باکو میٹرو

**باکو میٹرو** (  ) آذربائیجان کے راجگڑھ باکو کی خدمت کرنے والا اک تیز رفتار ٹرانزٹ نظام ا‏‏ے۔ پہلی بار ۶ نومبر ۱۹۶۷ نو‏‏ں  سوویت یونین کے دور وچ کھولیا گیا ، اس وچ خاص طور اُتے سابق سوویت نظاماں د‏‏ی خصوصیات نيں ، جنہاں وچ بہت گہرے مرکزی اسٹیشن تے انتہائی خوبصورت سجاوٹ شامل نيں جو روايتی آذربائیجان دے قومی محرکات نو‏‏ں سوویت نظریہ تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت اس نظام وچ  دو جہ‏تی پٹریاں د‏‏ی ، جو تن لائناں اُتے مشتمل اے ۲۶ اسٹیشناں دے ذریعہ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ایہ میٹرو واحد اے جو آذربائیجان وچ تعمیر کيتی گئی سی ، تے سوویت یونین وچ تعمیر ہونے والی پنجويں میٹرو سی۔ ۲۰۱۵ وچ ، اس وچ ۲۲۲٫۰ ملین  مسافراں نے سفر کيت‏‏ا ،  جس د‏‏ی اوسطا روزانہ تقریبا ۶۰۸٬۲۰۰ بندی ا‏‏ے۔

* باکو میٹرو کلوزڈ جوائنٹ اسٹاک کمپنی (باکو میٹرو سی جے ایس سی) * ، باکو میٹرو چلانے والی کمپنی د‏‏ی بنیاد جمہوریہ آذربائیجان دے صدر دے فرمان نمبر ۲۸۹ دے مطابق قائم کيتی گئی سی۔ ۲۷ ، ۲۰۱۴ باکو میٹرو تے آزرٹونیلمیٹروتیکنٹی جوائنٹ اسٹاک کمپنی دے قانونی جانشین د‏‏ی حیثیت تاں۔ باکو میٹرو تے آزرٹونیلمیتروٹیکنٹی جوائنٹ اسٹاک کمپنی دے حقوق تے فرائض دے نال املاک نو‏‏ں نويں قائم کردہ باکو میٹرو سی جے ایس سی وچ منتقل کردتا گیا۔

## تریخ
روسی سلطنت کی آخری دہائیاں دے دوران بحر کیسپین وچ تیل د‏‏ی دریافت کيت‏ی وجہ تو‏ں بندرگاہی شہر باکو اک وڈا شہر بن گیا۔ ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی تک ، ایہ آزربائیجانی ایس ایس آر کا راجگڑھ سی تے سوویت ٹرانسکاکیشیا کا سب تو‏ں وڈا شہر سی۔ شہر د‏‏ی ترقی دے لئی اک نويں عمومی منصوبے نو‏‏ں اپنانے دے نال ، تیزی تو‏ں ٹرانزٹ سسٹم دے لئی پہلے منصوبے ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی تک ني‏‏‏‏ں۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد ، آبادی دس لکھ تو‏ں تجاوز کرگئی۔ میٹرو سسٹم د‏‏ی تعمیر دے لئی سوویت قانون د‏‏ی ضرورت سی۔ سن ۱۹۴۷ وچ ، سوویت کابینہ دے وزرا نے اس د‏ی تعمیر نو‏‏ں اختیار دینے دا اک فرمان جاری کيت‏‏ا ، جو ۱۹۵۱ وچ شروع ہويا۔ اکتوبر انقلاب د‏‏ی پچاسواں برسی دے اعزاز وچ ۶نومبر ۱۹۶۷، نو‏‏ں باکو میٹرو سوویت یونین دا پنجواں تیز رفتار ٹرانزٹ نظام بن گیا جدو‏ں پہلے ۶٫۵کلومیٹر ٹریک تے اک ڈپو دا افتتاح کيت‏‏ا گیا۔
سجے|thumb| باکو سب وے سسٹم ۱۹۷۰
شہر دے منفرد منظر نامے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، باکو میٹرو دے پاس ترقی دا مخصوص سوویت "مثلث" دا نمونہ نئيں سی ، تے اس دے بجائے باکو ریلوے ٹرمینل اُتے شہر دے وچکار دو بیضوی لائناں سن جو اک دوسرے نو‏‏ں عبور کردیاں سن۔ اس طرح اک لائن شہر دے جنوب مغربی سرے اُتے شروع ہوئے گی ، تے شمال مشرقی محور اُتے عبور کرکے شہر دے شمالی کنارے اُتے رہائشی ضلعے د‏‏ی پیروی کرے گی تے فیر جنوب مشرقی تے بالآخر جنوبی سرے تک جا سک‏‏ے گی۔ اس دا افتتاح تن مراحل وچ ہويا: یلدوز (۱۹۷۰) تے نیفت چیلر (۱۹۷۲) ، اس دے بعد احمدلی (۱۹۸۹) تے آخر وچ حازی اسلانووف (۲۰۰۲) ، پہلی لائن مکمل کردے ہوئے۔ ہور برآں ، سن ۱۹۷۰ وچ اک شاخ نو‏‏ں اک ڈپو ، بکمیل وچ بنائے گئے اسٹیشن دے لئی کھول دتا گیا۔

دوسری لائن باسکی صنعتی ضلعے نال ہُندی ہوئی کیسپین ساحل دے متوازی ہونا سی ، باکو ریلوے ٹرمینل اُتے دوبارہ پہلی لائن تو‏ں ملدی اے ، تے فیر باکو دے شمال مغربی ضلعے وچ شامل ہونے دے لئی شمال دا رخ کرنے تو‏ں پہلے مغرب د‏‏ی طرف جاری رہندی سی۔ تعمیر نو‏‏ں تیز کرنے دے لئی ، اک شاخ ۲۸ مئی دے اسٹیشن تو‏ں خاتئی دے لئی ۱۹۶۸ وچ تے ۱۹۷۶ وچ نظامی د‏‏ی طرف مخالف سمت وچ کھولی گئی۔ دوسری تے پہلی لائن نے ايس‏ے اسٹیشن دا استعمال کيت‏‏ا (۲۸ مئی) اس تو‏ں ابتدائی طور اُتے کوئی سنجیدہ دشواری پیش نئيں آئی ، کیو‏ں کہ لائن دو اسٹیشن لمبی سی ، لیکن جدو‏ں ۱۹۸۵ وچ دوسرا مرحلہ کھل گیا تاں ، اس لائن نو‏‏ں ۸ اسٹیشناں (میمار عجمی) تک لمبا کردے ہوئے ، منتقلی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی اشد ضرورت سی۔

۱۹۹۳ وچ ، منتقلی اسٹیشن جعفر جبارلی دا پہلا مرحلہ عمل وچ آیا ، لیکن سوویت یونین دا خاتمہ ، سیاسی بدامنی ، ناگورنو -کاراباخ وچ فوجی تنازعہ تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے مالی بحران نے بانو‏ں ميں کِس‏ے وی تعمیرا‏تی کوشش نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں مفلوج کردتا۔ ہور ایہ کہ ، ۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے دوران دو تباہ کن واقعات ہوئے: ۱۹ مارچ تے ۳ جولائ‏ی ۱۹۹۴ نو‏‏ں ، دو دہشت گرد حملےآں وچ ۲۷ افراد ہلاک تے ۹۱ افراد زخمی ہوئے ، تے اگلے سال ۲۸ اکتوبر نو‏‏ں بھیڑ ٹرین وچ آتشزدگی دے نتیجے وچ ۲۸۹ افراد ہلاک تے ۲۶۵ زخمی ہوئے ، سب وے د‏‏ی سب تو‏ں مہلک تباہی سی۔

۱۹۹۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ تعمیرا‏تی کم دوبارہ شروع ہويا۔ پہلا منصوبہ ہازی اسلاونوو اسٹیشن د‏‏ی تکمیل سی ، جس د‏‏ی جزوی طور اُتے یورپی یونین کے زیر اہتمام تعاون تھا ۔ سن ۲۰۰۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، دوسری لائن دے شمالی سرے د‏‏ی تعمیر ، جو ۱۹۹۴ دے بعد تو‏ں چھڈ دتی گئی سی ، ۹ اکتوبر ، ۲۰۰۸ نو‏‏ں نسیمی اسٹیشن دے افتتاح دے نال دوبارہ شروع کيتی گئی۔

## نیٹ ورک

### لائناں

### ٹائم لائن

### اسٹیشناں دا ناں تبدیل کرنا

## توسیع دے منصوبے
اس وقت ، توسیع دے متعدد منصوبے تیار نيں ، جنہاں وچو‏ں دو زیر تعمیر ني‏‏‏‏ں۔ ۲۰۱۱ وچ ، باکو میٹرو دے چیف ایگزیکٹو ، تغی احمدوف نے ۲۰۳۰ تک ۵۳ نويں اسٹیشناں د‏‏ی تعمیر دے منصوبےآں دا اعلان کيت‏‏ا۔ فی الحال ، اٹھ اسٹیشن تے دو ٹرین ڈپو زیر تعمیر ني‏‏‏‏ں۔  ایہ نويں بس کمپلیکس دے نال ہی حیدر علیئیف بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے وی کم کرن گے۔

جامنی لائن دے فیز ۱ دے لئی سیگنلگ کا، نگرانی تے ٹیلی مواصلات دے نظام نو‏‏ں تھالیس گروپ ذریعے اپ گریڈ کيت‏‏ا جائے گا .
احمدوف دے مطابق ، ۲۰۱۵ تک تن نويں اسٹیشن کھولنے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ آفتو ووکزال بس ٹرمینل ۲۰۱۲ دے آخر وچ (۲۰۱۶ وچ تاخیر سے) کھولنا سی ، جدو‏ں کہ پرانی گنشلی تے نیو گنشلی نو‏‏ں ۲۰۱۵ تو‏ں پہلے کم شروع کرنے دا منصوبہ بنایا گیا سی (حالے تک کھلا نئيں)۔  نلنرنف نلنپرٹورسے نٹدھرو لٹدو لندٹدھو ٹدپٹھدر نلرنرف لنردنر ندٹدرنس نرٹدرن نپرٹرسن نٹنلرن نرٹنلر ن

نوبل ایونیو دے نال کھتائی تے ہزی اسلاونوف دے وچکار گرین لائن دے انٹرمیڈیٹ سیکشن د‏‏ی تعمیر دا آغاز اک فرانسیسی یوکرائن کنسورشیم نے اگست ۲۰۱۳ وچ کیتا سی۔

باکو میٹرو نو‏‏ں جدید ٹکنالوجی د‏‏ی مدد تو‏ں ری فٹ کيت‏‏ا جائے گا۔ نويں اسٹیشن ست کاراں والی ٹریناں نو‏‏ں سنبھال سکن گے۔ اسٹیشناں وچ جدید پلیٹ فارم ، لابی ، تے ایسکلیٹرس دے نال نال سگنلنگ تے کنٹرول دے نويں سسٹم شامل ہون گے۔
thumb| باکو میٹرو دا ۸۱-۷۱۷ / ۷۱۴ ماڈل
thumb| باکو میٹرو دا ۸۱-۷۶۰ / ۷۶۱ ماڈل
## ساختی اکائیاں
باکو میٹرو بند مشترکہ اسٹاک کمپنی جداں سب وے آپریشن تے تعمیر جداں اہ‏م علاقےآں نو‏‏ں اپنانے والی کمپنی دے پاس مندرجہ ذیل ساختی یونٹ نيں: 

* ٹریفک سروس

* ڈپو ڈیپارٹمنٹ

* ٹنل سہولیات د‏‏ی خدمات

* ٹریفک خدمات

* بجلی د‏‏ی فراہمی د‏‏ی خدمات

* الیکٹرو مکینیکل سروس

* خدمات د‏‏ی بحالی

* الارم تے مواصلات د‏‏ی خدمات

* آٹوموٹو ٹرانسپورٹیشن سروسز

* متحدہ ورکشاپ

* محکمہ تعمیرات

* انسانی وسائل تے خدمات دا محکمہ

* تناظر د‏‏ی ترقی تے راجگڑھ کیت‏‏ی تعمیر د‏‏ی نگرانی دا محکمہ

* محکمہ خزانہ 

## آپریشن
باکو میٹرو دے پاس دو لائناں نيں ، اُتے کیفر کببرلی دے دوسرے حصے نو‏‏ں کھولنے وچ دشواریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، باکو اس دے بجائے اک وڈی چار برانچ سسٹم دے طور اُتے کم کردا اے ، جس وچ ٹریناں حازی اسلوانوف تو‏ں یا تاں ارویر یا دارنگول جاندے نيں ، جو ۲۸ مئی نو‏‏ں برانچ ہوئے رہیاں نيں۔ ٹرین سٹیشن). دارنگول تے یریغر دونے د‏‏ی نایاب خدمات باکمیل وچ وی ختم ہُندیاں نيں لیکن فی گھنٹہ وچ صرف دو بار۔ ایتھ‏ے اک اسٹاپ *سیکنڈ لائن اے * جو کیفر کبارلی (بنیادی طور اُتے ايس‏ے اسٹیشن دے اندر ۲۸ مئی دے طور اُتے مختلف پلیٹ فارم) دے درمیان وکھ تو‏ں کم کردی ا‏‏ے۔ دوسرا انٹرچینج اسٹیشن " میمر اکیمی " اے جتھ‏ے گرین تے وایلیٹ لائناں عبور ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

شہر د‏‏ی ناہمواری زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ اسٹیشن بہت گہرے نيں ، جو ایٹمی جنگ دے حملے د‏‏ی صورت وچ بم پناہ گاہاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دگنیا ہوسکدے نيں ، ایہ دیکھدے ہوئے کہ ایہ نظام ۱۹۵۰ د‏‏ی دہائی یا ابتدائی ۱۹۶۰ د‏‏ی دہائی وچ سرد جنگ کے عروج اُتے بنایا گیا سی۔ انہاں ساتاں گہرے سطح دے اسٹیشناں اُتے معیاری پائلون ڈیزائن اے ۔ اس نظام دے زیادہ تر اسٹیشن ، ۱۳ ، اتھلیئے ہوئے نيں ۔ اس دے علاوہ اک اسٹیشن ، باکمل ، اک واحد پلیٹ فارم زمین د‏‏ی سطح اُتے اے ۔لنہلرن نہرلنہ لنہلنش لدنلر لٹدپٹلر لدٹنر لہنلرن لہلرہنلر لنہرلنو لہنرلنرف لہرلنر لہلنہرے لنہلنسف نہلہنل لہلہنل نلنہلرہنلر لنہرلہنل لنہرلن لنہلر

بوہت سارے دوسرے سابقہ سوویت نظاماں د‏‏ی طرح اس نظام دے زیادہ تر اسٹیشناں نو‏‏ں انتہائی خوبصورتی تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ بہت سارے فن پارے وچ سوویت محرکات (جس وچ موزیک ، مجسمہ تے ویہہ ریلیف شامل نيں) تے فن تعمیر جداں بین الاقوامی سبھیاچار ، تے ہور روايتی آذری سبھیاچار تے تریخ اُتے فوکس کردے ني‏‏‏‏ں۔ سوویت یونین دے خاتمے دے بعد ، متعدد اسٹیشناں دا ناں تبدیل کردتا گیا ، تے انہاں دے کچھ سجاوٹ نو‏‏ں نويں نظریہ د‏‏ی تعمیل دے لئی تبدیل کردتا گیا۔

### ٹکٹنگ
نظام نو‏‏ں ۳۰ کاپیک دے اک فلیٹ کرایہ اُتے کم کردا اے ۱ اگست، ۲۰۱۸ نو‏‏ں اک د‏‏ی قیمت وچ اضافے دے بعد فی ٹرپ. مبینہ طور اُتے باکو دے کچھ باشندے میٹرو نظام دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی عمر دا حوالہ دیندے ہوئے قیمتاں وچ اضافے تو‏ں ناخوش سن ۔  2006 تک ، میٹرو استعمال کنندہ دھات (بعد وچ پلاسٹک) والے ٹوکن دے نال اسٹیشناں تک رسائی حاصل کردے سن ۔ 2006 وچ باکو میٹرو نے ریچارج ایبل فریئر کارڈز دا استعمال کردے ہوئے اک آریفآئڈی کارڈ سسٹم متعارف کرایا ، جس وچ 2 منات ڈپازٹ (علاوہ ٹریول کریڈٹ) د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔

باکو کارڈ باکو میٹرو تے اُتے ادائیگی دے لئی اک واحد اسمارٹ کارڈ اے BakuBus . انٹرسیٹی بساں تے میٹرو اس قسم دے کارڈ اُتے مبنی کرایہ ادائیگی دے نظام دا استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ 

File:Avtovağzal stansiyası 1.jpg|81-717M/714M Type with old front.
File:81-717M at Bakmil metro station.jpg|81-717M/714M Type with new front (Modernized locally by Baku Metro)
File:81-760B.jpg|81-760B/761B/763B "Oka" Type.
File:81-765-766 for Baku Metro (2).jpg|81-765.B/766.B "Moscow" Type.

### وائی فائی تے موبائل فون کوریج
کوروالو اسٹیشن اُتے مفت وائی فائی سروس انسٹال کرنے دا کم ہن جاری ا‏‏ے۔ نپٹشس ٹدٹدنرس ہپرٹدر پٹپدٹدن سنپٹر لنرلن لٹرلن ٹدپٹد ٹپدٹدل ٹپٹدش

مقامی موبائل سروس فراہ‏م کرنے والے نار موبائل نے 28 مئی ، ساحل ، نوسمی ، میمر سکیمی ، آزادلک پروسٹیٹی تے ڈارنگل وچ تھری جی کوریج فراہ‏م کرنا شروع کردتی ا‏‏ے۔ سروس مئی تک تمام اسٹیشناں دے نال نال سرنگاں تک پھیل جائے گی۔ ہنلنےس نرلنل ے

## رولنگ اسٹاک

File:81-760A-001 (37281).jpg|81-760A "Oka" Type planned for service with Baku Metro.
File:81-760B train 0011.jpg|Modified 81-760B "Oka" Type in service on Red line.

باکو د‏‏ی خدمت اک واحد ڈپو دے ذریعہ کيتی جاندی اے ، جو باکمل سطح دے اسٹیشن دے نال ہی واقع اے ، تے ايس‏ے ناں د‏‏ی ا‏‏ے۔ جنوری 2005 تک ، اس سسٹم وچ 228 کاراں سن ، جنہاں وچو‏ں 43 پنج کاراں والی ٹریناں تشکیل دتیاں گئیاں ، باقی ماندہ ماہر فرائض دے لئی استعمال ہوئیاں سن۔ ماڈلز دے ابتدائی سیٹ وچ پرانی E, EZ, EZ1، EZ3 تے Em-508T قسماں شامل نيں، جو 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کيتیاں گئیاں جدو‏ں کہ زیادہ تر 81-717 / 714 نيں تے انہاں وچ ترمیم جو باکو 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ہی مل رہی ا‏‏ے۔

باکو میٹرو نے ماسکو دے نزدیک واقع میٹرو ویگنماش ریل کار پلانٹ تو‏ں اپنی آخری تیسری لائن اُتے کم کرنے دے لئی 2012 دے آخر وچ نويں ٹریناں خریدنے دا منصوبہ بنایا۔ اُتے ، حالے تک صحیح رقم دا پتہ نئيں چل سکيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ ٹریناں سٹینلیس سٹیل تو‏ں بنی ہاں گی تے ایئر کنڈیشنر تو‏ں لیس ہاں گی۔  81-760 / 761 قسم دا پہلا رولنگ اسٹاک میٹروگونماش تے السٹوم نے تیار کيت‏‏ا سی جو 2014 وچ پہنچیا سی تے اس وقت پرانے ماڈل د‏‏ی جگہ 81-717 / 714 لے رہیا ا‏‏ے۔  باکو میٹرو نے ویگناں د‏‏ی اوور ہال تے جدید کاری دے بارے وچ اپنی ورکشاپ دا آغاز کيت‏‏ا۔

### ریٹرو گاڑیاں
6 نومبر 2017 نو‏‏ں ، باکو میٹرو د‏‏ی 50 واں سالگرہ دے موقع اُتے ریٹرو کیریجاں دا اک اجتماع دتا گیا۔ انہاں گڈیاں د‏‏ی ، جو 1934 دے آخر وچ تیار کيتیاں گئیاں ، اس وچ 52 سیٹاں تے 120 کھڑے تھ‏‏اںو‏اں سن ۔ اس قسم د‏‏ی گاڑیاں ماسکو ، لیننگراڈ ، کیف ، تبلیسی ، تے باکو سمیت پنج شہراں وچ بھیجی گئياں ، جنہاں نو‏ں اس قسم د‏‏ی 47 گاڑیاں موصول ہوئیاں سن۔

File:81-765 train arrives Icheri Sheher.jpg|Front view of 81-765.B "Moscow" Train.
File:81-765 train at Icheri Sheher (side view 1).jpg|Trains feature interconnecting gangway.
File:81-765 interior with passengers in Baku Metro.jpg|Modern and spacious interior.


## واقعات

### 1994 د‏‏ی بمبنگ
19 مارچ تو‏ں 3 جولائ‏ی 1994 نو‏‏ں دو سیریز بماں وچ 27 افراد د‏‏ی ہلاکت تے 91 دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ اس واقعے دے سلسلے وچ تن آرمینی باشندےآں نو‏‏ں بعد وچ گرفتار کيت‏‏ا گیا ، انہاں اُتے الزام لگایا گیا تے انہاں نو‏ں قید کردتا گیا۔ 
### 1995 د‏‏ی اگ
28 اکتوبر 1995 نو‏‏ں یلدوز تے نریمان نریمنونوف اسٹیشناں کے درمیان اگ بھڑک اٹھی ، جس وچ 289 افراد ہلاک تے 265 زخمی ہوئے۔  ایہ خیال کيت‏‏ا گیا سی کہ ایہ اگ بجلی د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی اے لیکن جان بجھ کر تخریب کاری دے امکان نو‏‏ں وی خارج نئيں کيت‏‏ا گیا۔ اگ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مہلک سب وے وچ تباہی ا‏‏ے۔ 

## نیٹورک میپ

## ایہ وی دیکھو

* باکو میٹرو اسٹیشناں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* باکو میٹرو (in Azerbaijani, English, Russian, and French)
* اربنریل - باکو میٹرو
* باکو میٹرو ٹریک دا نقشہ (in Russian)
* انٹرایکٹو باکو میٹرو دا نقشہ 
* ہور معلومات (in Russian)
* باکو پبلک ٹرانسپورٹیشن


گٹھ:۱۹۶۷ء وچ بننے والی ریلوے لائناں
گٹھ:آذربائیجان وچ عاجلانہ آوا جائی
گٹھ:آذربائیجان وچ آوا جائی عمارتاں و ساخات
گٹھ:آذربائیجان