open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ

اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ یاں صرف پہاڑی جمہوریہ (1917ء توں 1920ء) اتلے قفقاز چ تھوڑے چر لئی قائم رہن آلی اک ریاست سی ۔ اس چ روسی سلطنت دے سابق علاقےآں تیریک اوبلاست تے داغستان اوبلاست دے بوہتے علاقے شامل سن ، جہڑے اج کل چیچنیا ، انگوشتیا ،اتلا اوسیتیا(الانیا) ،کیبردینو بلکاریہ ، داغستان تے روس دی ستاوروپول کرائی دے کجھ حصے نیں ۔

اس ریاست دا کل رقبہ 70،000 مربع کلومیٹر تے آبادی 10 لکھ دے نیڑے سی ۔ اس دا راجگھر شروع چ ولادی قفقاز تے فیر نزران تے اخر چ تیمر خان شورا سی ۔

**شمالی کوہ قاف دا پہاڑی لوکراج** جاں پہاڑی لوکراج جو 1917–1920 تک لوکراج دیس سی۔ جس نوں روسی سلطنت نے گھریلو لڑائی ویلے اپنے نال ملا لیا۔ ایہہ دس لکھ دی آبادی اتے 70000 مربع کلومیٹر رقبے والا لوکراج اے۔ اس دا راجگڑھ ولادی قفقاز جو بعد وچ نزران تے انت وچ بائنکسک اے۔ اس لوکراج دا قیام 1917 وچ ہوئیا۔

## [[تریخ]]

"اتلے قفقاز دے لوکاں دا اتحاد" مارچ 1917ء چ بنائیا گئیا تے اتحاد دی اک ایگزیکٹو کمیٹی دا انتخاب کیتا گئیا ۔ اگزیکٹو کمیٹی دا چیئرمین "اتلے قفقاز دے لوکاں دی قومی آزادی دی تحریک " دا اک رہنما تاپا چیرمیئوف سی ۔ اتلے قفقاز دی مرکزی کمیٹی نے 5 اگست 1917ء چ آئین دے طور تے امام شامل دا نظام (شامل دا 1847ء دا آئین) اختیار کیتا ۔ جمہوریہ سرکاری طور تے 11 مئی 1918ء نوں جدوں جمہوریہ دی اپنی حکومت ، 1917ء دے انقلاب روس دے دوران زار روس دے اقتدار خاتمے تے روسی سلطنت دے ٹٹن مگروں ، قائم ہوئی ۔

اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ دے بانیاں چ سعید شامل (امام شامل دا پوتا ، جہڑا بعد چ (1924ء) جرمنی چ "قفقاز دی آزادی دی کمیٹی" دے بانیاں چوں وی اک سی) ، تاپا چیرمیئوف ، شیخ علی حاجی اکوشا ، حیدر بامات تے دوجے سن ۔ جمہوریہ داراجگھر تیمر خان شورا سی ۔

ایس پہاڑی جمہوریہ نوں سلطنت عثمانیہ ، جرمنی ، آذربائیجان ڈیموکریٹک جمہوریہ ، جارجیا ڈیموکریٹک جمہوریہ تے عوامی جمہوریہ کوبان نے تسلیم کر لئیا سی ۔

روسی خانہ جنگی دے دوران پہاڑی لوکاں دیاں جنرل انتون دینیکن دی سفید فوج دے ایس علاقے دے حملہ کرن آلے رضاکار دستےآں نال چھڑپاں ہندیاں رہئیاں ۔ ایہہ لڑائیاں جنوری 1920ء چ مکیاں جدوں دسویں لال فوج نے دینیکن دی فوج نوں مکمل شکست دے دتی ۔ پیش قدمی کردی ہوئی لال فوج دا اتلے قفقاز دے پنڈاں چ پہلے تاں لال جھنڈےآں نال استقبال ہوئیا پر بالشویکاں ولوں اینہاں نوں خودمختاری دین دا وعدہ پورا نئیں کیتا گئیا ۔

جون 1920ء چ پہاڑی جمہوریہ تے بالشویک روس دی لال فوج نے قبضہ کر لئیا ۔ جمہوریہ دی قنونی حکومت نوں قفقاز چھڈن تے مجبور کر دتا گئیا ۔ جنوری 1921ء چ روسی سویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ دی سویت پہاڑی جمہوریہ قائم کر دتی گئی ۔

## ہورویکھو

*آلاش خودمختاری
*ریاست ادیل یورال
## حوالے

*لیوان جے اورشازدے :قفقاز دے لوکاں دے اتحاد دے سوال دی تریخ بارے :2005ء مانٹریال ۔
*بیڈیلے جے ایف :روس دی قفقاز دی فتح ، لندن ۔
## باہرلے جوڑ
*کولوریڈو کالج اخبار

گٹھ:روس
گٹھ:قفقاز
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:گھٹ مدتی دیس
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:قفقاز دی تریخ
گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں
برطانوی راج (پاک و ہند)

**انونڈئیا ہندستان** یاں اکھنڈ ہندستان ، اک سرکاری ورتوں دی اصطلاح سی جہڑی دکھنی ایشیا چ برطانوی راج تھلے ہندستان لئی ورتی جاندی سی ۔ انونڈے ہندستان دے علاقےآں چ اج آزاد دیس پاکستان ، بھارت تے بنگلہ دیش قائم نیں ۔ برطانوی راج چ ہندستان دیاں بوہت ساریاں دیسی ریاستاں تے برما وی سن ۔

## ہور ویکھو

*برطانوی راج

گٹھ:ایشیا
گٹھ:ہندستان
گٹھ:برصغیر
پرانا عظیم بلغاریا

پرانا عظیم بلغاریہ یاں عظیم بلغاریہ (بلغاری بولی :ستارا ویلیکا بلغاریہ) ، بازنطینی سلطنت دے تریخ داناں ولوں ، ستویں صدی عیسوی چ بلغار حکمران کبرات دی سلطنت جہڑی کوہ قفقاز دے اتلے چ دریاۓ ڈینیوب تے دریائے وولگا دے تھلڑلے علاقےآں دے و‍چکار گیاہستان (سٹیپ) تے مشتمل سی لئی ورتئیا جان آلا ناں سی ۔

  
## کبرات
alt=|thumb|261x261px|6ویں تے 7ویں صدی عیسوی بلغاراں دے علاقے
کبرات ، حکمرانی آلے دولو قبیلے چوں سی تے بلغار تخت دا جائز وارث سی ۔ اس نے اپنا نوجوانی دا دور بازنطینی سلطنت چ گزارئیا جتھے اسنے تعلیم حاصل کیتی تے بتسمہ لئیا ، اس دوران اسدا ماموں اوگانا اسدے قبیلے دا سردار رہئیا ۔

628ء دے نیڑے اپنے وطن پرتئیا تے عوار خاگانیٹ دے خاگان (خاقان) دی منظوری نال اسنے اپنے لوکاں دی سرداری سمبھال لئی ۔ اس نے چھیتی ای عواراں دے غلبے توں چٹکارا پا لئیا تے لہندی ترک خاگانیٹ (جہڑی اپنے شاہی ٹبراں دیاں جنگاں چ الجھی ہوئی سی) توں وی علیحدگی اختیار کر لئی ۔

## ریاست دی تشکیل

سن 610ء تے 615ء دے وچکار کبرات خان نے دو وڈے بلغار قبیلےآں کتریگور تے اوتیگور نوں اک حکمرانی چ متحد کر لئیا تے اک طاقتور وفاق بنائیا جسنوں  گھبلے ویلےآں  دے تریح دان " پرانا عظیم بلغاریہ" آکھدے سن ۔ کجھ مفکراں دے نیڑے اس ریاست دی رعایا چ شکست خوردہ عوار وی شامل سن تے ایہہ لہندے چ پانونیئن میداناں تک پھیلی ہوئی سی ۔ ایہہ منئیا جاندا اے کہ اس دا راجگھر جزیرہ نما تامان تے فاناگوریا دا شہر سی ۔ کبرات دی قبر 1912ء چ یوکرین دے علاقے پریشچیپینا چ دریافت ہوئی ۔

## باہرلے جوڑ
* شروع دے بلغار
*John of Nikiu Chronicles 47
* Old Great Bulgaria - facts and sources-hebrew, greek and latin

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ

گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
پرتگیزی تیمور

پرتگیزی تیمور ، چڑھدے تیمور دا  ناں سی جدوں  اوہ پرتگال دے قبضے چ سی ۔ اپنے 1702ء توں 1975ء تک دے قبضے دے دوران جزيرہ تیمور دے اک حصے تے پرتگال دے قبضہ رہئیا تے باقی حصے تے پہلے ڈچ شرق الہند چ شامل سی تے بعد چ انڈونیشیا چ شامل ہوگئیا ۔ 

اس علاقے چ سبتوں پہلے 1515ء چ پرتگیزی آئے ۔ ڈومینیکین فریارس 1556ء چ اس جزیرے تے آئیا تے 1702ء چ اس علاقے دے پرتگیزی کالونی ہون دا اعلان کر دتا گئیا ۔ 1974ء چ لزبن دے کلونیاں خالی کرن دے مرحلے دے بعد انڈونیشیا نے 1975ء چ جزیرے تے حملہ کر کے پرتگیزی اقتدار دا خاتمہ کر دتا ۔

## ابتدائی سامراجی

سامراجی یورپی طاقتاں دے ایتھے آں توں پہلے جزیرہ تیمور  چڑھدے دکھنی ایشیاء دے جزیرےآں تے مشتمل اک تجارتی نظام ،جہڑا چین توں ہندستان تک پھلئیا ہوئیا سی دا حصہ سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
چواش کیپ دی لڑائی

چواش کیپ دی لڑائی (23 اکتوبر 1582ء) چ روسی سلطنت دی یرماک تیموفیئوچ دی قیادت چ مہم دی فتح تے خانان سائبیریا دے آخری خان کوچم خان دی شکست تے ختم ہوئی ، جس نال مسلماناں دی سائبیریا تے حکومت دا خاتمہ ہو گئیا ۔ ایہہ جنگ خانان سائبیریا دے راجکھر قاشلق [عسکیر) دے نیڑے ہوئی سی ۔


== سیاق و سباق ==

[کوچم خان نے خانان سائبیریا دا اقتدار سمبھالدے ای روسی سلطنت دے نیڑلے علاقے پرم تے حملے شروع کر دتے ۔ تاجر ستروگانوو جس نے کوہ یورال دے ذخائر لبھے سن ،  نے کاسکاں کول درخواست کیتی اوہ سائبیریائی تاتاریاں نوں اسدا جواب دین ۔ کاسکاں نے 540 سپاہیاں دا اک دستہ جہڑا ہتھاراں تے گولہ بارود نال لیس سی ، تیار کیتا ۔ اینہاں نال بعد چ 300 جرمن تے لتھوانی قیدی وی زار روس نے بھیج دتے ۔ 

## [[قاشلق]] قلعہ بندی

قاشلق دی جنگ توں پہلے قلعہ بندی اینی چنگی نئیں سی  محاصرے نوں دیکھدے ہوئے تاتاراں نے دریائے ارتش دے کنارے لڑائی لڑن دا فیصلہ کیتا تے اس علاقے چ جنگلات توں لک کے حملے کرن دی وی آسانی وی سی ۔ اگرچہ تاتاریاں دیاں توپاں میدان جنگ چ لائیاں گئیاں پر جنگ دے دوران اینہاں نے کوئی وی گولہ نئیں داغیا ۔

## لڑائی

کاسک دریا دے کنارے پہنچ گئے تے سائبیریائی تاتاریاں تے بندوقاں نال فائر کرن لگے  تے تاتاری اسدا جواب تیر برسا دے دین لگے ۔  روسی فائراں نال جنگل چ چھپے تاتاریاں دا بوہتا جانی نقصان نئیں ہوئیا ۔ 

سائبیریائی تاتاراں نے مامیتقل دی قیادت چ کاسک مہم تے جوابی حملہ کیتا ۔ کاسکاں نے مربع شکل چ خود نوں ترتیب دتا تے بندوقچی مرکز توں فائر کردے سن ۔  خنتی تے مانسی قبائلی جہڑے سائبیریا دی فوج دا اک حصہ سن ، زیادہ تر شکاری سن ، جنہاں نے کدے وی کسے جنگ چ جس چ مخالف فوجی بندوقاں نال لیس ہون ، حصہ نئیں لئیا سی ۔ اس لئی جنگ چ خانان سائبیریا دی شکست ہوئی ۔

اس شکست دی اک وڈی وجہ تاتاری فوج دا جدید اسلحہ نال لیس نال ہونا تے تربیت دی کمی سی ، جدوں کہ مخالف فوجاں تربیت یافتہ تے جدید ہتھیاراں نال لیس سن ۔ 

## باہرلے جوڑ

*(راس چواش)چواش کیپ چ لڑائی]
*یرماک دی فوج
*کتاب روسی ایٹنوس چ سائبیریا دی لڑائی

گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں

گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
لیوپولڈ روزیکا

"لیوپولڈ روزیکا" (1887-1976) کروشیا وچ جمن آلا سوس کیمسٹ سی۔اوہنوں 1939 دا نوبل انعام کیمسٹری وچ پولی میتھائیلین تے وڈے ٹرپین تے کم کرن تے دتا گیا۔ روزیکا نے اپنے نوبل انعام وچ ایڈلف بوتنانت (ایڈلف بوتنانت نے سیکس ہارمونز تے کم کیتا سی) نال حصہ پایا۔ 

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گیرہارڈ دوماک

**گیرہارڈ دوماک** (30 اکتوبر 1895 - 24 اپریل 1964) اک جرمن پیتھالوجی گرو تے بیکٹیریا گرو سی جنے پہلی وکن آلی اینٹی بائیوٹک "سلفونا مائیڈو کرائیسویڈین (KI-730)" تیار کیتی۔ اونہوں 1939 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرانز ایمل سیلانپا

**فرانز ایمل سیلانپا** (16 ستمبر 1888 - 3 جون 1964) اک فنش لکھاری سی۔ اوہنے انسان تے قدرت دے تعلق بارے لکھیا۔ اونہوں 1939 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
اٹو سٹرن

**اٹو سٹرن** (17 فروری 1888 - 17 اگست 1969) اک جرمن فزکس گرو سی جنے سٹرن گرلاخ تجربہ کیتا۔ اونہوں 1943 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جارج ڈی ہفسے

**جارج ڈی ہفسے** (1 اگست 1885 - 5 جولائی 1966) اک ہنگرین ریڈیائی کیمسٹری گرو سی جنے ریڈیائی ٹریسر بنان تے کم کیتا تے ہافنیم دی کھوج وچ حصہ پایا۔ اونہوں 1943 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہن سلطنت

ہن سلطنت ہناں دی قائم کیتی ہوئی اک سلطنت سی ۔ ہن یورشیا دے قبیلےآں دا اک اتحاد سی ، جہڑے ترک بولیاں بولدے سن ،جنہاں چ وسطی ایشیا دے گیاہستان دیاں بولیاں دے اثرات وی سی ۔ ہناں نے چوتھی صدی عیسوی دے ادھ چ دریائے وولگا دے پرےاوں نمودار ہو کے ، دریائے وولگا تے دریائے ڈون دے وچکار وسن آلے الانیاں نوں تباہ تے برباد کیتا تے فیر چھیتی ای دریآئے ڈون تے دریآئے ڈینیپر دے وچکار آسٹروگوتھ سلطنت نوں تخت و تاراج کیتا ۔ 376ء دے لاگے اینہاں نے اج دے رومانیہ چ رہن آلے ویزیگوتھاں نوں شکست دتی تے بازنطینی سلطنت دی دریاۓ ڈینیوب آلی سرحد تے پہنچ گئے ۔ اٹیلا دی قیادت چ یورپ چ ایس وڈی ہجرت نے ایتھے وڈیاں لسانی تے سیاسی تبدیلیاں لیاندیاں ۔

## ابتدا

دیکھو ہن 

چوتھی صدی عیسوی ج یورپ نوں تخت تاراج کرن آلے ہناں دی ابتدا تے اصلیت غیر واضع اے ، تاہم تریخ دان اینہاں نوں مختلف بنیاد دے وسطی ایشیا دے خانہ بدوش قبیلے سمجھدے نیں ۔ 

## ابتدائی مہماں تے جنگاں

پرانیاں دستاویزاں دے موجب ہن چوتھی صدی عیسوی چ بحیرہ قزوین  دے اتلے لہندے دے علاقےآں چ آباد ہوئے ۔ تے 370ء دے نیڑے بحیرہ کیسپیئن ہن متحرک ہوئے تے اپنے لہندے چ اک الانی قبیلے نوں تباہ کیتا ۔ ہور لہندے ول جاندے ہوئے اینہاں نے آسٹروگوتھ سلطنت نوں تباہ کیتا ۔ 395ء چ ہناں نے قفقاز دے پہاڑاں دے پار حملے کر کے آرمینیا نوں تاراج کیتا تے ایتھے ارض روم تے قیضہ کیتا تے ایدیسا تے انطاکیہ دا محاصرہ کیتا تے ایتھے تک کہ اوہ شام چ طائر تک پہنچ گئے ۔ 

408ء چ ہن آگو اولدین نے مشرقی رومی سلطنت دے صوبے موئسیا تے حملہ کیتا پر ایہہ حملہ نکام بنا دتا گئیا ۔

## [[اٹیلا]] دا اقتدار

اپنے بھائیاں دے جان دے مگروں متحدہ ہناں دے حکمران اٹیلا نے غیر متنازعہ طور تے ہن سلطنت دا اقتدار سمبھال لئیا ۔ 447ء چ اٹیلا ہناں نوں اک وار فیر مشرقی رومی سلطنت (بازنطینی سلطنت) ول لے گئیا ۔ اسدا بلقان تے تھریس تے حملہ تباہ کن سی ، تے زریعاں موجب ایتھے ہناں نے 70 شہر ڈھاء کے تباہ کر دتے ۔ مشسرقی رومی سلطنت تے پہلے اندرونی طور تے ، قحط ، طاعون ، بغاوتاں تے قسطنطنیہ چ بھچالاں (زلزلےآں) دے اک سلسلے پاروں مسئلےاں چ گھری ہوئی سی ۔ رومی فوج تے فتح دے نتیجے چ ہن مشرقی رومی علاقےآں چ نا قابل تسخیر بن گئے ۔ 

بازنطینی سلطنت دے خلاف ہن جنگ 449ء چ تیجے اناطولیئس معاہدے تے دستخط دے مکی ۔

رومی سلطنت ہناں نوں خراج دین لگی تے بعد چ نویں شہنشاہ مارسیئن نے خراج دی ادائیگی روک دتی تے کارپاتھی طاس توں اٹیلا نے قسطنطنیہ تے حملہ کرن لئی حرکت کیتی ۔ اپنے حملے دے منصصوبے تے عمل کرن توں پہلے اسنے اک جرمن کڑی ایلڈیکو نال ویاہ کیتا ۔ اٹیلا اپنی سہاگ رات نوں نک توں خون وگن نال مر گئیا ۔

## [[اٹیلا]] دے بعد

 
اٹیلا دا جانشین اسدا وڈا پتر ایلاک بنئیا ۔ تے اٹیلا دے دوجے پتراں دینگیزیک تے ایرناخ نے وی تخت دا دعوی کیتا ۔ اس موقعے دا فیدہ چکدے ہوئے محکوم قبیلےآں نے بغاوت کر دتی ۔ اٹیلا دے مرن دے اک ورہے مگروں ہناں نوں نیڈاؤ دی لڑائی چ شکست ہوئی ۔ 469ء چ ایلاک دا جانشین تے اخری ہن بادشاہ دینگیزک مر گئیا تے اس دن ای ہن سلطنت مک گئی ۔ کجھ تریخ دان اس گل تے یعقین رکھدے نیں کہ ہناں دی اولاداں نے بلغاروی سلطنت قائم کیتی جہڑی بلقان ، پانونیا تے سیتھیا تے پھیلی ہوئی سی ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
قاشلق

**قاشلق** ، ایسکر یاں سیبیر گھبلے زمانے آں قرون وسطی (14ویں توں 16ویں صدی عیسوی دے وچکار) سائبریائی تاتارآں دی ریاست خانان سائبیریا دا راجگھر سی جہڑا دریائے ارتش دے سجے کنڈے واقع سی (اج دے توبولسک توں 12 میل چڑھدے دکھن چ واقع سی) ۔ 15ویں صدی عیسوی دے بعد ایہہ خانان سائبیریا دا راجگھر سی ۔ اس دی بوہتی ترقی دا ویلا 16ویں صدی دا پہلا ادھ سی ۔ 1582ء چ کاسک اتامان یرماک نے قاشلق دا محاصرہ کرلئیا تے اسنوں تباہ کر دتا ۔ اس تباہ ہوئے شہر نوں تاتاریان نے 1584ء چ واپس حاصل کر لئیا تے فیر 1586ء چ ہمیشہ لئی کھو دتا ۔ قریبی شہر توبولسک دی 1587ء چ نیہہ رکھی گئی ۔ عام طور تے روسی قاشلق دی کھنڈراں نوں کوچم خان دے قلعے دے کھنڈرات قرار دیندے نیں ۔

گٹھ:ترکستان
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:روس
سمگال

سمگال کشمیر چ لداخ چ قاراقاش دریا دی وادی چ واقع اے ۔ 1857ء چ مہم جو رابرٹ شلاگنٹویٹ نے سمگال دے کیمپنگ گراونڈ توں قاراقاش دریا دے کنارےآں توں سمگال توں 7 میل اتانہہ تقریبا 17،879 فٹ اچا ہندوتاغ درہ پار کیتا ۔ (سمگال لداخی بولی دے لفظ "گسم ریگال" توں نکلئیا اے جس دامطلب "تن قلعے" وے) ۔ ہندوتاغ دا مطلب چڑھدے ترکستان دے ایغور لہجے "ہندی پہاڑ" تے ہندوتاش دامطلب "ہندی پتھر" اے ۔

## ہور ویکھو

* کشمیر
* لداخ
* بلورستان

گٹھ:برصغیر
گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:کشمیر
گٹھ:ہندستان
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
متوکلی سلطنت

یمن دی متوکلی بادشاہت (عربی:المملکۃ المتوکلیۃ الیمنیۃ) حسنوں اتلا یمن وی اکھئیا جاندا سی ، اج دے یمن دے اتلے حصے چ 1918ء توں 1962ء تک قائم رہن آلی اک بادشاہت سی ۔ اس دا راجگھر طائز سی ۔

اسلام دے شیعہ مسلک دے زیدی فرقہ دے مذہبی رہنماواں نے 17ویں صدی عیسوی دے ادھ چ سلطنت عثمانیہ دیاں فوجاں نوں ،اتلے یمن نوں باہر کڈ دتا ، پر اک صدی چ ای یمن دی وحدت چ تیڑاں پئے گئیاں کینوجے یمن دے پہاڑی علاقےآں نوں قابو چ رکھنا مشکل سی ۔ 1849ء چ سلطنت عثمانیہ نے ساحلی علاقے تہامہ تے مل مار لئیا تے زیدی امام تے عثمانی اقتدار اعلی نوں منن تے صناء چ اک نکی عثمانی فوج دے ٹھہران دے معاہدے تے دستخط کرن لئی دباء پائیا ۔ عثمانی یمن نوں اپنے قابو چ کرن چ ڈھلے سن تے اوہ کدی وی مقامی زیدی مزاحمت نوں مکمل طور تے ختم نئيں کر سکے ۔ پہلی جنگ عظیم توں کجھ چر پہلے 1913ء چ سلطنت عثمانیہ نوں محبور کیتا گئیا کہ اوہ رسمی طور تے کجھ اختیارات پہاڑی زیدیاں نوں دے دیوے ۔

30 اکتوبر 1918ء نوں ، سلطنت عثمانیہ دے ڈگن دے بعد القاسمی ٹبر دے امام یحیی محمد حمید الدین نے اتلے یمن دے آزاد ریاست ہون دا اعلان کر دتا ۔ 1926ء چ امام یحیی نے اپنے خود دا یمن دی متوکلی بادشاہت دا بادشاہ ہون دا اعلان کر دتا ۔ تے ریاست نوں بین القوامی طور تے تسلیم کروان چ کامیاب رہئیا ۔ 

1920ء چ یحیی نے تہامہ تے عسیر دے دکھنی علاقےآں تک یمنی اقتدار نوں وسعت دتی ۔ پر حجاز تے نجد دے سعودی بادشاہ عبدالعزیز ابن سعود دے ودھدے ہوئے اثر و رسوخ نال اسدا ٹکراء ہو گئیا ۔ ہن ‍آلی یمن دی سعودی عرب نال سرحد 20 مئی 1934ء چ معاہدہ طائف چ تشکیل دتی گئی سی ۔ 

یمن عرب لیگ دا 1945ء چ تے اقوام متحدہ دا 30 ستمبر 1947ء چ رکن بنئیا ۔

امام یحیی 1948ء چ اک بغاوت چ مارئیا گئیا اک ناجائز قابض اسدی تھاں تے بیٹھئیا ۔ یحیی دے پتر احمد بن یحیی نوں اقتدار کئی مہینے بعد لبھئیا ۔ اسدے عہد چ جبر تے تشدد ودھئیا تے برطانیہ نال تنازعات نویں سرےاوں چل پئے کیونجے اسدی دکھنی یمن چ موجودگی اسدے عظیم تر یمن بنان دی خواہش دی راہ چ حائل سی ۔ مارچ 1955ء چ فوجی افسراں دے اک گروہ تے احمد دے دو بھائیاں دی بغاوت نال بادشاہ احمد نوں معزول کردتا گئیا پر چھیتی ای ایہہ بغاوت دباء دتی گئی ۔ 

امام احمد نوں مصر دے صدر جمال عبد الناصر دے عرب قومیت دے نظریئے دی حمایت کرن لئی عوام ولوں دباؤ سی تے اپریل 1956ء چ اسنے مصر نال باہمی دفاع دے معاہدے تے دستخط کیتے ۔ 1958ء چ اسنے متحدہ عرب جمہوریہ چ شمولیت اختیار کیتی پر ایہہ ستمبر 1961ء چ ٹٹ گئی تے مصر تے یمن دے تعلقات بگڑ گئے ۔

امام احمد 1962ء چ مر گئیا تے اسدا جانشین اسدا پتر محمد البدر بنئیا ۔ اسدا عہد بوہت گھٹ چر دا سی ۔ جمال عبد الناصر توں متاثر تے مصر توں فوجی تربیت حاصل کر کے آئے ہوئۓ فوجی افسراں جنہاں دا آگو ، شاہی دستے دا کمانڈر عبداللہ اسلال سی نے اسدی تاج پوشی دے سال ای اسنوں معزول کر دتا تے صناء دا کنٹرول حاصل کر لئیا تے یمن عرب جمہوریہ قائم کر دتی ۔ مصر نے یمن عرب جمہوریہ دی فوجی دستےآں تے دوجیاں ضرورتاں نال ، امامت دی وفادار فوجاں تے قابو پان چ مدد کیتی ،جدوں کہ سعودی عرب ، اردن نویں قائم ہندی جمہوریہ دی مخالفت چ ، بدر دی وفادار فوجاں دی حمایت کیتی ، جس نال اتلے یمن چ خانہ جنگی شروع ہو گئی ۔ ایہہ تنازعہ 1967ء چ مصر دے اپنیآں فوجاں واپس بلان تک وقفے وقفے نال جاری رہئیا ۔ 1968ء چ بدر دیاں فوجاں دے صناء دے آخری محاصرے دے بعد ، زیادہ تر مخالف رہنما مفاہمت تے راضی ہوگئے ۔ سعودی عرب نے جمہوریہ نوں 1970ء چ تسلیم کر لئیا ۔ 

یمن عرب جمہوریہ تے یمن عوامی ڈیموکریٹک جمہوریہ تے 22 مئی 1990ء چ مل کے جمہوریہ یمن قائم ، کیتی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
ہینرک ڈیم

**ہینرک ڈیم** (21 فروری 1895 - 17 اپریل 1976) اک ڈینش بائیو کیمسٹری گرو تے فزیالوجی گرو سی جنے وٹامن کے لبیا۔ اونہوں 1943 اچ ایڈورڈ ایڈلبرٹ ڈوئیزی دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
راجہ بوایان

**راجہ بوایان** فلپائن دے ماگوئنڈاناو صوبے دی اک میونسپلیٹی اے ۔

راجہ بوایان دی میونسپلیٹی مسلم ماگوئنڈاناو خودمختاری ایکٹ نمبر 166 دے تحت قائم کیتی گئی سی ۔ اسنوں سلطان سا بارونگیز قصبے توں کٹ کے بنائیا گئیا سی ۔

## برانگئے

راجہ بوایان میونسپلیٹی نوں 11 برانگئےآں چ ونڈئیا گئیا اے ۔

*بائٹال
*بکاٹ
*ڈاپانٹس
*گاونان
*مالبپولوک
*میلیپ
*پاناڈٹابان
*پیڈسانڈاوان
*سامپاؤ
*ساپاکان
*ٹابونگاؤ

گٹھ:فلپائن
گٹھ:ایشیا
گٹھ:جغرافیہ
ایڈورڈ ایڈلبرٹ ڈوئیزی

**ایڈورڈ ایڈلبرٹ ڈوئیزی** (3 نومبر 1893 - 23 اکتوبر 1986) اک امریکی بائیو کیمسٹری گرو سی جنے وٹامن کے لبیا تے ایہدے وکھالے بارے کھوج کیتی۔ اونہوں 1943 اچ ہینرک ڈیم دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اسیڈور اساق رابی

**اسیڈور اساق رابی** (29 جولائی 1898 - 11 جنوری 1988) اک امریکی فزکس گرو سی جنے نیوکلیائی مقناطیسی ریزونینس تے کم کیتا۔ اونہوں 1944 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جوزف ارلانگر

**جوزف ارلانگر** (5 جنوری 1874- 5 دسمبر 1965) اک امریکی فزیالوجی گرو سی جنے عصبی تعاگیاں بارے کھوج کیتی۔ اونہوں 1944 اچ ہربرٹ سپنسر گاسر دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

* http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1944/erlanger-bio.html
* http://nobelmedicine.co.uk/josepherlanger.html

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اٹو ہاہن

**اٹو ہاہن** (8 مارچ 1879 – 28 جولائی1968) اک جرمن کیمیا کرو سی۔اوہنوں نیوکلیائی کیمسٹری دا پیو وی کیا جاندا اے۔ اوہ ردرفورڈ دا شگرد سی۔ اوہنے یورینیم دے ایٹماں تے نیوٹران نال بمباری کیتی اوہ لب تے کج ہور ریا سی پر ایس کم چ بیریم دے ایٹم بنے۔ اے نیوکلیس نوں توڑن دا پہلی واری کم سی تے ایس تے اونوں 1944 دا کیمسٹری دا نوبل انعام ملیا۔ 

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
یوہانس ولہلم جینسن

**یوہانس ولہلم جینسن** (20 جنوری 1873- 25 نومبر 1950) اک ڈینش لکھاری سی۔ اونہوں 1944 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولفگانگ پالی

**ولفگانگ پالی** (25 اپریل 1900- 15 دسمبر 1958) اک آسٹرین نظریاتی فزکس گرو سی جو کوانٹم مکینکس دا مڈھ رکھن آلیاں وچوں اک سی۔ اوہنے پالی اصول بنایا جیدے لئی اوہنوں 1945 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
* پالی اصول

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ارنسٹ بورس چین

**ارنسٹ بورس چین** (19 جون 1906-12 اگست 1979) اک جرمن-برطانوی بائیو کیمسٹری گرو سی جنے پنسلین تے کم کیتا۔ اوہنوں 1945 اچ الیگزنڈر فلیمنگ تے ہوورڈ فلورے دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ارتُوری الماری ورتانن

**ارتُوری الماری ورتانن** (15 جنوری 1895-11 نومبر 1973) اک فنی کیمسٹری گرو سی جنے ہیگزوز دی فاسفوریلیشن تے کم کیتا تے "ایمبڈن-میئر ہاف راہ" بارے کھوج کیتی جیدے لئی اوہنوں 1945 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پنسلین

پنسلین جراسیماں نوں مکان والی دوائیاں دی ٹولی دا ناں اے جیڑی پنسیلیم فنجائی توں بنائی جاندی اے۔ پنسلین نوں 1928 چ برطانیہ دے اک ڈاکٹر الیگزنڈر فلیمنگ نے لبیا ہوورڈ فلورے تے ارنسٹ بورس چین نے نے اینوں ورتن دے قابل بنایا۔

پنسلین نوں جراسیماں دے خلاف لڑائی چ سب توں وڈا ہتھیار منیا جاندا اے۔
سرسکھ

**سر سکھ**، ٹیکسلا، پنجاب، پاکستان دے کھنڈرات دا حِصہ اے۔

## شہر
سرسکھ شہر کشن سلطنت دے بادشاہ کنشک نے 80ء عیسوی چ تعمیر کروایا سی۔ ایہ ٹیکسلا دے شہراں چ سبتوں آخری شہر اے۔ کشن حکمراناں نے فتح توں مگروں سرکپ دے پراݨے شہر نوں چھڈ کے لنڈی نالا دے دوجے پاسے نواں شہر آباد کرن دا فیصلہ کیتا سی۔ شہر دی فصیل تقریبن 5 کلومیٹر لمبی اے تے تقریبا ساڈھے 4 میٹر چوڑی اے۔ ایہ فصیل 1000x2300 رقبہ دے دوالے بنائی گئی سی تے وسطی ایشیا دے طرز تعمیر دے مطابق اے ۔ جدوں پنجویں صدی عیسوی دے آخر سفید ہن قوم نے پنجاب اُتے قبضہ کیتا تے سرسکھ دا شہر متروک ہو گیا۔ سرسکھ دے اتلے چڑھدے چ دریائے ہارو وگدا اے تے جنوب وچ لنڈی نالا موجود اے۔ 

## کھدائی
اس شہر دی کھدائی محدود پیمانے اُتے 1915ء - 1916ء وچ ہوئی، ہور کم پاݨی دی اُچی سطح دے پاروں بند کرنا پیا۔ 1980ء وچ ایہناں کھنڈراں نوں یونسکو دے عالمی ورثہ دی فہرست وچ ٹیکسلا دے تحت شامل کر لیا گیا۔

## فصیل

شہر دی فصیل وڈے وڈے پتھراں نال بݨائی گئی اے جیہناں دے درمیان نِکے تپھر لائے گئے نیں۔ باہرلے پاسےاوں ایہہ فصیل حیرت انگیز طور تے ہموار اے، خورے اس لئی کہ دشمن آسانی نال ایہدے اُتے چڑھ نہ سکے۔ فصیل اُتے کچھ فاصلےآں تے برج نما تھانواں بݨائیاں گئیاں نیں جیہناں وچ تیر اندازاں لئی کھڑکیاں بݨیاں ہوئیاں نیں۔

گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:پنجاب دے آثار قدیمہ
گٹھ:ٹیکسلا
گٹھ:ٹیکسلا دی تریخ
شاہ جو رسالو

**شاہ جو رسالو** شاہ عبدالطیف بھٹائی دی صوفیانہ شاعری دا مجموعہ اے ۔ اینہاں نے ایہہ رسالہ بھٹ شاہ دے نیڑے کراڑ جھیل دے کنڈے بیٹھ کے لکھئیا ۔ اینہاں نے اس رسالے چ اللہ تعالی دے عشق چ شعر آکھے نیں ۔ آپ دے رسالے چ 30 سر نیں ۔ سندھ چ قرآن تے حدیث دے بعد شاہ دے رسالے نوں بوہت منئیا جاندا اے ۔

گٹھ:سندھی شاعری
کوہ چلتن

کوہ چلتن بلوچستان پاکستان وچ چلتن دے پربت دھارے وج سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایدی اچائی  3,194 میٹر (10,479 فٹ) اے۔ ایہ بلوجستان دا 5واں سب توں اجا پہاڑ اے۔

چلتن دا شمار بلوچستان دیاں سبتوں اچیاں چوٹیاں چ ہندا اے ۔ ہزار گنجی تے چلتن دے پہاڑی علاقے اک ساتھ واقع نیں ۔ جنگلی حیات لئی کوہ چلتن نوں بچایا گیا اے۔ ہزار گنج چلتن نیشنل پارک پاکستان دا اک خوبصورت پارک اے ۔ چلتن پہاڑ دے ناں دے بارے چ کئی من گھڑت کہانیاں مشہور نیں پر جہڑی گل تریخ توں ثابت اے اوہ ایہہ وے کہ خواجہ قطب الدین مودود چشتی دی اولاد جوں اینہاں دے تناں نواسےآں نے 6 سو سال پہلے چشت افغانستان توں بلوچستان ول ہجرت کیتی ، اک بھائی خواجہ نظام الدین علی نے پشین منزکی چ رہائش اختیار کر لئی ، دوجے بھائی خواجہ ابراہیم یکپاسی نے مستونگ دا رخ کیتا تے اوتھے رہائش رکھ لئی تے تیجے بھائی خواجہ نقرالدین شال پیر بابا نے کوئٹہ چ رہائش کر لئی ۔ خواجہ نقرالدین شال پیر بابا نوں افغانستان دے بادشاہ ولوں وادی کوئٹہ دا لہندا حصہ دے دتا گئیا ۔ شال بابا دے پتر خواجہ ولی مودودی چشتی کرانی اپنی جاگیر دے اندر کرانی دے مقام تے آباد ہوئے ۔ کوہ چلتن نوں ایہہ ناں شال بابا دے دور چ ملئیا سی ۔

چشت ، ہرات ، افغانستان چ وی چلتن ناں دا اک پہاڑ مشہور اے ، کیونکہ ایہہ اولیاء اللہ چشت توں ہجرت کر کے آئے سن تے چشت چ وی ایسے ناں دا اک پہاڑ موجود اس ۔ ایس لئی سادات چشتیہ نے اپنے سابقہ وطن دی یاد چ اس پہاڑ نوں چلتن دا ناں دتا ۔

## بارلے جوڑ

٭http://202.83.164.26/wps/portal/Mot/!ut/p/c0/04_SB8K8xLLM9MSSzPy8xBz9CP0os_hQN68AZ3dnIwML82BTAyNXTz9jE0NfQwNfA_2CbEdFAA2MC_Y!/?PC_7_UFJPCGC20OUQE02ET9FMPJ30O2_WCM_CONTEXT=/wps/wcm/connect/MotCL/ministry/highlights/national+parks+of+pakistan 

گٹھ:پہاڑ
سائبیریائی جمہوریہ

**سائبیریائی جمہوریہ** اک آزاد جمہوری ریا ست سی ، جہڑی جون توں نومبر 1918ء تک قائم رئی ۔ ایہہ سابق روسی سلطنت دے کوہ یورال توں بحر الکاہل تک دے علاقے دی دعویدار سی ۔

سائبیریائی جمہوریہ دے قیام دا اعلان ، سائبیریا دی عارضی حکومت نے 17 جولائی 1918ء چ کیتا ۔ سائبیریائی جمہوریہ دا راجگھر اومسک شہر سی ۔ نومبر 1918ء چ سائبیریا دی عارضی حکومت اوفا ڈریکٹری چ ضم ہوگئی تے الیکساندر کولچاک دی اگوائی چ کل روس عارضی حکومت قائم کر دتی ۔

گٹھ:گھٹ مدتی دیس
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:روس
گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں
گٹھ:سائبیریا
گٹھ:روس دی تریخ
یاسمین

**یاسمین** زیتون ٹبر دا اک پھلوالا بوٹا اے۔ایہ ایشیاء دا واسی اے۔ ایھدے پھلاں دی تیز خوشبو ہوندی اے تے پاکستان دا قومی پھل اے۔ 

## وکھالہ
یاسمین اک پتچڑی 10 میٹر تک کسے ہور بوٹے اتے چڑھ کے اتے جانوالی چاڑی اے۔ پتے لمے تے گوڑھے ہرے رنگ دے تے پھل گچھیاں وچ اک توں دس تک ہوندے نیں۔ ہر پھل وچ 5 پھل پتیاں ہوندیاں نیں تے ایہ چٹے رنگ دے ہوندے نیں۔

## مانتا

یاسمین پاکستان دا قومی پھل اے تے اس دے پتے تے پھل دور توں پاکستانی جھنڈا لگدے نیں ، ایسے لئ اس نوں پاکستان دا قومی پھل آکھئیا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
کورڈل ہل

**کورڈل ہل** (2 اکتوبر 1871-23 جولائی 1955) اک امریکی سیاست گرو سی۔ اوہنوں 1945 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جان ہوورڈ نارتھراپ

**جان ہوورڈ نارتھراپ** (5 جولائی 1891 - 27 مئی 1984) اک امریکی بائیو کیمسٹری گرو سی جنے انزائم تے کم کیتا۔ اونہوں 1946 اچ جیمز سمنر تے وینڈل میریڈتھ سٹینلے دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
وینڈل میریڈتھ سٹینلے

**وینڈل میریڈتھ سٹینلے** (16 اگست 1904- 15 جولائی 1971) اک امریکی بائیو کیمسٹری گرو تے وائرولوجی گرو سی جنے تماکو مازائیک روگ دے وائرس دی نیوکلیائی پروٹین تے کم کیتا۔ اونہوں 1946 اچ جان ہوورڈ نارتھراپ تے جیمز سمنر دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہرمن جوزف ملر

**ہرمن جوزف ملر** (21 دسمبر 1890 - 05 اپریل 1967) اک امریکی جینیٹکس گرو تے تلیم گرو سی جنے تابکاری دے جسم تے اثرات تے تابکاری دے سیاسی اثرات تے کم کیتا۔ او "خلاف نیوکلیائی ہتھیار تحریک" دا حصہ سی تے اوہنے دوجی وڈی لڑائی دے تابکاری اثرات تے کھوج کیتی۔ اونہوں 1946 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہرمن ہیسے

**ہرمن ہیسے** (2 جولائی 1877 - 9 اگست 1962) اک جرمن-سوس شاعر، ناول لکھاری تے پینٹر سی۔ اونہوں 1946 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
اوہدے مشہور ناولاں چ سٹیپینوولف، سدھارتا، گلاس بیڈ گیم نیں
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
ایملی گرین بالچ

**ایملی گرین بالچ** ( 8 جنوری 1867- 9 جنوری 1961) اک امریکی لکھاری تے اکنامکس گرو سی جنے سوانیاں دے حقاں لئی کم کیتا۔ اونہوں 1946 اچ جان موٹ دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پرسی برجمین

**پرسی برجمین** (21 اپریل 1882 -  20 اگست 1961) اک امریکی فزکس گرو سی جنے بوتے دباؤ دی فزکس تے کم کیتا۔ اونہوں 1946 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایڈورڈ وکٹر ایپلٹن

**ایڈورڈ وکٹر ایپلٹن** (6 ستمبر 1892 - 21 اپریل 1965) اک انگریز فزکس گرو سی جنے آئنوسفیرک فزکس تے ایپلٹن کھل تے کم کیتا۔ اونہوں 1947 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
رابرٹ رابنسن

**رابرٹ رابنسن** (13 ستمبر 1886 - 8 فروری 1975) اک انگریز آرگینک کیمسٹری گرو سی جنے بوٹیاں دے رنگلے مادیاں (اینتھو سائانن) تے الکلائیڈاں تے کھوج کیتی۔ اونہوں 1947 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کارل فرڈیننڈ کوری

**کارل فرڈیننڈ کوری** ( 5 دسمبر 1896 -  20 اکتوبر 1984) اک چیک بائیو کیمسٹری گرو تے فارماکالوجی گرو سی جنے "گلائیکوجن" (جنوراں دی سٹارچ)" دی کھوج وچ حصہ پایا۔ اونہوں 1947 اچ  اوہدی بیوی گرٹی کوری تے برنینڈو ہائوزے دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گرٹی کوری

**گرٹی کوری** (15 اگست 1896-  26 اکتوبر 1957) اک امریکی بائیو کیمسٹری گرو سی جنے کاربوہائیڈریٹ میٹا بولزم تے کم کیتا۔ اونہوں 1947 اچ  اوہدے جنڑے کارل فرڈیننڈ کوری تے برنینڈو ہائوزے دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
برنینڈو ہائوزے

**برنینڈو ہائوزے** (10 اپریل 1887- 21 ستمبر 1971) اک ارجنٹینی فزیالوجی گرو سی جنے جنوراں دے لعو وچ گلوکوز دی مقدار نوں قابو کرن آلے پیچوٹری ہارموناں تے کم کیتا۔ اونہوں 1947 اچ کارل فرڈیننڈ کوری تے گرٹی کوری دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
اینڈر گائڈ

**اینڈر گائڈ** (22 نومبر 1869- 19 فروری 1951) اک فرانسیسی لکھاری سی. اوہدے کم دا وڈا حصہ پہلی تے دوجی وڈی لڑائی دے وچکار سمبولزم تحریک توں لے کے کلونیلازم مخالف تحریک تک جاندا اے۔ اوہنوں 1947 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پیٹرک بلیکٹ

**پیٹرک بلیکٹ** (18 نومبر 1897-  13 جولائی 1974) اک انگریز تجرباتی فزکس گرو سی جنے "بدل خانہ"، "کاسمک شعاواں" تے "پیلیومقناطیسیت" تے کم کیتا۔ اوہنوں 1948 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آرنے ٹسیلیس

**آرنے ٹسیلیس** (10 اگست 1902- 29 اکتوبر 1971) اک سویڈش بائیو کیمسٹری گرو سی جنے الیکٹروفوریسس تے کم کیتا۔ اوہنوں 1948 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
پال ہرمن ملر

**پال ہرمن ملر** اک سوئس کیمسٹ سی جنے 1939 وچ کیڑے مار دوا ڈی ڈی ٹی تیار کیتی سی جیہڑی زرد بخار تے ملیریا پھیلان آلے مچھراں نو ختم کرن لئی استعمال ہوندی سی۔ اوہنوں 1948 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام جتیا

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ٹی ایس ایلیٹ

**ٹی ایس ایلیٹ** ( 26 ستمبر 1888-   4 جنوری 1965) اک امریکی پبلشر، ڈرامہ لکھاری، ساہتی تے معاشرتی تنقید گرو سی تے ویہویں صدی دا وڈا شاعر وی سی۔ اوہنوں 1948 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

 

framepx|thumbnail|بائیں|ٹی۔ایس ایلیٹپیدائش: 1888ء

انگریزی زبان دا مشہور شاعر تے نقاد سینٹ لوئیس امریکا وچ پیدا ہویا۔ آکسفورڈ یونیورسٹی تے ہاورڈ یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔ ہارورڈ یونیورسٹی وچ انگریزی شاعری دا پروفیسر مقرر ہویا۔ 1915ء وچ برطانیہ چلا گیا تے اوتھے مستقل سکونت اختیار کر لی۔ 1922ء وچ اک ادبی رسالہ Criterionجاری کیتا۔ جو 1929ء وچ بند ہو گیا۔ 1948ء وچ ادب دا نوبل پرائز ملیا۔ بعد وچ آکسفورڈ یونیورسٹی وچ شاعری دا پروفیسر ہویا تے او۔ ایم دا اعلیٰ برطانوی خطاب پایا۔ متعدد منظوم ڈرامیاں دا مصنف اے۔ آخری دناں وچ فیر اینڈ فیر پبلشر دا اڈیٹر رہیا۔ تنقیدی نظریات وی بہت زیادہ مشہور ہوئے۔ رومانیت دے سخت خلاف سی۔ تے اس دے خلاف شخصیت توں گریز تے معروضی تلازمے دے نظریات پیش کیتے۔ اس دا نظریہ روایت اردو ادب اُتے وی اثر انداز ہویا تے کئی اردو نقاد مثلاً محمد حسن عسکری، ڈاکٹر جمیل جالبی، ڈاکٹر سید عبد اللہ تے ڈاکٹر عابد علی عابد انہاں توں متاثر نظر آندے نیں۔

## ہور دیکھو
* ٹی۔ایس ایلیٹ دے تنقیدی نظریات
* نوبل ادب انعام
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

 
## حوالے

## بارلے جوڑ

## 

گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:1965 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں
گٹھ:امریدی ادبی نقاد
گٹھ:امریدی نوبل انعام یافتہ
گٹھ:امریکی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:انگریز شاعر
گٹھ:انگلیکانیت قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی شاعر
گٹھ:برطانوی نوبل انعام یافتہ
گٹھ:برطانوی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ویہویں صدی دے امریکی شعرا
گٹھ:ویہویں صدی دے انگریز شعراء
گٹھ:ویہویں صدی دے برطانوی شاعر
گٹھ:ویہویں صدی دے برطانوی مصنفین
گٹھ:ویہویں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:سینٹ لوئس، مسوری دے مصنفین
گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی
گٹھ:مرٹن کالج، اوکسفورڈ دے فضلا
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
والٹر روڈلف ہیس

**والٹر روڈلف ہیس** (17 مارچ 1881 - 12 اگست 1973) اک سوئس ڈاکٹر سی جنے کھوج کیتی جے دماغ کیویں اندرلے انگاں نوں چلاندا اے۔ اوہنوں 1949 وچ انٹونیو ایگاس مونیز دے نال ‌فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
انٹونیو ایگاس مونیز

**انٹونیو ایگاس مونیز** ( 29 نومبر 1874 -13 دسمبر 1955) اک پرتگالی نیورولوجی گرو سی جنے "دماغی اینجیوگرافی" تے کم کیتا۔ اوہنے پہلی واری "سائیکوسرجری" تے "لیوکوٹومی" دا ول دسیا۔ اوہنوں 1949 وچ والٹر روڈلف ہیس دے نال ‌فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونانی شخصیتاں
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہائیڈکی یوکاوا

**ہائیڈکی یوکاوا** (23 جنوری 1907- 8 ستمبر 1981) اک جپانی نظریاتی فزکس گرو سی جنے پروٹان تے نیوٹران وچکار ہون آلے  رابطے لئی میزون دے کم بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1949 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیم جیوک

**ولیم جیوک** ( 12 مئی 1895- 28 مارچ 1982) اک امریکی کیمسٹری گرو سی جنے پکے صفر تاپ تے مادے دی اچیچیاں گلاں تے کم کیتا۔ اوہنوں 1949 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جان بویڈ اور

**جان بویڈ اور** (23 ستمبر 1880-25 جون 1971) اک سکاٹش استاد، ڈاکٹر، جیون پڑھت گرو تے سیاست گرو سی جنے خوراک تے سائینسی کھوج کیتی۔ اوہنوں 1949 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
سیسل فرینک پاول

**سیسل فرینک پاول** (5 دسمبر 1903- 9 اگست 1969) اک برطانوی فزکس گرو سی جنے ایٹم دے نیوکلیس تے اوہدے اک انگ پیون بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1950 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
اٹو ڈائیلز

**اٹو ڈائیلز** ( 23 جنوری 1876- 7 مارچ 1954) اک جرمن کیمسٹری گرو سی جنے "سائیکلوایڈیشن" دے بنن ول تے کم کیتا۔ اوہنوں 1950 وچ کرت ایلڈر دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
کرت ایلڈر

**کرت ایلڈر** ( 10 جولائی 1902- 20 جون 1958) اک پولش کیمسٹری گرو سی جنے "ڈائیلز-ایلڈر" ول تے کم کیتا۔   اوہنوں 1950 وچ اٹو ڈائیلز دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فلپ شوالٹر ہینچ

**فلپ شوالٹر ہینچ** ( 28 فروری 1896-30 مارچ 1965) اک امریکی ڈاکٹر سی جنے کارٹیسون ہارمون لبیا تے روماٹائڈ آرتھرائیٹس دے علاج وچ ایہدے کم تے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1950 وچ ایڈورڈ کیلون کینڈل تے ٹیڈیوس ریشسٹائن دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ایڈورڈ کیلون کینڈل

**ایڈورڈ کیلون کینڈل** (8 مارچ 1886- 4 مئی 1972) اک امریکی کیمسٹری گرو سی جنے ایڈرینل غدود تے کم کیتا۔ اوہنوں 1950 وچ فلپ شوالٹر ہینچ تے ٹیڈیوس ریشسٹائن دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ٹیڈیوس ریشسٹائن

**ٹیڈیوس ریشسٹائن** (20 جولائی 1897-1 اگست 1996) اک سوس کیمسٹری گرو سی جنے ایڈرینل کارٹیکس دے ہارموناں تے کم کیتا تے کارٹیسون نوں وکھرا کیتا۔ اوہنوں 1950 وچ ایڈورڈ کیلون کینڈل تے فلپ شوالٹر ہینچ دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رالف بنچ

**رالف بنچ** (7 اگست 1904-9 دسمبر 1971) اک امریکی سیاسی سینسدان تے تلیم گرو سی۔ اوہنوں 1950 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ارنسٹ والٹن

**ارنسٹ والٹن** (6 اکتوبر 1903 - 25 جون 1995) اک آئرش فزکس گرو سی جنے ایٹم دے نیوکلیس نوں توڑیا۔ اوہنوں 1951 وچ جان کوککرافٹ دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
برٹرینڈ رسل

**برٹرینڈ رسل** ( 18 مئی 1872-2 فروری 1970) اک انگریز فلسفی، انسانی حقاں لئی لڑن والا تے لکھاری سی۔ اوہنوں 1950 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## جیون
برٹرینڈ رسل 18 مئی 1872 نوں ویلز برطانیہ چ اک پرانے امیر انگریز ٹبر چ جمیا۔ اودا دادا برطانیہ دا دو واری وزیراعظم ریا۔ اودے پیو دا نان جان رسل سی تے ماں دا ناں کیتھرین لویزا سی۔ فرینک تے رچرڈ رسل دے دو پعرا سن۔ اودی ماں اودے جمن نال ای مر گئی سی۔ اودا پیو 1876 چ برونکائٹس ہتھوں مر گیا سی۔ اوہ فیر دادے کول ٹر گیا پر اوہ وی 1876 چ مر گیا۔ بچپن تے جوانی رسل نیں دادی نال گزاری۔ رسل پہلے عمرے اکلاپے دا ماریا ریا تے۔ اودے بولان چ مزہب سیکس تے میتھمیٹکس نال اودا گوڑا ساک ریا تے ہور میتھمیٹکس سکھن دا شوک ای اوناں خودکشی توں بچاندا ریا۔ اودی پڑھائی کعر تے ای ہوئی تے اودے پعرا فرینک نے اونوں اقلیدس نال ملایا جینے اودے جیون نوں پلٹ کے رکھ دتا۔ شیلی دے شاعری تے سوچاں توں وی رسل چوکھا سارا متاثر سی۔

1890 چ اونے ٹرینیٹی کالج کیمبرج چ راخلہ لیا۔ ایتھے اوہ ایلفریڈ وائیٹہیڈ دے نیڑے آیاتے میتھمیٹکس تے فلاسفی چ اگے ودیا۔

13 دسمبر 1894 نوں اونے ایلس نال ویاہ کرلیا پر 1901 اونے سوچیا جے ہن اے پیار مک گیا اے۔ پر طلاق کتے 1921 چ جا کے ہوئی پر ایس چر چ اودے ہور وی زنانیاں نال ساک رۓ۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:فلاسفی
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ایڈون میکملن

**ایڈون میکملن** (18 ستمبر 1907 - 7 ستمبر 1997) اک آئرش کیمسٹری گرو سی جنے پہلی واری مصنوعی کیمیائی عنصر بنایا۔ اوہنوں 1951 وچ گلین سیبورگ دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گلین سیبورگ

**گلین سیبورگ** (19 اپریل 1912- 25 فروری 1999) اک امریکی سینسدان سی جنے پہلی واری مصنوعی کیمیائی عنصر کھوجے۔  اوہنوں 1951 وچ ایڈون میکملن دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
میکس تھائلر

**میکس تھائلر** ( 30 جنوری 1899 - 11 اگست 1972) اک دکھنی افریقی-امریکی وائرالوجی گرو سی جنے پیلے تاپ دی دوائی بنائی۔ اوہنوں 1951 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پار لاگرکوسٹ

**پار لاگرکوسٹ** ( 23 مئی 1891 -11 جولائی 1974) اک سویڈش لکھاری سی جنے بہت ودیا نظماں، ڈرامے، ناول، کعانیاں تے مضمون لکھے۔  اوہنوں 1951 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لیون جوو

**لیون جوو** ( 1 جولائی 1879 -28 اپریل 1954) اک فرانسیسی تاجر سی جنے دوجی وڈی لڑائی دی مخالفت کیتی تے نازی جرمنی نوں یورپ دے امن لئی برا خیال کیتا۔ اوہنوں 1951 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
فیلکس بلوخ

**فیلکس بلوخ** ( 23 اکتوبر 1905 -10 ستمبر 1983 ) اک سوس فزکس گرو سی جنے نیوکلیئر میگنیٹک ریزونینس (این ایم آر) تے کم کیتا۔ اوہنوں 1952 وچ ایڈورڈ ملز پرسل دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
وچکارلا ایشیا

{| class="sortable wikitable"

وچکارلا ایشیا ، لہندے پاسے کیسپیئن سمندر توں لے کے چڑھدے پاسے چین تک اُبھے پاسے روس دیاں لموچی سرحداں توں لمے پاسے پاکستان دے اُبھے پہاڑی علاقیاں تے براعظم ایشیا دا اک خِطہ ہے ۔ ایہنوں اندرلا ایشیا وی آکھیا جاندا ہے ۔ کیوں کہ ایہہ علاقا براعظم ، ایشیا دا اندرلا علاقہ ہے ۔ تریخی طور تے وچکارلا اشیا دا پکھی واس قبیلیاں تے مشتمل ہے ۔ شاہراہ ریشم نال ایہدا گہرا تعلق رہیا ہے  اَتے اس پاروں یورپ ، لہندے ایشیا ، لمے ایشیا تے چڑھدے ایشیا وچکار خیالات اتے نظریات ، لوکاں اَتے شیواں دی نقل و حمل وچ ایس شاہراہ نے بڑا کم کیتا۔
جدید پیرائے وچ وچکارلے ایشیا ، سابق سویت یونین توں آزاد ہوݨ آلے پنج مسلم مُلکاں ، قازقستان ، کرغیزستان ، تاجکستان ، ترکمانستان ، ازبکستان اتے افغانستان ، اُبھا چڑھدا ایران ، چین دے لہندے علاقے چڑھدا ترکستان ، منگولیا ، اُبھا پاکستان ، لموچی لہندے چین دے علاقے تبت تے گانسو ، اندرلا منگولیا اَتے سائبیریا دے لمے پاسے دے حصے وی وچکارلے ایشیا وچ شامل کیتے جا سکدے نیں۔ 

وچکارلا ایشیا بہت سارے ترک لوکاں تے قبیلیاں دا وطن وی ہے۔ جیہناں وچ ازبک ، قازق ، کرغیز ، ترکمان اَتے ایغور شامل نیں ۔ ایسے لئی وچکارلے ایشیا نوں ترکستان وی کہیا جاندا ہے ۔

## [[ناں]]

وچکارلے ایشیا دا جگ دا علیحدا علاقہ ہوݨ دا نظریا 1843ء وچ الیگزینڈر وان ہمبولڈٹ نے متعارف کروایا سی ۔ وچکارلے ایشیا دیاں سرحداں دیاں کئی تعریفاں نیں ۔ بہت ساریاں کتاباں ایس علاقے دی ترکستان دے طور تے نشاندہی کر دیاں نیں ۔ جیہڑا ایس علاقے دا جوزف سٹالن دے عہد توں پہلے تک ناں سی ۔

## ہور ویکھو
* **ایشیا دے خطے**
# چڑھدا ایشیا
# لہندا ایشیا
# اُبھا ایشیا
# لما ایشیا
# وچکارلا ایشیا
# لموچی چڑھدا ایشیا

 
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:خطے
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ترکستان
گٹھ:وچکار ایشیا
مغلستان

مغلستان وسطی ایشیا دا اک تریخی جغرافیائی خطہ اے جہڑا اج دے قازقستان ، کرغیزستان تے چڑھدے ترکستان دے کجھ حصےآں تے مشتمل اے ۔ اس علاقے چ 14ویں صدی عیسوی دے ادھ توں 17ویں صدی دے اخیر تک اک آزاد خانان قائم رہی ۔ 

## ناں

مغلستان دا مطلب مغلاں یعنی منگولاں دی سرزمین اے (مغل فارسی چ منگول لئی ورتئی جاندا اے ) جہڑا ترک منگولاں (مغلاں) دی چڑھدی شاخ دی خانان چغتائی دی ایتھے حکومت دی وجہ توں اے ۔ 

جدوں منگولاں نے 13ویں صدی عیسوی ج [روس]] تے ایشیاء دے زیادہ تر علاقے نوں فتح کر لئیا تے فیر اوہ اینہاں علاقےاں جداں چین تے ایران چ اک اقلیت دی شکل چ وس گئے ۔ اس دے نتیجے چ منگولاں نے مقامی ثقافت اپنا لئی ۔ جداں ایران چ ایل خانی سلطنت دے منگول خاناں نے ادھی صدی توں وی گھٹ چر دے بعد اسلام قبول کر لئیا ۔

## تریخ

## جغرافیہ

## ہور ویکھو

* خانان چغتائی

* ایل خانی سلطنت

* مغل

* مغلیہ سلطنت

* تیموری سلطنت

* چنگیز خان

* امیر تیمور

* بابر

* باتو خان

## نوٹ

1۔ لاچ ، ڈونلڈ ایف ۔؛ وان کلے ۔ ایڈوین جے ۔(1994ء) ، ایشیا يورپ دے بنان چ، شکاگو : شکاگو یونیورسٹی پریس ، جلد 3 ۔

## حوالے

* ایس فریڈریک سٹار، ژنجیانگ:چین دک مسلم سرحدی علاقہ (2004ء) صفحہ 46 توں 48 ۔

* ملوارڈ ، جیمز اے ۔ یوریشیائی کراس روڈ:ژنجیانگ دی تریخ۔ نیویارک:کولمبیا یونیورسٹی پریس (2007ء) ۔

* مرزا محمد حیدر ، تریخ راشدی:وسطی ایشیا دے مغلاں دی تریخ ۔
اشانتی

اشانتی یاں اشانتے ، گھانا دے اشانتی علاقہ دا وڈا نسلی گروہ اے ۔ اشانتی لوک فانٹے بولی نال ملدی جلدی اکان بولیاں دی توی بولی بولدے نیں ۔ 

یورپی سامراجیاں توں پہلے اشانتی لوکاں نے لہندے افریقہ چ وڈی تے بااثر سلطنت قائم کیتی ۔ اشانتی بعد چ طاقتور اشانتی وفاق یاں اشانتیمان چ تبدیل ہوگئی تے علاقے چ سبتوں بااثر ہو گئی ۔ 

## جغرافیہ

گھانا جغرافیائی لحاظ نال بوہت متنوع علاقہ اے ، ایتھے ساحل سمندر ، پہاڑ ، جنگل ، گھاہ دے میدان ، سرسبز زراعت دے علاقے تے صحراء ورگے علاقے موجود نیں ۔ اشانتی لوک اج دے گھانا دے گھبلے علاقے چ سمندر دے ساحل توں 100 کلومیٹر دور آباد ہوئے ۔ ایہہ علاقہ گھنے جنگلاں تے زرخیز تے کجھ حد تک پہاڑی اے ۔ ایتھے دو موسم نیں : برسات دا موسم (اپریل توں نومبر) تے خشک موسم (دسمبر توں مارچ) ۔ ایتھے کئی ندیاں نیں ۔

اج کل اشانتی لوکاں دی آبادی 70 لکھ دے نیڑے اے جہڑی {[گھانا]] دی کل آبادی دا 30 فیصد اے ۔ 

## تریخ

**اشانتی بادشاہت**

اشانتی بادشاہت اک باجگزار ریاست توں شروع ہو کے اک مرکزی موروثی بادشاہت چ بن گئی ۔ اویوکو قبیلے دے سردار تے فوجی آگو اوسیئ ٹوٹو نے اشانتی بادشاہت دی بنیاد 1670ء چ رکھی ۔ اس نے دوجے قیبلےآں دے سرداراں دی حمایت حاصل کیتی تے کوسامی نوں اپنے مرکزی علاقے دف طور تے ورتدے ہوئے اس نے ارد گرد دیاں آکان ریاستاں نوں مطیع کر لئیا ۔

## یورپی سامراجیت

اشانتیاں نے یورپیاں ، خاص طور تے برطانیہ دیاں اینہاں نوں اپنی رعیت بنان دیاں کوششاں دی بھرپور مزاحمت کیتی ۔ اشانتی لوکاں نے علاقے چ برطانوی اثر گھٹان لئی ڈچاں نال اتحاد کیتا ۔

گٹھ:لوک
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
نووگور سیورسک راجواڑا

نووگورد سیورسک راجواڑا ، قرون وسطی دا اک روسی راجواڑا سی ، جس دا مرکز اج دے روس دا شہر نووگورد سیورسکی سی ۔ ایہہ راجواڑا چرنیگوف راجواڑا نال جڑئیا سی ۔ نویں تحقیق موجب ایہہ تقریبا 1139ء چ قائم ہوئیا سی ۔ 1185ء چ کیویائی روس دی پولووتسی دے خلاف اکوڈی مہم شہزادے ایگور دی شکست تے مکی ۔ اس راجواڑے تے روس تے منگول جملے دے بعد بریانسک راجواڑا نے مل مار لئیا تے جدوں طلائی اردو سلطنت دی طاقت زوال پزير ہوئی تے لتھوانیا نے اس تے قبضہ کر لئیا ۔ 15ویں صدی عیسوی چ ایہہ  راجواڑا ماسکو دے وڈے شہزادے وسیلی دوم توں نسے ،  موژائیسک دے شہزادے ایوان نوں دے دتا گئیا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
آرچر مارٹن

**آرچر مارٹن** ( 1 مارچ 1910 -28 جولائی 2002 ) اک برطانوی کیمسٹری گرو سی جنے پارٹیشن کرومیٹوگریفی تے کم کیتا۔ اوہنوں 1952 وچ رچرڈ سنج دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
وولوف بادشاہت

**سلطنت وولوف** (Wollof Empire) (فرانسیسی: Diolof یا Djolof) اک مغربی افریقی ریاست سی جو 1360 تو‏ں 1890 تک وچ سینیگال دے کچھ حصےآں اُتے قائم سی

وولوف بادشاہت یاں جولوف بادشاہت لہندے افریقہ دی اک ریا ست سی ، جس نے سینیگال تے گیمبا دے کجھ حصےآں تے 1360ء توں 1890ء تک حکومت کیتی ۔ 

## ابتداء

وولوف لوکاں دے روایتی شواہد دے مطابق ریاست دا بانی ندئیادئیانے ندئیایۓ سی جہڑا 13ويں صدی عیسوی چ ہوئیا سی ۔ سلطنت دی بنیاد کئی نکیاں ریاستاں دے رضاکارانہ ملاپ نال شروع ہوئی جسدی شروعات اتلے چ ریاست وآلو نے کیتی ۔ سلطنت دی اساری توں کجھ چر پہلے وآلو پنڈاں چ ونڈی گئی سی جنہاں تے راجے حکومت کردے سن ۔

گٹھ:1350ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1549ء د‏‏ی افریقہ وچ تحلیلات
گٹھ:افریقا دے سابقہ ملک
گٹھ:افریقا وچ چودہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقا د‏‏ی سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:افریقہ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں
گٹھ:تریخ سینیگال
گٹھ:فرانسیسی مغربی افریقہ
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی افریقی ریاستاں
گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1549ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
فرینسواس مائرس

**فرینسواس مائرس** ( 11 اکتوبر 1885 - 1 ستمبر 1970 ) اک فرانسیسی لکھاری سی۔ اوہنوں 1952 وچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سلمان واکسمان

**سلمان واکسمان** (22 جولائی 1888 - 16 اگست 1973 ) اک یوکرانین-امریکی بائیو کیمسٹری گرو ، ایجاد کرنا آلا تے مائکروبیالوجی گرو سی۔ او رٹگرز یونیورسٹی وچ پروفیسر سی۔ اوہنے 20 توں اتے انٹی بایوٹک دوائیاں بنایاں۔ اوہنے پہلی واری سٹریپٹومائیسن اینٹی بایوٹک بنائی جیہڑی ٹی بی دا علاج کردی اے۔ اوہنوں 1952 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:مائکروبیالوجی
ذاکر نائیک

ذاکر نائیک اسلام دے پرچارک تے لکھاری نیں اوہ بمبئی ہندستان دے رہن والے نیں۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
البرٹ شویتزر

**البرٹ شویتزر** (14 جنوری 1875 - 4 ستمبر 1965) اک جرمن-فرانسیسی مت گرو، موسیقی گرو، فلسفی، ڈاکٹر تے میڈیکل مشنری سی۔ اوہنوں 1952 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
فرتس زرنائیک

**فرتس زرنائیک** (16 جولائی 1888 - 10 مارچ 1966) اک جرمن فزکس گرو سی جنے فیز کنٹراسٹ مائکروسکوپ بنائی جنوں ولگن دے اندرلے وکھالے نوں ویکھن لئی ورتیا جاندا اے۔ اوہنوں 1953 وچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ہرمن شتاؤڈنگر

**ہرمن شتاؤڈنگر** ( 23 مارچ 1881 - 8 ستمبر 1995) اک جرمن کیمسٹری گرو سی جنے پولیمر  جئے وڈے مالیکیول بارے کھوج کیتی  ۔ اوہنے کیٹین وی لبی۔ اوہنوں 1953 وچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہاںز ایڈولف کربز

**ہاںز ایڈولف کربز** (25 اگست 1900 -8 ستمبر 1965) اک جرمن ڈاکٹر تے بائیو کیمسٹری گرو سی جو یوریا چکر تے سٹرک ایسڈ چکر جنوں کربز چکر وی آکھدے نیں، بارے مشہور ہویا۔ کربز چکر ولگن دے اندر توانائی بنان آلے کیمیائی ری اکشناں بارے دسدا اے۔ اوہنوں 1953 وچ فرٹز ایلبرٹ لپمین دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرٹز ایلبرٹ لپمین

**فرٹز ایلبرٹ لپمین** (12 جون 1899 -24 جولائی 1986) اک جرمن امریکی بائیو کیمسٹری گرو سی جنے 1945 وچ کواینزائم اے کھوجیا۔ اوہنوں 1953 وچ ہاںز ایڈولف کربز دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جارج مارشل

**جارج مارشل** ( 31 دسمبر 1880 - 16 اکتوبر 1959 ) اک امریکی فوجی سی جنے تباء ہوۓ یورپ لئی مارشل پلان ٹوریا۔ اوہنوں 1953 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
میکس بورن

**میکس بورن** ( 11 دسمبر 1882 -5 جنوری 1970) اک جرمن-برطانوی فزکس گرو تے میتھمیٹکس گرو سی جنے کوانٹم مکینکس، سالڈ سٹیٹ فزکس تے آپٹکس تے کم کیتا۔ اوہنے ویو فنکشن دی سٹیٹسٹکس دی کھوج کیتی۔ اوہنوں 1954 وچ والتھر بوتھے دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
والتھر بوتھے

**والتھر بوتھے** (8 جنوری 1891 -8 فروری 1957) اک جرمن نیوکلیائی فزکس گرو  سی جنے "کوانسیڈینس سرکٹ" بنایا۔ اوہنوں 1954 وچ میکس بورن دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
لینس پالنگ

**لینس پالنگ** (28 فروری 1901 -19 اگست 1994) اک امریکی کیمسٹری گرو، بائیو کیمسٹری گرو، امن کاما، لکھاری تے تلیم گرو سی۔ او 20سویں صدی دا منا ہویا سینس گرو سی۔ او قوانٹم کیمسٹری تے مالیکیولر جیون پڑھت دا مڈھ رکھن آلیاں چوں سی۔ اوہنوں 1954 وچ کیمسٹری تے 1962 وچ امن دا نوبل انعام دتا گیا (ہور لوکاں وچ جناں نے دو نوبل انعام لئے، میری کیوری، جان بردین تے فریڈرک سینگر شامل نیں) ۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
جان فرینکلن اینڈرز

**جان فرینکلن اینڈرز** ( 10 فروری 1897 -8 ستمبر 1985) اک امریکی بائیو میڈیکل سینس گرو سی۔ اوہنوں اج کل دی نوی ویکسین دا ابا منیا جاندا اے۔ اوہنے پولیو تے خسرہ دی ویکسین تے کم کیتا۔ اوہنوں 1954 وچ فریڈرک چیپمین روبنز تے تھامس ہکل ولر دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:مائکروبیالوجی
فریڈرک چیپمین روبنز

**فریڈرک چیپمین روبنز** ( 25 اگست 1916 -4 اگست 2003) اک امریکی کاکیاں دا گرو تے وائرولوجی گرو سی۔ اوہنے پولیو وائرس نوں الگ کرن تے وادا کرن تے کم کیتا۔ اوہنوں 1954 وچ جان فرینکلن اینڈرز تے تھامس ہکل ولر دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:مائکروبیالوجی
ولیس لیمب

**ولیس لیمب** (12 جولائی 1913 -15 مئی 2008) اک امریکی فزکس گرو سی جنے ہائیڈروجن سپیکٹرم تے کم کیتا۔ اوہنے الیکٹران دی الیکٹرو مقناطیسی خاصیتاں تے کم کیتا۔ اوہنوں 1955 وچ پولیکارپ کش دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک