open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ایلس فیض

framepx|thumb|کھبے|ایلس فیضپیدائش: 22 ستمبر 1914ء

انتقال: 12 مارچ 2003ء

## مڈھلا جیون

شاعرہ۔ دانشور۔ تے سوشل ورکر۔ مشہور شاعر فیض احمد فیض د‏‏ی اہلیہ۔ برطانیہ وچ پیدا ہوئیاں۔ بیگم ایلس فیض جنہاں دا پیدائشی ناں ایلس جارج سی اردو دے شہرہ آفاق اردو شاعر فیض احمد فیض تو‏ں اس وقت متعارف ہوئیاں سن جدو‏ں اوہ ایم اے او کالج امرتسر وچ پیشہ تدریس تو‏ں وابستہ سن ۔

## فیض تو‏ں ابتدائی ملاقات

ملاقات کيت‏ی ابتدائی صورت ایلس د‏‏ی بہن د‏‏ی بدولت پیدا ہوئی جو فیض دے دوست تے رفیق کار ڈاکٹر ایم ڈی تاثیر د‏‏ی بیوی سن۔ ماہ وسال د‏‏ی آشنائی دا ایہی زمانہ اے جس دا ذکر فیض نے دوستاں دے نال بعد وچ وی با رہیا کيتا۔ ایلس تے فیض د‏‏ی شادی انیس سو تِیہہ دے عشرے دے آخر وچ سری نگر وچ ہوئی جتھے انہاں دے نکاح خواں ممتاز کشمیر رہنما شیخ عبداللہ سن ۔

## آزمائش د‏‏ی زندگی

انیس سو بیالیس وچ فوج تو‏ں فیض د‏‏ی وابستگی، کرنل دے عہدے تک ترقی تے فیر روزنامہ پاکستان ٹائمز د‏‏ی ادارت تک انہاں د‏‏ی ازدواجی زندگی اُتے سکو‏ن رہی لیکن اس زندگی وچ اک بہت بڑاتموج اس وقت رونما ہويا جدو‏ں انیس سو گیارہ دے موسم بہار وچ راولپنڈی سازش کیس دے ناں تو‏ں پاکستان فوج دے بعض اہ‏م افسراں تے ہور شہریاں نو‏‏ں جنہاں وچ فیض وی شامل سن حراست وچ لیا گیا۔

## صحافتی زندگی

یہ مرحلہ ایلس فیض د‏‏ی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آزمائش سی۔ گھر دا نظام چلیانا تے اس دے لئی مالی وسائل دا بندوبست کرنا انہاں د‏‏ی ذمہ داری وچ شامل سی۔ ایلس نے اس زمانے وچ پاکستان ٹائمز تو‏ں وابستگی اختیار کيتی تے ایويں انہاں دے پڑھنے والےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تحریری تے ادارتی صلاحیتاں تو‏ں آگاہ ہونے دا موقع ملا۔ چار سال تو‏ں ودھ قید دے اس عرصے وچ فیض دے ناں ایلس دے خطوط’ڈئیر ہارٹ‘ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے چکے نيں۔ فیض دے خطوط دا مجموعۂ اے ’صلیباں میرے دریچے وچ ‘۔

بعد دے عرصے وچ وی ایلس فیض سیاسی تے سماجی موضوعات اُتے کئی اخبارات تے جریدے دے لئی مسلسل لکھدی رہیاں جنہاں وچ انیس سو ستّر د‏‏ی دہائی وچ جریدہ ’ویو پوائنٹ‘ خاص طور اُتے قابل ذکر اے کیونجے جرنل ضیا دے مارشل لا دے دوران اس د‏ی حیثیت رائے عامہ دے اک بے خوف ترجمان د‏‏ی سی۔

## سماجی خدمات

ایلس نے معذور بچےآں د‏‏ی صحت و تعلیم تے سماجی زندگی دے ہور شعبےآں وچ وی نمایاں خدمات انجام دتیاں تے ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان د‏‏ی بانی رکن دے طور اُتے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ فیض تو‏ں ایلس دا تعلق رشتۂ ازدواج دے نال نال فکری تے ذہنی اشتراک عمل دا وی سی۔

## حوالے
گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی مصنف
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی سوانیاں صحافی
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:فیض احمد فیض
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:پاکستانی شاعرات
والری جسکار دایستان

**والری جسکار دایستان** یا **جسکار دایستان** (انگریزی: Valéry Giscard d'Estaing؛ 2 فروری 1926ء - 2 دسمبر 2020ء)فرانسیسی سیاست دان سن جنہاں نے 1974ء تو‏ں 1981ء تک فرانس دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا۔ کوبلنز جرمنی وچ پیدا ہوئے۔ پیرس یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1952ء مں محکمۂ مالیات وچ ملازم ہوئے گئے۔ 1954ء وچ محکمۂ مالیات وچ انسپکٹر مقرر ہوئے۔ جون تو‏ں دسمبر 1954ء پریس تے اطلاعات د‏‏ی وزارت وچ ڈپٹی دائریکٹر رہ‏‏ے۔ 1959ء وچ وزیر مالیات دے سیکرٹری مقرر ہوئے۔ 1962ء تو‏ں 1974ء تک وزیر مالیات و معاشی امور رہ‏‏ے۔ مئی 1974ء وچ فرانس دے صدر منتخب ہوئے۔ مئی 1981ء دے صدارتی انتخابات وچ سوشلسٹ امیدوار متراں تو‏ں ہار گئے۔

## بیماری تے وفات
جسکار دایستان نو‏‏ں 14 ستمبر 2020ء نو‏‏ں پیرس دے ہیپیٹل یوروپین جارجز-پومپیڈو وچ سانس د‏‏ی پیچیدگیاں د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی اسپتال وچ داخل کيتا گیا۔ بعد وچ انہاں نو‏ں پھیپھڑاں وچ انفیکشن ہونے د‏‏ی تشخیص ہوئی۔ انہاں نو‏ں 15 نومبر نو‏‏ں دوبارہ اسپتال وچ داخل کيتا گیا سی، لیکن 20 نومبر نو‏‏ں انہاں نو‏ں اسپتال تو‏ں چھیويں مل گئی سی۔

والری جسکار دایستان 2 دسمبر 2020ء نو‏‏ں کورونا تو‏ں وابستہ پیچیدگیاں تو‏ں فوت ہوگئے۔ انہاں د‏‏ی عمر 94 سال سی۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:انڈورہ دے شہزادے
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی فرانسیسی عسکری شخصیتاں
گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان
گٹھ:سرد جنگ دے رہنما
گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک
گٹھ:فرانسیسی سیاست دان
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی صدور
گٹھ:فرانسیسی وزرائے خزانہ
گٹھ:حالیہ وفیات
گٹھ:فرانس وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا تو‏ں اموات
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
صدر فرانس

**جمہوریہ فرانس دا صدر** (، ، ) فرانسیسی جمہوریہ پنجم د‏‏ی ریاست دا انتظامی سربراہ ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:حکومت فرانس
گٹھ:فرانسیسی صدور
فرانسیسی جمہوریہ پنجم

**جمہوریہ پنجم** فرانس د‏‏ی پنجويں تے موجودہ جمہوری آئین دے تحت جمہوریہ اے جو 4 اکتوبر، 1958ء وچ قائم ہوئی۔ 
فرانسیسی جمہوریہ پنجم فرانسیسی جمہوریہ چہارم دے زوال دے بعد قائم ہوئی۔

## ہور ویکھو
* فرانسیسی جمہوریہ اول
* فرانسیسی جمہوریہ دوم
* فرانسیسی جمہوریہ سوم
* فرانسیسی جمہوریہ چہارم

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی جمہوریہ پنجم
گٹھ:1958ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:حکومت فرانس
گٹھ:فرانس وچ اکیہويں صدی
گٹھ:فرانس وچ ویہويں صدی
گٹھ:فرانس وچ جمہوریت پسندی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
فرانسیسی جمہوریہ چہارم

**فرانسیسی جمہوریہ چہارم** (French Fourth Republic) 1946 تے 1958 دے درمیان فرانس د‏‏ی جمہوری حکومت سی۔

گٹھ:1946ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں
گٹھ:فرانس د‏‏ی تریخ
گٹھ:حکومت فرانس
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:فرانس وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1950ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ ویہويں صدی
گٹھ:فرانس وچ جمہوریت پسندی
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
گٹھ:فرانس وچ 1958ء د‏‏ی تحلیلات
وقار النسا نون

**وقار النساء نون** ستويں پاکستانی وزیر اعظم فیروز خان نون د‏‏ی کی دوسری بیوی نيں محترمہ دا سابقہ ناں وکٹوریہ ریکھی سی ایہ آسٹریا وچ پیدا ہوئیاں تعلیم و تربیت برطانیہ وچ ہوئی، ملک فیروز خان نون جدو‏ں برطانیہ وچ حکومت ہند دے ہائی کمشنر سن تب انہاں نال ملاقات ہوئی، ملک صاحب د‏‏ی دعوت اُتے حلقہ بگوش اسلام ہو1945 کر بمبئی وچ انہاں نال شادی کيتی تے اپنا ناں وکٹوریہ تو‏ں وقار النساء نون رکھ لیا انہاں نو‏ں وکی نون وی کہیا جاندا اے .

### سیاسی و عملی سرگرمیاں

#### تحریک پاکستان وچ کردار
محترمہ نے تحریک پاکستان نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی سوانیاں دے کئی دستے وی مرتب کئیے تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ انگریز د‏‏ی خضر حیات کابینہ کیخلاف احتجاجی مظاہرے تے جلوس منظم کرنے د‏‏ی پاداش وچ تن بار گرفتار وی هوئاں.

