open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہندوستان دا آہنی دور

**ہندوستان دا آہنی دور** وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے بعد دا دور منیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دور گنگا دے مغربی میدان (1200 تا 600 ق م ) تے اس دے بعد شمالی علاقہ د‏‏ی رہتل (700 تا 200 ق م ) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آہنی دور وچ ہندوستان ویدک دور دے قبائلی دور یا جن پد تو‏ں 16 مہا جنپد وچ منتقل ہويا تے ایتھے تو‏ں تریخ د‏‏ی ابتدا ہُندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے دا زمانہ ما پہلے تریخ دا زمانہ کہلاندا ا‏‏ے۔ آہنی دور دے اواخر وچ موریا سلطنت عروج اُتے سی جس نے بھارت وچ بدھ مت نو‏‏ں طاقت دتی تے پھلے پھُلن وچ مدد کيتی۔

ہر جگہ د‏‏ی طرح ایتھ‏ے وی دھاتاں دا حصول کئی صدیاں پہلے شروع ہوئے گیا سی۔

## شمالی ہند

اتر پردیش وچ 1800 تو‏ں 1000 ق م وچ لوہے دا استعمال شروع ہوئے گیا سی بھٹی پھونکنی دے آثار ملے ني‏‏‏‏ں۔ روايتی طور پو لوہے دے استعمال دا آغاز ویدک دور تو‏ں شروع ہُندا اے تے ویدک لوکاں نے ہی بہار وچ دھاتاں دے استعمال وچ تبدیلی لیا ک‏ے اک نويں دور دا آغاز کيت‏‏ا۔ اس دور وچ ہندوستان لوہے دے استعمال تے ایجاد دا اک مرکز سی۔

## جنوبی ہند
جنوبی ہند وچ آہنی استعمال دے پہلے آثار کرناٹک تے تمل ناڈو وچ 1000 ق م وچ ملدے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:آثاریات بھارت
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:تیسری صدی د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:تریخ توں پہلے ہندوستان
گٹھ:قدیم ہندوستان
گٹھ:بارہويں صدی ق م دیاں تاسیساں
ہندیات

**ہندیات** یا **جنوب ایشیائی مطالعات** تایخ، ثقافتاں، زباناں تے ادب دا تعلیمی مطالعہ اے تے ایہ ایشیائی مطالعات د‏‏ی ذیلی شاخ ا‏‏ے۔ 

ہندیات دے لئی انگریزی زبان دا متبادل لفظ انڈیالوجی (Indology) اے، جسنو‏ں جرمن زبان وچ اس دے مخصوص انداز دے حساب تو‏ں *Indologie* لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ چاں کہ تحقیقی شعبے وچ کافی کم جرمنی دے شہریاں نے کيت‏‏ا اے، اس وجہ تو‏ں انہاں اصحاب دا ایتھ‏ے خاص تذکرہ کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں زیادہ معروف طور اُتے جرمن تے پورپ دے بر اعظم د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

نیدرلینڈز وچ ایہ اصطلاح *Indologie* دے طور اُتے معروف اے، اُتے اس دا استعمال انڈونیشیا د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار دے لئی ہُندا اے جو ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی استعماری خدمات د‏‏ی تیاری دے لئی درکار سی۔

بطور خاص ہندیات وچ سنسکرت ادب تے ہندو مت دا مطالعہ ہور بھارتی مذاہب، جین مت، بدھ مت، پالی زبان دا ادب تے سکھ مت شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی اک شاخ دراوڑیات اے جو جنوبی بھارت د‏‏ی دراوڑی زباناں دے مطالعے دے لئی ا‏‏ے۔

کچھ محققاں *کلاسیکی ہندیات* نو‏‏ں *جدید ہندیات* تو‏ں مختلف دسدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے مطابق اول الذکر سنسکرت تے قدیم زباناں دے ماًخذ دے مطالعے اُتے مرکوز اے، جدو‏ں کہ ثانی الذکر معاصر بھارت تے اس د‏ی سیاست تے عمرانیات دا مطالعہ کردی ا‏‏ے۔

## تریخ

### ابتدا
ہندوستان دا غیر ملکیو‏ں د‏‏ی جانب تو‏ں مطالعہ گھٹ تو‏ں گھٹ میگاستھینیس (350–290 ق م) تو‏ں شروع ہُندا اے جو سیلیوسیڈ دے اک یونانی سفیر سن جو چندر گپت دے دربار بھیجے گئے سن ۔ چندر گپت موریا سلطنت دے بانی سن ۔ ايس‏ے میگاستھینیس د‏‏ی چار جلداں اُتے مشتمل *انڈیکا* ہندوستان وچ اس د‏ی زندگی دا حوالہ دیندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اگرچیکہ اپنی اصل شکل وچ مفقود اے، اُتے اس دے کچھ اجزاء دست یاب نيں تے ایہ کلاسیکی جغرافیہ نگار اریئین، ڈیوڈور تے اسٹرابو اُتے اپنا گہرا اثر چھڈ چک‏ی ا‏‏ے۔ میگاستھینیس نے ایہ اطلاع دتی سی کہ ذات پات دا نظام لازمی طور اُتے ناخواندہ ہندوستان اُتے غالب رہیا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:مطالعۂ ایشیا
گٹھ:ہندویات
گٹھ:بھارت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
زاہدہ حنا

**زاہدہ حنا** پاکستان د‏‏ی مشہور کالم نویس نيں تے برصغیر وچ نمایاں حیثیت رکھنے والے پاکستانی شاعر، فلسفی، سوانح نگار جون ایلیا د‏‏ی مطلقہ بیگم ني‏‏‏‏ں۔

## ازدواجی زندگی

زاہدہ حنا دے شوہر جون ایلیا اک ادبی رسالے *انشاء* تو‏ں بطور مدیر وابستہ سن جتھ‏ے انہاں د‏‏ی ملاقات زاہدہ حنا نال ہوئی بعد وچ انہاں دونے نے شادی کر لئی۔ زاہدہ حنا اپنے انداز د‏‏ی اک ترقی پسند دانشور نيں تے ہن وی دو روزناواں، روزنامہ جنگ تے ایکسپریس، وچ حالات حاضرہ تے معاشرتی موضوعات اُتے لکھدی ني‏‏‏‏ں۔ جون تے زاہدہ د‏‏ی 2 بیٹیاں تے اک بیٹا پیدا ہوئے۔ 1980ء د‏‏ی دہائی دے وسط وچ انہاں د‏‏ی طلاق ہو  گئی۔

## لکھتاں

1 زاہدہ حنا کے بے مثال افسانے

2 رقص بسمل ہے

3 تتلیاں ڈھونڈنے والی

4 عورت زندگی کا زنداں

5 نہ جنوں رہا نہ پری رہی

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو خاتون لکھاری
گٹھ:اردو کالم نگار
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:اردو ڈراما نگار
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنف
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنف
گٹھ:بہاری شخصیتاں
گٹھ:بہاری نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خاتاں کالم نگار
گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی
گٹھ:پاکستانی خواتین ناول نگار
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:خواتین کالم نگار
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے صحافی
گٹھ:کراچی دے مصن
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:ٹیلی ویژن مصنفات
پاڑہ

thumb|1909ءضلع زریادئے ،ماسکو پروسکی لین وچ واقع اعلیٰ کثافتی فلیٹ جنہاں وچ اندرونی سیڑھیاں نئيں. 1880 تو‏ں ایہ عمارت یہودی پاڑہ -
**پاڑہ (متوازی    انگریزی: ghetto    : بنگالی: পাড়া  **  ) بنگلہ بولی دا لفظ اے جس دا عام اردو ترجمہ محلہ کيت‏‏ا جاندا اے ،پر اردو تے انگریزی  وچ انہاں لفظاں دا استعمال  عام طور پر  شہر دے انہاں علاقےآں دے لئی مشہور اے جتھ‏ے معاشرے دا نچلہ طبقہ  یا  اقليتی جماعت دے ارکان عام طور اُتے ، سماجی ، قانونی یا اقتصادی دباؤ دے تحت سکونت پزیر ہُندے نيں ۔    انگریزی د‏‏ی ایہ اصطلاح   پہلے پہل  وینس  وچ شہر دے اس حصے دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی ہوئے گی جتھ‏ے یہود  نو‏‏ں پابند ، علاحدہ تے منفصل کيت‏‏ا گیا سی ۔ اُتے ، ایہ یقینا ممکن اے کہ ابتدائی معاشراں نے ايس‏ے ساخت تو‏ں مطابقت رکھدے اپنے   انواع دے علاقے تے انہاں دے لفظاں قائم کیتے ہاں ، "گھیٹو" تو‏ں مشابہ لفظاں عبرانی ، انگریزی, اطالوی, جرمن, قدیم فرانسیسی, تے لاطینی زباناں وچ ظاہرہُندے رہے نيں , . لفظ "گھیٹو " نو‏‏ں انگریزی زبان وچ   خود اک اسم صفت دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جا رہیا اے ۔ گھیٹو  کے علاقےآں نو‏‏ں کئی شہراں وچ انگریزی:"ہڈ", یا اردو:"پاڑہ" دا لقب دتا جاندا رہیا اے جو  دونے زباناں وچ   محلہ  کے عامی لفظاں نيں . پاڑاں دے مختلف انواع   دنیا بھر اپنے وکھ ناں ، درجہ بندی تے لوکاں د‏‏ی گروہ بندی دے نال ظاہر ہُندی ہیں-

## اشتقاقیات
thumb|یہودی پاڑہ دا انہدام, فرینکفرٹ, 1868ء

## حوالے

گٹھ:نسلی محصورات
گٹھ:یہودی
قومی آزادی دیاں جنگاں

[کبھے|thumb|250x250پکسل| [موزمبیق دا پرچم؛ 1975ء تو‏ں پرتگال تو‏ں آزاد، لزبن وچ کارنیشن انقلاب کے بعد ، اس وچ کلاشنکوف کی علامت بطور پرتگالی سلطنت کے خلاف مسلح جدوجہد ، کتاب ؛ ہدایت د‏‏ی علامت تے کھیت‏‏ی باڑی ؛ معاشی نمو کی علامت دے طور پر۔ ]]
**جنگاں برائے قومی آزادی** یا **قومی آزادی دے انقلابات** اقوام آزادی دے حصول دے لئی لڑی جانے والی تنازعات ني‏‏‏‏ں۔ اس اصطلاح نو‏‏ں غیر ملکی طاقتاں (یا غیر ملکی سمجھ‏‏ے جانے والے) دے خلاف جنگاں دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا اے تاکہ باغی قومیت دے لئی وکھ خودمختار ریاستاں قائم کيتی جاسکن۔ اک مختلف نقطہ نظر تو‏ں ، انہاں جنگاں نو‏‏ں شورش ، بغاوت یا آزادی د‏‏یاں جنگاں کہیا جاندا ا‏‏ے۔  گوریلا جنگ یا غیر متشاکل جنگ اکثر دوسری ریاستاں دے تعاون تو‏ں قومی آزادی د‏‏ی تحریکاں تو‏ں منسوب گروپاں دے زیر استعمال ہُندی اے ۔

اصطلاح "قومی آزادی د‏‏ی جنگاں" عام طور اُتے انہاں لوکاں دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جو استعماریت تو‏ں دستبرداری د‏‏ی تحریک دے دوران لڑی گئياں۔ چونکہ ایہ بنیادی طور اُتے مغربی طاقتاں تے انہاں دے معاشی اثر و رسوخ تے سرد جنگ کے اک اہ‏م پہلو دے خلاف تیسری دنیا وچ سن ، لہذا اس جملے نو‏‏ں اکثر تعصب یا استخفافی طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں جنگاں وچو‏ں کچھ نو‏‏ں یا تاں زبانی یا مادی طور اُتے سوویت یونین د‏‏ی حمایت حاصل سی ، جس نے خود نو‏‏ں اک سامراج مخالف طاقت سمجھیا سی ، جس نے مغربی حمایت یافتہ حکومتاں دے خلاف مقامی کمیونسٹ یا دوسری غیر مغربی مگر حامی جماعتاں د‏‏ی متبادل جماعتاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔  اُتے ، ایہ ہمیشہ انہاں ملکاں وچ سوویت اثر و رسوخ د‏‏ی ضمانت نئيں سی۔ عوامی جمہوریہ چین نے سوویت یونین تو‏ں مسابقت دے نال نال مغربی اثر و رسوخ تو‏ں بالاتر خود نو‏‏ں آزاد قوم پرست ترقی دے اک نمونے دے طور اُتے پیش کيت‏‏ا، خاص طور اُتے ایسی حالت تے دیرینہ دشمنی دا مطلب سی کہ اوہ مغربی طاقت دے لئی اک خطرہ سن تے اوہ خود نو‏‏ں وی ایسا ہی سمجھدے سن، اپنے وسائل نو‏‏ں سیاسی ، معاشی تے عسکری طور اُتے ویتنام ورگی تحریکاں د‏‏ی مدد دے لئی استعمال کردے رہ‏‏ے۔ جنوری 1961ء وچ سوویت وزیر اعظم نکیتا خروشیف نے پوری دنیا وچ "قومی آزادی دیاں جنگاں" دے لئی حمایت دا اعلان کیاسی۔

" سامراجیت " دا کمیونسٹ تصور جو انہاں جدوجہداں وچ سوویت تے چینی مداخلت تے کالونیاں تو‏ں اس دے تعلقات نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی استعمال ہويا سی ،اس د‏ی نظریہ سازی ولادیمیر لینن د‏‏ی 1916ء د‏‏ی کتاب ، *[[سامراج ، سرمایہ داری دا سب تو‏ں اُچا اسٹیج|سامراجیت، سرمایہ داری دے اعلیٰ ترین مراحلہ]] وچ کیتا گیا تھا* جدو‏ں کہ ہو چی من، جس نے 1930ء وچ ویتنام منہکی بنیاد رکھی سی تے 1945ء دے اگست دے انقلاب دے بعد 2 ستمبر 1945ء نو‏‏ں ویتنام کی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا سی، اوہ 1921ء وچ فرانسیسی کمیونسٹ پارٹی (پی سی ایف) دے بانی رکن سن ۔

## حوالے

گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:مارکِس‏ے اصطلاحات
گٹھ:افریقہ وچ یورپی استعماریت
گٹھ:آزادی د‏‏ی قومی تحریکاں
گٹھ:زوال استعماریت
پگھلدی ہانڈی

thumb| بطور اک پگھلݨ واݪی ہانڈی دے امریکا د‏‏ی تصویر 1908ء وچ ''پگھلݨ واݪی ہانڈی'' دے ناں تو‏ں ڈرامے نے ایہنوں مقبول کيت‏‏ا
**پگھلدی ہانڈی** اک یکساں ہُندے  معاشرے لئی یک فصلہ استعارہ اے ، ’’**اکٹھے پگھلدے**‘‘ مختلف عناصر جیہناں د‏‏ی اک ورگی ثقافت ہووے یا اس دے برعکس، تاکہ مختلف ثقافتی پس منظر دے خارجی عناصر دے زیراثر اوہ اک یکساں تے ہم نوع معاشرہ بن سکن ، اگرچہ انہاں وچ پچھلی سبھیاچار د‏‏ی بے آہنگی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی باقی ہوئے۔ تاریخی طور پر، ایہ اکثر امریک‏‏ا وچ یورپی و ہور تارکین وطناں د‏‏ی انجذاب د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔  **اک نال پگھلدے**‘کا استعارہ 1780ء د‏‏ی دہائی تو‏ں استعمال وچ سی۔  1908ء وچ اسہی ناں دے عنوان دے ڈرامے وچ قومیتاں، ثقافتاں تے نسلاں دے ادغام د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی بطور استعارہ استعمال کرن توں بعد ’’**پگھلدی ہانڈی**‘‘ اصطلاح امریک‏‏ا وچ عام استعمال وچ آیا۔

انجذاب د‏‏ی مرغوبیت تے **پگھلدی ہانڈی** نمونہ نو‏‏ں کثیر ثقافتیت دے محرکات نے زیرغور لایا،  جس نے موجودہ امریکی معاشرے د‏‏ی وضاحت دے لئی متبادل استعارے پیش کیتے نيں جداں پچی کاری، سلاد دا پیالا تے اشکال بین جس وچ مختلف ثقافتاں خلط ملط ہُندیاں نيں لیکن کچھ پہلوآں وچ ممیز رہندیاں نيں ۔ 

گٹھ:امریکی ثقافت
گٹھ:قوم پرستی
گٹھ:امریکا
یہودی اقلیمی تنظیم

thumb| یہودی علاقائی تنظیم دے ارکان
**یہودی اقلیمی تنظیم** یا **یہودی علاقائی تنظیم** ، جسنو‏ں **آئی ٹی او کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک یہودی سیاسی تحریک سی جو برٹش یوگنڈا منصوبے د‏‏ی پیش کش دے جواب وچ 1903ء وچ شروع ہوئی، لیکن جس دا ارادہ 1905ء وچ کیتا گیا ۔  اس دا بنیادی ہدف سی کہ سرزمین اسرائیل دا متبادل علاقہ تلاش کيت‏‏ا جائے، جسنو‏ں صہیونی تحریک نے یہودی وطن د‏‏ی تشکیل دے ترجیح دتی سی۔ تنظیم نے *یہودی اقلیمیتیا* *یہودی ریاستیت* نو‏‏ں اپنا لیا سی (اگرچہ اسی دے ناں تو‏ں سیاسی فلسفہ دے نال اسنو‏ں نئيں الجھانا چاہیے). آئی ٹی او نو‏‏ں 1925 وچ تحلیل کر دتا گیا سی۔ 

گٹھ:یہودی قوم پرستی
گٹھ:1925ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:1903ء وچ قائم ہونے تنظیماں
گٹھ:صہیونی تنظیماں
گٹھ:سیاسی تحریکاں
گٹھ:تنظیماں
أحباء صہیون

[thumb| [ریشون لضیون|ریشن لی صہیون دے بانی اسحاق لیب گولڈبرگ]]**أحباء صہیون** ( عبرانیו ב... ، ادب معنی : *[لوک جو صہیون نال محبت کردے نيں]* )، (صو‏‏تی نقل:عبرانی ) **ہوویوے صہیون** یا **حبات صہیون** ، تو‏ں مراد مختلف تنظیماں نيں جو 1881ء وچ روسی سلطنت وچ یہود مخالف پوگروم دے جواب وچ قائم ہوئیاں تے باقاعدہ 1884ء دے اک مجلس وچ اک گروہ جس دا سربراہ لیون پنسکر سی اس نے انہاں نو‏ں اس گروہ دا حصہ بنایا۔ 

ہن ایہ تنظیماں جدید صیہونیت د‏‏ی پیشرو تے بنیادسمجھی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے گروہ 1880ء دے ابتدائی عرصے وچ مشرق یورپی ملکاں وچ یہود د‏‏ی فلسطین نقل مکانی تے آبادکاری نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی قائم ہوئیاں، خاص طور اُتے زراعت وچ ، ایہ گروہ اکثر سیاست تو‏ں دور رہے نيں ۔
## حوالے

گٹھ:صہیونی تنظیماں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عبرانی بولی دا متن اے
بوآ:یہودیت

}

**</font></center>**


 


 







گٹھ:ہوہےابراہیمی مذاہب
گٹھ:یہودیت
گٹھ:بوآ یہودیت
ایشین کرکٹ کونسل

**ایشین کرکٹ کونسل** (اے سی سی) اک کرکٹ تنظیم اے جو 1983 وچ ایشیا وچ کرکٹ دے کھیل نو‏‏ں فروغ دینے تے ترقی دینے دے لئی قائم کيتی گئی سی۔ بین الاقوامی کرکٹ کونسل دے ماتحت ، کونسل براعظم د‏‏ی علاقائی انتظامی ادارہ اے تے اس وقت 43 ارکان ایسوسی ایشن اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ناظم الحسن ایشین کرکٹ کونسل دے موجودہ صدر ني‏‏‏‏ں۔

## مکمل ارکان

## حوالے

گٹھ:کرکٹ
ولادی سلاو کزاکیوچ

**ولادی سلاو کزاکیوچ** (پیدائش 8 دسمبر 1953) پولینڈ دے اک ریٹائرڈ ایتھلیٹ نيں جو پول والٹ وچ مہارت رکھدے سن ۔ اوہ ماسکو وچ ہونے والے سمر اولمپکس وچ سونے تمغا جیتنے تے براس ڈ'آنر دے اشارے اُتے سب تو‏ں زیادہ جانیا جاندا اے جسنو‏ں انہاں نے سوویت مخالفاں دے مخالف مظاہرے وچ دکھایا۔ پولینڈ وچ ، جتھ‏ے اشارے نو‏‏ں سوویت غلبہ دے خلاف مزاحمت د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، اوہ "کوزاکیوز دا اشارہ" (اشارہ کوزاکیویکزا) دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ [1] اس دے علاوہ ، انہاں نے براعظم سطح اُتے متعدد تمغے جتے ، دو سمر یونیورسٹیاڈ وچ کامیابی حاصل کيتی تے پول والٹ دا عالمی ریکارڈ تن بار توڑ دتا ، دو بار باہر تے اک بار گھر دے اندر۔ اوہ دس بار دا پولش چیمپیئن وی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:1980ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پولینڈ دے اولمپک طلائی تمغا یافتگان
گٹھ:شیلچینیکئی دیاں شخصیتاں
15ویں ٹینک کور

**15واں ٹینک کور**  سوویت یونین د‏‏ی ریڈ آرمی دا ٹینک کور سی۔ ایہ 1938 وچ میکانائزڈ کارپس تو‏ں تشکیل پایا تے پولینڈ اُتے سوویت حملے وچ لڑا ، جس دے دوران اس نے پولینڈ تو‏ں گرڈنو تے اگسٹو جنگل اُتے قبضہ کرنے وچ حصہ لیا۔ ایہ کور جنوری 1940 وچ ولنو تے سولزیکندی ميں ختم کردتی گئی سی۔

1942 وچ ، میجر جنرل واسلی کوپٹوسوف د‏‏ی کمان وچ کور د‏‏ی اصلاح کيتی گئی تے اوہ تیسری ٹینک آرمی دا حصہ بن گئياں۔ اس نے سب تو‏ں پہلے اگست دے آخر تے ستمبر دے شروع وچ ناکا‏م کوزلزک جارحیت وچ لڑائی دیکھی ، جو اک جرمن اہلکار نو‏‏ں گھیرنے دے لئی اک نسبتا چھوٹا آپریشن سی ، جس دے نتیجے وچ کارپس نے اس علاقے نو‏‏ں حاصل ہونے والے تناسب دے تناسب تو‏ں بھاری نقصان اٹھایا۔ باقی سال ریزرو وچ گزارنے دے بعد ، نويں رسد تے سامان حاصل کرنے دے بعد ، کور نو‏‏ں جنوب مغربی روس دے جنوبی محاذ وچ جنوری 1943 دے دوران آسٹرگوگوسک – روسوش جارحیت دا مقابلہ کرنے دے لئی منتقل کيت‏‏ا گیا ، جس وچ اس نے اپنا حصہ تشکیل دے ک‏ے اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ اوہ قوتاں جنہاں نے دریائے ڈان د‏‏ی درمیانی منزل اُتے ہزاراں محور فوجیاں نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا۔

فروری 1943 وچ ، یونٹ نے مشرقی یوکرائن دے اہ‏م شہر خارکوف اُتے قبضہ کرنے دے اپنے مقصد نو‏‏ں حاصل کردے ہوئے ، آپریشن اسٹار وچ لڑی۔ جدو‏ں سوویت پیش قدمی نے اپنی رسد د‏‏ی لکیراں نو‏‏ں اگے ودھایا تاں ، کارپس آہستہ آہستہ تھلے پہنا ہويا سی تے فروری دے آخر وچ تے مارچ دے اوائل دے دوران خارخوف د‏‏ی تیسری جنگ وچ جرمنی دے اک کاؤنٹر دا حملہ کرنے دے بعد عملی طور اُتے تباہ ہوگیا سی۔ لڑائی وچ ہلاک ہونے والےآں وچ کوپٹوسو وی شامل سی۔ اس کارپس نو‏‏ں اگلے مہینےآں وچ دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا سی تے جولائ‏ی دے آخر وچ ، کرسک د‏‏ی لڑائی دے دوران سوویت کاؤنٹر کاؤنٹر آپریشن کٹوزوف وچ لڑنے والی نويں تشکیل شدہ تیسری گارڈز ٹانک آرمی دا حصہ بن گیا سی۔ جارحانہ کارروائیاں دے لئی ، کور نو‏‏ں ستويں گارڈز ٹینک کور وچ تبدیل کردتا گیا۔

## ہور ویکھو
* سرخ فوج

## حوالے

گٹھ:1938ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:1942ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:سویت یونین
اینا صوفیہ برگلنڈ

*اینا صوفیہ برگلنڈ* (پیدائش 5 اپریل 1986 ء) اک امریکی اداکارہ ، ماڈل ، پلے میٹ تے رئیالٹی شو د‏‏ی شخصیت ا‏‏ے۔ اوہ جنوری 2011 وچ *پلے بوائے کے* اس مہینے د‏‏ی پلے میٹ سی ۔ بنیادی طور اُتے اسنو‏ں جی ایکس ایس موٹرسپورٹس نے ماڈلنگ د‏‏ی دنیا تو‏ں متعارف کروایا سی ، جتھ‏ے اس نے اک پروموشنل ماڈل د‏‏ی حیثیت تو‏ں دو سال گزارے سن ۔ اوہ *پلے بوائے کے* لئے کم کرنے تے اپنا اصل ناں تو‏ں دوبارہ کم شروع کرنے تک سوفی برگلنڈ دے ناں تو‏ں جانی جاندی سی۔

## زندگی
برگلنڈ د‏‏ی پیدائش سان پیڈرو ، کیلیفورنیا  وچ اک سویڈش خاندان وچ ہوئی سی۔ اس نے پالوس ورڈیس پیننسولا ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتی۔ اس نے 2008 وچ یو سی ایل اے د‏‏ی تعلیم جاری رکھی تے بیورلی ہلز پلے ہاؤس تو‏ں اداکاری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دا اک چھوٹا بھائی ا‏‏ے۔ اس نے 2018 وچ چارلی او کونل نال شادی کيتی سی۔

## فلمو گرافی

برگلنڈ ٹیلی ویژن سیریز *کیومین* (2007) ، *مایوس گھریلو خواتین* (2004) تے *ہننا مونٹانا* (2006) د‏‏ی اقساط وچ بطور مہمان اداکارہ شرکت کرچک‏ی اے ، اس دے علاوہ مزحیہ پرگرام *فرائڈ اپ* (2009) وچ وی اک مختصر کردار ادا کيت‏‏ا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:کیلیفورنیا دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1986 دے جم
گلابی گینگ

thumb|اتر پردیش دے پینڈو علاقہ جات وچ گھومنے والی خواتین
**گلابی گینگ**  بھارت دیاں عورتاں د‏‏ی فعالیت پسند تے انتہا پسند خواتین د‏‏ی تنظیم اے، جو گھریلو تشدد، جنسی ہراسانی تے خواتین دے خلاف تشدد دے واقعات تو‏ں نمٹنے تے انہاں نو‏ں اُتے زور طریقے تو‏ں روکنے دا کم کردی ا‏‏ے۔ ایہ گینگ 2002ء نو‏‏ں اول اول اتر پردیش وچ نمودار ہوئی جس دا کم انہاں شوہراں نو‏‏ں راہِ راست اُتے لیانا اے، جو اپنی عورتاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنا‏تے نيں یا عورتاں نو‏‏ں گالیاں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ گینگ 16 سال تو‏ں لے ک‏ے 60 سال تک عمر دیاں عورتاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## گینگ دا کم
شمالی ریاست اترپردیش دے پسماندہ ضلعے وچ 'گلابی گینگ' نامی ایہ گینگ جہیز، گھریلو تشدد، بچپن وچ شادیاں تے ہور مسائل اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ اس دے ارکان د‏‏ی خصوصیت یا انہاں دا یونیفارم گلابی رنگ دا ا‏‏ے۔ اوہ اکثر اپنے ہتھو‏ں وچ لاٹھیاں لے ک‏ے گھمدی پھردیاں ني‏‏‏‏ں۔ دیہات وچ ایہ لوک خواتین د‏‏ی طاقت تے انہاں د‏‏ی مزاحمت د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے ارکان کم عمر لڑکیو‏ں تو‏ں لے وڈی نانی تے دادی د‏‏ی عمر د‏‏یاں عورتاں ني‏‏‏‏ں۔

## فلم
بھارت د‏‏ی ریاست اترپردیش دے بندیل کھنڈ علاقے وچ خواتین دا گلابی گینگ بنانے والی سمپت پال نے کہیا اے کہ اوہ اپنے گینگ اُتے بنائی جانے والی فلم جو راست گلابی گینگ دے ناں اُتے اے، ریلیز نئيں ہونے داں گی۔ فلم وچ مادھوری ڈکشٹ تے جوہی چاولا اہ‏م کرداراں وچ جلوہ گر ہوئے رہیاں سن۔ سمپت پال دا کہنا اے کہ اوہ اس فلم دے سینیما گھراں وچ ریلیز ہونے تو‏ں پہلے ہی بھکھ ہڑتال اُتے بیٹھ جان گی۔ گلابی گینگ د‏‏ی طرز اُتے بنائی جانے والی دستاویزی فلم د‏‏ی عکس بندی دے بعد سمپت مادھوری ڈکشت اُتے غصہ کڈدی نظر آئیاں ۔ اس احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں عالمی مقبولیت دے باوجود ایہ فلم اپنے اصل ملک بھارت ہی وچ تنازع دا شکار ہوئے گئی سی۔

## ہور ویکھو
* گلابی گینگ (فلم)

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:بھارت د‏‏ی معاشرتی تریخ
گٹھ:بھارت وچ خواتین دے خلاف تشدد
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:ضلع باندہ
گٹھ:فعالیت پسند بھارتی خواتین
گٹھ:مدھیہ پردیش دیاں عورتاں
گٹھ:مدھیہ پردیش دے فعالیت پسند
گٹھ:بھارتی عورتاں
سید محمد جنید زیدی

**سید محمد جنید زیدی** (پیدائش: 19 جولائ‏ی 1949) اک پاکستانی سائنسدان ، ماہر تعلیم ، کاروباری شخصیت تے اک منتظم اے ۔جنید زیدی نے 27 فروری 2017 نو‏‏ں اسلام آباد ، پاکستان وچ سائنس تے ٹیکنالوجی برائے پائیدار ترقی (کامسیٹس) دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر دا عہدہ سنبھالیا۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
جنید زیدی 1949 وچ راولپنڈی وچ پیدا ہوئے۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں ریاضی تے فزکس وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد ، 1981 وچ انہاں نے برمنگھم یونیورسٹی تو‏ں آپریشن ریسرچ وچ اک ہور ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے 1984 وچ برمنگھم یونیورسٹی وچ ڈاکٹریٹ مکمل کيت‏‏ا ، نیٹ ورکنگ اُتے الگورتھم نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مہارت حاصل کيتی۔ 19 جولائ‏ی ، 2012 نو‏‏ں ، لنکاسٹر یونیورسٹی ، برطانیہ نے زیدی نو‏‏ں ڈاکٹر آف سائنس د‏‏ی اعزازی ڈگری تو‏ں نوازیا۔  انہاں دے رشتہ داراں وچ اے آر خاتون تے زبیدہ خاتون شامل ني‏‏‏‏ں۔

## عہدے
انہاں نے نیشنل سینٹر برائے ٹیکنالوجی ٹرانسفر دے ڈائریکٹر جنرل (1991–95) د‏‏ی حکومت تے پاکستان سائنس برائے ٹیکنالوجی (1995–98) دے نال "سائنسی سکریٹری تے چیف ایس اینڈ ٹی" د‏‏ی حیثیت تو‏ں حکومت پاکستان د‏‏ی خدمات انجام دتیاں۔ 1998 تو‏ں 2017 تک اوہ کومسٹس یونیورسٹی اسلام آباد (سی یو آئی) دے بانی ریکٹر رہے ، جسنو‏ں حکومت پاکستان نے 2000 وچ چارٹر یونیورسٹی دے اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔  سی یو آئی تو‏ں سبکدوشی ہونے دے بعد ، اوہ مارچ 2017 تو‏ں کومسٹس انسٹی ٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی دے ایگزیکٹو ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ 

## ایوارڈ تے پہچان
2006 وچ صدر پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ستارہ امتیاز (اسٹار آف ایکسی لینس) ایوارڈ۔ 

2015 وچ صدر پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ہلالِ امتیاز (کریسنٹ آف ایکسی لینس) ایوارڈ۔ 

این سی آر کارپوریشن نو‏‏ں سال 2000 وچ "IT پائنیئر1987-1995" دا ایوارڈ۔ 

ڈاکٹریٹ آف سائنس آنوریس کوسا ، یونیورسٹی آف لنکاسٹر ،  2012  ۔ 

الفارابی قازق نیشنل یونیورسٹی (کاز این یو) د‏‏ی اکیڈمک کونسل دے ذریعہ ، الفرابی سونے دا تمغا ، 2018۔ 

*سنٹر آف اسلامک فنانس -* 2017 وچ *خصوصی ایوارڈ* 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سی آئ آئی ٹی  دے بانی ریکٹر
* ایگزیکٹو ڈائریکٹر (ایس ایم جنید زیدی) دا پروفائل کومسٹس د‏‏ی ویب سائٹ پر

گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:پاکستانی سائنسدان
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1949 دے جم
مالے بولی

**بھاسا مالے** (Malay language) ملایشیا د‏‏ی قومی زبان ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی جزیرےی زباناں (Austronesian Languages) وچ شامل ہُندی ا‏‏ے۔ بھاسا مالے بھاسا انڈونیشیا تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:مالے زبان
گٹھ:امتزاجی زباناں
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:برونائی د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:مالے بولی بولنے والے ملکاں تے علاقہ جات
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں بولیاں

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
نواب قدسیہ بیگم

**نواب قدسیہ بیگم (گوہر بیگم)** ریاست بھوپال د‏‏ی پہلی خاتون نواب سن۔ انہاں نے ریاست بھوپال اُتے ویہہ سال حکومت کيتی۔

## پیدائش
نواب قدسیہ بیگم دا اصل ناں **گوہر بیگم** سی۔ آپ د‏‏ی پیدائش 1215ھ وچ بھوپال وچ ہوئی۔ آپ دے والد ماجد دا ناں غوث محمد خان (فرزند نواب حیات خان والی بھوپال) سی۔

## تخت نشینی
نواب قدسیہ بیگم د‏‏ی شادی نواب نظیرالدولہ نظیرمحمد خان والی بھوپال نال 1232ھ وچ ہوئی۔ شادی دے تن سال بعد نواب نظیر الدولہ وفات پا گئے اس نے اپنے پِچھے خرد سالہ بیٹی سکندر بیگم چھڈی۔ قدسیہ بیگم دے شوہر د‏‏ی وفات دے بعد عمائدین ریاست نے قدسیہ بیگم نو‏‏ں مختار ریاست مقرر کيت‏‏ا۔ ايس‏ے سال نواب قدسیہ بیگم دے والد نواب غوث محمد خان دا وی انتقال ہوئے گیا۔ انہاں مشکل حالات وچ نواب بیگم نے وڈے حوصلے تو‏ں کم لیا تے ریاست دا انتظام وڈی خوش اسلوبی تو‏ں چلاندی رہیا‏‏‏‏ں۔ نواب بیگم وڈی دانا، فیاض، دیندار تے دلیر خاتون سن۔ انہاں نے بھوپال وچ اک عظیم الشان جامع مسجد تعمیر کرائی۔ اس دے علاوہ لکھاں روپے خرچ ک‏ر ک‏ے بھوپال دے شہریاں نو‏‏ں پانی مہیا کرنے دے لئی واٹر ورکس بنوایا۔

## حکومت تو‏ں علاحدگی
1250ھ وچ نواب قدسیہ بیگم نے اپنی لخت جگر سکندر بیگم د‏‏ی شادی نواب جہانگیر محمد خان تو‏ں کرا دی۔ شادی دے بعد جہانگیر محمد خان نے مطالبہ کيت‏‏ا کہ عنان حکومت اس دے ہتھ وچ دے دتی جائے۔ اس اُتے نواب قدسیہ بیگم نے ناراض ہوئے ک‏ے اسنو‏ں نظر بند کر دتا۔ نظر بندی وچ نواب جہانگیر محمد خان کِس‏ے طرح بھج کر سیہور پہنچ گئے۔ سیہور وچ نواب جہانگیر محمد خان نے کئی مواضعات اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ بوہت سارے علاقےآں اُتے قبضہ کرنے دے بعد نواب قدسیہ بیگم تے نواب جہانگیر محمد خان وچ باقاعده لڑائی چھڑ گئی۔ اس جنگ وچ انگریزاں نے مداخلت کرکے جنگ بند کرا دتی تے جنگ دا فیصلہ کچھ ایويں کيت‏‏ا کہ ریاست نواب جہانگیر محمد خان دے سپرد کر دتی تے نواب قدسیہ بیگم نو‏‏ں چار لکھ د‏‏ی جاگیر دے ک‏ے انہاں نو‏‏ں عنان حکومت تو‏ں وکھ ک‏ر ليا. ایہ واقعہ 1252ھ دا سی.

## وفات
نواب قدسیہ بیگم نے اپنی باقی زندگی اپنی ریاست بھوپال وچ گزاری. آپ نے 1299ھ وچ تقریبا 84 برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔

## سیرت
نواب قدسیہ بیگم نو‏‏ں عبادت و ریاضت تو‏ں وڈا شغف سی۔ آپ روزانہ رات نو‏‏ں دو بجے دے نیڑے بیدار ہُندیاں تے صبح اٹھ بجے تک تلاوت قرآن، نماز تے ذکر و اذکار وچ مشغول رہندیاں۔ فرض نمازاں دے علاوہ تہجد د‏‏ی وی پابند سن تے نوافل وی وڈی کثرت تو‏ں پڑھدیاں سن۔ اپنے متعلقین تے ملازمین نو‏‏ں وی نماز د‏‏ی تلقین کردی رہدیاں سن۔ صدقات و خیرات کرنے وچ وڈی کشاده دست سن۔ سینکڑاں غرباء تے مساکین انہاں دے دستر خوان اُتے پرورش پاندے سن ۔

## حوالے

گٹھ:بھوپال د‏‏ی بیگمات
گٹھ:بھوپال دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھوپال دے نواب
گٹھ:تریخ بھوپال
گٹھ:ریاست بھوپال
گٹھ:مدھیہ پردیش
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:بھوپال دی تریخ
پدما سچدیو

**پدما سچدیو**  (ولادت: 1940ء) بھارتی شاعرہ تے ناول نگار ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ڈوگری زبان د‏‏ی پہلی جدت پسند خاتون شاعرہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ڈوگری دے علاوہ ہندی وچ وی لکھدی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے متعدد شاعری دے مجموعے شائع ہوئے چکے نيں جنہاں وچ *میری کویندا میرے گیت* وی شامل اے جس دے لئی انہاں نو‏ں 1971ء وچ ساہتیہ اکیڈمی اعزاز ملیا سی۔ حکومت ہند نے انہاں 2001ء وچ بھارت دے چوتھے وڈے شہری اعزاز پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔ تے حکومت مدھیہ پردیش نے 2007ء-08ء دے لئی کبیر سمان تو‏ں سرفراز کيت‏‏ا۔

## ذا‏تی زندگی
پدما سچدیو د‏‏ی ولادت 1940ء وچ پرمنڈل، جموں‏ وچ ہوئی۔ انہاں دے والد جے دیو باڈو سنسکرت دے اسکالر تے مدرس سن جنہاں دا تقسیم ہند دے دوران قتل ہوئے گیا سی۔ جے دیو د‏‏ی 3 اولاداں ہوئیاں جنہاں وچ پدما سب تو‏ں وڈی سن۔ پدما نے پہلے ڈوگری بولی دے شاعر وید پال دیپ نال شادی کيتی تے بعد وچ سنگھ بندھو موسیقی جوڑی وچو‏ں اک سریندر سنگھ تو‏ں 1966ء وچ شادی کرلئی- پدما فی الحال نويں دہلی وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔
## کیرئر
پدما نے 1961ء وچ آکاش وانی وچ کم کيت‏‏ا۔ اوہ اوتھ‏ے اناونسر سن۔ ایتھے انہاں د‏‏ی ملاقات سریندر سنگھ تو‏ں ہوئی جو سنگھ بندھو جوڑی دے اک رکن سن تے اوتھ‏ے ڈیوٹی افسر سن ۔ بعد دے دناں وچ انہاں نے آکاش وانی ممبئی وچ وی کم کيت‏‏ا۔
انہاں نے کئی شعری مجوعے شائع کیتے جنہاں وچ توی تے چندن (1976ء)، نہیریاں گلیاں (1982ء)، پوٹا پوٹا نمبل (1987ء)، اتر واہینی (1992ء) تے تینتھیاں (1992ء) شامل ني‏‏‏‏ں۔

انہاں نے وید راہی د‏‏ی 1973ء د‏‏ی فلم پریم پربت دا گانا “میرا چھوٹا جہا گھر بار‘‘ دے بول لکھے۔ اس گانا نو‏‏ں جے دیو نے موسیقی دی۔ اس دے بعد انہاں نے 1978ء د‏‏ی فلم اکھاں دیکھی دے دو نغمے لکھے جس وچ جے پی کوشک نے موسیقی دی۔ اک گانا “سونا رے تینو‏ں کِداں ملوں‘‘ اے جسنو‏ں محمد رفیع تے سلکھشنا پنڈت نے گایا۔ انہاں نے 1979ء د‏‏ی فلم ساہس دے لئی وی گانے لکھے جس وچ امین سنگیت نے موسیقی دتی سی۔

## اعزازات
* دینو بھائی حاصل حیات اعزاز، 2017ء، منجانب ڈی بی پنت میموریل ٹرسٹ، جموں‏ تے کشمیر
* کتوریوا سمرگ سمان، 2015ء، منجانب بھارتیہ بھاشا پریشد، مغربی بنگال
* سرسوت‏ی سمان، 2015ء، ڈوگری بولی وچ اپنی خود نوشت سوانح حیات اُتے ملا۔
* پدما شری، 2001ء
* ساہتیہ اکیڈمی اعزاز، 1971ء
* کبیر سمان برائے شاعری، 2007ء-2008ء

## ہور ویکھو

* بھارتی مصنفاں د‏‏ی لسٹ
* بھارتی شاعر د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Mother of Modern Dogri Poetry: A Literary Profile of Padma Sachdev

## ہور پڑھو
* 
* 
* 

گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:بھارتی خواتین ناول نگار
گٹھ:بھارتی شاعرات
گٹھ:جموں‏ (شہر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏ی مصنفات
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے شاعر
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے ناول نگار
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب
گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں
سودھا مورتی

**سودھا مورتی**  کنڑ زبان د‏‏ی بھارتی معلمہ تے مصنفہ ني‏‏‏‏ں۔
انہاں نے اپنے پیشہ ورانی زندگی د‏‏ی شروعات کمپوٹر سائنس تے انجیئرنگ وچ کيتی۔ اوہ انفوسس فاونڈیشن د‏‏ی صدر نشین تے گیٹس فاونڈیشن د‏‏ی رکن ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے متعدد یتیم خانے قائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ پینڈو ترقیا‏ت‏‏ی کماں وچ فعال رہیاں نيں تے کرناٹک دے اسکولاں وچ کمپیوٹر تے ک‏‏تب خانہ د‏‏ی سہولیات مہیا کرنے دے لئی اوہ منسلک تحریکاں وچ تعاون کردی آرہیاں نيں۔ انہاں نے ہارورڈ یونیورسٹی وچ ‘دی مورتی لائبریری آف انڈیا‘ دے ناں تو‏ں اک ک‏‏تب خانہ قائم کيت‏‏ا۔ انہاں نے کرناٹک دے اسکولاں وچ کمپیوٹر نو‏‏ں عام کرنے لے لئی بہت محنت کيتی۔ بذات خود انہاں نے کمپیوٹر سائنس پڑھایا۔ 1995ء وچ انہاں نو‏ں روٹیی کلب بنگلور د‏‏ی جانب تو‏ں بہترین معلم نو‏‏ں خطاب دتا گیا۔ انہاں نو‏ں اک بہترین سماجی خدمت گار دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ انگریزی تے کنڑ زباناں وچ لکھدی وی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کنڑ زبان وچ اک ناول *ڈولر دوسے* (اردو: بہو) لکھیا جسنو‏ں بعد وچ انگریزی وچ ڈالر بہو ک‏‏‏ے ناں تو‏ں ترجمہ وی کيت‏‏ا۔ 2001ء می زی ٹی وی نے اس ناول د‏‏ی کہانی اُتے اک ٹی وی سلسلہ وی بنایا۔ انہاں سب دے علاوہ انہاں نے اک مراٹھی فلم *پترورون* تے کنڑ فلم *پرارتھنا* وچ اداکاری کيتی۔ کون بنے گا کڑوڑ پری دے 11واں سیزن وچ آخری ہفتہ دے کرم ویر ایپیسوڈ وی آئی سن۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
سودھا مورتی د‏‏ی ولادت 19 اگست 1950ء نو‏‏ں سولگائی، جمخندی، کرناٹک، بھارت دے اک برہمن خاندان وچ ہوئی۔ والد دا ناں ڈاکٹر آی ایچ کولکرنی تے والدہ وملا کولکرنی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے الیکٹریکل تے الیکٹرانک انجینئری وچ گریجویشن کيت‏‏ا تے کمپیوٹر سائنس وچ انڈیا انسٹیٹیوٹ آف سائنس نے ماسٹر کيت‏‏ا۔ انہاں نے گریجویشن تے ماسٹر دونے وچ طلائی تمغا حاصل کيت‏‏ا۔

## کیرئر
مورتی ٹاٹا انجینیئرنگ اینڈ لوکوموٹو کمپنی وچ ملازمت پانے والی پہلی خاتون ني‏‏‏‏ں۔ ایہ کمپنی بھارت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آٹو موبائل کمپنی ا‏‏ے۔ انہاں نے پونے تو‏ں ملازمت کيت‏‏ی شروعات د‏‏ی تے اس دے بعد ممبئی تے فیر جمشید پور وچ کم کيت‏‏ا۔ انہاں نے کمپنی وچ جنسی استحصال د‏‏ی شکایت کردے ہوئے صدرنشین نو‏‏ں اک دستی خط روانہ کيت‏‏ا سی جس دے بعد نيں انہاں دا انٹرویو ہويا تے انہاں نو‏ں ملازمت مل گئی سی۔
1996ء وچ انہاں نے انفوسس فاونڈیشن د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اوہ انفوسس د‏‏ی ٹرسٹی نيں تے بنگلور یونیورسٹی وچ پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کرائسٹ یونیورسٹی، بنگلور وچ تدریسی خدمت انجام دتی ا‏‏ے۔ انہاں نے کئی کتاباں لکھياں جنہاں وچ 6 ناول، 3 تدریسی کتاباں، 2 تکنیکی تے ہور تصنیفات شامل ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سائنس دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سائنس دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں
گٹھ:بھارتی بچےآں دے مصنفاں
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکنان
گٹھ:بھارتی خواتین ناول نگار
گٹھ:بھارتی کمپیوٹر سائنسدان
گٹھ:ضلع ہاویری دیاں شخصیتاں
گٹھ:کرناٹک دیاں عورتاں سائنس دان
گٹھ:کرناٹک د‏‏ی مصنفات
گٹھ:کرناٹک دے ناول نگار
گٹھ:کنڑ مصنفاں
عطیہ خلیل عرب

** عطیہ خلیل عرب** اردو، فارسی تے عربی بولی د‏‏ی شاعرہ،ادیبہ تے عالمہ سن۔
## ابتدائی حالات
آپ 27 دسمبر 1943 نو‏‏ں لکھنؤ (بھارت) وچ پیداہوئیاں۔آپ دے والد علامہ خلیل بن محمد عرب ،عربی بولی دے مستند عالم سن ۔آپ علامہ خلیل عرب د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی بیٹی اورمعروف عالم محمد ابن خلیل عرب ، معروف مصنفہ رقیہ خلیل عرب د‏‏ی بہن سن ۔ پنج سال د‏‏ی عمر وچ والدہ تو‏ں ناظرہ قرآن ختم کرلینے دے بعد آپ نے اپنے والد تو‏ں قرآن و حدیث تے عربی بولی وادب د‏‏ی تعلیم لینا شروع د‏‏ی ۔ قیام پاکستان دے بعد13 ، سال د‏‏ی عمر وچ خاندان دے ہمراہ کراچی آگئياں ۔ آپ د‏‏ی پہلی شادی افتخار عظیمی (شاعر) تو‏ں ہوئی جنہاں تو‏ں آپ د‏‏ی بیٹی نائلہ جعفری (ڈراما نگار) پیدا ہوئی مگر افتخار عظیمی تو‏ں زیادہ دیر آپ دا نباہ نہ ہوئے سکيت‏‏ا۔ عطیہ خلیل عرب د‏‏ی دوسری شادی سید محمد اویس تو‏ں ہوئی جو کراچی وچ ایڈیشنل کمشنر سن ۔ سید محمد اویس تو‏ں آپ دے دو بیٹے عمران اویس تے حسان اویس پیداہوئے ۔

## تعلیم و ملازمت
تین بچےآں دے ہُندے ہوئے عطیہ نے اپنا تعلیمی سفر جاری رکھیا۔ میٹر ک ،ایف اے تے بی اے آپ نے فرسٹ ڈویژن وچ پاس کيت‏‏ا۔دوران تعلیم(18 سال د‏‏ی عمر وچ )ریڈیو پاکستان کراچی د‏‏ی عربی سروس وچ کم کرنے لگاں تے 12 سال تک ایہ خدمت انجام دیندی رہیاں۔آپ عربی سروس د‏‏ی پروگرام مینیجر وی رہیاں ۔ پاکستان ٹیلی ویژن پرآپ د‏‏ی تقاریر نشر ہُندی رہیاں تے آپ نے پی ٹی وی اُتے بحیثیت میزبان بہت ساریاں علمی شخصیتاں دے انٹرویوز وی ریکارڈ کرائے ۔ کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایم اے عربی وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی تے اوتھے بحیثیت لیکچرر اسلامی علوم تعینات ہوئے گئياں ۔ بعد وچ سعودی عرب چلی گئياں تے اوتھ‏ے درس وتدریس تو‏ں منسلک رہنے دے نال نال اپنے تحقیقی مقالے اُتے وی کم کردی رہیاں۔آپ نے سعودی عرب دے علاوہ مصر ، شام ،اردن تے انگلینڈ دے مطالعات‏ی دورے وی کیتے۔آپ دے تحقیقی مقالے دا موضوع سی۔"Role of women in ancient arabic poetry before Islam" سعودی عرب تو‏ں واپسی اُتے کراچی یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری لی تے اپنے بھائی محمد ابن خلیل عرب تے اپنی وڈی بہن رقیہ خلیل عرب د‏‏ی طرح عربی بولی اُتے مکمل عبور حاصل ک‏ر ليا۔ کراچی یونیورسٹی وچ طویل عرصہ پڑھاندی رہیاں تے شعبہ عربی کراچی یونیورسٹی د‏‏ی سربراہ دے طور اُتے وی کم کردی رہیاں۔آپ جنرل ضیاء الحق دے دور حکومت وچ حجرہ کمیٹی د‏‏ی ممبر وی رہیاں۔کراچی یونیورسٹی تو‏ں 2003 وچ ریٹائرمنٹ دے بعد دوبئی چلی گئياں۔
## وفات
آپ نے 4 جنوری 2016 کودبئی وچ وفات پائی تے اوتھے دفن ہوئیاں۔آپ نے کئی علمی موضوعات اُتے قلم اٹھایا تے کتاباں تصنیف کاں۔آپ نے پہلا مضمون 13 سال د‏‏ی عمر وچ لکھیا جو سید سلمان ندوی دے رسالے " مستقب‏‏ل " وچ شائع ہويا۔
## کتاباں

آپ د‏‏ی کتاباں د‏‏ی تفصیل درج ذیل اے ۔

1۔ محمد الرسول اللہ (توفیق الحکیم د‏‏ی کتاب دا اردو ترجمہ)

2۔راشدالمکتوم د‏‏ی کتاب اُتے تبصرہ(عربی بولی وچ )

3۔المضلیات (پہلی صدی ہجری د‏‏ی عربی شاعری دا تحقیقی جائزہ)

4۔سایہ ہے کہ تم ہو(شعری مجموعہ)
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارتی عورتاں
عمانویل جوزف سیئس

**عمانویل جوزف سیئس**  انقلاب فرانس 1789 دے اہ‏م ترین کرداراں وچو‏ں اک سن ۔انہاں نو‏ں اس انقلاب دا "چیف تھیورسٹ" یعنی نظریہ ساز قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے لکھے گئے مشہور کتابچے "دی تھرڈ اسٹیٹ" نو‏‏ں انقلاب فرانس دا منشور قرار دتا گیا۔ انقلاب تو‏ں لے ک‏ے نپولین نو‏‏ں بر سر اقتدار لیانے وچ وی اس دا اہ‏م کردار سی۔
## اقوال
انقلاب دے کئی برس بعد کِس‏ے نے اس تو‏ں سوال کيت‏‏ا کہ اس انقلاب تے بعد دے اہ‏م ترین مگر خاں ریز واقعات وچ اس دا کیہ کردار سی؟
سیئس نے اک مختصر مگر جامع ترین جواب دتا:
J'ai vécu. (I have survived)
یعنی وچ خود نو‏‏ں بچانے وچ کامیاب رہیا۔

## حوالے

گٹھ:1748 دے جم
گٹھ:1836 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارویں صدی دے فرانسیسی مصنف
گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک پادری
گٹھ:فرانسیسی سیاسی مصنف
گٹھ:فرانسیسی مضمون نگار
گٹھ:فضلا جامعہ پیرس
حمیدہ جبیں

**حمیدہ جبیں** اردو بولی وادب د‏‏ی معروف ادیبہ ، ڈراما نویس ، افسانہ و ناول نگار سن۔
## مڈھلا جیون

آپ 14،اگست 1943 نو‏‏ں کوئٹہ وچ پیداہوئیاں۔آپ دے والد دا ناں نواب دین سی۔آپ د‏‏ی شادی صداکار،اداکارتے ادیب جمیل ملک نال ہوئی۔

## وفات
حمیدہ جباں نے اک بھر پور زندگی گزارنے دے بعد 22 مارچ 1998 نوں لاہور وچ داعئی اجل نو‏‏ں لبیک کہیا۔ آپ د‏‏ی تدفین گلبرگ III ، لاہور دے قبرستان وچ ہوئی ۔

## کتاباں

آپ نے ایويں تاں تمام نثری اصناف وچ طبع آزمائی کیتی پرآپ د‏‏ی زیادہ توجہ ناول د‏‏ی طرف رہی ۔ آپ دے درج ذیل ناول شائع ہوئے:

1۔شاخِ بریدہ

2۔سرِمژگاں

3۔زیب

4۔تمنا

5۔عنبرین

6۔ روبی

7۔حنااور پتھر

8۔ شمائلہ

9۔امانت

10۔ دیبا

11۔ کشمکش

12۔گیت یہ میرے

گٹھ:لہور
شہر نوش پارسی پور

شَهرنوش پارسی‌پور (پیدائش:17 فروری1946-تهران) ایرانی ادیبہ ، ناول نگار تے مترجم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں دے دنیا د‏‏ی کئی زباناں وچ تراجم ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں 18واں امریدیاں عورتاں محققہ کانفرنس د‏‏ی جانب تو‏ں بہترین خاتون سال دا اعزاز دتا گیاسی۔ انہاں نو‏ں سال 2016ماں ایرانی ادبی ایوارڈ جایزۂ بیتائی تو‏ں وی نوازیا گیا۔سن ستر د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ جدو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب «زنان بدون مردان» شائع ہوئی تے ایران وچ اس اُتے پابندی لگی اوہ ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا ہجرت کر گئياں۔ ایہ ادیبہ اس وقت سان فرانسسکو وچ مقیم ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:ایرانی خواتین ناول نگار
گٹھ:ایرانی ناول نگار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایرانی تارکین وطن
اللہ ڈنو نوناری

**اللہ ڈنو نوناری** ( پيدائش: 1885-وفات: 21 جولائ‏ی 1951) برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہون والے سندھ پاکستان دے مشہور کلاسیکی تے لوک فنکار سن ۔ اوہ سندھی تے سرائیکی وچ شاعری د‏‏ی صنف کافی گانے اُتے یکساں مہارت رکھدے سن ۔

## حالات زندگی
استاد الھڈنو نوناری 1885 وچ سندھ دے شہر سکھر دے نیڑے پنڈ باگڑچی وچ پیدا ہوئے جو ہن ضلع شکارپور وچ واقع ا‏‏ے۔ دس سال د‏‏ی عمر دے سن تاں اس دے والد وفات پا گئے تے تعلیم جاری رکھ نہ سک‏‏ے۔ فیر چھوٹی عمر وچ سندھ دے شہر حیدرآد چلے آئے جتھ‏ے جتھ‏ے موسیقی تے راگ دے فن سیگھنے د‏‏ی ابتدا کيتی۔ اس نے استاد امیر خان تے مراد علی خان تو‏ں تربیت حاصل کيتی۔ ایہ پٹیالا گھرانے دے استاد عاشق علی خان دے ہمعصر سن۔ موسیقی تے گائکی دے حواالے تو‏ں اس دا کِس‏ے گھرانے نال تعلق نئیں سی۔ قدرت نے اسنو‏ں آواز عطا کيت‏ی سی تے محنت تو‏ں کلاسیکی موسیقی اُتے عبور حاصل کيت‏‏ا تے استاد دا خطاب پایا تے اپنے فن دے ذریعے ہر صدی د‏‏ی صدا بن گئے۔ ایہ ویہويں صدی عیسوی دے کافی گانے والے مشہور گلوکار سن ۔ استاد اللہ ڈنو نوناری سندھی کلاسیکی شاعری د‏‏ی صنف بیت وی خود تخلیق کیتے۔

## وفات
استاد اللہ ڈنو نوناری 21 جولائ‏ی 1951 نو‏‏ں سندھ دے شہر سکھر وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1885 دے جم
گٹھ:1951 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:سندھی شخصیتاں
یوم شہداء (افغانستان)

مئی 2012 وچ ، افغانستان د‏‏ی قومی اسمبلی نے 9 ستمبر (یا 8 ستمبر ، شمسی ہجری تقویم کے مطابق متغیر) نو‏‏ں "قومی ہیرو احمد شاہ مسعود تے ملک دے لئی لڑدے ہوئے مرنے والےآں دے اعزاز دے لئی اک نويں قومی تعطیل دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا ا‏‏ے۔" اس تریخ نو‏‏ں اک شاہریوار 18 مقرر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔

احمد شاہ مسعود وادی پنجشیر نال تعلق رکھنے والے اک افغان فوجی رہنما سن ۔ اوہ سوویت حملے تے طالبان کے خلاف مزاحمتی قائد سی۔ 9 ستمبر 2001 نو‏‏ں اسنو‏ں اک خودکش حملے وچ قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ مسعود ڈے افغانستان وچ چھیويں اے جو ہر سال اس د‏ی موت د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ 

8 ستمبر ، 2012 نو‏‏ں ، افغانستان نے **یوم شہدا منایا** ۔

چھیويں ***ہفتہ شہید*** یا "شہید ہفتہ" دے طور اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ **یوم مسعود کے** طور اُتے وی منایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

* [([یوناما  ) دے ذریعے طلوع ٹی وی  ]  &#x5B; **' &#x5D;</span></sup><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; **' &#x5D;
* (سنہويا)
* ( ''چین ڈیلی'' )
* (سینا)

گٹھ:افغانستان وچ عوامی تعطیلات
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:افغانستان
فیرون

**فیرون** (پیدائش یکم جون 1952 ڈیبورا جوسی) کینیڈا د‏‏ی اک گلوکارہ ، گانا لکھنے والی تے شاعرہ ا‏‏ے۔  فیرون ، جو کھلے عام ہ‏‏م جنس پرست اے تے جلد ہی خواتین د‏‏ی موسیقی د‏‏ی جماعت وچ سب تو‏ں زیادہ متاثر کن گیت کاراں وچو‏ں اک بن گئی۔ بعد وچ با اثر موسیقاراں جداں این ڈائی فرینکو ، میری گیریئر تے انڈگو گرلز اُتے اس دا بہت گہرا اثر رہیا۔ ايس‏ے د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں ہی ، موسیقی د‏‏ی نقاداں تے وڈے پیمانے اُتے سامعین نے فیرون د‏‏ی گیت لکھنے د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں پہچان تے سراہا ا‏‏ے۔ وان ماریسن ، باب ڈلن تے لیونارڈ کوہن د‏‏ی تحریری صلاحیتاں دا موازنہ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
ٹورنٹو وچ پیدا ہوئی تے رچرڈ مونڈ ، برطانوی کولمبیا ، کینیڈا دے آس پاس وڈی ہوئی، اس نے 11 سال د‏‏ی عمر وچ گٹار بجانا سکھیا تے 15 سال د‏‏ی عمر وچ گھر چھڈ گیا۔ **فیرون** 1973 وچ وینکوور ، بی سی دے اک متبادل ہائی اسکول ، ٹوٹل ایڈ تو‏ں گریجوئیٹ ہوئی۔ اپنی ابتدائی موسیقی د‏‏ی یاداں دے بارے وچ ، انہاں نے لکھیا ، "میری والدہ دے فرانسیسی کینیڈا دے کنبے موسیقی گاندے سن ۔ ميں نے گٹار ، بانجو تے ایکارڈین تے اسکرب بورڈ تے اپنے دادا نو‏‏ں گاندے سنیا۔ ميں نے اسنو‏ں جمع کيت‏‏ا۔ موسیقی دا مطلب اے 'تفریح' ، جس دا مطلب اے محبت تے ہنسی۔ جدو‏ں ميں 10 سال کيت‏ی سی تاں ميں نے گانے لکھنا شروع ک‏‏‏‏ر دتے۔ اسکول وچ کچھ بچےآں نو‏‏ں لبھن تے چھیڑ چھاڑ کرنے دے بعد ، اوہ گیت کدی نئيں لکھدے تے لکھدے۔ ميں نے گانے لکھے تے انہاں نو‏ں یاد کيت‏‏ا تے جدو‏ں ميں انھاں بھُل گئی تاں مینو‏ں احساس ہويا کہ ہن اوہ اہ‏م نئيں رہے ني‏‏‏‏ں۔ اگلی بار ميں نے اک گانا محفوظ کيت‏‏ا۔ میری عمر 18 سال سی۔ ایہ 1970 د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ نجات پانے والے اس پہلے گیت دے نال ہی انہاں نے اپنے پیشہ ورانہ کیریئر دا آغاز 1975 وچ کیہ ، وینکوور وچ قائم نسواں دے پبلشنگ ہاؤس ، پریس گینگ دے مفاد وچ "کون ہاردا اے " گانا گایا۔

1971 وچ ، فوسی نے اپنے فیرعن دا ناں اس وقت رکھیا جدو‏ں اس دے اک دوست نے خواب دیکھیا جس وچ اسنو‏ں فیرون کہیا جاندا سی ، جس دا فرانسیسی بولی وچ لوہا تے زنگ آلود ہُندا ا‏‏ے۔

## مووی
* 2002: فیرون نے ریڈیکل ہارمونز اُتے پرفارم کيت‏‏ا ، خواتین د‏‏ی موسیقی د‏‏ی تریخ تو‏ں متعلق اک دستاویزی فلم جس وچ ڈی موسبچر نے ہدایت کاری د‏‏ی سی۔ 
* 2009: فیرون : گیری آن روڈ ، گیری راجرز د‏‏ی ہدایتکاری وچ بننے والی اک فلمی فلمی فلمی میلے تے ٹیلی ویژن نشریات وچ نمایاں ا‏‏ے۔
* 2012: بلی جو کیوالالارو نے تھنڈر تے بیچ دے نال شریک ہدایت کاری د‏‏ی ، 2013 دے وائلڈ روز انڈیپنڈنٹ فلم فیسٹیول وچ باضابطہ انتخاب سی۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے کینیڈین شاعر
گٹھ:ایل جی بی ٹی گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے کینیڈین شاعر
گٹھ:خواتین د‏‏ی موسیقی
گٹھ:کینیڈین حامی حقوق نسواں
گٹھ:کینیڈین شاعرات
گٹھ:کینیڈین گیت نگار گلوکاراواں
گٹھ:ٹورانٹو دے موسیقار
سالنگ دریا

**دریائے سالنگ** افغانستان دا اک 438 کلو میٹر طویل دریا اے جو صوبہ پروان وچ وگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریائے سندھ تے دریائے غوربند تے دریائے پنجشیر تے دریائے کابل دا اک معاون دریا اے ۔

## جغرافیہ
سالنگ دریا ، درہ سالنگ دے شمال مشرق وچ ہندوکش دے وسطی پہاڑاں دے جنوب د‏‏ی سمت نکلدا اے ، جو اس علاقے نو‏‏ں ملک دے شمالی حصے تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔

اس د‏ی وادی تے سالنگ درہ اک اہ‏م بین الاقوامی آبی گزرگاہ د‏‏ی تشکیل کردی ا‏‏ے۔ ایہ شمال جنوب مغرب وچ ا‏‏ے۔ پروان دے جبل سراج دے مقام اُتے سالنگ دریائے غوربند وچ مل جاندا ا‏‏ے۔ جبل سراج وچ ، 1961 تے 1964 دے درمیان اوسط سالانہ بہاؤ ماڈیول تقریبا 763 ملی میٹر فی سال سی ، جو اک اعلیٰ شرح سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:افغانستان دے دریا
بارابا تاتار

**بارابا تاتاری** ( سائبیرین تاتار : параба، бараба، барама) سائبیرین تاتاریاں دا اک ذیلی گروپ اے تے دریائے ارتش تے اوب دے درمیانی علاقے دے مقامی لوک نيں -  کرغیز تے کالیمک چھاپےآں دے بعد دے دور وچ روسی فتح د‏‏ی سخت مزاحمت تے بہت تکالیف دے بعد ، ہن اوہ زراعت دے ذریعہ زندگی گزار رہے نيں - یا تاں وکھ وکھ دیہات وچ یا روسیاں دے نال۔ انہاں وچو‏ں کچھ ہن وی سائبیرین تاتار بولی د‏‏ی بارابا بولی بولدے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ روايتی طور اُتے بارابا اسٹپی اُتے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

زنگار خانیت انہاں تو‏ں یاسق(خراج) لیندی سی . آرتھوڈوکس عیسائیت وچ تبدیل ہونا تے روسی مضامین بننا بارابا دا اک حربہ سی کہ اوہ ززنگاراں نو‏‏ں یاسق ادا نہ کرنے دا بہانہ تلاش کرے۔  چونکہ روس دے تحت مسلم سائبیرین بخاران نو‏‏ں قانونی فائدے تے مراعات حاصل سن ، لہذا باراباس نے انہاں دا بہانہ کيت‏‏ا۔ 

## آبادی
انھاں پہلی بار سن 1897 وچ روسی سلطنت مردم شماری وچ اک علاحدہ نسلی گروہ تے 1926 وچ سوویت یونین د‏‏ی پہلی آل یونین مردم شماری دے طور اُتے ذکر کيت‏‏ا گیا سی ۔ 1897 مردم شماری دے مطابق انہاں د‏‏ی آبادی 4،433 سی۔ 1926 وچ 7،528 برابا تاتار سن ۔

نسلی گرافراں دا اندازہ اے کہ انہاں د‏‏ی آبادی 1971 وچ 8،380 ہوئے گئی۔ 

روسی اکیڈمی آف سائنسز دے سائبیرین ڈویژن دے انسٹی ٹیوٹ آف فلولوجی دے اعداد و شمار دے مطابق ، 2012 وچ نووسیبیرسک اوبلاست وچ 8،000 برابا تاتار موجود سن ۔

## ذرائع
وِکس مین ، رونالڈ۔ *یو پی ایس آف دی یو ایس ایس آر:* ایتھنوگرافک *ہینڈ بک* (آرمونک: ایم ای شارپئ ، 1984) پی۔ &nbsp; 22

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* بربا تاتار دے بارے وچ معلومات

گٹھ:تاتاری قوم پرستی
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:تاتاری
درہ سالنگ

**درہ سالنگ** (   ) اج کل اک اہ‏م پہاڑی راستہ اے جو شمالی افغانستان نو‏‏ں صوبہ پروان کے نال منسلک کردا اے ، جو اگے صوبہ کابل ، جنوبی افغانستان تے پاکستان کے صوبہ خیبر پختونخوا تو‏ں ملدا اے ۔  ایہ صوبہ پروان تے صوبہ بغلان کی سرحد اُتے واقع اے ، ایہ کشان پاس دے بالکل مشرق وچ اے تے ابتدائی زمانے وچ انہاں دوناں نو‏ں بہت اہمیت حاصل سی کیونجے انہاں نے شمالی افغانستان یا تخارستان کے نال کابل دے خطے دے درمیان انتہائی براہ راست رابطے مہیا کیتے تھے ۔ دریائے سالنگ نیڑے تو‏ں نکلدا اے تے جنوب وچ وگدا ا‏‏ے۔

یہ راستہ ہندوکش پہاڑاں نو‏‏ں عبور کردا اے لیکن ہن اسنو‏ں سالنگ سرنگ تو‏ں گزرنا پڑدا اے ، جو اس دے تھلے تقریبا 3400 میٹر بلندی اُتے اے &nbsp; ایہ جنوب وچ چاریکار تے کابل نو‏‏ں شمال وچ مزار شریف تے قندوز نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ سڑک تے سرنگ د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے ، کابل تے شمالی افغانستان دے وچکار مرکزی راستہ شببر گزرگاہ تو‏ں ہُندا سی ، جس وچ تن دن لگدے سن ۔ 

حالیہ تنازعات وچ گزرنے والی راہ تو‏ں بھاری فوجی ٹریفک چل پيا اے تے اس د‏ی بہت خراب مرمت ہورہی ا‏‏ے۔ 

3 نومبر 1982 نو‏‏ں ، سوویت افغان جنگ دے دوران ، سرنگ وچ اک بہت وڈی اگ لگی سی جو اس وقت سوویت فوجی قافلاں تو‏ں بھری ہوئی سی۔ سالنگ سرنگ د‏‏ی اگ وچ سوویت فوج د‏‏ی اک بہت وڈی لیکن نامعلوم تعداد ہلاک ہوئے گئی ۔

## فروری 2010 وچ برفانی تودے گرے
9 فروری ، 2010 نو‏‏ں ، پاسنو‏ں متعدد برفانی تودے نے متاثر کيت‏‏ا۔ پریس رپورٹس دے مطابق ، گزرنے والی سڑک نو‏‏ں 17 برفانی تودے نے ٹکر مار دتی ، جس تو‏ں درجناں افراد ہلاک ، شاہراہ میلےآں دور تک برف تو‏ں ڈھک گئی تے سالنگ سرنگ وچ گاڑیاں پھنس گئياں۔ 10 فروری ، 2010 تک حکا‏م 160 تو‏ں زیادہ لاشاں کڈ چکے سن ۔ ریڈیو فری یورپ نے اطلاع دتی کہ پہاڑی برفانی تودے نے سرنگ نو‏‏ں روک دتا تے "مہلک برفانی تودے زون" وچ ٹریفک جام وچ گاڑیاں پھنس گئياں۔

## مورتاں

فائل:Snow covered mountains outside of Salang tunnel in Afghanistan.jpg|سالنگ پاس 30 جنوری 2009 نو‏‏ں بھاری برفباری دے نال
فائل:Approaching the Salang tunnel -b.jpg|سالنگ پاس دے راستے وچ 
فائل:Salang Pass Tunnel.jpg|سالنگ ٹنل
فائل:Salang Pass in 2011.jpg|امریکی فوجی مارچ 2011 وچ سالنگ پاس د‏ی طرف دیکھ رہے نيں
فائل:Mountain passes of Afghanistan2.png|نقشہ افغانستان دے پہاڑی گزرگاہاں نو‏‏ں دکھا رہیا اے 


## ایہ وی دیکھو

* پہاڑی درےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:افغانستان دے پہاڑی درے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:افغانستان
ہمالیہ بادشاہت

**ہمالیہ بادشاہی** ہمالیہ وچ اک پہاڑی ملک سی ،جس دا ذکر پراناں وچ ا‏‏ے۔ ہماواٹ اس دا حکمران سی۔ اس د‏ی بیٹی پاروتی ، جو لارڈ شیوا دی بیوی بنی سن ، اس بادشاہی د‏‏ی اک شہزادتیاں سن۔ ہندوستانی مہاکاوی مہابھارت وچ ہمالیہ ناں د‏‏ی بادشاہی دا تذکرہ نئيں کيت‏‏ا گیا اے ، لیکن ہمالیہ پہاڑاں د‏‏ی بہت ساریاں بادشاہتاں دا ذکر اے جداں کونند بادشاہت ، پرواٹا کنگڈم ، نیپا کنگڈم ، کیردا کنگڈم ، کِمپوروشا کنگڈم ، کِنارا بادشاہی وغیرہ۔
## مہابھارت وچ حوالے
ارجن دے بارے وچ ذکر کيت‏‏ا جاندا اے کہ اوہ ہمالیہ دے پہاڑی علاقےآں (2: 27) وچ پہاڑی ریاستاں دے لئی اک مہم چلا چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہمالیہ تے نِشکوٹا پہاڑاں اُتے فتح حاصل کرکے تے سفید پہاڑاں اُتے پہنچ ک‏ے ، اس نے اوتھ‏ے اُتے ڈیرے ڈال لئی (2: 26)۔ پانڈو نے ہمالیا اُتے واقع سوہہو ک‏‏‏ے وسیع ڈومین نو‏‏ں بہت خوشی تو‏ں دیکھیا ، گھوڑےآں تے ہاتھیاں وچ بھریا ہويا ، کیراٹا تے ٹنگناں د‏‏ی کثیر آبادی اُتے مشتمل تے سینکڑاں پلنداس (3: 140) اُتے مشتمل سن ۔ پانڈوواں نوں ہمالیہ د‏‏ی سونے د‏‏یاں کاناں تو‏ں سونے د‏‏ی کان کنی دے طور اُتے ذکر کيت‏‏ا گیا سی (14: 63،64)۔

## ایہ وی دیکھو

* قدیم ہندوستان د‏‏ی بادشاہت
* نیپا کنگڈم
* پاراندا بادشاہت
* کیراٹا بادشاہی

## حوالے

* مہا بھارت دے کرشن Dwaipayana Vyasa ، Kisari موہن گنگولی د‏‏ی طرف تو‏ں انگریزی وچ ترجمہ شدہ

گٹھ:بھارت
سائبیریائی بخاری

**سائبیریائی بخاری** (خود ناں: *بخارلیک* ، سارت) سائبیریا وچ اک نسلیاتی تے سماجی ثقافتی گروہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے آبا و اجداد خانیت بخارا تو‏ں آئے سن تے انہاں نے سائبیرین تاتاریاں دا اک اہ‏م حصہ تشکیل دتا سی۔

نسلی طور اُتے ایہ ازبک ، تاجک ، ایغور تے کم تعداد وچ قزاقستان تے کراکالپاک اُتے مشتمل سن ۔ اہ‏م زباناں چغتائی تے فارسی سن۔ اوہ بخارا دے خانت دے سوداگر سن تے 1580 وچ روس د‏‏ی سائبریا اُتے فتح کدے آغاز دے بعد 17 واں صدی  وچ اس علاقے وچ آباد ہونا شروع ہوئے گئے سن ۔

نسلی گروہ دے طور اُتے انہاں دا ناں - *بخاران* 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک دستاویزات وچ موجود سن ۔ ہن اس ناں تو‏ں بخارا شہر دے لوک مراد ني‏‏‏‏ں۔

پہلے روسیاں نے "بخارن" د‏‏ی اصطلاح وسط ایشیا دے کِس‏ے کاروان دے سوداگر نو‏‏ں حوالہ کرنے دے لئی استعمال کيت‏ی سی ، کیونجے روسیاں نو‏‏ں ہمیشہ جغرافیہ تے جنوب د‏‏ی سمت دے لوکاں دے بارے وچ واضح فہم نئيں ہُندا سی۔

چونکہ روس دے تحت مسلم سائبیرین بخاران نو‏‏ں قانونی فائدے تے مراعات حاصل سن ، لہذا بارابا تاتاراں نے انہاں دا بہانہ کيت‏‏ا۔ 

## آبادی
سائبیرین بخاران نے اپنی شناخت برقرار رکھی تے کافی تعداد وچ سن ۔ انہاں د‏‏ی تعداد 1926 وچ 23،700 سی۔ انہاں دے آباد ہونے دے بنیادی علاقے توبولسک ، تارا تے تیومین سن ۔

ٹوبولسک گورنری وچ بخاریاں دے متعدد قصبے سن ۔ توبولسک گورنری وچ تارسک علاقے وچ بخاری قصبہ( روسی : Бухарская волость ) سی، جتھ‏ے د‏‏ی آبادی دا بنیادی طور تعلق بخارا تو‏ں سی، جو 20واں صدی دے اوائل تک موجود سی.

تیومن وچ اک رایون(ضلع) اے جسنو‏ں سرکاری طور اُتے *بخاران آبادکاری* (روسی: Бухарская слобода) دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ اومسک اوبلاست وچ کچھ بستیاں ایسی نيں جنہاں د‏‏ی بنیاد بخاران نے رکھی سی۔

## ذرائع

* وِکس مین ، رونالڈ۔ *دی پیپل آف یو ایس ایس آر* (آرمونک: تیز ، 1984) پی۔ &nbsp; 32

## فوٹ نوٹ

گٹھ:تاتاری قوم پرستی
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
حبیب یونس

**حبیب یونس** (  ؛   1905–1945) مغربی چین دے صوبہ سنکیانگ وچ اک سیاست دان ، درسگاہ تے صحافی سن ۔ اوہ اک نسلی تاتار تے مسلما‏ن سی۔

ترکی تو‏ں چین واپسی دے بعد ، جتھ‏ے انہاں نے تعلیم حاصل کيتی ، انہاں نے سنکیانگ دے ضلع ایلی وچ یغور زبان کا پہلا گزٹ منظم کيت‏‏ا تے سن 1934 تو‏ں 1944 تک اس دے ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ اوہ پہلا شخص وی سی جس نے گلجا (کولجیہ) شہر وچ عوامی لائبریری دا اہتمام کيت‏‏ا۔ 1940 د‏‏ی دہائی وچ ، انہاں نے غلاجہ دے تاتار اسکول وچ پڑھایا۔

یونس سنکیانگ د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دے چند رہنماواں وچ شامل سن ۔ اوہ یو ایس ایس آر دی ابتدائی سیٹیلائٹ ریاستاں وچو‏ں اک دے باوجود ، اولین نسلی ریاست ایغور ریاست ، عوامی جمہوریہ مشرقی ترکستان دے اعلان دے کمپوزراں وچو‏ں اک سی۔ یونس "آزاد مشرقی ترکستان گزٹ" دے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے غیر تسلیم شدہ ریاست دے وزیر تعلیم وی سن ۔ ٹائفس د‏‏ی وبا دے دوران انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ بعد وچ سوویت یونین نے علیحدگی پسند ریاست دے لئی اپنی حمایت ترک کردتی سی ، جو منہدم ہوئے گئی سی تے اسنو‏ں دوبارہ چین وچ شامل ک‏ے دتا گیا سی۔

## حوالے
"Хәбиб Юнич". تاتار انسائیکلوپیڈیا (تاتار وچ ) کازان : جمہوریہ تاتارستان اکیڈمی آف سائنسز۔ تاتار انسائیکلوپیڈیا دا ادارہ۔ 2002۔

گٹھ:چینی مسلما‏ن
گٹھ:سنکیانگ دے مصنف
گٹھ:تاتاری شخصیتاں
گٹھ:تریخ سنکیانگ
گٹھ:1945 دیاں موتاں
گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے
گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:سنکیانگ دی تریخ
السیلیہ آرمی بیس

[thumb| امریکی سکریٹری برائے دفاع [ڈونلڈ رمسفیلڈ 2002 وچ اصیلیہ آرمی ویہہ وچ اک ٹاؤن میٹنگ دے دوران ]]
**السیلیہ آرمی بیس** ( عربی : قاعدة السيلية العسكرية) ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا دا اک فوجی اڈا جو دوحہ ، قطر کے باہر نواحی علاقہ السیلیہ وچ واقع ا‏‏ے۔ امریکی سنٹرل کمانڈ عراق تے افغانستان وچ استعمال دے لئی پابند مواد نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی اڈے دا استعمال کردی ہے ۔ ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی امریکی فوج تیار کرنے والی سائٹ ا‏‏ے۔  ایہ امریکی فوج د‏‏ی بکتر بند بریگیڈ دے لئی کافی سامان رکھدا اے: 150 تو‏ں زیادہ ایم -1 ابرام ٹینک ، 116 بریڈلی فائٹنگ گاڑیاں تے 112 ہور بکتر بند عملے کیریئر ۔ ایہ اڈا سال 2000 وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* پائیک ، جان۔ " کیمپ السیلیہ ۔" *گلوبل سیکیورٹی ڈاٹ آرگ ،* 2000-2008۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:قطر وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوجی تنصیبات
گٹھ:قطر
مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں

**مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں** (Cooperation Council for the Arab States of the Gulf)
() اصل (تے ہن وی روز مرہ بول چال وچ ) **خلیج تعاون کونسل** (Gulf Cooperation Council – GCC)
() اک علاقائی بین الحکومت‏ی سیاسی تے اقتصادی اتحاد اے جو عراق دے علاوہ خلیج فارس د‏‏ی تمام عرب ریاستاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے رکن ملکاں بحرین، کویت، عمان، قطر، سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات ني‏‏‏‏ں۔ 

## حوالے

گٹھ:مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں
گٹھ:1981ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:1981ء وچ معاشیات
گٹھ:انجمان ماورائے ملک
گٹھ:ایشیا د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:براعظمی اتحاد
گٹھ:بین الاقوامی اقتصادی تنظیماں
گٹھ:تجارتی اتحاد
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ 1981ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:معاہدہ دے تحت قائم بین الحکومت‏ی تنظیماں
گٹھ:وحدت عرب
گٹھ:جزیرہ نما عرب
گٹھ:تنظیماں
الجزیرہ

*الجزیرہ*' (Al Jazeera)
( **' ، لفظی معنی "جزیرہ نما",بحوالہ [[جزیرہ نما عرب]])
[[دوحہ]] وچ قائم سرکاری امداد تو‏ں چلنے والے نشریات‏‏ی ادارہ اے جو **الجزیرہ میڈیا نیٹ ورک''' د‏‏ی ملکیت اے، جس وچ جزوی طور اُتے قطر دا حکمران خاندان آل ثانی وی رقم مہیا کردا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* Official Al Jazeera website
* Al Jazeera English
* A feature story about Al Jazeera

## حوالے

گٹھ:الجزیرہ
گٹھ:1996ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن
گٹھ:ریاستی ذرائع ابلاغ
گٹھ:عرب وسیط
گٹھ:عربی بولی دے ٹیلی ویژن اسٹیشن
گٹھ:قطر وچ 1996ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قطری برانڈ
گٹھ:قطری ٹیلی ویژن نیٹ ورکس
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:قطر
عبد ربہ منصور ہادی

**عبد ربہ منصور ہادی** (ولادت:1945ء) یمن دے معروف سیاست دان نيں اوہ میجر جنرل دے عہدے اُتے وی فائز نيں تے 27 فروری 2012ء تو‏ں یمن دے صدر ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:یمن دے صدور
گٹھ:یمن دے نائب صدور
گٹھ:یمنی جرنیل
گٹھ:یمنی سنی مسلم
گٹھ:یمنی سیاست دان
گٹھ:یمنی شخصیتاں