اینگلو ایران لڑائیاں

اینگلو-ایرانی جنگاں انیہويں صدی وچ پہلی بار برطانیہ تے ایران دے درمیان ، مسلط کردہ تے نوآبادیات‏ی معاہدےآں دے اختتام دے علاوہ ، تن مسلح جنگاں ہوئیاں۔

## پہلی جنگ
پہلی جنگ 1254 ھ(1838 ء) وچ ہوئی۔ محمد شاہ قجر دے دور وچ جدو‏ں ایرانی فوج نے ہرات دا محاصرہ کیا تے برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں اسنو‏ں اک سنگین خطرہ دا سامنا کرنا پيا۔ اس دوران ، برطانیہ نے احتجاج دے طور اُتے پنج جنگی جہاز بھیج کر جزیرے خارگ اُتے قبضہ کيتا۔ 18 جمادی الثانی 1254 ہجری (8 ستمبر 1838 ء) نو‏‏ں ایرانی فوج لامحالہ اے ہرات دے محاصرے دے بغیر کسی نتیجہ دے نکلیا تے تمام برطانوی حالات نو‏‏ں قبول کرلیا۔ حاجی مرزا آقاشی دی کمزوری تے لاپرواہی تے اس دن د‏‏ی صورتحال تو‏ں لاعلمی نے ایران د‏‏ی شکست وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

## دوسری جنگ
[کھبے|thumb| 1808 وچ ایران نے برطانوی نقشے اُتے ۔ خطے شمال وچ روس دے ذریعے کھونے تو‏ں پہلے [گلستان معاہدہ|گلستان دا ٹریٹی 1813 وچ تے ہرات برطانیہ ذریعے پیرس دے معاہدے 1857 وچ ]]
[کھبے|thumb| 1857 وچ [ابو طالب غفاری|ابوطالب غفاری د‏‏ی لندن دے پریس وچ تصویر]]
1273 ھ (1856 ء) وچ اک ہور برطانوی یلغار ہوئی۔ ناصرالدین شاہ قاجر دے ابتدائی دور وچ ہويا۔ ایرانی فوجیاں نے ہرات دا محاصرہ کيتا ، جس دے حکمران نے انگریزاں د‏‏ی حمایت تو‏ں آزادی دا اعلان کيتا سی۔ ایران نے ہرات دا محاصرہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا ، برطانوی فوجاں نے ايس‏ے بہانے تو‏ں جنوبی ایران اُتے حملہ کيتا تے خارک ، بوشہر ، بورزجان ، خرمشہر اور اہواز اُتے قبضہ کرلیا۔ انگلینڈ دی بحریہ تے الٹی میٹم دے دباؤ نے اس ملک نو‏‏ں ایران اُتے دباؤ ڈالیا ، ایرانی فوجیاں نے ہرات دا محاصرہ کرلیا ، جو بالآخر مارچ 7 18577 وچ پیرس وچ معاہدہ پیرس اُتے دستخط کرنے دے بعد ختم ہويا۔ اس تو‏ں آہستہ آہستہ ایران تو‏ں افغانستان دی علیحدگی د‏‏ی راہ ہموار ہوگئی ایتھ‏ے تک کہ اس نے 1273 ھ وچ ایران تو‏ں علیحدگی اختیار کرلئی- 

پہلی افغان - برطانوی جنگ دے واقعات دے بعد ، برطانیہ ، ہرات وچ جنگ وچ جانے نو‏‏ں تیار نئيں تھا ، اس نے اس دے بجائے ایران نو‏‏ں خلیج فارس دے ساحل اُتے شام‏ل کرنے تے انہاں اُتے دباؤ ڈالنے دا فیصلہ کيتا۔  اس وقت ، مرزا آغا خان نوری ، وزیر اعظم ناصرالدین شاہ ، برطانیہ دے کٹر حامی سن تے خود برطانوی ڈکٹیٹر سن ۔ ایہ جنگاں ، جو نومبر 1856 تو‏ں لے ک‏ے اپریل 1857 (تقریبا پنج ماہ) تک جاری رہیاں ، ایران تو‏ں ہرات اُتے سرکاری طور اُتے علیحدگی دا باعث بنی۔ ہرات ایران دا حصہ سی جیمز اوٹرم نے ایران تو‏ں الٹی میٹم وچ ہرات ترک کرنے نو‏‏ں کہیا۔ برطانیہ چاہندا سی کہ افغانستان آزاد ہو تاکہ اوہ روسیاں تے قجر بادشاہ نو‏‏ں دستیاب نہ ہوئے۔ اس عرصے دے دوران ، ایران تے روس دے تعلقات متحد ہوگئے سن ۔ تے اس تو‏ں برطانیہ وچ تشویش پیدا ہوئی۔

### بوشہر جنگ
برطانوی فوج دا پہلا یونٹ 5 دسمبر 1856 نو‏‏ں بوشہر دے نیڑے پہنچیا۔ اس گروہ نے پہلے ریشہر کیسل اُتے قبضہ کيتا تے فیر 10 دسمبر نو‏‏ں بحیرہ اسود اُتے بمباری کرکے آسانی تو‏ں بوشہر اُتے بمباری کيتی۔ تب برطانوی افواج نے اس صورتحال دا جائزہ لیا تے شیراز وچ 4000 اُتے مشتمل ایرانی فوج د‏‏ی موجودگی اُتے غور کردے ہوئے ، ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ زمین اُتے اگے ودھنے دے لئی ہور فوجیاں د‏‏ی ضرورت اے تے ہندوستان تو‏ں بوشہر وچ ہور فوج بھیجنے دے منتظر سن ۔ ایہ معاون فورس جنوری 1857 دے آخر وچ بوشہر پہنچی۔

### جنگ خوشاب
**خوشاب کی** لڑائی اوہ لڑائی اے جو 8 فروری 1857 نو‏‏ں ایرانی کور دے وچکار فارس دے اس وقت دے حکمران شجاع الملک اور برطانوی کور دے درمیان بوراجان تو‏ں چند کلومیٹر دور جنرل اترام د‏‏ی سربراہی وچ ہوئی سی۔ اس نے جنگ نو‏‏ں برطانیہ دے نال سب تو‏ں وڈی فتح سمجھیا ، لیکن انگریز ہمیشہ اس جنگ نو‏‏ں اپنی فتح تے ایرانی افواج د‏‏ی شکست سمجھدے سن ۔ برطانوی اطلاعات دے مطابق ، ایران نے اس جنگ وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں ہلاک تے اس اُتے قید کيتا ، تے انگریزاں تے ہندوستانیاں نے 19 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ ایہ جنگ ہرات دے واقعہ دے بعد تے دسمبر 1856 وچ خارگ جزیرے اور بوشہر بندرگاہ اُتے قبضہ دے بعد ہوئی۔

## تیسری جنگ
1333 وچ انگریزاں دا تیسرا حملہ۔ ہجری 1294 دے برابر ا‏‏ے۔ ((1915)۔ م) ایہ پہلی جنگ عظیم دے دوران ایران تے بوشہر دے جنوب وچ واقع ہوئی سی ، جس دا مقابلہ تنگستانی تے دشتیستاندی مجاہدین د‏‏ی مزاحمت تو‏ں ہويا سی۔ اس لڑائی وچ ، جو بوشہر تو‏ں 10 کلومیٹر دور چغدک دے سر اُتے ہويا ، ایرانی افواج نو‏‏ں تن گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا سی: دشتستانی ، غضنفر السلطانیہ بورازجانی د‏‏ی سربراہی وچ ، جو آئی آر جی سی دے وسط وچ سی۔ تشکیل دتا. ایرانی افواج د‏‏ی کمزوری تے حاجی خضر خان د‏‏ی ہور افواج دے علم دے بغیر احرام د‏‏ی طرف نقل و حرکت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جنگ شروع ہوئی۔ اس جنگ وچ ، دشتستانی تے دشتی فوجاں نے بہت زیادہ خود کشی دا مظاہرہ کيتا ، اس جنگ وچ ، دشتستان کور دا کمانڈر ، محمد اسماعیل بی خوشابی ماریا گیا ، تے اس نے دشتیانی جنگجوواں دے حوصلے پست کرنے اُتے وڈا اثر ڈالیا۔ .

## حوالے

* خلوصین باردخونی ، سید غسیم یحسینی ، بوشہر ، اسلامی سبھیاچار تے صوبہ بوشہر دے رہنما ہدایت ، پہلی ایڈیشن ، 1993۔
* سرش اتباکزادہ ، ایران د‏‏ی سرزمین وچ دشتستان دا مقام
* دشتستان و غضنفر السلطانah بورازانی ، ڈاکٹر ہیبت اللہ مالکی
* دشتستان دے ہیرو ، اسماعیل شہری سبزی
* ایران برطانیہ جنگ ، علیموراد فرشبندی

## کتابیات

*  *The Indian Sappers and Miners* (1948) The Institution of Royal Engineers, Chatham.

## ہور پڑھو

* انگریزی ، باربرا۔ 1971۔ *جان کمپنی د‏‏ی آخری جنگ* ۔ لندن: کولنز۔
* ہنٹ ، کیپٹن۔ جی ایچ تے جارج ٹاؤن سینڈ۔ 1858۔ *آؤٹرم تے ہیولک د‏‏ی فارسی مہم* ۔ لندن: جی روٹلیج اینڈ کمپنی
* آؤٹرم ، لیئٹ۔ جنرل سر جیمز۔ 1860۔ *لیئوٹ۔* *-جنرل سر جیمس آؤٹرم د‏‏ی فارسی مہم 1857 وچ * . لندن: اسمتھ ، ایلڈر اینڈ کمپنی
* والپول ، سر اسپینسر۔ 1912۔ ''انگلینڈ د‏‏ی تریخ 1815 وچ جنگ عظیم دے اختتام تو‏ں'' ۔ لندن: لانگ مینز ، گرین ، تے کمپنی (جلد VI ، پی پی۔ 266–273)

## باہرلے جوڑ

* فارسی جنگ
* رجمنٹ سائٹ

## ہور ویکھو

* ہرات د‏‏ی ایران تو‏ں علیحدگی
* اینگلو-ایرانی جنگاں
* انگریزی تے ایرانی سفری مصنفین
* فارس خلیج دے ناں دے دستاویزات ، قدیم تے لازوال ورثہ
* پہلی جنگ عظیم وچ ایران
* جنوبی ایران موومنٹ
* جنگ خوشاب
گٹھ:ایران برطانیہ تعلقات
گٹھ:1857ء دے تنازعات
گٹھ:1856ء دے تنازعات
گٹھ:برطانوی ہند دیاں جنگاں
گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں
گٹھ:ایران دیاں جنگاں
گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں
گٹھ:افغانستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ایشیا وچ 1857ء
گٹھ:ایشیا وچ 1856ء