ابن بطہ قمی

**ابو جعفر محمد بن‌ جعفر بن‌ احمد**، ابن بُطّہ قمی دے ناں تو‏ں معروف چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدث نيں۔ انہاں نے شیعاں دے بعض وڈے راویاں جداں احمد بن ابی عبد اللہ برقی تے محمد بن حسن صفار تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں نيں۔ تفسیر اسماء اللہ، قرب الاسناد تے لسٹ ابن بطہ نامی کتاباں انہاں تو‏ں منسوب نيں۔

## ولادت

ان دے استاداں، شیوخ حدیث، شاگرداں تے انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والےآں دے حالات تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا اے کہ احتمالا تیسری صدی ہجری دے اواخر وچ انہاں د‏‏ی ولادت ہوئی ہوئے گی تے چوتھ‏ی صدی ہجری دے نیمہ اول وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی ہوئے گی۔

ان د‏‏ی شہرت مودب دے عنوان تو‏ں وی سی، قم وچ رہایش پذیر سن تے علم تے ادب وچ مشہور سن ۔ ايس‏ے طرح تو‏ں احتمال پایا جاندا اے کہ اوہ کسی زمانہ وچ بغداد وچ مقیم سن، اس لئی کہ انہاں دے بعض شاگرداں نے بغداد وچ انہاں تو‏ں علم حاصل کيتا اے تے اجازہ نقل روایات کسب کيتا ا‏‏ے۔

## رجالی شخصیت

شیعہ رجال دے تقریبا تمام منابع وچ ابن بطہ دے ایمان تے پارسائی د‏‏ی مدح کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود اکثر شیعہ ماہرین رجال نے انہاں نو‏ں ضعیف کہیا اے تے انہاں دا کہنا اے کہ انہاں نے روایات نو‏‏ں سہل انگاری دے نال نقل کيتا اے تے ايس‏ے سبب تو‏ں انہاں تو‏ں نقل شدہ احادیث وچ بہت زیادہ غلطیاں نيں۔ البتہ بعض متاخرین ماہرین رجال انہاں نو‏‏ں ثقہ مندے نيں۔

ان تمام گلاں دے باوجود ابن بطہ شیخ صدوق، شیخ مفید تے شیخ طوسی جداں راویاں دے سلسلہ حدیث وچ موجود نيں۔

## مشایخ

ابن بطہ نے شیعاں دے بعض وڈے راویاں جداں احمد بن ابی عبد اللہ برقی، محمد بن حسن صفار، محمد بن علی بن محبوب، محمد بن عبد اللہ بن عمران، محمد بن احمد بن یحیی، حسن بن علی بن شعیب صایغ تے حسین بن حسن بن ابان قمی تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں نيں۔

انہاں نے شیعہ متکلم محمد بن عبد الرحمن بن قبہ تو‏ں وی استفادہ کيتا ا‏‏ے۔

## انہاں تو‏ں روایات نقل کرنے والے

ان تو‏ں روایات نقل کرنے والے روات ایہ نيں: حسن‌ بن‌ حمزه علوی‌ طبری‌ (متوفی ۳۵۸ ق)، ابو المفضل‌ محمد بن‌ عبد الله‌ بن‌ مطلب‌ شیبانى‌، سمع‌ بن‌ حاتم‌، جعفر بن‌ حسین‌، احمد بن‌ ہارون‌ فامى‌ تے جعفر بن‌ محمد بن‌ مسرور۔

## تالیفات

ابن بطہ د‏‏ی طرف بعض کتاباں نسبت دتی گئیاں نيں، جنہاں وچو‏ں کسی د‏‏ی نسبت وی صحیح نئيں ا‏‏ے۔ اوہ کتاباں ایہ نيں:

* تفسیر اسماء اللہ

* قرب الاسناد

* لسٹ ابن بطہ، قوی گمان دے مطابق اس تو‏ں مراد انہاں د‏‏ی کتاب طبقات الرجال اے جو انہاں دے استاد برقی دے کم دا تکملہ ا‏‏ے۔

ان دے علاوہ انہاں نے اک کتاب شیخ صدوق د‏‏ی کتاب الخصال تے المحاسن برقی دے سبک تے سیاق دے مطابق تدوین د‏‏ی اے جو اعداد دے مطابق اے تے کتاب الواحد، کتاب الاثنین، کتاب الثلاثہ تو‏ں لےک‏ے چالیس تو‏ں زیادہ عناوین دے نال تنظیم دتی گئی اے تے احتمالا ایہ سب اک کتاب وچ جمع کيت‏یاں گئیاں سن۔

## حوالے

## منابع

* آقا بزرگ‌، الذریعہ
* اوہی، طبقات‌ اعلام‌ الشیعه، قرن‌ ، به‌ کوشش‌ احمد منزوی‌، بیروت‌، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۰ ع
* اوہی، مصفى‌ المقال‌، به‌ کوشش‌ احمد منزوی‌، تهران‌، ۱۳۸ق‌/۱۹۵۸ ع
* ابن‌ بابویه‌، محمد، الخصال‌، به‌ کوشش‌ على‌اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۰۳ق‌/۱۹۸۳ ع
* طوسى‌، محمد، الاستبصار، تهران‌، ۱۳۹۰ق‌/۱۹۰ ع
* اوہی، التهذیب‌، به‌ کوشش‌ حسن‌ موسوی‌ خرسان‌، تهران‌، ۱۳ ش
* اوہی، الفہرست‌، به‌ کوشش‌ محمود رامیار، مشهد، ۱۳۵۱ ش
* کاظمى‌، محمد امین‌، ہدایه المحدثین‌، به‌ کوشش‌ مهدی‌ رجائى‌، قم‌، ۱۰۵ق‌/۱۹۸۵ ع
* مامقانى‌، عبدالله‌، تنقیح‌ المقال‌، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌/۱۹۳۱ ع
* مجلسى‌، محمد باقر، رجال‌، تهران‌، ۱۳۱۱ق‌/ ۱۸۹۳ ع
* مفید، محمد، الاختصاص‌، به‌ کوشش‌ على‌ اکبر غفاری‌، قم‌، ۱۰۳ق‌/۱۹۸۳ ع
* نجاشى‌، احمد، رجال‌، قم‌، ۱۰ ق

 

گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری دے شیعہ محدثین
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں