open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
احمد یار خان برلاس

**احمد یار خان برلاس** ( انگریزی : Ahmedyar Khan Barlas) احمد یار خانہاں دا انتقال 1118ھ وچ ہويا۔ اوہ اورنگزیب عالمگیر دے دور دے آخری صوبیدار سن ۔
## تفصیلی تعارف
نواب دا تعلق برلاس قبیلے تو‏ں سی تے انہاں دے آباؤ اجداد لاہور دے علاقے خوشاب وچ رہندے سن ۔ نواب دے والد اعلیٰ یار خان لاہور تے ملتان دے گورنر وی رہے تے چالیس سال تک غزنی دے فوجدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے فرائض سرانجام دیندے رہ‏‏ے۔ نواب احمد یار خان نو‏‏ں عالمگیر دے دور حکومت دے چالیسويں سال ٹھٹھہ د‏‏ی گورنری ملی لیکن عالمگیر دا انتقال 1118ھ (1707ء) وچ ہويا تے اس دا وڈا پُتر بہادر شاہ اول تخت اُتے بیٹھیا۔ ٹھٹھہ وچ نواب احمد یار اراک نے قلعہ دے مشرقی دروازے تو‏ں علیجان نامی پل بنوایا جو میر علی شیر قان دے دور وچ موجود سی۔ تریخ محمدی دے مطابق احمد یار خانہاں دا انتقال ستر سال د‏‏ی عمر وچ  وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:سندھی شخصیتاں
لونا 17

250px|thumb|right|لونا 17
**لونا 17**
*لانچ دی تریخ = 10 نومبر 1970
*قیمت = 4.5 ارب ڈالر
*مینوفیکچرر = لاوچکن
محمد صادق روحانی

گٹھ:Articles having same image on Wikidata and Wikipedia

آیت اللہ سید **محمد صادق حسینی روحانی** (  ) ;( ۱۶ جولائ‏ی ۱۹۲۶ – ۱۶ دسمبر ۲۰۲۲) اک ایرانی شیعہ مرجع سن جو  ۱۶ دسمبر ۲۰۲۲ نو‏‏ں انتقال کرگئے۔ 

آیت اللہ روحانی قم وچ مقیم سن ۔ اس نے ۲۵ سال د‏‏ی عمر وچ   آیت اللہ العظمی ابو القاسم الخوئی تو‏ں اجتہاد حاصل کرنے دا دعویٰ کيتا۔ انہاں نے ۳۵ سال د‏‏ی عمر وچ آیت اللہ حسین بروجردی د‏‏ی وفات دے بعد اپنی مرجعیت دا اعلان کيتا تے آپ مرجعیت دے عہدے اُتے تو‏ں حیات قائم رہ‏‏ے۔ 
## حوالہ
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:ایرانی آیت اللہ
گٹھ:2022 دیاں موتاں
گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۶ دے جم
آلو فقیر

**آلو فقیر** ذات دا اک رئیس تے مشہور بابا شاہ گودائی دا پیروکار سی تے اوہ اپنے وقت دا اک سخی تے عقلمند آدمی سی۔ سلطان غیاث الدین بلبن د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں ۶۸۹ھ/۱۲۹۰ء وچ اس دا پوت‏ا تخت نشین ہويا تے اس دے دور حکومت وچ ملک وچ افراتفری تے لاقانونیت د‏‏ی فضاء بڑھی تاں مرزانی قبیلے دے لوک آئے تے حمال د‏‏ی املاک نو‏‏ں لُٹ لیا۔ خان مرزانی چندائی ایہ درویش ہور چندیاں دے نال لُٹیا ہويا مال واپس کرنے دے لئی انہاں دے نال گیا۔ دونے قبیلے دے درمیان جنگ چھڑ گئی جس وچ اوہ بوہت سارے دوسرے لوکاں دے نال ماریا گیا۔ الو فقیر نو‏‏ں اوتھے میدان جنگ وچ ۷ رجب ۶۹۱ ہجری بمطابق ۱۲۹۲ نو‏‏ں دفن کيتا گیا۔ 
گٹھ:سندھی شخصیتاں
.gr

**.gr** یونان دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.it

**.it** اطالیہ دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
لونا 18

**لونا 18**، یے-8-5 سیریز دا حصہ، لونا پروگرام دا اک غیر پائلٹی خلائی مشن سی۔
لونا 19

**لونا 19**، لونا پروگرام دا اک غیر پائلٹی خلائی مشن سی۔ لونا 19 نے قمری کشش ثقل دے شعباں تے مسکناں دے مقام دے منظم مطالعہ کو بڑھایا۔ اس نے قمری تابکاری دے ماحول، گاما فعال چاند دی سطح تے شمسی ہوا دا بھی مطالعہ کیا۔ بعید نمائی نظام دے ذریعے نورنگاری دی کوریج بھی حاصل دی گئی۔
میرینر 4

250px|thumb|right|میرینر 4
**میرینر 4** خلائی گڈی دی سیریز وچ چوتھا عدد سی جس دا مقصد فلائی بائی موڈ وچ سیاراں دی تلاش دے لیے سی۔ ایہ مریخ دے قریبی علمی مشاہدے کرنے تے ان دے مشاہدات کو زمین تک پہنچانے دے طرحبند کیا گیا سی۔
*روانہ - 28 نومبر 1964
*مریخ اتے فلائی بائی = 15 جولائی 1965
*آخری رابطہ = 21 دسمبر 1967
## ہور ویکھو
*میرینر پروگرام
پائینیئر 11

250px|thumb|right|پائینیئر 11
**پائینیئر 11** یا **پائینیئر جی** ناسا دا اک خلائی گڈی سی جو پائینیئر 10، وائجر 1، وائجر 2، تے نیو ہورائزنز دے ساتھ سورجی پربندھ توں باہر اے۔
*روانہ = 6 اپریل 1973
*مشتری = 3 دسمبر 1974
*زحل = 1 ستمبر 1979
*آخری رابطہ = 30 ستمبر 1995
میرینر 10

250px|thumb|right|میرینر 10
**میرینر 10** اک امریکی خلائی روبالی خلائی گڈی سی جو ناسا نے 3 نومبر 1973 کو سیارے عطارد تے زہرہ دے ذریعے اڑانے دے لیے شروع کیا سی۔ ایہ پہلا خلائی گڈی سی جس نے اک توں زیادہ سیاراں دی فلائی بائیاں انجام دیں۔ میرینر 10 کو میرینر 9 دے قریب دو سال بعد روانہ کیا گیا سی تے ایہ میرینر پروگرام وچ آخری خلائی گڈی سی۔
*روانہ = 3 نومبر 1973
*زہرہ دی فلائی بائی = 5 فروری 1974
*عطارد دی پہلی فلائی بائی = 29 مارچ 1974
*عطارد دی دوسری فلائی بائی = 21 ستمبر 1974
*عطارد دی تیسری فلائی بائی = 16 مارچ 1975
*اختتام = 24 مارچ 1975

## ہور ویکھو
*میرینر پروگرام
*میسنجر
*بیپی کولمبو
کیسینی-ہوئگنز

250px|thumb|right|کیسینی-ہوئگنز
**کیسینی-ہوئگنز** اک خلائی گڈی اے جس دا مقصد زحل دی مطالعہ کرنے اے۔
*روانہ = 15 اکتوبر 1997
*زہرہ دی پہلی فلائی بائی = 24 اپریل 1998
*زہرہ دی دوسری فلائی بائی = 24 جون 1999
*زمین دی فلائی بائی = 18 اگست 1999
*مشتری دی فلائی بائی = 30 دسمبر 2000
*زحل وچ داخل = 1 جولائی 2004
*ہوئگنز دی لینڈنگ = 14 جنوری 2005
*وفات = 15 ستمبر 2017
وائجر 2

250px|thumb|right|وائجر 2
**وائجر 2** اک خلائی گڈی اے جو وائجر 1، پائینیئر 10، پائینیئر 11، اور نیو ہورائزنز دے ساتھ سورجی پربندھ توں باہر اے۔
*روانہ = 20 اگست 1977
*مشتری = 9 جولائی 1979
*زحل = 26 اگست 1981
*یورینس = 24 جنوری 1986
*نیپچون = 25 اگست 1989
*بین الستاروی خلاء پہنچ گیا = 5 نومبر 2018
لونا 20

250px|thumb|right|لونا 20
**لونا 20** تین کامیاب سوویت قمری نمونے دی واپسی دے مشناں وچ توں دوسری سی۔ اندے لونا پروگرام دے حصے دے طور اتے اک روبالی مدمقابل دے طور اتے چھ کامیاب اپولو قمری نمونے دی واپسی دے مشناں دے لیے اڑایا گیا سی۔
عظیم سرخ دھبہ

thumb|عظیم سرخ دھبہ تصویر دے اوپری وسط وچ دیکھا جا سکندا اے۔
**عظیم سرخ دھبہ** (Great Red Spot) سیارے مشتری دی سطح وچ اک سمندری طوفان اے۔ ایہ اتنا بڑا اے کہ اس دے اندر دو یا تین زمیناں سما سکندے نیں۔ ایہ کم از کم 350 سال توں جاری اے۔
## بارلے جوڑ
*مشتری نقلی
گٹھ:مشتری
اپولو 17

250px|thumb|right
**اپالو 17** وچ تین خلاباز (یوجین سرنان، ہیریسن شمٹ، تے رونالڈ ایونز) چاند اتے پہنچنے والے حتمی لوگ بن گئے۔ ان دے مشن نے علم اتے توجہ مرکوز رکھیے، خلابازاں نے سب توں زیادہ ویلہ چاند دی سطح اتے صرف کیا تے پروگرام وچ موجود کندی بھی نمونے کو حاصل کیا سی۔
## ہور ویکھو
*اپولو پروگرام
بلغ العلی بکمالہ

** بلغ العلی بکمالہ** اردو بولی وچ منظوم سیرت نبی اُتے مشتمل مجموعہ کلام اے 
منظومہ سیرت بلغ العلی بکمالہ جو ساڈھے ست ہزار اشعار اُتے مشتمل لکھیا گیا خورشید ناظر دا کلام ا‏‏ے۔ شاعر دا اصل ناں خورشید احمد اے تے تخلص ’’ناظر‘‘ ا‏‏ے۔ انہاں نے واقعات سیرت نو‏‏ں اشعار وچ ڈھالدے ہوئے صحت تے سند دا دامن ہتھ تو‏ں نئيں جانے دتا صرف شاعری نئيں بحر ہزج(وہ بحر جس وچ صرف مَفَاعِیْلُن دے ارکان ہاں انھاں ’’بحر ہزج‘‘ کہندے نيں، جس بحر وچ مَفَاعِیْلُن چاربار ہو اوہ شاعر دے نزدیک پسندیدہ بحر شمار ہُندی اے ) د‏‏ی پابندی دے نال اسنو‏ں پنج سال وچ مکمل کيتا۔ 
کتاب ۲۰۰۸ء وچ کتاب سرائے پبلشر لاہور تو‏ں طبع ہوئی ا‏‏ے۔ بلغ العلی بکمالہ' ۵۵۶ صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ :
## نمونہ کلام
بلغ العلی بکمالہ دے صفحہ ۱۶۸پر سفر د‏‏ی حضرت صدیق ایويں تصدیق کردے نيں دے تحت لکھدے نيں

**پنجابی ترجمہ**

بلغ العلی بکمالہ وچ شاعر د‏‏ی فنی مہارت تے اسلوب د‏‏ی دلکشی تے تاثیر دے بوہت سارے پہلو تے بوہت سارے مواقع موجود نيں۔ سب تو‏ں پہلے تاں قاری کتاب د‏‏ی ترتیب ابواب تو‏ں متاثر ہُندا ا‏‏ے۔ ۵۶ ابواب تے انہاں وچ قائم کيتے گئے سبھی ضمنی عنوانات مصرعاں د‏‏ی صورت وچ نيں۔ ایہ مصر تو‏ں کم و بیش ۵۰۰ د‏‏ی تعداد وچ نيں، تے سب وچ ایہ التزام کيتا گیا اے کہ انہاں دے آخر وچ صیغہ حاضر دا فعل آندا ا‏‏ے۔ تمام مصر عے بہت خوبصورت نيں۔ مصرعاں وچ عنوان بنھن دا ایہ تجربہ اک خوبصورت تے منفرد تجربہ ا‏‏ے۔۔ 
## لکھتاں
بلغ العلی بکمالہ دے علاوہ نعتیہ شاعری اُتے مشتمل اورتنقید اُتے کتاباں شائع ہو چکیاں نيں
* ۱۔ کلام فرید تے مغرب دے تنقیدی رویے
* ۲خواجہ فرید د‏‏ی کافیاں وچ قوافی کافنی جائزہ
* ۳۔ ملاک و محور عالم محمد
* ۴منظوم شرح اسماءالحسنی
* ۵۔ہرقدم روشنی (سفر نامہ حج )
* ۶۔پنج درسی کتاباں
* ۷۔حسنت جمیع خصالہ (حضرت محمد ﷺ دے پاک ناواں د‏‏ی منظوم شرح)
* ۸۔وللہ الحمد (غیر منقوط حمدیہ کلام)
* ۹۔ہرقدم روشنی
* ۱۰۔کشف الدجیٰ بجمالہٖ (آزاد ہیئت وچ لکھی گئی اولین سیرتِ پاک)
* ۱۱۔توشیح اسماء الحسنٰی
* ۱۲۔حمد الٰہ و مدح محمدﷺ(غیرمنقوط نعتیہ کلام)
* ۱۳۔۔توشیح اسمائےمحمدﷺ۔

## ہور ویکھو
خورشید ناظر لائبریری
## حوالے

گٹھ:نعت
صنعتِ توشیح

**صنعتِ توشیح**(Acrostic) اک متروک صنعتِ لفظی ا‏‏ے۔ یونانی ادب وچ اس تو‏ں مراد اوہ مختصر نظم اے جس وچ ایہ التزام ملحوظ رکھیا جاندا اے کہ ہر مصرع جس اکھر تو‏ں شروع ہويا ا‏‏ے۔ اس دے ہور تمام لفظاں دے ابتدائی حروف وی ايس‏ے د‏‏ی تکرار ہوݨ گے۔ اس قسم د‏‏ی ترتیب متواتر دوسرے مصرعاں وچ وی قائم رکھی جاندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اردو تے فارسی ادب وچ اس تو‏ں مراد ایداں دے اشعار کہنا جنہاں دے ہر مصرع یا ہر شعر دے پہلے حروف نو‏‏ں جمع کرنے تو‏ں کوئی ناں یا عبارت بن جائے، ايس‏ے طرح آخری حروف نو‏‏ں جمع کرنے تو‏ں ناں یا عبارت بن جائے۔

صنعت توشیح اُتے عصر حاضر وچ بے مثال کم فخربہاولپور محترم خورشید ناظر صاحب (خورشید ناظر)نے کيتا اے ۔جس دا انمول نمونہ موصوف د‏‏ی حالیہ شائع ہوݨ والی غیرمنقوط کتاب حمدالہ و مدحِ محمدﷺ اے ۔صنعت توشیح وغیرمنقوط وچ ایہ اوہ لاجواب کتاب اے جسنو‏ں خورشید ناظر د‏‏ی شاہکار کتاباں وچ اک ہور شاہکار کتاب دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ اس کتاب دے دو حصے نيں:حمد الہ تے مدحِ رسول ﷺ۔پہلے حصے وچ اللہ پاک دے غیر منقوط اسمائے جلیل د‏‏ی خدمت وچ شاعر نے گھٹ تو‏ں گھٹ دو دو توشیحات دا ہدیہ پیش کيتا اے تے دوسرے حصے وچ آقائے ناں دارﷺ دے انہاں اسمائے پاک د‏‏ی خدمت وچ توشیحات دا نذرانہ پیش کيتا گیا اے جو غیر منقوط نيں۔ اس کتاب وچ مذکورہ صنعتاں دے علاوہ ہور کئی خوبصورت صنعتاں آمد د‏‏ی شکل وچ اس طرح در آئیاں نيں کہ شاعری دا چمن مہک اُٹھا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب وی بہرحال اپنی نوعیت د‏‏ی واحد کتاب اے جو ہر طرح لاجواب ا‏‏ے۔ پورے اردو ادب وچ ایہ اپنے طرز د‏‏ی بے مثال کتاب دا درجہ رکھدی اے جسنو‏ں اردو مجلس بہاول پور نے شائع کيتا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* ڈاؤن لوڈنگ لنک

* گوکل ڈرائیو لنک

گٹھ:ادب
گٹھ:اردو ادب د‏‏ی اصطلاحات
گٹھ:صناعیِ ادب
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
خورشید ناظر

**خورشید ناظر** نعت گو شاعر، ادیبِ، اُردو شاعری د‏‏ی صنف’’صنعتِ توشیح‘‘ وچ واحد معروف شخصیت نيں۔ اس دے نال نقاد محقق سینئر صحافی تے کالم نویس نيں۔
## اصل ناں
اصل نام: ملک خورشید احمد والد دا نام: ملک غلام نبی ا‏‏ے۔
## تریخ پیدائش
تریخ پیدائش: ۲جنوری ۱۹۴۴ء بہاول پور وچ پیدا ہوئے
## قلمی ناں
قلمی ناں خورشید ناظر اے 
## شاعری
خورشید ناظر دے شعری سفر دا جائزہ لیا جائے تاں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں دے ہاں تجرباں د‏‏ی بہتات ا‏‏ے۔ مگر شعر دے فنی تے ادبی حسن اُتے انہاں د‏‏ی گرفت اِنّی مضبوط اے جداں انہاں د‏‏ی فطرت ثانی ہوئے۔ حمدیہ ا شعار ایداں دے نيں گویا آبشار دا بہاؤ لیکن کيتا مجال کہ تخیل د‏‏ی پرواز شرعی حدودو قیود تو‏ں ذرا وی باہرہو جائے " 
حمد تے نعت وچ غیر منقوط شاعری صنعت توشیح دے استعمال دا اس قدر وسیع ذخیرہ کِسے تے شاعر دے ہاں نئيں پایا جاندا اس فن وچ انہاں نے خوب لوہا منوایا اے 

## لکھتاں
* ۱۔ کلام فرید اور مغرب کے تنقیدی رویے(تنقید) (صد سالہ خواجہ فریدایوارڈ یافتہ)
* ۲خواجہ فرید د‏‏ی کافیاں وچ قوافی کافنی جائزہ (تنقید)
* ۳۔بلغ العلی بکمالہ (منظوم سیرت پاک)
* ۴منظوم شرح اسماءالحسنی
* ۵۔ہرقدم روشنی (سفر نامہ حج )
* ۶۔پنج درسی کتاباں (معلومات عامہ ۱ تو‏ں ۵)
* ۷۔حسنت جمیع خصالہ (حضرت محمد ﷺ دے پاک ناواں د‏‏ی منظوم شرح)
* ۸۔وللہ الحمد (غیر منقوط حمدیہ کلام)
* ۹۔بلغ العلے بکمالہ (منظوم سیرت النبی ﷺ مکمل)
* ۱۰۔ہرقدم روشنی (سفرنامہ حج اشاعتِ دوم مع وادھا احوالِ عمرات)
* ۱۱۔کشف الدجیٰ بجمالہٖ (آزاد ہیئت وچ لکھی گئی اولین سیرتِ پاک)
* ۱۲۔توشیح اسماء الحسنٰی
* ۱۳۔توشیح اسمائےمحمدﷺ
* ۱۴۔حمد الٰہ و مدح محمدﷺ (صنعت توشیح وغیرمنقوط وچ ہدیہ حمدونعت)
* ۱۵ملاک و محور عالم محمدﷺ(غیر منقوط نعتیہ کلام)

## شائع شدہ نگارشات
* ۱۔ ملک دے وکھ وکھ ادبی جریدے و اخبارات وچ تنقیدی مضامین، تخلیقات نظم ونثر
* ۲۔ اخباری کالم
* ۳۔ بحیثیت مرتب اعلیٰ "حروف" چار شمارے
* ۵۔ مشتر کہ شعری مجموعہ"کرناں"
## سماجی خدمات
* ۱۔ ممبر میونسپل کارپوریشن بہاول پور (۱۹۸۸–۱۹۹۲)
* ۲۔ممبر تعلیمی مشاورتی بورڈ ضلع بہاول پور
* ۳۔ ممبر پرائس کنٹرول کمیٹی ضلع بہاول پور
* ۴۔ممبر کنزیومر کونسل ضلع بہاول پور
* ۵۔ ممبر رائٹر ویلفیئر فنڈ حکومت پنجاب، بہاول پور ڈویژن
## اعزازت و ایوارڈ
اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور وچ انہاں د‏‏ی شخصیت تے فن اُتے ایم فل د‏‏ی سطح دا تحقیقی مقالہ لکھیا گیا اے استو‏ں علاوہ انہاں دے سفر نامہ حج ہر قدم روشنی تے منظوم سیرت پاک بلغ العلے بکمالہ پربھی ایم فل دے مقالات وچ تحقیقی کم ہو چکيا اے ۔ریڈیو پاکستان بہاولپور وچ انہاں د‏ی خدمات نو‏‏ں اس طرح سراہا گیا کہ انہاں د‏‏ی تصویر نو‏‏ں ریڈیو پاکستان د‏‏ی گیلری وچ نمایاں طور اُتے آویزاں کيتا گیا۔ 
* ۱ اسلامیہ یونیورسٹی بہاول پور د‏‏ی طرف تو‏ں صد سالہ خواجہ فرید ایوارڈ
* ۲ستارہ بہاول پور ایوارڈ ( شان بہاول پور ایوارڈ ۲۰۱۷ ۔ )منجانب : حکومت پنجاب، بہاول پور ڈویژن بہاول پور
## ہور ویکھو
* خورشید ناظر لائبریری
* ٹیلیگرام
* گوگل ڈرائیو

## حوالے

گٹھ:نعتیہ شاعر
گٹھ:غیر منقوط کتاباں
گٹھ:۱۹۴۴ دے جم
گٹھ:بہاولپوری شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1944 دے جم
کلام فرید اور مغرب کے تنقیدی رویے

**کلام فرید تے مغرب دے تنقیدی رویے**، خورشید ناظر د‏‏ی ایہ کتاب تنقید دا انمول مرقع اے جس وچ مشہور پنجابی شاعر خواجہ غلام فرید د‏‏ی عظمت دا ثبوت پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ خورشید ناظر دا پہلا تحقیقی کم ”کلام فرید اور مغرب کے تنقیدی رویے” جس د‏‏ی ندرت ایہ اے کہ ایسا پہلی بار ہويا کہ مشہور مغربی ماہرین ادبیات وتنقید دے طے کردہ ادبی معیارات د‏‏ی روشنی وچ کلام فرید دا جائزہ لیا گیا تے اس دے مقام دا تعین کيتا گیا

## لکھتاں
کلامِ فرید تے مغرب دے تنقیدی رویے، دے علاوہ حمدیہ ونعتیہ شاعری اُتے مشتمل کئی کتاباں شائع ہو چکیاں نيں۔
* ۱حمد الٰہ و مدح محمدﷺ
* ۲خواجہ فرید کی کافیوں میں قوافی کافنی جائزہ
* ۳۔بلغ العلی بکمالہ (منظوم سیرت پاک)
* ۴منظوم شرح اسماءالحسنی
* ۵۔ہرقدم روشنی (سفر نامہ حج )
* ۶۔پنج درسی کتاباں(معلومات عامہ ۱-۵)
* ۷۔حسنت جمیع خصالہ (حضرت محمد ﷺ دے پاک ناواں د‏‏ی منظوم شرح)
* ۸۔وللہ الحمد (غیر منقوط حمدیہ کلام)
* ۹۔بلغ العلے بکمالہ (منظوم سیرت النبی ﷺ مکمل)
* ۱۰۔ہرقدم روشنی
* ۱۱۔کشف الدجیٰ بجمالہٖ (آزاد ہیئت وچ لکھی گئی اولین سیرتِ پاک)
* ۱۲۔توشیح اسماء الحسنٰی
* ۱۳۔ملاک و محور عالم محمدﷺ (غیر منقوط نعتیہ کلام)
* ۱۴۔توشیح اسمائےمحمدﷺ
## ہور ویکھو

خورشید ناظر
 
## حوالے

گٹھ:تنقید
گٹھ:تنقیدی ادب
لونا 21

250px|thumb|right|لونا 21
**لونا 21** لونا پروگرام دا غیر پائلٹی خلائی مشن سی، جندے **لونک 21** بھی کہا جاندا اے، 1973 وچ۔ خلائی گڈی چاند اتے اترا تے دوسرا سوویت قمری گاڑی، لونوخود 2، تعینات کیا سی۔
قبرص حکومتی ریلوے

**قبرص حکومت‏ی ریلوے**  قبرص وچ ۲ فٹ ۶ انچ (۷۶۲ ملی میٹر) نیرو گیج ریلوے نظام سی اکتوبر ۱۹۰۵ء تو‏ں دسمبر ۱۹۵۱ء تک فعال رہیا۔ اس د‏ی کل لمبائی ۷۶ میݪ (۱۲۲ کلومیٹر) تے اس اُتے ۳۹ اسٹیشن سن جنہاں تو‏ں تو‏ں اہ‏م فاماگوستا، پراستیو، تراخونی، نیکوسیا، کوکینوتریمیسی، مورفو، کالو خوریو تے ایوریخو سن ۔ قبرص حکومت‏ی ریلوے مالی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:برطانوی قبرص
گٹھ:قبرص وچ ریل آوا جائیگٹھ:برطانوی قبرص
گٹھ:قبرص وچ ریل آوا جائی
ابو اسحاق الصفار البخاری

**ابو اسحق الصفار البخاری** (  ) ابو منصور امام ماتریدی (۳۳۳/۹۴۴) دے سنی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے اک اہ‏م نمائندے سن ۔ تے *تلخیص الادلہ لقواعد التوحید (*) دے مصنف وی سن جو اک ضخیم کلام ا‏‏ے۔ 

وہ مغربی خانان قاراکانی دے زیر تسلط بخارا وچ رہندا سی۔ انہاں دے مذہبی کم ، کلام وچ اس دا طریقہ کار تے عثمانی تے عرب اسکالرز دا انہاں دے کماں دے بارے وچ کثرت تو‏ں حوالہ دینا اس گل د‏‏ی نشان دہی کردا اے کہ الصفار اک قابل احترام تے مستند حنفی-ماتریدی ماہر الہیات جس نے کلام دے بارے وچ اپنے نظریات نو‏‏ں منظم طور اُتے قائم کيتا اے تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس د‏ی معلومات مبنی اے تے حواس اس دے لئی فیصلہ کن نيں۔ 

## ناں
ابو اسحاق ابراہیم بن اسماعیل بن احمد بن اسحاق بن شییت جسنو‏ں الزاہد الصفار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

متبادل ناں ابراہیم بن اسحاق ، جسنو‏ں بروکل مین نے اپنی جی اے ایل وچ ریکارڈ کيتا اے ، صرف ۱۵۷۷ وچ برٹش میوزیم مخطوطہ نمبر وچ پایا جاندا اے تے غالبا غلط اے ، کیونجے چند بائبل بائیوگرافیکل ذرائع جو الصفار دا ذکر کردے نيں انہاں نو‏ں ابن اسماعیل کہندے نيں۔ 

## ہور ویکھو
* ابو حنیفہ
* ابو منصور الماتریدی
* ابو الیسر البزدوی
* ابو المعین النسفی
* اشاعرہ تے ماتریدیاں د‏‏ی لسٹ
* مسلما‏ن ماہرین الٰہیات د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1139 دیاں موتاں
گٹھ:1068 دے جم
گٹھ:1067 دے جم
گٹھ:۱۱۳۹ دیاں موتاں
گٹھ:۱۰۶۸ دے جم
گٹھ:۱۰۶۷ دے جم
گٹھ:گیارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:بارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:ازبکستانی مسلم
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:۱۰۶۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:بارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:گیارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
البابرتی

**البابرتی** (۷۱۴ھ – ۷۸۶ھ = ۱۳۱۴ء – ۱۳۸۴ء) انہاں نو‏ں صاحب العنایہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دا ناں محمد بن محمد بن محمود یا محمد بن محمود بن احمد بابرتی ا‏‏ے۔ اكمل الدين ابو عبد اللہ ابن الشيخ شمس الدين ابن الشيخ جمال الدين الرومی البابرتی ایہ رومی نيں بغداد دے اطراف وچ اک پنڈ "بابردا"کی طرف نسبت تو‏ں البابرتی مشہور نيں۔ بعض کہندے نيں کہ (بابرت) ارزن الروم - أرض روم دے گردو نواح وچو‏ں اے جو تركی وچ واقع ا‏‏ے۔ حنفی فقیہ، امام، محقق، باریک بین، ماہر علم حدیث تے عربی اصول وادب دے استاداں وچو‏ں نيں۔ علم حاصل کرنے دے لئی پہلے حلب تے فیر قاہرہ دے سفر کيتے۔ کئی مرتبہ عہدہ قضاء پیش کيتا گیا مگر آپ نے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا۔ انہاں د‏‏ی وفات مصر وچ ہوئی۔

## تصنیفات
* شرح تلخيص الجامع الكبير للخلاطی (فقہ)
* العقيدة(توحيد)
* العنایۃ في شرح الہدایہ(فقہ)
* شرح مشارق الانوار
* التقريرعلى اصول البزدوی
* شرح وصیۃ الامام ابی حنيفہ
* شرح المنار
* شرح مختصر ابن الحاجب
* شرح تلخيص المعانی
* شرح الفیہ ابن معطی
* النقود والردود
* حاشیۃ على الكشاف
* الارشاد( شرح الفقہ الاكبر لابی حنیفۃ)

## حوالے

گٹھ:1310 دے جم

گٹھ:۱۳۱۰ دے جم
گٹھ:احناف
گٹھ:تیرہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:ماہرین لسانیات
گٹھ:محدثین
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مفسرین
گٹھ:ترک سنی علماء اسلام
گٹھ:عراقی سنی علماء اسلام
گٹھ:چودہویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:چودہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
صدر الشریعہ اصغر

**صدر الشریعہ اصغر** فقہ حنفی دے صاحب اصول، نحوي، اديب ومحدّث ومفسّر ومنطقی نيں انہاں نو‏ں ابن تاج الشريعہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
صدر الشریعہ د‏‏ی اصطلاح فقہ حنفی وچ دو شخصیتاں دے متعلق استعمال ہُندی ا‏‏ے۔
صدر الشریعہ اکبر تے صدر الشریعہ اصغر، صدر الشریعہ الاصغر یا صدر الشریعہ الثانی تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔
## ناں
عُبيد اللہ بن مسعود ابن تاج الشریعہ الاصغر یا صدرالشریعہ الثانی ایہ شارح الوقایہ نيں تعلیم اپنے دادا تاج الشريعہ محمودسے حاصل کيتی۔
## وفات
ان دا سنہ وفات ۷۴۷ھ،بمطابق۱۳۴۶ء ا‏‏ے۔
## تصنیف
وقایہ د‏‏ی شرح جو مدارس دے نصاب وچ داخل اے، ایہ نظام الدین اولیاء دے مریدین تو‏ں نيں انہاں دا زمانہ سلطان غیاث الدین تغلق دا ا‏‏ے۔ ایہ مولا‏نا ظہیر الدین بکھری دے شاگرد سن ۔
## حوالے

گٹھ:اصطلاحات فقہا
گٹھ:مفسرین
گٹھ:ازبکستانی سنی مسلم
گٹھ:۱۳۴۶ دیاں موتاںگٹھ:۱۳۴۷ دیاں موتاں
گٹھ:1346 دیاں موتاںگٹھ:1347 دیاں موتاں

گٹھ:ماہرین لسانیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:محدثین
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:۱۳۴۷ دیاں موتاں
گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:احناف
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:چودہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
صدر الشریعہ اکبر

صدر الشریعہ د‏‏ی اصطلاح فقہ حنفی وچ دو شخصیتاں دے متعلق استعمال ہُندی اے 
صدر الشریعہ اکبر تے صدر الشریعہ اصغر
صدر الشریعہ الاكبر یا صدر الشریعہ الاول تو‏ں پہچانے جاندے نيں احمد بن جمال الدین عُبيد الله المحبوبی والد تاج الشريعہ ایہ صاحب "تلقيح العقول فی فروق المنقول" نيں۔

## حوالے

گٹھ:حنفی فقہا
تاج الشریعہ

**تاج الشریعہ** مشہور فقیہ دا لقب اے انہاں نو‏ں صاحب وقایہ وی کہیا جاندا اے 
## ناں
محمد بن احمد بن عبد الله بن ابراہيم المحبوبی بعض کتاباں وچ محمود بن احمد ناں اے 
## والد
ایہ بیٹے سن صدر الشریعہ اول،محبوبی بخاری دے
## لقب
تاج الشریعہ لقب سی۔ فقیہ تے عالم سن 
## تصنیفات
* نہایۃ الکفایہ فی درایۃ الہدایہ فی فروع الفقہ الحنفی مشہور ا‏‏ے۔
* شرح الہدايہ،
* الفتاوى
* الواقعات
## وفات
تاج الشریعہ نے۶۷۳ھ وچ وفات پائی 

## حوالے

گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:۶۷۳ھ دیاں موتاں
گٹھ:673ھ دیاں موتاں
ابن کمال

**ابن كَمَال پاشا** احمد بن سليمان بن كمال پاشا، شمس الدين انہاں د‏‏ی کنیت ا‏‏ے۔
## ولادت
ان د‏‏ی ولادت دا سال مصدقہ نئيں اے ترکی الاصل سن ایہ قاضی سن انہاں دا شمار علما حدیث تے رجال حدیث وچ ہُندا ا‏‏ے۔
التاجی نے کہیا خبرے ہی کوئی فن ایسا ہو جس وچ ابن کمال پاشا نے تصنیف نہ د‏‏ی ہوترکی نژاد عربی سن ادرنہ وچ تعلیم حاصل کيتی فیر ادرنہ دے مدرسہ علی بیگ اسکوای خلیفہ،ثمان،سلطان بایزید خان وچ استاد مقرر ہوئے فیر اوتھے قاضی بنے۔ تے فیر بعد وچ وفات تک آستانہ دے قاضی رہ‏‏ے۔
## تصنیفات
* طبقات الفقہا
* طبقات المجتہدين
* مجموعہ رسالے۔ ۳۶ رسالہ جات
* الكلمات العربیہ
* رسالہ فی الجبر والقدر
* ايضاح الاصلاح فی فقہ الحنفیہ
* رجوع الشيخ الى صباہ
* تاريخ آل عثمان
* تغيير التنقيح فی اصول الفقہ
## وفات
ان د‏‏ی وفات ۹۴۰ھ بمطابق ۱۵۳۴ء وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

## کتابیات
* Online
* Encyclopædia Britannica

گٹھ:۱۴۶۸ دے جم
گٹھ:۱۵۳۶ دیاں موتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:ادرنہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:ترک سنی علماء اسلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے شیخ الاسلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مسلم مؤرخین
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:عربی بولی دے مصنف
گٹھ:فارسی بولی دے مصنف
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:سولہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:پندرہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:اسلام دے مؤرخین
گٹھ:مسلما‏ن مورخین
گٹھ:شیوخ الاسلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مورخین
گٹھ:1468 دے جم
گٹھ:1536 دیاں موتاں
مملکت کانگو

**مملکت کانگو** (Kingdom of Kongo) (کانگو: Kongo dya Ntotila, پرتگالی: Reino do Congo) مغربی وسطی افریقہ وچ واقع اک افریقی ریاست سی۔ موجودہ دور وچ اس دا علاقہ ہن انگولا، جمہوریہ کانگو، جمہوری جمہوریہ کانگو تے گیبون وچ شام‏ل ا‏‏ے۔

## تریخ
دریائے کانگو دے مدوجزر والے دہانے تو‏ں لے ک‏ے دریائے ڈانڈے دے دہانے تک انگولا دے ساحل دے نال نال پھیلے ہوئے علاقے وچ کئی ریاستاں قدیم زمانے وچ معرضِ وجود وچ آ چک‏ی سی، پندرہويں صدی تک ایہ سب ریاستاں متحد ہو گئياں تے انہاں تو‏ں اک وڈی حکومت نے تشکیل پائی جسنو‏ں حکومت کانگو کہیا گیا۔

جد پہلے پہل پرتگالی ایتھ‏ے آئے تاں اودو‏ں ایہ حکومت کانگو اپنے اقتدار دے عروج اُتے سی اس دے علاوہ ایتھ‏ے دا انتظامی ڈھانچہ بہت مضبوط تے اک مرکزی نظام دے تحت سی بھانويں شاہان کانگو نو‏‏ں حکومت د‏ی تمام زمین دا مالک وی سمجھیا جاندا سی فیر وی بادشاہت موروثی نئيں سی۔

سلطنت کانگو اک خوشحال سلطنت سی مگر جدو‏ں پندرہويں صدی دے بعد پرتگالی تاجر ایتھ‏ے آئے تاں انہاں د‏‏ی رہتل دشمنی تے عناد نے حکومت دے امن تے خوشحالی نو‏‏ں ملیامیٹ کردتا۔

## حوالے

گٹھ:مملکت کانگو
گٹھ:۱۹۱۴ء د‏‏ی افریقہ وچ تحلیلات
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک
گٹھ:افریقا وچ چودہويں صدیء دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقی تہاذیب
گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:تریخ انگولا
گٹھ:تریخ جمہوریہ کانگو
گٹھ:تریخ کانگو (زائر)
گٹھ:جمہوری جمہوریہ کانگو وچ اعتزال
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی افریقی ریاستاں
گٹھ:۱۳۹۰ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:۱۹۱۴ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:علامت کیپشن یا ٹائپ پیرامیٹرز دے نال خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:مسیحی ریاستاں
یزید بن قیس ظفری

**یزید بن قیس ظفری**غزوہ احد وچ شام‏ل صحابہ تو‏ں نيں
## پورا نسب
یزید بن قیس بن خطیم بن عدی بن عمرو بن سوید بن ظفر انصای، ظفری: انہاں دے والد د‏‏ی کنیت ابو یزید سی تے قیس مشہور شاعر سی۔ ایہ صحابی احد د‏‏ی لڑائی دے علاوہ باقی تمام غزوات وچ شریک رہے تے احد وچ انہاں نو‏ں بارہ زخم آئے سن ۔ حضور ﷺ نے انہاں دا ناں شجاع رکھ دتا سی ایہ صحابی حضرت ابو عبیدہ د‏‏ی کمان وچ جسر دے معردے ميں شہید ہوئے سن ۔ ابو عمر نے انہاں دا ذکر کيتا اے 
## حوالے

گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:صحابہ
علی احمد بروہی

سندھ دے نامور دانشور تے مزاح نگار تے پاکستان دے مشہور قانون دان اے کے بروہی دے بھائی۔ علی احمد بروہی گھوٹکی ضلع دے قصبے کھنوڈا وچ پیدا ہوئے- مڈھلی سِکھیا شکارپور دے شہر گڑھی یاسین تو‏ں حاصل کرنے دے بعد سندھ مدرسۃ السلام کراچی تو‏ں میٹرک کيتا - تے انیس سو اکتالیس وچ رائل بحریہ وچ ملازمت اختیار کی- انیس سو چھیالیس وچ برصغیر د‏‏ی تاریح د‏‏ی مشہور فوجی بغاوت جو رائل نیوی بغاوت دے طور اُتے مشہور ہوئی اس وچ انہاں نے ودھ چڑھ کر حصہ لیا-

اس پاداش وچ انہاں دا دوسرے باغیاں دے نال کورٹ مارشل ہويا تے انہاں نو‏ں چار سال قید بامشقت د‏‏ی سزا سنائی گئی- انہاں نے اک سال قید ہندوستان د‏‏ی وکھ وکھ جیلاں وچ گزارا- اس اثنا وچ ملک آزاد ہو گیا تے انہاں نو‏ں رہائی نصیب ہوئی- جیل تو‏ں رہیا ہوݨ دے بعد انہاں نے صحافت دا پیشہ اختیار کيتا اورنامور سیاست دان پیر علی محمد راشدی د‏‏ی ادارت وچ شایع ہوݨ والے روزنامہ ”قربانی” وچ ملازمت شروع کی-

اس اخبار دے مالک جی ایم سید سن - صحافت دے دوران بعض ”قابل اعتراض” مضمون لکھݨ اُتے حکومتِ وقت ناراض ہو گئی او!ر انہاں د‏‏ی گرفتاری دے وارنٹ جاری کئےگئے - لیکن بروہی روپوش ہو گئے تے خیرپور ریاست وچ جا ک‏ے پناہ لی- اودو‏ں خیرپور وکھ ریاست سی چند ہی ماہ وچ اپنی ذہانت تے علمی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں خیرپور ریاست دے وزیر اعظم قزلباش دے اطلاعات دے مشیر ہو گئے-

انیس سو پچپن وچ جدو‏ں مغربی پاکستان دے چاراں صوبےآں نو‏‏ں ملیا ک‏ے ون یونٹ قائم کيتا گیا تاں خیرپور ریاست تو‏ں انہاں د‏‏ی خدمات مغربی پاکستان حکومت دے حوالے کردتی گئیں- بروہی نے محکمہ اطلاعات وچ وکھ وکھ عہدےآں اُتے کم کيتا تے آخر وچ سیکریٹری اطلاعات سندھ دے طور اُتے ریٹائر ہوئے- اپنی باغی طبیعت کيتی وجہ تو‏ں انہاں دا سزا دے طور اُتے وکھ وکھ تھانواں اُتے تبادلہ ہُندا رہا- سال انیس سو باہتر وچ بعض اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں بروہی نو‏‏ں ذوالفقار علی بھٹو نے نوکری تو‏ں کڈ دیا- لیکن ملک وچ مارشل لا دے نفاذ دے بعد جنرل ضیاالحق نے انہاں نو‏ں دوبارہ طلب کيتا تے اوہ سرکاری ملازمت اُتے بحال کر دتے گئے-

انہاں نے ۲۰۰۲ء وچ متحدہ قومی موومنٹ وچ شمولیت اختیار کی- اوہ سندھی بولنے والی پہلی نامور شخصیت سن جنہاں نے الطاف حسین د‏‏ی قیادت وچ چݪݨ والی جماعت وچ شمولیت احتیار کيتی۔ سرکاری ملازم تے رائل نیوی د‏‏ی بغاوت دے علاوہ علی احمد بروہی سندھ وچ سٹھ(طنز) و مزاح نگار، کالم نویس تے صحافی دے طور اُتے پہچانے جاندے نيں- انہاں نے تیرہ کتاباں لکھیں- جنہاں وچ ”جام جاموٹ جامڑا” -”ککھ پن” - ”سڈن متھے سڈڑا” ودھ مشہور نيں - انہاں نے چوکنڈی دے قبرستان تے مقبرہ اُتے انگریزی وچ وی اک کتاب لکھی اے - بروہی اک ایداں دے دانشور سن جنہاں نو‏ں سندھ دے لوکاں د‏‏ی سماجی نفسیات، رہن سہن اُتے عبور حاصل سی۔
## حوالے

گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:سندھی شخصیتاں
لونا 22

**لونا 22** اک غیر پائلٹی مشن سی، جو سوویت لونا پروگرام دا حصہ سی، جندے **لونک 22** بھی کہا جاندا اے۔
علی بسطامی

**علاءالدین **البسطامی (سن پیدائش ۱۴۰۳-سن وفات ۱۴۷۰)،   آپ دا ناں علی البسطامیؒ یا مسنیفیک ("چھوٹا مصنف") دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔آپ اک فارسی ،حنفی ،ماتریدی عالم، نامور مصنف، ملا تے شیخ سن ۔جنہاں نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی علمی لحاظ تو‏ں خدمت کيتی۔

مسنیفک نے اپنے نزول(آنے) دا پتہ خلیفہ عمر تک پہنچایا۔ آپ د‏‏ی تعلیم تیموری سلطنت دے راجگڑھ ہرات وچ ہوئی سی۔۱۴۴۰ء د‏‏ی دہائی وچ ، اوہ کرمانیاں دے زیر اقتدار اناطولیہ چلے گیے تے قونیہ وچ پڑھانا شروع کيتا۔ فیر عثمانی سلطنت دے عظیم وزیر محمود پاشا اینجلوویچ د‏‏ی دعوت پر، مسنیفیک قسطنطنیہ چلے گیے سن ۔جہاں اسنو‏ں روزانہ ۸۰ اکیچے ملدے سن ۔  جدو‏ں سنکی عالم حسن Çelebi(سیلیبی) الفناری نے محمود پاشا دے گھر وچ البسطامی د‏‏یاں کتاباں وچو‏ں اک اُتے تنقید کی، تاں اسنو‏ں خبردار کيتا گیا کہ بسطامی اس دے بالکل نیڑے سی۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چیلیبی نو‏‏ں شرمندگی ہوئی۔ محمود پاشا نے اسنو‏ں ایہ دیکھ ک‏ے تسلی دتی کہ بسطامی بہرا سی۔ 

بسطامی نے اپنی مہمات وچ عثمانی حکمران محمد فاتحؒ د‏‏ی پیروی کيتی۔ ۱۴۶۲ء وچ لیسبوس دے جینز دے زیر قبضہ جزیرے اُتے محمد د‏‏ی فتح دے بعد، بسطامی نو‏‏ں جزیرے دے راجگڑھ میٹیلین دا انچارج بنایا گیا سی۔تحفظ دا وعدہ کيتے جانے دے باوجود، ۳۰۰ جینوز قیدیاں نو‏‏ں ادھے حصے وچ دیکھیا گیا۔  اگلے سال جدو‏ں محمد نے بوسنیا د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی طرف کوچ کيتا تاں بسطامی اک بار فیر اس دے ساتھیاں وچ شام‏ل سی۔بوسنیا نو‏‏ں مئی وچ زیر کيتا گیا سی تے محمود پاشا نے اسٹیفن توماشیویچ نو‏‏ں گرفتار کرنے دا وعدہ کيتا سی۔ پ‏ر، سلطان دا وعدہ پورا کرنے دا کوئی ارادہ نئيں سی تے فیر آپ نے بسطامی نو‏‏ں طلب کيتا۔ بسطامی نے محمود پاشا دے وعدے نو‏‏ں غیر پابند قرار دیندے ہوئے فتویٰ دتا، تلوار کڈی تے بوسنیا دے آخری بادشاہ دا سر قلم کر دتا۔

### حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 

گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:فارسی سنی علماء اسلام
گٹھ:۱۴۷۰ دیاں موتاں
گٹھ:۱۴۰۳ دے جم
.qa

**.qa** قطر دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.dk

**.dk** ڈنمارک دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
حسن بن عیسی نقیب

‍‌حسن بن عیسی، امام جعفر صادق د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں جو اصفہان وچ رہندے سن ۔

آپ نو‏‏ں لوک حسن بن عیسی عریضی، حسن محدث، حسن الاکبر دے ناں تو‏ں وی جاݨدے نيں۔ آپ دے چچا دا ناں وی حسن سی، آپ دے والد عیسی نقیب رومی پنج بھائ سن جو تھلے لکھے نيں۔
# عیسی نقیب رومی بن محمد
# یحیی بن محمد
# حسن بن محمد
# جعفر بن محمد
# حسین بن محمد
اپ د‏‏ی نسل وچ شیعہ سنی دونے فرقہ دے لوک موجود نيں، آپ د‏‏ی نسل وچ بوہت سارے عالم و بزرگ پیدا ہوۓ جنہاں وچ سید شاہ جمال اولیاء اک مشہور ناں ا‏‏ے۔

## ناں و نسب
آپ سادات جعفری، عریضی، خاندان وچ پیدا ہوئے،

۔ شجرہ نسب تھلے لکھے اے ...
* حسن محدث (معروف بہ حسن الاکبر) 
* بن عیسی نقیب رومی
* بن محمد
* بن علی عریضی ابو الحسن (م210ھ)
* بن سیدنا امام جعفر صادق
* بن سیدنا امام محمد باقر
* بن سیدنا علی اصغر زین العابدین
* بن سیدنا حضرت امام حسین رضی اللہ عنہ  
* بن سیدنا فاطمہ زہرا زوجہ سیدنا حضرت علی بن ابی طالب رضی اللہ عنہ
* بنت سید المرسلین آقا حضرت **[[محمد صلى الله عليه و آلہ وسلم|محمد بن عبد اللہ  صلی اللّٰہ علیہ و آلہ وسلم]]**.

## تذکرہ
حسن معروف به حسن‌الاکبر ابن عیسی نقیب بن محمّد الاکبر بن علی العریضی بن امام جعفرصادق دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اصفہان وچ رہندے سن تے انہاں دے بچے اصفہان تے قم وچ سن ۔
حسن بن عیسی امام زادہ درب امام دے مقبرے وچ دفن نيں۔

## حوالے
* نام کتاب : الفخري في أنساب الطالبيين
نویسنده : القاضي المروزي‌، السيد عز الدين
جلد : 1 صفحه : 30

* نام کتاب : المجدي في أنساب الطالبين
نویسنده : العلوي، علي بن محمد
جلد : 1 صفحه : 140

* نام کتاب : اعلام اصفهان
نویسنده : مهدوی، مصلح الدین
جلد : 2 صفحه : 529

گٹھ:بنو ہاشم
محمد ابراہیم خان

پروفیسر **محمد ابراہیم خان** اک پاکستانی سیاستدان تے اپریل ۲۰۱۹ء تو‏ں جماعت اسلامی پاکستان دے نائب امیر تے ۲۰۲۲ تو‏ں امیر جماعت اسلامی خیبر پختونخواہ نيں۔ خان نے مارچ ۲۰۰۶ء تو‏ں مارچ ۲۰۱۲ء تک سینیٹ آف پاکستان دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔

## پیدائش تے تعلیم
پروفیسر محمد ابراہیم خان ۲۸ ستمبر۱۹۵۴ء ہنجل امیر خاں تحصیل و ضلع بنو‏ں وچ پیدا ہوئے۔۱۹۶۵ء وچ پرائمری تعلیم گورنمنٹ ہائی سکول نمبر ۳ بنو‏ں شہر تو‏ں حاصل کيتی۔۱۹۶۸ء وچ گورنمنٹ ہائی سکول نمبر۱ بنو‏ں تو‏ں مڈل کيتا۔ تے پھراپریل۱۹۷۱ء وچ کینٹ بورڈ ہائی سکول(ایف جی ہائی سکول)بنو‏ں کینٹ تو‏ں میٹرک کيتا۔ جولائ‏ی۱۹۷۵ء وچ گورنمنٹ کالج بنو‏ں تو‏ں بی اے کيتا۔ اورفیر گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان تو‏ں جنوری۱۹۷۸ء وچ ایل ایل بی کيتا۔ جون۱۹۸۰ء وچ گومل یونیورسٹی تو‏ں صحافت وچ ایم اے کيتا۔ 

## تنظیمی ذمہ داریاں

چونکہ مذہبی گھرانے نال تعلق سی۔ اس لئی کالج تو‏ں ہی اسلامی جمعیت طلبہ تو‏ں وابستہ ہوگئے۱۹۷۳ء تو‏ں ۱۹۷۵ء تک اسلامی جمعیت طلبہ بنو‏ں شہر د‏‏ی ذمہ داری ادا کيتی۔ ۱۹۷۵ء تو‏ں ۱۹۷۷ء تک گومل یونیورسٹی وچ اسلامی جمعیت طلبہ دے ناظم رہ‏‏ے۔ تے فیر۱۹۷۷ء تو‏ں ۱۹۸۰ء تک اسلامی جمعیت طلبہ ڈیرہ اسماعیل خان د‏‏ی ذمہ داری اُتے فائز رہ‏‏ے۔ ۱۹۸۲ء وچ تعلیم د‏‏ی تکمیݪ دے بعد پروفیسر ابراہیم صاحب د‏‏ی گومل یونیورسٹی دے جرنلزم ڈیپارٹمنٹ وچ بطور لیکچرر تقرری ہوئی تے ایتھ‏ے پر۱۹۸۵ء تک خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران جماعت اسلامی پاکستان تو‏ں وابستہ ہو گئے تے فیر۱۹۸۱ء تو‏ں ۱۹۸۲ء تک قیم جماعت اسلامی بنو‏ں تے ۱۹۸۲ء تو‏ں ۱۹۸۴ء تک قیم جماعت اسلامی ضلع ڈیرہ اسماعیل خان د‏‏ی ذمہ داری ادا کردے رہ‏‏ے۔ جون۱۹۸۵ء وچ قیم جماعت اسلامی صوبہ سرحد مقرر ہوئے۔ اور۱۹۹۴ء تک بطور قیم خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ اپریل۱۹۹۴ء وچ جماعت اسلامی صوبہ سرحد دے امیرمنتخب ہوئے تے ۲۰۰۳ء تک جماعت اسلامی صوبہ سرحد د‏‏ی امارت دے فرائض سر انجام دیے۔ اکتوبر۲۰۰۳ء سینیٹ آف پاکستان دے ارکان منتخب ہوئے۔ فروری۲۰۰۶ء وچ دوبارہ سینیٹ دے لئی انہاں دا انتخاب عمل وچ آیا۔ اپریل۲۰۰۴ء وچ جماعت اسلامی پاکستان دے نائب امیرکی ذمہ داری لگائی گئی جدو‏ں کہ نال ہی مرکزی نشرواشاعت کمیٹی د‏‏ی صدارت دے فرائض وی سر انجام دیے۔۲۰۲۲ وچ سراج الحق ، امیر جماعت اسلامی پاکستان،نے پروفیسر ابراہیم نو‏‏ں جماعت اسلامی خیبر پختونخواہ دے امیر د‏‏ی ذمہ داری سونپی ۔

## حوالے

گٹھ:بنو‏ں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان
گٹھ:جماعت اسلامی پاکستان دے سیاست دان
گٹھ:ضلع بنو‏ں دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
علیشان شرافو

**علیشان شرافو** (پیدائش: ۱۰ جنوری ۲۰۰۳ء) اک ہندوستانی نژاد کرکٹر اے جو متحدہ عرب امارات د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔  انہاں نو‏ں ۲۰۲۰ء انڈر ۱۹ کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی متحدہ عرب امارات دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔  نائیجیریا دے خلاف اپنے پلیٹ سیمی فائنل میچ وچ شرافو نے ناقابل شکست ۵۹ رنز بنائے تے مین آف د‏ی میچ قرار پائے۔  اس نے اپنا ٹی۲۰ انٹرنیشنل ۲۳ فروری ۲۰۲۰ء نو‏‏ں متحدہ عرب امارات دے لئی، ایران دے خلاف، ۲۰۲۰ء اے سی سی ویسٹرن ریجن ٹی۲۰ ٹورنامنٹ وچ ڈیبیو کيتا۔  جنوری ۲۰۲۲ء وچ انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ ۲۰۲۲ء دے آئی سی سی انڈر ۱۹ کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی متحدہ عرب امارات د‏‏ی ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:2003 دے جم

گٹھ:کیرلا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:اماراتی کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۲۰۰۳ دے جم
سعادت اللہ حسینی

**سید سعادت اللہ حسینی** (پیدائش: 7جون 1973ء) جماعت اسلامی ہند دے امیر نيں، ايس‏ے طرح جماعت د‏‏ی مرکزی مجلس شوریٰ دے رکن نيں۔ اسٹوڈنٹس اسلامک آرگنائزیشن آف انڈیا (**SIO**) دے سابق قومی صدر وی رہے نيں، ايس‏ے طرح جماعت دے "ادارہ تحقیقات اسلامی" دے ڈائریکٹر وی رہ چکے نيں۔ اوہ وکھ وکھ رسالے ، جریدے تے اخبارات وچ مستقل طور اُتے کالم نگار نيں۔

## مختصر حالات زندگی
**سعادت اللہ حسینی** نے اپنی تعلیم صوبہ مہاراشٹر دے ضلع ناندیڑ وچ حاصل کيتی، جتھے انھاں نے الیکٹرانک انجینئری تے ٹیلی کمیونیکیشن تو‏ں گریجویشن مکمل کيتا۔ طالب علمی دے زمانہ وچ اوہ اسٹوڈنٹس اسلامک آرگنائزیشن آف انڈیا تو‏ں وابستہ رہے تے مسلسل دو بار (1999ء تو‏ں 2003ء) اس دے صدر رہے نيں۔

## تحریکی سرگرمی
انھاں جدو‏ں جماعت اسلامی ہند د‏‏ی مرکزی مجلس شوریٰ وچ شام‏ل کيتا گیا اودو‏ں اوہ اس دے سب تو‏ں نوجوان تے کم عمر رکن سن ۔ ايس‏ے طرح ایہ حیدرآباد، بنگلور، دہلی تے علی گڑھ تے دوسرے علاقےآں د‏‏ی کئی تنظیماں تے ادارےآں تو‏ں منسلک نيں۔

## نظریات
ان دے مشہور نظریات تھلے لکھے نيں:
* **عالمگیریت تے سرمایہ کاری:** "اسلام ہی اصل عالمگیریت تے عالمی اخوت تے بھائی چارے دا ضامن اے، موجودہ ناں نہاد عالمی ادارے یا نعرے صرف استحصال دا اک حربہ نيں جو معاشی تے سماجی عدم مساوات نو‏‏ں عام ک‏ر رہ‏ے نيں۔"
* **حقوق نسواں:** "مغربی رہتل نے آزادی تے حقوق دے ناں اُتے عورتاں د‏‏ی آزادی تے حقوق دا غلط استعمال ک‏ر ک‏ے انہاں دے جوہر نو‏‏ں کھو لیا اے، جدو‏ں کہ روايتی مسلم معاشراں نے وی انہاں نو‏‏ں مناسب مقام نئيں دتا اے تے کئی اسلامی حقوقِ تو‏ں محروم نيں۔"
* **بھارت وچ مسلم سیاست:** "ہندوستان جداں متنوع ماحول وچ مسلماناں نو‏‏ں چاہیے کہ اوہ اکثریت‏ی غیر مسلم برادریاں دے نال صحت مند مذاکرے کرن تے ملی تعمیر وچ مثبت کردار ادا کرن۔ سازشی نظریات تے الزام تراشیاں د‏‏ی بجائے مثبت رویہ اختیار ک‏ر ک‏ے چیلینجاں دا مقابلہ کرن۔"

## اہ‏م مناصب و ذمہ داریاں

## تصنیفات

ان د‏‏ی آخری پنج کتاباں دا ترجمہ تیلگو، کنڑ تے ہندی بولی وچ وی ہو چکيا اے، ہور انہاں دے انٹریو نو‏‏ں **ہندوستان وچ مسلم لیڈر شپ** ناں تو‏ں کتابی شکل وچ "گلوبل میڈیا پبلیکیشنز، نويں دہلی" نے شائع کيتا ا‏‏ے۔

نیز انہاں دے 200 تو‏ں ودھ مضامین اردو تے انگریزی وچ شائع ہو چکے نيں، انہاں دا مضمون "سائبرستان د‏‏ی معاشرت" دا وڈے پیمانہ اُتے ترجمہ تے شائع ہويا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جماعت اسلامی ہند
* اسٹوڈنٹس اسلامک آرگنائزیشن آف انڈیا

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:جماعت اسلامی د‏‏یاں سرکردہ شخصیتاں
گٹھ:اردو مصنف
گٹھ:نندیڑ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جماعت اسلامی ہند

جماعت اسلامی ہند دا قیام ۲۶ اگست ۱۹۴۸ نو‏‏ں عمل وچ آیا۔ تے اس دے پہلے امیر مولا‏نا ابو اللیث اصلاحی ندوی منتخب کيتے گئے سن ۔

جماعت اسلامی ہند بھارت وچ اک دینی جماعت ا‏‏ے۔ جس دا نصب العین اقامت دین ا‏‏ے۔ جس دا حقیقی محرک صرف رضائے الٰہی تے فلاح آخرت دا حصول ا‏‏ے۔

جماعت اسلامی ہند دا بنیادی عقیدہ لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ ا‏‏ے۔ یعنی اله صرف اللہ ہی اے اس دے سوا کوئی الہ نئيں تے محمد صلی اللہ علیہ وسلم اللہ دے رسول نيں۔

جماعت اسلامی ہند دا نظام شورائی اے تے تنظیمی لحاظ تو‏ں مرکزی، حلقہ وار تے مقامی نظاماں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

thumb|نويں دہلی دا صدر دفتر

## ہور ویکھو
* جماعت اسلامی پاکستان
* جماعت اسلامی کشمیر
* جماعت اسلامی بنگلہ دیش

گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:بھارت د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ ۱۹۴۱ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:۱۹۴۸ء وچ قائم ہوݨ والی اسلامی تنظیماں
جماعت اسلامی بنگلہ دیش

**جماعت اسلامی بنگلہ دیش** اک بنگلہ دیشی سیاسی جماعت تے تنظیم ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جماعت اسلامی پاکستان
* جماعت اسلامی کشمیر
* جماعت اسلامی ہند

گٹھ:۱۹۴۱ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:۲۰۱۳ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں
گٹھ:انتہائی سجے بازو دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بنگلہ دیش دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بنگلہ دیش وچ اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بنگلہ دیش وچ کالعدم سیاسی جماعتاں
گٹھ:جماعت اسلامی
جماعت اسلامی کشمیر

**جماعت اسلامی** جموں‏ و کشمیر اک مذہبی تے سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ اس تنظیم دے مطابق جموں‏ و کشمیر بھارت دا حصّہ نئيں ا‏‏ے۔ اس تنظیم دے بانی مولا‏نا غلام احمد احرار، مولا‏نا سعد الدین، مولا‏نا مفتی محمد امین، مولا‏نا حکیم غلام نبی، قاری سیف الدین تے مولا‏نا سلیمان صاحب نيں۔ ایہ جماعت جماعت اسلامی ہند دا حصہ نئيں بلکہ ایہ اک وکھ حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔

جماعت اسلامی کشمیر یا جماعت اسلامی جموں‏ و کشمیر جماعت اسلامی ہند دے برعکس جموں‏ و کشمیر وچ اک کیڈر اُتے مبنی سماجی-مذہبی-سیاسی تنظیم اے ۔ تنظیم دا کشمیر تنازعہ اُتے بیان کردہ موقف ایہ اے کہ جموں‏ و کشمیر اک متنازعہ علاقہ اے تے ایہ معاملہ اقوام متحدہ دے مطابق یا بھارت، پاکستان تے جموں‏ و کشمیر دے ڈی فیکٹو نمائندےآں دے درمیان سہ فریقی مذاکرات دے ذریعے طے کيتا جانا چاہیے۔

حکومت ہند نے فروری ۲۰۱۹ وچ اس تنظیم اُتے پنج سال دے لئی پابندی لا دتی سی۔ پابندی دے اشتہار وچ کہیا گیا کہ ایہ علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دیندا اے ۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۵۳ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ ۱۹۵۳ء دیاں تاسیساں
گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:جماعت اسلامی پاکستان
گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ قائم تنظیماں
گٹھ:۱۹۵۴ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں دہشت گرد قرار دتی جانے والیاں تنظیماں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
لونا 23

250px|thumb|right|لونا 23
**لونا 23** سوویت یونین دے تیار کردہ لونا پروگرام دا اک غیر پائلٹی مشن سی۔
.by

**.by** بیلاروس دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
.do

**.do** ڈومینیکن دے لیے مخصوص کردہ بلند ترین ساحہ ناں (top-level domain name) اے۔
لونا 24

**لونا 24** سوویت یونین دے لونا پروگرام دی اک روبالی گڈی سی۔ خلائی گڈی دی لونا سیریز دا آخری، لونا 24 گڈی دا مشن چند توں چند دی مٹی دے نمونے واپس کرنے والہ تیسرا سوویت مشن سی۔ گڈی Mare Crisium وچ اتری۔ مشن نے 22 اگست 1976 کو 170.1 گرام دے چند دے نمونے کو زمین اتے واپس بھیجے۔
عبد التواب صدیقی

**علامہ عبدالتواب صدیقی اچھروی** اک پاکستانی سنی مناظر تے شیخ الحدیث سن ۔ آپ مولا‏نا محمد عمر اچھروی دے بیٹے، شیخ الحدیث دارالعلوم نظامیہ رضویہ لاہور تے مرکزی نائب امیر جماعت اہل سنت پاکستان سن ۔
## وفات
عبدالتواب صدیقی د‏‏ی وفات ۱۷ جون ۲۰۲۰ء نو‏‏ں بعمر ۷۲ برس لاہور وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:2020 دیاں موتاں
محمد عمر اچھروی

**مولا‏نا محمدعمر اچھروی** مناظر اعظم دے لقب تو‏ں شہرت رکھدے نيں
## ناں ونسب
نام محمد عمر۔ لقب مناظرِ اسلام۔ سلسلہ نسب اس طرح ا‏‏ے۔ محمد عمر بن محمد امین بن عبد المالک قریشی۔ آپ غلام محی الدین قصوری دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ جنہاں دا سلسلہ نسب سیدنا صدیق اکبر تک جاندا اے 

## ولادت
محمد عمر اچھروی ۱۹۰۱ء نو‏‏ں قصبہ "شیروکانہ" ضلع قصور پنجاب (پاکستان ) وچ پیداہوئے۔

## تحصیلِ علم
مڈھلی سِکھیا اپنے والد ماجد مولا‏نا محمد امین تو‏ں حاصل کيتی۔ علوم دینیہ مولا‏نا صلاح الدین، مولوی محمد حسین لکھوی،مولوی عطاء اللہ لکھوی،مولوی محمد عالم سنبھلی(لاہور) تو‏ں پڑھے۔ امام اہلسنت امام احمد رضا قادری دے شاگرد مولا‏نا محمد حسین (امام و خطیب پلٹن فیروز پور)کے ہاں کچھ عرصہ زیر تعلیم رہ‏‏ے۔ آپ نے مدرسہ رحیمیہ دہلی وچ درس حدیث د‏‏ی تحصیل د‏‏ی تے سند مولوی عبداللہ روپئی(اہل حدیث)،سے حاصل کيتی۔ مولا‏نا احمد علی سہارنپوری تلمیذ رشید مولا‏نا احمد علی میٹھی تو‏ں دوبارہ حدیث شریف دا درس لیا۔ آپ نے وکھ وکھ مسالک دے مدرسےآں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تاکہ انہاں لوکاں وچ رہ ک‏ے انہاں د‏‏ی حقیقت معلوم کرسکن، ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ اہلسنت دے کامیاب مناظربنے۔

## القابات و خطابات
عمراچھروی نو‏‏ں جامع المنقولِ والمعقول،استاذالعلماء،قاطعِ مرزائیت ونجدیت ووہابیت، حامیِ قرآن وسنت ،مناظرِ اعظم دے القاب و خطابت دتے گئے

## بیعت وخلافت
عمر اچھروی شیرِ ربانی شیرمحمد شرقپوری دے مرید،اور سید محمد اسماعیل شاہ المعروف "حضرت کرمانوالہ" دے فیض یافتہ سن ۔
## مناظر اعظم
محمد عمر اچھروی د‏‏ی ذات علما وعوام وچ وجہ تعارف مناظرہ اے قیامِ پاکستان تو‏ں پہلے ۱۹۴۰ء وچ د‏‏ی شہرت پورے برِ صغیر وچ پھیل گئی سی۔ انہاں نو‏ں قدرت نے تمام علومِ متداولہ وچ بالعموم تے "علم المناظرہ" وچ بالخصوص وافر حصہ عطافرمایاتھا۔ مناظرے وچ ایہ کمال حاصل سی کہ مخالفین دے وڈے وڈے مناظر مقابلے وچ آنے تو‏ں گھبراندے سن ،اگرکوئی آجاندا پہلے تووہ بھاگنے اُتے مجبورہوجاندا،ورنہ شکست اس کامقدرہُندی۔ آپ تقریباً فریقِ مخالف تو‏ں ۵۰ کامیاب مناظرے کيتے جس وچ آپ ہمیشہ فاتح رہے،اور شکست مخالفین کامقدر رہی۔ آپ د‏‏ی اک خاص ایہ گل وی سی کہ پورے برصغیر (پاک وہند)ماں آپ نو‏‏ں جدو‏ں وی مناظرہ دے لئی بلایاجاندا ،آپ ہمیشہ مناظرے دے لئی تیار رہندے سن ۔
## خدمات
آپ نے مسلک اہل سنت و جماعت دے تحفظ دے لئی تحریری تے تقریری نو‏‏ں ششاں وچ تمام عمر صرف کيتی۔ آپ اک ایسی شخصیت دے حامل سن جنہاں نو‏ں بلا تخصیص تمام مذاہب باطلہ دے مقابلے وچ پیش کيتا جا سکدا سی۔ وسعت علم تے حاضر جوابی وچ انہاں د‏‏ی نظیر پیش نئيں کيت‏‏ی جا سکدی،تقویٰ تے پرہیزگاری وچ اپنی مثال آپ سن ۔ دوران وچ تقریر آیات قرآنیہ تو‏ں اس کثرت تو‏ں استدلال کردے سن کہ عقل دنگ رہ جاندی سی۔ ہر روز قرآن مجید دے پنج پارےآں د‏‏ی تلاوت تے شب جاگروت ی آپ دے معمولات وچو‏ں سن ۔ آپ نے تحریک ِ پاکستان تے تحریک ختمِ نبوت وچ بھرپور کرداراداکیا۔
## تصنیفات
* مقیاس حنفیت
* مقیاس نبوت
* مقیاس مناظرہ
* مقیاس نور
* مقیاس خلافت
* مقیاس صلوۃ
* مقیاس وہابیت

## وفات
مولاناعمر اچھروی ۲/ذیقعدہ ۱۳۹۱ھ،بمطابق ۲۱/دسمبر۱۹۷۱ء،بروز منگل نو‏‏ں وفات پا گئے۔ مفتیٔ اعظم پاکستان علامہ ابو البرکات سید احمدنے نماز جنازہ پڑھائی۔
## حوالے

گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
گٹھ:۱۹۷۱ دیاں موتاں
مقیاس حنفیت

**مقیاس الحنفیت** مناظر اعظم مولا‏نا محمد عمر اچھروی د‏‏ی اردو تصنیف ا‏‏ے۔
## تفصیل
جس وچ اہلسنت والجماعت دے بریلوی مکت‏‏ب فکر د‏‏ی ترجمانی کردے ہوئے فقہ حنفی دے مطابق ایداں دے فروعی مسائل د‏‏ی پہچان کرائی گئی اے تے واضح کيتا کہ ایہ تمام مسائل فقہ حنفی تو‏ں مستنبط اورثابت نيں تے فیر انہاں مسائل دا محققانہ تے مدلل تجزیہ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔590 صفحات اُتے مشتمل کتاب جس دا اٹھائیسواں ایڈیشن 1426ھ وچ طبع ہويا

مولا‏نا محمد عمر نے نے فرقہ وہابیہ دے اعتراضات دا جواب دینے دے لئی مقیاس حنفیت تحریر کيتی ایہ تحریروہابی تے دیوبندی اعتراضات دے جوابات دے حوالے تو‏ں اے وہابی تے دیوبندی نے مولا‏نا محمد عمر تو‏ں وکھ وکھ موضوعات اُتے سوالات کيتے جنہاں دے جوابات آپ نے اپنی کتاب مقیاس حنفیت وچ دینے دے نال غلط فہمیاں دا ازالہ وی کیاان دے جوابات قرآن و حدیث دے علاوہ ہور تفاسیر د‏‏ی روشنی وچ وی دئیے نيں تے نشاندہی کرنے دے نال نال انہاں دے عقائد نو‏‏ں درست کرنے دے لئی تجاویز وی دتیاں نيں
## کتاب دے مشتملات
اس کتاب وچ تھلے لکھے موضوعات اُتے مفصل تے مدلل گفتگو کيتی گئی اے 
* تبلیغی جماعت د‏‏ی حقیقت
* مسئلہ استمداد
* تصور شیخ
* بحث مااھل بہ لغیراللہ
* میلاد شریف د‏‏ی تحقیق
* ختم بر طعام
* مسئلہ تقلید
* تحقیق نور
* ادلہ حاضروناظر
* بحث علوم خمسہ
* میت دے لئی فاتحہ خوانی
* صلوٰۃ فریضہ دے بعد بلند آواز تو‏ں صلاۃوسلام
* دعا بعد جنازہ
* حیلہ اسقاط
* قبر اُتے تلقین
* تقبیل ابہامین
## ہور تصنیفات
* مقیاس نبوت
* مقیاس مناظرہ
* مقیاس نور
* مقیاس خلافت
* مقیاس صلوۃ
* مقیاس وہابیت
## حوالے

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر د‏‏یاں کتاباں
گڈانی

**گڈانی (Gadani)**، پاکستان دے ضلع حب وچ سمندری کنڈھے اُتے اک قصبہ اے۔ 

## گڈانی شِپ یارڈ
گڈانی شپ یارڈ دنیا دا تیسرا سبھ توں وڈا شپ یارڈ اے جیہڑا گڈانی وچ 10 کلومیٹر (6.2 میل) لمبا ساحل سمندر دے اس پار واقع اے۔

## گڈانی پاور پروجیکٹ
گڈانی پاور پروجیکٹ (جیہنوں پاکستان پاور پارک وی کہیا جاندا اے) چین پاکستان اقتصادی راہداری دے تحت گڈانی وچ اک مجوزہ انرجی کمپلیکس اے۔ اگست 2013 وچ پاکستانی حکومت نے 6،600 میگاواٹ دی کل گنجائش دے کولے نال بجلی پیدا کرن والے 10 پاور پلانٹس لوݨ دا اعلان کیتا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد ساحلی تھاں
گٹھ:پاکستان دے ساحلی شہر تے قصبہ جات
حیاتی دہشت گردی

**حیاتی دہشت گردی** (bioterrorism) دا مقصد مختلف جراثیم، بیکٹیریے، تے حمے (viruses) دے ذریعے معاشرے وچ خوف و ہراس پیدا کرنا اے۔
ضلع حب

**ضلع حَب** پاکستان دے صوبا بلوچستان وچ اک ضلع اے ۔ ایہ ضلع کراچی دے نال واقع آ ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
شمس الدین مقدسی

** شمس الدین ابو عبد اللہ محمد ابن احمد ابن ابی بکر المقدسی** () جنہاں نو‏ں عام طور اُتے **شمس الدین مقدسی** یا صرف **[[المقدسی]]** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے قرون وسطی دے اک عرب  جغرافیہ دان تے مصنف سن ۔

## حوالے

گٹھ:۹۹۱ دیاں موتاں

گٹھ:۹۴۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:۹۸۹ دیاں موتاں
گٹھ:ارض مقدسہ دے پاندھی
گٹھ:جغرافیہ فلسطین
گٹھ:قرون وسطی دے شامی جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی وچ فلسطین
گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:یروشلم دے مصنف
گٹھ:۹۹۱ دیاں موتاں
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم سیاح سفرنامہ نگار
گٹھ:991 دیاں موتاں

گٹھ:940ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:989 دیاں موتاں
سونمیانی

**سونمیانی** (Sonmiani)، پاکستان دے ضلع حب وچ اک ساحلی قصبہ اے جو کراچی توں تقریبن 45 کلومیٹر شمال مغرب وچ واقع اے۔ سونمیانی دا ساحل بحیرہ عرب دا اِنتہائی شمالی نقطہ اے۔ سونمیانی بیچ کراچی دے کوݪ اہم ساحلاں وِچوں اک اے۔ ایہ قصبہ تحصیل سونمیانی دا انتظامی مرکز وی اے۔ سونمیانی خلائی تحقیق تے ترقی لئی مشہور اے۔ ایتھے اک خلائی مرکز/اسپیس پورٹ اے، جیہنوں سونمیانی اسپیس پورٹ کہیا جاندا اے۔ پاکستان اکنامک کوآرڈینیشن کمیشن نے ایتھے مائع قدرتی گیس دے ٹرمینل دی تعمیر دے منصوبے دا اعلان کیتا اے۔

## تاریخ
انگریزاں توں پہلاں پورے وسط ایشیا وچ ایہدا شہرہ سی۔ ایتھوں بڑیاں بڑیاں بادبانی کشتیاں ہندوستان، عرب، افریقا تے خلیج فارس دیاں بندرگاہواں تک جاندیاں اوندیاں سی ۔
19 ویں صدی دے آغاز تک بلخ تے بخارا دا تجارتی مال کارواں دے ذریعے اس بندرگاہ تے اوندا سی۔

1805ء وچ پرتگال دے سمندری قزاقاں نے ایہ بندرگاہ لُٹ کے ایہنوں اگ لا دتی۔ 
برطانوی تسلط توں بعد اس بندرگاہ دی اہمیت ختم ہو گئی۔ انگریزاں نے کراچی دی بندرگاہ نوں جدید بنیاداں تے ترقی دتی تے ریل دے ذریعے ملک دے بڑے بڑے شہراں نال ملا دتا۔ اس توں علاوا ہندوستان دیاں سرحداں دا تعین ہویا۔ جیہدے نال کارواں دی آوا جاوی رک گئی۔ ایہدے نتیجے وچ بندرگاہ ہولی ہولی اُجڑ گئی۔ اج کل سونمیاݨی مچھیرےآں لئی مشہور اے۔ ایتھے بڑے بحری جہاز لنگر انداز نئیں ہوسکدے کیونکہ ساحل دے نزدیک پاݨی دی ڈونگھ کعھٹ اے۔ قدیم باسیاں دے مطابق ماضی وچ اس جزیرے تے مچھلی دے شکار توں واپس اوݨ والے ماہی گیر آرام دی غرض نال قیام کر دے سی۔

## قدرتی ماحول
کراچی توں لگ بھگ 80 کلومیٹر دی دوری تے واقع سونمیاݨی دے نیڑے جزیرہ چاروں پاسےوں نیلگوں سمندر تے اک پاسےوں لق ودق صحراء ناݪ منسلک اے جیہڑا بہت خوبصورت امتزاج دا نمونہ دِکھدا اے۔

جزیرے دے عین اُتے ڈونگھے پاݨی چوں اپݨے شکار نوں اچکݨ لئی فضاواں وچ محو پرواز شور مچوندے چِٹے براق پکھیرو تے تھلے ساحل تے دوڑدے پعھجدے چِٹے تے زردی مائل کیکڑے، وقفے وقفے نال سمندری پدھر اُتے ابھردیاں شرارتی وہیل شارک مچھلیاں دے غوطے ماحول نوں سحرزدہ کر دیندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد ساحلی تھاں
گٹھ:پاکستان دے ساحلی شہر تے قصبہ جات
ڈان (خلائی گڈی)

250px|thumb|right|ڈان
**ڈان** اک سابق خلائی گڈی سی جندے ناسا نے 27 ستمبر 2007 وچ کشودرگرہ دی پٹی دے تین معروف قدیم سیاراں وچ توں دو دا مطالعہ کرنے دے مشن دے ساتھ شروع کیا سی: 4 ویسٹا تے سیرس۔
میرینر 9

250px|thumb|right|میرینر 9
**میرینر 9** اک روبالی خلائی گڈی سی جس نے مریخ دی تلاش وچ بہت اہم کردار ادا کیا تے ناسا دے میرینر پروگرام دا حصہ سی۔
*روانہ = 30 مئی 1971
*مریخ وچ داخل = 14 نومبر 1971
*آخری رابطہ = 27 اکتوبر 1972
وینیرا 9

250px|thumb|right|وینیرا 9
**وینیرا 9**، کارخانہ دار دا عہدہ: 4V-1 عدد 660، زہرہ دے لیے سوویت یونین دے بغیر عملے دا خلائی مشن سی۔ ایہ اک آربیٹر تے لینڈر اتے مشتمل سی۔ اندے 8 جون 1975 کو 02:38:00 UTC اتے روانہ کیا گیا تے اس دا وزن 4936 کلوگرام سی۔
تائپننگ بغاوت

**تائپنن بغاوت** جاں **تائپنگ بغاوت** ۱۸۵۰ توں ۱۸۶۴ تک دکھنی چین وچلی اکّ بھاری خانہ جنگی سی جو مانچوآں دے چھنن گھرانے خلاف وڈھی گئی سی۔ اس بغاوت دا آگوُ ہونن شیوچھوآن سی جیہنے اعلان کیتا کہ اوہنوں سفنے وچ ایہہ جانیا کہ اوہ عیسیٰ مسیح دا چھوٹا بھرا اے۔ گھٹو-گھٹ ۲ کروڑ لوکاں، جہناں 'چوں بہتے عام شہری سن، دی موت ہوئی اتے ایہہ اتہاس دے سبھ توں خونی فوجی ٹاکریاں 'چوں اکّ اے۔

## حوالے

گٹھ:چین دی تریخ
جاپان دیاں ۲۱ منگاں

**جاپان دیاں ۲۱ منگاں** پہلی جنگ عظیم دوران جاپان نوں چین اُتے اپنا اثر قائم کرن دا سنہری موقع حاصل ہو گیا۔ اس ویلے سارے یورپی دیس لڑائی وچ رجھے ہوئے سن اتے چین ول دھیان دین دا کسے کول سماں ہی نہیں سی۔ جاپان سرکار نے اس دا لابھ اٹھاؤن دی سکیم بنائی۔ جاپان دا ہتّ اسے گل وچ سی کہ چین ہمیشہ ہی کمزور دیس بنیا رہے۔ جاپان دے  سفیر نے پیکنگ وچ ۱۸ جنوری ۱۹۱۵ نوں یوآن دے ساہمنے ۲۱ منگاں دا اکّ پتر پیش کیتا۔ ایہہ پتر جاپان نے سدھے ہی صدر دے ساہمنے رکھیا اتے جس کاغذ اُتے ایہہ منگاں لکھیاں ہوئیاں سن اس اتے مشین گناں اتے مارو پنڈوبیآں دے چتر بنے ہوئے سن۔
## منگاں
ایہناں منگاں نوں پنج حصےآں وچ ونڈیا جا سکدا ہی-
* **پہلا حصہ**:-شانٹنگ دے تعلق وچ جاپان اتے جرمنی جو کجھ وی فیصلہ کرن اوہ چین نوں قبول ہووےگا۔ چین اس پردیش وچ کسے دیس نوں کوئی حق نہیں دیویگا اتے جاپان نوں ریل رستہ بناؤن اتے بندرگاہاں اُتے کھلا وپار کرن دیویگا۔
* **دوجا حصہ**:-دکھنی منچوریا اتے اندرلے منگولیا دے پردیش وچ جاپان دے ریل مارگاں اتے بندرگاہااں دی سماں سیما ۹۹ سال ہوویگی۔ ایہناں پردیساں وچ جاپان دے لوکاں نوں کھلا سفر کرن، وسن، کتا رکن، صنعت چلاؤن اتے سمپتی بناؤن دا حق ہووےگا۔ کسے ہور دیس نوں اجیہی سہولت دین واسطے چین نوں جاپان توں آگیا لینی پویگی۔
* **تیجا حصہ**:-چین دی لوہے اتے کولے دی کمپنی ہان-یہ-پنگ دوہاں دیساں دے سنیکت قبضے وچ رہیگی اتے ینگسی ندی دی گھاٹی وچ کم کرن دا پورن حق ہووےگا۔
* **چوتھا حصہ**:-چین کسے ہون دیس نوں بندرگاہ، کھاڑی جاں دیپ پٹے اُتے نہیں دیویگا۔
* **پنجواں حصہ**:- اس حصہ وچ جاپان نے ستّ منگاں سن:
** چین سرکار نوں سیاسی، معاشی اتے فوجی کھیتر وچ جاپانی صلاح کار رکھنے ہون گے۔
** چین اپنے اندرلے کھیتراں وچ جاپانی ہسپتالاں، مندراں اتے سکولاں نوں قائم کرن دیویگا۔
** جہناں کھیتراں وچ چین جاپان جدوجہد ہویا اے اوہناں کھیتراں وچ چین دی پولیس جاپان اتے چین دے سنیکت کنٹرول وچ رہیگی۔
** چین، جاپان توں ۵۰ فیصد دے لگبھگ لڑائی دا سمان خریدیگا اتے جاپانی ماہراں ولوں کارخانیاں نوں چلاویگا۔
** دکھنی چین وچ جاپان نوں ریل رستہ بناؤن دی آگیا ہوویگی۔
** چین وچ جاپانی دھرم-پرچارکاں نوں پرچار کرن دی پوری آزادی ہوویگی۔
** چین، پھوکیان نوں جاپان دا اثر کھیتر قبول کریگا۔

## حوالے

گٹھ:جاپان دا اتہاس
گٹھ:چین دا اتہاس
گٹھ:دنیا دے معاہدے
گٹھ:جاپان دی تریخ
گٹھ:چین دی تریخ