مذہباں تے عقیدےآں دے لسٹ

thumb|مذہبی علامتاں

مذہب ثقافتی نظاماں، عقائد، آفاقی تصورات ہور انسانیت، روحانیت تے اخلاقی اقدار و تصورات دا اک مرکب ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت اے کہ مذہب د‏‏ی وضاحت کرنا تھوڑا مشکل اے، مگر مذہبیات دے مطالعہ وچ کلیفارڈ گیرٹز نے مذہب دا اک معیاری ماڈل تیار کيتا اے جسنو‏ں اوہ **ثقافتی نظام** تو‏ں تعبیر کردے ني‏‏‏‏ں۔ طلال اسد نے گیرٹز دے اس ماڈل اُتے تنقید د‏‏ی تے مذہب د‏‏ی انسانی درجہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ متعدد مذاہب وچ اساطیری کہانیاں، علامات، رہتلاں تے مقدس تریخاں ہُندیاں نيں جس تو‏ں زندگی تے کائنات د‏‏ی وضاحت ہُندی اے تے انہاں د‏‏ی ابتدا دا بیان ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دا مقصد اپنے عالم ظاہر تے انسانی فطرت تو‏ں خیالات اخذ ک‏ر ک‏ے اخلاق، اخلاقیات، احکا‏م شرعیہ تے پسندیدہ نظام حیات نو‏‏ں متعارف کروانا ا‏‏ے۔ اک اندازہ دے مطابق دنیا بھر وچ تقریباً 4,200 مذاہب ني‏‏‏‏ں۔

لفظ مذہب متوازی طور اُتے کدی کدی ایمان تے یقین دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن مذہب ذا‏تی اعتقاد تو‏ں بااں طور قدرے مختلف اے کہ مذہب دا تعلق سماج تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر مذاہب وچ منظم مذہبی رویے بشمول مذہبی درجہ بندی ہُندے نيں، دونے مل ک‏ے ایہ تعین کردے نيں کہ مذہب نو‏‏ں اپنانے، اس اُتے عمل کرنے، معبد وچ جانے، معبود د‏‏ی عبادت کرنے، مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی زیارت کرنے تے مذہبی متون اُتے عمل پیرا ہونے دا طریقہ کار تے قوانین کيتا ہون۔ کچھ مذاہب د‏‏ی اپنی مقدس زبان ہُندی اے تے ايس‏ے وچ عبادت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مذہبی اعمال وچ وعظ، خدا یا خداواں د‏‏ی عبادت، قربانی، تہوار، ضیافت، وجد، آغازیت، تجہیز و تکفین؛ شادی، مراقبہ موسیقی، فن، ناچ، سماجی خدمت یا ہور تہذیبی و ثقافتی رسومات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ مذہبی تعلیمات وچ ماورائے نفسیا‏‏تی امور وی شامل ہُندے نيں جداں قریب المرگ تجربہ، تجربہ بیرون جسم، تناسخ، ماورائے طبعی تے مافوق الفطرت تجربات وغیرہ۔ 
مذہبیات دا مطالعہ کرنے والی کچھ اکیڈمیاں نے مذہب نو‏‏ں 3 گروہاں وچ تقسیم کيتا اے: عالمی مذاہب یعنی ایداں دے مذاہب جو عالمگیر تے کثیر ثقافتی ہاں؛ مقامی مذاہب یعنی ایداں دے مذاہب جو کسی خاص علاقہ، ملک، گروہ یا رہتل نال تعلق رکھدے ہاں تے نويں مذاہبی تحریکیں یعنی حالیہ وجود وچ آنے والے مذاہب۔
اک جدید نظریہ یعنی سماجی تعمیریت دے مطابق مذہب اک جدید تصور اے جو تمام روحانی اعمال و عبادات ابراہیمی مذاہب د‏‏ی طرح کسی ماڈل دے تابع تے ایداں دے نظام دے تحت ہُندے نيں جو حقیقت د‏‏ی تشریح تے جنس انسانی د‏‏ی وضاحت کردا اے، چنانچہ مذہب نو‏‏ں بطور اک تصور انہاں غیر مغربی ثقافتاں اُتے منطبق کرنا نامناسب اے جو انہاں نظاماں اُتے مبنی نئيں یا جنہاں وچ وڈی حد تک انہاں نظاماں نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل نئيں ا‏‏ے۔

## ابراہیمی مذاہب

ابراہیمی مذہب توحیدیت اُتے مبنی ہُندے نيں مگر کدی کدی ایہ مذاہب تقابل ادیان وچ اک دوسرے دے مد مقابل آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ابراہیمی مذہب د‏‏ی بنیاد پیغمبر ابراہیم دے عقائد اُتے مبنی ا‏‏ے۔ پیغمبر ابراہیم دے خاندان وچ بہت سارے انبیا گزرے نيں جنہاں نے کئی مذاہب د‏‏ی ابتدا کيتی۔
### بابیت
* ازلیت
#### بہایئت

* معاہدے د‏‏ی شرائط دے تحت بہایئت
* راسخ العقیدہ بہایئت

### مسیحیت

#### مشرقی مسیحیت
* کلیسائے مشرق (غلطی تو‏ں نسطوریت کہیا جاندا اے )۔
** قدیم کلیسیائے مشرق
** مشرقی آشوری کلیسیا
** کلدانی کاتھولک کلیسا
* مشرقی کاتھولک کلیسیا (کاتھولک کلیسیا وچ داخل آزاد کلیسے جنہاں وچ بازنطینی ریت تے مغربی سوری ریت ورگی مختلف ریت شامل ني‏‏‏‏ں۔
** البانی یونانی کاتھولک کلیسیا
** بیلاروسی یونانی کاتھولک کلیسیا
** بلگاری یونانی کاتھولک کلیسیا
** بازنطینی یونانی کاتھولک کلیسیا برائے کروئشیا تے سربیا
** ہنگری بازنطینی کاتھولک کلیسیا
** اطالوی-البانی کاتھولک کلیسیا (اطالوی یونانی کاتھولک کلیسیا وی کہیا جاندا اے )۔
** ہنگری بازنطینی کاتھولک کلیسیا
** مقدونیائی کاتھولک کلیسیا
** مقدونیائی کاتھولک کلیسیا
** میلکائٹ یونانی کاتھولک کلیسیا
** رومانیوی کاتھولک کلیسا
** روسی یونانی کاتھولک کلیسیا
** بلگاری یونانی کاتھولک کلیسیا
** روتھینی یونانی کاتھولک کلیسیا امریکا وچ اسنو‏ں ‘‘بازنطینی کاتھولک کلیسیا‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
** سولواکی یونانی کاتھولک کلیسیا
** یوکرینی یونانی کاتھولک کلیسیا
** سوری کاتھولک کلیسیا
** مورانی کلیسیا
** سوری ملنکارا کاتھولک کلیسیا
** سوری ملباری کاتھولک کلیسیا
** سوری ملباری کاتھولک کلیسیا
* اورینٹل راسخ الاعتقاد کلیسیا (اسنو‏ں عقیدہ وحدت فطرت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
** آرمینیائی رسولی کلیسیا
** اسکندریہ دا قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** سریانی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا اور
** ارتریائی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا اس دے نال نال ملنکارا راسخ الاعتقاد سریانی کلیسیا برائے مار توما مسیحی بھارت وچ 
* مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا (مشرقی راسخ العقیدہ)
** یونانی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** سربیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** رومانیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** بلگاری راسخ الاعتقاد کلیسیا
** جارجیائی راسخ الاعتقاد کلیسیا
** قدیم یونانی تقویمی ( اصل راسخ الاعتقاد یا صحیح راسخ الاعتقاد)
** روسی قدیم عقائد (قدیم روايتی)
** باز پاپائی
** پاپائی
* روحانی عیسائیت
** دوخوبور
** ملوکان

### مغربی مسیحیت

* پروٹسٹنٹ مسیحیت
** باز اصطباغیت (ریڈیکل اصلاحی)
*** ایمش
*** ہاتریندی
*** مینوناندی
*** دریائی بریتھانی
*** شیزوارزینائی بریتھانی
*** شیکرز
** انگلیکانیت
*** انگلیسی-کاتھولزم
*** وسیع کلیسا
*** مسلسل انگلیسی تحریک
*** انگریزی ڈیسینٹرس (نان کانفرمسٹس)
*** بلند کلیسا
*** پست کلیسا
*** آزاد انجیلی
*** پیوریٹن
** اصطباغی کلیسیا
*** عام بپتسمائی ( من منی بپتسمائی)
*** لینڈمارکزم
*** مشنری بپتسمائی
*** ابتدائی بپتسمائی
*** سخت بپتسمائی (اصلاحی بپتسمائی)
** سیاہ کلیسیا
*** سیاہ نظریہ
** مسیحی ڈیزم تے مسیحی الحاد
** اقراری تحریک
** انجیلی مسیحیت
*** کرشمائی تحریک
*** ڈسپوزیشنزم مسیحی صہیونیت
*** ترقی پذیر کلیسا
*** نیو-کرشمائی تحریک
*** نیو-انجیلی مسیحیت
*** پلائی ماؤتھ بریتھانی
**** خصوصی بریتھانی
**** آزاد بریتھانی
*** ترقی پسند مسیحیت
** پروٹسٹنٹ مسیحیت
** حوثی (تاریخی)
*** موراوینائی
** جیوزیم
** لولارڈی (تاریخی)
** لوتھریت
*** لیستندیانزم
*** پیٹزم
** میتھوڈسٹ مسیحیت
*** کالوینیسٹک میتھوڈسٹ
*** ہولینیس تحریک
**** نزرینی کلیسا
*** سالویشن آرمی
*** ویسلیانزم
** پیندی کاسٹل
*** کلیسائے خدا
*** موخر الذکر تحریک
*** کلام ایمان
** کالوینیت
*** تعمیر نو مسیحیت
*** کانگریشنل کلیسا (جداں سوس اصلاحی، ڈچ اصلاحی تے فرانسیسی اصلاحی کلیسا)
*** نیو کالوینیت
*** پریسبیٹیرین کلیسیا
*** کویکرز (فرینڈز)
*** زوینگلیانزم
** تحریک بحالی
**** ایڈونٹسٹ
**** شاخ داؤدی
**** ساتواں دن ایڈونسٹسٹ کلیسا
*** کرسٹاڈلفئن
*** مسیحی سائنس
*** کلیسائے مسیح
*** اگلیسیا نائی کرسٹو
*** یہوواہ دے گواہ
*** تحریک مقدسین آخری ایام
*** مورمونی بنیادپرست
*** مملرزم
*** پتھر- کیمپبل تحریک
** والڈینسینز (تاریخی)
* رومانی کاتھولک کلیسیا (لاطینی کلیسا وچ رومانی کلیسا)
** افرمنگ کاتھولزم
** بریکوے کاتھولک
** کرشمائی کاتھولک
** عبرانی کاتھولک
** آزاد کاتھولک کلیسا
*** قدیم کاتھولک کلیسا (اتحاد یوٹچٹ)
**** پولش قومی کاتھولک کلیسا
** لبرل کاتھولزم
** لبرل نظریہ (لاطینی امریکی نیو مارکسٹ کاتھولزم)
** مودرنسٹ کوتھولک
** روايتی کاتھولک
*** سیدیواکاٹزم
* توحید پرستی (مسیحیت)
* مگربی ایسوٹیریسزم
** بہمینزم
** مسیحی کابالا
** مارتینزم
** الصليب الوردی
** نويں کلیسیا

### ہور
کچھ مسیحی گروہاں د‏‏ی مشرقی یا مغربی درجہ بندی بہت مشکل ا‏‏ے۔
* غناسطیت
* مسیحی عالمیگیریت
* نرتریت پسندی
* مسیحی یہودیت
* راستافارین
* یونیفیکیشن کلیسا
** عالمی امن و اتحاد مقدس کلیسا
* مشرگی روشنی
* آریوسیت (تاریخی)
* ابیونی فرقہ (تاریخی)
* مارکیونزم (تاریخی)
### غناسطیت

متعدد غناسطیت گروہ اتدائی مسیحی نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ 

* بیگنولین (تاریخی)
* بونسین کلیسا (تاریخی)
* کیرڈونینز (تاریخی)
* کولاربیسینز (تاریخی)
* سائیموننز (تاریخی)
* بوگومیلیزم (تاریخی)
* کیتھیرزم (تاریخی)
* یزیدی (اک کردتی مذہب جو غناسطیت تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔
* شیثی فرقہ (تاریخی)
** باسلیدی فرقہ (تاریخی)
** ویلنتینسی فرقہ (تاریخی)
*** برديصانی فرقہ
* ایتھینسی غناسطیت
* ایتھینسی غناسطیت کاتھولک

### دروز

### اسلام

;احمدیہ

* احمدیہ
* احمدیہ انجمن اشاعت اسلام لاہور
;سیاہ مسلم

* امریکی سوسائٹی آف مسلم
* فائیو پرسینٹ نیشن
* مورش راسخ العقائد امریکی کلیسا
* مورش سائنس ٹیمپل آف امریکا
* نیشن آف اسلام
* یونائٹید نیشن آف اسلام
;اسلامت

* اہل سنت والجماعت
** دیوبندی مکت‏‏ب فکر
** بریلوی مکت‏‏ب فکر
* اہل حدیث
** غیر مقلدیت
* یوگیانی
* موحین
* سلفی تحریک
* وہابی تحریک
;خارجی

* ازرقی (تاریخی)
* حروریہ (تاریخی)
* اباضیہ
* صفری
;ہل تشیع

* بیکتاشی فرقہ
* اسماعیلی
** مستعلیہ
*** عتبہ ملک
**** عتبہ ملک بدر
**** عتبہ ملک وکیل
*** علوہ بوہرہ
*** داؤدی بوہرہ
**** ترقی پسند داؤدی بوہرہ
*** ہفت بوہرہ
*** سلیمانی بوہرہ
** نزاریہ
** ست پنتھ
* فقہ جعفری
** شیعہ اثنا عشریہ
*** اخباری (اہل تشیع)
*** شیخیت
*** اصولی
** نصیریہ
** علوی شیعہ
* نعمۃاللہ
* زیدیہ
;تصوف

* سلسلہ چشتیہ
* سلسلہ مولویہ
* سلسلہ نقشبندیہ
* ظاہریہ
* خوفیہ
* سلسلہ قادریہ
* سہروردیہ
* طریقت
* تیجانیہ
* علوی شیعہ
* مورش راسخ العقائد امریکی کلیسا

**جدید صوفی گروہ**
* صوفی آرڈر انٹرنیشنل
* صوفزم ریآرینٹیڈ
* عالمگیریت تصوف
** ڈانسیز آف ینیورسل پیس
; سنی اسلام

* حنفی
** اشعری
** ماتریدی
* حنبلی
* فقہ مالکی
* شافعی
* وہابی تحریک
* جماعت اسلامی
* تبلیغی

;قرآنیت

* قرآنیت
* طلوع اسلام
* یونائیٹید سبمیٹرز ینترنیشنل

; ہور
* الفاتحہ فاؤنڈیشن
* کینیڈین مسلم یونین
* یورپین اسلام
* اتفاق المسلمین
* جدید
* جماعت المسلمین
* لبرم موومینٹ ویدن اسلام
* مہدویہ
* مسلم کینیڈین کانگریس
* ترقی پسند برطانوی مسلم
* ترقی پسند مسلم اتحاد
* ریاض احمد گوھر شاہی
* مسیحی فاؤنڈیشن انٹرنیشنل
* یارسانزم
* شیداوتینگ

### یہودیت

#### بیٹا اسرائیل

#### کریٹ یہودیت

#### نوحیت

نوحیت اک توحیدی تصور اے جو ست احکا‏م نوح اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ روايتی طور اُتے ربیائی یہودیت د‏‏ی ترجمانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہلاخاہ دے مطابق غیر یہودی قبول یہودیت دے مجاز نئيں نيں مگر اوہ ست احکا‏م نوح اُتے عمل پیرا ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔
#### ربیائی یہودیت

* رجعت پسند یہودیت
* ہیومنسٹک یہودیت (ہمیشہ مذہب نئيں منیا جاندا۔
* یہودی تجدید
* راسخ العقیدہ یہودیت
** حریدی یہودیت
** حسیدی یہودیت
** جدید راسخ العقیدہ یہودیت
* تعمیرا‏تی یہودیت
* اصلاحی یہودیت

#### سامری

سامری تورات دا دوسرا استعمال کردے نيں، اوہ یروشلم د‏‏ی بجائے جبل جرزیم عبادت کردے نيں تے ممکن اے کہ اوہ شمالی بادشاہت د‏‏ی اولاداں ہون۔ بالقین اوہ قدیم یہودی نسل تو‏ں نيں مگر انہاں نو‏‏ں یہودی مننے وچ ہیشہ نشاع رہیا ا‏‏ے۔ 

### ہیکل دوم یہودیت

* ایسانی (تاریخی)

فریسی (ربیائی یہودیت دے اسلاف) (تاریخی)

* صدوقی (کرائٹ دے اسلاف) )تاریخی)
* زلوطی (تاریخی)
** سیکاری (تاریخی)
* مسیحائی یہودیت (تاریخی)
** ابیونی فرقہ (تاریخی)
** الكسائی فرقہ (تاریخی)
** ناصری (فرقہ) (تاریخی)
* سباتائین (تاریخی)
* فرانكی فرقہ (تاریخی)

### مندائيت

* صابی
** صابی
** صابی

## راستفاری تحریک
## ایرانی مذاہب

### مندائيت

* صابی
** صابی
** صابی

## ہندوستانی مذاہب
### بھکتی تحریک
* کبیر پنتھ
* نانک پنتھ
* روی داسیت
* سدھ
* سنت مت
** الہی روشنی مشن
** اکنکاریت
** رادھا سوامی
*** رادھا سوامی ستسنگ بیز
*** رادھا سوامی ستسنگ، دینود

### بدھ مت
* نیاکا بدھ مت (اسنو‏ں تریخ وچ غلطی تو‏ں ہناینا کيتا گیا)
** بدھ-فطرت
*** دشابھومیکا (ہویان وچ ضم ہوئے گی)
*** ہویان فرقہ
**** ہاویون
**** کیگون
** انسانیت پسند بدھ مت
** مدھیہ ماکا
*** مشرقی ایشیائی مدھیہ ماکا
*** جونانگ
*** پراسنگیکا
*** سونتریکا
** نیچرین بدھ مت
*** نیچرین سوشو
*** نیچرین شو
** خالص ارض بدھ مت
*** جوڈو ششو
*** جوڈو-شو
** تھیرواد
*** بنگلہ دیشی سنگھ راج نیاکا
*** بنگلہ دیشی مہاستھابیر نیاکا
*** بنگلہ دیشی برمی دوارا نیاکا
*** برمی شویگنیین نیاکا
*** برمی تھودھمما نیاکا
**** میاسی سیاداو د‏‏ی ویپاسنیا رہتل تے اس دے پیروکار
*** سری لنکائی اماراپورا نیاکا
*** سری لنکائی رامننا نیاکا
*** سری لنکائی سیام نیاکا
*** سیئی دھممایوتتیکا نیاکا
**** تھائی جنگلی رہتل
***** اجناہ چاہ د‏‏ی رہتل
*** سیئی مہا نیاکا
**** دھممایکا تحریک
*** ویپاسنیا تحریک
** مہایان
*** تیاندی
**** تیندائی
**** چیونٹے
*** یوگاکارا
**** مشرقی ایشیائی یوگاکارا
*** شان بدھ مت
**** کاؤڈونگ فرقہ
***** زین بدھ مت
***** سوتو
***** کیزان سطر
***** جاکیون سطر
***** گین سطر
*** لنجی بدھ مت
**** رنزائی بدھ مت
**** اوباکو
**** فوکو-شو
**** وون بدھمت
*** زین دا کوان انہاں فرقہ
*** سانبو کیوڈان
** وجریان
*** شنگون بدھ مت
*** تبتی بدھ مت
**** بون
**** گیلوک
**** کاگیو
***** ڈاگپو کاگیو
****** کرما کاگیو
****** باروم کاگیو
****** دروکپا کاگیو
**** شنگپا کاگیو
*** نینگما
*** ساکیا
*** جونانگ
*** بوڈونگپا
** نویان
*** دلت بدھ مت تحریک
** جدید بدھ مت تحریکاں
*** نیو-بدھس تحریک
*** شمبھلا بدھ مت
*** ڈائمنڈ وے بدھ مت
*** تریراندا بدھ مت تنظیم
*** نیو کڈمپا رہتل
*** شیئر انٹریشنل
*** صحیح بدھا اسکول
**** نپپونزان-میوہوجی-دائیسنگا
*** ہاؤ ہاؤ
** بدھ دے عالمی اوتار
*** اریاستہائے متحدہ امریکا وچ بدھ مت

### دین الہی
* دین الہن (تاریخی)

### ہندو مت

* ایاوڑھی
* شیو مت
** کپالیکا
** کشمیر شیوزم
** لنگایت دھرم
** ناتھ
** پشوپاتھا شیوزم
** شیویا سدھاندا
** ویراشیوزم
* شکتی مت
* شراؤتا
* شمارت سوتر
* سوامی ناراین
* تنتر
** آنند مارگ
** کاؤلا
* وشنو مت
** براہما سمپرادتا
*** گوڑیہ ویشنو مت
**** بین الاقوامی سوسائٹی برائے کرشنا نگہداشت
*** شری ویشنوزم
*** ردرا سمپرادتا
*** نمبارکا سمپرادتا
*** وارکاری سمپرادتا
* ہندو اصلاحی تحریک
** آریہ سماج
** برہمو سماج
** راما کرشنا مشن
** تھاکر انوکول چندرا د‏‏ی ستسنگ
** ستیہ مذہب
** ماتوا مہاسنگھا
** رنجیشی تحریک د‏‏ی اوشوو

### ہندو فلسفہ د‏‏ی وڈی تحریکاں تے عقائد
* نیای
* پورو میمامسا
* سمکھیا
* وشیشیکا
** ادویت
** اروند گھوش
** دویندا ویداندا
** وشیشتادویندا
** یوگا
*** اشتنگا یوگا
*** بھکتی یوگا
*** جنانا یوگا
*** کرما یوگا
*** کندالنی یوگا
*** ہاتھا یوگا
*** راجا ہوئے گا
*** شاجا ہوئے گا
*** سدھا یوگا
*** سورت شبد یوگا
*** تانترک یوگا

### جین مت
* دگمبر
** مورتی پوجاکا
** ستھانک واسی
** شویتامبر تیراپاتھ

### سکھ مت
* سکھ مت

سکھ مت
* سکھ مت
* سکھ مت
* برندا بن مت
* سکھ مت
* ڈیرا سچا سودا
* سکھ مت
* کانہا دھیسیان
* کتا مارگ
* مہنت سکھ
* سکھ مت
* نامدھاری سکھ (کوکا)
* نانک پنتھی
* سکھ
* سکھ
* نیکال سینی
* نیرنجنیے
* نرنکاری
* سکھ
* سکھ
* نان-ڈینومینیشنل کیداری
* پرسادی سکھ
* سیواپندی
* پروفیسر درشن سنگ کھالسا
* رادھا سوامی سکھ
* رادھا سوامی سکھ
* راما سائے
* روی داسیہ دھر
* سمپردہ بندرا
* سنانتن سکھ سبھا
* سنت مت تحریک
* سنت نرنکاری مشن
* سنول شاہی
* سیہیج دھاری دال
* سکھ دھرم ینٹرنیشنل
* سندھی سکھی
* ستھرا شاہی
* تپوبان ٹاٹ-گرمت
* اداسی سکھ

### ہور
* آجیوک

## مشرقی ایشیائی مذاہب
### کنفیوشنزم
* نیو کنفیوشینزم
* جدید کنفیوشیزم

### شنتو مذہب
* کو شنتو
* شوگینڈو
* یوشیدا شنتو

#### شنتو تو‏ں متاژ مذاہب
* کونکویو
* اوموٹو
* سیشو-نو-لے
* شنمیاشنکائی
* تینرکیو
* زینرکیو

### تاؤنزم
* وے آف دتی فائو پیکس آف رائس
** وے آف سیلیسٹیل ماسٹرز
*** زہیگئی داو
* تائی پنگ گینج تحریک
* شینکونگ فرقہ
* لنگابو فرقہ
* قوانزین فرقہ
** ڈراگون گیٹ تاؤزم
* وولیوپائی
* یاؤ تاؤزم
* فیسزم
* شوانشی

#### تاؤزم تو‏ں متاثر مذاہب
* ییگوانڈاؤ
* دودیزم
* زینارکی

### ہور
#### چینی مذاہب
* شان بدھ مت
* چینی لوک مذہب
* فالون گونگ
* ییگوانداؤ
* مؤیت
* ژیانشیانداؤ

#### کورین مذاہب
* شیونڈویشم
* دیجونجیزم
* دیسون جنریہو
* گسین فیتھ
* جیونگ سان ڈو
* کورین شامانزم
* وون بدھ مت
* سووونزم

#### مانچو
* مانچو شامانزم

#### ویتنامی مذاہب
* ڈاؤ ماؤ
* کاؤ دائیت
* داؤ بوو سون ہیونگ
* داؤ دعا

## روايتی، مقامی تے لوک مذاہب
نوٹ: کچھ پیروکار مذہب د‏‏ی بجائے اپنی تہذیبی اصطلا نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔

### افریقا

##### شمالی افریقا

* امازیغی عقائد

##### مغربی افریقا
* اکان مذہب
** اشاندی افسانہ
* داہومی (فون) مذہب
* بوری (حوسی قوم)
* ایفک افسانہ (نائیجیریا، کیمرون)
* سریر مذہب
* اودی نانی (نائیجیریا، کیمرون)
* ایسوکو افسانہ (نائیجیریا)
* یوروبا مذہب (نائیجیریا، بینن)
* ائیفا آفا فا

#### وسطی افریقا
* بوشونگو افسانہ -کونگو
* بامبوندی (پائیگمی) افسانی - کونگو
* لوگبارا مذہب -کونگو

#### مشرقی افریقا
* اکامبا افسانہ - مشرقی کینیا
* دینکا مذہب - سوڈان
* لوتکو افسانہ- سوڈان
* مسائی افسانہ- کینیا، تنزانیہ
* مالاگاسی افسانہ-
* اورومو مذہب- اتھیوپیا

#### جنوبی افریقا
* بوٹسوانا
* خوئیسان مذہب
* لوزی افسانہ- زامبیا
* تومبوکا افسانہ- ملاوی
* زولو مذہب- جنوبی افریقا

#### افریقا دے منشتر مذاہب
افریقی منتشر مذاہب وچ زیادہ تر اوہ مذاہب آندے نيں جو امریکا وچ آباد افریقی غلاماں دے درمیان وچ جنمے نيں تے انہاں ہی د‏‏ی اولاداں وچ ہور ملکاں وچ ایہ مذاہب پروان چڑھے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا تعلق افریقی روايتی مذاہب تو‏ں ا‏‏ے۔ خصوصا مغربی تے درمیانی افریقا دے یوروبامذہب سے۔
* کانڈومبلی مذہب
* ذوہومین مذہب
* ہیندی مذہب
* کومینہ مذہب
* مکومبہ مذہب
* مامی واندا مذہب
* اوبیح مذہب
* اویوتونجی مذہب
* پالو مذہب
* آئیفا مذہب
* بلیکفٹ، ایڈاہو
* ہوڈو مذہب
* قیوم باندا
* سانتیریا مذہب
* اورباندا مذہب
* بیٹی دا وڈوو

### امیریکی مذاہب
#### شمالی امریکا
* آبیناکی مذہب
* انیشینابی مذہب
* بلیک فٹ اساطیر
* شیروکی اساطیر
* شیکاساو اساطیر
* کریک اساطیر
* کراؤ اساطیر
* ہیدا اساطیر
* ہو-چونک اساطیر
* ہوپی اساطیر
* آئینیٹ اساطیر
* آئیروقوئیس اساطیر
* کیٹوواہ اساطیر
* لاکوٹا اساطیر
* لینی اساطیر
* لونگ ہاؤز اساطیر
* مائڈوین اساطیر
* مائیووک اساطیر
* ماواجو اساطیر
* ناواجو اساطیر
* نوٹکا اساطیر
* اوہلون اساطیر
* پومو اساطیر
* پاؤنی اساطیر
* سالیش اساطیر
* سالکنامی مذہب
* سنیکا مذہب
* جنوب مشرقی تقریبی کمپلیکس
* سورج ناچ
* سمشین اساطیر
* یورارینا
* یوت اساطیر
* ویاندوت مذہب
* زونی مذہب
### وسط امریکی مذاہب
* ازتکی مذہب
* مایا مذہب
** لکانڈون مذہب
* مکستیک مذہب
* اولمیک مذہب
* پرپیپی پیچا مذہب
* توتوناک مذہب
* زاپوتیک مذہب

### جنوب امریکی مذاہب
* بوتوکیودو مذہب
* گوارانی مذہب
* آئینکا اساطیر
* جیوارون مذہب
* مپوچے مزۃب
* ًٰمیوسکیا مذہب تے میوسکیا اساطیر

### نیڑے بہ مشرق
* قدیم مصری مذہب (تاریخی)
** آتونییت (تاریخی)
* قدیم سامی مذہب (تاریخی)
** فينيقييت (تاریخی)
**** قرطاج مذہب (تاریخی)
**** تدمر (تاریخی)
*** بین النہرین دے قدیم مذاہب (تاریخی)
**** بابلی تے آشوری مذہب (تاریخی)
***** بابلی مذاہب (تاریخی)
***** كلدانی مذاہب (تاریخی)
**** سومری مذہب (تاریخی)
*** عربی علم الاساطیر (تاریخی)
***** انباطی مذاہب (تاریخی)
*** کاسیانی مذہب (تاریخی)

### ہند یورپی مذاہب
* ہند ایرانی مذہب
** تاریخی ویدی مذہب
** قدیم ایرانی مذہب
* آرمینیائی اساطیر
* بالٹک شرک
* [* [قفقازی اساطیر (تاریخی)
* سلتیکی شرک (تاریخی)
* جرمن شرک (تاریخی)
** اینگلو سیکسن مظاہر پرستی (تاریخی)
** جنوب جرمن اساطیر (تاریخی)
** اسکاندینی مذہب (تاریخی)
* یونانی شرک (تاریخی)
* حیثی اساطیر (تاریخی)
* فارسی اساطیر (تاریخی)
* قدیم روم وچ مذہب (تاریخی)
### ہلنستی مذاہب
* غالو رومانسی مذہب (تاریخی)
* گائیکلون کلٹ (تاریخی)
* پراسرار مذاہب (تاریخی)
** یوسیسی اسراریت (تاریخی)
** مهرپرستی (تاریخی)
* ارفیزم (تاریخی)
* فیثاغوریت (تاریخی)

### اورالی مذہب
* اسطونیائی اساطیر
* الاسک‏ا علاقائی مذہب (شمن پرستی)
* فنش اساطیر و فنش بت پرستی
* سامی شمن پرستی
* اسطونیائی شرک (تاریخی)
* فنش شرک (تاریخی)
* ہنگرین شرک (تاریخی)

### ایشائی مذہب
* باتھو مذہب
* بائی مذہب
* یائی مذہب
* بون
* چینی اساطیر
* جاپانی اساطیر
* کورین اساطیر
* مانچو شمن پرستی
* مون (لیپچا)
* پیمیا (کارو قوم-اندونیشیا)
* سائبیریا مین شمن پرستی
* ٹینگی ازم
* اوا داب
* ویتنامی لوک مذہب

### اوقیانوسی/الکاہلی/جنوب مشروی ایشیائی مذہب
* اصلی آسٹریلیائی اساطیر
* آسٹرونیشیائی عوائد
** انڈونیشیائی اساطیر
*** آلوک ٹوڈولو (توراجا قوم دا مذہب)
*** بالین اساطیر
**** بالینی ہندومت
*** روايتی بٹک مذہب
**** پرمالم
*** کہرنگی مذہب (دیاک قوم دا مذہب)
*** جاوائی عقائد
*** ماراپو (سومبا قوم دا مذہب)
*** پیمینا (کارو قوم دا مذہب)
*** سوندا ویویتان (سوندانی قوم دا مذہب)
*** مالےنیشیائی اساطیر
*** مائکرونیشیائی اساطیر
**** موڈیکگی
**** نوروان مذہب
*** فلپائنی مذہب
**** تغلوغ مذہب
**** تغبانوا مذہب
*** پولینیشین اساطیر
**** کوک جزیرےی اساطیر
**** ہوائی اساطیر
**** ماوری اساطیر
***** ماوری مذہب
****** پائی مرین
****** راتانا
****** رنگاتو
**** راپا نوئی اساطیر
***** موائی
***** تانگاندا مانو
## باطنی تے سِرّی مذاہب
### مغربی باطنی مذاہب
* آرکیو سوفیکل سوسائٹی
* بہمنیت
* ادیتومی معمار
* زحلی اخوت
* اندرونی روشنی برادری
* ہرمسی سنہری جماعت
** آزاد مرجع سنہری جماعت
* ہرمسیت
* مارطینیت
* اردو اوروم سولیس
* صلیب وردی
** قدیم کروسیسی سنہری پراسرار جماعت
** صلیب وردی جماعت
* روشنی دے خدام
* لوسیفریت
* شیطانیت
** لاوی شیطانیت
*** کلیسیائے شیطان
*** پہلا شیطانی کلیسا
** الاوہی شیطانیت
*** شیطانی اینڈور کووین عورت
* ست عبادت خانہ
* تھیلیما
** A∴A∴
** اردو بر مبنی مندر
** ٹائیفونی جماعت

### جادو منتر
* الکیمی
* تقریبی جادو
** روحانی جادو
** گوئٹیا
* ہنگامی جادو
** انوار تنتر
** روحانی جواناں دے تن منادر
* ہوڈو (لوک جادو)
** لوویزیانا وڈوو
* کولام (فلپائنی چوڑیل)
* پاو واو (لوک جادو)
* تھیلیما (جادو)
* معاصر جادوگری

### باطنیت
* حکمت انسانی یا علم الانسان
* وجریان
* ہندو مت
* تنتر
* قبالہ
** مسیحی قبالہ
* نو افلاطونیت
* پائیتھاگوریت
** نو پائیتھاگوریت
* تصوف
* تھیوسفیت

## جدید مذہبی تحریکاں
### عام
* سرکل آف ریزن
* مسلک تعقل
* عبادت وجود اعظم
* خدا پرستی
* اکنکاریت
* چوتھا راستہ
* تعمیر الہ
* دیوی تحریک
* انسان دوستی
* ہونا
* اومنیت
* آزاد مصدر مذہب
* رائیلیت
* سائنسیات
* روحیت
* سبود
* نظریہ وحدانی عفو عام
* یونیورسل لائف چرچ

### نويں سوچ
* مسیحی سائنس
* کلیسیائے علم الہی
* کلیسا، کائنات تے انتصار
* مذہبی سائنس
* کلیسیائے اتحاد
* یہودی سائنس
* Seicho-no-Ie

### جدید بت پرستی
#### کنیسائی وثنیت
* ادونیت
* کلیسائے عالم کل
* کلیسائے ایفرودیت
* فیرافیریت
* کو شنتو
* نیو-دروئیدیت
** Ár nDraíocht Féin
** Order of Bards, Ovates, and Druids
** Reformed Druids of North America
* نیو شمن پرستی
* نیو وولکش تحریک
* ٹیکنو وثنیت
* ویکا
** برطانوی روايتی ویکا
*** غاردینیری ویکا
*** سکندری ویکا
*** مرکزی گھاٹی ویکا
*** الغارد ویکا
*** Chthonioi Alexandrian Wicca
*** بلو اسٹار ویکا
** سیکس ویکا
** عالمی ایکلیکٹک ویکا
** سیلٹک ویکا
** دیانک ویکا
** فاری ویکا
** فیری ویکا
** جارجیائی ویکا
** اوڈیشین ویکا
** ویکائی کلیسا
*** دیوی دا عہد

#### نسلی بت پرستی
* ابخاذ نیو بت پرستی
** ابخاذیہ علما کونسل
* آرمینیائی بت پرستی
* بالٹک بت پرستی
* سیلٹک بت پرستی
* Dievturība
* استونیائی بت پرستی
* فنش بت پرستی
* بیتہزی
* ہیلینیت (مذہب)
* اطالوی رومانسی بت پرستی
* کیمیطیت
** کیمیطی راسخ الاعتقاد
* ماری مقامی مذہب
* بیتھزی
* روموا مذہب
* سامی نیو بت پرستی
* سالوی نیو بت پرستی
* RUNVira, Sylenkoism
* Peterburgian Vedism
* مقامی پولش کلیسا
* اتحاد برائے سالوی مقامی عقائدی تنظیماں
* مقامی یوکرینی ایمانی تنظیم
* بیتھزی
* Zalmoxianism
* Zuism
#### کارگو عبادت
* جان فرم
* جانسن عبادت
* پرنس فلپ تحریک
* وائیلالا پاگل پن

#### Shinshukyo
* Church of World Messianity
* ہیپپی سائنس
* کونکوکیو
* اوموٹو
* PL Kyodan
* Seicho-no-Ie
* Tenrikyo
### مابعد توحید پسندانہ تے فطرت پسندانہ مذاہب
* دودیت
* اخلاقی تحریک
* آزاد فکری
** جنوبی ٹیکساس کلیسا برائے آزاد فکری
* جیذی ازم
* مورش امریکی راسخ الاعتقاد کلیسا
* فطری عقیدۂ وحدت الوجود
* عالمی عقیدۂ وحدت الوجود تحریک
* مذہب انسانیت
* سنتھیزم

### تضمینی مذاہب
* Church of Euthanasia
* اڑن اسپیگٹی عفریت
* Church of the SubGenius
* Cult of Kek
* ڈنکن دھرم
* Discordianism
* Dudeism
* Iglesia Maradoniana
* Invisible Pink Unicorn
* Kibology
* Kopimism
* Landover Baptist Church
* Last Thursdayism

## دوسری درجہ بندیاں
#### مذاہب بلحاظ آبادی
* مذہبی آبادیاں د‏‏ی لسٹ

### مذاہب بلحاظ علاقہ
* افریقا وچ مذاہب
* ایشیا وچ مذاہب
* آسٹریلیا مذاہب
* یورپ وچ مذاہب
* شمالی امریکا دے مذاہب
* اوقیانوس تے بحرالکاحل دے مذاہب
* جنوبی امریکا وچ مذاہب
* مذاہب بلحاظ ملک
** بدھ مت بلحاظ ملک
** مسیحیت بلحاظ ملک
*** رومن کیتھولک بلحاظ ملک
*** پروٹسٹنٹ بلحاظ ملک
** ہندومت بلحاظ ملک
** اسلام بلحاظ ملک
*** احمدیت بلحاظ ملک
** یہودیت بلحاظ ملک، یہودی آبادی بلحاظ ملک
** سکھ مت بلحاظ ملک

## ہور ویکھو
* علم الاساطیر
* بنیاد پرستی
* شمن پرستی

## حوالے

گٹھ:مذہب متعلقہ فہرستاں
گٹھ:مذہبی عقائد، اقدار تے تحریکاں
گٹھ:روحانیت
گٹھ:Dynamic lists