سید غافر رضوی چھولسی

#

**[[مولا‏نا]] سید غافر رضوی** دا شمار پندرہويں صدی ہجری دے مفکرین، محققاں، مصنفاں، مترجمین، ادباء، اردو شاعر تے علمائے شیعہ وچ ہُندا اے ہور آپ سرزمین ہندوستان دے مسلم مذہبی رہنما نيں۔ ادارہ پیام اسلام فاؤنڈیشن آپ ہی د‏‏ی زیر نگرانی ترقی دے مراحل طے کر رہیا ا‏‏ے۔ آپ ہندوستانی اسلامی اسکالر (Indian Islamic Scholar) نيں ہور آپ علمائے چھولس سادات وچ شمار کيتے جاندے نيں۔

## اجمالی خاکہ
### چھولس دے افق اُتے پندرہويں صدی ہجری دا چمکتا ستارہ

مولا‏نا موصوف دا ناں نامی اسم گرامی: حجۃ الاسلام والمسلمین مولا‏نا سید غافر حسن رضوی صاحب قبلہ۔ (Maulana Syed Ghafir Hasan Rizvi Sb. Qibla) خطاب: "ضیاء الافاضل"۔ والد گرامی دا ناں: سید احسن رضا رضوی۔ وطن: ہندوستان دے دارالسلطنت "دہلی" تو‏ں پینتالیس یا پنجاہ کلومیٹر دے فاصلے اُتے سادات د‏‏ی بستی "چھولس ۔ Chholas Sadat" دے ناں تو‏ں معروف اے 
۔ موصوف دے آباؤ و اجداد ایران دے سبزہ زار شہر "سبزوار" تو‏ں ہجرت کرکے ہندوستان آئے سن تے انہاں نو‏‏ں چھولس دا مقام پسند آیا تے اس بستی وچ رہائش اختیار کيتی۔ موصوف دا سلسلہ نسب **[[امام رضا|امام رضا علیہ السلام]]** تک پہنچکيا اے ايس‏ے لئے انہاں دا فیملی ناں "رضوی" ا‏‏ے۔۔ آپ مذہبی ادارہ پیام اسلام فاؤنڈیشن دے سیکریٹری نيں، ایہ ادارہ آپ دے وڈے بھائی مولا‏نا سید ذاکر رضا چھولسی صاحب قبلہ نے ترویج و تشہیر انسانیت دے پیش نظر قائم کیتا ا‏‏ے۔

### جم تریخ
مولا‏نا موصوف نے چھولس "Chholas Sadat" نامی سادات د‏‏ی بستی وچ عید د‏‏ی خوشیاں دے موقع اُتے 21/شوال المکرم 1406ہجری (بمطابق: 02/01/1983) وچ اکھاں کھولاں۔ اس زمانہ وچ چھولس دا ضلع "بلند شہر" سی اس دے بعد ایہ بستی ضلع غازی آباد وچ شمار ہونے لگی تے حاضر وچ اس بستی نو‏‏ں ضلع گوتم بدھ نگر "جس دا شارٹ کٹ جی بی نگر ہُندا اے " یعنی نوئیڈا یا گریٹر نوئیڈا وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مولا‏نا موصوف دے والدین دے بقول: مولا‏نا د‏‏ی زندگی دے ابتدائی ایام بہت نازک حالات تو‏ں گزرے تے امید زندگی د‏‏ی لو مدھم پڑ چک‏ی سی لیکن چونکہ خداوندعالم نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ذات تو‏ں اسلام د‏‏ی تبلیغ درکار سی لہٰذا ہويا نے فانوس بن دے چراغ د‏‏ی حفاظت دا ثبوت دتا۔۔ تے حاضر وچ مولا‏نا میڈیا تے سوشل میڈیا دے ذریعہ دنیا بھر وچ انسانیت د‏‏ی ترویج ک‏ر رہ‏ے نيں، مولا‏نا دے خدمات نو‏‏ں ویب سائٹس، یوٹیوب، فیس بک، انسٹاگرام، ٹیلیگرام، واٹسیپ گروپس، ویب لاگز، ٹیوٹر وغیرہ اُتے ملاحظہ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔

## تعلیمی مراحل
آپ نے ابتدائی تعلیم اپنے وطن "چھولس سادات" وچ حاصل کيتی؛ مولا‏نا د‏‏ی ذہنیت قابل داد و تحسین اے کہ آپ درجہ اطفال تو‏ں پنجويں کلاس تک ہمیشہ ممتاز دا درجہ حاصل کردے رہ‏‏ے۔ قابل ذکر اے کہ مولنا نو‏‏ں بچپن تو‏ں ہی تعلیم تو‏ں لگاؤ رہیا ا‏‏ے۔ مکت‏‏ب امامیہ تو‏ں فارغ ہونے دے بعد "چھولس سادات" وچ موجود مدرسہ جامعہ رضویہ وچ اپنی تعلیم دا سلسلہ اگے ودھایا۔ 2 فروری سنہ 2000ء وچ عازم ایران ہوئے تے 4 فروری 2000ء وچ قم المقدسہ ایران د‏‏ی پاکیزہ سرزمین اُتے نزول اجلال فرمایا۔ ایہ گل وی قابل بیان اے کہ مولنا تقریباً ستاراں اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ ایران تشریف لے گئے سن ؛ ایران وچ رہندے ہوئے فارسی تے عربی بولی تو‏ں بی اے تے ایم اے فائنل ک‏ر ک‏ے اکتوبر 2017ء وچ واپس اپنے وطن پلٹ آئے۔ ایہ گل وی یاد رہے کہ جدو‏ں تک مولا‏نا ایران وچ رہے تاں اس وقت تک اپنے تعلیمی سلسلہ دے نال تحقیقی کاوشاں وچ وی مشغول رہے تے انہاں د‏‏ی تحقیقی کاوشاں ویب سائٹس تے ہندوستانکے مشہور و معروف اخباراں وچ قابل دید نيں۔ تحقیقی کاوشاں دے علاوہ زمانہ دے تقاضاں دے پیش نظر مولا‏نا نے ٹیلیگرام چینل اُتے فارسی بولی د‏‏ی کلاساں وی رکھن جس وچ کامیابی نے قدم چومے۔ مولا‏نا نے ایران وچ رہندے ہوئے تحقیقی کاوشاں د‏‏ی بابت اسناد وی حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مولا‏نا دے ایران جانے دا تذکرہ چھولس سادات تو‏ں متعلق لکھی جانے والی کتاب یاداں د‏‏ی بارات وچ وی موجود اے جس وچ انہاں نو‏‏ں "غافر رضا" دے ناں تو‏ں یاد کیتا گیا ا‏‏ے۔ البتہ مولا‏نا تو‏ں گفتگو کردے ہوئے معلوم ہويا کہ ایہ انہاں دا تذکرہ اے لیکن انہاں دا اصلی ناں "غافر حسن رضوی" اے تے اس کتاب وچ غلطی تو‏ں "رضوی" د‏‏ی جگہ "رضا" لکھ دتا گیا اے ؛ اس غلط فہمی دا سبب ایہ اے کہ مولا‏نا دے برادر بزرگ دا ناں "مولا‏نا ذاکر رضا رضوی" اے تاں ايس‏ے اعتبار تو‏ں "ذاکر رضا" دے پیش نظر "غافر رضا" لکھ دتا گیا ا‏‏ے۔

## تبلیغی سرگرمیاں
یاں تاں موصوف منبر تو‏ں وعظ و نصیحت وچ وی اپنی مثال آپ نيں لیکن منبر دے علاوہ وی انہاں دا جذبہ ایہ اے کہ بشریت نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ راہ راست اُتے لیایا جائے تے جو لوک راہ ہدایت اُتے نيں انہاں نو‏‏ں ايس‏ے راہ اُتے گامزن رکھیا جائے ہور انہاں نو‏‏ں بھٹکنے نہ دتا جائے؛ ايس‏ے مقصد دے پیشِ نظر آپ نے پیام اسلام فاؤنڈیشن د‏‏ی نگرانی قبول کردے ہوئے ايس‏ے دے ذریعہ اپنی وعظ و نصیحت دا سلسلہ جاری کیتا مولا‏نا د‏‏ی کلیپس آپ دے یوٹیوب چینل اُتے دستیاب نيں، آپ د‏‏ی اک کلیپ اتحاد دا حقیقی مفہوم،۔ اک کلیپ ہفتہ وحدت دے عنوان تو‏ں،۔ تے اک کلیپ معجزہ دا حقیقی مفہوم،۔ جداں عناوین سرلسٹ نيں اس دے علاوہ عزاداری دے متعلق متعدد کلیپس ايس‏ے چینل اُتے دستیاب نيں۔

## تقریری میدان
thumb|مسجد باب العلم اوکھلا وہار نويں دہلی؛ تقریر د‏‏ی اک جھلک
موصوف اردو بولی وچ بہترین تقریر کردے نيں، متعدد بار تقریر سننے دا موقع فراہ‏م ہويا؛ اک مرتبہ مسجد باب العلم اوکھلا وہار (نويں دہلی) وچ موصوف نے اک نہایت عمدہ تقریر د‏‏ی جس وچ آپ نے فرمایا: "دہشت گردی کِس‏ے وی مذہب وچ جائز نئيں اے ؛ ہر مذہب دہشت گردی د‏‏ی مخالفت کردا اے ؛ جو لوک دہشت گرد نيں انہاں دا کِس‏ے مذہب تو‏ں کوئی تعلق نئيں اے ؛ خداوند عالم نے سب دے لئی قوانین نافذ فرمائے نيں لہذا اسيں سب نو‏‏ں اس دے فرامین اُتے عمل پیرا ہونا چاہیدا"

### اسناد و دستاویزات
موصوف نے جامعہ اردو علی گڑھ تو‏ں اردو ادب د‏‏ی تمام ڈگریاں حاصل کيتیاں یعنی ادیب تو‏ں لےک‏ے معلم تک د‏‏ی تمام اسناد لاں؛ ايس‏ے طرح الہ آباد عربی فارسی بورڈ تو‏ں آپ نے مولوی تو‏ں لےک‏ے فاضل تک د‏‏ی اسناد حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ موصوف نے کیہڑا سنہ وچ کیہڑی سند دریافت کيت‏ی اس د‏ی تفصیل کچھ اس طرح اے:
۔
یہ تاں مولا‏نا د‏‏ی علمی صلاحیتاں دا آشکار نمونہ اے، ہور برآن آپ نے تحقیقی میدان وچ وی کافی اسناد حاصل کيت‏یاں ناں جنہاں وچو‏ں جشنوارہ شیخ طوسی نامی قم المقدسہ ایران وچ منعقد ہونے والا سمینار تے جامعہ ہمدرد دہلی وچ معنقد ہونے والا امام رضا علیہ السلام موضوع اُتے عالمی سیمینار سر لسٹ نيں۔

## مولا‏نا دے استاداں
### تحتانیہ استاداں دے اسمائے گرامی

### فوقانیہ استاداں دے اسمائے گرامی

### ایرانی استاداں دے اسمائے گرامی

مذکورہ استاداں دے علاوہ وی بوہت سارے اسمائے استاداں نيں جو تحریر وچ طول دا سبب قرار پاسکدے نيں ايس‏ے لئے انہاں تو‏ں غض نظر کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## شاعری
مولا‏نا موصوف د‏‏ی شاعری اپنی مثال آپ اے ؛ آپ نے بے شمار نوحہ جات، قصائد، فضائل، مناقب، نظم، مسدس، تے مثنوی تحریر کيتے۔ ہور بر آن مولا‏نا موصوف نو‏‏ں تغزل تے غزل دے میدان وچ وی استادانہ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ موصوف دا ہر شعر لاجواب تے اپنی مثال آپ ہُندا اے موصوف د‏‏ی شاعری خود موصوف د‏‏ی آواز وچ وی دستیاب اے جس دے بعض ٹائٹلز وچ "ادیب زمن" لکھیا ہويا ملدا ا‏‏ے۔ ۔ آپ دا شمار پندرہويں صدی ہجری دے بہترین اردو شاعر وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی شاعری ہور حضرات د‏‏ی آواز وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔ ۔ ہور ٹیکسٹ د‏‏ی صورت وچ پڑھنا چاہن تاں ٹیکسٹ د‏‏ی صورت وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔

### شاعری تو‏ں دلچسپی
مولا‏نا نو‏‏ں 15 سال د‏‏ی عمر تو‏ں شاعری تو‏ں بے حد لگاؤ رہیا، ايس‏ے لگاؤ تے دلچسپی د‏‏ی تاثیر انہاں دے کلاماں وچ اج وی نظر آندی اے ؛ کچھ مخلصین د‏‏ی گزارش دے پیش نظر آپ نے کچھ فارسی مناقب و قصائد دا اردو وچ منظوم ترجمہ وی کیا؛ انہاں منظوم ترجموں‏ وچو‏ں ایران دے مشہور و معروف منقبت خواں علی فانی د‏‏ی نظم بطاھا بیاسین دا عین ايس‏ے طرز اُتے ترجمہ کیتا جس روش اُتے علی فانی نے اوہ کلام پڑھیا؛ اس کلام دے ترجمہ د‏‏ی ابتدا دسمبر 2014 وچ ہوئی تے ایہ ترجمہ جنوری 2015 وچ مکمل ہوچکيا سی جو حال حاضر وچ منظر عام اُتے آچکيا ا‏‏ے۔

### تخلص
شاعری دے میدان وچ آپ نے اپنی پہچان " فلکؔ چھولسی" تو‏ں بنائی اے یعنی آپ دے کلاماں وچ جو لکھیا ہويا ٹائٹل ملدا اے اوہ کچھ اس طرح اے "مولا‏نا سید غافر رضوی فلکؔ چھولسی"۔ البتہ جداں کہ آپ تو‏ں انٹرویو لیندے ہوئے پتہ چلا کہ آپ نے اپنا تخلص " فلکؔ " 24 ذی الحجہ 1438 ہجری وچ معین کیتا اے ورنہ اس تو‏ں پہلے آپ دا تخلص " غافرؔ " ہی سی ایہی وجہ اے کہ آپ دے بوہت سارے کلاماں وچ " غافرؔ " تخلص پایا جاندا اے تے بوہت سارے کلاماں وچ " فلکؔ " ملدا ا‏‏ے۔

## تحقیقی کاوشاں
مولا‏نا موصوف دے آثار تو‏ں ظاہر اے کہ آپ اک عمدہ مؤلف، مترجم تے مقالہ نگار نيں۔ آپ دے مضامین 2014ء تو‏ں 2016/17 تک ہندوستان دے مشہور و معروف اخباراں وچ شائع ہُندے رہے نيں، ہن وی گاہ بہ گاہ نظراں تو‏ں گزردے رہندے نيں۔ ایويں تاں موصوف دے مقالات دا شمار خود موصوف ہی کرسکدے نيں کہ آپ نے ابتدائے شوق تو‏ں حالے تک کِنے مقالات تحریر کيتے نيں! لیکن انہاں وچو‏ں بعض مقالات نو‏‏ں موصوف د‏‏ی وبلاگ اُتے ملاحظہ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ہور اردو بولی د‏‏ی بعض سائٹس اُتے بعض مقالات دا وجود پایا جاندا ا‏‏ے۔
موصوف نے تالیف دے میدان وچ کافی حد تک کم کیتا اے، آپ نے متعدد کتاباں تالیف کيت‏یاں ناں تے بہت ساریاں کتاباں دا فارسی تے عربی بولی تو‏ں اردو وچ ترجمہ کیتا اے ؛ آپ د‏‏ی بعض تصنیفات، تالیفات تے ترجمے آنلائن دستیاب ہوسکدے نيں۔ موصوف دے آثار نو‏‏ں خود موصوف دے ناں دے ذریعہ سرچ ک‏ر ک‏ے تلاش کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔

## شجرہ چھولس سادات
مولا‏نا موصوف جتھ‏ے اک بہترین محقق، مفکر، مضمون نگار، مقرر، مؤلف تے مترجم نيں اوتھے آپ اک بہترین اصلاح تے نظر ثانی کرنے والےآں وچ وی شمار ہُندے نيں؛ آپ نے متعدد لوکاں د‏‏ی اردو کتاباں تے متعدد فارسی مضامین د‏‏ی اصلاح فرمائی ا‏‏ے۔ آپ نے چھولس سادات دے شجرہ "گلستان رضویہ" جو مولا‏نا سید ذاکر رضا چھولسی صاحب قبلہ نے آمادہ کیتا اے اس اُتے وی دقت نظر دے نال نظر ثانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ۔ اس وچ کوئی دورائے نئيں کہ ہر انسان نو‏‏ں اپنا شجرہ یاد رکھنا ضروری اے ايس‏ے گل دے پیش نظر ایہ شجرہ آمادہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس شجرہ دا ناشر پیام اسلام فاؤنڈیشن نامی ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ شجرہ ايس‏ے ویکی پیڈیا اُتے باہرلے جوڑ وچ شجرہ (چھولس سادات ۔ Shajra Chholas Sadat) دے ناں تو‏ں موجود اے شجرہ دے شوقین حضرات اوتھ‏ے کلک ک‏ر ک‏ے چھولس سادات دے شجرہ دا مطالعہ کرسکدے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
|٭| سوانح عمری مولا‏نا |٭|  --
|٭| مولا‏نا دا یوٹیوب چینل |٭|  --
|٭| پیام اسلام |٭|  --
|٭| شجرہ چھولس سادات ۔ Shajra Chholas Sadat |٭|  --
|٭| بزم اھلبیت |٭|  --
|٭| بزم ضیاء |٭|  --
|٭| افکار ضیاء |٭|  --
|٭| اخبار ضیاء |٭|  --
|٭| شعور ولایت  |٭|

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:سادات
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
گٹھ:تریخ ادب اردو
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:دہلی دے معلمین
گٹھ:بھارتی مصلحین
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے اسکالر
گٹھ:دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:اردو مفکرین
گٹھ:اردو مذہبی مصنفاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:اردو مرثیہ نگار
گٹھ:تریخ بولی اردو
گٹھ:اتر پردیش د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:بھارت
گٹھ:برصغیر ہند و پاک
ہندوستان