open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
لعل چند امر ڈنومل

** لعل چند امر ڈنومل جگتیانی** ، (پیدائش: ۲۵ جنوری ۱۸۸۵ء- وفات:۱۸ اپریل ۱۹۵۴ء) بھارت نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور ادیب، ناول نگار، مورخ، ڈراما نویس ، سیرت نگار تے مضمون نگار سن ۔ انہاں نے ۶۲سے ودھ کتاباں تحریر کیتیاں۔

## حالات زندگی
لعل چند امر ڈنومل ۲۵ جنوری ۱۸۸۵ء نو‏‏ں حیدرآباد، سندھ، بمبئی پریزیڈنسی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دیوان امر ڈنومل حیدرآباد وچ مختیارکار سن ۔ انہاں نے ابتدائی گھر اُتے حاصل کرنے دے بعد ہیرانند اکیڈمی (موجودہ گورنمنٹ نول رائے ہیرانند ہائی اسکول نمبر ۱) تو‏ں ہور تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۰۳ء وچ سندھ مدرسۃ الاسلام استاد مقرر ہوئے۔ اوہ صوفی منش سن جنہاں نو‏ں مذہبی عصبیت نے چھوا تک وی نئيں سی۔ انہاں نو‏ں اپنی جنم بھومی سندھ تو‏ں جو محبت سی اس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ انہاں نو‏ں نے مرنے تو‏ں پہلے وصیت کيتی سی کہ انہاں د‏‏ی راکھ نو‏‏ں دریائے سندھ وچ بہا دتا جائے۔ چناں چہ ۱۹۵۴ء وچ جدو‏ں بمبئی وچ انہاں دا انتقال ہويا تاں آخری رسومات دے لئی انہاں د‏‏ی راکھ بھارت تو‏ں پاکستان لیائی گئی تے دریائے سندھ وچ بہائی گئی۔ اوہ تمام مذاہب نو‏‏ں انسانیت د‏‏ی میراث تے معاشرتی سدھار دا ذریعہ تصور کردے سن تے کسی قسم د‏‏ی مذہبی تفرقے نو‏‏ں روا نہ رکھدے سن، ايس‏ے لئی انہاں نے پیغمبر اسلام حضرت محمد د‏‏ی سوانح تے سیرت اُتے کتاب لکھی سی۔ لعل چند امر ڈنومل نے فکشن د‏‏ی ہر صنف وچ نہایت اہ‏م کتاباں لکھایاں نيں۔ انہاں د‏‏ی طبع زاد ناولاں وچ **چوتھ جو چنڈ** (چودھويں دا چاند)، **سچ تے صدق**ے (سچائی اُتے قربان)، **کشنی دے کشٹ** وغیرہ سی۔ جداں کہ دوسری زباناں تو‏ں سندھی ترجمہ د‏‏ی جانے والی کتاباں وچ **سون ورنیاں دلیاں** (سؤݨ جداں دل)، **عمر ماوری** (ڈراما)، **نقد دھرم** (ڈراما) اہمیت رکھدی نيں۔ اانہاں نے شاہ عبد اللطیف بھٹائی د‏‏ی شخصیت تے شاعری اُتے کتاب وی لکھی سی جس دا عنوان سی **شاہانہ شاہ** تے سچل سرمست اُتے لکھی گئی کتاب دا ناں سی **سچل سونھارو** تے **بیرنگی باغ جو گل** سندھی مضمون نگاری دے نادر نمونے نيں۔ مضمون نویسی وچ انہاں د‏‏ی کتاب **گلن مٹھ** (رُگ پھُل)، **سدا گلاب** وی قابل ذکر نيں۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی ہور کتاباں وچ **ہندوستان جی تریخ، حیدرآباد سندھ، میراں، شاھ جا د‏‏ی سُر، سامی جا سلوک، رام بادشاہ، جیل جی ڈائری، سندھی بولی جو نچوڑ** وغیرہ شام‏ل نيں۔

## وفات
لعل چند امر ڈنومل ۱۸ اپریل ۱۹۵۴ء نو‏‏ں بمبئی ،بھارت وچ وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں د‏‏ی راکھ نو‏‏ں بھارت تو‏ں لیا ک‏ے حیدرآباد، سندھ دے نیڑے دریائے سندھ وچ بہایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۸۵ دے جم
گٹھ:۱۹۵۴ دیاں موتاں
گٹھ:1885 دے جم
گٹھ:1954 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
 گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی مصنف
گٹھ:ممبئی دے مصنف
گٹھ:سندھ دے مصنف
گٹھ:ممبئی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:بھارتی مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس
نادر بیگ مرزا

**نادر بیگ مرزا** (پیدائش: ۱۶ مارچ ۱۸۹۱ء - وفات: ۳ فروری ۱۹۴۰ء) سندھی زبان دے مشہور و معروف افسانہ نگار، قانون دان تے سندھ دے شہرہ آفاق ادیب مرزا قلیچ بیگ دے فرزندِ ارجمند سن ۔ سندھ ایجوکیشن فاؤنڈیشن د‏‏ی سابق سربراہ تے نامور ماہرِ تعلیم انيت‏‏ا غلام علی نادر بیگ مرزا د‏‏ی نواسی نيں۔ نادر بیگ سندھی افسانے دے نیہہ گزاراں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ سماجی حقیقت نگاری دے مکتبِ فک‏ر ک‏ے نمائندہ افسانہ نگاراں وچ شام‏ل سن ۔

## حالات زندگی
نادر بیگ مرزا ۱۶ مارچ ۱۸۹۱ء نو‏‏ں سندھ دے شہر کوٹری وچ پیدا ہوئے، جتھے انہاں دے والد مرزا قلیچ بیگ مختیارکار دے عہدے اُتے متعین سن ۔ مڈھلی سِکھیا کوٹری، حیدرآباد تے کراچی وچ حاصل کيتی۔ ۱۹۰۶ء وچ پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ لندن روانہ ہوئے، ۱۹۱۲ء وچ بیرسٹری د‏‏ی سند حاصل ک‏ر ک‏ے وطن واپس لوٹے تے لاڑکانہ وچ وکالت کرنے لگے۔ بعد وچ مجسٹریٹ مقرر ہوئے تے سندھ دے وکھ وکھ شہراں وچ خدمات انجام دتیاں۔

## ادبی خدمات
لندن دے سفر نے انہاں دے خیالات وچ وسعت تے مشاہدے وچ گہرائی پیدا کر دتی سی۔ اپنے والد تو‏ں انہاں نو‏ں ادبی ذوق وراثت وچ ملا۔ نادر بیگ مرزا سندھی افسانے دے بنیادگزاراں وچ شام‏ل سن ۔ اوہ سندھی افسانے وچ سماجی حقیقت نگاری نال تعلق رکھدے سن تے انہاں نے اپنے عم عصراں امر لعل ہنگورانی، آسانند مامتورا تے عثمان علی انصاری تو‏ں مل ک‏ے سندھی افسانے نو‏‏ں معاشرتی حقائق تے آس پاس د‏ی دنیا د‏‏ی عکاسی کرنا سکھایا۔ ہر چند انہاں نے بہت ودھ کہانیاں نئيں لکھی سی لیکن انہاں د‏‏ی کہانیاں اپنا اک حلقہ اثر ضرور رکھدی سی تے بول چند راج پال دے رسالے **سندھو** وچ شائع ہُندیاں سن۔ نادر بیگ مرزا د‏‏یاں کہانیاں دا یک مختصر مجموعہ انہاں دے بھتیجے نصیر مرزا نے مرتب کيتا جسنو‏ں ۱۹۹۱ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف سندھالوجی جامشورو نے شائع کیتا، جس وچ انہاں د‏‏ی مطبوعہ تے غیر مطبوعہ کتاباں د‏‏ی لسٹ وی دتی گئی اے جس تو‏ںپتا چلدا اے کہ نادر بیگ دا اک ناول **دل کشا** دے ناں تو‏ں وی انگریزی بولی وچ شائع ہويا سی۔ اوہ ابتدائی دور دے افسانہ نگاراں وچ ممتاز مقام رکھدے سن ۔ انہاں دے افسانےآں وچ سٹھ(طنز) د‏‏ی تیکھی چبھن ملدی ا‏‏ے۔ انہاں دے ہاں سماجی حقیقت نگاری د‏‏ی گہری چھاپ نظر آندی ا‏‏ے۔ بعض ابتدائی کہانیاں وچ منشی پریم چند تے سدرشن دے اثرات نمایاں نيں، بوہت‏ے انہاں نے ہندو تے کدرے کدرے پارسی معاشرے نو‏‏ں اپنا موضوع بنایا سی۔ انہاں دے منتخب افسانےآں وچ **اچھوت، مس رستم جی، ماں دا قہر، موہنی، عینک د‏‏ی آواز** تے **بھاوج** نمایا ں ترین افسانے نيں۔ اس دے علاوہ اوہ انگریزی بولی وچ شاعری وی کردے سن ۔

## لکھتاں
* دلکشا (انگریزی، ناول، صفحات ۲۲۸، سن اشاعت ناں معلوم) مطبوعہ
* محبوب کربلا (سندھی، ناول، صفحات ۲۵۸، ناشر:انجمن امامیہ، قدم گاہ مولا علی، حیدرآباد، سن اشاعت ناں معلوم) مطبوعہ
* برھم عدتا مالا ۷ (سندھی، صفحات ۱۱۲، ناشر: جیٹھمل پراسرار گلراج بندھو آشرم حیدرآباد، سن اشاعت ناں معلوم) مطبوعہ
* دیوان نادر بیگ مرزا (سندھی، سال ترتیب: ۱۹۳۷ء) غیر مطبوعہ
* پھاکن جی حکمت (سندھی ضرب الامثال اُتے اک کتاب) غیر مطبوعہ

## وفات
نادر بیگ مرزا ۳ فروری ۱۹۴۰ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پا گئے۔ انہاں نو‏ں ٹنڈو ٹھوڑو ، حیدرآباد وچ انہاں دے آبائی قبرستان بلند شاہ وچ سپردِ خاک کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:۱۸۹۱ دے جم
گٹھ:۱۹۴۰ دیاں موتاں
گٹھ:1891 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:۳ فروری د‏‏ی وفیات
گٹھ:برطانوی ہند دے مصنف
گٹھ:حیدرآباد، سندھ دیاں شخصیتاں
نریش کمبوج

**نریش کمبوج**  (جم ۲۷ مئی ۱۹۶۴) اکّ بھارتی سیاستدان اے، بھارتی قومی کانگرس دا  لیڈر اتے موجودہ ویلے وچ  ہریانہ , سرکار دے قرضہ صلاح بورڈ دا ممبر اے۔  اوہ جون ۲۰۰۶ وچ پہلی وار ہریانہ ماحول سرکھیا کونسل دے ممبر نامزد کیتا گیا سی۔ جنوری ۲۰۰۷ وچ اسنوں ہریانہ سرکار دے قرضہ صلاح  بورڈ دا ممبر نامزد کیتا گیا سی۔ 

## شروعاتی جیون
نریش کمبوج دا جم اکّ مشہور شخصیت چودھری کشوری لال کمبوج دے گھر اس ویلے دے  بھارت دے انبالہ ضلعے دے فتح پور   پنڈ وچ ہویا سی، جو ہن ہریانہ راج دے  یمنا نگر دا اکّ حصہ اے۔ اسدا دادا چودھری کندن لال کمبوج انبالہ ضلعے  دا اکّ چنگا جانیا جاندا سماجی کارکن سی۔ اوہ مکند لال نیشنل کالج دا سابقہ طالب علم اے۔ اسنے کروکشیتر یونیورسٹی، کروکشیتر توں بی.اے. دی ڈگری حاصل کیتی۔  

## سیاسی کیریئر
کمبوج دا جم اکّ سیاسی پروار وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ یمنا نگر دا اکّ ستکارت کانگرسی آگوُ  اتے سرپنچ، نمبردار دے نال-نال بلاک سمتی ممبر سی۔ اس نے اسنوں سیاست وچ آؤن لئی راغب کیتا۔ اس نوں سیاست دا پہلا سواد ایم ایل عین کالج وچ پڑھدیاں ملیا جتھے اوہ NSUI دا پردھان بنیا اتے بعد وچ اوہ سال ۱۹۸۲-۱۹۸۳ وچ ضلعے دے اکو-اک کالج دی طالب علم یونین دا پردھان چنیا گیا۔ اس جت نے اس دے سیاسی کیریئر نوں اکّ ہلارا دتا۔ سال ۱۹۹۱ وچ اوہ گرام پنچائت فتح پور   دا سرپنچ بنیا۔ سال ۱۹۹۱ وچ اوہ بلاک سمتی جگادھری دا ممبر چنیا گیا۔ اکّ کسان دا پتر ہون دے ناطے اسنے کساناں دی بھلائی لئی کم کرنا شروع کر دتا اتے بعد وچ *کسان جدوجہد سمتی* دے ضلع ونگ دا پردھان بن گیا اتے ۱۹۹۶ وچ اسنوں ہریانہ دے مستقبل دے وزیر اعلیٰ بھپندر سنگھ ہڈا نے دیکھیا، جسنے اسنوں مکھ دھارا دی سیاست وچ شامل ہون دی اپیل کیتی اتے اس نوں ہریانہ کانگرس کمیٹی دے چھچھرولی دے بلاک پردھان دے نال-نال ضلع کانگرس کمیٹی، یمنانگر؉   دا سینئر میت پردھان نامزد کیتا۔ ۲۰۰۰ دیاں ہریانہ صوبائی اسمبلی چوناں وچ اس ویلے دے صوبہ کانگرس پردھان ہڈا نے اس نوں چھچھرولی صوبائی اسمبلی سیٹ توں ٹکٹ دتی سی۔  پر اوہ چون بہت وڈے فرق نال ہار گیا۔ ہار توں بعد وی ہڈا نے اس وچ یعقین جتایا اتے سال ۲۰۰۲ وچ اس  نوں ہریانہ کسان کھیت مزدور کانگرس دا میت پردھان نامزد کیتا۔ ۲۰۰۵ دیاں چوناں وچ کانگرس وچ بھجن لال دے مڑ ابھرن کارن اس نوں چھچھرولی توں ٹکٹ نہیں دتی گئی سی۔ پر بعد وچ ہڈا نوں ہریانہ دا وزیر اعلیٰ نامزد کیتا گیا۔ اتے اس نوں وکھ-وکھ سرکاری کمیٹیاں وچ نامزد کرکے اس دے لگاتار تعاون دا بدلہ چکایا۔ ۲۰۰۶ وچ، اسنوں ہریانہ ماحول سرکھیا کونسل دا ممبر نامزد کیتا گیا سی۔ جنوری ۲۰۰۷ وچ اسنوں قرضہ صلاح بورڈ، دا ممبر  نامزد کیتا گیا سی۔    

## نجی جیون
نریش کمبوج دا ویاہ ۱۹۸۵ دے سال وچ ضلع کونسل دی سابقہ ممبر سمتا کمبوج نال ہویا۔ اوہناں دے دو پتر ہن۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۱۹۶۴
گٹھ:جم 1964
غبار

**غبار** روايتی طور تے اک ماحولیا‏تی رجحان اے جس وچ تُعھدݪ، تعھواں، تے ہور خشک ذرات جداں کہ گرین ہاؤس گیساں ہو‏ا دی غیر واضح مرئیت تے آسمان د‏‏ی وضاحت وچ معطل ہُندیاں نيں۔ ورلڈ میٹرولوجیکل آرگنائزیشن دے کوڈز دے دستور العمل وچ افقی دھندلا پن دا باعث بݨݨ واݪے ذرات د‏‏ی درجا بندی تعھند، برفانی تعھند، پعھاف د‏‏ی تعھند، تعھند، کہرا، تعھواں، آتش فشاں راکھ، تُعھدݪ، ریت تے برف دیاں قِسماں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ غبار دا سبب بݨݨ واݪے ذرات دے ذرائع وچ کاشتکاری (خشک موسم وچ ہݪ چلاؤݨا)، ٹریفک، صنعت، آتش فشاں سرگرمی تے جنگݪ د‏‏ی اگ شام‏ل نيں۔ دور تو‏ں دیکھیا گیا (مثلن اک نیڑے آؤݨ واݪا ہوائی جہاز) تے سورج دے حوالے تو‏ں دیکھݨ د‏‏ی سمت دے لحاظ تو‏ں، غبار پعھورا یا نیلا ظاہر ہو سکدا اے، جداں کہ تعھند اس د‏ی بجائے نیلی پعھوری ہو جاندی ا‏‏ے۔ جتھے غبار نو‏‏ں اکثر خشک ہو‏ا وچ پائے جاݨ واݪے رجحان دے طور تے سمجھیا جاندا اے، اوتھے سیر شدہ، مرطوب ہو‏ا وچ تعھند د‏‏ی تشکیل اک رجحان ا‏‏ے۔ پَر غبار دے ذرات گاڑھا ہوݨ واݪے مرکز دے طور تے کم ک‏ر سکدے نيں جو بعد وچ بخارات د‏‏ے گاڑھا ہوݨ تے تعھند د‏‏ی پعھور د‏‏ی تشکیل دا باعث بَݨدے نيں۔ غبار د‏‏ی ایسیاں شکلاں نو‏‏ں "گِلے غبار" دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا ا‏‏ے۔

موسمیا‏تی ادب وچ لفظ غبار عام طور تے فضا وچ معلق گِلے قِسم دے مرئیت نو‏‏ں کعھٹ کرن واݪے ایروسول د‏‏ی نشاندہی کرن لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس طرحاں دے ایروسول عام طور تے پیچیدہ کیمیائی رد عمل تو‏ں پیدا ہُندے نيں جو دہن دے دوران خارج ہوݨ واݪی سلفر ڈائی آکسائیڈ گیساں دے سامݨے آؤݨ اُتے سلفیورک ایسڈ د‏‏ی نِکی پعھور وچ تبدیل ہو جاندے نيں۔ تعھپ، اعلا متعلقہ نمی تے ہو‏ا دے بہاؤ د‏‏ی عدم موجودگی وچ رد عمل وچ وادھا ہُندا ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ گِلے غبار واݪے ایروسول دا اک چھوٹا جیہا جزو اوہناں مرکبات تو‏ں اخذ کيتا گیا اے جو درختاں تو‏ں جݪدے وقت خارج ہُندے نيں، جداں ٹیرپینز۔ ایہناں تمام وجوہات د‏‏ی بناء اُتے گِلا غبار بنیادی طور تے گرم موسم دا رجحان ہُندا ا‏‏ے۔ ہزاراں کلومیٹر اُتے محیط غبار دے وڈے علاقے ہر موسم گرما وچ وسیع سازگار حالات وچ پیدا ہو سکدے نيں۔

گٹھ:موسمیات
گٹھ:آب و ہوا
گٹھ:طبیعی جغرافیا
گٹھ:آلودگی
محمد عثمان ڈیپلائی

**محمد عثمان ڈیپلائی**  (پیدائش: 13 جون، 1908ء - وفات: 7 فروری، 1981ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی تے اردو زبان دے مشہور و معروف ناول نگار، افسانہ نگار، مترجم، ڈراما نویس تے صحافی سن جنہاں نے سندھی زبان وچ شہرۂ آفاق ناول **سانگھڑ** تحریر کيتا۔ 

## حالات زندگی
محمد عثمان ڈیپلائی 13 جون، 1908ء نو‏‏ں ڈیپلو، ضلع تھر پارکر، سندھ، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ کسی درس گاہ دے فارغ التحصیل نئيں سن لیکن بچپن ہی تو‏ں انہاں نو‏ں علم حاصل کرنے د‏‏ی لگن سی۔

## ادبی خدمات
محمد عثمان ڈیپلائی نے بچپن ہی تو‏ں سندھی تے اردو بولی وچ کہانیاں لکھنی شروع کر دتیاں۔ انہاں نے لاتعداد علمی تے ادبی مضامین تے سو دے لگ بھگ تاریخی ناول تحریر کيتے جنہاں وچ انہاں دا ناول **سانگھڑ** شہرۂ آفاق حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ اس ناول وچ صوبہ سندھ وچ انگریز سامراج دے خلاف پیر صبغت اللہ شاہ راشدی تے انہاں دے حواریاں د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد نو‏‏ں موضوع بنایا گیا ا‏‏ے۔

محمد عثمان ڈیپلائی سندھی دے اک کثیر الاشاعت اخبار روزنامہ عبرت دے بانی سن ۔ انہاں نے آزادی صحافت د‏‏ی خاطر قید و بند د‏‏ی صعوبت وی برداشت کيتی۔ اپنے آخری زمانے وچ اوہ اک ماہوار ادبی جریدے **سانٹریہہ** (وطن) دے نال انگریزی روزنامہ **سندھ ٹائمز** دے مدیر وی سن ۔

## لکھتاں
* سانگھڑ (ناول)
* گلستان حسن (ناول)
* اسلام تے مقدمو (ڈراما)
* گمراہ پاندھی (ناول)
* مجاہد کشمیر (ناول)
* بلبل ایران (ناول)
* عید جو چنڈ (ناول)
* درد جو شہر (افسانے)
* سنگدل شہزادی (ناول)
* آخری امید
* وطن فروش (کہانی)
* شاہ جے رسالے جو رہبر (لطیفیات)
* مجاہد مصر (ناول)
* غازی اورنگ زیب عالمگیر
* درگاہ شریف

## ادارت
* روزنامہ عبرت (سندھی) حیدرآباد، سندھ
* روزنامہ *سندھ ٹائمز* (انگریزی) حیدرآباد
* ماہوار ادبی جریدہ *سانٹریہہ* (وطن)

## محمد عثمان ڈیپلائی دے فن و شخصیت اُتے کتاباں
* محمد عثمان ڈیپلائی : شخصیت تے فن، پروفیسر آفاق صدیقی، اکادمی ادبیات پاکستان، 2009ء

## اعزازات
محمد عثمان ڈیپلائی نو‏‏ں حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے بعد صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دے اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔

## وفات
محمد عثمان ڈیپلائی 7 فروری، 1981ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:پاکستانی اخبار مدیران
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی ماہرین سندھیات
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی مصنف
گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:ضلع تھرپارکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
بمب روݪا

**بمب روݪا** (Dust devil) اک مضبوط، چنگی طرحاں بݨیا ہویا تے نسبتن مختصر مُدت دا پعھنور اے۔ ایہدا سائز چھوٹے (ادھا میٹر چوڑا تے کچھ میٹر لمبا) توں لے کے وڈے (10 میٹر توں زیادہ چوڑا تے 1 کلومیٹر توں زیادہ لمبا) تک ہُندا اے۔ بنیادی عمودی حرکت اُپر وِل اے۔ بمب روݪے عام طور تے بے ضرر ہُندے ہنیں، لیکن شاذ و نادر مواقع اُتے ایہ اِنے وڈے ہو سکدے نیں کہ لوکاں تے املاک دوناں لئی خطرا بݨ سکدے نیں۔

ایہناں دا موازنہ ٹورنیڈوز ناݪ کیتا جا سکدا اے کیونکہ دونوں، موسمی رجحان نیں جیہناں وچ ہوا دا عمودی طور تے کُعھمݨ واݪا کالم شامل اے۔ زیادہ تر طوفاناں دا تعلق اک وڈی پیرنٹ گردش ناݪ ہُندا اے، سُپر سیل طوفان برق و باراں دے پِچھے میسو سائکلون۔ بمب روݪے صاف موسم دے دوران تعھپ واݪے حالات وچ کعھمدے ہوئے اپ ڈرافٹ دے طور تے بَݨدے نیں، شاذ و نادر ای طوفان دی شدت دے کوݪ آؤندے نیں۔

## تشکیل
بمب روݪے اس وقت بَݨدے نیں جد سطح دے کوݪ گرم ہوا دی اک جیب اوہدی اُپرلی ٹھنڈی ہوا دے ذریعے تیزی ناݪ اٹھدی اے، جیہدے ناݪ اک اَپ ڈرافٹ (اُپر نوں ہوا دی حرکت) بݨدا اے۔ جے حالات بلکل ٹھیک نیں تاں اپ ڈرافٹ کُعھمݨا شروع ہو سکدا اے۔ جِداں جِداں ہوا تیزی ناݪ وَدھدی اے، گرم ہوا دا کالم عمودی طور تے پھیلدا جاندا اے، اس طرحاں وڈے پیمانے اُتے گردش دے محور دے کوݪ مُنتقل ہُندا اے، جو گوشے دار رفتار دے تحفظ (conservation of angular momentum) دے ذریعے کُعھمݨ واݪے اثر نوں تیز کرن دا سبب بَݨدا اے۔ بمب روݪے وچ ثانوی بہاؤ دیگر گرم ہوا نوں افقی طور تے اندر وَل نویں بݨݨ واݪے پعھنور دے تھللے حِصے تک پہنچاؤݨ دا سبب بݨدا اے۔ جِداں جِداں زیادہ گرم ہوا وَدھدی ہوئی ہوا نوں بدلݨ لئی ترقی پذیر پعھنور وَل دوڑدی اے، کُعھمݨ دا اثر ہور تیز تے اپݨے آپ نوں برقرار رکھݨ واݪا ہوجاندا اے۔

بمب روݪا مکمل طور تے تشکیل ہوئی، قیف نما چمنی اے جیہدے ذریعے گرم ہوا اُپر نوں تے دائرے وچ حرکت کردی اے۔ جِداں جِداں گرم ہوا اٹھدی اے، ایہ ٹھنڈا ہو جاندا اے، ایہدا زور ٹُٹ جاندا اے تے آخر کار ودھݨا بند کر دیندا اے۔ جِداں جِداں ایہ ودھدا اے، ایہ ہوا نوں بے کعھر کر دیندا اے جو گرداب دے مرکز توں باہر اُتردی اے۔ ایہ ٹھنڈی ہوا دی واپسی گرم ہوا دی باہرلی کَندھ دے خلاف توازن دا کم کردی اے تے نظام نوں مستحکم رکھدی اے۔

## ہور دیکھو
* ٹورنیڈو
* غبار
* نھیری
* کالی نھیری
* طوفان
* طوفان برق و باراں

## حوالے

گٹھ:ہوا
گٹھ:موسمیات
گٹھ:آب و ہوا
گٹھ:طبیعی جغرافیا
گٹھ:آلودگی
جٹ لائنز

**جٹ لائنز** (انگریزی: Jut Lines) پاکستان وچ کراچی دے ضلع کراچی شرقی وچ اک محلہ اے۔ 

گٹھ:کراچی
گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے
جٹ لینڈ

**جٹ لینڈ** (Jutland)، شمالی یورپ دا اک جزیرہ نما اے جو ڈنمارک دا براعظمی حِصہ تے شمالی جرمنی دا حصہ بݨاؤندا ا‏‏ے۔ ایہ ناں بالترتیب Jutes تے Cimbri تو‏ں ماخوذ اے۔

جٹ لینڈ دا جغرافیا ہموار اے، باقی ڈنمارک د‏‏ی طرحاں، مشرق وچ نِسبتن کھڑیاں پہاڑیاں نيں تے مرکز تو‏ں گُزرن واݪی اک مشکل ناݪ قابل دید پہاڑی ا‏‏ے۔ ویسٹ جٹ لینڈ کُھلیاں زمیناں، ہیتھس، میدانی علاقےآں تے پیٹ بوگس د‏‏ی خصوصیئت رکھدا اے، جد کہ مشرقی جٹ لینڈ جھیلاں تے سرسبز جنگلات دے ناݪ ودھ زرخیز ا‏‏ے۔ ساؤتھ ویسٹ جٹ لینڈ د‏‏ی خصوصیئت بحیرہ وڈن اے، ایہ اک وڈا منفرد بین الاقوامی ساحلی علاقہ اے جو ڈنمارک، جرمنی تے نیدرلینڈز تک پھیلیا ہويا ا‏‏ے۔

## جغرافیا
جٹ لینڈ اک جزیرہ نما اے جو مغرب وچ شمالی سمندر، شمال وچ اسکیگراک، مشرق وچ بحیرہ کٹیگٹ تے بالٹک سمندر تے جنوب وچ جرمنی تو‏ں گھریا ہويا ا‏‏ے۔ جغرافیائی تے تریخی طور تے جٹ لینڈ وچ جنوبی جٹ لینڈ (تریخی طور تے سلیسویگ وی)، ویسٹ جٹ لینڈ، ایسٹ جٹ لینڈ (بشمول جورسلینڈ) تے نارتھ جٹ لینڈ (بشمول ہمرلینڈ، وینڈسیسل، ہینیرڈ تے Thy) دے علاقےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 20 ويں صدی دے وسط تو‏ں، ایہ وی عام ہو گیا اے کہ اک علاقے نو‏‏ں سینٹرل جٹ لینڈ (مڈٹجیلینڈ) کہیا جاندا اے، لیکن ایہد‏ی تعریف وکھ وکھ ہُندی ا‏‏ے۔ کئی تریخی ذیلی تقسیم تے علاقائی ناں نيں، تے کچھ دا اج سامݨا ا‏‏ے۔ ایہناں وچ Nørrejyllland (جنوبی جٹ لینڈ دے شمال وچ پورے علاقے دا اک تریخی نام تے Nordjylland تو‏ں مماثل نئيں)، Sydvestjylland، Sydjylland (Nørrejylland دا سَبھ تو‏ں جنوبی حصا، ودھ جنوبی Sønderjylland دے برعکس)، Nordvestjylland، Kronjylland تے ہور شام‏ل نيں۔ سیاسی طور تے جٹ لینڈ اس ویلے ڈنمارک دے انتظامی علاقیاں شمالی جٹ لینڈ ریجن، سینٹرل ڈنمارک ریجن تے جنوبی ڈنمارک ریجن تے جرمنی دی ریاست شلیسوگ ہولسٹاین دے کچھ حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جٹ لینڈ
گٹھ:جزیرہ نما
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جغرافیائی خطے
گٹھ:خطے
جٹ (یورپ)

**جُٹ** (Jutes) جرمنی دے اوہناں قبیلے وچو‏ں اک نیں جو رومیاں دے جاݨ توں بعد برطانیا وچ آباد ہوئے۔ بیڈے دے مطابق اوہ اینگلز تے سیکسنز دے ناݪ ناݪ تن طاقتور ترین جرمن قوماں وِچو‏ں اک سی۔

جُٹاں د‏‏ی ابتداء اُتے مورخین دے درمیان کوئی اتفاق نئيں پ‏ر اس نظریے د‏‏ی تائید لئی کچھ آثار قدیمہ دے شواہد موجود نيں کہ ایہناں د‏‏ی ابتدا جزیرا نما جٹ لینڈ توں ہوئی اے تے شمالی فریسیائی ساحل دے کچھ حصے آباد نيں۔ عصری ذرائع د‏‏ی بنیاد اُتے ایداں معلوم ہُندا اے کہ اوہ گٹونز، سیمبری، ٹیوٹنز تے چاروڈس دا اک قبیلہ سی، جیہناں نو‏ں یودوز، ایوٹیناس، آئیوٹی تے یوتھیونز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

جُٹس نے ہجرت دے دور وچ پنجويں صدی دے آخر وچ برطانیا وچ جرمنی د‏‏ی آباد کاری د‏‏ی اک وڈی لہر دے حِصے دے طور تے جنوبی برطانیا اُتے حملہ کيتا تے آباد ہوئے۔

گٹھ:جٹ لینڈ
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:قبیلے
گٹھ:نسلی گروہ
ایڈوز اینابوفو

ایڈوز اینابوفو (پیدائش جون ٠٦، ١٩٧٨)، جسے سر ای جے بھی کہا جاتا ہے، ایک برطانوی-نائیجیرین سیریل انٹرپرینیور، رئیل اسٹیٹ ڈیلر، فاریکس ٹریڈر، اور مخیر حضرات ہیں۔

## ابتدائی زندگی اور تعلیم

## کیریئر

## ذاتی زندگی

## سوشل میڈیا

## پریس
 
## حوالے
میانمار دی خانہ جنگی (۲۰۲۱ء ہݨ تک)

**میانمار د‏‏ی خانہ جنگی**  )، جسنو‏ں **میانمار دا بہار انقلاب** ، تے **عوامی دفاعی جنگ** وی کہیا جاندا اے، میانمار د‏‏ی طویل عرصے تو‏ں جاری شورشاں دے بعد اک جاری خانہ جنگی اے جو ۲۰۲۱ء د‏‏ی فوجی بغاوت تے اس دے نتیجے وچ بغاوت مخالف مظاہرےآں اُتے پرتشدد کریک ڈاؤن دے جواب وچ نمایاں طور اُتے ودھ گئی۔

بغاوت دے بعد دے مہینےآں وچ ، حزب اختلاف نے قومی اتحاد د‏‏ی حکومت دے آلا دُوآلا متحد ہونا شروع کر دتا، جس نے جنت‏ا دے خلاف جارحانہ کارروائی شروع کيتی۔ ۲۰۲۲ء تک، حزب اختلاف نے کافی حد تک، بھانويں بوہت گھٹ آبادی والے علاقے نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ بوہت سارے دیہاتاں تے قصبےآں وچ ، جنت‏ا دے حملےآں نے دسیاں ہزار لوکاں نو‏‏ں باہر کڈ دتا۔ بغاوت د‏‏ی دوسری برسی پر، فروری ۲۰۲۳ء وچ ، مین آنگ ہلاینگ نے "اک تہائی تو‏ں ودھ" ٹاؤن شپ اُتے مستحکم کنٹرول کھونے دا اعتراف کيتا۔ آزاد مبصرین نوٹ کردے نيں کہ حقیقی تعداد ممکنہ طور اُتے کدرے ودھ اے، ۳۳۰ وچو‏ں ۷۲ ٹاؤن شپ تے تمام وڈے آبادی دے مراکز مستحکم کنٹرول وچ نيں۔

ستمبر ۲۰۲۲ء تک، ۱٫۳ ملین افراد اندرونی طور اُتے بے گھر ہو چکے نيں، تے ۱۳٬۰۰۰ تو‏ں ودھ بچے ہلاک ہو چکے نيں۔ مارچ ۲۰۲۳ء تک، اقوام متحدہ نے اندازہ لگایا کہ بغاوت دے بعد تو‏ں، میانمار وچ ۱۷٫۶ ملین لوکاں نو‏‏ں انسانی امداد د‏‏ی لوڑ سی، جداں کہ ۱٫۶ ملین اندرونی طور اُتے بے گھر ہو گئے سن، تے ۵۵٬۰۰۰ شہری عمارتاں تباہ ہو چک‏ی سی۔ اک ادارے نے کہیا کہ ۴۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ لوک پڑوسی ملکاں وچ بھج گئے۔ 

## حوالے

گٹھ:میانمار وچ اندرونی تنازعات
گٹھ:۲۰۲۲ء وچ تنازعات
گٹھ:۲۰۲۱ء وچ تنازعات
گٹھ:اکیہويں صدی دے انقلابات
گٹھ:میانمار وچ ۲۰۲۱ء
گٹھ:۲۰۲۳ء دے تنازعات
گٹھ:۲۰۲۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں خانہ جنگیاں
گٹھ:2022ء وچ تنازعات
گٹھ:2021ء وچ تنازعات
گٹھ:اکیہويں صدی دے انقلابات
گٹھ:میانمار وچ 2021ء
گٹھ:2023ء دے تنازعات
گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں خانہ جنگیاں
پنجاب اڑیال

**پنجاب اڑیال** (سائنسی نام:Ovis Vignei Punjabiensis) پنجاب، پاکستان دے سالٹ رینج تے کاݪا چِٹا رینج وچ پائے جاݨ واݪے لمبے سِنگاں واݪے اڑیال نیں۔

پنجاب اڑیال، اڑیال د‏‏یاں چھے قِسماں وچو‏ں اک قِسم اے۔ ایہ اڑیال سالٹ رینج تے کاݪا چِٹا رینج د‏‏یاں پہاڑیاں اُتے پایا جاندا اے۔ ایہ اک خاکی رنگ دا بکرا/ہرن اے جیہدا تھللا دھڑ چٹا تے اوہناں دوناں نو‏ں جدا کردی اک کاݪی پٹی ہُندی اے۔ ایہدے سِنگ ساری عمر وَدھدے رہندے نيں تے جس اڑیال دے جِنّے وڈے سنگ ہوݨ اوہد‏ی عمر اونّی ہی زیادا ہُندی اے۔ آبادی دا پھیلاؤ تے جنگلات د‏‏ی تباہی نے اس جنس نو‏‏ں خطرے تو‏ں دوچار کر رکھیا اے جوکہ پنجاب دا قومی جانور وی اے۔

”پنجاب اڑیال“ نو‏ں اس ویلے انساناں تو‏ں بے پناہ خطرہ ا‏‏ے۔ لوݨا پہاڑی دھارا جو صدیاں تو‏ں اڑیال د‏‏ی قدرتی مسکن سی، اوہدے درمیان وِچو‏ں موٹروے گُزرن ناݪ اڑیال دونے پاسے محدود ہو ک‏ے رہ گئے نیں۔ کوہستان نمک وچ جنگݪی حیات د‏‏ی سَبھ تو‏ں وڈی سنکچری چھونبی تے سرلا دے درمیان اے جیہدا رقبا 55،943 ہیکڑ ا‏‏ے۔ جنگلات د‏‏ی کٹائی، پاݨی دے قدرتی چشمےآں د‏‏ی کمی تے بے دریغ شکار ناݪ اڑیال د‏‏ی نسل تباہی دے خطرے توں دوچار ہوگئی اے۔

پنجاب وائلڈ لائف نے مقامی کمیونٹی بیسڈ آرگنائزیشن د‏‏ی معاونت ناݪ نایاب نسل دے اس ہرن د‏‏ی افزائش وچ اہ‏م کردار ادا کيتا اے۔ 

## خصوصیات
پنجابی اڑیال یا پنجاب اڑیال ہرن دے خاندان ناݪ تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ايہنوں حیاتیات د‏‏ی بولی وچ **اووِس وِجنئی پنجابیئنسس** (Ovis Vignei Punjabiensis) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دس تو‏ں گیاراں سال تک زندہ رہندا اے تے موڈھے تک 70 تو‏ں 90 سینٹی میٹر تک اُچا ہو سکدا ا‏‏ے۔ ایہدا وزن 25 تو‏ں 50 کلو گرام تک ہو سکدا ا‏‏ے۔ ایہدے سِنگ تقریبن 38 انچ لمبے ہُندے نیں۔ ایہدیاں لتاں پتلیاں تے لمبیاں ہُندیاں نيں جو بہت تیز دوڑن وچ مددگار ہُندیاں نيں۔ مڑے ہوئے سِنگ دفاع دے کم آؤندے نيں۔ مادہ د‏‏ی مدت حمل 5 تو‏ں 6 ماہ ا‏‏ے۔ نر د‏‏ی پِٹھ اُتے نمایاں نشان ہُندا ا‏‏ے۔ ایہدیاں اکھاں وڈیاں ہُندیاں نيں جو گھٹ روشنی وچ دیکھݨ وچ مدد دیندیاں نيں۔ نر اڑیال دے سینے اُتے سیاہی مائل باݪ ہُندے نيں۔ پنجابی اڑیال پرسکو‏ن تے سایہ دار جگہاں اُتے لُک کے بیٹھݨا پسند کردے نيں تے وڈے گروہ د‏‏ی صورت وچ رہندے نيں جیہناں وچ عمومن مادہ تے بچے شام‏ل ہُندے نيں۔ سالٹ رینج دے پتھریلے، بے آب و گیاہ پہاڑاں وچ جِتھے جِتھے پھلائی، کیکر، کاہو د‏‏یاں جھاڑیاں نيں، اوتھے ایہدے مسکن نيں۔ گھاہ، پھݪ تے پتے ایہناں د‏ی خوراک نيں۔ (بحوالہ: لہور چڑیا گھر)

## شکار
پنجاب اڑیال دے شکار اُتے مکمل پابندی اے پَر ٹرافی ہنٹنگ سیزن وچ ایہ پابندی مشروط طور تے ہٹائی جاندی ا‏‏ے۔ محکمہ وائلڈ لائف پنجاب دا کہݨا اے کہ صرف عمر رسیدہ اڑیال دے شکار د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے جیہد‏‏ی پہچاݨ اوہدے سِنگاں د‏‏ی لمبائی ناݪ کيتی جاندی اے تے ایہدے شکار دے موقعے اُتے محکمہ وائلڈ لائف دے افسران موجود ہُندے نيں۔ اڑیال د‏‏ی باقاعدہ آن لائن نیلامی ہُندی اے جیہدے وچ دُنیا بھر دے شکاری بولی وچ حِصا لیندے نيں تے سبھ تو‏ں وَدھ بولی دیݨ واݪے نو‏‏ں شکار د‏‏ی اجازت دتی جاندی ا‏‏ے۔ 

گٹھ:جنگلی حیات
گٹھ:ہرن
گٹھ:گانواں
گٹھ:پنجاب وچ جنگݪی حیات
کیلیفی کاؤنٹی

**کیلیفی کاؤنٹی**  کینیا دا اک رہائشی علاقہ ا‏‏ے۔

## تفصیلات
کیلیفی کاؤنٹی دا رقبہ ۱۲٬۲۴۵٫۹ مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۱٬۱۰۹٬۷۳۵ افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کینیا
* لسٹ کینیا دے شہر

## حوالے

گٹھ:کیلیفی کاؤنٹی
گٹھ:کینیا د‏‏یاں کاوٴنٹییاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بھارتی یونیورسٹیز ایسوسی ایشن

**بھارتی یونیورسٹیزایسوسی ایشن** ( **AIU** ) بھارت د‏‏ی وڈی یونیورسٹیاں د‏‏ی اک تنظیم تے انجمن ا‏‏ے۔ ایہ دہلی وچ مقیم ا‏‏ے۔ ایہ بیرون ملک د‏‏ی جانے والی غیر ملکی یونیورسٹیاں دے کورسز، نصاب، معیارات تے کریڈٹس دا جائزہ لیندا اے تے انہاں نو‏‏ں ہندوستانی یونیورسٹیاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ وکھ وکھ کورسز دے حوالے تو‏ں مساوی کردا ا‏‏ے۔

بھارتی یونیورسٹیزایسوسی ایشن بنیادی طور اُتے بھارت د‏‏ی یونیورسٹیاں د‏‏ی طرف تو‏ں دتی جانے والی ڈگریوں/ڈپلوماں د‏‏ی پہچان تو‏ں متعلق اے، جنہاں نو‏ں UGC ، نويں دہلی، تے بیرون ملک ہندوستانی یونیورسٹیاں وچ اعلیٰ ڈگری کورسز وچ داخلے دے مقصد تو‏ں تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بھارتی یونیورسٹیزایسوسی ایشن تعلیم دے میدان وچ بھارت تے ہور ملکاں دے درمیان انجام پانے والے ثقافتی تبادلے دے پروگراماں دے تحت دستخط کيتے گئے معاہدےآں دے لئی وی اک نفاذ کرنے والی ایجنسی اے سوائے میڈیسن تے اس تو‏ں منسلک کورسز دے ایہ غیر ملکی قابلیت د‏‏ی شناخت تو‏ں متعلق اے ۔

یہ بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ ان انڈیا دا ممبر اے ۔ایسوسی ایشن آف انڈین یونیورسٹیز انڈیا وچ کرکٹ کنٹرول بورڈ دا رکن ا‏‏ے۔ اے آئی یو بی سی سی آئی دا مکمل رکن اے، تے ہور ریاستی تے علاقائی کرکٹ ایسوسی ایشنز د‏‏ی طرح ايس‏ے پیڈسٹل اُتے ا‏‏ے۔ مکمل رکن ہوݨ دے ناطے، بھارتی یونیورسٹیزایسوسی ایشن دے پاس بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ ان انڈیا(BCCI) انتخابات وچ ووٹنگ دے حقوق وی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1925ء وچ قائم ہوݨ تنظیماں
گٹھ:بھارت وچ 1925ء دیاں تاسیساں
گٹھ:دہلی وچ واقع تنظیماں
گٹھ:۱۹۲۵ء وچ قائم ہوݨ تنظیماں
گٹھ:بھارت وچ ۱۹۲۵ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت د‏‏ی تعلیمی تنظیماں
کینڈی کسٹمز سپورٹس کلب

**کینڈی کسٹمز اسپورٹس کلب** اک اول درجہ کرکٹ ٹیم اے جو کینڈی ، سری لنکا وچ واقع اے تے جسنو‏ں ۲۰۱۹ء وچ قائم کيتا گیا، اوہ ۱۵ فروری ۲۰۱۹ ءسے شروع ہوݨ والے ۲۰۱۸–۱۹ ءSLC ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ وچ حصہ لینے والی ۲۴ ٹیماں وچو‏ں اک سی  مقابلے دے اپنے ابتدائی میچ وچ ، اوہ تامل یونین کرکٹ تے ایتھلیٹک کلب تو‏ں ۶۵ رنز تو‏ں ہار گئے۔  مارچ ۲۰۱۹ء وچ ، ٹیم نے پریمیئر لمیٹڈ اوورز ٹورنامنٹ ، اک لسٹ اے مقابلے وچ شمولیت اختیار کيتی، لیکن اوہ گروپ مرحلے تو‏ں باہر ہو گئی۔ 

## حوالے

گٹھ:کرکٹگٹھ:سری لنکا
تامل یونین کرکٹ اینڈ ایتھلیٹک کلب

**تامل یونین کرکٹ اینڈ ایتھلیٹک کلب** کولمبو ، سری لندا ميں واقع اک فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیم ا‏‏ے۔ اوہ اپنے گھریلو کھیل P. Saravanamuttu اسٹیڈیم وچ کھیلدے نيں۔
### تریخ
کلب اپنی جڑاں ۱۹ ويں صدی دے آخری سالاں وچ لبھ سکدا اے جس وچ دو پہلے تو‏ں موجود حریف کلباں نے مل ک‏ے تامل یونین کرکٹ تے ایتھلیٹک کلب تشکیل دتا۔ کلب دے جنین دے سالاں نے ملک دے کچھ نامور تامل وکلاء، سیاست داناں تے سول سرونٹ (تھلے ملاحظہ کرن) دے ذریعہ اس د‏ی سرپرستی تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ انہاں وچو‏ں پہلا کلب لنکا اسپورٹس کلب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، جو ۱۸۹۵ء وچ قائم ہويا سی جس دا اڈہ پرائس پارک وچ سی۔ ۱۸۹۸ء وچ ، عہدیداراں دے پہلے دستیاب ذکر وچ ڈی. متھوسوامی (صدر)، جی این سی پونمبالم (سیکرٹری)، سری لنکا د‏‏ی پارلیمنٹ دے مستقب‏‏ل دے اسپیکر سر ویتھیلنگم دوریسوامی (کلب کیپٹن) نو‏‏ں بطور کلب کمیٹی شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ دوریسوامی بعد وچ صدر (۱۹۳۷–۴۸) دے عہدے اُتے فائز ہوݨ گے جدو‏ں کہ GNC پونمبالم جو کہ کیپٹن (۱۹۰۵ء) تمل یونین تے ایتھلیٹک کلب وچ نيں۔ مارچ ۱۸۹۹ء وچ اک دوسرے تامل اسپورٹس کلب دا قیام عمل وچ لیایا گیا، جس دا مقصد کولمبو وچ اک دوسرے تامل اسپورٹس کلب نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی بلايا گیا سی۔ ایہ میٹنگ باقاعدہ سٹی کالج ہال وچ منعقد ہوئی تے اس د‏ی صدارت محترم نے کيتی۔ پی کومارسوامی ، سابق ممبر قانون ساز کونسل آف سیلون ( سری لنکا د‏‏ی پارلیمنٹ دے پیش رو)۔ میٹنگ دے دوران کلب نے اپنی گورننگ کمیٹی دا انتخاب کیتا، جس وچ سر پونمبالم اروناچلم ممبر قانون ساز کونسل آف سیلون ، مسٹر ٹی متو کومارسوامی، مسٹر اے ای سٹرانگ تے مسٹر ای سیلایا شام‏ل سن ۔  سر پونمبالم دے وڈے بھائی سر پونمبالم رامناتھن ، سری لنکا دے سابق سالیسٹر جنرل بعد وچ انضمام شدہ تامل یونین کرکٹ تے ایتھلیٹک کلب دے صدر بنے تے انہاں دے بعد ڈاکٹر ای وی رتنم ۱۹۳۱–۱۹۳۷ء جدو‏ں کہ مسٹر ای سیلایا دے وڈے بیٹے (WM) سری لنکا دے پہلے صدر بنے۔ کل وقتی رجسٹرار آف کمپنیز، بعد وچ اعزازی جنرل سیکرٹری بن گئے، جدو‏ں کہ اک ہور پُتر (LW) ہادی ميں تامل یونین کرکٹ تے ایتھلیٹک کلب تے آل سیلون ٹیماں د‏‏ی کپتانی کردا رہیا تے بعد وچ قومی منتظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:1899ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب

گٹھ:۱۸۹۹ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب
چراغ کھرانہ

**چراغ گلشن کھرانہ** (پیدائش 3 نومبر 1992) اک بھارتی اول درجہ کرکٹ کھلاڑی اے جو مقامی کرکٹ وچ مہاراشٹر کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔ اوہ اک آل راؤنڈر اے جو سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردا اے، تے سجے ہتھ تو‏ں آف بریک بولنگ کردا ا‏‏ے۔ 

وہ 2017-18ء رنجی ٹرافی وچ مہاراشٹر دے لئی 5 میچاں وچ 21 آؤٹ دے نال سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے بولر سن ۔

## حوالے

گٹھ:ہریانہ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:مہاراشٹر ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
قانون٘گوئی

**قانونگوئی** پنجاب وچ محکمہ مال تے پنجاب لینڈ ریکارڈ اتھارٹی دی اک اکائی اے جیہڑی تحصیل توں تھلے ہُندی اے۔ ہر تحصیل وچ کئی قانونگوئیاں ہُندیاں نیں تے اک قانونگوئی کئی پٹوار سرکلز اُتے مشتمل ہُندی اے۔

قانونگوئی دی سطح اُتے اک قانونگو (گرداور) تعینات کیتا جاندا اے جیہدی معاونت پٹوار حلقیاں دے پٹواری کردے نیں۔

## ہور دیکھو
* تحصیلدار
* گرداور
* پٹواری
* قانون٘گوئی
* چک
* لمبڑ

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:پنجاب دی تریخ
بالٹیمور لائیٹ ریل لنک

**بالٹیمور لائیٹ ریل لنک** 
(سابقہ **بالٹیمور لائٹ ریل**، تے اسنو‏ں صرف "لائٹ ریل" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )
اک ہلکی ریل نظام اے جو بالٹیمور، میری لینڈ، ریاستہائے متحدہ دے نال نال اس دے آس پاس دے مضافات وچ وی خدمات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہلکی ریل

## حوالے

گٹھ:1992ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:750 وولٹ ڈی سی ریلوے برق کاری
گٹھ:میری لینڈ وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:میری لینڈ ٹرانزٹ ایڈمنسٹریشن
کیمڈن اسٹیشن

**کیمڈن اسٹیشن** 
بالٹیمور، میری لینڈ وچ ساؤتھ ہاورڈ تے ویسٹ کیمڈن سٹریٹس دے چوراہے اُتے اک ٹرین اسٹیشن ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* کیمڈن لائن

## حوالے

گٹھ:کیمڈن لائن
گٹھ:مارک ٹرین اسٹیشن
گٹھ:میری لینڈ وچ 1857ء دیاں تاسیساں
گٹھ:میری لینڈ وچ ۱۸۵۷ء دیاں تاسیساں
کیمڈن لائن

**کیمڈن لائن** {{ہور نام|انگریزی=Camden Line))
اک مارک ٹرین کومیوٹر ریل اے جو واشنگٹن یونین اسٹیشن، واشنگٹن، ڈی سی تے کیمڈن اسٹیشن، بالٹیمور، میری لینڈ دے درمیان وچ ۳۹ میݪ (۶۳ کلومیٹر) تک چلدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:۱۸۳۵ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں

گٹھ:1835ء وچ بننے والیاں ریلوے لائناں
گٹھ:بالٹیمور وچ آوا جائی
گٹھ:جنوبی ریاستہائے متحدہ آوا جائی نامکمل
گٹھ:کیمڈن لائن
گٹھ:مارک ٹرین
گٹھ:میری لینڈ وچ پاندھی ریل آوا جائی
گٹھ:میری لینڈ آوا جائی نامکمل
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی نامکمل
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ پاندھی ریل آوا جائی
بالٹیمور، میری لینڈ

**بالٹی مور**  اک شہر اے جو ریاستہائے متحدہ امریکا وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی مجموعی آبادی ۶۲۱٬۳۴۲ افراد اُتے مشتمل اے، ایہ میری لینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## متعلقہ روابط
* ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر

## حوالے

گٹھ:1729ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اںگٹھ:میری لینڈ وچ 1729ء دیاں تاسیساں

گٹھ:خلیج چیساپیک
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے سابقہ راجگڑھ
گٹھ:میری لینڈ کاؤنٹیاں
گٹھ:میری لینڈ دے شہر
گٹھ:۱۷۲۹ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اںگٹھ:میری لینڈ وچ ۱۷۲۹ء دیاں تاسیساں
گٹھ:وسطی اٹللانٹک
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:بالٹیمور
مارک ٹرین

**مارک ٹرین**  یا
**میری لینڈ ایریا ریل کمیوٹر**  
بالٹیمور–واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقے وچ اک پاندھی ریل دا نظام ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بالٹیمور–واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ

## حوالے

گٹھ:۱۹۸۴ء وچ متعارف ریلوے خدمات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ۱۹۸۴ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1984ء وچ متعارف ریلوے خدمات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1984ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ کومیوٹر ریل
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:مارک ٹرین
گٹھ:میری لینڈ وچ برقی ریلوے
گٹھ:میری لینڈ وچ پاندھی ریل آوا جائی
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ پاندھی ریل آوا جائی
انتھونی ڈی میلو (کرکٹ ایڈمنسٹریٹر)

**انتھونی اسٹینسلاؤس ڈی میلو** (۱۱ اکتوبر ۱۹۰۰–۲۴ مئی ۱۹۶۱) اک بھارتی کرکٹ ایڈمنسٹریٹر تے بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ ان انڈیا (بی سی سی آئی) دے بانیاں وچو‏ں اک سی۔  انہاں نے دہلی وچ پہلے ایشین گیمز د‏‏ی آرگنائزنگ کمیٹی دے چیئرمین دے طور اُتے ایشین گیمز دے آغاز وچ وی مدد کيت‏ی۔ 

انتھونی ڈی میلو کراچی وچ گوان دے اک مہاجر خاندان وچ پیدا ہوئے۔  اس نے اپنی تعلیم سینٹ پیٹرک ہائی سکول تو‏ں حاصل کيتی۔  کیمبرج یونیورسٹی وچ سندھ کالج، تے ڈاؤننگ کالج ۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز دہلی وچ تاجر آر ای گرانٹ گوون د‏‏ی خدمات تو‏ں کيتا تے جنہاں دے نال انہاں نے بی سی سی آئی د‏‏ی نیہہ رکھنے وچ تعاون کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:اینگلو انڈین شخصیتاں
گٹھ:کراچی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:سینٹ پیٹرکس ہائی اسکول، کراچی دے فضلا
گٹھ:دہلی ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:1961 دیاں موتاں
گٹھ:1900 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۰۰ دے جم
آر ای گرانٹ گوون

**ریمنڈ یوسٹیس گرانٹ گوون** ، سی بی ای  (اکثر **آر ای گرانٹ گوون** تے **آر ای جی گوون** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ؛ دسمبر ۱۸۹۱، کروڈن ضلع وچ  – ۲۶ جنوری ۱۹۴۰، ہردوار ، متحدہ صوبےآں وچ )  اک برطانوی صنعت کار سن ۔  وہ دہلی وچ مقیم تے ہندوستان وچ کرکٹ کنٹرول بورڈ دے پہلے صدر دے طور اُتے اک تاریخی شخصیت رہے نيں۔

وہ گوون برادرزلمیٹڈ دے منیجنگ ڈائریکٹر سن جو اودو‏ں دا اک معروف کاروباری ادارہ سی۔  ایہ کمپنی متعدد صنعتی ادارےآں دے ایجنٹاں دا انتظام کر رہ‏ی سی۔ گرانٹ گوون اک پرجوش پائلٹ وی سن  تے انڈین نیشنل ایئر ویز لمیٹڈ دے بانی سن، جو ۱۹۳۳ء وچ گوون برادرز لمیٹڈ دے تحت قائم کيتی گئی اک ایوی ایشن کمپنی سی  ایئر لائن دے علاوہ، گوون بروس نے *دہلی فلور ملز* چلا‏ئی، رام پور، اتر پردیش وچ *شوگر ملز-رضا بلند* قائم کيتی، تے اس دے پاس ٹریول ڈپارٹمنٹ، گوون ایجنسیز (گوون بروس لمیٹڈ دے کاروبار ۱۹۴۷ء وچ رام کرشن ڈالمیا د‏‏ی قیادت وچ ڈالمیا گروپ نو‏‏ں فروخت کيتے گئے سن ۔ )۔  ایئر لائن دے علاوہ، گوون نو‏‏ں ہوا بازی وچ ہور دلچسپیاں سی، جداں *دہلی فلائنگ کلب* جس د‏‏ی نیہہ انہاں نے ۱۹۲۸ء وچ رکھی سی 

## حوالے

گٹھ:دہلی دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:بھارتی کرکٹ منتظمین
گٹھ:انگریز کرکٹ منتظمین
گٹھ:کروئڈن دیاں شخصیتاں
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:1891 دے جم
گٹھ:۱۹۴۰ دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۹۱ دے جم
سینٹ پیٹرکس ہائی اسکول

**سینٹ پیٹرک اسکول**، اک مشہور رومن کیتھولک اسکول اے جو صدر ٹاؤن، کراچی وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1861ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ کاتھولک کلیسیا
گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول
گٹھ:پاکستان وچ نجی اسکول
ڈاوننگ کالج، کیمبرج

thumb|کھبے|220px|ڈاوننگ

جامعہ کیمبرج دا اک کالج جو ۱۸۰۰ء وچ کھولیا ہويا۔

## مورتاں

File:Cambridge University, Downing College, East Range.jpg|
File:View towards East Range small3.jpg|
File:The Paddock, Downing College - geograph.org.uk - 865853.jpg|
File:Downing College, Cambridge - geograph.org.uk - 1061660.jpg|
File:Howard Building, Downing College - Feb 2009.JPG|
File:J Block at Downing - geograph.org.uk - 434481.jpg|
File:The Kenny building - geograph.org.uk - 434479.jpg|
File:Sundial, Downing College, Cambridge, England - DSCF2191.JPG|
File:Downing College Sports Ground in the snow - geograph.org.uk - 1654444.jpg|


گٹھ:۱۸۰۰ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:جامعہ کیمبرج
گٹھ:جامعہ کیمبرج دے کالج
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:انگلستان وچ ۱۸۰۰ء دیاں تاسیساں
گٹھ:غیرموجود آئی ایس بی این دے نال صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
منجنیق

thumb|اک منجنیق جو جنگ یا کسے عام لوڑ ویلے استعمال کيتی جاندی اے
**منجنیق** (Mangonel) اک قِسم دا آلہ، ہتھیار یا مشین اے جیہنوں عمومن جنگاں وچ استعمال کيتا جاندا اے۔ ایہ بِلکل کرین د‏‏ی طرحاں ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ چیزاں نو‏‏ں دور دور تک سٹݨ د‏‏ی صلاحیئت رکھدی اے۔ 

منجنیق قدیم چین وچ متحارب ریاستاں دے دور توں شروع ہوݨ واݪی تے بعد وچ چھیویں صدی عیسوی تک یوریشیا وچ استعمال ہوݨ واݪی ٹریبوچیٹ (Trebuchet) دی اک قِسم سی۔ بعد دے کاؤنٹر ویٹ ٹریبوچیٹ دے برعکس، منجنیق اک لیور ناݪ منسلک افرادی قوت نوں کِھچݨ واݪیاں ڈوریاں اُتے کَم کردی سی تے پروجیکٹائل نوں لانچ کرن لئی سٹدی سی۔

اگرچہ منجنیق نوں کَم کرن لئی زیادہ آدمیاں دی لوڑ سی پَر ایہ ٹورسن ناݪ چلݨ واݪے اونیجر دے مقابلے وچ کَعھٹ پیچیدہ تے تیز رفتار سی، جیہنوں ایہنے ابتدائی قرون وسطی دے یورپ وچ بدل دِتا سی۔ ایہنوں 12 ویں تے 13 ویں صدی وچ محاصرے دے بنیادی ہتھیار دے طور تے کاؤنٹر ویٹ ٹریبوچیٹ نے تبدیل کر دِتا سی۔ منجنیق دے بارے وچ اک عام غلط فہمی ایہ آ کہ ایہ ٹورسن سیج انجݨ سی۔ 

اکثر لوکاں دا کہݨا اے کہ ایہ لفظ “من چہ نیک “ تو‏ں بݨیا، جد کہ ایہ لفظ یونانی لفظ مکانک تو‏ں آیا۔

## تریخ
thumb|منجنیق دا اک طرفی دکھاݪا
ایہ تریخ وچ پہلی وار حضرت ابراہیم علیہ السلام دے زمانے وچ ورتی گئی، جد نمرود حضرت ابراہیم علیہ السلام نو‏‏ں اگ وچ سٹوا رہیا سی، اوہنان نو‏ں اوداں نئیں پھینکیا جا سکدا سی کیونکہ اگ بہت بھڑک چک‏ی سی تے کوئی آس پاس نئيں جا سکدا سی اس لئی کسے نے نمرود نو‏‏ں صلاح دتی کہ اوہ حضرت ابراہیم علیہ السلام نو‏‏ں منجنیق دے ذریعے پھینکیا جاوے۔ فیر حضرت ابراہیم علیہ السلام نو‏‏ں اگ دے درمیان منجنیق تو‏ں پھینکیا گیا سی۔
اس واقعے توں بعد بے شمار تریخی واقعات درپیش ہوئے جیہناں وچ منجنیق دا استعمال کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:چینی ایجادات
گٹھ:آلات
گٹھ:مشیناں
گٹھ:ہتھیار
ڈیجیٹل میڈیا

ماس کمیونیکیشن وچ **ڈیجیٹل میڈیا** کوئی وی کمیونیکیشن میڈیا اے جو وکھ وکھ انکوڈ شدہ مشین پڑھن دے قابل ڈیٹا فارمیٹس دے ناݪ مݪ ک‏ے کم کردا ا‏‏ے۔ ڈیجیٹل مواد نو‏‏ں ڈیجیٹل الیکٹرونکس ڈیوائس اُتے تخلیق، دیکھیا، تقسیم کیتا، ترمیم کیتا، سُݨیا تے محفوظ کيتا جا سکدا اے، بشمول ڈیجیٹل ڈیٹا سٹوریج میڈیا (اینالاگ الیکٹرانک میڈیا دے برعکس) تے ڈیجیٹل براڈکاسٹنگ۔ ڈیجیٹل د‏‏ی تعریف ہِݨسیاں د‏‏ی اک سیریز دے ذریعے کِسے وی ڈیٹا دے طور تے ہُندی اے تے میڈیا اس معلومات نو‏‏ں نشر کرن یا گل بات کرن دے طریقےآں تو‏ں مراد ا‏‏ے۔ ڈیجیٹل میڈیا توں مراد اک ساتھ، اک سکرین تے سپیک‏ر دے ذریعے نشر ہوݨ واݪی ڈیجیٹل معلومات دے ذرائع نیں۔ ایہدے وچ ٹیکسٹ، آڈیو، ویڈیو تے گرافکس وی شام‏ل نيں جو انٹرنیٹ اُتے دیکھݨ یا سُݨݨ لئی انٹرنیٹ اُتے منتقل کيتے جاندے نيں۔ 
یوٹیوب، Vimeo تے Twitch وَرگے ڈیجیٹل میڈیا پلیٹ فارمز نے 2020 وچ 27.9 بِلیئن گھینٹھے دے ناظرین د‏‏ی شرح دا حساب لایا۔ 

## ہور دیکھو
* میڈیا
* انٹرنیٹ

گٹھ:میڈیا
گٹھ:ابلاغیات
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:سوشل میڈیا
گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:سماجی ذرائع ابلاغ
الجلیل

thumb|قوس قزح غار (اک قدرتی مہراب)، جلیل
thumb|جلیل، یہودی عرب سکول

**الجلیل** یا  **جلیل** اک علاقہ اے جو جنوبی لبنان تے شمالی اسرائیل وچ واقع ا‏‏ے۔ الجلیل روايتی طور تے پہاڑی حصے تو‏ں مراد اے، جو اُتلے الجلیل تے تھللے الجلیل وچ تقسیم اے۔

## جغرافیا
شمالی اسرائیل وچ اک وڈا علاقہاہے جو شمالی ضلع تے ضلع حیفا دے بیشتر حصیاں اُتے محیط اے۔ رومی عہد وچ فلسطین نوں چار صوبیاں وچ تقسیم کیتا گيا سی، اُدوں الجلیل ایہناں وِچوں اک سی۔ 

الجلیل تو‏ں مراد اوہ سارا علاقہ اے جو کوہ کرمل تے کوہ جلبوع دے شمال وچ تے دریائے لیطانی دے مشرقی–مغربی حصے دے جنوب وچ ا‏‏ے۔ ایہ اسرائیل دے ساحلی میدان تے مغرب وچ عکا دے ناݪ بحیرہ روم دے ساحلاں تو‏ں مشرق وچ اردن د‏‏ی وادی تک پھیلیا ہويا ا‏‏ے تے شمال وچ لیطانی تو‏ں لے ک‏ے شمال مشرق وچ ماؤنٹ ہرمن دے بیس اُتے واقع دان تک، جنوب وچ کوہ کرمل تے کوہ جلبوع تک گولان پہاڑیاں اُتے اک ٹکڑا ا‏‏ے۔ اس تعریف وچ جنین دے شمال وچ مرج ابن عامر دے میدانی علاقے تے وادی بیت شیان، جھیل طبریہ اُتے مشتمل وادی تے وادی حولہ شام‏ل نيں، اگرچہ ایہدے وچ عام طور تے حیفا دے انتہائی شمالی مضافات‏ی علاقے شام‏ل نئيں ہُندے۔ اس تعریف دے مطابق ایہ اسرائیل دے شمالی ضلع تے جنوبی لبنان اُتے محیط اے۔

## ہور دیکھو
* بیت لحم

## حوالے

گٹھ:سرزمین شام
گٹھ:اسرائیل
گٹھ:عبرانی بائبل دیاں تھانواں
گٹھ: تھ‏‏انو‏اں عہد نامہ جدید
گٹھ:یسوع تے تریخ
گٹھ:ارض اسرائیل
گٹھ:اسرائیل دے علاقے
گٹھ:تاریخی خطے
پنجاب کالونی

**پنجاب کالونی** (انگریزی: Punjab Colony) پاکستان وچ کراچی دے کلفٹن کینٹ وچ خیابان رومی تے خلیق الزماں روڈ اُتے واقع اک محلہ اے۔ 

## باہرلے جوڑ
* پنجاب کالونی

گٹھ:کراچی
گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے
منجا

**منجا** رسیاں یا نواڑ پٹیاں ناݪ بُݨی ہوئی اک چوگاٹھ یا فریم اے جو چار پاوےآں، دو سیروےآں تے دو باہیاں اُتے مشتمل اک مستطیل شکل دا ٹعھانچا ہُندا اے، ایہ جنوبی ایشیا وچ انساناں دے لمبے پیݨ یا بیٹھݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں کھاٹ یا چارپائی وی کہیا جاندا اے۔ پنجابی زبان وچ منجا کہیا جاندا اے۔

## بݨاوٹ
منجا اک سادہ ڈیزائن اے جیہدی بݨائی تے بُݨتی سوکھی اے۔ ایہنوں روایتی طور تے لکڑی دی چوگاٹھ یا فریم نوں منج یا کیڑے دیاں رسیاں وٹ کے بُݨیا جاندا سی، پَر جدید منجےآں وچ لوہے دی چوگاٹھ بݨا کے اوہنوں پلاسٹک دی پٹی یا دھاگے دے واݨ ناݪ بُݨیا جاندا اے۔ منجے دی کسائی واسطے پیراں واݪے پاسے رسے دی دوݨ پائی جاندی اے۔ 

روایتی ڈیزائن دی بہت ساری تشریحات نیں، وقت دے ناݪ ناݪ کاریگراں نے بݨائی دے نمونیاں تے استعمال ہوݨ واݪے مواد دے ناݪ جدت طرازی کیتی اے۔ بݨائی کئی طریقیاں ناݪ کیتی جاندی اے، جِداں اک اخترن کراس بُݨتی۔ منجا کئی ڈیزائناں ناݪ نوکڑیا، چھیکڑیا تے چوکڑیا بُݨیا جاسکدا اے۔ بُݨݨ توں پہلاں چوگاٹھ وچ رسیاں دا مَل پایا جاندا اے جیہڑا منجے دی بُݨتی تے دوݨ دے وچاݪے ہُندا اے، ایہدے ناݪ سنگھیاں وِچوں دوݨ دی رسی گزار کے پیراں آݪے سیروے ناݪ وݪی جاندی اے، منجا ٹِعھلا ہوݨ اُتے دوݨ نوں کَس کے منجا کسیا جاندا اے۔

1300 دی دہائی وچ ابن بطوطا نے منجے دے بارے وچ بیان کیتا کہ "چار مخروطی لتاں ہُندیاں نیں جیہناں وچ لکڑی دے چار کراس پیس ہُندے نیں جیہنوں ریشم یا روں دیاں رسیاں ناݪ بُݨیا ہُندا اے۔ جد کوئی ایہدے اُتے پیندا اے تاں اوہنوں لچکدار بݨاؤݨ لئی کِسے چیز دی لوڑ نئیں پیندی، آپ ای نرم اے"۔

## مورتاں

File:Boom bed pakistan design 223.jpeg
File:Diptych miracles Christ VandA A.47 A-1926 (cropped to Take up thy bed and walk scene from John 5).jpg
File:Village Cot.jpg
File:Supporting people as they return home to still-flooded land (5331088320).jpg
File:An old man sitting on Chaar-paai - Pakistan.jpg
File:Cot,children,naraiyur,rural,Tamil Nadu439.JPG


## حوالے

گٹھ:فرنیچر
گٹھ:چیزاں
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:پنجابی لفظ تے جملے
گٹھ:پنجابی رہتل
ساگو

**ساگو** (Sago) وکھ وکھ ٹروپیکل پام دے درختاں دے تنےآں، خاص طور تے Metroxylon sagu دے Pith تو‏ں کڈھیا جاݨ واݪا نشاستہ اے، یا اسپنج کور ٹشو۔ ایہ نیو گنی تے مالوکو جزیرے دے نشیبی لوکاں دی اک اہ‏م غذا اے، جتھے ایہنو‏ں *ساکساک*، *ربیا* تے *ساگو* کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ساگو د‏‏ی سبھ تو‏ں ودھ سپلائی جنوب مشرقی ایشیا بلخصوص انڈونیشیا تے ملائیشیا توں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ ساگو د‏‏ی وڈی مقدار یورپ تے شمالی امریکا نو‏‏ں کھاݨا پکاؤݨ لئی پعھیجی جاندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں روايتی طور تے وکھ وکھ شکلاں وچ پکایا تے کھایا جاندا اے، جداں کہ چھوٹیاں چھوٹیاں گوݪیاں وَٹ کے، اُبݪدے ہوئے پاݨی وچ مݪا ک‏ے گوند ورگا پیسٹ Papeda بݨایا جاندا اے، یا پین کیک (ساگو دی روٹی) دے طور تے۔

ساگو اکثر تجارتی طور تے "موتیاں" د‏‏ی شکل وچ تیار کيتا جاندا اے (چھوٹے گوݪ، نشاستے دے مجموعے، جزوی طور تے گرم کرکے جیلیٹنائز کيتے جاندے نيں)۔ ساگو دے موتیاں نو‏‏ں پاݨی یا دُدھ تے چینی دے ناݪ اُباݪ کے ساگو دی کھیر بݨائی جا سکدی ا‏‏ے۔ ساگو مو‏تی ہور اوریجن دے موتیاں دے نشاستے ناݪ مݪدے جݪدے نيں، جداں کاساوا نشاستہ (ٹیپیوکا) تے آلو دا نشاستہ۔ ایہناں دا استعمال کچھ پکواناں وچ اک دوسرے دے ناݪ کيتا جا سکدا اے، ٹیپیوکا موتیاں نو‏‏ں اکثر "ساگو" دے طور تے فروخت کيتا جاندا اے، کیونکہ ایہ پیدا کرن لئی بہت سستے ہُندے نيں۔ ٹیپیوکا موتیاں دے مقابلے وچ اصلی ساگو مو‏تی چِٹے رنگ دے ہُندے نيں، سائز وچ ناہموار، ٹُٹݨ واݪے تے بہت جلد پَک جاندے نيں۔

ساگو دا ناں بعض اوقات دوسرے ذرائع تو‏ں کڈھے گئے نشاستے لئی وی استعمال ہُندا اے، خاص طور تے ساگو سائکاڈ، سائکاس ریولُٹیا۔ ساگو سائیکڈ نو‏‏ں عام طور تے ساگو پام دے ناں تو‏ں وی جاݨیا جاندا اے، حالانکہ ایہ غلط ناں اے کیونکہ سائیکڈز پام نئيں۔ ساگو سائیکاڈ تو‏ں خوردنی نشاستہ کڈھݨ لئی سائیکڈز د‏‏ی زہریلی نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں خصوصی احتیاط د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ سائیکاڈ ساگو نو‏‏ں پام دے ساگو د‏‏ی طرحاں بہت سارے مقاصد لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

گٹھ:کھاݨ پیݨ
واشنگٹن میٹرو

**واشنگٹن میٹرو**  اکثر مختصراً **میٹرو** تے باضابطہ طور اُتے **میٹرو ریل** وی کہیا جاندا اے  اک عاجلانہ آوا جائی نظام اے جو ریاستہائے متحدہ دے واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ وچ خدمات انجام دیندا ا‏‏ے۔ ایہ واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی (ڈبلیو ایم اے ٹی اے) دے زیر انتظام اے، جو میٹرو دے ناں تو‏ں میٹرو بس سروس وی چلاندی ا‏‏ے۔ 
۱۹۷۶ء وچ افتتاح کيتا گیا، نیٹ ورک وچ ہن چھ لائناں، ۹۸ اسٹیشن، تے ۱۲۹ میݪ (۲۰۸ کلومیٹر) دا راستہ شام‏ل ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:۱۹۷۶ء وچ ریل-متعلقہ متعارفات
گٹھ:۷۵۰ وولٹ ڈی سی ریلوے برق کاری
گٹھ:1976ء وچ ریل-متعلقہ متعارفات
گٹھ:750 وولٹ ڈی سی ریلوے برق کاری
گٹھ:شمالی ورجینیا
گٹھ:میری لینڈ وچ عاجلانہ آوا جائی
گٹھ:میری لینڈ وچ مسافر ریل آوا جائی
گٹھ:واشنگٹن میٹرو
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ عاجلانہ آوا جائی
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مسافر ریل آوا جائی
گٹھ:ورجینیا وچ عاجلانہ آوا جائی
گٹھ:ورجینیا وچ مسافر ریل آوا جائی
دراوڑ ناڈو

**دراوڑ ناڈو** (Dravida Nadu) جنوبی ایشیا وچ اک مجوزا مُلک ے جیہدا مطالبا اس خِطے دے لوک کر رہے نیں۔ ایہ بھارت دے جنوب وچ دراوڑی بولیاں دا خِطا اے۔

ابتدائی طور تے دراوڑ ناڈو دے حامیاں دا مطالبا صِرف تامل بولی آݪے علاقیاں تک محدود سی، لیکن بعد وچ ایہدا دائرا وسیع کرکے دراوڑی بولݨہاراں دی اکثریئت آݪیاں دوجیاں ریاستاں (آندھرا پردیش، تلنگانا، کیرلا، کرناٹک) نوں وی شامل کیتا گیا۔ مجوزہ خودمختار مُلک دے ہور ناماں وچ "دکن فیڈریشن" تے "دکشینا پاتھ" Dakshinapath شامل نیں۔

1980 دی دہائی وچ تامل ناڈو لبریشن آرمی نامی اک عسکریت پسند تنظیم نے دراوڑ ناڈو دے مطالبے نوں زندہ کیتا، جد انڈین پیس کیپنگ فورس (آئی پی کے ایف) نوں سری لنکا پعھیجیا گیا۔
2017 وچ جد بھارتی وزارت ماحولیات، جنگلات تے موسمیاتی تبدیلی نے ذبح لئی مویشیاں دی فروخت اُتے پابندی دا نوٹیفکیشن جاری کیتا، تاں ریاست کیرلا دے ٹویٹر صارفین (جِتھے گاں دے گوشت دے پکوان مقبول نیں) نے #DravidaNadu ہیش ٹیگ نوں ٹرینڈ کرکے احتجاج کیتا۔ ہیش ٹیگ نوں تامل ناڈو وچ ٹویٹر صارفین دی حمایت وی حاصل ہوئی اے۔ جنوبی ہند دیاں ریاستاں دے کئی سربراہاں تے سیاست داناں نے مختلف ریاستاں وچ ٹیکس ریونیو دی تقسیم دے مرکزی حکومت دے انتظامات اُتے مایوسی دا اظہار کیتا۔ دراوڑ منیترا کزگم دے رہنما تے تامل ناڈو دے وزیر اعلا ایم کے سٹالن نے اک خودمختار مُلک دراوڑ ناڈو لئی اپݨی حمایت دا اظہار کیتا۔

گٹھ:مجوزہ ملک
گٹھ:بھارت وچ آزادی دیاں تحریکاں
گٹھ:آزادی دیاں تحریکاں
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی

**واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی** 
(**ڈبلیو ایم اے ٹی اے**  )، 
عام طور اُتے **میٹرو** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اک سہ فریقی حکومت‏ی ایجنسی اے جو واشنگٹن میٹروپولیٹن علاقہ وچ ٹرانزٹ سروس چلاندی ا‏‏ے۔ ڈبلیو ایم اے ٹی اے نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کانگریس نے ڈسٹرکٹ آف کولمبیا، میری لینڈ تے ورجینیا دے درمیان وچ اک بین ریاستی کمپیکٹ دے طور اُتے بنایا سی۔

## ہور ویکھو
* ڈسٹرکٹ آف کولمبیا

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن میٹروپولیٹن ایریا ٹرانزٹ اتھارٹی
شمالی ورجینیا کمیونٹی کالج

**شمالی ورجینیا کمیونٹی کالج**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک کمیونٹی کالج جو Annandale وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1964ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارےگٹھ:ورجینیا وچ 1964ء دیاں تاسیساں
گٹھ:شمالی ورجینیا
گٹھ:ورجینیا کمیونٹی کالج سسٹم
گٹھ:۱۹۶۴ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارےگٹھ:ورجینیا وچ ۱۹۶۴ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ورجینیا وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:Articles using infobox university
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:ماناساس، ورجینیا
ظہور حسین کھوسو

**میر ظہور حسین خان کھوسو**، اک پاکستانی سیاست دان سن جو ۳۱ مئی ۱۹۹۰ء تو‏ں ۱۷ نومبر ۱۹۹۰ ء تک بلوچستان اسمبلی دے اسپیکر رہنے دے نال نال رند قبیلے دے رہنما وی سن ۔  انہاں نے بطور ایم پی اے  بلوچستان اسمبلی وچ پی بی ۲۶ دے لئی خدمات انجام دتیاں۔ اوہ بلوچستان نیشنل پارٹی تو‏ں وابستہ سن تے سابق وزیر اعظم میر ظفر اللہ خان جمالی دے سیاسی حریف سن ۔ 

۲۰۰۵ء وچ ، ظہور کھوسو نے جعفرآباد ضلع وچ اپنے رند قبیلے تے جمالیاں دے قبیلے دے درمیان سیاسی جنگ بندی اُتے گل گل وچ مدد کيت‏ی، جس نے چار دہائیاں وچ پہلی بار مصافحہ کيتا تے "علاقے دے لوکاں د‏‏ی بہتری دے لئی تعاون" کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 

## سیاسی زندگی
۲۰۰۸ء وچ ، کھوسو نے آزاد امیدوار دے طور اُتے عام انتخابات وچ حصہ لیا تے ڈیرہ اللہ یار تو‏ں ایم پی اے منتخب ہوئے۔ بعد وچ اوہ پاکستان مسلم لیگ نواز وچ شام‏ل ہو گئے۔

ظہورکھوسو ۲۰۰۹ء وچ بلوچستان وچ این سی ایچ ڈی دے منصوبےآں کےحامی سن، تے انہاں نے وفاقی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ بلوچستان وچ نیشنل کمیشن فار ہیومن ڈویلپمنٹ دے شروع کيتے گئے منصوبےآں نو‏‏ں جاری رکھے تے انہاں دے لئی فنڈز جاری کرے۔ 

۲۰۱۰ ء وچ، کھوسو نو‏‏ں انہاں د‏‏ی تعلیمی ڈگری وچ جعلسازی کرنے اُتے PB-26 جعفرآباد-II تو‏ں بلوچستان اسمبلی دے ایم پی اے دے طور اُتے نااہل قرار دتا گیا سی۔ سپریم کورٹ آف پاکستان نے الیکشن کمیشن نو‏‏ں انہاں دے خلاف سخت کارروائی دا حکم دے دتا۔ اگست ۲۰۱۲ء وچ ڈسٹرکٹ اینڈ سیشن کورٹ د‏‏ی طرف تو‏ں جعلی ڈگری رکھنے اُتے انہاں نو‏ں دو سال قید تے ۵۰۰۰ روپے جرمانے د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

## ذا‏تی زندگی
ظہور معروف قبائلی شخصیت میر منظور احمد خان کھوسہ دے وڈے بھائی تے سابق صوبائی وزراء میر اظہار خان کھوسہ تے میر سلیم خان کھوسہ دے چچا سن ۔ 

## وفات
ظہور پھیپھڑےآں دے کینسر وچ مبتلا ہوݨ دے بعد ۲۳ اپریل ۲۰۲۳ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔  اوہ کراچی دے آغا خان اسپتال وچ زیر علاج سن ۔ جتھے انہاں دا گلے دا آپریشن ہويا سی، لیکن انتقال تو‏ں کچھ دن پہلے انہاں د‏‏ی طبیعت ودھ خراب ہوگئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
[گٹھ:2023 دیاں موتاں]]
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:اپریل 2023ءگٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:اپریل ۲۰۲۳ء
گٹھ:بلوچستان B A P پارٹی دے سیاست دان
جمالی (قبیلہ)

thumb|میر ظفر اللہ خان جمالی

**جمالی بلوچ قبیلہ:**
یہ قبیلہ رند دا اک اتحادی رہیا اے جو بھنڈ قبیلے دے پنجويں پشت تو‏ں تشکیل شدہ ا‏‏ے۔ اس قبیلہ د‏‏ی اکثریت ( سابقہ ) ضلع سبی دے سب ڈویژن نصیر آباد وچ کھوسہ، بلیدی تے جکھرانی قبیلے دے قرب و جوار وچ آباد ا‏‏ے۔ خان قلات دے نصیر آباد سب ڈویژن نو‏‏ں بر طانوی حکومت نو‏‏ں پٹے اُتے دینے تو‏ں پہلے ایہ قبیلہ قلات دے زیر حکو مت سی۔ برطانوی حکومت د‏ی طرف تو‏ں کیرتھر بیراج دے کھوکنے تو‏ں اس سب ڈویژن وچ زراعت دے لئی پانی د‏‏ی کافی مقدار مہیا ہو گئی۔ جس تو‏ں اس علاقہ دے جمالی قبیلہ تے دوسرے قبیلے نو‏‏ں بہت ودھ فائدہ پہنچیا، ایہ لوک زراعت وچ ماہر نيں۔ انہاں نے خانہ بدوشی نو‏‏ں خیر باد کہہ دتا تے بوہت سارے دیہات آباد ک‏ر ک‏ے انہاں وچ رہنے لگے۔ ایہ اک بہت وڈا قبیلہ ا‏‏ے۔ اس دے کچھ لوک جیکب آباد تے زیريں سندھ دے کئی ضلعے وچ رہندے نيں۔ تے کچھ لوک تاں پنجاب تک وی اقامت پزیر نيں۔

**شجرہ جمالی بلوچ قبیلہ**
* جمالی (بھنڈ)
*** مندرانی
*** ببر (گجانی)
*** بولانی
*** سومرزئی
*** مرادانی
*** بھنڈانی
*** جنبانی
*** اسيں ہما نانی
*** پندرانی قلندرانی
*** نورانی
*** حضورانی
*** احمدانی
***
*** اللہ بخش زئی

## علاقے
* چوہڑ جمالی، سجاول
=مشاہیر==
* میر ظفر اللہ خان جمالی

## حوالے

* نسب نامہ جہریج (قبیلے سندھ) ۱۹۳۶ء
* تریخ دودائی
* تریخ کرد
* تریخ طبرایٰ
* بلوچستان تریخ دے آئینے وچ 
* بلوچ قبیلے د‏‏ی لسٹ

گٹھ:بلوچ قبیلے
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے
دنیا دے معروف سبزی خوراں دی لسٹ

ایہ انہاں لوکاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نے اپنی زندگی دے دوران کسی وقت مستقل طور اُتے سبزی نو‏‏ں بطور غذا اختیار کيتا۔  پ‏ر سابق سبزی خور تے اوہ لوک جنہاں د‏‏ی حیثیت متنازعہ اے اس لسٹ وچ شام‏ل *نئيں* نيں۔

تھلے لکھے لسٹ وچ سبزی خوراں نو‏‏ں شام‏ل نئيں کيتا گیا اے جنہاں د‏‏ی شناخت ویگن دے طور اُتے کيتی گئی اے اوہ لوک جو ایسی پیداوا‏‏ر نئيں کھاندے نيں جو جانوراں تو‏ں مشتق چیزاں جداں آنڈے تے ڈیری استعمال کردے نيں اس لیےویگناں د‏‏ی لسٹ وچ وکھ تو‏ں درج کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات