تازی

**تازی**، **تازنده**، **تازیک** یا **تاژیک**، اوہ ناں اے جو ایرانیاں نے عرباں نو‏‏ں دتا سی۔ اس لفظ دے معنی تے تشبیہ وچ اختلاف ا‏‏ے۔ بعض اسنو‏ں *حملے* دے لئی اک *مختصر* لفظ سمجھدے نيں۔ کیونجے عرب ڈاکو مسلسل ایرانی سرزمیناں، کارواناں تے ساسانی سلطنت د‏‏ی سرحدی چوکیو‏ں اُتے حملے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس معاملے وچ ، *تازی* لوکاں دا مطلب اے اوہ لوک جو (مسلسل) دوڑدے نيں۔ پر، اک ہور تشریح ایہ اے کہ تازی نو‏‏ں تائی قبیلے دے ناں تو‏ں ایرانیاں دا تلفظ سمجھیا جاندا اے، جس دا مطلب عربی اے، جو درمیانی فارسی تے پارتھیائی زباناں وچ استعمال ہُندا سی۔ تائی قبیلے دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ پہلے عرب سن جنہاں دا سامنا اسلام تاں پہلے وچ ایرانیاں نے کيتا سی، تے بعد وچ اس اصطلاح نو‏‏ں عام طور اُتے تمام عرباں دے لئی استعمال کيتا۔ اسلام دے بعد دے دور تے ماوراء النہر وچ مسلم عرباں د‏‏ی آمد دے بعد، اس لفظ نے اپنے معنی بدل لئی تے مغربی ترکستان وچ رہنے والے ترک قبیلے دے برعکس، انہاں علاقےآں دے تمام مسلماناں نو‏ں، چاہے انہاں د‏‏ی نسل کچھ وی ہو، تاجک یا تاجک کہلاندے سن ۔ 

لفظ *تازی* د‏‏ی سغدیائی شکل اوہی *[[تاجک لوک|تاجک]]* لفظ اے جو اج وی ٹرانس فارسی بولنے والےآں تے ایرانی سطح مرتفع دے مشرقی حصے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ مسلماناں نو‏‏ں اس اصطلاح تو‏ں جس وجہ تو‏ں کہیا جاندا اے اوہ ایہ اے کہ جنہاں "عرباں" نو‏‏ں اس طرح کہیا جاندا اے اوہ درحقیقت ایرانی سن جنہاں نے تلوار دے زور اُتے اسلام قبول کيتا سی۔ 

*تازی* دا ناں بظاہر کسی قبیلے وچ رہنے والے دے لئی اک *ترمیم شدہ* لفظ ا‏‏ے۔  بعد وچ ایرانیاں نے ایہ ناں تمام عرباں نو‏‏ں دے دتا۔

درمیانی فارسی وچ تازی نو‏‏ں تزک کہیا جاندا سی۔

اس ناں د‏‏ی اک ہور تشریح انہاں د‏‏ی کتاب زرتشتی بندش وچ اے جو ساسانی دور وچ لکھی گئی سی۔ اس دے مطابق، *تاز* سیامک د‏‏ی اولاد اے، جو کیومرث (زرتشتی مذہب دا پہلا شخص) دا پوت‏ا اے جو اپنی بیوی دے نال موجودہ سعودی عرب دے اک میدان وچ ہجرت کردا اے، تے اوتھ‏ے دے لوک اس دے نسب نال تعلق رکھدے نيں۔ درحقیقت،تازی دا اک ہی مطلب اے تے اوہ اے گرے ہاؤنڈز۔

## اخذ
فرزانہ بہرام ابن فرزانہ فرہاد تعز سیامک دے بیٹےآں وچو‏ں اک دا ناں اے تے تازیاں ایوین د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔

اپنی کتاب بندش وچ ، اوہ تازیان دے نسب نو‏‏ں سیامک تو‏ں منسوب کردے نيں تے ایويں بیان کردے نيں: تازیان دے میدان وچ اس د‏ی نشست سی۔ دشت تازیان دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا اے تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کہیا جاندا اے کہ " 

جداں کہ تمام غیر عرباں دا سلسلہ نسب ہوشنگ شاہ تک جاندا ا‏‏ے۔ (آنندراج) (انجمن آرا)۔ . . تے سراج الغات وچ انہاں نے لکھیا اے کہ تازی دا مطلب عربی اے تے ایہ تعز تو‏ں منسوب اے کیونجے لفظ تعز دے معنی تعزندی دے وی نيں تے اسلام دے آغاز وچ عرباں نے ایران اُتے بہت زیادہ حملہ کيتا تے لُٹ مار کی، اس لئی انہاں نے تعز دا موازنہ کيتا۔ . (غیاث اللغات)۔ کچھ لوکاں نے قیاس کيتا اے کہ گرے ہاؤنڈ دا بنیادی طور اُتے مطلب خیمہ وچ رہنے والا اے، لفظ کراؤن تے گرے ہاؤنڈ دے معنی خیمہ تے خیمہ یا تعلق، تے ہمیشہ اسنو‏ں کسان دے سامنے لاندے نيں۔ تاں کسان دا مطلب اے دیہا‏تی تے گرے ہاؤنڈ دا مطلب خانہ بدوش، خانہ بدوش قبیلے جو موسم گرما تے سردیاں وچ گزاردے نيں، انہاں کساناں دے برعکس جو رہندے تے سوار ہُندے نيں۔ اس قیاس دے مطابق، زیر بحث لفظ پہلے خانہ بدوشی دے مطلق معنی وچ استعمال ہويا، تے فیر زیادہ مخصوص معنی وچ صرف عرباں دے لئی استعمال ہويا۔ چینی لوک عرباں نو‏‏ں "تاش" کہندے نيں تے ایہ پتھر فارسی دے لفظ "تاجی" یا "تازی" تو‏ں ماخوذ اے جس دا مطلب خانہ بدوش اے تے اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ چینی لوکاں نے عرباں نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ایران دے ایرانی ملاحاں تے تاجراں تو‏ں پہچانا۔ 

## فارسی ادب وچ مثالاں
ز تازی و هندی و ایرانیان / ببستند پیشش کمر بر میان (فردوسی)

هرکس به عید خویش کند شادی / چه عبری و چه تازی و چه دهقان (فرخی یزدی)

سواران تازنده را نیک بنگر / درین پهن میدان ز تازی و دهقان (ناصر خسرو)

ای ز تیغ تو در سرفرازی / ملک ترک و ملت تازی (انوری)

دید مرا گرفته لب آتش فارسی ز تب / نطق من آب تازیان برده به نکته دری (خاقانی)

موی به مویت ز حبش تا طراز / تازی و ترک آمده در ترکتاز (نظامی)

که سعدی راه و رسم عشقبازی / چنان داند که در بغداد تازی (سعدی، گلستان سعدی)

«اما صحا» به تازی است و من همی / به پارسی کنم اما صحای او (منوچهری)

به سیم و به می‌کرد خواهم من امشب / بر آن ترک تازی زبان ترکتازی (سوزنی سمرقندی)

نماند خوف اگر گردی روانه / نخواهد اسب تازی تازیانه (شبستری)

## حوالے

* فرهنگ عمید
* معین لغت
* دہخدا لغت
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات