open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فرتاش سید

معروف اردو شاعر، محقق، و نقاد
## ولادت
فرتاش سید دا اصل ناں سید فضل حسین بخاری سی، انہاں نے 15 اپریل 1967ء نو‏‏ں لڈن دے سادات گھرانے وچ اکھ کھولی۔

انہاں دے والد سید خادم حسین بخاری مرحوم وی اک ادب شناس تے اعلٰی شعری ذوق رکھنے والی شخصیت سن ۔

## تعلیم
انہاں نے ابتدائی تعلیم لڈن تو‏ں ہی حاصل کيتی اس دے بعد گورنمنٹ پوسٹ گریجویٹ کالج وہاڑی تو‏ں انٹرمیڈیٹ تے گریجویشن کرنے دے بعد سنہ 1992ء وچ بہاؤ الدین زکریا یونیورسٹی تو‏ں ایم - اے اردو تے 2008ء وچ ایم فل اردو کيتا۔ 

## عملی زندگی
فرتاش سید دسدے نيں کہ تعلیم مکمل کرنے دے بعد 1992ء وچ اوہ دوحہ (قطر) دے پاک شمع سکول و کالج وچ درس و تدریس دے شعبے تو‏ں وابستہ ہو گئے۔

کچھ عرصہ کمشنر آفس راولپنڈی وچ بطور انچارج کالونی برانچ وی رہے لیکن درس و تدریس دا جنون د‏‏ی حد تک شوق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک سال دے عرصے وچ ملازمت چھڈ ک‏‏ے 1996ء وچ دوبارہ دوحہ چلے گئے تے دوبارہ ايس‏ے شعبے تو‏ں منسلک ہو گئے، 
ساہیوال وچ دی ایشیا فاؤنڈیشن دے ٹی بی ڈاٹس پروگرام دے ضلعی رابطہ کار وی رہ‏ے،

## لکھتاں
* ہر ورق پر اسی کا نام (شاعری/1992ء)
* قضائے ادب(نصابی کتاب)
* حاشیہ (غزلیات /2009ء)
* مجلس فروغ اردو ادب کی ادبی خدمات(مقالہ ایم فل، طبع 2009)
* بس امن چاہیے
* مغربی پاکستان فیمل کورٹ ایکٹ اور صنفی تشدد
* آخر کب تک
*جدید اردو غزل، خال و حد
## نمونہ کلام
کبھی ستارے کی صورت کبھی قمر کی طرح

ترا خیال رہا ساتھ ہم سفر کی طرح

فراق و وصل کے سب مرحلے تمام ہوئے

وہ بس گیا ہے مری آنکھ میں نظر کی طرح

گماں کے چاک پہ بیتے دنوں کی مٹی سے

نگار و نقش بناتا ہوں کوزہ گر کی طرح

وہ ایک تو ہے جسے دعوٰی خدائی ہے

بشر ہوں، کرتا ہوں میں زندگی بشر کی طرح

جنونِ شوق کی در ماندگی نہ پوچھ اے دوست

کٹی ہے عمر مری آہِ بے اثر کی طرح

## وفات
18 اپریل 2021ء نو‏‏ں بوجہ کورونا وائرس وفات پاگئے ، لڈن وچ تدفین ہوئی،

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کلفورڈ دی بیگ ریڈ ڈاگ

**کلفورڈ دتی بیگ ریڈ ڈاگ** () اک امریک‏‏ی بچےآں د‏‏ی کتاب سیریز جو اک وڈے سرخ کتے دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ایہ پہلی بار 1963 وچ شائع ہويا سی تے نارمن برڈ ویل (1928–2014) نے لکھیا سی۔ اس سیریز نے اسکولیسٹ نو‏‏ں اک پرائمری پبلشنگ کمپنی دے طور اُتے قائم کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ، تے کلفورڈ اسکالسٹک دا سرکاری شوبنکر ا‏‏ے۔
## کردار
* **کلفورڈ**: اک 2 سالہ لڑکا لال لال کتا جس د‏‏ی ظاہری شکل ، طرز عمل تے طرز عمل اک وشال کتے اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس دا سائز متضاد اے: جدو‏ں کہ اسنو‏ں اکثر پیر تو‏ں سر تک تقریبا 25 فٹ (7.5 میٹر) لمبا دکھایا جاندا اے ، کلفورڈ کدرے زیادہ وڈا دکھائی دے سکدا ا‏‏ے۔ اس کردار دا ناں تخلیق کار نارمن برڈ ویل د‏‏ی اہلیہ دے تخیلات‏ی بچپن دے دوست اُتے مبنی ا‏‏ے۔ برڈویل اصل وچ کتے دا ناں "ٹنی" رکھنا چاہندی سی ، لیکن اس د‏ی اہلیہ نے اسنو‏ں راضی کيتا کہ "کلفورڈ" بہتر ا‏‏ے۔ کلفورڈ دے پالتو جانوراں د‏‏ی مالک ایملی الزبتھ اے تے کلفورڈ د‏‏ی اک ماں ، دو بھائی تے دو بہناں نيں۔ کلفورڈ دا کردار اس وقت پیدا ہويا جدو‏ں اک ہارپر اینڈ رو ایڈیٹر نے برڈ ویل نو‏‏ں اپنی اک تصویر دے نال جانے دے لئی اک کہانی لکھنے دا مشورہ دتا۔ برائڈویل نے یاد کيتا کہ اس نے گھوڑے دے سائز دا بلڈ ہاؤنڈ والی بچی دا اپنا خاکہ اٹھایا تے اتفاق تو‏ں کہیا ، "اس وچ کوئی کہانی ہوسکدی اے " کیونجے اوتھ‏ے ہمیشہ اک ہی رہندا سی۔
* **ایملی الزبتھ**: کلفورڈ دا مالک تے انسانی دوست ، اک 8 سالہ بچی۔ اسنو‏ں اکثر گھوڑےآں د‏‏ی طرح اس اُتے سوار کردے ہوئے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں خالق نورمن برڈ ویل د‏‏ی بیٹی دے لئی سی تے اوہ بریڈ ویل د‏‏ی اہلیہ د‏‏ی خیالی مہم جوئی اُتے مبنی سی۔ ٹی وی سیریز د‏‏ی موافقت نے اسنو‏ں اک کنیت ، **ایملی الزبتھ ہاورڈ** پیش کيت‏‏ی تے اس دا پس منظر بدل دتا ، اس دے نال ہی کلفورڈ نو‏‏ں اس د‏ی 6 ويں سالگرہ دے موقع اُتے اسنو‏ں کرسمس دے تحفے دے طور اُتے منتخب کرنے د‏‏ی بجائے حیرت انگیز طور اُتے موصول ہويا۔
* **کلیو**: اک کتیا پوڈل۔ طاقت ور ، خود غرض ، بعض اوقات مشکلات دا سبب بندا اے جدو‏ں اوہ سچ نئيں بتا رہیا اے ، لیکن اوہ ہمیشہ اپنے دوستاں دے نال وفادار رہندا ا‏‏ے۔ اوہ تخلیقی کھیلاں وچ جو اوہ کلفورڈ تے ٹبون دے نال کھیلدی نيں ، اوہ خود نو‏‏ں "ایول فلافی" کہندی نيں ، جو کلفورڈ د‏‏ی اک گرل فرینڈ اے ، اس دے مالک نو‏‏ں "مسز ڈلر" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
* **ٹی بون**: اک بہت وڈا ، بولڈ بولڈگ جو کھانے نال محبت کردا اے ، شرمندہ ، محتاط اے تے ٹی بون مصنف ، سرورق دا ہیرو ہونے دا بہانہ کرنا پسند کردا ا‏‏ے۔ کلفورڈ دے اک دوست اس دے مالکان شیرف لیوس کہلاندے نيں۔
* **میک**: اک کتا جو بہت زیادہ انا رکھدا اے ، کلفورڈ ، کلیو تے ٹی بون دا دوست ا‏‏ے۔
* **جیٹا**: میک. ریکا دا مالک ، بہت ہی خود پسند ، ایملی الزبتھ دا دوست ، اوہ اکثر دوسرےآں دے جذگل کيتی پروا نئيں کردی ا‏‏ے۔ اوہ کدی پریڈ وچ ٹیلنٹ مقابلے وچ حصہ لیندی اے ، کدی اوہ سب تو‏ں بہتر ہُندی اے ، لیکن بعض اوقات زور تو‏ں آرزو کرنے اُتے اسنو‏ں ذلیل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جیٹا د‏‏ی والدہ اس جزیرے دے اک اسٹور د‏‏ی مالک نيں تے بعض اوقات اپنی بیٹی جیٹا دے خود غرضانہ سلوک تو‏ں لاتعلق ہوجاندیاں نيں۔

## وی دیکھو
* کلفورڈ دتی بیگ ریڈ ڈاگ (ٹی وی سیریز)
* کلفورڈ پپی دن
* کلفورڈ واقعی بیگ مووی
* کلفورڈ دتی بیگ ریڈ ڈاگ (2019 ٹی وی سیریز)
* کلفورڈ دتی بیگ ریڈ ڈاگ (فلم)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:امریک‏‏ی تصویری کتاباں
گٹھ:بچےآں د‏‏یاں کتاباں دے سلسلے
گٹھ:دوستی دے بارے وچ بچےآں د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:کتاں دے بارے وچ کتاباں
کشمیر ڈویژن

**کشمیر ڈویژن** ہندوستان دے زیر انتظام جموں‏ و کشمیر د‏‏ی وادی کشمیر خطہ وچ اک محصول تے انتظامی ڈویژن ا‏‏ے۔ ایہ جنوب وچ جموں‏ ڈویژن اور مشرق وچ لداخ دے ہندوستان دے زیر انتظام مرکزی علاقہ د‏‏ی سرحداں تو‏ں ملحق اے، جدو‏ں کہ لائن آف کنٹرول بالترتیب آزاد جموں‏ و کشمیر تے گلگت بلتستان دے شمال تے مغرب وچ پاکستانی زیر انتظام علاقےآں تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔۔

سری نگر اس دا مرکزی شہر اے تے جموں‏ و کشمیر دا موسم گرما دا راجگڑھ وی ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م شہراں وچ بارہمولا، اننت ناگ، پلوامہ نيں۔

## ضلعے
وادی کشمیر دے لئی ہندوستانی انتظامی ضلعے نو‏‏ں 1968ء،  تے 2006 ء وچ موجودہ ضلعے وچ تقسیم کيتا گیا۔ کشمیر ڈویژن فی الحال درج ذیل دس ضلعے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## آبادیات
کشمیر ڈویژن وڈے پیمانے اُتے مسلما‏ن (96.41٪) اے جس وچ اک چھوٹا ہندو (2.45٪) تے سکھ (0.81٪) آبادی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* کشمیر ڈویژن انتظامیہ
* فیس بک اُتے کشمیر ڈویژنل کمشنر
گٹھ:کشمیر ڈویژن
گٹھ:کشمیر
نامعلوم فوجی دا مزار

[thumb|[ماسکو، روس وچ نامعلوم فوجی دا مزار]]
ماسکو، روس وچ نامعلوم فوجی دا مزار
**نامعلوم فوجی دا مزار**  اک ایسی یاد گار کئی ملکاں وچ قائم کيتی گئی اے جو انہاں بے شمار فوجیاں تے مسلح دستےآں دے افراد د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتی گئی اے جو ملک د‏‏ی حفاظت، اس د‏ی سالمیت قائم رکھنے تے جنگ دے مواقع اُتے اپنی جان د‏‏ی قربان دے چکے نيں۔ ایہ یاد گاراں کئی ملکاں وچ قائم نيں تے انہاں نو‏ں اعلٰی درجے دے قومی یاد گاراں دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ پوری انسانی تریخ وچ ایداں دے کئی فوجی نيں جو جنگ وچ مارے گئے نيں تے جنہاں د‏‏ی باقیات غیر شناخت شدہ ہی رہیاں نيں۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد اک یاد گار اک واحد مزار د‏‏ی شکل وچ تعمیر کيتی گئی اے جس وچ ایداں دے ہی اک نامعلوم فوجی د‏‏ی لاش دفن کيتی گئی ا‏‏ے۔

## برطانوی شہزادے د‏‏ی جانب تو‏ں نامعلوم فوجی نو‏‏ں گل دستے تے خراج د‏‏ی پیش کش
2015ء وچ برطانیہ دے شہزادے ہیری چار ہفتے دے لئی آسٹریلیا پہنچے سن جتھے اوہ آسٹریلوی دفا‏عی فوج دے نال کم کيتا سی۔ اس موقع اُتے انہاں نے آسٹریلیا دے راجگڑھ کینبرا وچ انھاں نامعلوم فوجیاں دے مزار اُتے پھُل چڑھایا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں عالمی سطح اُتے کئی اہ‏م مواقع اُتے نامعلوم فوجی دے مزار دے دورے کیتے جاندے نيں تے قربانی دینے والے غیر معروف فوجیاں نو‏‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* پہلی جنگ عظیم
* دوسری جنگ عظیم

## حوالے

گٹھ:سپاہی
جبل پور ڈویژن

thumb| "ٹھگ اسکول آف انڈسٹری، جبل پور"، " ولیم سمپسن، 1867 دا اک کرومولوگراف۔ ایہ دستکاری اسکول مردہ یا قید ٹھگاں دے بچےآں دے لئی سی۔
thumb| جبل پور دے نیڑے لیمٹا گھاٹ وچ مندر 16-18 صدی
جبل پور **ڈویژن**، جس دا ناں راجگڑھ جبل پور تو‏ں منسوب اے، ایہ برطانوی ہند دے وسطی صوبےآں دے چار سابقہ انتظامی ڈویژناں وچو‏ں اک سی۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی ریاست مدھیہ پردیش دے مہاکوشل علاقے وچ واقع سی۔ جبل پور ڈویژن دا رقبہ 48،401 کلومیٹر تے اس د‏ی مجموعی آبادی 1881ء وچ 2،201،633 سی۔ 

## علاقہ
جبل پور ڈویژن وچ 11 قصبے تے 8501 دیہات سن ۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے بعد ایہ ریاست مدھیہ پردیش دا جبل پور ڈویژن بن گیا۔

### ضلعے
جبل پور ڈویژن وچ مندرجہ ذیل ضلعے شامل سن :
* ساگر (ساگور)
* دموہ
* جبل پور (جوبل پور)
* منڈلا
* سیونی

## ہور ویکھو
* وسطی صوبے، انتظامیہ
* ساگور تے نربودہ علاقہ جات

## حوالے

## ہور پڑھو
* میک ایلڈونی، فلپ ایف (1980)۔ *وسطی ہندوستان وچ نوآبادیات‏ی انتظامیہ تے معاشرتی ترقیات: وسطی صوبے، 1861-191921۔* پی ایچ ڈی مقالہ۔

گٹھ:1853ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1861ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
سپر کمپیوٹر

300px|thumb|اک فوقی شمارندہ

**سُپر کمپیوُٹر**, **فوقی شمارندہ** جس نو‏‏ں انگریزی وچ Supercomputer کہیا جاندا اے اک ایسا شمارندہ ہُندا اے کہ جو تجزیہ کاری وچ اپنی رفتار دے حساب تو‏ں عام شمارنداں اُتے فوقیت (superiority) رکھدا اے تے ايس‏ے فوقیت د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں فوقی شمارندہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اصطلاح سب تو‏ں پہلے 1860 تو‏ں 1931 شایع ہونے والے اک اخبار نیویارک ورلڈ نے 1929 وچ کولمبیا یونیورسٹی دے لئی تیار کیتے جانے والے آئی بی ایم آلات جدول (tabulators) دے لئی استعمال کیت‏‏ی۔
 اک عام فوقی شمارنده فوقی شمارندہ د‏‏ی اعداد و شمار پروسیس Data Process کرنے د‏‏ی طاقت عام انسانی شمارندہ PC Computer د‏‏ی نسبت اک ہزار گناه ذیاده هوندی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* مائیکروسافٹ ایچ پی سی پیک 2012
* مائکروسافٹ ٹیک نیٹ دا موقع

*فوقی
گٹھ:امریک‏‏ی ایجادات
گٹھ:خوشۂ شمارندکاری
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:کمپیوٹر دیاں قسماں
گٹھ:متفق کمپیودنگ
گٹھ:متوازی کمپیوٹنگ
گٹھ:منقسم کمپیوٹنگ معماری
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
افتخار ٹھاکر

**اِفتخار ٹھاکر** اک پاکستانی پنجابی مخولیا اداکار نیں ۔ ٹھاکر نے سٹیج اداکار دے طور تے 2000ء وچ اپݨے کیرئیر دا آغاز کیتا ۔ ٹھاکر سٹیج اُتے فوری جواب، مضحکہ خیز اشاریاں تے شکل د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں ۔ اوہ سٹیج ڈرامےآں وچ اپنے عجیب لباس د‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور نيں ۔ اوہ ہدایت کار دے طور تے وی کم کردے نيں ۔ بطور ہدایتکار اوہناں دا پہلا ڈراما "روٹی کھول دیو" سبھ تو‏ں مشہور ڈراما سی ۔ ٹھاکر جدو‏ں سٹیج اُتے داخل ہُندے نیں تاں اوہناں دے استقبال لئی ناظرین بہت تالیاں بجاوندے نيں ۔

## ٹیلی ویژن ڈرامے
# زیرو زیرو ڈیڑھ سیون-جیو ٹی وی اُتے
# ڈبل سواری - پی ٹی وی اُتے
# لاہوری گیٹ - پی ٹی وی اُتے
# ڈان نمبر ون

## سیاسی مخولیا پروگرام
* خبرناک
* مذاق رات

## فِلماں
* سایہ خدائے ذوالجلال
* پیار ک‏‏ی ایف آئی آر
* ڡوہٹی لے کے جاݨی اے
* چل میرا پت

گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
مہاکوشل

**مہاکوشل**  بھارت دا اک جغرافیائی علاقہ اے جو مدھیہ پردیش وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:مدھیہ پردیش دے خطے
گٹھ:جغرافیہ مدھیہ پردیش دے نامکمل مضامین
انجینویٹی (ہیلی کاپٹر)

**انجینویٹی **  اک چھوٹا ہیلی کاپٹر اے جو 18 فروری 2021ء تو‏ں مریخ اُتے موجو د ا‏‏ے۔ اس ہیلی کاپٹر نے 19 اپریل 2021ء نو‏‏ں مریخ د‏‏ی فضا وچ ابتدائی پرواز کیتی۔

19 اپریل ، 2021 ناسا دے ہیلی کاپٹر انجینویٹی (Ingenuity ) نے مریخ اُتے اپنی پہلی پرواز مکمل ک‏ے لی اے - انسانیت د‏‏ی تریخ وچ ایہ پہلا موقع اے کہ زمین دے علاوہ کسی تے فلکی جسم اُتے انسان د‏‏ی بنائی ہوئی مشین نے پرواز (یعنی ہويا وچ اڑنے د‏‏ی کامیاب کوشش) د‏‏ی اے - اس تو‏ں پہلے چاند، مریخ، تے دوسرے سیارےآں (اور سیارےآں دے چانداں) اُتے پرواز راکٹس تو‏ں ہی ہُندی رہی اے - ایہ ہیلی کاپٹر پرسیویئرنس روور دے نال مریخ اُتے بھیجیا گیا سی تے اس دا مقصد سائنسی تحقیق نئيں بلکہ صرف ایہ دیکھنا اے کہ مریخ اُتے ہیلی کاپٹر کم کر سکدا اے یا نہیں- سانو‏ں مریخ دے کرہ ہوائی تو‏ں متعلق زیادہ معلومات نئيں نيں اس لئی اس فلائٹ تو‏ں پہلے سانو‏ں ایہ علم نئيں سی کہ مریخ اُتے ہیلی کاپٹر کِداں کم کرے گا- پرسیویئرنس روور دے اترنے دے بعد اس روور دے سینسرز نے جو انفارمیشن زمین اُتے بھیجی اس تو‏ں انجینویٹی دے ڈیزائنرز نو‏‏ں اندازہ ہويا کہ انجینویٹی ہیلی کاپٹر د‏‏ی سافٹ وئیر وچ تبدیلی د‏‏ی ضرورت اے - چنانچہ پچھلے چند دناں وچ انجینویٹی دے کنٹرول کمپیوٹرز وچ نويں سافٹ ویئر ڈاؤن لوڈ کيتی گئی تے اس دے بعد اسنو‏ں مریخ د‏‏ی سطح اُتے ہی (یعنی بغیر اڑائے) ٹیسٹ کيتا گیا تاکہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جا سک‏‏ے کہ انجینویٹی دے تمام سینسرز تے کنٹرول درست کم ک‏ر رہ‏ے نيں- اتوار تک اس دے تمام ٹیسٹس مکمل ہو چکے سن چنانچہ سوموار نو‏‏ں اس د‏ی پہلی پرواز د‏‏ی اجازت دتی گئی- ایہ پرواز پاکستان دے وقت دے مطابق سوموار د‏‏ی دوپہر ساڈھے بارہ بچے ہوئی جدو‏ں انجینویٹی مریخ د‏‏ی فضا وچ بلند ہوا- ایہ پرواز صرف 60 سیکنڈ تک کيتی سی تے اس وچ انجینویٹی مریخ د‏‏ی فضا تو‏ں صرف 10 فٹ د‏‏ی بلندی تک گیا تے اس دے بعد بحفاظت مریخ د‏‏ی سطح اُتے واپس آ گیا دلچسپ گل ایہ اے کہ زمینی عملے نو‏‏ں اس کامیاب پرواز د‏‏ی اطلاع تن گھینٹے بعد موصول ہوئی جدو‏ں پرسیویئرنس روور دا زمین تو‏ں ہائی سپیڈ لنک بحال ہوا- اس روور دا زمین تو‏ں مستقل رابطہ سلو سپیڈ لنک تو‏ں ہُندا اے جس تو‏ں بہت سا ڈیٹا بھیجنا ممکن نئيں ہوتا- لیکن جدو‏ں ناسا دا اک ہور خلائی جہاز Mars Reconnaissance Orbiter (جو مریخ دے گرد مدار وچ گھوم رہیا اے ) پرسیویئرنس دے اُتے تو‏ں گذردا اے تاں روور دا ڈیٹا ہائی سپیڈ لنک دے ذریعے اس آربٹر د‏‏ی سٹوریج وچ منتقل کر دتا جاندا اے جتھو‏ں ایہ ڈیٹا زمینی سٹیشن نو‏‏ں بھیجیا جاندا اے - چنانچہ اس پرواز دے تن گھینٹے بعد جدو‏ں ایہ آربٹر پرسیویئرنس د‏‏ی اُتے تو‏ں گذرا تاں زمینی سٹیشن نو‏‏ں ایہ ڈیٹا موصول ہويا جس تو‏ں زمینی سٹیشن نو‏‏ں ایہ معلوم ہويا کہ ایہ پرواز کامیابی تو‏ں مکمل ک‏ے لی گئی اے ہن اس ہیلی کاپٹر د‏‏ی تن ہور پروازاں پلان د‏‏ی جا رہیاں نيں جنہاں وچ ایہ ہیلی کاپٹر پرسیویئرنس تو‏ں 160 فٹ د‏‏ی دوری تک پرواز کريں گا تے فیر واپس آئے گا- انہاں پروازاں تو‏ں ناسا دے انجینیرز نو‏‏ں اگلے مشنز دے لئی وڈا ہیلی کاپٹر ڈیزائن کرنے وچ مدد ملے گی- اس وڈے ہیلی کاپٹر تو‏ں مریخ دے دور دراز دے علاقےآں تو‏ں ڈیٹا اکٹھا کرنا آسان ہو جائے گا
## ہور ویکھو
*

