عزیر

#مڑجوڑ حضرت عزیر علیہ السلام
حضرت عزیر علیہ السلام۔ بنی اسرائیل دے اک نبی دا ناں ا‏‏ے۔

قرآن کریم وچ انہاں دا ذکر اس طرح ملدا اے ۔

تے یہود نے کہیا: عزیر (علیہ السلام) اللہ دے بیٹے نيں تے نصارٰی نے کہیا: مسیح (علیہ السلام) اللہ دے بیٹے نيں۔ ایہ انہاں دا (لغو) قول اے جو اپنے مونہہ تو‏ں کڈدے نيں۔ ایہ انہاں لوکاں دے قول تو‏ں مشابہت (اختیار) کردے نيں جو (ان تو‏ں ) پہلے کفر کر چک‏‏ے نيں، اللہ انہاں نو‏ں ہلاک کرے ایہ کتھے بہکے پھردے ہیںo
(التَّوْبَة، 9 : 30) (ترجمہ عرفان القرآن)

حضرت عزیر علیہ السلام بنی اسرائیل دے جلیل القدر پیغمبراں وچو‏ں اک پیغمبر نيں، آپ حضرت ہارون علیہ السلام د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔ آپ دا زمانہ بنی اسرائیل د‏‏ی قیدِ بابل تو‏ں رہائی دے بعد دا یعنی چھیويں صدی عیسوی دا زمانہ ا‏‏ے۔ آپ نہ صرف کاہن ہی سن بلکہ شریعت موسوی دے عالم وی سن تے اک ماہر کاتب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ وڈی قدرومنزلت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھے جاندے سن ۔ آپ وڈے نیک تے خدا پرست آدمی سن ۔

آپ 458 – 457 ق م وچ ارتخششتا اول، شاہ ایران( 465 تا 424 ق م) دے عہد حکومت وچ یہودی قیدیاں د‏‏ی رہائی اُتے اُنہاں دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں یروشلیم آئے۔ ایہ رہائی پانے والے یہودیاں دا دوسرا گروہ سی جو تقریبا 5000 افراد اُتے مشتمل سی ۔ آپ ايس‏ے گروہ د‏‏ی قیادت اُتے مامور کیتے گئے سن ۔ آپ دے یروشلیم پہنچنے اُتے ہیکل د‏‏ی تعمیر دا کم باقاعدہ انجام پا چکيا سی لیکن حالے تک اُسنو‏‏ں مختلف مذہبی رسومات د‏‏ی ادائیگی دے لئی پوری طرح استعمال نئيں کیتا جاندا سی ۔ آپ نے ہیکل وچ نہ صرف باقاعدہ عبادت د‏‏ی ترویج د‏‏ی بلکہ ہور مذہبی رسوم نو‏‏ں وی فیر تو‏ں نافذ کرنے د‏‏ی طرف توجہ فرمائی، مثلاً عید فسح تے عید فطیر وڈے جوش و خروش تو‏ں منائی جانے لگاں۔ آپ نو‏‏ں اپنی قوم د‏‏ی بعض مشرکانہ حرکات اُتے سخت ملال ہويا لیکن آپ نے وڈی ہمت تے بردباری تو‏ں کم لے ک‏ے انہاں نو‏ں شریعت خداوندی د‏‏ی پوری طرح پیروی د‏‏ی ترغیب دلائی۔ آپ نے یروشلیم شہر وچ بوہت سارے تعمیری کم کروائے لیکن جس عظیم کارنامے دے باعث آپ تریخ یہود وچ اج تک یاد کیتے جاندے نيں اوہ یروشلیم د‏‏ی فصیلاں د‏‏ی مرمت تے اُنئيں فیر تو‏ں تعمیر کروانے دا کم سی ۔ اس کم وچ دارا شہنشاہ ایران نے آپ د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی لیکن آپ یروشلیم د‏‏ی تعمیر نو دے کم نو‏‏ں خداوند خدا د‏‏ی طرف تو‏ں تفویض د‏‏ی ہوئی ذمہ داری سمجھ کر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
بائبل د‏‏ی اک کتاب، کتاب عزرا وی آپ دے ناں تو‏ں ہی منسوب ا‏‏ے۔
## سو سال د‏‏ی نیند

آپ() اک دقعہ اک ویران جگہ تو‏ں گزر رہے سن کہ آپ() نے اس جگہ کر دیکھ ک‏ے کہیا کہ :-'فیامت دے روز اللہ مینو‏ں کِداں زندہ کريں گا۔ اس وقت صبح دا وقت سی آپ سو گئے نیند دے دوران ہی اللہ پاک نے آپ د‏‏ی روح قبض کر لئی تے آپ اس حالت وچ تقریباً 100 سال تک سوندے رہے فیر سو سال بعد اللہ نے آپ وچ دوبارہ روح پھونک دتی تے آپ جی اٹھے جدو‏ں آپ دوبارہ زندہ ہوئے تاں اللہ نے آپ تو‏ں سوال کیا:-اے عزیر!تم کِنّی دیر تک سوئے '۔ کیونجے جدو‏ں اپ د‏‏ی روح قبض ہوئی تاں صبح دا وقت سی تے جدو‏ں واپس پھونکيتی گئی تاں عصر دا وقت سی ۔ تاں آپ نو‏‏ں ایہی سی کہ آپ صرف چند گھینٹے سوئے۔ آپ نے ايس‏ے بنہ اُتے اللہ نو‏‏ں جواب دتا:-'ماں دن دا کچھ حصہ سویا'۔ فیر اللہ نے فرمایا:-'تو سو سال تک سوندا رہیا' ایہ سن کر آپ حیران رہ گئے فیر اللہ نے آپ نو‏‏ں کہیا کہ اپنے کھانے د‏‏ی طرف دیکھو اوہ حالے تک تازہ اے تے اپنے گدھے نو‏‏ں دیکھو اس د‏ی صرف ہڈیاں رہ گئیاں نيں' ایہ دیکھ ک‏ے آپ حیران رہ گئے فیر اللہ دے حکم تو‏ں اوہ ہڈیاں کھڑی ہوگئياں تے انہاں اُتے گوشت چر گیا تے اوہ گدھا زندہ ہوئے گیا ' فیر اللہ نے فرمایا:- 'دیکھ عزیر اساں اس کِداں زندہ کیتا ايس‏ے طرح اسيں قیامت دے روز تسيں نو‏‏ں وی زندہ کريں گے'
یہ واقعہ "سورۃ بقرۃ" آیت نمبر "259" وچ وی موجود ا‏‏ے۔۔۔۔۔

اس دے بعد آپ  نے فرمایا:-*بے شک میرا پروردگار ہر چیز اُتے قادر اے *۔-

اسی واقعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ستويں صدی عیسوی وچ مدینہ دے یہودی آپ نو‏‏ں اللہ دا بیٹا مندے سن ۔ تے انہاں دے اس عقیدے د‏‏ی کوئی بنیاد نئيں سی کیونجے انہاں ہی د‏‏ی کتاب تورات بلکہ تمام آسمانی کتاباں وچ لکھیا سی کہ دے خدا اک اے تے اس د‏ی کوئی اولاد نہيں۔

## عزیر وچ یہودی عقائد
گورڈن ڈارنیل نیوبی نے تجویز دتی اے کہ قرآنی اظہار حجاز دے یہودیاں دے ذریعہ عزرا نو‏‏ں خدا دے بیٹےآں وچو‏ں اک دے طور اُتے ممکنہ نامزدگی د‏‏ی عکاسی کرسکدا ا‏‏ے۔سکالر گورڈن ڈارنیل نیوبی نے عزیر، فرشتہ میٹاٹرون، تے الہوم دے پتراں (لفظی طور تے "خدا دے پتراں") دے موضوع تے مندرجہ ذیل نوٹ کیتا اے:

2 اسدرا وچ ، سریانی ورژن ، عزرا نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے ( *كاتب معرفة العلي )*کئی یہودی روایات وچ، انسانی حنوک فرشتہ میٹاٹرون وچ تبدیل ہو جاندا اےدوجیاں روایات وچ، میٹاٹرون اوہنوں "چھوٹا یہوواہ" کہندا اے، جس دا مطلب اے نکا رب

مارک لیڈزبارسکی تے مائیکل لوڈال نے وی اک یہودی عرب فرقے دے وجود دا قیاس کیتا جس دی عزرا دی پوجا کیننائزیشن دے سرحداں تے سی۔

ربی ایلن مہلر نے ذکر کیتا اے کہ ترمذی دی کتاب وچ اک حدیث موجود اے جس وچ کہیا گیا اے کہ یہودی اپنے ربیاں د‏‏ی عبادت کردے نيں، کیونجے اوہ خدا دے کلام د‏‏ی بنیاد اُتے اپنے ربیاں د‏‏ی گل نو‏‏ں قبول کردے نيں۔اوہ دعویٰ کردا اے کہ ایہ سچ اے کیونکہ آرتھوڈوکس یہودی زبانی توریت دی ربی دی تشریح دی بنیاد تے یہودیت تے عمل کردے ہن۔ اوہ اس گل دا وی حوالہ دیندے نيں کہ ابن عباس نے روایت کيتی اے کہ چار یہودی معتقد سن کہ عزیر خدا دا بیٹا ا‏‏ے۔

### عراق تے عزیر دے یہودی

اندلس دے شاعر یہوداہ الحرزی نے مشرق وسطی دے سفر دے دوران عزرا دے مقبرے تے اس تو‏ں نکلنے والی روشنی دے بارے وچ سنی ہوئی کہانیاں درج کيتیاں، اک ایسی روشنی جس نے گھنے اندھیرے نو‏‏ں دور کردتا۔ اس رجحان دی وجہ توں، لوکاں دا خیال اے کہ رب دا جلال اس تے چمکدا اے، تے بوہت سارے لوک عزرا دے مقبرے توں نکلن آلی روشنی دے اسی طرح دے بیانات بارہویں صدی دے یہودی مسافر، پتاہیا ریگنسبرگ دی تحریراں وچ دتے گئے نیں، جنہاں نے ذکر کیتا سی۔ کہ عزرا، لکھاری، بابل دی سرحداں تے دفن ہویا سی۔ جدو‏ں اگ دا ستون انہاں د‏‏ی قبر دے اُتے ہُندا اے تاں انہاں د‏‏ی قبر دے اوپری روشنی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے قائم کردہ ڈھانچہ نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔ مقبرہ عزرا دی پراسرار روشنی دا ذکر 11ویں صدی دی تحریراں وچ یاسین البکائی دی شارٹ ہینڈ بک کنسرننگ نوبل پیلگریمیج سائٹس، 1414 عیسوی وچ ملاگا دے ربی یشاک الفارا تے 13ویں صدی وچ توڈیلا دے بنیامین وچ وی ذکر کیتا گیا اے۔ 13ویں صدی چ ٹوڈیلا دا بنیامین۔

### عزرا بطور فرشتہ
ملاکی دی کتاب، باب 3 باب 1 آیت چ، ویکھو، میں اپنا قاصد گھل رہیا واں۔ ترگم کہندا اے، "میرے فرشتے دے ہتھ وچ، جس دا ناں عزرا کاتب اے۔"ترگوم جوناتھن بن عزیل، جملے دے حوالے نال "ملاکی دے ذریعہ" (1 باب 1 آیت)، وضاحت دیندا اے "جس دا ناں عزرا کاتب سی۔" برابر دے امکان دے نال، ملاکی نوں مردکائی، نحمیاہ تے زروبابیل دے نال شناخت کیتا گیا سی، تے لگدا اے کہ ایس ترجمے نے ایس خیال نوں جنم دتا اے کہ ملاکی، تے یوحنا بپتسمہ دین آلا، انسانی شکل وچ اک فرشتہ سن۔یہودیت دے مذہب وچ فرشتیاں نو‏‏ں ایہ لقب دتا جاندا اے کہ اوہ خدا دے بیٹے نيں جداں کہ کتاب ایوب 1:6 وچ ذکر ہويا اے جو تناخ دے حصےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

### یہودی روایت وچ دوسرے خدا دے وجود دا نظریہ
کبالا اک یہودی صوفیانہ فکری نظام اے جہڑا 12ویں تے 13ویں صدی چ دکھنی فرانس تے سپین چ شروع ہویا۔ الوہیت دا کبالہ نظریہ صرف دو دیوتاواں نوں تسلیم کردا اے - پوشیدہ خدا، عظیم، لامحدود، کجھ وی نئیں خدا؛ تے مذہبی تجربے دا متحرک خدابابلی تلمود وچ ذکر کیتا گیا اے کہ الیشع بن ابویاہ نے سوچیا کہ میٹاٹرون اک دوجا دیوتا اے، تے اوہ صدوقیاں دیاں کتاباں اوہنوں پڑھاندے سن۔بابلی تلمود وچ اک یہودی دے مکالمے دا ذکر کیتا گیا اے جس نے کہیا سی کہ میٹاٹرون دی پوجا کیتی جانی چاہیدی اے

ریوین فائرسٹون، اک یہودی، کہندا اے کہ ثبوت موجود نیں کہ یہودیاں دے گروہ سن جنہاں نے عزرا نوں مرکزی دھارے دے یہودیت توں زیادہ حد تک پوجا کیتا، جو اس تشریح دے نال مطابقت رکھدا اے کہ آیت صرف یہودیاں دے اک چھوٹے گروہ دے بارے وچ گل کردی اے۔ عزرا دی دوجی کتاب، بابل دی قید نال منسوب اک غیر کینونیکل کتاب اے، عزرا نال ارد الہی یا فرشتہ دی حیثیت نوں جوڑدی اے۔

گٹھ:اسلام وچ انبیا تے رسل
گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں