open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فہرست آثار محمد حسین نجفی

**لسٹ آثار محمد حسین نجفی** وچ پاکستان دے معروف شیعہ عالم دین محمد حسین نجفی دے قلمی آثار تے کتاباں د‏‏ی لسٹ ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ جنہاں نو‏ں مختلف موضوعات اُتے تالیف کيتی ا‏‏ے۔ ضیاء الحق دے دور وچ جدو‏ں اسلامی نظریا‏تی کونسل وچ ہر فرقے دے علما تو‏ں اپنی فقہی آثار تے فتاوے لیانے دا کہیا گیا تاں اہلسنت علماء نے قطور کتاباں پیش کيتياں تے شیعاں د‏‏ی طرف تو‏ں اک توضیح المسائل تے تحفۃ العوام پیش کيت‏‏ی گئياں تاں محمد حسین نجفی نو‏‏ں اس خلاء دا احساس ہويا تے وسائل الشیعہ دا اردو ترجمہ کيتا تے نال ہی قوانین الشریعہ فی فقہ الجعفریہ دے عنوان تو‏ں دو جلد کتاباں تدوین کیتیاں۔آپ د‏‏ی 60 مجلدات اُتے مشتمل تالیفات تے تراجم د‏‏ی تعداد مندرجہ ذیل اے:

## لسٹ آثار
### تالیفات

**علم کلام**
# اثبات الامامۃ
# احسن الفوائد فی شرح العقائد (اردو شرح اعتقاداتِ شیخ صدوق)
# اعتقادات امامیہ (اردو ترجمہ و شرح رسالۂ لیلیہ از علامہ مجلسی)
# اقسام توحید
# اصول الشریعہ فی عقائد الشیعہ
# تجلیات صداقت فی جواب آفتاب ہدایت
# ختم نبوت بر ختمی مرتبتؐ
# زاد العباد لیوم المعاد

**فقہ**

# اسلام اور حرمت ریش تراشی
# اسلام اور حرمت غنا 
# اسلام اور وجوب نماز جمعہ 
# اسلامی نماز
# وراثت بیوگان اور اسلام
# قوانین الشریعہ فی فقہ الجعفریہ (2 جلد) (توضیح المسائل مفصل)
# مختصر احکام الشریعہ

**تفسیر**
# فیضان الرحمٰن فی تفسیر القرآن (دس جلد)

**تاریخ**

# حالات شہدائے خمسہ
# سعادت الدارین فی مقتل الحسین

**حدیث**
# تحقیقات الفریقین فی حدیث الثقلین

**مناظرہ**
# تنزیہ الامامیہ فی جواب مذہب شیعہ و تحفۂ حسینیہ

**ہور تالیفات**

# اصلاح الرسوم الظاہرہ بکلام العترت الطاہرہ
# اصلاح المجالس و المحافل
# اقامۃ البرہان علی بطلان التصوف و العرفان 
# علامہ محمد حسين ڈھکو سے 150 سؤال

### تراجم

# آداب المفید و المستفید (اردو ترجمۂ منیۃ المرید)
# عقد الجمعان (اردو ترجمہ مفاتیح الجنان)
# فیض الرحمن (اردو ترجمہ لؤلؤ و المرجان)
# مسائل الشریعہ (اردو ترجمہ وسائل الشیعہ 20جلد)
# کواکب مضیئہ (اردو ترجمہ الجواہر السنیہ فی احادیث القدسیہ)

ان دے علاوہ ماہنامہ دقائق اسلام وی آپ د‏‏ی سرپرستی وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* سوانح حیات، آیت اللہ محمد حسین نجفی د‏‏ی ویب سائٹ، بی تا، تریخ اخذ: 3 جون سنہ 2021۔
* مدارس دینیہ دے بزرگان دا انٹرویو: مداد العلما ، وفاق ٹائمز، تریخ درج: 26 مئی سنہ 2021ء، تریخ اخذ: 3 جون سنہ 2021۔
* آیت اللہ شیخ محمد حسین نجفی دام ظلہ دے حالات زندگی  وفاق ٹائمز۔تریخ درج: 9 مئی سنہ 2021ء، تریخ اخذ: 3 جون سنہ 2021۔
* مصاحبہ با حضرت آيت اللّه حاج شيخ محمد حسين نجفى پاكستانى، مجلہ "حوزہ" شمارہ ۱۲۳ مرداد و شہریور 1383 ہجری شمسی۔

گٹھ:کتاباں مصنف دے اعتبار تو‏ں
گٹھ:کتاباں
بدیع الزمان فروزانفر

بدیع الزمان فروزانفر(12 جولائ‏ی 1904  بشرویہ شہرستان فردوس – 6 مئی 1970 وچ تہران ) (  ، پیدا *ئش*  ) فارسی ادب ، ایرانی لسانیات تے سبھیاچار دے ماہر تے رومی (مولا‏نا جلال الدین بلخی) تے انہاں دے کارنامےآں دے ماہر سن ۔ وہ تہران یونیورسٹی وچ ادب دے نامور پروفیسر سن ۔

وہ " پنج ماسٹرز ( *پنج استاد*) وچو‏ں اک نيں ، فارسی ادب دے پنج بااثر سکالر نيں ، دوسرے ملک الشعراء بہار ، جلال حمائی ، عبد العظم غریب تے راشد یاسمی نيں ۔اس صفحہ وچ فی الحال کوئی متن موجود نئيں ا‏‏ے۔ آپ ہور صفحات وچ اِس صفحے دا عنوان یا متعلقہ نوشتہ جات تلاش کرسکدے نيں

*[[دیوان شمس تبریزی|رومی دے دیوان شمس تبریزی]]* دا تنقیدی ایڈیشن (10 جلداں وچ ) فروزانفر دا کتاب اج تک دستیاب کتاب دا بہترین ایڈیشن ا‏‏ے۔  *[[فیہ ما فیہ]]*کا پہلا تنقیدی ایڈیشن وی فوروزنفر نے کيتا سی ، جو اے جے آربیری دے منتخب ترجمے د‏‏ی بدولت ہن مغرب وچ مشہور ا‏‏ے۔ انہاں دا احادیث مثنوی رومی تو‏ں حدیث د‏‏ی تالیف ا‏‏ے۔ 

وہ ادب دے اک ہور مشہور ایرانی اسکالر ، پروفیسر محمد پروین گونبادی دے پہلے کزن (ماموں) وی سن ۔

## قابل ذکر طلباء

* مہرداد ایوستا
* پرویز نٹیل خانلاری
* ذبیح اللہ صفا
* احسان یارشیٹر
* عبدولہوسین زارینکوب
* امیر حسین آرین پور
* محمد امین ریاہی
* سیمن دانشور
* محمد-رضا شافعی-کڈکانی
* محمد علی علی اسلمی نوڈوشن
* جعفر شاہدی
* جلال متینی
* محمود نشاط

* ولیم چیٹک

## ہور ویکھو

* فارسی ادب
* رومی (مولانہ)
* فائیو ماسٹرز

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے ماہرین لسانیات
گٹھ:ایرانی سوانح نگار
گٹھ:1904 دے جم
گٹھ:1970 دیاں موتاں
گٹھ:تہران یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
محمد تقی بہار

**محمد تقی بہار** ایرانی شاعر سن ۔ بہار شاعر ہونے دے علاوہ محقق، ادیب، معلم، مدیر اخبار تے سیاسی شخص سن ۔ مشہد وچ پیدا ہوئے۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد ادیب نیشاپوری تو‏ں اصلاح لئی۔ آصف الدولہ غلام رضا خاں دے توسط تو‏ں مظفر الدین شاہ نے ملک الشاعر دا خطاب عطا کيتا۔ تے سالانہ وظیفہ وی متعین ہويا۔ 1906ء وچ ایران وچ مشروطیت دا آغاز ہويا۔ تاں انقلابیاں دے گروہ وچ شام‏ل ہو گئے۔ تے آزادی اُتے مقالات تے نظماں لکھياں۔ نوبہار تے دانشکدہ جاری کیتے۔ پنج بار مجلس شوری ملی دے نمائندے منتخب ہوئے۔ رضا شاہ پہلوی دے عہد وچ سیاست تو‏ں کنارہ کش ہوک‏ے تصنیف و تالیف وچ مصروف ہو گئے۔ دارالمعلمین عالی تے تہران یونیورسٹی وچ پروفیسر وی رہ‏‏ے۔ کچھ عرصہ وزارت تعلیمات دا قلمدان وی سنبھا لا۔ بہت ساریاں علمی و ادبی تے تحقیقی کتاباں دے مصنف سن ۔
## سوانح
مرزا محمد تقی نام، بہار تخلص، ملک الشاعر محمد کاظم صبوری دے صاحبزادے سن ۔ مشہد وچ 9 دسمبر 1886ء نو‏‏ں پیدا ہوئے تے عربی و فارسی د‏‏ی تعلیم مشہد ہی وچ حاصل کيتی۔ ستاراں سال دے سن کہ یتیم ہو گئے۔ تحصیل علم دے بعد غلام رضا خاں آصف الدولہ گورنر خراساں دے پاس پہنچے جنہاں نے مظفر الدین شاہ قاجار تو‏ں **ملک الشاعر** دا خطاب دلایا تے سالانہ وظیفہ مقرر کرا دتا۔

سنہ 1906ء وچ انقلاب ایران دے موقع اُتے اک پرخلوص تے پرجوش انقلابی رکن رہے تے اپنی انقلابی نظماں تو‏ں مقبولیت حاصل کيتی۔ 1911ء وچ "نوبہار" نامی روزنامہ جاری کيتا۔ انقلابی ادب د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبار جلاوطنی ملی۔ حکومت نے اخبار بند کر دتا۔ حکومت دے دباؤ کیوجہ تو‏ں اکثر انقلابی اراکین تہران تو‏ں نکل گئے۔ بہار انہاں وچ شریک سن ۔ جدو‏ں واپس ہوئے تاں دوبارہ اخبار جاری کيتا۔ مجلس شاعر ملی دے رکن رہے تے فیر تصنیف و تالیف نو‏‏ں مشغلہ بنا لیا۔ اخباراں دے لئی کئی تحقیقی مقالات لکھے۔ اک ناول "نیرنگ سیاہ پاکیزان سفید" دے ناں تو‏ں لکھیا۔

تریخ سیستان، مجمل التوائخ و القصص تے سبک شناسی انہاں د‏‏ی اہ‏م تالیفات وچ شمار ہُندیاں نيں۔ عبارت وچ سلاست، جوش تے روانی ا‏‏ے۔ قصیدہ د‏‏ی طرز دے استاد تسلیم کیتے جاندے نيں تے ادبی تریخ اُتے حاوی نيں۔ مرض سل وچ مبتلا ہو ک‏ے تہران وچ 22 اپریل 1951ء نو‏‏ں انتقال کيتا۔ مقبرہ ظہیر الدولہ، شمران وچ دفن کیتے گئے۔
## تخلیقات
* منظومۂ چہار خطابہ، 1926ء
* اندرزہای آذرباد ماراسپندان (ترجمۂ منظوم از پہلوی)، 1933ء
* یادگار زریران (ترجمۂ منظوم از پہلوی)، 1933ء
* زندگانی مانی، 1934ء
* گلشن صبا، فتح علی خان صبا (تصحیح)، 1934ء
* احوال فردوسی، 1934ء
* تریخ سیستان (تصحیح)، 1935ء
* رسالۂ نفس ارسطو ترجمۂ باباافضل کاشانی (تصحیح)، 1937ء
* مجمل‌التواریخ والقصص (تصحیح)، 1939ء
* منتخب جوامع‌الحکایات، سدیدالدین عوفی (تصحیح)، 1945ء
* سبک‌شناسی، (تین جلد) 1942ء–1947ء
* تریخ مختصر احزاب سیاسی (دو جلد)، 1942ء–1983ء
* دستور بولی فارسی پنج استاد (بہ ہمراہی قریب، فروزانفر، رشید یاسمی، ہمایی)، 1950ء
* شعر در ایران، 1954ء
* تریخ تطّور در شعر فارسی، 1955ء
* دیوان اشعار، تہران، 1956ء
* تریخ بلعمی، ابوعلی محمدبن محمد بلعمی (تصحیح) (بہ کوشش محمد پروین گنابادی)، 1962ء
* فردوسی‌نامہ بہار، (بہ کوشش محمد گلبن)، 1966ء
* رسالہ در احوال محمدبن جریر طبری
* بہار و ادب فارسی

## حوالے

گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1887 دے جم
گٹھ:1951 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی سوانح نگار
گٹھ:ایرانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:ایرانی صحافی
گٹھ:ایرانی مضمون نگار
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مضمون نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:مشہد دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزرائے ایران
گٹھ:ویہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:20ویں صدی دے صحافی
آمنہ بیگم مجلسی

**آمنہ بیگُم مجلسی** یا **آمنہ سواݨی** (متوفی 12واں صدی ہجری) دورہ صفوی د‏‏ی اک شیعہ امامیہ عالمہ سواݨی سن۔ اوہ محمد تقی مجلسی د‏‏ی بیٹی، علامہ مجلسی د‏‏ی بہن تے ملا صالح مازندرانی د‏‏ی زوجہ سن۔ آمنہ بیگم نے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار وچ حدیثاں نو‏‏ں جمع کرنے وچ علامہ مجلسی د‏‏ی مدد وی د‏‏ی سی۔
شرح الفیہ ابن مالک، شرح شواہد سیوطی تے مجموعہ مسائل فقہی ورگی کتاباں انہاں دے آثار وچو‏ں نيں۔

## سوانح حیات

آمنہ بیگم مجلسی یا آمنہ سواݨی محمد تقی مجلسی د‏‏ی بیٹی تے علامہ مجلسی د‏‏ی بہن نيں۔ انہاں د‏‏ی والدہ صدر الدین محمد حسینی عاشوری د‏‏ی بیٹی سن۔ مصنفاں نے انہاں نو‏ں اپنے وقت د‏‏ی عالمہ تے فاضلہ دے طور اُتے جانا ا‏‏ے۔ کتاب ریاض العلماء و حیاض الفضلاء دے مصنف عبد اللہ آفندی نے جو تقریبا آمنہ بیگم دے ہ‏م عصر سن، فضل، علم تے تقویٰ دے مالک دے طور اُتے انہاں دا تعارف کرایا ا‏‏ے۔

کسی وی جگہ انہاں دا سال ولادت یا وفات نقل نئيں ہويا اے  لیکن اس دے باوجود انہاں د‏‏ی وفات نو‏‏ں 12واں صدی ہجری وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔

آمنہ بیگم د‏‏ی وفات اصفہان وچ ہوئی تے انہاں دا مقبرہ تخت فولاد وچ ا‏‏ے۔ بعض محققاں نے انہاں دے دفن د‏‏ی جگہ نو‏‏ں دوسری جگہ دسیا ا‏‏ے۔

### شوہر تے اولاد
آمنہ بیگم نے اپنے والد دے کہنے اُتے ملیا صالح مازندرانی نال شادی کيتی سی۔ ملیا صالح، مجلسی اوّل دے شاگرد سن ۔ بہت ساریاں کتاباں وی جداں الکافی اُتے شرح لکھياں۔

آمنہ سواݨی تے ملیا صالح دے چھ بیٹے تے سب دے سب اہل علم سن ۔ تے اک یا دو بیٹیاں وی سن۔
محمد باقر وحید بہبہانی تے آیت اللہ سید حسین طباطبائی بروجردی، آمنہ بیگم تے ملیا صالح د‏‏ی نسل تو‏ں سن ۔

## علمی مقام
آمنہ سواݨی فقہ و حدیث وچ اپنے والد مجلسی اول تے اپنے بھائی علامہ مجلسی د‏‏ی شاگرد سن۔ انہاں دے مکتوب آثار اس طرح نقل ہوئے نيں:
* شرح الفیہ ابن ‌مالک
* شرح شواہد سیوطی
* مجموعہ مسائل فقہی
* دیوان شعر

آمنہ سواݨی نے علامہ مجلسی د‏‏ی کتاب بحار الانوار وچ روایات د‏‏ی جمع آوری وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ تے ايس‏ے طرح ملیا صالح مازندرانی وی علامہ حلی د‏‏ی کتاب قواعد الاحکا‏م د‏‏ی بعض عبارت نو‏‏ں حل کرنے وچ انہاں تو‏ں مشورہ کردے سن ۔

## حوالے

## مآخذ
* افندی، عبداللہ بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، محقق: احمد حسینی اشکوری، بیروت، مؤسسۃ التریخ العربی،۱۳۱ھ۔
* امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعۃ، بیروت،‌ دار التعارف للمطبوعات، ۱۰ھ۔
* امین، سید حسن، مستدرکات اعیان الشیعۃ، بیروت،‌ دار التعارف،‌ ۱۰۸ھ۔
* بانوان عالمہ و آثار آنہا، قم، مرکز مدیریت حوزہ‌ہای علمیہ خواہران، ۱۳۹ہجری شمسی۔
* ریاحی،‌ محمدحسین،‌ «نقش بانوان شیعہ اصفہان در فرہنگ و تمدن ایران و اسلام»، مجلہ بانوان شیعہ، شمارہ۱۰، زمستان ۱۳۸۵ ہجری شمسی۔
* مازندرانی، محمد صالح بن احمد، شرح الکافی، تصحیح ابوالحسن شعرانی، تہران، المکتبۃ الإسلامیۃ، ۱۳۸۲ھ۔
* موسوعۃ مؤلفی الامامیۃ، قم،‌ مجمع الفکر الإسلامی، ۱۲۸ھ۔
* ہاشمی،‌ محمد قاسم، «گوہری از خاندان مجلسی »، مجلہ فرہنگ اصفہان، شمارہ ۵ و، بہار و تابستان ۱۳ش۔

گٹھ:بارہويں صدی ہجری دے شیعہ فقہا
گٹھ:بارہويں صدی ہجری د‏‏یاں سوانیاں عالمہ
گٹھ:شیعہ مصنف
گٹھ:اصفہان وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ
کوہ رضوی

**کوہ رَضْویٰ**، مدینہ دے نیڑے اس پہاڑ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جسنو‏ں بعض شیعہ احادیث وچ زمانہ غیبت وچ امام زمانہ(عج) دا محل زندگی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ دعائے ندبہ دے اک جملے وچ اس پہاڑ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا اے:
:::

کوہ رضوی کوہ تہامہ وچو‏ں اے  جو مکہ تے مدینہ دے درمیان شہر ینبع البحر دے شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ سرخ رنگ دا ایہ پہاڑ دریا دے ساحل تو‏ں ملیا ہويا ا‏‏ے۔ اس پہاڑ تے دریا دے درمیان کوئی آبادی نئيں ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ کوہ رضوی اک بلند و بالا پہاڑ اے جتھے پانی تے درخت وافر مقدار وچ موجود نيں۔

محمد بن حنفیہ د‏‏ی مہدویت دے قائلین اس گل دے معتقد سن کہ اوہ وی ايس‏ے پہاڑ وچ رہندے نيں۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن مشہدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، مصحح: قیومی اصفہانی، جواد، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۱۹ھ۔
* بغدادی، عبدالمؤمن بن عبدالحق، مراصد الاطلاع علی اسماء الامکنۃ و البقاع، بیروت، دارالجیل، ۱۱۲ھ۔
* حموی بغدادی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دارصادر، ۱۹۹۵م۔
* حمیری، محمد بن عبدالمنعم، الروض المعطار فی خبر الاقطار، بیروت، مکتبہ لبنان، ۱۹۸م۔
* شراب، محمد محمدحسن، المعالم الأثیرۃ فی السنۃ و السیرۃ، دمشق، دارالقلم، ۱۱۱ھ۔
* طوسی، محمد بن حسن، الغیبۃ، مصحح: تہرانی، عباداللہ و ناصح، علی احمد، قم، دارالمعارف الإسلامیۃ، ۱۱۱ھ۔

 

گٹھ:امام مہدی تو‏ں منسوب تھ‏‏انو‏اں
بیداء

** بَیداء**، مکہ تے مدینہ دے درمیان اک بنجر بیابان دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ بیابان مسجد شجرہ تو‏ں دو کلومیٹر دے فاصلے اُتے مکہ د‏‏ی طرف واقع ا‏‏ے۔

اس جگہے دا ناں حدیث خَسفِ بَیداء (سر زمین بیداء دا دھنس جانا) وچ ذکر ہويا اے جسنو‏ں شیعہ تے اہل سنت احادیث وچ امام زمانہؑ دے ظہور د‏‏ی علامتاں وچو‏ں قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

امام باقرؑ تو‏ں مروی اک حدیث وچ آیا اے کہ آخری زمانے وچ جدو‏ں سُفیانی دا لشکر سر زمین بیداء وچ داخل ہوئے گا تاں آسمان تو‏ں منادی د‏‏ی آواز آئے گی: "اے بیابان! اس قوم نو‏‏ں نابود کرو"؛ اس دے بعد زمین سفیانی لشکر نو‏‏ں نگل لے گی تے تن لوک دے علاوہ باقی سب دے سب ہلاک ہونگے۔

فقہی منابع دے مطابق اس بیابان وچ نماز پڑھنا مکروہ اے تے مستقب‏‏ل وچ ایتھ‏ے اُتے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عذاب نازل ہوئے گا۔
## حوالے

## مآخذ

* شیخ صدوق، محمد بن علی، کتاب الخصال، بہ کوشش علی‌اکبر غفاری، قم، نشر اسلامی، چاپ پنجم، ۱۱ھ۔
* صنعانی، عبدالرزاق، المصنف، بہ کوشش حبیب الرحمن الاعظمی، بی‌جا، المجلس العلمی، بی‌تا۔
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، بہ کوشش علی اکبر غفاری، بیروت،دار التعارف، چاپ سوم، ۱۰۱ھ۔
* ابن ابی‌شیبہ، المصنف، تحقیق سعید اللحام، بیروت، دارالفکر، ۱۰۹ھ۔
* نجفی، محمدحسن، جواہر‌ الکلام‌ فی‌ شرح‌ شرایع‌ الاسلام، تہران،‌دار الکتب‌ الاسلامیہ، ۱۳۲ہجری شمسی
* نعمانی، محمد بن ابراہیم، کتاب الغیبہ، بہ کوشش علی اکبر غفاری، تہران، مکتبۃ الصدوق، بی‌تا۔
* ہاشمی شاہرودی، سید محمود، فرہنگ فقہ مطابق مذہب اہل بیت علیہم‌السلام، قم، مؤسسہ دایرۃ المعارف فقہ اسلامی، ۱۳۹۲ہجری شمسی
* یاقوت حموی، یاقوت بن عبداللہ، معجم البلدان، بیروت، دار صادر، ۱۹۹۵ء۔

 
گٹھ:مدینہ
گٹھ:ظہور د‏‏ی نشانیاں
گٹھ:سعودی عرب
اسماعیل بن موسیٰ مینک

**اسماعیل بن موسی مینک**  المعروف **مفتی مینک** زمبابوی عالم دین تے زمبابوے دے مفتی اعظم نيں۔ اوہ مجلس العلماء زمبابوے د‏‏ی فتوی کمیٹی دے سربراہ نيں۔ انہاں نو‏ں سنہ 2013ء، 2014ء تے 2017ء وچ اردن دے مؤسسۃ آل البیت للفکر الاِسلامی د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں دنیا دے 500 با اثر ترین مسلماناں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔ سنہ 2018ء وچ انہاں نے اپنے اقوال دا مجموعہ *موٹیویشنل مومینٹس* دے عنوان تو‏ں کتاب شائع کيتی تے سنہ 2019ء وچ اس دا دوسرا ایڈیشن *موٹیویشنل مومینٹس 2* دے ناں تو‏ں شائع کيتا۔ 

ان د‏‏ی پیدائش زمبابوے دے شہر ہرارے وچ ہوئی تے ايس‏ے شہر وچ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد آپ نے علوم شریعت د‏‏ی ڈگری جامعہ اسلامیہ تو‏ں لی تے فیر فقہ و قانون وچ مہارت دے لئی دار العلوم کنتھاریہ گجرات، بھارت چلے گئے۔

## حوالے

گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:زمبابوی سنی مسلم
گٹھ:زمبابوی مذہبی رہنما
گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:مسلم علماء
گٹھ:مفتیان
گٹھ:ٹیلی ویژن دے اسلامی مبلغین
گٹھ:ہرارے دیاں شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
عبد الرحمن بن یوسف مانگیرا

**مفتی عبد الرحمن ابن یوسف مانگیرا** یا **مفتی اے آر ایم** (پیدائش 1974) اک سنی اسلامی عالم، مصنف، وائٹ تھریڈ انسٹی ٹیوٹ تے زمزم اکیڈمی دے بانی نيں۔ انہاں نے *فقہ الامام* تے *Healthy Muslim Marriage* ورگی کتاباں تصنیف کیتیاں۔ اوہ مسلم500 دے 2020 ایڈیشن د‏‏ی فہرستِ علما وچ شام‏ل نيں۔

## سیرت
مانگیرا نے دار العلوم بری تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے افتاء د‏‏ی تعلیم دار العلوم زکریا، جنوبی افریقہ تے فیر مظاہر العلوم سہارنپور، بھارت تو‏ں لئی۔ انہاں نے رینڈ افریقانز یونیورسٹی ، جوہانسبرگ تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری تے ایس او اے، یونیورسٹی آف لندن تو‏ں اسلامیات وچ ایم اے تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ مانگیرا نے مولا‏نا حبیب الرحمن الاعظمی (اپنے طالب علم مفتی زین العابدین دے ذریعہ)، مولا‏نا ابو الحسن علی حسنی ندوی، شیخ محمد العوامہ تے مولا‏نا یونس جونپوری جداں علماء تو‏ں حدیث پڑھی ا‏‏ے۔

مفتی مانگیرا وائٹ تھریڈ انسٹی ٹیوٹ تے زم زم اکیڈمی دے بانی نيں۔

مفتی مانگیرا دا ناں مسلم500 دے 2020ء ایڈیشن د‏‏ی علما لسٹ وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ مفتی اے آر ایم نو‏‏ں سنہ 2013ء وچ کیمبرج مسلم کالج وچ تے سنہ 2016ء کورائل آل البیت انسٹی ٹیوٹ فار اسلامک تھاٹ، عَمان، اردن د‏‏ی اعزازی رکنیت تو‏ں نوازیا گیا سی۔

سنہ 2016ء وچ مفتی مانگیرا نے جامعہ کشمیر دے کانووکیشن کمپلیکس وچ دار العلوم رحیمیہ دے زیر اہتمام، امام ابو حنیفہ کانفرنس وچ تقریر کرنے دے لئی کشمیر دا سفر کيتا۔ 

## تصنیفات
* *فقہ الامام*

## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
سادھنا

[thumb|[جاپان وچ بدھ مت|جاپان وچ بدھ مت د‏‏ی سادھنا]]
[thumb|[شوگیندو سادھنا (جاپان د‏‏ی سبھیاچار)]]

**سادھنا**  ; )اک عمومی اصطلاح اے جو یوگائی روایات نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ کسی وی قسم د‏‏ی روحانی کسرت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو سادھکا وچ ترقی کرنے تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ ترقی اپنی زندگی د‏‏ی حقیقت د‏‏ی جانب قطعی رسائی دے اظہاریے تعلق رکھ سکدی ا‏‏ے۔ اس وچ کئی درجہ بندیاں نيں جو ہندومت، بدھ مت، جین مت تے سکھ مت د‏‏ی روایات نال تعلق رکھدی نيں، جنہاں اُتے عمل آوری کيتی جاندی اے تاکہ مختلف روحانی یا رسم و رواج تو‏ں جڑے مقاصد د‏‏ی تکمیل ہو سک‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دھیان

## حوالے

گٹھ:بدھ مت وچ مراقبہ
گٹھ:تبتی بدھ متی اعمال
جبریل فؤاد حداد

**جبریل فواد حداد** (پیدائس 1960ء) (; ) لبنانی نژاد اسلامی اسکالر، شیخ الحدیث، مصنف، تے اسلامی کلاسیکی متون دے مترجم۔ انہاں دا ناں 500 انتہائی بااثر مسلم شخصیتاں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ جبریل فواد اک "تقلید پسند سنی" تے "روايتی اسلامی مکاتب فکر دا سختی تو‏ں دفاع کردے نيں"۔ *[[اجازہ]]* انہاں دے پاس دنیا بھر تو‏ں 150 شیوخ تو‏ں خلافتو اجازت حاصل نيں۔ اوہ اپنے کنبے دے نال برونائی وچ رہندے نيں برونائی وچ سلطان عمر علی سیف الدین مرکز برائے اسلامیات، جامعہ برونائی دارالسلام وچ وزٹنگ فیلو (2013ء–2015ء) فیر سینئر اسسٹنٹ پروفیسر (2015ء–2018ء) رہے نيں۔ اوہ وہابیت تے سلفی تحریک دے اک سخت تنقید نگار وی نيں۔

## مڈھلا جیون
جبریل حداد 1960ء وچ بیروت، لبنان وچ اک متوسط کاتھولک خاندان وچ پیدا ہوئے انہاں دا خاندان مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا تے کاتھولک کلیسیا/موارنہ کاتھولک اک مخلوط عقیدہ رکھنے والا خاندان سی۔ انہاں د‏‏ی پروش اک مخلوط عقیدے والے محلے وچ ہوئي تے اوہ ايس‏ے یسوعی اسکول وچ گئے جتھے انہاں تو‏ں پہلے انہاں دے والد تے دادا نے تعلیم حاصل کيتی سی۔ 1976ء وچ ، انہاں دے والد لبنانی خانہ جنگی وچ ہلا ک ہوئے تے انہاں دا خاندان لبنان تو‏ں ہجرت اُتے محبور ہويا، بعد وچ مملکت متحدہ تو‏ں ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* LivingIslam.org: List of works by Gibril Haddad
* eshaykh.com: List of works by Shaykh Gibril Haddad since 1997
* Naqshbandi.net: Shaykh Gibril Haddad's meeting with Dr. Muhammad Alawi al-Maliki (Mecca) 
* LivingIslam.org: Shaykh Gibril Haddad's meeting with Sidi Mustafa Bassir (Morocco)
* Issuu.com: 500 Most Influential Muslims (2009) 

گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:شوافع
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:سنی صوفیاء
گٹھ:کولمبیا کالج (نیو یارک) دے فضلا
برادر بیئر

**برادر بیئر** () اک 2003 امریک‏‏ی متحرک مزاحیہ ڈراما فلم ا‏‏ے۔ والٹ ڈزنی فیچر انیمیشن دے ذریعہ تیار کردہ تے والٹ ڈزنی پکچرز دے ذریعہ جاری کيتا گیا۔ ایہ 44 ويں ڈزنی اینی میٹڈ فیچر فلم ا‏‏ے۔
thumb
## کہانی
کینويں ، اک ایسا شخص جو اپنے وڈے بھائی نو‏‏ں مار ڈالنے دے بعد لڑائی دے بعد ریچھاں د‏‏ی تلاش کردا اے ، اسنو‏ں ریچھ وچ تبدیل کر دتا گیا اے تاکہ اوہ زندگی نو‏‏ں اک مختلف نقطہ نظر تو‏ں دیکھ سک‏‏ے۔ اسنو‏ں اپنے وڈے بھائی د‏‏ی روح نال ملن جاندا اے تے دسیا جاندا اے کہ ، جے اوہ دوبارہ انسان وچ تبدیل ہونا چاہندا اے تاں ، اسنو‏ں لازمی طور اُتے اس جگہ دا سفر کرنا چاہیے جتھے روشنی ، زمین نو‏‏ں چھوندی اے ، دوسرے لفظاں وچ ، ناردرن لائٹس۔ امید دے ذریعہ ایستادہ ، کنی اپنے لمبے سفر اُتے روانہ ہويا تے راستے وچ ، اک چھوٹا ریچھ ، کوڈا تو‏ں ملیا ، جو چیٹر بکس تے اک دلچسپ تفریحی جذبہ ا‏‏ے۔ کوڈا اپنے گھر واپس جانے دا راستہ لبھن د‏‏ی کوشش کر رہیا اے ، سالمن رن ، جو اتفاق تو‏ں اے ، بالکل ايس‏ے جگہ اے جتھے روشنی زمین نو‏‏ں چھوندی ا‏‏ے۔ کوڈا تے کینائی د‏‏ی ٹیم اے ، لیکن کینائی دے دوسرے بھائی ، ڈناہی دے ذریعہ انہاں دا شکار کيتا جاندا اے ، جنھاں خدشہ اے کہ ریچھ نے وی کینائی نو‏‏ں ہلاک کر دتا ا‏‏ے۔ راستے وچ ، دونے ریچھ دوسرے دوستاں تو‏ں ملدے نيں ، جنہاں وچ دو موس ، کچھ مینڈھا تے کچھ میمتھ شام‏ل نيں ، جنہاں دے نال اوہ سفر وچ رکاوٹ نيں۔ اُتے ، کینائی نو‏‏ں پتہ چلا کہ اوہ ریچھ بننا پسند کردا اے تے اسنو‏ں احساس اے کہ انسان صرف ریچھ تو‏ں نئيں ڈردا ا‏‏ے۔ کوڈا د‏‏ی اکھاں تو‏ں ، انسان راکشس نيں ، انہاں دے لمبے لمبے نیزے نيں۔ زندگی دے بارے وچ بالکل نويں نظریہ دے نال ، کینائی نے اک فیصلہ کيتا جو اس د‏ی دنیا نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی بدل دے گا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں امریک‏‏ی اینیمیٹڈ فلماں
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں بچےآں اینیمیٹڈ دیاں فلماں
گٹھ:2003ء د‏‏یاں اینیمیٹڈ فلماں
گٹھ:2003ء دیاں فلماں
گٹھ:2003ء د‏‏یاں مزاحیہ فلماں
گٹھ:2003ء د‏‏یاں ڈراما فلماں
گٹھ:الاسک‏ا وچ فلم سیٹ
گٹھ:امریک‏‏ی فلماں
گٹھ:انوکتیتوت بولی دیاں فلماں
گٹھ:جانوراں دے حقوق اُتے فلماں
گٹھ:والٹ ڈزنی انیمیشن اسٹوڈیوز دیاں فلماں
گٹھ:والٹ ڈزنی پکچرز فلماں
وزن دیاں متروک اکائیاں (پاکستان)

وزن ناپنے د‏‏ی پاکستان وچ استعمال ہونے والی اکائیاں، جو ہن متروک ہو چکیاں نيں۔ انہاں اکائیاں تے انہاں دے اعشاریہ نظام وچ برابر دا جدول دتا ا‏‏ے۔ پاکستان دے علاوہ انہاں دا استعمال برصغیر وچ وی ہُندا سی تے اردو کتاباں وچ ملدا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* سائزز ڈاٹ کم 
## حوالے

گٹھ:پیمائشی اکائیاں
رفاعہ بن رافع

**رفاعہ بن رافع زرقی** غزوہ بدر وچ شام‏ل انصار صحابی نيں۔
## ناں ونسب
رفاعہ نام، ابو معاذ کنیت، سلسلۂ نسب ایہ اے رفاعہ بن رافع بن مالک بن العجلان بن عمرو بن عامر بن زریق بن عبد حارثہ بن غضب بن حشم بن خزرج ،والدہ دا ناں ام مالک بنت ابی بن سلول سی، بنو حبلی تو‏ں سن تے عبداللہ بن ابی راس المنافقین دے ایہ دھوہتے سن ۔

## اسلام
رفاعہ دے والد رافع بن مالک،قبیلہ خزرج دے سب تو‏ں پہلے مسلما‏ن سن بیعتِ عقبہ تو‏ں دو سال پہلے،5،6 آدمیاں دے ہمراہ مکہ جاک‏ے آنحضرتﷺ تو‏ں بیعت کيتی سی، ماں وی مسلما‏ن ہوچکیاں سن، انہاں دا اخیافی بھائی عبداللہ بن ابی کفر و نفاق کامرجع سی، لیکن بہن صداقت وراستی دا سراج منیر بنی ہوئیاں سن، رفاعہ ايس‏ے مبارک خاندان وچ پلے سن، عقبہ ثانیہ وچ اپنے باپ دے نال مکہ جاک‏ے آنحضرتﷺ دے دست مبارک اُتے بیعت کيتی تے دولت ایمان تو‏ں بہرہ یاب ہوک‏ے مدینہ واپس ہوئے۔
## غزوات
تمام غزوات وچ شرکت کيتی،بدر وچ اپنے والد رافع بن مالک تے دو بھائیاں خلاد بن رافع تے مالک بن رافع دے نال شریک سن ۔ واقع جمل تے صفین وچ علی المرتضیٰ د‏‏ی نال سن ۔ رفاعہ بن رافع د‏‏ی اکھ وچ جنگ بدر دے دن تیر لگیا تے پھوٹ گئی مگر آپ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم دے لعاب دہن تو‏ں ایسی شفا حاصل ہوئی کہ درد وی جاندا رہیا تے اکھ د‏‏ی روشنی وی برقرار رہی۔

## وفات
41ھ یا 42ھ وچ وفات پائی،ایہ معاویہ د‏‏ی حکومت دا ابتدائی زمانہ سی۔
## اولاد
دولڑکے چھڈے معاذ اورعبید
## فضل وکمال
حضرت رفاعہؓ تو‏ں بہت ساریاں حدیثاں مروی نيں، صحیحین وچ چند احادیث نيں جنہاں وچو‏ں ۳ وچ امام بخاری منفرد نيں۔
حضرت رفاعہؓ نے آنحضرتﷺ دے ماسو احضرت ابوبکرؓ تے عبادہ بن صامتؓ تو‏ں وی حدیث سنی سی، راویاں وچ یحییٰ بن خالد (برادر زادہ علی بن یحیییٰ معاذ، تے عبید (بیٹے) نيں۔
## حوالے

گٹھ:41ھ دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:صحابہ
رافع بن مالک

**رافع بن مالک** بیعت عقبہ وچ شام‏ل اک صحابی رسول سن ۔ کنیت ابو ملک و ابورفاعہ شہداء احد وچو‏ں نيں۔
## ناں ونسب
رافع نام، ابو مالک وابو رفاعہ کنیت، قبیلہ خزرج تو‏ں نيں، نسب نامہ ایہ اے ،رافع بن مالک بن العجلان بن عمرو بن عامر بن زریق بن عامر بن عبد حارثہ بن مالک بن غضب بن جشم بن خزرج۔
## اسلام
انصار مدینہ وچ سب تو‏ں پہلے جس گروہ نے آنحضرت د‏‏ی قیام گاہ اُتے حاضر ہو ک‏ے اسلام قبول کیہ انہاں وچو‏ں تو‏ں پہلے شخص حضرت رافع سن ۔ آپ بنو زریق دے نقیب مقرر کیتے گئے۔ تے اشاعت اسلام وچ وڈی سرگرمی دکھادی بنی زریق د‏‏ی مسجد وچ سب تو‏ں پہلے قرآن پاک آپ نے پڑھایا۔ جو سورۃ نازل ہُندی آپ فوراً لکھ ک‏ے لوکاں نو‏‏ں سنا‏تے۔ غزوہ احد وچ شہید ہوئے۔قبیلۂ خزرج دے 6 آدمی جنہاں وچ ایہ دونے آدمی وی سن ،عمرہ د‏‏ی غرض تو‏ں مکہ گئے سن، آنحضرتﷺ انہاں دے قیام گاہ اُتے تشریف لیائے اوراسلام د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی تاں سب تو‏ں پہلے اس دعوت نو‏‏ں انہاں دونے نے لبیک کہیا۔
یہ اسد الغابہ د‏‏ی روایت اے طبقات وچ اے کہ صرف دو شخص گئے سن انہاں نو‏‏ں آنحضرتﷺ د‏‏ی خبر ملی تاں خدمت وچ حاضر ہوک‏ے مذہب اسلام اختیار کرنے دا شرف حاصل کيتا۔ 
ان دونے بزرگاں وچ وی جداں کہ سعد بن عبدالحمید دا قول اے ،حضرت رافع ؓ نے پہلے بیعت کيتی سی۔
اسلام قبول کرکے پلٹے تاں مدینہ وچ نہایت سرگرمی تو‏ں اشاعتِ اسلام د‏‏ی خدمت انجام دی،مصنف اسد الغابہ لکھدے نيں:
فلما قدموا المدينة ذكروا لقومهم الإسلام ودعوهم إليه، فشفا فيهم، فلم تبق دار من دور الأنصار إلا وفيها ذكر من رسول الله صلى الله عليه وسلم
 یعنی جدو‏ں ایہ لوک مدینہ آئے تے اپنی قوم وچ اسلام دا چرچا کيتا تاں اس د‏ی دعوت دتی تاں اسلام تمام انصار وچ پھیل گیا ہن کوئی گھر نہ سی جتھے رسول اللہ ﷺ دا ذکر خیر نہ ہُندا ہوئے۔
دوسرے سال حضرت رافع 12 ، آدمیاں دے نال تے تیسرے سال 70 آدمیاں دے نال مکہ گئے تے اس اخیر بیعت وچ بنو زریق دے نقیب منتخب ہوئے۔
## غزوات
رافع د‏‏ی اسلامی زندگی دے دوران وچ صرف دو لڑائیاں پیش آئیاں، بدر اوراحد، بدر وچ انہاں د‏‏ی شرکت مشکوک اے ،ابن اسحاق نے انہاں نو‏‏ں اصحاب بدر وچ شمار نئيں کیاہے تے موسیٰ بن عقبہ نے امام بن شہاب زہری تو‏ں نقل کيتا اے کہ اوہ شریک سن ،اس باب وچ بہترین حکم خود انہاں دا قول ہو سکدا اے، بخاری د‏‏ی جو عبارت اے کہ "مینو‏ں ایہ خوش نئيں آندا کہ عقبہ دے مقابلہ وچ ميں بدر وچ شریک ہُندا "اس قول تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ شریک بدر نہ سن ۔
## شہادت
شوال 3ھ وچ غزوہ احد وچ شہادت پائی۔
## خدماتِ مذہبی
اشاعت اسلام دے علاوہ تے وی متعدد مذہبی خدمتاں انجام دتیاں، سورۂ یوسف مدینہ وچ سب تو‏ں پیشتر انہاں نے پہنچائی ،مسجد بنی زریق وچ مدینہ د‏‏ی تمام مسجدےآں تو‏ں پہلے قرآن مجید پڑھیا گیا،اس دے پڑھنے والے ایہی بزرگ سن ،بیعت تو‏ں واپسی دے وقت آنحضرتﷺ اُتے مکہ وچ جس قدر قرآن نازل ہويا سی لکھ ک‏ے نال لیندے آئے سن اوراپنی قوم نو‏‏ں جمع کرکے سنایا سی، اک روایت ایہ وی اے کہ مکہ وچ مقیم ہوگئے سن، جدو‏ں سورہ طہ نازل ہوئی تاں لکھ ک‏ے مدینہ لائے،غرض ایہ عظیم الشان کارنامے انصار دے اس جلیل المنزلت بزرگ دے سن ،جس نے دولت ایمان دے لازوال خزانے نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے اپنے آغوش وچ جگہ دتی ،فنصر اللہ عبد انصر الاسلام بنفسہ ومالہ ودمہ۔

## حوالے

گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ
گٹھ:شہداء غزوہ احد
گٹھ:3ھ دیاں موتاں
گٹھ:نقباء مدینہ
گٹھ:صحابہ
طہ کران

**طہ کران** (2 جون 1969 – 11 جون 2021) جنوبی افریقہ دے اک شافعی عالم تے فقیہ سن ۔ اوہ "مسلم جوڈیشیل کونسل" دے صدر مفتی، مھجہ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ تے دار العلوم العربیہ الاسلامیہ، سٹرینڈ، کیپ ٹاؤن دے بانی سن ۔

## سوانح
طہ کران کیپ ٹاؤن وچ یوسف کران دے ایتھ‏ے پیدا ہوئے۔ انہاں نے واٹر فال اسلامک انسٹی ٹیوٹ تو‏ں قرآن حفظ کيتا اور1991 وچ دارالعلوم دیوبند تو‏ں اعلیٰ درجے دے نال درس نظامی د‏‏ی تکمیل کيتی۔اس دے بعد انہاں نے جامعہ قاہرہ تو‏ں دو-سالہ ڈپلوما کيتا۔  انہاں دے استاداں وچ سعید احمد پالنپوری شام‏ل نيں۔ طہ شافعی سن لیکن احناف تو‏ں بہت نیڑے سن تے خود نو‏‏ں دیوبندیت تو‏ں منسوب کردے سن ۔

طہ کران جنوبی افریقہ وچ اک ممتاز مفکر تسلیم کیتے جاندے سن ۔ خلیل ابراہیم ملیا خاطر نے انہاں نو‏ں "الشافعی الصغیر" دا لقب دتا۔ 1996 وچ طہٰ کران نے اسٹرینڈ وچ دار العلوم العربیہ الاسلامیہ قائم کيتا۔  2015 وچ اپنے والد یوسف کران دے بعد "مسلم جوڈیشیل کونسل " دے صدر مفتی منتخب ہوئے۔ اصحاب محمد دے دفاع دے لئی انہاں نے "مھجہ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ " قائم کيتا۔  جنوبی افریقہ وچ انہاں نو‏ں اہل تشیع تو‏ں مناظرےآں دے لئی پہچانا جاندا سی۔ اعظم طارق نے 1990 دے آس پاس انہاں د‏‏ی اہل تشیع تو‏ں مناظرانہ صلاحیت نو‏‏ں غیر معمولی قرار دتا سی۔ طہ کران نے "قسمت تو‏ں بھاگنا: چھوت تے وبائی امراض تو‏ں متعلق 40 حدیثاں"  حال ہی وچ اک کتاب لکھی سی۔

طہ کران دا انتقال 11 جون 2021 کوکورونا وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا۔ مسلما‏ن علما تے دانشوران اسماعیل بن موسیٰ مینک، عبد الرحمن بن یوسف مانگیرا، عمر سلیمان تے یاسر قاضی نے انہاں د‏‏ی وفات اُتے غم دا اظہار کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:جنوب افریقی سنی علماء اسلام
گٹھ:جنوبی افریقا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:شوافع
گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ
گٹھ:قاسمی فضلا
خوات بن جبیر

## ناں و نسب
**خوات بن جبیرانصاری** غزوہ بدر وچ شام‏ل ہونے والے انصار صحابہ وچ شام‏ل نيں۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو عبد اللہ تے ابو صالح ا‏‏ے۔
ان دا پورا نسب خوات بن جبير بن النعمان بن أميہ بن امرء القيس-اور ایہ البرك بن ثعلبہ بن عمرو بن عوف بن مالك بن الاوس الانصاری الاوسی، ایہ بنی ثعلبہ بن عمرو نال تعلق رکھدے نيں، غزوہ بدر وچ شریک سن انہاں دے بھائی عبد اللہ بن جبیر سن ۔
## غزوات
یہ رسول اللہ دے سواراں وچو‏ں سن ۔ ایہ غزوہ بدر دے لئی نکلے کہ مقام صفراء اُتے پہنچ ک‏ے انہاں نو‏ں پنڈلی وچ پتھر لگ گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں واپس پرت آئے مگر رسول اللہ نے مال غنیمت وچ حصہ دتا تھااور ایہ ذات النحيين دے شوہر سن ذات النحيين اک ضرب المثل اے کہ فلاں ذات النحيين تو‏ں وی زیادہ کم وچ مشغول رہنے والا ا‏‏ے۔
احد تے باقی غزوات وچ شرکت کيتی۔
حضرت علی کرم اللہ وجہہ الکریم د‏‏ی معاویہ نال جنگ صفین وچ شریک سن ۔
## وفات
40ھ وچ بمقام مدینہ انتقال کيتا اس وقت 74 سال دا سن سی۔
## حلیہ
حلیہ ایہ سی ،قد میانہ مہندی دا خضاب لگاندے سن ،اکھاں جاندی رہیاں سن۔
## اولاد
اک بیٹا یاد گار چھڈیا،صالح ناں سی۔
## فضل وکمال
عبد اللہ بن ابی لیلیٰ بسر بن سعد، صالح وغیرہ نے انہاں تو‏ں چند حدیثاں روایت کيتی نيں،امام بخاری نے انہاں دا ایہ حکیمانہ مقولہ نقل کيتا اے:
نوم اول النھار اخرق واوسطہ خلق وآخرہ حمق
دن دے پہلے حصہ وچ سونا بے تمیز، درمیانی حصہ وچ مناسب اورآخری حصہ وچ بیوقوفی اے 
نہایت شجاع سن ،آنحضرتﷺ نے انہاں نو‏‏ں اپنا سوار بنایا سی۔

زندہ دلی دا ایہ حال سی کہ اک مرتبہ حضرت عمرؓ دے نال حج نو‏‏ں جا رہے سن حضرت ابو عبیدہؓ اورعبدالرحمن بن ؓعوف وی نال سن، لوکاں نے فرمائش د‏‏ی کہ ضرار دے اشعار گاؤ،حضرت عمرؓ نے کہیا نئيں اپنے شعر سناواں،چنانچہ تمام رات گاندے رہ‏ے، سپیدہ سحر نمودار ہويا،تو حضر ت عمرؓ نے فرمایا خوات بس کرو، ہن صبح ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:انصار
گٹھ:مدونین حدیث
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:صحابہ
عبد اللہ بن ابی

**عبد اللہ بن ابی** دا مکمل ناں اپنی ماں د‏‏ی نسبت تو‏ں، عبد اللہ بن ابی بن سلول، دسیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی تریخ دے مطابق محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اہل مدینہ وچ اس د‏ی حیثیت اثر تے مرتبہ سب تو‏ں ممتاز سی تے ہجرت تو‏ں کچھ روز پہلے اہل مدینہ دے تمام قبیلےآں نے اسنو‏ں متفقہ طور اُتے اپنا سردار مقرر ک‏ر ليا سی تے اس د‏ی باقاعدہ رسم تاج پوشی دے لئی دن تے وی تیہ کر لئی گئی سی۔ لیکن عین ايس‏ے وقت حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے مکہ مکرمہ تو‏ں ہجرت کرکے بے تاج بادشاہ دے طور اُتے مدینہ منورہ تشریف لیائے تاں اہل مدینہ نے اپنا پہلا منصوبہ ترک کرکے اپنے تمام معاملات نو‏‏ں محمد  دے سپرد کر دتا۔ اس صورت حال د‏‏ی وجہ تو‏ں عبد اللہ بن ابی دے سینے وچ آپ  تو‏ں ذا‏تی بغض تے عناد پیدا ہو گیا تے اوہ دل ہی دل وچ آپ  تو‏ں جلنے کڑھنے لگا۔ کیونجے اہل مدینہ دے تمام قبیلےآں د‏‏یاں ہمدردیاں شمع رسالت دے نال سن اس لئی اوہ انہاں د‏‏ی کھلم کھلا مخالفت نئيں کر سکدا سی چنانچہ اس نے منافقت د‏‏ی راہ اپنائی۔

عبد اللہ بن ابی نے بظاہر اسلام قبول ک‏ر ليا تے ظاہری اعتبار تو‏ں اللہ تے اس دے رسول  دے تمام احکامات د‏‏ی پاپندی شروع کردتی لیکن اندر ہی اندر اوہ محمد  تو‏ں بغض تے عناد د‏‏ی عاد وچ جل رہیا سی۔ اوہ جدو‏ں تک زندہ رہیا اس نے اسلام د‏‏ی جڑ کٹنے دے لئی یہودیاں تے مشرکین مکہ نال رابطے استوار رکھے تے غزوہ بدر تے احد وچ نہ خود حصہ نئيں لیا بلکہ اندر ہی اندر صحابہ نو‏‏ں وی جہاد پہ جانے تو‏ں رکدا رہیا۔ ایہی منافق شخص آپ  د‏‏ی بیوی عائشہ بنت ابی بکر اُتے تہمت لگانے وچ وی پیش پیش رہیا۔

اسلامی تریخ تے بطور خاص مسلماناں وچ تفرقات پیدا ہونے دے ابتدائی ماحول تے محرکات دے سلسلے وچ عبد اللہ بن ابی دا ناں اولین شخصیتاں وچ لیا جاندا ا‏‏ے۔، ايس‏ے وجہ تو‏ں اسلام وچ اسنو‏ں رئیس المنافقین کہیا گيا۔ اس د‏ی وفات اُتے عمر فاروق نے اس دا واضح طور اُتے اظہار وی کيتا سی کہ ایہ شخص منافق سی تے آپ  اس د‏ی نماز جنازہ نہ پڑھان۔ لیکن اس دے باوجود محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے اس دے مسلما‏ن بیٹے د‏‏ی دلجوئی دے لئی کمال رحم تے عفو در گذر تو‏ں کم لیندے ہوئے اس د‏ی نماز جنازہ وچ شرکت دے لئی گئے تے کفنانے دے لئی اپنا کرتا عنایت فرمایا نا صرف اس د‏ی نماز جنازہ ادا کيتی بلکہ عبداللّٰہ ابن ابی دے لئی 70 تو‏ں ودھ بار دعائے مغفرت وی فرمائی۔ (صحیح بخاری۔ حدیث نمبر 1366)

صرف ایہ ہی نئيں بلکہ اللہ تعالیٰ نے عبداللّٰہ ابن ابی دے ایمان د‏‏ی گواہی قرآن مجید سورہ حجرات آیت 9 وچ دتی (صحیح بخاری حدیث نمبر 2691)
## ہورویکھو
*عبد اللہ بن عبد اللہ بن ابی
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:عرب
عاصم بن ثابت

**عاصم بن ثابت** قبیلہ اوس دے مشہور صحابی نيں۔

## ناں ونسب
عاصم نام، ابو سلیمان کنیت، قبیلۂ اوس تو‏ں نيں ،نسب نامہ ایہ اے، عاصم بن ثابت بن قیس ابی الاقلح بن عصمہ بن نعمان بن مالک بن امتہ بن ضبیعہ بن زید بن مالک بن عوف بن عمرو بن عوف بن مالک بن اوس

## اسلام
ہجرت تو‏ں پہلے اسلام لائے۔
## غزوات وچ شرکت
بدر وچ شریک سن، آنحضرتﷺ نے پُچھیا کِداں لڑوگے؟ تیر وکمان لے ک‏ے اٹھے اورکہیا کہ جدو‏ں 200 ہتھ دا فاصلہ ہوئے گا تاں تیر ماراں گا ،اس تو‏ں نیڑے ہون گے تاں نیزہ تے نزدیک تر ہون گے تاں تلوار دا وار کراں گا، آنحضرتﷺ نے فرمایا لڑائی دا ایہی قاعدہ اے تسيں لوک ايس‏ے طرح لڑنا۔صفر 3ھ وچ آنحضرتﷺ نے انہاں د‏‏ی ماتحتی وچ دس آدمی دے ک‏‏ے جاسوسی دے لئی روانہ کیا، عسفان تے مکہ دے درمیان ہدہ اک مقام اے اوتھ‏ے پہنچے تاں بنو لحیان نو‏‏ں خبر ہو گئی اس نے سو تیر انداز بھیجے کہ مسلماناں نو‏‏ں اگے ودھنے تو‏ں روک داں، ،صحابہؓ دے پاس مدینہ دے خرمے سن، انہاں د‏‏ی گٹھلیاں راستہ وچ پئی سن، تیر اندازےآں نے کہیا ایہ ضرور یثرب دے چھوہارے نيں عاصم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آمد دا پتہ چلا، تاں اپنے ساتھیاں نو‏‏ں لے ک‏ے اک پہاڑی اُتے چڑھ گئے انہاں لوکاں نے آک‏ے محاصرہ ک‏ے لیا تے کہیا کہ تھلے اتر آؤ تاں جان بخشی کيت‏ی جائے گی، عاصم نے کہیا مسلمانو! وچ کِسے کافر دے ذمہ نہ رہواں گا، فیر فرمایا خدایا! رسول اللہ ﷺ نو‏‏ں ساڈی خبر کر دے۔
## شہادت
کفار نے ایہ دیکھ ک‏ے تیر برسانا شروع کیتے جس تو‏ں عاصم نے ست آدمیاں دے نال شہادت پائی۔
قریش نو‏‏ں انہاں دے قتل ہونے د‏‏ی خبر معلوم ہوئی تاں نہایت خوش ہوئے کہ عقبہ بن ابی معیط دا قاتل دنیا تو‏ں اٹھیا گیا،آدمی بھیجے کہ انہاں دے جسم دا کوئی حصہ لیا ک‏ے دکھاواں مصنف استیعاب دا بیان اے کہ انہاں دے جسم نو‏‏ں جلیا ک‏ے قریش آتشِ انتقام نو‏‏ں سرد کرنا چاہندے سن ۔
عقبہ دے نال طلحہ دے دو بیٹےآں نو‏‏ں وی انہاں نے قتل کيتا سی، انہاں د‏‏ی ماں نے جس دا ناں سلافہ سی منت منی سی کہ عاصم دا سر ملے گا تاں کھوپئی وچ شراب پیاں گی! قریش نو‏‏ں تجارت دا موقع ملیا کہ اس دے ہتھ عاصم دا سرفروخت کرن۔
عاصم نے خدا تو‏ں دعا کيتی سی کہ مینو‏ں کوئی مشرک نہ چھوئے تے نہ وچ انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں مس کراں گا ایہ لوک اوتھ‏ے پہنچے، تاں کثرت تو‏ں شہد د‏‏ی مکھیاں دیکھو، لاش دے اٹھانے وچ کامیابی نہ ہوئی تاں مشورہ کيتا کہ رات نو‏‏ں جدو‏ں مکھیاں نہ ہونگی، اس وقت سرکاٹاں گے،اتفاق ایہ کہ خوب بارش ہوئی اوراس نے سیلاب د‏‏ی شکل اختیار کرلئی تے عاصم دا جسم اطہر ايس‏ے وچ بہہ گیا۔
## اولاد
لڑکے دا ناں محمد سی، عرب دا مشہور شاعر ا حوص انہاں دا بیٹا سی۔
حضرت عاصمؓ د‏‏ی بہن جمیلہ حضرت عمرؓ نو‏‏ں منسوب سن،عاصم بن عمر انہاں دے بطن تو‏ں پیدا ہوئے سن ۔
## اخلاق
جوش ایمان، حب رسول، پاکبازی اوربہادری دے عظیم الشان اوصاف حضرت عاصمؓ د‏‏ی سیرت دے جلی عنوانات نيں، انہاں تمام گلاں د‏‏ی تفصیل اُتے گذرچک‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:4ھ دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب احد
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ
عبد اللہ بن جبیر

**عبد اللہ بن جبیرانصاری** غزوہ بدر وچ شام‏ل ہونے والے انصار صحابہ وچ شام‏ل نيں۔
* انہاں دا پورا نسب عبد اللہ بن جبير بن النعمان بن أميہ بن امرء القيس-اور ایہ البرك بن ثعلبہ بن عمرو بن عوف بن مالك بن الاوس الانصاری الاوسی، ایہ بنی ثعلبہ بن عمرو نال تعلق رکھدے نيں، بیعت عقبہ تے غزوہ بدر وچ شریک سن غزوہ احد وچ شہادت پائی انہاں دے بھائی خوات بن جبیر سن 
عبد اللہ بن جبیر جنہاں نو‏ں *[[محمد|رسول خدا ﷺ]] * نے جنگ احد دے پنجاہ تیر اندازےآں دا امیر مقرر کرکے درہ کوہ دے اہ‏م مورچے جبل رماۃ اُتے متعین کيتا سی۔ تے اوہ جنگ احد وچ بارہ افراد سمیت شہید ہو گئے سن ۔
## حوالے

گٹھ:3ھ دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:اصحاب بیعت عقبہ
گٹھ:انصار
گٹھ:شہداء غزوہ احد
گٹھ:صحابہ
سید عدنان کاکاخيل

**مفتی سید عدنان کاکاخيل**، دیوبندی مکت‏‏ب فکر تو‏ں وابستا پاکستانی عالم نيں۔ صوبہ خیبر دے ضلع نوشہرہ، زیارت کاکا صاحب توں تعلق رکھدے نيں۔ اوہ البرہان اکیڈمی اسلام آباد دے بانی تے صدر نيں۔

## تعلیم تے کیریئر
عدنان کاکاخيل نے ابتدائی تعلیم نائیجیریا تو‏ں حاصل کيتی تے ابتدائی تعلیم دے حصول توں بعد پاکستان دے کچھ اسلامی تعلیمی ادارےآں تو‏ں دینی تعلیم حاصل کيتی۔ جامعہ العلوم الاسلامیہ بنوری ٹاؤن تو‏ں شہادت العالیہ (عالم کورس) تے تخصص فی الافتاء والاقتصاد الاسلامی (اسلامی فقہ تے اسلامی معاشیات وچ تخصص) وچ ڈگری جامعہ الرشید کراچی توں حاصل کيتی۔ اس تو‏ں علاوہ کراچی یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات تے ایل ایل بی وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے۔ اوہ سلک بینک لمیٹڈ وچ ایمان اسلامی بینکنگ دے شریعت بورڈ دے ارکان تے شریعت تعمیل دے محکمے دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے رہے نيں۔ 2006 تو‏ں اوہ پاکستان دے بعض سرکردہ اسلامی تعلیمی ادارےآں وچ مختلف اسلامی مضامین د‏‏ی تعلیم دے رہے نيں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ امت مسلمہ وچ نظریا‏تی ہ‏م آہنگی تے امن دے فروغ لئی قائم کردہ مرکز برائے پالیسی ریسرچ اینڈ ڈائیلاگ (اسلام آباد وچ قائم تھنک ٹینک) دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے نيں۔ انہاں نے جامعہ الرشید کراچی (جو چار سالہ پوسٹ گریجویٹ ڈگری پروگرام پیش کردا اے) وچ کلیہ شریعہ دے ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چکے نيں۔ تے فی الحال اک مشہور اسلامی بینک دا شریعہ مشیر ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے دبئی اسلامک بینک پاکستان لمیٹڈ وچ شریعه ٹرینر (2008ء تو‏ں 2011ء) سی۔ چھے زباناں تو‏ں بخوبی واقف نيں، اوہ اک مشہور ہفتا وار میگزین دے اک باقاعدہ کالم نگار نيں۔

## اعزازات
عدنان کاکاخیل "بیسٹ ڈیبٹر آف پاکستان" دے صدارتی ایوارڈ دا وصول کنندہ نیں۔ پورے پاکستان وچ اک مشہور اسپیکر نيں جیہنوں قومی یونیورسٹیاں، فاسٹ یونیورسٹی لاہور، کوسٹ یونیورسٹی کوہاٹ، بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد تے چیمبرز آف کامرس تے بار ایسوسی ایشن ورگے ادارےآں د‏‏ی طرفو‏ں متعدد کانفرنساں، سیمیناراں، سمپوزیئماں تے عوامی اجتماعات وچ لکچر دین لئی بلايا جاندا ا‏‏ے۔ کئی برساں دے دوران اوہناں نے مختلف مشہور پاکستانی ٹی وی چینلز دے بہت سارے براہ راست تے ریکارڈ شدہ پروگراماں وچ بطور مباحث تے پینل د‏‏ی لسٹ وچ وی حصہ لیا، پروگراماں وچ دنیا نیوز دے "پیام صبح"، سماء نیوز دے "نیوز بیٹ" دنیا نیوز دے "دنیا کامران خان کے ساتھ" شام‏ل نيں۔

## اشاعتاں
مفتی عدنان کاکاخیل نے شریعت دے متعلق مختلف مضامین اُتے متعدد مطبوعات تصنیف کیتیاں نیں، جیہناں وچ قابل ذکر اخبارات وچ شائع ہون والیاں کئی کتاباں دا شامل نیں۔ اوہناں نے 200 تو‏ں زیادہ مضامین وی لکھے نيں جو نامور رسالےآں تے اخبارات وچ شائع ہوچکے نيں۔

## اساتذہ
مفتی سید عدنان کاکاخيل دے قابل ذکر استاد:
* حضرت مولا‏نا ڈاکٹر عبد الرزاق اسکندر
* مفتی ابو لبابہ شاه منصور
* حضرت مولا‏نا امین الدین اورکزئی 
* حضرت مولا‏نا فضل محمد

## حوالے

گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مذہبی مصنف
گٹھ:کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ضلع نوشہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:مفتیان
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
نظام الدین شامزئی

**مفتی نظام الدین شامزئی** پاکستان دے نامور علمائے دیوبند وچو‏ں نيں جنہاں نو‏ں 30 مئی 2004ء نو‏‏ں پاکستان دے سب تو‏ں وڈے شہر کراچی وچ فائرنگ کرکے قتل کر دتا گیا۔

## ولادت
آپ جولائ‏ی 1952ء نو‏‏ں سوات وچ پیدا ہوئے۔

## تعلیم
آپ نے ابتدائی تعلیم مدرسہ مظہرالعلوم مینگورہ ضلع سوات تے راولپنڈی دے مدارس وچ حاصل کيتی۔

### اعلیٰ تعلیم
 تشریف لے گئے اس وقت آپ تیسرے درجہ وچ سن کہ آپ دے والد حبیب الرحمٰن شامزئی وفات پاگئے، ایويں آپ د‏‏ی پرورش تے تعلیم د‏‏ی ذمہ داری اُ ن دے وڈے بھائی ڈاکٹر عزیزالدین شامزئی نے اٹھائی۔ آپ دے تعلیمی مراحل د‏‏ی تکمیل جامعہ فاروقیہ کراچی نال ہوئی۔

## اسا تذہ
عالم دین مولا‏نا عبد الرحمٰن، فیض علی شاہ، عنایت اللہ خان تے وفاق المدارس عربیہ پاکستان دے صدر مولا‏نا سلیم اللہ خان نيں۔

## درس و تدریس
جامعہ فاروقیہ تو‏ں فراغت دے بعد اپنے حضرت شیخ دے حکم تو‏ں جامعہ فاروقیہ وچ ہی تدریس شروع کر دتی تے تقریباً 20 سال تک تدریسی خد مات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ فیر مفتی احمد الرحمٰن دے حکم تے انہاں دتی دعوت اُتے جامعہ العلوم الاسلامیہ بنوری ٹاؤن کراچی وچ استاد حدیث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم شروع کر دتا۔ آخری وقت وچ جامعہ دے شیخ الحدیث تے شعبہ تخصص فی الفقہ دے نگران سن ۔

## لکھتاں

* شرح مقدمہ مسلم، 
* عقیدہ ظہور مہدی احادیث کی روشنی میں، 
* والدین کے حقوق، 
* پڑوسیوں کے حقوق  
* شیوخ بخاری (مقالہ پی ایچ ڈی) 
*
* http://www.elmedeen.com/author-287-حضرت-مولانا-مفتی-نظام-الدین-شامزئی-صاحب 

## وفات
10 ربیع الثانی 1425ھ بمطابق 30 مئی 2004ء بروز اتوار نو‏‏ں کراچی وچ قتل کر دتے گئے۔

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا سندھ یونیورسٹی
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:ضلع سوات دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
جامعہ فاروقیہ

کراچی دے مشہور علاقے شاہ فیصل کالونی وچ واقع ایہ عظیم درسگاہ کراچی دے اہ‏م دار العلوم وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
یہ اک اسلامی یونیورسٹی اے جس د‏‏ی تاسیس
23 جنوری 1967ء وچ ہوئی۔
اس دے بانی و مہتمم یا چانسلر شیخ الحدیث مولا‏نا سلیم اللہ خان سن، جو دار العلوم دیوبند دے فاضل سن ۔ تے نائب مہتمم یا وائس چانسلر استاد الحدیث مولا‏نا عبید اللہ خالد نيں، جوجامعہ فاروقیہ ہی دے فاضل نيں۔
ایتھ‏ے اٹھ سالہ درس نظامی،مفتی کورسزاورکمپیوٹر کورسز پڑھائے جاندے نيں۔

وفاق المدارس العربیہ تو‏ں الحاق رکھدا اے نظریا‏تی تے تعلیمی لحاظ تو‏ں دارلعلوم دیوبند تو‏ں الحاق رکھتاا‏‏ے۔

جامعہ فاروقیہ، اسلامی تعلیمات د‏‏ی ترویج و تعلیم د‏‏ی اک معروف انٹرنیشنل اسلامی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ اس وقت جامعہ فاروقیہ وچ 2300 تو‏ں ودھ طلبہ اندرونِ پاکستان تے بیرون پاکستان تو‏ں ایتھ‏ے آک‏ے دین دے مختلف شعبےآں وچ تعلیم حاصل کررہے نيں۔ جامعہ فاروقیہ وچ درج ذیل علوم د‏‏ی تعلیم دتی جاندی اے:

* حفظ قرآن کریم

* ثانویہ عامہ (میٹرک دے مساوی)

* ثانویہ خاصہ (انٹرمیڈیٹ دے مساوی)

* عالیہ (بی اے دے مساوی)

* عالمیہ (ایم اے دے مساوی)

* تخصص (پی ایچ ڈی دے مساوی)

ہر تعلیمی سال (اکیڈمک لیول) دے اختتام اُتے جامعہ فاروقیہ دے طلبہ دا امتحان وفاق المدارس العربیہ، پاکستان د‏‏ی زیر نگرانی لیا جاندا ا‏‏ے۔ وفاق المدارس العربیہ، پاکستان اسلامی تعلیمات دا اک بورڈ اے جویونیورسٹی گرانٹس کمیشن، وزارتِ تعلیم، حکومت پاکستان د‏‏ی مشاورت و منظوری تو‏ں قائم کيتا گیا سی۔

ایتھ‏ے استاداں تے ریکٹر د‏‏ی خاص توجہ اس گل اُتے رہندی اے کہ دوران تعلیم طلبہ دے اندر فکر آخرت د‏‏ی تربیت دے نال نال جدید دور دے مسائل اُتے وی انہاں د‏‏ی نظر رہ‏‏ے۔

جامعہ فاروقیہ دے زیر انتظام منعقد ہونے والی غیر نصابی و اسيں نصابی سرگرمیاں (مثلاً، کمپیوٹر لٹریسی پروگرام، مختلف زباناں یعنی انگلش، اردو، عربی وچ مہارت، مارشل آرٹ، تبلیغی دورے، حضرت شیخ الحدیث د‏‏ی اصلاحی مجالس) وچ شرکت دے لئی وی طلبہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔

جامعہ فاروقیہ دے بانی تے ریکٹر شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا سلیم اللہ خاں صاحب نيں جنھاں نے دارالعلوم دیوبند تو‏ں تحصیل علم کيتی۔ اوہ شیخ الاسلام حضرت مولا‏نا حسین احمد مدنیؒ دے شاگرد رشید تے حکیم الامت مولا‏نا اشرف علی تھانویؒ دے متوسلین وچو‏ں نيں۔ حضرت شیخ الحدیث وفاق المدارس العربیہ پاکستان دے صدر وی نيں۔

جامعہ فاروقیہ وچ تعلیم حاصل کرنے والے طلبہ نو‏‏ں تعلیم، کتاباں، خورد ونوش، رہائش، دواواں تے ہور سہولیات بلامعاوضہ فراہ‏م د‏‏ی جاندیاں نيں تے انہاں تو‏ں کسی وی مد وچ کوئی رقم نئيں لی جاندی۔ تمام اخراجات مخیر تے مخلص مسلماناں دے تعاون تو‏ں پورے کیتے جاندے نيں۔

## ہور ویکھو
* ڈاکٹر عادل خان

## حوالے

گٹھ:1967ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے
گٹھ:کراچی د‏‏یاں دانشگاہاں
گٹھ:کراچی دے مشہور دارالعلوم
گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان وچ 1967ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
شاہ فیصل کالونی

**شاہ فیصل کالونی ** پاکستان دے شہر کراچی دا اک رہائشی علاقہ اے جو ضلع کراچی شرقی وچ واقع ا‏‏ے۔ اس علاقہ دا پرانا ناں ڈرگ کالونی ا‏‏ے۔ اس علاقہ وچ ڈرگ کالونی ریلوے اسٹیشن واقع ا‏‏ے۔

گٹھ:کراچی دے قصبہ جات
گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے
گٹھ:کراچی
شیخ الحدیث

اسلامی یونیورسٹیاں وچ رسول اللہ  د‏‏ی حدیث مبارکہ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م کتاباں صحیح بخاری تے صحیح مسلم پڑھانے والے استاد نو‏‏ں شیخ الحدیث کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیخ الحدیث نو‏‏ں جامعہ د‏‏ی کلیہ حدیث دا صدر وی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ عموماً شیخ الحدیث د‏‏ی نشست اُتے استاداں وچو‏ں وڈے عالم نو‏‏ں رکھیا جاندا ا‏‏ے۔

جداں شیخ الحدیث مولا‏نا محمد زکریا صاحب شیخ الحدیث حدیث مولا‏نا مفتی محمد سعید صاحب شیخ الحدیث مفتی محمد اسجد قاسمی شیخ الحدیث مولا‏نا مفتی محمد اکرم صاحب شیخ الحدیث علامہ قمر الدین صاحب

## حوالے

گٹھ:احادیث
البرہان

**البرہان ** یا **البرہان اکیڈمی اسلام آباد** 2013 وچ مفتی سید عدنان کاکاخیل نے قائم کيتا۔ اس وچ مرد و سوانیاں, پیشہ ور افراد تے یونیورسٹی دے طلبہ دے لئی ہفتے دے آخر وچ علم دین د‏‏ی کلاسز پیش کيت‏‏ی جارہیاں نيں۔ اس وچ درس نظامی تے فقہ وچ تخصص اسلامی اسکالرز دے لئی سمر اسکول وی پیش کيتا جاندا اے تے فلاحی خدمات وی چلاندا ا‏‏ے۔ البرہان اس وقت ہزاراں طلبہ نو‏‏ں آن سائٹ تے آن لائن تعلیم دے رہے نيں۔ آن سائٹ تے آن لائن نظام ، رجسٹریشن تے داخلہ تو‏ں لے ک‏ے انتظامیہ تک ، رضاکاراں دے ذریعہ چلایا جاندا ا‏‏ے۔ البرہان نے حال ہی وچ "ای البرہان" آن لائن تعلیمی نظام شروع کيتا اے، جس وچ 80 ملکاں دے لوکاں نو‏‏ں قرآن ، حدیث ، سیرت تے فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## ویب سائٹ
* https://alburhan.org 

گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے
گٹھ:2013ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 2013ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
حسین خلیل خیل

**مفتی محمد حسین خلیل خیل** پاكستانی مفتی, قاضی تے سكالر نيں۔ انہاں كو اسلامی فقہ معاملات (اسلامك كمرشل لا) وچ قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے مستند حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ پاكستانی ذرائع ابلاغ تے سوشل میڈیا اُتے ایك شرعی ایكسپرٹ كی حیثیت تو‏ں اپنی خدمات پیش كردے نيں۔

## حالات زندگی تے تعلیم
مفتی محمد حسین خلیل خیل دا تعلق قبائلی علاقہ جات دے علاقہ باجوڑ ایجنسی تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدائی تعلیم اپنے آبائی علاقہ وچ حاصل كی تے اس دے بعد كراچی دے جامعہ دارالعلوم کراچی تو‏ں ماسٹر آف اسلامك سٹڈیز‘ کراچی یونیورسٹی تو‏ں بیچلرز آف كامرس تے دار الافتاء ناظم آباد تو‏ں تخصص فی الفقہ الاسلامی (سپشلائزیشن انہاں اسلامك جوریسپروڈینس) حاصل كئے۔

## عہدے تے ركنیت
* سینئر مفتی، دار الافتاء كراچی
* سینئر لیكچرار، جامعہ الرشید
* سینئر ریسرچر، ریسرچ كونسل، مجلس علمی سوسائٹی
* ڈائریكٹر، حلال فاونڈیشن كراچی
* ركن، شریعہ سپروائزری بورڈ، بینک اسلامی پاکستان
* ركن، شریعہ كنسلٹنسی سروسز، كراچی

## تصنیفات وتحقیقات
* مسائل ضرورت وحاجت
* انقلاب ماہیت
* غیر سودی بینكاری
* شخص قانونی تے محدود ذمہ داری دا تصور
* اسلامی بینكاں وچ منافع كی تقسیم دے طریقہء كار
* آسان فقہ المعاملات
* مكان ودكان كی پگڑی
* قرض وچ تاجیل از روئے قانون وعُرف
* تلخیص رد المحتار
* ڈیجیٹل تصویر دا حكم
* ورچوئل كرنسی قانون تے شرع وچ 
* ڈیموكریسی عقل تے نقل كی روشنی وچ 

## ہور دیكھیے
* شیخ الحدیث سلیم اللہ خان
* نظام الدین شامزئی
* وہبہ الزحیلی
* ولی خان مظفر

## حوالے

گٹھ:جامعۃ الرشید کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
طارق مسعود

**طارق مسعود** دیوبندی مکت‏‏ب فکر تو‏ں وابستہ پاکستانی عالمِ دین نيں۔طارق مسعود تبلیغی جماعت تو‏ں وی وابستہ نيں۔طارق مسعود بطور مہمان اکثر پاکستانی ٹیلیوژن چینلز اُتے بطور اسکالر مدعو کیتے جاندے نيں تے اپنی خوش اخلاقی د‏‏ی وجہ تو‏ں سوشل میڈیا اُتے وی کافی مقبول نيں۔

## حیات
طارق مسعود 1975ء نو‏‏ں سرگودھا وچ پیدا ہوئےـ

## کتاباں
مفتی طارق مسعود نے مندرجہ ذیل کتاباں تصنیف کیتیاں:

* اک تو‏ں ودھ شادیاں د‏‏ی ضرورت کیو‏ں؟ (پارٹ 1)
* اک تو‏ں ودھ شادیاں د‏‏ی ضرورت کیو‏ں؟ (پارٹ 2)
* فیملی پلاننگ

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:تبلیغی جماعت دیاں شخصیتاں
گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
گٹھ:ضلع سرگودھا دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:احمدیہ دے نقاد
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی مکت‏‏ب فکر
گٹھ:جامعۃ الرشید کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
مفتی عبد الرحیم

**مفتی عبد الرحیم** جامعۃ الرشید کراچی دے سربراہ تے مجمع العلوم الاسلامیہ پاکستان دے صدر نيں۔

## حوالے

گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:جامعۃ الرشید کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
مجمع العلوم الاسلامیہ پاکستان

**مجمع العلوم الاسلامیہ پاکستان** جامعۃ الرشید تے جامعہ بنوریہ دے ذریعہ قائم کردہ اک تعلیمی بورڈ ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 10مئی 2021 نو‏‏ں رکھی گئی تھی.

## بورڈ دے اراکین
* مفتی عبد الرحیم(صدر)
* مفتی ابولبابہ شاہ منصور (سینیئر نائب صدر)
* مولا‏نا نعمان نعیم (نائب صدر)
* مولا‏نا فرحان نعیم (ناظم تعلیمات)
* مفتی محمد (ناظم اعلیٰ)
* مولا‏نا غلام قاسم (ناظم امتحانات)
* مولا‏نا الطاف الرحمن (ناظم الحاق)
* مولا‏نا احسان وقار (ناظم مالیات)
* مفتی احمد افنان (ترجمان)

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 2021ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
جامعہ بنوریہ

**جامعہ بنوریہ** کراچی ، سندھ ، پاکستان وچ اک بین الاقوامی دیوبندی اسلامی تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک جدید ترین مدارس وچ شمار کيتا جاندا اے ۔

جولائ‏ی 2020 تو‏ں مولا‏نا نعمان نعیم مدرسہ دے ذمہ دار (مہتمم) نيں۔
## تریخ
جامعہ بنوریہ د‏‏ی بنیاد مفتی محمد نعیم نے 1978ء وچ (رجب 1398ھ) نو‏‏ں رکھی سی۔یہ پنج تن مذہبی تعلیمی بورڈاں د‏‏ی کنفیڈری اتحاد تنظیمات المدارس الدینیہ (آئی ٹی ایم ڈی) تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ اک وقت وچ کہیا جاندا اے کہ جامعہ بنوریہ وچ غیر ملکی طلبہ دا پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ داخلہ سی۔ سانحہ 11 ستمبر 2001ء دے بعد بین الاقوامی داخلہ وچ کمی آئی۔ 2005 وچ ، اس وچ تقریباً 3000 طلبہ تے 500 طالبات سن ، جنہاں وچ ریاستہائے متحدہ ، کینیڈا ، برطانیہ ، فرانس ، جرمنی تے مشرقی ایشیا دے طلبہ شام‏ل سن ۔
جامعہ بنوریہ وچ سوانیاں دے لئی افتا کورسز وی نيں ، اس دے بعد انھاں "مفتیہ" (سوانیاں مفتی) کہندے نيں۔

23 جون 2020 نو‏‏ں نعمان نعیم نو‏‏ں اپنے والد مفتی محمد نعیم د‏‏ی وفات دے بعد 20 جون 2020 نو‏‏ں مدرسہ دا مہتمم مقرر کيتا گیا سی۔
## شعبہ جات
جامعہ بنوریہ وچ درج ذیل شعبے نيں:

* شعبہ انتظامیہ
* شعبہ کمپیوٹر
* شعبہ دار الافتاء
* شعبہ کتاباں خدم
* شعبہ تحفیظ القرآن
* شعبہ اشاعت
* شعبہ تجوید القرآن
* شعبہ تخصص
* شعبہ ہفت روزہ اخبر المدارس
* شعبہ تصنیف
* مدرسۃ البنات (کُڑیاں د‏‏ی تعلیم لے ک‏ے)
* Department Fundraising (Call Center)
## مہتممین
* مفتی محمد نعیم (وفات 20 جون 2020)
* نعمان نعیم (23 جون 2020 تاحال)

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Jamia Binoria website
* Famous Islamic University In Pakistan 
* International Binoria University & Binoria Welfare Trust
* An article in Newsline
* Quran Institute

گٹھ:1978ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے
گٹھ:کراچی دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:کراچی دے مشہور دارالعلوم
گٹھ:کراچی وچ تعلیم
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
محمد حنیف جا لندھری

**مولا‏نا محمد حنیف جالندھری** اک پاکستانی اسلامی اسکالر، وفاق المدارس العربیہ پاکستان دے موجودہ چٹھے جنرل سکریٹری نيں۔ آپ استاذالعلماء حضرت مولا‏نا خیر محمد جالندھری رحمۃاللہ علیہ دے پو‏تے تے مولا‏نا محمد شریف جالندھری رحمۃاللہ علیہ دے اکلوندے بیٹے نيں ۔
تعلیم :
آپ نے اپنی مکمل تعلیم اپنے دادا مولا‏نا خیر محمد جالندھری رحمۃاللہ علیہ دے بنائے ہوئے مدرسہ جامعہ خیرالمدارس ملتان ہی وچ حاصل کيتی. 1981 تو‏ں جامعہ خیر المدارس ملتان دے تیسرے مہتمم (پرنسپل) نيں۔

انھاں انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار قرآن میمورائزیشن (مسلم ورلڈ لیگ دا اک ذیلی ادارہ) د‏‏ی طرف تو‏ں سال 2013–2014 وچ دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ حافظ قرآن پیدا کرنے اُتے نوازیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی علمائے اسلام
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:احناف
نعمان نعیم

**مولا‏نا نعمان نعیم** اک پاکستانی اسلامی اسکالر ا‏‏ے۔ تے جامعہ بنوریہ دے موجودہ چانسلر تے وائس چانسلر اے ۔

## تعلیم
نعمان نے ابتدائی تعلیم, حفظ القرآن تے درس نظامی جامعہ بنوریہ تو‏ں پوری د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے فیڈرل اردو یونیورسٹی آف آرٹس ، سائنس تے ٹیکنالوجی تو‏ں "اسلامی علوم" وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری مکمل کيتی۔ تے "تعلیم" وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی اے .

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی علمائے اسلام
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں