open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٹیکساس

**ٹیکساس** تھاں ناپ تے لوک گنتی دے سعاب نال امریکہ دا دوجہ وڈا صوبہ اے۔ اے امریکہ دے وشکار دکھن چ ہیگا اے۔ ٹیکساس دے دکھن چ میکسیکو، لیندے پاسے نیو میکسیکو، اوکلاہوما اتر چ، آرکانساس اتر چڑھدے ول تے چڑھدے ول لوئیزیانہ اے۔ ہیوسٹن ٹیکساس دا سب توں وڈا تے امریکہ دا چوتھا وڈا شہر اے۔
## ناں
**ٹیکساس** دا ںاں کیڈو بول ٹیجاس توں بنیا اے۔
پامسٹری

ہتھ دی بناوٹ تے ہتھ تے بنیاں ہوئیاں لکیراں ویکھ کے اس ہتھ آلے دے کردار تے صحت دے بارے وچ اندازے نال راۓ دین نوں پامسٹری کیا جاندا اے۔ پامسٹری بڑا ای پرانا علم اے۔ ہتھ دے بنے ہوۓ ابھاراں دے وکھرے نام تے خصوصیات نے تے ہتھ تے بنیاں ہوئیاں چھوٹیاں توں وڈیاں لیکاں دیاں وکھریاں خوبیاں نے۔

## ہتھ دیاں ونڈاں
### حیوانی ہتھ
سخصت موٹا تے کھردرا ہتھ۔ انگلیاں نکیاں موٹیاں تے بدھیاں تے کججیاں انگھوٹا نکا۔ ہتھ تے تھوڈیاں جیاں لکیراں تے اوہ وی کٹ گہریاں تے اونہاں چ کوئی سوہنا پن نئیں۔ ایسے ہتھ دے حامل ضدی، غصے آلے، بنیادی نفسانی خواہشات نال پرے ہوۓ، کمینگی تے جہالت اونہاں چ جہالت پائی جاندی اے۔

### عملی ہتھ
### چپٹا ہتھ
### فلسفیانہ ہبھ
### فنکارانہ ہتھ
### خیالی ہتھ
## انگھوٹا
انگھوٹا اگر پہلی انگلی ال کچھیا اے تے انگھوٹے تے انگلاں دا وشکارلا زاویہ کم بندا اے تے اے بندہ کم نظر، کنجوس اے۔ کھلے ذہن دا بندہ نئیں اے۔ اگر انگھوٹے تے پہلی انگلی دا فاصلا زیادہ اے تے اے اک کھلے دل دی نشانی اے لیکن اگر اے زاویہ 90 دے درجے توں زيادہ اے تے بندہ غیر ذمہدار تے لاپرواہ ہوندا اے۔ اگر انگھوٹا نکے ناپ دا اے تے ایسے بندے تے ایسے بندے تے عقل دی بجاۓ جزبات دی حکمرانی ہوندی اے۔ جزباتی زدی تے چڑچڑا ہوندا اے تے کمزور کردار دا مالک ہوندا اے۔ اگر انگھوٹا لمبا ہوۓ تے بندہ قوت ارادی نال پریا ہوندا اے تے محکوم دی بجاۓ حاکم بن کے ریندا اے۔

## انگلاں
## ہتھ دے ٹبے
### مشتری  ٹبہ
مشتری دا ٹبہاقتدار وڈے مقاصد سیاسی سماجی تے مزہبی جان پچھان نوں دسدا اے۔ جنھاں دے ہتھ تے ایہ ٹبہ وڈا تے سر کڈواں ہوندا اے ایسے لوک اگے ودہن وچ لگے دسدے نیں۔ اینہاں لوکاں دی زندگی چ وڈے کم نے وڈے چآ ہوندے نیں تے ایناں دا حوصلا چوکھا ہوندا اے۔ ایہ نکے کماں تے خوش نئیں ہوندے۔ اینہاں دی آدر وی وڈی ہوندی اے۔ اے لوک وڈے حوصلے آلے بہادر اصولاں دے پابند اپنے کماں چ سچائی تے صفائی نال کم لیندے نے ایناں نوں چوٹھ تے ہیرا پھیری نال نفرت ہوندی اے تے اکثر لوکاں نوں اپنا وری بنا لیندے نیں۔

### وینسی ٹبہ
وینسی ٹبہ انگوٹھے دے نال ہوندا اے۔ ایہ ٹبہ اگر اچا ہووے تے ایسے ٹبے والے لوک ملن ورتن والے، گل باتۓ، جوشیلے تے کامے لوک ہوندے نیں۔ کھان پین، دعوتاں دے شکین ہوندے نیں۔ ایسے لوک محبتی ہوندے نیں۔

## زندگی دی لکیر

## دماغ دی لکیر
## دل دی لکیر
## قسمت دی لکیر
## شمسی لکیر
## شادی دی لکیر

گٹھ:علم
گٹھ:سائنس
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
پاناما

**پاناما** (Panama
)، وسطی امریکا وچ اک مُلک اے ۔ ایہدے اک پاسے اٹلانٹک ساگر اے تے دوجے پاسے پیسفک ساگر اے ۔ پاناما نہر ایس مُلک وِچوں لنگھدی اے ۔ جیہڑی دو وڈے سمندراں اٹلانٹک ساگر تے پیسفک ساگر نوں جوڑدی اے ۔ پاناما دی آبادی 44 لکھ دے لگ بھگ اے ۔

گٹھ:دیس
گٹھ:وسطی امریکا
گٹھ:پاناما
پاݨی

**پاݨی** (انگریزی:Water) اک بے رنگ ، بے بو تے بے ذائقہ مائع ہے جیہدے نال کسیاں، جھیلاں، سمندر تے مینہ بݨدے نیں۔ ایہہ جیوندیاں شیواں، کیمیائی کمپاؤنڈ دا اہم انگ ہے۔ پاݨی دے اک مالیکیول وچ اک آکسیجن تے دو ہائیڈروجن ایٹم کوویلنٹ جوڑ نال جڑے ہُندے نیں۔ پاݨی عام درجہ حرارت تے دباؤ اُتے پاݨی سار ہُندا ہے۔ ایہہ برف، گیس تے بھاف وچ وی مِلدا ہے۔

پاݨی نے زمین دے ٪71 حِصّے نوں گھیریا ہویا ہے۔ زمین تے پاݨی دا %96.5 حصہ سمندراں وچ اے، %1.7 خُشک زمینی پدھر تھلے ہے، %1.7 گلیشیئراں، انٹارکٹکا تے گرین لینڈ اتے ہے۔ تھوڑا جیہا حصہ پاݨی دے اکٹھاں وچ ہے تے %0.001 حِصہ ہوا وچ اے۔ زمین دے پاݨی دا %2.5 حصہ سجرا پاݨی اے تے ایہدا %98.8 برف دی شکل وچ ہے یا زمینی پاݨی وچ۔ %0.3 توں وی گھٹ پاݨی دریاواں، جھیلاں تے ہوا وچ اے تے ایس توں وی گَھٹ ایہ (%0.003) جیوندیاں شیواں یا مصنُوعی شیواں وچ ہے۔ انسان پاݨی توں بنا صرف 3 دن رہ سکدا ہے۔

زمین تے پاݨی اک چکر وچ ریندا ہے۔ ایہہ پاݨی توں پاف وانگوں اڈ کے اتے ول جاندا اے تے ٹھنڈا ہوکے بدل بݨدا اے تے مین٘ہ ورسدا اے تے ایہ فیر کچھ زمین وچ تے چوکّھا کسِّیاں تے دریاواں راہیں سمندر تک اپڑدا ہے۔

صاف پاݨی انساناں تے دوسری جیوناں لئی ضروری ہے پاویں ایہدے وچ کوئی کلوری یا طاقت والی شے نہیں ہُندی۔ پچھلے کئی دہاکیاں وج صاف پاݨی دنیا دیاں ساریاں تھانواں تے ہے پر ساریاں دی پونج وچ نہیں۔ ہجے وی اک ارب لوک صاف پاݨی توں تھڑے نیں تے ڈھائی ارب لوک ضروری صفائی توں۔ صاف پانی دے ورتݨ تے کِسے دیس دی آمدݨی دا آپس وچ گوڑھا تعلّق ہے۔ 

## کیمیائی خواص
پاݨی اک کیمیائی مادہ اے جیہدا کیمیائی فارمولا یا کیمیائی بنتر ہے۔ پاݨی دے اک مالیکیول وچ دو ایٹم ہائیڈروجن دے اک ایٹم آکسیجن دا کوویلنٹ کیمیائی ول نال بݨے ہوندے نیں۔ پاݨی نیچر وچ مادے دے تن ویساں ٹھوس، پاݨی سار تے گیس یا ہوا وچ ملدا اے تے ایہ زمین اُتے کئی شکلاں وچ دِکھدا اے: ہوا وچ، بدلاں وچ آسمان تے، سمندراں وچ لوݨے پاݨی ونگوں، قطبی سمندراں، برفیلے پہاڑاں وچ، پہاڑاں دے گلیشیئراں وچ، لوݨیاں تے سجرے پاݨی دیاں جھیلاں، دریاواں تے زمین دے اندر۔

* پاݨی پدھرے گرمی ناپ تے دبآ تے اک پاݨی سار ہے۔ ایہہ بے سوادا ہے تے ایہدے چوں کوئی مشک نہیں آندی۔ پاݨی تے برف ہلکی جی نیلے رنگ دی پآں ماردے نیں. ہوا وچ اڈدا پاݨی نہیں دسدا۔  

*الیکٹرومیگنیٹک سپیکٹرم وچ پاݨی بِالکل صاف اے تے ایہدے وچوں دیکھیا جاسکدا اے۔ ایس باجھوں آبی پودے پاݨی وچ رہ سکدے نیں جے سورجی چانݨ اوہناں تک اپڑ سکدا ہے۔ تھلویں رتے چانݨ نوں آکسیجن-ہائیڈروجن دا جوڑ اپݨے وَل کھچ لیندا ہے۔ 

*جے پاݨی دا ایٹم سدھا نئیں تے آکسجین دے ایٹم وچ ہائیڈروجن دے ایٹم نالوں چوکھی الیکٹرونیگیٹیوٹی ہُندی اے تے ایس لئی آکسیجن دے ایٹم تے تھوڑا جیا نیگیٹو چارج ہُندا ہے۔ ایس باجھوں پاݨی دا مالیکیول پولر ہُندا ہے جیہدے وچ الیکٹریکل ڈائیپول ٹور ہُندی اے۔ پاݨی دے مالیکیول دے ہائیڈروجن ایٹم دوسرے ایٹماں نال کئی جوڑ بݨالیندے نیں۔ 

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:پاݨی
پالاو

**پالاو** ماٹھے وڈے سمندر دے لیندے ول اک جزیرہ دیس اے۔ ایہ فلپائن، انڈونیشیا تے مائکرونیشیا دے اتر ول نیں۔ پالاو دی تھاں 465.55 مربع کلومیٹر(177 مریع میل) اے۔ ایس دی لوک گنتی 2014 وچ 18000 اے۔۔ پالاو دا راجگڑھ ملیکیوک اے۔
پاپڑ

پاپڑ اک پتلا، مرچیلا، نمکین، مسالے آلا، روٹی وَرگا گول ہُندا اے جیہنوں کھادا جاند اے ۔ ایہ بہت پتلا تے ہلکا ہُندا اے تے کڑک کر کے ٹٹ جاندا اے ۔ نکے بال ایہنوں شوق نال کھاندے نیں ۔ پاپڑ پسے ہوئے چولاں نال بݨایا جاندا اے جیہنوں کڑکدے تیل وچ تلیا جاندا اے ۔
پاکستان دیاں مچھیاں

پاکستان چ مچھیاں دیاں 531 قسماں نیں۔ 233 تازے پانی دیاں نیں۔ تھلے اونہں دی لسٹ دتی گئی اے۔
پاکستان دے رکھ

پاکستان چ رکھاں دیاں 429 ونڈاں نیں۔ جنھاں دا جوڑ 82 ٹبراں تے 226 ٹوکریاں نال اے۔ ایناں وچوں 22 ونڈاں جنھاں دا جوڑ 5 ٹبراں تے 11 ٹوکریاں نال اے اوہ جمنوسپرم یا نرم لکڑ آلے رکھ نیں. چیڑ، دیار، ٹاہلی، ککر، شتوت، انجیر، چنار۔

*لہور دے رکھ
پاکستان دے سپ

پاکستان چ سپاں دیاں 52 قسماں ریندیاں نیں جناں وچوں 13 زریلیاں نیں۔
پاکستان دے ضلعے

**پاکستان دے ضلعے** (انگریزی: Districts of Pakistan)، پاکستان دیاں تیسرے درجے دیاں انتظامی اکائیاں نیں، صوبےآں تے ڈویژناں توں تھلے، لیکن مقامی حکومت دے پہلے درجے دی تشکیل کردے نیں۔ ایہ ضلعے اگے تحصیلاں وچ تقسیم نیں تے تحصیلاں توں تھلے یونیئن کونسلاں نیں۔ پاکستان وچ ہُݨ تک مجموعی طور تے 170 ضلعے موجود نیں۔ 

## آزاد کشمیر

## بلوچستان

## گلگت بلتستان

## خیبر

## پنجاب

## سندھ

## ہور دیکھو
* پاکستان دیاں ڈویژناں
* پاکستان دیاں تحصیلاں

## حوالے

پاکستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان متعلقہ فہرستاں
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:پاکستان دی انتظامی ونڈ
پاکستان دے کھچوپڑے

پاکستان وچ کچھوپڑیاں دیاں 10 قسماں نیں۔ 2 پکیاں سکی ترتی تے ریندیاں نیں تے 8 پانی چ ریندیاں نیں۔ 

*Kachuga smithii
*Kachuga tecta
*Geoclemys hamiltonii
*Hardella thurjii
*Trionyx gangeticus
*Trionyx hurum
*Chitra indica
*Lissemys punctata
*Testudo horsfieldi
*Geochelone elegans 

* پھلواری کرلا
پتھر ویلا

پتھر ویلا اک بہت پرانا ویلا اے جدوں انسان اوزاراں لئی پتھر ورتدے سن ۔ پتھر دے اوزار ہور اوزار، ہتھیار ، شکار کرن تے دوجے کماں لئی ورتے جاندے سی ۔ انسان نے پتھراں نوں اوزاراں لئی ۲۵ لکھ ورھے پہلاں ورتناں شروع کیتا ۔

**پتھر یگ** اکّ لما مشرق اتہاس سماں اے جدوں انسان اوزار بناؤن لئی مکھ تورتے پتھر دا ورتوں کردا سی۔ ایہہ دھاتاں دی کھوج توں پہلاں دا سماں اے۔ اس یگ وچ پتھراں دے نال لکڑی، ہڈیاں، پشو خول، سنگ اتے کجھ ہور سامان وی اوزار اتے برتن بناؤن لئی عام طور 'تے استعمال ہندا سی۔ پتھر یگ دے انت وچ بندے نے مٹی دے برتن بناؤن اتے اوہناں نوں اگّ وچ پکاؤن دا ہنر وی سکھ لیا سی۔ اس یگ دے بعد وکھ وکھ اوشکاراں نال انسان نے ہولی ہولی تانبہ، پتل اتے لوہے دے یگ وچ داخلہ کیتا۔
## سماں
سندھ گھاٹی رہتل دے انت تک شوالک وچ اجے پتھر یگ ہی قائم سی۔ کوئی چار-کُ ہزار سال پہلاں جدوں ہڑپا رہتل انتلے دور وچ سی تاں فوجیڑے سال لمبے دور پے گئے۔ ودھ رہے ہڑپا رہتل اجڑ گئی اتے سبھ پاسیاں توں ہور سبھیتاواں وی شوالک دے بچ رہے برساتی علاقہ ول آ گئیاں۔ دور-دراز دا وپار بند ہو گیا۔ اودوں تامبے دا یگ سی پر وپار بند ہون کرکے دھات دی تھاں بپتا ویلے لوک پتھر سند ورتن لگے۔ ایہناں نوں باڑا، ڈھیر-ماجرہ (روپڑ) لیٹ-ہڑسپن تھاواں توں وی پتھر-سند مل گئے ہن۔ خدائی دوران ملیاں وستاں جویں پتھر دے پرانے قسم دے سند، جہناں دی پرانے-آیو ریڈیو-کاربن آدک ڈھنگ نال مقرر گئی اے۔ اس نال ایہہ اکّ انقلابی کھوج وی ہو گئی اے جویں کہ پتھر-یگ ۴۰-۵۰ ہزار توں ۵-۶ لکھ سال تک پرانا منیا جاندا سی، اوہ انج نہیں اے۔ پہلے کھوجیاں نوں شوالک وچ تھاں-تھاں جو 'سوآنیئن' قسماں دے پتھر-سند ملدے رہے ہن اجڑے ہوئے لوکاں نے ہی ۴ کُ ہزار سال پہلاں ورتے سن جو مڑ برساتی موسماں دے شروع ہون تے اتے آریا دے آؤن تے شاید نویں رہتل وچ ہی سما گئے۔

## حوالے

گٹھ:پتھر یگ
گٹھ:سائنس
گٹھ:تریخی یگ
پتا

**پتا** (انگریزی: Leaf)، پودے دے تنے دا اک اضافی حصہ اے جیہڑا پودے دی چانݨ پکائی وچ خوراک بݨاؤندا اے تے گیس نوں وی پلٹدا اے۔ اسے وجہ توں پتا ہموار تے پتلا ہُندا اے تاکہ سورج دی روشنی اوہدے زیادہ توں زیادہ حصے تک پہنچ سکے۔ پتے وچ پاݨی تے خوراک وی کٹھی ہُندی اے۔ زیادہ تر پودےآں وچ ساہ لیݨ دا عمل پتے دے ذِریعے ہُندا اے۔ پتےآں دیاں بے شمار شکلاں دے ہُندے نیں۔ پتے انساناں تے ڈنگراں دی خوراک دے کم وی آؤندے نیں۔

پتے دے اپرلے چھلڑ نوں ایپی ڈرمس تے اندرلے انگ نوں میزوفل کہیا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پودے
گٹھ:نباتیات
پرالی

چاولاں دے بوٹیاں چوں منجی نوں وکھریاں کرن توں بعد جو بچدی اے اونہوں پرالی کیندے نے۔ اے ڈنگراں دے پٹھے لئی استعمال ہوندی اے۔
پراکرت

پراکرت پرانے پاکستان تے ھندستان چ بولی جانے آلی اک بولی اے جیدے توں اج دیاں باقی بولیاں بنیاں۔ اے عام لوکاں دی بولی سی جبکہ سنسکرت پنڈتاں تے مزہبی رسماں واسطے ورتی جاندی سی۔

سنسکرت چ پراکرت بول دا مطلب اے "اصلی، اپن آپ ہونے آلی' نیچرل" اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
پراگ

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:چیک لوکراج دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:چیک لوکراج دے آباد تھاں
پرتگال

**پرتگال**  تھلویں لیندے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے تے تھلویں پاسے وڈا سمندر اوقیانوس اے تے چڑھدے اتر چ سپین اے۔ ایس تھاں تے انسان پرانے ویلیاں توں وس ریا اے۔ ایہ تھاں رومی سلطنت دا انگ ریا۔ بنو امیہ ویلے 712 چ عرباں نے ایدے تے مل مار لیا۔ 1139 چ پرتگال اک وکھرا تے ازاد دیس بنیا تے اینج ایدی گنتی یورپ دے پرانے دیساں چ ہوندی اے۔ 15ویں صدی چ پرتگال اک سمندری طاقت بندا اے تے دنیا دے کئی تھانونں جناں چ برازیل وی ہے تے مل مار لیندا اے۔ 20ویں صدی چ ایدے اے بارلے تھاں ایدے کولوں کھنجدے جاندے نیں۔ 

پرتگال چ پارلیمانی لوک راج اے۔ ایہ اک امیر دیس اے تے یورپی یونیں تے یونائیٹڈ نیشنز دا سنگی اے۔

## جغرافیہ
**پرتگال** دے لیندے تے تھلویں پاسے وڈا سمندر اوقیانوس اے تے چڑھدے اتر چ سپین اے۔ ٹیگس پرتگال دا اک وڈا دریا اے جیڑا سپین ولوں آندا اے تے پرتگال دے وشکاروں لنگدا اے فیر وڈے سمندر اوقیانوس چ جا ڈگدا اے۔ ٹیگس دی پرتگال چ لمبائی 275 کلومیٹر اے۔ پرتگال دی سب توں اوچی چوٹی دا ناں پیکو اے۔ ایس دی اچائی 2,351 میٹر اے۔

## بارلے جوڑ

## ویب سائٹس
* پھرن ٹرن
* موسم
پاگ

پاگ یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
* اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ
پتریاٹا

**پتریاٹا** پنجاب، پاکستان دے ضلع مری دی تحصیل مری وچ اک پہاڑی ریزورٹ اے ۔ ایہ پنجاب دا سبھ توں اُچا تھاں اے ۔ ایہ مری توں 15 کلومیٹر دی دوری تے واقع آ ۔ چیڑھ تے ہور دوجے درختاں دی بہتات اے ۔ گرمیاں وچ لوک ایتھے پھرن تُرن لئی آوندے نیں ۔ چیئر لِفٹ ایتھے دی سبھ توں وڈی دلچسپ شے آ ۔ جنگلاں وچ چیتے باندر تے پنچھی رہندے نیں ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی مقامات
گٹھ:پنجاب دے سیاحتی تھاں
گٹھ:ضلع مری
پرتگیزی

پرتگیزی پرتگال دے واسیاں نوں آکھیا جاندا اے تے  پرتگالی بولی نوں وی پرتگیزی آکھ دتا جاندا اے ۔

گٹھ:لوک
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:پرتگال
پرتھوی راج چوہان

**پرتھوی راج چوہان**، گجر

دہلی تے اجمیر دا آخری ہندو راجا سی جیہڑا رائے پتھورا دے ناں توں وی مشہور اے ۔ اس دی بہادری دے کارنامے شمالی ہندستان وچ مشہور نیں۔ اس نے اپنے گوناڈھی راجپوت حکمراناں نال کئی جنگاں لڑیاں۔  اوہ راجا جے سنگھ والئی قنوج دی کڑی سنجوگتا نوں زبردستی سوئمبر توں چک لیائیا  سی تے اس وجہ توں اس دی راجا جے سنگھ نال دشمݨی ہوگئی سی۔ 1191ء وچ اس نے محمد غوری  نوں ترائن (تراوڑی) دے میدان چ شکست دتی پر 1192ء وچ شہاب الدین غوری نے اس نوں شکست دے کے قتل کردتا۔ اس دے درباری شاعر چاند بروئی نے اس دی زندگی دے حالات اک کتاب چاند رہسا وچ لکھے نیں۔

## حوالے

گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک 
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
پروشیا

پروشیا اک تریخی جرمن ریاست سی جیڑی پروشیا تے برانڈنبرگ نوں رل کے بنی سی۔ پروشیا نے جرمنی تے یورپی تریخ گوڑے نشان چھڈے۔

بول پروشیا پرانے پروشین توں بنیا اے جیڑے بالٹک سمندر دے کنڈے تے لیٹویا تے لیتھوینیا نال جڑے ہوۓ لوک سن جناں تے ٹیوٹن جیداراں نے مل مار لیا۔ وشکارلے تے لیندے جرمنی توں لوکاں دے آن نال اے تھاں جرمن ہوندی گئ۔ 1618 چ برانڈنبرگ تے پروشیا اکھٹے ہوۓ تے 1701 چ پروشیا دے اک بادشاہ دی ریاست ہون دا ڈھنڈورا پٹیا گیا۔ فریڈرک (1740-1786) دے ویلے پروشیا یورپ دی اک وڈی تے تگڑی ریاست سی۔ چانسلر بسمارک نیں نکیاں نکیاں جرمن ریاستاں نوں اکھٹا کر کے 1871 چ جرمن سلطنت دی نیو رکھی جیدے چ وڈا پاسا پروشیا دا سی۔ پروشیا سیاست، سائنس تے ہور دوجیاں راہواں چ سب توں اگے سی۔ ہوہنزولرن بادشاہواں دے دور چ پروشیا سب توں اتے سی پر 1918 دی ہار توں بعد ہوہنزولرن ٹبر مک گیا  1947   چ جرمنی دے دشمناں نیں پروشیا جیڑا کے جرمنی دا اک صوبہ سی اونوں مکا دتا بلکہ اودا ناں لینا وی بند کر دتا گیا۔

بوہت سارے جرمناں دا خیال اے جے اے پروشین گن سن جیڑے پروشیا تے جرمنی دے اک وڈی ریاست ہون دی وجہ بنے ایناں گناں چ تنظیم نظم و ضبط قربانی قنون دا احترام اعتباری ایمانداری کفایت شعاری ٹیم دی پابندی سخت محنت سادگی اے اوہ گن سن جنہاں نے پروشیا تے جرمنی نوں اک وڈی ریاست بنایا۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
پروٹان

**اولیہ** (انگریزی: proton) جوہر دا اک مڈھلا ٹوٹا اے۔ ایہدے اتے 1+ دا بار ہوندا اے۔ ایہدا ماس تعدیلہ نالوں تھوڑا جیہا گھٹ ہوندا ے۔ اولیہ تے تعدیلہ رل کے نیوکلیون اکھواندے نیں تے نویہ وچ ہوندے نیں۔ نویہ وچ جوہراں دی گنتی اوس جوہر دا جوہری عدد دسدی اے۔

## بنتر
اولیہ 2 اپر کوارک تے 1 نیچے کوارک نال رل کے بندا اے تے ایہنوں غرایہ تکڑا میل جول نال جوڑ کے رکھدا اے۔

## اولیہ کیمیا وچ
کیمیا وچ نویہ وچ اولیاں دی گنتی اوس جوہر دا جوہری عدد ہوندا اے جیہڑا فیر ایہ دسدا اے کہ ایہ جوہر کیہڑے عنصر دا اے۔ کلورین دا جوہری عدد 17 اے ایہدا مطلب اے ایہدے نویہ وچ 17 اولیاں نیں تے اوہ سارے جوہر جنہاں وچ 17 اولیاں ہون گے کلورین دے جوہر ہون گے۔ اک نیوٹرل جوہر وچ جنے اولیہ ہون گے اونے ای اوہدے وچ برقیہ ہون گے تے دونویں رل کے اک دوجے دا بھار صفر کردے نیں۔

## بارلے جوڑ
پریڈیٹر ڈرون

**پریڈیٹر ڈرون** (General Atomics MQ-1 Predator) اک بنا پائلٹ دے جعاز اے۔ اینو امریکہ دی کمپنی جنرل ایٹومکس نے بنایا اے۔ اینوں امریکی ہوائی فوج تے سی آئی اے ورتدے نیں۔  ڈرون جعاز نے پہلی اڈاری جنوری 1994 چ کیتی سی۔  پہلے ایدا کم جسوسی سی تے ایس لئی ایدے تے کیمرے تے ہور کھوج لان والے پرزے لگے سن۔ مگروں ایدے نال 2 ہیلفائیر میزائل تے ہور اسلحہ جوڑیا گیاتے اینج اے اپنے ویری نوں کسے وی تھاں تے مار سکدا اے۔ اے پاکستان، لبیا، عراق، افغانستان، سربیا تے بوسنیا چ ورتیا جاچکیا اے۔  

پریڈیٹر ڈرون دا مڈ 1980 دے دہاکے چ رکھیا گیا تے ایدے پہلے ڈیزائن اک اسرائیلی ابراہم کرم جیہڑا اسرائیل چھڈ کے امریکہ آگیا سی دی کمپنی نے بناۓ سن۔ سی آئی اے نے ایس توں 5 جعاز مل لۓ تے ابراہم کرم نے سی آئی اے دے کہن تے ایدے لئی اک رولا ناں پان والا انجن بنایا تے اینج ایدا نواں ناں پریڈیٹر رکھیا گیا۔ 1994 چ جنرل اٹامکس نوں ایدے بنان دا ٹھیکہ دتا گیا۔ 
 
پریڈیٹر اک مکمل سسٹم ہوندا اے۔ اس سسٹم چ اک ڈرون جعاز تے اک ڈبہ ہوندا اے جیدے چ بہہ کہ پائلٹ اینوں سیٹلائٹ دے سگنلاں توں اڈاندا اے۔ پائلٹ دے نال اک دو ہور بندے وی اینوں اڈان چ مدد دیندے نیں۔ اے ڈبہ تے ڈرون جعاز اک سی-130 ہرکولیس چ فٹ آسکدے نیں تے ایناں نوں جگ چ کتھے وی لے جایا جاسکدا اے۔ اس سارے سسٹم وچ 55 لوک ٹوٹل ہوندے نیں۔ اے لوک اس جعاز توں وصول ہون آلیا تصویراں نوں جاسوسی دے کماں واسطے ورتددے نیں۔ سیٹلائٹ سسٹم دی وجہ توں پائلٹ امریکہ وچ بہہ کے پریڈیٹر نوں افغانستان چ اڈا سکدا اے۔ 

پریڈیٹر ڈرون اتے انفراریڈ کیمرے تے سنتھیٹک اپرچر ریڈار لگے ہوندے نیں۔ انفراریڈ کیمریاں دے نال اے نیرے وچ وی ویکھ سکدا اے۔ اے کیمرے اینے چنگے ہوندے نیں کہ ڈرون 10،000 فٹ دی بلندی توں اے تک سکدا اے کہ بندے نے سرگٹ کس ہتھ چ پکڑیا ہویا اے۔ جدوں کہ سنتھیٹک اپرچر ریڈار اک خاص قسم دا ریڈار ہوندا اے جیڑا کہ بوت وڈی تھاں دی فوٹو کچھ سکدا اے تے اے دس سکدا اے کہ کیڑی شے ہلدی پئی اے مثلا اے ریڈار بوت تیزی دے نال کسے حرکت کردے ٹینک نوں لب سکدا اے۔

پریڈیٹر ڈرون چ اک چار سلنڈراں آلا انجن لگیا ہوندا اے جیڑا کہ اینوں 115 ہارپاور دیندا اے۔ ایدا وزن 512 کلوگرام ہوندا اے تے اے 500 کلوگرام دا اسلحہ وی چک سکدا اے۔ اس اسلحے چ دو ہیلفائیر میزائل یا چار سٹنگر میزائل ہوندے نیں۔ اے نشانے اتے لیزر ماردا اے تے اس توں ہیلفائیر میزائل اس لیزر دا پچھا کردا اے۔ اے 100 گیلن وزنی بالن لے کے اڈدا اے تے اے 40 کینٹیاں واسطے ہوا وچ رے کے جاسوسی کر سکدا اے۔ ایدا انجن بوتا شور نی مچاندا تے ایدی اواز اک کعا کٹن آلی مشین جنی ہوندی اے۔ اے 25،000 فٹ اچائی تک جاسکدا اے۔ اک پریڈیٹر سسٹم دا مل 20 میلین ڈالر اے۔

سن 2000 تے 2001 چ ہیلفائیر میزائل ایدے توں چلان دا تجربہ کیتا گیا تے ستمبر 2001 چ ہون آلے القاعدہ دے حملے دے بعد اینوں افغانستان چ اسامہ بن لادن تے اودے سنگیاں نوں مارن واسطے ورتنا شروع کر دتا گیا۔ اینوں ورتن دے 10 وریاں بعد 2004 چ اینوں پرفکٹ بناد دتا گیا تے اینوں ترکی، اٹلی تے برطانیہ نوں وی دتا گیا۔ 2009 تک پریڈیٹر 500،000 کینٹے تک اڈایا جا چکیا سی تے ایناں چ 87٪ جنگی مشن سن۔

اینو پاکستان دے قبائلی علاقیاں وچ حملے کرن آستے امریکی فوج استعمال کر رہی اے۔ اینوں عام بولی چ ڈرون وی آکھیا جاندا اے۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

## بارلے جوڑ

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
پستول

**پستول** ہتھ نال گولی چلانے آلا اک ہتھیار اے۔ ایس باہجوں ایہ بندوق نالوں وکھرا اے۔ ریوالور تے پستول ایہدیاں ونڈاں نیں۔ 

اکگولی والا پستول سب توں سادھ تے پرانا پستول اے۔ ایہ 1365 توں ورتن وچ نیں۔ ایہ بس نکیاں توپاں سن۔ 
کئی نالیاں والے پستول وی چھیتی ای ورتن وچ آگۓ تے ایہ ایس لوڑ لئی بنے جے فیر گولی پان وچ جیہڑا چر لگدا اے اوس توں بچیا جاوے۔

19ویں صدی وچ ریوالور بنے جیدے وچ کئی گولیاں پائیاں جاسکدیاں سن تے اینج چھیتی کئی گولیاں چلان دی لوڑ وی پوری ہوگئی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
پشاور میوزیم

پشاور میوزیم صوبہ سرحد پاکستان دے تریخی شہر پشاور دا اک میوزیم یا عجائب کعر اے۔ اے پرانے شہر دے وچ اے۔ ایدی نیوں 1906-7 چ انگریزاں دے ویلے رکھی گئی سی۔ پشاور میزیم چ گندھارہ تے لسلامی ویلے دیاں چیزاں رکھیاں ہویاں نیں۔
بھاف آلا انجن

بھاف آلا انجن (Steam Engine) اک اینج دا انجن ہوندا اے جیہڑا کہ مکینکی کم بھاف دے زور تے کردا اے۔ بھاف والے انجناں دی اک لمی تریخ اے جیہڑی کہ 2000 وریاں تک پھیلی ہوئی اے۔ شروع وچ ایہہ انجن مکینکی کم کرن جوگے نہیں سن پر اک سائنسدان جیمز واٹ نے اک طاقتور سٹیم انجن بنایا جیہڑا کہ اینا طاقتور سی کہ اوہ مکینکی کم واسطے کافی سی تے ایس انجن دے آن توں 300 ورھیاں تک بھاف والا انجن مکینکی کم کرن والا اک وڈا حصہ بن گیا اے تے ایس نال کم کاج دا انقلاب آگیا۔ ایس دے آن توں پہلاں مکینکی کم کرن والیاں مشیناں ہوائی چکیاں تے پانی توں چلن ولیاں چکیاں ہوندیاں سن جیہڑیاں کہ صرف تیز ہوا وچ یا فیر پانی وچ چل سکدیاں سن۔

بھاف والے انجن اصل وچ ایکسٹرنل کمسچن انجن ہوندے نیں جیہڑا کے کئی قسم دے بالن ورت سکدے نیں جیہناں وچ ایٹمی بالن توں لے کے کوڑا کرکٹ ہوندا اے۔ بالن اصل وچ پانی نوں گرم کردے نیں کے بھاف بن کے انجن ٹوردا اے۔ دنیا دی 80٪ بجلی بھاف والے انجن جمدے نیں۔

**بھاف انجن** (Steam engine) اک تاپ انجن (Heat Engine) اے، جو کوئی وی آلاتی کم لئی بھاف  استعمال کردا اے۔

## کردار
کجھ بھاف دے انجن سورجی توانائی، ایٹمی توانائی جاں جیؤتھرمل توانائی نال وی چلدے ہن۔ اس ہیٹ چکر (heat cycle) نوں **رینکائن چکر** Rankine cycle) کہندے ہن۔ نویں بھاف  نجن دی کھوج جیمس واٹ نے کیتی سی۔

## اتہاس
پانی نوں ابال کے بھاف  ولوں کوئی مشینی کم کرن دے وچار دا  اتہاس  بہت پرانا اے، لگّ-بھگّ 2,000 سال۔ پہلاں دے آلے کوئی زیادہ کامیاب نہیں رہے، پر کوئی 300 سالاں توں اس دے ڈزائین وچ بہت سدھار آیا۔

## ورتوں
بھاف انجن صنعتی انقلاب دے ویلے ایہہ انجن **"آلاتی طاقت"**دے مکھ سروت بنے۔ اج-کل بھاف دے انجن ریل گڈی اتے بجلی بنان لئی وی ورتے جاندے ہن۔

## حوالے

## بارلے جوڑ
پلے سٹیشن 2

پلے سٹیشن 2 اج تک سب توں بوہتا ٹرن والا وڈیو گیم کنسول اے۔ ایہنوں وڈیو گیماں کھیڈن واسطے استعمال کیتا جاندا اے۔ ایہنوں سونی کمپنی نے مارچ 2000 وچ ویچنا شروع کیتا۔ پلے سٹیشن دے 13 کروڑ 60 لکھ یونٹ وک چکے نیں۔ پلے سٹیشن 2 وچ تقریبا 1900 وڈیو گیماں کھیڈیاں جا سکدیاں نیں۔ ایدے وچ 299 میگاہرٹز دا پراسیسر لگیا ہوندا اے تے 147 میگاہرٹز دا گرافکس دا پراسیسر ہوندا اے۔
پلے سٹیشن 3

پلے سٹیشن 3 سونی کمپنی دا سب توں نواں وڈیو گیماں کھیڈن واسطے ورتیا جان والا کنسول اے۔ ایہنوں 11 نومبر 2006 وچ ویچنا شروع کیتا گیا۔ ایہدا مُل 35 توں 40 ہزار روپے دے وچکار ہوندا اے۔ ایہہ اپنے ویلے دیاں گیماں کھیڈن والیاں مشیناں نال مقابلہ کردی اے۔
پنج گراں

پنج گراں ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرپا وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
پنجاب دے ضلعے

پنجاب، پاکستان دے 42 ضلعے نیں جیہڑے درج ذیل نیں۔

----


* 1. اٹک
* 2. بہاول نگر
* 3. بہاولپور
* 4. بھکھر
* 5. چکوال
* 6. چنیوٹ
* 7. ڈیرا غازی خان
* 8. فیصل آباد
* 9. گجران٘واݪا
* 10. گجرات
* 11. حافظ آباد
* 12. جام پور
* 13. جھن٘گ
* 14. جہلم

* 15. قصور
* 16. خانیوال
* 17. خوشاب
* 18. کوٹ ادو
* 19. لہور
* 20. لئیا
* 21. لودھراں
* 22. من٘ڈی بہاولدین
* 23. میان٘والی
* 24. ملتان
* 25. مری
* 26. مظفر گڑھ
* 27. نارووال
* 28. ننکاݨا صاحب

* 29. اوکاڑا
* 30. پاکپتن
* 31. رحیم یار خاں
* 32. راجن پور
* 31. راولپن٘ڈی
* 34. ساہیوال
* 35. سرگودھا
* 36. شیخوپورا
* 37. سیال کوٹ
* 38. تلا گنگ
* 39. تون٘سا
* 40. ٹوبھا ٹیک سنگھ
* 41. وہاڑی
* 42. وزیر آباد



## باہرلے جوڑ
* حکومت پنجاب دی ویب سائیٹ اُتے پنجاب دے ضلعےآں دی تفصیل

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
پلاٹینم

**پلاٹینم** اک کیمیائی عنصر اے جیدی کیمیائی نشانی (Pt) اے تے جوہری عدد 78 اے۔.
پنجاب رجمنٹ

پنجاب رجمنٹ پاک فوج دی سب توں پراݨی اَتے سب توں ہنڈی ہوئی رجمنٹ ہے۔ ایہنوں 1759 وچ انگریزاں نے قائم کیتا اَتے پاکستان بݨن توں بعد ایہہ پاک فوج دا حصہ بݨ گئی۔ ہندستان-پاکستان وَنڈ توں بعد پنجاب رجمنٹ دے 4 حصے پاکستان دے حوالے اَتے اِک حصہ ہندستان دے حوالے کر دتا گیا۔ پاکستانی پنجاب رجمنٹ دے چار فوجیاں نوں نشانِ حیدر دتا جا چکیا ہے۔
پنجابی ادب

**پنجابی ادب** (انگریزی: Punjabi literature) اوہ ادب اے جیہڑا پنجابی زبان وچ لِکھیا گیا اے۔ ایہ خاص طور تے پنجاب دے لوکاں تے پنجابی ڈائسپورا ولّوں لِکھیا گیا اے۔ مغربی پنجاب وچ پنجابی زبان شاہ مکھی لپی وچ تے مشرقی پنجاب وچ گرمکھی لپی وچ لِکھی جاندی اے۔

## پنجابی ادب دی تریخ

پنجاب دی دھرتی جگ دے مُڈھلے وسیباں وچوں اک اے۔ جِنا وسیب پُرانا ہُندا اے اونی ای اوہدی زبان پراݨی ہُندی اے۔ ایتھے دی لوکائی قبل از تریخ توں ای اُچ پدھر دا جیون جیوندی پئی اے۔ منکھ دی حیاتی کدی وی جذبیاں توں وکھ نئیں ہُندی۔ جذبیاں دا ہڑھ جدوں آپ مہارا اکھراں دا بانا پاؤندا اے تاں شاعری وجود وچ آؤندی اے۔ شاعری وچ خیال یا جذبہ اپنی بُنتر آپوں لیاؤندا اے۔ ایس توں وکھّو وکھّ صنفاں بݨدیاں نیں۔ پنجابی شاعری دیاں صنفاں تاہیوں دھرتی، لوکائی تے شاعری دے موضوع نال میل کھاندیاں نیں۔ چنگے بھاگیں ایس پوتر بولی وچ صوفیاں نے اپݨے وچاراں نوں بیانیا جیس پاروں پنجابی زبان دیاں صنفاں کلاسیک دا روپ دھار گئیاں۔ بابا فرید نے شلوک لِکھے تے شاہ حسین نے کافی دا راگ الاپیا، سلطان باہو نے سی حرفی راہیں کُراہے پئی لوکائی نوں راہے پایا تے ہاشم شاہ نے دوہڑے وچ سسّی پنوں دے قِصّے نوں بیانیا گیا۔ ایس توں اڈ باراں ماہ، ستوارا، ڈھولا، بولی، ٹپا، ماہیا تے کئی ہور صنفاں نے پنجابی زبان دی جھولی سکھنی نئیں ہون دِتّی۔ جد کہ غزل، نظم، قصیدہ، مرثیہ، مثنوی تے کچھ ہور ایہجیاں صنفاں نیں جیہڑیاں دوجیاں زباناں توں پنجابی وچ آئیاں تے ہُن ایہہ صنفاں وی اوپریاں نہیں بلکہ پنجابی ادب دا حصّہ بن گئیاں نیں۔

## پنجابی نثر دیاں صنفاں
*ناول
*ناولٹ
*افسانہ
*افسانچہ
*داستان
*ڈراما
*سفرنامہ
*انشائیہ
*حکایت
*مزاح
*طنز
*پرکھ
*پڑچول

## پنجابی شاعری دیاں صنفاں

## پنجابی شاعر

## پنجابی لکھاری

## ہور دیکھو
*پنجابی سلیکھ
*پنجابی شاعری
*پنجابی لوک شاعری
*پاکستانی پنجابی ادب
*پنجابی لوک ادب

## باہرلے جوڑ
*پنجابی صوفی شاعری

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی
پنجابی لوک

**پنجابی**، جنوبی ایشیا دی ہند آریائی نسل نال تعلق رکھݨ آلے لوک نیں۔ پنجاب دے علاقے نال ایہناں دا تعلق اے جیہڑا دنیا دی پراݨیاں تہذیباں دا گڑھ اے۔ جیہناں وچ ہڑپا تے ٹیکسلا دی تہذیب شامل اے۔ پنجابیاں پہچاݨ اوہناں دی بولی تے رہتل نال اے یعݨی پنجابی اس نوں کہیا جاندا اے جیہدی ماں بولی پنجابی اے جیہڑی اک ہند آریائی بولی اے۔

پنجابی پاکستان تے بھارت توں علاوا جگ دے ہور بے شمار دیساں چ پھیلا ہویا اے۔ پنجابی برطانیا، فرانس، سپین، نیدرلینڈ، جرمنی، اٹلی، یونان، ناروے، سویڈن، ڈنمارک، کینیڈا، امریکا، سعودی عرب، متحدہ عرب امارات، قطر،بحرین، آسٹریلیا ، قطر ، کویت وغیرہ چ پھیلے ہوئے نیں۔

پنجابی بولݨ آلیاں دی گݨتی 12 کروڈ دے نیڑے اے۔ پنجابی جگ دی گݨتی دا دو فیصد حصا بݨدے نیں۔ ایہناں دی سبھ توں وڈی آبادی پنجاب، پاکستان چ اے تے ایہ پاکستان دی آبادی دا سبھ توں وڈا حِصا نیں۔ اس توں بعد بھارت دے صوبے پنجاب وچ ایہناں دی وڈی تعداد رہندی اے۔ برطانیا چ پنجابی دوجی وڈی زبان اے۔

## تریخ
اس گل دا ٹھیک ٹھیک پتا لاؤݨا اوکھا اے کہ پنجابی کدوں اک وکھرے گروہ دی شکل بݨے۔ پنجاب ایہجا دیس اے جِتھے وادی اِنڈس دی پراݨی رہتل سی جہیدا وڈا نگر ہڑپا سی۔ ہڑپا تہذیب اج توں 6000 ورھے پہلاں موجود سی۔ آریا لوک اس دیس وچ آئے تے پہلی آبادی نال کل مل گۓ۔ پنجابی بولی اوہاں آریاواں دی اس وقت دی بولی دی نوی شکل اے۔ جیہدے وچ پراݨے دیسی لفظ وی ہے گۓ نیں۔ اونہاں پرانے آریاواں دی مدد توں پنجابی بولی دا تعلق ہند آریائی بولی نال اے۔ ہڑپا والیاں نیں تے آریاواں نیں پنجابی رہتل پنجابی بولی نوں اودھی حاص شکل دتی۔ بعد وچ ہور بولیاں بولݨ والے لوکی وی ایتھے آئے۔ لیکن اوہ پنجابی بولی تے پنجابی رہتل وچ گھل مل گئے۔ پنجاب دی خوشحالی نے کافی گروہاں نوں اپݨے ول کِھچیا جیہدے وچ ایران، استھن،  یونانی، عرب، ترک، افغان تے انگریز شامل نیں۔ ایہ پنجاب نوں فتح کرن آئے لیکن پنجاب دی رہتل تے بولی نے ایہناں نوں فتح کر لیا۔

## مذہب
پنجاب دے لوکی ہندو مت، بدھ مت، جین مت، سکھ مت تے اسلام نوں منن آلے نیں پر ایناں دے زیادا لوک مسلمان نیں۔

## جغرافیائی ونڈ
### پاکستان وچ
پنجابی پاکستان چ صوبا پنجاب صوبہ سرحد، صوبہ سندھ، صوبا بلوچستان، آزاد کشمیر تے اسلام آباد وچ موجود نیں۔ ایہناں دی سبھ توں بوہتی تعداد پنجاب وچ اے۔

### بھارت وچ
پنجابی بھارت وچ، پنجاب، ہریاݨا تے دلی وچ ہُندے نیں۔ بالی وڈ دیاں فلماں چ پنجابی گانے، بول تے ایکٹر اکثر نظر آندے نیں۔ ھندستان دا ہون آلا وزیر اعظم وی پنجابی اے۔
### برطانیا وچ
پنجابی برطانیا وچ انگریزاں توں بعد دوجا وڈا نسلی تے لسانی گروہ اے۔ ایتھے ایناہاں دی گِݨتی 16 توں زیادہ نیں۔ اے پنجابی ہندو سکھ تے مسلمان نیں تے ایہناں دے پرکھ چڑھدے پنجاب تے پاکستانی پنجاب تے کشمیر توں 1960 توں آؤݨا شروع ہوئے۔

### کینیڈا وچ
دس لکھ توں وَدھ پنجابی کینیڈا وچ رہندے نیں تے پنجابی چوتھے نمبر تے بولی جاݨ آلی بولی اے۔

### پنجابی دوجے دیساں وچ
اپر دتے ہوئے دیساں توں علاوا پنجابی ہور وی کئی دیساں وچ رہندے نیں۔

## باہرلے جوڑ

* Jattworld.com پنجابی جٹ 
* اسلام توں پہلاں پنجاب

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجابی سکھ
پنجابی ناپ

## لمبائی دے ناپ
کرم یا کرو = دو قدم
گٹھ
مٹھ
چپہ

## وزن دے جوکھ
پڑوپی = 2/1 کلو
چار پڑوپیاں = 1 ٹوپا
دو ٹوپے = اک دھڑوپا

## ہور دیکھو
* ناپ تول
* پنجاب دیاں زمینی پیمائشاں

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:پیمائشی اکائیاں
پنجابی ناچ

**پنجابی ناچ**

## عورتاں دے ناچ
***[[لُڈی]]**
***[[سمی]]**
***[[گِدّھا]]**
***[[جاگو]]**
***[[ککلی]]**

## مرداں دے ناچ
***[[بھنگڑا]]**
***[[جھومر]]**
***جلی**
***ڈنکرا**
***[[دھمال]]**
***[[دھریس]]**

## ہور دیکھو
* لُڈی
* سمی
* جھومر
* بھنگڑا
* ککلی
* گِدّھا
* دھریس

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناچ
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی رہتل
پنجابی عورتاں دے گہنے

***[[مندری|مُندری]]**
***چھلّا**
***چھاپ**
***کانٹے**
***والِیاں**
***تویتڑیاں**
***پازیب**
***ٹکہ**
***چُوڑیاں**
***نتھنی**
***کڑا**
***گانا**
***پراندا** 
***کوکا** 
***جھانجر** 
***لونگ** 
***کینٹھی**
پنجاݪی

**پنجاݪی** لکڑی دااک ٹعھانچا اے جیہدے وچ دو بݪداں نوں جوڑیا جاندا اے۔ پنجاݪی ناݪ ہݪ نوں جوڑیا جاندا اے۔ پنجاݪی دو بݪداں نوں کٹھا رکھدی اے۔ پنجاݪی دیاں کئی قِسماں ہُندیاں نیں، عام پنجاݪی دی لمبائی ۵ فٹ ۳ انچ ہُندی اے۔ 

‘پنجالی ہݪ ’ کھیتی باڑی دا اکّ سند ہندا سی۔ ایہہ لکڑ دی بنی ہندی سی۔ کھیتی وچ بلداں اتے اوٹھاں نال زمین واہن لئی ہل جوڑیا جاندا سی اتے پشو پچھے ہل جوڑن واسطے پنجالی توں کم لیا جاندا سی۔ پنجالی بلداں دی دھون اتے اتے اوٹھ دی پوچھ ہیٹھاں پائی جاندی سی۔بلداں اتے اوٹھ دی پنجالی وکھ-وکھ سائز دی ہندی اے۔

اجوکے ویلے وچ ادھونک مشینری آدی کارن اس دی ورتوں کافی حدّ تک گھٹ گئی اے۔

گڈے دے موہرلے سرے اپر اک لمی لائی لکڑ نوں جہڑی وچالے توں رسے نال گڈے دے تویت نال بنہی جاندی اے، جس دے دوویں سریاں نوں بلداں دی گردن اپر ٹکایا جاندا اے، جولا کہندے ہن۔ جولے ہیٹھ بلداں دی جڑی جوڑی ہی گڈے نوں کھچدی اے۔ جولے دے دوویں سرے پتلے ہندے ہن جیہناں نوں پتیاں لا کے مضبوطی دتی جاندی اے۔ ایہناں پتلے سریاں वे ہیٹھ اک کُ فٹ لمے موٹے سریئے لائے ہندے ہن۔ ایہناں سریاں نوں سول کہندے ہن۔ ایہناں سریاں اپر لہے دیاں چھوٹیاں-چھوٹیاں مڑویاں پتیاں لگیاں ہندیاں ہن جیہناں نوں چڑیاں کہندے ہن۔ جول دے سریاں دا ہیٹھلے پاسے، سریاں توں ڈیڈھ کُ فٹ اندر کر کے کنڈے لگے ہندے ہن۔ ایہناں کنڈیاں وچ جوتاں دا اک سرا پایا ہندا اے۔

جولے دا وچالے دا حصہ موٹا ہندا اے۔ اس موٹے حصے وچ اک کُ فٹ لما چیر پا کے تھوڑا جیہا نیواں کیتا ہندا اے۔ اس چیر والے ہسّ `تے ہی رسا پا کے جولا بنیا جاندا اے۔ جولے دے وچالے بیٹھ کے ہی زمیندار؉   گڈے نوں چلاؤندا اے۔ پانیے اپر بیٹھن والی تھاں نوں پٹّ کہند ہن۔ ہن جد گڈے ہی نہیں رہے تاں جولے کتھوں رہنے ہن ؟

## حوالے

گٹھ:کھیتی دے سند
گٹھ:زرعی آلات
پنجیری

**پنجیری** وکھریاں وکھریاں چیزوں نو ملا کے بنائی جانے والی اک طاقتور خوراک اے۔ اے پنجاب دی خاص سوغات اے۔

## بنانا
دالاں جنج چنا، ماش تے مونگ نو باریک پیس لیا جاندا اے فیر چار مغز یعنی چار پودیاں دے چھلے ہوۓ بیج پیس کے ملاۓ جاندے نے حسب منشا شکر یا چینی ملا کے دیسی کیو وچ پکایا جاندا اے۔

پنجیری کافی مدت تک ٹھیک حالت وچ رہندی اے۔ عام طور تے پیدائش توں بعد ماں نوں جلد صحت مند بنانے لئی پنجیری کھلائی جاندی اے۔

گٹھ:کھان پین
گٹھ:پنجابی رہتل
پنجابی چ کنج لکھیۓ؟

پنجابی چ لکھن واسطے تواڈے کمپیوٹر تے کوئی وی آپریٹنگ سسٹم موجود ہونا چائیدا اے۔ کیونجہ اج کل بوتیاں لوکاں کول ایکس پی اے اس آستے میں ایکس پی چ لکھن دا طریقہ تھلے دسیا جا ریا اے۔

* اپنے سی ڈی روم چ ایکس پی دی سی ڈی پاؤ.
* کنٹرول پینل تے چاؤ تے 'ڈیٹ ٹائم ریجنل اینڈ لینگوئیج آپشن نوں کلک کرو۔.
* ریجنل اینڈ لینگوئیج آپشن نوں کلک کرو
* ٹیب 'لینگویجز' نوں چنو۔
* کومپلیکس لپی تے سجے توں کھبے لکھی جان والی لپی نوں کلک کرو،
* اپلائی تے کلک کرو.
* ڈیٹیلز تے کلک کرو.
٭ 'ایڈ' تے کلک کرو.
*'انپٹ لینگوایجز' نوں کھولو تے تھلے اردو تے کلک کرو۔ 
* کلک 'اپلائی' تے اوکے۔.
* ہن اپنے ٹاسکبار تے سجے کلک کرو تے ٹولبار تے جاؤ تے 'لینگویج بار' نوں چنو۔
* اک نکا ڈبہ نکلے گا جیدے تے (EN) لکھیا ہوے گا ایدے تے کلک کرو تے اک ہور چنوتی (UR) وی ہوۓ گی۔ پنجابی لکھن لئی اونوں کلک کرو تے پنجابی چ لکھن لگ جا‎ؤ۔ 
* کسے ہور رپھڑ لئی ایس پتے تے لکھو۔ my talk page

## فونیٹک کی بورڈ اتھوں لہاؤ
 Download font & Keyboard (/Phonetic) 

http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/skr/Main_Page 
## نہیں پر سگدے؟
?Can't read Western Punjabi (نیئیں پڑھ سکدے؟)
پنڈ

**پنڈ** جاں **گراں**(انگریزی: Village)، اک کلسٹرڈ انسانی وسیب یا کمیونٹی اے، جیہڑی اک بستی توں وڈی اے پَر قصبے توں چھوٹی اے۔ جیہدی آبادی عام طور تے چند سو تو‏ں چند ہزار تک ہُندی اے۔ بھانويں پنڈ اکثر دیہی علاقےآں وچ واقع ہُندے نيں، پَر شہری پنڈ د‏‏ی اصطلاح بعض شہری محلےآں اُتے وی لاگو ہُندی ا‏‏ے۔ پنڈ عام طور تے مستقل رہائش دے نال مستقل ہُندے نيں پ‏َر عارضی پنڈ وی ہو سکدے نيں۔ پنڈ د‏‏یاں رہائش گاہواں اک دوجے دے کافی نیڑے ہُندیاں نیں، نہ کہ اک مُنتشر بستی دے طور تے زمین اُتے وسیع پیمانے تے کِھلریاں ہوئیاں۔

پنڈ وچ عموماً آبادی دا اک وڈا حِصہ کھیتی باڑی دے پیشے اُتے اِنحصار کردا اے۔ شہر دی نِسبت پنڈ وچ ہسپتاݪ تے کالج وغیرا گھٹ ہُندے نیں۔ پِنڈاں وچ درخت، پودے، چشمے وغیرا ہُندے نیں۔ عام طور تے آلودگی توں محفوظ ہُندے نیں اسے لئی بیماریاں وی گھٹ ہُندیاں نیں۔

## مورتاں

File:Thal Canal.JPG
File:Door in rural Punjab.JPG
File:Mud plastered wall.JPG
File:Old Style Brick Home in Rural Punjab.JPG
File:Animal Section in a rural Punjabi home.JPG
File:House sparrowIII.jpg
File:Rose-ringed Parakeet (Male) I IMG 9141.jpg
File:House Crow.jpg
File:Rock dove - natures pics.jpg


## ہور دیکھو
* گوانڈھ
* محلہ
* پنڈ
* قصبہ
* شہر

## حوالے

گٹھ:آبادی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:بشریات
گٹھ:رہتل
گٹھ:پنڈ
پنجابی ویاہ دیاں رسماں

## مہندی
پنجاب وچ مہندی ویاہ دی سَبھ توں رَن٘گ برنگی رسم اے۔ ایس رسم وچ ویاہ اُتے آؤݨ آݪے پروہݨے ووہٹی تے لاڑھے نوں مہندی لاؤندے نیں تے شگناں دے گیت گاؤندے نیں۔ ایس کر کے ایہ ویاہ دیاں ایہ سَبھ رسماں توں وَدھ کے پسَند کیتی جان٘دی اے۔

## مائِیوں
مائِیوں ویاہ دیاں رسماں وچ سَبھ توں پہلی رسم اے۔ ایہدے نال ای ویاہ دیاں تیاریاں تیز ہو جان٘دیاں نیں۔ ایس رسم وچ ووہٹی تے لاڑھے دے رشتے دار ویاہ دیاں رسماں دی شرُوعات کردے نیں۔

## جَنج
لاڑھے دا سنگیاں تے رشتے داراں ناݪ کٹھے ہو کے ویاہ آݪے دن ووہٹی دے گھر جاݨا۔ جنج آݪے دن ووہٹی ماپیاں دے گھروں رُخصت ہو کے لاڑھے دے ناݪ اپݨے سَورھیاں گھر تُر جان٘دی اے۔ 

## نکاح
ایہ ویاہ دا شرعی تے قانونی مرحلہ اے۔ 

## ولِیمہ
نکاح توں عام طَور تے اگلے دن لاڑھے ولّوں پروہݨیاں نُوں روٹی دِتی جان٘دی اے۔

## مکݪاوا
ولیمے توں اگلے دن مکݪاوا ہُندا اے۔ ایس دن ووہٹی دے گھر آݪے لاڑھے دے گھر جا کے ووہٹی نُوں اپݨے ناݪ لَے آؤندے نیں۔ 

## نانکی شک
ووہٹی تے لاڑھے دے نانکے ویاہ اُتے جیہڑیاں شیواں لیاؤندے نیں اوہناں نُوں نانکی شک کہیا جان٘دا اے۔  

## ہور دیکھو
* پنجابی ویاہ

## حوالے

گٹھ:پنجابی ویاہ
گٹھ:پنجابی رہتل
پنڈ دیا

پنڈ دیا یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
* اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ
پنڈ بیگوال

پنڈ بیگوال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔  جہڑا اسلام آباد دی اک یونین کونسل ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
پورشے

پورشے سپورٹس تے عام کاراں بنان آلی اک جرمن کمپنی اے۔ ایدی بنیاد 1931 چ اک انجینیئر فرڈینینڈ پورشے نیں رکھی۔ بوکسٹر تے 911 ایدی مشہور کاراں نیں۔ لگژری گڈیاں چ پورشے نوں بہترین سمجھیا جاندا اے۔

گٹھ:گڈیاں
گٹھ:ٹیکنالوجی
پولینڈ

**پولینڈ** وشکارلے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے لیندے چ جرمنی دکھن چ سلویکیا تے چیک لوک راج چڑھدے چ بیلارس تے یوکرین تے اتر چ بالٹک سمندر تے روس دا اک انگ اے۔

## تریخ
960 چ پولینڈ دے لوک سعائی بندے نیں۔ 966 چ پولینڈ دا بادشاہ میزکو I وی سعائی ہوجاندا اے تے ساری پولش قوم کیتھولک سغائی بندی اے۔ 12ویں صدی چ بولسلا نے پولیند نوں اپنے پتراں چ ونڈ دتا تے ایندے نال پولینڈ دے وی ٹوٹے ہوگۓ۔ 13ویں صدی ج منگولاں نے پولینڈ نوں برباد کیتا۔ 14 ویں صدی ج کئی نسلاں دے لوک پولینڈ آۓ جناں چ یہودی وی سن۔ 1385 توں 1569 تک پولینڈ تے جگلین ٹبر نے راج کیتا۔ 1569 توں لے کے 1795 تک پولینڈ تے لتھوینیا اک جٹ ہوجاندے نیں۔ 18ویں صدی دے انت تے پولینڈ نوں اودے تکڑے گوانڈی روس تے پرشیا آپس ج ونڈ لیندے نیں۔

نومبر 1918 چ پہلی وڈی لڑائی دے انت تے پولینڈ نوں ازادی لبدی اے۔ دوجی وڈی لڑائی چ ایہ ازادی جرمنی تے روس فیر کھ لیندے نیں۔ لڑائی دے انت تے پولینڈ فیر ازاد ہوندا اے۔ 1945 توں 1989 تک پولینڈ کمیونسٹ ریا تے روس تھلے لکیا ریا۔ 1989 چ سویت یونین دے ٹٹن تے پولینڈ وارسا پیکٹ توں وکھرا ہویا۔ نیٹو تے یورپی یونین نال رلیا۔
پوٹاشیم

**اشنانصر**، جیندے انگریزی وچ **پوٹاشیم** کہا جاندا اے، اک کیمیائی عنصر اے جیندا علامت K اے تے جوہری عدد 19 اے۔
پوہ

**پوہ**، پنجابی کیلنڈر دا دسواں مہینا اے۔ ایہ اَدھ دسمبر توں شروع ہُندا اے۔ اس مہینے وچ سردی وَدھ جاندی اے، کورا تے دھند وی پیݨ لگ جاندی اے۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
پٹھو گرم

پٹھو گرم پنجاب وچ بالاں دا اک کھیڈ اے۔ اس وچ چھوٹی گول 4 یا 6 ٹھیکریاں نو اک دوجے دے اتے رکھیا جاندا اے۔ اک بچہ اک خاص فاصلے توں ان ٹھیکریاں نو ست ربٹی گیند ماردا اے۔ اگر گیند نو دوجی سمت وچ مخالف بچہ دبوچ لۓ تے پہلے بچے دی باری چلی جاندی اے اگر ٹھیکریاں گیند نال ٹکران دے بعد گر جان تے گیند دور چلی جاۓ تے گیند ٹھیکریاں نو مارن والا بچہ ٹھیکریوں نو درست کر دے تے اس بچے نو اک اور باری مل جاندی اے۔ اگر ٹھیکریاں نو درست کرن توں پہلاں مخالف کھلاڑی گیند اس بچے نو مار دین تے اس بچے دی باری ختم ہو جاندی اے۔
پٹھے

مال مویشیاں ڈنگراں پیڈ بکریاں نوں کھان پین آستے زمیندار جیڑیاں چیزاں دیندے نے اونہاں نوں پٹھے کیندے نے۔ اینھاں وچ کعا، لوسن، برسن، پرالی، چھٹالا، آگ، توڈی، جوار تے باجرا ہے گے نے۔
پپݪ

**یپݪ** اک وڈا درخت اے۔ ایشیا تے خاص طور تے پنجاب ایہدا اصلی دیس اے۔ ایہدا جوڑ پھگواڑی دے ٹبر نال اے۔ ایہدا پتا دل دی مورت دا ہوندا اے ۔ بدھ مت دے منݨ آلیاں دے نیڑے  مہاتما بدھ نوں پپل دے رکھ دے تھلے نروان لبھیا سی۔ پپل دوائیاں وچ بہت ورتیا جاندا اے۔ ایہدی داتݨ چنگی سمجھی جاندی اے۔

## دکھاݪا
ایہ اک اچا تے چوکھا چر رہݨ آلا رکھ اے۔ ایہ 30 میٹر (98 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ ایہدا تݨا  3 میٹر (9.8 فٹ) تک موٹا ہوندا اے تے پتے دل دی مورت ورگے 10–17 سینٹی میٹر لمبے تے 8-10 سینٹی یمٹر تک جوڑے ہوندے نیں۔ پتا ٹاہݨی 6-10 سینٹی میٹر تک لمبی ہوندی اے۔ ایہدا پَھل نکیاں پھگواڑیاں ہُندیاں نیں جیہڑیاں ہریاں تے پکݨ تے جامنی ہوجاندیاں نیں۔ 

## رہتݪاں وچ
پپݪ نوں لمے ایشیا دیاں رہتݪاں تے مذہباں وچ اک مقدس درخت منیا جاندا اے۔ بدھ مت دے منݨ آݪیاں دا کہݨا اے کہ مہاتما بدھ نوں ایس رکھ تھلے نروان ملیا سی۔ ایہ تھاں بدھ گیا کہلاوندی اے۔ اوس رکھ دی اک ٹاہنی 288 وچ انورادھاپورا سری لنکا وچ اگائی گئی سی تے ایہ ہجے وی ہے تے سبھ توں پرانا پھلن آلا بوٹا اے۔ 
ہندو وی ایس رکھ دے دوالے پھیرے لاؤندے نیں تے ایہدے تھلے بیٹھ کے گیان دھیان وچ گم ہوجاندے نیں۔

## دوائیاں وچ
پپݪ پراݨے ویلیاں توں دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔

## مورتاں

File:Sacred fig (Ficus religiosa), College Green, Singapore Management University - 20131203.jpg|
File:Ficus religiosa young trunk in Hong Kong.JPG|
File:Ficus religiosa.JPG|
File:Coppersmith Barbet (Megalaima haemacephala) feeding on Ficus religiosa W IMG 8198.jpg|
File:पिपल.jpg|
File:Black-hooded Oriole eating Peepal fig I IMG 9785.jpg|
File:FicusReligiosa02_Asit.JPG|
File:FicusReligiosa04_Asit.jpg|
File:FicusReligiosa05_Asit.jpg|
File:Arbre-bodhi.jpg|
FILE:അരയാൽ.JPG|
File:അരയാൽ.jpg|
File:ആലില.JPG|
File:Anandabodhi.jpg|
File:ആൽമരം.JPG|
File:തലയാക്കുളം ക്ഷേത്രം- കിഴക്കേവശത്തെ ആൽമരം.jpg|
File:ആൽമരം 01.JPG|


## ہور دیکھو
*ساگواݨ
*بوہڑ
*پپل
*چیڑھ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:رکھ
گٹھ:پپلی
گٹھ:بوٹے
گٹھ:رکھ
گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:پنجاب دے رکھ
گٹھ:قومی رکھ
گٹھ:درخت
پوہلی

انگریزی نام: Cirsium arvense
**پوہلی جاں لےہ** اک جڑی بوٹی اے کنک دی فصل چ ہوندی اے تے کنک دی کٹائی اوکھی کر دیندی اے۔

**لیہ (لےہ)** (انگریزی نام: **Cirsium arvense**) اسٹریسی پروار وچ پھلاں والے پودیاں دی اکّ سدیوی سپیسیز اے، جو پورے یورپ اتے مغربی ایشیا، اتری افریقہ وچ جدی اے اتے ہور کتے وی مکمل طور 'تے پائی جاندی اے۔ اس دے جدی علاقہ وچ معیاری انگریزی نام کریپنگ تھسٹل اے۔ اسنوں عام طور 'تے کینیڈا تھسٹل اتے فیلڈ تھسٹل وجوں وی جانیا جاندا اے۔

پنجاب، بھارت وچ ایہہ ہاڑی رتّ دیاں فصلاں دا ندین اے، جو عام کرکے کنک، چھولے، جوں، باغاں جاں فالتو پئیاں چیزاں وچ زیادہ ہندا اے۔

## ذکر
thumb| پھلاور کریپنگ تھسٹل
کریپنگ تھسٹل 150cm تک ودھن والا اکّ جڑی-بوٹیاں والا سدیوی پودا اے۔ سنگھنیاں جڑھاں توں مکمل کلونل کلونیاں بناؤندے ہن جو ودھ رہے موسم دوران بہت ساریاں کھڑھیاں کمت ودھیاں بھیجدیاں ہن۔ ایہہ اکّ روڈرل سپیسیز اے۔

### ٹاہنیاں اتے پتے
تنے 30-150 سینٹیمیٹر، پتلا ہرا، اتے آزاد طور 'تے شاکھاواں والا، نروگھن اتے چمک دار؉   (کوئی ٹرائیکوم جاں گلوکسن نہیں)، زیادہتر تکھے کھنبھاں توں بناں ہندے ہن۔ پتے تنے 'تے اپنے بیس سلسلے اتے کلیسنگ جاں تھوڑھے ویلے وچ ڈکرینٹ دے نال بدلویں ہندے ہن۔ پتے بہت ہی کانٹے دار؉  ، لوبڈ اتے 15-20 سینٹیمیٹر لمبا اتے 2-3 cm چوڑا (پھلاں دے تنے دے اپرلے حصے 'تے چھوٹا) تک ہندے ہن۔

thumb
thumb
بیج گولڈپھنچ اتے لنیٹ لئی اکّ اہم غذا ہن، اتے کجھ حدّ تک ہور پھنچاں لئی۔  کریپنگ تھسٹل دے پتیاں دی ورتوں لیپیڈوپٹیرا دیاں 20 توں ودھ قسماں ولوں غذا دے طور 'تے کیتی جاندی اے، جس وچ پینٹ کیتی لیڈی بٹرپھلائی اتے انگریلڈ موتھ اتے ایپھیڈز دیاں کئی قسماں شامل ہن۔   

پھلاں نوں مدھو-مکھیاں، پتنگے، بھانڈے اتے بیٹل  (عام پراگن سنڈروم ) مربعے وکھ-وکھ طرحاں دے کیڑے-مکوڑے آؤندے ہن۔ 

## اکّ بوٹی دے طور تے حالت
سپیسیز نوں مکمل طور 'تے اکّ جنگلی بوٹی منیا جاندا اے بھاویں ایہہ جدی ہووے، اداہرن وجوں یونائیٹڈ کنگڈم وچ ویڈس ایکٹ 1959 دے تحت اکّ "نقصاندائک بوٹی" وجوں نامزد کیتا گیا اے۔ ایہہ بہت سارے وادھو کھیتراں وچ اکّ گمبھیر حملہ آور سپیسیز وی اے جتھے اسنوں پیش کیتا گیا اے، عام طور 'تے اناج دی فصل دے بیجاں وچ اکّ گندگی دے روپ وچ. اس نوں کئی دیساں وچ اکّ نقصان دہ بوٹی وجوں درسایا گیا اے؛ اداہرن لئی آسٹریلیا، برازیل، کینیڈا، آئرلینڈ، نیوزیلینڈ اتے متحدہ راج امریکہ । بہت سارے دیس اس پودے، جاں اس دے حصےآں (مطلب، بیج) نوں ہور آیات پیداواراں جویں کہ کھپت لئی اناج جاں پرسار لئی بیجاں دے گندگی وجوں ریگولیٹ کردے ہن۔ کینیڈا وچ، لیہ (*C. arvense)* نوں Weed Seeds Order 2005 وچ اکّ پرائمری نقصان دہ ندین بیج وجوں شرینیبدھّ کیتا گیا اے جو کینیڈا دے بیج اصولاں 'تے لاگوُ ہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے

## بارلے جوڑ
* [ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سند وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبہ سرحد وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں
پگلن نمبر

پگلن نمبر کسے ٹھوس چیز دا اوہ نمبر اے جس تے اوہ گرمی ناپ تے پگل جاۓ تے ٹھوس توں پانی سار چ بدل جاۓ۔
پھگݨ

**پھگݨ**، پنجابی کیلنڈر دا بارواں  تے آخری مہینا اے۔ ایہ اَدھ فروری توں شروع ہُندا اے۔ اس مہینے دے آخر وچ سردیاں مُک جاندیاں نیں تے بہار دا موسم شروع ہوجاندا اے۔ 

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
پھلائی

**پھلائی** وشکارلے ناپ دا ککر دی جنس دا اک رکھ اے۔ ایدی **لکڑ** پینڈی تے لمے ویلے تک چلن والی اے۔ ایدی گوند نکلدی اے تے ایدے پھلاں نال ماکھیو بنایا جاندا اے

## بارلے جوڑ
*http://www.sawf.org/newedit/edit12082008/AnandsDish.asp
پیازی

**پیازی** اک جڑی بوٹی اے۔ ایہ کنک تے دوجی فصلاں چ ہوندی اے۔ ایہ کھیت دیاں فصلاں دی خوراک کھا جاندی اے تے اصل فصل ماڑی رہ جاندی اے۔

## بارلے جوڑ
* [ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سند وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبہ سرحد وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں
پیانگ یانگ

**پیانگیانگ** (평양، ، اکھری مطلب: "پدھری بھوں") شمالی کوریا دا راجگڑھ اتے سبھ توں وڈا شہر اے۔ ایہہ تائیدونگ دریا دے کنڈھے واقع  اے اتے 2008 مردمشماری دے مڈھلے نتیجیاں مطابق اس دی آبادی 3,255,388 اے۔ اسنوں دکھنی پیونگان صوبے توں 1964 وچ وکھ کر دتا گیا سی۔ اس دا پربندھ سدھے طور تے پرشاست شہر (*چکھالسی*) وجوں کیتا جاندا اے نہ کہ دکھنی کوریا دے سیول شہر وانگ جو اک خاص شہر (تیؤکبیولسی) وجوں پرشاست کیتا جاندا اے۔

## حوالے

**پیانگ یانگ** اتلے کوریا دا راجگڑھ اے۔ ایدی لوک گنتی 328580 اے۔
## مورت نگری




گٹھ:ایشیا دے راجگڑھ
گٹھ:شمالی کوریا دے شہر

گٹھ:شمالی کوریا
گٹھ:شمالی کوریا دا جغرافیہ
پیر (انگ)

پیر بندیاں تے جانوراں دیاں لتاں دے اخیر تے ہوندے نے۔ اینا دا کم سارے جسم نوں سہارہ دینا تے ٹرنے وچ وی مدد دیندا اے۔ پیر دے اتے پنج انگلاں وی ہوندیاں نے۔
پُھل دار بوٹے

**پھل والے** بوٹے دھرتی تے ہون آلے بوٹیاں دی سب توں بوہتی بکھری ہوئی ٹولی ہے۔ پُھل والے بوٹے تے ننگے بی  اوہ بوٹے نیں جنھاں نوں بی لگدے نیں۔ پھل والے بوٹیاں نوں کجھ اچیچیاں گلاں جنھاں وچ پھل، بِیاں دے اندر اینڈوسپرم تے فروٹ دا بننا جنھاں وچ بی ہوندے نیں دوجے بِیاں آلے بوٹیاں نالوں وکھریاں کردیاں نیں۔ 

پھلوالے بوٹیاں دے پرکھ ننگے بی والے بوٹیاں توں 245–202  ملین ورھے پہلے وکھرے ہوۓ تے پہلے پھلوالے بوٹے 16 کروڑ دے نیڑے آۓ۔ 14 توں 10 کروڑ ورھے پہلے دے ویلے وچ ایہناں دِیاں لامت ونڈاں بنیاں تے 10 کروڑ ورھے پہلے ایہہ چار چفیرے پھیل گۓ۔ 10 توں 6 کروڑ ورھے دے ویلے وچ ایہناں نیں کھنگریاں نوں جیہڑے اوس ویلے دنیا تے چھاۓ ہوۓ سن پچھے کیتا۔

## اچیچیاں گلاں
* پھل جیہڑے پھلوالے بوٹیاں دے بی بنانوالے انگ نیں ایہدی سب توں اچیچی گل نیں جیہڑے ایہناں دوجے بنان والیاں توں وکھرا کردے نیں۔ پھلاں پاروں نویاں ونڈاں بننا سوکھا ہے۔ اینج ایہہ وکھریاں تھانواں تے وکھرے موسمی ویعاراں نال اپنے آپ نوں ڈھال لیندے نیں۔ 

*سٹیمنز
* نکے نر حصے
* بند کارپل
* اینڈوسپرم

* اکدالے

*دودالے

## ٹولیاں
* ریننکونالس
* مالپگیالے

## پتیاں
* ادرکورگے

## [[ٹبر (جیون پڑھت)|ٹبر]] 49
* اپسرا, 70
* ادرکی, 1300
* بیگونیا, 1400
* برومیلی ٹبر, 3,170
* پینزی, 800
* بھنگ ٹبر 170
* پدمنی، 2
* پھگواڑی, 1000
* پھلیاں, 19,400
* پوٹولاکا ٹبر, 500
* پریم شاہی, 530
* تھور, 1,400~1,500
* تارہ پھل،  22,750 ونڈاں 
* تلسی ٹبر، 6900
* توتنی بوٹے, 810
* تیر جڑ ٹبر
* تکھے پتے, 130
* چار وجےوالا ٹبر, 290
* چن بی ٹبر، 450
* دب ٹبر، 12
* فرماں ٹبر
* گلاب ٹبر, 2,830
* گھآ, 10،000
* سٹا ٹبر, 3700
* سٹریلٹزیا ٹبر 8
* سجری سویر
* سروں دا ٹبر, 3,700
* ست رنگی, 1500
* صندل ٹبر، 1000
* کانا پھل ٹبر
* کنیر ٹبر, 1500
* کدو ٹبر, 960
* کھوڑ, 50
* کھٹی پتی, 900
* کپآ ٹبر, 4225~4300
* کیلا ٹبر
* رنگ رتی, 21,950 ~ 26،049
* چھتری ٹبر, 3,700
* میگنولیا ٹبر, 225
* موہری ٹبر
* موٹے پتر, 1,200~1,500
* میندی ٹبر, 5650
* گھآ رکھ ٹبر, 
* زیتون ٹبر, 600
* ریفلیزیا, 28
* للی ٹبر, 3,500
* نرگس ٹبر، 1600
* والپتے، 2000
* ہیلیکونیا

## باہرلے جوڑ
پیرو

پیرو دکھنی امریکہ وچ بحرالکاہل دے کنڈھے تے اک دیس ہے۔ لیما ایہدا دارلحکومت ہے۔ دو کروڑ اکانوے لکھ لوک وسدے نیں ۔ ایتھے ہسپانوی بولی بولی جاندی ہے۔ اس دیس وچوں پربت دھارا انڈیز لنگھدا ہے۔
پیزا

پیزا پوری دنیا چ مشہور کھانا اے۔ اے اٹلی توں ٹریا۔ اے ڈبل روٹی دا بنیا ہوندا اے جینوں اوون چ پکایا جاندا اے تے اودے اتے ٹماٹر، پنیر تے مرچاں پائیاں جاندیاں نیں اس ہور چیزاں وی ایدے اتے اپنی پسند دے مطابق پائیاں جا سکدیاں نیں۔

اینوں پوری دنیا چ کھایا جاندا اے۔ ایدی دکان نوں پیزاری کیندے نیں پر اس نوں پیزے دی دکان وی کیا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
* پزا ہٹ
پیسا

گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
پیسا ٹاور

پیسا ٹاور یا پیسا دا ٹیڈا مینار ، اک گرجا ، پیسا کیتھڈرل، دی عمارت دا پاسہ اے ، جہڑا اٹلی دے شہر پیسا چ ہہگا اے ۔ چرچ دی وجہ توں اسنوں منے ہوۓ رومن سٹائل چ بنایا گیا سی ۔ اس دی مشعوری دی وجہ اس دا اک پاسے جھکاؤ تے رومن طرز تعمیر دا شاہکار ہونا اے ۔ ایہہ مینار 1173ء چ تعمیر ہونا شروع ہوئیا ، اسدیاں 8 منزلاں نیں ۔ مینار جھکے ہوئے پاسے 183اعشاریہ27 فٹ تے دوجے پاسے 186 فٹ توں تھوڑا جنا زیادہ اے ۔ اگرچہ اس مینار چ ہن وی اوہ پرانیاں گھنٹیاں موجود نیں ، جہڑیاں اسدی تعمیر دے ویلے اس لگائیاں گئیاں سن ، پر اینہاں دا ہن استعمال نئیں کیتا جاندا ۔

حیرت دی گل ایہہ وے کہ اسدی تعمیر 2سو سال چ مکمل ہوئی یعنی 2 صدیاں لگ گئیاں ۔ تعمیر چ اس قدر تاخیر دی وجہ اسدے تعمیراتی مسائل سن ، جدوں اسدیاں 3 منزلاں مکمل ہوگئیاں تے تعمیراتی عملہ نوں اچانک معلوم ہوئیا کہ مینار اک پاسےاوں نرم مٹی چ ربھ(دھنس) رہیا اے ۔ مذید تعمیر فورا روک دتی گئی تے ایہہ اگلے 100 سال تک رکی رہی ، خیال سی کہ اینے چر (وقت) چ مٹی سخت ہوجائے گئی تے جھکاؤ ختم ہوجائے گا ۔ اس جھکاؤ نوں ختم کرن دی پہلی کوشش 1275ء چ کیتی گئ ، جدوں اسدی دوبارہ تعمیر شروع ہوئی ۔ 1301ء تک اسدیاں 6 منزلاں اساریاں جا چکیاں سن تے 1350ء چ اسدی تعمیر مکمل ہوئی ۔ 

ہن تک ایہہ مینار اپنی مقررہ جگہ توں 6 میٹر تک جھک چکیا اے ۔ اک ٹیڑھ پن نوں ختم کرن دیاں ساریاں کوششاں دے باوجود ایہہ مسلسل اک پاسے نوں جھک رہیا اے ۔ سائنسداناں نے حساب لا کے دسیا اے کہ ایہہ ہر سال اک چوتھائی انچ یعنی 1 ملی میٹر دی رفتار نال جھک رہیا اے تے اک دن اوہ وی آئے گا جدوں ایہہ ڈگ جائے گا ۔ 

اس مینار نوں 1990ء چ حفاظت تے اسدے تحفظ دی وجہ توں لوکاں لئی بند کردتا سی ، تے اک دہائی تک اسدے جھکاؤ نوں روکن لئی کوششاں کیتیاں گئیاں تے بالآخر 2001ء چ اس نوں عوام لئی کھول دتا گئیا ۔ ماہر تعمیرات دا دسنا اے کہ جدید طریقیاں نال مینار نوں اگلے 300سال تک ڈگن توں بچا لئیا گئیا اے ۔ 

ایہہ اوہی مینار اے ، جس دی آخری منزل توں مختلف شیواں ڈیگ کے گلیلیو نے کشش ثقل دے بارے چ اپنے تجربات کردا سی ۔

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دی تریخ
پیݪا

پیݪا (س ہ ن: 255, 255, 0)

**پیݪا** رنگ بسنتی رنگ دی اک ونڈ اے۔

گٹھ:رنگ
پینجا

**پین٘جا** (انگریزی: Carder)، روں پِنجݨ آݪے نوں کہیا جان٘دا اے۔ پین٘جے دے کَم نوں پن٘جائی (انگریزی: Carding) کہیا جان٘دا اے۔ پین٘جے نوں دھنیا وی کہیا جان٘دا اے۔ 
پراݨے وقتاں وچ پین٘جے تُر پھر کے پِن٘ڈّاں تھان٘واں وچ روں پن٘جدے سی۔

روں پِن٘جݨ واسطے کمان آݪے تاڑے دا اِستعمال برصغیر پاک و ہن٘د وچ دوجی صدی عیسوی توں ہو رہیا سی۔ پہلوں پہل کمان آݪے تاڑے ورتے جان٘دے سی فیر کمان توں بغیر وی اِستعمال ہوݨا شُرُوع ہوگئے۔ پَر ہُݨ پین٘جے پراݨے سَن٘د ورتݨے چَھڈ کے مشیناں ناݪ پن٘جائی دا کَم کردے نیں۔ 

## پن٘جائی دا طریقَہ
پین٘جا تن٘دی اُتّے روں رَکھ رَکھ کے تار نوں ضرباں ماردا اے تے تار اُتّے پئی روں اوہدے ناݪ پھیتی پھیتی ہو کے پِن٘جی جان٘دی اے۔ 

## پین٘جے دے متعلقات
**​کمان**​ : کمان نوں چَھتّ یا چھتِیری ناݪ بَنھ کے ایہدے ناݪ تاڑا لٹکایا جان٘دا سی۔ 

**​تاڑا**​ : لکڑی دا اوزار یا موگّری۔ تاڑے نوں کمان دے ناݪ ڈوریاں پا کے لٹکا دِتا جان٘دا سی۔

**​تن٘دی**​ : تاڑے وچ لگّی ہوئی تار جیہڑی روں نوں پن٘جدی اے۔

**​نرما**​ : دیسی روں۔

**​لوگّڑ** ​: پراݨی روں دے وڈّے وڈّے گوݪے۔ 

## پن٘جابی شاعری وچ تذکرہ

پین٘جا پِن٘جے روں، پونی روں دی بݨاؤن٘دے

پونیاں جـے ہـوݨ تان٘ہی چـرخـا چـلاؤن٘ـدے

چـرخـا چلا کـے تن٘ـد تکـلے تے پـاؤن٘ـدے

تکـلے تـے پا کـے تن٘ـد سُـوتـر بݨـاؤن٘ـدے

سُوت دا بݨاؤن٘ـدے جے کھـدّر جنـاب اے 

میـرا ایہ پن٘جاب اے میـرا ایہ پن٘جاب اے 

**(نسیـم فضـل نسیـمؔ)**​
**(کتاب: میرا ایہ پن٘جاب اے)**


## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
ست رنگی پینگھ

پینگ ست رنگاں دی بݨی ہوئی کمان اے۔ جیہڑی آسمان تے بارش توں بعد دِسدی اے۔ ایہدی آندی وجہ ایہہ وے کہ پانی دے تبکے ہوا چ موجود ہوندے نیں۔ اتے ویکھن آلے دے پچھے سورج ہوندا اے اتے پانی دے ایہہ اڈدے ہوۓ تبکیاں توں سورج دی روشنی لنگدی اے ویکھن آلے دے سامنے ست رنگی پینگ بݨ جاندی اے۔

پینگ دے ست رنگ: سوآ، پیلا، کھٹا، مالٹائی، ہرا، نیلا، جامنی تے گوڑا نیلا نیں۔ سورج دی روشنی جدوں تبدکے دے اندر وڈدی اے اَتے ایہدا ذاویہ 40°-42° ہوندا اے یاں اس توں زیادہ ہوندا جس دی وجہ توں اے پورے اندر آلے ٹکراؤ دے عمل توں گزردیاں تبکے توں بار آجاندی اے۔
پیٹونیا

**پیٹونیا** یا پٹونیا  شرمائی ٹبر دا اک ٹوکرہ اے۔ ایہدے پھل کئی رنگاں وچ ہوندے نیں۔جنہاں نوں سجاوٹ لئی گھراں، پھلواریاں تے عوامی تھانواں تے عام اگایا جاندا اے۔ اسدا اصل دیس دکھنی امریکہ اے۔ پیٹونیا نوں دھپ تے گھٹ پانی دی لوڑ ہوندی اے۔

**پٹونیا** سردیاں دے موسم دا اک حرمن پیارا پُھلّ ہے۔ اس نوں گملیاں وچّ  بیڈ بنا کے وی لگا سکدے ہو۔
 

گٹھ:پھل
بھیڈ

**پیڈ** چار لتاں والا اک پالتو میمل اے پر ایدیاں کچھ قسماں جنگلی وی نے۔ دنیا چ ایدی گنتی اک ارب توں اپر اے۔ پیڈ نوں گوشت، ان تے دد لئی پالیا جاندا اے۔ 

پیڈ دی پرکھ یورپ تے ایشیاء دی جنگلی موفلن ہوسکدی اے۔ پیڈ اوناں پہلے جانوراں چوں اے وائی بیجی دے کماں لئي پالتو بنایا گیا سی۔ ایدے گوشت نوں چھوٹا گوشت کیندے نیں۔ ایدے فیدیاں توں ایدی اغسانی رہتل تے گوڑا اثر اے۔

## وکھالہ
پیڈ اک نکے ناپ دا چار لتاں والا اک جانور اے۔ ایدے پنڈے تے والاں دا چنڈ ہوندا اے تے چکر والے سنگ ہوندے نیں۔ اے 12 ورے تک جیندی اے تے کج 20 ورے تک وی اپڑدیاں نیں۔

## بارلے جوڑ

* پیڈاں بارے میگزین
چارلس مسن

چارلس مسن (1800-1853) پہلا بندہ سی جینے ہڑپہ رہتل دے کھنڈرات دا ذکر کیتا۔ اوہ ایسٹ انڈیا کمپنی دا اک ملازم سی۔ اوہ اپنے سنگیاں نال لڑ پیا تے نوکری چھڈ کے اپنے اک سنگی نال پنجاب ول 1827 چ آیا۔ اونہے اپنی اس سفر دی اک کتاب لکھی جیدے وچ اونہے ہڑپہ دے کھنڈرات دا ذکر کیتا۔ کج مورتاں وی بنائیاں۔

## جوڑ
http://www.harappa.com/har/masson0.html
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک