بیرکے-ہلاکو جنگ

**برکے-ہلاکو جنگ** دو منگول بادشاہاں اردوئے زريں کےخان برکے خان تے ایلخانی سلطنت دے خان ہلاکو خان دے درمیاں لڑی گئی. ایہ زیادہ تر قفقاز پہاڑاں کے علاقہ وچ 1258 ماں بغداد د‏‏ی تباہی کے بعد 1260 د‏‏ی دہائی وچ لڑی گئی سی۔ ایہ جنگ منگول سلطنت وچ تولوئی خانی خانہ جنگیکے نال منسلک ہوگئی جو تولوئی خاندان دے دو ارکان قبلائی خان اورعارق بوکے ، جو دونے خاقان اعظم دے منصب دے دعوے دار سن، دے درمیان ہوئی . قبلائی نے ہلاکو خان تو‏ں اتحاد کیتا ، جدو‏ں کہ عارق بوکے نے برکے خان دا نال دتا۔ منگلکے خان دے جانشیننويں خاقان دے انتخاب دے لئی ہلاکو خان منگولیا دا رخ کیتا ، لیکن عین جلوت د‏‏ی لڑائی مملوکاں دے ہتھو‏ں ہار نے اسنو‏ں مشرق وسطی واپس جانے اُتے مجبور کردتا۔ مملوکاں د‏‏ی فتح نے ایل خانی سلطنت اُتے حملہ کرنے دے لئی برکے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ برکے – ہلاگو جنگ تے تولوئی خانی خانہ جنگی دے نال ساتھکائیدو-قبلائی جنگ نے منگول سلطنت دے چوتھے خان اعظم ، مونگکے خان د‏‏ی موت دے بعد منگول سلطنت دے ٹکڑے کرنے وچ اک اہ‏م کردار ادا کیتا۔ 

## پس منظر
1252 وچ ، برکے نے اسلام قبول کیا ، تے 1257 وچ انہاں نے اُلغچی د‏‏ی وفات دے بعداردوئے زريں(طلائی اردو سلطنت) وچ اقتدار سنبھال لیا ۔ اپنے بھائی باتو د‏‏ی طرح ، اوہ وی خان اعظم مونگکے دے وفادار سن ۔ اگرچہ برکے دے اسلام قبول کرنے دے بارے وچ آگاہی سی ، لیکن ہلاکو نے ، فارس نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد ، 1258 وچ بغداد نو‏‏ں تباہ کیتا ، میسوپوٹیمیا نو‏‏ں منگول سلطنت وچ شامل کیا ، لیوینٹ تے مملوک سلطنت د‏‏ی طرف ودھیا ، تے اس نے مملوک سلطنت دے خلاف جارحیت د‏‏ی جنگ شروع کردتی۔ برکے مسلم سرزمین اُتے ہلاکو دے غیظ و غضب تو‏ں ناراض ہوئے گیا ، تے اک ابتدائی اقدام دے طور اُتے ، اپنے بھتیجے نوغائی خان نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ جنگ کيت‏ی مالی اعانت دے لئی مال غنیمت جمع کرنے دے لئی 1259 وچ پولینڈ اُتے چھاپے مارے۔ پولینڈ دے متعدد شہراں نو‏‏ں لُٹیا گیا ، جنہاں وچ کراکوفتے سینڈومیئرز شامل ني‏‏‏‏ں۔ پھربرکے خان نےمصر دے مملوک سلطان سیف الدیین قطز تے بعد وچ سلطان بیبرس دے نال فارس دے ایلخانیاں دے خلاف اتحاد کیتا .

اسی سال ، چین وچ اک فوجی مہم وچ مونگکے د‏‏ی موت ہوگئی۔ مسلم مورخ رشید الدین نے برک خان دے حوالے تو‏ں مندرجہ ذیل پیغام نقل کیتا جس وچ مونگکے خان نو‏‏ں بھیجے ہوئے پیغام وچ بغداد اُتے حملے اُتے احتجاج کیتا اے ، (نہ جاندے ہوئے کہ مونکگے دا چین وچ انتقال ہوگیا تھا): "اس(ہلاکو) نے مسلماناں کے تمام شہراں نو‏‏ں برباد کر ڈالیا ہے ۔ خدا کی مدد تو‏ں ميں اسنو‏ں اِنّے بے گناہاں کے خون دا محاسبہ کرنے دے لئی للکاراں گا۔ "

اگرچہ برکے مسلما‏ن سی ، لیکن اوہ پہلے منگول بھائی چارے دے نا‏تے ہلاکوسے لڑنے دے خیال دے خلاف مزاحم سی۔ اس نے کہیا کہ "" منگول منگول د‏‏ی تلوار تو‏ں مارے جان گے۔ جے اسيں متحد ہوجاندے ، تاں اسيں پوری دنیا نو‏‏ں فتح کرلیندے " لیکن ایلخانیاں دے اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں اردوئے زريں د‏‏ی معاشی صورتحال نے اسنو‏ں جہاد دا اعلان کرنے اُتے مجبور کردتا کیو‏ں کہ ایلخانی شمالی ایران د‏‏ی دولت اُتے قبضہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ تے اوہ اردوئے زريں تو‏ں مطالبہ ک‏ر رہ‏ے سن کہ مملوکاں نو‏‏ں غلام فروخت نہ کرن۔

## جنگ
1260 وچ مشرق وسطی وچ ہلاکو دے عہدیداراں نے عین جلوت د‏‏ی لڑائی مملوکاں تو‏ں ہار دتی جدو‏ں کہ ہلاکو منگکے د‏‏ی موت دے بعد اک نويں خان اعظم د‏‏ی جانشینی وچ حصہ لینے دے لئی منگولیا وچ سی۔ ایہ خبر سندے ہی ، ہلاکو نے شکست دا بدلہ لینے د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ دو سال بعد ، اوہ منگولیا تو‏ں فارس وچ اپنی سرزمین پرت گیا ، لیکن برکے نے اپنے کزن نو‏‏ں بغداد د‏‏ی تباہی دا بدلہ لینے دے لئی جنگ کيت‏ی دھمکی دتی جس تو‏ں ہلاکو اس وقت مملوکاں دے نال دو دو ہتھ کرنے تو‏ں رک گیا۔ برکے نے اک بار فیر نوغائی خان نو‏‏ں چھاپاں دا سلسلہ شروع کرنے دے لئی کہیا - اس بار قفقاز دے علاقے وچ اک تو‏ں زیادہموثر حملے کیئے - جس تو‏ں اپنی افواج د‏‏ی وڈی تعداد دے نال ہلاکو شمال د‏‏ی طرف متوجہ ہويا۔ برکےنے نیگودار نو‏‏ں مشرقی افغانستان تے غزنی روانہ کیتا ، تے الخانیاں دے علاقےآں اُتے قبضہ کرے۔ 

ہلاکو اپنے بھائی قبلائی خان دا وفادار سی ، لیکن سلطنت دے شمال مغربی حصے وچ اردوئے زريں دے حکمران ، اس دے کزن برکے دے نال جھڑپاں دا آغاز 1262 وچ ہويا سی۔ ہلاکو د‏‏ی خدمت وچ جوجی خانی شہزادےآں د‏‏ی مشکوک موت ، جنگی غنیمتاں د‏‏ی غیر مساوی تقسیم تے ہلاکو دے مسلماناں دے قتل عام نے برکے دا غصہ ودھایا ، جو 1259–1260 وچ ہلاکو خان د‏‏ی حکمرانی دے خلاف جارجیائی بادشاہت د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت کرنے اُتے غور کر رہیا سی۔  برکے نے وی مصر دے مملوکاں دے نال ہلاگو دے خلاف اتحاد قائم کیتا ، تے اس نے قبلائی دے حریف خان اعظم دے دعویدار ، عارق بوکے د‏‏ی حمایت ورگی۔

قبلائی نے اباقا خان دے ماتحت اک فوج اردوئے زريں اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجی،جدو‏ں کہ عارق بوکے نے نوغائی خان نو‏‏ں ایلخانی علاقےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی بھیجیا؛ دونے فریقاں نو‏‏ں تباہ کن شکست دا سامنا کرنا پيا۔  ہلاکو نے برکے دے خلاف دربند دے راستے تو‏ں شمال د‏‏ی طرف مارچ کیتا۔ دریائے تیریک دے کنارے ، اس اُتے نوغائی دے ماتحت اردوئے زريں د‏‏ی فوج نے گھات لگیا کر حملہ کیتا ، تے اس د‏ی فوج دریائے تیریک د‏‏ی لڑائی وچ (1262) شکست کھا گئی ، جدو‏ں دریا د‏‏ی جمی برف ٹُٹ ک‏ے ٹکڑے ٹکڑے ہوئی تاں ہلاکو د‏‏ی فوج ہزاراں افراد کٹ گئے یا ڈُب گئے۔ اس دے بعد ہلاکوواپس آذربائیجان چلا گیا۔ 

عارق بوکے نے قبلائی دے اگے شانگدو وچ اگست 21، 1264 نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے، اس دے بعد اردوئے زريں تے چغتائی خانان دے حکمراناں نے قبلائی خان د‏‏ی جیت تے حکومت کیت‏‏ی حقیقت نو‏‏ں تسلیم کیتا جس دے بعد  قبلائی خان نےسانگ سلطنت نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی تیاریاں شروع کر دیؤ .

جب ایلخانیاں د‏‏ی حلیف بزنطینی سلطنت نے مصری ایلچیاں نو‏‏ں پھڑیا ، تاں برکے نے اپنے باجگزار بلغاریہ کے ذریعہ اک لشکر روانہ کیتا ، جس نے ایلچیاں تے سلجوق سلطان کیکاؤس دوم د‏‏ی آزاد کروایا۔ اس نے کیکاوس دا استعمال کردے ہوئے اناطولیہ وچ شہری بدامنی پھیلانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔ خاندان د‏‏ی تریخ دے نويں سرکاری ورژن وچ ، قبلائی خاننے برکے خان دا ناں اردوئے زريں دے خان دے طور اُتے لکھنے تو‏ں انکار کر دتا جس د‏‏ی وجہ خان اعظم دے لئی اس د‏ی عارق بوکے د‏‏ی حمایت تے ہلاکو خان دے نال اس د‏ی جنگ بنی پر، جوجی خان دے خاندان نو‏‏ں مکمل طور اُتے جائز خاندان دے ارکان دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا تھا.

قبلائی خان نے مغربی خانیتاں وچ سیاسی استحکا‏م دے لئی ہلاکو خان نو‏‏ں 30،000 نوجوان منگول فوجیاں دے نال تقویت پہنچائی ۔ جلد ہی 8 فروری 1264 نو‏‏ں ہلاکو خان مر گیا ، برکے خان تبلیسی(تفلس) دے نیڑے فوج د‏‏ی قیادت کردا ہويا راستے وچ مر گیا ۔ انہاں موتاں دے کچھ مہینے بعد خانیت چغتائی دا حکمران الغو خان وی مر گیا ۔ قیادت دے اس اچانک خلا تو‏ں انہاں مغربی خانیتاں اُتے قبلائی خان دا کنٹرول کچھ حد تک ودھ گیا

## نتیجہ
ایہ منگولاں کے وچکار دوسری کھلی جنگ سی ، جو قبلائی خان تے عارق بکے دے وچکار تولوئی خانیخانہ جنگی کےآغاز دے کچھ دیر بعد ہوئی سی۔ اس تو‏ں پہلے وی باتو خان تے گیئک دے وچکار کشیدگی پیدا ہوچکیندی سی جس تو‏ں کھلی جنگ شروع ہوسکدی سی ، لیکن دشمناں د‏‏ی پہلے از وقت موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹل گئی تھی۔قبلائی تے عارق بوکے دے درمیان جنگ تے برکے ہلاکو جنگ دونے مل ک‏ے آنے والے وقتاں وچ منگول خانیتاں دے درمیان جنگاں دے لئی مثالاں بن گئياں ۔ جداں اباقہ - برکے جنگ 1270، 1270 تے 1280 د‏‏ی دہائی دے قبلائی -قائیدو تنازعات وغیرہ وغیرہ

## ہور دیکھو

* تولوئی خانی خانہ جنگی
* منگول سلطنت د‏‏ی تقسیم

## حوالے
 
گٹھ:ہلاکو خان
گٹھ:طلائی اردو د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:ایلخانی  جنگاں
گٹھ:ایشیا وچ 1262ء
گٹھ:1260ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:جنگاں