open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بھارت دی آزادی دی تحریک

**بھارت دا آزادی سنگرام** جاں **بھارت دی آزادی تحریک** جاں **[[بھارت]] دی قومی مکتی انقلاب** 19ویں اتے 20ویں صدی دوران واپرے جگ دے اہم انقلاباں وچوں اک اے۔ اس دے نتیجے وجوں 15 اگست 1947 نوں بھارت وچوں برطانوی راج دا انت ہو گیا اتے پنڈت جواہر لال نہرو دی اگوائی ہیٹھ بھارت سرکار ولوں دیس دی واگڈور سنبھالن نال بھارت دے قومی راج دا قیام ہوئی۔

**تحریک آزادی ہند** (Indian independence movement) خیالات اورسرگرمیوں پر مبنی ایسی تحریک تھی جو پہلے ایسٹ انڈیا کمپنی (1757ء - 1858ء) اور بعد میں برطانوی راج (1858ء - 1947ء) سے آزادی کی جدوجہد میں سرگرم تھی۔

بھارت دی آزادی تحریک دکھن ایشیا وچوں (پہلاں ایسٹ انڈیا کمپنی دے روپ وچ اتے پھر برطانوی امپیریئل اتھارٹی وجوں) انگریزی راج دا انت کرن لئی قومی اتے علاقائی پدھر تے ویلے ویلے اٹھیاں بغاوتاں، اندولناں اتے سکھشی اپرالیاں دا، جاگرتی اتے پنر-جاگرتی لہراں دا، آپمہارے اتے متحد طور تے، عام طور تے اہنساوادی اتے کدے کدے ہتھیاربند تحریک سی۔

بھارت دا آزادی سنگرام سیاسی سنگٹھناں، فلسفی قوماں اتے اندولناں ورگے اوہناں کئی کھیتراں نوں درساؤن والی خیال اے جہناں دا سانجھا نشانہ دکھنی ایشیا دے حصیاں وچوں پہلے دور وچ کمپنی (ایسٹ انڈیا کمپنی) حکومت، اتے مگرلے دور وچ برطانوی راج نوں ختم کرنا سی۔ اس دوران بڑے سارے قومی اتے علاقائی، متحد اتے آپمہارا، پرامن اتے ہتھیاربند تحریک، جھڑپاں اتے اپرالے دیکھن نوں ملدے ہن اتے اسنوں دنیا دا سبھ توں وڈا عوامی تحریک کیہا جا سکدا اے۔ انگنت انقلاب کاریاں نے اپنی ہونی دے آپ نرماں بنن لئی اس وچ یوگدان پایا۔
## پہللیاں بغاوتاں
بھارت وچ بستیکرن دے خلاف پہلے ودروہ پوربی بھارت دے آدواسی قبیلیاں وچوں ابھرے۔ 1763تک1856 تک سینکڑے نکیاں نکیاں بغاوتاں دے علاوہ چالی توں ودھ وڈیاں بغاوتاں ہو چکیا سن۔ سنتھال ہیرو بابا تلکا ماجھی اتے اس دے ساتھیاں نے نے 1789 وچ انگریزاں دے خلاف ہتھیار چکّ لئے سن اتے کئی ہفتیاں تک انگریز سپاہیاں نوں جنگل وچ نہیں سی وڑن دتا۔ پہلے متحد اگروادی تحریک بنگال وچ سن، لیکن بعد وچ اوہ نوگٹھت انڈین نیشنل کانگرس (آئی این سی) وچ مکھدھارا دے تحریک دے روپ وچ سیاسی رنگ سٹیج اتے نطر آئے۔ پرمکھ اداروادی لیڈر صرف اپنے لئی بھارتی شہری سیوا امتحان وچ بیٹھن دے مول حق دی منگ لئی اتے بھارت دے لوکاں لئی ہور مکھ طور تے معاشی حقاں لئی آواز بلند کردے سن۔ 20 ویں صدی دےشروعاتی حصہ وچ لال، بال، پال، اروند گھوش اتے وی او چدمبرم پلے ورگے لیڈراں ولوں پیش سیاسی آزادی دی سمت وچ اک ودھیرے ریڈیکل نظریہ ویکھن وچ آیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

* Muslim freedom martyrs of India  – TCN News
* Indian Government
* Timeline of Indian independence movement

گٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:تاریخ بنگلہ دیش
گٹھ:تاریخ پاکستان
گٹھ:تاریخ ہندوستان
گٹھ:زوال استعماریت
گٹھ:سماجی تحریکوں کی تاریخ
گٹھ:نوآبادیاتی ہندوستان

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارتی تحریکاں
گٹھ:انقلاب
گٹھ:بھارت سرکار
گرچیت چترکار

**گرچیت چترکار** اک پنجابی مزاحیہ اداکار ہے۔اوہ اک تھیٹر کلاکار اتے لکھاری وی ہے۔ اوہ کینیڈا اتے آسٹریلیا وچّ وی اپنی کلاکاری وکھا چکا ہے۔

## فلمی جیون
200x|thumb|گرچیت چترکار اک انداز وچّ
گرچیت چترکار پنجابی فلماں جویں کہ *پنجاب بولدا*، *ٹوہر متراں دی*، *چکّ دے پھٹے*، *ہیر رانجھا: اک سچی پیار کہانی*  اتے  *پاور کٹّ*  وچّ وی کم کر چکا ہے۔

## مزاحیہایلبم

# فوجی دی فیملی
# نظارے نمر.1
# فیملی 420
# فیملی 421
# فیملی 422
# فیملی 423
# فیملی 424
# فیملی 425
# فیملی 426
# فیملی 427
# فیملی 428
#فیملی 429
# فیملی 430
# ڈھیٹھ جوائی (2015)
 
## حوالے

## باہرلے جوڑ
٭
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
مہندر سنگھ دھونی

**مہیندر سنگھ دھونی**، ایم ایسّ دھونی (جنم 7 جولائی 1981، بہار دے رانچی وچّ) دے نام نال جانے جاندے بھارتی کرکٹ کھڈاری اتے ون ڈے میچاں وچّ بھارتی کرکٹ ٹیم دے ورتمان کپتان ہن۔ شروات وچّ اک غیر-معمولی اجل اتے پہلکار بلیباز دے جانے جاندے دھونی ون ڈے دے سبھ توں شانت-چتّ کپتان وچوں اک جانے جاندے ہن۔ اس دی کپتانی دے دوران بھارت نے 2007 آئی سی سی عالمی ٹونٹی-ٹونٹی، 2007 - 2008 دے سیبی سیریج اتے بارڈر - گاوسکر ٹراپھی جس وچّ بھارت نے آسٹریلیا نوں 2-0 تے ہرایا پرمکھ میچ جتے۔ دھونی نے کئی سنمان پراپت کیتے ہن جویں 2008 وچّ 'آئی.سی.سی او ڈی آئی پلیئر آف د ییئر' اوارڈ (پہلا بھارتی کھڈاری جہناں نوں ایہہ سنمان ملیا)، راجیو گاندھی کھیل رتن پرسکار اتے 2009 وچّ بھارت دے چوتھے سرب-اچ ناگرک سنمان، پدمشری پرسکار۔

## کپتانی کوشل
*٭دھونی دی کپتانی لی سفارش سچن ٹنڈولکر نے کیتی سی۔ 2007 وچّ جدوں راہل دراوڈ نے ٹیسٹ اتے کّ-روزہ کپتانی توں استعفٰی دے دتا تاں سچن نوں چونکاراں اتے شرد پوار دے بورڈ نے پچھیا تاں اونھا نے دھونی دا نام لیا۔ 
*٭دھونی دی کپتانی ہیٹھ بھارتی ٹیم نے **2007 ٹونٹی-ٹونٹی وشو کپ** جتیا۔
*٭'2007-08 **کامنویلتھ بینک سیریز** کّ-روزہ تکونی لڈی جس وچّ بھارت بنام سری-لنکا اتے آسٹریلیا سی،وچّ بھارت دی جت۔
*٭کّ-روزہ لڈی وچّ اگست 2008 وچّ ہوے **آیڈیا کپ** وچّ سری لنکا ورودھ جت۔
*٭**بارڈر گاوسکر ٹراپھی 2008 ** وچّ آسٹریلیا ورودھ ٹیسٹ لڈی جتی۔ 
*٭س توں لاوا بھارتی ٹیم نے نگلینڈ ورودھ بھارت وچّ کھیڈدے ہوے **آربیئیسّ کپ** جتیا۔ بھارت نے 2 میچ ٹیسٹ لڈی (1-0 نال) اتے 7 میچ کّ-روزہ لڈی (5-0) نال جتی۔ 
*٭ دھونی 14/11/2008 اتے 05/02/2009 وچالے نوں کّ-روزہ میچ لگاتار جتن والے پہلے بھارتی کپتان ہن۔ 
*٭ دھونی دی کپتانی وچّ بھارت نے دوسری وار **2011 وشو کرکٹ کپ** جتیا۔
*٭ دھونی دی کپتانی دوران بھارت، نگلینڈ وچّ **2013 چیمپین ٹرافی** جتن وچّ وی سفل ہویا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کھیڈاری
گٹھ:1981ء دے جم
گٹھ:بھارتی کرکٹ کپتان
لَو پنجاب

**لَو پنجاب** اک پنجابی فلم اے جیہڑی 11 مارچ 2016 نوں رلیز کیتی گئی سی ۔ ایس فلم دے ڈریکٹر *راجیو ڈھینگرا* نیں تے فلم نوں امبردیپ سنگھ نے لکھیا ۔ امریندر گل، سرگون مہتا تے منویر جوہل نے فلم وچ مکھ کردار نبھایا ۔

## فلم دے گیت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*٭ لَڡ پنجاب دا ٹریلر
*٭ لوَ پنجاب دا فیس بک پیج
*٭ لَڡ پنجاب یوٹیوب 'تے

گٹھ:2016 دیاں فلماں
گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:پنجابی فلم
گٹھ:فلماں
ہائیر

**ہائیر گروپ** اک چینی کثیر القومی کمپنی اے جیہڑی الیکٹرونکس دا سامان بݨاؤندی اے۔ اس کمپنی دا مرکزی دفتر کنگڈاؤ، شانڈونگ صوبا ، چین وچّ واقع اے۔ ایہ کمپنی ایئر کنڈیشنر، موبائل فوناں، کمپیوٹر، مائیکروویو اون، کپڑے، واشنگ مشیناں، فریجاں تے ٹیلیویژناں دا ڈیزائین تیار کرن، بݨاوݨ تے فروخت کرن دا کم کردی اے۔ 

## باہرلے جوڑ

* ہائیر دی ویبسائیٹ
* ہائیر واشنگ مشیناں
* آلات دی فہرست
* ہائیر گروپ ورتونکاری مینوئل
* ہائیر گروپ دی ویبسائیٹ 

## حوالے

گٹھ:چین
گٹھ:چینی کمپنیاں
گٹھ:گھریلو آلات ساز
گٹھ:کمپنیاں
گٹھ:کاروباری کمپنیاں
ننٹینڈو

اک جاپانی بہو-راشٹری کمپنی ہے جو کہ بچئاں دیئاں ویڈیو گیماں توں لاوا ڈجیٹل بجلی آلات بنان لی جانی جاندی ہے۔ اس کمپنی دا مکھ دفتر کیوٹو، جاپانوچّ واقع ہے۔

## حوالے

گٹھ:جاپانی کمپنیاں
گٹھ:جاپان
چتر سنگھ پروانا

**چتر سنگھ پروانا** پنجاب دے شہر لائلپور وچ جنمیا تے مشہور کائیک تے گیت کار ہے۔اس گیت کار دی پہچان *کتے والی کمپنی وچّ توے بھراؤن چلی آں* گیت نال بنی سی۔اہنا دے قریب اک ہزار توں وی ودھ گیت لکھے نیں ۔

## جیون
پروانہ دا جنم پاکستان دے شہر لائلپوروچّ ہویا سی۔دیس دی ونڈ توں بعد اوہناں دا پروار بھارت آ گیا۔اہنا نے اس دوران اوہناں نے چھپائی والے کارخانے وچّ اتے ڈیئری دا آدی دا کم وی شروع کیتا سی۔اوہ اس دوران گیت گاؤن اتے لکھن دا کم وی نالو-نالو ہی کردا رہا۔اوہ جسونت بھنورا نوں اپنا استاد مندا اے ۔ اسے طرحاں اوہناں دے لکھے گیتاں نوں سریندر کور دلی والی، جگموہن کور/کے. دیپ، کرمجیت دھوری، کلدیپ پارس، گردیال نما، سورن لتا، پریتم بالا، بلکار سدھو تے  جگجیت زیروی وغیرا گائیکاں نے آپو اپنی آواز پردان کیتی اے ۔

## رچناکاری
سری پروانا دی اپنی آواز وچ 35 توے تے اوہناں دے لکھے گیتاں دے ہورناں گائیکاں دیاں آوازاں والے 300 توں 400 دے قریب توے بازار وچ پرچلت ہوئے ۔
## موجودہ حالت
ایہہ گائک/گیت کار اج-کلّ اکلتا دا جیون جیون لئی مجبور ہے۔ایہہ گائک اتے گیت کار نے اسدی دی زنانی کجھ سال پہلاں مر گئی سی اتے ہن بچیاں نے وی اس نوں چھڈ دتا اے ۔

## حوالے

گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
بلکار سدھو

**بلکار سدھو** بھارتی پنجاب دا پنجابی گائک اتے اداکار ہے۔

## مڈھلی زندگی اتے کیریئر

بلکار سدھو دا جنم بھارتی پنجاب دے بٹھنڈہ ضلعے دے پنڈ پوہلا وچ، پیؤ روپ سنگھ سدھو اتے ماں چرنجیت کور دے گھر 10 اکتوبر 1973 نوں ہویا سی۔ دلجندر کور اوہدی پتنی ہے اتے اوہناں دیاں دو دھیاں اتے اک پتر ہے۔ اس نے گائن 'چ تنّ-وارن یونیورسٹی وچ سونے دا  تمغہ حاصل کیتا ہے اتے اپنے چاچا، پرسدھ ڈھاڈی گائک گربخش سنگھ البیلا توں سنگیت سکھیا ہے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:گلوکار
سورن لتا

**سورن لتا** (جاں **سورن لتا**، **سورنلتا**) اک سابقہ پنجابی گائکہ ہے۔
 اس دے گیتاں وچّ *لے دے مائی کالیاں باغاں دی مہندی*، *مونہہ وچّ بھابی دے، نند برکیاں پاوے* دے ناں زکریوگ ہن۔ اس نے اپنے سمیں دے لگبھگ سارے گائکاں نال دوگانے ریکارڈ کروائے جنہاں وچّ کرمجیت دھوری، ہرچرن گریوال،  کرنیل گِلّ، محمد صدیق، گرچرن پوہلی، رمیش رنگیلا، جگت سنگھ جگا، مہیندر کپور، دلیپ سنگھ دیپ، وید پرکاش، پنڈت جگی، بی ایس پروانہ آدی شامل ہن۔ اس دی سبھ توں ودھ رکارڈنگ کرمجیت دھوری نال ہوئی ملدی ہے اتے دھوری نال ہی اس نے سبھ توں ودھ سماں سٹیج پروگرام کیتے۔

پنجاب دا ماحول خراب ہون کارن سورن لتا نے 1988 وچّ پروگرام کرنے چھڈّ دتے۔ اس دا آخری پروگرام ڈھلواں وکھے سی۔

## جیون
سورن لتا دا جنم 19 نومبر 1938 نوں پیؤ ارجن داس دھینگڑا تے ماں دے گھر لائلپور ضلعے دے پنڈ جڑھاں والا وچّ، برطانوی پنجاب وچّ، ہویا۔ ایہہ چار بھراواں اتے دو بھیناں وچوں سبھ توں وڈی ہے اتے اسدا پہلا ناں سورن کانتا سی۔

مڈھلی سکھیا اس نے پنڈ جڑھاں والا دے سکول توں حاصل کیتی جتھے اسنے چوتھی جماعت تکّ دی پڑھائی کیتی۔ پھر سنتالی وچّ پنجاب دی ونڈ دے کارن اسدا ٹبر لدھیانے آ گیا۔ اتھے اس نے جین گرلز ہائی سکول توں 1953 وچّ میٹرک کیتی۔

1958 وچّ لتا دا ویاہ آر. سی. گپتا نال ہویا جسنے گائکی وچّ اسدا پورا ساتھ دتا۔

## گائکی

سکول سمیں دوران سورن لتا ناٹکاں اتے ناچ وچّ بھاگ لیندی سی۔ بمبئی توں ڈانس ماسٹر رامدھن لدھیانے آیا تاں اس توں باقاعدہ ڈانس دی سکھلائی لئی۔ کجھ سماں سٹیجاں تے ڈانس کیتا اتے پھر جھکاء گائکی ولّ ہو گیا اتے سنگیت گھرانہ فیاض خاں دے سنگیتکار استاد سوہن سنگھ نوں اپنا گورو دھاریا اتے کلاسیکل سنگیت دی سکھیا لئی۔

1960 وچّ لتا نے ریڈیو تے آڈیشن دتا اتے بی ہائی گریڈ ملیا۔ ریڈیو توں اسدا پہلا گیت *نی لے دے مائی کالیاں باغاں دی مہندی* ریکارڈ ہویا۔ سال 1964 وچّ ایچ. ایمّ. وی. کمپنی وچّ اسدا پہلا گیت *ککراں وی لنگھ آئی بیریاں وی لنگھ آئی، لنگھنے رہِ گئے جنڈ وے* ریکارڈ ہویا۔ 1983 وچّ سورن لتا نے دوردرشن تے گایا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:گلوکارہ
گرچرن پوہلی

**گرچرن پوہلی** اک سابقہ پنجابی گائک اتے اداکار ہے۔ اسنے زیادہ تر اپنی جیون ساتھن پروملا پمی نال گایا اتے اس دے زیادہ تر ریکارڈ ایچّ. ایمّ. وی. نے جاری کیتے۔ اداکار وجوں ایہہ پنجابی فلم بلبیرو بھابی وچلے اپنے کھلنائک کردار گھکر کر کے مقبول ہویا۔بہت سارے لوک نہیں جاندے کہ پوہلی اداکار ہون دے نال نال اک ودھیا گائک وی سی۔اس دے اپنے سمیں وچّ بہت سارے گیت ہٹ ہوئے ہن۔اداکاری وچّ اسنے سورگی ورندر دے کہن تے پرویش کیتا۔ایہہ دونوں بہت چنگے دوست وی سن۔ ہن ایہہ اپنے پریوار سمیت ودیش وچّ رہِ رہا ہے۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
ریڈنگ لولتا ان تہران

***ریڈنگ لولتا ان تہران:اے میموئر ان بکس*** ایرانی لکھاری اتے پروفیسر آذرنفیسی دی 2003 وچّ شائع ہوئی کتاب ہے۔ ایہہ سو توں ودھ ہفتیاں دے لئی نیویارک ٹائیمز دی سبھ توں ودھ وکن والیاں کتاباں دی لسٹ وچّ رہی اتے اسنوں بتی (32) بولیاں وچّ ترجمہ کیتا جا چکا ہے۔

## پلاٹ
کتاب دی لھکاری ، جو انقلاب (1978-1981) دے دورانایران پرتی اتے رہن لگی اتے 1997 تکّ ایران دے اسلامی لوکراج وچّ پڑھاؤندی رہی اسدے تجربےآں دیاں یاداں دا برتانت ہے۔ ایہہ 1979 دے بعد تہران یونیورسٹی وچّ اس دے ادھیاپن، پردہ پہنن دے اصول توں اس دے انکار   اتے یونیورسٹی توں اسنوں کڈھے جان، ایران عراق جنگ دوران اسدے جیون، علامہ طباطبائی یونیورسٹی (1981) وچّ ادھیاپن لئی اس دی واپسی، اس دے استعفے (1987)، اپنی بکّ کلبّ دے گٹھن (1995-97)، اتے پرواس اس دے فیصلے دی کہانی ہے۔
## ہور ویکھو
*لولِتا
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* گزارش صوتی مریم اقوامی از جشنواره بین‌المللی کتابخوانی کانادا 

گٹھ:کتاباں
لولِتا

***‎ لولِتا *** ولادیمیر نابوکوف، دا انگریزی وچّ لکھیا ناول ہے، جو پیرس وچّ 1955 اتے نیویارک وچّ 1958 وچّ چھپیا۔ بعد وچّ اسدے مول روسی لیکھک نے اسنوں روسی زبان وچّ ترجمہ کیتا۔ ایہہ اک وواداسپد ناول ہے کیونجو اس وچّ پہلی وار پروار دے اندر ہون والے یون سمپرک نوں وشا بنایا گیا سی جسنوں سماج نیتی-ورودھ مندا ہے۔ اسدا مکھ پاتر، ادھ کھڑ عمر دا ساہت دا پروفیسر ہمبرٹ ہمبرٹ، 12 سالا بچی ڈولورس ہیج تے بھاوک ہے، اتے اسدا متریا پیو بنن توں بعد اس نال یون تعلقات قایم کر لیندا ہے۔ "لولتا" ڈولورس دا نجی پرچلت نام ہے۔

لولتا جلدی ہی کلاسک دی ستھتی پراپت کر گیا؛ اس نوں اج 20ویں صدی دے ساہت دیاں پرمکھ پراپتیاں وچوں سمجھیا جاندا ہے۔ اس ناول 1962 وچ سٹینلی کبرک نے 1997 وچ ایڈریئن لن نے فلمی روپ دتا، اتے منچ لئی وی کئی وار ناٹکی روپ وچّ ڈھالیا گیا اتے دو اوپیریاں، اتے دو بیلیاں دا وشا بنایا گیا۔

## پلاٹ دا سار
ہمبرٹ ہمبرٹ، اک یورپی ساہت ودوان، اپنی بچپن دی سویٹہارٹ، اینابیل لیء دی اچنچیتی موت بارے دسدا ہے۔ اوہ دسدا ہے کہ اس پنگردی مٹیار دے لئی اس دے ادھواٹے پیار دا نتیجہ کامچیتنا نوں اپڑ رہیاں (9 توں 14 سال دی عمر دیاں) کڑیاں دے پرتی اس دے الارپنے وچّ نکلیا اتے اوہ اک جنتک پارک وچّ کتاب نوں پڑھن دا بہانہ بنا کے اپنے نیڑے کھیڈ رہیاں پنگردیاں مٹیاراں نوں اپنیاں کامک اڈاریاں دا وشا بناؤن لگّ پیا۔ اسدا کام بھڑک اٹھدا اتے اوہ اک 16 جاں 17 سال دی عمر دی ویسوا کول وی جان لگیا۔ اسنوں اوہ تنّ سال چھوٹی ہون دی کلپنا کر لیندا۔ اتے اک دلال نوں اک تیراں چوداں سال دی عمر دی کڑی لئی بینتی کرن دے بعد، ہمبرٹ شکّ دور کرن لئی بچکانا سبھاء دی اک بالغ عورت ولیریا دے نال ویاہ وی کروا لیندا ہے۔ جدوں ولیریا اک روسی ٹیکسی ڈرائیور نال اپنے سنبندھاں دا اقبال کر لیندی ہے تاں اوہناں دا ویاہ ٹٹّ گیا۔ ہمبرٹ اس نوں مارنا چاہندا ہے، پر ولیریا اتے ٹیکسی ڈرائیور اس نوں ایہہ موقع ملن توں پہلاں ہی نکل جاندے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:ناول
گٹھ:کتاباں
گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:روسی ناول
شکھردھون

**شکھر دھون** (جنم 5 دسمبر 1985) اک بھارتی قومی کرکٹ کھلاڑی ہے، جو کہ بطور شروعاتی بلیباز وجوں کھلاڑی ہے۔ شکھر دھون بھارتی کرکٹ ٹیم دا کھبے ہتھ دا بلیباز ہے۔ پہلا درجہ کرکٹ (فسٹ کلاس کرکٹ)وچّ اوہ دلی کرکٹ ٹیم ولوں کھیڈدا ہے۔

انڈین پریمیر لیگ وچّ شکھر سنرائیزرز حیدرآباد دی ٹیم دا کپتان ہے۔

## حوالے

گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:1985ء دے جم
گٹھ:بھارتی کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:کرکٹ کھیڈاری
گٹھ:کھیڈاری
جینت پرمار

**جیئنت پرمار** (اردو: جینت پرمار، جنم 11 اکتوبر 1954) بھارتی اردو-ہندی بولی ہندوستانی دا شاعر ہے جو اپنی شاعری وچّ دلت مسئلے اٹھاؤن لئی جانیا جاندا ہے۔

اوہ اک غریب ٹبر وچّ پیدا ہویا سی۔ پنگردی جوانی ویلے ہی اسنے اک فریم میکر لئی منیئیچر پینٹنگاں بناؤن لگّ پیا سی۔ پرمار نوں محسوس ہویا کہ فریم میکر اس لئی بے میل سی کیونکہ اوہ دلتّ سی۔ اس لئی اوہ اداس ہو گیا اتے اسنے اوہ کھیتر چھڈّ دتا۔

## حوالے

گٹھ:شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:1954ء دے جم
گرسیوک سنگھ پریت

**گرسیوک سنگھ پریت** پنجابی دا کہانی کار ہے۔ اس دا جنم 13 مارچ 1966 سری مکتسر صاحب وکھے ہویا ۔اوہ پیشے توں پترکار (پنجابی ٹربیون) ہے اتے وثیقہ نویس وجوں سوے کتہ کر رہا ہے۔ مول روپ وچّ اوہ پنجابی دا کہانی کار ہے۔ اس دے نال ہی اوہ اخباراں لئی لیکھ رچنا وی کردا ہن۔

## جیون
گرسیوک سنگھ پریت اس دا جنم 13 مارچ 1966 شری مکتسر صاحب وکھے ہویا ۔ سرکاری کالج شری مکتسر صاحب وچوں بی.اے.، کرن اپرنت اوہ وثیقہ نویس وجوں سوے کتہ کرن لگے اتے نال ہی اوہناں نوں پنجابی ٹربیون ولوں شری مکتسر صاحب دا نجی پترکار نیوکت کیتا گیا ۔اس کتے دے نال نال اوہ بڑی شدت نال کہانی رچنا کر رہا ہے۔ اس دے بچپن دا اس دی شخصیت تے ڈونگھا پربھاو ہے۔ اوہناں دیاں کہانیاں دا مکھ وشا سماجی جیون وچّ الجھے منکھ دیاں دماغی الجھناں ہے۔
## رچناواں
### کہانی مجموعے
*٭*گھوڑ دوڑ جاری ہے* (2011)
## انعام
*٭2013 ساہتک کلبّ صادق ولوں سنتوکھ سنگھ دھیر پرسکار 
*٭2013 کیندری پنجابی لیکھک سبھا جالندھر ولوں پرنسپل سجان سگھ پرسکار
*٭2014 پنجاب سرکار ولوں ضلعے دا مشہور کہانی کار پرسکار

## حوالے

*٭گھوڑ دوڑ جاری ہے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:1966ء دے جم
گٹھ:پنجابی لکھاری
پنڈ چلا دی دیوالی

*پنڈ چلا*پنجاب دے ضلع اجیتگڑھ دا اک پنڈ ہے۔ایہہ پنڈ پوادھ علاقے دا حصہ ہے جو کہ ہن موہالی دے سیکٹر 81 وچّ پیندا ہے۔اس پنڈ دی اک ولکھن خوبی ایہہ ہے کہ اس پنڈ دے واسی دیوالی دا تیوہار عامَ نالوں اک دن بعد مناؤندے ہن۔پنڈ واسی صدیاں توں اجیہا کردے آ رہے ہن اتے ایہہ پرتھا پیڑھی در پیڑھی چلی آ رہی ہے۔

## پرتھا دا پچھوکڑ
کافی سمیں پہلاں پوادھ دے پنڈاں وچّ لوک اپنے پشو اک تھاں اکٹھے کھڑے کردے سن جسنوں چونا کیہا جاندا سی۔اک دیوالی والی رات جدوں پنڈ واسی متھا ٹیکن دی تیاری کر رہے سن تاں پنڈ وچّ خبر پجّ گئی کہ پشواں دا وگّ آپ-مہارے ہی کدھرے تر گیا ہے۔پنڈ واسی اپنے پشواں دی بھال وچّ گھروں نکل گئے۔مرداں دی غیر موجودگی وچّ گھر دیاں عورتاں نے وی دیوالی دا متھا ٹیکنا واجب نہ سمجھیا۔جدوں پنڈ دے مرد اپنے پشواں نوں واپس موڑکے لیائے تاں ادوں کافی رات گزر گئی سی۔پنڈ واسیاں نے مجھاں گواچن دی گھٹنا نوں اشبھّ مندیاں دوجے دن دیوالی دا متھا ٹیکن دا فیصلہ کر لیا اتے سارے پنڈ نے دوجے دن دیوالی منائی۔اس توں بعد پنڈ واسیاں نے ہر سال دیوالی تیوہار توں اک دن بعد مناؤنی شروع کر دتی اتے ایہہ پرمپرا پیڑھی در پیڑھی ہن تکّ چلی آ رہی ہے۔  

## حوالے

شرینی:پنڈ
شرینی:پنجاب دے پنڈ
شرینی:پنجاب دے پنڈ اتے شہر
شرینی:پنجابی لوک
سائبیریائی ٹائیگر

thumb|left|سائبیریائی ٹائیگر
**سائبیریائی ٹائیگر** (*Panthera tigris altaica*: اس نوں *امر*، *مینچوریئن*، *آلٹیک*، *کوریئن*، جاں *اتری چینی* ٹائیگر وی کیہا جاندا ہے) سائبیریا وچّ آموراتے اساؤری دریاواں دے کھیتر پریمورسکی کرائی اتے خبارووسک کرائی وچّ پایا جاندا ہے۔ ایہہ ٹائیگراں دی سبھ توں وڈی قسم منی جاندی ہے۔ نر سائبیریائی ٹائیگر دی لمبائی 190-230 سینٹیمیٹر اتے بھار تقریباً 227 کلوگرام ہندا ہے۔ اس دی کھل موٹی اتے اس اتے گھٹّ دھاریاں ہندیاں ہن۔ ریکارڈ وچّ سبھ توں بھارا سائبیریائی ٹائیگر 284 کلوگرام دا سی۔ چھ مہینے دا سائبیریائی ٹائیگر اک وڈے لیپرڈ جنا ہو جاندا ہے۔ اس دی جنگلی  گنتی 450-500 دسی گئی سی۔ سنّ 2009 دے وچّ جنیٹک کھوج دے راہیں ایہہ پتہ لگایا گیا سی  کہ کیسپیئن ٹائیگر اتے سائبیریائی ٹائیگراکو ہی قسم ہے۔ پہلاں کیسپیئن ٹائیگر نوں باگھ دی وکھری قسم سمجھیا جاندا سی۔
## مورتاں

Amurtiger-Zoo-Muenster.jpg|Captive Siberian tiger
P.t.altaica female.jpg|A Siberian tigress
Amur Tiger Panthera tigris altaica Cub Walking 1500px.jpg|Siberian tiger cub
Tiger vs. Bear (2).jpg|Taxidermy exhibit portraying a Siberian tiger fighting a brown bear, Vladivostok Museum
Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|A Siberian tigress with a cub at Buffalo Zoo
Tiger Release in Far East Russia.webm|Three orphaned Siberian tigers rescued after their mothers were killed by poachers are released back to the wild in Russia
Amersfoort Zoo Siberian Tigers.jpg|Siberian tigress with cub in captivity
Amur Tiger2.JPG|Siberian Tiger at Colchester Zoo

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* IUCN/SSC Cat Specialist Group: Tiger (''Panthera tigris'') 
* IUCN/SSC Cat Specialist Group : Amur (''P. t. altaica'') 
* 21st Century Tiger 
* Amur Leopard and Tiger Alliance (ALTA) – Conserving Amur leopards and tigers in the Russian Far East and China 
* World Wide Fund for Nature: ''Amur tiger''
* National Geographic Animals: Siberian Tiger ''Panthera tigris altaica''
* Wildlife Conservation Society's Siberian Tiger Project 
* Amur.org.uk: Preserving leopards and tigers in the wild 
* USDA Information Resources on Tigers, ''Panthera tigris'' 
* The Amur Tiger Programme : Two Adult Tigers Tagged in the Ussuri Nature Reserve

٭ 21st Century Tiger  - Fundraising for wild tiger conservation، 21stcenturytiger.org
٭ Amur Leopard and Tiger Alliance (ALTA) - Conservation of Amur tigers and leopards in the wild، amur-leopard.org 
٭ Amur (Siberian) tiger at World Wide Fund for Nature، panda.org
٭ Siberian Tiger Profile at animals.nationalgeographic.com
٭ Wildlife Conservation Society's Siberian Tiger Project ، wcs.org
٭ Amur.org.uk ، Preserving leopards and tigers in the wild
٭ Captive Amur Tiger images at Highland Wildlife Park، Scotland، flickr.com
٭ USDA Information Resources on Tigers، ''Panthera tigris'' ، nal.usda.gov
٭ Animal.discovery.com

سائبیریائی ٹائیگر
گٹھ:روس
گٹھ:جانور
گنگا دریا دے معاون دریا

گنگا ندی بھارت دی اک پرمکھ ندی ہے۔ اس دا اپ درونی کھیتر گنگا اتے الکنندا وچّ ہن، جو دیوپریاگ وچّ ملکے گنگا بنّ جاندی ہے۔ ایہہ ات‍ترانچل، جواب پردیش، بہار اتے پچھمی بنگال ولوں ہوکے وگدی ہے۔ راج محل دیاں پہاڈیاں دے ہیٹھاں گنگا ندی، جو پرانے سماں وچّ مکھ‍ی ندی ہویا کردی سی، نکلدی ہے جدوں کہ پدما پورب دے ولّ وگدی ہے اتے بانگلادیش وچّ پرویش کردی ہے۔ جمنا، رامگنگا، گھاگھرا، گنڈک، کوسی، مہاندی، اتے سون گنگا دی مہتوپورن سہائک ندیاں ہے ہن۔ چمبل اتے بیتوا مہت‍وپورن اپ سہائک ندیاں ہن جو گنگا ولوں ملن ولوں پہلاں جمنا وچّ مل جاندیاں ہن۔ پدما اتے برہمپتر بانگ‍لادیش وچّ ملدی ہے اتے پدما اتے گنگا دے رپ وچّ وگدی رہندی ہے۔

گنگا وچّ جواب ولوں آکے ملن والی پرمکھ سہائک ندیاں جمنا، رامگنگا، کرنالی (گھاگھرا)، تاپتی، گنڈک، کوسی اتے کاکشی ہن اتے دکھن دے پٹھار ولوں آکے اسوچّ ملن والی پرمکھ ندیاں چمبل، سون، بیتوا، کین، دکھن ٹوس آدی ہن۔ جمنا گنگا دی سبھتوں پرمکھ سہائک ندی ہے جو ہمالہ دی بندرپونچھ سکھر دے آدھار اتے یمنوتری ہمکھنڈ ولوں نکلی ہے۔ ہمالہ دے اوپری بھاگ وچّ اسوچّ ٹونس اتے بعد وچّ لگھو ہمالہ وچّ آؤن اتے اسوچّ گرِ اتے آسن ندیاں ملدیاں ہن۔ ایہناں دے علاوہ چمبل، بیتوا، شاردا اتے کین جمنا دی ہور سہائک ندیاں ہن۔ چمبل اٹاوا دے کول اتے بیتوا ہمیرپر دے کول جمنا وچّ ملدیاں ہن۔ جمنا الہٰ آباد دے نزدیک بائیں ولّ ولوں گنگا ندی وچّ جا ملدی ہے۔ رامگنگا مکھ ہمالہ دے دکھن بھاگ نینیتال دے نزدیک ولوں نکلکے بجنور ضلعے ولوں وگدی ہوئی کنوج دے کول گنگا وچّ جا ملدی ہے۔

کرنالی مپساتنگ نامک ہمند ولوں نکلکے ایودھیا، پھیجاباد ہندی ہوئی بلوان ضلعے دے سیما دے کول گنگا وچّ مل جاندی ہے۔ اس ندی نوں پہاڑ سنبندھی بھاگ وچّ کوریالا اتے میدانی بھاگ وچّ گھاگھرا کیہا جاندا ہے۔ گنڈک ہمالہ ولوں نکلکے نیپال وچّ شالیگرام نام ولوں وگدی ہوئی میدانی بھاگ وچّ نارائنی ندی دا نام پاندی ہے۔ ایہہ کالی گنڈک اتے ترشول ندیاں دا پانی لے کے پرواہت ہندی ہوئی سونپر دے کول گنگا وچّ مل جاندی ہے۔ کوسی دی مکھدھارا ارن ہے جو گوسائی دھام دے جواب ولوں نکلدی ہے۔ برہمپتر دے بیسن دے دکھن ولوں سرپاکار روپ وچّ ارن ندی وگدی ہے جتھے یارو نامک ندی استوں ملدی ہے۔ اس دے بعد ایوریسٹ کنچنجنگھا سکھراں دے وچّ ولوں وگدی ہوئی ارون ندی دکھن دے ولّ 90 کلومیٹر وگدی ہے جتھے اسوچّ پچھم ولوں سونکوسی اتے پورب ولوں تامور کوسی نامک ندیاں اسوچّ ملدیاں ہن۔ اس دے بعد کوسی ندی دے نام ولوں ایہہ شوالک نوں پار کر کے میدان وچّ اتردی ہے اتے بہار راج ولوں وگدی ہوئی گنگا وچّ مل جاندی ہے۔ امرکنٹک پہاڑی ولوں نکلکے سون ندی پٹنے دے کول گنگا وچّ ملدی ہے۔

مدھ پردیش دے مؤ دے نزدیک جنایاب پہاڑ ولوں نکلکے چمبل ندی اٹاوا ولوں 38 کلومیٹر دی دوری اتے جمنا ندی وچّ ملدی ہے۔ کالی سندھ، بناس اتے پاربتی اس دی سہائک ندیاں ہن۔ بیتوا ندی مدھ پردیش وچّ بھوپال ولوں نکلکے جواب - پوروی دشا وچّ وگدی ہوئی بھوپال، ودشا، جھانسی، جالون آدی جلیاں وچّ ہوکے وگدی ہے۔ اس دے اوپری بھاگ وچّ کئی جھرنے ملدے ہن پر جھانسی دے نزدیک ایہہ کمب دے میدان وچّ دھیمے - ہولی وگدی ہے۔ اس دی سمپورن لمبائی 480 کلومیٹر ہے۔ ایہہ ہمیرپر دے نزدیک جمنا وچّ مل جاندی ہے۔ اسنوں پراچین کال وچّ وتراوٹی دے نام ولوں جانیا جاندا سی۔ گنگا ندی دے سجے پاسے کنڈے ولوں ملن والی انیک ندیاں وچّ بانسلئی، دوارکا پوری، میوراکشی، روپنارائن، کنساوتی اتے رسولپر ندیاں پرمکھ ہن۔ جلانگی اتے متھا بھانگا جاں چونیامباوانکنڈے ولوں ملدیاں ہن جو اتیت کال وچّ گنگا جاں پدما دی شاکھا ندیاں سن۔ پر ایہہ ورتمان سماں وچّ گنگا ولوں نویکلا ہوکے برساتی ندیاں بنّ گئیاں ہن۔
## حوالے

گٹھ:دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
سچ نال میرے تجربیاں دی کہانی

** میرے سچ نال تجربے **، مہاتما گاندھی دی جیونی اے۔ ایہہ آتمکہانی اوہناں نے گجراتی وچ لکھی سی۔ ایہہ ہفتہ وار قسطاں وچ لکھی گئی سی اتے اوہناں دے رسالے *نوجیون* وچ 1925 توں 1929 تک چھپی سی۔ انگریزی ترجمہ اوہناں دے دوجے رسالے *[[ینگ انڈیا]]* وچ وی قسط وار چھپی۔ ایہہ مالک آنند اتے گاندھی جی دے ہور سہِ-کرمیاں ولوں اوہناں نوں اپنیاں جن-مہماں دی پٹھزمین دی ویاکھیا کرن لئی زور دین اتے لکھی گئی سی۔ 1999 وچ گلوبل روحانی اتے مذہبی اتھارٹیز دی اک کمیٹی نے اس کتاب نوں *"20ویں صدی دیاں 100 سبھ توں ودھیا کتاباں"* وچوں اک وجوں چنیا۔

## حوالے

گٹھ:مہاتما گاندھی
گٹھ:گجراتی کتاباں
گٹھ:کتاباں
ایبٹ اولیبا

**ایبٹ اولیبا** (کاتالان: Abat Oliba؛ اں 971–1046) برگا اتے رپول دے کاؤنٹ اتے بعد وچّ پنچھی دے بشپ اتے سینٹ-مچیل-ڈی-کوکسا دے مٹھدھاری سن۔ ایہہ سانٹا ماریا ڈی مانٹسیراٹ عیبی دے بانی وی سن۔ اولیبا اپنے سماں دی سبھ توں پربھاوشالی اتے مہتوپورن شخصیت وچوں اک سن جنہاں نے رومینیسک کلا نوں پروتساہت کیتا سی۔ ایہناں نوں کاتالونیا دے آتمک سنستھاپکاں وچوں اک اتے اپنے سمیں دے ابیریا پرائدیپ وچّ یقیناً سبھ توں مہتوپورن دھارمک مکھی منیا جاندا ہے۔ 

## مڈھلی زندگی
اولیبا دا جنم لگبھگ 971 عیسوی نوں سپینی مارچ وچّ اک امیر پریوار وچّ ہویا سی۔

## حوالے

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
گٹھ:کاتالان لوک
کیفی اعظمی

**کیفی اعظمی**‎؛ 14 جنوری 1919 – 10 مئی 2002)، اک بھارتی اردو شاعر سی۔ اوہناں دا مول نام اختر حسین رضوی سی تے اتر پردیش دے ضلع اعظم گڑھ وچّ جنم ہویا سی۔ کیفی نے اپنی پہلی کویتا گیاراں سال دی عمر وچّ لکھی اتے باراں سال دی عمر وچّ بھارتی کمیونسٹ پارٹی وچّ شامل ہو گئے۔ اوہ سن چالھی دے شروع وچّ ممبئی آ گئے اتے پترکارتا دے کھیتر نال جڑ گئے۔ اتھے اوہناں نے اپنے پہلاں شاعری سنگریہہ پرکاشت کیتا۔

## فلماں لئی گیت
اوہناں نے انگنت فلماں لئی گانے لکھے لیکن گورو دتّ دی فلم *کاغذ کے فول*' دا گانا "وقت نے کیا کیا حسیں ستم" بہت سراہیا گیا تے اس توں بعد پاکیزہ فلم "چلتے چلتے کہیں کوئی مل گیا"، ہیر رانجھا "یہ دنیا یہ محفل" اتے ارتھ دے گیت "تم اتنا جو مسکرا رہے ہو" نے اوہناں نوں برصغیر دے پرمکھ گیت کاراں دی قطار وچّ لیا کھڑا کیتا۔
 

اوہناں نے شیام بینیگل دی فلم منتھن دے ڈائیلوگ لکھے تے ایم ایس دی مشہور فلم گرم ہوا دا مسودہ وی لکھیا سی، اوہناں نوں اردو شاعری دی ترقی لئی انتھک کم کرن دی وجہ توں ادبی اکادمی فیلوشپ ورگا مہتوپورن انعام ملیا۔ کیفی دوجے اردو شاعر نیں جیہناں نوں ایہ اعزاز مِلیا۔ کیفی اعظمی ، بھارتی اداکارہ شبانہ اعظمی دے والد اتے شاعر جاوید اختر دے سوہرے سن۔

## کاوَ سنگریہہ
 
* جھنکار
* آخری شب
* آوارہ سجدے
* ابلیس کی مجلسِ شورا
* دوسرا بنواس (ہندی)، (ISBN 81-288-0982-2)
* سرمایہ (اردو)، (1994)

## انعام اتے اعزازات
کیفی اعظمی نوں کئی پرسکاراں نال سنمانت کیتا گیا اے۔ جیہناں وچوں کچھ پرمکھ اس پرکار نیں۔
* 1975 *آوارہ سجدے* لئی ساہت اکادمی انعام تے سوویت لینڈ نہرو ایوارڈ  
* 1970 *ستّ ہندوستانی فلم* لئی سبھ توں اتم راشٹری فلم انعام
* 1975 گرم ہوا فلم لئی سبھ توں اتم سنواد فلم فیئر انعام

## پرمکھ فلمی گیت
* میں یہ سوچ کے اسکے در سے اٹھا تھا...(حقیقت)
* ہے کلی-کلی کے رخ پر تیرے حسن کا فسانا...(لالا رخ) 
* وقت نے کیا کیا حسیں ستم... (کاغذ کے پھول) 
* اک جرم کرکے ہم نے چاہا تھا مسکرانا...	 (شمع) 
* جیت ہی لیں گے باجی ہم تم... (شعلہ اور شبنم)
* تم پوچھتے ہو عشقَ بھلا ہے کہ نہیں ہے... (نقلی نواب)
* راہ بنی خود منزل... (کوہرا) 
* سارا مورا کجرا چرایا تونے... (دو دل)
* بہاروں...میرا جیون بھی سنوارو... (آخری خط)
* دھیرے دھیرے مچل اے دلِ بے قرار... (انپما)
* یا دل کی سنو دنیا والو... (انپما)
* ملو نہ تم تو ہم گھبرائے... (ہیر رانجھا)
* یہ دنیا یہ محفل...	(ہیر رانجھا)
* ذرا سی آہٹ ہوتی ہے تو دل پوچھتا ہے... (حقیقت)

گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو شاعر
سمندری ڈاکواں دی پارٹی

thumb|پارٹی دا نشان
**سمندری ڈاکواں دی پارٹی **جاں **پائیریٹ پارٹی** اوہناں سیاسی دلاں ولوں اپنایا ناں ہے جو کہ منکھی ادھیکار، سدھا لوکراج، کاپیرائیٹ اتے پیٹینٹ قانون وچّ سودھ، بھرشٹاچار دا خاتمہ اتے انٹرنیٹّ نرپکھتا دے حامی ہن۔ 
right|thumb|250x250px|وپکھّ-وریکھّ دیشاں وچّ پائیریٹ پارٹیاں دی سیاسی ستھتی

## سیاسی سرگرمیاں
سویڈن توں علاوہ 40 توں ودھ دیشاں وچّ پائیریٹ پارٹیاں دا گٹھن ہو چکیا ہے۔

## حوالے

گٹھ:تنظیماں
منور رانا

**منور رانا** (اردو:  منور رانا، ہندی: منوور رانا) (26 نومبر 1952- 14 جبوری 2024) اردو شاعر ہے۔ ماں بارے اوہدے شعر غزل دی شان منے جاندے ہن۔  فروری 2014 وچّ اتر پردیش سرکار نے منور رانا نوں اتر پردیش اردو اکادمی دا پردھان نیوکت کیتا ہے۔

## جیون
منور رانا دا جنم رائبریلی (اتر پردیش) وچّ 26 نومبر 1952 وچّ ہویا۔ اس دے بزرگ اتھے مدرسے وچّ پڑاؤن دا کم کردے سن۔ ملک دے ونڈ سمیں اس دے دادا – دادی پاکستان چلے گئے باپ سید انور علی وطن دی محبت کرکے پاکستان نہیں گئے۔ پر جلد بعد غریبی دے حالات بن گئے۔ منور دے پتا نوں ٹرکّ بننا پیا اتے ماں نوں مزدوری کرنی پئی۔ منور دے باپ نے 1964 وچّ کلکتے وچّ ٹرانسپورٹ دا کم شروع کیتا اتے 1968 وچّ منور وی اپنے ابا دے کول کلکتے آ گیا جتھے اس نے کلکتے دے موہمد جان سکول توں ہائر سیکنڈری اتے امیش چندر کالج توں بی کام دی ڈگری کیتی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:1952ء دے جم
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
پیٹر ریڑھا

**پیٹر ریہڑا** (انگریزی:Peter rehra) پینڈو پنجاب وچّ ورتیا جاں والا اک واہن ہے۔ اسنوں گھر وچّ آپ ہی اک ڈیزل انجن نال تیار جاندا ہے۔ اسدی رفتار 25 کلومیٹر پرتی گھنٹہ توں ودھ نہیں ہے۔ اسنوں سرکار ولوں اک سرکاری واہن پرمانت نہی کیتا گیا ہے۔ اسدا ایہہ نامکرن اس وچّ ورتے جان والے چھوٹے ڈیزل انجن جسدا نام "پیٹر" سی، توں کیتا گیا ہے۔ اسدے ہور نام گھڑکا اتے ماروتا ہن۔

## حوالے

## باہری جوڑ
٭ازائبگھر 
٭پیٹر ریہڑے ہیٹھ آؤن نال بزرگ دی موت

گٹھ:گھٹ رفتار والی سواری
گٹھ:سواریاں
گٹھ:گڈیاں
سمندری ڈاکوآں دی پارٹی (آئیس لینڈ)

سمندری ڈاکوآں دی پارٹی (آئیس لینڈ) آئس لینڈ دا اک سیاسی گروہ اے ، جسدے وچار خیال تے سوچ سمندری ڈاکواں دی پارٹی تے سدھے لوکراج اتے ادھارت نیں۔

## الیکشن نتیجے

### چوناں

## حوالے

گٹھ:سیاست
گٹھ:سیاسی گروہ
گٹھ:آئس لینڈ
رہائینش زائیتنگ

***رائینش زائیتنگ*** ("Rhenish Newspaper") اک 19ویں صدی دا جرمن اخبار سی، جو کارل مارکس  دے اسدے اڈیٹر ہون کر کے بہت  مقبول ہویا ۔ ایہہ پیپر جنوری 1842 وچّ شروع کیتا اتے 1843 وچّ پروشیا دی راجکی سینسرشپ نے بند کروا دتا سی۔ اس دے بعد کمیونسٹ لیگ دے ترجمان دے طور تے کارل مارکس نے جون 1848 وچّ اک روزانہ اخبار نیو رائینش زائیتنگ شروع کیتا سی۔

گٹھ:کارل مارکس
گٹھ:اخبار
گٹھ:مارکسزم
گٹھ:کیمونزم
داس کیپیٹل

***داس کیپیٹل*** (جرمن: Das Kapital) (پنجابی: *سرمایہ*) کارل مارکس دی 1867 ای. وچّ لکھی اک اُگھی کتاب ہے۔ اس وچّ  vسرمایہ  اتے سرمایہ داری  دا تجزیہ اے ، اتے مزدور طبقے دے استحصال دی کارج ودھی نوں پرتکھ کیتا گیا ہے۔ اس کتاب راہیںاک اکا نویں وچاردھارا مارکسزم ساہمنے آئی جسنے ساریاں پرانیاں دھارناواں نوں جھنجوڑ کے رکھ دتا۔ چار جلداں وچّ چھپی اس کتاب وچّ مارکس دی ساری عمر دے تجربے اتے کھوج دا نچوڑ سوتربدھّ کیتا گیا ہے۔ 
اس رچنا بارے خود مارکس نے لکھیا ہے، “....معاشی روپاں دی وضاحت کرن وچّ نہ تاں سوکھمدرشی آلات توں کوئی مدد مل سکدی ہے، نہ ہی کیمیاوی عوامل ایجنٹاں توں۔ دوناں دا تھاں امورتیکرن دی شکتی نے لینا ہووےگا پر برجوا سماج وچّ محنت دے پیداوار دا جنس-روپ جاں جنس دا ملّ-روپ آرتھک-کوشکا روپ ہندا ہے۔ ستہی نظرئیے والے پاٹھک نوں لگیگا کہ ایہناں روپاں دا تجزیہ کرنا فضول ہی بہت چھوٹیاں چھوٹیاں چیزاں وچّ متھا کھپاؤنا ہے۔ بے شکّ ایہہ چھوٹیاں چھوٹیاں چیزاں وچّ متھا کھپاؤن والی گلّ ہے، تے ایہہ اویں ہی چھوٹیاں-چھوٹیاں چیزاں ہن جہو جہیاں چیزاں نال سوخم سریر رچنا وگیان دا واہ پیندا ہے۔ اس لئی ملّ-روپ وشے سنبندھی حصے نوں چھڈکے اس کتاب تے اوکھا ہون دا الزام نہیں لگایا جا سکدا۔ تے صاف ہے، میں ایسے پاٹھک نوں منّ کے چلدا ہاں جو اک نویں چیز سکھن نوں اتے اس لئی خود اپنے دماغ نال سوچن نوں تیار ہے۔”

## حوالے

گٹھ:سماجی علم
گٹھ:کتاباں
گٹھ:مارکسزم
گٹھ:کارل مارکس
نیشنل انسٹیچیوٹ آف سپورٹس

**نیشنل انسٹیچیوٹ آف سپورٹس** شاہی شہر پٹیالہ وچّ واقع کھیڈاں متعلق ایشیا دا سبھ توں وڈاارادہ  اے۔ اس دا قیام 1961 وچّ ہویا  اتے جنوری 1973 وچّ اس دا ناں نیتاجی سبھاش نیشنل انسٹیچیوٹ آف سپورٹس کر دتا گیا۔

اس دی مکھ عمارت موتی باغ پیلس پٹیالہ ریاست توں بھارت سرکار نے بھارت دی آزادی توں بعد خرید لئی گئی سی۔

## حوالے

## باہری جوڑ
٭National Institute of Sports، Patiala

گٹھ:پٹیالہ
 گٹھ:بھارت دے کھیڈ ادارےگٹھ:بھارت دے ادارے
گٹھ:بھارت
عالمی انقلاب

**عالمی انقلاب** سنگٹھت مزدور طبقے دی چیتن انقلابی کاروائی راہیں سارے دیساں وچّ سرمایہ داری نظام نوں ختم کرن دی مارکسوادی دھارنا اے. ایہہ انقلاب ضروری نہیں اکو ویلے واپرن، پر، جتھے اتے جدوں مقامی حالات نے اک انقلابی پارٹی نوں اجازت دتی، کہ کامیابی نال بورژوا مالکی اتے راج نوں الٹا دیوے اتے پیداوار دے زری‏عےآں دی سماجی مالکی اتے نیہہ رکھیا اک مزدوراں دا راج قایم کر دیوے. اس نال متعلق نعرہ ہے **دنیا بھر دے مزدورو اک ہو جاؤ**'

گٹھ:کمیونزم
گٹھ:انقلاب
باب ڈیلن

** باب ڈیلن** اک امریکی گانا لکھاری، آرٹسٹ تے لکھاری  اے۔  باب ڈیلن دی گائیکی پنج دہایاں توں نسلاں نوں متاثر کر رئی اے۔ اوہناں دا زیادہ کم 1960 بعد مشہور ہویا جو معاشرتی بے سکونی دی تصویر سی۔  اوہناں دے گانے جنگ دے خلاف تے شہری حقوق لئی اواز اٹھاندے نے۔

باب ڈیلن دے لکھے بول فلسفی، سماجی،  سیاسی تے ساہتی اثر رکھدے نیں۔ اوہناں نوں امریکی روایتی  گانے گاندے ہوئے 50 توں اتے سال ہو گئے نیں۔ اوہناں دے گانیاں دی کمال گل اے وے کہ او آپ لکھدے نیں۔ 1996  توں ہجے تک اوہ پینٹنگ تے ڈرائینگ دی6 کتاباں لکھ چکے نیں۔ اک گائیک دے طور تے سو ملین توں اتے ریکارڈ ویچ چکے نیں۔ ایس باجوں سب توں ود وکن آلے آرٹسٹ بن گئے۔ اوہناں نے کافی انعام جتے نیں جناں وچ گریمی انعام، آسکر انعام، پلٹزر انعام، صدارتی ازادی تمغہ شامل نیں۔ 2016  چ اوہناں نوں ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
یوشینوری اوہسمی

**یوشینوری اوہسمی** اک جپانی ولگن سینسدان نیں  نیں جو  آٹو فیگی دے ماہر نیں۔  آٹو فیگی او عمل اے جیدے چ ولگن توڑ پھوڑ نوں قابو کیتا جاندا اے تے نوے ولگن بنن لئی  ولگن دے انگ دا واری واری ورت ہوندا اے۔  اوہ ٹوکیو انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی[جپان]] دے وچ پروفیسر نیں۔  اوہناں نوں آٹوفیگی دا عمل دسن لئی  2016 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ناصراقبال بوسال

**ناصر اقبال**  ”بوسال“ ضلع  منڈی بہاوالدین دا رہن والا اک سیاست دان اے۔اوہ علاقے دے ایسے ٹبروچوں اے جس وچ کافی زیادہ مشہور ہستیاں ہوئیاں نے۔

اس دے ابّا دا ناں اقبال بوسال اےاوہ وی سیاست دان تے قومی اسمبلی دے ممبر رہے نے۔ دادے دا ناں چوہدری مانک بوسال جیہڑے کے اپنے وقت وچ علاقے دے بہت وڈے رسہ گیر تے چور مشہورسن ۔  ناصر اقبال دا چاچا نواز بوسال (ٹوپی والی سرکار) وی ایم این رہیا اے - اس تو علاوہ ستو بوسالی وی اونہاں دے خاندان دی اک مشہور عورت ہوئی اے - 

ناصر اقبال دے بھائی امداداللہ بوسال مشہور بیوروکریٹ تے شہبازشریف دے سیکرٹری رہے نے-

آپ 2013ء چ حلقہ این اے 109 توں رکن پارلیمان منتخب ہوۓ۔

آپ نیں اپنے سیاسی کیرئیر دا آغاز 2001,چ کیتا۔

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کیمونسٹ لیگ

کمیونسٹ لیگ (جرمن: *Bund der Kommunisten)* لندن، انگلینڈ وچّ جون 1847 وچ قایم ہوئی اک قومانتری سیاسی پارٹی سی۔ ایہہ تنظیم، کارل شیپر دی اگوائی والی لیگ آف د جسٹ اتے برسلز، بیلجیئم دی کمیونسٹ پتروہار کمیٹی، جس وچّ کارل مارکس اتے فریڈرک اینگلس پرمکھ شخصیتاں سن دی شمولیت نال بنایا گیا سی۔ کمیونسٹ لیگ نوں پہلی مارکسسٹ  سیاسی پارٹی منیا جاندا ہے اتے ایہی گروپ ہے جس واسطے مارکس اتے  اینگلس نے 1847 وچّ کمیونسٹ مینیفیسٹو (کیمیونسٹ منشور ) لکھیا سی۔ کمیونسٹ لیگ کولون کمیونسٹ مقدمے دے بعد 1852 وچ رسمی طور تے ختم کر دتی گئی سی۔

## تنظیمی اتہاس

### پچھوکڑ
شبد "کمیونسٹ" 1840ویاں دے دہاکے دوران اوہناں لوکاں بارے عامَ ورتن وچّ آیا
جہڑے 
اپنے وچاردھارک پرکھیاں دے طور تے فرانسیسی انقلاب دے جیکوبن کلبّ دے کھبے ونگ نوں مندے سن۔ ایہہ سیاسی رجھان اپنے آپ نوں Gracchus Babeuf دی اگوائی والے 1795 دے Conspiracy of Equals دے وارث دے طور تے ویکھدا سی۔  پیرس دے سینس کلوٹو  جو دہاکے پہلاں توں Babeuf نوں حمایت دا ادھار سن — کاریگر، journeymen، اتے شہری بے روزگار لوک — نوں جدید مشین پیداوار اتے ادھارت اک نویں سماجی سسٹم لئی اک ممکنا بنیاد دے روپ وچّ دیکھیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
 
گٹھ:تنظیماں
لیننزم

**لیننزم** اس سیاسی نظریئے دے حصے  نوں کہندے ہن جو اکتوبر انقلاب دے مہان آگوُ لینن ولوں مارکسزم دی ترقی وچّ پایا گیا۔ لینن نے مارکسزم  نوں آتمسات کر کے اپنے جگ دیاں حقیقتاں تے لاگوُ کیتا اتے وکست کیتا۔

لینن نے پیداوار دی سرمایہ دارانہ ڈھنگ دے اس تجزیئے نوں جاری رکھیا جسنوں کارل مارکس نے داس کیپیٹل(سرمایہ) وچّ کیتا سی اتے سامراجیت دیاں حالتاں وچّ معاشی اتے سیاسی ترقی دے اصولں نوں ظاہر کیتا۔   لیننزم دی سرجنشیل آتما سماج وادی انقلاب دے اوہناں دے سدھانت وچّ وئکت ہوئی ہے۔ لینن نے پرتیپادت کیتا کہ نویں حالتاں وچّ سماج واد پہلاں اک جاں کجھ دیشاں وچّ جیتو ہو سکدا ہے۔ اس نے آگوُ اتے سنگٹھنکاری شکتی دے روپ وچّ سروہارا ورگ دی پارٹی سنبندھی مت دا پرتیپادن کیتا جسدے بناں پرولتاری ڈکٹیٹرشپ دی اپلبدھی اتے ساموادی سماج دا نرمان اسمبھو ہے۔

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:لینن
گٹھ:سویت یونین
ہرپال براڑ

**ہرپال براڑ** (جنم 5 اکتوبر 1939) اک بھارتی-مول دا برطانوی کمیونسٹ سیاستدان، لکھاری  اتے وپاری ہے۔ اوہ کمیونسٹ پارٹی آف گریٹ برٹین (مارکسسٹ–لیننسٹ) دا بانی اتے موجودہ چیئرمین ہے۔

براڑ سری مکتسر صاحب، برطانوی پنجاب، برطانوی راج وچ پیدا ہویا  اتے 1962 دے بعد برطانیہ وچ رہندا  اتے کم کردا ہے۔ پہلاں اک طالب علم ہون دے ناطے، پھر اچّ سکھیا دے ہیرو کالج (بعد وچّ نویں نام والی ویسٹمنسٹر یونیورسٹی وچ ملا دتا گیا) وچّ قانون دے لکچرار دے طور تے، اتے بعد وچّ ٹیکسٹائیل کاروبار چلا لیا۔ براڑ  ویسٹ لنڈن وچّ عمارتاں دا مالک ہے، جنہاں وچوں کجھ نوں اوہ سیپیجیپی-ایمئیل دیاں پارٹی سرگرمیاں دے لئی ورتدا ہے، اتے اک حصے وچّ اک انٹرنیٹّ دوکان ہے، جسنوں "میڈلین تریہیرن اینڈ ہرپال براڑ"  کہندے ہن،  جتھے شال ویچے جاندے ہن۔

براڑ  اک کھبے سیاسی اخبار کہندے *للکار  *دا اثیٹر ہے، سی، جسدا الحاق  براڑ ولوں ورثے وچّ آؤن توں پہلاں انڈین ورکرز ایسوسی ایشن نال سی۔ براڑ نے کمیونزم، بھارتی رپبلیکن، سامراجیت، جیونواد-مخالف، استعماریت-مخالف، اتے بریٹیش جنرل ہڑتال ورگے موضوعاں تے انیک کتاباں لکھیاں ہن۔ اوہ ہینڈج آف چائینا  مہم دا صحیح-بانی وی ہے۔

## رچناواں
* *Inquilab Zindabad، India's Liberation Struggle*
* *Revisionism and the demise of the USSR*
* *The 1926 British General Strike*
**Nato's Predatory War Against Yugoslavia*
* *Imperialism and War*
* *Imperialism – the Eve of the Social Revolution of the Proletariat*
* *Chimurenga! The Liberation Struggle in Zimbabwe*
* *Imperialism – Decadent، Parasitic، Moribund Capitalism*
* *Bourgeois Nationalism or Proletarian Internationalism؟*
* *Social Democracy – the Enemy Within*
* *Trotskyism or Leninism؟*
* *Perestroika – the Complete Collapse of Revisionism*

## چوناں لڑیاں
**یوکے اسمبلی دیاں چوناں **

**یورپی پارلیمنٹ چوناں **

**لنڈن آئینی اسمبلی چوناں** (سارا لنڈن شہر)

## حوالے

## باہری جوڑ
*  براڑ دی کتاب ''تاراتسکی ازم جاں لیننزم؟''.
* للکار ویبسائیٹ.
* کمیونسٹ پارٹی گریٹ برٹین (مارکسسٹ–لیننسٹ) دی ویبسائیٹ .
* براڑ دے کاروبار دی ویبسائیٹ.
گٹھ:کمیونسٹ
گٹھ:مارکسزم
بگ باس 9

***بگّ بوس 9*** (بگّ بوس ڈبل ٹربل) بھارتی ٹیوی چینل کلرس دی ریالٹی شوٕ بگ باس لڑی دا نوواں سیزن ہے۔ جو 11 اکتوبر 2015 نوں شروع ہویا۔ پچھلے کئی سیزناں وانگ اس سیزن نوں وی سلمان خان نے ہی ہوسٹ کیتا۔ اس سیزن نوں پرنس نرولا نے جتیا۔

## اساری اتے پرچار
نویں سیزن وچّ گھر دی سندرتا ولّ ودھیرے دھیان دتا گیا ہے۔ اس وار حھہ لین والے جوڑیاں دے روپ وچّ گھر وچّ داخل ہوئے سن۔ گھر دے اندرلے حصے نوں اک دھرت-چکر(گلوب) وانگ بنایا گیا ہے اتے باہرلے حصے نوں آدم دے باغ وانگ شکل دتی گئی ہے۔ 

پہلا پرچاری سچتر(ویڈیو) 6 ستمبر 2015 نوں رہاء(رلیز) ہویا سی۔

## حصہ لین والے
اس رئالٹی شوٕ 'چ شامل حصہ لین والےآں نوں دو کیٹیکریاں 'چ ونڈ کے انھاں دے ناں نمنلخت انوسار ہن:
### مڈھلے حصہ لین والے
ایہہ حصہ لین والے پہلے دن توں ہی بھاوَ 11 اکتوبر 2015 توں ہی گھر وچّ موجود سن۔ 
# انکت گیڑا - 18 اکتوبر 2015 نوں باہر ہوئا۔  
# امن ورما - 22 نومبر 2015 نوں باہر ہوئا۔ 
# اروند ویگدا - 31 اکتوبر 2015 نوں باہر ہوئا۔ 
# سیشّ راے - 3 جنوری 2016 نوں باہر ہوئا۔ 
# کیتھ سکئیرا - گھریلو کارناں ہتّ 6 نومبر 2015 نوں اارزی طور 'تے باہر ہوئا اتے پھر 28 نومبر نوں مڑ گھرے داخل ہویا۔ 
# کشور مرچینٹ - 8 جنوری 2016 
# دگانگنا سوریاونشی - 7 دسمبر 2015 نوں باہر ہوئا۔ 
# پرنس نرولا - **جیتو**
# مندنا کریمی - **دوجا رنر اپّ**
# یوکا چودھری - 8 نومبر 2015 نوں باہر ہوی۔ 
# روپل تئاگی - 25 اکتوبر 2015 نوں باہر ہوی۔ 
# رمی سین - 1 دسمبر 2015 نوں باہر ہوئی۔ 
# روشیل ماریہ راؤ - **تیجا رنر اپّ**  
# وکاس بھلا - 1 نومبر 2015 نوں باہر ہوئا۔

### بعد وچّ شامل والے
ایہہ پرتیبھاگی پہلے دن توں ہی بھاوَ 11 اکتوبر 2015 توں ہی گھر وچّ موجود نہیں سن، سگوں کجھ ہفتیاں دے فرق نال اک-اک کرکے آئے سن۔ سبھ توں پہلاں رشبھ سنہا آئے سن اتے سبھ توں آخر وچّ گزیل ٹھکرال آئی۔ ۔
# رشبھ سنہا - 2 نومبر 2015 نوں گھرے داخل ہوئا۔ (**اپ-جیتو/پہلا رنر اپّ**)
# پنیت وششٹ - 5 نومبر 2015 نوں گھرے داخل ہوئا۔ 
# کنولجیت سنگھ - 20 نومبر 2015 نوں گھرے داخل ہوئا۔ 
# پریا ملک - 22 نومبر 2015 نوں گھرے داخل ہوی۔ 
# نورا فتیہی - 8 دسمبر 2015 نوں گھرے داخل ہوئی۔ 
# گزیل ٹھکرال - 8 دسمبر 2015 نوں گھرے داخل ہوئی۔

## مہمان کردار
٭ شاہد کپور اتے عالیہ بھٹ اپنی فلم شاندار دے پرچار لئی آئے سن۔ 
٭ آیشمان کھرانا اتے آکاش سونی۔
٭ سرگن مہتہ، علی قلی مرزا، اینڈی اتے ثنائ خان۔
٭ کرن کندرا
٭ سونم کپور ااپنی فلم پریم رتن دھن پائیو دے پرچار ہتّ اای۔
٭ فلم تماشہ دے پرچار ہتّ دیپکا پادکون اای۔
٭ فلم دل والے دے پرچار ہتّ ورن دھون اتے کرتی سینن آئے۔
٭ فلم دل والے دے پرچار ہتّ شاہ رخ خان اتے کاجول دیوگن آئے۔

## حوالے

گٹھ:ریالٹی شو
گٹھ:بھارتی ریالٹی شو
گٹھ:کلرز دے ریالٹی شو
گٹھ:بگ باس لڑی دے سیزن
گٹھ:ٹیوی شو
ہندستان دی کھوج

**بھارت دی کھوج** (انگریزی: Discovery of India) جواہرلال نہرو دی بھارت دے سبھیاچار اتے اتہاس بارے لکھی کتاب ہے۔ اس دی رچنا اپریل - ستمبر 1944 وچّ احمد نگر دی جیل وچّ کیتی گئی سی۔ اس کتاب نوں نہرو نے مول طور تے انگریزی وچّ لکھیا اتے بعد وچّ اسنوں ہندی اتے ہور بہت ساریاں بولیاں وچّ ترجمہ کیتا گیا۔ بھارت دی کھوج کتاب نوں ک‍لاسک دا درجہ حاصل ہے۔ نہرو نے اسنوں س‍وتنترتا تحریک دے دور وچّ 1944 وچّ احمدنگر دے قلعے وچّ اپنی پنج مہینے دے قید دے دناں وچّ لکھیا سی۔ ایہہ 1946 وچّ کتاب دے روپ وچّ پہلی وار شائع ہوئی۔

اس کتاب وچّ نہرو نے وادی سندھ دی رہتل  توں لے کے بھارت دی آزادی تکّ وکست ہوئی بھارت دے امیر سبھیاچار، دھرم اتے کٹھن اتیت نوں وگیانک درشٹی توں ولکھن بولی سٹائل وچّ بیان کیتا ہے۔

گٹھ:بھارتی ساہت
گٹھ:کتاباں
چیری دا باغیچہ

***چیری دا باغیچا*** (روسی: Вишнвый сад) روسی لکھاری انتون چیخوف دا لکھیا آخری ناٹک اے ۔ ایہدا افتتاحی شو کونسستانتن ستانسلاوسکی دی ڈریکشن وچ 17 جنوری 1904 نوں ماسکو آرٹ تھئیٹر وچ ہویا ۔

گٹھ:روسی ساہت
گٹھ:روسی ادب
گٹھ:ناٹک
گٹھ:روسی ڈراما
گٹھ:چیخوف دے ڈرامے
گٹھ:ڈراما
ڈاکٹر سرجیت سنگھ

**ڈاکٹر سرجیت سنگھ** پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچّ پروفیسر ہن۔ ایہہ پنجابی ساہت اکیڈمی، لدھیانہ دے سینئر میت پردھان وی ہن۔ ایہہ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی، علیگڑھ اتے پنجاب یونیورسٹی ریجنل سینٹر مکتسر وچّ وی پڑھان دا کارج کر چکے ہن۔

## شائع کتببں
* سمکالی درش (سہِ-سمپادک)، پنجابی ساہت اکادمی، لدھیانہ، 2004
* سری گورو گرنتھ صاحب: وبھنّ پکھ تے پاسار (سہِ-سمپادک) پنجابی ساہت اکادمی، لدھیانہ، 2005

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تنقید نگار
کونسستانتن ستانسلاوسکی

thumb|right|'''1896 وچّ روسی ایکٹر اتے رنگکرمی ستانسلاوسکی اتھیلو دی بھومکا وچّ'''
**کونسستانتن سیرگیئیوچ ستانسلاوسکی** (؛  7 اگست 1938) اک روسی تھئیٹر ڈائریکٹر، ایکٹر، تھئیٹر پریکٹیشنر سی۔ اسدی ستانسلاوسکی دا سسٹم دا قومانتری پدھر تے پربھاو قبولیا گیا۔

ستانسلاوسکی دا تھئیٹر ناٹک دے پلاٹ اتے وشیش زور دندا سی اتے سماجک ورتاریاں نوں پٹھّ بھومی بناکے پرتیندھ پاتراں دے منو-دونداں نوں ابھارن دی کوشش کردا سی۔ اسدے لئی، ستانسلاوسکی دا کہنا سی کہ ابھنیتا نوں پاتر نال خود نوں پوری طرحاں اکمکّ کرنا چاہیدا ہے۔

ستانسلاوسکی اوہ تھئیٹر نرمان نوں بہت گمبھیر کارج سمجھدا سی جس لئی سمرپن، لگن نال محنت اتے دیانتداری دی لوڑ سی۔ اپنی پوری زندگی دوران، اس نے اپنے اداکاری نوں سخت کلاتمک سوے-وشلیشن اتے ملنکن دے ادھین رکھیا۔

## جیونی
کونسستانتن الیکسیئیو دا جنم اک وڈے مشہور ادیوگپتیاں دے پریوار ماسکو وچّ 5 جنوری 1863 نوں ہویا سی (سارے اوہ نوں بھین-بھرا سی) پتا دا نام الیکسیئیو سیرگیئی ولادیمیرووچ (1836-1893)، ماتا دا ایلزبیت واسلیئیونا (جنم سمیں یاکوولیونا) (1841-1904) سی۔

## حوالے

گٹھ:روسی لوک
گٹھ:روسی شخصیتاں
مٹیریالزم تے امپیریؤ کریٹیسزم

**مٹیریالزم اتے امپیریؤ-کریٹیسزم** (روسی: Материализм и эмпириокритицизм، متیریئلزم اِی اینمپیریؤکرتیسزم) ولادیمیر لینن دی لِکھی اک پرمکھ فلسفہ دی کتاب ہے۔ ایہہ 1909 وچّ شائع ہوئی سی۔ ایہہ سوویت یونین وچّ اُچّ سکھیا دے سارے ادارےآں وچّ ترقی مخالف سرمایہ داری دی اک مولک رچنا ہون ناطے **مارکسسٹ لیننسٹ فلسف** نامی کورس دے حصے وجوں پڑھائی دا لازمی وشا سی۔ اس کتاب وچّ لینن نے سدھ کیتا ہے کہ مَنُکھی(انسانی) شعور حقیقی باہری دنیاں نو صحیح صحیح واضع کر سکدے ہن۔ اس وچّ جرمن تے روسی مارکسزم  اتے انقلابی فلسفے دے پربھاو دی آلوچنا(تنقید) کیتی گئی ہے۔

## ایہہ وی ویکھو
*کیہ کرنا لوڑیئے؟
*مارکسزم
## باہرلے جوڑ
* *[https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1908/mec/ مٹیریالزم تے امپیریؤ کریٹیسزم]*&nbsp;لکھاری ولادیمیر لینن *مارکسسٹ انٹرنیٹ آرچیو* اُتے
## حوالے

گٹھ:ولادیمیر لینن
گٹھ:کتاباں
گٹھ:مارکسزم
گٹھ:لینن دیاں لکھتاں
سعید بھٹا

**محمد سعید خاور** (انگریزی:Muhammad Saeed Khawar) (جنم  14 اگست  1966) زیادہ قلمی نام سعید بھٹا نال مشہور **سعید بھٹا**، پاکستان دے اک جاݨے پہچاݨے پنجابی لکھاری تے پنجابی تریخ دان نیں۔ اوہ اوریئینٹل کالج وچ پنجابی زبان تے پنجابی ادب دے پروفیسر وجوں نیوکت نیں۔ اوہناں نے پنجابی لوک کہاݨیاں تے لوکدھارا دیاں انیکاں کتاباں شائع کیتیاں نیں اوہناں دے کئی کھوج پاتر وی معیاری میگزیناں وچ شائع ہوئے نیں۔.  
    
## جیون تے کتاباں
سعید بھٹا دا جنم پنجاب، پاکستان دے ضلع چنیوٹ وچ  14 اگست، 1966 نوں میاں محمد بخش دے گھر ہویا۔ اوہناں دی رچی برطانوی راج توں پہلاں دے پنجاب دے لوک ورثے، زبان تے موکھک تریخ بارے کھوج کرنا اے۔ لوک ادب وچ اوہناں سبھ توں اہم جوگدان اے۔ اوہناں ولوں لوک کہاݨیاں دیاں کئی کتاباں شائع کیتیاں گئیاں نیں۔   . سعید بُھٹا نے پنجاب یونیورسٹی لاہور توں پی.ایچ.ڈی. دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہناں دی ادبی چھپتاں وچ لوک کہاݨیاں وچ شامل نیں :کمل کہانی، نابر کہانی، بار کہانی تے راج کہانی، جیہناں نوں تنقید نگاراں ولوں کافی ہنگارا ملیا اے۔

## باہرلے جوڑ
*''Biography'' at Punjab University
*https://archive.org/search.php؟query=saeed٪20bhutta
*http://pu.edu.pk/images/cv/1349847518C.V.٪20Dr.٪20Saeed٪20٪20Khawar٪20Bhutta.pdf

## حوالے

گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سٹالن کے

**سٹالن کے** اک بھارتی دستاویزی فلمساز، میڈیا اتے انسانی حقاں دا کارکن ہے۔ اج دے بھارت وچ چھوتچھات اتے ذاتپات دے مدعے تے اس دیاں فلماں، *لیسر ہیومن* اتے *انڈیا انٹچڈ* نے ذاتپاتی وتکرے ولّ قومانتری دھیان کھچیا اتے اسدیاں کئی فلماں نے انعام جتے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ: بھارتی فلم ساز
گٹھ: بھارتی شخصیتاں
مارکسزم لیننزم

**مارکسزم-لیننزم**، مارکسزم اتے لیننزم دے وچار تے کھڑا کیتا اک سیاسی فلسفہ جاں وچاردھارا ہے، جو سوشلسٹ راج کھڑا کرن اتے اوہناں نوں ہور وکست کرن لئی کوشش کردی ہے۔ عامَ طور 'تے ایہہ اک موہری پارٹی نوں، اک-پارٹی راج، معاشی حالت تے راجکی دبدبا، انٹرنیشلزم ، برزوا لوکتنتر دی مخلفت دے وچار دا دفاع کردی ہے۔ ایہہ چین، کیوبا، لاؤس، اتے ویتنام دے ستادھاری دھر دی سرکاری وچاردھارا ہے، اتے سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی (CPSU) اتے ہور ستادھاری پوربی بلاک کمیونسٹ سرکاراں دی سرکاری وچاردھارا سی۔

## باہرلے جوڑ
*Definition at marxists.org
*''Fundamentals of Marxism–Leninism'' Soviet textbook explaining Marxism–Leninism
*Leninist Ebooks
*Alexander Spirkin. Fundamentals of Philosophy . Translated from Russian by *Sergei Syrovatkin*. Moscow: Progress Publishers, 1990.
*Spirkin's textbook offers a systematic exposition of the foundations of dialectical and historical materialism. The book was awarded a prize at a competition of textbooks for students of higher educational establishments.

گٹھ:کمیونزم
گٹھ:مارکسزم
جسی گِل

**جسی گِلّ**، جنم **جسدیپ سنگھ گلّ** (26 نومبر 1988)، اک پنجابی گائک اتے اداکار ہے۔

## جیون
جسدیپ سنگھ گلّ دا جنم 26 نومبر 1988 نوں پنڈ جنڈالی، کھنہ، ضلع لدھیانہ وکھے پیؤ گرمندر سنگھ اتے ماں روندر کور دے گھر جٹّ سکھ کسان پروار وچّ ہویا۔

## ایلبماں

## سنگلز

## فلماں

## حوالے

گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی سنگیت
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
1844 دیاں اقتصادی تے فلسفی ہتھ لکھتاں

***1844 دیاں اقتصادی اتے فلسفی ہتھ لکھتاں*** (***پیرس والیاں ہتھ لکھتاں*** وی کہہ لیا جاندا ہے) اپریل اتے اگست 1844 دے درمیان کارل مارکس دیاں لکھیاں حوالےآں دی لڑی ہے۔ مارکس دے جیون ویلے  دوران اوہ ایہہ چھپوا نہیں سن سکے۔ ایہہ ہتھ لکھتاں 1927 وچّ سوویت یونین دے اک  ادارے نے پہلی وار شائع کیتے۔

## پرسنگ
نوٹبکس، معاشیات دے مارکس دے تجزیے دا مکھ طور تے ایڈم سمتھ دا اک شروعاتی پرگٹاوا اتے ہیگل دے فلسفے دی تنقید ہن۔ ایہہ نجی جائیداد، کمیونزم، اتے کرنسی سمیت موضوعاں دی ویاپک رینج نوں مخاطب ہندیاں ہن۔ ایہہ مارکس دی اس دلیل دے شروعاتی پرگٹاوے لئی مشہور ہن کہ جدید صنعتی سماجاں دیاں حالتاں دا نتیجہ اجرتی-کامیاں دی اوہناں دی جیون سرگرمی/کم نالوں علیٰحدگی (جاں بے گانگی) وچّ نکلدا ہے۔

کیونجو 1844 دے کھرڑے مارکس دے وچار ایہناں دی اتپتی دی شروعات سمیں دکھاؤندے ہن، انگریزی وچّ 1959 تکّ دیری نال ایہناں دے اشاعت نے  مارکس اتے مارکسزم بارے، خاص طور تے جرمن وچارواد وچّ اگیترے کم نال مارکسزم  دے تعلق دے بارے حالیہ سکالرشپ نوں گہرائی تکّ متاثر کیتا ہے۔

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:کتاباں
فائرباخ بارے تھیسس

**فائرباخ بارے تھیسس** (جرمن:Thesen  ber Feuerbach) کارل مارکس ولوں 1845 اپنی کتاب جرمن آئیڈیالوجی دے پہلے کانڈ دی روپ ریکھا وجوں لکھے مختصر فلسفی حوالے ہن۔ اس کتاب دی طرحاں ہی ایہہ حوالے وی مارکس دے جیون ویلے دوران شائع نہیں ہو سکے  سن اتے 1888 وچّ پہلی وار اک پمفلٹ دے ضمیمے وجوں فریڈرک اینگلس نے ایہہ تھیسس شائع کیتے سن۔ ہیٹھاں درج ہے اوہ 11واں تھیسس جس نے اس دستاویز نوں یادگاری رتبہ دوا دتا:

## ایہہ وی ویکھو
٭کارل مارکس
٭دا جرمن آئیڈیالوجی
٭دا ہولی فیملی

گٹھ:مارکسزم
بستی پٹھاناں

**بسی پٹھاناں** پنجاب، بھارت دے فتح گڑھ صاحب ضلعے وچ اک تریخی بستی اے۔

## تریخ
کیہا جاندا اے کہ بستی پٹھاناں دا قیام 1540 وچّ ہویا سی۔ ایہہ مسلم پٹھاناں دا شہر سی۔ سکھاں دے 9ویں گورو تیغ بہادر تے 10ویں گورو گوبند سنگھ اس شہر وچّ آئے سن۔ شہر وچّ ایہناں دی یاد وچّ اک تریخی گرودوارا وی اے۔ 

گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
لوئی بوناپارٹ دا اٹھارھواں برومیر

**لوئی بوناپارٹ دا اٹھارھواں برومیر** (جرمن مول: Der 18te Brumaire des Louis Napoleon) کارل مارکس دی دسمبر 1851 اتے مارچ 1852 دے درمیان لکھی گئی سی اتے 1852 وچّ اک جرمن-بولی ماسک میگزین 'د ریوولوشن' (Die Revolution) وچّ پہلی وار چھپی سی۔ اتہاس دی سرمایہ دارانہ ویاکھیا دا مارکس دا نظریہ اس وچّ ہم ویلہ اتہاس دیاں گھٹناواں وچوں ساکار ہندا درسایا گیا ہے۔ ایہہ کتاب سرمایہ دارانہ راج بارے مارکس دے نظریے نوں سمجھن لئی ساڈے واسطے اک پرمکھ سروت ہے۔
'لوئی بوناپارٹ دا اٹھارھواں برومیر' دے پہلے چیپٹر وچّ ہی تریخی سرمایہ داری دی مول دھارنا اس طرحاں دتی ہے: "لوک ہی اپنا اتہاس بناؤندے ہن لیکن ایہہ نہیں ہندا کہ جیسا وی چاہن ویسا ہی بنا لین۔کیونکہ جنھاں حالتاں وچّ اتہاس بنایا جاندا ہے،اوہ اوہناں دی اپنی پسند دیاں نہیں ہندیاں،اوہ تاں اوہناں نوں سدھیاں بیتے ولوں تیار بر تیار ملدیاں ہن۔ساریاں بیتیاں گزریاں ہوئیاں نسلاں دی پرمپرا زندہ نسلاں دے دماغاں تے اک بوجھ دی طرحاں سوار ہندی ہے۔اتے این اس وقت جدوں ایہہ زندہ لوک اپنے آپ نوں اتے اپنے ارد گرد نوں بدلن پر آمادا ہندے ہن اتے کچھ ایسا کر گزرنا چاہندے ہن جو پہلے کدے نہ ہویا ہووے۔"

## ایہہ وی ویکھو
٭کارل مارکس
٭ کمیونسٹ پارٹی دا مینیفیسٹو 
٭ فریڈرک اینگلز
٭ولادیمیر لینن
٭ترقی معکوس
٭اینٹونیؤ گرامشی

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
راجدیپ سردیسائی

**راجدیپ سردیسائی** (جنم 24 مئی 1965) اک بھارتی صحافی ، سیاسی تجزیہ نگار اتے خبراں پڑھن والا  اے ۔ اوہ آئی بی این 18 نیٹورک، جس وچّ سی این این-آئی بی این، آئی بی این7 اتے آئیبیئین-لوکمتّ وی شامل اے وچ کم کردا اے ۔

## جیون
راجدیپ سردیسائی دا جنم گجرات دے احمدآباد وچّ ہویا سی۔ ایہناں دے گوونپیؤ دلیپ سردیسائی سابق بھارتی کرکٹر اتے مہاراشٹریئن ماں نندنی سردیسائی، ممبئی دے سینٹ جیویئرس کالج، ممبئی وچّ سماجیات دی سابق ڈیپارٹمنٹ ہیڈ ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی