محمد صدیق مسافر

**محمد صدیق مسافر** (جنم 1 اپریل 1879 - فوتيدگی 24 ستمبر 1961) سندھ ، پاکستان دے ماہر تعلیم، مصنف، شاعر، مترجم تے صحافی سن ۔ انہاں نے سندھی زبان دے میگزین "اخبار تعلیم" دے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 18 سال تک خدمات سرانجام دتیاں۔  انہاں دیاں نظماں کئی سالاں تک اسکول دے نصاب دا حصہ سی۔ انہاں نے خان بہادر میر غلام محمد ہائی سکول ٹنڈو باگو دے پہلے انچارج دے طور اُتے وی خدمات سرانجام دتیاں۔

## سوانح عمری
محمد صدیق ٹنڈو باگو ، ضلع بدین ، سندھ ، پاکستان وچ یکم اپریل 1879 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد بلال شیدی دا تعلق زنجبار تو‏ں سی۔ انہاں دے والد نو‏‏ں غلام دے طور اُتے مسقط (عمان) دے اک تاجر شیخ حسین نو‏‏ں فروخت کر دتا گیا۔ اس دے بعد اسنو‏ں مخدوم صابر علی نو‏‏ں فروخت کر دتا گیا، جو ٹنڈو باگو، سندھ نال تعلق رکھدے سن ۔ اس دا آقا اس تو‏ں اِنّا خوش سی کہ اسنو‏ں ’’گلاب‘‘ (یعنی گلاب) کہندا سی۔ ایہ ناں اِنّا مشہور ہويا کہ لوک اس دا اصل ناں بلال بھُل گئے تے اسنو‏ں گلاب شیدی دے ناں تو‏ں پکارنے لگے۔ 

محمد صدیق نے مڈھلی سِکھیا ٹنڈو باگو وچ حاصل کيتی تے ورنیکولر امتحان (یعنی ستويں جماعت) پاس کرنے دے بعد پرائمری سکول ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں محکمہ تعلیم وچ شمولیت اختیار کيتی۔ فیر اوہ ٹریننگ کالج فار مین حیدرآباد وچ بطور استاد مقرر ہوئے۔

انہاں نے اپنے قلمی ناں ’’مسافر‘‘ تو‏ں نظماں لکھنا شروع کیتیاں۔ انہاں نے بشمول غزل ، مثنوی ، مصدق، گیت، نظم ، قتیو، مناجات تے کافی *وغیرہ* شاعری دے تقریباً تمام **وضع** فارمیٹس وچ لکھے نيں۔  صدیق مسافر نے "گلستان بوستان" دا فارسی تو‏ں سندھی بولی وچ ترجمہ کرنے وچ غلام محمد شاہوانی د‏‏ی مدد کيت‏ی۔

محمد صدیق مسافر نے ادبی مقالے تے مضامین وی لکھے جنہاں وچو‏ں اکثر مقالے تے مضامین اخبار تعلیم وچ شائع ہوئے۔ انہاں نے سندھ وچ پرائمری تعلیم دے لئی درسی کتاباں لکھياں۔ انہاں د‏‏ی کچھ نظماں کئی سالاں تک اسکول دے نصاب دا حصہ بنی رہیاں۔ 

زیريں سندھ دے سماجی رہنما خان بہادر میر غلام محمد تالپور نے یکم جنوری 1920 نو‏‏ں اپنے آبائی شہر ٹنڈو باگو وچ اک ہائی اسکول قائم کيتا۔  اس سکول دا صدیق مسافر نو‏‏ں پہلا انچارج ہیڈ ماسٹر مقرر کيتا گیا۔  صدیق مسافر د‏‏ی محنت تے بہترین انتظام تو‏ں ایہ سکول ضلع بدین دے بہترین سکولاں وچو‏ں شمار ہوݨ لگا۔ 

محمد صدیق سال 1930 وچ محکمہ تعلیم تو‏ں ریٹائر ہوئے لیکن دوبارہ ايس‏ے سکول تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ جدو‏ں غلام محمد نے گرلز سکول کھولیا تاں محمد صدیق سکول د‏‏ی سواݨیاں استاداں د‏‏ی مدد تے تربیت کردے سن ۔ 

انہاں دا انتقال 24 ستمبر 1961 نو‏‏ں ہويا تے انہاں نو‏ں ٹنڈو باگو دے قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔

## مطبوعات،
ان د‏‏ی مطبوعات شائع ہو چکیاں نيں تے انہاں وچو‏ں کچھ تھلے دتی جا رہیاں نيں۔

* اخلاق محسنی  ( سندھی : اخلاق محسني)
* انگی حساب (ریاضی)، ( سندھی : انگي حساب)
* بالغن جی تلیم  (بالغاں د‏‏ی تعلیم)، ( سندھی : بالغن جي تعليم)
* چاند بی بی ( سندھی : چاند بيبي)
* دیوان فاضل  ( سندھی : ديوان فاضل)
* کلاس پنجم، ششم تے ہفتم دے لئی جیومیٹری ( سندھی : جاميٽري، پنجين، ڇھين تے ستين ڪلاس لاءِ)
* غلامی ائین آزادی جا ابرتناک نظارا ( سندھی : غلاميءَ ۽ آزاديءَ جا عبرتناڪ نظارا)
* گل بدن (اردو تو‏ں ترجمہ شدہ ناول)، ( سندھی : گل بدن)
* گلشن خیال ( سندھی : گلستان خيال)
* گلزار ناصر و نظم ( سندھی : گلزار نثر و نظم)
* ھدایت المسلمین چھ جلداں وچ ( سندھی : ھدايت المسلمين، ڇھ لغتا)
* حیاتیا جے دور جی کنجی ( سندھی : ھدايت جي در جي ڪنجي)
* جامیٹری تے تجارتی حسب (جیومیٹری تے بزنس میتھمیٹکس)، ( سندھی : جاميٽري تے اڳتي حساب)
* جوہر اسلام ( سندھی : جوھر اسلام)
* متلوب المومنین ( سندھی : مطلوب المومنین)
* ممتاز دمساز (اردو تو‏ں ترجمہ)، ( سندھی : ممتاز دمساز)
* پھُل دانی، (شاعری) ( سندھی : ڦول دانی)
* قرب قلیچ ( سندھی : قرب قلیچ)
* رموز القرآن (قرآن دے راز) ( سندھی : رموزالقرآن)
* شہیدِ کربلا ( سندھی : شھيد ڪربلا)
* سندھی سونہون (سندھی ٹیکسٹ بک دے لئی رہنما) چھ جلداں وچ ، ( سندھی : سنڌي سونھون)
* سندھی گرامر تن جلداں وچ ( سندھی : سنڌي گرامر)
* سندھ جی جاگرافی (سندھ دا جغرافیہ) ( سندھی : سنڌ جي جاگرافي)
* سندھ جی تریخ، (سندھ د‏‏ی تریخ)، جلد چہارم تے پنجم،  ( سندھی : سنڌ جي تاريخ، لغت چوٿون تے پنجون)
* سوجان زالون ( سندھی : سڄاڻ زالون)
* زیب النساء ( سندھی : زيب النساء)

انہاں نے شاہ عبداللطیف بھٹائی د‏‏ی شاعری دے نو ابواب دے معنی تے تشریح وی لکھی۔

## حوالے

گٹھ:1961 دیاں موتاں
گٹھ:1879 دے جم
گٹھ:ضلع بدین دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سندھی مصنف
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھ دے مصنف
گٹھ:سندھی محقق