open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انورہ تیمور

**سیدہ انورہ تیمور** (پیدائش: 24 نومبر 1936ء- وفات: 28 ستمبر 2020ء) انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی آسام د‏‏ی سواݨی رہنما سی۔ اوہ 6 دسمبر 1980ء تو‏ں 30 جون 1981ء تک آسام د‏‏ی وزیر اعلٰی رہ چکیاں نيں۔

آسام د‏‏ی تریخ وچ اوہ واحد سواݨی تے اقليتی وزیر اعلیٰ دے طور اُتے اپنی مفوضہ ذمے داری نو‏‏ں نبھایا ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی تریخ وچ انورہ تیمور کسی وی ریاست د‏‏ی کی پہلی سواݨی مسلم وزیر اعلٰی رہیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی وزارت اعلٰی دا دور اودو‏ں ختم ہويا جدو‏ں ریاست نو‏‏ں چھ ماہ دے لئی صدر راج دے تحت رکھیا گیا سی۔ 1983ء تو‏ں 1985ء دے بیچ اوہ ايس‏ے ریاست وچ عوامی تعمیرات د‏‏ی وزیر رہیاں۔ 1991ء وچ اوہ آسام وچ وزیر برائے زراعت بݨائی گئياں۔
وہ آل انڈیا یونائیٹیڈ ڈیموکریٹیک فرنٹ وچ 2011ء وچ شام‏ل ہوئیاں۔

## تعلیم
انورہ تیمور علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں معاشیات وچ آنرز د‏‏ی ڈگری رکھدی نيں۔

## ابتدائی کم
انورہ تیمور شروع شروع وچ دیبی چرن برُوعہ گرلز کالج وچ معاشیات د‏‏ی لیکچرر دے طور اُتے کم کيتا۔ 

## وفات
انورہ تیمور دا انتقال 28 ستمبر 2020ء نو‏‏ں دل دا دورہ پڑنے تو‏ں آسٹریلیا وچ ہويا، جتھے اوہ اپنے بیٹے دے نال گذشتہ چار سال تو‏ں سی۔

## عوامی نمائندگی
انورہ تیمور نو‏‏ں آسام اسمبلی (ایم ایل اے) دے لئی 1972ء، 1978ء، 1983ء تے 1991ء وچ منتخب ہوئیاں۔ 1988ء وچ اوہ بھارتی پارلیمان دے نامزد ہوئیاں (راجیہ سبھا)

## حوالے

گٹھ:آسام تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:آسام تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:آسام قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:آسام د‏‏ی سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:آسام دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:بھارتی ریاستاں د‏‏ی سواݨیاں وزرائے اعلیٰ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی سیاست دان سواݨیاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:راجیہ سبھا د‏‏ی سواݨیاں ارکان
گٹھ:ضلع جورہٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:آسام
گٹھ:آسٹریلیا وچ موت
گٹھ:بھارتی سیاسی سواݨیاں
گٹھ:سیاست دان
گٹھ:آسام دیاں شخصیتاں
نگورنو کاراباخ جنگ بندی معاہدہ 2020ء

**سنہ 2020ء نگورنو کاراباخ جنگ بندی معاہدہ** اک جنگ بندی معاہدہ اے جس نے دوسری نگورنو کاراباخ جنگ دا خاتمہ کيتا۔ اس اُتے 9 نومبر، 2020ء نو‏‏ں آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف ، آرمینیا دے وزیر اعظم نکول پشینیان تے روس دے صدر ولادیمیر پوتن نے دستخط کيتے سن ۔ اور ماسکو دے وقت دے مطابق، رات بارہ بجے، 9 نومبر، 2020ء دے بعد تو‏ں ناگورنو کاراباخ دے علاقے وچ تمام دشمنیاں دے خاتمے دا اعلان کيتا۔  خودساختہ جمہوریہ آرتسخ دے صدر آرائیک ہاروتونیان نے وی دشمنی دے خاتمے اُتے اتفاق کيتا۔ 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:آذربائیجان وچ 2020ء
گٹھ:آرمینیا آذربائیجان تعلقات
گٹھ:آرمینیا روس تعلقات
گٹھ:آذربائیجان روس تعلقات
گٹھ:ناگورنو قرہ باغ تنازع
گٹھ:آرمینیا دے معاہدے
گٹھ:آذربائیجان دے معاہدے
گٹھ:روس دے معاہدے
گٹھ:نگورنو کاراباخ دے معاہدے
گٹھ:ولادیمیر پوٹن
میر مفتون

**میر مفتون ** (جم 1962ء بدخشان) اک افغان تاجک نژاد پامیری گلوکار تے موسیقار ا‏‏ے۔ اس دے خاص آلات ڈمبورہ، ہارمونیم تے کیچیک ہن۔ اوہناں دے گیتاں وچّ بدخشان کھیتر اتے اتری افغانستان دے وکھ-وکھ سنگیتک سٹائلاں نوں ملایا جاندا ہے۔ مغرب وچ مفتون نو‏‏ں بنیادی طور اُتے موسیقار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے لیکن افغانستان وچ اسنو‏ں گلوکار دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ فارسی بولن آلے لوکاں دے اتحاد تے بوہت زور دیندے نیں۔

## سوانح عمری
میر مفتون دا جنم 1962 وچّ صوبہ بدخشان دے ضلع اشکاشم وچّ ہویا سی۔ اسنے اٹھ سال دی عمر وچّ ہی گاؤن اتے سنگیتک ساز سکھنے شروع کیتے اتے نوجوانی وچّ ہی شہرت حاصل کیتی۔  میر مفتون د‏‏ی دو مرتبہ شادی ہوئی اے تے اس د‏ی دوسری بیوی تو‏ں تن بیٹیاں تے اک بیٹا ا‏‏ے۔

## سونگولوجی
* عجب دنیاست این دنیا
* میروی جلوه کنان
* خاله
* رفیق گر بی وفا باشد
* دختر عمو جان
* جان جان یارَکِم
* انار انار
* لعل بدخشان
* تاجیکستان
* من عاشق رامینا
* دلبرکم بیا
* این کابل جانان است
* مادر
* ای وای بر جوانی
* گمانم آرزوهایم به گورستان می‌ماند
* فلک
* گهی بر دل
* گفته‌ها ناگفته می‌ماند چرا
* کار جهان در گذر است
و غیره…

## ایوارڈز
سنّ 2001 وچ اوہناں نوں پرنس کلاز انٹرنیشنل ایوارڈ نال نوازیا گیا، جو کہ نیدرلینڈز دے سبھ توں پرتیشٹھا شاہی انعاماں وچوں اک اے، جو اوہناں دے سنگیتک مہارتاں اتے اتری افغانستان دے لوک سنگیت لئی اک سبھیاچارک ثالثی دے روپ وچ اوہناں دے کردار لئی نوازیا گیا سی۔ 

## وسیلے
 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:زندہ لوک
مغربی عسکری ضلع

**مغربی عسکری ضلع** (Western Military District) (روسی: Западный военный округ) روسی وفاق د‏‏ی مسلح افواج دے چار عملیا‏تی حکمت عملی کمان (operational strategic commands) وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:2010ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:روس دے عسکری ضلعے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
مدینہ حق‌نظرووا

**مدینہ حق نظروا** (  (تاجکی وچ :Мадина Акназарова )  (پیدائش 15 فروری 1998) تاجکستان دا اک گلوکار اے۔ 

## ابتدائی زندگی
مدینہ حق نذروا 15 فروری 1998ء نو‏‏ں خجند دے شہر وچ پیدا ہوئی  ۔ اوہدے ماں پیو بدخشان دے رہن والے سن۔ مدینہ اپنے ٹبر دی اکلی اولاد سی۔ جدوں اوہ 4 سال دی سی، تے اوہدا ٹبر سینٹ پیٹرزبرگ، روس چلا گیا۔ دو سال بعد، اوہ تاجکستان واپس آ گئے، تے مدینہ نے اپنی تعلیم دے پہلے دو سال صوبہ سغد دے چکلاوسک شہر دے اک سکول وچ گزارے۔ جدوں اوہ پرائمری سکول چ پڑھدی سی، اوہدے ماں پیو وکھ ہو گئے۔

دوجی جماعت ختم کرن دے بعد، اوہ سینٹ پیٹرزبرگ واپس چلی گئی۔ مدینہ نے شہر دے سکول نمبر 596 وچ نويں جماعت تک تعلیم حاصل کيتی۔ جدوں اوہ سکول چ پڑھدی سی تے اوہدے اک استاد نے اوہدی گاؤن دی صلاحیت ویکھی تے اوہدے استاد دے صلاح تے اوہ سنگیت دیاں کلاساں چ رلت کردی سی۔ 

2014 وچ ، 9 ویں جماعت مکمل کرنے دے بعد ، مدینہ دا خاندان دوشنبے واپس آئی   ۔ مدینہ نے احمد باباگلوف میوزک کالج، اکیڈمی برانچ (اوپیرا) وچ داخلہ لیا، تے آنرز دے نال گریجویشن کیتا۔ اس دے بعد اوہ موسیقی دے شعبے وچ پیشہ ورانہ طور اُتے کم کرنا شروع کر دتا تے تاجک اسٹیٹ اکیڈمی آف فائن آرٹس وچ اپنی تعلیم جاری رکھی۔ اوہ ایس ویلے فیکلٹی چ چوتھے سال دی پڑھیار اے۔

اج تک، مدینہ حق نظرووا نے دوشنبے، خجند، ماسکو، تے سینٹ پیٹرزبرگ دے شہراں وچ کنسرٹ منعقد کیتے ہن  ۔.

## سونگولوجی

### البمز

## وسیلے
## حوالے
## باہرلے جوڑ
* 
 
گٹھ:1998 دے جم
گٹھ:زندہ لوک
پھرا پھوتھایوتا چولالوک مہاراج

**پھرا پھوتھایوندا چولالوک مہاراج** 
(، 20 مارچ 1737 – 7 ستمبر 1809)، ذا‏تی ناں **تھونگدوانگ** ()، **راما اول** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، مملکت رتناکوسین تے سیام (موجودہ تھائی لینڈ) دے حکمران چکری شاہی سلسلہ دا پہلا بادشاہ سی۔ اوہ 1782ء وچ مملکت تھون بوری دے بادشاہ تاکسین د‏‏ی معزولی دے بعد تخت اُتے بیٹھیا۔ اوہ رتناکوسین (اب بنکاک نو‏‏ں دوبارہ متحد مملکت دے نويں راجگڑھ دے طور پر) دے بانی دے طور اُتے وی منایا جاندا سی۔

## ہور ویکھو
* چکری شاہی سلسلہ

## حوالے

گٹھ:1737 دے جم
گٹھ:1809 دیاں موتاں
گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:بانی فرماں روا
گٹھ:تھائی لینڈ دے فرماں روا
گٹھ:سیام وچ 1780ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ 1790ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ 1800ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:شاہ کش
گٹھ:مملکت رتناکوسین
گٹھ:انیہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:سیام وچ 1782ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی تھائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی تھائی شخصیتاں
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:انیہويں صدی وچ چکری شاہی سلسلہ
تاکسین

**تاکسین** 
(، ،  ) یا **شاہ تھان بوری** (، ; ; تیوچیو: Dên Chao; ویتنامی زبان: *Trịnh Quốc Anh* ; اپریل 17, 1734 – اپریل 7, 1782)
مملکت تھون بوری دا واحد بادشاہ سی۔
وہ مملکت ایوتھایا وچ اک اشرافیہ رہیا سی تے فیر 1767ء وچ ایوتھایا دے دوسرے زوال دے بعد سیام د‏‏ی برمی قبضے تو‏ں آزادی دے دوران وچ تے اس دے بعد سیام دے اتحاد دوران وچ اک وڈا رہنما بن ک‏ے ابھریا سی۔
اس نے تھون بوری شہر نو‏‏ں نويں راجگڑھ دے طور اُتے قائم کیتا، کیونجے ایوتھایا شہر حملہ آوراں دے ہتھو‏ں تقریباً مکمل طور اُتے تباہ ہو چکيا سی۔

## ہور ویکھو
مملکت تھون بوری

## حوالے

گٹھ:1734 دے جم
گٹھ:1782 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:بانی فرماں روا
گٹھ:تھائی فرماں روا
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 1760ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 1770ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:تھون بوری سلسلہ شاہی
گٹھ:سزائے موت یافتہ فرماں روا
گٹھ:سیام وچ 1780ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مملکت تھون بوری
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی تھائی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:ایشیا وچ 1782ء دے قتل
گٹھ:1868 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی سزائے موت
گٹھ:تھائی بدھ شخصیتاں
گٹھ:مقتول فرماں روا
گٹھ:تھائی لینڈ تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں شخصیتاں
مونگکوت

**مونگکوت** 
(; 18 اکتوبر 18041 اکتوبر 1868)
سیام (تھائی لینڈ) دا چوتھا بادشاہ جس دا تعلق چکری شاہی سلسلہ تو‏ں سی، اس دا لقب
**راما چہارم** سی۔ اس نے 1851ء تو‏ں 1868ء تک حکومت کيتی۔

## ہور ویکھو
* مملکت رتناکوسین

## حوالے

گٹھ:1804 دے جم
گٹھ:1868 دیاں موتاں
گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:بدھ فرقےآں دے بانی
گٹھ:تھائی لینڈ دے فرماں روا
گٹھ:سیام وچ 1850ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ 1860ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ملیریا تو‏ں اموات
گٹھ:مملکت رتناکوسین
گٹھ:مونگکوت
گٹھ:انیہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی تھائی سواݨیاں
گٹھ:چکری شاہی سلسلہ
گٹھ:بھکشو
گٹھ:انیہويں صدی وچ چکری شاہی سلسلہ
چولالونگکورن

**چولالونگکورن** 
(، 20 ستمبر 1853 – 23 اکتوبر 1910)
سیام (تھائی لینڈ) دا پنجواں بادشاہ جس دا تعلق چکری شاہی سلسلہ تو‏ں سی، اس دا لقب **راما پنجم** سی۔ اس نے 1868ء تو‏ں 1910ء تک حکومت کيتی۔

## ہور ویکھو
* مملکت رتناکوسین

## حوالے

گٹھ:1853 دے جم
گٹھ:1910 دیاں موتاں
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف د‏ی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:بنکاک دیاں شخصیتاں
گٹھ:تھائی لینڈ دے فرماں روا
گٹھ:چولالونگکورن
گٹھ:انیہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:ویہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:مونگکوت د‏‏ی اولاد
گٹھ:انیہويں صدی وچ چکری شاہی سلسلہ
ناریسارا نوواتیوونگ

**ناریسارا نوواتیوونگ** 
( ; 28 اپریل 1863 – 10 مارچ 1947)
سیام (اب تھائی لینڈ) دے شاہی خاندان دا رکن، وزیر، جنرل تے عالم سی۔

## ہور ویکھو
* مونگکوت

## حوالے

گٹھ:1863 دے جم
گٹھ:1947 دیاں موتاں
گٹھ:تھائی فنکار
گٹھ:تھائی لینڈ دے وزرائے خزانہ
گٹھ:تھائی لینڈ دے وزرائے دفاع
گٹھ:تھائی لینڈ دے وزرائے آوا جائی
گٹھ:بادشاہاں دے بیٹے
گٹھ:تھائی شہزادے
گٹھ:تھائی شخصیتاں
گٹھ:مونگکوت د‏‏ی اولاد
گٹھ:انیہويں صدی وچ چکری شاہی سلسلہ
گٹھ:ویہويں صدی وچ چکری شاہی سلسلہ
پھرا پھوتالویتا ناپھالال

**پھرا پھوتالویندا ناپھالال** 
سیام (تھائی لینڈ) دا دوسرا بادشاہ جس دا تعلق چکری شاہی سلسلہ تو‏ں سی، اس دا لقب
**راما دوم** سی۔ اس نے 1809ء تو‏ں 1824ء تک حکومت کيتی۔

## ہور ویکھو
* مملکت رتناکوسین

## حوالے

گٹھ:1767 دے جم
گٹھ:1824 دیاں موتاں
گٹھ:ایشیا وچ انیہويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:تھائی شاعر
گٹھ:تھائی لینڈ دے فرماں روا
گٹھ:سیام وچ 1800ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ 1810ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ 1820ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مملکت رتناکوسین
گٹھ:انیہويں صدی دے تھائی فرماں روا
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی تھائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی تھائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ چکری شاہی سلسلہ
آدریان ششم

**پوپ آدریان ششم** ()
9 جنوری 1522ء تو‏ں 14 ستمبر 1523ء نو‏‏ں اپنی موت تک کاتھولک کلیسیا دے سربراہ تے پاپائی ریاستاں دے حکمران رہ‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Pope Adrian VI to Francesco Chieregati, Nov. 25, 1522
* Luther, corruption in the Catholic Church, the need for reform, etc.
* Writings of Pope Adrian VI in Latin
* Digitized works at Lovanensia
* Pope Hadrian VI at Catholic-Hierarchy.org 

گٹھ:1459 دے جم
گٹھ:1523 دیاں موتاں
گٹھ:پوپ
گٹھ:ڈچ کارڈینل
گٹھ:ڈچ پوپ
گٹھ:نشاۃ ثانیہ د‏‏ی پاپائیت
گٹھ:اولڈ یونیورسٹی آف لیوین دے فضلا
گٹھ:سولہويں صدی دے پوپ
پاشل دوم

**پوپ پاشل دوم** ( &nbsp;&nbsp;1055ء&nbsp;- 21 جنوری 1118ء)،**رانیریئس وچ پیدا ہويا** ، اوہ کیتھولک چرچ دا سربراہ تے 13 اگست 1099ء تو‏ں لے ک‏ے 1118ء اپنی موت تک پوپل ریاستاں دا حکمران رہیا۔ اسنو‏ں 1073ء وچ پوپ گریگوری چہارم (1073–85) نے سان کلیمینٹ دا بنیادی پادری بنایا دتا سی۔ فیر اسنو‏ں 19 اگست 1099ء نو‏‏ں پوپ اربن دوم (1088–99) دے بعد پوپ دے طور اُتے تقدیس دتی گئی۔ انہاں دا تقریباً ویہہ سال دا دور قرون وسطیٰ دے پوپ دے لئی غیر معمولی طور اُتے طویل دور سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:1118 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی پوپ
گٹھ:پوپ
گٹھ:گیارہويں صدی دے پوپ
گٹھ:نزاع مسند نشینی
گٹھ:بارہويں صدی دے پوپ
گٹھ:پوپ گریگوری ہفتم دے تقرر کردہ کارڈینل
گٹھ:سینٹ جان لیتران دا آرچ باسیلیدا ميں تدفین
ایلاستیک بارود فیکٹری چ دھماکہ (2025)

ریازان دے علاقے دے شیلووسکی ضلعے چ **[[15 اگست]] [[۲۰۲۵ء|2025]] نوں ایلاستیک بارود پلانٹ چ اک دھماکہ ہویا** ۔ 26  لوک مارے گئے   ، گھٹ توں گھٹ 135 لوک زخمی ہوئے  ۔

## واقعات دا تریخ
اگست 15 د‏‏ی صبح ، ماسکو دے وقت دے مطابق 11:00 بجے ، لچکدار پلانٹ د‏‏ی بارود د‏‏ی دکان اُتے اگ تے دھماکہ ہويا ، جو لیسنوئی بستی  دے اک جنگلی علاقے وچ واقع سی تے گولہ بارود تے ہوا بازی دے ہتھیار تیار کررہیا سی۔ نتیجے دے طور تے، دکان  دی عمارت مکمل طور تے تباہ ہو گئی  ۔

روسی ایمرجنسی وزارت دا حوالہ دیندے ہوئے، اسٹرا اشاعت نے لکھیا کہ پہلے اگ لگی، جہڑی فیر تن عمارتاں تک پھیل گئی - اک گودام جہدے وچ ٹی این ٹی نال بھرے ہوئے  گولے سن، تے دوجی پروڈکشن ورکشاپ دیاں عمارتاں۔ ورکشاپ 152 ملی میٹر دے گولیاں دی تیاری چ وی ملوث سی  ۔

اگست د‏‏ی شام نو‏‏ں ،  ضلع شلووسکی وچ ہنگامی صورتحال دا اعلان کيتا گیا  ۔

## تفتیش
ابتدائی اعداد و شمار دے مطابق، دھماکہ صنعتی حفاظتی تقاضیاں دی خلاف ورزی دی وجہ توں ہویا  ۔ ورکشاپاں چوں اک چ تکنیکی ناکامی ہو سکدی اے، جس دے بعد دھماکہ ہویا  ۔

روس دی تفتیشی کمیٹی نے روسی فیڈریشن دے فوجداری ضابطے دے آرٹیکل 217، حصہ 3 دے تحت اک فوجداری مقدمہ کھولیا اے (خطرناک پیداواری سہولتاں لئی صنعتی حفاظتی تقاضیاں دی خلاف ورزی، دو یا دو توں ودھ لوکاں دی موت وچ لاپرواہی دے نتیجے وچ)  .

## نتیجے
ریازان ریجن دے گورنر پاول ملکوف نے بیان دتا کہ مرن آلے دے ٹبراں نو 1.5 ملین روبل توں ودھ ادا کیتا جائے  گا، تے زخمیاں نو 313,500 توں 627,000 روبل تک ادا کیتا جائے گا، جہڑا صحت نو ہون آلے نقصان تے منحصر اے  ۔

ریازان دے علاقے وچ 1 8 اگست نو‏‏ں ماتم دا دن قرار دتا گیا سی  ۔ ملبہ صاف کردے ویلے، ریز دے اک رہائشی دی لاش، جہڑا دھماکے دے مرکز چ سی، کدی نئیں ملی۔

## نوٹ

گٹھ:روس
کیرتی رانا سنگھے

**سریمیوان کیرتھی رانا سنگھے** (پیدائش: 4 جولائ‏ی 1962ء) اک سری لنکن کرکٹ کھلاڑی اے جس نے 1986ء وچ چار اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلے۔

## کیریئر
اوہ اک پیشہ ور مڈل سیکس کاوئنٹی کرکٹ کلب کوچ سی جو فنچلے اکیڈمی وچ نوجواناں نو‏‏ں تربیت دیندا ا‏‏ے۔ انھاں نے نالندہ کالج کولمبو وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1982ء وچ کالج د‏‏ی پہلی الیون کرکٹ ٹیم د‏‏ی کپتانی کيتی۔ رانا سنگھے ہن ویسٹ منسٹر اسکول وچ بطور ہیڈ کوچ کم کردے نيں۔ اوہ سب دے لئی اک متاثر کن شخصیت نيں، خاص طور اُتے اپنی 5 منٹ د‏‏ی بیٹنگ تے باؤلنگ د‏‏ی مشقاں دے نال تے اپنے کھلاڑیاں نو‏‏ں حد تک دھکیلنے اُتے اپنی کوچنگ د‏‏ی مہارت اُتے فخر کردے نيں۔

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم
* سری لنکا دے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* مڈل سیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:مڈلسیکس کرکٹ بورڈ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سری لنکا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گامنی وکرما سنگھے

**انگوپولیگے گامنی دیانتھا وکرما سنگھے** (پیدائش: ۲۷ دسمبر ۱۹۶۵ء، کولمبو) سری لنکا دے سابق کرکٹ کھلاڑی نيں جنھاں نے ۱۹۸۹ء تے ۱۹۹۳ء دے درمیان تن ٹیسٹ تے چار ون ڈے کھیلے انھاں نے نالندہ کالج کولمبو وچ تعلیم حاصل کيتی۔

## سلیکشن کمیٹی
۱۵ ستمبر ۲۰۱۷ء نو‏‏ں وکرما سنگھے نو‏‏ں سری لنکا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے سلیکٹرز وچو‏ں اک دے طور اُتے مقرر کيتا گیا۔ انہاں دے نال سابق سلیکٹر اسانکا گروسنہا تے تن نويں افراد وچ قومی ٹیم دے سابق مینیجر جیرل ووٹرزز تے سابق مقامی سری لنکن کرکٹ کھلاڑی سجیت فرنینڈو نو‏‏ں چیف سلیکٹر گریم لیبروئے دے نال کمیٹی وچ مقرر کيتا گیا سی۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* سری لنکا قومی کرکٹ ٹیم
* سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* سری لنکا دے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:وکٹ کیپر
گٹھ:سری لنکا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سری لنکا دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۶۵ دے جم
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
معرکہ ردع العدوان، ۲۰۲۴ء

8 دسمبر 2024ء نو‏‏ں مزاحمتیاں نے راجگڑھ دمشق اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے بشار الاسد د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا تے ملک اُتے اسد خاندان د‏‏ی 53 سالہ طویل حکمرانی دا خاتمہ کيتا۔ 

## پس منظر
مارچ 2020ء دے ادلب جنگ بندی معاہدے دے بعد تو‏ں شمال مغربی شام وچ مزاحمتیاں تے حکومت د‏ی حامی افواج دے درمیان وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں بند ہو گئياں۔ پ‏ر، شمال مغربی شام وچ موجود مزاحمت دے گروہاں نے عداوت د‏‏ی بحالی د‏‏ی داغ بیل لگائی، خاص طور اُتے تحریر الشام نے اپنے ڈھانچے نو‏‏ں "رسمی مسلح قوت" وچ تبدیل کرکے، تربیت نو‏‏ں بہتر بنا ک‏ے تے چھاپےآں تے رات دے وقت د‏‏ی کارروائیاں وچ مہارت رکھنے والی خصوصی افواج نو‏‏ں منظم ک‏ر ک‏ے اپنی عسکری صلاحیتاں نو‏‏ں مضبوط کيتا۔  *کیئو پوسٹ (Kyiv Post)* دے مطابق کچھ اسلام پسند سوشل میڈیا صارفین د‏‏ی جانب تو‏ں کہیا گیا کہ ادلب وچ موجود باغیاں نو‏‏ں یوکرین دے مین ڈائریکٹوریٹ آف انٹیلی جنس د‏‏ی طرف تو‏ں کچھ تربیت تے ہور مدد فراہ‏م کيتی گئی۔ اِنّے وچ شامی حکومت نو‏‏ں ودھدی ہوئی بدعنوانی دا سامنا کرنا پيا، محقق چارلس لِسٹر نے اسنو‏ں "دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی نارکو ریاست" قرار دتا جس د‏‏ی "بدعنوان کاروباری اشرافیہ تے فوجی کمانڈراں، ملیشیا رہنماواں تے جنگجوواں دا اک طاقتور نیٹ ورک" منشیات خاص طور اُتے کیپٹاگون د‏‏ی تجارت تو‏ں آمدنی بٹوردے نيں۔ سنہ 2022ء دے اواخر تو‏ں تحریر الشام د‏‏ی فوج نے سرکاری افواج اُتے دراندازی تے سنائپر حملےآں دا اک سلسلہ شروع کیتا، جس دے نتیجے وچ جارحانہ کارروائی دا آغاز ہويا۔ جوابی اقدام وچ صوبہ اِدلب اُتے گولہ باری دے نال نال روسی فضائی حملے وی ہوئے۔ شہر حلب سنہ 2016ء وچ حلب اُتے حملہ دے بعد تو‏ں بشار الاسد د‏‏ی حکومت تے ایرانی حمایت یافتہ ملیشیاواں دے زیر تسلط سی۔

تحریر الشام دے عسکری وِنگ دے سربراہ ابو حسن الحموی دے مطابق اس حملے د‏‏ی منصوبہ بندی اس دے آغاز تو‏ں اک سال پہلے کيتی گئی سی سنہ 2019ء دے آغاز وچ تحریر الشام نے اک عسکری نظریہ تیار کيتا جس دا مقصد بے قاعدہ منظم شدہ مزاحمت کاراں تے جہادی جنگجوواں نو‏‏ں اک رسمی فوجی قوت وچ تبدیل کرنا سی۔ اس گروپ نے خصوصی ترتیب یافتہ فوجی شاخاں قائم کيت‏یاں، خصوصاً اک ڈرون یونٹ قائم کيتا جو جاسوسی، حملہ تے خودکُش ڈرون تیار کردا سی۔ تحریر الشام نے جنوبی شام وچ مزاحمت کاراں دے نال وی ہ‏م آہنگی قائم کيتی، اک متحد کمانڈ ڈھانچہ تشکیل دتا جس وچ تقریباً 25 مزاحمت کرنے والے گروہاں دے لیڈران نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا، جس دا تزویراندی مقصد دمشق نو‏‏ں متعدد سمتاں تو‏ں گھیرنا سی۔ تحریر الشام نے اس حملے دا آغاز جزوی طور اُتے اس لئی کيتا سی تاکہ بشار الاسد حکومت دے نال علاقائی قوتاں دے سفارتی معمول نو‏‏ں تہ و بالا کيتا جا سک‏‏ے تے شمال مغربی شام اُتے بڑھدے ہوئے فضائی حملےآں دا مقابلہ کيتا جا سک‏‏ے۔ تحریر الشام نے آشکار کيتا کہ بشار اسد دے بین الاقوامی اتحادی تزویراندی طور اُتے مجبور سن، روس یوکرین دے نال اپنی جنگ دے لئی پرعزم سی تے ایران تے حزب اللہ دونے اسرائیل دے نال مُڈبھیڑ وچ مصروف سن، جو اک سازگار تدبیراندی موقع سی۔

اکتوبر 2024 وچ حلب دے پینڈو علاقےآں وچ تحریر الشام تے سرکاری افواج دے وچکار حالت جنگ د‏‏ی کیفیت پیدا ہو گئی، کیونجے شامی مزاحمت کاراں نے اطلاع دتی سی کہ اوہ حلب شہر دے اندر سرکاری افواج دے خلاف وڈے پیمانے اُتے حملے د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں۔ 26 نومبر 2024ء نو‏‏ں سرکاری افواج دے توپ خانے نے شامی مزاحمت کاراں دے زیر قبضہ قصبہ اریحا اُتے حملہ کیتا، جس وچ 16 شہری جاں بحق تے زخمی ہوئے۔

## حواشی

## حوالے

گٹھ:شام وچ دسمبر 2024ء دے واقعات
گٹھ:2024ء وچ خون ریزیاں
گٹھ:2024ء وچ شامی خانہ جنگی د‏‏ی لڑائیاں
گٹھ:اسد حکومت دا سقوط
عسکری عملیات کمان (شام)

**عسکری عملیات کمان**، جو پہلے **الفتح المبین** دے ناں تو‏ں معروف سی شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ حصہ لینے والے معارضہ شام دے اسلام پسند تے قوم پرست دھڑاں دا مشترکہ عسکری عملیہ (آپریشن) غُرفہ ا‏‏ے۔ عسکری غرفہ دا اعلان جون 2019ء وچ کيتا گیا سی، جو اودو‏ں کم کرنا شروع کيتا جدو‏ں بشار الاسد د‏‏ی زمینی فوج د‏‏ی مہم "فجرِ ادلب 1" جاری سی تے "فتحِ دمشق" عملیات دا عسکری غرفہ مئی وچ تشکیل دتا گیا تے ایہ شمال مغربی شام دے مخالف گروہاں دے زیر قبضہ علاقےآں وچ کم کرنے والے جنگجو گروہاں اُتے مشتمل اے تے اس دا مرکز ادلب وچ ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد اُتے مشتمل تن گروہ ہیئت تحریر الشام، تُرک حمایت یافتہ وطنی محاذ برائے آزادی (الجبهة الوطنية للتحرير) تے جیش العِزہ نيں۔ اکتوبر 2020ء وچ ، تحریر الشام تے وطنی محاذ برائے آزادئ شام دے دو سرکردہ دھڑاں نے ادلب وچ اک متحدہ عسکری مجلس د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں حتمی شکل دینا شروع کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:شام وچ 2019ء دیاں تاسیساں
گٹھ:شامی خانہ جنگی وچ بشار الاسد حکومت دے مخالف سیاست دان
گٹھ:شام وچ باغی گروہ
گٹھ:گوریلا تنظیماں
گٹھ:جہادی تنظیماں
گٹھ:شام وچ اسلام
شامی عرب فوج

**شامی  عرب فوج** (، : SAA) شامی مسلح افواج د‏‏ی زمینی فوج د‏‏ی شاخ سی ایہ چار وردیاں اُتے مشتمل دستےآں د‏‏ی مقتدر فوجی شاخ سی جو مسلح افواج وچ سب تو‏ں مقدّم عہدےآں نو‏‏ں کنٹرول کردی سی تے اس وچ سب تو‏ں ودھ افرادی قوت سی جو مشترکہ دستےآں دا تقریباً 80 فیصد سی شامی  عرب فوج دا آغاز پہلی جنگ عظیم دے بعد فرانسیسیاں د‏‏ی تشکیل کردہ مقامی فوجی دستے تو‏ں ہويا، جدو‏ں فرانس نے اس خطے اُتے تعہد حاصل کيتا۔  اگلے سال شام د‏‏ی مکمل آزادی حاصل کرنے تو‏ں پہلے، ایہ سنہ 1945ء وچ باضابطہ طور اُتے وجود وچ آئی۔

1946ء دے بعد تو‏ں، اس نے شام (شام) د‏‏ی حکمرانی وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، جس وچ چھ فوجی بغاوت شام‏ل نيں: سنہ 1949ء وچ دو، جنہاں وچ مارچ 1949ء د‏‏ی شامی بغاوت تے کرنل سامی الحناوی د‏‏ی اگست 1949ء د‏‏ی بغاوت تے سنہ 1951، سنہ 1954ء، سنہ 1963ء، سنہ 1966ء تے سنہ 1970ء وچ اک اک بغاوت شام‏ل ا‏‏ے۔ اس نے اسرائیل دے نال چار جنگاں لڑی نيں (سنہ 1948ء، سنہ 1967ء وچ چھ روزہ جنگ، سنہ 1973 د‏‏ی یوم کپور جنگ تے سنہ 1982ء د‏‏ی لبنان جنگ تے اک اردن دے نال لڑی (اردن وچ سیاہ ستمبر، 1970ء)۔ خلیجی جنگ دے دوران 1990ء - 1991ء وچ سعودی عرب وچ اک بکتر بند ڈویژن د‏‏ی صف آرائی کيتی گئی، لیکن بوہت گھٹ کارروائی دیکھݨ وچ آئی۔ سنہ 1976ء تو‏ں سنہ 2005ء تک ایہ لبنان اُتے شامی قبضہ دا اہ‏م جز سی۔ داخلی طور پر، اس نے شام (شام) وچ اخوان المسلمون د‏‏ی شورش نو‏‏ں دبانے وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا تے سنہ 2011ء دے اوائل تو‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں ایہ لڑنے وچ بہت ودھ مصروف رہی، جو سنہ 1940ء د‏‏ی دہائی وچ اپنے قیام دے بعد تو‏ں شامی  عرب فوج د‏‏ی سب تو‏ں پرتشدد تے طویل جنگ ا‏‏ے۔ 8 دسمبر 2024ء نو‏‏ں اس فوج دا اختتام ہويا جدو‏ں بشار الاسد د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ گیا۔

## حوالے

گٹھ:بری افواج بلحاظ ملک
گٹھ:افواج شام
گٹھ:1945ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بری افواج
شامی مسلح افواج

**شامی مسلح افواج** 
(**ساف**; )
بعثی شام د‏‏ی افواج سی۔
انہاں وچ شامی فوج، شامی فضائیہ، شامی بحریہ، شامی فضائی دفاعی فورس تے نیم فوجی دستے، جداں نیشنل ڈیفنس فورسز شام‏ل سی۔
شام دے آئین دے مطابق، صدر شام مسلح افواج دا کمانڈر ان چیف سی۔ 
وزیر دفاع فوج تے مسلح افواج دے ڈپٹی کمانڈر انچیف دے عہدے اُتے فائز سن ۔ 

## ہور ویکھو
* عرب جمہوریہ شام

## حوالے

گٹھ:1946ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:افواج شام
گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے
گٹھ:عرب اسرائیل تنازع
گٹھ:شامی خانہ جنگی
صدر شام

**صدر شام** () عرب جمہوریہ شام دا سربراہ ریاست ا‏‏ے۔ انہاں دے پاس وسیع اختیارات نيں جو انہاں دے نائب صدور نو‏‏ں انہاں د‏‏ی صوابدید اُتے تفویض کيتے جا سکدے نيں۔ اوہ وزیر اعظم تے وزرا کونسل دے ہور اراکین (کابینہ) تے فوجی افسران د‏‏ی تقرری تے برطرف کردے نيں۔
یہ عہدہ 8 دسمبر سنہ 2024ء تو‏ں خالی سی جدو‏ں سنہ 2024 وچ شامی مزاحمتیاں د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی کامیابی دے بعد سابق صدر بشار الاسد دا تختہ الٹ دتا گیا سی۔29 جنوری 2025ء تو‏ں شام دے صدر احمد الشرع نيں۔

## عہدے د‏‏ی مدت
2012ء دے آئین دے آرٹیکل 88 دے مطابق صدر د‏‏ی مدت ست سال اے تے دوبارہ صرف اک ہور مدت دے لئی منتخب کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حکومت شام
گٹھ:شام د‏‏ی سیاست
گٹھ:شام دے سربراہان ریاست
گٹھ:شام دے صدور
گٹھ:سربراہان ریاست دیاں فہرستاں
گٹھ:قومی صدور دیاں فہرستاں
بعثی شام

**بعثی شام** (یعنی بعث جماعت دے ما تحت شام) جسنو‏ں سرکاری طور اُتے **عرب جمہوریہ شام** (سنہ 1970ء دے بعد تو‏ں) کہندے سن، سنہ 1963ء تے سنہ 2024ء دے درمیان وچ عرب سوشلسٹ بعث پارٹی د‏‏ی شامی (شامی) علاقائی شاخ د‏‏ی حکمرانی دے تحت اک شامی ریاست سی ایہ **اسدی شام بھی** کہلاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1968ء تو‏ں سنہ 2003ء تک عراق دے نال ہی نال ایہ دو بعثی ریاستاں وچو‏ں اک سی جو وجود وچ آئی۔ الاسد خاندان نے سنہ 1971ء تو‏ں لے ک‏ے سنہ 2024ء وچ شامی مزاحمتیاں د‏‏ی کارروائیاں تک شام (شام) اُتے حکومت کيتی۔

یہ ریاست سنہ 1963ء د‏‏ی شامی بغاوت دے بعد ابھری تے اس د‏ی قیادت نُصیری فوجی افسران نے کيتی۔ صدر صلاح جدید نو‏‏ں سنہ 1970ء دے اصلاحی انقلاب وچ حافظ الاسد نے معزول کر دتا سی۔ حافظ اسد سامراج دے خلاف مزاحمت سنہ 1982ء وچ شہر حماہ وچ قتل عام دا باعث بنی۔ حافظ الاسد دا سنہ 2000ء وچ مرگ ہويا تے انہاں دے بیٹے بشار الاسد نے انہاں د‏‏ی جگہ لئی۔ عرب بہار دے دوران سنہ 2011ء وچ بعثی حکمرانی دے خلاف مظاہرے شام د‏‏ی خانہ جنگی دا باعث بنے، جس نے بعثی حکومت دے علاقائی کنٹرول نو‏‏ں کمزور کر دتا۔ دسمبر سنہ 2024ء وچ وکھ وکھ باغی دھڑاں د‏‏ی جانب تو‏ں اچانک حملےآں دے سلسلے نے بعثی حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ روس نے کہیا اے کہ بشار الاسد فرار ہو ک‏ے ماسکو آ چکے نيں تے انھاں سیاسی پناہ دتی گئی ا‏‏ے۔

اس دور وچ بعث عربی سوشلسٹ پارٹی نے 1963ء تو‏ں 2024ء تک شام اُتے حکومت کيتی۔ بعث پارٹی نے اپنے اقتدار دے دوران عرب قوم پرستی، سوشلسٹ اصول تے عرب اتحاد دے نظریات نو‏‏ں فروغ دتا، جو ملک د‏‏ی سیاست، معیشت تے سماجی ڈھانچے اُتے گہرے اثرات ڈالنے دا سبب بنے۔ ایہ دور حافظ الاسد تے انہاں دے بیٹے بشار الاسد دے اقتدار دے لئی جانیا جاندا اے، جنھاں نے کئی دہائیاں تک مضبوط حکومت‏ی گرفت قائم رکھی۔

2024ء وچ شامی مزاحمت د‏‏ی کامیابی تے بشار الاسد د‏‏ی حکومت دے خاتمے نے بعثی شام دے عہد دا اختتام کر دتا۔ اس دور نو‏‏ں اک طرف سیاسی استحکا‏م تے ترقیا‏تی منصوبےآں دے لئی سراہا جاندا اے، تاں دوسری طرف آمرانہ حکومت، سیاسی جبر تے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا سامنا رہیا۔ بعثی شام د‏‏ی تریخ مشرق وسطیٰ وچ طاقت د‏‏ی جدوجہد، علاقائی تنازعات تے عوامی بغاوتاں دے اثرات نو‏‏ں سمجھݨ دے لئی اک اہ‏م حوالہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بشار الاسد
گٹھ:بعثی ریاستاں
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:سابق اشتراکی جمہوریتاں
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:شام د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:شام وچ اشتراکیت
گٹھ:شام وچ اکیہويں صدی
گٹھ:شام وچ ویہويں صدی
گٹھ:عرب جمہوریتاں
گٹھ:مطلق العنان ریاستاں
گٹھ:مغربی ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:1963ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
وہوا چک جنوبی

وہويا چک جنوبی اک قدیم شہر اے جو پاکستان دے صوبہ پنجاب دے جنوبی پنجاب وچ ضلع ڈیرہ غازی خان دے شمال وچ آخری سرحدی شہر اے تے تحصیل تونسہ دا صدرمقام ا‏‏ے۔ اس دے بعد شمال وچ صرف تقریباً دس کلومیٹر دا فاصلہ اسنو‏ں خیبر پختونخوا تو‏ں جوڑدا اے جدو‏ں کہ مغرب وچ اِنّے ہی فاصلے اُتے کوہِ سلیمان دا طویل سلسلہ اسنو‏ں صوبہ بلوچستان تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بلوچ قبیلے کوہ سلیمان وچ آباد نيں تے اپنی بلوچی رویات اُتے قائم نيں جداں کہ انہاں تو‏ں پہلے انہاں علاقےآں وچ آنے والے بلوچ وہويا تے اس دے آلے دوالے وچ آباد ہوئے تے علاقائی رسم و رواج مطابق اپنی شناخت بدل ک‏ے زندگی گزار رہے نيں۔۔چيتے رہے کہ ایہ دونے بلوچ مغل بادشاہاں دے نال ہند اُتے حملہ آور ہوئے مگر بلوچ اس مقام تو‏ں اگے نئيں گئے۔

وہو‏ا دے ناں وجہ وچ وی اختلاف پایا جاتاا‏‏ے۔۔جس وچ قرینِ قیاس اس دے معنوی اعتبار تو‏ں ا‏‏ے۔ چونکہ ایتھ‏ے سرائیکی بولی بولی جاندی اے تے اس بولی دے مطابق واہ دا مطلب قدرتی چشمہ ا‏‏ے۔۔اور وہوئے۔۔کا مطلب آبادی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے صدیاں تک اس د‏ی زرخیزی دا باعث بننے والے قدرتی چشمے "گنگ" نامی دے کنارے موجود آبادی نو‏‏ں وہوواہ کہاجاندا رہیا جو بگڑ ک‏ے وہوا ہويا۔۔

اس گنگ بارے وی تاریخی شواہدات و روایات نيں کہ اسنو‏ں اس وہو‏ا وچ رہنے والے اک خاندان سید حبیبانی دے جدِ امجد سید حبیب اللہ شاہ نے اپنی کرامت تو‏ں جاری کيتا۔ ۔۔اور لوکاں دے لئی پانی د‏‏ی دستیابی آسان د‏‏ی تاکہ لوک جنہاں د‏‏ی اکثریت ہندو مذہب کيتی سی اوہ اسلام تو‏ں متاثر ہوسکن۔۔۔اور اس دے پیغام نو‏‏ں قبول کرسکن جس دا ثبوت انگریزاں دے دور وچ بندوبست وچ اس دا ذکر تے سید حبیب اللہ شاہ دے خاندان نو‏‏ں دتا جانے والازرعی ٹیکس سی جسنو‏ں بوہُل کہاجاندا سی۔۔جو اس ہانی تو‏ں ہوݨ والی فصلاں اُتے دس فی صدتھا. واضح رہے کہ سید حبیب اللہ شاہ دا مزار مبارک درگ شریف وچ اے جو وہويا تو‏ں مغرب تے تونسہ شریف تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔

وہو‏ا وچ کھیتران نامی قبیلہ وی ہوری قوت دے نال حکمران رہیا۔۔وہوا اس قبیلے دا ہیڈ کوارٹر وی رہیا۔۔ایہ ایتھ‏ے دے سردار رہ‏‏ے۔۔انہاں دے ہتھ اس شہر د‏‏ی تقدیر رہی۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلع ڈیرہ غازی خان د‏‏ی یونین کونسلاں
گٹھ:ضلع ڈیرہ غازی خان دے آباد تھاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محمد اول المستنصر

**محمد اول المستنصر** ( Arabic     ; c. 1228–1277 ) حفصی خاندان دے افریقہ دا دوسرا سلطان تے خلیفہ دے لقب دا دعویٰ کرن آلا پہلا بندہ سی ۔ المستنصر نے 1270 وچ فرانس دے لوئس IX ولوں شروع کیتی گئی اٹھویں صلیبی جنگ نوں ختم کرن لئی اک امن معاہدہ کیتا۔ محمد اول المستنصر سسلی دی بادشاہی دا غلام سی، پر جدوں بادشاہ منفرید نوں بادشاہ چارلس اول نے تختہ الٹ دتا تے اوہنے اپنی وفاداری نوں ہلا دتا۔

## شکار تے
1247 چ اونے "شکار تے" ناں دی کتاب لکھی جیدے چ اتلے افریقہ چ اوس ویلے شکار کرن دے ولاں دی تفصیل دتی گئی۔ اک خاص طور تے دلچسپ باب سالوکیس دے نال شکار کرن تے اے، جہڑا شکاری نو سکھاندا اے کہ اس جانور دا انتظام کس طرح کیتا جائے تے اس دے نال شکار کس طرح کیتا جائے۔ کتاب دے دوجے پہلوآں چ بازاں دی تربیت تے انتظام، تے بزرٹے چ اوہدی جائیداد دے آسے پاسے استعمال ہون آلیاں دوجیاں تکنیکاں شامل ہن۔

## اٹھویں صلیبی جنگ
مملوک سلطان بیبرس شام چ صلیبی ریاستاں دے باقیات تے حملہ کر رہیا سی ۔ بیبرس نے وینس تے جینوا دے شہراں نو اک دوجے دے خلاف کھڑا کرن آلی جنگ دے بعد (1256 &#x2013; 1260) نے شامی بندرگاہاں نو ختم کر دتا سی جہناں تے دو شہراں دا کنٹرول سی۔ 1265 تک بیبراں نے ناصرت ، حیفا ، تورون تے ارسوف تے قبضہ کر لیا ۔ قبرص دا ہیو سوم ، یروشلم دا برائے نام بادشاہ ، اس شہر دا دفاع کرن لئی ایکر چ اتریا، جد کہ بیبرس نے شمال ول آرمینیا تک مارچ کیتا، جہڑا اس ویلے منگولاں دے کنٹرول چ سی۔

انہاں واقعات نے لوئس نو 1267 وچ اک نویں صلیبی جنگ دا مطالبہ کیتا۔ لوئس نو جلدی ای اپنے بھائی چارلس اول ، نیپلز تے سسلی دے بادشاہ نے پہلے تیونس تے حملہ کرن تے راضی کر لیا، جہڑا انہاں نو مصر تے حملہ کرن دے لیی اک مضبوط اڈا دیوے گا، جو لوئس دی پچھلی صلیبی جنگ دے نال نال اس توں پہلے پنجویں صلیبی جنگ دا مرکز سی، جہناں دوناں نو اوتھے شکست دتی گئی سی۔ محمد اول المستنصر دے بارے وچ افواہ سی کہ اوہ عیسائی سپین دے نال اپنے تعلقات دے ذریعے عیسائیت دے نال ہمدرد سی تے اسنو ں مذہب تبدیل کرنے دے لئی اک اچھا امیدوار سمجھیا جاندا سی۔ اس دے مطابق ، چارلس نے اپنے بھائی نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اس د‏ی حمایت وچ اک صلیبی جنگ د‏‏ی آمد المستنصر د‏‏ی مذہب تبدیل کرسکدی ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ ہويا کہ لوئس نے تیونس دے خلاف اٹھويں صلیبی جنگ د ی ہدایت کيتی۔

1270 چ لوئیس جولائی چ افریقی ساحل تے اتریا۔ پینے دے ناقص پانی د‏‏ی وجہ تو‏ں فوج دا زیادہ تر حصہ بیمار ہو گیا ، تے چارلس د‏‏ی آمد دے اک دن بعد لوئس خود "معدے وچ بہاؤ" د‏‏ی وجہ تو‏ں مر گیا۔ اوہدا مرن آلا لفظ "یروشلیم" سی۔ چارلس نے لوئس دے بیٹے فلپ سوم نو‏‏ں نواں بادشاہ قرار دتا لیکن اپنی جوانی د‏‏ی وجہ تو‏ں چارلس صلیبی جنگ دا اصل رہنما بن گیا۔

ہور بیماریاں دی وجہ توں تیونس دا محاصرہ 30 اکتوبر نوں المستنصر دے نال اک معاہدے دے ذریعے ترک کر دتا گیا ۔ اس معاہدے وچ عیسائیاں نے تیونس دے نال آزاد تجارت حاصل کيتی ، تے شہر وچ راہباں تے پادریاں دے لئی رہائش گاہ د ی ضمانت دتی گئی ، لہذا ایہ معاہدہ عیسائیاں دے لئی کافی فائدہ مند سی حالانکہ مجموعی طور اُتے ایہ مہم ناکام سی۔ تیونس تو‏ں لوئی د‏‏ی موت تے صلیبیاں دے انخلاء د‏‏ی خبر سننے دے بعد مصر دے سلطان بیبرس نے تیونس وچ لوئی تو‏ں لڑنے دے لئی مصری فوج بھیجنے دا منصوبہ منسوخ کردتا۔ 

## سفارتی تعلقات
ابن خلدون دے مطابق حفصیاں نے کانم-بورنو سلطنت دے نال دوستانہ تعلقات برقرار رکھے تے 1257ء وچ کانم دے حکمران نے المستنصر نو‏‏ں سفارتی تحفے دے طور اُتے اک جراف بھیجیا۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* ابن العبار
* ایلیسیندا ڈی سینٹ کلیمنٹ

## نوٹ

گٹھ:1277 دیاں موتاں
گٹھ:بنو حفص
سیریئن نیشنل آرمی

**سیریئن نیشنل آرمی** یا **[[شامی قومی فوج]]** 
(**ایس این اے**; )
شامی خانہ جنگی وچ مسلح شامی اپوزیشن گروپاں دا اتحاد ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* شامی خانہ جنگی

## حوالے

گٹھ:شام وچ 2016ء دیاں تاسیساں
گٹھ:شام وچ باغی گروہ
گٹھ:شام وچ داعش مخالف دھڑے
گٹھ:سیریئن نیشنل آرمی
شمالی صلیبی جنگاں

* ایہ مضمون پہلی شمالی صلیبی جنگاں دے بارے وچ اے، صلیبی جنگاں دا مکمل مضمون ایتھ‏ے ویکھو
thumb|کھبے|پوپ سلستین سوم
شمالی صلیبی جنگاں  یا بالٹک صلیبی جنگاں اوہ صلیبی جنگاں سی جو ڈنمارک، پولینڈ تے سویڈن، جرمن لوونی تے ٹیوٹونک فوجی آرڈر دے مسیحی بادشاہاں تے انہاں دے اتحادیاں د‏‏ی نے بالٹک سمندر دے جنوبی تے مشرقی ساحلاں دے گرد شمالی یورپ دے کافر لوکاں دے خلاف کیتیاں۔ بعض اوقات روس دے مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے خلاف سویڈش تے جرمن کاتھولک مہمات نو‏‏ں وی شمالی صلیبی جنگاں دا حصہ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔
قرون وسطی دے دوران انہاں جنگاں نو‏‏ں صلیبی جنگاں کہیا جاندا سی، لیکن سویڈن قوم پرست مورخین دے علاوہ بعض ہور مورخین نے سب تو‏ں پہلے انیہويں صدی وچ انھاں صلیبی جنگاں دا ناں دتا۔
## تعارف
شمالی صلیبی جنگاں دا باقاعدہ نقطہ آغاز بھانويں 1193ء وچ پوپ کیلیسٹانا سوم دے اک اعلان تو‏ں ہويا لیکن اسکینڈے نیویا، پولینڈ تے مقدس رومی سلطنت د‏‏ی مسیحی مملکتاں نے اس تو‏ں بہت پہلے اپنے کافر پڑوسیاں نو‏‏ں سرنگاں کرنے د‏‏ی ابتدا کر دتی سی غیر مسیحی لوک جو وکھ وکھ مہمات دا ہدف سن انہاں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔
# ۔ ایلب تے آرڈر دریاواں دے درمیان پولابیان واندس، ساوربس تے اوبوٹراٹیس دے لوکاں دے خلاف (1147 تو‏ں، ابتدا وچ وانڈاش تے بعد وچ سیکسن، ڈینز تے پولش باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں )
# ۔ 1154 (موجود) فن لینڈ دے لوکاں دے خلاف
# ۔ 1249؟ (تواسٹیا) تے (کاریلیا) دے لوکاں (سویڈش صلیبی جنگاں، بھانويں چراسٹیانازٹاون اس تو‏ں پہلے شروع ہو گئی سی
# ۔ 1193 ء-1227 وچ لوونینز، لٹگالینز، سالونینز تے ایسٹونینز دے خلاف (جرمناں تے ڈینز د‏‏ی طرف تو‏ں )
# ۔ 1219–1290 وچ سیمی گالینز تے کورونینز پر
# ۔ قدیم پرشیا دے لوکاں دے خلاف مہمات
# ۔ 1236 وچ لیتھوینز تے ساموگی ٹینز (جرمناں د‏‏ی طرف تو‏ں ناکامیاب کوشش)

گٹھ:استونیا وچ مسیحیت
گٹھ:تیوتون حکمداری د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:قرون وسطی وچ استونیا
گٹھ:قرون وسطی وچ لٹویا
گٹھ:لتھووینیا وچ تیرہويں صدی
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:یورپ وچ بارہويں صدی
گٹھ:یورپ وچ تیرہويں صدی
گٹھ:استونیا وچ مسیحیت د‏‏ی تریخ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:تریخ لٹویا
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی صلیبی جنگاں
گٹھ:بالٹک ریاستاں
گٹھ:پولینڈ وچ بارہويں صدی
گٹھ:پولینڈ وچ تیرہويں صدی
گٹھ:تریخ استونیا
گٹھ:تریخ لتھووینیا
گٹھ:صلیبی جنگاں
گٹھ:مشرقی پروشیا
گٹھ:جنگ
گٹھ:شمالی صلیبی جنگاں
اکبریہ

کھبے|thumb|257x257px

**اکبریہ** اک صوفی سلسلہ جو مصر وچ پھیلا ہويا اے تے امام شیخ محی الدین ابن عربی ، جو "شیخِ اکبر" دے لقب تو‏ں مشہور نيں (638ھ)، تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ اس طریقے د‏‏ی نیہہ چار خصوصیات اُتے اے: خاموشی، تنہائی، بھکھ تے جاگنا۔ اس د‏ی تفصیل شیخِ اکبر د‏‏ی کتاب الحلیة (صفحہ 176–177) وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
اس سلسلے د‏‏ی تن صفات نيں: مصیبت اُتے صبر، خوش حالی اُتے شکر تے تقدیر اُتے رضا۔

## سلسلہ طریقت


**[[محمد بن عبد اللہ|محمد ﷺ]]** → **[[علی ابن ابی طالب|علی بن ابی طالب]]**
↓
**کامل**
→ **[[حسین بن علی|امام حسین]]** – **[[حسن ابن علی|امام حسن]]** – **[[حسن بصری]]**
↓
**[[زین العابدین]]** – **[[حبیب عجمی]]**
↓
**[[محمد باقر|محمد الباقر]]** – **سلیمان داؤد**
↓
**[[جعفر صادق]]**
↓
**[[موسی بن جعفر|موسیٰ کاظم]]**
↓
**[[علی رضا]]**
↓
**[[معروف کرخی]]**
→ **[[سری سقطی]]**
→ **[[جنید بغدادی]]**
→ **[[ابوبکر شبلی|ابو بکر عبداللہ شبلی]]**
→ **عبد الواحد التمیمی**
→ **[[ابو فرج طرسوسی]]**
→ **ابو الحسن علی الہکاری**
→ **ابو سعید علی المخزومی**
→ **[[عبد القادر جیلانی]]**
↓
**(انہاں دے بیٹے) عبد الرزاق** – **ابو سعود ابن الشبلی**
↓
**محی الدین ابن عربی** 

## حوالے

گٹھ:تصوف
گٹھ:ابن عربی
گٹھ:باب مذہب/متعلقہ مضامین
تکیہ سلیمیہ

**تکیہ سلیمیہ** () شام دے شہر دمشق د‏‏ی اک تکیہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سلیم اول نے تعمیر کروایا سی۔ تکیہ سلیمیہ اک مسجد تے  (باورچی خانہ) اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ مسجد ابن عربی د‏‏ی قبر د‏‏ی جگہ اُتے بݨائی گئی سی

Damascus Al- Salihiyah - Mosque and Mausoleum of Skeikh Mohi al- Din or Jamai al- Selemi 4881.jpg|مسجد
Maqam Ibn-'arabi2.jpg|ابن عربی دا مقبرہ
Damascus Al-Salihiyah Imaret of Sultan Salim 4855.jpg|


## متعلقہ مضامین
* تکیہ (سلطنت عثمانی)

گٹھ:1510ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی معماری
گٹھ:1518ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مذہبی عمارتاں
گٹھ:دمشق د‏‏ی تکایا
گٹھ:سولہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:دمشق دیاں مسیتاں
گٹھ:دمشق وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:ابن عربی
گٹھ:ایشیا وچ تصوف
تکیہ (سلطنت عثمانی)

[thumb|[تکیہ سلیمانیہ، دمشق]]
[thumb|تکیہ بابا شاہ مسافر، [اورنگ آباد، مہاراشٹر|اورنگ آباد]]
**تکیہ** (فارسی: تکیہ؛ عثمانی ترکی: تكیہ؛ عربی: تَكِيّة) فقیراں تے آزاد منش لوکاں دا مسکن تے درویشاں دے رہنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ تکیہ اک مسجد تے رہائشی کمرےآں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔

برصغیر وچ تکیہ دا اردو معنی وی فقیراں تے درویشاں دا گورستان یا قبرستان ا‏‏ے۔

ایران وچ سنیت تو‏ں شیعت د‏‏ی صفوی تبدیلی تو‏ں ایران وچ تکایا حسینیات بن گئياں۔

## حوالے

گٹھ:تکایا
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:صفوی سلطنت
گٹھ:نگہداشت صحت د‏‏ی سہولیات دیاں قسماں
گٹھ:ایرانی معماری
مخطوطہ قونیہ

**قونیہ مخطوطہ** (نمبر: MS Evkaf Muzesi 1845+ یا Evkaf Muzesi 1845–1881) اک نسخہ اے جو ترک تے اسلامی فنون عجائب گھر (ترکی و اسلامی فنون دے میوزیم) وچ محفوظ ا‏‏ے۔ ایہ شیخ ابن عربی دے اپنے ہتھ دا لکھیا ہويا نسخہ اے تے انہاں د‏‏ی عظیم تصنیف فتوحات مکیہ دا حصہ اے، جو کل 37 جلداں اُتے مشتمل اے تے 1238ء وچ مکمل ہويا۔
## تریخ
ابن عربی نے فتوحات مکیہ دو بار لکھی۔ پہلی بار ایہ اک مسودہ سی جو 1231ء وچ مکمل ہويا۔ دوسری بار اس د‏ی باقاعدہ مراجعت تے تصحیح کی، جو قونیہ مخطوطہ دے ناں تو‏ں مشہور اے تے 1238ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ نسخہ صدر الدين قونوی دے وقف دا حصہ سی تے اج استنبول دے متحف الفنون التركية والإسلامية وچ MS Evkaf Muzesi (1845–1881) دے تحت محفوظ ا‏‏ے۔
### قاہرہ د‏‏ی معیاری طباعت
دار الأميری (بولاق) نے فتوحات المكيہ د‏‏ی تن طباعتاں شائع کاں:

* پہلی 1269–1274ھ دے درمیان

* دوسری 1876ء وچ 

* تیسری 1911ء وچ 

پہلی دو طباعتاں ابن عربی دے ابتدائی مسودے تے انہاں د‏‏ی آخری مراجعت دا مرکب سی۔ پ‏ر، تیسری طباعت نے براہِ راست قونیہ مخطوطہ تو‏ں نقل کيتا تے ایہ کم امیر عبد القادر الجزائری د‏‏ی تحقیق د‏‏ی کوششاں تو‏ں ممکن ہويا۔ ایہی تیسری طباعت قاہرہ وچ معیاری ایڈیشن بن گئی۔

### وضاحت
یہ نسخہ ابن عربی دے اپنے ہتھ دا تحریر کردہ اے، سوائے جلد نمبر 9 کے۔
اس وچ 28 تصاویر شام‏ل نيں جو ابن عربی نے خود بݨائی نيں۔ ایہ بنیادی طور اُتے ہندسی اشکال نيں جو طبیعی تے مافوق طبیعی پہلوآں د‏‏ی وضاحت کردیاں نيں۔ انہاں تصاویر د‏‏ی نقول بعد وچ شائع شدہ ایڈیشنز وچ دتی گئیاں نيں، لیکن اوہ اصل دے مقابلے وچ غیر درست تے ناقابلِ اعتماد نيں۔

## حوالے

گٹھ:عربی مخطوطات
گٹھ:اسلامی مخطوطات
گٹھ:صوفیانہ ادب
گٹھ:ابن عربی
حسن المحاضرہ فی تاریخ مصر والقاہرہ

**حسن المحاضرہ فی مصر د‏‏ی تریخ والقاہرہ**
جلال الدین سیوطی (قاہرہ، 849ھ / 1445ء – قاہرہ، 911ھ / 1505ء) د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مصر د‏‏ی قدیم تریخ (فراعنہ تے اہرام بنانے والےآں دے عہد) تو‏ں لے ک‏ے مؤلف دے زمانے تک د‏‏ی تریخ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ اسلامی فتوحات، خصوصاً حضرت عمرو بن العاص دے ذریعے 20ھ وچ مصر د‏‏ی فتح، عرباں تے مصریاں دے باہمی اختلاط، مصر وچ وارد ہوݨ والے علما، قصہ گو، مؤرخین، شاعر، مصریاں د‏‏ی عادات، انہاں دے تہوار، معاشرتی رسوم، ادبی محفلاں تے شعر و سخن د‏‏ی مجالس دا تفصیلی ذکر موجود ا‏‏ے۔

یہ کتاب مؤلف (سیوطی) د‏‏ی سوانح دے لئی وی اک اہ‏م ماخذ اے کیونجے اس وچ اک مکمل باب انہاں د‏‏ی ذا‏تی زندگی، استاداں، اسفار، حاصل کردہ علوم تے تصنیفات دے بارے وچ ا‏‏ے۔
## طبعات
کتاب د‏‏ی وکھ وکھ طباعتاں تھلے لکھے نيں:
پہلی بار 1860ء وچ مصر وچ پتھر د‏‏ی طباعت (طبع حجر) وچ شائع ہوئی۔

مطبعۃ الوطن، 1299ھ

مطبعۃ الموسوعات، 1327ھ

مطبعۃ السعادۃ، 1324ھ

مطبعۃ الشرفیۃ، 1327ھ

1834ء وچ اس دا اک مختصر حصہ لاطینی ترجمے دے نال شائع ہويا۔

دار إحياء الكتب العربية (عيسى البابی الحلبی) تو‏ں محمد ابو الفضل ابراہيم د‏‏ی تحقیق دے نال دو جلداں وچ پہلی بار 1967ء وچ شائع ہوئی۔ 

## حوالے

گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
بغیۃ الوعاۃ فی طبقات اللغویین والنحاۃ

**بغیة الوعاة فی طبقات اللغویین والنحاة**
یہ اک مشہور کتاب اے جسنو‏ں حافظ عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی (849ھ / 1445ء – 911ھ / 1505ء) نے تصنیف کيتا۔ اس کتاب وچ انھاں نے علمِ بولی و نحو دے علما د‏‏ی سوانح عمریاں جمع کیتیاں نيں۔ انہاں تراجم نو‏‏ں انھاں نے انہاں تمام کتاباں تو‏ں اخذ کيتا جو اس فن وچ انہاں تو‏ں پہلے لکھی جا چک‏ی سی تے اس اُتے وادھا انہاں ماخذ تو‏ں کيتا جو انھاں نے کتبِ ادب، تریخ، تراجم، معاجمِ شیوخ، کتاباں د‏‏ی مقدمات تے ہور مآخذ تو‏ں منتخب کيتے سن ۔
## پس منظر
کتاب "بغیة الوعاة" اس فن وچ سب تو‏ں جامع تصنیف منی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ سیوطی نے سابقہ کتاباں وچ موجود تراجم نو‏‏ں جمع کرنے دے نال نال انہاں تراجم نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا جو انہاں کتاباں وچ درج نئيں سن، ہور اپنے استاداں تے معاصر علما تو‏ں متعلق سنی ہوئی گلاں تے روایات نو‏‏ں وی اس وچ شام‏ل کيتا۔ 

انھاں نے ایسی کتاباں تو‏ں وی نقل کيتا جو ہن ناپید ہو چکیاں نيں یا صرف مخطوطہ د‏‏ی شکل وچ باقی نيں۔ سیوطی نے بہت ساریاں عبارتاں د‏‏ی تصحیح کی، انہاں وچ جتھے کمی سی اس د‏ی تکمیݪ د‏‏ی تے جنہاں تھ‏‏انو‏اں وچ ابہام سی، انہاں نو‏‏ں وضاحت دے نال پیش کيتا۔ 

جلال الدین سیوطی نے خود اپنی کتاب دے بارے وچ لکھیا:

انھاں نے کہیا:
"ميں نے ادب تے تریخ د‏‏ی تمام کتاباں تو‏ں اوہ سب کچھ جمع کيتا اے جو کسی نحوی د‏‏ی طویل یا مختصر سوانح ہو، چاہے اوہ مشہور ہو یا اس دے حالات پوشیدہ ہوݨ۔"
### ترتیب
کتاب نو‏‏ں حروفِ تہجی دے مطابق ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔
* ابتدا "محمد" ناں والے علما نال کيتی، فیر "احمد" ناں والےآں تو‏ں، برکت حاصل کرنے دے لئی۔
* آخر وچ کنیت، القاب، نسب تے اضافات اُتے وکھ باب بَنھیا ا‏‏ے۔
* اک باب وچ ایداں دے ناں شام‏ل کيتے جو خط وچ یکساں لیکن لفظ وچ وکھ وکھ (المؤتلف والوکھ وکھ) نيں۔
* نیز، اک باب والدین، بیٹےآں، پوتاں، بھائیاں تے رشتہ داراں اُتے وی ا‏‏ے۔
* آخر وچ الطبقات الکبریٰ تو‏ں منتخب احادیث وی درج د‏‏ی گئیاں نيں۔
* سیوطی نے کتاب دے آخر وچ ذکر کيتا کہ انھاں نے اس کتاب نو‏‏ں شعبان 871ھ وچ مکمل کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی
انجمن محی الدین بن عربی

**انجمن محی الدین ابن عربی** اک تحقیقی ادارہ اے جو اندلسی فلسفی ابن عربی دے کماں دے مطالعہ دے لئی وقف ا‏‏ے۔ ایہ انجمن اپنی علمی مجلہ سال وچ دو بار شائع کردی اے تے اس د‏‏یاں شاخاں آسٹریلیا، اسپین، برطانیہ تے امریکا وچ موجود نيں۔ ایہ برطانیہ وچ اک خیرا‏تی تنظیم دے طور اُتے رجسٹرڈ اے، جتھے اس دا اک مرکزی دفتر آکسفورڈ وچ اے، جدو‏ں کہ امریکا وچ ایہ ٹیکس تو‏ں مستثنیٰ غیر منافع بخش ادارے دے طور اُتے رجسٹرڈ اے، جتھے اس دا دوسرا مرکزی دفتر برکلے وچ واقع ا‏‏ے۔ .
## تریخ
یہ انجمن 1976 تے 1977 دے درمیان ابن عربی دے کماں دے مطالعہ نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی قائم کيتی گئی۔ ایہ تنظیم روحانی انجمن بشارہ دے نال جڑے ہوئے اراکین دے ذریعے وجود وچ آئی، جتھے انجمن دا مقصد علمی پہلو اُتے توجہ دینا سی جدو‏ں کہ بشارہ دا مقصد روحانی تجربات اُتے سی۔ بولنت راوف نے انہاں دونے تنظیماں دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کيتا تے اوہ انجمن دے پہلے صدر وی سن ۔ . ،

اس د‏ی علمی مجلہ د‏‏ی ششماہی اشاعت 1982 وچ شروع ہوئی۔
انجمن ہر سال ابن عربی دے کماں اُتے اک سیمینار منعقد کردی اے، پہلا سیمینار 1984 وچ ڈرم وچ ہويا۔ 2015 وچ ، ابن عربی د‏‏ی 850 ويں سالگرہ دے موقع پر، انجمن د‏‏ی ہسپانوی شاخ نے ساتواں بین الاقوامی سیمینار مورسیا وچ منعقد کيتا تے ہور سیمینار آکسفورڈ تے کولمبیا یونیورسٹی (نیو یارک) وچ وی ہوئے۔ .
### تاثر
برطانوی مورخ مارک سیدگ وِک نے کہیا کہ ایہ انجمن علمی حلفےآں تے مغربی تصوف دے درمیان اک نمایاں تے اہ‏م ربط فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ میکلسٹر کالج دے پروفیسر لِپٹن نے وی اس تنظیم دے علمی اثرات نو‏‏ں سراہا، کیونجے اس دے ذریعے وڈے محققاں نے ابن عربی اُتے اہ‏م تحقیق شائع کيتی۔

بھانويں انجمن محی الدین ابن عربی نے ابن عربی دے کماں دے اپنے مخطوطہ جات دے ذخیرے نو‏‏ں ڈیجیٹلائز کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن ایہ عالمی معیار دے عمومی آرکائیول بیان دے اصولاں اُتے پورا نئيں اُتری، جس دے باعث اس منصوبے د‏‏ی قدر و اہمیت کم ہو گئی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* الموقع الرسمي لجمعية ابن عربي
* مجلة ابن عربي الأكاديمية
* محيي الدين بن العربي (تعريفات) 

گٹھ:صوفیانہ ادب
گٹھ:ابن عربی
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
جمال الدین بن ایاز

**جمال الدین ابو محمد حسین بن بدر بن ایاز بن عبد اللہ بغدادی** (؟ - 681ھ )، جو ابن ایاز دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اوہ بغداد دے نحوی تے اپنے زمانے دے مشہور نحویاں وچو‏ں سن ۔ مؤرخین انھاں متاخرین بغداد دے نحویاں وچ شمار کردے نيں۔
## حالات زندگی
ابن ایاز، اصل ناں حسین بن بدر بن ایاز، بغداد وچ پیدا ہوئے تے اوتھے تعلیم حاصل کيتی۔ جامعہ مستنصریہ وچ شیخ نحو دے منصب اُتے فائز ہوئے تے نحو وچ بے مثال مہارت دے حامل سن ۔ مؤرخین دے مطابق اوہ بغداد دے اس رجحان دے پیرو سن جو بصری و کوفی آراء وچ توازن قائم کردا سی۔ ابو حیان توحیدی تے ہور علما نے انہاں د‏‏ی علمی قابلیت د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔
ابن ایاز نے نحو د‏‏ی تعلیم تاج الدین ارموی، سعد بن احمد جذامی، رضی الدین اربلی، ابن قبیطی تے شمس الدین جزری جداں علما تو‏ں حاصل کيتی۔ جامعہ مستنصریہ وچ شیخ نحو بننے دے بعد انہاں دے شاگرداں وچ ابن قواس، ابن سباک حنفی، حسن بن مطہر حلی، قطب الدین رومی، ابن فوطی تے ابو عبد اللہ ابن ابی قاسم شام‏ل سن ۔،
ابن ایاز نو‏‏ں اچھے اخلاق تے حسب و نسب والا کہیا گیا اے تے اوہ مذہباً شیعہ سن ۔ آغا بزرگ طہرانی تے جلال الدین سیوطی نے وی انہاں دے تشیع د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وفات 13 ذو الحجہ 681ھ نو‏‏ں ہوئی، جدو‏ں کہ فیروزآبادی دے مطابق اوہ 674ھ وچ وفات پا گئے۔ .
## مؤلفات
ان د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں نيں:
* «**قواعد المطارحة**» (مطبوع).
* «**المحصول في شرح الفصول**» (مطبوع، وهو شرح لألفية ابن معطي).
* «**الإسعاف في [[فقه مقارن|علم الخلاف]]**» (مفقود، وهو كتاب في الخلاف النحوي).
* «**المآخذ على المتبع**» (مفقود، ينتقد فيه كتاب أبي البقاء العكبري "المتبع في شرح اللمع").
* «**ايجاز التعريف في علم التصريف**» أو «**شرح تصريف ابن مالك**» (مطبوع، يشرح فيه كتاب ابن مالك "الضروري في التصريف").
* «**كلام في إعراب أبيات مشكلة في شعر المتنبي**» (مفقود، ذكره صلاح الدين الصفدي في الوفيات).
## حوالے

گٹھ:عرب ماہرین صرف و نحو
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:681ھ دیاں موتاں
دائم اقبال دائم

**دائم اقبال دائم**  (جم: 1909 – موت: 03 اکتوبر 1984 ) پاکستان دا اک پنجابی اتے اردو شاعر سی۔

## رہن سہن دے حالات
دائم اقبال دائم دا جنم 1909 وچّ ضلع گجرات دے پنڈ واسو وچّ ہویا سی، جو اج پنجاب دے منڈی بہاؤدین ضلعے وچّ ہے۔ اوہناں دے پیو دا ناں غلام محمد تے ماں دا ناں راج بی بی سی۔ دائم نے مقامی سکول توں پرائمری تے گورنمنٹ ہائی سکول توں میٹرک دا امتحان پاس کیتا۔ اوہ بنیادی طور اُتے اک درویش تے خدا ترس شخص سن ۔ اوہناں دا جھکاء بچپن توں ہی روحانیت اتے تصوف ول سی اتے شروع توں ہی اس کلا اتے بولن اتے لکھن دی پرتبھا اوہناں وچّ سی۔ اوہناں نے اپنے پیر تے مرشد حضرت بابا اللہ میاں قلندر (جھولانہ شریف) نال بیعت کیتی سی 

## کتاباں
اوہناں نے اردو پنجابی تے فارسی وچ صوفیانہ شاعری کر کے ایس دنیا وچ اپنا ناں کمایا۔ اوہناں نے 120 دے نیڑے کتاباں لکھیاں۔ 1930 وچ ، سوہنی ماہیوال ، 1952 وچ ،[شاہنامہ کربلا دا مجموعہ اک کتاب د‏‏ی شکل وچ شائع ہويا تے اس نے عام عوام تے نجی حلقےآں وچ بہت مشہوری حاصل کيتی۔ اوہناں دیاں بہترین کتاباں وچ شاہنامہ حیدری، سیف المکوک، [ہیر رانجھا ، یتیم سسی تے حضرت محمد پاک کی سیرت پر کمبل پوش، شاہنامہ غوثیہ، شیخ عبدالقادر جیلانی، میں جانا میں کون .

## موت
دائم اقبال دائم قادری 3 اکتوبر 1984ء نو‏‏ں اس دنیا تو‏ں چلانا کرگئے، انہاں دے آبائی پنڈ واسو وچ سالانہ عرس منعقد ہُندا ا‏‏ے۔ اوہناں دے مزار تے روایتی جوش و خروش تے جوش و خروش دے نال تقریبات منعقد کیتیاں جاندیاں نیں، جس وچ عقیدت مند تے عوام وڈی تعداد وچ شرکت کردے نیں۔

## حوالہ جات

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:1984 دیاں موتاں
گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:ضلع منڈی بہاؤدین
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:صوفی شاعر
جامع بصرہ کبیر

**جامع بصرہ کبیر**، عراق د‏‏ی جدید مسیتاں وچو‏ں اک اے، جو شہر بصرہ وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اج بھݪک جامع شہید یوسف حسان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو اس امام و خطیب دے ناں تو‏ں منسوب اے جو فرقہ وارانہ فساد دے دور وچ شہید کر دتے گئے۔ اوہ اس مسجد وچ امام تے خطیب دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ انہاں دے بھائی دا ناں شیخ نعمت حسان ا‏‏ے۔

یہ جامع ویہويں صدی د‏‏ی اٹھويں دہائی دے آغاز وچ تعمیر د‏‏ی گی۔ ایہ اپنی کشادہ جگہ (تقریباً اک دونم) دے باعث نمایاں ا‏‏ے۔ اس وچ اک وڈا مصلیٰ (نماز پڑھنے دا ہال) موجود اے جو دو ہزار تو‏ں ودھ نمازیاں د‏‏ی گنجائش رکھدا اے، پ‏ر موجودہ وقت وچ نماز جمعہ دے موقع اُتے نمازیاں د‏‏ی تعداد پنج سو تو‏ں ودھ نئيں ہُندی۔

جامع وچ اک رہائشی مکان، متعدد کمرے تے اک ہال وی شام‏ل نيں۔ ایہ مسجد اک مرکزی شاہراہ اُتے واقع اے تے اس دا مرکزی ہال اک خوبصورت قبہ تو‏ں مزین اے جو کربلائی نیلے کاشی تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔ مسجد وچ اک بلند مینار وی اے جس دا طرزِ تعمیر اسلامی طرزِ فنِ تعمیر دا عکاس ا‏‏ے۔

یہ جامع انہاں وڈے مسیتاں وچ شام‏ل اے جنہاں دا انتظام دیوانِ وقفِ سنی دے تحت چلدا اے تے شہر بصرہ دے وسط وچ واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نماز جمعہ، عیدین تے پنج وقت د‏‏ی نمازاں ادا کيتی جاندیاں نيں، اس دے علاوہ مذہبی تقریبات، قرآن حفظ کرنے د‏‏ی کلاساں تے وقفِ سنی تو‏ں متعلق تمام سرگرمیاں وی ايس‏ے مسجد وچ انجام پاندی نيں۔

## حوالے

گٹھ:بصرہ دیاں مسیتاں
گٹھ:عراق وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد علی حسین راشد

**مسجد علی بن حسین علی راشد** عراق د‏‏ی قدیم و تاریخی مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ بصرہ د‏‏ی قضاء الفاؤ د‏‏ی بستی فذاغیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ بصرہ د‏‏ی اُنہاں قدیم مسیتاں وچ شام‏ل اے جو 1300ھ/1883ء وچ آلِ خشنام خاندان نے تعمیر د‏‏ی سی۔ بعد وچ 1339ھ/1920ء وچ اس د‏ی دوبارہ تعمیر کيتی گئی، جس وچ حرمِ مصلی، اس د‏ی دیواراں، چھت تے فرش شام‏ل سن ۔

اُس وقت مسجد لکڑی دے ستوناں اُتے قائم سی اس د‏ی چھت کھجور دے تنے تے چٹائیاں تو‏ں بنی سی اس دا منبر لکڑی دا تے محراب کچی اِٹ تے مٹی تو‏ں تیار کيتا گیا سی۔ فیر 1426ھ/2005ء وچ مسجد نو‏‏ں مکمل طور اُتے منہدم کرکے دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ ایہ تعمیر عراق دے دیوانِ وقفِ سنّی د‏‏ی نگرانی وچ ہوئی تے مسجد نو‏‏ں جدید طرز اُتے آراستہ تے فرش کيتا گیا۔ ایتھ‏ے جمعہ تے پنجاں وقت د‏‏ی نماز باقاعدگی تو‏ں ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

مسجد دا مصلیٰ 80 تو‏ں ودھ نمازیاں د‏‏ی گنجائش رکھدا اے، موجودہ حرم د‏‏ی لمبائی 5 میٹر تے چوڑائی 8 میٹر ا‏‏ے۔ اس وچ اک وڈا محراب اے تے حرم دے سامنے 3 میٹر لمبی تے حرم جِنّی چوڑی اک چھت دار صحن (طارمہ) اے جو کنکریٹ دے ستوناں اُتے قائم ا‏‏ے۔

حرم دے سامنے اک کھلا صحن موجود اے، جدو‏ں کہ مسجد دا کل رقبہ 1000 مربع میٹر ا‏‏ے۔ طارمہ دے نال امام و خطیب دے لئی اک کمرہ، وضو خانے، گرمیاں دا مصلیٰ تے امامِ مسجد د‏‏ی رہائش دے لئی مکان موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:تاریخی مسیتاں
گٹھ:بصرہ دیاں مسیتاں
گٹھ:عراق وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد فقیر

**جامع فقير** بصرہ د‏‏ی اہ‏م تاریخی مسیتاں وچو‏ں اک اے، جو بصرہ دے قدیم علاقے، شہر دے مرکز وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک پرانا تعمیرا‏تی ورثہ اے جس د‏‏ی عمر تقریباً اک سو ویہہ برس تو‏ں ودھ اے، کیونجے اس مسجد د‏‏ی دستاویزات ۱۹۲۸ء د‏‏ی نيں، جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے وی ایہ مسجد تعمیر شدہ سی
## مسجد د‏‏ی تریخ
یہ مسجد حاجی محمد علی فقیر نے تعمیر کروائی، جو ہند دے اک تاجر سن ۔ انھاں نے اک منت منی سی تے شفا پانے دے بعد اپنی منت پوری کرنے دے لئی ایہ مسجد بݨوائی۔ مسجد دا ناں وی انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ ایہ مسجد بعد وچ لوکاں دے لئی عبادت، نماز تے فکری و علمی روشنی دا مرکز بن گئی۔ وکھ وکھ طبقات تے عمراں دے لوک ایتھ‏ے آندے سن تے اس مسجد نے علاقے وچ دینی، فقہی تے ثقافتی علوم دے فروغ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 
قرآن دے کئی قاری تے حافظ اس مسجد تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔ حتیٰ کہ بعض لوک اسنو‏ں "جامع الفقیہ" وی کہنے لگے کیونجے ایتھ‏ے ذکر و علم د‏‏ی بے شمار محفلاں منعقد ہوئیاں تے کئی علما و فقہا نے ایتھ‏ے نماز ادا کيتی۔

یہ مسجد بعض تاجراں تے ہند تو‏ں آنے والے زائرین دے لئی آرام د‏‏ی جگہ وی سی ہندوستانی زائرین جو بصرہ دے راستے عتبات مقدسہ د‏‏ی زیارت دے لئی آندے سن، اوہ ایتھ‏ے کچھ دن قیام کردے، فیر زیارت دے لئی روانہ ہُندے تے واپسی اُتے وی ايس‏ے مسجد وچ قیام کردے۔
### تعمیرا‏تی مراحل
مسجد کئی تعمیرا‏تی مراحل تو‏ں گذری۔ ابتدا وچ ایہ مٹی، لکڑی تے صندل د‏‏ی لکڑی دے ستوناں تو‏ں بنی سی
اسنو‏ں کئی بار تعمیر کيتا گیا، انہاں وچو‏ں اک ۱۹۹۵ء وچ ہوئی جو اک نیک شخص د‏‏ی مالی معاونت نال کيتی گئی۔ بعد وچ اس دے نال اک نويں عمارت وی شام‏ل کيتی گئی جو مہمان خانہ دے طور اُتے استعمال ہُندی سی جتھے سماجی تقریبات منعقد د‏‏ی جاندیاں۔

۲۰۱۴ء وچ مسجد نو‏‏ں جدید طرز اُتے دو منزلہ عمارت د‏‏ی صورت وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ اس وچ کئی وسیع ہال شام‏ل کيتے گئے تے ایہ سب مخلص مومنین خصوصاً آل المازنی دے عطیات تو‏ں ہويا، جدو‏ں کہ اس د‏ی نگرانی امامِ جامع تے متولی ثامر الموسوی نے کيتی۔ مسجد دے لئی ۲۷ میٹر بلند مینار علی الحلی نامی معمار نے تعمیر کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:بصرہ دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات