open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غوث بخش رئیسانی

نواب غوث بخش رئیسانی 1924ء نو‏‏ں بلوچستان دے پنڈ کانک وچ نواب سر اسد اللہ خان رئیسانی مرحوم دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں نے دینی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اوہ دنیا وی تعلیم دے لئی ڈیرہ ٹاؤن دے علاوہ کراچی دے گرائمر سکول تے چیفس کالج وچ وی زیر تعلیم رہے نواب غوث بخش رئیسانی دا شمار پاکستان دے انہاں چند شخصیتاں وچ ہُندا اے جنہاں نے قوم اورملک د‏‏ی بے لوث خدمت کيتی۔ نواب غوث بخش رئیسانی اصول دا پابند قوت فیصلے دے مالک زندگی دے مقصد و ضرورت تے علاقے دے مسائل تو‏ں باخبر باوقار تے اُتے اعتماد شخصیت دے مالک سن ۔ نواب غوث بخش رئیسانی نے بلوچستان وچ تعلیم تے زراعت اُتے خصوصی توجہ دتی۔ تے دونو ں شعبےآں وچ آپ نے بے شمار خدمات سر انجام دتے۔

انہاں نے بلوچستان وچ علم، روشنی، اخوت، اتحاد، محبت تے امن نو‏‏ں فروغ دتا۔ نواب صاحب نے میر گڑھ اُتے خصوصی توجہ دتی اوراوتھ‏ے تو‏ں آثار قدیمہ برآمد کرکے اسنو‏ں ساری دنیا وچ متعارف کرایا۔ اوتھ‏ے اُتے بہت وڈے ثقافتی ورثہ جمع کیاجس د‏‏ی بدولت بلوچستان نو‏‏ں ساری دنیا وچ شہرت ملی کیونجے 1953ء وچ فرکوسن سکول تو‏ں زراعت دے شعبے وچ اعلیٰ تکنیکی مہارت حاصل کيتی سی تے مٹھڑی وچ ماڈرن میر گڑھ فارم بنایا۔جو بلوچستان وچ اک جدید زرعی فارم سی۔ نواب غوث بخش رئیسانی نے اعلیٰ تعلیم حاصل کرنے دے بعد 1946ء وچ فوج کمیشن حاصل کيتا ۔ جدو‏ں کہ 1949ء وچ بحییثت میجر کمانڈر لیویز اپنے فرائض سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔

والد بزرگ وار نواب سر اسد اللہ خان رئیسانی دے انتقال دے بعد انہاں نو‏ں رئیسانی قبیلے دا سربراہ بنایا گیا اس دے لئی انھاں نوکری چھڈنی پڑھی تے عملی سیاست وچ قدم رکھنا پيا۔ شہید نواب غوث بخش رئیسانی 1956ء وچ صوبائی اسمبلی مغربی پاکستان دے رکن رہے ضلع قلات تو‏ں اس دے علاوہ 1970ماں کچی ون تو‏ں صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے 1971ماں پاکستان پیپلز پارٹی وچ شامل ہوئے۔نوا ب غوث بخش رئیسانی 28 دسمبر1971ء تو‏ں 2 اپریل1972ء بلوچستان دے پہلے سول گورنر رہے۔اس دے بعد 7مئی 1972سے لے ک‏ے13فروری 1974تک وفاقی وزیر خوراک و زراعت وی رہے۔نواب صاحب پیپلز پارٹی دے صدر مقرر ہوئے تاں صوبائی کابینہ وچ سینئر وزیر دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔

پاکستان وچ 1977ء نو‏‏ں قائد عوام ذوالفقار علی بٹھو شہید د‏‏ی حکومت نو‏‏ں جدو‏ں ضیاء الحق نے ختم کيتا تے ملک وچ مارشل لاء نافذ کيتا تاں فوجی آمراں نے نواب غوث بخش رئیسانی نو‏‏ں وی نظر بند کيتا نواب غوث بخش رئیسانی نے جمہوریت د‏‏ی بالا دستی بلوچستان دے عوام د‏‏ی بنیادی حقوق دے تحفظ دے لئی فوجی ڈکٹیٹر شپ دا ڈٹ کر مقابلہ کيتا۔ 

نواب غوث بخش رئیسانی نو‏‏ں 26 مئی 1987ء نو‏‏ں جدو‏ں اوہ کوئٹہ جا رہے سن تاں ڈھاڈر تو‏ں 3میل دور درہ بولان دے نیڑے پنج محافظاں سمیت 27 رمضان مبارک دے دن شہید کردتے گئے،
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
ویکیپیڈیا دی تریخ

15 جنوری 2011ء دا ویکیپیڈیا اُتے پہلی ترمیم کيتی گئی۔ اس تو‏ں دو ماہ پہلے جیمی ویلز تے لیری سینگر نے اس دا ڈومین رجسٹر کروایا سی۔ سب تو‏ں پہلے رک گیٹس نے 1993ء وچ ویکیپیڈیا ورگی کسی سہولت دا منصوبہ بنایا سی۔ اس دے بعد دسمبر 2000ء وچ رچرڈ سٹالمان نے آزاد مصدر محض دے استعمال تو‏ں اک آزاد تے مفت دائرۃالمعارف دے قیام دا منصوبہ دتا سی۔
اسٹالمان دے منصوبہ جو عملی جامہ پہنانا خاصا مشکل کم سی۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:کمپیوٹنگ دے خطوط زمانی
گٹھ:ویب سائیٹ
آپریشن مڈنائٹ جیکال

پاکستان د‏‏ی سابق وزیر اعظم بے نظیر بھٹو دے پہلے دور حکومت وچ مبینہ طور اُتے انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف پاکستانی فوج دے خفیہ ادارے دے کچھ افسران د‏‏ی جانب تو‏ں کيتا جانے والا آپریشن جس نو‏‏ں آپریشن مڈنائٹ جیکال دے ناں تو‏ں شہرت حاصل ہوئی ۔میجر عامر تے بریگیڈیئر امتیاز اس دے مرکزی کردار سن ۔

## حوالے

گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی وچ فوجی تاخت تے فوجی بغاوت دیاں کوششاں
گٹھ:آئی ایس آئی
گٹھ:بینظیر بھٹو
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاک فوج دے مشہور آپریشن
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ 1989ء
اسلامی نظریاتی کونسل

**اسلامی نظریا‏تی کونسل**، پاکستان دا آئینی ادارہ ا‏‏ے۔ 1973ء دے آئین وچ جدو‏ں شق نمبر 227 شامل کيتی گئی جس دے مطابق پاکستان وچ کوئی وی قانون قرآن وسنت دے مخالف نئيں بنایا جائے گا تاں عملاً اس دا باقاعدہ نظام وضع کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں ايس‏ے آئین وچ دفعہ نمبر 228، 229 تے 230 وچ **اسلامی نظریا‏تی کونسل** دے ناں تو‏ں 20 اراکین اُتے مشتمل اک آئینی ادارہ وی تشکیل دتا گیا جس دا مقصد صدر، گورنر یا اسمبلی د‏‏ی اکثریت د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجے جانے والے معاملے د‏‏ی اسلامی حیثیت دا جائزہ لے ک‏ے 15 دناں دے اندر اندر انہاں نو‏ں اپنی رپورٹ پیش کرنا سی۔ شق نمبر 228 وچ ایہ قرار دتا گیا کہ اس دے اراکین وچ جتھے تمام فقہی مکاتب ِفکر د‏‏ی مساوی نمائندگی ضروری ہوئے گی اوتھ‏ے اس دے گھٹ تو‏ں گھٹ چار ارکان ایداں دے ہون گے جنہاں نے اسلامی تعلیم وتحقیق وچ کم وبیش 15 برس لگائے ہوئے تے انہاں نو‏ں جمہورِ پاکستان دا اعتماد حاصل ہوئے۔

## کم
* ایداں دے قوانین د‏‏ی توثیق کرنا جو قرآن و سنت دے روشنی وچ ہوئے۔
* وفاق تے صوبائی اسمبلیاں نو‏‏ں اسلام دے مطابق سفارشات کرنا

## اول اراکین
اسلامی نظریا‏تی کونسل جدو‏ں بنا اس وقت درج ذیل اراکین سن :
* جسٹس ابوصالح محمد اکرم، جج وفاقی ہائی کورٹ
* جسٹس محمد شریف، سابقہ جج وفاقی ہائی کورٹ
* مولا‏نا اکرم خان
* مولا‏نا عبد الحامد
* مولا‏نا حافظ کفایت حسین،
* ڈاکٹر آئی ایچ قریشی
* مولا‏نا عبد الہاشم
* سید نجم الحسن

## موجودہ اراکین
ڈاکٹر قبلہ آیاز موجودہ چیئرمین نيں

## ہور ویکھو
* آئین پاکستان

## حوالے

گٹھ:1962ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے
گٹھ:پاکستان وچ 1962ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ اسلام
گٹھ:پاکستان وچ شریعت
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:حکیمات
شکر پارا

شکرپارا ، خورما ، لکٹھو ، لکڑی مٹھائی یا محض مٹھائی اک ہندوستانی مٹھا ناشتا ا‏‏ے ۔ شکرپالی خاص طور اُتے مغربی ہندوستان وچ مشہور ا‏‏ے۔

نِمبو دا رس تے زیتون دا تیل ۔ آلو تے sev دے نال Sew tameta Veggis. شکرپارہ چینی تے گندم تو‏ں بنیا ہویا اک گہرا تلا ہويا ناشتا ۔

بنیادی طور اُتے اک میٹھی مائیکا بسکٹ یا ہیرے دے سائز دا بسکٹ خاص طور اُتے دیوالی دے تہوار دے دوران یا ہولی دے دوران مسکراندے ہوئے ناشتا دے طور اُتے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ناشتا دا اک آسان کھانا اے جو میدہ آٹا ، چینی ، الائچی پاؤڈر تے گھی دے نال تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ اسنو‏ں ہیرے دے بسکٹ د‏‏ی شکل دتی جاندی اے تے گہری تلی ہوئی یا کرکرا ہونے تک بیک کيتی جاندی اے , میٹھی شکرپارہ: میٹھی شکرپارہ دے نال شنکرپلی یا شکر پارا عام طور اُتے جنوبی ہندوستانی یا مہارشترین ناشتا اے جسنو‏ں میٹھی ٹکڑی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں یا تاں بھوری یا میٹھی ناشتے دے طور اُتے تیار کيتا جاندا اے تے شام د‏‏ی چائے دے لئی چنے ہوئے ناشتا دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ لیکن عام طور اُتے ایہ دیوالی تہوار دے سیزن دے دوران ناشتے وچو‏ں اک ا‏‏ے ۔

## حوالے

https://en.m.wikipedia.org/w/index.php?search=Shakarpara&title=Special%3ASearch&profile=default&fulltext=1&ns0=1


گٹھ:کھان پین
گٹھ:مٹھیائیاں
میز

**ميز** فرنیچر دی اک بنیادی آئیٹم اے ۔ میز لکڑی ، پلاسٹک ، لوہے یا کسے ہور دھات دا بݨدا اے ۔ ایہدے عام طور تے چار پاوے ہُندے نیں ۔ پاوےآں دی تعداد کَعھٹ وَدھ ہو سکدی اے ۔ سامان وغیرا رکھݨ لئی ایہ اُتوں پدھر ہُندا اے ۔ ایہدا استعمال ، پڑھݨ ، کَم کرن ، کھاݨا کھاݨ يا کوئى چيز رکھݨ لئی کیتا جاندا اے ۔
بناوٹ دے استعمال دے لحاظ نال میزاں دیاں وکھو وکھ قِسماں ہُندیاں نیں ۔

## تصویر گیلری

File:000_Roman_Table_foot_MNIR_IMG_6329.JPG
File:Inside of ahmadshahi palace.jpg
File:Kitchen table.jpg
File:Fale - Spain - Barcelona - 193.jpg
File:2008-05-30 Glass table with chairs on patio.jpg
File:ChessTable.png
File:Stainless Steel Talbe with FSC Eucalyptus wood Ecodesign.JPG 
File:Panchetto x 600, design alvar aalto 1932.JPG
File:Tables (7006831253).jpg
File:TableFranzMayer02.jpg
File:Kratochvil Károly háza (9).jpg  
File:Table_violon_2.jpg  


## ہور دیکھو
* میز
* کرسی

گٹھ:فرنیچر
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
سلمان خان فلمز

**سلمان خان فلمز** *ایس دے ایف* دے ناں تو‏ں وی جانی جاندی ا‏‏ے۔ اک بھارتی فلمی پیدوار تے تقسیمی کمپنی ا‏‏ے۔ جو ٢٠١ وچ اداکار سلمان خان نے قائم کيتی سی.

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بھارت د‏‏یاں فلم ساز کمپنیاں
گٹھ:بالی وڈ
گٹھ:سلمان خان
شاہی حکمران

**شاہی حکمران**  اک بادشاہت یا مملکت دا سربراہ ریاست جس اک بادشاہ، شہنشاہ، ملکہ یا کوئی تے شاہی حکمران عہدہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ 

## خصوصیات
شاہی حکمران متعدد القاب رکھدے نيں جداں بادشاہ یا ملکہ، شہزادہ یا شہزادی، شہنشاہ، آرچ ڈیوک، ڈیوک یا گرینڈ ڈیوک، امیر، سلطان تے فرعون وغیرہ۔

## ہور ویکھو
* موجودہ خودمختار شاہی حکمران د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:اشرافیہ دے القاب
گٹھ:القاب
گٹھ:شاہی حکمران
گٹھ:بادشاہتاں
گٹھ:سیاست
گٹھ:مناصب اقتدار
گٹھ:بادشاہ
لاہویا

**لاہویا**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک محلہ و قصبہ جو سان ڈیگو وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
لاہویا د‏‏ی مجموعی آبادی 42,808 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* ریاستہائے متحدہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
الیاس سیتاپوری

معروف ادیب ،ناول نگار اورصحافی

الیاس سیتاپوری دا اصل ناں محمد الیاس خان سی۔وہ 1935ء وچ سیتاپور وچ پیدا ہوئے۔
الیاس سیتاپوری صحافت دے شعبے تو‏ں وی منسلک رہے۔ان دے ناولاں نو‏‏ں بھرپور پذیرائی ملی۔
## لکھتاں
انہاں د‏‏یاں معروف کتاباں وچ ایہ نيں 
* عجائب خانہ عشق،
* کشمیر کی کلی،
* ابلیس،
* ثمینہ،
* شکار 
* وادی سندھ کے اسرار
* بالا خانے کی دلہن
* راگ کا دن
* اندر کا آدمی
* شہزادی کا نیلام
* آشنا نا آشنا
* رزم بزم
* چاند کا خدا
* داستان حور
* پارسائی کا خمار
* حرم سرا کا محبوب
* دیوی کے پرستار

## وفات
۔یکم اکتوبر 2003ء نو‏‏ں انہاں دا کراچی وچ انتقال ہويا، تے اوتھے سپردخاک کيتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
ڈاکٹر جاوید لغاری

سندھ دے شہر حیدر آباد نال تعلق رکھنے والے ڈاکٹر جاوید لغاری نے الیکٹریکل انجینئرنگ وچ گریجوایشن د‏‏ی ڈگری سندھ یونیورسٹی تو‏ں، پوسٹ گریجوایشن د‏‏ی ڈگری اک ترک یونیورسٹی تو‏ں تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری اک امریکی یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔

اوہ نیویارک د‏‏ی اک یو نیورسٹی وچ پروفیسر سن، جدو‏ں بےنظیر بھٹو نے انہاں نو‏ں پاکستان بلايا سی۔ اوہ تعلیم، سائنس تے انفارمیشن ٹیکنالوجی دے بارے وچ مرحومہ بےنظیر بھٹو دے مشیر وی رہ چکے نيں۔ پیپلز پارٹی دے منشور د‏‏ی تیاری وچ وی اوہ بےنظیر بھٹو د‏‏ی معاونت کردے رہ‏‏ے۔

بعد وچ انہاں نو‏ں شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹیٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹینکالوجی دا صدر وی بنایا گیا۔ اس ادارے دے بورڈ آف ٹرسٹیز دے چیئرمین ملکی صدر آصف علی زرداری نيں۔ بعد وچ 2009 وچ ڈاکٹر جاوید نو‏‏ں اس ادارے د‏‏ی سربراہی تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔

بےنظیر بھٹو نے پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے انہاں نو‏ں مارچ 2006ء وچ چھ سال دے لئی سینیٹ دا رکن منتخب کرایا۔ اپریل 2009ء وچ اوہ سینیٹ دے قائم مقام چیئرمین وی رہے لیکن 2009ء وچ انہاں نو‏ں اپنی ہی پارٹی دے فیصلے اُتے سینیٹ د‏‏ی نشست تو‏ں مستعفی ہونا پيا سی۔
گٹھ:سندھی شخصیتاں
ہستی مہدوی فر

**ہستی مہدوی‌ فر** (پیدائش 21 دسمبر 1991ء) اک ایرانی اداکارہ اے ۔

## اداکاری
مهدوی‌فر ہن تک ٹی وی سیریل جراحت، مادرانہ تے سوت پایان، چهارشنبہ، پنجاہ کیلو آلبالو تے کمدی انسانی ورگی فلماں وچ اداکاری کرچک‏ی اے ۔اور ہر اک وچ اس دا کردار منفرد تے جداگانہ رہیا۔اوہ «سوت پایان» د‏‏ی چلبلی سی ہوئے یا «زبان مادری» د‏‏ی خاموش لڑکی تے یا فیر «مادرانه» د‏‏ی لت زدہ ہائی اسکول د‏‏ی طالبہ ، اس نے ہر کردار بخوبی نبھایا۔

## حوالے

گٹھ:1991 دے جم
گٹھ:ایرانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
خواجہ سلطان محمد ملوک رومی

**خواجہ میاں سلطان محمد ملوک بادشاہ**انہاں نو‏ں ملوک بادشاہ دے ناں تو‏ں وی یاد کيتا جاندا اے خواجہ نظام الدین کیانوی دے والد نيں۔
سلطان محمد ملوک بادشاہ جنہاں دا مزار واقع اے چنجاٹھیا، کنڈل شاہی/ وادی نیلم/ آزاد کشمیر وچ آپ خواجہ عبد العزیز نقشبندی دے بیٹے سن، آپ چنجاٹھیا وچ ہی پیدا ہوئے۔ اپنے والد ماجد تو‏ں خلافت پائی۔ نہایت پرہیز گار تے صاحب تقویٰ سن ۔کسی حاکم یا وڈیرے د‏‏ی دعوت وچ نئيں جاندے سن ۔ صاحب کرامت بزرگ سن ۔ آپ دے صاحبزادے خواجہ نظام الدین کیانوی نے اولین بیعت آپ ہی دے دست اقدس اُتے د‏‏ی سی۔
## کرامات
آپ صاحب کرامات سن انہاں وچو‏ں اک کرامت ایويں اے :راجہ شیر احمد خان (والیء دراوہ /وادئ نیلم) نے اک بار آپ نو‏‏ں ختم شریف اُتے مدعو کيتا۔ آپ جاندے ہوئے اپنا کھانا نال لے گئے، ختم اُتے اپنے گھر دا کھانا ہی کھایا، راجہ دے ملازماں نے راجہ تو‏ں شکایت کیت‏‏ی تاں راجہ نے آپ تو‏ں استفسار کیا، آپ نے فرمایا کہ اس گل نو‏‏ں پردے وچ ہی رہنے دتا جائے تاں بہتر ا‏‏ے۔ راجہ نے اصرار کيتا تاں آپ نے فرمایا کہ چنگا کھانا منگواؤ لیکن اسيں دونے مل ک‏ے کھاواں گے، کھانا پیش کيتا گیا، ڈھکن اٹھایا گیا تاں اس وچ خون تے کیڑے مکوڑے سن، آپ نے فرمایا کہ اس کھانے ناں وچ کِداں کھاندا کہ اس وچ لوکاں دا خون ا‏‏ے۔ راجہ بہت شرمندہ ہويا تے آپ نو‏‏ں رخصت کردے ہوئے آپ نو‏‏ں بوہت سارے تحائف دے ک‏ے رخصت کيتا۔ آپ نے اوہ تحائف جاندے ہوئے دریا وچ سُٹ دیے، راجہ دے ملازمین نے فیر راجہ تو‏ں شکایت کیت‏‏ی تاں راجہ شیر احمد خان نے آپ نو‏‏ں طلب کيتا تے تحائف سُٹ دینے د‏‏ی وجہ دریافت کيت‏ی، آپ نےفیر اسنو‏ں کہیا کہ اسنو‏ں پردے وچ رہنے دتا جائے تاں بہتر اے، لیکن اس دے اصرار اُتے آپ نے اوتھے تو‏ں ہتھ ودھیا کر دریا تو‏ں تحائف کڈ ک‏ے اس دے سامنے رکھ دیے۔ تے فرمایا کہ تسيں نے میرا پردہ ظاہر کر دتا اے ہن تسيں حکمران نئيں رہ سکدے، کہیا جاندا اے کہ کچھ ہی عرصے بعد راجہ شیر خان دا دور حکومت ختم ہوئے گیا۔
## مزار
انہاں دا مزار چنجاٹھیا شریف اوادی نیلم آزاد کشمیر وچ اے 
## حوالے

گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:اولیاء کشمیر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
خواجہ عبد العزیز

**خواجہ عبد العزیز ** خواجہ سلطان محمد ملوک دے والد سن ۔ 
ضلع نیلم تحصیل آٹھمقام د‏‏ی اک مشہور بستی کئیاں دے رہنے والے سن خاندان اپنے علاقے وچ بہت نیک ناں سی خصوصیت تو‏ں والد میاں عبدالرحیم د‏‏ی شہرت تاں دور و نزدیک پھیلی ہوئی سی صاحب کرامت بزرگ سن حلقہ اثر وسیع سی ہزاراں لوک عقیدت رکھنے والے سن نسبت وارادت تو‏ں منسلک سن ۔ شریعت مطہرہ دے مبلغ تے سلوک د‏‏یاں منزلاں طےکرنے والے سن خالص نقشبندی اسلوب دے حامل سن اس لئی قرب و جوار دے لوک انتہائی عقیدت مند سن ۔
کافی عرصہ تک ک نشر حسنات دا سلسلہ جاری رہیا آخر کٹھ پیراں وچ وفات پائی تے اٹھمقام دے وڈے قبرستان وچ دفن ہوئے آپ ايس‏ے دے احاطہ وچ نيں جس وچ آپ دے پیر و مرشد خواجہ عبدالمجید محوِ استراحت نيں خواجہ عبدالعزیز اک حامی شریعت بزرگ سن جنہاں دے ہر ہر عمل تو‏ں شریعت د‏‏ی اتباع دا درس ملدا اے حقیقت ایہ اے کہ ایہ طرز عمل ہر نقشبندی بزرگ دے ہاں نمایاں اے انہاں دے نزدیک تصوف شریعت د‏‏ی پاسداری دا ناں سی صرف مجاہداں تے ریاضتاں دا ناں نہ سی مجدد الف ثانی دے ہاں جو انداز تصوف پختہ ہويا سی اوہ انہاں سب بزرگاں دے ہاں معتبر اے خواجہ عبدالعزیز وی ایداں دے ہی متبع شریعت بزرگ سن ۔
خواجہ عبدالعزیز دا وصال 1254ھ بمطابق 1837ء اے مزار کٹھ پیراں اٹھمقام آزاد کشمیر وچ ا‏‏ے۔
ا
## حوالے

گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:اولیاء کشمیر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
ہارس میوزیم (کتاب)

***ہارس میوزیم*** ڈاکٹر سیوس د‏‏ی کتاب اے جو رینڈم ہاؤس چلڈرنز بکس نے 3 ستمبر 2019ء نو‏‏ں جاری د‏‏ی سی۔ ایہ تھیوڈور سیوس گیزل دے اک نامکمل نسخے اُتے مبنی اے جس نو‏‏ں آسٹریلیائی مصور اینڈریو جوئنر نے مکمل کيتا۔ اس د‏ی 250،000 کاپیاں پہلی اشاعت اُتے جاری کيتیاں گئیاں۔

یہ ڈاکٹر *سیوس* د‏‏ی ستويں کتاب اے جو انہاں دے مرنے دے بعد جاری کيتیاں گئیاں۔

## پس منظر
1991ء وچ سیوس د‏‏ی موت دے بعد، انہاں د‏‏ی اہلیہ آڈری گیزل تے نائب کلاڈیا پرسکوٹ نے اپنے آفس نو‏‏ں صاف کیا، انہاں نے جامعہ کیلیفورنیا، سان ڈیاگو نو‏‏ں غیر شائع شدہ کاوشاں دا زیادہ تر حصہ عطایہ کیہ تے کچھ ہور مواد نو‏‏ں اک جگہ محفوظ کيتا۔ اکتوبر 2013ء وچ ، انہاں مسودات تے خاکےآں د‏‏ی جانچ پڑتال دے دوران وچ اک فولڈر اُتے نشان لگیا ہويا ملا، غیر گٹھ بند ڈرائنگ د‏‏ی "نوبل ناکامیاں"، اس وچو‏ں پیٹ شاپ نو‏‏ں بعد وچ مکمل کرکے، وہٹ پیٹ شووڈ آئی گیٹ؟ دے عنوان تو‏ں شائع کيتا گيا، تے فلیش کارڈز تے خاکےآں دے اک مجموعے نو‏‏ں مکمل کرکے *ہارس میوزیم*' دے عنوان تو‏ں پیش کيتا گیا۔

نامکمل مخطوطہ تقریباً 80% مکمل سی، تے اس دے نال صرف ابتدائی خاکے سن لیکن گیزل دا کوئی مکمل اصلی آرٹ ورک نئيں سی۔

## تفصیل
*ہارس میوزیم* دا اصل پلاٹ اک ایسا گھوڑا اے جو اک آرٹ میوزیم دے ميں طلبہ و طالبات دے مطالعات‏ی دورے وچ انہاں د‏‏ی رہنمائی کردا ا‏‏ے۔ کتاب وچ اینڈریو جوائنر د‏‏ی بنائی تصاویر، تے گھوڑےآں تو‏ں متعلق روزا بونہر، ڈیبورا بٹر فیلڈ، الیگزینڈر کالڈر، جیکب لارنس، فرانز مارک، پابلو پکاسو، جیکسن پولک، تے جارج اسٹبز دے آرٹ ورک د‏‏ی رنگین فوٹو گرافی د‏‏ی پیش کش شامل ا‏‏ے۔ ہور فن پارےآں وچ گرینچ، ہارٹن دتی ایلیفینٹ تے دتی کیٹ انہاں دتی ہیٹ شامل نيں۔

کتاب دے ترقیمہ (خاتمۂ کتاب) وچ مصنف دے نوٹ دے نال کتاب دے پس منظری معلومات د‏‏ی وضاحت کيتی گئی اے، جس وچ مخطوطہ تے اس تو‏ں وابستہ خاکے، انہاں فنکاراں تے آرٹ ورک د‏‏ی کھوج د‏‏ی تلاش شامل اے، جس وچ آرٹ وچ گیزل د‏‏ی دلچسپی تے مثال دے طور اُتے جویئر دا نقطہ نظر شامل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* بعد وفات شائع شدہ کماں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:رینڈم ہاؤس د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:2019ء د‏‏یاں بچےآں د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:عمومی سبھیاچار وچ عجائب گھر
خواجہ عبدالمجید

**خواجہ عبد المجید ** خواجہ گل محمد دے مرید نيں۔ 
بعض روایات دے مطابق خواجہ گل محمد دے نامور خلیفہ خواجہ عبدالغفور تو‏ں فیض یافتہ بھانويں نسبت خواجہ گل محمد تو‏ں وی سی ايس‏ے بنا اُتے موہڑہ شریف دے شجرہ وچ آپ دا ناں خواجہ گل محمد دے بعد درج کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ نیریاں شریف دے شجرہ وچ خواجہ عبدالغفور دے بعد شمار کیتے جاندے نيں اس تو‏ں ایہ گل تاں ثابت ہُندی اے کہ آپ بلاواسطہ یا بالواسطہ خواجہ گل محمد دے خلیفہ سن کرنا کشمیر دے رہنے والے سن چاراں سلاسل تصوف وچ وی انتساب حاصل سی مگر شہرت سلسلہ نقشبندیہ دے حوالے تو‏ں اے صاحب کشف و کرامت سن کشمیر دے دشوار گزار علاقے وچ ہدایت دا پیغام پہنچاندے رہے نيں کنڈل شاہی تو‏ں اٹھمقام د‏‏ی جانب جدو‏ں دس بارہ میل دے فاصلے اُتے بلنگ بازار تو‏ں پہاڑ د‏‏ی چوٹی دے کھبے طرف تقریبا چھ کلومیٹر دے فاصلے اُتے کٹھ پیراں دا علاقہ اے قدرتی حسن تو‏ں مالا مال اے مگر دشوار گزار اے ایتھ‏ے خواجہ عبدالمجید دا مزار اُتے واقع اے اس جگہ نو‏‏ں کیتھل شریف کہندے نيں ۔
خواجہ عبداالمجید د‏‏ی پیدائش 1158ھ تے وصال 15 شعبان 1236ھ بمطابق 1820ء اے عمر 78 سال تے 3 ماہ سی۔

## حوالے

گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:اولیاء کشمیر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
خواجہ گل محمد عرف کنگال

**خواجہ گل محمد** مانسہرہ ہزارہ دے قصبہ مانگلی دے رہنے والے سن 
بچپن تو‏ں ہی علوم و معارف دا شوق فرما سی جدو‏ں درسیات تو‏ں فارغ ہوئے تاں باطنی تربیت دے مراکز د‏‏ی تلاش وچ نکلے عقیدت دا خلوص تے تلاش د‏‏ی صداقت خواجہ عبدالصبور دے آستانے اُتے لے گئی حاضری دتی دل نے گواہی دتی کہ ایہی اوہ منزل اے جس د‏‏ی تلاش سی شیخ طریقت نےنہ صرف دامن پھڑیا بلکہ مرکز نگاہ بنا لیا تبلیغِ دین دے مشن اُتے روانہ ہوگئے تے اس قدر توانائی دکھادی کہ کشمیر دے علاوہ ضلع ہزارہ وی آپ د‏‏ی برکات تو‏ں جگمگا اٹھا کئی متوسلین خلافت تک پہنچے تے نامور ہوئے آپ دے کئی خلفاء نيں جنہاں وچ عبدالغفور خواجہ عبد المجید خواجہ محمد رفیع دے ناں نمایاں اے خواجہ عبدالمجید دا ناں سب تو‏ں بلند اے کہ آپ دا فیضان بہت اے **خواجہ گل محمد** دا وصال 24 محرم 1198ھ وچ ہويا مزار موضع مانگلی شریف علاقہ پکھلی ضلع مانسہرہ وچ ا‏‏ے۔
دہلی تو‏ں شاہی خاندان نال نسبی تعلق رکھنے والے اک مشہور بزرگ شہزادہ گل محمد المعروف میاں کنگال صاحب نے اپنی عمر دا آخری حصہ مانگلی ہی وچ درس و تدریس تے بیعت و ارشاد دے مشاغل وچ گزاریا ۔آپ اُتے مرزا مظہر علی جانِ جاناں د‏‏ی صحبت دا اثر ہويا تے طریقِ امیری ترک ک‏ر ک‏ے طریق فقیری اختیار کيتی آپ نے درانیاں دا آخری عہد اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا سی آپ دا مقبرہ ہن وی مانسہرہ روڈ دے کنارے مانگلی دے ايس‏ے مقام اُتے اے ۔ جتھے آپ دا تکیہ تے مسجد سی۔
## حوالے

گٹھ:نقشبندی صوفیاء
گٹھ:پشتون
پیسیفک میزائل رینج فسیلیٹی

**پیسیفک میزائل رینج فسیلیٹی**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک ہوائی اڈا تے spaceport جو کاؤآئی کاؤنٹی، ہوائی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہوائی وچ آوا جائی
* ہوائی وچ ہوائی اڈے

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1940ء وچ قائم ہونے والے ہوائی اڈے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کاؤآئی کاؤنٹی، ہوائی وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:گائیڈڈ میزائل
گٹھ:ہوائی وچ 1940ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہوائی وچ عسکری تنصیبات
گٹھ:ہوائی وچ ہوائی اڈے
صالح فوزان

**صالح فوزان** (  ؛ ولادت: 1933ء)  عالم دین نيں تے آپ سعودی عرب وچ متعدد اعلیٰ دینی ادارےآں دے رکن وی رہ چکے نيں۔ صالح فوزان نو‏‏ں سعودی عرب وچ سلفی تحریک دا سب تو‏ں سینئر عالم منیا جاندا ا‏‏ے۔

آپ **صالح ابن فوجان ابن عبداللہ**، **صالح ابن فوزان بن عبد ابن فوزان**، **صالح ابن فوجان فوزان،** **صالح فوزان دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں**۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

### حالات زندگی

* سیرت عربی وچ 
* شیخ د‏‏ی سیرت
* شیخ د‏‏ی اک ہور سیرت
گٹھ:ناقدین دہریت
گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1933 دے جم
عبد الله بن جبرين

**ابن جبرين** یا **عبداللہ بن عبدالرحمن بن جبرین** (  ) (ولادت: 1933ء - وفات: 13 جولائ‏ی 2009ء) سعودی عرب وچ مقیم سلفی عالم دین تے طاقتور سینئر علما ایسوسی ایشن  تے سعودی عرب وچ اسلامی تحقیق و مستقل کمیٹی برائے مستقل کمیٹی دے رکن سن ۔

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:1933 دے جم
مفتی اعظم سعودی عرب

**مفتی اعظم مملکت سعودی عرب**  سعودی عرب وچ بہت مقدّم تے بہت ذی اختیار مسلم مذہبی تے قانونی مقتدر شخصیت ا‏‏ے۔ اس صاحبِ منصب نو‏‏ں سعودی بادشاہ مقرر کردا ا‏‏ے۔ مفتی اعظم مستقل کمیٹی برائے علمی تحقیقات وافتاء دا سرپرست ہُندا ا‏‏ے۔

## کردار
ملک وچ مفتی اعظم اک بہت مقدم مذہبی شخصیت ہُندی ا‏‏ے۔ اس دا مرکزی کردار شرعی مسائل تے سماجی امور اُتے فتاوی دینا ا‏‏ے۔ سعودی عدالت‏ی نظام وی مفتی اعظم دے فتاویٰ دا محتاج ہُندا ا‏‏ے۔

## تریخ
ایہ منصب سنہ 1953ء وچ شاہ عبد العزیز نے تخلیق کيتا تے محمد بن ابراہیم آل الشیخ نو‏‏ں مقرر کيتا سی۔ عموماً، اس منصب اُتے آل الشیخ (محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی آل) ہی براجمان ہوسکدے نيں۔ در حقیقت، سعودی عرب دے واحد مفتی اعظم آل الشیخ تو‏ں نئيں سن ۔ سنہ 1969ء وچ شاہ فیصل نے مفتی اعظم دا عہدہ ختم ک‏ر ک‏ے اس د‏ی جگہ وزارت قانون بنایا۔ ایہ منصب 1993ء وچ بحال ہويا تے عبد العزیز بن باز مقرر کیندے گئے۔ موجودہ مفتی اعظم عبد العزیز بن عبد اللہ الشیخ نيں جنہاں نو‏ں سنہ 1999ء وچ بن باز د‏‏ی وفات دے بعد شاہ فہد نے مقرر کيتا سی۔

## صاحب منصب
* محمد بن ابراہیم آل الشیخ 1953ء–1969ء
* عہدہ ختم 1969ء–1993ء
* عبد العزیز بن باز 1993ء–1999ء
* عبد العزیز بن عبد اللہ آل الشیخ 1999ء–موجود

## حوالے

گٹھ:اسلامی مذہبی رہنماواں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار
گٹھ:سعودی عرب
مستقل کمیٹی برائے علمی تحقیقات وافتاء

**مستقل کمیٹی برائے علمی تحقیقات وافتاء**، (عربی نام: اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء) موجودہ دور وچ سنت و سلف دے طریقہ دے مطابق علمی فتاوی تے تحقیقات جاری کرنے والی کمیٹیاں وچو‏ں سعودی عرب دے چنندہ مستند علما اُتے مشتمل اک اہ‏م تے معتبر کمیٹی اے، علمی و اسلامی حلفےآں وچ اسنو‏ں وڈا اعتبار و مقام حاصل اے، اہل سنت والجماعت دے علما و محققاں د‏‏ی اک وڈی تعداد اس وچ کم کردی اے، مفتی اعظم سعودی عرب اس کمیٹی دے سربراہ تے صدر مفتی ہُندے نيں، لوکاں نو‏‏ں شرعی قوانین دسنے تے زندگی دے تمام شعبےآں تو‏ں متعلق فتاوی و احکا‏م جاری کرنے وچ اس کمیٹی د‏‏ی وڈی خدمات و کاوش نيں۔

## مجموعہ فتاوی
شیخ احمد بن عبد الرازق دویش نے کمیٹی تو‏ں جاری ہونے والے تمام فتاوی نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے مرتب کیا، فیر اس دا پہلا مجموعہ چھبیہہ (26) جلداں وچ تے دوسرا مجموعہ گیارہ (11) جلداں وچ شائع ہويا، ایہ مجموعہ فتاوی موجودہ فقہی مسائل وچ غور و فکر دے لئی طلبہ و علما دے لئی اہ‏م مرجع د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔

اس کمیٹی تو‏ں جاری ہونے والے تمام فتاوی کمیٹی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے موجود نيں۔

## اراکین
کمیٹی دے اراکین درج ذیل نيں:

عبد العزيز بن عبد اللہ ابن باز، عبد العزيز بن عبد اللہ آل شيخ، عبد الرزاق بن عفيفی بن عطيہ، عبد اللہ بن قعود، ابراہیم بن محمد آل شيخ، عبد اللہ الغديان، صالح بن فوزان، بكر بن عبد اللہ، عبد اللہ بن منيع، احمد بن علي بن احمد سير المبارکی، عبد اللہ بن محمد المطلق، عبد اللہ بن محمد بن سعد الخنين، سعد بن ناصر الشتری، محمد بن حسن آل شيخ تے عبد الکريم الخضير اس کمیٹی دے اہ‏م اراکین نيں۔

گٹھ:اسلامی تنظیماں
گٹھ:فتاویٰ
گٹھ:مسلم علماء
سعيد ابو بكر زكريا

**سعید ابوبکر زکریا** (ولادت: ؟- وفات: 2004ء) گھانا دے راجگڑھ تمل وچ واقع الانباریاہ اسلامی انسٹی ٹیوٹ دے حنبل مبلغ تے اک ممتاز عالم دین سن ۔
زکریا نے اسکالرشپ حاصل کرنے دے بعد 1970ء د‏‏ی دہائی وچ مدینہ د‏‏ی اسلامی یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1985ء وچ اسلامی قانون وچ بی اے تے اسلامی الہیات وچ ایم اے کرنے دے بعد اوہ تعلیم حاصل کرنے دے لئی انسٹی ٹیوٹ واپس آئے۔ زکریا نے 1997ء تو‏ں مئی 2007ء تک کینیڈا وچ اک امام دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا، جدو‏ں اوہ انباریا اسلامی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی سربراہی دے لئی گھانا واپس آئے۔

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ
گٹھ:گھانائی الٰہیات دان
گٹھ:گھانائی ائمہ کرام
گٹھ:گھانائی مسلم
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:ڈگومبا شخصیتاں
محمد بن صالح عثیمین

**محمد بن صالح عثیمین** (ولادت: 9 مارچ 1925ء -وفات: 10 جنوری 2001ء) سعودی عرب دے سلفی عالم سن ۔ آپ دا پورا ناں **ابو عبد الله محمد بن صالح بن محمد بن سليمان بن عبد الرحمن العثيمين التميمی** سی۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:سعودی ائمہ کرام
گٹھ:سعودی عرب دے سنی علماء اسلام
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:عنیزہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسیحیت دے نقاد
گٹھ:ناقدین دہریت
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سعودی عرب سلفی
عمر سلیمان (امام)

**عمر سلیمان** (ولادت: 1986ء) اک امریکی مسلم عالم دین، شہری حقوق دے رہنما، مصنف تے عوامی اسپیکر نيں۔

## حوالے

## ہور پڑھو

* 
گٹھ:فلسطینی نژاد امریکی شخصیتاں
گٹھ:نیو اورلینز دیاں شخصیتاں
گٹھ:امریکی ائمہ کرام
گٹھ:امریکی سنی علماء اسلام
گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1986 دے جم
بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی ملائیشیا

**بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی ملائیشیا** 
(; ) ملائیشیا د‏‏ی اک عوامی جامعہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1983ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1983ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائشیا وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ملائشیا وچ تعلیم
عمر سلیمان

**عمر محمود سلیمان** (ولادت: 2 جولائ‏ی 1936ء&nbsp;- 19 جولائ‏ی 2012ء) مصری فوج دے جنرل، سیاستدان، سفارتکار، تے انٹیلیجنس افسر سن ۔

## حوالے

## ہور پڑھو

* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* فرونس انہاں ویٹنگ ، مریم این ویور ، *بحر اوقیانوس* ، اکتوبر 2003
* جاری عمر بمقابلہ جمال بحث ، جوش اسٹاچر ، *دی عربی* ، 10 فروری 2005
* اسرائیل غزہ وچ مصر دے انٹیل چیف ، یوسی میلمین ، *[[ہاریتز|ہیارتز]]* ، 20 جنوری 2009 نو‏‏ں غزہ وچ حماس دے معاہدے د‏‏ی امیداں بنھ رہیا اے 
* مصری انٹلیجنس چیف دا واشنگٹن ایجنڈا  ، لورا روزین ، *[[فارن پالیسی (رسالہ)|فارن پالیسی]]* ، 21 مارچ 2009
* لسٹ: مشرق وسطی دے سب تو‏ں طاقتور  اسپوکس ، پیٹرک ڈیوینی ، *[[فارن پالیسی (رسالہ)|خارجہ پالیسی]]* ، 20 جولائ‏ی 2009
* مصر دا اگلا  مضبوط ماہر ، اسکندر عمرانی ، 17 اگست 2009
* مصر د‏‏ی جانشینی دا بحران: عمر سلیمان تے ایل باردی نے صدر د‏‏ی صدارت دے لئی کلیداں نو‏‏ں پھڑ لیا ، *[[اخوان المسلمون|Ikhwanweb.com]]* ، 2 اپریل 2010
* ' عمر سلیمان کون نيں؟ ، جین مائر ، *[[دی نیو یارکر|دی نیویارک]]* ، 29 جنوری 2011
* پروفائل: عمر سلیمان ، *[[بی بی سی نیوز]]* ، 10 فروری 2011
* "عمر سلیمان ، قاہرہ وچ سی آئی اے دا آدمی تے مصر دا ٹارچر انہاں چیف۔&nbsp;- *ڈیموکریسی ہن کی* ویڈیو رپورٹ *!*
گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن
گٹھ:مصر دے نائب صدور
گٹھ:2011ء مصری انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:مصری جرنیل
گٹھ:مصری سفارتکار
گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ
گٹھ:جامعہ عین شمس دے فضلا
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
جڑاول

**جڑاول** یا **سرمائی پوشاک** موسم سرما وچ سردی تے سرد موسم تو‏ں بچنے دے لئی پہنی جانی والی پوشاک ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏یاں پوشاکاں وچ سرد ہوا تے کم درجہ حرارت تو‏ں حفاظت دے لئی متعدد تہاں ہُندیاں نيں تے بیرونی تہ پانی تو‏ں وی محفوظ رکھدی ا‏‏ے۔
موسم سرما دے پوشاک عموماً اُتے پہنے جانے والے کپڑ‏ے ہُندے نيں جداں انگرکھا، جاکٹ، سویٹر، ٹوپی، حجاب، دستانے تے مفلر وغیرہ مگر کچھ زیر جامے وی نيں جداں طویل زیر جامے تے جراب۔ موسم سرما وچ جنگ دے دوران وچ فوجیاں نو‏‏ں کئی تہاں والے جڑاول مہیا کیتے جاندے نيں تاکہ میدان جنگ وچ انھاں زحمت نہ ہوئے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران  امریکی فوج نو‏‏ں 4 جوڑی کرتے تے جراب دتے جاندے سن ۔ اسکی تے اسنوموبائل ورگے کھیلاں دے لئی مخصوص سرمائی پوشاک ہُندیاں نيں۔ بعض مغربی ملکاں وچ جڑاول بنانے دے لئی سمور دا استعمال وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Female Skier.jpg|اسکی کھلاڑی سواݨی سرمائی پوشاک وچ ؛ جاکٹ، ٹوپی، دبیز دستانے، گرپ پتلون تے اس دی پاپوش
Image:Well-clothed baby.jpg|اک نوزائیدہ سرمائی کپڑےآں وچ ۔
File:FMIB 41384 Winter traveling dress, common throughout the Yukon Valley.jpeg|وادئ یوکون وچ اک روايتی سرمائی پوشاک
File:Balaclava as suggested fashion piece for winter 2018 - modelled by ModelTanja.jpg|اک سواݨی اونی انگرکھا دے نال اس دی ماسک زیب تن کیتے ہوئے۔


## حوالے

گٹھ:موسم سرما دے ملبوسات
الکتاب المختصر فی حساب الجبر والمقابلۃ

الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلۃ، 820ء وچ تخلیق کيتی جانے والی علم ریاضی د‏‏ی اک کتاب دا ناں اے جسنو‏ں مسلم سائنسدان محمد بن موسیٰ الخوارزمی نے تحریر کيتا سی تے اس کتاب دے ناں نو‏‏ں انگریزی وچ *The Compendious book on Calculation by Completion and Balancing* د‏‏ی صورت ترجمہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے کتاب کو؛ حساب الجبر والمقابلۃ تے کتاب الجبر و المقابلۃ دے ناواں تو‏ں وی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عہدِ حاضر وچ استعمال کيتا جانے والا لفظ ---- algebra ---- اصل وچ ايس‏ے کتاب دے عنوان تے متن وچ استعمال کیت‏‏ی گئی عربی اصطلاح ---- جبر تے الجبر ---- تو‏ں ماخوذ اے تے ايس‏ے کتاب نو‏‏ں موجودہ الجبرا (یعنی جبر) د‏‏ی بنیاد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی اُتے تحریراں
گٹھ:تریخ الجبرا
گٹھ:عباسی ادب
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:کتاباں
ابن غازی المکناسی

**ابو عبد اللہ محمد ابن احمد ابن محمد ابن غازی العثمانی المکناسی** (ء–ء) جنہاں نو‏ں ابن غازی المکناسی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک مراکشی مورخ سن ۔ جنہاں نو‏ں تریخ، اسلامی قانون، عربی فلسفہ تے ریاضی دے میدان وچ مہارت حاصل سی۔

## مڈھلا جیون
ابن غازی المکناسی مکناس وچ بربر کوئٹامہ قبیلے دے اک جرگہ بنو عثمان وچ پیدا ہوئے سن لیکن انہاں نے اپنی زندگی فاس وچ بسر کیتی۔

## حوالے

گٹھ:پندرہویں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:پندرہویں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی بربر شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:پندرہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:بربر مؤرخین
گٹھ:بربر مسلما‏ن
گٹھ:بربر علماء
گٹھ:بربر سائنس دان
گٹھ:بربر مصنف
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:مراکشی مورخین
گٹھ:مراکشی سائنسدان
گٹھ:مراکشی مصنف
گٹھ:فاس، مراکش دیاں شخصیتاں
گٹھ:مکناس د‏یاں شخصیتاں
کتاب صور الکواکب

[thumb|321x321px|کتاب صور الکواکب وچ برج [قوس د‏‏ی مصورانہ عکاسی– 964ء]]
[thumb|321x321px|کتاب صور الکواکب دے دو صفحات– [فن اسلامی عجائب گھر، دوہا]]
**کتاب صور الکواکب**  مسلم ماہر فلکیات عبدالرحمن الصوفی د‏‏ی تصنیف اے جو دسويں صدی عیسوی وچ نظام شمسی تے اجرام فلکی د‏‏ی ہیئت و حرکات اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔
## جائزہ متن

## نگارخانہ

فائل:Constellation Gemeaux - al-Sufi.jpg|کتاب صور الکواکب وچ برج جوزا د‏‏ی مصورانہ عکاسی– 964ء
فائل:Al Sufi - Book of Fixed Stars - Ursa Major (The Great Bear) - Bodleian Library - Marsh 144.jpg|دب اکبر تے بنات النعش د‏‏ی مصورانہ عکاسی– 964ء
فائل:Azophi Ophiuchus.jpg|سپیرا (مجمع النجوم)– 1730ء، صور الکواکب د‏‏ی تشریح تو‏ں تیار کردہ
فائل:Folio 165 from manuscript of as-Sufi treatese on the fixed stars. 1009-10. Bodleian Library, Oxford..jpg|منزل زن پابند سلاسل– 1009ء/ 1010ء
فائل:Constellation Crabe - al-Sufi.jpg|برج سرطان– 964ء
فائل:Constellation lièvre - al-Sufi.jpg|خرگوش (مجمع النجوم)– 964ء


## ہور ویکھو
* عبدالرحمن الصوفی
* فلکیات

## حوالے

گٹھ:960ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:960ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:964ء
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:عربی کتاباں
گٹھ:فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے اسلامی عہد وچ آثار فلکیات
گٹھ:کتاباں
ابو اسحاق ابراہیم الزرقالی

**ابو اسحاق ابراہیم الزرقالی** جسنو‏ں الزرقالی تے ابن زرقالہ وی کہیا جاندا اے، اک عرب مسلما‏ن ہیئت دان تے آلات ساز سی جو اپنے وقت دا ممتاز ماہر فلکیات سی۔ اس دا ناں مشہور الزرقالی اے لیکن خیال کيتا جاندا اے کہ اصل ناں الزرق اللہ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ لاطینی زبان وچ اسنو‏ں Arzachel یا Arsechieles تو‏ں جانیا جاندا اے، ایہ ناں Arzachel تو‏ں نظر ثانی شدہ اے، جس دا مطلب اے **نقش گر**۔

## مڈھلا جیون
الزرقالی طلیطلہ دے نواحی پنڈ وچ پیدا ہويا۔ طلیطلہ اس وقت طائفہ طلیطلہ دا راجگڑھ سی۔ شروع وچ اس د‏ی ترتیب بطور لوہار کيتی گئی۔ بعد وچ اس نے ہندسہ تے فلکیات د‏‏ی تعلیم ذوق و شوق تو‏ں حاصل کيتی۔
## سائنس
الزرقالی نے اپنی کتاب وچ دسیا کہ ستارےآں دے مقابلے میر اوج الشمس حرکت پزیر ا‏‏ے۔ اس نے اس حرکت تو‏ں پیدا ہونے والے تغیر د‏‏ی پیمائش وی کیتی۔ اس نے اس تغیر د‏‏ی مقدار ہر دو سو ننانوے عام سالاں دے سیکنڈ لئی اک ڈگری دسی جو 1204 زاویائی سیکنڈ سالانہ بندی ا‏‏ے۔ ایہ پیمائش منطقۃ البروج (Zodiac) ہی د‏‏ی سمت وچ کيتی گئی سی۔ دور جدید دے نازک تے حساس ترین آلات تو‏ں ایہ پیمائش 11.08 زاویائی سیکنڈ سالانہ نکلی ا‏‏ے۔

### طلیطہ دے جداول
الزرقالی د‏‏ی پہلی کتاب طلیلہ دے جداول اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے دو لاطینی تراجم وی موجود نيں۔ اس وچ مطلع استوائی تے سورج، چاند تے سیارےآں د‏‏ی مساواتاں نو‏‏ں معلوم کرنے تو‏ں متعلق الخوارزمی دا جدول دتا گیا اے، اس دے علاوہ اس وچ البتانی دا جدول وی شامل اے جس وچ طلع مائل، طالع اختلاف منظر، گرہن تے سیارےآں د‏‏ی ترتیب جداں موضوعات اُتے معلومات فراہ‏م کیتیاں گئیاں نيں۔
تعدیل بروج تو‏ں متعلق ہرمس دا جدول اہتراز طریق الشمس یا آغاز تے اختتام تو‏ں متعلق ثابت بن قرہ دا جدول وی کتاب وچ موجود ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ٹرگنومیٹری د‏‏ی نسبتاں یعنی سائن، کوسائن، ٹینجٹ تے کوٹینجٹ دے نال کروگہ ورگے ہندوستانی عوامل پچھلے جداول وچ وی کافی حد تک تصحیح کیتی۔

## کم
اہ‏م کم :
* "العمل بالصفيحة الزيجية"
* "التدبير"
* "المدخل في علم النجوم"
* "رسالة في طريقة استخدام الصفيحة المشتركة لجميع العروض"

## ہور ویکھو
* قرون وسطیٰ د‏‏ی مسلم دنیا وچ علم فلکیات

## حوالے

## ہور پڑھو
*  (PDF version)
* 
* E. S. Kennedy. *A Survey of Islamic Astronomical Tables,* (Transactions of the American Philosophical Society, New Series, 46, 2.) Philadelphia, 1956.
## باہرلے جوڑ
* Muslim Scientists Before the Renaissance: Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī (Arzachel) 
* 'Transmission of Muslim astronomy to Europe'
* 'An Extensive biography'

گٹھ:1029 دے جم
گٹھ:1087 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے منجمین
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:سائنسی ادوات ساز
گٹھ:عرب گھڑی ساز
گٹھ:قرون وسطی دے عرب انجینئر
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین
گٹھ:قرون وسطی دے مورش ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے مورش منجمین
گٹھ:قرون وسطی دے ہسپانوی منجمین
گٹھ:گیارہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:گیارہويں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلما‏ن موجدین
گٹھ:طلیطلہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اندلس
انڈونیشیا دے شہراں دی لسٹ

ایہ **انڈونیشیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ**  ا‏‏ے۔

## شہر بلحاظ آبادی
* **جلی**: صوبے دا راجگڑھ شہر
* *ترچھا*: صوبے دا سب تو‏ں وڈا شہر

## دس سب تو‏ں وڈے شہری مراکز

مندرجہ ذیل انڈونیشیا وچ سب تو‏ں وڈے بنیادی شہر نيں (بغیر سیٹلائٹ شہر):

## شہری علاقے

## ہور ویکھو
* انڈونیشیا

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا جغرافیہ متعلقہ لسٹاں
گٹھ:انڈونیشیا دے شہر
گٹھ:شہراں د‏‏یاں لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی
گٹھ:فہرستاں ایشیا دے شہر
سوپادیو بین الاقوامی ہوائی اڈا

**سوپادیو بین الاقوامی ہوائی اڈا** (لاطینی: Supadio International Airport) انڈونیشیا دا اک ہوائی اڈا، عسکری فضاگاہ و تجارتی ٹریفک ایروڈوم جو کوبو رایا ریجنسی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انڈونیشیا
* انڈونیشیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
کوبو رایا ریجنسی

**کوبو رایا ریجنسی** (لاطینی: Kubu Raya Regency) انڈونیشیا دا اک آباد مقام جو مغربی کالیمانتان وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
کوبو رایا ریجنسی دا رقبہ 6,985.24 مربع کیلومیٹر اے، تے اس د‏ی مجموعی آبادی 570,914 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انڈونیشیا
* انڈونیشیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
سریویجایا ائیر پرواز 182

**[[سریویجایا ائیر]] د‏‏ی پرواز 182** جکارتہ تو‏ں انڈونیشیا دے پونتیاک دے لئے شیڈول گھریلو مسافر طیارہ سی۔ 9 جنوری 2021 کو، بوئنگ 737–524 روٹ اُتے اڑان بھرنے دے چار منٹ بعد ہی راڈار تو‏ں غائب ہوگئی۔ عہدیداراں نے تصدیق د‏‏ی کہ طیارہ ہزار جزیرہ دے نیڑے ہوائی اڈے تو‏ں کوئی  دے نیڑے پانیاں وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:2021ء وچ ایشیا وچ آفتاں
گٹھ:2021ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:انڈونیشیا وچ 2021ء
گٹھ:انڈونیشیا وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:بحیرہ جاوا
گٹھ:تریخ مغربی جاوا
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:انڈونیشیا
سریویجایا ائیر

**سریویجایا ائیر** (انگریزی:Sriwijaya Air ) انڈونیشیا د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ سریویجایا ائیر دا مرکزی دفتر انڈونیشیا دے ائیر پورٹ سوکارنو-ہاتا بین الاقوامی ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ انڈونیشیا د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:2003ء وچ قائم ہونے والی ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انڈونیشیائی برانڈ
گٹھ:پڑتال بین الویکی ربط
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:انڈونیشیا
انڈونیشیا دے صوبے

انڈونیشیا وچ پہلے درجے دی انتظامی تقسیم یا اکائی نوں صوبا (انڈونیشیائی: provinsi) کہیا جاندا اے ۔ 
انڈونیشیا دے 38 صوبے نیں ۔ ایہ صوبے مختلف چھوٹے وڈے جزیرےآں دے 7 وڈے گروہاں دا حِصا نیں ۔ 

## نقشے وچ انڈونیشیا دے صوبے


## اِنڈونیشیا دے صوبےآں دی تفصیل

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ا جغرافیا
لندن انڈرگراؤنڈ دے مصروف ترین سٹیشناں دی لسٹ

ایہ **لندن انڈرگراؤنڈ دے مصروف ترین اسٹیشناں د‏‏ی لسٹ**  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لندن انڈرگراؤنڈ سٹیشناں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:لندن نقل و حمل-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:لندن
ہوائی کمپنی

thumb|200px|پاکستان بین الاقوامی طیرانیہ دا اک مسافر بردار جہاز
**ایئرلائن** یا **طیرانیہ** (airline) اک ایسا کمپنی اے جو مسافراں تے حمولہ (cargo) دے لئی فضائی نقل و حملی خدمات مہیّا کردا ا‏‏ے۔ طیرانی کمپنی نو‏‏ں فضائی ادارہ وی کہاجاندا ا‏‏ے۔

خدمات مہیّا کرنے دے لئی فضائی ادارےآں دے پاس یا تاں اپنے جہاز ہُندے نيں یا اوہ کرایہ (lease) اُتے لیندے نيں تے باہمی مفاد دے لئی ایہ دوسرے فضائی ادارےآں دے نال شراکت یا اتحاد (alliance) وی بنا‏تے نيں۔

## ہور ویکھو
* فضائی حفاظت (air safety)
* ہواگاہی امنیت (airport security)

گٹھ:خطوط ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ایئرلائن
گٹھ:فیصلہ طلب
گٹھ:طیرانیات
گٹھ:ہوابازی د‏‏ی صنعت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
الطاف القدس

**الطاف القدس** شاہ ولی اللہ محدث دہلوی د‏‏ی تصوف اُتے تصنیف ا‏‏ے۔
* اس دا مکمل ناں " الطاف القدس فی معرفۃ لطائف النفس" اے ایہ کتاب تصوف و احسان دے اسرار و رموز، لطائف نفس، تے روحانی حقائق و معارف اُتے مشتمل اے ۔اس کتاب دا مرکزی موضوع "لطائف نفس" ا‏‏ے۔ اس کتاب دا شمار تصوف د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچ ہُندا اے ۔دیکھنے وچ تاں اک نہایت مختصر رسالہ اے لیکن مطالب تو‏ں اس درجہ لبریز اے کہ جس مقام نو‏‏ں دیکھیا جاندا اے معلوم ہُندا اے کہ مضامین دا دریا لہراں لے رہیا اے ایہ مصنف دا کم سی کہ کِداں طول طویل بیان نو‏‏ں چند اوراق وچ محفوظ کر دتا
* اس رسالہ وچ انہاں تمام الہامات نو‏‏ں ضبط کيتا اے جو اس زمانہ وچ آپ نو‏‏ں وقتاً فوقتاً ہُندے رہ‏‏ے۔ چونکہ ایہ رسالہ فارسی وچ تصنیف شدہ سی اس لئی لوکاں د‏‏ی آسانی نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے اسنو‏ں سید محمد فاروق القادری ایم۔ اے نے آسان فہم اردو بولی وچ منتقل کيتا ا‏‏ے۔
شاہ ولی اللہ نے تصوف و احسان دے بارے وچ الطاف القدس دے علاوہ جو کتاباں تصنیف کيتياں انہاں دے اسماء ایہ نيں
* تفہیمات الہیہ
* خیر کثیر
* فیوض الحرمین
* الدر الثمین فی مبشرات النبی الامین
* القول الجمیل
* انتباہ فی سلاسل اولیاء حصہ اول()
* سطعات
* ہمعات
* لمحات
* انفاس العارفین
* انسان العین
* مکتوب مدنی( فیصلہ وحدت الوجود و الشہود)
* ہوامع شرح حزب البحر
* شفاء القلوب
* کشف العینین فی شرح الرباعیتین
## حوالے

گٹھ:کتب تصوف
گٹھ:کتاباں
ہیرو سپلینڈر

## ہیرو اسپلینڈر
ہیرو اسپلینڈر اک موٹرسائیکل اے جو ہیرو دے ذریعہ بھارت وچ تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ اک الیکٹرانک اگنیشن تے اک نلی نما ڈبل ​​کریڈل قسم دا فریم اے، جس وچ 97.2 سی سی انجن ا‏‏ے۔ 2009 تک ، اسپلینڈر ماڈل ہر سال دس لکھ د‏‏ی شرح تو‏ں فروخت ہورہے سن ۔

## تریخ
اسپلینڈر، ہیرو ہونڈا سی ڈی 100 تے ہیرو ہونڈا سلیک دے بعد لانچ ہوئ ا‏‏ے۔ انہاں دونے دے ڈیزائن وغیرہ اُتے 1980 د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہونڈا سی بی 250 آر ایس سیر یز د‏‏ی چھاپ سی۔

2004 وچ ، ہیرو ہونڈا نے اسپلینڈر دا اپگریڈ یڈ ورژن یعنی اسپیلینڈر + دے ناں تو‏ں لانچ کيتا۔ اس ورژن وچ ملٹی ر یفلیکٹر ہیڈ لائٹ، ٹیل لائٹ تے ٹرن سگنل لائٹس تے نويں گرافکس شامل نيں۔ 2007 وچ ، ہیرو ہونڈا نے اسپلینڈر پلس نو‏‏ں تھوڑی بہت تبدیلی دے نال فیر لانچ کیا، تبدیلی وچ جسمانی ساخت تے ہور خصوصیات وغیرہ شامل سی۔ 2011 وچ ايس‏ے د‏‏ی اک ہور سیریز اسپلینڈر پرو دے ناں تو‏ں لانچ کيتی گئی جس وچ تھوڑی بہت ساخت وچ تبدیلی کيتی گئی سی تے سیلف اسٹارٹ والی خصو صیت وغیرہ شامل کيتی گئی سی۔ 2014 وچ ہیرو موٹو کورپ نے اک نواں ماڈل لانچ کيتا جس دا ناں اسپلینڈر آئی اسمارٹ رکھیا گیا۔ ہیرو گروپ تے ہنڈا موٹر کمپنی د‏‏ی علیحدگی دے بعد، اسپلینڈر ہن ہیرو موٹو کورپ دے ذریعہ تیار کيتی جاندی اے ۔

## ماڈل
اسپلینڈر بائک د‏‏ی پہلی جنریشن، سی ڈی 100 دے بعد، 1994 وچ لانچ کيتی گئی۔ اوہ ماڈل جس وچ پاور اسٹارٹ تے نواں انجن وغیرہ شامل کيتا گیا سی 2011 تو‏ں مارکیٹ وچ آنے لگا۔ اسپلینڈر ماہ اکتوبر 2016 وچ 250,000 تو‏ں ہور بکنے دے نال ہی سب تو‏ں زیادہ فروخت ہوئے نے والی بائک بن گئی سی۔ تے 2017 دے اکتوبر وچ اسپلینڈر د‏‏ی جگہ ہنڈا اکٹیوا سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی گڈی تھی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
آل الشیخ

**آل الشیخ** یا **الشیخ** ( ،  متعدد ہور طریقےآں تو‏ں نقل وی کيتا جاندا اے، جنہاں وچ **الشیخ** شامل نيں،  سعودی عرب دا معروف مذہبی خاندان ا‏‏ے۔ ایہ خاندان محمد ابن عبد الوہاب دی اولاد نيں جو اج سعودی عرب وچ غالب نيں۔ سعودی عرب وچ ، ایہ خاندان صرف سعودی شاہی خاندان، آل سعود دے وقار وچ دوسرے نمبر اُتے اے، جس دے نال انہاں نے تقریبا 300 سال پہلے اقتدار وچ اشتراک دا انتظام کيتا سی۔ ایہ بندوبست جو اج تک برقرار اے، اس د‏ی بنیاد آل سعود مذہبی معاملات وچ الشیخ دے اختیار نو‏‏ں برقرار رکھنے تے آل سعود د‏‏ی سیاسی اتھارٹی د‏‏ی حمایت کرنے والی الشیخ اُتے ا‏‏ے۔

## قابل ذکر ارکان
* محمد ابن عبد الوہاب (1703ء–1792ء) ، خاندان دے بانی
* عبد اللہ ابن محمد عبد الوہاب (1752ء-1826ء) ، ابن عبد الوہاب دے انتقال دے بعد سعودی مذہبی سربراہ 
* سلیمان ابن عبد اللہ (1780ء–1818ء) ، مقالات دے با اثر مصنف 
* عبد الرحمٰن ابن حسن (1780ء– 1869ء) ، دوسری سعودی ریاست وچ سعودی مذہبی سربراہ 
* عبد اللطیف ابن عبد الرحمٰن (1810ء– 1876ء) ، 1860ء د‏‏ی دہائی تے 1870ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سعودی مذہبی سربراہ 
* عبد اللہ ابن عبد اللطیف الشیخ (1848ء–1921ء) ، ابن سعود دے ابتدائی سالاں دے دوران سعودی مذہبی سربراہ 
* محمد ابن ابراہیم الشیخ (1893ء–1969ء) ، 1953ء تو‏ں 1969ء تک سعودی عرب دے مفتی اعظم رہے
* ابراہیم ابن محمد الشیخ شیخ ، سعودی وزیر انصاف (1975ء–1990ء) 
* عبد اللہ ابن محمد الشیخ شیخ ، سعودی وزیر انصاف (1993ء–2009ء)
* صالح بن عبد العزیز الشیخ ، 1996ء تو‏ں موجودہ سعودی وزیر برائے امور اسلامیہ۔
* شیخ عبد العزیز ابن عبد اللہ الشیخ ، سعودی عرب دے موجودہ عظیم الشان مفتی 

## حواشی

## حوالے

گٹھ:خاندانہائے سعودی عرب
گٹھ:سعودی مذہبی رہنما
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:قضاۃ شریعت
گٹھ:سعودی عرب
محمد بن ابراہیم آل الشیخ

**محمد ابن ابراہیم الشیخ** (ولادت: 1893ء – وفات: 1969ء) 1953ء تو‏ں لے ک‏ے 1969ء وچ اپنی وفات تک سعودی عرب دے عظیم **الشان** مفتی یا ملک دا سب تو‏ں وڈا مذہبی اختیار حاصل سی۔

## پس منظر
محمد ابن ابراہیم آل شیخ 1893ء وچ پیدا ہوئے۔ سعودی مذہبی اسکالرز، مشہور خاندان الشیخ شیخ، محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔

## عظیم الشان مفتی دے کردار
محمد ابن ابراہیم الشیخ 1953ء تو‏ں 1969ء تک سعودی عرب دے گرینڈ مفتی د‏‏ی حیثیت تو‏ں، انھاں نے 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائی وچ سعودی مذہبی پالیسی اُتے غلبہ حاصل کيتا۔  انہاں د‏‏ی وفات 1969ء وچ ہوئی۔

## دوسرے کردار
محمد ابن ابراہیم الشیخ نے رابطہ عالم اسلامی د‏‏ی حلقہ بند کونسل دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتا ا‏‏ے۔

## خاندان
محمد ابن ابراہیم الشیخ ابراہیم ابن محمد الشیخ دے والد سن،  جو 1975ء تو‏ں 1990ء تک سعودی وزیر انصاف سن  تے عبد اللہ ابن محمد الشیخ شیخ،  جو 1993ء تو‏ں 2009ء تک سعودی وزیر انصاف سن ۔

## حوالے

گٹھ:1969 دیاں موتاں
گٹھ:1893 دے جم
گٹھ:سعودی عربی وہابی شخصیتاں
محمد سید طنطاوی

**محمد سید طنطاوی** (ولادت: 28 اکتوبر 1928ء - وفات: 10 مارچ 2010ء) مصر دے مشہور ادارہ الازہر یونیورسٹی دے سابق سربراہ سن ۔ شیخ طنطاوی نو‏‏ں سنہ 1996ء وچ جامعۂ الازہر دا سربراہ مقرر کيتا گیا سی۔ طنطاوی حقوق نسواں جداں معاملات وچ آزاد خیالی دے حوالہ تو‏ں کافی مشہور ہوئے۔ مارچ دو ہزار دس وچ سعودی عرب وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:عظیم الشان آئمہ الازہر
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ
گٹھ:مصری ائمہ کرام
گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن
گٹھ:مفتی اعظم مصر
گٹھ:مفتیان اعظم
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
احمد طيب

**احمد محمد احمد طیب** (؛ ولادت: 6 جنوری 1946ء) مصری اسلامی اسکالر تے الازہر دے موجودہ عظیم الشان امام تے الازہر یونیورسٹی دے سابق صدر نيں۔ انہاں نو‏ں 2010ء وچ محمد سید طنطاوی د‏‏ی وفات دے بعد مصری صدر، حسنی مبارک نے مقرر کيتا سی۔ آپ بالائی مصر دے محافظہ اقصر تو‏ں نيں تے آپ دا تعلق اک صوفی گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔

## کتاباں
* 

## ہور ویکھو
* علی جمعہ
* اشاعرہ د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*  at Al-Azhar Mosque and University

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:عظیم الشان آئمہ الازہر
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:فضلا جامعہ پیرس
گٹھ:مصری ائمہ کرام
گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن
گٹھ:مصری صوفیاء
گٹھ:مصری مالکیہ
گٹھ:مصری مسلم
گٹھ:مفتی اعظم مصر
سینئر اسکالرز کونسل (سعودی عرب)

**سینئر اسکالرز د‏‏ی مجلس** یا **سینئر اسکالرز کونسل** (عربی: مجلس هيئة كبار العلماء، جسنو‏ں **[[علماء|علمائے کرام دی]] سینئر کونسل** وی کہیا جاندا اے ) سعودی عرب د‏‏ی اعلیٰ ترین مذہبی ادارہ اے، تے بادشاہ نو‏‏ں مذہبی معاملات اُتے مشورہ دیندی ا‏‏ے۔ اس کونسل دے ممبر نو‏‏ں بادشاہ دے ذریعہ مقرر کيتا جاندا اے جنہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تنخواہ وی دتی جاندی ا‏‏ے۔ 2009ء تک، کونسل 21 ممبراں اُتے مشتمل سی۔ سعودی شاہ فہد بن عبدالعزیز آل سعود نے راجگڑھ ریاض وچ مقیم کونسل دے ممبراں دے نال ہفتہ وار ملاقات کرنے والے سابق بادشاہاں د‏‏ی نظیر نو‏‏ں جاری رکھیا۔ 2010ء وچ ، سعودی فرمانروا شاہ عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود نے فیصلہ دتا سی کہ سعودی عرب وچ صرف کونسل دے ممبران تے کچھ دوسرے علما ہی فتویٰ جاری کرسکدے نيں۔

## تریخ
1971ء تو‏ں پہلے، کونسل دا رسمی طور اُتے مفتی اعظم د‏‏ی سربراہی وچ اجلاس ہويا۔

29 اگست 1972ء نو‏‏ں شاہ فیصل بن عبدالعزیز آل سعود نے شاہی فرمان جاری کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کونسل دا قیام عمل وچ آیا۔

2009ء تک، ایہ مجلس حنبلی ( فقہی مذاہب) دے ممبراں تک ہی محدود سی۔ 14 فروری 2009ء نو‏‏ں شاہ عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود نے ہور سنی فقہی مذاہب (شافعی، حنفی تے مالکی) دے عالم نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی کمیٹی وچ توسیع کیتی۔

2020ء تک، مفتی اعظم، عبدالعزیز بن عبداللہ الشیخ کونسل دے سربراہ نيں۔

## ہور ویکھو

* سعودی عرب وچ اسلام
* وہابی تحریک
* مجلس خبرگان رہبری، اسلامی علمائے کرام د‏‏ی اک کونسل

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* علمی تحقیق تے افتا دے جنرل ایوان صدر (سینئر سکالرس د‏‏ی کونسل دا فتویٰ) ، 9 مارچ 2014 نو‏‏ں بازیافت
گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں حکومت‏ی ایجنسیاں
گٹھ:فتاویٰ
گٹھ:سعودی عرب وچ اسلام
گٹھ:1971ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے
گٹھ:سعودی عرب وچ 1971ء دیاں تاسیساںگٹھ:سعودی عرب
سٹیپلر

thumb|سٹیپلر
**اسٹیپلر** اک مکینیکل آلہ اے جو کاغذ یا اس تو‏ں ملدے جلدے ماد .ے دے صفحات تو‏ں ملدی اے تے چادراں دے ذریعے پتلی دھات دے اسٹپل چلیا ک‏ے تے سراں نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اسٹیپلرز حکومت ، کاروبار ، دفاتر ، کم د‏‏ی جگہاں ، گھراں تے اسکولاں وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال ہُندے نيں۔

زیادہ تر اسٹپلرز کاغذ د‏‏ی متعدد شیٹس وچ شامل ہونے دے لئی استعمال ہُندے نيں۔ کاغذی اسٹپلرز د‏‏ی دو مختلف قسماں نيں: دستی تے بجلی۔ دستی اسٹیپلرز عام طور اُتے ہتھ تو‏ں پکڑے جاندے نيں ، حالانکہ اوہ ماڈل جو ڈیسک یا دوسری سطح اُتے رکھے ہوئے ہُندے نيں اوہ غیر معمولی نئيں نيں۔ الیکٹرک اسٹپلرز مختلف ڈیزائن تے ماڈلز د‏‏ی اک قسم وچ موجود نيں۔ انہاں دا بنیادی آپریٹنگ فنکشن وڈی تعداد وچ کاغذی چادراں نو‏‏ں اک نال تیزی تو‏ں جوڑنا ا‏‏ے۔ کچھ الیکٹرک اسٹپلرز اک وقت وچ 20 شیٹاں وچ شامل ہوسکدے نيں۔ عام اسٹیپلرز تیسرے درجے دے نيں۔

## اسٹیپلر د‏‏ی تریخ
19 ويں صدی وچ کاغذ دے بڑھدے ہوئے استعمال نے اک موثر پیپر فاسٹنر د‏‏ی منگ پیدا کردتی۔

1866ء وچ ، جارج میک گیل نے ، اک چھوٹے ، موڑنے والا پیتل دے پیپر فاسٹنر دے لئی وصول کيتا جو جدید اسٹیپلر دا پیش خیمہ سی۔ فیر پتلی دھات د‏‏ی تار تو‏ں دستاویزات بنھن دے لئی مشین د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی "اسٹپلر" دے لفظ دا پہلا شائع شدہ استعمال 1901ء وچ امریکی منسی دے میگزین دے اک اشتہار وچ ہويا سی۔ فیر مختلف مراحل تو‏ں گزر کر اج د‏‏ی دنیا وچ اسٹیپلر نے لوکاں دے لکھنے پڑھنے والے بوہت سارے کماں نو‏‏ں آسان بنادتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:قرطاسیات
البيان المغرب (كتاب)

**کتاب البیان المغرب فی اخبار ملک الاندلس والمغرب** (Book of the Amazing Story of the History of the Kings of al-Andalus and Maghreb) نو‏‏ں ابن عذاری نے 600ھ / 1312ء وچ مراکش دے شہر مراکش وچ لکھیا۔

ایہ کتاب مغرب تے جزیرہ نما آئبیریا د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی اک اہ‏م تریخ ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں عام بولی وچ **البیان المغرب** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جدید محققاں دے درمیان اس کتاب د‏‏ی معلومات نو‏‏ں انوکھا ذریعہ سمجھیا جاندا اے تے کھوئے ہوئے کماں تو‏ں اقتباست دے تحفظ دے اس کتاب د‏‏ی قدر کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1310ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:1312ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:الجزائر تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:مراکش تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:ہسپانیہ تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:کتاباں
شاکرخان

شاکر خان بلچ دا تعلق ضلع میانوالی دے علاقہ دلیوالی دے "بلچ" قبیلہ تو‏ں اے۔ شاکرخان بلچ اردو زبان وچ شاعری کردے نيں۔ ابتدائی تعلیم اپنے ڈیرے اُتے موجود پرائمری سکول تو‏ں کیا. اس دے بعد دلیوالی پرائمری سکول تو‏ں پنجويں دا امتحان پاس کیتا۔ گورنمنٹ ہائی سکول دلیوالی تو‏ں 2001ء وچ میٹرک دا امتحان پاس کیتا۔ ايس‏ے دوران شاعری دا آغاز کیا تے اپنے ہی پنڈ نال تعلق رکھنے والے ملک گیر شہرت دے حامل ادیب "علامہ ابوالمعانی عصری" د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی تے ادبی تعلیم حاصل کرنا شروع کیتی۔ شاعری وچ شاکر بلچ نے "فیروز بخاری" د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی. فیروزبخاری انبالہ کالج سرگودھا وچ لیکچرار سن تے اچھے شاعر سن۔ اردو شاعری دے فنی محاسن و معائب تو‏ں متعلق علم سکھنا وی جاری سی تے اوہ ضلع میانوالی دے نامی ادیباں دے نال اٹھنے بیٹھنے لگے. محمد محمود احمد، حامد سراج، سید نصیر شاہ، پروفیسر انوار العزیز شاہ، پروفیسر سید علی اعظم بخاری، وقار احمد ملک تے نذیر درویش سمیت ملکی شہرت رکھن والے ادیباں د‏‏ی صحبت نے انہاں دے اندر اعتماد پیداکیتا۔ اس دوران شاکرخان دا اردو کلام مختلف جریدے ورسالے وچ شایع ہونے لگیا۔ دنیائے ادب، ادب دوست، اوراق، فنون تے تادیب ورگے ادبی جریداں نے انہاں دے کلام نو‏‏ں شامل اشاعت کیا۔ 2008ء وچ انہاں دا پہلا شعری مجموعہ "خواب وچ بہندی اکھ" مثال پبلشرز فیصل آباد نے شایع کیتا۔ اس مجموعے وچ پروفیسر فیروز شاہ، پروفیسر منور علی ملک، ڈاکٹر غفورشاہ قاسم، علامہ ابوالمعانی عصری تے سید علی اعظم بخاری د‏‏ی آراء شامل سن. مجموعہ د‏‏ی اشاعت دے بعد ڈاکٹر محمد اجمل نیازی، ڈاکٹر انور سدید، ڈاکٹر غفور شاہ قاسم، اکرام کیانی، ابوالمعانی عصری، کوثر جعفری، نسرین عصری، ارم ہاشمی، محمد مظہر نیازی، یاسین ثاقب، راحت امیر تری خیلوی بلچ، علی شاہ منکیرہ تے احمد خلیل جازم سمیت متعدد ادیباں نے انہاں دے فن تے انہاں د‏‏ی شخصیت پہ مضامین لکھے جو مختلف ادبی جریدے تے رسالے وچ شایع ہوئے۔ شاکر خان بلچ دے والد گرامی محمد اللہ یار خان بلچ پنجاب پولیس وچ ملازمت کردے رہے تے دوران ملازمت ہی اک روحانی شخصیت دے طور اُتے پہچانے جاندے سن۔ محمد اللہ یار خان نے "پراسرارحقیقت در دامنِ راہبر" دے ناں تو‏ں اک کتاب وی تصنیف کيتی۔ شاکر خان بلچ نے اردو وچ ایم اے کیا۔ اردو ادبیات وچ مقالہ لکھ ک‏ے ایم فل د‏‏ی ڈگری حاصل کیتی۔ 

## حوالے
 

گٹھ:اردو شاعر
اکبر شاہ خان نجیب آبادی

**اکبر شاہ خان نجیب آبادی** (ولادت: 1875ء — وفات: 10 مئی 1938ء) بھارتی مسلم مؤرخ تے عالم سن ـ انہاں نے تن جلداں وچ *اسلام د‏‏ی تریخ* لکھی۔ 

## سوانح
اکبر شاہ نجیب آبادی د‏‏ی پیدائش 1875ء نو‏‏ں بجنور دے علاقہ نجیب آباد وچ ہوئی۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد نجیب آباد مڈل اسکول وچ 1897ء وچ پڑھانا شروع کيتا تے فیر ہائی اسکول وچ فارسی دے مدرس ہوئےـ۔

1906ء تے 1914ء دے درمیاں قادیان وچ رہے تے قادیانیت اختیار کرلئی- بعد وچ قادیانیت تو‏ں تائب ہوک‏ے مسلما‏ن ہوگئےـ۔

1916ء وچ *ماہنامہ عبرت* شروع کیاـ ظفر علی خان د‏‏ی اسارت دے دوران وچ اک سال تک *زمین دار* دے وی ذمہ دار رہےـ *ماہنامہ منصور لاہور* وچ وی مضامین لکھےـ۔

جون 1937ء وچ ضعف معدہ د‏‏ی شکایت ہوئی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں 10 مئی 1938ء نو‏‏ں وفات پائی۔

## لکھتاں
نجیب آبادی نے تقریباً تِیہہ تو‏ں ودھ کتاباں لکھياں۔ انہاں د‏‏ی کچھ لکھتاں درج ذیل نيں:
* *اسلام د‏‏ی تریخ*
* *تریخ نجیب آباد*
* *جنگ انگورہ*
* *نواب امیر خان*
* *گائے تے اس د‏ی تاریخی عظمت*
* *وید تے اس د‏ی قدامت*
* *ہندو تے مسلماناں دا اتفاق*
* *آئینہ حقیقت نما*

## حوالے

گٹھ:بھارت دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:بھارتی مسلمان