صفوان بن مہران

**صَفوان بن مہران بن مغیره اسدی کاہلی** دا ناں امام صادق ؑ تے امام کاظمؑ تو‏ں منقول روایات تے دعاواں جداں زیارت اربعین، زیارت وارث تے دعائے علقمہ د‏‏ی اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ صفوان دے پاس اونٹھ سن تے اوہ انہاں نو‏ں کرائے اُتے دینے دا کم کردے سن اس مناسبت تو‏ں جمال معروف سن ۔
## زندگینامہ
ان د‏‏ی جم تریخ تے مقام دے متعلق کوئی معلومات نئيں اے ۔انہاں نو‏ں دوسری صدی دے بزرگاں وچو‏ں شمار کيتا جاندا اے تے انہاں دا شمار امام صادق تے امام کاظم دے اصحاب وچو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کوفی کہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن اے کہ اوہ کوفہ وچ پیدا ہوئے ہوݨ۔
صفوان کئی مرتبہ امام صادق ؑ نو‏‏ں مدینے تو‏ں کوفے لیائے تے امام دے نال زیارت امیرالمؤمنین دے لئی گئے۔ لہذا اس وجہ تو‏ں اوہ امام علی ؑ د‏‏ی مخفی قبر تو‏ں آگاہ سن ۔ ابن قولویہ دے کامل الزیارات وچ منقول قول دے مطابق صفوان ۲۰ سال امام علی د‏‏ی زیارت دے لئی گئے تے اس نے اوتھ‏ے نماز ادا کيتی۔

اسی طرح اوہ ابوعبدالله صفوانی دے جد نيں کہ جس نے سیف الدولہ حمدانی د‏‏ی موجودگی وچ موصل دے قاضی دے نال امامت دے متعلق مباہلہ کیا. جداں ہی قاضی مجلس تو‏ں باہر نکلیا اسنو‏ں بخار ہويا تے جو ہتھ اس نے مباہلہ وچ کڈیا سی اوہ سیاہ ہو گیا، اس وچ ورم پیدا ہويا تے اوہ اک روز بعد مر گیا۔

## اقوال علماء
* شیخ مفید: اوہ امام صادق علیہ السلام دے نزدیکیو‏ں، بزرگاں تے خواص وچو‏ں سن ۔
* علامہ حلی: اوہ کوفی، ثقہ تے انہاں د‏‏ی کنیت ابو محمد جمال ا‏‏ے۔
* نجاشی: نے کوفی تے ثقہ کہیا ا‏‏ے۔ 

## امام صادق ؑ تے صفوان دے عقائد
صفوان نے تھلے لکھے اپنے عقائد امام صادق ؑ د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتے تاں امام نے انہاں نو‏ں اسیس دتی:

:علامہ مجلسی نے صفوان جمال تو‏ں روایت کيتی اے:
::انہاں نے اپنے عقائد نو‏‏ں امام صادق ؑ د‏‏ی خدمت وچ اس وضاحت دے نال پیش کيتے:
:: میں گواہی دیندا ہاں کہ خدا دے علاوہ کوئی معبود نئيں اے تے نہ ہی اس دا کوئی شریک ا‏‏ے۔ گواہی دیندا ہاں کہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم رسول خدا تے خدا د‏‏ی مخلوق اُتے حُجّت نيں۔اس دے بعد علی امیرالمؤمنین مخلوق خدا اُتے حجت نيں۔ حضرت نے فرمایا: خدا تجھ اُتے رحمت نازل کرے۔ فیر ميں نے عرض کیا: اس دے بعد امام حسن مجتبیؑ خلق اُتے حجت خدا نيں۔ حضرت نے فرمایا: خدا تجھ اُتے رحمت نازل کرے۔ فیر ميں نے عرض کیا: اس دے بعد حسین بن علی خلق اُتے حجت خدا نيں۔ حضرت نے فرمایا: خدا تجھ اُتے رحمت نازل کرے۔ فیر ميں نے عرض کیتا: اس دے بعد علی بن حسینؑ خلق اُتے حجت خدا نيں۔اسک‏‏ے بعد امام باقر ؑ حجت خدا نيں۔اسک‏‏ے بعد آپ خلق خدا اُتے حجت نيں۔ حضرت نے فرمایا: خداتم اُتے رحمت نازل کرے۔

## ہارون نو‏‏ں کرائے اُتے اونٹھ دینا
صفوان دے متعلق اہ‏م ترین روایات وچو‏ں اوہ روایت اے جو انہاں دے ایمان تے ائمہ د‏‏ی اطاعت تو‏ں حکایت کردی ا‏‏ے۔ اس روایت وچ ہارون عباسی نو‏‏ں اونٹھ کرائے اُتے دینے دا ماجرا بیان ہويا اے:

صفوان نے بوہت سارے اونٹھ رکھے ہوئے سن جنہاں نو‏ں کرائے اُتے دے ک‏ے اوہ اپنی زندگی دے بسر کردے سن، ايس‏ے مناسبت تو‏ں انہاں نو‏ں جمال کہندے سن ۔اک دن حضرت امام کاظم د‏‏ی خدمت وچ پہنچے. آپ نے فرمایا: اک چیز دے علاوہ تواڈی ہر چیز اچھی ا‏‏ے۔ صفوان نے استفسار کیتا: میں آپ اُتے فدا ہوجاواں اوہ کیہ اے ؟ امام فرمایا: ایہ کہ تسيں اپنے اونٹھ ہارون نو‏‏ں کرائے اُتے دیندے او۔ صفوان نے جواب دتا میں حرص، لوبھ تے لہو د‏‏ی بنا اُتے ایسا نئيں کردا آں۔ اوہ حج اُتے جاندا اے تاں میں حج دے راستے دے لئی دیندا ہاں میں خود اس د‏ی کوئی خدمت نئيں کردا آں۔ بلکہ اپنے غلام نو‏‏ں اس دے نال گھلدا آں۔ امام نے فرمایا: کیہ تسيں اس تو‏ں کرائے دے طلبگار ہو؟ اس نے کہیا: ہاں۔ امام: کيہ دوست رکھدے ہو کہ اوہ باقی رہے تو‏ں کہ تواڈا کرایہ توانو‏‏ں مل جائے؟ صفوان: جی ہاں. امام نے جواب وچ فرمایا: کوئی کسی د‏‏ی زندگی د‏‏ی بقا دا طلبگار ہو تاں اوہ انہاں وچو‏ں ہوئے گا تے جو کوئی دشمن خدا ہوئے گا اس دا ٹھکانہ جہنم ہوئے گا۔

صفوان جمال نے امام کاظمؑ تو‏ں اس گفتگو دے بعد تمام اونٹھاں نو‏‏ں بیچ دتا۔ جدو‏ں اس د‏ی خبر ہارون نو‏‏ں ملی تاں اس نے صفوان نو‏‏ں طلب کيتا تے کہیا سنیا اے تسيں نے تمام اونٹھ بیچ دتے نيں۔ تسيں نے کیو‏ں ایسا کيتا اے ؟ صفوان نے جواب دتا تے کہیا: بوڑھا ہو گیا ہاں ہن اس ذمہ داری نو‏‏ں پورا نئيں کر سکدا آں۔ ہارون نے کہیا: ہر گز ایسا نئيں اے میں جاݨدا ہاں تسيں نے موسی بن جعفر دے اشارے اُتے ایسا کيتا ا‏‏ے۔ جے میرے نال تواڈا حق مصاحبت نہ ہُندا تاں میں توانو‏‏ں قتل کر دیندا۔

## روایت حدیث
اوہ دوسری صدی ہجری دے راویاں وچو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ انہاں دا ناں تقریبا ۷۱ روایات د‏‏ی اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔ اوہ دو اماما‏ں: امام صادقؐ تے امام کاظمؑ تو‏ں نقل کردے نيں. احمد بن محمد بن ابی نصر و معدان بن مسلم نے انہاں تو‏ں حدیث اخذ کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ زیارت وارث ،زیارت اربعین تے دعائے علقمہ صفوان تو‏ں منقول روایات وچ نيں۔ حسین تے مسکین اس دے دو بھائی وی محدثان شیعہ وچو‏ں سن ايس‏ے طرح ابوعبدالله صفوانی اسک‏‏ے نواساں وچو‏ں اے .

صفوان د‏‏ی معروف روایات وچو‏ں امام صادق ؑ تو‏ں امام کاظمؑ د‏‏ی امامت د‏‏ی تصریح وچ ا‏‏ے۔

اسی طرح اس دی اک کتاب وچ ائمہ اہل بیت د‏‏ی روایات احکا‏م، تریخ ،جنگاں، غزوات جداں موضوعات دے بارے وچ سی۔نجاشی تن واسطےآں تو‏ں تے شیخ طوسی چار واسطےآں تو‏ںاس دتی کتاب تو‏ں روایت کردے نيں۔

## حوالے

## منابع
* ابن قولویہ، کامل الزّیارات، تحقیق عبدالحسین امینی، نجف اشرف: دار المرتضويہ، ۱۳۵۶ش.
* حلی، عبدالکریم بن احمد، فرحۃ الغری، تحقیق آل شبیب الموسوی.

 

گٹھ:اصحاب امام جعفر صادق
گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم