علی بن ریان

**علی بن ریّان بن صَلْت اَشْعَری قُمّی**  تیسری صدی ہجری دے ممتاز شیعہ عالم تے روایت پسند سن تے امام حسن عسکری(ع) دے صحابہ سن ۔ انہاں دے والد ریان بن صلت وی بہت وڈے محدث سن ۔ احمد بن محمد بن خالد برقی ، احمد بن ابی عبداللہ برقی ، احمد بن محمد بن عیسی ، سہل بن زیاد آدمی ، تے علی بن ابراہیم قمی ورگے عظیم علما تے محدث انہاں دے شاگرد سن ۔

## پیدائش
اس د‏ی تاریخ پیدائش بہت واضح نئيں اے تے ترجمہ کاراں نے اس اُتے بہت کم توجہ دتی ا‏‏ے۔ ایہہ کیہا جا سکدا اے کہ اوہ تیجی صدی دے شروع وچّ پیدا ہویا سی۔ کجھ ثبوت وی ایس بیان دی تصدیق تے تقویت کردے نیں۔ [ 1 ]

## ٹبر
علی بن ریان معرفت تے فقہ دے خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد ریان بن صلت الاشعری قمی نامور شیعہ محدثین نيں۔ شیخ طوسی ریان بن صلت دے بارے وچ کہندے نيں: "اوہ امام رضا علیہ السلام دے اصحاب وچو‏ں نيں تے اک معتبر تے مشہور شخصیت نيں۔ [ 2 ] اوہ بیان کردے نيں کہ اوہ امام ہادی علیہ السلام دے اصحاب وچو‏ں سن تے اوہ اصل وچ بغداد تو‏ں سن ۔" [ 3 ]

علی بن ریان دا اک بھائی محمد سی جو شیعہ محدث وی سن ۔ نجاشی محمد دے بارے وچ کہندے نيں: " محمد بن ریان بن صلت اشعری قمی دے پاس المسائل نامی اک کتاب اے جس نو‏‏ں انہاں نے امام حسن عسکری علیہ السلام تو‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔" [ 4 ] شیخ طوسی لکھدے نيں: “محمد بن ریان انہاں شیعہ محدثین وچو‏ں نيں جنہاں اُتے اعتماد ا‏‏ے۔” [ 5 ]

## علماء رجال و حدیث دے نقطہ نظر توں
*نجاشی: "علی بن ریان بن صلت اشعری قمی حدیث دے معتبر تے معتبر محدثین وچو‏ں نيں۔" [ 6 ]

*علامہ حلی : "علی بن ریان اشعری قمی راویاں دے معتبر تے معروف وچو‏ں نيں۔" [ 7 ]

*مامقانی : "اس اعلیٰ درجے دے شیعہ محدث وچ کوئی نقص یا منفی نقطہ نئيں ا‏‏ے۔" "اوہ یقینی طور تے اک قابل احترام تے قابل اعتماد عالم اے، تے اس بیان وچ شک یا شبہ دی کوئی گنجائش نئيں اے۔" [ 8 ]

دوسرے ترجمہ داناں نے خود نو‏‏ں اس گل نو‏‏ں نقل کرنے تک محدود کیتا اے کہ اس گل نو‏‏ں بیان کیتا گیا اے تے انہاں سب نے اس معزز حدیث راوی د‏‏ی قیمتی تے برجسته شخصیت نو‏‏ں احترام تے عظمت تو‏ں نظر ڈالیا اے تے انہاں د‏‏ی تسبیح کيتی ا‏‏ے۔ [ 9 ]

## استاد
ائمہ (ع) دے علاوہ ، اس نے ائمہ دے اصحاب دے اک گروہ دی موجودگی توں وی فائدہ اٹھایا ، جنہاں چوں کجھ دے ناں نال ذکر کیتا گیا اے:

#انہاں دے والد ریان بن صلت
#احمد بن خلف [ 10 ]
#حسن بن راشد بغدادی : حسن بن راشد امام جواد علیہ السلام تے حضرت ہادی علیہ السلام دے ساتھی سن ۔ اوہ حدیث وچ معتبر تے معتبر شخصیتاں وچو‏ں نيں۔ [ 11 ]
#حسین بن راشد بغدادی : اوہ حسن بن راشد دا بھرا اے ۔ شیخ طوسی نے آپ نو‏‏ں امام ہادی (ع) دے اصحاب تے یاران وچ شمار کیتا سی ۔ معلوم ہُندا اے کہ اوہ وی اپنے بھائی د‏‏ی طرح شیعہ حدیث دا عالم ا‏‏ے۔ 
#عبیداللہ بن عبداللہ دهقان[ 13 ]
#علی بن محمد المعروف ابن وَهْبه عَبْدَسی
#قاسم الصیقل : اوہ امام کاظم(ع) دے اصحاب وچو‏ں نيں ۔ ایمان، مذہبی عقائد تے مذہبی رجحانات دے نقطہ نظر تو‏ں اوہ اک شیعہ محدث محدث ظاہر ہونا چاہیے۔ لیکن انہاں نے اس دے اختیار تے وشوسنییتا دے بارے وچ کوئی خاص گل بیان نئيں کيت ی ا ے ۔ [ 14 ]

## پڑھیار
اس دے بعض شاگرداں دے ناں ترجمہ کتاباں وچ درج ذیل نيں:

*احمد بن ابی عبداللہ برقی
*احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی
*سہل بن زیاد مرد اے
*عبد اللہ بن جعفر الحمیری اشعری قمی
*محمد بن احمد بن یحیی
*محمد بن علی بن محبوب اشعری قمی
*علی بن ابراہیم قمی
*ابراہیم بن ہاشم قمی
*محمد بن احمد
*عبداللہ بن محمد . [ 15 ]
## کم
علی بن ریان نے وی کتاباں تصنیف کيتیاں نيں: نجاشی لکھدے نيں: "اس دے پاس امام ہادی(ع) دا اک نسخہ اے، تے اس دے علاوہ کتاب منشرو الاحدیث وی انہاں تو‏ں ا‏‏ے۔" [ 16 ]

شیخ طوسی فہرست وچ کہندے نیں : "علی بن ریان نے اپنے بھرا محمد بن ریان دے نال مل کے اک کتاب دی تصنیف کیتی۔" [ 17 ]

عظیم آغا تہرانی اپنی کتاب الذریعہ وچ اس لفظ "نسخ" دے بارے وچ کہندے نيں جو نجاشی د‏‏ی تفسیر وچ استعمال ہويا:

"نسخہ اک وسیع و عام عنوان اے جس وچ متعدد رسالے تے چھوٹی کتاباں شامل نيں تے انہاں دا احاطہ ہُندا اے: جداں کہ اوہ کتاباں جو دوسری تے تیسری صدی ہجری وچ اماماں دے اصحاب دے ذریعہ تصنیف کيتیاں گئیاں سن"۔ انہاں وچ مذہبی عمل دے مسائل تے احکام شامل نيں - جو قانون سازی تے قانون سازی دے اہ‏م ذرائع سمجھے جاندے نيں: جداں کہ چار سو اصول جو محنتی شیعہ علما نے گزشتہ صدیاں وچ جمع کیتے نيں۔ [ 18 ]

اوہ اگے کہندے نيں: انہاں د‏‏ی دوسری کتاب منصور احدیث اے تے بعض محققین نے وی منصور احدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ [ 19 ]

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں