فصول في أديان الهند الهندوسية والبوذية والجينية والسيخية وعلاقة التصوف بها

**فصلون فی عدینیل ہند، الہندوسیاتو، وال بزیاتو، وال زینیاتو، وص سیقیاتو اور الکاتوت تصوف بیہا** (فصول في أديان الهند الهندوسية والبوذية والجينية والسيخية وعلاقة التصوف بها), ہندو مت ، بدھ مت ، جین مت تے سکھ مت دے نال نال ہندوستانی مذہباں تے صوفی مت دے نال انہاں دے تعلقات دا اک سروے) زیور رحمان اعظمی د‏‏ی ہندو مت اُتے اسلامی تناظر تو‏ں لکھی گئی اک کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1997ء وچ دارالبخاری مدینہ منورہ د‏‏ی طرف تو‏ں تے بعد وچ 2002ء وچ مکتبہ رشد سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہوئی۔ ایہ کتاب اسلامی مطالعات دے میدان وچ ہندو مت تے ہندوستانی مذہب اُتے اک اہ‏م کتاب ا‏‏ے۔    اس کتاب وچ ہندوستان دے چار وڈے مذاہب ہندو مت ، بدھ مت ، جین مت تے سکھ مت دا اسلامی نقطہ نظر تو‏ں سائنسی مطالعہ دتا گیا ا‏‏ے۔    کتاب وچ مصنف نے دعوی کیتا اے کہ انہاں تناں مذاہب وچ مماثلت اے تے زیادہ تر قدیم عقائد، نظریات تے رسوم و رواج اُتے مبنی نيں۔

## تاریخ
ایہ کتاب دراصل مصنف دے مضامین دا اک مجموعہ اے، جو مدینہ اسلامی یونیورسٹی دے "مجلت الجماعت الاسلامیہ بل مدینہ المنورہ (مدینہ اسلامی یونیورسٹی رسالہ)" وچ شائع ہوئے۔ تے فیر جدوں اوہ مدینہ یونیورسٹی چ سی جدوں پروفیسر دے طور تے مقرر کیتا گیا، تے اوہ "ایدیان العالم (عالمی مذاہب)" دی تعلیم دین دا وی ذمہ دار سی۔    ہور چیزاں دے علاوہ جدو‏ں اسنو‏ں ایہ ذمہ داری سونپی گئی تاں انہاں نے مضامین تو‏ں اک "مذہب" دا متن تیار کیتا تے فیر انہاں مضامین نو‏‏ں منظم کرکے عوامی استعمال دے لئی کتابی شکل وچ شائع کیتا۔ ہن ایہ دو کتاباں "مذہب" یعنی "یہودیت تے عیسائیت" ( دراست في اليودية و عديان النسرانية ) تے " ہندوستان دا دین " تو‏ں متعلق اک جلد وچ شائع ہوئیاں جس دا عنوان سی [درست في يوديات سیومحية والعيلدین ہن ] ( دراست في اليو الديو والمسیحية وادیان الحند، یہودی، عیسائی تے ہندوستانی مذاہب وچ مطالعات/یہودیت، عیسائیت تے ہندوستانی مذاہب دا تقابلی مطالعہ)، 784 صفحات، مواد دی مماثلت دی وجہ توں ، ایہ سعودی عرب دے اک مشہور چاپ خانہ مکبت الرشید نے شائع کیتا سی۔۔ ادارہ ہر سال اس کتاب نو‏‏ں شائع کردا اے کیونجے ایہ کتاب مقامی اسلامی یونیورسٹیاں دے اساتذہ تے طلباء وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔.
==مواد==
===ہندو مذہب===
اعظمی کتاب وچ ہندو مت دے بارے وچ کہندے نيں، [کل لوکاں نے سندھ وچ موہنجو داڑو تہذیب تشکیل دتی۔    اوہ ہڑپہ شہر وچ آباد ہوئے تے فیر جنوبی ہندوستان تک پھیل گئے تے انہاں نو‏ں اپنی بولی دے مطابق چار گروہاں وچ تقسیم کيتا گیا ، کنڑ ، ملیالم ، تامل تے تیلگو۔ 
اس دور وچ انہاں نے کئی صدیاں تک دریائے سندھ دے مشرق وچ واقع آریاواں تو‏ں جدوجہد کيتی تے لفظ سندھو (سندھ) نو‏‏ں یونانیاں تے ایرانیاں نے ہندو دا ناں دتا سی۔    مقامی لوکاں نے انہاں د‏‏ی بیعت نو‏‏ں قبول کيتا تے فیر آریہاں نے معاشرتی نظام نو‏‏ں ڈھالنا شروع کيتا تے ہندوستان دے باشندے ویدک معاشرے وچ داخل ہوئے گئے۔    اعظمی نے آثار قدیمہ دے نال نال سنسکرت تے فارسی دے درمیان لسانی مماثلتاں دا حوالہ دتا اے تاکہ ایہ اندازہ لگایا جا سک ے کہ آریائی یورپی فارسی اصل دے سن ، تے اوہ لسانیات دا حوالہ دیندے ہوئے ایہ تجویز کردے نيں کہ سنسکرت بولنے والے آریہ تے فارسی بولنے والے لوک اک ہی لوک سن .    خطہ، تے اوہ فارس تو‏ں آئے سن ۔ فیر آریہ لوکاں نے ہندوستان دے اصل باشندےآں نو‏‏ں حیثیت دے مطابق چار طبقات وچ تقسیم کیتا، ایہ براہمن (آریہ) سن ۔ پجاری یا ودوان)، کشتری (راجپوت جنگجو یا مراٹھے)، وشیان (تورانی دراوڑی تاجر یا تاجر تے کسان) تے شودر (تورانی دراوڑی مزدور یا مزدور)،۔ پہلے دو آریہ اعلیٰ ذات دے سن تے بعد دے دو دراوڑی نچلی ذات دے سن ۔    اعظمی دے مطابق ، انہاں وچو‏ں شودراں نو‏‏ں آریاواں نے ظلم و ستم دا نشانہ بنایا تے ذلیل کيتا ، تے 20 واں صدی وچ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے مذہب قبول کيتا ، تے لوکاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اسلام قبول کيتا ، خاص طور اُتے تاملاں سمیت دلت برادریاں نے ، جنہاں د‏‏ی رضاکارانہ مذہب قبول کيتی۔ اسلام نوں بھارتی پریس وچ کوریج ملی، اعظمی نے بابا صاحب امبیڈکر سمیت کئی وسیلیاں دا حوالہ دتا۔    پنج ادوار وچ۔    بالترتیب:
# چاراں وید پہلے دور وچ لکھے گئے سن ۔    اعظمی دے مطابق ویدک ثقافت آریہ تے دیسی دراوڑی رہتلاں دے مرکب د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔    مزید برآں، اوہ اپنے دلائل دے نال ویداں نو ابراہیمی گرنتھاں دے طور تے دعوی کرن دے روایتی نظریے نو مسترد کردا اے۔
# دوسرے دور وچ ہندو فلاسفراں نے اپنشد لکھی جس وچ صوفی ازم یا تصوف دے بنیادی تصورات شامل سن، انہاں تو‏ں منسلک منصور حلاج، ابن عربی تے سرمد کاشانی سن، جو مل ک‏ے [ [نربان]] سن ۔ تے اوم نے وحدت الوجود، ابن عذت، احمد ابن ناموس، ابو مسلم خراسانی تے محمد ابن زکریا رازی نو‏‏ں مرتب کیتا ا‏‏ے۔    ہندو مت وچ بیان کردہ پنر جنم دا تصور اسلام دے ناں تو‏ں پرچاریا گیا سی ۔   اس دوران اللہ اپنشد نامی اک اپنشد وی لکھی گئی ۔    ہندوستان دے شہنشاہ جلال الدین اکبر جتھ‏ے اسلام وچ خدا دے تصور اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔
# تیجے دور چ مذہبی عبادتاں دا اک مجموعہ تیار کیتا گیا۔    سمرتی پستکاں اس ویلے وچّ ہی لکھیاں گئیاں سن، جنہاں وچّ منوسمرتی سبھ توں ودھ دھیان یوگ ہے۔
# چوتھے دور وچ آریہ لوکاں دے ہندوستان دے باشندےآں دے نال ضم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں آریہ دیوتاواں دا خاتمہ ہونا شروع ہويا۔    آریہ لوک اندر نو‏‏ں گرج دے دیوتا، اگنی نو‏‏ں اگ دا دیوتا، ارون نو‏‏ں اسمان دے دیوتا تے اوشا نو‏‏ں فجر دے دیوتا دے طور اُتے پوجا کردے سن ۔    لیکن بعد وچ اس د‏ی جگہ وشنو نو‏‏ں رزق دا دیوتا تے شِو نو‏‏ں تباہی دا دیوتا قرار دتا گیا تے انہاں دیوتاواں د‏‏ی تعریف وچ پوران کتاباں لکھی گئیاں۔    متن دے مختلف نقاط تے، تخلیق، قیامت تے دو واقف مداخلت آلے ویلے تے کائنات دی دو تباہی دی کہانی دتی گئی اے۔    ہندو عقائد دے مطابق ایہ کائنات ناقابل تباہی ا‏‏ے۔    ایہ کئی وار تباہ تے دوبارہ بنایا جاندا اے۔    اعظمی دا ایہ وی دعویٰ اے کہ چونکہ آریا د‏‏ی ہجرت مصر تے شام سینٹ پال دے ذریعے ہوئی اے، اس لئی بعد وچ آریا لوکاں نے وشنو دا اک تثلیث تصور تیار کيتا جو سینٹ پال نے تیار کيتا سی۔  تثلیث دے ذریعہ۔    ، برہما تے مہادیو (شیو)۔    
# پنجویں دور وچّ مہابھارت، گیتا اتے رامائن دی رچنا کیتی گئی سی، جس وچّ آریہ آگوآں دیاں لڑائیاں اتے جنگ وچّ اوہناں دیاں جتاں دا ورنن کیتا گیا ہے۔
اس دے علاوہ، ہندو صحیفےآں وچ مختلف اسلامی انجیل دے بیانات اُتے مشتمل کہیا جاندا اے، جنہاں وچ اسلامی نبی محمد، محمد ابراہیم میر سیالکوٹی تے ثناء اللہ امرتسری تے 20 واں صدی وچ بہت سارے ہور شامل نيں۔  "/> کتاب دے آغاز وچ اعظمی بیان کردے نيں کہ ہندو گرنتھاں دا مسلما‏ن اجماع آسمانی کتاب ہو سکدا اے، کہ ابراہیم عراق وچ سن جدو‏ں آریہ اپنی پیدائش بھومی چھڈ گئے۔ اعظمی دوسرے نظریے د‏‏ی زیادہ حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ دعویٰ کردے نیں کہ ایہ مذہب ابھریا تے یا تے آریاواں نے توریت تے صحیحاں توں اپنایا جدوں اوہ ایس خطے توں لنگھدے سن، یا ہندوواں نے حکمراناں نوں مطمئن کرن لئی جدوں اوہناں نے اپنیاں نصوصاں وچ ترمیم کیتی۔

اعظمی ہندو مت دے بارے وچ کہندے نیں،

اعظمی دا کہنا اے کہ اسلام دے بارے وچ ہندوواں دے منفی تاثر دے پچھے وجہ ایہ اے کہ،

## جی آیاں نوں
ابوبکر محمد زکریا اپنی کتاب "ہندوسیت و تصور بدل فراق الاسلامیہ بہا" () وچ (ہندو مذہب و اسلامی قبیلے)، جس نوں اس نے شروع وچّ لکھیا سی۔  تھیسس دے طور اُتے اس دے لئی انہاں نے اپنے استاد زیور رحمٰن اعظمی د‏‏ی براہ راست مدد حاصل کيتی تے اعظمی د‏‏ی کتاب "فضلوں فی ادیان ہند" نو‏‏ں وی گوہ تو‏ں نظر ڈالیا۔

## ویکھو وی
* آریہ ہجرت دا نظریہ
* ہدور درگا
* اغور فرقہ
* رکیہ شریعت
* وجود دی وحدت

## حوالے

## باہرلے لنکس
*  اسلام ہاؤس ڈاٹ کام تے ادیانیل ہند دے مطابق فسلون

گٹھ:اسلامی ادب
گٹھ:ہندو مت تے اسلام
گٹھ:1997 دیاں کتاباں
گٹھ:محمد دیاں ثقافتی تصویراں
گٹھ: کتاباں دیاں ضیاء الرحمن اعظمی