open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عمران فرحت

عمران فرحت پاکستان دے اوپننگ کرن والے کھیڈارینیں۔

گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
گٹھ:کھیڈاری
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری
سلمان بٹ

سلمان بٹ پاکستان دے اوپننگ کرن والے کھیڈاری نیں۔ بٹ نے 3 ستمبر 2003 نوں بنگلہ دیش دی ٹیم دے خلاف کھیڈ کے اپنے ٹیسٹ کرکٹ دی شروعات کیتی ۔

گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
گٹھ:کھیڈاری
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری
سمنگلی ایئر بیس

(IATA: none – ICAO: none)

**سمنگلی ایئر بیس** پاکستان بلوچستان دے شہر کوئٹہ چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے ایدا انتظام پاکستان ایئر فورس کول اے۔

## ہور ویکھو
*پاکستان دے ہوائی اڈے
*پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹ
*پاکستان ایئر فورس

## بارلے جوڑ
* سول ایوی ایشن اتھارٹی
* http://www.worldaerodata.com.wad
*http://www.pakaviation.com/PVA/Library/World_Airport_Data/airport_dtl.php?DAFIF_ID=PK16430 

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
گٹھ:پاکستان ایئر فورس
گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے
گٹھ:کوئٹہ
فیصل ایئر بیس

(IATA: none – ICAO: OPSF)

**فیصل ایئر بیس** پاکستان سندھ دے شہر کراچی چ واقع اے۔ اے ملٹری ہوائی اڈا اے تے ایدا انتظام پاکستان ایئر فورس کول اے۔

کراچی وچ اک ہور ملٹری ہوائی اڈا مسرور ایئر بیس وی ھیگا اے۔

## ناں
ایدا ناں سعودی عرب دے شاہ فیصل دے ناں اتے رکھیا گیا اے۔

## ہور ویکھو
*پاکستان دے ہوائی اڈے
*پاکستان سول ایوی ایشن اتھارٹ
*پاکستان ایئر فورس

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے ہوائی اڈے
گٹھ:پاکستان ایئر فورس
گٹھ:پاکستان دے فوجی ہوائی اڈے
گٹھ:کراچی
چیف آف ایئر سٹاف (پاکستان)

**چیف آف ایئر سٹاف آف پاکستان** پاکستان ایئر فورس دا سبھ توں وڈا عہدہ اے۔ جیہڑا رئیسِ عملہ پاک فضائیہ (CAS) کہلاؤندا اے جو چار ستارہ جنرل ہُندا اے۔ ایئر چیف نوں وزیر اعظم دے باہمی مشورے تو‏ں صدر منتخب کردا اے تے ایہ رئیسِ عسکریہ پاکستان (CJCSC) دے ماتحت کم کردا ا‏‏ے۔

## چیف آف ایئر سٹاف دی لِسٹ

 
## حوالے
 

گٹھ:پاکستان ایئر فورس
گٹھ:چیف آف ایئر سٹاف پاکستان
گٹھ:فوجی عہدے
گٹھ:پاک فوج
مصحف علی میر

ایئر چیف مارشل **مصحف علی میر** پاکستان ایئر فورس دے چیف آف ایئر سٹاف رئے نیں۔ اوہناں دی مدت ملازمت 1968 توں لے کے 2003 چ اوہناں دے مرن تکر اے۔ اوناں دی موت فروری 2003 نوں کوہاٹ ایئر بیس دے نیڑے طیارے دے حادثے وچ ہوئی سی جیہدے چ اوہناں دی بیگم تے کچھ ہور فوجی وی شامل سن۔ اوہناں توں مگروں کلیم سعادت چیف بنائے گئے۔

## ہور دیکھو
*پاکستان ایئر فورس 
*چیف آف ایئر سٹاف (پاکستان)

## باہرلے جوڑ
*چیف آف ایئر سٹاف (PAF) 
*ڈان نیوز: طیارہ حادثہ

گٹھ:پاکستان ایئر فورس
گٹھ:چیف آف ایئر سٹاف پاکستان
گٹھ:پاکستان دے فوجی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
کلیم سعادت

ایئر چیف مارشل کلیم سعادت پاکستان ایئر فورس دے چیف آف ایئر سٹاف رہے نیں۔ اوہناں دی تقرری مصحف علی میر دی اک حادثے چ ہوݨ آلی موت توں مگروں ہوئی۔  اوناں دی مدت ملازمت 1971 توں لے کے 2006  تک سی۔ کلیم سعادت راشد منہاس شہید دے بیلی تے کورس میٹ سن۔ کلیم سعادت توں مگروں تنویر محمود احمد ایئر چیف مارشل بݨائے گئے۔

## ہور دیکھو
*پاکستان ایئر فورس 
*چیف آف ایئر سٹاف (پاکستان)

## بارلے جوڑ
*چیف آف ایئر سٹاف (PAF) 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
گوالمنڈی

گوالمنڈی لہور دا مشعور تے گنجان علاقہ اے۔ ایس علاقے دی مشعوری دی وجہ ایتھے بنائی گئی کھانے پین دی گلی اے جنوں عام بولی چ **فوڈ سٹریٹ** آکھیا جاندا اے۔ ایس گلی وچ لہور دے خاص تے ایدے نال نال پورے پاکستان دے دیسی چٹخارے دار کھانے لبدے نیں۔ پاکستان تے پورے جگ توں لوکی لہور آن تے ایس تھاں تے ضرور جاندے نیں۔ 

اے لہور دی رہتل دا مرکز وی اے۔ 
## تفصیل
فوڈ سٹریٹ دے نال نال پاکستان ٹیلی ویژن تے ریڈیو پاکستان دے دفتر وی ایتھے نیں۔ 
برصغیر دی دوجی وڈی میڈیکل یونیورسٹی کنگ ایڈورڈ میڈیکل یونیورسٹی وی ایتھے اے۔  لہور دا وڈا سرکاری ہسپتال میو ہسپتال وی ایس علاقے چ اے۔ 

## رہتل
گوالمنڈی لہور چ بسنت دے تہوار دا وڈا مرکز اے۔ بسنت دے تہوار اتے لوک پنڈاں دیاں پنڈاں ایتھے آندے نیں تے چنگی رونق ہندی اے۔ ایس کر کے اینوں لہور دا دل وی آکھیا جاندا اے۔
بحریہ ٹاؤن

**بحریہ ٹاؤن** پاکستان وچ گھر بنان دا اک وڈا ویونت اے۔ بحریہ ٹاؤن لہور، اسلام آباد، راولپنڈی وچ وسایا جاریا اے۔ ملک ریاض حسین ایدا موڈی اے تے اوہنے ایدی نیو 1996 وچ رکھی۔

بحریہ ٹاؤن دے موڈی تے عدالتاں وچ ایس گل تے مقدمے چل رۓ نیں جے اوہنے ملو زوری لوکاں دیاں تھانواں تے مل مار کے ایہ ویونت بنایا اے۔

## بارلے جوڑ
* بحریہ ٹاؤن

گٹھ:لہور دے ٹاؤن
گٹھ:لہور
فیصل ٹاؤن

ماڈل ٹاؤن دے نیڑے لہور دا اک وڈا رہائشی علاقہ **فیصل ٹاؤن** واقع اے۔ ایس علاقے نوں چار وڈے بلاکاں چ وکھ کیتا گیا اے جیہڑے A, B, C, D اکھواندے نیں۔ ہر بلاک چ کٹو کٹ ہزار (1000) کعر ہندے نیں۔

اے لہور دا اک نوا تمیر کیتا گیا علاقہ اے تے ایدی ساری تمیر نقشے دے سعاب نال کیتی گئی اے۔ ایدے نیڑے ای ٹاؤن شپ تے جوہر ٹاؤن دے علاقے ھیگے نیں۔

## انتظام
فیصل ٹاؤن دا علاقہ یونین کونسل نمبر 128 چ ہیگا اے تے گلبرگ ٹاؤن دے انتظام تھلے آندا اے۔

## بازار
ایس علاقے دی وڈی مارکیٹ مون مارکیٹ دے ناں توں مشعور اے۔ اے مارکیٹ بلاک C وچ ہیگی اے تے ایتھے ہر قسم دی خریداری کیتی جاندی اے۔

## مسیت
ایس علاقے چ کئی مسیتاں نیں۔ اک مسیت جیدا ناں ابوبکر مسیت اے، بلاک A چ اے۔ B بلاک تے C بلاک چ دو دو مسیتاں نیں۔

## تلیمی ادارے
ایس علاقے چ کئی مشعور تلیمی ادارے نیں جناں چ اک یونیورسٹ وی اے۔ ایس علاقے چ کئی پارک نیں جتھے علاقے دے لوک سیر کرن آندے نیں۔

## بارلے جوڑ
*یونین کونسل فیصل ٹاؤن 
*فیصل ٹاؤن دا نقشہ

گٹھ:لہور دے ٹاؤن
گٹھ:لہور
ماڈل ٹاؤن لہور

ماڈل ٹاؤن لہور پنجاب پاکستان دا مشہور تے مہنگا رہائشی علاقہ اے۔ ایس علاقے دی تمیر نقشے دے سعاب نال کیتی گئی اے۔ ایس علاقے نوں دس بلاکاں چ وکھ کیتا گیا اے۔ ایدے نیڑے ای گلبرگ تے فیصل ٹاؤن دے علاقے ھیگے نیں۔

## انتظام
ایس علاقے دا انتظام پہلے ماڈل ٹاؤن سوسائٹی دے کول سی تے کج وریاں توں ہون آلی تبدیلیاں دی وجہ توں اے مشترکہ انتظامی سوسائٹی بن چکی اے۔ ہن اے نیم سرکاری تے نیم خود مختار علاقہ اے۔

## رقبہ
ایس علاقے دا رقبہ 1463 ایکڑ (9۔5 مربع کلومیٹر) تے ابادی اک لکھ لوکاں تے مشتمل اے۔ اے علاقہ اپنے منفرد تمیری ڈیزائن تے ابادی دی وجہ توں شہر دے پوش علاقےآں چ شمار کیتا جاندا اے۔

## بازار
ہر بلاک دا اپنا بازار مارکیٹ تے پارک اے۔ تے ایتھے ہر قسم دی خریداری کیتی جاندی اے۔ ایتھے ماڈل ٹاؤن لنک روڈ دے ناں توں پڑی مشہور سڑک اے جتھے دیسی بدیسی شیواں دیاں دکاناں نیں۔

## مشہور شخصیتاں
ماڈل ٹاؤن چ پاکستان دے مشہور لوکاں دی رہائش اے۔ کرکٹ دے ستارے آں چوں رمیز راجہ، وسیم اکرم، اعجازالحق تے ٹینس دے مشہور کھڈاری اعصام الحق شامل نیں۔ ایس علاقے چ کئی سیاسی پارٹیاں دے سربراہاں تے پاکستان فلم انڈسٹری دے مشہور اداکاراں تے گلوکاراں دی رہائش اے۔ پیپلز پارٹی دی سربراہ بینظیر بھٹو دی رہائش 'بلاول ہاؤس' وی ایس علاقے چ اے۔

## تلیمی ادارے
ایس علاقے چ کئی مشہور سرکاری تے غیر سرکاری تلیمی ادارے نیں جناں چ بیکن ہاؤس، لہور گرامر سکول، ہمدرد پبلک سکو شامل نیں۔

## بارلے جوڑ
* ماڈل ٹاؤن سوسائٹی
* ماڈل ٹاؤن دا نقشہ 
* ماڈل ٹاؤن 
* ماڈل ٹاؤن دا نقشہ
* ماڈل ٹاؤن  

گٹھ:لہور دے ٹاؤن
گٹھ:لہور
گارڈن ٹاؤن

گارڈن ٹاؤن لہور دا اک رہائشی علاقہ اے۔ ایس علاقے دے کل 12 بلاک نیں۔ 

پنجاب یونیورسٹی ,ماڈل ٹاؤن، گلبرگ، فیصل ٹاؤن ایدے گوانڈی تھاں نیں۔ 

## تعمیر دے لحاظ توں وکھ
ایس علاقے دے کل 12 بلاک نیں۔  جیہڑے تھلے دتے گئے نیں:
* گارڈن بلاک
*احمد بلاک
*ابو بکر بلاک
*علی بلاک
*ٹیپو بلاک 
*عثمان بلاک
*بابر بلاک
*ایبک بلاک
*اورنگ زیب بلاک
*طارق بلاک 
*اتاترک بلاک
*شیر شاہ بلاک

## انتظام
گارڈن ٹاؤن یونین کونسل 126 چ ھیگا اے۔ ایدا ناظم فرید منیر اے۔ 

## بازار
برکت مارکیٹ ایس علاقے دی مشعور مارکیٹ اے۔ 

## تلیمی ادارے
*بیکن ہاؤس  
*سٹی سکول  
*سپیریئر کالج  
*یونیک ہائی سکول 
*اقرا روضتہ الاطفال  
*کپلنگ 
*دارارقم سکول 
ایس علاقے دے مشعور تلیمی ادارے نیں.

## بارلے جوڑ
* http://www.lahore.gov.pk 
* گارڈن ٹاؤن دا نقشہ
ازادی لوکاں نوں راہ دسن والی

**ازادی لوکاں نوں راہ دسن والی** فرانس دے پینٹر یوجین ڈیلاکراۓ دی اک مشہور پینٹنگ اے۔ اے جولائی 1830 دے انقلاب تے اے جیدے چ چارلس دسویں دے راج نوں انت کردتا گیا سی۔

ایس پینٹنگ چ اک زنانی جیہڑی کہ ازادی دا نشان اے اودے اک ہتھ چ فرانس دا تن رنگا چنڈا اے تے دوجے ہتھ ج اک بندوق اے۔ اوہ لاشاں دے اتوں لنگدیاں ہویاں لوکاں نوں اگے لے کے جا رئی اے۔ اے نین سر تے فرائیگین ٹوپی لئی ہوئی اے جیہڑی ازادی دا نشان اے۔

## بارلے جوڑ
قراقل پاکستان

**قراقل پاکستان** ( / ) ازبکستان دے ماتحت اک خودمختار لوکراج اے ۔ ایہ ازبکستان دے شمال مغربی حصے وچ اے ۔ ایہدا راجگڑھ نوکوس اے ۔ قراقل پاکستان دا رقبا 160000 مربع کلومیٹر اے ۔ ایہ خوارزم دی تریخی دھرتی اُتے واقع اے ۔ فارسی ادب وچ اس علاقے نوں  کات کہیا گیا اے ۔ 

## جغرافیا تے آبادی
قراقل پاکستان دا رقبا 1 لکھ 60 ہزار مربع کلومیٹر (61،776 مربع میل) اے ۔ لوکراج دی آبادی 15 لکھ 71 ہزار 8 سو اے ۔ ایہ علاقا تریخی علاقے خوارزم تے مشتمل اے ۔

## خصوصیات
قراقل پاکستان دی آبادی چوں 5 لکھ قراقل پاک لوک، 5 لکھ ازبک تے ساڈھے 3 لکھ قازق نیں ۔ قراقل پاک لوک پہلے ٹپری واس، آجڑی تے مچھیرے سن ۔ پہلی دفعہ 16ویں صدی عیسوی چ ایہناں دا ذکر ملدا اے ۔ ایہناں دے ناں قراقل پاک دا مطلب **کالی پگ** یا ٹوپی اے ۔ قراقلی ٹوپی ایتھے دی تریخی پچھاݨ اے۔ قراقل پاک رہتل گواچ گئی سی تے ہُݨ قراقل پاک لوک اپݨی پراݨی رہتل دی سانبھ لئی کم کر دے نیں۔ قراقل پاک بولی ازبک بولی نالوں قازق بولی دے بوہتی نیڑے اے ۔ اصل وچ قراقل پاکاں نوں علیحدہ دسنا، سویت یونین دی قازق لوکاں نوں وکھ کرن دی چال سی ۔ قراقل پاک بولی سویت ویلے چ کریلک لپی چ تے 1996ء توں لاطینی لپی چ لکھی جاندی اے ۔

## تریخ
لگ بھگ 500 ق م توں 500 عیسوی تک، قراقل پاکستان دا علاقا آبپاشی دے کارن کھیتی باڑی وچ پرپھلت سی ۔ قراقل پاک جیہڑے کہ شروع توں ای آجڑی تے مچھیرے منے جاندے نیں، پہلی وار 16ویں صدی وچ مکھ روپ وچ سامݨے آئے سی ۔ قراقل پاکستان نوں 1873 وچ خیوا خانت  نے روسی سلطنت وچ شامل کر لیا ۔  سوویت یونین دے راج ویلے ایہ اک خودمختار علاقا سی، جیہدے توں بعد ایہنوں 1936 وچ ازبکستان وچ شامل کر لیا گیا ۔ ایہ کھیتر 1960 توں 1970 تک اپنے چرم تے سی جدوں کہ آمو دریا توں آبپاشی دا اِنتظام پھیلݨا شروع ہویا سی ۔ اج کل بھاویں ارال سمندر وچ پاݨی دے نکاس نے قراقل پاکستان نوں ازبکستان دے سبھ توں پسماندا علاقےآں وچوں اک بنا دتا اے ۔ ایہ کھیتر ہن اوڑ توں بہت متاثر اے، جس وچ موسم دیاں گمبھیر حالتاں دا وی حِصا اے پر ایہدی اہم وجہ سر دریا اتے آمو دریا دے پانیاں دا رخ دیس دے چڑھدے حصے ول کرنا اے ۔ فصلاں اُتے مُنحصِر 48000 لوک معاشی طور تے بہت متاثر ہوئے اتے پینیوگ پاݨی دی کعھاٹ دی وجہ ناݪ لوکاں وچ کئی بیماریاں پیدا ہو گئیاں ۔

## شہر
راجگڑھ نوکوس توں علاوا ہور وڈے شہراں چ خوجائلی ، چمبائی ، قونگیرات تے موئیناق شامل نیں ۔ بحیرہ ارال دی اک سابق بندرگاہ ہن 85 کلومیٹر ساحل توں دور اے ۔

## معیشت
علاقے دی معیشت پہلاں ماہی گیری اُتے بوہتی منحصر سی تے ہن کپاہ ، چول تے متیرےآں دی پیداوار پاروں زراعت دا وی معشیت وچ کافی حصا اے ۔ تے سویت یونین دا آمو دریا تے بݨایا اک پن بجلی دا منصوبا وی معیشت وچ اہم اے ۔

## انتظامی ونڈ
قراقل پاکستان جمہوریا نوں 16 ضلعےآ وچ ونڈیا گیا اے ۔ 

## ہور دیکھو
*پاکستان
*ازبکستان
*قازقستان
*بحیرہ ارال

## باہرلے جوڑ
*قراقل پاکستان سیاحتی سائیٹ
*قراقل پاکستان دیاں مورتاں
*قراقل پاکستان آن لائن 
*قراقل پاکستان دے سیاحتی دورے
*قراقل پاکستان وطن

گٹھ:قراقل پاکستان
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دا جغرافیہ
گٹھ:خودمختار جمہوریاواں
گٹھ:ترک علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:وسطی ایشیا
گٹھ:ایشیا
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گرین ٹاؤن

گرین ٹاؤن  لہور,   پنجاب,   پاکستان دا اک  رہائشی علاقہ اے علاقہ لہور ڈویلپمنٹ اتھارٹی (LDA) نے تعمیر کیتا اے۔ ایس علاقہ دی تمیر خاص کر متوسط طبقے لئی کیتی گئی اے جیڑے کٹ آمدنی آلے نیں۔ ایس کر کے ایتھے تھاں دی قیمت وی مناسب اے۔ 

## انتظام
فیصل ٹاؤن دا علاقہ یونین کونسل نمبر 128 چ ہیگا اے تے گلبرگ ٹاؤن دے انتظام تھلے آندا اے۔ 

## ترقیاتی منصوبے
لہور حکومت دے منصوبے دے مطابق ایس علاقے نوں نئی تمیر کیتی جان آلی رنگ روڈ تے فیر موٹر وے دے نال رلایا جائے گا۔

## تلیمی ادارے
ایس علاقےے دی واحد یونیورسٹی منہاج القران یونیورسٹ اے۔ ایس توں وکھ ایتھے کئی سکول تے کالج وی نیں۔
جوہر ٹاؤن

**جوھر ٹاؤن** لہور, پنجاب, پاکستان دا اک نوا تمیر کیتا گیا رہائشی علاقہ اے۔ اے علاقہ لہور ڈویلپمنٹ اتھارٹی (LDA) نے تعمیر کیتا اے۔ ایس علاقے دی تمیر نقشے دے سعاب نال کیتی گئی اے۔ ایدا شمار لہور دے مہنگے علاقے آں چ کیتا جاندا اے۔ ایدی وجہ ایتھے تھاں دی قیمت بڑی مہنگی اے۔

## ناں
ایس علاقے دا ناں تحریک پاکستان دے سرگرم رکن مولانا محمد علی جوہر دے ناں تے رکھیا گیا اے جیڑے 1927 چ مرے تے بیت المقدس چ دبے گئے۔

## انتظام
جوھر ٹاؤن دا علاقہ یونین کونسل نمبر چ ہیگا اے.

## بازار
لہور دا ایکسپو سینٹر ایس علاقے چ تمیر کیتا جا ریئا اے۔ ایس علاقے دی ابادی دی سہولت لئی کئی دکاناں تے مارکیٹاں بنائیاں گئیاں نیں۔ تے ایتھے ہر قسم دی خریداری کیتی جاندی اے۔

## تلیمی ادارے
ایس علاقے چ کئی مشعور تلیمی ادارے آں دے کیمپس نیں۔ بیکن ہاؤس، بیت العلم، بلوم فیلڈ ہال، شوئیفات، سٹرلنگ فاؤنڈیشن تے سٹی سکول مشعور سکول نیں۔

## کمرشل ایریا
مشعور دیسی تے بدیسی ہوٹل تے ریسٹورینٹ ، دفتر، بنک ایس علاقے چ ھیگے نیں۔

## صحت عامہ
جناح ہسپتال تے عمران خان دا تمیر کیتا شوکت خانم کینسر ہسپتال ایس علاقے دے مشعور ہسپتال نیں۔

## بارلے جوڑ
*http://www.kirayadaar.com/Project-Details.aspx?project-name=JOHAR-TOWN-LAHORE&ProjectId=49 
*جوھر ٹاؤن دا نقشہ 

گٹھ:لہور دے ٹاؤن
گٹھ:لہور
ادیگیا

جمہوریہ ادیگیا روس دی اک وفاقی اکائی اے ۔ جہڑی کراسنودر کرائی چ واقع اے ۔ اس دا رقبہ 7،600 مربی کلومیٹر اے تے آبادی ساڈھے 4 لکھ اے ۔ اے جمہوریہ دا راجکھر مائیکوپ شہر اے ۔

## جغرافیہ

ادیگیا چڑھدے دکھنی یورپ چ کوہ قفقاز دے اتلے اخیرلے حصے چ واقع اے ۔ اس دے اتلے چ میدانی علاقہ تے دکھن چ پہاڑ نیں ۔ اس دے کل رقبے دے 40 فیصد حصے تے جنگلات نیں ۔

*رقبہ:7،600 مربع کلومیٹر
*سرحداں: ادیگیا مکمل طور تے کراسنادر کرائی چ گھیریا (کعیریا) ہویا اے
*سبتوں اچی تھاں:چوگوش پہاڑ (3،238 میٹر)

## دریا

دریائے کوبان قفقاز دے علاقے دا اک اہم دریا اے تے جہازرانی دے قابل اے۔ ایہہ ادیگیا تے کراسنادر کرائی دی اتلی سرحد دا کجھ حصہ تشکیل دیندا اے ۔

## قدرتی وسائل

جمہویہ قدرتی وسائل نال مالامال اے ، جس چ قدرتی گیس تے معدنی تیل شامل اے ۔ دوجے معدنیات چ سونا ، چاندی ، ٹنگسٹن تے لوہا شامل اے ۔

## موسم

ادیگیا چ سردیاں چ جنوری چ اوسط درجا حرارت منفی 5 ڈگری سینٹی گریڈ رہندا اے تے گرمیاں چ جولائی دا اوسط درحہ حرارت 23 ڈگری سینٹی گریڈ رہندا اے ۔

## تریح

ادیگے لوک اتلے لہندے قفقاز دے قدیم باسی نیں ، اینہاں نوں 13ویں صدی عیسوی توں گئی وار چرکیسی وی آکھیا جاندا اے ۔

چرکیس (ادیگے) خودمختار اوبلاست ، روسی ایس ایف ایس آر چ ادیگے لوکاں دے اکثریتی علاقے کوبان کالا سمندر اوبلاست چ 27 جولائی 1922ء چ قائم کیتا گیا ۔ اوس ویلے اسدا انتظامی مرکز کراسنادر شہر سی ۔ اس دا ناں 24 اگست 1922ء چ بدل کے ادیگے (چرکیس) خودمختار اوبلاست رکھ دتا گیا ۔ اپنے قیام دے پہلے دو سال ایہہ خودمختار صوبہ روسی ایس ایف ایس آر دا حصہ رہیا ، پر 17 اکتوبر 1924ء اسنوں **آر ایس ایف ایس آر** (روسی اشتراکی جمہوریہ) چ نویں بنائی گئی *'اتلا قفقاز کرائی* چ شامل کر دتا گیا ۔

 

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے علاقے
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:خودمختار جمہوریاواں
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:علاقے
گٹھ:روس دے مسلمان علاقے
گٹھ:روس دیاں مسلم ریاستاں
ڈینگولفنگ

**ڈینگولفنگ** باویریا جرمنی دا اک گراں اے۔ ایتھے 18,094 دے نیرے لوک وسدے نیں۔

### بارلے جوڑ
مناظر

محمدمناظرعلی(سینئرصحافی تے کالم نگار)
مناظرعلی ہوراں دا تعلق ضلع حافظ آباد دے اک پنڈ چک بھٹی نال اے۔بلکے اوہ اوس پنڈ توں وی تھوڑا دور اپنیاں زمیناں تے بنائے گئے اک سوہنے تے من بھاؤنے نکے جہے ڈیرے تے رہندے نیں۔ ایہہ اوہناں داآبائی پنڈ اے۔ انج اوہ اج کل لاہوردے علاقہ ماڈل ٹاؤن وچ رہائش رکھدے نیں۔تے صحافت دے شعبے نال وابستہ نیں۔مناظرہوراں نے بہت سارے ٹی وی چینلاں تے اخباراں وچ کم کیتا۔جنہاں وچ روزنامہ خبریں۔روزنامہ دن۔روزنامہ پوسٹمارٹم،اسلام آباد ٹائمز،روزنامہ پاکستان۔پنجاب ٹی وی،سٹارایشیا ٹی وی ٹی وی تے سٹی فورٹی ٹو ٹی وی شامل نیں۔اوہناں نے بڈھے لوکاں دے بھلے لئی اک این جی او وی بنائی ہوئی ہے،جہدا ہیڈ دفتر لاہوروچ اے تے علاقائی دفتر وی موجود نیں۔مناظرہوراں نے 2004وج اپنے صحافتی کیرئیردا آغاز کیتا تے کافی ترقی حاصل کیتی۔اوہناں نوں لوکی بڑے چنگے لفظاں نال جان دے نیں۔حافظ آباد دی ادبی تے سیاسی تاریخ وچ وی اوہناں نو چنگی طرح جانیاجاندا اے۔جے کر ایہناں نوں حافظ آباد دا روشن ستاراکہیا جاوے تے جھوٹ نہیں ہوئے گا۔

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ڈوناؤورتھ

**ڈوناؤورتھ** باویریا جرمنی دا اک شہر اے۔ ایتھے 18,166 دے نیرے لوک وسدے نیں۔

### بارلے جوڑ
بوسنیا تے ہرزیگووینا

**بوسنیا تے ہرزیگووینا** یورپ دا اک مُلک اے۔ ایہ پہلے یوگوسلاویا وچ شامل سی۔ ایہدے دو حصے نیں، اک بوسنیا تے ہرزیگووینا تے دوجا سرپسکا اے ۔ وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ مسلماناں دی اکثریت اے تے سرپسکا چ مسلماناں دے نال کروٹ ، سرب تے دوجیاں قوماں دے لوک وی رہندے نیں ۔ ایہہ علاقہ یورپ دے دکھن چ بلقان چ واقع اے ۔ اسدا رقبہ 51129 مربع کلومیٹر اے ۔ اس دیاں سرحداں 3 پاسےآں توں کروشیا دے نال نیں ، اس دی وجہ ایہہ وا کہ مغربی یورپی قوماں نے اس علاقے دی آزادی دے ویلے اس گل نوں یعقینی بنائیا سی کہ اس مسلم اکثریتی علاقے نوں سمندر دا ساحل نا مل سکے ، اس ویلے اس کول صرف 26 کلومیٹر لمبا ساحل اے تے کسے وی جنگ دی صورت چ اسنوں گھیریا جا سکدا اے ۔ جدوں کہ چڑھدے چ اس دیاں سرحداں سربیا تے دکھن چ مونٹی نیگرو نال ملدیاں نیں ۔ سب توں وڈا شہر تے راجگھر ساراجیوو اے ، جتھے 1984ء دے سرمائی اولمپک کھیڈ ہوئے سن ، اوس ویلے ایہہ یوگوسلاویا چ شامل سی ۔ 1991ء دی مردم شماری دے مطابق اسدی آبادی 44 لکھ سی ، جہڑی کہ ہن اک اندازے دے مطابق گھٹ کے 39 لکھ رہ گئی اے ، کیونجے 1990ء دی دہائی دی جنگ چ لکھاں لوک مارے گئے جنہاں چ وڈی گنتی بوسنیا دے مسلماناں دی سی تے بے شمار لوگ دوجے دیساں چ ہجرت کرگئے ۔ بوسنیا نے 1991ہ چ یوگوسلاویہ توں آزادی دا اعلان کیتا ۔

## تریخ
**تریخ توں پہلاں دا زمانہ**
جنوب مشرقی یورپ دے سب توں پرانے آثار ایسے دیس توں لبھے نیں ، جداں کہ پتھر دے زمانے 12 ہزار سال قبل مسیح نال تعلق رکھن آلا اک مجسمہ جس چ اک گھوڑے نوں تیر کھاندے ہوئے دیکھائیا گئیا اے ۔ ایہہ آثار ہرزیگووینا چ ستولاک دے قصبے توں ملے نیں ۔ اس زمانے دے لوگ غاراں چ رہندے سن یاں پہاڑاں دیاں چوٹیاں تے گھر بنا کے رہندے سن ۔ 1893ء چ ساراجیوو دے نیڑے پرانی بتمیر ثقافت دے آثار لبھے سن جنہاں دا تعلق تانبے دے زمانے نال اے ۔ ایہہ تہذیب اج توں 5 ہزار سال پہلے مک گئی سی ۔

چار سو سال قبل مسیح چ اس علامے تے کلتی لوکاں نے مل مار لئیا ، جس دے بعد اوہ لہندے یورپ چ وی پھیل گئے ۔ ایہہ لوک لوہے دے اوزار تے پہیئے نال لے کے آئے سن جس نال زراعت چ بہت وڈیاں تبدیلیاں آئیاں ۔

## رومی دور

## سلاوی ہجرت

## ہور ویکھو

یوگوسلاویہ

## حوالے
* *Phillips, Douglas A*. *Bosnia and Herzegovina*. *Philadelphia: Chelsea House Publishers, 2004*. *ISBN 0-7910-7911-2*
* *Norway* – *A Triumph in Bigotry* *by Frederick Delaware which compares the bigotry and hatred of establishment Norway towards Muslims with that of Serbia and Croatia in 1990's Yugoslavia*.

## باہرلے جوڑ
* بوسنیا تے ہرزیگووینا دے وزیراں دی کونسل 
* بوسنیا تے ہرزیگووینا دی پارلیمنٹ
* بوسنیا تے ہرزیگووینا دی پریزیڈنسی 
* وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا دی حکومت 
* ریاستاں دے سربراہ تے کابینہ دے ارکان 
* Global Integrity Report: BiH  has details of anti-corruption efforts
* Bosnia and Herzegovina from *UCB Libraries GovPubs*
* FAO Country Profiles: Bosnia and Herzegovina

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپ دے مسلمان دیس
گٹھ:اسلامی دیس
گٹھ:دیس
فورچہایم

**فورچہایم** باویریا جرمنی دا اک وڈا گراں اے۔ ایتھے 30,452 دے نیرے لوک وسدے نیں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
دریائے پاستازا

**دریائے پاستازا** دریائے ایمیزون دا اک وڈا معاون دریا اے ۔ 
اس دی شروعات تانگوراہا دے صوبے توں ہندی اے جتھے دریاغے تامبو ، دریائے لاٹا کونگا نال ملدا اے ، ایتھوں ایہہ چڑھدے دکھن ول دریائے ایمیزون دے طاس ول وگدا اے ۔

## معاون دریا

دریائے پاستازا دے بوہت سارے معاون دریا نیں ۔ جہڑے اسدے تیز بہاء تے ہڑ دا باعث بندے نیں ۔ دریائے پاستازا دے ہائی وے آلے پاسے 50 کلومیٹر تک ہر 3 - 4 کلومیٹر دے بعد اس چ اسدا اک معاون دیا شامل ہندا اے ، تے دوجے پاسے معاون دریاواں دی گنتی کجھ گھٹ اے ۔ دریائے پاستازا چ شامل ہون آلے اہم دریاواں چ دریائے پینڈو ، دریائے پویو تے دریائے بوبونازا نیں ۔

 
## ہور ویکھو

* دریائے ایمیزون

## حوالے

* ایکواڈور دا ملٹری جغرافعے دا انسٹیٹیوٹ :تانگوراہوآ دا نقشہ ۔

گٹھ:ایکواڈور دے دریا
گٹھ:دریا
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:دکھنی امریکہ
گٹھ:دکھنی امریکہ دے دریا
لہندے بوسنیا دا خودمختار صوبہ

لہندے بوسنیا دا خودمختار صوبہ ، اتلے بوسنیا دا نکا جہا غیرتسلیم شدہ علاقہ سی ، جہڑا **ویلیکا کلادوشا** قصبے تے کجھ نال لگدے پنڈاں تے مشتمل سی ۔ ایہہ جنگ بوسنیا دے دوران فکرت ابدیچ دی بوسنیا دی حکومت دے خلاف علیحدگی پشند سیاست پاروں 1993ء توں 1995ء تک قائم رہیا ۔ اس دا راجگھر ویلیکا کلادوشا شہر سی ۔

## تریخ

 
لہندے بوسنیا دا خودمختار صوبہ ، ویلیکا کلادوشا قصبے تے کجھ پنڈاں تے مشتمل سی ، جہڑا جنگ بوسنیا دے دوران غدار تے بوسنیا دی حکومت دے مخالف علیدگی پسنداں نے فکرت ابدیچ دی قیادت چ 1993ء چ قائم کیتا سی ۔ لہندے بوسنیا دا قائم مقام صدر فکرت ابدیچ سی ۔ اس خودمختار صوبے نے جنگ بوسنیا دے دوران سربیا تے کروشیا نال بوسنیا تے ہرزیگووینا دی حکومت دے خلاف تعاون کیتا ۔ لہندے بوسنیا دیاں غدار فوجاں نے کروٹاں تے سرباں نال مل کے بوسنیا دے مسلماناں خلاف جنگی کاروائیاں چ وی حصہ لیا ۔

1994ء چ لہندے بوسنیا دا بوسنیا تے ہرزیگووینا دے حکومتی دستےآں تے محاصہ کر لیا ، پر اینہاں نوں باہر دھکیل دتا گیا تے ، لہندے بوسنیا دا خودمختار صوبہ مڑ بحال ہو گیا ۔

1995ء چ لہندے بوسنیا دے خودمختار صوبے نوں **جمہوریہ لہندا بوسنیا** دا ناں دتا گیا ، تے ایسے سال آپریشن سٹارم دے دوران کروشیا چ آخری وار جمہوریہ سربیائی کراجینا دی آخری دفاعی لائن دے طور تے کم چ آیا ۔ چھیتی ای بونسیا دے فوج دے لیفٹینیٹ کرنل عاطف دوداکووچ دے آپریشن ٹائیگر چ اسنوں فوجی شکست دے دتی گئی ۔ تے اسدا مکمل طور تے خاتمہ کروشیا تے بوسنیا تے ہرزیگووینا دے اکٹھے آپریشن سٹارم چ ہو گیا ۔ اس دے علاقے نوں وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا چ شامل کر لیا گئیا ۔ فکرت ابدیچ ، جسدے کروشیا دے صدر فرانجو تودمان نال گوہرے تعلقات سن ، نے کروشیا دی شہرت اختیار کر لئی ۔ 1999ء چ تودمان دے مرن مگروں تے اسدی پارٹی * کروشیئن ڈیموکریٹک یونین* دی سن 2000ء دے انتحابات چ شکست مگروں اسنوں بوسنیا تے ہرزیگووینا دے وفادار بوسنیائی سول لوکاں دے خلاف جنگی جرائم دے مقدمے چ گرفتار کرلیا گیا ۔ اس دا مقدمہ کروشیا چ چلیا ۔

## معیشت

لہندے بوسنیا دی معیشت دی بنیاد دا وڈا سہارا **ایگروکومرس** ، ویلیکا کادوشا دی اک کمپنی سی ۔ سرباں تے کروٹاں نال معاہدہ کرن دے مگروں ، لہندے بوسنیا تے کروشیا وچکار تجارت جنگ بوسنیا دے دوران وی جاری رہی ۔ تے لہندے بوسنیا نے کروشیا دی بندرگاہ ریجیکا تے وی کسٹم فری ٹریڈ زون حاصل کیتا ہویا سی ۔

## ہور ویکھو

* بوسنیا تے ہرزیگووینا
* جمہوریہ سربیائی کراجینا

## باہرلے جوڑ
* لہندے بوسنیا دے نشان
* لہندے بوسنیا بارے اک ویب سائیٹ 
 

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:علاقے
گٹھ:صوبے ریاستاں
سائبیریا

سائبیریا (روسی بولی چ سیبیر) بوہت وسیع علاقے اے جس چ تقریبا سارا اتلا ایشیاء شامل اے ۔ اج کل روس دا وسطی تے چڑھدا وڈا علاقہ سائبیریا تے مشتمل اے ، استوں پہلے سائبیریا سویت یونین دا ودا حصہ بناندا سی ۔ سائبیریا 16ویں صدی عیسوی دے اخیر دے سالاں توں روسی سلطنت چ شامل اے ، جدوں روسیاں نے خانان سائبیریا دے آخری خان کوچم خان نوں شکست دے کے اس علاقے تے مل ماریا سی ۔

اس چ یوریشیائی گیاہستان دی ودا حصہ شامل اے تے ایہہ یورال توں شروع ہو کے چڑھدے چ بحر الکاہل تے وڈا سمندر آرکٹک وچکار آبنائے بیرنگ تک پھیلیا ہویا اے ، تے دکھن ول ایہہ وڈا سمندر آرکٹک توں شروع ہو کے اتلے گھبلے قازقستان دیاں پہاڑیاں تے منگولیا تے چین دیاں سرحداں تک پھیلیا ہویا اے ۔ 

ایہہ روس دے کل رقبے دا 77 فیصد (1 کروڑ 31 لکھ مربع کلومیٹر ) اے تے روس دی آبادی دا 25 فیصد (3 کروڑ 60 لکھ) ایتھے رہندا اے ۔

## ناں

کجھ زریعاں موجب ایہہ ترک بولیاں دا لفظ اے جسدا مطلب **ستی بھوئیں** اے ۔ اک دوجا خیال ایہہ وے کہ *سیبیلا* ناں دے قبیلے توں نکلیا اے ، جہڑا اک ترک خانہ بدوش قبیلہ جہڑا بعد چ سائبیریائی تاتاریاں چ ضم ہو گیا ۔ اک ہور دعوی کیتا جاندا اے کہ سائبیریا دے ناں دا تعلق سابیر لوکاں نال اے ۔ روسی بولی چ اس ناں دی نویں ورتوں روس دی سائبیریا دی فتح تے خانان سائبیریا تے روسی سلطنت دے مل دے مگروں آئی ۔

## سرحداں تےا نتظامی علاقے

 
## تریخ

## موسم

## جھیلاں تے دریا

## پربت دھارے

## معیشت

 
## مذہب تے لوک

## ہور ویکھو

## باہرلے جوڑ

* سائبیریائی ایکسپیڈیشن ۔
* سائبیریادا نقشہ
* سائبیریا چ گرمیاں
دریائے یوروتاس

**دریا‎ئے یوروتاس** یونان دے علاقے لاکونیا پریفیکچر دا اک اہم دریا اے ۔ ایہہ دریا 80 کلومیٹر لمبا اے تے خلیج لاکونیا چ ڈگدا اے ۔

سپارٹا دا قدیم شہر دریائے یوروتاس دے کنارے تے آباد سی ۔ ہن دریائس یورروتاس دے پانی نوں زراعت لئی ورتیا جاندا اے ، جس پاروں گڑمیاں چ ایہہ تقریبا خشک ہو جاندا اے ۔ دریا دا پانی زیادہ تر ترش پھلاں دے باغاں دی آبپاشی لئی ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:دریا

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپ دے دریا
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
منگول

**منگول** ناں منگولیا ، چین اَتے روس وچ وسن آلے اک یا کئی نسلی گروہاں لئی ورتیا جاندا ہے ۔

## تعریف

منگول دی محدود تعریف وچ صرف منگولیا دے علاقے اچ رہن آلے لوکاں نوں لیا جا سکدا ہے ۔ پر اک وسیع تعریف وچ منگولاں وچ اوہ سارے لوکاں نوں شامل کیتا جاندا ہے جیہڑے منگول بولیاں بولدے نیں ، جداں چڑھدے یورپ دے کلمیک ۔

 
ناں منگول پہلی وار چین دی تانگ سلطنت دیاں دستاویزاں وچ شویئی دے قبیلے دے طور تے 8ویں صدی عیسوی وچ آیا ، پر ایہہ دوبارہ خیتان حکومت چ 11ویں صدی عیسوی چ مڑ جانن چ آیا ۔ 1125ء چ لیاؤ سلطنت دے ڈگن مگروں منگول گیاہستان دا وڈا اَتے آگو قبیلہ بݨ گیا ۔ پر اینہاں دیاں جن سلطنت تے تاتاریاں نال لڑائیاں نے اینہاں نوں بوہت کمزور کر دتا ۔ 13ویں صدی عیسوی چ منگول تے ترک قبیلےآں چنگیز خان دی اگوائی چ متحد ہوئے ۔

## تریخ
 
چینی تریخی دستاویزاں موجب منگولاں دے آباؤ اجداد ڈونگو سن ، جہڑا چڑھدے منگولیا تے منچوریا دا اک خانہ بدوش وفاق سی ۔

## [[منگول سلطنت]]

منگول 13ویں صدی عیسوی دے شروع چ چنگیز خان دی قیادت وچ منگولیا توں اٹھے تے ایشیاء تے یورپ چ چھا گئے ۔ سبتوں پہلے اینہاں نے خوارزم شاہی سلطنت تے مل ماریا اَتے بعد وچ ایران ، اناطولیہ ، قفقاز دے علاقیاں تے قابض ہوگئے ، منگول جدھر وی گئے اودوں تباہی اتے بربادی کردے گئے ۔

## مورت نگری


File:Mongolian Musician.jpg|A Mongolian musician

File:Dongxiang minority student.jpg|ڈونگ زیانگ بچے

File:Genghis_Khan.jpg| چنگیز خان
File:Altan Khan.jpg| Altan Khan of the Tumed
File:Sumo_May09_Asashoryu.jpg|Dagvadorj Dolgorsuren (Asashoryu)
File:MongolianDance.JPG|Mongolian girl performing Bayad dance
File:Guyuk khan's Stamp 1246.jpg|Güyük Khan's Stamp


## حوالے

## باہرلے جوڑ

*Downloadable article: "Evidence that a West-East admixed population lived in the Tarim Basin as early as the early Bronze Age" Li et al. *BMC Biology* 2010, 8:15. http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf
*منگولیا دے نسلی گروہ
*منگولیا دا نقشہ

گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:منگولیا
گٹھ:چین
گٹھ:روس

 
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہگٹھ:چین دے لوکگٹھ:منگولیا دی تریخ
 
گٹھ:منگولیا 
گٹھ:ایشیا دیاں نسلی ٹولیاں 
گٹھ: منگول نسلی ٹولیاں 
گٹھ:منگولیا دی تریخ
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
گٹھ:اوئیرات لوک
گٹھ:ترکستان
قازان

قازان روس دی خودمختار جمہوریہ تاتارستان دا راجگھر اے ۔ ایہہ روس دا 8واں وڈا شہر اے تے یوریشیائی روس چ دریائے وولگا تے دریائے قازانکا دے سنگم تے واقع اے ۔ قازان کریملن عالمی ورثہ سائیٹ اے ۔ اپریل 2009ء چ روسی پیٹینٹ آفس نے قازان نوں اپنے آپ نوں روس دا تیجا راجگھر قرار دین دا حق دتا ۔ 2009ء چ اسنوں *روس دا کھیڈان دا راجگھر*' چنیا گیا ۔ 

 

## ناں

اس دے ناں دی اصل غیر واضع اے ۔ تاتاری بولی دے لفظ قازان دا مطلب **کڑاہا** اے ۔

## تریخ

## قازان

بوہت چر توں چلیا آ رہیا مسئلہ اے کہ آیا قازان گھبلے ویلےآں چ وولگا بلغاراں نے اساریا سی یاں 15ویں صدی عیسوی چ طلائی اردو دے تاتاریاں نے اساریا سی ۔ جے اس تھاں تے وولگا بلغاریہ دا کوئی شہر سی ، تے اس دی بنیاد دی تریخ 11ویں توں 13ویں صدی عیسوی دے وشکار ہوئے گئی ۔ ایہہ وولگا بلغاریہ تے فن قبیلےآں ماری تے ادمرت وچکار سرحدی چوکی سی ۔ 

## لوک تے مذہب

## بولیاں

 
## آبادی

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
جزائر آسٹرال

جزائر اسٹرال فرانسیسی پولینشیا چ سبتوں دکھنی جزیرےآں دا گروہ اے ، جہڑا دکھنی بحر الکاہل چ فرانس دا علاقہ اے ۔ جغرافیائی طور تے ایہہ دو علیحدہ مجمع الجزائر تے مشتمل اے ۔ اینہاں چوں اتلے لہندے چ جزائر تابوآئی تے چڑھدے دکھن چ جزائر باس نیں ۔ اینہاں دونہاں مجمع الجزائر دے بوہت سارے جزیرے غیر آباد ٹاپو نیں ۔ 

## آبادی جغرافیہ

جزائر آسٹرال دا رقبہ تقریبا 150 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 6300 افراد تے مشتمل اے ۔ اینہاں جزيرآں دا انتظآمی مرکز جزائر تابوآئی دا جزیرہ تابوآئی اے ۔ 

## ہور ویکھو

*فرانسیسی پولینیشیا

## حوالے

*فرانسیسی پولینیشا دا اعداد و شمار دا انسٹی ٹیوٹ ۔

## باہرلے جوڑ

*فرانسیسی پولینیشیا دی سرکاری ویب سائیٹ

*سیٹیلائیٹ مورتاں
نووگورد سیورسک راجواڑا

نووگورد سیورسک راجواڑا ، قرون وسطی دا اک روسی راجواڑا سی ، جس دا مرکز اج دے روس دا شہر نووگورد سیورسکی سی ۔ ایہہ راجواڑا چرنیگوف راجواڑا نال جڑئیا سی ۔ نویں تحقیق موجب ایہہ تقریبا 1139ء چ قائم ہوئیا سی ۔ 1185ء چ کیویائی روس دی پولووتسی دے خلاف اکوڈی مہم شہزادے ایگور دی شکست تے مکی ۔ اس راجواڑے تے روس تے منگول جملے دے بعد بریانسک راجواڑا نے مل مار لئیا تے جدوں طلائی اردو سلطنت دی طاقت زوال پزير ہوئی تے لتھوانیا نے اس تے قبضہ کر لئیا ۔ 15ویں صدی عیسوی چ ایہہ  راجواڑا ماسکو دے وڈے شہزادے وسیلی دوم توں نسے ،  موژائیسک دے شہزادے ایوان نوں دے دتا گئیا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
ریشمی شارک

**ریشمی شارک** شارکاں دے اک ٹبر ریکویم شارک دی اک ونڈ اے۔ ایدی نرم کھل ہون تے اینوں ایہ ناں دتا گیا اے۔

گٹھ:شارک
میونخ نمفنبرگ پھلواری

میونخ نمفنبرگ پھلواری (جرمن:Botanischer Garten München-Nymphenburg) میونخ باویریا جرمنی چ اک سائنسی پھلواری اے۔ 22 ہیکٹر تے پھیلی ہو‎ئی اے پھلواری 65 مینزنگر شٹراسے تے ہیگی اے تے نت کھلدی اے تے اینوں ویکھن لئی ٹکٹ لینا پیندا اے۔ اینوں ہر ورے 4 لکھ دے نیڑے لوک تکن آندے نیں تے جرمنی دیاں وڈیاں پھلواریاں چوں اک اے۔

میونخ دی پہلی پھلواری 1809 چ بنائی گئی ایدی ہن والی تھاں تے نمفنبرگ محل دے نیڑے اینوں 1914 چ بنایا گیا۔ ایدیا وچ بوٹیاں دیاں 14000 ونڈاں نیں ایدے چ 11 گرین ہاؤس نیں۔
## ہور پڑھو
* جپانی پھلواری
* شالامار باغ
* پھلواریاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
*http://www.botmuc.de/index.html  - میونخ نمفنبرگ پھلواری دی ویب سائیٹ 

## مورت نگری

File:Botanic Garden Munich (Nymphenburg) Alpine section.jpeg
File:Botanischer Garten Hauptgebäude3.jpg
File:Botanischer Garten See2.jpg
File:Botanischer Garten17.jpg
File:Botanischer Garten Café2.jpg
File:Botanischer Garten9.jpg
File:Botanischer Garten20.jpg
File:Botanischer Garten Bach.jpg
File:Botanischer Garten Hauptgebäude a.jpg
File:Botanischer Garten München Pavillon.jpg
File:Botanischer Garten16.jpg
File:Botanischer Garten14.jpg
سائینسی پھلواری برلن

سائینسی پھلواری (جرمن:Botanischer Garten und Botanisches Museum Berlin-Dahlem) برلن جرمنی چ اک پھلواری اے اے دنیا دیاں وڈیاں پھلواریاں چوں اک اے اے 43 ہیکٹر تے پھیلی ہوئی اے تے ایدے چ بوٹیاں دیاں 22000 ونڈاں نیں۔ اے پھلواری 1897 تے 1910 دے وشکار بنائی گئی۔ اجکل اے پھلواری فری یونورسٹی برلن دا اک انگ اے۔ پھلواری نال اک میوزیم تے لائیبریری وی اے۔ 

## ہور پڑھو
* جپانی پھلواری
* میونخ نمفنبرگ پھلواری
* پھلواریاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
*http://www.botanischer-garten-berlin.de/ - سائینسی پھلواری برلن دی ویب سائیٹ 

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
فرنزہٹرم برلن

فرنزہٹرم برلن جرمنی چ اک ٹی وی ٹاور اے اے 366 میٹر اچا اے تے اینوں 1969 چ بنایا گیا۔ اے جرمنی ج بنائی گئی سب تون اچی تھاں اے۔ 

## بارلے جوڑ
قرولتائی

قرولتائی پرانیاں ترک تے منگول سلطنتاں تے ریاستاں دی سیاسی تے فوجی کونسل ہندی سی ۔ لفظ *قورال* یاں *خورال* دا منگولی بولی چ مطلب **سیاسی میٹینگ** یاں **اسمبلی** اے ۔ اج وی تقریبا اس مطلب چ جدید ترکی بولی چ ایہہ لفظ ورتیا جاندا اے ۔ 

## [[منگول سلطنت]] چ

منگول سلطنت دے وڈے خان ، جداں چنگیز خان تے اوگدائی خان وی قرولتائی چ چنے گئے سن ۔ [منگول سلطنت]] دیاں ماتحت ریاستاں ، جداں طلائی اردو دے خان وی ایداں دی مقامی قرولتائی چ چنے جاندے سن ۔

## ہور ویکھو

*منگول

*منگول سلطنت

*لویہ جرگہ

*چنگیز خان 

## باہرلے جوڑ

* کریمیائی تاتار لوکاں دی قرولتائی 
* باشکیراں دی دوجی عالمی قرولتائی دی ویڈیو
بلغار

بلغار ابتدائی قرون وسطی چ چڑھدے یورپ دے رہن آلے لوک سن ۔ اینہاں دا نسلی تعلق غیر واضع اے ، پر بوہتے تریخ دانان دا ایہہ مننا اے کہ ایہہ کجھ ایرانی رلے نال ترک لوک سن جنہاں نے چوتھی صدی عیسوی چ وسطی ایشیا توں یورپ ہجرت کیتی ۔ 7ویں صدی عیسوی چ اینہاں نے پونٹک کیسپیئن گیاہستان چ دو ریاستاں قائم کیتیاں ، جنہاں چوں پہلی عظیم بلغاریہ بحیرہ کیسپیئن تے کالا سمندر وچکار تے دوجی وولگا بلغاریہ اج دے روس دیاں ریاستاں تاتارستان تے چوواشیا دے علاقے تے قائم سن ۔ اس طراں ای اینہاں نے بلقان دے علاقے چ پہلی بلغاروی سلطنت دے حکمران تے اشرافیہ دے طور تے پیر جمائے ۔ اینہاں علاقےآں چ ہولی ہولی ایہہ مقامی نسلی گروہاں چ مدغم ہو گئے تے اج دے کئی نسلی گروہ ، جنہاں چ وولگا تاتار ، چواش ، بلکار تے بلغاروی شامل نیں ، بلغاراں دی اولاد ہون دا دعوی کردے نیں ۔ 
## ناں

## نسلی تعلق تے بولی

## ثقافت تے معاشرہ

## مذہب

## تریخ

## یورپ ول ہجرت

## عظیم بلغاریہ دا قیام

## بلغار قبیلے

## باہرلے جوڑ

* بلغاروی سائنس اکیڈمی, انگریزی بولی چ ویب پورٹل ۔ 
* عجائب گھر تے آثار قدیمہ دا قومی انسٹیٹیوٹ  
* AIM's بلغاروی بولی چ ویب پورٹل  
* Dumbarton Oaks Research Library and Collection 
* بلغاریہ دی تریخ 
* بلغاراں دی تریخ
* Bulgars on Regnal Chronologies 
* The language of the Asparukh and Kuber Bulgars, Vocabulary and grammar, by Peter Dobrev
* Inscriptions and Alphabet of the Proto-Bulgarians, by Peter Dobrev 
* On the origins of the Proto-Bulgarians
* Conceptions of Ethnicity in Early Medieval Studies, by Walter Pohl
* History of the Proto-Bulgarians north and west of the Black Sea
* انسائکلوپیڈیا برٹانیکا ۔ بلغاراں دی آمد

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے
فرتھ

**فرتھ** باویریا جرمنی دا اک شہر اے۔ ایتھے 114,044 دے نیرے لوک وسدے نیں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گفریس

**گفریس** باویریا جرمنی دا اک  گراں اے۔ ایتھے 4,646 دے نیرے لوک وسدے نیں۔

### بارلے جوڑ
کوسوو لبریشن آرمی

کوسوو لبریشن آرمی ، کوسووائی البانویاں دی گوریلا تنظیم سی ، جہری 1990ء دے دہاکے چ کوسوو دی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ توں علیحدگی لئی قائم کیتی گئی سی ۔

کوسوو لبریشن آرمی دیاں یوگوسلاو فوج دے خلاف کاروائیاں پاروں یوگوسلاویہ دی فوج نے البانویاں دے خلاف اک وڈا کریک ڈاؤن شروع کیتا جس نال 1999ء- 1998ء دی کوسوو جنگ شروع ہوئی ۔ کوسوو چ سلابودان میلوسووچ دی قیادت چ یوگوسلاو فوج تے سرب ملیشیاواں دی کاروائیاں تے حملےآں نال کوسوو دے البانویاں نوں بوہت سارے علاقےآں توں باہر کڈ دتا گیا ، جس نال مہاجراں دا مسئلہ پیدا ہو گیا ۔ آخرکار نیٹو نے کوسوو دے البانوی نژاد باشندےآں دے خلاف نسلی صفائی دی اس مہم نوں روکن لئی علاقے چ مداخلت کیتی ۔ بعد چ عالمی عدالت انصاف نے وڈے پیمانے تے سربیا دے کوسوو دے البانویاں دے خلاف قتل ، جنسی جرائم تے دوجے جنگی جرائم دے ثبوت لبھے ، سرباں دی دہشت گردی تے قتل غارت دی وجہ توں کوسوو دے البانویاں دی اک ودی گنتی سرحد پار کر کے البانیا چ پناہ گزین ہو گئی ۔ 

ایہہ مسئلہ اقوام متحدہ دے کوسوو دا اتنظام سمبھالن دے مگروں حل ہویا ۔ 

کوسوو لبریشن آرمی 1998ء تک امریکہ ولوں دہشت گرد گروہ سمجھی جاندی رہی ۔ 

### حوالے
* "KLA Action Fuelled NATO Victory", *Jane's Defence Weekly*, 16 June 1999
* "The KLA: Braced to Defend and Control", *Jane's Intelligence Review*, 1 April 1999
* "Kosovo's Ceasefire Crumbles As Serb Military Retaliates", *Jane's Intelligence Review*, 1 February 1999
* "Another Balkan Bloodbath? Part Two", *Jane's Intelligence Review*, 1 March 1998
* "Albanians Attack Serb Targets", *Jane's Defence Weekly*, 4 September 1996
* "The Kosovo Liberation Army and the Future of Kosovo", James H. Anderson and James Phillips, 13 May 1999, Heritage Foundation, Heritage Foundation (Washington, USA)

## باہرلے جوڑ
* کوسوو لبریشن آرمی:دفاع تے کنٹرول لئی مستعد Jane's Information Group
* کوسوو دی مستقبل دی فوج ٹائم میگزين
* کوسوو لبریشن آرمی بارے انٹیلیجنس معلومات Federation of American Scientists
* کوسوو لبریشن آرمی ۔ نیٹو Demilitarization and transformation agreement.
* International Institute for Strategic Studies: "The Kosovo Liberation Army" - Volume 4, Issue 7 - August 1998 http://www.iiss.org/publications/strategic-comments/past-issues/volume-4---1998/volume-4---issue-7/the-kosovo-liberation-army 
* کوسوو پریس کوسوو لبریشن آرمی دی سابق نیوز ایجنسی ۔ ہن کوسوو ڈیموکریٹک پارٹی دے نیڑے اے ۔
* سربیا دی حکومت (2003ء) : کوسوو لبریشن آرمی تے چٹی کتاب (وائیٹ بک)(حصہ اول, حصہ دوم)
*
ڈونگ زیانگ لوک

ڈونگ زیانگ چین دے 56 تسلیم شدہ نسلی گروہاں چوں اک نیں ۔ بوہتے ڈونگ زیانگ اتلے لہندے چین چ لینزیا ہوئی خودمختار پریفیکچر تے نالدے صوبے گانسو چ رہندے نیں ۔ جدوں کہ دوجے گروہ زینجیانگ ایغور خودمختار علاقے (مشرقی ترکستان ) ، صوبہ جنگھائی تے نینگزیا ہوئی خودمختار علاقے چ وسدے نیں ۔ سن 2000ء دے اعداد وشامر دے مطابق اینہاں دی گنتی 5 لکھ 13 ہزار 805 اے ۔ ڈونگ زیانگ منگول نسل دے چینی مسلمان نیں ۔

## بولی تے تعلیم

ڈونک ژیانگ لوک **ڈونک ژیانگ بولی** بولدے نیں جہڑی منگول بولیاں دے گروہ دی بولی اے ۔ ڈونگ ژیانگ لوکاں دا روایتی تے زبانی ادب بوہت ودھیا اے پر اینہاں دا اپنا کوئی رسم الخط یاں لپی نئیں ۔ 
## باہرلے جوڑ
*ڈونگ شیانگ(اقلیت) (چینی حکومت دی ویب سائیٹ)
* ڈونگ ژیانگ منگول تے اینہاں دی بولی
*فورڈ فاؤنڈیشن گرانٹ معلومات : ڈونگ ژیانگ خودمختار کاؤنٹی دا ناریسی پرائمری سکول 
*چین چ ایہہ غریب ، انپڑھ
*ڈونگ ژیانگ لوکاں دی تریخ تے مورتاں 

گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے
آئی پوڈ شفل

**آئی پوڈ شفل** اک ڈيجیٹل آڈیو پلیئر/واجا اے جینوں امریکہ دی کمپنی ایپل نے ڈیزائن کیتا تے ویچیا اے. ایہ ایپل دے آئی پوڈ ٹبر چ سب توں نکا آڈیو پلیئر/واجا اے تے ایہ پہلا اے جیڑا فلیش میموری ورتدا اے۔ ایدا پہلا ماڈل ایپل کمپنی دی اک نمیش چ 11 جنوری 2005 نوں پہلی واری وکھایا گیا۔ ایدیاں تین پیڑیاں نیں۔ ایدا سب توں نواں تے تیجی پیڑی دا ماڈل 10.7 گرام دا اے تے ہزار گانے رکھ سکدا اے۔

## تکنیکی پچھان

## ہور ویکھو


File:Apple iPod Shuffle second generation green.jpg
File:Apple iPod Shuffle second generation green Perspective.jpg
File:iPod Shuffle Second Generation Green Clip Opened by hand.jpg
File:Apple_iPod_Shuffle_Second_Generation_Green_Clip_opened_showing_markings.jpg
File:top view of Apple iPod Shuffle Second Generation Green and bottom view of dock connector.jpg
File:Apple iPod Shuffle second generation green top view and dock connector top view.jpg


## بارلے جوڑ

گٹھ:آئی پوڈ
ایڈلوائیز

**ایڈلوائیز** یورپ دا اک مشہور پعاڑی پھل اے ایدا جوڑ تارہ پھل دے ٹبر نال اے تے ایہدی جنس شینہ پنجہ اے۔ اے 2000 تون 2900 میٹر دی انچائی تے ریتلے پتھراں وج ہوندا اے۔ ایڈلوائیز زریلا نہیں ہوندہ تے دیسی دوائیاں وچ سآ تے ٹڈ دے روگاں وچ ورتی دا اے۔ ایدے تے وال ایہنوں پالے تے اوکھی رت توں بچاندے نیں۔ دور پہاڑاں وچ تھوڑا چر رہنوالا ایہ پھل پہاڑاں تے چڑھن، الپس دی سہنپ تے صفائی، تے سویٹزرلینڈ تے آسٹریا تے ہور کغی نشاناں لئی وی ورتیا جاندا اے۔

**ناں**

ایڈلوائیز ناں جرمن بولی دا شبد اے۔ ایہ دو جرمن شبداں ایڈل + وا‎ئز نال رل کے بنیا اے جیدا مطلب اے ودھیا چٹا۔ ایہدا اک سوئس ناں بلی پیر وی ہے۔ اک پراناں ناں ان پھل وی ہے۔ ایہدی جنس دا ناں شینہ پنجہ اے جیہڑا ایہدے پھل پتیاں دی شیر تے پنجے ورگی بنتر نوں دسدا اے۔ ایہدا سائینسی ناں (Leontopodium) لاطینی اے جیہڑا یونانی توں بنیا اے جیدا مطلب اے شیر دا پنجہ۔

**وکھالہ**

ایہدے پھل تے پتے تے روں ورگے وال ہوندے نیں. پھل ٹاہنی 3–20 سینٹی میٹر تک لمی جاسکدی اے (پھلواری وچ 40 تک) ۔ پھل تھالی چٹے رنگ وچ دوہرے تارے دا وکھالہ دیندی اے تے ایہ چٹے روں وانگوں لگدی اے۔ ایہدے اندر ایہدے اندر 5 توں 7 تک نکے پیلے رنگے پھلاں دا گچھا ہوندا اے۔ پھل جولائی تے ستمبر وشکار کھڑ دے نیں۔

**بچاؤ**

ایس بوٹے نوں کئی دیسان وچ بجایا جاریا اے تے سویٹزرلینڈ وچ ایہ 1877 توں بچایا جاریا اے۔

**اگائی**

ایہدے نویکلے پھل تے چاندی ورگے پھل تھالیاں باہجوں ایہنوں پھلواریاں وچ اگایا جاندا اے تے بوٹے تھوڑا چر ای جیوندے نیں تے بی نال لگائیدے نیں۔

## ورتن

* آسٹریا دے 2 سینٹ دے سکے دے اتے ایڈلوائیز دی فوٹو اے۔
* اے بلغاریہ دی ٹورسٹ یونین دا نشان اے۔
* اے سویٹزرلینڈ دی نیشنل ٹورزم آرگنائیزیشن دا نشان وی اے۔ 
* آسٹریا چ Edelweiß شراب دی اک ونڈ اے جیدا ناں اس پھل اتے رکھیا گیا اے۔
* ایڈلوائیز سویٹزرلینڈ دا قومی پھل وی اے۔
* ایڈلوائیز جرمنی تے آسٹریا دے الپائن کلباں دا لوگو وی اے۔ 
* ایڈلوائیز ایئر اک انٹرنیشنل ایئر لائن اے جیڑی سویٹزرلینڈ چ چلدی اے۔ ایدا ناں ایڈلوائیز اے تے ایدا نشان وی ایڈلوائیز اے۔
* ایڈلوائیز اک 1959 دے گانے دا ناں اے جیڑا کہ آسٹریا دے گلوکاراں روڑجرز تے ہیمرسٹین دی البم The Sound of Music توں لیا گیا اے۔
* ایڈلوائیز اک گانے گان آلے گروپ دا ناں اے تے اس گروپ دا سب توں مشہور گانا Bring me Edelweiss اے۔
* ایڈلوائیز جرمن، پولش تے آسٹریا دی الپائن فوجاں دا نشان اے۔
* ایڈلوائیز اک گروپ دا نشان وی سی جیڑی تیجی ریش چ نازی پارٹی دے خلاف سی۔
* دوجی وڈی لڑائی چ لفتوافے دا اک یونٹ 51 بمبر ونگ دا ناں ایڈلوائیز ونگ سی۔
* سویٹزرلینڈ دے جرنلاں دے کندیاں اتے تاریاں دے بجاۓ ایڈلوائیز دے نشان ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پھل
برلن سٹیٹ لائیبریری

برلن سٹیٹ لائیبریری برلین جرمنی دی اک وڈی لائیبریری اے۔ ایدی نیو 1661 چ رکھی گئی۔

* اک کروڑ کتاباں

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
وٹلزباخ

**وٹلزباخ** یورپ دا اک شاہی ٹبر دا ناں جیدا جوڑ باویریا جرمنی توں اے۔ وٹلزباخ ٹبر نے باویریا تے یورپ دے کئی دیسان تے صدیاں تک راج کیتا۔
ٹردی پوڑی

**ٹردی پوڑی**(انگریزی:Escalator) اک ایسی مشینی پوڑی اے جیدے تے چڑ کے بلڈنگ توں تھلے یا اتے آیا جاسکدا اے۔ اے موٹر نال ٹردی اے تے پوڑی دی مورت ورکی ہندی اے۔ اگر اے پوڑی نان چلے تے انج وی ایدے نال اتے تھلے جایا جاسکدا اے۔ اے کئی تھاوان تے ورتی جاندی اے تے ایدے نال زور تے ویلے دی بچت ہوندی اے۔
پٹرول

پٹرول یا گیزولین اک تیل توں بنایا گیا پانی سار ہوندا اے جینوں انجناں چ بالن دے طور تے ورتیا جاندا اے۔ اینوں ملاؤ دے طور تے وی ورتیا جاندا اے ایدے نال پینٹ نوں کم گھاڑا کیتا جاندا اے۔ اینوں الیفیٹک ہائیڈروکاربناں چوں بنایا جاندا اے جیناں نوں تیل دی ڈسٹیلیشن توں حاصل کیتا جاندا اے۔ ایدے چ فیر آئسو-اوکٹین یا ٹالوین یا بینزین ملاۓ جاندے نیں تا کے ایدی آکٹین ناپ ود جاۓ۔ اس توں علاوہ ایدے چ نکے پیمانے تے دوجیاں شیواں وی ملائیاں جاندیاں نیں تاکے انجن زیادہ بہتر ٹرے تے دھواں صاف بنے۔ ایدے چ ایتھانول وی پٹرول دے متبادل دے طور تے ملایا جاندا اے۔
شتو تھیری

شتو تھیری اتلے فرانس چ پکارڈی دے صوبے چ اک نگر اے۔ اے مارن دریا دیاں کنڈیاں تے پیرس توں 90 کلومیٹر دے پینڈے تے وس ریا اے۔

گٹھ:فرانس
ایتھانول

ایتھانول جینوں ایتھائل الکحل یا پین آلا الکحل وی کیندے نیں اک وولاٹائل، جلن آلا، بے رنگا پانی سار اے۔ اے اک طاقتور نشا اے تے جگ دا پرانے نشیاں چ آندا اے۔ اینوں شراب بنان چ تے تھرمامیٹراں چ ورتیا جاندا اے۔ عام ورتن چ اینوں الکحل یا سپیرٹ وی کیندے نیں۔ 

ایتھانول اک سدھی زنجیر آلا الکحل اے تے ایدا مالیکیولر فارمولا C2H5OH اے۔ اے ڈائیمیتھائل ایتھر دا آئیسومر اے۔ ایدے چ اک ایتھائل گروپ C2H5- ہائیڈروکسل گروپ OH- دی آکسیجن دے نان جڑیا ہوندا اے۔

شکر نوں فرمنٹیشن دے طریقے توں ایتھانول بنانا انسانی تریخ دے سب توں پرانے آرگینک ریایکشن نیں۔ ایتھانول نوں نشاآور شے دے طور تے پرانے وقتاں تون ورتیا جاندا اے۔ اج کل دے دور چ فیکٹریاں چ ورتن واسطے ایتھانول نوں خام تیل توں علیحدہ کیتا جاندا اے۔

ایتھانول نوں خشبواں، فلیوراں، رنگاں تے دوائیاں چ محول دے طور تے ورتیا جاندا اے۔ کیمسٹری چ اینوں محول تے دوجیاں شیواں بنان واسطے ورتیا جاندا اے۔ اینوں پرانے وقتاں توں بال کے روشنی تے گرمی لئی جاندی سی پر کج عرصے توں اینوں انجناں چ بالن دے طور تے وی ورتیا جاندا اے۔
ٹالوین

ٹالیون اک بے رنگا پانی سار ارومیٹک ہائیڈروکاربن اے۔ اے پانی چ حل نئیں ہوندا۔ اے بینزین توں بنایا جاندا اے: بینزین دے دائرے چوں اک ہائیڈروجن دی جگہ میتھائل گروپ |CH3 لا دتا جاندا اے۔ اینوں فیکٹریاں چ خام مال دے طور تے ورتیا جاندا اے تے اینوں اک محول دے طور تے وی ورتیا جاندا اے۔ اینوں کج دوجے محولاں دی طرح پیتا وی جاندا اے کیونجہ اے نشاآور اے پر اے دماغ واسطے نقصان دا باعث وی بن سکدا اے۔ ایدے توں TNT (بمب) وی بنایا جاندا اے۔
اوکٹین گنتی

پٹرول تے دوجے بالناں دے سپارک انجناں چ آپے بلن توں روک دے ناپ نوں اوکٹین گنتی کیندے نیں۔ خام تیل توں نکلن آلا پٹرول جدوں انجن چ جلدا اے تے اوہ اکثر سپارک پلگ دے جلن توں پہلاں ای جل پیندا اے۔ اے کم اک تیز لوۓ دی آواز بناندی اے جنوں ناکنگ کیندے نیں۔ ناکنگ انجن دی ایفیشنسی کٹا دیندی اے۔ 

اگر بالن دا اوکٹین نمبر زیادہ ہوۓ تے ناکنگ کٹ جاندی اے۔ سدیاں زنجیراں آلے ہائیڈروکاربناں دے اوکٹین نمبر بوت کٹ ہوندے نیں۔ تجربیاں توں پتہ چلیا اے کہ 2,2,4-trimethylpentane انجن چ بوت آرام نال بلدا اے تے اینوں 100 اوکٹین نمبر دتا گیا اے۔ دوجے بالناں نوں اک تجربے آلے انجن چ بال کے ایدے نال تولیا جاندا اے تے اونوں وی کوئی اوکٹین نمبر دے دتا جاندا اے۔
تھورنگیائی جنگل

تھورنگیائی جنگل جرمن صوبے تھورنگیا دا جنگل تے پعاڑی پاسہ اے۔ ایدا چوں لنگنا اوکھا کم اے۔ اے 120 کلومیٹر لماں تے 35 کلومیٹر چیڑا اے۔ وارٹبرگ قلعہ تھورنگیائی چنگل دی اک مشہور تھاں اے۔ گروسر بیربرگ ایتھوں دا سب توں اچا پعاڑ اے۔

### بارلے جوڑ
اونٹھ والی لڑائی

اونٹھ والی لڑائی 656 چ بصرہ عراق دے نیڑے خلیفہ علی دی فوج تے انصاف منگن والے عرباں جیدی سردار عائشہ سی دے وشکار ہوئی۔

### وجہ
کج فسادی عرباں نیں اسلامی ریاست دے راجگڑھ مدینہ تے ہلہ بول کے مسلماناں دے خلیفہ عثمان نوں ماردتا تے علی نوں خلیفہ بنا دتا۔ خلیفہ عثمان دے مارے جان تے عرب مسلماناں نے علی دی نویں سرکار کولوں عثمان دے مارن والیاں نوں پھڑن تے انصاف کرن دا آکھیا۔ عرب مسلماناں نے انصاف لین لئی لڑائی دا سوچیا۔ عائشہ دے نال طلحہ تے زبیر سن۔

## لڑائی
ایس لڑائی چ انصاف منگن والے عرب مسلماناں نوں سرکاری فوج نال لڑائی چ ہار ہوئی۔ عائشہ مدینہ واپس آگئی۔

## ہور ویکھو
*نہروان دی لڑائی
*صفین دی لڑائی
*مصر دی لڑائی (658)

گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:تریخ  اسلام
فینول

فینول جینوں کاربولک تیزاب وی کیندے نیں اک آرگینک کمپاؤنڈ اے جیدا کیمیکل فارمولا |C6H5OH اے۔ اے اک چٹے رنگ دا کرسٹلاائن ٹھوس ہوندا اے۔ اس دے کمپاؤنڈ چ اک فینائل C6H5- دے نال اک ہائیڈروکسل -OH جڑیا ہوندا اے۔ اینوں کئی دوجیاں شیواں تے کمپاؤنڈ بنان واسطے وڈے پیمانے تے بنایا جاندا اے تقریبا ہر سال 70 ارب کلوگرام فینول بنندا اے۔ اے اک کمزور تیزاب اے۔

## خاصیتاں
فینول پانی چ بڑی تیزی دے نال حل ہوندا اے تقریبا 100 ملی لیٹر چ 8.3 گرام حل ہو سکدا اے۔۔ سوڈیم دا فینولی نمک پانی چ بوت جلدی حل ہون آلا اے۔ اے اک کمزور تیزاب وی اے۔ اے کج دوجے الکجلاں دے مقابلے تے بوت زیادہ تیزابی طاقت دا مالک اے مگر فینول کاربوزائلک تیزاباں توں کٹ تیزابی اے۔ 

فینول ٹاؤٹومیریزم وی وکھاندا اے۔ ایدا ٹاؤٹومر سائکلو-ہیگزاڈائین اے جیڑا کہ نہ کھلون آلا اے۔

فینول بوت زیادہ ریایکشناں نوں کرن دے قابل اے کیونجہ ایدے اچ لگیا آکسیجن دے ایٹم دے پائی الیکٹران فینول دے چکر چ وی آندا اے۔ اس طرح کئی دوجے گروپ وی چکر چ پاۓ جاسکدے نیں۔

## ورتن
* فینول نوں پلاسٹک بنان چ ورتیا جاندا اے۔ 
* اینوں فورمیلڈیہائیڈ دے نال ریایکٹ کرا کے بیکلیٹ بنایا جاندا اے۔
* اینوں سائکلو ہیگزین بنان چ وی ورتیا جاندا اے جیدے توں نائیلون بنایا جاندا اے۔
* ایدے توں کپڑے تون آلے ڈیٹرجنٹ بناۓ جاندے نیں۔
* ایدے توں اسپرین تے دوجیاں دوائیاں بنائی جاندیاں نیں۔
* ایدے توں چڑی بوٹیاں مار دوائیاں وی بنائی جاندیاں نیں۔
* اینوں مردہ جانوراں نوں ٹھیک حالت چ رکھن واسطے ورتیا جاندا اے۔
* اینوں میک اپ چ ورتیا جاندا اے۔
* اینوں کاسمیٹک سرجری چ ورتیا جاندا اے۔
* مالیکیولر بیالوجی چ فینول نوں کلوروفارم دے نال رلا کے نیوکلیک تیزاب صاف کیتے جاندے نیں تے ایدے نال پلازمڈ بنایا جاندا اے۔
وارٹبرگ قلعہ

**وارٹبرگ قلعہ** 410 میٹر دی اچائی تے جرمن صوبے تھورنگیا ج بنیا ہویا اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے
## بارلے جوڑ
ہارز

**ہارز** اتلے جرمنی دا سب توں اچا پربت دھارا اے۔ اے تھلواں سیکسنی سیکسنی آنہالٹ تے تھورنگیا چون لنگدا اے۔ بروکن ہارز دے پربت دھارے دا سب تون اچا پعاڑ اے اے 1141 میٹر (3744 فٹ) اچا اے۔ ایس پربت دھارے دے لمبائی 110 کلومیٹر اے۔ اے 35 کلومیٹر جوڑا اے۔ 2226 مربع کلومیٹر تھاں تے اے پھیلیا ہویا اے۔ 

### بارلے جوڑ
سوابی پعاڑ

**سوابی پعاڑ** بادنورتمبرگ جرمنی ج تھوڑے اچے ناپ دے پعاڑاں دا اک پربت دھارا اے۔ اے 220 کلومیٹر لمے تے 70 توں 40 کلومیٹر تک جوڑے نیں۔ لمبرگ ایس سلسلے دا اچا پعاڑ اے۔ 

* قلعہ ہوہنزولرن

### بارلے جوڑ
نکا سویٹزرلینڈ

**نکا سویٹزرلینڈ** (جرمن:Fränkische Schweiz) جرمن صوبے باویریا دا اک اچا تھاں اے ایدے سوہنے روپ نوں ویخ کے اینوں نکا سویٹزر لینڈ آکھیا گیا۔ اے 600 میٹر تک اچا اے۔ 

### بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دا جغرافیہ
باویریائی جنگل

**باویریائی جنگل** جرمن صوبے باویریا چ اک پعاڑی جنگل نین جیڑے چیک دے ولگن تک تے اودے اندر تک پھیلے ہوۓ نیں۔ اینون یورپ دا سب توں پرانا جنگل منیا گیا اے۔ 

### بارلے جوڑ
بصرا

|population_total = 2009767
|population_density_km2 = auto
|population_metro =
|population_density_metro_km2 =
|population_density_metro_sq_mi =
|population_urban =
|population_density_urban_km2 =
|population_density_urban_sq_mi =
|timezone = +3 GMT
|utc_offset =
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd=30 |latm=30 |lats= |latNS=N
|longd=47 |longm=49 |longs= |longEW=E
|elevation_footnotes = 
|elevation_m = 5
|elevation_ft =
|postal_code_type = 
|postal_code =
|area_code = (+964) 40
|blank_name =
|blank_info =
|blank1_name =
|blank1_info =
|website = http://www.basra.gov.iq/ 
|footnotes =
}} 

thumb|عراق دا نقشہ، بصرہ واضح اے
thumb|بصرہ

**بصرہ** (عربی وچ  **بصرة**  ) عراق دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر اے جس د‏‏ی آبادی 2003ء دے مطابق 2،600،000 ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی اہ‏م ترین بندرگاہ تے صوبہ بصرہ دا دار الحکومت ا‏‏ے۔

شہر خلیج فارس دے نیڑے شط العرب دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ بصرہ خلیج فارس تو‏ں 55 کلومیٹر تے دار الحکومت بغداد تو‏ں 545 کلومیٹر دور واقع ا‏‏ے۔ شہر دے گرد تیل دے وسیع ذخائر تے کنويں نيں شہر وچ اک بین الاقوامی ہوائی اڈا وی ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ بصرہ انتہائی زرخیز علاقہ وی اے جتھ‏ے چاول، مکئی، جو، گندم، کھجوراں تے ہور اشیا پیدا ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ مویشی وی پالے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ شہر د‏‏ی تیل صاف کرنے دے کارخانے وچ 140،000 بیرل (22،300 مکعب میٹر) روزانہ پیداوا‏‏ر د‏‏ی صلاحیت ا‏‏ے۔

شہر د‏‏ی آبادی د‏‏ی اکثریت جعفری شیعہ اے جدو‏ں کہ سنیاں د‏‏ی وی وڈی آبادی ایتھ‏ے رہندی ا‏‏ے۔

شہر دے گرد نہراں دے وسیع تر نظام دے باعث اسنو‏ں مشرق وسطی دا وینس وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی کھجوراں دنیا بھر وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔

موجودہ شہر بصرہ دیاں بنیاداں 16 ہجری بمطابق 637ء وچ رکھی گئی جدو‏ں خلیفہ ثانی حضرت عمر دے دور حکومت وچ اس شہر دے نیڑے ہی مسلم افواج نے قیام کیتا جو اس وقت ساسانی سلطنت تو‏ں نبرد آزما سن۔

ابو موسی اشعری نو‏‏ں اس شہر دا پہلا گورنر مقرر کیتا گیا جنہاں نے 639ء تو‏ں 642ء تک فتح خوزستان د‏‏ی قیادت کيتی۔

بعد وچ ایہ شہر بنو امیہ، بنو عباس تے عثمانی سلطنت دا وی حصہ رہیا۔ پہلی جنگ عظیم وچ برطانیہ نے بصرہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

1977ء تک شہر د‏‏ی آبادی 15 لکھ تک پہنچ گئی لیکن ایران عراق جنگ دے باعث شہر د‏‏ی آبادی وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئی تے 1980ء د‏‏ی دہائی دے اواخر تک ایہ صرف 9 لکھ رہ گئی جدو‏ں کہ جنگ دے دوران اس د‏ی آبادی 4 لکھ تک گرگئی سی۔ شہر جنگ دے دوران ایران د‏‏ی مسلسل گولہ باری دا شکار رہیا اُتے ایرانی اسنو‏ں فتح نہ کرسک‏‏ے۔

1991ء وچ جنگ عراق اول وچ ایہ شہر صدام حسین دے خلاف بغاوت دا مرکز رہیا جسنو‏ں بعد وچ کچل دتا گیا۔

بصرہ د‏‏ی جگہ ام قصر نو‏‏ں اہمیت دینے دے باعث 1999ء وچ ایتھ‏ے اک ہور بغاوت سامنے آئی تے عراق د‏‏ی موجودہ عبوری حکومت دے قائم کردہ خصوصی ٹریبونل نے سابق صدام حکومت اُتے مذکورہ اس بغاوت دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں دے الزامات لگائے ني‏‏‏‏ں۔

مارچ تا مئی 2003ء وچ امریکی و برطانوی جارحیت دے دوران شہر میدان جنگ دا نظارہ پیش کردا رہیا تے 6 اپریل 2003ء نو‏‏ں برطانوی افواج نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

## متعلقہ مضامین
بصریٰ الشام

## حوالے

گٹھ:بصرہ
گٹھ:636ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:ستويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:سرزمین شام
گٹھ:عراق دے شہر
گٹھ:عراق دے ضلعی دار الحکومت

گٹھ:عراق دے شہر
گٹھ:عراق دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:عراق
کوفا

**کوفا** عراق دا اک شہر اے جیہڑا بغداد توں دکھن ول 170 کلومیٹر تے تے نجف توں اتر ول 10 کلومیٹر دے پینڈے تے آ ۔ ایس شہر دا مڈھ اک عرب سردار سعد بن ابی وقاص نے خلیفا عمر دے آکھن تے رکھیا ۔ مدینہ چھڈ کے علی نے ایس شہر نوں اپنا راجگڑھ بنایا ۔ عبیداللہ ابن زیاد نے صرف 4 فوجیاں نال 680 وچ  کوفا تے مل ماریا ۔

گٹھ:عراق دے شہر
فوگلزبرگ

**فوگلزبرگ** جرمنی دا اک ستا ہویا اک والا پعاڑ اے۔ اے ہیسے صوبے چ اے تے ایدی سب تون اچی چوٹی 773 میٹر اے۔