open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد علی خان والا جاہ

thumb|محمد علی خان والا جاہ، کرناٹک نواب ،پورٹریٹ : جارجولسن
thumb|محمد علی دا اک ہور پورٹریٹ
thumb|سٹرنگرلارنس اتے محمد علی خان والا جاہ
**محمد علی خان والا جاہ** (7 جولائی 1717 – 13 اکتوبر 1795)، ہندوستان وچ آرکوٹ دے نواب تے بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنیدا اک شراکت دار سی۔ محمد علی خان والاجاہ دا جم انور دین محمد خان دے گھر اسدی دوجی بیوی، فخر النسا بیگم صاحبہ دی ککھوں 7 جولائی 1717 نوں دلی وکھے ہویا سی۔ ارکوٹ دا نواب محمد علی خان والا جاہ اکثر اس ویلے دے مغل بادشاہ شاہ عالم II نال اپنے پتر-وہار وچ اپنے آپ دا کارناٹک دے صوبیدار دے طور تے حوالہ دیندا ہندا سی۔

## سرکاری نام
اس دا سرکاری نے نام سی *امیر الہند، والا یاہ، 'امت ال-ملک، آصف الدولا، نواب محمد 'علی انور الدین خان بہادر، ظفر جنگ، سپاہ-سالار، صاحب السیف ول الکلام مدبر امور عالم فرزند- عزیز از جان، برادربی جان برابر [نواب فردوس آرامگاہ]، کارناٹک دا صوبیدار *۔

## زندگی
ایہہ محمد علی خان والازاہ دے بارے کیہا جاندا سی، کہ اوہ سلیقے دار، بہت پراہنچاری کرن والا سی، ہمیشہ انگریزی ریتی-رواج اتے عادتاں نوں اپناؤن دا یتن کردا سی، جویں کہ ناشتہ اتے چاہ لینا، اتے گدیلیاں دی بجائے کرسیاں تے بیٹھنا۔ اس نے ترتیب وار 1771 اتے 1779 وچ سر جین لنڈسے اتے سر ہیکٹر منرو نوں شیوالیا (کیبی) دے عہدیاں تے قائم کیتا۔

## ہور دیکھو
* نواب کرناٹک 
* کرناٹک
* چینائی

## حوالے

گٹھ:1717 دے جم
گٹھ:1795 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:کرناٹک دے نواب
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت
ہادیہ تاجک

**ہادیہ تاجک** (پیدائش 18 جولائی 1983ء) پاکستانی نژاد ناروے دی وکیل، صحافی تے سیاستدان نیں۔ اوہ لیبر پارٹی ناروے ولوں رکن ایوان شوریٰ نیں جو اوسلو دی نمائندگی کردیاں نیں۔ اکیس ستمبر 2012ء نوں اوہ وزیر ثقافت بنا دتی گئی تے انہاں نے ناروے دی کم عمر ترین وزیر ہونے دا اعزاز حاصل کیتا۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
ہادیہ تاجک 18 جولائی 1983ء نوں روگالینڈ، ناروے وچ اک دکان دار محمد سرور تاجک تے صفیہ قزلباش دے گھر پیدا ہوئی جو 1970ء دے اوائل وچ ہجرت کر کے پاکستان توں ناروے چلے گئے۔ اوہ حامدہ سٹیوانگر توں صحافت وچ فارغ التحصیل نیں تے 2012ء وچ اوسلو یونیورسٹی توں آرٹ وچ  ماسٹر آف آرٹس  دی سند حاصل کیتی

### وزیر ثقافت
ستمبر 2012 وچ وزیر اعظم ناروے جینز سٹولٹنبرگ نے انہاں وزیر ثقافت بنا دتا انہاں توں پہلے اس عہدے اُتے اینیکین ہوٹفیلٹ تعینات سن۔ اوہ اس وقت ناروے دی تریخ دی سب توں کم عمر ترین (29 برس دی عمر وچ) وزیر نیں تے ناروے کابینہ دی پہلی مسلم رکن نیں۔

## کتاباں
* 2001ء تاجک، ہادیہ: سوارٹ پا وٹ، ٹائیڈن نارسک فورلاگ
* 2009ء گیسکے، ٹرونڈ، تاجک، ہادیہ: "ویم سناکر برائے باب کارے؟" i Mangfold eller enfold, Aschehoug

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* سرکاری ویب سائیٹ (ناروے) 

گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:ارکان ایوان شوریٰ ناروے
گٹھ:اکیویں صدی دیاں خواتین سیاست دان
گٹھ:اکیویں صدی دے نارویجن سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی الاصل ناروے دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی نژاد ناروینی
گٹھ:تاجک الاصل پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:  اوسلو یونیورسٹی دے فاضل
گٹھ:فاضل جامعہ کنگسٹن
گٹھ:لیبر پارٹی (ناروے) دے سیاستدان
گٹھ:نارویجن سیاسی خواتین
گٹھ:نارویجن صحافی
گٹھ:نارویجن مسلم
گٹھ:نارویجن وکلاء
گٹھ:ناروے
گٹھ:ناروے دیاں شخصیتاں
گٹھ:ناروے دے صحافی
گٹھ:ناروے دے وکیل
گٹھ:نینورسک زبان دے مصنفین
گٹھ:وزرائے ناروے
چیپاک محل

250px|thumb|بائیں|چیپاک محل دا منظر
**چیپاک محل** 1765ء تا 1855ء نواب کرناٹک دی سرکاری اقامت گاہ سی جو چینائی (مدراس) دے نواح وچ واقع اے تے ہند سارسنی وضع وچ تعمیر کیتی گئی اے۔

## تریخ
کرناٹک جنگ دے اختتام اُتے کرناٹک جو ہن تک خود مختار ریاست سی برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی دی اتحادی بن گئی۔ محمد علی خان والا جاہ اک برطانوی اتحادی تے انہاں دے قریبی دوست تے انہاں دی حفاظت دے لئی کمپنی دے فوجیاں اُتے منحصر سن۔ لہذا 1764ء وچ انہاں قلعہ سینٹ جارج دے چھتاں دے اندر خود دے لئی اک محل تعمیر کرنے دا خیال آیا۔ پر کچھ رکاوٹاں دی وجہ توں والا جاہ نوں اپنی منصوبہ بندی نوں چھڈنے دے لئی مجبور کیتا گیا تے اس دی بجائے قلعہ دے جنوب وچ کچھ میل دی دوری اُتے چیپاک وچ اک محل تعمیر کیتا گیا۔

جدو‏‏ں 1882ء وچ کرناٹک دی پرنسپل دے خاتمے دے بعد نواباں دا محل اُتے حق ختم ہویا تو چیپاک محل نوں نیلام کیتا گیا تاکہ نواباں دے قرضےآں نوں ادا کیتا جاسکے تے آخر وچ مدراس حکومت نے اسنوں خرید لیا۔محل دے فروخت ہونے دے بعد اسنوں ریونیو بورڈ تے پبلک ورکس ڈیپارٹمنٹ (پی ڈی ڈبلیو) سیکریٹریٹ دے دفتر دے طور اُتے استعمال کیتا گیا۔ 1871ء وچ رابرٹ چشولم نے اک نیا ریکارڈ آفس تے اک ریونیو بورڈ دی تعمیر کیتی۔



File:Chepauk Palace.jpg|چینئ وچ چیپاک محل، 1905ء
File:Chepauk Palace, Madras - Tucks Oilette (1907).jpg|چیپاک محل، مدراس – ٹکس آئلیٹ (1907ء)



## فن تعمیر
چیپاک محل دے دو حصے نیں، شمالی حصہ جو **کلسہ محل** کہلاندا اے تے جنوبی حصہ جو **ہمایون محل** دے ناں توں موسوم اے۔ایہ محل 117 ایکڑ دے علاقے اُتے تعمیر کیتا گیا اے تے کندھ نال گھرا ہویا اے۔

## ہور ویکھو

* چینائی فن تعمیر
* چینائی دیاں یادگار عمارتاں

## حوالے

گٹھ:تامل ناڈو دے محلات
گٹھ:چینائی دیاں عمارات
گٹھ:عمارتاں
ابن یونس

**ابو الحسن علی بن ابی سعید عبد الرحمن بن احمد بن یونس المصری**، البتانی تے ابی الوفاء البوزجانی دے بعد سب توں زیادہ شہرت پانے والے ریاضی تے فلکیات دان نیں، مستشرق سارٹن انہاں نوں چوتھی صدی ہجری دے سب توں وڈے سائنسداناں وچ شمار کر دے نیں، اوہ شاید مصر دے سب توں وڈے فلکیات دان سن، مصر وچ پیدا ہوئے تے اوتھے ای اُتے شوال 399 ہجری نوں وفات پائی۔

ابن یونس دا خاندان اک مشہور علمی گھرانہ اے، انہاں دے والد سعید مصر دے محدث، مؤرخ تے مشہور عالم سن، انہاں دے وڈے دادا یونس امام شافعی دے دوست تے علمِ نجوم دے ماہر سن۔

“الزیج الحاکمی” دے ناں توں اک زیچ بنایا تے کافی لکھتاں چھڈیاں جن وچ قابلِ ذکر لکھتاں ایہ نیں : غایہ الانتفاع فی معرفہ الدوائر والسمت من پہلے الارتفاع، التعدیل المحکم، جداول السمت، جداول فی الشمس والقمر، **ابن یونس** نے ای یحیی بن ابی منصور دا زیچ درست کیتا سی، اوہ مثلثات دے ماہر سن تے کروی مثلثات دے بوہت مشکل مسائل حل کیتے تے اقواس دا حساب دریافت کیتا،  انہاں نے ای گھڑی دا pendulum ایجاد کیتا سی نا کہ گیلیلیو نے جداں کہ عام طور اُتے سمجھیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:1009 دیاں موتاں
گٹھ:950 دے جم
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:دسویں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:دسویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین
گٹھ:قرون وسطی دے مصری ماہرین ریاضیات
گٹھ:گیارہویں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:گیارہویں صدی کے ماہرین فلکیات
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:مسلمان موجدین
گٹھ:مصری مسلم
کمال الدین گرگ

**[[مالک|ملک]] کمال الدین گُرگ** (وفات: 1315ء دے اواخر جاں 1316ء دے اوائل وچ) سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی دے اک سالار سن۔ انہاں نے علاء الدین خلجی دے لئی سیوان (1308ء) تے جالور (1311ء) دے قلعیاں نوں زیر کرنے وچ انتہائی اہم کردار ادا کیتا سی۔ الپ خان دے مشکوک قتل دے بعد صوبہ گجرات وچ بغاوت دے شعلے بھڑک اٹھے۔ اسنوں فرو کرنے دے لئی علاء الدین دے خادم ملک کافور نے کمال الدین نوں روانہ کیتا۔ بغاوت فرو کرنے دی کوشش دے دوران وچ انہاں مار دتا گیا۔

## ابتدائی زندگی
کمال الدین دا تعلق اس خاندان توں اے جو موجودہ ملک افغانستان دے شہر کابل توں سی۔ ایہ خاندان "گرگ" (بگھیاڑ) دے ناں توں مشہور سی۔

## فوجی مہماں

علاء الدین خلجی دے متعدد سالاراں نے قلعہ سیوان اُتے قبضے دیاں کوششاں کیتیاں لیکن سب ناکام رہے۔ بالآخر سنہ 1308ء وچ سلطان دہلی علاء الدین خلجی بنفس نفیس فتح سیوان دی مہم اُتے روانہ ہوئے۔ اس مہم وچ کمال الدین وی سلطان دہلی دے ہمرکاب سن۔ سلطان نے انہاں منجنیقاں دی ذمہ داری سونپ رکھی سی۔ سلطان دی افواج قاہرہ نے جدو‏‏ں قلعہ فتح کر لیا تے اس دا ناں بدل کر خیرآباد رکھیا گیا تے اسنوں کمال الدین دے سپرد کر دتا گیا۔

سنہ 1311ء وچ سلطان علاء الدین خلجی نے سیوان دے ہمسایہ موضع جالور نوں فتح کرنے دے لئی اپنی فوج روانہ کیتی۔ سلطان دے سالار ایتھے وی ناکام رہے تے آخر وچ کمال الدین نوں روانہ کیتا گیا۔ کمال الدین نے اوتھے پہنچ کے قلعہ دا محاصرہ کیتا تے کچھ ایسی سختی نال محاصرہ کیتا کہ فریق مخالف دی جان نوں آگئے۔ اسی محاصرے وچ جالور دے حکمران کنہاڑ دیو تے ورم دیو یکے بعد دیگرے قتل ہوئے۔ سلطان خلجی کمال الدین دی اس کارکردگی توں خوش ہوئے تے انہاں جالور دا اقطاع بخش دتا۔

## آخری ایام
سلطان علاء الدین دے عہد حکومت دے آخری ایام وچ کمال الدین نے سلطان دے غلام سالار ملک کافور نال اتحاد کر لیا سی۔ سلطان دی بیماری وچ ملک کافور ای اصل حکمران ہو گیا سی۔ ایہ دو افراد غالباً غیر  خلجی  افسران دے اس گروہ دا حصہ سن جنہاں دی خواہش سی کہ سلطنت دی خلجی انتطامیہ توں اقتدار چھین لیا جائے۔ وقائع نویس یحیی بن احمد سرہندی دے بقول سنہ 1315ء وچ کمال الدین گرگ حاکم گجرات تے طاقت ور سردار الپ خان دے قتل دی سازش وچ ملک کافور دے نال شریک رہے۔ الپ خان اُتے ایہ الزام لایا گیا سی کہ اوہ علاء الدین نوں قتل کرنا چاہندے نیں، اسی الزام دے نتیجے وچ انہاں سزائے موت دتی گئی۔ پر ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ محض ملک کافور دی سازش سی۔

الپ خان دے قتل دی خبر نال گجرات وچ بغاوت پھُٹ پئی، اس بغاوت نوں فرو کرنے دے لئی ملک کافور نے کمال الدین نوں روانہ کیتا تے اسی فوجی مہم دے دوران وچ سنہ 1315ء دے اواخر جاں 1316ء دے اوائل وچ کمال الدین مارے گئے۔ انہاں دی وفات دے بعد انہاں دے فرزند تاج الدین  ہوشنگ جالور دے اقطاع دے وارث ہوئے تے بعد وچ اوہ ہانسی دے مُقطع وی بنے۔

## حوالے

### کتاباں

* 
* 
* 
* 

گٹھ:1310 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:ہندوستانی جرنیل
گٹھ:دلی سلطنت
یعقوب بن طارق

**یعقوب بن طارق** وفات 796 عیسوی) اٹھوی‏‏ں صدی دے بغداد دے رہنے والے اک  فارسی ماہر فلکیات تے ریاضی دان سن۔ 771 جاں 773ء وچ بغداد وچ سندھ آنے والے وفد نال اس نے تعاون نے کیتا۔ یعقوب بن طارق دا سب توں اہم کم زيج محلول في السندهند لدرجة درجة اے جس وچ فلکیاتی ڈگریاں دے حد شدہ جدول نیں۔ واضح طور اُتے زیج دی سب توں اہم خصوصیت ایہ سی کہ جدول دے کالماں وچ درجات دے درمیان وچ وقفہ اک ڈگری سی۔ اس دے بنیادی پیرامیٹرز انفزاری دی زیج السندھ ہند الکبیر توں بوہت ملتے جلدے سن۔

اس دے علاوہ یعقوب نے زیج الشاہ توں مرکز دی مساوات نوں مکمل طور اُتے اپنی کتاب وچ شامل کیتا اے، جدو‏‏ں کہ خروج مرکز دی کچھ مساواتاں زیج الکند توں شامل کر لی نیں۔

ترکیب الافلاک وچ وی یعقوب نے زیج السندھ ہند تے زیج ارکند جو ہندوستانی ماہرین فلکیات دا کم اے توں مدد لئی۔ اس کتاب وچ سیاریاں دے مدار دا ارض مرکزی فاصلہ، جغرافیہ تے سیاریاں دی حرکت دے جیومیٹرییکل ماڈل دتے گئے نیں۔

## کم
یعقوب بن طارق توں منسوب کم:
* زيج محلول في السندهند لدرجة درجة (زیج محلول فی السند ہند للدرجہ درجہ)
اس وچ ہند وچ دتے گئے "فلکیاتی جدول دا حل ہر ہر درجے دے لئی دتا گیا اے۔ *زیج*، 770ء دے آپس پاس لکھی گئی، خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ کتاب سنسکرت دے کم، *سندھانت* اُتے مبنی سی۔ مبینہ طور اُتے کانکھ نامی اک سندھی فلکیات دان نے ایہ کم سندھ توں المنصور باللہ نوں پیش کیتا سی۔
* تركیب افلاک
*کتاب الافلاک* کائنات اُتے بحث کردتی اے، اس وچ اجرام فلکی دے حجم تے مقام دا بیان اے۔ اس دے ایہ تخمینے ابو ریحان البیرونی دے ہندوستان وچ کیتے گئے کم اُتے نیں; یعقوب ابن طارق دے مطابق، زمین دا رداس 1,050 *فرسخ*اے تے چند تے عطارد دا قطر 5,000 فرسخ (4.8 زمین دا رداس) تے ہور اجرام فلکی (زہرہ، سورج، مریخ، مشتری تے زحل) دے قطر 20,000 *فرسخ* (19.0 زمین دا رداس۔)، مختلف اجرام فلکی دی ترکیب دے بارے وچ، اس وچ سیاروی مداراں دے ارض مرکزی دے فاصلے، جغرافیہ تے سیاراں دی حرکت دے جغرافیائی نمونے اُتے بحث اے۔
* كتاب العلل
اس کتاب دا حوالہ البیرونی نے اپنی کتاب وچ دتا، اصل کتاب مکمل حالت وچ حالے تک گم اے، جاں ضائع ہو چکی۔ اس دے چند اجزا ملے نیں، جنہاں وچ دھوپ گھڑی وچ سویاں لگانے دے اصول قواعد درج نیں۔
* تقطيع كردجات الجيب
* ما إرتفع من قوس نصف النهار
* المقالات، منسوب بہ یعقوب بن طارق ناقابل تسلی حوالے دے نال۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* 
* 
* 
* 
* 
*  (PDF version)
* فواد سزگین (1978)۔ *Geschichte des arabischen Schrifttums*۔ Vol. **6**، *Astronomie*، pp.&nbsp;124–127. Leiden: E. J. Brill.
*  
* 

گٹھ:796 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھویں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:اٹھویں صدی دے عرب مصنفین
گٹھ:اٹھویں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اٹھویں صدی دے مسلمان
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں

گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی منجمین
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم سائنس دان
کورنتھ نہر

**کورنتھ نہر** (یونانی: Διώρυγα της Κορίνθου، ) اک نہر اے جو بحیرہ ایجیئن وچ خلیج سآروناک دے نال خلیج کورنتھ نوں جوڑتی اے۔ ایہ تنگ خاکنائے کورنتھ نوں کٹ کے بنائی گئی اے جو پالوپوننیسی نوں یونانی مین لینڈ توں الگ کردتی اے۔ معماراں نے خاکنائے نوں سطح سمندر تک کھود کے نہر بنائی تے کوئی لاک نئی‏‏ں بنائے۔ اس دی چوڑائی صرف 21.4 میٹر (70 فٹ) تے اس دی لمبائی 6.4 کلومیٹر (4 میل) اے۔ ایہ ہن بوہت گھٹ معاشی اہمیت دی حامل اے ۔

نہر نوں ابتدائی طور اُتے کلاسیکی دور وچ تجویز کیتا گیا سی تے اک ناکام کوشش پہلی صدی عیسوی وچ اسنوں تعمیر کرنے دے لئی کیتی گئی سی۔ اس دی تعمیر 1881 وچ شروع کر دتی گئی سی لیکن اصل معماراں دی بانکروپٹید ارضیاتی تے معاشی مسائل ولوں نقصان پہنچایا سی۔ ایہ 1893ء وچ مکمل ہوئی مگر نہر دی تنگی، جہازرانی مسائل تے تودیاں نال اس کھڑی دیواراں دی مرمت دی وجہ توں، ایہ اپنے آپریٹرز دی توقع دے برعکس سمندری ٹریفک نوں اپنی طرف متوجہ کرنے وچ ناکام رہی۔ ایہ ہن زیادہ تر سیاحتی ٹریفک دے لئی استعمال کیتی جاندی اے۔

## ہور ویکھو
* پورٹیج ریلوے

## باہرلےجوڑ
* نہر ویب سائٹ 
* کورنتھ نہر ،  ناسا دی زمین رصدگاہ
* کورنتھ نہر گوگل نقشہ جات اُتے

## حوالے

گٹھ:1893ء وچ نہراں دا افتتاح
گٹھ:یونان دیاں نہراں
گٹھ:یونان دا جغرافیہ
اہن وانی واتِش

**اہن وانی واتِش ** (انگریزی:Ahen Vani Vatish) اک پنجابی گلوکار اے۔ اسدے چار گیت مارکٹ وچ ہن تک آ چکے ہن۔ اسدے گائے "للار وے" اتے "ربّ دا بندہ" گیت نوں بہت پسند کیتا گیا اے۔

## شروعاتی زندگی
اہن وانی واتِش دا جم 22 جولائی، 1985 نوں پیؤ سرجیون لال اتے ماں پریم لتا دے گھر پنڈ محل کلاں، برنالہ ضلع وچ ہویا سی۔ پہلاں اہن دے دادا جی اتے پھر پیؤ وی گائکی نال جڑے ہوئے سن، سو گائکی اسنوں گڈھتی وچ ہی ملی۔ اسنے گائکی دیاں باریکیاں اپنے استاد پروندر سنگھ بردی (پٹیالہ) توں سکھیاں۔ پنجابی فلم *لیدر لائف* وچ اہن وانی واتش نے "محبتاں دے رنگ" گیت گایا۔ پھر دو سنگل ٹریک "روز شام" اتے "للار وے" گائے۔ للار وے گیت اسنے نوراں بھیناں نال گایا اتے اس وچ اداکاری وی آپ ہی کیتی۔ اس توں بعد اسنے "ربّ دا بندہ" گیت گایا، جو کہ بہت کامیاب گیت رہا۔
## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ فیسبکّ اُتے اہن وانی واتش دا پیج
٭ "ربّ دا بندہ" گیت یوٹیوب اُتے

گٹھ:جم 1985
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
علاء الدین خلجی دی فتح مالوہ

سنہ ۱۳۰۵ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے وسطی ہندوستان وچ واقع مالوہ دی پرمار سلطنت نوں مفتوح کرنے کر لئی اپنا لشکر روانہ کیتا۔ معرکہ کارزار وچ سلطانی لشکر نے پرمار دے طاقت ور وزیر گوگا نوں شکست دے کر قتل کر دتا تے پرمار راجا مہلک دیو نوں مانڈو قلعہ وچ پناہ لینی پئی۔ فتح مالوہ دے بعد علاء الدین نے عین الملک ملتانی نوں ایتھے دا حاکم مقرر کیتا۔ عین الملک نے ایتھے رہ کے اپنی فوجی طاقت نوں مزید مستحکم کیتا تے کچھ عرصے بعد مانڈو دا محاصرہ کرکے مہلک دیو نوں وی موت دے گھاٹ اتار دتا۔

## پس منظر
وسطی ہندوستان وچ واقع خطہ مالوہ اُتے پرمار شاہی سلسلہ دی حکمرانی سی۔ سنہ ۱۳۰۵ء تک مالوہ دے شمال وچ موجود تقریباً تمام ہندوستانی حکمراناں نے علاء الدین خلجی دی بالادستی قبول کر لی سی۔ پرمار راجا مہلک دیو اک کمزور حکمران سن تے انہاں دے وزیر اعظم (پردھان) گوگا (جسنوں مسلمان وقائع نگاراں نے کوکا لکھیا اے) راجا توں وی زیادہ اثر و رسوخ دے مالک سن۔

## گوگا دا قتل
سنہ ۱۳۰۵ء وچ سلطان علاء الدین خلجی نے مالوہ فتح کرنے دے لئی اپنا لشکر روانہ کیتا۔ تواریخ وچ اس بات دی صراحت نئی‏‏ں ملدی کہ سلطان نے اس لشکر دی کمان کس نوں سونپی سی، پر ایسا معلوم ہُندا اے کہ اس لشکر دے سالار اعلیٰ عین الملک ملتانی سن جنہاں فتح مالوہ دے بعد ایتھے دا حاکم بنایا گیا۔ سلطنت دہلی دے وقائع نگار امیر خسرو دے مطابق لشکر سلطانی وچ دس ہزار سپاہی سن جنہاں خاص اسی مقصد دے لئی منتخب کیتا گیا سی۔

امیر خسرو دے بیان دے مطابق مالوہ دے لشکر وچ تیس توں چالیس ہزار گھڑ سوار تے ناقابل شمار پیادہ فوج سی، انہاں دی کمان وزیر اعظم گوگا کر رہے سن۔ بعد دے مورخاں مثلاً یحیی سرہندی، فرشتہ تے حاجی دبیر نے لکھیا اے کہ لشکر مالوہ وچ چالیس ہزار گھڑ سوار تے دس ہزار پیادہ سپاہی سن۔

## حوالے

### کتاباں

* 
* 
* 

گٹھ:پرمار شاہی سلسلہ
گٹھ:دلی سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:دلی سلطنت
کائنات وچ زمین دا محل وقوع

**کائنات وچ زمین دا محل وقوع** دی معلومات 400 سالاں دے دور بینی مشاہدات دا نچوڑ اے، خصوصاً پچھلی صدی وچ اس توں متعلق ساڈا فہم خاصی حد تک ودھیا اے۔ شروع وچ زمین نوں کائنات دا مرکز سمجھیا جاندا سی تے کائنات صرف انہاں سیاریاں اُتے مشتمل سی جو ننگی اکھ توں دیکھے جاسکدے سن تے انہاں دے کنارے اُتے مستقل ستارےآں دا کرہ سی۔ ستاروی‏‏‏‏ں صدی وچ شمس مرکزی نمونے نوں تسلیم کیتے جانے دے بعد ولیم ہرشل تے دوسریاں دے مشاہدے توں معلوم ہویا کہ سورج وسیع ستاریاں دی قرص نما شکل وچ موجود اے۔ ویہوی‍‏‏ں صدی تک ایڈون ہبل دے مرغولہ نما سحابیہ دے مشاہدے توں معلوم ہویا کہ ساڈی کہکشاں پھیلدی ہوئی کائنات وچ موجود ارب ہا ارب کہکشاواں وچوں اک اے جس دی درجہ بندی جھرمٹ تے فوق جھرمٹاں وچ ہوئی اے۔ ویہوی‍‏‏ں صدی دے اختتام تک، کائنات دی کل ساخت خاصی واضح ہو گئی سی، جتھے فوق جھرمٹ تے خالی جگہاں ریشیاں تے خالی جگہاں نال وسیع جال بن رہے سن۔ فوق جھرمٹ تے خالی جگہاں کائنات وچ آپس وچ بنھیاں ہوئیاں سب توں وڈیاں ساختاں نیں جنہاں دا اسی‏‏ں مشاہدہ کرسکدے نیں۔ وڈے پیمانے اُتے (1000 میگا فرسخ توں زائد) کائنات ہمجنس ہو جاندی اے، یعنی اس دے سارے حصّیاں دی اوسط اک جیسی کمیت، ترکیب تے ساخت اے۔

چونکہ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ کائنات دا کوئی مرکز جاں سرحد نئی‏‏ں اے، لہٰذا کوئی وی مخصوص نقطہ ایسا نئی‏‏ں ہوئے گا جس دی نسبت توں اسی‏‏ں کائنات وچ زمین دے محل وقوع نوں بیان کر سکیئے۔ پر کیونجے قابل مشاہدہ کائنات نوں اس طرح بیان کیتا جاندا اے کہ اوہ کائنات دا ایسا حصّہ اے جو ارضی مشاہدین نوں نظر آندا اے، اس تعریف دی رو نال زمین کائنات دا مرکز اے۔ زمین دے مقام توں مختلف پیمانے اُتے موجود مخصوص ساختاں دے لئی حوالہ دتا جاسکدا اے۔ اس بات دا ہن وی تعین نئی‏‏ں کیتا جا سکیا کہ آیا کائنات لامحدود اے یا نہیں۔ بوہت سارے ایسے مفروضے وی موجود نیں جنہاں دے مطابق شاید ساڈی کائنات انہاں کثیر کائناتاں وچ محض اک مثال اے؛ پر حالے تک متعدد کائناتاں (multiverse) دے وجود دا کوئی مشاہدہ نئی‏‏ں کیتا جا سکیا، کچھ تاں ایہ وی کہندے نیں کہ ایہ مفروضہ نا قابل انکار اے۔

thumb|1600x|قابل مشاہدہ کائنات وچ ساڈے محل وقوع دا نقشہ۔

## حوالے

گٹھ:زمین
گٹھ:کائنات
علاء الدین خلجی دی فتح گجرات

سنہ ۱۲۹۹ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی نے ہندوستان دے خطہ گجرات اُتے تسلط حاصل کرنے دے لئی اپنا لشکر روانہ کیتا۔ اس وقت شاہ واگھیلا کرن گجرات دے حاکم سن۔ سلطانی افواج نے اس مہم دے دوران وچ گجرات دے بوہت سارے وڈے شہراں اُتے حملے کیتے جن وچ انہلواڑ (پٹن)، کھمبات، سورت تے سومناتھ دے حملے مشہور نیں۔ اوداں انہاں حملیاں دے کچھ عرصے بعد بادشاہ کرن نے متعدد شہراں تے علاقیاں اُتے فیر توں تسلط حاصل کر لیا سی لیکن سنہ ۱۳۰۴ء وچ علاء الدین دی افواج نے دوبارہ گجرات اُتے چڑھائی کیتی تے اس حملہ وچ واگھیلا شاہی سلسلہ نوں نابود کر دتا۔ اس دوسرے حملے دے نتیجے وچ گجرات سلطنت دہلی وچ ضم ہو گیا۔

## پس منظر
سنہ ۱۲۹۶ء وچ علاء الدین خلجی سلطنت دہلی دے تخت اُتے متمکن ہوئے تے اس دے بعد کچھ سال اپنے اقتدار نوں مستحکم کرنے وچ صرف کیتا۔ ہند گنگا سطح مرتفع اُتے جدو‏‏ں انہاں دی سلطنت خاصی مستحکم ہو گئی تے انہاں نے خطہ گجرات اُتے لشکر کشی دا ارادہ کیتا۔ ایرانی مورخ وصاف شیرازی نے سلطان علاء الدین دے اس حملے دی وجہ تحریر کر دے ہوئے لکھیا اے کہ "کفار نوں محکوم بنانے تے بتاں نوں مسمار کرنے دے لئی انہاں دی مذہبی رگ پھڑک اٹھی سی"۔ زرخیز زمین تے سمندری تجارت دی بنا اُتے اس وقت خطہ گجرات دا شمار ہندوستان دے آسودہ تے متمول ترین خطےآں وچ ہُندا سی۔ ہور گجرات دے ساحلی شہراں وچ مسلمان تاجراں دی وڈی تعداد آباد سی۔ چنانچہ علاء الدین دی فتح گجرات دی مہم توں اس بات دا قوی امکان سی کہ شمالی ہندوستان دے مسلمان تاجر وی سمندری راستے توں ہونے والی اس بین الاقوامی تجارت وچ بآسانی حصہ لے سکے گا۔

اس وقت گجرات اُتے واگھیلا خاندان دے بادشاہ کرن دیو دی حکمرانی سی (جنہاں مسلمان وقائع نویساں نے رائے کرن لکھیا اے)۔ چودھویں صدی عیسوی دے جین وقائع نگار میروتنگ نے اپنی کتاب "وچار شرینی" وچ لکھیا اے کہ کرن دے ناگر وزیر مادھو نے علاء الدین نوں گجرات حملہ کرنے دی دعوت دتی سی۔ پندرہویں صدی عیسوی دی اک کتاب کانہڑدیو پربھند وچ درج اے کہ شاہ واگھیلا نے مادھو دے بھائی نوں قتل کرکے اس دی بیوی نوں اغوا کر لیا سی۔ چنانچہ مادھو نے بادشاہ توں انتقام لینے دی نیت توں دلی دا سفر کیتا تے علاء الدین نوں یقین دلایا کہ اوہ بادشاہ دے خلاف لشکر کشی وچ سلطانی افواج دی حتی المقدور مدد کرے گا۔ اس واقعہ دی تائید ستاروی‏‏‏‏ں صدی عیسوی دے مورخ موہتا نینسی دے بیان توں وی ہُندی اے۔ چنانچہ ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ واقعہ اک تاریخی حقیقت اے تے بغور دیکھنے اُتے اسی واقعے وچ اس سوال دا جواب وی مل جاندا اے کہ دلی توں گجرات دی راہ وچ پھیلی بے شمار سلطنتاں نوں زیر کیتے بغیر سلطان علاء الدین گجرات اُتے کیوں حملہ آور ہوئے سن۔

## حوالے

### کتاباں

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلےجوڑ
* Amir Khusrau's description of the invasion, from *Khazain ul-Futuh* composed at Alauddin's court
* Wassaf's description of the invasion, from *Tazjiyatu-l Amsar wa Tajriyata-l Asar*

گٹھ:گجرات دی تریخ
گٹھ:دلی سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:دلی سلطنت
عین الملک ملتانی

**عین الملک ملتانی** اک فوجی کمانڈر تے سرکاری اہلکار سن جہناں نے دلی وچ خلجی تے تغلق سلاطین دے خانداناں دی خدمت دی سی۔ انہاں نے دیوگیری تے مالوہ وچ علاؤ الدین خلجی دے گورنر دی حیثیت توں وی خدمات سر انجام دتیاں۔

علاؤ الدین دی وفات دے بعد گجرات وچ بغاوت دے شعلے بھڑکے تو عین الملک نے انہاں فرو کیتا۔

## ابتدائی زندگی
عین الملک ملتانی دی ابتدائی زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات نئی‏‏ں ملدیاں۔ انہاں دا اصل ناں وی معلوم نئی‏‏ں اے۔ عین الملک انہاں دا لقب اے جدونکہ انہاں دے ناں دے نال ملتانی اک نسبت دے طور اُتے استعمال ہُندا اے جس دا مطلب ایہ اے کہ انہاں دا تعلق ملتان نال سی۔ پندرہویں صدی دے اک بزرگ یحیی بن احمد سرہندی نے انہاں دا عین الملک شہاب دے ناں توں ذکر کیتا اے۔ انہاں دے مطابق شہاب انہاں دے والد دا ناں سی۔

## پیشہ ورانہ زندگی
عین الملک نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی علاؤ الدین خلجی دے دور وچ انہاں دے بھائی الغ خان دے سیکرٹری (دبیر) دی حیثیت توں شروع دی۔ علاؤ الدین دے درباری امیر خسرو دے مطابق اوہ اک قابل سیاست دان تے فوجی جرنیل سن جدونکہ بعد وچ ضیاء الدین برنی نے انہاں نوں اک خاصا تجربہ کار انسان قرار دتا جو اک مشیر دی حیثیت توں مشورہ تے پیچیدہ مسائل نال نمٹنے دے قابل سی۔ خسرو وانگبرنی دا وی ایہی کہنا اے کہ اوہ تلوار تے قلم دوناں وچ یکتا و ہنرمند انسان سن۔

1305ء وچ علاؤ الدین نے مالوہ اُتے حملہ دے لئی فوج بھیجی تے وزیر اعظم کوکا دی سربراہی وچ پارامرا فوج نوں شکست ہوئی۔ ایہ واضح نئی‏‏ں اے کہ فوج دی کمانداری کس نے دی مگر اک اندازے دے مطابق اوہ ملتانی ای سن۔ کیونجے علاؤ الدین نے انہاں مالوہ دا گورنر مقرر کیتا سی۔ مالوہ وچ علاؤ الدین دی حکومت نوں مضبوط بنانے وچ ملتانی نے اہم کردار ادا کیتا۔ انہاں نے پرمار دے سابقہ دار الحکومت دھار اُتے حملہ کیتا جتھے انہاں نے لوہے دے ستون نوں توڑیا۔ انہاں نے پرمار دے حمایتی اجین، دھار تے چندیری نوں علاؤ الدین دی بالادستی قبول کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ اس دے بعد عین الملک نے مانڈوی اُتے وی حملہ کر دتا جتھے پرمار دے بادشاہ مہلک دیو نے پناہ لے رکھی سی۔ اس دی فوج نے پرمار نوں شکست توں دوچار کیتا تے مہلک دیو تے اس دے بیٹے نوں موت دے گھاٹ اتار دتا۔

## حوالے

### ببلوگرافی

* 
* 
* 
* 

گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:نامعلوم سال وفات
گٹھ:ہندوستانی جرنیل
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
حرمین شریفین میوزیم

**حرمین شریفین میوزیم** سعودی عرب دے مکہ مکرمہ ریجن وچ واقع  اے تے  اموی دور توں موجودہ سعودی دور تک دے عرصے دی تریخ پیش کردا اے۔ ام الجود دے علاقے وچ میوزیم دی شان دار عمارت غلاف کعبہ تیار کرنے والی فیکٹری دے پڑوس وچ اے۔

ایہ میوزیم درحقیقت اک تاریخی تے ثقافتی پلیٹ فارم اے جو مختلف ادوار وچ حرمین شریفین دی تعمیر تے ترقی دے مراحل نوں پیش کردا اے۔ میوزیم 7 ہالاں اُتے مشتمل اے جن وچ حرمین شریفین دے دو ماڈلز، مختلف تحریری مخطوطے، قیمتی آثاریاتی نوادرات تے نادر تصویراں شامل نیں۔

حرمین شریفین میوزیم دا افتتاح 1420 ہجری وچ ہویا۔ اس دا انتظام مسجد حرام تے مسجد نبوی دے امور دی جنرل پریذیڈنسی دے کول اے۔ اس دی عمارت دا تعمیراتی ڈیزائن مسجد حرام دی تعمیر نال مماثلت رکھدا اے۔ علاوہ ازاں منطقی تسلسل دی حامل نمائش آنے والیاں نوں حرمین شریفین دے بارے وچ اک جامع تصویر فراہم کردتی اے۔

گٹھ:سعودی عرب
سکند گپت

**'سکند گپت** اس نے 455 توں 467ء تک راج کیتا ۔ ایہہ کمار گپت دا پتر ، بہت بہادر اتے تجربیکار جرنیل سی ۔ اس نے اپنے پیؤ دے جیون وچ ہی پشیامتر نوں ہرایا سی ۔ تخت تے بیٹھدے سار اس نوں ہناں دا مقابلہ کرنا پیا اس نے اوہناں نوں لکّ توڑویں ہار دتی ۔ اس جت دی خوشی وچ اس نے بھیتری ضلع غازی پور دے مقام تے اک فتح-ستمبھ دی اساری کیتی ۔ اس ستمبھ اپر کجھ شبد اکرے ہوئے ہن جہڑے اس دے راج متعلق حالات اپر روشنی پاؤندے ہن ۔ ہناں نے اس جت توں بعد وی اپنے حملے جاری رکھے ۔ اتھوں تک کہ اس دے راج دے آخری دناں وچ اوہناں نے شمال-مغربی پنجاب تے اپنا قبضہ کر لیا ۔ ایہناں حملیاں کارن دیش دی معاشی حالت بہت خراب ہو گئی ۔ اس دا راج  بنگال دی کھاڑی توں عرب سمندر تک پھیلیا ہویا سی ۔ لگبھگ سارا شمالی ہندوستان اس دے راج وچ شامل سی ۔ ایہہ گپتا سلطنت دا آخری بادشاہ سی ۔ اس دی موت توں بعد گپتا سلطنت  ڈھہندی کلا ول جان لگ پیا ۔ ایہہ وشنو  دا مقیدت مند سی مگر ہور دھرماں متعلق رواداری وی سی ۔ ہیول مطابق اس نے گوتم بدھ نوں اپنا گرو منّ لیا سی پر وشنو  دی پوجا وی اس نے نال نال جاری رکھی ۔ اس دا راج-پربندھ چنگا سی ۔ لوک بھلائی ول اس نے خاص طور تے دھیان دتا ۔ سن 456 وچ اس نے چندر گپت موریا ولوں بنوائی گئی سدرشن جھیل دی مرمت وی کروائی سی ۔ اس نے اپنے راج دے اخیری دناں وچ سکیاں وچ سونے دی مقدار 108 گرین توں گھٹا کے 73 گرین کر دتی سی ۔ اس دے کوئی اولاد نہیں سی ۔ اس دی موت توں بعد اس دا بھرا پورا گپت گدی تے بیٹھیا ۔  
## ہورویکھو
*گپتا سلطنت

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندستانی راجے
گٹھ:ہندوستان دی تریخ
گٹھ:ہندوستانی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی راجے
ناردہ ببر

**نادرہ ببر** (،  ؛ جم 20 جنوری 1948) اک بھارتی تھئیٹر اداکارہ، ڈائریکٹر اتے فلمی اداکارہ اے، جو 2001 دے سنگیت ناٹک اکادمی انعام جیتو اے۔ اسنے اک ممبئی-مشتمل تھئیٹر گروپ دا قیام کیتا جسدا نام اے *ایکجٹّ*، جو ہندی تھئیٹر وچ اک عامَ جانیا جاندا نام اے۔‘اتھیلو’، ‘تگلک’، ‘جسما اوڑن’، ‘شام چھایا’، ‘بیگم جان’ وغیرہ ناٹکاں وچ مرکزی کرداراں نبھاؤن دے علاوہ اس نے بھارتی تھیٹر وچ اپنی نویں پہل قدمی لئی مشہور رہی ناٹکاں دا ڈریکشن کیتا اے۔ چترکار مقبول فدا حسین دے جیون اتے مشتمل ‘پینسل سے برش تکّ’، دھرمویر بھارتی دیاں کالجئی کرتیاں ‘کنپریا’ اتے ‘اندھایگ’ اتے مشتمل ‘اتہاس تمھیں لے گیا کنھییا’ اتے شمال مشرق دے پس منظر اتے ‘آپریشن کلاؤڈبرسٹ’ سمیت اس نے درجناں اجیہے ناٹکاں دا ڈریکشن کیتا اے جو بھارتی تھیٹر وچ اجیہا کجھ نواں جوڑدے ہن جسدے نال نویں پیڑھی متاثر ہو سکدی اے۔
## رچناواں
**دیا شنکر کی ڈائری*
**جی جیسی آپکی مرضی*
**شکبائی*
**سمن اور سانا*
* جیسے سوکھے ہوئے پھول کتابوں میں ملے

## ڈاریکٹ ناٹک
*یہودی کی لڑکی
*سندھیا چھایا
*لک بیک ان اینگر
*بلبپر کی روپکہانی
*بات لات کی حالات کی
*بھرم کے بھوت
*بیگم جان
## تھئیٹر وچ نادرہ ظہیر ببر دے کیتے کجھ پرمکھ رول

**اوتھیلو* وچ ڈسماڈونا وجوں
**تغلق* وچ متریئی ماں وجوں
**تن پینی اوپیرا* وچ سری متی پیچیئم وجوں
**جسما اوڑن* وچ ڈالی وجوں
**سندھیا چھایا* وچ نانی وجوں
**کراس پرپج* وچ ماں وجوں
**بیگم جان* وچ بیگم جان وجوں
**ڈزائر انڈر د ایلمز* وچ عیبی وجوں
**ہم کہیں آپ سنیں* وچ شائستہ بیگم وجوں
**سچ … جھوٹھا۔.۔ نمک* وچ سافیا وجوں
## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکار
بلاسپوری

شمالی بھارت دے ہماچل پردیش صوبے دے بلاسپور کھیتر دی بولی نوں **بلاسپوری** (**کہلوری**) کیہا جاندا اے۔ ایہہ پنجاب دے روپ نگر ضلعے وچ کجھ تھاواں تے بولی جاندی اے جس نوں پہاڑی کیہا جاندا اے۔ ایہہ بولی ریاست بلاسپور دی بولی سی۔

بلاسپوری بولی دی گنتی مغربی پہاڑی بولیاں وچ کیتی جاندی اے۔

## حوالے
گٹھ:بولی
گٹھ:ہند-آریہ بولیاں
گٹھ:پنجابی دے لہجے

## باہرلے لنک

٭ سنگھ، امرجیت "The Language Divide in Punjab." *Sagar*، Volume 4، Number 1، Spring 1997.
مسجد ازرق، مزار شریف

**مسجد ازرق، مزار شریف** افغانستان دی اک مسجد اے جو  علی بن ابی طالب البلخی دے مزار تے تعمیر کیتی گئی اے تے مزار شریف وچ واقع اے۔

## ہور ویکھو
* افغانستان
* افغانستان دے شہر
* علی بن ابی طالب البلخی

## حوالے

گٹھ:افغانستان دیاں مسجداں
گٹھ:افغانستان وچ مزارات
گٹھ:مسجداں
گٹھ:مسیتاں
ولادیسلاو توروڡِچ

ایئر کموڈور **ولادیسلاو توروڡِچ** 1908 وچ سائبیریا دے اک پنڈ وچ پیدا ہوئے ۔ اوہ پاکستان دے میزائل تے راکٹ پروگرام دے بانی نیں۔ آپ اک معروف خاندان وچ پیدا ہوئے ۔ ابتدائی تعلیم توں بعد ہوابازی دا شوق اوہناں نوں وارسا لے گیا جتھے اوہناں نے ایرو سپیس انجینئرنگ دی تعلیم حاصل کیتی ۔

ہور تعلیم جاری رکھی تے 1926 وچ اعلیٰ اعزاز دے نال ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ دوسری جنگ عظیم رائل ایئر فورس وچ لڑی ۔ 1948 وچ پولینڈ دے بگڑدے حالات دے ہیش نظر فوجی افسران امریکا کینیڈا تے آسٹریلیا ول ہجرت کر رہے سن ۔

اوہناں نے اپنے ہور 45 ساتھیاں سمیت پاکستان ایئر فورس وچ شامل ہونے دا فیصلہ کیتا۔ آت نہایت قابل افسر سن تے ترقی کر دے ہوئے 1959 وچ ایئرکموڈور بنا دتے گئے۔ 1965 دی انڈوپاک جنگ وچ لاہور دے دفاع وچ اہم کردار ادا کیتا تے فیر کچھ عرصہ دے لئی پاکستان ایئر فورس دے ائیر مارشل وی رہے۔ 1966 وچ تہانو‏‏ں سپارکو دا سربراہ لایا گیا۔ آپ نے ڈاکٹر عبد السلام دے نال مل کے ایوب خان نال ملاقات کیتی، انہاں آمادہ کیتا کہ پاکستان دا خلائی تے راکٹ پروگرام ناگزیر اے۔ ایوب خان دی آمادگی ملدے ای آپ تے ڈاکٹر عبدالسلام امریکا روانہ ہوئے تے نہایت کامیابی نال ناسا نوں تعاون دے لئی آمادہ کر لیا۔ بغیر وقت ضایع کیتے سونمیانی بلوچستان وچ مصنوعی سیارے داغنے دا مرکز قائم کیتا،تے ستر دی دہائی دے اختتام تک پاکستان راکٹ سازی وچ کافی ترقی کر چکیا سی۔ آپ دی بیوی زوفیا توروڡِچ پاکستان دی پہلی خاتون پائلٹ سن ۔

ولادیسلاو توروڡِچ 8 جنوری 1980 نوں کراچی وچ اک بظاہر کار حادثے وچ ملک دشمناں دے ہتھوں شہید کر دتے گئے ۔ اوہناں نوں پورے فوجی اعزاز نال کراچی دے مسیحی قبرستان وچ سپرد خاک کیتا گیا ۔ ضیاالحق نے اس حادثے دی تحقیقات نوں پس پشت پا دتا ۔ ایئر کموڈور ولادیسلاو توروڡِچ ستارہ قائد اعظم، ستارہ پاکستان، ستارہ امتیاز نال نوازے گئے سی ۔

## حوالے

گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ سائنس تے ٹیکنالوجی
گٹھ:پاکستان وچ شارعی حادثہ اموات
گٹھ:پاکستانی سائنسدان
گٹھ:پاکستانی شہریت حاصل کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی انجینیئر
گٹھ:پاکستانی طبیعیات دان
گٹھ:پاکستانی ہواباز
گٹھ:پولش انجینئرز
گٹھ:پولش سائنسدان
گٹھ:راکٹ سائنسدان
گٹھ:روسی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:سالاران پاک فضائیہ
گٹھ:کراچی دیاں عسکری شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے انجینئرز
گٹھ:منصوبہ-706
گٹھ:وارسا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی دے فضلا
گٹھ:پاکستانی ہوافضائی انجینئرز
گٹھ:پولش ہوافضائی انجینئرز
گٹھ:پاک فضائیہ
گٹھ:پاکستانی پولش شخصیتاں
زوفیا توروڡِچ

**زوفیا تُورووِچ** (15 مئی، 1916 نوں وارسا دا جم کراچی وچ 28 فروری، 2012 نوں موت   ) اک پاکستانی استاد سی جو پاکستانی نوجواناں دے لئی گلائڈنگ تے  سکائی ڈائیونگنگ دی پولش انسٹرکٹر سی.
thumb|240px|Odznaczenie Zofii Turowicz Medalem Złotego Krzyża Wojska Polskiego przez Marka Zająkałę w konsulacie generalnym RP w Karaczi
وارسا پولیٹیکنک دے اک طالب علم دے روپ وچ وارسا ایئر کلبّ وچ گلینڈ ہونا سکھیا ۔ اوہ اک پیراسٹسٹ سی اتے قومی چیمپیئنشپاں وچ بہت سارے انعام جتے۔ 1939 وچ دوجی عالمی لڑائی دے شروع ہون توں بعد زوفیا تُورووِچاتے دو ہورناں پولش پائلٹاں نے پولش ایویئیشن کمانڈر   وجوں سیوا نبھائی ۔

اوہ ایئرپلینز آر۔ڈبلیو۔ڈی۔ -8 نال اڈدے ہن، جہازاں دے آواجائی دے اکائیاں نوں بھیجدے ہن (کھیتاں وچ اترن، جویں جہاز جرمن بمباں ولوں تباہ کر دتا گیا سی)۔ جدوں 17 ستمبر نوں لال فوج نے پولینڈ تے حملہ کیتا تاں ہوائی جہازاں دے تباہی توں بعد اوہناں نوں دشمن تک نہ جان دے بعد رومانیا دی سرحد پار کرن لئی اک حکم پہنچیا سی ۔

اوہ بیوکریچر پہنچن وچ کامیاب ہوئے اتے پولش ایمبیسی وچ اعلان کیتا۔ اسنے بعد وچ اک کاریئر وجوں فوٹواں اتے انفرادی ڈاٹا دے نال محدود پولش سپاہیاں دیاں سوچیاں لیا اتے اندرونی طور تے دستاویزی اتے شہری کپڑے پہنچائے تاں جو اوہ فرانس نوں بھجّ سکن۔

سلاٹنا وچ اک کیمپ وچ اس نے اپنے منگیتر، کپتان ولادیسلاو تُورووِچ نوں دیکھیا اتے اتھے اوہناں دا ویاہ ہو گیا۔ کجھ ہفتیاں توں بعد، اوہناں نوں سیکٹری دی اطلاع ملی کہ ملٹری نے پولش افسراں دے کئی حصیاں وچ اوہناں دے یوگدان لئی اوہناں نوں گرفتار کرن دا فیصلہ کیتا ۔ اوہ ریلگڈی راہیں روڈیانا چھڈن وچ کامیاب ہوئے اتے جدوں اوہ فرانس پہنچے، تاں اوہ پیرس وچ پولش ایویئیشن دے مین کینٹ وچ رجسٹر ہوئے ۔ ولادیسلاو تُورووِچ نوں لیونو دے تکنیکی افسر وجوں تعینات کیتا گیا سی ۔ زوفیا تُورووِچ نے لیفٹینینٹ دی ڈگری حاصل کیتی اتے واپس پیرس چلے گئے، جتھے اس نوں سینٹ-نجریر دے اینٹیائیریکٹ ڈپارٹمینٹ وچ خاص کم کرن لئی بھیجیا گیا ۔

جد جرمنی توڑ Maginot-لائن ڈیپارٹمنٹ نوں کڈھ دتا گیا سی انگلڈ ۔ اوہ جہاز جس اُتے اوہ مینیکنا توں لنگھ رہی سی ، نوں جرمن ایئر کنڈیشننگ لئی استقبال کرنا پیا اتے زوفیا ٹرونیسک اک فلائنگ بوٹ تے پلیمتھ پہنچی  ۔

اسنے انگلینڈ وچ اپنی نوکری جاری رکھی۔ تھوڑھے ویلے بعد اس دا شوہر انگلینڈ پہنچ گیا، جتھے اس نے ہوائی حادثے وچ اک حادثے بارے اک ماہر وجوں کم کیتا۔ اوہ اچانک تھاواں اُتے اس دے نال سفر کرکے، اکثر سنگھنی دھند دے دوران سفر کرن وچ مدد کردا سی۔ 1944 وچ اسنے وارسا وچ اپنے پورے پروار دے ہٹلر دی فائرفائیٹنگ دی رپورٹ حاصل کیتی بھے بدلہ کمیونسٹ regopovoj اوہ ہنگری تک postmilite نوں واپس نہ کیتا۔

مارچ 1949 نوں اپنیاں دھیاں دے نال اوہ پاکستان چلی گئی، جتھے اوہناں دا شوہر 1948 دی شروعات وچ 30 پولش ہائی-رینکنگ والے ہوائی جہازاں اتے ٹیکنیشیئن دے نال رہے، جنہاں نے 3 سالاں دوران پاکستان دی ایئر فورس دا اساری کرن وچ مدد کیتی۔ زوفیا تُورووِچ کراچی (1950–1952) اتے راولپنڈی (1953–1954) وچ پاکستانی نوجواناں لئی گلائڈنگ تے  سکائی ڈائیونگنگ دی انسٹریکٹر سی ۔ سن 1957 وچ اسنے کراچی وچلے امریکہ سکول آف سکول وچ ریاضی اتے کیمیا پڑھاؤنا شروع کیتا۔

زوفیا تُورووِچ کراچی وچ رہندی سی اس کول پولش شہریت سی اتے 1961 توں پاکستانی، اوہ پولینڈ دے حالات وچ دلچسپی لیندی سی، کیونکہ اس نال بھاوکتا نال جڑیا ہویا سی۔

گٹھ:پاکستانی
گٹھ:پاکستانی پولش شخصیتاں
قازقستان دی تریخ

**[[قازقستان]]** ایسا سب توں وڈا ملک اے جو مکمل طور توں یوریشیائی مسطح میدانی خطہ دے اندر موجود اے۔ ایہ سرزمین تریخ وچ متعدد لوکاں، قبائل، ریاستاں تے بادشاہاں دا وطن رہی اے۔
## جائزہ
علاقہ وچ انسانی سرگرمی دے ابتدا بیکنگ دا انسان یعنی اک ملین -800,000 سال پہلے کوہ کراٹو تے قزوین ہوئی سی۔ نینڈرتھل 14000 تا 4000 سال پہلے کوہ کراٹو تے وسط قازقستان وچ موجود سن۔ جدید باشعور آدمی 40000 تا 12000 سال پہلے جنوبی، وسطی تے مشرقی قازقستان وچ ظاہر ہویا۔ آخری گلابی عہد  (12500 تا 5000) دے بعد انسانی آبادی ملک وچ پھیل گئی تے میمتھ رائنا سور دا خاتمہ کر دتا۔ شکاریاں نے قوس و قزح ایجاد کیتے، کشتیاں وی بنیاں تے بھیڑیاں دا جال تے اوزار نال شکار کیتا جانے لگیا۔

اس دے بعد جانوراں نوں پالنے تے کاشتکاری دا دور آیا جس توں اتباسار،  کلتیمینار، بوتائی تے اوست-ناریم ثقافتاں دا عروج ہویا۔  بوتائی تہذیب (3600-3100 پہلے عیسوی) نے گھر بنانے شروع کیتے تے پتھراں نوں تراشے۔ چوتھی تے تیسری ملینیم وچ دھات دی ایجاد ہوئی، تانبہ دے اوزار بنے۔ دوسری ملینین پہلے مسیح وچ قازقستان وچ کن کنی شروع ہوئی۔ عید ارید دے خاتمے دے بعد مشرق و مغرب توں خانہ بدوشاں نے قازقستان ول ہجرت کیتی تے غیر آباد علاقیاں نوں آباد کیتے۔ انہاں وچ کئی سارے یند یورپی قبائل وی سن ۔

چوتھی صدی عیسوی وچ قازقستان مٰں ہن نے حکمرانی کیتی تے 26 علاقیاں آزاد علاقیاں قبضہ کر کے انہاں نوں متحد کیتا تے اس طرح متعدد جنگلات تے علاقیاں دے لوک اک ریاست وچ متحد ہو گئے۔ فیر ہن مغرب ول ہجرت کرگئے۔ تے قازقستان دا مستقبل ترک خانائیت تے مابعد دی ریاستاں دے یتھ وچ آگیا۔

ابتدائی عہد وسطی وچ کئی آزاد ریاستاں وجود وچ آئیاں؛ انہاں وچ کنگار اتحاد، ریاست اغوز یابغو تے خانان قاراخانی شامل نیں۔

13واں صدی وچ قازقستان اُتے منگول سلطنت دی حکمرانی رہی تے اگلے 300 برساں تک قازقستان نوں منگول دا چمکتا سورج دیکھنا پیا۔ 16واں صدی وچ قازقستان دے چلاقے روسی سلطنت وچ شامل ہونا شروع ہوئے تے 1867ء وچ روسی ترکستان دی ابتدا ہوئی۔ 1930ء وچ موجودہ جمہوریہ قازقستان وجود وچ آیا۔ ایہ روسی ترکستان دی اک ذیلی سیاسی تقسیم جاں اکائی سی۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ: قازقستان دی تریخ
یانور قتل عام

20 جنوری 1990 نوں آذربائیجان دے دارالحکومت  باکو  وچ یانور قتل عام ہویا۔ آرمینی علاقیاں  دے حصول  اُتے احتجاج دی غرض توں 13 جنوری نوں  آذریاں تے آرمینیاں دے درمیان  باکو وچ  تصادم ہویا  جسنوں ختم کروانے دے لئی  20 جنوری  1990 نوں  سوویت فوج باکو وچ داخل ہو گئی    جس نے  سینکڑاں  آذریاں نوں قتل کیتا جس دے بعد اس دن نوں یوم شہدا دے طور اُتے  منایا جاندا اے۔

آذربائیجان دی آزادی تے علاقائی سالمیت دے جدوجہد وچ 20 جنوری 1990 دا دن بہادری دے دن دے طور اُتے رقم ہویا اے ۔ آذربائیجان توں علاقے دا مطالبے کرنے والے آرمینیا دی قبضہ آور کوششاں تے سابق سوویت یونین ولوں انہاں نوں نظر انداز کرنے والی آذری عوام نے سڑکاں اُتے نکل کے انہاں دے خلاف احتجاجی مظاہریاں دا آغاز کیتا ۔

سوویت فوج نے انہاں مظاہریاں نوں کچلنے دے لئی فوجی طاقت دا استعمال کیتا ۔ آذربائیجان دے عوام نے اپنی آزادی تے وقار دی خاطر اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کر دے ہوئےوطن عزیز دا دفاع کیتا ۔

روسی فوج نے 19 تے 20 جنوری دی شب ہنگامی حالات دا اعلان کیتے بغیر آذربائیجان وچ سخت فوجی کاروائیاں شروع کر دتیاں ۔ روسی وحشت نال 137 افراد ہلاک تے 744 شدید زخمی ہوئے جدونکہ 841 افراد نوں حراست وچ لے لیا گیا ۔انہاں واقعات وچ 200 مکانات تے سرکاری عمارتاں نوں تباہ کر دتا گیا سی ۔

آذربائیجانی عوام نے روسی فوج دے ہر طرح دے مظالم دا ڈٹ کے مقابلہ کیتا ۔ شدید مزاحمت دے نتیجے وچ ملک نوں آزادی نصیب ہوئی ۔ کئی سال گزر جانے دے باوجود اس 20 جنوری کیاس خونی شب نوں فراموش نئی‏‏ں کیتا جا سکے گا ۔ آذربائیجان وچ ہر سال 20 جنوری نوں یوم سیاہ دے طور اُتے منایا جاندا اے ۔
## باہرلےجوڑ

*http://www.trt.net.tr/urdu/dny/2017/01/20/adhrby-yjn-myn-20-jnwry-khy-khwny-wq-t-khy-yd-mny-y-j-rhy-hy-655737

گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
وہاڑا سٹوپا

**وہاڑا سٹوپا**، سوات وچ دوسری صدی عیسوی دے کشان دور وچ تعمیر کيتا جاݨ والا، دو میناراں والا اسٹوپا اے جو اج وی اپنی اصل حالت وچ کھڑا اے۔ جنوبی ایشیا وچ ایہ واحد ایہجا اسٹوپا اے، جس دے دو مینار ہيں۔

سوات دے مرکزی شہر مینگورا توں 43 کلومیٹر دے فاصلے اُتے تحصیل بریکوٹ دے پنڈ بلو کلے وچ دوسری صدی عیسوی وچ تعمیر کیتی جانے والی خانقاہ موجود اے، جس وچ دو میناراں والا ايک ’اسٹوپا‘ اے۔ اسنوں ’وہاڑا‘ دے ناں توں جانیا جاندا اے تے يہ اج وی اپنی اصل حالت وچ بدھ مت دے دور دی عکاسی کردا اے۔ وہاڑا سنسکرت یا قدیم بدھ مت زبان پالی وچ اُس کمرے نوں کہندے نیں، جس وچ بدھ مت دے راہب قیام کر دے نيں۔

ماہر آثار قدیمہ فضل خالق خان دے مطابق سوات دی اس خانقاہ تے اسٹوپا نوں 1926ء وچ سر اورل اسٹائن نے دریافت کیتا سی جد ہ 1938ء وچ سر برگر تے ورائٹ نے ایتھے ہور کھدائی دا کم کیتا۔ اوہناں نے ہور دسیا ، ’’دوسری صدی عیسوی بدھ مت دا سوات وچ اک سنہرا دور سی۔ ایتھے  تقریبن 1400 دے قریب اسٹوپے تے خانقاہاں قائم کیتیاں گئیاں سن۔ بلو کلے وچ قائم ’وہاڑا‘ تاریخی لحاظ نال بوہت اہمیت رکھدا اے کیونجے ایہ قدیم ہونے دے نال نال جنوبی ایشیا دی واحد عمارت اے، جو سوات وچ موجود نیں تے جس وچ دو مینار نیں۔ ’’اسٹوپا گندھارا فن تعمیر دی عکاسی کردا اے، جو پتھراں نال بنایا گیا اے۔ اس دے گرد اک تنگ گلی بنائی گئی اے جو ہوا تے روشنی دے لئی اے۔ ايہی وجہ اے کہ شدید گرمی وچ وی ایہ کمرہ ہوا دار تے روشن رہندا اے۔‘‘
 
بدھ مت دور دی اس خانقاہ وچ راہباں دے قیام دے نال نال ایتھے طلباء نوں تعلیم وی دتی جاندی سی۔ دنیا بھر توں ایتھے طلباء علم حاصل کرن لئی آیا کر دے سن۔ اطالوی آرکیالوجیکل مشن، جو سوات وچ 1956 توں کم کر رہیا اے، نے بعد وچ اوتھے ہور کھدائی دا کم کیتا۔ اس مشن نے خانقاہ تے دومیناراں والے اسٹوپا نوں محفوظ کرنے دے لئی وی کم کيتا۔ اس اسٹوپا دی تعمیر ہور عمارات جاں اسٹوپاں توں مختلف اے کیونکہ اس وچ دو مینار نیں۔ ’’اس دور وچ دو مینار والی عمارت جاں اسٹوپا بنانا خاصا مشکل کم ہویا کردا سی جدونکہ اس اُتے لاگت وی بہت آؤندی سی۔ ایہدا فن تعمیر باقی تمام دریافت ہونے والے آثار توں مختلف اے۔

سوات وچ موجود دوسری صدی دی اس خانقاہ تے اسٹوپا نوں دیکھنے دے لئی تریخ تے آرکیالوجی دے طلبائ وطالبات ریسرچ لئی ایتھے آؤندے نیں جدو‏‏ں کہ بدھ مت دے پیروکار وی عبادت لئی اس مقام دا رُخ کیتا کر دے نیں۔ ماہرِ آثار قدیمہ دے مطابق جے محکمہ آثارِ قدیمہ تے حکومت توجہ دوے تے آمد و رفت نوں آسان بنایا جوے تاں نہ صرف ملکی بلکہ غیر ملکی سیاح وی اس مقام ول آیا کرن گے۔

## حوالے

گٹھ:گندھارا
گٹھ:سوات دی تریخ
ریاست جموں تے کشمیر

**ریاست جموں تے کشمیر** (ڈوگرا راج) 1846ء توں 1947ء تک متحدہ ہندوستان وچ اک نوابی ریاست سی جیہڑی 1846ء وچ پہلی انگریز سکھ جنگ توں بعد تشکیل دتی گئی جدو‏‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی نے کشمیر اُتے قبضہ کر لیا تے فوری طور تے معاہدہ امرتسر (1846ء) دے تحت ڈوگرا حکمران نوں فروخت کر دتا ۔

1947 وچ ہندوستان دی تقسیم ویلے ساریاں ریاستاں نوں اختیار دتا گیا کہ اوہ پاکستان یا بھارت وچوں کسے اک نال الحاق کر لین ۔ کشمیر مسلم اکثریتی ریاست سی ایس لئی ریاست دی عوام نے ہندو مہاراجا دا بھارت نال الحاق دا فیصلہ تسلیم نئی‏‏ں کیتا تے عوام ایس فیصلے دے خلاف اٹھ کھڑے ہوئے، بھارت نے ہندو مہاراجا دے الحاق نوں جواز بنا کر ریاست وچ اپنی فوجاں داخل کر دتیاں، دوجے پاسے مجاہدین نے کشمیر دے بہت سارے علاقیاں اُتے مہاراجا دا قبضہ ختم کرکے گلگت بلتستان تے آزاد کشمیر دے علاقے پاکستان دے زیر انتظام دے دتے ۔ ایہدے دوران بھارت کشمیر دا معاملہ اقوام متحدہ وچ لے گیا، جتھے اک کمیشن دے ذریعے کشمیر وچ استصواب رائے دا فیصلہ کیتا گیا جس نوں اس وقت دے بھارتی وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے تسلیم کیتا تے رائے شماری دے فیصلے دی تائید دی جس دے مطابق کشمیر دے عوام رائے شماری دے ذریعے پاکستان جاں بھارت توں الحاق دا فیصلہ کرینگے۔ پاکستان نے وی ایہ فیصلہ تسلیم کیتا پر بعد وچ بھارت اپنے اس وعدے توں مُکر گیا تے حلے تک ریاست کشمیر دے الحاق دا فیصلہ نئی‏‏ں ہو سکیا ۔ بھارت دے کشمیر اُتے غاصبانہ قبضے نوں کشمیری عوام نے کدی تسلیم نئی‏‏ں کیتا تے ہُݨ تک لکھاں کشمیری شہید ہوچکے نیں تے مسلسل قابض بھارتی فوج دی بربریت دا شکار نیں۔

گٹھ:1846 وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی تقسیم
گٹھ: پاکستان دی تریخ
گٹھ:  جموں تے کشمیر دی تریخ
گٹھ:جموں تے کشمیر
گٹھ:ہندستان دیاں نوابی ریاستاں
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:برطانوی ہند وچ 1846 دیاں تاسیساں
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
آموس اوز

**آموس اوز** اک اسرائیلی یہودی مصنف سن تے فلسطینی علاقیاں اُتے اسرائیلی قبضے دے وڈے ناقدین وچوں اک سن۔   
 
آموس  اوز نوں اسرائیل دے سب توں زیادہ معروف ناول نگاراں وچ شمار کیتا جاندا سی تے انہاں دا ناول ’دی ٹیل آف لوو اینڈ ڈارکنس‘‘ جاں ’’محبت تے تاریکی دی کہانی‘‘ دنیا بھر وچ پڑھے جانے والی کتب وچوں اک سی۔  آموس اوز سن 1967 دی جنگ وچ فلسطینی علاقیاں اُتے اسرائیلی قبضے اُتے تنقید دے اعتبار توں سب توں اہم آواز سن۔ حالیہ کچھ عرصے وچ اوز عوامی سطح اُتے اسرائیلی وزیر اعظم بینجمن نیتن یاہو دی پالیسیاں اُتے شدید تنقید کر دے نظر آندے سن۔

آموس اوز ہور ملکاں وچ اسرائیلی کارروائیاں اُتے وی شدید تنقید کر دے ہوئے انہاں اسرائیلی حکومت دی ’ودھدی شدت پسندی‘ نال تعبیر کر دے سن۔

اسرائیل وچ کئی طبقات آموس اوز نوں ’قوم دا ضمیر‘ قرار دیندے سن، پر اسرائیل دے انتہائی سجے بازو دے طبقات دی جانب توں انہاں نوں شدید تنقید دا سامنا وی رہندا سی۔

آموس فلسطینی ریاست دے قیام دے لئی نہایت مستقل مزاجی نال گل کر دے رہے، پر اوہ ایسے فلسطینی گروہاں دے خلاف وی سخت موقف دے حامل سن، جو اسرائیلی دی تباہی چاہندے نیں۔

سن 1996 وچ پیرس ریویو نوں دتے اپنے اک انٹرویو وچ آموس دا کہنا سی، ’’ایہ مسئلہ (اسرائیلی فلسطینی تنازع) اک تکلیف دہ سمجھوتے دے بغیر نئی‏‏ں ہو سکدا۔ ایہ ممکن نئی‏‏ں کہ تسی‏‏ں کافی پیندے ہوئے کسے نتیجے اُتے پہنچ جاؤ۔‘‘

انہاں دا کہنا سی، ’’دوناں ملکاں دے لوکاں دے درمیان پائے جانے والے تضادات دے خاتمے دے لئی اک متفقہ تے قابل قبول سمجھوتہ ناگزیر اے، جو اس خطے دی تقسیم دی صورت وچ ممکن اے۔‘‘

امن دی آواز کہلانے والے اسرائیلی مصنف آموس اوز 28 دسمبر 2018 وچ 79 برس دی عمر وچ انتقال کر گئے  ۔

گٹھ:یہودی شخصیتاں
گٹھ:اسرائیلی شخصیتاں
روس وچ اردو

thumb|300px|فیض احمد فیض اُتے لکھی گئی روسی کتاب دے ترجمے دا سرورق
روس وچ اردو زبان دے مطالعے دی تریخ سو سال توں وی پرانی اے۔ پر اوتھے اردو زبان نوں غیر معمولی فروغ سوویت یونین دے تقریباً ستر سالہ عہد وچ حاصل ہویا سی۔

## سوویت یونین دے دور وچ اردو
سوویت یونین دے دور وچ روس وچ سرکاری زیر سرپرستی، دو اشاعتی گھر ایسے بنائے گئے سن جنہاں وچ صرف اردو زبان وچ کتاباں شائع ہُندیاں سی۔ روسی ریڈیو وچ اردو دے لئی خصوصی پروگرام نشر کیتے جاندے سن۔ اس دے علاوہ اردو سیکھنے دیاں خاصی سہولتاں دستیاب سن۔ سوویت یونین دے ٹٹنے دے نال ایہ سب وی بکھر گئے۔ اردو ادب دا سب توں زیادہ ترجمہ روسی زبان وچ ای ہویا اے۔

## اردو زبان دے کچھ روسی ماہرین
ڈاکٹر لُدمِیلا واستِیلوا (Ludmila Vastilva) کئی کتاباں دا اردو توں روسی تے روسی توں اردو   وچ ترجمہ کرچکیاں نیں۔ انہاں نے بطور خاص فیض احمد فیض تے الطاف حسین حالی دے کلام دا روسی ترجمہ کیتا اے۔ اسی طرح ریڈیو ماسکو دی اردو خدمات توں وابستہ ارینا میکسی مانکو (Areena Maxi Manco) نے قرۃالعین حیدر تے خواجہ احمد عباس دی نگارشات دا ترجمہ کیتا اے۔ روس دے کئی اداراں وچ علامہ اقبال تے فیض احمد فیض اُتے تحقیقی منصوبے جاری نیں۔

## پہلی اردو روسی لغت دی تیاری
حالانکہ روس دی اشتراکی حکومتاں دے تعاون توں روس وچ اردو اُتے کافی کم ہویا اے، پر خوش آئند بات ایہ اے کہ حالیہ عرصے وچ وی متعدد نویں اقدامات کیتے گئے نیں۔ انہاں ای وچوں اک ازبک محقق، سفارت کار تے اردو خدمات دے لئی ستارۂ امتیاز توں نوازے گئے ڈاکٹر تاش مرزا خل مرزائیف (Tashmirza Khalmirzaev) نیں، جنہاں نے 2012ء وچ تن مہینے دی انتھک کوششاں دے بعد پہلی اردو روسی لغت دی تیار کیتی۔ استوں پہلے وی اردو روسی لغت موجود سی جہڑی ہن ناپید اے 

## روس وچ فروغ اردو تے پاکستان سوسائٹی ماسکو
"روس وچ فروغ اردو" تے "پاکستان سوسائٹی ماسکو" دو ادارے نیں جو روس وچ اردو زبان توں متعلق تقریبات دا انعقاد کر دے نیں۔

## ہور ویکھو
* اردو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
* اردو وچ خبراں، صدائے روس

گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:روس دیاں بولیاں
گٹھ:اردو
میدان شہر حملہ

میدان شہر حملہ، 
21 جنوری 2019 نوں طالبان نے افغانستان دے شہر میدان دے اک عسکری احاطہ وچ حملہ کر کے افغان نیشنل سیکورٹی فورس دے 100 توں ودھ اہلکاراں نوں ہلاک کر دتا ایہ حملہ طالبان تے امریکا دے درمیان عارضی جنگ بندی دے مذاکرات دے عین درمیان وچ ہویا۔ ایہ سانحہ اس وقت رونما ہویا جدو‏‏ں اک حملہ آور بارودی مواد نال  بھری گڈی لے کے احاطہ وچ گھس گیا جدو‏‏ں کہ دو دوسرے حملہ آوراں نے احاطہ وچ گولیاں دی بوچھاڑ کردتی جو بعد وچ مارے گئے۔

وزارت دفاع افغانستان دے اک ذمہ دار افسر دے مطابق اس دھماکے وچ 126 افراد ہلاک ہوئے۔ طالبان نے اس حملے دی ذمہ داری قبول کر دے ہوئے دعوی کیتا کہ کل 190 افراد مارے گئے۔

## حملہ
حملہ آور بارود نال بھری کار وچ سوار ہو کے میدان وردک صوبے دے شہر میدان وچ واقع نیشنل ڈاریکٹوریٹ آف سیکیورٹی دے فورسسز ٹریننگ سنٹر وچ اک عسکری چوکی دے راستے اندر گھس گئے تے کیمپ وچ پہنچ کے گڈی نوں دھماکے توں اڑا دتا۔

دھماکے دے فورا بعد دو مسلح طالبان حملہ آور کیمپ وچ داخل ہوئے تے اوتھے موجود فوجیاں اُتے فائرنگ شروع کردتی۔ ایہ دونے بعد دیاں جھڑپاں دے دوران مارے گئے

افغان وزارت دفاع دے ذرائع دے مطابق طالبان نے سرکاری فورسسز توں کھوہی گئی Humvee گڈی نوں بطور کار بم استعمال کیتا

ایہ حملہ عین اس دن ہویا جدو‏‏ں قطر وچ طالبان نمائنداں دے وفد نے امریکا دے خصوصی ایلچی برائے افغانستان زلمے خلیل زاد نال ملاقات کیتی 

میدان وردک دی صوبائی کونسل دے اک رکن شریف حوتک دے مطابق “ دھماکا اس قدر طاقتور سی کہ پوری عمارت زمیں بوس ہو گئی” طالبان نے دھماکے دی ذمہ داری قبول کر لی 

## زخمی تے ہلاکتاں
کابل وچ وزارت دفاع افغانستان دے اک ذمہ دار افسر دے مطابق اس دھماکےکے نتیجے وچ تربیندی مرکز وچ 126 افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ اٹھ خصوصی کمانڈو وی شامل سن۔ مقامی حکام دے مطابق تربیتی مرکز دے اہلکاراں دی ہلاکتاں جاں زخمی ہونے والے افراد دی تعداد دی سرکاری طور اُتے کوئی تصدیق نئی‏‏ں۔ ہور کہیا گیا کہ عساکر دے مورال دے گرنے دے پیش نظر اس تعداد نوں میڈیا دے نال زیر بحث نئی‏‏ں لیایا جا سکدا

صوبہ میدان وردک دے اک تے ذریعہ خبر دے مطابق اس حملے وچ این ڈی ایس دے 100 توں زائد اہلکار ہلاک ہوئے

شریف حوتک نے کہیا کہ تے وی بوہت سارے مارے گئے تے اس نے فورسسز دے 35 زخمی اسپتال وچ دیکھے، حوتک نے ہور کہیا کہ حکومت انہاں اعداد و شمار نوں چھپانے دی کوشش کر رہی اے صوبائی کونسل دے رکن خوانین سلطانی دے مطابق اس حملے وچ 70 افراد زخمی ہوئے سن

طالبان باغیاں دے ترجمان ذبیح اللہ مجاہد نے کہیا کہ اس حملے وچ 190 افراد مارے گئے

## رد عمل
صدر اشرف غنی دے دفتر توں جاری ہونے والے بیان وچ انہاں حملہ آوراں نوں “ملک دے دشمن” قرار دتا گیا تے کہیا گیا کہ “ انہاں نے ساڈے فرض شناس تے چہیتے بیٹیاں نوں ہلاک تے زخمی کیتا” ترکی دے صدر طیب اوردگان نے اس حملے دی مذمت دی تے اشرف غنی توں اظہار تعزیت کیتا پاکستان دے وزیر اعظم عمران خان نے حملے دے متاثرہ خانداناں توں تعزیت دی 

## حوالے

گٹھ:2019 وچ قتل عام
گٹھ:افغانستان وچ 2019
گٹھ:صوبہ میدان وردک
گٹھ:افغانستان
یعقوب لیث صفاری

**یعقوب لیث صفاری** جاں **یعقوب بن اللیث بن الصفار** (پیدائشی ناں **رادمان پور ماہک**) اک فارسی النسل کسیرا (صفار) جو سیستان دی صفاری سلطنت دے بانی سن۔ اپنے عہد وچ انہاں نے عظیم تر فارس دا زیادہ تر حصہ فتح کیتا، جو موجودہ ایران، افغانستان، ازبکستان، پاکستان دے مغربی علاقے، ترکمانستان، تاجکستان تے عراق دا کچھ حصہ اے۔
## حوالے

گٹھ:840 دے جم
گٹھ:879 دیاں موتاں
گٹھ:فارسی شخصیتاں
گٹھ:نویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ: ایرانی شخصیتاں
چن وریام

***چن وریام***  پنجابی زبان وچ فلم دا آغاز کیتا۔ اس فلم نوں 2 اگست، 1981ء وچ پاکستان تے ریلیز ہوى۔ پاکستانی اس فلم دا کریکٹر ایکشن تے میوزکل فلماں دے نال رلدا اے۔ اے فلم باکس آفس وچ آنیدے ہی سپرہٹ ہو گی اس فلم نوں لاہور دے گلستان سنیما وچ ڈائمنڈ جوبلی دی کامیابی ملی۔ اس فلم دے ہدایتکار سی جہانگیر قیصر۔ بنان آلے سی سرور بھٹی۔ لکھاری سی ناصر ادیب اناں نے لکھی سی تاں میوزک وجاہت عطرے نے بنایا ایں۔ اس وچ سلطان راہی، انجمن، مصطفٰی قریشی، افضال احمد تے الیاس کشمیری نے بہت ساری فنکاری ویکھی اے۔ پاکستان وچ چلن توں بعد لاکھوں بندیاں دی فرمائش تے 

### اداکار

* سلطان راہی جیوے تہ (وریام)
* انجمن جیوے تہ (تاجی)
* مصطفٰی قریشی جیوے تہ (موتی ڈوگر)
* اقبال حسن جیوے تہ (چن سنگھ)
*شگفتہ جیوے تہ (بانو)
*افضال احمد جیوے تہ (باٶ سلیم)
*ہمایوں قریشی جیوے تہ (فرنگی)
*نصراللہ بٹ جیوے تہ (جاگیردار دا پتر)
*الطاف خان جیوے تہ (جاگیردار دا پتر)
*ظاہر شاہ جیوے تہ (جاگیردار دا پتر)
*ساون جیوے تہ (جاگیردار)
*گل زمان جیوے تہ (جمال)
*سکےدار جیوے تہ (میلکیرام)
*اجمل خان جیوے تہ (شیرسنگھ)
*علی ناصر
*مسرت
*مقبول انور
*امتیاز
*جاوید بٹ
*رفیق سندھی
*صغیر رانا
*عابدہ میرن
*فوجی مستانہ
*عباس
*اشرف بٹ
*خالد جمال
*امداد حسین
*ابو شاہ جیوے تہ (شاہ جی)
*پرویز راہی جیوے تہ (اچھو)
*الیاس کشمیری جیوے تہ (ھشمت علی)
*حنیف جیوے تہ (جج صاحب)
*محبوب عالم جیوے تہ (ملاں بابا)

### البم
فلم دی موسیقی وجاہت عطرے نے کیتی اے، فلم دے نغمات حزیں قادری نے گانے لکھے۔ فلم دی لسٹ ریکارڈنگ وچ شامل ناں ایم ظفر تے ایم امین اناں نے گاناں دی بہترین ریکارڈنگ کیتی نورجہاں تے مہناز نے گانے گائے۔ کلام حضرت میاں محمد بخش دے بولہ دی آواز شوکت علی کڈی۔

### حوالے

گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:فلماں
یونان دے شہراں دی لسٹ

ایہ **فہرست یونان دے شہر** (List of cities in Greece) اے۔

## فہرست بمطابق مردم شماری
[thumb|left|260px|[ایتھنز]]
[thumb|left|260px|[تھیسالونیکی]]
[thumb|left|260px|[پاتراس]]
[thumb|left|260px|[پیرایوس]]
[thumb|left|260px|[لاریسا]]
[thumb|left|260px|[ایراکلیون]]
[thumb|260px|[ولوس]]
[thumb|260px|[خالسیس]]
[thumb|left|260px|[سیریس]]
[thumb|left|260px|[کاوالا]]
[thumb|left|260px|[خانیا]]
[thumb|left|260px|[روڈس (شہر)]]
[thumb|260px|[اگرینیو]]
[thumb|260px|[ویروئا]]
[thumb|260px|[میتیلین]]
[thumb|260px|[کورفو (شہر)]]

## باہرلےجوڑ
* نقشہ
* یونانی شہر گائیڈز 

گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:لسٹ یورپ دے شہر
گٹھ:یونان جغرافیہ-متعلقہ لسٹاں
گٹھ:یونان دے آباد تھاں
گٹھ:یونان دے شہر
افغانستان دے سربراہاں دی لسٹ

ایہ افغانستان دے سربراہان دی فہرست اے۔

## شاہی سربراہان ریاست

## غیر شاہی سربراہان ریاست

## ہور ویکھو
فہرست شاہان افغانستان

## حوالے

سانچہ:افغانستان صدر

گٹھ:افغان شاہی حکمران
گٹھ:افغان صدور
گٹھ:افغانستان-متعلقہ لسٹاں
گٹھ:افغانستان دے سربراہان ریاست
افغانی
کمال الدین بہزاد

**کمال الدین بہزاد** ایران دے مشہور ترین مصوراں وچ شمار ہُندا اے۔
مختصر تصویراں بنانے وچ کمال رکھدا سی۔ ابتدا وچ ہرات وچ سلطان حسین مرزا بایقرا دے دربار نال منسلک رہیا۔ فیر صفویاں دے غلبے دے بعد انہاں دے دربار وچ ملازم ہویا۔ تے شاہی کتب خانے دا خازن مقرر ہو گیا۔ بہزاد دیاں تصویراں وچ خطوط دی نفاست تے زیبائی دیکھ کے ذہن دے افق اُتے چینی فن کاراں دی یاد ابھرتی اے۔ اس نے تیمور نامہ ،بوستان سعدی تے نظامی دیاں لکھتاں نوں مصور کیتا سی۔ میر سید علی ’’جسنوں ہمایوں اپنے ہمراہ ہندوستان لیایا‘‘ وی بہزاد دا شاگرد سی۔1524ء وچ زندہ سی۔

## مورتاں

Image:Behzad timur egyptian.jpg|
Image:Kamal-ud-din Bihzad 001.jpg|
File:Bihhzad 004.jpg|
File:Yusef Zuleykha.jpg|
File:Bihhzad 003.jpg|
File:Bihhzad 002.jpg|
File:Behzad hunting ground.jpg|
Image:Bihzad-beheading.jpg|
File:Behzad soltan hossein right.jpg|


گٹھ:1450 دی دہائی دے جم
گٹھ:1535 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی مصور
گٹھ:پندرہویں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:سولہویں صدی دیاں  ایرانی شخصیتاں
گٹھ:صفوی سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:پندرہویں صدی دے ایرانی مصور
گٹھ:سولہویں صدی دے ایرانی مصور
گٹھ:ایرانی مصورگٹھ:مصور
گٹھ:پینٹرگٹھ:مصوری