open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہرمہندر سنگھ چاہل

**ہرمہندر سنگھ چاہل** دا جم 27 مئی، 1957 نوں مانسا ضلعے دے پنڈ عالمپور مندراں وچ سردار رام سروپ سنگھ اتے ماں رامندر کور دے گھر ہویا۔ اوہ 1988 توں امریکہ رہِ رہا اے اتے پنجابی ناول کار، کہانی کار اتے لکھاری اے۔

## زندگی نامہ
ہرمہندر سنگھ چاہل دا جم بھارتی پنجاب دے ضلع مانسا دے شہر بڈھلاڈا دے کول پنڈ عالمپور مندراں دے اک عام پروار وچ 27 مئی 1957 نوں ہویا۔

## رچناواں
### کہانی-مجموعہ
* *[[انی گلی دے باشندے]]* (2007)

* *من دے آر پار* (2007)
* *رشتیاں دی جگ بجھ* (2007)
* *پل پل پرواس* (2007)
* *زندگی دی رنگ ترنگ* (2007)
* *اپنی مٹی دی موہ*

### ناول
* *[[بلی]]* (2009)
* *[[ہونی]]* (2012)

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
سینی (قوم)

**سینی** () شمالی بھارت وچ اک قوم اے، جو کہ روائتی طور تےزمیندار اتے کسان ہندے ہن۔ سینی، اک پرانے شورسینی قبیلے دے راجا شورفوج دی اولاد ہون دا دعوہ کرن دے نال نال کرشنا اتے پورس نال متعلق ہن۔ پرانک ساہت وچ، 1901 دی مردمشماری چپایا گیا کہجو لوک شورسینی نام ورتدے سن صرف وچ پنجاب، ہریانہ، جموں کشمیر، ہماچل پردیش اتے دلی دے وسنیک سن۔ سینی، راجپوتاں دے نال تعلق ہون دا دعوہ وی کردے ہن۔

کھیتی باڑی دے پروار-گروہ اتے اک منونیت لڑاکو قوم دونو طرحاں دے نال جانے جاندے سینیاں نے ، برطانوی راج دے  دوران 1857ء دی جنگ آزادی چ پورا حصہ پایا۔  سینی پہلاں توں ہی مکھ طور تے کھیتی باڑی اتے فوجی سنوجواناں چ رہے ہن، پر بھارت دی آزادی توں بعد سینی، فوج تے کھیتی باڑی توں علاوہ ہور کم دھندے وی کرن لگ پئے۔ سینی،اجکل وپار دے کھیتر توں علاوہ، وکیل، پروفیسر، سول سیوک، انجینیئر، ڈاکٹر اتے کھوج سائنسدان، وغیرہ وی کافی گنتی چ ہن۔

سینی، ہندو اتے سکھ دوناں دھرماں چ ہندے ہن۔ دلی وچ اوہناں دا اک قومی تنظیم سینی راجپوت مہانسبھا 1920 وچ قائم کیتا گیا ۔

## اتہاس

### برطانوی ویلہ
بریٹیش دور دے دوران سینی نوں اک ودھانک کھیتی باڑی قبیلے اتے اک مارشل قوم وجوں ورگیکرت کیتا گیا سی۔ برطانیہ راج وچ کجھ سینی ذمینداراں نوں وکھ-وکھ ضلعیاں دے ذیلداراں دے طور تے وی تعینات کیتا گیا ۔

## ویاہ
روائتی طور تے سینی سناتنی براہمنا دے ویدک طریقے نال ویاہ کرواؤدے ہن، پر سکھ سینی انند کم دی رسم نال ویاہ کرواندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی پنجاب دے سماجی گروہ
گٹھ:لوک
کندن شاہ

**کندن شاہ** (19 اکتوبر 1947 – 7 اکتوبر 2017) سپرہٹ فلماں لئی جانیا جان والا ڈائریکٹر اے۔ اسنے فلم "جانے بھی دو یارو" (1983) نال بطور ڈریکٹر اپنے فلمی سفر دی شروعات کیتی سی۔ اوہ "نکڑ"، "یہ جو ہے زندگی" اتے "واگلے کی دنیا" ورگے لڑیواراں لئی وی جانیا جاندا اے۔

## جیون
شاہ نے فلم اینڈ ٹیلی وژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا، پونا توں ڈریکشن دی پڑھائی کیتی اتے اس دی ہاس-ونود یانر وچ دلچسپی پیدا ہوئی۔

## باہری لنک
* 

گٹھ:جم 1947
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
فلم اینڈ ٹیلی وژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا

**بھارت دا فلم اتے ٹیلیوژن انسٹیچیوٹ (Film and Television Institute of India)** (**FTII**)، بھارت دے پونا شہر وچ واقع بھارت سرکار دے اطلاعات اتے نشریات وزارت دے ماتحت اک خودمختیار ادارہ اے۔ اس نوں بھارت دی مرکز سرکار ولوں انشک طور تے مدد حاصل اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ فلم سکول
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
اُپاسنا سنگھ

**اپاسنا سنگھ** اک بھارتی اداکارہ اتے سٹینڈ اپ کامیڈیئن اے۔ اوہ 1997 دی فلم جدائی وچ کردار لئی جانی گئی۔ اسنے کامیڈی نائیٹس ود کپل بھوآ (پڑوسی آنٹی) اتے بگ میجک وچ اتے ندانیاں وچ تاراونتی دے کردار لئی مشہور رہی۔ اوہ اس دے آنسن سٹائیل اتے پنجابی اتے عجیب انگریزی ڈائلوگاں بولن دے کارن مشہور اے۔ اسنے کئی بالیوڈ فلماں دے نال-نال مقامی سنیما جویں کہ پنجابی، بھوجپوری، راجستھانی اتے گجراتی دے کرداراں نبھائے ہن۔

## ذا‏تی زندگی
اپاسنا نے اداکار نیرج بھردواج نال شادی کيتی جو دور درشن ٹیلی ویژن دے ڈرامےآں وچ اداکاری کردے نيں۔ انہاں نے کچھ ہندی تے بھوجپوری فلماں وچ وی اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں وچ انہاں نے ہیرو دا کردار وی نبھایا جدو‏ں کہ کچھ منفی کردار وی ادا کیتے۔ اک ٹیلی ویژن د‏‏ی سیریل “ اے دل نادان” د‏‏ی شوٹنگ دے دوران انہاں دونے د‏‏ی ملاقات ہوئی سی جو دوستی نال ہُندی ہوئی رفتہ رفتہ محبت وچ تبدیل ہوئی ،بالآخر دونے نے شادی دا فیصلہ کيتا تے ازدواجی بندھن وچ بندھ گئے۔
## کیرئیر
اپاسنا نے اپنی فنی زندگی د‏‏ی شروعات 1986ء وچ راجیشری پروڈکشنز دے زیر اہتمام بننے والی اک ہندی فلم “بابل” وچ اک مرکزی کردار وچ جلوہ گر ہوئے ک‏ے کیتی۔ اس دے بعد انہاں نے 1988ء وچ بننے والی فلم “بے چلی سسریے” وچ اداکاری د‏‏ی ، ایہ فلم راجستھانی سینما دے لئی اک انقلابی قدم د‏‏ی حیثیت رکھدی اے ۔اس دے بعد انہاں نے کئی اک ہندی، پنجابی، بھوجپوری تے راجستھانی فلماں تے ڈرامےآں وچ کم کيتا جنہاں وچ ڈر، جوانی زندہ باد، لوفر، جدائی، وچ پریم د‏‏ی دیوانی ہون، مجھ نال شادی کروگی، اعتراض، اولڈ از گولڈ، مائی فرینڈ گنیش، گول مال ریٹرنز تے ہنگامہ قابل ذکر نيں۔

## ٹیلیوژن
* جےَ ہنومین وچ موہنی دے کردار
* اوم نمہ شوئی (ٹی۔وی۔ سیریز) موہنی دے کردار
* راجا کی اییگی برات وچ بھانومتی دے کردار
* *پری ہوں میں وچ مامی جی*
* *مائکا وچ لولی بھوآ*
* *یہ میری لائپھ اے*
* *تمنا ہاؤس*
* *لیڈی انسپیکٹر*
* *پٹاکے ٹھا (پنجابی)*
* *دل مل گیا وچ سڈ دی ماں دے کردار*
* *مجس کوشک کی پانچ بہئیے*
* *سونپری وچ کالی پری دے کردار*
* *بانی - عشقَ دا قلماں* بھواجی
* *یہ جندگی اے گلشن*
* پھری بھی دل اے ہندوستانی وچ گنگا دے کردار
* کامیڈی نائیٹس ود کپل نوں پنکی بوا (آنٹی)
* *ندانیاں وچ تارونتی*
* کامیڈی نائیٹس لائیو پڑوسن/ پنکی بھوآ
* *سنتوشی ماں وچ مدھو*
* دی کپل شرما شو وچ ٹوینکل
* سیزن 8 لئی ہوسٹ وجوں نچّ بلئے

## حوالے

گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:ہشیارپور دے لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
پلس ویو

اک **پلس ویو (pulse wave)** جاں **پلس ٹرین** نان سائینوسوڈل ویوفارم دی قسم ہندی اے جہڑی کہ سکیئر ویو نال ملدی-جلدی ہندی اے، پر اسدی شکل سکیئر ویو دی طرحاں بالکل چورس نہیں ہندی۔ اسدی ورتوں سنتھیسائزر پروگرامنگ وچ کیتی جاندی اے۔ اسدی بالکل صحیح شکل آسیلیٹر دے ڈیوٹی چکر ولوں طے کیتی جاندی اے۔ بہت سارے سنتھیسائزراں وچ ڈیوٹی چکر نوں ہور ودھیاں ڈائنامک لے بناؤن لئی ماڈولیٹ کیتا جا سکدا اے۔

پلس ویو نوں **آئتاکار ویو** وی کیہا جاندا اے کیونکہ ایہہ پریوڈک روپ ہندا اے۔
آئتاکار پلس ویو لئی فوریئر سیریز دا پھلار ویلے  اتے پلس انترال  وچ اس طرحاں کیتا جاندا اے،
:f(t) = \frac{\tau}{T} + \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2}{n\pi} \sin\left(\frac{\pi n\tau}{T}\right) \cos\left(\frac{2\pi n}{T} t\right)

سمروپیؤ لئی، شروعاتی سماں(*t* = 0) اس پھلار وچ پہلی پلس دے ادھ وچ اے۔ فیز نوں گراف دے نال ڈھکواں وکھاؤن لئی *t* نوں *t* – *τ*/2 نال بدلیا جا سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:فزکس
نان سائینوسوڈل ویوفارم

**نان-سائینوسوڈل ویوفارماں** اوہ ویوفارماں ہندیاں جہڑیاں خالص سائین ویو نہیں ہندیاں۔ ایہناں نوں عامَ طور تے عامَ گنتی فنکشناں ولوں لیا جاندا اے۔ اک خالص سائین ویو اک ہی فریکوئینسی دی بنی ہندی اے، جدکہ اک نان-سائینوسوڈل ویوفارم نوں وکھو-وکھو فریکوئینسی والیاں اک توں ودھ سائین ویواں نال درسایا جا سکدا اے۔ ایہہ اکٹھیاں سائین ویواں سبھ توں گھٹ فریکوئینسی دی مکمل عدد نال گنا ہندیاں ہن۔ ہریک حصےدار سائین ویو دی فریکوئینسی اتے اینپلیٹیوڈ نوں گنتی تکنیک جسنوں فوریئر تکنیک کیہا جاندا اے، نال لبھیا جا سکدا اے۔

نان-سائینوسوڈل ویوفارماں گنت، سنگیت، الیکٹرونکس وغیرہ وچ بہت اہم ہندیاں ہن۔
چورس ویو، آئتاکار ویو، ٹرائی اینگل ویو، نوکدار ویو، سملمب ویو اتے آری دند ویو وغیرہ اسدیاں اداہرناں ہن۔

گٹھ:ویو مکینکس
گٹھ:ویوفارماں
گٹھ:فزکس
ویوفارم

اک **ویوفارم** کسے سگنل دی شکل اتے قسم ہندی اے جویں کوئی ویو کسے طبیعاتی میڈیئم وچ ویلے دے حساب نال دوری طے کردی اے جاں کئی وار ایہہ محض کسے سگنل دی قسم دا روپ ہندی اے۔

گٹھ:ویوفارماں
گٹھ:فزکس
سائین ویو

**سائین ویو** جاں **سائینوسوڈ** اک گنتک وقر ہندی اے جہڑی کہ اک شانت اتے لگاتار آسیلیشن ہندی اے۔ سائین ویو اک کنٹینیوس ویو ہندی اے۔ اسدا ناں کوسائین دے فنکشن سائین اتے رکھیا گیا اے جہڑی کہ اسدا گراف ہندی اے۔ اسدی ورتوں ریاضی،فزکس، انجینیئرنگ، سگنل پروسیسنگ اتے ہور موضوعاں وچ کیتی جاندی اے۔ اسدی سبھ توں عام قسم ویلے دے فنکشن (*t*) نال اس طرحاں اے**:**

:y(t) = A\sin(2 \pi f t + \varphi) = A\sin(\omega t + \varphi)

جتھے:
* *A* =  *[[اینپلیٹیوڈ]]*، اے جہڑی کہ ترنگ دی سبھ توں اچی چوٹی ہندی اے۔
* *f* = *[[فریکوئینسی]]* اے، جہڑی کہ آسیلیشن دے اک سیکنڈ وچ پورے ہوئے سائیکلاں دی گنتی ہندی اے۔
* *ω* = 2π*f*، 'اینگولر فریکوئینسی*، فنکشن دے ویلے مطابق بدلن دی در جسدی اکائی فی سیکنڈ [[ریڈیئن]] اے۔
* *\varphi* = *فیز* اے، جہڑا اپنے سائکل *t* = 0 اُتے آسیلیشن دی صحیح تھاں ریڈیئناں وچ درساؤندا اے۔
** جدوں *\varphi* صفر نہیں اے تاں ساری ویوفارم ویلے وچ *\varphi*/*ω'' سیکنڈاں دی مقدار نال بدل گئی لگدی اے۔ اک نیگیٹو چنہ دیر نوں درساؤندا اے اتے اک پازیٹو چنہ پہل نوں درساؤندا اے۔

گٹھ:تکونمتی
گٹھ:لہراں
گٹھ:ویوفارماں
گٹھ:ویو مکینکس
گٹھ:فزکس
ایڈورڈ پال جونز

**ایڈورڈ پول جونز** (جم 5 اکتوبر 1950) اک امریکی ناول کار اتے کہانی لکھاری اے۔ اس دے 2003 دے ناول *جانیا دنیا*  نے فکشن لئی پلتزر انعام اتے انٹرنیشنل IMPAC ڈبلن ساہتی انعام حاصل کیتا۔

## جیونی
ایڈورڈ پول جونز دا جم اتے پالن واشنگٹن ڈی سی وچ ہویا اتے اوہ کالج آف ہولی کراس اتے یونیورسٹی آف ورجینیا توں پڑھیا۔

اس دی پہلی کتاب، *شہر وچ گاچیا*، 20ویں-صدی دی واشنگٹن افریقی-امریکی ورکنگ کلاس دے بارے اک کہانی مجموعہ اے۔مڈھلیاں کہانیاں وچ کجھ اوہ لوک ہن، جو پہلی-پیڑھی دے پرواسیاں وانگ ہن، جو دیہاتی دکھن وڈی مائیگریشن دے حصے دے طور تے شہر وچ آئے سن۔

## کتاب لسٹ
* *شہر*  وچ گاچیا (1992)
* *جانیا دنیا* (2003)
* *سارے آنٹ ہیگر دے بچے* (2006)

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی ناول کار
گٹھ:امریکی شخصیتاں
فکشن لئی پلتزر انعام

**فکشن لئی پلتزر انعام** امریکہ دے ست پلتزر انعاماں وچوں اک اجیہا انعام اے جو صحافت، ڈرامہ اتے سنگیت لئی سال وچ  دتا جاندا اے۔

گٹھ:ساہتی انعام
گٹھ:انعام
گٹھ:ایوارڈ بلحاظ دیس
نِینا گِل

**‎ نِینا گِل**، سی بی ایCBE، اک برطانوی لیبر پارٹی سیاستدان اے۔ ایہ یورپی پارلیمنٹ دے لئی مغربی مڈلینڈز توں پہلاں 1999 توں 2009 تک چنی گئی اتے پھر 2014 وچ مڑ-چنی گئی

## شروعاتی زندگی اتے تعلیم
گل دا جم پنجاب، بھارت وچ ہویا سی ،پرچڑھدی عمرے اوہ پروار سمیت برطانیہ آوسی۔

گل نے 1979 وچلورپول جوہن مورس یونیورسٹی توں سماجیات وچ اک بیچلر  ڈگری حاصل کیتی ۔گلّیو نیورسٹیدے سمیں دوران،طلبہ تنظیمدی پپردھان رہی۔ اس نے بعد وچ پوسٹ گریجویٹ پیشہ وار اہلیت، ہاوسنگ دی چارٹرڈ انسٹیچیوٹ توں1986 وچ اتے 1996 وچ حاصل کیتی۔  اس نے سینئر ایگزیکٹیو پروگرام، لندن دے کاروباری سکول توں پورا کیتا۔

اسنوں کئی ایشیائی بولیاں وچ مہارت حاصل اے، اطالوی دے نال نال اس ویلے فرینچ اتے جرمن دا مطالعہ کر رہی اے۔

## روزگار
گل، لیبر پارٹی (EPLP) دی یورپیئن پارلمینٹ دا ک حصہ اے،  یورپی پارلمینٹ (EP) وچS&D گروپ دے برطانوی وفد دا حصہ اے۔ اس خاص طور تے مالیاتی قانون تے سرگرمی نال کم کر دی اے اتے 2015 وچ یورپیئن سرمایہ مارکیٹ فنڈز (ایم ایم ایف) دے قانون دی راپورٹیئر سی۔

### شروعاتی روزگار
گریجوئیشن دے بعد، گل نے اک لکھاری وجوں سکھلائی شروع کیتی پر لنڈن دی یلنگ پریشد ولوں کم دی پیش کش ملن تے، چھڈّ دتی۔  گل29 سال دی عمر چ برطانیہ دی اک ہاؤسنگ ایسوسی ایشن آسرا گروپ دی اوہ پہلی عورت اتے پہلی غیر-چٹی اتے جوان مکھ پربندھک بنی۔ 1990 توں1999 تک اس نے اک ہاؤسنگ گروپ  وچ مکھ کم کارنی دے طور تے سیوا کیتی۔

### راجپالیسی
لیبر دی 1997 دی سفلتا توں پہلاں، گل نے لیبر دی شیڈو کیبنٹ نال ملکے پارٹی دی سماجی پالیسی نوں ترقی یافتہ کرن لئی کم کیتا۔ 1999 وچ، یورپیئن پارلمینٹ  دی پہلی ایشیئن عورت ایم۔ ای۔ پی چنی گئی۔ویسٹ مڈلینڈز دی نمائندگی کردیاں گل نے 1999 اتے 2009 وچکار وکھ-وکھ عہدےآں تے کم کیتا جویں کہ بھارت نال تعلقاں دے لئی بنے وفد دی مکھی اتے دکھنی ایشیا اتےسارک دیساں نال تعلقات دے لئی بنے وفد دی مکھی۔ اوہ اک قانونی معاملےآں دی کمیٹی اتے بجٹ کمیٹی دا حصہ وی سی۔

### پارلیمنٹ دے باہر
گل 2009 وچ تیجی وار ایم۔ ای۔ پی چوناں چ اکامیاب رہی، 2010 وچ، گل نے یس ے یس سافٹویئر دے گروپ معاملےآں دی نائب پردھان دا عہدہ سمبھالای جو کہ سکول جون 2013 تک رہا۔

### سیاست چ واپسی
2014 وچ گل، ویسٹ مڈلینڈز توں دوبارہ ایم۔ ای۔ پی چنی گئی۔  گل اس ویلے یورپیئن پارلمینٹ اندر کئی عہدےآں تے کم کررہی اے جویں، اوہ معاشی اتے مالی معاملے تے بنی وفد دی میمبراے؛غیرملکی  معاملےآں بارے وفد دی بدل میمبراے، بھارت نال تعلقات  بارے وفد دی نائب-پردھان اتے امریکہ  دے نال تعلقات بارے بنے وفد دی میمبر اے۔  اوہ خاص طور تے مالی پربندھ  تےسرگرمی دکھا رہی اے اتےسال 2015 لیہ یورپیئن سرمایہ مارکیٹ فنڈ (ایم ایم ایف) پربندھ راپورٹئر رہی۔  لمی جدو جہد بعد اپریل 2017 وچ شیڈو بینکاں تے چوکسی رکھنوالا نواں قانون پاس ہوے۔

## کامیابیاں
2017 چ نویں سال دی انعام تقریب دوران برطانوی سلطنت دا فوجدار(CBE) نامزد کیتا گیا سی۔

9 جنوری 2017 گل نوں جنتک سنوجواناں چپاے یوگدان لی اک پرواسی بھارتی سمان پرسکارنال نوازیا گیا سی۔

## حوالے

## باہری لنک
* سرکاری ویبسائیٹ 
* مہم دی ویبسائیٹ 
*  یورپی پارلمینٹ دی ویبسایٹ تے پروفائیل
* نینا گل یوٹیوب تے
* نینا گل فیسبک تے
گٹھ:جم 1956
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
ڈائی امونیئم فاسفیٹ

ڈائی امونیئم فاسفٹ (**ڈی۔اے۔پی**) (انگریزی: Diammonium phosphate (**DAP**)) (کیمیکل فارمولا (NH4)2HPO4، آئییوپیئیک نام ہیرونائیز ہائیڈروجن فاسفٹ) پانی-گھلن والا امونیئم فاسفٹ لون دی اک لڑی اے جو امونیا فاسفورک ایسڈ نال عمل کردے ویلے پیدا کیتا جا سکدا اے۔ ٹھوس ڈائریئم فاسفٹ امونیا دے وکھو-وکھرے دباء نوں درساؤندا اے جویں کہ ہیٹھ دتے پرگٹاوے اتے سمیکرناں ولوں دتا گیا اے:

جتھے:
: P = امونیا دا نتیجہ دباء
: T = پورن تاپمان (کے)
100 ڈگری سیلسیس تے، ہاریمونیئم فاسفٹ دا اسیمبلیئیشن پریشر لگبھگ 5 mmHg اے۔

## ورتوں
**ڈی۔اے۔پی** نوں اک کھاد وجوں ورتیا جاندا اے۔ جدوں پودے دے غذا دے طور تے ورتیا جاندا اے، ایہہ مستقل طور تے مٹی پی ایچ نوں ودھا دندا اے، پر اک لمی معیاد دے بعد امونیائم دے نائیٹررفکیشن توں پہلاں پہلاں توں زیادہ تیزاب بن جاندا اے۔ ایہہ الکولین کیمیکلاں نال میل نہیں کھاندا کیونکہ اسدے امونیئم آؤن اک اچّ پی ایچ ماحول وچ امونیا نوں بدلن دا زیادہ امکان اے۔ حل وچ اوسط pH 7.5-8 اے۔ عامَ بنتر 18-46-0 (18% N, 46% P2O5, 0% K2O) اے۔

ڈی۔اے۔پی نوں اگّ روکن دے طور تے ورتیا جا سکدا اے ایہہ سامان دے بلن دے درجہ حرارت  نوں گھٹاؤندا اے، ودھ توں ودھ بھار گھٹاؤن دیاں دراں گھٹاؤندا اے، اتے باقی بچے جاں چار دے پیداوار وچ وادھے دا کارن بندا اے۔ جنگلی پھائرنگ نال لڑن وچ ایہہ اہم اثر ہن جویں پرائلسس تاپمان نوں گھٹاؤنا اتے چارج کیتے جان والے مقدار دی مقدار ودھاؤن نال مہیا بالن دی مقدار گھٹ جاندی اے اتے ایہہ اک اگّ نال سڑن دے کارن بن سکدی اے۔ ایہہ کجھ مشہور وپاری فائرفائیٹنگ پیداواراں دا سبھ توں وڈا حصہ اے۔

ڈی اے پی نوں وائین میکنگ اتے بریونگ (بیئر میکنگ) وچ وی خمیر غذائیت دے طور تے ورتیا گیا اے؛ سگریٹ دے کجھ برانڈاں دے اک اینٹیٹو دے روپ وچ نکوٹین ودھاؤن والے دے طور تے؛ میچاں وچ اگے آؤن توں روکن لئی، کھنڈ نوں خالص کرن وچ؛ سلائی کرن والے ٹن، تونے، زنک اتے پتل لئی اک فوکس دے طور تے؛ اتے انّ تے الاکی-گھلنشیل اتے ایسڈ-اڈولبل کللیپانی رنگاں دے مینہہ نوں کنٹرول کرن لئی۔

## حوالے

گٹھ:کھاداں
گٹھ:کیمسٹری
نیکوس کازانتزاکس

**نکوس کزانزاکس** (; '18 فروری 188326 اکتوبر 1957) یونانی لکھاری اتے فلسفی اے۔ اس نوں نوں وکھ-وکھ سالاں وچ ساہت دے لئی نوبل انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔ اسدے شاہکار ناول *[[زوربا د گریک]]* اتے مشتمل 1964 وچ رلیز ہوئی فلم *[[زوربا د گریک (فلم)|زوربا د گریک]]* صدقہ اسنوں انترقومی مشہوری ملی۔ 1988 وچ اسدے اک ہور ناول د لاسٹ ٹیمپٹیشن آف کرائیشٹ اتے مشتمل اسے نام دی *[[د لاسٹ ٹیمپٹیشن آف کرائیشٹ (فلم)|فلم]]* نال اسنوں اک وار پھیر بھرپور مشہوری ملی۔

## جیونی
نکوس کزانزاکس دا جم 18 فروری 1883 نوں کریٹ دے جزیرہ تے ہرکلیئن شہر وچ ہویا سی، جو اس ویلے سلطنت عثمانیہ  دے راج ماتحت سی۔ 1902 وچ اوہ ایتھنز وچ آیا اتے اتھوں دی یونیورسٹی وچ قانون دی پڑھائی کیتی،۔ جس توں بعد اس نے 1906 وچ آنرز نال گریجوئیشن کیتی، 1907 وچ پیرس چلے گیا۔ اتھے اس نے فلسفے دی پڑھائی کیتی اتے اے برجسن دے بھاشن سنے۔

## حوالے

گٹھ:یونانی لکھاری
گٹھ:یونانی فلسفی
گٹھ:یونانی شخصیتاں
او کیپٹن! مائی کیپٹن

***او کیپٹن! مائی کیپٹن!*** والٹ وٹمین دی  امریکہ دے صدر ابراہم لنکن دے سیاسی قتل نال ہوئی موت بارے 1865 وچ لکھی اک تمثیلی  نظم اے۔ ایہہ نظم سبھ توں پہلاں پمفلٹ *سیکیل ٹو ڈرم-ٹیپس* وچ شائع ہوئی سی، جس وچ امریکی سول جنگ بارے 18 نظماں اکتر کیتیاں گئیاں سن، جس وچ اک ہور لنکن لئی سوگ نظم وی شامل سی، "وین لیلاکز لاسٹ ان ڈوریارڈ بلومڈ"۔ ایہہ وٹمین دے مکمل مجموعہ 'لیوز آف گراس' دی 1867 وچ شائع ہوئی چوتھی اڈیشن وچ شامل کیتی گئی سی۔ ایہہ نظم الونڈی اتے غم نوں ظاہر کردی اے۔

## تجزیہ
"او کیپٹن! مائی کیپٹن!" والٹ وٹمین نے ابراہم لنکن دی سیاسی قتل نال ہوئی موت بارے 1865 وچ لکھی سی۔ ایہہ امریکہ دے 16ویں صدر لنکن لئی لکھی گئی اک سوگ شاعری اے۔ والٹ وٹمین دا جم 1819 وچ ہویا اتے 1892 وچ چلانا کر گیا اتے امریکی گھریلو جنگ اس دی زندگی دا مرکزی واقعہ  سی۔ سول لڑائی دوران وٹمین اک پکا یونیئنسٹ سی۔ اوہ شروعات وچ لنکن دے فی اداسین سی، پر جویں ہی وٹمین تے لڑائی حاوی ہوئی اس دا صدر نال سنیہ ہو گیا، حالانکہ دونوں کدے نہیں ملے سن۔

 
## حوالے

گٹھ:والٹ وٹمین دیاں نظماں
گٹھ:انگریزی ساہت
والٹ وِٹمین

**والٹ وٹمین** (انگریزی: Walt Whitman, 31 مئی 1819–26 مارچ 1892) اک امریکی شاعر، مضمون نکار اتے صحافی سی۔ اوہ ٹرانس سنڈنٹالزم (transcendentalism) توں حقیقت پسندی (realism) دے ول تبدیلی دے انترال دا نمائندہ سی اتے دونوں رجھان اوہدیاں رچناواں وچ ساکار ہوئے ہن۔ اوہ امریکہ دے سرمور شاعراں وچ شامل اے اتے اسنوں کھلھی شاعری دا جم داتا کیہا جاندا اے۔ 1855 وچ جدوں 'گھاہ دیاں پتیاں' پہلی وار اک درجن نظماں دے مجموعہ وجوں شائع ہوئی تاں ایمرسن نے اس نوں “اج تک امریکہ دا پیدا کیتا سبھ توں کمال دا عقل تے سیانپ دا اک نگ ” کیہا سی۔

**والٹ وہٹمین**  (1819 - 1892)  اک امریکی شاعر تے لکھاری سی۔ 

## رچناواں
* *Franklin Evans* (1842)
* *[[گھاہ دیاں پتیاں]]* (*Leaves of Grass*) (1855)
* *Drum-Taps* (1865)
* *Memoranda During the War*
* *Specimen Days*
* *Democratic Vistas* (1871)
## حوالے

 

گٹھ:امریکی شاعر
گٹھ:انگریزی شاعر
گھاہ دیاں پتیاں

**گھاہ دیاں پتیاں** (انگریزی: Leaves of Grass) امریکی شاعر والٹ وٹمین (1819–1892) دا انگریزی بولی وچ اک شعری مجموعہ اے۔ بھاویں اس کتاب دا پہلا اڈیشن 1855 وچ چھپ گیا سی وٹمین نے اسدے سودھے ہوئے اڈیشن تیار کرن دا کم زندگی بھر جاری رکھیا۔ اس کتاب دیاں نظماں وچ *[[سانگ آف مائی سیلف]]* ("Song of Myself")، 'آئی سنگ د باڈی الیکٹرک' "(I Sing the Body Electric)"، 'آؤٹ آف د کریڈل اینڈلیسلی روکنگ' "(Out of the Cradle Endlessly Rocking)"، اتے بعد والے اڈیشناں وچ، قتل کر دتے گئے صدر ابراہم لنکن لئی وٹمین دا سوگ گیت، 'وین لیلاکس لاسٹ ان د ڈوریارڈ بلوم'ڈ'("When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd") وغیرہ نظمان شامل ہن۔
thumb|Leaves of Grass, 1860 ایڈیشن
گھاہ دیاں پتیاں وچلیاں کویتاواں کسے نہ کسے پدھر اتے آپس وچ جڑیاں ہوئیاں ہن اتے ایہہ وٹمین دے جیون فلسفے اتے انسانیت نال متعلق ہن۔ ایہہ کتاب اس لئی مشہور اے کہ اس وچ اندریاوی سکھاں دے آنند بارے چرچہ کیتی گئی اے، اس ویلے وچ جدوں انجھ کرنا انیتک سمجھیا جاندا سی۔ حالانکہ والٹمین دی پہلاں دی شعری-رچنا زیادہ تر دھرم اتے روح نال متعلق سی پر گھاہ دیاں پتیاں وچ اسنے سریر اتے مادی دنیا دی وڈیائی کیتی اے۔ وٹمین رالف والڈ ایمرسن اتے ٹرانسیڈینٹلسٹ لہر توں متاثر سی اتے خود رومان پسندی نال متعلق سی اس لئی وٹمین دی شعری-رچنا قدرت اتے اس وچ انسان دے کردار دی تعریف کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:امریکی ساہت
گٹھ:کتاباں
گٹھ:انگریزی ساہت
سانگ آف مائی سیلف

"**سانگ آف مائی سیلف**" والٹ وٹمین (1819–1892) دے شعری مجموعہ *[[گھاہ دیاں پتیاں]]* وچ شامل اک نظم اے۔ کیہا جاندا اے کہ ایہہ "وٹمین دی شعری نظر دے مرکز دی نمائندگی کردی اے"۔

## حوالے

 

گٹھ:والٹ وٹمین دیاں نظماں
گٹھ:امریکی شاعری
گٹھ:انگریزی ساہتگٹھ:امریکی ساہت
نینا چیما

**نینا چیما** پنجاب بھارت دی اک ٹی وی تے فلم اداکارہ اے ۔

## کیریئر
پنجاب وچ اسٹیج دے ناٹکاں تے ٹیلی وژن وچ کم کرن دے لمبے سفر توں بعد، اوہ 1998 وچ ممبئی چلی گئی ۔ اوہنے کئی ٹی وی لڑی وار ڈرامےآں، ہندی تے پنجابی فلماں وچ کم کیتا اے ۔

### فلماں
* ایک چادر میلی سی (1986)
* من (1999)
* یارا او دلدارا (2011)

### فیچر فِلماں
* ماݨ, ہندی

### سیریئلز
* خانہ بدوش, اردو
* فلاپ شو, ہندی, 1989
* لفافی, پنجابی, 1993–1994
* پڑچھاواں, پنجابی, 1996 
* ارجم (ٹی وی سیریز), ہندی 2013 
* کلاش - اک وشواس, ہندی 2015 - 2016
* کواچ... کالی شکتیوں سے, ہندی 2016
* کلیریں, ہندی (2018)
* سِلسلا بدلتے رِشتوں کا, ہندی (2018)
* کُم کُم بھگیا, ہندی (2019)

### ٹیلی فِلماں
* چچا ماریں گے, ہِندی
* چُنیا, ہِندی, 1990
* آغوش, ہِندی, 1987  
* ٹھیس,  ہِندی, 1985
* سیلاب,  ہِندی, 1985

### ٹیلی ڈرامے
* گیس ریگولیٹر, ہِندی
* واپسی, ہِندی, 1983
* لڑائی, ہِندی, 1993  

### اسٹیج ڈرامے
*رنگ نگری, ہِندی

## باہرلے جوڑ
* http://www.imdb.com/name/nm1569768/
* http://www.tvbasti.com/tvshow/Sabki-Laadli-Bebo/275 
* http://www.tvbasti.com/tvshow/Parrivaar--Kartavya-ki-pariksha/217

## حوالے

گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی لوک
اکشے کمار دے حاصل کیتے ایوارڈاں تے نامزدگیاں دی لسٹ

thumb|اکشے کمار<br />
راجیو ہری اوم بھاٹیا عرف اکشے کمار اک بھارتی اداکار، پروڈیؤسر اتے ٹیلیوژن شخصیت ہن۔ کمار نے رتتم وچ اس دے کم لئی 2016 وچ سبتوں ودھیا اداکار لئی قومی فلم اوارڈ جتیا۔ اوہناں نوں کئی وار فلمفیئر اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا اے، اس نوں دو وار جتیا اے۔ 2008 وچ، اوہناں نے سنگھ از کنگ وچ اپنی کارگزاری لئی سبتوں ودھیا اداکار (مشہور چون) لئی سکرین اوارڈ جتیا سی اتے 2009 وچ اوہناں نوں سبتوں ودھیا ایکٹر لئی ایشیئن فلم اوارڈ لئی نامزد کیتا گیا سی۔ سال 2008, 2011, 2013 اتے 2016 وچ، اوہناں نےسٹار آف دِی ییئر اوارڈ وی جتیا۔

## سولئن ایوارڈ
* 2009 – پدم شری، بھارت سرکار دا بھارت دا چوتھا سبھ توں اُچا شہری انعام۔

## آنریری ڈاکٹوریٹ
* 2008 - کینیڈا دے اونٹاریؤ شہر وچ ونڈسر دی یونیورسٹی ولوں قانون دے ڈاکٹریٹ آف لاء نے فلم صنعت وچ اوہناں دے چنگے کم لئی اتے سماجی کم وچ یوگدان پایا۔

## قومی اعزاز
* 2004 - بالیوڈّ وچ اوہناں دیاں شاندار کامیابیاں لئی راجیو گاندھی اوارڈ۔
* 2009 - بھارتی سنیما وچ اسدے یوگدان لئی آئی۔آئی۔ایف۔اے-فکی فریمس، "دہاکے دے اوارڈ دا سبھ توں طاقتور انٹرٹینر"۔
* 2017 – *رستم*(فلم) لئی سبتوں ودھیا اداکار دے قومی انعام۔

## ایشیئن اوارڈ

## ایشیائی فلم اوارڈ

## قومی فلم انعام
نیشنل فلم اوارڈ بھارت وچ سبھ توں پرمکھ فلم ایوارڈ تقریب اے۔ 1954 وچ قائم، ایہہ بھارت دے انترقومی فلم فیسٹیول اتے بھارت سرکار دے فلم فیسٹیولز ڈائریکٹوریٹ ولوں چلایا جاندا اے۔ انعام بھارتی صدر ولوں پیش کیتے جاندے ہن۔ اپنے قومی پدھر دے کارن، اوہناں نوں اکیڈمی اوارڈ دے برابر سمجھیا جاندا اے۔

## فلمفیئر اوارڈ

## سکرین اوارڈز

## IIFA اوارڈس

## سٹارڈسٹ اوارڈ

## دادا صاحب پھالکے اکادمی اوارڈ

## بگّ سٹار اینٹرٹینمینٹ اوارڈ

## اپسارا فلم اینڈ ٹیلیوژن پروڈیوسرز گلڈ اوارڈ

## زی سنےاوارڈس

## سٹار باکس آفس ایوارڈز
سٹار باکس آفس ایوارڈ سٹار پلسّ اتے باکس آفس انڈیا وچکار اک سہیوگی ہن۔ باکس آفس اُتے اس دے مظاہرہ دی بنیاد' تے، سٹار باکس آفس اوارڈس سماگم نرجی طور تے ہندی فلماں دی پراپتیاں نوں مانتا دندا اے۔

## بھارتی ٹیلیوژن اوارڈ

## 'ہیلو! ہال آف فیم 'انعام'

## سٹار سبسےمن پسند اوارڈ

## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکار
گٹھ:بھارتی فلم جگت
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
سمندری طوفان

موسم سائنس وچ **سمندری طوفان** جاں **سمندری جھکھڑ** (**سمندری واورولا** جاں **چکروار ہوا** جاں صرف **جھکھڑ**) پانی دا اک بند اتے گول چال والا علاقہ ہندا اے جو دھرتی دے گیڑ والی سمت وچ ہی گھمدا اے۔ عامَ طور اتے ایہناں وچ شمالی نصف کرے وچ گھڑی دے رخ توں الٹ اتے دکھنی نصف کرے وچ گھڑی دے رخ نال اندر ول نوں وگدیاں چوڑیدار (کنڈلدار) ہواواں ہندیاں ہن۔ وڈے پدھر دے بہتے واورولیاں دے مرکز وچ ہوا-منڈلی دباء گھٹ ہندا اے۔ ایہہ وی اک گھمن والا طوفان ہندا اے، پر جتھے طوفان دا گھیرا 400 توں 1000 میل تک ہندا اے، اتھے چکروات صرف 30 توں 1600 میٹر دے گھیرے دا ہو سکدا اے۔

## کارن
چکروات اس ویلے آؤندا اے جدوں اوہ وجوہات جو عام دھوڑ بھریاں ہنیریاں پیدا کردیاں ہن، تیز ہو جاندیاں ہن۔ اس وچ اپر اٹھدی ہوا دے آلے دوآلے دی ہوا مخالف سمت وچ وہندی اے، جس کارن ایہہ گھمن لگدی اے اتے تنگ ہو کے بہت تیز ہو جاندی اے۔ جدوں اس طرحاں ہندا اے تاں ہوا مرکز توں باہر ول سٹی جاندی اے جس نال مرکز وچ ہوا دا دباء بہت گھٹ ہو جاندا اے۔ ایہہ گھٹ دباء کسے وی وستو نوں اپنے اندر کھچّ کے اپر ول اٹھا لیندا اے۔ ایہہ بہت ہی تباہی پھیلاؤندا اے۔ ایہہ دیواراں نوں اس طرحاں اپنے وچ کھچّ لیندا اے کہ گھر ڈگّ جاندے ہن۔ اس نال ہنیری 300 میل فی گھنٹہ دی رفتار تک پہنچ جاندی اے اتے جس دے اگے کجھ وی سرکھات نہیں ہندا۔ چکروات مکھ طور تے شمالی امریکہ وچ آؤندے ہن۔ چکروات نوں ہر دیس وچ وکھو وکھرے ناں نال جانیا جاندا اے۔

## باہری کڑیاں
* فزیکل جیوگرافی دے اصول: مدھ-اکشانشی واورولا – ڈاکٹر۔ مائیکل پڈورنی، بریٹیش کولمبیا یونیورسٹی، اوکاناگن
* Glossary Definition: Cyclogenesis  – قومی برف ڈاٹا مرکز
* Glossary Definition: Cyclolysis  – قومی برف ڈاٹا مرکز
* موسمی حالات: قطبی علاقہ – ویدر آنلائین یوکے
* NOAA FAQ
* 'چنگی طرحاں سمجھائے' سمندری واورولے 
* واورولیاں دیاں ویڈیؤاں دا بھنڈار 
* ایئیمّ-ڈیٹ قومانتری آفت ڈاٹابیس Centre for Research on the Epidemiology of Disasters ولوں
* ریٹا واورولا 

## حوالے

گٹھ:واورولیاں دیاں قسماں
گٹھ:گھمنگھیریاں
گٹھ:سمندر
گٹھ:طوفانگٹھ:سمندری طوفان
شمالی نصف کرہ

**شمالی ادھا-گولا** جاں **شمالی نصف کرہ** () کسے سیارہ دا اوہ ادھا حصہ ہندا اے جو اوہدے خط استوا توں شمال ول پیندا ہووے۔

 
## حوالے

گٹھ:دھرتی
گٹھ:زمین
گٹھ:جغرافیہ
آسٹریلیا (براعظم)

**آسٹریلیا** اک براعظم اے جس وچ  آسٹریلیا، تسمانیا، نیو گنی، سرام، ممکن طور اتے تمور اتے گوانڈھی جزیرہ شامل ہن۔ کئی وار اس براعظم نوں  آسٹریلیا توں وکھ دسن لئی تکنیکی حوالے وچ **ساحل**، **آسٹریلنیا** جاں **میگانیشیا** ناواں نال وی جانیا جاندا اے۔ ایہہ ستّ رعایتی براعظماں وچوں سبھ توں چھوٹا اے۔ نیوزیلینڈ اس دا حصہ نہیں اے سگوں اک وکھ ڈبے ہوئے براعظم زیلینڈیا دا حصہ اے۔ زیلینڈیا اتے آسٹریلیا دوہیں ہی وڈیرے کھیتراں آسٹریلیشیا اتے اوشینیا دے حصے ہن۔

## حوالے

گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیہ
زیلینڈیا (براعظم)

**زیلینڈیا** ()، جس نوں **تسمانتس** جاں **نیوزیلینڈ براعظم** وی کیہا جاندا اے، اک غرق ہویا براعظمی ٹکڑا اے جو لگبھگ 8.5-130 کروڑ سال پہلاں انٹارکٹکا توں اتے 6-8.5 کروڑ سال پہلاں آسٹریلیا توں وکھ ہو کے ڈب گیا۔ ایہہ پوری طرحاں شاید 2.3 کروڑ سال پہلاں ڈب چکا سی اتے ہن وی اس دا بہتا حصہ (93%) بحر الکاہل ہیٹھاں ڈبیا ہویا اے۔

## حوالے
آسٹریلیشیا

**آسٹریلیشیا** اوشینیا دا اک علاقہ اے جس وچ آسٹریلیا، نیوزیلینڈ، نیو گنی دا جزیرہ اتے بحر الکاہل وچلے گوانڈھی جزیرہ شامل ہن۔ اس ناں دی گھاڑت شارلس ڈے بروز نے *Histoire des navigations aux terres australes* (دکھنی علاقےآں وچ جہازرانی دا اتہاس 1756) وچ کیتی۔ ایہہ گھاڑت اسنے لاطینی لئی "ایشیا دا دکھن" توں کیتی اتے اس علاقے نوں پالینیشیا (مشرق ول) اتے دکھن-چڑھڈے بحر الکاہل (میگلانیکا) توں وکھ دسیا۔ ایہہ مائیکرونیشیا (شمال -مشرق ول) توں وی وکھ اے۔ ایہہ بھارت سمیت ہند آسٹریلیائی پلیٹ اتے واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ
اکشے کمار فلموگرافی

thumb|اکشے کمار 2009 وچ۔<br />
**[[اکشے کمار]] **اک مشہور بھارتی فلم اداکار اتے پروڈیؤسر اے، جس نے 1987 وچ مہیش بھٹّ دی بھارتی فلم "آج" وچ پہلا چھوٹا کردار نبھایا۔ اوہ فلم سگندھ (1991) وچ مکھ اداکار دے طور اُتے ظاہر ہویا سی جس توں بعد اوہناں نوں تھرلر کھلاڑی (1992)، جو کھلاڑی لڑی دی پہلی فلم اے، وچ وڈی بریک ملی۔

## فلماں

### فیچر فلماں
alt=A photograph of Kumar from the set of Heyy Babyy in فروری 2007 big fan|thumb|263x263px|فروری 2007 وچ ہییی بیبی دے سیٹ اُتے کمار۔<br />
alt=A photograph of Kumar attending press conference for Once Upon ay Time in Mumbai Dobaara! in اکتوبر 2013|thumb|194x194px|کمار "ونس اپون آ ٹائم ان ممبئی" دی پریس کانفرنس وچ، اکتوبر 2013।<br />
alt=A photograph of Kumar attending the premiere of his film Entertainment in اگست 2014|thumb|224x224px|اگست 2014 وچ نویں دلی وکھے اپنی فلم "انٹرٹینمینٹ" دے پریمیئر دے دوران کمار۔<br />

#### خاص دِکھّ

### ڈوکومینٹری فلماں

## ٹیلیوژن

## ایہہ وی ویکھو
* اکشے کمار دے حاصل کیتے اوارڈاں تے نامزدگیاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
پولینیشیا

**پولینیشیا** (Polynesia) (یونانی توں : "پولی" کثیر + یونانی: "نیسوس" جزائر) اوشینیا دا اک علاقہ اے جو وسطی تے جنوبی بحر الکاہل دے 1،000 توں زیادہ جزائر اُتے مشتمل اے۔

## حوالے

گٹھ:پولینیشیا
گٹھ:اوقیانوسی جزیرے
مائیکرونیشیا

**مائیکرونیشیا** اوشینیا دا اک علاقہ  اے جس وچ مغربی بحر الکاہل دے ہزاراں چھوٹے جزیرہ شامل ہن۔ ایہہ دکھن وچ پیندے میلانیشیا اتے مشرق وچ پیندے پالینیشیا توں وکھ اے۔ اس دے لہندے ول فلپائن اتے دکھن-لہندے ول انڈونیشیا پیندا اے۔

مائیکرونیشیا ناں یونانی *مائیکروس* (μικρός)، مطلب چھوٹے، اتے *نیسوس* (νῆσος)، مطلب جزیرہ توں آیا اے۔ اس نان دی پہلی ورتوں 1831 وچ یول ڈوموں ڈرویل ولوں کیتی گئی سی۔

گٹھ:جغرافیہ
میلانیشیا

**میلانیشیا** اوشینیا دا اک  علاقہ اے جو بحر الکاہل دے مغربی سرے توں لے کے ارافورا سمندر تک اتے مشرق ول فجی تک پھیلیا ہویا اے۔ اس علاقے وچ ونوآتو، سولومن جزیرے، فجی اتے پاپوآ نیو گنی شامل ہن؛ ایہناں توں بغیر اس وچ نیو کیلیڈونیا، فرانس دا اک خاص علاقہ اتے مغربی پاپوآ دا علاقہ، جو انڈونیشیا دے دو صوبیاں پاپوآ اتے مغربی پاپوآ دا ٹکانا اے، وی شامل ہن۔

*میلانیشیا* ناں ( *کالے*؛  *جزیرہ* توں) دی پہلی ورتوں یول ڈوموں ڈرویل ولوں 1832 وچ پالینیشیا اتے مائیکرونیشیا توں نکھڑویں جزیرےآں دے جاتی اتے جغرافیائی گروہ لئی کیتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ
نیو گنی

نیو گنی (انگریزی: New Guinea) گرین لینڈ دے بعد دنیا دا دوسرا سب تاں وڈا جزیرہ اے جو 7 لاکھ 86 ہزار مربع کلومیٹر دا رقبہ رکھدا اے تے بحر الکاہل دے جنوب مغرب وچ مجموعہ الجزائر مالے وچ واقع اے۔ ارضیاتی طور تے ایہ آسٹریلیا دا حصہ اے لیکن آخری برفانی عہد دے بعد آسٹریلیا تے اس دے درمیان آبنائے ٹورس حائل ہو گئی تے ہن دوناں دے درمیان کوئی زمینی رابطہ نہیں اے۔ سیاسی طور تے اس جزیرے دا مشرقی نصف علاقہ پاپوا نیو گنی دی حیثیت توں آزاد ملک اے جبکہ بقایہ مغربی حصہ انڈونیشیا وچ شامل اے جتھے پاپوا تے مغربی پاپوا دے نام تاں دو صوبے قائم نیں۔ جزیرے دی آبادی صرف 75 لاکھ اے یعنی فی مربع کلومیٹر صرف 8 افراد ۔

ارضیاتی طور تے آسٹریلیا دا حصہ ہونے دے باوجود نیو گنی دا ماحول آسٹریلیا تاں بالکل مختلف اے۔ آسٹریلیا زیادہ خشک تے بنجر اے جبکہ پہاڑ وی بہت کم نیں جبکہ نیو گنی نہ صرف زیادہ بارشاں دا حامل علاقہ اے بلکہ ایتھے آتش فشاں پہاڑ وی بڑی تعداد وچ موجود نیں۔ جزیرے دا سب توں بلند مقام پنچاک جایا دی چوٹی اے جو 4884 میٹر (16 ہزار 23 فٹ) بلند اے۔

جزیرے دے شمال وچ بحر الکاہل، جنوب وچ خلیج پاپوا تے آبنائے ٹورس، جنوب مشرق وچ بحیرہ کورل، مشرق وچ بحیرہ سلیمان، شمال مشرق وچ بحیرہ بیادگار تے جنوب مغرب وچ بحیرہ آرافورا اے۔ مشرق وچ جزائر ملوک دے علاوہ انڈونیشیا دے دیگر جزائرواقع نیں۔

گو کہ اس جزیرے تے انساناں دی موجودگی کم از کم 40 ہزار سال تاں اے لیکن جدید عہد وچ اسناں پہلی بار 16 ویں صدی وچ ہسپانوی جہاز راناں نے دریافت کیتا تے اسناں نیو گنی دا نام دتا۔ مغربی حصہ ولندیزیاں دے زیر قبضہ شرق الہند دی نو آبادی دا حصہ سی جبکہ جرمناں نے پہلی جنگ عظیم تاں قبل نو آبادیاتی قوت بنن دی کوششاں دے دوران مشرقی حصے دے شمالی علاقیاں تے قبضہ کیتا سی تے اسنوں جرمن نیو گنی دا نام دتا سی جبکہ مشرقی حصے دا جنوبی علاقہ برطانیہ دے زیر نگیں رہیا۔ ہسپانوی تے پرتگیزی جہاز ران ایتھے جزائر مصالحہ توں آئے سن تے اسنوں پاپوا دا نام دتا البتہ 1545ء دے بعد توں مغرب وچ اسنوں نیو گنی کہا جان لگا کیونکہ ایتھے دے مقامی افراد دی شکل و صورت افریقہ دے خطے گنی نال  بہت ملتی جلتی سی۔ انڈونیشیا وچ اسنوں **اریان** دے نام نال جانیا جاندا سی جبکہ مشرقی حصے دا نام ہی اریان جایا صوبہ سی۔ ایہ نام 2001ء تک زیر استعمال رہیا جدوں جزیرے تے صوبے دے لئی ایک وار فیر پاپوا استعمال کیتا گیا۔

معاہدہ ورسائی دے بعد جمعیت اقوام دی جانب توں شمالی علاقہ آسٹریلیا نوں دے دتا گیا جو خود اس وقت برطانوی عملداری وچ سی۔ مشرقی حصے نوں 1975ء وچ آسٹریلیا توں آزادی ملی۔ مغربی پاپوا نے 1961ء وچ ولندیزیاں توں آزادی حاصل کیتی تے انڈونیشیا دا حصہ بنا۔

اپنے جنگلات دے باعث ایہ علاقہ زبردست حیاتی تنوع دا حامل اے تے دنیا بھر وچ موجود کل حیوانی و نباتی اصناف وچوں 5 توں 10 فیصد دا حامل اے۔ زیادہ تر اصناف ایسیاں نیں جو صرف نیو گنی ہی وچ پائیاں جاندیاں نیں، تے ہزاراں دے بارے وچ سائنس نوں حالے تک علم نہیں، جنہاں وچ ممکنہ طور تے کیڑےآں دی 2 لکھ توں ودھ اقسام، 11 ہزار توں 20 ہزار پودےآں دیاں قسماں 650 توں ودھ پرندےآں دیاں قسماں شامل نیں۔

1998ء واں 2008ء دے دوران قدرتی وسائل دا تحفظ کرنے والے ماہرین نے نیو گنی وچ 1060 نئی اصناف دریافت کیتیاں جنہاں وچ 218 قسم دے پودے، 43 رینگن والے جانور، 12 ممالیہ، 580 غیر فقاری، 134 جل تھلیل، 2 پرندےآں تے 71 مچھلیاں دیاں قسماں  شامل نیں۔

گٹھ:انڈونیشیا دے جزیرے
گٹھ:پاپوا نیو گنی دے جزیرے
گٹھ:اوقیانوسی جزیرے
گٹھ:بحر الکاہل دے جزیرے
گٹھ:میلانیشیا
گٹھ:نیو گنی
گٹھ:منقسم خطہ جات
گٹھ:بین الاقوامی جزیرے
گٹھ:جزیرے
گٹھ:منقسم خطے
خوشبو گریوال

خوشبو گریوال (نکی کوچر، جم 16 جنوری 1984)اک بھارتی پلیبیک گلوکار اے۔ گریوال نے وی۔آئی۔یو۔ اتے وی جے دے طور اتے اپنا کریئر شروع کیتا اتے پھر پنجابی اتے ہندی فلماں کرن لئی راغب ہوئی انت وچ اوہ اک پروفیشنری گلوکار بنن لئی ٹریننگ حاصل کیتی اتے بالیوڈّ مووی ہیٹ سٹوری 2 توں سنی لیون دیاں مینٹین بروس دی رچنا "پنک لپس" دے نال پلیبیک گلوکار دی اپنی شروعات کیتی۔ گریوال ماس بروس بینڈ دا موہری گلوکار اے۔

## شروعاتی اتے نجی جیون
چنڈیگڑھ دی رہن والی اے اتے ڈاکٹراں دے پروار نال تعلق رکھن کرکے گریوال نے ایم سی ایم ڈی۔اے۔وی کالج فار وومین، چنڈی گڑھ توں گریجوئیشن کیتی۔ اسنے 2006 وچ صنعت کار  بپن گریوال نال ویاہ کیتا۔ اوہناں دے نال اوہناں دی اک بیٹی شانیا اے۔

## فلموگرافی
* *آ گئے منڈے یو۔کے۔ دے (پنجابی) وچ لولی*
* *بھاجی ان پروبلم* (پنجابی) وچ جسمیت
* *کیری آن جٹاں* (پنجابی) وچّ پریت
* منڈے یو کے دے (پنجابی) کینڈی
* راز: دِ مسٹری کنٹنیو وچ قرین
* پیسہ یار اینڈ پنگا وچ وانیا

## اک پلیبیک گلوکار دے روپ وچ

## اوارڈ
* 2013: پی۔ٹی۔سی۔ پنجابی فلم اوارڈاں لئی سبتوں ودھیا معاون اداکارہ انعام لئی نامزد

## حوالے

گٹھ:جم 1984
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
شیر تے چوہا

**شیر اتے چوہا** ایسوپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 150 نمبر تے اے۔ کہانی دے مشرقی روپ وی ہن،
ایہہ سارے سائز جاں رتبے دے کنے وی وڈے پاڑے دے باو جود آپسی تال میل دکھاؤندے ہن۔
## ساہت وچ جنور کہانی

پرانے ورژن مطابق اک شیر نوں چوہا نیند وچوں جگا دندا اے، شیر غصے نال اسنوں گھوردا اے اتے اسنوں مارن لگدا اے۔ چوہا معافی منگدا اے اتے کہندا اے کہ اجیاے نکے جہے جانور دا شکار کرنا شیر دی شان نوں شوبھا نہیں دندا۔ شیر اس دلیل نال سہمت ہو جاندا اے اتے اسنوں چھڈّ دندا اے۔ بعد وچ، شیر شکاریاں دے جال وچ پھس جاندا اے۔ اس دیاں آوازاں سن کے چواے نوں اس دے رحم دی یاد آؤندی اے اتے اوہ رسیاں قطر کے اس نوں آزاد کر دندا اے۔ کہانی دی نیتک سکھیا اے کہ کیتے رحم دا انعام ملدا اے اتے کوئی وی ذی روح انا چھوٹے نہیں ہندا کہ کسے وڈے دی مدد نہ کر سکے۔ بعد وچ اسدے انگریزی دے ورژناں وچ ایہہ چوہے ولوں شیر دے احسان دا بدلہ چکاؤن دے وعدے نوں اسدے منطقی انجام تک لجایا گیا۔

سکاٹش شاعر روبرٹ ہینریسن نے اس نوں 1480 دے وچ اپنے "مورل فیبلس وچ شامل کیتا سی، اتے اوہ ایہہ دلیل پیش کردا اے کہ چوہا قانون، جسٹس اتے راجپالیسی دے گمبھیر تھیم سرجدا اتے پیش کردا اے۔ اس دی شاعری وچ 43 ستّ-ستری بند ہن، جنہاں وچوں پہلے باراں وچ سپنے وچ شاعر دی ایسپ نال ملاقات ہندی اے اتے چھ بنداں وچ سکھیا؛ پھیلایا گیا پھیزل خود سٹینز 13-36 تے براجیا ہویا اے۔ فرانسس بارلو دے 1687 ایڈیشن وچ اک وکھری قسم دی اک سیاسی سبق ساہمنے آؤندی اے۔ اتھے شاعر آپرا بہن نے ٹپنی کیتی اے کہ کسے وی قسم دی سیوا نوں تچھّ نہیں سمجھنا چاہیدا، جویں کہ نمر ماؤس نے جانور دے راجے دی مدد کیتی سی، اس لئی 'اک اوک نے اک شاندار بادشاہ بچائے' دوجا ورسیسٹر دی لڑائی توں بچ رہا سی۔

## حوالے

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
گٹھ:یونانی بولی
گٹھ:یونانی ساہت
عاشق شیر

***عاشق شیر***، جاں ***پریمی شیر*** ایسوپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 140 نمبر تے اے۔

## کہانی اتے اس دی تشریح
اک شیر نوں اک کسان دی دھی نال پریم ہو جاندا اے اتے اوہ کسان کولوں اس نال ویاہ کراؤن دی اجازت منگدا اے۔ کسان سراسر انکار کرن توں کتراؤندا اے، اتے شرطاں رکھ دندا اے کہ جانور پہلاں اپنیاں نہوندراں کٹوا دیوے اتے اپنے دند کھنڈھے کروا دیوے۔ جدوں شیر شرطاں دی پالنا کر دندا اے تاں آدمی اسنوں ڈنڈے نال کٹ کٹ مار دندا جاں ودھیرے قصےآں مطابق ڈنڈے مار اسنوں بھجا دندا اے کیونکہ ایہہ ہن کوئی اپنے آپ دا بچاؤ نہیں سی کر سکدا۔

## حوالے

 

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
گٹھ:یونانی ساہت
ایسوپ دیاں کہانیاں

**ایسوپ دیاں کہانیاں جاں ایسپکا** جنور کہانیاں دا اک مجموعہ اے جسدا سہرا 620 ق م توں 520 ق م وچ پرانے یونان وچ رہن والے اک غلام اتے کہانی واچک ایسوپ نوں جاندا اے۔ اس دیاں جنور کہانیاں دنیا دیاں کجھ کو سبھ توں ودھیرے مشہور جنور کہانیاں وچوں ہن۔ ایہہ کہانیاں اج کل دے بچیاں لئی  سکھیا دا لوکپسند زریعہ بنیاں ہوئیاں ہن۔ ایسوپ دیاں جنور کہانیاں وچ شامل کئی، جویں *[[لومبڑی اتے انگور]]* (جس توں “انگور کھٹے ہن” محاورہ نکلیا)، *[[کچھو اتے خرگوش]]*، *[[شمالی ہوا اتے سورج]]*، *[[بگھیاڑ آیا]]*، *[[پیاسا کاں]]*، *[[بگھیاڑ اتے شیر]]* اتے *[[کیڑی اتے ٹڈا]]* ورگیاں جنور کہانیاں پورے دنیا وچ بوہت زیادہ مشہور ہن۔

پہلی صدی عیسوی وچ تیانا دے فلسفی اپولونیئس ولوں ایسوپ دے بارے ہیٹھلے کتھن دا ریکارڈ ملدا اے:

## مول

یونانی اتہاسکار ہیروٹوڈس دے مطابق ایہہ دنتکہانیاں قبل مسیح پنجویں صدی وچ پرانے یونان وچ رہن والے اک ایسوپ نامی غلام ولوں لکھیاں گئیاں سن۔ ایسوپ دا ذکر کئی پرانے یونانی گرنتھاں وچ وی ملدا اے - ارسٹوفینس نے اپنی ہاس-ناٹکا *د واسپس* وچ ہیرو فلوکلیون نوں بھوج تقریباں وچ ہون والے وارتالاپاں توں ایسپ دا بیتکاپن سکھے ہوئے ہونا چترت کیتا سی؛ افلاطون  نے فیڈو وچ لکھیا سی کہ سقراط نے ایسوپ دیاں کجھ دنتکہانیاں نوں، “جو اس نوں یاد سن”، پد وچ تبدیل کر کے اپنا جیل دا سماں کٹیا سی۔

بہرحال، دو مکھ کارناں کر کے - کیونکہ ایسوپ نال متعلق دنت کہانیاں دے اندر دتیاں گئیاں بہت ساریاں سکھیاواں وچ آپس وچ ورودھابھاس اے اتے کیونکہ ایسوپ دے جیون دے تعلق وچ پرانے وورناں وچ آپس وچ ورودھابھاس اے، اس لئی ادھنک نظریہ ایہہ اے کہ ساریاں دی ساریاں دنت کہانیاں، جہناں دا پنّ ایسپ نوں دتا جاندا اے، شاید صرف ایسپ نے نہیں رچیاں سن، جیکر کدے اصل وچ اس دا وجود رہا وی سی۔ جدید ادھیاناں توں ایہہ پتہ چلدا اے کہ “ایسپی” روپ دیاں دنتکہانیاں اتے کہاوتاں سبھ توں پہلاں تیجی صدی عیسیٰ سابق سمیر اتے اکاد دوناں دے ویلے موجود سن۔ اس لئی، ایسپ دیاں دنتکہانیاں دے ساہتی روپ وچ رچے جان دا سبھ توں زیادہ پرانے ذکر پرانے یونان، پرانے بھارت جاں پرانے مصر وچ نہیں سگوں پرانے سمیر اتے اکاد وچ ظاہر ہویا سی۔

## حوالے

گٹھ:ساہت
گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاںگٹھ:یونانی ساہت
کاں تے سپ

***کاں اتے سپ***، ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 128 نمبر تے اے۔ بدلویں یونانی روپ ملدے ہن اتے ایہناں وچوں دو روپ یورپی نشاۃ ثانیہ دوران روپانترت کیتے گئے سن۔ اسے نام والی پنچتنتر والی کہانی نال اس دا کوئی لگا دیگا نہیں۔

## حوالے

 

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
کِیڑی تے گھُگی

***کِیڑی تے گھُگی***، ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 235 نمبر تے اے۔
## کہانی
اس جنور کہانی وچ جدوں ایہہ پہلی وار یونانی سروتاں وچ درج ہوئی استوں بعد بہت گھٹ بدلاؤ آیا اے۔ اک کیڑی اک نہر وچ ڈگّ جاندی اے اتے گھُگی اسدے کول گھاہ دی اک پتی رکھ کے اسدا بچاء کردی اے۔ گھاہ دی پتی تے چڑھکے ایہہ باہر نکل آؤندی اے۔ پھیر، ایہہ دیکھ کے کہ اک چڑیمار گھگی نوں پھڑن لگیا سی، کیڑی نے اس دے پیر تے دندی وڈھّ دتی اتے اس دے اچانک ہلن نال پنچھی اڈ گیا۔ یورپی نشاۃ ثانیہ دے دور وچ نوَ-لاطینی شاعراں ہیرنوموس اوسئس  اتے [اتے [پینٹالیؤن کینڈیڈس نے اسنوں اپنے جنور کہانیاں دے مجموعے وچ شامل کیتا۔ انگلینڈ وچ ایہہ ولیئم کیکسٹن دیاں ایسوپ دیاں کہانیاں وچ شامل سی اتے بعد وچ اسنوں فرانسس بارلو اتے سیموئل کرکسال نے شامل کیتا۔ پھر ایہہ تھامس بیوک دیاں چونویاں جنور کہانیاں وچ ملدی اے، پر اتھے اک کیڑی دی بجائے اک شہد دی مکھی سی۔

## حوالے

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
کھُوہ وچ ڈِگیا نجومی

**کھُوہ وچ ڈِگیا نجومی** نام دی جنور کہانی سقراط توں پہلاں دے فلسفی تھیلز نال جڑے اک ٹوٹکے تے مشتمل اے۔ ایہہ ٹوٹکا اوہناں کئی پرانے چٹکلیاں وچوں اک سی جہناں نوں ایسپ دیاں کہانیاں نے اپنے قصےآں وچ سما لیا۔ پیری انڈیکس وچ ایدا نمبر 40 اے۔

## حوالے
 
 

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
کِیڑی تے ٹِڈا

***کِیڑی تے ٹِڈا***، جاں ***ٹڈا اتے کیڑی*** ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 373 نمبر تے اے۔
## کہانی اتے اس دے منفی اڈیشن
کہانی اک ٹڈے دے بارے اے جسنے ہنال(گرمیاں) دا سارا سماں گاؤندے ہوئے گزار دتا، جد کہ کیڑی (جاں کجھ ورژنان وچ کیڑیاں) سردیاں لئی غذا نوں سٹور کرن دا کم کردی اے۔ جدوں سیال آ گیا تاں ٹڈا بھکھ نال مر رہا اے اتے کیڑی کولوں کھان نوں کجھ منگدا اے۔ کیڑی پچھدی اے کہ اوہ ہنال دوران کی کردا رہا۔ اوہدا جواب 'گاؤندا رہا' سنکے کیڑی اسنوں جھڑکدی اے تے کہندی اے کہ ہن سیال وچ اوہ ڈانس کرے۔ 

## حوالے

 

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
دو ووہٹیاں والا بندہ

thumb|321x321px|An 18th-century painting of the fable by Sébastien LeClerc the younger
**دو وہٹیاں والا انسان** ایسپ دیاں کہانیاں وچ اک کہانی اے۔ ایہہ انسانی معاملیاں نال جڑی اے۔ ایہہ پیری انڈیکس وچ 31 ویں نمبر تے اے ۔

## جنور کہانی

## حوالے

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
بُڈھا تے موت

**بُڈھا اتے موت** ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 60 نمبر تے اے۔ بندیاں نوں پاتر بناؤن والی ایہہ نایاب کہانی ہون کر کے، ایہہ (خاصکر فرانس وچ) کئی تصویراں دی بنیاد  بنی اے۔ فرانس یاں د لا فونتین دی کلاکرتی نے اسنوں لوکپری بنا دتا۔
## جیون دا موہ

اس کہانی اتی دکھدائی حالتاں وچ وی جیون دے موہ (φιλοζωία) نوں درساؤندا آسان ٹوٹکا اے۔ اج پرچلت معیاری قصےآں روجر لا ایسٹرینز والا اے: 'اک بڈھا لکڑاں دی پنڈ چکی دور توں چلیا آ رہا سی۔ اوہ اینا تھکّ گیا کہ اسنے پنڈ سٹّ دتی اتے موت کولوں مکتی دی منگ کرن لگا۔ موت دا دیوتا ترت حاضر ہو گیا اتے پچھیا کہ اوہ اس لئی کی کرے۔ 'بسّ جناب، ذرا کو مہر کر دیؤ۔ ایہہ پنڈ چکا دیؤ۔' ویسے، پہلاں، اوہدی بینتی سی کہ موت دا دیوتا اوہدی پنڈ چکّ کے اس نال چلے۔ 

## حوالے

 

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
مچھیرا تے نکی مچھی

***ماچھی اتے نکی مچھی*** ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 18 نمبر تے اے۔ اک وار اک ماچھی(مچھیرا)  نے اک نکی مچھی پھڑ لئی، جو کہ اپنے سائز دے بنیاد تے اپنے جیون لئی یاچنا کردی اے اتے وڈا ہون تک اڈیک کرن دی دلیل دندی اے کی ادوں اوہ بھرپیٹ غذا کر سکیگا۔ ایہہ سجھاء مچھیرے نوں پروان نہیں۔ اوہدی سوچ اے کہ غیرمقررہ مستقبل دے لابھ لئی کسے موجود فائدے نوں چھڈّ دینا بیوقوفی اے۔ لا فونتین دیاں جنور کہانیاں (جِ۔3) وچ اشاعت نے اسنوں ہور مشہور کر دتا۔ ایہہ پالیسی کہانی *نوں نقد تیراں ادھار* اکھان نوں پرگٹاؤندی اے۔

## حوالے

 

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
باندر تے لومڑی

**'باندر تے لومبڑی** ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 81 نمبر تے اے۔ 
## کہانی اتے وستار
جانور اپنے لئی اک  راجے دی چون کرن لئی ملدے ہن اتے اک باندر دے بھنگڑے توں متاثر ہو کے اس دے سر تے تاج اس دے پہنا دندے ہن۔ اک لومبڑ وی امیدواراں وچوں اک سی اتے ہن درباری دا کردار نبھاؤندا سی۔ اوہ باندر نوں اک طرف لے جاندا اے اتے اسنوں کہندا اے کہ اوہدی شاہی بھکھ دی ترپتی لئی اسنوں کجھ مل گیا اے اتے اک اسنوں اک جال ول لے جاندا اے۔ جدوں بھرمایا باندر جال وچ پھس جاندا اے، اوہ لومبڑ تے دھوکھے دا الزام لگاؤندا اے۔ جواب ملدا اے کہ اتنا بھولا اتے لالچی کوئی وی حکمرانی کرن دے لایق نہیں ہندا۔ کہانی دا  نتیجہ ایہہ اے حکمرانی کرن دی خواہش دے پہلے اپنے آپ نوں قابو  کرنا سکھنا چاہیدا اے۔
## حوالے

 
گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
لومبڑی تے بلی

**لومبڑی اتے بلی**پرانی جنور کہانی اے۔ اس دے مغربی اتے مشرقی دونوں کئی روپ ملدے ہن جہناں وچ وکھ وکھ جانور شامل ہن۔ یورپ وچ پرنٹنگ دے شروع توں لے کے ایسپ دیاں کہانیاں وچ ایہہ شامل رہی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 605 نمبر تے اے۔ مول کہانی وچ لومبڑی اتے بلی ایہہ بحث کر رہیاں ہن کہ اوہناں کول کنیاں چترائیاں اتے چلاکیاں ہن۔ لومبڑی کہندی اے کہ اس کول تاں بہت ہن؛ بلی منّ لیندی اے کہ اس کول تاں بس اکو اے۔ جدوں کتیاں والے شکاری آؤندے ہن بلی ترت اک رکھ تے چڑھ جاندی اے، پر لومبڑی کتیاں دے قابو آ جاندی اے۔
## حوالے

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
شہری چوہا تے پینڈو چوہا

thumb|285x285px|''Aesops Fables'' (1912)، illustrated by Arthur Rackham.
"شہری چوہا اتے پینڈو چوہا" ایسپ دی اک کہانی اے۔ پیری انڈیکس وچ ایہہ 352 نمبر تے اے اتے آرنے-تھامسن لوککہانی انڈیکس وچ ٹائیپ 112 اے۔ 

## کہانی
مول کہانی وچ، اک مانمتا شہری چوہا پنڈ وچ رہندے اپنے چچیرے بھرا نوں ملن دیس آؤندا اے۔ پینڈو چوہا شہری چواے نوںاپنے سادہ دیسی کھانا پروسدا اے جسنوں شہری چوہا چھٹیاؤندا اے اتے عیشی زندگی دا سواد دیکھن لئی شہر آؤن دا سدا دندا اے اتے دونوں چچیرے بھرا شہنشاہاں وانگ غذا دا سواد چکھّ رہے ہن۔ پر اوہناں نوں اپنے امیر اتے سوادی میٹروپولیٹن کھانے نوں وچے چھڈّ سرکھیا لئی دوڑنا پیندا اے جدوں کتیاں دا اک جوڑا بھونکدا بھونکدا اتھے آ دھمکدا اے۔ اس دے بعد، پینڈو چوہا سواد نالوں سرکھیا نوںجاں جویں 13ویں صدی دے پرچارک چیریٹن دے اوڈو دا کتھن اے، "جاری ڈرنال کترے جان نالوں مونگ پھلیاں کترن نوں ترجیح  دیاںگا" (I'd rather gnaw a bean than be gnawed by continual fear) نوں وچارکے گھر واپس جان دا فیصلہ کر لیندا اے۔

کہانی کلاسیکل زمانے وچ دور دور تک پھیلی ہوئی سی اتے بابیرس والا (Fable 108) اک بڑا پرانا یونانی ورژن وی اے۔ ہورس نے اپنے اک وینگ (II.6) دے حصے دے طور اس نوں شامل کیتا اے جسدا انت شاعری روپ وچ پینڈو زندگی دی تلنا شہری زندگی نوں ناپسند دسدے ہوئے کہانی نوں ختم کیتا اے۔ مرکس اوریلیئس اپنی دھیان، کتاب 11.22 وچ اس ول اشارہ کردا اے۔؛ *"پینڈو چوہا اتے شہری چواے بارے ، اتے شہری چواے دے خوف اتے گھبراہٹ بارے سوچو"۔*

ایپر، لگدا اے کہ 12ویں صدی دے برطانیہ دے انگریز-نارمن لکھاری والٹر نے وجکار ویلے دے یورپ بھر وچ جنور کہانی دے پھیلن وچ سبھ توں وڈا یوگدان پایا۔ اس دے لاطینی ورجن (جاں چیریٹن دے اوڈو والا) نوں 14ویں صدی دے پہلے ادھ چ جوان روئز دی سپینی کتاب بئین امور وچ چھپی جنور کہانی دے سروت دے طور تے کریڈٹ دتا گیا اے۔ والٹر اٹالیئن وچ کئی کھرڑا سنگرہیاں لئی وی سروت سی اتے اکسیؤ زکا دیاں مشہور Esopi fabulas, جو کہ اس بولی وچ چھپیا ایسپ دیاں کہانیاں دا پہلا مجموعہ (ورونا، 1479) اے ، دا وی سروت اے جس وچ *شہری چوہا اتے پینڈو چوہا* 12ویں کہانی اے۔ اس وچ دو سونیٹّ ہن، پہلے وچ کہانی دسی اے اتے دوجے وچ اک نیتی سٹہ شامل اے۔

## حوالے

گٹھ:ایسوپ دیاں کہانیاں
ترمذ

**ترمذ** (; ; ;  *Termez, Tirmiz*;  *Tirmidh*) ازبکستان دے دکھنی حصے وچ اک شہر اے جہڑا کہ افغانستان دی ہیرتن سرحد لانگھے کول اے۔ ایہہ ازبکستان دا سبھ توں گرم شہر اے۔ اسدی آبادی 1 جنوری 2005 نوں 140404 سی اتے ایہہ صوبہ سرخان دریا دا راجگڑھ اے۔

## ناں-بنتر
اس شہر دا جدید ناں سوگدیائی بولی وچوں * *' Tarmiδ** '' وچوں آیا اے، جہڑا کہ [[پرانی ایرانی بولی]] دے '' **tara-maiθa** '' شبداں وچوں اے اتے جسدا مطلب ''تبدیلی دا تھاں'' اے۔ پرانے ویلے  وچ اتھے [[آمو دریا]] اپر اک بہت ہی اہم لانگھا سی۔

کجھ لوک اس شہر دے ناں نوں [[یونانی]] دے شبد ** *تھرموس*' * نال وی جوڑدے ہن، جسدا مطلب گرم ہندا اے، جہڑے کہ اس ناں نوں [[سکندر اعظم]] دے ویلے وچ رکھیا گیا مندے ہن۔ کجھ لوک اسنوں [[سنسکرت بولی|سنسکرت]] دے شبد * **taramato** * توں بنیا وی مندے ہن، جسدا مطلب *دریا دے کنڈھے'' اے۔

## تفصیلات
ترمذ د‏‏ی مجموعی آبادی 140,404 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## تریخ

### اسلامی عصرِ زرین
705ء وچ ایہ شہر عرباں نے فتح کرلیا تے ایہ عباسیاں تے سامانیان دے دوران اسلام ک اک اہ‏م مرکز بن گیا ، جس وچ امام الترمذی جداں قابل ذکر عالم پیدا ہوئے۔

نويں تو‏ں بارواں صدی عیسوی تک ترمذ اک وڈا شہر تے اک ثقافتی مرکز سی تے خریداری تے دستکاری دے لئی مشہور سی۔ اس وقت شہر دے قلعےآں د‏‏ی لمبائی نو دروازےآں دے نال 16 کلومیٹر (10 میل) لمبی سی۔ اس عرصے دے دوران ترمذ غزنویاں ، سلجوق تے قاراخانیاں دے ریاستاں دا اک حصہ سی۔

### منگول تباہی تے ویرانی
1206ء وچ ایہ شہر ریاستِ خوارزمشاہاں دا حصہ بن گیا۔

دو دن دے محاصرے دے بعد 1220ء وچ ، چنگیز خان د‏‏ی سپاہ نے شہر نو‏‏ں تباہ تے مسمار کردتا۔

شہر برباد ہونے دے باوجود، ابن بطوطہ نے ذکر کيتا کہ اس شہر وچ "عمدہ عمارتاں تے بازار سن ، نہراں تو‏ں گزرے سن تے بہت سارے باغات سن ۔"

تیرہويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف حصے وچ ، تیموری سلطنت تے سلسلہ شیبانیان نے سرخان دریا دے سجے کنارے اُتے ترمذ دا مشرقی حصہ بحال کردتی۔

افسوس تو‏ں 18 ويں صدی عیسوی دے دوسرے نصف وچ شہرمکمل طور اُتے ویران ہوئے گیا۔ قدیم شہر دے آس پاس صرف دو پنڈ آباد رہ گئے سن : صلاوات تے پٹیکسار (پٹگیسار) سن ۔

### [[سلطنت روس|روسی داوری]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دا زمانہ
جنوری 1893ء وچ ، امارتِ بخارا نے روسی حکومت نو‏‏ں پٹیکسار پنڈ د‏‏ی زمین پراک روسی قلعہ، گیریژن تے اک عسکری سرحدی قلعہ تعمیر کرنے دے لئی دتی ، جتھے آمو دریا دا بندرگاہ بنایا گیا سی۔

1928ء وچ سوویت یونین نے پٹیکسار پنڈ دا ناں تبدیل کرکہ شہر دا وآپس اس دا قدیم ناں ترمذ رکھیا گیا۔ 1929ء وچ ، پنڈ اک شہر بن گیا۔ سوویت حکمرانی دے سالاں دے دوران صنعتی کاروباری ادارے بنائے گئے تے اک پیڈگوجیکل انسٹی ٹیوٹ تے اک سیتر کھول دتا گیا۔
thumb|اک افغان سرحدی پولیس افسر اُتے افغانستان–ازبکستان دوستی دے پل اُتے کھڑے ہوئے.
سوویت – افغان جنگ (1979–1989) دے دوران ، افغانستان وچ لشکرکشی کرنے دے لئی ترمذ سوویت اتحاد دے لئی اک اہ‏م عسکری اڈہ رہیا ۔

آمو دریا دے پار اک عسکری ایئر فیلڈ اور"دوستی دا پل" تعمیر کيتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* ازبکستان
* لسٹ ازبکستان دے شہر
* ماوراء النہر د‏‏ی مسلم فتح
* امام الترمذی
* وسطی ایشیاء اُتے روسی غلبہ

## حوالے

گٹھ:سکندر اعظم دے قائم کردہ شہر
گٹھ:شاہراہ ریشم دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ ازبک بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ تاجک بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شامل اے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دے شہر
جیزک

**جیزک** (;  ازبکستان دا اک شہر اے تے اسدے جیزک صوبے دا راجگڑھ اے۔

 

گٹھ:ازبکستان دے شہر
افغانستان چ سکھ دھرم

[thumb|اک [سکھ  دوکان مالککابل، افغانستان۔]]
**[[افغانستان]] **وچ **[[سکھ دھرم]]** چھوٹی آبادی تک محدود اے، مکھ طور تے پرمکھ شہراں،  جلال آباد، کابل اتے قندھار  وچ کافی افغان سکھ ہن۔  ایہہ سکھ افغان شہری ہن جو پشتو، اتے دری فارسی، ہندی جاں پنجابی بولدے ہن۔اوہناں دی کل آبادی لگبھگ 1200 پروار جاں 8000 میمبر ہن۔

## موجودگی

### کابل
1990 ویاں دے افغان سول جنگ دوران، کابل دے اٹھ گوردواریاں وچوں ست تباہ ہو گئے سن۔ کابل دے کرت پروان حصہ وچ واقع گردوارہ کرت پروان ہی باقی اے۔

### [[جلال آباد]]

2001 دے وچ، جلال آباد وچ 100 سکھ پروار، کل 700 لوک سن، جو دو وڈے گوردواریاں وچ جاندے سن۔ دنتکہانی دسدی اے کہ سبھ توں پرانے گردوارے گرو نانک دیو دی پھیری نوں یاد کرن لئی بنائے گئے سن۔

### [[قندھار]]
قندھار دی اک چھوٹی سکھ سنگت اے، 2002 وچ صرف 15 پروار اتھے رہندے سن۔

## اتہاس

### مڈھلا اتہاس
کجھ مڈھلے مقامی سکھاں نے وپاری مقصداں لئی افغانستان وچ بستیاں قائم کیتیاں اتے اوہناں دی سنبھال کیتی۔ بعد وچ، افغان  درانی سلطنت  اتے سکھ مسلاں اتے راج وچالے ٹکراؤ تناء دا کارن بن گیا۔19 ویں صدی وچ افغانستان وچ کئی اپریشناں وچ برطانوی راج دی فوج وچ وی سکھاں نے سیوا کیتی سی۔

### گھریلو جنگ
1980 دے دہاکے وچ افغانستان وچ سوویت جنگ دے دوران، بہت سارے افغان سکھ بھارت بھجّ گئے جتھے سکھ بھائیچارے دی چنگی جماوٹ اے؛ 1992 وچ نجیب اللہ سرکار دے ڈگن توں بعد دوجی وار ایہہ گل ہوئی۔ پورے دیس وچ کابل دے گرودوارہ کرت پروان نوں چھڈّ کے باقی سبھ سکھ گردوارے 1990 دی افغان گھریلو جنگ وچ تباہ ہو گئے سن۔

طالبان دے ماتحت، سکھ مقابلتاً برداشت مذہبی گھٹ گنتی سی اتے اوہناں نوں اپنے دھرم دی پالنا کرن دی اجازت سی۔   حالانکہ، طالبان نے مرتکاں دے سسکار دی مناہی کیتی سی اتے شمشان توڑ دتے سی۔ اس توں علاوہ، سکھاں نوں خود دی پچھان دسن لئی پیلی پٹی جاں چنیاں لین دی تائید سی۔

### کرزئی انتظامیہ
thumb|گرودوارہ کرت پروان دا اندرونی حصہ۔
پرمپرا مطابق سکھ اپنے مردے دا داہ سسکار کردے ہن، اتے اس کم نوں اسلام وچ بے ادبی منیا جاندا اے۔ سسکار سکھ افغاناں وچ اک وڈا مدعا بن گیا اے، کیونکہ روائتی شمشان گھاٹاں نوں مسلماناں نے خاص طور اُتے کابل دے کالیچا علاقے وچ مل لیا اے، جس نوں سکھ اتے ہندو اک صدی توں زیادہ ویلے توں ورتدے سی۔ 2003 وچ سکھاں نے شمشان گھاٹ دی گھاٹ بارے افغان سرکار نوں شکایت کیتی جس نے اوہناں نوں اک عورت دے سریر نوں آخری سسکار کرن لئی پاکستان بھیجن لئی مجبور کیتا سی۔ اس توں بعد مذہبی معاملیاں دے وزیر نے مدعے دی جانچ کیتی۔ بھاویں کہ 2006 وچ شمشان بھومیاں سکھ کنٹرول وچ واپس آؤن دی رپورٹ ملی سی، حالانکہ 2007 وچ مقامی مسلماناں نے اک کمیونٹی لیڈر دا داہ-سنسکار کرن دوران سکھاں دی کتھت طور تے کٹمار کیتی، اتے انتم-سنسکار صرف پولیس سرکھیا تحت سرے چڑھیا گیا۔ 2010 تک، کابل وچ سسکار کرن دی اجے وی مقامی لوکاں ولوں نامنظور ہون دی خبر سی۔

## ڈائسپورا
1990 توں پہلاں، افغان سکھ آبادی 50,000 دے قریب سی۔ 2013 وچ، اتھے قریب 800 پروار سن جنہاں وچوں 300 پروار کابل وچ رہندے سن۔ افغانستان دے سکھ لیڈراں دا دعوہ اے کہ سکھاں دی کل گنتی 3,000 اے۔ بہت سارے سکھ پریواراں نے بھارت، شمالی امریکہ، یورپی یونین، برطانیہ، پاکستان سمیت ہورناں ملکاں وچ پرواس کرنا بہتر سمجھیا اے۔

### اُگھے افغان سکھ
* اوتار سنگھ،افغانستان دی نیشنل اسمبلی دا میمبر۔
* انارکلی کور ہوناریار، افغان آزاد انسانی اختیار کمیشن دی میمبر اتے 2009 ریڈیو فری یورپ افغانستان دی "سال دا انسان"

## ایہہ وی ویکھو
* افغانستان وچ پنجابی
*افغانستان چ بدھ مت

## حوالے

گٹھ:دیس مطابق سکھ دھرمگٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی