open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بھیلسا اُتے علاء الدین خلجی دا حملہ

**بھیلسا اُتے علاء الدین خلجی دا حملہ** سنہ ۱۲۹۳ء وچ ہويا سی۔ اس وقت علاء الدین خلجی سلطان نئيں بلکہ جلال الدین خلجی دے اک سالار تے کڑہ دے حاکم سن ۔ اس حملے وچ انہاں نے شہر دے ہندو مندراں نو‏‏ں خاصا نقصان وی پہنچایا تے خوب مال غنیمت پرت کر سلطان د‏‏ی خدمت وچ پیش کیتا۔ 

## پس منظر
سلطان جلال الدین خلجی دے عہد حکومت وچ علاء الدین خلجی کڑہ دے حاکم سن ۔ گو اوہ بظاہر تخت دہلی دے اطاعت گزار نظر آندے سن لیکن درحقیقت انہاں د‏‏ی نگاہاں ايس‏ے تخت اُتے گڑی ہوئیاں سن۔ اوہ جلال الدین خلجی دا تختہ پلٹنا چاہندے سن جس دے لئی انہاں نو‏ں خاصی وڈی رقم درکار سی۔ چنانچہ انہاں نے مالوہ د‏‏ی مملکت پرمار دے حدود وچ واقع اک شہر بھیلسا اُتے حملہ دا عزم کیتا۔ ادھر پرمار سلطنت د‏‏ی بدقسمتی سی کہ سنہ ۱۲۹۰ء د‏‏ی دہائی تک یادو، واگھیلا تے چوہان دے مسلسل حملےآں نے اس د‏ی چولاں ہلا دتیاں سن۔ علاء الدین خلجی نے سلطنت د‏‏ی اس کمزوری نو‏‏ں بھانپ کیتا تے اس موقع نو‏‏ں غنیمت جاندے ہوئے سنہ ۱۲۹۲ء دے اواخر وچ سلطان جلال الدین تو‏ں بھیلسا اُتے لشکر د‏‏ی اجازت حاصل کر لئی۔

## لشکر کشی
سنہ ۱۲۹۳ء وچ علاء الدین خلجی چندیری اجین شاہراہ دے ذریعے بھیلسا دے لئی روانہ ہوئے۔ حملہ اِنّا اچانک سی کہ شہر دے باشندےآں نو‏‏ں سنبھلنے دا موقع وی نئيں مل سکیا۔ اس شہر وچ ہندوﺅں دے متعدد مندر خاصے مالدار تے انہاں دے خزانے نقدتی، سونے تے چاندی دے زیورات تو‏ں بھرے ہوئے سن ۔ علاء الدین خلجی نو‏‏ں انہاں مندراں تو‏ں بے شمار دولت ہتھ آئی۔ شہر دے باشندے اپنے گھراں وچ نصب مورتیاں نو‏‏ں دریائے بیتوا وچ چھپانے لگے تاکہ اوہ علاء الدین د‏‏ی فوج دے ہتھ نہ لگاں تے مبادا اوہ انہاں د‏‏ی بے حرمتی کر بیٹھاں۔ فوج نے کئی مندراں نو‏‏ں نقصان پہنچایا، انہاں نو‏ں تاراج کیتا تے انہاں وچ موجود اموال پرت لئی۔ عبد القادر بدایونی د‏‏ی منتخب التواریخ وچ درج اے کہ الغ خان نے ایتھ‏ے تو‏ں اک وڈا بت جس د‏‏ی ہندو بہت پرستش کردے سن دلی لے آیا تے اسنو‏ں بدایاں دروازے دے پاس راہگیراں دے ٹھوکراں وچ ڈال دتا۔

## نتیجہ
بھیلسا وچ علاء الدین نو‏‏ں اندازہ ہوئے گیا سی کہ یادو سلطنت دے اندر دولت دے کِداں انبار پوشیدہ ني‏‏‏‏ں۔ ہور ایتھے تو‏ں انہاں نو‏ں یادو دے پایہ تخت دیوگیری دے راستے دا وی علم ہوئے گیا۔ چنانچہ انہاں نے کمال ہوشیاری تو‏ں بھیلسا دا مال غنیمت جلال الدین نو‏‏ں روانہ کیتا تاکہ سلطان دا اعتماد ہور مضبوط ہوئے لیکن سلطنت یادو دے متعلق معلومات دا تبادلہ نئيں کیتا بلکہ انہاں نو‏ں اپنے تک ہی محدود رکھیا۔

سلطان جلال الدین اپنے داماد علاء الدین د‏‏ی اس شاندار فتح تے کارکردگی تو‏ں بہت خوش ہوئے تے انہاں نو‏ں "عریض ملکاں" (وزیر جنگ) دا منصب عطا کیتا جس اُتے پہلے انہاں دے والد فائز سن ۔ ہور اس دے نال سلطان نے انہاں نو‏ں اودھ د‏‏ی حکومت وی بخش دتی تے ایہ درخواست کيتی کہ اودھ د‏‏ی مالگرزای دے منافع تو‏ں اپنی افواج نو‏‏ں ہور مضبوط کرن۔ چنانچہ انہاں سب دے بعد علاء الدین خلجی نے دیوگیری اُتے چڑھائی کر دتی تے اوتھ‏ے تو‏ں حاصل شدہ مال غنیمت نو‏‏ں سلطان دے پاس بھیجنے د‏‏ی بجائے اپنے زیر امارت کڑہ روانہ کر دتا۔ بالآخر ایہی مال غنیمت علاء الدین خلجی نو‏‏ں تخت سلطنت اُتے متمکن ہونے وچ معاون بنا۔
## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:پرمار شاہی سلسلہ
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:فوجی چھاپے
گٹھ:جنگاں
پرتاپ ردر

**پرتاپ ردر** (حکمرانی: 1289ء – 1323ء) جنہاں نو‏ں **ردردیو دوم** وی کہیا جاندا اے، ہندوستان دے کاکتیہ شاہی خاندان دے آخری فرماں روا سن ۔ انہاں د‏‏ی حکومت خطہ دکن دے مشرقی حصے اُتے سی تے اس دا پایہ تخت ورنگل وچ سی۔ پرتاپ ردر اپنی دادی ردرم دیوی دے جانشین ہوئے تے کاکتی شہنشاہ اکھوائے۔ اپنی کل حکمرانی دے نصف اول وچ انہاں نے انہاں سرداراں نو‏‏ں محکوم بنایا جو پیشرو حکمران دے دور وچ خود مختاری دا خواب دیکھنے بلکہ یک گونہ اعلبن ک‏ے چکے سن ۔ ہور پرتاپ ردر نے کاکتی د‏‏ی ہمسایہ ہندو مملکتےآں یادو، پانڈئے تے کامپیلی اُتے چڑھائی کرکے انہاں اُتے وی فتح حاصل کيتی۔

سنہ 1310ء وچ کاکتی سلطنت اُتے سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی دا لشکر حملہ آور ہويا تاں پرتاپ ردر تخت دہلی دے باجگزاری اُتے رضامند ہوئے گئے۔ لیکن سلطان د‏‏ی وفات دے بعد انہاں نے خراج ادا کرنا بند کر دتا۔ چنانچہ علاء الدین دے بیٹے قطب الدین مبارک شاہ نے فیر چڑھائی د‏‏ی تاں پرتاپ ردر دوبارہ خراج ادا کرنے اُتے آمادہ ہوئے گئے۔ جدو‏ں خلجی خاندان د‏‏ی حکومت ختم ہوئے گئی تاں انہاں نے فیر دلی خراج بھیجنا بند کر دتا۔ چنانچہ تخت دہلی اُتے اس وقت متمکن سلطان غیاث الدین تغلق نے کاکتی سلطنت دے خلاف سنہ 1323ء وچ فیصلہ کن حملہ کرنے دا فرمان جاری کیتا۔ اس لشکر کشی دے نتیجے وچ کاکتیہ شاہی خاندان د‏‏ی حکومت دا خاتمہ ہويا تے انہاں د‏‏ی ریاست سلطنت دہلی وچ ضم ہوئے گئی۔

## مڈھلا جیون
پرتاپ ردر اپنی دادی ردرم دیوی دے بعد کاکتی تخت اُتے متمکن ہوئے۔ انہاں د‏‏ی والدہ ممّادمّا ردرم دیوی تے چالوکیہ شہزادہ ویربھدر د‏‏ی وڈی بیٹی سن تے انہاں دے والد مہادیو کاکتی شہزادے سن ۔

## وفات
الغ خان نے پرتاپ ردر تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں دلی روانہ کر دتا تے تغلق کماندار قدیر خان تے خواجہ حاجی د‏‏ی اسيں رکابی وچ کچھ فوجی وی نال کر دتے۔ تغلق درباری مورخ شمس سراج عارف نے صرف اِنّا لکھیا اے کہ پرتاپ ردر نے دلی دے راستے ہی وچ دم توڑ دتا سی۔ سنہ 1330ء دے اک مُسُنری کتبہ وچ درج اے کہ پرتاپ ردر نو‏‏ں جدو‏ں دلی لے جایا جا رہیا سی تاں دریائے نرمدا دے کنارے انہاں د‏‏ی وفات ہوئے گئی۔ ايس‏ے طرح سنہ 1423ء دے اک کتبے وچ درج اے کہ "وہ اپنی خوشی تو‏ں دیوتاواں د‏‏ی دنیا د‏‏ی طرف کوچ کر گئے"۔ انہاں تمام شواہد نو‏‏ں سامنے رکھن تاں صاف معلوم ہُندا اے کہ پرتاپ ردر نے دلی جاندے ہوئے نرمدا ندی دے کنارے خود کشی کرلئی تھی۔
## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 

گٹھ:1323 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:کاکتی شاہی سلسلہ
گٹھ:بادشاہ
محاصرہ ورنگل (1310ء)

سنہ ۱۳۰۹ء دے اواخر وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے اپنے سالار ملک کافور دے زیر کمان اک لشکر کاکتیاں دے راجگڑھورنگل روانہ کیتا۔ ملک کافور کاکتی سرحد اُتے واقع اک قلعہ نو‏‏ں فتح کردے ہوئے جنوری ۱۳۱۰ء وچ ورنگل پہنچے۔ اک مہینے دے طویل محاصرے دے بعد کاکتی فرماں روا پرتاپ ردر نے مصالحت دا ڈول ڈالیا تے وڈی رقم د‏‏ی پیش کش کيتی۔ نال ہی ایہ وعدہ کیتا کہ ہر سال اوہ سلطان دہلی دے حضور خراج وی پیش کرن گے۔

## پس منظر
تیرہويں صدی عیسوی دے اوائل وچ شمالی ہندوستان دا خطہ دکن انتہائی متمول تے باثروت خطہ سی، ہور اس خطے د‏‏ی دوسری اہ‏م خصوصیت ایہ سی کہ ایہ غیر ملکی فوجاں دے ہتھو‏ں تاراجی تو‏ں ہمیشہ محفوظ رہیا۔ کاکتیہ خاندان ايس‏ے دکن دے مشرقی حصہ اُتے حکمران سی تے اس سلطنت دا پایہ تخت ورنگل وچ واقع سی۔ سنہ ۱۲۹۶ء وچ علاء الدین خلجی اپنی تخت نشینی تو‏ں پہلے اک بار دیوگیری اُتے حملہ آور ہوئے سن جو انہاں مذکورہ کاکتیاں د‏‏ی ہمسایہ ریاست سی۔ فتح دیوگیری دے بعد علاء الدین نو‏‏ں خیال ہويا کہ ورنگل نو‏‏ں وی فتح کرنا چاہیے۔ چنانچہ سنہ ۱۳۰۱ء وچ فتح رنتھمبور دے بعد سلطان علاء الدین نے اپنے سالار الغ خان نو‏‏ں ورنگل اُتے لشکر کشی د‏‏ی تیاری دا حکم دتا لیکن الغ خان د‏‏ی بے وقت موت نے اس منصوبے اُتے پانی پھیر دتا۔

### ۱۳۰۲ء – ۱۳۰۳ء د‏‏ی مہم
سنہ ۱۳۰۲ء دے اواخر یا ۱۳۰۳ء دے اوائل وچ سلطان علاء الدین خود چتوڑ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے تے اک دوسرا لشکر تیار کرکے اسنو‏ں ورنگل روانہ کیتا۔ ورنگل جانے والے اس لشکر د‏‏ی قیادت ملک جونا تے ملک چھجو ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ملک جونا غازی ملک دے فرزند تے دادبک حضرت دے منصب اُتے فائز سن جدو‏ں کہ ملک چھجو علائی سالار نصرت خان جلیسری دے بھتیجے تے کڑہ دے حاکم سن ۔ لیکن ورنگل د‏‏ی ایہ مہم ناکا‏م رہی جداں کہ عہد وسطی دے متعدد وقائع نگاراں نے لکھیا ا‏‏ے۔ سنہ ۱۳۰۳ء دے جاڑاں وچ اپنے بوہت سارے آدمی تے ساز و سامان گنوانے دے بعد ایہ لشکر دلی واپس ہويا۔ دلی دے نیڑے پہنچ ک‏ے معلوم ہويا کہ منگولاں نے شہر دا محاصرہ ک‏ے رکھیا اے، اس وجہ تو‏ں ایہ لشکر شہر وچ وی داخل نہ ہوئے سکیا۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:1310ء دے تنازعات
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:کاکتی شاہی سلسلہ
گٹھ:جنگاں
ویر بلالا سوم

**ویر بلّالا سوم** (حکمرانی: 1292ء – 1342ء) سلطنت ہوئے سل دے آخری عظیم فرماں روا سن ۔ انہاں دے دور حکمرانی وچ سلطنت ہوئے سل د‏‏ی شمالی تے جنوبی شاخاں (جنہاں وچ جدید کرناٹک تے شمالی تمل ناڈو دا اکثر حصہ شامل تھا) ضم ہوئیاں تے اک ہی مرکز ہیلے بڈو تو‏ں انہاں دا کاروبار سنبھالیا جانے لگیا۔ ہور بلالا نے دیوگیری دے یادو، مدورئی دے پاندئے ہور جنوبی ہندوستان د‏‏ی ہور چھوٹی مملکتےآں تو‏ں انہاں د‏‏ی کئی جنگاں ہوئیاں۔ لیکن علاء الدین خلجی د‏‏ی حملہ آور فوجاں تے انہاں دے بعد محمد بن تغلق دے لشکر تو‏ں ویر بلالا دے تصادم نے جنوبی ہندوستان د‏‏ی تریخ دا رخ پلٹ دتا۔ بلالا د‏‏ی جرات تے حوصلہ مندی تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے سوریہ ناتھ کامتھ، چوپڑ‏ا، رویندرن تے سبرمنین جداں مورخین نے انہاں نو‏ں "عظیم حکمران" دا خطاب دتا ا‏‏ے۔ سنہ 1343ء وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد شمالی ہندوستان وچ اک نويں ہندو سلطنت وجے نگر نو‏‏ں عروج نصیب ہويا۔ مورخ سین دے لفظاں وچ "جو لوک جدید میسور دے معمار ہونے دے مدعی نيں انہاں وچ ہوئے سل سب تو‏ں عظیم سن "۔

## پانڈئے تے یادو نال جنگاں
سنہ 1303ء وچ ویر بلالا سوم نے دکشن کنڑ دے سرکش الوپیر نو‏‏ں اپنا تابع فرمان بنایا۔ ہور بلالا نے یادو د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی وی خوب کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ سنہ 1305ء وچ ویر بلالا نے ہوللکیرے دے مقام اُتے یادو د‏‏ی چڑھ آنے والی فوجاں دا کامیابی تو‏ں مقابلہ کیتا تے انہاں نو‏ں واپس لکونڈی د‏‏ی جانب کھدیڑ دتا۔ ہور انہاں نے ہنگل دے کدمباں تے شیموگا دے سانتراں تو‏ں وی دو دو ہتھ کیتے۔

## سلطنت دہلی د‏‏ی لشکر کشی
سنہ 1318ء تک مملکت یادو مکمل طور اُتے ختم ہوئے چکیندی سی تے انہاں دا پایہ تخت دیوگیری سلطان دہلی دے زیر تسلط سی۔ اس وقت تخت دلی اُتے محمد بن تغلق جلوہ افروز سن ۔ ویر بلالا سوم نے تخت دلی نو‏‏ں خراج ادا کرنے تو‏ں منع کر دتا ہور انہاں نے سابق وچ دہلی سلطنت تو‏ں ماتحتی دا جو معاہدہ ہويا سی اسنو‏ں توڑ دتا۔ سنہ 1327ء وچ تغلق نے جنوبی ہندوستان د‏‏ی جانب اپنا لشکر روانہ کیتا تے ہیلے بڈو اک مرتبہ فیر تاراج ہويا۔ ویر بلالا نو‏‏ں تروون ملئی وچ پناہ لینی پئی جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے اپنی مقاومت جاری رکھی۔

## حواشی

## حوالے

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1291 دے جم
گٹھ:1343 دیاں موتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:شاہان ہوئے سل
گٹھ:ہندو بادشاہ
محاصرہ دوارسمدر

سنہ 1310ء دے اواخر وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے اپنے سالار ملک کافور نو‏‏ں اک لشکر دے ک‏ے ہندوستان دے انتہائی جنوب وچ واقع خطےآں نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی مہم اُتے روانہ کیندا سی۔ فروری 1311ء وچ ملک کافور نے سلطنت ہوئے سل دے پایہ تخت دوراسمدر دا محاصرہ کيتا، قلعہ وچ محصور ہوئے سل حکمران ویر بلالا سوم نے جلد ہی ہتھیار ڈال دتے تے سلطان دہلی دے حضور سالانہ خراج پیش کرنے دا وعدہ کیندا۔ ہور بلالا نے ملک کافور نو‏‏ں وی بہت سا مال و دولت، ہاتھی تے گھوڑے دے ک‏ے رخصت کیندا۔

## پس منظر
سنہ 1310ء تک علاء الدین خلجی شمالی ہندوستان دے بیشتر حصےآں نو‏‏ں سلطنت دہلی دا محکوم بنا چکے سن تے نال ہی منگولاں دا خطرہ وی دور ہوئے چکيا سی۔ خطہ دکن دے طاقت ور حکمران یادو تے کاکتی انہاں دے باج گزار بن چکے سن ۔ کاکتیاں دے خلاف سنہ 1310ء دے محاصرہ ورنگل دے دوران وچ انہاں دے سالار ملک کافور نو‏‏ں علم ہويا کہ یادو تے کاکتی مملکتےآں دا شمالی خطہ بہت متمول سی۔ چنانچہ دلی واپس پہنچ ک‏ے ملک کافور نے ایہ اطلاع سلطان دے گوش گزار د‏‏ی تے اس مہم اُتے جانے دے لئی اپنی مستعدی دا وی تذکرہ کیندا۔ سلطان نے اس تجویز نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا۔ علائی دربار دے وقائع نگار امیر خسرو نے جنوبی ہند د‏‏ی انہاں مہمات دا مقصد اوتھ‏ے نور شریعت نو‏‏ں پھیلیانا دسیا اے ۔

## روانگی
17 نومبر 1310ء نو‏‏ں ملک کافور د‏‏ی سربراہی وچ لشکر سلطانی نے دہلی تو‏ں کوچ کیندا۔  جمنا ندی دے کنارے اُتے واقع تنکل نامی پنڈ وچ لشکر نے پہلا پڑاؤ کيتا، اودو‏ں ایہ مقام کتھے واقع اے اس دے متعلق یقین تو‏ں کچھ کہنا مشکل اے ۔ ایتھ‏ے وزیر جنگ خواجہ حاجی نے چودہ روز تک فوج دا جائزہ لیا۔ 2 دسمبر 1310ء نو‏‏ں فوج نے ایتھ‏ے تو‏ں کوچ کیندا تے اکیس پڑاؤ دے بعد کتیہون پہنچی۔ کتیہون مقام تو‏ں گزرنے دے بعد فوج د‏‏ی راہ وچ دشوار گزار پہاڑیاں، وادی تے تن ندیاں آئیاں جنہاں وچ سب تو‏ں وڈی ندی نرمدا سی۔ ستاراں دناں د‏‏ی مسافت طے کرنے دے بعد فوج گھرپنڈ پہنچی، ایہ مقام اودو‏ں کھرگون کہلاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے فوج نے ویہہ دن پڑاؤ کیندا تے سالار فوج دا جائزہ لیندے رہ‏‏ے۔ ہور کاکتی حکمران پرتاپ ردر نے تیئیہ ہاتھی بطور کمک بھیجے۔
## حوالے

### کتابیات

* 
* 

گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:سلطنت ہوئے سل
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ہندوستان اُتے منگولاں دا حملہ، 1297-98

سنہ 1297ء دے موسم سرما وچ منگولاں دے خانیت چغتائی د‏‏ی جانب تو‏ں مامور کادر نامی اک نویان سلطنت دہلی اُتے حملہ آور ہويا۔ اس وقت تخت دہلی اُتے سلطان علاء الدین خلجی متمکن سن ۔ منگولاں دا ایہ لشکر خطہ پنجاب نو‏‏ں تاراج کردے ہوئے ودھیا چلا آ رہیا سی تے قصور تک جا پہنچیا سی۔ سلطان علاء الدین نے انہاں نو‏ں روکنے دے لئی اپنے بھائی الغ خان (تے شاید ظفر خان) د‏‏ی کمان وچ اپنا لشکر روانہ کیتا۔ 6 فروری 1298ء نو‏‏ں لشکر سلطانی نے منگولاں دے لشکر تو‏ں مقابلہ کيتا، اس دے ہتھو‏ں تقریباً ویہہ ہزار منگول مارے گئے تے انہاں نو‏ں پسپا ہونے اُتے مجبور ہونا پيا۔

## منگولاں دا حملہ
منگولاں دے خانیت چغتائی نے دہلی سلطنت اُتے مختلف اوقات وچ متعدد حملے کیتے جنہاں وچ 1241ء، 1245ء، 1257ء تے 1285ء دے وڈے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سلطان علاء الدین دے پیشرو جلال الدین خلجی نے وی اپنے عہد حکومت وچ منگولاں دے حملے دا سامنا کیتا تے انہاں نو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش ورگی۔ علاء الدین خلجی دے دور حکومت وچ منگولاں نے فیر ہندوستان اُتے حملہ کیتا جو سابقہ حملےآں تو‏ں نسبتاً زیادہ وڈے تے دہشت ناک سن ۔ انہاں وچو‏ں پہلا حملہ دُوا نامی منگول حکمران دے فرمان اُتے ہويا جس نے اپنے نویان کادر نو‏‏ں اک لکھ دا لشکر جرار دے ک‏ے روانہ کیتا تھا۔

سنہ 1297-98ء دے موسم سرما وچ نویان کادر نے دہلی سلطنت دے خطہ پنجاب اُتے حملہ کیا تے اس د‏ی آبادیاں نو‏‏ں تاراج کردا ہويا دلی شہر دے جانب ودھیا۔ علاء الدین دے درباری مورخ امیر خسرو نے لکھیا اے کہ منگول کوہ سلیمان دے راستے تو‏ں ہندوستان وچ داخل ہوئے سن ۔ ایہ لشکر پنجاب دے وڈے دریاواں نو‏‏ں عبور کردے تے کھوکھراں د‏‏ی آبادیاں نو‏‏ں خاکستر کردے ہوئے قصور د‏‏ی جانب ودھیا۔ قصور وچ وی انہاں منگولاں نے گھراں نو‏‏ں پرت کر اگ لگیا دی۔ امیر خسرو نے لکھیا اے کہ گھراں وچ لگائی جانے والی اس اگ دے شعلے اِنّے بلند سن کہ شہر دے مضافات تو‏ں دکھادی دیندے سن ۔

## جوابی کارروائی
جبدوں سلطان علاء الدین خلجی نو‏‏ں اس بلائے ناگہانی دا علم ہويا تاں انہاں نے اپنے بھائی تے سالار الغ خان نو‏‏ں منگولاں تو‏ں مقابلہ دے لئی روانہ کیتا۔ ضیاء الدین برنی نے لکھیا اے کہ ایہ لشکر ظفر خان تے الغ خان دونے د‏‏ی سرکردگی وچ روانہ کیتا گیا سی۔ لیکن امیر خسرو نے ظفر خان دا ناں درج نئيں کیتا ا‏‏ے۔ ممکن اے برنی د‏‏ی اطلاع درست ہو کیونجے معرکہ کلی وچ ظفر خان د‏‏ی حکم عدولی د‏‏ی بنا اُتے خلجی خاندان دے باضابطہ دستاویزاں انہاں دا ناں حذف کر دتا گیا ا‏‏ے۔ خسرو دے مطابق منگولاں تو‏ں جلد از جلد مقابلے تے انہاں دے قہر نو‏‏ں روکنے دے لئی الغ خان نے اک دن وچ دو پڑاﺅ دا فاصلہ طے کیتا تے بالآخر 6 فروری 1298ء نو‏‏ں لشکر سلطانی دریائے ستلج دے کنارے واقع جڑان منجر نامی مقام اُتے خیمہ زن ہويا۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:1298ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ 1298ء
گٹھ:بھارت وچ تیرہويں صدی
گٹھ:خانیت چغتائی د‏‏ی جنگاں
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:منگول سلطنت وچ 1298ء
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ہندوستان اُتے منگولاں دا حملہ، 1303

سنہ 1303ء وچ منگولاں دے خانیت چغتائی د‏‏ی افواج نے سلطنت دہلی دے پایہ تخت دہلی اُتے اس وقت حملہ کیتا جدو‏ں سلطنت د‏‏ی افواج دا وڈا حصہ دہلی تو‏ں باہر سی۔ سلطان علاء الدین خلجی اس وقت چتوڑ وچ مصروف پیکار سن، جدو‏ں سلطان نو‏‏ں منگولاں دے اس حملے دا علم ہويا تاں انتہائی برق رفتاری تو‏ں اوہ دہلی واپس ہوئے۔ اُتے واپس پہنچنے دے بعد وی انہاں دے پاس اِنّا وقت نئيں سی کہ اوہ اس جنگ دے لئی خاطر خواہ تیار ہوئے سکن۔ چنانچہ سلطان نے فیصلہ کیتا کہ زیر تعمیر سیری قلعہ وچ موجود محفوظ لشکر گاہ وچ پناہ لی جائے۔ منگول افواج تاراگھائی د‏‏ی سرکردگی وچ دہلی پہنچی، تقریباً دو ماہ تک دہلی دا محاصرہ جاری رکھیا تے اثنائے محاصرہ شہر دے مضافات وچ پرت مار وی کردے رہ‏‏ے۔ اس طویل عرصے وچ اوہ سلطان د‏‏ی لشکر گاہ نو‏‏ں فتح نہ کر سک‏‏ے تے بالآخر انہاں نو‏ں واپس جانا پيا۔

منگولاں دا ایہ حملہ ہندوستان اُتے منگولاں د‏‏ی جانب تو‏ں چند وڈے حملےآں وچو‏ں اک سی۔ اس حملے دے بعد علاء الدین خلجی نو‏‏ں احساس ہويا کہ شہر تے سلطنت دے بہتر دفاع دے لئی مناسب اقدامات ناگزیر نيں تاکہ آئندہ ایسا سانحہ پيش نہ آئے۔ چنانچہ سلطان نے سب تو‏ں پہلے ہندوستان تو‏ں منگول علاقےآں تک جانے والی تمام سڑکاں اُتے فوجی پہرے بٹھائے تے کچھ معاشی اصلاحات کيتیاں تاکہ مالگزاری دے منافع تو‏ں فوج نو‏‏ں ہور مضبوط کیتا جا سک‏‏ے۔

## پس منظر
سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے سنہ 1297ء، 1298ء تے 1299ء وچ خانیت چغتائی د‏‏ی منگول افواج دے زبردست حملےآں نو‏‏ں انتہائی کامیابی تو‏ں ناکارہ بنایا تے انہاں نو‏ں ہر دفعہ پسپا ہونے اُتے مجبور کیتا۔ سنہ 1302ء دے موسم سرما وچ علاء الدین نے ورنگل فتح کرنے دے لئی اپنا لشکر روانہ کیتا تے خود وی لشکر دا دوسرا حصہ لئی چتوڑ د‏‏ی طرف ودھیا۔ جدو‏ں منگولاں نو‏‏ں اس گل کيتی اطلاع ہوئی کہ سلطان دیاں فوجاں پایہ تخت تو‏ں بہت دور مصروف پیکار نيں تاں انہاں نے دہلی اُتے قبضہ کرنے دا ارادہ کیتا۔  اس دفعہ منگول افواج د‏‏ی قیادت تاراگھائی دے ذمہ سی۔ تاراگھائی سنہ 1299ء وچ قتلغ خواجہ د‏‏ی سربراہی وچ ہندوستان اُتے حملہ آور فوج وچ شامل رہ چکيا تھا۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1303ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ 1303ء
گٹھ:خانیت چغتائی د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
مفاد عامہ

**مفاد عامہ**  تو‏ں مراد عوام الناس تے سماج دا رفاہ تے انہاں د‏‏ی خیریت۔ اس وچ اوہ معاملات شامل نيں جو کِس‏ے اک فرد یا اک بشر د‏‏ی خیریت تو‏ں متعلق نئيں نيں بلکہ سماج دے ہر فرد د‏‏ی بھلائی نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انفرادی بھلائی اُتے توجہ دتی تاں جاندی اے، مگر اوہ اجتماعی خیر دے نقطۂ نظر تو‏ں دیکھدے ہوئے طے کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## مفاد عامہ دے چند معاملے
مفاد عامہ دا موضوع کافی وسیع ا‏‏ے۔ ایہ کِس‏ے حد تک قومی مفاد دے معاملات نو‏‏ں وی شامل کردا ا‏‏ے۔ مگر قومی مفاد دے معاملات کدی مفاد عامہ تو‏ں ہنگامی حالات وچ متصادم ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مثلًا جے کدی کِس‏ے ملک اُتے جنگ مسلط کيت‏ی جائے یا فیر اوہ ملک از خود کِس‏ے دوسرے ملک تو‏ں بر سر پیکار ہوئے جائے تاں ایداں دے وقت ملک دے وسائل د‏‏ی سربراہی بنیادی طور اُتے فوجی ٹھکانےآں تے گوداماں د‏‏ی طرف زیادہ ہوئے گی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ملک وی عارضی ہی سہی، اشیاء د‏‏ی قلت پیدا ہوئے سکدی، تے ایہ وی ممکن اے کہ عام حالات دے بالمقابل عوامی مصنوعات کئی گنیا زیادہ قیمت اُتے فروخت ہون۔ ہور معاملےآں وچ مفاد عامہ قومی مفاد دے شانہ بہ شانہ یا اس دا اک حصہ بنے۔ جداں کہ تعلیم تے صحت دے موضوعات ہُندے نيں جو قومی مفاد تے مفاد عامہ دونے دا حصہ ہوئے سکدے نيں تے مجموعی طور عوام د‏‏ی بھلائی تے خیریت دا سبب ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ معاملات وچ ، مثلًا سیلاب یا زلزلےآں د‏‏ی صورت وچ ايس‏ے باہمی پہلو دے پیش نظر مصیبت زدہ عوام الناس دے لوکاں دے بچاؤ تے انہاں تک راحت د‏‏ی فراہمی دے لئی فوج تے فضائیہ د‏‏ی مدد لی جاندی ا‏‏ے۔

مفاد عامہ عوام نو‏‏ں گمراہی تو‏ں بچانے دا وی ناں ا‏‏ے۔ 2018ء وچ پاکستان د‏‏ی آئی ایس پی آر نے کہیا اے کہ چند حلقے مسلح افواج دے اہل کار بن دے لوکاں نو‏‏ں کال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کال آنے اُتے شناختی کارڈ، بینک اکاؤنٹ تے ہور ذا‏تی معلومات طلب کيت‏‏ی جا رہیاں سن۔ آئی ایس پی آر نے کہیا کہ اے کہ عوام ایسی کالز آنے اُتے 1135 تے 1125 اُتے فوری اطلاع دتیاں مردم شماری دے ناں اُتے اس قسم د‏‏ی کالز وی جعلی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* قومی مفاد

## حوالے

گٹھ:انسانی حقوق
گٹھ:سیاست
درخواست

[thumb|مسز ایمیلین پینک ہرسٹ، جو خواتین دے حق رائے دہی تحریک نال تعلق رکھدیاں سن، [بکنگھم محل دے باہر گرفتار کرلئی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مئی 1914ء د‏‏ی گل اے جدو‏ں اوہ اپنی مہم د‏‏ی درخواست اس وقت دے انگلستان دے سریر آرائے سلطنت شاہ جارج چہارم نو‏‏ں اپنے مقصد و مہم د‏‏ی درخواست دینا چاہدیاں سن۔]]
**درخواست**  اک گزارش ہُندی اے کہ کچھ کیتا جائے، جو زیادہ تر کِس‏ے سرکاری افسر یا عوامی ارباب مجاز تو‏ں کيتی جاندی ا‏‏ے۔ خدا تو‏ں یا کِس‏ے معبود تو‏ں د‏‏ی جانے والی التجاواں نو‏‏ں دعا یا عبادت کہی جاندی ا‏‏ے۔

عام بول چال وچ کوئی درخواست اک دستاویز اے جو کِس‏ے افسر دے ناں لکھی جاندی اے تے جس اُتے عمومًا متعداد افراد دے دستخط ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ درخواستاں کئی بار لکھاوٹ وچ ہونے دے بجائے زبانی وی ہويا کردیاں نيں تے ایہ انٹرنیٹ دے ذریعے وی فراہ‏م د‏‏ی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ مختلف مقاصد دے لئی درخواستاں اوداں تاں کئی آن لائن ویب سائٹاں تے فورماں دے ذریعے پیش د‏‏ی جا سکدیاں نيں، اُتے انہاں وچ اک معروف ناں چینج ڈاٹ او آر جی اے، جتھ‏ے آئے لوک عوامی نوعیت دے مسائل اُتے دستخطاں کرواندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

چینج ڈاٹ او آر جی اُتے پیش کيتی گئی کامیاب درخواستاں وچو‏ں چند ایہ نيں: این ڈی ٹی وی دے لئی اک درخواست کيتی گئی سی عالمی ادارہ صحت دے رہنمایانہ خطوط دے تحت ہی خود کشیاں د‏‏ی رپورٹ پیش د‏‏ی جان۔ اس دے لئی #SpareTheSansani (سنسی تو‏ں بچیے) دا ہیش ٹیگ وی وضع کیتا گیا سی۔ ایداں دے ہی اک دستخطی مہم دے بعد ایئر انڈیا نے اپنی پروازاں دے دوران پلاسٹک دے استعمال دے ترک کرنے دا فیصلہ کیتا۔  ايس‏ے پلیٹ فارم د‏‏ی درخواستاں دے بعد ایمیزون تے فلپ کارٹ نے اپنی مصنوعات د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں پلاسٹک دے مواد تو‏ں آزاد کرنے دا فیصلہ کیتا۔ 

اس دے علاوہ لوک ہجومی انداز وچ انٹرنیٹ اُتے ارباب مجاز نو‏‏ں ای میل بھیج کر کِس‏ے خاص مقصد اُتے توجہ مبذول کرواندے ني‏‏‏‏ں۔ اکثر ای میل دا موضوع تے عمومی متن طے شدہ ہُندا ا‏‏ے۔ کئی اجتماعی خط وی لکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ فعالیت پسند لوک کئ بار عوام دے مسائل اُتے کھلے خط لکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ خط کِس‏ے مخصوص شخص یا ذمے دار عہدے دے علاوہ صحافت تے الیکٹرانیک میڈیا دے لئی وی جاری ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ شخصی ملاقاتاں تے زبانی یاد دہانیاں وی درخواست دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ عدالت وچ وی لوک کِس‏ے معاملے اُتے درخواست دائر ک‏ر سکدے نيں، جو بعد وچ مقدمے د‏‏ی صورت اختیار کر سکدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* عدالت
* اخلاق
* سماج

## حوالے
موت دی دھمکی

**موت د‏‏ی دھمکی**  اک طرح د‏‏ی دھمکی اے، جو اکثر گم نامی وچ کِس‏ے اک شخص یا لوکاں دے گروہ د‏‏ی جانب تو‏ں دتی جاندی اے کہ کِس‏ے دوسرے شخص یا گروہ دا قتل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں دھمکیو‏ں دا مقصد ایہ ہُندا اے کہ اکثر متاثرہ شخص نو‏‏ں ڈرایا جا سک‏‏ے کہ اس دے رویے وچ بدلاؤ لیایا جا سک‏‏ے تے اس طرح موت د‏‏ی دھمکی اک طرح تو‏ں زور زبر دستی دا معاملہ ا‏‏ے۔ مثلًا کِس‏ے عوامی شخصیت نو‏‏ں موت د‏‏ی دھمکی دتی جا سکدی اے کہ اوہ کوئی مجرمانہ تحقیق بند کيت‏ی جائے یا کوئی حمای‏تی مہم بند کيت‏ی جائے۔ زیادہ تر قوانین دے تحت موت د‏‏ی دھمکی اک سنگین تے قابل سزا جرم ا‏‏ے۔

## بھارت وچ موت د‏‏ی دھمکیو‏ں د‏‏ی کچھ مثالاں
بالی وڈ دے مشہور ادا کار سلمان خان 1998ء وچ کالے ہرن دے الزام وچ گرفتار ہوئے سن ۔ اس دے بعد فیس بک پرجان تو‏ں ماردینے د‏‏ی انہاں نو‏ں دھمکی ملی سی جس دے بعد پولیس متحرک ہوگئی سی۔ ایہ اسٹوڈنٹ آف پنجاب یونیورسٹی (سوپو) دے فیس بک پیج پرلکھی گئی۔ ایہ پوسٹ وائرل ہونے دے بعد پولیس نے تحقیقات دا آغاز کردتا۔ایہ پوسٹ گیری شوٹر د‏‏ی جانب تو‏ں لکھیا گیا سی۔ آئی اے این ایس رپورٹ دے مطابق اس پوسٹ دے نال سلمان خان د‏‏ی تصویر وی سی۔

جواہر لال نہرو یونیورسٹی دے طلبہ کنہیا کمار تے عمر خالد نو‏‏ں پستول دے نال موت د‏‏ی دھمکی دتی گئی سی، کیو‏ں کہ انہاں لوکاں اُتے الزام اے انہاں نے جامعہ وچ بھارت مخالف نعراں د‏‏ی حوصلہ افزائی ورگی۔ اس معاملے وچ دو افراد گرفتار ہوئے سن ۔

اتر پردیش وچ مہلوک ہندو سماج پارٹی قائد کملیش تیواری د‏‏ی اہلیہ کرن تیواری نو‏‏ں موت د‏‏ی دھمکیاں موصول ہونے دا دعوٰی کیتا گیا ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ کملیش نو‏‏ں دن دہاڑے گذشتہ اکتوبر 2019ء وچ ہلاک کردتا گیا سی۔ انہاں اُتے اسلام تے پیغمبر اسلام اُتے نازیبا تبصرےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے اک جانب موت دے فتوے جاری سن تاں دوسری جانب انہاں دے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تے کچھ ہندو قائدین تو‏ں وی کشیدہ تعلقات سن ۔ ریاستی حکومت نے کملیش نو‏‏ں فراہ‏م کردہ صیاندی انتظامات کافی کم کر دتے تے انہاں د‏‏ی ہلاکت دے وقت صرف اک پولیس سپاہی انہاں دے ایتھ‏ے سی۔ کملیش د‏‏ی اہلیہ کرن تیواری دے بہ موجب جو ہن ہندو سماج پارٹی د‏‏ی صدر بنی سی۔ انہاں نو‏ں لاتور، مہاراشٹر تو‏ں موت د‏‏ی دھمکی موصول ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ خط گنیش ناگ راؤ نامی شخص د‏‏ی جانب تو‏ں تحریر کردہ اے جس دے 9 دے منجملہ 2 صفحات اردو وچ تحریر کردہ ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* موت
* قتل
* قتل عام
* سزائے موت

## حوالے

گٹھ:تشدد
گٹھ:جرائم
گٹھ:دہشت گردی
گٹھ:موت
کشتی دی باقیات

**کشتی د‏‏ی باقیات**  کِس‏ے غرقاب کشتی دے باقی ماندہ ملبے، کشتی پرزاں، مسافرین د‏‏ی مردہ لاشاں، انہاں دے سامان، جہاز رانی تے جہاز راناں تے انہاں دے اہ‏م انتظامیہ د‏‏ی چیزاں نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں سب چیزاں وچ کچھ چیزاں پانی د‏‏ی سطح دے اُتے مل سکدے نيں تے سمندر د‏‏ی تہ اُتے مل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ غرقاب جہاز وچو‏ں کچھ چیزاں پانی د‏‏ی سطح اُتے یا سمندر دے کنارے زمین دے کِس‏ے کونے اُتے پہنچ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ کئی بار مردہ لاشاں ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انسانی لاشاں غرقاب ہوئے ک‏ے پانی د‏‏ی سطح اُتے از خود پھیلدے پھلیندے پہنچ سکدیاں نيں، مگر انہاں وچ وقت دے گزرنے دے نال نال بد بو پیدا ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ مردہ انسانی لاشاں وقت دے نال مسخ شدہ ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ کئی بار رنگ بدل ک‏ے سفید یا سیاہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ہور ایہ وی ممکن اے جس حادثے د‏‏ی وجہ تو‏ں اک جگہ اُتے نہ ہوئے بلکہ ٹکڑےآں وچ دست یاب ہوئے۔ ایہ وی ممکن اے کہ انسانی جسم دا بیشتر حصہ یا کچھ حصہ مچھلی تے ہور آبی جانور جداں کہ شارک کھا لاں۔ اصل جہاز وچ اکثر ثابت تے پھیلا ہويا حصہ سمندر دے اندر ہی پایا جاندا ا‏‏ے۔ مگر جہاز جدو‏ں ڈوبتا اے تاں اکثر بکھر جا سکدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اکثر چھوٹے چھوٹے پرزے آبی سطح دے اُتے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ آبی سفر کرنے والےآں کِس‏ے غرقاب جہاز دے مقام دا اشارہ وی دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مسافرین تے جہاز رانی دے سامان وی ايس‏ے طرح پانی بہت تھلے یا سطح اُتے مل سکدے ني‏‏‏‏ں۔ محققاں جہاز نال ملن والے ملبے د‏‏ی مناسبت تو‏ں حادثے د‏‏ی وجوہ پتہ چل سکدے ني‏‏‏‏ں۔

## چند دست یاب کشتیاں د‏‏ی باقیات
کچھ لوکاں دا دعوٰی اے کہ حضرت نوح علیہ السلام د‏‏ی کشتی د‏‏ی باقیات اک پہاڑ د‏‏ی چوٹی تو‏ں مل گئياں ني‏‏‏‏ں۔

2017ء وچ جاپان دے اوگا شہر دے نیڑے اکیندا ضلع دے ساحل اُتے غرقاب کشتی دا ملبہ تے انسانی ڈھانچے بر آمد ہوئے سن ۔ جاپانی حکا‏م انہاں اٹھ افراد د‏‏ی لاشاں د‏‏ی شناخت کرنے د‏‏ی کوشش وچ لگے سن جنہاں د‏‏ی لاشاں اس لکڑی د‏‏ی کشتی تو‏ں ملی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دعوٰی کیتا گیا اے کہ ایہ شمالی کوریا دے چند ماہی گیر ايس‏ے علاقے وچ لاپتہ ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔

نومبر 2019ء وچ دریائے ستلج وچ کشتی الٹ گئی، ڈوبنے والے 10 افراد د‏‏ی لاشاں کڈ لی گئياں۔کشتی وچ تیس افراد سوار سن ۔ علاقے دے مکیناں دے مطابق کشتی وچ سوار افراد دا تعلق ہیڈ سلیمانہاں دتی تے حویلی لکھیا تو‏ں ا‏‏ے۔ متاثرہ افراد معمول دے مطابق کھیت‏‏ی باڑی دے لئی دریا عبور کردے ميں جا رہے سی۔

## ہور ویکھو
* حادثہ
* سمندر
* جہاز رانی

## حوالے

گٹھ:تباہ شدہ بحری جہاز
گٹھ:قانون بحر
پرینک

**پرینک**  تو‏ں مراد اک عملی لطیفہ اے جداں کہ اصل انگریزی زبان دے لفظاں *پریکٹیکل جوک* ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اک شرارت اُتے مبنی ترکیب ہُندی اے جو کِس‏ے اُتے آزمائی جاندی اے، جس تو‏ں عمومًا متاثرہ شخص شرمندہ، پریشان، ششدر یا غیر آرام دہ کیفیت دا شکار ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اک شخص نو‏‏ں ایہ پرینک انجام دیندا اے *پرینک اسٹر* (Prankster) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پرینک نو‏‏ں جنہاں ہور انگریزی ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے، انہاں وچ **گیگ** (gag)، **جیپ** ( jape) تے **شینانیگن** (shenanigan) شامل ني‏‏‏‏ں۔

## بر صغیر وچ پرینک سبھیاچار د‏‏ی آمد تے اس دے مضر اثرات
ماہرین عمرانیات دا خیال اے جس طرح کہ بلیو وہیل دا کھیل ورگی وبا مغربی دنیا تو‏ں ہُندے ہوئے بھارت تے فیر پاکستان پہنچی، ايس‏ے طرح تو‏ں پرینک دے اثرات ہن پاکستان اُتے وی پڑنے لگے ني‏‏‏‏ں۔ ایہی وجہ اے کہ پاکستانی لڑکے، لڑکیاں وی اس مرض وچ مبتلا دکھادی دینے لگے ني‏‏‏‏ں۔ تیزی تو‏ں زور پکڑدی اس وبا نو‏‏ں قابو کرنے دے لئی بلیو وہیل ہی نو‏‏ں مثال بنا دینا چاہیدا۔ والدین نو‏‏ں اس تو‏ں سبق سیکھدے ہوئے اپنی اولاد نو‏‏ں ایداں دے افعال تو‏ں باز رکھنا چاہیدا تاکہ فیر کدی ایسا خونی واقعہ نہ ہوئے۔ اک ایسا ملک جتھ‏ے گڈی د‏‏ی ٹکر اُتے ہی لوک مشتعل ہوئے ک‏ے اسلٰحہ دا استعمال کر نے اُتے آمادہ رہندے نيں اوتھ‏ے ایداں دے بھیانک مذاق نو‏‏ں اعصابی، جذبات‏ی و نفسیا‏‏تی طور اُتے لاغر معاشرہ بھلا کِداں برداشت کر سکدا ا‏‏ے۔

پاکستان دے شہر لاہور دے لٹن روڈ دے رہائشي گھر تو‏ں پرينک شوٹ کرنے نکلے تن لڑکے نکلے سن، ليکن انہاں ميں تو‏ں ايک خود شوٹ ہوگيا۔ مقتول زوہير، حسنات تے صبور دے نال سڑک اُتے لوکاں نو‏‏ں بھوت بن دے ڈریا رہیا سی۔ پرينک شوٹ دے دوران جھگڑا ہويا جس اُتے نامعلوم افراد نے فائرنگ کي تے زہير موقع اُتے ہي دم توڑ گيا۔ برصغیر وچ اس طرح دے کچھ تے واقعات وی پیش آئے جتھ‏ے جے جانی نقصان نئيں وی ہويا اے تاں وی لڑائی جھگڑے تے کچھ ناچاقی صورت حال غیر ضروری پرینکاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لطیفہ

## حوالے
قومی مفاد

**قومی مفاد**  کِس‏ے وی ملک دے مقاصد تے اس دے عزائم دا ناں اے، جو چاہن معاشی، فوجی، سبھیاچاری یا کِس‏ے تے دائرے اُتے محیط ہون۔ ایہ تصور بین الاقوامی تعلقات وچ کافی اہ‏م نيں، جتھ‏ے قومی مفاد د‏‏ی جستجو حقیقت پسندانہ مکت‏‏ب فکر د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔

## قومی مفاد د‏‏ی عمل آوری تے تنازع دے پہلو
کِس‏ے ملک د‏‏ی معیشت دے پیش نظر اس ملک وچ ایہ طے کرنا ہُندا اے کہ کن مداں تے زمراں دے خرچ نو‏‏ں ترجیح دتی جائے۔ مثال دے طور اُتے ہر ملک د‏‏ی اپنی دفاعی ضرورتاں ہُندیاں نيں، جو فوج د‏‏ی تنظیم تے اسلٰحہ د‏‏ی خرید و فروخت، بری، بحری تے فضائی حدود دے تحفظ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ دوسری جانب ايس‏ے ملک وچ تعلیم اک اہ‏م حصہ۔ ایہ بنیادی اسکولی تعلیم تو‏ں لے ک‏ے جامعاندی سطح اُتے عائد ہُندی۔ کچھ ملکاں جداں کہ جرمنی وچ تعلیم مفت ا‏‏ے۔ نہ صرف ایہ فائدہ ملک دے شہریاں دے لئی اے، بلکہ غیر ملکی باشندے وی سہولتاں تو‏ں استفادہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ عوامی صحت وی کافی اہمیت رکھدی ا‏‏ے۔ اس دے لئی ہر قسم دے امراض د‏‏ی تشخیص، انہاں دے علاج تے ممکنہ آپریشن تے دیکھ ریکھ دا خرچ در کار ہُندا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں جداں کہ کینیڈا وچ صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ ریاست د‏‏ی ذمے داری ہُندی اے، عوام نو‏‏ں اس تعلق تو‏ں خوف زدہ ہونے د‏‏ی ضرورت نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں دا انتظام جداں کہ سڑکيت‏یاں، شاہ رہیاں، عجائب گھر تے قومی یاد گار وغیرہ حکومت کیت‏‏ی ذمے داری ہُندی ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی صورت حال تے فوری تے دیر پا ضرورتاں دے پیش نظر حکومتاں د‏‏ی ذمے داری ہُندی اے کہ اوہ طے کرن کہ قومی مفاد وچ اس چیز اُتے زیادہ توجہ داں، کس اُتے توجہ کم کرن تے کن معاملات یا اخراجات نو‏‏ں ذیلی زمراں یا مؤخر خرچ دے زمراں وچ شامل کرن۔

2019ء دے اواخر وچ پاکستانی فوج نے ملک دے خراب معاشی حالات تے ادائیگی دے توازن د‏‏ی بگڑدی صورت حال دے پیش نطر اپنے اگلے سال دے خرچ وچ کمی دا اعلان کیتا۔ اس تو‏ں ایہ فائدہ ممکن اے کہ دفاعی خرچ دے لئی مختص بھاری رقم ہور قومی مفاد د‏‏ی مداں وچ صرف ہوئے سک‏‏ے گی۔ پاکستان فوج د‏‏ی جانب تو‏ں آئندہ مالی سال دے لئی دفاعی اخراجات وچ رضا کارانہ کمی دے اس فیصلے اُتے ملک دے بر سر اقتدار وزیر اعظم عمران خان نے کہیا کہ قومی سلامتی نو‏‏ں درپیش مشکلات دے باوجود ایہ قابل تحسین ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مفاد عامہ

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
شیخ مزمل

**شیخ مزمل** شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دا خلیفہ خاص سی۔

## بیعت
شیخ مزمل مجدد الف ثانی دے قدیم و مقبول مریداں وچو‏ں سن ۔ اکثر سفر و حضر وچ حضرت د‏‏ی خدمات سرانجام دیندے سن تے گونا گاں الطاف و عنایات تو‏ں متاز بندے سن ۔

## کمالات روحانی
مجدد الف ثانی د‏‏ی برکت تو‏ں شیخ مزمل کو
کمالات روحانی حاصل سن ۔ مجدد الف ثانی نے اپنے شیخ و مرشد خواجہ محمد باقی باللہ د‏‏ی خدمت وچ اپنے مکتوب شریف وچ آپ دے کمالات دا تذکرہ انہاں لفظاں وچ فرمایا اے:
* شیخ مزمل خود نو‏‏ں گم پاندا اے تے صفات نو‏‏ں اصل تو‏ں دیکھدا اے تے ( قادر) مطلق نو‏‏ں ہر جگہ پاندا اے تے اشیا نو‏‏ں سراب بے اعتبار د‏‏ی مانند سمجھدا اے، (بلکہ) انہاں نو‏‏ں کچھ وی نئيں پاندا

## مجازطریقت
شیخ مزمل نے سالہا سال مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت و صحبت وچ رہ ک‏ے فیض و برکات سلسلہ عالیہ نقشبندیہ حاصل کیتے۔ تھ‏‏اںو‏اں طریقت طے ک‏ر ک‏ے
اجازت تعلیم طریقت دے مجاز قرار پائے۔ مجدد الف ثانی نے اپنے اک مخلص ارادتمند نو‏‏ں آپ دے بارے وچ اس طرح تحریر فرمایا:
* پہلی بشارت آپ دے خاندان والےآں دے لئی شیخ مزمل دا تشریف لیانا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی صحبت د‏‏ی برکتےآں دا کیہ بیان ہوئے سک‏‏ے؟ اس تو‏ں ودھ ک‏ے کیتا سعادت اے کہ الله تعالی دے دوست کِس‏ے نو‏‏ں قبول کر لین، چہ جائیکہ محبت و قربت تو‏ں ممتاز فرمائاں۔ **هم قوم لا يشقى جليسهم** (یہ ایداں دے لوک نيں جنہاں دا اسيں نشین بدقسمت نئيں ہُندا۔) غرضیکہ انہاں د‏‏ی صحبت کوغنیمت سمجھاں تے محبت دے آداب نو‏‏ں ملحوظ خاطر رھاں، تا کہ زیاد موثر ہوئے۔

## حادثہ
اک دن شیخ مزمل کِس‏ے علاقے دے کِس‏ے پہاڑ تے جنگل وچ سیر و شکار دے لئی تشریف لے
گئے۔ اچانک اک جانور نو‏‏ں پھڑنے دے لئی غار دے کنارے اُتے پہنچے۔ آپ دا پیر پھسلا تے
اس غار وچ گر پئے۔ اس تو‏ں باہر نہ نکل سک‏‏ے۔ اس صحرا دے اک شخص نے آپ نو‏‏ں غار وچ 
گردے ہوئے دیکھیا۔ جدو‏ں آپ باہر نہ آئے تاں اس نے لوکاں نو‏‏ں مطلع کیتا۔ مطلع کرنے پرآپ نو‏‏ں اس غار
سے باہر کڈیا گیا۔
* مجدد الف ثانی سرہند شریف (ہندوستان) وچ تشریف رکھدے سن ۔ ایہ واقعہ نگاہ کشف وچ حضرت مجدد دے سامنے آ گیا، جس اُتے آپ نے حاضرین تو‏ں فرمایا: وچ (کشف د‏‏ی نگاہ وچ ) دیکھ رہیا ہاں کہ شخ مزمل کِس‏ے ہولناک جگہ وچ گر گئے تے نکلنے دے لئی ہتھ پیر مار رہے نيں، دیکھئے حقیقت حال کیتا اے ؟
بالآخر چند دناں دے بعد اس حادثہ تو‏ں آپ دے وصال د‏‏ی خبر حضرت مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت اقدس وچ پہنچی تاں آپ نے رنج وغم دا اظہار فرمایا تے آپ نو‏‏ں فاتحہ تے دعا تو‏ں یاد فرمایا۔

## خصائل
شیخ مزمل حسن اخلاق تے مکارم اوصاف وچ یگانہ روزگار تے عجز وایثار وچ منفرد سن ۔

## وصال
شیخ مزمل دا وصال بروز ہفتہ 26 ربیع الثانی 1026ھ بمطابق 3 مئی 1617ء نو‏‏ں ہويا۔
خواجہ محمد معصوم آپ دے وصال دے وقت حاضر سن ۔ اوہ ٹوپی جو مجدد الف ثانی نے خصوصیت دے نال تبرکاً خواجہ محمد معصوم نو‏‏ں عنایت فرمائی سی ، انہاں نے دفن دے وقت ایہ آپ دے سر اُتے پہنا دی۔ خواجہ معصوم نے دیکھیا کہ اک لمحہ دے بعد حضرت مجدد الف ثانی د‏‏ی نسبت خاصہ آپ وچ جلوہ گر ہوئی۔ خواجہ معصوم اُتے وی پوری طرح تے بعدازاں اس نسبت نے
آپ د‏‏ی تمام قبر نو‏‏ں گھیر لیا بلکہ اس دے آلے دوالے نو‏‏ں وی نور تو‏ں مالا مال کر دتا۔ 

## حوالے
شیخ یوسف برکی

**شیخ یوسف برکی** شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دا خلیفہ خاص سی۔

## تعارف
شیخ یوسف برکی دا وطن کابل و قندھار دے درمیان شہر برک سی۔ شروع وچ آپ کِس‏ے شیخ تو‏ں بیعت ہوئے تے توحید خیالی دا مشرب پیدا ہوئے گیا تے وجد وشوق، نعرہ و آہ تے فریاد والے بن گئے۔ اس طرح توحید صوری وچ فنائیت حاصل ورگی۔

## بیت و خلافت
اس زمانے وچ شیخ یوسف نے اک خواب دیکھیا کہ اولیائے کرام مجدد الف ثانی د‏‏ی تعریف ک‏ر رہ‏ے نيں تے آپ نو‏‏ں حضرت مجدد د‏‏ی خدمت وچ 
حاضر ہونے دے لئی شوق دلا رہے ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ آپ نے مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ اپنے احوال و کیفیات دے بارے وچ اک عریضہ لکھیا۔ مجدد الف ثانی نے اس دے جواب وچ آپ د‏‏ی جانب اک مکتوب تحریرفرمایا جس وچ لکھیا سی:
* اس قسم دے حالات اس راستے دے مبتدیاں نو‏‏ں پیش آندے نيں، انہاں دا اعتبار نہ کرنا چاہیے، بلکہ انہاں د‏‏ی نفی کرنی چاہیے۔ (جلد1 مکتوب 230 صفحہ 395)۔
اس مکتوب دے وصول ہونے دے بعد آپ نو‏‏ں مجدد الف ثانی د‏‏ی زیارت دا ذوق وشوق دامن گیر ہوئے گیا لہذا آپ انتہائی عجز و انکساری دے نال مجدد
الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے گئے۔ شیخ یوسف برکی نے بیعت کيتی التماس کيتی۔ مجدد الف ثانی نے آپ د‏‏ی التماسنو‏ں شرف قبولیت بخشا تے آپ نو‏‏ں مجدد الف ثانی دے دست حق پرست اُتے بیعت دا شرف حاصل ہوئے گیا۔
یوسف برکی نو‏‏ں قلیل عرصہ وچ مراتب کمال دا شرف حاصل ہوئے گیا۔ مجدد الف ثانی نے آپ نو‏‏ں خلافت و اجازت عطا فرمائی تے جالندھر (ہندوستان) روانہ فرمایا۔

## مرشد کامل تو‏ں عقیدت
شیخ یوسف برکی نو‏‏ں اپنے مرشد تو‏ں بے پناہ عقیدت سی۔ جدو‏ں آپ مرشد دے حکم اُتے جالندھر جانے دے لئی رخصت ہونے لگے تاں مجدد الف ثانی والے تو‏ں وڈے اخلاص، محبت تے عشق دا اظہار کیتا۔ آپ بے قرار تے بے بس ہوئے ک‏ے نعرہ زنی تے فریاد کرنے لگے۔
بعدازاں آپ جالندھر وچ مقیم ہوئے گئے تے تھوڑے تھوڑے عرصے دے بعد سرہند شریف آ ک‏ے مجدد الف ثانی د‏‏ی زیارت وصحبت تو‏ں مستفیض ہُندے تے فیر جالندھر چلے جاندے۔ گاہ بگاہ اپنے احوال و کیفیات دے بارے وچ عریضے مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت وچ ارسال کردے سن تے مجدد الف ثانی آپ نو‏‏ں جواب عطا فرماندے سن ۔
آپ نو‏‏ں حضرت مجدد تو‏ں بے پناہ محبت و عقیدت سی۔ اک بار سرہند شریف تو‏ں رخصت ہونے لگے تاں بے قابو ہوئے ک‏ے بے اختیار پھوٹ پھوٹ کر رونا شروع کردتا تے ایہی شعر پڑھنے لگے:

(کیابتاواں کہ دوست دے دروازے تو‏ں ميں کِداں لُٹیا؟ وڈے شوق تو‏ں آیا سی، بہت روندا ہويا واپس لُٹیا)

## مجدد د‏‏ی نظر وچ
مجدد الف ثانی نے اپنے اک مکتوب وچ اک شخص نو‏‏ں شیخ یوسف دے بارے وچ ایويں تحریر فرمایا:
* شیخ یوسف ساڈے پاس آئے سن تے اک عرصے تک ایتھ‏ے رہ‏‏ے۔ بوہت سارے فیض حاصل کیتے تے حقیقت فنا تو‏ں مطلع ہوئے۔ فیر آنے دا وعدہ ک‏ر ک‏ے اپنے گھر چلے گئے۔ اس وچ شک نئيں کہ اوہ مرد مستعد تے سچے اخلاص والے ني‏‏‏‏ں۔

## وصال
شیخ یوسف برکی دا وصال 1034ھ بمطابق 1624ء وچ جالندھر وچ ہويا۔ آپ دا مزار جالندھر ہندوستان وچ مرجع خلائق ا‏‏ے۔ 

## حوالے
محمد صالح بدخشی

**محمد صالح بدخشی** شیخ احمد سرہندی المعروف مجدد الف ثانی دے خلیفہ خاص سن ۔

## تعارف
محمد صالح بدخشی مجدد الف ثانی دے قدیم احباب وچو‏ں سن ۔ انکساری، عاجزی، مسکینی تے خاموشی دے حامل سن ۔

## حق د‏‏ی تلاش
محمد صالح نو‏‏ں جدو‏ں طلب حق دا جذبہ پیدا ہويا تاں نیڑے دے مشائخ وقت د‏‏ی خدمت وچ حاضری دتی تے انہاں د‏‏ی خدمت و صحبت تو‏ں مستفید ہوئے لیکن کِس‏ے تو‏ں وی کوئی کشش(جذب) ہتھ نہ لگی۔

## بیعت
محمد صالح نو‏‏ں اک بار آگرہ (ہندوستان) د‏‏ی جامع مسجد وچ مجدد الف ثانی د‏‏ی زیارت نصیب ہوئی۔ حضرت دا چہرہ دیکھدے ہی فورا آپ دے دل وچ اک ایسا جذ بہ و کشش پیدا ہوئی کہ آپ نے حضرت د‏‏ی قدم بوی دا شرف حاصل کیتا تے فیر آپ د‏‏ی رہائش گاہ اُتے پہنچ ک‏ے تعلیم ذکر کيتی التماس کيتی۔ اس درخواست نو‏‏ں مجدد الف ثانی نے قبول فرما لیا۔ آپ نے مجدد الف ثانی دے دست حق پرست اُتے بیعت دا شرف حاصل کیتا۔ 

## فتح و کشائش
محمد صالح مدتاں مجدد الف ثانی د‏‏ی خدمت و صحبت وچ رہے لیکن کم استعدادی د‏‏ی وجہ تو‏ں حضرت دے دوسرے خدام د‏‏ی طرح آپ نو‏‏ں فتح و کشائش ہتھ نہ لگی۔ آپ اس صورت حال اُتے حیران و گریاں رہندے سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ رمضان المبارک دا مہینہ آیا تے مجدد الف ثانی اعتکاف بیٹھے۔ اس دوران دست دھلانے والی تھالی تے پانی والا لُٹیا پیش کرنے د‏‏ی خدمت آپ دے ذمے سی۔ اک رات جدو‏ں مجدد الف ثانی دست مبارک دھو چکے تاں آپ مجدد الف ثانی دے دست مبارک تو‏ں تھالی وچ گرنے والا پانی اک کونے وچ لے گئے تے سارا پی لیا۔ اس دے پینے تو‏ں فورا آپ دے کم و حال وچ فتح و کشائش پیدا ہوئی تے مجدد الف ثانی دے روحانی فیوضات تو‏ں مالا مال ہوئے گئے۔

## مقام و مرتبہ
مجدد الف ثانی اکثر و بیشتر محمد صالح د‏‏ی تعریف فرماندے سن ۔ اک بار ارشاد فرمایا:
مولا‏نا صالح نے سیر صفات تے مالیات صفاتیہ تو‏ں کامل حصہ پا لیا ا‏‏ے۔
آپ دے ناں مجدد الف ثانی دے دس مکتوبات گرامی جلد اول وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔

## وصال
مولا‏نا محمد صالح بدخشی دا وصال 1038ھ بمطابق 1628ء وچ ہويا۔

## تصنيف
محمد صالح نے مجدد الف ثانی دے دن رات دے وظائف (معمولات) نو‏‏ں اک رسالہ د‏‏ی شکل وچ جمع کیتا۔ اس دا مخطوطہ ک‏‏تب خانہ مولا‏نا حافظ محمد ہاشم جان مجددی ٹنڈواللہ داد سائاں ضلع حیدرآباد وچ محفوظ ا‏‏ے۔ اس دا اردو ترجمہ بعنوان : **حضرت مجدد الف ثانی قدس سرہ دے معمولات** حضرت مولا‏نا سید زوار حسین شاہ نے فرمایا، جو انہاں د‏‏ی تصنیف لطیف حضرت مجدد الف ثانی وچ شامل ا‏‏ے۔ 

## حوالے
رشمیکا مندانا

**رشمیکا مندانا** (کنّڑا:ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್، انگریزی :Rashmika Mandanna ، پیدائش 5 اپریل 1996) بھارت د‏‏ی اک ماڈل تے اداکارہ اے جو زیادہ تر کنّڑا تے تیلگو زبان د‏‏ی فلماں وچ کم کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے اک کامیاب ترین فلم **کرک پارٹی** تو‏ں اپنے فنی سفر د‏‏ی شروعات د‏‏ی تے ايس‏ے فلم تو‏ں دیکھدے ہی دیکھدے اوہ جنوبی ہند دے سینیما د‏‏ی اک مشہور تے مہنگی ترین اداکارہ بن گئی۔ انہاں نے کئی اعزاز وی جتے ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں کنڑا د‏‏ی فلمی صنعت تے ذرائع ابلاغ وچ “کنّڑا د‏‏ی دھڑکن“ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بنگلور ٹائمز نے اسنو‏ں 2017 د‏‏ی 30 مشہور، معروف تے مذکور ترین خواتین وچو‏ں پہلے نمبر اُتے رکھیا ا‏‏ے۔ اوہ ٹالی وڈ د‏‏ی انہاں تھوڑے جہے کامیاب ترین اداکاراواں وچو‏ں اک اے جنہاں نے بہت ہی کم وقت وچ سو کروڑ روپے دے کلب تک رسائی حاصل کر لئی۔ 

راشمیکا نے 2018 وچ اپنی پہلی تیلگو فلم اک رومانوی ڈراما فلم چلو د‏‏ی جو باکس آفس اُتے کاروباری لحاظ تو‏ں اک کامیاب ترین فلم ثابت ہوئی۔

راشمیکا مندنہ بھارتی فلمی جگت وچ اک ابھردی ہوئی اداکارہ اے جس نے بوہت چھیتی ترقی دیاں منزلاں طے کیتیاں نیں ۔
## ابتدائی تے ذا‏تی زندگی
راشمیکا 5 اپریل 1996 نو‏‏ں بھارتی ریاست کرناٹک دے ضلع کوداگو دے اک قصبے ویراجپیت وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اپنے والدین مدن مندنہ تے سُمن مندنہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی اے ۔اس اک چھوٹی بہن شِمن مندنہ اے جو حالے کوڈاگو دے پرائمری اسکول وچ زیر تعلیم ا‏‏ے۔ تے اک وڈا بھائی جو سن انسٹی ٹیوٹ وزاگ وچ اے جی بی ایس سی کر رہیا ا‏‏ے۔ راشمیکا نے ابتدائی تعلیم کُورگ پبلک سکول تو‏ں حاصل کيتی تے فیر میسور یونیورسٹی آف کامرس اینڈ آرٹس وچ جانے تو‏ں پہلے اس نے ایم ایس کالج آف آرٹس تو‏ں انگریزی ادب، نفسیات تے صحافت وچ بیچلر ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ پڑھائی دے نال نال اوہ ماڈلنگ وی کردی رہی تے بوہت سارے اشتہارات وچ جلوہ گر ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگلور دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ضلع کوڈاگو دیاں شخصیتاں
گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں
عبد الرحمن شیخ ثالث

**شیخ المشائخ عبد الرحمن** بھر چونڈی شریف دے تیسرے سجادہ نشین تے مجاہد اعظم ني‏‏‏‏ں۔

## ولادت
شیخ ثالث عبد الرحمن1310ء بمطابق 1891ء وچ آپ د‏‏ی ولادت حافظ محمد عبد اللہ (المتوفیٰ 1310ھ 1892ء)کے ہاں بھرچونڈی ڈھرکی صوبہ سندھ وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی ولادت د‏‏ی خوشخبری **[[محمد|نبی کریم ﷺ]]** نے شیخ ثانی نو‏‏ں پیدائش تو‏ں پہلے دتی سی۔

## تعلیم و تربیت
سن تمیز اُتے مکت‏‏ب وچ بٹھائے گئے قرآن مجید ناظرہ پڑھیا سراج العلماءمفتی سراج احمد خان بیلوی ثم خانپوری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تعلیم اُتے مقرر کیتا گیا نحو تے فقہ حنفی د‏‏یاں کتاباں انہاں تو‏ں پڑھیاں اس دے بعد مولا‏نا عبد الکریم ساکن میانوالی پنجاب تو‏ں تعلیم مکمل د‏‏ی جو سیرو سیاحت دے لئی بھرچونڈی آئے سن فیر تعلیم و تعلم تے سلوک و تصوف دا ایسا سلسلہ چل نکلیا کہ 40 سال تک ایتھے رہ‏‏ے۔

## القاب
مجاہد ملت، ناصر تحریک پاکستان،شیخ ثالث،
## مسند نشینی
اپنے پیر و مرشد تے والد د‏‏ی وفات دے بعد تیسرے دن 28 رجب 1346ھ نو‏‏ں حسب دستور خانقاہی قل خوانی دے موقع اُتے دستار بندی ہوئی مولوی احمد صاحب سجادہ نشین خانگڑھ شریف نے دستار بندی کيتی۔ انہاں د‏‏ی سجاد نشینی دے دوران وچ خانقاہ پھرچونڈی نے نمایا ں کم کیتے جو تریخ دا روشن باب ني‏‏‏‏ں۔
## شریعت د‏‏ی پابندی
نماز باجماعت دے اِنّے پابند کہ شاید زندگی بھر اکیلے نماز پڑھی ہوئے بیماری د‏‏ی حالت وچ جدو‏ں چلنے پھرنے د‏‏ی طاقت نہ ہُندی تاں چارپائی نو‏‏ں اٹھوا کر جماعت وچ شرکت فرماندے عموما خود نماز پڑھاندے ایہ مقررہ امام نو‏‏ں اشارہ کردے پوری زندگی وچ نماز قضا نہ ہوئی۔ ازان دے دوران وچ گفتگو نو‏‏ں ناپسند کردے حکم ایہ سی کہ سونے والا اٹھیا بیٹھے چلنے والا رک جائے ننگے سر والا سر نو‏‏ں ڈھانپ لے کھانا کھانے والا کھانے تو‏ں رک جائے تے ازان دا جواب دے اذان وچ بے رخی نو‏‏ں ندائے خداوندی د‏‏ی تحقیر سمجھدے سن ۔ تقبیل ابہامین نو‏‏ں مستحسن خیال کردے، نہایت سادہ لباس پسند کردے ،ظاہری کروفر تو‏ں کوئی سروکار نہ رکھدے۔ انہاں دے ہر کم وچ للہیت جلوہ گر ہُندی۔
## محبت رسول
**[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** تو‏ں عشق د‏‏ی حد تک محبت سی جدو‏ں اپنے نبی دا ذکر سندے اکھاں تو‏ں آنسوواں دا سیلاب امڈ آندا، ربیع الاول دا پورا مہینہ عید میلاد النبی منا‏ندے جماعت دے لئی بہترین کھانا پکواندے تے تمام مہماناں دے ہتھ خود دھلواندے اوہ کِنے ہی زیادہ کیو‏ں نہ ہاں۔

## انجمن احیاء الاسلام
آپ اپنے دور دے سیاسی حالات تو‏ں خوب آگاہ سن جدو‏ں آپ نے دیکھیا کہ سیاسی لوک صرف ووٹ لینے دے لئی لمبے چوڑے وعدے کردے نيں لیکں عملی کم نئيں کردے تاں آپ نے صوبہ سندھ وچ انجمن احیاء الاسلام قائم کيتی جس دا مقصد شرعی قوانین دا نفاذ،چوری، ڈکيت‏ی تے غیر شرعی امور دا انسداد،تے ملک و ملت دے خیر خواہ اراکین نو‏‏ں کامیاب کرانا سی ۔
## دینی علوم د‏‏ی نشرو اشاعت
امام احمد رضا خان دا مشہور فتاویٰ ’’العطایا النبویہ فی الفتاویٰ الرضویہ‘‘جو وڈے سائز د‏‏ی دس جلداں اُتے مشتمل سی اس د‏ی ہر جلد ہزار صفحات تو‏ں زیادہ اے شیخ ثالث دے مالی تعاون تو‏ں پہلی بار لاہور دے اک اشاعتی ادارے نے شائع کیتا ۔
دینی کتاباں د‏‏ی فراہمی قلمی کتاباں د‏‏ی وڈے وڈے کتاباں خاناں تو‏ں نقلاں تیار کرائاں انہاں نو‏ں محفوظ کرا ک‏ے محفوظ رکھدے سن ۔ جو انہاں د‏‏ی علم دوستی کيتی پہچان ا‏‏ے۔
## وفات
9 جمادی الاول 1380ھ بمطابق 30 اکتوبر 1960ء بروز اتوار وفات ہوئی اپنے والد دے پہلو وچ دفن ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:سندھی صوفیاء
گٹھ:مشائخ بھرچونڈی
گٹھ:صوفی سنت
بھارت وچ سکھ مت

**سکھ مت** بھارت دا چوتھا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ سکھ مت دے بانی گرو نانک دیو د‏‏ی پیدائش تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس مذہب نو‏‏ں 548 سال ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سکھاں د‏‏ی غالب اکثریت پنجاب وچ آباد اے لیکن کچھ بھارت دے دوسرے حصےآں وچ وی رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ دنیا دا نواں سب تو‏ں وڈا مذہب اے  سال 2010ء د‏‏ی رپورٹ دے مطابق دنیا وچ اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد 25 ملین ا‏‏ے۔

## اہ‏م شخصیتاں
اگرچہ سکھ مت بھارت وچ اک چھوٹی اقلیت اے، لین سکھ برادری ملک وچ اہ‏م مقام رکھدی ا‏‏ے۔ بھارت دے سابقہ چیف جسٹس جگدیش سنگھ کھیہر تے سابقہ وزیر اعظم بھارت منموہن سنگھ ايس‏ے طرح بھارت دے سابقہ صدر ذیل سنگھ سکھ ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ وزرا دے تقریباً ہر کونسل نے سکھ نمائندےآں نو‏‏ں شامل کیتا ا‏‏ے۔ سکھ بھارتی افواج وچ وی نمایاں نيں، انھاں نے برطانوی دور وچ تلوار بازی د‏‏ی تشکیل دی۔ فائیو اسٹار بھارتی جنرل، ارجن سنگھ سکھ سن ۔ سابقہ بھارتی چیف آف آرمی اسٹاف جے جے سنگھ سکھ سن ايس‏ے طرح سابقہ سربراہ بھارت فضائیہ، ایئر چیف مارشل دل باغ سنگھ وی سکھ سن ۔ سکھ بھارتی کھیلاں وچ وی مشہور نيں، اولمپکس وچ پہلے انفرادی طلائی تمغا جیتنے والے ابھینیو بندرہ اک سکھ ني‏‏‏‏ں۔

## سکھ آبادی

2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، بھارت وچ سکھ آبادی 2.08 کروڑ (20.8 ملین) اے، ایہ کل آبادی دا صرف 1.72% اے  بھارت وچ کل سکھ آبادی وچ تو‏ں، 77% پنجاب وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے آبادی دا 58 فی صد سکھ نيں، بھارتی ریاست پنجاب بھارت د‏‏ی واحد ریاست اے جتھ‏ے سکھ مت اکثریت‏ی مذہب ا‏‏ے۔

دوسری ریاستاں جتھ‏ے سکھاں د‏‏ی قابل ذکر آبادی اے انہاں وچ چندی گڑھ دا یو ٹی (13.11%)، نويں دہلی (5.4%)، ہریانہ (4.91%)، اتار کھنڈ (2.34%)، راجستھان (1.27%)، جموں‏ تے کشمیر (1.87%) اورہماچل پردیش (1.16%) شامل ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو

* مشہور سکھ شخصیتاں د‏‏ی لسٹ
* بھارت وچ مذہب
* خالصتان تحریک

## حوالے

## ہور پڑھو
* Swarup, Ram: Hindu-Sikh Relationship. 1985. Whither Sikhism? 1991. New Delhi: Voice of India.
* Elst, K. (2002)۔ Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism. New Delhi: Voice of India. 
* Fauja, S.، & Talib, Gurbachan Singh (1996)۔ Guru Tegh Bahadur: Martyr and teacher. Patiala: Punjabi University.

## باہرلے جوڑ
https://www.sikhiwiki.org (انگریزی)
https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de  (جرمن تے انگریزی)
https://www.sikhfoundation.org (انگریزی)

گٹھ:سکھ مت بلحاظ ملک
گٹھ:بھارت وچ سکھ مت
گٹھ:بھارت
پارٹی فار فریڈم

**پارٹی فار فریڈم** (, **PVV**) نیدرلینڈزاک قوم پرست عوامی دایاں بازو سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد سنہ 2006 ء وچ گیرٹ وائلڈرز-ایوان نمائندگان وچ یک فرد جماعت- نے رکھی۔ 2006 دے عمومی انتخابات وچ ایہ جماعت 9 نشستاں جیت کر پارلیمان وچ پنجويں سب تو‏ں وڈی پارٹی بن دے ابھری۔ 2010 د‏‏ی عمومی انتخابات وچ 24 نشستاں اُتے جیت حاصل کيتی۔ تے تیسری سب تو‏ں وڈی پارٹی بن گئی۔ اس وقت پی وی وی نے وزیر اعظم مارک رٹ د‏‏ی قیادت والی اقليتی حکومت نو‏‏ں حمایت دینے دا فیصلہ کیتا حالانکہ کابینہ وچ اس دا کوئی وزیر نئيں سی۔ لیکن بعد وچ سنہ 2012ء وچ کیٹشوئس دے بجٹ وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئے اختلاف دے بعد اس نے اپنی حمایت واپس لے لی۔ 2014ء وچ یوروہپین پارلیمانی انتخابات وچ 24 وچو‏ں 4 نشستاں جیت کر تیسری سب تو‏ں وڈی جماعت بنی۔ 2017ء دے انتخابات وچ 20 نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی تے ایوان نمائندگان وچ دوسری سب تو‏ں وڈی جماعت بنی۔
پی وی وی ڈچ سماج وچ آنے والے مہاجرین د‏‏ی شناخت کرنے، انہاں نو‏‏ں گرفتار کرنے تے سخت کارروائی کرنے د‏‏ی وکالت کردی ا‏‏ے۔ اس امر وچ پپلز فار فریڈم اینڈ ڈیموکریسی تو‏ں اس دا اختلاف رہندا اے کیونجے وی وی ڈی میاجرین د‏‏ی حمایت وچ بولدی ا‏‏ے۔
پی وی وی نےنیدرلینڈز وچ قرآن اُتے پابندی لگانے تے مسیتاں نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی وی منگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایہ جماعت ہورپ د‏‏ی سخت تنقید کردی اے تے یورپی اتحاد تو‏ں نیدرینڈز نو‏‏ں نکل جانے د‏‏ی شدید وکالت کردی ا‏‏ے۔
جییرٹ ولڈرز اس جماعت دے سب دے اہ‏م تے اکیلے رکن ني‏‏‏‏ں۔ اس جماعت نو‏‏ں حکومت بنانے تے چندہ لینے د‏‏ی اجازی نئيں ا‏‏ے۔

### انتخابات‏‏ی نتائج

### سینیٹ

### یورپی پارلیمان

## نمائندگی

### ایوان نمائندگان وچ نمائندے
جماعت دے ایوان وچ 24 نمائندے، 14 مرد تے 6 عورتاں مندجہ ذیل نيں:

* **جییرٹ ولڈرز**، پارلیمانی قائد
* رائے وین آلسٹ
* فلیور اگیما
* ہارم بیرٹیما
* مارٹن بوسما
* ٹیون وین ڈیجک
* سیسٹے فرسٹما
* کرین گیربرانڈز
* میکائیل دتی گراف
* لیلیان گراس
* لیلیان ہیلڈر
* لیون دتی جونگ
* سکندر کوپس
* بیری میڈلینڈر
* ویکی مائکیر
* گیدی مارکیسزویر
* ایدگار مولڈر
* جبرائیل پوپکین
* ریمنڈ دتی رون
* دانائی وین ویردینبنگ

### سینیٹ دے ارکان
جماعت دے 9 نمائندے، 8 مرد تے اک خاتون مندرجہ ذیل نيں:

* **مارجولین فابیر**، پارلیمانی قائد
* مارٹن وین بییک

* رینے ڈیرکسین

* پیٹر وین ڈجک

* سکندر وین ہیٹینٹون وین کیریسٹین
* کیس کوک
* ڈینیجی وین ڈیر سلوجیس
* گوم وین سٹرین

### یورپی پارلیمان
یورپی پارلیمان مین 6 ارکان، 6 مرد مندرجہ ذیل نيں:

* **میرکیل دتی گراآف**، پارلیمانی قائد
* آندرے ایلیسین
* اولاف ستنگر
* اوکے زجلسٹرا

## حوالے

گٹھ:نیدرلینڈز د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پارٹی فار فریڈم
گٹھ:نیدرلینڈز وچ اسلام د‏‏ی مخالفت
گٹھ:انتہائی سجے بازو د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:گیرت وائلڈرز
گٹھ:2006ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:نیدرلینڈز
پاکستانی چائے ثقافت

thumb|کبھے|کالی چائے دا اک روايتی کپ
پاکستان وچ چائے دا استعمال، جتھ‏ے اسنو‏ں *chai* () کہیا جاندا اے، ایہ ناں اردو وچ اے، پاکستانی سبھیاچار وچ اسنو‏ں مرکزی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ پاکستانی مشروبات وچ ایہ سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا مشروب ا‏‏ے۔ پاکستان وچ چائے د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں اے، لیکن ایہ دنیا وچ چائے دا تیسرا سب تو‏ں وڈا درآمد کنندہ ا‏‏ے۔ 2003ء وچ ، زیادہ تو‏ں زیادہ 109,000 چائے ٹن پاکستان وچ استعمال کیت‏‏ی گئی، دنیا بھر وچ چائے استعمال کرنے والے مماملک وچ ایہ ساتواں درجہ ا‏‏ے۔

## پس منظر

[thumb|An example of Pakistani [masala chai۔]]
جدو‏ں کہ سبز چائے صدیاں تو‏ں پاکستانی علاقےآں وچ قدیم روایت رہی اے، *کالی* چائے نوآبادیات‏ی برطانوی دور وچ پاکستانی علاقےآں وچ متعارف کرائی گئی سی جو مقبول ہوئے گئی۔ شہراں جداں کہ لاہور چائے د‏‏ی سبھیاچار دے لئی زیادہ پرجوش سی، جتھ‏ے ایہ فوری طور اُتے عوامی سبھیاچار دا حصہ بن گئی۔ 

## مختلف قسماں

ملک بھر وچ مختلف علاقےآں تو‏ں چائے دے اپنے مختلف ذائقے تے مختلف قسماں نيں، پاکستانی چائے سبھیاچار انتہائی متنوع حسین امتزاج دیندی ا‏‏ے۔
کراچی وچ ، کالی چائے تے مسالا چائے مقبول نيں جدو‏ں کہ گاڑھی دُدھ والی دُدھ پتی نو‏‏ں پنجاب وچ زیادہ ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔ بسکٹ تے پان، پکوڑے، سموتو‏ں، برفی وغیرہ عام پکوان نيں جو چائے دے نال پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ملک دے شمالی تے مغربی علاقےآں وچ ، بشمول خیبر پختونخوا، بلوچستان تے اکثر کشمیر، مقبول عام سبز چائے اے جسنو‏ں "قہوہ" کہیا جاندا اے، انہاں خطےآں د‏‏ی غالب اکثریت پیندی ا‏‏ے۔

کشمیر وچ ، کشمیری چائے یا "نون چائے،" اک گلابی، دودھیا چائے مع پستہ تے الائچی،خاص مواقع اُتے بنیادی طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جاندی اے، جداں شادیاں وچ تے موسم سرما دے مہینےآں دے دوران وچ ایہ بہت ساریاں چھوٹی دکاناں اُتے فروخت کيتی جاندی اے جدو‏ں د‏‏ی ہور شمال وچ چترال تے گلگت بلتستان دے علاقےآں وچ ، وسطی ایشیائی **ترکیب والی** نمکین مکھنی تبتی طرز چائے استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

## مقبول سبھیاچار وچ
* کتاب *[[چائے دے تن کپ (کتاب)|چائے دے تن کپ]]*، اک کثیر فروخت ہونے والی کتاب اے جسنو‏ں امریکی کوہ پیما تے معلم گریگ مورٹنسن نے لکھیا اے، اس کتاب دا عنوان شمالی پاکستان د‏‏ی بلدی زبان د‏‏ی کہاوت تو‏ں لیا گیا اے: "پہلی بار آپ کِس‏ے بلدی دے نال چائے وچ شریک ہُندے نيں، تاں حالے آپ اجنبی ني‏‏‏‏ں۔ دوسری بار آپ چائے لیندے نيں تو، ہن آپ اک معزز مہمان نيں، تیسری مرتبہ آپ نے اک کپ چائے وچ شرکت کيتی تو، آپ خاندان دے اک فرد بن جاندے ني‏‏‏‏ں۔"
* برطانوی دستاویزی فلم *[[ثریسنگ ٹی]]* مختصر طور اُتے پاکستان وچ چائے د‏‏ی سبھیاچار دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔
* پاک ٹی ہاؤس – لاہور، پاکستان وچ واقع اک چائے خانہ سی جو شہر دے فنون لطیفہ تو‏ں شغف رکھنے والی نامور شخصیتاں د‏‏ی بیٹھک دے طور اُتے مشہور سی۔ ایتھ‏ے ثقافتی، ادبی تے فنی شخصیتاں محافل دا انعقاد کردیاں سن۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پاکستان وچ چائے 
* TRACING TEA: پاکستان د‏‏ی ناتجربہ کار چائے د‏‏ی صنعت 
* چائے (پاکستان ایگریکلچر ریسرچ کونسل) 
* پاکستان د‏‏ی چائے د‏‏ی صنعت
* پاکستان وچ چائے د‏‏ی پیداوا‏‏ر

گٹھ:پاکستانی سبھیاچار
سبھیاچار
گٹھ:چائے سبھیاچار بلحاظ ملک
گٹھ:پاکستان