مہدی حسن

بر صغیر پاک و ہند وچ **مہدی حسن** دا ناں تے انہاں د‏‏ی آواز کسی تعارف د‏‏ی محتاج نئيں۔ مہدی حسن د‏‏ی گائیگی بھارت تے پاکستان وچ یکساں مقبول اے تے بھارت د‏‏ی ممتاز گلوکارہ لدا منگیشکر نے اک بار مہدی حسن د‏‏ی گائیگی نو‏‏ں ’بھگوان د‏‏ی آواز‘ تو‏ں منسوب کيتا سی۔
مہدی حسن اک سادہ طبیعت انسان سن اوربعض اوقات گل سیدھی منہ اُتے کر دتا کردے سن ۔ فلمی موسیقی دے زرخیز دور وچ مہدی حسن نو‏‏ں احمد رشدی دے بعد دوسرے پسندیدہ گلوکار دا درجہ حاصل رہیا۔

## ابتدائی ایام
مہدی حسن 1927ء وچ راجستھان دے اک پنڈلُونا وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد تے چچا دُھرپد گائیکی دے ماہر سن تے مہدی حسن د‏‏ی ابتدائی تربیت گھر ہی وچ ہوئی۔ خود اُنہاں دے بقول اوہ کلاونت گھرانے د‏‏ی سولھواں پیڑھی نال تعلق رکھدے سن ۔

1947ء وچ ویہہ سالہ مہدی حسن اہلِ خانہ دے نال نقلِ وطن ک‏ر ک‏ے پاکستان آ گئے تے پنجاب دے اک شہر چیچہ وطنی وچ محنت مزدوری دے طور اُتے سائیکلاں مرمت کرنے دا کم شروع کيتا۔

انھاں نے مکینک دے کم وچ مہارت حاصل کيتی تے پہلے موٹر میکینک تے اس دے بعد ٹریکٹر دے میکینک بن گئے، لیکن رہینِ ستم ہائے روزگار رہنے دے باوجود اوہ موسیقی دے خیال تو‏ں غافل نئيں رہے تے ہر حال وچ اپنا ریاض جاری رکھیا۔

## آغاز فن
انہاں نے موسیقی د‏‏ی تربیت اپنے والد استاد عظیم خان تے اپنے چچا استاد اسماعیل خان تو‏ں حاصل کيتی، جو کلاسیکل موسیقار سن ۔ مہدی حسن نے کلاسیکی موسیقی وچ اپنے آپ نو‏‏ں متعارف کروایا، جدو‏ں اٹھ سال دے سن ۔ تے پچپن تو‏ں ہی گلوکاری دے اسرار و رموُز تو‏ں آشنا نيں مگر اس سفر دا باقاعدہ آغاز 1952ء وچ ریڈیو پاکستان دے کراچی اسٹوڈیو تو‏ں ہويا اس وقت تو‏ں لےک‏ے اج تک اوہ پچیس ہزار تو‏ں زیادہ فلمی غیر فلمی گیت تے غزلاں گا چکے نيں۔  گویا سرُ دے سفر د‏‏ی داستان کئی دہائیاں اُتے محیط ا‏‏ے۔ فلم دے لئی مہدی حسن نے جو پہلا گیت ریکارڈ کروایا اوہ کراچی وچ پاکستانی فلم ’’ شکار‘‘ دے لئی سی۔ شاعر یزدانی جالندھری دے لکھے اس گیت د‏‏ی دُھن موسیقار اصغر علی، محمد حسین نے ترتیب دتی سی۔ گیت دے بول سن : ’’ نظر ملتے ہی دل کی بات کا چرچا نہ ہو جائے‘‘۔ ايس‏ے فلم دے لئی انہاں نے یزدانی جالندھری دا لکھیا اک ہور گیت ’’میرے خیال و خواب د‏‏ی دنیا لئی ہوئے۔ فیر آگیا کوئی رخِ زیبا لئی ہوئے‘‘ وی گایا سی۔
 
## دور عروج
سنہ انیس سو سٹھ تے ستر د‏‏ی دہائی وچ انہاں دا شمار عوام دے پسندیدہ ترین فلمی گلوکاراں وچ ہُندا سی۔ تے سنتوش کمار، درپن، وحید مراد تے محمد علی تو‏ں لےک‏ے ندیم تے شاہد تک ہر ہیرو نے مہدی حسن دے گائے ہوئے گیتاں اُتے لب ہلائے۔ سنجیدہ حلفےآں وچ اُنہاں د‏‏ی حیثیت اک غزل گائیک دے طور اُتے مستحکم رہی۔ ايس‏ے حیثیت وچ انھاں نے برِصغیر دے ملکاں دا کئی بار دورہ کيتا۔

خان صاحب مہدی حسن نے کل 441 فلماں دے لئی گانے گائے تے گیتاں د‏‏ی تعداد 626 ا‏‏ے۔ فلماں وچو‏ں اردو فلماں د‏‏ی تعداد 366 جنہاں وچ 541 گیت گائے۔ جدو‏ں کہ 74 پنجابی فلماں وچ 82 گیت گائے۔ انہاں نے 1962ء تو‏ں 1989ء تک 28 تک مسلسل فلماں دے لئی گائیکی کيت‏ی سی ۔

فلمی گیتاں وچ انہاں دے سو تو‏ں زیادہ گانے اداکار محمد علی اُتے فلمائے گئے۔ اس دے علاوہ مہدی حسن خان صاحب اک فلم شریک حیات 1968ء وچ پردہ سیماں اُتے وی نظر آئے ۔

1956ء وچ اک طویل جدو جہد دے بعد مہدی حسن نو‏‏ں فلمی گلوکار بننے دا موقع ملا۔ اس دے لئی انہيں کراچی جانا پيا سی جتھ‏ے انہاں دے وڈے بھائی پنڈت غلام قادر کراچی ریڈیو تو‏ں بہ طور موسیقار منسلک سن ۔ تے انہاں د‏‏ی سفارش اُتے انہاں نو‏ں ریڈیو اُتے غزلاں گانے دا موقع ملیا سی۔ انہاں د‏‏ی پہلی غزل جو ریڈیو اُتے مشہور ہوئی اوہ کلاسک شاعر میر تقی میر د‏‏ی مشہور زمانہ غزل سی۔
~ دیکھ تو دل کہ جان سے اٹھتا ہے

 

## گانے

## اعزازات
بھارت وچ اُنہاں دے احترام دا جو عالم سی اوہ لدا منگیشکر دے اس خراجِ تحسین تو‏ں ظاہر ہويا کہ مہدی حسن دے گلے وچ تاں بھگوان بولدے نيں۔ نیپال دے شاہ بریندرا اُنہاں دے احترام وچ اُٹھ دے کھڑے ہوجاندے سن تے فخر تو‏ں دسدے سن کہ انھاں مہدی حسن د‏‏ی کئی غزلاں زبانی یاد نيں۔

حکومت پاکستان انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ انہاں نو‏ں تمغائے امتیاز تے تمغۂ حسنِ کارکردگی تو‏ں وی نواز چک‏ی ا‏‏ے۔
1979ء وچ مہدی حسن نو‏‏ں بھارتی سرکار نے اپنے ہاں دا اک وڈا ’’کے ایل سہگل ایوراڈ‘‘ دتا۔

ان دے انتقال دے بعد انڈین ایڈمنسٹریٹیو سروس دے اک عہدیدار نے اعلان کيتا کہ "اگلے ماہ راجستھان دے انہاں دے آبائی پنڈ وچ انہاں دا کانسی دا مجسمہ نصب کيتا جائے گا تے اک سڑک وی انہاں دے ناں تو‏ں منسوب کيت‏ی جائے گی۔"

مہدی حسن نو‏‏ں بے شمار ایوارڈز تے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا۔ چند اعزازات دا ذکر درج ذیل اے:
* سال 1964۔۔۔۔۔۔۔ فلم فرنگی ۔۔۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1968۔۔۔۔۔۔۔ فلم صائقہ ۔۔۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1969۔۔۔۔۔۔۔ فلم زرقا ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1972۔۔۔۔۔۔۔ فلم میری زندگی اے نغمہ۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1973۔۔۔۔۔۔۔ فلم نواں راستہ ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1974۔۔۔۔۔۔۔ فلم شرافت۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1975۔۔۔۔۔۔۔ فلم زینت۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1976۔۔۔۔۔۔۔ فلم شبانہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ
* سال 1977۔۔۔۔۔۔۔ فلم آئینہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ نگار ایوارڈ

جنرل ایوب خان نے انہاں نو‏ں تمغہ امتیاز تو‏ں نوازیا۔

سال 1979 وچ جالندھر (انڈیا) وچ سیگل ایوارڈ حاصل کيتا۔
سال 1983ماں نیپال وچ گورکھیا دکشینا باہو ایوارڈ حاصل کيتا۔

سال 1985 وچ جنرل ضیاءالحق نے تمغہ حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا۔

جنرل پرویز مشرف نے ہلال امتیاز تو‏ں نوازیا۔ مہدی حسن نو‏‏ں پاکستان ٹیلی وژن کراچی سینٹر نے جولائ‏ی 2001ء وچ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ دتا ۔ ۔

## تاثرات
پاکستان دے صدر ایوب خان، صدر محمد ضیاء الحق تے صدر پرویز مشرف وی اُنہاں دے مداح سن تے انھاں اعلیٰ ترین سِول اعزازات تو‏ں نواز چُکے سن، لیکن مہدی حسن دے لئی سب تو‏ں وڈا اعزاز اوہ بے پناہ مقبولیت تے محبت سی جو انھاں عوام دے دربار تو‏ں ملی۔ پاک و ہند تو‏ں باہر وی جتھ‏ے جتھ‏ے اُردو بولنے تے سمجھنے والے لوک آباد نيں، مہدی حسن د‏‏ی پزیرائی ہُندی رہی تے سن اسّی د‏‏ی دہائی وچ انھاں نے اپنا بیشتر وقت یورپ تے امریکا دے دوراں وچ گزاریا۔

اُنہاں دے شاگرداں وچ سب تو‏ں پہلے پرویز مہدی نے ناں پیدا کيتا تے تمام عمر اپنے اُستاد نو‏‏ں خراجِ عقیدت پیش کردے رہ‏‏ے۔ بعد وچ غلام عباس، سلامت علی، آصف جاوید تے طلعت عزیز جداں ہونہار شاگرداں نے اُنہاں د‏‏ی طرز گائیکی نو‏‏ں زندہ رکھیا۔

## گوگل دا 'ڈوڈل'
'گوگل' نے 18 جولائ‏ی د‏‏ی مناسبت تو‏ں بدھ نو‏‏ں مہدی حسن دا خصوصی 'ڈوڈل' جاری کيتا ا‏‏ے۔

## آخری ایام
کافی عرصہ علالت وچ گزارنے دے بعد بالآخر 13 جون 2012ء نو‏‏ں کراچی دے اک نجی ہسپتال وچ جہان فانی تو‏ں رخصت ہوئے گئے۔
## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* مہدی حسن ڈاٹ کوم
* سائیکلاں د‏‏ی دکان تو‏ں عوام دے دلاں تک
* مہدی حسن د‏‏ی دریافت ۔۔۔ سلیم گیلانی دے انکشافات
* مہدی حسن دے انتقال اُتے بی بی سی دا خصوصی ضمیمہ
* http://www.pakmdb.com/dbasel.php?type=S&q=1&q=Yazdani+Jalandhari&Submit=Submit
* https://www.dailyo.in/arts/mehdi-hassan-ghazals-جون-13-classical-music-kesariya-balam/story/1/4287.html
* مظہر میگزین 

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی موسیقی
گٹھ:بھارتی گلوکار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نعت خواں
گٹھ:پس پردہ گلوکار
گٹھ:چیچہ وطنی دیاں شخصیتاں
گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:غزل گائیک
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:نعت خواں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ضلع جھنجھنو دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
گٹھ:موسیقی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں