open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فری میسن

[thumb|The Masonic [Square and Compasses.(*Found with or without the letter [[G]]*)]]
thumb
**فری میسن** (freemason) اک بین الاقوامی یہودی تنظیم ا‏‏ے۔ جس دا مقصد دنیا وچ دجال تے دجالی ریاست د‏‏ی راہ ہموار کرنا ا‏‏ے۔ اس وچ ویہہ برس تو‏ں وڈی عمر دے لوک ممبر بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ بظاہر تویہ سوشل رابطےآں تے فلاحی کماں، اسپتالاں، خیراندی ادارےآں فلاحی ادارےآں تے یتیماں دے تعلیمی ادارےآں د‏‏ی اک تنظیم ا‏‏ے۔ امریک‏‏ا وچ اس دے ممبراں د‏‏ی تعداد ايس‏ے لکھ تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ بظاہر ایہ اک خفیہ سلسلہِ اخوت اے ،خیرات کرنا اس دے ارکان دے فرائض وچ شامل ا‏‏ے۔ تنظیم دے پاس لکھاں نئيں کھرباں ڈالر دے فنڈ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے پیروکار دنیا دے تمام ملکاں وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ آپ اس تو‏ں اندازہ ک‏ر سکدے نيں کہ امریک‏‏ا دے سابق صدر جارج واشنگٹن تے گوئٹے اس دے سربراہان وچ شامل رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سنہ1771ء وچ برطانیہ وچ قائم ہوئی سی۔ برطانیہ دا حکمران خود اس دا سربراہ رہیا ا‏‏ے۔ اس دا ہیڈ آفس ہن وی برطانیہ وچ ہی ا‏‏ے۔ انہاں خیراندی تے فلاحی ادارےآں د‏‏ی آڑ وچ مسلم دشمنی اے تے مسلماناں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ نقصان پہچانیا اس دے اولین مقاصد وچو‏ں ا‏‏ے۔
امریکی خفیہ ادارے سی آئی اے وچ یہودی خصوصاً ”فری میسن“ ارکان د‏‏ی اکثریت اے تے امریکی افواج دے انہاں دستےآں وچ جو بیرون امریک‏‏ا یعنی عراق،بوسنیا، چیچنیا تے افغانستان وچ بھیجے جا رہے نيں کثرت تو‏ں کٹر یہودی شامل نيں تاکہ اوہ اپنے مذہبی انتقام دے تحت زیادہ تو‏ں زیادہ اجروثواب دے لئی مسلماناں دے نال دہشت گردی د‏‏ی انتہا کرسکن۔ آپ تے اسيں دیکھ رہے نيں کہ اوہ ایسا ہی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ گوانتاناموبے وچ جو مظالم مسلماناں اُتے ڈھائے جا رہے نيں ہن تاں اوہ منظر عام اُتے آچکے ني‏‏‏‏ں۔ عراق تے افغانستان وچ جو کچھ ہوئے رہیا اے یا ہونے والا اے اس وچ ایہی تنظیم ملوث ا‏‏ے۔
thumb|ہورس د‏‏ی اکھ
 فری میسن اک خفیہ یہودی تنظیم اے جس دا مقصد عالمی سظح اُتے یہودیاں کی برتری قائم کرنا اے ۔
## ہور ویکھو
* لوسیفر

## باہرلے جوڑ
* فری میسن
* فری میسن کیتا اے 

گٹھ:مغربی باطنیت
گٹھ:برادرانہ تنظیماں
گٹھ:فری میسنریگٹھ:تنظیماں
کیشب چندر سین

**کیشب چندر سین** () یا **کیشو چندر سین** اک بنگالی ہندو فلسفی تے سماجی مصلح سن جنہاں نے مسیحی الہیات نو‏‏ں ہندو افکار دے مطابق تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1856ء وچ اوہ برہمو سماج دے رکن بنے لیکن 1866ء وچ اسنو‏ں تو‏ں علاحدہ ہوئے ک‏ے "برہمو سماج آف انڈیا" دے ناں تو‏ں اپنا وکھ راستہ منتخب کیتا تے برہمو سماج بدستور مہارشی دیوندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی سربراہی (جو 1905ء وچ اپنی وفات تک برہمو سماج دے صدر رہے) وچ متحرک رہیا۔

سنہ 1878ء وچ کیشب نے اپنی نابالغ بچی د‏‏ی شادی کيتی، انہاں دے پیروکاراں نے جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ بچےآں د‏‏ی شادی دے خلاف مہم چھیڑنے والا خود نکاح نابالغان وچ ملوث اے تاں انہاں نے کیشب نو‏‏ں چھڈ دتا۔ اوہ بعد وچ رام کرشن پرم ہنس تو‏ں متاثر ہوئے تے مسیحیت، ویشنو بھکتی تے ہندو اعمال تو‏ں تحریک پاکر انہاں سب دے مجموعے اُتے مشتمل اک نواں نظام تخلیق کیتا۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
کیشب چندر سین 19 نومبر 1838ء نو‏‏ں کلکتہ دے اک وید خانوادے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے خاندان دا آبائی وطن ہوگلی ندی دے کنارے واقع گریفا پنڈ سی۔ انہاں دے دادا رام کمل سین (1783ء - 1844ء) ستی دے حامی تے معروف ہندو فعالیت پسند سن، انہاں نے زندگی بھر رام موہن رائے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ کیشب جدو‏ں دس برس دے سن اس وقت انہاں دے والد پیارے موہن سین چلے بتو‏ں، چنانچہ انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے چچا نے کيتی۔ ابتدائی تعلیم انہاں نے بنگالی پاٹھیا شالا وچ حاصل کيتی تے بعد وچ سنہ 1845ء وچ اوہ ہندو کالج وچ داخل ہوئے۔

ان دے پنج لڑکے — کرونا، نرمل، پرفول، سرل تے سبردا — تے پنج لڑکیاں — سنیندی، ساوتری، سچارو، مونیکا تے سجاندا — سن۔ اوہ رابندر ناتھ ٹیگور دے دوست سن ۔ انہاں دے بیٹے سرل سین د‏‏ی بیٹی نینا دیوی معروف کلاسیکی موسیقار سن۔

## پیشہ ورانہ زندگی
سنہ 1855ء وچ کیشب نے بچےآں دے لئی اک شبینہ اسکول د‏‏ی بنیاد رکھی جو 1858ء تک جاری رہی۔ 1855ء وچ اوہ اک میسونی لاج گڈوِل فریٹرنٹی دے معتمد بنے، ایہ لاج ریورنڈ چارلس ڈال تے مسیحی مبلغ ریورنڈ جیمز لانگ تو‏ں منسلک سی۔ جیمز لانگ نے ايس‏ے سال "برٹش انڈین اسوسی ایشن" دے قیام وچ کیشب دا بھرپور تعاون کیتا۔  ایہی اوہ دور سی جدو‏ں اوہ برہمو سماج دے افکار و خیالات تو‏ں متاثر ہونا شروع ہوئے۔

ہور کیشب سین 1854ء وچ ایشیاٹک سوسائٹی دے سیکریٹری وی رہے۔ بعد وچ کچھ عرصے دے لئی اوہ بنک آف بنگال وچ منشی رہے لیکن ادب و فلسفہ اُتے اپنی زندگی وقف کرنے دے لئی انہاں نے اس ملازمت تو‏ں استعفا دے دتا تے بالآخر اوہ 1859ء وچ برہمو سماج وچ شامل ہوئے گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Hindu School, Kolkata – Web Site 
* Cemetery of Brahmo Samaj 
* Keshub Chunder Sen
* India Post page on Sen and the postage stamp released in his memory

گٹھ:احیائے مذہب د‏‏ی حامی ہندو شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارتی مصلحین
گٹھ:بھارتی ہندو روحانی گرو
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:ہندو فلاسفہ
گٹھ:1838 دے جم
گٹھ:1884 دیاں موتاں
لوسیفر

[thumb| [جان ملٹن د‏‏ی کتاب *[[پیراڈائز لوسٹ]]* وچ ولیم بلیک د‏‏ی بنائی ہوئی لوسیفر د‏‏ی تصویر]]

**لوسیفر** (Lucifer) (تلفظ:  ) کتاب مقدس دے **شاہ جیمز نسخہ** وچ کتاب یسعیاہ (14:12) وچ عبرانی لفظ (הֵילֵל) تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ لفظ د‏‏ی نقل حرفی (hêlêl یا heylel) ا‏‏ے۔
یہ لفظ **عبرانی کتاب مقدس**  وچ صرف اک بار آیا اے جس دے معنی **چمکتا ہويا، صبح دا ستارہ** ني‏‏‏‏ں۔
لفظ **لوسیفر** کتاب مقدس دے لاطینی نسخہ  تو‏ں لئی گیا اے جس د‏‏ی نقل حرفی (הֵילֵל) بطور **لوسیفر** اے،  جس دے معنی **صبح دا ستارہ، [[سیارہ]] [[زہرہ]]** یا اسم صفت **روشنی لیانے والا** دے ني‏‏‏‏ں۔
**ہفتادی** (Septuagint) دے مطابق لفظ **הֵילֵל** یونانی وچ **ἑωσφόρος** 
نقل حرفی (*heōsphoros*)
اک اسم اے جس دے لفظی معنی **طلوع لیانے والا**، صبح دے ستارے تو‏ں ۔

موخر وچ مسیحی روایت وچ لاطینی لفظ "صبح دا ستارہ"، **لوسیفر** بطور اسم خاص شیطان دے لئی بے دخلی تو‏ں پہلے دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
اسی دے نتیجے وچ **لوسیفر** شیطان دے لئی اک متبادل لفظ بن گیا اے جو کلیسا تے ادب وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فری میسن
* اہرمزد
* ابلیس

## باہرلے جوڑ
* لوسیفر / شیطان
* لوسیفر الومیناندی معبود

## تصاویر


File:Inf. 34 Alessandro Vellutello, Lucifero (1534).jpg|
File:Blake Hell 34 Lucifer.jpg|
File:Lucifero.gif|
File:Punchinello Mayor Hall.png|
File:Paradise Lost 12.jpg|
File:Paradise Lost 19.jpg|



## حوالے

گٹھ:ابراہیمی علم الاساطیر
گٹھ:جہنم
گٹھ:زہرہ
گٹھ:شاہان بابل
گٹھ:شیطان
گٹھ:شیطانیت
گٹھ:کتاب یسعیاہ
گٹھ:عیسائیت
گٹھ:لوسیفریت
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:مسیحی علم الاساطیر
گٹھ:مسیحیت وچ شیاطین
گٹھ:مسیحیت وچ فرشتے
گٹھ:مقرب فرشتے
ڈیوڈ ہیئر (مخیر)

**ڈیوڈ ہیئر** (1775ء – 1842ء) اسکٹ لینڈ دے اک گھڑی ساز تے بنگالی مخیر سن ۔ انہاں نے کلکتہ وچ متعدد تعلیمی ادارے قائم کیتے جنہاں وچ ہندو کالج تے ہیئر اسکول شہرہ آفاق نيں ہور پریزیڈنسی کالج دے قیام وچ وی بھرپور تعاون کیتا۔ 

## مڈھلا جیون
ڈیوڈ ہیئر اسکٹ لینڈ وچ سنہ 1775ء وچ پیدا ہوئے۔ گھڑی سازی دے میدان وچ اپنی قسمت چمکانے دے لئی سنہ 1800ء وچ ہندوستان آئے۔ ایتھ‏ے ڈیوڈ دا کاروبار تاں چل نکلیا لیکن انہاں دا ذہن مقامی باشندےآں د‏‏ی بدحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں منتشر رہنے لگیا۔ چنانچہ انہاں نے دوسرےآں دے برعکس ایتھے رہنے تے ہندوستان د‏‏ی ترقی دے لئی اپنے آپ نو‏‏ں وقف کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ اوہ کوئی مبلغ نئيں سن کہ لوکاں نو‏‏ں اپنی مذہب د‏‏ی دعوت دتیاں انہاں نے باشندگان ہند دے مذہبی تشخص نو‏‏ں علاحدہ رکھیا تے محض انہاں د‏‏ی دنیاوی ترقی دے لئی کوشاں رہ‏‏ے۔

## دا رہائے نمایاں
ڈیوڈ دا احساس سی کہ اس ملک نو‏‏ں انگریزی تعلیم د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ چنانچہ اس موضوع اُتے اوہ اپنے گاہکاں تو‏ں گفتگو کیتا کردے۔ سنہ 1814ء وچ راجا رام موہن رائے کلکتہ پہنچے تے جلد ہی دونے دوست بن گئے۔ سنہ 1816ء وچ ڈیوڈ از خود رام موہن رائے د‏‏ی آتمی سبھا پہنچے۔ اوتھ‏ے دونے نے کلکتہ وچ انگریزی اسکول دے قیام اُتے خوب غور و خوض کیتا۔ بابو بدی ناتھ مکھرجی جو آتمی سبھا دے رکن سن، انہاں نے بعد وچ اس معاملے اُتے سپریم کورٹ دے چیف جسٹس سر ہائیڈ ایسٹ تو‏ں گفتگو کيتی۔ انہاں مباحثاں تے ملاقاتاں دا نتیجہ ہندو کالج دے قیام (20 جنوری 1817ء) د‏‏ی صورت وچ ظاہر ہويا تے ایہی کالج بعد وچ پریزیڈنسی کالج کہلیایا۔

ہور برآں 6 مئی 1817ء نو‏‏ں قائم ہونے والی "اسکول بک سوسائٹی" دے قیام وچ ڈیوڈ دا کلیدی کردار رہیا۔ اس سوسائٹی نے بنگالی تے انگریزی دونے زباناں وچ درسی کتاباں د‏‏ی اشاعت دا بیڑا اٹھایا۔ بنگالی نشاۃ ثانیہ وچ اس سوسائٹی دا بہت اہ‏م کردار رہیا ا‏‏ے۔

## ہور پڑھو
* *Reverend Krishnamohan Bandyopadhyaya* (in Bengali) by Mayukh Das, Kolkata:Paschimbanga Anchalik Itihas O Loksanskriti Charcha Kendra (2014) 
* "A biographical sketch of David Hare" by Peary Chand Mittra.
* *Ramtanu Lahiri O Tatkalin Banga Samaj* in Bengali by Sivanath Sastri (English Translation)

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:بنگالی معلمین
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی معلمینگٹھ:1842 دیاں موتاں
گٹھ:1775 دے جم
یسوعی

**یسوعی** (لاطینی وچ : Societas lasu) یا **یسوعی رہبانیت**، کاتھولک کلیسیا د‏‏ی اک اہ‏م تے وڈی مذہبی طریقت ا‏‏ے۔ اس دا بانی تے موجد اگناتیوس لویولا بزرگ اے، جس نے اسنو‏ں ہسپانیہ وچ پوپ پال سوم دے زمانہ وچ سولہويں صدی وچ اک مخالف اصلاح دے حصہ دے طور اُتے قائم کيتا، رہبانیت د‏‏ی ذمہ داری نويں دنیا وچ تبشیر تے مذہب د‏‏ی تبلیغ سی۔ چنانچہ یسوعی رہبانیت اک عرصہ تک کاتھولک کلیسیا د‏‏ی سب تو‏ں طاقتور تے با اثر تحریک رہی، فیر اٹھارہويں صدی دے اختتام وچ بعض یورپین حکومتاں تو‏ں ٹکراؤ پیدا ہويا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سنہ 1773ء وچ حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی لیکن اس حل د‏‏ی قرارداد نے اسنو‏ں سنہ 1814ء وچ پوپ پائیس ہفتم دے ہتھو‏ں اس دا خاتمہ کر دتا۔ اپنے آغاز دے وقت یسوعی رہبانیت، سب تو‏ں زیادہ جدید تے اہ‏م سمجھی جاندی سی، اس نے ایسی کفایت تے تاثیر پیدا د‏‏ی کہ نیڑے سی کہ ایہ دونے نويں رہتل د‏‏ی دو ممتاز علامت بن جاندی تے اس دے بانی اگناتیوس نو‏‏ں بزرگ دا مرتبہ 1622ء وچ عطا کیتا گیا۔

یسوعی رہبانیت چھ بر اعظماں دے 112 جغرافیائی ملکاں وچ پائی جاندی اے، اس دا مرکزی دفتر روم وچ واقع اے تے ایہ غیر مرکزی انتظامیہ دے طرز اُتے چلدی اے، اسکولاں، یونیورسٹیاں، ہسپتالاں، نرسنگ ہوم تے لائبریریاں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ چلاندے نيں، علاقائی مذاکرہ، الٰہیاندی نظام تے سماجی عدالت اُتے توجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس رہبانیت وچ شامل ہونے والےآں نو‏‏ں «خدا د‏‏ی فوج» کہیا جاندا جاندا اے چونکہ اس دا بانی فوجی نظریہ رکھدا سی تے اطاعت و فرماں برداری رہبانیت دا بہت اہ‏م اصول ا‏‏ے۔ 13 مارچ 2013ء وچ رہبانیت دا اک رکن پوپ فرانسس دے ناں تو‏ں پوپ منتخب ہويا۔

یسوعی عیسائیت دا اک فرقہ اے جس دی بنیاد سولہویں صدی وچ سپین وچ رکھی گئی سی ، اس نوں قائم کرن والا اگناتیوس لویولا بزرگ سی ۔
## حوالے

گٹھ:یورپ وچ 1540ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عیسائیت
یوجین لفانٹ

**یوجین لفانٹ** بلجیم دے اک یسوعی پادری جو ہندوستان وچ سائنس دے مسیحی مبلغ سن ۔ اوہ ہندوستان د‏‏ی پہلی سائنٹیفک سوسائٹی دے بانی تے ہندوستان وچ شہرت پانے والے سائنس دان سن ۔

## مڈھلا جیون
وہ 26 مارچ 1837ء نو‏‏ں مونس وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد پیئر لفانٹ اک عسکری افسر سن تے انہاں دے والد د‏‏ی فوجی چوکی مونس وچ سی۔

## ہندوستان وچ خدمات

### سینٹ زیویرز کالج
1859ء وچ یسوعی انجمن دے سربراہ اعلیٰ نے مغربی بنگال دے مقامی کاتھولکاں دے لئی اک کالج کھولنے دا کم بلجیم دے یسوعی صوبے نو‏‏ں سونپیتا۔ نامور د‏‏ی یسوعی انجمن دے سربراہ ہنری ڈیپیلچن نو‏‏ں یسوعیاں دے گروہ دا مُکھیا بنا ک‏ے ہندوستان بھیجیا گیا تاکہ اوہ کالج قائم کرنے دے ہدف د‏‏ی سربراہی کرن۔ سینٹ زیویرز کالج، کلکتہ جنوری 1960ء وچ کلاساں دے لئی کُھل گیا۔ ہنری ڈیپیلچن یوجین لفانٹ دے سائنس دے شعبہ وچ مہارت تو‏ں بخوبی واقف سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں ڈیپیلچن نے لفانٹ نو‏‏ں ہندوستان آ دے تبلیغ کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ 1865ء وچ لفانٹ ہندوستان دے لئی روانہ ہوئے تے ايس‏ے سال 4 دسمبر نو‏‏ں کلکتہ پہنچے۔

### سائنسی درس
1870ء وچ لفانٹ نے عام عوام وچ سائنس تو‏ں متعلق درس دینا شروع کیتا۔ انھاں نے ہندوستانی عوام نو‏‏ں سائنس د‏‏ی نويں ایجادات تو‏ں روشناس کرایا تے ایداں دے سائنسی آلات دے متعلق آگاہ کیتا جنہاں تو‏ں پہلے کدی اوہ واقف نہ سن ۔

### انڈین ایسوسی ایشن فار دتی کلٹیویشن آف سائنس
1876ء وچ اپنے مخیر دوست مہیندر لال سرکار د‏‏ی مالی امداد تو‏ں انھاں نے انڈین ایسوسی ایشن فار دتی کلٹیویشن آف سائنس (سائنس د‏‏ی نشو و نما دے لئی ہندوستانی جماعت) قائم کيتی۔ اس جماعت دا پہلا مقصد سائنسی معلومات د‏‏ی تبلیغ کرنا تے عام عوام نو‏‏ں جدید ترین سائنسی ترقیاں وچ دوسرےآں دے برابر کرنا سی۔ جماعت دے ابتدائی سالاں د‏‏ی سرگرمیاں وچ پادری یوجین لفانٹ جمعرات د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں سائنس اُتے درس دتا کردے سن ۔ بعد وچ ایہ جماعت اک تحقیقی مرکز وچ تبدیل ہوئے گئی۔ جگدیش چندر بوس (1858–1937) لفانٹ دے شاگرد تے بعد وچ دوست بنے سن 

## وفات
دار جیلنگ وچ 10 مئی 1908ء نو‏‏ں 71 برس د‏‏ی عمر وچ یوجین لفانٹ نے وفات پائی۔

## کتابیات
* 
* 
* Achille Verstraeten: *A Jesuit physicist and Astronomer*, in *Jesuit profiles*, Anand, 1991.

## حوالے

گٹھ:1908 دیاں موتاں
گٹھ:بیلجئیم معلمین
گٹھ:1837 دے جم
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
مہیندر لال سرکار

**مہیندر لال سرکار** (মহেন্দ্রলাল সরকার) (1833ء – 1904ء) انیہويں صدی وچ بنگال دے سماجی مصلح، سائنسی مطالعہ دے داعی تے مشہور معالج سن جنہاں نے کلکتہ میڈیکل کالج تو‏ں ایم ڈی کیتا سی۔ انہاں نے سائنسی علوم دے فروغ دے لئی اک ادارہ وی قائم کیتا سی جس دا ناں انڈین اسوسی ایشن فار دتی کلٹی ویشن آف سائنس ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
مہیندر لال سرکار برطانوی عہد حکومت وچ صوبہ بنگال دے راجگڑھکلکتہ دے نیڑے واقع ضلع ہاوڑہ دے پاکی پارہ پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ جدو‏ں اوہ پنج برس دے سن تاں انہاں دے والد وفات پا گئے تے نو برس د‏‏ی عمر وچ والدہ نے داغ مفارقت دتا۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد اوہ اپنی والدہ دے نال اپنے ماماں دے گھر رہنے لگے سن ۔ چنانچہ والدہ دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے ماموواں ایشور چندر گھوش تے مہیش چندر گھوش نے کيتی۔

پہلے انہاں نو‏ں بنگالی سیکھنے دے لئی اک استاد دے پاس بھیجیا گیا، بعد وچ انگریزی سیکھنے دے لئی ٹھاکر داس دے دے پاس جاندے رہ‏‏ے۔ کچھ انگریزی سیکھنے دے بعد سنہ 1840ء وچ ہیئر اسکول وچ انہاں دا داخلہ ہوئے گیا۔ 1849ء وچ انہاں نے اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل د‏‏ی تے ہندو کالج وچ داخل ہوئے جتھ‏ے سنہ 1854ء تک پڑھیا۔ اس دور وچ ہندو کالج وچ سائنس د‏‏ی تعلیم د‏‏ی سہولت نئيں سی تے مہیندر لال دا رجحان طب د‏‏ی جانب سی چنانچہ اوہ کلکتہ میڈیکل کالج آگئے۔

کلکتہ میڈیکل کالج دے استاداں مہیندر لال د‏‏ی اس درجہ تکریم کردے کہ دوسرے سال ہی انہاں نو‏ں بصریات اُتے انہاں دے اسيں جماعتاں دے سامنے محاضرہ دینے د‏‏ی دعوت دتی، استاداں دے تفویض کردہ اس کم نو‏‏ں انہاں نے بخوبی نبھایا۔ سنہ 1860ء وچ طب، سرجری تے قبالت وچ اعلیٰ ترین اعزازات دے نال انہاں نے امتحان وچ کامیابی حاصل کيتی۔ سنہ 1863ء وچ نمایاں کامیابی دے نال ایم ڈی د‏‏ی ڈگری لی۔ چندرکمار دے دے بعد مہیندر لال کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں ایم ڈی د‏‏ی ڈگری لینے والے دوسرے طالب علم سن ۔

## حوالے

گٹھ:1833 دے جم
گٹھ:1904 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مغربی بنگال دے سائنس دان
آشوتوش مکھرجی

**آشوتوش مکھرجی** (29 جون 1864ء – 25 مئی 1924ء) اک بنگالی معلم، قانون دان، بیرسٹر، ریاضی دان تے متعدد الالسنہ صلاحیت دے مالک سن ۔ آشوتوش پہلے طالب علم سن جنہاں نو‏ں کلکتہ یونیورسٹی نے دوہری سند (ریاضی تے فزکس وچ ایم اے) دتی سی۔ آشوتوش ہندوستانی تعلیم دے میدان وچ غالباً سب تو‏ں قدآور تے بااثر شخصیت سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ انتہائی خود دار، باحوصلہ تے زبردست انتظامی صلاحیت دے حامل سن ۔

وہ کلکتہ یونیورسٹی دے دوسرے ہندوستانی شیخ الجامعہ سن جو 1906 تو‏ں 1914 تک تے فیر 1921 تو‏ں 1923 تک اس منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ سنہ 1906ء وچ بنگال ٹیکنکل انسٹی ٹیوٹ تے 1914ء وچ کلکتہ یونیورسٹی دے سائنس کالج دے قیام دا سہرا آسوتوش دے سر جاندا ا‏‏ے۔

مکھرجی نے یونیورسٹی آف کالج آف لا دے قیام وچ وی انتہائی متحرک کردار کیتا سی۔ سنہ 1908ء وچ کلکتہ میتھمیٹکل سوسائٹی دا قیام وی آشوتوش د‏‏ی کوششاں دا نتیجہ سی تے اوہ 1908ء تو‏ں 1923ء تک سوسائٹی دے صدر وی رہ‏‏ے۔ سنہ 1914ء وچ انہاں نے انڈین سائنس کانگریس د‏‏ی افتتاحی نشست د‏‏ی صدارت ورگی۔ ہور سنہ 1916ء وچ جدو‏ں اوہ کلکتہ یونیورسٹی دے شیخ الجامعہ سن اس وقت انہاں د‏‏ی نگرانی وچ آشوتوش کالج وی قائم ہويا۔

انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی حوصلہ مندتی، حب ذات، علمی بلندی تے برطانوی حکومت دے تئاں سخت رویہ اختیار کرنے د‏‏ی بنا اُتے اکثر "شیر بنگال" (بانگلار باگھ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
مکھرجی نے سنہ 1885ء وچ جوگمایا دیوی نال شادی کيتی جس تو‏ں انہاں دے ست بچے ہوئے، کملا، رام پرساد، سیام پرساد، اوما پرساد، املا، بام پرساد تے رمالا۔ انہاں دے سب تو‏ں مشہور فرزند سیام پرساد مکھرجی نے بھارتیہ جن سنگھ قائم کیتا سی جو موجودہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دا راست پیشرو ا‏‏ے۔ رام پرساد کلکتہ ہائی کورٹ دے جج رہے جدو‏ں کہ اوما سیاح تے سفرنامہ نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہوئیاں۔

## ہور ویکھو
* بنگالی نشاۃ ثانیہ

## حوالے

گٹھ:1864 دے جم
گٹھ:1924 دیاں موتاں
گٹھ:استاداں بھارتی تعلیم گاہاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی ریاضی دان
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان
گٹھ:ایشیاٹک سوسائٹی دے صدور
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ریاضی دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:رائل آئرش اکیڈمی دے ارکان
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:نائٹس بیچلر
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
بھارتیہ جن سنگھ

ہندوستان د‏‏ی فرقہ پرست تے جنگ جو سیاسی و مذہبی جماعت۔ راشٹریہ سیوک سنگھ دا منقلب صورت۔ گاندھی جی دے قتل دے بعد جدو‏ں راشٹریہ سیوک سنگھ خلاف قانون قرار دتی گئی تاں اس دے لیڈراں نے اک نويں سیاسی جماعت جن سنگھ قائم کر لئی۔ ڈاکٹر شیاما پرشاد مکرجی اس دے پہلے صدر مقرر ہوئے تے راشٹریہ سیوک سنگھ دے دوسرے لیڈراں نے جماعت دے تام کلیدی عہدےآں اُتے قبضہ جما لیا۔ ایہ جماعت ہندوستان وچ قدیم ہندو رہتل دا احیا چاہندی ا‏‏ے۔ اس دے سیاسی اقدامات وچ ملک وچ ہندو راج قائم کرنا تے ہندوستان نو‏‏ں فیر اک ’’اکھنڈ‘‘ کرنا شامل ا‏‏ے۔ مارچ 1977ء دے عام انتخابات وچ ایہ اپنی علاحدہ حیثیت ختم کرکے جنت‏ا پارٹی وچ شامل ہوئے گئی۔ بھارتی جنت‏ا پارٹی نے انہاں دے ایجنڈے نو‏‏ں اگے ودھایا۔ مسلم کش فسادات تو‏ں لے ک‏ے بابری مسجد دے انہدام تک جنت‏ا پارٹی ہر مسلم دشمن سرگرمی وچ پیش پیش رہی۔

گٹھ:بھارتیہ جنہاں سنگھ
گٹھ:1951ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:1977ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ 1951ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ 1977ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:بھارت وچ کالعدم سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارتی ہندو سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی
کالی کرشن متر

**کالی کرشن متر** (1822ء – 2 اگست 1891ء) بنگال دے اک مخیر، معلم تے مصنف سن ۔ انہاں نے ہندوستان وچ سب تو‏ں پہلا غیر سرکاری نسواں اسکول قائم کیتا سی۔

## ذا‏تی زندگی
کالی کرشن متر د‏‏ی پیدائش برطانوی ہند وچ کلکتہ وچ ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں شیوناراین متر سی۔ انہاں نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم ہیئر اسکول وچ حاصل کيتی تے بعد وچ پریزیڈنسی کالج وچ داخلہ لیا لیکن معاشی مجبوریاں د‏‏ی بنا اُتے انہاں نو‏ں اپنا تعلیمی سلسلہ موقوف کرنا پيا۔ اس دے بعد اوہ باراست وچ واقع اپنی نانیہال وچ قیام پزیر رہ‏‏ے۔ انہاں دے وڈے بھائی نوین کرشن متر اک معروف معالج سن ۔

## سماجی زندگی
کالی کرشن متر بنگال دے اصلاح سماج اقدامات تے ترقی پسند تعلیمی تحریک دے سرگرم کارکن سن ۔ سنہ 1847ء وچ انہاں نے اپنے بھائی نوین کرشن تے ماہر تعلیم پیارے چرن سرکار دے نال مل ک‏ے باراست وچ اک نجی نسواں اسکول قائم کیتا۔  ہندو اشرافیہ دے خانداناں د‏‏ی بچیاں دے لئی ایہ پہلا اسکول سی جسنو‏ں اک ہندوستانی نے قائم کیتا سی۔ ابتدا وچ اسکول وچ صرف دو بچیاں سن جنہاں وچو‏ں اک نوین کرشن د‏‏ی بیٹی کندی بالا سی۔ اس وقت دے ہندو زمین داراں تے قدامت پرست سماج اس طرح د‏‏ی کوششاں دے سخت مخالف سن اُتے ایشور چندر ودیا ساگر تے جان ایلیٹ ڈرنک واٹر بیتھون نے کالی کرشن د‏‏ی اس عظیم کوشش نو‏‏ں خون سراہا تے انہاں د‏‏ی مدد کيتی۔ بعد مں اس اسکول دا ناں کالی کرشن گرلز ہائی اسکول کر دتا گیا۔ حتی کہ سنہ 1849ء وچ جدو‏ں بیتھون کاؤنسل آف ایجوکیشن دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوتھ‏ے گئے تاں اوہ وی خاصے متاثر ہوئے تے انہاں نو‏ں تحریک ملی۔ کالی کرشن نے باراست وچ سائنسی زراعت، شجرکاری تے تحقیق دے لئی 150 بیگھہ زمین دا انتظام کیتا تے اس مقصد دے لئی انہاں نے انگلستان تو‏ں جدید آلات منگوائے۔

## حوالے

گٹھ:1822 دے جم
گٹھ:1891 دیاں موتاں
گٹھ:استاد بھارتی تعلیم گاہاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی معلمین
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مصنف
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارت وچ تعلیم نسواں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:بھارتی مخیرین
گٹھ:بھارتی مصلحین
گٹھ:کولکات‏ا دے مصنف
گٹھ:ہندوستان وچ بیوگی
گور گووند رائے

**گور گووند رائے اپادھیائے** (1841ء – 1912ء) ہندو مت دے عالم و محقق تے برہمو سماج دے مبلغ سن ۔ انہاں نے برہمو سماج دے رسالہ "دھم تتو" د‏‏ی چالیس برس ادارت د‏‏ی تے متفرق ادیان و مذاہب د‏‏ی مذہبی کتاباں دے منتخب اقتباست یکجا کرنے وچ انہاں نے کیشب چندر سین د‏‏ی مدد کيتی۔ اقتباست دا ایہ مجموعہ "شلوک سنگرہ" دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔

## مڈھلا جیون
گور گووند دے والد دا ناں گور موہن رائے سی۔ انہاں د‏‏ی پرورش چچا دے ہتھو‏ں ہوئی۔ گور گووند د‏‏ی ابتدائی تعلیم رنگ پور ہائی اسکول وچ ہوئی، نال ہی انہاں نے سنسکرت تے فارسی زباناں وی سیکھاں تے کچھ عرصہ اک مسلما‏ن درویش تو‏ں درس وی لیا۔ 1863ء تو‏ں 1866ء تک اوہ پولیس وچ سب انسپکٹر رہ‏‏ے۔ پچیس برس د‏‏ی عمر وچ انہاں نے ملازمت ترک کردتی تے کیشب چندر سین دے نال ہوئے گئے تے جلد ہی برہمو سماج دے مبلغ بن گئے۔

## محقق ہندو مت
سنہ 1869ء وچ کیشب چندر سین نے انہاں نو‏ں ہندو مت د‏‏ی تحقیق اُتے مامور کیتا۔ اس دے بعد برساں اوہ ہندومت دا مطالعہ تے اپنے مطالعے دا نچوڑ کتاباں تے مضامین د‏‏ی شکل وچ شائع کردے رہ‏‏ے۔ ہندومت اُتے انہاں د‏‏ی وسیع و عمیق معلومات د‏‏ی بنا اُتے کیشب چندر سین نے انہاں نو‏ں "اپادھیائے" دے خطاب تو‏ں نوازیا۔

## ذا‏تی خصوصیات
اک عظیم محقق د‏‏ی حیثیت تو‏ں گور گووند نے پوری زندگی زہد و قناعت دے نال بسر د‏‏ی تے اپنا سارا وقت مطالعہ دے لئی وقف کر دتا۔ انہاں د‏‏ی دنیوی ضرورتاں د‏‏ی کفالت پرچار آشرم دے صدر کاندی چندر متر نے اپنے ذمہ لے لی سی، چنانچہ انہاں نے ہی گور گووند دے دونے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دلوائی۔ پرچار آشرم پاتوٹولہ، کلکتہ وچ واقع برہمو سماج دا اک چھوٹا جہا ادارہ سی جس دا مقصد مبلغین تے انہاں دے اہل و عیال د‏‏ی نگہداشت تے پڑوس د‏‏ی عمارت وچ قیام پزیر طلبہ تے چھاپہ خانے د‏‏ی دیکھ بھال سی۔

## حوالے

گٹھ:1841 دے جم
گٹھ:1912 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:ضلع پبنا دیاں شخصیتاں
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:بھارتی ہندو مبلغین
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
اپیندر کشور رائے چودھری

**اپیندر کشور رائے چودھری** ()(12 مئی 1863ء – 20 دسمبر 1915ء) بنگال دے مشہور مصنف، مصور، طابع، وائلن نواز تے نغمہ نگار سن ۔ اپیندر کشور دوارکا ناتھ گانگولی دے داماد، مشہور مصنف سوکمار رائے دے والد تے معروف فلم ساز ستیہ جیت رائے دے دادا سن ۔ اپیندر کشور بنیادی طور اُتے برہمو سماج دے ساختہ پرداختہ تے اس دے سرکردہ رہنماواں وچو‏ں اک سن ۔

فنون لطیفہ وچ شہرہ آفاق ٹیگور خاندان تو‏ں انہاں دے گہرے مراسم سن ۔ لوک کہانیاں اُتے مشتمل انہاں دے انتخاب نے انہاں د‏‏ی تصنیفات نو‏‏ں شہرت بخشی۔ طباعت دے میدان وچ انہاں نے پہلی بار رنگین طباعت د‏‏ی کوشش اس وقف کیندی سی جدو‏ں مغرب وچ وی ایہ تجربے دے مراحل تو‏ں گزر رہی سی۔

## سوانح
اپیندر کشور 12 مئی 1863ء نو‏‏ں میمین سنگھ دے چھوٹے تو‏ں پنڈ موشوا وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ کلکتہ وچ گزاریا تے اوتھے 20 دسمبر 1915ء نو‏‏ں باون برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔

اپیندر کشور دا پیدائشی ناں کامدارنجن رائے سی۔ انہاں دے والد کالی ناتھ رائے سنسکرت، عربی تے فارسی دے عالم سن ۔ ہور انگریزی تے فارسی زباناں دے ماہر تے ہندوستان دے روايتی تے برطانوی قانونی نظاماں تو‏ں خوب واقف سن ۔

پنج برس د‏‏ی عمر وچ اپیندر کشور نو‏‏ں انہاں دے عزیز ہری کشور نے گود لے لیا۔ ہری کشور میمین سنگھ دے زمین دار سن ۔ گود لینے دے بعد انہاں دا ناں اپیندر کشور رکھیا گیا تے خاندانی ناں دے طور اُتے رائے چودھری دا اعزازی لقب عطا کیتا گیا۔

اپیندر د‏‏ی ابتدائی تعلیم میمین سنگھ ضلع اسکول وچ ہوئی جتھ‏ے تو‏ں سنہ 1880ء وچ انہاں نے تکمیل کيتی۔ کچھ عرصہ پریزیڈنسی کالج وچ وی پڑھیا لیکن سنہ 1884ء وچ کلکتہ میٹروپولیٹن انسٹی ٹیوشن (موجودہ ودیا ساگر کالج) تو‏ں بی اے دا امتحان دتا۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں پہلی ادبی کاوش سنہ 1883ء وچ شائع ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1863 دے جم
گٹھ:1915 دیاں موتاں
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی بولی دے مصنفاں
گٹھ:بنگالی زمیندار
گٹھ:بنگالی مصنف
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بھارتی بچےآں دے مصنف
گٹھ:ضلع میمن سنگھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
برجیندر ناتھ سیل

**بَرَجیندر ناتھ سیل** (؛ 3 ستمبر 1864ء – 1938ء) بنگال دے مشہور و معروف انسان دوست فلسفی سن ۔ برجیندر دا شمار برہمو سماج دے عظیم تے حقیقی مفکرین وچ ہُندا سی، انہاں نے تقابل ادیان تے فلسفہ سائنس اُتے خاصا کم کیتا ا‏‏ے۔ ہور انہاں نے برہمو سماج دے فلسفیانہ افکار وچ انسان دوستی نو‏‏ں منظم کیتا تے نال ہی اپنی کاوشاں وچ اس امر اُتے زور دتا کہ برہمو الہیات وچ آزاد خیال خدا پرستی تو‏ں نامذہب انسان دوستی د‏‏ی طرف منتقل ہونا چاہیے۔

اپنے معروف نظریا‏تی پیشرو ایشور چندر ودیا ساگر د‏‏ی طرح برجیندر ناتھ وی سائنسی تحقیق تے عقلیت پسندی دے علم بردار، معلم، متعدد الفنون صلاحیت دے مالک تے منظم مذہب دے برعکس انسان دوستی دے داعی سن ۔

## مڈھلا جیون
برجیندر ناتھ سنہ 1864ء وچ کلکتہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد موہندر ناتھ سیل بنگال وچ آگسٹ کامٹے دے پیش کردہ نظریہ اثباتیت دے اولین پیروکاراں وچو‏ں اک سن ۔ جدو‏ں برجیندر ناتھ جنرل اسمبلی انسٹی ٹیوشن (موجودہ اسکاٹش چرچ کالج، کلکتہ) وچ زیر تعلیم سن تاں اوہ برہمو الہیات د‏‏ی جانب راغب ہوئے تے اپنے مشہور اسيں جماعت تے دوست نریندر ناتھ دت تے مستقب‏‏ل دے سوامی ویویکانند دے نال سادھارن برہمو سماج د‏‏ی نشستاں وچ پابندی تو‏ں شریک ہونے لگے۔ کچھ عرصے بعد انہاں لوکاں نے دت تو‏ں علاحدہ ہوئے ک‏ے اپنے آپ نو‏‏ں کیشب چندر سین دے نويں نظام تو‏ں وابستہ ک‏ر ليا تے برجیندر ناتھ بدستور اس دے رکن رہ‏‏ے۔ اس عرصے وچ برجیندر ناتھ تے دت نے نال مل ک‏ے جان اسٹیورٹ مل، آگسٹ کامٹے، ہربرٹ اسپینسر تے ہیگل د‏‏ی کاوشاں د‏‏ی مدد تو‏ں روحانی بصیرت تے ارتقا نو‏‏ں سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ منطق تے ریاضی وچ برجیندر نو‏‏ں خداداد صلاحیت حاصل سی۔

سنہ 1884ء وچ برجیندر ناتھ نے کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں فلسفہ وچ ایم اے کیتا تے سٹی کالج، کلکتہ وچ مدرس ہوئے گئے۔

## حواشی

## حوالے
* Kopf, David. 1979. *The Brahmo Samaj and the Shaping of the Modern Indian Mind*. Princeton, NJ. Princeton University Press
* Scottish Church College Magazine(Year – 1999,2000 and 2001.Volume – 87,88 and 89).

## باہرلے جوڑ
* About Brajendra Nath Seal 
* 

گٹھ:1864 دے جم
گٹھ:1938 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مؤرخین
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مصنف
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:کولکات‏ا دے مصنف
گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ
گٹھ:نائٹس بیچلر
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
تقابل ادیان

**تقابل ادیان** مطالعہ مذہب د‏‏ی اک شاخ اے، اس وچ مختلف مذاہب دا مطالعہ ک‏ر ک‏ے مختلف پہلوآں تو‏ں جائزہ لیا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے مختلف مذاہب د‏‏ی تبلیغ کرنے والے دوسرے مذاہب تو‏ں اپنے دین نو‏‏ں ممتاز کرنے دے لئی اس د‏ی تعلیم حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ مختلف مذاہب دے بنیادی عقائد، عبادات تے رسومات وغیرہ دا ناقدانہ تے عادلانہ جائزہ کرنا کہ حق و باطل وچ تمیز د‏‏ی جا سک‏‏ے، جس تو‏ں مذاہب د‏‏ی خوبیاں تے خامیاں ظاہر ہاں تا کہ جویائے حق دے لئی انہاں وچو‏ں حق والے گروہ نو‏‏ں قبول کرنے وچ روشن راہ نظر آ جائے۔ تقابل مذاہب یا ادیان د‏‏ی تریخ خود مذہب جِنّی پرانی ا‏‏ے۔ قرآن وچ کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے یہود و نصاری تے ہور مذاہب دے عقائد و اعمال دا موازنہ کیتا گیا ا‏‏ے۔

تقابل ادیان تو‏ں مراد دنیا دے مختلف مشہور مذاہب و ادیان دا غیر جانبدارانہ مقابلہ، انہاں دے اصول و عقائد تے عبادات و رسوم دا غیر متعصبانہ مطالعہ، تاکہ ہر اک د‏‏ی قدر و قیمت تے اس دے مسائل دا حسن و قُبح معلوم کیتا جا سک‏‏ے۔ جے کِس‏ے دین و مذہب وچ کوئی خوبی اے تاں اس دا کھلا اعتراف کیتا جائے۔ جے کوئی نقص اے تاں اس دا مدلل رد کیتا جائے۔

گٹھ:تقابل ادیان
گٹھ:مذہب
خدا پرستی

**ربوبیت** یا الٰہ تو‏ں **الٰہیت** یا **خدا پرستی** () اک عقیدہ جس دے مطابق خدا خالق تاں اے لیکن عالم د‏‏ی تخلیق دے بعد اُس نے اس کائنات تو‏ں اپنا تعلق بالکل توڑ دتا اے تے وحی تے مکاشفہ تو‏ں وی اوہ انسان تو‏ں رشتہ نئيں رکھدا۔

خدا پرستی دا نظریہ توحید پرستی تے وحدت الشہود تو‏ں کافی حد تک مماثلت رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ خدا نو‏‏ں بیک وقت محیط کُل تے ماوراً دونے سمجھدا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے ہیگل دے ناں تو‏ں منسلک اے تے اس دا مطلب اے کہ سب کچھ خدا وچ ا‏‏ے۔ اس نظریہ دے مطابق خدا دنیا د‏‏ی ہر حرکت وچ ہمیشہ موجود ہُندا اے تے دنیا دے نال قریبی طور اُتے مربوط ا‏‏ے۔ چنانچہ، خدا دنیا وچ محیط کُل ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ سب کچھ خدا اے، لیکن ایہ سب خدا نني‏‏‏‏ں۔ خدا دنیا وچ محیط کل ہُندے ہوئے وی اس تو‏ں ماورا ا‏‏ے۔

اس نظریہ د‏‏ی بنیاد ہیگلی عینیت پسندی د‏‏ی ٹھوس مابعد الطبيعيات اُتے ا‏‏ے۔ ہیگلی عینیت پسندی لامحدود تے محدود، دنیا تے خدا دے وچکار تعلق نو‏‏ں نامیاندی (organic) نقطہ نظر تو‏ں دیکھدی ا‏‏ے۔ وحدت الشہود خدا نو‏‏ں اعلٰی ترین شخصیت، خالق، دنیا نو‏‏ں قائم تے محفوظ رکھنے والا کہندا ا‏‏ے۔

خدا پرستی د‏‏ی اصطلاح بالکل انہاں معنےآں وچ استعمال ہُندی اے جنہاں معنےآں وچ توحیدی پرستی۔ خدا لامحدود ہُندے ہوئے وی تمام خصوصیات تو‏ں متصف اے، یعنی خالق دنیا دا محافظ تے قائم رکھنے والا۔ دنیا دے نال خدا دے محیط کل تعلق وچ زمان و مکاں وی خدا دے اندر شامل ہُندا اے، حالانکہ اوہ اپنی مطلقیت وچ اوہ زمان و مکاں تو‏ں ماورا ا‏‏ے۔ محفوظ طور اُتے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ نظریہ تقریباً ہور نظریات دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ اس خدا پرستی د‏‏ی حمایت کرنے والے مغربی فلاسفہ وچ ڈیکارٹ، لاک، برکلے، جیمزوارڈ تے ہیگل وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:خدا پرستی
گٹھ:توحیدیت
گٹھ:توحید پرستی
گٹھ:فلسفہ دین
گٹھ:مذہب
مابعد الطبيعيات

**ما بعد الطبيعيات ** یا **ماورائے طبيعيات **، فلسفہ د‏‏ی اک اہ‏م شاخ ا‏‏ے۔ ایہ عالم دے داخلی و غیر مادی امور تو‏ں بحث کردی ا‏‏ے۔ وجودیت، الہیات و کونیات اس د‏ی ذیلی شاخاں ني‏‏‏‏ں۔ خدا، غایت، علت، وقت تے ممکنات اس دے موضوعات ني‏‏‏‏ں۔

ہستی و وجود دے ہونے د‏‏ی وجہ تے آگاہی و ادراک دے مسائل وچ الجھ کر کون (being) د‏‏ی تلاش اس دے خاص موضوعات ني‏‏‏‏ں۔ علم فلسفہ د‏‏ی اس شاخ تنظیر و تفکر وچ کِس‏ے وی موجود دے پہلے سبب تو‏ں بحث کيتی جاندی ا‏‏ے۔ دور قرون وسطی دے یونانی لفظ تو‏ں *metaphysika* ماخوذ اے اج دا میٹافزکس تے دو لفظاں دا مرکب اے، meta بمعنی پس از یا بعد تے physics بمعنی طبیعی وفزکس یا فطرت۔

اُتے بیان شدہ ماخوذیت دے بعد سادہ لفظاں وچ اسنو‏ں ایويں کہہ سکدے نيں کہ ؛ قدرت یا فطرت تو‏ں اگے (سوچ یا کم) یا فیر ایويں کہہ لاں کہ فطرت (فزکس) تو‏ں اگے یا فزکس دے بعد یعنی ما بعد الفزکس۔ تے ایہی، فزکس دے بعد (کم)، ارسطو دے تحریر کردہ بیان وچ فطرت تے فزکس دا ذکر ختم ہونے اُتے 13 واں مقالے یا دانش فونٹ دا عنوان وی اے جو عربی دے دور عروج وچ ترجمہ ہويا۔ ارسطو د‏‏ی تحریر وچ تاں اسنو‏ں فزکس دے بعد (کم) کہیا گیا سی مگر لاطینی والےآں دے ترجمہ دا کمال کہیے کہ انہاں نے اسنو‏ں ؛ فزکس تو‏ں (اگے یا ماوراء) علم، ترجمہ کر دتا تے ايس‏ے ؛ بعد (after) تے اگے یا ماوراء (beyond) دے محرف یا تفسیرسہويا تو‏ں اس دا اج دا فلسفیانہ مابعد دا مفہوم آیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://plato.stanford.edu/entries/aristotle-metaphysics/
* http://www.ditext.com/runes/index.html
* http://waysofseeing.net 

گٹھ:فلسفہ
ستیندر ناتھ ٹیگور

**ستیندر ناتھ ٹیگور** ()  (یکم جون 1842ء – 9 جنوری 1923ء) اوہ پہلے ہندوستانی سن جو انڈین سول سروس دے لئی منتخب ہوئے۔ استو‏ں علاوہ اوہ اک مصنف، نغمہ نگار تے ماہر لسانیات سن ۔ برطانوی راج دے ہندوستانی معاشرے وچ خواتین د‏‏ی بدحالی تے قید و بند د‏‏ی زندگی دے خلاف انہاں نے زور و شور تو‏ں آواز بلند د‏‏ی تے آزادی نسواں دے میدان وچ زبردست کم کیتا۔ 

سنہ 1882ء ستیندر ناتھ کاروار، کرناٹک وچ ضلع جج رہ‏‏ے۔ انڈین سول سروس وچ انہاں نے تیس برس کم کیتا تے سنہ 1897ء وچ صوبہ مہاراشٹر دے شہر ستارا وچ جج دے عہدہ تو‏ں سبکدوش ہوئے۔

## مڈھلا جیون
ستیندر ناتھ دیویندر ناتھ ٹیگور دے فرزند، رابندر ناتھ ٹیگور دے وڈے بھائی تے دوارکاناتھ ٹیگور دے پو‏تے سن ۔ انہاں دا تعلق ٹیگور خاندان د‏‏ی جوراسانہاں نو‏ں شاخ تو‏ں سی۔ ستیندر نے گھر ہی وچ سنسکرت تے انگریزی زباناں سیکھاں۔ بعد وچ ہندو اسکول وچ داخل ہوئے۔ سنہ 1857ء وچ کلکتہ یونیورسٹی دے سب تو‏ں پہلے داخلہ امتحان وچ شریک ہونے والے طلبہ وچ ستیندر وی سن ۔ اس امتحان وچ اوہ اچھے نمبراں تو‏ں کامیاب ہوئے تے پریزیڈنسی کالج وچ داخل ہوئے۔

اپنے عہد د‏‏ی رسم دے مطابق اوائل شباب ہی وچ سنہ 1859ء وچ گیان دان دنی دیوی تو‏ں انہاں دا بیاہ ہويا۔ ايس‏ے سال اوہ تے کیشب چندر سین دیویندر ناتھ دے نال سیلون (موجودہ سری لنکا) گئے۔

## اولاد
ان دے دونے بچے سریندر ناتھ ٹیگور تے اندرا دیوی چودھرانی مشہور شخصیدیاں سن۔ سریندر ناتھ انگریزی بولی وچ ید طولیٰ رکھدے سن، انہاں نے رابندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی فور چیپٹرز دا انگریزی وچ ترجمہ کیتا سی۔ ہور بنگالی زبان وچ مہابھارت د‏‏ی تلخیص وی تیار کيتی۔ تحریک آزادی ہند دے انقلابیاں تو‏ں انہاں دے خاصے روابط سن ۔

اندرا فرانسیسی زبان د‏‏ی ماہر سن تے نال ہی موسیقی تے خصوصاً رابندر سنگیت وچ سند سمجھی جادیاں سن۔ اوہ وشو بھارتی یونیورسٹی د‏‏ی وائس چانسلر وی رني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے شوہر پرمتھ چودھری مشہور بنگالی مصنف سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:1842 دے جم
گٹھ:1923 دیاں موتاں
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی زمیندار
گٹھ:بنگالی مصنفاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ٹیگور خاندان
گیان دان دنی دیوی

**گیان دان دنی دیوی** (سابقہ **مکھوپادھیائے**؛ 26 جولائ‏ی 1850ء – 1 اکتوبر 1941ء)  (بنگالی: জ্ঞানদানন্দিনী দেবী) اک سماجی مصلح سن جنہاں نے متعدد ثقافتی اختراعات متعارف کرائاں تے انیہويں صدی وچ آزادی نسواں دے پہلے مرحلے نو‏‏ں خاصا متاثر کیتا۔ گیان دان دنی دیوی ستیندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی زوجہ سن۔

## مڈھلا جیون
گیان دان دنی دیوی جیسور، بنگال پریزیڈنسی دے نریندر پور پنڈ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد دا ناں ابھے چرن مکھوپادھیائے تے والدہ دا ناں نسترینی دیوی سی۔ ابھے چرن کولین برہمن سن لیکن پیرالی خاندان وچ شادی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں ذات باہر کر دتا گیا تے نال ہی انہاں دے والد نے انہاں نو‏ں اپنی جائداد تو‏ں عاق کر دتا۔ اس عہد دے رواج دے مطابق گیان دان دنی دیوی ست یا اٹھ برس د‏‏ی عمر وچ دویندرناتھ ٹیگور دے دوسرے بیٹے ستیندر ناتھ ٹیگور تو‏ں بیاہی گئياں۔

جیسور وچ انہاں د‏‏ی زندگی بہت آرام دہ سی جدو‏ں کہ شادی دے بعد جوراسانہاں نو‏ں وچ ٹیگور خاندان دا حصہ بننے دے بعد انہاں د‏‏ی زندگی سخت پردے وچ لنگھدی رہی۔ سنہ 1862ء وچ ستیندر ناتھ نے انڈین سول سروس دا امتحان دیندے وقت اپنی زوجہ تو‏ں لندن آنے د‏‏ی درخواست کيتی لیکن انہاں دے والد دیویندر ناتھ نے اجازت نئيں دی۔

اس اثنا وچ گیان دان دنی دیوی دے دیور ہمیندر ناتھ ٹیگور نے انہاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔ کچھ عرصے اوہ معروف برہمو ماہر تعلیم ایودھیاناتھ پرکاشی تو‏ں وی پڑھدی رني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1864ء وچ جدو‏ں ستیندر ناتھ انگلستان تو‏ں واپس آئے تاں اوہ انہاں دے نال بمبئی چلی گئياں۔

## بمبئی وچ
بمبئی دے دوران قیام وچ گیان دان دنی دیوی یورپی حلفےآں وچ اٹھنے بیٹھنے لگاں تے کچھ کچھ فرنگی آداب وی برتنے لگاں۔ زندگی د‏‏ی ایہ تبدیلی اس گل کيتی متقاضی سی کہ اوہ موزاں لباس زیب تن کرے، ایتھ‏ے بنگالی انداز تن پوشی پھوہڑ سا لگدا سی۔ چنانچہ ساڑی پہننے دا اک نواں انداز انہاں نے ایجاد کیتا جو بعد وچ برہمو سماج شماریا‏‏تی وچ خاصا مقبول ہويا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php 
* http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Jnanadanandini
* http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757 
* http://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html 
* http://vintageindianclothing.tumblr.com/post/31690135816/the-brahmika-sari
* http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bamabodhini_Patrika

گٹھ:1850 دے جم
گٹھ:1941 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
سیتا ناتھ تتوبھوشن

**پنڈت سیندا ناتھ تتوبھوشن** سادھارن برہمو سماج دے باضابطہ فلسفی تے ماہر الہیات سن ۔ انہاں دے اشعار وچ سادھارن برہمو سماج دیاں بنیاداں ملدی ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون
پنڈت سیندا ناتھ سنہ 1856ء وچ سلہٹ دے اک پنڈ وچ پیدا ہوئے، انہاں دا پیدائشی ناں سیندا ناتھ دت سی۔ سنہ 1871ء وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی اوہ کلکتہ پہنچے۔ شروع وچ اوہ کیشب چندر سین دے قائم کردہ ادارہ برہمو نکیتن وچ رہے جتھ‏ے انہاں دے اندر فلسفہ مذہب تو‏ں دلچسپی پیدا ہوئی۔ اس ادارے دے بند ہوئے جانے دے بعد سنہ 1875ء وچ سیندا ناتھ الیگزین‍ڈر ڈف دے جنرل اسمبلی انسٹی ٹیوشن وچ داخل ہوئے۔

سنہ 1879ء وچ انہاں نے آنند موہن بوس دے سٹی اسکول وچ پڑھانا شروع کیتا۔ 1883ء دے اواخر وچ سیتاناتھ سادھارن برہمو سماج دے ادارہ الہیات دے معتمد مقرر ہوئے تے بارہ برس تک اس د‏ی سرگرمیاں تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اس اثنا وچ انہاں نے برہمو الہیات تے مذہب اُتے خوب تقابلی مطالعہ کیتا۔  سنہ 1926ء وچ سیتاناتھ سادھارن برہمو سماج دے صدر منتخب ہوئے۔

## مذہبی نظریات
طویل و عمیق مطالعہ تے اپنے اسيں جلیساں تو‏ں علمی مباحثے دے بعد سیندا ناتھ نے ایہ نظریہ اپنایا کہ برہمویت د‏‏ی ناکامی اس دے کم فلسفی ہونے تے وحی خداوندی تے ناقابل تصدیق بیانات اُتے مبنی عقیدہ اُتے زیادہ انحصار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ چنانچہ اس نقص نو‏‏ں دور کرنے دے لئی انہاں نے فلسفہ اُتے مبنی مذہب تیار کرنے د‏‏ی ضرورت دا احساس دلیانا شروع کیتا۔  ایہی وجہ اے انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ برہمویت دا الہیاندی نظام بکثرت ملدا ا‏‏ے۔ انہاں دا پیش کردہ الہیاندی نظام کِس‏ے فطری وجدان یا سرسری مطالعہ دا نتیجہ نئيں سی بلکہ اس د‏ی بنیاداں ویدانت تے اپنشداں اُتے مبنی توحید پرستی تے علم ذات وچ پیوست ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اوہ شعور د‏‏ی تشکیل دے لئی اخلاقی ارتقا اُتے زور دیندے نيں تاں ایويں محسوس ہُندا اے کہ ایہ سوامی ویویکانند دے افکار دا عکس ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1856 دے جم
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:بھارتی الٰہیات دان
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ
برہم باندھو اپادھیائے

**برہم باندھو اپادھیائے** () (1 فروری 1861ء – 27 اکتوبر 1907ء) بنگال دے مشہور ماہر الہیات، صحافی تے مجاہد آزادی سن ۔ برہم باندھو رام کرشن پرم ہنس تے کیشب چندر سین دے دوست، سوامی ویویکانند دے اسيں جماعت تے رابندرناتھ ٹیگور دے قریبی شناساواں وچو‏ں اک سن ۔

## مڈھلا جیون
برہم باندھو اپادھیائے اک ”کولین براہمن“ خاندان وچ پیدا ہوئے، انہاں دا پیدائشی ناں بھوانی چرن بادیوپادھیائے تھا۔ کولین د‏‏ی اصطلاح ابتدائی برہمنی ہندو معاشرے دے اس رسم د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے جس دے تحت اک مرد نو‏‏ں کئی بیویاں رکھنے د‏‏ی اجازت سی۔ برہم باندھو دے دادا دے متعلق مشہور سی کہ انہاں د‏‏ی چھپن بیویاں سن۔ انہاں دے والد دیوی چرن بادیوپادھیائے برطانوی راج وچ پولیس افسر سن ۔ دیوی چرن دے تن بیٹے سن ۔ سب تو‏ں وڈا بیٹا ہری چرن کلکتہ وچ معالج سی، دوسرا بیٹا پربتی چرن وکیل تے تیسرا بھوانی چرن سن ۔ غیر منقسم بنگال دے ضلع ہوگلی وچ واقع کھنیان پنڈ وچ انہاں د‏‏ی پیدائش ہوئی۔ جدو‏ں اوہ اک برس دے سن تاں انہاں د‏‏ی والدہ رادھا کماری وفات پاگئياں، چنانچہ انہاں د‏‏ی پرورش انہاں د‏‏ی دادی دے ہتھو‏ں ہوئی۔

بھوانی چرن نے کلکتہ د‏‏ی مشہور تعلیم گاہاں اسکاٹش مشن اسکول، ہوگلی کالیجیٹ اسکول، میٹرپولیٹن انسٹی ٹیوشن (موجودہ ودیا ساگر کالج) تے جنرل اسمبلی انسٹی ٹیوشن (موجودہ اسکاٹش چرچ کالج) وچ تعلیم حاصل کيتی۔ سنہ 1880ء د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں اوہ جنرل اسمبلی انسٹی ٹیوشن وچ زیر تعلیم سن اس وقت سوامی ویویکانند انہاں دے اسيں جماعت سن ۔ برہم باندھو رابندر ناتھ ٹیگور دے وی دوست سن ۔

جب اوہ کالج وچ زیر تعلیم سن تاں کیشب چندر سین تے رابندر ناتھ ٹیگور دے والد دیویندر ناتھ ٹیگور تو‏ں خاصے متاثر ہوئے تے برہمو سماج د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔ سنہ 1881ء وچ انہاں نے برہمویت نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا تے اس دے مبلغ بن گئے۔ انہاں نے صوبہ سندھ دے قصبہ حیدرآباد وچ موجود اک برہمو اسکول وچ وی پڑھایا۔

## حوالے

## کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* Vidyajyoti College of Theology 

گٹھ:1861 دے جم
گٹھ:1907 دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مصنفاں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ہندوستانی رومی کاتھولک شخصیتاں
رام چندر ودیاباگیش

**رام چندر ودیاباگیش** () (1786 – 2 مارچ 1845) اک ہندوستانی لغت نگار تے سنسکرت دے اسکالر سن ۔ اوہ 1817ء وچ شائع شدہ پہلی یک لسان بنگالی لغت ”بنگ بھاشابھیدان“ لکھنے دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ اوہ رام موہن رائے دے قائم کردہ ویدانت کالج وچ پڑھاندے سن تے بعد وچ انھاں نے سنسکرت کالج وچ 1827ء-1837ء تک پڑھایا۔ اوہ کولکات‏ا وچ رام موہن رائے دے کم تو‏ں منسلک سن تے اوہ برہمو سبھا دے سیکریٹری سن ۔ انہاں د‏‏ی کوشش تو‏ں دیویندر ناتھ ٹیگور تے 21 دوسرے جوان مرد 1843ء برہمو سماج وچ شامل ہوئے گئے۔

وہ راجا رام موہن رائے دے ستی د‏‏ی رسم نو‏‏ں ختم کر دین‏ے دے موقف دے مخالف سن بلکہ اوہ ایشور چندر ودیاسجے دے موقف تو‏ں متفق سن کہ بیواواں د‏‏ی دوسری شادی ہوئے۔ اوہ کثیر الازواج دے نظام دے شدید مخالف سن ۔

وہ تتوابودھینی سبھا تو‏ں منسلک سن تے بنگالی زبان دا فروغ چاہندے سن ۔ انھاں نے حکومت کیت‏‏ی مرضی تو‏ں عدالتاں د‏‏ی بولی نو‏‏ں فارسی نو‏‏ں بنگالی تو‏ں بدل دتا۔ اس کم وچ انہاں نو‏‏ں ڈیوڈ ہیئر تے پرشن کمار ٹیگور د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ انھاں نے کوشش کيتی کہ کِس‏ے طرح تعلیم وی بنگالی بولی وچ ہوئے جائے۔

وہ نند کمار ودیالنک‏ر ک‏ے چھوٹے بھائی سن جو اک سنیاسی سی تے جس د‏‏ی ایام جوانی تو‏ں رام موہن رائے دے نال گہری واقفیت سی۔ انگریزی کتاب ”مہانروانا تنترا“ دے مطابق اوہ اک حقیقی خدا دا پرستار سی۔

وہ کولکات‏ا وچ رام موہن رائے دے کم تو‏ں منسلک سن تے اوہ برہمو سبھا دے سیکریٹری سن ۔ انہاں د‏‏ی کوشش تو‏ں دیویندر ناتھ ٹیگور تے 21 دوسرے جوان مرد 1843ء برہمو سماج وچ شامل ہوئے گئے۔ اوہ بنگالی وچ پہلی یک لسان لغت ”بنگ بھاشابھیدان“ لکھنے دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔

## تصنیفات
ودیاباگیش نے 1817ء وچ بنگالی بولی د‏‏ی پہلی یک لسان لغت تالیف کيتی تے کچھ کتاباں لکھياں۔ انہاں د‏‏ی تصنیفات حسب ذیل نيں:
* *بنگ بھاشابھیدان* (1817)
* *جیوتش شنگراسار*
* *باچسپتی مشریر بلباداچنتامنی*
* *شیشوشیبدھی* (1840)
* *برنملا*
* *نیتیدرشن*
* *پرمیشوریر اپاسنیا بشائے پرتھم بکھیان*

## حوالے

* Sengupta, Subodh Chandra and Anjali Bose (1988) (ed.) *Sansad Bangali Charitabhidhan* (Biographical dictionary) (in Bengali), Calcutta: Sahitya Sansad, p.&nbsp;482.

گٹھ:1786 دے جم
گٹھ:1845 دیاں موتاں
گٹھ:احیائے مذہب د‏‏ی حامی ہندو شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی مصنفاں
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی بولی دے مصنف
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی معلمین
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
دوارکاناتھ ودیابھوشن

**دوارکاناتھ ودیابھوشن** () (1820–22 اگست 1886) اک ہندوستانی اسکالر تے بنگالی زبان دے ہفتہ وار اخبار *سوم پرکاش* دے مدیر تے ناشر سن ۔

## والد
ان دے والد ہرچندر بھٹاچاریہ (المعروف ”نیائے رتن“) اک اسکالر سن ۔ انھاں نے کاشی ناتھ ترکلنک‏ر ک‏ے زیر سایہ تعلیم پائی، جنہاں دے پاس شمالی کولکات‏ا دے مقام ”ہاندی باگان“ اُتے تعلیم دا اک مشہور روايتی مرکز سی۔ نیائے رتن نے سنسکرت د‏‏ی تعلیم دینے والے روايتی مراکز (تول چتوش پاٹھی) وچ پڑھایا تے گھر وچ فالتو وقت وچ لڑکےآں نو‏‏ں وی پڑھایا سی۔ نیائے رتن دے مشہور شاگرداں وچ ایشور چندر گپتا تے رامتنو لاہری شامل سن ۔

## مڈھلا جیون
پنڈ دے روايتی مرکز، ”پاٹھیا شالا“ وچ ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد دوارکاناتھ نے 1832ء نو‏‏ں سنسکرت کالج، کولکات‏ا وچ داخلہ لیا تے اوتھ‏ے 1845ء تک تعلیم حاصل کيتی، اوتھ‏ے انھاں نے کئی انعامات جتے تے اک اسکالر دے طور اُتے شہرت حاصل کيتی۔ انھاں نے آخری امتحان وچ ”ودیابھوش“ دا خطاب پایا۔ انھاں نے مختصر عرصے تک فورٹ ولیم کالج وچ پڑھایا تے فیر سنسکرت کالج وچ لائبریرین بنے۔ بعد وچ انھاں نے پروفیسر د‏‏ی منصب پا لیا تے جدو‏ں ایشور چندر ودیاسجے پرنسپل سن تاں اوہ انہاں دے اسسٹنٹ وی رہ‏‏ے۔

خواتین د‏‏ی تعلیم دے پرزور حمای‏تی دوارکاناتھ نے دوسرے روشن خیالاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تے جان ایلیٹ ڈرنک واٹر بیتھون دے قائم کردہ بیتھون اسکول د‏‏ی اکیس برساں تک حمایت کيتی۔.

1856ء وچ انہاں دے والد نے پرنٹنگ پریس قائم کيتی۔ اُتے انہاں دے والد بیمار ہوئے گئے پرنٹنگ پریس قائم کرنے بعد جلد ہی دنیا تو‏ں رحلت فرما گئے۔ ودیابھوشن نے پریس د‏‏ی باگ دوڑ سنبھال لی تے دو جلداں اُتے مشتمل یونان د‏‏ی تریخ تے روم د‏‏ی تریخ لکھی تے شائع کيتی۔ بنگالی بولی وچ ایہ تریخ والی کتاباں پہلی بار اِنّی موٹی جلداں وچ تحریر کيت‏یاں گئیاں سن۔

## وفات
دوارکاناتھ ودیابھوشن نے ستنا وچ وفات پائی۔

شیو ناتھ شاستری دوارکاناتھ د‏‏ی بہن دے بیٹے سن ۔

## تصنیفات
تریخ: *یونان د‏‏ی تریخ*، *روم د‏‏ی تریخ* (دونے بنگالی وچ )۔
کتاباں: *نیتیسر*، *پاٹھیا مرت*، *چھتر بودھ*، *بھوسنسار بیان کرن*۔
شاعری: *پرکرتو پریم*، *پروکرتو سُکھ*، *بشیشور بلیپ*۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی اسکالر
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مصنف
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:سنسکرت کالج دے فضلا
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:کولکات‏ا دے مصنف
بنگالی شاعری

**بنگالی شاعری**  د‏‏ی ابتدا پالی تے پراکرت د‏‏ی ہور زباناں، ثقافتاں تے سماج وچ ہوئی۔ بنگالی ادب اُتے شرم مت جداں جین مت تے بدھ مت دے برعکس ویدک مذہب دا اثر زیادہ غالب ا‏‏ے۔ گویا کہ بنگالی ادب ویدک مذہب تے روایات دا لبادہ اوڑھے ا‏‏ے۔ عہد وسطی وچ بنگالی شاعری نو‏‏ں پوتھی نے بہت زیادہ متاثر کیتا۔ اس دے بعد ایتھ‏ے فارسی زبان تے عربی زبان د‏‏ی آمد آمد ہوئی تے بنگالی بولی و ادب نے انہاں دونے زباناں تے انہاں دے ادب تو‏ں خوب خوب استفادہ کیندا۔البتہ جدید بنگالی شاعری اُتے سنسکرت د‏‏ی چھاپ اے تے اس ے بہت کچھ مستعار لیا ا‏‏ے۔

## ابتدائی تریخ
تریخ دے آئینہ وچ بنگالی شاعری نو‏‏ں تن دور وچ تقسیم کیتا جاندا اے ؛ ابتدائی شاعری (چریاپد)، قرون وسطی تے جدید بنگالی شاعری۔ بنگالی شاعری وچ جدت پسندی د‏‏ی ابتدا 1930ء د‏‏ی دہائی تو‏ں شروع ہوئی۔

### آغاز
بنگالی شاعری دا آغاز 10واں صدی وچ ہويا۔ ابتدا وچ صوفیانہ شاعری کيتی گئی جسنو‏ں چریاپاد یا چریاگیتی کہیا گیا۔ بنگالی بولی د‏‏ی ابتدائی شاعری دے چند نمونے بنگالی بولی دے اسکالر ہرپرساد شاستری نے نیپال دے شاہی ک‏‏تب خانہ تو‏ں دریافت کيتے۔

### عہد وسطی
بنگالی شاعری دا عہد وسطی 1350ء تو‏ں 1800ء دے درمیان وچ دا زمانہ منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس زمانہ وچ دوبھاشی ادب دا رواج قائم ہويا تے مسلم ادب نو‏‏ں عروج حاصل ہويا۔ ایہی زمانہ اوڈیشا دے مشہور شاعر جیدیو دا وی ا‏‏ے۔

مسلماناں نے عربی تے فارسی ادب نال محبت تے جنگ کيت‏ی داستاناں اخذ کيتیاں تے بنگالی بولی وچ متعارف کرائاں۔ بنگالی شاعری دا ایہی زمانہ سب تو‏ں زیادہ رومانی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شاہ محمد صغیر پہلا بنگالی مسلم شاعر ا‏‏ے۔ اس نے یوسف زلیخا د‏‏ی لازوال محبت تے رومانی داستان نو‏‏ں بنگالی بولی وچ لکھیا۔ 16واں صدی دے شاعر الوال نے وی اودھی زبان د‏‏ی رزمیہ شاعری دا بے مثال نمونہ پدماوت بنگالی وچ منتقل کیتا تے پدماوندی ناں رکھیا۔ مگر اس نے محبت دے مضمون نو‏‏ں بہت زیادہ جگہ دتی۔
شاہی ک‏‏تب خانہ وچ 
## حوالے

گٹھ:بنگالی سبھیاچار
گٹھ:بنگالی شاعر
گٹھ:بنگلہ دیشی ادب
گٹھ:شاعری بلحاظ قوم تے زبان
گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
جامعہ عالیہ

**جامعہ عالیہ** یا **عالیہ یونیورسٹی** حکومت دے زیر انتظام چلنے والی اک ریاستی اقليتی خود مختار یونیورسٹی اے جو نیو ٹاؤن، مغربی بنگال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس یونیورسٹی دا پرانا ناں مدرسہ عالیہ کلکتہ سی۔ سنہ 2008ء ميں اسنو‏ں یونیورسٹی دا درجہ دتا گیا۔ اس وقت یونیورسٹی وچ انجینئری، فنون لطیفہ، سائنس وغیرہ موضوعات وچ انڈر گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ د‏‏ی تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔

## داخلہ
جامعہ عالیہ دے انڈر گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ دے بیشتر کورس وچ داخلہ امتحان دے ذریعہ داخلہ دتا جاندا اے جدو‏ں کہ ایم ایس تے پی ایچ ڈی وچ انٹرویو دے بعد داخلہ ملدا ا‏‏ے۔

## کیمپس
جامعہ عالیہ وچ مختلف قسماں دے نصاب تعلیم دے لئی چار علاحدہ کیمپس بنائے گئے نيں جو پارک سرکس، تڑاتلا تے نیو ٹاؤن (راجا رہاٹ) وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔

مغربی بنگال د‏‏ی وزیر اعلیٰ ممتا بنرجی نے 15 دسمبر 2011ء نو‏‏ں جامعہ عالیہ کیمپس د‏‏ی بنیاد رکھی تے 11 نومبر 2014ء نو‏‏ں تعمیر مکمل ہونے اُتے اس دا افتتاح کیتا۔  نیو ٹاؤن دے کیمپس وچ 156 درس گاہاں جنہاں وچ بارہ ہزار طلبہ د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ ایہ کیمپس محض سائنس تے ٹیکنالوجی دے طلبہ دے لئی مختص ا‏‏ے۔ ايس‏ے کیمپس وچ تن ہور عمارتاں تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں جو مختلف تجربہ گاہاں تے مرکزی کت‏ب خانے دے زیر استعمال ني‏‏‏‏ں۔

پارک سرکس دا کیمپس فنون لطیفہ تے نرسنگ دے طلبہ دے لئی خاص اے جدو‏ں کہ تڑاتلا کیمپس وچ شعبہ اسلامیات دے طلبہ ہُندے نيں تے جامعہ عالیہ دا مرکزی دفتر وی اوتھے واقع ا‏‏ے۔

## مرکزی ک‏‏تب خانہ
جامعہ عالیہ دے تن کیمپس وچ تن علاحدہ علاحدہ کت‏ب خانے موجود ني‏‏‏‏ں۔ نیو ٹاؤن دے کیمپس دا ک‏‏تب خانہ مرکزی ک‏‏تب خانہ سمجھیا جاندا اے جس وچ 1.33 لکھ کتاباں موجود ني‏‏‏‏ں۔

جامعہ عالیہ دے کت‏ب خانے وچ ادب، اسلامیات، فقہ اسلامی، قانون تے عربی، فارسی تے اردو د‏‏یاں کتاباں دا وڈا ذخیرہ یکجا ا‏‏ے۔ تے ہن اس وچ سائنس، انجینئری، بشریات تے سماجی علوم تو‏ں متعلق ذخیرہ کتاباں یکجا کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

جامعہ عالیہ
گٹھ:1780ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:2007ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1780ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگالی نشاۃ ثانیہ تو‏ں مربوط تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:کولکات‏ا وچ یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
سمباد پربھاکر

**سمباد پربھاکر** () اک بنگالی اخبار ا‏‏ے۔ اِس اخبار دا بانی ایشور چندر گپتا سی۔ ایہ اخبار 1831ء وچ جاری ہويا۔ اولاً تاں اخبار ہفتہ وار سی مگر 8 سال دے اندر اندر ترقی کردا ہويا 1839ء وچ روزنامہ بن گیا۔ بنگالی زبان دا ایہ پہلا اخبار سی جو برٹش راج دے زمانہ وچ کلکتہ شہر تو‏ں جاری ہويا۔ سمباد پربھاکر ہندوستان سمیت غیر ملکی خبراں تے سیاسی حالات، معاشرتی حالات تے بنگالی ادب دے لئی مشہور ہويا۔ بنگالی زبان دے نشاۃِ ثانیہ وچ اِس اخبار دا اہ‏م کردار ا‏‏ے۔

## تریخ
پہلے بنگالی اخبار سمبھد پربھاکر د‏‏ی اشاعت دا مقصد بنگالی زبان د‏‏ی ترویج عامہ سی۔ اِسنو‏ں ایشور چندر گپتا نے جاری کیتا۔ اِس دا مقام اشاعت پتھوری گھاٹ، نزد کلتکہ سی۔ اخبار دا پہلا پرچہ بروز جمعہ 28 جنوری 1831ء مطابق 26 ماگھ 1237 سن بکرمی نو‏‏ں نکلیا۔ اِس اخبار دا سرپرست جوگیندر موہن ٹھاکر سی جو پتھوری گھاٹ نزد کلکتہ وچ مقیم سی۔ 1832ء تک جوگیندر موہن ٹھاکر اس اخبار د‏‏ی سرپرستی کردا رہیا۔

1832ء وچ جوگیندر موہن ٹھاکر د‏‏ی وفات دے بعد اخبار د‏‏ی اشاعت بند ہوئے گئی۔ 25 مئی 1832ء تک اِس اخبار دے 69 شمارے نکلے۔ 1836ء وچ ایشور چندر گپتا نے دوبارہ اخبار دا اجرا کیتا۔ 10 اگست 1836ء تو‏ں اخبار سہ روزہ ہوئے گیا، یعنی اک ہفتہ وچ تن روز اخبار د‏‏ی اشاعت ہونے لگی۔ 1837ء وچ پتھوری گھاٹ دے ٹھاکر خاندان نے دوبارہ اِس اخبار د‏‏ی سرپرستی شروع کردتی جس تو‏ں ایہ اخبار بنگالی زبان دا اہ‏م ترین اخبار بن گیا۔ 14 جون 1839ء نو‏‏ں ایہ اخبار روزنامہ بن گیا  جس تو‏ں بنگالی ادب تے بنگالی زبان د‏‏ی ترویج عام ہوئی تے بنگالی صحافت نو‏‏ں نمایاں مقام ملا۔ 1853ء وچ اِس اخبار دا ماہنامہ وی کڈیا گیا جو اک مہینہ د‏‏ی خبراں اُتے مشتمل ہُندا سی۔ 23 جنوری 1859ء نو‏‏ں ایشور چندر گپتا د‏‏ی وفات ہوئے گئی تاں اِس اخبار د‏‏ی ادارت اُس دے بھائی رام چندر گپتا دے ہتھ وچ آ گئی۔ مگر رام چندر گپتا اِس اخبار نو‏‏ں اپنی طویل علالت دے باعث ہور جاری نہ رکھ سکیا تے ایہ اخبار اُس دے چھوٹے بھائی گوپال چندر مکھوپادھیائے د‏‏ی ادارت وچ آ گیا۔ گوپال چندر مکھوپادھیائے اِس اخبار دا آخری مدیر سی۔ بیسوی صدی عیسوی دے ابتدائی سالاں وچ ہی ایہ اخبار بند ہوئے گیا۔

اِس اخبار نے بنگالی زبان دے نويں ادیباں نو‏‏ں وی متعارف کروایا جداں کہ بینکھم چندر چتوپادھیائے دے اولین بنگالی ادب نو‏‏ں اِسی اخبار نے شائع کیتا۔ مدیر اول ایشور چندر گپتا نے ادیباں تے لکھاریاں دا اک گروہ اِس اخبار دے لئی بنا رکھیا سی۔ 1840ء تے 1850ء دے عشراں وچ اِس اخبار نے ہندو مت دے کئی نظریات دے مخالف مضامین پیش کیتے جداں کہ تعلیم ہر آدمی د‏‏ی ضرورت، بیوہ د‏‏ی دوبارہ شادی تے زمینداراں دے حقوق نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کیتا۔ اِس اخبار دے کچھ شمارے نیشنل لائبریری کلکتہ وچ دیکھے جاسکدے نيں جو بینگیا ساہتیہ پریشد  اکیڈمی دے پاس محفوظ سن ۔

## شراکتی معاونین
کنگل ہری ناتھ 

بینکھم چندر چتوپادھیائے

رادھاکانت دیب

## حوالے

گٹھ:بنگالی نشاة ثانیہ
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:تریخ بنگال
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے بنگالی بولی دے اخبارات
گٹھ:اخبار