بدیع الزماں

**بدیع الزماں ** ترکی نال تعلق رکھنے والے اک ممتاز عالم دین تے صوفی سن۔

## تعارف

آپ دا پورا ناں بدیع الزماں سعید نورسی سی۔ آپ صوبہ تیلس دے قصبہ ہیزان دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچ 1873ء نوں پیدا ہوئے۔ آپ دے والد کردش خاندان نال تعلق رکھدے سن۔ آپ نو برس دی عمر وچ تعلیم ول متوجہ ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ توں حاصل کیتی۔ فیر چند سالاں بعد اعلٰی تعلیم حاصل کرنے دے لئی اس دور دے وڈے وڈے علمی مراکز وچ گئے تے تعلیم حاصل کیتی۔ اٹھارہ برس دی عمر وچ آپ دا شمار مشہور علما وچ ہونے لگیا۔ آپ نے قرآن کریم، حدیث، فقہ، تریخ، فلسفہ، جغرافیہ تے ہور علوم و فنون وچ مہارت حاصل کیتی۔ آپ دی قوت حافظہ دا ایہ عالم سی کہ قرآن مجید دی لغت تے بوہت ساریاں اسلامی کتاباں زبانی یاد سن۔ آپ جذبہ جہاد وی رکھدے سن۔

## زندگی

آپ دی زندگی بوہت سادہ تے منظم سی۔ آپ مشتبہ امور توں پرہیز کر دے سن۔ جدو‏‏ں وی نواں مسئلہ درپیش آندا تو قرآن و حدیث توں رہنمائی حاصل کر دے۔

## گرفتاری

1908ء وچ سلطان عبد الحمید دی معزولی دے بعد ناں نہاد اسلامی تنظیم جمیعۃ الاتحاد و الترقی سامنے آئی۔ اس تنظیم نے لادینی نظریات اپنا رکھے سن جس دی آپ نے مخالفت کیتی تے اس دے مقابلے دے لئی اک تنظیم الاتحادی المحمدی قائم کیتی۔ تہانو‏‏ں 1909ء وچ جمیعۃ الاتحاد و الترقی دی مخالفت تے الاتحادی المحمدی دی ترقی دی وجہ توں گرفتار کر لیا گیا۔ آپ دے ساتھیاں نوں پھانسی دے دتی گئی۔ بدیع الزماں دا مقدمہ وی اسی عدالت وچ پیش کیتا گیا جس نے آپ دے ساتھیاں نوں پھانسی دتی سی۔ اس توں تہانو‏‏ں ڈرانا مقصود سی مگر آپ نے عدالت وچ وڈے جرات مندانہ انداز وچ کہیا:

## قید توں رہائی

نورسی دا بیان اخبارات وچ شائع ہویا۔ لوگاں نے پڑھیا تے آپ دے ہزاراں متبعین عدالت دے سامنے جمع ہو گئے تے حکومت دے خلاف نعرے لگائے۔ بالآخر بدیع الزماں نوں رہیا کر دتا گیا۔ آپ استنبول توں بدان پہنچے تے اوتھے تعلیم و تربیت وچ مصروف ہو گئے۔

## انقلاب ترکی دے موقع اُتے پیغام

1920ء وچ ترکی وچ انقلاب آیا تے آپ اتاترک دی آزادی دی تقریب وچ مدعو کیتے گئے۔ آپ تقریب وچ شرکت دے لئی انقرہ پہنچے لیکن کمال اتاترک دے غیر اسلامی طور طریقیاں نوں دیکھ کے دل برداشتہ ہو کے تقریب وچ شرکت کیتے بغیر واپس آ گئے۔ آپ نے واپس آ کے اک دس نکاتی تنقیدی پیغام ارسال کیتا جس وچ آپ نے لوگاں نوں آخرت دے عذاب توں ڈرایا تے دین اُتے ثابت قدم رہنے تے نماز پنگانہ ادا کرنے اُتے زور دتا اس پیغام اُتے لوگاں نے اپنی زندگی اسلامی طرز اُتے گزارنے دا حلف اٹھایا۔ اس اُتے کمال اتاترک دی پریشانیاں وچ ہور اضافہ ہو گیا۔

## گوشہ نشینی

بالآخر کمال اتاترک نے آپ دے سامنے گھٹنے ٹیک دتے۔ اس نے آپ اُتے بوہت ساریاں نوازشات کیتیاں۔ آپ انہاں نوازشات دا مطلب سمجھ گئے تے انہاں سب نوں ٹھکرا کے انقرہ توں وان چلے گئے۔ اوتھے جا کے گوشہ نشینی دی زندگی بسر کرنے دا فیصلہ کر لیا۔ اوتھے آپ نے قرآن دی تفسیر لکھنی شروع کر دتی تے نوجواناں نوں اکٹھا کر کے انہاں دے ذریعے دعوت و تبلیغ جاری رکھی۔ جلد آپ دے رسائل مختلف علاقیاں تک پہنچ گئے تے کمال اتاترک دی پریشانیاں نوں ودھانے دا سبب بنے۔ چنانچہ آپ دے اٹھ سال دے لئی بارلا جیل وچ جلاوطن کر دتا گیا جتھے تہانو‏‏ں سخت پہرے وچ رکھیا گیا۔ طویل عرصہ تک بحث و مباحثہ کرنے دے بعد بالآخر عدالت نوں تہانو‏‏ں رہیا کرنا پیا۔ آپ جون 1944ء وچ قید توں رہیا کر دتے گئے۔ اس دے بعد وی تہانو‏‏ں کئی مرتبہ گرفتار کر دے جیل بھیجیا گیا لیکن آپ اپنے موقف اُتے ڈٹے رہے۔

## وفات

بدیع الزماں دی زیادہ تر زندگی قید تے جلاوطنی وچ لنگھی۔ اک مرتبہ آپ قید توں رہیا ہوئے ای سن کہ فرشتہ اجل پہنچ گیا۔ آپ نے 27 رمضان 1959ء وچ 86 برس دی عمر وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1878 دے جم
گٹھ:1960 دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:ویہویں صدی دے مسلمان محققین اسلام
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:کرد شخصیتاں
گٹھ:کرد ماہرین الٰہیات
گٹھ:مجددین
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مفسرین
گٹھ:ناقدین دہریت
گٹھ:مضامین جنہاں وچ سورانی کردی زبان دا متن شامل اے
گٹھ:پہلی جنگ عظیم دیاں عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:کرد