open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نصیر الدین محمود چراغ دہلوی

*******خواجہ نصیر الدین محمود چراغ******* سلسلا عالیہ چشتیہ دے پرمکھ صوفی بزرگ ہن جنہاں نوں چراغِ سلسلہ چشت کیہا جاندا ہے ۔
## جنم
نصیر الدین چراغ اودھّ وچّ پیدا ہوئے
## ناں نسب
والددا نام *******شیخ یحیی******* سی ۔ آپ دے دادا *******سید عبداللطیف******* سبھ توں پہلاں ہندوستان آئے اتے کجھ سمیں لاہور وچ واس دے بعد اودھ وچّ مستقل ٹھہرن کر لئی ۔ اتھے فیض آباد وچّ *******نصیر الدین محمود چراغ دہلوی******* دا جنم ہویا ۔ آپ ہن نوں سال دے سن کہ والد بزرگوار انتقال فرما گئے۔ ۔
## تعلیم تے تربیت
آپ دی ماں نے دینی تعلیم دے لئی آپ نوں *******مولانا عبدالکریم شیروانی******* دے کول بٹھایا ۔  مولانا دی موت دے بعد آپ*******مولانا افتخار الدین گیلانی******* دے حلقہ درس وچّ شامل ہو گئے اتے اوہناں توں ظاہری علوم حاصل کیتے ۔
## بیعت تے خلافت
چالی سال دی عمر وچّ پیرو مرشد دی تلاش وچّ نکلے ۔ دلی پہنچکے نظام الدین اولیاء دے دست دست حق پرست اتے بیعت کیتی۔ شیخ   نے اپنے ہونہار چیلے نوں باطنی علماں  نال نوازیا  اتے جدوں آپ نوں شرعی احکام دی سختی دے نال روک کہندے ویکھیا تاں   خلافت نال نوازیا   ۔ نظام الدین اولیاء نے آپ نوں *******چراغ دہلی******* دے خطاب توں وی نوازیا    ۔
## زہد تے تقویٰ
*******چراغ دہلوی******* اکثر روزے توں رہندے ۔ 
قوالی نوں خلاف سنت قرار دندے ۔ 
سیر الاولیاء دے لکھاری  لکھدے ہن کہ مینوں *******شیخ نصیر الدین چراغ دہلوی******* دی محفل توں اوہی خوشبو آؤندی کہ جس طرحاں دی خوشبو محبوب الٰہی دے محفل توں آؤندی سی ۔ سیر الاولیاء

## ولائت تے قطبیت
شیخ طریقت **سُلطان المشائخ، محبوبِ الٰہی خواجہ سیّد محمد [[نظام الدین اولیاء]]  دی موت دے بعد [[دلی]] دی [[ولایت]] و [[قطبیت]] آپ نوں منتقل کیتی گئی ۔

==وفات تاں تدفین==
نصیر الدین چراغ دا وصال- 18 رمضان 757 ھ دے مطابق1356ء نوں [[دلی]] وچّ ہویا
جدوں آپ دے [[وصال]] دا سماں قریب آیا تاں شیخ  رکن الدین نوں کیہا :

اس لئی [[مرید|مریدان]] نے اجیہا ہی کیتا ۔ <br / >
آپ دا [[مزار]] دلی دے اک بستی *****''''چراغ دہلی*******' وچّ مرجع خلائق ہے ۔

## مشہور خلفاء

* سید محمد گیسو دراز
* شیخ کمال الدین
* میر سید محمد ابن جعفر مکی
* سید علاؤ الدین برادر زادہ مخدوم سید جلال الدین بخاری جہانیاں جہاں گشت
* اوچی احمد تھانیسری

## حوالے


گٹھ: دلی دے صوفیاء
گٹھ:صوفی سنت
عبداللہ شاہ غازی

**عبداللہ شاہ غازی** (عربی: عبد الله شاه غازى‎) کراچی، پاکستان دے نہایت معروف تے برگزیدہ ولی اللہ منے جاندے نیں۔ اوہناں دا مزار کلفٹن، کراچی وچ واقع اے ۔

## تریخ
عبداللہ شاہ غازی دی کنیت ابو محمد تے قب العشتر ہے۔ آپ دی ولادت واقعہ کربلا دے اٹھائی سال بعد سن اٹھانوے ہجری وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی تے ایہ بنی امیہ دی حکومت دا آخری دور سی ۔

آپ دا شجرہ سید ابومحمد عبداللہ العشتر بن سید محمد ذوالنفس الزکیہ بن محمد سید عبداللہ بن سید حسن مثنی بن سیدنا امام حسنؑ بن حضرت سید نا امیرالمومنین علی ابن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم نال ملدا ہے۔ حضرت سید حسن مثنی دا ویاہ حضرت فاطمہ صُغرا بنت سید امام حسینؑ نال ہوئی، اسے وجہ توں آپ حسنی حسینی سید نیں ۔ آپ سن 138 ہجری وچ ایتھے تشریف لیائے ۔

آپ دے مزار اُپر آون والے زائرین وچ ہر مذہب دے لوک شامل ہندے نیں۔ زائرین دا کہنا اے کہ اوہناں نوں ایتھے آ کے دل نوں سکون ملدا اے تے مراداں پوریاں ہندیاں نیں ۔ حضرت عبدللہ شاہ غازی دی سبھ توں وڈی کرامت سمندر دے قریب مزار دے تھلے مِٹھے پانی دا چشما اے جیہڑا اوہناں دی چِلا گاہ وچ وی موجود اے ۔ لوک دور دور توں آوندے نیں تے ایہ پاݨی پی کے شفا یاب ہندے نیں ۔

عباسی دور حکومت دے زمانہ جنگ وچ حضرت عبداللہ شاہ غازی نوں سن 151 ہجری وچ شہید کردتا گیا آپ کدے خادمین تے عقیدت منداں نے آپ نوں ایتھے موجود پہاڑی اتے دفن کردتا جتھے اج وی آپ دا مزار موجود اے ۔ 

## حوالے
 

## باہرلے جوڑ
* عبداللہ شاھ غازی دے مزار دی تصویر سن 1948ء دی

 
گٹھ:صوفی
گٹھ:صوفی سنت
معروف کرخی

ابو محفوظ **معروف کرخی**: آپ امام علی رضاؑ دے خاص خلفاء وچوں سن۔
## نام تے کنیت
شیخ معروف کرخی دی وِلادت مقامِ کرخ وچ ہوئی ۔آپ دا نام اسد الدین ہے لیکن معروف کرخی دے نام توں مشہور ہن ۔آپدی کنیت ابومحفوظ ہے۔آپ دے والدِ ماجد دا نام فیروز ہے ۔
## قبولِ اسلام
شروع وچ معروف کرخی غیر مسلم سن مگر بچپن ہی توں آپ دے قلب وجگر وچ اسلام دی تڑپ تے جوش و عقیدت موجود سی۔ آپ مسلمان بچےآں دے نال  نماز پڑھدے تے ماں باپ نوں اسلام دی ترغیب دیندے رہندے۔ آپدے والدین نے اک عیسائی معلم دے کول آپ نوں تعلیم حاصل کرن لئی بیٹھا دتا ۔اس معلم نے پہلے آپ توں سوال کیتا کہ بچے! ایہ دسو کہ تہادے گھر وچ کـنے افراد نیں؟ آپ نے کہیا :"میں ، میرے والد تے میری والدہ کل تن افراد ہن۔" اوہ کہن لگا: "تاں توں کہہ" ثَالِثُ ثَلَا ثَۃٍ " یعنی عیسیٰ تن خداؤاں وچوں تیسرا ہے ۔" آپ فرماندے نیں : "میری غیرت نے ایہ گوارا نہ کیتا کہ اک دے سوا دوسرے نوں رب منناں، اس لئے میں نے فوراً انکار کر دتا۔ اس اتے معلم نے  مینوں مارنا شروع کیتا۔ اوہ جس شدت نال ماردا میں ایسے جرأت نال انکار کردا ۔آخر عاجز ہو کے اس نے میرے والدین نوں کہیا کہ اس نوں قید کر دیو۔تن روز تک قید وچ رہیا تے ہر روز اک روٹی ملدی سی مگر میں  اس نوں چھوئیا تک نہیں ۔ جدوں مینوں  اوتھوں کڈیا گیا تاں میں بھج گیا ۔چونکہ میں والدین دا اک ہی بیٹا سی اس لئے میری جدائی نال اوہناں نوں  سخت قلق ہویا ۔ اوہ کہن لگے : "ساڈا بیٹا جتھے وی گیاہے سادے کول مڑ تاں آئے ، اوہ جس مذہب نوں چاہے اختیار کرے اسیں وی اس دے نال اپنا دین تبدیل کردیاں گے۔" جدوں میں امام علی رضا دے دست مبارک اُتے داخلِ اسلام ہو کے ایمان دی انمول دولت نوں اپنے سینے نال لگائے گھر واپس ہویا ، میرے اسلام قبول کرن دی وجہ نال میرے والدین وی مسلمان ہو گئے۔
## تعلیم تے تربیت
آپ نے مکمل تعلیم تے تربیت امام علی رضا دے زیرِ سایہ پائی تے فقہ حنفی دے عظیم پیشوا امام اعظم ابوحنیفہ تون وی علمِ دین حاصل کیتا تے علمِ طریقت لئی حبیب راعی دے سامنے زانوئے تلمذ طے کیتے ۔ آپ عارفِ اسرارِ معرفت، قطبِ وقت تے بدرِ طریقت سن۔
## وصال
آپ دا وصال شریف 2محرم الحرام 200ھ نوں ہویا ۔آپ دا مزار شریف بغدادِ معلی وچ زیارت گاہِ خلائق ہے ۔خطیب بغدادی فرماتے نیں : "آپ دی قبرمبارک حاجتاں تے ضرورتاں پوریاں ہون لئی مجرّب (یعنی آزمودہ)ہے۔"

## چہرے دا نشان
ایک شخص کا بیان ہے کہ میں ابو محفوظ معروف کرخی کی خدمت میں حاضر تھا ۔ آپ نے میرے لئے دعا فرمائی اور میں واپس گھر آ گیا ۔ دوسرے دن پھر آپ کی خدمت میں حاضر ہوا تو دیکھا کہ آپ کے چہرہ پر نشان بنا ہوا ہے جیسے کوئی چوٹ لگی ہو ۔کسی نے آپ سے پوچھا : "اے ابو محفوظ! ہم کل آپ کے پاس سارا دن رہے ، آپ کے چہرہ پر کوئی نشان نہ تھا ، یہ کیا نشان ہے اور کیسے ہوا؟" آپ نے فرمایا : "اپنے مطلب کی بات کرو اسے چھوڑ یہ تمہارے مطلب کا سوال نہیں ہے ۔" اس شخص نے عرض کیا ، آپ کو اپنے معبود کی قسم ! آپ اس بارے میں کچھ بتائیں! اس پر آپ نے ارشاد فرمایا : " میں نے گزشتہ رات یہاں نماز ادا کی اور خواہش ہوئی کہ بیت اللہ کا طواف کر لوں پس میں مکہ شریف چلا گیا ، طواف کیا پھر زمزم کی طرف چل پڑا، تاکہ اس کا پانی بھی پی لوں تومیں دروازہ پر پھسل گیا ، گرنے کی وجہ سے میرے چہرہ پر جو تم دیکھ رہے ہو چوٹ آ گئی ۔ 
## حوالے

گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:عراقی صوفیاء
گٹھ:نو مسلم
گٹھ:ایرانی صوفیاء
گٹھ:عراقی شخصیتاں
گٹھ:صوفی سنت
پوپائی دی سیلرمین

**پوپائی دی سیلر مین** اک امریکی اینیمیٹڈ کارٹون لڑی ہے جسنوں  کارٹون نیٹورک اُتے نشر کیتا جاندا سی۔ اسدا مکھ کردار پوپائی سی اتے معاون کرداراں وچّ اؤلو آئل تے بلوٹو سن۔ اس اینیمے لڑی دی سبھ توں مشہور چیز پالک ہے جسنوں کھا کے پوپائی وچّ طاقت آؤندی ہے۔

## کہانی
## پاتر
* پوپائی
* اؤلو اؤئل
* بلوٹو
* جے. ویلنگٹن ومپی
* سویپی
* سی ہیگ
* ایوجن د جیپ

## حوالے

 

گٹھ:کارٹون
ربی سنگھ

**ربی سنگھ** بینرونپری بھارت دے پنجاب راج دے پوادھ سبھیاچارک خطے وچّ پرچلت لوک گائکی پوادھی اکھاڑا پرمپرا دا اک مشہور گائک ہے ۔ پوادھ کھیتر وچّ گائکی دی ایہہ پرمپرا دا مڈھ اسے کھیتر دے جمپل بھگت آسا رام بیدوان نے بنیاں سی جو پنجاب دے ضلع موہالی وچّ پیندے پنڈ سوہنا وچّ پیدا ہویا ۔ ربی سنگھ بینرونپری نے اس پوادھی اکھاڑا پرمپرا نوں کجھ نوینتا دے کے اگے جاری رکھیا 
## ۔مڈھلا جیون
ربی سنگھ بینرونپری، دا جنم چنڈی گڑھ دے نیڑے پیندے ضلع ایس.اے.ایس.نگر (موہالی) دے پنڈ بیرونپر وکھے 1937 نوں ہویا ۔ اوہ ٹوانا گوت دے جٹّ پریوار نال سبندھ رکھدے ہن اتے اوہناں دے پتا دا نام سردار ترلوک سنگھ سی۔ اوہناں نے 8 ویں جماعت تکّ تعلیم اپنے پنڈ دے نیڑلے سکول توں حاصل کیتی ۔اوہناں نوں بچپن توں ہی گائکی دا شوق سی ۔آزادی توں پہلاں جد اوہ ہڑپا دے کول چکّ نمبر 18 (پاکستان ) وچّ رہندے اپنے چھوٹے مامے کول گئے تاں اتھے اوہ ہڑپا دے (نوگجے)پیر تے آؤندے قوالاں نوں بہت شوق نال سندے اتے پربھاوت ہندے سی ۔ 1957 وچّ اوہناں دا روزگار دی بھال وچّ بمبئی جان دا سببّ بنیا جتھے اوہناں نے ٹرکّ کلینری ، ویلڈنگ اتے فیکٹری ورکر آدی کئی کتے کیتے ۔ اس دوران اوہناں دا گائکی دا شوق برقرار رہا ۔اتھے اوہ گوردواریاں وچّ کویتا گاؤندے ، ویاہ شادیاں وچّ سہرے - سکھیا پڑدے اتے محفلاں وچّ گاؤندے رہے ۔پر استاد دی گھاٹ کارن اوہ سنگیت دی کوئی باقاعدہ سکھیا نہ لے سکے اتے سرتال دی سمجھ بنا ہی گاؤندے رہے ۔ اس دوران اتفاق نال اوہناں دا میل آگرہ سنگیت گھرانے دے استاد "سائیں فقیر" نال ہو جاندا ہے جہناں توں اوہ سنگیت دی باقاعدہ سکھیا پراپت کرکے اپنی کلا وچّ ہور نکھار لیاؤندے ہن۔ 1961 وچّ ربی سنگھ بینرونپری واپس پنجاب اپنے پنڈ پنجاب آ جاندے ہن 
## پوادھی اکھاڑے دی شروعات
نومبر 1961 وچّ بینرونپری بمبئی توں اپنے پنڈ واپس آ کے آلے دوآلے دے سکولاں کالجاں دیاں سبھیاچارک گتیودھیاں وچّ سرگرم رہندا ہے ۔ اس دیاں ایہناں گتیودھیاں وچّ ایم .ایس. رندھاوا اوہناں نوں کافی اتساہت کردے رہے سن ۔ اوہناں دا میل جول پنجاب دے اچّ کوٹی دے شاعراں جویں شو کمار بٹالوی اتے نندلال نورپری آدی نال وی ہندا رہا ۔ ایم ایس رندھاوا نے اوہناں نوں امرتا پریتم دی پنجاب دی ونڈ بارے لکھی مشہور کویتا "اج آکھاں وارث شاہ نوں ، کیتے قبراں وچوں بول" گاؤن لئی پریرت کیتا جو اوہناں کئی موقعیاں تے پیش کیتی ۔ پھر 1961 وچّ پاکستان نال جنگ لگّ جاندی ہے ۔ 1962 وچّ اوہ پنڈ دے آس پاس دے دوستاں متراں نال شوقیہ بھنگڑا ٹیم اتے پوادھی اکھاڑا منڈلی بنا لیندا ہے اتے باقائدہ اکھاڑے لگاؤنے شروع کر دندا ہے ۔ شروع وچّ اوہ نیناں دیوی وکھے اکھاڑے لگاؤندے ہن اتے لگپگ اتھے اوہ 25 سال اکھاڑے لگاؤندے رہے ۔اتھے مالوے دے پنڈاں دی بہت لوک آؤندے سن ۔ ایہناں پنڈاں دے لوکاں دے سمپرک وچّ آؤن نال اوہناں نوں مالوے دے پنڈاں وچوں سدا پتر ملنے شروع ہو جاندے ہن اتے استوں بعد اوہ 1987 تکّ سینکڑے پنڈاں وچّ اکھاڑے لگائے جاندے ہن ۔ سبھ توں ودھ اکھاڑے گھراچوں ، پنجوکھرا صاحب اتے چھلنا پنڈاں وچّ لگائے جاندے ہن جتھے لگائے جان والے اکھاڑیاں دی گنتی 100 توں 150 تکّ وی رہی ہے 
## ایہہ وی ویکھو
*http://punjabitribuneonline.com/2011/03/%E0%A8%85%E0%A8%96%E0%A8%BE%E0%A9%9C%E0%A8%BE-%E0%A8%97%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3/
*http://punjabitribuneonline.com/2015/04/%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%A7-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A8%A4-%E0%A8%B9%E0%A9%8B-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%95-%E0%A8%B0%E0%A9%B0/
*http://m.jagbani.com/detail.aspx?news_id=249332

## حوالے
قلندر

**قلندر** (, ) گھمکڑ صوفی درویشاں نوں کہندے ہن جہناں دا تعلق کسے خاص سلسلے نال ہو وی سکدا ہے اتے نہیں وی۔ وچکار ایشیا، بھارت اتے پاکستان وچّ ایہہ قلندری روایت بہت عامَ ہے۔ کئی فرقیاں وچّ "قلندر" دی ورتوں اک خطاب وجوں وی کیتی جاندی ہے۔  کجھ مشہور قلندراں وچّ لعل شہباز قلندر اتے بو علی قلندر شامل ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:صوفی سنت
پوپائی

**پوپائی** اک کارٹون کردار ہے، جو ایلزی کرسلر سیگر نے تحلیق کیتا۔ ایہہ کومک، تھیثر اتے ٹیوی کارٹوناں وچّ کرداراں دے طور اتے آؤندا رہا ہے۔ ایہہ سبھ توں پہلاں اخبار کنگ فیچرز دی کومک لڑی تھمبل تھئیٹر وچّ 17 جنوری 1929 نوں آیا؛ بعد دے سالاں وچّ اس کومک لڑی دا ناں ** پوپائی ** کر دتا گیا۔

بھاویں کہ سیگر دی 'تھمبل تھئیٹر' لڑی ادوں اپنے 10ویں سال وچّ سی جد پوپائی نوں اس وچّ پہلی وار شامل کیتا گیا پر جلدی ہی ایہہ اس لڑی دا مرکز بن گیا اتے 1930ویاں وچّ ایہہ کنگ فیچرز دا اہم انگ بن گیا۔ 1938 وچّ سیگر دی موت توں بعد وی کئی کومک کلاکاراں نے پوپائی کومک چالو رکھی گئی۔ ایہناں وچوں سیگر دے معاون بگّ سیگنڈوف سبھ توں مشہور رہا۔

1933, میکس اتے ڈیو فلیشر دے فلیشر سٹوڈیؤز نے پیراماؤنٹ پکچرز لئی * تھمبل تھئیٹر * دے پاتراں نوں *[[پوپائی دی سیلرمین|پوپائی دی سیلر]]* وچّ روپانترن کیتا۔ ایہہ کارٹون 1930ویاں دے سبھ توں مشہور کارٹوناں وچّ شامل ہو گئے اتے بعد وچّ پیراماؤنٹ نے اپنے فیمس سٹوڈیؤز وچّ 1957 تکّ ایہناں دی تیاری چالو رکھی ۔
2002 وچّ *[[ٹیوی گائیڈ]]* نے سارے سمیں دے 50 بہترین کارٹوناں دی لسٹ وچّ پوپائی نوں 20ویں نمبر اتے رکھیا۔

## ہور ویکھو
*پوپائی دی سیلرمین
## حوالے

 

گٹھ:کارٹون
پوپ بینیڈکٹXVI

عیسائی جاں مسیحی رومن کیتھولک فرقے دے موجودہ پوپ نیں۔ جرمنی وچّ اک روائتی باویریئن ٹبر وچّ پیدا ہوئے اتے اوہناں دے والد پولیس دے محکمے وچّ ملازم سن۔اوہ چوداں سال دی عمر وچّ ہٹلر دی تنظیم ‘ہٹلر یوتھ’ وچّ بھرتی ہوئے جویں اوس ویلے جرمنی دے ہر نوجوان اتے لازم سی۔ پر اوہ اس تنظیم دے کدی وی سرگرم رکن نہیں رہے سن۔اوہ جرمنی دے شہر ٹراسٹین دے اک مذہبی سکول وچّ اجے تلیم حاصل کردے سن جدوں دوسری جنگ عظیم توں پہلوں ایہناں نوں میونخ دے نیڑے اک ‘اینٹی ایئر کرافٹ’ یونٹ وچّ بھرتی کر لیا گیا۔ پر جنگ دے آخری دناں وچّ اونہاں نے جرمن فوج نوں چھڈّ دتا اتے انیں سو پنتالی وچّ کجھ دناں تیکر گٹھبندھن فوج دی قید وچّ رہے۔

