open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مومنہ مستحسن

**مومنہ مستحسن** (جم 5 ستمبر 1992) اک پاکستانی گائکہ اتے گیت کار اے۔ اسنوں فرحان سعید دے سنگل ٹریک "پی جاؤں" وچّ کو-سنگر ہون اتے گیت نوں لکھن کرکے اہمیت ملی سی اتے اسنے اپنا سٹوڈیؤ وچّ پہلا گیت "سجنا" ریکارڈ کروایا سی، ایہہ گیت "جنون 20" ایلبم دا حصہ سی۔

پھر مومنہ مستحسن دی واپسی 2016 وچّ ہوئی، اسنوں اس ویلے کوک سٹوڈیؤ وچّ پہلی وار گاؤن دا موقع ملیا، اسنے کوک سٹوڈیؤ دے اس سیزن وچّ نصرت فتح علی خان ولوں گائے جا چکے گیت "آفرین آفرین" نوں راحت فتح علی خان نال گایا۔ ایہہ گیت بہت مشہور ہویا اتے اس گیت نے ہی مومنا نوں وڈی گنتی وچّ سنن والےآں ساہمنے لیاندا۔ ایہہ گیت کوک سٹوڈیؤ دے سبھ توں ودھ ویکھے جان والے گیتاں وچوں اک اے۔

## شروعاتی زندگی اتے پچھوکڑ
مومنہ مستحسن دا جم 5 ستمبر 1992 نوں لاہور، پاکستان وچّ اک مسلم پروار وچّ ہویا سی۔ اسدی ماں حُما مستحسن اک ڈاکٹر اے اتے پیؤ کاظم مستحسن اک رٹائر ہویا برگیڈیئر اے اتے اسدے پیؤ نوں پاکستانی فوج ولوں ستارہِ امتیاز وی مل چکا اے۔ مومنا دے دو بھرا ہن؛ وڈا بھرا، ہاشم مستحسن اک ڈاکٹر اے اتے چھوٹا بھرا، حیدر مستحسن اجے پڑھائی کر رہا اے۔ ایہہ پروار ناساؤ کاؤنٹی، نیو یارک وچّ رہندا اے۔

مومنہ مستحسن لاہور گرامر سکول وچّ پڑھدی رہی اے اتے اس نے سٹونی بروک یونیورسٹی، نیو یارک توں 2016 وچّ گریجوئیشن کیتی اے۔ اسنے سنگیت دی کوئی خاص سکھلائی نہیں لئی، سگوں اسنے آپ ہی گاؤنا سکھیا اے۔
## نجی زندگی
ستمبر 2016 وچّ مومنہ مستحسن نے اپنے ٹوٹر کھاتے اُتے علی نقوی نال اپنی انگیجمینٹ بارے کہہ دتا سی۔ علی نقوی برطانیہ دے کیلیفورنیا دی اک بینک وچّ کم کردا اے۔
پر، ایہہ رشتہ 2017 دے شروع تکّ ہی نبھ سکیا۔

## گیت

### ساؤنڈٹریک

### ''کوک سٹوڈیؤ'' پاکستان

### سنگل

### کور گیت
* "میرے بنا"
* "د بلوئرز ڈوٹر"
* "ہر ظلم"

## گیت

### ساؤنڈٹریک

### ''کوک سٹوڈیؤ'' پاکستان

### سنگل

### کور گیت
* "میرے بنا"
* "د بلوئرز ڈوٹر"
* "ہر ظلم"

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 

گٹھ:جم 1992
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:گلوکارہ
رانی تت

thumb|'رانی تتّ' کتاب دی جلد دی جھلک
**رانی تتّ (سوہلے دھوڈ مٹی کے)** (انگریزی وچّ:'Rani Tatt') اک پنجابی کتاب اے، جو کہ ہرمن ولوں لکھی گی اے۔ لکھاری نوں اس کتاب لئی 22 جون 2017 نوں *[[ساہت اکادمی]] نوجوان انعام* وی ملیا اے۔

## کتاب بارے جانکاری
رانی تتّ کتاب حرمن ولوں لکھی گئی پہلی کتاب اے، جو کہ 19 اگست، 2015 نوں رلیز کیتی گی سی۔ اس وچّ لکھاری نے قدرت، پنجاب دے جیون، زندگی دی جدوجہد اتے پرانے جیون بارے لکھیا اے۔ س کتاب دا ادھا حصہ شعری اے اتے ادھا حصہ وارتک اے۔ اس کتاب دے شروع وچّ لکھاری نے 'سوبھا سگن' لڈی انکت کیتی اے، جس وچّ کہ اس کتاب بارے لکھاری دے اپنے وچار ہن۔

اس کتاب وچّ وکھری قسم دی شدھ شبداولی ورتی گی اے۔
اس کتاب بارے اندازا لگایا گیا سی کہ سدیاں 500 کاپیاں ہی وکن گیاں مگر دس دن وچّ ہی کتاب اہ انکڑا پار کر گی اتے ہن تکّ اس کتاب دیاں 5,000 کاپیاں چھپ چکیاں ہن۔ اس کتاب دی وکری ودیساں وچ وی بہو گنتی وچّ کیتی گی اے اتے سنوں 'کلرز آف پنجاب' پبلیشرز نے چھاپیا اے۔

## مختصر وچّ لکھاری بارے
thumb|'رانی تتّ' دا لکھاری ہرمن
حرمن، جسدا کہ پورا نانم ہرمنجیت سنگھ اے، اس کتاب دا لکھاری اے۔ حرمن دا جم 27 جون، 1991 نوں اسدے اپنے پنڈ کھیالا کلاں وچّ ہویا سی اتے ایہ پنڈ پنجاب دے ضلع مانسا وچّ پیندا اے۔
10ویں تکّ حرمن بابا جوگی پیر پبلک سکول، رلا وچّ پڑھیا اے اتے 12ویں پنڈ دے سرکاری سکول توں کیتی اے۔ س توں لاوا اسنے 2 سال ماڈرن نسٹیچیوٹ آف ایجوکیشن، بیر کلاں (سنگرور) وچّ ایٹیٹی دا کورس کیتا اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* اس کتاب دی ویبسایٹ 
* یوٹیوب اُتے رانی تتّ
* 'رانی تتّ' کتاب خریدو 
* فیس بک پیج
* ہرمنریڈیؤ اُتے رانی تتّ بارے جانکاری 
* 'د ٹربؤن' وچّ رانی تتّ بارے لیکھ 

گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
وارتک

**وارتک** ساہت دا اک مکھ لکھن-سٹائل اے۔ وارتک نے شاعری توں مگروں جم لیا اے۔ اپنی سادگی اتے کھلھے ڈلے طور تے متاثر بنتر صدقہ دنیا دیاں لگپگ ساریاں بولیاں وچّ وارتک نوں گل بات، سدھارن بولی سنچار اتے گلپ رچنا لئی اپنایا گیا اے۔ اداہرن لئی ساہت، اخبار، رسالے، اینسائیکلوپیڈیا، پرسارن، فلم، اتہاس، فلسفہ، قانون اتے سنچار دے ہور کئی روپ اس دی عامَ ورتوں کردے ہن۔ ایس ٹی کالرز دی کیتی وارتک اتے شاعری دے موازنے مطابق، "بیہترین ڈھنگ نال چنے شبد" وارتک؛ اتے بیہترین ڈھنگ نال چنے بیہترین شبد" شاعری کہاؤندے ہن۔
وارتک شبد لاطینی بولی دے شبد prose دا ہم مطلب اے۔

## بنتر
شاعری لئی چھند تے تکانت ضرور ہندے ہن؛ پر وارتک لئی سہج بولی تے سرل واک-رچنا ضروری حصے ہن۔ جدوں ساہتکار اپنے وچار بھرے تجربہ نوں فنی روپ دے کے اک ایسی شبدی رچنا سرجدا اے جو واک بنتر وچّ روز مرہ دی بول چال ورگی مگر بولی دے پکھوں ودھیرے نکھری، تے گرائمر دے اصولاں مطابق ہندی اے۔ وارتک، چھند، تکانت میل دی بجائے، پورے گرائمر واک ورتکے، پیریاں دا گٹھن کردی اے اتے سہج دی اپیل نوں نظر انداز کردی اے۔ کجھ وارتک رچناواں وچّ چھند تے تکانت جاں شعری حصےآں دی ریل ہندی اے اتے سچیت طور تے دونوں ساہتی سٹائلاں دا مرکب کیتا گیا ہندا اے۔ اجیہی سٹائل نوں گدّ شاعری وجوں جانیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی بولی
سنگرور

**سنگرور** پنجاب دا اک شہر اے اتے ایہہ ضلع سنگرور وچ پیندا اے ۔ سنگرور جو کہ پنجاب دے مالوا علاقے دا اک تریخی شہر اے تے پرانے ویلے انگریزاں دے ویلے دے دوران جیند ریاست دا راجگڑھ ہُندا سی ۔ 

## تریخ
سنگرور، مہاراجا رگھبیر سنگھ دی ریاست دا راجگڑھ سی ۔ اوہناں نے شہر دے مکھی وجوں اپنا کار بھار 31 مارچ 1874 نوں سمبھالیا تے اپنی رہائش اسے شہر وچ بنائی ۔ ایہ اوہناں دی ای تعمیری سوچ سی ۔ جیہدے نال اوہناں نے اک بہت ای خوبصورت شہر اساریا ۔ جیہدا بزار پکیاں دکاناں والا تے جے پور دے بزار دی بنیاد تے بنیا سی ۔ آزادی دے ویلے ایہ شہر مہاراجا رنبیر سنگھ دی ریاست دا حصا سی ۔

جدوں ایہہ شہر اساریا گیا سی تاں ایہدیاں چار سمتاں وچّ چار دروازے کھڑے کیتے گئے سن تے ہر دروازے دے نال اک گروولوں تے مندر بنایا گیا سی ۔ ویلے دے نال اوہ دروازے تاں ڈھیہہ گئے پر اتھے موجود گردواریاں تے مندراں نے اتھے دے وسنیکاں نوں اج وی اک مالا وچ موتیاں دی طرحاں پرویا ہویا اے ۔

## شہر دی اساری تے ترقی
سنگرور نوں نمونے دا شہر بناؤن لئی راجا رگھبیر سنگھ نے جے پور دے نقشے تے اساریا سی ۔ شہر دے بازار چوسر دی طرز تے بنائے گئے تے وچکار شاندار فوارا لایا گیا ۔ بھرت دے بنے گھوڑیاں دیاں گردناں ایس طرحاں جڑیاں سن کہ ہر گھوڑے دا مونھ بازار ول سی ۔ سڑکاں دے سریاں تے لوہے تے لکڑ دے دروازے سنگیناں لا کے اینے مضبوط بنائے گئے سن کہ ہاتھی دے ٹکراں مارن تے وی نہ ٹٹن تے ایہناں دروازیاں دے نام اوہناں قصبیاں دے ناماں تے رکھے سن جدھر نوں ایہناں دروازےآں ولوں سڑکاں جاندیاں نیں ۔ اوس ویلے سنگرور شہر ای دیس دا پہلا شہر سی جتھے پاݨی دی سپلائی ٹوٹیاں راہیں ہُندی سی تے ایہ سسٹم 1902 توں سنگرور وچ چالو ہویا۔ ایہنوں بنبا گھربا دے نام نال جاݨیا جاندا اے ۔ جیہڑا کہ تریخی ورثے دا شاہکار اے ۔

