open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء

350px|thumb|مرحلے

**خانہ و مردم شماری پاکستان 2017ء** () پاکستانی آبادی دا تفصیلی شمار سی جو 15 مارچ 2017ء نو‏‏ں شروع ہويا تے 25 مئی 2017ء نو‏‏ں ختم ہويا۔

## عبوری نتائج

## شہر نتائج

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ مردم شماری

## حوالے

گٹھ:2017ء وچ پاکستان
گٹھ:آبادیات پاکستان
گٹھ:پاکستان وچ مردم شماریاں
گٹھ:قومی مردم شماریاں
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:2017ء د‏‏ی مردم شماریاں
خام ملکی پیداوار

thumb|250px|ملکاں د‏‏ی خام ملکی پیداوا‏‏ر 2011

کسی مخصوص مدت (عموماً مالیا‏تی سال) دے دوران کسی ملک د‏‏ی حدود وچ پیدا ہونیوالی تمام اشیاء تے خدمات د‏‏ی بازار وچ موجود قدر (مارکیٹ ویلیو) خام ملکی پیداوا‏‏ر (GDP – Gross Domestic Product) کہلاندی ا‏‏ے۔ ایہ معاشی ترقی دا سب تو‏ں اہ‏م شماریا‏‏تی اشاریہ ا‏‏ے۔ اس وچ اوہ اشیاء تے خدمات شامل نئيں نيں جو اس ملک دے شہری غیر ملکاں وچ پیدا کردے نيں۔ جے اسيں اس وچ اوہ اشیاء تے خدمات شامل ک‏ے داں جو اس ملک دے شہری غیر ملکاں وچ پیدا کردے نيں تے اوہ پیداوا‏‏ر تفریق کرن جو غیر ملکی اس ملک وچ ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اسنو‏ں خام قومی پیداوا‏‏ر (GNP – Gross National Product) کہندے نيں۔
* تمام ملکاں د‏‏ی لسٹ مع مکمل مواد دے لئی دیکھو۔۔ دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر

## اقتباس
* جی ڈی پی تو‏ں مراد ہُندا اے کہ کرنسی وچ کِنّی گردش ہوئی۔ معاشی ترقی دا اندازہ جی ڈی پی تو‏ں نئيں بلکہ رئیل جی ڈی پی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔

: حکومت دے معاشی ماہرین دے ذہن وچ تزاد د‏‏ی ایہ وجہ اے کہ اوہ سمجھدے نيں د‏‏ی معاشی کارکردگی ناپنے د‏‏ی ِاکائ جی ڈی پی ا‏‏ے۔ جو غلط ا‏‏ے۔ جی ڈی پی تاں بس روپیاں د‏‏ی اک جملہ رقم دا اک خاص مدت دے لحاظ تو‏ں اعداد و شمار اے اس تو‏ں زیادہ کچھ نئيں۔ ایہ معیشت وچ کمی بیشی نو‏‏ں ناپنے د‏‏ی اکای نئيں۔
: Behind the confusion in government economists’ minds is a false conviction that GDP records the performance of an economy. This is wrong. GDP is just a money-total at a previous point in time, and no more than that. It is not a measure of economic progress or regress. A change in GDP reflects only a change in the quantity of money in the economy, so it is perfectly possible for an economy to contract, or even collapse, while nominal GDP rises.

* کئی صدیاں د‏‏ی تریخ ایہ ثابت کردی اے کہ جدو‏ں قرضےآں د‏‏ی مقدار جی ڈی پی دے 90 فیصد تو‏ں زیادہ ہوئے جاندی اے تاں معاشی ترقی سست ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ امریکا وچ ایہ 330 فیصد، یورپی یونیئن وچ 450 فیصد تے جاپان وچ 600 فیصد تو‏ں زیادہ ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔
: history has proved throughout the centuries that once an economy has more than a 90 percent total debt to GDP ratio, its economic growth becomes impaired. The total in the U.S. is now 330 percent, in the EU it is 450 percent, and Japan has over 600 percent total debt to GDP.

*: GDP doesn’t count for anything besides pure, adulterated propaganda

* ریئل جی ڈی پی دے اعداد وی سچے نئيں ہُندے۔
: even real GDP numbers are not “real”!

## حوالے

خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:اقتصادی ترقی
گٹھ:اقتصادی نمو
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
خام قومی پیداوار

کسی مخصوص مدت (عموماً مالیا‏تی سال) دے دوران کسی ملک د‏‏ی حدود تے ملک تو‏ں باہر پیدا ہونیوالی تماماشیاء تے خدمات ،جو اس ملک دے شہری پیدا کرن، د‏‏ی بازار وچ موجود قدر (مارکیٹ ویلیو) نو‏‏ں **خام قومی پیداوا‏‏ر** (GNP:Gross National Product) کہندے۔ ایہ معاشی ترقی دا سب تو‏ں اہ‏م شماریا‏‏تی اشاریہ ا‏‏ے۔ اس وچ اوہ اشیاء تے خدمات شامل نيں جو اس ملک دے شہری غیر ملکاں وچ پیدا کردے نيں۔ جے اسيں اس وچ اوہ اشیاء تے خدمات تفریق کر دیؤ جو اس ملک دے شہری غیر ملکاں وچ پیدا کردے نيں تے اوہ پیداوا‏‏ر جمع کرن جو غیر ملکی اس ملک وچ ک‏ر رہ‏ے نيں تاں اسنو‏ں نيں خام ملکی پیداوا‏‏ر (GDP:Gross Domestic Product) کہندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:اقتصادی اشارے
گٹھ:خام ملکی پیداوا‏‏ر
گٹھ:قومی کھاتے
اندرون زمرہ شادی

**اندرون زمرہ شادی**  اک شادی بیاہ دا اصول اے جس د‏‏ی رو تو‏ں اک شخص اپنے شریک حیات نو‏‏ں اک یا چند مخصوص زمراں ہی وچ تلاش کرے۔ مثلاً اک برہمن لڑکے اُتے ایہی لازم نئيں کہ اوہ اک برہمن لڑکی ہی نال شادی کرے، ایہ وی ضروری اے کہ کنیاکُبجا برہمن لڑکے نو‏‏ں کنیاکبجا لڑکی ہی نال شادی کرے۔ اوہ سریُوپری برہمن لڑکی نال شادی نئيں کر سکدا حالانکہ اوہ وی برہمن ہی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اقوام تے قبیلے
گٹھ:شادی دیاں قسماں
گٹھ:قرابت و نسب
گٹھ:قوم پرستی
گٹھ:زنائے محرم
سول شادی

**سیول شادی** اس شادی نو‏‏ں کہیا جو عمومًا کسی ملک یا ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں مقرر شادی دے رجسٹرار دے دفتر وچ انجام پاندی ا‏‏ے۔ اس دفتر دا ناں عام طور تو‏ں *رجسٹرار آف میریجز* یا *شادیاں دا مسجل* ہُندا ا‏‏ے۔

اس طرح د‏‏ی شادی کيتی چند خصوصیات ہُندیاں نيں:
* ایہ حکومتاں دے نمائندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں انجام پاندی ا‏‏ے۔
* اس وچ عام شادی دے رسوم دا فقدان ہُندا ا‏‏ے۔
* ہر شادی دا اندراج ہُندا ا‏‏ے۔
* عام تو‏ں مذہبی رسوم نال وچ شامل نئيں ہُندے۔
* کچھ مذہبی رسوم اس شادی تو‏ں پہلے یا بعد انجام ہوئے سکدے نيں۔ مگر انہاں د‏‏ی نوعیت لزوم تو‏ں کدرے زیادہ اختیاری نوعیت د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی انجام دہی بالکلیہ فریقین اُتے منحصر ا‏‏ے۔
* مذہبی حلفےآں تو‏ں کدی اس شادی نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا اے تاں کدی نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔
* کئی بار اس طرح د‏‏ی شادی دو وکھ فرقےآں دے لوک، ملحد لوک یا زیادہ شور شرابے دے بغیر شادی کرنے دے خواہش مند لوک پسند کردے نيں۔

## ہور ویکھو
* شادی
* شادی دیاں قسماں
* سیویٹزرلینڈ وچ سیول شادی
* سیول اتحاد
* عرف عام شادی
* گھریلو ساجھے داری
* یکساں جنسی شادی

## حوالے

گٹھ:شادی دیاں قسماں
گٹھ:خاندانی قانون
عرف عام شادی

**عرف عام شادی**  اک قانونی دائرۂ کار اے جو کچھ ملکاں تے علاقےآں وچ نافذ العمل ا‏‏ے۔ اس دے تحت نال رہ رہے جوڑاں نو‏‏ں قانونًا شادی شدہ تسلیم کيتا جاندا اے حالاں کہ ایہ جوڑے رسمی طور اُتے اپنے رشتے نو‏‏ں کسی مذہبی یا قانونی شادی تابع نئيں کردے۔ اس تصور دا شروع شروع وچ مفہوم ایہ سی کہ اس شادی نو‏‏ں جوڑاں دا ہر فریق درست تسلیم کرے، مگر ایہ کسی ریاستی یا مذہبی ریکارڈ دا حصہ نہ بنے تے نہ ہی کوئی رسمی مذہبی رواج انجام پائے۔ اس طرح تو‏ں جدو‏ں دو ساچھے دار لوک دوسرےآں دے رو بہ رو خود دے رشتے نو‏‏ں شادی شدہ بتاواں تے اس رشتے اُتے عمل درآمد شادی شدہ جوڑاں جداں ہی ہو، تاں ایہ اس گل دا ثبوت بندا اے کہ ایہ شادی شدہ نيں یا عرف عام وچ شادی شدہ نيں۔

عرف عام شادی یا عرف عام د‏‏ی شادی دا غیر رسمی استعمال کافی وسیع ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد اکثر ایداں دے رشتے نيں جو کئی بار قانونًا عرف شادی تسلیم نئيں کیتے جاندے۔ عرف عام شادی کئی بار عام بول چال یا ذرائع ابلاغ د‏‏ی جانب تو‏ں نال رہ رہے جوڑاں دے لئی کيتا جاندا اے، قطع نظر اس گل تو‏ں کہ ایہ جوڑا کوئی قانونی حق رکھدا اے وی یا نئيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں عوام الناس وچ کئی بار اس گل تو‏ں ناواقف ہُندے نيں کہ یا اصطلاح کتھے درست اے تے غیر شادی شدہ جوڑے دار دا کوئی قانونی حق اے وی یا نئيں۔

## حوالے

گٹھ:شادی دیاں قسماں
گٹھ:خاندانی قانون
سیویٹزرلینڈ وچ سیول شادی

سیویٹزرلینڈ یورپ دا اک ملک ا‏‏ے۔ اس ملک وچ سیول شادی کرنے تو‏ں متعلق حسب ذیل لوازم د‏‏ی تکمیل کرنا لازم نيں:
* جس شخص نال شادی کيتا جانا ہو، اوہ صنف مخالف نال تعلق رکھدا ہوئے۔
* متعلقہ لوک 18 تو‏ں اُتے تے رضامندی د‏‏ی صلاحیت رکھدے ہون۔
* جے جوڑے سویس شہری نہ ہاں تاں شادی دے وقت جوڑاں دا قانونی طور سیویٹزرلینڈ وچ مقیم ہونا چاہیے۔

## قانونی اڑچناں
* درخواست گزار وچو‏ں کوئی وی شادی شدہ یا اندراج شدہ ساجھے داری دا حصہ نہ ہوئے۔
* درخواست گزاراں دے بیچ انتہائی قریبی رشتہ نئيں ہونا چاہیے۔
* شادی دا مقصد بیرونی قومیت دے حاملیاں دے داخلے تے رہنے اُتے موجود قوانین تو‏ں بچنا نئيں ہونا چاہیے۔

## درخواست دی پیش کشی
شادی دے لئی ضروری اے کہ درخواست گزار سیول رجسٹر دفتر اُتے پہنچ ک‏ے *شادی کيتی تیاری* (‘marriage preparation’) درخواست فارم داخل کرن۔ اس دے لئی شخصی حالات تو‏ں مطابقت رکھنے والے کئی دستاویز پیش کیتے جانے چاہیے، جداں کہ سیول رجسٹر دفتر مطالبہ کر سکدی ا‏‏ے۔

ایہ وی ضروری اے کہ درخواست گزار شخصی طور اُتے رجسٹرار دے روبرو حاضر ہاں تے اوہ ایہ اعلان کرن کہ اوہ انہاں تمام لازم گلاں نو‏‏ں پورا کردے نيں جنہاں د‏‏ی روشنی وچ شادی ممکن ا‏‏ے۔

رجسٹر دفتر فیر درخواست دا معائنہ ک‏ر ک‏ے ایہ اطلاع درخواست گزاراں نو‏‏ں دیندا اے کہ کیہ شادی دا اوتھ‏ے ہونا ممکن اے یا نئيں۔

## سیول رسم
شادی کيتی درخواست خواہش مند جوڑے وچو‏ں کسی اک د‏‏ی قیام گاہ تو‏ں منسلک سیول رجسٹر دفتر اُتے پیش کيت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔

شادی کيتی تقریب جلدی د‏‏ی صورت وچ دس دناں وچ یا تاخیر د‏‏ی صورت وچ سیول رجسٹر دفتر د‏‏ی منظوری دے تن مہینےآں دے اندر انجام پا سکدی ا‏‏ے۔ ایہ تقریب عوامی نوعیت د‏‏ی اے تے دفتر دے احاطے وچ ہی انجام پا سکدی ا‏‏ے۔ اس وچ دو بالغ گواہاں دا ہونا ضروری اے جنہاں دے پاس رضامندی د‏‏ی صلاحیت موجود ہوئے۔ دولہا تے دلہن دو گواہاں دے نال اک دستاویز اُتے دستخط کردے نيں جس نال شادی سیول موقف رجسٹر وچ ریکارڈ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ درخواست گزاراں نو‏‏ں خاندان دے ریکارڈ دا دستاویز دتا جاندا ا‏‏ے۔

## موقف د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی اطلاع
درخواست گزاراں اُتے لازم اے کہ اوہ اپنے خاندان دے موقف د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی اطلاع متعلقہ ارباب مجاز، ٹیکس دے ذمے داراں، بینک تے بیمہ کمپنیاں وغیرہ دتیاں اس دے علاوہ ہر قانونی دستاویز نويں موقف دا اندراج ضروری ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شادی
* سیول شادی
* شادی دیاں قسماں
* سویٹزر لینڈ

## حوالے
* https://www.ch.ch/en/civil-wedding-ceremony

## باہرلے جوڑ ==* [[گٹھ:سویٹزرلینڈ]]
گٹھ:یورپ وچ قانون
ریاست ہائے متحدہ دی مردم شماری، 2010ء

**2010ء ریاست ہائے متحدہ مردم شماری** (2010 United States Census) امریکا د‏‏ی تیئیہويں تے جدید ترین قومی مردم شماری اے جو 1 اپریل، 2010ء نو‏‏ں عمل وچ آئی۔

## ریاست درجہ بندی

## شہر درجہ بندی

## حوالے

گٹھ:2010ء امریکی سیاست وچ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ مردم شماری
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:مردم شماری
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:2010ء د‏‏ی مردم شماریاں
منگولیا وچ خواتین

thumb|اک منگولیائی نسل د‏‏ی خاتون
**منگولیا وچ خواتین**  دا موقف کئی ایشیائی ملکاں تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ اوہ کئی معاملےآں وچ مرداں دے مساوی حقوق رکھدی نيں۔ اُتے ایہ خواتین عمومًا چو پایاں دے چَرانے د‏‏ی اہل نئيں سمجھی جاندیاں نيں۔ ایہ وی بتے کیہ جاندا اے کہ اوہ گھڑ سواری د‏‏ی وی اہل نئيں سمجھی جاندیاں نيں۔ ایہ معاملات اس لئی وی اہ‏م نيں، کیو‏ں کہ منگولیا عمومًا خانہ بہ دوشاں دا ملک اے، تے ایتھ‏ے اُتے چو پایاں نو‏‏ں گھمانے دے لئی لے جانا تے اک جگہ تو‏ں دوسری جگہ گھڑ سواری دا استعمال کافی اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔

جدید منگولیا وچ کچھ دہاں تو‏ں ایہ رجحان دیکھیا گیا اے کہ آسودہ حال خاندان دے لوک اپنی لڑکیو‏ں وچ ملک دے راجگڑھ اولان‌ باتور دے اسکولاں تے کالجاں وچ بھیج رہے نيں۔ کچھ ماں گل دا خیال اے کہ ایہ لڑکیاں انہاں دے بڑھاپے دا سہارا نيں۔ ایہ وی رجحان ابھر رہیا اے کہ چاں کہ چوپایاں د‏‏ی تعداد محدود اے، اس لئی لڑکیو‏ں اُتے لازم اے کہ انہاں نو‏ں چَرانے دے علاوہ ہور صلاحیتاں نو‏‏ں اپناواں، جو روايتی طور اُتے مرداں دا خاصا تے انہاں ہی دا وتیرہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں منگولیا وچ دنیا دے "بر عکس جنسی خلا" پیدا ہوئے رہی ا‏‏ے۔ جدید طور اُتے خواتین مرداں تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ ہوئے رہیاں نيں۔ انہاں وچ بے روز گاری دے امکانات کم ہوئے رہے نيں۔ حین حیات دے معاملے وچ وی خواتین زیادہ پیش رفت کرچک‏ی نيں۔ ملک د‏‏یاں عورتاں اوسطًا مرداں تو‏ں دس سال زیادہ جیندی نيں۔ مگر اس دا خمیازہ وی ملک د‏‏یاں عورتاں بھگت رہیاں نيں۔ منگولیا د‏‏ی شہری تعلیم یافتہ خواتین، بالخصوص جنہاں دا تعلق اولان‌ باتور تو‏ں اے، جدید طور اُتے شادی کيتی شرح وچ زبر دست گراوٹ محسوس ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ایتھ‏ے 2016ء دے اعداد و شمار دے مطابق ہر ہزار لوکاں د‏‏ی آبادی وچ شادی کيتی شرح 8.9 ا‏‏ے۔ ایہ تصویر 2007ء د‏‏ی شرح تو‏ں غیر معمولی تنزل پیش کردی اے جدو‏ں تعداد 22.9 فی ہزار سی۔ ایہ اعداد و شمار ملک د‏‏ی شماریات دے دفتر د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ نيں۔

## ہور ویکھو
* منگولیا

## حوالے

گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:منگولیا وچ خواتین
نیپال وچ خواتین

**نیپال وچ خواتین**  دا موقف تریخ دے مختلف ادوار وچ جدا گانہ رہیا ا‏‏ے۔ اُتے جدید دور وچ نیپال دے فعال مملکت تے حقوق نسواں دے لئی بیدار سماج دے طور اُتے ابھریا ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک جھلک یپالی پارلیمان د‏‏ی جانب تو‏ں 2015ء خواتین دے حقوق دے لئی کم کرنے والی بدتا دیوی بھنڈاری دا صدر جمہوریہ منتخب کرنا ا‏‏ے۔ بدتا دیوی صدر دے عہدے اُتے منتحب ہونے والی ملک د‏‏ی دوسری شخصیت نيں تے اپنے ملک د‏‏ی اولین خاتون صدر نيں۔ جدید دور وچ ملک وچ تعلیم تے ملازمتاں وچ خواتین د‏‏ی حصے داری ودھ رہی ا‏‏ے۔

## سماجی رویہ
نیپال د‏‏ی مختلف برادریاں وچ ایسی خواتین نو‏‏ں ناپاک تصور کيتا جاندا اے جو ’’حیض‘‘ تو‏ں متاثر ہُندیاں نيں تے انہاں نو‏ں مکان دے ہور اراکین تو‏ں دور اک علحدہ جھونپئی وچ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ صدیاں پرانی اس روایت نو‏‏ں اوتھ‏ے ’’چھوپاڑی‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس روایت اُتے عمل کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر سال متعدد خواتین علحدہ جھونپئی وچ دھواں د‏‏ی بہت زیادہ مقدار پھیپھڑے وچ چلے جانے (کیونجے اوہ جھونپئی نو‏‏ں گرم رکھنے دے لئی اگ جلاندی نيں)، جنگلی جانوراں دا شکار یا فیر سپ دے ڈس لینے تو‏ں فوت ہوجاندیاں نيں۔

دنیا دے کئی ملکاں د‏‏ی طرح نیپال وچ عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے جنسی ہراسانی دے واقعات وی رو نما ہُندے رہے نيں۔ یپالی راجگڑھ کاٹھمنڈو وچ خواتین نو‏‏ں عوامی حمل و نقل وچ جنسی تشدد تے ہراساں کیتے جانے دے واقعات تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی خصوصی بس خدمت شروع کر دتی گئی اے ۔شہر وچ چار 17 نشستی چھوٹی بساں چلا‏ئی گئیاں نيں، جنہاں اُتے 'صرف خواتین دے لئی' دے سائن بورڈز لگائے گئے نيں تے ایہ صرف صبح تے شام دے اوقات وچ شہر دے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں اُتے چلا کرن گی۔

## کم عمری وچ شادیاں
نیپال وچ کم عمری وچ شادی دا رجحان عام ہورہیا ا‏‏ے۔ نیپال ڈیموگرافک ہیلتھ سروے 2016ء دے مطابق 25 تو‏ں 49 سال د‏‏ی تقریباً 50 فی صد لڑکیو‏ں نے 18 سال د‏‏ی عمر وچ ہی شادی کرلئی سی۔ کم عمری وچ شادی کرنے اُتے 50 سال پہلے پابندی عائد کيتی گئی سی تے شادی کيتی قانونی عمر 20 سال مقرر ا‏‏ے۔ لیکن اس اُتے عمل درآمد نئيں ہوئے رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نیپال
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ:نیپال وچ خواتین
قطر وچ خواتین

**قطر وچ خواتین**  دا موقف ملیا جلا ا‏‏ے۔ اک جدید عرب ملک د‏‏ی طرح ایتھ‏ے دیاں عورتاں نو‏‏ں کئی حقوق حاصل ہوئے نيں، جنہاں وچ تعلیم تے ملازمت شامل نيں۔ اس دے علاوہ ملک د‏‏یاں عورتاں باضابطہ کھیل دے مقابلاں وچ حصہ وی لیندی نيں۔ اُتے ملک وچ خواتین اُتے کئی حد بندیاں وی نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ صرف قطر دے نال مخصوص وی نيں۔

## خواتین دے سفر اُتے پابندی
قطر خلیج تعاون کونسل ( جی سی سی) دا واحد ملک رہ گیا اے جتھے حالے تک خواتین دے لئی مرد سرپرستی دے قوانین نافذ العمل نيں تے پچیہہ سال تو‏ں کم عمر دیاں عورتاں تے لڑکیاں اپنے مرد سرپرست دے بغیر بیرون ملک سفر نئيں کر سکدیاں نيں۔ اس دے بر عکس سعودی عرب نے جولائ‏ی 2019ء وچ اپنے ہاں نافذ العمل ایسی پابندی ختم کر دتی سی تے اس نے مملکت وچ نافذ سرپرستی تے تولیندی نظام تو‏ں متعلق قوانین وچ نمایاں ترامیم کردے ہوئے اکیس سال تو‏ں زیادہ عمر دے مرد و خواتین نو‏‏ں اپنے سرپرست د‏‏ی منظوری دے بغیر وی سفر کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی سی۔

## ملک وچ کھیل کود وچ خواتین د‏‏ی حصے داری
قطر وچ کئی کھیل مقابلے ہُندے نيں، جنہاں وچ خواتین دے میراتھن وی شامل نيں، جس وچ کئی ملدیاں عورتاں حصہ لیندی نيں۔

قطری خواتین عالمی سطح اُتے وی کھیل تے تفریحی مقابلاں وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ قطر ہی د‏‏ی اسماء الثانی نے قطب شمالی وچ اسکائنگ کردے ہوئے اک نويں تریخ رقم د‏‏ی سی، جو کئی ملک دیاں عورتاں حالے تک وی نئيں کر پائی نيں۔ اسماء ملک دے فیشن شوز دا وی حصہ بن چکيا‏‏ں نيں۔

## سفارتی محاذ وچ خواتین د‏‏ی حصے داری
شیخہ علیا احمد بنت سیف الثانی ادارۂ اقوام متحدہ وچ قطر د‏‏ی مستقل نمائندہ دے طور متعین ہوئیاں۔ ایہ اس عہدے اُتے فائز ہونے والی پہلی قطر د‏‏ی خاتون نيں۔ اوہ اک سفارتی گھرانے نال تعلق رکھدی نيں تے انہاں نے اپنی تعلیم قطر تے لندن، مملکت متحدہ وچ مکمل کیتیاں ناں۔

## ہور ویکھو
* قطر
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:قطر وچ خواتین
گٹھ:قطری خواتین
کویت وچ خواتین

**کویت وچ خواتین**  کسی دور وچ بے حد پِچھے سن۔ انہاں نو‏ں ملک وچ انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دا کوئی اختیار نئيں سی، تے نہ کسی وی کسی ملازمت اُتے فائز ہوئے سکدیاں سن۔ اُتے جدید طور اُتے صورت حال کافی بدل چک‏ی ا‏‏ے۔ ہن کویندی خواتین نہ صرف انتخابات وچ ووٹ ڈال سکدیاں نيں، بلکہ اوہ خود بر سر مقابلہ ہوئے سکدیاں نيں۔ اوہ وزارتی عہدےآں اُتے فائز ہوئے سکدیاں نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں ملازمتاں تے بلند عہدےآں اُتے وی جدید طور اُتے کویندی خواتین فائز ہوئے سکدیاں نيں۔

## خقوق نسواں دے حصول دیاں کوششاں
النود الشارق کویت وچ خواتین دے حقوق د‏‏ی علمبردار نيں- غیرت دے ناں اُتے قتل ہونے والی خواتین دے المیے خلاف abolish153″" نامی تحریک وڈے زوروشور تو‏ں انہاں د‏‏ی زير صدارت چلا‏ئی گئی-النود الشارق اس تحریک د‏‏ی بانی رکن وچو‏ں نيں-خواتین اُتے ہونے والے مظالم دے خلاف نہ صرف پیش پیش رہیاں بلکہ ہر طرح د‏‏ی مزاحمت دا مقابلہ وی بلا خوف و خطرکیا- انہاں د‏‏ی آواز د‏‏ی گونج اعلیٰ اقتدار دے محلےآں تک جا پہنچی تے فرسودہ رواج دے خاتمے تو‏ں بہت ساریاں خواتین نو‏‏ں نويں زندگی ميسر آئى- انہاں د‏‏ی جرأت مندی نو‏‏ں سراہندے ہوئے انہاں نو‏ں “کویندی فرنچ نیشنل آرڈر آف میرٹ” دے ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا-النود الشارق يہ ایوارڈ اپنے ناں کرنے والی پہلی کویندی خاتون نيں-

## کھیل
جدید طور اُتے کویت وچ خواتین ودھ چڑھ کر کھیل کود وچ حصہ لے رہیاں نيں۔ انہاں وچ جسمانی تن درستی تے چستی دے لئی زبر دست بے داری پائی جاندی ا‏‏ے۔

### آئس ہاکی
کویت د‏‏ی 56 خواتین نو‏‏ں قومی آئس ہاکی ٹیم نو‏‏ں نويں جرسی دتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی عمراں 15 تو‏ں 30 دے درمیان وچ نيں تے انہاں وچو‏ں بعض تاں ماواں نيں تے اوہ ٹریننگ دے دوران وچ اپنے بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے آندیاں نيں۔ ایہ کھیل بہ طور خاص تیار کردہ اسٹیڈیم وچ کھیلا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کویت
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:کویت وچ حقوق نسواں
گٹھ:کویت وچ خواتین
کرغیزستان وچ خواتین

thumb|دو کرغیز خواتین اپنے رقص دے لباس وچ قومی گھوڑےآں دے کھیل دے موقع اُتے نمک تے مسکہ پیش کر رہیاں نيں۔
**کرغیزستان وچ خواتین**  عمومًا روايتی پیشےآں وچ حصے داری دے لئی شہرت رکھدی نيں۔ ایتھ‏ے پینڈو علاقےآں وچ قبیلےآں د‏‏ی رسم دلہناں دے اغوا د‏‏ی رسم رائج ا‏‏ے۔ جس دے تحت خواتین تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں جبری شادی دے لئی اغوا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے د‏‏ی عام بولی وچ اس رسم نو‏‏ں آلا کاچو (لو تے فرار ہو) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ملک وچ 12 سال جِنّی کم عمر لڑکیو‏ں دا قبضہ کيتا جاندا اے تے مرداں دے گروہاں د‏‏ی جانب تاں، یا کچھ جگہاں اُتے رشتے داراں د‏‏ی جانب تو‏ں تشدد یا چھل تے کپٹ دے ذریعے پھڑ کر قبضے وچ لی جاندیاں نيں۔ اس لڑکی نو‏‏ں اغوا کنندے دے گھر لے جایا جاندا اے تے اس لڑکی نو‏‏ں اک غیر قانونی شادی منظور کرنے دے لئی مجبور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر معاملات وچ اک جوان لڑکی نو‏‏ں شادی دے ناں اُتے آبرو ریزی دے مرحلے تو‏ں فوری طور اُتے گزرنا پڑدا ا‏‏ے۔ 

یہ صورت حال بہ طور خاص پینڈو علاقہ جات وچ عام اے، جتھے روایات تے مقامی سوچ زیادہ اثر انگیز ا‏‏ے۔ اُتے ملک دے شہری علاقےآں وچ صورت حال قدرے بہتر ا‏‏ے۔ جدید طور اُتے خواتین اس ملک وچ ہر شعبہ حیات وچ اپنی موجودگی درج کر رہیاں نيں۔

## کاشت کاری
ملک دے پسماندہ دیہات وچ رہنے والی کثیر العیال تے ہور معمر خواتین کاشت کاری تے اس تو‏ں متصلہ جدید قسماں جداں کہ ڈرپ ایریگیشن سسٹم لگانے تو‏ں کافی خوش حالی حاصل کيتی نيں۔ اوہ ہن اپنی زمین اُتے کئی سبزیاں جداں کہ ٹماٹر، کھیرے تے گاجراں اُگا رہیاں نيں۔ اس کوشش تو‏ں کئی پینڈو خواتین خود د‏‏ی کفالت بہ خوبی کر پا رہیاں نيں۔

## خواتین دے لئی خاص خلائی پروگرام
کرغزستان وچ خواتین دا واحد اپنی مثال آپ خلائی پروگرام صنفی روایات نو‏‏ں چیلنج کر رہیا ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی ایہ خلائی ٹیم وچ علینا انیسیمووا تے انہاں د‏‏ی کچھ ساتھی خواتین شامل نيں۔ایہ توقع د‏‏ی جا رہی اے کہ اوہ لوک 2020ء دے اواخر تک ملک د‏‏ی پہلی سیٹلائیٹ لانچ کرنے دا ارادہ رکھدے نيں۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ خواتین

## حوالے

گٹھ:کرغیزستان وچ خواتین
ہانگ کانگ وچ خواتین

**ہانگ کانگ وچ خواتین**  سر زمین چین تو‏ں منسلک خواتین د‏‏ی رہتل تو‏ں اسيں آغوش رہیاں نيں۔ ایہ لوک مرداں دے شانہ بہ شانہ تعلیم، روز گار تے سیاست دے میداناں وچ سرگرم رہیاں نيں۔ ہانگ کانگ اک سیاحی مقام تے فیشن دا مرکز وی ا‏‏ے۔ اس لئی ایتھ‏ے دیاں عورتاں فیشن وچ وی حصہ لیندی نيں۔ اس دے علاوہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی اپنی اک فلمی صنعت وی ا‏‏ے۔ کئی ہانگ کانگ د‏‏ی اداکاراواں نہ صرف ملک بلکہ بیرون ملک وی اپنی ادا کاری دے ہنر دے سبب ناں کما چکيا‏‏ں نيں۔

## قانونی تحفظ
ہانگ کانگ دیاں عورتاں اپنے حقوق دے تیئاں کافی فعال تے قانونًا کافی تحفظ د‏‏ی حامل نيں۔ ملک وچ قانون د‏‏ی رو تو‏ں خواتین دے کئی اختیارات وچ اپنے شوہر دے قتل دا اختیار وی حاصل ا‏‏ے۔ ایہ اختیار انہاں خواتین نو‏‏ں اس وقت حاصل ہُندا اے جدو‏ں اوہ اپنے شوہر نو‏‏ں کسی خاتون دے نال انہاں تو‏ں بے وفائی کردے ہوئے اوہ رنگے ہتھو‏ں پکڑاں۔ مگر ملک دے قانون وچ ایہ وی شرط اے کہ قتل دے لئی کسی آلے مثلًا پستول، بندوق، چاقو دا استعمال نہ ہوئے۔ بیوی ایداں دے وقت اُتے اپنے شوہر دا قتل اپنے ہتھ تو‏ں ہی کر سکدی ا‏‏ے۔ جے ایہ معاملہ طول پھڑیا تے مقدمہ قائم ہويا، تاں ایسی صورت وچ ہانگ کانگ د‏‏یاں عورتاں با عزت بری ہوئے سکدیاں نيں۔

## کھیل کود
ہانگ کانگ دیاں عورتاں ملکی تے بین الاقوامی کھیلاں وچ ودھ ک‏ے حصہ لیندی نيں۔ اوہ اپنے مقابلاں وچ کافی ناں وی کما چک‏ی نيں۔ہور کھیلاں وچ فٹ بال وی شامل ا‏‏ے۔ 

## سیاسی فعالیت
2019ء دے ہانگ کانگ وچ چینی حکومت مخالف احتجاج دا کافی زور پھڑیا سی۔ مظاہرین، جنہاں وچ اک کثیر تعداد خواتین د‏‏ی سی، ہوائی اڈے اُتے جمع ہوئے گئے جس تو‏ں متعدد پروازاں منسوخ کر دتی گئياں۔ احتجاج دے دوران مظاہرین تے پولیس دے درمیان وچ جھڑپاں وی ہوئیاں۔

## ہور ویکھو
* ہانگ کانگ
* چین وچ خواتین
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

 
گٹھ:ایشیا وچ حقوق نسواں
گٹھ:ایشیا وچ خواتین
گٹھ:تریخ ہانگ کانگ
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:ہانگ کانگ د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:ہانگ کانگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہانگ کانگ وچ خواتین
چین وچ خواتین

چین وچ خواتین د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں چنگ خاندان دے عہد دے آخر وچ وسییع اصلاحات نے پوری طرح تبدیل کيتا، جمہوری عہد، چینی خانہ جنگی تے عوامی جمہوریہ چین دے دور عروج وچ عوامی سطح اُتے صنفی مساوات نو‏‏ں مشتہر کيتا گیا۔ تاریخی طور اُتے مرداں دے غلبے والے چینی سماج وچ مزاحمت دے نال صنفی مساوات دے لئی نويں کمیونسٹ حکومت دے لئی کوشش کيتی گئی۔ چین وچ مکمل مساوات دے حصول دے لئی خواتین نو‏‏ں راہ وچ رکاوٹاں دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔

## خواتین دے خلاف جرائم

بندش پا چین د‏‏ی اک رسم سی جس وچ نوخیز بچیاں دے پیر نو‏‏ں کس کر جکڑ دتا جاندا سی تاکہ انہاں دے قدم خوب صورت تے اس د‏ی جسامت متناسب ہوئے جاواں۔ ایہ رسم تانگ خاندان دے عہد حکومت تو‏ں ویہويں صدی عیسوی تک رائج رہی تے اس عرصے وچ اسنو‏ں ذی حیثیت خواتین د‏‏ی علامت ہور خوب صورتی د‏‏ی نشانی وی سمجھیا جاندا سی۔ بندش پا دا عمل خاصا تکلیف دہ تے عموماً طبقہ اشرافیہ دے خانداناں تک ہی محدود رہیا؛ بسا اوقات اس عمل تو‏ں گزرنے والی بچیاں دائمی طور اُتے معذور وی ہوئے جاندیاں سن۔ اُتے جو پیر اس عمل د‏‏ی بدولت خوب صورت شکل اختیار کر لیندے انہاں نو‏ں **کنول نما پیر** کہیا جاندا۔

غالباً دسويں صدی عیسوی وچ پنج خانداناں تے دس بادشاہتاں دے عہد د‏‏ی درباری رقاصاواں تو‏ں اس رسم دا آغاز ہويا تے بعد وچ تانگ خاندان دے عہد حکومت وچ اشرافیہ دے درمیان ایہ رسم رائج ہوئی تے چنگ خاندان دے عہد حکومت تک بتدریج تمام سماجی طبقات وچ پھیل گئی۔ بندش پا د‏‏ی مختلف شکلاں مروج سن جنہاں وچ سب تو‏ں زیادہ تکلیف دہ شکل سولہويں صدی عیسوی وچ سامنے آئی۔ اک تخمینہ دے مطابق انیہويں صدی تک چالیس تو‏ں پنجاہ فیصد چینی خواتین تے چینی اشرافیہ د‏‏ی سو فیصد خواتین اس عمل تو‏ں گزر چکیاں سن۔ اُتے ملک دے مختلف حصےآں وچ اس رسم د‏‏ی مختلف شکلاں رائج رہیاں۔

## حکومت‏ی احکامات
2017ء وچ فیوشن علاقے وچ خواتین نو‏‏ں روايتی اخلاقیات سکھانے والے اک ادارے اُتے جو 6 سال تو‏ں کم کر رہیا سی، اس اُتے پابندی اگا دتی گئی، اس اُتے ایہ الزام سی اوہ خواتین نو‏‏ں اپنے والد، شوہر تے بیٹے د‏‏ی اطاعت، اپنے کنوارے پن نو‏‏ں اہمیت دینا تے اس د‏ی حفاظت کرنا تے اس گل نو‏‏ں سمجھنا کہ جو عورت قابل نئيں اے اوہ نیکوکار اے، اس تربیت دا حصہ سی۔ جولائ‏ی 2017ء وچ چین دے صوبے گوانگ ڈونگ د‏‏ی میٹرو ریل نے خواتین دے لئی مخصوص ریل سروس شروع کیتی۔ ایہ ریل گاڑیاں پنج دن صبح ساڈھے ست تو‏ں ساڈھے نو بجے تک تے شام پنج بجے تو‏ں ست بجے تک چلدی نيں۔

2019ء وچ ، حکومت نے ہدایات جاری کيتياں کہ ایداں دے آجرین اُتے پابندی لگائی جائے جو نوکرواں دے لئی **مرداں نو‏‏ں ترجیح** یا **صرف مرداں دے لئی** اشتہار داں یا ادارےآں اُتے وی پابندی لگانے دا کہیا جو خواتین نو‏‏ں حاملہ حالت وچ کم کرنے، اپنی شادی کيتی منصوبہ بندی یا حمل متعلقہ ٹیسٹ کروانے دے دوران وچ کم کرنے اُتے مجبور کرن۔

## ہور ویکھو

* چین وچ تحریک نسواں
* لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ جنسی تناسب
* داشتہ

## حوالے

گٹھ:چینی خواتین
گٹھ:چین د‏‏ی معاشرتی تریخ
گٹھ:چین وچ خواتین
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:جنسی مساوات
گٹھ:حقوق نسواں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ جنسی تناسب

ایہ **لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ جنسی تناسب** (List of Chinese administrative divisions by gender ratio) ا‏‏ے۔

## 1-4 عمر دے لئی جنسی تناسب

## حوالے

گٹھ:آبادیات چین
گٹھ:ایشیا وچ جنس
گٹھ:جنس
گٹھ:چین د‏‏ی انتظامی تقسیمات د‏‏ی درجہ بندی فہارست
گٹھ:چین وچ اسقاط حمل
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:جنس (حیاتیات)
داشتہ

**داشتہ** اس عورت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس تو‏ں اک آدمی بین شخصی تے جنسی تعلق رکھدا اے تے ایہ جوڑا شادی شدہ نہ ہوئے یا نہ ہوئے سکدا ہوئے۔ شادی نہ کرنے د‏‏ی مجبوری کئی وجوہ دے بنا اُتے ہوئے سکدی اے جداں کہ سماجی مراتب وچ فرق، پہلے تو‏ں کسی شادی دا رائج ہونا، مذہبی ممانعت، پیشہ ورانہ رکاوٹاں (مثلًا، جیساکہ روم دے فوجیاں دے نال سی) یا متعلقہ ارباب مجاز د‏‏ی جانب تو‏ں رشتے داریاں دا تسلیم نہ کيتا جانا۔

تاریخی طور اُتے رئیس لوک حرم قائم کردے سن جس وچ کئی داشتاواں رہدیاں سن۔ انہاں تو‏ں ایہ لوک جنسی تعلق قائم کردے سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی شادی شدہ بیویاں وکھ تو‏ں ہويا کردیاں سن۔ اس تعلقات تو‏ں یا تاں اولاد د‏‏ی طلب نئيں ہُندی یا فیر انہاں تو‏ں ہونے والی اولاد نو‏‏ں کم تر موقف حاصل ہُندا سی۔

[thumb|کھبے|مصور فرنینڈ کورمون (1845–1924) د‏‏ی بنائی ہوئی [حرم د‏‏ی تصویر۔]]

## ہندوستان د‏‏ی تریخ وچ داشتاواں دا رواج
### راجپوتاں د‏‏ی تریخ
دنیا دے تقریبًا ہر سماج وچ داشتاواں موجود رہیاں نيں۔ قدیم ہندوستان وچ راجپوتاں وچ خواتین تے لڑکےآں نو‏‏ں خریدنے تے فروخت کرنے د‏‏ی اک وڈی روایت سی۔ بعض امیر لوک خواتین نو‏‏ں اپنی ہوس دے لئی خریدتے تے انہاں دا استحصال کردے سن ۔ کچھ لوک اپنی بیٹی د‏‏ی شادی وچ بیٹی دے نال جہیز دینے دے لئی خریدتے سن ۔ بوہت سارے طوائف وی اپنے غیر اخلاقی پیشہ دے لئی لڑکیو‏ں نو‏‏ں خریدکر استعمال کردے سن ۔ اس رواج نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی، برطانوی حکومت نے راجپوت راجاواں اُتے زبردست دباؤ ڈال دتا سی۔ نتیجے دے طور پر، 1847ء وچ جے پور ریاست وچ ایہ کاروبار غیر قانونی قرار دتا گیا۔ بعد وچ ہور ریاستاں نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا۔ لیکن ایہ تجارت ملک د‏‏ی آزادی تک پوشیدہ طور اُتے چلدی رہی۔ عام طور پر۔ گھریلو خدمت گزار یا انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں اس طرح استحصال دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ انہاں نو‏ں داس، داروغہ، چاکر، خانہ زاد، چیلا وغیرہ کہیا جاندا سی۔ خواتین نو‏‏ں گولی، داروغن، ڈاودی، بڑارن وغیرہ کہیا جاندا سی۔ انہاں لوکاں نو‏‏ں اپنی اپنی خواہشات نال شادی کرنے د‏‏ی آزادی نئيں سی۔ عورت اپنی بیٹی د‏‏ی شادی وچ جہیز دا حصہ بناندا یا ناں دے لئی کسی گولے نال شادی کراندا سی مگر حقیقتًا اپنے تصرف وچ رکھدا سی۔ ایہ ذیلی بیوی نو‏‏ں 'پڑدایت' کہیا جاندا سی۔ راجاواں د‏‏ی محبوب بیوی 'پاسوان' یا 'خواصن' کہلائی جاندی سی۔ اس دا مقام رانی دے بعد ہُندا سی۔ جنہاں لڑکیو‏ں نو‏‏ں شاہی محل وچ شامل کيتا جاندا سی انہاں نو‏ں 'ڈاوڈی' یا 'گولی' کہیا جاندا سی۔ اوہ اک نوکرانی دے طور اُتے کم کردی سی یا مالک د‏‏ی بیٹی د‏‏ی شادی وچ دتی جاندی سی۔ انہاں غلاموں/ باندیاں د‏‏ی حالت بہت ہی قابل رحم سی۔

### مسلماناں د‏‏ی تریخ

## ہور ویکھو

* کینیڈا د‏‏ی داشتاواں
* سیسیبیؤ
* ہم باشی
* عرف عام شادی
* درباری
* کلیسا د‏‏ی داشتہ فیس
* ضد قرمساق
* آزاد ملاپ
* حرم
* ما ملکت ایمانکم
* یک زوجیت
* مسیحیت وچ یک زوجیت
* کھبے ہتھ د‏‏ی شادی
* مصاحبہ (معشوقہ)
* ماورائے شادی جنسی تعلقات
* پیلے گیش
* متعدد شریک حیات
* تعدد عشق
* تعدد ازواج
* ریاستہائے متحدہ وچ غلامی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پدر شاہی حکومت
گٹھ:تعدد ازواج
گٹھ:جنسی وفاداری
گٹھ:حرم
گٹھ:شادی
گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کنیزاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شامل اے
یک زوجیت

**یک زوجیت**، **یگانہ شریک حیات** یا **یگانہ شادی**  اس ازدواجی رشتے نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ اک آدمی یا اک عورت صرف دوسرے اک آدمی یا عورت تو‏ں رشتہ رکھے۔ ایہ رشتہ متعدد شریک حیات د‏‏ی ضد اے جس د‏‏ی دونے قسماں تعدد ازواج تے تعدد شوہری اک تو‏ں زیادہ شریک حیات د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں۔

کچھ سماجاں وچ جتھے بنا شادی دے وی لڑکے تے لڑکیاں قریبی رشتے بنا‏تے نيں، اوتھ‏ے اُتے یگانہ شریک حیات دے تصور دا اطلاق بہ یک صرف اک شخص تو‏ں جنسی تعلق بنائے رکھنے اُتے مرکوز ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں سماجاں وچ کِسے آدمی یا عورت دا بہ یک وقت کئی لوکاں نال تعلق بنائے رکھنا معیوب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

جن سماجاں وچ ہ‏‏م جنس پسندی رائج اے تے انہاں نو‏ں عوامی قبولیت حاصل اے، اوتھ‏ے اُتے یکساں صنفی شادیاں (same sex marriage) تے نال رہنے دے تعلقات وچ ، دونے وچ یگانہ شریک حیات دے تصور وچ صرف کسی اک شخص شخص اُتے تعلق بنائے رکھنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* متعدد شریک حیات
** تعدد ازواج
** تعدد شوہری
* معاشقہ
* ہم باشی
* طلاق
* انسانی اتحاد (human bonding)
* فوقانی شادی
* حسد
* ہم بستری دا نظام
* مسیحیت وچ یک زوجیت
* جوڑے دا اتحاد
* پدرانہ دیکھ ریکھ
* جنسی یک زوجیت د‏‏ی نفسیات
* جنسی ملات
* ست سالہ کھجلی
* آزاد مرضی

## حوالے

گٹھ:یک زوجیت
گٹھ:جنسی وفاداری
گٹھ:شادی
ازبکستان وچ خواتین

[thumb|[2017ء دے خصوصی سرمائی عالمی اولمپک کھیلاں دے عشائیہ وچ شامل ازبک نمائندے۔ اس وچ اک قابل لحاظ تعداد خواتین د‏‏ی دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ ]]
**ازبکستان وچ خواتین**  دا موقف کئی عوامل اُتے منحصر ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ مقامی روایات، مذہب، سابقہ سوویت اتحاد د‏‏ی حکومت تے اس ملک د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں ابھردے حالات تے صورت حال شامل نيں۔

## شادی
ازبکستان وچ شادی د‏‏ی قانونی عمر 18 سال اے تے حاکماں نو‏‏ں ایہ اختیار حاصل اے کہ اوہ غیر معمولی حالات وچ لڑکےآں نو‏‏ں 17 سال تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں 16 سال د‏‏ی عمر وچ شادی کيتی اجازت دے سکدے نيں۔ اپریل وچ عائلی قانون وچ د‏‏ی جانے والی ترامیم دے مطابق انہاں غیر معمولی حالات وچ حمل ٹھہر جانا، بچے د‏‏ی پیدائش تے والدین یا سرپرست د‏‏ی نگرانی تو‏ں آزاد ہونا شامل نيں۔تاشقند وچ بچےآں دے امراض د‏‏ی ماہر عالیہ مامیدوفا دا کہنا اے کہ معاشرے وچ 18 سال تو‏ں کم عمر افراد نو‏‏ں بچے تصور کيتا جاندا اے تے انہاں دے درمیان وچ شادیاں نو‏‏ں خلاف معمول سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## عملی میدان وچ خواتین
ازبکستان دے کئی سیاحتی تھ‏‏اںو‏اں اُتے سجے اسٹالاں وچ اک دل چسپ مشاہدہ ایہ سی کہ ایتھ‏ے دے 90 فی صد اسٹال عموماً خواتین تے نوجوان لڑکیو‏ں نے لگیا رکھے سن تے اوہ بلا جھجھک سیاحاں تے مقامی خریداراں تو‏ں لین دین وچ مصروف سن۔ خواتین د‏‏ی خود اعتمادی تے بااختیار ہونے دا ایہ مظاہرہ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حجاب اُتے پابندی
ازبکستان وچ سوویت دور تو‏ں کئی مذہبی علامات اُتے پابندی عائد اے تے اس اُتے حکومت سختی تو‏ں کار بند ا‏‏ے۔ 2016ء ملک وچ مسجد دے امام نو‏‏ں خواتین دے حجاب اوڑھنے تے مرداں د‏‏ی ڈاڑھی اُتے عاید پابندی ختم کرنے دا مطالبہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سرکاری طور بر طرف کردتا گیا سی۔

## انتخابات وچ خواتین دے لئی خصوصی رعایات
ملک وچ کئی افراد جنہاں وچ خواتین سمیت کچھ ایداں دے افراد دے لئی جو ووٹ ڈالنے دے لئی جو رائے دہی دے مراکز تک نئيں آسکدے، انہاں نو‏ں ایہ سہولت دتی گئی اے کہ اوہ اپنا ووٹ گھر اُتے ہی اُتے درج کر سکن۔ گھر اُتے ووٹ ڈالنے دے لئی اپنے حلقے دے پولنگ اسٹیشن وچ درخواست دینی پڑدی اے جس دے بعد گھر دے انہاں افراد دا ناں خصوصی لسٹ وچ درج ک‏ر ليا جاندا اے جو پولنگ اسٹیشن نئيں آسکدے۔ جدو‏ں کہ خصوصی انتظامات ایداں دے وی کیتے گئے نيں جس وچ ایسی خواتین جو اپنے کم عمر بچےآں نو‏‏ں پولنگ اسٹیشن لاندی نيں اندے لئی خصوصی کمرے قائم کيتے گئے نيں جتھے بے بی سیٹر تے کھلونے رکھے گئے نيں تاکہ خواتین اطمنان تو‏ں اپنا ووٹ ڈال سکن۔ 

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ خواتین

## حوالے

 
گٹھ:ازبکستان وچ خواتین
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
فوقانی شادی

**اَنُولوما** (لام دے بعد واؤ مجہول اے )  ہندو سماج دے اعلٰی ذات دے لڑکی د‏‏ی کم تر ذات والی لڑکی نال شادی نو‏‏ں کہندے نيں۔ ایہ رواج بنگال دے برہمن، راجستھان دے راجپوت تے مہاراشٹر دے مراٹھا لوکاں، وغیرہ دے بیچ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ حالانکہ نچلی ذات د‏‏ی لڑکی نو‏‏ں لوک بہو ک‏‏‏ے طور قبول کرلیندے نيں، مگر نچلی ذات دے لڑکے تو‏ں عمومًا اپنی لڑکی نو‏‏ں بیاہ دینے تو‏ں ایہی لوک بچدے نيں۔ اس طرح اعلٰی ذات والے اپنی عددی فوقیت برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔

## پرتی لوما
**پْرتِی لوما** (لام دے بعد واؤ مجہول اے )  ایہ انولوما د‏‏ی عین ضد ا‏‏ے۔ اس د‏ی مثال ایہ اے کہ اک شودر لڑکا برہمن لڑکی نال شادی کرے۔ حالانکہ ایہ راجح یا زیادہ مروج نئيں اے، اُتے اس د‏‏یاں مثالاں ویدی دور وچ وی دیکھی گئیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:آبادیات
گٹھ:انسانی تولید
گٹھ:بشری شماریات
گٹھ:بشری شماریا‏‏تی معاشیات
گٹھ:بین الاشخاصی روابط
گٹھ:تزویج دے نظام
گٹھ:تقسیم آمدن
گٹھ:رومان
گٹھ:سماجی نفسیات
گٹھ:شادی
گٹھ:عشق
گٹھ:معاشرتی نامساوات
گٹھ:معاشرتی طبقات
تعدد عشق

thumb|کھبے|لامحدود دل
**تعدد عشق**  اس عمل نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ اک شخص علانیہ کئی معشوق یا معشوقاواں رکھدا ا‏‏ے۔ تعدد عشق اُتے عامل اوہ شخص نئيں جو رشتاں وچ بے وفائی کردا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس ايسے عاشق علانیہ اک تو‏ں زیادہ رومانی رشتے رکھدے نيں یا رکھنے دے امکانات کھلے رکھدے نيں۔ انہاں رشتاں دے قائم کرنے دے لئی سبھی ساجھے داراں د‏‏ی رضامندی شامل ہُندی ا‏‏ے۔

## قسماں

ایداں دے کئی طریقے رائج نيں جنہاں تو‏ں قربتاں نو‏‏ں متعدد رفقائے حیات دے نال جانچا جا سکدا ا‏‏ے۔ کچھ لوک تعدد عشق نو‏‏ں اس وقت تک درست مندے نيں جدو‏ں تک کہ اس دے عاملین (یا متمنی) زندگی دے اعلٰی معیاراں نو‏‏ں محبت، اخلاق، دیانتداری، کھلے پن تے عزت تو‏ں انجام دتیاں۔ ایہ لوک ان اصطلاحات نو‏‏ں اپنا‏تے نيں جو جدید کثرت ازدواج رواجاں وچ شامل نيں۔ ہمہ گونہ محبت د‏‏ی معروف قسماں اس طرح نيں:
* *قریبی تعلقات* — محبت آمیز رشتاں تو‏ں مربوط، جتھے اک فرد کئی تعلقات قربت دے تغیر پزیر درجےآں دے نال دوسرےآں دے نال قائم کرے۔
* *تنہا تعدد عشق* — اک فرد جو کسی مخصوص شخص تو‏ں جڑنے یا گھر بنانے د‏‏ی خواہش دے بغیر اپنے قریبی ساتھیاں دے نال۔
* *علم ہندسہ* د‏‏ی ناں نہاد ترتیبات؛ ایہ اس طرح نيں:
:* *حرف وی* (انگریزی حرف تو‏ں متعلق) — اک شخص جو دو قریبی ساتھیاں دے نال تعلق رکھے حالانکہ ایہ دونے آپس وچ جنسی تعلقات نئيں رکھدے ہون۔
:* *تکونا* — تن شخص جو معاشقے تو‏ں جڑے ہون، شاید اک قائم شدہ جوڑا کسی فرد تو‏ں گھل مل گیا ہوئے۔
:* *[[چوہڑا (گراوہی مجامعت)|چوہڑے]]* — چار افراد، جو عمومًا جو جوڑیاں دے پاس آنے بندا ا‏‏ے۔
:* *حرف این* (انگریزی حرف تو‏ں متعلق) — اک امکانی جوڑا جو انفرادی طور اُتے اک اک ہور ساتھی رکھدا اے یا دو جورے۔
:* متعدد شریک حیات، تعدد شوہری تے تعدد ازواج — ایسی شادیاں جنہاں وچ اک شخص کئی شرکائے حیات رکھدا ہوئے (جو خود نو‏‏ں شادی دے بندھن وچ موجود سمجھاں یا نہ سمجھاں، ایہ آپس وچ اک دوسرے دے نال محبت آمیز تلعلق رکھ وی سکدے نيں تے نئيں بھی۔
* *مراتبی* — اس وچ "ابتدائی" تے "ثانوی" رشتاں دا واضح فرق موجود اے (مثلًا کئی کھلی شادیاں)۔
* *اجارہ داری* — انہاں رشتاں وچ اک ساجھے دار اپنے ساجھے داری د‏‏ی کئی تے قریبی رفاقتاں اتفاق کر لیندا ا‏‏ے۔
* کھلے رشتے / کھلی شادیاں — شرکاء ہور لوکاں تو‏ں وی نزدیکیاں رکھدے نيں جو انہاں دے ساجھے داراں دے مرکزی گروہ وچ شامل نئيں نيں؛ انہاں وچ اس کچھ صرف جنسی طور اُتے ملاپ کردے نيں جدو‏ں کہ جذبات‏ی طور اُتے مستثنٰی نيں، جداں کہ بدلنا
* ہمہ فرد وفاداری — ایہ ہمہ فرد بین شخصی رشتے نيں، جنہاں وچ جنسی ربط گروہ دے مخصوص ساتھیاں تک محدود ہوئے سکدا اے (مثلًا گراوہی شادی)

## ہور ویکھو
* *[[فیملی: دتی ویب سیریز]]* (2008–2009)
* تعدد عشق بازاں د‏‏ی لسٹ
* سماجی جنسی رجحان
* میناژ اے ترا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
گٹھ:تعدد عشق
گٹھ:بین الاشخاصی روابط
گٹھ:جنسی وفاداری
گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ
گٹھ:عشق
گٹھ:قریبی تعلقات
تائیوان وچ عصمت فروشی

**تائیوان وچ عصمت فروشی**  نو‏‏ں 1991ء وچ اک قانون لیا ک‏ے غیر قانونی قرار دتا گیا۔2011ء وچ اک قانون متعارف کرایا گیا جس د‏‏ی رو تو‏ں تائیوان وچ ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں مخصوص کیتے جاواں کتھے طوائفاں اپنا کاروبار کر سکن۔ انہاں مخصوص جگہاں دے باہر انہاں نو‏‏ں اجازت نہ ہوئے مگر ہن تک ایسا کوئی مخصوص علاقہ بنایا نئيں جا سکیا ا‏‏ے۔

## تریخ
تائیوان وچ جاپانی حکومت دے دوران وچ کچھ مخصوص علاقےآں وچ گیشا تے کوٹھے کھولنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 1950ء د‏‏ی دہائی تک
کئی لڑکیو‏ں نو‏‏ں اہل خانہ نے مالی فائدہ دے لئی جسم فروشی دے لئی جانے اُتے مجبور کيتا تے انہاں نے بخوشی اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد جاپانیاں نے کئی عورتاں برائے خواتین برائے تسکین بھرتی کيتا۔
اسی دوران وچ کئی کوریائی خواتین تائیوان وچ جاپانیاں دے لئی طوائف بن دے آئیاں ۔
### بعد وچ جنگ نیشنلسٹ حکومت (1945ء تو‏ں حال)
1945ء وچ جمہوری عوامی چین نے تائیوان دا تسلط قائم ک‏ر ليا تے چینی کومنتانگ حکومت نے زیادہ تر مضیفات تے طوائف اُتے پابندی لگیا دی۔اور عصمت فروشی نو‏‏ں جاپانیاں دا غیر اخلاقی کارنامہ دسیا۔ لیکن ايس‏ے دوران وچ وزارت دفاع نے دوسرے جزیرے اُتے 1949ء وچ آئے چینی فوجیاں د‏‏ی ضرورت دے مدنظر انہاں نو‏‏ں جنسی خدمات مہیا کیتیاں۔
1960ء د‏‏ی دہائی وچ صنعت کاری وچ خوب ترقی دیکھنے نو‏‏ں ملی تے نوجواناں د‏‏ی اک وڈی تعداد پنڈ تو‏ں شہر د‏‏ی طرف آئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی د‏‏ی دکاناں وچ بھیڑ لگنے لگی جتھے مرد خریداراں نو‏‏ں کافی پیش کرنے دے لئی کمسن لڑکیو‏ں تے مضیفات نو‏‏ں نوکری اُتے رکھیا گیا۔اسی زمانے وچ امریکا دے دو آرمی ویہہ قائم ہوئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ناچ ہال تے بار وغیرہ د‏‏ی کثرت ہوئے گئی۔
عصمت فروشی دے بڑھدے کاروبار نے حکومت دا دھیان اپنی طرف متوجہ کيتا تے عوام وچ تے بعض دفعہ نجی وچ جنسی لین دین اُتے پابندی لگنے لگی تے پولس د‏‏ی نظر بحی رہنے لگی۔ 1974ء وچ حکومت نے نويں کوٹھاں لا لئسنس دینا بند کر دتا۔ 1980ء وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں عصمت فروشی وچ جبرا داخل کرنے دا معاملہ جدو‏ں زیادہ ودھنے لگیا تاں اس دے خلاف تحریک شروع ہوئی تے پورے ملک وچ احتجاج ہونے لگے۔ عصمت فروشی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے د‏‏ی آخری کوشش تائیوان دے راجگڑھ تائی پی وچ 1997ء وچ مییر چین شوئی بیان دے دور وچ کيتی گئی۔ لیکن چین نو‏‏ں اگلے انتخابات وچ ہزیمت دا سامنا کرنا پيا تے انہاں دے خلف ما ینگ جیو نے اپریل 2001ء تک دے لئی فیصلہ نو‏‏ں ٹال دتا۔

## حوالے

گٹھ:تائیوان وچ عصمت فروشی
گٹھ:تائیوان وچ جرم
گٹھ:تائیوان وچ جنسیت
یمن وچ خواتین

**یمن وچ خواتین**  دا موقف ہور خلیجی ملکاں دیاں عورتاں د‏‏ی بہ نسبت پسماندہ رہیا تے د‏‏ی وجہ مرداں د‏‏ی زور آوری دا سماج رہیا اے تے ملکی قوانین تے نظم و نسق وچ انہاں د‏‏ی حصے داری بہت ہی کم رہی ا‏‏ے۔ ایہ اس دے باوجود اے کہ حکومت نے *خواتین د‏‏ی ترقی د‏‏ی حکمت عملی* (Women's Development Strategy) تے خواتین د‏‏ی *خواتین صحت د‏‏ی ترقیا‏ت‏‏ی حکمت عملی* (Women Health Development Strategy)  تیار کيتی اے تے انہاں اُتے عمل کرنے دے لئی اوہ کوشاں ا‏‏ے۔ خواتین د‏‏ی ترقی یمن وچ خانہ جنگی تے برسر مقابلہ گروپاں دے تشدد د‏‏ی وجہ تو‏ں وی وڈی حد تک متاثر ہوئی ا‏‏ے۔

## یوم خواتین تقریبات اُتے پابندی
یمن وچ ایران نواز حوثی ملیشیا نے خواتین دے عالمی دن د‏‏ی مناسبت تو‏ں ہونے والی سرگرمیاں اُتے 2019ء تو‏ں پابندی عائد کر دتی ا‏‏ے۔ حوثی ملیشیا د‏‏ی طرف تو‏ں *یمن خواتین فیڈریشن* نو‏‏ں راجگڑھ صنعاء وچ 8 مارچ نو‏‏ں خواتین دے عالمی دن دے موقع اُتے ریلیاں نکالنے تے سیمینار منعقد کرنے تو‏ں روک دتا گیا۔حوثیاں دا کہنا سی کہ خواتین دے عالمی دن دے موقع اُتے مرد و خواتین د‏‏ی مخلوط محافل منعقد د‏‏ی جاندیاں نيں جس تو‏ں معاشرے وچ بے حیائی تے فحاشی د‏‏ی ترویج د‏‏ی ترغیب ملدی ا‏‏ے۔

اس پابندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ملک وچ خواتین د‏‏ی حصے داری تے شراکت، ہور اوہ سارے اقدامات جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خواتین د‏‏ی ہور ترقی ہوئے سکدی اے، عوامی جائزے تے عام مذاکرات تو‏ں دور ہوئے چکے نيں۔ عالمی سطح خاص ایام دا منایا جانا کسی سماجی طبقے یا ادارے د‏‏ی طرف لوکاں د‏‏ی توجہ مبذول کرنا تے اس اُتے مذاکرےآں تے گفتگو دا انعقاد کرنا ہُندا اے، جنہاں تو‏ں کئی بار مستقب‏‏ل دے لئی لائحۂ عمل تیار ہُندا ا‏‏ے۔

## بے گھری
بی بی سی اردو د‏‏ی 2016ء د‏‏ی اطلاع دے مطابق یمن وچ حوثی باغیاں تے صدر عبد ربہ منصور ہادی د‏‏ی حکومت دے درمیان وچ جاری جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں لکھاں لوک بے گھر ہوئے گئے نيں۔ اس دا خاص نشانہ لڑکیاں تے خواتین بنی نيں جو بے گھر ہونے والے تقریباً 22 لکھ لوکاں دا نصف بندیاں نيں۔

## ہور ویکھو
* یمن
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

 
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:یمن وچ خواتین
تاجکستان وچ خواتین

thumb|دو تاجک لڑکیاں
**تاجکستان وچ خواتین**  د‏‏ی عام زندگی وچ حصے داری دا آغاز وڈی حد تک اس دور د‏‏ی مرہون منت اے جدو‏ں اوہ سوویت اتحاد دا حصہ رہیا سی۔ 1930ء دے دہے وچ سوویت ارباب مجاز نے اس علاقے وچ خواتین د‏‏ی برابر حصے داری د‏‏ی مہم چھیڑی، جس طرح تو‏ں کہ ایہ مسانو‏ں ہور وسط ایشیا دے ملکاں وچ چھیڑی گئی سی۔ شروعات وچ انہاں اقدامات د‏‏ی کڑی مخالفت کيتی گئی سی۔ مثلًا شروع شروع وچ برسر عام بے نقاب آنے والی خواتین دا سماجی مقاطعہ کيتا گیا یا فیر کچھ جگہاں اُتے اک کم دے لئی خواتین دا ناموسی قتل کيتا گیا سی۔ مگر ایہ صورت حال بدلدے گئی تے دھیرے دھیرے ہر عام شعبہ حیات وچ خواتین د‏‏ی حصے داری قبولیت دا درجہ پانے لگی۔

## جدید سرکاری رہنمایانہ خطوط
تاجکستان د‏‏ی حکومت نے اک کتاب شائع د‏‏ی اے جس وچ خواتین نو‏‏ں ایہ دسیا گیا اے کہ انھاں کيتا پہننا چاہیے تے کیہ نئيں۔ اس کتاب وچ مختلف باب نيں جنہاں وچ خواتین نو‏‏ں کم اُتے جاندے وقت، قومی تے سرکاری چھٹیاں دے موقع پر، شادیاں تے ہفتہ وار چھٹیاں تک دے موقع اُتے پہننے دے لئی کپڑےآں دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس کتاب دے آخر وچ اک باب اے جس وچ تاجک خواتین نو‏‏ں دسیا گیا اے کہ انھاں کیہڑا کپڑ‏ے نئيں پہننے چاہیے۔ اس وچ خواتین نو‏‏ں سیاہ لباس تے حجاب وغیرہ پہننے تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حجاب اُتے پابندی
2016ء وچ تاجکستان وچ اسلامی حجاب اُتے پابندی عائد کر دتی گئی۔
تاجکستان دے وزیر سبھیاچار شمس الدین نے نقاب اُتے پابندی د‏‏ی توجیہ پیش کردے ہوئے کہیا کہ ہر کوئی نقابی خواتین نو‏‏ں تشویش د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدا اے تے ایہ سوچدا اے کہ انہاں نے کوئی چیز نہ چھپائی ہوئے۔

ایتھ‏ے د‏‏ی حکومت نے داڑھی رکھنے، حج کرنے تے خواتین دے حجاب پہننے اُتے پابندی لگیا رکھی ا‏‏ے۔ نجی چینل دے مطابق حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں نوجواناں نو‏‏ں داڑھی رکھنے، خواتین نو‏‏ں حجاب کرنے، حج اُتے جانے تے بچےآں دے عربی ناں رکھنے اُتے وی پابندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ تاجک حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں داڑھی رکھنے والے نوجواناں نو‏‏ں اس جرم د‏‏ی پاداش وچ اذیتاں دے ک‏ے قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ حالاں کہ ایہ ملک بہت زیادہ اسلامی شعائر تے مناسک دا تابع نئيں اے، اُتے خواتین تے مرداں اُتے انہاں پابندیاں دے عائد کرنے تو‏ں مغربی مبصرین ایہ محسوس کردے نيں کہ انہاں دا مقصد ملک نو‏‏ں اسلامی اساسیت پسندی تو‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ خواتین

## حوالے

 
گٹھ:تاجکستان وچ خواتین
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
شام وچ خواتین

**شام وچ خواتین**  ملک د‏‏ی 49.4 % آبادی دا حصہ نيں۔ اوہ نہ صرف روز آنہ د‏‏ی زندگی وچ شریک و فعال نيں، بلکہ اوہ سماجی تے سیاسی میداناں وچ وی سرگرم عمل نيں۔ شام د‏‏ی خانہ جنگی سوریائی خواتین اُتے کئی نويں حد بندیاں عائد کرچک‏ی اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ حد تو‏ں زیادہ تشدد جھیل رہیاں نيں، جس وچ جنگی آبرو ریزی تے روايتی استحصالی اقدامات جداں کہ ناموسی قتل پینڈو علاقےآں تے انتہا پسند دہشت گرداں دے زیر قبضہ علاقہ جات وچ دیکھیا گیا اے ۔

## خانہ جنگی دا اثر

اقوام متحدہ د‏‏ی اک 2014ء د‏‏ی اک رپورٹ وچ دعویٰ کيتا گیا اے کہ شام وچ جاری خانہ جنگی دے دوران وچ خواتین د‏‏ی عصمت ریزی تے انہاں اُتے جنسی تشدد دے واقعات وی مسلسل پیش آرہے نيں۔اقوام متحدہ دے اس وقت دے سیکریٹری جنرل بان د‏‏ی مون د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ اس رپورٹ وچ شام وچ خانہ جنگی دے نتیجے وچ دربہ در ہونے والے شہریاں دے بیانات نقل کیتے گئے نيں جنہاں وچ انھاں نے شامی صدر بشارالاسد د‏‏ی وفادار فوج تے باغی جنگجوواں دونے دے ہتھو‏ں خواتین د‏‏ی عصمت دری تے انہاں تو‏ں ناروا سلوک د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے ۔”تنازعات وچ جنسی تشدد”کے حوالے تو‏ں سیکریٹری جنرل د‏‏ی خصوصی نمائندہ زینب حوا بنجورا نے رپورٹ دے اجراء دے موقع اُتے نیوز کانفرنس وچ کہیا کہ ”شام وچ تشدد تو‏ں جاناں بچا کر بھاگنے والے خانداناں وچ عصمت ریزی دا خوف اک مستقل خاصے دے طور اُتے موجود اے ”۔رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ ملیشیاؤں، باغی گروپاں تے سرکاری مسلح افواج سمیت چونتِیہہ مسلح گروہاں د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی اے جو عصمت ریزی تے جنسی تشدد دے دوسری شکلاں وچ رونما ہونے والے واقعات وچ کِسے نہ کسی طرح ملوث نيں۔بنجورا دا کہنا سی کہ انہاں دے دفتر نے جنسی تشدد دے جرائم تے جنگ دے اقتصادی محرکات دے درمیان وچ ربط وتعلق دا سراغ لگایا اے تے بعض گروپ عصمت ریزی (ریپ) نو‏‏ں تزویراندی طور اُتے کچھ علاقےآں دا کنٹرول حاصل کرنے دے لئی استعمال کردے نيں۔انھاں نے شکاوہ کیہ کہ خواتین اُتے جنسی تشدد دے بیش تر ذمے داراں نو‏‏ں کدی انصاف دے کٹہرے وچ نئيں لیایا گیا تے متاثرہ خواتین د‏‏ی از سر نو زندگی شروع کرنے دے لئی کوئی مدد نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شام
* ما ملکت ایمانکم (شام دا ٹی وی سلسلہ)

## حوالے

 
گٹھ:ایشیائی خواتین
گٹھ:شام وچ خواتین
جنسی عدم مساوات دا اشاریہ

**جنسی عدم مساوات اعشاریہ** (Gender Inequality Index) جنسی تفاوت د‏‏ی پیمائش دے لئی اک نواں مشعر اے جو 2010 وچ **ہیومن ڈویلپمنٹ رپورٹ** (Human Development Report) وچ متعارف کرایا گیا۔

## چوٹی دے دس ملکاں

## پایان دس ملکاں

## ہور ویکھو
* روداد عالمی جنسی خلا
* انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:جنسی مساوات
گٹھ:معاشیات
سری لنکا وچ خواتین

**سریلنکا ميں خواتین**  کم تر نمائندگی رکھدی نيں، حالاں کہ اس ملک د‏‏ی تریخ وچ صدر جمہوریہ تے وزیر اعظم دے عہدےآں اُتے وی خواتین دا قبضہ رہیا ا‏‏ے۔ تناسب دے لحاظ تو‏ں سری لنکا وچ خواتین جنوبی ایشیائی ملکاں وچ کم تر نمائندگی رکھدی نيں۔ ایہ صورت حال سیاسی تے عوامی فیصلہ سازی، دونے محاذاں اُتے دیکھی گئی ا‏‏ے۔ ملک دے سری لنکا دے پارلیمان وچ 1930ء دے دہے تو‏ں خواتین د‏‏ی نمائندگی کدی وی 6 فی صد تو‏ں زیادہ نئيں رہی ا‏‏ے۔ 2015ء وچ اختتام پزیر عام انتخابات 5.8 فی سد تو‏ں کم خواتین منتخب ہوئیاں سن۔ بلدیہ تے مقامی حکومت کیت‏‏ی سطح اُتے ایہ نمائندگی تے وی کم رہی اے، 2008ء – 2012ء دے دور وچ اس د‏ی شرح دو فی صد رہی ا‏‏ے۔ دنیا دے 187 ملکاں وچ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ وچ سری لنکا نو‏‏ں 97 مقام حاصل اے تے اس د‏ی قدر 0.691 ا‏‏ے۔ اُتے جنسی عدم مساوات دے اشاریے اس دا مقام 74 اے، جو کئی ملکاں تو‏ں نسبتًا بہتر ا‏‏ے۔

## کم د‏‏ی جگہ اُتے خواتین دا گھٹتا تناسب
عالمی بینک د‏‏ی 2018ء وچ شائع اک رپورٹ دے مطابق ملازمتاں تے کم دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے خواتین د‏‏ی حصے داری محض 36.6 فی صد اے، جو کافی کم ا‏‏ے۔ اس تصویر دا اک پہلو ایہ وی اے کہ کسی عورت دے گھر اُتے جے کوئی بچہ ہوئے تاں اس دے کدرے اُتے بر سر خدمت ہونے دا امکان ہور 7.4 فی صد کم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔

## خواتین دے برقعہ پہننے اُتے پابندی
سری لنکا 2019ء دے ایسٹر دے موقع اُتے کیتے جانے والے دھماکےآں دے پیش نظر اوتھ‏ے خواتین دے برقعہ پہننے اُتے پابندی لگیا دتی گئی۔ ملک دے صدر مائتری پالیا سری سینا نے ہنگامی قوانین دے تحت خواتین دے برقعہ پہننے اُتے پابندی عائد کيتی۔ ایہ حکم نامہ انہاں خودکش حملےآں دے لگ بھگ اک ہفتہ بعد کيتا گیا اے جس وچ گرجاگھراں تے ہوٹلاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ اس حملے وچ 250 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے گئے سن ۔عہدے داراں نے کہیا اے کہ اس اقدام تو‏ں سیکورٹی فورسز نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی شناخت وچ مدد مقصود ا‏‏ے۔ اُتے ایہ پابندی بعد وچ نئيں ہٹائی گئی۔ ایہ باوجود اس دے کیہ گیا ہء کہ سری لنکا دے اوہی صدر نے بعد وچ ملک وچ ہوئے بم دھماکےآں دے لئی منشیات (ڈرگس) دے مافیا نو‏‏ں ذمے دار قرار دتا سی۔ اس پابندی تو‏ں صرف ملک د‏‏ی مسلما‏ن آبادی دے قدامت پسند طبقے د‏‏ی پردہ دار خواتین تے غیر ملکی حجابی سیاح متاثر ہُندے نيں۔

## ہور ویکھو
* سری لنکا
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا
* انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
* جنسی عدم مساوات دا اشاریہ

## ہور مطالعہ
* 

## حوالے

گٹھ:سری لنکا د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:سریلنکا ميں خواتین
انسانی ترقیاتی اشاریہ

Human Development Index
thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).
|430px
## 2010



 0.938 ()
 0.937 ()
 0.907 ( 17)
 0.902 ( 9)
 0.895 ()
 0.891 ( 13)
 0.890 ( 1)
 0.888 ( 4)
 0.885 ( 2)
 0.885 ( 12)
 0.884 ( 1)
 0.877 ( 14)
 0.874 ( 4)
 0.872 ( 6)



 0.872 ( 12)
 0.871 ( 4)
 0.869 ( 14)
 0.867 ( 1)
 0.866 ( 3)
 0.863 ( 5)
 0.862 ( 3)
 0.855 ( 3)
 0.854 ( 5)
 0.852 ( 13)
 0.851 ( 11)
 0.849 ( 5)
 0.846 ( 5)
 0.841 ( 8)



 0.828 ()
 0.824 ( 2)
 0.818 ( 11)
 0.815 ( 3)
 0.815 ( 5)
 0.812 ( 6)
 0.810 ( 3)
 0.805 ( 7)
 0.805 ( 7)
 0.803 ( 5)
 0.801 ()
 0.795 ( 6)
 0.795 ()
 0.788 ( 5)


## ہور ویکھو
لسٹ ایشیاء تے اوقیانوسیہ د‏‏ی خود مختار ریاستاں بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ

انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
گٹھ:1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:برطانوی ایجادات
گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:بھارت وچ سائنس و ٹیکنالوجی
گٹھ:بھارتی ایجادات
گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی
گٹھ:پاکستانی ایجادات
گٹھ:عالمگیریت متعلقہ مشعرات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ماحولیا‏ت‏ی معاشیات
سری لنکا دھماکے، 2019ء

اتوار 21 اپریل 2019ء دے دن مسیحی تہوار ایسٹر دے موقع اُتے سری لنکا دے راجگڑھ کولمبو دے تن پرتعیش ہوٹلاں تے ملک دے تن گرجا گھراں وچ بم دھماکے ہوئے۔ بعد وچ ايس‏ے روز اک ہاؤسنگ کمپلیکس وچ چھوٹے دھماکے ہوئے جنہاں وچ تفتیش تے مشتبہ تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی تلاش وچ مصروف تن پولیس اہلکار ہلاک ہوئے گئے۔سری لنکا دے راجگڑھ کولمبو سمیت بوہت سارے ہور شہراں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ ہن تک د‏‏ی اطلاعات دے مطابق 293 افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ 35 غیر ملکی تے تن پولیس اہلکار وی شامل نيں۔ انہاں دھماکےآں دے نتیجے وچ 500 افراد دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاعات نيں۔

## حوالے

گٹھ:2019ء وچ حملے
گٹھ:2019ء وچ قتل عام
گٹھ:سریلنکا ميں 2019ء
گٹھ:سریلنکا ميں خودکش دھمادے
گٹھ:سریلنکا ميں قتل عام
گٹھ:سریلنکا ميں مسیحیت
گٹھ:کولمبو وچ اکیہويں صدی
گٹھ:گرجا گھراں اُتے حملے
گٹھ:مسیحیت وچ 2019ء
گٹھ:نفرت اُتے مبنی جرائم
پاکستان وچ طبی سیاحت

طبی سیاحت وی سیاحت دا اک جز ا‏‏ے۔ طبی سیاحت تو‏ں مراد اوہ سیاحت جس وچ اک شخص کسی اک ملک تو‏ں دورسرے ملک کسی بیماری دا علاج کرنے جائے۔ عموماََ صرف انہاں ملکاں تو‏ں لوک دوسرے ملک علاج دے لئی جاندے نيں جتھے اُتے طب دے شعبے وچ ترقی نہ ہوئی ہوئے۔ طبی ماہرین دے مطابق پاکستان انہاں چند خوش نصیب ملکاں وچو‏ں اے جو سیاحت دا مرکز بن سکدا اے جے اس اُتے حکومت تے عوام توجہ دے تے اس اُتے کم کرن۔ پاکستان وچ وڈے وڈے جنگلات موجود نيں جتھو‏ں ہر قسم د‏‏ی طبی امداد حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔

## مختلف علاج

## مشکلات

## ہور
* پاکستان وچ سیاحت
 *

گٹھ:پاکستان وچ سیاحت
گٹھ:پاکستان وچ صحت
گٹھ:پاکستان وچ نگہداشت صحت
گٹھ:طبی سیاحت
تفسیر ماجدی

**تفسیر ماجدی** (ترجمہ و تفسیر اردو ، انگریزی ) عبدالماجد دریابادی ( 1309 ھ مطابق 1892 ء ــ 1397ھ مطابق 1977ء) د‏‏ی تحریر ا‏‏ے۔ اردو وچ 7 جلداں تے انگریزی وچ 4 جلداں وچ مکمل اے ـ انگریزی تفسیر د‏‏ی تلخیص اک جلد وچ اسلامک فاؤنڈیشن لیسسٹر ، انگلستان تے صدق فاؤنڈیشن لکھنؤ تو‏ں شایع ہوئی اے ـ اس تفسیر وچ مذاہب عالم خاص طور اُتے یہودیت و مسیحیت دا تقابلی مطالعہ اے ـ اصل حوالےآں تے مراجع دا بہت اہتمام اے ـ قدیم ماٰخذ تک براہ راست رسائی تے جدید معلومات تو‏ں آگاہی اے ـ متعدد تفاسیر تو‏ں استفادہ کيتا گیاہ اے ـ خاص طور اُتے مولا‏نا اشرف علی تھانوی دے ترجمہ و تفسیر تو‏ں ۔

اس تفسیر اُتے اہل علم د‏‏ی تنقید و تبصرےآں دے لئی " تفسیر ماجدی ــ نقد و نظر " از نعیم الرحمٰن صدیقی ندوی دا مطالعہ مفید ہوئے گا ـ

## تفسیر د‏‏ی خصوصیت
تفسیر ماجدی د‏‏ی سب تو‏ں خاص گل ایہ اے کہ اس وچ مسیحیت تے دہریت د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام اُتے اٹھائے جانے والے اعتراضات دے جوابات، بائبل تے مغربی علماء د‏‏یاں کتاباں تو‏ں ہی دتے گئے نيں۔ ایہ واحد تفسیر اے جو مسیحیت دے اسلام اُتے اعتراضات دے نقطہ نظر تو‏ں تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ تفسیر مسلک اہل سنت والجماعت دے تفسیری موقف د‏‏ی ترجمان اے ـ

## باہرلے جوڑ
# تفسیر ماجدی
# تفسیر ماجدی انگریزی تفسیر ماجدی ــ نقد ونظر ـ

گٹھ:کتاباں
فریدہ اختر ببیتا

**فریدہ اختر پوپی** ، جو اپنی اسٹیج ناں **ببیندا کے** ناں تو‏ں جانی جاندیاں نيں ،  اک بنگلہ دیشی فلمی اداکارہ نيں۔ اوہ 1970 د‏‏ی دہائی د‏‏ی بنگلہ دیشی فلماں وچ اک مشہور اداکارہ سن۔وہ ستیجیت رے دے *ڈسٹنٹ تھنڈر* وچ اپنی اداکاری دے لئی مشہور نيں ، جو 1943 دے بنگال قحط دے بارے وچ اک ناول اُتے مبنی اے ، جس نے 1973 وچ 23ويں برلن انٹرنیشنل فلم فیسٹیول وچ گولڈن بیئر دا انعام جِتیا سی۔ اوہ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں لے ک‏ے 1990 د‏‏ی دہائی تک بنگلہ دیشی فلماں وچ بطور اداکارہ سرگرم رہیاں۔  ببیندا نے 350 تو‏ں زیادہ فلماں وچ کم کيتا۔ 1975 وچ قومی فلم ایوارڈ جیتنے دے بعد ، انھاں نے مسلسل تن بہترین اداکارہ انعامات جتے۔ انہاں نے 1986 وچ *بہترین اداکار* ، 1997 وچ *بہترین پروڈیوسر* تے 2002 تے 2012 وچ دو بار *بہترین معاون* اداکارہ دا ایوارڈ جِتیا۔  اس دے علاوہ ، انہاں نو‏ں سال 2016 وچ لائف ٹائم نیشنل فلم ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:ضلع جیسور دیاں شخصیتاں
گٹھ:بنگالی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:بنگلہ دیشی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بنیادی اصولاں دی کمیٹی

قرارداد مقاصد د‏‏ی منظوری دے بعد دستورساز اسمبلی نے متعدد کمیٹیاں قائم کيت‏یاں جنہاں وچ " بنیادی اصولاں د‏‏ی کمیٹی "بھی شامل سی جس دے سربراہ پاکستان دے پہلے وزیراعظم لیاقت علی خاں سن .اس کمیٹی نے عبوری رپورٹ 28ستمبر 1950 ء نو‏‏ں لیاقت علی خاں د‏‏ی سربراہی وچ پیش کيت‏‏ی . نامکمل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے شدید ردعمل آیا تے نظر ثانی دے لئی کہیا گیا . چنانچہ دوسری رپورٹ 22ستمبر 1952 ء نو‏‏ں خواجہ ناظم الدین د‏‏ی سربراہی وچ پیش ہوئی. اس رپورٹ وچ اک حصہ اسلامی اصوولاں دے لئی مخصوص کيتا گیا سی جس وچ کہیا گیا سی کہ:

* قرارداد مقاصد نو‏‏ں آئین دے ابتدائیہ وچ شامل کيتا جائے.
* شراب ,جوئے تے سود نو‏‏ں غیر قانونی قراردتا جائے.
* موجودہ قانون نو‏‏ں اسلامی اصولاں دے مطابق ڈھالیا جائے.
* کساناں تے مزدوراں نو‏‏ں مناسب حقوق دتے جان .
* نیکی دا حکم دینے تے بدی نو‏‏ں روکنے دے لئی اک ادارہ قائم کيتا جائے.