open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بگوٹا

بگوٹا دکھنی امریکہ دے دیس کولمبیا دا راجگھر تے اسدا سبتوں وڈا شہر اے تے براعظم دکھنی امریکہ دے وڈے شہراں چوں اک اے ۔ بگوٹا کولمبیا دا سیاسی ، تعلیمی ، تے ثقافتی مرکز اے تے اک ترقی کردا ہویا شہر اے ۔

گٹھ:جغرافیہ

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:کولمبیا
بھادوں

**بھادوں** یا **بھادروں**، پنجابی کیلنڈر دا چھیواں مہینا اے۔ ایہ اَدھ اگست توں شُرُوع ہُندا اے۔ ایہ برسات دا مہینا اے۔
بھادوں نُوں گیاراں مہینیاں دی کلّی بَھیݨ کہیا جان٘دا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
ٹینک توڑ میزائل

**ٹینک توڑ میزائل** پاکستان دا ٹینک دے خلاف ورتیا جان وآلا میزائل اے۔ اے اپنے نشانے نوں تباہ کرن آستے تار دا استعمال کردا اے جیدے توں کوئی فوجی اینو دشمن دے ٹینک دی تھاں دسدا اے۔ ایسے طریقے نال اینو جیم نہیں کیتا جا سکدا۔
بکلیاں

چھولے مکئی تے کنک دے ابلے ہوئے دانیاں نوں بکلیاں کیندے نیں۔ پنڈاں چ جواک پٹھیاں توں پعنا کے کھاندے نیں۔
بھون

بھون ضلع چکوال دا اک گراں تے یونین کونسل   اے۔

گٹھ:ضلع چکوال
گٹھ:چکوال
بھوٹان

**بھوٹان** ہمالیہ دے پربت دھارے دے چرھدے پاسے چ اک چارے پاسیوں سکے وچ گھریا اک دیس ہے۔ ایہدے اتر چ چین تے دکھن، لہندے اتے چڑھدے چ ہندستان ہے۔ لہندے ول بھارتی صوبہ سکم ایہنوں نیپال نالوں وکھ کردا ہے۔ دکھن ول بھارتی صوبے اسام اتے لیندا بنگال ایہنوں بنگلہ دیش نالوں وکھ کردے نیں۔ جیگمے ہیسار نامگیال وانگچوک بھوٹان دا بادشاہ ہے۔ بھوٹان دی نیو 1644 وچ تبت توں نس کے آن والے اک بدھ لاما شبدرنگ نگاوانگ نامگیال نے رکھی۔ جونگکا ایتھوں دی سرکاری بولی اتے ٹھمپھو ایہدا راجگڑھ ہے۔ 708,427 لوک ایتھے وسدے نیں۔

17ویں صدی تک بھوٹان نکے نکے رجواڑیاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ فیر اک بدھ لاما اتے اک فوجی آگو تبت توں آندے نیں تے بھوٹاں اکٹھا کردے نیں اتے ایہنوں اک دیس اتے قوم دا ویس دیندے نیں۔ 20ویں صدی دے مڈھ وچ ایہہ برطانوی سلنت دے نیڑے ہویا۔ 1947 دے مگروں بھوٹان باہرلی دنیا لئی تھوڑا تھوڑا کھلیا۔ بجلی بھوٹان دی سب توں وڈی بپار کرن دی شے ہے جیہڑی ہندستان ہتھ ویچی جاندی ہے۔ ایتھے قنوی بادشائی ہے۔ 2006 دے آک آنکڑے وچ بھوٹان ایشاء دب توں خوش دیس منیا گیا سی۔

نگالوپ، شارچوپ، لہوٹشامپا، لیپچا تے قبائلی لوک بھوٹان دیاں نسلی ٹولیاں نیں۔ 
بھوٹان وچ 770 پنچھیاں دیاں تے 5400 بوٹیاں دیاں ونڈاں نیں۔

## جغرافیہ

**بھوٹان** اک پعاڑی دیس ہے۔ ایہہ چڑھدے ہمالیہ دیاں دکھنی اترایاں اتے وس رہیا ہے۔ ایہدے کسے پاسے سمندر نہیں لگدا۔ بھوٹان دے اتر وچ چین تے دکھن, لہندے، چڑھدے ول ہندستان ہے۔ ایس دی سب توں اوچی چوٹی گنکھڑ پیونسم ہے، جیہدی اچائی 24,836 فٹ/7,570 میٹر ہے۔ تورسا، راۓدک، سنکوش تے مانص بھوٹان دے وڈے دریا نیں۔

* بھوٹانی سرو

## دیسی گؤن
بھوٹان دا راج گاؤن

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائیٹ 
* سی آئی اے  
* بھوٹان وچ جوڑ 
* چونویاں دساں

گٹھ:دیس
گٹھ:ایشیا دے دیس
گٹھ:بھوٹان
گٹھ:جغرافیہ
بھیما کنایت

بھیما کنایت ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
بیہار

**بیہار** بھارت دا اک صوبا اے۔ ایہدا راجگڑھ پٹنا اے ۔ ایہدے اُبھے پاسے نیپال، چڑھدے پاسے مغربی بنگال، لہندے پاسے اتر پردیش تے لمے پاسے جھارکھنڈ واقع نیں۔

ایہ گنگا تے اس اوہدے معاون دریاواں دے زرخیز میداناں وچ وسیا اے۔ پرانے دور دے وڈے سامراجاں دا گڑھ رہیا ایہ صوبا، حال وچ بھارت دی معیشت دے سبھ توں پچھڑے حصےآں وچوں اک گنیا جاندا اے ۔

## ناں
*بیہار* نام بدھ مت ویہاراں دے *ویہار* لفظ توں آیا اے ۔ جیہنوں ویہار دی تھاں اوہدے بگڑے روپ بیہار نال بلایا جاندا اے ۔
 

 

 
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دے صوبے تے مرکزی علاقے
بہاولپور

**بہاولپور** (Bahawalpur)، پنجاب، پاکستان دا اک شہر اے ۔ بہاولپور شہر ضلع بہاولپور تے بہاولپور ڈویژن دا راجگڑھ وی اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع بہاولپور
بہرام گور

**بہرام گور** (420ء-4409 ایران دی ساسانی سلطنت دا حکمران سی ۔ اوہ یزدگرد I دا پتر سی ۔ اوہ بوت بہادر سی تے کہندے نیں کہ پیؤ دے مرن دے مگروں تناں بھائیاں چ تاج تے تخت لئی جھگڑا ہوئیا تے دربار دے امیراں نے ایہہ فصلہ کیتا کہ شاہی تاج دو بھکھے شیراں دے وچکار رکھ دتا جائے تے تناں شہزادےآں چوں جہڑا تاج چک لیائے اوہی بادشاہ بنے گا ۔ بہرام دے بھائیاں دی ہمت جواب دے گئی پر بہرام تاج چک لیائیا ۔ اس نے سفید ہن حملہ ازراں نوں شکست دتی تے آمو دریا (دریائے جیحوں) دے پار تک اینہاں دا پچھا کیتا ، ایتھے تک کہ اوہناں نے عہد کیتا کہ فیر اوہ ایران تے حملہ نئیں کرن گے ۔ کجھ مورخاں دے بقول اسنے ہندستان تے وی حملہ کیتا تے سندھ تے مکران نوں اپنی سلطنت چ شامل کیتا سی ۔ اسنوں شکار دا بوت شوق سی تے گور یعنی جنگلی کھوتے دا شکار اسنوں بوت پسند سی ، ایسے لئی اسنوں بہرام گور آکھئیا جاندا اے ۔ اک وار شکار کھیڈدے ہوئے ایہہ دلدل چ پھس گئیا تے مر گئیا ۔

گٹھ:ایران
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایران دی تریخ
بھمبر تراڑ

بھمبر تراڑ یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
بہمن

**بہمن** ( دور حکومت:485 ق م- 466ق م) دارا اول دا دوہترا سی تے اس دے مرن مگروں ایران دا شہنشاہ بنئیا ،اوہ بوت خوبصوت تے عیش پرست سی ۔ مصر تے بابل دیاں بغاوتاں کچلن دے مگروں 481ق م چ اس نے یونان تے حملہ کیتا ۔ اس دی فوج چ 12 سو جنگی جہاز ، 1 لکھ سوار تے 17 لکھ پیادہ سپاہی سن ۔ اتلے تے گھبلے یونان نوں فتح کرن مگروں دکھن ول ودھئیا ۔ تھرموپائی دی مشہور جنگ چ یونانیاں نوں شکست دے کے ایتھنز فتح کر لئیا ، پر سلامیز دے بحری جنگ چ یونانی نے فتح پائی تے بہمن دے بے شمار جہاز تباہ ہو گئے تے اس نوں پسپا ہونا پئیا ۔ آخر چ اپنی عیاشیاں دی وجہ توں اک پہرے دار ارتابس دے ہتھوں قتل ہوئیا

گٹھ:ایران
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ایران دی تریخ
بی-2 سپرٹ

بی-2 سپرٹ امریکہ دا بمبار جہاز اے۔ ایدی سب توں وڈی گل ایہ اے کہ ایہ ریڈار دیاں اکھاں تو چھپیا ریندا اے۔ ایہ دے اندر دو پائلٹ ہوندے نے جنا آستے اک باتھروم تے اک چھوٹا کچن وی ہیگا اے تے ایہ 11000 کلومیٹر دور تک ویری دیاں اکھاں توں چھپدے ہوۓ اپنے نشانے نوں مار سکدا اے۔ ایہدے پر ایہدی اچیچی نشانی نیں۔ ایہ امریکہ دا سب توں مشہور لکیا جہاز اے۔ ایہنوں اپنی پدھر وج سب توں ودھواں منیا گیا اے۔ ایہدے وچ 4 جیٹ انجن لگے نیں۔

بی-2 سپرٹ نوں 20ویں صدی دا سب توں مینگا جہاز منیا گیا اے۔ ایہدے تے کھوج، بنان تے ٹیسٹ کرن تے 2۔2 ارب ڈالر لکے نیں۔ پہلے ایہوجۓ 132 بنان دا سوچیا گیا سی پر فیر مل ویکھ کے 21 ای بناۓ گۓ۔ پہلی اڈار؛ 17 جولائی 1989 نوں لائی گئی تے 1993 دے انت تے پہلا جہاز امریکی فوج نوں دتا گیا۔ ایہدا اصل کم سوویت یونین دے اندر جا کے بمب سٹنا سی۔ ایہ پہلی واری کوسوو دی لڑائی وچ 1999 وچ ورتیا گیا۔ ایہنوں فیر افغانستان (2001)، عراق (2003) تے 2011 وچ لبیا تے ورتیا گیا۔

## جہاز بارے

* کریو 2 (پائلٹ تے کمانڈر)
* لمبائی 69 فٹ (21 میٹر)
* پر پسار 172 فٹ (52.4 میٹر)
* اچائی 17 فٹ (5.18 میٹر)
* پر تھاں 5,140 فٹ² (478 میٹر²)
* خالی جوکھ 158,000 پاؤنڈ (71،700 کلو)
* چکیا جوکھ 336،500 پاؤنڈ (152،200 کلو)
* کل اڈنویلے دا جوکھ 376،000 پاؤنڈ (170،600 کلو)
* طاقت 4 × جنرل الیکٹرک ایف118 ٹربوفین (77 کلونیوٹن)
* بالن 167،700 پاؤنڈ (75،750 کلو)
* آخیر تیزی ماخ 0.95 (1،010 کلومیٹر فی کینٹا) 40،000 فٹ تے
* کروز تیزی ماخ 0.85 (900 کلومیٹر فی کینٹا) 40،000 فٹ تے
* دوری 11،100 کلومیٹر
* اڈن اچائی 50،000 فٹ تک
* زور-وزن ریشیو 0.205
* 50،000 پاؤنڈ (23،000 کلو) دے بمب
** 80 × 500 پاؤنڈ بمب
** 16 × 2000 پاؤنڈ بمب
** 16 بی-61 ایٹم بمب

گٹھ:امریکی فوج
گٹھ:ٹیکنالوجی
بی-52 بمبار جہاز

بی-52 امریکہ دا بمار جہاز اے۔ اے ٹھنڈی جنگ دے دوران امریکہ نے روس دے خلاف ایٹمی ہتھیار لے جانے آستے بنایا سی لیکن اج کل اے اپنے کم چلان دے خرچے دی وجہ توں اسعمال کیتا جاندا اے۔ اینو امریکہ اپنی ایئر فورس وچ 2050 تک رکھے گا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
بیتل

**بیتل** بکریاں پنجاب دی اک نسل اے جیہنوں ددھ تے گوشت دی پیداوار لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں لہوری بکرا وی کہیا جاندا اے۔ ایہ وڈے جسم دے سائز آݪا چنگا ددھ دیݨ آݪا جانور سمجھیا جاندا اے۔ کَن چپٹے لمبے گھماؤ تے جھکے ہوئے نیں۔ ایہناں دی کھل ایہناں دے وڈے سائز دی وجہ توں اعلا کوالٹی دی سمجھی جاندی اے، جیہناں توں کپڑے، جُتیاں تے دستانے بݨاؤݨ لئی باریک چمڑے ورگے velour، سابر تے chamois دی پیداوار ہُندی اے۔ بیتل بکرے پورے برصغیر وچ مقامی بکریاں دی بہتری لئی وڈے پیمانے تے استعمال ہُندے رہے نیں۔ ایہناں بکریاں نوں اسٹال فیڈنگ لئی وی پاݪیا جاندا اے، اس لئی ایہناں نوں فارمنگ لئی ترجیح دتی جاندی اے۔

## آبائی علاقہ
بیتل بکریاں بنیادی طور تے پنجاب وچ ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ، ضلع ساہیوال، ضلع جھنگ، ضلع اوکاڑا، ضلع قصور، ضلع لہور،ضلع گجرات، ضلع جہلم، ضلع سرگودھا تے ضلع فیصل آباد وچ پائیاں جاندیاں نیں۔ 

## خواص
ایہناں بکریاں دا رنگ سنہری، بھورا، کاݪا، چتکبرا، کاݪا دھبے دار، سر وڈا، نک چوڑا، کَن لمبے چوڑے لٹکے ہوئے ہُندے نیں۔ نر وچ سِنگ لمبے تے پیچدار، مادہ وچ چوڑے ہُندے نیں۔ ایہناں دیاں لتاں لمبیاں تے پونچھ چھوٹی ہُندی اے۔ ایہناں دے تھݨ لمبے ہُندے نیں۔ تقریبن 25 فیصد بکریاں اک وقت وچ دو تن بچے دیندیاں نیں۔

## بیتل دیاں ذیلی قِسماں
* ناگری بیتل
* گجراتی بیتل
* مکھی چینی بیتل
* چینی بیتل
* ساہیوال بیتل
* فیصل آبادی بیتل
* رحیم یار خاں بیتل
* نقرئی بیتل

## حوالے

گٹھ:بکریاں
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:پنجاب وچ لائیو سٹاک
گٹھ:پنجابی رہتل
بیروت

بیروت لبنان دا راجگھر تے سب توں وڈا شہر اے تے ملک دی اہم بندرگاہ اے ۔ اسدی آبادی 938900 تے 1303100 توں 2012000 دے درمیان اے ، اس شہر دی اصل آبادی دا علم اس لئی نئیں کیونجے 1932ء دے بعد ہن تک لبنان چ مردم شماری نئیں ہوئی ۔

## تریخ

بیروت دی تریخ بہت پرانی اے ایہہ شہر علاقے دے چند قدیم شہراں چوں اک اے ۔ 

## خانہ جنگی تے بربادی

بیروت علاقے دا سابقہ تجارتی مرکز اے تے لبنان دی خانہ جنگی توں پہلے ایہہ شہر مشرق وسطی دا پیرس کہلاندا سی ۔ بیروت شہر چ لبنان دی خانہ جنگی دے دوران عیسائی ملیشیا نے اسرائیلی مدد نال شہر چ بہت تباہی مچائی تے شہر نوں تباہ وبرباد کر کے رکھ دتا ۔ 2006ء چ اسرائیل دی لبنان چ حزب اللہ دے خلاف جنگ چ اسرائیلی بمباری نال وی شہر نوں بھاری نقصان پہنچیا ۔ سابق وزیر اعظم رفیق حریری دے 2005ء چ قتل دے بعد وی شہر نوں فسادات نال کافی نقصان ہوئیا ،لیکن ہن تعمیر نو دا کم جاری اے 

## بین القوامی اہمیت

بیروت شہر چ کئی بین القوامی تنظیماں دے دفتر نیں جنہاں چ اقوام متحدہ دے اقتصادی کمیشن براۓ مغربی ایشیاء دا صدر دفتر وی شامل اے اس توں علاوہ بین القوامی انجمن براۓ محنت کشاں تے اقوام متحدہ دی انجمن براۓ تعلیم ، سائینس وثقافت (یونیسکو) دے علاقائی دفتر وی بیروت چ واقع نیں ، جہڑے عرب دنیا دا احاطہ کردے نیں 

## جڑوان شہر

فرانس دا دارالحکومت پیرس تے آرمینیا دا دارالحکومت یاریوان (یریوان) اس دے جڑواں شہر قرار دتے گۓ نیں 
## مورت نگری

File:BeirutParliament.jpg
File:Beirut Museum.jpg


گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:لبنان دے شہر
بیری

بیری پنجاب دا اک عام رکھ اے۔ اینوں بیر لگدے نیں۔ جیڑا ایدا پھل اے۔ اے اوکھی جگہ تے وی اگ جاندا اے تے گرم موسم وی سہہ جاندا اے۔ اے 6-12 میٹر تک اچا جاندا اے تے ایدی عمر 25 سال دے نیڑے ہوندی اے۔ ایدیاں بوہت ساریاں قِسماں نے، تے بہلیاں جانن آلیاں کاٹھا تے سیہُو نے۔ اس دے رکھ تے بوہت کنڈے ہوندے تے۔ ایدا کنڈا ویکھن وچ نکا ہوندا آ لیکن کیکر دے کنڈے تو وی بہلا سخت ہوندا آ۔ تے اسے کرن لی جٹ ایس رکھ نوں پسند نہی کردے۔ تے جڑاں وچوں پٹ دیندے نے۔
وساکھ

**وساکھ** یا **بساکھ** پنجابی کیلنڈر دا دوجا مہینا اے۔ ایہ 13 اپریل توں شروع ہُندا اے۔ وساکھ کݨک پکݨ دا مہینا اے۔ ایس مہینے وچ کݨکاں دی واڈھی تے گہائی کیتی جاندی اے۔ پنجابی تہوار وساکھی وی ایس مہینے وچ منایا جاندا اے۔

پنجابی کیلنڈر توں علاوہ نیپالی کیلنڈر، بنگالی کیلنڈر، ہندی کیلنڈر تے نانک شاہی کیلنڈر وچ وی وساکھ دا مہینا ہُندا اے۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
بیلارس

بیلارس چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے چڑھدے اتر ول روس اے، دکھن ول یوکرین اے، لیندے ول پولینڈ اے تے لیندے اتر ول لیٹویا تے لیتھوینیا اے۔ ایدی تھاں 	207,595 مربع کلومیٹر اے۔ تے ایدی لوک گنتی 9,503,807 ا۔ ایتھے بیلاروسی تے روسی بولیاں جاندیاں نیں۔

## دیسی گؤن
بیلارس دا قومی ترانہ

## بارلے جوڑ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
بیر بہوٹی

**بیر بوہٹی** (انگریزی:Coccinellidae، Ladybird) اک رنگدار کیڑا اے ۔ ایہدیاں 5000 دے نیڑے ونڈاں نیں ۔ 1 ملی میٹ توں لے کے دس ملی میٹر جڈا ہوندا اے۔ اے لال کھٹے رنگاں وچ ہوندا اے۔ کج قسماں کالیاں وی ہوندیاں نے۔ پراں اتے کالے ٹھمکے ہوندے نے۔ بیر بوہٹی نوں فیدے مند کیڑا سمجھیا جاندا اے کیونکہ ایہ نقصان دیݨ آلے کیڑے پتنگیاں نوں مکا دیندا اے ۔

* ایہنو پنجابی وچ اللہ دی مجھ وی کہندے نے ۔

## مورت نگری


File:5317 anatis ocellata.jpg
File:Coccinella.septempunctata.-.calwer.46.17.jpg
File:Coccinellidae 08062008.jpg
File:Leppis404.JPG
File:The Lady in Red.jpg



گٹھ:کیڑے
گٹھ:حشرات
بیلجیم

**بیلجیم** لہندے یورپ دا اک دیس ہے۔ ایہہ نیٹو اتے یورپی جٹ دا گڑھ وی ہے۔ 

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:بیلجیم
بیلدار

بیلدار سرکاری ملازم نوں کیندے نیں جیڑا نہراں دے کنڈیاں دی راکھی کردا اے۔ نہر دے پانی دی چوری نوں روکدا اے نہر دے کنڈے تے لگے رکھاں نوں لگاندا اے تے بچاندا اے

شبد بیندار بیلے توں بنی اے تے بیلہ دریا دے کنڈے تے تھاں نوں کیندے نیں۔
بیلیز

**بیلیز** وشکارلے امریکہ دا اک دیس اے۔ ایدا راجگڑھ بیلموپان اے۔ ایدی لوک گنتی 320،000 اے تے ایدی تھاں 22،966 مربع کلومیٹر اے۔ ایدے اتر ویچ میکسیکو، ایدے لیندے دکھنی پاسے گویٹے مالا اے تے ایدے چڑھدے ول کیریبین سمندر اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اتلے امریکی دیس
بیلیسٹک میزائل

**بیلیسٹک میزائل** میزائلاں دی اک ونڈ اے جیہڑا کہ اپنے نشانے تک پہنچن لئی زمین دے مدار وچ اُڈدا اے تے پہلاں توں ہی دسے گۓ نشانے نوں تباہ کر دیندا اے۔ ایس میزائل دی اڈاری تین حصیاں تے پھیلی ہوندی اے۔ پہلے حصے وچ ایہنوں میزائل دا بالن تکا لاندا اے۔ اے حصہ سیکنڈاں توں لے کے کئی منٹاں دے دورانیے دا ہو سکدا اے تے ایس وچ کئی راکٹ سٹیجاں وی شامل ہوندیاں نیں۔ دوجے حصے وچ ایہہ زمین دے مدار وچ اُڈدا اے تے ایہنوں کوئی تکا نئیں لگ ریا ہوندا تے اس حصے دے دوران اے 1200 کلومیٹر دی اُچائی تے وی پہنچ جاندا اے۔ ایس توں بعد والے حصے وچ ایہہ زمین ول واپس مڑدا اے تے ڈگنا شروع ہوجاندا اے۔ نویں میزائل ایس حصے دے دوران ایدھر اودھر مڑ کر اپنا نشانہ ٹھیک کردے نیں اس کم لئی اوہ جی پی ایس سسٹم دی مدد لیندے نیں۔

پہلا بیلسٹک میزائل جرمناں دا بنایاہویا اے-4 جنوں عام طور تے وی-2 کیہندے نیں ۔ ایہنوں جرمنی وچ والٹر ڈونبرگر دیاں اکھاں تھلے 1930-1940 تک بنایا گیا۔ ایہدا پہلا تجربہ 3 اکتوبر 1942 نوں کیتا گیا تے پیرس دے خلاف 6 ستمبر 1944 نوں پیرس، فرانس دے خلاف استعمال کیتا گیا تے دو دناں دے بعد لندن، برطانیہ دے خلاف۔ دوجی جنگ عظیم دے آخر تک جرمناں نیں 3000 وی-2 میزائل چلاۓ سن۔
بین النہرین

بین النہرین عراق چ دریاۓ دجلہ تے دریاۓ فرات دے درمیان واقع علاقے نوں کہندے نیں ۔ ایتھے دنیا دیاں قدیم ترین تہذیباں نے جنم لتا ، مثلا اکادی ، اشوری تے بابل دیاں تہذیباں ۔ ایہہ 6 ہزار سال توں وی پرانی تہذیب اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دا جغرافیہ
بیٹھک

**بیٹھک** مکان دا اوہ کمرا ہُندا اے جِتھے مہمان بیٹھدے نیں۔ 

## ہور دیکھو
*بوہا
*رسوئی
*کند
*چھت
*ویڑہ
*کوٹھا

گٹھ:عمارتاں
گٹھ:گھر
بیکانور خلائی اڈا

بیکانور خلائی اڈا یا کاسموڈروم دنیا چ سب توں پہلا تے سب توں وڈا خلائی جعازاں تے راکٹاں نوں خلا وچ بھیجن والا اڈا اے ۔ ایہہ خلائی لانچنگ پیڈ قازقستان دے صحرائی گیاہستان (سٹیپ) چ ارال سمندر توں 200 کلومیٹر چڑدے پاسے وچ آمو دریا دے اتلے پاسے ترنجوراتام دے ریلوے سٹیشن دے نیڑے ہیگا اے ۔ اس خلائی اڈے دا ناں ایس علاقے دے عام ناں بیکانور تے رکھیا گئیا اے جیہڑا کہ روایتی طور تے" ژیزقازغان" دے قصبے نال جڑیا ہویا اے ۔ ایہہ اڈا قازق حکومت نے 2050ء تک روس نوں کراۓ تے دتا ہویا اے تے اس دا انتظام روسی وفاقی خلائی ایجنسی روسی وفاقی خلائی ایجنسی دے ہتھ اے ۔ اس کراۓ تے دتے گئے علاقے دی شکل بیصوی اے جیہڑا چڑدے پاسے توں لیندے پاسے ول 90 کلومیٹر تے شمال توں دکھن دے پاسے 85 کلومیٹر اے تے خلائی اڈا ایس دے وشکار وچ اے ۔ بیکانور دا خلائی اڈا اصل وچ سویت یونین نے 1950ء دی دہائی وچ اپنے خلائی پروگرام لئی آپریشنل بیس دے طور تے تعمیر کیتا سی پر 1991ء سویت یونین دے ٹنن دے بعد ایہہ قازقستان دے کنٹرول چ آگیا۔

پہلی انسان بردار خلائی پرواز ، خلائی جعاز واستوک 1 ، بیکانور دے لانچنگ پیڈ توں ای خلا ول گیا ۔ اس اڈان دے ول یوری گیگرین نے ،انسانی تریخ وچ پہلی واری ،بارلے خلا تے زمین دے مدار وچ چکر لایا ۔ جس نوں ہن گیگرین سٹارٹ آکھیا جاندا اے ۔

## ناں

## تریخ

## سویت دور

## روسی دور

گٹھ:سویت یونین
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:قازقستان
گٹھ:روس
گٹھ:سوویت خلائی سائنس
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:خلائی ادارے
گٹھ:سائنس
گٹھ:خلائی سائنسی ادارے
گٹھ:سائنسی ادارے
گٹھ:سائنسی علم
بیٹا پارٹیکل

**بیتا جوڑ** بہت طاقتور تے تیز رفتار والے برقیاں یا مثبرقیاں جوڑ ہوندے نیں جیہڑے تابکار نیوکلئی چھڈدے نیں۔ بیتا جوڑ آئیونائیزیشن تابکاری دے طور تے چھڈے جاندے نیں جیہناں نوں بیتا شعاع وی کہیا جاندا اے۔ جدوں کوئی عنصر بیتا جوڑ چھڈدا اے ایس کم نوں بیتا کٹاؤ کہیا جاندا اے۔ بیتا کٹاؤ دیاں دو قسماں ہوندیاں نیں: مثبت بیتا کٹاؤ تے منفی بیتا کٹاؤ مثبت بیتا کٹاؤ وچ مثبرقیاں چھڈیا جاندا اے تے منفی بیتا کٹاؤ وچ برقیاں چھڈیا جاندا اے۔ بیتا جوڑ نوں یونانی حرف β نال لکھیا جاندا اے۔

## قسم
### منفی بیتا کٹاؤ(<sup>−</sup>β)
اک نچلا جوہری نویہ جیہدے وچ تعدیلہ زیادہ ہو جاندے نیں وچ بیتا کٹاؤ ہوندا اے تعدیلہ اک اولیہ، برقیہ تے ضد نیوٹرینو چ بدل جاندا اے۔ منفی بیتا کٹاؤ جوہری ریایکٹراں وچ ہوندا اے۔
### مثبت بیتا کٹاؤ(<sup>+</sup>β)
جس نچیلے جوہری نویہ وچ اولیاں بوہتے ہون مثبت بیتا کٹاؤ کردا اے۔ ایس وچ اولیہ، تعدیلہ، مثبرقیہ تے برقیہ دی طرح دے نیوٹرینو چ بدلیا جاندا اے۔

## وریتا جانا
ایہنوں اکھاں تے ہڈیاں دے کینسر دا علاج کرن واسطے ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں ٹریسر دے طور تے وی ورتیا جاندا اے۔ سٹرونٹصر 90 نوں بیتا جوڑ بنان واسطے عام طور تے ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں شیواں دے کوالٹی ناپ واسطے ورتیا جاندا اے۔
تائیوان

**لوکراج تائیوان** پیسفک ساگر وچ چین توں چڑھدے پاسے اک جزیرہ مُلک اے ۔ ایہدے لہندے پاسے چین، چڑھدے پاسے جپان تے لمے پاسے فلپائن اے۔ ایہ 36,191 مربع کلومیٹر رقبے تے پھیلیا ہویا اے ۔ ایہدی لوک گݨتی 23,780,452 اے ۔

## باہرلے جوڑ
* http://english.president.gov.tw/

گٹھ:تائیوان
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے دیس
بیگونیا

**بیگونیا** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر تے جنس اے۔

گٹھ:بیگونیا دا ٹبر
گٹھ:سجاوٹی بوٹے
تاجک بولی

تاجک، تاجکی یا تاجکستانی جاں تاجکی فارسی ،تاجکستان، ازبکستان تے روس وچ بولی جاݨ آلی اک بولی اے-

**تاجک**، جاں **تاجکی**، **تاجک فارسی**، **تاجکی** **فارسی** (, , , ,  ) اک دکھنی لہندی ایرانی بولی جو فارسی تے دری دے نزدیک دی بولی اے۔ 20ویں صدی دی شروعات وچّ اسنوں فارسی دا لہجہ منیا جاندا سی۔  (Halimov 1974: 30–31, Oafforov 1979: 33). اس دور وچّ فارسی بدھیجیویاں نے تاجک نوں فارسی توں وکھ بولی دے طور اتے قایم کرن پوری کوشش کیتی۔ صدرالدین آئینی نے اپنا وچار پیش کیتا کہ تاجک فارسی دا بگڑیا ہویا روپ نہیں اے۔ تاجک اتے فارسی نوں دو جاں اک بولی منن پچھے سیاست نال جڑیا ہویا مسئلہ اے۔ اج تاجک نوں اپنے آپ وچّ وکھری لہندی-ایرانی بولی منیا جاندا اے نالے ایہہ فارسی اتے دری نال جڑے ہوئے ہون دے باوجود وی اوہناں توں وکھ اے۔

تاجک افغانستان اتے تاجکستان دی سرکاری بولی ہے۔

## جغرافیائی ونڈ
تریخی طور اتے سمرقند اتے بخارہ (موجودہ ازبکستان) دو سبھ توں مشہور شہر اے جتھے تاجک بولی بولی جاندی سی۔ اج بخارہ دے سارے تاجیک بلارے ازبک بولی وی جاندے نیں۔ سرکاری رپورٹاں مطابق ازبیکستان دی 5% آبادی تاجک بولی بولدی جے۔ تاجکستان دی 80% آبادی تاجک بولی بولدی جے۔ 