راجے دی شاہی فونڈری 1876 وچ قایم کیتی گئی سی ۔ جیہدے وچ ہر طرحاں دیاں مشیناں، خراداں، چکیاں، انجݨ، پاݨی کڈھن دے پمپ، لکڑ دے آرے، واٹر ورکس تے کھوہ قایم سن ۔ چھوٹا موٹا اسلحا وی ایس شاہی فونڈری وچ بݨایا جاندا سی ۔ راجا رگھبیر سنگھ نے جدوں اتھے توپاں بݨاؤݨیاں شروع کیتیاں تاں انگریزاں نے ورکشاپ بند کروا دتی ۔ شہر دا بنارس باغ کلا دا ودھیا نمونا اے ۔ جیہڑا مغل عمارتی فن تے راجپوتانا کلا دا نمونا ۔ باغ دے وچکار بݨی سنگ مرمر دی باراں دری اپݨی وکھری پچھاݨݨ رکھدی اے۔

## موسم

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://sangrur.nic.in

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
نیرو اسیم

نیرو اسیم (جم 24 جون 1967) نویں پنجابی شاعری وچّ اک ذکریوگ نام اے۔نیرو اجکل برہمٹن ،کینیڈا وکھے رہِ رہِی اے۔ نیرُو اسیم دی شاعری دا اک ولکھن انداز ایہہ اے کہ جد اوہ متھّ اتے ادھیاتم نوں اپنی شاعری وچّ اوہ ورتدی اے، تاں اس نال نویں اتے نویکلے مطلب جم لیندے ہن۔پنجابی دے سرمور شاعر سرجیت پاتر مطابق "نیرو اسیم کول احساس، سوچ تے سرجن دی کمال سوجھی، رمز تے اہلیت اے جس صدقہ اس دی شاعری دا ساڈی نویں شاعری وچ بہت اہم اتے مان یوگ تھاں اے تے اس دی شاعری نویں یگ تے نویں سنویدنا نوں سمجھن وچ ساڈی سہائی ہندی اے تے وغیرہ جگادی مانوی سروکاراں دی تھاہ پاؤندی اے۔” 

## رچناواں
* *بھوریاں کیڑیاں*
* *سفر*
## شعری ونگی

1.کڑی





اس کڑی نوں کیہا
توں چڑی، توں ہوا
کڑی اڈدی رہی
تے سمجھدی رہی
اوہ چڑی اوہ ہوا

اس کڑی نوں کیہا
توں تاں ابلا بڑی
کڑی حیران سی
پھر وی چپ ہی رہی
منّ گئی بھولے بھاء
لگ پئی اڈیکن
سرخ چانن دے راہ

اس کڑی نوں کیہا
جاگ اے درگا ماں !
کڑی نے زندگی نوں
مورچہ بنا لیا
پیر پیر تے
لڑائی دا
بگل وجا لیا
تے کڑی لڑدی رہی
مکدی رہی
مردی رہی

پھر کڑی نے کیہا
میں سہج روح ہاں
میں سہج پران ہاں
میں کوئی ہور نہ

نہ میرے واسطے
کوئی وکھرے نظام
نہ میرے ہور نام
نہ نیارے پیغام
میں اوہی ہاں جو ہاں
2.
گھر دی کڈھی ریڈ وائین
ٹھنڈی جہی شام
ڈیک، فائر پٹّ
باربیکیو، بیٹے، شوہر تے گوانڈھی پولش میاں بیوی
نکیاں نکیاں گلاں
ٹھہریا جیہا شانت من
دنیا بھر وچ پتہ نہیں کی کجھ ہو رہا ہووےگا
ساڈی چھوٹی جہی دنیا
اجیاے ویلے ٹٹ-بھجّ توں
رکور کر رہی اے۔.۔
3.
اس ویلے میں پرارتھنا وچ ہاں
دنیا بھر دیاں ماواں دے ہتھاں وچ
جام دیکھنا لوچدی ہاں۔.۔
تے چتودی ہاں اوہناں نوں اپنے بچیاں، شوہر تے گھر دے وڈیاں، چھوٹیاں نال بیٹھیاں۔.۔
شانتمئی۔.۔ سکھمئی۔.۔ بھرپور۔.۔


## فیس بک کھاتہ
لنک:https://www.facebook.com/neeru.aseem?lst=100001532557878%3A1097449809%3A1498275761

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
انسان نما روبوٹ

**انسان نما روبوٹ جاں ہیومنوئڈ روبوٹ** (انگریزی:Humanoid robot) اک روبوٹ اے جس دے سریر دا سائز انسانی سریر ورگا ہندا اے۔ ایہہ ڈزائن فنکشنل مقصداں لئی ہو سکدا اے، جویں کہ انسانی سنداں اتے ماحول نال تالمیل، تجرباتی مقصداں جویں کہ لوکوموشن دا مطالعہ جاں ہور مقصداں لئی۔ عامَ طور اُتے ہیوموئڈ روبوٹاں وچ دھڑ، سر، دو باہاں اتے دو لتاں ہندیاں ہن۔ کجھ ہیومنوئڈ روبوٹ اجیاے وی ہندے ہن جو کہ انسانی چہرے دی نقل کرن لئی تیار کیتے جاندے ہن۔ اینڈروئڈ ہیوناموئڈ روبوٹ ہن جو سندرتا نال انساناں نال میل کھاندے ہن۔

ہیومنوئڈ روبوٹ ہن کئی سائنسی کھیتراں وچّ اک کھوج زریعہ دے روپ وچّ ورتے جاندے ہن۔

کھوجکرتاواں نوں ہیومنوئڈ روبوٹاں دی تیاری اتے مطالعہ کرن لئی انسانی سریر دے ڈھانچے اتے ووہار (بائیومیکنکس) نوں سمجھن دی لوڑ اے۔ دوجے پاسے، انسانی سریر دی سمولیشن دی کوشش اس نوں بہتر طرحاں نال سمجھاؤن وچّ اگوائی کردی اے۔ انسانی سمجھ، علم دا اک کھیتر اے جس وچّ ایہہ سمجھیا جاندا اے کہ کویں انوبھوی اتے موٹر دے ہنر حاصل کرن لئی انسان سنویدی جانکاری توں سکھدے ہن۔ ایہہ علم انسانی وطیرے دے ماڈلاں نوں ترقی یافتہ کرن لئی ورتیا جاندا اے اتے ایہہ ویلے دے نال-نال سدھار وی کردا آ رہا اے۔

## حوالے

گٹھ:جاپانی کھوجاں
گٹھ:روبوٹ
گٹھ:سائنسی ایجاداں
وینڈی بلُونسڈین

**وینڈی بلُونسڈین ** (9 فروری 1942 نوں جم) اک ٹیسٹ میچ وچ آسٹریلیا قومی خواتین کرکٹ ٹیم دی کپتانی کیتی اتے کلّ ستّ ٹیسٹ کھیڈے۔ اوہ ایڈیلیڈ وچ 1 942 وچ پیدا ہوئی اتے 1 9 72 وچ نیوزیلینڈ دے خلاف اپنا پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈیا۔ کھبے ہتھ دے بلیباز اتے آف بریک گیندباز نے 53 دوڑاں بنائیاں اتے 7 وکٹاں لئیاں۔ اسنے 1976 وچّ انگلینڈ دے خلاف اپنا آخری ٹیسٹ میچ کھیڈیا۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Wendy Blunsden  at CricketArchive
* Wendy Blunsden  at southernstars.org.au
گٹھ:جم 1942
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
کبوتر بازی

کبوتر بازی لوک منورنجن دا کّ زریعہ اے جس وچّ چینے کبوتراں دی بازی پائی جاندی اے۔ اصل وچّ کبوتراں دا مقابلہ کروا کے ویکھیا جاندا اے کہ کہڑا کبوتر اسمان وچّ زیادا چر اڈّ سکدا اے۔ اوہناں دی لمی اڈان دی بنیاد تے کبوتر مالکاں نوں پہلا، دوجا اتے تیجا نام دتا جاندا اے۔ ایہ کبوتر بادام اتے ہور مہنگے اناج کھوا کے پالے جاندے ہن۔

## عمل
بازی توں کجھ دن پہلاں کوئی دن، ویلہ اتے تھاں مقرر کر لیا جاندا اے تے اینٹری فیس اتے ناماں دی فیس مقرر کر لی جاندی اے۔ گرمی دے دناں وچّ بازی دا سماں اکثر سویرے ستّ وجے توں شام ستّ تکّ رکھئا جاندا اے۔ پنڈ دی مقرر کیتی تھاں توں کو ویلے مقابلے وچّ حصیدار کبوتر اڈا دتے جاندے ہن۔ ہر چینے کبوتر تے کوئی نہ کوئی نشانی لگای جاندی اے۔ کسے دے کھنبھاں تے رنگ کریا ہندا اے جاں کسے دی گردن/پیر وچّ کوئی ہلکی نشانی پای جاندی اے۔ اڈاؤن توں بعد ہر کبوترباز اپنے کبوتر دی نگرانی رکھدا اے۔ جہڑا کبوتر سبھ توں اخیر تے تھلے اتردا اے اس نوں جیتو منننیا جاندا اے کیونکہ باقی کبوتر تھکّ جان تے جلدی بیٹھ جاندے ہن۔ ایہ سارے کبوتر ٹرینڈ ہندے ہن جس کرکے ایہ اتھے ہی اتردے ہن جتھوں اڈاے جاندے ہن۔

گٹھ:لوک منورنجن
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
وکرم سارابھائی

**وکرم امبالال سارابھائی** () (12 اگست 1919–30 دسمبر 1971) بھارت دے پرمکھ سائنسدان سن۔ ایہناں نے 86 سائنسی مقالے لکھے اتے 40 ادارے کھولھے۔ ایہناں نوں وعلم اتے انجنیئرنگ دے میدان وچ 1966 وچ بھارت سرکار نے پدم بھوشن نال نوازیا گیا سی۔ وچ پدم بھوشن (بھارت دا دوسرا سبھ توں وڈا شہری اعزاز) دے نال نوازیا گیا۔

ڈاکٹر۔ وکرم سارابھائی دے نام نوں بھارت دے خلائی پروگرام نالوں وکھ نہیں کیتا جا سکدا۔ ایہہ جگت مشہور اے کہ ایہہ وکرم سارابھائی ہی سن جہناں نے خلاء میدان وچ بھارت نوں قومانتری نقشے تے تھاں دوایا۔ لیکن اس دے نال نال اوہناں نے ہور میداناں جویں بستر، بھیش، ایٹمی توانائی، الیکٹرانکس اتے ہور کئی میداناں وچ وی برابر دا یوگدان کیتا۔

## نجی زندگی

وکرم سارابھائی، بھارت دے بہت ہی مشہور صنعتی پروار سارابھائی پھیملی وچو سیٹھ امبالا سارا بھائی دے لڑکے سن۔اس پروار دا بھارت دی آزادی دی لہر وچ بہت یوگدان رہا اے۔سال 1942 وچ وکرم سارا بھائی دا ویاہ مرینلنی نال ہو گیا۔ اس ویاہ توں اوہنا دے دو بچے سن۔ اوہنا دی لڑکی ملکہ اک بہت ہی مشہور اداکارہ ہوئی اتے اوہنا دے پتر کارتکے سارا بھائی نے وی سائنس وچ کافی یوگدان دتا۔

## پیشہ ور زندگی

اوہنا نوں بھارت وچ خلائی علم دے پنگھوڑے وجوں جانیا گیا اتے اوہنا نے ہی 1947 وچ فزیکل ریسرچ لیبروٹری (پی۔آر۔ایل۔ایل) دا قیام کیتی۔ پی۔آر۔ایل۔ایل۔ توں شروعات کرکے ہی اوہنا نے رٹریٹ، کائناتی ذرےآں تے کھوج وچ بہت ہی اہم یوگدان دتا۔ نومبر 1947 وچ کرمستر ودیک فاؤنڈیشن اتے احمدآباد سکھیا سوسائٹی دی مدد دے نال اس لیب دا قیام شروع وچ ایم جی سائنس انسٹیچیوٹ، اہمداباد وکھے کیتی گئی سی۔ پرو۔ کلپتھی رامکرشن رامناتھن اس ارارہ دے پہلے ڈائریکٹر سن۔ اس لیب وچ شروعاتی کھوج دا زور برسمرک ذرےآں اتے اپرلے ماحول دیاں خاصیتاں اُتے کھوج سی

## حوالے

گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:بھارتی لوک
انجو جین

thumb|انجو جین
**انجو جین** (جم 11 اگست 1974 نوں نویں دلی وکھے) اک سابقہ بھارتی خواتین کرکٹ کھڈاری اے۔ اوہ بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم ولوں قومانتری ٹیسٹ کرکٹ (1995 توں 2003 وچکار 8 میچ) اتے ون ڈے (1993 توں 2005 وچکار 65 میچ) کھیڈدی رہی اے۔ اوہ ٹیم دی وکٹ-رکھاک (وکٹکیپر) وجوں کھیڈدی رہی اے۔

اسنے بھارتی ٹیم دی 8 اوڈیائی میچاں وچّ کپتانی وی کیتی اے۔ ایہہ کپتانی اسنے 2000 وچّ کھیڈے گئے کرکئنفو خواتین عالمی کپ ویلے کیتی سی اتے بھارتی ٹیم نے سیمیفائینل تکّ دا سفر طے کیتا سی۔

بھارتی خواتین گھریلو کرکٹ لیگ وچّ اوہ ایئر انڈیا دی خواتین کرکٹ ٹیم ولوں کھیڈدی رہی اے۔ اسنے لگاتار چار عالمی کپ کھیڈے ہن۔ اسنے 81 بلیبازاں نوں وکٹ-رکھاک وجوں آؤٹ کیتا اے اتے اوہ اجیہا کرن والی دنیا دی چوتھے نمبر دی وکٹ-رکھاک کھڈارن اے۔

انجو نوں 2005 وچّ بھارتی صدر اے پی جے عبدالکلام ولوں ارجن انعام دے کے نوازیا گیا گیا سی اتے پھر اسنوں کرکٹ دی سپورٹپرسن آف دی ایئر اعلانیا گیا سی۔ اس ویلے اوہ آسام دی کرکٹ ٹیم دی کوچ اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Profile from CricketArchive
* Player profile  from Cricinfo

گٹھ:بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاریگٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
آوارہ پسوں

**آوارہ پسوں** اوہناں پسواں نوں کیہا جاندا اے جہڑے پسوں انسان ولوں خوراک جاں منافعے لئی پالے جاندے ہن پر اوہناں نوں کھلھا چھڈّ دتا جاندا اے ۔ ایہہ پسوں آبادی وچ گھمدے، فصلاں اجاڑدے اتے حادثےآں دا کارن بندے ہن ۔ بھارت وچّ آوارہ گاواں اتے کتے مکھ روپ وچّ ملدے ہنئوارا/سنیاں گاواں اج کل کساناں لئی بہت وڈی سمسیا بنیاں ہوئیاں ہن۔ اجوکے مہنگائی دے یگ وچّ گھاٹے دا دھندا بنی کھیتی نوں ہن آوارہ گٔوآں توں بچاؤنا سوکھی گلّ نہیں اے۔ فصلاں نوں ہور کیڑیاں (سنڈیاں/تیلیاں وغیرہ) دے حملیاں توں بچاؤن لئی تاں کسان نہ چاہندے ہوئے وی مہنگیاں کمیا‏ی دوائیاں دی ورتوں کرکے فصلاں نوں بچا لیندے ہن پر سنیاں گاواں توں فصلاں نوں بچاؤن دی سمسیا بہت گمبھیر اے۔ جس کارن انتاں دی ٹھنڈ وچّ فصلاں دی راکھی کردیاں کساناں نوں راتاں کھلے اسمان ہیٹھ کھیتاں وچّ سنیاں گاواں دے مگر بھجدیاں گزارنیاں پیندیاں ہن۔

## حوالے

گٹھ:جانور
انٹرنیشنل فزکس اولمپیاڈ

**قومانتری فزکس اولمپیاڈ** اک سالانہ امتحان اے جو ہر سال جون دے مہینے ہندی اے۔ آدرس استاد طالب علماں نوں وعلم دیاں شاخاں دا مقابلہ کرن دے اہل بنا راے ہن۔پہلی اولمپیاڈ وارسا پولینڈ وکھے 1967 وچّ ہوئی سی। ایہناں مقصداں دی پورتی لئی قومانتری اتے قومی پدھر دے سائنس-اولمپیاڈ دا مقابلہ ہندا اے۔ اس امتحان ہر سال الگّ الگّ دیس وچّ ہندی اے۔ بھارت نے پہلی وار سنّ 1998 دوران اس وچّ حصہ لیا سی۔ فزکس موضوع نال متعلق ایہہ امتحان سارے دیساں دے پری-یونیورسٹی طالب علماں لئی کھلھی اے۔
## مقصد
اس پروگرام دا مکھ مقصد پری-یونیورسٹی پدھر توں ہی فزکس سکھیا وچّ اتمتا نوں مُتحرک کرکے کھوج کارجاں ’چ نپن بناؤنا اے۔
## اہلیت
نوویں، دسویں، گیارویں اتے بارہویں کلاس وچّ پڑھ راے طالب علم اس امتحان لئی یوگ ہن۔ کجھ خاص حالتاں ’چ اٹھویں دے طالب علم وی کھیتری اتے قومی پدھر تک ایہہ امتحان دے سکدے ہن۔ اک طالب علم اک جاں ودھ موضوعاں، فزکس، کیمسٹری، بائیولوجی، گنت وغیرہ وچّ امتحان دے سکدا اے۔ بارہویں پاس کر چکے طالب علم، اس امتحان لئی یوگ نہیں ہن۔ امتحان دا پاٹھکرم سینئر سیکنڈری پدھر دا ہندا اے۔ ایہہ امتحان دی پرکریا پنج سٹیجاں ’چ مکمل ہندی اے۔
## سٹیج 1
پہلی سٹیج بھارتی فزکس ادارہ ولوں ایہہ امتحان منعقد کیتی جاندی اے اتے باقی چار سٹیجاں ہومی بھابا سینٹر فار سائنس ایجوکیشن، ممبئی ولوں منعقد کیتیاں جاندیاں ہن۔ ہر موضوع وچوں کلّ 300 طالب علم چنے جاندے ہن۔
## سٹیج-2
فروری دے پہلے ہفتے کروائی جان والی اس امتحان لئی ودھیا مظاہرہ مطابق اپرلے 35 طالب علماں دی میرٹ لسٹ تیار کیتی جاندی اے۔
## سٹیج-3
ایہہ امتحان اپریل توں جون مہینے وچّ 2-3 ہفتیاں لئی چلایا جاندا اے۔ اس کیمپ دوران کئی لکھتی اتے پریوگی ٹیسٹ لئے جاندے ہن، پریوگی حصہ لئی ایہہ کیمپ خاص اپیوگی ہندا اے۔ میرٹ لسٹ وچوں پہلے پنج طالب علم چنے جاندے ہن اتے ہر اک طالب علم نوں 5,000 روپئے، کتاباں جاں نقد روپ وچّ ایوارڈ دتے جاندے ہن۔ ایہہ پنجے طالب علم بھارتی پاسپورٹ، عمر سیما، میڈیکل فٹنس، ماپیاں دی سہمتی دیاں شرطاں پوریاں کردے ہون۔
## سٹیج-4
ایہہ پنج میمبری ٹیم ممبئی وکھے لکھتی اتے پریوگی حصہ وچّ ٹریننگ پروگرام وچوں لنگھدی اے۔ فزکس پریوگی موضوع لئی خاص لیبارٹریاں دی انتظام کیتی گئی اے، جتھے دیس دے اگھے سائنسدان ٹریننگ دین لئی پہنچدے ہن۔
## سٹیج-5
پنج میمبری ٹیم دے نال دو گائیڈ استاد اتے اک سائنٹیفک ابزرور ڈیلیگیٹز دے روپ وچّ بھارت دی نمائدگی کردے ہن۔ جولائی جاں اگست وچّ ایہہ امتحان کسے وی دیس وچّ ہو سکدی اے۔
## اعزاز
پہلیاں پوزیشناں حاصل کرن والے طالب علماں نوں سونے، چاندی اتے کانسے دے تمگے دتے جاندے ہن۔ سارے طالب علماں نوں حصہ لین لئی سرٹیفکیٹ حاصل کیتا جاندا اے۔ اچتم انک حاصل کرن والے اک طالب علم نوں سون تگمے توں علاوہ خاص انعام ‘ایبسولوٹ ونر’ وی دتا جاندا اے۔ لگپگ 60 اولمپیئن وعلم دی دنیاں وچّ اپنا یوگدان پا راے ہن۔ کئی نوبیل وجیتا، کئی انجینیئر جاں ڈاکٹر بن کے سماج لئی وردان بن گئے ہن۔

## لسٹ

## حوالے

گٹھ:فزکس
چوہدری پرویز الاہی

**چوہدری پرویز الاہی** (Pervaiz Elahi)، اک پاکستانی سیاست دان نیں تے دو مرتبہ وزیر اعلا پنجاب رہ چُکے نیں۔ اوہناں دا تعلق ضلع گجرات توں اے۔ اوہ مسلم لیگ ق پنجاب دے صدر سی۔ 2022ء وچ خاندانی اختلافات دی وجہ توں مسلم لیگ ق چھڈ کے پاکستان تحریک انصاف وچ شامل ہوگئے تے تحریک انصاف دے مرکزی صد بن گئے۔

## مُڈھلا جیون
چوہدری پرویز الاہی دا جنم 1 نومبر1945ء گجرات، پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں نے ایف سی کالج لاہور  توں بی اے کیتا۔ 

## بطور وزیراعلا پنجاب
چوہدری پرویز الاہی نومبر 2002ء توں نومبر 2007ء تک 5 ورھیاں لئی پنجاب دے وزیراعلا رہے۔ دوجی واری پاکستان تحریک انصاف دی حمایت نال وزیراعلا پنجاب بنے تے 27 جولائی 2022ء توں 22 جنوری 2023ء تک وزیر اعلا رہے جدوں اوہناں نے اسمبلی تحلیل کردِتی۔ 

## سپیکر پنجاب اسمبلی
پرویز الاہی پہلی واری 20 فروری 1997ء توں 12 اکتوبر 1999ء تک پنجاب اسمبلی دے سپیکر رہے۔ دوجی واری 16 اگست 2018ء نوں پنجاب اسمبلی دے سپیکر بݨے تے دوجی واری وزیر اعلا پنجاب بݨݨ اُتے ایہ عہدا چھڈ دتا۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:وزیر اعلا پنجاب
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
ایلس پیری

**ایلس الیڈزینڈرا پیری** (جم 3 نومبر 1990) آسٹریلیائی کھڈاری اے جس نے 16 سال دی عمر وچ آسٹریلیئن کرکٹ اتے آسٹریلیا دی خواتین قومی فٹ بال ٹیم دوواں لئی اپنا کیریئر بنایا سی۔ اسنے اپنی پہلی کرکیٹ قومانتری سکور دی کمائی کرن توں پہلاں جولائی 2007 وچ اپنا پہلا کرکیٹ قومانتری میچ کھیڈیا اک مہینے بعد آسٹریلیا لئی۔ پیری کرکٹ وچ آسٹریلیا دی نمائندگی کرن والا سبھ توں گھٹّ عمر والی اے اتے پہلی آسٹریلیئن جو کرکیٹ اتے فٹ بال عالمی کپ دوہاں وچ ظاہر ہویا اے۔

## نجی
پیری واٹروگا دے سڈنی اپنگر وچّ پیدا ہوئی سی اتے 2008 وچّ 12 سال دی معیاد پوری کرن لئی بیکروفٹ پرائیمری سکول اتے پمبل لیڈیز کالج وچّ حصہ لیا سی۔ پمبل وچ اوہ سپورٹس کیپٹن، ایتھلیٹکس کیپٹن اتے کرکیٹ کپتان سن۔ اوہ ہن  سڈنی یونیورسٹی دے معاشی اتے سماجی علوم دا مطالعہ کر رہی اے۔ پیری ٹوم بالارڈ اتے ایلیکس ڈائسن دے نال ٹرپل جیڈ ریڈیو ناشتہ پروگرام اُتے اک نیمت روپ اے، جس نے اس دا کھنڈ "پیری سڈ سپورٹس وومن" پیش کیتا اے۔

2013 وچّ، پیری نوں سپورٹسپرو میگزین ولوں دنیاں وچّ 36 واں سبھ توں ودھ مارکیبل کھڈاری وجوں درجہ دتا گیا سی اتے سبھ توں ودھ وکن یوگ آسٹریلیئن اتھلیٹ اوہ جوکی انڈروراں لئی کمرشیئل شوٹنگ وچّ وی کم کردی سی۔

24 اکتوبر 2013 نوں، پیری نے آسٹریلیائی رگبی کھڈاری گوشت تومو نال اپنے تعلقات وچّ عوامی طور اُتے عوامی طور' تے جوہن اییلز میڈل تقریب وچّ حصہ لیا۔ 20 اگست 2014 نوں اک سال توں وی گھٹّ ویلے وچّ پیری اتے ٹوموآ نے اپنے ویاہ  دا اعلان کیتا۔ اوہناں دا ویاہ 19 دسمبر 2015 نوں ہویا سی۔

## کیریئر دے انکڑے

### کرکٹ

#### ٹیسٹ پنج-وکٹ hauls

#### اک دن انٹرنیشنل 5-وکٹ hauls

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:زندہ لوک
گٹھيکرکٹ دے کھیڈاری
رمیش رنگیلا

**رمیش رنگیلا** 4 جولائی 1945-دو مارچ 1991 پنجابی گائک سی جس دے گیت ‘نین پریتو دے، بہجا بہجا کردے’ نے بہجا بہجا کراتی سی۔ رمیش رنگیلے دی آواز بھرویں تے دمدار سی۔ رمیش دا جم لہندے پنجاب دے شہر گجرانوالا (پاکستان) وکھے 4 جولائی 1945 نوں ہویا۔ پیؤ برکت رام اتے ماں ویرانونتی دے چار پتاں تے چھ دھیاں وچوں رمیش دی تیجی تھاں سی۔ رمیش دے پروار نوں ونڈ دے تھپیڑے جھلنے پئے تے ایہہ پروار لدھیانے آ گیا۔
## مڈھلی سکھیا
رمیش نے ایس۔ڈی۔پی۔ ہائر سیکنڈری سکول توں اٹھویں دی پڑھائی کیتی۔ سکول ویلے دوران اس نوں گاؤن دا شوق سی۔ اس نے جگراتیاں اتے راملیلھا دیاں سٹیجاں  تے گاؤنا سکھیا۔ اس شوق نال اس دی پڑھائی ادھواٹے ہی چھٹ گئی۔
## گائک تے پہچان
ساجن رائیکوٹی اتے استاد سنگیتکار جسونت بھنورا توں اس نے بہت کجھ سکھیا۔ تیراں-چوداں سال دی چڑھدی عمر وچّ اوہ باقائدہ گاؤن لگّ پیا سی اتے رمیش کمار توں بن گیا سی رمیش رنگیلا۔ سنّ 1967 وچّ رنگیلے دی پہلی رکارڈنگ گائکہ نرندر بیبا نال آئی۔ سال 1968 وچّ ساجن رائیکوٹی دا لکھیا گیت ‘نین پریتو دے’ ایچ۔ایم۔وی۔ کمپنی نے ریکارڈ کیتا۔ اس توے دی ریکارڈ توڑ وکری ہوئی۔ رمیش رنگیلے دے نرندر بیبا توں بناں گائکاواں سریندر کور، سورن لتا، راجندر راجن، پروملا پمی، سنیہ لتا، کماری لاج دلی اتے سدیس کپور نال وی بہت سارے گیت ریکارڈ ہوئے۔ سدیس کپور نال رنگیلے نے 15 سال دے لگبھگ سٹیج پروگرام کیتے۔ رمیش رنگیلے نے ساجن رائیکوٹی پروانے، دیدار سندھو، چن گرایاں والا دے لکھے گیت گائے اتے ریکارڈ کروائے۔ رنگیلا 1975 توں ریڈیو دا پروانت کلاکار ہو گیا سی۔ رنگیلے نوں فلماں 'پتر 'پنج دریاواں دے' وچّ پلے بیک گائیک وجوں گاؤن دا موقع ملیا۔
## موت

2 مارچ 1991 نوں اوہ ریلوے سٹیشن ‘تے پلیٹ فارم ‘تے اچانک پیر تلک جان کارن گڈی دی لپیٹ وچّ آ گیا۔ پورے دس دن ہسپتال وچّ زندگی تے موت دا گھول چلدا رہا تے اخیر موت دی جت ہوئی۔
## کجھ گیت
* ‘ہر دم کردا رہیں لڑائیاں’
* ‘کی توں رکھیا جوانی وچّ پیر’۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
پال واکر

پال ولیئم واکر IV(ستمبر 12,1973-نومبر 30,2013)اک 7 امریکی اداکار سی۔ اوہ 1999 دی مشہور فلم ورسٹی بلوز وچّ کیتی اداکاری نال مشہور ہویا پر بعد وچّ اوہ برن او کوننر اتے فاسٹ اینڈ فیوریئس لڑیوار فلماں وچّ کیتی اداکاری نال جانیا گیا۔ اس نے ہور وی کئی فلماں وچّ اداکاری کیتی جویں کہ ایٹ بیلو،ان ٹو بلُ، شی اج آل دیٹ اتے ٹیکرس۔ اس نے نیشنل جیوگرافک چینل لڑی ایکسپیڈشن وائیٹ وچّ وی کم کیتا۔ واکر 30 نومبر 2013 نوں کیلیفورنیا دے شہر ولینسیا وچّ ہوئے اک کار سڑک حادثے وچّ ماریا گیا۔
## مڈھلا جیون
واکر دا جم ستمبر 12, 1973 نوں چرل اتے پال ولئم واکر دے گھر گلینڈیل، کیلیفورنیا، وچّ ہویا۔ اس دی ماں پیشے توں فیشن ماڈل اتے پیؤ سیور ٹھیکے دار سن۔ اس دا پالن پوسن لاس اینجلس کاؤنٹی دے سینت فرنانڈو ویلی کھیتر وچّ ہویا۔ اس دا کرسی نامہ آئرش، انگریزی اتے جرمن سی۔ اس دے دادا پیشہ ور مکیباز آئرش بلی واکر سن۔ اس دے پروار نے اس نوں گرجا گھر آف جیسس کرائسٹ آف لیٹر–ڈے سینٹس دے میمبر وجوں پرورش کیتی۔ ولیج عیسائی سکول توں اس نے اپنی سکولی سکھیا حاصل کیتی سی۔ ہائی سکول دے بعد اس نے کئی کمیونٹی کالجاں وچّ سکھیا لئی جس وچّ اس دا مکھ موضوع سمندری حیوانی علم سی۔

## حوالے

گٹھ:امریکی اداکار
گٹھ:امریکی شخصیتاں
پنجاب دے ہیرے

**پنجاب دے ہیرے** مطلب پنجابی شاعراں تے کویاں دا اتہاس سنّ 600ء۔ توں 1800ء۔ تکّ- مولٰی بخش کشتہ دی 1932 وچّ پہلی وار شائع ہوئی کھوج کتاب اے۔

## حوالے

 
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
رفیع خاور ننھا

**رفیع خاور ننھا** پاکستان دے اک مشہور مخولیا اداکار سن ۔ اوہناں نے اپݨے شوبز کیریئر دا آغاز 1966 وچ کیتا تے نگار ایوارڈ سمیت بہت سارے ایوارڈ حاصل کیتے ۔

### کیریئر
ننھے نے 1964 وچ ریڈیو پاکستان دے اک پروگرام دے ذریعے اپݨیاں فنکارانہ صلاحیتاں نوں ایس طرحاں بھرپور انداز وچ سامݨے لیاندا کہ فلمسازاں دیاں نظراں اوہناں ول اٹھ گئیاں۔ 1966ء وچ اوہناں دے فلمی کیریئر دا اغاز ہویا۔ ننھے دی پہلی فلم ’’وطن کا سپاہی’’ 1966 وچ ریلیز ہوئی۔ جیہنے اوہناں نوں فِلماں دی ضرورت بݨا دتا۔ اوہناں دے کھاتے وچ اݨ گِݨت فلماں نیں پر ’’پردے میں رہنے دو‘‘، ’’آس‘‘، ’’نوکر‘‘، ’’دبئی چلو‘‘، ’’سالا صاحب‘‘ تے ’’آخری جنگ‘‘ بہت مشہور ہوئیاں۔
منے پرمنے ننھے دے گول مٹول مُکھ اُتے معصومیت ہُندی سی۔ اوہ اپݨے موٹے پِنڈے نال بہت مخول تخلیق کر دے سن۔ سٹیج تے چڑھدے تاں دیکھݨ آلے ہسدے ہسدے لوٹ پوٹ ہو جاندے سن۔  ٹیلی وژن سکرین تے مشہور مخولیا پروگرام **الف نون** وچ ننھے دے ناں نال اوہناں دی مخولیا اداکاری لاجواب سی۔

### موت
عین جوبن تے اوہ اداکارہ نازلی دے پیار وچ گرفتار ہوکے دل ہار بیٹھے۔ اوہناں نوں ایہ عشق راس نہ آ یا۔ اوہ نازلی دی بے وفائی دی گُجھی سَٹ سہہ نہ سکے تے 2 جون 1986 نوں اپݨے ہتھوں اپݨی جان وار دتی۔ ننھے نے ساری حیاتی لوکاں نوں ہسایا پر اوہناں دے اپݨے جیون دا ڈراپ سین بہت دُکھاں بھریا سی جیہنوں لوک اج تک نئیں بھلا سکے۔ 

### فلمو گرافی

### ایوارڈز

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:پنجابی اداکار
کمپیوٹر کی بورڈ

**کمپیوٹر کی بورڈ** (چابی آلی پھٹی)، اک ان پٹ ڈیوائس Input device اے جیہدے اُتے مختلف بٹݨ لگے ہُندے نیں جیہناں نال کمپیوٹر نوں ہدایتاں یا کمانڈاں دتیاں جاندیاں نیں۔ کمپیوٹر کی بورڈ،  ٹائپ رائٹر Typewriter دے کی بورڈ ورگا ہُندا اے۔

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:ٹیکنالوجی
چابی

**چابی** اوہ پُرزا یا سَند ہُندا اے جیہدے نال **تالے** نوں کھولیا تے بند کیتا جاندا اے۔ چابی نوں پنجابی وچ **کُنجی** وی آکھیا جاندا اے۔

گٹھ:انجینرنگ
گٹھ:ٹیکنالوجی
لڈو

**لڈو** پاکستان تے دکھنی ایشیا دی اک مٹھیائی اے۔

گٹھ:مٹھیائیاں
پی ٹی سی ایل

**پی ٹی سی ایل** (PTCL)، پاکستان دی اک سرکاری ٹیلی کمیونیکیشن نیٹ ورک کمپنی اے۔

گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
پنجاب ریلوے

**پنجاب ریلوے**(انگریزی: Punjab Railway)، برطانوی راج وچ 1855ء وچ بݨائی گئی اک ریلوے کمپنی سی جیہڑی ہُݨ پاکستان ریلوے وچ ضم اے۔

### تریخ
جولائی 1855 وچ پارلیمینٹ توں ریلوے ایکٹ پاس ہوݨ مگروں **پنجاب ریلوے** قائم کیتی گئی۔  13 مئی 1861 نوں کراچی، کوٹری ریلوے لائن بݨݨ توں بعد **پنجاب ریلوے** نے لہور توں ملتان، کراچی سروس شروع کردتی۔ اک نویں ریلوے لائن لہور توں دہلی تک بچھائی گئی جیہدے نال لہور توں دہلی تک براستا امبرسر ریلوے سروس دا آغاز ہویا۔

### ہور دیکھو
*پاکستان ریلوے
*لہور اورنج ٹرین
*گھوڑا ٹرین

### باہرلے جوڑ
* W P Andrew, The Punjaub Railway (لندن: ڈبلیو ایچ ایلن, 1857).
* "Karachi to Kotri: The First Railways in Pakistan".

گٹھ:پنجاب
گٹھ:ریلوے
یو فون

**یو فون** پاکستان دی موبائل فون دی اک نیٹ ورک کمپنی اے۔ 

## ہور دیکھو
* یو فون
* زونگ
* ٹیلی نور
* موبلنک
* وارد

گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
لہور اورنج ٹرین

**اورنج لائن**، لہور، پنجاب، پاکستان وچ اک خودکار ریپڈ ٹرانزٹ لائن اے تے پاکستان دی پہلی بغیر ڈرائیور والی میٹرو اے۔ ایہنوں پنجاب ماس ٹرانزٹ اتھارٹی چلاؤندی اے تے ایہ لہور میٹرو سسٹم دا حصہ اے۔ 
ایہ لائن پاکستان دی پہلی میٹرو ٹرین اے۔ ایہ لائن 27.1 کلومیٹر (16.8 میل) تک پھیلی ہوئی اے، جیہدے وچ 25.4 کلومیٹر (15.8 میل) بلندی تے 1.72 کلومیٹر (1.1 میل) زیر زمین اے۔ اس لائن دے 26 اسٹیشن نیں۔ اندازن روزانہ 250,000 مسافراں نوں ہینڈل کیتا جاندا اے۔

### اسٹیشن
# علی ٹاؤن
# ٹھوکر نیاز بیگ	
# کینال ویو	
# ہنجر وال
# وحدت روڈ
# اعوان ٹاؤن 
# سبزا زار
# شاہ نور
# صلاح الدن روڈ
# بند روڈ	
# سمن آباد
#  گُلشنِ راوی
# چوبرجی
# انارکلی بازار
# سینٹرل
# لکشمی چوک
# ریلوے سٹیشن، لہور
# سلطان پورا
# یو ای ٹی
# باغبان پورا
# شالامار باغ
# پاکستان ٹکسال
# محمود بوٹی
# سلامت پورا
# اسلام پارک
# ڈیرا گجراں

### ہور دیکھو
*پاکستان ریلوے
*پنجاب ریلوے
*ٹرین
* لہور میٹرو
* لہور میٹرو بس
* کراچی سرکلر ریلوے
* پاکستان ریلویز

## باہرلے جوڑ
* اورنج لائن

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ میٹرو
گٹھ:لاہور وچ آوا جائی
گٹھ:پنجاب
گٹھ:لہور
گٹھ:ریلوے
پاکستان ٹکسال

**پاکستان ٹکسال** پاکستان دا ٹھیپے بݨاوݨ آلا اک ادارا اے۔ ایہ لہور وچ شالامار باغ دے کول جی ٹی روڈ تے واقع اے۔

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پنجاب
گٹھ:لہور
گٹھ:کرنسی
امریندر سنگھ

کیپٹن **امریندر سنگھ** (جم 11 مارچ 1942) پنجاب دے موجودہ وزیر اعلیٰ ہن۔ اوہ پنجاب دے 26ویں وزیر اعلیٰ ہن۔ اوہ پہلاں 2002 توں 2007 تک وی پنجاب دے وزیر اعلیٰ سن اتے پنجاب پردیش کانگرس پارٹی دے پردھان سن۔

**کیپٹن امریندر سنگھ** چڑھدے پنجاب دے 26 ویں وزیراعلا نیں۔ اوہ ایس توں پہلاں وی اک واری  2002 توں 2007 تک چڑھدے پنجاب دے وزیرِ اعلا رہ چکے نیں۔ امریندر سنگھ جٹاں دی تنظیم **آل انڈیا [[جٹ]] مہا سبھا** دے صدر وی نیں۔ اوہناں دے وڈکے ریاست پٹیالہ دے نواب سن۔
## مڈھلی زندگی

امریندر سنگھ دا جم 11 مارچ 1942 نوں پٹیالہ دے مہاراجہ یادوندر سنگھ اتے مہارانی مہیندر کور دے گھر ہویا۔ ایہناں دے خاندان دا تئلک پھولکیاں مثل نال اے۔
## رچناواں
* آخری لمحے دی داستان: لاہور دربار دا چڑھدا تے ڈبدا سورج (مول انگریزی: The Last Sunset; Rise and Fall of Lahore Durbar)
* اے رج ٹوء فار (A Ridge Too Far)
* لیسٹ وی فارگیٹّ (Lest We Forget)

 

 
## حوالے

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
گٹھ:پنجاب ریاستی اسمبلی دے میمبر
گٹھ:جم 1942
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:پنجاب (بھارت) دے وزیر اعلیٰ
راج براڑ

**راج براڑ** (3 جنوری 1972 – 31 دسمبر 2016) اکّ پنجابی گائیک، ابھنیندا، گیت کار ے سنگیت ڈائریکٹر سی۔ اوہ اپݨی 2008 دی ہٹّ ایلبم ری برتھ لئی خاص کر جاݨیا جاندا۔ اس نے اپݨی اداکاری دا آغاز 1990 دی فلم جوانی *زندہ باد * ناݪ کیتا تے 2014 دی فلم *پولیس ان پولی وُڈ*وچّ خاص کردار نبھایا۔ 31 دسمبر، 2016 نوں 44 سال دی عُمر وچّ راج براڑ دی موت ہو گئی۔

## ایلبم
* * ریبرتھ *
* * ساڈے واری رنگ مکیا *
* * ناگ دتی بچی *
* * گنہگار *
* * پیار دے بدلے پیار *
* * دیسی پوپ *
* * لوک سبھا *
* * میرے کرم تے کرپا تیری *
* * سہیلی *

## فِلموگرافی

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چوہدری شجاعت حسین

چوہدری شجاعت حسین پاکستان دے اک سیاستدان تے مسلم لیگ ق دے صدر نیں ۔ چوہدری شجاعت حسین فروری 1997 توں اکتوبر 1999 تک پاکستان دے وزیرِ داخلا تے 30 جون 2004 توں 28 اگست 2004 تک پاکستان دے وزیر اعظم رہ چکے نیں ۔

گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ٹمبکٹو

** ٹِمبکٹو** لہندے افریقہ دے دیس مالی دا اک شہر اے۔ ایہ یونیسکو عالمی ورثہ تھاں اے۔ 

گٹھ:مالی
گٹھ:مالی دا جغرافیہ
بِنو ڈِھلوں

**بِنو ڈھلوں** (Binnu Dhillon)، چڑھدے پنجاب دے اک مخولیا فلمی اداکار نیں۔ اوہ دھوری، ضلع سنگرور، چڑھدے پنجاب توں نیں۔ اوہ پنجابی فلماں وچ کامیڈیئن پاتر وجوں جانے جاندے نیں۔

## مڈھلا جیون
بِنو ڈھلوں، چڑھدے پنجاب دے ضلع سنگرور دے اک چھوٹے جہے پنڈ دھوری توں اے، جتھے اوہناں نے اپنی تعلیم "سروہتکاری تعلیم مندر سکول دھری" توں حاصل کیتی۔ اوہناں نے ماسٹر ڈگری تھئیٹر اینڈ ٹیلی ویژن وچ پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا توں 1994ء وچ کیتی۔

## کیریئر
بِنو ڈھلوں نے اپنی کیریئر دی شروعات بھنگڑے دی پیشکاری راہیں کیتی اتے اپنی اداکاری دے کھیتر وچ شامل ہون توں پہلاں اوہناں نوں بھارتی میلے وچ جرمنی تے برطانیا وچ پیشکاری کرن دا موقع ملیا۔ یونیورسٹی وچ پڑھدیاں ہی اوہناں نے ناٹکاں وچ حصہ لینا شروع کر دتا سی۔

## فلموگرافی

* 2015 منڈے کمال دے
* 2015 انگریز
* 2014 گوریاں نوں دفعہ کرو
* 2014 آ گئے منڈے یو کے دے
* 2014 جٹ پردیسی
* 2014 ساڈا جوائی این آر آئی
* 2014 او مائی پیو جی
* 2014 مسٹر اینڈ مسز 420
* 2017 ویکھ براتاں چلیاں

## حوالے

گٹھ:پنجابی مزاحیہ کلاکار
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:مخولیا اداکار
جِندرا

**جِندرا** اک میکانیکی یا برقی آلہ اے جیہنوں کسے شے یا تھاں نوں کُنجݨ لئی تے کِسے دی مداخلت نوں ڈکݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ **جِندرے** نوں پنجابی وچ **تالا** وی آکھیا جاندا اے۔

### ہور دیکھو
*چابی

گٹھ:انجینرنگ
گٹھ:ٹیکنالوجی
قلفی

**قلفی** پنجاب ، پاکستان تے بھارت وچ مِلن آلی اک ٹھنڈی مٹھیائی اے ۔ قلفی نوں آئس کریم وی کہیا جاندا اے۔ قلفی عام طور تے آئس کریم توں زیادہ گاڑھی تے ملائی دار ہُندی اے کیونکہ آئس کریم نوں زور نال پھینٹ کے ایہدے چ ہوا ملائی جاندی اے۔ قلفی بناؤݨ چ دد نوں ابالا دے کے جمایا جاندا اے۔ قلفی اکثر گاں دی بجائے مجھ دے دُدھ دی بݨائی جاندی اے کیونکہ ایہ زیادہ گاڑھا ہُندا اے۔

### تریخ
ممکنہ طور تے قلفی شاہان مغلیہ دے دور چ پہلی باری بݨائی گئی سی۔ مغلاں نے ہندستان تے 16ویں توں 18ویں صدی تک حکومت کیتی۔ پہلی قُلفی ہمالیا توں لیاندیی ہوئی برف دا استعمال کرکے شاہی باورچی خانے وچ تیار کیتی گئی۔ ایہدے متعلق آئینِ اکبری وچ لکھیا ہویا اے۔

گٹھ:کھان پین
گٹھ:مٹھیائیاں
قراقلی ٹوپی

**قراقلی ٹوپی** قراقلی بھیڈ دی کَھل دی اُن نال تیار کیتی جاندی اے۔ قراقلی ٹوپی تریخی طور تے استراخان، قراقل پاکستان تے قاراقولچا چ بݨائی تے  پِہنی جاندی اے۔ **قراقل** دا لفظی مطلب **کالی اُن** اے۔ ایہ ترک بولی دا شبد اے۔ قراقلی ٹوپی مُختلف ڈیزائناں وچ تیار کیتی تے پسند کیتی جاندی اے۔ قراقلی ٹوپی عام طور تے  وشکارلے ایشیا تے دکھنی ایشیا دے مسلمان مرد پِہندے نیں۔ 

### جناح کیپ
بانیِ پاکستان قائداعظم محمد علی جناح وی ایہ ٹوپی استعمال کر دے سن۔ ایہ ٹوپی اوہناں نوں بہت جچی تے ایہ ٹوپی پاکستان چ **جناح کیپ** دے ناں نال مشہور ہوگئی۔ پاکستان دے سیاݨی عُمر دے لوک وی ایہ ٹوپی اپݨے سِر اُتے لیندے نیں۔ جناح کیپ دی اک ہور شکل رام پوری کیپ وی اے جیہڑی پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان ورتدے سن۔ 

**قراقلی**، ٹوپی د‏‏ی اک قسم جو بھیڑ د‏‏ی اک نسل ***قراقل*** د‏‏ی اون تو‏ں تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔
اون د‏‏ی اوہ قسم جس تو‏ں ایہ ٹوپی تیار کيتی جاندی اے عرف عام وچ **استر**، **استرخان**، **براڈ ٹیل**، **قاراقولچا** یا **ایرانی مینڈھا** کہلاندی ا‏‏ے۔ قراقل دا لفظی مطلب **کالی اون** ا‏‏ے۔ جو ترک زبان دا لفظ ا‏‏ے۔ ٹوپی لمبوتری تے اس دے کئی حصے ہُندے نيں تے سر تو‏ں اتارنے اُتے ایہ سیدھی وی د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ 
قراقلی عام طور اُتے وسط ایشیاء تے جنوبی ایشیاء دے مسلما‏ن مرد پہندے نيں۔
## جناح کیپ
تحریک پاکستان د‏‏ی مرکزی شخصیت محمد علی جناح نے آخری عمر وچ اس ٹوپی وک استعمال کیہ انہاں نو‏‏ں ایہ ٹوپی ایسی جچی کہ اس دا اک متبادل ناں جناح کیپ وی بن گيا۔بلوچستان، صوبہ سرحد تے آزاد کشمیر دے عمر رسیدہ افراد وچ خاص طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔ 
جناح کیپ د‏‏ی اک ہور مشہور شکل **رام پوری کیپ** وی اے، جو پاکستان دے پہلے وزیر اعظم لیاقت علی خان پہنا کردے سن ۔
## افریقی قسماں
قراقلی افریقہ وچ وی مشہور اے، ایہ افریقی تے افریقی نژاد امریکیو‏ں وچ یکساں طور اُتے مشہور رہی ا‏‏ے۔ افریقی صدور موڈیبو کیلٹا (مالی) تے احمد سیکو طور (گھانا) نے قراقلی پہن کر اپنے ملکاں دا یورپی سامراج تو‏ں آزادی دا اظہار کيتا سی۔ قراقلی ہن وی افریقی تے افریقی نژاد امریک‏‏ی جو مسیحی تے یہودی مذہب نال تعلق رکھدے نيں، پہنی جاندی ا‏‏ے۔
قراقلی کدی وی سیدھی نئيں پہنی جاندی، بلکہ ایہ سر اُتے ترچھی رکھی جاندی ا‏‏ے۔ افریقہ وچ تینتوے د‏‏ی کھل دے طرز د‏‏ی جناح کیپ نہایت مشہور اے، لیکن ایہ افریقی نژاد امریکیو‏ں وچ اِنّی مشہور نئيں ا‏‏ے۔ ایڈن مرفی نے اپنی مشہور فلم “کمنگ ٹو امیرکا“ وچ قراقلی پہنی ہوئی سی۔
## ہور ویکھو
* ٹوپی
* سندھی ٹوپی
* ترکی ٹوپی

## حوالے

گٹھ:اسلامی مردانہ لباس
گٹھ:افغان سبھیاچار
گٹھ:افغانی ملبوست
گٹھ:اونی کپڑ‏ے
گٹھ:بھارتی سبھیاچار
گٹھ:بھارتی ملبوست
گٹھ:بھاری ملبوست
گٹھ:پاکستانی سبھیاچار
گٹھ:پاکستانی ملبوست
گٹھ:سر پوش
گٹھ:محمد علی جناح
گٹھ:محمد علی جناح د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ٹوپیاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پاکستانی سر پوش
گٹھ:Short description is different from Wikidata

گٹھ:پاکستان
گٹھ:ازبکستان
قراقلی بھیڈ

**قراقلی بھیڈ** بھیڈاں دی اک ونڈ اے۔ ایہدا جوڑ  وشکارلے ایشیا دے دیساں نال اے۔ ایہ بھیڈ کالے رنگ دی ہُندی اے۔ ایہدی اُن نال قراقلی ٹوپی بݨائی جاندی اے۔

## ہور دیکھو
* آرگالی
* قراقلی بھیڈ

گٹھ:جانور
گٹھ:گانواں
گٹھ:ممالیا
اِٹ

**اِٹ** مٹی، ریت یا گارے دی بݨی اک خاص بناوٹ اے. ایہدی شکل عام طور تے مستطیل ہُندی اے پر ایہ ہور شکلاں وچ وی ہوسکدی اے. اِٹاں گھراں تے دوجیاں عمارتوں دی تعمیر لئی ورتیاں جاندیاں نیں۔ اِٹاں کچیاں وی ہُندیاں نیں تے پکیاں وی۔ اِٹاں پَتھ کے ایہناں نوں بھٹھے وچ پکایا جاندا اے۔ اِٹاں پتھݨ آلے نوں **پتھارا** آکھیا جاندا اے۔

### تریخ
پتھر ویلے توں بعد جدوں انسان غاراں توں گھراں ول تُریا تاں اوہنے گھراں دی تعمیر لئی پتھراں دے چھوٹے چھوٹے ٹُکڑے استعمال کیتے فیر پتھراں دے نال نال مٹی گارے نوں پَتھ کے اوہدیاں کچیاں اِٹاں بݨا کے ورتیاں گئیاں۔ زمانہ کچھ اگے ودھیا تے لوکاں نے مظبوطی لئی گارے دیاں پتھیاں ہوئیاں اِٹاں نوں اگ چ پکاؤنا شروع کردتا۔ 
عراق تے مصر دیاں پراݨیاں رِہتلاں تے پاکستان چ ہڑپہ رہتل وچوں اِٹاں لبھیاں، جِتھوں پتا لگدا کہ اوس ویلے دے لوک اِٹاں بناؤندے تے ورتدے سی۔

گٹھ:تعمیرات
گٹھ:عمارتاں
پترا جایا

**پتراجایا** (Putrajaya) منصوبہ بندی نال بنیا ملائشیا دا اک شہر اے۔ ایہ کوالالمپور دے دکھن چ 25 کلومیٹر دی دوری تے واقع اے۔ ایہ ملائشیا دا وفاقی انتظامی مرکز اے۔

گٹھ:ملائشیا
چِمنی

**چِمنی** اوہ لانگھا ہُندا اے جیہدے وچوں کِسے بھٹھی، چُلھے، توی، اِٹاں آلے بھٹھے یا کسے ہور اگ آلی تھاں چوں سیک تے دھواں کڈھیا جاندا اے۔
چِمنییاں عام طور تے باورچی خانےآں، فیکٹریاں تے اِٹاں دے بھٹھےآں چ ہُندیاں نیں۔ اگ آلی انگیٹھی وی چِمنی دے اصول تے ای کَم کر دی اے۔

گٹھ:عمارتاں
میخائیل کلاشنکوف

**میخائیل کلاشنکوف** ( 10 نومبر 1919 – 23 دسمبر 2013)  چھوٹے ہتھیار ڈیزائن کردا سی۔ اوہدے بݨائے گئے ہتھیاراں چ سبھ توں مشہور AK- 47 کلاشنکوف اے۔ ایہدا ناں وی ایہدے کاڈھی میخائیل کلاشنکوف دے ناں تے **کلاشنکوف** ای رکھیا گیا۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:روسی شخصیتاں
غار

**غار** یا **گُپھا** (Cave) زمین دے اندر  اک خلا ہُندا اے جیہڑا اینا بڑا ہُندا کہ ایہدے وِچ انسان وَڑ سکدا۔ غاراں عام طور تے چٹاناں دے اُتے موسمی اثرات دی وجہ نال اکثر ڈونگھی زمین چ بَݨدیاں نیں۔ اک اندازے دے مطابق غاراں دی بوہتی توں بوہتی ڈونگھ 3000 میٹر تک ہُندی اے۔ زیادہ ڈونگھیاں غاراں اپݨے اُپر موجود چٹاناں دے بوجھ نال دب جاندیاں نیں۔
غار نوں پنجابی وِچ **گُپھا** وی آکھیا جاندا اے۔  

### مشہور گُپھاواں (غاراں)
* غار حرا
* غار ثور
* ایلورا گپھاواں
* مجلس جن
* سون ڈونگ غاراں
* التامیرا غار
* اجنتا گپھاواں

### مورتاں

File:Cuevas de Acsibi, Salta (Argentina).jpg|
File:Mammoth cave canyon.jpg|
File:Ibitipoca17.JPG|
File:Paridera Cueva del Río Piedra.jpg|
File:Burger OtokKriznaJama.jpg|
File:RiverExitTolantongo.JPG|
File:Hastings Caves Tasmania.jpg|
File:Cave, from outside.jpg|
File:Hawaiian lava tube.jpg
File:HallOfTheMountainKings.jpg
File:Palaiokastritsa02.JPG
File:Micro cave.jpg
File:Odysseus cave.jpg


گٹھ:جیالوجی
گٹھ:زمینی تغیرات
گٹھ:جغرافیہ تے علاقہ جات
عیدگاہ (افسانہ)

عیدگاہ بھارت دے لکھاری منشی پریمچند دی لکھی اردو کہانی اے۔ ایہہ پریمچند دیاں سبھ توں ودھ مشہور کہانیاں وچوں اک اے۔ 

## پلاٹ

عیدگاہ اک چار سالا حامد ناں دے یتیم دی کہانی اے جو اپنی دادی امینا نال رہندا اے۔ کہانی دے ہیرو حامد دے ماں-پیؤ حالَ ہی وچ اس دنیا توں ہمیشہ واسطے چلے گئے ہن؛ حالانکہ اس دی دادی نے اسنوں دسیا اے کہ اس دے پیؤ پیسے کماؤن گئے ہن اتے اسدی ماں اس لئی عجیب تحفے لین لئی ﷲ کول گئی اے۔ ایہہ گلّ حمید نوں امید نال بھر دندی اے، اتے اوہناں دی غریبی اتے اس دے پوتے دی تندرستی بارے امینا دی چنتا دے باو جود، حامد خوش اتے با ادب بچہ اے۔

کہانی دی شروعات عید دی سویر نوں ہندی اے جدوں حامد پنڈ دے ہور منڈیاں نال عیدگاہ لئی نکلدا اے۔ حامد خاص طور تے اپنے دوستاں دے اگے نیواں ہندا اے، ماڑے کپڑے پائے ہن اتے بھکھ دا ماریا اے، اتے تیوہار لئی صرف تنّ پیسہ عیدی دے روپ وچّ اس کول ہن۔ دوجے منڈے جھوٹے لین، مٹھیآں چیزاں تے سندر مٹی دے کھڈونیاں تے اپنی جیب دا پیسہ خرچ کردے ہن اتے حامد نوں کھجھاؤندے ہن جدوں اوہ اس نوں پل بھر دی خوشی لئی پیسے دی بربادی دے روپ وچّ ردّ کردا اے۔ جدوں کہ اس دے دوست اپنے مزے لیں راے ہن، اوہ اپنے لالچ نوں جت لیندا اے اتے اک ہارڈویئر دی دوکان تے جاندا اے اتے ایہہ سوچدیاں کی روٹیاں سیکدیاں کویں اسدی دادی دیاں انگلاں سیکیاں جاندیاں ہن اتھوں اک چمٹا خرید لیندا اے۔

جدوں اوہ پنڈ واپس آؤندے ہن تاں حامد دے دوست اس نوں اس دی خرید لئی کھجھاؤندے ہن، اپنے چاقوآں تے اپنے کھڈونیاں دے گناں دا ذکر کردے ہن۔ حامد کئی ہشیار دلیلاں دے نال جواب دندا اے اتے کجھ ویلے بعد اوہدے دوست اپنے کھڈونیاں نالوں چمٹے تے زیادہ موہت ہو جاندے ہن، اتھوں تکّ کہ اس نال اپنیاں چیزاں وٹا لین دی وی پیش کش کردے ہن، جو حامد نے نہیں منی۔ ایہہ کہانی اک دل-ٹمب لین والے توڑے نال ختم ہندی اے جدوں حمید نے اپنی دادی نوں چمٹے دا تحفہ دے دتا۔ پہلاں اوہ اس نوں میلے وچ کھان جاں پین لئی کجھ خریدن دی بجائے چمٹا خریدن لئی جھڑکدی اے، جد تکّ حامد نے اس نوں یاد نہیں کرا دتا کہ اہروزانا اپنیاں انگلاں کویں ساڑ لیندی اے۔ اوہ اس تے فٹّ فٹّ کے رو پیندی اے اتے اسدی رہمدلی لئی اس نوں دعاواں دندی اے
## حوالے

گٹھ:اردو ساہت
چکلالا

چکلالا پنجاب دے ضلع راولپنڈی چ جی ٹی روڈ تے واقع اک قصبا اے۔ ایتھے ریلوے سٹیشن، راولپنڈی دا ہوائی اڈا، پاکستان ایئر فورس تے پاکستان آرمی دیاں چھاؤݨیاں نیں۔

گٹھ:پنجاب دے نگر
قومی جمہوری گٹھجوڑ

**قومی جمہوری گٹھجوڑ** جاں **این۔ڈی۔اے۔** بھارت وچّ اک سیاسی گٹھجوڑ اے۔ اس دی اگوائی بھارتی جنتا پارٹی کر رہی اے۔ ایہہ 13 دلاں (پارٹیاں) دا گٹھجوڑ اے۔ اس دا قیام 1998 وچّ ہوئیا سی۔

## قومی جمہوری گٹھجوڈ دیاں دیس وچّ سرکاراں

## لوک سبھا چوناں 2014

## حوالے

گٹھ:سرکار
گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی پارٹیاں
گنی گھاہ

**گنی گھاہ **(سائنسی نام: میگاتھیرسس میکسمس) اتے انگریزی وچّ گرین پینک گھاہ دے روپ وچّ جانیا جاندا اے، اک وڈا بارنیئل جھنڈ گھاہ اے جو افریقہ، فلسطین، اتے یمن دے مول اے۔ ایہہ دنیا بھر وچّ گرم دیساں وچّ پیش کیتا گیا اے 2003 تک، اسدا نام اروکولو میکسما رکھیا گیا سی اسنوں جییونس میگیٹیارس لئی پریرت کیتا گیا سی، جسنوں ایہہ اک ہور سپیسیز، ایم۔ انفیسٹس نال سانجھا کردا اے۔

## وکھالا
گنی گھاہ کھلھے گھاہ دے میداناں وچّ قدرتی طور تے ودھدا اے، عامطور تے درختاں اتے بوٹے ہیٹھاں جاں ندی دے کنڈھیاں دے نیڑے جاں نیڑے۔ ایہہ جنگلاں دی اگّ اتے سوکے دا سامہنا کر سکدا اے۔ سپیسیز وچّ مکمل روپ سائنسی اتے ایگرونومک متبادل اے، جو کہ اچائی وچّ 0.5 توں 3.5 میٹر تکّ ودھدا اے (1.6 توں 11.5 فٹّ)، 5-10 سینٹیمیٹر (2.0-3.9 انچ) موٹا تنا ہندا اے۔ ایہہ پودا ایپیئیمکسس راہیں وی اپنے آپ نوں بیج راہیں بااثر طریقے نال نقل دے سکدا اے۔ پینکلز کھلھے ہندے ہن، جس وچ پرتی پودا 9000 بیج ہندے ہن۔

## ورتوں
اس نوں لمے ویلے لئی گھاہ وانگ استعمال کیتا جا سکدا اے، جیکر لگاتار کھاد کیتا جاوے اتے جے اپجاؤ ہووے۔ ایہہ کٹّ-اتے-کیری لئی ڈھکواں اے، اک پریکٹس جس وچّ گھاہ دی کٹائی کیتی جاندی اے اتے اک بند پرنالی وچّ اک ریومرینٹ جانور لیایا جاندا اے۔ شیڈ سہنشیلتا کھیتی باڑی وچّ درختاں دے نال ملورتن لئی ڈھکواں بناؤندا اے۔ کجھ قسم دی ورتوں سنلائی اتے پراگ بناؤن لئی کیتی گئی اے۔ پتیاں وچّ پروٹین دے چنگے پدھر ہندے ہن، جو کہ عمر اتے نائیٹروجن دی سپلائی دے آدھار تے 6-25% ہندا اے۔

## آواجائی سپیسیز
کچھ تھاں جِدّاں کہ جنوبی ٹیکساس، سری لنکا تے ہوائی، ایہہ اک حملہ آور بوٹی اے جو مقامی مول دے پودیاں نوں ختم کردا اے جاں وستھار کردا اے اتے ایہہ اک اگّ دا جوکھم اے۔

آسٹریلیائی رائیٹس آف کئینزلینڈ وچّ، کئینزلینڈ ایمیلیمیٹائیز سوسائٹی نے 1865 اتے 1869 دے وچکار 22 تھاواں نوں گنی گھاہ دتی۔

## باہرلے جوڑ
* Wisumperuma, D. (2007)۔ First known record of guinea grass cultivation in Sri Lanka, 1801–1802. *Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka* 53, 219-226.

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ ٹبر
گٹھ:گھاہ
حمزہ بن دلاج

**حمزہ بن دلاج **(عربی: حمزة بن دلاج) (انگریزی: *[[:en:Hamza Bendelladj|Hamza Bendelladj]]*)، جسنوں بی ایکس 1 دے ناں نال جانیا جاندا اے، اک الجیریائی کمپیوٹر ہیکر اے جو کئی امریکی بینکاں نوں ہیک کرن اتے 400 ملیان ڈالر چوری کرن لئی جانیا جاندا اے۔ اس نوں تھائیلینڈ وچ 2013 وچ گرفتار کیتا گیا سی اتے دوساں دا ساہمنا کرن لئی اس نوں امریکہ بھیجیا گیا سی۔ کیہا جاندا اے کہ اسنے ہیک کیتے سارے پیسے لوڑوند لوکاں نوں دان کر دتے سن۔

## واقعہ
ٹروجن ہارس توں لوگ ان جانکاری دی ورتوں کردے ہوئے اوہ کہندے ہن کہ اسنے 217 امریکی بینکاں اتے مالی ادارےآں توں چوری کیتا اے۔ SpyEye سافٹویئر نوں ہور ہیکر نوں ویچیا گیا سی اتے بوٹنیٹ دے حصے وجوں ورتیا جاندا سی۔

## سزا
حمزہ بن دلاج، جو کہ الجیریا دے ٹیزی اوزو توں اے، نوں جیل وچ 15 سال دی قید دی سزا دتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
تیونس ایئر

**تیونس ایئر**،تیونس دی مسافر ہوائی سیوا اے۔ تیونس ایئر دا قیام 1948 وچّ کیتا گئیا سی اتے ایہہ یورپ، افریقہ اتے مڈل ایسٹ واسطے آپنیاں سیواواں دندی سی۔ اس دا کاروباری مرکز ٹیونس- کارتھج انٹرنیشنل ایئرپورٹ اے۔ اس ایئر لائن دا مکھ دفتر تیونس وچّ تیونس ایئرپورٹ دے نزدیک واقع اے۔ ٹنس ایئر " عرب ایئر کیریئرز آرگینائیزیشن” دا میمبر اے 

## اتہاس

اس ہوائی سیوا دا قیام Société Tunisienne de l'Air دے نام نال 1948 وچّ سرکار دے ولوں، 60 ملیان فرینچ فرینک دے مڈھلی سرمایہ کاری نال کیتا گئیا سی۔ جس وچّ سرکار دی 35%، ایئر فرانس دی 35% اتے 30% دے مالکانا حق سن۔  1 اپریل 1949 نوں ایئر فرانس نے اپنے کچھ ڈگلس DC DC-3s جہاز اتے روٹ (ٹنس – بون – ایلگرس، ٹنس – اجیکو – نیس، ٹنس – بستیا – نیس، ٹنس – روم اتے اک کارگو اڑان ٹنس اتے مارسیلیز) دا سنچالن اس نویں ایئر لائن سپرد کر دتا۔ اس کمپنی دے پہلے مکھ ایگزیکٹیو  رینے لیفورے سن 

1950 وچّ اس ایئر لائن دے روٹ وچّ کوسٹ دے نال نوے ٹیچے جوڑے گئے۔ 1951 وچّ کاسابلانکا، گدامس اتے ترپولی وی اس ایئر لائن دے روٹ وچّ جوڑے گئے۔ اسے سال مئی وچّ، ٹنس – ترپولی – سبھاہ وچکار اس نے آپنیا سیواوا دی شروات کیتی۔ پر 1952 وچّ گدامس دا روٹ بند کر دتا گیا اتے کاسابلانکا دے روٹ دا سنچالن ایئر فرانس ولوں کیتا جان لگا۔ 1953 وچّ اس دیا مارسیلس دیا سیواوا ودھا کے پیرس تکّ کر دتیا گئیا۔ 1954 وچّ ایئر فرانس to اک ڈگلس DC DC-3s ومان پٹے تے لتا گیا جس دا سنچالن پیرس تکّ کیتا گیا  مارچ 1955 تکّ، اس ایئر لائن دے بیڑے وچّ تنّ ڈگلس DC DC-3s, اک ڈگلس DC DC- 4 اتے SNCASE Languedoc ہو گئے سی  1955 دوران ایئر لائن نے 923354 یاتریا نوں آپنیا سیواوا حاصل کیتیا۔ اس سال دے انت تک اس ایئر لائن وچّ 140 کرمچاری سن۔ اسے سال ایئر لائن نے 550,000 دے کلّ خرچے دے مقابلے 620,000 دی کلّ آمدنی کیتی۔ سال 1957 وچّ ٹیونیشیا دی سرکار نے اس وچّ اپنا حصہ وادھا کے 51% کر دتا اتے ایئر فرانس دی حصیداری وچّ 15% تکّ دی کمی آئی۔

31 اگست 1961 وچّ ایئر لائن نے اپنا پہلا جیٹ پاورڈ ایئر لائن Sud Caravelle III حاصل کیتا۔ اس سمے تکّ ایئر لائن کول کلّ چار کاراویلس اتے toکیسنا 402, اک DC-3s اتے اک نورڈ 262 ومان سی جنا دا پریوگ گھریلو سیواوا اتے الجیریا، بیلجیئم، فرانس، جرمنی اتے نیدرلیڈ، اٹلی، لیبیا، مورکو اتے سوٹجرلیڈ دے انترقومی روٹا تے کیتا جاندا سی۔ مارچ 12, 1972 وچّ ٹنس ایئر لائن نے اپنا پہلا بوئنگ ایئر کراپھٹ (بوئنگ Boeing 727-200) حاصل کیتا۔ جس دا استعمال تیونس توں پیرس دے روٹ تے کیتا گیا۔ 1 اپریل 1972 نوں اک بوئنگ 707 سبین (SABENASABENA SABENA – Societé Anonyme Belge d'Exploitation de la Navigation Aérienne) toتو پٹے تے لیتا گیا جس دا استعمال تیونس – لندن دے روٹ تے کیتا گیا۔ اسے دن لکسمبرگ اتے جیدا دے نوے روٹ دی شروعات کیتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:تیونس
گٹھ:ہواباز کمپنیاں
ہائیدروجن ایٹم

**ہائیڈروجن ایٹم** کیمیائی عنصر ہائیڈروجن دا اک ایٹم ہندا اے۔ بجلئی طور اُتے ایہہ نیوٹرل ہندا اے کیوکِہ اس وچّ اک مثبت چارج والا پروٹون ہندا اے اتے اک منفی چارج والا الیکٹرون ہندا اے جو کہ سینٹیری فیگل فورس نال نیوکلیئس نال جڑے ہندے ہن۔ پر مالیکول ہائیڈروجن کائنات دے تقریباً 75% کائنات دے باریؤنک پنج نوں بناؤندا اے۔

دھرتی اتے روزانہ جیون وچّ ، الگّ تھلگّ ہائیڈروجن ایٹم (عامَ طور تے "ایٹمی ہائیڈروجن" کیہا جاندا اے جاں، زیادہتر، "مونیٹومک ہائیڈروجن") بہت ہی گھٹّ ملدا اے۔ اسدے بجائے، ہائیڈروجن مرکباں وچّ دوجے ایٹم دے نال جڑدا اے، جاں اپنے آپ نال جڑ کے ڈائیٹومک مالیکول (ہائیڈروجن گیس، H2) بناؤندا اے۔ عامَ انگریزی ورتوں وچ "ایٹمی ہائڈروجن" اتے "ہائیڈروجن ایٹم" نوں اکو جیہا منیا جاندا اے، پر اسدے وکھرے مطلب ہن۔ اداہرن وجوں، اک پانی دے مالیکول وچّ دو ہائیڈروجن ایٹم ہندے ہن، پر اس وچ ایٹمی ہائیڈروجن (جو الگّ-الگّ ہائیڈروج ایٹم ہندے ہن) شامل نہیں ہندے۔

ہائیڈروجن ایٹم دی اک اصولی سمجھ نوں ڈیولپ کرن دیاں کوششاں کوانٹم مکینکس دے اتہاس لئی اہم ہن۔

## حوالے

گٹھ:ہائیڈروجن
گٹھ:ایٹم
گٹھ:کوانٹم ماڈل
گٹھ:فزکس
مونتاژ (فلم سازی)

**مونتاژ** (/mɒnˈtɑːʒ/) فلم اڈیٹنگ وچّ اک تکنیک اے جس وچّ سپیس، ٹائم اتے جانکاری نوں سنکچت کرن لئی اک چھوٹے شوٹاں دی لڑی نوں ترتیب وچّ اڈیٹ کیتا جاندا اے۔ ایہہ شبد وکھ-وکھ حوالےآں وچّ ورتیا گیا اے۔ ایہہ مکھ طور تے سرگیئی آئیزینستائین ولوں سنیما دے میدان وچّ پیش کیتا گیا سی، اتے مڈھلے سوویت ڈریکٹراں نے اس نوں تعمیری اڈیٹنگ لئی مترادف دے طور تے ورتیا۔ فرانسیسی وچّ سنیما تے ڈھکایا گیا شبد "مونٹیج" بس اڈیٹنگ دا لکھائک اے۔ شبد "مونٹیج لڑی" مکھ طور تے برطانوی اتے امریکی سٹوڈیؤاں ولوں ورتیا گیا اے، جو کہ اس لیکھ وچّ دسی گئے عامَ تکنیک دا لکھائک اے۔

## حوالے

گٹھ:فلم سازیگٹھ:فلم
پروفیسر موہن سنگھ

پرو۔ موہن سنگھ (20 اکتوبر 1905 – 3 مئی 1978) پنجابی دے اک ترقی پسند اتے  رومانوی ساہتکار اتے اڈیٹر سن۔ ودھیرے کرکے اوہناں دی پچھان شاعر کرکے اے۔ پنجابی شاعری وچ اصل معنے وچ جدیدیت  دا آغاز اس دی شاعری راہیں ہندا اے۔ بھائی ویر سنگھ نوں پہلا جدید شاعر منّ لیا جاندا اے پر اوہناں دی شاعری دی انتروستو نوں جدید نہیں کیہا جا سکدا۔ اوہناں نے مدھدور دے شعری سوچ وچار نوں ہی نویں محاورے وچّ پیش کیتا اے۔ پرو۔ موہن سنگھ نے روائتی شاعری دیاں دہلیزاں ٹپکے نویں زمین فکر نال پنجابی پاٹھک جگت نوں جوڑیا۔ ادھی صدی توں ودھیرے سماں اوہ پنجابی شاعری وچّ ہورناں ترقی پسند شاعراں دے سہت پرمکھ ہستی بنے راے۔ فارسی دی اوہناں دی جانکاری نے پنجابی شاعری وچّ اردو-فارسی شبداں دی ورتوں جاری رکھی۔ اوہناں دیاں کجھ نظماں اجہیاں ہن جو پنجابی پاٹھکاں نوں ملوملی یاد ہو گئیاں ہن جویں *کڑی پوٹھوہار دی*، *چھتو دی بیری* اتے *انبی دے بوٹے تھلے*۔

## جیونی
موہن سنگھ 20 اکتوبر 1905 نوں پنجاب دے نگر ہوتی مردان (پاکستان) وچّ پیدا ہوئے۔ اوہناں دا جدی پنڈ راولپنڈی نیڑے دھمیال اے۔ شاعر دی بچپن توں پرتکھ روپ وچّ رچی ساہمنے آئی۔ اس نے امیراں نالوں غریب لوکاں دا ساتھ ودھیرے مانیا۔ اس دے چہرے دی بھاوکتا دی نہار ہور وی تکھیری ہو گئی جدوں اس دی بیوی دی بے وقتی موت ہو گئی۔ اس ویلے توں لکھنا آرنبھ دتا۔ 3 مئی 1978 نوں اوہناں دی موت ہو گئی۔

## پنج دریا میگزین دا سمپادن
پنجابی ساہتی پترکاری دے اتہاس وچّ 'پنج دریا' دی اشاعت اک بہت ہی اہم واقعہ سی۔ اس دی شروعات نال پنجابی وچّ جدید اتے پرگتیوادی ساہتی رچناواں دیاں پرکاشناواں دا مڈھ بجھیا۔ پنجابی ساہتی پترکاری وچّ اگست 1939 دے انک نال 'پنج دریا' دا داخلہ ہندا اے۔ ایہہ پتر 1947 تکّ لاہور توں شائع ہندا رہا۔ دیس ونڈ دا شکار ہو کے ایہہ پتر کجھ سماں بند رہا تے مڑ جنوری 1949 وچّ کچہری روڈ امرتسر توں شروع ہویا1 اتے کجھ سماں ایہہ لدھیانہ اتے جالندھر توں وی چھپدا رہا۔2 اپریل 1964 دے انک وچّ موہن سنگھ دا آخری سمپادکی 'دریاواں دے موڑ' چھپیا۔

## رچناواں
### شعری مجموعہ
* *چار ہنجھو*
* *[[ساوے پتر]]*
* *کسمبھڑا*
* *[[ادھواٹے]]*
* *[[کچّ-سچ]]*
* *آوازاں*
* *وڈا ویلا*
* *جندرے*
* *جیمیر*
* *بواے*
* *ننکان*
* چھتو دی بیری

### ترجمہ
* 'لائیٹ آف ایشیا' نوں 'ایشیا دا چانن'
* سولوکھوو دے 'ورجن سوآئل اپٹرنڈ' نوں *[[دھرتی پاسہ پرتیا]]*
* *[[سترنگی پینگھ]]*
* *[[نرملا]]* (پریمچند دے ہندی ناول دا ترجمہ)
* *[[گودان]]* (پریمچند دے ہندی ناول دا ترجمہ)
* *[[پینگھ]]* (ناول)
* جواہر لال نہرو دیاں 'پیؤ ولوں دھی نوں چٹھیاں' (وارتک)
* سوفوکلیز دے یونانی ناٹک دا *[[راجا ایڈیپس]]* وجوں ترجمہ کیتا ۔

### مہانکاوِی
* *ننکائن*

### کہانیاں
* *[[نکی-نکی واشنا]]* (پنجابی)

## باہرلے سروت
* پرو: موہن سنگھ دی زندگی دی شام -سرجیت پاتر

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی غزل گو
گٹھ:ساہت اکادمی انعام جیتو