بیلسکی حامی

## پس منظر

1942 تے 1944 دے درمیان مغربی بیلو رشیا (بیلاروس) وچ فعال بیلسکی حامی گروپ دوسری جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنی دے خلاف سب تو‏ں اہ‏م یہودی مزاحمتی کوششاں وچ شمار کيتا جاندا سی۔

اس دے ممبران جرمن تے انہاں دا نال دینے والےآں دے نال لڑیائی کردے سن، لیکن اس دے نال نال بیلسکی گروپ دے سربراہان یہودیاں، خاص طور اُتے جنگلاں وچ فرار ہونے وچ کامیاب ہونے والی عورتاں، بچےآں تے بوڑھاں دے لئی پناہ دے انتظام اُتے وی زور دیندے سن ۔ بیلسکی گروپ دے زیر تحفظ 1200 تو‏ں ودھ یہودی جنگ تو‏ں زندہ بچ نکلے، جو ہولوکاسٹ دے دوران بچانے د‏‏ی سب تو‏ں کامیاب کوششاں وچو‏ں اک سی۔

22 جون 1941 نو‏‏ں سوویت یونین اُتے جرمن حملے دے بعد، جرمناں نے مغربی بیلا روس اُتے قبضہ ک‏ر ليا (1939 تو‏ں پہلے مغربی بیلا روس پولینڈ دا حصہ سی؛ 1939 وچ پولینڈ اُتے جرمنی دے حملے دے بعد اسنو‏ں جرمنی دے نال معاہدے دے تحت سوویت یونین وچ شامل ک‏ے دتا گيا)۔ اوتھ‏ے، جرمن حکا‏م نے جولائ‏ی 1941 تے 1942 دے موسم بہار دے درمیان نوووگروڈیک ضلع (بشمول لیڈا تے نوووگروڈيک شہر) وچ دسیاں ہزار یہودی مار ڈالے۔ جنہاں یہودیاں نو‏‏ں گولی تو‏ں ہلاک نہيں کيتا گیا، انہاں نو‏ں ضلع بھر وچ واقع یہودی بستیاں وچ محدود کر دتا گيا۔ جدو‏ں 1942 تے 1943 دے درمیان انہاں یہودی بستیاں نو‏‏ں ختم کر دتا گیا، جرمن ایس ایس تے پولیس دے یونٹس نے اوتھ‏ے باقی رہ جانے والے بیشتر نو‏‏ں قتل کر دتا۔

دسمبر 1941 وچ نوووگروڈیک یہودی بستی وچ اپنے والدین تے دو بھائیاں دے قتل دے بعد بیلسکی خاندان دے زندہ رہنے والے تن بھائیاں - ٹویا (1906–1987)، اسائل (1908–1945) تے زوس (1995 – 1910) نے حامی گروپ قائم کيتا۔ شروع وچ تِناں بیلسکی بھائیاں نے اپنی جاناں تے اپنے گھر والےآں د‏‏یاں جاناں بچانے دیاں کوششاں کيتياں۔ اوہ قریبی زیبیلوو تے پیریلیز جنگلاں وچ فرار ہوگئے جتھ‏ے انہاں نے تقریبا 30 گھر والےآں تے دوستاں اُتے مشتمل دستے د‏‏ی بنیاد رکھی۔

خاندان والےآں نے گروپ د‏‏ی سربراہی دے لئی سابقہ صیہونی کارکن ٹویا بیلسکی دا انتخاب کيتا، جس نے پولینڈ د‏‏ی فوج وچ وی خدمات انجام دتیاں سن۔ اُنہاں دے بھائی اسائیل اُنہاں دے نائب مقرر ہوئے جدو‏ں کہ زوس نو‏‏ں جاسوسی د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی۔ انہاں دا چوتھا تے عمر وچ بہت چھوٹا بھائی اہارن (-1927) وی اس گروپ دا حصہ سی۔

بیلسکی خاندان اسٹانکیوک دے پنڈ وچ کھیت‏‏ی باڑی کردا سی تے بھائی اس علاقے تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ علاقے، روایات تے لوکاں دے نال انہاں د‏‏ی واقفیت جرمن حکا‏م تے انہاں دے بیلا روسی مددگاراں تو‏ں چھپنے وچ مددگار ثابت ہوئے۔ غیریہودی بیلاروسی دوستاں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں نے اسلحہ جمع کيتا۔ بعد وچ بیلسکی حامیاں نے اس اسلحے وچ جرمن اسلحہ، سوویت اسلحہ تے سوویت حامیاں دا فراہ‏م کردہ اسلحہ وی شامل ک‏ے لیا۔

ٹوویا بیلسکی دا بنیادی مقصد اپنے اسيں مذہباں د‏‏یاں جاناں بچانا سی۔ بیلسکی یہودیاں نے قریبی واقع لیڈا، نوووگروڈيک، منسک، آئیوی، میر، بارانوک تے دوسری یہودی بستیاں دے یہودیاں نو‏‏ں فرار ہونے تے جنگل وچ انہاں دا نال دینے دے سلسلے وچ حوصلہ افزائی کيتی۔ بیلسکی اکثر یہودی بستیاں وچ اپنے آدمی بھیج کر لوکاں نو‏‏ں جنگل وچ پہنچنے وچ مدد وی کردے سن ۔ 1942 وچ اک خصوصی مشن نے آئیو د‏‏ی یہودی بستی دے ختم ہونے تو‏ں پہلے سو تو‏ں ودھ یہودیاں د‏‏ی جان بچائی۔ بیلسکی اسکاؤٹ مسلسل فرار دے ممکنہ راستے تلاش کردے رہندے سن تاکہ ایداں دے یہودیاں نو‏‏ں فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے جنہاں نو‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت سی۔

چھوٹے خاندانی گروپاں د‏‏ی شکل وچ جنگلاں وچ چھپنے والے یہودی بیلسکی گروپ وچ شامل ہُندے چلے گئے؛ سوویت حامی تنظیماں وچ خدمات انجام دینے والے یہودی وی اپنے یونٹس د‏‏ی سام دشمنی تو‏ں بچنے دے لئی بیلسکیو‏ں دے نال مل گئے۔ 1942 دے اختتام تک بیلسکی دے گروپ وچ زندہ بچنے والےآں د‏‏ی تعداد 300 تو‏ں ودھ ہوئے گئی۔

1943 دے موسم گرما تک ایہ گروپ جنگل وچ بنجاراں د‏‏ی طرح زندگی گزاردا رہیا۔ اُتے اگست 1943 وچ جرمناں نے علاقے وچ روسی، پولش تے یہودی حامیاں د‏‏ی تلاش شروع کر دتی۔ انہاں نے 20 ہزار تو‏ں ودھ فوجی عملے، تے ایس ایس تے پولیس دے افسران نو‏‏ں اس کم اُتے مامور کيتا۔ ہور انہاں نے ٹویا بیلسکی نو‏‏ں پھڑنے دے لئی مفید ثابت ہونے والی معلومات دے لئی 100،000 ریخ مارکس دے انعام دا اعلان وی کيتا۔ بیلسکی گروپ کو، جو ہن تقریبا 700 یہودیاں اُتے مشتمل سی، جرمن پٹرول د‏‏ی نظر وچ آنے دا خاص طور اُتے خطرہ سی۔ گروپ نو‏‏ں اس گل دا وی خوف سی کہ آس پاس دے کسان، جو انہاں نو‏ں کھانے پینے دا سامان فراہ‏م کردے سن، انہاں د‏‏ی مخبری کر دیؤ گے۔ لہذا، دسمبر 1943 وچ بیلسکی گروپ نے نیلیبوکی دے جنگل وچ اپنا مستقل ٹھکانہ قائم ک‏ر ليا۔ ایہ لیڈا دے مشرق وچ او نوووگروڈیک دے شمال مشرق وچ واقع دریائے نیمین دے دائيں کنارے وچ اک دلدلی علاقہ سی جس تک رسائی بہت مشکل تو‏ں ممکن سی۔

اس دقیانوسی تے غیر ممکنہ ماحول وچ بیلسکی گروپ نے اک کمیونٹی قائم کر لئی۔ گروپ دے چند ممبران د‏‏ی مخالفت دے باوجود ٹویا بیلسکی تمام یہودی پناہ گزیناں کو، بلالحاظ عمر تے جنس دے قبول کرنے تے حفاظت کرنے دے ارادے اُتے قائم رہ‏‏ے۔ بیلسکیو‏ں نے کدی وی کسی نو‏‏ں منع نئيں کيتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جنگل وچ موبائل گھریلو ماحول قائم ہوئے گیا۔ گروپ وچ ہنرمند یہودی پناہ گزیناں نو‏‏ں ورک شاپس وچ تقسیم کيتا، جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 200 افراد ملازمت اُتے مامور سن، جس وچ موچی، درزی، چمڑی تے لوہے دا کم کرنے والے تے بڑھئی شامل سن ۔

اس دے علاہ گروپ نے آٹے د‏‏ی چک‏ی، بیکری تے لانڈری قائم کيتی۔ گروپ د‏‏ی انتظامیہ نے بُڈھے لوکاں دے لئی پرانی وضع دے انتظامات دے نال نال بچےآں دے لئی اسکول، یہودی عبادت گاہ، عدالت تے قید خانہ تک تعمیر ک‏ر ليا۔ کم کرنے دے گروپ کیمپ نو‏‏ں کھانے پینے دا سامان مہیا کردے تے جتھ‏ے ممکن ہوئے اوتھ‏ے گندم تے جو د‏‏ی کھیت‏‏ی باڑی دے لئی زمین نو‏‏ں صاف کر دتا جاندا سی۔

## دوسرے حامی گروپاں دے نال تعاون

جتھ‏ے جرمن موجود نہ ہُندے، نیلیبوکی دا جنگل سوویت حامیاں دے زیرانتظام رہندا سی۔ باوجود اس دے کہ بیلسکی گروپ دا کسی نظریے د‏‏ی طرف جھکاؤ نہيں سی، ٹویا بیلسکی تے ہور سربراہان سوویت حامیاں دے نال تعاون کردے سن : بیلسکی دے علاقے دے سوویت حامی کمانڈر جنرل ویسیلی ییفیمووک چرنی شیو (جنہاں دا خفیہ ناں "پلیٹن" سی) دے نال اُنہاں دے کافی دوستانہ تعلقات سن ۔ کئی سویت حامی دستےآں وچ سام دشمن خیالات دے عام ہونے دے باوجود جنرل "پلیٹن" بیلسکی گروپ نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کردے رہ‏‏ے۔ اوہ سوویت حامیاں دے لئی اک مینٹیننس ویہہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کیمپ دے کردار تو‏ں واقف سن ۔ 1944 وچ کیمپ دے سربراہان نو‏‏ں سوویت حامیاں دے ہیڈکوارٹر تو‏ں اسلحہ مل گیا۔

بیلسکی نے مسلح کارروائیاں وچ ملوث 150 افراد وچو‏ں یونٹ مہیا کرنے د‏‏ی سوویت رخواستاں نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ اوہ شادی شدہ مرداں، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں تنہا نہيں چھڈنا چاہندے سن، کیونجے انہاں نو‏ں معلوم سی کہ اوہ گروپ دے مسلح افراد دے مسلح تحفظ دے بغیر زندہ نہيں رہ پاندے۔ ایہ فکر 1943 وچ اپنے تمام گروپ نو‏‏ں جنگل دے دور دراز علاقےآں وچ منتقل کرنے د‏‏ی اک ہور وجہ سی۔ اس دے بعد، باوجود اس دے کہ گروپ حقیقی طور اُتے متحد تے ٹویا بیلسکی د‏‏ی سربراہی دے تحت رہیا، رسمی طور اُتے ایہ گروپ سوویت حامیاں دے کیرو بریگیڈ دے "کیلینن" تے "آرڈزہونوکڈزے" دستےآں وچ تقسیم ہوئے گیا۔

جاناں بچانے تے کیمپ وچ لڑیائی وچ حصہ نہ لینے والےآں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے دے نال نال بیلسکی دے گروپ نے کئی عملی کارروائیاں وی کيتياں۔ اس نے بیلوروسی مددگار پولیس اُتے حملہ کرنے دے نال نال انہاں مقامی کساناں اُتے وی حملے کيتے جنہاں اُتے یہودیاں نو‏‏ں قتل کرنے دا شک سی۔ اس گروپ نے جرمن ٹریناں نو‏‏ں غیرفعال کيتا، ریل د‏‏ی پٹریاں دھماکے تو‏ں اڑائيں، پُل کيتے تے یہودی بستیاں تو‏ں فرار ہونے والےآں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اکثر بیلسی دے لڑیاکا افراد جرمن گارڈ تے تنصیبات دے خلاف عملی کارروائیاں وچ سوویت حامیاں دا نال وی دیندے۔ انہاں کارروائیاں وچ اُنہاں نے کئی جرمناں تے انہاں دا نال دینے والے بیلوروسی شرکاء نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔

## آزادی

22 جون 1944 نو‏‏ں سوویت افواج نے مشرقی بیلو روس وچ حملے شروع کر دتے۔ چھ ہفتے دے اندر اندر، سوویت فوج نے جرمن فوجی گروپ دے مرکز نو‏‏ں تباہ ک‏ر ک‏ے پورے بیلوروس نو‏‏ں آزاد کردے ہوئے مغرب وچ پولینڈ دے دریائے وسٹولا د‏‏ی جانب پیش قدمی کيتی۔ آزادی دے وقت، بیلسکی گروپ 1230 افراد اُتے مشتمل سی تے اپنی انتہاء نو‏‏ں پہنچ چکيا سی۔ اس وچو‏ں 70 فیصد افراد عورتاں، بُڈھے تے بچے سن جو بصورت ہور جرمن قبضے وچ مارے جا چکے ہُندے۔ بیلسکی دے گروپ دے اندازاً 50 ممبران مارے گئے، جنہاں د‏‏ی تعداد نہ صرف دوسرے حامی دستےآں دے مقابلے وچ بلکہ علاقے وچ یہودی گروپاں دے مقابلے وچ بوہت گھٹ سی۔

دوسری جنگ عظیم دے بعد، 1945 وچ ٹویا تے زوس بیلسک دے اپنے گھر والےآں دے نال ہجرت ک‏ر ک‏ے فلسطین چلے گئے۔ دونے نے اسرائیل د‏‏ی ریاست دے قیام دا سبب بننے والی جنگ وچ اسرائیلی افواج وچ خدمات انجام دتیاں۔ اس دے بعد اوہ ہجرت ک‏ر ک‏ے امریکا چلے گئے۔ اسائل نو‏‏ں سوویت فوج وچ بھرتی کيتا گیا۔ اوہ فروری 1945 وچ مشرقی پرشیا وچ جنگ وچ مارے گئے۔

گٹھ:دوسری جنگ عظیم