### لہجے
# اتلے لہجے
# وچلے لہجے
# دکھنی لہجے
# دکھنی-چڑھدے لہجے

## دھنی ویونت
### [[سور]]
معیاری تاجیک وچّ 6 سور دھنیم ہن۔ 

### [[وئنجن]]
تاجیک بھاشا وچّ 24 وئنجن دھنیاں ہن۔ 

## ہور ویکھو
*ایرانی بولیاں
*لہندیاں ایرانی بولیاں
## نوٹس

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
تاجکستان

**تاجکستان**، وسطی ایشیا وچّ واقع اک مُلک ہے جو مکمل طور تے خشکی وچ گِھریا ہویا ہے۔ پہلاں سویت یونین دا حصہ سی تے سویت یونین ختم ہوݨ توں بعد 1991ء وچّ ایہہ اک آزاد مُلک بݨ گیا۔ ایہہ ازبکستان ، افغانستان، کرغزستان اتے چین دے وچکار واقع ہے ۔ اسدے علاوہ پاکستان دے اتلے علاقے ولوں ایہنوں صوبہ بدخشان دی پتلی جئی پٹی وکھ کردی ہے۔

ایہدا راجگڑھ دوشنبہ شہر ہے اتے ایتھے دی بولی نوں تاجک کہیا جاندا ہے جو فارسی دی بولی دے روپ وچّ جانی جاندی ہے ۔ تاجک بول نوں سیریلک اکھراں وچّ لکھیا جاندا اے جس وچّ روسی اتے کجھ ہوربولیاں لکھیاں جاندیاں ہن ۔ 
تاجیکیستان دا مطلب ہے تاجکاں دا وطن جویں کہ پاکستان ، افغانستان وغیرہ ۔

اجیہا منیا جاندا ہے کہ تاجکستان ، جسدا فارسی مطلب ہندا ہے تاجکاں دی بھوئیں ، پامیر دی گنڈھ نوں تاج کہ کےاس دیس دا ناں رکھیا گیا ہے ۔ حالانکہ اس تاج نوں فارسی بولی ( جاں تاجک بولی) وچّ صرف تاج کہندے ہن - تاجک نہیں - تاجک شبد دا پریوگ ایرانیاں ( یعنی آریاوں ) نوں ترکاں ولوں وکھرا کرن لئی پریوگ ہندا آ رہا ہے ۔ 
تاجک لفظ دا پریوگ تاجکستان دے نواسیاں لئی ہندا آیا ہے۔ تاجکستان وچّ مکھ آبادی تاجک نسل دی اے ، اتے اتھے ازبک تے روسی مول دے لوک وی رہندے نیں۔ اوہناں دا مت ہے کہ تاجکستان دے لوکاں نوں تاجک کہن دا مطلب ہے پئی تاجک مول دے لوکاں دا دیس جو اوہناں دے لئی منن یوگ نہیں ہے۔

## تریخ
اتھے منکھ بساو 4000 سال پہلاں توں رہیا ہے ۔ مہامبھارت اتے ہور بھارتی گرنتھاں وچّ ورنت مہاجنپد کمبوج اتے پرم کمبوج دا تھاں اتھے منیا جاندا ہے ۔ ایران دے ھخامشی سلطنت وچّ شامل کیتے جان دے ویلے اتھے بدھ مت وی آیا سی ۔ اس سمیں بابل ولوں کجھ یہودی وی اتھے آکے وسے سن ۔ سکندر اعظم دے حملے دے سمیں ایہہ علاقہ بچیا رہیا ۔ چین دے ہان خاندان نال وی ایہناں دے سیاستی تعلقات سن ۔

ستویں صدی وچّ عرباں نے اتھے اسلام دی نیہہ رکھی۔ ایران دی سامانی سلطنت نے عرباں نوں بچا دتا اتے سمرقند اتے بخارا دی اساری کیتی ۔ ایہہ دونے شہر ہن ازبکستان وچّ ہن ۔ تیرھویں صدی وچّ منگولاں دے وچکار ایشیا اتے قبضہ ہون وچّ تاجک علاقہ سبھتوں پہلاں مل مہرے جان آلے علاقیاں چوں اک سی ۔ اٹھارہویں صدی وچّ روسی سلطنت دا وستھار ہو رہا سی اتے فارسی سلطنت نوں پچھے دکھن دے ولّ کھسکنا پیا ۔

1991 وچّ سویت یونین ولوں آزادی ملدے ہی اسنوں اندرونی خانہ جنگی دے دور ولوں لنگھنا پیا ۔ 1992 - 97 تکّ اتھے خانہ جنگی دی وجہ ولوں دیس دی مالی حالت چوپٹ ہو گئی ۔ 2008 وچّ آئی بھیانک سردی نے وی دیس نوں بہت نقصان پہنچایا ۔

گٹھ:دیس
گٹھ:ایشیا دے دیس
گٹھ:وسط ایشیا
تارا میرا

**تارا میرا** سروں دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ پنجاب وچ بیجی جانوالی اک عام فصل اے۔ 

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
تارپیڈو

تارپیڈو اک ہتھیار اے جیڑا کہ پانی دے اپروں یا پانی دے اندروں اپنے نشانے ال ٹوریا جاندا اے تے اے پانی دے اندروں ہوندا ہویا اپنے نشانے دے کول یا اودھے توں ٹکرا کے پھٹ جاندا اے۔ اج کل دے تارپیڈو دو قسم دے ہوندے نیں پاری تے ہلکے۔ ہلکے تارپیڈو عام طور ہیلیکاپٹراں تے بحری جہازاں توں ٹورے جاندے نیں۔ جدوں کہ پاری تارپیڈو پنڈوبیاں توں ٹورے جاندے نیں۔

اج کل دے تارپیڈو نشانے دا کھوج اس دی آواز نوں سن کے یا فیر اپنے اندر نسب سونار دے نال لاندے نیں۔ تارپیڈو شروع چ بحری جہازاں دے خلاف استعمال ہوندا اے جدوں کہ اج کل اے کم زیادہ تر میزائل کردے نیں تے تارپیڈو پنڈوبیاں دے خلاف استعمال ہوندا اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بحری جہاز
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:آبدوز
گٹھ:میزائل
تامل

**تَمِل** (): جنوبی ہند د‏‏ی ریاست تمل ناڈو، سری لنکا تے سنگاپور د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ ہندوستان دے قدیم باشندےآں د‏‏ی بولی جو دراوڑ کہلاؤندے نيں۔ ایہ بولی جنوبی ہند وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ بعض محققاں دا خیال اے کہ ایہ بولی آریہ لوک نال لیائے سن ۔ ایہ درست نئيں اے اصل وچ جنوبی ہند وچ بولی جانے والی قدیم زباناں۔ تمل، تیلگو، براہوی ملیالم، گونڈ، وغیرہ ہندوستان دے اصل باشندے کول، بھیل تے دراوڑ بولدے نيں تے ایہ دراوڑی زباناں نيں۔
thumb|سجے|سبرامنیا بھارتی دے ناں گاندھی دا لکھیا ہویا اک خط

thumb|سجے| انگریزی، چینی، تمل تے ملایا زباناں وچ ملائشیا دا اک سائن بورڈ

حالانکہ دراوڑی زباناں 1۔ **تمل** 2۔ تیلگو 3۔ کنڑ تے 4۔ ملیالم نيں۔

## حوالے

تمل زبان
گٹھ:آندھرا پردیش د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:امتزاجی زباناں
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سرکاری زباناں
گٹھ:پونڈیچری د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:تمل ناڈو
گٹھ:تمل ناڈو د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:دراوڑی زباناں
گٹھ:سری لنکا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:کرناٹک د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:کیرلا دیاں بولیاں
تبلیسی

**تبلیسی** جارجیا دا سب توں وڈا نگر تے راجگڑھ اے۔

گٹھ:آرمینیا
گٹھ:جارجیا دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:جارجیا
گٹھ:یورپی دیساں دے راجگڑھ
گٹھ:گرجستان دے شہر
تبوک

گٹھ:سعودی عرب دے شہر
گٹھ:سعودی عرب دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پکھڑوں

**پکھڑوں** دن دا کیڑا اے جیہڑا چانے پر پتی وچوں اے جیدے وچ پتنگے وی آندے نیں۔ ایدے جیون دے چکر وچ آنڈا, سنڈی، پیوپا تے جوان پکھڑوں آندے نیں۔ پکھڑوں دن نوں اڈدے نیں جد کے پتنگے (لامت) رات نوں اڈدے نیں۔ پکھڑوں دے سب توں پرانے نشان 4 توں 5 کروڑ ورے پہلے ایوسین ویلے وچ ملدے نیں۔

پکھڑوواں دے وڈے تے رنگلے پر ہوندے نیں۔ جگ وچ 17500 دے قریب پکھڑوواں دیاں ونڈاں پائیاں جاندیاں نیں۔ پکھرواں نوں پنچ ٹبراں وج ونڈیا گیا اے۔

تتلی اپنی زندگی دے دوران 4 مختلف حالتوں وچوں گزردی اے:
انڈہ*
سنڈی*
پیوپا*
تتلی*

پھلاں دا رس تتلیاں دی بنیادی خوراک اے۔ اس دے علاوہ زرگل دانے درختاں دے رس، پھل تے کئی اور چیزیں وی اس دی خوراک وچ شامل نیں۔

## ٹبر
*ابابیل پوچھل پکھڑوں 500 ونڈاں
* اشناک پکھڑوں
* چٹی پکھڑوں 1100 ونڈاں

## مورت نگری


Image:VV001 Delias eucharis Enhanced.JPG
Image:Cairns birdwing - melbourne zoo.jpg
Image:Butterfly Morpho rhetenor helena (M) KL.jpg
Image:Chrysophanus.phlaeas.2163.jpg
Image:Julia-heliconian-butterfly.jpg
Image:RN016 Talicada nyseus.jpg
Image:Commonbuckeye.JPG
Image:Rapsweissling_Pieris_napi.jpg


## بارلے جوڑ

* http://tolweb.org/Papilionoidea/12027 
* http://lepidoptera.pro/ 
* پکھڑوں دی دنیا
* پاکستانی پکھڑوں

گٹھ:پکھڑوں
گٹھ:کیڑے
تخت جمشید

تخت جمشید ایران دے حخمانیشی حکمراناں دا عظیم الشان دارالسطنت سی ، جہڑا شیراز توں 40 میل شمال مشرق چ واقع اے ۔ اسدے شاہی محلات دے کھنڈرات ہن وی قدیم فن تعمیر دا نمونہ پیش کردے نیں ۔ ایتھوں بکثرت پتھر دے مجسمے، زیورات تے برتن وغیرہ کھودائی دے دوران ملے نیں ۔ سکندر اعظم نے دارا سوم نوں شکست دے کے شہر نوں اگ لا دتی سی تے اسنوں ویران کردتا ۔ تخت جمشید دا دوجا ناں پرسی پولس اے ۔
تخت پڑی

تخت پڑی ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
ترلائی خورد

ترلائی خورد ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کھنہ وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
تخت ہزارا

**تخت ہزارا** اک پنڈ اے جیہڑا ضلع سرگودھا، پنجاب چ واقع اے۔ ایہ پنڈ 192 میٹر اُچائی اُتے آ۔ پنجابی دی مشہور لوک کہانی ہیر رانجھا دا کردار رانجھا اس پنڈ چ جمیا سی۔

## ہور دیکھو
* ہیر رانجھا

گٹھ:ہیر رانجھا
گٹھ:ضلع سرگودھا
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے قصبے
ترنجݨ

پنجابی کڑیاں تے بڑیاں دا اکھٹے مل کے کپا توں پونیاں بنانا تے چرخے نال اونھاں پونیاں توں تاگے بنانا گپ شپ کرنا، کھیڑنا ترنجن اخواندا اے۔ ترنجن پنجابی رہتل چ بڑی اہمیت رکھدا اے۔ اے پنجابی عورتاں دے کلب دی طرح سی۔

*ترنجن اک مہینا وار رسالے دا ناں وی اے جینوں پنجاب انسٹیٹیوٹ آف لینگوئج آرٹ اینڈ کلچر لہور پنجابی بولی چ چھاپدا اے۔
* ترنجن 1953 چ چھپن والی پنجابی دی اک کتاب اے جینوں احمد راہی نے لکھیا۔
## بارلے جوڑ
" بیڑی پور تے ترنجن دیاں کڑیاں سبب نال ہون کٹھیاں "

*[[شریف کنجاہی]]

گٹھ:پنجابی رہتل
ترنگݪی

**ترنگݪی**، کھیتی باڑی وچ ورتیا جاݨ آݪا اک اوزار اے۔ ایہدا اک لمبا ڈنڈا ہُندا اے جیہدے اک پاسّے تن انگلاں دی طرحاں دندے بݨے ہُندے نیں، ایہدے ناݪ گھاہ نوں کٹھا کیتا جاندا اے۔ اس توں علاوا ایہدے ناݪ کݨک دی گہائی وچ توڑی تے داݨیاں نوں وَکھ وَکھ کیتا جاندا اے۔

گٹھ:زرعی آلات
گٹھ:کھیتی دے سند
گٹھ:باغبانی دے اوزار
ترچ میر

**ترچ میر** (Terich Mir)، پاکستان دے شمالی ضلع چترال وچ ہندوکش پہاڑی سِلسلے وچ سَبھ توں اُچی پہاڑی چوٹی اے۔ ایہ 7690 میٹر / 25230 فٹ اُچی اے۔ ایہنوں سَبھ توں پہلاں 1950ء وچ ناروے دے کوہ پیماواں نے سر کیتا سی۔

گٹھ:ضلع چترال
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
تابکاری

**تابکاری** اس کم نوں آکھیا جاندا اے جیہدے وچ طاقت کسے شے توں نکل کے خلا وچ ٹردی ریہندی اے تے آخر کار ایہہ کسے ہور شے وچ مل جاندی اے۔ عام لوکی ہر اس تابکاری نوں آئیونائیزیشن تابکاری نال جوڑدے نیں کیہندے نیں(اے تابکاری ایٹم بم، ایٹمی ریایکٹر تے تابکار عنصر کڈھدے نیں)۔ پر ایس تابکاری مقناطیسی تابکاری وی شامل کیتی جا سکدی اے۔ مقناطیسی تابکاری ریڈیو دیاں موجاں، انفراریڈ موجاں، لیٹاں توں تے ایکس رے توں نکلدی اے۔ تابکاری عنصر توں ہر پاسے کھلرجاندی اے تے ایہنوں ناپن دے کئی ناپ نیں۔
تابکاری نوں ہینری بیکوریل تے میری کیوری نے رل کے لبیا۔

## آئیونائیزیشن تابکاری
آئیونائیزیشن تابکاری تابکاری دی اک قسم اے جیہدے وچ تابکاری اینی طاقتور ہوندی اے پئی اوہ مادے نوں آئیونائز کر دیندی اے۔ ایس تابکاری دی وجہ توں اک ایٹم توں اک الیکٹران باہر نکل جاندے نیں تے اوہ ایٹم پاسیٹوو آئن بن جاندا اے۔
ترک لوک

**ترکی قوم** (Turkish People)
() ترک نسل نال تعلق رکھدے نيں جو شمالی، مشرقی، وسطی تے مغربی ایشیا اس دے علاوہ شمال مغربی چین تے مشرقی یورپ دے کچھ حصےآں آباد نيں۔ اوہ ترک زباناں نال تعلق رکھنے والی زباناں بولدے نيں۔

ترک یا ترک لوک زیادہ تر ترکی دے واسیاں نوں کیا جاندا اے۔ مصطفی کمال اتاترک دے نیڑے ترکی دے اندر کو وی جنا اودا کوئی وی مت یا نسل ہوسکدی اے، اوہ ترک بولی بولدا اے تے ترک رہتل چ وڈا ہویا اے تے ترک سوچ رکھدا اے، اوہ ترک اے۔
اج کل ترک ترکی دے رہن والیاں نوں تے ترک بولی بولن والے سلطنت عثمانیہ دے پرانے صوبیاں دے واسیاں تے اوناں ساریاں لوکاں نوں جیڑے ترکی چھڈ کے جرمنی تے یورپ تے دنیا دے دوجے دیساں چ وس گۓ نیں ترک اخواندے نیں۔

## ناں
ناں ترک تریخ چ پہلی واری اودوں آیا چدوں ترکاں الطائی پعاڑاں دے دوالے پہلی ترک سلطنت گوکترک دی نیو رکھی۔

## سلجوق ویلہ
سلجوق ترکاں دا اک قبیلہ سی جیڑا وشکارلے ایشیا چوں 1037 نوں ایران چ آیا تے ایتھے ترک سلطنت دی نیو رکھی۔ 1055 چ ایناں نے بغداد تے مل مار لیا تے اگے ود دیاں ہویاں اناطولیہ وچ آگۓ تے قونیہ نوں اپنا گڈھ بنا لیا۔ ایناں ترکاں نے ای اگے چل کے سلطنت عثمانیہ دی نیو رکھی جیڑی 1922 تک چلی تے فیر اج دے ترکی دی مورت ن گئی۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہات
گٹھ:ترک اقوام
گٹھ:ترکی دے نسلی گروہ
گٹھ:چین دے نسلی گروہ
گٹھ:قبرص دے نسلی گروہ
گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ
گٹھ:نسلی ترک شخصیتاں
گٹھ:وسط ایشیائی اقوام
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش
گٹھ:ترک شخصیتاں

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
ترکستان

**ترکستان** دے معنی ترکاں دی سرزمین اے ،جہڑا وسطی ایشیا دا اک خطہ اے ،جس چ اج وی ترکاں دی اکثریت اے ۔ ترک تے فارسی کہانیاں چ اسدا ذکر تے حوالہ ملدا اے تے ایہہ توران دا حصہ اے ۔

ترکستان اوغوز ترک ، قازق ، کرغیز ، ازبک ، ترکمان ، خزار ، قراقل پاک (ازبکستان دے صوبے قراقل پاکستان دے باشندے) تے ایغور قوماں دا وطن اے ،ایہو ای قوماں وقت دے نال نال اگے ودھ دیاں رہئیاں تے اج ترکستان توں باہر ترکی ، آذربائیجان تے تاتارستان ، باشکیرستان وی اینہاں ای ترکاں دیاں ریاستاں نیں ۔

ترکستان نوں مغربی ترکستان تے مشرقی ترکستان چ تقسیم کیتا گئیا اے ، مغربی ترکستان اوہ مسلم اکثریتی علااقہ اے جس تے پہلے روسی سلطنت تے فیر سویت یونین نے قبضہ کر لئیا سی ، جدوں کہ مشرقی ترکستان تے 18ویں صدی دے وسط چ چین دی چنگ سلطنت نے قبضہ کرلئیا تے اسنوں سنکیانگ یعنی نواں صوبہ یا سرحدی صوبہ دا ناں دتا ۔ ترکستان اک شاندار تریخ دا حامل اے ، جہڑی 3 ہزار سال قبل مسیح توں شروع ہندی اے ۔ یورپ تے ایشیاء دے درمیان تجارت دا اہم رستہ شاہراہ ریشم وی ایتھوں ای گزردی سی ۔

ترکستان 8ویں صدی عیسوی چ مسلماناں نے فتح کیتا تے اودوں توں ای ایہہ مسلم سلطنتاں چ شامل رہیا تے ایتھے وی کئي شاندار مسلم سلطنتاں قائم ہوئیاں ، جنہاں چ سلطنت خوارزم (خوارزم شاہی سلطنت ، دولت سامانیہ تے تیموری سلطنت زیادہ مشہور نیں ۔ 1860ء دے نیڑے مغربی ترکستان دے کجھ حصیاں تے روس نے قبضہ کرلئیا تے مکمل مغربی ترکستان تے قبضہ 1920ء دے قریب بخارا دی امارت (خانان بخارا تے سویت قبضہ ہون تے ہوئیا ۔

انقلاب روس دے بعد ترکستان نوں ترکستان اشتراکی جمہوریہ چ تبدیل کردتا گئیا تے بعد چ مسلماناں دی مزاحمت ختم کرن لئی اسنوں قازق ، ازبک ، کرغیز ، تاجک تے ترکمان اشتراکی جمہوری ریاستاں چ ونڈ دتا گئیا ۔ ترکمان مسلمان جہڑے ماہر گھڑ سوار تے جنگجو سن تے گھوڑے رکھنا تے پالنا اینہاں دی ثقافت سی ۔ اینہاں ترکواناں نے ایسے گھڑ سوار چھاپہ مار دستے ترتیب دتے جہڑے روسی فوجاں تے اچانک حملہ کردے تے گھوڑیاں تے روپوش ہوجاندے تے روسیاں نوں بہت نقصان پہچاندے ۔ روسی حکومت اینہاں توں اینی کو خوف ذدہ ہوگئی کہ اسنے ترکماناں لئی گھوڑا رکھنا جرم قرار دتا تے گھوڑا رکھن تے پابندی لادتی ایہہ پابندی سویت یونین دے خاتمے توں کجھ چر پہلے ای ختم کیتی سی ۔ اج وی ترکمانستان دے قومی نشان چ گھوڑا نمایاں اے ۔

سویت یونین دے خاتمے دے بعد مغربی ترکستان دیاں ریاستاں نے آزادی حاصل کرلئی تے ازبکستان ، قزاقستان ، کرغیزستان ، تاجکستان تے ترکمانستان دے نانواں نال آزاد ملک بن گئے ۔

مشرقی ترکستان جس نوں چینی ترکستان وی آکھیا جاندا اے ، چینی اسنوں سنکیانگ آکھے نیں ،ایہہ ایغور ترکاں دی سرزمین اے تے چین دے ایغور علیحدگی پسند اسنوں ایغورستان آکھدے نیں ۔ اییہہ ہلے وی چين دے قبضے ہیٹھ اے تے عوامی جمہوریہ چین نے اسنوں سنکیانگ ایغور خودمختار علاقہ قرار دتا ہوئیا اے ۔

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ترکستان
ترکمانستان

**ترکمانستان** وشکارلے ایشیاء دا اک دیس ہے۔ ترکمانستان دے اتر لہندے ول قازقستان، اتر چڑھدے ول ازبکستان، چڑھدے دکھن ول افغانستان، ایران دکھن اتے دکھن لہندے ول ہے اتے لہندے ول کیسپیئن سمندر ہے۔ ترکمانستان دی تھاں :491,210 مربع کلومیٹر (188,456 مربع میل) ہے۔ ترکمانستان دی لوک گنتی 5,171,943 ہے۔ ترکمانستان دا راجگڑھ عشق آباد ہے۔ ترکمانستان دی بولی ترکمن بولی ہے۔

گٹھ:ایشیا دے دیس
تسبیح

تسبیح اسلام وچ عبادت دی اک قسم اے جیدے وچ باربار اللہ دا ناں لیا جاندا اے۔
تحصیل جہلم

**جہلم** پنجاب دے ضلع جہلم دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع جہلم
تحصیل سوہاوا

**تحصیل سوہاوا** (Sohawa Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع جہلم دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام سوہاوا شہر اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع جہلم
تریوور

**تریوور** اتری پاکستان وچ 24,859 فٹ/7,577 میٹر اچی پہاڑی چوٹی اے۔
تحصیل کہوٹا

**تحصیل کہوٹا** (Kahuta Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع راولپنڈی دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام کہوٹا اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع راولپنڈی
تحصیل ہری پور

**تحصیل ہری پور** (Haripur Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع ہری پور دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
تحصیل کوٹلی ستیاں

**تحصیل کوٹلی ستیاں** پنجاب، پاکستان دے ضلع مری دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع مری
گٹھ:پنجاب
تُلسی داس

**تُلسی داس** (1532ء-1623ء) اک ہندو شاعر، سنت، فلسفی، تے ہندوآں دی مقدس کتاب رامائن دا اسان بولی چ پلٹن والا لکھاری سی ۔ ایہہ ضلع باندہ پور دے اک قصبے راجا پور چ جمیا ۔ ایہہ اک غریب بامن (برہمن) دا پتر سی تے اس نے کھلا ڈلا جیون گزاریا ۔ گورو نرسنگھ دی اس تس نظر پئی تے اس دیاں صلاحیتاں نوں ویکھدے ہوئے اس نے اینہوں اپنے کول رگھ لئیا ۔ تھڑے جنے چر چ تُلسی علم تے حکمت دا عالم بن گئیا ۔ اس دی سارا جیون خدا پرستی تے حقیقت لبھن چ لنگھی ۔ اس نے رام چرِت مانس یعنی رامائن لکھی ۔ رامائن اگرچہ پہلے ای 30 قبل مسیح چ بالمیک لکھ چکیا سی پر تلسی نے رام چندر دے جیون نوں اک ہور انداز چ لکھیا ۔ تلسی داس نے اکبر اعظم تے جہانگیر دا زمانہ پائیا ۔ راجہ مان سنگھ تے عبدالرحیم خانخاناں اسدے قدر داناں چ سن ۔ رامائن دے علاوہ اس نے رام گیتاولی ، کتاولی ، ست سئی تے دوہےآں دا اک مجموعہ دوہاولی لکھیا اے ۔ تلسی داس دی لھکی بولی توں قدیم اردو دا وی پتہ لگدا اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:ادیب
گٹھ:ایشیا
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ہندو شخصیتاں
تلعہ

تلعہ پنجاب وچ دریا پار کرنے آلا اک ذریعا اے۔ اے سکھے کا دا اک گھٹا ہُندا اے جیہدے تھلے لکڑ دیاں پھٹیاں وی کدے کدے لا دیندے نیں۔ ایہ پاݨی اتے تیردا رہندا اے تے ایہنوں پھڑ کے یا ایہدے اُتے بہہ کہ دریا پار کیتا جاندا اے۔

گٹھ:چیزاں
تلوار

تلوور لوہے دی اک لمبی تے تیز دہار اے جینوں کٹن، وڈن لئی ورتیا جاندا اے تے ایہنوں لڑائی وچ ویریاں نال لڑن لئی ورتیا جاندا اے۔ کانسی ویلہ وچ 1600 م پ دے دوالے ایہدے سب توں پرانے نشان ملے نیں۔ ایہ خنجر دی پلٹی ہوئی تے لمی مورت اے۔ اینوں صدیاں توں انسان ورتدا آریا اے۔ ایہ آدر دا نشان رئی اے۔ اج کل پستول نے ایدی جگہ لے لئی اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
تمری

تمری ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل ترلائی کلاں وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
دھموڑی

تمھوڑی یا دھموڑی اک اڈن والا کیڑا اے۔اس نو پنجابی وچ بھرینڈ تے بھونڈ وی کہندے نیں. ایہ کھٹے رنگ دا ہوندا اے۔ جے ایہ بندے نوں ڈنگ مارے تے ڈنگ والی جگہ سج جاندی اے تے بڑا درد ہوندا اے۔ تمھوڑی دے گھراں نوں کھکھر کیہندے نیں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:کیڑے
تنزانیا

**تنزانیا**، چڑھدے افریقا دا اک دیس اے جیہدے اُبھے وچ کینیا تے یوگنڈا، لہندے ول روانڈا برنڈی تے لوکراج کانگو، زیمبیا ملاوی تے موزمبیق لمے تے چڑھدے ول وڈا سمندر ہند اے۔ ڈوڈوما ایہدا راجگڑھ اے۔ دارسلام ایہدا وڈا شہر اے۔

ناں تنزانیا دو دیساں زنجبار تے ٹانگانیکا دے ناواں نوں جوڑ کے 1964 وچ رکھیا کیا۔

تنزانیا انسان دیاں سبھ توں پرانیاں رہن دیاں تھاں واں وچوں اک اے۔ 2000 ورھے پہلاں ایتھے بنتو افریقی لہندے افریقا ولوں ایتھے آئے۔ تنزانیا عرباں دی غلامی دے کاروبار دا اک گڑھ سی۔ 1848 وچ یوہانس ربمان پہلا یورپی سی جینے تنزانیا تے افریقا دا سبھ توں وڈا پہاڑ کلیمنجارو دیکھیا۔ 1884 وچ ایتھے جرمناں دا آون جوان ہویا تے ایہ جرمنی ہتھ لگ گیا سوائے زنجبار توں پہلی وڈی لڑائی مگروں ایہدے تے برطانیا نے مَل مار لیا۔ 1961 توں ایہ برطانیا توں وکھرا ہویا 1964 وچ ایہدے نال زنجبار وی رل گیا۔

گٹھ:تنزانیہ
گٹھ:دیس
گٹھ:افریقی ملک
توریا

**توریا** سروں دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ پنجاب وچ بیجی جانوالی اک فصل اے۔

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
تومسک

ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی تومسک اوبلاست دا شہر تے راجگڑھ اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 522,940اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:روس
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
دھوݨ

دھوݨ سر تے دھڑ نوں ملاندی اے۔ دھوݨ انسان دا اک نازک پاسہ اے۔
تونسا

**تونسا** پنجاب دے ضلع تونسا دی تحصیل تونسا وچ اک شہر اے تے ضلع تونسا تے تحصیل تونسا دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع تونسا
گٹھ:پنجاب
تھائی لینڈ

**تھائی لینڈ** چڑھدے دکھنی ایشیاء دے ہند چینی جزیرے ورگا دا اک دیس اے۔ ایدا پرانا ناں سیام سی۔ ایدے اتر وچ لاؤس تے برما چڑھدے ول لاؤس تے کمپوچیا دکھن وچ خلیج سیام تے ملائشیا نیں۔ تھائی لینڈ وچ قنونی بادشائی اے راما نواں تھائی لینڈ دا بادشاء اے۔ اوہ 1946 توں راج کر ریا اے۔ اینج اوہ دنیا دا سب توں زیادہ چر نال راج کرن والا جیوندا بادشاہ اے۔ 513,000 مربع کلومیٹر دے تھاں ناپ نال 51واں وڈا تے 6 کروڑ 40 لکھ لوکاں نال 20واں سب توں چوکھی لوک گنتی والا دیس اے۔ بنکاک سب توں وڈا شہر تے راجگڑھ اے۔ 75٪ تھائی لوک نیں 14٪ چینی تے 3٪ ملائی نیں۔ تھائی سرکاری بولی اے۔ 95٪ لوک بدھ مت نوں مندے نیں۔ 1985 تے 1985 دے وشکار تھائی لینڈ وچ بے انت کارخانے لکے تے ایہ ہن کارچانیاں دا دیس اے۔ ایہ دنای ای اک منی پرمنی پھرن ٹرن دی تھاں اے۔

تھائی لینڈ وچ انسان پچھلے 4000 وریاں تون وس رۓ نیں تے ہندستانی رہتل نے ادے تے اپنے رنگ وی چاڑے ہوۓ نین۔ ایہ کھیمر بادشاہت دا انگ ریا۔ دوجی وڈی لڑائی وچ ایتھے جپانی فوجاں آئیاں تے لڑائی مگرون ایہ امریکہ دا سنگی بن گیا۔

## دیسی گؤن
تھائی لینڈ دا قومی ترانہ

تھائی لینڈ لاٹری 

گٹھ:تھائی لینڈ
تھرگاو

تھرگاو سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Thundorf Panorama.jpg
File:Schloss Altenklingen.JPG
File:StMargaretenKapelle.JPG
ضلع وانا

**ضلع وانا** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
تھلواں ہالینڈ

**تھلواں ہالینڈ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے لیندے اتر وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 3,458,875 اے۔ تے ایدی تھاں 2,818 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈ دا جغرافیہ
تھل

**تھل** (Thal)، پنجاب، پاکستان وچ اک صحراء اے۔ ایہ دریائے انڈس تے دریائے جہلم دے وچکار پھیلیا ہویا اے تے ایہدی لمبائی 190 میل (310 کلومیٹر) اے تے چوڑائی 70 میل (110 کلومیٹر) اے۔ ایہ صحراء پنجاب دے انڈس ساگر دوآب دے  ضلع بھکھر، ضلع میانوالی، ضلع خوشاب، ضلع جھنگ تے ضلع لئیا دے علاقےآں اُتے محیط اے۔

## ہور دیکھو
* چولستان
* تھل

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے صحرا
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:صحرا
تھلواں سیکسنی

**تھلواں سیکسنی** جرمنی دا اک صوبہ اے۔ ایہ اتلے لیندے چرمنی چ ایہ۔
تھورنگیا

**تھورنگیا** جرمنی دا اک صوبہ اے جیہڑا ایدے وشکار اے۔ ایدے جنگلاں توں ایہنوں جرمنی دا ہرا دل وی کیندے نیں۔
تیزاب

**تیزاب** اوہ کیمیائی ہوندا اے جیڑا کے جدوں پانی چ کولیا جاۓ تے ہائیڈروجن آئن بناندا اے۔ تیزاب دا پی ایچ 7 توں کم ہوندا اے۔ سائنسدان مارٹن لاوری تے جوہانس نکولس برونسٹڈ دے مطابق تیزاب اوہ شے وے جیڑے کے اساس نوں ہائیڑدوجن آئن (پروٹن) دیندی اے۔ انسان تیزاب نوں استعمال کردے نیں۔ گڈیاں دیاں بیٹریاں تے باتھروم صاف کرن چ تیزاب نوں استعمال کیتا جاندا اے۔

## تیزاب دیاں خصوصیتاں
* تیزاب ذائقے چ کھٹے ہوندے نیں۔
* اے جلد دے اتے چبن پیدا کردے نیں تے ساڑ دیندے نیں۔
* اے نیلے لٹمس تے میتھائیل کھٹے نوں سرخ تے فینولفتھالین نوں بے رنگاکر دیندے نیں۔ 
* دھاتاں دے نال ریایکٹ کر کے ہائیڑروجن یا فیر دھاتی نمک بناندے نیں۔
* دھاتی کاربونیٹاں نال ریایکٹ کر کے کاربنڈائیآکسائیڈ، نمک تے پانی بناندی اے۔
* دھاتی ہائیڈروآکسائیڈ تے دھاتی آکسائیڈاں نال ریایکٹ کر کے پانی تے نمک بناندی اے۔
* ایٹماں دی دوری دے مطابق پانی چ بجلی نوں ٹرن دیندے نیں۔
* اوہ سولونیم آئن بناندے نیں جنج تیزاب پانی چ آکسونیم آئن(H3O+)بناندے نیں۔

گٹھ:کیمیا
تیر

تیر پرانے ویلے دا اک اہم ہتھیار اے۔ اے کمان دی مدد نال دشمن یا شکار تے ماریا جاندا اے۔ اے ہوا اچ اڈدا اے تے کمان دی مدد نال سٹیا جاندا اے۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
جؤ

**جؤ**، گھاہ ٹبر دا اک بوٹا تے اک اہم فصل اے۔ ایہ انسان دیاں پہلیاں اگائیاں گئیاں فصلاں وچوں اک اے۔ ایہ انسانی خوارک دے نال جانوراں دے چارے تے بیئر تے ہور الکوحل والے شربتاں وچ ورتے جاندے نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ
جاؤل

**جاؤل** توانائی نوں ناپنے دا ناپ اے۔ اک جاؤل توانائی دا اوہ ناپ اے جو اک کلوگرام جوکھ نوں سمندری پدھر تے 10 سینٹی میٹر اونچائی تک چکن وچ لگدی اے۔ اک جاؤل برابر اے اک نیوٹن ضربے اک میٹر (1J = 1N × 1m) دے۔ ایہدا واٹ نال وی جوڑ بندا اے جیہڑا طاقت دا ناپ اے تے اک واٹ برابر اے اک جاؤل پر سکنٹ دے۔

ایہ برابر اے اوس کم دے جیہڑا اک ایمپیر نوں اک اوہم دی روک چوں اک سکنٹ وچ کرن نال ہوندا اے۔

ایہدا ناں انگریز فزکس گرو جیمز پریسکاٹ جاؤل دے ناں تے رکھیا گیا اے۔

1 کلو جاؤل = 1000 جاؤل

گٹھ:ناپ
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
جابر بن حیان

**جابر بن حیان** 731ء دے نیڑے ایراندے صوبہ خراسان چ طوس دے تھاں چ جمیا ۔ اودا کم دوائیاں بنانا تے ویچنا سی ایدے نال اوہ اک حکیم وی سن ۔ بہت نکی عمر چ اینہاں دا پیو مرگیا تے اودی ماں نے اونوں پالیا تے پڑھایا لکھایا۔ کج وڈا ہون تے ماں نے کوفے دے نیڑے اپنے پیکے ٹوریا۔ کوفہ چ جعفر دی شاگردی کیتی۔ حعفر دے مدرسے چ مذہب دے نال نال منطق ، حکمت ، تے کیمیا ورگے مضامین وی پڑھائے جاندے سن ۔ اس ویلے دی رائج یونانی تعلیمات نے اس تے گہرا اثر پائیا ۔ علم حاصل کرن دے دوران اس نے اپنے آلے دوالے دے لوکاں نوں سونا بنان دے جنون چ مبتلا دیکھیا تے خود وی ایہہ روش اپنا لئی ۔ کافی تجربیان دے بعد اوہ سونا بنان چ کامیاب تے نا ہوسکیا پر کیمیا چ حقیقی دلچسپی دی وجہ توں اس نے تجربات دا سلسلہ ختم نا کیتا ۔ 

تریخ داسب توں پہلا کیمیا دان تے وڈا سائنسدان طوس چ اپنے باپ دی بنباسی دے ویلے جمیا۔ جابر دا جوڑ عرب دے تھلویں انگ دے اک قبیلے اذد نال سی ۔ اسنے اپنے باپ دے آبائی شہر چ اپنی تجربہ گاہ تعمیر کیتی ۔

## سوچاں

جابر دی فکر چ نظریہ میزان دی حثیت کلیدی سی ۔ چند ، سورج ، ستارے تمام جاندار تے بے جان اشیاء یعنی تمام موجودات دی حرکت تے سکون دا دار و مدار میزان تے اے ۔ میزان کائناتی اصولا دا مرکز و محور اے ،۔ جابر دے نزدیک عداد ایسے توازن دا مظہر نیں ، جس دی بنیاد تے دنیا وجود چ آئی تے قائم اے ۔

## کم

جابر بن حیان نے اپنی کیمیا دیاں کتاباں چ فولاد بنان ، چمڑا رنگن ، دھاتاں نوں صاف کرن ، مومجامہ بنان ، لوہے تے وارنش کرن ، خضاب تیار کرن دے علاوہ ہور بہت ساریاں شیواں بنان دے طریقے لکھے نیں ۔ اس نے کئی شیواں دے سلفائیڈ بنان دے طریقے وی دسے۔ اسنے شورے تے گندھک دے تیزاب ورگی شۓ دنیا چ سب توں پہلی وار ایجاد کیتی ، جہڑی کہ موجودہ زمانے چ وی بہت اہمیت دی حامل اے ۔ اسنے سب توں پہلاں قرع انبیق دے زریعے کشید کرن دا طریقہ وی دریافت کیتا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جاذان

**جاذان** (انگریزی: Jizan) سعودی عرب دے جاذان علاقے دا اک شہر اے۔

گٹھ:سعودی عرب
جارجیا، امریکا

**جارجیا** امریکا دا اک صوبا اے ۔

## ناں
**جارجیا** دا ںاں برطانیا دے بادشاہ جارج II دے ناں تے رکھیا اے ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:امریکی صوبے
جاس 39 گرپن

**جاس 39 گرپن** سویڈن دا لڑاکہ جہاز اے۔ اینون سویڈن دی کمپنی ساب نے 1982 توں 1988 دے درمیان بنایا۔ اے جہاز ڈیلٹا شکل دے پراں آلا اے تے ایدے چ اک انجن ہوندا اے۔ اس جہاز چ دو نکے پر جناں نوں کینارڈ آخدے نیں وڈے پراں تون اگے لگے ہوندے نیں۔ اے جہاز کینارڈ تے ہور دوجیاں بریکاں دی وجہ توں اوہ تقریبا 800 میٹر دی رن وے تے لینڈ کر سکدا اے تے اڈ سکدا اے۔ اے گن اس ویلے کم آندا جدوں کوئی وڈی تے طاقتور فوج سویڈن تے حملہ کر دیندی اے تے اودھیان رن وے تباہ ہوجاندیاں نے تے جاس 39 نوں روڈاں توں اڈایا جا سکدا اے۔ اس توں علاوہ اس جہاز دی مکینکی وی بوت آسان اے تے اینوں پنج منٹ چ پٹرول تے بمب پر کے کسے وی روڑ توں اڈایا جا سکدا اے اے پیسے وی کٹ کھاندا اے۔ 

اینوں سویڈن، چیک رپبلک، ہنگری، دکھنی افریقہ تے تھائیلینڈ نے خریدیا اے۔ ایدا مل 40-61 ملین ڈالر اے۔ 213 گرپن ہلے استعمال چ نیں تے 236 ٹوٹل خریدے گۓ نیں۔ 

## ڈیزین
اس جہاز نوں بناندیاں ساب نے دیلٹا پر آلا ڈیزین چنیا کیوں جے اے ڈیزین اس نوں تیز تے ہلکہ(جس دی وجہ توں بوتے بمب لادے جا سکدے نیں تے اے زیادہ دوری تک جا سکدا اے)۔

اے جہاز پرانیاں جہازان دے مقابلے تے مرمت تے بوت کم پیسے کھاندا اے۔
### ریڈار
گرپن پی 05 اے ایکس بینڈ پلس ڈاپلر ریڈار ورتدا اے۔ اس ریڈار نوں جی ای سی مارکونی تے ایرکسن نے بنایا اے۔ اے ریڈار ہر قسم دے موسم چ جہاز دے اتھے تھلے زمین تے یا آسمان تے یا سمندر تے ہر جگہ تے دشمناں دا کھوج کر سکدا اے تے اک ساتھ 4 میزائل دشمناں تے مار سکدا اے۔

ساب نے اعلان کیتا اے کے اس ہاز دے اگلے ورژن چ ایسا ریڈار لگا ہوۓ گا۔
### کاکپٹ
گرپن دا کاکپٹ کافی وڈا اے تے ایدے چ 3 ایل سی ڈی مانیٹر جناں تے نقشے، دشمناں یا جہاز دے بارے چ جانکاری پائلٹ نوں دتی جا سکدی اے۔ گرپن نوں اڈان آستے اک درمیان چ سٹک ہوندی اے تے کھبے پاسے انجن دی طاقت نوں کم زیادہ کرن آلے بٹن۔
## بارلے جوڑ
* جاس 39 گرپن دی ویب سائٹ
جبوتی

**جبوتی** چڑدے افریقہ دا اک دیس اے۔ جبوتی دے اتر وچ اریٹریا، دکھن تے لیندے وچ ایتھیوپیا تے چڑدے دکھن وچ صومالیہ اے۔ جبوتی دا تھاں 23,200 مربع کلومیٹر / 8,958 مربع میل اے۔ جبوتی دی لوک گنتی 810,179 اے۔ جبوتی دی بولی عربی تے فرانسیسی اے۔ جبوتی دا راجگڑھ جبوتی (شہر) اے۔

گٹھ:دیس
جبوتی (شہر)

جبوتی شہر جبوتی دا سب توں وڈا شہر تے راجگھر اے ، جہڑا خلیج عدن تے خلیج تاجورا دے درمیانی جزیرہ نما تے واقع اے ۔ تے جبوتی دے 6 انتظامی علاقےآں چوں اک اے ۔ شہر دا ابادی 4 لکھ لوکاں تے مشتمل اے ۔ شہر نوں ریل دے راہیں ادیس ابابا ، اتھوپیا نال ملائیا گئیا اے ، جہڑی ادیس ابابا توں ہندی ہوئی زمباوبے دے راجگھر ہرارے جاندی اے ۔ جدوں کہ ہوائی رابطے لئی جبوتی انبولی انٹرنیشنل ایئر پورٹ بنائیا گئیا اے ۔ شہر دے اتلے لہندے چ بندرگاہ اے جسدے راہیں بین الاقوامی ترسیل ، ماہی گیری تے دوجے شہراں جداں اوبوک تے تاجورا لئی کشتی رانی کیتی جاندی اے ۔

فرانس دے مل ہیٹھ 1888ء چ جبوتی شہر دی بندرگاہ تعمیر کیتی گئی تے 1891ء چ اسنوں تاجورا دی تھاں راجگھر دا درجہ دے دتا گئیا ۔ اس دے مگروں جدوں تک جبوتی فرانس دے مل ہیٹھ رہئیا جبوتی شہر ای اسدا صدرمقام رہئیا تے آذاری دے مگروں توں ہن تک وی جبوتی شہر ای راجگھر اے ۔ جبوتی افریقہ چ یورپی کالونی دی طرز تے تعمیر کیتا گئیا شہر اے جسدے اتلے ساحلاں تے تفریحی ساحل (بیچ) بنائے گئے نیں ، تے مرکز چ اک وڈی مرکزی منڈی ، ستادے دور ویلے (کھیڈاں دا سٹیڈیم ) ، شاہی محل تے ہامولی مسجد واقع نیں 

گٹھ:جغرافیہ

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
جامنی

جامنی رنگ سرخ تے نیلے دے درمیان ہوندا اے یعنی اے ایناں دوواں دے ملن توں بندا اے۔
جرمن لوک

جرمن لوک اک نسلی ٹولی نیں جناں دی جرمن رہتل تے سانجے پرکھ نیں تے جرمن جناں دی ماں بولی اے۔ جرمنی چ اوناں نون جرمن سدیا جاندا اے جناں کول جرمن نیشنیلٹی ہے۔ دنیا چ دس کروڑ لوکاں دی ماں بولی جرمن اے پر اوناں چوں 7 کروڑ دے نیڑے لوک ای اپنے آپ نوں جرمن اخواندے نیں۔

امریکہ دے 15٪ یا 4 کروڑ 30 لکھ دے نیڑے لوک اپنے آپ نوں جرمن امریکن اخواندے نیں۔

## بارلے جوڑ
* منے پرمنے جرمن 
* جرمن چیزاں بنان والے 
* چوٹی دے 100 جرمن 

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
جرمن سلطنت

جرمن سلطنت ، جرمنی دے اتحاد تے ولیم I دے جرمن بادشاہ دے طور تے اعلان جنوری 1871ء چ قائم ہوئی تے پہلی جنگ عظیم چ جرمنی دی شکست توں بعد 1918ء تک رہی فیر جرمنی جمہوریہ بن گئیا ۔
اپنے 47 سالہ دور چ جرمن سلطنت یورپ چ اک وڈی طاقت دے طور تے ابھری تے اک وڈی فوجی طاقت دے طور تے، پہلی جنگ عظیم چ شکست توں بعد اپنے ختمے تک موجود رہی ۔ ایس دیاں سرحداں مشرق چ روس نال، مغرب چ فرانس نال تے جنوب چ آسٹریا ہنگری نال ملدیاں سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمن بادشاہتاں

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
جرگہ

جرگہ افغان قبیلے دے اکابرین دا اک کٹھ اے جتھے اوہ مل کے کسے مسئلے تے گل بات کردے نیں تے اوہنوں طے کردے نیں۔ جرگہ افغانستان تے فاٹا وچ ورتیا جاندا اے۔
سندھ ہائی کورٹ نے اپریل 2004 وچ جرگیاں تے روک لا دتی سی کیونکہ جرگے غلط فیصلے وی کردے نیں۔

گٹھ:افغانستان دا اتہاس
جزائر عالم

جزائر عالم متحدہ عرب امارات وچ شہر دبئی دے ساحلاں تے خلیج فارس وچ زیر تعمیر مصنوعی جزیریاں دا مجموعہ اے ، جیہناں نوں دنیا دے براعظماں دی شکل وچ تعمیر کیتا جا رہیا اے ۔ ایہہ منصوبہ دبئی وچ ایہہ زیر تعمیر نخیل جزائر توں متاثر ہو کے شروع کیتا گیا اے ۔ جزائر عالم 250 توں 300 دے قریب چھوٹے نجی مصنوعی جزیرےآں تے مشتمل مجموعہ جزائر اے ، جیہناں نوں 4 کیٹیگریاں وچ تقسیم کیتا گیا اے ۔ ایہہ منصوبہ 2008ء وچ مکمل ہو رہیا اے۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:عظیم منصوبے
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:جزیرے
گٹھ:متحدہ عرب امارات
گٹھ:معماری
جلائر

جلائر قبیلے ایل خانیاں دی ای اک ٹہنی سی تے ایہہ نسلا منگول سن ۔ جدوں ایل خانی سلطنت دا سلطان ابو سعید مریا تے مقامی سرداراں دے ہتھ مرکز چ حکومت آ گئی ، اوہ جسنوں چاہندے تخت تے بیٹھا دیندے تے جس نوں چاہندے تخت توں لاہ دیندے ۔ اینہاں چوں جلائر سردار شیخ حسن بزرگ نے بہت زیادہ اثر تے رسوخ بنا لئیا تے اوہ ایل خانی حکمراناں نوں کٹھ پتلیاں وانگوں نچاندا سی ۔ جدوں آخری ایل خانی راجہ مر گئیا تے حسن بزرگ (1339ء-1356ء) نے عراق تے قبضہ کر لئیا تے بغداد نوں راجگڑھ بنا کے اپنی حکومت بنا لئی ۔
## اویس خان
حسن بزرگ دے بعد اسدا پتر اویس خان (1356ء-1374ء) تخت تے بیٹھا ۔ اس نے ترکماناں کولوں جنہاں نے آذربائیجان تے چڑھدے اناطولیہ تے مل ماریئا ہوئیا سی ، تبریز تے آذربائیجان کھو لئے تے موصل تے دیاربکر تے وی مل مار لئی ۔
## لڑائیاں
اویس خان دے جانشین حسین (1374ء-1382ء) دی سیاہ میشی(قرہ قویونلو) ترکماناں تے آل مظفر نال لڑائیاں رہیاں ۔ ترکماناں نال تے اسدی صلح ہوگئی ، پر آل مظفر دے حکمران شاہ شجاع نے اسنوں آذربائیجان تے عراق دے وڈے حصے توں کجھ چر لئی بے دخل کر دتا ۔ 

## سلطنت دی ونڈ
حسین دے بعد اس دی حکومت اسدے دو پتراں چ اینج ونڈی گئی کہ عراق تے آذربائیجان سلطان احمد (1382ء-1410ء) نوں تے کردستان بایزید نوں ملیئا ۔ سلطان احمد نوں سکون نال حکومت کرن دا موقع نئیں ملیئا ۔ امیر تیمور دے مل مارن دا سلسلہ آذربائیجان تیکر پہنچ چکیا سی تے اسنے 1393ء چ بغداد تے عراق تے وی مل مار لئی ، سلطان احمد نس کے مصر چلا گئیا ۔ اس دے بعد ایہہ ہون لگا کہ جدوں تیمور بغداد توں چلا جاندا تے سلطان احمد مصری حکومت دی مدد نال بغداد دی حکومت واپس لئے لیندا تے تے جدوں تیمور ایدھر دا رخ کردا تے فیر نس کے مصر چلا جاندا ۔ آخر چ اوہ بغداد تے مل مارن چ کامیاب ہوگئیا سی پر آذربائیجان تے مل مارن دی کوشش چ قرہ قویونلو حکمران قرہ یوسف دے ہتھوں شکست کھا کے ماریئا گئیا ۔ اسدے بعد اسدا بھتریجا شاہ ولد بغداد دے تخت تے بیٹھا پر اگلے ای سال قرہ قویونلو ترکماناں نے بغداد تے مل مار کے جلائر ٹبر دا خاتمہ کردتا ۔ جلائر دی ٹہنی اس دے بعد وی 829ھ تک بصرہ ، واسط تے شستر دے علاقے تے حکومت کردی رہی ، پر اوہ تیموری سلطنت دی باجگزار سی ، بلآخر اس حکومت دا وی قرہ قویونلو نے خاتمہ کر دتا ۔
## کم
جلائر دا دور تعمیر تے ترقی دے کماں دے لحاظ نال کوئی اہمیت نئیں رکھدا ۔ فارسی دے مشہور قصیدہ گو شاعر ساوجی (مریا 1378ء) تے عرب مورخ ابن عرب شاہ (1388ء-1450ء) دا جلائر دربار نال تعلق سی ۔ ابن عرب شاہ دا "تاریخ عجائب المقدور " اس دور دی تریخ خاص کر امیر تیمور دے حالات دا بہت قیمتی ماخذ اے ۔ ایہہ کتاب عربی چ اے تے اس چ تیمور دیاں برائیاں کیتیاں گئیاں نیں ۔ امیر تیمور بغداد فتح کرن دے بعد ابن عرب شاہ نوں سمرقند لے گئیا سی ۔ احمد جلائر نے فارسی شاعر حافظ شیرازی دی سرپرستی وی کیتی ۔
## بادشاہ

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
جلی

کماد توں گڑ، شکر تے دیسی کھنڈ بناندیا ہوئیاں ویلنے نال رؤ کڈیا جاندا اے۔ فیرر اس رؤ نوں کڑاہے چ پا کے پٹھی دے اتے رکھ دتاا جاندا اے تے پٹھی چ اگ بالدے ریندے نیں تے رؤ کڈدیاں ہوئیاں چگ دی اک موٹی تہہ آ جاندی اے اینوں جلی کیندے نیں۔ اس موٹی تہہ دی ملائی نوں پونے نال کڈ لیا جاندا اے تے ڈنگراں نوں پایا جاندا اے۔