نازی فلسفئہ زندگی

قومی سوشلزم اک سیاسی تحریک تو‏ں کہيں زیادہ سی۔ جنوری 1933 وچ اقتدار وچ آنے والے نازی لیڈر سیاسی اختیارحاصل کرنے اورسیلس دے معاہدے د‏‏ی تجدیدِ نو کرنے تے پہلی جنگ عظیم د‏‏ی شرمناک شکست دے بعد کھوئے گئے علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرکے انہاں د‏‏ی توسیع کرنے دے علاوہ وی بہت کچھ کرنا چاہندے سن ۔ اوہ ثقافتی منظر نو‏‏ں وی تبدیل کرنا چاہندے سن : اوہ ملک نو‏‏ں روايتی "جرمن" تے "نارڈک" اصولاں اُتے واپس لیانا چاہندے سن، یہودی، "غیر ملکی" تے "زوال پذیر" اثرات نو‏‏ں حذف کرنا تے اُنئيں محدود کرنا چاہندے سن تے نازی نظریات دے مطابق اک نسلی برادری (“واکس جرمائن شیفٹ") د‏‏ی تخلیق کرنا چاہندے سن ۔

ایہ نظریات بعض اوقات متضاد وی ہُندے سن : قومی سوشلزم بیک وقت جدید تے جدت مخالف ہُندا سی؛ ایہ کدی فعال ہُندا تے کدی خیالی۔ لیکن فیر وی اس وچو‏ں جرمنی دے پرسکو‏ن تے رومانوی ماضی د‏‏ی وی خوشبو آندی سی۔ بعض معاملےآں وچ نازیاں دے ثقافتی اصولاں وچ مستقل مزاجی موجود سی: انہاں نے جرمن اقدار د‏‏ی بہترین نمائیندگی دے طور اُتے جرمن خاندان، نسل تے اصولاں د‏‏ی اعلیٰ ترین نمائندگی کرنے دے لئی خاندان، نسل اورلوک ریتاں اُتے زور دتا۔ انہاں اصولاں دے تحت وفاداری، جدوجہد، ذا‏تی قربانی تے تنظیم د‏‏ی اوزاقدار نو‏‏ں فروغ دینے دے بجائے مادیت پرستی، عالمیت تے "بورژوائی دانشوری" نو‏‏ں مسترد کيتا گیا۔ نازی ثقافتی اقدار نے جرمناں د‏‏ی اُنہاں د‏‏ی اپنی زمین دے نال وابستگی (ھائمت) تے فطرت دے نال تعلق اُتے وی بہت زور دتا تے انفرادی ارکان تو‏ں ودھ ک‏ے لوک روایات تے قومیت نو‏‏ں فوقیت دی۔

نازی جرمنی وچ سبھیاچار دا اولین مقصد نازی فلسفہ زندگی نو‏‏ں پھیلیانا سی۔ 1933 دے آغاز وچ اقتدار حاصل کرنے دے وقت نازی لیڈراں نے جو کم سب تو‏ں پہلے کيتے اُنہاں وچ تمام پیشہ ورانہ تے سماجی تنظیماں نو‏‏ں نازی نظریے تو‏ں ہ‏‏م آہنگ (گلائخ شیلٹونگ) کرنا سی۔ فنونِ لطیفہ تے سبھیاچار تو‏ں متعلقہ ادارے وی اِس کوشش تو‏ں مستثنیٰ نئيں سن ۔ وزیر برائے مقبولِ عام روشن خیالی تے پراپیگنڈا جوزف گوبیلز نے فنون تے سبھیاچار د‏‏ی برادریاں نو‏‏ں نازی مقاصد تو‏ں اسيں آہنگ کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی۔ حکومت نے ثقافتی تنظیماں نو‏‏ں یہودیاں تے اُنہاں ہور لوکاں تو‏ں پاک کر دتا جنہاں دے بارے وچ حکومت دا خیال سی کہ اوہ سیاسی یا فنی طور اُتے مشکوک سن ۔

10 مئی 1933 نو‏‏ں نازی کارکنان اورجرمنی دے اشتراکی طلباء د‏‏ی قومی تنظیم (نیشنل سوزیالسٹیشر ڈیوئشر اسٹوڈنٹین بنڈ یا این ایس ڈی ایس ٹی بی) نے ملکی سطح اُتے کتاباں جلانے د‏‏ی تقریبات منعقد کيتياں جنہاں وچ اُنہاں نے برٹولٹ بریخٹ، ٹامس مان اورایرک ماریا ریمارک جداں غیر جرمن مصنفاں دے علاوہ یہودی مصنفاں د‏‏یاں تحریراں نو‏‏ں وی نظر آتش کيتا۔ اِنہاں وچ مشہور جرمن مصنف فرانز ورفیل، لائن فیوخٹ وینگراور ھائن ریخ ھائن شامل نيں۔

ستمبر 1933 تو‏ں جرمناں د‏‏ی نويں نسل دا ایوان سبھیاچار (ریخ سکلٹر کمر) قائم کيتا گیا۔ ایہ اک نگران تنظیم سی جس وچ ریخ فلم، موسیقی، سیٹر، صحافت، ادب، فنون لطیفہ تے ریڈيو سب ہی شامل سن تے اس ایوان نے جرمن سبھیاچار دے تمام پہلوآں نو‏‏ں زیر کنٹرول لیانے تے اُنہاں د‏‏ی نگرانی دے اقدامات کيتے۔

نويں نازی جمال پرستی نے کلاسیکی حقیقت پسندی نو‏‏ں اپنایا۔ بصری فنون تے "اعلیٰ" سبھیاچار نے اِس ھیئت تو‏ں کم لیندے ہوئے کساناں د‏‏ی زندگی، خاندان تے برادری تے میدان جنگ وچ بہادری نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا تے صنعت، ذا‏تی قربانی تے آرین نسل د‏‏ی پاکیزگی ورگی "جرمن خوبیاں" د‏‏یاں مثالاں پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نازی جرمنی وچ فن صرف خوبصورتی دے لئی نئيں استعمال کيتا جاندا سی بلکہ اس وچ پراپیگینڈا دا اک محتاط عنصر بین السطور موجود سی۔ اوہ 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائیاں وچ رونما ہونے والے جدید فن دے رجحانات تو‏ں بالکل متضاد سی جس وچ زیادہ تر تجریدی، ایکس پریشنسٹ تے سر ریئلسٹ رجحانات تو‏ں کم لیا گیا سی۔ جولائ‏ی 1937 وچ میونخ وچ جرمن آرٹ دے ایوان وچ "جرمن فنون د‏‏ی اک عظیم نمائش" دا انعقاد کيتا گیا جس وچ قومی سوشلسٹ فنی ذوق دے ثقافتی پہلوآں دا مظاہرہ کيتا گیا

اس دے برعکس اک قریبی نمائش دے ہال وچ “زوال پذیر فن د‏‏ی نمائش” ("این ٹارٹیٹ کونسٹ") پیش کيت‏‏ی گئی تاکہ جرمن عوام نو‏‏ں جدید آرٹ دے "حوصلہ شکن" تے "منفی" اثرات دا وی یقین دلایا جائے۔ زوال پزیر فن د‏‏ی نمائش وچ میکس ارنیسٹ، فرانز مارک، مارک شیگال، پال کلی تے ویسیلی کانڈنسکی جداں مصوراں د‏‏ی تصاویر رکھی گئياں۔ ایہ تمام مصور آجکل ویہويں صدی دے عظیم مصوراں وچ شمار کيتے جاندے نيں۔ ايس‏ے سال گوئبیلز نے جرمنی بھر وچ موجود عجائب گھراں تے جمع کيتے گئے مصوری دے نمونےآں وچو‏ں "زوال پذیر" فن دے ہزاراں نمونے ضبط کرنے دے احکامات جاری کردئے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر نمونےآں نو‏‏ں تباہ کردتا گیا یا انہيں عوامی نیلامی وچ فروخت کر دتا گیا

فن تعمیرات وچ پال ٹروسٹ تے ایلبرٹ سپیئر جداں فنکاراں نے قومی سوشلسٹ تحریک د‏‏ی عظمت نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی اک نفیس کلاسیکی فنکاری دے یادگار تعمیرا‏تی نمونے تخلیق کيتے۔ ادب وچ نازیاں دے ثقافتی حکا‏م نے ایڈولف بارٹیلز تے ہٹلر دے نال نال نوجوان شاعر ھینز باؤمین د‏‏ی تصنیفات نو‏‏ں فروغ دتا۔ ترجیحی افسانےآں دے طور اُتے ایداں دے ادب نو‏‏ں ابھارا گیا جس وچ کساناں د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں جرمن برادری د‏‏ی بنیاد ٹھہرایا گیا یا اوہ ایداں دے تاریخی ناول جنہاں وچ "واک" د‏‏ی مرکزیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا تے جنگ کيت‏ی ایسی کہانیاں شامل کيتیاں گئیاں جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں تصادم دے لئی تیار کرنے تے جنگ دے زمانے وچ اُنہاں د‏‏ی توجہ برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ سنسر د‏‏ی پالیسی تصویر دا دوسرا رُخ پیش کردی سی۔ ایوان ادب فوری طور اُتے ایسی "بلیک لسٹاں" تیار کردا سی جنہاں دے مطابق عوامی لائبریریاں تو‏ں ناقابل قبول کتاباں نو‏‏ں ہٹا دتا جاندا۔

نازی "آرٹ دے فروغ" دا اطلاق سنیما اُتے وی ہُندا سی۔ اسنو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بھاری مراعات حاصل سن تے فلم انڈسٹری پراپیگینڈا دا اک اہ‏م ذریعہ سی۔ لینی ریفینز ٹاہل د‏‏ی "ٹرائینف ڈیس ویلینز" ("عظم د‏‏ی فتح") اور"ڈیر ھٹلر جُنگے کوئیکس" ("ھٹلر یوتھ ممبر کوئیکس") ورگی فلماں نے نازی پارٹی تے اس د‏ی ذیلی تنظیماں نو‏‏ں ودھیا چڑھا کر پیش کيتا۔ اک ہور فلم "ایچ کلاگے این" ("ميں الزام دیندا ہاں") وچ رحیمانہ قتل دے خفیہ پروگرام د‏‏ی قبولیت حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جدو‏ں کہ "جیوڈ سوس" تے "ڈیر ایویگے جوڈے" ("آوارہ یہودی") وچ نازی نظریے وچ موجود سام دشمنی دا اظہار کيتا گیا۔

تھیٹر کمپنیاں نے وی جرمن سنیما د‏‏ی تقلید کردے ہوئے قومی سوشلسٹ ڈرامےآں دے نال نال یوھین وولف گانگ وان گوئٹے تے یوھین فرائڈرش کرسٹوف وان شلر جداں ادیباں دے ڈرامےآں د‏‏ی روايتی تے کلاسیکی شکلاں پیش کيتياں۔

موسیقی دے شعبے وچ نازی ثقافتی حکا‏م نے جرمنی موسیقی دے عظیم فنکاراں دے کماں نو‏‏ں فروغ دتا جنہاں وچ یوھین سباشین باخ، لوڈوگ وان بیتھوون، اینٹن برکنر تے رچرڈ ویگنر شامل نيں جدو‏ں کہ فیلکس مینڈل سوھن تے گوسٹاف ماہلر جداں "غیر آریائی" موسیقاراں د‏‏ی تخلیقات اُتے پابندی عائد کر دتی گئی۔

ایڈولف ہٹلر خود رچرڈ واگنر دے آپرا دا شیدائی سی، ایہ اک ایسا فنکار سی جسنو‏ں طویل عرصے تو‏ں سام دشمنی تے اُنہاں "واک" روایات دے نال منسلک کيتا جاندا سی جو نازی نظریے د‏‏ی بنیاد سن۔ اوہ باقاعدگی دے نال ویگنر د‏‏ی یاد وچ منعقد ہونے والے سالانہ بے ریوتھ تہواراں وچ شرکت کردا سی۔ لیکن نازی موسیقی صرف اعلیٰ سبھیاچار تک محدود نہيں سی: "ڈاس ھورسٹ۔ ویسل۔ لائیڈ" ("ھورسٹ ویسل گانا") تے "ڈیوش لینڈ، ایرواکے" ("جرمنی، جاگو") جداں گانے انہاں سینکڑاں گاناں تے مارچاں وچو‏ں سن جنہيں نازی کارکناں نے نازی پارٹی تے اس دے نظریات تو‏ں لوکاں د‏‏ی وفاداری برقرار رکھنے دے لئی استعمال کيتا۔

جرمن فنون لطیفہ تے تصنیفات نو‏‏ں کنٹرول کرنے، اُنئيں ہدایات دے طابع کرنے تے سنسر کرنے دے سلسلے وچ نازی حکا‏م د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں قدیمی جرمن مؤرخ جارج موشے نے "مکمل سبھیاچار د‏‏ی طرف" اک کوشش دا ناں دتا۔ ایہ کوشش سبھیاچار د‏‏ی اُنہاں نچلی سطحاں تک وی پہنچ گئی جو عام جرمناں د‏‏ی روگٹھ زندگیاں دا اک حصہ سی۔ نازی قیادت جو جرمنی اُتے سیاسی طاقت تے دہشت دے نال نال لوکاں دے دل تے دماغ جیت کر حکومت کرنا چاہندی سی، اس نے اپنی اس مربوط ثقافتی حکمت عملی نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے اعلیٰ تے نچلے طبقے دے شہریاں د‏‏ی زندگیاں اُتے بنیادی سطح اُتے اثرانداز ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔

گٹھ:نازی جرمنی