open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہبہ ابو ندیٰ

**ہِبہ کمال صالح ابو ندیٰ** (24 جون 1991ء – 20 اکتوبر 2023ء) فلسطینی شاعرہ، ناول نگار تے ماہرِ غذائیات سی۔ انھاں نے سنہ 2017ء وچ ویہويں سیشن دے شارجہ ایوارڈ برائے عرب تخلیقی صلاحیت وچ دوسرا مقام حاصل کيتا سی۔

## حالات زندگی

ہبہ ابو ندی 24 جون 1991ء نو‏‏ں مکہ، سعودیہ وچ پیدا ہوئیاں۔ انھاں نے غزہ د‏‏ی جامعہ اسلامیہ تو‏ں تعلیم دا حصول کیتا، جتھو‏ں انھاں نے حیا‏تی کیمیا وچ بیچلر د‏‏ی سند مکمل د‏‏ی تے فیر غزہ د‏‏ی جامعہ ازہر تو‏ں سریری/مطبی غذائیت (کلینکل نیوٹِریشن) وچ ماسٹر د‏‏ی سند مکمل کيتی۔

سنہ 2017ء وچ انھاں نے شارجہ اعزاز برائے عرب تخلیقی صلاحیت د‏‏ی ویہويں نشست وچ اپنے ناول "الأكسجين ليس للموتى" (آکسیجن مردہ دے لئی نئيں اے ) دے لئی دوسری پوزیشن جِتی۔
شاعری نمونہ:بــلـطـفٍ بــالــغٍ تــنـمـو
فـــراشــاتُ الــمـواويـلِ
هناكَ على أعالي النصِّ
أطــعــمـهـا قــنـاديـلـي
وقـد أسـتغرقُ السنواتِ
فــــي شـــكٍّ وتـعـديـلِ
لأنـــي كـلَّـمـا أحـبـبـتُ
أغــرقُ فــي الـتـفاصيلِ

## وفات
20 اکتوبر 2023ء نو‏‏ں انہاں دے گھر اُتے اسرائیلی فضائیہ نے بمباری د‏‏ی جس دے نتیجے وچ اوہ انتقال کر گئياں۔

## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:فلسطین
گرم پاݨی دا چشمہ

thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر
thumb|200px|گیزر

**گیزر** (Geyser)، اک چشمہ اے جیہد‏‏ی خصوصیئت پاݨی دے وقفے وقفے نال ہوݨ والے اخراج نال ہُندی اے تے ایہدے نال بھاف وی آؤندی ا‏‏ے ۔ کافی نایاب واقعے دے طور تے گیزر د‏‏ی تشکیل خاص ہائیڈروجولوجیکل حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو زمین اُتے صِرف چَند جگہاں اُتے موجود نيں ۔ عام طور تے سارے گیزر فیلڈ سائٹس فعال آتش فشاں علاقےآں دے نیڑے واقع نيں تے گیزر دا اثر میگما د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے ۔ عام طور تے سطَح دا پاݨی تقریبن 2,000 میٹر (6,600 فٹ) د‏‏ی اوسط گہرائی تک کَعھٹ کردا اے جِتھے ایہ گرم چٹاناں نال رابطا کردا ا‏‏ے ۔ دباؤ والے پاݨی دے اُبلݨ دے نتیجے وچ گرم پاݨی دے گیزر اثر تے گیزر د‏‏ی سطح دے وینٹ (اک ہائیڈرو تھرمل تعھماکا) تو‏ں بھاف دا چھڑکاؤ ہُندا اے ۔

گیزر د‏‏ی پھٹݨ والی سرگرمی گیزر پلمبنگ دے اندر جاری معدنی ذخائر، قریبی گرم چشمےآں دے نال افعال دے تبادلے، زلزلے دے اثرات، تے انسانی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں تبدیل یا بند ہو سکدی ا‏‏ے ۔ بہت سارے دوسرے قدرتی مظاہر ونگوں گیزر زمین لئی مُنفرد نئيں ۔ جیٹ نما پھٹݨا، جیہنو‏ں اکثر کرائیوگیزر کہیا جاندا اے، بیرونی نظام شمسی دے کئی چنداں اُتے دیکھیا گیا ا‏‏ے ۔ کَعھٹ محیطی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہدے پھٹݨ وچ مائع دے بغیر بخارات ہُندے نيں ۔ اوہ گیس دے ذریعے اُتے لے جاݨ والے تُعھدل تے برف دے ذرات تو‏ں وَدھ آسانی نال دکھائی دیندے نيں ۔ زحل دے چند اینسیلاڈس دے جنوبی قطب دے نیڑے آبی بخارات دا مشاہدا کيتا گیا اے، جد کہ نیپچون دے چند ٹریٹن اُتے نائٹروجن دے پھݨ دا مشاہدا کيتا گیا ا‏‏ے ۔ مریخ دے جنوبی قطبی برف د‏‏ی ٹوپی تو‏ں کاربن ڈائی آکسائیڈ دے پھٹݨ دے آثار وی نيں ۔ Enceladus دے معاملے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ بیر اندرونی توانائی نال چلدے نيں ۔ مریخ تے ٹرائٹن اُتے نِکلݨ دے معاملات وچ ایہ سرگرمی ٹھوس حالت دے گرین ہاؤس اثر دے ذریعے شمسی حرارت دا نتیجا ہو سکدی ا‏‏ے ۔ تِناں صورتاں وچ زیر زمین ہائیڈروولوجیکل نظام دا کوئی ثبوت نئيں اے جو زمینی گیزراں نو‏‏ں ہور قِسم دے وینٹنگ، ورگے فومرولز تو‏ں ممتاز کردا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* چشمہ
* گرم پاݨی دا چشمہ
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* کھوہ

گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:ارضیات
آبادی دے حساب نال بولیاں دی لسٹ

بولݨہاراں دی تعداد دے لحاظ نال بولیاں دی درجہ بندی درج ذیل اے۔ بولیاں دیاں درجہ بندیاں نوں احتیاط نال دیکھݨا چاہیدا اے کیونکہ ایہ ممکن نئیں کہ اک پڑبولی دے تسلسل وچ بولیاں دی تمیز لئی لسانی معیارات دا ایک مربوط طریقہ وضع کیتا جاوے۔ مثال دے طور تے اک بولی نوں اکثر باہمی طور تے قابل فہم قِسماں دے مجموعے دے طور تے بیان کیتا جاندا اے پَر معیاری بولیاں نوں الگ الگ بولیاں وچ شمار کیتا جا سکدا اے، حالانکہ اوہ بڑی حد تک باہمی طور تے قابل فہم نیں۔ جِداں کہ ڈینش تے نارویجین دے معاملے وچ اے۔ ایہدے برعکس بہت ساریاں عام طور پر قبول شدہ بولیاں، جیہناں وچ جرمن، اطالوی تے حتا کہ انگریزی وی شامل نیں، جو کہ باہمی طور تے قابل فہم نئیں۔ اگرچہ عربی نوں بعض دفعہ جدید معیاری عربی اُتے مرکوز اک واحد بولی سمجھیا جاندا اے، دوسرے لکھاری ایہدیاں باہمی طور تے ناقابل فہم قِسماں نوں الگ الگ بولیاں غور کردے نیں۔ ایسے طرحاں چینی نوں بعض دفعہ اک سانجھی رہتل تے سانجھی ادبی بولی دی وجہ توں اک بولی دے طور تے دیکھیا جاندا اے۔ چینی بولی دے مختلف گروہاں، جِداں مینڈارن، وو تے یو نوں الگ بولیاں دے طور تے بیان کرنا وی عام اے۔.

بولݨہاراں دی مستند تعداد حاصل کرن وچ وی مشکلات نیں، جو آبادی دی تبدیلی تے بولی دی تبدیلی دی وجہ توں وقت دے نال نال مختلف ہُندیاں نیں۔ کچھ علاقےآں وچ، مردم شماری دا کوئی مستند ڈیٹا نئیں یا مردم شماری وچ بولیاں نوں صحیح طرحاں درج نئیں کیتا جاندا۔ دنیا دے مُختلف حِصےآں وچ بولیاں دے صحیح تے واضح اعداد و شمار اکٹھے کرن دے عمل وچ شفافیت دا معیار مختلف اے۔ 

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:لسٹاں
حاطہ

**حاطہ** (انگریزی: Yard (land)) اک ویڑھا یا زمین دا اک کُھلا تھاں ہُندا اے جیہڑا کِسے عمارت یا عمارتاں دے اک گروپ ناݪ جُڑیا ہُندا اے۔ 

باغ، اصطبل، کھیل دا میدان، گھر دا ویڑھا، ڈنگر پالݨ لئی تھاں حاطے دیاں مُختلِف قِسماں نیں۔ 
 

## ہور دیکھو
* گھر
* ویڑھا
* واڑا

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:تھاں
تبیین کذب مفتری

**تبیین کذب المفتری فیما نصیبا الا الامام ابی الحسن الاشعری** (عربی: تبيين كذب المفتري فيما نسب إلى الإمام أبي الحسن الاشعري)۔ابو الحسن اشعری (متوفی ۳۲۴/۹۳۵) دے مخالفاں دے خلاف اک طاقتور پیغام دے نال اک سیاسی کتاب ا‏‏ے۔ جسنو‏ں شافعی حدیث دے استاد(حافظ) ابن عساکرؒ نے لکھیا ا‏‏ے۔ d. 571/1176)، جس نے اسنو‏ں مناکھر خیالات تو‏ں ثابت کيتا تے اس تو‏ں منسوب جھوٹھے دعوے دا رد کيتا۔ 
یہ کتاب درحقیقت ابو علی اھوازی (متوفی ۴۴۶/۱۰۵۵) دے جواب وچ لکھی گئی سی جس نے اشعری اُتے تنقید تے تذلیل کرنے والی کتاب تالیف کيتی تھی۔اسی وجہ تو‏ں ابن عساکر نے اشعری د‏‏ی عزت تے سالمیت دے دفاع دے لئی تے اشعری د‏‏ی امام احمد بن حنبلؒ (متوفی ۲۴۱/۸۵۵) تو‏ں موافقت تے تصدیق دے لئی ایہ کتاب تصنیف کيتی اے ۔اور معتزلی الہیات تو‏ں آرتھوڈوکس سنی عقیدہ وچ تبدیل ہوݨ دے بعد۔ 
مصنف نے امام اشعری دے تقریباً ستر علماء د‏‏ی لسٹ دتی ا‏‏ے۔ جنہاں نو‏ں پنج طبقات (طبقات) وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ جس دا آغاز خود اشعری د‏‏ی سوانح حیات تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ 

یہ کتاب ۱۹۲۸ تو‏ں زیرِ طبع اے تے کئی مطالعات دا موضوع رہی ا‏‏ے۔ 

### استقبالیہ
شافعی عالم تاج الدین السبکی (متوفی ۷۷۱/۱۳۷۰) نے اس کتاب د‏‏ی بہت ودھ سفارش تے تعریف کيت‏ی سی 

### ہور ویکھو

* السیف الثقیل فی الرد الا ابن غفیل
* الباز الاشھاب
* طاؤس التقدیس
* عقیدہ وچ اعتدال
* عقیدہ دے اصولاں دے لئی حتمی ثبوتاں دے لئی اک رہنما
* سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ

### حوالے

### باہرلے جوڑ
* Goodreads – Goodreads.com اُتے کتاب دا صفحہ
* TEBYÎNÜ KEZİBİ'l-MÜFTERÎ – İslâm Ansiklopedisi 
*  
*  

گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں
گٹھ:علم کلام
گٹھ:اشعری ادب
گٹھ:کتب اہل سنت
عبرانی بولی وچ قرآن دا ترجمہ

قرآن اسلام دا مرکزی مذہبی متن اے، تے ایہ اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں اسلام وچ اک وحی ا‏‏ے۔.
thumb|القرآن اسلام د‏‏ی آخری کتاب
القرآن دا سب تو‏ں پہلا ترجمہ رسول اللہ دے صحابی سلمان فارسی نے فارسی بولی وچ کیہ۔ عبرانی زبان وچ قرآن دا ترجمہ سب تو‏ں پہلے ۱۹ويں
صدی وچ ہويا۔

## ترجمے دا آغاز
عبرانی وچ قرآن دا پہلا ترجمہ ۱۸۵۷ وچ لیپزگ شہر تو‏ں اک جرمن یہودی سْکالر ہرمن ریکنڈورف نے مکمل کيتا۔ 

## وقت د‏‏ی گھڑی وچ ترجمات

### ۱۹ويں صدی وچ
۱۸۵۷:- لیپزگ شہر تو‏ں ہرمین ریکنڈورف دے ذریعہ۔

### ۲۰ويں صدی وچ
۱۹۳۶: یوسف یوئیل ریبلن دا ترجمہ۔

1971: *Ha-Ḳurʼan ha-ḳadosh: sefer ha-sefarim shel ha-Iślam* (قرآن: اسلام د‏‏ی عظیم کتاب) اسرائیل وچ ہارون بن شیمش دے ذریعہ عبرانی بولی وچ شائع ہوئی۔

### ۲۱ ويں صدی وچ
۲۰۰۵: اوری روبن دا ترجمہ قرآن۔ ایہ اسرائیل تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔

2015: *Ha Qoran Bi Lashoon Akher* سبحان علی عدوی تو‏ں ایہ اردن تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔

2018: *Ha Qoran* اسد نمر باسول نے ترجمہ کيتا۔ مملکت سعودی عرب تو‏ں شائع ہويا۔

۲۰۱۹: مترجمین دا اک گروپ۔ گڈ ورڈ بوکس، بھارت دے ذریعہ شائع کيتا گیا۔

۲۰۲۳: مصر تو‏ں اک ترجمہ تے تفسیر پرکاش کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* اسلام
* قرآن
## حوالے

گٹھ:تراجم قرآن بلحاظ زبان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:عبرانی ادب
ابوبکر محمد بن الحسن بن فراق

ابن فراق یا ابن فورک (عربی: ابن فورك؛ت۔ 941–c. 1015 CE / 330–406 AH) اک مسلم امام، الاشعری دے ماہر الہیات، عربی زبان، گرامر تے شاعری دے ماہر، اک ۱۰ويں صدی وچ شافعی مذھب دے خطیب، فقیہ تے حدیث دے اسکالر.

### زندگی
ابوبکر محمد بن الحسن بن فراق الشافعی الانصاری الصبحانی تقریباً ۹۴۱ عیسوی (۳۳۰ھ) وچ اصفہان وچ پیدا ہوئے۔ اس نے بصرہ تے بغداد وچ ابوالحسن الباہلی دے تحت البقیلانی تے الاصفرینی دے نال اشعری کلام دا مطالعہ کيتا تے عبداللہ بن جعفر الصبحانی تو‏ں روایات دا وی مطالعہ کيتا۔ عراق تو‏ں اوہ رے گئے، فیر نیشاپور گئے، جتھے انہاں دے لئی صوفی البوشند جی د‏‏ی خانقاہ دے پاس اک مدرسہ بنایا گیا۔ اوہ صوفی ابو عثمان المغربی د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے ۳۷۳/۹۸۳ وچ نیشاپور وچ سی تے غالباً اپنی وفات تو‏ں کچھ عرصہ پہلے تک اوتھے رہیا۔

کرمیہ نے ابتدا وچ اسنو‏ں غزنی دے سلطان محمود دے ذریعہ پھانسی اُتے چڑھانے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہے جدو‏ں سلطان نے اسنو‏ں غزنی بلوایا تے اس تو‏ں پوچھ گچھ د‏‏ی تے فیر اس دے خلاف لگائے گئے الزامات تو‏ں بری کردتا۔ پ‏ر، کرامیہ د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ دے تعین وچ تاریخی ذرائع وچ اختلاف ا‏‏ے۔ اک نسخہ کہندا اے کہ غزنی تو‏ں واپسی اُتے اسنو‏ں زہر دتا گیا، سڑک اُتے گرا تے ۱۰۱۵ عیسوی (۴۰۶ ہجری) وچ اس د‏ی موت ہو گئی جدو‏ں کہ دوسرے ورژن وچ کہیا گیا اے کہ اس اُتے پِچھے تو‏ں حملہ کيتا گیا۔ اسنو‏ں واپس نیشاپور لے جایا گیا تے الحیرہ وچ دفن کيتا گیا۔ 

### اثر انداز ہُندا اے
ابن فراق دیاں لکھتاں "اصول الدین" (دین د‏‏ی بنیاد)، "اصول الفقہ" (فقہ د‏‏ی بنیاد) تے قرآن دے معانی تقریباً اک سو جلداں اُتے مشتمل نيں۔ انہاں وچ مجرد مقلات العشری تے کتاب مشکیل الحدیث و بیانیہ (عنوان د‏‏ی بہت ساریاں قسماں دے نال) نيں، جس وچ اس نے حنبلی لفاظی دے انتھروپمورفسٹ رجحانات تے معتزلہ د‏‏ی حد تو‏ں ودھ تشریح دونے د‏‏ی تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ ابن فراق کہندے نيں کہ ميں نے کلام دا مطالعہ نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں مروی حدیث د‏‏ی وجہ تو‏ں کيتا۔ 

بعد د‏‏ی نسلاں د‏‏ی نظر وچ انہاں دا بنیادی کم طبقات المتکلمین اے جو کہ العشری الہیات دے مطالعہ دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔ 

### اسلام دے ابتدائی علماء

### حوالے


گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:شوافع
گٹھ:مفسرین
گٹھ:۱۰۱۵ دیاں موتاں
گٹھ:۹۴۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:نیشاپور د‏‏ی وفیات
گٹھ:1015 دیاں موتاں
گٹھ:940ء د‏‏ی دہائی دے جم
ابو صالح سمان

**ابو صالح سمان رحمہ اللہ علیہ** () (وفات ۱۰۱ ہجری ، ۷۲۰ عیسوی) آپ مدینہ منورہ دے ابتدائی محدثین وچو‏ں اک نيں۔ آپ دا شمار تابعین وچو‏ں ہُندا اے .
### سیرت
وہ عمر بن الخطاب رضی اللہ تعالیٰ عنہ دے دور وچ پیدا ہوئے سن، تے ام المؤمنین حضرت جویریہ رضی اللہ عنہا دے آزاد کردہ غلام سن - جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی بیوی سی۔ آپ نے مدینہ وچ قیام کيتا تے حضرت عثمان بن عفان رضی اللہ تعالیٰ عنہ دے محاصرہ نو‏‏ں دیکھیا۔ عمر بن عبدالعزیز رحمہ اللہ علیہ دے دور حکومت دے آخر وچ ۱۰۱ ہجری وچ وفات پائی۔

### استاداں
آپ نے محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے بوہت سارے اصحاب نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں تو‏ں حدیثاں بیان کاں: سعد ابن ابی وقاص رضی اللہ عنہ ، عائشہ صدیقہ رضی اللہ عنہا ، ابوہریرہ رضی اللّٰہ عنہ ، عبداللہ ابن عباس رضی اللہ عنہ ، عبد اللہ بن عمر بن الخطاب رضی اللہ عنہ۔

### تلامذہ
ان تو‏ں روایت کرنے والےآں وچو‏ں بعض ایہ نيں: سہیل ابن ابی صالح (پُتر) سلیمان بن مہران اعمش ، زید بن اسلم ، عبداللہ ابن دینار ، ابن شہاب الزہری
۔

## مرتبہ حدیث
احمد بن حنبل رحمہ اللہ علیہ نے کہیا کہ اوہ ثقہ، (حدیث دے معاملات وچ ثقہ) تے بہت مشہور تے محترم سن ۔

## حوالے

گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اموی دور دے علما
احتشام الحق سلفی

احتشام الحق (سلفی) والد دا ناں محمد سیف الدین انہاں دا تعلق صوبہ بہار (ہندوستان) دے ضلع دربھنگہ دے جالے بلاک دے تحت دیورا بندھولی پنڈ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے دادا حافظ محمد نور الحق اپنی پنچایت دے مکھیا سن تے منفرد شناخت رکھدے سن ۔جدو‏ں کہ نانا عبید الرحمن ساکن اجرا، مدھوبنی بہار (ہندوستان) اک مجاہد آزادی سن 

## تعلیم
حافظ ، عالم، ایم اے اردو، بی ایڈ، ڈپلوما ان جرنلزم اینڈ ماس کمیونکشن، ڈپلوما ان عربی (قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان، نويں دہلی) دار العلوم احمدیہ سلفیہ دربھنگہ دے علاوہ مولا‏نا آزاد نیشنل اردو یونیورسٹی حیدر آباد، للت نارائن متھلا یونیورسٹی دربھنگہ تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دا تعلق تصنیف و تالیف، تبصرہ نگاری، صحافت تے درس و تدریس تو‏ں ا‏‏ے۔ روزنامہ انقلاب تو‏ں بحیثیت رپورٹر وابستہ نيں تے نويں تعلیم راجکیہ بنیادی ودیالیہ مجھولیہ حیاگھاٹ (دربھنگہ) وچ بحیثیت معلم ۸ جولائ‏ی ۲۰۱۴ء تو‏ں وابستہ نيں۔ اردو دنیا، بک ریویو، تمثیل نو، پندرہ روزہ الہدی، قومی تنظیم وغیرہ وچ انہاں دے تبصرے شائع ہوچکے نيں۔ انہاں دے علاوہ وکھ وکھ رسالے و جریدے وچ وی تبصرے شائع ہُندے رہندے نيں۔ انہاں دے مضامین و مقالات اخبار و رسالے وچ جگہ پانے دے نال نال کئی اہ‏م کتاباں وچ وی جگہ پاچکے نيں۔ 
## کتاباں
تھلے لکھے کتاباں شائع ہوچکیاں نيں۔ 

۱۔ طرزی تے طرز سخن 

۲۔ المیزان (پروفیسر ظفر حبیب دے تبصرےآں دا مجموعہ) 

۳۔ دار العلوم احمدیہ سلفیہ : صد سالہ مد و جزر 

۴۔ ذکر جمیل (پروفیسر ارشد جمیل د‏‏ی حیات و خدمات دے چند نمایاں پہلو) 

۵۔ متفرقات طرزی (جلد دوم) 

۶۔ ہر روز روزِ عید : قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے منائے جانے والے يادگار ایام اس کتاب وچ ہندوستان تے دنیا بھر وچ منائے جانے والے يادگار تے تاریخی ایام دے بارے وچ معلومات اردو وچ دتی گئی اے جو اردو وچ اپنے موضوع اُتے منفرد کتاب ا‏‏ے۔ 

۷۔ متفرقات طرزی (جلد چہار) 

۸۔ طرزی سے ہم کلامی 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندوستانی مسلمان
اسلم آزاد

**پروفیسر اسلم آزاد** (پیدائش: ۱۲ دسمبر ۱۹۴۸ء - وفات: ۸ جون ۲۰۲۲ء ) بھارت نال تعلق رکھنے والے اردو زبان دے نامور شاعر، ادبی نقاد تے سیاستدان سن ۔ اوہ ۱۲ دسمبر ۱۹۴۸ء نو‏‏ں مولا نگر، ضلع سیتامڑھی، بہار وچ پیدا ہوئے۔ والدین نے ابتدا وچ عطاء اللہ محمد اسلم رکھیا سی مگر بعد وچ اسنو‏ں بدل ک‏ے اسلم آزاد کر دتا۔ انہاں دے والد دا ناں محمد عباس سی۔انہاں نے پوپری ہائی اسکول تو‏ں میٹرک کرنے دے بعد ۱۹۶۶ء وچ ملت کالج دربھنگہ تو‏ں بی اے (اردو آنرز) تے ۱۹۶۹ء وچ پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے (اردو) دا امتحان پاس کيتا۔ ۱۹۷۴ء وچ پی ایچ ڈی کيتا۔ فروری ۱۹۷۵ء وچ پٹنہ یونیورسٹی وچ اردو دے لیکچرار مقرر ہوگئے۔ ترقی د‏‏ی منازل طے کردے ہوئے پروفیسر تے صدر شعبہ اردو دے عہدے تک پہنچے۔ ادب دے نال نال سیاست وچ وی سرگرم رہ‏‏ے۔ اوہ ۲۰۰۶ء وچ چھ برساں دے لئی بہار قانون ساز کونسل دے ممبر نامزد کيتے گئے۔ انہاں نے دو شادیاں کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی دوسری بیوی فرزانہ خود وی علم وادب دا ذوق رکھدی نيں تے نثرنگار نيں۔ اسلم آزاد شاعر، ناقد تے افسانہ نگار سن ۔ شعر و شاعری دا شوق انہاں نو‏ں اوائل عمر ہی تو‏ں سی۔ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ **نشاطِ کرب** (۱۹۶۸ء) طالب علمی دے دور ہی وچ شائع ہويا سی۔ انہاں دا دوسرا شعری مجموعہ **وکھ وکھ** دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ انہاں د‏‏ی پہلی تنقید کتاب **اردو ناول آزادی دے بعد** دسمبر ۱۹۸۱ء وچ نکھار پبلی کیشن دے زیر اہتمام شائع ہويا۔ انہاں دا تحقیقی مقالہ اے جو ترمیم و وادھا دے نال کتابی شکل وچ شائع ہويا۔ انہاں د‏‏ی ہور کتاباں **عزیز احمد بحیثیت ناول نگار**، **آنگن اک تنقیدی جائزہ** تے **قرۃ العین حیدر بحیثیت ناول نگار** (۲۰۰۳ء) وی اردو فکشن د‏‏ی تنقید تو‏ں متعلق نيں۔ پروفیسر اسلم آزاد ۸ جون ۲۰۲۲ء نو‏‏ں کینسر دے مرض وچ مبتلا ہو ک‏ے آل انڈیا انسٹیٹیوٹ آف میڈیکل سائنسز (ایمس)، پٹنہ وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:2022 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۴۸ دے جم
گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اردو شعرا‏
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارت دے اردو مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:بہار (بھارت) دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:پٹنہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:بھارتی مرد افسانہ نگار
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:ضلع سیتامڑھی دیاں شخصیتاں
گٹھ:جنت‏ا دل (متحدہ) دے سیاست دان
محمد اسرائیل ندوی

**اسرائیل بن محمد ابراہیم بن عبد الحلیم بن دَریا بن دھن سنگھ بن نعمت بن نظام سَلفی نَدْوی** اک ہندوستانی محدث سن ۔ انہاں نو‏‏ں چونکہ میاں سید نذیر حسین محدث دہلوی تو‏ں بیک واسطہ عبد الحکیم زیوری و بدو واسطہ عبد الجبار شکراوی اجازت حدیث حاصل سی اس لئی ملک وبیرون ملک تو‏ں وکھ وکھ علما وطلبا انہاں تو‏ں سند حدیث لینے دے لئی انہاں د‏‏ی خدمت وچ تشریف لاندے سن ۔ خاص طور اُتے آخری وقت وچ سعودی عرب تے ہور خلیجی ملکاں وچ اجازت حدیث دے شائق طلبہ تے اہل علم د‏‏ی دعوت اُتے کئی بار انہاں نے اوتھ‏ے دا سفر کيتا تے مجلس سماع وچ شریک ہوک‏ے سبقاً سبقاً حدیث دا درس دتا تے اس طرح بے شمار جویان علم و عرفان نے اپنی تریہہ بجھائی۔

اوہ ہندی، اردو، عربی تے میواتی اُتے عبور رکھدے سن تے تھوڑی انگریزی وی جاݨدے سن ۔

## مڈھلا جیون
انہاں د‏‏ی پیدائش ۱۸ صفر ۱۳۵۳ھ مطابق ۳۱ مئی ۱۹۳۴ء نو‏‏ں موضع رنیالہ خورد (جھآنڈا)، ضلع پلول، ہریانہ (میوات سابقاً) وچ ہوئی۔ انہاں دے والد حاجی محمد ابراہیم (متوفی ۱۹۸۴ء) اک صالح تے پرہیزگار آدمی سن ۔ مڈھلی سِکھیا جھآنڈا، شکراوہ اورکوٹ وچ حاصل کيتی۔ عربی تے دینیات د‏‏ی اعلیٰ تعلیم جامعہ سلفیہ شکراوہ میوات، دار العلوم ندوۃ العلماء لکھنؤ تے دار العلوم دیوبند تے دہلی دے مشاہیر اہل علم تو‏ں حاصل کيتی۔

## استاد
حسب ذیل مشاہیر اہل علم تو‏ں اکتساب علم کیا:
۱۔ عبد الجبار شکراوی، تلمیذِ احمد اللہ پرتاپگڈھی
۲۔ عبد الحکیم زیوری تلمیذِ میاں سید نذیر حسین محدث دہلوی
۳۔ سید تقریظ احمد سہسوانی
۴۔ داؤد راز دہلوی
۵۔ محمد شفیع دیوبندی
۶۔ عبد الحفیظ بلیاوی
۷۔ محبوب الٰہی دیوبندی
۸۔ محمد رابع ندوی
۹۔ عبد الماجد ندوی
۱۰۔ ابو العرفان ندوی
۱۱۔ محمد اسحاق ندوی
۱۲۔ محمد اویس ندوی
۱۳۔ حکیم مولا‏نا عبدالشکور شکراوی

## خدمات
اوہ فراغت دے بعد تقریباً ۲۵ سالاں تک جامعہ سلفیہ شکراوہ وچ شیخ الحدیث رہے تے درس و تدریس دا فریضہ انجام دتا۔ ہریانہ میوات دے بہت دناں تک ناظم اعلیٰ دے عہدے اُتے فائز سن ۔ ايس‏ے طرح دار الافتاء میوات دے صدر تے خاص طور اُتے عبد الجبار شکراوی تے داؤد راز دہلوی دے بعد انہاں نے دفاعِ اہل حدیث دا محاذ سنبھالے رکھیا تے پورے ہریانہ وچ تبلیغی و دعوت‏ی دوراں تو‏ں جماعت وچ اک نويں روح پھونکنے دے نال جماعت نو‏‏ں منظم کيتا۔ 
## تصنیفات
انہاں نے اردو تے عربی زباناں وچ متعدد دینی تے سماجی مسائل تو‏ں متعلق اہ‏م تے دقیق کتاباں تالیف کیتیاں۔ انہاں وچ تحفۃ الانام فی شرح جزء القراءۃ خلف الامام للامام البخاری، تراجم علما اہل حدیث میوات، طلاق قرآن وحدیث د‏‏ی روشنی وچ ، تصحیح جامع شعب الایمان للبیہقی، تخریج احادیث زوائد صحیح ابن حبان، تخریج احادیث جامع الترمذی، تذکرۃ الشیخ الامام نذیر حسین الدہلوی، التعلیق علی تقریب التہذیب وغیرہ ورگی اہ‏م کتاباں قابل ذکر نيں۔
## وفات
منگل دے روز ۲۹ شوال سنہ ۱۴۴۰ھ مطابق ۳ جولائ‏ی ۲۰۱۹ء نو‏‏ں وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستانی مسلمان
جامعہ دارالعلوم عیدگاہ ٹوبہ ٹیک سنگھ

جامعہ دارالعلوم عیدگاہ ٹوبہ ٹيک سنگھ اک دینی ادارہ اے جس د‏‏ی نیہہ ۱۹۴۵ء وچ مولا‏نا سید اظہار الحق سہیل عباسی نور اللہ مرقدہ نے مدرسہ عربیہ اسلامیہ دے ناں تو‏ں رکھی ۔ شروع وچ ایہ مرکزی جامع مسجد تالاب ٹوبہ ٹيک سنگھ دے نال ملحق سی ۔ مگر فیر انجمن اصلاح المسلمین نے اس جامعہ دے لئی مرکزی عیدگاہ محلہ عیدگاہ دے نال زمین خریدی تے سن ۲۰۱۰ وچ ایہ جامعہ اس جگہ منتقل ہوگیا تے ايس‏ے وقت جامعہ دا ناں مدرسہ عربیہ اسلامیہ ٹوبہ ٹيک سنگھ تو‏ں تبدیل کرکے جامعہ دارالعلوم رکھ دتا گیا جو کہ جامعہ دارالعلوم عیدگاہ ٹوبہ ٹيک سنگھ دے ناں مشہور ہوگیا ۔

جامعہ دے بانی و مہتمم اول حضرت مولا‏نا سید اظہار الحق سہیل عباسی نور اللہ مرقدہ سن 

جامعہ دے مہتمم ثانی مولا‏نا سید سلمان احمد عباسی نور اللہ مرقدہ سن 

جامعہ دے مہتمم ثالث حضر مولا‏نا سید مطیع الرحمن عباسی شاہ صاحب نور اللہ مرقدہ سن 

جامعہ دے مہتمم ثالث و موجودہ مہتمم حضرت مولا‏نا سید عبدالرحمن شاہ صاحب دامت برکاتہم العالیہ نيں

جامعہ تو‏ں ہن تک ہزاراں علماء و حفاظ طلبہ و طالبات تعلیم حاصل کرچکے نيں تے اودو‏ں وی تقریبا ۲۵۰ دے نیڑے طلبہ و طالبات زیر تعلیم نيں ۔ مستحق طلبہ دا قیام و طعام تے علاج معالجہ جامعہ د‏‏ی ہی ذمہ داری اے ۔

جامعہ دے مشہور طلبہ وچ 

مولا‏نا محمد اسلم شيخوپوري شہید رحمۃ اللہ علیہ

مولا‏نا اعظم طارق شہید رحمۃ اللہ علیہ

مولا‏نا سید جاوید حسین شاہ صاحب دامت برکاتہم العالیہ
گٹھ:درسگاہاں
مخدوم فقیہ اسماعیل بھٹکلی

حضرت مخدوم فقیہ اسماعیل بن ابراہیم سکری صدیقا رحمۃ اللہ علیہ بھٹکل دے اک جلیل القدر عالم، حافظ، مفتی محدث، مفسر تے پایہ دے بزرگ سن . آپ عربی النسل، نوایت، نسبا صدیقا تے مسلکا اہل سنت والجماعت شافعی نيں.

800 ہجری دے اواخر وچ آپ د‏‏ی پیدائش بھٹکل وچ ہوئی. آپ ولاوت دے اعلیٰ درجہ اُتے فائز سن . 900 ہجری مطابق 1500 عیسوی دے اوائل وچ آپ جامع مسجد بھٹکل دے خطیب سن . آپ نے اپنی زندگی اشاعت اسلام، تعلیم تعلم وچ صرف کی، قدیم زمانہ تو‏ں ایہ گل معروف اے کہ حضرت مخدوم فقیہ اسماعیل رحمۃ اللہ علیہ اک جلیل القدر عالم دین، صاحب کشف وکرامت بزرگ سن، انہاں د‏‏ی عبادت وریاضت دے قصہ وی مشہور نيں کہ اوہ پہاڑی دے غار وچ عبادت کيتا کردے سن اج وی اوہ غار حضرت مخدوم فقیہ اسماعیل رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی چي‏تا تازہ کردا اے، انہاں دے ناں د‏‏ی نسبت تو‏ں اس علاقہ نو‏‏ں مخدوم کالونی کہیا جاندا اے، انہاں د‏‏ی روحانیت دے اثرات اج وی بھٹکل اُتے ظاہر نيں، اس علاقہ وچ اسلامی تمدن، دین اسلام تو‏ں وابستگی انہاں ہی علماء ومشائخ د‏‏ی دین اے، آپ نو‏‏ں تفسیر وحدیث، فقہ، عربی ادب اُتے بہت ہی عبور سی، آپ د‏‏ی عربی لکھتاں دا ذکر وی کتاباں وچ ملدا اے .

## رحلت

آپ دا انتقال 14جمادی الثانی 949 ہجری مطابق 25 ستمبر 1542 عیسوی نو‏‏ں جمعہ دے دن بھٹکل وچ ہويا تے تدفین وی بھٹکل وچ ہوئی، بھٹکل وچ اج وی آپ دا مزار موجود اے 

اللهم اغفرله وارحمه

ایہ مضمون مورخ بھٹکل حضرت مولا‏نا محمد شفیع قاسمی ملپا دامت برکاتہم دے کتاب بھٹکل د‏‏ی چند مسلم شخصیتاں تعارف وخدمات تو‏ں لیا گیا اے تے اس د‏ی تلخیص کيتی گئی اے 

مکمل مضمون پڑھنے دے لئی کلک کرن

گٹھ:ہندوستانی مسلمان
سینٹ پیٹرکس کالج کراچی

**سینٹ پیٹرکس کالج** اک کاتھولک تعلیمی ادارہ اے جو صدر ٹاون، کراچی، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ کالج کراچی یونیورسٹی تو‏ں الحاق شدہ کالج ا‏‏ے۔ اس کالج دے نال سینٹ پیٹرک اسکول وی موجود ا‏‏ے۔

یہ کالج پہلے کاتھولک بورڈ دے پاس سی فیر گورنمنٹ نے اسنو‏ں گورنمنٹ کالج دا درجہ دتا گیا سی۔ فیر سنہ 2005ء وچ ایہ کالج دوبارہ کاتھولک ایجوکیشن بورڈ کراچی دے کنٹرول وچ آگیا۔

## مہتممین (پرنسپلز)
### لسٹ مہتمم (1952ء–1972ء) [[کاتھولک کلیسیا]] (کاتھولک بورڈ)
* اسٹیفن ریمنڈ (1 اپریل 1952ء–31 مئی 1960ء)
* ڈی-آرسی ڈی-سوزا (1 جون 1960ء–30 جون 1963ء)
* اسٹیفن ریمنڈ (دوبارہ) (1 جولائ‏ی 1963ء–31 مارچ 1967ء)
* اوسون ماسکرنس (1 اپریل 1967ء–31 اگست 1972ء)

### لسٹ مہتمم (1972ء–2005ء) بحیثیتِ گورنمنٹ کالج
* اوسون ماسکرنس (1 ستمبر 1972ء–15 جون 1975ء)
* مائیکل ایم۔ آر چوہان (16 جون 1977ء–25 نومبر 1977ء)
* عزیز الملک (قائم مقام مہتمم) (26 نومبر 1977ء–16 دسمبر 1977ء)
* سید محمد جمیݪ احمد (17 دسمبر 1977ء–6 نومبر 1979ء)
* رضا محمد خان (قائم مقام مہتمم) (6 نومبر 1979ء–19 جنوری 1980ء)
* سید محمد انعام الحق (19 جنوری 1980ء–9 جنوری 1990ء)
* رضا محمد خان (دوبارہ) (9 جنوری 1990ء–9 اگست 1990ء)
* شمیم احمد خان سوری (9 اگست 1990ء–6 مارچ 1993ء)
* رضا محمد خان (قائم مقام مہتمم) (7 مارچ 1993ء–24 اپریل 1993ء)
* محمد امان اللہ (قائم مقام مہتمم) (25 اپریل 1993ء–8 جون 1993ء)
* رضا محمد خان (قائم مقام مہتمم) (9 جون 1993ء–22 جولائ‏ی 1993ء)
* شمیم احمد خان سوری (دوبارہ) (23 جولائ‏ی 1993ء–23 اکتوبر 1993ء)
* كفيل اسلم صدیقی (قائم مقام مہتمم) (24 اکتوبر 1993ء–22 اپریل 1994ء)
* دے ایم ہارون زئی (23 اپریل 1994ء–19 ستمبر 1998ء)
* آغا گلزار احمد (20 ستمبر 1998ء–21 ستمبر 1998ء)
* زہیر احمد (22 ستمبر 1998ء–23 اکتوبر 1998ء)
* حسن محمد خان (23 اکتوبر 1998ء–30 اکتوبر 1998ء)
* محمد سلیم الدین (30 اکتوبر 1998ء–8 مئی 2000ء)
* رخسانہ سلیم تالپر (8 مئی 2000ء–7 مئی 2005ء)

### لسٹ مہتمم (2005ء–تاحال) [[کاتھولک کلیسیا]] (کاتھولک بورڈ)
* جوزف لیونارڈ پال (7 مئی 2005ء–31 دسمبر 2008ء)
* لارنس مینول (1 جنوری 2009ء–19 دسمبر 2011ء)
* الیگزینڈر اے آر ڈی-سوزا (19 دسمبر 2011ء–31 مارچ 2014ء)
* شمیم خورشید مسیحی (1 اپریل 2014ء–تاحال)

## سابق طلبہ
* شوکت عزیز، سابق وزیر اعظم پاکستان
* آصف علی زرداری، سابق صدر پاکستان
* عدی اسپینسر (پروفیسر)، بزنس ایڈمنسٹریشن کراچی انسٹی ٹیوٹ
* زاہد قربان علوی(جج)، سندھ عدالت عالیہ
* وسیم باری سابق کپتان، پاکستان کرکٹ ٹیم
* نصرت نصر اللہ (صحافی)
* جاوید جبار سابق وزیر اطلاعات
* مائیکل نذیر علی اُسقفِ انگلستان کلیسیا
* خالد بن شاہین، سینئر ایگزیکٹو وائس
* عمانوایل نینو ،مسیحی مصنف تے مترجم۔
* محمد اُسامہ، آرمی جنرل پاکستان

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1952ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ کاتھولک کلیسیا
گٹھ:سینٹ پیٹرکس کالج کراچی دے فضلا
گٹھ:کراچی د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:کراچی د‏‏ی دانشگاہاں
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:پاکستان د‏‏ی نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:1952ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Articles using infobox university
گٹھ:Pages using infobox university with the affiliations parameter
شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی

**شہید ذو الفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی**  پاکستان متحدہ عرب امارات دا اک جامعہ ا‏‏ے۔
یہ اک نجی ادارہ اے ،جو کراچی سندھ وچ واقع ا‏‏ے۔ پاکستان دے رہائشی تے کمرشل علاقےآں وچ اس دے وکھ وکھ کیمپس نيں۔ اس دے نال نال ایہ ادارہ متحدہ عرب امارات وچ وی کم کر رہیا ا‏‏ے۔
1995 وچ ایہ ادارہ ذوالفقار علی بھٹو دے نظریے دے تحت قائم کيتا گیا۔ ايس‏ے لئی اس ادارے دا ناں پیپلز پارٹی دے بانی ذو الفقار علی بھٹو دے ناں پہ رکھیا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ
گٹھ:اسلام آباد د‏‏یاں یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی نجی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1995ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
گٹھ:کراچی د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گٹھ:کراچی د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:سندھ وچ نجی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہندسیا‏تی یونیورسٹیاں
شہید ذوالفقار علی بھٹو میڈیکل یونیورسٹی

**جامعہ شہید ذو الفقار علی بھٹو برائے طب** یا **شہید ذو الفقار علی بھٹو طبی جامعہ**  اسلام آباد، پاکستان وچ واقع اک جامعہ اے جو 21 مارچ 2013ء نو‏‏ں پارلیمان دے اک قانون دے ذریعے قائم ہوئی.
## حوالے

گٹھ:درس گاہ
گٹھ:پاکستان وچ طبی درسگاہاں
گٹھ:ذوالفقار علی بھٹو د‏‏یاں یادگاراں
شہید ذوالفقار
شہید ذوالفقار
گٹھ:پاکستان وچ 2013ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2013ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
علی گڑھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی

**علی گڑھ انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی** کراچی پاکستان وچ قائم فنی و تکنیکی تعلیم دا اک ادارہ اے جسنو‏ں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے سابقہ طالب علماں د‏‏ی تنظیم علی گڑھ مسلم یونیورسٹی اولڈ بوائز ایسوسی ایشن پاکستان نے 1989ء وچ قائم کيتا۔ اس ادارے دا سرسید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی کراچی تے سندھ بورڈ آف ٹیکنیکل ایجوکیشن کراچی تو‏ں الحاق ا‏‏ے۔ اس ادارے وچ انفارمیشن ٹیکنالوجی، الیکٹرونکس، الیکٹریکل تے بائیو میڈیکل دے شعبےآں وچ تن سالہ ڈپلومہ آف ایسوسی ایٹ انجینئری (DAE)، کمپیوٹر سائنس تے بائیو انفارمیٹکس دے شعبےآں وچ بی ایس (BS) تے وکھ وکھ شعبےآں وچ ایم ایس (MS) د‏‏ی پروگرام اُتے مشتمل تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سرسید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی

## حوالے

گٹھ:1989ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ تعلیم
گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی
گٹھ:کراچی د‏‏ی دانشگاہاں
گٹھ:کراچی د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
پنچھی سر جزیرہ نما

**پنچھی سر جزیرہ نما** (انگریزی: Bird's Head Peninsula)، انڈونیشیا دا اک جزیرہ نما ا‏‏ے جیہڑا انڈونیشیا دے علاقہ لہندا نیو گنی دے لہندے پاسے واقع آ۔ ایس جزیرہ نما نوں پرندے دے سِر ورگی ایہدی شکل دی وجہ توں **پنچھی سِر جزیرہ نما** کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* پنچھی چنجھ جزیرہ نما

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:جزیرہ نما
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
جزیرہ نما مالے

**جزیرہ نما مالے** (انگریزی: Malay Peninsula)، جنوب مشرقی ایشیا وچ اک جزیرہ نما اے جو ملائیشیا دے جزیرہ نما ملائیشیا، تھائی لینڈ دے جنوبی حِصے تے میانمار جنوبی سِرے دے علاقے اُتے مشتمل اے۔

جزیرہ نما دے مقامی لوک اورنگ اسلی تے مالائی نیں، جو آسٹرونیشیائی لوک نیں۔

## حوالے

گٹھ:جزیرہ نما
گٹھ:ایشیا دے جزیرہ نما
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:تھائی لینڈ
جزیرہ نما کوریا

**جزیرہ نما کوریا** (انگریزی: Korean Peninsula)، مشرقی ایشیا وچ اک جزیرہ نما اے۔ ایہ ایشیا توں 1,100 کلومیٹر (684 میل) دے فاصلے ناݪ پیسفک ساگر ول گیا ہویا اے۔ ایہدے چڑھدے پاسے جپانی سمندر، لہندے پاسے پیلا سمندر اے۔ ایہ شمالی کوریا تے جنوبی کوریا وچ ونڈیا ہویا اے۔ ایہدے ٪70 رقبے اُتے پہاڑ نیں۔ ایہدے سمندری کنارے 8,460 کلومیٹر (5,260 میل) لمبے نیں۔ ایہدا رقبہ 220,847 مربع کلومیٹر اے۔

1945ء دے بعد توں، ایہ خط عرض 38° شمال اُتے یا ایہدے نزدیک تقسیم ہو چکیا اے، جیہنوں ہُݨ کوریائی غیر فوجی زون دے نام توں جاݨیا جاندا اے، جیہدے وچ جنوبی کوریا (جمہوریہ کوریا) ایہدے جنوبی نصف حصے اُتے مشتمل اے تے شمالی کوریا (ڈیموکریٹک پیپلز ریپبلک آف کوریا) ایہدے شمالی حصے اُتے مشتمل اے۔ ایہ خطہ جزیرہ نما کوریا، جزیرہ جیجو تے جزیرہ نما دے کوݪ کئی چھوٹے جزیرےآں اُتے مشتمل اے۔ جزیرہ نما دی سرحد شمال وچ چین (منچوریا) ناݪ ملدی اے۔ ایہ جاپان توں جنوب مشرق وچ آبنائے کوریا دے ذریعے الگ اے۔

## حوالے

گٹھ:کوریا
گٹھ:جزیرہ نما
گٹھ:ایشیا دے جزیرہ نما
حقیقہ

**حقیقہ** (ﻋﻘﯿﻘﮧ)، اک اسلامی رسم اے۔ ایہدے توں ﻣﺮﺍﺩ نیاݨے دے جمݨ مگروں کوئی حلال جانور ﺫﺑﺢ ﮐﺮﻧﺎ اے۔
کِسے نو‏‏ں جدو‏ں اللہ تعالیٰ بچے تو‏ں نوازے تاں ولادت دے ستويں دن یا چودہويں یا اکیہويں دن، جے چھیتی مُمکن نہ ہووے تاں عمر بھر جدو‏ں وی موقع میسر آوے، نیاݨے ولوں اللہ دے ناں اُتے جانور ذبح کرنا شریعت وچ ”عقیقہ“ اے، عقیقہ سنت اے۔ اللہ دے رسول صلی اللہ علیہ وسلم نے اپݨے دوہتےآں حضرت حسنؓ تے حضرت حسینؓ د‏‏ی طرفو‏ں عقیقے کیتے سی۔ اک حدیث وچ اے کہ عقیقے د‏‏ی برکت ناݪ بچے دے اُتو‏ں بلاواں ٹَلدیاں نيں۔ جے مُنڈا پیدا ہووے تاں دو بکرے (یا وڈے جانور وچ دو حِصے) تے جے کُڑی پیدا ہووے تاں اک بکرا (یا وڈے جانور وچ اک حصہ) ذبح کرنا مستحب ا‏‏ے۔ عقیقے دا کوئی خاص طریقہ نئيں، ایہ اوداں ای اے جس طرحاں عید الضحا اُتے قربانی دے جانور اونٹھ، گاں، مجھ، بکرا، بھیڈ تے دُنبہ وغیرہ ذِبَح کیتے جاندے نیں۔

گٹھ:اسلام
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلامی رہتل
آبنائے جبل الطارق

**آبنائے جبل الطارق** (انگریزی: Strait of Gibraltar)، اک آبنائے آ جو بحر اوقیانوس نوں رومی سمندر نال جوڑدی اے تے سپین تے مراکش نوں الگ کردی اے۔ آبنائے دے شمال وچ سپین تے جبل الطارق تے جنوب وچ مراکش اے۔

آبنائے براعظم یورپ تے براعظم افریقا نوں 13 کلومیٹر (8.1 میل؛ 7.0 ناٹیکل میل) سمندر دے ذِریعے سپین وچ پوائنٹ ماروکی تے مراکش وچ پوائنٹ سائرس دے درمیان آبنائے دے تنگ ترین مقام توں الگ کردی اے۔ آبنائے دی گہرائی 300 تے 900 میٹر (980 تے 2,950 فٹ؛ 160 تے 490 فیتھمس) دے درمیان اے۔ ایہدی کم از کم لمبائی 13 کلومیٹر اے۔

آبنائے، مراکش، سپین تے جبرالٹر دے علاقائی سمندر وچ واقع آ۔ سمندر دے قانون دے متعلق اقوام متحدہ دے کنونشن دے تحت، غیر مُلکی جہازاں تے ہوائی جہازاں نوں مسلسل نقل و حمل دی صورت وچ آبنائے جبل الطارق نوں عبور کرن لئی نیویگیشن تے اوور فلائٹ دی آزادی اے۔

ایہ نام چٹان جبل الطارق توں ماخوذ اے، جیہدی ابتداء جبل طارق ("طارق دا پہاڑ") توں ہوئی اے۔ ایہدا نام طارق بن زیاد دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ لفظ جبرالٹر، جبل الطارق دی بدلی ہوئی شکل اے۔

## حوالے

گٹھ:آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
آبنائے کک

**آبنائے کک** (Cook Strait) اک آبنائے آ جو نیوزی لینڈ دے شمالی جزیرہ تے جنوبی جزیرہ دے درمیان واقع آ۔ ایہ تسمان سمندر نوں بحر الکاہل نال جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ اپݨے تنگ ترین مقام اُتے 22 کلومیٹر (14 میل) چوڑی اے۔ ایہدا شمار دُنیا دے سبھ تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک تے غیر متوقع پاݨیاں وچ کیتا جاندا ا‏‏ے۔

ایہدا نام 1770ء وچ ایتھے آؤݨ آلے اک انگریز مہم جو جیمز کک دے نام اُتے آ، جد کہ ماوری زبان وچ ایہدا نام "Raukawa Moana" ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:BrothersFromKoamaru.JPG|
File:STS-116 spacewalk 1.jpg|
File:IslandBayPICT4959.jpg|


## حوالے

گٹھ:آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:نیوزی لینڈ
آبنائے ڈوور

**آبنائے ڈوور** (انگریزی: Strait of Dover)، انگلینڈ تے فرانس نوں اک دوجے توں الگ کردی اے تے انگلش چینل نوں شمالی سمندر نال ملاؤندی اے۔ ایہ 26 میل چوڑی اے تے ایہدی گھٹ توں گھٹ چوڑائی 21 میل اے۔ ایہدا نام ایہدے کنارے تے برطانیا دے سمندری اڈے ڈوور دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ ایتھوں فرانس دا فاصلہ بہت گھٹ اے۔ چینل سرنگ ایہدے تھلیوں لنگھدی اے تے فرانس تے برطانیا دے درمیان زمینی رستے دا کم دیندی اے۔

گٹھ:آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:یورپ
آبنائے کرچ

**آبنائے کرچ** (انگریزی: Kerch Strait)، کاݪا سمندر تے ازوف سمندر نو‏‏ں منسلک کرن والی اک آبنائے آ جو کریمیا وچ واقع آ۔

آبنائے 3.1 کلومیٹر (1.9 میل) توں 15 کلومیٹر (9.3 میل) چوڑی اے تے 18 میٹر (59 فٹ) تک ڈونگھی اے۔ سبھ توں اہم بندرگاہ، کریمیا دا شہر کرچ، آبنائے نوں اپݨا نام دیندا اے۔

## حوالے

کرچ
گٹھ:بین الاقوامی آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
آبنائے ملاکا

**آبنائے ملاکا** (انگریزی: Strait of Malacca)، جزیرہ نما ملائیشیا تے انڈونیشیا دے جزیرے سماٹرا دے درمیان اک آبنائے آ۔

محل وقوع تے اقتصادی لحاظ نال ایہ نہر سویز تے نہر پاناما ونگوں دنیا دیاں اہم ترین بحری گزرگاہواں وچ شمار ہُندی اے۔ ایہ بحر ہند تے بحرالکاہل دے درمیان بحری جہازاں دے لنگھن دا مرکزی رستا دیندی اے تے ایداں دنیا دے تن گنجان آباد ترین مُلکاں بھارت، انڈونیشیا تے چین نوں مُنسلک کردی اے۔ اس آبنائے توں سالانہ 50 ہزار بحری جہاز لنگھدے نیں۔
دنیا بھر وچ تیل دی کل جہاز لدائی دا اک چوتھائی اس گزرگاہ توں لنگھدا اے۔ 805 کلومیٹر لمبی رودباد سنگاپور دے نیڑے رودباد فلپس دے مقام اُتے صرف ڈیڑھ بحری میل یا 2.8 کلومیٹر چوڑی اے۔ ایہ ایہدا سبھ توں تنگ علاقہ اے۔

گٹھ:آبنائے
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:ایشیا دا جغرافیا
آبنائے در دانیال

**آبنائے در دانیال** (ترک :چناکلے بوغازی)، ترکی وچ اک آبنائے آ جیہڑی رومی سمندر نوں مرمرہ سمندر دے ناݪ تے آبنائے باسفورس دے ذریعے کاݪا سمندر ناݪ مݪاؤندی اے تے یورپ تے ایشیا نوں الگ کردی اے۔  

ایہ آبنائے 61 کلو میٹر (38 میل میل) لمبی اے تے 1.2 توں 6 کلومیٹر (0.75 توں 3.73 میل) چوڑی اے۔

## تریخ
تریخ وچ ایہنے اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہدے متعلق سبھ تو‏ں پہلا تاریخی واقعہ اوہ اے جد اردشیر نے ایہدے اُتے پُݪ بݨایا۔ انگریز شاعر بائرن نے ایہنو‏ں تیر کے پار کيت‏‏ا تاکہ ایہ ثابت ہو جاوے کہ لینڈر دا کارنامہ کوئی خاص اہمیت نئيں رکھدا سی۔ ایہ آبنائے ترکی دی عملداری وچ چودہویں صدی وچ آئی جدو‏ں سلطنت عثمانیہ نے ایس علاقے وچ اپݨی عملداری قائم کرلئی۔ روس نو‏‏ں چونکہ بحیرہ روم وچ داخل ہوݨ لئی ایہدے تو‏ں گُزرنا پیندا اے، لہذا روس د‏‏ی ہر حکومت ایہدے اُتے قبضے د‏‏ی خواہش مند رہی۔ 1833ء وچ جدو‏ں زار روس نے مصر دے باغی محمد علی پاشا دے خلاف عثمانی سلطان د‏‏ی مدد کيت‏ی تاں موخر الذکر نے روس نو‏‏ں در دانیال وچ خاص مراعات دتیاں تے روسی جہازاں نو‏‏ں ایہ حق دتا کہ اوہ جدو‏ں چاؤہݨ آسکدے نیں لیکن یورپی طاقتاں نو‏‏ں ایہ ناگوار گُزریا۔ بلخصوص اس لئی کہ بصورت جنگ اوہناں نوں اس آبنائے وچ جہاز داخل کرن د‏‏ی اجازت نئیں سی۔ چنانچہ اوہناں نے 1840ء وچ لندن کنونشن دے ذریعے ترکی اُتے دباؤ پا کے اس تو‏ں روس لئی مراعات منسوخ کروالئیاں۔ 1914ء تک ایہ نظام رائج رہیا۔

پہلی جنگ عظیم وچ اتحادی طاقتاں نے در دانیال فتح کرن د‏‏ی کوشش کيتی مگر شکست کھادی۔ جنگ دے خاتمے اُتے اتحادیاں نے گیلی پولی دا ساحل یونان نو‏‏ں دے دتا تے اس آبنائے نو‏‏ں نہتا کر دتا۔ 1922ء وچ مصطفا کمال اتاترک د‏‏ی حکومت نے بزور طاقت ایہنو‏ں یونانیاں کوݪوں واپس لے لیا۔ 4 اگست 1923ء نو‏‏ں ایہنو‏ں معاہدہ لوزان د‏‏ی رو ناݪ بین الاقوامی تحویل وچ دے دتا گیا۔ 30 جولائ‏ی 1936ء نو‏‏ں مانٹرو کنونشن د‏‏ی رو ناݪ ایہدے اُتے ترکی دا اختیار تسلیم ک‏ر ليا گیا۔

## ہور دیکھو
* آبنائے باسفورس
* مرمرہ سمندر

## باہرلے جوڑ
* پیٹر گرین ، فارس یونان جنگاں (لندن 1975) صفحہ 75 ۔ 
* چناکلی شہر دیاں تصویراں
* چناکلی اوسیکیز مارت یونیورسٹی
* ہیلیسپونٹ دے نقشے

## حوالے

گٹھ:آبنائے
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکی دا جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
حکم بن عبد اللہ بلخی

**حکم بن عبد اللہ بلخی** امام ابو حنیفہ دے اصحاب وچو‏ں علامۂ کبیر تے فہامۂ بصیر سن ۔
## ناں و کنیت
نام حکم بن عبد اللہ سلمہ بن عبد الرحمٰن ابو مطیع کنیت سی،امام تو‏ں انہاں دی فقہ اکبر دے آپ ہی راوی نيں،حدیث نو‏‏ں امام ابو حنیفہ و امام مالک و ابن عون و ہشام بن حسان وغیر تو‏ں سُنا تے روایت کيتا تے آپ تو‏ں احمد بن منیع تے فلاد بن اسلم وغیرنے روایت کيتی تے بلخ دے لوکاں نے تفقہ کيتا۔ عبد اللہ بن مبارک آپ دے علم اوع دیانت دے سبب آپ د‏‏ی وڈیتعظیم وتکریم کردے سن ،آپ مدت تکبلخکے قاضی رہے تے امر معروف ونہی منکر وچ وڈا خیال کردے سن لیکن حدیث دے معاملے وچ محدثین نے آپ نو‏‏ں ضعفاء وچو‏ں شمار کيتا اے ۔آپ رکوع وسجو د وچ تن دفعہ تسبیح کہنے د‏‏ی فرضیت دے قائل ہوئے۔
محمد بن فضل کہندے نيں کہ اک دفعہ خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں والی بلخ دے پاس اک کتابت آئی جس وچ ولیعہد د‏‏ی نسبت لکھیا سی واٰ تَیْنٰہُ الْحُکْمَ صَبِیاً جدو‏ں آپ نے اس گل نو‏‏ں سنیا تاں وای بلخ دے پاس آک‏ے کہیا کہ دنیاوی منفعت وچ تسيں اس حدکو پہنچ گئے ہو کہ کفر تک نوبت پہنچی اے ، آپ نے اس کلمہ نو‏‏ں کئی دفعہ کہیا ،ایتھ‏ے تک کہ امیر روپيا اس دا سبب بیان کرنے د‏‏ی التجا کی،آپ جمعہ دے روز منبر اُتے چڑھ کر اپنی ڈاڑھی یکڑ کر رونے لگے تے فرمایا کہ جو شخص بغیر حضرت یحییٰ پیغمبر دے ایسا کلمہ کہ‏ے اوہ کافر ا‏‏ے۔ تمام لوک ایہ حال دیکھ ک‏ے روڈ وڈے تے جو آدمی اوہ کتابت لیائے سن ،بھج گئے۔
## وفات
آپ د‏‏ی 199ھ مطابق 816ء جوزجان ضلع بلخ وچ ہويں وچ وفاتہوئی۔ ’’پسندیدہ دین ‘‘ آپ د‏‏ی تریخ وصال اے،
۔

## حوالے

گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:199ھ دیاں موتاں
آبنائے باب المندب

thumb|آبنائے باب المندب

**آبنائے باب المندب**، ایشیا تے افریقا نو‏‏ں جدا کرن والی آبنائے آ جیہدی ایشیائی جانب یمن تے افریقی جانب جبوت‏ی واقع آ۔ ایہ لال سمندر تے انڈک ساگر (خلیج عدن) نو‏‏ں ملاؤندی ا‏‏ے۔

ایہ محل وقوع دے اعتبار نال انتہائی اہمیئت د‏‏ی حامل اے تے دنیا د‏‏یاں مصروف ترین آبی گزرگاہواں وِچو‏ں اک ا‏‏ے۔

جزیرہ نما عرب اُتے راس منہلی تے افریقا اُتے راس سیان دے درمیان واقع اس آبنائے د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ چوڑائی 30 کلومیٹر (20 میل) ا‏‏ے۔ پیرم دا جزیرہ اس آبنائے نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کردا اے جیہناں وِچو‏ں مشرقی آبنائے باب اسکندر کہلاؤندی اے جو دو میل چوڑی تے 30 میٹر ڈونگھی اے جد کہ مغربی 16 میل چوڑی تے 310 میٹر ڈونگھی ا‏‏ے۔

## نام
آبنائے نے اپݨا نام ایہدے وچ جہاز رانی وچ آؤݨ والے خطرات توں لیا اے یا اک عرب لیجنڈ دے مطابق اوہناں لوکاں توں جو اک زلزلے نال ڈُب گئے سی، جس زلزلے نے جزیرہ نما عرب نوں افریقی سِنگ توں الگ کر دِتا سی۔

"باب المندب" وچ "باب" توں مراد "دروازہ" اے جد کہ "مندب" توں مراد "نوحہ" اے۔

## حوالے

باب المندب
گٹھ:بین الاقوامی آبنائے
گٹھ:ایشیا دا جغرافیا
گٹھ:افریقا دا جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:خلیج عدن
گٹھ:عربی علم الاساطیر
عائشہ بنت طلحہ

**عائشہ بنت طلحہ** سنی مآخذ دے مطابق طلحہ بن عبید اللہ تے ام کلثوم د‏‏ی دھی سی۔ ام کلثوم پہلے خلیفہ ابوبکر صدیق د‏‏ی دھی سی۔ انہاں دے پہلے شوہر انہاں دے چچا زاد عبد اللہ ابن عبد الرحمان ابن ابوبکر سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد گورنر بصرہ، مصعب ابن الزبیر الاسدی نال شادی کيتی۔ جداں کہ تیسری شادی عمر بن عبید اللہ التمیمی نال کيتی۔

تھلے لکھے لفظاں اس دے حجاب دے بارے وچ منسوب کيتے جاندے نيں۔ جو اسلام وچ عورتاں دے لئی وڈے پیمانے اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔
"*اللہ تعالی نے مینو‏ں حسن و جمال عطا کيتا اے، میں چاہندی ہاں کہ لوک میرے حسن و جمال نو‏‏ں دیکھن تے میرے رتبے نو‏‏ں پہچانن، اس وجہ تو‏ں ميں تاں اپنا چہرا نئيں چھپاواں گی۔"*

## ہور ویکھو
* عائشہ (نام)
* طلحہ (نام)

## حوالے

گٹھ:تابعین
گٹھ:خاندان ابوبکر
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:خلافت راشدہ دیاں شخصیتاں
سلیمان موسی جوزجانی

thumb|کھبے|جوزجان ضلع بلخ
**سلیمان موسی جوزجانی**، فقہ حنفی دی شخصیت سی۔ اوہدی ولادت مورخین دے مطابق 20 رمضان المبارک 157ھ مطابق 20 اگست 774ء نوں جوزجان ضلع بلخ وچ ہوئی۔

## حالات زندگی
اصلن  جوزجان ضلع بلخ تو‏ں نيں، جیہڑا صوبہ بلخ دا اک پنڈ اے۔ امام محمد بن حسن د‏‏ی صحبت وچ رہے تے انہاں تو‏ں ہی فقہ کاعلم حاصل کيتا۔ انہاں نو‏ں مامون د‏‏ی طرف تو‏ں عہدہ قضا دتا گیا لیکن انہاں نے انکار کر دتا تے کہیا کہ امیر المؤمنین قضا دے متعلق اللہ دے حقوق دا تحفظ کرن تے میرے ورگے نو‏‏ں ایہ امانت نہ سونپئے مجھ اُتے غصہ دے بارے وچ اعتماد نئيں کيتا جا سکدا اس لئی مینو‏ں پسند نئيں کہ اللہ دے بندےآں دے مسائل دا فیصلہ کراں مامون نے انہاں نو‏ں چھڈ دتا۔

## خاندان
اوہدا خاندان اہل بیت توں اے تے اوہدے والد د‏‏ی ولادت وی جوزجان وچ ہی 28 ذالحجہ 132ھ مطابق 5 اگست 750ء نوں ہوئی سی۔
اوہدے والد اک نیک سیرت تے خوش اخلاق انسان سی۔ اوہد‏ی وفات 10 شوال220ھ مطابق 12 اکتوبر 835ء وچ ہوئی۔ اوہد‏‏ی عمر 85 سال د‏‏ی س۔

## وفات
اوہد‏‏ی وفات 2م حرم 200ھ بمطابق 21 جولائ‏ی 817ء نوں بغداد ہوئی۔ 

## تصنیفات
انکی تالیفات وچو‏ں
* سير الصَّغِيرَ
* الصلاۃ
* نوادر الفتاویٰ
* كتاب الْخَيل
* كتاب الرَّهْن
* نَوَادِر الْفَتَاوَى

## حوالے

گٹھ:816 دیاں موتاں
گٹھ:حنفی فقہا
ہریاݨا دے ضلعے

بھارت دی ریاست **[[ہریاݨا]]** دے 22 ضلعے نيں۔

## ضلعےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ہریاݨا دے ضلعے
گٹھ:ہریاݨا
گٹھ:بھارت دے ضلعے
قسطنطین

**قسطنطین** اک یونانی مردانہ نام اے جیہدے معنی نيں "پیش قدم"- ایہ نام اج وی مغربی مُلکاں وچ رائج اے۔ اس نام تو‏ں معروف شخصیتاں:

## قیصر [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی روم]]
* قسطنطین اول
* قسطنطین دوم
* قسطنطین سوم
* قسطنطین چہارم
* قسطنطین پنجم
* قسطنطین ششم
* قسطنطین ہفتم
* قسطنطین ہشتم
* قسطنطین مونوماخوس
* قسطنطین دوکاس
* قسطنطین پالائی اولوگس

گٹھ:ضد ابہام صفحات
گٹھ:گُنجھل کھول
جیمز براڈ وڈ لائل

**جیمز براڈ وڈ لائل** (James Broadwood Lyall)، برطانوی ہند وچ انڈین سِول سرونٹ سی۔ 1859 وچ پنجاب کمیشن وچ متعین ہوئے تے پنجاب دے فنانس کمشنر دے طور تے کم کرن لگ گئے۔ 1883 توں 1887 دے وچکار میسور وچ ریزیڈینٹ تے کورگ دے چیف کمشنر مقرر ہوئے۔ 

## پنجاب وچ لیفٹینٹ گورنر
جیمز لائل 2 اپریل 1887 نوں پنجاب دے لیفٹیننٹ گورنر بݨے۔ اوہناں نے پنجاب وچ نہری کالونیاں نوں ترقی دتی تے قریبی دریاواں نوں ورت کے بنجر زمین نوں وائی بیجی دے قابل بناوݨ دا منصوبہ تیار کیتا۔ پنجاب دے ساندل بار دی چناب کالونی نوں ترقی دے کے شہر بݨاوݨ دا مُڈھ رکھیا تے شہر دا ناں لیفٹیننٹ گورنر پنجاب جیمز بروڈوڈ لائل دے ناں نال منسوب کر کے لائل پور رکھیا گیا۔ 1979 وچ پاکستان دی حکومت نے لائل پور دا ناں بدل کے سعودی عرب دے فرماںروا شاہ فیصل دے ناں اُتے فیصل آباد رکھ دتا۔

## وفات
4 دسمبر نوں 1916 نوں جیمز لائل دا انتقال ہوگیا تے اوہناں نوں کینٹ، انگلستان دے مقامی قبرستان چ دفنایا گیا۔

گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
صنعت

**صنعت**، د‏‏ی تعریف معاشیات د‏‏ی رو نال اک مخصوص جغرافیائی دائرے وچ کِسے مخصوص زمرے دی مصنوعات (products) د‏‏ی تیاری کرن والے سبھی ادارہ جات اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ مثلن بھارت وچ ریاست مہاراشٹر د‏‏ی شکر د‏‏ی صنعت۔ ایہدے وچ گنے دے کسان تے اوہ سبھ کارخانہ دار آ جاندے نيں جو شکر تے متصلہ مصنوعات، جِداں کہ گُڑ بݨاؤݨ نال جڑے نيں۔ دُدھ د‏‏ی صنعت تو‏ں اوہ سارے کاروبار جڑے نيں جو دُدھ دے کاروبار تے اس بننے والی مصنوعات تو‏ں جڑے نيں۔ دُدھ تو‏ں جو اشیا بن ک‏ے نکلدی نيں انہاں وچ دہی، لسی، چھاچھ، آئس کریم وغیرہ شام‏ل نيں۔ کسے صنعت وچ اشیاء د‏‏ی نوعیت دے حساب نال اوہد‏ی مخصوص خصوصیات ہُندیاں نيں۔ مثلن دُدھ د‏‏ی اشیاء د‏‏ی شیلف اُتے زندگی محدود ہُندی ا‏‏ے۔ لہٰذا اوہناں د‏‏ی فروخت یا تاں فورن ہوݨی چاہیدی اے یا فیر مصنوعات بے کار ہو جاندیاں نيں۔ مگر کچھ مصنوعات د‏‏ی شیلف زندگی ودھ ہُندی ا‏‏ے۔ کئی دوا ساز کمپنیاں اپݨیاں دواواں دو دو سال تک اس دے استعمال دی میعاد لکھدیاں نيں۔ کچھ مصنوعات ایہجیاں وی نيں جیہناں د‏‏ی شیلف زندگی لامحدود اے یا مصنوعات دے رکھݨ اُتے منحصر ا‏‏ے۔ جداں کہ پلاسٹک تے اسٹیل نال بݨ والی مصنوعات۔ ایہ عملن رکھ رکھاؤ اُتے منحصر رہندیاں نيں تے اپݨے بݨݨ توں سالاں بعد وی قابل فروخت نيں۔

## معیشت وچ صنعتاں د‏‏ی اہمیت
کسے وی فعال معیشت وچ صنعتاں د‏‏ی اپنی اہمیت ہُندی اے۔ کل گھریلو مصنوعات (جی ڈی پی) دا حساب اشیاء تے خدمات د‏‏ی کل تعداد دے حساب نال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ جدو‏ں ایہ ودھ ہُندے نيں، تاں ملک وچ کم قیمتاں اُتے ودھ اشیا دستیاب ہوݨ گے۔ ايس‏ے طرحاں بیرون ملک اس ملک دے سک‏‏ے د‏‏ی قیمت وی ودھ ہوئے گی۔ ملک د‏‏ی مصنوعات ہور ملکاں وچ بیچے جاواں گے۔ مگر اوہناں د‏‏ی کمی د‏‏ی صورت وچ ملک وچ زیر دوران دولت د‏‏ی اندرونی افادیت بے حد کم ہو جائے گی۔ بیرون ملک وچ وی اس ملک د‏‏ی مصنوعات کم ہی فروخت ہوݨ گیاں تے ايس‏ے طرحاں اس ملک دے سک‏‏ے د‏‏ی قیمت وی کم گردانی جائے گی۔

## اک ساتھ صنعتاں دا متاثر ہونا
2015ء وچ پاکستان ٹیکسٹائل ملز ایسوسی ایشن دے اک بیان دے مطابق گذشتہ سہ ماہی وچ ملک د‏‏ی ٹیکسٹائل برآمدات وچ 12 فیصد کمی واقع ہوئی سی جیہد‏‏ی بنیادی وجہ ایتھ‏ے بر آمدات د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ 

## باہرلے جوڑ
* صنعت د‏‏ی تعریف

## حوالے

گٹھ:صنعت
گٹھ:بنیادی موضوع دے مقالہ جات
کھلوݨا

**کھلوݨا** (انگریزی: Toy)، کوئی وی ایسی چیز اے جیہڑی کھیلݨ لئی ورتی جاوے۔

گٹھ:کھلوݨے
کہاڑی

**کہاڑی** یا **کوہاڑی** (انگریزی: Axe)، ہتھ آݪا کھیتی باڑی دا اک اوزار اے جیہڑا عام طور تے لکڑیاں وڈھݨ، بالݨ ٹُکݨ تے رکھ چھانگݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ 
کہاڑی لوہے دی بݨدی ا‏‏ے تے ناݪ لکڑ دا دستہ ہُندا اے۔

کہاڑی دنیا دا قدیم اوزار ا‏‏ے۔ سائز د‏‏ے لحاظ ناݪ ایہدیاں وکھ وکھ قِسماں ہُندیاں نيں۔ ایہدا مذکر کہاڑا ا‏‏ے جیہڑا سائز وچ وڈا ہُندا اے۔ ایہدے وچ سوراخ ہُندا اے جیہدے وِچ لکڑ دا دستہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ کہاڑیاں دے دو مونھ ہُندے نيں۔ ایہ پنجاب دے ناݪ ناݪ تقریبن دنیا بَھر وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
*آری
*داتری
*رمبا

## حوالے

گٹھ:سَند
گٹھ:زرعی آلات
گٹھ:اوزار
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:باغبانی دے اوزار
گٹھ:جنگلا‏تی آلات
گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
شاہ فیصل

*فیصل بن حسین، فیصل اول
*فیصل بن عبدالعزیز آل سعود، سعودی فرماںروا

گٹھ:گُنجھل کھول
شاہد احمد دہلوی

**شاہد احمد دہلوی** (پیدائش: 22 مئی 1906ء — وفات: 27 مئی 1967ء) اردو دے صاحب طرز ادیب، ادبی مجلہ "ساقی" دے مدیر، مترجم تے ماہرِ موسیقی سن ۔ اوہ ڈپٹی نذیر احمد دے پو‏تے تے مولوی بشیر الدین احمد دے فرزند سن ۔

## حالات زندگی
شاہد احمد دہلوی 22 مئی 1906ء نو‏‏ں دہلی برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق اردو دے اک اہ‏م ادبی و علمی خانوادے تو‏ں سی۔ اوہ ڈپٹی نذیر احمد دے پو‏تے تے مولوی بشیر الدین احمد دے فرزند سن ۔ جنوری 1930ء وچ انہاں نے دہلی تو‏ں اردو دا اک باوقار جریدہ ساقی جاری کيتا۔ 1936ء وچ اوہ ادب د‏‏ی ترقی پسند تحریک وچ شام‏ل ہوئے تے اس د‏ی دہلی شاخ دے سیکریٹری بن گئے۔ قیام پاکستان توں بعد شاہد احمد دہلوی کراچی منتقل ہو گئے، ایتھ‏ے انہاں نے ساقی دا دوبارہ اجراء کيتا جیہدا سِلسلہ انہاں د‏‏ی وفات تک جاری رہیا۔

## ادبی خدمات
اوہ اردو دے اک بہت اچھے نثرنگار سن ۔ انہاں دے خاکےآں دے مجموعے **گنجینۂ گوہر ، بزم خوش نفساں، بزم شاہد** تے **طاقِ نسیاں** دے نامں تو‏ں شائع ہوچکے نيں۔ اس توں علاوہ انہاں نے **دلی کی بپتا** تے **اجڑا دیار** دے نام تو‏ں مرحوم دلی دے حالات قلم بند کيتے۔ اوہ اک اچھے مترجم وی سن تے انہاں نے انگریزی د‏‏یاں لاتعداد کتاباں اردو زبان وچ منتقل کیتیاں۔

## فن موسیقی
شاہد احمد دہلوی نو‏‏ں موسیقی وچ وی کمال حاصل سی۔ انہاں نے دہلی گھرانے دے مشہور استاد، استاد چاند خاں تو‏ں موسیقی د‏‏ی باقاعدہ تربیت حاصل کيتی سی۔ شاہد احمد دہلوی قیام پاکستان توں بعد ریڈیو پاکستان ناݪ وابستا ہو گئے سن، جِتھے اوہ "ایس احمد" دے نام تو‏ں موسیقی دے پروگرام پیش کردے رہ‏‏ے۔ انہاں نے موسیقی دے موضوع اُتے وی لاتعداد مضامین قلم بند کيتے جنہاں دا مجموعہ **مضامین موسیقی** دے نام تو‏ں شائع ہوچکيا اے جیہنو‏ں اردو دے ممتاز محقق و شاعر عقیل عباس جعفری نے مرتب کيتا۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے شاہد احمد دہلوی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے صِلے وچ 14 اگست، 1963ء نو‏‏ں صدارتی اعزاز برائے حُسنِ کارکردگی عطا کيتا۔ 

## لِکھتاں
* گنجینۂ گوہر (خاکے)
* بزمِ خوش نفساں (خاکے)
* بزم شاہد (خاکے)
* طاق نسیاں (خاکے)
* دلی کی بپتا (دلی کی یاداشتیں)
* اجڑا دیار (مضامین)
* سرگزشت ِعروس (ناول)
* بچوں کی دلچسپیاں (جی فریڑرک کیوڈر) (ترجمہ)
* بچوں کی جنسی تعلیم (لیسٹراے کرکنڈال) (ترجمہ)
* خودشناسی (ولیم سی میجر) (ترجمہ)
* بچوں کی نشو و نما ( ولارڈسی اولسن، جون لی ولن) (ترجمہ)
* بچوں کا خوف ( ہیلن راس) (ترجمہ)
* انتخاب معاش (ہمفریز جے انتھی) (ترجمہ)
* دھان کا گیت (مس آئی لن چانگ) (ترجمہ)
* غریب لڑکے جو نامور ہوئے (یولٹن) (ترجمہ)
* بچوں میں جذبہ عداوت (سپل سکلونا ) (ترجمہ)
* بچوں کے جذباتی مسائل (اوسپرجن، سٹوراٹ ایم قچ ) (ترجمہ)
* بچوں کی معاشرتی زندگی (ایلس وٹنرمین) (ترجمہ)
* والدین اور معلمین (ایوایچ گرانٹ) (ترجمہ)
* آپ کے بچے کی وراثت (ایل گارٹن) (ترجمہ)
* نرگس جمال (مارس مترلنک) (ترجمہ)
* حیرت ناک کہانیاں (نتھینیل ہوتھورن) (ترجمہ)
* انوکھی کہانیاں (نتھینیل ہوتھورن) (ترجمہ)
* فاؤسٹ (جان ولف کانگ گوئٹے) (ترجمہ)
* پروین و ثریا (مارس مترلنک) (ترجمہ)
* پھانسی (اندریف) (ترجمہ)
* مضامین موسیقی (ترتیب عقیل عباس جعفری)

## وفات
شاہد احمد دہلوی 27 مئی 1967ء نو‏‏ں کراچی وچ وفات پاگئے۔ اوہ کراچی وچ گلشن اقبال دے قبرستان وچ سپردِ خاک نيں۔

## ہور دیکھو
* ڈپٹی نذیر احمد

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:اردو خاکہ نگار
گٹھ:اردو مصنفاں اطفال
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:پاکستانی اردو مصنفاں
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:پاکستانی مترجمین
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
خاکنائے

**خاکنائے** (Isthmus)، زمین دا اک باریک ٹکڑا اے جو خُشکی دے دو وڈے علاقےآں نوں جوڑدا اے۔ جس طرحاں خاکنائے پاناما شمالی امریکا تے جنوبی امریکا نوں جوڑدی اے تے خاکنائے سویز ایشیا تے افریقا نوں جوڑدی اے۔ خاکنائے پاناما اُتے پاناما نہر بݨا کے بحر اوقیانوس تے بحرالکاہل نوں جوڑیا گیا اے تے خاکنائے سویز اُتے سویز نہر بݨا کے رومی سمندر تے لال سمندر نوں جوڑیا گیا اے۔ ایہناں نہراں اُتے پُݪ بݨا کے خشکی دیاں دوواں سائیڈاں دے علاقےآں نوں آپس وچ زمینی آمد و رفت لئی مربوط رکھیا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:خاکنائے
گٹھ:جغرافیا
گیری مینڈرنگ

**گیری مینڈرنگ** یا **جیری مینڈرنگ** (gerrymandering)، نمائندہ جمہوریتاں وچ، انتخابی حلقےآں دی حد بندی وچ سیاسی ہیرا پھیری اے جیہدا مقصد کِسے جماعت، گروہ، یا سماجی اقتصادی طبقے لئی غیر مناسب فائدہ حاصل کرنا اے۔ اس ہیرا پھیری وچ "کریکنگ" (کئی حلقےآں وچ مخالف پارٹی دے حامیاں دی ووٹنگ دی طاقت نوں کمزور کرنا) یا "پیکنگ" (دوسرے حلقےآں وچ مخالف پارٹی دی ووٹنگ دی طاقت نوں اک حلقے وچ مرکوز کرنا) شامل ہوسکدا اے۔ گیری مینڈرنگ نوں برسر منصب شخصیات نوں محفوظ کرن لئی وی ورتیا جاسکدا اے۔ وین ڈاکنز نے ایہنوں ووٹراں ولوں اپݨے سیاستداناں نوں مُنتخب کرن دی بجائے سیاست داناں ولوں اپݨے ووٹراں نوں منتخب کرن دے طور تے بیان کیتا اے۔

گیری مینڈیرنگ دی اصطلاح ایلبریج گیری تے سیلامینڈر دا لفظی مرکب اے۔ مینڈرنگ دا مطلب کُعھمݨ کعھیری یا وَݪ وِنگ اے۔ 
ایلبریج گیری اپݨی وفات دے وقت ریاستہائے متحدہ امریکا دے نائب صدر سی، جیہناں نے 1812ء وچ میساچوسٹس دے گورنر دی حیثیت ناݪ اک بل اُپر دستخط کیتے جیہنے بوسٹن دے علاقے وچ اک جانبدار حلقہ بݨایا سی جیہدا موازنہ اک غیر معقول شکل توں کیتا گیا۔ اس اصطلاح دے منفی مفہوم نیں تے گیری مینڈرنگ نوں ہمیشا جمہوری عمل وچ بدعنوانی سمجھیا جاندا اے۔ غیر منصفانہ تے غیر معقول حلقہ بندی دے نتیجے وچ بݨݨ آݪے حلقے نوں گیری مینڈر دے نام توں جاݨیا جاندا اے۔ 

لفظ "گیری مینڈر"، پہلی وار بوسٹن گزٹ وچ 26 مارچ 1812ء نوں استعمال ہویا سی۔ ایہ سیاسی کارٹون سی، جیہدے وچ ایسیکس کاؤنٹی، میساچوسٹس وچ ریاستی سینیٹ دے اک حلقے (ڈسٹرکٹ) نوں پنجےآں، پراں تے اک ڈریگن دی قِسم دے سر دے ناݪ اک عجیب جانور دے طور تے دکھایا گیا سی، جس توں حلقے دی عجیب شکل اُتے طنز گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:انتخابی حلقے
دریائی جزیرہ

**دریائی جزیرہ** یا **بیٹ** (انگریزی: River island)، دریا دے پاݨی وچ کِعھریا ہویا کوئی وی نمودار تے واضح زمینی ٹکڑا اے۔ 
ایہ جزیرے دریا دے دھارے وچ ہوݨ آݪیاں تبدیلیاں دا نتیجہ نیں۔ اس طرحاں دیاں تبدیلیاں معاون دریا دے ناݪ تعامل دی وجہ توں ہوسکدیاں نیں یا جمع تے/یا کٹاؤ دے مخالف بہاؤ دے عمل دی وجہ توں، جو قدرتی کٹ تے مینڈر بݨاؤندے نیں۔ نوزائیدہ پودےآں توں پاک شول (Shoal) تے گارے دی تہہ (Mudflat) جمع ہو کے اس طرحاں دے جزیرےآں وچ مُنتشر تے مُنتقل ہوسکدے نیں یا جمع ہو سکدے نیں۔ اس عمل وچ مصنوعی کمک یا قدرتی عوامل، جِداں سرکنڈےآں، پام، سدا بہار درختاں یا بید مجنوں (weeping willow) دے ذریعے مدد ہوسکدی اے، جو رکاوٹاں یا کٹاؤ دی رکاوٹ دے طور تے کم کردے نیں، تاکہ پاݨی ایہناں دے ارد گرد چلدا رہوے۔ 
دریائی جزیرے چھوٹے یا وڈے ہو سکدے نیں، جو کئی مربع کلومیٹر اُتے محیط نیں۔

## تصویراں

File:Heirisson Island Aug2020.jpg
File:Bannerman Castle on Pollepel Island viewed from atop Breakneck Ridge.JPG
File:Glenelg river island VIC Australia.jpg
File:Latsch Island.jpg


## حوالے

گٹھ:دریائی جزیرے
گٹھ:جزیرے
گٹھ:دریا