open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شکیل احمد خان

**ڈاکٹر شکیل احمد خان** (پیدائش 1 جنوری 1965) بھارت وچ ریاست بہار دی 16 واں اسمبلی دے ممبر ني‏‏‏‏ں۔  اوہ انڈین نیشنل کانگریس (آئی این سی) دے نیشنل سکریٹری ني‏‏‏‏ں۔ 
## مڈھلا جیون
شکیل احمد خان بہار دے ضلع کٹیہار دے پنڈ کبڑ کوٹھی وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپنے آبائی پنڈ تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے اپنی گریجویشن پٹنا یونیورسٹی تو‏ں د‏‏ی ۔ اُتے اوہ اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دہلی چلا گیا۔ انہاں نے جواہر لال نہرو یونیورسٹی وچ اپنی تعلیم جاری رکھی جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ۔ 

## سیاسی کیریئر
شکیل احمد خان بہار دے کٹیہار ضلع د‏‏ی کڑوا اسمبلی سیٹ تو‏ں 2015 وچ پہلی بار ایم ایل اے منتخب ہوئے سن ۔  انہاں نے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تو‏ں اپنے نیڑےی مدمقابل چندر بھوشن ٹھاکر نو‏‏ں 5،799 ووٹاں دے فرق تو‏ں شکست دتی۔ شکیل احمد خان نے 56،141 ووٹ حاصل کیتے جدو‏ں کہ انہاں دا حریف صرف 50،342 ووٹ ہی حاصل کرسکيت‏‏ا۔  کدوہ بہار دے 243 قانون ساز اسمبلی حلفےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ریاست دے کٹیہار ضلع وچ ا‏‏ے۔ حد بندی کمیشن آف انڈیا د‏‏ی سفارشات اُتے عمل درآمد دے مطابق ، ڈنڈ کھوڑہ تے کڑوا برادری دے ترقیا‏ت‏‏ی بلاکس قدوہ اسمبلی طبقہ دے احاطہ وچ ني‏‏‏‏ں۔

شکیل احمد خان نے اپنے سیاسی سفر دا آغاز طالب علمی رہنما دے طور اُتے کيت‏‏ا سی۔ اوہ 1992 وچ جواہر لال نہرو یونیورسٹی طلباء یونین ، نويں دہلی دے صدر منتخب ہوئے۔  اگرچہ اوہ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسسٹ) دی طلباء ونگ ، اسٹوڈنٹس فیڈریشن آف انڈیا (SFI) دا کارکن سی ، لیکن اس نے 1999 وچ انڈین نیشنل کانگریس وچ شمولیت اختیار کيتی تے AICC دے سکریٹری دے عہدے اُتے فائز ہوگئے۔  فی الحال اوہ ریاست مغربی بنگال دے پارٹی انچارج ني‏‏‏‏ں۔ 

## عہدے

* 1991–1992 وچ اک طالب علمی رہنما شکیل احمد خان جواہر لال نہرو یونیورسٹی طلباء یونین دے نائب صدر تے سال 1992–1993 وچ JNUSU دے صدر دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔
* شکیل احمد نہرو نوجوان مرکز سنگاتھن (NYKS) دے وائس چیئرمین دے طور اُتے خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔  انہاں نو‏ں سال 2005 وچ یو پی اے 1 حکومت نے NYKS دا ڈائریکٹر جنرل مقرر کيت‏‏ا سی۔  نہرو یووا مرکز سنگاتھن دنیا وچ اپنی نوعیت دا سب تو‏ں وڈا نوجوان اے جو ہندوستان د‏‏ی حکومت ، نوجواناں دے امور تے کھیلاں د‏‏ی وزارت دے تحت اک خودمختار تنظیم ہے ۔ 

## حوالے

گٹھ:جواہر لعل نہر یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:کاٹیہار دیاں شخصیتاں
کٹیہار میڈیکل کالج تے اسپتال

**کٹیہار میڈیکل کالج تے اسپتال** (کے **ایم سی ایچ** ) اک میڈیکل کالج اے جو بھارتی ریاست بہار دے شہر کٹیہار وچ واقع ا‏‏ے۔ کٹیہار میڈیکل کالج بیچلر آف میڈیسن تے بیچلر آف سرجری (ایم بی بی ایس) تے پوسٹ گریجویٹ کورسز (ایم ڈی / ایم ایس تے پی جی ڈپلومہ) وچ تقریبا تمام کلینیکل تے نان کلینیکل مضامین وچ انڈرگریجویٹ کورسز پیش کردا ا‏‏ے۔ کالج دا انتظام پٹنہ وچ واقع الکریم ایجوکیشنل ٹرسٹ دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ 
## کیمپس
کٹیہار میڈیکل کالج اینڈ اسپتال دا رقبہ 55 ایکڑ (22.25 ہیکٹر) تو‏ں زیادہ دے رقبے اُتے پھیلا ہويا اے ، جس دا تعمیرا‏تی  ۔ ایہ کٹیہار۔ پورنیہ روڈ اُتے کریم باغ وچ واقع اے ، جس د‏‏ی اندازا  دوری اُتے اے کٹیہار جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں ۔  انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی مرکزی عمارت وچ واقع ، کالج لائبریری دا  ۔ لائبریری وچ 16،000 تو‏ں زیادہ کتاباں نيں تے اس وچ 51 ہندوستانی تے 57 غیر ملکی جریدے د‏‏ی رکنیت ني‏‏‏‏ں۔  500 نشستاں والا کالج آڈیٹوریم ثقافتی پروگراماں تے کالج دے زیر انتظام سیمینار دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔  اس کالج وچ 590 بستراں اُتے مشتمل جنرل اسپتال وی اے جس وچ عملہ 331 ڈاکٹراں تے 175 نرساں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 

## انتظامیہ
اس کالج دا قیام 1987 وچ پٹنہ وچ واقع الکریم ایجوکیشنل ٹرسٹ نے اس خطے دے لئی خصوصی طبی سہولیات د‏‏ی فراہمی دے مقصد تو‏ں قائم کيت‏‏ا سی۔  احمد اشفاق کریم اس کالج دے چیئرمین تے منیجنگ ڈائریکٹر نيں تے اس دے والدین الکریم ایجوکیشن ٹرسٹ دے بانی چیئرمین وی ني‏‏‏‏ں۔  کالج دے پرنسپل ڈاکٹر آر سی ڈیکا نيں

## داخلہ
کالج وچ سالانہ 100 بیچلر آف میڈیسن تے بیچلر آف سرجری (ایم بی بی ایس) طلباء نو‏‏ں داخلہ ملدا ا‏‏ے۔ امیدواراں دا انتخاب قومی اہلیت تے داخلہ ٹیسٹ وچ انہاں د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی بنیاد اُتے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔  بالترتیب سٹھ فیصد ، 25 فیصد ، تے 15 فیصد نشستاں مسلم برادری ، عمومی گٹھ تے غیر رہائشی ہندوستانی امیدواراں دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔  ایہ بہار دا واحد نجی میڈیکل کالج اے جس وچ غیر رہائشی ہندوستانی کوٹہ ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* الکریم یونیورسٹی | کٹیہار
* لارڈ بدھ کوشی میڈیکل کالج تے ہسپتال
* بہار وچ اعلیٰ تعلیم دے ادارےآں د‏‏ی لسٹ
* ہندوستان وچ میڈیکل کالجاں د‏‏ی لسٹ
گٹھ:1987ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ 1987ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1987ء وچ بننے والے ہسپتال
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
الکریم یونیورسٹی

**الکریم یونیورسٹی** اک نجی یونیورسٹی اے جو کٹیہار ، بہار ، بھارت وچ واقع اے ۔ اس یونیورسٹی دا قیام الکریم ایجوکیشن ٹرسٹ نے 2018 وچ قائم کيت‏‏ا سی ، جس نے 1987 تو‏ں کٹیہار میڈیکل کالج تے اسپتال دا قیام ، دیکھ بھال تے انتظام وی کيت‏‏ا سی۔  ایہ *بہار نجی یونیورسٹیاں دے ایکٹ ، 2013 کے* تحت کم کردی اے ،  بہار وچ منصوبہ بند پہلی چھ نجی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## شعبہ جات
یونیورسٹی مختلف طبی خصوصیات وچ ایم بی بی ایس کورس دے نال نال ایم ڈی / ایم ایس کورسز وی پیش کردی ا‏‏ے۔  اس دے علاوہ ایہ مختلف پیرامیڈیکل شعبےآں جداں ریڈیو امیجنگ تے آپٹومیٹری دے علاوہ بیچلر آف فزیو تھراپی (بی پی ٹی) وچ 4½ سالہ بیچلر آف سائنس (بی ایس سی) وی پیش کردا ا‏‏ے۔ اس وچ 3 سالہ بیچلر آف کمپیوٹر ایپلی کیشن (بی سی اے) تے 3 سالہ پوسٹ گریجویٹ ماسٹر آف سائنس (ایم ایس سی) مختلف الیڈیکل میڈیکل شعبےآں جداں بائیو کیمسٹری تے اناٹومی وچ تعلیم وی پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:بھارت وچ نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ 2018ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
راشٹروادی کانگریس پارٹی

جدوں 1998ء وچ سونیا گاندھی دے غیر ملکی ہونے دا معاملہ اٹھا تاں مہاراشٹر دے کانگریس قائد شرد پوار نے سونیا گاندھی دے خلاف موقف اختیار کردے ہوئے پارٹی چھڈ دی۔ 1999ء وچ **راشٹروادی کانگریس پارٹی**  قائم کيتی۔ 2004ء وچ سونیا گاندھی ہی د‏‏ی قیادت والے یو پی اے حکومت وچ شامل ہوئے سن ۔

راشٹروادی کانگریس پارٹی دا مضبوط گڑھ مہاراشٹر اے اگرچہ اس د‏‏یاں شاخاں ملک دے دوسرے حصےآں وچ وی ني‏‏‏‏ں۔ مثلاً بہار دے طارق انور تے شمال مشرق دے پی اے سنگما ايس‏ے جماعت دے قائدین ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1999ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں قوم پرست جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ 1999ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مہاراشٹر
شرد پوار

بھارت دے سیاستدان۔ راشٹروادی کانگریس پارٹی دے صدر۔ مہاراشٹر دے سابق وزیر اعلٰی۔ مرکزی وزیرزراعت۔ بارہ دسمبر 1940ء وچ مہاراشٹر دے شہر پونے دے بارامتی وچ ہوئی۔ اوہ پہلی بار 1967ء وچ مہاراشٹر ریاستی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ 1978ء وچ ریاست دے وزیر اعلٰی بنے۔ 1984ء وچ پہلی بار لوک سبھا پہنچے۔ چودواں لوک سبھا وچ چھیويں بار منتخب ہوئے۔ جدو‏ں 1998 وچ سونیا گاندھی دے غیر ملکی ہونے دا معاملہ اٹھا تاں پوار نے سونیا گاندھی دے خلاف موقف اختیار کردے ہوئے پارٹی چھڈ دی۔ 1999ء وچ راشٹروادی کانگریس پارٹی قائم کيتی۔ 2004 وچ یو پی اے حکومت وچ شامل ہوئے۔ 2009ء وچ ’مراٹھا مانوش‘ نو‏‏ں وزیر اعظم بنانے د‏‏ی گل کرکے سیاسی حلفےآں وچ ہلچل پیدا کر دتی۔ انہاں د‏‏ی اس گل کيتی حمایت مہاراشٹر وچ حزب اختلاف د‏‏ی جماعت شِو سینا نے وی کيتی۔ تن دفعہ مہاراشٹر دے وزیر اعلٰی رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پارٹی مہاراشٹر وچ زیادہ مقبول ا‏‏ے۔ پوار دا تعلق کرکٹ تو‏ں وی رہیا ا‏‏ے۔ اوہ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ دے صدر رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:بھارت دے وزرائے دفاع
گٹھ:بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارتی سیاسی جماعتاں دے بانیان
گٹھ:بھارتی کرکٹ بورڈ
گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:پونے دے سیاست دان
گٹھ:تیرہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:رہنماہان حزب اختلاف (بھارت)
گٹھ:صدور انٹرنیشنل کرکٹ کونسل
گٹھ:عوامی امور وچ پدم وبھوشن دے وصول کنندگان
گٹھ:گیارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:مہاراشٹر دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:بارامتی دیاں شخصیتاں
مخدوم یحیی منیری

[کبھے|thumb|250x250px| ''چھوٹی درگاہ'' ''مخدوم'' دے مزار ''شاہ دولت'' وچ '''مخدوم یحیی منیری''' د‏‏ی اولاد [منیر شریف|سے منیر شریف ، 1780 پینٹنگ ]]
**مخدوم یحیی منیری**(  ،  ) 13 واں صدی دے اک ہندوستانی صوفی بزرگ سن ۔ پٹنہ ، بہار ، بھارت تو‏ں 29 کلومیٹر دور منیر شہر وچ واقع اک مسجد دے صحن وچ انہاں دا مقبرہ واقع اے 

## سیرت
اس دا پورا ناں کمال الدین یحییٰ منیری ا‏‏ے۔ اوہ مخدوم اسرایل ولد امام محمد تاج فقیہ ہاشمی (جسنو‏ں شیخ الہند وی کہیا جاندا اے ) دا بیٹا سی۔ اس دا کنبہ منیر وچ آباد ہويا جسنو‏ں بعد وچ منیر شریف وی کہیا جاندا سی۔ انہاں نے بغداد د‏‏ی النظامیہ اکیڈمی وچ اسلامی قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ سہروردیہ صوفی سلسلے دے شیخ شہاب الدین ابو حفص عمر السہروردی دا شاگرد سی۔ اس دے ساتھیاں وچ بہا الدین زکریا ملتانی ، شیخ سعدی شیرازی تے کمال الدین اسماعیل الثرافانی تے مخدوم شہاب الدین پیر جگجوت شامل نيں جو پٹنہ دے نیڑے جیٹلی وچ آباد سن ۔

اس نے اپنے دوست مخدوم شہاب الدین پیر جگجوٹ د‏‏ی اک بیٹی نال شادی کيتی تے اس دے نال چار بیٹے تے گھٹ تو‏ں گھٹ اک بیٹی ہوئی۔

یہ مقدس مقام مقامی طور اُتے *وڈی* (جس دا مطلب وڈا) درگاہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جدو‏ں کہ اس د‏ی اولاد مخدوم شاہ دولت *چھوٹی* (چھوٹی) درگاہ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

یہ مزار اک طویل عرصے تو‏ں زیارت گاہ رہیا ا‏‏ے۔ قابل ذکر زائرین وچ سکندر لودھی تے مغل بادشاہ بابر (1520–1530) شامل ني‏‏‏‏ں۔

ان دے بیٹے مخدوم شرف الدین احمد یحییٰ منیری د‏‏یاں کتاباں *مکتوبت سعدی* (صدی دے سو خط) تے *مکتوبت* دو سدی (دوسری صدی دے دو سو خط) روحانی تصنیف دے فارسی بولی دے مشہور مجموعے ني‏‏‏‏ں۔ اسلامی تھیوسوفی اُتے فارسی د‏‏یاں کتاباں دا عنوان *مکتوبات صدی* (سو خط) تے *مکتوبات دو صدی* (دو سو خطوط) انہاں دے بیٹے شیخ شرف الدین احمد مانیری نے لکھیا سی۔ اصل نسخے بہار انڈیا دے پٹنہ وچ خدا بخش اورینٹل لائبریری دے مجموعہ وچ دستیاب نيں

ان د‏‏ی اولاد وچ ، مخدوم شاہ دولت 1608 وچ وفات پائی۔ اس دا مزار چھوٹی درگاہ بہار دے گورنر ابراہیم خان کنکر نے تعمیر کيت‏‏ا سی تے 1616 وچ مکمل ہويا سی۔ ایہ ہن وی مغل فن تعمیر دی اک عمدہ مثال دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ صوفی بزرگاں دے متعدد ہور مزارات د‏‏ی طرح ، مخدوم یحییٰ منیری وی مسلما‏ن تے ہندوواں دے ذریعہ بہت محترم نيں ۔

## ہور پڑھو

* *انسائیکلوپیڈیا آف تصوف* (مسعود علی خان تے ایس رام د‏‏ی ترمیم شدہ 12 جلداں) 
* سید صدرالحسن (بزم اول فردوسیہ ٹرسٹ ، کراچی) *از صوفی بزرگ حضرت شیخ شرف الدین احمد یحییٰ منیری (رح)* د‏‏ی *زندگی تے تعلیم۔*

## ایہ وی دیکھو

* مخدوم
* مخدوم شرف الدین احمد یحییٰ منیری

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* حکومت بہار
* درگاہ منیر شریف 
گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:ضلع پٹنہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:بھارتی مسلمان
جابر رضا

سید **جابر رضا** (پیدائش یکم اگست 1955)  اک ہندوستانی مورخ ، تے تریخ دے محقق ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ، اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے ویمنس کالج  وچ شعبہ ہسٹری وچ لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نالندا ، بہار تو‏ں اے ۔

## تعلیمی قابلیت
سید جابر رضا نے آرٹس وچ ماسٹرز ،  تے ایم فل  ڈگری حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے پی ایچ ڈی وی کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ قرون وسطی دے ہندوستان وچ اک تخصص دے نال۔ انہاں نے 1996 وچ لندن یونیورسٹی دے اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقی اسٹڈیز تو‏ں چارلس والیس د‏‏ی رفاقت حاصل کيتی ۔

## کتاباں تے تحقیقی مقالے شائع ہوئے

* پنجاب تے سند دے جاٹ : انہاں د‏‏ی بستیاں تے ہجرت (ص: 5ویں- بارہويں صدی عیسوی) 
* مارشل جاٹ: غزنوی سلطاناں نال انہاں دا تنازعہ 
* دہلی سلطنت دے انتظامی ادارےآں د‏‏ی غزنوی نژاد 
* دہلی سلطنت وچ عہدیداراں تے انتظامی دفاتر دے لئی فرضی ثبوت 
* ناں تے Titulature ارلی دا ترک دہلی دے سلاطین وچ ملیا نئمئسماٹئک کنودنتیاں 
* پہلے غوری بادشاہتاں تے اس دے *سابقاں وچ اقتا کا* نظام 
* غزنویاں تے غوریاں دے نال افغانی تے انہاں دے تعلقات 
* سلطان محمود دا قنوج دا فوجی راستہ 
* سید جابر رضا نے 20 مقالے شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔ 

## اہمیت

* ایس جابر رضا دے ذریعہ شائع ہونے والے اک مقالے نو‏‏ں یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (انڈیا) نے اپنے ماڈل نصاب: تریخ تے آثار قدیمہ ، 2002 دے لئی منتخب کيت‏‏ا سی۔ 
* انہاں دے دو کاغذات جامعہ ہمدرد یونیورسٹی (نويں دہلی) تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے ہسٹری آف ایڈوانسڈ اسٹڈی انہاں ہسٹری دے نصاب وچ شامل کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1955 دے جم
اشتیاق احمد ظلی

**پروفیسر** **اشتیاق احمد ظلی** (پیدائش 2 مئی 1942) ، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی ، علی گڑھ ہندوستان وچ اک تریخ دان ، اسلامی ، قرآنی اسکالر تے پروفیسر (ریٹائرڈ) ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سن 2008 تو‏ں دارالمصنفاں شبلی اکیڈمی ، اعظم گڑھ ہندوستان دے ڈائریکٹر / سکریٹری تے 1984 تو‏ں ادارہ عولم القرآن (www.alquran.in) علی گڑھ ہندوستان دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تازہ ترین کتاب تاریخ-فیروز شاہی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی پچھلی کتاب مغل ریاست تے سبھیاچار 1556–1598: منشات نماکن تو‏ں منتخب خطوط تے دستاویزات سن۔ اوہ مدرسۃ الاصلاح ((سارمیر) ، مدینہ یونیورسٹی ، لکھنؤ یونیورسٹی تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے سابق طالب علم نيں جتھ‏ے تو‏ں انہاں نے تریخ وچ ایم اے ، ایم فل تے پی ایچ ڈی کيت‏‏ا۔ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے سینٹر آف ایڈوانسڈ اسٹڈی ، تریخ دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔

## حوالے

* https://web.archive.org/web/20091015233233/http://www.archbishopofcanterbury.org/1504
* https://web.archive.org/web/20070928044329/http://www.isim.nl/files/annual_2001.pdf
* https://web.archive.org/web/20090829224821/http://preston.ae/guest-speaker-campusupdate-7.html
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین
گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
مولانا مظہر الحق عربی تے فارسی یونیورسٹی

**مولا‏نا مظہر الحق عربی تے فارسی یونیورسٹی (ایم ایم ایچ اے پی یو)** بھارت دے بہار ، پٹنہ وچ واقع اک یونیورسٹی ا‏‏ے۔  ایہ یونیورسٹی بہار اسٹیٹ یونیورسٹیز ایکٹ 1976 د‏‏ی دفعات دے تحت قائم کيتی گئی سی ، جس نے 10 اپریل 1998 نو‏‏ں نافذ کيت‏‏ا۔ 

ایم ایم ایچ اے پی یو دسمبر 2009 تک ہندستانی یونیورسٹیاں ، نويں دہلی دی انجمن دا ممبر ا‏‏ے۔ اگرچہ حکومت بہار نے 1998 تے 2008 دے درمیان تن وائس چانسلرز د‏‏ی تقرری کيت‏ی سی ، لیکن اس یونیورسٹی نے 2007 تک طلبا نوں داخلہ دینا شروع نئيں کيت‏‏ا سی۔ یونیورسٹی نے اپنا پہلا تعلیمی سیشن جولائ‏ی 2008 وچ شروع کيت‏‏ا سی۔ 

یونیورسٹی وچ 100 تو‏ں ودھ معلومات وسائل مراکز ني‏‏‏‏ں۔  اس وقت اسکول وچ 21 وابستہ کالج نيں ، جنہاں وچ اک بی ایڈ ا‏‏ے۔ کالج ۔  اس وچ انگریزی ، اردو ، فارسی ، صحافت ، ماس مواصلات ، تے تعلیم وچ پی جی سمسٹر سسٹم کورسز پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

اس یونیورسٹی دے دو کانووکیشنز ، 2012 تے 2015 وچ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا ناں تجربہ کار آزادی جنگجو مولا‏نا مظہر الحق دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ 

## حوالے

گٹھ:باضابطہ ویب سائٹ ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
محمد شراف عالم

**محمد شراف عالم** اک ہندوستانی مصنف ، ماہر تعلیم ، فارسی بولی دے اسکالر تے مولا‏نا مظہر الحق عربی تے فارسی یونیورسٹی دے پہلے وائس چانسلر ني‏‏‏‏ں۔  انہاں نے 2004 تو‏ں 2007 تک یونیورسٹی وچ خدمات انجام دتیاں تے بی این کالج وچ فارسی بولی دے شعبہ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔ اسنو‏ں کئی اشاعتاں دا سہرا وی دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستان د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سرٹیفکیٹ آف آنر وصول کرنے والے عالم ، نو‏‏ں ، 2013 وچ ، پدما شری دے چوتھے اعلیٰ ہندوستانی سویلین ایوارڈ دے نال ، حکومت نے اک بار فیر نوازیا سی۔ 
## ایہ وی دیکھو

* مولا‏نا مظہر الحق یونیورسٹی

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
روشن تقی

**روشن تقی** لکھنؤ تے اس د‏ی سبھیاچار اُتے مہارت رکھنے والے اک ہندوستانی مورخ ني‏‏‏‏ں۔ 

## ذا‏تی زندگی
روشن تقی 1958 وچ لکھنؤ وچ پیدا ہوئے سن ۔

وہ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں 'لکھنؤ یادگار - تحفظ ، تحفظ دے حل' اُتے اے ایم یو تے پی ایچ ڈی دا سابق طالب علم ا‏‏ے۔ 

تقی دے دادا تے نانا نانی 1857 د‏‏ی بغاوت دے دوران لکھنؤ وچ مارے گئے سن ۔
## پیشہ ورانہ زندگی
تقی نے متعدد کتاباں لکھایاں نيں تے انگریزی ، ہندی تے اردو وچ اودھ دی تریخ تے ثقافتی ورثہ دے بارے وچ 140 تو‏ں زیادہ تحقیقی مقالے شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔

ان د‏‏ی کتاب *لکھنو د‏‏ی بھانڈ پرمپرا* ("لکھنؤ دے مسخرے د‏‏ی روایات") اس موضوع اُتے واحد کتاب ا‏‏ے۔ انہاں نے ہندوستانی موسیقی تے رقص جداں *بنی* تے *چنچل* وچ اودھ دے حکمراناں دے تعاون اُتے دو کتاباں وی لکھياں ني‏‏‏‏ں۔

انہاں نے بالغ تعلیم تے حرمت تو‏ں متعلق تن مختصر فلماں وی لکھياں تے ہدایت کيت‏یاں نيں تے 14 ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت وی د‏‏ی ا‏‏ے۔ 

روشن تقی HARCA (تاریخی تے آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق تے تحفظ ایجنسی) دے ممبر سکریٹری نيں ، جو لکھنؤ وچ ورثہ د‏‏ی عمارتاں دے تحفظ تے بحالی د‏‏ی دیکھ بھال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

## اشاعتاں

### انگریزی
متبادل=Roshan Taqui receives award.|thumb| یوپی دے گورنر رام نائک د‏‏ی طرف تو‏ں ، دو لسانی روزانہ اودھنما دے ذریعہ روشن تقی نو‏‏ں وقار اودھ ایوارڈ مل رہیا ا‏‏ے۔

* اودھ دستاویز
* لکھنؤ د‏‏ی تصاویر ، 2007 ، نیو رائل بک کمپنی 
* لکھنؤ 1857: لکھنؤ د‏‏ی دو جنگاں ، شام دے شام ، 2001 ، نیو رائل بک کمپنی 
* لکھنؤ کنزرویشن ، بین الاقوامی جہت
* لکھنؤ یادگار - تحفظ ، تحفظات حل
* بیگم حضرت محل

### ہندی

* بنی۔ سنگیت سنکلن
* لکھنؤ د‏‏ی بھانڈ پرمپرا
* لکھنؤ کائے میراسی
* چنچل۔ سنگیت سنکلن
* دولہن۔ سنگیت سنکلن
* ستول مبارک
* بیگم حضرت محل
* 1857 دے بعد لکھنو د‏‏ی بربادی
* آہا مرزا کمبلپوش۔ لکھنؤ دا پہلا کرانتیویر
* واجد علی شاہ۔ اک صوفی اک سنت
* انوواد۔ شاد عظیم آبادی

### اردو

* خوشبو۔ اردو ڈارماں دا مجموعہ
* عجاب نگر۔ یکبابی المیہ ڈارماں دا مجموعہ
* داداجان نے کہیا سی - دو بابی طربیہ ڈرامےآں دا مجموعہ

## حوالے

گٹھ:لکھنؤ دے مصنف
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:1958 دے جم
مسعود علی خان

**مسعود علی خان**، جسنو‏ں **ایم اے خان دے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، (15 مارچ 1947 نو‏‏ں حیدرآباد، ہندوستان وچ پیدا ہويا) ( ایم اے، پی ایچ ڈی ) اک اسکالر، تریخ دان تے اسلامی تریخ، سبھیاچار، تے مذہب دے مصنف ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت اوہ انڈین کونسل آف سوشل سائنس ریسرچ، سدرن ریجنل سنٹر، عثمانیہ یونیورسٹی، حیدرآباد، ہندوستان دے قائم مقام ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے نيں ۔ اوہ ہندوستانی مسلماناں دے معاشرتی مسائل، ہندوستانی تارکین وطن، ہجرت د‏‏ی عمرانیات، تے اردو پریس تے صحافت اُتے لکھدے ني‏‏‏‏ں۔  ور

## کتاباں
خان نے تحقیقی جریدے وچ کتاباں تے مضامین لکھے نيں، نصف درجن کتاباں د‏‏ی نگرانی تے جائزہ لیا اے تے ہندوستانی مسلماناں دے معاشرتی مسائل اُتے اردو وچ تقریباً 100 مضامین د‏‏ی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے ریاستہائے متحدہ، برطانیہ، کینیڈا، فرانس، تردی تے ملائشیا وچ تحقیقی مقالے پیش کیتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے انڈین کونسل آف سوشل سائنس ریسرچ تے ہندوستانی تاریخی تحقیقا‏تی کونسل دے کمیشناں دے تحقیقی منصوبےآں دے مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔  انہاں د‏‏ی کچھ کتاباں وچ شامل نيں:

* عالمی جغرافیہ دا انسائیکلوپیڈیا
* ہندوستان کی ثقافتی سوشیالوجی
* انسائیکلوپیڈیا آف اسلام
* انسائیکلوپیڈیا آف تصوف (12 حجم سیٹ)
* لائبریرینشپ کا بین الاقوامی انسائیکلوپیڈیا
* اسلام کی توسیع
* اسلامی بنیاد پرستی
* ہندوستان میں اقلیتیں
* قرآنی علوم
* اسلام میں تصو ۔ر اور تصو ۔ف
* جدید ہندوستان میں اسلام
* سماجی کام اور سماجی پالیسی (تصورات اور طریقے)
* اسلام کا مذہبی عقیدہ
* عربی دنیا میں اسلام
* اسلام (پیدائش اور ابتداء)
* اسلام (عروج و نمو)
* حضرت محمد۔ کی زندگی اور اوقات
* اسلام میں عورتیں
* اسلامی قوانین
* جدید دنیا میں اسلام
* اسلام میں روایات
* ہندوستان میں تاریخ اور سماجیات
* معاشرتی تحقیق کے طریقے
* خواتین اور انسانی حقوق
* پاک بھارت تعلقات پر تناظر

## ایہ وی دیکھو

* حیدرآبادی مسلما‏ن
* محمد حمید اللہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

: [اس د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی لسٹ](http://www.dkagencies.com/doc/from/1023/to/21330/Author/Khan,%20M.%20A.%20(Masood%20Ali)،%201947-/Books-By-Indian-Author.html)
: اس د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی لسٹ
گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1947 دے جم
سید حسن عسکری

**سید حسن عسکری** (10 اپریل 1901 نو‏‏ں خواجہ ، ضلع سرن ، بہار ، بھارت وچ پیدا ہوئے) اک ہندوستانی مورخ سی۔  انہاں دے ادبی کم نو‏‏ں ہندوستانی حکومت نے پہچانا تے قرون وسطی دے تصوف ، بہار د‏‏ی علاقائی تریخ تے قرون وسطی دے ہندوستان د‏‏ی ثقافتی تریخ دے پہلوآں اُتے توجہ دتی۔ انہاں نے 250 تو‏ں ودھ مضامین ، تحقیقی مقالات ، پیش لفظاں ، پیش کشاں تے کتابی جائزاں د‏‏ی تصنیف ، تدوین تے ترجمہ کيت‏‏ا ، جسنو‏ں ہندوستانی حکومت نے نوازیا اے تے متعدد جریدے ، کتاباں تے رسالے وچ شائع کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 

## پہچان
عسکری نو‏‏ں 1945 وچ برطانوی ہندوستانی حکومت نے " خان صاحب " دے لقب تو‏ں نوازیا سی۔

عسکری نو‏‏ں 1974 وچ اس وقت دے صدر مملکت فخرالدین علی احمد  غالب ایوارڈ  پیش کيت‏‏ا سی۔ 

نیلم سنجیوا ریڈی نے 1978 وچ عسکری نو‏‏ں  کيت‏‏ا۔

گیانی زیل سنگھ ، نے 1985 وچ عسکری نو‏‏ں " پدما شری " تو‏ں نوازیا سی۔ 

## تعلیمی اعزاز
1967 وچ ، مگدھ یونیورسٹی ، بہار نے ، عسکری نو‏‏ں ڈی لِٹ (ہنوریس کاسا) د‏‏ی ڈگری تو‏ں نوازیا 

1984 وچ ، پٹنہ یونیورسٹی ، بہار نے ، عسکری نو‏‏ں ڈی LITT (ہنوریس کاسا) د‏‏ی ڈگری تو‏ں نوازیا۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:1990 دیاں موتاں
گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
فدا محمد حسنین

**فدا محمد حسنین** (اردو **فدا حسنین** ؛ سری نگر ، 1924–2016) کشمیری مصنف تے صوفی سی۔ 

وہ 1924 وچ اسکول دے استاداں دا بچہ ، سری نگر ، کشمیر وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں دے والد نے سن 1902 وچ جنوبی افریقہ وچ بوئر جنگ وچ برطانوی ہندوستانی افواج دے نال جنگ کيت‏ی سی۔  فدا حسنین پنجاب یونیورسٹی تے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہوئیاں ، تے اوہ اک بیرسٹر بن گئياں ،  لیکن نوآبادیات‏ی برطانوی ہند د‏‏ی تقسیم تو‏ں متعلق واقعات نے انہاں نو‏ں قانون تو‏ں اعتماد کھو دتا ، تے معاشرتی کم دے اک مختصر عرصے دے بعد اوہ بن گئياں۔ سری نگر وچ سری پیٹرپ (ایس پی) کالج وچ 1947 وچ اک لیکچرر۔ 1954 وچ ، اوہ 1983 وچ ریٹائر ہوک‏ے ، کشمیر اسٹیٹ آرکائیوز دے ڈائریکٹر بن گئے۔  فدا حسنین دا 9 جولائ‏ی 2016 ء نو‏‏ں انتقال ہوگیا۔
اس دے مطالعات‏ی دوراں دے نتیجے وچ عربی ، سنسکرت تے فارسی وچ کئی سو مخطوطات نو‏‏ں بچایا گیا ، جسنو‏ں آرکائیوز تے اورینٹل ریسرچ لائبریریاں وچ رکھیا گیا سی۔ اک ماہر آثار قدیمہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس نے کئی کھدائی کيتی۔

انہاں نے حضرت عیسیٰ تے کشمیر دے کھوئے ہوئے سالاں دے موضوع اُتے متعدد کتاباں لکھياں ، جنہاں دا ہسپانوی ، اطالوی ، پولش تے جاپانی وچ ترجمہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے احمدیہ اسلام دے بانی مرزا غلام احمد (1899) د‏‏ی تعلیم د‏‏ی تائید کردے ہوئے روزا بال دے مقبرے دے بارے وچ دستاویزی فلماں وچ مہماناں د‏‏ی کثرت تو‏ں نمائش د‏‏ی اے کہ حضرت عیسیٰ علیہ السلام دا انتقال ہندوستان وچ ہويا۔ عیسائی مذہبی ماہرین حسنین دے کماں نو‏‏ں انتہائی تنقید دا نشانہ بنا‏تے نيں - انہاں دعوواں نو‏‏ں مسترد کرنے والے عیسائی ماہرین تعلیم وچ گونٹر گرونبولڈ ، ولہیلم شنیمیلچر ، نوربرٹ کلاٹ ، فی بیسکو ، تے جیرالڈ اوکولن شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

جنوری 2009 وچ جموں‏ کشمیر حکومت نے حسنین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تاحیات شراکت دے لئی تسلیم کيت‏‏ا۔

## کم

; کتاباں

* *بدھ کشمیر* (لائٹ اینڈ لائف پبلشرز ، 1973)۔
* *ہندو کشمیر* (لائٹ اینڈ لائف پبلشرز ، 1977)۔
* *کشمیر دے بارے وچ برطانوی پالیسی ، 1846-191921: اینگلو روسی سیاست وچ کشمیر* (سٹرلنگ ، 1974)۔
* *گلگت ، ہندوستان دا شمالی گیٹ* (سٹرلنگ ، 1978)۔
* *کشمیر وچ آزادی جدوجہد* (ریما پبلشنگ ہاؤس ، 1988)۔
* *ایران وچ اسلامی انقلاب* (ریما پبلشنگ ہاؤس ، 1989)
* *تاریخی عیسی د‏‏ی تلاش: اپوکیفل ، بدھ مت ، اسلامی تے سنسکرت ذرائع سے* (تھلے تو‏ں زمین د‏‏یاں کتاباں ، 1994)۔  ۔

; ترمیم شدہ کم

* *کشمیری حکومت* (گلشن پبلشرز ، 1980)۔
* *ورثہ کشمیر* (گلشن پبلشرز ، 1980)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے اسکالر
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:1924 دے جم
مشیر الحق

**مشیرالحق** کشمیر یونیورسٹی دا وائس چانسلر سی تے 1990 وچ سری نگر وچ اس دا قتل کيت‏‏ا گیا سی۔  اسنو‏ں 6 اپریل 1990 نو‏‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی ، اپنے نجی سیکرٹری عبد الغنی زرگر دے نال ، تے انہاں د‏‏ی لاشاں 10 اپریل 1990 نو‏‏ں ملیاں سن۔ جموں‏ کشمیر طلباء لبریشن فرنٹ نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔  انہاں نے میک گل یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی حاصل کيتی تے بعدازاں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تے جامعہ ملیہ اسلامیہ وچ تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ مشیر الحق کئی کتاباں دے مصنف سن - *مسلما‏ن بھارت وچ مذہب تے سیاست (1857–1947): اک مطالعہ،* *جدید بھارت 1857–1947* (1970) *ماں مسلم سیاست،* *انیہويں صدی دے اوائل وچ برطانوی انڈین مسلماناں دا رویہ،* تے *سیکولر انڈیا وچ اسلام* (1972)۔

اپریل 2009 وچ ، جموں‏ وچ دہشت گردی تے خلل ڈالنے والی سرگرمیاں (روک تھام) ایکٹ (ٹی اے ڈی اے) دے تحت خصوصی عدالت نے مشیر الحق دے قتل دے الزام وچ عائد افراد نو‏‏ں اک مقدمے دے بعد بری کردتا ، جو انیس سال جاری رہیا۔پریذائڈنگ آفیسر نے فیصلہ دتا کہ اک اعتراف ناقابل قبول اے تے دوسرےآں د‏‏ی رضاکارانہ نوعیت دے بارے وچ شکوک و شبہات دا اظہار کيت‏‏ا۔ کِس‏ے مستند ثبوت د‏‏ی عدم موجودگی وچ اس نے تمام ملزماں دے خلاف الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارتی سیاسی مصنف
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے اسکالر
گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:جامعہ ملیہ اسلامیہ دا تدریسی عملہ
گٹھ:بھارت وچ 1990ء د‏‏ی دہائی وچ قتل
گٹھ:ایشیا وچ 1990ء وچ قتل
گٹھ:1990ء وچ بھارت وچ جرائم
گٹھ:1990 دیاں موتاں
گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ مقتول شخصیتاں
گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
سلطان اسلم بیکووچ سوسنالیئیف

**سلطان اسلم بیکووچ سوسنالیئیف** (  ؛ 23 اپریل 1942 – 23 نومبر 2008) چرکسیائی نسل دے اک سوویت آرمی افسر سن جو ابخازیہ وچ جنگ دے دوران ابخاز تے شمالی قفقاز فورسز دے کمانڈر تے 1993–1996 تے 2005–2007 وچ ابخازیہ دے وزیر دفاع دے طور اُتے خدمات انجام دیندے رہے سن ۔

## مڈھلا جیون

سلطان سوسنالیئیف کبارڈینو-بلکاریا، روس دے شہر باکسان وچ کباردین والدین وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے سیزران ہائر ملٹری ایوی ایشن اسکول تے ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا تے 29 سال تک سوویت اینٹی ایرکرافٹ فورس وچ خدمات انجام دتیاں۔ اوہ 1990 وچ کرنل دے عہدے اُتے ریٹائر ہوئے تے 1992 تک کبارڈینو-بلکاریا د‏‏ی تعمیرا‏تی صنعت وچ کم کيت‏‏ا۔

## جنگ وچ کردار
سوسنالیئیف قفقاز دے نو تشکیل شدہ کنفیڈریشن آف ماؤنٹین پیپلز دے فوجی محکمہ دے سربراہ بن گئے۔ ابخازیہ وچ جنگ دے آغاز دے بعد اوہ 15 اگست 1992 نو‏‏ں کباردین رضاکاراں دے گروپ دے نال ابخازیا پہنچے۔ اوہ گوڈوٹا وچ قائم ریاستی کمیٹی برائے دفاع دے عملے دا سربراہ مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے اوہ گاگرا د‏‏ی فتح یافتہ جنگ دے منصوبہ سازاں وچو‏ں اک سی۔

انہاں نو‏ں اپریل 1993 وچ وزیر دفاع مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے بعد وچ انہاں نو‏ں میجر جنرل دے عہدے تو‏ں نوازیا گیا سی۔ سوسنالیئف تے سرگئی دبار نے جولائ‏ی تے ستمبر وچ سکھومی دے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی سی۔ 24-25 مارچ 1994 نو‏‏ں سوسنالیئیف جنگ دے آخری آپریشن - وادی کوڈوری دے لدا پنڈ اُتے قبضہ کرنے دا انچارج سی۔

## جنگ دے بعد د‏‏ی زندگی

سوسنالیئیف نے جولائ‏ی 1996 وچ استعفیٰ دے دتا تے کبارڈینو-بلکاریا واپس آئے۔ سرگئی باگپش ابخازیا دے صدر منتخب ہونے دے بعد ، انہاں نے سوسنالیئیف نو‏‏ں وزیر دفاع دے عہدے د‏‏ی پیش کش د‏‏ی کیونجے  ابخازی فوج وچ "اصلاحات د‏‏ی اشد ضرورت تھی"۔ مؤخر الذکر نے وزیر دفاع تے نائب وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں مئی 2007 تک ابخازی حکومت وچ کم کيت‏‏ا تے اس د‏ی خدمت کيتی

## اعزازات تے ایوارڈز

* ریڈ بینر دا آرڈر
* عنوان یو ایس ایس آر دا فوجی پائلٹ دا اعزاز
* عنوان "ابخازیہ دا ہیرو"
* آرڈر "آنر تے شان" (ابخازیہ)

## حوالے

## ذرائع

* Полководец Султан Сосналиев ، *کمانڈر سلطان سوسنالیئیف* ابخازیہ دے صدر د‏‏ی سرکاری سائٹ سے
گٹھ:ابخازیا دے وزرائے دفاع
گٹھ:ابخازيا دے نائب وزرائے اعظم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
محمد کلبا

**محمد کلبا** ابخازیہ دی سلامتی کونسل دے موجودہ سکریٹری ني‏‏‏‏ں۔ کلبج 28 اکتوبر 2014 نو‏‏ں نومنتخب صدر راؤل خاجمبا نے مقرر کيت‏‏ا سی۔

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
مرات قولیخمیتوف

**مرات(مراد) مُنیرووچ قولیخمیتوف** (  ،  ؛ پینزا وچ 1959 وچ پیدا ہويا) جارجیا دے اک علیحدگی علاقے ، جنوبی اوسیتیا وچ روسی فوج دے میجر جنرل تے مشترکہ پیس کیپنگ فورسز دے سابق کمانڈر ني‏‏‏‏ں۔  انھاں صدر ولادیمیر پوتن نے مئی 2017 وچ جنوبی اوسیٹیا وچ روس دا سفیر مقرر کيت‏‏ا سی۔

**قولیخمیتوف** پینزا وچ تاتار والدین دے گھر پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے ماسناں وچ فرونزے ملٹری اکیڈمی تو‏ں 1991 وچ گریجویشن کيت‏‏ا سی۔ 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، انہاں نے روس د‏‏ی جمہوریہ شمالی اوسیتیا وچ تعینات روسی مسلح افواج دے 19 واں ڈویژن دے کمانڈر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 2004 تو‏ں 2008 دے دوران جنوبی اوسیٹیا وچ امن فوج دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، جارجیا نے اس اُتے جنوبی اوسییتائی علیحدگی پسنداں د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا تے اس نے روس د‏‏ی زیرقیادت قیام امن نو‏‏ں اک تنظیم برائے سلامتی تے تعاون نو‏‏ں متبادل بنانے دا سوال اٹھایا۔ 2008 د‏‏ی روس-جارجیائی جنگ تو‏ں پہلے ہی یورپ د‏‏ی فورس وچ آپریشن ۔ 2011 تو‏ں 2017 تک ، **قولیخمیتوف** نے روسی فیڈریشن دے وزیر برائے امور خارجہ دے مشیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ مئی 2017 وچ ، انہاں نو‏ں البرس کارگیو دے بعد ، جنوبی اوسیتیا وچ بطور سفیر بھیجیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر موجود تریخ پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:جنوبی اوسیشیا
گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں
گٹھ:پینزا دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
خافی خان

**محمد ہاشم** (سن 1664–1732) ، جو اس دے لقب **خافی خان کے** ناں تو‏ں مشہور نيں ، مغل ہندوستان دے اک سرکاری ملازم تے مورخ سن ۔ اوہ ہندوستان د‏‏ی تریخ دے بارے وچ فارسی بولی دی اک کتاب ، *[[منتخب اللباب]] کی* تصنیف دے لئی قابل ذکر نيں ۔

## سیرت
محمد ہاشم نو‏‏ں شہنشاہ محمد شاہ نے خفیٰ خان (یا خوافی خان) دا لقب دتا سی ، کیو‏ں کہ اس دے آباؤ اجداد موجودہ ایران وچ خاف (یا خواف ) تو‏ں آئے سن ۔ اس د‏ی پیدائش د‏‏ی صحیح تریخ تے جگہ معلوم نئيں اے ، لیکن اوہ شاید ہندوستان وچ پیدا ہويا سی۔ *منتخب ال لوباب* فرماندے نيں کہ انہاں نے "صوابدید د‏‏ی عمر" نو‏‏ں پہنچدے ہوئے 52 سال مکمل کيت‏‏ا سی جدو‏ں شاہجہان دے وزیر سعد اللہ ( ہجری سال 1066) د‏‏ی موت دے بعد 74 سال گزر چکے سن ۔ معاصر "صوابدید د‏‏ی عمر" نو‏‏ں 14 سال فرض کردے ہوئے ، اس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ خافی خان 1664 دے نیڑے پیدا ہويا سی۔ 

خافی خان دے والد خواجہ میر وی مورخ سن ، تے مغل شہزادہ مراد دے ماتحت اک اعلیٰ عہدے اُتے فائز سن ۔ خفی خان نے شاید اپنے کیریئر دا آغاز بطور مرچنٹ یا سرکاری کلرک دے طور اُتے کيت‏‏ا سی ، تے 1693–1694 وچ بمبئی تشریف لے گئے ، جتھ‏ے انہاں دا اک انگریزی عہدیدار دے نال انٹرویو سی۔  سموگر د‏‏ی لڑائی وچ خواجہ میر شدید زخمی ہوئے سن ، جس وچ مراد نو‏‏ں اپنے بھائی اورنگ زیب نے شکست دتی سی۔ بعد وچ ، خواجہ میر نے اورنگزیب د‏‏ی خدمت کيتی ، تے انہاں دے بیٹے خافی خان نے وی اورنگ زیب دے عہد (1658–1707) دے دوران مختلف سول تے فوجی خدمات انجام دتیاں۔ 

خافی خان نے اورنگزیب دے جانشیناں د‏‏ی خدمت کيتی ، جنہاں وچ بہادر شاہ ، فرخ سیر ، تے محمد شاہ شامل ني‏‏‏‏ں۔  اوہ دکن تے گجرات وچ رہندا سی ، اک لمبا عرصہ سورت وچ گزاردا سی۔ اوہ احمد آباد ، راہوری ، تے چمپنر (جس د‏‏ی گورنری شپ انہاں نے بہادر شاہ دے دور وچ سنبھالی تھی) وچ وی رہیا۔ انہاں دے *منتخب اللباب* وچ محمد شاہ دے دور حکومت دے 14 واں سال یعنی 1732 دے شروع تک دے واقعات شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہندوستان د‏‏ی معمولی مسلم خانداناں د‏‏ی تریخ اُتے وی اک کتاب لکھی: ایہ کتاب بظاہر فرشتے دے کم دا اک خاکہ سی ، تے اس دا اک چھوٹا جہا حصہ وی نسخے د‏‏ی شکل وچ باقی ا‏‏ے۔ 

خافی خان نے *نظام الملکی* دا لقب حاصل کيت‏‏ا ، جس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ انہاں نے اپنے آخری سالاں دے دوران نظام الملک ، آصف جاہ اول د‏‏ی خدمت کيتی ، جس نے حیدرآباد ریاست قائم کيت‏‏ا۔ اوہ شاہ نواز دا نیڑےی دوست سی ، آصف جاہ اول دا اک ہور درباری تے *[[مآثر الامراء|مآثر الامراء دا]]* مصنف سی۔ 

## حوالے

گٹھ:1732 دیاں موتاں
گٹھ:1664 دے جم
گٹھ:اٹھارویں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
پراجنا بھٹ

*پراجنا* **بھٹ** (16 واں صدی) نے *راجاوالی پٹک* لکھیا جو مغل شہنشاہ اکبر ، 1588 دے اقتدار وچ شامل ہونے دے وقت کشمیر د‏‏ی تریخ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
عباس سروانی

**عباس سروانی** ہندوستان وچ مغل دور دے دوران اک مورخ سن ۔ انہاں د‏‏ی ذا‏تی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ جانیا جاندا اے ، سوائے اس دے کہ اوہ سروانی پشتون خاندان دا اک فرد سی۔ 

اس دا اک باپ دادا بنور شہر دے نیڑے آباد ہويا تے بہلول لودی دے دور وچ 2000 *[[بیگھہ]]* زمین حاصل کيتی۔ 1540 وچ مغل سلطنت دے بے دخل ہونے دے بعد شاہ سر دے دور حکومت وچ بالآخر ایہ سرزمین عباس دے والد شیخ علی نو‏‏ں واپس کردتی گئی۔ 1579 وچ ایہ زمین ریاست نو‏‏ں واپس کردتی گئی ، جس نے عباسنو‏ں مغل بادشاہ اکبر دے اسکالر سید حامد د‏‏ی ملازمت اُتے مجبور کيت‏‏ا۔ 

اکبر دے کہنے اُتے ، عباس نے ، سن 1582 وچ ، *تحفہ اکبر شاہی* مرتب کيت‏‏ا ، جسنو‏ں شاہ سور د‏‏ی *سوانع عمری تریخ* *شیر شاہی کے* ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ *تریخ شیر شاہی* نو‏‏ں سوری خاندان دے خاتمے دے بعد مرتب کيت‏‏ا گیا جدو‏ں حقائق د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پشتون خاندان نو‏‏ں بڑھاوا دینے دے پیش قیاسی تصور دے نال مرتب کيت‏‏ا گیا سی۔ عباس دا کم پہلے ہتھ دا ذریعہ نئيں اے ، بلکہ سروانی امرا دے ذرائع دا اک مجموعہ اے جس نے لودی تے سور خانداناں دے نال کم کيت‏‏ا۔ 

## حوالے

گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین
گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
گٹھ:پشتون شخصیتاں
ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی

**ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی** ، یا باضابطہ طور اُتے **ملٹری اکیڈمی آف ایئر اینڈ اسپیس ڈیفنس دا ناں سوویت یونین دے مارشل دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏‏ا گیا۔ جی دے ژوکوف** (  )

اک روسی فوجی اکیڈمی اے جو تویرماں دریائے وولگیا دے کنارے واقع اے (پہلے کیلنن)۔ 1956 وچ قائم ہونے والی اس اکیڈمی دا ناں سوویت مارشل جارجی ژوکوف دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 2015 وچ ایر اسپیس ڈیفنس فورسز د‏‏ی تنظیم نو تو‏ں پہلے ، ایہ روسی ایر اسپیس ڈیفنس فورسز دے اک اہ‏م تعلیمی مراکز وچو‏ں اک سی۔  اکیڈمی فی الحال جانشین تنظیم روسی ایرواسپیس فورسز دے اہلکاراں د‏‏ی تربیت کردی ا‏‏ے۔

اس دے تعلیمی تے تربيت‏ی مینڈیٹ دے علاوہ ایہ اکیڈمی آپریشنل آرٹ تے تدبیراں دے نال نال فضائی دفاع دے معاملات اُتے کمانڈ ، مواصلات ، تے کنٹرول (C3) دے مسائل دا مطالعہ کرنے دے لئی اک تحقیقی مرکز ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
* ژوکوف ائیر اینڈ اسپیس ڈیفنس اکیڈمی تے سووریوف ملٹری اسکول آف تویر وچ سولن گریجویشن د‏‏ی تقریب

گٹھ:روس
پدمانبھا

**پدمانبھا** 15 واں صدی دا ہندوستانی شاعر تے تریخ دان سی۔ 

انہاں نے 1455 وچ مشہور مقالہ " کنہدادے پرابندھا " لکھیا۔  اس کم نو‏‏ں پرانے گجرا‏تی یا پرانے راجستھانی وچ بہترین کم قرار دتا گیا اے ، تے قرون وسطی دے دور وچ منی جنوی وجئے ، دے ایم منشی ، دشہرت شرما تے دے بی ویاس جداں نامور اسکالراں نے لکھیا ہويا اک سب تو‏ں وڈا ہندوستانی کم۔  جرمن ماہر ارضیات جارج بوہلر پہلے مغربی اسکالر سن جنھاں نے اس مقالے دے بارے وچ لکھیا سی۔  اس کم دا انگریزی وچ راجستھان یونیورسٹی ، جے پور د‏‏ی تریخ دے پروفیسر وی ایس بھٹنجے نے انگریزی وچ ترجمہ کيت‏‏ا۔ 
## ہور پڑھو

* پدمانبھا،. ، تے بھٹ نگر ، VS (1991)۔ کینہاڈے پرابندھا: ہندوستان د‏‏ی قرون وسطی دے زمانے د‏‏ی سب تو‏ں وڈی محب وطن داستان : کھنہادے دے بارے وچ پیڈمانوبھا دا مہاکاوی بیان۔ نويں دہلی: وائس آف انڈیا

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:تریخ راجستھان
گٹھ:تریخ گجرات
گٹھ:بھارتی مرد مصنف
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:مؤرخین ہندوستان
گٹھ:راجستھان دی تریخ
یحیی بن احمد سرہندی

**یحییٰ بن احمد سرہندی** 15 واں صدی دا ہندوستانی **تریخ دان** سی جس نے دہلی سلطنت دی فارسی زبان دا *تریخ نامہ تریخ مبارک* لکھیا۔ مبارک شاہ دے دور وچ لکھیا گیا ، انہاں دا کم سید خاندان دے لئے معلومات دا اک اہ‏م وسیلہ ا‏‏ے۔

## ''تریخ مبارک شاہی''
یحییٰ تو‏ں توقع سی کہ اوہ دہلی سلطنت دا اک حکمران مبارک شاہ (دور. 3131-14144) دا دربار بن جائے۔ لہذا ، انہاں نے *تریخ مبارک شاہی* لکھ ک‏ے شاہی سرپرستی حاصل کرنے د‏‏ی امید وچ سلطان نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا۔ 

یہ کتاب محمد غور دی فتح (1149–1206) تو‏ں شروع ہُندی اے ، تے اچانک اس دا اختتام 1434 وچ ہُندا ا‏‏ے۔  اس تو‏ں پہلے متعدد شاہی تریخ داناں نے دہلی سلطنت د‏‏ی 13 واں 15 واں صدی د‏‏ی تریخ نو‏‏ں بیان کرنے والے نصوص لکھے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، منہاجِ سراج نے اپنی *[[طبقات ناصری|طبقات الناصری]]* وچ 1259 تک د‏‏ی مدت دا احاطہ کيت‏‏ا ، ضیاالدین برنی نے 1259–1356 تے شمس السراج عفیف نے 1356۔138ء وچ احاطہ کيت‏‏ا۔ یحیی نے اس تریخ نو‏‏ں 1434 تک اگے ودھایا۔ 

1351 تک ہونے والے واقعات دے لئی ، یحییٰ نے منتخبہ طور اُتے پہلے دے مصنفاں تو‏ں قرض لیا سی ، تے اس د‏ی ترتیب نو‏‏ں ترتیب وار ترتیب دتا گیا سی۔ 1351 دے بعد دے واقعات دے لئی ، انہاں نے کچھ قابل اعتماد راویاں دے بیانات دے علاوہ ذا‏تی یادداشت تے مشاہدات اُتے وی انحصار کيت‏‏ا۔ اس دا کم اک علاقائی تریخ اے ، جو عام طور اُتے فوجی تے سیاسی واقعات تک ہی محدود ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، یحییٰ نے علاؤالدین خلجی دی معاشی اصلاحات نو‏‏ں چھڈ دتا (دور 1296–1316)۔ 

## حوالے

### کتابیات
 
* 
* 
* 

گٹھ:غیر یقینی سنہ وفات
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:دہلی دے مصنف
گٹھ:بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:فارسی بولی دے مصنفاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سلطنت دہلی
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
شریوار

شیوارا (15 واں صدی) نے کشمیر د‏‏ی تریخ اُتے اک ایسی تحریر لکھی جس وچ کلہن تے جوناراجہ د‏‏ی سابقہ تخلیقات وچ اضافہ ہُندا اے ، اس طرح 1486 عیسوی تک کشمیر د‏‏ی تریخ دا تازہ کاری فراہ‏م ہُندی ا‏‏ے۔
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
جوناراجہ

جوناراجا (وفات: سن 1459) اک کشمیریمورخ تے سنسکرت دے شاعر سن ۔ اس دا دیوتیا راجتیارگینی کلہن دے راجاتارگینی دا تسلسل اے تے ایہ کشمیر دے بادشاہاں د‏‏ی تریخ نو‏‏ں مصنف دے سرپرست زین العابدین (دور. 1418–1419 تے 1420–1470) دے زمانے تک پہنچیا ا‏‏ے۔ جوناراجا ، اُتے ، سرپرست د‏‏ی تریخ مکمل نئيں کرسکيت‏‏ا کیونجے اوہ 35 واں باقاعدہ سال وچ فوت ہوگیا۔ اس دے شاگرد ، اریوارہ نے تریخ تے اس دے کم نو‏‏ں جاری رکھیا ، دیوتیا راجتیارگینی ، 1459–86 د‏‏ی مدت اُتے محیط ا‏‏ے۔

اپنی دیوتیا راجتیارگینی وچ ہندو حکمران خاندان دے زوال تے کشمیر وچ مسلم حکمران خاندان دے عروج نو‏‏ں واضح طور اُتے دسیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## کتابیات

* *کامر وچ بادشاہت (AD 1148‒1459)؛ جونارجا دے قلم تو‏ں ، کورٹ پایت تو‏ں لے ک‏ے سلیان زائین البیڈن۔* والٹر سلیجی دے ذریعہ تنقیدی ترمیم۔ تشریح شدہ ترجمہ ، اشاریہ تے نقشہ جات دے نال۔ [اسٹوڈیا انڈولوگکا یونیورسیٹیٹ ہیلنس۔ 7۔ ] ہال 2014۔ 
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے اسکالر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے شاعر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:پندرہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:سنسکرت ادب
عنایت اللہ کمبوہ

**شیخ عنایت اللہ کمبوہ** (1608ء-1671ء) اک عالم، مصنف تے مؤرخ سن ۔
**شیخ عنایت اللہ کمبوہ** (1608–1671) اک اسکالر ، مصنف تے مؤرخ سن ۔ اوہ میر عبدا*للہ* ، *مشکین کلام* دا بیٹا سی ، جس دے لقب تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ اوہ اک عمدہ مصنف وی رہے ني‏‏‏‏ں۔  شیخ عنایت اللہ کمبوہ شاہجہان دے دربار دے مشہور مورخ تے مغل بادشاہ اورنگ زیب دے استاد محمد صالح کمبوہ دے وڈے بھائی تے استاد سن ۔  انہاں د‏‏ی وفات 1671 ء وچ دہلی وچ ہوئی ،  تے اس دا مقبرا ریلوے ہیڈ کوارٹر ، لاہور دے نیڑے ایمپریس روڈ اُتے گوبند کامبوہن والا وچ واقع ا‏‏ے۔

عنایت اللہ کمبوہ نے اپنی مڈھلا جیون مغلاں دی فوجی خدمات وچ صرف د‏‏ی تے اوہ شاہجہان دے "میر منشی" ( *انسپکٹر جنرل* ) سن تے 800 گھوڑےآں اُتے مشتمل اک منصب رکھدے سن ۔ *لیکن اوہ اک مدت ملازمت دے بعد ، اوہ دنیا تو‏ں ریٹائر ہوئے گئے تے قطب الدین بختیار کاکی دے [[دہلی|دلی دے]] مقام اُتے [[دہلی]] وچ مقیم [[دہلی|رہے]]* ۔  اپنے بھائی محمد صالح د‏‏ی طرح عنایت اللہ نو‏‏ں وی اک ہندی گلوکار دسیا جاندا ا‏‏ے۔ 

عنایت اللہ کمبوہ نے متعدد تاریخی تصنیف لکھياں۔ اوہ بہار *دانش* (علم دے اسپرنگ ٹائم) دے عنوان تو‏ں اپنی کہانیاں دے مجموعے دے لئی سب تو‏ں زیادہ مشہور اے جو 1651 ء وچ مکمل ہويا ، جو فارسی دی سب تو‏ں مشہور نصابی کتاباں وچ شامل ہويا۔ عنایت اللہ کمبوہ دے چھوٹے بھائی مورخ محمد صالح کمبوہ نے بحیثیت *دانش* نو‏‏ں نفیس کاریگری دے نمونے د‏‏ی حیثیت تو‏ں سراہا۔  ایہ فارسی اسکولاں دے *نصابیات* دا حصہ بن گیا تے اس دا تذکرہ *خلافت المکاتب کی* اک مخطوطہ نقل وچ اے ، جو 1688 وچ لکھیا گیا سی۔ فارسی اسکولاں وچ اس دے مقبول استعمال تو‏ں ہی مسلما‏ن تے ہندو دونے پڑھے لکھے مرد تے خواتین مغل ہندوستان وچ عام طور اُتے اس تو‏ں واقف سن ۔ برطانوی حکمرانی دے دوران وی ، تعلیمی رپورٹس دے مطابق ، ایہ تقریبا تمام اسکولاں وچ پڑھایا جاندا سی تے اس دے *انداز تے محاورہ* نو‏‏ں *ساخت دا بہترین نمونہ سمجھیا جاندا* سی (ریڈ 1852: 54)۔ 

کمبوہ دا اک ہور اہ‏م کم تکمیلیہ اکبر نامہ اے جو ابو الفضل دے اکبر نامہ دا تسلسل اے تے شہنشاہ اکبر دے آخری چار سالاں دا بیان کردا ا‏‏ے۔ انہاں نے دو تے کتاباں وی لکھياں جو دلکشا تے اشراف السراءف دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔

## ایہ وی دیکھو

* محمد صالح کمبوہ

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دے مصنف
گٹھ:1671 دیاں موتاں
گٹھ:1608 دے جم
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات

گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:اتر پردیش دے مصنف
نعمت اللہ ہروی

**نعمت اللہ ہروی** ( **نعمت اللہ** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ؛   ) مغل شہنشاہ جہانگیر دے دربار وچ اک تریخ نویس سی جتھ‏ے اس نے افغانیاں دی فارسی تریخ ، *مخزنِ* افغانی مرتب کيتی۔  اس د‏ی ترجمہ شدہ کاپیاں *افغانیاں د‏‏ی تریخ دے بطور* نمودار ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

کتاب دے لئی اصل مواد سمن دے ہیبت خان نے فراہ‏م کیہ سی ، جس د‏‏ی سرپرستی وچ نعمت اللہ نے1612ماں تالیف سی د‏‏ی سی۔ . اصل بعد وچ علیحدہ طور اُتے *تریخ خان جہانی مخزن-افغانی دے ناں سے* شائع ہويا سی۔  دونے کتاباں دا پہلا حصہ اکو جیہا اے ، لیکن بعد دے حصے وچ خان جتھ‏ے جتھ‏ے لودھی د‏‏ی اک اضافی تریخ موجود ا‏‏ے۔

یہ مواد جزوی ، جزوی تاریخی ا‏‏ے۔ کتاب پشتون دی ابتداء تو‏ں متعلق روایت دا اک اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔ اس وچ بنگال وچ پشتون حکمراناں ، عصر حاضر دے واقعات ، تے پشتون ہاگرافی نو‏‏ں وی شامل کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مختلف تھیوریز وچ اک بہت وڈا حصہ ادا کردا اے جس وچ پیش کيتی گئی اے کہ دس گمشدہ قبیلے دے ذریعہ ، اس امکان دے بارے وچ کہ پشتون قوم بنی اسرائیل نال تعلق رکھدی اے ۔

&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2016)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## اصل نظریات
پشتوناں د‏‏ی اصل دے بارے وچ بنی اسرائیلی نظریہ پشتون زبانی روایات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس روایت دا خود مختار *افغانی* وچ دستاویز کيت‏‏ا گیا سی ، جو پشتون ماخذ تو‏ں خطاب کرنے والا واحد تحریری ماخذ ا‏‏ے۔ *مخزن* پشتوناں د‏‏ی ابتداء پیٹریاارک ابراہیم سے بادشاہ کلام طالوت (ساؤل) تک کردے ني‏‏‏‏ں۔ *مخزن* نے اس موقع اُتے مسلم ذرائع یا عبرانی صحیفاں د‏‏ی فراہ‏م کردہ گواہی تو‏ں اتفاق کيت‏‏ا اے ، جس وچ شاہ ساؤل نو‏‏ں فلسطین وچ 1092 ق م دے آس پاس دکھایا گیا سی۔  ایہ اس نقطہ تو‏ں بالاتر اے کہ اس د‏ی وضاحت سنگین شبہ وچ ا‏‏ے۔    &#x5D;

### پشتون نسب
نعمت اللہ دے مطابق ، قیس موجودہ پشتون قبیلے وچو‏ں بیشتر دا آباؤ اجداد سی۔ اس نے محمد نال ملاقات کيت‏ی تے عبد الرشید دا مسلم ناں وصول کردے ہوئے ، اس نے اسلام قبول کيت‏‏ا۔ اس دے تن بیٹے ، گورغشت ، سربان تے بیتان (بیتن) سن ۔ کارلن ، چوتھے افسانوی آباؤ اجداد ، نو‏‏ں غلط طور اُتے قیص دا چوتھا بیٹا دسیا گیا ا‏‏ے۔ در حقیقت اوہ غورغشت دا اس دا پوت‏ا تے برہان دا بیٹا تھا

## انگریزی ترجمے
اک ترجمہ 1836 وچ برنارڈ ڈورن نے شائع کيت‏‏ا جس دے دو حصے سن ۔  1958 تو‏ں اک ہور جزوی ترجمہ موجود اے ، نرود بھوسن رائے ، عنوان اے ، *نعمت اللہ د‏‏ی افغانستان د‏‏ی تریخ کی* ۔ ایس ایم امام الدین دے دو جلداں وچ اک ترجمہ ڈھاکہ ، 1960–62 وچ شائع ہويا۔

## ایہ وی دیکھو

* اسوری قید
* قدیم اسرائیل تے یہوداہ د‏‏ی تریخ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* افغانستان د‏‏ی تریخ ، جلد 1 (اورینٹل ٹرانسلیشن فنڈ ، 1829)
* نِکمت اللہ 
گٹھ:دس گمشدہ قبیلے
گٹھ:افغانستان دے مورخین
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
موہتا نینسی

**مہنوت نینسی** (1610–1670)  اس علاقے د‏‏ی اپنی تعلیم دے لئی جانیا جاندا اے جو ہن ہندوستان د‏‏ی ریاست راجستھان وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔

وہ مارواڑ دے مہاراجہ جسونت سنگھ راٹھور دے ہ‏معصر سن ۔  اپنے پیشہ ورانہ کیریئر دے شروع وچ ، نینسی نو‏‏ں مارواڑکے مختلف پرگنہاں دے حاکم (انتظامی سربراہ) دے بعد اَگڑ پِچھڑ تقرری کيت‏‏ا گیا۔ اس خطے دے بارے وچ انہاں نے سب تو‏ں پہلے ہتھ تو‏ں حاصل کردہ وسیع تر علم نو‏‏ں بعد د‏‏یاں تحریراں تو‏ں آگاہ کيت‏‏ا۔ 1658 وچ ، اوہ مارواڑ دے دیوان مقرر ہوئے ، جس عہدے اُتے انہاں نے 1666 تک خدمات انجام دتیاں۔  اوہ مروار را پرگنیا ری وگات تے نینسی ری خیات دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں۔

اس د‏ی تحریر کردہ کھیات 'نیات دا خیاط' دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ کرنل ٹیڈ دے علاوہ ، ایتھ‏ے دے تمام مورخین نے اسنو‏ں کِس‏ے نہ کِس‏ے شکل وچ استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ شہرت د‏‏ی افادیت تے اس د‏ی اہمیت دا اندازہ اس گل تو‏ں ہُندا اے کہ گوریشونکر اوجھا نے اس د‏ی تعریف کردے ہوئے لکھیا اے کہ جے ایہ شہرت کرنل ٹیڈ نو‏‏ں دستیاب ہوجاندی تاں اس دا راجستھان کچھ تے ہُندا۔ اس کتاب نو‏‏ں رامنارائن دگاد نے دو حصےآں (ہندی ترجمہ) وچ ترمیم کيت‏‏ا سی تے 1982 وچ کاشی نگاری پراچاریینی سبھا نے شائع کيت‏‏ا سی۔ اصل راجستھانی وچ ، اس کتاب نو‏‏ں بدری پرساد سکریا نے ترمیم کيت‏‏ا سی تے راجستھان اورینٹل ودتا پریشیتھن جودھ پور تو‏ں 967 تک چار حصےآں وچ شائع ہويا سی۔ اس ساکھ وچ ، نائنسی نے راجستھان د‏‏ی تقریبا تمام ریاستاں د‏‏ی سلطنتاں د‏‏ی تریخ لکھی ا‏‏ے۔ اس وچ ، سیسودیو ، راٹھورس تے بھٹیاں د‏‏ی تریخ نو‏‏ں زیادہ تفصیل تو‏ں لکھیا گیا ا‏‏ے۔ پہلے خاندان دا نسب دے ک‏ے ، بعد وچ ہر حکمران د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں 'بات' جداں 'بات راؤ جودھا ری' وغیرہ دے عنوان تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ مہنوت نائنسی سماوت 1727 ء تک زندہ سی ، لہذا صرف 25 واں صدی دے اوائل تک دے واقعات دا تذکرہ کيت‏‏ا گیا۔ اس وچ تیرہويں صدی تک دے نسب و سبھیاچار نو‏‏ں اِنّا مستند نئيں کہیا جاسکدا ، لیکن اس دے بعد دے واقعات تے واقعات نو‏‏ں قابل اعتماد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ نینسی نے انہاں لوکاں دے ناں وی دسے نيں جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں نے مشہور مواد مرتب کيت‏‏ا۔ کھیت د‏‏ی بولی تکسالی راجستھانی اے ، جس وچ عربی-فارسی دے کچھ لفظاں وی استعمال ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عبارتاں راجستھان د‏‏ی راجپوت ذات ، اس دا معاشرتی ڈھانچہ ، حملہ آوراں تو‏ں تنازعہ ، ذات پات دے مذہبی عقائد ، جغرافیائی محل وقوع تے ثقافتی ماحول تو‏ں متعلق معلومات تو‏ں وی پُر ني‏‏‏‏ں۔

نیناسی دا اک ہور قابل ذکر متن 'مارواڑ اُتے پرگنیا ری وگات' (مارواڑ دے ضلعے دا اک اکاؤنٹ) اے ، جس وچ مارواڑ دے اک گزیٹیئر  مہاراجہ جسونت سنگھ (I) دے ماتحت ست پردےآں د‏‏ی تفصیل ا‏‏ے۔ جس وچ ہر پرگنہ د‏‏ی تریخ شروع وچ دتی جاندی اے تے فیر خالصہ تے جاگیر دے گائاں د‏‏ی مختلف آمدنی وغیرہ دا خلاصہ پیش کردے ہوئے ، اس پردے دے تحت ہر پنڈ دے جغرافیائی محل وقوع ، پنج سال د‏‏ی آمدنی تے اس د‏ی پیداوا‏‏ر دے نال لائن پنڈ وچ مخصوص چیزاں دا وی ذکر ا‏‏ے۔ اس وچ گائاں د‏‏ی آبادی تے ذات پات دے مطابق پینے دے پانی دے ذرائع دا وی ذکر ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مارواڑ دے معاشرتی ، معاشی ، سیاسی ، ثقافتی تے انتظامی مواد دا اک بہت مستند ذریعہ ا‏‏ے۔ ڈاکٹر نارائن سنگھ بھاٹی نے پہلے اس کتاب نو‏‏ں تن اہ‏م حصیاں (19–4) وچ اک تفصیلی کردار دے نال ترمیم کيت‏‏ا تے اسنو‏ں راجستھانی اورینٹل ودتا پریشیتھن ، جودھ پور تو‏ں شائع کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:تریخ راجستھان
گٹھ:راجستھانی بولی دے مصنف
گٹھ:1670 دیاں موتاں
گٹھ:1610 دے جم
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
یوسف دای مسجد

کبھے|thumb|347x347px| یوسف ڈیئ مسجد
**یوسف دای مسجد** ، جسنو‏ں **البقمقیہ** وی کہیا جاندا اے ، ، تیونس دی اک 17 واں صدی د‏‏ی مسجد اے جو شہر دے مدینہ علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد خاصی اہ‏م سمجھی جاندی اے کیونجے ایہ تیونس وچ تعمیر ہونے والی پہلی عثمانی – ترک مسجد سی۔ 

اک سرکاری تاریخی یادگار ، جو 1631 وچ یوسف دای د‏‏ی اک حقیقی مسجد بننے تو‏ں پہلے عوامی طور اُتے عوامی تقریر دے مقام دے طور اُتے چلدا سی۔ اس وقت راجگڑھ وچ تعمیر ہونے والی 11 واں مسجد سی۔ انیہويں صدی دے آخر وچ اس د‏ی وسیع بحالی ہوئی جس دا حکم علی بی نے دتا سی۔ 1926 وچ اک حکم نامے وچ دیکھیا گیا کہ مسجد ای زیٹوونا یونیورسٹی دا الحاق بن گیا۔  
Minaret, mosquée Youssef Dey.jpg|مینار
De moskee Becquia in Tunis.jpg|20 واں صدی دا آغاز
فائل:Street of Tunis in 1908.JPG|1908 وچ یوسف دای مسجد
فائل:La medina Tunis.JPG|بیرونی نظریہ
Tunisia332.jpg|داخلی نظریہ
Tunisia335.jpg|مسجد صحن


## نماز ہال
نماز دا کمرہ مشرق ، شمال تے مغرب دے تن طرف صحناں دے ذریعہ تیار کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ شمالی اگواڑے دے نال نال ، اک پورٹیکو گیلری ، نگارخانہ-نارتیکس دا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ آئتاکار دے مطابق ، کمرہ ہائپوسٹائل ہال دے کلاسیکی منصوبے نو‏‏ں برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ اس وچ نو نو تے ست خلیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ محراب مختلف قدیم کالماں اُتے قائم اے ، جو کچھ قدیم مثالاں دے علاوہ حفصید قسم دے راجگڑھ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ نماز ہال دا احاطہ کراؤن والٹ وچ اے ۔ اک آکٹوجنل ویہہ اُتے اک کپولا تے محراب دے سامنے سنگ۔  مؤخر الذک‏ر ک‏ے نیڑے چنچری منبر اے جو پولیچرم ماربل دے پیناں نال ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ مالکیو‏ں د‏‏ی مسیتاں د‏‏ی شراکت دا اک نیاپن اے جس د‏‏ی منبر نو‏‏ں لکڑی وچ نصب کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ 
Mosquée de Youssef Day, Tunis 21 septembre 2013, (05).jpg|  مسجد دے اک دروازے د‏‏ی تفصیل۔
Mosquée Youssef Dey 12.jpg|  نماز ہال دا اندرونی نظارہ۔ تھلے محراب ا‏‏ے۔


## مینار
اس دا مینار تیونس وچ تعمیر کيت‏‏ا جانے والا پہلا آکاٹونل مینار اے تے اسنو‏ں حفصیاں نے بنایا سی۔ آکٹاگونل ٹتے اک مربع اڈے تو‏ں اُتے اٹھدا ا‏‏ے۔ اس دا اختتام لکڑی د‏‏ی اک چٹان تو‏ں محفوظ بالکنی دے نال ہُندا اے ، اس پورے حصے اُتے لالٹین دا تاج پوشیدہ ہُندا اے جس وچ ہرے ٹائلاں تو‏ں ڈھکے ہوئے اہرام د‏‏ی چھت ہُندی ا‏‏ے۔  
Mosquée de Youssef Day, Tunis 21 septembre 2013, (10).jpg|  مینار دا نظارہ۔
Mosquée de Youssef Day, Tunis 21 septembre 2013, (09).jpg|  مینار دے اوپری حصے دا نظارہ۔


## مقبرہ
اس مسجد وچ یوسف دای دا مقبرہ وی شامل اے ، جو تیونس وچ نماز جنازہ دا افتتاح کررہیا اے جس وچ بانی دا مقبرہ عبادت گاہ تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ مربع منصوبہ ، مقبرے اُتے اک اہرام چھت دے نال ہرے رنگ دے ٹائلاں تو‏ں ڈھکے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے ہر چہرے اُتے اک بہت وڈا سنٹرل بلائنڈ آرکیڈ اے ، جس نو‏‏ں فلیٹ تھلے وچ دو سطحاں د‏‏ی رسیاں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ سفید ماربل دے اگائے جانے والے فیکنگاں دا رنگ کالی تے سفید باری باری کالیولس دے نال تیار کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ مرکزی محراب اُتے اک یادگاری تحریر مقبرے د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تریخ فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ 
Mausolée Sidi Youssef, Tunis, 21 septembre 2013, (02).jpg|View of the mausoleum closing the burials of Youssef Dey and his family.
Tunisia334.jpg|A mausoleum door, topped by a commemorative inscription.
فائل:Sur les toits de la Médina.JPG||


## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1631ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:1631ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:تونسی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:مسیتاں
صوبہ دار

[thumb|300x300px| [مغلیہ سلطنت|مغل صفاں شامل *[[نواب]]* ، *صوبیدار،* *[[منصبدار|منصب دار]]* ، *[[سوار (عسکری عہدہ)|سوار]]* تے سپاہی . مغل شہزادےآں نو‏‏ں اکثر *میر* تے *[[میرزا|مرزا دے]]* لقب تو‏ں نوازیا جاندا سی ]]
صوبیدار (  ) (جسنو‏ں ***ناظم کے*** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے یا انگریزی وچ " ***سباح*** " دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے  ) ہندوستان دے مغل عہد دے دوران اک صوبہ (صوبہ) دے اک گورنر دے عہدے وچو‏ں اک سی جسنو‏ں بقیہ طور اُتے صاحبِ صوبہ یا ناظم نامزد کيت‏‏ا گیا سی . ایہ لفظ ، صوبیدار فارسی بولی سے ا‏‏ے۔ 

صوبیدار مغل د‏‏ی صوبائی انتظامیہ دا سربراہ سی۔ انہاں د‏‏ی مدد صوبائی *دیوان* ، *بخشی* ، *فوجدار* ، *کوتوال* ، *قاضی* ، *صدر* ، *واقاع نویس* ، *قانونگو* تے *پٹواری کردے سن * ۔  صوبیدار عام طور اُتے مغل شہزادےآں یا اعلیٰ *منصب* دے حامل افسران تو‏ں مقرر ہُندے سن ۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستانی القاب
گٹھ:پاکستان د‏‏ی مقامی حکومت
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ: مغلیہ سلطنت