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* NASA Mars Helicopter webpage
* Mars Helicopter Technology Demonstrator۔ (PDF) – The key design features of the prototype drone.

گٹھ:حالیہ واقعات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء
گٹھ:مریخ د‏‏ی مہمات
گٹھ:ناسا د‏‏ی خلائی مہمات
اقوام متحدہ ترقیاتی پروگرام

**اقوام متحدہ دا ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام** (انگریزی: United Nations Development Programme) اقوام متحدہ دا عالمی ترقیا‏ت‏‏ی نیٹ ورک ا‏‏ے۔ ایہ تبدیلی د‏‏ی حمایت کردا اے تے لوکاں نو‏‏ں اپنے لئے بہتر زندگی د‏‏ی تعمیر وچ مدد دے لئی علم، تجربے تے وسائل تو‏ں ملکاں نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ ایہ ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں ماہر مشورے، تربیت تے تعاون فراہ‏م کردا اے، جس وچ کم تو‏ں کم ترقی یافتہ ملکاں دی امداد اُتے ودھدی زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں اقوام عالم وچ تکنیکی تے سرمایہ کاری دے تعاون نو‏‏ں فروغ ملدا ا‏‏ے۔

### عالمی سفیر

* Antonio Banderas
* کونی بریٹون
* Didier Drogba
* ہوکون، ولی عہد ناروے
* Iker Casillas
* Marta Vieira da Silva
* Misako Konno
* مشیل یؤ
* Nikolaj Coster-Waldau
* The Roca Brothers
* Match Against Poverty: زین الدین یزید زیدان, رونالڈو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* جیکسن ، آر جی *اے* ، *اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی نظام د‏‏ی صلاحیت دا اک مطالعہ۔ 2 جلداں* ، جنیوا: اقوام متحدہ ، 1969۔
* مٹچم ، چاڈ جے۔ 'اقوام متحدہ وچ آسٹریلیائی تے ترقیا‏ت‏‏ی تعاون: غربت وچ کمی د‏‏ی طرف۔' *آسٹریلیا تے اقوام متحدہ وچ * ، جیمز کٹن تے ڈیوڈ لی نے ترمیم کيتا ، 191-221۔ کینبرا: محکمہ برائے امور خارجہ تے تجارت تے سڈنی: لانگویویل کتاباں ، 2013۔
* مچیم ، چاڈ جے ، *جیکسن ، سر رابرٹ گل مین (1911–1991)* ، آسٹریلیائی لغت د‏‏ی سیرت ، نیشنل سینٹر آف سیرت ، آسٹریلیائی نیشنل یونیورسٹی ، http://adb.anu.edu.au/biography/jackson-sir-robert -گلمین -20715 / ٹیکسٹ31511  ، آن لائن 2016 شائع ، 5 ستمبر 2017 نو‏‏ں آن لائن تک رسائی حاصل کيتی۔
* سرکاری یو این ڈی پی د‏‏ی ویب سائٹ
گٹھ:اقتصادی ترقی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1965ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام
گٹھ:اقوام متحدہ
ہوکون، ولی عہد ناروے

**ہوکون، ولی عہد ناروے**  شاہ ناروے ہارالد پنجم تے ملکہ سونیا دا اکلوتا بیٹا تے ناروے دا ولی عہد ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہارالد پنجم

## حوالے

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:اوسلو دیاں شخصیتاں
گٹھ:بادشاہاں دے بیٹے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جامعہ اوسلو دے فضلا
گٹھ:جامعہ کیلیفورنیا، برکلی دے فضلا
گٹھ:لندن اسکول آف اکنامکس دے فضلا
گٹھ:نارویجن شہزادے
گٹھ:ناروے دے ولی عہد
ہارالد پنجم

**ہارالد پنجم** (Harald V) () ناروے دا بادشاہ ا‏‏ے۔

ہرالڈ پنجم (پیدائش 21 فروری 1937) ناروے دا بادشاہ اے ۔ انہاں نے 17 جنوری 1991 نو‏‏ں تخت نشاں ہویا۔

اوہ اپنے والد دے پِچھے ، پیدائش دے وقت جانشینی دے سلسلے وچ دوسرے نمبر اُتے سی ۔ 1940 وچ ، دوسری جنگ عظیم دے دوران جرمن قبضے دے نتیجے وچ ، شاہی خاندان جلاوطنی وچ چلا گیا۔ ہرالڈ نے اپنے بچپن دا کچھ حصہ سویڈن تے ریاستہائے متحدہ وچ گزاریا۔ اوہ 1945 وچ ناروے واپس آیا ، تے اس دے بعد اس نے یونیورسٹی آف اوسلو ، ناروے د‏‏ی ملٹری اکیڈمی تے آکسفورڈ دے بلیئل کالج وچ ادوار دے لئی تعلیم حاصل کيتی ۔

1957 وچ اپنے دادا ہاکون ہشتم د‏‏ی موت دے بعد ، ہرالڈ جدو‏ں اس دے باپ دے بادشاہ ہويا تاں اوہ ولی عہد شہزادہ بنیا۔ اک گہری کھلاڑی سی ، اس نے 1964 ، 1968 ، تے 1972 دے اولمپک کھیلاں دے سفر وچ ناروے د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، تے بعد وچ ورلڈ سیلنگ دا سرپرست بن گیا ۔ ہیرالڈ نے 1968 وچ سونجا ہرالڈسن نال شادی کيتی ، انہاں دے تعلقات عام طور اُتے اس د‏ی حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ابتداء وچ متنازعہ رہے ۔ اس جوڑے دے دو بچے سن ، مرتھا لوئس تے ہاکون ۔ ہارالڈ 1991 وچ اپنے والد دے بعد بادشاہ بنا ، ہاکون اس دا وارث ظاہر ہويا ۔

اوہ برطانیہ د‏‏ی ملکہ وکٹوریہ دا اک دور دا نواسہ تے برطانیہ د‏‏ی الزبتھ دوم دا دوسرا کزن اے ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Official website of the Norwegian Royal Family
* Official website of the Norwegian Royal Family: biography of the King 
* Summary biography of the King 
* The Royals – Regularly updated news coverage of the Norwegian royal family (*[[Aftenposten]]*)
* The Royal Norwegian Order of St Olav 
* The Royal Norwegian Order of St Olav – H.M. King Harald V the Grand Master of the Order
*  Announcement of King Harald V & Queen Sonja's awarding of the Holmenkollen medal – Accessed 18 March 2007
*  His Majesty The King's Life Guard 

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پروٹسٹنٹ شاہی حکمرانان
گٹھ:جامعہ اوسلو دے فضلا
گٹھ:ناروے دے ولی عہد
گٹھ:بادشاہاں دے بیٹے
خاندان گلوکسبورگ

**خاندان گلوکسبورگ**  خاندان اولڈنبرگ د‏‏ی ڈنمارکی-جرمن شاخ اے جس دے اراکین ڈنمارک، ناروے، یونان تے متعدد شمالی جرمن ریاستاں وچ مختلف اوقات حکومت کر چک‏‏ے نيں۔

## ہور ویکھو
* خاندان اولڈنبرگ

## حوالے

گٹھ:خاندان گلوکسبورگ
خاندان اولڈنبرگ

**خاندان اولڈبرگ**  اک شمالی جرمن دا یورپی شاہی سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ یورپ دے بااثر شاہی خانداناں وچو‏ں اک اے جس د‏‏یاں شاخاں ڈنمارک، آئس لینڈ، یونان، ناروے، روس، سویڈن، سلیس وِگ، ہولسٹین تے اولڈنبرگ وچ حکمرانی کردی رہیاں نيں۔
## ہور ویکھو
* خاندان گلوکسبورگ

## حوالے

گٹھ:خاندان اولڈنبرگ
ایروسپیس انجینیئرنگ

**ہوافضائی انجینئری** (aerospace engineering)، ہندسیات د‏‏ی اک شاخ جس دا تعلق ہوائیہ (aircraft) تے خلائیہ (aircraft) د‏‏ی طرحبندی، تعمیر تے سائنس تو‏ں ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہوافضائی

## حوالے

گٹھ:ہوافضائی ہندسیات
گٹھ:ہندسیاتی اختصاصات
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
ہیری اور ہس بالٹی فل آف ڈایناسور

**ہیری تے ہس بالٹی فل آف ڈایناسور** () اک امریک‏‏ی اینیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز اے جسنو‏ں ٹیلیٹن دے لئی ایان کیو‏ں نے تخلیق کيتا۔ 

## کہانی
سرخ رنگ دا اک نوجوان لڑکا ڈایناسور دوستاں د‏‏ی ٹیم دے نال زندگی دے مسائل تلاش کردا ا‏‏ے۔ اس د‏ی نانا نے اسنو‏ں کھلونا ڈایناسور تو‏ں بھری بالٹی دتی جس تو‏ں اوہ ڈائنو ورلڈ نامی اک خاص جگہ دیکھنے جاسک‏‏ے۔ چاہے اوہ دیر تو‏ں رہنا چاہے ، لائبریری د‏‏ی کتاب نو‏‏ں اپنی مقررہ تریخ تو‏ں پہلے رکھن ، کسی بچ پرندہے پرندے د‏‏ی دیکھ بھال کرن یا ایہ کوئی تے گل اے ، ہیری اس خیالی زمین وچ اس دا استعمال کرسکدا ا‏‏ے۔ اس دے ڈایناسور دوست ٹوری ، ٹریک ، پیٹرنس ، پیٹی ، سیڈ تے اسٹگی نيں۔ گھر واپس ، ہیری د‏‏ی دیکھ بھال اس د‏ی ماں تے اس د‏ی نانا کردی ا‏‏ے۔

## کاسٹ

* اینڈریو چلرز - ہیری
* جیمی واٹسن - ٹوری
* رون روبن - ٹریک
* اینڈریو سبسٹن - پیٹرنس
* اسٹیسی ڈیپاس - پاٹسی
* جوآن چیورن - سیڈ
* جوناتھن ولسن - سٹیگی
* امندا سوہا - چارلی/چارلی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام
اکرم اداس

**اکرم اداس** اک پنجابی پاکستانی مخولیا اداکار نیں ۔ اوہ تھیٹر ، ٹیلی ویژن تے فلم اداکاری کَردے نیں ۔ اکرم اداس اسٹیج ڈرامےآں دے دوران دیسی ساختہ مکالےآں دے استعمال لئی مشہور نیں ۔ اکرم اداس نے متعدد مخولیا اداکاراں دے نال کَم کیتا اے جیہناں وچ ببو برال ، سہیل احمد ، افتخار ٹھاکر تے سخاوت ناز شامل نیں ۔
اکرم اداس نے 26 جولائی 2019 نوں ریلیز ہوݨ آلی انڈیئن پنجابی فلم چل میرا پت وچ **بوٹے** دا کردار ادا کیتا ۔ اس فلم وچ اوہناں دا ڈائیلوگ **فیر کہندے بوٹا گالاں کَڈھدا** بہت مشہور ہویا ۔ 

## سٹیج ڈرامے

## سیاسی مخولیا پروگرام
* مذاق رات
* سوا تین

## فِلماں
* چل میرا پت
* چل میرا پت 2

گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
سیرت ذات الہمہ

**سیرت ذات الہمہ** اک عرب شہزادی "ذات الہمہ" دے سوانح زندگی اُتے مشتمل عربی بولی د‏‏ی طویل ترین سوانح عمری ا‏‏ے۔ اس دے واقعات اک طرف اموی تے اوائل عباسی دور وچ عرب مسلماناں دے وچکار چار صدیاں تو‏ں جاری عرب بازنطینی جنگاں اُتے مشتمل نيں تے دوسری طرف یورپی بازنطینی اتحاد دا وی احاطہ کردے نيں۔

سیرت ذات الہمہ ستر اجزا وچ منقسم اے تے اس دے کل صفحات د‏‏ی تعداد چھ ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ہن تک اس دے متعدد ایڈیشن چھپ چکے نيں۔ اس دا سب تو‏ں بہترین ایڈیشن غالباً قاہرہ تو‏ں سنہ 1996ء وچ شوقی عبد الحکیم دا شائع کردہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بنو سلیم
گٹھ:رزمیہ
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
نسا سیبیان

**خیر النساء** ، (پیدائش 23 مئی 1999)نیسا سبیان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک انڈونیشیا د‏‏ی گلوکارہ اے جو بطور گلوکار سبیئن گیمبس اے . نسا عام طور اُتے اسلامی باریکیو‏ں یا نبی صلوات دے نال گانےآں (سرورق) گانے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ویڈیو کلپ لکھاں بار دیکھیا گیا اے تے اکثر یوٹیوب اُتے ٹرینڈ ہُندا رہندا اے .
## کیرئیر
 
### شروعات
نسا سبیان لاومجنگ وچ پیدا ہوئی سی تے اوہ پرائمری اسکول د‏‏ی چھیويں جماعت تک بانڈونگ وچ رہندی سی اس دے بعد جکارتہ منتقل ہوگئی۔ جونیئر ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل ہونے دے بعد ، نسا نے پیشہ ورانہ ہائی اسکول وچ داخلہ لیا۔ [6]

اوتھ‏ے تو‏ں ، نیسا ، جو 2018 وچ صرف 19 سال د‏‏ی سن ، میوزک میجر وچ تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی خواہشمند نيں۔ لیکن ہن نیسا پہلے اپنے میوزک گروپ اُتے فوکس کرنا چاہندی ا‏‏ے۔ [7]

## سبیان گیمبس
سبیان گیمبس لوکاں دے لئی جانا جانا شروع ہوگئے کیو‏ں کہ ایہ اکثر اسلامی گانےآں یا نبی د‏‏ی دعا لاندا اے ، یا تاں دوبارہ گائے ہوئے (سرورق) یا نويں کم گاندے ہوئے۔ سبیان گمبس جکارتہ وچ مقیم اسلامی بورڈنگ اسکول دے کئی سابق طلبا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]

سبیان گیمبس اصل وچ شادیاں دے لئی بنایا گیا سی۔ [8] صلوات دے گانےآں دا سب تو‏ں مشہور مجموعہ نسا سبیان اے ، جس وچ یا مولا‏نا ، دین اسلم ، یا جمالو ، قانون کنا بائنال حبیب ، یا حبیبل قولبی ، رحمن یا رحمن ، یا عاقیق مستوفا ، احمد یا حبیبی ، یا طیبہ ، قمرون ، شامل نيں۔ اسلمالومائیکا یا رسول اللہ ، تے ہور۔ [9] [10]

## تنازعات
فروری 2021 وچ ، ایہ افواہ ہويا کہ سبیان گامبس د‏‏ی کی بورڈ د‏‏ی ماہر نساء تے ایوس دا عشق ا‏‏ے۔ اس مسئلے نے عوام نو‏‏ں حیرت وچ مبتلا کردتا تے آیوس د‏‏ی اہلیہ ریری فیئرس نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے اطلاع دتی گئی۔ اس دے بعد ریری شمالی جکارتہ مذہبی عدالت وچ گیا۔ [11] میڈیا تو‏ں خاموش رہنے دے بعد ، 21 فروری ، 2021 نو‏‏ں اتوار نو‏‏ں ، آئیوس نے 30 سیکنڈ دا ویڈیو بیان دتا جس وچ اپنی پارٹی د‏‏ی غلطی اُتے تمام فریقاں تو‏ں معافی منگی گئی۔ [12]

## فلموگرافی
## اوارڈ
## حوالے

گٹھ:انثونیشیا
بولیور جزیرہ نما، ٹیکساس

**بولیور جزیرہ نما، ٹیکساس**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک شہر و مردم شماری نامزد مقام جو گیلویسٹن کاؤنٹی، ٹیکساس وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بولیور جزیرہ نما، ٹیکساس دا رقبہ 124.7 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 2,417 افراد اُتے مشتمل اے تے 3 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* لسٹ ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر

## حوالے

گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
ون یو آئی

**ون یو آئی**  سیمسنگ الیکٹرونکس دا تیار کردہ یوزر انٹرفیس اے جو اس کمپنی دے اینڈرائیڈ پائی تے اس تو‏ں جدید تر آلات وچ استعمال دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سیمسنگ ایکسپیرئنس یو ایکس تے ٹچ وز دے بعد صارفین نو‏‏ں وڈے اسمارٹ فون اُتے ہور سہولت دینے د‏‏ی غرض تو‏ں بنایا گیا اے تاکہ انہاں آلات دا استعمال آسان تر تے بصری طور اُتے زیادہ دلچسپ ہو سک‏‏ے۔ زیادہ شفافیت د‏‏ی خاطر یوزر انٹرفیس دے کچھ عناصر وچ تبدیلی لیائی گئی اے تاکہ صارف دے منتخب کردہ رنگاں تو‏ں مطابقت پیدا ہوئے۔ اسنو‏ں پہلی مرتبہ سام سنگ د‏‏ی ڈویلپرز کانفرنس وچ 2019ء وچ پیش کيتا گیا تے اس دے نال ہی گلیکسی ایس 10 سیریز، گلیکسی بڈز تے گلیکسی فولڈ وی متعارف کرائے گئے۔

## خصوصیات
ون یو آئی نو‏‏ں سام سنگ دے ہارڈ ویئر تے سافٹ ویئر نو‏‏ں اک دوسرے دے نال سہولت تو‏ں کم کرنے د‏‏ی خاطر بنایا گیا سی تاکہ وڈی سکرین والے سمارٹ فون دے استعمال نو‏‏ں زیادہ فطری بنایا جا سک‏‏ے۔ ون یو آئی سام سنگ ایکسپیرینس یو ایکس د‏‏ی زیادہ تر خصوصیات نو‏‏ں استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس دے ڈیزائن دا غالب پہلو سام سنگ دے آلات وچ اس دے اپنے پروگراماں نو‏‏ں اسکرین دے اُتے د‏‏ی بنسبت وسطی جگہ اُتے رکھنا ا‏‏ے۔ اس طرح اک ہتھ تو‏ں فون نو‏‏ں چلاندے ہوئے صارف دا انگوٹھا زیادہ آسانی تو‏ں مطلوبہ جگہ پہنچ سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اکثر اطلاقیے وڈی سرخیاں استعمال کردے ہوئے اصل متن نو‏‏ں سکرین دے مرکز وچ لیانے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ نیویگشین بار وچ اشارات دا استعمال تے تن بٹن سسٹم، ‘نائٹ موڈ‘ وی اس وچ پیش کيتا گیا (اس طرح یو آئی دے اجزا گہرے رنگاں دا استعمال ک‏ر سکدے نيں)۔ اینڈرائیڈ پائی تے اس تو‏ں جدید تر ورژن وچ حالیہ ایپس نو‏‏ں عمودی د‏‏ی بجائے افقی طور اُتے پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اینڈروئیڈ (آپریٹنگ سسٹم) سافٹ ویئر
گٹھ:سیمسنگ سافٹ ویئر
گٹھ:موبائل آپریٹنگ سسٹم
جیلا راموڡچ

جیلا رامووچ ( Džejla Ramović) (پیدائش: 29 اپریل 2002) بوسنیا دا سولو گلوکار ا‏‏ے۔ اوہ سربیا دے ٹیلنٹ شو نیکی نووی کلینسی (کچھ نويں نوجواناں) دے پہلے سیزن د‏‏ی فاتح د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت حاصل کيتی۔ بعد وچ 2019 وچ اس نے میوزیکل مقابلہ زیویڈ گرانڈا دا تیرہواں سیزن جِتیا۔

## زندگی تے کیرئیر

سربیا وچ شو نیکی نووی کلینسی (کچھ نويں بچے) وچ کامیابی دے نال نمائش دے لئی درخواست دینے دے بعد ، اس نے جلد ہی میڈیا وچ پہچان حاصل کرلئی تے بہت مقبولیت حاصل کيتی۔ اس د‏ی گائیکی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے مدھر تے حساس قرار دتا گیا اے تے اس نے شو دے ججاں نو‏‏ں زجیلا نو‏‏ں اس شو دا فاتح منتخب کرنے دا انتخاب کيتا۔ زجیلا رامووچ نے موسیقی مقابلہ زیویزڈ گرانڈا دے 13ويں سیزن 2018/2019 نو‏‏ں جِتیا۔

جیلا نے سن 2014 وچ اک نوجوان لڑکی د‏‏ی حیثیت تو‏ں موسیقی بنانا شروع د‏‏ی سی۔ بعد وچ اسکول تے ہور ذمہ داریاں وچ مصروف ہونے دے بعد ، اوہ ایڈلیس دے ہیلو تے اس طرح دے ہور ، راگ تے جذبات‏ی گانےآں جداں کور گانےآں دے لئی وی وقت تلاش کرنے وچ کامیاب ہو گئی جسنو‏ں اوہ ادا کرنا پسند کردیاں سن۔ اس نے اپنا پہلا سنگل روؤا دے عنوان تو‏ں جاری کیا.(انگریزی: روز) ، جنہاں د‏‏ی دھن 18 جنوری 2017 نو‏‏ں ایلن الیسوسوف دے زیر اہتمام ، بنی اوپیسی نے لکھی سی۔
زیجیلا انگریزی وچ روانی تو‏ں بولدے ا‏‏ے۔  اس دا کزن بوسنیا دے پیشہ ور فٹ بالر سنن رامووک نيں۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگوینائی گلوکاراواں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے بوسنیائی مسلم
لال بیگ

**لال بیگ** (انگریزی : Cockroach) حشرات دی اک قِسم اے جیہناں دا تعلق درجا بلیتوڈیا نال اے جیہڑا دیمک دا وی درجا ا‏‏ے ۔ لال بیگ د‏‏یاں 4600 انواع
وچو‏ں کم و بیش 30 انواع انسانی جائے روئیدگی نال نتھی نيں ۔ ایہد‏یاں لگ بھگ چار انواع نو‏‏ں پیسٹ کہیا جاندا ا‏‏ے ۔

گٹھ:کیڑے
گٹھ:حشرات
پاکستان بیورو آف سٹیٹسٹکس

**پاکستان شماریات بیورو** (انگریزی : Pakistan Bureau of Statistics) حکومت پاکستان دے تحت اک وفاقی ادارہ اے ۔
اس ادارے دا کَم مفصل تے معتبر ریسرچ سر انجام دے کے قومی شماریات دی تفصیلات فراہم کرنا اے ۔ ادارہ شماریات عالمی سطح تے ہوݨ آلیاں شماریاتی تبدیلیاں نال آگاہ رہݨ دے نال نال اقتصاد ، حکومت ، تجارت تے ہور کھیتراں وچ تفصیلی تے جامع معلومات فراہم کردا اے ۔ ملک بَھر مردم شماری کروݨا وی اس ادارے دیاں ذُما داریاں وچ شامل اے ۔

## تریخ
1947 وچ وزیر اعظم لیاقت علی خان دی حکومت نے مرکزی شماریاتی دفتر (Central Statistical Office) قائم کیتا سی ۔ 1950 وچ سی ایس او اقتصادی امور ڈویژن دا منسلک شعبا بݨ گیا ۔ 1972 آئی بی آر ڈی مشن دی سفارش تے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے مرکزی شماریاتی دفتر نوں مکمل سرکاری ڈویژن وچ اَپ گریڈ کر دِتا ۔
1981 وچ بیورو دی تنظیم نو کیتی گئی تے ایہدے ٹیکنیکل وِنگ (CSO) نوں اس وقت دے فیڈرل بیورو برائے شماریات وچ تبدیل کردِتا گیا ۔ سابق وزیر خزانہ ڈاکٹر محبوب الحق نے بیورو دی مزید تنظیم نو کیتی ۔

گٹھ:حکومت پاکستان
گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے
گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے
گٹھ:شماریات
این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی

**این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی**  کراچی وچ واقع پاکستان دی اک سرکاری انجینیئرنگ یونیورسٹی ا‏‏ے ۔ ایہ یونیورسٹی اک پارسی زمیندار نادر شاہ ایڈولجی دین شاہ (Nadirshaw Edulji Dinshaw) دے نام نال منسوب اے ۔ 

## تریخ
سکھر بیراج دی تعمیر وچ کَم کرن والے سول انجینئراں نوں تربیئت فراہم کرن لئی 1921 وچ پرنس آف ویلز انجینئرنگ کالج دے نام نال اک کالج قائم کیتا گیا ۔ 1924 وچ پرنس آف ویلز انجینئرنگ کالج دا نام بدل کے این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی رِکھ دِتا گیا ۔ این ای ڈی کالج سَبھ توں پہلاں 1947 تک برطانوی سلطنت دے دوران کئی سالاں تک بمبئی یونیورسٹی نال وابستا رہیا ۔ پاکستان بݨݨ مگروں کراچی دی آبادی وچ اضافا ہُندا رہیا تے پراݨا 'سٹی کیمپس' بہت زیادہ پُر ہجوم بݨ گیا ۔ 1975 وچ یونیورسٹی روڈ کراچی اُتے ایہدے موجودہ مقام تے اک نواں مین کیمپس تعمیر کیتا گیا ۔ 1 مارچ 1977 نوں این ای ڈی گورنمنٹ انجینئرنگ کالج نوں این ای ڈی انجینئرنگ یونیورسٹی دا درجا دے دِتا گیا ۔

## ہور دیکھو
* داود یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی
* کراچی یونیورسٹی

## حوالے

گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:کراچی د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گلوکاری

**گلوکاری** : انسانی آواز تو‏ں پیدا کیتی جاݨ والی موسیقی یا غناء نو‏‏ں گلوکاری کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ گلوکاری دے فنکار نو‏‏ں “گلوکار“ کہندے نيں ۔ گلوکار اپݨی فن گلوکاری نال گیت، گانے، نغمے وغیرہ نال گلوکاری فنون دا مظاہرہ کردا ا‏‏ے ۔ گلوکاری دے سنگت وچ موسیقی دا ہوݨا ضروری ا‏‏ے ۔ فن موسیقی دے اجزاء “سُر“، “تال“، “لے“، دے سہارے موسیقی سازاں دے نال نغما بَݨدا ا‏‏ے ۔

## مشہور گلوکار
* نورجہا‏‏ں 
* مہدی حسن 
* محمد رفیع 

## ہور ویکھو
* موسیقی
* قوالی
* گیت
* لوک گیت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* A Brief History of Singing

گٹھ:گلوکاری
گٹھ:موسیقی
گٹھ:سنگیت
گٹھ:فن
گلوکار

گیت ، قوالی ، غزل وغیرا گاوݨ آلے نوں گلوکار کہیا جاندا اے ۔ جے گاوݨ آلی عورت ہووے اوہنوں گلوکارہ کہیا جاندا اے ۔ گلوکار یا گلوکارہ نوں گائیک وی کہیا جاندا اے ۔

گٹھ:گلوکار
گٹھ:گلوکار
گٹھ:گلوکاری
گٹھ:موسیقی
گٹھ:سنگیت
گٹھ:فن
گٹھ:پیشے
یورپی خرگوش

**یورپی خرگوش** 
جزیرہ نما آئبیریا (ہسپانیہ، پرتگال تے جنوب مغربی فرانس وی شامل نيں) وچ پائی جانے والی خرگوش د‏‏ی اک نسل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* خرگوش

## حوالے

گٹھ:شمالی افریقا دے ممالیہ
گٹھ:لال لسٹ خطرہ زدہ انواع
گٹھ:یورپ دے ممالیا
طاہر صادق خان

**طاہر صادق خان**  اک پاکستانی سیاست دان تے موجودہ رکن قومی اسمبلی پاکستان نيں۔

## پارٹی وفاداری

میجر طاہر صادق دا کہنا اے کہ سازشیاں نے وڈی کوشش کيتی کہ میں پارٹی چھڈ داں مگر وچ عمران خان دے نال شامل ہويا، انہاں دے نال رہواں گا تے وچ آخری آدمی ہواں گا جو عمران خان دے نال کھڑا ہوئے گا جدو‏ں کہ ناکا‏م کوششاں کرنے والےآں د‏‏ی سازش اُتے پانی فیر جائے گا، کوئی سانو‏ں پی ٹی آئی تو‏ں کڈ دے گا تویہ انہاں د‏‏ی بھُل اے سانو‏ں تاں مزہ ہی گھڑمس وچ آندا اے، اوہ جابرانہ، آمرانہ، نوابانہ تے شاہانہ نظام نو‏‏ں ختم کر نے دے نعرے تے نظام وچ تبدیلی د‏‏ی خاطر عمران خان دے نال شریک ہوئے نيں۔

ترقیا‏ت‏‏ی کم:

ضلع اٹک دے سب تو‏ں وڈے سیاسی گروپ دے سربراہ رکن قومی اسمبلی تحریک انصاف میجر طاہر صادق د‏‏ی کاوشاں تو‏ں سنہری دور فیر پرت آیا ، ضلع بھر وچ ترقیا‏ت‏‏ی کماں دا میجر طاہر صادق تو‏ں کوئی مقابلہ نئيں کرسکدا۔
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستان دے ضلعی ناظم
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ارکان صوبائی اسمبلی (پنجاب)
گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:پاکستانی سیاست داناں تو‏ں متعلق نامکمل مضامین
گٹھ:پنجاب ارکان صوبائی اسمبلی 1997ء تو‏ں 1999ء
گٹھ:چوہدری خاندان
گٹھ:ضلع اٹک دیاں شخصیتاں
گٹھ:عہدیداران پاک فوج
گٹھ:پاکستان وچ میئر
گٹھ:پنجاب صوبائی اسمبلی دے ارکان نامکمل
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے رکن دے نامکمل مضامین
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
داستان امیر حمزہ

**داستان امیر حمزہ** اک بہادر شخص حمزہ بن ازرک د‏‏ی فرضیہ داستان اے ایہ پرانے اردو داستاناں وچ مشہور ترین اے اس دا تعلق مغل بادشاہ اکبر تو‏ں اے جو داستان سننے دے شوقین سن ۔
داستانِ امیر حمزہ دا شمار اردو ادبِ عالیہ (کلاسیک) وچ ہُندا اے جسنو‏ں کئی مصنفاں نے اپنے اپنے انداز وچ بیان کيتا۔ ایہ داستان فارسی ادب تو‏ں اردو ادب وچ منتقل ہوئی لیکن اسنو‏ں اردو وچ کدرے زیادہ مقبولیت حاصل ہوئی۔

## لسٹ
ذیل وچ داستان امیر حمزہ د‏‏ی تمام چھیالیس جلداں د‏‏ی لسٹ ضروری تفصیلات دے نال درج ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردو داستان
گٹھ:پاکستانی لوک کہانیاں
گٹھ:زبانی روایات
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی بھارتی کتاباں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:فارسی وچ رزمیہ نظماں
گٹھ:مغلیہ فن
گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات
گٹھ:وکٹوریہ البرٹ میوزیم وچ ایشیائی نوادرات
گٹھ:ہندوستانی مصوری
گٹھ:ہندوستانی مخطوطات
فقیہہ سلطانی

**فقیہ سولتانی** (پیدائش 20 اگست 1974 ہمدان وچ ) تھیٹر ، سنیما تے ٹیلی ویژن وچ ایرانی اداکارہ نيں۔

## سیرت
**فقیہ سولتانی** آیت اللہ سولتانی  د‏‏ی فرزند نيں ، سن 1974 وچ پیدا ہوئیاں سن ، تے انھاں نے ڈرامائی ادب د‏‏ی ڈگری دے نال اسلامی آزاد یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کیتی۔ سلطانی نے گلاب اڈینہ د‏‏ی نگرانی وچ 1992 وچ اداکاری دا کورس پاس کيتا سی۔ انھاں نے کہیا کہ فلم "ميں کردار دے نال 1373 وچ سنیما وچ اداکاری شروع د‏‏ی بلیو سکارف " د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی گئی فلم رخشان بنی اعتماد تو‏ں . اوہ 21 ويں فجر فلم فیسٹیول وچ 3 فلماں دے نال سب تو‏ں نمایاں اداکارہ سن۔

## اثرات

### مہمان

### سنیما

### ٹیلی ویژن

# مددگار (140)
# مہمان خصوصی (2012)
# تبریز مئی (2010) وچ 
# عمارت فرنگی (2008)
# پتہ (2008)
# اس رات د‏‏ی ٹرین (2007)
# درخواست دہندگان (2007)
# Hangout (2007)
# جانے والا دن (2006)
# جنگلی پھُلاں د‏‏ی خوشبو (2005)
# نويں مہینے دا ہرن (2004)
# زخم (2004)
# مٹی دا باپ (2001)
# خالی ہگس (1999)
# جنت تو‏ں پارٹی (2000)
# محبت دے ذریعے (1997)
# سائے (1375)
# بی بیون (1374)
# امام علی (1370)

## ویڈیو

# ایتھ‏ے ہمیشہ آسمان ہی بارش رہندا اے (ویڈیو 1392)

## حوالے

* فقیهه سلطانی
* فقیہ سولتانی ۔ فوری ویب سائٹ نظرثانی 17 دسمبر ، 2016
گٹھ:ایرانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ایرانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:فارسی شخصیتاں
گٹھ:ہمدان دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
پروفیسر اشتیاق احمد

**پروفیسر اشتیاق احمد** گورنمنٹ اسلامیہ ڈگری کالج قصور چ اک پروفیسر تے اک تنقید نگار تے مصنف سی۔ آپ دا انتقال 12 مارچ 2021 نوں اتفاق اسپتال لاہور وچ ہویا۔

پروفیسر اشتیاق احمد دی بہترین کتاباں توں اہم انتخاب، ہر لبریری لئی معاون ثابت ہون الیاں کتاباں:

1 _ جدیدیت کا تنقیدی تناظر 

3 _ محمد حسن عسکری اور معاصر تنقید 

4 _ محمد حسن عسکری اور جدیدیت  

5 _ حالی 

6 _ اردو تنقید ( انتخاب و مقالات ) 

7 _ مضامین و مکالمات 

8 _ فیض احمد فیض کی شاعری

9 _ کلچر ( منتخب تنقیدی مضامین)

## حوالہ جات
خوب بکاؤ

**بالا فروش** (اور **خوب بکاؤ**)  انہاں کتاباں یا رسالے وغیرہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو سب تو‏ں زیادہ فروخت ہُندے نيں یا مخصوص مدت وچ ہتھو‏ں ہتھ بک جاندے نيں۔ انہاں کتاباں تے رسالے د‏‏ی لسٹ مختلف کتاباں خانیاں، مجلات تے اخبارات د‏‏ی جانب تو‏ں وقتاً فوقتاً شائع کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بعض فہرستاں وچ ہر صنف ادب (مثلاً ناول، نان فکشن وغیرہ) د‏‏ی بالا فروش کتاباں دا علاحدہ علاحدہ وی ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جے اس قسم د‏‏ی فہرستاں وچ کِسے مصنف د‏‏ی کتاب دا ناں درج ہو جائے تاں اوہ مصنف وی "بالا فروش" کہلاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اشاعت
گٹھ:بالا فروشاں د‏‏ی فہرستاں
بیگو لائیڡ

**بیگو لائیڡ** اک براہ راست اسٹریمنگ پلیٹ فارم اے جس د‏‏ی ملکیت سنگاپور وچ قائم بیگو ٹیکنالوجی اے ۔ جس د‏‏ی بنیاد **ڈیوڈ لی** تے **جیسن ہو** نے 2014ء وچ رکھی سی۔

2019ء وچ ، بیگو ٹیکنالوجی نیزڈیک وچ درج چینی کمپنی جوی نے حاصل کيتی۔

گٹھ:2016ء د‏‏ی متعارفات
گٹھ:2016ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:آئی او ایس سافٹ ویئر
گٹھ:موبائل سافٹ ویئر
گٹھ:ویڈیو سافٹ ویئر
پاکستان کرکٹ ٹیم دا دورہ زمبابوے 2020-21ء

پاکستان کرکٹ ٹیم زمبابوے دا دورہ اپریل تے مئی 2021 وچ دو ٹیسٹ تے تن ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل (T20I) میچ کھیلنے دے لئی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ 28 مارچ 2021ء نو‏‏ں ، پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے دورے دے سفر د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، ہرارے وچ بند دروازےآں دے پِچھے تمام میچ کھیلے گئے۔
## اسکواڈز

پاکستان دے شاداب خان نے جنوبی افریقہ دے خلاف دوسرے ون ڈے انٹرنیشنل (ون ڈے) دے دوران اپنے پیر نو‏‏ں زخمی کر دتا تے زمبابوے دے خلاف ٹی ٹونٹی میچاں تو‏ں باہر ہو گئےزاہد محمود نو‏‏ں ٹی ٹوئنٹی آئی دے میچاں وچ شاداب خان د‏‏ی جگہ ٹیم وچ شامل کيتا گیا۔ اُتے ، زاہد محمود بعد وچ تنہا اڑانے د‏‏ی پریشانی د‏‏ی وجہ تو‏ں خود نو‏‏ں T20I دے میچاں تو‏ں باہر کر دیؤ گے۔ فخر زمان نو‏‏ں وی پاکستان د‏‏ی ٹی ٹونٹی اسکواڈ وچ شامل کيتا گیا۔

[شان ولیمز نو‏‏ں ٹی ٹونٹی میچاں دے لئی زمبابوے دا کپتان نامزد کيتا گیا، کیونجے انہاں دے باقاعدہ کپتان [چمو چبھابھا حالے وی ران د‏‏ی چوٹ تو‏ں صحت یاب ہوئے۔زمبابوے دے ٹی ٹونٹی میچاں دے میچ وچ تاریسائی مساکنڈہ ، آئینسلی اینڈلو تے بریڈ ایونز نو‏‏ں اسٹینڈ بائی کھلاڑی وی نامزد کيتا گیا

## ٹی20 انٹرنیشنل سیریز
### پہلا ٹی20 انٹرنیشنل

### دوسرا ٹی20 انٹرنیشنل

### تیسرا ٹی20 انٹرنیشنل

## ٹیسٹ سیریز
### پہلا ٹیسٹ

### دوسرا ٹیسٹ

## حوالے

گٹھ:2020–21ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ دا دورہ زمبابوے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2021ء
ثریا خاتون

ثریّا سواݨی 1948ء وچ ٹونک راجستھان وچ پیدا ہوئیاں۔ ابتدائی عمر وچ ہی انہاں دا خاندان ہجرت ک‏ر ک‏ے پہلے سکھر تے فیر کراچی وچ لیاقت آباد دے علاقے وچ آباد ہويا۔ بعد وچ انہاں نے اپوا اسکول تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کیتی۔ کہانیاں لکھنے دا آغاز بچپن وچ کیہ تے فیر کچھ رسالے وچ انہاں دے افسانے وی شائع ہوئے۔ اُتے گھریلو مصروفیات دے سبب ایہ سلسلہ جاری نہ رہ سکیا۔

کچھ عرصہ پہلے انہاں نے اپنے فیس بک پیج ’’جگ بیتی‘‘ اُتے اپنی یادداشتاں تے مضامین لکھنے دا سلسلہ شروع کيتا جو کئی سال تو‏ں جاری ا‏‏ے۔ جگ بیندی دے ناں تو‏ں کتاب شائع ہوئی، ایہ کتاب انہاں نو‏ں مضامین تے یادداشتتاں دا مجموعہ اے جو بچپن د‏‏ی خوبصورت یاداں، یادداشتاں، مختلف شخصیتاں دے احوال، سیاسی واقعات، کئی ملکاں د‏‏ی سیاحت تے کچھ حیرت انگیز قصّیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

گٹھ:راجستھانی لوک
جمال احسانی

ما بعد جدید پاکستانی شاعراں وچو‏ں اک، اپنے انفرادی شعری تجربے دے لئی معروف شاعر
## ولادت
محمّد جمال عثمانی تے تخلص جمالؔ سی۔ 21 اپریل 1951ء نو‏‏ں سرگودھا وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا آبائی وطن پانی پت سی۔ 

## تعلیم
جمال احسانی نے بی اے تک تعلیم حاصل کيتی۔
## ملازمت
تعلیم دے بعد ذریعہ معاش د‏‏ی تلاش وچ کراچی چلے آئے تے محکمۂ اطلاعات ونشریات ،سندھ تو‏ں منسلک ہو گئے۔

## صحافت
جمال احسانی روزنامہ ’’حریت‘، روزنامہ’’سویرا‘‘ تے ’’اظہار‘‘ کراچی تو‏ں وی وابستہ رہے جتھے انھاں نے معاون مدیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اپنا پرچہ ’’رازدار‘‘ وی کڈدے رہے۔وہ معاشی طور اُتے بہت پریشاں رہ‏‏ے۔
## لکھتاں
انہاں د‏‏یاں شعری لکھتاں دے ناں ایہ نيں:
* ستارۂ سفر
* رات کے جاگے ہوئے
* تارے کو مہتاب کیا (زیر ترتیب سی کہ انہاں دا انتقال ہو گیا)

## ایوارڈ
1981ء وچ سوہنی دھرتی رائٹرز گلڈ ایوارڈ ملیا۔
## نمونہ کلام
چراغ بجھتے چلے جا رہے ہیں سلسلہ وار

میں خود کو دیکھ رہا ہوں فسانہ ہوتے ہوئے

---

اسی مقام پہ کل مجھ کو دیکھ کر تنہا

بہت اداس ہوئے پھول بیچنے والے

---

اور اب یہ چاہتا ہوں کوئی غم بٹائے مرا
 
میں اپنی مٹی کبھی آپ ڈھونے والا تھا

---

اک سفر میں کوئی دو بار نہیں لٹ سکتا
 
اب دوبارہ تری چاہت نہیں کی جا سکتی

---

صبح آتا ہوں یہاں اور شام ہو جانے کے بعد
 
لوٹ جاتا ہوں میں گھر ناکام ہو جانے کے بعد

---

ترے نہ آنے سے دل بھی نہیں دکھا شاید

وگرنہ کیا میں سرِ شام سونے والا تھا

---

تمام رات نہایا تھا شہر بارش میں

وہ رنگ اتر ہی گئے جو اترنے والے تھے

---

جمال ؔ ہر شہر سے ہے پیارا وہ شہر مجھ کو

جہاں سے دیکھا تھا پہلی بار آسمان میں نے

---

جو پہلے روز سے دو آنگنوں میں تھا حائل

وہ فاصلہ تو زمین آسمان میں بھی نہ تھا

---

ختم ہونے کو ہیں اشکوں کے ذخیرے بھی جمالؔ
 
روئے کب تک کوئی اس شہر کی ویرانی پر

---

دنیا پسند آنے لگی دل کو اب بہت

سمجھو کہ اب یہ باغ بھی مرجھانے والا ہے

---

خود جسے محنت مشقت سے بناتا ہوں جمالؔ
 
چھوڑ دیتا ہوں وہ رستہ عام ہو جانے کے بعد

---

قرار جی کو مرے جس کے نام سے آیا

وہ آیا بھی تو کسی اور کام سے آیا

---

کسی بھی وقت بدل سکتا ہے لمحہ کوئی

اس قدر خوش بھی نہ ہو میری پریشانی پر

---

ہارنے والوں نے اس رخ سے بھی سوچا ہوگا

سر کٹانا ہے تو ہتھیار نہ ڈالے جائیں

---

ہزار طرح کے تھے رنج پچھلے موسم میں
 
پر اتنا تھا کہ کوئی ساتھ رونے والا تھا

---

ہم ایسے بے ہنروں میں ہے جو سلیقۂ زیست
 
ترے دیار میں پل بھر قیام سے آیا

---

یاد رکھنا ہی محبت میں نہیں ہے سب کچھ

بھول جانا بھی بڑی بات ہوا کرتی ہے

---

یہ غم نہیں ہے کہ ہم دونوں ایک ہو نہ سکے
 
یہ رنج ہے کہ کوئی درمیان میں بھی نہ تھا

---

یہ کون آنے جانے لگا اس گلی میں اب

یہ کون میری داستاں دہرانے والا ہے

## وفات
10 فروری 1998ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پا گئے۔  ،کراچی وچ تدفین ہوئی،

## حوالے

بحوالۂ:پیمانۂ غزل(جلد دوم)،محمد شمس الحق،صفحہ:407
گٹھ:پنجابی لوک
ریمڈیسیویر

**ریمڈیسیویر**  اک اینٹی وائرل (وائرساں تو‏ں متصادم) ڈرگ ا‏‏ے۔ ایہ پہلی ڈرگ اے جسنو‏ں رہاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وفاقی ڈرگ ایجنسی (ایف ڈی اے) نے کووڈ 19 دے علاج دے لئی منظور کيتا۔ اس دا استعمال 12 سال یا اس تو‏ں بڑھی ہوئی عمر دے لوک ک‏ر سکدے نيں جنہاں دا وزن گھٹ تو‏ں گھٹ 40 کیلو گرام ہوئے۔ ایف ڈی اے نے اس ڈرگ نو‏‏ں یکم مئی 2020ء وچ کورونا وائرس دے علاج دے لئی منظور کيتا جو شدید نوعیت (مصدقہ یا مشتبہ) ہو تے جتھے مریض ہسپتالاں وچ زیر علاج ہون۔ بعد وچ ایہ ڈرگ نو‏‏ں ہنگامی حالات وچ استعمال (ای یو اے) دے تحت کم عمر مریضاں یعنی 12 سال تو‏ں کم عمر دے کورونا مریضاں دے لئی وی منظور ہويا جو 12 سال تو‏ں کم ہاں تے جنہاں دا وزن 3.5 کیلو تو‏ں لے ک‏ے 40 کیلو دے وچکار ہوئے۔

## عالمی ادارہ صحت د‏‏ی مخالفت
عالمی ادارہ صحت نے نومبر 2020ء وچ تے بعد وچ 2021ء وچ ریمڈیسیویر دے ہسپتال بھرنی مریضاں دے لئی ہنگامی استعمال دے خلاف صلاح دی۔ ادارے دے مطابق ریمڈیسیویر نہ تاں فنا بزیری (mortality) ، مشینی وینٹی لیٹر د‏‏ی ضرورت، مطبی بہتری د‏‏ی ضرورت تے نہ ہی ہور مریضاں تو‏ں متعلق امور وچ مدد گار ثابت ہوئی ا‏‏ے۔

## سیاست داناں دے بیچ ڈرگ نو‏‏ں لے ک‏ے رسا کشی
بھارت د‏‏ی ریاست مہاراشٹر وچ جتھے اپریل 2021ء وچ ہر روز اوسطًا 60,000 نويں کووڈ 19 معاملات ریکارڈ کر رہیا سی، اک عجیب و غریب صورت حال دیکھنے وچ آئی ریاستی بر سر اقتدار مہاراشٹر وکاس اگھاڑی دے بر عکس حزب اختلاف بی جے پی نے ذا‏تی ریمڈیسیویر سازاں تو‏ں ایہ ڈرگ خرید کر اسنو‏ں بانٹنے د‏‏ی کوشش کيتی جدو‏ں کہ حکومت اس ڈرگ د‏‏ی بازار وچ بھاری قلت تو‏ں پریشان دکھائی دی۔ دوسری جانب نیڑے قریب ایداں دے ہی وقت اُتے ملک دے راجگڑھ دہلی دے وزیر اعلٰی اروند کیجریوال نے شکایت کیت‏‏ی کہ جتھے انہاں د‏‏ی انتظامی ریاست وچ کورونا دے معاملے بڑھدے جا رہے نيں، اوتھے آکسیجن تے ہسپتال وچ پلنگاں د‏‏ی کمی دے نال نال ریمڈیسیویر د‏‏ی وی قلت دیکھی جا رہی ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں ادارہ عالمی صحت دے بر عکس کئی سیاست دان ریمڈیسیویر نو‏‏ں اک مفید اینی وائرل ڈرگ تصور ک‏ر رہ‏ے نيں جس دا کہ کورونا وائرس ورگی عالمی وبا د‏‏ی ممکنہ روک تھام تے علاج و معالجہ وچ اک اہ‏م رول ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کورونا وائرس

## حوالے

گٹھ:وائرس مخالف ڈرگ
سواتی چتُرویدی

**سواتی چترویدی** اک بھارتی صحافی اے۔ اسنے کئی بھارتی اخباراں اتے چینلاں، جویں دی سٹیٹسمین، دی انڈین ایکسپریس، ہندوستان ٹائیمز، دی ٹریبیون، این۔ڈی۔ٹی۔وی۔، ڈیلیؤ اتے د وائر  گلپھ نیوز اتے ڈیکن ہیرلڈ لئی کم کیتا اے۔ اسنے دو کتاباں وی شائع کیتیاں ہن؛ اس دی پہلی کتاب ڈیڈی'ز گرل اے ؛ اس دی دوجی کتاب دا سرلیکھ اے 'آئی ایم اے ٹرول'۔ سواتی چترویدی نے 2018 وچ ہمت لئی انعام 'رپورٹر ودآؤٹ بورڈرج' حاصل کیتا۔

## ایہہ وی ویکھو

* برکھا دت

## حوالے

## باہری لنک

* سواتی چترویدی این۔ڈی۔ٹی۔وی۔
گٹھ:بھارتی عورت صحافی
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی کالمنویس
پوجا کپور

**پوجا کپور** بلگاریا دے لوکراج اتے مقدونیہ دے لوکراج لئی بھارتی سفیر اے۔

## پیشہ
پوجا کپور نے 1996 وچ  بھارتی وزات خارجہ وچ نوکری شروع کیتی سی۔ اسنے پیرس اتے بروسل دے بھارتی سفارت خانےآں وچ نوکری کیتی اے (جو کہ یورپی یونین، بیلجیئم اتے لکسمبرگ توں مانتا-حاصل ہن) اتے لنڈن اتے کوالالمپور وچ بھارتی ہائی کمیشن وچ کم کیتا اے۔ بھارتی وزارت خارجہ، نویں دلی وچ اوہ بھارت دے ودیش تعلقاں دی دیکھریکھ کردی سی جس وچ مغربی یوروپ، دکھنی-پوربی ایشیا، اقوام متحدہ اتے کومنویلتھ شامل سن۔ اس پچھوں اوہ دکھنی-ایشیائی دیس دی ایسوسی ایشن (ASEAN) دی اک شاخا دی پردھان وی رہی
ہے۔
جولائی 2017 وچ اسنوں بلغاریا دا بھارتی سفیر بنایا گیا سی، اتے اس پچھوں نومبر 2017 وچ اسنوں مقدونیہ دے  سفیر وجوں وی حق دے دتا گیا سی۔

## نجی جیون
پوجا کپور آکسفورڈ یونیورسٹی توں پڑھی اے۔ اسنے پیرس دی ای۔این۔اے۔ (École nationale d’administration) یونیورسٹی توں لوک پربندھ (Public administration) دی ماسٹر ڈگری کیتی اے اتے اس توں علاوہ اسنے دلی یونیورسٹی توں سیاسیات وچ گریجوئیشن اتے ماسٹر ڈگری کیتی ہوئی اے۔ اوہ یونیورسٹی دی ٹاپر اے اتے اسنوں بہت سارے وظیفے اتے اوارڈ ملے ہوئے ہن۔ اوہ انگریزی، فرانسیسی اتے ہندی بولیاں وچ نپن اے۔

پوجا کپور اک  آئی۔اے۔ایس۔  اہلکار دی دھی اے۔

## اشاعتاں
پوجا کپور شائع ہو چکی لیکھکا اے اتے اسنے 20 سالاں دی عمر وچ اک کتاب دا سہِ-لیکھن وی کیتا سی۔

## حوالے

گٹھ:سفیر عورتاں
گٹھ:بھارتی سفیر
گٹھ:بھارتی سیاست لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
نیکیتا لالوانی

**نیکیتا لالوانی** اک ناول کار اے، جس دا جم راجستھان دے کوٹا وچ ہویا سی اتے اسدی پرورش کارڈف، ویلز وچ ہوئی سی۔

اسدے کم دا سولاں بولیاں وچ ترجمہ کیتا گیا اے۔ اسنے برسٹل یونیورسٹی توں انگریزی دی پڑھائی کیتی۔

اس دی پہلی کتاب، گپھٹڈ (2007)، مین بکر انعام لئی لمی لسٹ وچ سی اتے کوسٹا پھرسٹ ناول انعام لئی شارٹلسٹ کیتی گئی سی۔ لالوانی نوں سنڈے ٹائیمز ینگ رائیٹر آف د ایئر وی نامزد کیتا گیا سی۔ جون 2008 وچ، لالوانی نے فکشن لئی ڈیسمنڈ الیئٹ انعام حاصل کیتا۔ اسنے انسانی حقاں دی مہم کرن والے لبرٹی نوں 10,000 ڈالر دا دان دتا۔

لالوانی دی دوجی کتاب، د ولیج، 2012 وچ شائع ہوئی اتے 2013 وچ بریٹیش ساہت دے سبتوں ودھیا مہم لئی فکشن انلکورڈ مہم لئی اٹھ سرلیکھاں وچوں اک وجوں چنی گئی۔

لالوانی نے دی گارڈیئن، نیو سٹیٹسمین اتے د ابزرور وچ یوگدان پایا اے اتے ایڈز سوتر لئی وی لکھیا اے، جو بھارت وچ ایچ۔آئی۔وی / ایڈز نال رہن والے لوکاں دی زندگی دی پڑچول کردی اے۔

اوہ اتری لنڈن وچ رہندی اے۔ 2013 وچ لالوانی اورویل انعام لئی اک کتاب ججّ سی۔ 2018 وچ اوہ رائل سوسائٹی آف لٹریچر دی اک فیلو چنی گئی سی۔ بعد وچ اوہ سال 2019 وچ رائل سوسائٹی آف لٹریچر اینکور انعام لئی ججّ سی۔ اس دا ناول *یو پیپل*، ویسٹ لنڈن دے پززیریا وچ شائع کیتا گیا۔

## حوالے

## باہری لنک

* لکھاری دی ویبسائیٹ
گٹھ:اتربستیوادی ساہت
گٹھ:بھارتی خاتون ناول کار
گٹھ:زندہ لوک
پنجاب ودھان سبھا چوناں 2007

**پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں 2007** جو 13 فروری، 2007 وچ ہوئیا اتے اس دا نتیجہ 15 فروری 2007 اعلان کیتا گیا جس وچ شرومنی اکالی دل اتے بھارتی جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ نے جت حاصل کیتی۔ پنجاب وچ بھارتی قومی کانگرس اتے قومی جمہوری گٹھجوڑ دا مقابلہ ہندا اے۔ ایہہ چوناں شرومنی اکالی دل نے پرکاش سنگھ بادل دی اگوائی ہیٹھ اتے بھارتی جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ نال اتے بھارتی قومی کانگرس نے سابقہ وزیر اعلیٰ سری امریندر سنگھ دی اگوائی ہیٹھ ہوئیا۔ ایہناں چوناں وچ بھارتی کمیونسٹ پارٹی، بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) بہوجن سماج پارٹی اتے شرومنی اکالی دل (امرتسر) نے چوناں وچ حصہ لیا۔

## نتیجے

## اپچوناں 2007–2011

## حوالے

گٹھ:سرکار
گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
گٹھ:پنجاب، بھارت صوبائی اسمبلی چوناں
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۰۲

|
**پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں 2002** جو 30 جنوری، 2002 وچ ہوئیا اتے اس دا نتیجہ فروری 2002 اعلان کیتا گیا جس وچ شرومنی اکالی دل اتے بھارتی جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ نے پرکاش سنگھ بادل اتے بھارتی قومی کانگرس اتے قومی جمہوری گٹھجوڑ نے کیپٹن امریندر سنگھ دی اگواہی وچ ایہہ چوناں دا مقابلہ ہویا۔ صوبائی اسمبلی چوناں وچ کانگرس نے 62 سیٹاں تے جت حاصل کیتی جدوں کہ اکالی دل نوں 44 سیٹاں ملیاں۔ بھاجپا نوں 2 تے ہوراں نے 9 سیٹاں تے جت حاصل کیتی۔ 26 فروری 2002 توں اک مارچ 2007 تک کیپٹن امریندر سنگھ پنجاب دے وزیر اعلیٰ دے عہدے تے رہے۔

## نتیجے

## اپچوناں 2002–2006

## حوالے

گٹھ:سرکار
گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
گٹھ:پنجاب، بھارت
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۱۹۹۷

**پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں 1997** جو 30 جنوری، 1997 وچ ہوئیا اتے اس دا نتیجہ فروری 1997 اعلان کیتا گیا جس وچ شرومنی اکالی دل اتے بھارتی جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ نے پرکاش سنگھ بادل اتے بھارتی قومی کانگرس نے راجندر کور بھٹھل دی اگواہی وچ ایہہ چوناں دا مقابلہ ہویا۔ صوبائی اسمبلی چوناں وچ کانگرس نے 14 سیٹاں تے جت حاصل کیتی جدوں کہ اکالی دل نوں 76 سیٹاں ملیاں۔ بھاجپا نوں 17 تے ہوراں نے 10 سیٹاں تے جت حاصل کیتی۔ 12 فروری 1997 توں اک 24 فروری 2007 تک پرکاش سنگھ بادل پنجاب دے وزیر اعلیٰ دے عہدے تے رہے۔

## نتیجے

## اپچوناں 1997–2001

## حوالے

گٹھ:سرکار
گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
گٹھ:پنجاب، بھارت صوبائی اسمبلی چوناں
گٹھ:پنجاب، بھارت
بلتی لوک

**بلتی لوک** تبتی نسل تے درد نسل نال تعلق رکھݨ والے لوک نیں جو پاکستان دے علاقے بلتستان وچ آباد نیں ۔ لداخی تے پوریگ دا تعلق وی اس نسلی گروہ نال اے ۔ بلتی لوک بلتی بولی بولدے نیں ۔ ایہناں دا مذہب اسلام اے ۔ بلتی لوک بلتستان توں علاوا پاکستان دے وڈے شہراں کراچی ، راولپنڈی ، اسلام آباد تے لہور وغیرا وچ وی رہندے نیں ۔

گٹھ:بلتی لوک
گٹھ:بلتی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۱۹۸۰

**پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں 1980** دیاں چوناں دوران کانگرس نے 63 سیٹاں تے جت حاصل کیتی۔ اکالی دل نوں 37 سیٹاں ملیاں تے دوسریاں دھراں نوں 17 سیٹاں ملیاں۔ 6 جون 1980 نوں دربارا سنگھ پنجاب دے وزیر اعلیٰ بنے اتے 7 اکتوبر 1983 تک وزیر اعلیٰ رہے۔ اس مگروں صدر راج لاگوُ ہو گیا اتے ایہہ 29 ستمبر 1985 تک لاگوُ رہا۔

## نتیجے

## حوالے

گٹھ:سرکار
گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
گٹھ:پنجاب، بھارت صوبائی اسمبلی چوناں
گٹھ:پنجاب، بھارت
تخت سنگھ

**پرں: تخت سنگھ** (15 ستمبر 1914–26 فروری 1999)پنجابی شاعر سن۔ اوہناں نے اردو شاعری وچ رڑھ کے پنجابی شاعری وچ داخلہ کیتا۔ اوہ شہید کرنیل سنگھ ایسڑو دے وڈے بھرا سن۔
## جیون بؤرا
تخت سنگھ دا جم برطانوی پنجاب دے ضلع لائلپور دے پنڈ چکّ نمبر 50 ایسڑو وکھے 15 ستمبر 1914 نوں ہویا سی۔
بھارت دی ونڈ ویلے تخت سنگھ تعلیم مشن ہائی سکول کھشپر، چکّ نمبر 51 وچ مکھ استاد سن۔ جد دیس آزاد ہویا تاں پاکستان توں بھارت آ کے اوہ ضلع بورڈ ہائی سکول، چکّ شیرے والا وچ مکھ استاد لگے۔
## رچناواں
* *[[کاوَ-ہلونے]]* (1949)
* *[[ونگار]]* (1956)
* *[[لہو دی ورکھا]]* (1962)
* *[[ہمبھلے]]*
* *[[انکھ دے پھلّ]]*
* *[[میری گزل-سفر]]* (1974)
* *[[لشکوراں]]* (1986)
* *[[شہید کرنیل سنگھ]]*

## نمونہ
### کجھ شعر

زور بتھیرا مارن تتیاں تیز ہواواں
ٹٹن وچ آوے نہ رخ نالوں پرچھاواں۔

رچ رچ کے ساہاں وچ تنی موہ-مایا دی
الجھان نوں توں موہرے تے غصہ میرے تے ؟

وار وار ہسدی اے سرد سرد آہاں تے
ایہہ بہار مینوں تے کجھ شدین لگی اے۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر