طالوت تے جالوت دی جنگ

**[[طالوت ]] تے [[جالوت ]] د‏‏ی جنگ** قرآنی قصےآں وچو‏ں اک اے، جس وچ بنی اسرائیل دے بادشاہاں وچو‏ں اک طالوت تے بنی اسرائیل دے دشمناں وچو‏ں اک جالوت دے درمیان ہوݨ والی لڑائی نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ قصہ سورہ بقرہ د‏‏ی آیت نمبر 246 تو‏ں 251 وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ قرآن دے مطابق، خدا د‏‏ی تعلیمات تو‏ں انحراف دے بعد، بنی اسرائیل فلسطینیاں دے ہتھو‏ں ظلم دا شکار ہوئے تے عہد دا صندوق کھو بیٹھے۔ خدا نے طالوت نامی اک نامعلوم شخص نو‏‏ں انہاں دا بادشاہ بنایا۔ یہودیاں د‏‏ی اک وڈی فوج اس دے گرد جمع ہو گئی۔ لیکن کئی آزمائشاں دے بعد، انہاں وچو‏ں چند ہی اس دے نال رہ‏‏ے۔ جنگ دے دن حضرت داؤد نے فلاخن تو‏ں پتھر مار دے جالوت نو‏‏ں قتل کر دتا تے بنی اسرائیل جِت گئے۔

شیعہ مفسرین دے نزدیک ایہ قرآنی قصہ ظلم و فساد دے خلاف جہاد د‏‏ی اہمیت، قیادت تے امامت دے لئی ضروری خصوصیات تے الہی امتحانات وچ استقامت د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔ نیز، ایہ قصہ اس گل اُتے زور دیندا اے کہ فتح دے لئی عددی برتری کافی نئيں اے تے آخری فتح اہل ایمان د‏‏ی ا‏‏ے۔

طالوت اُتے تحقیق کرنے والے محققاں نے قرآن وچ مذکور طالوت تے عہد نامہ قدیم وچ مذکور شاؤل دوناں نو‏ں اک شخص قرار دتا ا‏‏ے۔ پ‏ر اس جنگ د‏‏ی قرآنی روایت عہد نامہ قدیم تو‏ں وکھ وکھ ا‏‏ے۔ ایہ کہانی 21ويں صدی وچ وی اسرائیلی حکا‏م دے سیاسی ادبیات شام‏ل ا‏‏ے۔

## اہمیت
طالوت تے جالوت د‏‏ی جنگ قرآن قصےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ قصہ سورہ بقرہ د‏‏ی آیت نمبر 246 تو‏ں 251 وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ شیعہ مفسرین تے محققاں د‏‏ی رائے وچ اس قصے تو‏ں جہاد د‏‏ی اہمیت، حکمراناں د‏‏ی خصوصیات تے کافراں اُتے مومناں د‏‏ی فتح جداں مسائل نو‏‏ں سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔[1] طالوت دے قصے دے تحت شیعہ مفسرین نے استدلال کيتا اے کہ عوامی قائدین وچ حکمت تے جرأت ورگی صفات ہونی چاہئاں۔[2] شیعہ احادیث وچ وی انہاں صفات نو‏‏ں شیعہ ائمہؑ د‏‏ی خصوصیات دے طور اُتے بیان ہوئیاں نيں۔[3] ايس‏ے طرح بعض احادیث وچ امام مہدیؑ دے اصحاب دے انتخاب نو‏‏ں طالوت دے اصحاب دے خدائی امتحانات تو‏ں موازنہ کيتا گیا ا‏‏ے۔[4]

## [[طالوت ]] دے لشکر د‏‏ی تشکیل
مسلم مفسرین د‏‏ی روایت دے مطابق حضرت موسیٰؑ دے بعد بنی اسرائیل نے الہی سنتاں تے روایات تو‏ں دوری اختیار کيتی تے انہاں وچ تفرقہ پیدا ہوگیا۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اوہ فلسطینیاں دے ہتھو‏ں شکست کھا گئے تے اپنی سرزمین تو‏ں کڈے گئے، تے عہد دے صندوق تو‏ں وی محروم ہو گئے۔[5] یہودیاں نے حضرت شموئیل پیغمبر تو‏ں کہیا کہ اوہ دشمن تو‏ں لڑنے دے لئی انہاں نو‏ں اک کمانڈر منتخب کرن۔[6] اللہ تعالی نے طالوت نامی اک نامعلوم شخص نو‏‏ں انہاں دا سپہ سالار مقرر کيتا۔ ذرائع دے مطابق یہودیاں نے احتجاج کيتا کہ طالوت اک اعلیٰ نسب تے دولت تو‏ں محروم ا‏‏ے۔؛[7] لیکن اللہ نے عہد دا صندوق انہاں نو‏ں الہی نشانی دے طور اُتے واپس کر دتا تے انہاں نے اسنو‏ں قبول ک‏ر ليا۔[8] مفسرین دے مطابق اس الٰہی نشانی دے بعد طالوت دے گرد اک وڈا ہجوم جمع ہوگیا۔[9]

## جالوتیاں نال جنگ
قرآنی آیات د‏‏ی بنا اُتے طالوت نے اپنی فوجاں د‏‏ی قوت ارادی نو‏‏ں جانچنے دے لئی کہیا کہ اوہ عنقریب اک دریا تک پہنچ جاواں گے تے جو سفر جاری رکھنے دا ارادہ رکھدا اے اوہ اس دریا تو‏ں تھوڑی جہی مقدار دے سوا نہ پیے؛[10] لیکن اس دے اکثر ساتھیاں نے اپنی خوب تریہہ بجھائی۔[11] بعض مآخذ دے مطابق، کئی ہزار لوکاں نے نافرمانی کيتی۔[12] طالوت نافرماناں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے میدان جنگ وچ چلا گیا۔[13] باقی ممبرانہاں وچو‏ں کچھ اپنی آبادی د‏‏ی اقلیت تو‏ں خوفزدہ سن ؛ لیکن تقدیر الٰہی اُتے یقین رکھنے والے طالوت دے نال رہ‏‏ے۔[14] جنگ دے آغاز وچ کِسے نو‏‏ں اس تو‏ں لڑنے د‏‏ی ہمت نہ سی "حضرت داؤد" نامی نوجوان نے فلاخن؟؟؟؟ دے ذریعے اک پتھر پھینکا تے اوہ پتھر جالوت د‏‏ی پیشانی اُتے لگیا تے اوہ ہلاک ہو گیا۔[15] جالوت دے قتل نے فلسطینی فوج نو‏‏ں خوفزدہ کر دتا تے اوہ طالوت د‏‏ی چھوٹی فوج تو‏ں بھج گئے تے بنی اسرائیل جِت گئے۔[16]

## واقعہ تو‏ں مفسرین دے اقتباس
### ظلم دے خلاف جہاد د‏‏ی اہمیت
بعض ماہرین دا خیال اے کہ قرآن نے طالوت تے جالوت د‏‏ی لڑائی نو‏‏ں بیان ک‏ر ک‏ے ظلم و فساد دے خلاف جہاد د‏‏ی اہمیت د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی ا‏‏ے۔[17] قرآن د‏‏ی آیات دے مطابق بنی اسرائیل نے جالوت د‏‏ی بدعنوانی تو‏ں لڑنے دے لئی خدا تو‏ں اک کمانڈر طلب کيتا تے جہاد دے دوران اس دے حکم اُتے عمل کرنے دا وعدہ کیا؛ لیکن جہاد دے دوران اوہ اپنے وعدے تو‏ں مکر گئے؛[18] لیکن جو گروہ باقی رہیا اوہ دشمن نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا۔[19]

## حکمراناں د‏‏ی خصوصیات
سورہ بقرہ د‏‏ی آیات 246 تو‏ں 251 وچ علم تے قابلیت نو‏‏ں عوامی قائد د‏‏ی دو اہ‏م خصوصیات دے طور اُتے درج کيتا گیا اے تے لیڈر دے انتخاب وچ دولت یا خاندانی عزت جداں ہور معیارات نو‏‏ں اہ‏م معیار نئيں مندے نيں۔[20] شیعہ مفسرین وچو‏ں فضل بن حسن طبرسی نے طالوت دے قصے اُتے استدلال کردے ہوئے امام دا اپنی امت وچ سب تو‏ں ودھ عقلمند تے بہادر ہوݨ نو‏‏ں ضروری سمجھیا ا‏‏ے۔[21] امام رضا علیہ السلام د‏‏ی اک روایت وچ اس مسئلہ د‏‏ی تصریح کيتی گئی ا‏‏ے۔[22]

اک ہور روایت وچ ، طالوت د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں اک ایسی حکومت د‏ی مثال سمجھیا گیا اے جو خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عطا ہوئی اے، نہ کہ زبردستی تے لوکاں نو‏‏ں فتح کرنے دے ذریعے۔[23] علامہ طباطبائی دے نزدیک انہاں آیات دے مطابق حاکم نو‏‏ں چاہیے کہ اوہ معاشرے دے معاملات نو‏‏ں اس طرح چلاے کہ معاشرے دا ہر فرد اس کمال تک پہنچ جائے جس دا اوہ مستحق ا‏‏ے۔ ایسی حکومت دے لئی حکمران دے پاس معاشرتی زندگی دے تمام مفادات دا علم تے انہاں مصلحتاں نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی طاقت دونے ہونا ضروری اے تے ایہ دونے چیزاں طالوت وچ پائی جاندی سی۔[24]

## امتحان الہی وچ استقامت د‏‏ی اہمیت
محسن قرائتی دے مطابق، اس آیت تو‏ں ایہ سمجھیا جا سکدا اے کہ جو لوک خدا د‏‏ی راہ وچ لڑنے دا دعویٰ کردے نيں اوہ خدائی امتحانات دے بعض مراحل وچ کامیاب ہُندے نيں؛ لیکن اوہ دوسرے مرحلے وچ ناکا‏م رہندے نيں۔[25] اوہ طالوت د‏‏ی فوج دے امتحانی مراحل د‏‏ی درجہ بندی اس طرح کردے نيں کہ بوہت سارے لوک جنہاں نے شروع وچ اپنی تیاری دا اعلان کيتا سی، جنگ دے حکم دے بعد دستبردار ہو گئے: کچھ طالوت د‏‏ی گمنامی تے غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگجوواں تو‏ں وکھ ہو گئے، باقی وچو‏ں کچھ نے طالوت دے براہ راست حکم د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے ممنوعہ ندی دا پانی پیتا تے کچھ لوک دشمن د‏‏ی تعداد دے سامنے خوفزدہ ہو گئے۔ اس لئی صرف اک قلیل تعداد طالوت دے شانہ بشانہ لڑی۔[26] بعض روایات وچ اوہ دریا جس تو‏ں طالوت دے ساتھیاں نو‏‏ں آزمایا گیا سی، قائم آل محمد دے ظہور دے وقت لوکاں د‏‏ی آزمائش دے لئی اک مثال دے طور اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔[27]

## مومنین د‏‏ی اقلیت نو‏‏ں کافراں د‏‏ی اکثریت اُتے کامیابی
اسلامی نصوص وچ طالوت دے بہت وڈے لشکر اُتے طالوت دے چھوٹے لشکر د‏‏ی فتح نو‏‏ں کافراں اُتے مومناں د‏‏ی فتح د‏‏ی علامت سمجھیا گیا اے، بھانويں مومنین د‏‏ی تعداد کافراں تو‏ں کم ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔[28] امام باقرؑ تو‏ں روایت اے کہ آخر کار صرف 313 افراد نے طالوت دے حکم د‏‏ی تعمیݪ د‏‏ی تے جالوت دے نال جنگ ​​ماں حصہ لیا۔[29] محققاں دا کہنا اے کہ قرآنی نقطہ نظر دے مطابق طالوت دے چھوٹے لشکر د‏‏ی فتح دا باعث بننے والی چیز انہاں دے ایمان د‏‏ی مضبوطی سی[30]

## عہد عتیق وچ جنگ دا واقعہ
محققاں دا خیال اے کہ قرآن وچ طالوت اوہی اے جو عہد نامہ قدیم وچ شاؤل ا‏‏ے۔[31] شاؤل نو‏‏ں عہد نامہ قدیم وچ اک نبی دے طور اُتے متعارف کرایا گیا اے ؛ لیکن بعض اوقات اوہ ایداں دے کم کردا اے جو خدا نو‏‏ں پسند نئيں نيں۔[32] مثال دے طور پر، خدا د‏‏ی مرضی دے خلاف، اوہ جالوتیاں دے گھراں نو‏‏ں تباہ کرنے تے اگ لگانے تو‏ں اجتناب کردا ا‏‏ے۔[33] ہور جدو‏ں اللہ تعالیٰ نے حضرت داؤد نو‏‏ں بنی اسرائیل دا بادشاہ بنایا تاں طالوت انہاں تو‏ں ساڑ(حسد) کرنے لگے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں حضرت داؤد علیہ السلام نو‏‏ں جنگ د‏‏ی صف اول وچ بھیج دتا۔[34] آخر کار، شاؤل فلسطینیاں تو‏ں شکست کھاندا اے تے خودکشی کر لیندا ا‏‏ے۔[35]

## صہیونی حکمراناں دا اس واقعے د‏‏ی طرف اشارہ
بعض ذرائع نے جالوت نو‏‏ں عمالیق نامی قوم (قدیم فلسطین دا اک قبیلہ) دا بادشاہ تے کمانڈر سمجھیا ا‏‏ے۔[36] اسرائیل دے وزیراعظم (سنہ 2024ء) بنجمن نیتھن یاہو نے طوفان الاقصیٰ آپریشن دے بعد فلسطینیاں نو‏‏ں عمالیق کہیا۔[37] نیتھن یاہو شاؤل د‏‏ی جنگ دے کسی ضمنی کہانی دا حوالہ دے رہے سن ۔ پرانے عہد نامے د‏‏ی داستان دے مطابق، اللہ تعالی نے شاؤل نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ عمالیق نو‏‏ں قتل کرے تے انہاں د‏‏ی عورتاں، چھوٹے بچےآں تے مویشیاں نو‏‏ں تباہ کر دے؛ کیونجے شاؤل تو‏ں 350 سال پہلے بنی اسرائیل نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی[38]

## حوالے

# قرائتی، تفسیر نور، 1388ش، ج1، ص388؛ سیدی کوہساری، «فلسفۀ جہاد در داستان طالوت و جالوت...» ص360؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233؛ جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت و جالوت»، ص34.
# طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، تہران، ص411.
#قمی مشہدی، تفسیر کنز الدقائق، 1367ش، ج2،  ص381.
# نعمانی، الغیبۃ، 1397ق، ج1،  ص316.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص230.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص230.
#طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1352ش، ج2، ص286، ابن‌قتیبۃ، المعارف، 1992م، ص45؛ مسعودی، مروج الذہب، 1409ق، ج1، ص67؛ ابن عساکر، تاریخ مدینۃ دمشق، ج24، ص440.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص232.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
#طبرسی، مجمع البیان، 1372ش، ج2، ص617.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233؛ طباطبائی، المیزان، 1417ق، ج2، ص293.
#شبر، تفسیر القرآن الکریم، 1412ق، ص78.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233؛ طباطبائی، المیزان، 1417ق، ج2، ص293.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
#مکارم شیرازی، تفسیر نمونہ، 1374ش، ج2، ص233.
#سینی کوہساری، «فلسفۀ جہاد در داستان طالوت و جالوت...» ص360
#جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت و جالوت»، ص31.
#جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت و جالوت»، ص34.
#حسینی کوہساری، «فلسفۀ جہاد در داستان طالوت و جالوت...» ص359؛ کدکنی و میبدی، «بررسی تطبیقی انتخاب طالوت...»، ص170.
#طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، تہران، ص411.
#قمی مشہدی، تفسیر کنز الدقائق، 1367ش، ج2،  ص381.
#قمی مشہدی، تفسیر کنز الدقائق، ج11، ص243
# طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،1352 ش، ج2، ص286.
#قرائتی، تفسیر نور، 1388ش، ج1، ص388.
#قرائتی، درسہایی از قرآن، ص1670.
#نعمانی، الغیبۃ، 1397ق، ج1،  ص316.
#قرطبی، جامع الاحکام القرآن، 1364ش، ج3، ص 255.
#کلینی، الکافی، 1407ق، ج8، ص316.
#جعفری، «نکات جالبی از داستان طالوت و جالوت»، ص34.
#نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت در قرآن و عہد عتیق»، ص9.
#نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت در قرآن و عہد عتیق»، ص10-12.
#نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت در قرآن و عہد عتیق»، ص12.
#نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت در قرآن و عہد عتیق»، ص12.
#نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت در قرآن و عہد عتیق»، ص12.
#زمخشری، کشاف، 1407ق، ج1، ص296.
#«نتانیاہو ہمچنان از عہد عتیق برای توجیہ قتل عام مردم غزہ استفادہ می‌کند»، پایگاہ خبری سیاق.
#کدکنی و میبدی، «بررسی تطبیقی انتخاب طالوت...»، ص173.

## مآخذ
*ابن‌قتیبۃ، عبداللہ بن مسلم، المعارف، قاہرۃ، الہیئۃ المصریۃ العامۃ للکتاب، 1992م.
*جعفری، یعقوب، «نکات جالبی از داستان طالوت و جالوت»، درسہایی از مکتب اسلام، سال 45، شمارہ 4، تیر 1384ش.
*حسینی کوہساری، سید اسحق، «فلسفۀ جہاد در «داستان طالوت و جالوت» از دیدگاہ قرآن کریم.»، فلسفہ دین، دورہ یازدہم، شمارہ 2، تابستان 1393ش.
*زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف بیروت، دار الکتاب العربی، 1407ق.
*شبر، سیدعبداللہ، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالبلاغۃ للطباعۃ و النشر، 1412ق.
*شفیعی، سعید، «طالوت»، دانشنامہ جہان اسلام»، جلد 30، تہران، بنیاد دائرۃالمعارف بزرگ اسلامی، بی‌تا.
*طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسۃ الأعلمی للمطبوعات، 1352ش/1393ق.
*طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، تہران، دار الکتب الإسلامیۃ، بی‌تا.
*قرائتی، محسن، تفسیر نور، تہران، مرکز فرہنگی درسہایی از قرآن، 1388ش.
*قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تہران، ناصر خسرو، 1364ش.
*قمی مشہدی، محمد بن محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تہران، وزارۃ الثقافۃ و الإرشاد الإسلامی. مؤسسۃ الطبع و النشر، 1367ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تہران، دارالکتب الإسلامیۃ، 1407ق.
*کدکنی ہاشم؛ فاکر میبدی، محمد، «بررسی تطبیقی انتخاب طالوت بہ‌عنوان پادشاہ بنی‌اسرائیل در تفسیر قرآن و عہد عتیق» مطالعات تفسیری، شمارہ 33، بہار 1397ش.
*محسن قرائتی، درسہایی از قرآن، درسہایی از قرآن، ص1670، مرکز فرہنگی درسہایی از قرآن، بی‌تا.
*سعودی، ابو الحسن علی بن الحسین، مروج الذہب و معادن الجوہر، قم، دارالہجرۃ، 1409ق.
*مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دار الکتب الإسلامیۃ، 1374ش.
*«نتانیاہو ہمچنان از عہد عتیق برای توجیہ قتل عام مردم غزہ استفادہ می‌کند»، پایگاہ خبری سیاق، تاریخ اتشار مطلب، 13 آبان 1402ش، تاریخ بازدید 10 آبان 1403ش.
*نعمانی، محمد بن ابراہیم، الغیبۃ، تہران، مکتبۃ الصدوق، 1397ش.
*نعمتی پیرعلی، دل‌آرا «بررسی تطبیقی داستان طالوت در قرآن و عہد عتیق»، معرفت ادیان، شمارہ 37، زمستان 1397ش.

## باہرلےجوڑ
گٹھ:قرآنی قصے