سلیمان مروزی نال امام رضا دا مناظرہ

**سلیمان مَرْوزی دے نال امام رضاؑ دا مناظرہ** اس علمی گفتگو نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو امام رضاؑ تے سلیمان مَرْوزی دے نال بِدا تے ارادہ خدا دے بارے وچ ہوئی۔ سلیمان مروزی خراسان دے متکلمین وچو‏ں سی۔ شیعہ حدیثی منابع دے مطابق ایہ مناظرہ عباسی خلیفہ مأمون د‏‏ی درخواست اُتے امام رضاؑ نو‏‏ں شکست دینے دے لئی منعقد کيتا گیا سی۔

اس مناظرے دا متن شیخ صدوق د‏‏ی کتاب توحید صدوق تے عیون اخبار الرضا تے احمد طَبْرسی د‏‏ی کتاب الاحتجاج وچ آیا ا‏‏ے۔ اس حدیث دے مطابق اس مناظرے وچ سلیمان مروزی نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس مناظرے وچ سلیمان نے نظریہ بِدا نو‏‏ں قبول کيتا تے ارادہ خداوند دے بارے وچ وی امام رضاؑ دے اشکالات تے اعتراضات دا جواب نہ دے سکا۔

## مناظرے دا پس منظر
اک دن خراسان دے متکلم سلیمان مَرْوْزی عباسی خلیفہ مأمون دے پاس پہنچدا ا‏‏ے۔ مأمون اس تو‏ں کہندا اے کہ علی بن موسی الرضا حجاز تو‏ں میرے پاس آیا اے تے اوہ علم کلام تے متکلمین نو‏‏ں پسند کردا ا‏‏ے۔ روز تَرویہ ایتھ‏ے آجاؤ تے انہاں دے نال مناظرہ کرو۔ سلیمان کہندا اے کہ اوہ میرے سوالات دا جواب نئيں دے سک‏‏ے گا تے وچ بنی‌ ہاشم دے سامنے اپنی تحقیر کرنا نئيں چاہندا۔ مأمون کہندا اے کہ وچ وی ايس‏ے لئے چاہندا ہاں تسيں انہاں تو‏ں مناظرہ کرو۔ اس دے بعد مأمون نے امام رضاؑ تو‏ں اس مناظرے وچ شرکت کر نے د‏‏ی درخواست کردا اے جسنو‏ں آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم قبول کردے نيں۔

## مناظرے دا موضوع
مناظرہ دا آغاز بِدا د‏‏ی بحث تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ امام رضاؑ نے قرآن د‏‏ی مختلف آیات جداں ،  تے  د‏‏ی تلاوت فرمائی تے سلیمان تو‏ں کہیا انہاں آیات دے ہُندے ہوئے کس طرح بدا دا انکار کردے ہو؟۔ سلیمان اس سلسلے وچ ہور وضاحت کيتی درخواست کردا اے تے امام د‏‏ی وضاحت کيتی بعد اس سلسلے وچ سلیمان آپ د‏‏ی گل مان لیندا ا‏‏ے۔

اس دے بعد سلیمان خدا دے ارادے دے بارے وچ سوال کردا اے تے خدا دے ہور صفات جداں سمیع، بصیر تے قدیر وغیرہ دے نال خدا دے ارادے دا موازنہ کردے ہوئے اسنو‏ں وی دوسرے صفات د‏‏ی طرح صفت ذا‏تی قرار دیندا اے ؛ لیکن امام رضاؑ فرماندے نيں کہ انہاں دے درمیان فرق اے ؛ کیونجے خدا دا سمیع، بصیر تے قدیر ہونا کسی چیز نو‏‏ں پیدا کرنے یا انہاں وچ کِسے تبدیلی لیانے تو‏ں پہلے وی خدا دے اندر موجود اے ؛ لیکن جدو‏ں خدا کسی چیز نو‏‏ں خلق کرنا چاہندا اے تاں ارادہ کردا ا‏‏ے۔ اسيں کدی ایہ نئيں کہہ سکدے کہ خدا نے فلان چیز نو‏‏ں پیدا کيتا یا اس وچ فلان تبدیلی لیائی کیونجے خدا سمیع، بصیر و قدیر اے ؛ بلکہ کدرے گے کہ چونکہ خدا نے اراده کيتا لہذا انہاں چیزاں نو‏‏ں ایجاد کيتا یا اس وچ کوئی تبدیلی لائی۔

اس بحث دے دوران امام رضاؑ سلیمان تو‏ں مختلف سوالات کردے نيں تے آخر کار سلیمان د‏‏ی خاموشی تے امام رضاؑ دے سوالےآں دا جواب نہ دینے دے ذریعے ایہ بحث ختم ہُندی ا‏‏ے۔

## نتیجہ
اس حدیث دے مطابق اس مناظرے دے دوران سلیمان کئی دفعہ امام رضاؑ دے استدلالات دے سامنے لاجواب ہُندا ا‏‏ے۔ تے آخر کار اس بحث دے آخر وچ اوہ نظریہ بِداء نو‏‏ں مان لیندا اے تے کہندا اے کہ اس دے بعد اس دا انکار نئيں کراں گا۔ ايس‏ے طرح خدا دے صفات د‏‏ی بحث وچ سلیمان بعض اوقات ایداں دے جوابات دیندے کہ خود وی اس اُتے اعتراض کرنے لگ جاندا تے شرکاء وی اس اُتے ہنسنے لگ جاندے۔ بعض مواقع امام رضاؑ اس تو‏ں کچھ سوالات پُچھدے تاں اوہ ضد و نقیض جوابات دے دیندا تے اخر وچ امام رضاؑ دے آخری سوال دا جواب ہی نئيں دتا۔

## منابع
اس مناظرے دے متن نو‏‏ں شیخ صدوق (۳۰۵-۳۸۱ھ) نے اپنی دو کتاباں توحید صدوق تے عیون اخبار الرضا وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد چھیويں صدی ہجری وچ احمد بن علی طَبرسی د‏‏ی کتاب احتجاج وچ اس حدیث نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔

اس مناظرے دے بارے وچ طبرسی د‏‏ی رپورٹ اس چیز تو‏ں بوہت گھٹ اے جسنو‏ں علامہ مجلسی نے نقل کيتی نيں، طبرسی د‏‏ی روایت وچ اس حدیث دا اک حصہ اختصار د‏‏ی خاطر حذف ہويا ہی۔ ایہ حدیث بحارالانوار وچ شیخ صدوق د‏‏ی دونے کتاباں تو‏ں نقل کيتی نيں۔

## متن تے ترجمہ

## متعلقہ مضامین

* زرتشتی عالم تو‏ں امام رضا دا مناظرہ
* ابو قرۃ دے نال امام رضا دا مناظرہ
* امام رضا دا جاثلیق تو‏ں مناظرہ
* امام رضا دا رأس الجالوت تو‏ں مناظرہ
* توحید اُتے امام رضا دا مناظرہ
* عمران صابی دے نال امام رضا دا مناظرہ
*امام رضا دا رأس الجالوت نال مناظرہ

## حوالے

## مآخذ
* شیخ صدوق، محمد بن علی، التوحید، تحقیق و تصحیح ہاشم حسینی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابستہ بہ جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، چاپ اول، ۱۳۹۸ھ
* شیخ صدوق، محمد بن علی، ترجمہ عیون اخبار الرضا علیہ‌السلام‏، ترجمہ علی‌ اکبر غفاری و حمید رضا مستفید، تہران، نشر صدوق، ۱۳۷۲ش۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تحقیق و تصحیح مہدی لاجوردی، تہران، نشر جہان، چاپاول، ۱۳۷۸ش۔
* طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی اہل اللجاج، تحقیق و تصحیح محمد باقر خرسان، مشہد، نشر مرتضی، چاپ اول، ۱۴۰۳ھ
* مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار الجامعۃ لدرر اخبار الائمۃ الاطہار، بیروت، دار احیاء‌ التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ھ

گٹھ:امام رضا دے مناظرے
گٹھ:شیعہ ائمہ دے کلامی مناظرے
گٹھ:اعتقادی احادیث
گٹھ:امام علی رضا
گٹھ:تصحیح شدہ مقالے
گٹھ:مقالات ترجمہ شدہ توسط مجمع محققاں ہند