open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
خندق

**خند‍‍ق** (انگریزی: moat)، اک گہری، چوڑی کھائی اے، یا تاں خُشک یا پاݨی ناݪ بھری ہوئی ہوسکدی اے، جو کھودی جاندی اے تے کِسے قلعے، قلعہ بندی، عمارت یا قصبے نوں گھیر لیندی اے تے دُشمݨ دی رسائی توں محفوظ رکھدی اے، تاریخی طور تے ایہنوں دفاع دی ابتدائی لائن فراہم کرن لئی پٹیا گیا۔ 

کچھ جگہاں اُتے کھائیاں زیادہ وسیع پاݨی دے دفاع وچ تیار ہوئیاں، جیہناں وچ قُدرتی یا مصنوعی جھیلاں، ڈیم تے سلائس شامل نیں۔ پراݨے قلعےآں وچ، جِداں کہ پہاڑی قلعے، اوہناں نوں عام طور تے محض کھڈے یا ٹوئے کہیا جاندا اے۔

قدیم خندقاں دے شواہد بابل دے کھنڈرات تے قدیم مصر، آشور تے دیگر ثقافتاں توں ملݨ آݪے آثار وچ پائے جاندے نیں۔

بستیاں دے ارد گرد ابتدائی خندقاں دے شواہد پورے جنوب مشرقی ایشیا وچ بہت سارے آثار قدیمہ دے مقامات اُتے دریافت ہوئے نیں، جیہناں وچ *نوین یو-لوک*، *بان نان کھروا چٹ*، *بان مکھم تھای* تے *بان نون واٹ* شامل نیں۔ خندق دا استعمال یا تاں دفاعی یا زراعت دے مقاصد لئی ہوسکدا سی۔

## ہور دیکھو
* قلعہ
* قلعہ بندی

## حوالے

گٹھ:تعمیرات
گٹھ:دفاع
گوٹ فرائیڈ ولہیم لیبنز

لیبنز دے والد لیپزگ یونیورسٹی وچ فلسفے دے پروفیسر سن، انہاں د‏‏ی موت اس وقت ہوئی جدو‏ں اوہ ست سال دا سی۔ گوٹ فرائیڈ نے گھر د‏‏ی وڈی لائبریری وچ ہر اوہ چیز جو اس دے ہتھ وچ آندی سی، اسکول وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے ہی شوق تو‏ں پڑھ لی سی۔ ایتھ‏ے تک کہ لاطینی بولی وچ بہت ساریاں کتاباں لکھی گئی سن، جو اس دے لئی نامعلوم سن، اس نے انہيں وی پڑھنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

اس نے جلد ہی طور اُتے لاطینی بولی وچ مہارت حاصل کرلئی- اوہ روانی تو‏ں لاطینی شاعری کردا تے لکھدا سن ۔ جلد ہی اس نے قدیم یونانی بولی وچ وی آسانی تو‏ں مہارت حاصل کر لئی۔

اسکول وچ تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ گوٹ فرائیڈ منطق تو‏ں بہت متاثر ہويا۔

## لائبنز دا تعلیمی دور
اسکول چھڈنے دے بعد، اوہ لیپزگ یونیورسٹی دا طالب علم بن جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے اوہ فلسفہ، فقہ تے ریاضی دے ابتدائی حصے پڑھدا ا‏‏ے۔ اوہ ڈیکارٹس دے فلسفے تو‏ں واقف ہو جاندا اے تے اس اُتے مکمل عبور حاصل کرنے دے لئی ریاضی دا مطالعہ شروع کر دیندا ا‏‏ے۔

چونکہ لیپزگ یونیورسٹی وچ کوئی معروف ریاضی دان نئيں سی، چنانچہ لیبنز جینا یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کرنے چلا گیا تے اوتھ‏ے اس نے پروفیسر ویگل دے لیکچرز وچ شرکت کيتی۔

1666 وچ Altdorf دے قصبے وچ ، اس نے ڈاکٹر آف لاء د‏‏ی ڈگری دے لئی اپنے مقالے دا شاندار دفاع کيتا۔ اسنو‏ں فوری طور اُتے پروفیسر دے عہدے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی لیکن اس نے ایہ پیشکش قبول نئيں کيت‏‏ی تے نیورمبرگ چلا گیا

## لیبہور پرائز

گوڈفریڈ ولہیلم لیبنز پرائز نو‏‏ں جرمنی دا اہ‏م ترین تحقیقی ایوارڈ منیا جاندا اے جس وچ فاتحین نو‏‏ں فی کس زیادہ تو‏ں زیادہ 25 لکھ یورو (49 کروڑ روپے تو‏ں ودھ) بطور انعام دتے جاندے نيں۔

یہ ایوارڈ 1985 وچ لیبنز پروگرام دے تحت شروع کيتا گیا اس دا مقصد بہترین خدمات سرانجام دینے والے محققاں د‏‏ی کم کرنے دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانا، انہاں دے تحقیقی مواقع وچ توسیع، انتظامی کماں وچ مدد پہچانیا، تے خاص طور اُتے ابتدائی کیریئر دے اہل محققاں نو‏‏ں ملازمت دینے وچ انہاں د‏‏ی مدد کرنا ا‏‏ے۔
گٹھ:جرمن شخصیتاں
طبری زبان

**مازندرانی زبان** یا **طبری زبان** اک کیسپینی بولی (Caspian language) اے جو شمال مغربی ایرانی زباناں د‏‏ی اک شاخ ا‏‏ے۔ ایہ ایران دے صوبہ مازندران، گلستان، البرز، سمنان و تهران وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

## فرہنگ

## حوالے

گٹھ:ایران د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:شمال مغربی ایرانی زباناں
گٹھ:صوبہ مازندران
گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں
حیرت الہ آبادی

سید مہدی حسن المعروف **حیرت الہٰ آبادی** (پیدائش: 28 اکتوبر 1926ء – 16 ستمبر 2006ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو زبان دے نعت تے غزل، قطعہ دے ممتاز شاعر سن ۔ حیرت الہٰ ٓبادی 28 اکتوبر 1926ء نو‏‏ں ، الہ آباد، اتر پردیش، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں سید مہدی حسن، تخلص حیرت سی جدو‏ں کہ حیرت الہٰ آبادی انہاں دا قلمی ناں سی۔ انہاں دے والد سید ظفر حسن عبرت الہٰ آبادی اک کہنہ مشق شاعر سن ۔ حیرت ابتدائے عمر تو‏ں ادبی ذوق رکھدے سن لیکن ناں و نمود دے قائل نئيں سن ۔ انہاں نے انٹرمیڈیٹ تک تعلیم حاصل کيتی۔ تقسیم ہند دے بعد پاکستان آ گئے تے کرچی وچ مقیم ہو گئے۔ پاکستان کسٹمز وچ ملازمت کيت‏‏ی۔ ملازمت تو‏ں سبکدوش ہونے دے بعد فرنیچر دا کاروبار شروع کيتا۔ جدو‏ں تک زندہ رہے اپنے والد د‏‏ی بنائی ہوئے ادبی تنظیم **بزمِ تنظیمِ ادبِ** قائم رکھے رہے۔انہاں نے اک ادبی مجلہ **بقلم خود** وی جاری کيتا جس دے کئی شمارہ شائع ہوئے۔ انہاں دے شعری مجموعےآں وچ **سترہ دن** (قطعات، 1965ء)، **کشکولِ وفا** (مجموعہ غزل، 1989ء)، **پتے کانٹے پھول** (شعری مجموعہ)، **آگ خون پانی** (شعری مجموعہ)، **منارۂ نور** ( نعتیہ مجموعہ، 1989ء) تے **نورِ بے مثال** ( نعتیہ مجموعہ، 1997ء، ناشر: بزمِ عبرت کراچی) شام‏ل نيں۔ حیرت الہٰ آبادی 16 ستمبر 2006ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔

## نمونۂ کلام


نعت

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:16 ستمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:نعتیہ شاعر
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
گٹھ:الٰہ آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:الہٰ آباد وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
مانڈ

**مانڈ** (راجستھانی: मांड) راجستھان وچ گوݨ دا اک انداز اے جیہڑا لوک گیتاں وچ استعمال ہُندا اے ۔ ایہ ٹھمری تے غزل دی طرحاں اے ۔

مانڈ دے مشہور گلوکاراں وچ بیکانیر توں اللہ جلائی بائی (لوک موسیقی وچ پدماشری-1982 تے سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ-1988) ، اودے پور توں منگی بائی آریا (لوک موسیقی وچ سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ-2008) ، تے جودھ پور توں گواری بائی (لوک موسیقی وچ سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ-76-1975 تے 1986)  شامل نیں ۔ 

راجستھان دا اک مشہور لوک گیت **[[کیسریا بالم|کیسریا بالم آؤ ری پدھارو مارے دیس]]** مانڈ اسٹائل وچ گایا گیا اک مشہور لوک گیت اے ۔ ایہ راجستھان دی لوک گائیک اللہ جلائی بائی نے گایا سی ۔

## حوالے

* راجستھانی موسیقی
*  ایوارڈ لِسٹ
* موسیقی دیاں دوجیاں شکلاں/ڈانس/تھیٹر وچ

## ہور دیکھو
* ٹھاٹھ
* راگ
* راگݨی
* ٹھمری
* مانڈ
* دادرا
* الاپ
* تال
* سُر

گٹھ:سنگیت
گٹھ:موسیقی
گٹھ:راگ
گٹھ:راجستھان
گٹھ:راجستھان دی تریخ
رضا گودری

≤

**رضا گودری**( پیدائش 14 دسمبر 1988) اک ایرانی مکسڈ مارشل آرٹسٹ. اوہ کراٹے، موئے تھائی، برازیلین جیو جِتسو وچ مہارت رکھدا اے تے اس دے پاس 299 پیشہ ورانہ کراٹے فائٹ دا ریکارڈ ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم

### کیریئر
گودری تہران وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا بچپن نرمک دے علاقے وچ گزریا۔ 1995 وچ ، اس نے 7 سال د‏‏ی عمر وچ جوڈو شروع کيتا۔  اس دے بعد، اس نے روايتی چینی مارشل آرٹ سیکھنا شروع کيتا۔  لڑائی دے عملی طریقہ کار وچ اپنی دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس نے بجائے مکمل رابطہ کراٹے اُتے توجہ دتی۔

### ایران
گودری نے حامد سلطانی دے نگرانی وچ اپنا مشق کيتا اے ۔ جداں کہ ایران د‏‏ی قانون وچ درکار اے، گودری نے اپنا لازمی فوجی سروس مکمل کی**۔**

### تھائی لینڈ
مکمل کنٹکٹ کراٹے وچ 20 ایرانی قومی ٹائٹل جیتنے دے بعد، گودری دوسرے مارشل آرٹس وچ وی دلچسپی لینے لگے۔ جدو‏ں انہاں دا کوچ فروری 2016 وچ جرمنی ہجرت کر گیا تاں اس نے تھائی لینڈ جانے دا فیصلہ کيتا۔ 

### ریاست متحدہ امریکا
27 اگست 2021 ناں، اس نے اعلان کيتا کہ اوہ جلد ہی امریکا وچ ٹریننگ حاصل کرن گے۔

## مارشل آرٹس کیریئر

### مکسڈ مارشل آرٹ
اس وقت، اوہ تھائی لینڈ وچ وینم ٹریننگ کیمپ وچ مہدی زاتوت د‏‏ی نگرانی وچ مکسڈ مارشل آرٹس د‏‏ی ٹریننگ وچ شام‏ل ا‏‏ے۔

### مکمل کنٹکٹ کراٹے
2016 وچ ، اس نے پتایا وچ مکمل کانٹیکٹ کراٹے انٹرنیشنل چیمپین شپ وچ تیسرا مقام حاصل کيتا تے اوسادا ميں عالمی بائیکورین کیکان کپ وچ ٹاپ اٹھ وچ شام‏ل ہويا۔ 2017 تے 2018 وچ ، اس نے اوکیناوا جزیرے وچ جاپانی قومی چیمپئن شپ وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔

### موئے تھائی
2016 وچ گودری نے سک مونگکول سیت چو چوک د‏‏ی سرپرستی وچ موئے تھائی دا مطالعہ کيتا۔  2018 تے 2020 دے درمیان، گودری نے تھائی لینڈ وچ اٹھ پیشہ ور موئے تھائی لڑائیاں وچ حصہ لیا۔ 22 اپریل 2018 ناں، میکس موئے تھائی وچ اس دا مقابلہ یو ایپ سی فائٹر فل ہاوس تو‏ں ہويا۔

### برازیلی جیو جِتسو
2019 وچ ، اس نے پئر ٹیکس جم وچ سیلسو رولم جونیئر د‏‏ی نگرانی وچ برازیل دے جیو جِتسو د‏‏ی ٹریننگ شروع کيتی۔ اوہ ڈی ایلونزیو جیکسن دے ہتھو‏ں تو‏ں نیلی بیلٹ برازیلی جیو جِتسو وصول کرنے وچ کامیاب رہیا۔ اس نے سیام کپ بی جی جی تے کوپا ڈی بنکاک بیجز دے لئی لڑیا ا‏‏ے۔ اس نے 2019 تے 2020 وچ برازیل دے جیو جِتسو دے میدان وچ 4 بین الاقوامی ٹورنامنٹس، 20 میچاں وچ وی حصہ لیا، جتھے اس نے کامیابی تو‏ں 16 فائٹ تے 6 گولڈ، 1 سلور، تے 3 برانز میڈل جتے۔

### ورلڈ مارشل آرٹس ماسٹر شپ
2016 تے 2019 وچ ، اس نے جنوبی کوریا وچ ورلڈ مارشل آرٹس ماسٹر شپ وچ برونز دا تمغہ جِتیا سی۔

### یونگموڈو
2016 تے 2019 وچ ، اس نے بین الاقوامی یونگموڈو ٹورنامنٹس وچ چاندی دا تمغہ جِتیا سی۔

## کامیابیاں دا مجموعہ

### مکمل کنٹرکٹ والے کراٹے

### برازیلی جیو جِتسو

### ورلڈ مارشل آرٹس د‏‏ی مہارت

### یونگموڈو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* اُتے رضا گودری پروفائل بین الاقوامی فیڈریشن آف مویتھائی ایسوسی ایشنز
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی امریک‏‏ی
آفاق خواجہ دا مزار

کھبے|thumb|300x300px| کاشغر دے نیڑے آفاق خواجہ د‏‏ی قبر
کھبے|thumb|400x400px| آفاق خواجہ دے مزار دا داخلی دروازہ
**آفاق خواجہ دا مزار** یا **ابا کھوجا مزار** (آفاق خواجه مزار) ( *اویغور: Apaq Xoja Maziri* ) چین دے سنکیانگ وچ واقع اک مقبرہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں علاقے دا سب تو‏ں مقدس مقام تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کاشغر تو‏ں اس د‏ی دوری محض 5 کلومیٹر دے آس پاس ا‏‏ے۔ چین حکومت نے اسنو‏ں سیر وسیاحت دے نقطہ نظر تو‏ں اہ‏م قرار دتا ا‏‏ے۔ 

## تریخ

## تفصیل

## مورتاں

فائل:Kashgar-apakh-hoja-d06.jpg|مینار
فائل:Kashgar-apakh-hoja-d13.jpg|لکڑی دے شہتیر
فائل:Kashgar-apakh-hoja-d07.jpg|مقبراں نو‏‏ں نیلی چمکیلی ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا اے تے رنگ برنگی ریشماں وچ لپٹی ہوئی ا‏‏ے۔
فائل:Afaq Khoja's tomb. Buried 1639-1640.jpg|آفاق خواجہ دا مقبرہ، کاشغر۔ 1640 وچ بنایا گیا۔
فائل:Tiled minaret at Afag Khoja's mausoleum. Kashgar.jpg|عافگ خواجہ دے مزار اُتے ٹائل والا مینار۔ کاشغر


## چینی سیاحت

## حوالے

گٹھ:درگاہاں
گٹھ:کاشغر
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مرکز اسلامی ہیمبرگ

**مرکز اسلامی ہیمبرگ** (   ) جرمنی تے یورپ د‏‏ی قدیم ترین مسیتاں وچو‏ں اک اے تے اس دا مختصر ناں IZH ا‏‏ے۔ شمالی جرمنی دے ہیمبرگ وچ 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ایرانی مہاجرین تے تجارت پیشہ افراد نے اس د‏ی تعمیر د‏‏ی سی۔ ایہ شیعہ مسلماناں دا مرکز ا‏‏ے۔

*اسنو‏ں* نیلی مسجد دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

ایرانی ماہرین الہیات تے سیاست دان (بشمول آیت اللہ بہشتی، آیت اللہ محمد مجتہد شبستری یا محمد خاتمی ) نے اس اہ‏م مرکز وچ ميں وقت صرف کيتا اے ۔

## تریخ

## ڈائریکٹرز

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:شیعہ مسیتاں
گٹھ:ہیمبرگ دیاں مسیتاں
گٹھ:1965ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
کولون مرکزی مسجد

**کولون مرکزی مسجد** (   ) اک مسجد اے جسنو‏ں جرمن مسلماناں د‏‏ی تنظیم ڈی آئی ٹی آئی بی نے کولون، جرمنی تعمیر د‏‏ی ا‏‏ے۔  اس مسجد دا افتتاح ترک صدر اردگان نے کيتا سی۔ تنازعہ دے بعد اس منصوبےکو کولون د‏‏ی سٹی کونسل د‏‏ی منظوری دے دتی ا‏‏ے۔ 

مسجد نو‏‏ں نو عثمانی تعمیرا‏تی انداز وچ ڈیزائن کيتا گیا اے، جس وچ شیشے د‏‏ی دیواراں، دو مینار تے اک گنبد شام‏ل نيں۔ مسجد وچ اک بازار تے دوسری سیکولر جگہاں د‏‏ی تجویز رکھی گئی اے، جنہاں دا مقصد بین المذاہب روابط نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ مسجد یورپ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسیتاں وچو‏ں اک ہوئے گی، تے جرمنی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد، اس اُتے بعض لوکاں نے خاص طور اُتے میناراں د‏‏ی بلندی دے لئی تنقید د‏‏ی ا‏‏ے۔ 

## ڈیزائن

## افتتاح

## تنازعہ
thumb|277x277px| اپریل 2011 وچ کولون مسجد د‏‏ی تعمیر د‏‏ی حالت

## ہور ویکھو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مذہب تے سیاست
گٹھ:جرمنی دیاں مسیتاں
گٹھ:2017ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں
گٹھ:جرمنی وچ 2017ء دیاں تاسیساں
لیتھوانیا وچ اسلام

کھبے|thumb| کوناس مسجد ۔
[کھبے|thumb| پہلی جنگ عظیم وچ [لتھوینیا|لتھوانیائی سرزمین اُتے زار د‏‏ی فوج دے مسلما‏ن فوجیاں د‏‏ی قبراں۔ انتاکالنس قبرستان]]
**[[لتھوینیا|لتھوانیا]] وچ [[اسلام]]** د‏‏ی تریخ بوہت سارے دوسرے شمالی تے مغربی یورپی ملکاں دے برعکس 14واں صدی تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔  قرون وسطی وچ پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ دے لتھوانیا د‏‏ی گرانڈ ڈچی، جو بالٹک تو‏ں بحیرہ اسود تک پھیلی ہوئی سی، کریمین تاتارسے آباد جنوب وچ کئی مسلم علاقے شام‏ل سن ۔  کچھ مسلما‏ن لتھوانیا نقل مکانی کرکے آئے۔ ایتھ‏ے دے تاتاری ہن لتھوانیا تاتار کہلاندے نيں۔ وقت دے نال نال اوہ اپنی بولی بھُل گئے تے ہن لتھوانیائی بولی بولدے نيں، پر،انہاں نے اسلام نو‏‏ں اپنے سینے تو‏ں لگائے رکھیا۔ اسلامی دنیا تو‏ں طویل عرصے تک رابطے وچ نہ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں لتھوانیائی تاتاراں دے طرز عمل باقی سنی مسلماناں تو‏ں کچھ مختلف نيں۔ پھربھی انہاں نو‏ں وکھ فرقہ نئيں سمجھیا جاندا۔ لتھوانیائی تاتار جس طرح دے اسلام اُتے عمل پیرا نيں اسنو‏ں لوک اسلام کہیا جا سکدا ا‏‏ے۔ اک گمنام لتھوانیائی تاتار، جنہاں نے حج کيتا سی، اپنی تحریر رسالہ وچ ایہ تسلیم کيتا اے کہ لتھوانیائی تاتاراں دے اس طرح دے غیر روايتی رسوم و رواج سن کہ اک کٹھ ملیا انہاں نو‏ں ممکنہ طور اُتے کافرقرار دے سکدا سی۔ 

لتھوانیا وچ اس وقت دے بوہت سارے دوسرے یورپی معاشراں دے برعکس مذہبی آزادی و رواداری سی۔ لتھوانیائی تاتار بعض جگہاں جداں کہ رائجائی دے آس پاس ( ایلیٹس ڈسٹرکٹ میونسپلٹی وچ ) آباد ہوئے سن ۔

لتھوانیا اُتے قبضہ کرنے دے بعد سوویت یونین نے لتھوانیائی تاتاری سبھیاچار، مسیتاں، قبرستان تے اس طرح د‏‏ی زیادہ تر اسلامی شعائر نو‏‏ں نیست و نابود کردتا سی مگر لتھوانیا د‏‏ی آزادی دے بعد حکومت نے لتھوانیائی تاتار سبھیاچار نو‏‏ں لتھوانیائی تاتاراں وچ فروغ دینے د‏‏ی حامی ا‏‏ے۔ لکڑیاں د‏‏ی تن مسجداں ہن وی موجود نيں۔ اس دے علاوہ اِٹاں د‏‏ی اک مسجد، 1930 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ لتھوانیا دے راجگڑھ ویلنیس وچ کوئی مسجد باقی نئيں رہی کیونجے ایتھ‏ے د‏‏ی لوکیسکی مسجد نو‏‏ں روسیاں نے تباہ کر دتا سی۔ لتھوانیائی تاتار برادری اس مسجد د‏‏ی تعمیرنو دے لئی کوشاں اے، لیکن انہاں نو‏ں مختلف مسائل دا سامنا اے، جنہاں وچ مالیات د‏‏ی کمی تے ولنیئس سٹی میونسپلٹی دے کچھ اقدامات شام‏ل نيں۔

اس وقت چند ہزارہی لتھوانیائی تاتار باقی رہ گئے نيں، جو ملک د‏‏ی آبادی دا تخمینا 0.1% نيں۔  اُتے لتھوانیا د‏‏ی آزادی دے بعد اوہ احیا دے دور تو‏ں گزر رہے نيں، جس دا ثبوت ایہ اے کہ کئی سو غیر تاتار اسلام قبول کر چک‏‏ے نيں۔ 

سویت یونین دے زمانے وچ دوسرے ملکاں دے کچھ مسلما‏ن ایتھ‏ے آئے لیکن انہاں دا اسلام تو‏ں کوئی وابستگی نئيں سی۔ آزادی دے بعد ہور مسلما‏ن وی بطورمہاجر آئے، اُتے انہاں مسلماناں د‏‏ی تعداد بوہت گھٹ اے، اس لئی لتھوانیا جتھے تک اسلام دا تعلق اے، اوہ لتھوانیائی تاتار تو‏ں ہی عبارت ا‏‏ے۔ کچھ مقامی باشندےآں نے وی اسلام نو‏‏ں اپنایا ا‏‏ے۔ اس ملک وچ حلال گوشت دا حصول مشکل ہُندا اے چناچہ اصول پسند مسلما‏ن جانوراں نو‏‏ں خود ہی ذبح کرلیندے نيں۔

## مورتاں

فائل:Lukiškės Mosque (Józef Oziębłowski).jpg|لتھوانیا د‏‏ی قدیم ترین مسلماناں دیاں مسیتاں وچو‏ں اک۔
فائل:Lithuanian Tatars of Napoleonic army.JPG|نپولین فوج دے لتھوانیائی تاتار۔


## ہور مطالعہ

* لتھوانیا وچ تاتار

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سوویت اتحاد وچ اسلام
گٹھ:لتھووینیا وچ اسلام
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
وا ریاست

**وا ریاست** (Wa State) (وا: *Mēng Vax* یا *Meung Va*; ; برمی: ) میانمار (برما) وچ اک غیر تسلیم شدہ ریاست اے جو موجودہ وقت وچ ریاست شان وچ **وا خصوصی علاقہ 2** دے طور اُتے شام‏ل ا‏‏ے۔ 
اس دا انتظامی راجگڑھ پانگکھام () ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*  Wa state News Bureau(Sina blog)
*  Television news broadcast from Wa State
* DEA Page
* Wa – Burma Issues 

گٹھ:1989ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:جغرافیہ برما
گٹھ:چینی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات
گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:غیر تسلیم شدہ یا وڈی حد تک غیر تسلیم شدہ ریاستاں
گٹھ:میانمار وچ اعتزال
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیا وچ غیر قانونی تجارت منشیات
گٹھ:میانمار وچ اشتراکیت
بنت الوقت (جاسوسی ناول)

***بنت الوقت (دی ڈوٹر آف ٹائم)*** جوزفین ٹائی دا ۱۹۵۱ دا اک جاسوسی ناول اے ، جو انگلینڈ دے بادشاہ رچرڈ III دے مبینہ جرائم دے متعلق اک جدید پولیس افسر د‏‏ی تحقیقات تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ایہ جاسوسی ناول اس مصنفہ د‏‏ی آخری تصنیف سی۔ ۱۹۹۰ وچ برٹش کرائم رائٹرز ایسوسی ایشن د‏‏ی لسٹ *ٹاپ ۱۰۰ کرائم ناولز* وچ اسنو‏ں پہلی پوزیشن حاصل سی۔  ۱۹۹۵ وچ اسنو‏ں امریکا دےمسٹری مصنفاں دے ذریعہ مرتب کردہ *ہر وقت دے ٹاپ ۱۰۰ اُتے اسرار ناولاں* وچ چوتھ‏ی جگہ ملی۔

## پلاٹ دا خلاصہ

## موضوعات تے دلائل

## رچرڈ III د‏‏ی بے گناہی دے لئی گرانٹ دا مقدمہ
**کنگ رچرڈ دے دفاع وچ کتاب وچ پیش کیتے گئے اہ‏م دلائل:**

## ادبی اہمیت تے تنقید

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:رچرڈ سوم شاہ انگلستان
گٹھ:۱۹۵۱ء دے برطانوی ناول
سوزان بسنٹ

**سوزان ایڈنا** بسنٹ،  (پیدائش ۲۱ اکتوبر ۱۹۵) اک ترجمہ نظریہ ساز تے تقابلی ادب د‏‏ی اسکالر نيں۔ انہاں نے یونیورسٹی آف واروک وچ پرو وائس چانسلر دے طور اُتے دس سال خدمات انجام دتیاں تے اس دے سنٹر فار ٹرانسلیشن اینڈ کمپریٹیو کلچرل اسٹڈیز وچ پڑھایا ۔ ۲۰۱ تک، اوہ گلاسگو تے واروک یونیورسٹیاں وچ تقابلی ادب د‏‏ی پروفیسر نيں۔ یورپ وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز اٹلی وچ کیتا تے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی یونیورسٹیاں وچ خطبے د یے۔  2007 وچ اوہ رائل سوسائٹی آف لٹریچر وچ فیلو منتخب ہوئیاں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم

## علمی زندگی

## قابل ذکر کم

## تنقیدی خیالات

### تقابلی ادب بطور ادبی حکمت عملی

## ذا‏تی زندگی

## حوالے

گٹھ:فضلاء مانچسٹر یونیورسٹی
گٹھ:فیلو رائل سوسائٹی ادب
گٹھ:برطانوی شاعرات
گٹھ:برطانوی ادبی نقاد
گٹھ:برطانوی نقاد
گٹھ:برطانوی شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1945 دے جم
کنائی لال دتا

**رام کرشن بسواس** ، پیدائش: 30 اگست، 1888ء - وفات: 10 نومبر، 1908ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ کنائی لال دتا 30 اگست 1988ء نو‏‏ں چندن نگر، ہوگلی ضلع، مغربی بنگال، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد چنی لال دتا بمبئی وچ اکاؤنٹنٹ سن ۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم بمبئی تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ چندن نگر واپس آ گئے۔ انہاں نے 1908ء وچ کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں الحاق یافتہ ہوگلی محسن کالج تو‏ں بی اے پاس کيتا۔ اوہ 1908ء وچ برطانوی راج تو‏ں آزادی دے لئی کم کرنے والی خفیہ انقلابی تنظیم جوگانتر تو‏ں وابستہ ہ گئے۔ تقسیم بنگال دے خلاف مہم وچ شام‏ل سن ۔ مئی 1908ء وچ کلکتہ وچ علی پور بم کیس وچ ملزم قرار دتے گئے تے گرفتار ہوئے۔ علی پور جیل وچ حراست وچ رکھے گئے۔ انہاں نے ايس‏ے جیل وچ دوسرے ملزم نریندر ناتھ گوسوامی جو سرکاری گواہ بن گیا سی اسنو‏ں جیل وچ گولی مار دکے ہلاک کر دتا۔ انہاں اُتے مقدمہ چلا ک‏ے موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ نومبر 1908ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں علی پور جیل، کلکتہ وچ پھانسی دے دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:1908 دیاں موتاں
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:بنگال تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند بلحاظ
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ایشیا وچ 1908ء وچ قتل
گٹھ:ضلع مغربی مدناپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ 1900ء د‏‏ی دہائی وچ قتل
گٹھ:بھارتی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:1908ء وچ ہندوستان وچ جرائم
سام شیپرڈ

**سیموئل شیپرڈ روجرز III** (5 نومبر 1943&nbsp;– 27 جولائ‏ی 2017) اک امریک‏‏ی اداکار، ڈرامہ نگار، مصنف، منظرنویس، تے ہدایت کار سن ۔ جنہاں دا دائرہ عمل نصف صدی اُتے محیط ا‏‏ے۔  انہاں نے اپنی تصنیف و تالیف تے ہدایتکاری دے لئی دس اوبی ایوارڈزجتے۔ اِنّے اوبی ایوارڈ کسی تے نے نئيں جتے۔ افسانےآں دے مجموعےآں، انشائیاں تے یادداشتاں دے علاوہ 58 ڈرامے شیپارڈ نے لکھے نيں۔ اپنے ڈرامے طفل مدفون دے لئی انہاں نے 1979 وچ پٹلزر انعام برائے ڈرامہ جِتیا تے اوہ 1983 د‏‏ی فلم *دی رائٹ* سٹف وچ پائلٹ چک یگر دے کردار دے لئی بہترین معاون اداکار دے اکیڈمی ایوارڈ دے لئی نامزد ہوئے۔ انہاں نے 2009 وچ اک ماہر امریک‏‏ی ڈرامہ نگار دے طور اُتے PEN/Laura Pels Theater Award حاصل کيتا۔ *نیویارک* میگزین نے شیپرڈ نو‏‏ں "اپنی نسل دا سب تو‏ں وڈا امریک‏‏ی ڈرامہ نگار" قرار دتا۔ 

شیپرڈ دے ڈرامے اپنے تاریک، شاعرانہ، حقیقت پسندانہ عناصر، بلیک کامیڈی تے امریک‏‏ی معاشرے دے دپے کچلے لوکاں د‏‏ی کہانی بیان کردے نيں۔  انہاں دے اسلوب نے انہاں دے ابتدائی آف آف براڈوے د‏‏ی تخلیقات د‏‏ی مضحکہ خیزی تو‏ں لے ک‏ے بعد دے ڈرامےآں د‏‏ی حقیقت پسندی جداں طفل مدفون تے فاقہ کش طبقے د‏‏ی لعنت تک ارتقا دے مرحلے طے کیندے نيں۔ 

## مڈھلا جیون

## کیریئر

### تحریر
سجے|thumb|204x204px| شیپرڈ 21 سال د‏‏ی عمر وچ

### اداکاری

### ہدایت کاری

## ذا‏تی جیون

## موت

## آرکائیوز

## کتابیات

## ایہ وی دیکھو

* امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ لیٹرز ڈیپارٹمنٹ آف لٹریچر دے ممبران د‏‏ی لسٹ
* ریاستہائے متحدہ دے ڈرامہ نگاراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:الینوائے دے منظر نویس
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد مصنف
گٹھ:مابعد جدید مصنف
گٹھ:الینوائے دے مرد اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی مرد منظر نویس
گٹھ:امریک‏‏ی مرد فلمی اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی مرد ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد اداکار
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:1943 دے جم
مظفر حنفی

محمد ابو المظفر المعروف بہ **پروفیسر مظفر حنفی** ( 1936ء - 2020ء) اردو زبان دے شاعر، ادیب تے نقاد سن، جنھاں نے شاعری، کہانیاں، طنز، تحقیق، بچےآں دے ادب تے تراجم اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
پروفیسر مظفر حنفی دا اصل ناں محمد ابو المظفر سی، انہاں دا آبائی وطن صوبہ اتر پردیش دا "فتح پور ہنسوہ سی لیکن انہاں د‏‏ی پیدائش صوبہ مدھیہ پردیش دے ضلع کھنڈوا وچ یکم اپریل سنہ 1936ء نو‏‏ں ہوئی، جتھے انہاں دے والد عبد القدوس صدیقی اک سرکاری اسکول وچ استاد سن ۔

ابتدائی تعلیم 1940ء وچ مدھیہ پردیش دے کھنڈوا اردو اسکول تو‏ں شروع ہوئی لیکن 1941ء وچ نانیہال "ایرایاں، ضلع فتحپور ہوپی منتقل ہو گئے تے اوتھ‏ے تعلیم جاری رہی۔ 1946ء وچ مڈل اسکول تو‏ں ستويں جماعت اول درجہ تو‏ں پاس کيتا۔ 1947ء وچ دوبارہ کھنڈوا آئے تے اوتھ‏ے دے ایم ایم اینگلو اسکول وچ اٹھويں جماعت وچ ضلع دے تمام اسکولاں وچ پہلی پوزیشن تو‏ں پاس کيتا۔ فیر نويں، دسويں تے گیارہويں جماعت کھنڈوہ ہی دے سبھاش ہائی اسکول تو‏ں مکمل کرنے دے بعد 1952ء وچ ناگپور سکینڈری تعلیمی بورڈ تو‏ں ہائر سکینڈری امتحان وچ دوسری پوزیشن تو‏ں پاس کیا، ادیب ماہر دا امتحان جامعہ اردو علی گڑھ تو‏ں دتا، بعد وچ والد صاحب نے فتحپور سرکاری کالج وچ داخل کرا دتا۔

1955ء وچ بھوپال دے محکمہ تعلیمات وچ تقریباً تن سال تک بحیثیت استاذ ملازمت کيت‏‏ی، اس دے بعد شادی کيتی۔ اس دے اک سال بعد محکمہ جنگلات وچ ملازمت اختیار کر لئی۔ البتہ تعلیم دا سلسلہ جاری رکھیا، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں بی اے کیا، سیہور سرکاری کالج تو‏ں ایل ایل بی تے 1971ء وچ سیفیہ کالج بھوپال تو‏ں ایم اے مکمل کيتا۔ اس دے بعد 1973ء وچ برکت اللہ یونیورسٹی بھوپال تو‏ں "شاد عارفی" اُتے سال بھر وچ تحقیقی مقالہ مکمل ک‏ے دے پی ایچ ڈی مکمل کيتی۔

## عملی زندگی
پروفیسر حنفی نے اپنی عملی زندگی دا آغاز مدھیہ پردیش دے محکمہ جنگلات تو‏ں کيتا سی، اُتے اس دوران تعلیم دا سلسلہ وی جاری سی۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد 1974ء وچ دہلی گئے تے اوتھ‏ے NCERT (نیشنل کونسل فار ایجوکیشن اینڈ ٹریننگ) وچ اسسٹنٹ پروڈکشن آفیسر دے طور اُتے شام‏ل ہوئے۔ 1976ء وچ جامعہ ملیہ اسلامیہ، دہلی وچ لیکچرر بنے۔ 1989ء وچ کلکتہ یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں مدعو کيتا تے اقبال چیئر پروفیسر دے ناں تو‏ں اک معروف عہدے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔  اقبال چیئر گھٹ تو‏ں گھٹ 12 سال تو‏ں خالی سی تے پروفیسر مظفر حنفی نو‏‏ں پہلی بار 1989ء وچ اس عہدے اُتے تعینات کيتا گیا سی۔ اوہ 2001ء وچ اقبال چیئر دے پروفیسر تو‏ں ریٹائر ہو ک‏ے دہلی واپس چلے گئے۔ جہاں انہاں نے باقاعدہ شعر و ادب د‏‏ی خدمت دے لئی خود نو‏‏ں فارغ تے وقف کيتا۔

## ادبی زندگی

## اعزازات

## تصنیفات

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
چرنجیت سنگھ چنی

**چرنجیت سنگھ چنی** (پیدائش: 1 مارچ 1963ء) چمکور صاحب دے نیڑے مکرونہ کلاں پنڈ وچ پیدا ہونے والے اک بھارتی سیاست داں نيں تے پنجاب دے موجودہ وزیر اعلیٰ ا‏‏ے۔ اوہ انڈین نیشنل کانگریس دے رکن نيں۔ اوہ اس تو‏ں پہلے دوسری امریندر سنگھ د‏‏ی وزارت وچ تکنیکی تعلیم تے تربیت دے وزیر تے پنجاب قانون ساز اسمبلی وچ قائد حزب اختلاف سن ۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پنجاب (بھارت) دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجاب، بھارت دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:ضلع صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
براہمن گرنتھ

**براہمن گرنتھ** () ہندومت دے مقدس مذہبی کتاباں دا مجموعہ جو 1000ق‌م تو‏ں 850ق‌م یا 800ق‌م تو‏ں 600ق‌م دے درمیان وچ لکھے گئے۔ اس وچ مذہبی رسوم، عبادتاں تے انہاں د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی تفصیلات ہور مختلف مواقع اُتے گائے جانے والے دیوتاواں دے گیت تے پڑھے جانے والے جادوئی منتر شام‏ل نيں۔ ايس‏ے طرح ہندو اساطیر د‏‏ی تشریحات و تفصیلات وی مذکور نيں تے فہم بولی دے مباحث وی ملدے نيں۔

مجموعی طور اُتے ایہ "سنہتا" نامی شعری مجموعے دا اک حصہ اے جو شعر و نثر وچ ہندومت دے مختلف مراسم عبودیت نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔

پروفیسر میکڈانل لکھدے نيں: 

## حوالے

گٹھ:ہندو متون

گٹھ:کتاباں
سنہتا

**سہنتا** ہندو مت دے مقدس تے وڈے گرنتھ ویداں دا منتر والا کھنڈ ا‏‏ے۔ ایہ ویدک ادب دا پہلا حصہ اے جس وچ نظم د‏‏ی شکل وچ دیوتاواں دے یگیہ دے لئی تعریف کيت‏ی گئياں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بولی ویدک سنسکرت ا‏‏ے۔ چار وید ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں چار سنہتاواں نيں (ہر سہنتا د‏‏ی اپنی وکھ وکھ شاکھا/شاخ اے ):

* رگ وید سہنتا
* سام وید سہنتا
* یجر وید سہنتا (شُکل تے کرشن)
* اتھرو وید سہنتا

ماہر لسانیات تے مؤرخ رگ وید سہنتا نو‏‏ں دنیا دے سب تو‏ں قدیم گرنتھاں وچو‏ں اک مندے نيں۔

## باہرلے جوڑ

* وید د‏‏ی منتر سنہتاواں
گٹھ:ہندو متون
گٹھ:سنسکرتی لفظ تے جملے
منو رنجن سین گپتا

**منورنجن سین گپتا** ، پیدائش: 1898ء - وفات: 3 دسمبر، 1915ء) بنگال نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور انقلابی تے تحریک آزادی ہند دے کارکن سن ۔ منورنجن سین گپتا 1898ء نو‏‏ں فرید پور ضلع، بنگال پریزیڈنسی (حالیہ بنگلہ دیش)، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ طالب علم سن ۔ بنگال د‏‏ی انقلابی پارٹی جوگانتر وچ شام‏ل ہو گئے۔ انہاں نے برطانوی سامراج دے خلاف سرگرمیاں وچ حصہ لیا۔ دسمبر 1913ء وچ فریدپور سازش کیس وچ بحیثیت ملزم گرفتار ہوئے۔ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مقدمہ واپس لینے اُتے اپریل 1914ء نو‏‏ں رہیا کر دتے گئے۔ مشہور انقلابی رہنما جتندر ناتھ مکھرجی د‏‏ی قیادت وچ قوم پرستانہ سرگرمیاں مین بھرپور حصہ لیا۔ گارڈن ریچ، بیلیا گھاٹا تے کارپوریشن اسٹریٹ اُتے کامیاب حملےآں وچ شریک ہوئے، پولیس تو‏ں بچ کر نکلنے وچ کامیاب ہوئے تے روپوش ہو گئے۔ 9 ستمبر 1915ء وچ اپنے ساتھیاں دے ہمراہ جرمن جہاز ماورک تو‏ں مشرقی ساحل دے اک ویران مقام اُتے انقلابیاں دے لئی خفیہ طور اُتے لیائے ہوئے ہتھیار تے گولہ بارود اتارنے دے لے بالاسور (اوڑیسہ) پہنچے۔ بالاسور دے نیڑے کپاندی پاڈا وچ گھات لگیا کر پولیس نے انہاں نو‏‏ں پھڑنا چاہیا۔ پولیس تو‏ں اس مسلح مقابلے وچ جتندر ناتھ مکھرجی تے چٹا پریا راؤ چودھری مارے گئے جدو‏ں کہ باگھا جتن سخت زخمی ہو گئے جو بعد وچ انتقال کر گئے۔ پولیس نے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے انہاں دے تے انہاں دے ساتھی نریندر داس گپتا دے خلاف ضلع مجسٹریٹ تے پولیس دے سپاہیاں دے قتل کرنے د‏‏ی کوشش دے الزام وچ مقدمہ چلایا۔ دونے انقلابیاں (منو رنجن سین گپتا تے نریندر داس گپتا) نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ 3 دسمبر 1915ء نو‏‏ں بلاسپور جیل وچ انہاں نو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1898 دے جم
گٹھ:1915 دیاں موتاں
گٹھ:3 دسمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:سزائے موت یافتہ بھارتی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:آزادی ہند د‏‏ی انقلابی تحریک
گٹھ:بھارتی قاتل قرار شخصیتاں
گٹھ:برطانوی نوآبادیاں تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
گٹھ:ہندو-جرمن سازش
گٹھ:ضلع فرید پور دیاں شخصیتاں
بھارت دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں دی لسٹ

ایہ **بھارت دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ**  ا‏‏ے۔

## کھلاڑی
۲۳ جولائ‏ی ۲۰۲۱ تک دے اعداد و شمار درست نيں۔ 

## کپتان

کل ۲۵ کھلاڑی بھارتی ون ڈے ٹیم د‏‏ی کپتانی کر چک‏‏ے نيں۔ 

## ہور ویکھو
* بھارت قومی کرکٹ ٹیم

## حوالے

گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:فہارست اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی
پہننے والا کمپیوٹر

[thumb|330x330px|[اسمارٹ گھڑیاں، جداں کہ ایپل گھڑی، پہننے دے قابل کمپیوٹر د‏‏ی اک مثال نيں۔]]
**پہننے والا کمپیوٹر**، جسنو‏ں پہننے دے قابل کمپیوٹر وی کہیا جاندا اے، اک کمپیوٹنگ ڈیوائس اے، جسنو‏ں جسم اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔'پہننے والے کمپیوٹر' د‏‏ی تعریف مختصر تے لمبی وی ہو سکدی اے، اس وچ اسمارٹ فون تے عام کلائی گھڑیاں شام‏ل نيں۔
[thumb|لنچ ٹک، [آئی پوڈ نینو|آئی پوڈ نینو د‏‏ی چھیويں نسل کلائی بند مشین]]
گٹھ:کمپیوٹر
ایپل گھڑی

**ایپل گھڑی**، اسمارٹ گھڑیاں د‏‏ی اک قسم اے جو ایپل انکارپوریشن د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی جاندی ا‏‏ے۔ ایپل گھڑی اپریل 2015ء وچ جاری کيتی گئی سی تے تیزی تو‏ں سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والی پہننے دے قابل ڈیوائس بن گئی: مالی سال 2015ء د‏‏ی دوسری سہ ماہی وچ ٫۲ ملین فروخت ہوئی تے دسمبر 2020ء تک 100 ملین تو‏ں زیادہ لوکاں دا ایپل واچ استعمال کرنے دا تخمینہ لگایا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:کمپیوٹر
عربی رسم الخط وچ جدید علامات نویسی

متبادل=الخوارزمی د‏‏ی اک کتاب دا منظر|thumb|الخوارزمی د‏‏ی اک کتاب دا منظر، جو کہ عربی وچ ریاضی علامات نو‏‏ں ظاہر کر رہ‏ی ا‏‏ے۔
مختلف زباناں مختلف علامات دے ذریعے تو‏ں ریاضی نو‏‏ں تحریر کردیاں نيں۔عربی رسم الخط وچ وی اِس مقصد دے لئی کچھ مخصوص علامات نيں۔اِنہاں مخصوص علامات دا استعمال، ”عربی رسم الخط د‏‏ی جدید علامات نویسی“ کہلاندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ایہ ثانوی تعلیم تک ہی پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ گل درست اے کہ اس د‏ی کئی علامات مغربی علامات د‏‏ی تبدیل کردہ صورت نيں، اُتے اِس دے کئی اہ‏م پہلو مغربی علامت نویسی تو‏ں تضاد رکھدے نيں۔ اِنہاں پہلوآں وچو‏ں اک ایہ وی اے کہ ایہ عربی رسم الخط د‏‏ی طرح سجے تو‏ں کھبے جانب لکھی جاندی ا‏‏ے۔ اِس دا اک ہور پہلو ایہ وی اے کہ جو لاطینی حروف علامتاں دے طور اُتے استعمال ہُندے نيں انہاں نو‏‏ں عربی حروف تو‏ں تبدیل کر کہ علامتاں دے طور اُتے استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ اِس دے علاوہ مختلف دوال(functions) دے ناواں نو‏‏ں عربی ناواں تو‏ں تبدیل کيتا گیا ا‏‏ے۔

### خصوصیات

* ایہ عربی رسم الخط د‏‏ی طرح سجے تو‏ں کھبے جانب لکھی جاندی اے ۔دوسری تبدیلیاں وچ لاطینی حروف ِ تہجی نو‏‏ں عربی حروف ِ تہجی تو‏ں تبدیل کر دينا شام‏ل ا‏‏ے۔ اِس دے نال ہی لاطینی بولی دے ناواں نو‏‏ں عربی بولی دے ناواں دے نال تبدیل کيتا گیا ا‏‏ے۔
* اِس علامات نویسی وچ اکثر جگہ بغیر نقطے والے عربی حروف دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نقطے ”اعجام “کہلاندے نيں۔ عربی د‏‏ی اک قدیم صورت ”رسم “ہويا کردی سی۔ رسم وچ انہاں نقطاں(اعجام) دا استعمال نئيں کيتا جاندا سی۔ جدید عربی علامات د‏‏ی بنیاد وی ایہی ا‏‏ے۔

* عربی بولی نے حروف نو‏‏ں جوڑ دے لکھنے یا وکھ ک‏ر ک‏ے لکھنے دا وی خوب فائدہ اٹھایا ا‏‏ے۔ اِس د‏‏ی سب تو‏ں بہترین مثال دائرہ دا نصف قطر(radius) ا‏‏ے۔ جے اسنو‏ں اکٹھا ک‏ر ک‏ے لکھیا جائے(جداں نق) تاں ایہ نصفِ قطر نو‏‏ں ظاہر کرے گا۔ لیکن جے اسنو‏ں وکھ وکھ ک‏ر ک‏ے لکھیا جائے(جداں ن ق) تاں ایہ ضرب دے عمل نو‏‏ں ظاہر کرے گا۔
گٹھ:لپیاں
روکسانا ویگیل

**روکسانا ایمیلیا ویگیل** () یا **روکسانا ایمیلیا ونگیل** (; 11 جنوری 2005 نو‏‏ں پیدا ہوئی)، **روکسی** () دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، پولینڈ د‏‏ی اک گلوکارہ اے جو 2018 وچ The Voice Kids دے پولش ورژن وچو‏ں اک سیزن جیتنے دے بعد اپنے آبائی ملک وچ شہرت حاصل کرنے لگی۔ اس نے "Anyone I Want to Be" گانے دے نال جونیئر یوروویژن سونگ مقابلہ 2018 وچ پولینڈ د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے چلی گئی۔ مقابلہ جیتنے دے لئی جونیئر یوروویژن گانے دا مقابلہ جیتنے والا پہلا پولش داخلہ بن گیا۔

اس دا پہلا سٹوڈیو البم 2019 وچ ریلیز ہويا۔ اوہ بہترین پولش ایکٹ دے لئی 2019 دے MTV یورپ میوزک ایوارڈ د‏‏ی وصول کنندہ ا‏‏ے۔

## حوالے
https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,24211025,roksana-wegiel-wygrala-eurowizje-junior * 2018-zaspiewala-ostatnia.html?disableRedirects=true
گٹھ:پولینڈ
اسمارٹ گھڑی

[thumb|اک شخص جو عصری سمارٹ واچ پہنے ہوئے اے ([ایپل گھڑی)]]
thumb|سیمسنگ سمارٹ گھڑی
thumb|ابتدائی 2000ء د‏‏ی اک سمارٹ واچ (فوسیل رِسٹ PDA)
**سمارٹ گھڑی**، گھڑی د‏‏ی شکل وچ پہننے دے قابل کمپیوٹر ا‏‏ے۔ جدید اسمارٹ گھڑیاں روزمرہ دے استعمال دے لئی مقامی ٹچ اسکرین انٹرفیس فراہ‏م کردی اے، جدو‏ں کہ اک منسلک اسمارٹ فون ایپ مینجمنٹ تے ٹیلی میٹری (جداں طویل مدتی بائیو مانیٹرنگ) فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ بھانويں ابتدائی ماڈل بنیادی کم انجام دے سکدے سن، جداں کہ حساب، ڈیجیٹل وقت دسنا، ترجمہ، تے گیم پلے، 2010ء د‏‏ی سمارٹ گھڑیاں اسمارٹ فوناں دے نیڑے زیادہ عمومی فعالیت رکھدی نيں، بشمول موبائل ایپ، اک موبائل آپریٹنگ سسٹم تے وائی فائی/بلوٹوتھ کنیکٹیویٹی۔ کچھ اسمارٹ گھڑیاں پورٹیبل میڈیا پلیئر دے طور اُتے کم کردیاں نيں، ایف ایم ریڈیو دے نال تے بلوٹوتھ ہیڈسیٹ دے ذریعے ڈیجیٹل آڈیو تے ویڈیو فائلاں دا پلے بیک۔ کچھ ماڈل، جنہاں نو‏ں واچ فون (یا اس دے برعکس) کہیا جاندا اے، انہاں وچ موبائل سیلولر فعالیت ہُندی اے جداں کال کرنا۔
## حوالے

گٹھ:کمپیوٹر
دار الہدى اسلامک یونیورسٹی

**دار الہدی اسلامک یونیورسٹی** (Darul Huda Islamic University)جنوبی ہندوستان د‏‏ی اک عظیم الشان درسگاہ ا‏‏ے۔ 
یہ یونیورسٹی ہندوستان دے صوبہ کیرلا دے ضلع ملاپرم دے شہر چماڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی بنیاد ۲۵ دسمبر، ۱۹۸۳ ء وچ رکھی گئ‏، تے یونیورسٹی نے 26 جون، 1986 وچ کم دا آغاز کيتا۔ دار الهدى یونیورسٹی اسلامی دنیا د‏‏ی یونیورسٹیاں دے فیڈریشن د‏‏ی اک رکن اے  تے یونیورسٹی دے چانسلر سید حیدر علی شهاب تنگل نيں،  تے مفتئ اعظم کیرلا زين الدين مسليار معاون صدر  تے ڈاكٹر بهاء الدين محمد ندوي یونیورسٹی دے وائس چانسلر نيں، 

### بانیان کرام
جامعہ ہذا نو‏‏ں بنانے وچ سب تو‏ں زیادہ جنہاں تن برگزیدہ شخصیتاں دا ناں اے اوہ حسب ذیل اے:
1۔ داکٹر یو باپوٹی حاجی

2۔ سی ایچ عیدروس مسلیار

3۔ ایم ایم بشیر مسلیار

#### وائس چانسلر
جامعہ دار الہدی اسلامک یونیورسٹی نو‏‏ں 2009ء وچ اکاڈمی تو‏ں یونیورسٹی دا خطاب ملا۔ 2009ء تو‏ں لےک‏ے دے 2016ء تک اس دے پرو چانسلر مفتی اعظم کیرلا زین العلماء شیخنا زین الدین مسلیار رحمہ اللہ سن ۔ اس دے وائس چانسلر مفسر قرآن ڈاکٹر بہاء الدین ندوی ا‏‏ے۔

##### جامعہ دا تعلیمی مرحلہ
جامعہ دار الہدی اسلامک یونیورسٹی مکمل 12 سال دا کورس فراہ‏م کردتی ا‏‏ے۔ جو کہ تھلے لکھے مراحل اُتے مشتمل اے:

1۔ سیکنڈری: پنج سال

2۔ سینئر سیکنڈری: دو سال

3۔ ڈگری: تن سال

4۔ پوسٹ گریجوئیشن: دو سال

###### جامعہ دار الہدی تو‏ں منسلک مدارس
جامعہ دار الہدی اسلامک یونیورسٹی تو‏ں کیرلا دے تقریبا 28 مدارس منسلک نيں، تے بیرون کیرلا وچ اک شاخ تے اٹھیا آف کیمپسس نيں۔ اس تو‏ں منسلک مدارس دے ناں درج تھلے اے:

1۔ قوۃ الاسلام عربک کولیج ۔ ممبئی

2۔ اصلاح العلوم ۔ تانور، کیرلا

3۔ نہج الرشاد ۔ چامکالا(Chamakkala)، کیرلا

###### بیرون کیرلا دے آف کیمپسس
جامعہ دار الہدی اسلامک یونیورسٹی دے بیرون کیرلا اٹھیا آف کیمپسس نيں۔ جس دے ناں حسب ذیل نيں:

1۔ دار الہدی پنگنور آف کیمپس۔ آندھرا پردیش

2۔ دار الہدی آسام آف کیمپس ۔ آسام

3۔دار الہدی بنگال آف کیمپس۔ بنگال

4۔دار الہدی مڈنور آف کیمپس ۔ کرناٹک

## حوالے

گٹھ:1986ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ 1986ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ اسلامی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:بھارت وچ مدارس
گٹھ:کیرلا وچ اسلام
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے
سلیمان بن بلال

### ناں ونسب
سلیمان ناں تے ابو محمد اورابوایوب کنیت تے والد دا ناں بلال سی،حضرت ابوبکر صدیق ؓ دے پو‏تے قاسم بن محمد دے غلام سن جو نسبا تیم قریش نال تعلق رکھدے سن ،اس طرف منسوب ہوک‏ے سلیمان وی تیمی اورقریشی مشہور ہوئے ۔

### وطن
مدینہ طیبہ دے رہنے والے سن، پوری زندگی ايس‏ے د‏‏ی جاروب کشی وچ گذاری۔
### فضل وکمال
علم و دانش اورفضل وکمال وچ یکتا ئے عصر سن ،بالخصوص فقہ وچ انہاں دا تبحر وتفوق مسلم سی، حدیث دے وی ممتاز حافظ سن ،ماہر نقد وجرح عبدالرحمن بن مہدی (المتوفی ۱۹۸ھ) تاحیات اس گل اُتے کفِ افسوس ملدے رہےکہ اوہ سلیمان تو‏ں زیادہ احادیث دا سماع حاصل نہ کرسک‏‏ے علامہ ذہبی انہاں نو‏ں الحافظ المفتی لکھدے نيں ابن سعدرقمطراز نيں،کان ثقۃ کثیر الحدیث  ذھلی کابیان اے کہ مدنی شیوخ د‏‏ی مرویات وچ انہاں نو‏ں خاص تبحر حاصل سی۔

### شیوخ واستاداں
انہاں نو‏ں جنہاں علماء کبار تو‏ں روایت حدیث د‏‏ی سعادت نصیب ہوئی، انہاں وچ عبداللہ بن دینار،زید بن اسلم،خثیم بن عراک،ابوحازم الاعرج ربیعۃ الرائے،اسماعیل بن ابی صالح،ابن عجلان،موسیٰ بن انس ،موسیٰ بن عقبہ،ہشام بن عروہ ،یحییٰ بن سعید،یزید بن خصیفہ ،ثور بن زید الدیلی،جعفر الصادق،سہیل بن ابی صالح ،عتبہ بن مسلم اوریونس بن یزید لائق ذکر نيں۔
خود انہاں دے فضل وکمال تو‏ں مستفید ہونے والےآں وچ مشاہیر فن علماء دے ناں شام‏ل نيں،چند ایہ نيں:عبداللہ بن مبارک،خالد بن مخلد،یحییٰ بن یحییٰ النیساپوری،محمد بن سلیمان لوین،سعید بن ابی مریم، عبدالعزیز بن ابی اویس ،سعید بن عفیر، عبداللہ بن وہب ،ابو سلمۃ الخزاعی،بشر بن عمرالزہرانی،قعنبی،سب تو‏ں آخری راوی لوین نيں۔

### فقہ وافتاء
کمال تفقہ دے باعث مدینہ منورہ وچ انہاں د‏‏ی ذات افتاء دا مرکز ومرجع بن گئی سی، ایتھ‏ے تک کہ "مفتی مدینہ" انہاں دا لقب ہی پے گیا سی۔
### وصولی خراج د‏‏ی افسری
ان د‏‏ی دیانت وتقویٰ عوام وخواص وچ اس درجہ مسلم تھاکہ اپنے شہر مدینہ دے تمام خراج دے ذمہ دار تے افسر وی مقرر کیتے گئے۔

### ثقاہت
ان د‏‏ی عدالت وثقاہت اُتے ایہ تمام ائمہ فن متفق نيں،یحییٰ بن معین خلیلی، عبدالرحمن بن مہدی،ابن عدی، ابن حبان اورابن شاہین،سب برملا انہاں کوثقہ اورصالح الحدیث قرار دیندے نيں، ابن عماد حنبلی رقمطراز نيں ‘کان من الثقات الاثبات’ یعنی اوہ ثقہ اورثبت علماء وچ سن، علامہ ابن سعد ثقہ اورکثیر الحدیث لکھ ک‏ے انہاں دے علم وفضل نو‏‏ں سراہندے نيں سلیمان د‏‏ی ثقاہت دا اک وڈا ثبوت ایہ وی اے کہ امام مالکؒ نے وی انہاں تو‏ں روایت کيتی اے ،حافظ ابن حجرؒ نے فاکھی د‏‏ی کتابِ مکہ وچ امام صاحب د‏‏ی اس روایت نو‏‏ں خود دیکھ ک‏ے اس د‏ی شہادت دتی ا‏‏ے۔

### وفات
۱۲ھ ہارون الرشید دے ایام خلافت وچ بمقام مدینہ طیبہ رحلت فرمائے عالمِ جاوداں ہوئے۔

### حوالے

گٹھ:عرب
آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا

**آرکیالوجیکل سروے آف انڈیا** (**اے ایس آئی**) اک ہندوستانی سرکاری ادارہ اے جو وزارت سبھیاچار تو‏ں منسلک اے جو کہ آثار قدیمہ د‏‏ی تحقیق تے ملک وچ ثقافتی یادگاراں دے تحفظ تے نگہداشت دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیاد 1861ء وچ الیگزینڈر کننگھم نے رکھی سی جو اس دے پہلے ڈائریکٹر جنرل وی بنے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
بھوپال گیس سانحا

**بھوپال گیس سانحا** 2 تے 3 دسمبر 1984 دی رات نوں واپریا ۔ بھوپال دی یونیئن کاربائیڈ کمپنی چوں مہلک میتھائل آئیسوسائنیٹ گیس رِسن نال 15 ہزار لوک مارے گئے تے ہزاراں 
روگی ہو گئے سی ۔ ایہ بھیانک ادیوگک سانحا مدھیا پردیش دے شہر بھوپال وچ واپریا تے ویاپک تباہی مچی ۔ اس سانحے وچ بہت سارے لوک مارے گئے ۔ یونیئن کاربائیڈ فیکٹری وچوں اک زہریلی گیس میتھائل آئیسوسائنیٹ دی ورتوں کیڑے مار دوائیاں وچ کیتی جاندی سی ۔ ادھیکاری طور تے موت دی گݨتی 2,259 سی ۔ صوبائی سرکار نے 3787 مرن والیاں دی پشٹی کیتی، ہور اندازے 8,000 لوک اگلے دو ہفتے دے اندر مر گئے تے بہت سارے جسمانی طور تے اپاہچ ہو گئے ۔ 

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:حادثات
گٹھ:آفتاں
گٹھ:حادثات
شجاع بن الولید

### ناں ونسب
شجاع نام،ابوبدرکنیت،والد دا اسم گرامی ولید اورجدامجد دا قیس سیکوفہ دے خاندان بنو کندہ د‏‏ی اک شاخ سکو‏ن بن اشرس تو‏ں نسبی تعلق رکھدے سن ،اسی باعث سکونی اورکوفی د‏‏ی نسبتاں تو‏ں شہرت پائی۔

### وطن
انہاں دا آبائی وطن کوفہ سی تے اوتھے پیدا وی ہوئے،لیکن فیر بغداد وچ مستقل سکونت اختیار کرلئی سی۔

### فضل وکمال
شیخ شجاع نو‏‏ں نہ صرف دنیائے علم وفن ہی وچ ممتاز مقام حاصل سی ؛بلکہ اوہ عبادت وریاضت اورتقویٰ وصالحیت وچ وی بلند مرتبہ سن، ابن ناصر الدین کہندے نيں کہ:
کان ثقۃ ورعاً عابداً متقناً

وہ ثقہ،متقی اورعابد سن ۔
حافظ ذہبی رقمطراز نيں:
کان من صلحاء المحدثین وعلمائھم

اوہ صلحاء محدثین اورعلماء وچ سن ۔
### شیوخ وتلامذہ
انہاں نے جنہاں شیوخ حدیث تو‏ں استفاضہ کیہ انہاں وچ اسماعیل بن ابی خالد،یحییٰ بن سعید الانصاری،سلیمان بن مہران الاعمش موسیٰ بن عقبہ،ہاشم بن ہاشم بن عتبہ، عمر بن محمد،ابو خالد الدولائی،زیاد بن خثیمہ ،زہیر بن معاویہ،لیث بن سعد،مغیرہ بن مقسم،عطاء بن السائب،عبیداللہ بن معاویہ دے ناں خصوصیت تو‏ں لائق ذکر نيں 
اوران دے صاحبزادے ولید دے علاوہ مسلم بن ابراہیم ،یحییٰ بن ایوب، یحییٰ بن معین،احمد بن حنبل،ابو عبید قاسم بن سلام،زہیربن حرب، علی بن المدینی،محمد بن اسحاق الصاغانی،محمد بن عبیداللہ بن محمد بن ایوب المحرمی،سعدان بن بصر، اسحاق بن راہویہ، انہاں دے نامور تلامذہ وچ شمار ہُندے نيں۔

### پایہ مرویات
امام شجاع د‏‏ی مرویات دے بارے وچ علماء کافی اختلاف رکھدے نيں،لیکن انہاں دے صلاح وتقویٰ اُتے تقریباً سب نو‏‏ں اتفاق اے ،مروزی دا بیان اے کہ ميں نے امام احمد ابن حنبل تو‏ں دریافت کیا، کيتا ابو بدر شجاع ثقہ نيں؟انہاں نے فرمایا:
ارجوا ان یکون سدوقاحابس الصالحین

مینو‏ں امید اے کہ اوہ صدوق ہون گے اس لئی کہ انہاں نے صلحاء د‏‏ی صحبت اٹھائی ا‏‏ے۔
امام احمد دا اک قول ایہ وی منقول اے کہ:
کان شیخاً صالحاً صدوقاً

شیخ شجاع صالح اورصدوق سن ۔
استو‏ں علاوہ ابن معین،ابوزرعہ تے عجلی وی انہاں د‏‏ی روایات نو‏‏ں قابلِ حجت اورثقہ قرار دیندے سن ،ابن حبان نے کتاب الثقات وچ انہاں دا نمایاں ذکر کيتا اے ؛لیکن محدث ابو حاتم وغیرہ د‏‏ی رائے اے کہ اوہ قبولِ روایت دے معاملہ وچ غیر محتاط سن ۔
اس لئی انہاں د‏‏ی مرویات نوں حجت بنانا صحیح نئيں،مگر بااں ہمہ ابو حاتم معترف نيں کہ:
عندہ عن محمد بن عمراحادیث صحاح

انہہاں دے پاس محمد بن عمر د‏‏ی بہت ساریاں صحیح احادیث دا ذخیرہ سی۔

### کثرتِ عبادت
انہاں د‏‏ی عبادت وریاضت د‏‏ی کثرت دا ایہ عالم سی کہ امام سفیان ثوری جداں ثقہ بزرگ وی انہاں لفظاں وچ اس د‏ی شہادت دیتےہاں:
لیس بالکوفۃ اعبدمنہ

کوفہ وچ انہاں تو‏ں وڈا عابد نہ سی۔
حافظ ابن حجرؒ ناقل نيں کہ اوہ ورع وتقویٰ وچ نہایت بلند مقام رکھدے سن اورکثرت تو‏ں نمازاں پڑھدے سن ۔

### وفات
ماہ رمضان المبارک ۰ھ وچ بایامِ خلافت مامون الرشید وفات پائی۔

### حوالے
فورٹ منرو

**فورٹ منرو**، پنجاب، پاکستان دے ضلع ڈیرا غازی خان وچ اک قصبا تے پہاڑی سیاحتی تھاں اے۔ سطح سمندر توں ایہدی بلندی 1800 میٹر اے۔ ایہ 29°55′33″N 69°59′0″E اُتے سلیمان پہاڑی دھارے تے واقع اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع ڈیرا غازی خان
گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں
گٹھ:پنجاب دے پارک
جنگلی سور

**جنگلی سور** (*Sus scrofa*)، *جنگلی خنزیر* دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، **عام جنگلی سور**، **یوریشین جنگلی سور**، یا بس **جنگلی پگ**، اک قسم دا خنزیر اے، جو یوریشیا تے شمالی افریقا دے زیادہ تر علاقےآں وچ پایا جاندا اے، تے بر اعظم امریکا تے اوقیانوس تو‏ں متعارف ہويا ا‏‏ے۔ ایہ انواع ہن دنیا دے سب تو‏ں وسیع پیمانے اُتے پائے جانے والے ممالیہ جانوراں وچو‏ں اک اے، نال ہی نال سب تو‏ں زیادہ پھیلنے والے سوینا۔ لال لسٹ وچ اس د‏ی وسیع رینج، زیادہ تعداد، تے رہائش گاہاں دے تنوع تو‏ں موافقت کيتی وجہ تو‏ں اس دا اندازہ کم تشویشناک نواع دے طور اُتے کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اپنی متعارف کردہ رینج دے اک حصے وچ اک ناگوار نوع بن گیا ا‏‏ے۔ جنگلی سؤر غالباً جنوب مشرقی ایشیا وچ ابتدائی وسط حیات‏ی دور دے دوران پیدا ہوئے سن  تے قدیم دنیا وچ پھیلدے ہی ہور سویڈ پرجاتیاں دا مقابلہ کيتا سی۔

1990ء تک، 16 تک ذیلی انواع نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا اے، جنھاں کھوپئی د‏‏ی اونچائی تے اشک دان ہڈی د‏‏ی لمبائی د‏‏ی بنیاد اُتے چار علاقائی قسماں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ نوع ازدواجی معاشراں وچ رہندی اے جس وچ باہ‏م منسلک سوانیاں تے انہاں دے جوان (مرد تے مادہ دونے) شام‏ل ہُندے نيں۔ مکمل طور اُتے ودھے ہوئے نر عموماً موسمی پرورش تو‏ں باہر تنہا ہُندے نيں۔ سرمئی بھیڑیا اپنی زیادہ تر قدرتی رینج وچ جنگلی سؤر دا اہ‏م شکاری اے سوائے مشرق بعید تے جزائر سنڈا اصغر کے، جتھے اس د‏ی جگہ بالترتیب شیر تے کوموڈو ڈریگن نے لے لی ا‏‏ے۔ جنگلی سور د‏‏ی انساناں دے نال وابستگی د‏‏ی اک طویل تریخ اے، جو صدیاں تو‏ں زیادہ تر گھریلو خنزیر نسلاں تے وڈے کھیل دے جانور دا آباؤ اجداد رہیا ا‏‏ے۔ حالیہ دہائیاں وچ سؤراں نے وی دوبارہ ہائبرڈائزڈ فرل پگس دے نال ایہ سؤر-سور ہائبرڈ امریکا تے آسٹریلیا وچ اک سنگین کیڑاں والے جنگلی جانور بن چکے نيں۔

## حوالے

گٹھ:جانور
ہندوستانی چیتا

**ہندوستانی چيتا** (*Panthera pardus fusca*) چيتے د‏‏ی اک ذیلی نسل اے، جو برصغیر وچ وسیع پیمانے اُتے تقسیم ہُندی ا‏‏ے۔ پینتھیرا پرڈس انواع نو‏‏ں لال لسٹ وچ کمزور نوع دے طور اُتے درج کيتا گیا اے ؛ کیو‏ں کہ آبادیاں وچ رہائش دے نقصان تے ٹکڑے ٹکڑے ہونے، کھالاں تے جسمانی اعضاء د‏‏ی غیر قانونی تجارت دے لئی غیر قانونی شکار، تے تنازعات دے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ظلم و ستم دے بعد آبادی وچ کمی آئی ا‏‏ے۔
ہندوستانی چيتا انہاں وڈی بلیاں وچو‏ں اک اے، جو برصغیر پاک و ہند وچ ایشیائی ببر شیر، بنگالء باگھ، برفانی چيتا تے بادل والا چيتا جداں جانوراں دے نال پائی جاندی ا‏‏ے۔
۲۰۱ء وچ ، شمال مشرق نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ہندوستان وچ شیراں د‏‏ی رہائش گاہاں دے ارد گرد تیندویاں (چیتیاں) د‏‏ی قومی مردم شماری کيتی گئی۔ سروے شدہ علاقےآں وچ ٬۹۱۰ افراد دا تخمینہ لگایا گیا سی تے قومی کل ۱۲٬۰۰۰-۱٬۰۰۰ دا اندازہ لگایا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:جانور
چوسنگا ہرن

**چوسنگا ہرن** ، یا ***چار سینگاں والا ہرن***، بھارت تے نیپال وچ پایا جانے والا اک چھوٹا ہرن ا‏‏ے۔ اس دے چار سنگ اسنو‏ں دوسرے خاندان ثور تو‏ں ممتاز کردے نيں، جنہاں دے دو سنگ ہُندے نيں (چند مستثنیات دے نال، جداں یعقوبی بھیڑ)۔ *ٹیٹراسیرس* جنس دا واحد رکن، اس نوع نو‏‏ں پہلی بار فرانسیسی ماہر حیوانیات ہنری میری ڈوکروٹے ڈی بلین ویل نے ۱۸۱ء وچ بیان کيتا سی۔ تن ذیلی نسلاں د‏‏ی شناخت د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ چار سینگاں والا ہرن تقریباً کندھے اُتے کھڑا اے تے اس دا وزن تقریباً  ا‏‏ے۔ پتلی ٹانگاں تے چھوٹی دم دے نال پتلا، چار سینگاں والے ہرن دا زرد مائل بھورا کوٹ سرخی مائل ہُندا ا‏‏ے۔ سینگاں دا اک جوڑا کاناں دے درمیان تے دوسرا ماتھے اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ اگلے سنگ ہمیشہ پچھلے سینگاں تو‏ں لمبے ہُندے نيں، جو محض کھل تو‏ں ڈھکے جڑے ہو سکدے نيں۔ جدو‏ں کہ پچھلے سنگ  د‏‏ی پیمائش کردے نيں، پچھلے حصے  لمبے ہُندے نيں۔

چار سینگاں والا ہرن بنیادی طور اُتے دن دے وقت فعال ہُندا ا‏‏ے۔ بھانويں فطرت دے لحاظ تو‏ں تنہا، چار سنگ والے ہرن تن تو‏ں پنج دے ڈھیلے گروپ بنا سکدے نيں - اک یا زیادہ بالغاں دے نال، بعض اوقات انہاں دے نال نابالغ وی ہُندے نيں۔ ایہ پرجوش ہرن گھاہ، جڑی بوٹیاں، جھاڑیاں، پودےآں، پھُلاں تے پھلاں نو‏‏ں کھاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کثرت تو‏ں پانی پینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ پانی دے ذرائع دے نیڑے جگہاں اُتے رہندا ا‏‏ے۔ چار سینگاں والے ہرن دے افزائش دے رویے دا اچھی طرح تو‏ں مطالعہ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ عمر جس وچ اوہ جنسی پختگی نو‏‏ں پہنچدے نيں تے جس موسم وچ ملن ہُندا اے اسنو‏ں اچھی طرح تو‏ں سمجھیا نئيں گیا ا‏‏ے۔ حمل تقریباً اٹھ ماہ تک رہندا اے، جس دے بعد اک یا دو بچھڑے پیدا ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش دے پہلے چند ہفتےآں تک انہاں نو‏ں پوشیدہ رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ نوجوان تقریباً اک سال تک ماں دے پاس رہندا ا‏‏ے۔

چار سینگاں والے ہرن ایداں دے علاقےآں وچ رہندے نيں جنہاں وچ گھاہ دا احاطہ یا بھاری زیر نمو ہُندا اے، تے انسانی بستیاں تو‏ں بچدے نيں۔ پہلے ہندوستان وچ پرنپائی والے جنگل وچ عام سی، ہن ہرن وڈے پیمانے اُتے منقطع، چھوٹی آبادیاں وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر آبادی ہندوستان وچ اے، تے کم تعداد ملحقہ نیپال وچ پائی جا سکدی ا‏‏ے۔ چار سینگاں والے ہرن نو‏‏ں زرعی توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے قدرتی مسکن دے ضائع ہونے دا خطرہ ا‏‏ے۔ ہور برآں، غیر معمولی چار سنگ والی کھوپئی تے سنگ ٹرافی شکاریاں دے لئی اک مقبول ہدف رہے نيں۔ چار سینگاں والے ہرن نو‏‏ں بین الاقوامی اتحاد برائے تحفظ قدرت نے کمزور نوع دے طور اُتے درجہ بند کيتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جانور
شان فوڈز

**شان فوڈز** (پرائیویٹ) لمیٹڈ پاکستانی کھاݨےآں تے مغلائی کھاݨےآں وچ استعمال ہوݨ آلے پیکڈ مسالا جات تیار کرن آلی اک پاکستانی کمپنی آ ۔ کمپنی دی مصنوعات 60 توں وَدھ مُلکاں وچ برآمد کیتیاں جاندیاں نیں ۔ ایہ کمپنی پہلاں سکندر سلطان دے والد دی ملکیت سی فیر سکندر سلطان نوں منتقل کر دتی گئی ۔

## تریخ
شان فوڈ انڈسٹریز دا مڈھ 1981 وچ کراچی، پاکستان وچ اک کاٹیج انڈسٹری دے طور تے سکندر سلطان، موڈھی تے چیئرمین نے رکھیا سی ۔ چند سال بعد اس کمپنی نے یورپ ، امریکا تے مشرق وسطا نوں برآمدات کرنا شروع کر دِتیاں ۔
2000 وچ ، شان فوڈز نے پاکستان دے وسطی تے شمالی علاقےآں وچ اپنی رسائی نوں ودھایا تے 2004 وچ نویں ​​دہلی وچ کھݨا پکوݨ دے مقابلے دا انعقاد کرکے باضابطا طور تے بھارت وچ آغاز کیتا ۔
2008 تک شان اپݨے معیاری برانڈز تے مناسب قیمت دی وجہ نال پاکستان وچ مقبول ہو گیا ۔
شان اپݨی مصنوعات نوں 52 توں وَدھ مُلکاں وچ برآمد کردا اے ۔ 

## ایوارڈز تے کامیابیاں
* 2008-2009 **'بہترین ایکسپورٹ پرفارمنس ایوارڈ**'، کراچی چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری (KCCI)
* 2005-2006 بہترین ایکسپورٹ پرفارمنس ایوارڈ (*ایکسپورٹ ٹرافی ایوارڈ*) فیڈریشن آف پاکستان چیمبرز آف کامرس اینڈ انڈسٹری (FPCCI)
* 2004-2005 بہترین ایکسپورٹ پرفارمنس ایوارڈ، ایف پی سی سی آئی
* 2004-2005 بہترین میرٹ پرفارمنس ایوارڈ، ایف پی سی سی آئی
* 2003-2004 بہترین ایکسپورٹ پرفارمنس ایوارڈ، ایف پی سی سی آئی
* 2003-2004 ایکسپورٹ پرفارمنس ایوارڈز، (KCCI)

گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:کمپنیاں
گٹھ:کھان پین
گٹھ:مصالے
پہلا مسلم خاندان

پہلا مسلما‏ن خاندان حضرت محمد  دے خاندان وچ براہ راست شام‏ل افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
## خدیجۃ الکبری ام المومنین دا شجرہ
:
* والد: خویلد بن اسد
* والدہ: صفیہ بنت عبد المطلب
* خود: خدیجہ بنت خویلد
* شوہر: محمد 
* بیٹی: فاطمہ زہراء
* داماد: علی بن ابی طالب
* نواسہ: حسن بن علی
* نواسہ: حسین بن علی
* بہن: ہالہ بنت خویلد تے رقیقہ بنت خویلد
* بھائی: حزام بن خویلد، (حکیم بن حزام دے والد) عوام بن خویلد (زبیر بن عوام دے والد) تے نوفل بن خویلد (ورقہ بن نوفل دے والد)
* نواسی: زینب بنت علی تے ام کلثوم بنت علی
* لے پالک بیٹیاں: زینب بنت محمد – رقیہ بنت محمد تے ام کلثوم بنت محمد
* بیٹے: قاسم بن محمد – عبد اللہ بن محمد.

## میمونہ بنت الحارث دا شجرہ
: میمونہ بنت الحارث
* خود: میمونہ بنت الحارث
* شوہر: محمد 
* بہن: لبابہ بنت حارث
* بہن: عزیٰ
* سوتیلی بہن: زینب بنت خزیمہ - زینب دا نکاح وی حضرت محمد  تو‏ں ہويا لیکن اوہ میمونہ دے حضور نال نکاح تو‏ں پہلے ہی فوت ہو گئياں۔
* سوتیلی بہن: اسماء بنت عمیس – ابوبکر  نال نکاح ہويا
* سوتیلی بہن: سلمیٰ بنت عمیس – حمزہ بن عبدالمطلب  دے نکاح وچ آئیاں

## عائشہ صدیقہ دا شجرہ
* والد گرامی: ابوبکر ، شجرہ
* سوتیلی والدہ: قتیلہ بنت عبدالعزیٰ بن عبدالاسد
:* سوتیلی بہن اسماء بنت ابی بکر
:* سوتیلا بھائی: محمد بن ابی بکر – القاسم دے باپ جو فروا دے والد سن جو امام جعفر صادق د‏‏ی والدہ سن۔
* والدہ: ام رمان بنت عمرو
:* بھائی: عبد الرحمن بن ابی بکر
:* خود عائشہ
:* شوہر: حضرت محمد ، شجرہ

## زبیر ابن العوام دا شجرہ
* دادا: خویلد بن اسد
* والد: عوام بن خویلد
* والدہ: صفیہ بنت عبد المطلب
* سسر: ابوبکر 
:* خود: زبیر ابن العوام
:* زوجہ: اسماء بنت ابی بکر 
::* بیٹا عبداللہ بن زبیر 

## بیرونی ربط
* http://www.imamalinet.net/en/ec/ecf/ecfeb.htm

گٹھ:اہل بیت
گٹھ:محمد بن عبد اللہ
الما ڈوئچر

**الما الزبتھ ڈوئچر** (; پیدائش 2005 سال نو‏‏ں پیدا ہوئے)، اک برطانوی بچے پروڈیوجی نغمہ ساز، وایلن کرنے والا تے پیانو نواز ا‏‏ے۔ اس نے چھ سال د‏‏ی عمر وچ اپنا پہلا پیانو سوناٹا کمپوز کیتا، ست سال د‏‏ی عمر وچ مختصر ڈرامہ "خواباں دا جھاڑو" بنایا، نو سال د‏‏ی عمر وچ وایلن تے آرکسٹرا کنسرٹو کمپوز کیا، دس سال د‏‏ی عمر وچ اپنا پہلا فل لینتھ اوپیرا "سنڈریلا" کمپوز کیا، اس نے 2016 وچ ویانا وچ زوبن مہت‏ا د‏‏ی قیادت وچ اپنا یوروپی آغاز کیا، جس دے بعد اک سال بعد سان ہوزے اوپیرا وچ اس دا امریک‏‏ی پریمیئر ہويا۔ 2019 وچ ، اس نے اپنا کارنیگی ہال ڈیبیو کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:برطانیہ
حجرہ شاہ مقیم

**حُجرہ شاہ مقیم** (Hujra Shah Muqeem)، پنجاب، پاکستان دے ضلع اوکاڑا دی تحصیل دیپال پور وچ اک چھوٹا شہر اے۔

ایہدی بنیاد ایتھے دے مشہور صوفی بزرگ بہاول شیر قادریؒ نے 953 ہجری وچ رکھی سی تے ابتداء وچ اپݨے رہݨ لئی ایتھے اک حجرہ بݨوایا۔ بعد وچ اوہناں دے پوتے محمد مقیم محکم الدینؒ نے ایہنوں آباد کرن وچ خصوصی دلچسپی لئی، اوہناں دے نام توں ای حجرہ شام مقیم دا نام رائج ہوگیا۔ حافظ برخُردار (مشہور صوفی شاعر) حضرت شاہ محمد مقیم دے مرید سن۔

حضرت بہاول شیر تے حضرت شاہ محمد مقیم الدین دے سالانہ عُرس اُتے ایتھے اک  وڈا میلا لگدا اے۔ 

مین بازار، پراݨا بازار، حویلی روڈ، منڈی احمدآباد روڈ، خیرگڑھ روڈ تے غلہ منڈی ایتھے دے اہم کاروباری مراکز نیں۔  

## قدیم پنجابی شاعری وچ تذکرہ

حُجرے شاہ مقیم دے اک جٹی عرض کرے
میں بکرا دیواں پیر دا جے سِر دا سائیں مرے

ہٹی سڑے کراڑ دی جِتھے دیوا نِت بݪے
کُتی مرے فقیر دی، جیہڑی چوں چوں نِت کرے

پَنج سَت مرن گوانڈھݨاں، رہندیاں نوں تاپ چڑھے
گݪیاں ہو جاݨ سُنجیاں، وچ مرزا یار پِھرے


 

گٹھ:ضلع اوکاڑا
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں