open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نوری بلگے جیلان

**نوری بلگے جیلان** (، جم ۲۶ جنوری ۱۹۵۹) ترکی دا اکّ فلم ڈریکٹر، فوٹوگرافر، سکرینلکھاری اتے اداکار اے۔
اسنوں سال ۲۰۱۴ وچ کانس فلم فیسٹیول دا سبھ توں ودھیا ایوارڈ پالمے دیور ملیا ہویا اے۔ اسدا ویاہ فلم-میکر، فوٹوگرافر اتے اداکارہ ایبرو جیلان نال ہویا اے، جس نال اسنے *کلائیمیٹس* (۲۰۰۶) فلم وچ بطور معاون اداکار کم کیتا سی۔

## مڈھلا جیون
جیلان نے فوٹوگرافی ۱۵ سال دی عمر وچ شروع کیتی۔ جدوں اوہ بوگازچی یونیورسٹی، انستانبل وچ پڑھدا سی، اسنے سنیما اتے فوٹوگرافی کلباں وچ حصہ لیا اتے جیب خرچ لئی پاسپورٹ سائیز والیاں فوٹواں کھچدا رہا۔ یونیورسٹی وچوں الیکٹریکل انجینیئرنگ دی ڈگری کرن پچھوں اوہ لنڈن اتے کٹھمنڈو، نیپال گیا کہ زندگی وچ اگے کی کرنا اے۔ اس توں بعد اوہ انکارا، ترکی واپس آ کے فوج وچ نوکری کرن لگا۔ جدوں اوہ فوج وچ سی تاں اسنوں محسوس ہویا کہ سنیما ہی اسدی زندگی نوں کوئی شکل دے سکدا اے۔

## سٹائل اتے موضوع
جیلان دیاں فلماں انسان دے اپنے-آپ نال ضبط، استتوواد، انسانی جیون دی نیرستا، اتے روزانہ زندگی دے ویروے بیان کردیاں ہن۔ اوہ لمے شاٹ اتے ڈچّ اینگل دا تجربہ کردا اے، جہڑے کہ عامطور تے بالکل قدرتی حالتاں وچ لئے جاندے ہن۔ اس وچ اوہ قدرتی آوازاں نوں وی بہت فنی اتے اسانی نال پیش کر دندا اے۔ اوہ اپنے مکھ پاتر نوں پچھوں پھلماؤن لئی وی جانیا جاندا اے، جہڑی کہ اس دے مطابق ناظرین نوں پاتراں دیاں گہریاں بھاوناواں بارے اندازہ لاؤن لئی مجبور کردی اے، جہناں دے چہرے چھپے ہوئے ہندے ہن۔ کلائیمیٹس تک، جیلان دیاں فلماں بہت گھٹ خرچے اتے بنائیاں جاندیاں سن، جہناں وچ نویں اتے غیر-تجربیکار اداکار ہی ہندے سن، جہناں وچوں بہتے اس دے پروار دے جی ہندے سن۔ (جویں کہ اس دے ماں پیؤ)

جیلان دیاں ۱۰ من پسند فلماں جہڑیاں اسنے ۲۰۱۲ وچ اکّ چون وچ دسیاں سن، اس پرکار ہن،
*[[آندرے ربلیو (فلم)|آندرے ربلیو]]* (۱۹۶۶)، *[[اؤ ہسرد بلتھازر]]* (۱۹۶۶)، *[[لا اوینچرا]]* (۱۹۶۰)، *[[لا اکلسّ]]* (۱۹۶۲)، *[[لیٹ سپرنگ]]* (۱۹۴۹)، *[[اے مین اسکیپڈ]]* (۱۹۵۶)، *[[دِ مرر (۱۹۷۵ فلم)|دِ مرر]]* (۱۹۷۵)، *[[سینز فرام اے میرج]]* (۱۹۷۳)، *[[شیم (۱۹۶۸ فلم)|شیم]]* (۱۹۶۸)، اتے *[[ٹوکیؤ سٹوری]]* (۱۹۵۳)۔

## فلماں

## اعزاز
* کانس فلم فیسٹیول ۲۰۱۴ وچ پالمے دیور اوارڈ – *[[ونٹر سلیپ (فلم)|ونٹر سلیپ]]*
* کان فلم فیسٹیول بیسٹ ڈائریکٹر اوارڈ (۲۰۰۸)
* کان فلم فیسٹیول وچگرینڈ پرکس (کان فلم فیسٹیول) کان فلم فیسٹیول (۲۰۰۲ – *[[اوزاک]]* ("ڈسٹینٹ")، ۲۰۱۱ – *[[ونس اپان اے ٹائم ان ایناتولیا]]*)
* انٹرنیشنل فیڈریشن آف فلم کرٹیکس اوارڈ (۱۹۹۷ – *[[قصبہ (۱۹۹۷ فلم)|قصبہ]]*، ۲۰۰۰ – *[[کلاؤڈس آف مئی]]*، ۲۰۰۶ – *[[اکلملر]]* ("کلائیمیٹس"))، ۲۰۱۴ – *[[ونٹر سلیپ (فلم)|ونٹر سلیپ]]*
* سبھ توں ودھیا ڈریکٹر لئی گولڈن آرینج ایوارڈ (۱۹۹۹ – *[[کلاؤڈس آف مئی]]*، ۲۰۰۲ – *[[اوزاک]]* (*ڈسٹینٹ*)، ۲۰۰۶ – *[[اکلملر]]* ("کلائیمیٹس"))
* سبھ توں ودھیا سکرینپلے لئی گولڈن آرینج ایوارڈ (۲۰۰۲ – *[[اوزاک]]* ("ڈسٹینٹ"))
* سبھ توں ودھیا سکرینپلے لئی ایشیا پسیپھک سکرین اوارڈ (۲۰۰۸ – *[[اس میمون]]* ("تھری منکیز")، ۲۰۱۱ – *[[ونس اپان اے ٹائم ان ایناتولیا]]*، ۲۰۱۴ – *[[ونٹر سلیپ (فلم)|ونٹر سلیپ]]*

## حوالے

گٹھ:جم ۱۹۵۹

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:استانبل دے لوک
گٹھ:ترک فلم ڈریکٹر
گٹھ:ترک فوٹوگرافر
گٹھ:جم 1959
گٹھ:ترک کلاکار
نندا دیوی پہاڑ

**نندا دیوی**  کنگچنجنگا دے بعد بھارت دا دوسرا بلند پہاڑ اے تے ایہ ملک دے اندر مکمل طور اُتے واقع ا‏‏ے۔

**نندہ دیوی پہاڑ** بھارت دی دوجی اتے دنیا دیاں ۲۳ویں سرووچ سکھر اے۔ اس توں اچی اتے دیس وچ سرووچ سکھر کنچنجنگھا اے۔ نندہ دیوی سکھر ہمالہ پہاڑ شرنکھلا وچ بھارت دے اترانچل راج وچ مشرق وچ گوریگنگا اتے پچھم وچ رشگنگا گھاٹیاں دے وچ واقع اے۔ اس دی اچائی ۷۸۱۶ میٹر (۲۵, ۶۴۳ فٹ) اے۔ اس سکھر نوں اترانچل راج وچ مکھ دیوی دے روپ وچ پوجا جاندا اے۔ ایہناں نوں نندہ دیوی کہندے ہن۔ نندادیوی میسپھ دے دو نوک ہن۔ ایہناں وچ دوجا نوک نندادیوی ایسٹ کہاندا اے۔ ایہناں دوناں دے وچکار دو کلومیٹر لمبا رج کھیتر اے۔ اس سکھر اتے پہلاں فتح مہم وچ ۱۹۳۶ وچ نوئل آڈیل اتے بل تیلمین نوں کامیابی ملی سی۔ پہڑی دے مطابق نندادیوی سکھر دے آسپاس دا کھیتر اتینت سندر اے۔ ایہہ سکھر ۲۱۰۰۰ پھٹّ ولوں اچی کئی سکھراں دے وچکار واقع اے۔ ایہہ پورا کھیتر نندہ دیوی قومی پھلواڑی اعلان کیتا جا چکیا اے۔ اس نیشنل پارک نوں ۱۹۸۸ وچ یونیسکو ولوں قدرتی اہمیت دی دنیا امانت دا اعزاز وی دتا جا چکیا اے۔

## پہاڑ تے چڑھنا

اس ہمشکھر دے رستے وچ آؤن والے پہاڑ کافی تیرچھے ہن۔ آکسیجن دی کمی دے کارن کھڑی چڑائی اتے اگے ودھنا اکّ دشکر کم اے۔ ایہی کارن اے کہ اس سکھر اتے جان دے اچھک پروتاروہیاں نوں ۱۹۳۴ تک اس سکھر اتے جان دا ٹھیک رستہ نہیں مل پایا سی۔ اس دا رستہ بریٹیش انویشکوں ولوں کھوجیا گیا سی۔
* ۱۹۳۶ وچ برٹش - امریکی مہم نوں نندادیوی سکھر تک پجن وچ کامیابی ملی۔ ایہناں وچ نوئل آڈیل اتے بل تیلمین سکھر نوں چھوہن والے پہلاں انسان سن، جدوں کہ نندادیوی ایسٹ اتے پہلی کامیابی ۱۹۳۹ وچ پولینڈ دی ٹیم نوں ملی۔
* نندادیوی اتے دوجا کامیاب مہم اس دے ۳۰ سال بعد ۱۹۶۴ وچ ہویا سی۔ اس مہم وچ این ۔ کمار دے اگوائی وچ بھارتی ٹیم سکھر تک پجن وچ کامیاب ہوئی۔ اس دے رستہ وچ کئی خطرناک درے اتے ہمند آؤندے ہن۔
* نندادیوی دے دوناں سکھر اکّ ہی مہم وچ چھوہن دا گرو بھارت - جاپان دے سنیکت مہم نوں ۱۹۷۶ وچ ملیا سی۔
* ۱۹۸۰ وچ بھارتی فوج دے جواناں دا اکّ مہم ناکام رہا سی۔
* ۱۹۸۱ وچ پہلی وار ریکھا شرما، ہرشونتی بشٹ اتے چندرپربھا ایتوال نامک تن عورتاں والی ٹیم نے وی کامیابی پائی۔
* نندادیوی دے دوناں ول گلیشئر یعنی ہمند ہن۔ اس ہمندوں دی برف کھرکے اکّ ندی دا روپ لے لیندی اے۔
پنڈارگنگا نام دی ایہہ ندی اگے چلکے گنگا دی معاون ندی الکنندا وچ ملدی اے۔ اتراکھنڈ دے لوک نندادیوی نوں اپنی ادھشٹھاتری دیوی منندے اے۔ اتھے دیانلوککتھاوانوچ نندادیوی نوں ہمالہ دی پتری کیہا جاندا اے۔ نندادیوی سکھر دے سائے وچ واقع روپکنڈ تک ہر اکّ ۱۲ سال وچ اوکھا نندادیوی راججات یاتراشرادھالواندی عقیدت دا پرتیک اے۔ نندادیوی دے درشن اؤلی، بنسر جاں کوسانی آدی سیر تھاںاں ولوں وی ہو جاندے ہن۔ اویناش شرما، شیرپا تینجنگ اتے ایڈمنڈ ہلیری نامک پروتاروہیاں نے ایوریسٹ نوں سبھ توں پہلاں فتح کرن دے علاوہ ہمالہ پروتمالا دی کجھ اتے سکھراں اتے فتح حاصل کیتی سی۔ اکّ ساکشاتکار دے دوران شیرپا تینجنگ کیہا سی کہ ایوریسٹ دی تلنا وچ نندادیوی سکھر اتے چڑھنا زیادہ اوکھا اے۔

## مختصر
## حوالے

## باہری سونمے
* نندہ دیوی ۔۔ہندوستان لائیو
* नन्दा देवी की आत्मा वापस घर लौट आई और۔.۔। نوبھارت ٹائیمس| नवभारत टाइम्स।۲۸ جنوری، ۲۰۰۹
* دیوی اتے روپ کنڈ دی کہانی
* ینیسکو دنیا امانت تھاں- نندہ دیوی
* گڑوال منڈل ترقی نگم  - نندہ دیوی قومی پھلواڑی
* نندہ دیوی میسپھ دے چتر

گٹھ:ہماچل پردیش

## حوالے

گٹھ:اتراکھنڈ دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:بھارت د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:بھارت دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:جغرافیہ ضلع چمولی
گٹھ:مقدس پہاڑ

گٹھ:پہاڑ
پہلا چڑھدا ترکستان لوکراج

**پہلا چڑھدا ترکستان لوکراج** (First East Turkestan Republic)، (**شەرقىي تۈركىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى**) اک قلیل مدتی اسلامی جمہوریا دیس سی جو 1933ء وچ قائم ہویا۔ ایہدا راجگڑھ کاشغر سی، جیہڑا موجودہ دور وچ چین دے شنجیانگ اویغور خودمختار علاقے وچ واقع اے۔

ترک اسلامی لوکراج چڑھدا ترکستان (Turkic Islamic Republic of East Turkestan) اک مختصر مدت لئی قائم ہوݨ آݪا اسلامی جمہوری مُلک سی، جیہی بنیاد 12 نومبر 1933 نوں رکھی گئی سی۔ ایہ سنکیانگ (1912–1992) دے لہندے پاسے کاشغر دے علاقے وچ قائم سی جو اَج سنکیانگ دا اک حصا اے۔ ایغور خود مختار علاقا، بعض اوقات محض چڑھدا ترکستان جمہوریا (ETR) دے نام ناݪ وی جاݨیا جاندا اے، ایہ بنیادی طور تے ایتھے رہݨ آݪی ایغور آبادی دی آزادی دی تحریک دا نتیجا سی۔

1934 وچ کاشغر دی برطرفی دے ناݪ ای حوئی جنگجوآں نے نانجنگ کومنتانگ حکومت دے ناݪ برائے نام اتحاد کیتا، پہلی ETR نوں مؤثر طریقے ناݪ ختم کر دتا گیا۔ تاہم ایہدی مثال نے اک دہائی بعد سنکیانگ صوبے دے شمال وچ سوویت دوجا چڑھدا ترکستان لوکراج (1944–1949) دے قیام لئی کچھ حد تک تحریک دا کَم کیتا تے اک آزاد چڑھدا ترکستان دے قیام واسطے جدید ایغور قوم پرستاں دی حمایت نوں متاثر کرنا جاری رکھیا اے۔ 

## ہور دیکھو
*ترکستان
*چڑھدا ترکستان
*پہلا چڑھدا ترکستان لوکراج
*دوجا چڑھدا ترکستان لوکراج

گٹھ:گھٹ مدتی دیس
گٹھ:چین
گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:ایشیا
سم کارڈ

thumb|سم کارڈ
**سم** ، (**سبسکرائبر آئڈینٹیٹی ماڈیول**) (Subscriber Identity Module) اک مظبوط سرکٹ (Integrated circuit – IC) اے، جو بین الاقوامی موبائل صارف شناخت (International Mobile Subscriber Identity – IMSI) معیار دے مطابق موبائل فون تے دیگر آلات اُتے صارفین دی شناخت لئی استعمال کیتا جاندا اے۔

تکنیکی طور تے اصل طبعی کارڈ نوں یونیورسل انٹیگریٹڈ سرکٹ کارڈ (UICC) کہیا جاندا اے۔ ایہ سمارٹ کارڈ عام طور تے پی وی سی دا بݨیا ہُندا اے جیہدے وچ ایمبیڈڈ رابطے تے سیمی کنڈکٹرز ہُندے نیں، جیہدے وچ **سم** ایہدا بنیادی حِصا ہُندا اے۔ عملی طور تے اِصطلاح "سم کارڈ" توں مراد پورا یونٹ اے نہ کہ صِرف آئی سی۔

## تریخ
سم کارڈ، سمارٹ کارڈ دی اک قِسم اے، جیہدی بنیاد سلیکان انٹیگریٹڈ سرکٹ (IC) چِپ اے۔ The idea of incorporating a silicon IC chip onto a plastic card originates from the late 1960s. پلاسٹک کارڈ اُتے سلیکان آئی سی چپ نوں شامل کرن دا خیال 1960 دی دہائی دے آخر توں شروع ہویا۔ اس توں بعد سمارٹ کارڈز نے MOS انٹیگریٹڈ سرکٹ چپس دا استعمال کیتا اے، ناݪ ای MOS میموری ٹیکنالوجیز ورگے فلیش میموری تے EEPROM (برقی طور تے ڈیلیٹ ہوݨ دے قابل پروگرام تے پڑھݨ لئی میموری)۔

سم نوں اِبتدائی طور پر یورپی ٹیلی کمیونیکیشن سٹینڈرڈز اِنسٹی ٹیوٹ نے TS 11.11 نمبر دے ناݪ وضاحت وچ بیان کیتا سی۔ ایہ تفصیلات سم دے فزیکل تے منطقی رویے نوں واضح کردی اے۔ UMTS دی ترقی دے ناݪ تفصیلات دا کَم جُزوی طور تے 3GPP نوں مُنتقل کر دِتا گیا۔ 3GPP ہُݨ فِزیکل کارڈ UICC دی مزید ترقی لئی SIM (TS 51.011) تے USIM (TS 31.102) تے ETSI ورگی ایپلی کیشنز دی مزید ترقی لئی ذُما دار اے۔

پہلا سم کارڈ 1991 وچ میونخ سمارٹ کارڈ بݨاؤݨ آݪی کمپنی Giesecke & Devrient نے تیار کیتا سی، جیہنے پہلے 300 سم کارڈ فن لینڈ دے وائرلیس نیٹ ورک آپریٹر Radiolinja نوں فروخت کیتے سی۔

## تصویراں

File:Telenor Pakistan Sim Card.JPG|
File:Ncell-SIM.jpg|
File:Grameenphone SIM Both Side.JPG|
File:Au ic card.jpg|
File:NTT DoCoMo FOMA card chip green.jpg|
File:Sim card.png|


## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:جرمن ایجادات
گٹھ:کمپیوٹر ایکسیس کنٹرول
گٹھ:موبائل
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
بشریات

**بشریات** یا **انسانیات** (Anthropology) انسانی تہذیب و تمدن، انسانیت، انسانی رویاں، انسانی حیاتیات، ثقافتاں، معاشریاں تے لسانیات دا سائنسی مطالعا اے، جیہدے وچ ماضی، حال تے مانس شامل نیں۔ سماجی بشریات رویے دے نمونیاں دا مطالعا کردی اے، جد کہ ثقافتی بشریات ثقافتی معنی دا مطالعا کردی اے اَج کل عام طور تے سماجی ثقافتی بشریات دی اصطلاح استعمال کیتی جاندی اے۔ لسانی بشریات اس گَل دا مطالعا کردی اے کہ زبان کس طرحاں سماجی زندگی نوں متاثر کردی اے۔ حیاتیاتی یا طبعی بشریات انساناں دی حیاتیاتی نشوونما دا مطالعہ کردی اے۔

آثار قدیمہ بشریات، جیہنوں اکثر "ماضی دی بشریات" کہیا جاندا اے، طبعی شواہد دی چھاݨ بیݨ دے ذِریعے انسانی سرگرمیاں دا مطالعا کردی اے۔ ایہنوں شمالی امریکا تے ایشیا وچ بشریات دی اک شاخ سمجھیا جاندا اے، جد کہ یورپ وچ آثار قدیمہ نوں اپݨے طور تے اک نظم و ضبط دے طور تے دیکھیا جاندا اے یا دیگر متعلقا مضامین، جِداں کہ تریخ تے قدیمیات دے تحت گروپ کیتا جاندا اے۔

امریکا وچ تریخی طور تے ماہرین، بشریات نوں چار کھیتراں وچ وَنڈدے نیں۔ جیہدے وچ:
1۔ معاشرتی ثقافتی بشریات، 2۔ حیاتیاتی/طبعی بشریات، 3۔ آثار قدیمہ، 4۔ لسانیات، شامل نیں۔

علم بشریات نوں دو طرحاں دے تناظر وچ دیکھیا جاسکدا اے۔

عمرانی تناظر(Social Context)

سائنسی تناظر(Scientific Context)

عمرانی تناظر وچ انسانی تہذیب و تمدن دے ارتقاء نوں سمجھݨ د کوشش کیتی جاندی اے جد کہ سائنسی تناظر وچ انسان دے حیاتیاتی، معاشی تے ٹیکنالوجی دے ارتقاء نوں سمجھیا جاندا اے۔

بشریاتی علم، ماضی وچ انساناں دے مختلف پہلوآں دا مطالعا تے گزشتا تے موجودا معاشرے دے متعلق اے۔ سماجی نظریات تے ثقافتی نظریات، معاشریاں دے اصولاں تے اقدار دا مطالعا اے تے لسانیاتی مطالعا واضح کردا اے کہ کس طرحاں زبان سماجی زندگی نوں متاثر کردی اے۔ آثار قدیمہ، طبعی ثبوت دی تحقیقات دے ذریعے گزشتا انسانی ثقافتاں دے متعلق معلومات فراہم کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:معاشرتی علوم
گٹھ:انسان
گٹھ:انسانیات
گٹھ:بشریات
کوہسار یونیورسٹی

**کوہسار یونیورسٹی** پنجاب، پاکستان دے ضلع مری وچ اک سرکاری یونیورسٹی اے ۔

## ہور دیکھو
* اوکاڑا یونیورسٹی
* سرگودھا یونیورسٹی

گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع مری
پنجاب کلا بھون

**پنجاب کلا بھون** وکھ وکھ فنون دی زمین، چنڈی گڑھ دے سیکٹر ۱۶ وچ واقع اکّ بھون اے۔
ایہہ کلا بھون پنجابی کلا پریمی اتے انگرزی حکومت دور ویلے آئی۔سی۔ایس۔ بھارتی ہوئے سری مہیندر سنگھ رندھاوا دا سپنا سی اتے اسدا نامکرن وی اہنا دے نام تے ہی ہویا اے۔اوہ ۱۹۷۹ تک اس دے پردھان وی رہے۔ایہہ ادارہ ۱۹۸۱ وچ سرکار ولوں مانتا حاصل خود مختیار ادارہ اعلان کر دتا گیا سی۔

پنجاب کلا بھون وکھے سانوں اکّ آرٹ گیلری، ۳۰۰ جنیاں دے بیٹھن دی گنجائش والا اکّ آڈیٹوریم، اکّ اوپن ایئر تھئیٹر اتے کمیٹی روم اے۔ ساہتی پھنکشناں لئی ۱۲۵ جنیاں دے بیٹھن دی گنجائش والی اکّ لونج اے۔ زمینی منزل تے کلا اتے سبھیاچار بارے ۳۰۰۰ کتاب نال لیس اکّ لائبریری روم اتے اخبار رسالے پڑھن لئی اکّ کمرہ اے۔ پرسر دی شان عمارت دے تہہ خانے وچ بہت ہی کھلی ڈلی آرٹ گیلری اے، جو عوامی نمائشاں لئی کرائے تے دتی جاندی اے۔ کھبے پاسے آڈیٹوریم دے تھلے پنجاب دے نرماتاواں دی اکّ مستقل آرٹ گیلری اے۔ اس دے کونے وچ جیون ڈاکٹر مہیندر رندھاوا دیاں یاداں اتے جیون بھر دیاں کامیابیاں دیاں فوٹواں دی گیلری اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب
پریم جیت لل

**پریمجیت للّ** (انگریزی: **Premjit Lall;** 20 اکتوبر ۱۹۴۰ – ۳۱ دسمبر ۲۰۰۸) بھارت دا اکّ پیشہ ور ٹینس کھڈاری سی، جو ۱۹۶۰ اتے ۱۹۷۰ دے دہاکیاں دوران سرگرم سی۔

## ٹینس کیریئر
للّ نے اپنے ٹینس کیریئر دی شروعات کلکتہ ساؤتھ کلبّ دے گراس کورٹس وکھے کیتی، جتھے اوہناں دا کوچ دلیپ بوس سی۔ جیدیپ مکیرجیا اتے رامناتھن کرشنن دے نال مل کے اوہناں نوں بھارتی ٹینس دے تن مسکٹئر کیہا جاندا سی۔

للّ ۱۹۵۸ دے ومبلڈن چیمپیئن شپ وچ لڑکے دے سنگلز ایوینٹ وچ اپ جیتو رہا اتے بچّ بچولز توں فائینل وچ ہار گیا۔ ۱۹۶۹ دے ومبلڈن چیمپیئن شپ وچ للّ نے لگبھگ اک اہم پریشانی دا کارن بنایا جدوں اوہ پہلے درجہ حاصل اتے عالمی دے پہلے نمبر دی روڈ لیور نوں دوجے سیٹ وچ پیار کرن لئی دو سیٹاں نال موہری سی پر آخرکار اس نوں پنج سیٹاں وچ ہار دا ساہمنا کرنا پیا، جسنے اسدا دوسرا گرینڈ سلیم خطاب جتیا۔ للّ نے ۱۹۵۷ توں ۱۹۷۵ وچالے ومبلڈن چیمپیئن شپ دے ۱۸ ایڈیشناں وچ حصہ لیا۔

اسنے ۱۹۵۹ توں ۱۹۷۳ تک انڈین ڈیوس کپ ٹیم وچ کھیڈیا، ۴۱ میچاں وچ مقابلہ کیتا اتے ۵۲ جتاں اتے ۳۲ دے نقصان دا ریکارڈ تیار کیتا۔ اوہ اس ٹیم دا حصہ سی جو ۱۹۶۶ وچ آسٹریلیا خلاف چیلنج راؤنڈ تک پہنچی سی پر چیلنج راؤنڈ وچ نہیں کھیڈ سکی۔

ڈبلز وچ، اوہ ۱۹۶۲ دے آسٹریلیئن چیمپیئن شپ اتے ۱۹۶۶ اتے ۱۹۷۳ ومبلڈن چیمپیئن شپ وچ ہی ساتھی جیدیپ مکیرجیا دے نال کارٹر فائینل وچ پہنچ گیا۔ للّ نے ۱۹۶۱ اتے ۱۹۷۰ وچ بھارتی قومانتری چیمپیئن شپ وچ سنگلز خطاب جتیا کارلوس پھرنانڈس اتے ایلیکس میٹریویلی نوں متعلق فائینل وچ ہرایا۔ للّ نوں بھارت دا چوٹی دا کھیڈ اعزاز، ۱۹۶۷ وچ ارجن انعام دتا گیا سی۔ للّ نے اپنا آخری پیشہ ور میچ ۱۹۷۹ وچ کھیڈیا۔

## نجی جانکاری
للّ دا دو وار ویاہ ہویا سی اتے اس دے دو پتر اتے اک دھی سی۔ ۱۹۹۲ وچ اک دورہ پین توں بعد، للّ اک وھیلچیئر تک محدود سی اتے اس نوں بولنا مشکل ہوگیا سی۔ لمبی بیماری توں بعد ۳۱ دسمبر، ۲۰۰۸ نوں کولکاتہ وکھے اپنی رہائش اُتے اس دی موت ہو گئی اتے ٹولیگنج وکھے آخری سنسکار کر دتا گیا۔ سال ۲۰۱۶ وچ کولکاتہ وچ اوہناں دی یاد وچ اکّ سدا ٹورنامینٹ منعقد کیتا گیا سی۔
## ہور پڑھن

* ڈاؤن دی لائن جارجینا اتے پریمجیت ولوں شائع رپ اتے اینڈ کمپنی

## باہری لنک

* Premjit Lall at the Association of Tennis Professionals
* Premjit Lall at the Davis Cup

## حوالے

گٹھ:موت ۲۰۰۸
گٹھ:جم ۱۹۴۰
گٹھ:کھڈاری
گٹھ:بھارتی کھڈاری
گٹھ:موت 2008
گٹھ:جم 1940
پنجاب سکل ڈویلپمنٹ مشن

**پنجاب ہنر ترقی مشن**  نوں پنجاب، بھارت سرکار نے ہنر ترقی سکھلائی پروگراماں دی رفتار وچ تیزی لیاؤن لئی نوڈل ادارے دے طور اُتے تھاپیا اے۔
اس ماتحت مکھ سکیماں ہن:
### دین دیال اپادھیا گرامین کوشل سکیم DDU-GKY
### قومی شہری روٹی روزی مشن NULM
خوبیاں:
* اس مشن ماتحت EST&P ہنر سکھلائی تے ستھاپتی ولوں ماتحت شہری غریباں(غریبی ریکھا توں تھلے) **BPL** نوں روزگار یا نوکری مہیا کراؤنا اے۔(BPL نوں بھارت وچ بھورے رنگ دا راشن کارڈ دتا اے، رنگاناتھن کمیٹی رپورٹ موجب اوسطاً 47 روپئے روزانہ متعلق انسان خرچ والا شہری،جس دا سلانہ 5 جیاں دے اوسطاً پروار دا 67536 روپئے لگبھگ بندا اے)
* عورتاں لئی 30% انگہین لئی 3% تے پچھڑیاں کیٹیگریاں /ذاتیاں لئی جن آبادی دے انوپات وچ، گھٹ گنتیاں لئی 15% راکھوینکرن دا پراودھان اے۔
* کورس لگبھگ 400/430 گھنٹے تن مہینیاں دے دور دوران سکھلائی دین والا ہندا اے۔
* کسے سکھلائی پروگرام تے سرکار نے ودھ توں ودھ 15000 / 18000 روپئے خرچہ کرنا اے جس وچ کورس فیس، سندینرن فیس اتے سکھیارتھی نوں سند حاصل کرن تے دتا جان والا انعام شامل اے۔ اس توں ودھ فیس والے کورس دا خرچہ سکھیادائک نوں کولوں کرن دا پراودھان اے۔
* سکھیارتھیاں نوں اپنا داخلہ ارادہ پنجاب سکل ڈولپمینٹ سائیٹ تے اؤنلائین، جاں سکھیا داتا کول اپنی ہن تک کیتی پڑھائی، BPL حالت، رہائیشی پتہ تے ہور رابطہ زریعاں دی جانکاری دے کے ؛ درج کروان دا پراودھان اے۔
اس سکیم مطابق پنجاب دے کئی ضلعیاں وچ سکھلائی مرکزاں نوں منظوری دتی گئی اے جہناں وچ امرتسر ضلعے وچ لوجسٹکس سیکٹر دا *انوینٹری کلرک کورس* جاری اے۔
### عمارتاں تے ہور اساری کامیاں لئی BOCW
### مشرق سکھئتاں دی مانتا RPL

#### حوالے

گٹھ:سرکاری ادارے
گٹھ:پنجاب، بھارت دی سرکار
گٹھ:معاشی نظام
گٹھ:روزگار
باجی راوت

**باجی راؤت**، بھارت دا سبھ توں گھٹ عمر دے شہیداں وچوں اک اے۔  ۱۲ سال دی عمر وچ باجی بیڑی چلاؤندا سی اتے اس بچے نے انگریزاں نوں باہمنی دریا دے اس پار لگاؤن توں نڈرتا نال منا کر دتا سی، جس کارن بریٹیش پولیس نے ۱۱ اکتوبر، ۱۹۳۸ نوں نیلکانتپر، بھبن، ڈینکانال ضلع وکھے گولیاں نال باجی نوں مار دتا۔

باجی راؤت، باہمنی دریا دے بیڑی چالک دا سبھ توں چھوٹا پتر سی۔ باجی پرجامنڈل دی بانر فوج (لوکاں دی پارٹی) دا سرگرم ممبر سی جسنے اپنی مرضی نال ندی اپر رکھوالی دین دا کم چنیا۔ بریٹیش پولیس نے باجی نوں ندی پار کراؤن لئی بہت دھکا کیتا پر اسنے پولیس نوں کورا جواب دے دتا۔ پولیس نے بدلے دی بھاونا وچ راؤت دے نال نال لکشمن ملک اتے فگُ ساہو اپر وی گولیاں دی بوچھار کیتی۔

## باجی راؤت ثمن
بھارت دے سبھ توں چھوٹے باجی راؤت دی یاد وچ، اتکالا کلچرل ایسوسی ایشن، آئیائیٹی بمبئی ولوں اڑیا یوتھ نوں ہر سال "باجی راؤت ثمن"، اتکالا دن (اڑیسہ دا دن) وجوں منایا جاندا اے جس وچ وکھو وکھرے کھیتراں کلا، سائنس اتے سماجی کماں لئی نوجواناں دی صلاحیت نوں ودھایا جاندا اے۔ "باجی راؤت ثمن" وچ ۲۰۱۶ لئی سنتی مشرا نوں سنگیت انڈسٹری وچ اسدی کامیابیاں لئی سنتی نوں اعزازی کیتا گیا۔ باجی راؤت اکّ مہان آزادی جودھا رہا اے جسنے اڑیسہ لئی مہان حصول حاصل کیتی۔

## حوالے

گٹھ:آزادی سپاہی
باوریا قبیلہ

**باوریا قبیلہ** دا پچھوکڑ چتوڑگڑھ (راجستھان) دا اے |
## اتہاس
باوریا قبیلہ دے لوک اپنے-آپ نوں مہارانا پرتاپ دے وارث کہندے ہن | اسے سماج دے وڈے-وڈیرے رانا سانگا، مہارانا پرتاپ، جیمل فتاح، دلا بھٹی آدی نے مغلاں اتے انگریز حکومت نال لوہا لیا | مہارانا پرتاپ دی موت توں بعد وی ایہناں نے این نہ منی تے جنگلاں وچ رہِ کے وی پہلاں مغل تے پھر برطانوی حکومت خلاف لڑدے رہے |
## جرائم پیشہ
انگریز حکومت نے باوریا قبیلے دیاں سرگرمیاں نوں ویکھ 1871 ء وچ کالے قانون دی ورتوں کردیاں ایہناں نوں جرائم پیشہ فرقہ قرار دتا سی | دیس آزاد ہون اتے بھارت سرکار نے 31 اگست 1952 نوں باوریا قبیلے نوں جرائم پیشہ ایکٹ توں مکتی دوائی | اسے کر کے باوریا قبیلہ 31 اگست نوں آزادی دن وجوں مناؤندا اے |
## رہائس
باوریا قبیلہ اکلے پنجاب وچ ہی نہیں، سگوں سمچے بھارت اندر وسیا ہویا اے، جس دی 2 کروڑ دے قریب آبادی اے | اسارو سماج دی سرجنا لئی باوریا قبیلے وچ جتھے دھی-دھیانی دی پوجا کیتی جاندی اے۔
## ویاہ دیاں رسماں
لڑکی دے ویاہ ویلے آؤن والی برات دا گروہ خرچ جتھے لڑکے پروار ولوں اٹھایا جاندا اے، اتھے لڑکی دی ماں نوں وی دوواں پریواراں دی ملنی ویلے سونے دی موہر پائی جاندی اے، جس نوں باوریا سماج 'ڈھکا کرنا' کہندے ہن |
باوریا قبیلے وچ لڑکے دے ویاہ ویلے برات جان توں اکّ دن پہلاں شام نوں رشتے دار اتے سجن-متر مالی تعاون دیندے ہوئے جتھے نؤندے دی رسم کرن ویلے نغد راشیاں دیندے ہن، اتھے لڑکی دا ویاہ کرن ویلے اکت پروار نوں دگنا نیوندا موڑیا جاندا اے | لڑکی دے ویاہ والے دن شام نوں گروہ رشتے دار اتے قبیلے دے لوک بھانڈے، کپڑے آدی گھریلو ورتوں والا سمان وی اکت پروار نوں دے کے ہر طرحاں دی مدد کرن وچ ودھ-چڑھ کے یوگدان پاؤندے ہن، جس نوں باوریا قبیلے ولوں 'کھٹّ لینا' دا ناں دتا گیا اے | قبیلے اندر جتھے اکّ توں ودھ مرد ویاہ کر کے عورتاں نہیں رکھ سکدا، اتھے لڑکی دے گھروں داج-داج لینا قبیلے وچ پاپ سمجھیا جاندا اے | دھیاں نوں لکشمی سمجھ کے پوجا کیتی جاندی اے تے گھر اندر کسے قسم دا دکھ ہون اتے 7 دھیاں نوں دھیانیاں کھوائیاں جاندیاں ہن | اتھے ہی بس نہیں، قبیلے دیاں عورتاں وی بوجھ بنن دی بجائے سگوں مرداں دے موڈھے نال موڈھا جوڑ کے کمائی کردیاں ہوئیاں کھیتاں وچ کم کرن توں علاوہ پسوں پالن، پٹھے لیاؤن تے ددھ ویچن دے کم کر کے اپنے پروار دے گزارے لئی اہم کردار ادا کردیاں ہن |
## ترقی اتے سکھیاں
کسے زمانے وچ باوریا قبیلہ ان پڑھتا وجوں جانیا جاندا سی، پر اج قبیلے دے بچیاں نوں پہل دے بنیاد اتے اچّ سکھیا مہیا کرواؤن لئی گروہ پروار یتنشیل رہندے ہن | باوریا قبیلے نوں بندے حق دواؤن اتے تعلیمی تے سرکاری نوکریاں ویلے راکھوینکرن والے لابھ دواؤن لئی سماج دے سرکڈھّ آگوآں ولوں 'اکھل بھارتی سمست باوریا سماج تنظیم' ناں ہیٹھ جتھےبندی گٹھت کیتی گئی اے۔

گٹھ:بھارتی قبیلے
گٹھ:قوم قبیلے
پراشر جھیل

**پراشر جھیل** اکّ تازے پانی دی جھیل اے جو ہماچل پردیش، بھارت دے منڈی ضلعے وچ  دی اچائی اُتے واقع اے۔ ایہہ منڈی قصبے دے مشرق ول ۴۹ کلومیٹر اُتے واقع اے اتے اس دے کنڈھے اُتے رشی پراشر نوں وقف تن منزلا پگوڈا-ورگیا مندر ہن۔ اس دے اندر اکّ تیردا جزیرہ اے۔

## اتہاس
کیہا جاندا اے کہ رشی پراشر دے کسے ویلے اتھے آ کے بھگتی کیتی سی جس کرکے اس جھیل نوں پوتر منیا جاندا اے۔ مندر دی اساری ۱۳ویں صدی وچ منڈی دے راجا بان سین ولوں پراشر رشی دے اعزاز وچ کیتا گیا سی اتے اس طرحاں ہماچلی آرکیٹیکچر نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے، جھیل دا نام اوہناں دے نام اتے رکھیا گیا سی۔

## ویروے
ایہہ جھیل سمندر پدھر توں  دی اچائی اُتے واقع اے۔ رشی پراشر ولوں اتھے بھگتی کرن دے کرکے اس ڈونگھے نیلے پانی دی جھیل نوں پوتر منیا جاندا اے۔ برف نال ڈھکیاں چوٹیاں نال گھری جھیل جتھوں تیز وگدا بیاس دریا دکھائی دندا اے، ایہہ جھیل منڈی توں جاں کلو گھاٹی دے بجورا توں پہنچدی اے۔ دوویں رستے ۴۹ کہ۔می (۳۰ میل) ہن ۔ جھیل وچ اکّ گول، تیردا جزیرہ اے، جو کہ دنیا بھر وچ پایا جان والا اکّ عام قدرتی ورتارا اے۔ تیردا جزیرہ جھیل وچ ساریاں سمتاں وچ گھمدا اے۔ تیردی زمین جھیل دے ۷٪ کھیتر نوں کور کردی اے۔
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Prashar_Lake%2CMandi_%2CHimachal_Pardesh.jpg/200px-Prashar_Lake%2CMandi_%2CHimachal_Pardesh.jpg|left|thumb|200x200px| مندر دا نظارہ، پراشر جھیل
مندر تیرھویں صدی وچ بنایا گیا سی اتے دنتکہانی اے کہ اسنوں اکّ بچے ولوں اکو درخت توں بنایا گیا سی۔ ہن تک کسے نے وی پراشر جھیل دی ڈونگھائی دا پتہ نہیں لگایا اے۔ کیہا جاندا اے کہ غوطہ خور اس دی ڈونگھائی دا پتہ نہیں لگا پائے۔

## اساطیر
ایہہ منیا جاندا اے کہ رشی پراشر نے اس جھیل دے کنڈھے اُتے تپسیا کیتی سی، اس لئی اسدا نام پراشر جھیل رکھیا پے گیا۔ ایہہ وی کہندے ہن کہ بھیم، پانڈو بھراواں وچوں اکّ نے ایہہ جھیل بنائی سی۔ کروکشیتر/مہابھارت لڑائی توں بعد پانڈو بھگوان کامرناگ نال واپس پرت رہے سن۔ جدوں اوہ اس تھاں اُتے پہنچے تاں کمرناگ نے شانت ماحول نال پیار ہو گیا اتے اوہناں نے ہمیشہ لئی اتھے رہن دا فیصلہ کیتا۔ اس لئی، بھیم نے پہاڑ اتے اپنی کوہنی ماری اتے دھرتی وچ اکّ وڈا ٹوآ پے گیا۔ ایہہ ٹوآ پھر پراشر جھیل بن گیا۔

## جغرافیہ
پراشر جھیل سڑک راہیں منڈی شہر توں لگبھگ ۴۹ کلومیٹر دور اے۔ جھیل دی ڈونگھائی اجے پتہ نہیں لگی۔

## مورتاں

### پراشر جھیل، مندر اتے آلے-دوآلے دے نظارہ

تصویر:PrasharLake.jpg|پراشر جھیل اتے مندر، جنوری '۲۱
تصویر:Prashar Lake, HP.jpg|خشک سردیاں وچ پراشر جھیل اتے مندر دا نظارہ
تصویر:Parashar Lake-Mandi-Himachal Pradesh-India.jpeg|جمی ہوئی اتے برف نال ڈھکی پراشر جھیل ، فروری '۱۴।
تصویر:Prashar Approach Aerial Snow Feb18 DSC04841.jpg|اےریال نظارہ، مرکز وچ جھیل، ہیٹھلے سجے کونے توں پہنچ والی سڑک، فروری '۱۸
تصویر:Prashar Aerial Snow Feb18 DSC04841.jpg|اےریال نظارہ، جھیل اتے مرکز وچ مندر، فروری '۱۸
تصویر:Prashar Lake Mandi Himachal Nov20 D72 19097.jpg|پراشر جھیل اتے مندر، نومبر '۲۰


### پراشر جھیل دا پھلورا

تصویر:Thistle full Prashar Himachal Aug20 D72 17094.jpg|تھسٹل پلانٹ (سرسیئم والچی)
تصویر:Thistle florets Prashar Himachal Aug20 D72 17090.jpg|تھسٹل دے پھلّ (سرسیئم والچی)


## حوالے

## باہری لنک

* ہماچل پردیش سیر سپاٹا ڈیپارٹمنٹ
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں
گٹھ:بھارت دیاں پوتر جھیلاں
گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
فلیپینو بولی

**فلپائنی** (انگریزی: Filipino language) آسٹرونیشیائی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ ایہ فلپائن دی قومی بولی اے تے انگریزی دے نال مُلک دیاں دو سرکاری بولیاں وِچوں اک اے۔ ایہ تگالوگ دی ایک معیاری قِسم اے جیہڑی مقامی لہجے اُتے مبنی اے، میٹرو منیلا، نیشنل کیپیٹل ریجن، تے جزیرا نما دے دیگر شہری مراکز وچ  بولی تے لکھی جاندی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:فلپائن دیاں بولیاں
گٹھ:فلپائن
جھولویں کرسی

**جھولویں کُرسی** (Rocking chair) اک قِسم دی کرسی اے جیہدے وچ مُڑے ہوئے بینڈ (curved bands) ہُندے نیں جیہناں نوں راکرز وی کہیا جاندا اے۔ ایہ کرسی دیاں لتاں دے تھلے مُنسلِک ہُندے نیں جیہڑے پِچھلیاں تے اگلیاں لتاں نوں آپس وچ جوڑدے نیں۔ راکرز فرش توں صِرف دو پوائنٹس اُتے مربوط ہُندے نیں، جو بیٹھݨ آݪے نوں اپݨا وزن بدل کے یا اپݨے پیراں ناݪ ہلکا زور لا کے اگے پِچھے جھولݨ دی صلاحیئت فراہم کردے نیں۔ راکنگ کُرسیاں زیادا تر لکڑی دیاں بݨیاں ہُندیاں نیں۔ 

## لوڑ
جھولویاں کُرسیاں نوں اکثر چھوٹے بالاں واسطے ورتیا جاندا اے کیونکہ ایہدے جھولݨ ناݪ آرام تے نیند دا غلبا طاری ہو جاندا اے۔

بہت سارے بالغ لوکاں نوں ہلکی حرکت دی وجہ توں راکنگ کُرسیاں آرام دہ لَگدیاں نیں۔ پڑھائی کرن تے موبائل فون یا کمپیوٹر اُتے کم کرن دے دوران اکثر لوک راکنگ کرسیاں ورتدے نیں۔

## تریخ
اگرچے امریکی موجد بینجمن فرینکلن نوں بعض اوقات جھولویں کرسی ایجاد کرن دا سہرا دِتا جاندا اے، تاہم مورخین دراصل 18ویں صدی دے اوائل وچ راکنگ کرسیاں دی ابتداء شمالی امریکا توں کردے نیں، جد فرینکلن اک نیاݨا سی۔ اصل وچ ایہ کُرسیاں، باغات وچ استعمال کیتیاں جاندیاں سی، اوہ صرف عام کرسیاں سی جیہناں دے ناݪ راکرز جُڑے ہوئے سی۔ انگلینڈ وچ 1725 وچ ابتدائی راکنگ کرسیاں پہلی بار نمودار ہوئیاں۔ 18ویں صدی دے وسط وچ امریکا وچ ویکر راکنگ کرسیاں دی پیداوار اپݨے عروج اُپر پہنچ گئی۔ ایہ ویکر راکرز اپݨی دستکاری تے تخلیقی ڈیزائن وچ مشہور سی۔ 

1830 دی دہائی دے دوران پیٹر کوپر امریکی صنعت کار تے موجد نے امریکا وچ پہلی سٹیل دی کرسی ڈیزائن کیتی جیہڑی اک جھولویں کرسی سی تے 1851 وچ کرسٹل پیلس دی نمائش وچ ایہدا دکھاݪا کیتا گیا۔

مائیکل تھونیٹ، اک جرمن کاریگر نے 1860 وچ پہلی بینٹ ووڈ راکنگ کُرسی بݨائی۔ ایہ ڈیزائن، ایہدی خوبصورت شکل تے ایہدے ہلکے وزن دی وجہ توں مُنفرد اے۔ ایہ جھولویاں کرسیاں یونانی تے رومن ڈیزائن دے ناݪ ناݪ نشات ثانیا تے نوآبادیاتی دور دی فنکاری توں متاثر سی

تاہم 1920 دی دہائی دے دوران، فولڈنگ راکنگ کرسیاں، امریکا تے یورپ وچ زیادا مقبول ہوئیاں۔ اوہ بیرونی سرگرمیاں تے سفر دے مقاصد لئی کارآمد سی۔ 1950 دی دہائی تک اک امریکی کاریگر سام مالوف دی بݨائیاں ہوئیاں راکنگ کُرسیاں اپݨی پائیداری تے ڈیلکس شکل توں مشہور ہو گئیاں۔

## حوالے

گٹھ:فرنیچر
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:مصنوعات
بالی بولی

**بالی** (Balinese language) اک مالائیو پولینیشین بولی اے جیہڑی انڈونیشیا دے جزیرے بالی وچ 3.3 مِلیئن لوک (2000 تک) بولدے نیں، اس توں علاوا شمالی نوسا پینیڈا، مغربی لومبوک، مشرقی جاوا جنوبی سماٹرا، تے سولاویسی وچ وی بالی بولݨ آݪی آبادی رہندی اے۔ زیادہ تر بالی بولݨ آݪے انڈونیشیائی بولی وی جاݨدے نیں۔ بالی ثقافتی ایجنسی نے 2011 وچ اندازا لایا سی کہ جزیرا بالی وچ اپݨی روزمرا زِندگی وچ ہُݨ وی بالی بولی ورتݨ آݪیاں دی گِݨتی 10 لَکھ توں کَعھٹ اے۔ گلوٹولوگ نے ​​اس بولی نوں "خطرے توں محفوظ" بولی دے طور تے درجا بندی کیتا اے۔

## مورتاں

File:Sign of Klungkung Regent's Office.JPG
File:JL DIPONEGORO 200507.jpg
File:Bible printed with Balinese script.jpg
File:Pura Puseh 05153.jpg
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Geschrift op lontarblad TMnr 1534-8b.jpg


## ہور دیکھو
* بالی
* بالی لپی

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا دیاں بولیاں
گٹھ:بولیاں
ایتھنولوگ

**ایتھنولوگ**  دنیا دیاں بولیاں دی اک فہرست اے جیہدا استعمال اکثر لسانیات وچ کیتا جاندا اے۔ ایہدے وچ ہر زبان تے لہجے دے نام دا الگ تن انگریزی حروف ناݪ اندراج کیات گیا اے۔ اس عمل اندراج نوں ”سِل کوڈ“ کہیا جاندا اے۔ مثال دے طور تے معیاری ہندی دا سِل کوڈ 'hin'، برج بولی دا 'bra' تے اردو دا 'urd' اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی ٹبر
گٹھ:کتاباں
گلوٹولوگ

**گلوٹولاگ** () دنیا دیاں کم معروف بولیاں دی اک کتابیاتی ڈیٹا بیس اے۔

## باہرلے جوڑ
* ''Glottolog'' homepage
* Family listing

گٹھ:بولی ٹبر
گٹھ:بولیاں
گٹھ:کتابیات
گٹھ:کتاباں
مورو لوک

**مورو لوک**  یا **بانگسامورو لوک** مینڈاناؤ، سولو تے پالاوان دے 13 مسلم اکثریتی نسلی لسانی آسٹرونیشیائی گروہ نیں، جو بانگسامورو دے رہݨ واݪے نیں۔ مسلم اکثریتی نسلی گروہاں دے طور تے اوہ فلپائن وچ سبھ توں بڑی غیر عیسائی آبادی نیں تے 5 ملیئن افراد اُتے مشتمل نیں۔

## ہور دیکھو
* بانگسامورو

## حوالے

گٹھ:بانگسامورو
گٹھ:مسلمان
گٹھ:نسلی گروہ
گٹھ:مورو لوک
دریائے بانگنگا (راجستھان)

**بانگنگا ندی**، اکّ ۲۴۰کلومیٹر لمبی بھارت وچ گمبھیر ندی دی معاون ندی، راجستھان راج دے جے پور کھیتر وچ ارنسر اتے بیرتھ (وراٹ نگر) دیاں پہاڑیاں وچوں نکلدی اے اتے اتر پردیش راج دے آگرہ ضلعے وچ فتح آباد؉ دے نیڑے یمنا نال سنگم کردی اے۔ اس دیاں مکھ معاون ندیاں سجے کنڈھے اُتے گمتی نالہ اتے سوری ندی اتے کھبے کنڈھے اُتے سنوان اتے پلسان ندیاں ہن۔ بانگنگا دی معاون ندی سانوان تلداہ ندی نال سنگم کرن توں بعد بنگنگا ندی نال سنگم کردی اے جو بدل کے گمبھیر ندی نال سنگم کردی اے جو بدل کے اتر پردیش دے مینپری ضلعے وچ یمنا نال سنگم کردی اے۔ انت وچ، یمنا پریاگراج وچ تروینی سنگم وچ گنگا نال سنگم کردی اے۔

ندی بیسن وچ ۵۹۶ ملیمیٹر ورکھا اتے جس دا ۹۵٪ حصہ جون توں ستمبر تک چار مانسون مہینیاں دوران پیندی اے۔

## بیسن
راجستھان دے اندر، اسدا ڈرینیج بیسن پوری طرحاں جاں انشک طور اُتے ۳۰ کمیونٹی ڈویلپمینٹ بلاکاں (CDB) نوں کور کردا اے، جس وچ راجستھان دے الور، جے پور، دوسا، سوائی مادھوپور؉ اتے بھرت پور؉ ضلعیاں دے ۲٬۴۷۳ قصبیاں اتے پنڈاں نوں شامل کیتا گیا اے۔ بانگنگا ندی دیاں کئی معاون ندیاں ہن جویں کہ گمتی نالہ، اتے سری ندیاں سجے پاسے کنڈھے اتے پلاسن اتے سانوان ندیاں کھبے کنڈھے ہن۔ جے پور وچ ندی دے پار جاموا رامگڑھ ڈیم بنایا گیا اے۔

## مدعے اتے بیسن سنبھال
پانی دی قلت نال جوجھ رہے آس-پاس دے علاقے ہن پانی دا پدھر بہت نیویں پدھر اُتے آ گئے ہن۔حال ہی وچ، ۳۰ سالاں دے اندر، ایہہ کھیتر وکھ-وکھ قسماں دی کھیتی نال جیونت اے اتے اس دے  دے نال-نال جنگل دے اہم کھیتر سن اتے پہلاں ایہہ میڈ (ندی دے کنارے اُتے بیسڈ اکّ قصبہ) وچ کھجور دی کھیتی لئی جانیا جاندا سی پر پانی دے ڈگدے پدھر نال کھجور دی کھیتی نوں نقصان ہویا اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے دریا
پنڈاں آݪے

**پنڈاں آݪے ** اکّ پنجابی کتاب اے، جو کہ **پریمجیت سنگھ نینیوالیا** دی لکھی ہوئی اے۔
## مختصر جانکاری
ایہہ پریمجیت سنگھ نینیوالیا دی پہلی کتاب اے۔ لکھاری دا پنڈ نینیوال اے، جو کہ بھارتی پنجاب دے ضلع برنالہ وچ پیندا اے۔ اس کتاب دا پہلا اڈیشن جنوری ۲۰۱۷ وچ آیا سی، اس توں بعد ایہہ کتاب لگاتار وکدی رہی اے۔ اس کتاب نوں شائع کرن دا کم *گوسل اشاعتاں* نے کیتا اے۔ کتاب دے پیش کرتا کرنپریت سنگھ تلونڈی ہن۔ اسدا کتاب دا ملّ ۲۰۰ روپئے اے اتے اس دے پنے وی ۲۰۰ ہی ہن۔

اس کتاب دا زیادہ تر حصہ وارتک اے اتے اس وچ کھلیاں کویتاواں وی شامل کیتیاں گئیاں ہن۔ اس کتاب دی ولکھنتا اسدی بولی سٹائل اے، جو کہ مالوے دی بولی اے۔ مطلب کہ ٹھیٹھ پنجابی ورتی گئی اے۔ لکھاری نے عام لوکاں دے پینڈو جیون نوں خوب چتریا اے۔

## شاعری دا نمونہ

کجھ چل پے موبیل پٹّ ہونے، شہریں نمے مال کھل گے
نی تیرے 'تے جوانی ہن چڑ گی، جو کوٹھے چڑ بال کھلگے
خط پھردے آ داڑی دے کڈھائی، نی کناں وچّ پاؤن مندراں، 
"راجا کھیتاں دا" ٹریٹ تے لکھایا، ٹرالی پچھے "رانی سندراں"
لاکے چادرے نے پاؤندے پیلاں پھردے، جیوں ہڈاروڑی آؤن گرجھاں
ماپے آکھدے سلگّ پتّ جمتے، نی کھیت جا کے گاؤن مرزا....


## حوالے

## باہری کڑیاں
* http://hook2book.com/pinda-wale 
* https://www.ideakart.com/book/pindaa-aaley-1st-edition-2017-isbn 10-0938390457-isbn13-9780938390459

گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:کتاباں
پیا دی سولینی

**پیا دی سولینی**، اکّ دھرم استاد اے جو کیلیفورنیا وچ رومن کیتھولک ڈیوسس آف اورینج دی چانسلر وجوں کم کردی اے۔ سولنی سنت تھامس ایکنز دی پولیپھکل یونیورسٹی،اینجلکم دا اکّ الومنا اے، جتھے اس نے بیچلر آف سیکریڈ تھیؤلاجی دی ڈگری حاصل کیتی۔ بعد وچ، اس نے رومی دے پونٹپھکل یونیورسٹی آف ہولی کراس توں دھرم شاستر وچ ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی؛ اس کم لئی، اس نوں جون پول II ولوں پیش کیتے گئے پونٹیپھائیکل اکادمیاں دا 2001 دا انعام حاصل ہویا۔ ڈاکٹر۔ دی سولینی نے فیملی ریسرچ کونسل وچ کم کیتا اے۔

اس دا کم د وال سٹریٹ جرنل، د واشنگٹن پوسٹ، اتے نیشنل کیتھولک رپورٹر وچ چھاپیا گیا، اتے اس نوں سی۔ایم۔عین، اے۔بی۔سی نیوز اتے ہور کئی ٹیلیویژن پروگرام وچ دیکھیا گیا۔

## حوالے

## باہری لنک

* Pia de Solenni at ''Patheos''
* Dr. Pia de Solenni, "The Notion of Beauty" (2005)
* 

Cite webURLTitleChristian Feminism: A Fuller View of WomanPublisherCatholic Education Resource CenterURL access date2010-12-04Cite webURLTitleChristian Feminism: A Fuller View of WomanPublisherCatholic Education Resource CenterURL access date2010-12-04

گٹھ:امریکی فیمینسٹ
گٹھ:فیمینسٹ
گٹھ:زندہ لوک
پورنیما مہاتو

**پورنیما مہاتو** (انگریزی: **Purnima Mahato**) اکّ بھارتی تیرئنداز اتے تیرئندازی کوچ جمشیدپور؉ ، بھارت توں اے۔ اسنے ۱۹۹۸ دیاں دولت مشترکہ کھیڈاں وچ بھارتی قومی تیرئندازی چیمپیئن شپ اتے اکّ چاندی دا تمغہ جتیا اے۔ اوہ ۲۰۰۸ دے ثمر اولمپک وچ بھارتی قومی ٹیم لئی کوچ سی اتے ۲۰۱۲ دے ثمر اولمپک وچ ٹیم دے کوچ لئی چنیا گیا سی۔ اسنوں ۲۹ اگست ۲۰۱۳ نوں بھارت دے صدر ولوں دروناچاریا انعام دتا گیا سی۔

## کریئر
بچپن وچ، مہاتو جمشیدپور؉ دے برسنگر وچ اکّ سیما وچ تیرئندازی ویکھدی سی۔ اسنے برمیمنیز، جمشیدپور؉ وکھے اکّ سیما وچ جان توں پہلاں اتھے سکھلائی دتی جدوں برسنگر وچ اکّ بند ہو گئی۔ اسنے ۱۹۹۲ وچ اس نوں بھارتی قومی ٹیم وچ شامل کیتا، اتے ٹیم نال سکھلائی لئی دلی چلی گئی۔

اکّ تیرئنداز دے روپ وچ، مہاتو نے قومی اتے انتر قومی دوواں تیرئندازی مقابلیاں وچ تمغے حاصل کیتے۔ اوہ اک بھارتی قومی چیمپین وی سی۔ ۱۹۹۳ دی قومانتری تیرئندازی چیمپیئن شپ وچ، اسنے ٹیم مقابلے وچ سونے دا تمغہ حاصل کیتا۔ ۱۹۹۴ وچ پنے نیشنل کھیڈاں وچ، اسنے تیرئندازی وچ چھ سون تمغے جتے۔ اسنے ۱۹۹۴ دیاں ایشیئن کھیڈاں وچ حصہ لیا پر تمغہ نہیں جتیا۔ ۱۹۹۷ وچ نیشنل چیمپیئن شپ وچ اسنے دو سونے دے تمغے حاصل کیتے اتے دو قومی ریکارڈ قائم کیتے۔ اس نے ۱۹۹۸ دیاں دولت مشترکہ کھیڈاں وچ چاندی دا تمغہ حاصل کیتا سی۔ ۱۹۹۹ دیاں انڈین نیشنل کھیڈاں وچ، ڈولا بینرجی نے ۳۰ سال میٹر تیرئندازی مقابلے وچ دو سال پہلاں مہاتو دا قومی ریکارڈ توڑ دتا سی۔

### کوچنگ
مہاتو اکّ تیرئندازی کوچ اے۔ ۱۹۹۴ توں شروع کردیاں، اسنے ٹاٹا تیرئندازی اکیڈمی وچ کوچنگ حاصل کیتی، جسدی اوہ عہدے ۲۰۱۲ تک رہی سی۔ جیہناں تیرئندازاں دا اس نے نجی طور اُتے کوچ کیتا اے، اوہناں وچ ۲۰۱۲ دے ثمر اولمپیئن دیپکا کماری شامل ہن۔

مہاتو سپین وچ ۲۰۰۵ دی سینئر ورلڈ آؤٹڈور تیرئندازی چیمپیئن شپ سمیت کئی مقابلیاں وچ بھارتی قومی ٹیماں لئی کوچ رہا اے، جتھے اسدی ٹیم نے چاندی دا تمغہ حاصل کیتا سی۔ اس نے چین وچ ۲۰۰۷ دی سینئر ایشیئن تیرئندازی چیمپیئن شپ وچ وی بھارتی ٹیم دی کوچنگ کیتی، جتھے اسنے مرداں دی ٹیم دا کوچ پہلا تھاں حاصل کیتا اتے خاتون ٹیم جسدا اوہ کوچ تیجا تھاں حاصل کیتا۔ اوہ ۲۰۰۸ دے ثمر اولمپک وچ بھارت لئی اکّ معاون کوچ سی۔ اسنے کروئیشیا وچ ۲۰۰۸ دے ورلڈ کپ وچ وی بھارتی ٹیم دی کوچنگ کیتی سی، جتھے اس دے تیرئندازاں نے اکّ چاندی دا تمغہ اتے اکّ کانسی دا تمغہ حاصل کیتا سی۔ اسنے سال ۲۰۰۹ دی عالمی یوا تیرئندازی چیمپیئن شپ وچ بھارت دی کوچنگ دتی۔ اسنے تن تیرئندازاں نوں ۲۰۱۰ دے تیرئندازی ورلڈ کپ گرینڈ وچ کوچ دتا۔ اسنے ۲۰۱۰ دیاں ایشیئن کھیڈاں وچ بھارتی قومی ٹیم دی کوچنگ دتی، جتھے اس دے تیرئندازاں نے انفرادی مقابلیاں وچ دو کانسی دے تمغے حاصل کیتے۔ اسنے ۲۰۱۰ دیاں دولت مشترکہ کھیڈاں وچ بھارتی قومی ٹیم دی کوچنگ کیتی، اس دے تیرئندازاں نے تن سونے اتے دو کانسی دے تمغے جتے۔ گلوبل سپورٹس کانفرنس ٹییوآرئیپھ ۲۰۱۱ وچ، اسنوں سال دا کوچ چنیا گیا سی۔ اوہناں نوں رانچی وکھے ۲۳ جون، ۲۰۱۲ نوں اولمپک دن رن تقریب وچ جھارکھنڈ سرکار ولوں سال دے سبتوں ودھیا کوچ لئی رام دیال منڈا اوارڈ ملیا۔

پورنیما مہاتو نوں ۲۹ اگست ۲۰۱۳ نوں بھارت دے صدر ولوں دروناچاریا انعام دتا گیا سی۔

پورنیما مہاتو جھارکھنڈ دی پہلی عورت کھڈارن اے، جس نوں پرتشٹھاوان دروناچاریا انعام نال اعزازی کیتا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:اکیہویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
پران کمار شرما

**پران کمار شرما** (۱۵ اگست، ۱۹۳۸ – ۶ اگست، ۲۰۱۴)، مشہور کامک کارٹونسٹ سی۔ اوہ پران دے نام نال وی مشہور اے۔ اسنے ۱۹۶۰ وچ کارٹونسٹ جیون دی شروعات کیتی سی۔ اسنوں بھارت دا سبھ توں کامیاب کارٹونسٹ چاچا چودھری (1971) اتے سابو دے کرداراں دی سرجنا نے بنایا۔ ایہناں دوہا کرداراں نوں اس نے بچیاں دے میگزین *لوٹپوٹ* لئی بنایا سی۔

## جیون ویروے
پران دا جم ۱۵ اگست ۱۹۳۸ نوں سانجھے پنجاب (ہن پاکستان) دے شہر لاہور وچ ہویا۔ اس نے ۱۹۶۰ چ دلی دے اخبار *ملاپ* لئی کارٹون بناؤن نال اپنے کیریئر دی شروعات کیتی۔

اس نوں سال ۲۰۰۱ وچ انڈین انسٹیچیوٹ آف کارٹونسٹ ولوں لائیف ٹائم اچیومینٹ ایوارڈ ملیا سی۔ اس دا نام ۱۹۹۵ وچ لمکا بکّ آف رکارڈس چ وی آیا سی۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی کارٹونسٹ
پریتم رانی سیواچ

**پریتم رانی سواچ** (جم 2 اکتوبر، 1974) اکّ بھارتی خاتون ہاکی ٹیم دی سابقہ کپتان اے۔ 2008 وچ، اسنوں اولمپک لئی کوالیپھائرز کرن والی بھارتی ٹیم وچ شامل ہون لئی بلایا گیا سی تاں کہ اوہ "تجربہ نال ٹیم وچ نکھار لیا سکے"۔ ٹیم ولوں اولمپک لئی اہلیت پوری کرن توں بعد، سیویچ نے اکّ انٹرویو وچ کیہا، "اسیں اس طرحاں نہیں کر رہے سی جویں نتیجیاں نے دکھایا اے۔ ایہہ صرف اکّ مثالی موقعے دا معاملہ اے […] میرے ویلے تے ہن دے ویلے وچ اکّ انتر اے اتے ہن مڈ فیلڈ، ساڈے کول سیتا گسین دے نال اکّ تجربیکار مڈفیلڈ سی، جس نے ساڈی مدد کیتی۔ اسنے تھم رانجیتا اتے روسالد رالٹ دوویں ہی نوجوان سن، ہن ٹیم وچ آؤ۔"

2002 دے دولت مشترکہ کھیڈاں وچ سونے دا خطاب جتن توں بعد اوہ آخری وار ٹیم نال کھیڈی اوہ اس ویلے اکّ اکیڈمی چلاؤندی اے اتے کوچ بنن لئی سکھلائی دے رہی اے۔

سواچ نوں 1998 وچ ارجن انعام حاصل ہویا۔

## کریئر
پریتم دا جم ہریانہ دے گڑگاؤں نیڑے جھارسا وچ ہویا سی اتے 9 سال دی عمر وچ اوہناں نے ہاکی کھیڈنا شروع کر دتا سی۔ اس نے پی۔ٹی۔آئی۔ ماسٹر تارا چند دے اگوائی وچ پنڈ جھارسا دے سکول وچ شبھکامنا کیتی۔ ماسٹر تارا چند اتے ہیڈ ماسٹر رگھویندر سنگھ یادو نے ہاکی دے سبھ توں ودھیا کھڈاری بنن وچ مدد کیتی اے۔

پریتم رانی سوچ ہن عالمی کپ اتے دولت مشترکہ کھیڈاں لئی بھارتی خاتون ہاکی ٹیم دے نال کوچ اے۔

## نوٹس

## باہری کڑیاں
* Biography 
* Commonwealth Games Biography 
* http://www.stick2hockey.com/Article/WOMEN-DAY--Story-of-a-gritty-mother-of-two-/10954.html 

گٹھ:جم 1974
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
پریم مان

**پریم مان** نیو یارک وچ رہندا اکّ سابقہ استاد پنجابی لکھاری اے۔

## جیون
پریم مان نے اچیری پڑھائی ہوشیارپور سرکاری کالج توں کرن مگروں اتھوں ہی ۱۹۶۸–۱۹۷۰ وچ معاشیات دی ایم۔اے۔ کیتی۔
پریم مان نے ۱۹۷۱ توں ۱۹۷۵ تک گرو گوبند سنگھ کالج چنڈی گڑھ وچ معاشیات دا استاد رہا۔ امریکہ جان توں بعد اس نے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا توں معاشیات دی پی۔ایچّ۔ڈی۔ کردیاں چھ سال کیلیفورنیا سٹیٹ یونیورسٹی وچ پڑھایا۔ سال ۱۹۸۶ وچ اس نوں ایسٹرن کنیٹیکٹ سٹیٹ یونیورسٹی وچ نوکری مل گئی جتھے اس نے ۲۹ سال پڑھایا اتے اوہ ویہہ سال توں ودھ اپنے ڈیپارٹمنٹ دا چیئرمین رہا۔

## رچناواں
اس نے سٹیٹسٹکس دے مضمون بارے تن کتاباں انگریزی وچ لکھیاں ہن اتے اک کتاب چار ہور لکھاریاں نال رل کے لکھی اے۔ اس دی اک کتاب چینی بولی وچ التھائی گئی اے اتے اک ہور چینی، سربیئن، اتے پرتگیز بولیاں وچ التھائی گئی اے۔

### ساہتی یوگدان
* *چوبارے دی اٹّ* (کہانی مجموعہ، ۱۹۷۰)
* *پلکاں ڈکے ہنجھو* (غزل مجموعہ، ۱۹۷۲)
* *اندریٹے دا جوگی* (ریکھا-چتر، ۲۰۲۰)

## باہری لنک
*  پرواسی کہانی کار پریم مان دی کہانی کوکو دا جم دن”جس نوں سنا رہے ہن “ڈاکٹر کملجیت کور
* شبد-چتر : مذاق نال اپنے آپ نوں مہاں فراڈ کہن والا امریک گل
* Last Lecture Series: Dr. Prem Mann 5/6/15
* Saavey Pattar Show on Dr. Jagtar by Prem Mann: جون 2009-Part I
* Saavey Pattar Show on Dr. Jagtar by Prem Mann: جون 2009-Part II
* | Saavey Pattar Show on Dr. Jagtar by Prem Mann: جون 2009-Part III

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
چڑھدا ترکستان لوکراج

*پہلا چڑھدا ترکستان لوکراج
*دوجا چڑھدا ترکستان لوکراج

گٹھ:گُنجھل کھول
تر

**تَر** اک قسم دا لمبوترا، پتلا پھݪ اے، جیہدا ذائقا کھیرے ورگا ہُندا اے تے اندروں ککڑی ورگا لگدا اے۔ ایہ دراصل مسک میلون (*سی میلو*) دی اک قسم اے، جو ککڑی (*C. sativus*) ناݪ قریبی تعلق رکھدی اے۔ ایہدا چِھلکا بہت پتلا، ہلکی ہری تے بے داغ اے۔ ایہدے وچ کوئی کڑواہٹ نئیں ہُندی تے پھݪ تقریبن ہمیشا بغیر چِھلکے استعمال کیتا جاندا اے۔ 

thumb|تراں

## تفصیل
thumb|تراں

تَر تقریبن  لمبی ہُندی اے۔ ایہ زمین اُتے یکساں طور تے چنگی طرح اُگدی اے۔ تَر دے پودے دے بوہتے حِصے پوری دھپ وچ اُگݨ نوں ترجیح دیندے نیں۔ پھݪ زیادہ ذائقا دار ہُندا اے جد ایہ  لمبا ہُندا اے۔ اچار آݪی تَر مغربی ایشیا دے بازاراں وچ "اچار آݪے جنگݪی کھیرے" دے طور تے فروخت ہُندی اے۔ 

## تریخ
فریڈرک ہیسلکویسٹ، 18ویں صدی وچ اناطولیا، مصر، قبرص تے شام وچ اپݨے سفر وچ، "مصری یا باݪاں آݪی ککڑی، Cucumis chate" نوں دیکھیا، جیہنوں ہُݨ مصر وچ عام طور تے "عطا" (کلاسیکی  (qiṯṯāʾ یا quṯṯāʾ) دے نام ناݪ جاݨیا جاندا اے۔ ایہ آرمینیائی قِسم وچ شامل اے۔ ایہنوں فریڈرک ہیسلکویسٹ "کھیرے دی ملکہ، تازگی بخش، مِٹھی، ٹھوس تے صحت بخش" کہیا اے۔ اوہنے ایہ وی کہیا کہ "ایہ ہُݨ وی مصر وچ عام طبقے دے لوکاں دے کھاݨے دا اک وڈا حِصا نیں۔ 

جارج ای پوسٹ، ہیسٹنگز دی انجیل دی لُغت وچ بیان کردا اے، "ایہ عام کھیرے توں زیادا لمبی تے باریک ہُندی اے، اکثر اک فٹ توں زیادہ لمبی تے کدی کدی اک انچ توں وی کَعھٹ موٹی ہُندی اے تے دونیں سِرے نوکدار ہُندے نیں۔"

جَداں کہ رومن زمانے دی تصویراں توں پتا چلدا اے، C. melo sp melo Chate گروپ اوہ تنا سی جِتھوں لمبے پھݪاں دا انتخاب بہت جلد کیتا جاندا سی، اسی لئی 10 ویں توں 6 ویں صدی قبل مسیح دے قیشوئم تے پہلی صدی عیسوی دے رومن لکھاریاں دے کیکومس۔ Columella  تے Pliny  زیادہ تر C. melo subsp سی۔ melo Flexuosus Group. ایہ سبزی خور خربوزہ ہُݨ تک قدیم بحیرہ روم دیاں تصویراں تے متن وچ کثرت ناݪ پایا جاݨ آݪا کیکربٹ اے تے اس لئی ایہ وسیع پیمانے اُتے اگائی جاݨ آݪی قابل قدر فصل رہی ہوؤگی۔

## ہور دیکھو
* تر
* کھیرا
* پُھٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پودیاں برائے مستقبل دے ڈیٹا بیس
* فلوریڈا یونیورسٹی توں حقائق نامہ (با تصویر) 

گٹھ:کدو ٹبر
گٹھ:نباتات
گٹھ:سبزیاں
ہمالیئن کاݪا رچھ

**ہمالیئن کاݪا رچھ** (Himalayan black bear)، جیہدا سائنسی ناں **ارسس تبیتانس لینگر** (Ursus thibetanus laniger) اے، ایشیائی کالا رچھ دی اک ذیلی قِسم اے۔ ایہ پاکستان، بھارت، بھوٹان، نیپال تے تبت دے ہمالیا دے علاقے وچ مِݪدے نیں۔

## ہور دیکھو
* ایشیائی کالا رچھ

## حوالے

گٹھ:رچھ
چمچا

**چمچا** (Spoon) اک برتݨ اے جیہدے وچ چمچے نوں ہتھ ناݪ پھڑݨ واسطے اک ڈنڈی تے آخر وچ اک چھوٹی جئی، بیضوی یا گوݪ شکل دی کٹوری (جیہنوں سِرا وی کہیا جاندا اے) ہُندی اے۔ چمچے دھات، پلاسٹک یا لکڑی دے بݨائے جاندے نیں۔ ایہ بنیادی طور تے کھاݨے نوں تھاݪی یا کولی وچوں مونھ وچ لجاݨ لئی استعمال ہُندے نیں۔ چمچےآں دا استعمال، کھاݨے دی تیاری، اجزاء دی پیمائش تے مِکس کرن لئی وی کیتا جاندا اے۔ موجودا دور دے چمچے دھات، لکڑی، چینی مٹی یا پلاسٹک دے بݨائے جاندے نیں۔ چمچیاں دیاں بہت ساریاں قِسماں نیں۔

## تصویر گیلری

File:Hoxne Hoard 20.jpg
File:Spoon national museum india.JPG
File:MaryRose-wooden spoon3.JPG
File:English sterling silver tableware spoons.jpg
File:18-03-25-Küchenutensil-DSCF1431.jpg
File:Soup Spoon.jpg


## ہور دکھو
* ہانڈی
* دیگچی
* دیگ
* پریشر ککر
* جگ
* گلاس
* ڈوئی
* کڑچھا
* چمچا
* کدو کس

گٹھ:برتݨ
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:ظروف
داݪ

thumb|داݪاں

**داݪ** (Legume) داݨے دار پھݪی دی سالوار فصل اے جیہدے وچ اک پھݪی دے اندر اک توں باراں بیاں اُپر مُشتمل، متغئیر حجم، شکل تے رنگ وچ ہُندی اے۔ داݪ پروٹین دا اہم ذریعا اے تے ایہنوں گوشت دے متبادل دے طور تے استعمال کیتا جا سکدا اے۔

## فوائد
داݪاں وچ موجود فائبر دی وجہ توں خون وچ کولیسٹرول دا لیول کعھٹ رہندا اے۔ ذیابیطس دے مریضاں لئی وی داݪاں مفید غذا اے کیونکہ ایہدے ناݪ اوہناں دے خون وچ شوگر دی سطح وچ زیادا اضافا نئیں ہُندا۔
داݪاں فائبر وٹامن تے معدنیات دی موجودگی دی وجہ توں دل دی صحت لئی مفید نیں، ایہناں وچ فولیٹ تے میگنیشیم پائے جاندے نیں جیہدی وجہ توں دل دی بیماری دا خطرا کعھٹ جاندا اے۔
داݪ وچ فولاد وی موجود ہُندا اے جیہدے ناݪ خون دے سُرخ خلیے بݨدے نیں۔ جے جِسم وچ فولاد دی کمی ہووے تاں داݪاں ناݪ اس کمی نوں پورا کیتا جا سکدا اے۔

## ہور دیکھو
* ماش
* مسور
* مونگ
* چنا
* لوبیا
* ارہر

## حوالے

گٹھ:سبزیاں
گٹھ:دالاں
مجینٹا

**مجینٹا** (Magenta) اک ایہجا رنگ اے جیہڑا مُختلف طور تے گلابی-جامنی-نیلا-سرخ دے درمیان وچ واقع اے۔ ایہ سیاہی دے چار رنگاں وِچوں اک اے جو اِنک جیٹ پرِنٹر دے ذریعے رنگین پرنٹنگ وچ استعمال ہُندا اے۔ پرِنٹنگ وچ استعمال ہوݨ آݪے مینجینٹا نوں "پرنٹر میجنٹا" کہیا جاندا اے۔ ایہ گلابی رنگ دا شیڈ وی اے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:رنگ
قرابا

*قرابا* (Carboy)، جیہنوں *ڈیمیجوہن* یا *لیڈی جین* وی کہیا جاندا اے، اک سخت کنٹینر اے جیہدی پعھرائی دی مخصوص صلاحیئت  4 توں 60 لٹر (1 توں 16 امریکی گیلݨ)۔ ہُندی اے۔ بنیادی طور تے مائعات، اکثر پاݨی یا کیمیکلز دی نقل و حمل لئی ورتیا جاندا اے۔ اس توں علاوا اندرون خانہ مشروبات تے اباݪ لئی وی استعمال ہُندے نیں۔

## تریخ تے اشتقاقیات
لفظ *قرابا* عربی نے وی *قربا* دے طور تے مستعار لیا، جیہدا مطلب ہے "بڑا جگ" اے۔ ہسپانوی زبان دی اصطلاح *garrafa* اے۔

** اصل وچ شیشے دے کِسے وی برتݨ نوں کہیا جاندا اے جیہدا جسم وڈا تے گردݨ چھوٹی ہووے۔ غالبن ایس لفظ دی فرانسیسی وچ "Lady Jane"، دے اک مقبول نام دے طور تے پہلی بار فرانس وچ ۱۷ویں صدی وچ تصدیق ہوئی۔ اطالوی وچ ایہنوں *damigiana* کہیا جاندا اے، غالبن فرانسیسی توں ماخوذ۔ کچھ ہسپانوی بولݨ آݪے ممالک جِداں کہ ارجنٹائن وچ، ایہنوں*ڈاماجوانا* وی کہیا جاندا اے۔ اک متبادل ایٹمولوجی ایہنوں ایرانی شہر دامغان دے نام توں اخذ کردی اے۔

## سائز
قرابے ۴ توں ۲۵ لٹر (۱ توں ۷ امریکی گیلݨ) دے درمیان مختلف حجم وچ آؤندے نیں۔ اصطلاح قرابے توں مراد عام طور تے ۵ امریکی گیلݨ (۱۹ لٹر) قرابا لیا جاندا اے۔ اک ۱ امپیریئل گیلݨ ( لٹر۴٫۵) قرابے نوں بعض دفعا جگ وی کہیا جاندا اے۔ ۱۵ امریکی گیلݨ (۵۷ لٹر) قرابے نوں عام طور تے ڈیمیجوہن کہیا جاندا اے۔
برطانیا وچ "ڈیمیجوہن" توں مراد ۱-امپیریئل گیلݨ (۴٫۵ لٹر) شیشے دا پیݨ آݪا برتݨ اے۔

## کشید کاری
کشید کاری وچ قرابا یا ڈیمیجوہن کنچ یا پلاسٹک دا اک برتݨ اے جو مشروبات نوں خمیر کرن وچ استعمال ہُندا اے جِداں کہ شراب، میڈ، سائیڈر، پیری تے بیئر۔ عام طور تے ایہدے وچ ربڑ، سٹاپر پلگ تے اک  اباݪ دا تالا لایا جاندا اے تاکہ اباݪ دے عمل دے دوران بیکٹیریا تے آکسیجن نوں داخل ہوݨ توں روکیا جا سکے۔

گھریلو کشید کاری وچ اک بنیادی قرابے نوں اباݪ واسطے استعمال کیتا جاندا اے۔ اک وار جَد بنیادی اباݪ مکمل ہو جاندا اے، بیئر نوں یا تاں کنڈیشنگ لوئی واجے قرابے وچ مُنتقل کیتا جاندا اے یا ایہنوں کنڈیشنگ لئی براہ راست بوتلاں وچ منتقل کیتا جا سکدا اے۔ منتقلی دے اس عمل نوں عام طور تے ریکنگ کہیا جاندا اے۔

## لیبارٹری
جدید لیبارٹریاں وچ قرابے عام طور تے پلاسٹک دے بݨے ہُندے نیں، حالانکہ روایتی طور تے فیرک شیشے یا دوجے بِکھرݨ آݪے مزاحم شیشیاں دے بݨے ہُندے سی جو تیزابی سنکنرن یا ہالائیڈ پراݨے پلاسٹک فارمولیشناں وچ عام داغدار ہُندے نیں۔ اوہ بڑی مقدار وچ مائعات نوں ذخیرا کرن لئی استعمال ہُندے نیں، جِداں کہ محلل یا تلخیص شُدا پاݨی۔ ایہناں اِستعمالات وچ ڈسپنسنگ لئی اک نل شامل کیتا جا سکدا اے۔ قرابے نوں کو فاضل محلل نوں جمع کرن تے ذخیرا کرن لئی وی استعمال کیتا جاندا اے۔ پلاسٹک قرابے وچ  فاضل محلل نوں جمع کرنا، شیشے دے دوبارا استعمال کرن توں بہتر اے کیونکہ جے محلول نوں غلط لیبل آݪے قرابے وچ رکھیا جاندا اے تاں ٹُٹݨ دے امکانات کَعھٹ ہُندے نیں۔ پولی پروپیلین قرابے وی عام طور تے لیبارٹریاں وچ صاف پاݨی دی مُنتقلی لئی استعمال ہُندے نیں۔ اوہ عام طور تے سَبھ توں اُپر پعھرے ہُندے نیں تے ڈسپینسنگ لئی تھللے حِصے وچ اک سپگوٹ (ٹوٹی) ہُندی اے۔ 

## ہور دیکھو
* ڈولیئم
* بوتل
* مرتبان
* قرابا
* صراحی
* گاگر

## حوالے

گٹھ:برتݨ
برہم سروۋر

** برہم سروۋر** جاں برہمسر جاں رامہردی آدی نام اے، برہما جی نال متعلق کروکشیتر وکھے سروور اے۔ اس تھاں اپر برہما جی نے ہی شولنگ دا قیام کیتا سی۔ برہما جی نے چاراں ورناں دی سرشٹی اسے تھاں اپر کیتی سی۔ برہما جی نے اتھے ہی سمنتپنچک نامک تھاں تے یگ لئی ویدی دی اساری کیتا۔ ابو الفضل نے اس سروور نوں چھوٹا ساگر اتے البیرونی نے اپنی کتاب ال-ہند وچ اس سروور دی پوترتا دا خاص ذکر کیتی اے۔
## اکار
ایسٹ انڈیا کمپنی نے ۱۸۵۵ وچ برہم سروور دے اتری کنڈھے تے اکّ پرانے گھاٹ شیراں والا گھاٹ دی اساری کرواایا سی۔ برہم سروور اکّ اوہ الوکک تیرتھ اے اس دا ودھیرے مان سورگواسی بھارت رتن سری گلزاری لال نندہ جی نوں جاندا اے جہناں دی انسپائریشن اتے دیکھ-ریکھ وچ ہی تیرتھاں دا سدھار اتے ترقی ہویا۔ ایہہ سروور ۱۵ پھٹّ ڈونگھا اے۔ برہم سروور دا سائز ۳۸۶۰ پھٹّ لمبا اتے ۱۵۰۰ پھٹّ چوڑا اے۔ سروور دے چاروں پاسے لال پتھر دا ۲۰ پھٹّ چوڑا پلیٹ فارم، ۱۸ پھٹّ چوڑیاں ۶ پوڑیاں، ۴۰ پھٹّ چؤڑی پرکرما رستہ اے۔ اکّ پل راہیں ماہاندیو سرویشر بھگوان دے مندر جان دا رستہ بنایا ہویا اے۔ اس سروور دے نیڑے سرون ناتھ دی حویلی، بردھ راج مندر، وید-بھون، جےَ رام ودیاپیٹھ، گوڈیا مٹھّ آدی دیکھنیوگ تھاں ہن۔

## خاص

مغل بادشاہ اورنگزیب نے اس سروور تے اشنان کرن اتے اتھوں پانی لے جان اپر جزیہ لگایا ہویا سی۔ اس جزیہ کر دا خلاف سکھ گرو صاحب نے کیتا سی۔ مہاتما گاندھی دیاں استھیاں دا اکّ حصہ اس سروور وچ پرواہت کیتا گیا سی۔ چاروں پاسے سندر نظارے ہن۔ سروور دے وچکار سرویشور ماہاندیو دا مندر اے اتے سروور دے دوواں حصےآں دے وچکار چندرکوپ اے۔ مانتا اے مہامبھارت لڑائی توں پچھوں یدھشٹر نے اسے تھاں اکّ وجے-ستمبھ دی اساری کروایا سی۔ اتھے ہی دروپتی رسوئی، ماں کاتیانی دا مندر اے۔ وڈا ارجن-یدھشٹر رتھّ سندر تھاں اے۔ سروور وچ کئی تھاواں توں پانی اپنے آپ باہر نکلدا سی۔ بھگوان پرشورام نے کئی وار پتر-ترپن لئی اتھے یگّ کرن نال اس سروور دا ناں سمنتپنچک ہویا۔ سورج گرہن موقعے اس سروور دا پوتر دور انادی دور توں ہی عقیدت منداں اشنان کرکے پنّ دے بھاگی بندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:ہندو تیرتھ-استھان
گٹھ:مذہبی اتہاس
پرشورام

**پرشورام ** بھگوان وشنوں دے چھویں اوتار منیا جاندا اے۔ ایہہ برہما دے ونشج اتے شو دے بھگت ہن۔ ایہہ تریتا یگ وچ رہے اتے ہندو اساطیر دے ستّ چرنجیویاں (امر) وچوں اکّ ہن۔ ایہناں نے پرتھوی نوں اکی وار کھتریاں توں خالی کیتا۔ ایہہ ماہامبھارت وچ کرن اتے درون دے گرو سن۔ رامائن وچ ایہناں نے راجا جنک نوں اکّ شو دھنش بھیٹ کتا۔ ایہہ دھنش نوں سیتا دے سنئور دوران توڑ کے رام نے سیتا نال ویاہ کیتا۔

گٹھ:رامائن دے پاتر
گٹھ:وشنوں اوتار