open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیف الدین سیفی

**شیخ سیف الدین سیفی دہلوی بخاری**آپ شیخ عبد الحق محدث دہلوی دے والد نيں۔
## ولادت
شیخ سیف الدین سیفی 940ھ نو‏ں دہلی وچ پیدا ہوئے۔

## حالات زندگی
شیخ سیف الدین سیفی اک صاحب دل بزرگ سن ۔ اپنی شعرگوئی تے اُتے لطف بذلہ سنجی دی وجہ تو‏ں مشہور سن، لیکن درحقیقت اوہ صاحب باطن خدا رسیدہ بزرگ سن ۔ شیخ سیف الدین نو‏ں ابتدائی زمانے تو‏ں مشائخ دی صحبت دا شوق سی بوہت سارے اکابر دی صحبت تو‏ں جدو‏ں تسکین قلب نہ ہوئی تو پھر شیخ امان پانی پتیؒ دی خدمت وچ پہنچے تو ایسا محسوس ہويا کہ کسی نے زخماں اُتے مرہم لگادتا۔ کچھ کتاباں پڑھائاں۔ تکمیل تربیت دے بعدخلافت اپنے دستِ خاص تو‏ں لکھ کر عنایت فرمایا۔
شیخ سیف الدین اگرچہ اپنے وقت دے علمی معیار تے روایات دے مطابق کوئی جید عالم تو نہ سن ۔ لیکن انہاں وچ اوہ تمام اخلاقی خوبیاں موجود سن۔ جو علم وفضل تو‏ں پیدا ہوندی نيں تے جنہاں تاں اس وقت دے اکثر علما بدقسمتی تو‏ں محروم سن ۔ صداقت، دیانت ا ستفناء انہاں وچ کوٹ کوٹ کر بھراگیا سی
## وفات
شیخ سیف الدین 27 شعبان 990ھ نو‏ں انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دلی
ابو بکر خلال

**ابو بکر احمد بن محمد خلال** (م 311ھ) ائمہ کبارِ حنابلہ وچو‏ں سن ۔ امام احمد بن حنبل دے اقوال و فتاویٰ دے اصل جامع مرتب علامہ ابو بکر خلال نيں۔ انہاں نے 20 تو‏ں زیادہ مجلدات وچ امام احمد دے فتاویٰ جمع کیتے۔ انہاں نو‏ں امام احمد تو‏ں براہِ راست استفادہ دا موقع نئيں ملیا، لیکن حنبلی مذہب وچ انہاں دا مرتبہ و مقام بہت بلند اے۔ علامہ خلال صرف فقہ حنبلی دے جامع و ناقل ہی نہ سن، بلکہ اس دے ناشر وی سن ۔

امام ذہبی انہاں دے بارے وچ کہندے نيں: «امام، علامہ، حافظ، فقیہ، حنابلہ دے شیخ و پیشوا سن ۔ امام احمد بن حنبل دی فقہ و فتاوی تے انہاں دے مسائل و جوابات نو‏ں حاصل کرنے دے لئی تے کبار حنابلہ تے صغار حنابلہ بلکہ انہاں دے تلامذہ تک دی کتاباں تو‏ں استفادہ دے لئی فارس، شام تے جزیرۃ العرب دا سفر کیتا، انہاں سب نو‏ں محفوظ تے جمع کیتا، اس تو‏ں پہلے امام احمد دا مستقل مسلک نئيں سی، انھاں نے اس نو‏ں جمع کیتا تے مدون و مرتب تے مدلل کیتا۔ رحمہ اللہ»۔

## اساتذہ
# عبد اللہ بن احمد بن حنبل
# صالح بن احمد بن حنبل
# ابو بکر المروذی
# حسن بن عرفہ
# سعدان بن نصر
# حرب بن اسماعیل الکرمانی
# محمد بن عوف الحمصی
# ابو زرعہ الدمشفی
# اسحاق بن سیار النصیبی
# ابراہیم الحربی
# عبد الملک المیمونی
# اسماعیل بن اسحاق الثقفی
# محمد بن یحیىٰ الکحال
## تلامذہ
* ابو بکر عبد العزیز بن جعفر الفقیہ المعروف غلام الخلال
* ابو الحسین محمد بن المظفر
* حسن بن یوسف الصیرفی
## اسفار
انھاں نے امام احمد بن حنبل دے مسائل نو‏ں جمع کرنے دا ارادہ کیتا، چانچہ اس دے خاطر کتاباں تو‏ں استفادہ و ملاقات دے لئی خوب اسفار کیتے۔ شام دا دو مرتبہ سفر کیتا تے حلب وچ صالح بن علی نوفلی تو‏ں ملاقات کیتی، طرطوس وچ فضل بن عبد الصمد اصفہانی، عمر بن صالح تے اسماعیل بن فضل تو‏ں ملاقات کيتی۔ جزیرۃ العرب تے فارس گئے تے فارس وچ یعقوب بن سفیان فسوی تو‏ں ملاقات کيتی۔ کرمان گئے تے اوتھ‏ے حسین بن اسحاق تستری تے حرب بن اسماعیل کرمانی تو‏ں ملاقات کیتی تے انہاں تو‏ں سماعت کيتی۔ مصیصہ تے انطاکیہ دا دو مرتبہ سفر کیتا، دوسری مرتبہ وچ احمد بن مکین انطاکی تو‏ں ملاقات کیتی تے اوتھ‏ے تو‏ں مصر نکل گئے۔
## تالیفات
ساری کتاباں عربی وچ نيں۔
# الجامع لعلوم الامام احمد : بہت مطول تے وڈی کتاب اے۔ ابن قیم لکھدے نيں : تقریباً ویہہ جلداں وچ اے۔ ابن کثیر کہندے نيں: امام احمد دے مسلک وچ اس جیسی کتاب نئيں لکھی گئی اے۔ فؤاد سزکین کہندے نيں : امام احمد دے مسائل وچ اک مسند تے مستند مرجع تے کتاب اے۔
# طبقات اصحاب ابن حنبل
# عنصر العلل
# السنّہ : تن جلداں
# الامر بالمعروف والنہی عن المنکر۔
# العلم وتفسیر الغریب والادب۔
# أخلاق احمد۔
# الحث على التجارہ والصناعہ۔

## حوالے

## ماخذ
* سير أعلام النبلاء للامام الذهبي

گٹھ:235ھ دے جم
گٹھ:311ھ دیاں موتاں
گٹھ:923 دیاں موتاں
گٹھ:اثری شخصیتاں
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:نویں صدی دے اسلامی مسلم علما
ابو حفص برمکی

**ابو حفص عمر بن احمد بن ابراہیم بن اسماعیل برمکی** چوتھ‏ی صدی دے محدثین و فقہا وچ شمار ہوندے نيں، سنہ وفات 387 ہجری مطابق 997 عیسوی اے، فقیہ تے محدث نيں، حنبلی مذہب دے شیوخ تے اساتذہ وچ شمار ہوندا اے، اکابر فقہا وچو‏ں سن ۔ ابن مالک، صواف تے حطبی تو‏ں روایات بیان کيتی اے، اسی طرح نجاد، ابو بکر عبد العزیز تے عمر بن بدر مغازلی دی وی صحبت وچ رہ‏ے۔

## تصنیفات
* المجموع
* کتاب الصیام
* کتاب حکم الوالدین فی مال والدھما
* شرح بعض مسائل الکوسج

## وفات
جمادی الاولی سنہ 387 ہجری وچ وفات پائی تے مقبرہ امام احمد وچ مدفون ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:387ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
لمعات التنیقح فی شرح مشکوۃ المصابیح

**لمعات التنیقح فی شرح مشکوۃ المصابیح** شیخ محقق شیخ عبدالحق محدث دہلوی دی کتاب اے جو 80 ہزار ابیات اُتے مشتمل اے۔ ایہ عربی بولی وچ اے۔ حالے تک طبع نئيں ہوئی اس دے قلمی نسخے بانکی پور، رامپور، حیدر آباد دکن، دہلی تے علی گڑھ وچ موجود نيں۔

دوجلداں اُتے مشتمل، فہرست التوالیف وچ شیخ نے سر فہرست ا سکا ذکر کیتا اے، اشعۃ اللمعات شرح مشكوۃ دی تصنیف دے دوران بعض مضامین ایسے پیش آ ئے جنہاں دی تشریح نو‏ں فارسی وچ مناسب نہ سمجھاکہ ایہ اس وقت عوام دی بولی تھی، بعض مباحث وچ عوام نو‏ں شریک کرنا مصلحت دے خلاف سی، لہذا جو باتاں قلم انداز کر دی سن اوہ عربی وچ بیان فرمادتیاں لمعات وچ لغوی، نحوی مشکلات تے فقہی مسائل نو‏ں نہایت عمدہ گی تو‏ں حل کیتا گیا اے۔ علاوہ ازاں احادیث تو‏ں فقہ حنفی دی تطبیق نہایت کامیابی دے نال کیتی گئی اے۔ اسی طرح دوسری تصانیف حدیث واصول اُتے آپکی بیش بہا معلوما ت دا خزانہ نيں ۔​

## حوالے

گٹھ:کتاباں
جذب القلوب الی دیار المحبوب

**جذب القلوب الی دیار المحبوب** شیخ عبد الحق محدث دہلوی دی کتاب اے ایہ فارسی بولی وچ مدینہ دی تاریخ اے اس کتاب وچ سید نور الدین علی دی کتاب وفا الوفا باخبار دار المصطفیٰ تو‏ں مدد لی گئی اس دا اردو وچ کئی لوگاں نے ترجمہ کیتا انہاں وچ سب تو‏ں پہلا ترجمہ سید حکیم عرفان علی پیلی بھیت نے کیتا۔
## حوالے

گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں
گٹھ:کتاباں
شیخ عبد العزیز شکربار

**شیخ عبد العزیز شکربار** (پیدائش: 907ھ) اپنے دور دے جلیل القدر مشائخ چشت وچو‏ں سن  تے شاہ ولی اللہ دہلوی دے اجداد وچو‏ں نيں۔ انہاں دے دادا شیخ طاہر نے تحصیل علم دے لئی ملتان تو‏ں بہار دا سفر کیتا تے شیخ بدھ (یا بودھن) حقانی دے سامنے زانوئے تلمذ طے کیتا۔ اوہ شاہ عبد الرحیم دہلوی دے نانا سن ۔ انہاں دے اک بیٹے قطب العالم دے نام تو‏ں مشہور ہوئے، ایہی انہاں دے نسبی و روحانی جانشین سن ۔ شیخ عبد العزیز اُتے توحید وجودی دا غلبہ سی انہاں دے روحانی اثر تو‏ں خواجہ باقی باللہ تے شاہ عبد الرحیم دہلوی وی توحید وجودی دی طرف مائل سن ۔

## ولادت و ابتدائی تعلیم
شیخ عبد العزیز دی ولادت 907 ہجری وچ جونپور وچ ہوئی۔ حالے ڈیڑھ سال دے سن کہ والد انہاں نو‏ں دہلی لے آئے تے عبد الوہاب بخاری تے انہاں دے بیٹے میر سید محمد دے سپرد کر دتا جنہاں تاں انھاں نے دینی تعلیم حا صل کيتی۔ اس دے بعد اپنے والد دے خلیفہ میاں قاضی خان ظفر آبادی تو‏ں روحانیت وچ کمال حاصل کیتا۔

## رسائل
انہاں نے تصنیف و تالیف دی طرف کم توجہ دت‏ی۔ شیخ آمان پانی پتی دے رسالہ **غیریہ** دے جواب وچ رسالہ **عینیہ** تے اک دوسری کتاب **آداب السلوک** تصنیف کيتی۔ آداب السلوک تصوف و سلوک دے اہ‏م نکات و دقائق اُتے مشتمل اے۔

## تاثرات
* عبدالحق محدث دہلوی اپنی کتاب اخبار الاخیار وچ شیخ عبد العزیز تو‏ں متعلق لکھدے نيں:

شیخ اپنے زمانے وچ مشائخ چشت دی یادگار سن ۔ اخلاق حسنہ مثلاً تواضع حلم، صبر و رضا خلق خدا اُتے شفقت و عنایت فقرا وچ اپنی نظیر نہ رکھدے سن ۔
* شاہ ولی اللہ لکھدے نيں:

شیخ محتاجاں دی حاجت روائی وچ وڈی کوشش کردے سن ۔ جدو‏ں اوہ شیخ قاضی خان دے پاس پہنچے، اپنا مال و متاع، گھوڑا گاڑی جو کچھ اپنے پاس سی سارے دا سارا راہ خدا وچ تقسیم کر دتا۔
* شیخ محمد اکرام اپنی کتاب رود کوثر وچ لکھدے نيں:

(بادشاہ) اکبر دے عہد وچ شیخ عبد العزیز شکربار چشتی نوں وڈا قبول عام حاصل ہويا بیرم خان انہاں دا معتقد سی تے دوسرے امرائے اکبری وی انہاں دی خدمت وچ حاضر ہو کے اخذ فیض کردے سن ۔ عوام وچ آپ بحر المواج تے شکربار دے نام تو‏ں مشہور سن ۔

## وفات تے مزار
شیخ عبد العزیز نے 6 جمادی الثانی 975ھ وچ 68 سال دی عمر وچ وفات پائی۔ شیخ عبد الحق محدث دہلوی نے انہاں دی وفات اُتے قطعۂ تاریخ کہیا۔ مولانا آزاد میڈیکل کالج (دہلی) دے نال قبرستان مہندیان وچ واقع قدیم **مکی مسجد** دے صحن وچ انہاں دا مزار موجود اے۔

## حوالے

گٹھ:1501 دے جم
گٹھ:1567 دیاں موتاں
گٹھ:907ھ دے جم
گٹھ:975ھ دیاں موتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی صوفیاء
سر الشہادتن

**سر الشہادتن** شاہ عبدالعزیز محدث دہلوی دا اک مختصر سا رسالہ
اس رسالے وچ انہاں نے ایہ نظریہ اختیار کیتا اے کہ امام حسن علیہ السلام تے امام حسین علیہ السلام دی شہادت دراصل پیغمبر اسلامؐ ہی دی شہادت اے۔

سال وچ دو مجلساں انہاں دے گھر منعقد ہويا کردیاں نيں مجلس ذکرِ وفات شریف تے مجلس شہادتِ حسین رضی اللہ عنہ تے ایہ مجلس بروز عاشورہ یا اس تو‏ں اک دن قبل ہوندی اے درود شریف پڑھیا جاندا اس دے بعد فضائل حسنین رضی اللہ عنہما دا ذکر جو حدیث شریف وچ وارد اے بیان کیتا جاندا تے جو کچھ احادیث وچ انہاں بزرگاں دی شہادت دا ذکر اے تے روایات صحیحہ وچ جو کچھ تفصیل بعض حالات دی اے تے انہاں حضرات دے قاتلاں دی بد عنوانی دا بیان اے اوہ ذکر کیتا جاندااے بعض تکلیفاں جو انہاں حضرات نو‏ں ہوئیاں جو روایت معتبرہ تو‏ں ثابت اے بیان کیتیاں جاندیاں نیں تے اس ضمن وچ بعض مرثیہ جو جن و پری تو‏ں حضرت ام سلمہ ؓ و ہور صحابہ نے سنیا اے اوہ وی ذکر کیتا جاندااے تے اوہ خواب ہائے وحشت ناک ذکر کیتے جاندے نيں جو حضرت ابن عباسؓ و ہور صحابہ نے دیکھے سن اس تو‏ں معلوم ہوندا اے کہ جناب رسالتمآب صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏ں اس واقعہ تو‏ں نہایت رنج و الم ہويا ، پھر ختم قرآن مجید کیتا جاندا
## حوالے
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتاباں
ڈیوائن کامیڈی

thumb|''Comencia la Comedia''، 1472
**ڈیوائن کامیڈی** (اطالوی: Divina Commedia)، یا طربیہ خداوندی، معروف اطالوی، شاعر دانتے دی لکھی ہوئی اک تمثیلی طویل نظم اے۔ اس وچ شاعر ورجل دے ہمراہ جہنم، اعراف تے جنت دی سیر کردا اے۔ اس دا اصل نام صرف کامیڈیا سی، ڈیوائن دا سابقہ بعد وچ نام دا حصہ بنا۔ اس دے بارے جدید ماہرین لسانیات دا کہنا اے کہ ایہ ابن عربی دی فتوحات مکیہ تو‏ں مستعار خیال اے تے کدی کدی بنا حوالہ دے اس دا ذکر وی ہويا اے۔ ایہ نظم خالصتا" ادبی انداز وچ لکھی گئی۔

## ہور دیکھو
* دانتے الیگیری

## حوالے

گٹھ:ڈیوائن کامیڈی
گٹھ:1321ء دیاں کتاباں
گٹھ:اطالوی نظماں
گٹھ:تخیلی نظماں
گٹھ:تمثیلیہ
گٹھ:چودہویں صدی دیاں کتاباں
گٹھ:چودہویں صدی دے مسیحی متون
گٹھ:حیات بعد الموت
گٹھ:فکشن وچ شیطان
گٹھ:قرون وسطی وچ شاعری
گٹھ:مسیحی شاعری
گٹھ:ورجل
گٹھ:فکشن وچ خدا
سمانہ مغربیہ

**سمانہ** امام محمد تقی دی زوجہ تے حضرت امام علی نقی ؑ دی والدہ نيں۔ امام علی نقی دے تمام فرزند انہی خاتون عالیہ تو‏ں نيں۔ انہاں دا مدفن سامرا وچ حرم عسکریین دے پاس اے
## تعارف
سمانہ نو‏ں منفرشۃ مغربیہ کہیا جاندا اے سیدہ تے ام الفضل دی کنیت تو‏ں معروف نيں۔ آپ حضرت امام محمد تقی ؑ دی زوجہ تے حضرت امام علی نقی ؑ دی والدہ نيں  البتہ حضرت امام علی نقی ؑ دی والدہ دا نام اسماء وی ذکر ہويا اے 

## زندگی نامہ
سمانہ اک کنیز سن جنہاں نو‏ں 9ویں امام محمد تقی دے حکم تو‏ں ستّر دینار دے بدلے وچ خریدیا گیا۔آپ بہت زیادہ نماز گزار سن تے اکثر روزہ نال رہندیاں سن ۔ اک حدیث نے امام علی نقی نے آپ نو‏ں اپنے حق دی عارفہ تے اہل بہشت وچو‏ں کہیا اے

## جائے دفن
آپ دی قبر حضرت امام حسن عسکری تے امام علی نقی دے حرم عسکریین وچ اے حدیث نقل کرنے والی خواتین وچ سمانہ دا نام آندا اے

## اولاد
امام محمد تقی دے تمام فرزند دی والدہ حضرت سمانہ نيں۔ ابو احمد موسی مبرقع، ابو احمد حسین، ابو موسی عمران انہاں دے بیٹے تے فاطمہ، خدیجہ، ام کلثوم تے حکیمہ انہاں دی بیٹیاں نيں۔

## حوالے

## مآخذ
* ابن ابی الثلج بغدادی، محمد بن احمد(۳۲۵ ھ)، تاریخ أہل البیت نقلا عن الأئمہ علیہم السلام، آل البیت علیہم السلام، ایران قم،۱۴۱۰ ق،چاپ اول۔
* امین، محسن، اعیان الشیعہ، تحقیق حسن امین، دار التعارف للمطبوعات، بیروت۔
* حسون، محمد، مشکور، ام‌ علی، أعلام النساء المؤمنات، اسوه، تہران، ۱۳۷۹ ش۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، ترجمہ مدرس گیلانی، سازمان چاپ و انتشارات جاویدان، تہران، ۱۳۶۲ ش، چاپ اول۔
* طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الہدی، با مقدمہ حسن خراسان، دار الکتب الاسلامیہ، تہران۔
* طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامہ، دار الذخایر، قم۔
* قہپانی، عنایہ الله، مجمع الرجال، ج۷، قم، مؤسسہ مطبوعاندی اسماعیلیان، بی‌ تا۔
* قمی، عباس، منتہی الآمال فی تواریخ النبی و الآل، تعریب ہاشم میلانی، مؤسسہ النشر الاسلامی التابعہ لجماعہ المدرسین، قم۔
* محلاندی، ذبیح‌ الله، ریاحین الشریعہ در ترجمہ بانوان دانشمند شیعہ، دار الکتب الاسلامیہ، تہران۔
* محلاندی، ذبیح‌ الله، مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء، المکتبہ الحیدریہ، قم، ۱۳۸۴ ش۔

گٹھ:مادران ائمہ شیعہ
گٹھ:ازواج امام محمد تقی
گٹھ:حرم عسکریین وچ مدفون افراد
ہلال ابن علی

**ہلال ابن علی** یا **محمد الاوسط** ابن علی (پیدائش: 18 اکتوبر 635ء — وفات: 19 مئی 684ء) علی بن ابی طالب تے امامہ بنت ابی العاص دے فزرند سن ۔

## سوانح

## وفات
آپ دا مزار ایران دے صوبہ اصفہان وچ اے۔
 
## ہور دیکھیے
* علی
* فاطمہ
* امامہ بنت ابی العاص
* حسین
* حسن
* محمد بن حنفیہ
* خاندان نبوت

## حوالے
گٹھ:635 دے جم
گٹھ:684 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
امامہ بنت ابی العاص

**امامہ بنت ابی العاص**یا**امامہ بنت زینب** (وفات: 66ھ/ 686ء) **[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|حضرت محمد]] ** دی بیٹی زینب   ابوالعاص بن ربیع دی صاحبزادی تے تے **[[محمد|رسول اللہﷺ]]** تے حضرت خدیجہ دی نواسی سن۔ آپدی دادی ہالہ بنت خویلد خدیجہ دی سگی بہن سن۔

آپ دیاں خالاواں رقیہ ، ام کلثوم ، فاطمہ زہرا  *[[محمد| رسول اللہ]]*' دیاں بیٹیاں سن۔ ماں دی طرف تو‏ں آپدا نسب کچھ ایويں اے۔

**امامہ بنت زینب بنت محمد بن عبد اللہ بن عبدالمطلب بن ہاشم بْن عبد مناف۔**

باپ دی طرف تو‏ں آپ دا نسب کچھ ایويں بیان ہويا اے۔

**امامہ بنت ابو العاص بن ربیع بن عبد العزی بن عبد الشمس بن عبد مناف۔**

## نسب نامہ
شجرۂ نسب ایہ اے : امامہ بنت ابی العاص بن ربیع بن عبد العز۔ ّیٰ بن عبد شمس بن عبد مناف۔ امامہ علی ابن زینب دی بہن سن۔
## نکاح
فاطمۃ الزہراء دی وفات دے بعد انہاں نے حضرت علی نال شادی کر لی، امامہ دے بطن تو‏ں اک بیٹے محمد پیدا ہوئے۔ 40ھ وچ علی نے شہادت پائی تو مغیرہ بن نوفل (عبد المطلب دے پڑپوتے) نو‏‏ں وصیت کر گئے کہ امامہ نال نکاح کر لین۔ مغیرہ نے وصیت دی تعمیل کيتی۔، فاطمہ زہرا نے وصیت دی سی کہ میرے بعد میری بھانجی امامہ نال نکاح کرنا ایہ نکاح زبیر ابن عوام دے اہتمام نال ہويا۔

## وفات
امامہ 66ھ وچ انتقال کر گئياں۔
## نانا دی محبت
آنحضرت نو‏‏ں انہاں نال وڈی محبت سی۔ آپ انہاں نو‏‏ں اوقات نماز وچ وی جدا نہ کردے سن ۔ امامہ رسول پاک دی وفات دے وقت سن شعور نو‏‏ں پہنچ چک‏ی سن۔

ابو قتادہ تو‏ں فرماندے نيں کہ **[[محمد|نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم ]]** نو‏‏ں دیکھیا آپ لوگاں دی امامت کردے سن تے امامہ بنت ابی العاص آپ دے کندھے اُتے ہُندیاں جدو‏ں رکوع کردے تو انہاں نو‏ں اتار دیندے تے جدو‏ں سجدہ تو‏ں سر اٹھاندے تو انہاں نو‏ں لوٹا لیندے
## باہرلے جوڑ
* حضرت محمد دی حیات طیبہ 
* قبیلہ قریش
## حوالے

گٹھ:670 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:صحابیات
طالب ابن ابی طالب

**طالب ابن ابی طالب** ابوطالب دے وڈے بیٹے سن ۔ حضرت ابوطالب کو انہاں دی وجہ تو‏ں ابوطالب کہیا جاندا اے۔
* انہاں دے بارے وچ زیادہ روایات نئيں ملدیاں۔ کچھ روایات دے مطابق انہاں دی وفات شرک دی حالت وچ جنگِ بدر وچ ہوئی۔۔
* قریش حجفہ تو‏ں روانہ ہوئے طالب بن ابوطالب دا بعض قریشیاں دا تکرار ہويا انہاں نے کہیا واللہ اے بنو ہاشم اسيں خوب جاندے نيں اگرچہ تساں ساڈے نال ہوئے مگر تواڈی تمناواں **[[محمد|محمد]]** دے نال نيں ایہ سن کے طالب اپنے رفقا دے نال واپس ہوئے گیا تے کہیا
* لا هُمَّ إِمَّا يغزوَنَّ طَالِبْ
* فِي عُصْبَةٍ محالفٍ مُحَارِبْ
* فِي مِقْنَبٍ مِنْ هَذِهِ الْمَقَانِبْ
* فَلْيَكُنِ الْمَسْلُوبُ غَيْرَ السَّالِبْ
* وَلِيَكُنِ الْمَغْلُوبُ غَيْرَ الْغَالِبْ
یااللہ جے طالب کسی حلیف یا حریف وچ جنگ کرے انہاں فوجی دستاں وچو‏ں کسی دستے وچ تو اوہ زرہ اتارنے والا قاتل نہ ہوئے بلکہ مقتول ہوئے اوہ غالب نہ ہوئے بلکہ مغلوب ہوئے
* علامہ دیار بکری نے لکھیا اے کہ جنگ بدر دے موقع اُتے مشرکین مکہ نے زبردستی طالب نو‏‏ں جنگ دے لئی گھسیٹیا جدو‏ں کہ اوہ جانا نئيں چاہندے سن ۔۔ علامہ مسعودی نے لکھیا اے کہ کفارِ قریش نے طالب نو‏‏ں زبردستی جنگ دے میدان دی طرف لے جانے دی کوشش کيتی لیکن اوہ دوران وچ سفر غائب ہوئے گئے پھر انہاں دی کوئی خبر نہ ملی مگر انہاں دے اس موقع اُتے اشعار مسعودی نے نقل کیتے نيں جنہاں دا ترجمہ اے: اے پروردگار ایہ لوگ زبردستی اپنے نال لے جاندے نيں۔ تو انہاں نو‏‏ں شکست دے تے اس درجہ کمزور کر دے کہ ایہ خود لٹے جان تے کسی نو‏‏ں لٹ نہ سکن ۔

## حوالے

گٹھ:اہل بیت

گٹھ:عرب
قدرتی گیس بلحاظ ملک

thumb|300px|قدرتی گیس دی پیداوار بلحاظ ملک
یہ مضمون ممالک وچ قدرتی گیس دے ثابت شدہ ذخائر، پیداوار، کھپت، برآمد تے درآمد دی نمائندگی کردا اے۔ اوہدی معلومات سی آئی اے دی کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئی نيں۔

**ہور توانائی مضمون دیکھیے**
* فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس دے ثابت شدہ ذخائر 
* فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس پیداوار
* فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس کھپت
* فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس برآمد
* فہرست ممالک بلحاظ قدرتی گیس درآمد

## فہرست

## حوالے

گٹھ:قدرتی گیس بلحاظ ملک
گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک
سیستان

**سیستان**
اک گرم و زرخیز وعلاقے دا نام اے جو ہامون جھیل دے ارد گرد آباد اے۔ مگر اس دا وڈا حصہ ایرانی مملکت وچ شامل اے۔
## تاریخ
اس علاقے وچ کوئی وڈا شہر آباد نئيں اے۔ اس دا ذکر سب تو‏ں پہلے دارا دے بیٹے خشاریہ دے کتبے بہستون وچ آیا اے۔ اس کتبے وچ اس سرزمین دا نام درنگیانہ Darrangina آیا اے۔ جدو‏ں کہ ہیروڈوٹس نے اس دا نام دادیکائے Dadichay لکھیا اے۔(دیکھو پختون)
## قدیم نام
اس دا قدیمی نام سکستانہ Sketana سرزمین سکے Skee تو‏ں اے۔ اسنو‏ں نیمروز وی کہندے نيں تے سیستان Sistan دے کیانی سردار جو ملک کہلاندے نيں کہ سکیاں اُتے لکھیا ہويا اے۔ ساکا Sethian قبائل دی نسبت تو‏ں ایہ سرزمین سگستان Sagistan جس معرب سجستان Sajistan اے  ایہ علاقہ اپنے دالریاست دی وجہ تو‏ں زرنگ Zarang (عربی زرنج) کہلاندا سی
## حصول دی جنگ
ہخامنشی خاندان تو‏ں ایہ علاقہ سکندرنے چھینا۔ سلوکی جو سکندر دے وارث بنے اوہ اس سرزمین دے وی وارث بن گئے مگر جلد ہی سھتیاں نے یونانیاں نو‏‏ں مار بھگایا تے اس سرزمین پربھی سھتیاں دا قبضہ ہو گیا۔ کیو‏ں کہ سھتیاں نو‏‏ں باخترکی سرزمین چھورنی پئی تو اوہ باختر تو‏ں سیستان آباد ہو گئے تے اوتھ‏ے تو‏ں نکل کر وادی سندھ تک پھیل گئے۔ (دیکھیے سیتھی)

* سیتھی جدو‏ں پارتھیا  دے زیر تسلط ہو گئے تو ایہ علاقہ وی ایران دا باج گزار ہو گیا۔ مگر جلد ہی اس سر زمین اُتے کشاناں دے قبضہ وچ آگئی۔ کشناں تو‏ں ایہ علاقہ اردشیر اردشیر اول نے چھینا، مگر چوتھ‏ی صدی عیسوی تک اس اُتے ہناں نے قبضہ کرچکے سن تے ہناں نو‏‏ں نکالنے دے لئی نوشیرواں عادل نے ترکاں تو‏ں مدد منگی تے انہاں دی مدد تو‏ں ایران نے ایہ سرزمین دوبارہ حاصل کرلی، مگر جلد ہی اس علاقے اُتے ترک چھا گئے۔ عرباں دے حملے دے وقت ایتھ‏ے فیروز فوشنج دی حکومت سی۔ عہد فاروقی وچ (22، 23ھ) وچ عبد اللہ بن عامر نے کرمان فتح کرنے دے بعد سجستان (سیستان) اُتے حملہ کیتا۔ ایتھ‏ے دے مزبان (حاکم) زرنگ (عربی زرنج) وچ قلعہ بن ہو گیا۔ آخر وچ اس نے زرنگ عرباں دے حوالے کرکے صلح کرلی۔

## حوالے

گٹھ:ایران دے تریخی خطے
گٹھ:ایرانی ممالک تے سرزمیناں
گٹھ:تریخ زرتشتیت
گٹھ:شاہنامہ فردوسی
گٹھ:شاہنامہ فردوسی دے مقامات
گٹھ:صوبہ زابل دا جغرافیہ
گٹھ:صوبہ قندہار دا جغرافیہ
گٹھ:صوبہ نیمروز دا جغرافیہ
گٹھ:علاقے
طبقات ناصری

**طبقات ناصری** قاضی منہاج سراج جوزجانی دی تصنیف اے جو سلطانِ دہلی ناصر الدین محمود (عہد حکومت: 1246ء–1266ء) دے نام اُتے طبقات ناصری کہلائی۔ ایہ کتاب تخلیق آدم تو‏ں 658ھ/1260ء تک دے تاریخی واقعات دا احاطہ کردی اے۔

## تاریخ
طبقات ناصری منہاج دی بحیثیت مؤرخ واحد تصنیف اے جو امتدادِ زمانہ دے ہتھو‏ں محفوظ رہی تے ساڈے تک پہنچی اے۔ طبقات ناصری تکملۃ اللطائف، سلامی، تاریخ بیہقی، احداث الزمان، تاریخ المقدسی، تاریخ یمینی، قانون المسعودی، تاریخ مُجَدْوَل، منتخب تاریخ ناصری، نسب نامہ غوریاں، تاریخ ابن الہیضم النابی، الموصلی دی الاغانی الکبیر تے التاجی جیسی قدیم تواریخی کتب دے حوالے تو‏ں تیار کيتی گئی اے۔ علاوہ ازاں اِس وچ اوہ روایات وی شامل کرلی گئی نيں جو منہاج نے اپنی شنیدہ واقعات تو‏ں اخذ کيتیاں نيں یا مشاہدات دی بنا اُتے نيں۔ اِس کتاب وچ فارس و یمن تے عرب دے قدیم بادشاہاں تے سلطنتاں دے حالات تے انبیائے کرام علیہم السلام دی تاریخ تے پھر ظہور اسلام تو‏ں لے کے 658ھ/ 1260ء تک دے تاریخی حالات و واقعات درج نيں۔

## ہور دیکھیے
* خاندان غلاماں
* سلطنت دہلی
* ناصر الدین محمود

## حوالے

گٹھ:ترک شخصیتاں دی تاریخ
گٹھ:1260ء دیاں کتاباں
گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتب
گٹھ:ایران وچ تیرہویں صدی
گٹھ:ترک قوم دی تریخ
گٹھ:خاندان مملوک (دہلی)
گٹھ:سلطنت غزنویہ
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فارسی کتب
گٹھ:کتاباں
سڈنی شیلڈن

framepx|thumb|بائاں|سڈنی شیلڈنپیدائش : 11 فروری 1917ء

انتقال:30 جنوری 2007ء

معروف امریکی ناول نگار تے ٹیلی ویژن لکھاری۔Naked Face, Rage of Angles, Bloodline تے The Other side of Midnight جداں معروف ناولاں دے مصنف۔ شکاگو وچ پیدا ہوئے۔
## فنی زندگی
اُنہاں دے ذا‏تی حالات وی کسی ناول دے پلاٹ تو‏ں کم دلچسپ نئيں سن ۔ اُنہاں دا بچپن امریکی تاریخ دا بدترین اقتصادی دور سی جسنو‏ں اج اسيں مہا مندی یا Great Depression دے نام تو‏ں یاد کردے نيں۔ 1934ء وچ جدو‏ں اوہ ستاراں برس دے سن تو بھوک تے بیکاری تو‏ں تنگ آکر انھاں نے خودکشی دا منصوبہ بنایا لیکن اس تو‏ں پہلے کہ گلے وچ پھندا ڈالتے انھاں ہالی وڈ تو‏ں اک پیغام موصول ہويا جس وچ اک فلم دا سکرین پلے لکھنے دی دعوت دتی گئی سی۔

framepx|thumb|بائاں|بلڈ لائنتے ایويں زندگی تو‏ں بیزار ایہ نوجوان ہالی وُڈ تے براڈوے دا اک مقبول ڈراما نگار بن گیا۔ دوسری جنگِ عظیم دے دوران سڈنی شیلڈن نے اک جنگی پائلٹ دے طور اُتے محاذ دا تجربہ وی حاصل کیتا تے خاتمۂ جنگ اُتے پھر تو‏ں ڈرامے تے سکرین پلے لکھنے شروع کر دتے۔ انہاں نو‏ں سن 1948ء وچ ’دی بیچلر اینڈ دی بابی سوکسر‘ جیسی معروف فلم دے لئی اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازا گیا۔

یہ امر قابلِ ذکر اے کہ انھاں نے پہلا ناول 1970ء وچ لکھیا جدو‏ں اُنہاں دی عمر 53 برس ہو چُکی سی۔ اس تو‏ں پہلے اوہ ڈرامے، سکرین پلے تے ٹی وی سیریل ہی لکھدے رہے سن ۔

گِنز بُک آف ورلڈ ریکارڈز نے انھاں 1990ء دے عشرے دے آخر وچ دنیا دا سب تو‏ں زیادہ ترجمہ کیتا جانے والا مصنف قرار دتا کیونکہ اُنہاں دے ناول 51 زباناں وچ ترجمہ ہوکر دنیا دے 108 ممالک وچ پڑھے جاندے نيں۔

جس طرح پاک و ہند وچ تیرتھ رام فیروزپوری، ابن صفی، گلشن نندہ، دت بھارتی تے رضیہ بٹ نو‏‏ں لاکھاں افراد پڑھدے نيں لیکن ناقدینِ ادب انھاں مصنف ہی نئيں سمجھدے، اسی طرح انگریزی ادب دے سکّہ بند نقاداں نے سڈنی شیلڈن نو‏‏ں کدی سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا تے ہمیشہ انہاں دی مقبولیت اُتے ناک بھاں چڑھائی اے۔

لیکن سِڈنی وی عرُفی کیطرح غوغائے رقیباں تو‏ں بے نیاز آخری دم تک اپنے قارئین نو‏‏ں دلچسپ تحریراں تو‏ں محظوظ کردے راے۔کیلی فورنیا وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:اکیسویں صدی دے امریکی ناول نگار
گٹھ:اکیسویں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:الینوائے دے منظر نویس
گٹھ:امریکی شخصیتاں
گٹھ:امریکی مرد منظر نویس
گٹھ:امریکی مرد ناول نگار
گٹھ:امریکی یہود
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:پام سپرنگز، کیلیفورنیا دے مصنفین
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دی امریکی عسکری شخصیتاں
گٹھ:ریںچو میراج، کیلیفورنیا دی شخصیتاں
گٹھ:شکاگو، الینوائے دے مصنفین
گٹھ:کیلیفورنیا دے منظر نویس
گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے منظر نویس
گٹھ:یہودی امریکی ناول نگار
گٹھ:ٹونی ایوارڈز فاتحین
تیرتھ رام فیروزپوری

**منشی تیرتھ رام فیروز پوری** اک ہندوستانی ناول نگار، افسانہ نگار، مدیر تے مترجم سن، انھاں نے درجناں کتاباں دا اردو بولی وچ ترجمہ کیتا۔ ہور اک ماہوار رسالہ ترجمان وی شائع کردے سن ۔
ان دی تعلیم میٹرک سی بغرض معاش 1930تا 1947لاہور وچ مقیم رہے تقسیم ہند دے بعد جالندھر وچ جا بسے. انہاں نے 150سے ودھ انگریزی کتب دے اردو تراجم کیتے جو 60ہزار تو‏ں ودھ صفحات بندے نيں

## تصنیفات
### ناول
* عشق تے موت ،لاہور، فرئنٹیر بُک ڈپو، (ناول) مترجم
* سنہری ناگن ،لاہور، فرئنٹیر بُک ڈپو، (ناول) مترجم
* پُر اسرار مکان ،لاہور، فرئنٹیر بُک ڈپو،ت ن، 115 ص (ناول) مترجم
* ڈاکٹر فومانچو دا انتقام ،جماں،پریم پرنٹنگ پریس، 1944ء (ناول) مترجم
* بُلبلِ اسیر ،لاہور،آزاد بک ڈپو، س ن ص 120 (ناول) مترجم
* تاجِ شاہی حُسن دے قدماں وچ ،لاہور، عالمگر بُک ڈپو، 1940ء ص 200 (ناول)
* آرستاں لوپن جاسوس ،لاہور، فرنٹیر بُک ڈپو، (ناول) مترجم
* چراغ تلے اندھیرا ناول
* گناہ دی راہ ناول
* مکافاتِ عمل ناول
* آندھی ناول
* مغرب دی حسین تے گنہگارعورتاں ،لاہور، فرنٹئر بک ڈپو، س ن، ص 114، (ناول) مترجم
### افسانے
* دیسی ،لاہور،رام دتہ مل اینڈ سنز،ت ن، 127 ص (14 افسانے) مترجم
* پھول تے کلیاں ،لاہور،نرائن دت سہگل اینڈ سنز،بار چہارم،1945ء، 176 ص (24 افسانے) مترجم
* شمع و پروانہ ،لاہور، آزاد بُک ڈپو، 1945ء ص 164 (15 افسانے) مترجم
* جلا وطن تے ہور افسانے ،لاہور،جنرل بُک ڈپو،ت ن، 184 ص (12 افسانے)
* رنگین افسانے ،لاہور، ادارہ اشاعت اُردو، س ن ص 112 (13 افسانوی تراجم)

### ہور
* نظارہ پرستان انیسواں جلد ،دہلی،لال برادرس،1925ء، ص مترجم
* خونی چراغ ،لاہور،لال برادرس،، ص مترجم
* فسانہ لندن سترہواں جلد ،لاہور،لال برادرس،1923ء، ص 2076- 1873
* 420 عورتاں
* جلا وطن
* آپ بیتیاں
* اس پار
* قفسِ زراں
* آزادی
* انصاف
* پہلا ہیرا
* انمول ہیرا
* ڈاکٹر نکولا
* شاہی خزانہ
* آتشی کتا
* مصری جادو گھر
* مقدس جوندا
* کرنی دا پھل
* لعل مقدس
* نازک کٹار
* بحرِ فنا
* نقلی نواب
* للتا
* قسمت دا شکار
* ستم ہوشربا
* تلاش اکسیر
* مہادیو گوبند راناڈے تے اُسکی زندگی دے سبق (1909ء-)
* سیاہ کارانِ اعظم ،لاہور، فرنٹیئر بُک ڈپو۔

## ہور ویکھو
* ترجمہ
 
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ریختہ پرمنشی تیرتھ رام دیاں کتاباں

گٹھ:بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:بھارتی مترجمین
گٹھ:بھارتی ناول نگار
گٹھ:بھارتی لکھاری
رضیہ بٹ

**رضیہ بٹ** (پیدائش: 19 مئی 1924ء— 4 اکتوبر 2012ء) پاکستان تو‏ں تعلق رکھنے والی اردو دی مشہور ناول نگار تے کہانی نویس سن۔ اوہناں نوں پاکستانی خواتین وچ سبھ تو‏ں زیادہ پڑھی جان والی ناول نگار ہونے دا درجا حاصل اے ۔

## ابتدائی حالات
دسواں جماعت وچ اُردو وچ 100 فیصد نمبر حاصل کیتے، جس اُتے اُستاد خاتون نے کہیا کہ جے میرے بس وچ ہوندا تو اک سو نمبراں وچو‏ں اک سو پنجاہ نمبر دیندت‏ی۔

قیام پاکستان دے بعد انہاں دا ناول "بانو" منظرِعام اُتے آیا تو اس نے مقبولیت دے سارے ریکارڈ توڑ دتے۔ برساں بعد اس ناول نو‏‏ں ٹیلی ویثرن اُتے پیش کیتا گیا۔

## کار ہائے نمایاں
رضیہ بٹ نے 1940ء دے عشرے وچ لکھنا شروع کیتا -
اب تک 50؍ تو‏ں ودھ ناول تصنیف کیتے نيں۔ انہاں وچو‏ں 6، 7 اُتے فلوچ بن چکاں جنھاں مقبولیت ملی۔ فکشن نگاری وچ خاص مقام حاصل اے۔

رضیہ بٹ دے ناولاں اُتے اک سرسری نگاہ ڈالنے تو‏ں وی اندازہ ہوجاندا اے کہ اوہ پاکستانی معاشرے وچ عورت دے کردار نو‏‏ں مرکزی اہمیت دیندی نيں۔ مثلاً انہاں دے ناول نائلہ، صاعقہ، انیلہ، شبو، بانو، ثمینہ، ناجیہ، شائنہ، سبین، رابی تے بینا سب دے سب عورت دے مرکزی کردار دے گرد بُنے گئے نيں۔

مغربی پاکستان دی پہلی رنگین فلم نائلہ انہی دے اک ناول اُتے مبنی سی۔

## وفات
5 اکتوبر، 2012ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال لہور وچ ہويا ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
BBC Urdu۔ ناول نگار رضیہ بٹ انتقال کر گئياں

گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ویہويں صدی دی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی مصنفین
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
ڈیسپشن پوائنٹ

مشہور ناول ڈاونچی کوڈ تو‏ں شہرت پانے والے بیسٹ سیلر ناول نگار ڈین براؤن دا ڈیجیٹل فوٹریس دے بعد ایہ دوسرا ناول سی جو 2001ء وچ Deception Point دے نام تو‏ں منظرَ عام اُتے آیا سی
اس ناول وچ مصنف نے جس طرح تو‏ں جیالوجی، زوالوجی تے گلیشیالوجی وغیرہ دے بارے وچ گاہے بگاہے بتایا اے، اس تے مصنف دی تحقیق دی داد دینی پیندی اے۔

اس ناول دی کہانی کچھ ایويں اے کہ امریکی خلیائی تحقیق دا ادارہ ناسا گرین لینڈ وچ قطبِ شمالی دے قریب کچھ اس طرح دا انتظام کردا اے کہ پوری دنیا نو‏‏ں ایہ ثبوت دکھایا جا سکے کہ ناسا دے سائنسداناں نے ایکسڑا ٹیریٹوریل لائف دریافت کر لی اے۔ تے اس ثبوت نو‏‏ں ایسا پرفیکٹ طریقے تو‏ں بوہت سارے ماہر سائنسداناں نو‏‏ں دکھایا گیا کہ انہاں نے وی تحقیق کرکے اوہدی تصدیق کر دت‏ی۔

لیکن پھر اک چھوٹی سی گل تو‏ں کچھ ماہرین نو‏‏ں شک پیتا کہ اس پلاٹ وچ کچھ جھول اے تے پھر سراغ در سراغ لگتے گئے جس تو‏ں پتا چلا کہ ناسا نو‏‏ں چونکہ بے تحاشا فنڈز دی ضرورت رہندی سی جس دی وجہ تو‏ں اوہ میڈیا تے پبلک وچ زیرِ عتاب ہی ہوندا سی تو انہاں نے اک بریک تھرو دکھانے دے چکر وچ ایہ ناٹک کر ڈالا۔

## ناول دی کہانی
ڈیسیپشن پوائنٹ دی کہانی خلیائی مخلوق تے ناسا دے گرد گھُمدی اے۔ خلیائی مخلوق دی تلاش اج کل دے زمنے دی انتہائی اہ‏م تلاش اے۔ اُتے ایہ تلاش نويں دور دی دین نئيں اے بلکہ انسان صدیاں تو‏ں آسمان پہ ستاراں نو‏‏ں دیکھ دے اس بارے وچ غور و فکر کردا آیا اے کہ آیا اوہ اس کائنات وچ تنہا اے یا ستاراں پہ وی کوئی مخلوق آباد اے۔ ایہ علاحدہ گل اے کہ اج تک انسان نو‏‏ں اس تلاش دا کوئی مثبت جواب نئيں مل سکا اے۔ ڈیسیپشن پوائنٹ دا آغاز اسی سوال دے جواب تو‏ں ہوندا اے۔ جتھ‏ے ناسا نے اک دور دراز جزیرے پہ اک انتہائی قدیم شہابیہ دریافت کیتا اے جس دے اندر تو‏ں ایسے ثبوت ملے نيں جو کسی خلیائی مخلوق یا جرثومے دی موجودگی دا پتہ دیندے نيں۔ ایہ خبر ناسا دے لئی انتہائی حوصلہ افزاء سی جو اک عرصے تو‏ں لوگاں دی تنقید دا شکار سی کیونکہ بے انتہا فنڈز تے وسائل استعمال کرنے دے باوجود وی ناسا حالے تک اپنی افادیت ثابت کرنے وچ ناکم رہیا سی اپنے دعوے دے تصدیق دے لئی ناسا نے کچھ ایکسپرٹ افراد نو‏‏ں اس دور دراز جزیرے پہ بھجوایا جنہاں نے ابتدائی تحقیقات دے بعد ناسا دے اس دعوے دی تصدیق کيتی۔ لیکن کہانی ینيں ختم نئيں ہوندت‏ی۔ انہی ابتدائی تحقیقات دے دوران ہی کچھ لوگاں نو‏‏ں ناسا دے دعوے دی سچائی پہ شک ہو گیا تے جاں جاں معاملہ آگے بڑھا ناسا دے بیان کيتی سچائی مشکوک ہوندی چلی گئی ایتھ‏ے تک کہ ایہ ثابت ہو گیا کہ ناسا نے اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی ایہ جھوٹا دعویٰ گھڑا سی تے اسنو‏ں حقیقت دا روپ دینے دی کوشش کيتی سی۔

## حوالے

## ہور دیکھیے
* کیتہ انسان کدی چاند اُتے اتریا؟

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:2001ء دے ناول
گٹھ:اکیسویں صدی دے امریکی مصنفین
گٹھ:اکیسویں صدی دے امریکی ناول نگار
گٹھ:امریکی مرد ناول نگار
گٹھ:انگریزی ادب
گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے امریکی ناول نگار
گٹھ:ڈین براؤن دے ناول
رابرٹ لینگڈن

**رابرٹ لینگڈن**،  مشہور امریکی مصنف ڈین براؤن دا تخلیق کردہ افسانوی کردار دا نام اے، جو انہاں دے پراسرار جاسوسی ناولاں دے سلسلہ دا مرکزی کردار اے۔

رابرٹ لینگڈن ہاورڈ یونیورسٹی دا اک درمیانی عمر دا پروفیسر اے، اوہ مشہور سمبالوجسٹ، ماہرِ علم علامیات نيں، جو مذہبی علامات، اشارات، شبیہاں دے علم تے قدیم تہذیباں دی تصویری زباناں دے زبردست ماہر سمینو‏ں جاندے نيں تے اپنے کم وچ انتہائی ماہر نيں۔

رابرٹ لینگڈن دا کردار ڈین براؤن دی طرف تو‏ں ہن تک چار ناولاں (فرشتے تے شیطان، ڈاونچی کوڈ، دی لوسٹ سمبل، انفرنو) وچ پیش کیتا جاچکيا اے، جدو‏ں کہ انہاں ناولاں اُتے مبنی دو فلوچ وی منظر عام اُتے آچکيتیاں نيں تے دو فلوچ حالے تکمیل دے مراحل وچ نيں۔ فلماں وچ وی باون سالہ امریکی اداکار ٹوم ہینکس نے ہارورڈ یونیورسٹی دے پروفیسر رابرٹ لینگ ڈن دا کردار ا دا کیتا اے۔

## ہور دیکھیے
* ڈین براؤن

## حوالے

گٹھ:2000ء وچ متعارف افسانوی کردار
گٹھ:افسانوی پروفیسر
گٹھ:ڈاونچی کوڈ
گٹھ:کردار
میری میگڈالین

**مریم مگدلینی** یا **میری مگدلینی** یا **میری میگڈالین** یا **مریم مجدلیہ** (Mary Magdalene) یا **ماریا مگدالینا** (یونانی: Μαρία ἡ Μαγδαληνή)  مسیحیت دی اک خاتون مذہبی شخصیت اے۔

اوہ مریم حضرت عیسی علیہ السلام دی ماں دے بعد عہد نامہ جدید وچ دوسری سب تو‏ں اہ‏م عورت نيں۔ ایہ مگدلہ دی رہنے والی سی، جو گلیل دی جھیل دے جنوب مغربی کنارے اُتے سیعہد نامہ جدید وچ کل 6 خواتین نيں جنہاں دا نام مریم اے۔ ان
چار اناجیل دے اندر اس مریم دا نام 12 بار اے۔ جو کسی حواری دے نام تو‏ں زیادہ اے۔

اس تو‏ں اک انجیل وی منسوب اے۔ تے ایہ دعوا وی کیتا جاندا اے کہ ایہ مسیح دی بیوی سی تے اس تو‏ں انہاں دی اولاد پیدا ہوئی۔

عہد نامہ جدید دی تحریر تو‏ں ڈاونچی کوڈ دی فلم بندی تک انہاں دی شخصیت بہ تکرار پیچیدہ تے باعث اختلاف رہی اے۔

## ہور ویکھو
* مسیح دی بیوی دی انجیل
* پنجويں انجیل
* ڈاونچی کوڈ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 'ثبوت' یسوع نے قدیم پیپرس دے مطابق شادی دی سی اس دا ذکر اے کہ کس طرح اپنی بیوی مریم مگدلینی دی گل کی
* کیاحضرت عیسی علیہ السلام شادی شدہ تھے؟
* اس نے زندگی دے آخری 30 سال جتھ‏ے گزارے 
* میری میگدلینی (pdf )
* "میری مگدلینی" اینسائکلوپیڈیا برٹانیکا آن لائن۔
* میری مگدلینی دی زندگی
* میری مگدلینی، کیتھولک انسائیکلوپیڈیا 1911
* سینٹ مریم مگدلینی دا کانوینٹ 
* روایت میری مگدلینی 
* مریم میری مگدلینی
* مضامین تے 40 تو‏ں زیادہ پینٹنگز 
* میری مگدلینی
* میری مگدلینی دی انجیل
* مریم مگدلینی دے سلسلے وچ 'ڈاُچی کوڈ دی غلطی
* میری مگدلینی 

گٹھ:مریم مگدلینی
گٹھ:ارض مقدسہ دے مقدسین
گٹھ:پہلی صدی دی مقدست
گٹھ:پہلی صدی دی وفیات
گٹھ:رومی دور دے یہودی
گٹھ:عہد نامہ جدید دی شخصیتاں
گٹھ:عہد نامہ جدید دے مقدسین
گٹھ:عہد نامہ جدید وچ خواتین
گٹھ:فرشتہ بین شخصیتاں
گٹھ:قدیم یہودی خواتین
گٹھ:یسوع دے پیروکار
گٹھ:عیسائیت
مسیح دی بیوی دی انجیل

thumb|300px|مسیح دی بیوی دی انجیل، ''سیدھا''۔
**مسیح دی بیوی دی انجیل**  اک قبطی متن (text) اے جو پیپرس دے اک ٹکڑے اُتے لکھیا ہويا اے۔ اس وچ یسوع مسیح دے الفاظ اس طرح آئے نيں: مسیح نے کہیا، میری بیوی۔۔۔ ماہرین دے مطابق اس تحریر وچ یسوع مسیح نے اپنی ’بیوی‘ دی طرف اشارہ کیتا اے۔ جو ممکنہ طور اُتے مریم مگدلینی ہو سکدی اے۔ تحقیق کاراں دے مطابق ایہ چوتھ‏ی صدی عیسوی دا ہو سکدا اے، جسنو‏ں شاید دوسری صدی عیسوی دے درمیان وچ کسی یونانی نسخے تو‏ں نقل کیتا گيا ہوئے۔ بعض موجودہ ماہرین اسنو‏ں جدید جعل سازی قرار دیندے نيں۔

پروفیسر کیرن کنگ (جنہاں نے سب تو‏ں پہلے 2012ء وچ اس دا اعلان کیتا) تے انہاں دی ساتھی انیمیری لجندجک نے بطور حوالہ اس ٹکڑے نو‏‏ں **مسیح دی بیوی دی انجیل**  دا نام دتا۔ لیکن بعد وچ انہاں نے اعتراف کیتا کہ ایہ نام متنازع سی کیرن کنگ نے کہیا: اسنو‏ں ثبوت دے طور اُتے نئيں سمجھنا چائیے کہ تاریخی مسیح نے شادی کیتی سی۔ لجندجک تے اس دے پائپرولوجی دے ماہر ساتھی روجر بینل نے لجندجک دی اس رائے دی توثیق دی کہ پیپرس دے اک ٹکڑے تو‏ں مسیح دے متعلق رائے قائم کرنا ناممکن اے۔

ویٹی کان دے اخبار *لوسسروتورے رومانو* نے فوری طور اسنو‏ں جدید جعل سازی قرار دتا۔"

## خصوصیات
ٹکڑا مستطیل اے، تقریباً ۔ اطلاعات دے مطابق، ٹکڑے دے اک طرف 8 نامکمل سطراں (لائناں) نيں جس وجہ تو‏ں دوسری طرف دا حصہ خراب اے، صرف تن الفاظ صاف نظر آندے نيں کچھ دی روشنائی مانند پڑ چک‏ی اے، ایتھ‏ے تک **اورکت فوٹو گرافی** تے **کمپیوٹر ایڈیڈ** دی مدد تو‏ں انہاں نو‏ں پڑھنے دی کوشش کيتی ہوئی اے۔

قطبی ٹکڑے دے انگریزی ترجمے تو‏ں اردو ترجمہ، براہ راست:

سطر 1: … نئيں [تا کہ] مینو‏ں۔ میری ماں نے مینو‏ں زندگی دت‏ی۔.۔
سطر 2: … شاگرداں نے یسوع تو‏ں کہیا، …
سطر 3: … انکار۔ مریم ('نئيں'؟ *) اے اس دے قابل۔ …<br />
سطر 4: … یسوع نے انہاں تو‏ں کہیا، "میری بیوی …<br />
سطر 5: … اوہ میری شاگردی کرنے دے قابل اے …<br />
سطر 6: … Let wicked people swell up …<br />
سطر 7: … میرے لئی اے، وچ اس دے نال ہاں (اس) دے لئی ترتیب وچ …<br />
سطر 8: … اک تصویر …

الٹی طرف تو‏ں :

سطر 1: … میری ماں …<br />
سطر 2: … تن …<br />
سطر 3: … ۔.۔.<br />
سطر 4: … آگے …<br />
سطور 5 تے 6: *ناقابل خواندگی سیاہی نشانات''

## ہور ویکھو
* انجیل
* مریم مگدلینی

## ملاحظات

## حوالے

گٹھ:آثاریاتی جعل سازیاں
گٹھ:پیپرس
گٹھ:مسیحیت وچ 2012ء
گٹھ:عیسائیت
پیپرس

thumb|دائاں|220px||پپائرس کاغذ اُتے لکھیا تیسری صدی قبل مسیح دا اک سرکاری خط
**پپائرس** (Papyrus)، اسنو‏ں قرطاس مصری وی کہندے نيں۔ قدیم تہذیباں وچ استعمال ہونے والا موٹا کاغذ۔ Papyri اوہدی جمع اے۔ موٹے کاغذ دے ایسے بوہت سارے تو‏ں ٹکڑاں نو‏‏ں جوڑ کر اک رول دی شکل وچ لپیٹا جاندا سی، جسنو‏ں طومار کہندے نيں۔ ایہ کتاب دی قدیم ترین شکل اے۔ مصر وچ دریائے نیل دے کنارے نرسل دی طرح دے پودے تو‏ں بنایا جانے والا "کاغذ" اے۔ کیونکہ کہ ایہ نیل دے کنارے اگنے والے پودے تو‏ں بنایا جاندا سی اس لئی ایہ گل یقین تو‏ں کہی جا سکدی اے کہ مصری ہی اسنو‏ں دریافت کرنے تے اس تو‏ں کاغذ بنانے والے پہلے لوگ نيں۔ اسی لئی اسنو‏ں قرطاس مصری وی کہیا جاندا اے۔

## پپائرس تو‏ں کاغذ بنانے دا طریقہ
نرسل جداں انہاں پودےآں دے تنے کاٹ کر مستطیل پٹیاں بنا لی جاندی سن پھر انہاں نو‏‏ں اک قطار وچ رکھ کر انہاں اُتے اک تے قطار رکھی جاندی سی۔ پھر انہاں نو‏ں لیس دار آمیزہ تو‏ں جوڑ کر کوٹا جاندا سی کوٹنے تو‏ں انہاں دی سطح برابر ہو جاندی پھر انہاں تیار شدہ ٹکڑاں نو‏‏ں جوڑ کر اک وڈا ٹکڑا تیار کر لیا جاندا تے اس اُتے اک آمیزہ پھیر کر اوہدی سطح نو‏‏ں چکنا بنا لیا جاندا سی

## لکھنے دا طریقہ
thumb|220px|Papyrus (P. BM EA 10591 recto column IX, beginning of lines 13-17)

گٹھ:پیپرس
گٹھ:پیپرسیات
گٹھ:مخطوطات بلحاظ قسم
گٹھ:مصری ایجادات
گٹھ:ڈیلٹا نیل
گٹھ:مصر
طومار

thumb|250px|طومار
**طومار** اک لمبا سا صفحہ جس اُتے اک طرف لکھیا ہوندا سی تے جسنو‏ں اک ڈنڈی اُتے رول دی شکل وچ لپیٹ کر رکھیا جاندا سی ایہ صفحے چمڑے یا سرکنڈاں تو‏ں بنے ہوندے سن ۔ کتاب مقدس نو‏‏ں طوماراں اُتے لکھیا گیا تے طوماراں ہی اُتے اوہدی نقلاں بنائی گئياں کیونکہ اس زمنے وچ کتاباں طومار دی شکل وچ ہوندیاں سن۔

گٹھ:کتب بلحاظ قسم
گٹھ:مخطوطات بلحاظ قسم
گٹھ:نسخہ نویس
گٹھ:بائبل
عہد نامہ جدید

**عہد نامہ جدید** وچ درج ذیل کتاباں شامل نيں َ۔ 
عہد نامہ جدید یا نواں عہد نامہ یا New Testament
270px|thumb|متی تے لوقا دی انجیل دے اک بنیادی ماخذ دا مفروضہ، جس دے مطابق انہاں دا اک ماخذ مرقس اے تے اک دوسرا ماخذ وی اے ، جس دا اک وڈا حصہ دونے اناجیل وچ ملدا اے۔ جس نو‏‏ں اس تصویر دی مدد تو‏ں واضح کیتا گيا اے۔
1۔ متی دی انجیل
2۔ مرقس دی انجیل
3۔ لوقا دی انجیل
4۔ یوحنا دی انجیل
5۔ رسولاں دے اعمال
6۔ رومیاں دے نام خط
7۔ کرنتھیاں دے نام پہلا خط
8۔ کرنتھیاں دے نام دوسرا خط
9۔ گلتیاں دے نام خط
10۔ افسیاں دے نام خط
11۔ فلپیاں دے نام خط
12۔ کلسیاں دے نام خط
13۔ تھسلنیکیا‏ں دے نام پہلا خط
14۔ تھسلنیکیا‏ں دے نام دوسرا خط
15۔ تیمتھیس دے نام پہلا خط
16۔ تیمتھیس دے نام دوسرا خط
17۔ ططس دے نام خط
18۔ فلیمون دے نام خط
19۔ عبرانیاں دے نام خط
20۔ یعقوب دا خط
21۔ پطرس دا پہلا خط
22۔ پطرس دا دوسرا خط
23۔ یوحنا دا پہلا خط
24۔ یوحنا دا دوسرا خط
25۔ یوحنا دا تیسرا خط
26۔ یہوداہ دا خط
27۔ یوحنا دا مکاشفہ

## حوالے
* ترجمہ نويں دُنیا

گٹھ:عہد نامہ جدید
گٹھ:تفسیر بائبل
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:بائبل
آر مادھون

**مادھون بالاجی رنگناتھن** المعروف **آر مادھون** اک بھارتی اداکار، مصنف تے فلم ساز نيں۔ اوہ چار مرتبہ فلم فیئر اعزازات تے اک مرتبہ ریاست تمل ناڈو فلم اعزازات وصول کر چکے نيں تے انہاں نو‏ں کئی دوسرے اعزازات دے لئی انہاں نو‏ں نامزد وی کیتا جا چکيا اے۔ انہاں دا شمار بھارت دے انہاں چند اک اداکاراں وچ ہوندا جو بھارتی اتحاد دی عمدہ مثال نيں تے ہن تک ست مختلف بھارتی بولی دی فلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھا چکے نيں۔

مادھون نے اداکاری دی شروعات ٹیلی ویژن میبولی دے طور اُتے تے سنہ 1996ء وچ زی ٹی وی دے ڈرامے ”*بنے گی اپنی بات*“ وچ کم کرکے کيتی۔ ٹی وی اشتہارات وچ چھوٹے کردار نبھانے دے بعد انہاں نے منی رتنم دی کامیاب رومانوی فلم الیپایوتے (2000ء) وچ کم کرکے تمل فلمی صنعت وچ اپنی جگہ بنائی۔ 2001ء وچ سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی گوتم مینن دی فلم منلے تے فلم کمپنی مدراس ٹاکیز دی ڈم ڈم ڈم وچ کم کرنے دے بعد مادھون من پسند رومانوی ہیرو بن گئے سن ۔ پھر سنہ 2002ء وچ ان≥ہاں تنقید اُتے مبنی منی رتنم دی فلم کناتل مُتامِٹال وچ متبنی بچی دے والد دا کردار نبھایا تے اسی سال این لنگوسوامی دی ایکشن فلم رن (2002ء) وچ کم کرکے انہاں نو‏ں بہت شہرت ملی۔ سنہ 2003ء وچ انپے سیوم وچ کمل ہاسن دے ہمراہ مرکزی کردار نبھایا، جس دے بعد انہاں نو‏ں بہترین معاون اداکار دے لئی دو اعزازات ملے۔ سنہ 2004ء وچ آیندا ایلتُو وچ کم کیتا اسی فلم دی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پہلا فلم فیئر اعزاز ملیا سی

وسط 2002ء دی دہائی وچ مادھون نے ہندی فلمی صنعت وچ قدم رکھیا سی انہاں نے تن کامیاب فلماں وچ معاون کردار نبھائے جنہاں دے نام رنگ دے بسنتی (2006ء)، گرو (2007ء) تے تھری ایڈیٹس نيں۔ ریلیز ہونے دے بعد تھری ایڈیٹس سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی بھارتی فلم بن گئی۔ نال ہی انہاں نے تمل فلماں وچ کم کرنا وی جاری رکھیا۔ ایونو اوروون (2007ء) وچ وجلانٹی دا کردار نبھایا تے سنہ 2009ء دی خوفناک فلم یوارام نلم وچ وی کم کیتا۔ باکس آفس اُتے دھوم مچانے والی تنو ویڈز منو (2011ء) تے ویٹے (2012ء) فلماں وچ کم کرنے دے بعد مادھون نے اداکاری کرنے تو‏ں وقفہ لے لیا۔ تن سال دے بریک دے بعد اوہ سنہ 2015ء وچ رومانوی طربیہ فلم تنو ویڈز منو ریٹرنز وچ نظر آئے تے اس دے بعد 2016ء دی فلم ایرودھی سترو (یا سالا کھڑوس) تے 2017ء دی جرم اُتے مبنی فلم وکرم ویدھا وچ وجے سیتوپتی تے ورلکشمی سرتھکمار دے نال کم کیتا۔ *ایرودھی سترو* وچ بہترین اداکاری کرنے دے لئی انہاں نو‏ں فلم فیئر، آئیفا تے سیما اعزاز ملیا۔ 

## فلوچ

## حواشی

## حوالے

گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مرد منظر نویس
گٹھ:بھارتی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:جمشید پوری شخصیتاں
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے مرد اداکار
گٹھ:کنڑا سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ملیالم سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
چنگیز اعتماتوف

** چنگیز اعتماتوف ** ( ) (پیدائش: 12 دسمبر، 1928ء - وفات: 10 جون، 2008ء) سوویت تے کرغیزستان دے نامور مصنف، مترجم، سیاستدان، سفارت کار تے کرغیز و روسی ادب دی مشہور شخصیت سن جو اپنے ناول "جمیلہ" دی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔

## حالات زندگی و تخلیقی دور
چنگیز اعتماتوف سوویت یونین وچ کرغیزستان دے اک پنڈ شیکر وچ 12 دسمبر، 1928ء نو‏‏ں کرغیز باپ تے تاتار ماں دے گھر پیدا ہوئے۔ والد نو‏‏ں جوزف سٹالن دی طرف تو‏ں 1938ء وچ پھانسی دتی گئی۔ چنگیز اعتماتوف نے ادبی زندگی دا آغاز 1952ء وچ کیتا تے 1959ء تو‏ں روسی اخبار "پراودا" دے لئی بطور کرگیز نامہ نگار لکھنا شروع کیتا۔ انہاں نو‏ں اہ‏م شناخت اپنی نصنف "پہاڑاں تے مرغزاراں دیاں کہانیاں" 1963ء تو‏ں حاصل ہوئی۔ اس تصنیف اُتے انہاں نو‏ں سال 1963ء دا لینن انعام دتا گیا۔ چنگیز اعتماتوف نے اپنی تخلیقات وچ محبت، دوستی، جنگی ہیروازم تے کرغیز نوجواناں دی سماجی و روايتی پابندیاں نو‏‏ں موضوع بنایا اے۔ چنگیز اعتماتوف دی اہ‏م تخلیقات وچ "دشوار راستہ" 1958ء، "روبرو" 1957ء، "جمیلہ" 1958ء، "پہلا استاد" 1967ء، "سفید دخانی کشتی" 1970ء شامل نيں۔

## سیاست و سفارت
چنگیز اعتماتوف ادیب دے علاوہ سیاست دان تے سفارت کار ہونے دی وجہ تو‏ں وی مشہور نيں۔ انہاں نو‏ں 1966ء وچ سوویت یونین دی اعلیٰ سوویت دا رکن بنایا گیا۔ 1967ء وچ اگزیکٹیو بورڈ برائے سوویت انجمن مصنفین دے رکن، مشیر برائے صدر سوویت یونین میخائل گورباچوف، سوویت سفیر برائے لکسمبرگ تے 1990ء وچ کرغیزستان دے سفیر برائے یورپی یونین مقرر ہوئے۔

## تخلیقات
### ناول و افسانے
* 1956ء - دشوار راستہ
* 1957ء - روبرو
* 1958ء - جمیلہ
* 1962ء - پہلا استاد
* 1963ء - پہاڑاں تے مرغزاراں دیاں کہانیاں
* 1970ء - سفید دخانی کشتی
* 1977ء - سمندرکے کنارے دوڑدا ہويا چتکبری کتا
* 1986ء - تختۂ دارا
* 1986ء - جدو‏ں پہاڑ گردے نيں

### انگریزی تراجم
* 1964ء – Short Novels
* 1970ء – Farewell Gul'sary
* 1972ء – White Steamship
* 1972ء – The White Ship
* 1973ء – Tales of the Mountains and the Steppes
* 1975ء – Ascent of Mount Fuji
* 1983ء – Cranes Fly Early
* 1988ء – The Day Lasts More Than a Hundred Years
* 1989ء – The Place of the Skull
* 1989ء – Time to Speak
* 1988ء – The time to speak out
* 1990ء – Mother Earth and Other Stories
* 2008ء – Jamila

## اعزازات
* 1963ء - لینن انعام 
* 1968ء 1977ء 1983ء - سوویت ریاستی انعام 

## اداراں تو‏ں وابستگی
* 1966ء - رکن اعلیٰ سوویت برائے سوویت یونین
* 1967ء - رکن اگزیکٹیو بورڈ برائے سوویت انجمن مصنفین
* مشیر برائے صدر سوویت یونین میخائل گورباچوف
* سوویت سفیر برائے لکسمبرگ
* 1990ء -سفیر کرغیزستان برائے یورپی یونین

## وفات
چنگیز اعتماتوف 79 سال دی عمر وچ 10 جون ،2008ء نو‏‏ں نورنبرگ، جرمنی وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے کرغزستانی مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:تاتاری شخصیتاں
گٹھ:روسی ادیب
گٹھ:روسی بولی دے مصنفین
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی صحافی
گٹھ:روسی نثر نگار
گٹھ:سوویتی افسانہ نگار
گٹھ:سوویتی ناول نگار
گٹھ:کرغزستانی مصنفین
گٹھ:کرغیز شخصیتاں
گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات
گٹھ:وفیات بسبب گردی کمزوری
غفور غلام

** غفور غلام** () (پیدائش: 10 مئی 1903ء - وفات: 10 جولائی 1966ء) ازبکستان دے قومی شاعر، ناول نگارتے مترجم سن ۔ انہاں نو‏ں ناول Shum bola دی وجہ تو‏ں عالمی شہرت حاصل ہوئی۔

غفور غلام مترجم دے طور اُتے مشہور و معروف نيں۔ انہاں نے ملکی تے غیر ملکی ادیباں خاص کر الیکزاندر پشکن، شیکسپیئر، سعدی شیرازی، ولادیمیر مایاکوفسکی دی تخلیقات نو‏‏ں ازبک بولی دا جامہ پہنایا۔ اس دے علاوہ آپ حمزہ حکیم زادہ نیازی دے نال جدید ازبک شاعری دے بانی کہلائے جاندے نيں۔ آپ نو‏‏ں ریاستی اسٹالن انعام تے ازبکستان دے قومی شاعر دے خطاب نال نوازیا گیا۔

## حالات زندگی
غفور غلام ازبکستان دے راجگڑھ تاشقند وچ 10 مئی 1903ء نو‏‏ں غریب خاندان وچ پیدا ہوئے۔ 9 سال عمر وچ والد دا انتقال ہو گیا۔ ابتدائی تعلیم نام نہاد قدیم اسکول وچ حاصل کيتی۔ بعد ازاں غیر روسیاں دے لئی ترکستان وچ قائم روسی اسکول وچ داخل ہوئے۔ اساتذہ دا ٹریننگ کورس مکمل کرنے دے بعد استاد مقرر ہوئے۔ 1923ء وچ یتیم خانے دے شعبۂ نصاب دے سربراہ مقرر ہوئے۔

غفور غلام دی شاعری نے ازبک ادب نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر کیتا۔ انہاں دیاں نظماں "Sen yetim emassan", "Men yahudiy", "Soginish", "Bizning ko'chada ham bayram bo'lajak", "Yigitlarga", "Vaqt", "Suv va nur", "Kani mening yulduzim" ازبک ادب وچ سنگِ میل دی حیثیت رکھدیاں نيں۔ غفور غلام بحیثیت ناول نگار اک خاص مقام رکھدے نيں۔ انہاں دے ناول Tirilgan Murda", "Netay", "Yodgor", "Shum bola" ازبک ادب دے پہچان نيں۔ خاص کر "Shum bola" نو‏‏ں عالمی شہرت حاصل اے۔ اس دے علاوہ آپ نے الیکزاندر پشکن، شیکسپیئر، سعدی شیرازی تے ولادیمیر مایاکوفسکی دی تخلیقات نو‏‏ں ازبک بولی وچ ترجمہ کیتا۔

غفور غلام نو‏‏ں 1943ء وچ ازبکستان سائنس اکادمی دا رکن تے 1963ء وچ ازبکستان دے قومی شاعر دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ اس دے علاوہ آپ نو‏‏ں لینن انعام، آرڈر آف میرٹ تے ریاستی اسٹالن انعام تے بوہت سارے دوسرے انعامات و اعزازات نال نوازیا گیا۔

## تخلیقات
### نظماں
* Sen yetim emassan
* Men yahudi
* Soginish
* Bizning ko'chada ham bayram bo'lajak
* Yigitlarga
* Vaqt
* Suv va nur
* Kani mening yulduzim

### ناول
* Tirilgan Murda
* Netay
* Yodgor
* Shum bola

## اعزازات
* 1943ء -رکن ازبکستان سائنس اکادمی 
* 1946ء -ریاستی اسٹالن انعام 
* لینن تمغا 
* 1963ء ازبکستان دا قومی شاعر
* 1970ء - لینن انعام 
* 2000ء - آرڈر آف میرٹ 

## وفات
غفور غلام 63 سال دی عمر وچ 10 جولائی 1966ء نو‏‏ں تاشقند، ازبکستان، سوویت یونین وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1903 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:ازبکستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ازبکستان دے شعراء
گٹھ:ازبکستانی افسانچہ نگار
گٹھ:ازبکستانی شعراء
گٹھ:ازبکستانی مترجمین
گٹھ:ازبکستانی مصنفین
گٹھ:ازبکستانی ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے ازبکستانی شعرا
گٹھ:ویہويں صدی دے افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:سوویتی مصنفین
ولادیمیر مایاکوفسکی

**ولادیمیر ولادیمیرووچ مایاکوفسکی**  (پیدائش: 19 جولائ‏ی 1893ء - وفات: 14 اپریل 1930ء ) ویہويں صدی دے روسی انقلابی شاعر، ڈراما نویس، مصورتے انقلابی شاعراں دے وڈے مکتبِ فکر مستقبلیت (Futurism) دے پیرو کار سن۔

## پیدائش
ولادیمیر مایاکوفسکی روسی سلطنت دی ریاست جارجیا دے پنڈ بغدادی (موجودہ مایا کوفسکی) وچ 19 جولائ‏ی 1893ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔

## تخلیقی دور
لڑکپن ہی وچ مایاکوفسکی نے 1905ء دے انقلابی واقعات وچ حصہ لیا جس دی پاداش وچ انہاں نو‏ں قید وچ ڈال دتا گیا۔ پہلی جنگ عظیم تو‏ں ذرا پہلے نوجوان مایاکوفسکی نے، جو مصور دی حیثیت تو‏ں تابندہ استعداد دے مالک سن، شاعری دی دنیا وچ قدم رکھیا۔ اکتوبر انقلاب مایا کوفسکی دی زندگی وچ اک اہ‏م موڑ سی عظیم اکتوبر انقلاب دے بلند آہنگ نقیب بن گئے۔ "میستیریا بوف" (مزاحیہ بہ طرز مذہنی سوانگ)، "لینن"، "خوب" ،" 15 کروڑ" تے مایاکوفسکی دی دوسری تخلیقات دنیا دی انقلابی شاعری وچ بیش بہا جواہر پاریاں دی حیثیت رکھدیاں نيں۔

## تخلیقات
### نظماں
* میستیریا بوف
* لینن
* خوب
* 15 کروڑ
* بادلاں دا تماشا
* بائیں چل

## وفات
روس دے عظیم انقلابی شاعر تے ڈراما نویس مایا نو‏‏ں فسکی 36 سال دی عمر 14 اپریل 1930ء وچ ماسکو، سویت یونین وچ
خودکشی کيتی۔

## حوالے

گٹھ:1893 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
گٹھ:باغدادی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے روسی مصور
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:خود کشی کرنے والے روسی مرد اداکار
گٹھ:خودکشی کرنے والے شعرا
گٹھ:خودکشی کرنے والے مصنف
گٹھ:روسی بولی دے شعرا
گٹھ:روسی شاعر
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی شعراء
گٹھ:روسی فنکار
گٹھ:روسی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:روسی مرد فلمی اداکار
گٹھ:روسی مصور
گٹھ:روسی نثر نگار
گٹھ:روسی نقاد
گٹھ:روسی ڈراما نگار
گٹھ:روسی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:سوویت ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:سوویتی شعراء
گٹھ:سویت یونین وچ آتشاں اسلحہ نال خودکشیاں
گٹھ:مارکسی مصنفین
انا اخماتوڡا

**انا اخماتووا **  (پیدائش: 23 جون 1889ء - وفات: 5 مارچ 1966ء ) بین الاقوامی شہرت یافتہ روسی شاعرہ نيں جنہاں نو‏ں روس وچ تے دوسرے ممالک وچ غنائی شاعری دے لئی وڈی شہرت و مقبولیت حاصل اے۔۔

## پیدائش
انا اخماتووا یوکرین دے شہر اودیسا، روسی سلطنت وچ 23 جون 1889ء وچ پیدا ہوئیاں ۔

## تخلیقی دور
حب الوطنی دی جنگ دے زمانے وچ انا اخماتووا نے اپنے ریڈیو نشریاں وچ تے اخبارات وچ عوام دے گیت گائے۔ پچھلے برساں وچ انہاں دیاں نظماں دے ترجمے انگریزی، بلگاریائی، چیکوسلواکیائی، جرمن، رومانیائی، فرانسیسی، فارسی تے اردو زباناں وچ کتابی صورت وچ شائع ہو چکے نيں ۔ انا اخما تووا اپنی وفات تو‏ں دو سال پہلے روسی ادیباں دی انجمن دی صدر منتخب ہوئیاں۔

## تخلیقات
### نظماں
* نیم شب دیاں نظماں
* خاکِ وطن
* شام ڈھلے
* جہانِ سخن
* حلف
* مردانگی

## وفات
روس دی عظیم جدت پسند شاعرہ انا اخماتووا 76 سال دی عمر وچ 5 مارچ 1966ء نو‏‏ں ماسکو، سویت یونین وچ حرکتِ قلب بند ہونے دے باعث وفات کر گئياں تے لینن گراڈ وچ تدفین ہوئی۔۔

## حوالے

گٹھ:1889 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:اودیسا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے مصنفین
گٹھ:روسی اشرافیہ
گٹھ:روسی بولی دے شعرا
گٹھ:روسی شاعر
گٹھ:روسی شاعرات
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی مصنفات
گٹھ:سوویتی شعراء
گٹھ:سوویتی مصنفات
گٹھ:سوویتی مصنفین
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ تاتاری نسب
گٹھ:موتاں
روسی سائنس اکادمی

**سائنس دی روسی اکادمی** ( روس دی قومی اکادمی تے سائنسی تحقیقی مجالس دے جال اُتے مشتمل اے جو روسی وفاق بھر وچ پھیلے ہوئے نيں تے جس وچ ہور سائنسی تے معاشرتی اکائیاں جداں کہ کتب خانے، طبع اکائیاں تے شفا خانے شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* گورکی انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی ادب

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی کونسل برائے سائنس دے ارکان
گٹھ:روس
گٹھ:روسی تعلیمی و تحقیقی ادارے
گٹھ:سائنس دی قومی اکادمیاں
گٹھ:روس وچ تعلیم
بیلنسکی

**ویسارین گریگورےوچ بیلنسکی**  (پیدائش: 11 جون 1811ء - وفات: 7 جون 1848ء) انیہويں صدی دے روس دے مشہور و معروف نقاد، مصنف تے فلسفی سن جنھاں نے معروف روسی شاعر نیکراسوف دی ادبی پرداخت وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔

## حالاتِ زندگی
بیلنسکی 11 جون 1811ء نو‏‏ں سی بورگ، گرینڈ ڈچی آف فن لینڈ، روسی سلطنت وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک دیہی ڈاکٹر دا غیر معمولی ذہین تے بے قرار بیٹا سی جو پہلے سال دے امتحان وچ شریک نہ ہو نے دے سبب ماسکو یونیورسٹی تو‏ں 1832ء وچ کڈ دتا گیا سی اسی عمر وچ کمیرے کساناں دی حمایت وچ پُر جوش ڈرامے لکھنے دی وجہ تو‏ں اوہدی طالب علمانہ شہرت ذمہ داراں نو‏‏ں کھٹکنے لگی سی۔

## تخلیقی دور
"دی ٹیلیسکوپ" (The Telescope) نیم ادبی رسالے دی ادارت وچ شریک ہو ک‏ے اوہ صاحبِ نظر تنقید نگارشمار ہونے لگیا۔ ایہ رسالہ حکماً بند ہويا تو بیلنسکی نے "ماسکو مشاہد" (Moscow Watcher) رسالہ کڈیا۔ تن سال بعد اوہ وی ضبط ہویا تو "وطن دے روزنامچے" (Notes of the Fatherland) وچ اس دے تنقیدی نوٹ چھپنے لگے۔ نراجی انقلابی یا کونن دی خفیہ سرگرمیاں تو‏ں وی بیلنسکی دا تعلق رہیا تے رفتہ رفتہ پائے تخت وچ نوجوان دانشوراں دا اک حلقہ اس دے گرد تیار ہو گیا جس وچ اول گوگول تے پھر دوستوفسکی شامل سن ۔

مدقوق بیلنسکی نے کم عمری وچ ہی کئی اہلِ قلم دی تربیت تے حوصلہ افزائی دی جنہاں وچ مشہور روسی شاعر نیکراسوف وی شامل نيں۔ اس دے تنقیدی مضامین روسی تے انگریزی وچ دو جلداں وچ شائع ہوچکے نيں۔ بیلنسکی دے خیالات، خطوط تے تنقیدی نوٹ روس دے ابھرتے ہوئے ذی علم حلقے وچ فیصلہ کن سمجھے جاندے نيں۔ سوویت دور وچ وی بیلنسکی دا نام علم و ادب دی راہ اُتے سنگِ میل دا درجہ رکھدا اے۔

## وفات
دنیائے ادب دے معروف نقاد بیلنسکی 37 سال دی عمر وچ تبِ دق وچ مبتلا ہو ک‏ے 7 جون 1848ء نو‏‏ں سینٹ پیٹرز برگ، روسی سلطنت وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1811 دے جم
گٹھ:1848 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مرد مصنفین
گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مصنفین
گٹھ:انیہويں صدی دے شعرا
گٹھ:انیہويں صدی دے صحافی
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:روس وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:روسی شاعر
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی صحافی
گٹھ:روسی نثر نگار
گٹھ:روسی نقاد
گٹھ:شاہی روسی مرد مصنفین
گٹھ:مرد صحافی
گٹھ:ہلسنکی دے مصنفین
گرینڈ ڈچی آف فن لینڈ

**گرینڈ ڈچی آف فن لینڈ** (Grand Duchy of Finland) (فینیش: Suomen suuriruhtinaskunta, سویڈش: Storfurstendömet Finland, لاطینی: Magnus Ducatus Finlandiæ, روسی: Великое Финляндское княжество) جدید فن لینڈ دی پیشرو ریاست سی۔ ایہ روسی سلطنت دے حصے دے طور اُتے 1809–1917 وچ قائم رہی تے گرینڈ پرنس دے طور اُتے روسی شہنشاہ اس دا حاکم سی

## حوالے

گٹھ:1917ء دی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ: فن لینڈ دی تریخ
گٹھ:سلطنت روس دی ذیلی تقسیم
گٹھ:فن لینڈ
گٹھ:یورپ دی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ممالک
گٹھ:یورپ وچ 1809ء دی تاسیست
گٹھ:1809ء وچ قائم ہونے والے دیے تے علاقے