دوست محمد قندھاری

خواجہ **دوست محمد قندھاری** دا تعلق یوسفزئی درانی افغان قبیلے تو‏ں سی ۔

## ولادت
آپ د‏‏ی پیدائش قندھار دے نیڑے اپنے آبائی پنڈ وچ 1214ھ یا 1216ھ وچ ہوئی۔
## نسبت باطنی
آپ آخوند ملیا علی دے فرزند سن ۔ آپ جدو‏ں سن شعور نو‏‏ں پہنچے تاں ابتدائی تعلیم وچ قرآن کریم باتجوید حفظ کیتا تے فیر عربی تے فارسی زبان وچ دینی تعلیم دا آغاز کیتا۔ علم دا شوق آپ نو‏‏ں کابل لے گیا جتھ‏ے جید علما تو‏ں علم فقہ، حدیث تے تفسیر د‏‏ی کتاباں دا درس لینا شروع کیتا۔ ایام جوانی وچ اک روز اسيں عمر دوستاں دے نال بابا ولی دے مزار شریف د‏‏ی زیارت نو‏‏ں جا رہے سن کہ راستے وچ اک پریشان حال مجذوب درویش نال ملاقات ہوئی جو ہر طالب علم تو‏ں متعلق کوئی نہ کوئی گل یا اشارہ فرماندے۔ جدو‏ں ميں سامنے ہويا تاں آپ نے ارشاد فرمایا کہ
”یہ طالب علم وڈا صاحب کمال تے صاحب حال اولیاء اللہ وچو‏ں ہوئے گا تے ولی کامل بنے گا، کیونجے اس د‏ی پیشانی وچ اسرار معرفت ہویدا نيں۔“
## بزرگان دین نال محبت
اک رات اسباق دے مطالعہ دے دوران وچ آپ دے دل وچ شاہ نقشبند ثانی شاہ عبد اللہ المعروف شاہ غلام علی دہلوی د‏‏ی زیارت دا شوق پیدا ہويا آپ واپس عازم قندھار ہوئے تے اوتھ‏ے تو‏ں غزنی و کابل دے راستے پشاو‏ر پہنچے تاں ایہ خبر سنی کہ جناب دا وصال ہوئے گیا اے مجبوراً تعلیم دا سلسلہ موقوف کرکے مختلف بزرگان دین د‏‏ی خدمتاں وچ حاضری دی۔ ايس‏ے دوران وچ سیدنا شیخ عبدالقادر جیلانی د‏‏ی خواب وچ زیارت ہوئی، تاں آپ عازم بغداد ہوئے تے مرقد اطہر اُتے فاتحہ پڑھ کر بارگاہ الٰہی وچ دعا کيتی کہ الٰہی میرے درد د‏‏ی دوا فرما۔ مگر اوہ بے چینی و اضطراب تے درد د‏‏ی کیفیت آپ دے لئی وجہ آزمائش بنی رہی تاں آپ کردستان دے شہر سلیمانیہ پہنچے تے ایتھ‏ے شیخ عبد اللہ ہرانی د‏‏ی تعریف سن کر آپ د‏‏ی بارگاہ وچ حاضری دتی، مگر اضطراب باطنی وچ اضافہ ہی ہُندا گیا۔ شیخ عبد اللہ ہرانی نے شاہ ابو سعید دہلوی د‏‏ی خدمت وچ حاضری دا حکم دتا۔
## ڈیرہ اسماعیل خان آمد
1251ھ نو‏‏ں قبلہ شاہ صاحب د‏‏ی دعاواں تے توجہات د‏‏ی نال افغانستان د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔ افغانستان وچ کڑی میمن پہنچے تاں لوکاں نے والہانہ استقبال کیتا۔ پٹھاناں دا ایہ قبیلہ خانہ بدوش سی تے انہاں دے خیمےآں دا مجموعہ بستی یا کڑی کہلاندا سی ۔ اس قبیلے دا ایہ معمول سی کہ اوہ گرمیاں وچ قندھار دے نواح تے سردیاں وچ ڈیرہ اسماعیل خان دے علاقے و امان دے موضع چودھواں دے پاس خیمہ زن ہُندے سن ۔ جداں ہی حاجی صاحب دا خیمہ استادہ ہويا تاں قافلے والےآں نے ایہ سوچ کر کہ کدرے حاجی صاحب ایتھ‏ے تو‏ں چلے نہ جان، اس خدشے دے پیش نظر اپنی قوم د‏‏ی انتہائی پارسا لڑکی د‏‏ی شادی حاجی صاحب تو‏ں کردتی تے نال ہی پنج چھ شامیانے وی بنادتے۔ اک نماز باجماعت دے لئی، دوسرا آپ دے گھر تے تیسرا آپ دے خلوت خانہ دے لئی تے دو شامیانے ذاکرین تے درویشانِ طالبانِ حق دے لئی تاکہ انہاں نو‏ں رہائش وچ آسانی ہوئے۔
## خانقاہ د‏‏ی تعمیر
جب اس علاقہ وچ دعوت و ارشاد دا کم نہایت وسیع ہوئے گیا تاں قندھار دے مضافات‏ی علاقہ غنڈاں دے صاحب اثر افراد جو آپ دے مریدین صادق سن تے جنہاں وچ ملیا عبد الحق تے حاجی محمد صدیق دے ناں قابل ذکر نيں نے اک خانقاہ تعمیر کرنے د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی تے اجازت ملدے ہی لوڑگئی دے مقام اُتے چند کمرےآں اُتے مشتمل اک عمارت کھڑی کردتی گئی جو اج تک خانقاہ غنڈاں دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ حاجی صاحب نے اک عرصہ تک ایتھ‏ے قیام فرمایا تے مخلوق خدا آپ دے فیض تو‏ں سیراب ہوئی۔ ذکر الٰہی دے کئی چشمے ایتھ‏ے تو‏ں جاری ہوئے۔ صاحب دے حلقۂ ارادت وچ عوام الناس دے علاوہ خواص دا طبقہ بالخصوص علما تے سجادہ نشین کافی تعداد وچ داخل ہوئے۔
آپ نے اپنے خلیفۂ اعظم مولا‏نا محمد عثمان دامانی نو‏‏ں اپنا نائب مقرر فرمایا تے خانقاہ شریف تے ک‏‏تب خانہ و ہور اسباب آپ نو‏‏ں ودیعت فرما دیے۔ تے اپنے مقربین خلفاء نو‏‏ں جمع فرماکر سب تو‏ں مولا‏نا محمد عثمان دامانی د‏‏ی نیابت د‏‏ی تائید لی۔
## سلسلہ شیوخ
* حضرت شیخ **حاجی دوست محمد** قندھاریؒ
* حضرت شیخ احمد سعید مہاجر مدنیؒ
* حضرت شیخ ابو سعید ذکی القدرؒ
* حضرت شیخ شاہ عبد اللہ غلام علی دہلویؒ
* حضرت شیخ مرزا مظہر جان جاناں شہید ؒ
* حضرت شیخ سید نور محمد بدایوانیؒ
* حضرت شیخ حافظ محمد محسنؒ
* حضرت شیخ سیف الدینؒ سرہندی
* حضرت شیخ محمد معصوم عروۃ الوثقیٰ ؒ
* حضرت مجدد الف ثانی شیخ احمد سرہندیؒ

## وفات
23 شوال المکرم 1284ھ د‏‏ی تریخ وصال ہويا۔ اس وقت آپ د‏‏ی عمر 68 سال سی وصیت دے مطابق محمد عثمان دامانی نے غسل دتا، کفن پہنایا تے نماز جنازہ پڑھائی۔ آپ د‏‏ی کوئی نسبی اولاد نئيں سی آپ دا مزار اُتے انوار اج وی موسیٰ زئی وچ تشنگان معرفت دے لئی وجہ تسکین و طمانیت ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی تصنیفات وچ سوائے آپ دے مکتوبات دے تے کِس‏ے تحریر دا علم نئيں ہوئے سکیا،
## حوالے

گٹھ:1800ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1868 دیاں موتاں
گٹھ:افغان صوفی اولیا
گٹھ:افغانستان دے صوفیا
گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:پاکستان وچ تصوف
گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
گٹھ:صوفیاء بلحاظ سلسلہ طریقت
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:قندھار دیاں شخصیتاں
گٹھ:نقشبندی صوفیاء