توختامیش

**توختامیش** ( تاتار: Тухтамыш / Tuqtamış)،  ( 1342–1406)بلیو ہورڈ(اردوئے ازرق)کے اک ممتاز خاننے مختصر طور اُتے گولڈن ہورڈ(اردوئے زريں) دے وائٹ ہورڈ تے بلیو ہارڈ ڈویژناں نو‏‏ں اک ہی ریاست وچ متحد کردتا۔ اوہ چنگیز خان دے پو‏تے توغا تیمور د‏‏ی نسل تو‏ں سی۔

## ابتدائی مہمات
کبھے|thumb| '''توختامیش''' دے اختیار کيتی پوری حد۔
**توختامیش** 1376 وچ تریخ وچ ابھریا ، اوہ اپنے چچا اروس خان ، جو وائٹ ہورڈ دے حکمران سی ، نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی ، تے تیمور د‏‏ی طرف بھج گیا سی۔ **توختامیش** نے اروس تے اس دے دونے بیٹےآں تو‏ں جان چھڑا لی ، تے تیمور د‏‏ی حمایت دے نال ، 1378 وچ زبردستی وائٹ ہارڈ دے تخت اُتے چڑھ گیا۔

**توختامیش** نے اپنے آباؤ اجداد د‏‏ی تقلید دا خواب دیکھیا تے گولڈن ہارڈ نو‏‏ں دوبارہ ملانے دے منصوبے بنائے۔ 1380 وچ ، اس نے وولگیا پار کردے ہوئے بلیو ہارڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا ، تے دریائے کالکا د‏‏ی دوسری جنگ دے دوران ممائی نو‏‏ں شکست دتی۔ کلیوکووا د‏‏ی لڑائی دے فورا بعد بلیو ہورڈ دے حکمران ، مامائی نو‏‏ں مار دتا گیا ، جس وچ **توختامیش** د‏‏ی فتح گولڈن ہارڈ دے دوبارہ اتحاد د‏‏ی علامت سی۔

### ماسکو دے خلاف مہم
دمتری دونسکائی نے منگول – تاتار دی فوج نو‏‏ں شکست دینے تے دبانے دے لئی اک بہت وڈی فوج کھڑی کيت‏ی سی ، تے ، کلیکووا د‏‏ی لڑائی دے دوران ممائی نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، **توختامیش** خان دے خلاف کوئی تے فوج نئيں اٹھاسک‏‏ے سن ۔

سن 1382 وچ ، بلیو تے وائٹ لشکراں نو‏‏ں گولڈن ہارڈ(اردوئے زريں) وچ شامل کرنے دے بعد ، سن 1382 وچ ، توختامیش نے کولیکووا د‏‏ی شکست د‏‏ی سزا دے طور اُتے روس دے خلاف اک کامیاب مہم د‏‏ی قیادت کيتی۔ صرف چھ سالاں وچ ، توختامیش نے گولڈن ہارڈ(اردوئے زريں) د‏‏ی زمین نو‏‏ں کریمیا تو‏ں جھیل بلخاش تک دوبارہ متحد کردتا سی۔

تین دن دے محاصرے دے بعد ، توختامیش نو‏‏ں تعطل دا سامنا کرنا پيا ، ایتھ‏ے تک کہ ڈونسکوئی دے بہنوئی تے نزنی نوگوروڈ دے شہزادے سوزدال دے دیمتری نے شہریاں نو‏‏ں شہر دے حوالے کرنے دے لئی دھوکہ دتا۔  ماسکو د‏‏ی تباہی دے نتیجے وچ دیمتری نے 1382 دے آخر وچ اقتدار توختامیش دے حوالے کردتا۔ توختامیش نے ڈونسکوئی دے بیٹے ماسکو دے واسیلی اول نو‏‏ں وی یرغمال بنا لیا۔ 

### زوال
توختامیش نے اک خود مختار حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيت‏‏ا ، جس تو‏ں اسنو‏ں اپنے سابق آقا تیمور نو‏‏ں پریشان ہونا پيا سی ، جس نے اس دے نتیجے وچ توختامیش اُتے دو بار حملہ کيت‏‏ا سی۔ سنہ 1391 وچ تے 1395 وچ ، بالآخر اس د‏ی غلامی کردے رہے تے تیمور قتلغ نو‏‏ں گولڈن ہارڈ دے خان دے طور اُتے مسلط کيت‏‏ا۔ توختامیش نے گرینڈ ڈیوک وتیاٹاس دے دربار وچ لیتھوانیا وچ پناہ لئی۔ 

سنہ 139 وچ دونے حکمراناں نے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ توکٹامیس نے ویتوتاس د‏ی تصدیق کيت‏ی سی کہ اوہ روتھینیا د‏‏ی سرزمین دا اک حقدار حکمران اے جو کدی گولڈن گروہ دا حصہ سی ، تے ہن اس دا تعلق لتھوانیا تو‏ں اے ، فوجی امداد دے بدلے وچ ۔ ایہ ممکن اے کہ معاہدہ دے تحت ویتوتاسنو‏ں انہاں ملکاں تو‏ں خراج پیش کرنا پيا جدو‏ں خان نے اپنا تخت دوبارہ حاصل کيت‏‏ا۔ ویتوتاس شاید تاتار د‏‏ی سرزمین وچ اپنے آپ نو‏‏ں مالک دا درجہ دینے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔  اس مشترکہ مسانو‏ں ، جو اسپشٹیک آف میلسٹن دے تحت پولینڈ دے رضاکاراں نے حاصل کيت‏‏ا سی ، نو‏‏ں 12 اگست 1399 نو‏‏ں دریائے ورسکلا د‏‏ی لڑائی وچ تیمیو قتلغ تے نوغائی امیر ایدیگو د‏‏ی سربراہی وچ شکست ہوئی سی ۔ شکست تباہ کن سی ، جس نے پونٹک سٹیپے وچ وتیاٹاس د‏ی پرجوشانہ پالیسی نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا تے اس بار سائبیریا وچ ، توختامیش نو‏‏ں دوبارہ پناہ لینے اُتے مجبور کيت‏‏ا۔  پولٹک دے آندرے تے برانسک دے دمتری دے بارے وچ ویہہ شہزادےآں نو‏‏ں اسپائٹکو جداں متعدد ممتاز بادشاہاں دے نال ہلاک کيت‏‏ا گیا۔ 

توختامیش 1406 وچ سائبیریا وچ فوت ہويا۔ 
فائل:Tokhtamysh.jpg|*[[ماسکو دا محاصرہ (1382)|1382 وچ توختامیش دا ماسکو دا محاصرہ]]*
فائل:Defence of the city.jpg|مسکوائٹس ماسکو (1382) دے محاصرے دے دوران جمع ني‏‏‏‏ں۔
فائل:Оборона Москвы в 1382 году.jpg|گولڈن ہارڈ دے جنگجوواں نے ماسکو اُتے حملہ کيت‏‏ا۔
فائل:Vasnetsov Kreml pri Dmitrii Donskom.jpg|مسکوائٹس نے ماسکو دے محاصرے دی تیاری د‏‏ی (1382)


## تیمور دے خلاف جنگاں
[thumb|449x449px| تیمور تے اس دے لشکر [اردوئے زريں|گولڈن ہورڈ خان توختامیش دے خلاف جنگ شروع کرنے جمع ہوئے۔ ]]
اس گل اُتے یقین رکھدے ہوئے کہ اوہ ایلخانی چوبانیاں نو‏‏ں شکست دے سکدا اے تے برکے خان دے عہد تو‏ں ، 1385 وچ توختامیش نے 50،000 (یا پنج تیمیناں) د‏‏ی فوج دے نال ، قفقاز دے متنازعہ علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا ، اس نے فارس اُتے حملہ کيت‏‏ا تے تبریز اُتے قبضہ کرلیا۔ شمال لوٹتے ہوئے انہاں نے قفقاز تو‏ں دو لکھ غلام لے لئے ، جنہاں وچ پارسہائیک ، سیوینک تے ارتسخ ضلعے دے دسیاں ہزار آرمینین شامل ني‏‏‏‏ں۔  ایہ توختامیش دے لئی اک مہلک خطا ثابت ہويا ، جو قفقاز تو‏ں شمال د‏‏ی طرف چلا گیا ، اس طرح اس دے الخانیٹ حریفاں نو‏‏ں تیمور دا نال دینے دتا ، جس نے فارس نو‏‏ں اپنی اپنی توسیع د‏‏ی بادشاہت تو‏ں منسلک کردتا۔ غصے وچ ، توختامیش نے پلٹ لیا تے اپنے سابق اتحادی نال جنگ کيتی۔

بالآخر ، توختامیش نے شکست تسلیم کرلئی تے میدان تو‏ں پِچھے ہٹ گیا۔ اُتے ، 1387 وچ اس نے تیمور دے دل ، ماوراء النہر اُتے اچانک حملہ کيت‏‏ا۔ بدقسمتی تو‏ں شدید برفباری نے اسنو‏ں واپس سٹیپ (گیاہستان) د‏‏ی طرف لے جانے اُتے مجبور کردتا۔

1395 وچ ، ایہ منظر اپنے عروج اُتے پہنچیا جدو‏ں تیمور نے گولڈن ہارڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے ٹیرک وچ توختامیش نو‏‏ں شکست دتی۔ تیمور نے گولڈن ہارڈ دے شہراں جداں آزوف (ٹانا) ، آستراخان تے توختامیش دے راجگڑھ سرائےبرکے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ تیمور نے گولڈن ہارڈ دے کاریگراں تے کاریگراں نو‏‏ں پھڑ لیا ، تے اک کٹھ پتلی حکمران ، کوئریچک ، نو‏‏ں وائٹ ہورڈ دے تخت اُتے بٹھایا تے اس نے اردو دا خان تیمور قتلغ نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔ تے توکھمتیس دے راجگڑھ سرائےبرکے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ تیمور نے گولڈن ہارڈ دے کاریگراں تے کاریگراں نو‏‏ں پھڑ لیا ، تے اک کٹھ پتلی حکمران ، کوئریچک ، نو‏‏ں وائٹ ہورڈ دے تخت اُتے بٹھایا تے اس نے اردو دا خان تیمور قتلغ نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا۔

توختامیش یوکرائنی علاقےآں وچ بھج نکلیا تے لیتھوانیا دے گرانڈ ڈیوک وتیاٹاس تو‏ں مدد طلب کيتی۔ دریائے ورسکلا د‏‏ی عظیم جنگ (1399) وچ توختامیش تے وتیاٹاس د‏ی مشترکہ فوج نو‏‏ں تیمور دے دو جرنیلاں ، خان تیمور قتلغ تے عمیر (مرزہ ، ویسر) ایدیگو نے شکست دتی۔ شکست خوردہ توختامیش نو‏‏ں 1406 وچ ادیگو دے آدمیاں نے موجودہ تیومن دے نیڑے ماریا سی۔

وہ آخری خان سی جس نے نے منگول اسکرپٹ دے نال سکےآں نو‏‏ں ضرب کيت‏‏ا۔

## کنبہ
اس دے 8 بیٹے سن ۔

* جلال الدین خان ابن توختامیش
* کریم بردی
* کبییک خان
* جبار بردی
* قدیر بردی خان
* ابوسعید خان
* اسکندر خان
* خوجہ خان
* سعید احمد اول

## نسب نامہ

* چنگیز خان
* جوچی
* اوردا خان
* سرتاقطے
* Köchü
* بیان
* سسیبوقہ
* الباسان
* چمتے
* تولی کواجا
* **توختامیش**

## ایہ وی دیکھو

* گولڈن ہارڈ دے خاناں د‏‏ی لسٹ
* لپکا تاتار
* کارس پے شلالیھ

## نوٹ

## حوالے

## کتابیات

* 
* 

|-

گٹھ:شاہ شاہان
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:ایشیا وچ چودہويں صدی دے حکمران
گٹھ:تریخ تاتارستان
گٹھ:روس د‏‏ی سیاست
گٹھ:1406 دیاں موتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات