال اوہ ہندوستانی موسیقی د‏‏ی صنعت وچ سبھ تو‏ں ودھ معاوضہ لین والے گلوکاراں وچو‏ں اک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:دہلی دے گلوکار
گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار
ٹیریئر

**ٹیریئر** کتیاں دی اک ونڈ اے جیہڑے نکے تے جیدار ہوندے نیں۔ ایہناں دے کئی ناپ ے کم نیں۔ ایہ 2 پاؤنڈ توں لے کے 70 پاؤنڈ تک دے پآر دے ہوسکدے نیں۔ ایہناں دیاں 5 ٹولیاں نیں تے ہر ٹولی وچ کئی نسلاں دیاں ونڈاں نیں۔

* آئرڈیل ٹیریئر
پنشر

**پنشر** کتیاں دی اک ونڈ اے۔ ایہ پہلے کھیتاں تے راکھی تے لڑائی بنایا گیا سی پر ہن ایہنوں گھراں وج وی رکھیا جاریا اے۔ ایہ جرمنی توں اے۔

* آسٹرین پنشر
* جرمن پنشر
* آفنپنشر
سپینیئل

**سپینیئل** اک بندوق کتا اے تے سوچ اے جے ایہدا جوڑ سپین توں اے جس باہجوں ایہ ایہدا ناں اے۔ ایہدے وال ریشمی تے کن ڈگے ہوندے نیں۔
بندوق کتا

**بندوق کتے** یا پنچھی کتے ایسے کتے نیں جیہڑی شکاراں نال ہوندے نیں تے شکار جیویں پنچھی اے پھڑ کے لیاندے نیں۔ ایہناں دیاں کئی ونڈاں نیں۔

گٹھ:کتے
پوائنٹر

**پوائنٹر**  اک بندوق کتا اے جیہنوں شکار لئی بنایا گیا سی۔ ایہدا مڈھ 300 ورے پہلے انگلینڈ وچ ملدا اے۔

### بارلے جوڑ
جگت کتا سنگت

**جگت کتا سنگت** دنیا وچ کتا کلباں دی اک سنگت اے جیدا گڑھ تھورن بیلجیم وچ اے۔ ایہ 1911 وچ بیلجیم، فرانس، جرمنی، آسٹریا تے نیدرلینڈز نے رل کے بنائی سی۔ مئی 2008 تک ایہدے 84 دیس سنگی سن۔ ہر دیس توں اک ممبر ہوندا اے جیہڑا اپنے دیس وج کتیاں دیاں نسلاں دا حساب رکھدا اے، لوکاں نوں ایہدے بارے جانکاری دیندا اے۔ ایہ جگت کتا نمیش دا پربندھ کردی اے۔ ایس سنگت نے کتیاں نوں دس نسلاں وچ ونڈیا اے:

# آجڑی کتے
# پنشر
# ٹیریئر
# ڈیشہنڈ
# سپٹز
# پوائنٹر
# کھڈونا کتے
# اکھی کتے
# سونگے کتے
# پانی کتے
ہر ٹولی دے اگوں وکھرے انگ نیں۔

## بارلے جوڑ
* ویب سائٹ
پیلا ہرا طوطا

**پیلا ہرا طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ انڈونیشیا دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
پیلے منہ والا طوطا

**پیلے منہ والا طوطا** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ برازیل دا واسی اے۔
## بارلے جوڑ
پانی رچھ

**پانی رچھ** پانی وچ رہنوالے, چھ پیرانوالے, ٹوٹے انگے، نکے جنور نیں۔ ایہ انتہائی گرم یا انتہائی ٹھنڈی رت نوں وی سہ جاندے نیں تے اینج ایہ ایسے حالات وچ جی لیندے نیں جتھے دوجے جیون مک جاندے نیں۔ ایہ پورے صفر گرمی ناپ توں تھوڑا جیا اتے توں لے کے ابلن ناپ توں اتے دے گرمی ناپ نوں سہ جاندے نیں۔ ایہ سمندری پدھر تے دباؤ توں 6 گنا جوکھے دباؤ نوں وی سہہ جاندے نیں۔ ایہ اوس آئنی تابکاری نوں وی سہہ جاندے نیں جیہڑی بندے نوں ماردیندی اے۔ ایہ بنا کھاۓ پۓ 10 سال تک جی سکدے نیں۔ جدوں ایہناں دے پنڈے وچ صرف 3٪ پانی ہووے ایہ اینے سوکے نوں وی سہ جاندے نیں۔  ایہناں دیاں 1,150 ونڈاں نیں۔ ایہ پرانے جنور نیں جنہاں پتھری نشان 53 کروڑ ورے پہلے کیمبرین ویلے توں ملے نیں۔ 

## ناں
یوہان آگس افرائیم گوئیز نے پہلی واری ایہناں نوں 1773 وچ لبیا تے ایہناں دا ناں نکے پانی رچھ (جرمن:kleiner Wasserbär) رکھیا۔ پنجابی ناں وی ایس پرانے جرمن ناں توں بنایا گیا اے۔ ایہدے لاطینی سائینسی ناں (Tardigrade) ناں دا مطلب اے ہولی ٹور کیوں جے ایہ جنور ہولی ہولی ٹردا اے۔
## وکھالہ
ایہ نلکی ورگے ہوندے نیں تے پنڈے دے چار حصے ہوندے نیں۔ ہر حصے نال 4 لتاں نیں۔ سب توں وڈا پانی رچھ 1.2 ملی میٹر دا ہوندا اے تے سب توں نکا 0.1 ملی میٹر دا اے۔ ایہ موس تے لیچن تے ملدے نیں تے اک ماڑی مائکروسکوپ نال وی دیھکے جاسکدے نیں۔  
## کھان پین
ایہ بوٹا ولگن الجی تے نکے انکنگریڑے کھاندے نیں۔

## پسار
ایہ زمین تے ہرتھاں تے ملدے نیں۔ 20،000 فٹ اچے ہمالیہ توں لے کے پانی دی 13،000 فٹ دی دونگائی وچ ملدے نیں۔

## بارلے جوڑ
مولسکا

**مولسکا** انکنگریڑے جانوراں دی اک برادری اے۔ 85,000 دے نیڑے ایہناں دیاں ونڈاں پشانیاں جاچکیاں نیں۔ ایہ سمندری جانوراں دی سب توں وڈی برادری اے تے کل سمندری جانوارں دا ایہ 23% بندے نیں۔

## ٹولیاں
٭ کونگا
٭ سپیاں

### بارلے جوڑ

گٹھ:مولسکا
فرعون کتا

**فرعون کتا** پرانی افریقی نسل دا اک کتا اے جیہڑا فونیقی سیلراں نال ریندا سی سی تے اوہ ایہنوں مالٹا لے آۓ۔ 1800 وچ جدمں ایہ جزیرہ انگریزاں ہتھ لگیا تے ایہ ہوناں نوں پرانے مصری کوٹھیاں وچ بنیاں کتیاں دیاں مورتاں ورگا لگیا تے اوہناں ایہدا ناں فرعون کتا رکھ دتا۔

ایہ اک مدرے ناپ دا کتا اے جیدے پنڈے وچ اک پدھر اے۔ ایہدا رتہ پؤرا رنگ چٹے چٹاک تے نکے وال ہوندے نیں ایہ سیہ دا شکاری اے اکھ تے کن نوں شکار ویلے ورتدا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
وائمرانر

**وائمرانر** اک شکاری کتا اے جیہنوں 19ویں صدی دے مڈھ وچ وائمر جرمنی دے ڈیوک نے بنایا سی تے ایسے باہجوں ایہ ناں پیا۔

ایہدا نویکلا تے سوہنا رنگ، کج اگے ودھواں سر، لمے کن، چوڑی چھاتی، لما پچھا تے پینڈی بنتر کتے نوں اشناک تے ترکھا بناندے نیں۔ ایہ 24 توں 28 انج اچا ہوندا اے۔ ایہ ودھیا پوائینٹر اے پر چجوالا ریٹریور وی ہے۔
## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