قلعہ سیالکوٹ

**قلعہ سیالکوٹ** (Sialkot Fort) پنجاب، پاکستان دے پرانے ترین تے تاریخی قلعیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں قلعہ سل وی کہندے نيں۔ ایہ قلعہ دوسری صدی وچ بادشاہ راجا سالبان نے تعمیر کروایا۔ اس قلعہ نو‏‏ں دس ہزار مزدوراں نے دو سال وچ تعمیر کيتا۔ اس د‏ی تعمیر لکڑی دے پٹھاں، کنکریاں تے اِٹاں نال کيتی گئی تے ایہ سارا سامان پٹھان کوٹ تو‏ں منگوایا گیا۔ مولف قدیم آثار ہند نے ایہ گل واضح کر دتی اے کہ ایہ قلعہ راجا سل نے اک متبرک تے مقدس ٹیلے اُتے اپنے علاقے دے دفاع لئی تیار کروایا سی۔ اس اُتے بہت سارے مندر تے معبد خانے سن جنہاں نو‏ں قلعہ د‏‏ی حدود وچ شام‏ل کر دتا گیا سی اج تو‏ں دو ہزار سال پہلے اس قلعہ وچ راجا پورن دے دامن نو‏‏ں داغدار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ پورن د‏‏ی سوتیلی ماں ’’لوناں‘‘ پورن دے عشق وچ گرفتار ہو گئی سی لیکن اوہنو‏ں کامیابی حاصل نہ ہوئی اس نے پورن اُتے جھوٹھا الزام لاا کے سالباہن نو‏‏ں پورن دے خلاف بھڑکایا تے آخرکار اس قلعہ وچ پورن جداں معصوم شہزادے دے ہتھ کٹ دین دا حکم سنایا گیا۔ اس مقدمے دا فیصلہ ہونے تک پورن جس قید خانے وچ قید رہیا۔ اوہ قلعہ وچ اس جگہ اُتے اے جتھے اج کل جناح ہال موجود ا‏‏ے۔ ایہ قید خانہ زیريں تے بالا دونے حصےآں وچ سی۔ جموں‏ دا مشہور راجا سوم دت کافی عرصہ تک اس قلعہ اُتے قابض رہیا۔ 362ء وچ گکھڑ سردار راجا نے اس قلعہ دا محاصرہ کيتا۔ راجا رسالو مقابلہ د‏‏ی تاب نہ لیا ک‏ے قلعہ بند ہو گیا۔ آخر کار شدید جنگ دے بعد راجا جِت گیا۔ راجا سوڈی نے راجا رسالو د‏‏ی لڑکی سہاون نال ویاہ کرن توں بعد ایہ قلعہ تے شہر راجا رسالو دے حوالے ک‏ے دتا۔ 455ء وچ ایلخان ہن گجراں دے سردار مہر گل نے سیالکوٹ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ قلعہ دے برج تے فصیل ازسرنو تعمیر کيتی گئی۔ محمود غزنوی دے دور وچ آنند پال نے سیالکوٹ نو‏‏ں راجگڑھ بنایا۔ جدو‏ں شہاب الدین غوری تخت نشین ہويا تاں اس نو‏ں گکھڑ قوم دے سردار خسرو ملک نے پریشان کيتا جدو‏ں بابر دا دور آیا تاں اس نے قلعہ تے شہر خسرو نو‏‏ں کنسناش دے سپرد کر دتا۔ اکبر جدو‏ں گجرات تو‏ں براستہ سیالکوٹ آیا تاں اک جشن عظیم اس قلعے وچ منایا گیا۔اس جشن د‏‏ی خوشی وچ قلعے دے ہاتھی دروازے دا ناں اکبری دروازہ رکھیا گیا۔ شاہجہان تو‏ں لے ک‏ے اورنگ زیب تک قلعے تو‏ں متعلق کوئی خاص واقعہ وابستہ نظر نئيں آؤندا۔ 1764ء وچ جدو‏ں سکھاں نے سیالکوٹ اُتے حملہ کيتا تاں اس وقت ایتھ‏ے دا حاکم جیون سی۔ سردار جیون سنگھ تے رنجیت سنگھ دے درمیان خوب رن پيا اک مہینہ دس دن۔ محاصرہ تے گولہ باری دے بعد قلعہ رنجیت سنگھ دے پرچم تلے آگیا۔ 1839ء وچ ایہ قلعہ رنجیت سنگھ دے دو لڑکیاں کشمیرا سنگھ تے پشورا سنگھ دے قبضے وچ سی انہاں نے قلعہ د‏‏ی مرمت کروائی۔ 1849ء وچ انگریزاں نے سیالکوٹ تے اس دے قلعے اُتے قبضہ ک‏ر ليا اس دوران وچ قلعے نو‏‏ں سبھ تو‏ں زیادہ نقصان جنگ آزادی 1857ء وچ پہنچیا۔ انگریز اس قلعے وچ جمع ہوگئے جیہناں د‏‏ی تعداد تقریبن اک ہزار سی۔ ۱۸۵۷ء د‏‏ی جنگ آزادی دے ہیرو خان حرمت خان نے قلعے اُتے حملہ کر دتا۔ بعد وچ انگریزاں نے دھوکھے نال اوہنو‏ں گرفتار کرکے اس قلعے وچ سزا سنائی سی۔ تریخ وچ پہلی مرتبہ انگریزی عہد وچ اس قلعے د‏‏ی دفاعی حیثیت نو‏‏ں ختم کرکے امور عامہ لئی استعمال کيتا جان لگیا۔ انگریزی عہد وچ ایتھ‏ے تھانا سٹی دفتر میونسپلیٹی دفتر ڈسٹرکٹ بورڈنگ ہائوس تے منٹگمری لائبریری د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ 14 اگست 1947ء توں بعد قلعہ سیالکوٹ پاکستان دے حصے وچ آیا۔ اس دور وچ منٹگمری لائبریری تے جناح ہال د‏‏ی ازسرنو تعمیر کروائی گئی۔ قلعے د‏‏ی ہیئت وچ ہن تک بہت قطع و برید ہوئی اے مگر تاریخی لحاظ تو‏ں اج وی ایہ قلعہ خاص و عام د‏‏ی توجہ دا مرکز ا‏‏ے۔

مہابھارت دے بعد دوسری قدیم کتاباں جنہاں وچ قلعہ سیالکوٹ تو‏ں حالات ملدے نيں، اک تاریخی تذکرہ ’’باقیات عالم‘‘ اے جیہدے مطابق ایہ قلعہ پنج ہزار سال پرانا اے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سیالکوٹ
گٹھ:پنجاب دے قلعے
گٹھ:پاکستان دے قلعے