open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امیباجیون

**امیباجیون** یوکیریوٹ دی اک برادری اے۔ ایہ اکولگنے جنور نیں۔ ایہ مٹی تے پانی وچ ملدے نیں۔ ایہ اندرلے پنڈے دے اگے ول ودھن نال ٹردے نیں۔ اینج ہلدیاں ایہ اک انگل وانگوں ہوجاندے نیں۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
پیرامیشیم

**پیرامیشیم** یوکیریوٹ دی اک برادری سیلیفورا دا اک ٹوکرا اے۔ ایہ اکولگنے جنور نیں۔ ایہ پانی وچ ملدے نیں تے جتی ورگے ہوندے نیں تے ایہناں دے پنڈے تے نکے نکے وال لگے ہوندے نیں جنہاں نال ایہ جلدے نیں۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
آکلینڈ

**آکلینڈ** (انگریزی: Auckland) نیوزی لینڈ دا اک شہر اے۔ایہ آکلینڈ علاقہ چ واقع اے۔

## حوالے



گٹھ:نیوزی لینڈ
گٹھ:نیوزی لینڈ دے شہر
کلےمیڈوموناس

**کلےمیڈوموناس** یوکیریوٹ دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہ اکولگنے جنور نیں۔ ایہ  پانی وچ ملدے نیں۔ ایہ لباٹریاں وچ پڑھن ویکھن لئی ورتے جاندے نیں۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
سالو

**سالو** کپآ ٹبر دے اک ٹوکرے ہائیبسکس دی اک ونڈ اے۔ سالو ملائشیا دا قومی پھل وی ہے تے جڑھدے ایشیاء دا واسی اے۔

## وکھالہ
ایہ اک وڈی جاڑی یا نکا رکھ اے جیہڑا 2.5–5 میٹر (8–16 فٹ) لما تے 1.5–3 میٹر (5–10 فٹ) چوڑا پھیلیا ہوندا اے۔ ایہدے پتے لشکدے نین تے پھل لال رنگ دے تے اکلے ہوندے نیں جیہڑے بسنت تے پت چڑ وچ کھڑدے نیں۔ پھل دا گھیر 10 سینٹی میٹر (4 انچ) ہوندا اے تے پتیاں 5 ہوندیاں نیں وچون لما اینتھر نکلدا اے جیہڑا کھٹی ٹیسی والا ہوندا اے۔ پتے انڈے ورگے تے انت تے چنجوالے ہوندے نیں۔ ایہدا رس چوسن پدی چڑی ایہدے پھلاں تے آندی اے۔

## اگائی
ایہ اک سجاوٹی بوٹا اے جیہڑا اپنے سوہنے پھلاں باہجوں اگایا جاندا اے۔ ایہ ٹراپک تے کج ٹراپک دا بوٹا اے تے 10 ڈگری سینٹی گریڈ توں تھلے ٹھنڈ نیں سہ سکدا۔ لال مشہور رنگ اے پر ایہ کئی رنگاں وج بنایا گیا اے۔

## ناں
ایہدے وکھرے دیساں وچ وکھرے ناں نیں۔ سالو پنجابی وچ کسے ووہٹی دی لال چادر نوں کیندے نیں جیہڑی ایس پھل دے رنگ دی ہوندی اے۔

## مورتاں

File:Chemparathy Poovu .jpg|لال ونڈ
File:Starr 070313-5691 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|کھٹی ونڈ مایوی امریکہ وج
File:Hibiscus A.JPG|مالٹئی ونڈ
File:3935 - Chinesischer Roseneibisch (Hibiscus rosa-sinensis).JPG|پیلی ونڈ جرمنی وج
File:Hibiscus (5).jpg|چٹی ونڈ
File:Hibiscus rosa-sinensis white-pink.jpg|چٹا گلابی
File:Starr 061223-2694 Hibiscus rosa-sinensis.jpg|گلابی
File:Hibiscus rosa-sinensis in Zijderveld, the Netherlands.JPG|گلابی

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

* امریکی ہائیبسکس سوسائیٹی
* سالو

## اتہ پتہ

گٹھ:کپآ ٹبر
کیتاکیوشو

**کیتاکیوشو** (لاطینی: Kitakyushu) اک جاپانی حکومت دے فرمان دے ہیٹھ نامزد شہر اے جہڑا جاپان چ واقع اے۔ اسدی کل آبادی 983,037 اہے، ایہ ضلع فوکوکا  چ واقع اے۔

## ہور ویکھو
*جاپان دے شہر

## حوالے
 

گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
گنگا جھیل

**گنگا سر** اک جھیل اے جیہڑی ضلع باغ، ازاد کشمیر، پاکستان وج گنگا چوٹی کول اے ۔ ایہ جھیل (2,942 میٹر (9,655 فٹ) دی اچائی اُتے اے تے تھللے ہمالیا دے پیر پنجال دے پہاڑی دھارے وچ اے ۔

گٹھ:آزاد کشمیر
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں
پنجال مستان

**پنجال مستان** اک تھاں تے نیشنل پارک اے جیہڑا ضلع باغ، ازاد کشمیر، پاکستان وج اے ۔ ایہ 2,800 میٹر (9,200 فٹ) دی اچائی اُتے اے تے 300 مربع کلومیٹر تھاں اُتے پھیلیا ہویا اے ۔

گٹھ:آزاد کشمیر
محمود استراخانی

**محمود بن کوچک **یاں **محمود استراخانی** کوچک محمد دا اک پتر تے 1460ء دے دہاکے چ استراخان خانیت دی نیہہ رکھن آلا سی ۔
وڈا اردو دے تاج لئی احمد خان خلاف کئی سالاں دی جدوجہد مگروں ، ایہہ حاجی ترخان ول نس گیا تے ایتھے نویں استراخان خانیت قائم کیتی ۔ اسنے اپنے طاقتور گوانڈھیاں - نوغائی اردو تے وڈا اردو - نال دوستانہ تعلقات بنائے تے اپنا خود دا سکہ جاری کیتا ۔

اسدا عثمانی سلطان محمد II نوں لکھیا خط (10 اپریل 1466ء نوں گھلیا) ، پرانی تاتاری بولی چ 15ویں صدی عیسوی سفارتی پیغاماں دی بہترین مثال اے ۔ اس لکھت چ سلطنت عثمانیہ تے استراخان خانیت وچکار سفارتی تعلقات دی بحالی ،تے استمبول چ سفیر گھلن دی گل کیتی گئی سی ۔

وڈا اردو ریاست نو‏‏ں 1460ء وچ محمود استراخانی نے قائم کيتا سی۔ اس دا راجگڑھ حاجی تارخان شہر سی ، جو روسی وقائع (کرونیکل) وچ استراخان دے ناں تو‏ں درج اے ۔ ریاست دے علاقےآں وچ زیريں وولگا وادی تے دریائے وولگا دا طاس ، اج دے استراخان اوبلاست تے دریائے وولگا دے سجے کنارے اج دے کلمیکیا دے گیاہستاناں (سٹیپ لینڈ) سمیت شام‏ل سی ۔ بحیرہ کیسپیئن (بحیرہ قزوین) دا شمال مغربی ساحل ریاست د‏‏ی جنوبی سرحد تے خانان کریمیا (قریم یورتی) اس د‏ی مغربی سرحد اُتے واقع سن 

گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:استراخان خانیت
عبدالکریم استراخانی

**عبرالکریم استراخانی** 1490ء توں 1504ء تک استراخان خانیت دا حکمران سی ۔ ایہہ اپنے پیؤ قاسم I دے مگروں استراخان دا خان بنیا ۔ 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
بوکو حرام

**بوکو حرام** اتلے نائیجیریا دی اک لڑاکی ٹولی اے۔ ایہدا مڈھ 2002 وچ محمد یوسف نے رکھیا سی تے ایہ لیندی سوج نوں روکن لئی بنائی گئی سی۔ ایہ اک خالص اسلامی راج بنان لئی کم کر رئی اے۔ ایہ ٹولی سآئیاں، مسلماناں تے سرکاری نشانیاں تے ہلے بول چکے نیں۔ گرجیاں، مسیتاں، پولیس سٹیشناں تے سکولاں تے بمب سٹ جکے نیں۔ 2002 تون 2013 تک ایہناں باہجوں 10،000 دے نیڑے لوک مارے جاچکے نیں۔

## ناں
ایس ٹولی دا ناں اے جماعت اہل سنت دعوت تے جہاد یا پرچار تے جہاد دی سنی ٹولی۔ ایہدا عام ناں بوکوحرام میڈوگوری نگری دے لوکاں رکھیا جتھے ایھدا مڈھ رکھیا گیا سی۔ بوکو ہاؤسا بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے فراڈ یا گناہ۔ پر ایتھے ایہ لیندی پڑھائی ول اشارہ اے جیہنوں ایہ مزہبی ٹولی حرام سمجھدی اے تے ایس تے روک چاہندی اے تے ایس توں ایس ٹولی دا عام ناں بوکو حرام یعنی 'لیندی سوچ حرام' پیا۔

## اغوا
14–15 اپریل 2014 نوں بوکوحرام دے لواں نیں 276 پڑھاکو کڑیاں نون اغوا کرلیا۔ اوہناں نوں لیندی پڑھائی توں بچان لئی بوکوحرام نے اغوا کیتا تے کج نال ایس ٹولی دے کوریلے ویاہ کر لین گے تے ریندیاں نوں غلامی وج ویچدتا جاویگا۔

## اتہ پتہ

گٹھ:نائیجیریا
آق کوبیک

**آق کوبیک خان** (؟- 1550ء) ایہہ استراخان خانیت دا 33-1532ء تے 1545ء توں 1550ء تک خان سی ۔ ایہہ طلائی اردو دے خان مرتضی خان دا پتر سی ۔ اسنے استراخان خانیت دی آزادی برقرار رکھن لئی نوغائی اردو تے کریمیا خانیت دے خلاف پالیسی اپنائی ۔اسنوں یمغرچی خان نے برخاست کر کے استراخان خانیت دے تخت اتے مل مار لئی ۔

گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:استراخان خانیت
مرتضی خان

**مرتضی خان** طلائی اردو دے آخری خاناں چوں اک خان ، تے احمد خان دا سبتوں وڈا پتر سی ، جہڑا روس دے خلاف اک ناکام مہم ، جہڑی اورگا دریا کنڈے وڈے قیام مگروں مکی ،دے مگروں چھیتی ماریا گئیا سی ۔

اورگا توں احمد خان دی پسپائی مگروں مرتضی خان روس دے علاقےآں اتے حملہ کیتا تے کونن تے یوخوو دے شہراں اتے مل مار لئی تے ایتھے تک کہ ایتھے آباد ہون دی کوشش کیتی ، پر زار روس ایوان III دے بھائیاں دے پہنچن پاروں گیاہستان ول پسپا ہو گیا ۔

احمد خان دے قتل پـچھوں اسدے پتراں مرتضی ، سعید احمد II تے شیخ احمد استراخانی وچکار اقتدار لئی لڑائی جاری رہی ۔ پر اوہ کدی وی اپنے پیؤ ورگی طاقت نئیں بن سکے ، پر اپنے اپنے طرفداراں دی اک وڈی گنتی ای اپنے دوالے جمع کر سکے ، جس پاروں ایہہ اگلے 50 سالاں لئی سیاسی منظر چ رہے ۔

گٹھ:طلائی ادرو
گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:استراخان خانیت
گٹھ:طلائی اردو دے خان
ابوالخیر خان

**ابو الخیر خان** (1412-1468) پکھی واس ازبک قبیلیاں دا آگو سی. ابو الخیر خان 1412ء چ جمیا۔ اسدے پیؤ دا ناں **دولت شیخ ابن ابراہیم خان** سی جہڑا کہ شیبان خان دے ٹبر وچوں سی - شیبان خان دراصل جوجی خان دا سبتوں نکا پتر سی . تے اینج ایہ چنگیز خان دے ٹبر نال تعلق رکھدا سی - شروع چ شیبان خان دے خاندان دے لوک لہندے سائبیریا چ رہندے سن تے اس علاقے دا ناں شیبانی اردو سی - شیبانی اردو نے 1282ء چ اسلام قبول کر لئیا - بعد چ اک وڈے دھڑے ھی ونڈ ہوئی جسدا ناں ازبک پے گیا تے اوہ ماوراء النہر ول نویں جیون دی تلاش چ نکلے-

ابو الخیر خان نے اپنی قوم دی اگوائی 1428ء چ شروع کیتی- اسدے ویلے چ اوہ علاقے جہڑے کدی جوجی خان نے اپنے پتر شیبان خان دے سپرد کیتے سی، ہن نکے نکے حصےآں چ ونڈے جا چکے سیگے- ابو الخیر خان نے انہاں مختلف خانہ بدوش گروپاں نوں اپنے ہیٹھ لیا کے اپنی "ازبک" قوم نوں مضبوط کیتا- ابو الخیر خان دے راہ چ صرف اک آدمی رکاوٹ بن رہیا سی تے اوہ سائبیریا دا خان، قازی محمد خان سی ۔قازی محمد خان ایک لڑائی چ ماریا گیا، جسدے بعد ابو الخیر خان لہندے سائبیریا دا خان بنیا سی. اگلے چار سال پورے علاقے چ اپنا کنٹرول مضبوط بنان چ خرچ کیتے - اسدا ساتھ مغل قبیلے منگودائی جسنوں منگیت وی کہندے ںیں، دے سردار وقاس بیگ نے دتا- 1430 - 1431 ء میں دوناں نے مل کے خوارزم اتے حملہ کیتا تے راجگڑھ کہنہ گرگنج اتے مل مار لیا ، پر 1431ء دیاں گرمیاں چ شہر تے علاقہ خالی کر دتا - ابو الخیر خان نے 1435-1436ء نوں مڑ خوارزم اتے حملہ کیتا- اینج دے کئی حملے استراخان خانات اتے وی کیتے- 1446ء چ اسنے تیموری سلطنت اتے وی حملے شروع کر دتے- پر ابو سعید میرزا دی درخواست اتے اوہ اسدا اتحادی بن گیا تے میرزا عبد اللہ‎ نوں 1451ء چ سمرقند دے اقتدار توں ہٹا کے ابو سعید میرزا نے اینوں مار دتا-

1465-66 ء میں اک گروہ قازاق دے دو آگو جانی بیگ خان تے قرائی خان نے ابو الخیر خان ودھ دیاں ہٹدھرمیاں پاروں علیحدگی دا اعلان کیتا- ابو الخیر خان نے انہاں دے خلاف کاروائی شروع کیتی جسدی وجہ توں اوہ دونے مغولستان دے خان ایسین بوقا دی پناہ چ آگۓ- اوتھے انہاں نوں کوزی باشی دے علاقے چ تھاں دتی- ایتھوں انہاں نے جدوجہد جاری رکھی تے قازاق خانیت دی نیہہ رکھی-

ابو الخیر خان 1468ء چ مرگیا؛ پر کجھ ذرائعاں دا کہنا اے کہ 1469 یاں 1470 چ مریا- خان دے مرن مگروں اسدے پوتے محمد شیبانی خان نے اقتدار سنبھالیا تے ازبک قبیلےآں لوں مکمل طور اتے متحد کرن چ کامیاب ہوئیا - بعد چ ماوراء النہر نوں مستقل طور اتے اپنا وطن بنا لیا جتھے اج تک ازبک رہندے نیں-

گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبک شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:ازبک خانیت
قاسم II استراخانی

**قاسم دوجا** (موت:1532ء) استراخان خانیت دا 1532ء چ حکمران سی ۔ ایہہ وڈے اردو دے خانسعید احمد خان داپتر تے احمد خان بن کوچک دا پوتا سی ۔ اسنے استراخان خانیت دے تخت اتے نوغائیاں دی مدد نال من مان لیا ۔ ایہہ مرکزیت دی پالیسی دا حامی سی ۔ اسنے عثمانی سلطان سلیمان اعظم نوں 1531/1532 چ تعلقات تے مدد لئی خط لکھیا سی ۔ایہہ آق کوبیک ہتھوں تخت توں محروم تے ماریا گیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
اومیو ٹاؤن ہال

**اومیو ٹاؤن ہالَ** 1888 وچّ پورے شہر دے سڑ جان توں بعد اساریا گیا سی۔ ایہہ پرانے 
ٹاؤن حالَ دی جگہ اتے ہی اساریا گیا سی اتے ایہدی اساری 1890 وچّ پوری ہوئی۔ اسدا نرمان پھریڈرک اولاؤس لنڈسٹروم دوارا کیتا گیا۔

## اتہاس
### پہلا ٹاؤن ہالَ
1600ویاں وچّ اومیو وچّ صرف کجھ عمارتاں سن؛ سکول، چرچ اتے ٹاؤن ہالَ۔ ایہہ اک منجلی عمارت سی۔

### دوجا ٹاؤن ہالَ
مہان اتری جنگ دوران روسیاں دوارا کئی وار سارا شہر جلا دتا گیا سی۔ شانتی ستھاپت ہون توں بعد 1721 وچّ ٹاؤن حالَ چونک دے اتری حصے وچّ بنایا گیا۔ اسدیاں دو منجلاں سن اتے اک گھڑی والا چھوٹا ٹاور وی سی۔

### تیجا ٹاؤن ہالَ
1814 وچّ نواں اتے وڈا دو منجلی ٹاؤن حالَ بنایا گیا۔ اس عمارت دا آرکیٹیکٹ سیمل اینانڈیر سی۔ 1776 دے ریگلیشن دے مطابق عمارت نوں پتھر دی ہونا چاہیدا سی پر اومیو نوں ایہہ عمارت لکڑ دی بناؤن دی اجازت دے دتی گئی۔

گٹھ:سویڈن
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:تریخی عمارتاں
گٹھ:رپھڑی صفے
محمد الیاس قادری

**محمد الیاس قادری**، پاکستان دی اک وڈی مذہبی تحریک دعوت اسلامی دے بانی نے۔ اے 12 جولائی 1950 نوں کراچی شہر وچ جمے سنڑ۔ انہاں دی کتاباں وچ فیضان سنت، حج و عمرہ تے ہور کئی نکے وڈے رسالے شامل ہن۔

## اے وی ویکھوں
*مدنی چینل
*دعوت اسلامی

گٹھ:دعوت اسلامی
یمغرچی خان

**یمغرچی خان**- منگیت، نوغائی اردو دے بیک وقاص بیک دا اک پتر جہڑا اپنے بھرا موسی بیک دے مگروں 1502/04ء چ نوغائی اردو دا بیک بنیا ۔

## موسی خان دے راج ویلے سرگرمیاں
موسی خان دے راج ویلے  ایہہ اقتدار ج شامل سی تے موسی دیاں اہم مہماں چ شامل ہندا  سی ، نوغائی اردو نوں مضبوط کرن لئی استراخان خانیت دے خان شیخ حیدر استراخانی خلاف حملےآں تے مہماں ، قازاق خانیت دے خان بوروندوک خان نال لڑائیان تے طلائی اردو دے خان احمد خان دے قتل چ شامل رہیا۔ایسے لئی روسی کرونیکل آں چ اسنوں یمغرچی قاتل لکھیا گیا سی ۔ 1490ء دے نیڑے موسی تے یمغرچی وچکار اختلاف پیدا ہوگئے تے موسی خان یمغرچی توں علیحدہ ہو کے ترکماناں چ اپنے چاچے عباس بیک کول چلا گیا جہڑا منگیشلاک یاں اوستورت ج سی۔ وی ۔وی تریپاولوف دا خیال اے کہ موسی یادگار خان دے پتر امینک نوں نوغائیاں دا برائے ناں **بادشاہ** بنانا چاہندا سی تے اسدے مخالف سائیبیریا خانیت دے خان اباک خان ول سن ۔ موسی نے ترکماناں کولوں پرتن مگروں یمغرولچی تے اباک خان نوں قازان خانیت دے خان محمد امین خلاف مہم ختم کرن اتے قائل کیتا ۔ بعد چ یمغرچی خان نے ماموک نال الحاق لئی قازان اتے حملے لئی نوغائیاں دی اک مہم ترتیب دتی ۔ موسی خان دے جیون دے آخری دساں سالاں چ ،یمغرچی خان دی حکمرانی توں پہلاں،طاقت دے کئی مرکز پیدا ہو گئے ، جہڑے پنج میرزےآں اتے مشتمل سن ۔وی ۔وی تریپاولوف مطابق ایہہ یمغرچی خان دا بھائی حسن بیک ، موسی خان دے پتر سلطان احمد (نوغائی میرزا) ، شیخ محمد بن موسی خان ، الچاگیر تے یمغرچی خان دا پتر اگیش بیک سن ۔
## ٹبر
یمغرجی خان دی دھی قراقش دا ویاہ قازان دی خان علی خان (قازان) نال ہوئی سی ، تے اس نال ای ولوگدا جلاوطن ہوئی ۔علی خان نے زار روس ایوان سوم نوں اینوں اردو واپس گھلن لئی آکھیا ۔ولوگدا چ علی خان دے مرن مگروں قراقش قازان دے خان محمد امین (قازان) نال ویاہی گئی ۔ 
یمغرچی خان دا ویاہ استراخان خانیت دے خان محمود استراخانی دی دھی قراقش نال ہویا ،
## مسکوی روس نال تعلقات
یمغرچی خان نے ماسکوی روس نال پرامن تعلقات قائم رکھے ، 1501ء چ یمغرچی خان نےماسکو ایوان سوم کول اپنا سفیر امن دیاں تجویزاں لئی گھلیا تے اپنے نوں کجھ گھٹ تھاں اتے رکھیا (مثلا ایوان سوم نوں چاچا یاں باپ کہہ کے بلایا)

یمغرچی خان دے مرن مگروں ، نوغائیاں وچکار ہنگامہ آرائیاں پاروں وکھ وکھ میرزےآں دے روسی علاقےآں اتے نکے موٹے حملے شروع ہو گئے ۔
## حکمرانی

یمغرچی خان اپنے بھائی موسی خان بعدوں بوہتا زیادہ چر نئیں جیوندا رہیا ، اپنی حکمرانی دے تھوڑے جہے ویلے چ اسنے پرانی سیاسی پالیسی  جاری رکھی ۔اسنوں حکمرانی اپنے بھائی توں وراثت چ ملی تے نوغائیاں نے اسنوں جائز حکمران سمجھیا ۔ پر اسدا حکمرانی  رتبہ  اپنے بھراء نالوں گھٹ سی ،کیونجے اسنوں اپنے ویلے ، چنگیزخانی خان یادگار خان ولوں **بیکلربیک** دا خطاب ملیا سی ۔وڈے اردو دے خان شیخ احمد خان نے 1503ء چ  اسنوں کریمیا خانیت دے خلاف مشترکہ کاروائی لئی دعوت دتی سی ۔
## لوک داستان چ
ترک لوک داستاناں چ یمغرچی ۔ نوغائیاں دا اک حکمران اے۔

## جتھوں لیا گیا
*В. В. Трепавлов. История Ногайской Орды. Москва. Издательская фирма «Восточная литература», РАН (وی وی تریپاولوف ،نوغائی اردو دی تریخ. ماسکو. پبلشنگ کمپنی "مشرقی ادب")

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اردو خان

**اردو خان** (Orda Khan) اک مغل خان سی جہڑا 13ویں صدی چ **[[اردو جوجی الس ]]** دی سلطنت **[[طلائی اردو]]** دے چڑھدے بازو دی حکمرانی کردا سی۔ اردو خان جوجی خان دا سبتوں وڈا پتر تے چنگیز خان دا پوتا سی۔ جوجی خان مرن مگروں اسدی جاگیر تے علاقےآں اتے بھائیاں نے باتو خان دی حکمرانی من لئی تے اسنوں خان دا درجہ دتا۔ اردو خان جہڑا کہ وڈا سی ایہنے وی باتو خان نوں طلائی اردو دا خاقان تسلیم کیتا۔
## حوالے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:منگول
گٹھ:ترکستان
گٹھ:طلائی اردو
شیخ حیدر استراخانی

**شیخ حیدر استراخانی** استراخان خانیت دا خان سی ، اسدا راج ویلہ 1538ء توں 1441ء تک سی ۔

گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:استراخان خانیت
فاطمہ سلطان

**فاطمیہ سلطان** قاسم خانیت دی آخری خان بیکی (ملکہ)(1679ء توں 1681ء) سی ۔ایہہ آغا شاہ محمد قلی سید تے قاسم خانیت دے خان ارسلان علی خان دی بیوی سی ۔ اپنے شوہر دی 1627ء چ موت دے بعد ، زار روس میخائیل رومانوف نے اسنوں تے اسدے پیؤ آغا محمد نوں ، اسدے تن نال دے پتر سید برہان (خان قاسم) دا نائب مقرر کر دتا ۔برہان نے 1679ء عہدہ (خان) چھڈ دتا تے فاطمہ سلطان نے اسدی روسی شہزادی نال ویاہ تے ماسکو حکام دی مسلماناں خلاف امتیازی سلوک تے سعائی بنان دی پالیسی دی مخالفت کیتی ۔ برہان دی حکمرانی توں علیحدگی دے مگروں تھوڑے چر لئی ایہہ قاسم خانیت دی آخری رانی دے روپ چ اقتدار چ رہی تے اسدی 1681ء چ موت دے بعد زار روس نے قاسم خانیت نوں ختم کر دتا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:قاسم خانیت
قاسم خان

**قاسم خان** (یاں قاسموف دا قاسم) (موت:1469ء) قاسم خانیت ، اک تاتاری خانیت جہڑی 1452ء چ قائم ہوئی ،دا پہلا خان سی ۔ ایہہ قازان خانیت دے خان الغ محمد دا پتر سی ۔ 
اسنے 1437ء چ بیلیوف تے 1445ء چ سوزدال دیاں لڑائیاں چ حصہ لیا ۔سوزدال دے معاہدے دے مگروں ایہہ تے اسدا بھراء یعقوب ، معاہدے دے نتیجے سمبھالن لئی ماسکو بھیجے گئے ۔ ایتھے ایہہ روس دے حکمران وسیلی II دے محل چ ٹھیریا تے اسدی ملازمت ج آ گیا ۔ 1449ء چ اسنے دریائے پاخرا دے کنڈے ، وڈا اردو دے خان سعید احمد خان نوں شکست دتی ، جہڑا ماسکو اتے مل مارن آئیا سی ۔ 1447 توں 1453 تک اسنے دمتری شیمیاکا دے خلاف وسیلی دی جدوجہد دا ساتھ دتا ۔ 1452ء چ وسیلی نے اسنوں مشار یورت دے پرانے علاقےآں چ ،ریازان راجواڑا چ جاگیر ،موروثی ریاست دے طور اتے تے قاسموف شہر دے دتا ۔ اینہاں علاقےآں تے قاسم خانیت قائم ہوئی ۔ قاسموف دا خان ہندے ہوئے اسنے قازان خانیت دا تخت حاصل کرن دی کوسس وی کیتی ۔

گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:قاسم خانیت
اردو جوجی الس

**اردو جوجی الس** (Hordes of the Jochid Ulus) اسدے دو وڈے **لشکر** **[[چٹا اردو]]** (White Horde) تے **[[نیلااردو]]** (Blue Horde) نیں۔ **رشیدالدین فضل‌ الله همدانی** مطابق چنگیز خان دے سبتوں وڈے پتر جوجی خان دے 14 پتر سن۔ اسدس مرن مگروں اسدی جاگیر تے علاقےآں اتے بھائیاں نے باتو خان دی حکمرانی تسلیم کر لئی تےاسنوں خان دا درجہ دتا۔ اردو خان جہڑا کہ بھائیاں چوں وڈا سی اس نے وی باتو خان نوں طلائی اردو دا خاقان من لیا۔ اردو خان اپنے کجھ چھوٹے بھائیاں نال ** جوجی اولس** دے طلائی اردو دے چڑھدے بازو دی حکمرانی کردا سی جدوں کہ باتو خان تے دوجے بھائی لہندے حصے دے حکمران سن۔ انہاں دے **لشکراں** (اردو) نوں **چٹا**، **نیلا** تے **سرمئ** ناواں نال یاد کیتا جاندا سی۔

گٹھ:طلائی اردو
گٹھ:منگول سلطنت
گٹھ:ترک قوم دی تریخ
گٹھ:ترکستان
درویش علی استراخانی

**درویش علی استراخانی** (؟-1558ء) استراخان خانیت دا آخری خان سی جہڑا 1554ء توں 1556ء چ خانیت دے خاتمے تک ایتھے حکمران رہیا ۔ ایہہ طلائی اردو دے آخری خاناحمد خان دا پوتا سی ۔ اسنے استراخان دے تخت اتے ، نوغائی سردار اسماعیل خان نوغائی تے روسی فوجی دستےآں دی مدد نال ، مل ماریا ۔ بعد چ یمغرچی خان نوں روسیاں ہتھوں شکست ہوئی ،تے اک سردار ، **یوسف** دے پتراں مدد نال درویش علی استراخانی نے یمغرچی خان نوں 1555ء چ شکست دتی ۔ ایسے سال اسنے اسماعیل خان نوغائی ہتھوں شکست ہوئی تے ایہہ استراخان چھڈ گیا ۔ پر زار روس ایوان گروزنی دی مدد نال ایہہ دوبارہ تخت لین چ کامیاب ہوگیا ۔ پر اسنے ماسکو نواز سرداراں خلاف کاروائیاں شروع کر دتیاں تے راجگڑھ حاجی ترخان چ اک ترک گیریژن رکھیا ۔ماسکوی روس دے استراخان خانیت نوں فتح کرن دے بعد اسنے روسیاں خلاف جدوجہد گوریلا جنگ دی شکل جاری رکھی ۔ آخری لڑائی دے مگروں ایہہ ازوف تے بعد چ مکہ چلا گیا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:استراخان خانیت
کریبین

**کریبین** اک تھاں اے جیدے وچ کریبین سمندر، ایدے جزیرے تے لاگے دتے کنڈے آندے نیں۔ایہ 2،754،000 مریع میل تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے ایتھے  39،169،962 لوگ وستے نیں۔

گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں
نکاراگوا

**نکاراگوا** وشکارلے امریکہ دا اک دیس اے۔سرکاری ناں نکاراگوا دا لوکراج اے۔ ایدے اتر وا ہونڈراس اے تے دکھن ول کوسٹا ریکا اے۔ایہ 130،375 مریع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے ایدی لوگ گنتی 6،071،045 اے۔ماناگوآ ایدا راجگڑھ اے۔

## بارلے جوڑ
کلونجی

**کلونجی** ہوا پھل ٹبر دا اک نکے ناپ دا بوٹا اے۔ ایہدے بی نوں دوائی لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہدا اصل دیس لیندا دکھنی ایشیاء اے۔

## تریخ
کلونجی پانے ویلیاں توں انسان دے ورتن وج اے۔ ایہدے بی پرانے مصر دے اک فرعون توتعنخآمون دی قبر وچوں وی ملے نیں۔ ایتھے ایہدا کی ورتن سی پر ایہ پت اے جے فرعون دیاں قبراں وچ اوہو ای شیواں رکھیاں جاندیاں سن جیہڑیاں مصریاں دی سوج وچ اکلے جیون وچ فیدا دیندیاں سن۔۔ بائبل وچ ایہدے بارے لکھیا اے تے ترکی توں ملنوالے 3 ہزار ورے پانڈے وچ وی ایہدے بی ملے نیں۔ اسلام دا سنیعہ لیانواے محمد نے وی کلونجی نوں انسان لئی چنگا منیا تے ایہ ایہنوں سواۓ مرن دے ہر روگ دا دارو آکھیا اے۔"

## وکھالہ
کلونجی دا بوٹا 20–30 سینٹی میٹر (7.9–11.8 انچ) لما ہوندا اے۔ پتے سدھے تے بریک تے پھل نرم ہلاے نیلے چٹے ہوندے نیں۔ ایہدا بی کالا تے نکا ہوندا اے۔ سواد تیز تے کوڑا تے ایہدے کغی ورتن نیں۔ نان اتے پکان لگیاں جھڑکے جاندے۔ لوک روگاں تون بچن لئی ایہنون پھکا مار کے کھاندے نیں۔ ایہدے بی دا تیل وی نکلدا اے۔ 

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
توتعنخآمون

**توتعنخآمون** مصر دے 18ویں ٹبر دا اک فرعون سی جیہنے 1332 توں لے کے 1323 تک مصر تے راج کیتا۔اوہدی قبر 2 انگریز کھوجیاں نیں 1922 وچ لبھی تے اندروں اوہدے ویلیاں دیاں شیواں اوہدی لاش نال پیاں لبھیاں۔

گٹھ:پرانا مصر
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دے بادشاہ
گٹھ:مصری شخصیتاں
فرعون

**فرعون** پرانے مصر دے بادشاہواں دا عام ناں سی۔ ایہدا پہلی واری ورتن 18ویں ٹبر تون ٹریا۔ ایہ اک مصری بولی دے شبد وچوں بنیا جیدا مطلب اے اچا یا ادر والا گھر۔

گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دے بادشاہ
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مصر دی تریخ
پاکستانی بوٹے

**پاکستانی بوٹے** ایسے بوٹے رکھ، چآڑیاں تے پھلوالے بوٹے آندے نین جیہڑے پاکستان وچ اگدے نیں۔ پاکستان وچ 4950 دے نیڑے بوٹیاں دیاں ونڈاں نیں۔ ایہناں وچوں 372 پکے ایتھوں دے ای نیں۔

## ٹبر
*کھٹی پتی
*ہوا پھل

* چیڑ
* بیاڑ
* پلچھ
* کریڑ
* بڑنگی
* پھلائی
* ون
* ٹاہلی
* جنڈ (رکھ)
* ہمالیائی صنوبر
* دیودار
* چلغوزہ
* بیاڑ
* چنار
* پپل
* چٹا توت
* نم
* ٹاہلی

* http://farhansgarden.blog.com/2013/12/04/wild-flowers-of-pakistan-1/
درانی سلطنت

**درانی سلطنت** (Durrani Empire) (پشتو: د واکمني درانیانو) جسنوں آخری افغان سلطنت وی آکھیا جاندا اے  احمد شاہ درانی نے 1747 قائم کیتی اسدا راجگڑھ قندھار شہر سی۔

## ہور ویکھو

## حوالے



گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:افغانستان
گٹھ:سابق دیس
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:افغانستان دی تریخ
گٹھ:درانی سلطنت
سلجوقی سلطنت دے سلطاناں دی لسٹ

ایہہ (1037-1194) تک دے سلجوقی سلطانان دی لسٹ اے :

## 

## حوالے



گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
اخوتسک سمندر

**احوتٹسک سمندر** بحر الکاہل دے اتر لیندے پاسے روس دے نال اک سمندر اے۔ اس سمندر دے اک پاسے کمچٹکا جزیریورگا اے تے اک پاسے روس اے تے تھلے کورل جزیریاں دے مگروں بحر الکاہل اے۔ اے سمندر 1,583,000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی اوسط ڈونگائی 859 میٹر اے۔ اے اک تھاں تے 3،372 میٹر ڈونگا اے۔ اس سمندر دے کنڈیاں دے نال نال 29 تھاواں نیں جتھوں تیل یا گیس کڈیا جاسکدا اے۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
سچہ:خانہ معلومات دیس

}}**}}</th></tr>
|-
| colspan="2" |
 
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | [[شعار دی فہرست|شعار]]: }
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | [[قومی ترانہ|ترانہ]]: }
|-
| colspan="2" style="text-align: center;" | 
|-
| **راجگڑھ**
| }<br /> <div style="font-size: 75%;"></div>
|-
| **}**
| }}
|-
| **دفتری بولی(آں)**
| }
|-
| **حکومت دا نظام** <div style="text-align: right;">}</div>
| }<br />}
|-
| **}**<br />}
| }

|-
| **رقبہ**<br />&nbsp;- کل<br />&nbsp;<br />&nbsp;- پانی (%)
| &nbsp;<br />} &nbsp;[[مربع کلومیٹر]]&nbsp;([[رقبے دے لحاظ نال دیساں دی لسٹ|}]])<br /> } [[مربع میل]]<br />}
|-
| **آبادی** <br />&nbsp;- [[کثافتِ آبادی]]
| &nbsp;<br /><br />} فی [[مربع کلومیٹر]]([[ممالک کی فہرست بلحاظ کثافت آبادی|}]])<br />} فی [[مربع میل]]
|-
| **خام ملکی پیداوار<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(م۔ق۔خ۔)** <br />&nbsp;- مجموعی<br />&nbsp;- فی کس
| تخمینہ: [[}ء]]<br><br>}&nbsp;([[خام ملکی پیداوار دے لحاظ نال دیساں دی لسٹ|}]])<br />}&nbsp;([[جی۔ ڈی۔ پی۔ فی کس ممالک کی فہرست بلحاظ|}]])
|-
| **انسانی ترقیاتی اشاریہ** <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(تخمینہ: [[}ء]])
| }<br>([[انسانی ترقیاتی اشاریہ دے لحاظ نال دیساں دی لسٹ|}]])&nbsp;–&nbsp;}
|-
| **سکہ رائج الوقت**
| } (<code>[[ISO 4217|<span lang="en" dir="ltr">}</span>]]</code>)
|-
| **منطقۂ وقت**<br />&nbsp;- عمومی<br>۔ موسمِ گرما&nbsp;([[دھوپ بچاؤ وقت|د۔ب۔و]])
| }<br> ([[مُتناسق عالمی وقت|یو۔ٹی۔سی۔]] })}
|-
| **ملکی انٹرنیٹ کوڈ&nbsp;&nbsp;&nbsp; (انٹرنیٹ)**
| <span lang="en" dir="ltr">}</span>
|-
| **کالنگ کوڈ'''
| `<span lang="en" dir="ltr">+}</span>`

|}
پہاڑی دھارا

**پربت دھارا** (انگریزی: Mountain range) جغرافیا تے جیالوجی وچ ایہجا تھاں اے جِتھے چوکھے سارے پہاڑ ہوݨ۔ ایہنوں جغرافیائی پٹی وی کہیا جا سکدا اے۔ وڈے ول نال ایہ سارے پہاڑ اک لیک وچ دِکھدے نیں۔ جِداں ہمالیا چڑھدے توں لیندے ول اے۔ انڈیز دا پربت دھارا اک پٹی یا دھارے دے دکھالے وچ جنوبی امریکا وچ شمال توں جنوب ول آؤندا اے۔ پہاڑی دھارے دے پہاڑاں وچ اچیاں جوٹیاں، پٹھار تے پہاڑی درے وی ہُندے نیں۔

## ناں
لفظ پہاڑی دھارا دو لفظا ناݪ بݨیا اے: پہاڑ + دھارا، پہاڑ اک دھار وچ یا سیدھ وچ۔

## ہور دیکھو
* چھمبر
* پہاڑ
* دیس

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:پربت دھارے
گٹھ:پہاڑی سلسلے
پالک

**پالک** اک بوٹا تے پتیاں والی سبزی ہے۔ ایہہ وچکارلے تے دکھنی لہندے ایشیا دا واسی ہے۔ ایہہ ہر سال اگن والا بوٹا ہے۔ پنجاب وچ ایہدے پتیاں دا ساگ پکا کے سالݨ ونگوں ورتیا جاندا ہے۔

## دکھالا
پالک 30  سینٹی میٹر تک اتے جاندا ہے اَتے ایہدے پتے 30–2 سینٹی میٹر تک لمبے ہُندے نیں اَتے 1–15 سینٹی میٹر تک چوڑے۔ وڈے پتے تنے دے تھلے ول ہُندے نیں اتے نکے پتے تنے دے اُتّے ول ہُندے نیں۔ پھل پیلے ہرے رنگ دے اَتے وکھرے نہیں دِسدے اَتے  4–3  سینٹی میٹر گھیرے دے ہُندے نیں۔ پھل پک کے نکے، کٹھے اَتے پینڈے ہو جاندے نیں۔ 

## تریخ
پالک نوں پرانے فارس دا واسی سمجیھا جاندا ہے جیہنوں عرب بپاری دور دیساں تک لے گئے۔ 

## انگ
پالک کھاݨ دے بڑے فائدے نیں۔ ایہہ کئی فائدے والیاں شیواں نال بھریا ہویا ہے جے ایہنوں بھاف دے کے یا ابال کے کھادا جاوے تاں ایہدے وچ وٹامن اے، وٹامن سی، وٹامن اِی، وٹامن کے، میگنیشیم، مینگانیز،فولیٹ، بوٹین، لوآ، وٹامن بی2، فولک ایسڈ، تانبا، پروٹین، فاسفورس، زنک، نیاسن، سیلینیم، اومیگا3چربی تیزاب ہُندے نیں۔

## ہور دیکھو
* سبزیاں دی لسٹ

## باہرلے جوڑ
بتاؤں

**بتاؤں** یا **بینگݨ** شرمائی ٹبر دے بوٹے تے اوسے دے فروٹ دا ناں ہے جیہنوں سبزی لئی ورتیا جاندا ہے۔ ایہدا اصل دیس ہندستان اَتے بنگلادیش ہے۔
بینگن اک اجہا پودا ہے جس دے پھل دی سبزی بݨائی جاندی ہے بھُرتا وی بݨایا جاندا ہے۔ بینگݨ نوں بھُنّ کے بنائی گئی سکی سبزی نوں بھُرتا کہندے نیں۔ بینگݨ نوں بتاؤں وی کہندے نیں۔ بینگݨ دے پھل دا رنگ بینگنی ہندا ہے۔ آہ گول وی ہندا ہے اَتے لمبا وی ہندا ہے۔
## باہرلے جوڑ

گٹھ:سبزیاں
گٹھ:شرمائی
صوبہ استنبول

**صوبہ استنبول**، ترکی دا اک صوبہ اے تے ایہدا صدر مقام استنبول شہر اے۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.istanbul.gov.tr معلومات

## حوالے

گٹھ:ترکی دے صوبے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
گٹھ:صوبہ استمبول
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:استنبول
لیمرورگے

**لیمرورگے** آگو مانس دی اک نکی پتی اے۔ ایہدے وچ مڈغاسکر دے لیمر تے ایشیاء، افریقہ دے گالاگو تے لوری آندے نیں۔
ایہناں دی اچیچی گل ایہناں دے کنگھی ورگے دند نیں۔
اپسرا

**اپسرا** پھل والے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دے پنج ٹوکرے تے 70 ونڈاں نیں۔ ایہہ دنیا دے گرم ٹراپیکی تھانواں تے پانی وچ ہوندے نیں۔ ایہہ اتلے زمینی انگ دے نیں تے دو ونڈاں دکھنی امریکہ وچ ہوندیاں نیں۔ ایہدے بوٹیاں دیاں جڑاں پانی دے تھلے مٹی وج ہوندیاں نیں پر پتے تے پھل پانی دی پدھر تے تردے نیں۔ ایہناں دے پتے گول ہوندے نیں۔ ایہہ اک نکا ٹبر اے جیہدے وچ تن توں چھے ٹوکرے نیں تے 70 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایس دا اک بوٹا نیل کنول بنگلہ دیش تے سری لنکا دا قومی پھُل اے۔

## وکھالہ
ایس ٹبر دے لامت بوٹے لگے ای ریندے نیں تے کوئی کوئی سلانہ اگدا اے۔ ایہناں دیاں جڑاں پانی وچ زمین وچ ہوندیاں نیں تے پتہ ٹاہنیاں وچ موریاں ہوندیاں نیں جنہاں وچ ہوا بھری ہوندی اے تے ایس باجوں پتے پانی پدھر تے تیردے ریندے نیں۔

## ناں
اپسرا ناں پرانے اتری پنجاب دے تھاں گندھارا توں لیا گیا اے۔ اپسراواں سوہنیاں تے زمین دیاں نہ لگن والیاں سوانیاں سن۔ ایہ جوان، اشناک تے نچن دے کم نوں جاندیاں سن۔ ایہدا لاطینی ناں (Nymphaeaceae) پرانی یونانی کہانیاں دیاں پریاں (Nymphs) توں لیا گیا اے۔

## نشان

اپسرا ٹبر دا اک پھل نیل کنول سری لنکا تے بنگلہ دیش دا قومی پھل اے تے ایہ بنگلہ دیش د سرکاری نشان وی ہے تے اودے سکیاں تے ویکھیا جاسکدا اے۔

## مورتاں/ونڈاں

Image:Nymphaea_lotus_Bild0941.jpg|مصری رات اپسرا
Image:Blaue Seerosen (Nymphaea gigantea).jpg|مانمتی اپسرا
Image:Nymphaea_odorata_PP.jpg|مشکی اپسرا
Image:Nymphaea mexicana 1.jpg|میکسیکی اپسرا
Image:Nymphaea-colorata 0117a.jpg|رنگلی اپسرا
Image:Nymphaea Caerula.jpg|مصری نیلی اپسرا
Image:Nymphaea alba in Duisburg.jpg|چٹی اپسرا
Image:Nymphaea capensis 1.jpg|کیپ نیلی اپسرا
Image:Nymphaea pubescens1MTFL.jpg|والاںوالی اپسرا
Image:Nymphaea leibergii.jpg|نکی اپسرا
Image:Victoria amazonica edit 1.jpg|ایمزنی وکٹوریہ
Image:Nymphaea nouchali 2.jpg|نیل کنول


## بارلے جوڑ

گٹھ:اپسرا
چاگوس جزیرے

چاگوس جزیرے وڈا سمندر ہند چ واقع 60 نکے جزیرےآں دی اک ٹولی اے ۔ ایہہ جزیرے مالدیپ توں 500 کلومیٹر دکھن چ نیں ۔ایہ جزیرے برطانیہ دے کول نیں تے موزمبیق اینہاںدی ملکیت دا دعوی کردا اے ۔
امرود

**امرود** اک بوٹے تے ایہدے فروٹ دا ناں اے جیدا جوڑ میندی ٹبر نال اے۔ ایہدا اصل دیس تے میکسیکو اے پر ہن ایہ سارے ٹراپیکی تھانواں تے اگایا جاریا اے۔

## وکھالہ
امرود اک مدرے ناپ دا رکھ اے۔ ایدے پتے گوڑے ہرے رنگ دے تے چیڑے ہوندے نیں۔ایہ 5 توں 15 سینٹی میٹر لمبے تے سادے ہوندے نیں۔ پھل چٹے رنگدے ہوندے نیں جنہاں تے 5 پتیاں تے لامت سٹیمنز ہوندے نیں۔ایدا فروٹ 4 توں 12 سینٹی میٹر لما گول یا انڈے ورگا ہوندا اے۔کچا فروٹ ہرا تے پینڈا ہوندا اے تے پکن تے نرم تے پیلا ہو جاندا اے ایدا اپنا ای سواد اے۔ ایدے اندر نکے نکے کئ بی ہوندے نیں۔ اندروں گودا چٹا یا گلابی ہوندا اے۔

## ہوند
دنیا وچ سب تو چوکھے امرود ہندستان وچ ہوندے نیں۔

Note: data includes mangoes and mangosteens together with guavas.
*فروٹاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:میندی ٹبر
انار

**انار** اک بوٹے تے ایہدے فروٹ دا ناں اے۔ ایہ اک نکے ناپ دا رکھ اے جیہدا اصل دیس ایران اے۔ ایہدا لال سَخت چھِلّڑ ہوندا ہے نالے ایہ سُرخ دانہ دار گُودے توں بھَریا ہوندا اے جیہڑا کھٹا مٹھا ہوندا اے۔

* فروٹاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:میندی ٹبر
شکرقندی

**شکرقندی** اک دودالہ بوٹا اے جیدا جوڑ پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر سجری سویر نال اے۔ ایہدی وڈی، نشاستی، مٹھے سواد والی جڑ اک جڑوالی سبزی اے۔ سجری سویر دیاں 1000 ونڈاں وچ شکرقندی ای اک وڈا فیدے والا بوٹا اے۔ ایہ ٹراپیکی امریکہ دا واسی اے۔

## اگائی
چین شکرقندی اگانوالا دنیا دا سب توں ودا دیس اے۔

## شکرقندی دے انگ

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:سجری سویر
پانی بوٹا

**پانی بوٹے** ایسے بوٹے نیں جیہڑے پانی دے وچ یا دوالے اگ لیندے نیں۔ پانی سجرا یا لونا ہوسکدا اے۔ ایہناں بوٹیاں نوں پانی وچ یا پانی دی پدھر تے رہن لئی اپنے آپ نوں اچیچا تیار کرنا پیندا اے۔ 

* پدمنی

## بارلے جوڑ
لیچی

**لیچی** یا **الائچی** (Cardamom) اک مسالا اے جو کہ ادرکی ٹبر وچ ایلیٹیریا Elettaria تے امومم Amomum جنس دے پودیاں دے بی ہُندے نیں۔ دونوں نسلاں برصغیر پاک و ہند تے انڈونیشیا توں تعلق رکھدیاں نیں۔ اوہ اپݨے چھوٹے بیجاں د‏‏ی پھݪیاں تو‏ں پہچاݨیاں جاندیاں نيں: کراس سیکشن وچ مثلث تے پِھرکی د‏‏ی شکل وچ، اک پتلے کاغذی بیرونی خول تے چھوٹے کاݪے بی دے ناݪ؛ Elettaria pods ہلکے سبز تے چھوٹے ہُندے نيں، جد کہ Amomum pods وڈے تے گہرے بھورے ہُندے نيں۔

لیچی لئی استعمال ہوݨ واݪیاں نسلاں پورے ٹروپیکل تے ذیلی ٹروپیکل ایشیا وچ مقامی نيں۔ لیچی دا پہلا حوالا سومیر وچ تے جنوبی ایشیا دے آیورویدک ادب وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ جنوبی ایشیا توں علاوا گوئٹے مالا، ملائیشیا تے تنزانیا وچ وی ایہد‏ی کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ جرمن کافی پلانر آسکر ماجوس کلوفر نے پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے گوئٹے مالا وچ سبز لیچی نو‏‏ں کاشت کرن لئی متعارف کرایا۔ 2000 تک، اوہ مُلک دنیا وچ لیچی دا سَبھ تو‏ں وڈا پروڈیوسر تے برآمد کنندہ بݨ گیا۔

لیچی دیاں دونوں شکلاں کھاݨ پیݨ وچ ذائقے دار تے پکوان دے مصالحے دے طور تے تے دوا دے طور تے استعمال ہُندیاں نیں۔

## مورتاں

File:Cardamom (Elaichi) from India.jpg
File:Cardamom, khari boali market.jpg
File:Black and green cardamom.jpg
File:Cardamom Plant ( One year Old).jpg
File:Leaves of Cardamom.jpg
File:Elettaria cardamomum Flowers and Blooms.jpg
File:Flower of cardamom.jpg
File:Cardamom-Dried-Seeds01.jpg
File:Elettaria cardamomum Capsules and seeds.jpg
File:Green Cardamom.JPG
File:Cardamom.JPG
File:Elettaria cardamomum capsules.jpg


## ہور دیکھو
* پاکستانی مسالےآں دی فہرست
* موٹی لیچی

## حوالے

گٹھ:مصالے
گٹھ:کھاݨ پیݨ
چیکو

**چیکو** اک بوٹے تے ایہدے فروٹ دا ناں اے۔ ایہدا اصل دیس میکسیکو تے کریبین اے۔چیکو لمے چر تک جینوالا تے سدا ہرا رکھ اے۔
## وکھالہ
چیکو رکھ 30 میٹر (98 فٹ) توں ود اچا جاندا اے تے ایدے تنے  دا گھیر ڈیڑھ میٹر تک ہوندا اے۔ عام اگاۓ جانوالے مدرے ناپ دے ای ہوندے نیں۔ایہ رکھ تیز ہوا نوں سہ جاندا اے تے پتے سوہنےدسدے نیں۔ پتے اگے پجھے تے 7 توں 15 سینٹی میٹر دے ہوندے نیں تے پھل چٹے ہوندے نیں۔

* فروٹاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
چکوترا

**چکوترہ** اک بوٹے تے ایہدے فروٹ دا ناں اے. ایہ کھٹیاں دے ٹبر چوں اے۔

* فروٹاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
مظفر آباد

**مظفر آباد** ( انگريزی: **Muzaffarabad**) پاکستان دی ریاست ازاد کشمیر دا راجگڑھ اے ۔ ایہ شہر ضلع مظفرآباد وچ دریائے نیلم تے دریائے جہلم دے کنڈھے تے واقع اے ۔ 

اسلام آباد تے راولپنڈی توں ایہدا پندھ 138 کلومیٹر تے ایبٹ آباد توں 76 کلومیٹر اے ۔

## گیلری

Image:Kashmir2005_aid.jpg|
Image:Pakistan aid.jpg|
Image:Pakistan earthquake satellite.jpg|
Image:hotel 2.jpg|


گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:آزاد کشمیر
گٹھ:ضلع مظفر آباد
بسنت وچ ہونوالے پھل

ایتھے پنجاب پاکستان وچ بسنت وچ ہونوالے پھل دسے گۓ نیں۔ ایہ اکتوبر/نومبر وج بیجے جاندے نیں۔

* گرمیاں وچ ہونوالے پھل

گٹھ:پھلواری پھل
لکشادیپ

**لکادیپ** یاں لکشادیپ عرب سمندر چ کئی جزیریاں دا اکٹھ اے جنہاں دا کل تھاں 32 مربع کلومیٹر اے۔ ایہہ جزیرے ہندستان دے صوبے کیرالا دے کنڈے توں 200 توں 300 کلومیٹر دور نیں۔ لکشادیپ دی کل لوک گنتی 60595 اے تے اسدا راجگڑھ کورتی اے۔

عرب پاندھی ابن بطوطہ نےاپنیاں پاندھ لکھتاں چ لکشادیپ جزیریاں بارے لکھیا اے۔ 1787ء چ اینہاں جزیریاں تے ٹیپو سلطان دا راج سی تے میسور دی تیجی لڑائی چ ایہہ برطانیہ دے ہتھاں چ چلے گئے۔

## لوک

2011ء دی مردم شماری موجب لکشادیپ دی لوک گنتی 64،429 اے ۔اینج ایہہ ہندستان دے 640 ضلعےآں چ 627ویں نمبر اتے اے ۔لکشادیپ جزیرےآں دی لوک سنگھنائی 2013 لوک فی مربع کلومیٹر اے ۔ 2011 توں 2011 ھے دہاکے چ اسدی لوک گنتی چ وادھے دا ریٹ 6.23% سی ۔لکشادیپ چ 946 تینویاں مقابلے 1000 بندے نیں تے ایتھے دی خواندگی دی شرح 92.28% ۔

لکشادیپ دے بوہتے لوک بھارت دے دکھنی لہندے مالابار ساحل توں آئے لوکاں دی نسل نیں ، نسلی طور تے ایہہ لوک کیرالہ دے مالایالی لوکاں نال ملدے نیں ۔ مقامی لوکاں دی 93% آبادی مسلمان اے تے سنی شافعی مسلک نال تعلق رکھدی اے ۔ سبتوں دکھنی تے دوجا وڈا جزیرہ منیکوئی ماحل لوکاں دی آبادی دا جزیرہ اے جہڑے مالدیپ نال تعلق رکھدے نیں ۔

## مذہب

لکشادیپ دی بوہتی ـادی مسلمان اے ، تے عبیداللہ ناں دے اک ولی نے اینہاں لوکاں چ اسلام دی تبلیغ کیتی ۔
لکشادیپ چ بوہت سارے تہوار منائے جاندے نیں جہڑے ایتھے دے لوکاں دے جیون اتے اسلام دی گوڑی چھاپ دسدے نیں ۔ نکی عید ، وڈی عید ، محرم تے عید میلاد النبی اوہ وڈے موقعے نیں جدوں لکشادیپ دے لوک مسیتاں چ اکٹھے ہندے نیں تے ایہہ تہوار مناندے نیں ۔

لکشادیپ دے لوکاں دیاں کئی دوجیاں جدیاں مذہبی رسماں تے تہوار وی نیں ، جداں **مولود** جس چ جزیرے دے لوک **اللہ** دی عبادت کردے نیں تے ٹولیاں چ رل کے کھاندے نیں ۔اک ہور جدی رسم رتھیب دا میلہ لکشادیپ دے کورتی علاقے چ شروع ہویا ، جس چ شیخ قاسم دے مزار اتے میلہ لگدا اے ۔ 
لکشادیپ دے بوہتے لوک اسلام دے سنی شافعی مسلک دے منن آلے نیں ۔

## بولیاں

لکشادیپ دیاں وڈیاں بولیاں چ ملیالم ، جسیری (دیپ بولی) تے ماحل (مالدیپی بولی) نیں ۔ اتلے جزیرےآں دے سارے لوک ملیالم بولی دا اک لہجہ جس اتے عربی تے تامل بولیاں دا اثر اے ، جہڑا اینہاں لوکاں نال تجارتی رابطےآں پاروں اے ، بولدے نیں ۔ سبتوں دکھنی جزیرہ منیکوئی دے لوک ماحل بولی بولدے نیں جہڑی مالدیپ دی بولی دیویہی دی اک شکل اے ۔

برطانوی راج ویلے لکشادیپ دی سرکاری بولی دے طور اتے ملیالم ملیالم لپی چ رواج ج لیاندی گئی ، پہلے عربی لپی دی اک قسم عربی ملیالم لپی بولی لکھن لئی ورتی جاندی سی ۔ ایہہ پالیسی ہندستانی حکومت نے وی جاری رکھی ۔ ملیالم ، ماحل اکثریتی جزیرہ منیکوئی سمیت لکشادیپ دے جزیرےآں وچکار لنک بولی دے طور اتے ورتی جاندی اے ۔
## حوالے


## باہرلے جوڑ

گٹھ:جزيرے
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ہندستان
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:بھارت دے یونین علاقے
گٹھ:بھارت دے صوبے تے مرکزی علاقے
گٹھ:بھارت
دریائے جہلم

**دریائے جہلم** (انگریزی: Jhelum River)، پنجاب دے پنج وڈے دریاواں وِچوں اک دریا اے۔ ایہ  ہمالیا وچ ویرناگ چشمے توں نِکݪ کے سری نگر دی ڈل جھیل توں پاݨی لیندا ہویا سری نگر دے کوݪوں گُزر کے وولر جھیل وچ گر کے اگے نوں جاندا اے۔ پہاڑی علاقہ ہوݨ دی وجہ توں ایہدی گُزرگاہ تنگ ہُندی چلی جاندی اے۔ ایہدا مشاہدا چکوٹھی وچ مظفر آباد تے کوہالا تک کیتا جا سکدا اے۔ 

دریائے نیلم، دریائے جہلم دی سَبھ توں وڈی معاون ندی اے جو، ڈومیل، مظفرآباد وچ ایہدے ناݪ مِݪ جاندی اے، اگلا معاون دریائے کنہار اے۔ اس توں بعد ایہدے ناݪ دریائے پونچھ مݪ جاندا اے تے ضلع میرپور وچ منگلا جھیل وچ رَݪ جاندا اے۔ اگے دریائے جہلم ضلع جہلم وچ داخل ہُندا اے۔ ایتھوں اگے مُختلف میدانی علاقےآں وِچوں گُزردا ہویا انڈس ساگر دوآب تے چج دوآب دے درمیان حَد بݨاؤندا اے۔ ضلع جھنگ وچ اٹھاراں ہزاری دے کوݪ تریموں بیراج دے مقام اُتے دریائے چناب وچ شامل ہوکے ختم ہوجاندا اے۔ ایہدی کُل لمبائی 725 کلومیٹر اے۔

دریائے پونچھ، دریائے سُکھ ناگ، رامبی ارا، دریائے ویشو، دریائے آرپتھ، دریائے لدر، دریائے نیلم، دریائے سندھ، دریائے کنہار، دریائے پوہرو ایہدے معاون چھوٹے پہاڑی دریا نیں۔

دریائے جہلم دے کنارے مری، میرپور، جہلم، منڈی بہاؤدین تے خوشاب شہر واقع نیں۔ 

## ناں
جہلم سنسکرت دے دو لفظاں **جل** تے **ہم** ناݪ مِݪ کے بݨیا اے۔ **جل** = پاݨی تے **ہم** = پہاڑی برف ۔

## تریخ
دریائے جہلم نوں قدیم یونانیاں نے Hydaspes (یونانی: Υδάσπης) کہیا اے۔

سکندر تے اوہدی فوج نے 326 قبل مسیح وچ جنگ جہلم (Battle of the Hydaspes) وچ دریائے جہلم نوں عبور کیتا، جِتھے اوہنے پنجاب دے راجا پورس دا سامݨا کیتا۔ اس جنگ وچ سکندر مقدونی نوں زخمی ہوکے واپس جاݨا پیا۔ اریان (اناباسیس، 29) دے مطابق، اوہنے "اس جگہ اُتے جِتھے اوہنے دریائے ہائیڈاسپس (دریائے جہلم) نوں عبور کرنا شروع کیتا" اک شہر تعمیر کیتا، جیہنوں اوہنے جلال پور شریف (گرجاکھ) وچ دفن اپݨے مشہور گھوڑے Bucephalus دی تعظیم لئی Bukephala (یا Bucephala) دا نام دِتا۔ ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ قدیم بکفالا جدید جہلم دے مقام دے کوݪ سی۔ گجرات دے مورخ منصور بہزاد دے مطابق، بکیفالس نوں جلال پور شریف وچ دفن کیتا گیا سی، لیکن جہلم  ضلع منڈی بہاؤدین دے لوکاں دا خیال اے کہ پھالیا دا نام سکندر دے مردہ گھوڑے دے نام اُتے رکھا گیا سی، ایہ کہندے ہوئے کہ پھالیا دا نام بوسفالا (Bucephala) دی تحریف اے۔

## نہراں
* سرینگر شہر وچ تے اوہدے آس پاس دیاں نہراں۔
* اپر جہلم نہر، منگلا ڈیم توں دریائے چناب تک وَگدی اے۔
* چشما جہلم لنک نہر دریائے انڈس اُتے چشما بیراج توں رسول بیراج دے تھلے دی طرف دریائے جہلم تک جاندی اے۔ 

## جھیلاں

*وولر جھیل
*ڈل جھیل
*مانسبل جھیل
*گنگابل جھیل
*نگین جھیل
*انچار جھیل
*خانپورسر
*گل سر جھیل

## تصویراں

File:Vitasta at Verinag.jpg
File:Srinagar (Kashmir), 1969, bridge over the Jelhum river..jpg
File:Jehlum River Muzaffarabad best view.jpg
File:Jhelum River (Muzaffarabad) 11.jpg
File:Jehlum- River Muzaffarabad.jpg
File:Jhalum river water fall at verinag.JPG


## حوالے

گٹھ:پنجاب دے دریا
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے دریا
گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:دریا
گٹھ:پنجاب
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:جغرافیا
کلانچو

**کلانچو** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر موٹے پتر دا اک ٹوکرہ اے۔  ایہدے وچ 125 ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ
موٹے پتر

**موٹے پتر** دودالے پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دی اچیچی گل ایہناں دے پتر موٹے ہوندے نیں تے پھلے لگدے نیں۔ ایسے باہجوں ای ایہدا ناں موٹے پتر اے۔ 

## ونڈاں
* کلانچو

## بارلے جوڑ
مصری نیلی اپسرا

**مصری نیلی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ مصر دا واسی اے۔ ایہدا پھل نیلا ہوندا اے تے ایہ دن نوں کھڑدا اے۔ پرانے مصر وچ ایہدی چوکھی مانتا سی۔

## بارلے جوڑ
چٹی اپسرا

**چٹی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ یورپ دا واسی اے۔ ایہدا پھل چٹا ہوندا اے۔


Image:Nyphaea alba.jpeg|کھڑیا پھل
Image:PNBT Nymphaea alba kwiat 03.07.10 p.jpg|ادھ کھڑیا
Image:Nymphaea alba ENBLA06.JPG|ڈوڈی


## بارلے جوڑ
کیپ نیلی اپسرا

**کیپ نیلی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ افریقہ دا واسی اے۔ ایہدا پھل نیلا ہوندا اے۔ ایہنوں اسٹریلیا تے فلوریڈا وج وی اگایا گیا۔
رنگلی اپسرا

**رنگلی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ چڑھدے افریقہ دا واسی اے۔

## وکھالہ
رنگلی اپسرا ہرسال ہونوالا پانی بوٹا اے۔ ایہدی جڑ پانی وچ مٹی اندر ہوندی اے۔ پھل گوڑے نیلے جامنی رنگ دا ہوندا اے۔ پھل دن ویلے کھڑدا اے۔اک پھل تے 13-15 پھل پتیاں ہوندی نیاں۔ پھل وکھالہ پیالے ورگا ہوندا اے جیدا گھیر 11–14 سینٹی میٹر ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اپسرا
مشکی اپسرا

**مشکی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ اتلے تے وشکارلے امریکہ دا واسی اے۔ ایہدے توں مشک وی آندی اے۔

## بارلے جوڑ
والاںوالی اپسرا

**والاںوالی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ ٹراپیکی ایشیاء وچ عام اے۔ ایہدا ایہ ناں ایہدے اندر کھڑے والاں توں پیا اے۔

## بارلے جوڑ
مانمتی اپسرا

**مانمتی اپسرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ ٹراپیکی اسٹریلیا تے نیوگنی دا واسی اے تے ایہدا پھل وڈا ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
دمن تے دیو

دمن تے دیو (ہندی:दमन और दीव، گجراتی: દમણ અને દીવ) عرب سمندر دے کنڈے واقع بھارت دا اک یونین علاقہ (مرکز ہیٹھ علاقہ) اے۔ پہلے اس علاقہ اتے پرتگیزیاں دا مل سی ۔ 19 دسمبر 1961ء نوں ہندستان نے فوجی کارروائی راہیں اپنی عملداری چ رلا لیا، پر پرتگال نے 1974ء تک اس رلون نوں نئیں منیا۔ دمن تے دیو وچکار تقریباً 640 کلومیٹر دی دوری اے۔

## حوالے

## بیرونی روابط
* دمن سرکار دی ویب سائیٹ
* دمن آن لائن 
* دمن تے دیو سیاحتی ویب سائیٹ 
* دیو سیاحت

گٹھ:بھارت دے یونین علاقے
گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے صوبے تے مرکزی علاقے
گٹھ:بھارت
دادرا تے نگر حویلی

**دادرا تے نگر حویلی**، مغربی بھارت وچ مرکزی زیر انتظام علاقے دادرا تے نگر حویلی تے دمن تے دیو دا اک ضلع اے۔

ایہ دو الگ الگ جغرافیائی اکائیاں اُتے مشتمل ہے: نگر حویلی، جو مہاراشٹر تے گجرات  دے درمیان 1 کلومیٹر (0.62 میل) شمال مغرب وچ واقع اے، دادرا دا چھوٹا انکلیو، جو گجرات توں گِھریا ہوا اے۔ سِلواسا، دادرا تے نگر حویلی دا انتظامی صدر مقام اے۔

آس پاس دے علاقےآں دے برعکس، دادرا تے نگر حویلی اُتے 1783ء توں 20ویں صدی دے وسط تک پرتگالیاں دی حکومت رہی اے۔ 1954ء وچ اس علاقے اُتے بھارت نے قبضہ کر لیا سی تے 1961ء وچ دادرا تے نگر حویلی دا بطور یونین ٹیریٹری، بھارت نال الحاق کرن توں پہلاں آزاد دادرا تے نگر حویلی دی ڈی فیکٹو ریاست دے طور تے زیر انتظام سی۔ بھارتی حکومت نے 26 جنوری 2020ء نوں یونین ٹیریٹری نوں قریبی یونین ٹیریٹری دمن تے دیو دے نال ملا کے نویں یونین ٹیریٹری "دادرا تے نگر حویلی تے  دمن تے دیو" بݨا دِتی دادرا تے نگر حویلی دا علاقہ اوہدا اک ضلع بݨ گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت دے یونین علاقے
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
گٹھ:پرتگیزی ہند
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:سابقہ پرتگیزی مستعمرات
ضلع موہالی

## اتہاس
صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر ضلع 14 اپریل 2006 نوں پنجاب دے 18 ویں ضلعے وجوں روپڑ اتے پٹیالہ ضلعے وچ پیندے علاقیاں توں بنایا گیا اے | چنڈی گڑھ دے نال اس دے رابطہ ہون کارن، ترقی دے وادھے نوں حاصل کرن لئی ایہہ ضلع بنایا گیا اے|  ایہہ ضلع اتری بھارت دے پرمکھ آئی۔ٹی۔ہب دے طور تے ابھر رہا اے|  ضلعے وچ موہالی، کھرڑ اتے ڈیرابسی تحصیل شامل ہن|  ایہہ پنجاب دے اتر پوربی حصے وچ واقع اے، اتے روپنگر ڈویزن دا حصہ اے|  ضلعے وچ 383 پنڈ ہن| ضلعے وچ اہم ٹاؤنشپ کھرڑ، کرالی، موہالی، زیرکپر اتے ڈیرہ بسی ہن| کھرڑ بلاک 138 پنڈاں دے نال ضلعے دا سبھ توں وڈا پرشاسکی اکائی اے، جدکہ ماجری بلاک دے نال 116 پنڈ اتے ڈیرابسی بلاک 102 پنڈ ہن|   صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر وچ 27 نویں پنڈ شامل کیتے گئے ہن جو کہ پہلاں ضلع پٹیالہ وچ سی|

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ایمزنی وکٹوریہ

**ایمزنی وکٹوریہ** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر اپسرا دا اک بوٹا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ وچ ایمیزن وچ ہوندا اے۔ ایہدا ناں برطانیہ دی ملکہ وکٹوریہ دے ناں تے رکھیا گیا۔ ایہ اپسرا ٹبر دا سب توں وڈا پھل اے۔ ایس ونڈ دے پتیاں دا گھیر 3 میٹر تک ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

ویب سائٹ
پونڈیچری

پونڈیچری بھارت دا اک یونین علاقہ اے۔ پونڈیچری دے معنی تامل چ نویں شہر دے نیں۔ ایہ علاقہ خلیج بنگال اتے چار وکھرے وکھرے ضلعےآں اتے مشتمل اے۔ 

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
پٹھانکوٹ

**پٹھانکوٹ** پنجاب دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع پٹھانکوٹ دا راجگڑھ وی اے ۔ 1849 توں پہلاں ایہ ریاست **نور پور** دا اک حصا سی ۔ 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
ضلع فاضلکا

**ضلع فاضلکا** چڑھدے پنجاب دا اک ضلع اے ۔ ایہدا راجگڑھ فاضلکا شہر اے ۔

## حوالے

 

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
ضلع پٹھانکوٹ

## اتہاس
پٹھان کوٹ اک پرانا شہر اے اتے اسدی تریخی اہمیت اے۔ اس اتے بہت سارے حکمراناں ولوں حکمرانی کیتا گیا سی۔ 1781 تک، پٹھان کوٹ اتے نورپور راج دے راجا سعید خان دے مسلمان ٹبر دا راج سی۔ 17 ویں صدی دے انت تک، ایہہ کھیتر ریاستی راج دا حصہ سی – نورپور تے راجپوتاں ولوں راج کیتا گیا سی۔ نورپور راج دا قیام دلی دے طور راجپوت رانا بھٹھّ نے کیتی سی، جو جتپال دے طور تے مشہور اے۔ جتپال نے پٹھان کوٹ وکھے اپنے ٹبر دا قیام کیتا اتے پہاڑیاں دے پیراں وچ پورے دیس دا قبضہ لے لیا۔ 17 ویں صدی دے انت وچ، اسنے اپنی راجگڑھ نورپور وچ تبدیل کر دتا۔ مہان مہانکاوِ وچ، مہابھارت، پٹھان کوٹ نوں آڈمبر دے ناں نال اتے اینّ-اے-اکبری دی پرانے کتاب وچ نوٹ کیتا گیا اے، اس نوں ‘پرگنا ہیڈکواٹر’ دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ سکھ اتہاس مطابق، ایہہ منیا جاندا اے کہ پٹھان کوٹ دا قیام پہلے سکھ گرو – گرو نانک دیوَ جی نے کیتی سی۔ مدھ یگ دے ویلے، جدوں افغانستان وچ پٹھان دے گھلزئی گوت نوں اقتدار وچ لیاندا گیا – افغانستان دے پٹھان گوت – ماروت، چترک، یوسپھزئی اتے ہور پٹھاناں نے بھارت چلے گئے۔ اوہ پٹھان کوٹ اتے ہشیارپور جہیاں تھاواں تے رہے۔ اس لئی شہر نوں پٹھان کوٹ دا نام ملیا۔ مشہور اتہاسکار – کنیگھمّ مطابق پٹھان کوٹ دا ناں ‘پٹھان’ شبد نال جڑیا ہویا اے۔ راجپوت حکمران – 17-18 ویں صدی دوران اس کھیتر تے راجپوت حکمراناں نے راج کیتا۔ پٹھان کوٹ اپنے ملٹری سٹیشن- ممن کینٹ لئی عالمی مشہور اے۔ ایشیا وچ ایہہ سبھ توں وڈا ملٹری بیس اے۔

پرانے ویلے وچ راج دیاں حداں: – نورپور راج وچ پرانے ویلے وچ پٹھان کوٹ، شاہ پور اتے کنڈی اتے میدانی علاقیاں وچ اک وڈے ٹریکٹ، موجودہ نورپور تحصیل دے علاوہ، گنگو دے تپا نوں چھڈّ کے، روی دے پچھم ول اک چھوٹے جہے ٹریکٹ، جسنوں اج لکھنپر کیہا جاندا اے، ہن جموں وچ، بعد وچ وی راج وچ ہی سی۔ (ضلع گجٹائیئر، کانگڑا ضلع 1924–1925) اتر ول چمبا ولوں، مشرق ول کانگڑا اتے گولر، دکھن ول پنجاب دے میدانی علاقیاں اتے پچھم ولوں روی ولوں گزارے گئے سن۔ مڈھلی راجگڑھ اتے نیوکلیئس پٹھان کوٹ سی، جسدا ناں مغل سمیاں وچ نام پیٹھن سی، پرتشنا دا چھوٹا روپ، جسدا مطلب اے، “ستھر قائم تھاں۔” (پنجاب ہری سٹیٹ دا اتہاس – جے۔ ہچسن اتے جے۔ پی۔ ووگل) سر اے کننگھم پہلی وار اس نوں “پتھن توں لیا گیا اصلی ہندو شبد، جسدا مطلب ‘سڑک’ اے، جویں کہ سڑکاں دی پہلی میٹنگ دا ذکر کرن دا ارادہ اے” اس ترتیب نوں سمجھن دا جھکاء سی ” پرتشنا، جس دا مختصر نام، پیٹھان، نوں انی-اِ-اکباری اتے بادشاہشاہنام وچ ملدا اے “سکندر دے اتہاسکاراں وچ میں ناں دا کوئی ٹریس لبھّ نہیں سکدا، پر میں واراہمہرا اتے پراناں توں دتے حوالیاں توں ایہہ ظاہر کردا ہاں کہ نام محمداً دے حملیاں توں پہلاں ہی جانیا جاندا سی۔ (پرانے بھارت – راپسن)

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے ضلعے
گٹھ:بھارتی پنجاب
گٹھ:چڑھدا پنجاب
گٹھ:پنجاب
سلطنت عدل

**سلطنت عدل** (Adal Sultanate) (صومالی: Saldaanada Adaal، گعز: አዳል ʾAdāl, عربی: سلطنة عدل) وشکالے ویلے دی اک کئی نسلی مسلم افریقی سلطنت سی جہڑی قرن افریقہ چ واقع سی۔

## حوالے

گٹھ:افریقی سلطنتاں
گٹھ:صومالی سلطنتاں
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:صومالیہ
گٹھ:افریقہ دے سابق دیس
کوش بادشاہت

** کوش بادشاہت** (Kingdom of Kush) یاں **کوش** دریائے عطبرہ، نیل ابیض تے نیل ازرق دے سنگم اتے واقع  موجودہ سوڈان چ ای پرانی افریقی ریاست سی۔

## حوالے


## باہرلے جوڑ

* ڈان موریسن, "دریائے نیل اتے لبیا قدیم گولڈ سینٹر", نیشنل جیوگرافک نیوز
*  "افریقہ دیاں رہتلاں: کوش", واشنگٹن اسٹیٹ یونیورسٹی
* افریقی بادشاہتاں، کوش
* پرانا سوڈان 
*جان نوبل, ''نیو یارک ٹائمز'' (جون 19, 2007).
*  جوزف پوپلیچا, ''امریکی اورینٹل سوسائٹی جریدہ
* کرمہ 

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں

گٹھ:سوڈان دی تریخ
پورٹ بلیئر

پورٹ بلیئر بھارت دے مرکز ہیٹھ علاقے انڈیمان اتے نکوبار دا راجگڑھ تے سبھ توں وڈا شہر اے ۔ ایہ جزیرہ دکھن انڈیمان دے چڑھدے کنڈھے اُتے آباد اے تے ایہناں جزیرےآں لئی وڈا داخلی راہ اے ۔

## تریخ

## جغرافیا

## لوک گنتی
بھارت دتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق پورٹ بلیئر دی آبادی ۱۰۰٬۰۸ سی ۔ جس ج مرداں دی گنتی ۵۲٫۹۲٪ (۵۳٬۲) تے تینویاں دی گنتی ٫۰٪ (٬۳۱) سی ۔ پورٹ بلیئر چ خواندگی دی شرح ۸۹٫٪ اے  جہڑی کہ بھارت دی شرح % ۲ تون ودھ اے ۔ پورٹ بلیئر چ مرداں دی خواندگی دی شرح ۹۲٫۹٪ تے تینویاں دی % ۸٫۳ اے ۔ لوک گنتی دا 
% ۹٫۳ حِصا  ورہےآں توں گھٹ عمر دے بالاں دا اے ۔

## آب و ہوا

## گیلری


File:Rajiv Gandhi Water Sports Complex at Port Blair.jpg|پورٹ بلیئن دا راجیو گاندھی واٹر سپورٹس کمپلیکس
File:Front View of Cellular Jail, Port Blair.JPG|تریخی سیلولر جیل دا دروازہ
File:Aberdeen Bazar 4180212.JPG|ابردین بازار
File:Chidiya Tapu 4180207.JPG|چیڈیا ٹاپو, پورٹ بلیئر
File:Andaman chatham is.jpg|چاتھم جزیرہ پورٹ بلیئر توں پاسے


## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
فاضلکا

**فاضلکا** پنجاب دے ضلع فاضلکا دا اک شہر تے ضلع فاضلکا دا راجگڑھ اے ۔

## تریخ
انگریزاں ولوں وسایا گیا سرحدی شہر فاضلکا اج اپنے قیام دے بھاویں 164ویں سال چ پیر پا رہا اے پر ایہناں سالاں وچ اس علاقے دی ترقی ول کوئی دھیان نہیں دِتا گیا۔۔ اس سرحدی شہر نوں انگریز افسر مسٹر اولیور نے نمبردار فضل خاں توں 144 روپئے 8 آنے ’چ 32 ایکڑ زمین خرید کے وسایا سی۔۔ اس ویلے فاضلکا تحصیل دی حد سرسا، بیکانیر، بہاول پور (جو کہ ہن پاکستان چ اے) اتے ممدوٹ تک سی۔ ایہناں ساریاں شہر چ سرکاری کماں، پولیس، فوج اتے ہور سرکاری کم فاضلکا چ ہی ہندے سن، پر سمیں-سمیں دیاں سرکاراں اتے آگوآں نے اپنے فائدے لئی فاضلکا نوں اک چھوٹی جہی تحصیل بنا دِتا۔۔ اس سمیں انگریزاں ولوں اپنی سہولت لئی بنائے گئے وکھ-وکھ دفتر ڈان ہسپتال (ہن سول ہسپتال)، ڈاک بنگلا، بادھا جھیل اتے ہور کئی ادارے اک اتہاس بن کے رہِ گئے نیں۔۔دسیا جاندا اے کہ فاضلکا اپمنڈل دے پنڈ عالم شاہ نوں فضل خاں دے پُتر عالم شاہ نے، پنڈ سلیم شاہ نوں فضل خاں دے بھرا سلیم خان نے، پنڈ سریش والا نوں محمد سریش خان نے، پنڈ آوا نوں محمد آوا خان نے اتے پنڈ لقمان عرف وریام کھیڑا نوں محمد لقمان خاں نے وسایا سی ۔

## پاک بھارت لڑائیاں
1965 اتے 1971 وچ پاکستان بھارت وچ ہوئی لڑائی وچ اِتھے دے لوکاں نوں بڑی مشکل دا سامنا کرنا پیا ۔

## اج دا فاضلکا
جے موجودا فاضلکا تے جھات ماریے تاں ایہ شہر وڈے آگوآں دی سیاسی چالاں وچ پھس کے ترقی نہیں کر سکیا ۔ چاہے اِتھے دے لوکاں ولوں کیتے گئے سنگھرش توں بعد حکومت نے فاضلکا نوں ضلعے دا درجا دے دِتا پر حالے وی ایس علاقے دی ترقی لئی کافی کچھ کرن دی لوڑ اے ۔ اِتھے دے لوکاں دی سبھ توں وڈی منگ فاضلکا دے قومانتری پاک بھارت صادقیا - سلیمانکی بارڈر نوں وپار لئی کھولھݨ نوں حالے تک پورا نہیں کیتا گیا ۔ ایس توں علاوا فاضلکا توں ابوہر لئی ریل گڈی چلاؤݨ دا کم وی لگاتار لٹکدا آ رہیا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
نیل ابیض

نیل ایبض یاں چٹا نیل افریقہ دا اک دریا اے  جہڑا دریاۓ نیل دے دو معاون دریاواں چوں اک اے ۔ 

ایہہ جھیل وکٹوریہ توں نکلدا اے جتھے اسنوں وکٹوریہ نیل آکھئیا جاندا اے ۔ ایتھوں ایہہ اتلے تے لہندے ول وگدا ہوئیا یوگنڈا ، جھیل کیوگا تے جھیل البرٹ توں لنگھدا اے ۔ ہور اتلے ول وگدا ہوئیا ایہہ سوڈان چ وڑدا اے تے میدانی علاقےآں توں لنگھدے ہوئے راجگھر خرطوم دے مقام تے نیل ازرق نال مل کے دریاۓ نیل تشکیل دیندا اے ۔ جھیل وکٹوریہ توں خرطوم تک ایس دریا دی لمبائی تقریبا 3700 کلومیٹر اے ۔

19ویں صدی چ دریاۓ نیل دے منبع دی تلاش دے کم چ تمام تر توجہ ایسے دریا تے مرکوز رہی ۔

## ہور ویکھو

* دریاۓ نیل  ۔

* نیل ازرق  ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:روانڈا دے دریا
گٹھ:مصر دے دریا
ادھے باندر

**ادھے باندر** آگو مانس دی دو وچوں اک ونڈ اے جیھدے وچ لیمر، ٹارسیر، لوریز تے گالاگو آندے نیں پر سیمین نہیں آندے۔ ایہ باندراں تے مانساں توں ہور پرانے نیں۔ مڈغاسکر وج وسنوالے ایہ اکلے آگو مانس نیں تے ایہ افریقہ، ایشیاء وچ ہوندے نیں۔

ایہناں دا ناں جرمن توں لیا گیا اے۔

## اتہ پتہ

گٹھ:آگو مانس
ریاست درویش

**ریاست درویش** (Dervish state) (صومالی: Dawlada Daraawiish، عربی: دولة الدراويش) 20ویں صدی دے شروع دی اک صومالی سنی اسلامی ریاست سی جسنوں محمد عبداللہ حسن اک مذہبی آگو نے اساریا سی ۔ محمد عبداللہ حسن نے قرن افریقہ توں وفادار لوکاں نال اک فوج بنائی جنہاں نوں درویش کہیا جاندا سی۔

گٹھ:صومالی سلطنتاں
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:صومالیہ