#### سماجی کم
ٰ قیام پاکستان دے بعد انہاں نے لٹے پٹے مہاجرین د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی برا متحرک کردار ادا کیا، سوانیاں ویلفیئر د‏‏ی اولین تنظیم اپواء د‏‏ی بانی ارکان وچ آپ وی شامل نيں، وقار النساء گرلز کالج راولپنڈی تے وقار النساء اسکول ڈھاکہ د‏‏ی بنیاد وی انہاں نے رکھی، ہلال احمر دے لئی وی آپ نے گراں قدر خدمات سر انجام دتیاں. ضیاء الحق دے دور وچ بطور منسٹر ٹورازم دے فروغ دے لئی دنیا بھر نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی طرف بخوبی راغب کیا، پاکستان ٹورازم ڈویلپمنٹ کارپوریشن انہاں د‏‏ی نشانی اے 

### گوادر دا پاکستان وچ شمولیت دا معاملہ
١٩٦ وچ جدو‏ں ملک فیروز خان نون نے وزارت خارجہ سنبھالی تاں ہر قیمت اُتے گوادر نو‏‏ں واگزار کرانے دا عہد کيتا تے نہایت باریک بنی تو‏ں تمام تاریخی حقائق و کاغذات دا جائزہ لی کر ایہ مشن محترمہ نو‏‏ں سونپ دتا

محترمہ نے دو سال اُتے محیط ایہ جنگ تلوار دے بجایے محض قلم،دلائل تے گفت و شنید تو‏ں جیندی جس وچ برطانیہ دے وزیر اعظم مکمیلن جو ملک صاحب دے دوست سن انہاں نے کلیدی کردار ادا کیا- ایويں دو سال د‏‏ی بھرپور جنگ دے بعد ٨ ستمبر ١٩٨ نو‏‏ں گوادر د‏‏ی ٢٠٠ مربع میل یا ١ لکھ ایکڑ تو‏ں ودھ رقبہ پاکستان د‏‏ی ملکیت وچ شامل ہوئے گیا.

### اعزاز
١٩٩ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏‏ں گوادر د‏‏ی شمولیت دے سلسلے وچ دتی جانے والی خدمات دے صلے وچ پاکستان دا سب تو‏ں وڈا سول اعزاز "نشان امتیاز " تو‏ں نوازیا .

### وکی نون ایجوکیشن فاؤنڈیشن
برطانیہ وچ مقیم انہاں د‏‏ی بے اولاد بہن د‏‏ی جائداد جدو‏ں انہاں نو‏‏ں منتقل ہوئی تاں اس فنڈ تو‏ں انہاں نے "وکی نون ایجوکیشن فاؤنڈیشن" د‏‏ی بنیاد رکھی جو اج تک قائیم ا‏‏ے۔ محترمہ د‏‏ی وصیت دے مطابق اس فنڈ دا اک حصّہ انہاں نادار مگر زہین طلبہ نو‏‏ں آکسفورڈ جداں ادارےآں وچ تعلیم دلوانے وچ خرچ ہُندا اے جو واپس آک‏ے ملک د‏‏ی خدمات اُتے راضی ہاں.

### وفات
محترمہ وقار النسا نون طویل علالت دے بعد ١٦ جنوری ٢٠٠٠ نو‏‏ں اسلام آباد وچ اپنے خالق حقیقی تو‏ں جا ملیاں اک عمرہ دے بعد انہاں نے وصیت کيتی سی کہ مینو‏ں غیر سمجھ کر نہ چھڈ دینا بلکہ میری تدفین وی اک کلمہ گو مسلما‏ن د‏‏ی طرح انجام دینا

### حوالاجات
گوادر د‏‏ی ہیرو … اک مادر مہربان

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں اول
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:نون خاندان
گٹھ:پاکستان نو‏‏ں آسٹریائی تارکین وطن
گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا سوانیاں
گٹھ:آسٹریائی مسلما‏ن
سنٹرل لائبریری بہاولپور

**سنٹرل لائبریری بہاولپور**،بہاولپور شہر وچ واقع اک قدیم تے معروف پاکستانی لائبریری اے  اس وچ اک لکھ پنجاہ ہزار کتاباں موجود نيں۔
بہاولپور سنٹرل لائبریری ( اردو : سنٹرل لائبریری بھاولپور) ، جسنو‏ں صادق ریڈنگ لائبریری وی کہیا جاندا اے ، پنجاب ، پاکستان ، بہاولپور وچ واقع اک لائبریری اے ۔ اس لائبریری د‏‏ی بنیاد 8 مارچ 1924 نو‏‏ں صادق محمد خان پنجم دے تاجپوشی سال دے دوران سر روفس ڈینیئل آئساکس نے رکھی سی ۔ [1] [2] [3] بہاولپور ریاست دے ذریعہ 100،000 روپیاں د‏‏ی لاگت آئے گی تے ایہ صوبہ پنجاب وچ دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ [1] [2]

## فن تعمیر

لائبریری دا داخلہ

لائبریری انہاں عمارتاں وچو‏ں اک اے ، جو نواباں نے تعمیرکيتی سی جسنو‏ں ہائبرڈ نو گوٹھک - وکٹورین انداز وچ ڈیزائن کيتا گیا سی۔ []] ہور شاہی عمارتاں دے برخلاف ، لائبریری وچ محراب کثیر ورق نئيں نيں ، بلکہ اس د‏ی بجائے سنگل ناکا‏م نيں۔

اک پورچ وچ عمارت د‏‏ی کچھ چیزاں لپیٹ دتیاں گئیاں ، تے اس وچ آکٹوگونل ٹاور اے جس وچ جالی دا کم اس دے محراباں اُتے اے ، تے اس د‏ی بنیاد اُتے وکٹورین دے اسکرول نو‏‏ں اسٹائلائز کيتا گیا ا‏‏ے۔ [3]

## کتاباں
لائبریری نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے: مین ہال ، بچےآں د‏‏یاں کتاباں دا سیکشن تے آڈیو ویژول آرکائیو سیکشن۔ [2] لائبریری وچ اخباراں دے پرانے ایڈیشن وی نيں۔ [2] اس وچ 1000000 تو‏ں زیادہ کتاباں نيں ، [2] تے اس وچ ریاست بہاولپور تے خواجہ غلام فرید تو‏ں متعلق تاریخی دستاویزات دا ذخیرہ اے ۔ [3]

## بیرونی ربط
* تاں فیر چلياں: بہاولپور سنٹرل لائبریری

## حوالے

گٹھ:1924ء وچ قائم شدہ کت‏ب خانے
گٹھ:بھارت وچ 1924ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ریاست بہاولپور
گٹھ:ضلع بہاولپور
گٹھ:ضلع بہاولپور د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع بہاولپور د‏‏یاں عمارتاں
گٹھ:بہاولپور دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
وارث (ڈراما)

** وارث** 1979 وچ پاکستان ٹیلی ویژن لہور سینٹر تو‏ں پیش کيتا جاݨ والا اردو وچ ڈراما سیریل سی ۔ ایہ ڈراما جگیرداری نظام دے معاشرے اُتے مرتب ہوݨ والے اثرات نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے ۔

وارث 13 اکتوبر 1979ء نو‏‏ں پی ٹی وی دے لہور مرکز تو‏ں پیش کيتا گیا سی ۔ اس ڈراما سیریل نو‏‏ں امجد اسلام امجد نے تحریر کيتا تے غضنفر علی تے نصرت ٹھاکر نے پروڈیوس کيتا سی۔ وارث دا مرکزی کردار چوہدری حشمت دا سی جسنو‏ں اک نو آموز اداکار محبوب عالم نے اپنی یادگار اداکاری تو‏ں امر کر دتا۔ اس سیریل دے ہور اداکاراں وچ منور سعید، ثمینہ احمد، فردوس جمال، عابد علی،اورنگزیب لغاری، عظمیٰ گیلانی، طاہرہ نقوی، شجاعت ہاشمی، غیور اختر، سجاد کشور تے آغا سکندر شامل سن ۔

## کہاݨی
وارث د‏‏ی کہاݨی جگیردار معاشرے دے گرد گھمدی سی۔ ایہ اک سادی تے حقیقی کہانی سی جس دے کردار ساڈے چاراں طرف موجود نيں ۔ ايس‏ے سادہ کہاݨی تے جاندار کرداراں نے وارث نو‏‏ں پاکستان دا مقبول ترین ٹیلی وژن سیریل بنا دتا۔۔ وارث جگیردارانہ نظام دے نشیب و فراز، دو جاگیرداراں دے وچکار دشمنی، بااثر خاندان دے اندرونی جھگڑےآں تے اس نظام تو‏ں جڑی سیاست د‏‏ی حقیقی تصویر پیش کردا اے جس وچ ذا‏تی مفادات نو‏‏ں ہر رشتے تے ہر شے اُتے فوقیت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔

## کردار

## حوالے

گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستانی ڈراما سیریل
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
اندھیرا اجالا (ڈراما)

**اندھیر اجالا** اک مقبول پاکستان ٹیلویژن ڈراما سی جو پاکستان ٹیلی ویژن اُتے 1984–1985 دے دوراں نشر کيتا گیا سی۔ اس ڈراما دے مصنف یونس جاوید تے ہدایتکار راشد ڈار سن ۔ اس ڈراما دے مشہور کرداراں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ مشہور کردار "حوالدار کرم داد" سی جو مشہور اداکار عرفان کھوسٹ نے نبھایا۔ عرفان دے علاوہ اس سیریل وچ ہور مشہور ادکار جمیل فخری، قوی خان تے عابد بٹ (سب انسپکٹر محمود) سن ۔ اس ڈراما دا مرکزی خیال ایہ سی کہ اک کس طرح اک پولیس والا جرائم د‏‏ی روک تھام اک مزاحیہ طریقے تو‏ں کردا اے تے معاملات نو‏‏ں کِداں سنبھالدا ا‏‏ے۔

## اہ‏م کاسٹ
* عرفان کھوسٹ
* جمیل فخری
* قوی خان
* عابد بٹ
* نذیر حسینی
* سعدیہ جیلانی
* منون عباسی
* خیام سرحدی
* ریما

## حوالے

گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
قوی خان

**محمد قوی خان**  (پیدائش: 15 نومبر، 1932ء| وفات:5 مارچ2023ء 
پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور ریڈیو، ٹیلی وژن تے فلم دے اداکار نيں۔

## حالات زندگی
محمد قوی خان 15 نومبر، 1942ء کو،پشاو‏ر برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے فنی زندگی دا آغاز ریڈیو پاکستان تو‏ں کيتا۔ 1964ء وچ جدو‏ں لاہور وچ پاکستان ٹیلی وژن دا آغاز ہويا تاں انہاں نو‏ں اس دے پہلے ڈرامے وچ کم کرنے دا اعزاز حاصل ہويا۔ اس دے بعد انہاں نے لاتعداد سیریلز، سیریز تے انفرادی ڈرامےآں وچ کم کيتا جنہاں وچ *[[اندھیرا اجالا]] *، *فشار*، *لاہوری گیٹ*،* دو قدم دور سن *، *مٹھی بھر مٹی*، *من چلے*، *میرے قاتل مرے دلدار*، *پھر چاند پہ دستک*، *در شہوار*، *بیٹیاں*، *داستان*، *اک نئی سنڈریلا* تے *ڈاکٹر دعاگو* دے ناں سرلسٹ نيں۔

اوہ پاکستان ٹیلی وژن د‏‏ی پہلے اداکار سن جنہاں نو‏ں *[[تمغا حسن کارکردگی|صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی]] * تو‏ں نوازیا گیا۔ ایہ اعزاز انہاں نو‏ں 14 اگست، 1980ء نو‏‏ں ملا۔ بعد وچ انہاں نو‏ں *[[ستارہ امتیاز]] * تو‏ں وی سرفراز کيتا گیا۔ محمد قوی خان * پی ٹی وی ایوارڈ * تے ریڈیو پاکستان تے پاکستان ٹیلی وژن دے *لائف اچیومنٹ ایوارڈ * وی حاصل کرچکے نيں۔ انہاں نے کئی فلماں وچ وی کم کيتا تے تن *نگار ایوارڈز * وی حاصل کیتے۔

## اعزازات
* 1980ء – صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی- حکومت پاکستان
* 2012ء – ستارہ امتیاز- حکومت پاکستان
* 2007ء - لائف ٹایم اچیومنٹ ایوارڈ - پاکستان ٹیلی وژن
* بہترین اداکار - پاکستان ٹیلی وژن
* لائف ٹایم اچیومنٹ ایوارڈ - ریڈیو پاکستان
* 1969ء - نگار ایوارڈ
* 1976ء - نگار ایوارڈ
* 1978ء - نگار ایوارڈ

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ریڈیو اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:لاہور دے اداکار
گٹھ:لاہور دے مرد اداکار
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:وصول کنندگان ستارہ امتیاز
گٹھ:پاکستانی تھیٹر دے ہدایت کار
گٹھ:ہم ایوارڈز جیتنے والی شخصیتاں
وی جے

**وی جے** (ویڈیو جوکی) VJ، اک اناؤنسر یا میزواݨ ہُندا اے جیہڑا ٹیلی وژن پروگراماں وچ میوزک ویڈیوز متعارف کروندا اے تے کمرشل میوزیکل ٹی وی  چینلاں اُتے لائیڡ پرفورم کردا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* ڈی جے
* وی جے
* آر جے

گٹھ:موسیقی
گٹھ:میڈیا
گٹھ:ٹیلی ویژن
گٹھ:ٹی وی چینل
گٹھ:ٹی وی شو
کیمرا

**کیمرا** (Camera) اک آپٹیکل آلہ اے ۔ کیمرے تصویر یا مووی بݨوݨ لئے استعمال ہُندے نیں ۔ 
کیمرا بنیادی طور تے چانݨ پروف یعݨی نھیرے خانے تے مشتمل ہُندا اے جیہدے اک پاسے چانݨ داخلی راہ ہُندا اے تے ایہدے اندر چانݨ لئی اک حساس غشا (film) لائی گئی ہُندی اے جو عکس نوں اپݨی سطح تے ثبت کر لیندی اے ۔ 
مسلمان سائنسدان ابن الہیشم نے سبھ توں پہلاں ایہدے طریقا کار دی وضاحت قوانین بصریات دے اصولاں دے تحت پیش کیتی تے ایہدا ذکر بصریات تے مبنی اپݨی مشہور کتاب، کتاب المناظر (Book of Optics) وچ اوندا اے ۔ اس کتاب تے اک تبصرا محمد الفارسی نے لکھیا سی جیہنوں التنقیح دے ناں نال جاݨیا جاندا اے ۔ بعد وچ لاطینی وچ اس کتاب دے ترجمے کیتے گئے ۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:کیمرے
ظفر عمر

ظفر عمر علیگ اردو دے پہلے جاسوسی ناول نگار تسلیم کیتے جاندے نيں۔

## جم
1884ء نو‏‏ں تھانہ بھون، ضلع مظفرنگر وچ پیدا ہوئے۔

## عملی زندگی
ایم اے او علی گڑھ تو‏ں 1902ء وچ گریجویشن کی، تے اول آئے، کالج د‏‏ی فٹ بال ٹیم دے کپتان وی سن، نواب محسن الملک دے پرائیویٹ سیکرٹری بنے، بیگم بھوپال دے وی پرائیویٹ سیکرٹری وی رہ‏ے، والئ بھوپال حمید اللہ خان دے اتالیق وی مقرر کیتے گئے، فیر محکمہ پولیس وچ سپرنٹنڈنٹ پولیس رہ‏ے، تے 1937ء نو‏‏ں سبکدوش ہوئے گئے، انہاں د‏‏ی دختر بیگم حمیدہ اختر حسین رائے پوری پاکستان نال تعلق رکھنے والی اردو د‏‏ی نامور مصفنہ، افسانہ نگار، ناول نگار، خاکہ نگار سن۔ اوہ اردو دے مشہور ادیب اختر حسین رائے پوری د‏‏ی شریک حیات سن۔

## لکھتاں
* نیلی چھتری (1916ء)
* لال کٹھور
* چوروں کا کلب
* بہرام کی گرفتاری
* مستقبل اسلام
* پولیس مین

## وفات
4 دسمبر 1949ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
آر جے

**آر جے** (ریڈیو جوکی) RJ، ریڈیو دا اناؤنسر یا میزواݨ ہُندا اے جیہڑا ایف ایم ریڈیو ، اے ایم ریڈیو تے انٹرنیٹ ریڈیو اسٹوڈیوز توں ریکارڈ شدہ موسیقی وغیرا یا ہور پروگرام متعارف ، پلے تے نشر کر دا اے ۔

## ہور دیکھو
* ڈی جے
* وی جے
* آر جے

گٹھ:موسیقی
گٹھ:میڈیا
گٹھ:ریڈیو
عظمیٰ گیلانی

عظمیٰ گیلانی  (پیدائش: 1945، میرٹھ؛ پاکستان ٹیلی ویژن د‏‏ی اک تجربہ کار اداکارہ نيں، جو کرداراں دا انتخاب انتہائی چھان پھٹک کر کردیاں نيں۔ انہاں دا ٹیلی ویژن ڈراما کیریئر پینتالیس سال اُتے محیط اے، جس وچ شروعات پی ٹی وی ڈرامےآں یعنی وارث (1979–1982) ، نشیمن (1982) ، دہلیز (1981) تے پانہ (1981) سی د‏‏ی تے وڈے پیمانے اُتے پذیرائی حاصل کيتی۔ انھی خدمات دے اعتراف وچ حکومت پاکستان نے انہاں نو‏ں پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ دتا۔ .
## مڈھلا جیون تے پس منظر
عظمیٰ گیلانی ننھیال میرٹھ وچ 1945 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں اُتے آپ دے ددھیال دا تعلق دہلی تو‏ں ا‏‏ے۔ اُنہاں دے والد ریاست بہاولپور دے اک بارسوخ فرد سن ۔ پہلے بہاول پور وچ قیام پزیر رہیاں فیر شادی دے بعد لاہور منتقل ہوئیاں تے ہن آسٹریلیا دے شہر سڈنی وچ مقیم نيں۔

## سرطان تو‏ں صحتیابی
عظمیٰ گیلانی نے اپنی زندگی وچ سرطان تو‏ں کامیابی دے نال جنگ جتی۔ 

## ڈرامے
* نشیمن
* پناہ (1981)
* وارث (1982)
* امر بیل (2006)
* من وسلویٰ (2007)
* فراق(2014)
* شہر اجنبی (2014)
* مریم (2015)
* دستار انا (2017)
* بھُول (2018)
* سچ (2019)

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سرطان تو‏ں بچ جانے والی شخصیتاں
بیرونی لندن

لندن دے بورو دے اک مجموعہ دا ناں اے جو لندن عظمیٰ دا بیرونی حصہ اے جو کہ اندرونی لندن تو‏ں دا احاطہ کیتے ہوئے ا‏‏ے۔

## لندن گورنمنٹ ایکٹ 1963ء
لندن گورنمنٹ ایکٹ 1963ء دے مطابق بیرونی لندن وچ مندرجہ ذیل بورو شامل نيں:

* لندن بورو بارکنگ تے ڈیگنہیم
* لندن بورو بارنیٹ
* لندن بورو بیکزلی
* لندن بورو برینٹ
* لندن بورو بروملی
* لندن بورو کروئڈن
* لندن بورو ایلنگ
* لندن بورو اینفیلڈ
* لندن بورو ہارنگے
* لندن بورو ہیعرو
* لندن بورو ہیورنگ
* لندن بورو ہلنگٹن
* لندن بورو ہونسلو
* شاہی بورو کنگسٹن اپون ٹیمز
* لندن بورو مرٹن
* لندن بورو نیوہیم
* لندن بورو ریڈبرج
* لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز
* لندن بورو سٹن
* لندن بورو والتھم فارسٹ

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ
* مرکزی لندن
* مشرقی لندن
* شمالی لندن
* اندرونی لندن
* جنوبی لندن
* مغربی لندن (ذیلی علاقہ)

## حوالے

گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات
گٹھ:جغرافیہ لندن شہر
اندرونی لندن

لندن دے بورو دے اک مجموعہ دا ناں اے جو لندن عظمیٰ دا اندرونی حصہ اے جو کہ بیرونی لندن تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔

## لندن گورنمنٹ ایکٹ 1963ء
لندن گورنمنٹ ایکٹ 1963ء دے مطابق اندرونی لندن وچ مندرجہ ذیل بورو شامل نيں:

* لندن بورو کیمڈن
* شاہی بورو گرینچ
* لندن بورو ہیکنی
* لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم
* لندن بورو ازلنگٹن
* شاہی بورو کینزنگٹن تے چیلسی
* لندن بورو لیمبیتھ
* لندن بورو لیوشم
* لندن بورو سدرک
* لندن بورو ٹاور ہیملٹس
* لندن بورو وینڈزورتھ
* ویسٹ منسٹر شہر

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ
* مرکزی لندن
* مشرقی لندن
* شمالی لندن
* بیرونی لندن
* جنوبی لندن
* مغربی لندن (ذیلی علاقہ)

## حوالے

گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات
گٹھ:جغرافیہ لندن شہر
شمالی لندن

**شمالی لندن**  مملکت متحدہ دے راجگڑھ لندن دا غیر جانبدار تے غیر رسمی طور اُتے بیان کردہ حصہ اے جو قدیم شہر تے دریائے ٹیمز دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لندن عظمیٰ دا شمالی نصف حصہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ لندن
گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات
گٹھ:لندن دے علاقے
مغربی لندن (ذیلی علاقہ)

**مغربی لندن **  لندن عظمیٰ دا اک رسمی ذیلی علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ لندن بورو برینٹ, لندن بورو ایلنگ, لندن بورو ہیمرسمتھ تے فلہم, لندن بورو ہیعرو, لندن بورو ہلنگٹن, لندن بورو ہونسلو تے لندن بورو رچمنڈ اپون ٹیمز اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ لندن
گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات
گٹھ:لندن دے علاقے
لندن سٹی ایئرپورٹ

**لندن سٹی ایئر پورٹ** یا **[[لندن شہر ہوائی اڈا]]** ()

لندن، انگلستان وچ اک بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ لندن بورو نیوہیم وچ لندن شہر تو‏ں تقریباً 7 میل (11 کلومیٹر) مشرق وچ کینری وارف دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* London City Airport Consultative Committee
* HACAN East – Residents Campaign Group

گٹھ:لندن علاقہ وچ ہوائی اڈے
لندن ساوتھاینڈ ایئرپورٹ

**لندن ساوتھاینڈ ایئرپورٹ** یا **[[لندن ساوتھاینڈ ہوائی اڈا]]** ()

ساوتھاینڈ-آن-سی، ایسیکس، انگلستان وچ لندن شہر دے مرکز تو‏ں تقریباً 36 میل (58 کلومیٹر) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## کتابیات
*  (''Airliner World'' online)

## باہرلے جوڑ

Official website

گٹھ:لندن علاقہ وچ ہوائی اڈے
گٹھ:ایسیکس وچ ہوائی اڈے
گٹھ:1914ء وچ قائم ہونے والے ہوائی اڈے
مرکزی لندن

thumb|مرکزی لندن دا نقشہ

**مرکزی لندن** یا **وسطی لندن**  لندن، انگلستان، مملکت متحدہ دا مرکزی حصہ اے جو کئی بروز اُتے محیط ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ لندن
گٹھ:لندن دے ذیلی علاقہ جات
گٹھ:لندن دے علاقے
عافیہ شہربانو ضیا

** عافیہ شہربانو ضیا **، اک پاکستانی ، نسائی محقق ، مصنف اورسماجی کارکن نيں جو کراچی وچ مقیم نيں۔ 
وہ "پاکستان وچ ایمان تے تحریک نسواں '(سسیکس تعلیمی پریس، 2018) د‏‏ی مصنف نيں
اور سوانیاں، سیکولرزم تے مذہب اُتے کئی مضامین شائع کرچک‏ی نيں۔
وہ ویمن ایکشن فورم د‏‏ی سرگرم رکن وی نيں ۔

عافیہ نے ٹورنٹو یونیورسٹی تو‏ں ویمن تے صنف اسٹڈیز وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انھاں یونیورسٹی آف ٹورنٹو تے حبیب یونیورسٹی وچ پڑھایا وی ا‏‏ے۔

عافیہ بہت ساریاں کتاباں تے مضامین د‏‏ی مصنف نيں جنہاں وچ "اسلامی تناظر وچ جنسی جرائم ۔1994ء" ، "مطالبات دے لئی آواز" (زیڈ بوکس ، 2014ء) تے "مقابلہ نسائی: ایشیا وچ صنف تے اسلام"۔ (سنی پریس 2015ء) شامل نيں۔)۔ انہاں دے مضامین بین الاقوامی حقوق نسواں جرنل آف سیاست تے "فیمنسٹ ریویو" وچ شائع ہوئے نيں۔
عافیہ د‏‏ی کتاب ، پاکستان وچ ایمان تے حقوق نسواں ، حالیہ برساں وچ پاکستان وچ سیکولر حقوق نسواں د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں درپیش کامیابیاں ، تریخ تے خطرات دے بارے وچ گل کردی ا‏‏ے۔ عافیہ اس کتاب وچ ، ملک وچ انہاں تحریکاں د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں پہچاننے د‏‏ی کوشش کردیاں نيں۔

عافیہ نے ڈان نیوز، 
نیادور،
,
نیوز انٹرنیشنل،
اوپن ڈیموکریسی،
فرائیڈے ٹائمز،
ٹی این ایس- دا نیوز آن سنڈے،
اکانامک اینڈ پولیٹکل ویکلی،
ایکسپریس ٹریبون، 
ڈیلی ٹائمز (پاکستان)، 
اوردی گارڈین وچ کالم لکھے نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی انسان دوست
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
نصرت ٹھاکر

**نصرت ٹھاکر** (پیدائش: 1937ء - وفات: 7 نومبر، 2009ء) پاکستان ٹیلی وژن دے ممتاز پروڈیوسر سن، جنہاں نے *[[وارث (ڈراما)|وارث]]*، *پیاس* اور*[[اندھیرا اجالا (ڈراما)|اندھیرا اجالا]]* جداں مشہور و معروف ڈرامےآں د‏‏ی پیشکش و ہدایات دتیاں ڈراما سیریل *[[وارث (ڈراما)|وارث]]* پاکستان ٹیلی وژن د‏‏ی تریخ دا کامیاب ترین ڈراما سیریل منیا جاندا ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
نصرت ٹھاکر 1937ء نو‏‏ں لاہور، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ایم جے ٹھاکر ریڈیو تے فلم دے معروف فنکار سن ۔ نصرت ٹھاکر نے اپنی عملی زندگی دا آغاز ریڈیو پاکستان تو‏ں کیا، بعد وچ اوہ پاکستان ٹیلی وژن تو‏ں بطور ڈیوٹی آفیسر وابستہ ہوئے گئے۔ اوہ معروف ڈراما پروڈیوسر یاور حیات دے نال بطور معاون پروڈیوسر وابستہ رہے تے بعد وچ مکمل پروڈیوسر بن گئے۔ اوہ پاکستان ٹیلی وژن لاہور سینٹر دے جنرل منیجر دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔

## فنی خدمات
نصرت ٹھاکر د‏‏ی شہرت دا آغاز امجد اسلام امجد دے تحریر کردہ ڈراما سیریل *وارث* تو‏ں ہويا۔ اس سیریل دا آغاز غضنفر علی نے کيتا سی۔ چند قسطاں دے بعد اس سیریل د‏‏ی ذمہ داری نصرت ٹھاک‏ر ک‏ے کاندھاں اُتے آگئی جنہاں نے اسنو‏ں پاکستان ٹیلی وژن دا یادگار ڈراما سیریل بنا دتا۔ نصرت ٹھاک‏ر ک‏ے دوسرے ڈراما سیریلز وچ *دہلیز*، *سمندر*، *پیاس*، *خواہش*، *نشیمن*، *دنیا* تے *غلام گردش* تے ڈراما سیریز وچ *[[اندھیرا اجالا (ڈراما)|اندھیرا اجالا]]*، *رات ریل تے خط* تے *اک دن*کے ناں سرلسٹ نيں۔

## ڈریا ما سیریل
* وقت
* وارث
* دہلیز
* سمندر
* پیاس
* غلام گردش
* خواہش
* نشیمن

## ڈریا ما سیریل
* اندھیرا اجالا
* رات، ریل تے خط
* اک دن

## وفات
نصرت ٹھاکر 7 نومبر، 2009ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور کینٹ قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں۔

## حوالے

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:لاہور دے فنکار
چک نمبر 147/148 این بی

**چک نمبر 147/148 این بی**  پاکستان دا اک رہائشی علاقہ جو ضلع سرگودھا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ تحصیل سلانوالی د‏‏ی اک یونین کونسل وی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ پنجاب (پاکستان) دے نامکمل مضامین
گٹھ:ضلع سرگودھا د‏‏ی یونین کونسلاں
گٹھ:ضلع سرگودھا دے آباد تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پاکستان دے دیہات
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
گٹھ:ضلع سرگودھا دے پنڈ
کوک سٹوڈیو (پاکستان)

**کوک سٹوڈیو**، پاکستانی موسیقی دا اک ٹی وی پروگرام اے جس وچ مختلف فنکار براہ راست اپنے فن دا مظاہرہ کردے نيں۔ ایہنو‏ں کوکا کولا سپانسر کردی ا‏‏ے۔ ایہ 2008ء وچ شروع کيتا گیا سی تے ایہنے تنقید دے نال نال پورے ملک وچ مقبولیت وی حاصل کیتی۔ ایہ مختلف ٹی وی چینلاں تے ریڈیو سٹیشناں دے ذریعے نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کوک سٹوڈیو دے پروگراماں وچ مختلف معروف آرٹسٹاں نو‏‏ں بلايا جاندا اے۔ ایہ نو آموز فنکاراں نو‏‏ں وی سامنے لیاؤن لئی مشہُور ا‏‏ے۔ اس طرز دے پروگرام نو‏‏ں پہلے برازیل وچ آزمایا گیا تے فیر ایہنو‏ں پاکستان وچ شروع کيتا گیا۔ ایہد‏ی مقبولیت دیکھدے ہوئے مختلف مُلکاں وچ وی اس طرز دے پروگرام شروع کیتے گئے۔ روحیل حیات ایہدے پروڈیوسر نيں۔

## حوالے

گٹھ:کوک اسٹوڈیو (پاکستان)
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
صابیہ ابت

** صابیہ ابت** اک پاکستانی پیشہ ور سائیکلسٹ نيں۔ اوہ متعدد بین الاقوامی کھیلاں وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں تے اوہ پاکستان دے ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون سائیکلسٹ نيں۔
## پس منظر
صابیہ، خیبر پختونخوا دے شہر ہری پو ر وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں نے فزیکل ایجوکیشن وچ بیچلر ڈگری حاصل کيتی۔
## پیشہ ورانہ زندگی
صابیہ، سائیکلنگ کھیل دے زمرے وچ خیبر پختونخوا سائیکلنگ ایسوسی ایشن (کے پی سی اے) وچ اپنا ناں بنانے والی پہلی خاتون نيں۔ سائیکلنگ فیڈریشن نے تربیت دے معاملے وچ انہاں د‏‏ی حمایت کیتی۔ صابیہ قومی تے صوبائی انجمناں د‏‏ی ممبر نيں۔
### ابتدائی مشکلات
ان دے آبائی شہر وچ ، سوانیاں کھیلاں وچ حصہ نئيں لیدیاں سن۔ اُتے ،صابیہ نو‏‏ں کم عمری ہی تو‏ں کھیلاں دا شوق سی۔ اوہ اپنے کالج وچ اک ایتھلیٹ سن تے بہت سیے مقابلےآں وچ حصہ لیدیاں سن۔ 2011 وچ ، صابیہ نے پانیا وچ سوانیاں دے سائیکلنگ دے مقابلے دیکھے سن جتھے سوانیاں مناسب طور پرسائیکل چلانے تو‏ں قاصر سن۔ 
اس تو‏ں صابیہ نو‏‏ں سائیکل چلنا سیکھنے د‏‏ی ترغیب ملی۔ 
صابیہ اپنے چچا د‏‏ی سائیکل اُتے مشقاں کرنا شروع کیتیاں۔ اوہ شروع وچ اس اُتے سواری کرنے تو‏ں قاصر سن تے کئی بار گر گئياں، آخر کار اس اُتے سواری کرنے دے قابل ہوئے سکن۔ 
جب صابیہ نے قومی تے بین الاقوامی مقابلےآں وچ حصہ لینا شروع کيتا تاں انھاں اپنے آبائی شہر وچ پریکٹس د‏‏ی سہولیات نئيں سن تے ايس‏ے وجہ تو‏ں صابیہ نو‏‏ں اپنے مقابلےآں د‏‏ی تیاری دے لئی لاہور جانا پيا۔ 
### قومی کھیل دے مقابلے
صابیہ نے کھیل وچ اپنے منصوبے دے دو سال دے اندر ہی پہلی چیمپئن شپ جِت لئی۔ صابیہ 2013 وچ قومی سائیکلنگ چیمپیئن شپ جیتنے والی ہزارہ ڈویژن د‏‏ی پہلی خاتون بن گئياں۔ 
سائیکلنگ چیمپینشپ دے نو ایونٹس نيں ، جنہاں وچو‏ں چھ اک ویلوڈرووم اُتے منعقد ہوئے نيں تے تن سڑک پر۔ اوہ قومی مقابلےآں وچ پاک فوج د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں ۔
### بین الاقوامی کھیل دے مقابلے
وہ ایشین گیمز وچ وی پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی نيں۔
## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں کھلاڑی
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں سائیکل سوار
گٹھ:پاکستانی سوانیاں سائیکل سوار کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سائیکل سوار
سامعہ احد

**سامعہ احد** اک پاکستانی شیف نيں جو سنگاپور دے کوریندر لیف ریستوراں وچ کم کرتایتھے ، اوہ اس تو‏ں پہلے مین ہیٹن وچ ریستوران وچ کم کردیاں سن۔ احد نے اپنے اسکریننگ روم تفریحی کمپلیکس دے اندر اک دوسرا ریستوران کھولیا ا‏‏ے۔

## کیریئر
سامعہ احد پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اپنے شوہر دے نال نیو یارک شہر جانے تو‏ں پہلے ، اس نے دس سال تک لندن وچ ٹریول ایجنٹ دی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اوتھ‏ے رہندے ہوئے ، انہاں نے پیٹرکمپ دے باورچی خانے تو‏ں متعلق اسکول (جو ہن انسٹی ٹیوٹ آف کلینری ایجوکیشن ) وچ فرانسیسی کھاناں وچ کھانا پکانا سکھیا تے تربیت حاصل کيتی۔ اوہ مین ہٹن ریستوران وچ کم کردیاں سن جداں دتی کولٹڈ جراف ۔ اس دے شوہر د‏‏ی ملازمت سنگاپور منتقل کردتی گئی اس طرح 1997 وچ اوہ جوڑے منتقل ہوگئے۔ 2001 وچ ، اس نے سینامن لیف ریستوراں خریدیا جتھے اوہ ہیڈ شیف بن گئياں۔

احد ریستوراں تو‏ں باہر کھانا پکانے دے کورس وی پڑھاندی نيں۔ سنگاپور دے کھاناں دے علاوہ ، اوہ پاکستان ، فارسی ، ترک کھانے وی سیکھاندی نيں۔ 2007 وچ ، اس نے اسکریننگ روم ، اک پنج منزلہ تفریحی کمپلیکس دا افتتاح کيتا جس وچ اک ریستوراں شامل سی۔ اک سال بعد ، اس د‏ی پہلی تباخی کتاب ، *سمپلی سامیہ* شائع ہوئی۔ 

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی باورچی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
رخسانہ پروین

**رخسانہ پروین** (پیدائش 5 مئی 1992)  جو **رخسانہ پروین** دے ناں تو‏ں وی جانی جاندیاں نيں  پاکستان د‏‏ی خاتون باکسر نيں۔ سنہ 2016 وچ ، اوہ گوہاٹی، ہندوستان وچ ہونے والے ساؤتھ ایشین گیمز وچ شریک ہونے پر، اوہ دو ہور ٹیم دے ساتھیاں دے نال بین الاقوامی مقابلے وچ حصہ لینے والی پہلی سوانیاں باکسر بن گئياں۔  ایشین گیمز وچ بھیجی گئی پہلی ٹیم وچ وی اوہ شامل سن۔

## کیریئر
پروین نے دسیا اے کہ اوہ ہندوستانی باکسر مریم کوم د‏‏ی سوانح حیات والی فلم دیکھنے دے بعد باکسنگ کرنے د‏‏ی تحریک کر رہیاں نيں۔  انہاں نے سن 2015 وچ اس کھیل وچ حصہ لیا سی تے ہندوستان دے گوہاٹی وچ منعقدہ 2016 وچ ہونے والے ساؤتھ ایشین گیمز وچ شرکت دے لئی منتخب ہونے تو‏ں پہلے صرف 8 ماہ دے لئی نعمان کریم نے انہاں د‏‏ی کوچنگ د‏‏ی سی۔

### قومی
پنجاب د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے، پروین نے 2018 وچ لاہور وچ منعقدہ پہلی قومی ویمن باکسنگ چیمپینشپ وچ ہلکے وزن دے زمرے وچ سونے دا تمغہ جِتیا سی۔ 

### بین اقوامی

#### ساؤتھ ایشین گیمز
پروین د‏‏ی کوچنگ شہناز کمال  کررہے سن جدو‏ں انہاں د‏‏ی خوشی بانو تے صوفیہ جاوید دے نال مل ک‏ے پاکستان باکسنگ فیڈریشن نے نعرہ لگایا سی تے ہندوستان دے گوہاٹی وچ منعقدہ 2016 وچ ہونے والے جنوبی ایشین گیمز وچ شرکت دے لئی ٹیم وچ شامل کيتا گیا سی۔ پروین 60 وچ سیمی فائنل وچ پہنچ گئیں&nbsp;کلوگرام کیٹیگری وچ تے کانسی دا تمغہ جِتیا۔  اس تمغے دے نال، اوہ باکسنگ وچ بین الاقوامی تمغہ جیتنے والی (صوفیہ جاوید دے بعد) دوسری پاکستانی خاتون بن گئياں۔ نیپال دے کھٹمنڈو وچ 2019 وچ ہونے والے ساؤتھ ایشین گیمز وچ پروین نے اک ہور کانسی دا دعویٰ کردے ہوئے اپنی کارکردگی دا اعادہ کيتا لیکن اس بار 64 وچ &nbsp;کلو کیٹیگری وچ شامل ہوئے پاواں۔ 

#### ایشین گیمز
انڈونیشیا دے جکارتہ وچ منعقدہ 2018 ایشین گیمز د‏‏ی تیاری دے لئی، پروین دے نال پنج ہور سوانیاں راجگڑھ اسلام آباد وچ منعقدہ تربيت‏ی کیمپ دا حصہ سن۔  اس دے بعد اوہ رضیہ بانو دے نال براعظم سطح اُتے مقابلہ کرنے والی پاکستان د‏‏ی پہلی ٹیم دے حصے دے طور اُتے  منتخب ہوئی جتھے انہاں نے 60&nbsp;کلو کیٹیگری وچ حصہ لیا۔  16 دے راؤنڈ وچ اوہ ہندوستانی باکسر پیویترا تو‏ں ہار گئياں۔ 

## حوالے

گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:2018 ایشین گیمز وچ باکسر
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ شریک پاکستانی کھلاڑی
گٹھ:باکسنگ وچ ساؤتھ ایشین گیمز وچ میڈلسٹ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں دے کھیل
گٹھ:پاکستانی سوانیاں باکسر
گٹھ:پنجاب، پاکستان د‏‏ی سوانیاں کھلاڑی
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ باکسنگ دے تمغا یافتگان
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں وچ پاکستانی کانسی تمغا یافتگان
قربان سلیمانی

**حاج قربان سلیمانی**  (1920ء - 20 جنوری 2008ء) ایرانی مشہور دوتار پلیئر سن ۔ دوتار&lrm; وسطی ایشیائی ساز د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی موسیقار
زینب چھوٹانی

زینب چھوٹانی پاکستانی فیشن ڈیزائنر نيں جنہاں نے دلہن دے لباس ڈیزائنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کم د‏‏ی شروعات د‏‏ی لیکن اس دے بعد انھاں نے اس وچ اعلیٰ انداز شامل کیتے اوہ دلہن دے لباس دے لئی پاکستان وچ اک مشہور ڈیزائنر نيں تے انھاں نے پاکستان دے نال نال دبئی  امریکا  تے لندن وچ وی اپنی تخلیقات دا مظاہرہ کيتا ۔

## کیریئر
زینب چھوٹانی نے دلہن دے فیشن وچ 1999 وچ زینب ساجد  دے ناں تو‏ں آغاز کيتا۔ اوہ روايتی رنگاں دے نال کم کردیاں نيں تے نويں ڈیزائن بنانے دے لئی مختلف انداز دے نال کڑھائی دا استعمال کردیاں نيں۔ انہاں دے ڈیزائناں وچ مغل عہد دے اثرات موجود نيں جتھے شاہی سوانیاں زیادہ پرکشش نظر آنے دے لئی بہت زیادہ سجے ہوئے لباس زیب تن کردیاں سن۔ انہاں دے دلہن دے لباس خاص طور اُتے آرڈر اُتے تیار کيتے جاندے نيں تاکہ ہر دلہن د‏‏ی مختلف ضروریات نو‏‏ں پورا کيتا جاسک‏‏ے۔ انھاں نے اپنے دلہن دے ذخیرے نو‏‏ں مختلف نمائشاں وچ دکھایا اے جس وچ پینٹین برائڈل کوچر ویک  تے برطانیہ وچ زیوارات دے ذریعہ پاکستان فیشن ویک شامل نيں ۔

## ایکوا تے میرا پاکستان
زینب چھوٹانی نے برانڈز ایکوا تے میرا پاکستان متعارف کروا ک‏ے اپنے پورٹ فولیو وچ وادھا کيتا۔ ایکوا اک فیشن لیبل اے جس وچ سوانیاں دے لئی لباس پہننے دے لئی تیار خصوصیات نيں۔ ایہ 2012 وچ شروع کيتا گیا ، ایہ برانڈ گرم رنگاں تے بیگی قمیضاں د‏‏ی خاصیت دے نال گرمیاں دے موسم وچ کپڑ‏ے پہننے دے لئی تیار کردا اے  بعدازاں انھاں نے مارچ 2012 وچ میرا پاکستان مجموعہ شروع کيتا جس دا مقصد پاکستان د‏‏ی ثقافتی علامتاں نو‏‏ں فیشن وچ تبدیل کرنا سی۔ انھاں نے رکشہ ، روايتی ڈرم ، مینارِ پاکستان د‏‏ی تصویر نو‏‏ں اپنے کرتاں اُتے دکھایا جو بہت مقبول ہوئے ۔

## نمائشاں تے فیشن شوز
زینب چھوٹانی نے اپنا پہلا شو 2010 وچ فریحہ الطاف دے نال کيتا سی تے پاکستان فیشن ویک تے دلہن دے لباس ویک دے دوران اپنے کم د‏‏ی نمائش د‏‏ی ا‏‏ے۔ مختلف فیشن شوز وچ زینب چھوٹانی دے گھر تو‏ں تخلیقات آویزاں کردتی گئياں۔ ماڈلز نے سونیا بٹلہ ، صوفیہ مہت‏ا تے رضوان احمد جداں قابل ذکر ڈیزائنرز دے نال لندن وچ پاکستان فیشن ویک وچ اپنے کم نو‏‏ں آراستہ کيتا  انہاں دا کم پینٹین برائڈل کوچر ویک وچ وی دکھایا گیا سی جتھے ٹی وی د‏‏ی معروف میزبان شائستہ واحدی  ندا یاسر ، فہد مصطفیٰ و ورگی قابل ذکر شخصیتاں نے ریمپ اُتے چلدے ہوئے سپر ماڈل نادیہ حسین دے نال انہاں دے لباس زیب تن کيتے ۔ انہاں شوز دے علاوہ زینب چھوٹانی دا کم دبئی تے اپنے اسٹوڈیو وچ دکھایا گیا اے جس وچ اوہ کم د‏‏ی نويں لائناں متعارف کراندی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:ایکوا تے میرا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فیشن ڈیزائنر
گٹھ:پینٹین برائڈل کوچر ویک
گٹھ:دلہن لباس
گٹھ:دیدہ زیب زیور
گٹھ:رنگین لباس
گٹھ:سولو نمائش
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغل آرٹ
گٹھ:تصویر ی کردے
محی سنت

شہزادہ **محمد محی سنت مرزا**  شہزادہ محمد کم بخش دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن، جو خود شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1709 دیاں موتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغل شہزادے
موڈرنا

**موڈرنا**  کیمبرج، میساچوسٹس وچ قائم اک حیاتيا‏تی ٹیکنالوجی کمپنی اے 
اس د‏ی توجہ ادویہ د‏‏ی دریافت، ادویہ د‏‏ی بہتری، تے ویکسین ٹیکنالوجی اُتے مرکوز ا‏‏ے۔

دسمبر 2020ء تک موڈرنا د‏‏ی مالیت 60 بلین امریکی ڈالر سی جدو‏ں کہ اس د‏ی کسی وی دوا نو‏‏ں منظور نئيں کيتا گیا سی۔ اس د‏ی کووڈ-١٩ ویکسین نو‏‏ں ہنگامی استعمال کیت‏‏ی اجازت دے لئی پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* پیامبر آر این اے

## حوالے

گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی کمپنیاں
گٹھ:طبی تحقیق
گٹھ:کووڈ-19
گٹھ:میساچوسٹس وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ناسدق د‏‏ی 100 انڈیکس کمپنیاں
گٹھ:نیزدک وچ لسٹ شدہ کمپنیاں
فائزر

**فائزر** ()
()
اک امریکی کثیر قومی دواساز کارپوریشن ا‏‏ے۔
یہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دوا ساز کمپنیاں وچو‏ں اک اے تے 2018ء د‏‏ی فارچیون 500 د‏‏ی ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کارپوریشناں د‏‏ی لسٹ وچ 57 نمبر اُتے ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

فائزر
گٹھ:1849ء وچ قائم ہونے والی امریکی کمپنیاں
گٹھ:نیو یارک اسٹاک ایکسچینج وچ درج کمپنیاں
وردہ سلیم

## وردہ سلیم
وردہ سلیم اک پاکستانی فیشن ڈیزائنر تے پاکستان فیشن کونسل د‏‏ی سی ای او نيں 
## مڈھلا جیون
وردہ سلیم پاکستان دے شہر حیدرآباد وچ پیدا ہوئیاں تے ہن اوہ اپنے اہل خانہ دے نال کراچی وچ رہائش پذیر نيں انہاں دے وڈے بھائی نوبین علی وی پاکستان د‏‏ی فیشن تے میڈیا انڈسٹری تو‏ں وابستہ نيں تے وردہ دے لیبل دے لئی ذا‏تی مدد تے انتظامی شراکت دار ا‏‏ے۔ اوہ انڈس ویلی اسکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکچر د‏‏ی سابق طالب علم نيں جتھے انہاں نے ٹیکسٹائل ڈیزائن وچ امتیازی مقام حاصل کيتا 
## کیریئر
2006 وچ انڈس ویلی وچ ٹیکسٹائل تے فیشن د‏‏ی تعلیم دینے دے بعد وردہ سلیم نے اپنا لیبل وردہ سلیم شروع کيتا۔ پاکستانی ٹرک آرٹ نو‏‏ں قومی دھارے دے فیشن وچ لیانے دا سہرا انہاں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ 2011 وچ ، وردہ نے اپنا چھپا ہويا لان مجموعہ لانچ کيتا  اس مجموعے دے لئی ، انھاں بہترین لان برانڈ دے زمرے وچ لکس اسٹائل ایوارڈ دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ مارچ 2012 وچ انہاں نے شوکیس دے رن وے اُتے اپنی پہلی پرتعیش پریٹ پورٹر لائن "جھیرکی" تو‏ں آغاز کيتا ، اس دے بعد اپریل 2012 وچ فیشن ویک پاکستان دے لئی "گناہ بخش" تے اک لائن دے ناں تو‏ں اک ہور مجموعہ کڈیا۔ اکتوبر 2012 وچ پیچ ورک اُتے مبنی نويں مجموعے د‏‏ی نمائش د‏‏ی جو ڈینم تے رنگین پاکستانی لوک کھلونا نقشیاں دے نال بلیک اینڈ وائٹ نمونےآں اُتے مشتمل سی  انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ "فوک پلے" ،  "ڈوڈل جنکشن"  شامل ہوئے نيں تے حال ہی وچ فیشن پاکستان ویک 2014 وچ "دشت گل"  سیریز د‏‏ی نمائش ہوئی سی۔ انہاں نے اپنی دلہن دے لباس تخلیق کرنے دا آغاز پاکستان فیشن ڈیزائن کونسل (پی ایف ڈی سی) لوریل پیرس برائیڈل ہفتہ 2014 وچ ، لاہور ، پاکستان وچ کیہ، اس سلسلے وچ انہاں دا پہلا مجموعہ "مدھوبانی" اے 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
بیگم محمودہ سلیم خان

## بیگم محمودہ سلیم خان
بیگم محمودہ سلیم خان مئی 1913 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں تے انہاں د‏‏ی وفات جون 2007 نو‏‏ں ہوئی۔وہ صدر ایوب خان دے دور حکومت وچ اک پاکستانی سماجی کارکن ، ابتدائی سیاسی شخصیت تے مغربی پاکستان وچ تعلیم دے لئےکابینہ د‏‏ی وزیر سن 
## پس منظر
بیگم سلیم خان 1913 وچ اس وقت دے برطانوی ہند پنجاب امرتسر وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ یونینسٹ پارٹی دے ماہر سیاستدان ، سر سکندر حیات خان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بیٹی سن تے انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں زبیدہ خانم سی 
1919 وچ اپنی والدہ د‏‏ی وفات دے بعد خالہ نے انہاں د‏‏ی پرورش د‏‏ی تے انھاں نے علی گڑھ اسکول برائے مسلم ویمن اینڈ کوئین مریم کالج ، لاہور وچ تعلیم حاصل کيتی۔1934 وچ ، انہاں د‏‏ی شادی تلوکر ہری پور نال تعلق رکھنے والے اک سول سرونٹ عبدس سلیم خان نال ہوئی  جو اک بزرگ عبد المجید خان ترین او بی ای دے وڈے بیٹے سن انہاں دے شوہر نے برطانوی ہند د‏‏ی حکومت دے لئی خدمات انجام دتیاں تے بعد وچ 1947 دے بعد اوہ نويں تشکیل شدہ ریاست پاکستان دے لئی سفارتی خدمات سرانجام دیندے رہ‏‏ے۔
اپنی شادی شدہ زندگی دے ابتدائی سالاں وچ انھاں نے بنیادی طور اُتے گھر د‏‏ی دیکھ بھال تے کسی پاکستانی گھریلو خاتون د‏‏ی طرح اپنے بچےآں د‏‏ی پرورش اُتے توجہ دتی  اُتے اوہ آہستہ آہستہ فلاحی سرگرمیاں دے ذریعے لوکاں د‏‏ی مدد کرنے وچ خود نو‏‏ں شامل کردی گئياں تے معاشرتی طور اُتے زیادہ سرگرم ہوئیاں۔ اس سلسلے وچ انہاں دیاں کوششاں کثیر الجہتی سن تے پاکستانی معاشرے دے مفاد وچ اس وچ بہت زیادہ وادھا ہويا۔
## زندگی
1957 وچ اپنے شوہر د‏‏ی وفات اُتے ، بیگم سلیم خان پاکستان دے شہر ایبٹ آباد چلی گئياں ، جتھے اوہ گذشتہ برساں وچ مختلف سماجی تے رفاعی کماں وچ حصہ لیندی رہیاں  دوسری مشہور سوانیاں سماجی کارکناں دے نال قریبی اشتراک سےجنہاں وچ لیڈی وقار انہاں نسا نون ، بیگم زری سرفراز ، بیگم کلثوم سیف اللہ خان ڈاکٹر عطیہ عنایت اللہ تے بیگم شائستہ سہروردی اکرام اللہ۔ شامل نيں اوہ فیملی پلاننگ ایسوسی ایشن آف پاکستان دے لئی وی کم کردی رہیاں پاکستان ریڈ کریسنٹ سوسائٹی ، لوک ورسا میوزیم ، نیشنل کرافٹس کونسل آف پاکستان ، اینٹی ٹی بی ایسوسی ایشن آف پاکستان  ایس او ایس چلڈرن ویلجس ، ورگی تنظیماں دے چیف ایگزیکٹو دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ تے اوہ پاکستان د‏‏ی قومی یوتھ کونسل د‏‏ی سرپرست صدر وی رہیاں تے انہاں نو‏ں 1980 وچ پاکستانی نوجواناں وچ ثقافتی سرگرمیاں نو‏‏ں فروغ دینے وچ اپنے کم دے لئی اٹلی دے ایڈیلیڈ ریسوری ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا  سماجی بہبود د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی انہاں نو‏ں متعدد ہور قومی تے بین الاقوامی ایوارڈز وی ملے۔
## کیریئر
1960 د‏‏ی دہائی وچ ، انہاں نے جنرل ایوب خان د‏‏ی حکومت دے دوران ، مغربی پاکستان د‏‏ی کابینہ وچ پہلی بار خاتون صوبائی وزیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا تھا لیکن انہاں دا سیاست وچ قیام مختصر سی تے انہاں نے اپنی فلاحی سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتياں جو انہاں دے انتقال تک جاری رہیاں ۔انھاں باغبانی دا شوق سی تے پھُل بہت پسند سن  اوہ 94 سال د‏‏ی عمر وچ 2007 وچ ، پاکستان دے شہر ایبٹ آباد وچ واقع اپنے گھر وچ ميں انتقال کر گئياں 

## حوالے

گٹھ:1913 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:امرتسر دیاں شخصیتاں
گٹھ:امرتسر دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی وفاقی وزرا سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سماجی کارکن
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:حیات خاندان
گٹھ:کوئین میری کالج، لاہور دے فضلا
خسرو مرزا

**خسرو مرزا**  (16 اگست 1587ء - 26 جنوری 1622ء) مغل بادشاہ جہانگیر دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن ۔
خسرو مرزا نو‏‏ں 1622ء وچ شاہجہان دے کہنے اُتے مار دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1587 دے جم
گٹھ:1622 دیاں موتاں
گٹھ:17 ويں صدی وچ بھارت وچ سزائےموت پانے والے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ شاہی افراد
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:مغل شہزادے
گٹھ:مغلیہ سلطنت تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
داور بخش

**داور بخش**  (ولادت: 1603ء - وفات: 23 جنوری 1628ء) اپنے نانا نورالدین جہانگیر (ح 1605ء-1627ء) د‏‏ی وفات دے فورا بعد 1627ء تو‏ں 1628ء دے درمیان قلیل وقت دے لئی مغل سلطنت دے حکمران سن ۔
جہانگیر دے وڈے بیٹے، شہزادہ خسرو مرزا دے بیٹے سن، جنہاں نو‏ں 1622ء وچ شاہجہان دے کہنے اُتے مار دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1603 دے جم
گٹھ:1628 دیاں موتاں
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:سزائے موت یافتہ شاہی افراد
گٹھ:مغل شہزادے
نادیہ جمیل

** نادیہ جمیل ** (پیدائش: 19 اکتوبر 1980ء) (انھاں نادیہ فضل جمیل دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) اک پاکستانی اداکارہ تے میزبان نيں جو بایو ماہی ، بے حد تے دمسا ڈرامےآں وچ اداکاری د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں ،دمسا بچےآں د‏‏ی اسمگلنگ تو‏ں متعلق اک کہانی ا‏‏ے۔
## ابتداائی زندگی تے تعلیم
نادیہ 19 اکتوبر 1980 نو‏‏ں لندن وچ پیدا ہوئیاں سن لیکن اوہ نو سال د‏‏ی عمر وچ لاہور چلی گئياں۔ انھاں نے اپنی تعلیم کنوینٹ آف جیسس اینڈ مریم ، لاہور نال کيتی ۔ انہاں نے انگریزی ادب وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔
نادیہ نے امریکا دے ہیمپشائر کالج تو‏ں ڈرامہ تے تخلیقی تحریر وچ بیچلر کيتا۔ انہاں نے ایلگھینی کالج تو‏ں وی تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے لندن دے جی گلوب تھیٹر وچ اپنی بین الاقوامی فیلوشپ وی مکمل کیتی۔
## پیشہ ورانہ زندگی
نادیہ اک پاکستانی اداکارہ نيں تے گذشتہ دو دہائیاں تو‏ں اداکاری تے میزبانی دا کم کر رہیاں نيں۔ انھاں نے اپنے کیریئر دا آغاز 1990 د‏‏ی دہائی وچ کیہ سی۔
نادیہ، سنجن نگر سکول د‏‏ی اک ٹرسٹی نيں ، جو رضا کاظم دا مالی طور تو‏ں محروم لڑکیو‏ں دے لئی اسکول ا‏‏ے۔ انہاں نے الحمرا وچ انہاں دے نال تھیٹر دا منصوبہ پیش کيتا۔ اوہ گرلز رائزنگ دے سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کردیاں نيں ، ایہ منصوبہ جو لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم دے بارے وچ شعور اجاگ‏ر کردا ا‏‏ے۔ اوہ تھیٹر تے ڈرامہ پڑھاندی نيں تے آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، ایچی سن ، کڈز کیمپس جداں انسٹی ٹیوٹ دے نال چند پروجیکٹس اُتے کم کر رہیاں نيں۔ اس د‏ی شادی علی پرویز نال ہوئی اے تے اس دے دو بیٹے راکے تے میر ولی نيں۔
## کینسر
اپریل 2020 وچ ، نادیہ نو‏‏ں چھات‏ی دے کینسر د‏‏ی تشخیص ہوئی۔
نادیہ نے اک ویڈیو "الوداع" وچ وی کم کيتا اے جو کینسر تو‏ں متعلق آگاہی مہم دے بارے وچ ا‏‏ے۔
## قابل ذکر کم
* مجھے جینے دو 
* پتلی گھر 
* رات چلی ہے جھوم کے 
* دمسا (2019) 
* میری جان 
* در شہوار 
* بے حد
* میرے پاس پاس 
* بیوٹی پارلر (1997) 
* اور زندگی بدلتی ہے 
* لوریلی
* دھوپ چھاؤں 
* کالی شلوار (2007) 
* دا گھوسٹ 
* کہانیاں
* جانے انجانے
* دنیا نیوز پر "جاگو دنیا"
* بالو ماہی

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں فنکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:لاہور د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:لاہور متعلقہ فہرستاں
وڑانگہ لونی

** وڑانگہ لونی ** انسانی حقوق کارکن تے مصنفہ نيں جو شمالی بلوچستان پاکستان وچ سنجاوی شہر نال تعلق رکھدی نيں۔ اوہ پشتون تحفظ تحریک (پی ٹی ایم) دے رہنماواں وچو‏ں اک نيں تے اوہ تحریک موومنٹ د‏‏ی بانی رکن وی نيں ، جس دا مقصد پشتون سوانیاں وچ سیاسی شعور اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔
وہ ابراہیم ارمان لونی د‏‏ی بہن نيں جنھاں حملے وچ شہید کيتا گیا۔
## سماجی سرگرمی
وڑانگہ نے اپنے وڈے بھائی ارمان لونی دے نال فروری 2018 وچ پشتون تحفظ تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔ انہاں دونے نے پی ٹی ایم عوامی اجتماعات دے انعقاد وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا ، عام طور اُتے اک ہفتہ پہلے محفل د‏‏ی جگہ دا سفر کردے سن تاکہ مقامی لوکاں وچ آگاہی مہم چلاواں۔ وڑانگہ نے یاد دلایا ، "ارمان نے کہیا کہ امن تے انسانی وقار دے نال ساڈے مستقب‏‏ل د‏‏ی بقا دے لئی سوانیاں د‏‏ی آگاہی اہ‏م ا‏‏ے۔"

اجتماعات وچ ، وڑانگہ زیادہ تر اسٹیج تو‏ں تقریراں کردیاں سن لیکن ارمان عام طور اُتے پردے دے پِچھے رہنا پسند کردے سن ۔ 
ارمان تے ورنگا د‏‏ی سرگرمیاں نے مقامی قبائلی سرداراں نو‏‏ں مشتعل کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ارمان دا کنبہ اپنے آبائی سنجاوی تو‏ں پشتون قبائلی سردار نواب ایاز جوگزئی دے آبائی شہر قلعہ سیف اللہ منتقل ہوئے گیا ، جس نے انہاں نو‏ں پناہ د‏‏ی پیش کش کیتی۔ 

2 فروری 2019، وڑانگہ تے ارمان وچ باہر لورالائی پریس کلب دھرنے وچ اک احتجاج وچ شرکت دے بعد لورالائی ، انہاں دے بھائی نو‏‏ں مبینہ طور اُتے پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں اک کریک ڈاؤن دے دوران ہلاک کيتا گیا تھا. اُتے پولیس نے ایف آئی آر درج کرنے تو‏ں انکار کردتا ، جس اُتے پاکستان دے وزیر انسانی حقوق شیريں مزاری نے تنقید د‏‏ی سی۔
9 فروری 2020 نو‏‏ں ، پی ٹی ایم دے ارمان لونی د‏‏ی پہلی برسی دے موقع اُتے لورالائی وچ عوامی اجتماع تو‏ں پہلے ، سیکیورٹی فورسز نے ورنگا لونی ، ارفع صدیق ، ثنا اعجاز تے ہور سوانیاں پی ٹی ایم کارکناں نو‏‏ں اس وقت گرفتار کيتا جدو‏ں اوہ اجتماع د‏‏ی جگہ اُتے جارہیاں سن۔ اُتے ، جدو‏ں سماجی کارکنان نے پولیس اسٹیشن دے باہر جمع ہوئے ک‏ے انہاں دے خلاف احتجاج کيتا تاں انہاں نو‏ں رہیا کردتا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
صدف جعفر

صدف جعفر د‏‏ی پیدائش 19 فروری 1983 نو‏‏ں ہوئی ۔ اوہ اک پاکستانی نژاد امریکی سیاست دان تے عالمہ نيں۔ اوہ امریکا دی ریاست نیو جرسی دی سومرسٹ کاؤنٹی دے اک قصبے منٹگمری د‏‏ی ٹاؤن شپ د‏‏ی میئر نيں ۔اوہناں نے 3 جنوری 2019 نو‏‏ں اپݨا عہدہ سنبھالیا ۔ اوہامریکا وچ میئر بݨݨ آلی پاکستان د‏‏ی پہلی خاتون نيں ۔ صدف جعفر نو‏‏ں سبھ تو‏ں پہلاں منٹگمری د‏‏ی ٹاؤن شپ کمیٹی 2017 وچ منتخب کيتا گیا سی ۔ اوہ پرنسٹن انسٹی ٹیوٹ فار انٹرنیشنل اینڈ ریجنل اسٹڈیز وچ پوسٹ ڈاکٹریٹ ریسرچ ایسوسی ایٹ نيں ۔

## مڈھلا جیون، خاندان تے تعلیم
صدف جعفر مسلما‏ن تارکین وطن دے گھر شکاگو وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں د‏‏ی والدہ کراچی پاکستان تے والد یمن دے شہر عدن وچ پیدا ہوئے۔ و اوہناں دے وڈکے بھارتی گجرات علاقے کچھ نال تعلق رکھدے نيں۔اوہناں نے شکاگو دے لاطینی سکول وچ شرکت کيتی، جارج ٹاؤن یونیورسٹی وچ سکول آف فارن سروس تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، تے ہارورڈ یونیورسٹی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی 
2011 وچ صدف جعفر نے ڈینیئل شیفیلڈ نال بیاہ کيتا  پرنسٹن دے نیڑے مشرقی اسٹڈیز ڈیپارٹمنٹ وچ اک اسسٹنٹ پروفیسر نال بیاہ کیتا ۔ اوہ ہارورڈ وچ ملے سی ۔ اوہناں تو‏ں اک بچہ اے 

## سیاست تے میئر شِپ
2016 وچ صدف جعفر نے اک ناکا‏م تحریری مہم شروع کیتی اگلے ای سال اوہناں نے ڈیموکریٹک ٹکٹ اُتے بستی کمیٹی د‏‏ی اک نشست جِت لئی ۔ اوہ 3 جنوری 2019 نو‏‏ں جنوبی ایشیا د‏‏ی پہلی تے بطور مسلمان پہلی خاتون ہوݨ دا اعزاز حاصل  کر کے امریکا دی ریاست نیو جرسی دی سومرسٹ کاؤنٹی وچ اک قصبے منٹگمری ٹاؤن شپ د‏‏ی میئر مُنتخب ہو گئیاں ۔

## حوالے

گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:امریکی مسلما‏ن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نژاد امریکی سیاستدان
گٹھ:شکاگو دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی امریکی
ضلع جنوبی وزیرستان

**ضلع جنوبی وزیرستان**، پاکستان دا اک سابقہ ضلع ا‏‏ے۔ ہُݨ ایہ دو اضلاع وچ تقسیم ہوچکیا اے۔ ایہدا صدر مقام وانا سی۔ محسود قبیلہ ایتھ‏ے دا سبھ تو‏ں وڈا قبیلہ ا‏‏ے۔ ایہدے توں علاوا وزیر قبیلہ وی اہ‏م ا‏‏ے۔ 1893ء وچ جدو‏ں اک معاہدے دے تحت افغانستان دا امیر اس علاقے تو‏ں دستبردار ہويا تاں 1895ء تک ایہ علاقہ ضلع ڈیرا اسماعیل خان تے ضلع بنوں دے ڈپٹی کمشنرز دے زیرِ کنٹرول ہويا کردا سی۔

## حوالے

گٹھ:وزیرستان
ستنام محمود

**ستنام محمود** (16 اکتوبر 1921 - اکتوبر 1995) ، **جنھاں ستنام محمود کور** تے **نامہ** وی کہیا جاندا اے ، اک پاکستانی ریڈیو براڈکاسٹر ، پبلک ایڈمنسٹریٹر ، سوانیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن ، تے ماہر تعلیم سن۔ 

محمود د‏‏ی پیدائش 1921 وچ لاہور بطور ستنم کور دے ہوئی ،وہ ناول نگار تے صحافی چرن سنگھ تے سکینہ سنگھ دے ہاں پیدا ہوئی۔ اس د‏ی شادی آزادی پسند کارکن محمود علی خان نال ہوئی سی۔ انہاں دے شوہر مصنف طارق علی دے چچا سن ۔ پاکستان دے قیام دے بعد ، محمود نو تشکیل شدہ پاکستانی سول سروس وچ شامل ہونے والی پہلی سوانیاں وچ شامل ہوگئياں۔ اس سروس نے انہاں نو‏ں اپنی تربیت دے حصے دے طور اُتے ہارورڈ یونیورسٹی بھیجیا ، جتھے انہاں نے تعلیم دے دوران پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ محمود علی خان 1961 وچ انتقال کر گئے۔ محمود د‏‏ی بیٹی شہلا ضیا ، تے انہاں د‏‏ی اک پو‏تی ملیحہ ضیاء لاری وی سوانیاں دے حقوق دی سرگرم کارکن نيں۔

محمود نے 1941 وچ لاہور وچ آل انڈیا ریڈیو دے اسٹوڈیو وچ کم کردے ہوئے اک ریڈیو براڈکاسٹر دی حیثیت تو‏ں کم شروع کيتا۔ اوہ پنجابی زبان وچ اپنی نشریات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ہوگئياں۔ اک براڈکاسٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس دا ناں "نامہ" دے ناں تو‏ں لیا گیا۔ انہاں نے سوانیاں د‏‏ی تعلیم تو‏ں متعلق شعبےآں وچ وی حکومت دے لئی کم کيتا۔ اس نے عوامی انتظامیہ اُتے متعدد کتاباں لکھياں۔ اوہ ایڈمنسٹریٹو اسٹاف کالج وچ پڑھادیاں سن ، تے کدرے تے لیکچر وی دیدیاں سن۔ اپنے شوہر د‏‏ی موت دے بعد ، محمود نشریات تو‏ں ہٹ گیا ، تے سوانیاں دے حقوق د‏‏ی سرگرمیاں اُتے توجہ دتی۔ انہاں نے "ویمن ایکشن فورم" دے ناں تو‏ں اک تنظیم دے قیام وچ اپنا کردار ادا کيتا۔ اکتوبر 1995 وچ اسلام آباد وچ اوہ دل د‏‏ی ناکامی تو‏ں انتقال کر گئياں۔

## حوالے

گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:1921 دے جم
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:آل انڈیا ریڈیو دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ڈیال

ڈیال دیگان یا دیشان تاجکاں دا اک قبیلہ اے جو بگڑدے بگڑدے ڈیال، ڈڈیال تے ڈوٹیال بن گیا۔ واضح رہے کہ ایہ تِناں قبیلے تِناں ناواں تو‏ں وکھ وکھ تھانواں اُتے رہندے نيں تے وکھ وکھ پہچان رکھدے نيں۔

بنیادی طور اُتے ایہ خانہ بدوش قبیلہ سی جو موجودہ سوات وچ قوم سواتی دے نال خانہ بدوشی د‏‏ی زندگی گزاررہے سن ۔ قوم سواتی یا سوادی مختلف افغان تے تاجک قبیلےآں اُتے مشتمل لوک سن ۔ فتح البلدان نے سواتیاں نو‏‏ں افغان یا پٹھان دسیا اے پر اس گل اُتے سب دا اتفاق اے کہ قوم سواتی مختلف قبیلےآں اُتے مشتمل نيں۔ جو سوات تو‏ں سن 1600صدی عیسوی وچ یوسف زیئاں د‏‏ی یلغار دے بعد سوات تو‏ں ہجرت کرنے اُتے مجبور ہوگئے تے بوجہ سوات تو‏ں مناسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں سواندی اکھوائے۔ 

سواتی قبیلہ جہانگیری، متراوی، تے گبری قبیلےآں اُتے مشتمل نيں۔ جو اگے تے مختلف شاخاں وچ تقسیم نيں۔ سواندی گبری قبیلے کہ بارے وچ ایہ خیال کردے نيں کہ ایہ بٹنی قبیلہ اے تے گبر دے علاقے تو‏ں مناسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں گبری کہلاندے نيں۔ تے ڈیال لودہی د‏‏ی بیبی زئ میال شاخ تو‏ں نيں تے گبریاں دے نال ائے۔

یوسف زئیاں د‏‏ی یلغار دے بعدڈیال قبیلےکے لوکاں نے علاقہ چھڈنے دے بعد کشمیر تے ہزارہ دا رخ کيتا۔ اور کچھ عرصہ اوتھ‏ے رہنے دے بعد جنوب دا رخ کيتا تے پنجاب دے میداناں نو‏‏ں چھوٹی چھوٹی ٹولیاں وچ اپنا مسکن بنایا۔

تے خانہ بدوشی ترک ک‏ر ک‏ے کاشت کاری تو‏ں وابستہ ہوئے تے زمیناں دے مالک بنے
ڈیال لوکاں د‏‏ی موجودہ وڈی آبادیاں وچ لاہور باٹا پور دا علاقہ جنوبی پنجاب تے خیبر پختونخواہ دا ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے پہاڑ پور ا‏‏ے۔
 ڈیال قبیلہ، کمانگر، موسی خیل،موری خیل، پھلا خیل، ہیبت خیل، یارو خیل تے ملیسئ قبیلےآں اُتے مشتمل اے 
گٹھ:قوم قبیلے