کارڈنل ریتزنگر دی قدامت پسندانہ اتے روائتی سوچ انیں سو سٹھّ دی دہائی وچّ آزادی دی تحریک دے دوران ہون والے تجربات دے کارن ہور پختہ ہو گئے سن۔ انیں سو چھیاٹھ وچّ اونھاں نے تیوبنجن یونیورسٹی وچّ ’ڈوگمیٹک تھیؤلوجی‘ دی چیئر سمبھالی۔پر اوہ نوجوانان وچّ مارکسزم دے رجہانات ویکھ کے حیران رہِ گئے۔یونیورسٹی وچّ اوہناں دے اک خطبے دے دوران طلبا ولوں ہنگامے توں اوہ کافی پریشان ہوئے۔اوہناں دے خیال وچّ مذہب نوں سیاسی نظریات دے ہیٹھ کرنا اک ’ظالمانہ، بے رحمانہ اتے جابرانہ‘ کوشش ہے۔اوہ باویریا وچّ ریجنز برگ یونیورسٹی منتقل ہو گئے جتھے اوہ ڈین دے عہدے تکّ پہنچے۔ایہناں نوں اننیں سو ستتر وچّ پوپ پال چھٹے نے میؤنخ دا کارڈنل مقرر کیتا۔پوپ جون پال دوجے دے فوت ہون دے بعد 2005 وچّ پوپ بنے۔

ستمبر 2006 وچّ مسلماناں دے فلسفائے جہاد دے خلاف اونھاں اک بیان دتا۔ پوپ نے اسلام نوں تلوار دے زور نال پھیلن والا دین قرار دتا۔ اتے مزید کیہا کہ اسلام نے دنیا نوں تشدد دے سوا کجھ نہیں دتا۔(ایہ بیان اسدی جہالت واضع کردا وا)

## حوالے

 

گٹھ:پوپ
گٹھ:عیسائی
ہند پاک بارڈرنامہ

**ہند-پاک بارڈرنامہ**، نرمل نما لنگاہ دی لکھی سوے-جیونی ہے۔ اس وچّ لکھاری نے ہند-پاک بارڈر دے آرپار جان دی کہانی دسی ہے۔ لکھاری پاکستان دیکھن دی اپنی خواہش پوری کرن لئی اک وار اپنے علاقے دے کجھ بلیکیاں نال غیرقانونی ڈھنگ نال ہند-پاک دا بارڈر پار کرکے پاکستان جاندا ہے۔ اس پھیری دوران اس دا سیالکوٹ وسدی اک پاکستانی کڑی نال پیار پے جاندا ہے۔ نتیجے وجوں اوہ اپنی پریمکا نوں ہر 10-15 دناں بعد غیرقانونی ڈھنگ نال بارڈر پار کرکے ملن جان لگدا ہے۔ ایہہ سلسلہ کئی سالاں تکّ چلدا رہندا ہے۔ ہند-پاک بارڈرنامہ اس سلسلے دوران ہوئے اس دے تجربے دی سچی کہانی ہے۔ لکھاری کہندا ہے کہ اس نے اس کہانی وچّ بہت ہی ایمان داری نال سچ دسیا ہے۔ اس دے شبداں وچّ، اس نے "کسے وی کردار، پنڈ، چونکی وغیرہ دا بدلیا نہیں ناں۔ وڈی مجبوری کارن صرف بدلے نے کجھ ناں تے تھاں کانڈ چار تے ویہہ دے۔" 

بارڈرناما وچّ لکھاری دی پیار کہانی دے نال نال ہند-پاک بارڈر دے آرپار بلیک (سمگلنگ) کرن والے لوکاں دی زندگی بارے وی پرمانی جانکاری ملدی ہے۔ لکھاری نے ایہناں لوکاں نوں ماڑے جاں چنگے دکھاؤن دی کوشش نہیں کیتی۔ سگوں اوہناں نوں ہڈّ-ماس دے بنے عامَ انسان دکھایا ہے، جو اپنیاں حالتاں دے مارے اس دھندے وچّ پے جاندے ہن۔ لکھاری کہندا ہے " (مینوں) وڈی کھچّ پاؤندے نے ایہہ لوک۔ میرے دل نوں روح نوں۔ پولیس اتے لوکاں دیاں نظراں وچّ بھاویں اوہ بھیانکتا دی حد تکّ ہندے نے خطرناک، لٹیرے جاں دھاڑوی۔ میرے لئی اوہ پاتر نے۔ بڑے معصوم، نتانے تے نمانے جئے۔ اوہناں نوں وی گھڑیا اے سماج نے ای۔ اوہناں دے کرداراں دے پیشکاری کرنی ایمان داری نال میرا اخلاقی فرض اے، وڈی ذمہ واری وی۔" 

## حوالے

گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہتگٹھ:کتاباں
کِنوری بولی

**کِنوری بولی ** بھارت دے ہماچل پردیش صوبے دے ضلع کنوروچّ بولی جان والی اک تبتی برمی بولی  ہے۔ایہہ ہماچل توں باہر وی کجھ علاقےآں وچّ بولی جاندی ہے اس بولی دی ہوند خطرے وچّ ہے اتے ایہہ الوپ ہو رہی ہے۔
## حوالے

گٹھ:بولیاںگٹھ:ہماچل پردیشگٹھ:تبتی برمی بولیاں
 گٹھ:خطرے وچ بولیاں
صائمہ الماس مسرور

**صائمہ الماس مسرور** پاکستانی پنجابی شاعرہ ہے، جو پنجابی اتے اردو وچّ شاعری کردی ہے۔ 

‘کون کہاوے دو’ نام ہیٹھ صائمہ الماس مسرور دیاں نظماں اتے غزلاں دا گرمکھی اکھراں وچّ شعری مجموعہ شائع ہویا ہے۔

## شاعری دا نمونہ
### غزل

چنی دا میں جال بنا کے ویکھ لیا اے
اوہدے سو سو ترلے پا کے ویکھ لیا اے

اوہدی کنڈ سی نالے ہاسے ڈلھدے سن
میں وی کچے گھڑے تے جا کے ویکھ لیا اے

جنّ، چڑیل تے بھوت ڈرامہ کر کے میں
رولا پا کے، چمّ لہا کے ویکھ لیا اے

پوہ دے چن نوں تکنا سوکھا کم تے نہیں
کھلھے گھر دی چھت تے جا کے ویکھ لیا اے

لیکو لیکی متھا کھپاں پا دندا اے
چپّ دے اندر بھید لکا کے ویکھ لیا اے

اچی بولیاں لوکیں پاگل کہندے نے
دھڑکن نوں آواز بنا کے ویکھ لیا اے

میرے تے الماس بشارت اتریگی
اکھاں دے وچّ یار وسا کے ویکھ لیا اے


گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:شاعرگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
نظام حیدرآباد

**حیدرآباد دے نظام-ال-ملک** (اردو:نظام الملک حیدرآباد، تیلگو: నిజాం - ఉల్ - ముల్క్ అఫ్ హైదరాబాద్، مراٹھی: निझाम-उल-मुल्क ऑफ हैदराबाद، کنڑ: ನಿಜ್ಯಮ್ - ಉಲ್ - ಮುಲ್ಕ್ ಆಫ್ ಹೈದರಾಬಾದ್)، حیدرآباد ریاست دی اک سابق راجشاہی سی، جسدا پھلار تن حال بھارتی صوبےآں آندھرا پردیش، کرناٹک اتے مہاراشٹر وچ سی۔ نظام-ال-ملک جسنوں اکثر مختصر وچ صرف نظام ہی کیہا جاندا اے اتے جسدا مطلب اردو بولی وچ کھیتر دا مالک ہندا اے، حیدرآباد ریاست دے مقامی خدمختار حاکماں دے عہدے نوں کیہا جاندا سی۔ نظام 1719 توں حیدرآباد ریاست دے حاکم سن اتے آصف جاہ شاہی خاندان خاندان نال متعلق سن۔ اس شاہی خاندان دا قیام قمر-الدین صدیقی، نے کیتیا سی جو مغل راج دے دکن کھیتر دا صوبیدار سی۔ قمر-ادین صدیقی نے ٹٹویں طور تے 1713 توں 1721 دے وچ حکومت کیتی۔ اتے اورنگزیب دی موت دے بعد جدوں مغل سامراج کمزور ہو گیا سی اتے 1724 وچ مغل کنٹرول دا انت ہو گیا تاں آصف جاہ نے اپنے آپ نوں خدمختار اعلان کر دتا۔ 1798 توں حیدرآباد، برطانوی ہند دیاں ریاستاں وچوں اک سی، لیکن اسنے اپنے اندرونی معاملیاں تے اپنا کنٹرول قایم رکھیا سی۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:حیدرآباد
گٹھ:ریاست حیدرآباد
گوجره

گوجرا پنجاب دے ضلع منڈی بہاؤدین دی تحصیل ملکوال دا اک وڈا پنڈ یا قصبا اے ۔ ایہ منڈی بہاؤدین شہر توں تقریبن 25 کلومیٹر دور سرگودھا جاݨ والی سڑک اُتے اے ۔

گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
ادا خان

**ادا خان** بھارتی ٹیلیوژن دی اک ماڈل اتے اداکارہ ہے۔ ایہہ ایہناں پروگرام وچّ اپنے خاص کردار لئی جانی جاندی ہے۔ *[[بھیناں]] وچّ اکاشی، *امرت منتھن* وچّ راج کماری امرت، *پیا بسنتی رے* وچّ پیا دے طور تے، *ناگن* وچّ شیشا دے طور تے  and *پردیس میں ہے میرا دل'' اہاناں دے طور تے۔ 

## حوالے

گٹھ:اداکارہ
گٹھ:بھارتی اداکارہ
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
جیاتی گھوش

جیاتی گھوش (جنم 1955) اک معیشت دان ہے۔   

اوہ ہن دلی وچّ جواہر لال نہرو یونیورسٹی، دلی، بھارت دے سماجی علوم دے معاشی سٹڈیز اتے سکیم سکول لئی معیشت دی پروفیسر ہے۔ اس دیاں سپیشلٹیز وچّ عالمیت، انٹرنیشنل مالیات وچّ روزگار پیٹرن, میکرو معیشت نیتی اتے جینڈر اتے ترقی  نال متعلق مدعے شامل ہن۔ 

## سکھیا
گھوش نے دلی یونیورسٹی توں اپنی انڈرگریجوئیٹ اتے ماسٹر دیاں ڈگریاں لئیاں اتے کیمبرج یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی۔  اسدا کیمبرج یونیورسٹی وکھے 1984 والا ڈاکٹریٹ دے تھیسس دا سرلیکھ "غیر سرمایہ داری زمین کرایہ': سدھانت اتے شمالی بھارت دا معاملہ" سی اتے نگران ڈاکٹر ٹی بریس سی. 

## اختلاف
اس نے یونین بھارت سرکار تے جیئینیو وچّ ہوئی 9 فروری، 2016 دے حادٹے دی سکیم بناؤن/سابوتاج کرن دے گمبھیر الزام لائے، جتھے قوم-خلافنعرے اتے  افضل گورو نوں موت دی سزا دے خلاف طلب علماں ولوں اک سبھیاچاری ایوینٹ "اک دیش بنا پوسٹافس دے " دے دوران نعرے لگے سن۔

5 مارچ 2016 نوں جیئینیو وچّ اک بحث دوران بولدیاں اسنے کیہا سی, "اس نوں اچّ پدھر تے یوجنابدھّ کیتا گیا سی۔ سانوں شکّ ہے کہ تنّ نقاب پوش آدمی جنہاں نے اوہ 'دیس محالف' نعرے لگائے سن اوہ آئی بی توں سن۔

## ایہہ وی ویکھو

## حوالے

## باہری لنک
* Faculty profile at Jawaharlal Nehru University
* Profile  at National Knowledge Commission
* Column archive  at *The Asian Age*
* Column archive at *[[د گارڈیئن|The Guardian]]*
* 
* AP implements Jayati Ghosh suggestions, *The Hindu Business Line*, 23 September 2006
* Jayati Ghosh awarded ILO prize , *[[د ہندو|The Hindu]]*, 12 February 2011
* Videos on YouTube
گٹھ:جنم 1955
گٹھ:بھارتی کالم نویس
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
بھگوان سنگھ جوش

** بھگوان سنگھ جوش** (جنم 1949) جدید بھارت دے سماجی اتے سیاسی اتہاس وچ ماہر اک بھارتی اتہاسکار رہا ہے۔ اوہ جواہر لال نہرو یونیورسٹی، دلی وچّ ہسٹوریکل سٹڈیز دے مرکز وکھے موجودہ اتہاس دا پروفیسر سی۔ اوہ یورپ-دکھنی ایشیا میریٹائیم ہیریٹیج پراجیکٹ دی پراجیکٹ کمیٹی دے میمبراں وچوں اک ہے۔ اوہ سوشل سائنس ریسرچ دی بھارتی کمیٹی(ICSSR) پراجیکٹ، انڈین نیشنل کانگرس دے اتہاس، 1885-1947 دا سہِ-ڈائریکٹر رہا ہے۔ اوہ بھارت دی آزادی  جدوجہد دا سپیشلسٹ اتے بھارت وچ کمیونسٹ تحریکاں بارے سبھ توں موہری ودواناں وچوں اک منیا جاندا ہے۔ اسدی مشہور کتاب*Struggle for Hegemony in India* ہے۔ جس وچّ اوہ بھارت دے اتہاس دے وکھ-وکھ نظرئیے — کالونیکل راج، وکھ-وکھ سیاسی پارٹیاں، ٹریڈ یونیناں، اتے کرت شکتی دی لامبندی — میل کے اینٹونیو گرامسکی دے ہیجمونک سنکلپاں دے آدھار تے اک شکتی شالی اکسر سمچّ بناؤندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:جنم 1949
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی
بسمہ معروف

**بسماہ معروف** (جم:18 جولائی 1991 لاہور وچّ) اک  پاکستانی انٹرنیشنل کرکٹ کھڈاری ہے۔  اوہ پاکستان کرکٹ ٹیم ولوں کرکٹ کھیڈدی ہے۔  

## جیون

### 2009
اوہ آسٹریلیا وچّ ہوئے کرکٹ عالمی کپ دا وی حصہ رہی سی۔
### 2010
معروف دی چون 2010 دیاں ایشیائی کھیڈاں لئی وی کیتی گئی سی۔
## ہور ویکھو
* پاکستان کرکٹ ٹیم
## حوالے

## باہری کڑیاں
* ESPN Cricinfo
* Cricket archive

گٹھ:جنم 1991
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کرکٹ
گرمیہر کور

گرمیہر کور اکّ بھارتی کڑی ہے۔ اوہ دلی یونیورسٹی دے لیڈی سری رام کالج وچّ انگریزی ساہت دی طالبہ ہے۔ اوہ فروری 2017 وچّ دلی یونیورسٹی دے رامجس کالج وچّ ہو رہے طلبہ جھگڑے کارن سرخیاں وچّ آئی سی  کالج وچّ جواہر لال نہرو یونیورسٹی دے طلبہ عمر خالد اتے شہلا رشید نوں اکّ سیمینار وچّ بلائا گیا سی جسدی بھارتی جنتا پارٹی دی طلبہ تنظیم اکھل بھارتیہ ودھیارتھی پریشد نے سخت مخالفت کیتی۔ گرمیہر نے اکّ ویڈیو انٹرنیٹّ اُپر پا دتی جس وچّ اسنے اے بی وی پی خلاف بے باک ہون دا سنیہا دتا۔ ویڈیو دے چرچت ہندے سار ہی گرمیہر نوں دھمکیاں ملنیاں شروع ہو گیئاں تے اس اُتے غدار ہون دے الزام لگنے شروع ہو گے۔
## مڈھلا جیون
 
گرمیہر کور دا جنم پنجاب دے ضلع جالندھر وچّ پیؤ مندیپ سنگھ اتے ماں راجوندر کور دے گھر ہویا۔ اسدا پیؤ  بھارتی فوج وچّ افسر سی تے کارگل دی لڑائی وچّ ماریا گیا۔ گرمیہر صرف دو سالاں دی سی جد سدا پیؤ جنگ وچ ماریا گیا ۔

## بھارت پاکستان سکھاویں تعلقاں دی سفیر
گرمیہر نے اپریل 2016 وچّ بھارت-پاکستان دے درمیان امن والا ماحول اتے سکھاویں تعلق بناؤن دی لوڑ تے زور دین والی اکّ ویڈیو انٹرنیٹ اُتے پائی سی۔ فروری 2017 وچ اے بی وی پی دے خلاف پائی اکّ ہور ویڈیو نے اسنوں دوبارہ چرچہ وچّ لے آندا۔ مرکزی وزیر داخلہ کرن رججو نے اس اُتے تکھا شبدی حملہ کردے ہوے سنوں غدار کہہ دتا کجھ مشہور ہستیاں جویں ورندر سہواگ اتے رندیپ ہڈا نے وی اسدا مذاق اڈان دی کوشش کیتی  شاعر جاوید اختر نے گرمیہر کور دا حوصلہ ودھاندے ہوے کرن رججو نوں ہی سوال کیتا کہ آخر اوہناں نوں بھڑکا کون رہا ہے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاںگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
کویتا بابو

کویتا بابو دا جنم ممبئی وچ ہویا۔ مڈھلا جیون مہانگری ممبئی اتے بنگلور وچ بتیت کیتا۔  کویتا بابو اجکلھ آئی.آئی.سی.ای.آر. ادارے جو  موہالی، پنجاب وکھے واقع ہے، دی اسسٹنٹ پروفیسر ہے۔ کویتا بابو انویں زولوجی ڈیپارٹمنٹ دی اپنی سیواواں دے  رہی ہے۔ 

## مڈھلی سکھیا
کویتا بابو نے مڈھلی سکھیا سنت جوزف کالج بنگلور توں حاصل کیتی۔ 

## انعام اتے سنمان
کویتا بابو نوں اگست 2012 وچ ویلکم ٹرسٹ ڈیبیٹی ولوں انعام نال نوازیا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی شخصیتاں
لچھمن سنگھ گِل

**لچھمن سنگھ گِلّ** پنجاب دے 25 نومبر 1967 توں 23 اگست 1968 تکّ مکھ منتری رہے۔ اوہناں نوں کانگرس پارٹی ولوں سپورٹ دین تے مکھ منتری بنن کارن پنجاب دے مکھ منتری جسٹس گرنام سنگھ دی سرکار ڈگ پئی۔ اوہناں نے پنجاب دے دفتراں وچّ پنج دن دا ہفتہ لاگوُ کیتا سی۔ 
## مکھ منتری
پنجابی صوبہ بنن توں تنّ مہینے مگروں فروری، 1967 وچ، اسمبلی تے پارلیمینٹ دیاں چوناں ہوئیاں جنہاں وچ اکالی دلاں نے 24.69% اتے کانگرس نے 37.46% ووٹاں حاصل کیتیاں تے کانگرس دے 48, اکالی دل 26 (سنت فتح سنگھ 24, ماسٹر  2), سی. پی. آئی. 5, سی. پی. ایم. 3, جنسنگھ  9, پی. ایس. پی. 1, ایس. ایس. پی 3 تے آزاد 9 کامیاب ہوئے۔ 8 مارچ، 1967 نوں پنجاب وچ اکالی دل دی اگوائی ہیٹھ سانجھے مورچے دی وزارت قایم ہو گئی۔ جسٹس گرنام سنگھ وزارت وچ لچھمن سنگھ گلّ، رجندر سنگھ سپیرو، ڈاکٹر بلدیو پرکاش، پیارا رام دھینووالی پہلے وزیر بنے۔ بھاویں پنجاب، پنجابی بولی دا صوبہ بنیا سی پر اجے وی پنجاب وچ پنجابی لاگوُ نہیں سی۔ جنسنگھ (ہن بھاجپا) پنجابی لاگوُ کرن دے خلاف سی۔ 23 مئی، 1967 نوں ہرچرن سنگھ ہڈیارا اتے ہزارا سنگھ گلّ نے پنجابی نوں سکتریت پدھر تک لاگوُ کرن اتے سکھیا دا زریعہ بناؤن دے سوال 'تے اکالی دل چھڈن دی دھمکی دتی۔ 13 اگست، 1967 نوں لچھمن سنگھ گلّ نے اعلان کیتا کہ اگلے سیشن وچ پنجابی نوں دفتری بولی بناؤن سبندھی بل پیش ہووےگا۔ 4 نومبر، 1967 نوں لچھمن سنگھ نے پھر اعلان کیتا کہ پہلی جنوری، 1968 تک پنجابی پوری طرحاں سرکاری پدھر 'تے لاگوُ کر دتی جاوے گی۔ اسے طرحاں فتح سنگھ نے وی سی.پی.آئی. دی آگوُ بملا ڈانگ ورودھ اک بیان دتا اتے اکالیاں تے کمیونسٹاں وچ کھڑک پئی۔ تیجے پاسے لچھمن سنگھ گلّ کارن ہی فتح سنگھ دا اکالی دل بنیا سی پر گرنام سنگھ، لچھمن سنگھ گلّ دیاں گلاں منن لئی تیار نہیں سی ہندا۔ اخیر اوہ (گلّ) 16 میمبراں نوں نال لے کے 'جنتا پارٹی' بنا لئی اتے فتح سنگھ توں باغی ہو گیا۔ اس نال سانجھے مورچے دی سرکار گھٹّ گنتی وچ ہو گئی۔ 22 نومبر نوں سانجھے مورچے دی سرکار نے استعفٰی دے دتا۔ ادھر کانگرس نے لچھمن سنگھ دی حمایت کرن دا اعلان کر دتا۔ لچھمن سنگھ، وزارت بناؤن وچ کامیاب ہو گیا۔ گلّ نے 25 نومبر، 1967 دے دن مکھ منتری دا حلف لے لیا۔

## خاص کم
*سنّ 1967 وچّ سرکاری سکولاں نوں کوٹھاری کمیشن دے گریڈ مل گئے۔ نجی سکولاں دے ادھیاپکاں نوں وی گریڈ 
*پنجابی نوں راج بھاشا بناؤن دا سہرا س. لچھمن سنگھ گلّ نوں جاندا ہے جنہاں کانگرس دی مدد نال ایہہ بلّ پاس کروایا۔ 
*پنجاب سرکار دے کرمچاریاں نوں کیندری پیٹرن ’تے مہنگائی بھتا دین دا سہرا وی س. لچھمن سنگھ گلّ سرکار نوں جاندا ہے۔ 
*گل صاحب نے کیہا کہ جہڑا پنڈ مٹی پاویگا، سرکار اس دی پکی سڑک بنائےگی۔ اس طرحاں جتھے جدید ٹریفک لائیٹاں دی شروعات اس سرکار نے کیتی، اتھے پنڈاں وچّ لنک سڑکاں دا جو جال اج سارے پنجاب وچّ وچھیا ہے، وی اس دی دوراندیشی دا سٹہ سی۔
## حوالے

گٹھ:جنم 1917
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹگٹھ:سکھ شخصیتاں
کوٹھاری کمیشن

بھارت وچّ **کوٹھاری کمیشن** دی تعیناتی جولائی، 1964 وچّ ڈاکٹر ڈی ایس کوٹھاری دی پردھانتا وچّ کیتی گئی سی۔ اس کمیشن وچّ سرکار نوں تعلیم دے سارے پکھاں اتے پرکماں دے موضوع وچّ قومی نمونے دی روپ ریکھا، عامَ اصولاں اتے نیتیاں دی روپ ریکھا بناؤن دا سجھاء دتا گیا۔ 
## سجھاء
* کمیشن نے کامن سکول سسٹم دی وکالت کیتی اتے کیہا کہ کامن سکول سسٹم اتے ہی اک اجیہی قومی انتظام تیار ہو سکیگا جتھے سارے طبقے دے بچے اکٹھے پڑھنگے۔ جیکر اجیہا نہ ہویا تاں سماج دے طاقتور لوک سرکاری سکولا توں بھجکے پرائویٹ سکولاں دا رخ کرنگے اتے پورا سسٹم ہی چھنّ-بھنّ ہو جاوے گا۔

* عامَ پڑھائی طریقے دے ذریعے بچے-بچیاں نوں سائنس اتے حساب دی سکھیا دتی جاوے۔ دراصل، عامَ طریقے دی ورتوں بچےآن نوں سانجھے موقعے مہیا کردی ہے۔

* 25 فیصدی مڈل سکولاں نوں ‘ووسائک سکولاں’ وچّ تبدیل کر دتا جاوے۔

* سارے بچیاں نوں پرائمری جماعتاں وچّ ماں بولی وچّ ہی سکھیا دتی جاوے۔ مڈل پدھر (سیکنڈری پدھر) اتے مقامی بولیاں وچّ تعلیم نوں ہلا شیری دتی جاوے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دی سیاست
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
یوسف مہر علی

**یوسف مہر علی** (23 ستمبر 1903 - 2 جولائی 1950) اک آزادی مجاہد اتے سماج سدھارک سی۔ اوہ قومی میلیشیا، بمبئی یوتھ لیگ اتے کانگرس سوشلسٹ پارٹی وچّ شامل سی۔ اسنے مزدور اتے کسان تنظیم نوں مضبوط کراؤن وچّ حصہ دتا۔ اسنوں آزادی دی لڑائی دے دوران اٹھ وار جیل وچّ جانا پیا۔ اوہ 1942 وچّ لاہور جیل وچوں ہی ممبئی دا میئر چنیا گیا۔ اسنے ہندستان چھڈو تحریک وچّ وی اہم یوگدان دتا۔
## زندگی
یوسف مہر علی دا جنم ممبئی دے اک امیر مسلمان بوہرا پروار وچّ 23 ستمبر 1903 نوں ہویا سی۔ اس دی شروعاتی سکھیا بوریبندر دے نیو ہائی سکول وچّ ہوئی۔ بعد وچّ سینٹ جیویئر کالج اتے ایلفنسٹن کالج وچّ پڑھائی دے دوران ڈبیٹ، ڈرامہ اتے شاعری دے میدان وچّ اپنی مہارت نال اسنے ساتھی طالبعلماں اتے استاداں نوں خوب متاثر کیتا۔ 8 اگست 1925 نوں تریخ اتے معاشیات وچّ بی اے کرن دے بعد اس نے 26 جنوری 1929 نوں لاء وچّ گریجئیشن دی ڈگری حاصل کیتی۔

## حوالے

گٹھ:جنم 1903
گٹھ:موت 1950گٹھ:بھارتی مسلمانگٹھ:بھارتی شخصیتاں
مینل سمپتھ

**مینل سمپتھ **نوں**مینل روہت **دے طور تے وی جانیا جاندا ہے۔ ایہہ سپیس ایپلیکیشن سینٹر (SAC), احمدآباد وچّ اک سائنسدان/انجینیئر وجوں کم کردے ہن۔ ایہناں نے نرما انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی، احمدآباد توں الیکٹرانکس اتے سنچار وچّ بی. ٹیک کیتی ہے۔  اک طالب علم وجوں PSLV راکٹ دی نردوش اڑان دے لائیو نشریات توں متاثر ہو کے اوہناں نے1999 وچّ بنگلور وکھے واقع بھارتی خلائی تحقیقی مرکز (ISRO) وچّ کاربھار سمبھالیا۔ دلچسپی دی گلّ ہے کہ اوہ انجینیئر جاں ڈاکٹر بننا چاہندے سن، پر دنت وگیان وچّ اک نمبر گھٹّ ہون کرن اوہناں نوں داخلہ نہیں ملیا اتے اوہناں نے انجینیئرنگ وچّ داخلہ لے لیا۔ 

بنگلور توں SAC 2004 تبادلے توں بعد اوہناں نوں ISRO دے چیئرمین، اے. ایس. کرن کمار دے نال کم کرن دا موقع ملیا، جو کہ SAC, احمدآباد وچّ اوہناں دے گروپ ڈائریکٹر سن۔ اوہناں دیاں موجودہ سرگرمیاں وچّ Insat-3 ڈی ایس لئی موسم پیلوڈ تے کم کرنا شامل ہے جو کی جلدی ہی اک بردھ Insat سیٹیلائیٹ دی جگہ لے لویگا اتے چندریان-II دے کجھ اک آلےآں اتے کم کرنا۔

بھارت دے سبھ اتشاہی سپیس پراجیکٹ نوں کامیابی نال پورا کرن خاطر،دو سالاں لئی، مینل سمپتھ نے بھارت دے مریخ مشن وچّ اک سسٹم انجینیئر دے طور تے کم کیتا جس دوران اوہ اکثر اک دن وچّ  18 گھنٹے کم کردے سن۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی شحصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
مہادیو دیسائی

**مہادیو دیسائی** (گجراتی: મહાદેવ દેસાઈ) (1 جنوری 1892 - 15 اگست 1942) نوں بھارت دا آزادی کارکن اتے   لکھاری  سی۔ پر اس دی پرسدھی اس کارن ودھیرے ہے کہ اوہ لما سماں (قریب 25 سال) مہاتما گاندھی دا معاون  اتے نجی سیکٹری رہا۔

اسنوں "گاندھی دا باسویلّ، گاندھی سقراط دا افلاطون، گاندھی بدھ دا انند" وکھ وکھ نام دتے جاندے ہن۔

## زندگی
مہادیو سورت دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچّ 1 جنوری 1892 نوں پیدا ہویا سی۔ مہاتما گاندھی نوں اوہ پہلی وار 3 نومبر 1917 نوں گودھرا وچ منعقد  اک میٹنگ وچّ ملیا سی۔

## حوالے

گٹھ:گجراتی لکھاریگٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاریگٹھ:ہندو شخصیتاں
جمنا لال بجاج

**جمنا لال بجاج** (4 نومبر 1889 – 11 فروری 1942) اک بھارتی صنعت کار، سماج سیوک، اتے آزادی کارکن سی۔ اوہ مہاتما گاندھی دا نزدیکی ساتھی اتے چیلا سی۔ کیہا جاندا ہے کہ گاندھی نے اس نوں اپنے پتر دے طور تے اپنا لیا سی۔ اس نے 1926 وچ بجاج گروپ کمپنی دی نیہہ رکھی۔ اس گروپ دیاں ہن 24 کمپنیاں ہن۔

## مڈھلا جیون

## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
رگھو ویر چودھری

**رگھو ویر چودھری** گجرات، بھارت توں اک ناول کار، شاعر اتے نقاد ہے۔ اسنوں 1977 وچّ ساہت اکادمی انعام ملیا سی۔ اسنوں 2015 وچّ گیانپیٹھ انعام ملیا۔ 

## نجی جیون
گجرات دے گاندھی نگر دے نیڑے باپوپورا وچ 5 دسمبر 1938 وچ جنمے رگھبیر چودھری پیشے وجوں اک استاد  رہِ چکے ہن۔ گجرات یونیورسٹی وچ ہندی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی رہن دے نال-نال اوہ اپنی قلم توں کئی رچناواں رچ چکے ہن۔ ایہناں وچ امرتا ، وینووستلا، سومتیرتھ، ردرمہالی وغیرہ سامل ہن۔  1977 وچ اپنے ناول ‘اوپرواس’ لئی ساہتی اکادمی ایوارڈ جتیا۔ 80 کتاباں دے لکھاری  ڈاکٹر رگھبیر چودھری گجراتی بولی لئی گیانپیٹھ پرسکار جتن والے چوتھے لکھاری ہن۔ اوہ 1998 توں 2002 تکّ ساہت اکادمی دے کارجکاری میمبر رہِ چکے ہن۔ 

## کیریئر
thumb|at 47th annual conference of Gujarati Sahitya Parishad

## حوالے

### نوٹ

گٹھ:جنم 1938
گٹھ:گجراتی لکھاری
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
قوقند

وچکار ایشیا دے دیس ازبکستان دا اک شہر ، قوقند خانت وی اس شہر دے نال لگدے علاقیاں وچ قایم رہی سی۔
 
گٹھ:ازبکستان دے شہر
7 جمادی الثانی

اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی ستویں تریخ یا دن

## واقعات

## ولادت

## وفات

## تعطیلات و تہوار

گٹھ:دن
گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
شاہ عقیق بابا

**سیداصغرعلی شاہ بخاری** المعروف *شاہ عقیق بابا*، *روحانی سرجن*۔آپ **سہروردیہ** دے ولی بزرگ گزرےسی۔آپ نو اک ہندو نے 1451ء وچ شہید ِکتا سیں جس دا تعلق اک ڈاکواں دی ٹولی نال سی۔

## مڈھلا جیون
شاہ عقیق بابا 1431 تے 1451 تک زندہ راے۔شاہ عقیق نوں سہروردیہ ولی دے طور پر تسلیم کیتا جاندا اے۔

آپ دے والد مّحمد شریف الدین بخاریؒ دا انتقال ہویا تے آپ 7 سال دی عمر وِچ اپنے بھائی جی حضرت عبداللہ شاہ بخاری ؒ دے نال اچ توں سندھ ہجرت کرگئے۔
حضرت عبداللہ شاہ بخاری المعروف جلالی بابا،سید کستوری شاہ بخاریؒ
،حضرت کبیرالدین بخاریؒ المعروف مسکین شاہؒ اور۔شاہ موسیٰؒ وڈے مشہور سہروردیہ سلسلہ دے اولیاء گزرے سی ھور شاہ عقیق بابا ؒ دے برادران گزرےسی۔اور بابا ؒ دے ھور وی بھائی جید ولی گزرے سی۔

## شہادت دی وجہ

855ھ دا دور سی۔ جمادی الاول دی نوچندی سنیچر (چڑھے چن دے پہلے ہفتے)دی شب بعد نمازِعشاء شاہ عقیق ؒدی رسمِ نکاح میوں عثمان شاہ ؒ دی بیٹی نال ہوریا سی۔اتنے میں پڑوس وچ اک زنانی جو دے بیوہ سی روندے ھوے آئ اور باباؒ توں فریاد کتی کے *اس دے اکلوتے پتر نوں ڈاکواں نےاغوا کرلتِا اے ھور مقررہ رقم ادا کرنے نوں کہا اے اگر مہلت دے اندر رقم ادا نہیں کتی گئی تو میرے پتر نوں مار دیا جائےگا*۔
اپؒ بیوہ عورت دےنال ڈاکوؤں تے پاس تشریف لے گئے۔ڈاکواں نوں اس بات دا علم سی کہ اپؒ نوں اللہ نے ِانی طاقت دی سی کہ اگر ِتسی بدعا دیتے تو پورا داپورا گاؤں ہی تباہ ہوجاندا۔ لیکن ڈاکواں نے اپ نوں ویکھتے ہی اپؒ دا سرِمبارک تن نال جدا کردتتا ھور اپؒ دا سر دور جاکر گرا ھور اپ دے منہِ مبارک تے کلمہ شہادت دی صدائیں گونجدی رئی ۔

## عرس
اپؒ داعرس ہر سال جمادی الاول دی نوچندی نوں منا یا جاندا اے۔
اپؒ دا عرس مبارک ھر سال اپ دے بھائی جلالیؒ دے عرس دے نال منایا جا ندااے-اپ داعرس "شاہ عقیق ٹاٶن" ، چوہڑ جمالی ، **ضلع سجاول** وچ روایتی جوش و جزبہ دےنال منایا جاتا اے جس تے ملک بھر تے لاکھوں زائرین آتے سیں ھور اللہ دی شان نال لاکھوں زائرین شفاءپاندے سیں ھور فیض یاب ہوندے سیں۔ ھور بہت سے ذائرین اپنے امراض توں شفایاب ہوندے سیں۔

مرض کتنا ہی وڈا کیوں نہ ہووۓ۔بس خواب وچ دی گئی بشارت تے عمل کرن لازم ہوندا سی۔

## ھور پڑھو
In 1986, a biography was written about him by Habibu Sindhi and published by the Anjuman-i-Ghulaman-i-Mustafa.

## حوالے

گٹھ:تصوف
گٹھ:صوفی
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:جمادی الاول
گٹھ:جمادی الثانی
راجندر شاہ

**راجیندر کیشولال شاہ** (گجراتی: રાજેન્દ્ર કેશવલાલ શાહ ; 28 جنوری 1913&nbsp;– 2 جنوری 2010) اک گجراتی بولی دا شاعر اتے ساہتکار سی۔ اس نے گجراتی وچّ 20 توں ودھ شعری اتے گیت مجموعے رچے ہن۔ اسنے زیادہتر قدرت دی سندرتا اتے قبیلیاں اتے مچھیریاں دی روزمرہ دی زندگی نوں اپنیاں لکھتاں دا موضوع بنایا۔ سنسکرت چھنداں وچّ رچیاں اوہناں دی کویتاواں اُتے رابندرناتھ ٹیگور دیاں کرتیاں دا گہرا اثر ہے۔

## حوالے

گٹھ:گجراتی لکھاری
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
6 جمادی الثانی

اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی چھیویں تریخ یا دن

گٹھ:دن
گٹھ:اسلامی کیلنڈر
پاکستان وچ مزاراں تے مقبرےآں دی لسٹ

ایہ پاکستان وچ موجود مسلمان سیاسی ، فوجی تے مذہبی شخصیتاں دے مزاراں دی نامکمل فہرست اے۔

## سیاسی رہنما

* مزار قائد (بابائے قوم محمد علی جناح) کراچی وچ
* مزار اقبال (قومی شاعر) لاہور وچ
* مزار فاطمہ جناح (مادر ملت) کراچی وچ
* مزار لیاقت علی خان (پہلے وزیر اعطم قائد ملت) کراچی وچ
* مزار ذوالفقار علی بھٹو (چوتھے صدر تے 9ویں وزیراعظم) گڑھی خدا بخش وچ
* مزار بینظیر بھٹو (وزیراعظم پاکستان (1988–1990; 1993–1996) شہید جمہوریت، مشرق دی بیٹی) گڑھی خدا بخش وچ

## صوفیا تے مذہبی شخصیتاں

## مورتاں



Image:Tomb Quaid1.JPG|مزار محمد علی جناح جسنوں مزار قائد کہیا جاندا  ہے، کراچی۔
Image:Allama Iqbals Tomb East wall close-up July 1 2005.jpg|مقبرہ علامہ اقبال
Image:Data durbar (9).JPG|داتا دربار، لاہور۔
Image:Tomb of Jahangir and gardens 3.jpg|مقبرہ جہانگیر، لاہور
File:Tomb of Noor Jahan at Shahdara.jpg|مقبرہ نور جہاں، لاہور
Image:ShahRukne Alam 2.jpg| مقبرہ شاہ رکن عالم، ملتان میں مزارات میں سے ایک
Image:Shrine Of Allo Mahar sharif.jpg|Tomb of سید فیض الحسن شاہ اور پیر سید امین شاہ آلو مہار، سیالکوٹ میں۔
Image:A side view of Darbar Sharif of Shams Ali Qalandar.jpg|مزار شمس علی قلندر،شمس آباد، ہجرہ شاہ مقیم
Image:B Bi Pak Daman June5 2004 (6).jpg|Mausoleum of بی بی پاکدامن، لاہور۔
Image:Samadhi of Ranjit Singh July 1 2005.jpg|سمادھ مہاراجہ رنجیت سنگھ، لاہور۔
File:Asif Khan Mausoleum.jpg|مقبرہ آصف خان، لاہور
Image:Khawaja Ghulam Farid tomb at Kot Mithan.jpg|خواجہ غلام فرید کوٹ مٹھن وچ مزار
Image:Chaukundi1.JPG|Chaukhandi tombs،25&nbsp;کلومیٹر مغرب میں کراچی قومی شاہراہ 5 پر
Image:Darbar.jpg|Shrine of Daud Bandagi Kirmani شیر گڑھ، پاکستان تکمیل 1590 عیسوی، استاد باسط
Image:Bahauddin Zakariya Tomb 9.jpg|بہاؤالدین زکریا ملتانی دا مزار ملتان
File:Mian-Mir-Mausoleum.jpg| مزار**میر محمد** جسنوں  کہیا جاندا ہے لاہور;اوہ مغل شہزادہ داراشکوہ دے روحانی استاد سن۔
File:Sohni Tomb.Jpg|مقبرہ سوہنی ماہیوال، شہداد پور، سندھ



## ہور ویکھو
* پاکستانن وچ عالمی ورثہ تھانواں

## حوالے

گٹھ: پاکستان دی تریخ
گٹھ:پاکستانی معاشرتی ثقافت
گٹھ:پاکستان وچ مقبرے
گٹھ:پاکستان دیاں یادگاراں
زیبا بختیار

**زیبا بختیار** (اردو: زيبا بختيار‎)  اک پاکستانی فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ  اتے ڈریکٹر ہے۔ اسنے اپنی ٹیلیوژن کیریئر دی شروعات (پی.ٹی.وی.) پاکستانی ٹیلیوژن کارپوریشن توں ڈرامہ انارکلی (1988)کر کے کیتی۔ اس نے 1991 وچّ حنا(فلم) راہیں بالیوڈ وچّ اپنی پچھان بنائی۔ اس نے عدنان سمیع نال نکاح سمیں ایہہ بہت چرچہ وچّ رہی۔      

## کیریئر
بختیار دی ٹی.وی.ناٹک انارکلی(1988) اک اداس پیار کہانی نے پاکستانی منورنجن جگت وچّ اک تنقیدی ماحول پیدا کر دتا سی۔ انارکلی دے کردار نے اسنوں 1991 وچّ حنا فلم راہیں وڈے پردے اپر کردار نبھاؤن دا موقع ملیا، جو بھارت وچّ رندھیر کپور دی ڈائریکٹ کیتی گئی۔ حنا وچّ اس دے کم نوں وڈے پدھر اپر سراہیا گیا۔ اس نوں (1995) وچّ پاکستانی فلم سرگم لئی نگار اوارڈ ملیا۔ 

## نجی زندگی
زیبا بختیار پاکستان دی پرسدھّ سیاستدان اتے سابق اٹارنی جرنل یحیی بختیار دی دھی ہے۔ بختیار دا نکاح عدنان سمیع نال ہویا پر 1997 وچّ ایہناں دی طلاق ہو گئی۔

زیبا دی ماں ٹرانسلونیا، جو برطانیہ دی شہری بنی۔ 

## فلموگرافی

### ٹیلیوژن

## حوالے

گٹھ:جنم 1971
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی شحصیتاں
عدنان سمیع

**عدنان سمیع خان** (جنم اگست 15, 1971), جاں صرف **عدنان سمیع** دے نام توں پرچلت،  برطانیہ وچّ جنمیا بھارتی گائک، سنگیتکار، ایکٹر اتے پیانو وجاؤنے والا ہے جو کینیڈا توں  ہے۔

## جیونی
عدنان سمیع دا جنم لندن وچّ ہویا۔ اسدے والد، ارشد سمیع خان پاکستان دے سفارتکار سن اتے اوس نے کلاسیکل اتے جیج سنگیت وچّ سکھیا لئی ہوئی سی۔

## ڈسکوگرافی

## حوالے

گٹھ:جنم 1973
گٹھ:گائک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی شحصیتاں
ذُلحج

**ذُلحج** اسلامی کیلنڈر دا بارہواں تے آخری مہینا اے ۔

## واقعات
* 6 ھ - حدیبیہ دی صلح
* 9 ھ - محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے حج دے موقعے تے حضرت علی کرم اللہ وجہہ نوں سورت برات سناون واسطے بھیجیا ۔
* 9 ذُلحج 10 ھ - محمدؐ دا حجۃ الوداع دے دوران آخری خطبہ 
* 23 ذُلحج - حضرت عثمان بن عفان مسند خلافت تے تشريف فرما ہوئے-
* 2 ھ -  غزوۂ سویق دا واقع ہوا-
* 5 ھ - 8 ذُلحج نوں غزوا بنی قریظا توں محمدصلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دی مدینے واپسى ۔

## جم

## وفات
35 ھ - 18 ذُلحج بروز جمعا - حضرت عثمان رضی اللہ عنہ دى شہادت ۔

## تہوار
حج ایس مہینے وچ ادا کیتا جاندا اے ۔
10 ذُلحج نوں عید الضحا منائی جاندی اے ۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی تقویم
گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:اسلامی مہینے
سما سلطنت

**سما سلطنت** (سندھی:سمن جو راڄ) اک راجپوت بادشآئی ہوندی سی جس نے کچھَ، سورشٹرا ھور سندھ تے راج کیتا، پنجاب تے بلوچستان دے حصیاں تے۱۳۵۱ء-۱۵۲۴ء تک حکومت کیتی سی۔ ٹھٹہ سما سلطنت  دا راجگڑھ ہوندا سی

**سمہ خاندان** () نے سنہ ۱۳۵۱ء تو‏ں سنہ ۱۵۱۵ء موجودہ پاکستان دے صوبہ سندھ اُتے حکمرانی کيت‏ی۔ سندھ وچ سومرا خاندان دے بعد سمہ خاندان د‏‏ی حکومت دا آغاز ہويا۔ سنہ ۱۳۵۱ء وچ جام اُنڑ سموں نے سمہ شاہی خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی سی اس خاندان دے ۱۷ دے نیڑے حکمراناں نے سنہ ۱۵۱۹ء تک تقریباً اک سو سَتر برس تک حکومت کيتی۔ اِنہاں ۱۷ حکمراناں وچ سب تو‏ں ودھ مشہور تے صالح حاکم جام نظام الدین دوم نو‏‏ں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1351ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:چندر ونش
گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی قبیلے
گٹھ:پاکستان دے شاہی خاندان
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سلطنتاں تے بادشاہتاں
گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے
گٹھ:ہندوستان د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں
گٹھ:سمہ خاندان
گٹھ:سلطنت سندھ
## حوالے

گٹھ:سندھ دی تریخ
روشنی چوپڑا

**روشنی چوپڑہ** اک بھارتی اداکارہ، ٹیلیوژن پیشکرتا اتے 'اینّ.ڈی.ٹیوی امیزن' چینل دے اک شو "دل جیتیگی دیسی گرل" دی وجیتا ہے۔

## جیون
### نجی جیون
روشنی دی چھوٹی بھین *دییا چوپڑا* وی اداکارہ ہے۔ چوپڑا دی ویاہ فلم-میکر سدھارتھ آنند کمار نال ہویا ہے۔ اسنے 5 نومبر، 2012 نوں جیویر ناں دے بچے نوں جنم دتا سی۔ اس توں بعد اگست 2014 نوں اسنے ریان ناں دے دوسرے لڑکے نوں جنم دتا۔ اس توں بعد اس نے ایان ناں دے تیسرے لڑکے نوں جنم دتا۔ سو ہن اسدے تنّ لڑکے ہن۔ اوہ یش چوپڑہ دے پروار نال تعلق رکھدی ہے۔

## ڈرامے

## فلماں

## حوالے

## باہری کڑیاں
*

گٹھ:جنم 1980
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
میری ہوگارتھ

**مریم سکاٹ تھامسن ہوگارٹ** (1819/20 – 7 مئی 1837) چارلس ڈکنز دی سالی اتے کیتھرین ڈکنس دی بھین سی۔ ہوگارٹ ڈکنز پروار دے نال 17 سالاں تکّ رہی۔ منیا جاندا ہے کہ چارلس دے کئی ناولاں دے پاتراں دی مول چھاپ چارلس نے اس کولوں ہی لی سی۔

## جیون
میری ہوگارتھ جارج ہوگارتھ (1783-1870) اتے جورجینا ہوگارتھ (1793-1863) دی دھی سی۔  اہ ایڈنبرا وچ پیدا ہوی سی جتھے اس دا پیؤ والٹر سکاٹ دے اک قانونی صلاح کار اوہ ااپنے ماپیاں دیاں دس اولاداں وچوں اک سی، تیجا بچہ اتے دوجی دھی سی۔ سن۔ اس دا ناں دادی دے ناں اُپر رکھیا گیا سی۔
اس دا پیؤ جارج وی اک سنگیت نقاد، چیلو اتے سنگیتکار سی جو ایڈنبرا کورینٹ رسالے وچ کم کردا سی۔ 1830 وچّ اس نے *ہیلفاکس گارڈیئن* شروع کیتا۔ 1834 وچ اوہ لندن دی *د سنڈے مورننگ* وچ اوہ اک سنگیت نقاد وجوں پکا ہو گیا۔ 1835 وچ اوہ *د یوننگ کرونیکل* دا اڈیٹر  بن گیا۔ مریم پہلی وار چارلس ڈکنز نوں اپنی بھین کیتھرین نال ملی۔ دوں اسدی عمر محض 14 سال سی۔ 1836 وچ چارلس اتے کیتھرین ڈکنز دا ویاہ ہو گیا اتے اس توں بعد میری اوہناں دے نال ہی رہی۔

## نوٹس

## حوالے

گٹھ:انگریز شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
الکا اجیتھ

**الکا اجیتھ** اک بھارتی پلیبیک گائکہ ہے۔ اوہ *ایئرٹیل سپر سنگر جونیئر* سیزن دوجا دی جیتو ہے۔ ایہہ تامل بولی وچّ ہویا گیت کاری دا مقابلہ سی۔ 

## جیون
اسدا جنم ایم.پی. اجیتھ اتے پی. سجتھا دے گھر ہویا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جنم 1997
9 جمادی الثانی

اسلامی کیلنڈر دے ۶ویں مہینے جمادی الثانی دی 9ویں تریخ یا دن

## واقعات

## ولادت

## وفات

## تعطیلات تے تہوار

گٹھ:دن
گٹھ:اسلامی کیلنڈرگٹھ:جمادی الثانی
ہیلین کیلر

**ہیلن ایڈمز کیلر** (انگریزی: Helen Adams Keller;  27 جون 1880 – 1 جون 1968) اک امریکی لکھاری، سیاستدان اتے استاد سی۔ ایہہ پہلی بہری اتے انھی انسان سی جسنے بی.اے. دی ڈگری حاصل کیتی ہووے۔ ہیلن دی استانی عینی سولیوین نے بولی نہ ہون دی رکاوٹ نوں توڑیا اتے لڑکی نوں سنچار کرنا سکھایا، ایہہ سبھ *[[د مریکل ورکر]]*  ناٹک اتے فلم وچّ پیش کیتا گیا ہے۔ اسدا جنم دن 27 جون امریکہ دی پینسلوانیا ریاست وچّ ہیلن کیلر دن وجوں منایا جاندا ہے۔
## مختصر جانکاری
ہیلین ایڈمس کیلر دا جنم 27 جون،1880 وچّ تسکمبیا دے اک چھوٹے جہے قصبے الباما چ ہویا۔ ہیلین اک لکھاری،سیاستدان اتے پروفیسر سی۔ ایہہ اک اجیہی عورت سی جس نے پہلی وار گُنگے اتے بولھے ہون دے باو جود بیچلر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ اسدا جنم تھاں الباما ہن اک میوزیئم بن گیا ہے اتے اسدے جنم دی تریخ والے دن ہیلین کیلر دن منایا جاندا ہے۔ ہیلین جنم تو ہی گونگی جاں بولھی نہیں سی۔ 19 مہینیاں دی عمر وچ بیماری کرکے اس دی سنن دی طاقت اتے بولن دی طاقت چلی گئی۔
## مڈھلے سال اتے بیماری
ہیلن ایڈمز کیلر دا جنم 27 جون 1880 نوں تسکمبیا، الاباما وچّ ہویا۔ اسدا پروار کھیتاں وچّ بنائے گھر آئیوی گرین وچّ رہندا سی، جو اسدے دادے نے کئی دہاکے پہلاں بنایا سی۔

جنم سمیں ہیلن دیکھ اتے سن سکدی سی پر جدوں ایہہ 19 مہینیاں دی سی تاں اسنوں اک بیماری ہو گئی جس نال ایہہ بہری اتے انھی ہو گئی۔ اس سمیں ایہہ پروار دے باورچی دی 6 سالا لڑکی، مارتھا واشنگٹن، نال رابطہ کرن وچّ اہل سی۔ 7 سال دی عمر تکّ اس کول رابطہ لئی 60 توں ودھ اشارے سن۔

1886 دی ہیلن دی ماں نے چارلز ڈکنز دا سفرنامہ امیریکن نوٹس پڑھیا جس وچّ اک بہری اتے انھی عورت، لورا برجمین، دی سفل تعلیم بارے ذکر کیتا ہویا سی۔ استوں متاثر ہوکے اسنے ہیلن اتے اسدے پیؤ نوں بالٹیمور وچّ جولیئن چیشوم ناں دے ڈاکٹر کول جاکے صلاحَ لین لئی کیہا۔ چیشوم نے اوہناں نوں الیگزینڈر گراہم بیل کول جان دی صلاحَ دتی، جو اس سمیں انھے بچیاں نال کم کر رہا سی۔ بیل نے اوہناں نوں پرکنز انسٹیچیوٹ آف بلائنڈ بارے دسیا جتھے لورا برجمین دی سکھیا ہوئی سی۔ ادارے دے پربندھک مائیکل اناگنوس نے ایہہ کم عینی سولیوین نوں سونپیا جو اتھوں دی اک سابقہ طالبہ سی اتے خود لگبھگ انھی سی۔ اس طرحاں 49 سالاں دے تعلق دی شروعات ہوئی۔ پہلاں تاں سولیوین ہیلر دی آیا اتے آخر اسدی ساتھن بنی۔

## حوالے

گٹھ:امریکی شخصیتاں

گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی سیاستدان
گٹھ:جنم 1880
گٹھ:موت 1968
ونود دعا

**ونود دعا ** (جنم 11 مارچ 1954) پدم شری نال اعزازیا بھارت دا مشہور ہندی ٹیلیوژن صحافی اتے پروگرام ڈریکٹر ہے۔ موجودہ ویلے اوہ نویں دلی ٹیلیوژن دے خبراں چینل این ڈی ٹیوی انڈیا دا پرمکھّ پیشکار اتے  خبراں پڑھ والا ہے۔

اس نوں بھارت سرکار نے 2008 وچّ صحافت لئی پدم شری دے کے اعزازیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی لوک
شوال

**شوال**، اسلامی کیلنڈر دا دسواں مہینا اے ۔ ایس مہینے دی پہلی تریخ نوں مسلمان عید الفطر مناوندے نیں ۔

گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:اسلامی تقویم
گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:اسلامی مہینے
چودہ معصوم

**چودہ معصوم** یا ائمہ معصوم ، چودہ معصوم اہل تشیع دی اصطلاح دے وچ ان چودہ شخصیات دے واسطے بولا جاندا اے جن نوں عقیدہ تشیع وچ (اصطللاح)معصوم مانا جاندا اے، جن وچ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم پھر ان دی پتری فاطمہ زھرا، اس دے بعد ان دے شوہر علی ابن ابی طالب، ان دے بعد ان دے واڈے پتر حسن ابن علی ان دے بعد ، ان دے بھائی حسین ابن علی ھور پھر  سلسلہ حسین ابنی علی دی آل وچ ہی چلدا رہا اے، آخری امام اثناء عشری شیعہ دے قریب حضرت امام مہدی ہینگے، جو جم سے ہی تبلیغ کردے رہے پھر غائب ہو گۓ سی۔ پر اہل سنت ان تمام لوگاں وچ نبی ہون واسطے صرف محمد  ہی نوں معصوم ماندے ہیںگے، باقی سب اہل بیت دی تعظیم  کردے ہینگے، مگر ان نوں معصوم مطلق نہیں ماندے۔

## نسبی سانچہ

## حوالے

گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:خاندان محمد
ذُلقعد

ذُلعقد اسلامی کیلنڈر دا گیارہواں مہینا اے ۔

## جم

## وفات
*محمد تقی

## واقعات
*حدیبیہ دی صلح

## حوالے

گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:اسلامی تقویم
گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:اسلامی مہینے
محرم (مہینا)

**محرم** اسلامی کیلنڈر دا پہلا مہینا اے۔ اسے محرم الحرام وی کہندے سی۔ اسلام تے پہلے وی اس مہینے نوں انتہائی  احترام دیاجاندا سی۔ اسلام دے وچ اسدا احترام اج وی جاری اے۔ اس مہینے وچ جنگ لڑائی تے پابندی اے۔ ای ھی حرمت دی وجہ سے اس نوں محرم کہندے سی۔ اس مہینےتے نوا اسلامی سال دا آغاز ہوندا اے۔

## اس مہینے دے اہم واقعات
*١ ھ ۔اک محرم نوں حضرت محمد صل اللہ علیہ وسلم نے مکہ تے مدینہ ہجرت کتی ھور اسلامی سال دی شروعات ہوئی۔

*٧ ھ - خیبر دی لڑائی

*٧ ھ - حضرت محمد صل اللہ علیہ وسلم نے صفیہ بنت حیی بن اخطب رضی اللہ تعالی عنہ نال نکاح کتاِ۔

## شہادتاں
* ٢٢ ھ : 26 ذی الحجہ نوں دوجےِ خلیفہ  حضرت عمر فاروقؓ شہید ہوئے۔
* ٦١ ھ ۔ 10 محرم نوں جمعہ دے دن حضرت امام حسین ابن علیؓ ھور ان دے ساتھیاں  دی شہادت (بروز عاشورہ)
* 25 محرم :امام زین العابدین  دی شہادت ۔
* ٢٧ محرم : صحابی رسول حضرت میثم تماردی شہادت۔

## حوالہ جات

گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:اسلامی مہینے
گٹھ:اسلامی تقویم
گٹھ:اسلامی کیلنڈر
حدیبیہ دی صلح

مکہ معظمہ تے اک منزل دے فاصلے پر اک کنواں حدیبیہ دے ناں سے مشہور اے ۔ اوہاں مدینہ ھورمشرکینِ مکہ دے درمیان مارچ 628ء نوں اک معاہدہ ہوا سی جسے **حدیبیہ دی صلح ** (عربی وچ ) کہندے سی۔ 628ء (6 ھجری) وچ 1400 مسلمانوں دے ساتھ حضرت محمد  مدینہ تے مکہ دی طرف عمرہ دے ارادہ تے روانہ ہوئے۔ عرب دے رواج دے مطابق غیر مسلح افراد چاہے او دشمناں کیوں نہ ہوں کعبہ دی زیارت کر سکدےسیگے جس وچ رسومات بھی شامل تھی سی۔ ای ہی  وجہ سی کہ مسلمان تقریباً غیر مسلح سیگے۔ مگر عرباں دے رواج دے خلاف مشرکینِ مکہ  حضرت خالد بن ولید (جو بعد وچ مسلمان ہو گئےسی) دی قیادت وچ دو سو مسلح سواروں دے نال مسلمانوں نوں حدیبیہ دے مقام پر مکہ دے باہر ہی روک لیاسی۔ رسول اللہ نے حضرت عثمان غنی نوں سفیر بنا کر مکہ بھیجا۔ انھاں نوں  وہاں روک دتتا گیا سی۔ ان دے واپس آن وچ دیر ہوئی تو آپﷺ نے صحابہ تے بیعت لی جن نوں بیعت رضوان دے ناں سے مشہور اے۔اس بیعت وچ مسلماناں نے عہد کتا کہ وہ مردے دم تک حضور  دا ساتھ نہیں چھڈینگے۔ تھوڑی دیر بعد حضرت عثمان  واپس آگئےسی اس بیعت دی خبر مکہ والوں نوں ہوئی ھور انھاں نے مسلمانوں نوں جنگ دے لیے تیار ویکھا۔ تو صلح پر راضی ہوگئے سی۔ رسول پاک نے مکہ والوں دی شرطاں قبول فرما لتیں ھور حضرت علی ؓ تے ای صلح نامہ لکھوایا گیاسی۔
صلح حدیبیہ تک مسلماناں انتہائی طاقتور ہو چکے سی مگر یہ یاد رکھو کہ اس وقت مسلماناں جنگ دی تیاری دے نال نہیں آئے سی ای ھو لیے بعض لوگاں چاہدے سی کہ جنگ ضرور ہووے۔ خود مسلمانوں وچ ای لوگ سی جن نوں معاہدہ دی شرائط پسند نہیں سینگی۔ مثال دے طور پر اگر کوئی مسلمان مکہ دے لوگاں دے پاس چلا جاوے تو اسے واپس نہیں کتا جاوے گا مگر کوئی وی مشرک مسلمان ہو کر اپنے بزرگاں دی اجازت دے بغیر مدینہ چلا جاوے تو اسے واپس کتا جاوے گا۔ مگر حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دی سمجھداری نالاں سے صلح دا معاہدہ ہو گیاسی۔ اس دی بنیادی شق ای سی کہ دس سالاں تک جنگ نہیں لڑی جاوے گی ھور مسلماناں ای سال واپس چلے جاوینگے  ھور عمرہ دے لیے اگلے سال آوینگے ۔ ای ھو لیے مسلماناں واپس مدینہ آئے ھور پھر 629ء وچ حج کتا۔ ای معاہدہ دے بہت چنگے اثرات برآمد ہوئے۔

## معاہدہ دے لفظاں

معاہدہ یہ سی ۔ 

”شروعات اللہ دے ناں سے۔ امن دی ای شرطاں محمد بن عبداللہ بن عبدالمطلب () ھور سہیل بن عمرو سفیرِ مکہ دے درمیان طے ہوئیں۔ دس سال تک کوئی جنگ نہیں ہووےگی۔ کوئی وی (حضرت) محمد () دا ساتھ دینا چاہوے یا ان تے معاہدہ کرن چاہے تو اس امر وچ آزاد اے۔ ای طرح کوئی وی قریش (مشرکینِ مکہ) دا ساتھ دینا چاہے یا ان تے معاہدہ کرن چاہے تو اس امر وچ آزاد اے۔ کوئی وی جوان آدمی یا ای ہا شخص جس دا باپ زندہ ہوئے (حضرت) محمد () دی طرف اپنے پیو یا سرپرست دی اجازت دے بغیر جاوے تو اسے اپن پیو یا سرپرست نوں واپس کتاِ جاوے گا لیکن اگر کوئی وی قریش دی طرف جائے تو اسے واپس نہیں کتا جائے گا۔ ای سال (حضرت) محمد () مکہ وچ داخل ہوئے بغیر واپس چلےجاوینگے مگر اگلے سال او ھور ان دے ساتھی مکہ وچ داخل ہو سکدے سین، تین دن گزار سکدے سین ھور طواف کر سکدے سیں۔ ان تین دنوں وچ قریشِ مکہ آس پاس دی پہاڑاں تے ہٹ جاوینگے۔ جب (حضرت) محمد () ھور ان دے ساتھی مکہ وچ داخل ہووینگے تو غیر مسلح ہو ینگے سوائے ان سادہ تلواروں دے جو عرب ہمیشہ اپن ساتھ رکھدے سین“۔



ای سال مسلمان جو تعداد وچ تھوڑے ھور غیر مسلح سی جنگ تے بچ گئےسی ھور ای سے اگلے سال مکہ وچ داخل ہوئے۔ معاہدہ دے دوران پہلے حضور  دا نام 'محمد رسول اللہ' لکھا گیا مگر مشرکین نوں اعتراض ہووا تو حضور  نے اپنا سادہ ناں لکھوا لتا۔

گٹھ:628ء
گٹھ:تاریخ اسلام
گٹھ:محمد
گٹھ:معاہدے
علی النقی

**حضرت علی نقیؒ**، حضرت محمد تقی دے پُتر ھور اہلِ تشیع دے دسویں امام سی.

## ناں تے نسب

اسم مبارک علی ؒ , کنیت ابو الحسن ؒ اور لقب نقی ؒ اے ۔اسی واسطے آپ تے پہلے حضرت علی مرتضٰیؓ اور امام رضا ؒ دی کنیت ابو الحسن ہو چکی سی- ای لئے آپ نوں ابوالحسن ثالث« کہا جاندا اے ماں  آپ دی سمانہ خاتون سیں۔

## حوالے

گٹھ:212ء دی وفات
گٹھ:254ء دے جم
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ
گٹھ:تاریخ اسلام
گٹھ:شیعہ امام
گٹھ:امام
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
گٹھ:خاندان محمد
ویکیپیڈیا:منتخب ایام/13 مارچ

* 1800 &ndash; مہاراشٹر وچ مرہٹہ سلطنت دے پرمکھ منتری نانا فرنانڈیج دی مہاراشٹر دے پونا ضلعے وچ موت ہوئی۔
* 1878 &ndash; ورناکلر پریس قانون پاس کیتا گیا اتے اسے دن امرت بازار میگزین دے انگریزی شمارے دی شروعات ہوئی۔
* 1884 &ndash; امریکہ نے سٹینڈرڈ ٹائم نوں قبول کیتا۔
* 1900 &ndash; برطانوی فوج نے دکھنی افریقہ دے بلوفونٹین شہر اُتے قبضہ کیتا۔
* 1921 &ndash; وچکار ایشیائی دیس منگولیا نے چین توں آزادی حاصل کیتی۔
* 1940 &ndash; جلیانوالہ باغ قتل عام دے دوشی پنجاب دے سابقہ گورنر جنرل جنرل ڈائر نوں لندن وچ بھارتی   آزادی پسند اودھم سنگھ نے گولی ماری۔
* 1961 &ndash; روس وچ زمین کھسکن نال 145 لوکاں دی موت ہوئی۔
* 1963 &ndash; بھارت چ وکھ-وکھ کھیڈاں وچ بہترین کارکردگی لئی ارجن انعام دین دا اعلان کیتا گیا۔
* 1997 &ndash; مدر ٹریسا دے ٹرسٹ نے نرملا جوشی نوں اپنا انچارچ چُنیا ۔
## موت
* 2004 &ndash; بھارتی ستار نواز ولائت خان دی موت (جنم 1928)
ویکیپیڈیا:منتخب ایام/14 مارچ

* 1558 &ndash; فرڈینینڈ اول نوں روم دا بادشاہ نامزد کیتا گیا۔
* 1914 &ndash; سربیا اتے ترکی نے امن معاہدے اُتے دستخط کیتے۔
* 1923 &ndash; جرمنی دی سپریم کورٹ نے نازی پارٹی اُتے روک لگائی۔
* 1931 &ndash; ہندستان دی پہلی بولدی فلم عالم آرا بامبے ہن ممبئی وچ رلیز ہوئی۔
* 1951 &ndash; کوریا دی لڑائی دوران امریکی اتے اقوام متحدہ دی فوج نے سیؤل اُتے کنٹرول کیتا۔
* 1955 &ndash; مہیندر بیر وکرم شاہ دیو نیپال دا بادشاہ بنیا۔
* 1958 &ndash; امریکہ نے نواڈا وچ ایٹمی تجربہ کیتا۔