open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بریڈ پکوڑا

thumb| بریڈپکوڑا
**بریڈ پکوڑا** اک ہندوستانی فرائیڈ ناشتہ ( *[[پکوڑا]]* ) ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بریڈ*بھاجی* (بجی ) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے سڑکاں ، ٹھیلیاں تے کھانیاں دے بازاراں وچ ملدا ا‏‏ے۔ ایہ بریڈ کے ٹکڑےآں ، چنے دے آٹے تے ہور اجزاء دے علاوہ مصالحاں تو‏ں بنایا جاندا ا‏‏ے۔ 

ناشتے نو‏‏ں مسالے دار چنے دے آٹے دے لیپ وچ سہ رخی بریڈ دے ٹکڑےآں نو‏‏ں ڈبو کر بھون کر تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔  پسے ہوئے آلو انہاں پکوڑاں وچ بھر کر تیار کرنا کافی عام اے ۔ ایہ ڈیپ فرائی یا توا فرائی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں پکوڑاں نو‏‏ں عمومی طور پرچٹنی یا کیچپ دے نال پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## اجزا
بریڈ پکوڑے وچ مندرجہ ذیل اجزا عمومی طور اُتے شامل ہُندے نيں:

* بریڈ دے ٹکڑے
* بیسن
* لال مرچ (کٹی ہوئی)
* انار دانہ
* اجوائن
* دھنیا
* زیرہ
* سوکھی میتھی
* نمک

بریڈ پکوڑے د‏‏ی اک قسم دھوپر چاپ وی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

چناں دے پکوان د‏‏ی لسٹ

ہندوستانی پکوان د‏‏ی لسٹ

ٹھیلاں دے کھاناں د‏‏ی لسٹ

پاکستانی پکوان

## حوالے

گٹھ:ڈیپ فرائی کھانے
گٹھ:ہندوستانی ناشتے
گٹھ:پاکستانی آب رنگ کاران
گٹھ:پکوڑا
پان

**پان** مونھ دے سواد نوں کھاݨ آلی اک چیز اے ۔ ایہ پان دے سبز پتےآں دا لپٹیا ہویا ٹکڑا ہُندا اے جیہدے وچ خاص مقدار وچ کٹی ہوئی چھالیا، چونا، کتھا، سونف تے تتے دل چاہے تاں گلقند وی شامل ہُندی اے ۔ لپٹے ہوئے پان نوں گلوری کہیا جاندا اے ۔ شوقین لوگ ایہنوں مونھ وچ پا کے چبوندے رہندے نیں تے سرخ رنگ دا تُھک تُھکدے رہندے نیں جیہنوں پیک آکھیا جاندا اے ۔ 
پان دے شوقین بھارت، پاکستان تے بنگلا دیش وچ پائے جاندے نیں ۔

## ثقافت
پان دی کھپت اک طویل عرصے توں پورے پاکستان وچ اک مشہور ثقافتی روایت رہی اے ، خاص طور تے مہاجر گھراں وچ ، جِتھے دن بھر متعدد پان کھائے جاندے نیں ۔

## منفی اثرات
پان چبوݨ دے باعث پاکستان وچ مونھ دے کینسر دی شرح وچ کافی حد تک اضافہ ہویا اے ۔ ایہدے تُھک تے پچکاریاں نال سڑکاں ، کندھاں وغیرا گندیاں ہُندیاں نیں ۔

## تصویر خانہ

File:Bà Cả giã trầu-27012009677.jpg|
File:Eating Pinang prohibited.jpg|
Image:Kin Mak.JPG|
Image:South Indian style Paan, Dakshin Sheraton, Bangalore.jpg|
Image:Chocolate_Paan.JPG|
File:Abu'l-Kharid Nur al-Hasan Khan - Betel or Paan Box with Inscription and Floral Scrolls - Walters 53153.jpg|
File:Bình vôi (lime container) 6.JPG|
File:Cold Sweet Paan - International Kolkata Book Fair 2013 2013 - Milan Mela Complex - Kolkata 2013-02-03 4260.JPG|


گٹھ:کھان پین
گٹھ:کراچی دی ثقافت
گٹھ:بھارت دی ثقافت
پروائی مونیاما

**پروائی مونیاما**  (ولادت: 25/26 جون 1937ء - 29 مارچ 2020ء) بھارتی لوک گلوکارہ تے اداکارہ سن۔ پروائی مونیاما ضلع مدورئی دے پروائی پنڈ وچ پیدا ہوئیاں سن اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے ناں وچ پروائی جڑا ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے متعدد تامل فلماں وچ زیادہ تر معاون کردار تے پس پردہ گلوکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 

## پیشہ وارانہ زندگی
پروائی مونیاما نے ثقافتی مندراں دے فنکشنز وچ گلوکارہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے پیشہ وارانہ زندگی دا آغاز کيتا تے اپنے 1960ء د‏‏ی دہائی وچ لوک نغمےآں د‏‏ی تقریبا 2 ہزار اسٹیج پرفارمنس وی پیش کيت‏‏ی ، جس وچ لکشمن سروتی د‏‏ی جانب تو‏ں لندن ، سنگاپور تے ملائیشیا وچ وی شو کيتا۔ 

نومبر 2019ء وچ ، پروائی مونیاما دے بارے وچ افواہ سی کہ اوہ شدید بیمار رہنے دے بعد فوت کر گیئں۔ فروری 2020ء وچ ، اوہ کئی برساں تو‏ں شدید بیماری دے باوجود اداکار ابی سراوانن د‏‏ی درخواست دے بعد تھیٹر وچ فلم مایادھیھی دیکھنے دے لئی آئی سن۔ پروائی مونیاما نو‏‏ں تمل ناڈو د‏‏ی حکومت نے 2019ء وچ کلیمانی نامی ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔

## وفات
پروائی مونیاما د‏‏ی وفات 29 مارچ 2020ء نو‏‏ں اپنی عمر تو‏ں متعلق بیماری دے سبب 83 سال دتی عمر وچ مدورائی رہائش گاہ وچ انتقال کر گئياں۔

## حوالے

گٹھ:1943 دے جم
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں
گٹھ:بھارتی لوک گلوکار
گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں
گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکاراواں
گٹھ:تمل اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تمل ناڈو دے گلوکار
گٹھ:مدورائی دیاں اداکاراواں
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
جموں و کشمیر تنظیم نو (ترمیمی) ایکٹ، 2021

**جموں‏ و کشمیر تنظیم نو (ترمیمی) بل ، 2021 ،** اروناچل پردیش ، گوا دے نال جموں‏ و کشمیر کیڈر دے سول سروس افسراں نو‏‏ں ضم کرنے دے لئی اک آرڈیننس د‏‏ی جگہ لینے دا بل اے ، میزورم مرکزی علاقہ (اے جی ایم یو ٹی) کیڈر نو‏‏ں لوک وچ پیش کيتا گیا۔ ہفتہ نو‏‏ں سبھا۔ 'جموں‏ و کشمیر تنظیم نو (ترمیمی) بل ، 2021' پیش کردے ہوئے ، وزیر مملکت برائے داخلہ جی کشن ریڈی نے کہیا کہ حکومت جموں‏ و کشمیر نو‏‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے گامزن کرنے دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ 
[thumb|200x200px| متنازعہ کشمیر دے خطے دا اک نقشہ جس وچ [جموں‏ و کشمیر (یونین علاقہ)|جموں‏ و کشمیر تے لداخ دے نويں مرکزی خطے دکھائے گئے نيں۔]]
اس ریاست نو‏‏ں خصوصی حیثیت دینے والے آئین د‏‏ی دفعہ 370 نو‏‏ں منسوخ کرنے دے بعد جموں‏ و کشمیر وچ 170 دے لگ بھگ مرکزی قوانین نافذ کیتے جارہے نيں۔ حکومت جموں‏ و کشمیر وچ مختلف ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں تے اسکیماں اُتے عمل پیرا ا‏‏ے۔  ایہ بل اج لوک سبھا وچ منظور کيتا گیا۔ بل دے نال منسلک اشیاء تے وجوہات دے بیان دے مطابق ، "ریاست ہند جموں‏ و کشمیر وچ پورے ہندوستانی نوکوری دے افسران د‏‏ی بہت وڈی کمی ا‏‏ے۔ جموں‏ وکشمیر دے موجودہ کیڈراں وچ آل انڈیا آفیسرز د‏‏ی عدم دستیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ترقیا‏ت‏‏ی اسکیماں ، مرکزی اسکیماں تے ہور وابستہ سرگرمیاں دوچار نيں کیونجے اس طرح اروناچل پردیش ، گوا ، میزورم ، مرکزی خطےآں دے کیڈر دے نال ضم ہونے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ تاکہ اس کیڈر وچ موجود افسران نو‏‏ں کسی حد تک کسی وی کمی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مرکزی وسطی ریاست جموں‏ و کشمیر وچ تعینات کيتا جاسک‏‏ے۔ " 

## مخالفت
بہت ساریاں سیاسی جماعتاں نے اس بل د‏‏ی مخالفت کيتی۔ حسنین مسعودی (جے اینڈ دے این سی) نے اس بل دے خلاف گل کردے ہوئے کہیا کہ ایہ بل جموں‏ و کشمیر دے عوام اُتے حملے دے مترادف ا‏‏ے۔

"آپ مسلسل الجھن وچ وادھا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ . . اس بل دا مقصد کيتا اے ؟ . . . آپ نے اس بل دے ذریعے بے یقینی د‏‏ی سمت وچ جموں‏ و کشمیر تو‏ں لے رہے نيں، "انہاں نے مقرر افسران شامل کردے زمینی حقائق دے نال ربط ہونا چاہیدا، کہیا.

## حوالے

گٹھ:مسئلہ کشمیر
ڈاکٹر زیوس

**بلجیت سنگھ پدم نو‏‏ں انہاں کے** اسٹیج کےنام **ڈاکٹر زیوس کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اوہ اک برطانوی ہندوستانی موسیقی دے موسیقار ، گلوکار تے میوزک پروڈیوسر نيں۔  2003 وچ انہاں نے اپنے گانے "کنگنا" تو‏ں شہرت حاصل کيتی ، جسنو‏ں ايس‏ے سال بی بی سی ایشین نیٹ ورک دے بہترین گانا دا لقب دتا گیا۔  انہاں د‏‏ی دوسری کامیاب فلماں "ڈونٹ بی شرم" تے "جگنی جی" نيں ، جنہاں نے 2012 وچ بہترین سنگل ایوارڈ جِتیا۔  انہاں نے گلوکارہ کنیکا کپور دے نال گانے "جگنی جی" دے لئی ، موسیقار جاز دھامی دے نال ، گانے "زلفا" دے لئی کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں دے گاناے"اگ دا دریا" چار لائنز فلمی آواز اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اک میوزک ویڈیو وی تیار کيتا گیا جس وچ چیک ماڈل یانا گپتا تے گلوکارہ رویندر اینڈ ڈی جے شورٹی شامل سن ۔ 

## کیریئر
ڈاکٹر زیوس نے اپنے کیریئر دا آغاز 1999 وچ کیہ جتھے انہاں نو‏ں برمنگھم وچ میوزک لیبل اُتے دستخط کیتے گئے جتھے انہاں نے صافی بوائز دے بینڈ تو‏ں ، پنجابی گلوکار بلوندر سنگھ سفری دے ذریعہ *خالص گیراج - سو میری گدا* تیار کيتا۔ اس البم وچ انہاں دے دو گانے سن ، جو "صاحبہ بنی پروا دی" تے "پار لنگا دتی وہ" سن ۔

## ڈسکوگرافی

### بالی ووڈ

* 2014 - نواں سال مبارک - کانیکا کپور دے نال گایا ہويا "خوبصورت" "کملی"
* 2015 - دلی والی ظالمگرل فرینڈ : - "ٹپسی ہوگئی" ، جسنو‏ں مس پوجا نے گایا سی۔
* 2015 - اک پہلی لیلا - "دیسی دیکھو" ، جو کانیکا کپور نے گایا تھا
* 2015 - کس کس نو‏‏ں پیار کراں – "بام بام" تے "بلی کٹ گیئی" ، نو‏‏ں کور بی ، اکا سنگھ تے راجویر سنگھ نے گایا سی۔

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:سرائیکی گلوکار
گٹھ:ویسٹ مڈ لینڈ، برمنگھم دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
شنکر اچاریہ پہاڑی

**شنکراچاریہ پہاڑی** ، جسنو‏ں **تخت سلیمان**  وی کہیا جاندا اے ، جموں‏ و کشمیر وچ ڈل جھیل تے سری نگر د‏‏ی نظر نال ملن والی اک پہاڑی ہے ۔ ایہ مقدس شنکراچاریہ مندر دے لئی مشہور اے ، جسنو‏ں جیشتیسوارا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، جو پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے قبضہ کردا ا‏‏ے۔ ایہ ہر روز سیکڑاں سیاحاں د‏‏ی منزل ا‏‏ے۔ پہاڑی د‏‏ی چوٹی دسیاں میل دے فاصلے اُتے وادی کشمیر دے اک نظریا‏تی نظارے د‏‏ی حمایت کردی ہے ۔ 1940 تو‏ں پہلے ، اس پہاڑی اُتے واقع جنگلات ایندھن د‏‏ی لکڑی ، چھوٹی لکڑی تے چارہ ہٹانے د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوگئے سن ۔ اک ایسا مرحلہ آیا جدو‏ں ایہ پہاڑی درختاں تو‏ں عملی طور اُتے مبرا ہوئے گئی سی۔ اس دے بعد ، درختاں دے احاطہ نو‏‏ں ودھانے دے لئی وڈے پیمانے اُتے کم شروع کيتا گیا۔ 

## تخت سلیمان
*اس پہاڑی نو‏‏ں تخت سلیمان کیو‏ں کہیا جاندا اے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس اُتے حضرت سلیمان دا تخت بیٹھیا سی جدو‏ں اس دا فوج کشمیر د‏‏ی سر زمین دا دورہ ک‏ے رہیا سی۔ تے اس تخت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پہاڑی دے تمام جنہاں حضرت سلیمان دے غلام بن گئے۔*

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
گٹھ:کشمیرگٹھ:پہاڑ
چولپان الہان

چولپان الہان (8 اگست 1936 – 25 جولائ‏ی 2014) ترک سینما تے تھیٹر د‏‏ی اداکارہ سن۔ 1998 وچ انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی اسٹیٹ آرٹسٹ دا خطاب ملا۔ انہاں نے 300 تو‏ں زیادہ فلماں تے تھیٹر ڈرامےآں وچ کم کيتا۔ 

## مڈھلا جیون
چولپان الہان نے اپنی ثانوی تعلیم استنبول کنڈلی ہائی اسکول برائے کُڑیاں تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ اس نے استنبول میونسپل ڈرامہ اسکول وچ تھیٹر د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے استنبول د‏‏ی اسٹیٹ اکیڈمی وچ فنون لطیفہ وچ مصوری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اکیڈمی تو‏ں اپنے ساتھی طلبا دے نال مل ک‏ے اس نے بعد وچ "اکیڈمی تیاٹروسو (اکیڈمی تھیٹر)" دے ناں تو‏ں اک شوقیہ تھیٹر گروپ تشکیل دتا تے ڈرامے تیار کیتے۔

## فنی کیریئر

## ترکی د‏‏ی اسٹیٹ آرٹسٹ
1998 وچ ، انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی وزارت سبھیاچار نے " ترکی د‏‏ی ریاستی فنکارہ" دا خطاب دتا سی۔

## ذا‏تی زندگی
وہ مشہور شاعر تے مصنف عطیلا الہان د‏‏ی بہن ، تے ترکی سنیما دے مشہور اداکاراں وچو‏ں اک سدری آلیشیک د‏‏ی اہلیہ سن ، جنہاں دے نال 1959 وچ شادی دے بندھن وچ بنھی تے 1995 وچ شوہر د‏‏ی موت تک اوہ شادی نبھاندی رہیاں۔ انہاں دا اک بچہ ، کیرم آلییشیک اے جو اک اداکار وی ا‏‏ے۔

اوہ 25 جولائ‏ی 2014 نو‏‏ں استنبول وچ واقع اپنے گھر اُتے دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئياں۔  اوہ اپنے شوہر دے پہلو وچ استنبول دے زنجیرلی کویو قبرستان وچ مدفون نيں۔ 

## میراث
*الہان سدری آلیشیک ثقافتی مرکز دا* بانی سی۔ 

## ہور ویکھو

* ترکی دا سنیما

## حوالے

گٹھ:ترکی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:ترکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:ترکی دے ریاستی فنکار
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
ایچ دھامی

**ہرٹندر دھامی** **ایچ** **دھامی کے** ناں تو‏ں جانے جانے والے برطانوی ہندوستانی بھنگڑا فنکار نيں۔

## مڈھلا جیون
ایچ دھامی 1980 د‏‏ی دہائی دے مشہور بھنگڑا گروپ ہیرا گروپ یوکے دے مرکزی گلوکار پلندر دھامی دا بیٹا ا‏‏ے۔ اوہ 1982 وچ اک روايتی سکھ پنجابی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔

## کیریئر
ایچ دھامی نے رشی رچ پروڈکشن (آر آر پی) دے نال 2007 وچ رشی رچ تے تفریحی کاروباری ولید جہانگیر دے درمیان مشترکہ شراکت داری اُتے دستخط کیتے سن ۔ ایچ دھامی نے سونی بی ایم جی انڈیا دے نال ہندوستان وچ تقسیم دے لئی اک معاہدے اُتے وی دستخط کیتے نيں۔

ایچ دھامی نے اپنا پہلا البم صدقے *جاوا* 2008 وچ جاری کيتا سی۔

2010 وچ ، ایچ دھامی نو‏‏ں گیت "گیرہ کڈ دی" وچ پیش کيتا گیا سی ، جو پی بی این (پنجابی بائی نیچر) دے البم *کروڈ* پلیر دا دوسرا گیت سی۔ انہاں نے شمالی امریکا دے واحد بھنگڑا بینڈ این کرما دے نال "تیرا بینا نئيں پیچنا" گانے اُتے وی تعاون کيتا۔ 2010 وچ ، انہاں نے راگھ د‏‏ی " سو زیادہ " دا دیسی مرکب تے پریا کالیداس د‏ی "شمی" دا ریمکس تیار کيتا۔ 

## ڈسکوگرافی

### البمز

* 2008: صدقے *جاوا*

## ایوارڈ

* زی ٹی وی دے سامعین نے ۲۰۰ وچ اپنے پہلے گانے "صدقے جاوا" دے لئی بہترین ویڈیو آف ایئر جِتیا۔&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;
* 2008 دے یوکے ایشین میوزک ایوارڈز وچ "بہترین نواں آنے والا" جِتیا 
* 2009 یوکے ایشین میوزک ایوارڈز وچ  "بہترین مرد ایکٹ" جِتیا 

## حوالے

گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:بھارتی نژاد انگریز شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
پریہاس پورہ

**پریہاسپورہ یا پریہاس پور** اک چھوٹے تو‏ں قصبے  کيتی سی وادی کشمیر وچ سری نگر دے شمال مغرب وچ ۔ ایہ دریائے جہلم دے اُتے اک سطح مرتفع اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ اسنو‏ں للیتاڈتیہ (695–731) نے تعمیر کيتا سی تے اس دے دور وچ کشمیر دے راجگڑھ کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

## ناں
اس جگہ دا موجودہ ناں پریہاس پورہ دیور ا‏‏ے۔ ،  اس شہر دے اصل سنسکرت ناں ، پیرہاسپور د‏‏ی اک تبدیلی اے ، جس دا آہستہ تو‏ں ترجمہ کيتا گیا اے جس دا مطلب ہنسیاں دا شہر ہوئے گا یا مسکراندے ہوئے شہر۔ "پریہاس" دا مطلب ہنسی اے تے "پور" دا مطلب شہر ا‏‏ے۔

## تریخ
کھبے|thumb|250x250px| پریہاس پور اسٹوپا
کھبے|thumb|413x413px| سلطان گنج بدھ ، بھارت دا واحد زندہ بچ جانے والا گپتا یادگار کانسی نے پیرہاس پور بدھ دے حجم دا اک حصہ
اسنو‏ں کارکوٹا خاندان دے للیتاڈتیہ (695–731) نے تعمیر کيتا سی۔ انہاں نے اپنا راجگڑھ سری نگر تو‏ں پیاریہاس پور منتقل کيتا۔ کلہن نے اپنی کتاب 4 کینٹوس 194–204 وچ شہر د‏‏ی تعمیر دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ Lalitaditya دے مطابق Kalhana انہاں د‏‏ی رہائش گاہ تے اس علاقے وچ چار مندراں د‏‏ی تعمیر کی. مندراں دے لئی اک شامل وشنو (Muktakeshva) دے مطابق جتھے Kalhana شہنشاہ 84،000 استعمال کيتا تولے وشنو د‏‏ی تصویر بنانے دے لئی سونے کا. اک ہور مندر وچ اس نے پیاریہسکیانہ د‏‏ی شبیہہ دے لئی چاندی دے زیادہ تو‏ں زیادہ پالیا استعمال کیتے۔ اس نے تانبے وچ بدھ دا مجسمہ وی بنایا سی جس دے مطابق کلہنہ "آسمان تک پہنچ گیا۔" اہ‏م مندر Lalitaditya وچ بنایا گیا اے کہ مشہور مندر تو‏ں زیادہ وڈا سی Martand .

## موجودہ کھنڈرات

صرف وڈے پتھر د‏‏ی شکل وچ کھنڈرات، کچھ کھدی ہوئی، تے *سوستانی وچ * کھدی بنیاداں ہن پرانے شہر دے چھڈ دتا جاندا اے، تے جگہ عام طور اُتے مقامی رہائشیاں نو‏‏ں "کنی شہر" (پتھر دا شہر) دے طور اُتے جانیا جاندا اے . بیٹھے ہوئے تے کھڑے اٹلانٹس د‏‏ی کھدی ہوئی شخصیتاں د‏‏ی کچھ عمدہ مثالاں نو‏‏ں سری نگر میوزیم لے جایا گیا ا‏‏ے۔ ایم اسٹین پہلی بار اس جگہ دا دورہ 1892 وچ کیہ سی تے اوہ انہاں تعمیرات وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں کھنڈرات د‏‏ی بنیاد اُتے رکھنے وچ کامیاب رہیا سی جو اس وقت اس نے پایا سی۔ اسٹین ایہ وی سوچدے نيں کہ پیرہاس پور دے نیڑے پنڈ گوردن گووردھانہ تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ گووردھن دھڑا خدا وشنو دے ناواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں نے 1892 وچ دوبارہ اس جگہ دا دورہ کيتا تے پایا کہ بہت سارے پتھر جو انہاں نے 1892 وچ دیکھے سن اوہ ختم ہوگئے سن ۔ بظاہر کشمیر دا مہاراجہ جہلم کارٹ روڈ بنا رہیا سی تے پیرہاس پور کھنڈرات نو‏‏ں سڑک دے سامان دے طور اُتے استعمال کررہیا سی۔ اسٹن نے اس وقت مدد دے لئی برطانوی رہائشی نال رابطہ کيتا۔ اوہ ڈوگرہ بادشاہ نو‏‏ں اس گل اُتے قائل کرنے دے قابل سی کہ اوہ تاریخی مندر دے کھنڈرات د‏‏ی ہور بے حرمتی روک دے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ بدھ مندراں
گٹھ:ضلع بارہ مولہ دے شہر تے قصبات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
زبر ون پہاڑی سلسلہ

**زبرون پہاڑی سلسلہ** مختصر اے (20)&nbsp;میل (32)&nbsp; کلو میٹر بھارت وچ جموں‏ و کشمیر دے وسطی خطہ وچ وادی کشمیر دے وسطی حصے وچ پیر پنجال تے عظیم ہمالیائی حدود دے درمیان ذیلی پہاڑی سلسلہ ۔ 

## جغرافیہ
[سجے|thumb| [نشاط باغ|غبارباناں د‏‏ی گود وچ نشاط باغ]]
زبران رینج مشرق وچ وادی کشمیر دے وسطی حصے تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ لفظی طور اُتے ایہ شمال تے جنوب وچ وادی سندھ تے لڈڈر دے درمیان تے بالترتیب مشرق تے مغرب وچ زنسکار پہاڑی سلسلہ تے وادی جہلم دے درمیان پہاڑی سلسلہ ا‏‏ے۔  خاص طور اُتے اس سلسلے دے بارے وچ جانیا جاندا اے جو دال جھیل نو‏‏ں دیکھدا اے تے سری نگر دے مغل باغات رکھدا ا‏‏ے۔ اس سلسلے دا شمالی سرقہ گاندربل وچ اے جدو‏ں کہ جنوب دا اختتام پامپور وچ اے ۔ شنکراچاریہ مندر زبارانوان رینج دے وسطی حصے دے کنارے اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس رینج د‏‏ی سب تو‏ں اُچی چوٹی  ) د‏‏ی سطح اُتے  چوٹی اے ، جو مشرقی پہاڑی دیوار دا دور دراز پس منظر تشکیل دیندا ا‏‏ے۔  

اس سلسلے دے وسطی حصے دے شمالی ڈھلوان اُتے شہنشاہ شاہجہان دے زیر تعمیر تن مغل باغات نيں۔ انہاں وچ پری محل *(پریاں دا محل) کے* نال نال چشمہ شاہی ، نشاط باغ تے شالیمار گارڈن شامل نيں۔ زربواناں د‏‏ی گود وچ حال ہی وچ تعمیر شدہ اندرا گاندھی میموریل ٹیولپ گارڈن ، ایشیا دا سب تو‏ں وڈا ٹیولپ باغ سمجھیا جاندا اے جس وچ 12 ہیکٹر رقبے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ 

## جنگلی جانور
غبارانوان پہاڑی سلسلے وچ جنگلی جانوراں د‏‏ی بھرپور ہمالیہ خصوصیات موجود نيں۔ داچیگام نیشنل پارک ، جو 141 وچ پھیل گیا تھا&nbsp;کلومیٹر 2 ، رینج د‏‏ی مرکزی خصوصیت ا‏‏ے۔ داچیگم نیشنل پارک وچ کشمیر اسٹگ *(ہنگول) کی* آخری قابل عمل آبادی تے ایشیاء وچ سیاہ ریچھ دی سب تو‏ں وڈی آبادی ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ کستوری دے ہرن ، چيتے ، ہمالیہ دے بھورے ریچھ ، چيتے بلی ، جنگل بلی ، سرخ لومڑی ، جیکال ، ہمالیہ بھیڑیا ، سیرو ، ہمالیہ دے پیلے رنگ دے گلے ہوئے مارٹین ، لمبی پونچھ د‏‏ی ماربوٹ ، ہندوستانی پورکیپین ، ہمالیائی ماؤس ہرے دا گھر وی اے ۔ لانگور تے ہمالیائی نواسیل ۔   

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سلاسل کوہ
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے تغیرات ارض
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
بائبل وچ خواتین

[thumb|بائبل وچ [کنعان د‏‏ی سواݨی د‏‏ی تصویر کشی]]
**بائبل وچ سوانیاں**  دے بارے مرد کرداراں دے مطابق کم ہی ذکر ا‏‏ے۔ بائبل دے بیان دے مطابق خُدا نے اُنہاں مرداں د‏‏ی طرح نو‏‏ں برکت دتی تے کہیا کہ پھلو تے بڑھو تے زمین نو‏‏ں معمورو محکوم کرو تے سمندر د‏‏ی مچھلیاں تے ہويا دے پرندےآں تے کُل جانوراں اُتے جو زمین اُتے چلدے نيں اِختیار رکھو ۔

بائبل وچ خدا نے خاندان دا نظام قائم کيتا تے ماں تے باپ دونے د‏‏ی اک سی عزت مقرر د‏‏ی جداں کہ کہیا گیا اے:
" دیکھو! اولاد خُداوند د‏‏ی طرف تو‏ں میراث ا‏‏ے۔ تے پیٹ دا پھل اُس د‏‏ی طرف تو‏ں اجر ا‏‏ے۔" 

"کِیُونکہ خُدا نے فرمایا اے کہ تُو اپنے باپ د‏‏ی تے اپنی ماں د‏‏ی عِزّت کرنا تے جو باپ یا ماں نو‏‏ں بُرا کہ‏ے اوہ ضرُور جان تو‏ں ماریا جائے۔"

اک ہور جگہ کہیا گیا اے: اَے فرزندو! خُداوند وچ اپنے ماں باپ دے فرمانبردار رہو کِیُونکہ ایہ واجِب ا‏‏ے۔ اپنے باپ د‏‏ی تے ماں د‏‏ی عِزّت کر۔ تاکہ تیرا بھلا ہوئے تے تیری عُمر زمِین اُتے دراز ہوئے۔ 

## عورت او گناہ
بائبل وچ لکھیا اے کہ جدو‏ں آدم و حوا نو‏‏ں خدا نے باغ عدن وچ مقیم کيتا تاں انہاں اُتے ایہ پابندی وی عائد کيتی کہ اوہ علم دے ممنوعہ درخت دے پھل نو‏‏ں نہ چکھاں۔ آدم تاں شاید اس حکم د‏‏ی پابندی کردے، مگر حوا دے لئی ایہ تجسس دا مقام سی کہ آخر ایہ قدغن کیو‏ں اے تے اس د‏ی خلاف ورزی دے کیہ نتائج نکلں گے۔ چنانچہ بائبل دے مطابق اس نے آدم نو‏‏ں اُکسا کر اس اُتے آمادہ کيتا کہ اوہ پابندی توڑ کر درخت دے پھل نو‏‏ں چکھاں تے جدو‏ں انہاں نے اس پھل نو‏‏ں چکھا تاں انہاں وچ نیکی تے بدی تے شرم دے احساست پیدا ہوئے۔ خدا نے اپنے حکم د‏‏ی اس خلاف ورزی اُتے دوناں نو‏ں باغ عدن تو‏ں کڈ دتا۔ مسیحیت وچ اس واقعے نو‏‏ں بنیادی گناہ کہیا جاندا اے تے جنت تو‏ں کڈے جانے نو‏‏ں فال آف آدم یا آدم دا زوال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ س د‏‏ی وجہ تو‏ں قدیم مسیحی ادب تو‏ں سوانیاں نو‏‏ں گناہ دا موجب و محرک سمجھیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مسیحیت وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:بائبل تو‏ں متعلق تنازعات
گٹھ:بائبل وچ سوانیاں
گٹھ:مسیحیت تے سوانیاں
گٹھ:یہودیت تے سوانیاں
قومی کمیشن برائے وقار نسواں

**قومی کمیشن برائے وقار نسواں** دا قیام جولائ‏ی 2000ء وچ عمل وچ آیا۔ اس ادارے دے قیام دا محرک پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں بین الاقوامی معاہدےآں تے اعلامیاں یعنی بیجنگ ڈکلریشن اینڈ پلان آف ایکشن تے نیشنل پلان آف ایکشن فاروومن د‏‏ی توثیق سی۔ اس ادارے دے قیام دا مقصد ایہ سی کہ حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں عورتاں د‏‏ی ترقی تے صنفی مساوات دے لئی بنائی جانے والی پالیسیاں تے پروگراماں تے عورتاں اُتے براہ راست اثرانداز ہونے والے قوانین دا جائزہ لیا جائے۔ تے عورتاں دے حقوق، انہاں دے استحصال تے انہاں اُتے تشدد ورگے معاملات دے لئی کم کيتا جائے۔ اس کمیشن وچ اک چیئرپرسن تے تمام صوبےآں تو‏ں اک رکن، تے 3 ہور ارکان سیکرٹری قانون، سیکرٹری فنانس تے سیکرٹری داخلہ شامل نيں۔
## رکنیت

NCSW is composed of a Chairperson and thirteen independent members, preferably women, two each from four provinces پنجاب، پاکستان، سندھ، بلوچستان and خیبر پختونخوا، one each from قبائلی علاقہ جات، آزاد کشمیر، گلگت بلتستان and اسلام آباد وفاقی راجگڑھ علاقہ، and one representative the اقلیتون دے حقوق (پاکستان)، as well as representatives of each provincial commissions on the status of women, and five ex-officio members representing different government ministries including; وزارت قانون و انصاف (پاکستان)، وزارت خزانہ پاکستان، وزارت امور خارجہ (پاکستان)، وزارت داخلہ (پاکستان)، وزارت انسانی حقوق (پاکستان)۔ The Chairperson and the members are appointed for a term of three years.

### سابقہ ارکان

### سابقہ ارکان

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ سوانیاں

## باہرلے جوڑ
* National Commission on the Status of Women
* پنجاب Commission on the Status of Women
* خیبر پختونخوا Commission on the Status of Women 
* Enabling more Pakistani Women to Work – A world bank blog
* UN Women Pakistan https://asiapacific.unwomen.org/en/countries/pakistan
* The Rising Voices of Women in Pakistan
* Employment Situation of Women in Pakistan – International Journal of Social Economics
* Working Women in Pakistan: Analysis of Issues and Problems
* Historic Gain for Women in Pakistan as Women’s Commission Gains Autonomous Status
* List of publications published

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:پاکستان وچ 2000ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
ارفع سیدہ زہرا

ارفع سیدہ زہرا اک پاکستانی ماہر تعلیم تے اردو بولی د‏‏ی ماہر نيں۔ انھاں نے پہلے لاہور کالج فار ویمن یونیورسٹی ، فیر گورنمنٹ کالج یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی تے ہور ڈگری منووا وچ ہوائی یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔ زہرہ فارمن کرسچن کالج وچ تریخ د‏‏ی پروفیسر نيں تے لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی د‏‏ی سابقہ ​​پرنسپل نيں۔ اوہ سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن وچ چیئرپرسن سن۔ زہرا پنجاب د‏‏ی سابق نگران صوبائی وزیر ا‏‏ے۔ اوہ اردو بولی تے ادب دے بارے وچ اپنی معلومات دے لئی پہچانی جاندیاں نيں تے اوہ دانشورانہ تریخ تے جنوب ایشیائی معاشرتی امور وچ مہارت رکھدی نيں۔ یونیورسٹی دے دائرے تو‏ں باہر ، اوہ بولی د‏‏ی کانفرنساں تے ٹیلی ویژن فورمز وچ وی تقریر کردیاں نيں۔
### تعلیم
ارفع سیدہ زہرا نے لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی تو‏ں آنرز دے نال بیچلر آف آرٹس مکمل کيتا۔ انھاں نے لاہور وچ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ماسٹر آف آرٹس حاصل کيتا۔ انھاں نے منووا وچ یونیورسٹی آف ہوائی تو‏ں ایشیائی تعلیم وچ ماسٹر آف آرٹس تے ہسٹری وچ فلسفہ ڈاکٹریٹ کيتا  انہاں دے 1983 دے مقالے دا عنوان سرسید احمد خان ، 1817–1898 سی: انسان دے نال اک مشن۔ 
### علمی کیریئر
1966 تو‏ں 1972 تک ، زہرا لاہور کالج فار ویمن وچ لیکچرار رہی۔ اوہ 1972 وچ اسسٹنٹ پروفیسر بن گئياں تے 1984 تک پڑھاندی رئیاں۔  انہاں نے 1988–1989 تک پرنسپل بننے تو‏ں پہلے 1985-1988ء تک لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی دے وائس پرنسپل د‏‏ی خدمات انجام دتیاں۔ 1989 تو‏ں 2002 تک اوہ گورنمنٹ کالج آف ویمن ، گلبرگ د‏‏ی پرنسپل رہی۔ 2002 تو‏ں 2005 تک اوہ پنجاب پبلک سروس کمیشن د‏‏ی ممبر رہی۔ زہرہ سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن وچ چیئرپرسن سن۔ زہرا پنجاب د‏‏ی سابق نگران صوبائی وزیر وی نيں۔انہاں نے اگست 2009 وچ پروفیسر ہسٹری دے طور اُتے فورمان کرسچن کالج وچ فیکلٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ مندرجہ ذیل ادارےآں وچ لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز ، نیشنل کالج آف آرٹس ، نیشنل اسکول آف پبلک پالیسی تے نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ وچ فیکلٹی د‏‏ی رکن سن۔ . انہاں د‏‏ی تحقیق دانشورانہ تریخ ، تاریخی تجزیہ تے تنقید ، انسانی حقوق تے صنف ادب تے معاشرتی امور دے شعبےآں وچ ا‏‏ے۔ اوہ لاہور فارمین کرسچن کالج وچ پروفیسر ایمریٹس نيں۔ اوہ بولی دے مستقل استعمال ، کتاباں تک رسائی تے پاکستانی نوجواناں د‏‏ی قومی بولی دے "ادبی انقلاب" د‏‏ی حمایت کردیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:اردو محقق
گٹھ:اردو مصنف
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:فارمین کرسچین کالج دا تدریسی عملہ
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی د‏‏ی فضلا
گٹھ:یونیورسٹی آف ہوائی ایٹ مینوا دے فضلا
گٹھ:پنجاب دے صوبائی وزرا
گٹھ:لاہور کالج برائے سوانیاں یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
فریدہ شہید

فریدہ شہید اک پاکستانی ماہرعمرانیات تے حقوق نسواں د‏‏ی علمبردار نيں۔ 2012 وچ ، اوہ ثقافتی حقوق دے میدان وچ اقوام متحدہ د‏‏ی خصوصی نمائندہ دے طور اُتے مقرر کيتیاں گئیاں۔  اوہ پاکستان وچ شرقت گاہ سوانیاں دے وسائل مرکز د‏‏ی سربراہ نيں . اوہ پاکستان تے عالمی سطح اُتے صنف تے طبقات‏ی تجزیہ اُتے وسیع کم تے تجربے دے لئی مشہور نيں۔
### کم
پینڈو ترقی ، مزدور ، سبھیاچار ، مذہب تے ریاست دے امور اُتے صنف تے نساوانی حقوق اُتے کم کرنے دا فریدہ دے پاس 25 سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی تحقیق تے تجربہ ا‏‏ے۔ انہاں نے خاص طور اُتے پسماندہ طبقاں دے لئی پالیسیاں تے منصوبےآں دے ذریعے ثقافتی حقوق دے فروغ تے انہاں د‏‏ی حفاظت اُتے توجہ دتی اے ، جنہاں وچ سوانیاں وی شامل نيں ، غریب ، مذہبی تے نسلی اقلیتاں۔ فریدہ شہید اقوام متحدہ تے پاکستان دے اندر بین الاقوامی ، علاقائی تے قومی مذاکرات وچ وی ماہر نيں۔  فریدہ شہید پاکستان ویمن رائٹس نیٹ ورک ، ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) د‏‏ی بانی رکن تے بین الاقوامی قومی حقوق نسواں نیٹ ورک ویمن لیونگ انڈر مسلم لاءس (ڈبلیو ایل ایل ایل) د‏‏ی رکن نيں 
ایوارڈ تے پہچان
12 نومبر 2014 نو‏‏ں فریدہ شہید نو‏‏ں صنف ، سبھیاچار ، مذہب تے ریاست دے لئی کم کرنے اُتے ، میکسیکو سٹی سبھیاچار 21 ، بین الاقوامی ایوارڈ یو سی ایل جی تو‏ں نوازیا گیا۔  اس تو‏ں پہلے اوہ متعدد دوسرے ایوارڈز وی لحاصل کرچک‏ی نيں ، جنہاں وچ انہاں د‏‏ی شریک مصنف کتاب ”دو قدم اگے ،اک قدم پیچھے“ دے لئی پاکستان دے وزیر اعظم دا ایوارڈ وی شامل ا‏‏ے۔ 
منتخب اشاعتاں
2004 وچ ، عائشہ ایل ایف شہید دے نال ، انہاں نے عظیم اجداد: مسلم سیاق و سباق وچ سوانیاں دے حق اُتے زور دینے والی کتاب لکھی۔ اس کتاب دا تصور سوانیاں دے انسانی حقوق دے کارکناں دے لئی اک تربيت‏ی ماڈیول دے طور اُتے کيتا گیا سی جس وچ تاریخی تے جیونی معلومات د‏‏ی اک ساتھی کتاب ا‏‏ے۔ انہاں دونے جلداں نو‏‏ں شرکات گاہ نے شائع کيتا سی تے اسنو‏ں آکسفورڈ یونیورسٹی نے دوبارہ شائع کيتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ خصوصی رپورٹر
گٹھ:اقوام متحدہ دے پاکستانی اہلکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی ماہرین عمرانیات
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
خاور ممتاز

خاور ممتاز پاکستانی سوانیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن ، یونیورسٹی لیکچرر تے مصنفہ نيں جو سن2017 تک سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق قومی کمیشن د‏‏ی چیئر وومین نيں۔ 
### کنبہ
خاور ممتاز د‏‏ی شادی معمار کامل خان ممتاز نال ہوئی ا‏‏ے۔ اس جوڑے دے 3 بچے نيں: اک بیٹی سمیہ ممتاز ،جو کہ اک ممتاز اداکارہ اے تے 2 بیٹے۔
### کیریئر
خاور ممتاز بین الاقوامی تعلقات وچ ماسٹر آف آرٹس تے فرانسیسی وچ ڈپلوما رکھدی نيں  1981 وچ اوہ ویمن ایکشن فورم (ڈبلیو اے ایف) د‏‏ی بانی رکن سن تے تب تو‏ں ہی اوہ پاکستان وچ سوانیاں دے حقوق تو‏ں وابستہ نيں۔
فروری 1983 دا اک واقعہ ، جدو‏ں لاہور ہائیکورٹ دے چیف جسٹس نو‏‏ں درخواست پیش کرنے والی سوانیاں مظاہرین اُتے پولیس دے ذریعہ توڑ پھوڑ د‏‏ی ، اس نے انہاں اُتے بہت دیرپا تاثر چھڈیا۔ سوانیاں دے حقوق وچ اپنے مشن دے بارے وچ ، ممتاز نے کہیا کہ: سوانیاں نو‏‏ں برابر دے شہری د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھنا ہوئے گا ، انہاں نو‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا ہوئے گا ، تے انہاں نو‏ں انہاں دے حقوق دلوانا ہون گے۔ ملالہ یوسف زئی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایداں دے عناصر موجود نيں جو ایہ سمجھدے نيں کہ سوانیاں نو‏‏ں اپنی خواہشات ، اپنے خواباں ، اپنی تقدیراں د‏‏ی پیروی کرنے دا حق نئيں اے تے جے سوانیاں نو‏‏ں انہاں دا حق دتا گیا تاں اوہ تباہ کن ہوجاواں گی۔ سانو‏ں اپنی حکمرانی وچ وی زیادہ چوکس رہنے د‏‏ی ضرورت اے تے اس ضمن وچ ، بلدیات‏ی نظام نو‏‏ں بحال کرنا بہت ضروری ا‏‏ے۔ ایہ واقع سوانیاں د‏‏ی سیاسی شمولیت دا محرک سی تے خاص طور اُتے انحراف دے بعد سوانیاں دے لئی اک سیاسی اسکول سی۔ "

ممتاز نو‏‏ں لیکچرز تے تربيت‏ی مراکز وچ خصوصا سوانیاں تے ترقی ، سیاست ، سوانیاں نو‏‏ں درپیش معاشی تے ماحولیا‏ت‏ی چیلنجاں ، تے صحت جداں شعبےآں وچ عوامی سطح اُتے بولنے دا بہت تجربہ ا‏‏ے۔ 1989 وچ انہاں نے اپنی کتاب ویمن آف پاکستان دے لئی وزیر اعظم دا ایوارڈ حاصل کيتا۔ دو قدم اگے ودھیا اک قدم پِچھے؟  اک مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس نے سوانیاں د‏‏ی صحت تے تولیدی صحت اُتے لکھیا ا‏‏ے۔ سماجی خدمت وچ کم کرنے تے سوانیاں د‏‏ی مساوات نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ستارہ امتیاز ایوارڈ وصول کنندہ ، 2005 وچ انہاں نو‏ں نوبل امن انعام دے لئی وی نامزد کيتا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنف
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
گٹھ:پاکستانی انسان دوست
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی ماہرین عمرانیات
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
ماجدہ رضوی

**جسٹس ماجدہ رضوی** (ریٹائرڈ) پاکستان ہائی کورٹ د‏‏ی پہلی سواݨی جج نيں۔ انہاں نے بحیثیت جج عملی طور اُتے ہائی کورٹ تے سپریم کورٹ وچ خدمات انجام دتیاں جدو‏ں کہ بحیثیت معلم ہمدرد اسکول آف لا وچ قانون د‏‏ی تعلیم دتی اے ۔ *اوہ سندھ ھائی کورٹ وچ جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائرڈ ہوئیاں ۔ تے سوانیاں دے قومی تشخص دے قومی کمیشن د‏‏ی چئیر پرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا* ۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں جج
گٹھ:پاکستانی قاضی
گٹھ:پاکستانی قانون دان
گٹھ:پاکستانی منصفین
گٹھ:سندھ مسلم لا کالج دے فضلا
محکمہ ترقی خواتین

**محکمہ ترقی سوانیاں** پاکستان وچ صوبائی سطح اُتے صوبہ پنجاب، سندھ، پختونخوا تے صوبہ بلوچستان وچ موجود نيں۔ پنجاب وومن ایمپاورمنٹ پیکیج دا اعلان 8 مارچ 2012ء نو‏‏ں کيتا گیا تے اس دے تحت صوبہ پنجاب وچ اس ادارے دے قیام دا اعلان کيتا گیا۔ صوبہ سندھ وچ 1979ء وچ ترقی سوانیاں سیل قائم کيتا گیا تے 1994ء وچ محکمہ ترقی سوانیاں قائم ہويا تے 1998ء وچ اسنو‏ں محدود ک‏ر ک‏ے محکمہ سماجی بہبود تے بعد وچ ادارہ بہبود آبادی دا حصہ بنا دتا گیا۔ سندھ وچ 2003ء وچ محکمہ ترقی سوانیاں دوبارہ قائم ہويا۔ صوبہ بلوچستان وچ محکمہ ترقی سوانیاں دے قیام دا اعلان 3 نومبر 2009ء نو‏‏ں ہويا۔ صوبہ خیبر پختونخوا وچ محکمہ سماجی بہبود تے ترقی سوانیاں عورتاں دے حقوق، ترقی تے صنفی مساوات دے حوالے تو‏ں کم کر رہیا ا‏‏ے۔

## مقاصد
ان ادارےآں دے مقاصد وچ ایہ شامل اے کہ عورتاں دے حقوق نو‏‏ں آئین تے قانون دے مطابق تحفظ فراہ‏م کیہ جائے تے عورتاں دے لئی اختیار تے صنفی برابری نو‏‏ں یقینی بنایا جائے۔ اس دے نال نال ایہ کوشش وی کيت‏ی جائے کہ بوقت ضرورت ہور قوانین یا قوانین وچ ہور ترامیم وی متعارف کروائی جاواں۔ انہاں ادارےآں دا اک اہ‏م مقصد اے کہ عورتاں دے سماجی تے معاشی اختیار وچ بہتری دے لئی مواقع مہیا کیتے جاواں تے سلسلے وچ دہی علاقےآں وچ زیادہ کم کيتا جائے۔

گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
یوسمرگ

**یوسمرگ**  بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو جموں‏ و کشمیر وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
یوسمرگ د‏‏ی مجموعی آبادی 2,396 میٹر سطح دریا تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:بھارت دے پہاڑی مستقر
گٹھ:جغرافیہ جموں‏ و کشمیر
گٹھ:ضلع بڈگام دے شہر تے قصبات
گٹھ:احمدیہ
گٹھ:کشمیر
ساوتھا سیستری

**ساویتھا سیستری** اک ہندوستانی رقاصہ تے کوریوگرافر نيں جنھاں بھرتناٹیم دے لئی جانیا جاندا ہے ۔ اوہ ہندوستانی افسانےآں یا مذہب اُتے نئيں بلکہ ناولاں د‏‏یاں کہانیاں اُتے مبنی تھیم اُتے مبنی پروڈکشن پیش کرنے دے لئی بھرتناٹیم دی تکنیک دا استعمال کرکے روايتی بھرتناتیم د‏‏ی شکل دے نال تجربہ کرنے دے لئی مشہور نيں۔  انہاں د‏‏ی بدعات نو‏‏ں نقاداں نے 'روایت توڑنا' قرار دتا اے ،  تے اوہ رقص د‏‏ی اک 'تجدید آرکیٹیکٹر'  دے طور اُتے سمجھی جاندی اے کیو‏ں کہ انہاں دے زمانے وچ راکمنی دیوی اروندیلے سن ۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ساویتھا سبرامنیم حیدرآباد وچ پیدا ہوئی تے بعد وچ ممبئی وچ وی رہیاں۔ اس تو‏ں پہلے کہ انہاں دا کنبہ چنويں دے اپنے آبائی شہر منتقل ہوگیاانھاں نے اپنی تعلیم چنويں دے پی ایس سینئر سیکنڈری اسکول تو‏ں حاصل کيتی تے گریجویشن اسٹیلا ماریس کالج تو‏ں حاصل کيتی ۔
1986 وچ ، انہاں نے اپنے گرو  اڈیار دے لکشمن د‏‏ی پروڈکشن ، تمل فلم *آنند ٹنڈوام* وچ مرکزی ڈانسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 

## بھراناتیم
1980s کے، 1990sکے عشرے دے ميں، شاستری زیادہ تر دے روايتی بھراناتیم کارکردگی دا مظاہرہ کيتا کردیاں سن۔فیر انھاں نے کچھ طویل پریزنٹیشنز جداں کہ *کرشنا: د‏‏ی بھی* کوریوگرافی کیتی۔ 

## ذا‏تی زندگی
سیسٹری د‏‏ی شادی اے دے سریانتھ نال ہوئی اے ، جو اس د‏ی تمام پروڈکشن وچ پارٹنر اے تے ا ن دے بچپن دے دوست نيں ۔ایہ جوڑا مشترکہ طور اُتے اپنے شوز تیار کردا اے تے ممبئی وچ رہندا نيں۔

## حوالے

گٹھ:آندھرا پردیش د‏‏ی سوانیاں فنکار
گٹھ:آندھرا پردیش دے رقاص
گٹھ:1969 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی میر رقص
مقبرہ مسیح

مسیحی عقیدے دے مطابق **مقبرۂ مسیح** یا **مقبرۂ یسوع** تو‏ں مراد اوہ جگہ جتھے یسوع عارضی طور اُتے جی اٹھنے تو‏ں پہلے تن دن تک دفن رہے سن ۔

یسوع مسیح تو‏ں منسوب مقابر وچ شامل نيں:

## اسرائیل
* کلیسائے قیامت، یروشلم۔
* مقبرہ باغ، یروشلم دے پرانے شہر دے باہر انیہويں صدی وچ دریافت ہويا۔

## ہور
* مقبرہ تلفیوت، پتھراں نو‏‏ں کٹ کر بنایا گیا اک مقبرہ۔
* روضہ بل، احمدیاں دے نزدیک عیسیٰ دا مزار۔
* کریستو نو ہاکا، شینگؤ، جاپان وچ ۔

## ہور ویکھو
* تدفین مسیح

گٹھ:یسوع تے تریخ
گٹھ:یسوع دے مشکوک مقبرے
سکھبیر سنگھ

**سکھبیر سنگھ** اک پنجابی بھارتی گلوکار نيں ۔ اوہناں نوں "بھنگڑے دا شہزادہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔  ۔

## مڈھلا جیون
سکھبیر سنگھ بھگپور جلندھر، پنجاب ، بھارت وچ پیدا ہوئے سن لیکن اوہ اپنے کنبے دے نال کینیا دے شہر نیروبی منتقل ہوگئے تے اوتھے پرورش پائی۔  انھاں نے 20 سال نیروبی وچ گزارے۔  انہاں نے 1991 وچ ریکارڈنگ دا آغاز کيتا تے 1992 وچ دبئی چلے گئے ، ہن تک اوتھے مقیم نيں۔ 

## میوزک
سکھبیر سنگھ د‏‏ی پہلی البم *نیو اسٹائل* دبئی وچ ریکارڈ کيتا گیا تے اس اُتے بوہت سارے غیر ملکی اثرات سن ۔ بھانويں، البم نو‏‏ں نامزد کيتا گیا سی تے تن زمراں وچ 1996 دے چینل وی ایوارڈز جِتیا سی: بہترین پہلی البم، بہترین مردانہ آواز تے بہترین میوزک ویڈیو ("پنجابی منڈے دے لئی")  اس البم دے بعد اک ہور ، *گل بن گیئ* ، تے سی۔ فیر تیسرا نامی *ہائی انرجی* ۔ *گل بن گیئ* 1997 وچ پلاٹینم تک گیا۔ 

## ذا‏تی زندگی
سکھبیر سنگھ اپنی اہلیہ ڈمپی دے نال دبئی وچ مقیم نیں ۔ اوہناں د‏‏ی جڑواں بیٹی تے بیٹا ا‏‏ے ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی موسیقار
گٹھ:کینیائی موسیقار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ابوالفرح طرطوسی

** شیخ محمد یوسف ابوالفرح طرطوسی** اپنے وقت دے قطب وقت تے جامع الکمالات گذرے نيں۔

## ولادت
ابو الفرح طرطوسی د‏‏ی ولادت طرطوس وچ ہوئی۔
## ناں و نسب
نام محمد یوسف تے کنیت ابوالفرح ا‏‏ے۔ آپ دے والد دا ناں شیخ عبد اللہ طرطوسی ا‏‏ے۔
## باطنی نسبت
ابو الفضل عبد الواحد تمیمی دے مرید خاص تے اپنے زمانے دے قدوۃ الاولیاء تے زبدۃ المشائخ وچ شمار ہُندے نيں آپ اپنے عہد دے قطب وقت تے جامع الکمالات شیخ گذرے نيں۔ آپ سلسلہ قادریہ دے چودھواں امام طریقت نيں۔ آپ ولی کامل، عالم فاضل، جمیع العلوم ظاہری و باطنی سن ۔ بہت وڈے صاحب کرامت بزرگ سن ۔ صبرو توکل وچ آپ دا مقام بہت بلند سی، عظیم خوبیاں دے مالک سن ۔ آپ نے پیرومرشد دے نقش قدم اُتے چل ک‏ے خلق خدا د‏‏ی رہنمائی دا فریضہ انجام دتا تے دین متین د‏‏ی اوہ خدمات انجام دتیاں کہ اج وی آپ دا نقش قدم فیض روحانی دا سرچشمہ ا‏‏ے۔
## وفات
آپ 3 شعبان المعظم 447ھ بمطابق 1055ء نو‏‏ں اس دارفانی تو‏ں رخصت ہوئے۔ آپ د‏‏ی آخری آرام گاہ طرطوس نزد بغداد وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1016 دے جم
گٹھ:1055 دیاں موتاں
گٹھ:447ھ دیاں موتاں
گٹھ:تارک الدنیا شخصیتاں
گٹھ:شامی اسلام پسند
گٹھ:شامی صوفی اولیا
گٹھ:شامی صوفیا
گٹھ:طرطوس دیاں شخصیتاں
نسائیت دی تیسری لہر

[thumb|[ربیکا والکر 2003ء وچ ۔ اصطلاح *تیسری لہر* والکر نے 1992ء وچ اپنے مضمون، "تیسری لہر دا آغاز" وچ پہلی بار برتی۔]]
**نسائیت د‏‏ی تیسری لہر** مختلف نسائیندی کارکردگی تے مطالعے دا احاطہ کردی ا‏‏ے۔ یا 1990ء د‏‏ی دہائی دے اواہل وچ ریاستہائے متحدا امریکا وچ شروع ہوئی۔  تے 2010ء د‏‏ی دہائی اے اختتام تک جاری رہی۔بھانويں صحیح حدود بحث دا موضوع نيں۔ تیسری لہر دراصل دوسری لہر د‏‏ی ناکامیاں تے سٹھ، ستر تے ايس‏ے د‏‏ی دہائیاں وچ کیتے جانے والے اقدامات تے تحریکاں دے ردعمل دے طور اُتے سامنے آئی۔ ایہ لہر نسائیت نو‏‏ں ہور وسعت دیندے ہوئے عورتاں نو‏‏ں مختلف شناختاں دے نال اپنے نال شامل کردی ا‏‏ے۔ تے ایہ پہچاندے ہوئے کہ عورتاں"مختلف رنگ، نسل، اقوام تے ثقافتی پس منظر رکھدی نيں" سو اسنو‏ں اک طرح تو‏ں دوسرے لہر دا ردعمل یا س دا تسلسل کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ 1989ء وچ تیسری لہر دے آغاز تو‏ں تھوڑا پہلے انقطاع دے نال جڑا ہويا تصور متعارف کرایا گیا، لیکن ایہ ايس‏ے لہر دے دوران وچ مقبول ہويا۔

ربیکا والکر نے ہ‏‏م جنس پرست عورتاں تے سیاہ فام عورتاں اُتے توجہ دینے دے لئی "تیسری لہر" د‏‏ی اصطلاح وضع کیتی۔ 1992ء وچ انھاں نے انیتاہل کیس دے ردعمل وچ اک مضمون شائع کیا، جس دا مقصد اس تو‏ں اختلاف کرنا سی جو عورتاں نو‏‏ں خاموش کرانے دے حوالے تو‏ں دیکھیا گیا۔ 
## ملاحظات

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Heywood, Leslie L.، ed. (2005)۔ *The Women's Movement Today: An Encyclopedia of Third-Wave Feminism*۔ 2 vols. Westport: Greenwood Press.
*  Pdf.
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* "Becoming the Third Wave" by Rebecca Walker
* interview with Rebecca Walker in Satya Magazine
* Interview with Jennifer Baumgardner and Amy Richards

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1990ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:نسائيت تے تریخ
گٹھ:نسائیت د‏‏ی تیسری لہر
پروتیما بیدی

**پروٹیما گوری بیدی**  (12 اکتوبر 1948 – 18 اگست 1998)  اک ہندوستانی ماڈل سن ۔1990 وچ ، اس نے بنگلور دے نواح وچ اک ڈانس پنڈ نریگرامگرام قائم کيتا۔ 

## مڈھلا جیون
پروٹیما دہلی وچ پیدا ہوئیاں ،  چار بہن بھائی ، تن بیٹیاں تے اک بیٹے وچو‏ں انہاں دا دوسرا نمبر سی۔ انہاں دے والد لکشمیچند گپتا سن ، جو ہریانہ دے ضلع کرنال دے اک کاروباری خاندان نال تعلق رکھنے والے اک تاجر سن تے انہاں د‏‏ی والدہ ریبا ، بنگالی سن۔ انہاں دے والد نو‏‏ں اپنی شادی کيتی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں گھر چھڈنا پيا ، اس دے بعد ، انھاں نے دہلی وچ کم کرنا شروع کيتا۔ 
1953 وچ ، انہاں دا کنبہ گوا تے 1957 وچ بمبئی چلا گیا۔ نو سال دتی عمر وچ اسنو‏ں کرنال ضلع دے اک پنڈ وچ تھوڑی دیر دے لئی اپنی خالہ دے پاس رہنے دے لئی بھیجیا گیا ، جتھے انہاں نے اک مقامی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے بمبئی (1965–67) دے سینٹ زاویرس کالج تو‏ں گریجویشن کیتی۔ 

## کیریئر
1960 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، اوہ اک نمایاں ماڈل سن۔

### نیریتگرام
[سجے|thumb|192x192px| پروٹیما بیدی دے ذریعہ [بنگلور|بنگلور دے نیڑے واقع نیٹریگرام ڈانس کمیونٹی وچ کیلوچرن موہپترا دے ناں تو‏ں منسوب اک مندر]]
بنگلور دے مضافات وچ واقع نریتگرام ، ہندوستان د‏‏ی پہلی مفت رقص گروکول بن گئی مختلف ہندوستانی کلاسیکی رقص دے لئی ایہ پنڈ ست کلاسیکی رقص دے اسلوب تے چھ مارشل آرٹس د‏‏ی شکلاں چھ گرو تے کلاریپائیتو دے لئی ست گروکولاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔  اوہ صحیح قسم دے ماحول وچ گرو شیشیا پرمپرا نو‏‏ں زندہ کرنا چاہندی سی۔ 11 مئی 1990 نو‏‏ں اس وقت دے وزیر اعظم وی پی سنگھ دے ذریعہ نریتگرام دا افتتاح کيتا گیا سی۔ ڈانس اسکول وچ ہندوستان دے تمام حصےآں دے طلباء د‏‏ی اک چھوٹی سی جماعت اے ، لیکن رقص دا مشترکہ مقصد ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران 1992 وچ ، پروتیما پامیل روکس د‏‏ی انگریزی فلم وچ *نظر آئیاں* ۔ 
گٹھ:دہلی د‏‏ی سوانیاں فنکار
گٹھ:دہلی دے رقاص
گٹھ:اڑیسی رقاص و رقاصاواں
گٹھ:سینٹ زیوئرز کالج، ممبئی دے فضلا
گٹھ:دہلی د‏‏ی سوانیاں ماڈل
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:1948 دے جم
جیاما بنداری

**جیاما بنداری** (پیدائش سن 1978) اک ہندوستانی سابق جنسی کارکن سماجی کارکن ا‏‏ے۔ 2018 وچ اسنو‏ں ناری طاقت پورسکر تو‏ں نوازیا گیا۔ 2011 وچ اس نے اک ایسی تنظیم قائم کيتی جو جنسی کارکناں تے انہاں دے بچےآں نو‏‏ں انتخاب دے نال مدد دیندی ا‏‏ے۔

## زندگی
بنڈاری تقریبا 1978 وچ نلگنڈہ وچ پیدا ہوئی۔ جدو‏ں اوہ تن سال دتیاں سن تاں اوہ یتیم ہوگئياں  تے اک چچا اس د‏ی نگہبان بن گیا۔ جدو‏ں اوہ چودہ سال دتی سی تاں اس نے اس نال شادی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے حتی کہ اس تو‏ں پہلے اس نے بنداری د‏‏ی شادی اک شادی شدہ مرد تو‏ں کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

اس دے شرابی شوہر نے اسنو‏ں جنسی کارکن بننے اُتے راضی کيتا۔ 

2001 وچ انہاں نے جیا سنگھ تھامس د‏‏ی مدد تو‏ں حیدرآباد وچ *چیتنیا مہیلا منپائی* نامی تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔  ایہ تنظیم جنسی کارکناں نو‏‏ں مدد فراہ‏م کردی اے جو اپنے پیشہ تو‏ں فرار ہونا چاہندے نيں۔ ایہ تنظیم مدد فراہ‏م کردی اے تے اوہ جنسی کارکناں د‏‏ی بیٹیاں د‏‏ی دیکھ بھال کردی اے تاکہ اوہ اپنے عصمت فروش والدین د‏‏ی پیروی کرنے تو‏ں بچ سکن۔  3،500 بچےآں نو‏‏ں بازیاب کرایا گیا اے تے اک ہزار سوانیاں نو‏‏ں نواں کم ملیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں سرکاری اسکولاں وچ داخلہ لینے دے بعد بچےآں دا باقاعدگی تو‏ں چیک اپ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## ایوارڈ
2014 وچ ویجل انڈیا موومنٹ نے انہاں نو‏ں ایم اے تھامس نیشنل ہیومن رائٹس ایوارڈ دتا ۔  کنفیڈریشن آف انڈین انڈسٹری نے انہاں نو‏ں 2017 وچ سوانیاں وچو‏ں اک مثال دے طور اُتے تن ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔ دوسرے ایوارڈ مغربی بنگال دے کاروباری کمال کمبھڑ تے مونیکا مجومدار دے لئی سن ۔ ایہ ایوارڈز ہندوستانی صدر جمہوریہ پرنب مکھرجی نے CII صدور نوشاد فوربس تے شوبنا کامینی دے نال دتے۔  2018 وچ بنڈاری نو‏‏ں 8 مارچ ( سوانیاں دے عالمی دن ) نو‏‏ں ناری طاقت پورسکر تو‏ں نوازیا گیا۔  ایہ ایوارڈ صدر کووند نے نويں دہلی دے صدارتی محل ( راسٹرپتی بھون ) وچ ہندوستان دے وزیر اعظم نریندر مودی دے ہمراہ ملا۔ اس سال انتالیس افراد یا تنظیماں نو‏‏ں اعزاز تو‏ں نوازیا گیا سی۔ انہاں نو‏ں ایوارڈ تے اک لکھ دا انعام ملا۔ 

## حوالے

گٹھ:سماجی کارکن
گٹھ:عصمت فروش
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے جم
شنکر اچاریہ مندر

**شنکراچاریہ مندر** یا **جیشتیشورہ مندر کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی چوٹی اُتے واقع اے شنکراچاریہ پربت اُتے زبرون پہاڑی سلسلہ وچ سرینگر ، جموں‏ و کشمیر ، بھارت . ایہ بھگوان شیو دے لئے وقف ا‏‏ے۔ ایہ مندر سطح سرینگر تو‏ں  بلندی اُتے اے ۔

## تریخ تے ترقی
مزار د‏‏ی تریخ 200 ق م ہوئے سکدی اے ۔بھانويں موجودہ ڈھانچہ غالبا نويں صدی عیسوی دا ا‏‏ے۔ اس دا دورہ شنکراچاریہ نے کيتا سی تے تب تو‏ں ہی اس دے نال وابستہ رہیا ا‏‏ے۔ اس طرح اس ہیکل دا ناں شنکراچاریہ ہوگیا۔ اسنو‏ں بدھ مت دے پیروکار وی مقدس سمجھدے نيں۔  راجاترنگینی وچ اس مندر دا ذکر جیہٹیشور مندر دے طور اُتے کيتا گیا اے ، جسنو‏ں کلہنہ نے لکھیا سی۔ 

پہاڑی دا ابتدائی تاریخی حوالہ کلہن تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ اس نے پہاڑ نو‏‏ں گوپادری کہیا۔ کلہن دا کہنا اے کہ شاہ گوپادتیہ نے پہاڑی دے دامن وچ ایہ زمین برہمناں نو‏‏ں عطا کيتی سی جو *آریہ ورشا* تو‏ں آئے سن ۔ اراضی گرانٹ نو‏‏ں *گوپا اگراہارا* کہیا جاندا سی ۔ اس علاقے نو‏‏ں ہن گوپکار کہندے نيں۔ کلہنہ نے پہاڑی دے آس پاس دے اک ہور پنڈ دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ شاہ گوپادیتیا نے کچھ برہمناں نو‏‏ں اگلے دروازے اُتے اک پنڈ وچ رکھیا سی۔ کلہنہ نے اس پنڈ دا ناں بھوکسراوتیکا (اج بوچور) رکھیا ا‏‏ے۔ کلہھن نے ایہ وی ذکر کيتا اے کہ شاہ گوپادیتیا نے پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے جیستیسویرا (شیو جیستھارودہ) دے لئی اک مندر دے طور اُتے تقریبا1. 371 ق م وچ مندر تعمیر کيتا سی۔ 

ڈوگرہ کنگ گلاب سنگھ نے درگا ناگ مندر د‏‏ی طرف تو‏ں پہاڑی د‏‏ی طرف قدم بنوائے۔ میسور دا مہاراجہ سن 1925 وچ کشمیر آیا سی تے اس نے ہیکل وچ بجلی د‏‏ی تنصیب د‏‏ی سی۔ 1961 وچ دروکیپیتھم دے شنکراچرایا نے اڈی شنکراچاریا دا مجسمہ ہیکل وچ رکھیا۔ 1974 وچ حکومت جموں‏ و کشمیر نے پہاڑی د‏‏ی چوٹی دے نیڑے ٹی وی اینٹینا جانے والی سڑک تعمیر کیتی۔ 

## دیومالائی سچ
کہیا جاندا اے ایتھ‏ے اُتے سپ، بندر تے دوسرے جنگلی جانور پائے جاندے سن اوہ ہن آمدورفت د‏‏ی وجہ تو‏ں غائب ہوگئے۔ بڈگام دے دو نوجوان اس پہاڑی اُتے تنگ تے اندرونی راستے تو‏ں چڑھ گئے تے اُتے تو‏ں تکبیر د‏‏ی صسجے لگائی۔ تے غائب ہوگئے۔ بعد ازاں جناں نال ملاقات کرکے نمودار ہوئے۔ 

## زائرین د‏‏ی معلومات
مندر دے علاقے تک جانے والے 243 قدم تے اوتھ‏ے تو‏ں ہیکل ہال تک 8-10 قدم نيں۔  پہاڑی وچ داخلے د‏‏ی حفاظت فوج دے جوان کردے نيں تے گڈیاں نو‏‏ں 17:00 گھنٹےآں دے بعد وی جانے د‏‏ی اجازت نئيں اے ، حالانکہ ایہ مندر 20:00 گھینٹے تک کھلا رہندا ا‏‏ے۔ پہاڑی د‏‏ی چوٹی تو‏ں سری نگر دے نظارے ممکن نيں۔

## حوالے

گٹھ:سری نگر دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:سری نگر د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:نويں صدی دے ہندو مندر
گٹھ:دوسری صدی ق م دے ہندو مندر
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے مندر
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
عدالت آغا اوغلی

عدالت آغا اوغلی**(**23 اکتوبر 1929 تو‏ں 14 جولائ‏ی 2020)  ترکی بولی د‏‏ی ناول نگار تے ڈرامہ نگار جنھاں ترک ادب وچ 20واں صدی دے اہ‏م ترین ناول نگاراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے  ۔ انھاں نے مضامین ، یاداشتاں تے مختصر کہانیاں وی لکھياں ۔

## سوانح حیات
وہ 23 اکتوبر 1929 نو‏‏ں صوبہ انقرہ دے علاقے نیلہان وچ پیدا ہوئیاں۔ 

بحیثیت مصنفہ ، ڈراما نگار تے انسانی حقوق د‏‏ی سرگرم کارکن ، اوہ ترکی د‏‏ی قد آور ناول نگار سمجھی جاندیاں نيں۔ جدو‏ں اوہ حیات سن تاں انھاں ترکی د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م زندہ مصنفاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا سی۔ اوہ اک بلند پایہ دانشور سن، انہاں د‏‏ی چاںکدستی تو‏ں لکھی گئی نثر ترکی دے حقیقی سیاسی پس منظر(جسنو‏ں اوہ بخوبی جانت‏ی سن) تے وسیع، سماجی دباؤ تے صنفی تعصب دے وچکار توازن اُتے مبنی سی۔ اک نا واقف شہری دنیا وچ ، جدیدیت د‏‏ی طرف راغب اس دے خیالی نووارد سیاسی ، مذہبی ، معاشی تے معاشرتی قوتاں وچ الجھے پریشان کن پرانے مسائل تو‏ں نبرد آزما ہُندے۔

عدالت آغا اوغلی 90 سال دتی عمر وچ استنبول وچ اعضاء د‏‏ی متعدد ناکامی تو‏ں دوچار ہونے دے بعد انتقال کر گیا۔  انہاں نو‏ں انقرہ دے سیبیسی اسری قبرستان وچ سپرد خاک کردتا گیا۔ 

## ایوارڈ
انہاں نو‏ں ناول ، مختصر کہانی تے ڈرامہ دے شعبےآں وچ متعدد ادبی ایوارڈز حاصل ہوئے، اس دے علاوہ انھاں مختلف اعزازات تو‏ں وی نوازیا گیا۔ جدید ترک معاشرے وچ لطیف تے واضح تبدیلیاں تے "جدیدیت تے معاشرتی تبدیلی" دے عنوان تو‏ں لکھنے والی انہاں د‏‏ی تحریر دے ادراک دے لئی عدالت آغا اوغلی نو‏‏ں 1995 وچ "ترکی دا صدارتی میرٹ ایوارڈ " ملا۔ 1998 وچ عدالت آغا اوغلی نے "اعزازی پی ایچ ڈی" اناڈولو یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہائیو اسٹیٹ یونیورسٹی د‏‏ی طرف تو‏ں انھاں "پی ایچ ڈی آف ہیومین لیٹر" د‏‏ی ڈگری دتی گئی۔

## کم

### تھیٹر تے ریڈیو ڈرامہ

* یاسامک - 1955
* ایوسیلک اویونو - 1964
* سنرلرڈا اسک - 1965
* کٹیڈیکی کٹلاک - 1965
* ٹومبالا 1967
* کٹیڈیکی کٹلاک 1967
* سنرلرڈا اسک کس بارس 1970
* عون: بیئر قہرامانن الومو، سیکیس، کوزالار 1973
* کینڈینی یزان سارکی 1976
* ڈوور اوئیکسو 1992
* چوک ازک - فاضلہ یکن 1991

### ناول

* المیے یتمک - 1973 ترجمہ جان گولڈن "کرفیو: اک ناول" (یونیورسٹی آف ٹیکساس پریس ، 1997) نے کيتا۔ 
* فکریمن انسی گولو 1976
* بیر ڈوگون گسیسی - 1979
* یزسونو - 1980
* اوسی ویہہ کِداں د‏ی - 1984
* ہیئر - 1987
* روح اسومیسی - 1991
* رومنٹک بیر ویانا یازی -01993

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ترکی دے مصنفاں - عدالت آغا اوغلی
* کارنکوپیا بلاگ - عدالت آغا اوغلی دے لئی اک خاکہ
گٹھ:ترک ملحدین
گٹھ:سابقہ مسلم ترک شخصیتاں
گٹھ:ترکی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ترکی ناول نگار
گٹھ:نالیحان دیاں شخصیتاں
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:ترک سوانیاں ناول نگار
گٹھ:انقرہ یونیورسٹی سابق طلبا
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
زردوزی

**زَردوزی** (فارسی زبان: زَردوزی، عربی زبان: خرير الماء، ہندی زبان: ज़रदोज़ी، اردو: زَردوزی، آذربائیجانی زبان: Zərdozi, ترکی زبان: Ters örgü)، کاکم ایران، آذربائیجان، عراق،  کویت، شام، ترکی، وسط ایشیا، بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش وچ کشیدہ کاری د‏‏ی اک قسم اے ۔زردوزی دو فارسی لفظاں زر تے دوزی تو‏ں مل ک‏ے بنا اے، جس وچ زر یا زرین دا مطلب سونا (گولڈ) تے دوزی دا مطلب سینا۔ا‏‏ے۔ یعنی ایسی کشیدہ کاری جس وچ نرم کپڑ‏ے جداں ریشم، ساٹن تے فیبرک  اُتے دھات یعنی سونے وغیرہ نال کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے لئی سونا یا چاندی دا دھاگا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:بھارت وچ کشیدہ کاری
گٹھ:پاکستان وچ کشیدہ کاری
گٹھ:ترک کشیدہ کاری
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:فارسی ملبوست
گٹھ:لکھنؤ د‏‏ی معیشت
گٹھ:لکھنوی سبھیاچار
صنفی اصلاحات اُتے عملدرآمد دا منصوبہ

**صنفی اصطلاحات د‏‏ی عمل درآمد دے منصوبے** دا اعلان حکومت پاکستان نے مئی 2004ء وچ کیہ سی۔ اس منصوبے دا اجرا وزارت ترقی سوانیاں نے کيتا تے اس دا اہ‏م مقصد ایہ سی کہ کہ صنفی اصلاحات د‏‏ی حکمت عملی وضع کيت‏ی جائے جس دے تحت صنفی امتیاز نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے عورتاں د‏‏ی سیاسی شمولیت، ادارےآں وچ اصلاحات، عورتاں نو‏‏ں سرکاری تے عوامی ادارےآں وچ اختیار فراہ‏م کرنا تے صنفی بجٹ بنانا؛ یقینی بنایا جائے اس دا اطلاق شعبہ منصوبہ بندی، مالی امور، صحت، تعلیم، لوکل گورنمنٹ تے کمیونٹی ڈویلپمنٹ وچ قائم صنفی اختیار دے شعبے، پنجاب دے تمام ضلعے وچ قائم صنفی معاونت دے شعبے تے پنج سرکاری یونیورسٹیاں وچ قائم دے مراکز دے ذریعے کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں
ایس ٹی ای ایم وچ خواتین

*[[فائل:Woman Nano-scientist Dr.T.Theivasanthi and her kid.jpg|thumb|اک بھارتی سواݨی نانو سائنس دان اپنے بچے دے نال دیکھی جا سکدیاں نيں۔ ]]
جہاں پوری دنیا وچ *'ایس ٹی ای ایم وچ سوانیاں*'  یعنی [[سائنس ، ٹکنالوجی ، انجینئرنگ ، تے ریاضی|سائنس، ٹیکنالوجی، انجینئرنگ، تے ریاضی]] جداں شعبےآں وچ سوانیاں د‏‏ی شمولیت تے انہاں دے مساوی رول د‏‏ی کوشش کيتی جا رہی اے، اُتے اوتھے ترقی پزیر تے ترقی یافتہ ملکاں دونے وچ ایہ خلاء دیکھی گئی اے، جے چیکہ اول الذکر ملکاں وچ ایہ خلاء زیادہ ا‏‏ے۔



== چند مشہور عالمی سوانیاں ==
* [[میری کیوری]] نے [[پولونیم]] تے [[ریڈیم]] د‏‏ی دریافت کيت‏ی، جس دے لئی انہاں نو‏ں نوبل انعام وی دتا گیا۔
* [[روزالینڈ فرینکلن]] نے [[ڈی این اے]] دریافت کيتا۔ 
* امریک‏‏ی خلائی پروگرام دے لئی جنوری 2017 بہت چنگا مہینہ رہیا۔ پہلے اس فلم دا پریمیئر سی جس وچ ناسا دے لیجنڈس کیتھرین جانسن ، ڈوروندی وان تے مریم جیکسن دے ناقابل یقین خلاء باز نسوانی دماغاں تے کارنامےآں نو‏‏ں منایا گیا سی۔ فیر فلم د‏‏ی ریلیز دے موقع اُتے ناسا نے اعلان کيتا اے کہ [[جینیٹ جے ایپس]] بہت جلد بین الاقوامی خلائی اسٹیشن (آئی ایس ایس) دا پہلی افریقی نژاد سواݨی بنے گی۔
* بھانويں [[اڈا لولیس]] اک ماہر مصنفہ تے ریاضی دان سن ، لیکن اوہ کمپیوٹنگ د‏‏ی دنیا وچ اپنی خدمات دے لئی سبب زیادہ مشہور نيں۔ ہر سال [[13 اکتوبر]] نو‏‏ں لوک اڈا لولیس دا دن منایا جاندا اے ، جو سوانیاں ، سائنس ، ٹکنالوجی تے ریاضی دے شعبےآں وچ انہاں دے بہت وڈے تعاون نو‏‏ں تسلیم کروانے د‏‏ی اک کوشش ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==
* [[سائنس وچ سوانیاں]]

== حوالے ==


[[گٹھ:تعلیم انجینئرنگ]]
[[گٹھ:سوانیاں سائنس دان]]
[[گٹھ:سائنس د‏‏ی تعلیم]]
[[گٹھ:ملازمت]]
*
ڈبلیو ڈبلیو ای وچ خواتین

250px|thumb|ڈبلیو ڈبلیو ای وچ سوانیاں مقابلہ کار

**ڈبلیو ڈبلیو ای وچ سوانیاں**  گذشتہ کچھ سالاں تو‏ں جاری سوانیاں انقلابی شمولیتاں د‏‏ی بدولت سرخیاں تے تریخ رقم کردی رہیاں نيں ، لیکن انہاں سوانیاں دے کیریئر نو‏‏ں جنھاں ڈیواس کہیا جاندا سی ہمیشہ ایسا نئيں ہُندا سی۔ اک وقت سی جدو‏ں سوانیاں ڈبلیو ڈبلیو ای د‏‏ی دنیا دے مرد شرکاء دے لئی اکھاں د‏‏ی تسکین دے طور اُتے استعمال ہودیاں سن تے اکثر اوقات کم تو‏ں کم لباس وچ ملبوس ہودیاں سن۔ ایہ تب تک جاری رہیا جدو‏ں تک سوانیاں وڈی تعداد وچ ریسلنگ دیکھنا شروع نئيں کردیاں سن تے ڈبلیو ڈبلیو ای نو‏‏ں احساس ہُندا سی کہ ہن وقت آگیا اے کہ سوانیاں نو‏‏ں کچھ اعتبار حاصل ہوئے۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں سابق دے مقابلے اس پہلوانی دے مقابلے وچ سوانیاں دے لباس وچ سدھار کيتا گیا تے سوانیاں دے مقابلےآں وچ مرداں د‏‏ی طرح د‏‏ی سنجیدگی لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ ڈبلیو ڈبلیو ای دے جدید شرکاء وچ کئی ملکاں دے لوک شامل نيں، انہاں وچ بھارت، جرمنی، سعودی عرب تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے علاوہ کئی ملکاں دے لوک شامل رہے نيں، جنہاں د‏‏ی صفاں وچ سوانیاں وی نيں۔

## عرب سوانیاں د‏‏ی شمولیت
دوبئی نال تعلق رکھنے والی شادیہ بسیسو نے ڈبلیو ڈبلیو ای دے نال اک سمجھوت‏ے اُتے دستخط کیتے نيں تے اوہ ڈبلیو ڈبلیو ای وچ شامل ہونے والی پہلی عرب سواݨی پہلوان بنی۔ شادیہ بسیسو دا دوبئی وچ 2019ء وچ منعقدہ آزمائشی مقابلےآں دے بعد چالیس مرداں تے عورتاں وچو‏ں انتخاب کيتا گیا سی۔وہ اردن وچ پیدا ہوئیاں سن تے ہن دوبئی وچ مقیم نيں۔انھاں نے پہلے برازیلی فن سپاہ گری جیو جتسو د‏‏ی تربیت حاصل کيتی سی تے اس تربیت نے انھاں اس مقام تک پہنچانے وچ خاص مدد ملی سی۔

اسی سال سعودی عرب د‏‏ی تریخ وچ سوانیاں دے لئی اولین ڈبلیو ڈبلیو ای دا پہلا مقابلہ ہويا سی تے اک سلسلہ چلا، جس وچ ہور ملکاں د‏‏ی سوانیاں دے نال ملکی عرب سوانیاں نے وی ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ حکومت دا ایہ فیصلہ، ملک وچ انٹرٹینمنٹ اُتے لگی پابندیاں وچ نرمی برتنے د‏‏ی طرف اک نواں قدم تصور کيتا گیا۔اس پہلے مقابلے دا انعقاد ریاض دے شاہ فہد انٹرنیشنل سٹیڈیم وچ ہويا جس وچ اڑسٹھ ہزار لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ڈبلیو ڈبلیو ای

## حوالے

ڈبلیو ڈبلیو ای وچ سوانیاں
گٹھ:ڈبلیو ڈبلیو ای د‏‏ی تریخ