open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ووبکینٹ مینار

**ووبکینٹ مینار** (عربی: ) (ازبک: Vobkent minorasi)بخارا دے علاقے ووبکینٹ شہر وچ اک تاریخی يادگار ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1198 وچ قاراخانی خاندان دے حکمران عبدالعزیز صدر نے تعمیر کيتا سی۔ ایہ اودو‏ں ازبکستان دے غیر منقولہ ثقافتی ورثے دے قومی رجسٹر وچ درج ا‏‏ے۔
thumb|ووبکینٹ مینار 14-35

## تریخ
ووبکینٹ مینار 1198 وچ عبد العزیز صدر نے تعمیر کيتا سی، جو صدر د‏‏ی اولاد نيں، قاراخانی خاندان دے اک معزز خاندان، بخارا دے علاقے ووبکینٹ ضلع وچ ۔ مینار دے سامنے اک مدرسہ تے مسجد سی تے انہاں دے کچھ حصے اج تک محفوظ نيں۔  مینار اک بیلن دے شکل دا اے جس وچ مخروطی چوٹی اے، جسنو‏ں رنگین چمکیلی ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ مینار دے اوپری حصے اُتے عربی حروف د‏‏ی پٹی کندہ اے، ہر اک وچ کئی لفظاں نيں۔ 1989 وچ مینار اُتے تحقیق تو‏ں ایہ گل سامنے آئی کہ تعمیر دے دوران اوپری نوشتہ جات نو‏‏ں غلط جگہ دتی گئی سی اوپری تحریر وچ اک حدیث ا‏‏ے۔  نوشتہ جات کوفی لپی وچ لکھے گئے نيں۔ اوپری نوشتہ ایہ وی کہندا اے کہ مینار 1198 وچ مکمل ہويا سی  مینار دے نچلے حصے وچ نوشتہ وی اے، جنہاں اُتے لکھیا اے:

آزادی دے بعد اس د‏ی بحالی ہوئی۔

## فن تعمیر
ووبکینٹ مینار پکی ہوئی اِٹاں، لکڑی، پتھر تے جپسم تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ مینار بارہ پسلیاں والی نیہہ اُتے نصب اے جس دا قطر تھلے تو‏ں 6.19 میٹر تے اُتے 2.81 میٹر ا‏‏ے۔ ملحقہ مسجد دے اک دروازے دے ذریعے اک سرپل سیڑھی دے ذریعے اس تک رسائی حاصل کيتی گئی۔ مینار نو‏‏ں وکھ وکھ نمونےآں دے نال دس بیلٹ دے ذریعے دس حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے، ہر حصے وچ چمکدار ٹائلاں دا منفرد ڈیزائن ا‏‏ے۔ نچلے نوشتہ جات وچ کوفک انداز وچ معمار (صدر برہان الدین عبد العزیز ثانی) دا ناں تے سال درج ا‏‏ے۔ مینار دے اوپری حصے نو‏‏ں چوڑا ک‏ر ک‏ے پنجرے د‏‏ی طرح ڈھانپ دتا گیا اے (قطر 3.66 میٹر)، دس کالماں دے درمیان دس محراباں نيں، محراب دا نچلا حصہ چمکدار ٹائلاں تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ مینار د‏‏ی نیہہ زمین دے تھلے دبی ہوئی اے تے آثار قدیمہ دے مطالعے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ اس د‏ی اصل اونچائی 2.3 میٹر ودھ سی مینار د‏‏ی کل اونچائی 40.3 میٹر ا‏‏ے۔

## حواشی


## حوالے

* 
* 
* OʻzME. Volume 1. Tashkent, 2000

گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص
گٹھ:وکی ڈیٹا اُتے او ایس ایم ریلیشن آئی ڈی دے بغیر انفو باکس میپ فریم
گٹھ:ازبک
گٹھ:ازبک زبان
گٹھ:ازبک سبھیاچار
گٹھ:ازبک معاشرہ
گٹھ:ازبک صوفیا
گٹھ:ازبکستان
محمد بن یوسف ثقفی

**** (  ) اٹھويں صدی دے اوائل وچ خلافت اموی دے گورنر سن ۔ عراق دے طاقتور گورنر الحجاج ابن یوسف دے بھائی محمد نے فارس دے نائب گورنر دے طور اُتے اپنے بھائی دے ماتحت خدمات انجام دتیاں۔  اسنو‏ں شہر شیراز دا بانی کہیا جاندا اے جو 693 وچ فارس دا راجگڑھ بنیا۔   بعد وچ اس نے یمن دے گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔  انہاں دا انتقال بعد دے دفتر وچ 714/5 وچ ہويا۔ انہاں د‏‏ی  ام الحجاج نے خلیفہ یزید ثانی (  ) تے انہاں دا پُتر الولید دوم (  )، گیارہويں اموی خلیفہ دے طور اُتے حکومت کيتی۔ 

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:بنو ثقیف
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:شیراز
گٹھ:یمن دے اموی گورنر
گٹھ:715 دیاں موتاں
مندری

**مُندری** (انگوٹھی) گہنیاں دا ہک ٹکڑا ہے جیہڑا عام طور تے اُنگل اچ پایا جاندا اے۔ کنّاں وچ پائے ہوئے چھلّے نوں وی کئی واری مندری کہہ دتا جاندا اے۔ 
مُندرِیاں اکثر سونے، چاندی جاں پلاٹینم ورگی قیمتی دھاتاں نال بݨیاں ہوندیاں نیں، لیکن ایہہ لکڑی، پتھر، پلاسٹک یاں حتیٰ کہ ہڈیاں نال وی بݨائی جا سکدِیاں نیں۔

مُندریاں سادہ جاں سجاوٹی ہو سکدیاں نیں، اتے رتن، ہیرے جاں ہور قسم دے پتھر مندری دے اُتلے پاسے لا کے اس نوں سجایا جا سکدا اے۔

گٹھ:گہنیاں دِیاں ونڈاں
حوثرہ بن سہیل

**حوترہ بن سہیل الباہلی** (  وفات: 750) اموی خلافت دے آخری سالاں وچ اک بدو عرب منتظم تے فوجی کمانڈر سی۔ فلسفی کندی نے اسنو‏ں اپنی فصاحت دے لئی مشہور دسیا ا‏‏ے۔ 

حوثرہ نو‏‏ں خلیفہ مروان دوم نے 745ء (ہجری 128 ) وچ مصر دا ''ولی'' (گورنر) مقرر کيتا سی۔ اسنو‏ں *[[بلاد الشام]]* (شام) د‏‏ی *[[جند (انتظامی تقسیم)|جند]]* (فوج) تو‏ں اک وڈی فوج دے نال روانہ کيتا گیا۔ اودو‏ں مصر حفص ابن ولید د‏‏ی *ڈی فیکٹو* حکومت دے تحت سی، جو سابق گورنر سن جنھاں نے مروان دوم دے حاق اُتے استعفیٰ دے دتا سی۔ اس دے غیر عرب فوجیاں دے جسم، *حفصیہ نے* اسنو‏ں دوبارہ اقتدار وچ آنے اُتے مجبور کيتا۔ پ‏ر اس نے حوثرہ د‏‏ی مخالفت کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے کچھ مذاکرات دے بعد مصر دے دار حکومت فوطاط وچ داخل ہويا۔

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:افریقیہ دے اموی گورنر
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:اموی شخصیتاں
گٹھ:اندلسی شخصیتاں
گٹھ:الجزائر د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ تونس
گٹھ:تریخ المغرب
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:قرون وسطی وچ الجزائر
گٹھ:قرون وسطی وچ تونس
گٹھ:مسلم جوامع
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:فرانس وچ اٹھويں صدی
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:بنو کلب
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بنو کلب
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:قیس عیلان
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:افریقیہ دے اموی گورنر
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:افریقیہ دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:افریقیہ دے اموی گورنر
گٹھ:بنو کلب
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:مصر دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ازد
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:مصر دے اموی گورنر
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اٹھويں صدی وچ خلافت امویہ تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
گٹھ:مصر دے اموی گورنر
گٹھ:مصر دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:750 دیاں موتاں
گٹھ:باہلہ
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عباسی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:مصر دے اموی گورنر
گٹھ:750 دیاں موتاں
ھ دا استعمال

اُنج تے دو چشمی ہے **ھ** دا استعمال مرکب حروف بنان وچ ہوندا اے پر کدی کدی پنجابی شاہ مکھی وچ ایہہ **ہ** دی اک ہلکی جیہی آواز کڈھن لئی وی استعمال ہوندی اے جیویں:
* لبھ (اُچارن: "لَبّ" اخیر چ اک ہلکی جیہی ہا دی اواز آندی اے) (نقل حرفی: labha)
* بُلھ (اُچارن: بُلّ) (نقل حرفی: Bul'ha)
* کنڈھا (اُچارن: کنڈّا)
* رُڑھ (اُچارن: رُڑ)
* ورھا (اُچارن: ورا) (نقل حرفی:Var'hā)

گٹھ:پنجابی گریمر
پ

**پ** پنجابی شاہ مکھی حروفِ تہجی دا تیجا اکھر ہے۔ ایہہ فارسی دا اکھر ہے اتے عربی وچ موجود نہیں۔ اُنھاں دے علاوہ ایہہ اردو، کردی زبان، اویغور زبان، پشتو زبان، سندھی زبان، کشمیری زبان، شینا زبان اتے عثمانی ترک زبان وچ وی موجود ہے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی اکھر
ت

حرف **ت** عربی حروف تہجی دا تیجا اَتے پنجابی شاہ مکھی دا چوتھا اکھر ہے۔ ایہہ اوپرلے دنداں نوں چھوہن والی زبان دی نوک نال بولیا جاندا ہے۔

گٹھ:پنجابی اکھر
شیریں پاشا

**شیریں پاشا** (Shireen Pasha)، اک ڈاکیومنٹری فلم ساز، ڈاکیومنٹری ڈراما ساز، ڈائریکٹر، پروڈیوسر تے لکھاری نیں۔ اوہناں دا تعلّق لہور، پنجاب، پاکستان توں اے۔ اوہناں نے *دی فِلم میکرز* دے نام توں لہور وچ اک فِلم ہاؤس قائم کیتا۔

اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن لئی کئی ڈاکیومنٹری فِلماں تے ڈاکیومنٹری ڈرامے بݨائے۔ ایہناں وچ *چولستان* تے *دی والڈ سِٹی آف لاہور* سمیت کئی ڈاکیومنٹریز شامل نیں۔ پی ٹی وی واسطے پنجابی دیہی رہتل اُتے مبنی ڈاکیومنٹری ڈراما *[[اُس پار]]* ڈائریکٹ کیتا جیہڑا 2000ء وچ پی ٹی وی توں نشر ہویا۔ فیر ذاتی پروڈکشن وچ *گلی میں مچ گیا شور* بݨایا، ایہنوں شیریں پاشا دی بیٹی زیب النساء پاشا نے ڈائریکٹ کیتا، بطور ڈائریکٹر زیب النساء دی ایہ پہلی ڈائریکشن اے۔ بَعد وچ زیب النساء نیو یارک دی بفلو سٹیٹ یونیورسٹی وچ رائٹنگ ڈیپارٹمنٹ ناݪ مُنسلک ہوگئیاں۔

شیریں نے 1968ء وچ الحمرا آرٹس کونسل وچ پینٹنگز دا پہلا اک شخصی شو کیتا۔ 1996ء وچ ہالی ووڈ وچ اک پروگرام لئی سکالرشپ حاصل کیتا۔ 1975ء توں 1990ء تَک پاکستان ٹیلی ویژن ناݪ وابستا رہیاں۔ 2004ء توں 2013ء تَک نیشنل کالج آف آرٹس وچ تدریسی خِدمات انجام دِتیاں۔

اوہناں دے والد آئی سی ایس آفیسر سن تے والدہ دا تعلق اندرون لہور موچی دروازہ توں سی، ایتھے شیریں دے نانا دی حویلی سی، جِتھے اوہناں نے اندرون لہور دی ثقافت دا بہت نزدیک توں مشاہدَہ کیتا۔

## تعلیم
شیریں پاشا نے 1964ء وچ نیشنل کالج آف آرٹس لہور وچ داخلہ لیا۔ 1968ء وچ ایتھوں گریجوئیشن کرن توں بَعد اوہناں نے *آرٹ دی تاریخ* وچ امریکا وچ اپݨی تعلیم نوں اگّے ودھایا۔ گریجوئیشن توں بَعد بِنگمٹن وچ نیو یارک دی سٹیٹ یونیورسٹی (بِنگمٹن یونیورسٹی) وچ *آرٹ دی تاریخ* وچ میجر لئی امریکا روانا ہوئیاں۔ امریکا وچ اوہناں نے فِلم سازی وچ شارٹ کورس کیتا۔ 

## فنی کیریئر
شیریں پاشا نے 1975ء وچ پاکستان ٹیلی ویژن جوائِن کیتا تے 1990ء تَک پی ٹی وی ناݪ مُنسلِک رہیاں۔ اوہناں نے لہور وچ *دی فلم میکرز* دے نام ناݪ اپݨا فِلم ہاؤس بݨایا جیہدی اوہ ڈائریکٹر بݨیاں۔ 

2004ء وچ نیشنل کالج آف آرٹس لہور وچ *ڈیپارٹمنٹ آف فِلم اینڈ ٹیلی ویژن* قائم کیتا گیا۔ شیری پاشا نوں ڈیپارٹمنٹ دی ہیڈ مقرر کیتا گیا۔ اوہناں نے 2004ء توں 2013ء تَک نیشنل کالج آف آرٹس وچ تدریسی خِدمات انجام دِتیاں۔ شعبہ فِلم اینڈ ٹی وی دے قیام وچ اوہناں دا اہم کردار اے۔ 

اپݨے فلم بینر، *دی فلم میکرز* دے تحت کَم کرن توں علاوَہ اوہ اپݨا وقت ٹورنٹو تے لہور وچ گزاردیاں نیں۔ 

## ڈاکیومنٹریز

## ایوارڈ
شیریں پاشا نوں فَن دے شعبے وچ خِدمات، دستاویزی فِلماں تے دستاویزی ڈرامے بݨاؤݨ تے دستاویزی میلےآں دا اِنعَقاد کراؤݨ دے صِلے وچ صدر پاکستان نے 14 اگست 2005ء نوں اعلا قومی ایوارڈ پرائڈ آف پرفارمنس ناݪ نوازیا، جیہڑا 23 مارچ 2006ء نوں عطاء کیتا گیا۔

## باہرلے جوڑ
* فیس بُک
* IMDb 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی فلمساز
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
مورخ الاسلام

**مورخ الاسلام**
اسلامی تاریخ داں یا اسلامک تاریخ مرتب کرنے والا یا اسلامیات کا مطالعہ کرنے والے کو مورخ الاسلام کہا جاتاہے جو تحقیق ذہنیت کا مالک ہوتاہےاور مرتب کردہ مواد و اشاعت کا ذمہ دار ہوتاہے۔

## حوالے
مدیر

**مدیر** کسی بھی اشاعتی ادارےمیں ایڑپٹوریل لکھنےوالاہوتاہے اور وہ ایڈیٹر ادارے کے تمام شعبوں کا سربراہ ہوتاہے اورتمام امور پالیسیوں کو چلانے والا ہوتاہے۔
اشاعتی عملے کا نگران اعلی جو کسی اشاعتی مواد کی حتمی تروین و اشاعت کا ذمہ دار ہوتاہے۔

## حوالے
تنعیم

تنعیم عمرہ مفردہ دے میقاتاں (ان تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں جتھے حج و عمرہ کرنے والے افراد دے لئی احرام باندھنا ہُندا اے ) وچو‏ں اے تے ايس‏ے جگہ امام حسین ع دے کاروان دا کربلا جاندے ہوئے یزید بن معاویہ لعین دے قافلے تو‏ں آمنا سامنا ہويا جو یمن تو‏ں شام جا رہیا سی ہور امام (ع) نے انہاں تو‏ں کرائے اُتے اونٹھ حاصل کيتے۔

## محل وقوع
مسجدالحرام دے شمال غرب وچ واقع علاقہ اے جو مکہ تے سَرِف دے درمیان ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ دو پہاڑاں ناعم تے نعیم دے درمیان واقع اے جنہاں نو‏ں نعمان وی کہندے نيں۔ مکہ تو‏ں ایہ مقام اک فرسخ دے فاصلے اُتے موجود ا‏‏ے۔[1]

## میقات
تنعیم نو‏‏ں ادنٰی الحل شمار کردے نيں یعنی اسنو‏ں حدود حرم تو‏ں باہر دے نزدیک مقام کہیا جاندا اے ہور عمره مفرده دا میقات گنیاجاندا ا‏‏ے۔[2] پیامبر اسلام نے عبدالرحمن بن ابی بکر نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ عائشہ نو‏‏ں اس وادی تو‏ں باہر لے جائے تو‏ں کہ اوہ اُس جگہ عمرہ مفردہ دا احرام بنھ سک‏‏ے۔[3]

مسجد تنعیم ايس‏ے علاقے وچ موجود ا‏‏ے۔ گذشتہ زمانے وچ مسجد تنعیم مسجد عائشہ دے ناں تو‏ں جانی جاندی سی4] ایہ مسجد اج بھݪک مکہ شہر دے وسط وچ آ گئی اے تے اس دے اک کنارے اُتے انصاب حرم نيں۔

## وقائع
رسول خدا دا معراج تو‏ں واپسی اُتے ايس‏ے مقام اُتے قریش دے اک تجاری قافلے تو‏ں سامنا ہويا سی۔ جدو‏ں مشرکین قریش نے معراج د‏‏ی تکذیب د‏‏ی تاں اودو‏ں اس قافلے دے مشاہدے د‏‏ی خبر مفید واقع ہوئی۔[5]

ہجرت دے تیسرے[6] یا چوتھے قمری[7] سال خُبیب بن عدی تے زید بن دثنہ انصاری ايس‏ے جگہ شہید ہوئے۔

امام حسین(ع) دے ۶۰ ہجری قمری وچ مکہ تو‏ں نکلنے دے بعد تنعیم دے علاقے وچ یزید دے لئی یمن تو‏ں شام مال و اموال لے جانے والے قافلے نال ملاقات ہوئی۔ شیخ مفید د‏‏ی الارشاد وچ آیا اے کہ امام حسین ع نے اس قافلے تو‏ں اپنے لئے اونٹھ کرائے اُتے حاصل کيتے تے قافلے والےآں تو‏ں کہیا کہ اوہ انہاں دے نال عراق آئیاں اوتھ‏ے انہاں نو‏ں مکمل کرایہ ادا کيتا جائے یا ايس‏ے مقام تک جِنّا انہاں دا کرایہ بنا اے اوہ انہاں نو‏ں ادا کيتا جائے۔ فیر اپنے سفر نو‏‏ں صفاح د‏‏ی سمت جاری رکھا۔[8] بلاذری دے مطابق اس قافلے وچو‏ں تن افراد امام حسین ع دے نال کربلا آئے۔[9] اس دے مقابلے وچ اہل سنت دے بعض تاریخی منابع وچ آیا اے کہ امام نے اس قافلے نو‏‏ں لُٹیا سی۔[10]

## ہورویکھو
## حوالے

# حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۹.
# امام خمینی، تحریرالوسیلہ، ج۱، ص۴۱۱.
# حر عاملی، وسائل الشیعہ، ج۸، ص ۱۵۳.
# حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۹.
# ابن اثیر، الکامل، ج۲، ص۵۶.
# خلیفہ، تاریخ، ص۳۲.
# طبری، تاریخ، ج۲، ص۵۳۸-۵۴۲.
# مفید، ارشاد، ج۲، ص۶۸؛
# بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۱۶۴.
# ابن اثیر، الکامل ج۴، ص۴۰.
## مآخذ

*ابن اثیر، علی بن ابی کرم، الکامل فی التاریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۵ق/م۱۹۶۵.
*امام خمینی، سید روح‌ اللہ، تحریر الوسیلہ، مؤسسہ مطبوعات دارالعلم‌، قم.
*بلاذری، احمد بن یحیی، جمل من انساب الأشراف، تحقیق: سہیل زکار و ریاض زرکلی، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۷ق/۱۹۹۶م.
*حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعہ، مؤسسہ آل البیت، قم، ۱۴۰۹ق.
*حموی بغدادی، یاقوت، معجم البلدان، دارصادر، بیروت، ۱۹۹۵م.
*خلیفہ بن خیاط العصفری، تاریخ خلیفہ بن خیاط، تحقیق فواز، دارالکتب العلمیہ، بیروت، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
*طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق: محمدأبوالفضل ابراہیم، دارالتراث بیروت، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م.
*مفید، محمد بن محمد، الإرشاد فی معرفۃ حجج الله علی العباد، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.

## باہرلےجوڑ

گٹھ:امام حسین دے سفر دا نقشہ
گٹھ:امام حسینگٹھ:حسین ابن علی
معرفت

بنیادی طور اُتے **معرفت** دا مطلب جاننا، استعراف یا عارف دا ہُندا ا‏‏ے۔ گو معرفت عام زندگی وچ اکثر استعمال کيتا جانے والا لفظ اے مگر اس دا علمی مفہوم اس مفہوم تو‏ں بہت وسیع اے جس وچ ایہ روزمرہ زندگی وچ آؤندا ا‏‏ے۔ اس وچ مذہب تو‏ں ودھ فلسفے تے انسانی نفسیات د‏‏ی ملاوٹ شام‏ل ہو چک‏ی اے تے جے ایہ کہیا جاوے کہ ایہ دراصل وجدان تے تصوف دے بہت نیڑے آ، تاں بے جا نہ ہووے گا۔

## ہور دیکھو


گٹھ:حکمت
گٹھ:آگاہی
گٹھ:باطن پرستی
گٹھ:روحانیت
گٹھ:ممارسات عہد نو
گٹھ:نفسیات
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:صوفیانہ فلسفہ
صفاح

صفاح مکہ تے کوفہ دے قدیمی راستے اُتے اک قرار گاہ دا ناں ا‏‏ے۔ اکثر منابع نے ايس‏ے مقام تو‏ں حضرت امام حسین ؑ تے فرزدق د‏‏ی گفتگو نقل کيتی اے ۔

محل وقوع
صفاح مکہ دے نزدیک حنین تے انصاب حرم دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ مکہ وچ مشاش د‏‏ی جانب تو‏ں داخل ہوݨ والے شخص دے لئی حنین تے انصاب الحرم دے درمیان صفاح پڑدا اے [1]۔

واقعات
حضرت امام حسین ؑ د‏‏ی اس مقام اُتے فرزدق تو‏ں گفتگو منقول اے [2]۔ فرزدق نے اس ملاقات نو‏‏ں شعر د‏‏ی صورت وچ ایويں کہیا اے :

[3]}}
لقیت الحسین بأرض الصفاح		علیه الیلامق و الدرق
شقوق[4]، مکہ دے نزدیک[5] ذات العرق[6] تے بستان بنی عامر وچ فرزدق نال ملاقات مذکور اے [7]۔

فرزدق تو‏ں مکالمہ
فرزدق: فرزند رسول !میرے ماں باپ آپ اُتے فدا ہاں ،حج دے اعمال انجام دتے بغیر مکہ تو‏ں اِنّی جلدی نکلنے دا سبب کیہ اے ؟

امام حسین ؑ:اگر جلدی نہ کراں تاں گرفتار ہو جاواں گا ۔تم کون ہو؟

فرزدق:اک عرب باشندہ۔

امام حسین ؑ:عراق دے لوکاں دا موجودہ صورت حال دے بارے وچ کیہ خیال اے ؟

فرزدق: انہاں دے دل آپ دے نال نيں لیکن تلواراں آپ دے خلاف نيں ۔تقدیر خدا دے ہتھ وچ اے جداں چاہے ویسا انجام پائے گا۔

امام حسین ؑ:صحیح کہیا اے کہ تقدیر خدا دے ہتھ وچ اے ۔ہر روز اس دا اک نواں فرمان ہُندا اے جے نتائج اس د‏ی مراد دے مطابق ہاں ۔ خدا د‏‏ی نعمتاں دے مقابلے وچ شاکر ہاں۔اسکی حمد و سپاس وچ وی اوہی مددگار اے ۔اگر واقعات تے نتائج ساڈے تے ساڈے ارادےآں دے درمیان حائل ہوئے تے کم مقصود دے مطابق انجام نہ پایا تاں وی جس د‏‏ی نیت حق اے تے تقوا جس دے دل اُتے حکومت کرے اوہ کدی حق د‏‏ی راہ تو‏ں خارج نئيں ہويا اے ۔

فرزدق: درست فرمایا ۔خدا آپ نو‏‏ں خیر دے ۔[8]
## باہرلےجوڑ

گٹھ:امام حسین دے سفر دا نقشہ
گٹھ:امام حسینگٹھ:حسین ابن علی
صنف

**صنف**  تو‏ں ماخوذ اے) تو‏ں مراد ادب یا فنون و تفریح د‏‏یاں ہور صورتاں د‏‏ی "قِسم" یا "طرز" اے، خواہ اوہ تحریری، صو‏‏تی یا بصری صورت وچ ہووے۔ ایہدی بنیاد انداز دے مخصوص معیارات اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ اصناف سماجی رسم و رواج دے تحت تشکیل پاؤن٘دیاں نيں تے وقت دے ناݪ اوہناں وچ تبدیلیاں رونما ہُندیاں رہندیاں نيں، جیہناں دے نتیجے وچ بعض نوِیں اصناف جنم لین٘دیاں نيں تے بَعض پراݨی اصناف متروک ہو جان٘دیاں نيں۔ بعض اوقات کِسے کَم وچ متعدد اصناف نو‏‏ں بیَک وقت اپنا کے جِدّت پیدا کيتی جان٘دی ا‏‏ے۔

اصناف دا آغاز قدیم یونانی ادب د‏‏ی زمرہ بن٘دی دے نظام دے طور اُتے ہويا۔ نظم، نثر تے اداکاری دا مخصوص تے سوچیا سمجھیا انداز ہويا کردا سی جو کہاݨی دے خیال تو‏ں مطابقت رَکھدا سی۔ مزاح دا اندازِ بیان طربیہ مواقع لئی موزوں خیال نئيں کيتا جاندا سی، حتّا کہ اداکار وی اصناف دے تحت محدود ہويا کردے سن کہ فلاں فرد فلاں انداز د‏‏ی کہاݨی ہی بہتر طریقے تو‏ں بیان کر سکدا ا‏‏ے۔ بعد دے ادوار وچ ناظرین تے تخلیق کاراں وچ آؤݨ واݪیاں تبدیلیاں دے پیشِ نظر اصناف نے جنم لیا۔ قدیم یونانی دور تو‏ں ہُݨ تَک نويں اصناف سامݨے آؤن٘دیاں رہیاں نيں، جیہد‏‏ی اک مثال طربیہ مزاح ا‏‏ے۔

__TOC__

## بصری فنون

## ادب

## فِلم

## موسیقی

## لسانیات

## تاریخ

## ثقافت

## ناظرین

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:صنف
گٹھ:اصناف
گٹھ:بیانیات
گٹھ:ادب
ابو قلابہ رقاشی

**عبد الملک بن محمد بن عبد اللہ بن محمد بن عبد الملک بن مسلم ابو قلابہ رقاشی، ضریر الحافظ،** آپ حديث نبوي دے ثقہ راویاں وچو‏ں اک نيں۔آپ نے دو سو چھہتر ہجری وچ وفات پائی ۔
## سیرت
آپ 190ھ وچ بغداد وچ پیدا ہوئے تے اوتھے بغداد وچ مقیم رہے تے آپ اپنی نیکی تے نیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں چي‏تا کيتے جاندے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ اک دن وچ چار سو رکعات پڑھدے نوافل پڑھدے سن ۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں نے اپنے حافظے تو‏ں سٹھ ہزار احادیث بیان کاں، جنہاں دا اختتام بغداد وچ ملایا گیا، ابن خزیمہ نے کہیا: "ابو قلابہ نے اسيں تو‏ں بصرہ وچ بیان کيتا تے بغداد روانہ ہوݨ تو‏ں پہلے۔" آپ دا انتقال ہفتہ 20 شوال 276ھ نو‏‏ں ہويا تے اتوار 21 شوال نو‏‏ں دفن کيتا گیا۔ قدیم نماز گاہ وچ انہاں اُتے دعاواں کيتیاں گئیاں تے انہاں نو‏ں باب السلام دے باہر دفن کيتا گیا۔حافظ الذہبی نے کہیا: "وہ ذہین لوکاں وچو‏ں اک سی۔"
### شیوخ
اس تو‏ں مروی اے: اشہل بن حاتم، بادل بن محبر، بشر بن عمر زہرانی، حجاج بن منہال، حسن بن عمرو عبدی، روح بن عبادہ، ابو زید سعید بن ابیع ہروی، سعید بن عامر ضبی، ابو داؤد الطیالسی، تے ابو عاصم ضحاک بن مخلد تے عبداللہ بن بکر سہمی، عبداللہ بن مسلمہ القعنبی، عبدالصمد بن عبدالوارث۔ عبدالعزیز خطاب، عبید بن عقیل ہلالی، عثمان بن عمر بن فارس، ابو نعیم فضل بن دکین، ابو غسان مالک بن اسماعیل، تے انہاں دے والد محمد بن عبد اللہ رقاشی، مسلم بن ابراہیم، معاذ بن اسد، معمر بن محمد بن عبید اللہ بن ابی رافع، ابو ولید ہشام بن عبد الملک طیالسی، وہب بن جریر بن حازم، یزید بن ہارون، یعقوب بن اسحاق حضرمی تے ابو عامر عقدتی۔
### تلامذہ
راوی: ابن ماجہ، ابو مسلم ابراہیم بن عبداللہ کجی، ابراہیم بن علی ہجیمی، احمد بن سلمان نجاد، احمد بن کامل بن شجرہ قاضی، احمد بن عثمان بن یحییٰ آدمی، تے ابو سہل۔ احمد بن محمد بن عبداللہ بن زیاد القطان، احمد بن یحییٰ بن جابر بلاذری، اسماعیل بن محمد صفار، حبشون بن موسیٰ خلال، حسین بن محاملی، ابو عروبہ حسین بن محمد ہرانی، عبداللہ بن اسحاق بن ابراہیم بن خرسنی بغوی، ابوبکر بن ابی داؤد، تے ابو محمد عبد الملک بن محمد بغوی، ابو عمرو عثمان بن احمد بن سماک، محمد بن احمد بن یعقوب بن شیبہ سدوسی، ابن خزیمہ، ابوبکر محمد بن اسحاق صاغانی، جو انہاں دے اسيں عصراں وچو‏ں نيں، تے محمد بن جریر طبری، اوہ اپنے اسيں عمراں وچو‏ں نيں، محمد بن جریر طبری، ابوبکر محمد بن عبداللہ بن ابراہیم شافعی، ابو عیسیٰ محمد بن علی بن حسین بغدادی بزاز، طخاری، ابو جعفر محمد بن عمرو بن بختری، محمد بن مخلد دراوی، تے ابو عباس محمد بن یعقوب اصم تے یحییٰ بن محمد بن سعید۔

### جراح تے تعدیل
ابوداؤد کہندے نيں: "ميں نے اس دے بارے وچ بصرہ وچ لکھیا اے: "صدوق د‏‏ی روایتاں تے نصوص وچ بہت ساریاں غلطیاں نيں۔" اس دے حافظے تو‏ں لیکن الطبری نے کہیا: ميں نے ابو قلابہ تو‏ں بہتر حافظ نئيں دیکھیا۔ ابن حبان نے انہاں دا تذکرہ ثقہ لوکاں د‏‏ی کتاب وچ کیہ اے تے کہیا اے: "اس نے اپنی بوہت‏ے احادیث حفظ کر لئی سی۔"امام ابن ماجہ نے انہاں تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 276ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:نابینا شخصیتاں
گٹھ:276ھ دیاں موتاں
گٹھ:190ھ دے جم
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:راوی صدوق
دستاویزی فلم

**دستاویزی فِلم** ، **ڈاکیومنٹری فِلم** ، **ڈاکیومنٹری**  اک غیر افسانوی موشن پکچر اے جیہدا مقصد "حقیقت نوں دستاویز کرنا، بنیادی طور تے ہدایات، تعلیم یا تاریخی ریکارڈ نوں برقرار رکھݨا" اے۔ بل نکولس نے دستاویزی فلم نوں "فلم سازی دی اک مشق، اک سنیما دی روایت، تے سامعین دے استقبال دا طریقہ [جو کہ واضح حدود توں بغیر اک مشق اے]" دے لحاظ ناݪ نمایاں کیتا اے۔

اِبتدائی دستاویزی فِلماں، جو اصل وچ "حقیقت دیاں فِلماں" کہلاؤن٘دیاں نیں، مُختصر طور تے اک منٹ یا ایس توں کَعھٹ تَک چَلدیاں سی۔ وقت گُزرن دے ناݪ، دستاویزی فِلماں دورانیے وچ طوِیل ہوݨ تے مزید زُمریاں نوں شامل کرن لئی تیار ہوئیاں۔ کچھ مثالاں تعلیمی، مشاہداتی تے دستاویزی نیں۔ دستاویزی فِلماں بہت معلوماتی ہُن٘دیاں نیں تے اکثر سکولاں وچ مُختلِف اصول سکھاؤݨ لئی بطور وسیلہ اِستعمال ہُن٘دیاں نیں۔ دستاویزی فلم سازاں دی ذمہ داری اے کہ اوہ جاݨ بُجّھ کے کِسے موضُوع نوں غلط انداز وچ پیش کیتے بغیر دُنیا دے بارے وچ اپنے وژن دے ناݪ سچے رہݨ۔

سوشل میڈیا پلیٹ فارمز (جِدّاں یوٹیوب) نے دستاویزی فلم دی صنف دی ترقّی لئی اک راستا فراہم کیتا اے۔ ایہناں پلیٹ فارمز نے ڈِسٹریبیوشن ایریاز نوں پھیلایا اے تے آسانی ناݪ رسائی وچ اضافَہ کیتا اے۔

## ہور دیکھو
* فلم
* دستاویزی ڈراما

## حوالے

گٹھ:دستاویزی فلم
گٹھ:صحافت دیاں قسماں
گٹھ:فلم اصناف
دستاویزی ڈراما

**دستاویزی ڈراما** ، **ڈاکیوڈراما** (انگریزی: Docudrama, Documentary drama) ٹیلی ویژن تے فلم دی اک صنف اے جیہدے وچ حقیقی حالات و واقعات نوں ڈرامائی شکل وچ دوبارہ نافذ کیتا جان٘دا اے۔ 

دستاویزی ڈرامے عام طور تے معلوم تاریخی حقائق اُتّے عمل کرن دی کوشش کردے نیں، جَدکہ پریفیرل تفصیلات وچ کچھ حَد تَک ڈرامائی ضرُورت دی اجازت دین٘دے نیں، جِدّاں کہ جَد تاریخی ریکارڈ وچ خلاء ہووے۔ مکالمے وچ حقیقی زِندگی دے لوکاں دے حقیقی الفاظ شامل ہو سکدے نیں، جِدّاں کہ تاریخی دستاویزات وچ درج اے۔ دستاویزی ڈرامے دے پروڈیوسر بَعض اوقات اپݨے نویں سِرے توں بݨائے گئے واقعات نوں حقیقی مقامات اُتّے فلماؤݨ دا اِنتخاب کردے نیں جِتھے تاریخی واقعات پیش آؤن٘دے سی۔

اک دستاویزی ڈراما، جیہدے وچ تاریخی وفاداری کلیدی حیثیّت رَکھدی اے، ایہنوں عام طور تے محض "سچے واقعات اُتّے مبنی" فِلم ناݪ ممتاز کیتا جان٘دا اے، اک اِصطلاح، جیہدے وچ ڈرامائی لائسنس دی اک وڈی ڈِگری دا مطلب ہُن٘دا اے تے تاریخی ڈرامے دے تصوّرات ناݪ اک وسیع زُمرہ جو وی ہو سکدا اے۔ حقیقت اُتّے مبنی واقعات تے تاریخی افسانیاں دے ناݪ مکمّل طور تے افسانوی واقعات نوں شامل کرن، ایہجیاں کہاݨیاں، جیہناں وچ عام طور تے افسانوی کرداراں تے پلاٹاں نوں تاریخی ماحول وچ یا تاریخی واقعات دے پچھوکّڑ وچ پیش کیتا جان٘دا ہووے۔

دستاویزی ڈرامیاں دے پروڈیوسر کہاݨی سݨاؤݨ لئی تاریخ دے کِسے واقعے دے ننگے حقائق نوں سامݨے لیاؤݨ لئی ادبی تے بیانیہ تکنیکاں دا اِستعمال کردے نیں۔ ڈرامے نوں ودھاؤݨ لئی اکثر معمولی تاریخی حقائق دے ناݪ کِسے حَد تَک ڈرامائی ضرُورت دا سہارا لیا جان٘دا اے۔ دستاویزی ڈرامے تاریخی افسانیاں توں الگ نیں، جیہدے وچ تاریخی ترتیب افسانوی کرداراں اُتّے مُشتمل پلاٹ دا محض اک پچھوکّڑ اے۔

ادبی متن وچ تاریخی مواد نوں شامل کرن دا جذبَہ مغرب وچ ادب دے اِبتدائی دور توں ای وقفے وقفے ناݪ موجود رہیا اے۔ ارسطو دے نظریہ فن دی بنیاد تاریخی واقعات تے کرداراں دے اِستعمال اُتّے آ۔ خاص طور تے جدِید، وڈے پیمانے اُتّے تیار کردَہ ادب دی ترقّی توں بَعد، ایہجی اصناف موجود نیں جو مواد لئی تاریخ یا اس وقت دے موجودَہ واقعات اُتّے اِنحصار کردیاں سی۔ 

## ہور دیکھو
* ڈراما
* دستاویزی فلم

## حوالے

گٹھ:دستاویزی ڈراما
گٹھ:اصناف ڈراما
گٹھ:ڈراما
گٹھ:فلم اصناف
گٹھ:اصناف ٹیلی ویژن
شجرہ ملعونہ

شَجَرہ مَلْعونہ اک قرآنی تعبیر اے جس دے معنی لعنت شدہ درخت دے نيں۔ ایہ تعبیر قرآن وچ اک دفعہ آئی اے تے مفسرین د‏‏ی مطابق خدا نے اس درخت نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں دکھایا سی تے اسنو‏ں لوکاں دے لئی فتنہ، امتحان تے تہدید قرار دتا ا‏‏ے۔ تفسیری منابع وچ زَقّوم، بنی‌ امیہ، یہودیت تے طاغوت نو‏‏ں اس دے مصادیق وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔

## شجرہ ملعونہ د‏‏ی اصطلاح
"شجرہ ملعونہ" د‏‏ی تعبیر سورہ اسرا د‏‏ی آیت نمبر 60: "...ما جَعَلْنَا الرُّؤْیا الَّتِی أَرَیناک إِلَّا فِتْنَۃً لِلنَّاسِ وَ الشَّجَرَۃَ الْمَلْعُونَۃَ فِی الْقُرْآنِ..." (ترجمہ: … تے جو منظر اساں آپ نو‏‏ں دکھایا سی۔ اسنو‏ں تے اس درخت نو‏‏ں جس اُتے قرآن وچ لعنت کيتی گئی اے، اساں لوکاں دے لئی آزمائش دا ذریعہ بنایا اے …)[؟–؟]

طبرسی شجرہ ملعونہ نو‏‏ں بیان کرنے دا مقصد خدا دے امتحانات تے آزمائشاں د‏‏ی چي‏تا آوری قرار دیندے نيں۔[1] علامہ طباطبائی اس گل د‏‏ی معتقد نيں کہ اس آیت وچ بھَو دا پہلو وی نہفتہ اے ؛ یعنی خدا نے شجرہ ملعونہ دے ذریعے لوکاں نو‏‏ں ڈرایا ا‏‏ے۔[2]

## مصادیق
شیعہ تے اہل مفسرین نے شجرہ ملعونہ دے لئی وکھ وکھ مصادیق بیان کيتے نيں:

## درخت زَقّوم
مقالهٔ اصلی: زقوم

اکثر شیعہ تے اہل سنت مفسرین شجرہ ملعونہ تو‏ں درخت زقوم مراد لیندے نيں۔[3] زقوم جہنم دے آخری درجے وچ اک درخت دا ناں اے [4] تے مجرمین تے گناہگاراں نو‏‏ں اس دا پھل کھلایا جائے گا۔[5]

## بنی‌ امیہ
بعض شیعہ مفسرین نے شجرہ ملعونہ سی بنی‌ امیہ مراد لئے نيں۔[6] علامہ طباطبائی کہندے نيں: اس آیت وچ رؤیا تو‏ں مراد اوہ خواب اے جو پیغمبر اسلامؐ نے بنی‌ امیہ دے بارے وچ دیکھیا سی جس وچ خدا نے بنی امیہ دے بعض اعمال تو‏ں پیغمبر خدا نو‏‏ں آگاہ کيتا سی۔[7] بعض اہل‌ سنت مفسرین ہور اک حدیث تو‏ں استناد کردے ہوئے بنی‌ امیہ نو‏‏ں شجرہ ملعونہ دا مصداق قرار دیندے نيں؛[8] البتہ انہاں وچو‏ں بعض نے اس حدیث نو‏‏ں ضعیف قرار دتا ا‏‏ے۔[9]

احادیث وچ وی بنی‌ امیہ نو‏‏ں شجرہ ملعونہ دے مصداق دے طور اُتے معرفی کيتا گیا ا‏‏ے۔[10] تفسیر قمی وچ منقول اک حدیث دے آیا اے کہ ایہ آیہ اودو‏ں نازل ہوئی جدو‏ں پیغمبر اسلامؐ نے خواب وچ انسان‌ نما بندراں نو‏‏ں دیکھیا جو آپ دے منبر اُتے چڑھ رہے سن ۔ اک حدیث وچ بنی‌ امیہ نو‏‏ں اس دا مصداق قرار دتا گیا ا‏‏ے۔[11] ایہ حدیث مختصر اختلاف دے نال بعض اہل سنت منابع وچ وی نقل ہوئی ا‏‏ے۔[12]

امام حسنؑ نے اک حدیث وچ سورہ اِسراء د‏‏ی آیت نمبر 60 د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئی مروان بن حكم تو‏ں مخالف ہو ک‏ے فرمایا: خدا نے تم، تواڈے والد، تواڈا خاندان، تواڈی اولاد تے ہر اوہ شخص جو قیامت تک تواڈے والد د‏‏ی نسل تو‏ں اس دنیا وچ آئے گا نو‏‏ں رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زبان مبارک تو‏ں مورد لعن قرار دتا ا‏‏ے۔[13]

یہودیت،[14] مشرکین تے طاغوت[15] نو‏‏ں شجرہ ملعونہ دے ہور مصادیق وچ شمار کيتا گیا اے ۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:قرآن
دستاویز

**دستاویز** (انگریزی: Document) روایتی طور تے اک ایہجے صفحے یا کاغذ نوں کہیا جان٘دا اے جیہدے وچ معلومات درج کیتیاں گئیاں ہوݨ لیکن اَج کَل دستاویز دی اِصطلاح کاغذ دی قید توں آزاد ہوکے وَن سوَن شکلاں اختیار کرچُکی اے۔ ہُݨ ایہ کہیا جاسکدا اے کہ ہَر اوہ شے جیہڑی اپݨے اندر معلومات یا مواد (data) دا اندراج رَکھدی ہووے، دستاویز دے زُمرے وچ آؤن٘دی اے۔

اک دستاویز، سوچ دی تحرِیری، تیار کَردَہ، پیش کَردَہ، یا یادگاری نمائِندگی اے، جو اکثر غیر افسانوی، نیز افسانوی، مواد دا مظہر اے۔ کمپیوٹر دے دور وچ "دستاویز" عام طور تے بنیادی طور تے عبارتی کمپیوٹر فائل نوں ظاہر کَردا اے، بشمول ایہدی بناوٹ تے شکل، جِدّاں فونٹ، رَنگ، تے تصاویر۔ عصری طور تے "دستاویز" دی تعریف ایہدے ٹرانسمِشن میڈیئم توں نئیں کیتی جان٘دی، جِدّاں کہ کاغذ، الیکٹرانک دستاویزات دی موجودگی دے پیش نظر۔ "دستاویزش" الَگ اے کیون٘کہ اایہدے وچ "دستاویز" توں زیادَہ مفہوم نیں۔

اک دستاویز دیاں کئی ساختاں ہوسَکدیاں نیں، جِدّاں ٹیبلر دستاویزات، فہرِستاں، فارم یا سائنسی چارٹ، نیم ساختہ کِسے کتاب یا اخباری مضمون ون٘گوں، یا ہَتھ ناݪ لِکھے ہوئے نوٹ ون٘گوں غیر ساختہ۔ دستاویزات نوں بَعض اوقات خُفیہ، نِجّی یا عوامّی دے طور تے درجَہ بَن٘د کیتا جان٘دا اے۔ ایہناں نوں ڈرافٹ یا پرُوف دے طور تے وی بیان کیتا جا سَکدا اے۔ جَد کِسے دستاویز نوں کاپی کیتا جان٘دا اے تاں ماخذ نوں "اصل" دا نام دِتا جان٘دا اے۔ 

## ہور دیکھو
* آرکائیو
* گزٹ
* گزٹیئر
* معلومات

## حوالے

گٹھ:دستاویزات
گٹھ:معلومات
گٹھ:علم المعلومات
گزٹ

**گزٹ** (Gazette) اک سرکاری جریدہ، ریکارڈ دا اخبار، یا محض اک اخبار اے۔ 

انگریزی تے فرانسیسی بولݨ واݪے مُلکاں وچ اخباراں دے پبلِشرز نے 17ویں صدی توں *گزٹ* نام دا اطلاق کیتا۔ اَج متعدّد ہفتا وار تے روزانہ اخبارات دا نام *گزٹ * اے۔

## لفظی ماخذ
گزٹ فرانسیسی زبان دا اک دخیل لفظ اے، جو کہ بدلے وچ، اطالوی *"گزیٹا gazzetta"* دا 16 ویں صدی دی پرمیوٹیشن permutation اے، جو کہ اک مخصُوص وینیشیئن سِکّے دا نام اے۔ 16 ویں صدی دے اوائل تے وسط دے دوران "گزیٹا gazzetta" اخبار لئی اک اِصطلاح بَݨ گیا، جَد پہلاں وینیشیئن اخبارات دی قیمت اک گزیٹا سی۔ 

## سرکاری گزٹ

انگلستان وچ، 1700ء وچ آکسفورڈ گزٹ (جو کہ لندن گزٹ بݨ گیا) دے قیام دے ناݪ، لفظ گزٹ حکومت دے اک سرکاری جرِیدے دی نشاندہی کرن لئی آیا۔ ہُݨ ایس طرحاں دے جرِیدے نوں سرکاری گزٹ وی کہیا جان٘دا اے۔ کچھ حکومتاں لئی، گزٹ وچ معلومات شائع کرنا اک قانونی ضرورت سی یا ہے، جیہدے ذِریعے سرکاری دستاویزات نافذ ہُن٘دِیاں نیں تے عوامی ڈومین وچ داخل ہُن٘دِیاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
* آرکائیو
* سرکاری گزٹ
* گزٹیئر

## حوالے

گٹھ:گزٹ
گٹھ:دستاویزات
گٹھ:اطالوی ایجادات
گٹھ:معلومات
گٹھ:علم المعلومات
گٹھ:اخبارات
گٹھ:اخبار
گٹھ:اخباری اصطلاحات
سرکاری گزٹ

**سرکاری گزٹ** (Government gazette) (جیہنوں  سرکاری جریدہ، سرکاری اخبار، آفیشل مانیٹر یا آفیشل بلیٹن وی کہیا جان٘٘دا اے) اک متواتر اشاعت اے جیہنوں سرکاری یا قانونی نوٹس شائع کرن دا اختیار دِتا گیا ہُن٘دا اے۔ ایہ عام طور تے قانون یا سرکاری کارروائی دے ذِریعے قائم کیتا جان٘دا اے تے ایہدے اندر نوٹسِز دی اشاعت کیتی جان٘دی اے چاہے حکومت ولّوں ہوݨ یا نِجّی پارٹی ولّوں۔ عام طور تے سرکاری نوٹس دے قانونی تقاضیاں دی تَعمیل لئی کافی سمجھیا جان٘دا اے۔

گزٹ پرِنٹ یا الیکٹرانک یا دونوں طرحاں شائع ہُن٘دے نیں۔

کچھ دائرہ اختیار وچ نِجّی ملکیت واݪے اخبارات وی سرکاری تے قانونی نوٹسِز شائع کرن لئی سرکاری حکام دے ناݪ رجسٹر کرسکدے نیں۔ ایسے طرحاں عدالتاں، قانونی نوٹسِز دی اشاعت لئی اک نِجّی اخبار نوں نامزد کر سکدیاں نیں۔ ایہناں اخباراں نوں "قانونی طور تے فیصلہ شدہ اخبارات" (legally adjudicated newspapers) کہیا جان٘دا اے۔

## ہور دیکھو
* آرکائیو
* گزٹ
* گزٹیئر

## حوالے

گٹھ:سرکاری گزٹ
گٹھ:دستاویزات
گٹھ:حکومت
آرکائیو

**آرکائیو** (Archive) کِسے وی میڈِیئم وچ تاریخی ریکارڈز یا مواد دا اک انبار یا اوہ طبعی سہولت اے، جس وچ اوہ موجود نیں۔

آرکائیوز وچ بنیادی ماخذ دستاویزات ہُن٘دیاں نیں جو کِسے فرد یا تنظیم دی زِندگی دے دوران جمع ہُن٘دیاں نیں، تے اُس شخص یا تنظیم دی تاریخ تے کَم نوں دکھاؤݨ لئی رکھے جان٘دے نیں۔ پروفیشنل آرکائِیوِسٹ تے مورخین عام طور تے آرکائیوز نوں ریکارڈ سمجھدے نیں جو قُدرتی طور اُتے تے ضروری طور تے باقاعِدَہ قانونی، تجارتی، اِنتظامی، یا سماجّی سرگرمیاں دی پیداوار دے طور اُتے تیار کیتے جان٘دے نیں۔ آرکائِیوز اوہناں دستاویزات توں ممتاز نیں جو جاݨ بُجّھ کے لِکھیاں گئیاں نیں یا نسلاں تَک کِسے خاص پیغام نوں پہنچاؤݨ لئی بݨائیاں گئیاں نیں۔

عام طور تے آرکائیوز اوہناں ریکارڈز اُتے مُشتمل ہُن٘دے نیں جیہناں نوں اوہناں دی پائیدار ثقافتی، تاریخی، یا ثبوتی قدر دی بنیاد اُتے مُستقِل یا طویل مُدّتی تحفّظ لئی مُنتخِب کیتا گیا اے۔ محفوظ شُدَہ دستاویزات عام طور تے غیر مطبُوعہ تے تقریبن ہمیشا مُنفرِد ہُن٘دیاں نیں، کتابّاں یا رسالّیاں دے برعَکس، جیہناں وِچّوں بہت ساریاں اک جیسیاں کاپّیاں موجود ہوسَکدیاں نیں۔ ایہدا مطلب ایہ اے کہ آرکائیوز اوہناں دے افعال تے تنظیم دے حوالے ناݪ لائبریریاں توں بِلکُل الَگّ نیں، حالان٘کہ آرکائیو دے مجموعے اکثر لائبریریاں دیاں عمارتاں وچ مِݪ سَکدے نیں۔

آرکائیوز وچ کَم کرن واݪا شخص آرکائِیوِسٹ کہلاؤن٘دا اے۔ آرکائِیوز وچ معلُومات تے مواد نوں ترتیب دیݨ، محفوظ کرن تے اوہناں تَک رسائی فراہم کرن دے مطالعَہ تے مشق نوں آرکائِیو سائنس کہیا جان٘دا اے۔ ذخیرہ کرن دی طبعی جگہ نوں محافظ خانَہ کہیا جا سکدا اے۔

اِصطلاح "آرکائیو" دے کمپیوٹن٘گ اِستعمال نوں اس اِصطلاح دے ریکارڈ رکھݨ واݪے معنی دے ناݪ اُلجھݨ وچ نئیں پاؤݨا چاہیدا۔

## ہور دیکھو
* گزٹ
* سرکاری گزٹ
* گزٹیئر

## حوالے

گٹھ:آرکائیو
گٹھ:دستاویزات
گزٹیئر

**گزٹیئر** (Gazetteer) اک جغرافیائی لُغت یا ڈائریکٹری اے جو نقشے یا اٹلس دے ناݪ استعمال ہُن٘دی اے۔ ایہدے وچ عام طور تے کِسے مُلک، خِطّے یا برّاعظم دی جغرافیائی ساخت، سماجی اعداد و شمار تے طبعی خصوصیات دے متعلّق معلُومات ہُن٘دیاں نیں۔ گزٹئیر دے مواد وچ موضُوع دا مقام، چوٹیاں تے آبی گزرگاہواں دے طول و عرض، آبادی، خام ملکی پیداوار تے شرح خواندگی شامل ہو سکدی اے۔ اس معلُومات نوں عام طور تے حروف تہجی دی ترتیب وچ درج اندراجات دے ناݪ عنوانات وچ تقسِیم کِیتا جان٘دا اے۔

قدِیم یونانی گزٹیئرز دے بارے وچ جاݨیا جاندا اے کہ اوہ ہیلینسٹک دور توں موجود نیں۔ پہلا معروف چینی گزٹیئر پہلی صدی وچ جاری کیتا گیا سی، تے نوِیں صدی تَک چین وچ پرنٹ میڈیا دے دور دے ناݪ، چینی حضرات نے اپݨے مقامی علاقیاں لئی گزٹیئر تیار کرن وچ سرمایہ کاری کیتی جو معلومات دے ناݪ ناݪ مقامی فخر دا باعث بݨی۔ بازنطیم دے جغرافیا دان سٹیفنس نے چھیوِیں صدی وچ اک جغرافیائی لُغت لِکھی (جیہدے فِلحال کچھ حصے غائب نیں)، جیہنے بعد دے یورپی مرتّبین نوں متاثر کِیتا۔ جدِید گزٹیئرز زیادہ تر لائبریرِیاں دے حوالہ جات دے ناݪ ناݪ انٹرنیٹ اُتے وی مِݪ سکدے نیں۔

## لفظی ماخذ
آکسفورڈ انگلش ڈکشنری "گزٹیئر" نوں "جغرافیائی اشاریہ یا لغت" دے طور تے بیان کردی اے۔ ایہدے وچ مثال دے طور تے 1693 وچ برطانوی مؤرخ لارنس ایچارڈ (متوفی 1730) دی اک لِکھت وی شامل اے جیہدا عنوان سی "دی گزٹیئرز: یا ۔ نیوز مین دا ترجمان: اک جغرافیائی اشاریہ ہوݨا"۔ ایچرڈ نے لِکھیا کہ "گزٹیئرز" دا عنوان اوہنوں اک "اِنتہائی نامور شخص" نے تجویز کیتا سی جیہدا نام اوہناں نے ظاہر نہ کرن دا اِنتخاب کیتا سی۔ 1704 وچ شائع ہوݨ واݪے اس کَم دے حِصَّہ دوم لئی، ایچارڈ نے کتاب نوں محض "دی گزٹیئر" کہیا۔ ایہدے ناݪ انگریزی زبان وچ لفظ "گزٹیئر" دا تعارف ہویا۔ مورخ رابرٹ سی وائٹ دا خیال اے کہ "بہت نامور شخص" دے بارے وچ جو ایچرڈ نے لِکھیا سی اوہ اوہدا ساتھی ایڈمنڈ بوہن سی، تے اوہنے بوہن دا تذکرہ نہ کرن دا اِنتخاب کیتا کیون٘کہ اوہ جیکبائٹ تحریک ناݪ وابستا ہو گئے سی۔

18ویں صدی دے بَعد توں لفظ "گزٹیئر" نوں یا تاں اوہدے روایتی معنی (یعݨی اک جغرافیائی لُغت یا ڈائریکٹری) یا روزنامہ اخبار، جِدّاں لندن گزٹیئر دی وضاحت لئی اک دوسرے دے ناݪ اِستعمال کیتا جان٘دا رہیا اے۔

## ہور دیکھو
* اٹلس
* انسائیکلوپیڈیا
* آرکائیو
* گزٹ

## حوالے

گٹھ:گزٹیئر
گٹھ:معلومات
گٹھ:انسائیکلوپیڈیا
وادی مرواہ

**مرواہ** (Marwah) جموں‏ و کشمیر دے ضلع کشتواڑ د‏‏ی اک وادی تے سَب ڈویژن ا‏‏ے۔ مرواہ جنوب مغرب وچ وادی وروان، مشرق وچ لداخ تے زنسکر ، جنوب وچ چترو تے کشتواڑ تے مغرب وچ ضلع اننت ناگ نال گِھریا ہويا ا‏‏ے۔ اس علاقے تو‏ں دریائے مرسودر گُزردا اے جو دریائے چناب دا سبھ تو‏ں وڈا معاون دریا ا‏‏ے۔

ایہ وادی اپنی اعلا قسم دے لوبیا (مرواہ راجما) لئی مشہور ا‏‏ے۔

مرواہ دے وَکھ وَکھ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں وچ تاتاپانی، کشتواڑ نیشنل پارک، سرس ناگ، مدکسار، نون کن، کندیناگ، فری آباد یردو ڈومیل تے کرکٹ سٹیڈیئم یردو شام‏ل نيں۔

## ڈیموگرافکس
مرواہ ذیلی ڈویژن مردم شماری 2011 دے مطابق 27 دیہات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## مذہب
اس خطے وچ مسلم اکثریت‏ی آبادی اے تے ہندو اک اہ‏م اقلیت ا‏‏ے۔ 

## زبان تے ثقافت
آبادی د‏‏ی اکثریت کشمیری بولدی ا‏‏ے۔

ثقافت تقریبن وادی کشمیر نال مِلدی جلدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع کشتواڑ
رابعہ بٹ

**رابعہ بٹ** اک پاکستانی ماڈل، اداکارہ تے ٹی ای ڈی ایکس سپیکر نيں  اوہناں نے پاکستان دے کئی برینڈز دے نال کم کيتا، جیہناں وچ کھادی، ایلان تے سیفائیر د‏‏ی مصنوعات د‏‏ی تشہیر لئی اوہناں دے چہرے نو‏‏ں بہت پسند کيتا گیا۔ اوہناں نے پاکستان د‏‏ی فیشن انڈسٹری وچ اپݨے کم لئی دو لکس سٹائل ایوارڈز تے اک بی سی ڈبلیو ایوارڈ جِتیا اے۔ بعد وچ اوہناں نے بطور اداکارہ اپنے کیریئر نو‏‏ں اگّے ودھایا۔ رابعہ راشد بٹ پنجاب، پاکستان دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔

### مڈھلی تعلیم
رابعہ نے ابتدائی تے اعلا تعلیم لاہور تو‏ں حاصل کيتی تے ماس کمیونیکیشنز وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

### میوزک ویڈیوز
رابعہ متعدد میوزک ویڈیواں وچ نظر آئیاں، جِدّاں قرۃ العین بلوچ د‏‏ی سئیاں تے سجاد علی د‏‏ی میوزک ویڈیو ناخن وچ۔

### فلم
اوہناں نے اپݨی پہلی فیچر فلم ہجرت وچ کم کيتا۔ فاروق مینگل نے اس فلم دی ہدایتکاری کیتی تے اس فلم وچ اوہناں دے مقابل اسد زمان سی۔ فلم 2016 وچ ریلیز ہوئی۔

### ڈرامے
اوہناں نے ہ‏م ٹی وی دے مشہور ڈرامے *آنگن* دے ذریعے ٹی وی سکرین اُتے قدم رکھیا۔ ایہ ڈراما 2018ء وچ آن ائیر ہويا۔ ایہد‏ی ہدایت کاری محمد احتشام الدین نے کيتی سی۔ اس توں بعد *یہ دل میرا* وچ کم کيتا، جو 2019ء وچ نشر ہویا۔ جیہد‏‏ی ہدایت کاری احسن تالش نے کیتی، ایہدے وچ اوہناں دے مقابل عدنان صدیق دے نال نال سجل علی تے احد رضا میر نيں۔ اوہناں نے ڈراما *سوتیلی ممتا* وچ مرکزی کردار ادا کیتا اے۔ ایہد‏ی ہدایت کاری میر سکندر علی نے کیتی اے، *سوتیلی ممتا* 2020ء وچ ریلیز ہویا۔ 

2023ء وچ اوہ عدنان سرور دی ہدایت کاری وچ بنن والے ڈرامے گناہ وچ انسپکٹر صبیحہ دے طور تے نظر آئیاں۔ اس توں بعد اوہ کاشف نثار دے ہدایت کردہ ڈرامے *جیون نگر* دے اک چھوٹے جہے شہر وچ اک جدید جِم اِنسٹرکٹر دے طور تے نظر آئیاں۔ *گناہ* وچ انسپیکٹر صبیحہ دا کردار ادا کرن توں بعد اسے نام توں نویں سیریز *انسپکٹر صبیحہ* وچ انسپیکٹر صبیحہ دا مرکزی کردار ادا کیتا۔ 

## فلموگرافی
### فلم

### ٹی وی ڈرامے

## باہرلے جوڑ
*

## حوالے

گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سواݨیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سواݨیاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
ریحانہ صدیقی

**ریحانہ صدیقی** اک پاکستانی اداکارہ سی۔  اوہ ڈرامےآں *زمین*، *فساد ک‏‏ی جڑ*، *تکمیل*، *من چلے کا سودا*، *ست بھرائی* تے *برسوں بعد* وچ اپݨے کرداراں لئی جاݨی جاندیاں سی۔ 

## اِبتدائی زِندگی
اوہ 1940ء وچ شملا، برطانوی پنجاب وچ پیدا ہوئیاں، اوہناں دے والد نذیر احمد اک سرکاری ملازم سن۔ 

## عملی زِندگی
ریحانہ نے 1962ء وچ ریڈیو پاکستان وچ کم کرنا شروع کيتا تے ریڈیو وچ آؤݨ تو‏ں پہلاں اوہ اپݨے قلمی نام ریحانہ زیارت ناݪ اخباراں تے رسالےآں لئی مُختصر کہاݨیاں لِکھدیاں سی۔ اوہناں نے بطور اداکارہ اپݨی عملی زِِندگی دا آغاز 1964ء وچ کیتا جدو‏ں پی ٹی وی دا قیام عمل وچ آیا۔ اوہ ڈرامےآں *فساد ک‏‏ی جڑ*، *شمع ہر رنگ میں جلتی ہے*، *زمین*، *کچھ تو کہو*، *تکمیل* تے *کلو* وچ اپݨے کرداراں توں مشہور ہوئیاں۔  اوہ *ست بھرائی* ، *آدھی روٹی اک لنگوٹی*، *تنہا* تے *گھوڑا گھاس کھاتا ہے* ڈرامےآں وچ وی نظر آئیاں۔ اوہناں نے اردو تے پنجابی فِلماں وچ وی کم کيتا، جیہناں وچ *بہو رانی*، *آنچ*، *ہمدم*، *اگ تے خون* تے *محبت رنگ لائے گی* سمیت کئی فِلماں شامل نیں۔  ریڈیو، ٹیلی ویژن تے فِلم انڈسٹری وچ اوہناں د‏‏ی خِدمات دے صِلے وچ حکومت پاکستان نے 2009ء وچ اوہناں نوں تمغا حسن کارکردگی ناݪ نوازیا۔ 

## نِجی زِندگی
اوہناں نے فلمی اداکار اورنگزیب ناݪ ویاہ کيتا لیکن بَعد وچ دوناں وچ علیحدگی ہوگئی تے اوہناں نے اپݨیاں دو بیٹیاں نو‏‏ں سنبھاݪ لیا۔ اوہناں د‏‏ی وڈی بھیݨ طلعت صدیقی وی اداکارہ سی۔   ریحانہ د‏‏یاں بھاݨجیاں فریحہ پرویز تے عارفہ صدیقی اداکارہ تے گلوکارہ نيں تے ناہید صدیقی کتھک رقاصہ نيں۔ 

## بیماری تے وفات
اوہ اک طویل بیماری وچ مبتلا سی جیہدے باعث 29 جولائ‏ی 2021ء نو‏‏ں بلیک برن، برطانیا وچ 81 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں۔ 

## فِلموگرافی
### ٹی وی ڈرامے

### ٹیلی فِلم

### فِلم

### ہور شِرکتاں

## ایوارڈز

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے


گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
طلعت صدیقی

**ادیبہ نذیر** (**طلعت صدیقی** دے ناں تو‏ں وی جاݨیا جاندا اے)، اک پاکستانی اداکارہ تے گلوکارہ سی۔ اوہناں نے اردو تے پنجابی فلماں وچ تے ٹیلی ویژن ڈرامیاں وچ اداکاری کیتی۔

## اِبتدائی زِندگی
ادیبہ نذیر 1939ء وچ شملا، برطانوی پنجاب وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں نے اپݨی تعلیم شملا دے سکول تو‏ں ایف اے دے ناݪ مکمل کيتی۔ اوہناں دے والد نذیر احمد سرکاری ملازم سن۔

## عملی زِندگی
1956ء وچ اوہ اپݨے خاندان دے نال کراچی، پاکستان وچ رہائش پزیر ہوگئیاں تے اوہناں دے شوہر نو‏‏ں عدالت‏ی مقدمے وچ قید کر دتا گیا۔ طلعت اپݨے بھیݨ بھراواں وچ سَبھ تو‏ں وڈی سی۔ اوہناں دی وڈی بیٹی ناہید صدیقی دی پیدائش ہوئی تاں اوہناں نے اپݨی بیٹی دی دیکھ بھاݪ تے گَھر چلاؤݨ لئی ریڈیو پاکستان وچ آڈیشن دِتا۔ اوہناں نے اپݨا نام بدل کے طلعت صدیقی رکھ لیا، کچھ عرصے بَعد اوہ طلعت صدیقی دے نام توں مشہور ہوگئیاں۔

اوہناں نے کچھ فلماں وچ پس پردَہ گلوکاری کیتی۔ بعد وچ **عشق حبیب**، **تصویر**، **آرزو**، **درد دل** تے **صبح ہو گئی**، **دوراہا**، **میں وہ نہیں**، **جانی دشمن**، **میرا ویر**، **اک سی ماں** تے **پنچھی** تے **پردیسی** سمیت کئی فِلماں وچ اداکاری کیتی۔ طلعت صدیقی نے پاکستان ٹیلی ویژن دے بہت سارے ٹی وی ڈرامےآں وچ وی کَم کيتا جیہناں وچ **دہلیز**، **کہاں ہے منزل**، **ضرب گلاب**، **حصار**، **[[وارث (ڈراما)|وارث]]** تے **دھند کے اس پار** شام‏ل نيں۔

## نِجی زندگی
اوہناں نے اپݨے والد دے اصرار اُتے بشیر احمد صدیقی ناݪ پندراں سال د‏‏ی عُمر وچ ویاہ کیتا۔ اوہناں د‏‏یاں دو بیٹیاں سی، جیہناں وچ ناہید صدیقی اک کتھک رقاصہ تے عارفہ صدیقی گلوکارہ تے اداکارہ نیں۔ طلعت صدیقی د‏‏ی چھوٹی بھیݨ ریحانہ صدیقی وی اداکارہ سی تے اوہناں د‏‏ی بھاݨجی فریحہ پرویز گلوکارہ نيں۔

## بیماری تے وفات
اوہ طویل بیماری وچ مبتلا ہوئیاں تے 9 مئی 2021ء نو‏‏ں 82 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں، اوہ لاہور دے کینال وِیو سوسائٹی دے قبرستان وچ مدفون نیں۔

## فِلموگرافی
### ٹیلی ویژن

### فِلم

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پنجابی بولی دے گلوکار
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:اکیہویں صدی د‏‏یاں پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
بلیک برن

**بلیک برن**  انگلینڈ دا اک صنعتی قصبہ اے جو لنکاشائر وچ بلیک برن تے ڈارون بورو دا انتظامی مرکز اے۔ ایہ قصبہ ربلزڈیل دے جنوبی کنارے اُتے مغربی پینائن مورز دے شمال وچ، پریسٹن دے مشرق وچ 8 میل (13 کلومیٹر) تے مانچسٹر دے شمال شمال مغرب وچ 21 میل (34 کلومیٹر) واقع اے۔ 
ایہ بلیک برن تے ڈارون قصبے دے وسیع وحدانی اتھارٹی دے علاقے دا بنیادی مرکز اے تے بلیک پول توں بَعد لنکاشائر دا دوسرا وڈا قصبہ اے۔

## تفصیلات
بلیک برن د‏‏ی مجموعی آبادی 120,500 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## جڑواں شہر
بلیک برن دے جڑواں شہر Altena تے Péronne نيں۔

## حوالے

گٹھ:انگلینڈ دے شہر
سوال

**سوال** اک جملہ ہوندا ہے جو جانکاری منگدا ہے یا گل بات شروع کرن دی کوشش کردا ہے۔ سوالاں نوں کئی طریقیاں نال بیان کیتا جا سکدا ہے، لیکن اوہ اکثر سوالیہ الفاظ استعمال کردے نیں جیویں "کون"، "کیہ"، "کدوں"، "کتھے"، "کیوں"، "کاہدا"، "کیہنوں"، "کیہدا"، "کیہڑا" اتے "کیویں"۔ اِنہاں نوں ہاں یا نہ سوالاں دے طور تے وی کہیا جا سکدا ہے۔
سوال دے اخیر تے اک سوالیہ نشان آؤندا اے۔ جیویں کیہ حال اے تہاڈا**؟**
## <span style="font-family:Jameel Noori Nastaleeq">مثالاں</span>
* ناول راجہ گدھ **کیہنے** لکھیا؟
* فرانس دی راجدھانی **کیہ** اے؟
* قراردادِ پاکستان **کدوں** منظور ہوئی؟
* تسی چھٹی تے **کتھے** جا رہے ہو؟
* میرا موبائل فون **کدھر** آ؟
* ایہدے وچوں سبھ توں مہنگا لیپ ٹاپ **کیہڑا** وا؟
* گڈّی دا انجن **کِنج** کم کردا ہے؟ یا **کیویں** کم کردا ہے؟

گٹھ:پنجابی گریمر
راہیں

**راہیں** (Rahain) اک پاکستانی ٹیلی ویژن ڈراما اے جیہڑا منشا یاد دے پنجابی ناول *[[ٹان٘واں ٹان٘واں تارا]]* اُتے مبنی اے۔ ایہ ڈراما 1998ء وچ پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن، لاہور مرکز توں نشر ہویا۔ ایہدے وچ شہری تے دیہی زندگی دے مُختلف مسائل جِداں ناخواندگی، ناانصافی تے خاندانی تنازعات نوں اجاگر کیتا گیا اے۔ ڈرامے وچ پنجاب دی دیہی رہتل دی عکاسّی کیتی گئی اے۔ 

## کاسٹ

## باہرلے جوڑ

## حوالے


گٹھ:1990ء دی دہائی دی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
شریح بن ہانی حارثی

**شُرَیْح بْن ہانی حارثی مَذْحَجی کوفی** (متوفی 78 ہجری)، جَمَل، صِفَّین و نہروان دیاں جنگاں وچ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام دے سپہ سالاراں وچو‏ں سن ۔[1] امام علی علیہ السلام دا انہاں دے ناں اک خط۔[2] وچ امام نے انہاں نو‏ں تقویٰ اختیار کرنے د‏‏ی نصیحت تے دنیا دے فریب تے نفس د‏‏ی خواہشات تو‏ں خبردار کيتا ا‏‏ے۔[3] آیت اللہ مکارم شیرازی نے شرح نہج البلاغہ وچ انہاں سفارشات د‏‏ی وجہ معاویہ د‏‏ی جانب تو‏ں امام علی د‏‏ی فوج دے سپہ سالاراں نو‏‏ں ورغلانے د‏‏ی کوشش یا زیاد بن نضر نامی اک ہور سپہ سالار دے نال شریح دے اختلافات نو‏‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔[4]

حکمیت دے واقعہ دے بعد شریح د‏‏ی عَمرو بن عاص نال لڑائی ہوگئی تے اسنو‏ں کوڑے مارے؛ کیونجے اس نے ابوموسی اَشْعری نو‏‏ں دھوکہ دتا سی۔[5] حجر بن عدی دے خلاف گواہی دینے والےآں وچ انہاں دا ناں آندا اے، لیکن تریخ طبری دے مطابق شریح نے حُجر دے خلاف گواہی دینے تو‏ں انکار کردتا تے معاویہ دے ناں اک خط وچ اسنو‏ں زیاد بن ابیہ دا کم قرار دتا۔[6]

شریح نے اپنے والد امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام، عایشہ، سعد بن ابی وَقاص تے عُمر بن خَطّاب[7] وغیرہ[8] تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔[9] انہاں تو‏ں انہاں دے بچےآں مقدم تے محمد سمیت ہور راویاں نے روایت کيتی ا‏‏ے۔ ابن حجر دے مطابق نسایی تے ابن معین نے اسنو‏ں ثقہ قرار دتا اے تے ابن حِبان نے انہاں د‏‏ی توثیق د‏‏تی ا‏‏ے۔[10]

شریح دے والد ہانی بن یزید حارثی **[[رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ  وسلم]]** دے اصحاب وچو‏ں سن، جنہاں نو‏ں رسول اللہؐ نے انہاں دے بیٹے دے ناں اُتے ابو الشریح دا لقب دتا تے شریح دے لئی دعا کيتی۔[11] صحابہ دے بارے وچ لکھی گئی بعض کتاباں وچ شریح دے سوانح ذکر ہوئے نيں۔[12] انہاں تو‏ں نقل ہُندا اے کہ انہاں نے پیغمبر دے زمانے نو‏‏ں پایا اے لیکن آنحضرتؐ نال ملاقات نئيں ہوئی ا‏‏ے۔[13] پ‏ر ابن سعد نے انہاں دا شمار کوفہ دے تابعین وچ کیتا ا‏‏ے۔[14] اوہ 78 ہجری وچ سیستان د‏‏ی جنگ وچ ماریا گیا۔[15] ابن حجر دے مطابق اوہ 110 سال زندہ رہ‏‏ے۔[16]

## حوالے
# طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج4، ص565۔
# نہج البلاغہ، تصحیح صبحی صالح، نامہ56، ص447۔
# مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، 1386ہجری شمسی، ج11، ص182۔
# مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین(ع)، 1386ہجری شمسی، ج11، ص182۔
# مسعودی، مروج الذہب، 1409ھ، ج2، ص399۔
# طبری، تاریخ الأمم و الملوک، 1387ھ، ج5، ص270۔
# ابن سعد، الطبقات الکبری، 1410ھ، ج6، ص180۔
# ابن حجر، الاصابۃ، 1415ھ، ج3، ص308۔
# ابن اثیر، اسدالغابہ، 1415ھ، ج2، ص628۔
# ابن حجر، تہذیب التہذیب، 1325ھ، ج4، ص330۔
# ابن حجر، الاصابۃ، 1415ھ، ج3، ص308۔
# ابن اثیر، اسدالغابہ، 1415ھ، ج2، ص628؛ ابن حجر، الاصابۃ، 1415ھ، ج3، ص307-308۔
# ملاحظہ کریں: ابن حجر، الاصابۃ، 1415ھ، ج3، ص308۔
# ابن سعد، الطبقات الکبری، 1410ھ، ج6، ص180۔
# ابن اثیر، اسدالغابہ، 1415ھ، ج2، ص628۔
# ابن حجر، الاصابۃ، 1415ھ، ج3، ص308۔
## باہرلےجوڑ

گٹھ:اصحاب امام علی
جھولا (پینگھ)

اکّ **جھولا** یا **پنگھوڑا** (انگریزی نام: swing) اکّ لمکی ہوئی نشست ہُندی ہے، جو اکثر بچیاں لئی کھیڈ دے میداناں وچّ، ایکروبیٹاں لئی اک سرکس وچّ، جاں آرام کرن لئی اکّ دلان وچّ پائی جاندی ہے۔ جھولے دی سیٹ نوں سنگلاں جاں رسیاں نال بنّھ کے اُتّوں لمکایا جا سکدا ہے۔ 

جھولے کئی طرحاں دِیاں سٹاں دا کارن بن سکدے نیں۔ سبھ توں عام سٹّ ڈِگّن کارن ہُندی اے، یا تے انجانے وچّ رسیاں یا زنجیراں نوں چھڈن نال یا جان بُجھّ کے جھولے توں باہر چھال مار کے۔

## حوالے

گٹھ:کھیڈ دے میدان دا سامان
خَطِّ شِکَسْتَہ

شکستہ دا لفظی مطلب لُکیا ہویا ہوندا اے۔ ایس نوں جے اَسانی نال چیتے رکھنا ہووے تاں ایہ نستعلیق نوں ای گھسیٹ کے لِکھیا جاندا اے جیویں ش تے ش نوں ویکھ لو۔

خط شکستہ نوں ایجاد کرن والیاں وچ وڈا ناں مرتضیٰ قلی خان شاملوسن پر ایس دے اصل کاڈھے خط شکستہ دے موڈھی ایران دے اوہ مُنشی سن جو چاہندے سن کہ اوہناں دے لِکھے نوں کوئی ہور پڑھ ای نہ سکے۔ایس واسطے اوہ لکھائی نوں گنجھلک جہیا بنا لیندے سن جس نال حرفاں دی شکل بدل جاندی اے تے اوہناں دی پچھان ایس خط دے ماہر ای کر سکدے نیں۔ہروی حسینی نے خط شکستہ تے نستعلیق شاملو کولوں سِکھ کے ایس وچ کُجھ نویاں کاڈھاں کڈھیاں اوہ ایڈیاں سوہنیاں تے موہ لین والیاں سن کہ لوکائی اوس نوں خط شیفیا ای کہن لگے سن پر اوہ خط شکستہ دا ای اِک رُوپ سی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:لپیاں
فضالہ بن عبید

**فضالہ بن عبید **انصار دا اک صحابی سی ۔ معاویہ دا ساتھی سی۔
 
گٹھ:670 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
موسی بن اسماعیل تبوذکی

**ابو سلمہ موسیٰ بن اسماعیل منقری بصری تبوذکی (وفات :[[223ھ]] )**، آپ ابوجعفر منصور دی خلافت دے آغاز وچ پیدا ہوئے۔آپ نو‏‏ں شیخ الاسلام کہیا جاندا اے تے آپ ثقہ حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔آپ نے دو سو تیئیہ ہجری وچ بصرہ وچ وفات پائی ۔
## شیوخ
اس د‏ی سند تو‏ں مروی اے: ابان بن یزید عطار، اعین خوارزمی ، جو صغار تابعین وچو‏ں سن تے جریر بن حازم تے شعبہ بن حجاج د‏‏ی اک حدیث تے جویریہ بن اسماء، حماد بن سلامہ، قاسم بن فضل، ہمام بن یحییٰ، مبارک بن فضلہ، ابو ہلال تے یزید بن ابراہیم تستری تے محمد بن راشد مخولی، سلیمان بن مغیرہ، ضحاک بن نبراس، عبد العزیز بن ماجشون، عبد العزیز بن مختار، عبد العزیز بن مسلم، مہدی بن میمون، وہیب، عبد اللہ ابن مبارک تے حماد بن زید تے ہور محدثین۔
### تلامذہ
اس د‏ی سند تو‏ں روایت کيتا اے: امام بخاری، ابوداؤد تے بقیہ بن ولید د‏‏ی سند تو‏ں، حسن بن علی خلال، یحییٰ بن معین، محمد بن یحییٰ، احمد بن حسن ترمذی، ابو زرعہ رازی، یعقوب فسوی، ابراہیم بن دیزیل، ابراہیم حربی، اسماعیل سمویہ تے ابو حاتم تے محمد بن غالب تمتام، ابن وارہ، ابو الاحوص عکبری، محمد بن ایوب بن ضریس ، عباس بن فضل اسفاطی ، انہاں د‏‏ی اولاد امام ابوبکر بن ابی عاصم تے احمد بن داؤد مکی۔

### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: اوہ ثقہ اے تے وچ بصرہ وچ کِسے نو‏‏ں نئيں جاݨدا جس تو‏ں اساں انہاں تو‏ں بہتر حدیث حاصل کيتی ہوئے۔ ابو حاتم بن حبان بستی کہندے نيں: اوہ صاحبانہاں وچو‏ں سن ۔ احمد بن صالح جیلی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا: حافظ ثقہ تے ثابت ا‏‏ے۔ عبد الرحمٰن بن یوسف بن خراش کہندے نيں: لوکاں نے انہاں دے بارے وچ کہیا تے اوہ صدوق ا‏‏ے۔ علی بن مدینی نے کہیا: جس نے انہاں دے بارے وچ نئيں لکھیا اس نے انہاں دے بارے وچ اک آدمی دے بارے وچ لکھیا۔ محمد بن سعد، واقدی دا مصنف نے کہیا: ثقہ اے تے اس د‏ی بہت ساریاں احادیث نيں۔
ہشام بن عبد الملک طیالسی نے کہیا: اوہ ثقہ تے صفوق ا‏‏ے۔ یحییٰ بن معین نے کہیا: ثقہ تے قابل اعتماد۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: ثقہ تے ثابت ا‏‏ے۔

### وفات
آپ د‏‏ی وفات بصرہ وچ رجب دے مہینے 223ھ وچ ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:نويں طبقہ دے راویان حدیث