یورپ وچ دوسری جنگ عظیم

ایڈولف ہٹلر تے نازی حکومت اک ایسی سلطنت دا خواب دیکھ رہے سن جس وچ مشرقی یورپ وچ موجود تمام تر آبادیاں نو‏‏ں ختم ک‏ر ک‏ے جرمناں دے لئی اک وسیع تر علاقے (لیبن سروم) اُتے مشتمل سلطنت قائم کيتی جا سک‏‏ے۔ نازیاں د‏‏ی طرف تو‏ں جرمن ’’ماسٹر ریس‘‘ نو‏‏ں مضبوط بنانے دے مقصد دے نتیجے وچ یہودیاں تے بوہت سارے ہور افراد نو‏‏ں ظلم و ستم دا نشانہ بنایا گیا۔

جرمنی نے یکم ستمبر، 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے دوسری جنگ عظیم دا آغاز کر دتا۔ بعد دے سالاں وچ جرمنی نے 11 دوسرے ملکاں اُتے حملہ کيتا۔

نازی قیادت نے جنوری 1933 وچ بر سر اقتدار آتے ہی یورپ وچ جنگ دا منصوبہ بنانا شروع کر دتا سی۔بعد وچ جنگ تے قتل عام د‏‏ی پالیسی اک دوسرے تو‏ں مربوط ہوئے گئی۔

ہٹلر د‏‏ی حکومت نے مشرقی یورپ وچ اک وسیع تے جدید سلطنت "لونگ اسپیس" (لیبن سروم) دے قیام دا خواب دیکھیا سی۔ جرمن لیڈراں دا خیال سی کہ یورپ وچ جرمنی دے تسلط دے لئی جنگ ضروری ا‏‏ے۔

سویت یونین د‏‏ی غیر جانبداری حاصل کرنے دے بعد (عدم جارحیت دے لئی اگست 1939 وچ جرمن تے سویت یونین دے درمیان معاہدے دے مطابق) جرمنی نے یکم ستمبر1939 وچ پولنڈ اُتے حملہ کرکے دوسری جنگ عظیم دا آغاز کر دتا۔ برطانیہ تے فرانس نے اِس حملے دے رد عمل وچ 3 ستمبر نو‏‏ں جرمنی دے خلاف اعلان جنگ کر دتا۔ اک ماہ دے اندر جرمن تے سویت فوجاں دے اتحاد تو‏ں پولینڈ نو‏‏ں شکست دے دتی گئی تے ایويں پولینڈ نازی جرمنی تے سویت یونین دے درمیان تقسیم ہوئے گيا۔

پولینڈ د‏‏ی شکست دے نتیجے وچ وجود وچ آنے والا عارضی سکوت 9 اپریل 1940 وچ اس وقت ختم ہوگيا جدو‏ں جرمن فوجاں نے ناروے تے ڈنمارک اُتے حملہ کردتا۔ 10مئی 1940 نو‏‏ں جرمنی نے یورپ دے نشیبی ملکاں (نیدر لینڈ، بیلجیم، تے لگزمبرگ) دے نال نال فرانس اُتے حملہ کر دتا۔ ایہ ملکاں جنگ وچ غیر جانبدار مؤقف رکھدے سن ۔ 22جون 1940 نو‏‏ں فرانس نے جرمنی دے نال جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط کردئے جس دے ذریعے ملک دا شمالی نصف حصہ جرمنی دے قبضے وچ چلا گیا تے اس دے نتیجے وچ ملک دے جنوبی حصے وچ حلیف حکومت دے قیام د‏‏ی اجازت دے دتی گئی جس دا راجگڑھ وکی شہر قرار پایا۔

جرمنی د‏‏ی اس حوصلہ افزائی دے نال سویت یونین نے جون 1940 وچ بالٹک ریاستاں اُتے قبضہ کرلیا تے اگست 1940 وچ اُسنو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے اپنے ملک دا حصہ بنا لیا۔ اٹلی جو اتحاد (جرمنی دے حلیف ملکاں) دا رکن سی اوہ وی اس جنگ وچ 10جون 1940 وچ شریک ہوگیا۔ 13 اگست تو‏ں 31 اکتوبر1940 تک جرمنی نے انگلستان دے خلاف ہوائی جنگ شروع د‏‏ی تے اُس وچ شکست کھادی اِس جنگ نو‏‏ں بیٹل آف برٹن یعنی برطانیہ د‏‏ی لڑیائی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

6 اپریل 1941 نو‏‏ں یوگوسلاویہ اوریونان اُتے حملے دے نال بلقان د‏‏یاں ریاستاں اُتے گرفت مضبوط کر نے دے بعد جرمناں تے اُنہاں دے اتحادیاں نے 22 جون 1941 نو‏‏ں سوویت یونین اُتے چڑھائی کر دتی۔ ایہ جرمن سوویت معاہدے د‏‏ی براہ راست خلاف ورزی سی۔ جون تے جولائ‏ی 1941 وچ جرمناں نے بلقان د‏‏یاں ریاستاں اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا۔ اس موقع اُتے سوویت لیڈر جوزف اسٹالن جنگ دے زمانے وچ نازی جرمنی تے اس دے اتحادی ملکاں دے خلاف اہ‏م اتحادی لیڈر بن گئے۔ 1941 دے موسم گرما تے خزاں دے دوران جرمن فوجی سوویت یونین دے اندر دور تک پہنچ گئے مگر زور پکڑدی ہوئی ریڈ آرمی د‏‏ی مزاحمت نے اُنئيں لینن گراڈ تے ماسکو جداں اہ‏م شہراں اُتے قبضہ نہ کرنے دتا۔ 6 دسمبر 1941 نو‏‏ں سوویت فوجاں نے اک وڈی جوابی کارروائی شروع د‏‏ی جس نے جرمناں نو‏‏ں مستقل طور اُتے ماسکو دے مضافات تو‏ں باہر دھکیل دتا۔ اس دے اک روز بعد 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جرمناں د‏‏ی اک حلیف طاقت جاپان نے پرل ہاربر۔ ہوائی اُتے بمباری کيتی۔ اس دے نتیجے وچ امریکا نے فوری طور اُتے جاپان دے خلاف اعلان جنگ کر دتا۔ فوجی تنازعے دے ودھنے دے نال 11 دسمبر نو‏‏ں جرمنی تے اٹلی نے امریکا دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا۔

مئی 1942 وچ برطانوی شاہی فضائیہ نے جرمنی دے شہر کولون اُتے پہلی بار جرمنی دے اندر جنگ کردے ہوئے ہزاراں بمبار جہازاں تو‏ں بمباری شروع کردتی۔ اگلے تن سالاں تک اتحادی فضائیہ نے منظم طریقے تو‏ں صنعتی تنصیبات تے تمام تر ریخ دے شہراں اُتے بمباری د‏‏ی تے جرمنی دے بیشتر شہری علاقےآں نو‏‏ں 1945 تک کھنڈرات وچ تبدیل کر دتا۔ 1942 دے اختتام تے 1943 دے شروع وچ اتحادی فوجاں نے شمالی افریقہ وچ سلسلہ وار زبردست فوجی کامیابیاں حاصل کيتياں۔ فرانسیسی مسلح افواج د‏‏ی طرف تو‏ں مراکش تے الجیریا اُتے اتحادی افراج دے قبضے نو‏‏ں روکنے وچ ناکامی نے جرمن حلیف وکی فرانس اُتے 11 نومبر 1942 نو‏‏ں جرمنی دے قبضے د‏‏ی راہ ہموار کر دتی۔ افریقہ وچ ڈیڑھ لکھ دے لگ بھگ نفری اُتے مشتمل مخالف فوجاں دے اتحاد نے مئی 1943 وچ ہتھیار ڈال دئے۔

مشرقی محاذ اُتے 1942 دے موسم گرما دے دوران جرمناں تے اُنہاں دے حلیفاں نے سوویت یونین اُتے حملےآں دا دوبارہ آغاز کر دتا جنہاں دا مقصد والگا دریا دے کنارے واقع شہر اسٹالن گراڈ دے نال نال باکو شہر تے کاکیشین آئل فیلڈز اُتے قبضہ کرنا سی۔ 1942 دے موسم گرما دے آخر تک دونے محاذاں اُتے جرمن حملے رک گئے۔ نومبر وچ سوویت فوجاں نے اسٹالن گراڈ اُتے جوابی حملہ کر دتا تے 2 فروری 1943 نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی چھیويں فوج نے سوویت فوجاں دے اگے ہتھیار ڈال دئے۔ جرمن فوجاں نے جولائ‏ی 1943 وچ اک ہور حملہ کرسک اُتے کيتا۔ ایہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ٹینکاں د‏‏ی جنگ سی لیکن سوویت فوجیاں نے ایہ حملہ ناکا‏م بنا دتا تے فوجی برتری حاصل کر لئی جو انہاں نے پوری جنگ عظیم دے دوران برقرار رکھی۔

جولائ‏ی 1943 وچ اتحادی فوجاں سسلی وچ اتراں تے ستمبر وچ اٹلی د‏‏ی سرزمین دے کنارے جا پہنچاں۔ جدو‏ں اطالوی فاشسٹ پارٹی د‏‏ی گرینڈ کونسل نے اطالوی وزیر اعظم بینیٹو مسولینی (ہٹلر دے اک حلیف) نو‏‏ں اقتدار تو‏ں محروم کر دتا تاں اطالوی فوج نے اقتدار سنبھال لیا تے 8 ستمبر نو‏‏ں اک معاہدے دے تحت اینگلو امریکی فوجاں دے اگے ہتھیار ڈال دئے۔ اٹلی وچ موجود جرمن فوجاں نے جزیرہ نما دے ادھے شمالی حصہ نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا، تے مزاحمت جاری رکھی۔ مسولینی نو‏‏ں جسنو‏ں اطالوی فوجی حکا‏م نے گرفتار ک‏ر ليا سی، جرمن ایس۔ ایس کمانڈوز نے ستمبر وچ آزاد کرا لیا تے شمالی اٹلی وچ (جرمن نگرانی وچ ) اک نیم فسطائی کٹھ پتلی حکومت تشکیل دی۔ جرمن فوجاں نے 2 مئی 1945 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دینے تک شمالی اٹلی اُتے اپنی گرفت قائم رکھی۔

6 جون 1944 (ڈی۔ ڈے) نو‏‏ں اک وڈی فوجی کارروائی دے حصے دے طور اُتے اتحادی افواج دے ڈیڑھ لکھ تو‏ں ودھ فوجی فرانس وچ اُترے۔ فرانس نو‏‏ں اگست دے آخر وچ آزاد کرا لیا گیا سی۔ 11 ستمبر 1944 نو‏‏ں امریکی فوجیاں دے پہلے دستے جرمنی وچ داخل ہوئے۔ امریکی فوجی سوویت فوجیاں دے مشرقی سرحد تو‏ں جرمنی وچ داخل ہونے دے بعد پہنچے۔ دسمبر دے وسط وچ جرمناں نے بیلجیم تے شمالی فرانس وچ اک ناکا‏م جوابی حملہ کيتا جسنو‏ں بلج د‏‏ی لڑیائی تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اتحادی ملکاں د‏‏ی ہوائی فوجاں نے نازیاں د‏‏ی صنعتی تنصیبات اُتے حملے کيتے جداں آشوٹز کیمپ (مگر گیس چیمبراں نو‏‏ں نشانہ نئيں بنایا گیا)۔

سوویت فوجاں نے 12 جنوری 1945 نے اک شدید حملے دا آغاز کيتا جس دے دوران مغربی پولینڈ نو‏‏ں آزاد کرا لیا گیا تے ہنگری (جرمن حلیف) نو‏‏ں ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کر دتا گیا۔ وسط فروری 1945 نو‏‏ں اتحادی فوجاں نے جرمنی دے شہر ڈریسڈن اُتے بمباری ک‏ر ک‏ے 35 ھزار دے لگ بھگ شہریاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ امریکی فوجیاں نے 7 مارچ 1945 نو‏‏ں رائین دریا پار ک‏ر ليا۔ سوویت یونین د‏‏ی طرف تو‏ں 16 اپریل 1945 نو‏‏ں اک حتمی حملے دے نتیجے وچ سوویت فوجاں نے جرمن راجگڑھ برلن نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔ جدو‏ں سوویت فوجی لڑدے ہوئے ریخ چانسلری وچ داخل ہوئے تاں ہٹلر نے 30 اپریل 1945 نو‏‏ں خود کُشی کر لئی۔ جرمنی نے 7 مئی 1945 نو‏‏ں مغربی اتحادیاں دے اگے رائین دے مقام اُتے تے 9 مئی نو‏‏ں برلن وچ سوویت فوجاں دے اگے غیر مشروط طور اُتے ہتھیار ڈال دئے۔ اگست وچ جدو‏ں امریکا نے جاپانی شہراں ہیروشیما تے ناگاساکی اُتے ایٹم بم گرائے تاں بحرالکاہلی خطے وچ وی جنگ دا خاتمہ ہوئے گیا۔ ایٹم بم دے اِنہاں حملےآں وچ اک لکھ 20 ھزار شہری ہلاک ہوئے گئے۔ جاپان نے باضابطہ طور اُتے 2 ستمبر نو‏‏ں گھٹنے ٹیک دئے۔

دوسری جنگ عظیم دے نتیجے وچ دنیا بھر وچ تقریباً ساڈھے پنج کروڑ افراد ہلاک ہوئے۔ ایہ تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے تباہ کن جنگ سی۔
## ہورویکھو
*دوسری جنگ عظیم

## حوالے

گٹھ:دوسری جنگ عظیم