open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سالانہ پودا

thumb|320x320px|مٹر '''سالانہ پودا''' اے
اک سالانہ پودا (انگ: Annual Plant) اکّ اجیہا پودا ہندا اے جو اکّ سال دے اندر آودے جیون چکر نوں مکمل کر دندا اے۔ بیج دی پیداوار توں، بیج پیدا کرن تک رہندا اے اتے پھر مر جاندا اے۔ ایہہ پودے گرمیاں دیاں سالانہ بسنتاں جاں گرمی دی رتّ دے دوران اگدے ہن اتے اسے سال دی پتجھڑ ولوں پکدے ہن جاں سردی سالانہ پتجھڑ دوران اگدے ہن اتے اگلے کیلنڈر ورھے دے بسنت جاں گرمی دے دوران پکدے ہن۔

سلانہ لئی اکّ بیج-ٹو-بیج جیون چکر کجھ انواع وچ اکّ مہینے دے برابر گھٹ ہو سکدا اے، حالانکہ پچھلے کئی مہینیاں وچ۔ تیلبیز رپا فلورنس لیمپاں دے اکّ بینک دے تحت لگبھگ پنج ہفتیاں وچ بیج پنگرن توں بیج پیدا کرن تک جا سکدا اے. سکھیا دے لئی کلاسروم وچ ایہہ اکثر ورتی جا رہی رہی اے۔ کئی ماروتھل سلانہ کل ملا کے تھروپائیٹٹس ہن، کیونکہ اوہناں دا بیج-ٹو-بیج جیون دا چکر صرف ہفتے ہی ہندا اے اتے اوہ سال دے بہتے سال خشک پرستھتیاں توں بچن لئی بیج بیجدے ہن۔

## کاشت
سلانہ کھیتی وچ بہت سارے کھانے دے پودے اگدے ہن، سالانہ، جویں سارے پالتو اناج۔ کجھ پیڑھیاں اتے دو سالاں پودے بغیچیاں وچ سہولت لئی سالانہ وجوں اگائے جاندے ہن، خاص کرکے جے اوہناں نوں مقامی آب و ہوا لئی ٹھنڈے سمجھیا نہیں جاندا۔ گاجر، سیلری اتے پارسلے اصل چ دو سالاں ہن جو ترتیب وار کرم وار اپنی کھان دیاں جڑھاں، پٹی اتے پتے لئی سالانہ فصل وجوں اگائے جاندے ہن۔ ٹماٹر، مٹھے آلو اتے گھنٹی مرچ عام طور تے سالانہ دے روپ وچ اگّ جاندے ہن۔ اصل سالانہ پودیاں دیاں اداہرناں وچ مکی، کنک، چاول، لیٹس، مٹر، تربوز، بینز، زنیا اتے میریگولڈ ہندے ہن۔

## گرمی
سال دے نگھے مہینیاں دوران گرمی دے سلانہ پودے، پھلّ، بیج پیدا کردے اتے مر جاندے ہن۔

بغیچے دا کریبگھاہ اکّ گرمیاں دا سالانہ گھاہ ہندا اے۔

## سردی
سردیاں دیاں سالانہ پتجھڑ جاں سردیاں وچ اگدے ہن، سردی دے ذریعے رہندے ہن، پھر سردیاں وچ بسنت رتّ وچ کھڑدے ہن۔

ٹھنڈے موسم دوران پودے وڈے ہندے ہن اتے کھڑ جاندے ہن جدوں زیادہ تر دوجے پودے ڈارمینٹ ہندے ہن جاں دوجے سالانہ بیج بیج دے روپ وچ ہندے ہن جو گرم موسم نوں اگ سکدے ہن۔ سردی سالانہ پھلاں اتے بیجاں نوں لگاؤن توں بعد مر جاندے ہن۔ مٹی دا تاپمان ٹھنڈھا ہون تے بیج پتجھڑ جاں سردیاں وچ اگدے ہن۔

ونٹر سالانہ پودے عام طور تے ہیٹھلی زمین تے اگدے ہن، جتھے اوہ عام طور 'تے برف دی ڈھکے ولوں ٹھنڈے رات توں آشرت ہندے ہن، اتے برف پگھلن دے دوران ترقی لئی سردیاں وچ نگھے ویلے دی ورتوں کردے ہن۔ کجھ عام سردیاں دے سالانہ سالانہ جوڑ وچ ہینبیٹ، ڈینیٹٹل، چلویڈ اتے سردی کینس. ڈینڈیلیئن شامل ہن۔

حالانکہ اوہ سدھے طور تے کاشت کیتے پودے دے نال مقابلہ نہیں کردے ہن، کئی وار سردی سالانہ نوں وپاری کھیتی وچ اکّ کیڑے نوں سدا دین والا پودا وی منیا جاندا اے، کیونکہ اوہ کیڑے کیڑیاں جاں پھنگل روگاں (انڈاشی سموٹ - مائیکروبوٹریم سپا) لئی ہوسٹ ہو سکدے ہن جو کہ کاشت کیتے جان والے فصلاں تے حملہ کردے ہن۔ طنزیہ طور 'تے، اوہ سمپتی جس نوں اوہ مٹی نوں سکاؤن توں روکدے ہن، وپاری کھیتی لئی وی سمسیاواں پیدا کر سکدی اے۔

## انو جینیٹکس
2008 وچ، ایہہ کھوجیا گیا سی کہ سالانہ پودیاں دی اکّ پرجاتی وچ صرف دو زیناں دی نہ-سرگرمتا چکر کٹن والی پودے وچ بدل جاندی اے۔ کھوجکرتاواں نے اربیاپسس تھالیانا وچ SOC1 اتے FUL جین نوں ناکام کر دتا، جو پھلاں دے ویلے نوں ریگولیٹ کردے ہن. ایہہ سوچّ براڈکاسٹ دماغی پودیاں، جویں کہ لکڑ دا تشکیل، وچ عام طور تے قائم کیتا گیا اے.۔

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
پھُلدار بوٹا

**پھلدار پودے ** (**اینجیؤسپرم**)، **اینجیؤسپرمی** وی کہندے ہن،Lindl. جاں **مگنولیؤفائٹا**، تھلی پودیاں دا سبھ توں وڈا گروپ ہن۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
سپوٹیسی

**سپوٹیسی**، ایریکیلز آرڈر نال متعلق پھلدار پودیاں دا اکّ پروار اے۔ اس پروار دے آلے دوآلے دے ۶۵ کیٹیگریاں (۳۵-۷۵, عام تشریح اتے انحصار کردا اے) دیاں ۸۰۰ انواع دے سدابہار رکھ اتے بوٹے شامل ہن۔ ونڈ پکھوں اس پروار دا علاقہ سرب-تپتکھنڈی اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بوٹے
فرانسیسی لوک

**فرانسیسی لوک** جاں **فرانسیسی قوم** فرانس ملک نال تعلق رکھن والے لوکاں دے گروہ نوں کیہا جاندا اے۔ ایہہ تعلق قانونی، تریخی جاں تہذیبی ہو سکدا اے۔

زیادہ تر فرانسیسی لوک، فرانسیسی بولی نوں اپنی ماں-بولی وجوں بولدے ہن پر کجھ علاقیاں وچ نورمن، باسک، بریتوں ورگیاں بولیاں وی بولیاں جاندیاں ہن۔

فرانس توں بناں کئی ملکاں وچ فرانسیسی لوکاں دی بہت وڈی گنتی اے جویں کہ سوٹزرلینڈ، امریکہ، کینیڈا، ارجنٹینا، برازیل، یوراگوئے وعیرہ۔

## حوالے

گٹھ:فرانس
جنگلی سینجی

**جنگلی سینجی** (انگریزی وچ نام: **Melilotus indicus**) کئی وار *میلیلوٹس انڈیکا* وی لکھیا جاندا اے، اکّ پیلے-پھلاں والی جڑی بوٹی (زیادہ تر ندین) اے، جو اتری افریقہ، یورپ اتے ایشیا وچ اگدی اے، پر باقی دنیا وچ قدرتی طور 'تے ملدی اے۔
thumb| ''میلیلوٹس انڈیکس''
انگریزی وچ عام ناواں وچ سویٹ کلوور (جاں سویٹ-کلوور )، سور کلوور ( سور-کلوور، سورکلوور )، انڈین سویٹ-کلوور، سالانہ پیلا سویٹکلوور، بوکھارا کلوور، چھوٹے-پھلاں والا مٹھا کلوور، عام میلیلوٹ، چھوٹے-پھلاں والا میلیلوٹ شامل ہن۔ سمال میلیلوٹ، مٹھا میلیلوٹ، کیلیفورنیا دے لوسرن اتے ہیکسہیم سینٹ۔ آسٹریلیا اتے نیوزیلینڈ وچ، جتھے ایہہ قدرتی روپ وچ اے، اسنوں کئی وار کنگ آئیلینڈ میلیلوٹ جاں کنگ آئیلینڈ کلوور کیہا جاندا اے۔

## ذکر
ایہہ ۱۰ توں ۵۰ سینٹیمیٹر (۳٫۹ توں ۱۹٫۷ انچ) دی اچائی (کدائیں ہی اکّ میٹر تک) دی اکّ سلانہ جاں دو-سالا جڑی بوٹی اے، جس وچ تکونی پتے اتے چھوٹے پیلے پھلّ سنگھنے ریسمیس وچ پیدا ہندے ہن۔ پھلّ ۲ - ۳ ملیمیٹر لمبے ہندے ہن اتے سمان لمبائی دے وال رہت پھلی بناؤندے ہن۔ اس دے پتیاں نوں کچلن 'تے مٹھی، کلوئنگ سوگندھ ہندی اے۔

## رہائش
میکرونیشیا اتے اتری افریقہ توں لے کے یورپ تک، اتے تپش اتے گرم دیساں تک اسدی اکّ مکمل مول ونڈ اے۔ ایہہ یونائیٹڈ کنگڈم، متحدہ راج، دکھنی امریکہ، آسٹریلیا اتے نیوزیلینڈ سمیت باقی دنیا دے زیادہ تر حصیاں وچ قدرتی اے۔ 

## ورتوں اتے معاشی اہمیت
اس دی ورتوں مدھو-مکھیاں لئی امرت دے سروت وجوں، چارے وجوں اتے مٹی سدھارک وجوں کیتی جاندی اے۔ ایہہ لوک دوائی وچ وی ورتیا گیا اے. ایہہ کجھ تھندھاری جیواں لئی زہریلہ اے، اتے اکّ ممکنہ بیج فصل نوں آلودہ کرن والا اے۔ پاکستان وچ، میلیلوٹس انڈیکس نوں سنجی کیہا جاندا اے، جو اکّ سبزی دے روپ وچ ورتیا جاندا اے۔ اس دے بہت سارے طبی ورتوں ہن. اس وچ اینٹی آکسائیڈ گن ہن http://www.arjournals.org/index.php/ijpm/article/view/631  । اس وچ الفا-امائیلیز روکو کریاواں وی ہن http://applications.emro.who.int/imemrf/Pak_J_Pharm_Sci/Pak_J_Pharm_Sci_2014_27_1_57_61.pdf, جس کارن ایہہ ٹائیپ ۲ شوگر لئی فائدہ مند ہو سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
جھونے دا موتھا

**جھونے دا موتھا** (انگریزی نام: **Cyperus difformis**; سائیپرس ڈفارمس) سیج دی اکّ پرجاتی اے، جس نوں کئی عام طور تے کئی ناواں نال جانیا جاندا اے، جس وچ پرورتنشیل پھلیٹسیج، چھوٹے پھلاں والی چھتری-سیج اتے **جھونے دا** **موتھا** شامل ہن۔ ایہہ پودا دکھنی یورپ، زیادہ تر افریقہ اتے ایشیا اتے آسٹریلیا دا مول اے، اتے ایہہ امریکہ دے وڈے حصیاں سمیت دنیا دے ہور کھیتراں وچ قدرتی اے۔

جھونے دا موتھا اتے نمی والے نواس ستھاناں دا اکّ پودا اے۔ ایہہ جھونے دے کھیتاں دا اکّ ندین اے، پر عام طور 'تے پریشانی والا نہیں اے۔ ایہہ اکّ سلانہ جڑی بوٹی اے، جس وچ اکّ توں کئی پتلے، نرم کھڑے تنے ودھ توں ودھ اچائی وچ ۳۰ سینٹیمیٹر تک پہنچدے ہن۔ پودے دی بنیاد دے آلے دوآلے عام طور 'تے کجھ لمبے، گوڑھے پتے ہندے ہن۔ پھلّ اکّ توں تن سینٹیمیٹر چوڑا اکّ گول بنڈل ہندا اے، جس وچ ۱۲۰ سپائیکلیٹ ہندے ہن، ہر اکّ لمبے اتے انشک طور 'تے جاں پوری طرحاں ۳۰ بریکٹڈ پھلاں وچ ڈھکیا ہندا اے۔ پھلّ ہلکے بھورے رنگ دے ہندے ہن اتے علاقہ گوڑھے بھورے اتے کئی وار پیلے جاں جامنی رنگ دے ہندے ہن۔ اس دے بیج بہت چھوٹے اتے بھورے رنڈ دے ہندے ہن جو کے اس دے اگلے وادھے وچ مدد کردے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
جووی

**جوندھر (جنگلی جووی)** (انگریزی وچ نام: **Avena sterilis)** جاں اینیمیٹڈ اوٹ، نرجیوَ اوٹ، جنگلی اوٹ، جنگلی لال اوٹ، ونٹر وائیلڈ اوٹ گھاہ بوٹی دی اکّ قسم اے، جس دے بیج کھاݨ جوگ نیں۔ اس پودے دے بہت سارے نام نیں۔

## تفصیل
جوندھر اکّ موسمی، موٹا، چوڑا پتے والا گھاہ اے جو  دی لمبائی تک ودھدا اے۔ پرپکتا تے، اس وچ پتے دے بلیڈ ہندے نیں جو  تک لمبے ہندے نیں تے  چوڑے ہو سکدے نیں۔
left|thumb| جوندھر دے پھلّ
اس وچ اکّ پھلّ ہندا اے جو یا تاں اکّ برابر یا تھوڑا جیہا اکّ-پاسڑ پینکل ہندا اے۔ سپائیکلیٹاں وچ عام طور تے 3 پھلّ ہندے نیں،  پر 2 توں 5 تک ہو سکدے نیں۔ سپائیکلیٹ (آون توں بناں)  لمبے ہو سکدے نیں، گلومز  لمبے ہو سکدے نیں۔

پھلّ یا تاں پیلے جاں تھوڑے جہے لال رنگ دے ہو سکدے ہن۔ کدے-کدائیں، پھلّ دی بنیاد 'تے لال رنگ دے وال ہو سکدے نیں۔

### جدید کھیتی باڑی وچ بطور جڑی بوٹی
جنگلی جویں ایہجے بیج پیدا کردا اے، جو اناج توں وکھ کرنا مشکل ہندا اے۔ اس کرکے ایہدے بیج انّ، اناج تے بیجاں وچ اکّ گندگی دے روپ وچ دنیا بھر وچ پھیل گئے نیں۔

ایہہ ہاڑی دیاں فصلاں وچ عام نڑی بوٹی اے۔ ایہہ ریتلیاں تے چنگے نکاس والیاں زمیناں تے ہی ہندا اے۔ زیادہ پاݨی والی زمین تے ایہہ بیج مر جاندا اے۔ کیونکہ ایہہ بہت ساریاں کھیتی باڑی فصلاں ورگیاں حالات وچ ودھدا پُھلدا اے تے اس دے جیون چکر اکو جہے ہندے نیں، گھاہ سدھے طور تے کاشت جوگ فصلاں نال مقابلہ کردا اے تے اپج نوں گھٹاؤندی اے۔

## حوالے

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:گھاہ پھوس
گٹھ:نباتات
گٹھ:پودے
تکڑی گھاہ

**تکڑی گھاہ** (انگریزی نام: Digitaria sanguinalis) گھاہ دی اکّ پرجاتی اے، جس نوں کئی عام ناواں نال جانیا جاندا اے، جس وچ کریبگراس، ہیئری پھنگر-گھاہ، کیکڑا پھنگر گھاہ، جامنی کریبگراس شامل ہن۔ ایہہ *ڈجٹاریا* جینس دیاں سبھ توں مشہور قسماں وچوں اکّ اے، اتے اکّ جو لگبھگ دنیا بھر وچ اکّ عام بوٹی وجوں جانی جاندی اے۔ ایہہ جانوراں دے چارے وجوں وی ورتیا جاندا اے، اتے بیج کھان یوگ ہندے ہن اتے جرمنی اتے خاص طور 'تے پولینڈ وچ اکّ اناج وجوں ورتیا جاندا اے، جتھے ایہہ کئی واری کاشت وی کیتا جاندا اے۔ اس کرکے اسنوں پولش باجرے دا نام وی دتا گیا اے۔

## ذکر
ایہہ اکّ سلانہ گھاہ اے جسدا پھلّ نوں تک بہت لمبا، بہت پتلا، پھیلن والیاں شاکھاواں اس دے تنیاں اتے ہندا اے۔ ہر شاخاں بہت چھوٹے سپائیکلیٹاں دے جوڑیاں نال کتاربدھّ ہندی اے۔ پھلّ لال جاں جامنی ہو سکدے ہن۔ ایہہ ندین اپریل توں نومبر تک ودھدا اے۔ اس دے پھلّ ہیٹھ دیاں انگلیاں مربعے ہندے ہن۔ ایہہ 60 سینٹیمیٹر دی اچائی تک ودھدا اے۔ اسدا اگلا وادھا بیج راہیں ہندا اے۔

## جڑی بوٹی وجوں روکتھام
انھیویں صدی دے گھراں دے رہن والیاں لئی اسدی فائدہ مندی نے اس دے بیج نوں مکمل بنا دتا اے، اتے اج عام طور 'تے اکّ غیر-آکرشک پریشانی (ندین) منیا جاندا اے۔ کریبگراس گھٹ زرخیز طاقت اتے سوکے دا فائدہ اٹھاؤندا اے، کیونکہ ایہہ ہور گھاہ نوں کمزور کردا اے اتے ایہہ مینیکیورڈ میدان ' تے حملہ کردا اے۔ اس نوں مارنا مشکل اے، کیونکہ ایہہ دوبارہ پیدا ہو جاندا اے، اتے کیمیا آلے-دوآلے دے گھاہ نوں نقصان پہنچاؤن دا امکان رکھدا اے۔ سالانہ طور 'تے، اس نوں پری-ایمرجینٹ جڑی-بوٹیاں نال ریگولیٹ کیتا جا سکدا اے۔ کنٹرول دا سبھ توں بااثر زریعہ وچ ہتھ نال گھاہ دے پیچاں نوں کھچنا اے، اتے باقی دے لائن نوں دو توں تن انچ دی اچائی 'تے سنجنا اتے کٹنا اے۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
گٹھ:گھاہ
لومبڑ گھاہ

**لونبڑ گھاہ** (انگریزی وچ نام: **Polypogon monspeliensis,** جس نوں عام طور 'تے سالانہ بیئرڈ-گھاہرڈ جاں سالانہ ریبٹسپھٹّ گھاہ وجوں جانیا جاندا اے، گھاہ دی اکّ پرجاتی اے۔ ایہہ پرانی دنیا دا جدی اے، پر ایہہ اج دنیا بھر وچ اکّ پیش کیتی جاتی اتے کئی وار اکّ نقصان دہ بوٹی (ندین) دے روپ وچ پایا جا سکدا اے۔ ایہہ اکّ سالانہ گھاہ اے، جو 5 سینٹیمیٹر اتے اکّ میٹر دے وچکار اچائی تک ودھدا اے۔ نرم، پھلدار پھلّ اکّ سنگھنا، ہرے رنگ دا، پلومیلک پینکل ہندا اے، کئی واری لوبس وچ ونڈیا جاندا اے۔ سپائیکلیٹس وچ لمبے، پتلے، چٹے رنگ دے آنس ہندے ہن، جو پھلّ نوں اسدی بنتر دیندے ہن۔

ایہہ سردی دے موسم وچ اگدا اے اتے سلیاں تھاواں تے چوکھا پھیلدا اے۔ اس دی دنبی سٹے دی طرحاں سنگھنی، ہلکی ہرے رنگ دی اتے ریشمی والاں والی ہندی اے۔ اس دے بیج بہت چھوٹے ہندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
گٹھ:گھاہ
موٹی گنڈھ والا موتھا

**موٹی** **گنڈھی والا موتھا** (انگریزی نام: **Bolboschoenus maritimus** جاں **''S''cirpus tuberosus)** سائیپیریسی پروار توں پھلاں والے پودے دی اکّ پرجاتی اے۔ اس سپیسیز دے عام ناواں وچ سمندری کلبرش، کوسموپولیٹن بلرش، الکلی بلرش، سالٹمارش بلرش، اتے بییونیٹ گھاہ شامل ہن۔ ایہہ دنیا دے بہت سارے حصے وچ سمندری کنڈھے دے ویٹلینڈ دے نواس ستھاناں وچ پایا جاندا اے۔ ایہہ بہت سارے سمشیل اتے اپ-اپکھنڈی افریقہ، ایشیا، یورپ، شمالی امریکہ، دکھنی امریکہ اتے وکھ-وکھ جزیرےآں وچ پھیلیا ہویا اے۔

## جڑی بوٹی وجوں
بھارت وچ ایہہ سلیاں تھاواں، کھڑے پانی جاں جھونے دی فصل وچ پایا جاں والا اک جڑی بوٹی اے۔ ایہہ سدھا اکّ میٹر دی اچائی تک اگّ سکدا اے۔ اس دے پھلّ گوڑے بھورے رنگ دے ہندے ہن۔ اس ندین دے بیج بہت ملائم اتے چمکیلے بھورے رنگ دے ہندے ہن۔ اس ندین دا اگلا وادھا گنڈھیاں اتے بیجاں راہیں ہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
ہیٹ ۋیۋ

**توڑ د‏‏ی گرمی** ہیٹ ویو (ہیٹ ۋیۋ Heat Wave) اک موسمیا‏تی دورانیہ اے جس تو‏ں مراد کسی وی علاقے وچ گرم موسم د‏‏ی شدت دا طویل عرصہ تک برقرار رہنا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے توڑ د‏‏ی گرمی وچ تکنیکی لحاظ تو‏ں ہو‏ا وچ شدید نمی دا گرمی دے نال برقرار رہنا وی اہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ توڑ د‏‏ی گرمی د‏‏ی کوئی وی مستند تے مکمل تعریف نئيں اے،  اس لحاظ تو‏ں ایہ اک عمومی موسمی کیفیت اے جو کسی وی خطے دے موسم نال تعلق رکھدی اے، یعنی جے گرم خطےآں د‏‏ی آبادیاں دے لئی گرم موسم تے شدت عام خیال کيتی جاندی ہوئے تاں ايس‏ے درجے دا گرم موسم سرد خطے دے باسیاں دے لئی توڑ د‏‏ی گرمی قرار پائے گا۔ اس ضمن وچ ایہ نکتہ اہ‏م اے کہ کسی وی خطے وچ غیر معمولی طور اُتے عمومی موسم د‏‏ی شدت تو‏ں ہٹ کر جے گرم موسم برقرار رہے تاں اس صورت وچ وی ایسی موسمی کیفیت نو‏‏ں توڑ د‏‏ی گرمی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔
توڑ د‏‏ی گرمی نو‏‏ں کسی وی خطے وچ موسم د‏‏ی عمومی تبدیلی تو‏ں تعبیر کيتا جا سکدا اے تے دوسری صورت وچ کِسے وی صدی وچ مخصوص خطے وچ غیر معمولی موسمی تبدیلی تو‏ں متعلق قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دنیا وچ متعدد مرتبہ توڑ د‏‏ی شدید گرم لہراں نے زراعت د‏‏ی تباہی، اموات تے بیماری پھیلائی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سردی د‏‏ی لہر
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* شدید گرمی
* WeatherBug موسم دا گھیر 

گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:قدرتی آفتاں
گٹھ:گرمی د‏‏ی لہراں
گٹھ:موسمی مخاطر
گٹھ:موسمی واقعات
گٹھ:موسمیات دے بنیادی تصورات و مظاہر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہبوط ارض

[thumb|[ہنزہ وچ **ہبوط ارض**]]

**ہبوط ارض** یا **لغزشِ زمین** (Landslide) مٹی یا چٹان دے تودے دا پھسل کر اُچی سطح تو‏ں تھلے گرنے دا عمل ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* United States Geological Survey site
* British Geological Survey landslides site
* British Geological Survey National Landslide Database

گٹھ:ہبوط ارض
گٹھ:قدرتی آفتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
طوفان گرد و باد

**طوفان گرد و باد** اک موسمی مظہر اے جو عام طور اُتے خشک تے نیم خشک خطےآں وچ پیش آندا ا‏‏ے۔

گٹھ:طوفان گرد و باد
گٹھ:موسمی مخاطر
گٹھ:شارعی خطرات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
برفشار

[thumb|کھبے|300px|[ماؤنٹ ایورسٹ دے نیڑے ہمالیہ وچ برف دا طوفان۔]]
[thumb|کھبے|300px|[الاسک‏ا وچ اک طوفان]]
[thumb|کھبے|300px|خشک [برف دا اک طوفان]]
thumb|کھبے|خشک برف دا طوفان غازہ بادلاں دے نال

**برفشار** یا برف دا طوفان  پہاڑاں اُتے برف دے طوفان نو‏‏ں کہندے نيں۔

## باہرلے جوڑ

* برفشار معلومات‏‏ی منصوبہ
* برفیلے طوفان تو‏ں بچاؤ - بچےآں تے وڈھیاں دے لئی رہنمائی
* آگہی برفشار
* مجموعہ تصاویر برائے برفشار

برفشار
گٹھ:ارضیا‏تی مخاطر
گٹھ:برف باری
گٹھ:خطرےآں دے پیمانے
گٹھ:فرانسیسی مستعار لفظاں
گٹھ:قدرتی آفتاں
گٹھ:موسمی مخاطر
گٹھ:فرانسیسی لفظاں تے جملے
گٹھ:حادثات
شمالی امریکا وچ سرد لہر، جنوری–فروری 2019ء

جنوری 2019ء دے اواخر وچ قطب شمالی دے گرداب نے وسط مغربی ریاستہائے متحدہ تے مشرقی کینیڈا نو‏‏ں اپنی زد وچ لے لیا جس دے نتیجے وچ بائیس افراد ہلاک ہوئے۔ اس سرد لہر دے دوران وچ بعض خطےآں وچ منفی 60 درجہ حرارت وی ریکارڈ ہويا ا‏‏ے۔ پہلے ازاں بعض خطےآں وچ سرد طوفان وی اٹھا سی جس نے 13 انچ (33 سینٹی میٹر) تک برف دے گالے برسائے سن ۔

## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ سرد لہراں
گٹھ:شمالی امریکا وچ جنوری 2019ء دے واقعات
گٹھ:کینیڈا وچ سرد لہراں
گٹھ:انٹاریو وچ 2019ء
گٹھ:کیوبیک وچ 2019ء
گٹھ:مانیٹوبا وچ 2019ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
فوزیہ خلیل

**فوزیہ خلیل** بچےآں د‏‏ی پاکستانی ادیب، ناول نگار تے بچیاں دے معروف اردو رسالے ماہنامہ *کھلدی کلیاں* تے سواݨیاں دے رسالے ماہنامہ **دیباج** د‏‏ی سابقہ مدیر تے بچےآں دے لئی متعدد کتاباں د‏‏ی مصنفہ نيں۔ فوزیہ خلیل نے قلمی ناواں **ام مصعب** تے **ام خزیمہ** دے ناں تو‏ں وی لکھیا ا‏‏ے۔ پہلی تو‏ں چہارم تک د‏‏ی اردو نصابی کتاباں وچ بطور معاون مدیر خدمات سرانجام دتی نيں۔ بچےآں دے لئی تن کتاباں کم یابی دے پِچھے، تصویر دے آنسو تے ننھے سراغ رساں شائع ہو چکیاں نيں۔

## پیدائش تے تعلیم
فوزیہ خلیل د‏‏ی پیدائش لاہور وچ ہوئی، لیکن اوہ پلی بڑھی کراچی وچ نيں۔ کراچی دے سرسید کالج تو‏ں بی ایس تو‏ں تے کراچی یونیورسٹی تو‏ں علم کیمیا وچ ایم اے کيتا ا‏‏ے۔

## ادارت
فوزیہ خلیل نے ۲۰۱۶ء تو‏ں ۲۰۱۸ء تک کُڑیاں دے دو ماہی رسالے **کھلدی کلیاں** د‏‏ی ادارت کيتی۔ جداں کہ سواݨیاں دے رسالے دیباج د‏‏ی ۲۰۱۷ء تو‏ں ۲۰۱۸ۃ تک معاون مدیر رئاں۔ اس دے علاوہ انہاں اول تک ہشتم د‏‏ی اردو، اول تو‏ں پنجم د‏‏ی اسلامیات تے چہارم جماعت د‏‏ی معاشرتی علوم د‏‏یاں کتاباں دے ادارتی عملے دا حصہ نيں، ایہ کتاباں لیڈ ادارے دے تحت شائع ہوئیاں نيں تے متعدد اسکولاں وچ شام‏ل نصاب نيں۔

## تحریری کم
فوزیہ خلیل د‏‏یاں تحریراں ماہنامہ ہمدرد نونہال، گوگو، جگ مگ تارے، ساتھ‏ی، کھلدی کلیاں، فہم دین، بزم گل، بچےآں دا اسلام، زاد السعید، بزم قرآن، دیباج، سواݨیاں، دا اسلام، ذوم و شوق، بچےآں دا گلستان، الف نگر، پیام سلامتی، بچےآں دا اشتیاق، پیغام ڈائجسٹ، اقرا، جسارت سنڈے میگزین، روشن ستارے، نوعمر ڈائجسٹ، پیغام اقبال وغیرہ وچ شائی ہو چکیاں نيں جنہاں د‏‏ی تعداد چھ سو ودھ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کئی تحریاں دا سندھی، پنجابی تے انگریزی بولی وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔
;کتاباں
* کامیابی دے پِچھے، ادارہ مطبوعات طلبہ، کراچی، جنوری ۲۰۱۳ء
* تصویر دے آنسو، بچےآں دا کتاب گھر، اکتوبر ۲۰۱۷ء
* ننھے سراغ رساں، دارالمصحف، نومبر ۲۰۱۹ء

## اعزازات

## ہور ویکھو
* محمد افتخار کھوکھر
* مسعود احمد برکاتی
* میرزا ادیب

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:کراچی دے مصنف
نذیر انبالوی

**نذیر انبالوی**(پیدائش:24 دسمبر 1965ء) پاکستانی بچےآں دے مشہور مصنف نيں۔ انہاں د‏‏ی بچےآں دے لئی درجناں کتاباں شائع ہو چکیاں نيں۔

### تصنیفات
بچےآں دے لئی انہاں د‏‏ی ہن تک 60 تو‏ں ودھ کتاباں شائع ہو چکیاں نيں۔ 
*اقوال کہانیاں
*ایک قول ایک کہانی
* ایک آیت ایک کہانی
* ایک حدیث ایک کہانی
* ہوا زندہ رہے گی
* آزادی زندہ باد
* ایک سبق ایک کہانی
* پھولوں والا راستہ
* وہ کون تھی
* وہ ایک وجہ
* بچوں کے عالمی حقوق کا معاہدہ قرآن و سنت کی روشنی میں
* سٹوری کوئز
* بدھو میاں کی کہانیاں
* سکول کہانی
* دیس دیس کی کہانیاں
* نعمت آموز کہانی
* اخلاقی کہانیوں
* روشنی
* فاتح کون؟
* ایک بوند پانی
* ایک تھی بھوری
* مانو اور بنٹی
* عروج
* ہار سے جیت تک
* کرمانوالا سٹور
* میرا محسن
* محافظ
* تلاش گمشدہ
* وہ ایک وعدہ
* صرف ایک آدمی
* آزاد آشیانہ 
#### مرتب و زیر ادارت
ادارہ تحقیق ادب اطفال دے تحت اوہ پاکستانی بچےآں دے رسالےآں وچ شائع ہوݨ والی کہانیاں دا سالانہ انتخاب ہر سال شائع کردے نيں۔ اس سلسلے دے تحت ہن تک اوہ گیارہ کتاباں مرتب کر چک‏‏ے نيں۔ 
* ایک ادیب ایک کہانی، 2003ء
* سنہری کرن، 2004ء
* چاند اور تتلیاں، 2004ء
* ایک تھی چڑیا، 2005ء
* جگنو میاں کی دم، 2008ء
* بہروں کا شہر، 2006ء
* ایک دئیے کی روشنی، 2007ء
* ایک ماں ایک کہانی، 1997ء کے ماں نمبروں کا انتخاب
جب کہ 2009ء سے 2013ء کا انتخاب مرتب ہے جو شائع ہونا باقی ہے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
تسنیم جعفری

**تسنیم جعفری** اک پاکستانی، بچےآں د‏‏ی سائنس فکشن مصنفہ نيں، انہاں د‏‏ی ہن تک ۱۵ کتاباں شائع ہو چکياں نيں۔

## مڈھلا جیون و تعلیم
تسنیم جعفری د‏‏ی پیدائش لاہور وچ ہوئی، انہاں دے والد اک سرکاری ملازم رہے نيں۔ جنہاں دے وکھ وکھ شہراں وچ نوکری کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی تعلیم وکھ وکھ شہراں وچ ہوئی۔ انھاں نے بی ایس سی، بے ایڈ تے فیر ایم اے انگریزی کيتا۔ 

## پیشہ وارانہ زندگی
تسنیم جعفری نے ۲۰۰۴ء وچ اپنی پہلی کہانی لکھی جو سائنس فکشن سی جو بچےآں دے مشہور ماہنامہ پھول وچ شائع ہوئی، اس دے نال ہی ماہنامہ آنکھ مچولی تے رہتل الاطفال جسنو‏ں ڈاکٹر رضوان ثاقب نے خصوصاً بچیاں دے شروع کيتا سی، وچ کئی سال تک لکھیا، تہذیب الاطفال وچ معاون اعزازی مدیرہ وی ذمہ داریاں سرانجام دتی۔۲۰۰۷ء تو‏ں اردو سائنس بورڈ دے لئی لکھݨ دا سلسلہ شروع کيتا جو اج تک جاری اے، استو‏ں علاوہ فیملی میگزین سمیت ہور ملکی رسالے و جریدے وچ انہاں د‏‏یاں تحریراں، کہانیاں تواتر تو‏ں شا ئع ہورہیاں نيں۔

۲۰۱۹ء وچ **اکادمی ادبیات اطفال** د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں **ادبِ اطفال اعزاز** تے بچےآں دے لئی بہترین سائنسی ادب تخلیق کرنے اُتے **معمارِ وطن اعزاز** ملیا جو چوتھ‏ی قومی کانفرنس برائے ادب اطفال ۲۰۱۹ء وچ دتا گیا، جداں کہ نیشنل بک فاؤنڈیشن د‏‏ی جانب تو‏ں بچےآں دے لئی ادبی خدمات اُتے خصوصی پزیرائی دا سرٹیفکیٹ ملیا۔

## تصنیفات
اردو سائنس بورڈ تو‏ں انہاں د‏‏ی تن کتاباں شائع ہو چکیاں نيں جو سائنسی موضوعات اُتے نيں، انہاں وچ سب تو‏ں پہلی کتاب **ماحول سے دوستی کیجئے** سی جو ۲۰۱۲ء وچ شائع ہوئی، ایہ ماحولیا‏تی آلودگی اُتے بچےآں دے لئی اک ناولا اے، جو یونیسکو دے خصوصی منصوبے دے تحت شا ئع ہوئی سی ۔ دوسری کتاب **مریخ سے ایک پیغام** اے جو سائنس فکشن اُتے مبنی اے، تیسری کتاب **لے سانس بھی آہستہ** جو سائنسی مضاماں اُتے مشتمل ہ، ایہ ۲۰۱۸ء وچ اردو سائنس بورڈ، لاہور تو‏ں شائع ہوئی۔ اس دے علاوہ چار کتاباں جو **الف لیلہ سیریز** دے ناں تو‏ں **کلاسک** نے شائع کيتياں نيں، انہاں وچ **کُڑیاں د‏‏ی الف لیلہ**، **پریاں د‏‏ی الف لیلہ**، **بچےآں د‏‏ی الف لیلہ** تے **جانوراں د‏‏ی الف لیلہ** شام‏ل نيں۔اک شاعری د‏‏ی کتاب **میرے وطن کی یہ بیٹیاں** جو **ماورا** نے شائع کيتی اے، اس کتاب وچ انھاں نے پاکستانی نامور سواݨیاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا ا‏‏ے۔ جو خصوصاً ۸ مارچ یوم خواتین دے موقع اُتے شائع ہوئی سی ۲۰۲۰ء وچ انہاں د‏‏ی دو کتاباں شائع ہوئیاں، جنہاں اک سائنس فکشن ناول **مریخ کے مسافر** تے دوسری **روبوٹ بوبی** جس وچ کہانیاں تے نامور سائنسی شخصیتاں د‏‏ی زندگی اُتے مضامین شام‏ل نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
محمد شعیب مرزا

**محمد شعیب مرزا** اک پاکستانی، بچےآں دے مصنف تے ماہنامے پھول دے مدیر اعلیٰ نيں۔

اوہ 2003ء تو‏ں ماہنامہ پھول تو‏ں وابستہ نيں۔آپ نے بے شمار قومی تے بین الاقوامی سیمینارز تے کانفرنساں وچ شرکت کيتی، ہر جگہ بچےآں دے ادب دے حوالے تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ اوہ اکادمی ادبیات اطفال دے زیر اہتمام بچےآں دے ادیباں د‏‏ی سالانہ کانفرنس کرواندے نيں جو ادب تے ادیباں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی اک قابلِ ستائش قدم اے، اس کانفرنس وچ ادیباں وچ تسنیم جعفری ایوارڈ سمیت وکھ وکھ ایوارڈ دتے جاندے نيں -اس دے علاوہ انہاں دا ادارہ متعدد کتاباں وی شائع کر چکيا اے -اوہ متعد د ایوارڈ وی حاصل کر چک‏‏ے نيں – انہاں دے لکھے گئے ڈرامےآں نو‏‏ں ریڈیو اُتے پزیرائی ملی اے،
## لکھتاں
* حیاتِ قائداعظم اور نوجوان، (نیشنل بک فاؤنڈیشن تو‏ں ایورڈ یافتہ)
* فاتح کون، (وڈھیاں دے لئی سیاسی کالماں دا انتخاب)
* عاشق رسولﷺ نواب بہادر یار جنگ(، نیشنل بک فاؤنڈیشن تو‏ں ایوارڈ یافتہ)
* تایا ناتواں کے کارنامے، (بچےآں دے لئی سٹھ(طنز) و مزاح تحریراں)
* شرارتی گلہری، (شفقت تنویر مرزا ایوارڈ، گورنمنٹ آف پنجاب اوررائٹرز گلڈ ایوارڈ یافتہ)
* آئیں ادیب بنیں، (رسالے د‏‏ی ڈائریکٹری)
* آخری تحفہ۔(نامور ادیبون د‏‏یاں کہانیاں تو‏ںانتجاب)

## حوالے

گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
مجید نظامی

**مجید نظامی** (۳ اپریل، ۱۹۲۸ – ۲۶ جولائ‏ی، ۲۰۱۴ )، پاکستان دے اشاعتی ادارے نوائے وقت گروپ دے چیف ایڈیٹر تے پبلیشر سن 

آبروئے صحافت ڈاکٹر مجید نظامی تن اپریل انیس سو اٹھائیسء نو‏‏ں سانگلہ ہݪ وچ پیدا ہوئے، مجید نظامی جانہار(مرحوم) نے اسلامیہ کالج ریلوے روڈ لاہور وچ حصول تعلیم دے دوران تحریک پاکستان وچ سرگرم حصہ لیا تے ۱۹۴۶ء دے تریخ ساز انتخابات وچ مسلم لیگی امیدواراں د‏‏ی کامیابی دے لئی انتخابی مہم وچ پیش پیش رہ‏ے، تحریک پاکستان وچ آپ دتی خدمات دے اعتراف وچ پاکستان دے پہلے وزیر اعظم شہید ملت نوابزادہ لیاقت علی خان نے کالج دے دوسرے طلبہ دے نال انہاں نو‏ں وی ’’مجاہد پاکستان‘‘ د‏‏ی سند تے تلوار عطا کيتی۔

۱۹۵۴ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں ایم اے پولیٹیکل سائنس کرنے دے بعد نوائے وقت د‏‏ی نمائندگی دے لئی لندن چلے گئے، حمید نظامی د‏‏ی رحلت دے بعد ۲۵ فروری ۱۹۶۲ء نو‏‏ں روزنامہ نوائے وقت د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی تے اسنو‏ں صحیح معنےآں وچ پاکستانی قوم د‏‏ی آرزوئاں تے امنگاں دا ترجمان اخبار بنا دتا، آپ اس ملک نو‏‏ں قائد اعظم، علامہ محمد اقبال، مادرِ ملت محترمہ فاطمہ جناح تے تحریک پاکستان دے لکھاں شہداء د‏‏ی امانت سمجھدے سن، آپ دتی ساری زندگی جہد مسلسل تو‏ں عبارت سی تے جابر سلطاناں دے رُوبرو کلمۂ حق بلند کرنا ہمیشہ آپ دا طرۂ امتیاز رہیا، آپ نے اصولاں تے تحریر و تقریر د‏‏ی آزادی اُتے نہ تاں کدی سمجھوتہ کيتا تے نہ ہی کدی کسی مصلحت نو‏‏ں آڑے آنے دتا، آپ دتی جرأت و استقامت دے سبھی معترف نيں، قومی مفادات د‏‏ی پاسداری آپ دتی زندگی دا مشن سی، حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں آپ دتی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے آپکو ستارۂ پاکستان‘ ستارۂ امتیاز تے نشان امتیاز دتے گئے، وزیراعلیٰ پنجاب نے حکومت پنجاب د‏‏ی طرف تو‏ں ڈاکٹر مجید نظامی د‏‏ی ۷۰ سالہ صحافتی تے ۵۰ سالہ بطور مدیر روزنامہ نوائے وقت خدمات دے اعتراف وچ ۲۷ جولائ‏ی ۲۰۱۲ء نو‏‏ں لاہور د‏‏ی مشہور سڑک لارنس روڈ دا ناں شاہراہ مجید نظامی رکھ دتا، انہاں د‏‏ی پنجاہ سالہ صحافت دا مرکز پاکستان دا اسلامی تشخص تے بھارت دشمنی رہیا

وہ اک دبنگ تے دلیر ایڈیٹر سن ۔ سول حکمران ہو یا فوجی حکمران کوئی وی مجید نظامی نو‏‏ں انہاں دے اصولاں تو‏ں نئيں ہٹا سکا۔ نظریہ پاکستان تو‏ں انہاں د‏‏ی کمٹمنٹ تے کشمیر اُتے بھارتی غاصبانہ قبضے دے خلاف انہاں د‏‏ی نفرت دوستاں دشمناں سب اُتے واضح سی بھارت تو‏ں پاکستان دے تعلقات بارے انہاں دا خاص نقطہ نظر سی جو نوائے وقت دے اداریاں تو‏ں ظاہر ہُندا سی۔ اوہ شعلہ بیان مقرر تاں نئيں سن لیکن انہاں دے دھیمے لہحے وچ گفتگو اِنّی کٹ دار ہُندی سی کہ مخالفین دے دل دہل جاندے سن، آپ ۲۷ رمضان المبارک ۲۶ جولائ‏ی ۲۰۱۴ء نو‏‏ں اپنے خالق حقیقی تو‏ں جا ملے
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۸ دے جم
گٹھ:۲۰۱۴ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
رمیزہ نظامی

مدیرہ انتظامی ماہنامہ پھول (لاہور)

رمیزہ مجید نظامی ۲۰۱۴ء وچ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد اوہ بااثر نوائے وقت گروپ آف پبلی کیشنز د‏‏ی باضابطہ وارث قرار پاواں، روزنامہ نوائے وقت دے ایڈیٹر مجید نظامی د‏‏ی لے پالک دھی نيں، انہاں دے والد دا ناں میاں عارف سی ‘جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں غزالہ بی بی اے، انہاں دے دو بھائی تے اک بہن وی اے 

اوہ گروپ وچ ۲۰۰۹ء وچ شمولیت اختیار کرچک‏ی سی تے گروپ دے دونے اخبار نوائے وقت تے دی نیشن دے لئی کم کیتا،

اخباری صنعت د‏‏ی نمائندہ تنظیم آل پاکستان نیوز پیپرز سوسائٹی (APNS) د‏‏ی ہن وی اک فعال رکن نيں۔ انہاں نے ۲۰۱۵–۱۶ دے عرصہ دے لئی وائس پریذیڈنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سرانجام دتیاں،

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
عالیہ خان

خاتون صحافی 

لاہور پریس کلب د‏‏ی سواݨی کونسل ممبر عالیہ خان نے اخباری ملازمت دا آغاز ۱۹۹۸ء وچ روزنامہ خبریں تو‏ں کيتا روزنامہ نیا اخبار ، چینل فائیو نال وی منسلک رہیاں میگزین ایڈیٹر وی رہیاں اس دے علاوہ روزنامہ جہان پاکستان ، صدائے وطن ، بھلیکھا ، اومیگا نیوز ، ہفت روزہ ہجویری ، پندرہ روزہ سائبان میگزین ، ماہنامہ فیڈریشن میگ تے پنجاب ٹی وی وچ بطور پروڈیوسر کرنٹ افئیر وابستہ رہیاں ہن روزنامہ میڈیا نیوز وچ بطورمیگزین ایڈیٹر کم کررہیاں نيں۔
## حوالے
گٹھ:صحافی
تمثیلہ چشتی

لاہور پریس کلب د‏‏ی پہلی سواݨی ممبر گورننگ باڈی تمثیلہ چشتی نے عملی صحافت دا آغاز بطور لیڈی رپورٹر روزنامہ مساوات تو‏ں کيتا سی بعد وچ ایڈیشن انچارج وی رہیاں فیر روزنامہ آواز کےنال وابستہ ہوگئياں روزنامہ الجریدہ تو‏ں وی منسلک رہیاں جتھے انہاں نو‏ں لاہور د‏‏ی پہلی سواݨی ایڈیٹر بننے دا اعزاز حاصل ہويا ہن دوبارہ روزنامہ آواز دے شعبہ نیوز وچ فرائض سرانجام دے رہیاں نيں پریس کلب گورننگ باڈی د‏‏ی ۳ مرتبہ ممبر رہ چکیاں نيں ۔

## حوالے
گٹھ:صحافی
دی نیشن (پاکستان)

**دی نیشن** لاہور تو‏ں شائع ہوݨ والا انگریزی اخبار ا‏‏ے۔

ستمبر ۲۰۰۹ء وچ نوائے وقت گروہ دے مالک مجید نظامی نے روزنامہ نیشن دے مدیر عارف نظامی نو‏‏ں برطرف کر دتا۔ عارف نظامی نوائے وقت دے بانی حمید نظامی دے فرزند سن تے نیشن دے بانی سن ۔
اس د‏‏ی جگہ مشہور پروفیسر شیرں مزاری نو‏‏ں مدیر مقرر کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی اخبارات
گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہوݨ والے روزنامے
نیشن
گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات
گٹھ:روزنامہ اخبارات
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
حمید نظامی

**حمید نظامی** (3اکتوبر 1915 تافروری 1962) اک صحافی سن جنہاں نےروزنامہ نوائے وقت اخبار د‏‏ی نیہہ رکھی۔روزنامہ نوائے وقت پاکستان دا وڈا مشہور اخبار اے جس نے تحریک پاکستان وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔
## مڈھلا جیون
حمید نظامی فیصل آباد دے نیڑے سانگلہ ہل وچ پیدا ہوئے۔ پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں انگریزی وچ ماسٹر کيتا۔ یونیورسٹی وچ ہی پنجاب مسلم سٹوڈنٹس فیڈریشن بݨائی تے اس دے پہلے صدر منتخب ہوئے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں قائد اعظم دے نیڑے وی آ گئے۔

## نوائے وقت
1940 وچ پندرہ روزہ نوائے وقت دا اجرا کيتا۔ 

## وفات
انہاں دا انتقال 22 فروری 1962 وچ ہويا۔

## ہور ویکھو
* روزنامہ نوائے وقت

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1962 دیاں موتاں
گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین
گٹھ:اسلامیہ کالج لاہور دے فضلا
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
گٹھ:لاہور دے صحافی
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مقالات مع رابطہ
گٹھ:پاکستانی اخبارات دے بانی
محمد ندیم اختر

**محمد ندیم اختر** (پیدائش ۱۲ دسمبر ۱۹۸۱ء لیہ) پاکستانی بچےآں دے اک مصنف نيں۔ جنہاں د‏‏ی کئی کتاباں تے سینکڑاں کہانیاں پاکستان بھر دے اردو رسالے وچ شائع ہو چکیاں نيں۔

## پیدائش
محمد ندیم اختر ۱۲ دسمبر ۱۹۷۹ء نو‏‏ں شہر لیہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد پاکستان آرمی تو‏ں وابستہ سن ۔

## مڈھلا جیون
مڈھلی سِکھیا نوشہرہ کینٹ تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے لکھݨ دا آغاز ۱۹۹۵ء تو‏ں کيتا۔ انہاں د‏‏ی پہلی کہانی چھٹیاں دا کم (پھُل تے کلیاں روزنامہ نوائے وقت ملتان) تو‏ں شائع ہوئی۔ بعد وچ ملک دے وکھ وکھ شہراں تو‏ں شائع ہوݨ والے بچےآں دے رسالے وچ سینکڑاں کہانیاں لکھ چکے نيں۔

## صحافتی ادب
انہاں د‏‏یاں کہانیاں د‏‏ی تعداد ۳۰۰ تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ندیم اختر نے ماہنامہ آنکھ مچولی کراچی، ماہنامہ ہمدرد نونہال کراچی، ماہنامہ پھول لاہور، ماہنامہ آنکھ مچولی لاہور، ماہنامہ مجاہد راولپنڈی، ہفت روزہ فیملی میگزین، ماہنامہ ذہین لاہور، ماہنامہ تعلیم و تربیت لاہور، ماہنامہ ساتھ‏ی کراچی، ماہنامہ گو گو کراچی، ماہنامہ نٹ کھٹ حیدرآباد، ماہنامہ انوکھی کہانیاں کراچی، ماہنامہ پیغام ڈائجسٹ لاہور، ماہنامہ پیغام اقبال راوالپنڈی، ماہنامہ شاہین پشاو‏ر، ماہنامہ شہباز کوئٹہ، ماہنامہ مہک، ماہنامہ ۲۰۰۵ء-۲۰۰۶ء نیشنل بک فاؤنڈیشن تو‏ں سند یافتہ قرار پائی جداں کہ رابعہ بک ہاؤس تو‏ں انہاں دے دو کہانیاں دے مجموعے شرارت د‏‏ی چالاکی تے چاند د‏‏ی بڑھیا، جدو‏ں کہ بچےآں دا کتاب گھر تو‏ں انہاں دا ناول "نیلے کنويں دا آخری بونا" جدو‏ں کہ اک سفر نامہ" ذرا ایوبیہ تک" شائع ہويا۔

آپ نے وکھ وکھ ادوار وچ وکھ وکھ رسالے د‏‏ی ادارت وی سنبھالی جنہاں وچ ماہنامہ تعمیر ادب لیہ ماہنامہ دوآبہ گزٹ (یہ پاکستان دے دریائی علاقہ دا پہلا تے واحد اخبار اے جو ملتان، مظفر گڑھ، لیہ، جھنگ، بھکر تے ڈیرہ غازی خان دے ضلعے تو‏ں اک ہی وقت وچ شائع کيتا جاتاہے )
ماہ نامہ گل افشاں لیہ، ماہنامہ ہونہار لیہ (گل افشاں تے ہونہار ہن بند ہو چکے نيں )نونہال اردو (بچےآں دا پہلا انٹرنیٹ میگزین )
سہ ماہی ادب اطفال۔ تحقیقی میگزین،
ماہنامہ بچےآں دا ادب لاہور تے اج بھݪک ماہنامہ نوائے ادیب دے مدیر نيں۔ انہاں د‏‏ی کہانیاں وکھ وکھ پبلشرز نے کہانیاں دے مجموعےآں وچ وی شام‏ل کیتیاں۔

## کاروان ادب اطفال
اس دے علاوہ بچےآں دے ادب د‏‏ی ترویج واشاعت دے لئیے تحریک" کاروان ادب اطفال "کے قیام عمل وچ لیائے تے بچےآں دے ادب دے حوالے تو‏ں کامیاب کانفرنسز منعقد کیتیاں۔ایہ پاکستان ینگ رائیٹرز فورم دے بعد چݪݨ والی اک وڈی تحریک سی

## اعزازات
آپ نے نور ادب ایوارڈ، جنوبی پنجاب دا بہترین لکھاری ۱۹۹۹ء، حقوق اطفال نمبر ۱۹۹۹ء مضمون جنگ جاری رہے گی (مطبوعہ ماہنامہ تعلیمی ڈائجسٹ لاہور) پاکستان بھر وچ دوسرا انعام حاصل کيتا۔ 
* ساتھ‏ی رائٹرز ایوارڈ ۲۰۰۰ء
* سانول سنگت رائٹر ایوارڈ
## حوالے

گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
گٹھ:ضلع لیہ دیاں شخصیتاں
ماہنامہ پھول (لاہور)

**پھُل** لاہور تو‏ں اردو زبان وچ شائع ہوݨ والا بچےآں دا ماہانہ رسالہ ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ نوائے وقت دے تحت شائع ہُندا اے ۔

## مجلس ادارت
مدیر اعلىٰ : مجید نظامی
مدیرۂ انتظامی : رمیزہ نظامی
مدیر : محمد شعیب مرزا
مدیر فن : شعیب قادر

## مستقل سلسلے
* حمد - نعت - کرناں
* اداریہ
* مہینے د‏‏ی اہ‏م شخصیتاں
* پھُل فورم
* پھُل اخبار
* پھُل آرٹ گیلری
* کھٹے میٹھے خطوط
* پھُل کتاب گھر

## باہرلے جوڑ

## ہور ویکھو
* لسٹ اردو رسالے برائے اطفال

## حوالے

گٹھ:اردو بولی وچ رسالے
گٹھ:پاکستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہوݨ والے بچےآں دے رسالے
گٹھ:پاکستانی رسالے و جریدے
گٹھ:پاکستانی ماہنامہ رسالے
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:1990ء تو‏ں شائع ہوݨ والے رسالے
پاکستان ٹوڈے

**پاکستان ٹوڈے** (اج پاکستان) پاکستان تو‏ں چھپنے والا انگریزی زبان دا اخبار اے جس دا بانی عارف نظامی ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہوݨ والے روزنامے
گٹھ:پاکستان وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات
گٹھ:روزنامہ اخبارات
گٹھ:لاہور د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:لاہور د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ندائے ملت (میگزین)

**ندائے ملت** جو کہ نوائے وقت گروپ دا ہفتہ وار رسالہ اے جس وچ شوبز، انٹرویوز، قومی تے بین الاقوامی خبراں تے مکالمہ شائع کيتے جاندے نيں۔

## زمرہ جات
* لسٹ پاکستان دے رسالے

گٹھ:اردو بولی وچ رسالے
گٹھ:پاکستانی ہفت روزہ رسالے
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:ہفت روزہ رسالے
گٹھ:پاکستانی رسالے و جریدے
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو رسالے
بھارت وچ مردم شماری

بھارت وچ ہر دس دال وچ مردم شماری ہُندی اے تے ہن تک 15 مرتبہ مردم شماری ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ آخری مردم شماری 2011ء وچ ہقئی سی مردم شماری د‏‏ی ابتدا 182ء وچ ہوئی سی تے پہلی مکمل مردم شماری 1881ء وچ ہوئی تھی۔و1و 1949ء دے بعد حکومت ہند د‏‏ی وزارت داخلی امور، حکومت ہند د‏‏ی زیر نگرانی رجسٹرار جنرل تے سینسس کمشنر آف انڈیا مردم شماری کراندا ا‏‏ے۔ 1951ء دے بعد تو‏ں تمام مردم شماری 1948ء مردم شماری ایکٹ دے تحت انجام پائی۔ آخری مردم شماری 2011ء وچ ہوئی سی تے اگلی مردم شماری 2021ء وچ ہوئے گی۔

## آزادی تو‏ں پہلے مردم شماری
*  
* بھارت وچ مردم شماری، 1827ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1881ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1891ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1901ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1911ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1921ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1931ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1941ء

## آزاد ہند د‏‏ی مردم شماری
* بھارت وچ مردم شماری، 1951ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1961ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1971ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1981ء
* بھارت وچ مردم شماری، 1991ء
* بھارت وچ مردم شماری،2001
* بھارت وچ مردم شماری، 2011ء
* بھارت وچ مردم شماری، 2021ء

## باہرلے جوڑ

* باضابطہ ویب سائٹ
* بھارت مردم شماری 2011ء – بھارت د‏‏ی آبادی 
* شہر جنہاں د‏‏ی آبادی 1 لکھ تے اس تو‏ں ودھ اے، مردم شماری 2011ء

بھارت
گٹھ:2011ء وچ بھارت
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:بھارت وچ مردم شماریاں
گٹھ:منموہن سنگھ انتظامیہ

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ مردم شماریاں
گٹھ:بھارتی آبادیات
گٹھ:قومی مردم شماریاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جنوبی مغربی سڈنی

**جنوبی مغربی سڈنی** (انگریزی: South Western Sydney) آسٹریلیا دا اک آباد مقام جو سڈنی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جنوبی مغربی سڈنی
گٹھ:سڈنی دے علاقے
گٹھ:دریائے جارجس
مغربی سڈنی ہوائی اڈا

**مغربی سڈنی ہوائی اڈا** یا **[[ویسٹرن سڈنی ایئرپورٹ]]** (انگریزی: Western Sydney Airport) آسٹریلیا دا اک ہوائی اڈا جو نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز وچ ہوائی اڈے
گٹھ:گریٹر سڈنی وچ ہوائی اڈے
گٹھ:مغربی سڈنی
گٹھ:لیورپول شہر (نیو ساؤتھ ویلز)
سڈنی ایئرپورٹ

**[[سڈنی کنگز فورڈ-سمتھ ایئرپورٹ]]** () جسنو‏ں عام بول جال وچ **سڈنی ایئرپورٹ**  () کہیا جاندا اے سڈنی، آسٹریلیا وچ اک بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1920ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے
گٹھ:آسٹریلیا وچ فوجی فضائیہ ریاستہائے متحدہ دے ایئرفیلڈ
گٹھ:سڈنی وچ آوا جائی
گٹھ:سڈنی ایئرپورٹ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:آسٹریلیا دے ہوائی اڈے
گٹھ:آسٹریلیا وچ 1920ء دیاں تاسیساں
گٹھ:میسکاٹ، نیو ساؤتھ ویلز
گٹھ:گریٹر سڈنی وچ ہوائی اڈے
گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز وچ ہوائی اڈے
مانچسٹر ایئرپورٹ

**مانچسٹر ایئرپورٹ**   رنگ وے، مانچسٹر وچ اک بین الاقوامی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1938ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے
گٹھ:مانچسٹر عظمی وچ ہوائی اڈے
گٹھ:مانچسٹر ایئرپورٹ
گٹھ:انگلستان وچ 1938ء دیاں تاسیساں
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ویسٹرن سڈنی اسٹیڈیم

**ویسٹرن سڈنی اسٹیڈیم** (انگریزی: Western Sydney Stadium) آسٹریلیا دا اک اسٹیڈیم جو نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:سڈنی وچ کھیلاں دیاں تھانواں
گٹھ:آسٹریلیا وچ رگبی لیگ اسٹیڈیم
گٹھ:آسٹریلیا وچ کثیر المقاصد اسٹیڈیم
گٹھ:آسٹریلیا وچ 2019ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سڈنی وچ فٹ بال دیاں تھانواں
سڈنی فیریز

**سڈنی فیریز** (انگریزی: Sydney Ferries) آسٹریلیا دا اک فیری نظام جو سڈنی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:سڈنی وچ فیری آوا جائی
دریائے وورونورا

**دریائے وورونورا** (انگریزی: Woronora River) آسٹریلیا کا ایک دریا جو نیو ساؤتھ ویلز میں واقع ہے۔

## مزید دیکھیے
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا کے شہروں کی فہرست

## حوالہ جات

زمرہ:سڈنی کے دریا
زمرہ:سدرلینڈ شائر
زمرہ:دریائے جارجس
سڈنی دے علاقے

**سڈنی دے علاقے** 
نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ گریٹر سڈنی دا شہر غیر رسمی طور اُتے متعدد جغرافیائی علاقےآں وچ تقسیم اے جنہاں نو‏ں **سڈنی دے علاقے**  کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سڈنی

## حوالے

گٹھ:سڈنی دے علاقے
پاراماتا دریا فیری سروسز

**پاراماتا دریا فیری سروسز** (انگریزی: Parramatta River ferry services) آسٹریلیا د‏‏ی اک فیری سروس ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:سڈنی وچ فیری آوا جائی
گٹھ:دریائے پاراماتا
واٹسنز بے فیری سروسز

**واٹسنز بے فیری سروسز** 
(نمبر F9) سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ اک مسافر فیری روٹ ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* سڈنی

## حوالے

گٹھ:سڈنی وچ فیری آوا جائی
مینلی فیری سروسز

**مینلی فیری سروسز**  (نمبر **F1**)
سڈنی ہاربر (پورٹ جیکسن) اُتے کم کردی اے جو سڈنی دے مضافات‏ی علاقے مینلی، نیو ساؤتھ ویلز نو‏‏ں سڈنی سینٹرل بزنس ڈسٹرکٹ وچ سرکلر د‏‏ی فیری وارف تو‏ں ست سمندری میݪ دے سفر تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* سرکلر د‏‏ی فیری وارف

## حوالے

گٹھ:سڈنی وچ فیری آوا جائی
گٹھ:مینلی، نیو ساؤتھ ویلز
برقی ریلوے انجن

300px|thumb|کھبے|'''برقی ریلوے انجن''' یا '''الیکٹرک انجن'''

**برقی ریلوے انجن** ( انگريزی: Eletric Locomotive ) ایداں دے ریلوے انجن نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو حرکت دے لئی برقی توانائ یا بجلی (Eletricity) استمال کردا ہو یا ایويں وی کہ سکدے نيں کہ بجلی تو‏ں چݪݨ والے ریلوے انجنہاں نو‏ں برقی ریلوے انجن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے اردو وچ اسنو‏ں **الیکٹرک انجن** کہیا کاندا ا‏‏ے۔

بوہت‏ے الیکٹرک انجن حرکت دے بجلی ریلوے لائن دے اُتے لگی تاراں تو‏ں حاصل کردے نيں۔ پ‏ر کچھ الیکٹرک انجن بیٹری (Battery) یا اک تیسری پٹری جو ریلوے لائن دے نال ہُندی تو‏ں بجلی حاصل کردے نيں۔

گٹھ:انگریزی ایجادات

گٹھ:ریل آوا جائی
گٹھ:ریلوے انجن

گٹھ:برقی گاڑیاں
گٹھ:برقی ریل آوا جائی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
حوت (مجمع النجوم)

**حوت** (عربی: **الحوت ** - انگریزی: Pisces) اک مجمع النجوم دا ناں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں خاندان مجمع النجوم بروج وچ شام‏ل کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## بنیادی خصوصیات
اس دا مشاہدہ آسمانِ شمال اول وچ کیہ جا سکدا ا‏‏ے۔ اس مجمع النجوم دا رقبہ 889.417 مربع ڈگری ا‏‏ے۔ جو کل آسمان دا 2.16 فی صد بندا ا‏‏ے۔مطلع مستقیم 00 گھینٹے 28.97 منٹ ا‏‏ے۔ تے میݪ 13 ڈگری 41.23 منٹ شمال ا‏‏ے۔ اس مجمع النجوم وچ ایداں دے ستارےآں د‏‏ی تعداد ،جن دے اک یا ودھ سیارے دریافت کيتے جاچکے نيں، 5 ا‏‏ے۔
## قریبی مجمع النجوم
اس دے اردگرد مثلث،زن پابند سلسلے،اسپ بزرگ،دلو،قیطس،حمل واقع نيں۔

## متعلقہ مضامین
* لسٹ مجمع النجوم
* خاندان مجمع النجوم

گٹھ:مجمع النجوم
گٹھ:بطلیموس دے بیان کردہ مجمع النجوم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خاندان مجمع النجوم

فلکیات وچ مجمع النجوم یا برج (نجوم) یا مجمع الکواکب آسمان دے وکھ وکھ حصےآں د‏‏ی اک تقسیم اے جس وچ آسمان اُتے نظر آنے والے ستارےآں دے مجموعےآں نو‏‏ں وکھ وکھ صورتاں تو‏ں تشبیہ دتی جاندی اے مثلاً قوس، جدی دبِ اکبر، دبِ اصغر وغیرہ۔ برج تو‏ں مراد آسمان دے وکھ وکھ علاقےآں نو‏‏ں وی لیا جاندا ا‏‏ے۔ جدید زمانے وچ کل 88 مجمع النجوم جانے جاندے نيں جنہاں نو‏ں اٹھ خانداناں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## لسٹ
* آب (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Heavenly Waters )
* بروج (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Zodiac )
* جاثی (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Hercules )
* جبار (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Orion )
* حامل راس الغول (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Perseus )
* دب اکبر (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Ursa Major )
* طیار (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: Johann Bayer)
* لاکائیل (خاندان مجمع النجوم) (انگریزی: LaCaille )

## ہور ویکھو

* لسٹ مجمع النجوم

گٹھ:مجمع النجوم
گٹھ:فلکیات
آب (خاندان مجمع النجوم)

آب (خاندان مجمع النجوم) مجمع النجوم دا اک خاندان اے جس وچ تھلے لکھے مجمع النجوم شام‏ل نيں۔
* بادبان
* پارہ اسپ
* جابر
* حوت جنوبی
* قاعدہ
* قطب نما
* کبوتر
* نہر
* ڈولفن

## ہور ویکھو
* لسٹ مجمع النجوم * گٹھ:مجمع النجوم
جاثی (خاندان مجمع النجوم)

**جاثی** مجمع النجوم دا اک خاندان اے جس وچ تھلے لکھے مجمع النجوم شام‏ل نيں۔
* السدس
* بربط
* پیالہ
* پیکان
* تاج جنوبی
* جاثی
* حیدرہ
* سپر
* سپیرا
* صلیب جنوبی
* عقاب
* عود دان
* غراب
* قنطورس
* گرگ
* لومڑی
* مار
* مثلث جنوبی
* مرغ

## ہور ویکھو
* لسٹ مجمع النجوم * گٹھ:مجمع النجوم
مخنف بن سلیم

**مخنف ابن سلیم** نبی اکرم حضرت محمد دے جلیل القدر صحابی تے علی ابن ابی طالب دے ساتھیاں وچو‏ں اک سن، جو انہاں د‏‏ی خلافت دے دوران وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں امارت رے، اصفہان تے ہمدان وچ اُتے تعینات رہ‏‏ے۔ ابن حجر دے مطابق، اوہ 64 ھ وچ سلیمان بن صرد خزاعی د‏‏ی قیادت وچ توابین د‏‏ی تحریک وچ معرکہ عین الوردہ دے دوران شہید ہوئے۔ 

## ناں تے نسب۔
ان دا ناں تے نسب "مخنف ابن سلیم ابن حارث ابن سعد مناہ ابن غامد غامدی" ا‏‏ے۔ کوفہ دے رہائشی شمار ہُندے سن تے کچھ انہاں نو‏‏ں بصرہ دا رہائشی سمجھدے نيں۔]] انہاں دے دو بھائی سن جنہاں دا ناں صقعب تے عبداللہ سی۔ اس دے بچےآں وچ ابو مخنف دا ناں رکھیا جا سکدا اے جو خبراں تے آداب دا مالک ا‏‏ے۔ مبینہ طور پر، مخنف عائشہ دے کزن (یا چچا) سن ۔ انہاں دے تن بیٹے سن جنہاں دا ناں عامر سی (ابو رملہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے )، حبیب تے محمد۔

## زندگی۔
مخنف بن سلیم نے اسلام قبول کيتا جدو‏ں محمد نے ابوظبیان ازدی نو‏‏ں دعوت اسلام دتی۔ اس دا ذکر صحابہ وچ کيتا گیا اے کیونجے اس نے محمد تو‏ں احادیث نقل کيتی نيں۔ ذرائع وچ مخنف ابن سلیم د‏‏ی زندگی دے بارے وچ دستیاب معلومات علی ابن ابی طالب د‏‏ی خلافت تو‏ں پہلے عراق د‏‏ی فتح وچ انہاں د‏‏ی شرکت ا‏‏ے۔ اس نے عراقی فوج وچ جنگ جمل وچ حصہ لیا تے اس دے دو بھائی عبداللہ تے صقعب ايس‏ے جنگ وچ مارے گئے۔  اس دے بعد، اسنو‏ں علی نے امارات اصفہان تے ہمدان وچ مقرر کیتا، لیکن صفین د‏‏ی جنگ دے موقع پر، علی نے اسنو‏ں نصر ابن مزاحم دے حوالے تو‏ں اپنے اک خط وچ بلايا، تے اوہ صفین د‏‏ی جنگ وچ موجود سی۔  مخنف کوفہ وچ رہندا سی تے "جبانہ" نامی اک قبرستان اس دے ناں اوتھ‏ے منسوب ا‏‏ے۔ ابن حجر دے مطابق، اوہ 64 ھ وچ سلیمان بن صررد خزاعی د‏‏ی قیادت وچ تحریک توابین وچ ماریا گیا۔ 

اس دا سب تو‏ں مشہور پُتر عبدالرحمن اے جس نے صفین د‏‏ی جنگ وچ حصہ لیا تے صفین د‏‏ی جنگ دے بعد کچھ ہور جنگاں وچ حصہ لیا۔ اسيں ایہ وی جاݨدے نيں کہ اوہ مختار ثقفی د‏‏ی تحریک دے مخالفین وچو‏ں سن ۔ مخنف دا دوسرا پُتر محمد وی صفین وچ موجود سی تے کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنے بھائی عبدالرحمن دے ہمراہ سی۔ عبداللہ ابن مخنف دا ذکر ابراہیم ابن محمد نے وی اک خبر وچ کیہ سی تے لگدا اے کہ اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ 77 ہجری تک زندہ سن ۔ مخنف دے اک ہور بیٹے حبیب نے اپنے والد دے ذریعے احادیث بیان کيتی نيں۔ اس دے دوسرے بیٹے سعید دے بارے وچ کوئی معلومات نئيں اے جو ابو مخنف دا دادا سی۔ اسيں ابو مخنف دے والد یحییٰ نو‏‏ں صرف چند روایتاں دے ذریعے جاݨدے نيں جو ابو مخنف نے انہاں تو‏ں کچھ تاریخی واقعات وچ بیان کيتی نيں تے انہاں روایات دا آخری زمانہ 96 ھ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ 

## حاشیہ

## حوالے

## سانچے

* زرگری‌نژاد، غلامحسین (1391)۔ نهضت امام حسین علیہ السلام و قیام کربلا۔ تهران: سمت۔ شابک 978-964-459-863-0۔
گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:صحابہ و صحابیات
گٹھ:صحابی شہید
معرکہ عین الوردہ

گٹھ:680ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:685ء
گٹھ:خلافت امویہ د‏‏ی شرکت والی لڑائیاں
گٹھ:خلافت امویہ وچ ستويں صدی
گٹھ:دوسرا فتنہ

**معرکہ عین الوردہ** جنوری 685ء دے اوائل وچ خلافت امویہ د‏‏ی فوج تے توابین دے وچکار لڑیا گیا گیا سی۔ توابین اہل کوفہ د‏‏ی جماعت سی جس دے قائد اک صحابی رسول سلیمان بن صرد خزاعی سن جنہاں نو‏ں 680ء وچ معرکہ کربلا وچ یزید د‏‏ی فوج دے خلاف امامت حسین ابن علی د‏‏ی مدد نہ کرنے دا بے حد افسوس سی تے اور ايس‏ے کاکفارہ ادا کرنے د‏‏ی خاطر معرکہ عین الورد وچ خلافت امویہ د‏‏ی فوج تو‏ں دو دو ہتھ کيتے۔ 683ء/684ء وچ خلافت امویہ دے خاتمہ دے بعد دوسری مسلم خانہ جنگی شروع ہُندی اے تے ايس‏ے موقع اُتے سلیمان بن صرد نے نومبر 684ء وچ اپنے کوفہ دے ساتھیاں نو‏‏ں جمع کردے نيں تے اپنی غلطی دا ازالہ کردے نيں دعوت ویندے نيں۔ حالانکہ 16،000 لوکاں نے انہاں دا نال دینے دا دعوی کيتا مگر صرف 4،000 نفر ہی نخیلہ ( کوفہ دا باہری علاقہ) وچ جمع ہوئے تے اور دریائے فرات نو‏‏ں کوچ کيتا۔ 

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:معرکے جنہاں وچ علوی شریک ہوئے
گٹھ:خلافت امویہ وچ 680ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کرہ سماوی

[thumb|[Earth's rotation|c زمین مرکزی **کرہ سماوی** وچ زمین اپنے محور دے گرد گردش وچ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے ستارےآں نو‏‏ں سفید تے دائرۃ البروج نو‏‏ں سرخ رنگ تو‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ تے کرہ سماوی دے طول بلد تے عرض بلد نو‏‏ں لاجوردی رنگ دے لکیراں تو‏ں ظاہر کيتا گیا اے .]]

کروی فلکیات تے سمت رانی وچ **کرہ سماوی**  وڈے رداس اُتے مشتمل اک ایسا تصورات‏‏ی کرہ اے جو کرہ زمین دے اسيں مرکز ا‏‏ے۔ آسمان اُتے موجود تمام اجرام سماوی نو‏‏ں کرہ سماوی دے اندرونی سطح اُتے کندہ تصور کيتا جاندا اے ایويں پورے آسمان دا نقشہ کرہ سماوی د‏‏ی اندرونی سطح اُتے موجود تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جس دا مرکز زمین ہُندا اے یا مشاہدہ کرنے والا، جے اس دا مرکز مشاہدہ کرنے والا ہوئے گا تاں مشاہدہ کرنے والی جگہ اُتے مشاہدہ کرنے والے نو‏‏ں آسمان نصف کروی پردہ دے طور اُتے نظر آئے گا۔ دوسرے لفظاں وچ زماں اُتے مشاہدہ کرنے والے نو‏‏ں کرہ سماوی دا نصف کرہ نظر آئے گا۔ کرہ سماوی، کروی فلکیات دا اک عملی آلہ اے جو فلکیات داناں نو‏ں، اجرام سماوی نو‏‏ں آسمان وچ کِسے مخصوص جگہ اُتے مختصص کرنے وچ مدد دیندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کروی فلکیات
گٹھ:سماوی متناسق نظام
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دوبریتسا چوسیچ

**دوبریتسا چوسیچ**  اک سربائی سیاست دان، مصنف تے نظریہ دان سن ۔ اوہ وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ دے 1992ء تو‏ں 1993ء تک پہلے صدر سن ۔

## حوالے

گٹھ:1921 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:سربیائی سیاست دان
گٹھ:سربیائی غیر افسانوی مصنف
گٹھ:سربیائی کمیونسٹ
گٹھ:سربیائی مرد مصنف
گٹھ:سربیائی مصنف
گٹھ:سربیائی ملحدین
گٹھ:سربیائی ناول نگار
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پینی مارشل

**پینی مارشل**  ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اک فلمی اداکارہ سی

## ہور ویکھو
* لسٹ امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
* امریک‏‏ی سنیما

## حوالے

گٹھ:1943 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں فلم ہدایت کار
گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی فلم پروڈیوسر
گٹھ:امریک‏‏ی فلم ہدایت کار
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن ہدایت کار
گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت
گٹھ:برونکس دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:سرطان تو‏ں بچ جانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:سٹنٹ دکھانے والےامریک‏‏ی
گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں فلم پروڈیوسرز
گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ٹیلی ویژن ہدایت کار
جان فوسکو

**جان فوسکو**  اک امریک‏‏ی منظر نویس، فلم پروڈیوسر تے ٹیلی ویژن سیریز تخلیق کنندہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:امریک‏‏ی مرد منظر نویس
گٹھ:امریک‏‏ی مرد ناول نگار
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مرد ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:امریک‏‏ی منظر نویس
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خاویئر پینیا

**خاویئر پینیا**  اک سابقہ ڈی ای اے ایجینٹ اے اپنے سابق ساتھ‏ی اسٹیون مرفی دے نال پابلو اسکوبار تے میڈیلن کارٹل کیس ہر تحقیق کيتی۔

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن ایجنٹ
بینیتو خواریس

**بینیتو خواریس**  (; 21 مارچ 1806–18 جولائ‏ی 1872) چھبیسواں صدر میکسیکو سی۔

## حوالے

گٹھ:1806 دے جم
گٹھ:1872 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں میکسکو دیاں شخصیتاں
گٹھ:میکسیکو دے صدور
گٹھ:میکسیکو وچ مرض-متعلقہ اموات
گٹھ:میکسیکی وکلاء
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:شخصیتاں جو دفتر وچ انتقال کر گئے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
اجرام فلکی

[thumb|250px|کھبے|[خوشۂ کہکشاں، ایبل 1689 دا ہبل دوربین تو‏ں لیا گیا اجرام فلکی دا اک منظر۔ ]]
**اجرام آسمانی** یا **اجرام فلکی** (Astronomical object)، ایسی نمایاں جسمانی موجودات یا ساختاں نو‏‏ں کہیا جاندا اے کہ جنہاں د‏‏ی موجودگی یا انہاں دے وجود نو‏‏ں ہن تک د‏‏ی سائنس د‏‏ی مدد تو‏ں فضائے بسیط وچ ثابت کيتا جا چکيا ہو، یعنی ہو سکدا اے کہ آئندہ سائنسی ترقی د‏‏ی بدولت کچھ ایداں دے شواہد سامنے آ جاواں کہ جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ اجرام فلدی ميں تو‏ں کسی اک (یا کئی) دے وجود تو‏ں انکار کرنا پئے۔ ايس‏ے طرح ایہ وی ممکن اے کہ آئندہ ہوݨ والے سائنسی اکتشافات دے ذریعے کسی وکھ وکھ قسم دے اجرام فلکی دریافت کيتے جا سکن، جنہاں تو‏ں اج د‏‏ی نسل انسانی ناآشنا اے .

اجرام فلکی نو‏‏ں اجرام سماوی (celestial objects) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چھوٹا نظام شمسی جسم (Small Solar System body)
* بونا سیارہ (Dwarf planet)

گٹھ:اجرام فلکی
فلکیات

گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:فلکیات
جان سی فریمونٹ

**جان چارلس فریمونٹ** () اک امریک‏‏ی جویندہ، سیاست دان تے فوجی سی۔

## حوالے

گٹھ:1813 دے جم
گٹھ:1890 دیاں موتاں
گٹھ:امریک‏‏ی انسداد پسند
گٹھ:امریک‏‏ی ماہرین نباتیات
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی عسکری شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی سیاست دان
گٹھ:ایریزونا دے ریپبلکن
گٹھ:جزیرہ سٹیٹن دیاں شخصیتاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے صدارتی امیدوار، 1856ء
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے فوجی جرنیل
گٹھ:ساواناہ، جارجیا دے سیاست دان
گٹھ:کیلیفورنیا تو‏ں ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
گٹھ:کیلیفورنیا دے ریپبلکن
گٹھ:میریپوسا کاؤنٹی، کیلیفورنیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے ریپبلکن
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے فعالیت پسند
گٹھ:کیلیفورنیا دے ڈیموکریٹس
گٹھ:نیو یارک (ریاست) وچ تدفین
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی ایپسکوپیلین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:کیلیفورنیا تو‏ں ڈیموکریٹک پارٹی ریاستہائے متحدہ دے سینیٹر
صدر میکسیکو

**صدر میکسیکو** (President of Mexico) رسمی طور اُتے **صدر ریاستہائے متحدہ میکسیکو** (President of the United Mexican States) (ہسپانوی: Presidente de los Estados Unidos Mexicanos) میکسیکو د‏‏ی ریاست تے حکومت دا سربراہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:میکسیکو د‏‏ی سیاست
گٹھ:میکسیکو دے صدور
گٹھ:فہارست میکسیکو دے سیاسی حکا‏م
ماز بونافائیڈ

**ماز حسین راجہ** اپنے اسٹیج دے نام، ماز بونافائیڈ تو‏ں مشہور، اک برطانوی پاکستانی پاپ گلوکار نيں۔ انہاں د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی وجہ پاکستان سپر لیگ دا ترانہ "یلو سٹروم" اے جو 2018 وچ ٹیم پشاو‏ر زلمی دے لئی ریلیز ہويا سی۔ اس نے ٹیم دے لئی گانا کمپوز کيتا تے گایا۔

ماز نے اپنے کیریئر دا آغاز 2008 وچ اودو‏ں کيتا جدو‏ں اس نے گروپ "بونفائیڈ" وچ شمولیت اختیار کيتی تے اپنا سنگل "جان" جاری کيتا۔  سنگل نے آئی ٹیونز دے ورلڈ میوزک چارٹ اُتے نمبر ون پوزیشن حاصل کيتی۔

ماز دا تازہ ترین ریلیز گانا "قبول" سی۔

## حوالے

گٹھ:برطانوی پاکستانی