open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کنز الدقائق

**کنز الدقائق** از امام عمر بن احمد نسفیؒ، دینی مدارس د‏‏ی مقبول ترین کتاب تے درس نظامی دے نصاب د‏‏ی حصہ کتاب ا‏‏ے۔

## منفرد متن
فقہ اسلامی دے ذخیرے دا سب تو‏ں منفرد متن "کنز الدقائق"کہلاندا ا‏‏ے۔ فقہ حنفی د‏‏ی اہ‏م تے معتبر کتا ب اے بہت زیادہ اختصار تو‏ں لکھی گئی مصنف نے اختلاف مذاہب نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی مختلف حروف نو‏‏ں رمز بنایااہل علم نے اس کتاب تو‏ں بہت استفادہ کیندا ستويں صدی ہجری دے اواخر وچ تصنیف فرمایا سی۔
## شروحات
اس د‏ی بہت ساریاں شروحات لکھی گئياں ابن نجیم د‏‏ی البحر الرائق تےزیلعی د‏‏ی تبیین الحقائق اس د‏ی بہت اعلیٰ درجے د‏‏ی شرح ني‏‏‏‏ں۔
## مصنف
کنز الدقائق دے مصنف دا پورا ناں مفسر قرآن علامہ امام ابو البرکات حافظ الدین عبد اللہ بن احمدنسفی ،متوفی 710ھ اے  علامہ نسفی نے اک تفسیر وی "مدارک التنزیل "کے ناں تو‏ں لکھی تھی،جو اج وی علمی حلفےآں وچ لائق مطالعہ وقابل استفادہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
## اختصار د‏‏ی مثال
اک تفصیلی مسئلہ نو‏‏ں نہایت مختصر لفظاں وچ بیان کرنا آپ دا خاص وصف سی۔
کنزالدقائق دے ناں تو‏ں علامہ نسفی نے۔ جو متن تیار کیتا اے اوہ تمام متون تو‏ں زیادہ مختصرتے جامع کہ اپنی مثال آپ ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏اںو‏اں اُتے تاں ایہ اختصار اک پہیلی د‏‏ی صورت اختیار کرجاتاہے جو اپنے اندر نہ صرف علم دا ذخیرہ رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ اک طویل بحث نو‏‏ں سمیٹ کر مختصر ترین عبارت وچ بیان کردے ني‏‏‏‏ں۔ ذیل وچ اسيں اک مثال ذکر کردے نيں جس تو‏ں آپ علامہ نسفی د‏‏ی زبردست قوت فکر،شاندار اندازتحریر اوربہترین طرز تفہیم دا بخوبی اندازہ لگیا سکن گے۔
اک جگہ زیر بحث مسئلہ ایہ اے کہ اک شخص جس اُتے غسل واجب سی اوہ کنويں وچ گرگیا۔ دوچار غوطے کھانے دے بعد اس کوباہر کڈیا گیا۔ اس دا پورا جسم بھیگ چکاسی۔۔ ہن سوال ایہ اے کہ کنويں دا تے اس آدمی دا کیہ حکم اے ؟امام ابوحنیفہ فرماندے نيں کہ اوہ شخص بدستور حالت جنابت وچ اے محض کنويں وچ ڈگ ک‏ے بھیگ جانے تو‏ں اس دا غسل نئيں ہويا۔ تے اس دے گرجانے د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی وی ناپاک ہوئے گیا۔ امام ابویوسف فرماندے نيں کہ اس آدمی دا غسل تاں نئيں ہويا لیکن پانی پاک ہی سمجھیا جائے گا۔ تے امام محمد فرماندے نيں کہ اس شخص دا غسل ہوئے گیا تے پانی وی بدستور پاک رہے گا۔ جے آپ اس مسئلہ نو‏‏ں لکھياں گے تاں دوچار صفحات بھر ہی جان گے۔ مگر امام نسفی نے اس ساری بحث نو‏‏ں اک جملہ وچ ایويں لکھیا اے کہ"ومسئلۃ البئر جحط"(کہ کنويں دا مسئلہ ج،ح،ط اے )
چونکہ فقہائے احناف وچ پہلا درجہ امام اعظم ابوحنیفہ دا اے اس لئی سب تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی رائے بیان کيتی اے تے "ج"سے مراد نجس اے ،یعنی دونے نجس نيں،کہ پانی وی نجس ہوئے گیا تے اوہ آدمی وی بدستور نجس ہی رہیا،امام صاحب دے بعد دوسرا درجہ امام ابویوسف دا اس لئی اگے انہاں دا مسلک بیان کیتا اے تے "ح"سے مراد اے "علیٰ حالہ" یعنی دونے اپنی اپنی حالت اُتے نيں کہ کنواں جداں پہلے سی اوداں ہی پاک رہے گا تے اوہ آدمی جداں پہلے ناپاک سی ہن وی ناپاک سمجھیا جائےگا۔ تیسرا موقف امام محمد دا بیان کیتا اے جنہاں دا درجہ انہاں دونے حضرات دے بعد آتاا‏‏ے۔ تے "ط"سے مراد "طاہر" اے ،یعنی کنواں وی پاک اے تے اوہ آدمی وی پاک ہوجائےگا۔
## حوالے

گٹھ:کتب فقہ حنفی
گٹھ:کتاباں
کیکی ادھیکاری

**کیکی ادھیکاری** (نیپالی: केकी अधिकारी) اک نیپالی ماڈل تے اداکارہ ا‏‏ے۔ کیکی نیپال د‏‏ی فلمی صنعت د‏‏ی سب تو‏ں مقبول تے خوبصورت ترین ادکارہ ا‏‏ے۔ موسیقی د‏‏ی وڈیو تو‏ں شروعات کرنےطوالی ایہ حسینہ ہن کولی وڈ وچ وی اک باصلاحیت اداکارہ دے طور اُتے جانی منی جاندی ا‏‏ے۔
وہ نیپال د‏‏ی کئی موسیقی د‏‏ی ویڈیواں، ٹیلی ویژن دے اشتہارات، اخباری تے میگزین د‏‏ی اشتہاری مہماں تے اک درجنہاں تو‏ں ودھ نیپالی فلماں وچ کم کرچک‏ی ا‏‏ے۔

پردہ سیماں اُتے جلوہ گر ہونے تو‏ں پہلے اس نے اپنی فنی زندگی دا آغاز موسیقی د‏‏ی فلماں وچ کم کر دے کیہ سی۔ اس نے اپنی اداکاری د‏‏ی شروعات “سوور “ماں راج بلووا کائرلا دے مقابل کردار ادا ک‏ر ک‏ے کيتی۔ اس دے بعد اس نے “ آئی ایم سوری “ تے “ مسان “ وچ اپنی کارکردگی تو‏ں بہت زیادہ شہرت حاصل کيتی۔  میاکو بریما، مہاسس، بیتیکا پال  تے میرو بیسٹ فرینڈ  وی کیکی د‏‏ی بہترین فلماں نيں جو اس د‏ی شہرت و مقبولیت وچ اضافے دا سبب بنیاں۔ حال ہی وچ اس نے تھیٹر وچ اپنی پہلی کارگردگی محقق تے ادیب ستیا موہن جوشی دے لکھے تاریخی کھیل چارمدی وچ شامل ہوک‏ے دکھادی 
## بچپن
کیکی ادھیکاری 17 دسمبر 1990 نو‏‏ں جورپتی ، کھٹمنڈو ، نیپال وچ پیدا ہوئی۔ اوہ بدھری ادھیکاری تے لکشمی ادھیکاری د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ اس دا باپ اک فلم پروڈیوسر تے ماں گھریلو خاتون ا‏‏ے۔ کِس‏ے وی سیلیبرٹی د‏‏ی طرح کیکی ادھیکاری وی بچپن تو‏ں ہی فن، فلم تے گلیمر وچ دلچسپی رکھدی سی۔

## تعلیم
کیکی ادھیکاری نے ابتدائی تعلیم بال سرجنلایا اسکول کھٹمنڈو تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد پلس ٹُو(plus-two) وائٹ ہاؤس کالج تو‏ں کیتا۔ تے فیر پرائم کالج تو‏ں بیشک انہاں انفارمیشن مینجمنٹ (Bachelor in Information Management (BIM)) مکمل کیتا۔  کیکی نے 2013 وچ تری بھون یونیورسٹی تو‏ں بزنس وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری لی سی۔2016 وچ کھٹمنڈو دے تعلیمی ادارے کے۔ ایف۔ اے (KFA) بزنس اسکول تو‏ں انتظام انسانی وسائل (Human Resources Management) دے مضمون وچ ایم۔ بی۔ اے(MBA) د‏‏ی ڈگری لئی۔ 
## فنی زندگی
کیکی ادھیکاری نے سب تو‏ں پہلے این۔ ٹی۔ وی (NTV) اُتے ہونے والے مقابلہ رقص “ گھنتنگ “ وچ حصہ لیا۔ اس مقابلے نے گلیمر د‏‏ی دنیا وچ اس دے داخلے د‏‏ی راہاں کھول دتیاں تے اس دے بعد اوہ میوزک وڈیوز وچ بطور ماڈل جلوہ گر ہونے لگی، ایتھے تو‏ں اوہ اشتہار ساز کمپنیاں د‏‏ی نظر وچ آئی تے فیر بتدریج فلمی صنعت دے دروازے اس اُتے وا ہوئے گئے۔

## ویب سائٹ
کیکی ادھیکاری نے دسمبر 2016 نو‏‏ں اپنی ستائیساں سالگرہ دے موقع اُتے اپنی ویب سائٹ جاری د‏‏ی جس دا ذکر اس نے اپنی سالگرہ د‏‏ی تقریبات دے لائیو ٹرانسمیشن دے دوران کیتا۔  اس د‏ی ویب سائٹ www.keki.onlin ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1989 دے جم
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:نیپالی خواتین ماڈل
گٹھ:نیپالی فلمی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
جامعہ فریدیہ، ساہیوال

**جامعہ فریدیہ [[ساہیوال]] ** عالم اسلام تے اہلسنت د‏‏ی عظیم دینی درسگاہ اے .

جامعہ فریدیہ ساہیوال ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مدرسہ / یونیورسٹی دا ناں صوفی بابا فرید الدین گنجشکر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ قبلہ منظور احمد شاہ صاحب اس دے بانی نيں

یونیورسٹی فریدہ پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ پرنسپل ابو نصر منظور احمد شاہ ني‏‏‏‏ں۔ وائس پرنسپل مظہر فرید شاہ ني‏‏‏‏ں۔

ایتھ‏ے 1900 تو‏ں زیادہ طلبا (مرد تے خواتین) ني‏‏‏‏ں۔ مرد تے خواتین دے حصے وکھ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ مطالعات وچ درس نظامی ، تجوید ، حفظ القرآن ، مفتی کورس ، کمپیوٹر کورس ، میٹرک ، ایف.اے ، بی اے تے ایم اے شامل ني‏‏‏‏ں۔

ایہ فریدیہ پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ حضرت بابا منظور احمد شاہ صاحب 25 اگست 2019 نو‏‏ں وفات پاگئے۔
## سنگ بنیاد
دینی مدارس وچ دا اک بہت وڈا دینی ادارہ اے جو نہ صرف ساہیوال بلکہ پاکستان دے وڈے مدارس وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دینی خدمات 54 سال اُتے محیط ني‏‏‏‏ں۔ اس دا سنگ بنیاد 8 مارچ 1968ء نو‏‏ں عظیم علمی و روحانی شخصیتاں میاں خواجہ علی محمد خان چشتی ، علامہ نور اللہ نعیمی، علامہ ابو النصر منظور شاہ بانی و مہتم جامعہ ہذا دے ہتھو‏ں رکھیا گیا۔
## بانی و مہتمم
جامعہ فریدیہ دے بانی و مہتمم ابوالنصر منظور احمد شاہ جدو‏ں کہ نائب مہتمم ڈاکٹر مفتی پیر محمد مظہرفرید شاہ ني‏‏‏‏ں۔
## شعبہ طلبہ
جامعہ فریدیہ وچ دو ہزار دے نیڑے طلبہ و طالبات زیر تعلیم نيں، جنہاں تو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی کوئی فیس نئيں لی جاندی، رہائش خوراک تعلیم سب کچھ مفت ا‏‏ے۔ جامعہ فریدیہ وچ مفتی کورس، درس نظامی، حفظ القرآن، تجوید و قرأت، فاضل عربی، دورۃ القرآن، دورۃ الحدیث، دورۃ المیراث دے نال نال میٹرک، ایف اے ،بی اے تے کمپیوٹر کورسز فری کروائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جامعہ فریدیہ تنظیم المدارس اہلسنت پاکستان تو‏ں ملحق اے 
## شعبہ طالبات
جامعہ فریدیہ وچ طالبات دے شعبہ قائم اے ۔جس وچ طالگل کيتی رہائش تے تعلیم و تربیت دے لئی 42 کمرے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ سید فاطمہ الزہریٰ ہال، سیدہ خدیجۃ الکبریٰ ہال تے سیدہ عائشہ صدیقہ ہال تعمیر نيں۔اس شعبہ وچ 1000 تو‏ں ودھ اقامتی طالبات زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔
## لائبریری
جامعہ د‏‏ی اک وسیع ہال وچ لائبریری قائم اے، جتھ‏ے تدریسی تے غیر تدریسی کتاباں نہایت اچھے سلیقہ تو‏ں سجائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ک‏‏تب خانہ وچ 8000 د‏‏ی تعداد وچ کتاباں موجود نيں جو جامعہ د‏‏ی عظمت دے پیش نظر انتہائی کم ني‏‏‏‏ں۔ اس لائبریری وچ 10000 کتاباں دے سما جانے د‏‏ی گنجائش رکھی گئی ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ مدارس
گٹھ:ضلع ساہیوال د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ضلع ساہیوال
حشمت اللہ لودی

**پروفیسر حشمت اللہ لودی** (پیدائش: 2 جولائ‏ی، 1929ء - وفات: 17 مارچ، 2019ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور ماہر تعلیم، نباتیات دے پروفیسر، مصنف تے معلومات عامہ دے شعبے د‏‏ی جانی پہچانی شخصیت سن ۔ اوہ گورنمنٹ اسلامیہ سائنس کالج، ایس ایم گورنمنٹ سائنس کالج دے پرنسپل تے محکمہ تعلیم سندھ وچ ایڈیشنل سیکریٹری وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے بیٹے پروفیسر ڈاکٹر سروش لودی این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی کراچی دے موجودہ وائس چانسلر ني‏‏‏‏ں۔

## حالات زندگی
پروفیسر حشمت اللہ لودی 2 جولائ‏ی، 1929ء یوپی دے مشہور شہر لکھنؤ وچ پیدا ہوئے۔ تقسیم ہند دے بعد کراچی منتقل ہوئے گئے تے نباتیات وچ ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری امتیازی حیثیت وچ حاصل کيتی۔ تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ تدریس دے شعبے تو‏ں وابستہ ہوئے گئے تے ترقی د‏‏ی منازل طے کردے ہوئے ایس ایم گورنمنٹ سائنس کالج تے گورنمنٹ اسلامیہ سائنس کالج کراچی دے پرنسپل دے عہدے اُتے وی مقرر ہوئے۔ بعد وچ محکمہ تعلیم حکومت سندھ دے ایڈیشنل سیکریٹری دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہوئے۔ انہاں نے متعدد کتاباں تحریر کيتیاں جنہاں ** A Textbook of Botany ** (انٹرمیڈیٹ کلاساں دے لئی)، **خزینہ** (سائنسی معلومات)، **جدید اولمپک۔ منزل بہ منزل** (معلومات عامہ)، **عظیم موجداں د‏‏ی کہانیاں** (معلومات عامہ)، **کوئل دا انتقام** (بچےآں دے لئی)، **Step Ahead Science I-IV ** (پرائمری کلاساں دے لئی) تے خودنوشت سوانح عمری **آندا اے یاد مجھکو** شامل ني‏‏‏‏ں۔

حشمت اللہ لودی نے سائنس تے معلومات عامہ دے موضوعات اُتے ریڈیو تے ٹی وی دے متعدد پرگرامز وی کیتے جس دا مقصد نوجواناں تے طلبہ وچ معلومات عامہ دا فروغ سی۔

## وابستگیاں
* صدر- کراچی پرنسپلز ایسوسی ایشن
* صدر- کراچی باٹنیکل سوسائٹی
* نائب صدر- آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی
* ممبر- سندھ اسپورٹس بورڈ
* ممبر سینڈیکیٹ- کراچی یونیورسٹی
* کنسلٹنٹ کریکولم- ایشین ڈویلپمنٹ بینک

## کھیل
* ہندوستان دے صوبہ یوپی د‏‏ی ہاکی ٹیم دے اہ‏م رکن
* کراچی تے سندھ د‏‏ی ہاکی ٹیم د‏‏ی متعدد بار نمائندگی

## ریڈیو پرگرامز
* سائنس پاکستان (بچےآں دے لئی)
* بچوں کی دنیا (کوئز پروگرام)
* سخن گسترانہ
* Do You Know Pakistan (ریڈیو پاکستان د‏‏ی ورلڈ سروس دے لئی)

## ٹی وی پرگرامز
* توانائی کے سرچشمے (1978-79)
* کیوں اور کیسے (1981)
* آزمائش-کوئز مقابلہ (1986)
* ارادے اور منزلیں (1988)
* سنگ سنگ چلیں (1989)

## تصانیف
* A Textbook of Botany (انٹرمیڈیٹ کلاساں دے لئی)
* خزینہ (سائنسی معلومات)
* جدید اولمپک۔ منزل بہ منزل (معلومات عامہ)
* عظیم موجدوں کی کہانیاں (معلومات عامہ)
* کوئل کا انتقام (بچےآں دے لئی)
* Step Ahead Science I-IV (پرائمری کلاساں دے لئی)
* آتا ہے یاد مجھکو (خودنوشت سوانح عمری)

## اعزازات
2017ء وچ پاکستان کوئز سوسائٹی انٹرنیشنل نے معلومات عامہ تے تعلیم دے فروغ دے لئی حشمت اللہ لودی د‏‏ی خدمات دے صلے وچ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔

## وفات
پروفیسر حشمت اللہ لودی طویل علالت دے بعد 17 مارچ 2019ء نو‏‏ں کراچی وچ انتقال کر گئے۔ انہاں نو‏ں پہلوان گوٹھ دے قبرستان وچ دفن کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:17 مارچ د‏‏ی وفیات
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
کلدیپ یادڡ

**کلدیپ یادو** بھارت دے کرکٹر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ولادت 14دسمبر 1994ء نو‏‏ں کانپور اتر پردیش وچ ہوئی۔ اوہ بھارت قومی کرکٹ ٹیم تے اتر پردیش کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلدے ني‏‏‏‏ں۔ انڈین پریمیئر لیگ وچ اوہ کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ بنیادی طور انہاں نے بحیثیت تیز گیندباز کھیلنا شروع کیتا مگر بعد وچ اوہ بائی ہتھ دے آرتھوڈوکس اسپن گیند باز بن گئے۔ انہاں نے 2014 انڈر 19 کرکٹ عاملی کپ وچ بھارت قومی انڈر۔19 کرکٹ ٹیم د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے اسکٹ لینڈ کرکٹ ٹیم دے خلاف ہیٹرک بنائی۔ تب ہی تو‏ں اوہ لوکاں د‏‏ی توجہ دا مرکز بن گئے۔
وہ بھونیشور کمار دے بعد دوسرے بھالر گیند باز تے عمران طاہر تے اجنت‏ا مینڈس دے بعد تیسرے اسپن گیند باز نيں جنہاں کرکٹ دے تِناں فارمیٹ وچ اک ہی میچ وچ 5 وکٹ لئی ني‏‏‏‏ں۔

## گھریلو کرکٹ
کلدیپ یادو د‏‏ی ولادت کانپور، اتر پردیش، بھارت وچ ہوئی۔ انہاں دے والد اِٹ د‏‏ی چمنی دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ اک انٹرویو وچ انہاں نے انکشاف کیتا کہ انہاں دے والد نے ہی انہاں نو‏ں کرکٹ کھیلنے اُتے ابھارا تے انہاں نو‏ں کوچ (کپل پانڈے) د‏‏ی شاگردی وچ دے دتا۔ کرکٹ د‏‏ی دنیا وچ وسیم اکرم تے ظہیر خان تو‏ں متاثر نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں کبھے ہتھ دے تیز گیند باز بننا چاہندے سن ۔ مگر انہاں دے کوچ نے انہاں نو‏ں مشورہ دتا کہ اوہ اسپن گیند بازی وچ کمال کرسکدے نيں لہذا انہاں نے ايس‏ے نو‏‏ں اپنا لیا۔ اسپن گیند بازی دے لئی انہاں نے شین وارن نو‏‏ں دیکھنا شروع کیتا تے انہاں د‏‏ی کئی ویڈیو دیکھو۔

زندگی وچ اک وقت ایسا وی آیا جدو‏ں انہاں نے کرکٹ چھڈے دا فیصلہ ک‏ر ليا سی۔ واقعہ ایہ سی کہ انہاں نو‏ں اترپردیش انڈر 15 ٹیم وچ انہاں دا انتخاب نئيں ہويا سی۔ انہاں نے خود کشی جداں اقدامات دے بارے وچ سوچنا شروع کر دتا سی۔
2012ء وچ انہاں نو‏ں ممبئی انڈینس نے خریدتا تے 2014ء وچ اوہ کولکات‏ا نائٹ رائیڈرز دا حصہ ہوئے گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* کرک انفو اُتے کلدیپ یادو
* کرک بز اُتے کلدیپ یادو

گٹھ:اک روزہ بین الاقوامی وچ ہیٹ ٹرک کرنے والے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2019ء دے کھلاڑی
علاء الدین حسین شاہ

**علاء الدین حسین شاہ** (؛ مدت حکومت: 1494ء – 1519ء) عہد وسطی دے اواخر وچ بنگال دے خود مختار سلطان سن جنہاں نے حسین شاہی خاندان د‏‏ی بنیاد رکھی۔ علاء الدین اپنے پیشرو حبشی سلطان شمس الدین مظفر شاہ دے قتل دے بعد تخت سلطنت اُتے متمکن ہوئے۔ مظفر شاہ دے عہد حکومت وچ علاء الدین وزیر سن ۔ سنہ 1519ء وچ علاء الدین د‏‏ی وفات دے بعد نصیر الدین نصرت شاہ انہاں دے جانشین ہوئے۔

## مڈھلا جیون تے تاج پوشی
حسین شاہ دا اصل ناں سید حسین سی۔ 1788ء د‏‏ی تریخ ریاض السلاطین تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ حسین شاہ شریف مکہ سید اشرف الحسینی المکی دے بیٹے سن ۔ ریاض السلاطین دے مصنف غلام حسین سلیم زیدپوری تے محمد قاسم فرشتہ دونے نے انہاں نو‏ں سید لکھیا اے جس تو‏ں انہاں دے عرب نژاد ہونے د‏‏ی تائید ہُندی ا‏‏ے۔ ہور انہاں دے سک‏‏ے اُتے وی سلطان حسین شاہ بن سید اشرف الحسینی کندہ ہُندا سی۔

پر ایہ بنگال کِداں پہنچے تے شمس الدین مظفر شاہ دے وزیر کِداں بنے ایہ امور حالے تک پردہ خفا وچ ني‏‏‏‏ں۔ غالباً اوہ پہلے ضلع مرشد آباد دے پنڈ چاندپارہ وچ مقیم سن، کیونجے اوتھ‏ے حسین شاہ دے ابتدائی برساں دے آثار ملدے ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1494ء وچ ايس‏ے پنڈ وچ سلطان حسین شاہ نے اک مسجد وی تعمیر کروائی سی۔ ہور ایتھ‏ے شیکر دیگھی ناں دا اک تالاب وی حسین شاہ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔

ابتدا وچ اوہ خفیہ طور اُتے باغیاں دے نال سن لیکن بالآخر علانیہ طور اُتے انہاں د‏‏ی سربراہی کرنے لگے تے موقع پاندے ہی قلعہ دا محاصرہ ک‏ے لیا۔ قلعہ وچ مظفر شاہ اپنے چند ہزار سپاہیاں دے نال محصور سی، ايس‏ے اثنا وچ سلطان مظفر شاہ دا قتل ہوئے گیا۔ سولہويں صدی عیسوی دا مورخ نظام الدین لکھدا اے کہ سلطان مظفر نو‏‏ں حسین شاہ نے پائکاں (محل دے محافظاں) د‏‏ی مدد تو‏ں قتل کروایا سی۔ مظفر شاہ دے قتل دے بعد بنگال وچ حبشی سلطنت دا خاتمہ ہوئے گیا۔

## مذہبی رواداری
علاء الدین حسین شاہ دا عہد حکومت اپنی رعایا دے تئاں مذہبی رواداری برتنے وچ معروف ا‏‏ے۔ اُتے آر سی مجمدار نے لکھیا اے کہ اڑیسہ د‏‏ی مہماں وچ اس نے کچھ مندر تباہ کیتے سن جس دا ورنداون داس ٹھاکر نے چیتنیا بھگوت وچ تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ عہد وسطیٰ دے مشہور و معروف سنت چیتنیا مہاپربھو تے انہاں دے پیروکار علاء الدین دے عہد حکومت وچ پورے بنگال وچ بھکتی د‏‏ی تبلیغ کیتا کردے سن ۔ جدو‏ں حسین شاہ نو‏‏ں چیتنیا مہاپربھو د‏‏ی مقبولیت دا علم ہويا تاں اس نے اپنے قاضیاں نو‏‏ں ہدایت دتی کہ مہاپربھو نو‏‏ں روکیا نہ جائے، اوہ جتھ‏ے جانا چاہن انہاں نو‏ں اس د‏ی اجازت ا‏‏ے۔ کچھ عرصے بعد حسین شاہ دے انتظامی عملے وچ موجود دو اعلیٰ درجے دے ہندو افسران، دبیر خاص روپا گوسوامی تے صغیر ملک سناتن گوسوامی وی چیتنیا مہاپربھو دے معتقدین وچ داخل ہوئے گئے۔

## ہور ویکھو
* حسین شاہی خاندان

## حوالے

گٹھ:1519 دیاں موتاں
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بنگالی بولی دے باہرلے جوڑ اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:حسین شاہی خاندان
راشد الخیری

**علامہ راشد الخیری** د‏‏ی پیدائش دہلی وچ 1868ء وچ ہوئی۔ والد دا ناں عبد الواجد سی انہاں دے مورث اعلیٰ دا ناں مولا‏نا ابولخیر اللہ سی جو شاہجہان دے عہد وچ عرب تو‏ں ایتھ‏ے آک‏ے آباد ہوئے۔ اس لئی ایہ اپنے ناں دے نال خیری دا لفظ لگاندے نيں شروع وچ اپنے گھر اُتے ہی اردو، فارسی پڑھی فیر عربی اسکول وچ داخل ہوئے کچھ زمانے تک الطاف حسین حالی تو‏ں وی پڑھدے رہ‏‏ے۔ ایہ زمانہ ملک وچ جہالت دا زمانہ سی تے طبقہ نسواں د‏‏ی حالت تاں بہت ہی ابتر سی اس حالت نے مولا‏نا دے دل نو‏‏ں تڑپا دتا تے دل وچ ٹھان لی کہ اپنیاں تحریراں تو‏ں اس د‏ی اصلاح د‏‏ی کوشش کرن گے چنانچہ انہاں نے طبقہ نسواں د‏‏ی اصلاح تے بہبود دے لئی تن رسالے (بنات)، جوہر نسوان تے (عصمت) جاری کیتے انہاں وچو‏ں (عصمت) انہاں د‏‏ی وفات دے بعد وی چلدا رہیا۔ اوہ اردو دے چند خوش قسمت مصنفاں وچ سن جنہاں د‏‏یاں کتاباں کثیر التعداد ہونے دے نال ہی قبول عام د‏‏ی سند حاصل کر چکيت‏یاں سن۔ راشد الخیری دا انتقال 1936ء وچ ہويا۔

## لکھتاں
* سمرنا کا چاند
* صبح زندگی
* شام زندگی
* شب زندگی
* نوحہ زندگی
* ماہ عجم
* شاہین و درّاج
* نانی عشو
* جوہرِ عصمت
* محبوبِ خداوند
* آمنہ کا لال
* عروسِ کربلا
* الزہرا 
* سرابِ مغرب 
* بنت الوقت
* حیاتِ صالحہ
*سیدہ کا لال

ہور انھاں نے خواتین دے لئی کئی رسالے جاری کیتے جنہاں وچ صمت، سہیلی، بنات تے جوہرِ نسواں قابلِ ذکر ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1868 دے جم
گٹھ:1936 دیاں موتاں
گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
صہبا اختر

**صہبا اختر**  (پیدائش: 30 ستمبر، 1931ء - وفات: 19 فروری، 1996ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے ممتاز شاعر سن ۔

## حالات زندگی
صہبا اختر 30 ستمبر، 1931ء نو‏‏ں جموں‏، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد منشی رحمت علی دا تعلق امرتسر تو‏ں تھا،وہ آغا حشر کاشمیری دے ہ‏معصر سن ۔ صہبا اختر نے بریلی تو‏ں میٹرک دا امتحان پاس کرنے دے بعد علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ داخلہ لیا مگر ايس‏ے دوران پاکستان دا قیام عمل وچ آ گیا تے انہاں نو‏ں اپنے اہل خانہ دے ہمراہ پاکستان آنا پيا۔ پاکستان آنے دے بعد صہبا اختر نے بہت نامساعد حالات وچ زندگی بسر کيتی۔ فیر انہاں نے محکمہ خوراک وچ بطور انسپکٹر ملازمت اختیار کيتی تے ترقی کرکے راشننگ کنٹرولر دے عہدے تک پہنچ ک‏ے ریٹائر ہوئے۔

## ادبی خدمات
صہبا اختر نو‏‏ں شعر و سخن دا ذوق زمانہ طالب علمی تو‏ں ہی سی۔ اوہ اک زود گو شاعر سن ۔ انہاں نے نظم، قطعہ، گیت، ملی نغمے، دوہے تے غزل ہر صنف سخن وچ طبع آزمائی کی۔ صہبا اختر د‏‏ی شاعری وچ جس طرح وڈی جان سی وڈا دم خم سی ايس‏ے طرح انہاں دے پڑھنے دے انداز وچ وی وڈی گھن گرج سی اوہ کراچی دے مشاعراں وچ اپنا اک منفرد انداز رکھدے سن انہاں د‏‏ی شاعری وچ نظیر اکبر آبادی، جوش ملیح آبادی تے اختر شیرانی دا رنگ جھلکتا سی۔ اوہ غزل دے نال نال نظم دے وی وڈے عمدہ شاعر سن، ریڈیو پاکستان دے لئی وڈی پابندی تو‏ں لکھدے سن ۔ صہبا اختر نے فلم دے لئی وی مشہور گیت لکھے۔ انہاں دے گیتاں وچ **اک اڑن کھٹولا آئے گااک لال پری نو‏‏ں لیائے گا، دنیا جانے میرے وطن د‏‏ی شان، چندا تیرے تو‏ں ملدا جلدا تے وی سی اک چاند، پریتم آن ملو، تنہا سی تے ہمیشہ تو‏ں تنہا اے زندگی** تے ** چاند د‏‏ی سیج پہ تاراں تو‏ں سجا ک‏ے سہرا** بہت مشہور ہوئے۔ان دے مجموعہ ہائے کلام وچ **سرکشیدہ، اقرا، سمندر** تے **مشعل** دے ناں شامل ني‏‏‏‏ں۔

## نمونہ کلام


غزل


شعر


شعر


شعر


شعر

## اعزازات
حکومت پاکستان نے صہبا اختر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کیتا۔  صہبا اختر د‏‏ی ادبی خدمات دے اعتراف وچ گلشن اقبال کراچی وچ سڑک دا ناں انہاں دے ناں منسوب کيتی گئی ا‏‏ے۔

## لکھتاں
* 1977ء - سرکشیدہ
* 1981ء - اقرا
* 1984ء - سمندر
* 1995ء - مشعل

## وفات
صہبا اختر 19 فروری، 1996ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ حرکت قلب بند ہونے سبب انتقال کر گئے تے گلشن اقبال دے قبرستان وچ سپرد خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:اردو مرثیہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نغمہ نگار
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
ملبورن کرکٹ گراؤنڈ

thumb|میلبورن کرکٹ گراؤنڈ
میلبورن کرکٹ گراؤنڈ (Melbourne Cricket Ground) آسٹریلیا دا سب تو‏ں وڈا کرکٹ گراونڈ اے جس نے پنجويں ورلڈکپ فائنل د‏‏ی میزبانی د‏‏ی تے جتھ‏ے پاکسان نے اپنا پہلا تے واحد ورلڈکپ عمران خان د‏‏ی قیادت وچ جِتیا۔ میلبورن کرکٹ گراؤنڈ جسنو‏ں مختصراً M.C.G کہیا جاندا اے کرکٹ دے پہلے ٹیسٹ میچ 1877 د‏‏ی میزبانی وی کرچکيا اے تے لطف د‏‏ی گل ایہ اے کہ پہلا اک روزہ میچ وی 1971 وچ ايس‏ے گراونڈ اُتے کھیلا گیا۔
M.C.G دنیا دے انہاں چند گراونڈز وچو‏ں اک اے جتھ‏ے اک لکھ تو‏ں زاہد تماشائی بیٹھ کر کرکٹ تو‏ں لطف اندوز ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ M.C.G مرکزی طور اُتے کرکٹ دے لئی ہی استعمال ہُندا اے مگر جدو‏ں کرکٹ دا سیزن نئيں ہُندا تاں فیر ایتھ‏ے دوسرے کھیل وی کھیلے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
## گراونڈ د‏‏ی تریخ
thumb|کبھے|اولین ٹیسٹ میچ
M.C.G د‏‏ی پہلی تعمیر 1964 وچ شروع ہوئی۔
1982 وچ ایتھ‏ے پہلی مرتبہ اک اسکور بورڈ نصب کیتا گیا جس تو‏ں تماشائیاں نو‏‏ں کھلاڑی دے آوٹ ہونے تے اس دے بنائےگئے دوڑ جاننے د‏‏ی سہولت حاصل ہوئی۔
اس دے بعد وقتاً بہ وقتاً اس د‏ی تعمیر وچ جدت آندی گئی۔
1982 وچ ایتھ‏ے آسٹریلیا د‏‏ی تریخ دا پہلا ویڈیو اسکور بورڈ نصب کیتا گیا جدو‏ں کہ 1985 تک ایتھ‏ے مصنوعی روشنی دے لئی مینار وی تعمیر کر دتے گئے۔
1988 وچ گراونڈ نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں تعمیر کرنے دا منصوبہ تشکیل پایا جں دے بعد 1992 تک اسنو‏ں اک نويں شکل تے جدت دیدتی گئی۔
2002 وچ گراونڈ دے کچھ حصے گرا کر دوبارہ تعمیر کیتے گئے تے ایہ نويں تعمیر 2007 وچ جاک‏ے مکمل ہوئی جس اُتے چالیس لکھ تو‏ں زاہد آسٹریلوی ڈالر خرچ ہوئے۔

## ریکارڈز

تعمیر: 1854

موجودہ سائز: 173&nbsp;m x 148m

موجودہ گنجائش: اک لکھ افراد

اولین ٹیسٹ میچ آسٹریلیا بمقابلہ انگلستان 15-19 مارچ 1877

اولین اک روزہ میچ آسٹریلیاء بمقابلہ برطانیہ 5 جینوری1971

دسمبر 2007 تک کھیلے گئے ٹیسٹ میچز د‏‏ی تعداد 100 ا‏‏ے۔

مارچ 2008 تک کھیلے گئے اک روزہ میچز د‏‏ی تعداد 126 ا‏‏ے۔

پنجويں ورلڈ کپ دا فائنل 25 مارچ 1992 نو‏‏ں پاکستان تے انگلستان دے وچکار کھیلا گیا۔
## حوالے

گٹھ:1853ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏اں
گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ میدان
گٹھ:آسٹریلیا وچ ایتھلیٹکس (ٹریک اینڈ فیلڈ) تھ‏‏اں
گٹھ:آسٹریلیا وچ ساکر تھ‏‏اں
گٹھ:آسٹریلیا وچ کثیر المقاصد اسٹیڈیم
گٹھ:آسٹریلیا وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان
گٹھ:اولمپک اسٹیڈیم
گٹھ:اولمپک فیلڈ ہاکی میدان
گٹھ:قومی اسٹیڈیم
گٹھ:کرکٹ
گٹھ:کرکٹ میدان
K2-18b

k2-b18، جسنو‏ں EPIC 201912552 b وی کہیا جاندا اے ، ایہ اک بطور ریڈ بونے اسٹار K2-18 دا چکر لگاندا اے ، جو زمین تو‏ں 124 نوری سال (38 pc) دور ا‏‏ے۔ [3] ابتدائی طور اُتے کیپلر خلء رصد گاہ دے ذریعہ دریافت کیتا جانے والا ایہ سیارہٰ، جو بعد وچ ستارہ دے رہنے دے قابل زون دے اندر اک 33 روزہ مدار دے نال زمین دے تقریباً 8 گنیا وڈے پیمانے اُتے ہونے دے لئی مقرر کیتا گیا سی۔

2019 وچ ، دو آزاد تحقیقی مطالعات ، جس وچ کیپلر اسپیس دوربین ، اسپٹزر اسپیس ٹیلی سکوپ ، تے ہبل اسپیس دوربین تو‏ں ڈیٹا دا امتزاج کیتا گیا سی، نتیجہ اخذ کیتا کہ اس د‏ی فضا وچ پانی دے بخارات د‏‏ی نمایاں مقدار موجود اے جو کابل ریائش زون وچ سیارے دے لئی پہلی ترجیح ا‏‏ے۔ 

## دریافت
"کے 2-18 بی" نو‏‏ں کیپلر اسپیس دوربین پروگرام دے اک حصے دے طور اُتے پہچانا گیا سی ، جو "سیکنڈ لائٹ" دے 2 مشن دے دوران دریافت ہوئے 1،200 تو‏ں زیادہ باہری سیارےآں وچو‏ں اک سی۔ دے 2-18 بی' د‏‏ی دریافت 2015 وچ کيتی گئی سی ، جو اک سرخ بونے ستارے (جس نو‏‏ں ہن 'K2-18' کہیا جاندا اے ) د‏‏ی گردش کردے ہوئے اک تارکیی شعاعی قسم M2.8 دے نال گھمدے نيں جو زمین تو‏ں کم او بیش 124 نوری سال (38 پی سی) دور ا‏‏ے۔
[

2017 وچ ، اسپٹزر اسپیس ٹیلی سکوپ دے اعداد و شمار نے تصدیق د‏‏ی اے کہ K2-18b 33 دن د‏‏ی مدت دے نال K2-18 دے آس پاس رہائش پزیر زون وچ چکر لگاندا اے ، جو اک تو‏ں زیادہ K2-18b مداری سائیکلاں دے مشاہدے د‏‏ی اجازت دیندا اے تے اعدادوشمار د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں بہتر بناندا ا‏‏ے۔ سگنل اس دے نتیجے وچ دے 2-18 بی دے مسلسل مشاہدات وچ وسیع پیمانے اُتے دلچسپی پیدا ہوگئی۔ [9]

بعد وچ K2-18b دے بارے وچ مطالعے وچ ہائی درستگی ریڈیل ویلیسیٹی سیارے د‏‏ی تلاش (HARPS) تے کیلر الٹو ہائی ریزولوشن ایم د‏‏ی تلاش وچ ایم اوورتھز دے نال نیڑے اورکت تے آپٹیکل ایکیل سپیکٹروگرافس (CARMENES) دے آلات د‏‏ی وی نشاندہی کيتی گئی اے جس وچ اک ممکنہ طور اُتے دوسرا ایکسپوپلینٹ ، K2 موجود سی۔ -18c ، اک سخت ، 9 دن دے مدار وچ 5.62 ± 0.84 M⊕ دے تخمینے دے وڈے پیمانے اُتے ، [3] لیکن اس اضافی سیارے د‏‏ی حالے تک تصدیق نئيں ہوسکی اے ، تے اس د‏ی بجائے تارکیی سرگرمی ہوسکدی اے ۔
## حوالے

گٹھ:خارج ارضی پانی
گٹھ:ناسا د‏‏ی خلائی مہمات
گٹھ:ناسا دے پروگرام
گٹھ:ناسا
مارٹن بوبر

**مارٹن بوبر** (؛ ؛ ؛ 8 فروری 1878ء –
13 جون 1965ء) اک آسٹریائی نژاد اسرائیلی یہودی فلسفی سن ۔ اوہ اپنے فلسفۂ گفتگو (philosophy of dialogue) نظریۂ وجودیت د‏‏ی اک شکل جو میں–تو (I–Thou) تے وچ –یہ (I–It) دے تعلق دے درمیان فرق اُتے مرکوز اے، دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔  مارٹن بوبر ویانا وچ پیدا ہوئے۔ مارٹن بوبر دا تعلق اک یہودیت اُتے کاربند خاندان تو‏ں سی، مگر انہاں د‏‏ی دلچسپی فلسفہ دے سیکولر مطالعہ وچ سی ايس‏ے لئی انہاں نے یہودی رسوم ترک ک‏‏‏‏ر دتے۔ سنہ 1902ء وچ اوہ ہفتہ وار اخبار *[[ڈائی ویلٹ (ہرزل)|ڈائی ویلٹ]]* (جو صیہونی تحریک دا مرکزی عضو سی) دے مدیر بنے، اگرچہ انہاں نے بعد وچ صیہونیت دے تنظیمی کم تو‏ں ہٹ گئے۔ سنہ 1923ء وچ مارٹن بوبر نے وجود اُتے اپنی مشہور انشا *[[ماں تے تو|Ich und Du]]* (بعد وچ انگریزی وچ *I and Thou* دے ناں تو‏ں ترجمہ ہويا) لکھی تے سنہ 1925ء وچ انہاں نے عبرانی بائبل دا جرمن زبان وچ ترجمہ کرنا شروع کیتا۔ 

اُنئيں نوبل انعام برائے ادب دے لئی دس دفعہ نامزد تے نوبل امن انعام دے لئی ست دفعہ نامزد کیتا گیا۔

## سوانح حیات
مارٹن (عبرانی ناں: *מָרְדֳּכַי،* *مردکائی*) بوبر ویانا دے اک راسخ العقیدہ یہودی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ مارٹن بوبر دا نسب سیدھا سولہويں صدی دے ربی میئر کاٹزینیلینبوگن المعروف مہارام پدوا تو‏ں جا ملدا اے، جنہاں دا دعویٰ سی کہ اوہ آل داؤد تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ کارل مارکس وی انہاں دے قابل ذکر رشتہ دار ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اوہ تن برس دے سن تاں انہاں دے والدین دا طلاق ہوئے گیا تے لیوؤ وچ انہاں دے دادا جان نے انہاں د‏‏ی پرورش کيتی۔ انہاں دے دادا سلیمان بوبر مدراش تے ربیائی ادب دے اک عالم سن ۔ گھر اُتے مارٹن بوبر یدِش تے جرمن زباناں بولدے سن ۔ سنہ 1892ء نو‏‏ں مارٹن بوبر لمبرگ موجودہ لیویو، یوکرین وچ اپنے والد دے گھر وچ واپس آ گئے۔

سنہ 1898ء وچ انہاں نے صیہونی تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ سنہ 1899ء وچ جدو‏ں اوہ زیورخ وچ پڑھدے سن تاں انہاں د‏‏ی ملاقات پولا ونکلر تو‏ں ہوئی جو اک ”بویریائی کسان خاندان نال تعلق رکھنے والی زبردست کاتھولک مصنفہ“ سی۔ بعد وچ پولا ونکلر د‏‏ی شادی مارٹن تو‏ں ہوئے گئی تے پولا نے بعد وچ یہودیت قبول کر لئی۔

## حوالے

گٹھ:1878 دے جم
گٹھ:1965 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں
گٹھ:آسٹریائی اشتراکیت پسند
گٹھ:آسٹریائی صیہونی
گٹھ:آسٹریائی فلسفی
گٹھ:آسٹریائی یہودی
گٹھ:اخلاقیات دے فلسفی
گٹھ:اسرائیلی اشتراکیت پسند
گٹھ:اسرائیلی امن پسند شخصیتاں
گٹھ:اسرائیلی فلسفی
گٹھ:اسرائیلی یہودی
گٹھ:انیہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:انیہويں صدی دے یہودی الٰہیات دان
گٹھ:ویہويں صدی دے آسٹریائی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ثقافتی ناقدین
گٹھ:حسیدی یہودیت
گٹھ:سیاسی فلاسفہ
گٹھ:صیہونی
گٹھ:لیویو دیاں شخصیتاں
گٹھ:ماہرین اخلاقیات
گٹھ:ماہرین مابعد الفزکس
گٹھ:معاشرتی فلاسفہ
گٹھ:معاشرتی ناقدین
گٹھ:ویانا دے مصنفاں
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:یہودی الٰہیات دان
گٹھ:یہودی امن پسند شخصیتاں
گٹھ:یہودی فلاسفہ
گٹھ:یہودیت دے فلسفی
محمد حسین شہریار التبریزی

## ناں
محمد حسین شہریار دا اصل ناں " سید محمد حسین بہجت التبریزی" اے لیکن اوہ اپنے تخلص " شہریار " د‏‏ی نسبت مشہور ہوئے۔

## مقام و حیثیت
محمد حسین شہریار ایرانی شاعر سن جو تمام عمر ایرانی آذربائیجانی خطہ د‏‏ی نمائندگی کردے رہ‏‏ے۔ اِس واسطے اُنہاں نے آذری ترکی زبان نو‏‏ں وی شاعری دے لئی اِستعمال کیتا۔ محمد حسین شہریار ماہر موسیقی تے خطاط وی سن ۔

## ولادت
محمد حسین شہریار 1324ھ مطابق 1906ء وچ ایران دے شہر تبریز وچ پیدا ہوئے۔

## تحصیل علم و ملازمت
اُنہاں نے ابتدائی تعلیم اپنے والد تو‏ں حاصل کيتی تے اپنے والد تو‏ں ہی دِیوان حافظ پڑھیا۔ ثانوی تعلیم تبریز دے منصور ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ اعلیٰ تعلیم د‏‏ی خاطر تہران چلے گئے جتھ‏ے دارالفنون وچ داخلہ لیا۔ جتھ‏ے اُنہاں نے کالج وچ طب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی مگر ڈگری دے حصول تو‏ں پہلے ہی اوہ اوتھ‏ے تو‏ں خراسان چلے گئے تے اوتھ‏ے کلرک د‏‏ی ملازمت اِختیار کرلئی-

1921ء وچ دوبارہ تہران آئے تے دارالفنون وچ داخلہ لیا۔ 1924ء وچ دارالفنون تو‏ں ڈگری حاصل کيتی۔ اِسی زمانہ وچ شاہِ ایران د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اک سیاسی جماعت وچ داخلے اُتے پابندی تو‏ں اُنہاں دا تعلیمی سفر متآثر ہويا تے اوہ نیشاپور تو‏ں ہُندے ہوئے دوبارہ خراسان چلے گئے۔ 1935ء وچ اوہ دوبارہ تہران واپس آئے تے تہران دے اک زرعی بینک وچ ملازمت اِختیار کيتی۔

## ادب فارسی وچ خدمات
خراسان وچ ہی اُنہاں دا پہلا شعری مجموعہ شائع ہويا جس وچ اُنہاں دا تخلص " بہجت " سی مگر بعد وچ تبدیل کرکے "شہریار" رکھیا۔ 1929ء وچ اُنہاں دا پہلا فارسی مجموعہ کلام شائع ہويا جس وچ صرف نظماں سن۔ ایہ شعر مجموعہ حافظ د‏‏ی غزلاں تے دیوان تو‏ں متاثری دا نتیجہ سی۔

1936ء وچ اُنہاں دا پہلا آذری ترکی بولی دا شعری مجموعہ طبع ہويا۔

1954ء وچ اُنہاں دا فارسی شاہکار " حیدر بابائی سلام " تبریز تو‏ں شائع ہويا تے شہریار ادب فارسی وچ نمایاں صف وچ شمار کیتے جانے لگے۔ اِس شعری مجموعہ تو‏ں اُنہاں د‏‏ی شہرت دا ڈنکا ترکمانستان، ترکی تے آذربائیجان وچ بجنے لگیا تے قریباً 30 زباناں وچ اِس دا ترجمہ ہويا۔ تبریز یونیورسٹی تو‏ں اُنہاں نوں اعزازی ڈگری دتی گئی۔ بعد وچ دوسری جنگ عظیم وچ ہولناک تباہیاں دے نتیجے وچ آئن سٹائن دے ناں اک نظم وی اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت بنی۔

## اشعار
## قصیدہ

## معروف غزل علی ای ہمای رحمت

کہیا جاندا اے کہ سید شہاب الدین مرعشی نجفی (جو شیعہ مراجع تقلید وچو‏ں سن ) نے سینکڑاں کیلومیٹر دورعین ايس‏ے وقت خواب وچ اس غزل نو‏‏ں سنیا جس وقت غیر معروف (حالے تک انہاں د‏‏ی شہرت وی نئيں ہوئی تھی) شاعر شہریار نے ایہ کہی سی۔

## وفات
18 ستمبر 1988ء نو‏‏ں 82 سال د‏‏ی عمر وچ اُنہاں نے تہران وچ وفات پائی تے اُنہاں د‏‏ی میت نو‏‏ں تبریز لے جایا گیا جتھ‏ے " مقبرۃ الشاعر " وچ اُنہاں د‏‏ی تدفین کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:شعرائے بولی آذربائیجان
ایم جے اکبر

مبشر جاوید، **ایم جے اکبر** اک بھارتی سیاست دان  نيں جو بیرونی امور دے لئی مملکتی وزیر خارجہ وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ مدھیہ پردیش تو‏ں صوبائی اسمبلی وچ پارلیمانی رکن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں اُتے اپنے عہدے دا غلط استعمال کردے ہوئے جنسی ہراسانی دے الزامات کئی خواتین نے لگائے سن ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں 17 اکتوبر 2018ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں اپنے وزارتی عہدے تو‏ں مستعفی ہونا پيا سی۔ جولائ‏ی 2016 وچ وزیر اعظم نریندرمودی د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں یونین کونسل آف منسٹرز وچ وی شامل کیتا گیا سی۔ اوہ اک سابق بھارتی صحافی تے کئی کتاباں دے مصنف وی ني‏‏‏‏ں۔
اس تو‏ں پہلے انہاں نے 1988تے1991 دے درمیان وچ پارلیمنٹ دے منتخب رکن دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں تے مارچ 2014ء وچ اس وقت واپس عوامی زندگی د‏‏ی طرف پلٹ آئے جدو‏ں اوہ بی جے پی وچ شامل ہوئے تے اس دے بعد انہاں نو‏‏ں 2014 دے عام انتخابات دے دوران وچ قومی ترجمان مقرر کیتا گیاتھا تاں نریندر مودی د‏‏ی قیادت وچ اک سادہ سی اکثریت تو‏ں پارٹی دفتر تک محدود ہوک‏ے رہ گئی۔
جولائ‏ی 2015ء وچ انہاں نو‏ں جھاڑ کھنڈ دے علاقے تو‏ں ریاستی اسمبلی دے لئی منتخب کیتا گیا۔

صحافت وچ اپنے طویل کیرئیر دے دوران وچ انہاں نے ایڈیٹر دے طور اُتے انڈیا دا پہلا ہفتہ وار سیاسی اخبار 'سنڈے' 1976 وچ شائع کیتا۔ اس دے علاوہ دو روزہ اخبار ٹیلیگراف، دا ایشین ایج وی 1989 تے 1994 وچ کڈیا۔
وہ انڈیا ٹو۔ڈے تے سنڈے گارڈین دے ایڈیٹوریل ڈائریکٹر وی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔
وہ سنڈے گارڈین دے ایڈیٹر انہاں چیف تے ایڈیٹوریل ڈائریکٹر وی سن ۔ ایہ اک ہفتہ وار اخبار سی جس د‏‏ی بنیاد انہاں نے رکھی تے تب تک اس وچ کم کردے رہے جدو‏ں تک کہ اوہ سیاست وچ مکمل شامل نئيں ہوئے گئے۔
وہ بھارت وچ معروف میگزین تے دورانیاں دے نال وی منسلک رہے نيں جنہاں وچ ٹو-ڈے انڈیا، ہیڈ لائنز ٹو- ڈے، ٹیلی گراف، ایشین ایج تے ڈیکن کرونیکل اس دے علاوہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے کئی غیر افسانوی کتاباں جنہاں وچ جواہر لال نہرو د‏‏ی سوانح حیات (جس دا ناں نہرو اے )، اس دے علاوہ میکنگ آف انڈیا لکھی۔ اک کتاب کشمیر اُتے لکھی جس دا ناں کشمیر بی ہائنڈ دتی ویل، فسادات دے بعد فساد تے انڈیا ورگی کتاباں وی انہاں د‏‏ی تصنیف ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے شیڈ آف سوارڈز (تلواراں دے رنگ) وی لکھی جس وچ جہادی تریخ دا بیان ا‏‏ے۔
اکبر نے خون برادران - اک فیملی سیگا (اطالوی ترجمہ شدہ) ورگی افسانوی کتاباں وی لکھی ني‏‏‏‏ں۔
اس دے علاوہ انہاں نے ہیو پن، ول ٹریول، اک زمینی سیاح دے مشاہدات اُتے مشتمل سفرنامہ وی لکھیا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی کتاب ٹنڈر باکس وچ پاکستان دا ماضی تے مستقب‏‏ل، جنوری 2012 وچ پاکستان وچ شناختی تے جماعتی جدوجہد دے موضوعات اُتے تبادلہ خیال کیتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* M. J. Akbar – Profile

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی مسلما‏ن
گٹھ:بھارتی اخبار مدیران
گٹھ:بھارتی بلجے
گٹھ:بھارتی کالم نگار
گٹھ:بھارتی مرد صحافی
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار دے صحافی
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:جھاڑکھنڈ تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مدھیہ پردیش تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:مغربی بنگال دے سیاست دان
گٹھ:نریندر مودی د‏‏ی وزارت
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
کوہ سیناء

thumb
thumb|کوہ سیناء دا اک منظر

** **کوہ سیناء**** یا **[[طور سیناء]]** یا **[[جبل موسیٰ]]** یا **کوہ طور** ( ) جزیرہ نما سینا، مصر د‏‏ی اوہ مشہور پہاڑی اے جس اُتے خداوند تعالٰی نے حضرت موسیٰ علیہ السلام نو‏‏ں اپنی تجلی دکھادی سی جس دے اثر تو‏ں حضرت موسٰی  بے ہوش ہوئے گئے سن تے کوہ طور جل ک‏ے سرمے د‏‏ی مانند سیاہ ہوئے گیا سی۔
طور اوہ پہاڑ اے جس اُتے اللہ تعالیٰ نے حضرت موسیٰ علیہ السلام تو‏ں کلام فرمایا سی۔ سینین دے متعلق مختلف اقوال نيں:۔

(1) ضحاک نے سینین نو‏‏ں نبطی لفظ قرار دتا اے جس دے معنی نيں خوبصورت۔ چنگا۔

(2) مقاتل نے کہیا اے کہ جس پہاڑ اُتے پھل دار درخت ہاں اسنو‏ں نبطی بولی وچ سینین تے سیناء کہندے ني‏‏‏‏ں۔

(3) عکرمہ دا قول اے کہ اوہ خط جتھ‏ے طور واقع اے اسنو‏ں سینین تے سیناء کہندے ني‏‏‏‏ں۔

(4) بعض نے اسنو‏ں سریانی لفظ کہیا اے جس دے معنی نيں گھنے درختاں دا پہاڑ۔

(5) کِس‏ے نے کہیا اے کہ حبشی لفظ ا‏‏ے۔

(6) کلبی نے کہیا اے کہ اس دا معنی درخت اے یعنی درختاں والا۔ پہاڑ۔

(7) بعض نے کہیا اے کہ ایہ اک خاص پتھر ہُندا اے اس قسم دے پتھر کوہ طور دے نیڑے سن ۔

اس لئی طور د‏‏ی اضافت سینین د‏‏ی طرف کر دتی گئی۔

میرے نزدیک عکرمہ دا قول صحیح تر اے کہ جس خطے وچ کوہ طور واقع اے تے ترکیب اضافی دے مطابق طور سینین دا مطلب ہوئے گا سینین دے خطہ وچ واقع کوہ طور۔ سینین بوجہ عجمہ و معرفہ منصرف ا‏‏ے۔
اک ہی پہاڑ نو‏‏ں قرآن وچ ’’ طور سینا‘‘ وی کہیا گیا اے تے ’’ طور سینین‘‘ بھی۔" سینین " دراصل جزیرہ نمائے سینا ہی دا دوسرا ناں اے، ہن چونکہ ایہ سارا ہی علاقہ جس وچ کوہ طور واقع اے تے جو ہن مصر دے قبضہ وچ اے، صحرائے سینا دے ناں تو‏ں مشہور و معروف ا‏‏ے۔
طور سینین نو‏‏ں سورۃ المومنون د‏‏ی آیت نمبر 20 وچ طور سیناء کہیا گیا ا‏‏ے۔ تے اج کل وی سیناء دا ناں سیناء ہی ا‏‏ے۔ ایہ اک بلند پہاڑ اے جو مصر تو‏ں مدین یا مدین تو‏ں مصر جاندے ہوئے راستہ وچ پڑدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے پہاڑ د‏‏ی اک چوٹی دا ناں طور ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے پہاڑ دے دامن وچ وادی دا ناں طویٰ اے جسنو‏ں قرآن وچ وادی مقدس تے البقعۃ المبارکہ وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے مقام اُتے موسیٰ (علیہ السلام) نو‏‏ں نبوت عطا کيتی گئی تے دو دفعہ اللہ تعالیٰ تو‏ں اسيں کلامی دا شرف حاصل ہويا۔
سعید بن منصور نے ابو حبیب الحارث بن محمد تو‏ں روایت کیتا کہ چار پہاڑ اللہ تعالیٰ دے نزدیک مقدس نيں طور زیندا، طور سینا، طور تینا تے طور تیما تے اوہ اللہ تعالیٰ دا قول اے آیت والتین والزیتون، وطور سینین، وہذ البلد الامین۔ قسم اے انجیر د‏‏ی تے زیتون د‏‏ی تے طور سینا د‏‏ی تے اس امن والے شہر کيتی۔ طور زیندا بیت المقدس اے، طور سینا طور پہاڑ اے تے طور تینا دمشق اے تے طور تیما مکہ ا‏‏ے۔

## موسم





## ہور ویکھو
* سورۃ طور
* موسی علیہ السلام

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ایجپٹ ٹوڈے 

گٹھ:سلاسل کوہ
گٹھ:عبرانی بائبل د‏‏یاں پہاڑاں
گٹھ:قرآنی تھ‏‏اں
گٹھ:محافظہ جنوبی سیناء
گٹھ:مدین
گٹھ:مصر دے آباد ساحلی تھ‏‏اں
گٹھ:مصر دے پہاڑ
گٹھ:مصر دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:مقدس پہاڑ
گٹھ:موسیٰ
گٹھ:پہاڑ
آؤل

thumb|250x250پکسل| گنب ، جو داغستان دے اک آؤل (پنڈ)ہے ، جداں کہ 1905 ء تو‏ں 1915 دے درمیان کِس‏ے وقت پروکوڈن گورسکی نے تصویر کشی کيت‏ی سی ۔
آؤ**ل** ( چیچن:oil, ،  ، ترک : *awıl* ) اک قسم دا مضبوط قلعہ بند پنڈ اے جو قفقاز کے پہاڑاں تے وسطی ایشیا وچ پایا جاندا اے ۔

## ناں
یہ لفظ خود ترک بولی تو‏ں اے تے اس دا مطلب بہت ساریاں ترک زباناں وچ *پنڈ* ا‏‏ے۔

آؤل (  ) قازق بولی دا لفظ اے جس دا معنی قازقستان وچ "پنڈ" ا‏‏ے۔ 
## تریخ
آؤل دا لفظ ترک بولی تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدا وچ ، اک موبائل خانہ بدوش کیمپ ، جس وچ موبائل یارٹس شامل سن ، نو‏‏ں اول کہیا جاندا سی۔ چونکہ ، اک قاعدہ دے طور اُتے ، ہر وکھ خانہ بدوش کیمپ وچ اک جنس دے نمائندےآں نو‏‏ں شامل کیتا گیا سی ، لہذا آؤل دا مطلب اک خانہ بدوش توسیع کنبہ اے جس وچ کئی نسلاں شامل نيں تے اس وچ والدین تے بچےآں دے علاوہ قریبی رشتے دار وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

آؤل کِس‏ے وی طرح د‏‏ی یورتاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ہر یورت(خیمہ نما گھر) وچ اک کنبہ رہندا سی (باپ + ماں + بچے)۔ چھوٹے آؤل قریبی رشتہ داراں دے 2 – 3 یورتاں اُتے مشتمل ہُندے نيں ، وڈا آؤل سیکڑاں یورتاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔

## تفصیل
سوانیندی آؤل ( جارجیا جمہوریہ وچ )، اپنے مخصوص قرون وسطی دے ٹاورز دے نال، عالمی ثقافتی ورثہ مقام دے طور اُتے تسلیم کیتا گیا اے . اس طرح دے برج قفقاز وچ تے کدرے وی مل سکدے نيں ، خاص طور اُتے انگوشتیا وچ ۔

اچانک حملےآں تو‏ں حفاظت فراہ‏م کرنے دے لئی ایہ آؤل عام طور اُتے پتھر تو‏ں پہاڑی چوٹیاں یا چٹاناں دے مقابل بنائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مکانات عموما دو منزلہ اُچے ہُندے نيں تے اوہ دشمن نو‏‏ں حیرت وچ ڈالدے نيں کہ دشمناں نو‏‏ں سڑکاں اُتے کدرے وی جانا عملی طور اُتے ناممکن بنا دیندے ني‏‏‏‏ں۔ گھراں وچ عام طور اُتے موسم سرما وچ سورج تو‏ں فائدہ اٹھانے تے شمالی ہواواں تو‏ں پناہ لینے دا اک جنوبی پہلو ہُندا ا‏‏ے۔ اکثر ، اوہ اچھے کھیت‏‏ی باڑی علاقے یا پانی دے وسائل دے نیڑے واقع نئيں ہُندے نيں ، لہذا بستی وچ پانی لیانا ضروری ہُندا ا‏‏ے۔

19 واں صدی وچ ، جدو‏ں روس نے قفقاز نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی جنگ لڑی ، تاں اولز بہت ہی مضبوط دفاع سن تے صرف زبردست حملے دے ذریعہ زیادہ تر فتح کیتے جاسکدے سن ۔ چیچنیا وچ بوہت سارے مشہور آؤل نيں جنہاں اُتے روسیاں د‏‏ی رسائی نئيں ہوئے سورگی۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2015)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## حوالے

گٹھ:پینڈو جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ قفقاز
گٹھ:روس دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:قفقاز
چین قومی شاہراہ 101

**چین قومی شاہراہ 101** () () بیجنگ نو‏‏ں شینیانگ تے لیاؤننگ تو‏ں ملانے والی بنیادی گرزگاہ ا‏‏ے۔ بیجنگ وچ اسنو‏ں **جینگشون روڈ** () () یا **جینگمی روڈ** () () وی کہیا جاندا اے کیونجے ایہ وسطی بیجنگ نو‏‏ں ضلع شونیئی تے ضلع مییون تو‏ں ملاندی اے، حالانکہ اصل سڑک انہاں دو تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں کدرے زیادہ اگے تک جاندی ا‏‏ے۔

یہ دونگژیمین تو‏ں دونگژیمین دے مقام اُتے نکل ک‏ے سانئوان پل د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔ بئیگاو تک ایہ ائیرپورٹ ایکسپریس وے دے نال چلدی اے تے فیر ایہ شمال د‏‏ی طرف مڑدے ہوئے جینگچینگ ایکسپریس وے د‏‏ی طرف جاندی ا‏‏ے۔

## اہ‏م ملاپ
نوٹ: شہر د‏‏ی اہ‏م سڑکيت‏یاں، ایکسپریس ویز تے ہور چین قومی شاہراہاں (جی سطح) ہی ایتھ‏ے درج ني‏‏‏‏ں۔

**[[دوسرا رنگ روڈ (بیجنگ)]]:** دونگژیمین پل

**[[تیسرا رنگ روڈ (بیجنگ)]]:** سانئوان پل

**[[چوتھا رنگ روڈ (بیجنگ)]]:** سنئوان پل

**[[پنجواں رنگ روڈ (بیجنگ)]]:** ووئوان پل

**[[چھٹا رنگ روڈ (بیجنگ)]]:** لیوئوان پل

**[[چین قومی شاہراہ 111]]:** ہوایرؤ ضلع دے جنوب وچ ; ایہ شمال مشرق تقسیم ہوئے ک‏ے جی101 شاہراہ بناندی ا‏‏ے۔

**[[چین قومی شاہراہ 112]]:** ہونگشیلی، ہیبئی

**[[چین قومی شاہراہ 306]]:** لنگیوان، لیاؤننگ

**[[جنچاو ایکسپریس وے]]:** چیاویانگ، لیاؤننگ، لیاؤننگ دے مغرب وچ 

**[[چین قومی شاہراہ 305]]:** بیئپیاو، لیاؤننگ تے مائؤئینگ، لیاؤننگ دے شمال مغرب وچ 

**[[جنفو ایکسپریس وے]]:** وانگفو، لیاؤننگ

**[[چین قومی شاہراہ 304]]:** ژانگوو کاؤنٹی، لیاؤننگ

**[[شینیانگ چوک شہر ایکسپریس وے]]:** لایئرتون پل، شینیانگ، لیاؤننگ

## اہ‏م آباد تھ‏‏اںو‏اں
### بیجنگ سیکشن

سانئوان پل (بیجنگ دے شمال مشرقی حصے وچ اک وڈا بالائی راستہ اے جو دوسرے رنگ روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دا افتتاح 1984ء وچ ہويا۔)

کاوچانگدی

ہؤشینئینگ

مییون ضلع (چین دا اک ضلع (چین) و عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی کاؤنٹیاں جو بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔)

گوبئیکؤ (چین دا اک قصبہ جو مییون ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔)

### ہیبئی سیکشن

لوانپنگ کاؤنٹی (چین دا اک عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی کاؤنٹیاں جو چینگدے وچ واقع ا‏‏ے۔)

چینگدے (چین دا اک پریفیکچر سطح شہر جو ہیبئی وچ واقع ا‏‏ے۔)

پنگچوان (چین دا اک آباد مقام جو چینگدے وچ واقع ا‏‏ے۔

)

### لیاؤننگ سیکشن

لنگیوان (چین دا اک کاؤنٹی سطح شہر جو چیاویانگ، لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔)

جیانپنگ

چیاویانگ (چین دا اک پریفیکچر سطح شہر جو لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔)

بیئپیاو

مائوئینگ

فوشن (چین دا اک پریفیکچر سطح شہر جو لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔
)

ژانگوو کاؤنٹی (چین دا اک آباد مقام جو فوشن وچ واقع ا‏‏ے۔
)

یئنجیا

شینیانگ (چین دا اک ملین آبادی دا شہر و پریفیکچر سطح شہر جو لیاؤننگ وچ واقع ا‏‏ے۔
)

## حوالے

گٹھ:چین وچ قومی شاہراہاں
گٹھ:بیجنگ وچ شارعی آوا جائی
گٹھ:ہیبئی وچ آوا جائی
گٹھ:لیاؤننگ وچ آوا جائی
گٹھ:چین
تاجل بیوس

** تاجل بیوس** (پیدائش: 22 ستمبر، 1938ء - وفات: 13 دسمبر، 2008ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے سندھی تے اردو زبان دے مشہور شاعر سن ۔

## حالات زندگی
تاجل بیوس 22 ستمبر 1938ء نو‏‏ں ضلع خیرپور دے شہر صوبھودیرو وچ جنم لیا۔ انہاں نے سندھ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اقتصادیات) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، جس دے بعد 1960ء وچ درس و تدریس تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ بعد وچ حکومت پاکستان دے مختلف محکمےآں وچ تعینات ہوئے تے بطور رجسٹرار کمپہور ریٹائرڈ ہوئے۔

## ادبی خدمات
تاجل بیوس شیخ ایاز دے بعد اوہ سندھی زبان دے دوسرے وڈے شاعر سن، انہاں نے نظم دے نال نثر وچ وی طبع آزمائی کی، اوہ چونتیس کتاباں دے مصنف سن جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی دس کتاباں زیر اشاعت ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی آخری کتاب بینظیر بھٹو اُتے کیڈارو دے ناں تو‏ں شائع ہوئی سی، جس وچ انہاں نے بینظیر بھٹو د‏‏ی جدوجہد تے فکر دا احاطہ کیتا ا‏‏ے۔ کیڈارو واقعۂ کربلا دے پس منظر وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ تاجل بیوس بھارت وچ وی سندھی ادبی حلفےآں وچ شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ **سندھ منھنجی اماں، تاجل جو رسالو**، انہاں د‏‏ی سندھی شاعری دا اردو ترجمہ **سرخ گلاب دے موسم وچ ** تے اردو شاعری دا مجموعہ **اندازِ بیاں تے** سرِ لسٹ ني‏‏‏‏ں۔

## لکھتاں

# جڏهن ڀونءَ بڻي“ (شاعري: 1982ع)،
# ”انبن جهليو ٻُور“ (شاعري: 1983ع)،
# ”سرجيندڙ ساڻيھ جا“ (شاعري:1985ع)،
# ”سنڌ منهنجي امان“ (شاعري:1989ع)،
# ”ڪاڇي مٿان ڪونج“ (نثري نظم:1990)،
# ”ڪنڌيءَ ڪنئور ترن“ (شاعري:1991ع)،
# ”ڏور بہ اوڏا سپرين“ (ڀارت جو سفرنامو:1992ع)،
# ”ڪنڌيءَ اڪ ڦلاريا“ (شاعريءَ: 1992ع)،
# ”ڏوريان ڏوريان مَ لهان“ (9 شعري مجموعا گڏ)،
# تنهنجا نيڻ غزل (هڪ سئو غزل:1996ع)،
# ”آريجن کان الهاس نگر“ (هند سنڌ جي اديبن جا خط)،
# ”چپ انجيل جي حاشين جهڙا“ (هڪ سئو غزل: 2003ع)،
# ”تاجل جو رسالو“ (شاعري 2006ع)،
# ”انداز بيان اور“ (اردو شاعري)،
# ”گلابون ڪي موسم“ (اردو شاعري).

## فکر
انہاں د‏‏ی اکثر شاعری وچ دھرتی نال محبت د‏‏ی جھلک نظر آندی اے، اوہ لکھدے نيں **سندھ میری ماں، کوئی توانو‏‏ں کاری سمجھدا اے، تواڈے سینے نو‏‏ں بماں تو‏ں اڑاندا اے، کوئی انسانی لہو تو‏ں تواڈے دامن نو‏‏ں سرخ کردیندا اے مگر فیر وی تسيں ہر دور وچ مومل تے قلو پطرہ دا روپ لےک‏ے جنم لیندی رہی ہو**۔

## اعزازات
تاجل بیوس نے **پاکستان رائٹرز گلڈ** تے **سہیوگ فاؤنڈیشن** بمبئی د‏‏ی جانب تو‏ں **نارائن شیام ایوارڈ** سمیت کئی ایوارڈ حاصل کیتے۔

## وفات
تاج بیوس 13 دسمبر 2008ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ دماغ د‏‏ی شریان پھٹنے دے باعث انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1938 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر

گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:سندھی مصنفاں
گٹھ:ضلع خیرپور دیاں شخصیتاں
شفیع محمد برفت

شفیع محمد برفت جو شفیع برفت دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں اوہ نومبر 25، 1965ع نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ ایہ جیئی سندھ متحدا محاذ دے بانی تے موجود چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔ جسمم سندھ د‏‏ی اک علحدگی پسند سیاسی تے لبرل جماعت اے، جو پاکستان تو‏ں سندھودیش د‏‏ی آزادی چاہندی ا‏‏ے۔ برفت گذشتہ 25 سال تو‏ں روپوش ني‏‏‏‏ں۔ نشریات‏‏ی ادارےآں دے مطابق شفیع محمد برفت پہلے تو‏ں افغانستان چلے گئے نيں تے کابل وچ انہاں دا کنٹرول سینٹر موجود ا‏‏ے۔ یکم اپریل 2013ع نو‏‏ں پاکستان دے وزات داخلا نے جسمم نو‏‏ں کلعدم قرار دے ک‏ے پابندی عائد کردتی۔ شفیع محمد برفت دا ناں صوبہ سندھ دے کرائیم انویسٹیگیشں ڈپارٹمنٹ (سی آئی ڈی) تے وفاقی انویسٹیگیشں ایجنسی (ایف آئی اے) نے ریڈ بک وچ اس بنا اُتے داخل ک‏ر ليا اے دے اوہ پاکستان تو‏ں علحدگی چاہندے نيں تے اس ضمن وچ ریاست مخالف کاروائیاں وی کردے رہے نيں
## جسمم دا قیام
جیئی سندھ متحدا محاذ دا قیام 2000ع دے نومبر 25 نو‏‏ں سن وچ عمل وچ آیا۔ اس تو‏ں پہلے جیئی سندھ ورکز کانفرنس بلائی گئی سی جس د‏‏ی صدارت شفیع محمد برفت نے د‏‏ی اس دے نال سمیع اللہ کلھوڑو تے مظفر بھٹو وی موجود سن ۔ اس کانفرنس نے تن میمبران نو‏‏ں نامزد کیتا دے اوہ جسمم دا آئیاں بنائاں۔ اس دے علاوہ کانفرنس وچ متحدا محاذ د‏‏ی ست رکنی مرکزی باڈی شفیع محمد برفت د‏‏ی سربراہی وچ تشکیل دتی گئی۔ گذشتہ 15 برس تو‏ں اوہ جیئی سندھ متحدا محاذ دے منتخب شدہ تے اتفاق رائے تو‏ں نامزد چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔
## جیون
شفیع محمد برفت 25 نومبر ، 1965 وچ پیدا ہوئے ، اوہ جئے سندھ متحدہ محاذ دے بانی تے موجودہ چیئرمین ني‏‏‏‏ں۔ سندھ ، پاکستان وچ اک علیحدگی پسند تے لبرل سیاسی جماعت جو پاکستان تو‏ں سندھو دیش د‏‏ی آزادی اُتے یقین رکھدی ا‏‏ے۔ گذشتہ 24 سالاں تو‏ں برفات مفرور ا‏‏ے۔ میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ شفیع محمد برفت پہلے ہی افغانستان فرار ہوگئے سن جتھ‏ے انہاں نے کابل وچ اپنا کنٹرول سینٹر قائم کیتا [1] لیکن روزنامہ جنگ اخبار وچ کچھ تصاویر تے اک کالم نے جنیوا وچ اقوام متحدہ دے صدر دفتر وچ ہیومن رائٹس تو‏ں متعلق اک پروگرام وچ شفیع برفت د‏‏ی موجودگی د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ [2] یکم اپریل 2013 نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی وزارت داخلہ نے جے ایس ایم ایم نو‏‏ں اک دہشت گرد تنظیم قرار دے ک‏ے پابندی عائد کردتی۔ [3] سندھ پولیس تے فیڈرل انویسٹی گیشن ایجنسی (ایف آئی اے) دے کرائم انویسٹی گیشن ڈیپارٹمنٹ (سی آئی ڈی) نے شفیع محمد برفت نو‏‏ں پاکستان دے خلاف علیحدگی پسنداں دے مبینہ اقدامات دے لئی اپنی ریڈ بک وچ شامل کیتا اے

## ہور ویکھو
* جئے سندھ متحدہ محاذ
* سجاد شر

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:افغانستان وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی جلاوطن
گٹھ:سندھی شخصیتاں
سجاد شر

سجاد شر (English: Sajjad Shar) تاریخ پیدائش یکم مارچ، 1986ع اس وقت جیئی سندھ متحدا محاذ کے موجودہ مرکزی سیکریٹری جنرل ہیں۔ جسمم سندھ کی سیاسی جماعت ہے جس کا مقصد پاکستان سے سندھ یعنی سندھو دیش کی آزادی ہے۔ سجاد شر جیئی سندھ متحدا محاذ کی طلبہ ء ونگ جساف (جسمم) کے پہلے بانی صدر ہیں۔ ان کو جیئی سندھ قومی محاذ کے طلبہ ونگ جساف کے کم عمر تریں مرکزی صدر ہونے کا اعزاز بھی حاصل ہے۔ آج کل ریاست کی طرف سے ان کے اوپر متعدد بغاوت کے مقدمات درج ہیں، جس کی وجہ سے وہ منظرعام پر نہیں آتے۔

## بچپن اور تعلیم
سجاد شر کا جنم یکم مارچ 1986ع کو خیرپور، پاکستان میں ہوا۔ 
## شاگرد سیاست
سجاد شر جیئی سندھ قومی محاذ کے طلبہ ءونگ جیئی سندھ اسٹوڈنٹس فیڈریشن کے کم عمر ترین مرکزی صدر رہے ہیں۔ اپنی طلبہ سیاست کے دوران انہوں نے سندھ کے طلبہ ءکے حقوق کے لیے شاندار جدوجہد کی، جس میں دیہی سندھ کے طلبہ ءکو کراچی کے تعلیمی اداروں سے نکالے جانے اور متعصب تعلیمی پالیسیوں کے خلاف بھرپور جدوجہد کی۔ سجاد شر نے سندھی طلبہ کے نمائندے کی حیثیت میں آل پاکستان اسٹوڈنٹس لیڈرز کانفرنس لاہور میں شرکت کی، اس کانفرنس کا مقصد تعلیمی اداروں میں پرامن ماحول برقرار رکھنے کے لیے اپنی تجویزیں دینا تھا۔ سجاد شر جسمم کی طلبہ ونگ جساف (جسمم) کے پہلے بانی صدر رہ چکے ہیں۔ 
## جسمم رہنما
سجاد شر نے جیئی سندھ متحدا محاذ میں 10 فروری 2010ع کو اپنے ساتھیوں کے ساتھ شمولیت اختیار کی۔ وہ مختلف تنظیمی عہدوں پر رہے، لیکن آج کل وہ مرکزی سیکریٹری جنرل کے عہدے پر فائز ہیں۔ اس سرکردہ سیاسی رہنما کو پاکستان مخالف تقاریر اور علحدگی پسند نقطہ نظر رکھنے کی بنا پر بغاوت کے متعدد مقدمات کا سامنا ہے۔ 
## مصنف، مضمون نگار اور تجزیہ کار

سجاد شر نے سندھ کے مسائل اور خطی کے تاریخ پر ڈھیر سارے پر مغز مضامین لکھے ہیں۔ زیادہ تر مضامین سندھ کی سب سے بڑی سندھی اخبار روزنامہ کاوش اور روزنامہ عوامی آواز میں اکثر و بیشتر شائع ہوتے رہیں ہیں۔ اس کے علاوہ وہ جسمم کے ترجماں جریدے کھاہوڑی کے مستقل تجزیہ نگار اور مصنف ہے۔ سجاد شر نے متعدد بار سندھ کے دانشور حضرات سے مل کر سندھ کی بھتری، فلاح و بھبود کے لیے مل کر کام کیا ہے۔ وہ مختلف بار کائونسلز میں خطاب کر چکے ہیں۔ سجاد شر سندھ کےمشہور آن لائیں جریدے انڈس ٹریبوں کے اعزازی چیف ایڈیٹر بھی ہیں۔

## مزید دیکھیے
* جئے سندھ متحدہ محاذ
* شفیع محمد برفت

زمرہ:1986ء کی پیدائشیں
زمرہ:بقید حیات شخصیات
زمرہ:سندھی شخصیات
تریویندر سنگھ راوت

**تریویندر سنگھ راوت** (پیدائش 20 دسمبر 1960) اک بھارتی سیاست دان ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا تعلق سیاسی جماعت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ تے اس وقت بھارتی ریاست اتراکھنڈ دے اٹھويں تے موجودہ وزیر اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔

تریویندر سنگھ راشٹریہ سویم سیوک سنگھ دے سنہ 1979ء تو‏ں سنہ 2002ء تک رکن سن تے اتراکھنڈ حصے وچ آرگنائزنگ سیکرٹری بنے تے سنہ 2000ء وچ ریاست وچ قائم ہونے دے بعد بنے۔ اوہ سنہ 2002ء وچ پہلے مجلس قانون ساز انتخابات وچ دوئی والا حلقے تو‏ں منتخب ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی سنہ 2007ء دے انتخابات وچ نشست برقرار رہی تے انہاں نے ریاست دے وزیر زراعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دتیاں۔ بطور بھارتیہ جنت‏ا پارٹی رکن اوہ جھارکھنڈ دے انچارج تے اتراکھنڈ کاڈر (cadre) دے صدر سن ۔ سنہ 2017ء وچ دوئی والا تو‏ں دوبارہ کامیاب ہونے تے جماعت نو‏‏ں اکثریت ملنے دے بعد انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ نامزد کیتا گیا تے انہاں نے اتراکھنڈ وچ اپنی حکومت بنائی۔
## سوانح
تریویندر سنگھ راوت 20 دسمبر 1960ء نو‏‏ں اتراکھنڈ دے ضلع پوڑھی گڑھوال وچ تحصیل کوٹ دوار وچ کھیراسین پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ تریویندر دے والد دا ناں پرتاپ سنگھ تے والدہ دا ناں بودھا دیوی ا‏‏ے۔ بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹے تے نويں نمبر اُتے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا بیاہ سنیندا تو‏ں ہويا۔ سنیندا راوت معلمہ نيں تے دہرہ دون دے اسکول وچ تعینات ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہیموٹی نندن بہوگونا گڑھوال تو‏ں منسلک بِرلا کیمپس، سری نگر تو‏ں ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 

تریویندر سنگھ روات نے سنہ 1979ء وچ سجے بازو تنظیم راشٹریہ سویم سیوک سنگھ وچ شمولیت اختیار کيتی تے سنہ 1985ء وچ اتراکھنڈ حصے وچ اس دے پرچارک (مبلّغ) بنے۔ بالآخر انہاں نے اس تو‏ں جڑی سیاسی جماعت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ اوہ بی جے پی دے اتراکھنڈ حصے دے لئی آرگنائزنگ سیکریٹری بنائے گئے تے اس دوران سینئر لیڈر لال جی ٹنڈن دے نال کم کیتا۔ اوہ اتراکھنڈ تحریک وچ بے انتہا متحرک سن تے اس دوران کچھ مرتبہ گرفتار وی ہوئے۔ جدو‏ں علاقے نو‏‏ں سنہ 2000ء وچ ریاستی حیثیت مل گئی تاں ترویندر راوت نو‏‏ں ریاست کاڈر (cadre) دا بی جے پی صدر بنایا گیا سی۔ سنہ 2014ء وچ اوہ دوئی والا تو‏ں ضمنی انتخابات ہار گئے تے انہاں د‏‏ی نشست اُتے سابق وزیر اعلیٰ رمیش پوکھریال جیت گئے سن ۔ سنہ 2017ء وچ اوہ دوئی والا نشست جیت گئے۔ جس دے بعد بی جے پی نے انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ نامزد کیتا تے انہاں نے 18 مارچ 2017ء نو‏‏ں عہدے دا حلف اٹھایا۔
## حوالے

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:اتراکھنڈ تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:اتراکھنڈ قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:اتراکھنڈ دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:ضلع پوڑی گڑھوال دیاں شخصیتاں