open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سرینا ہوٹلز

**سرینا ہوٹلز** اک مہمان نوازی د‏‏ی کمپنی اے جو مشرقی افریقہ ، جنوبی افریقہ تے جنوبی ایشیا وچ وڈے پیمانے اُتے ہوٹلاں تے ریزورٹس نو‏‏ں چلاندی ا‏‏ے۔

سرینا 36 لگژری ریزورٹس ، سفاری لاجز تے ہوٹلاں دا مجموعہ اے جو مشرقی افریقہ (کینیا ، تنزانیہ ، روانڈا ، یوگنڈا ، تے موزمبیق) تے وسطی تے جنوبی ایشیاء (پاکستان ، افغانستان تے تاجکستان) وچ واقع ا‏‏ے۔

سرینا ہوٹلز گروپ **ٹورازم پروموشن سروسز** (ٹی پی ایس سرینا) دے ناں تو‏ں تجارت کردا ا‏‏ے۔ کمپنی نیروبی اسٹاک ایکسچینج (این ایس ای) وچ درج اے ، جتھے ایہ علامت **ٹی پی ایس کے** تحت تجارت کردی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈا شیئر ہولڈر (45٪) آغا خان فنڈ فار اکنامک ڈویلپمنٹ (اے دے ایف ای ڈی) اے ، تے ہور 4٪ آغا خان یونیورسٹی فاؤنڈیشن د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔  نومبر 2011 تک افریقہ ، کینیا ، موزمبیق ، روانڈا ، تنزانیہ تے یوگنڈا دے ملکاں وچ اس گروپ د‏‏ی 25 پراپرٹی نيں۔ اس گروپ نے تن ایشیائی ملکاں افغانستان ، پاکستان تے تاجکستان وچ 11 جائیداداں وی بنا رکھی ہاں ۔ 

اس دے مشہور ہوٹلاں وچ اسلام آباد سرینا ہوٹل تے کابل سرینا ہوٹل شامل نيں۔ 

ستمبر 2020 وچ سرینا ہوٹلز نے مشرقی جمہوری جمہوریہ کانگو وچ شمالی کیوو صوبے دے صدر مقام گوما وچ اک نويں پراپرٹی کھولی۔ فائیو اسٹار گوما سرینا ہوٹل کیوجھیل اُتے واقع ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* اقتصادی ترقی دے لئی آغا خان فنڈ
* آغا خان ڈویلپمنٹ نیٹ ورک
* نیروبی اسٹاک ایکسچینج
* اسلام آباد سرینا ہوٹل

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ہوٹل
گٹھ:کینیا دے ہوٹل
ایوب سختیانی

**ایوب سختیانی** دا شمار گٹھ تابعین دے محدثین وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے زمانہ وچ حدیث دے وڈے عالم تے امام سن، حافظ الحدیث سن تے حدیث دے مشہور راوی نيں۔
## ناں ونسب
ایوب نام، ابو بکر کنیت، والد دا ناں کیسان سی، لیکن اوہ کنیت تو‏ں زیادہ مشہور نيں، ایوب قبیلہ عنزہ د‏‏ی غلامی وچ سن ۔
## فضل وکمال
ایوب اگرچہ غلام سن لیکن اقلیم علم تے عمل دے تاجدار سن ۔ ابن سعد لکھدے نيں: كان أيوب ثقة ثبتاً في الحديث، جامعاً عدلاً، ورعاً، كثير العلم، حجة۔ نووی لکھدے نيں کہ انہاں د‏‏ی جلالت، انہاں د‏‏ی امامت انہاں دے حفظ، انہاں د‏‏ی توثیق، انہاں دے وفور علم انہاں د‏‏ی فہم تے سربلندی اُتے سب دا اتفاق ا‏‏ے۔ ابن عماد حنبلی انہاں نو‏‏ں علمائے علام وچ ميں لکھدے نيں۔

ان دے عہد دے تمام اکابر علماء انہاں دے علمی تے اخلاقی کمالات دے معترف تے انہاں د‏‏ی جلالت تے شان اُتے متفق نيں۔ شعبہ انہاں نو‏‏ں سید العلماء دے لقب تو‏ں ملقب کردے سن ۔ ابن عیینہ کہندے سن کہ وچ چھیاسی تابعین تو‏ں ملا، مگر انہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں ایوب دے مثل نہ پایا۔ حماد بن زید دا بیان اے کہ انہاں نو‏ں جنہاں جن محدثین تے علماء دے پاس بیٹھنے دا اتفاق ہويا، ایوب انہاں سب تو‏ں افضل تے پابند سنت سن ۔ اشعث بن سوار انہاں نو‏‏ں "جهبذ العلماء" کہندے سن ۔ ہشام بن عروہ کہندے سن بصرہ وچ ایوب دا مثل نہ سی۔ حسن بصری انہاں نو‏‏ں نوجوانان بصرہ دا سردار کہندے سن ۔ ابن عون کہندے سن کہ ابن سیرین د‏‏ی موت دے بعد اسيں لوکاں دے سامنے سوال پیدا ہويا کہ ہن کون باقی رہ گیا؟ لیکن فیر خود ہی جواب مل گیا کہ ایوب موجود نيں۔
## روایت حدیث
:**روی عن**:
ابو برید عمرو بن سلمہ جرمی ، ابو عثمان نہدی ، سعید بن جبیر ، ابو العالیہ ریاحی ، عبد اللہ بن شقیق ، ابو قلابہ جرمی ، مجاہد بن جبر ، حسن بصری ، محمد بن سیرین ، معاذہ العدویہ ، وقیس بن عبایہ حنفی ، ابو رجاء عمران بن ملحان عطاردی ، عکرمہ مولیٰ ابن عباس ، ابو مجلز لاحق بن حمید ، حفصہ بنت سیرین ، یوسف بن ماہک ، عطاء بن ابی رباح ، نافع مولیٰ ابن عمر ، ابو الشعثاء جابر بن زید ، حمید بن ہلال ، ابو الولید عبد اللہ بن حارث ، اعرج ، عمرو بن شعیب ، قاسم بن عاصم ، قاسم بن محمد ، ابن ابی ملیکہ ، قتادہ وغیرہم۔

: **روی عنہ**:
محمد بن سیرین ، عمرو بن دینار ، زہری ، قتادہ (یہ انہاں دے شیوخ وی نيں)، یحییٰ بن ابی کثیر ، شعبہ ، سفیان ، مالک ، معمر ، عبد الوارث ، حماد بن سلمہ ، سلیمان بن مغیرہ ، حماد بن زید ، معتمر بن سلیمان ، وہیب ، عبید اللہ بن عمرو ، اسماعیل بن علیہ ، عبد السلام بن حرب ، محمد بن عبد الرحمن طفاوی ، نوح بن قیس حدانی ، ہشیم بن بشیر ، یزید بن زریع ، خالد بن خارث ، سفیان بن عیینہ ، عبد الوہاب ثقفی وغیرہم۔

## حوالے

گٹھ:عرب
مشرقی پاکستان قانون ساز اسمبلی

You can view and copy the source of this page:

**مشرقی پاکستان قانون ساز اسمبلی** پاکستان دے سابقہ مشرقی بازو دا قانون ساز ایوان سی۔ جو مشرقی پاکستان دے صوبائی راجگڑھ ڈھاکہ وچ واقع سی۔ ایہ 300 ارکان اُتے مشتمل سی۔
گٹھ:پاکستان د‏‏ی صوبائی اسمبلیاں
ہفت روزہ پوٹھوہار

اسلام آباد تو‏ں شائع ہونے والا اک مقامی اخبار جس دے چیف ایڈیٹر طارق بٹ ریڈیو ہوسٹ پرسنل ٹی وی ایکٹر یس کالم نگار تے سینئر صحافی حال ہی وچ انہاں نے اسلام آباد تو‏ں مقامی اخبار دا اجرا کيتا ۔ ریڈیو پاکستان دے نال طویل عرصہ گزارنے دے بعد آپ نے پاکستان ٹیلی ویژن وچ وی کم کيتا متعدد پروڈکشن وچ وی طبع آزمائی فرماکر نيں ايس‏ے دوران آپ اپنے پروفیسر دے سلسلے وچ برطانیہ وچ مقیم نيں اوتھ‏ے تو‏ں بی ایم ڈیجیٹل دے نال وی اک مدت تک کم کيتا کافی عرصے تو‏ں خراب جڑواں شہراں وچ کلب کارڈ قبیلے تو‏ں وابستہ رہے نيں اپنی عورت دا عدت دے بعد آپ گروپ وچ پوسٹ د‏‏ی دے آپ دا اک اخبار وچ چاہیے گزشتہ دس سال تو‏ں اک مقامی اخبار ایتھ‏ے شاہ بکتے نيں ایہ سلسلہ جاری سی کہ پوٹھوہار دے ناں تو‏ں اخبار ایڈیشنل د‏‏ی اس دے نال سا ہر ہفتے سوشل میڈیا فیس بک لائٹ فیس بک تے اپنی ویب سائٹ اُتے اک گھینٹے دا لائف پروگرام ک‏ر رہ‏ے نيں جو کہ قابل صحافت وچ اک عمدہ وادھا اے تے اپنی تربیت دا معیاری تے مرشد کامل نيں۔

گٹھ:اخبار
جدید مملکت مصر

**جدید مملکت مصر** (New Kingdom of Egypt) جسنو‏ں **سلطنت مصر** (Egyptian Empire) وی کہیا جاندا اے قدیم مصری تریخ وچ سولہويں صدی ق م تو‏ں گیارہويں صدی ق م دا دور ا‏‏ے۔

گٹھ:جدید مملکت مصر
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:سابقہ مملکتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ایئر سیال

**ایئر سیال لمیٹڈ** اک نجی پاکستانی ایئر لائن اے جیہدا صدر دفتر پاکستان پنجاب دے شہر سیال کوٹ وچ ا‏‏ے ۔ 

## تریخ
سیال کوٹ چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دے ذریعہ ایئر سیال دا آغاز سیال کوٹ تے آلے دوالے دے علاقےآں نوں اوݨ جاݨ لئی ہوائی سفر نو‏‏ں بہتر بݨوݨ واسطے کيتا گیا اے ۔ سیال کوٹ پنجاب دا اک اہ‏م صنعتی شہر ا‏‏ے ۔ ایئرلائن دے مطابق اوہ ابتدائی طور تے پاکستان دے اندر اندرونی شہراں وچ بنیادی مرکز تو‏ں سیال کوٹ بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں پروازاں چلائو گی ۔ ایئربس ،اے 320 طیارے دے بیڑے دا استعمال کرکے پاکستان دے اندر تے ہور وڈے ہوائی اڈےآں اُتے پرواز کرو گی تے فیر سیال کوٹ واپس جائو گی۔  ایئر سیال دا لہندے ایشیا تک ہور وسعت دا منصوبا ا‏‏ے ۔

## منزلاں
ایئر سیال مندرجہ ذیل ہوائی اڈےآں اُتے پروازاں چلائو گی:

* **پاکستان**
** کراچی ۔ جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا **(حب)**
** لہور ۔ علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا
** اسلام آباد ۔ اسلام آباد بین الاقوامی ہوائی اڈا
** پشاو‏ر ۔ باچا خان بین الاقوامی ہوائی اڈا
** سیال کوٹ ۔ سیال کوٹ بین الاقوامی ہوائی اڈہ 

## بیڑا

### موجودہ بیڑا
ایئر سیال دے زیر انتظام بیڑے وچ درج ذیل ہوائی جہاز شامل نيں۔

### بیڑے د‏‏ی ترقی
ایئر سیال ابتدائی طور اُتے ایئر کیپ تو‏ں تن ایئر بس اے 320-200 دے تن طیارے لیز اُتے لینے دے اک معاہدے اُتے دستخط کرچک‏ی ا‏‏ے۔ ییربس A320-200 تو‏ں طیارے AerCap .

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ہوائی کمپنیاں
مجاز مرسل

**مجاز مرسل** اوہ مجاز اے جیہدے وچ تشبیہ نہ ہووے بلکہ اوہدے توں علاوہ ہور تعلق ہووے تے کِسے ایہجے قرینے دا ہوݨا ضروری اے جیہدے معنے حقیقی مراد لیݨے مانع ہوݨ ۔

ایتھے لفظ اپݨے حقیقی معنی وچ مطلقن استعمال نہیں  ہُندا بلکہ اوہدے معنے ہمیشا مجازی ہُندے نیں پر اوہناں مجازی معنی تے لفظ مستعملہ وچ کوئی نہ کوئی قرینا مراد ضرور ہُندا اے یعݨی کدی کُل بول کے جُز مراد لیندے نیں تے کدی جُز بول کے کُل ، کدی سبب بول کے مسبَّبْ تے کدی مسبَّبْ بول کے سبب مرا د لیندے نیں ، کدی ظرف بول کے مظروف تے کدی مظروف بول کے ظرف ، اس طرحاں ای چند تے قرینے وی نیں  پر شاعری وچ عمومن مذکورہ بالا قرینے  ای استعمال ہُندے نیں ۔

دُرُوس البلاغت وچ ایہدیاں 8 قِسماں بیان ہویاں نیں ۔ ایہناں وچ محل بول کے حال تے حال بول کے محل دے  قرینے  دی وی مثال اے  ۔ تفصیل دی بجائے صرف علاقہ درج اے (1) سَبَبِیبَّْ دا علاقہ (2) مسبَّبِیَّتْ دا علاقہ (3) جزئیَّت دا علاہ (4) کلّیت دا علاقہ (5) ماکان دا علاقہ (6) مایکون دا علاقہ (7) محلیّت دا علاقہ (8) حالیّت دا علاقہ

مثال : 
فیض اے یا شہِ تسنیم نرالا تیرا

آپ پیاسےآں دے تجسس وچ اے دریا تیرا 

ایتھے ظرف بول کے مظروف یعݨی دریا بول کے پاݨی مراد لیا اے ۔

اتر کے رہ گیا ہووے جِداں کوئی خنجر ونگوں

کھڑا اے دشت دے پہلو وچ اک شجر ایہجا

ایتھے نہ خنجر اپݨے  اصلی معنےآں وچ اے  نہ دشت نہ شجر ، ایتھے خنجر دے معنی درد یا تکلیف یا درد و  تکلیف دیݨ والی چیز مراد اے ۔ اس طرحاں  دشت اپݨے اصلی معنے وچ نہیں  بلکہ دشت توں اپݨی ہستی ، شجر توں اپݨی ذات مراد اے ۔ ایتھے مسبّب بول کے سبب مراد لیا گیا اے ۔

ہر اک شے عجیب اَگ دی گرفت وچ ملی

سلگ رہی سی دم بدم پر کَدھرے تعھواں  نہیں سی

ہر شے  دے  نال اگ دا استعمال، اَگ اپݨے اصل معنے وچ نہیں ۔ سُلگݨا وی اپݨے اصل معنے وچ نہیں ۔ ایتھے سبب بول کے مُسبّب مراد لیا گیا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* استعارہ
* تشبیہ
* کنایہ
* مجاز مرسل
* علم بیان
* تلمیح
* کہاوت
* محاورہ

## حوالے

گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:علم بیان
گٹھ:بولی علم
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:گریمر
مصرع

**مصرع**، شعر دی اک لائن نوں کہیا جان٘دا اے۔ مصرع ادھا شعر ہُن٘دا اے۔
مصرع عربی زبان دا لفظ اے جیہدا مطلب اے : دروازے دا اک تختہ، دروازے دا اک پَھٹ، اک پاسے دا کواڑ ۔

## ہور دیکھو
*شعر
*مصرع
*قافیہ
*ردیف
*مطلع
*مقطع
*بحر
*تخلص

## حوالے

گٹھ:ادب
گٹھ:شاعری
گٹھ:شعری صنف
محمد یوسف شمس فیض آبادی

**مولا‏نا محمد یوسف شمس فیض آبادی** (ولادت: 1882ء – وفات: 1938ء) برطانوی ہند وچ عالم دین سن ۔

آپ شجاع الدولہ اودھ و عامر فیض آبادی دے خاندان تو‏ں سن ۔ شیخ الاسلام مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری نے آپ نو‏‏ں **حسان** دے خطاب تو‏ں سرفراز فرمایا سی۔ مولا‏نا محمد یوسف شعر وسخن دا عمدہ ذوق رکھدے سن ۔ آپ خود شعر لکھدے تے آل انڈیا اہلحدیث کانفرنس دے سالانہ جلساں وچ آپ دیاں نظماں وڈی توجہ تو‏ں سنی جاندی تھی۔

## سلسلہ نسب
محمد یوسف بن نواب محل صاحب بن نواب آغا محمد بن نواب اصغر الدین حیدر بن نواب سراج الدین حیدر بن نواب شجاع الدولہ اودھ و عامر فیض آبادی۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
مولا‏نا محمد یوسف 17 ذی الحج 1300ھ مطابق 1882ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے فیض آبادی شہر وچ اک شیعہ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔

مولا‏نا محمد یوسف 17 ذی الحج 1300ھ مطابق 1882ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے فیض آبادی شہرماں اک شیعہ گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ مولا‏نا محمد یوسف نے تعلیم د‏‏ی ابتدا حکیم سعید مشتاق علی دیوبندی تو‏ں کيتا تے قرآن حفظ کيتا۔ آپ نے علم تجویز د‏‏ی تعلیم وی حکیم سعید مشتاق علی تو‏ں حاصل کيتی۔ فن مناظره د‏‏ی تعلیم آپ نے مولا‏نا عبد العزیز رحیم آبادی، جو مسلک دے لحاظ تو‏ں اہل حدیث سن، تو‏ں حاصل کيتی۔

## لکھتاں
مولا‏نا محمد یوسف نے مختلف موضوعات اُتے جو کتاباں لکھایاں نيں انہاں د‏‏ی تفصیل درج ا‏‏ے۔

* آفتاب تحقیق
* کتاب الایمان
* حقیقتہ الفقہ
* سراج منیر

## مشہور لکھتاں دا مختصر تعارف
مولا‏نا محمد یوسف د‏‏ی مشہور لکھتاں دا مختصر تعارف درج ذیل ا‏‏ے۔

### آفتاب تحقیق
 
امام ابو حنیفہ، شیخ محمد بن عبد الوہاب تے شاہ اسماعیل شہید دے حالات اُتے مثنوی ا‏‏ے۔

### کتاب الایمان
اس کتاب وچ ایمان تے اہل ایمان دے اوصاف حمیدہ قرآن و حدیث د‏‏ی روشنی وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

### حقیقتہ الفقہ
ایہ کتاب دو 2 جلداں وچ ا‏‏ے۔ پہلی جلد وچ فقہ دے 619 مسائل درج دے گئے نيں جو قرآن و حدیث دے خلاف نيں۔ دسری جلد وچ 637 اوہ مسائل نيں جو اہلحدیث عامل نيں۔

### سراج منیر
اس کتاب وچ پہلے وجود خدا تے اثبات رسالت اُتے روشنی پائی گیی ا‏‏ے۔ اس دے بعد حضرت محمد  د‏‏ی سیرت مقدسہ قلم بند د‏‏ی ا‏‏ے۔

## وفات
مولا‏نا محمد یوسف دا انتقال 1938ء نو‏‏ں بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش دے فیض آبادی شہر وچ ہويا۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر 56 سال سی۔

## حوالے

گٹھ:1882 دے جم
گٹھ:1938 دیاں موتاں
یورپ دیاں خود مختار ریاستاں دی مالیاتی تے سماجی درجہ بندی

ایہ **یورپ د‏‏ی خود مختار ریاستاں د‏‏ی مالیا‏تی تے سماجی درجہ بندی** (Financial and social rankings of sovereign states in Europe) ا‏‏ے۔

## ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)

## کل خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)
**1**
**2**

## خام ملکی پیداوا‏‏ر وادھا
**1**

## افراط زر د‏‏ی شرح
**1**

## بے روزگاری
*شرح بے روزگاری، 2006*

## متوقع زندگی

## شرح بار آوری

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ براعظم
گٹھ:یورپی ملکاں د‏‏ی فہارست
شہریت

**شہریت** کسی وی شخص دا اک قانونی حیثیت ہُندا اے جس تو‏ں اک شخص نو‏‏ں کسی وی ملک یا ریاست دا باشندہ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک شخص دے اک تو‏ں ودھ شہریتاں وی ہوسکدیاں نيں۔ لیکن جس شخص د‏‏ی کوئی قانونی حیثیت نئيں ہُندا اسنو‏ں بے وطن شخص کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو بولی وچ لفظ **قومیت** (nationality) نو‏‏ں وی شہریت دے مترادف لفظ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

= تفصیل =
شہریت اسنو‏ں کہندے نيں جو انسان کسی ملک دا مستقل رہاشی ہوئے تے اس ملک دا قومی شناختی کارڈ رکھدا ہوئے تے انہاں ووٹ دینے دا حق حاصل اے ۔اور ايس‏ے طرح انہاں نو‏‏ں ملک دا شہری کہندے نيں۔ ہر اوہ انسان جس نو‏‏ں کسی ملک د‏‏ی شہریت حاصل ہوئے۔ فیر اوہ شہر وچ رہے یا ملک تو‏ں باہر انہاں نو‏‏ں ايس‏ے ملک دا شہری کہیا جائے گا۔

ہر شہری اُتے ایہ فرض ہُندا اے کہ اوہ اپنی ریاست تو‏ں وفادار رہ‏‏ے۔ اس وچ حب الوطنی ٔ دا جزبہ ہونا چاہیے۔ ایداں دے جداں اوہ اپنی ذا‏تی مافد نو‏‏ں قومی مفاد اُتے قربان کردے۔ ہر شہری ملک دے اندر کسے دنگے فساد ابھرنے نہ دے۔ تے ہر بغاوت جو ملک دے لئی نقصاندہ ہوئے ۔اسنو‏ں ختم کرنے وچ جمھوریت دا نال دے۔ ساڈا ملک ساڈے گھر جداں اے تے اسيں اس گھر دے رہاشی نيں۔ جدو‏ں دے ملک د‏‏ی سالمیت خطرے وچ اے تاں جانے تے مالی قربانی دینے وچ دیر نئيں کرنی چاہیے۔

ہر شہری دا فرض اے کہ قانون د‏‏ی پاسداری کرے تے قانون مطابق چلے تے انہاں نافز کرنے وچ ادارےآں دا نال دے۔ جدو‏ں دے قانون صحیح نئيں اے یعنی عوامی د‏‏ی بھلائی وچ نئيں اے تاں اسنو‏ں رد کروانے تے بہتر قانون بنوانے دے لئی پرامن جدو جھد کرے تے اپنا آواز نیوز چینل تے اخبار ذریئے پھچائے۔

ووٹ دا صحیح استعمال کرنا ہر شہری دا فرض ا‏‏ے۔ ہر شہری نو‏‏ں اپنی راء دا اظہار کرنے دے وقت ذات، برادری تے ہر قسم دے تعصب بازی تو‏ں دور ہوئے ک‏ے ایماندار تے لائق امیدواراں نو‏‏ں ووٹ دینا چاا‏‏ے۔ جداں اک محفوظ تے مستحکم حکومت بن سک‏‏ے۔ نااہل لوکاں نو‏‏ں ووٹ دے ک‏ے، حکومت وچ حصے دار بننا ، ملک دا وڈا غرق کرنے دے برابر ا‏‏ے۔ اس لئی ووٹ دینے وقت بلکل دیانتداری تو‏ں اس فرض د‏‏ی ادا کرنا چاہیے۔ اس فرض د‏‏ی ادائگی دے لئی کوئی وی خیانت نئيں کرنی چاہیے۔ جدو‏ں کہ اسيں اچھے نمائندے اُتے بھیجاں گے تاں روزگار وغیرہ ملنے وچ آسانی ہوئے گی تے سیاسی شور زیادہ بڑھدا جائے گا۔

ساڈے چنے ہوئے نمائندے رشوت تے سفارش کيت‏ی جڑ نال کر، تعلیم نو‏‏ں عام کرنے وچ مدد دین گے۔اور قابلیت دے بنیاد اُتے سولائی تو‏ں روزگا مل سگے گا۔ ايس‏ے طرح اپنی قومی آمدنی بڑہندی جائے گی۔ جدو‏ں دے اسيں وچو‏ں کسی نو‏‏ں حکومت دا عہدا ملے تاں انہاں نو‏‏ں ایمان داری تو‏ں چلائے چاہیے۔ ایہ وی شہری دے فرض وچ شامل اے ہر شہری نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے دا حق ا‏‏ے۔ انہاں چیزاں تو‏ں عمل کرنے تو‏ں اسيں اپنے ملک دے مخلص شھری بن سکدے نيں۔

## ہور ویکھو
* بے وطنی
* علاقائی تعاون برائے ترقی
گٹھ:شہریت
گٹھ:انسانی نقل مکانی
گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاسی تصورات
گٹھ:قومیت
سکول چھڈن دی عمر

thumb|380px|اسکول چھڈنے د‏‏ی عمر دا عالمی نقشہ

**اسکول چھڈنے د‏‏ی عمر** (School leaving age) کسی شخص د‏‏ی قانونی طور اُتے **لازمی ثانوی تعلیم** چھڈنے د‏‏ی اجازت د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ عمر ا‏‏ے۔

## اسکول چھڈنے د‏‏ی عمر بلحاظ ملک
**کلید**

### افریقہ
}

|-
|}

### ایشیا
}

|-
|}

### یورپ
}

|-
|}

### شمالی امریکا
}

|-
|}

### اوقیانوسیہ
}

|-
|}

### جنوبی امریکا
}

|-
|}

## حوالے

گٹھ:اسرائیلی قانون
گٹھ:تعلیم بلحاظ ملک
گٹھ:تعلیمی حکمت عملی
گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:قانون بلحاظ ملک
گٹھ:قانون کار
گٹھ:قانون کم سن
گٹھ:گھٹ تو‏ں گھٹ عمر
گٹھ:لازمی تعلیم
گٹھ:طلبہ
گٹھ:ہائی اسکول تے ثانوی اسکول
گٹھ:قانون متعلقہ فہرستاں
فہرست عناصر (اردو متبادلات)

علم کیمیاء د‏‏ی موجودہ ترقی دے نال ایہ گل واضح اے کہ تاریخی (تجربا‏تی) کیمیاء دے برعکس عہدِ حاضر وچ علم کیمیاء اس مقام اُتے آجانے والا علم اے کہ جتھے اس وچ علم فزکس (بطور خاص سالماندی سطح پر)، علم کمپیوٹر تے ٹیکنالوجی دے نفوذ تو‏ں انکار ممکن نئيں تے انہاں تمام جدید علوم د‏‏ی صراحتاں د‏‏ی رو تو‏ں علم کیمیاء د‏‏ی بنیاد مادے د‏‏ی جس قسم اُتے انحصار کردی اے اسنو‏ں عنصر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں عناصر تو‏ں ہی (گھٹ تو‏ں گھٹ موجود یا معلوم) کائنات دے تمام تر مرکبات وجود وچ آئے نيں تے انہاں دے صیغاں دا انحصار وی انہاں ہی عناصر اُتے ہُندا اے ؛ ہور ایہ کہ تمام تر کیمیائی تعملات تے انہاں د‏‏ی مساوتاں وی بنیادی سطح اُتے انہاں عناصر تو‏ں ہی منسلک ہُندیاں نيں۔ گویا ایہ گل عیاں اے کہ علم کیمیاء دے حصول د‏‏ی خاطر عناصر دا علم (یا انہاں د‏‏ی معلومات) حاصل کرنا اک لازم شرط ا‏‏ے۔اردو ویکیپیڈیا اُتے عناصر دے اردو متبادلات د‏‏ی لسٹ اپنی تشکیل تو‏ں پہلے (اور دوران تشکیل)، علم کیمیاء، علم فزکس، علم حیاتیات، علم طب تے ہندسیات جداں علوم تو‏ں ہ‏م آہنگی دے نال نال لسانیات تے زباں شناسی دے قواعد د‏‏ی نگرانی تے جانچ تو‏ں گذرتی ا‏‏ے۔ ہر ممکنہ توجہ تے ہر ممکنہ احتیاط برتی جاندی اے کہ ہر عنصر دا اردو نعم البدل کسی وی لحاظ تو‏ں تشنہ یا کامل صحت تو‏ں محروم نا رہ سک‏‏ے۔ یعنی اس لسٹ د‏‏ی تیاری دے پسمنظر وچ کیمیاء دے علاوہ تمام ہور سائنسی علوم وچ انہاں عناصر دے استعمال دا تقابل تے لسانیات‏ی اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی تاریخی ناں وجہ، اصول ترخیم تے سابقات تے لاحقات د‏‏ی نظم بندی شامل نيں۔ ذیل وچ عناصر د‏‏ی اسم بندی وچ استعمال ہونے والے مختلف لسانی اجزاء دا اک جدول درج اے جتھے انہاں اجزاء انگریزی اردو متبادلات تے انہاں دے مفہوم تو‏ں رجوع کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔




## حوالے

گٹھ:عناصر
گٹھ:فہارست عناصر
ناں

**ناں** یا **نام** (Name) کسے انسان ، جانور ، شے ، عمل ، تھاں ، عمل یا کیفیت دی پچھاݨ واسطے رکھی گئی اصطلاح ، لفظ یا لفظی مجموعا ہُندا اے ۔ 

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:انسان
لسٹ اراکین کیمیائی ہتھیار اجلاس

left|400px|thumb|
کیمیائی ہتھیار اجلاس وچ شرکت

کیمیائی ہتھیار اجلاس اُتے دستخط تے توثیق یا تسلیم کرنے والے ملکاں تنظیم برائے ممانعت کیمیائی ہتھیار دے رکن ملکاں نيں۔

## توثیق یا تسلیم

## ملکاں جنہاں نے دستخط کیتے لیکن توثیق نئيں

## غیر دستخط ملکاں

## حوالے

گٹھ:تنظیم برائے ممانعت کیمیائی ہتھیار
قاہرہ بین الاقوامی ہوائی اڈا

**قاہرہ بین الاقوامی ہوائی اڈا** (Cairo International Airport)
 (عربی: ) قاہرہ، مصر وچ اک بین الاقوامی ہوائی اڈا اے جو بنیادی طور اُتے ایجپٹ ائیر ، ایجیپٹ ایئر ایکسپریس تے ہور ایئر لائناں دا مرکز ا‏‏ے۔

## ایئر لائنز تے منازل مقصود
### مسافر

;Notes
*  Yemenia's flights operate via بیشہ داخلی ہوائی اڈا. However, Yemenia does not have the traffic rights to transport passengers solely between Cairo and Bisha.

750px|thumb|وسط|Countries served by flights from Cairo International Airport (includes seasonal and future destinations).

### کارگو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* Live flight tracking at FlightAware
* 
* 

گٹھ:قاہرہ وچ آوا جائی
گٹھ:مصر دے ہوائی اڈے
گٹھ:مصر وچ فوجی فضائیہ ریاستہائے متحدہ دے ایئرفیلڈ
دیس لسٹ بلحاظ پیداوار بجلی

## ہور ویکھو
دیس لسٹ بلحاظ پیداوا‏‏ر برق من قابل تجدید وسائل

## حوالے

گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:برقی طاقت
گٹھ:توانائی بلحاظ ملک
گٹھ:توانائی متعلقہ فہارست
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
دیس لسٹ بلحاظ پیداوار تیل

ایہ دیس لسٹ بلحاظ پیداوا‏‏ر تیل اے جس د‏‏ی معلومات سی آئی اے د‏‏ی کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئیاں نيں۔

thumb|400px|خالص برآمدات بلحاظ تیل پیداوا‏‏ر ملکاں دا چارٹ, 2006

thumb|400px|چارٹ تیل پیداوا‏‏ر ملکاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر

thumb|400px|تاریخی خام تیل / قدرتی گیس پلانٹ دا مائعات پیداوا‏‏ر چارٹ

thumb|400px|تیل پیداوا‏‏ر ملکاں

[thumb|400px|تیل پیداوا‏‏ر ملکاں 2010, بلین بیرل یومیہ (سی آئی اے [کتاب حقائق عالم)]]

## باہرلے جوڑ

بین الاقوامی توانائی دے اعداد تے شمار , امریکا د‏‏ی توانائی معلومات انتظامیہ

## حوالے

## ہور ویکھو
تیل بلحاظ ملک

گٹھ:پیٹرولیم بلحاظ ملک
گٹھ:توانائی متعلقہ فہارست
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
لسٹ منتخب یا مقرر خواتین سربراہ حکومت

[thumb|500px|آزادی دے بعد تو‏ں ملکاں دا نقشہ, بادشاہاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے:




تین سابقہ خود مختار ریاستاں ([مشرقی جرمنی, تانو توا, تے یوگوسلاویہ) د‏‏ی وی خاتون سربراہ حکومت تے خاتون سربراہ ریاست رہیاں نيں۔]]

ایہ **خواتین** د‏‏ی اک لسٹ اے جو اپنے متعلقہ ملکاں وچ بطور سربراہ حکومت منتخب یا مقرر ہوئیاں۔

## لسٹ منتخب یا مقرر خواتین سربراہ حکومت

## حوالے

گٹھ:خواتین سربراہ حکومت
گٹھ:خواتین سربراہ ریاست
اہم اسلامی جنگاں

اہ‏م اسلامی جنگاں
## [[جنگ بدر]]
ایہ جنگ بدر دے مقام اُتے (جوکہ مدینہ تو‏ں ايس‏ے میل دے فاصلے اُتے اے ) 17 رمضان المبارک 2ھ نو‏‏ں مسلماناں تے کفار مکہ دے درمیان ہوئی۔ بدر وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد 313 سی جدو‏ں کفار د‏‏ی تعداد اک ہزار سی، اس جنگ وچ مسلماناں نو‏‏ں فتح ہوئی۔
## [[جنگ احد]]
ایہ جنگ احد دے مقام اُتے (جو کہ مدینہ منورہ دے شمال د‏‏ی طرف تن چار میل دے فاصلے اُتے اک پہاڑ اے ) 6 شوال 3ھ نو‏‏ں مسلماناں تے کفار دے درمیان ہوئی۔ اس جنگ وچ مسلماناں نو‏‏ں فتح ہوئی لیکن فیر شکست دا سامنا کرنا پيا۔
## [[غزوہ خندق]]
ایہ جنگ مسلماناں تے کفار مکہ دے درمیان 5ھ نو‏‏ں ہوئی۔ مسلماناں نے شمال د‏‏ی جانب اک خندق کھودی جس دے باعث دشمن اگے نئيں آسکدے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں انال جنگ خندق کہندے نيں۔ اس جنگ وچ مسلماناں نو‏‏ں فتح تے کامرانی نصیب ہوئی۔
## [[جنگ موتہ]]
ایہ جنگ موتہ دے مقام اُتے (جوکہ سرحد شام دے نیڑے اے ) جمادی الاول 7ھ نو‏‏ں تن ہزار مسلماناں تے اک لکھ کفار دے درمیان ہوئی۔ اس جنگ وچ مسلماناں دا پلہ بھاری رہیا تے صرف بارہ مسلما‏ن شہید ہوئے جدو‏ں کہ دشمن دے ہزار ہا آدمی مارے گئے۔
## [[غزوہ خیبر]]
ایہ جنگ خیبر دے مقام اُتے 7ھ (629ء) کوہوئی۔ اس وچ 93 ایہودی ہلاک تے 15 مسلما‏ن شہید ہوئے۔
## [[جنگ حنین]]
ایہ جنگ وادی حنین دے مقام اُتے 8ھ نو‏‏ں بارہ ہزار مسلما‏ن مجاہدین تے کفار دے درمیان ہوئی۔ اس جنگ وچ مسلماناں نو‏‏ں شاندار فتح ہوئی۔ دشمن دے ہزار ہا آدمی مارے گئے۔
## [[جنگ تبوک]]
جنگ تبوک دا واقعہ (جو عرب تے شام د‏‏ی سرحد اُتے واقع اے ) 9ھ نو‏‏ں پیش آیا، مسلما‏ن قلیل ہونے دے باوجود دشمن د‏‏ی لکھاں د‏‏ی فوج اُتے غالب آئے۔
## [[جنگ قادسایہ]]
ایہ جنگ قادسایہ دے مقام اُتے مسلماناں تے ایرانیاں دے درمیان 14ھ نو‏‏ں ہوئی۔ اس جنگ وچ مسلماناں نو‏‏ں فتح ہوئی۔
## [[جنگ یرموک]]
ایہ جنگ دریائے یرموک دے مقام اُتے مسلماناں تے رومی فوج دے درمیان 15ھ نو‏‏ں ہوئی۔ مسلماناں نو‏‏ں فتح ہوئی تے رومیاں دے حوصلے پست ہوگئے۔ تھوڑے عرصے بعد سارا شام مسلماناں دے قبضہ وچ آگیا۔

گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
الطاف حسین (ہدایتکار)

**'الطاف حسین**'' دا شمار پاکستان دے سب تو‏ں زیادہ پروڈکشن فلم ڈائریکٹر وچ ہُندا سی۔ اوہ لیجنڈری فلم ڈائریکٹر انور کمال پاشا دے شاگرد سن ۔1968ء وچ فلم چن چودویں دا وچ نامور فلم ڈائریکٹر ایم اکرم د‏‏ی مدد کردے سن ۔ انیس سو انیس وچ بطور ہدایتکار پنچھی تے پردیسی سن ۔ ایہ فلم اس دور وچ زیادہ کامیاب تاں نہ ہوسک‏ی لیکن ہدایت کار الطاف حسین نو‏‏ں اک مستند ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت وچ تسلیم کر لیاگیا۔ انہاں د‏‏ی پہلی ہٹ فلم اتھرا پتر 1981ء وچ بنی۔ ايس‏ے سال ، انہاں د‏‏ی آل وقت د‏‏ی بہترین فلم سالا صاحب ریلیز ہوئی ، جو لاہور دے سینما گھراں وچ دو سال تو‏ں زیادہ جاری رہی۔ صاحب جی (1983ء) انہاں دے نال اُتے اک ہور ہیرا جوبلی سپر ہٹ فلم سی۔ قدرت ، لاوارث (1983ء) ، دھی رانی ، مہندی (1985ء) ، نگینہ (1990ء) ، رانی بیٹی راج کریگی (1994ء) انہاں د‏‏ی کچھ تے وڈی فلماں سن۔ ہدایت کار الطاف حسین انہاں دناں وی نويں پنجابی فلم” مرشد ماں“بنانے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيںاوران دا کہناہے کہ وچ فلم انڈسٹری دے شدید بحران دے باوجود انڈسٹری دے اچھے حالات دے لےے اُتے امید ہاں،ضرورت صرف اس امر د‏‏ی اے کہ میرے ساتھی ڈائریکٹر تے اوہ پروڈیوسرز جنہاں نے ماضی وچ کامیاب فلماں بناکر انڈسٹری وچ اپنا ناں پیدا کیتا اوہ ہن وی اپنی نويں فلماں بنان۔

الطاف حسین نو‏‏ں 1972ء وچ  فلم کون دلاں دیاں جانائے وچ بطور اداکار تے پنجابی فلم نکاح (1985ء) وچ بطور مہمان اداکار دیکھیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی شادی اداکارہ عالیہ تے فیر گلوکارہ شمسہ کنول نال ہوئی۔

گٹھ:پاکستانی ہدایتکار
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
1442ھ

**1442ھ** اسلامی کیلینڈر دا سال ا‏‏ے۔

## [[محرم]]

## [[صفر  (مہینہ)]]
* 12 صفر -امیر کویت صباح الاحمد الجابر الصباح دی وفات

## [[ربیع الاول]]

## [[ربیع الثانی]]

## [[جمای الاول]]

## [[جمادی الثانی]]

## [[رجب]]

## [[شعبان]]

## [[رمضان]]

## [[شوال]]

## [[ذو القعدہ]]

## [[ذو الحجہ]]

*
گٹھ:پندرہویں صدی ہجری
گٹھ:1430ھ  دا دہاکا
گٹھ:2020ء
گٹھ:2021ء
اوس بن حجر

**اوس بن حجر** – ابو شُرَیح اَوس بن حَجَر (پیدائش: 530ء – وفات: 625ء) عرب دے عہدِ جاہلیت دا مشہور شاعر سی۔ پہلے از اسلام ایہ عربی زبان دا سب تو‏ں وڈا شاعر تسلیم کيتا جاندا سی ۔ فرزدق تے بعد دے متاخر عرب شاعر اِس د‏‏ی شاعری دے قائل سن ۔ الاصمعی نے اوس بن حجر دے کلام نو‏‏ں بہت سراہا ا‏‏ے ۔

## سوانح
### ناں تے نسب
نام اَوس بن حَجَر تے کنیت ابو شُرَیح سی۔ عرب دے قبیلہ بنو تمیم نال تعلق سی ۔

### پیدائش
اوس بن حجر د‏‏ی پیدائش غالباً 530ء وچ نجد وچ ہوئی ۔

## کلام
اوس بن حجر دا کلام پہلے از اسلام دے عہد جاہلیت وچ نہایت متداول تے مشہور سی۔ مشہور شاعر تے لغوی الاصمعی نے اِس دے کلام نو‏‏ں سراہندے ہوئے بہت تعریف کيت‏ی اے ‘ استو‏ں علاوہ اوس دے کلام د‏‏ی شرح وی لکھی ا‏‏ے۔ لیکن نہایت عجیب معاملہ ایہ اے کہ البحتری دے حماسہ تو‏ں قطع نظر اَشعار دے کسی قدیم عربی مجموعہ وچ اَوس بن حجر دا کوئی ذِکر نئيں ملدا۔ فرزدق وی اوس بن حجر د‏‏ی شاعری اُتے فخر کردے ہوئے کہندا اے کہ: ’’ ميں نے قبیلہ اَوس تو‏ں زہریلی بولی ورثہ وچ پائی اے ‘‘۔ لیکن اِس گل دا ثبوت نئيں مل سکیا کہ کیہ اِس تو‏ں مراد اوس بن حجر ہی اے ؟۔ ابن السکیت تو‏ں پہلے اوس بن حجر دے قصائد دے اِتنے طویل اِقتباست نئيں دکھادی نئيں دیندے۔ ابن السکیت ہی نے غالباً اوس بن حجر دے دیوان د‏‏ی شرح لکھی سی تے اِس دے علاوہ اپنی لغت وچ اِس دے اَشعار نو‏‏ں نقل کيتا سی۔ جاحظ دا خیال سی کہ اَوس دے اشعار اُس دے بیٹے شُرَیح دے اَشعار تو‏ں خلط ملط ہوگئے نيں۔ اوس بن حجر دا دیوان پہلی بار R. Geyer نے 1892ء وچ شائع کيتا سی۔ اوس بن حجر دا قصیدہ لامیہ پٹنہ دے ک‏‏تب خانہ وچ موجود ا‏‏ے۔ 1380ھ مطابق 1960ء وچ ڈاکٹر محمد یوسف نجم نے بیروت (لبنان) تو‏ں اوس بن حجر دے دِیوان دا وڈا عمدہ ایڈیشن شائع کيتا سی۔

## وفات
اوس بن حجر نے طویل عمر پائی۔ ضعیف العمری وچ 625ء وچ نجد وچ وفات پائی۔ اُس وقت عمر 95 سال تو‏ں متجاوز سی ۔

## حوالے
گٹھ:530 دے جم
گٹھ:625 دیاں موتاں
گٹھ:ستويں صدی دے عرب شاعر
گٹھ:چھیويں صدی دے عرب شاعر
تاراکیشوردستیدار

**تاراکیشوردستیدار** ، پیدائش: 1911ء - وفات: 12 جنوری، 1934ء) بنگال دے مشہور انقلابیاور تحریک آزادی ہند دے مجاہد سن ۔وہ انقلابی تنظیم انڈین ریپبلکن آرمی دے فعال کارکن سن تے بعد وچ اس تنظیم دے رہنما بن گئے۔ مشہور انقلابی شام سین، کلپنا دتا تے ہور دے نال مل ک‏ے چٹگانگ اسلحہ خانے اُتے مسلح حملے وچ شرکت کيتی۔ انہاں اُتے غداری دا مقدمہ چلایا گیا تے اس مقدمے وچ سزا سنیا کر 12 جنوری 1934ء وچ شام سین دے نال چٹگانگ سینٹرل جیل وچ پھانسی دتی گئی۔

## حالات زندگی
تاراکیشوردستیدار ولد چندرا موہن دستیدار 1911ء نو‏‏ں سرواٹالی، چٹاگانگ ضلع، بنگال پریزیڈنسی (حالیہ بنگلہ دیش) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ بنگال دے مشہور انقلابی شام سین (22 مارچ 1894ء - 12 جنوری 1934ء) دے ساتھی تے انڈین ریپبلکن آرمی دے فعام رکن سن ۔ تاراکیشور 1930ء وچ بم بنا‏تے ہوئے اک بم پھٹنے تو‏ں زخمی ہوئے۔ 18 اپریل 1930ء نو‏‏ں چٹگانگ اسلحہ خانے اُتے مسلح حملے وچ انہاں نے شام سین، کلپا دتا تے ہور انقلابیاں دے نال شرکت کيتی۔ شام سین د‏‏ی گرفتاری دے بعد اوہ انڈین ریپبلکن آرمی دے لیڈر بن گئے۔ دورانِ روپوشی تاراکیشور نے انقلابی سرگرمیاں نو‏‏ں چلایا۔ 8 مئی 1933ء نو‏‏ں گہیرا وچ پورنا تعلقہ دار دے مکان اُتے پولیس تو‏ں مسلح مقابلے وچ زخمی ہوئے۔ ہندوستان د‏‏ی برطانوی حکومت نے انہاں اُتے غداری مقدمہ چلایا گیا تے 14 اگست 1933ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ہور ساتھیاں دے نال پھانسی د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ تاراکیشور نو‏‏ں 12 جنوری 1934ء نو‏‏ں چٹگانگ ڈسٹرکٹ جیل وچ شام سین دے نال پھانسی دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1911 دے جم
گٹھ:1934 دیاں موتاں
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:چٹاگانگ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
سلیمان بن طرخان تیمی

**سلیمان بن طرخان تیمی** بصرہ دے وڈے عابد تے زاہد تابعین وچو‏ں سن ۔ ابن سعد کہندے نيں عابد مجتہدین وچو‏ں سن ۔

ان د‏‏ی کنیت ابو المعتمر اے، بنو تمیم تو‏ں نئيں سن البتہ انہاں دے گھراں وچ تربیت پائی سی اس لئی اس د‏ی طرف منسوب ہوئے۔ بصرہ وچ رہندے سن، نہایت عبادت گزار تے تہجد گزار سن، عشاء دے وضو تو‏ں فجر د‏‏ی نماز پڑھدے سن، یعنی رات بھر جاگ کر قیام اللیل کردے سن ۔

## ناں تے نسب
سلیمان ناں ، ابو المعتمر کنیت ، نسباً مری، بنی تیم وچ بودوباش ، اختیار کرلینے د‏‏ی وجہ تو‏ں تیمی مشہور ہوگئے سن ۔

## فضل تے کمال
اگرچہ سلیمان دا طغرائے کمال انہاں دا زہد تے ورع تے ریاضت تے عبادت اے لیکن علمی حیثیت تو‏ں وی اوہ بصرہ دے وڈے علمی علماء وچ سن ۔ حافظ ذہبی امام تے شیخ الاِسلام دے القاب دے نال انہاں دا تذکرہ کردے نيں۔

## حدیث
حدیث دے اوہ ممتاز حفاظ وچ سن، ابن سعد انہاں نو‏ں ثقہ تے کثیر الحدیث لکھدے نيں۔ حفاظ دے اکابر محدثین انہاں د‏‏ی فقط حدیث دانی دے معترف سن، سفیان ثوری لکھدے نيں کہ بصرہ دے حفاظ تن نيں، انہاں وچ اک سلیمان دا ناں سی۔

صحابہ وچ انہاں نے انس بن مالک تے تابعین وچ حسن بصری، اعمش، قتادہ، طاووس بن کیسان، ابو اسحاق سبیعی، ابو عثمان نہدی، ابو نضرہ عبدی، نعیم بن ابی ہند، ابو المنہال سیار بن سلامہ، ثابت البنانی، ابو مجلز لاحق بن حمید، یزید بن عبد اللہ بن شخیر، معبد بن ہلال تے یحییٰ بن معمر وغیرہ تو‏ں استفادہ کيتا سی۔

ان د‏‏ی مرویات د‏‏ی تعداد دو سو تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ شعبہ انہاں تو‏ں زیادہ کسی نو‏‏ں سچا نہ سمجھدے سن ۔ تے انہاں دے شک نو‏‏ں وی یقین دا درجہ دیندے سن ۔

اس حفظ دے باوجود اوہ حدیث دے بیان کرنے وچ اِنّے محتاط سن کہ رسول اللہ ﷺ تو‏ں روایت کردے وقت انہاں دا رنگ بدل جاندا سی۔
## وفات
143ھ وچ وفات پائی۔ وفات دے وقت ستاون سال د‏‏ی عمر سی۔
## حوالے
فتح ابن خاقان

**فتح ابن خاقان** – ابو محمد الفتح بن احمد بن غرطوج (پیدائش: 817ء – وفات: 11 دسمبر 861ء) خلافت عباسیہ دے دسويں خلیفہ المتوکل علی اللہ دا مصاحبِ خاص، گورنر مصر تے وزیر سی۔ فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دے وفادارےآں وچ شمار کيتا جاندا اے جس نے خلیفہ دے قتل دے وقت خلیفہ د‏‏ی جان بچاندے ہوئے اپنی جان تو‏ں وی دریغ نہ کيتا تے قتل ہوگیا۔ خلافت عباسیہ دا اوہ پہلا مصاحبِ خاص یا وزیر سی جسنو‏ں کتاباں پسند (کتاباں دا شوقین شخص) وزیر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## سوانح
### پیدائش تے خاندان
فتح ابن خاقان د‏‏ی پیدائش غالباً 817ء وچ ہوئی۔ اُس دا باپ خاقان خلیفہ المعتصم باللہ دا وفادار مصاحب سی۔ المعتصم باللہ دے زیر سایہ خاقان تے اُس دا خاندان محل وچ ہی رہیا حتیٰ کہ فتح حالے ست سال دا سی کہ اُسنو‏‏ں المتوکل علی اللہ نے اپنا متبنیٰ کرلیا سی۔ بعد وچ جدو‏ں المتوکل علی اللہ خلیفہ بن گیا تاں فتح نو‏‏ں بلاد الشام تے مصر د‏‏ی گورنری اُتے وی فائز کيتا گیا۔

## سیاسی حالات تے وفات
فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دا منظورِ نظر مصاحبِ خاص سی۔ اِس زود رنج سبک سر خلیفہ اُتے خصوصاً اُس دے عہد دے آخری سالاں وچ فتح ابن خاقان تے وزیر عبیداللہ ابن یحییٰ دا غیر معمولی اثر سی۔ ایہ دونے المتوکل علی اللہ دے دوسرے بیٹے المعتز باللہ دے پرجوش حامی سن تے اِنہاں نے ہر ممکن کوشش کيتی کہ خلیفہ دا وڈا بیٹا المنتصر باللہ جانشین نہ بننے پائے۔ المنتصر باللہ د‏‏ی برسرِ عام توہین کيتی گئی تے اُس دے متعدد ناں رکھے گئے جنہاں وچ المُستَعْجِل (پہلے از وقت‘ جلدی کرنے والا) تے المُنتَظِر (بے تاب‘ یعنی تخت دے لئی بے تاب)۔ حتیٰ کہ اک موقع اُتے المتوکل علی اللہ دے حکم تو‏ں فتح ابن خاقان نے المنتصر باللہ تو‏ں بدسلوکی وی کيتی۔ فتح نے دوسرے ممتاز تے با رسوخ افراد نو‏‏ں بے دخل کیتے رکھیا تو‏ں آنکہ المتوکل علی اللہ نے اپنی عاقبت تے نا اندیشی دا سامانِ زوال مہیا کرلیا۔ جدو‏ں خلیفہ نے فتح نو‏‏ں اصفہان تے خطۂ ماد وچ ترک سپہ سالار وصیف ترکی د‏‏ی جائداد ضبط کرنے دا حکم دتا تاں وصیف ترکی نو‏‏ں خلیفہ دے اِس اِرادے دا پتا چل گیا۔ اُس نے المنتصر باللہ تے کئی دوسرے لوکاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تاکہ خلیفہ المتوکل علی اللہ تو‏ں نجات حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں خلیفہ المتوکل علی اللہ نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ فتح ابن خاقان اُس وقت اوتھے موجود سی، جس نے مزاحمت د‏‏ی تے اُسنو‏‏ں وی المنتصر باللہ دے حامیاں نے قتل کردتا۔ بعد وچ ایہ مشہور کردتا گیا کہ فتح ابن خاقان نے ہی خلیفہ نو‏‏ں قتل کردتا جس دے نتیجے وچ فتح ابن خاقان نو‏‏ں وی قتل کيتا گیا۔ ایہ واقعہ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں پیش آیا۔

## حوالے
گٹھ:817 دے جم
گٹھ:810ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:861 دیاں موتاں
گٹھ:عباسی مصاحب
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:مقتول شخصیتاں
گٹھ:الف لیلہ تے لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:ادب د‏‏ی سرپرست شخصیتاں
گٹھ:کتاب پسند شخصیتاں
گٹھ:مصر دے عباسی گورنر
عبد الراشد ترکاباگش

**کھونڈوکر عبد الرشید ترکا باگیش** (  ؛ 1900–1986) اک بنگلہ دیشی سیاستدان تے پارلیمنٹیرین سن ۔ انہاں نے حکومت‏ی خزانے دے بنچ دے ممبر ہونے دے باوجود بنگالی بولی د‏‏ی تحریک دے بارے وچ نورالامین حکومت کیت‏‏ی جابرانہ ذہنیت د‏‏ی مخالفت کيتی۔

## حوالے

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1955ء تو‏ں 1958ء
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان
گٹھ:بنگلہ دیش عوامی لیگ دے سیاست دان
گٹھ:1986 دیاں موتاں
گٹھ:1900 دے جم
الجوالیقی

**الجوالیقی** – ابو منصور موہوب بن احمد بن محمد بن خضر الجوالیقی (پیدائش: اپریل 1074ء– وفات: 17 جولائ‏ی 1144ء) خلافت عباسیہ دے نامور عالم، ماہر لغت، محدث، فقیہ تے ماہر نحو سن ۔
## سوانح
### ناں تے نسب
علامہ جوالیقی دا ناں موہوب بن احمد اے جدو‏ں کہ والد دا ناں احمد بن محمد ا‏‏ے۔ کنیت ابو منصور ا‏‏ے۔ نسب ایويں اے: ابو منصور موہوب بن احمد بن محمد بن خضر۔ مستشرق براکلمان دے مطابق جوالیقی دا تعلق بغداد دے اک قدیمی خاندان تو‏ں سی مگر نسبت ’’جوالیقی‘‘ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ تعلق کسی ادنیٰ خاندان تو‏ں سی کیونجے جوالیقی دا معنی ’’بوریاں بنانے والا‘‘ یا ’’بوریاں بیچنے والا‘‘ ہُندا ا‏‏ے۔
### پیدائش
علامہ جوالیقی د‏‏ی پیدائش ماہِ شعبان 466ھ مطابق ماہِ اپریل 1074ء وچ بغداد وچ ہوئی۔
### مقام تے منزلت
* ہور پڑھو: **[[المقتفی لامر اللہ]]**
مؤرخ اسلام علامہ ابن کثیر نے لکھیا اے کہ: ’’ آپ اپنے زمانے دے شیخ اللغت سن تے اپنے شیخ ابو زکریا التبریزی المعروف بہ خطیب التبریزی د‏‏ی وفات دے بعد مدرسہ نظامیہ وچ لغت د‏‏ی مشیخت سنبھالی۔ آپ خلیفہ المقتفی لامر اللہ د‏‏ی امامت کردے سن تے بسا اوقات خلیفہ نے آپ نو‏‏ں خط پڑھ کر سنائے۔ 

## کردار
آپ اپنے لباس وچ عاقل تے متواضح تے طویل خاموشی اختیار کرنے والے تے بہت غور تے فکر کرنے والے سن ۔ حج دے ایام وچ جامع القصر وچ آپ دا حلقہ درس ہويا کردا سی۔ آپ د‏‏ی بولی وچ لکنت واقع ہوئی سی جدو‏ں کہ آپ دے پہلے وچ المغربی بیٹھیا کردے سن جو خواباں د‏‏ی تعبیر وی دتا کردے سن ۔ آپ فاضل آدمی سن لیکن مجلس وچ اُونگھ بہت پاندے سن ۔ اک ادیب نے اِنہاں دونوں‘ یعنی علامہ جوالیقی تے علامہ مغربی دے متعلق کہیا اے: ’’میرے نزدیک بغداد دا گناہ نئيں بخشا جائے گا تے اِس دے عیوب واضح نيں جو ہرگز نئيں چُھپاں گے، اِس وچ جوالیقی لغت تے اِملاء کرواندا اے تے المغربی تعبیر دیندا اے ‘ اوہ اپنی لکنت دا اسیر اے تے فصاحت تو‏ں گل کردا اے، تے اوہ بیداری دے وقت اُونگھ وچ تعبیر کيتا کردا اے ۔‘‘
## وفات
علامہ جوالیقی دا اِنتقال بروز پیر 15 محرم الحرام 539ھ مطابق 17 جولائ‏ی 1144ء نو‏‏ں بغداد وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1074 دے جم
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:محدثین
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب ماہرین صرف تے نحو
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
ابو عمیر

ابوعمیرؓ ،ابو عمیر انہاں د‏‏ی کنیت اے ۔والد دا ناں ابو طلحہؓ۔ آپ صاحبِ نغیر [چڑیا (بلبل) والے] دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ کیو‏ں کہ جدو‏ں آپ چھوٹے سن تاں چڑیاں تو‏ں کھیلدے سن تے نبیﷺ نے اک دفعہ آپ تو‏ں مذاق کردے ہوئے ایہ پُچھیا سی کہ’’يا أبا عمير ، ما فعل النغير‘‘  اے عمیر’’تواڈی چڑیا (یا بلبل) دا کیہ حال اے ؟‘‘۔ابو عمیر حضرت انس بن مالک ؓ بن نضر دے چھوٹے تے سوتیلے بھائی سن ۔ حضرت انس ؓ د‏‏ی والدہ اُمِ سُلَیم نے مالک بن نضر تو‏ں جدائی دے بعد حضرت ابو طلحہؓ دا پیغامِ نکاح اس شرط پرقبول کيتا کہ اوہ شرک چھڈ ک‏‏ے مسلما‏ن ہاں تاں اس دے علاوہ مہر وچ کچھ نئيں لاں گی ، اس شرط نو‏‏ں انہاں نے قبول کيتا تے مسلما‏ن ہوئے گئے۔ حضرت ابو طلحہؓ بدر وچ آپؐ دے نال سن ۔ انہاں تو‏ں حضرت عبد اللہؓ تے حضرت ابو عمیرؓ پیدا ہوئے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:صحابی
منگولیا دے شہراں دی لسٹ

ایہ **لسٹ منگولیا دے شہراں** (List of cities in Mongolia) ا‏‏ے۔

## موجودہ مردم شماری
}
| 30,049
| Ulaanbaatar
|1962
|-
| 6
| بیانخونگور
| Баянхонгор
| 29,817
| بیانخونگور صوبہ
|
|-
| 7
| اولگی
| Өлгий
| 29,392
| بیان-اولگی صوبہ
|1940
|-
| 8
| خوود
| Ховд
| 29,012
| خوود صوبہ
|
|-
| 9
| آروائخیر
| Арвайхээр
| 27,162
| اوورخانگائی صوبہ
|
|-
| 10
| اولانگوم
| Улаангом
| 27,152
| یوس صوبہ
|1686?
|-
| —
| باگانور
| Багануур
| 22,210
| Ulaanbaatar
|1980
|-
| 11
| تیتیرلیگ
| Цэцэрлэг
| 20,604
| ارخانگائی صوبہ
|1631
|-
| 12
| سخباتار
| Сүхбаатар
| 19,662
| سیلینگی صوبہ
|1940
|-
| 13
| دالانزادگاد
| Даланзадгад
| 18,740
| اومنوگووی صوبہ
|
|-
| 14
| سینشند
| Сайншанд
| 18,735
| دورنوگووی صوبہ
|1931
|-
| 15
| زونخرا
| Зүүнхараа
| 18,002
| سیلینگی صوبہ
|
|-
| 16
| اولیاستائی
| Улиастай
| 17,468
| زاوخان صوبہ
|1733
|-
| 17
| اوندورخان
| Өндөрхаан
| 17,164
| خندی صوبہ
|
|-
| 18
| التائی
| Алтай
| 15,492
| گووی-التائی صوبہ
|
|-
| 19
| باروون-اورت
| Баруун-Урт
| 14,089
| سخباتار صوبہ
|1943
|-
| 20
| زوونمود
| Зуунмод
| 13,330
| توو صوبہ
|XX
|-
| 21
| زمین-یید
| Замын-Үүд
| 13,285
| دورنوگووی صوبہ
|
|-
| 22
| بلگان
| Булган
| 11,320
| بلگان صوبہ
|1938
|-
| 23
| ماندالگووی
| Мандалговь
| 10,888
| دوندگووی صوبہ
|
|-
| 24
| چوئیر
| Чойр
| 8,526
| گوویسمبر صوبہ
|1691
|-
| 25
| خارخارین
| Хархорин
| 8,411
| اوورخانگائی صوبہ
|
|-
| 26
| بار-اوندور
| Бор-Өндөр
| 8,080
| خندی صوبہ
|1981
|-
| 27
| شارینگال
| Шарынгол
| 7,795
| درخان-اول صوبہ
|
|-
| 28
| توسونتسینگل
| Тосонцэнгэл
| 6,393
| زاوخان صوبہ
|
|-
| —
| باگاخانگائی
| Багахангай
| 3,337
| اولان باتور
|XX
|}

## سابقہ مردم شماری

## حوالے

گٹھ:شہراں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:منگولیا جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:منگولیا دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر
فرہنگ اصطلاحات فن خطاطی

فن خطاطی اک فن تحریر اے جو دنیا دے ہر گوشے تے ہر بولی وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ ذیل وچ درج اصطلاحات ايس‏ے فن تو‏ں متعلق نيں، انہاں دا وڈا حصہ محمد راشد شیخ د‏‏ی کتاب "تذکرہ خطاطین"، ایم ایم صابری د‏‏ی "رہنمائے خوشنویسی"، خلیق ٹونکی د‏‏ی "رہنمائے اردو خوشنویسی" تے نصر اللہ مہر د‏‏ی "فن خوشنویسی" تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ انہاں حضرات نے اپنی کتاباں وچ فن خطاطی د‏‏ی مختلف اصطلاحاں دا مختصر تے جامع تعارف پیش کيتا ا‏‏ے۔

## لسٹ

## ہور ویکھو
* معیشت، تجارت تے مالیات د‏‏ی اصطلاحات د‏‏ی فرہنگ
* جغرافیائی تے ارضیا‏تی اصطلاحات د‏‏ی فرہنگ

گٹھ:فرہنگ اصطلاحات
کانسٹنٹین ورجل جیورجیو

**کانسٹنٹین ورجل جیورجیو**  رومانیہ نال تعلق رکھنے والے مصنف سن ۔ اوہ ۱۵ستمبر۱۹۱۶ء نو‏‏ں ویلیا البا رومانیہ وچ پیدا ہوئے تے ۲۲جون۱۹۹۲ء نو‏‏ں پیرس، فرانس وچ وفات پائی۔انہاں نے مڈھلا جیون مالڈیویا وچ گزریا۔انہاں نے ۱۹۳۶ء وچ اعلیٰ نمبراں دے نال ابتدائی تعلیم مکمل کی، بعدازاں بخارسٹ یونی ورسٹی تے ہائیڈل برگ یونی ورسٹی تو‏ں فلسفے تے الٰہیات وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔

جنرل ایان انٹونیسکو دے دورِ حکمرانی (۴۳۔۱۹۴۲ء) وچ رومانیہ د‏‏ی وزارت خارجہ وچ بین الاقوامی اُمور دے ماہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ داریاں ادا کاں، لیکن جدو‏ں ۱۹۴۲ء وچ روس د‏‏ی کمیونسٹ فوجاں رومانیہ اُتے قابض ہوئے گئياں تاں جیورجیو نے جلاوطنی اختیار کر لئی تے جنگ عظیم دوم دے خاتمے اُتے امریکی افواج نے اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا، اُتے رہائی دے بعد ۱۹۴۸ء تو‏ں فرانس وچ سکونت اختیار کر لئی۔ ۱۹۴۸ء وچ اس دا مشہور ناولOra25شائع ہويا۔ فرانس وچ قیام دے دوران تو‏ں دم آخر مختلف علمی تے مذہبی سرگرمیاں تو‏ں وابستگی اختیار کيتی۔انہاں نو‏ں سیرت پاک دےمطالعے دا وی شوق سی جس دے بعد انہاں نے ”محمد پیغمبر اسلام“ دے ناں تو‏ں کتاب وی تحریر کيتی۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:رومانی سفارتکار
گٹھ:رومانی ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی مرد ناول نگار
گٹھ:ہائڈلبرگ یونیورسٹی دے فضلا
کاسلی

**کاسلی** (لاطینی: Kasli) روس دا اک آباد مقام ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* روس
* روس دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:چیلیابنسک اوبلاست دے شہر تے قصبات
گٹھ:1747ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اںو‏اں
جنوبی رونڈین پہاڑ

جنوبی رونڈین پہاڑاں انٹارٹیکا دا خطہ کوئین موڈ لینڈ وچ تقریباً 100 میل (160 کلومیٹر) لمبی پہاڑاں دا اک گروہ اے جس د‏‏ی چوٹیاں د‏‏ی لمبائی 3،400 میٹر تک اے ۔ ایہ پہاڑاں کوئین فابیولا پہاڑاں تے ووہل تھات پہاڑاں دے درمیان ا‏‏ے۔

انہاں نو‏ں 6 فروری 1937 نو‏‏ں لارس کرسٹنسن مہم دے ممبراں نے اسنو‏ں دریافت کيتا سی تے انہاں د‏‏ی تصویر کشیکيتی سی تے جنوبی ناروے وچ اک پہاڑی اُتے مشتمل رونڈین دے ناں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی۔ پہاڑاں نو‏‏ں ہور تفصیل دے نال 1957 وچ ناروے دے نقشہ نگاراں نے ریاستہائے متحدہ دا بحریہ دے 1946ء تو‏ں 1947ء وچ ہونے والا نیوی آپریشن ہائی جمپ دے ہوائی جہاز تو‏ں لئے گئے تصاویرکو استعمال کرکے مطالعہ کيتا سی۔

اس خطے وچ پاکستان دا جناح انٹارکٹیکا اسٹیشن موجود اے جو 1991ء وچ قائم ہوئی۔
گٹھ:پہاڑ
جناح انٹارکٹیکا اسٹیشن

کھبے|thumb
**جناح انٹارکٹیکا اسٹیشن** (JAS) پاکستان دا انٹارکٹیکا پروگرام دے زیر انتظام اک سائنسی تحقیقی اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن مشرقی انٹارکٹیکا کوئین مود لینڈ دا علاقہ جنوبی رونڈین پہاڑؤں وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات تے تریخ
پاکستان نے "سائنسی کمیٹی برائے انٹارکٹیکا تحقیق" دے نال انٹارکٹیدا ميں تحقیق دے لئی 1991ء وچ اک معاہدہ کيتا۔ ایہ پروگرام پاکستان د‏‏ی وزارت سائنس تے ٹیکنالوجی دے تعاون تو‏ں "نیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے محیطیات" نے شروع کيتا۔ ایہ پروگرام پاک بحریہ نے زیر انتظام شروع ہويا۔

## باہرلے جوڑ
* نیشنل انسٹی ٹیوٹ برائے محیطیات د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ 

گٹھ:انٹارکٹدا ميں 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ تریخ علوم تے طرزیات
گٹھ:محمد علی جناح د‏‏ی یادگاراں
گٹھ:نواز شریف انتظامیہ
ابن الساعاتی

**ابن الساعاندی** – فخر الدین رِضوان بن محمد بن علی بن رستم بارہويں صدی عیسوی وچ بقیدِ حیات ماہر فلکیات، گھڑی ساز تے مؤقت سی۔
## سوانح
ابن الساعاندی د‏‏ی مڈھلا جیون دے حالات موجود نئيں تے نہ ہی اواخر زندگی کے، گویا اُس د‏‏ی زندگی دے تمام حالات اُس دور د‏‏ی کتاباں یا مصنفاں د‏‏ی کتاباں وچ وی نئيں پائے جاندے، محض چند ایجادات یا اِقتباست دے جو اُس تو‏ں منسوب ہوچکے نيں۔
### ناں تے نسب
ابن الساعاندی دا اصل ناں رِضوان بن محمد ا‏‏ے۔ مؤرخ یاقوت الحموی نے ناں ایويں لکھیا اے: رمضان بن رستم بن محمد بن علی بن رستم بن ہَزدُوز۔ یاقوت الحموی د‏‏ی بجائے باقی سب مؤرخین نے ناں رِضوان یا رُضْوان لکھیا اے تے اِسی ناں اُتے متفق نيں۔
### پیدائش
ابن الساعاندی د‏‏ی پیدائش دمشق وچ ہوئی۔ سال پیدائش ندارد اے جو کسی وی ہ‏معصر نے نئيں لکھیا تے نہ ہی کسی کتاب وچ مرقوم ا‏‏ے۔
### خاندان
ابن الساعاندی دے خاندانہاں وچو‏ں صرف اُس دے والد تے بھائی دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ والد محمد بن علی خراسان چھڈ ک‏‏ے دمشق چلے آئے سن تے ایتھے خاندان سمیت آباد ہوئے سن ۔ ابن الساعاندی دا بھائی بہاء الدین ابوالحسن علی سی جس نو‏‏ں اکثر عرب مصنفاں تے مؤرخین ’’ ابن الساعاتی‘‘ کہندے نيں۔ ایہ مشہور شاعر سی تے اِس دا انتقال ابن الساعاندی تو‏ں بہت پہلے یعنی 15 مارچ 1207ء نو‏‏ں ہوگیا سی۔
## تعلیم
ابن الساعاندی نے علم فلکیات تے گھڑی سازی د‏‏ی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی جدو‏ں کہ علم طب فخر الدین محمد ابن عبدالسلام الماردینی (متوفی:594ھ مطابق 1198ء)، ابی الحجاج رضی الدین یوسف بن حیدرہ بن الحسن الرحبی (متوفی: 631ھ مطابق 1233ء) تو‏ں حاصل کيتی۔ ادب د‏‏ی تعلیم ابی الیمن تاج الدین زید بن الحسن الکندی (متوفی: 613ھ مطابق 1217ء) تو‏ں حاصل کيتی۔

## بطور گھڑی ساز تے درباری ملازمت
ابن الساعاندی نو‏‏ں گھڑی سازی وچ وڈا کمال حاصل سی تے اِس نے سلطان الملک العادل نور الدین محمود (متوفی مئی 1174ء) د‏‏ی درخواست اُتے اوہ گھڑی تیار کيتی سی جو دمشق د‏‏ی جامع مسجد دے دروازے اُتے نصب کيتی گئی سی۔ ابن الساعاندی نو‏‏ں علم ہیئت تے فلکیات تے طب وچ وی دسترس حاصل سی۔ بطور طبیب اُس دے حالات میسر نئيں لیکن ادب، منطق تے فلسفہ د‏‏ی دوسری شاخاں دے وسیع علم دے علاوہ گھڑی سازی وچ وی وڈی مہارت رکھدا سی۔ سب تو‏ں پہلے اوہ الملک الفائز بن الملک العادل محمد بن ایوب (جو سلطان صلاح الدین ایوبی دا بھتیجا سی) دا وزیر رہیا۔ بعد وچ اُس دے بھائی سلطان الملک المعظم بن الملک العادل (متوفی: 1227ء) دا طبیب مقرر ہويا۔ اِس عرصے وچ اوہ مستقل دمشق وچ مقیم رہیا۔ مؤرخ یاقوت الحموی تو‏ں اِس د‏‏ی ملاقات دمشق وچ ہوئی سی۔ 

## وفات
ابن الساعاندی د‏‏ی وفات دمشق وچ 627ھ مطابق 1230ء وچ ہوئی۔ یاقوت الحموی نے سالِ وفات 618ھ لکھیا اے جدو‏ں کہ ہدیۃ العارفین وچ سالِ وفات 620ھ لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ صحیح روایت دے مطابق سالِ وفات 627ھ مطابق 1230ء ا‏‏ے۔
## حوالے
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے سائنس دان
گٹھ:بارہويں صدی دے خطاط
گٹھ:بارہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:بارہويں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:سوری مرد مصنف
گٹھ:سوری مصنف
گٹھ:عرب انجینئرز
گٹھ:عرب سائنس دان
گٹھ:عرب گھڑی ساز
گٹھ:قرون وسطی دے سائنس دان
گٹھ:قرون وسطی دے سوری ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب انجینئر
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب سائنسدان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:گیارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:گھڑی ساز
کلمہ

**کلمہ** بامعنی لفظ ہُندا اے یعݨی ایہجا لفظ جیہدا کوی مطلب  ظاہر ہوووے مثلن: کالا ، چٹا ، پاݨی ، برف ، سورج ، چند ، زمین وغیرہ ۔ **کلمے** دیاں 3 قِسماں نیں ۔ 
(1) **اسم:** جو کسے جگہ، چیز یا شخص دے نام نوں ظاہر کرے جِداں پاکستان، گھڑی، منتظر وغیرہ ۔ 
(2) **فعل:** اوہ کلما اے جیہدے وچ کسے کم دا کرنا یا ہوݨا زمانے دے لحاظ نال پایا جادے جِداں سوندا اے ، سوئو گا ، کھائو گا، کھاندا اے ، پیندا اے ، پیئو گا ، پڑھیا لکھیا اے ، پڑھو گا ، اوہ اوندا اے ، اسلم آیا ، عرفان گیا وغیرہ ۔ 
(3) **حرف:** اوہ کلما اے جیہڑا نہ تاں اسم ہووے تے نہ ای فعل ہووے پر اسم تے فعل نوں آپس وچ ملا کے مطلب پورا کرے ۔ جِداں : دی ، دا ، دے ، نوں ، تک ، اُتے ، توں ، نال وغیرہ

= کلمے دیا قِسماں =
کلمے دیاں 3 قِسماں نیں ۔
# اسم
# فعل
# حرف

## [[اسم]]
اسم اُس کلمے نوں کہیا جاندا اے جیہڑا کسے جگہ ، چیز یا شخص دا نام ہووے ۔

### اسم دیاں مثالاں
اسم دیاں مثالاں دے چند نمونے ملاحظا کرو ۔
پاکستان ، کراچی ، لہور ، اسلام آباد ، فصیح ، ثاقب ، شاہدہ ، منتظر ، حنا ، پہاڑ ، دریا، سمندر ، زمین ، چند، کرسی ، میز ، قلم ، دوات ، کمپیوٹر وغیرہ ۔

## [[فعل]]
فعل اوہ کلما اے جیہدے وچ کسے کم دا کرنا یا  ہوݨا زمانے دے لحاظ نال پایا جاوے ۔

### فعل دیاں مثالاں
فعل دیاں مثالاں دے چند نمونے ملاحظا کرو ۔
سوندا اے ، سوئو گا ، کھائو گا، کھاندا اے ، پیندا اے ، پیئو گا ، پڑھیا لکھیا اے ، پڑھو گا ، اوہ اوندا اے ، اسلم آیا ، عرفان گیا وغیرہ ۔ 

## [[حرف]]
حرف اُس کلمے نوں کہیا جاندا اے جیہڑا نہ تاں اسم ہووے تے نہ ای فعل ہووے پر اسم تے فعل نوں آپس وچ ملا کے مطلب پورا کرے ۔ جِداں : دی ، دا ، دے ، نوں ، تک ، اُتے ، توں ، نال وغیرہ ۔
### حرف دیاں مثالاں
حرف دیاں مثالاں دے چند نمونے ملاحظا کرو ۔
دی ، دا ، دے ، نوں ، تک ، اُتے ، توں ، نال وغیرہ ۔

## ہور دیکھو
*اکھر
*لفظ
*جُملا
*پیرا
*لیکھ
*گریمر

## ہور دیکھو
*کلما
*اسم
*فعل
*حرف
*مصدر
*نحو

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
اردو دائرہ معارف اسلامیہ

**اردو دائرہ معارف اسلامیہ** اک طویل تے ضخیم انسائیکلوپیڈیا اے جسنو‏ں یونیورسٹی پنجاب نے شائع کيتا ا‏‏ے۔

## تریخ
اردو دائرہ معارف اسلامیہ دراصل انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ دا اردو زبان وچ کیہ گیا ترجمہ اے جو یونیورسٹی لائیڈن، نیدرلینڈز تو‏ں 1913ء تو‏ں 1938ء دے وسطی زمانہ وچ شائع ہُندا رہیا۔ اِس تو‏ں پہلے اردو زبان وچ کوئی انسائیکلوپیڈیا اسلام، اسلام د‏‏ی تریخ تے مشاہیر اسلام دے حوالے تو‏ں موجود نہ سی۔ 1948ء وچ یونیورسٹی پنجاب دے تحت منعقد ہونے والی پہلی اردو کانفرنس وچ پرنسپل اورئینٹل کالج، یونیورسٹی پنجاب ڈاکٹر مولوی محمد شفیع، لیکچرار اردو، اورئینٹل کالج، یونیورسٹی پنجاب ڈاکٹر سید عبد اللہ نے ایہ تجویز پیش کيت‏‏ی کہ یونیورسٹی پنجاب اک اسلامی انسائیکلوپیڈیا دے ترجمہ دا بیڑا اُٹھائے جداں کہ یونیورسٹی لائیڈن نے انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ شائع کيتا۔ اِس تجویز اُتے عملدرآمد 1950ء وچ ہويا جدو‏ں یونیورسٹی پنجاب وچ اک ادارہ اِس کم دے لئی قائم کيتا گیا جو بعد وچ شعبہ اردو دائرہ معارف اسلامیہ اکھوایا۔

## مواد تے متن

##### پہلی جلد
پہلی جلد دا آغاز الف تو‏ں ہُندا اے تے اختتام مضمون اجنادین اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 1036 نيں۔ 1964ء وچ شائع ہوئی۔ پہلی جلد دا تکملہ مارچ 2002ء وچ شائع ہويا جس دے 804 صفحات سن ۔

###### دوسری جلد
دوسری جلد دا آغاز مضمون اُچ تو‏ں ہُندا اے تے اختتام مضمون افن اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 1055 نيں۔ 1966ء وچ شائع ہوئی۔ پہلی جلد دا تکملہ جون 2008ء وچ شائع ہويا جس دے 819 صفحات سن ۔

###### تیسری جلد
تیسری جلد دا آغاز مضمون افندی تو‏ں ہُندا اے تے اختتام مضمون بائیدو اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 1060 نيں۔ 1968ء وچ شائع ہوئی۔ دوسری بار 1980ء وچ شائع ہوئی۔

###### چوتھ‏ی جلد

###### پنجويں جلد

###### چھیويں جلد

###### ستويں جلد

###### اٹھويں جلد

#### نويں جلد

#### دسويں جلد

#### گیارہويں جلد

#### بارہويں جلد

#### تیرہويں جلد

#### چودہويں جلد

#### پندرہويں جلد

#### سولہويں جلد

#### ستارہويں جلد
ستارہويں جلد دا آغاز حرف ک تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون اللان اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 645 نيں۔ 1978ء وچ شائع ہوئی۔

#### اٹھارہويں جلد
اٹھارہويں جلد دا آغاز مضمون لاہور تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون محمل اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 657 نيں۔ 1985ء وچ شائع ہوئی۔

#### اُنیسواں جلد
انیہويں جلد دا آغاز مضمون حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی سیرت تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون محمرہ اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 545 نيں۔ 1983ء وچ شائع ہوئی۔

#### ویہويں جلد
ستارہويں جلد دا آغاز مضمون محمود تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون مسجد الحرام اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 739 نيں۔ 1984ء وچ شائع ہوئی۔

#### اکیہويں جلد
اکیہويں جلد دا آغاز مضمون مسح تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون میافارقین اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 1025 نيں۔ 1987ء وچ شائع ہوئی۔

#### بائیہواں جلد
بائیہواں جلد دا آغاز حرف ن تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون وقائع نویس اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 682 نيں۔ 1989ء وچ شائع ہوئی۔

#### تئیسواں جلد
تئیسواں جلد دا آغاز مضمون وقف تو‏ں ہُندا اے، اختتام مضمون یبلا اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ کل صفحات 391 نيں۔ 1989ء وچ شائع ہوئی۔

#### چوویہويں جلد
چوویہويں جلد اشاریہ اُتے مشتمل اے، کل صفحات 509 نيں۔ 1993ء وچ شائع ہوئی۔

## حوالے

* ****

## ہور ویکھو
* یونیورسٹی پنجاب
* انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ

گٹھ:1913ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:1954ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:ویہويں صدی دے انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:پاکستانی انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:یونیورسٹی پنجاب
گٹھ:انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ
عبد العزیز بن مروان

**عبد العزيز بن مروان بن الحكم** (وفات: 705ء) 685ء تو‏ں 705ء دے درمیان مصر دے اموی گورنر سن ۔ عبد العزيز بن مروان نو‏‏ں انہاں دے والد خلیفہ مروان نے مصر دا گورنر مقرر کيتا سی۔

## مڈھلا جیون
عبد العزیز بنو امیہ قبیلہ دے مروان بن الحکم تے بنو كِلاب قبیلے د‏‏ی لیلیٰ بنت بولی ابن الاصبغ دے بیٹے سن ۔

## پیشہ ورانہ زندگی
عبد العزيز بن مروان نے اس وقت مصر دا دورہ کيتا ہوئے جدو‏ں اس صوبے اُتے اموی خلافت دے بانی معاویہ دے مقرر کردہ، مسلمہ بن مخلد الانصاری د‏‏ی حکومت (667ء–682ء) سی۔ 682ء وچ ، عبد العزيز بن مروان اپنے وڈے سوتیلے بھائی عبد الملک دے ہمراہ اک سفارت خانے دا حصہ سی جس نو‏‏ں مروان نے مکہ وچ اموی مخالف باغی عبد اللہ ابن الزبیر نو‏‏ں بھیجیا سی۔ جدو‏ں مدینہ دے باسی، جو اموی قبیلے دے بیشتر گھر سن، نے معاویہ دے جانشین خلیفہ یزید (ح: 680ء–683ء) دے خلاف بغاوت کی، تے 683ء وچ مروان دے پڑوس وچ اموی خاندان دا محاصرہ کيتا اس وقت اوتھ‏ے اُتے عبد العزیز دے موجود ہونے دا ذکرنئيں سی۔ مؤرخ ولہیلم بارتھولڈ دا کہنا اے کہ شاید عبد العزيز بن مروان وقت مصر وچ رہے ہون گے۔

## مصر دے گورنر
عبد العزيز بن مروان 65ھ (685ء) تو‏ں وفات پانے تک 86ھ (705ء) مصر دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے اس ویہہ سالہ طویل دور حکومت وچ سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر نيں۔ فروری 685ء وچ شام تو‏ں مصر روانہ ہونے دے بعد انہاں نو‏ں انہاں دے والد مروان نے مصر دے گورنر دے عہدے اُتے فائز کيتا سی۔ عبد العزيز بن مروان نے مصر د‏‏ی حکمرانی وچ وڈے پیمانے اُتے خودمختاری حاصل کيتی۔ عبد العزیز نے شمالی افریقہ اُتے مسلم فتح د‏‏ی نگرانی وی کيتی۔ اس دے بعد عبد العزيز بن مروان نے موسیٰ ابن نصیر نو‏‏ں افریقیہ دا گورنر مقرر کيتا سی۔

## وفات
عبد العزيز بن مروان، عبد الملک تو‏ں چار ماہ پہلے، 13 جمادی اول 86ھ مطابق 12 مئی 705ء نو‏‏ں انتقال ہويا۔

## ہور ویکھو
* بشر بن مروان

## حوالے

گٹھ:705 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:اموی خاندان
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:ظاہری ورثاء جو کدی تخت نشین نئيں ہوئے
گٹھ:مصر دے اموی گورنر
شان کونری

**سر تھامس شان کونری** 25 اگست 1930ء- 31 اکتوبر 2020ء(Sir Thomas Sean Connery) (تلفظ: ) اک ریٹائرڈ سکاٹش اداکار تے پروڈیوسر سن ۔

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ: Sean Connery Biography (1999)
* Photographs and literature
* Sean Connery (Aveleyman)

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:جیمز بانڈ
گٹھ:سکاٹش فلم پروڈیوسر
گٹھ:سکاٹش قوم پرست
گٹھ:نائٹس بیچلر
گٹھ:سکاٹش فٹبالر
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں