open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سنیل دت

سنیل دت ہندی فلماں دا اداکار فلماں بنان والا تے سیاستدان سی۔ سنیل دت 1926 چ ضلع جہلم دے اک پنڈ خورد چ جمیا۔ اودی پیلا نان بلراج سی۔ پاکستان بنن تون مگرون اودا ٹبر ہندستان چلا گیا۔ فلماں چ کم کرن دا شوق اونوں بمبئی لے گیا۔ اودی پیلی فلم پلیٹ فارم سی جیڑی 1955 چ بنی۔ مدر انڈیا اودی تے نرگس دی 1957 دی ہٹ فلم سی۔ 1958 چ اونے نرگس نال ویاہ کرلیا۔ سنیل نے 2007 تک فلماں چ کم کیتا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
ہریتھک روشن

رتیک روشن ([rɪt̪ ʰ ɪk RO ʃən ː]؛ 10 1974 جنوری کو پیدا) [1] ایک بھارتی فلم اداکار ہے [2] کے بعد 1980s بھر میں کئی فلموں میں ایک بچے اداکار کے طور پر شائع، روشن کہو میں ایک اہم کردار میں ان کی فلم کی پہلی بنایا.نہ ... پیار ہے 2000 ء میں. فلم میں ان کی کارکردگی نے اسے بہترین اداکار اور بہترین مرد کی پہلی فلم فار فیئر ایوارڈ حاصل کئے. اس نے یہ فجا اور مشن کشمیر (دونوں 2000 ء میں جاری کی گئی ہے) اور بلاک بسٹر کبھی خوشی کبھی غم میں حمایت حصہ میں کلیدی کردار کے بعد ... (2001)، جو کہ بیرون ملک مارکیٹ میں بھارت کی فلم 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
ہیما مالنی

ہیما مالنی ہندی فلماں دی اداکارہ تے فلم بنان والی اے۔ 40 وریاں چ 150 دے نیڑے فلماں چ کم کیتا۔ پعارتیہ جنتا پارٹی ولوں اوہ پارلیمنٹ دی سنگی وی اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
کرشمہ کپور

کرشمہ کپور ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ راجہ ہندستانی اودی پہلی مشہور فلم سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
خوارزم

وسطی ایشیا دی اک پرانی ریاست جہڑی دریائے جیحوں (آمو دریا) دے طاس چ پھیلی ہوئی سی ۔ ہن ایہہ علاقہ ازبکستان چ شامل اے ۔ پرانے زمانےآں چ ایہہ علاقہ رہتل ( تہذیب) دا اہم مرکز سی ۔ 6ویں صدی قبل مسیح چ اس تے سائرس اعظم دا قبضہ ہوئیا تے چوتھی صدی ق م چ ایہہ خودمختار ہو گئیا ۔ 7ویں صدی عیسوی چ اس تے عرباں نے قبضہ کر لئیا تے ایتھے دے لوکاں نے اسلام قبول کر لئیا ۔ 995ء چ ایہہ علاقہ خوارزمی امیراں دے ہیٹھ متحد ہو گئیا جس دا اراجگھر زرنج شہر سی جہڑا تجارت ، صنعتاں دے نال نال عربی دی تعلیم دا وی اہم مرکز سی ۔ 12ویں صدی عیسوی دے آخیر تک خوارزم نے سلجوقی ترکاں توں آزادی حاصل کر لئی جہڑے عرباں دے بعد اس علاقے حکومت کرن لگے سن ۔ بعد چ اینہاں نے اپلی سلطنت نوں ودھئیا تے 13ویں صدی عیسوی دے شروع چ ایہہ سلطنت بحیرہ خزر ( بحیرہ کیسپیئن یاں بحیرہ قزوین) توں سمرقند تے بخارا تک پھیلی ہوئی سی 1221ء چ چنگیز خان نے اس علاقے تے حملہ کیتا تے راجگھر نوں تباہ برباد کر دتا ۔ 14ویں صدی عیےوی دے آخیر چ امیر تیمور نے خوارزم نوں ملیامیٹ کر دتا ۔ 1505ء چ ازبک اس تے قابض ہو گئے تے خیوا نوں صدر مقام بنا لئیا ۔ اس تھاں اج وی پرانے زمانے دے قلعاں دے کھنڈر ملدے نیں ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
ریکھا

ریکھا ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ 40 وریاں چ 180 دے نیڑے فلماں چ کم کیتا۔ سلسلہ خون بھری مانگ تے امراؤ حان مسہور فلماں نیں۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
استرداد

استرداد (انگریزی چ Reconquest) عیسائیاں دیاں اوہناں ساڈھے ست سو سال طویل کوششاں نوں آکھئیا جاندا اے ،جہڑیاں اوہناں نے جزیرہ نما آئبیریا توں مسلماناں نوں کڈن تے اینہاں دے حکومت نوں ختم کرن لئی کیتیاں ۔ 8ویں صدی چ بنو امیہ دے ہتھوں سپین دے فتح دے مگروں استرداد دا آغاز 722ء چ معرکہ کوانڈونگا نال تے خاتمہ 1492ء چ سقوط غرناطہ نال ہوئیا ۔

1236ء چ محمد بن الاحمر دی قیادت تھلے سپین چ مسلماناں دے آخری مضبوط گڑھ غرناطہ نوں قشتالہ دے فرڈیننڈ سوم دے ہتھوں شکست ہوئی تے غرناطہ اگلے 250 ورہے عیسائی سلطنت دا باجگذار بنئیا رہئیا ۔ 2 جنوری 1492ء چ آخری مسلم حکمران ابو عبداللہ محمد نے فرڈینند تے ملکہ آئزابیلا دے ساہمنے ہتھیار سٹ دتے ، جس دے نتیجے چ متحدہ رومن کیتھولک قوم وجود چ آئی ۔

پرتگیزی استرداد 1249ء چ افونسو سوم ولوں الغرب دی شکست نال اپنے احتتم نوڑں پہنچئیا

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
ابن خلکان

1211ء توں 1282ء تک

اک مورخ ، پورا ناں شمس الدین ابن خلکان بن یحیی بن خالد برمکی ، اربیلا چ جمئیا تے حلب ، دمشق تے قاہرہ چ تعلیم حاصل کیتی تے اپنے جیون چ محکمہ قضا تے تدریس دے اہم منصباں تے فائز رہئیا ۔ اس دی شہرت اسدی عظیم لکھت " رنیات و انباء انباء الزمان " دی وجہ توں اے ، اس کتاب چ اس دے زمانے تک دیاں نامور شخصیتاں دا ویروے (وضاحت)نال تذکرہ اے ۔

## بارلے جوڑ
* انسائیکلوپیڈیا بریٹینیکا
* http://www.humanistictexts.org/ibn_khallikan.htm 

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
عاد

**عاد** اک قدیم عرب قوم اے جس دا ذکر قرآن مجید چ سورۃ ھود تے سورۃ الفجر چ اے ۔ اس قوم تے حضرت ھود علیہ سلام نوں نبی بنا کے بھیجئیا گئیا سی پر جدوں اس قوم نے شرک تے بت پرستی نا چھڈی تے اللہ نے عذاب نازل کر کے اسنوں تباہ کر دتا ۔ اس قوم دے تذکرے نوں کہانی سمجھئیا جاندا سی پر 20ویں صدی چ اس دے مرکزی شہر ارم ( عربی چ ارم ذات العماد تے انگریزی چ Waber , Uber ,Irem) دے آثار لبھے نیں جہڑے ربع الخالی دے اوس حصے چ نیں جہڑا اج کل عمان چ شامل اے ۔

عاد اصل چ حضرت نوح علیہ سلام دی چوتھی پیڑھی چوں سی ( عاد بن عوض بن ارم بن سام بن نوح) تے اس ناں تے اس قوم نوں عاد آکھئیا جاندا اے ۔ قوم عاد نوں روایات دے موجب اک وڈی ہنھیری نے تباہ کر دتا سی ۔ قرآن دے مطابق ایہہ قوم دنیا تے آخرت دوناں چ اللہ دی رحمت توں دور تے وانجھی(محروم یاں خالی) اے ۔

جدید کاہڈ (تحقیق) دے مطابق ایہہ قوم 3000 سال قبل مسیح توں لے کے پہلی صدی عیسوی تک موجود سی ۔ اینہاں نوں ہزار تھماں ( ستوناں) آلے شہر دی قوم وی آکھئیا جاندا اے ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:معدوم نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:سامی قبیلے
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:قدیم تریخ
گٹھ:عرب دی تریخ
گٹھ:قوماں
گٹھ:قصص القرآن
گٹھ:اسلام
گٹھ:عرب دی  تریخ
گٹھ:عرب
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:قوماں
گٹھ:قصص القرآن
گٹھ:قدیم  قوماں
گٹھ:عرب قوماں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ سعودی عرب
گٹھ:تریخ جزیرہ نما عرب
بعلبک

**بَعْلَبَک** لبنان دا اک قدیم شہر اے ۔ اس دے کھنڈرات اج وی اس دے ماضی دی نشانیاں دے طور تے موجود نیں ۔ ایتھے بعل ، سورج دیوتا دی پوجا ہندی سی اس لئی یونانیاں نے اسنوں ہیلی پولس یعنی سورج دا شہر دا ناں دتا سی ۔ رومی سلطنت دے زمانے چ اسنوں بوہت اہمیت حاصل سی ۔ رومی حکمران آگسٹس نے اسنوں اک نوآبادی بنا دتا سی ۔ 1750ء چ اک بھچال ( زلزلے) چ ایہہ شہر تباہ ہو گئیا ۔ اس دے مگروں فیر آباد ہو گئیا تے اج ایہہ لبنان دے اہم شہراں چ شمار ہندا اے ۔

## جغرافیہ
بعلبک سطی سمندر توں 1170 میٹر اچا تے دریائۓ لیطانی دے چڑھدے ج واقع اے ۔ بعلبک دا رومی سلطنت دے ویلے چ ناں ہیلوپولس (سورج دا شہر) سی ۔ اس شہر چ پرانے زمانے دے بوہت پتھر دے بوہت سارے ستون نیں تے ایداں اس دا مقابلہ ایران دے شہر شیراز دے تخت جمشید نال کیتا جا سکدا اے۔ اسیران کربلا دا قافلہ اس شہر توں لنگھ کے دمشق گیا سی تے مسیحی راہب دا واقعہ پیش آیا سی ۔ اس شہر چ مسجد راس الحسن علیہ سلام واقع اے جس تھاں تے ایہہ واقعہ پیش آیا سی ۔

## شہر دے باسیاں دا مذہب

بعلبک شہر دے رہن آلےآں دا مذہب اینج اے:
*شیعہ 59 فیصد
*سنی 23 فیصد
*مارونی 15 فیصد
*کیتھولک عیسائی 2 فیصد
*آرتھوڈوکس عیسائی 1 فیصد

گٹھ:عرب
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:تریخی شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ادھم بے مسیت

ادھم بے البانیا دے راجگھر ترانا چ واقع اک مسیت اے اس مسیت دی اساری دا آغاز 1789ء چ ملا بے نے کیتا تے اس دی اساری سلیمان پاشا دے پوتے حاجی ادھم بے دے ہتھوں 1823ء چ ہوئی ۔ البانیا چ اشتراکی دور چ ایہہ مسیت بند کر دتی گئی تے اک لمبے چر پچھوں 18 جنوری 1991ء چ اسنوں کھول دتا گئیا ۔

مسجد دے دوبارہ کھولے جانہہ تے اشتراکیاں دی شدید مخالفت دے باوجود 10 ہزار لوک جھنڈے ہتھاں لئے مسیت پہنچے تے ایہہ واقعہ البانیا چ اشتراکیت دے خاتمے دا نقطہ آغاز ثابت ہوئیا ۔ اس مسجد دی خاص گل اس چ کیتا گئیا مصوری دا کم اے جس چ پھل بوٹے ، آبشاراں تے پلاں وغیرہ دیاں مورتاں بنائیاں گئیاں نیں ، جہڑا کہ اسلامی فن تعمیر چ کتے وی نئیں دیکھئیا گئیا ۔ مسیت سیاحت لئی تے ہر ویلے کھلی رہندی اے پر اس چ نماز نئیں پڑھی جاندی ۔
## ہور ویکھو
* اسلام
* مسیت

گٹھ:یورپ دیاں مسیتاں
گٹھ:مسجداں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
مادیعیرا

**مادیعیرا** وڈا سمندر اوقیانوس چ واقع پرتگالی جزیرےآں دا مجموعہ اے ، جس دا شمار یورپ تے پرتگال دے نیم خودمختار علاقےآں چ ہندا اے ۔ گو جزیرےآں نوں افریقی بیلٹ دا حصہ تضور کیتا جا سکدا اے پر سیاسی تے ثقافتی لحاظ نال ایہہ یورپ دا حصہ ای نیں ۔ فنکال اک لکھ دی آبادی نال سب توں وڈا شہر تے صدرمقام اے ۔

گٹھ:جزیرے
ایشوریہ راۓ

ایشوریہ راۓ ہندی فلماں دی اداکارہ اے۔ 1994 چ مس ورلڈ دا ٹائٹل جتیا۔ ہم دل دے چکے صنم پہلی مشہور فلم سی۔ 2007 چ ابھیشک بچن نال ویاہ کرلیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مس ورلڈ
ایوان گروزنی

ایوان چہارم (1230ء- 1284ء)

روسی سلطنت دا پہلا زار تے ایوان سوم دا پوتا ، اسنوں ایوان چہارم ، روسی بولی چ ایوان گروزنی یعنی ایوان خوفناک تے انگریزی چ Ivan the terrible وی آکھئیا جاندا اے ۔ 1545ء چ 14 ورہیاں دی عمر چ حکومت سمبھالی تے سارے تاتاری سرداراں نوں ، جنہاں دی ماسکو دی ریاست باجگذار سی ، زیر کیتا ۔ ایوان گروزنی نے ای 1553ء چ خانان قازان دی حکومت ختم کر کے اس علاقے تے مل مار لئیا تے مسلماناں تے بوہت ساریاں پابندیاں لا دتیاں گئیاں ، مسجداں شہید کر دتاں گئیاں تے مسلماناں نوں زبردستی عیسائی بنان لئی وی طاقت ورتی گئی ۔ ایسے نے حکم دتا سی کہ خانان قازان ( خانیٹ آف کازان ) تاتار مسلماناں دے قومی نشاں چند نوں عیسائیاں دی صلیب دے پیراں چ (تھلے ) لا ئیا جائے تے اسنوں مسلماناں تے روسی آرتھوڈوکس عیسائیاں دی فتح دی یادگار قرار دتا ۔ ( حالے تک وی روس دے گرجےآں تے چند صلیب دے تھلے لائیاجاندا اے ) ۔ 1560ء چ اس دی ملکہ دے مرن نال اس دے مزاج چ غصّہ تے چڑچڑا پن پیدا ہوگئیا سی ۔ جیون دے آخری دناں چ اس نے اپنے وڈے پتر نوں کسے گل تے غصّے چ آ کے قتل کر دتا سی ، جس نال اسنوں بوہت زیادہ محبت سی ۔ آخر اس دے غم چ گھل گھل کے خود وی مر گئیا ۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:روس
گٹھ:روسی زار
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سیرس

**سیرس** (علامت: ) سورج دے دوالے نکے پاندھی پیٹی دا سب توں وڈا نکا پاندھی اے تے اس چ پائیا جانہہ آلا اکو نکا پاندھی اے ۔نکے پاندھی پیٹی مریخ تے مشتری اک پٹی اے جسنوں ایسٹرائیڈ بیلٹ وی آکھیا جاندا اے ۔ سیارچوی پٹی دے جسم سورج دے گرد 15 لکھ کلومیٹر چوڑی اس بیلٹ چ چکر لاندے نیں ۔ اس پٹی چ گھمن آلے بوہتے ایسٹرائیڈاں دا قطر اک کلومیٹر تک ہندا اے ۔ بوہت گھٹ ایسٹیرائیڈ سیرس وانکوں 1000 کلومیٹر دے قطر دے ہندے نیں ۔

سیرس سورج توں 77۔2 فلکیاتی اکائی(AU) تے اے ۔اس دا قطر 1000 کلومیٹر توں کجھ گھٹ اے جہڑا اینی کشش ثقل پیدا کرن لئی کافی اے جس دے اثر دےپاروں ایہہ گول شکل اختیار کر گئیا اے ۔ 19ویں صدی دے شروع چ جدوں سیرس دریافت ہوئیا تے اس نوں اک سیارہ سمجھئیا گئیا سی ۔ پر 1850ء چ دوجے سیارےآں دی دریافت دے بعد اس دا درجہ گھٹا کے اس نوں سیارچےآں چ شامل کر دتا گئیا ۔ 2006ء چ اس دا درجہ بدل کے اسنوں بونا سیارہ قرار دتا گئیا ۔

سیرس نوں 1801ء چ اٹلی دے تارہ گرو پیازی نے لبیا سی۔

گٹھ:نکا پاندھی
گٹھ:نکے پاندھی پیٹی
گٹھ:سورجی پربندھ
نامب روہی

صحرائے نمیب افریقہ دے دکھنی علاقےآں چ واقع جگ دے خشک ترین صحراواں چوں اک اے ۔ اس صحرا دا کھیتر ول(رقبہ) 50 ہزار مربع کلومیٹر اے تے ایہہ وڈا سمندر اوقیانوس دے نال نال نمیبیا دے ساحلاں پے اک ہزار کلومیٹر کھلرئیا ہوئیا اے چڑھدےاوں لہندے چ 50 توں 160 کلومیٹر چوڑا اے ۔ اس دا کجھ حصہ انگولا چ وی شامل اے ۔ ایہہ صحرا نمیب - نوکلفٹ قومی پارک دا حصہ اے ۔

صحرائے نمیب نوں جگ دا سب توں پرانا صحرا سمجھئیا جاندا اے جہڑا کہ 8 کروڑ سالاں توں موجود اے ۔ ایتھے سالانہ صرف 10 ملی میٹر بارش ہندی اے ۔

صحرا دا زیادہ حصہ غیر آباد تے وچ پہنچن لئی اوکھا اے ۔ اس دے کجھ ریت دے ٹبےآں دی بلندی 340 میٹر تک اے تے ایہہ دنیا دے بلند ترین ریت دے ٹبےآں چ شمار ہندے نیں ۔

صحرائے نمیب معدنیات ٹنگسٹن ، لون تے ہیرے دے ذخیرےآن دی وی توں اہمیت رکھدا اے ۔

جس تھاں صحرا سمندر دے ساحل نال ملدا اے ، اوہ علاقہ ڈھانچےآں دا ساحل کہلاندا اے ۔ ایہہ ناں اس ساحل تے دھند دی وجہ توں چٹاناں نال ٹکرا کے تباہ ہون آلے بحری جہازاں دے ملبے تے صحراء چ گواچ کے مرن آلے لوکاں دے پاروں ملئیا اے جنہاں دی باقیات ڈھانچےآن دی شکل چ ای ملئیاں ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:روہی
جلال الدین سیوطی

اس دا اصلی ناں عبدالرحمان ، کنیت ابو الفضل ، لقب جلال الدین تے عرف ابن الکتب اے ، سیوطی آخری دور دے مسلمان علماء چوں اپنی علمی خدمتاں پاروں مشہور نیں ۔ اس دا سلسلہ نسب ایداں دسئیا جاندا اے " عبدالرجمن بن کمال الدین ابی بکر بن محمد بن سابق الدین بن فخرالدین بن اصلاح الدین ایوب بن ناصر الدین محمد بن ہمام الحضیری الاسیوطی الشافعی" ۔

سیوطی دیاں کتاباں اج وی علم دے خزانے نیں تے پہلےآں دوراں دی تریخ لئی اک ودھئیا زریعہ نیں ۔
[[گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:ایران
پطرس اعظم

**پطرس اعظم** (1672ء- 1725ء)۔

روسی سلطنت دا زار تے اک بیدار مغر بادشاہ ۔ 1696ء چ ازوف دا علاقہ سلطنت عثمانیہ دے کولوں کھو لئیا ۔ 1697ء چ [بیلجیئم] ، [نیدرلینڈ ، انگلینڈ ، آسٹریا تے جرمنی دا دورہ کیتا تے جہاز سازی دا فن تے ٹیکنیکل سائنس دا علم لئیا ۔ 1700ء چ سویڈن دے بادشاہ چارلس XII کولوں جنگ ناروا چ شکست کھادی جس دا بدلہ 9 ورہےآں مگروں 1711ء چ لئیا ۔ 1711ء چ ا ک معاہدے دے بعد ترکاں نوں ازوف دا علاقہ واپس مل گئیا ۔ 1721ء چ سویڈن نال جنگ نا کرن دا معاہدہ کیتا جس دے راہیں کئی علاقے روس دے قبضے چ آ گئے ۔

پطرس اعظم نے 1703ء چ سینٹ پیٹرزبرگ دی نیہہ رکھی تے بعد چ ا سنوں روسی سلطنت دا راجگھر بنا لئیا ۔ 1722ء چ ایران نال جنگ کیتی جس چ اسنوں کامیابی ملی ۔

پطرس اعظم نے روس چ معاشرتی تے تعلیمی اصلاحات رائج کیتیاں تے فوج تے بحریہ دے نویں سرےاوں تنظیم کیتی ۔ سائنس تے فنون لطیفہ دی سرپرستی کیتی تے روس دے لوکاں نوں لہندی رہتل (مغربی تہذیب) نال روشناس کروائیا ۔

پطرس اعظم نے ویاہ اک روسی دیہاتی زنانی نال کیتا جہڑی اس دے مرن تے کیتھرائن I نے لقب نال تخت تے بیٹھی۔

گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی سلطنت
گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:روسی زار
مصنوعی سیارہ

مصنوعی سیارہ اک ایداں دا جسم اے جس نوں انسانی کوششاں نال کسے مدار چ پائیا جاندا اے ۔ ایہو جہے جسم نوں کئی واری مصنوعی پاندھی وی آکھئیا جاندا اے تاں جے اینہاں تے قدرتی سیارچےآں ، جداں چند وغیرہ ، چ فرق کیتا جا سکے ۔

سوکھے لفظاں چ مصنوعی سیارہ اک ایسا پاندھی اے جسنوں انسان نے خود بنائیا ہوئے تے فیر اسنوں کسے دوجے قدرتی سیارے یاں ستارے دے مدار چ چھڈ دتا ہوئے ۔ 

ایہہ مصنوعی سیارہ بالکل ایسے طراں گردش کردا اے جداں کوئی قدرتی سیارہ ( جداں :زمین) کسے ستارے دے مدار چ گھمدا اے ۔ مثلا ساڈا پاندھی زمین سورج دے دوالے اک متھے ہوئے مدار چ گھمدا اے ۔ مضنوعی سیارے دی جسامت نسبتا نکی ہندی اے ۔

زمین دے مدار چ بھیجے گئے مصنوعی سیارےآں دے بنیادی مقصداں چ زمین دے مختلف کماں مثلا نقشے بنان لئی ، موسمیاتی تبدیلیاں دا اندازہ لانا ، جاسوسی کرنا ، سائنسی کاہڈ(تحقیق) ، نشریات تے ٹیلی فون دے نظام نوں چلانا، انٹرنیٹ دا نظام چلانا تے ویب سائٹاں دا آپس چ رابطہ وغیرہ شامل نیں ۔ 

سب توں پہلاں 1957ء چ روس نے سپوتنک 1(Sputnik 1) ناں دا مصنوعی سیارہ خلا چ چھڈئیا سی ۔

## بارلے جوڑ
* http://science.nasa.gov/realtime/jtrack/3d/jtrack3d.html  
* http://en.satellite.tracks.free.fr 
* http://www.vega.org.uk/video/programme/12
* مصنوعی سیارہ کنج کم کردا اے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سیارے

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
بونا سیارا

**بونا سیارا** انٹرنیشنل اسٹرونومیکل یونیئن (International Astronomical Union) دے مطابق  ایسے سماوی(Celestial) جسماں نوں کہیا جاندا اے جیہڑے ایہناں چوں تِن شرطاں وچ پورے اتردے ہون ۔

1- اوہ جسم سورج دے دوالے مدار چ ہوئے ۔

2- اوہ اپنی خود ثقلی لئی اینی ک کمیت رکھدا ہوئے کہ صلب جسمی قوتاں(rigid body forces) تے حاوی ہو سکے تے ایداF اک آئسکونی توازن(hydrostatic equilibrium) بنا کے تقریبا گول یاں کروی شکل اختیار کر سکدا ہوئے ۔

3- اسنے اپنے مدار دے گوانڈھ چ ہونجا (Cleaning the neighbourhood) نہ پھیرئیا ہوئے ۔

4- اوہ اک سیارچہ(satellite) نا ہوئے۔

پلوٹو سورجی پربندھ چ 2006ء تک اس دا 9واں پاندھی منئیا جاندا رہئیا پر 2006ء چ ہون آلی نویں جماعت بندی مگروں اسنوں اک نکا پاندھی منئیا جاندا اے ۔ اک ہور نکا پاندھی ایرس اے ۔
## ہور ویکھو
* چھوٹا نظام شمسی جسم (Small Solar System body)
* اجرام فلکی (Astronomical object)
## بارلے جوڑ
* نکا پاندھی
* بی بی سی نیوز 
* اوٹاوا دے واسی
*  
* نکا پاندھی 
 

گٹھ:چھوٹے سیارے
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سیاروں کی اقسام
گٹھ:سائنس
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
گٹھ:نکا پاندھی
سلیمانیہ مسیت

سلیمانیہ مسیت استمبول ترکی دی اک وڈی مسیت اے اینوں ترک سلطان سلیمان دے کین تے مستری سنان نے بنایا۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
فاتح مسجد

فاتح مسیت ترکی دے شہر استمبول دی اک جامع مسجد اے ، جہڑی سلطنت عثمانیہ دے ویلے چ اساری گئی ۔ ایہہ ]]استمبولاسلامی تے بازنطینی طرز تعمیر دا اک ملاپ اے۔ 

## تریخ
فاتح مسیت [قسطنطنیہ]] دے ترک سلطان محمد فاتح دے ہتھ آن توں مگروں اودے کہن (حکم) تے بنائی گئی ۔ ایہہ مسجد فتح قسطنطنیہ دے بعد اساری جانہہ آلی پہلی مسیت سی ۔ تعمیر دے ماہر عتیق سنان نے 1463ء توں 1470ء دے ویلے چ اس مسیت نوں اسارئیا ۔

مسیت دوالے مدرسے ، کتب خانہ ، شفا خانہ ، مسافر خانہ ، کاروان سرائے ، بازار ، حمام تے لنگر خانہ بنا‎ۓ گۓ۔ ویلے دے نال نال ایتھے کجھ قبراں وی بنئیاں ۔ اصلی کوٹھا 325 میٹر چ مربع مورت دی سی ۔

سلطان محمد فاتح دی بنائی گئی مسجد 1509ء دے زلزلے چ ٹٹ گئی جسنوں فیر ٹھیک کیتا گئیا ۔ 1557ء تے 1754ء دے بھچالاں چ اک وار فیر مسیت تے اثر پئیا تے اک وار فیر اس دی مرمت کیتی گئی ۔ پر 22 مئی 1766ء چ آنہہ آلے زلزلے چ اس مسیت پوری ڈگ گئی ۔ ہن والی مسیت سلطان مصطفی III دے حکم تے معمار محمد طاہر نے 1771ء چ بنائی جہڑی اصل مسیت نالوں بلکل مختلف انداز چ تعمیر کیتی گئی ۔

مسیت دا صحن ، مرکزی داخلی بوہا تے میناراں دے تھلڑے حصے ای پہلی تعمیر دا حصہ نیں جنہاں تے 1771ء چ مسیت دوبارہ اساری گئی ۔ 

مسیت دی پھلواری چ سلطان محمد فاتح تے اسدی ملکہ گل بہار خاتون دی قبراں نیں ۔ مسیت دے احاطے ج سلطان محمد فاتح دی ماں نقش دل سلطانہ دی قبر وی موجود اے ۔

گٹھ:عبادت گاہاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
عتیق علی پاشا مسیت

عتیق علی پاشا مسیت استنبول دے فاتح پاسے چ اک مسیت اے۔ اینوں 1496 چ تلک سلطان بایزید دے وزیر عتیف علی پاشا نے بنوایا۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
نورعثمانیہ مسیت

نورعثمانیہ مسیت استنبول دی اک مسیت اے۔ اے 1749 تے 1755 دے وشکار بنی۔ مصطفا آغا تے سمعون ایدے مستری سن۔ سلطان محمود نے اینوں ٹوریا۔ تے اگلے سلطان نے اینوں پورا کیتا۔ اے عتیق علی پاشا مسیت تے وڈے بزار دے کول اے۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:ترکی
بایزید مسیت

بایزید II مسیت ترکی دے شہر استمبول دی اک مسیت اے اے بایزید چوک وچ اے۔ شہر ترکاں دے ہتھ آن توں مگروں اے دوجی وڈی مسیت سی۔ اے 1501 تے 1506 دے وشکار بنی۔ عثمانی سلطان بایزید II اینوں بنوان والا سی۔

## اتہ پتہ

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
بودرم مسیت

بودرم مسیت استنبول دے فاتح پاسے دی اک مسیت اے جیڑی پیلے گرجا سی پر 1453 دے مگروں اینوں مسیت بنا لیا گیا۔ 

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
فناری عیسا مسیت

فناری عیسا مسیت استنبول دے فاتح پاسے چ اک مسیت اے۔ اے مسیت پیلے گرجا سی ترکاں دے ہتھ آن توں مگروں اینوں مسیت بنا لیا گیا تے

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
فیروز آغا مسیت

فیروز آغا مسیت استنبول دے فاتح پاسے چ سلطان احمد مسجد تے آیا صوفیہ دے نیڑے اک مسیت اے جینوں سلطان بایزید دے خزانچی فیروز آغا نے بنوایا سی۔۔ اے مسیت 1491 چ بنی سی۔
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
پاوندے

افغانستان دے خانہ بدوش قبیلے ۔ لباس ، بولی تے رہن سہن چ عام پشتوناں نالوں مختلف ہندے نیں ۔ شلوار کھلی آستیناں آلی لمبی قمیض ، وڈی پگڑی تے  بدشکلے جہے جتے پاندے نیں  ۔ پہلے 10 ،12 سال دی عمر تک لمبی قمیض پائے ننگے پیر پھردے نیں ۔ اینہاں دیاں چلدیاں پھردیاں بستیاں نوں قری کہندے نیں  ۔ اینہاں دے سدھارے ہوئے کتے خونحوار ہندے نیں تے اینہاں دے ڈیرےآں دی چوکیداری کردے نیں ۔ پاوندےآں دا عام پیشہ اونٹھ پالنا اے ۔ اینہآں دیاں زنانیاں پردہ نئیں کردیاں  ۔ اینہاں چ مشترکہ کنبہ نظام رائج اے ۔ ایہہ لوگ سردیاں چ  کم کاج دی تلاش چ پاکستان آ جاندے نیں ۔
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
ایمیزون برساتی جنگل

ایمیزون برساتی جنگل دنیا دا سب توں وڈا جنگل اے جہڑا دریائے ایمیزون تے اسدے معاون دریاواں دے گرد پھیلئیا ہوئیا اے ۔ اس دا رقبہ 251000 مربع میل اے جہڑا تقریبا آسٹریلیا دے رقبے دے برابر اے ۔ 

ایہہ گویڑ لائیا گئیا اے کہ دنیا دی تمام جیو جنتواں (زندہ انواع حیات) دا ادھ اس جنگلات چ پائیا جاندا اے ۔

ایہہ جنگل 6 دیساں چ پھیلئیا ہوئیا اے ، جنہاں چ برازیل ( برساتی جنگل دا 60 فیصد اس دیس چ واقع اے) ، کولمبیا ، پیرو ، وینزویلا ، ایکویڈار ، بولیویا ، گیآنا ، سورینام تے فرانسیسی گیانا شامل نیں ۔ چار ملکاں چ ایمیزوناس ناں دیاں ریاستاں وی نیں ، اس علاقے نوں ایمیزونیا وی کہئیا جاندا اے ۔

گٹھ:برازیل
گٹھ:برازیل دے جنگل
افلاق

**افلاق** جسنوں انگریزی چ ولاچیا آکھئیا جاندا اے جنوب مشرقی یورپ دی اک سابق ریاست سی جہڑی دریاۓ ڈینیوب تے ٹرانسلوینین الپس دے پربت دھارے دے وچکار واقع اے ۔ ایہہ موجودہ رومانیہ دا اک تریخی تے جغرافیائی خطہ سی ۔

14ویں صدی عیسوی دے شروع چ ھنگری دے چارلس I دے خلاف بغاوت دے بعد افلاق دا قیام عمل چ آئیا ۔ افلاق 1415ء چ سلطنت عثمانیہ دے قبضے چ آ گئیا تے 19ویں صدی تک اینہاں دے قبضے چ ای رہئیا ، پر اس دوران 1768ء تے 1854ء دے وچکار مختصر عرصےآں لئی روسی سلطنت دے قبضے چ وی رہئیا ۔

1859ء چ افلاق(ولاچیا) نے مالدویا نال اتحاد کر کے ریاست رومانیہ بنائی ۔

عثمانی ترک بولی چ ولاچیا نوں افلاق آکھئیا جاندا سی تے ایتھوں ای مسلماناں دی دوجیاں بولیاں چ گئیا ۔ ایہہ لفظ اصل چ "فلاخ"(Vlach) دی بگڑی ہوئی شکل اے ۔

گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:علاقے
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترک تریخ
آہنی پردہ

آہنی پردہ ( انگریزی:Iron Curtain) دوجی جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد 1945ء توں سرد جنگ دے خاتمے 1991ء تک یورپ دی دو نظریاتی تے طبعی سرحداں دی علامت سی ۔ آہنی پردے دے دونے پاسے دیساں نے بین الاقوامی اقتصادی تے عسکری اتحاد قائم کیتے ۔ 

چڑھدے پاسے باہمی اقتصادی معاونت دی انجمن تے وارسا پیکٹ ، جس چ سویت یونین دونان معاہدےآں دا اہم رکن سی ۔

لہندے تے دکھن ول یورپی برادری تے اتلے اوقیانوسی معاہدے دی تنظیم (نیٹو) جس دا اہم عسکری آگو امریکہ سی ۔

آہنی پردے نیں چڑھدے تے لہندے یورپ دے دیساں وچکار دفا‏عی سرحد دی صورت اختیار کر لئی سی ۔ جس دی سب توں وڈی مثال دیوار برلن سی ۔ جہڑی لمبے چر تائیں اس آہنی پردے دی علامت بنی رہی ۔

آہنی پردے دا خاتمے دا آغاز 1989ءدے موسم گرما چ ھنگری توں ہوئیا ، جدوں 11 ستمبر نوں چڑھدے جرمنی دے ہزاراں لوکاں نے ھنگری تھانیں (راہیں) مغربی جرمنی ہجرت دا آغاز کیتا ، جہڑی دیوار برلن نوں ڈھان دی وجہ بنی ۔

آہنی پردے دی اصطلاح پہلی وار برطانیہ دے وزیر اعظم ونسٹن چرچل نے 5 مارچ 1946ء چ ورتی سی ۔

گٹھ:جگ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:فرانس
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دی تریخ
گٹھ:امریکہ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:یورپ
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:روس
اگوازو چھمبر

**اگوازو** برازیل تے ارجنٹاین دی ولگن دے نیڑے دریائے اگوازو تے اک وڈی چھمبر اے۔ ایہہ اوس تھاں تے بندی اے جتھے دریا اپنے پوورے جوبن تے ہندا اے۔ 262 میٹر دی بلندی توں ڈگن آلا پانی اینا زیادہ ہندا اے کہ اس نال ہر سیکنڈ چ اولمپک کھیڈاں چ استعمال ہون آلے تیراکی دے 6 تلاء(حوض)بھرے جا سکدے نیں ۔ 

چھمبراں دا ایہہ پربندھ صرف 7۔2 کلومیٹر دے رقبے تے تقریبا 270 چھمبراں تے اے۔ کجھ چھمبراں 82 میٹر تک بلند نیں جدوں اکثر چھمبراں دی بلندی 64 میٹر اے۔ 150 میٹر چوڑی تے 700 میٹر لمبی انگریزی دے اکھر"U" دی شکل دی اک ڈھلان جسنوں شطان دا سنگھ ( انگریزی چ :Devil's Throat) آکھئیا جاندا اے اینہآں ساریاں چوں سب توں متاثر کرن آلی اے ۔ اس سلسلے دیاں زیادہ تر چھمبراں ارجنٹاین چ نیں پر اینہاں دا بہترین نظارہ برازیل ولوں کیتا جا سکدا اے ۔ ایہہ مشہور زمانہ نیاگرا چھمبر توں کتے وڈیاں نیں تے اس دا مقابلہ صرف افریقہ دی وکٹوریہ چھمبر کر سکدی اس جہڑی زمبابوے تے زیمبیا دی سرحد تے واقع اے ۔

اس چھمبر نون علاقے دے دوناں دیساں چ قومی پارک دا درجہ دتا گئیا اے ، جہڑے برازیل تے ارجنٹاین دوناں چ اگوازو نیشنل پارک کہلاندے نیں ۔ دونے پارک یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ نیں ۔

## بارلے جوڑ
* http://www.worldheritagesite.org/sites/iguazu.html
* http://www.gringoes.com/articles.asp?ID_Noticia=2332 
* http://www.burger.si/Brazil/Iguazu/Iguazu_Brasil_05.html 

گٹھ:برازیل
گٹھ:برازیل دیاں آبشاراں
کیریبین سمندر

**کیریبین** لہندے ادھ کرہ دا اک سمندر اے جہڑا اٹلانٹک ساگر دا اک سمندر اے ۔ ایہ سمندر خلیج میکسیکو دے لمے چڑھدے پاسے واقع اے تے لمے وچ لما امریکا ، اُبھے لہندے پاسے میکسیکو تے وچکارلا امریکا تے چڑھدے پاسے کیوبا ، ہسپانولیا ، جمیکا تے پورٹو ریکو سمیت لہندا انڈیز دے وچکار گھریا ہو یا اے ۔ کیریبین سمندر دا پورا علاقا تے لہندا انڈیز دے جزیرے تے نال لگدے ساحلاں نوں مجموعی طور تے کیریبیئن آکھیا جاندا اے ۔
سارا کیریبیائی سمندر، لہنداانڈیز تے نال لگویں سمندری ساحلاں نوں مجموعی طور تے کیریبیائی کہیا جاندا اے ۔

کیریبین سمندر نمکین پاݨی دے وڈے سمندراں وِچوں اک اے تے تقریبن 2754000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے ۔ ایہدی سبھ توں ڈونگھی تھاں کیوبا تے جمیکا دے وچکار کے مین جزائر دے لاگے اے ، جتھے ایہدی گہرائی 7686 میٹر اے ۔ کیریبیئن ساحلی علاقے وِچ کئی خلیجاں نیں جیہناں وِچ خلیج وینزویلا ، خلیچ ڈارین ، خلیج موسکیٹو تے خلیج ہونڈیورس مشہور نیں ۔

## مورتاں


تصویر:Jamaica sunrise.JPG|جمیکا
تصویر:San Andrés Island Colombia.JPG|سان اینڈریس
تصویر:Sunset-cartagena-tower-Igvir.jpg|کارٹیجنا
تصویر:Playa Puerto Cruz.JPG|مارگاریٹا
تصویر:Mar caribe.jpg|بحیرہ کیریبین
تصویر:Isla Providencia Colombia by Luis Barreto.png|سان اینڈریس
تصویر:Caribbean Ocean view from Bodden Town.jpg|بوڈن ٹاؤن
تصویر:Tulum-Seaside-2010.jpg|تولوم


## حوالے

## باہرلے جوڑ
* بحیرہ کیریبین
* سینٹر آف ایڈوانس سٹڈی پورٹوریکو اینڈ کیریبین 

گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
لیگوریئن سمندر

لیگیؤری سمندر رومی سمندر دا اک حصہ اے تے اطالوی ریویئرا (لیگوریا تے تسکانیا) تے کارسیکا تے ایلبا دے جزیرےآں دے وچکار واقع اے ۔ 

اس سمندر دیاں سرحداں اٹلی ، فرانس تے مناکو تے بحیرہ ٹائرینیئن تے رومی سمندر نال ملدیاں نیں ۔ اس علاقے دا اہم ترین شہر جینوا اے ۔ اس دے اتلے لہندے دے ساحل اپنے قدرتی حسن تے دلکش موسم پاروں دنیا بھر چ شہرت رکھدے نیں ۔

خلیج جینوا اس دا اتلا ترین حصہ اے ۔ اس سمندر چ چڑھدے ولوں دریائے آرنو گردا اے تے کوہ آپینینے دے کئی دریا وی اس چ ڈگدے نیں ۔ اس سمندر دی ودھ توں ودھ گہرائی کارسیکا دے اتلے لہندے چ 2850 میٹر اے ۔

اطالوی چ اسنوں Mar Ligure تے فرانسیسی چ Mer Ligurienne کہندے نیں
جغرافیہ

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
فرانسیسی سوڈان

فرانسیسی سوڈان اتلے افریقہ دی 8 فرانسیسی کالونیاں چوں اک سی ، جہڑی تریخ چ دو وار 1890ء توں 1899ء تک تے 1920ء توں 1960ء ، قائم رہی ۔ تے 1960ء چ فرانس توں مکمل آزادی لے کے جمہوریہ مالی بن گئی ۔

## تریخ
فرانسیسی کالونی دی نیہہ 8 ستمبر 1880ء چ اتے آلے سینیگال دے ناں نال رکھی گئی جسدا ناں بدل کے 18 اگست 1890ء چ فرانسیسی سوڈان کر دتا گئیا تے کیز اس دا راجگھر بنائیا گئیا ۔ 10 اکتوبر 1899ء چ کالونی ٹٹ گئی تے 11 دکھنی صوبے فرانسیسی گنی ، آئیوری کوسٹ تے دوہامبے بنے پر بعد چ دو صوبے واپس فرانسیسی سوڈان چ شامل کر دتے گئے ۔
جدوں 1933ء چ فرانسیسی اپر وولٹا توڑ دتا گیا تے فرانسیسی سوڈان چ اسدے کجھ علاقے شامل کر دتے گئے ۔

## آزادی

4 اکتوبر 1958ء دے ریفرینڈم دے مگروں ایہہ فرنچ کمیونٹی دا رکن بن گیا تے 25 نومبر 1958ء چ اس نوں اندرونی خودمختاری دے دتی گئی ۔ 
4 اپریل 1959ء چ فرانسیسی سوڈان نے سینیگال نال رل کے مالی فیڈریشن بنالئی ۔ جہڑی 20 جون 1960ء فرنچ کمیونٹی دے اندر مکمل آزاد ہو گئی ۔ ایہہ وفاق 20 اگست 1960ء چ سینیگال دی علیحدگی دے بعد مک گیا تے 22 ستمبر 1960ء چ فرانسیسی سوڈان تے جمہوریہ مالی دے قیام دا اعلان کیتا تے فرنج کمیونٹی توں باہر نکل آیا ۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:سامراج
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:افریقہ
ترنجن (تارہ ٹولی)

**ترنجن** اسمان تے تارہ چرمٹ بلد وچ تاریاں دا اک گچھا اے۔ ایہ الدبران تارے نال کرکے اے۔ ایہنوں اسمان تے ننگی اکھ نال ویکیھا جانسکدا اے۔ ایس تارہ ٹولی دے وکھریاں رہتلاں وچ وکھرے ناں نیں۔

پنجابی وچ ایہدا ناں ترنجن ایہدے وچ تاریاں دی ٹولی تے ای جیہنوں 7 سہیلیاں دی ٹولی آکھیا جاندا اے جیہڑیاں کٹھی ریندیاں نیں۔

ایہ گرم لشکدے تاریاں دی ٹولی اے جیہڑي 10 کروڑ ورے پہلے بنی۔ تارہ گروواں دی کاہڈ اے جے اے ہور 25 کروڑ ورے رویگی۔ ترنجن زمین توں 390–460 چانن ورہ دور اے۔

## ویکھن تریخ
ترنجن اتلی ادھی زمین وچ پالے وج تے کرمیاں وچ تھلویں ادھی زمین وچ دسن والی تارہ ٹولی اے۔

## بارلے جوڑ

*مورتاں
*آرٹیکل 

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارہ گچھا
گٹھ:تارے
گل مسیت

گل مسیت استنبول دے فاتح پاسے اک پرانی مسیت اے۔ اے مسیت پیلے گرجا سی ترکاں دے ہتھ آن توں مگروں اینوں مسیت بنا لیا گیا۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
دریائے پارانا

دریائے پارانا بر اعظم دکھنی امریکہ دا دوجا سب توں وڈا دریا اے اس دی لمبائی 3998 کلومیٹر اے ۔ ایہہ برازیل دے پہاڑی علاقےآں توں نکل کے 2570 کلومیٹر دا پندھ کرن دے بعد ارجنٹاین دے راجگھر بیونس آئرس دے لاگے دریائے پیراگوئے چ ملدا اے تے بعد چ وڈا سمندر اوقیانوس چ جا ڈگدا اے . 
دریائے پارانا اگوآزو چھمبر چ ملن دے مگروں برازیل تے ارجنٹاین وچکار قدرتی سرحد بناندا اے۔ دریائے پارانا اپنے معاون دریاواں نال اکوڈا طاس بناندا اے جہڑا براعظم دکھنی امریکہ دکھنی گھبلے دے وڈے حصے تے یعنی پورے دے پورے پیراگوئے ، برازیل دے دکھن دے وڈے حصے ، اتلے ارجنٹاین تے بولیویا تک پھلیا ہویا اے ۔ جے دریائے یوراگوئے نوں وی اسدا معاون دریا من لیا جائے تے اسدا طاس چ یوراگوئے دا وڈا حصہ وی شامل ہو جاندا اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:برازیل
گٹھ:برازیل دا جغرافیہ

گٹھ:ارجنٹائن دے دریا
سونسکا

سونسکا (svenska)سویڈن چ بولی جانہہ آلی بولی دا ناں اے ، ایہہ سویڈن دی قومی بولی اے تے فنلینڈ تے ناروے دی بولیاں نال کافی ملدی جلدی اے ۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
شہاب ثاقب

**شہاب ثاقب** خلا چ پھرن آلے جسم نیں ، جنہاں نوں زمین تے دوجے سیارے اپنے ول اپنی گریوٹی نال کھچ لیندے نیں ۔ نکے شہاب تے زمین دی فضا دی رگڑ نال جل کے سواء ہو جاندے نیں تے سانوں صرف اگ دی اک لکیر نظردی اے تے ایہہ تقریبا ہر رات ای نظر آندے نیں پر وڈے شہاب ثاقب کدی کدی آندے نیں تے ایہہ خطرناک وی ثہبت ہو سکدے نیں ۔

20ویں صدی چ 2 وڈے شہاب زمین تے ڈگے ،اینہاں چ اک دا وزن 60 ٹن سی ۔ 27 ستمبر 1969ء چ مرچی سن آسٹریلیا چ اک شہاب ڈگئیا جس دے بارے چ آکھئیا گئیا کہ ایہہ نکے پاندھی پیٹی توں آئیا اے ۔

30 جون 1908ء نوں روس دے تھاں سائبیریا چ اک وڈا شہاب آکے ہوا چ پھٹ گیا جس نال اس علاقے چ موجود جنگل نوں تباہ کر کے رکھ دتا تے خوش قسمتی نال اس علاقے چ آبادی نا ہون وی وجہ توں کوئی جانی نقصان نئیں ہوئیا ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:پاندھی
گٹھ:سائنس
دریائے لیطانی

دریائے لیطانی ، پرانا ناں لیونتس ، دکھنی لبنان دا اک اہم دریا تے آبی گزرکاہ اے ۔ ایہہ بعلبک دے لہندے چوں نکلدا اے تے صور دے دکھن چ رومی سمندر چ جا ڈگدا اے ۔ 140 کلومیٹر لمبا ایہہ کلا دریا اے جہڑا مکمل طور تے لبنان دی سرحد دے اندوں ای نکلدا اے تے اس دی سمندری حدود چ ای سمندر چ گردا اے ۔ اس دے طاس دا ودا علاقہ 1978ء تے 1982ء توں 2000ء دے وچکار اسرائیل دے قبضے چ رہئیا ۔ دریائے لیطانی دکھنی لبنان چ پانی دی فراہمی دا اہم زریعہ ، اے ۔

گٹھ:لبنان
گٹھ:لبنان دے دریا

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
ایٹاکاما روہی

ایٹاکاما اتلے چلی دی روہی اے جیہڑی انڈیز تے وڈا سمندر اوقیانوس دے وچکار اک تنگ پٹی چ اے۔ ایہہ دنیا دی سب توں سکی تھاں اے تے جتھے کجھ تھاں ایسے وی نیں جتھے کئی سو سالوں تون مینہ نہیں وسیا۔

ایہہ روہی181300 مربع کلومیٹر دے تھاں تے کھلرئی ہوئی اے۔ اس دا وڈا حصہ چلی وچ اے تے کجھ حصے پیرو، بولیویا تے ارجنٹائن چ وی نیں۔ ایہہ کیلیفورنیا دی موت وادی توں وی 100 گنا رکڑ تے ڈیڑھ کروڑ سال پرانی اے۔

ایٹاکاما چ لوک نا ہون دے برابر نیں تے روہی دے وچکار اک نخلستان چ سان پیڈرو ڈی ایٹا کاما ناں دی بستی وسدی اے ، جس چ 1577ء چ ہسپانویاں نے اک گرجا بنائیا سی ۔

سپین دے راج ویلے 16ویں ، 17ویں تے 18ویں صدی چ کاناں چوں نکلن آلے کچے مال نوں لجان لئی اس دے سمندری کنڈیاں تے سمندری اڈے بناۓ گۓ۔ 19ویں صدی چ ایہہ روہی بولیویا دے ہتھ چ آ گئی۔ اگلی لڑائی وچ چلی نے ایہہ سارا علاقہ بولیویا کولوں کھو لئیا۔

ایٹا کاما چ تانبے تے دوجی معدنیات دے وڈے ذخیرے نیں تے دنیا دے سب توں وڈے سوڈیم نائٹریٹ دے ذخيرے وی ایتھے نیں۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:روہی
نگورنو قرہ باغ

**نگورنو قرہ باغ** جنوبی کوہ قاف (قفقاز) دا اک علاقہ اے جیہڑی پہلاں آرمینیا دی پشت پناہی والی اک متنازعہ جمہوریہ سی۔ ہُن باضابطہ طور تے ایہ آذربائیجان وچ شامل اے تے باکو توں 270 کلومیٹر مغرب وچ آرمینیا دی سرحد نزدیک واقع اے ۔

ایہ علاقہ آرمینیا تے آذربائیجان وچکار 1918ء چ روسی سلطنت توں آزادی لین دے بعد توں تنازع دی وجہ بنیا ہویا سی۔ جنوبی قفقاز وچ سویت دی توسیع مگروں 1923ء وچ نگورنو قرہ باغ نوں آذربائیجان دا علاقہ بنا دتا گیا۔ 10 دسمبر 1991ء نوں سویت یونین دے ٹٹن توں بعد نگورنو قرہ باغ وچ ریفرنڈم کروایا گیا جیہدے وچ آرمینیائی غیر مقامی لوکاں نے آذربائیجان توں علیحدگی دے حق وچ ووٹ دتا۔ نگورنو قرہ باغ نوں کِسے عالمی تنظیم تے آذربائیجان سمیت کسے وی مُلک نے تسلیم نئیں کیتا ۔ 
اس مسئلے اُتے آرمینیا تے آذربائیجان دے درمیان کئی بار جنگاں تے جھڑپاں ہوئیاں، اس تانزعے وچ روس نے آرمینیا دی حمایت کیتی۔

## نگورنو قرہ باغ دی آذربائیجان نوں حوالگی
نگورنو قرہ باغ جنوبی قفقاز وچ آذر بائیجان دی حدود وچ گِھریا اک علاقہ اے جو کم قفقاز دے پہاڑی سلسلے دے جنوب مشرقی حصے اُتے محیط اے۔ کاراباخ کے بڑے علاقے کا ایک حصہ، ایہ لوئر قرہ باغ تے صوبہ سیونک دے درمیان دے علاقے اُتے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدا علاقہ زیادہ تر پہاڑاں تے جنگلات اُتے مشتمل اے۔

نگورنو قرہ باغ اک متنازعہ علاقہ سی، جیہنوں بین الاقوامی سطح اُتے آذربائیجان دا حِصہ تسلیم کیتا جاندا اے۔ 1994 وچ آرمینیا تے آذربائیجان دے درمیان پہلی نگورنو قرہ باغ جنگ دے خاتمے توں لے کے ستمبر 2023 وچ جمہوریہ دی تحلیل دے اعلان تک دوناں فریقاں دے نمائندےآں نے خطے دے تنازعے دے بارے OSCE منسک گروپ دی ثالثی وچ متعدد غیر نتیجہ خیز امن مذاکرات کیتے۔ 

ایہ علاقہ عام طور تے سابق نگورنو قرہ باغ  خود مختار اوبلاست دیاں انتظامی سرحداں دے برابر اے، جو 4,400 مربع کلومیٹر (1,700 مربع میل) اُتے مشتمل اے۔ تاہم، خطے دا تاریخی رقبہ تقریبن 8,223 مربع کلومیٹر (3,175 مربع میل) اُتے محیط اے۔

27 ستمبر 2020 نوں نگورنو قرہ باغ تے آس پاس دے علاقےآں وچ آذربائیجانی حملے دے نال اک نویں جنگ چھڑ گئی۔ آذربائیجان نے جنگ دے دوران نمایاں کامیابیاں حاصل کیتیاں، نگورنو قرہ باغ دے آس پاس دے تمام مقبوضہ علاقےآں نوں دوبارہ حاصل کر لیا تے شوشا تے ہدروت سمیت نگورنو قرہ باغ دے اک تہائی حصے اُتے قبضہ کر لیا۔ ایہ جنگ 10 نومبر 2020 نوں اس وقت ختم ہوئی جد آذربائیجان، آرمینیا تے روس دے درمیان سہ فریقی جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے، جیہدے تحت نگورنو قرہ باغ دے آس پاس دے سارے باقی ماندہ مقبوضہ علاقے باضابطہ طور تے آذربائیجان دے کنٹرول وچ واپس کر دِتے گئے۔ آرٹسخ جمہوریہ اک الگ تھلگ ریاست بن گئی جو آرمینیا دے نال صرف روس دے زیر کنٹرول اک تنگ راہداری نال جڑی ہوئی سی۔

ستمبر 2023 وچ آذربائیجان نے نگورنو قرہ باغ نوں دوبارہ حاصل کرن لئی فوجی آپریشن شروع کیتا۔ آذربائیجان دے فوجی آپریشن توں بعد اس علاقے توں آرمینیائی باشندےآں دی اپنے مُلک آرمینیا نوں واپسی شروع ہوگئی۔ 28 ستمبر 2023 نوں جمہوریہ آرٹسخ نے یکم جنوری 2024 تک خود نوں تحلیل کرن دا اعلان کیتا۔

گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
گٹھ:قفقاز
اولمپس پہاڑ

**اولمپس پہاڑ** یونان دا سب توں اچّا پہاڑ اے جس دی اچائی 2917.727 میٹر / 9570 فٹ اے ۔ اس دی نیو سمندر دی پدھر دے برابر اے اس لئی جغرافیائی امتیاز دے نال ایہہ یورپ دیاں اچیاں چوٹیاں چوں اے ۔ اولمپس یونانی علاقے مقدونیہ چ دیس دے دوجے وڈے شہر سالونکا توں 100 کلومیٹر دی واٹ تے اے ۔

یونانی دیو مالا چ اولمپس پعاڑ خداواں دا گھر سی جنہاں چ خاص طور تے باراں اولمپوی شامل نیں ۔

## مورتاں

File:Olympus Litochoro.JPG|کوہ اولمپس دا اک منظر
File:Papa Aloni 3.JPG|اک ہور خوبصورت منظر
File:Prionia olympos greece IMG 7601.jpg|کوہ اولمپس
File:Mount Olympos Prionia 20070922.JPG|کوہ اولمپس دا جنگل
File:Mount Olympus 3D.gif|اولمپس 3D


## باہرلے جوڑ

* کوہ اولمپس 
* یونانی فلورا
* اولمپس نیشنل پارک

اولمپس
گٹھ:بلند ترین نقاط بلحاظ ملک
اولمپس
اولمپس
گٹھ:یونان دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:یونان دے قومی پارک
گٹھ:یونان دے متحفظہ کرہ حیات علاقے
اولمپس

گٹھ:یونانی جغرافیہ
گٹھ:پہاڑ
گٹھ:دیو مالا
گٹھ:یورپ
اویس قرنی

تابعی ۔ پورا ناں اویس بن عامر قرنیؒ ۔ وطن یمن قبیلا مراد ۔ رصول اللہ صلی اللہ علیہ و آلیہ و سلم دے زمانے چ موجود سن پر آپ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نوں ویکھئیا نئیں سی ۔ حضور صلی اللہ علیہ و آلیہ و سلم نال غائبانہ محبت رکھدے سن ۔ جدوںاینہاں نوں پتا لگا کہ احد دی لڑائی چ آپ دے دندان مبارک شہید ہو گئے نیں نے اینہاں نے وی اپنے سارے دند کڈوا دتے سن ۔ 17 ھ چ یمن دی کمک نال مدینہ آئے تے حضرت عمر فاروق نے اینہاں کولوں اپنے حق چ دعا کروائی ۔ جنگ صفین چ حضرت علی ولوں لڑدے ہوئے شہید ہو گئے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
فریڈم ٹاور

**فریڈم ٹاور** یاں آزادی برج امریکہ دے شہر نیو یارک چ زیر تعمیر اک بلند عمارت اے جسنوں 11 ستمبر 2001ء دے حملے چ تباہ ہون آلے ورلڈ ٹریڈ سینٹر دی تھاں اسارئیا جا رہئیا اے ۔ ایہہ عمارت 16 ایکڑ رقبے تے پھیلے ہوئے ورلڈ ٹریڈ سینٹر دے مقام دے شمال مغربی کونے چ تعمیر ہوئے گئی ۔

گٹھ:نیو یارک شہر
گٹھ:اچیاں عمارتاں
قطبی تارا

**قطبی تارہ** تارہ چرمٹ نکا رچھ دا سب توں لشکدا تارہ اے۔

شمالی تارا شمال چ اسمان چ نظز آنہہ آلا سب ت وں روشن تارا اے تے ایہہ تقریبا سماوی قطب شمالی تے نظر آندا اے ، جس نال شمال دی تقریبا درست نشاندہی ہو سکدی اے ۔ ایہہ اصل چ تن تارےآن دا جھرمٹ اے جہڑے زردی مائل نیں ۔ 1780ء چ پتا لگا کہ ایہہ اک نئیں دو تارے نیں ۔ 1929ء چ اینہاں دا تیجا ساتھی وی دریافت ہو گیا ۔ حالے حال ای چ ایہہ وی دریافت ہوئیا اے کہ جھرمٹ اپنی روشنی تیزی نال ودھا رہئیا اے تے ہزاراں سال پہلے دی نسبت ہن زیادہ روشن اے ۔ باقی تارے اپنی جگہ زمین دی گردش دی نال نال اپنی جکہ بدلدے رہندے نیں پر قطبی تارا اپنی جگہ نیں بدلدا ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:تارے
گٹھ:نکا رچھ تارہ چرمٹ
خرامی احمد پاشا مسیت

ہرامی احمد پاشا مسیت استنبول دے فاتح پاسے چ اک مسیت اے۔ اے مسیت پیلے گرجا سی 1588 دے نیڑے ینی چری دے سردار احمد پاشا نے اینوں مسیت بنایا۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
اورتاکوئے مسیت

اورتاکوئے مسیت بشکتاس استنبول ترکی دی اک مسیت اے۔ اے دولما باغچہ محل دے نال کر کے بنی اے تے اینوں سلطان عبدالمجید نے 1853-54 چ بنوایا سی۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
عرب مسجد

**عرب مسجد** (Arap Mosque) (ترکی: *Arap Camii*, معنی *[[عرب]] مسجد*) استنبول، ترکی وچ اک مسجد ا‏‏ے۔ عمارت اصل اک رومن کیتھولک گرجا سی۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
ینی والدی مسیت

ینی والدی مسیت اسکودر استمبول ترکی چ اٹھارویں صدی دی مسیت اے۔ سلطان عبدالحمید III دی ماں نے اے مسیت بنوائی سی ایسے لئی اے ایدا اے ناں اے۔

گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
ازمیر کلاک ٹاور

ازمیر کلاک ٹاور ازمیر ترکی چ اک تریخی کلاک ٹاور اے جیڑا ترک سلطان عبدالحمید III دے تخت تے بین دے 25ویں ورے دی یاد چ بنایا گیا سی۔ ایسدا کلاک جرمن قیصر ولیم II نے پیجیا سے۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
مسجد نبوی

**مسجد نبوی** سعودی عرب دے شہر مدینہ چ اک مسجد اے جینوں 'نبی دی مسجد' وی آکھیا جاندا اے۔ اے اسلام دے پیغمبر محمد دی آخری ارام گاہ اے تے اس دی وجہ توں اے مسجد الحرام دے مگروں اسلام دی دوجی سب توں پاک تھاں اے ایدے چ عام طور تے 6 لکھ لوکاں دے بعن دی تھاں اے تے حج دے مہینے چ اے گنتی 10 لکھ ہو جاندی اے۔

## تریخ
سب توں پہلاں اے مسجد محمد دے ہجرت کر کے مدینہ آن توں بعد اوس کعر دے نال بنائی گئی جتھے اوناں دی رہائش سی۔ اوس ویلے ایدی چھت نئیں بنائی گئی۔ ایدی تمیر کھجور دے تنے تے کنداں گارے نال بنائیاں گئیاں ۔ ایس وچ تن بوئے بنائے گئے جناں دے ناں باب رحمن، باب جبرئیل تے باب نساء سن ۔

مسجد دے اندر صفہ دے ناں توں اک تھاں بنائی گئی جتھے نمازی اوس ویلے دے قبلہ بیت المقدس ول منہ کر کے نماز پڑھدے سن ۔ جدوں قبلے دی سمت کعبے ول بدلی گئی تے مسجد دی تمیر وی نوے سرے ناں کیتی گئی ۔
اے مسجد اوس ویلے اک سکول ، کچہری تے اجتماع دی تھاں وی سی۔ اپنی تمیر دے ست وریاں بعد تکر اے مسیت اپنی پہلی تھاں توں دوگنی ہو چکی سی تے پہلے توں بوہتے لوکی ایس چ سما سکدے سن ۔

وقت دے نال کئی واری مسجد دی تمیر تے مرمت کیتی گئی ایدے نال نال نمازیاں دی گنتی چ وادے دی وجہ توں ایدی تھاں چ وی وادھا کیتا گیا۔

آخری واری ایس مسجد دی تمیر تے وادھا سعودی حکمران فہد بن عبدالعزیز دے دور چ کرائی گئی۔ ایس تمیر چ مسجد وچ نمازیاں دی اسانی لئی ائر کنڈیشنر تے 27 حرکت کرن آلے مینار وی لگائے گئے ۔ ایدے نال ای مسجد دے رقبے وچ چوکھا وادھا کیتا گیا۔

## مسجد نبوی دے امام
مسجد دے موجودہ امام اے نیں۔ 
* شیخ علی بن عبدالرحمن الحزیفہ (چیف آف امام)
* شیخ ڈاکٹر عبدالباری 
* شیخ حسین الشیخ

## تصاویر

تصویر:Masjid Nabwi 01.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 02.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 03.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 04.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 05.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 06.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 07.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 08.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 09.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Masjid Nabwi 10.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|مسجد نبوی، مدینہ منورہ
تصویر:Qibla Nabvi mosque.jpg|المحمل سینڑ، جدہ|پرانا محراب مسجد نبوی، مدینہ منورہ


## بارلے جوڑ
* مسجد نبوی دا نظارہ
* مسجد نبوی بارے مورت نگری 
* مسجد نبوی بارے مورت نگری 

گٹھ:مسیتاں
گٹھ:سعودی عرب دیاں مسیتاں
قلندرخانہ مسیت

قلندرخانہ مسیت فاتح استمبول ترکی چ اک مسیت اے۔ اے پہلے گرجا سی سلطان محمد II نے اینوں درویشاں دی ٹولی فلندراں نوں دیدتی تاں ایدا اے ناں پیا۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
کاریہ مسیت

کاریہ مسیت استمبول ترکی چ اک گرجا سی جیڑا 16ویں صدی چ مسیت بنا دتا گیا۔ 1948 چ اینوں میوزیم بنا دتا گیا۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
زیرک مسیت

زیرک مسیت استمبول ترکی چ اک مسیت اے۔ پیلے اے گرجا سی۔ بازنطینی کوٹھے بنان دا اے اک چنگی مثال اے۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
لالیلی مسیت

لالیلی مسیت فاتح استمبول ترکی چ اٹھارویں صدی دی مسیت اے۔ سلطان مصطفا III نے اے مسیت بنوائی سی ۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
محرمہ سلطانہ مسیت

محرمہ سلطانہ مسیت اسکودر استمبول ترکی چ 16ویں صدی دی مسیت اے۔ اے مسیت ترک سلطان سلیمان دی تعی سلطانہ نے مستری سنان کولوں بنوائی سی۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
شمسی پاشا مسیت

شمسی پاشا مسیت اسکودر استمبول ترکی چ 16ویں صدی دی مستری سنان دی بنائی ہوئی مسیت اے۔ شمسی پاشا اک وزیر سی جیدے ناں تے اے مسیت بنی۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
سنجکتار خیرالدین مسیت

سنجکتار خیرالدین مسیت فاتح استمبول ترکی چ اک مسیت اے۔ اے سلطان محمد II دے چنڈا چکن والے دے ناں تے اے۔ 

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
زینب سلطان مسیت

زینب سلطان مسیت توپ کاپی تے ایاصوفیہ نال استمبول ترکی چ 18ویں صدی دی بنی ہوئی اک مسیت اے۔ اینوں سلطان احمد III دی تعی زینب سلطان نے بنوایا سی۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
آکسرے والدہ سلطان مسیت

آکسرے والدہ سلطان مسیت آکسرے استمبول ترکی چ 19ویں صدی دی بنی ہوئی مسیت اے۔ اے عثمانی ترکاں دی آخری مسیت اے تے ترک سلطان دی ماں نے بنوائی سی۔
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں

گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
شہزادہ مسیت

شہزادہ مسیت فاتح استمبول ترکی چ 16ویں صدی دی بنی ہوئی مسیت اے۔ اے سلطان سلیمان دے پتر دی یاد چ بنی تے اے مستری سنان دی پہلی مسیت اے۔

گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
گٹھ:عبادت گاہاں
وڈیاں جھیلاں(افریقہ)

افریقہ دیاں عظیم جھیلاں عظیم وادی شق دے دوالے پھیلئیا ہوئیا جھیلاں دا اک وڈا سلسلہ اے اینہآں جھیلاں چ جھیل وکٹوریہ تے جھیل ٹانگانیکا ورگیاں وڈیاں جھیلاں دے علاوہ جھیل البرٹ ، جھیل ایڈورڈ ، جھیل کیوو تے جھیل ملاوی شامل نیں ۔

کجھ لوک صرف جھیل وکٹوریہ ، جھیل البرٹ تے جھیل ایڈورڈ نوں افریقہ دیاں عظیم جھیلاں مندے نیں کیونجے اینہاں تناں جھیلاں دا پانی نیل ایبض چ ڈگدا اے ۔ جھیل کیوگا اس نظام دا حصہ تے اے پر عظیم جھیل نئیں منی جاندی ۔

جھیل ٹانگانیکا تے جھیل کیوو دوویں دریائے کانگو چ ڈگدی آں نیں۔ جد کہ جھیل ملاوی دریا شائر دے رائیں دریا زمبیزی چ ڈگدی اے۔ جھیل ٹرکانا دا کوئی بار نکلن دا تھاں نئیں ھیگا اے۔ 

افریقہ دیاں مشعور جھیلاں چ اے شامل نیں۔ 
* جھیل وکٹوریہ
* جھیل ٹانگانیکا
* جھیل البرٹ
* جھیل ایڈورڈ
* جھیل کیوو 
* جھیل ملاوی
* جھیل ترکانا

## ہور ویکھو
* عظیم جھیلاں (امریکا)
* جگ دیاں وڈیاں جھیلاں
* جھیلاں دی لسٹ

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
وکٹوریہ چھمبر

**وکٹوریہ چھمبر** زمبابوے چ دنیا دی وڈیاں چھمبراں چوں اک اے جہڑی دریاۓ زیمبزی تے اے ۔ جدوں دریاۓ زیمبزی، زیمبیا توں زمبابوے چ وڑدا اے تے ایسے تھاں تے اوہ 420 فٹ دی ا ک پہاڑی توں تھلے ڈگدا اے تے اینی اچائی توں ڈگن دی وجہ توں اس دے پانی دیاں پھواراں 1600 فٹ تک جا اپڑدیاں نیں ۔ اس چھمبر توں پیدا ہون آلا شور 25 میل دور توں سنئیا جا سکدااے ۔

## امریکی نشان
* اگوازو چھمبر

## بارلے جوڑ
* نقشہ 
* عالمی ثقافتی ورثہ- یونیسکو
* ٹائم وچ آرٹیکل 
* http://www.snopes.com/photos/natural/devilspool.asp

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
میلو ویادو

**میلو ویادو** دکھنی فرانس چ دریائے ٹارن دی وادی تے قائم اک وڈا پل اے ۔ انگریز ماہر تعمیرات نارمن فاسٹر تے پلاں دے فرانسیسی انجینیئر مائیکل ورلو گیوکس دا ڈیزائن کیتا ایہہ گڈیاں لئی بنائیا گئیا دنیا دا سب توں اچّا پل اے ۔ جس دے اک تھم دی اچائی 343 میٹر اے جہڑی پیرس دے مشہور آئیفل ٹاور توں وی ودھ اے ۔ ویادو پیرس توں بیزیرس جان آلے رستے *اے 75* تے *اے 71* دا حصہ اے ۔ اس دا افتتاح 14 دسمبر 2004ء چ فرانس دے صدر ژاک شیراک نے کیتا تے دو دن مگروں اسنوں گڈیاں لئی کھول دتا گئیا ۔اس پل دی اساری دا آغاز 16 اکتوبر 2001ءنوں ہوئیا سی ۔

پل دی تعمیر توں پہلے سڑک تھلے وادی چ میلو شہر چ اتردی سی تے جولائی تے اگست دی چھٹیاں دے دناں چ ٹریفک دے شدید مسئلے بن جاندے سن ۔ اس لئی اک ایہوجہے پل دی لوڑ محسوس ہوئی جہڑا ٹریفک نوں اس وادی نوں پار کرن چ مد د دیوے اینج اس پل دی اساری دا فیصلہ ہوئیا ۔

میلو ویادو پل 7 کنکریٹ دے تھماں دے سہارے قائم اے جس تے 36 ہزار ٹن وزنی تے 2460 میٹر لمبی سڑک بنی ہوئی اے جہڑی 32 میٹر چوڑی تے 2اعشاریہ4 میٹر ڈوہنگی اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:فرانس
گٹھ:وڈے منصوبے
گٹھ:معماری
گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
گٹھ:رپھڑی صفے
تاریک توانائی

علم الکائنات چ تاریک توانائی گمان دی حداں تے موجود اک قیاس کیتی گئی توانائی اے جہڑی سارے خلا چ نفوذ رکھدی اے تے منفی دباء دی حامل ہندی اے ۔

نظریہ اضافت دے مطابق ایہوجہے منفی دباء دا اثر کیفی(qualitatively) طور تے ایداں ای ہندا اے جداں وڈے پیمانے تے کشش ثقل دے خلاف کسے قوت دا ۔ تے ایہوجہی کسے قوت نوں عمل دی حالت چ قیاس کرن نال موجودہ کائناتی تصوراں تے مشاہدےآں دی تشریح چ مدد ملدی اے ۔ مثلا ایہہ کہ کائنات مستقل اسراع دے نال پھیل رہی اے ۔ نال ای تاریک توانائی اک ہور اہم کائناتی مشاہدے دی تشریح چ وی مدد دیندی اے جسنوں گواچیا مادہ(missing matter) یاں آخرکار تاریک مادہ(dark matter) آکھئیا جاندا اے ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
اینجل چھمبر

اینجل چھمبر دنیا دی سب توں اچّی چھمبر اے جہڑی مشہور نیاگرا چھمبر توں تقریبا 20 گنا اچّی اے ۔ ایہہ وینزویلا چ واقع اے تے 979 میٹر اچی اے ۔

ایہہ دریائے چورون تے واقع اے ۔ 20ویں صدی دے شروع چ ارنسٹو سانچیز لا کروز دے ویکھن دے باوجود دنیا 1935ء تک اس چھمبر توں ناواقف رہی جدوں اک امریکی ہواباز جیمز کرافورڈ اینجل نے پرواز دے دوراں اسنوں ویکھئیا ۔ 1936ء چ اوہ اس علاقے چ واپس آئیا تے چھمبر دے اتے اپنا جہاز اتارئیا ۔ چھمبر اس دے ناں توں ای اینجل چھمبر مشہور ہوئی ۔

اس چھمبردی اچائی 1949ء چ نیشنل جیوگرافک سوسائٹی نے ناپی ۔ ایہہ چھمبر وینزویلا دے سیاحتی تھانواں چوں سب توں مشہور اے ۔ ایہہ چھمبراک جنگل چ واقع اے اس لئی اس تک اپڑنا سوکھا نئیں تے سیاح راجکعر کراکس توں ہوائی جہاز راہیں اس تک اپڑدے نیں ۔
حزیریورگا یوکاتان

یوکاتان میکسیکو دا اک جزیرہ نما اے جہڑا خلیج میکسیکو تے بحیرہ کیریبیئن دے وچکار واقع اے ۔ ایہہ علاقہ اپنے گھنے جنگلاں دے پاروں اک اہم تفریح گاہ سمجھئیا جاندا اے ۔ اس دے ساحلاں تے واقع شہر کینکن میکسیکو دے اہم سیاحتی تھانوان چوں اک اے ۔

گٹھ:جزیرے
جھیل سپیریئر

جھیل سپیریئر اتلے امریکہ چ واقع وڈیاں جھیلاں دے سلسلے دی سب توں وڈی جھیل اے ۔ ایہہ سطحی حجم دے اعتبار نال دنیا چ تازہ پانی دی سب ت وں وڈی تے حجم دے اعتبار نال تیجی سب توں وڈی جھیل اے ۔

ایہہ جھیل امریکہ تے کینیڈا دے وچکار سرحد تے واقع اے ۔ اس دی ودھ توں ودھ لمبائی 563 کلومیٹر تے ودھ تون ودھ چوڑائی 257 کلومیٹر اے ، اس دی سطحی رقبہ 82 ہزار 414 مربع کلومیٹر اے ۔ اسدی اوسط گہرائی 147 میٹر اے تے ودھ توں ودھ گہرائی 406 میٹر اے ۔

جھیل سپیریئر چ پانی دا حجم 12100 معکب کلومیٹر اے ۔ اس دے ساحلاں دی لمبائی 4385 کلومیٹر اے ۔ ایہہ جھیل سمندر دی پدھر توں 600 میٹر اچّی اے ۔

جھیل سپیریئر سطحی حجم دے اعتبار نال دنیا چ تازہ پانی دا سب توں وڈا ذخیرہ اے ۔ سائبیریا دی جھیل بیکال حجم دے اعتبار نال اس توں وڈی اے جدوں کہ بحیرہ کیسپیئن حجم تے سطحی رقبے دونے چ اس توں وڈا اے پر اس دا پانی لونا اے ۔

جھیل سپیریئر چ اینا پانی اے جے اسنوں چھڈ دتا جائے تے براعظم اتلے تے دکھنی امریکہ چ اک اک فٹ پانی کھڑا ہوجائے گا ۔

جھیل چ آن آلے سالانہ طوفاناں دے دوران اس چ 20 فٹ تک اچّیاں لہراں اٹھدیاں ویکھیاں گئیاں نیں ۔ 

جھیل چ 200 توں ودھ نکے وڈے دریاواں دا پانی ڈگدا اے ۔ جھیل سپیریئر دا سب توں وڈا جزیرہ آئل رائل اے جہڑا امریکی ریاست مشیگن چ واقع اے ۔
## ناں
اوجیبوا بولی چ ایس جھیل دا مطلب وڈا پانی اے۔ 

جھیل دا ناں اتلی جھیل یا جھیل سپیریئر ستارویں صدی عیسوی چ فرانسیسی مہم جوواں نے رکھیا کیونجکہ اے جھیل ہرون دے اتلے پاسے ھیگی اے۔ فرانسیسی دور چ اینوں جھیل ٹریسی وی آکھیا جاندا سی۔ انگریزی چ ایدا ناں جھیل سپیریئر رکھیا گیا۔

## جغرافیہ
ایس جھیل دا سب توں وڈا جزیرہ آئل رائل اے جیہڑہ ریاست مشیگن چ ھیگا اے۔ ایس جزیرے وچ ہورجھیلاں نیں جناں چ نکے جزیرے وی ھیگے نیں۔ ایس جھیل دے دوالے آباد شہراں چ ڈلتھ دی بندرگاہاں، منی سوٹا ، سپیرئیر ، وسکونسن ، تھنڈر بے ، انٹاریو ، مارکوئیٹ ، مشی گن تے سالٹ سینٹ میری دے دو شہر مشی گن مین تے انٹاریو مین شامل نیں۔ 

## موسم
اے جھیل اپنے حجم دی وجہ توں مختصر رقبے اتے سمندری اثرات پیدا کردی اے۔ کیونجکہ پانی دا درجہ حرارت ہوا دے درجہ حرارت توں نسبتاً گھٹ رفتار نال بدل دا اے، ایس کر کے سردیاں تے گرمیاں چ درجہ حرارت اتے ایدا اثر پیندا اے۔ جھیل دے دوالے پعاڑ تے پعاڑیاں خاص کر خزاں چ سیلن تے دھند نوں روکدے نیں۔ جھیل دی سطح دا درجہ حرارت پچھلے 30 وریاں چ ٹعائی ڈگری سینٹی گریڈ تکر ودھ چکیا اے جیدی وجہ گلوبل وارمنگ اے۔

## بارلے جوڑ
* http://www.ijc.org/conseil_board/superior_lake/en/superior_home_accueil.htm 
* عظیم جھیلاں
* عظیم جھیلاں 
* عظیم جھیلاں چ الودگی
* کینیڈا پارک جھیل سپیریئر 
* جھیل سپیریئر 
* جھیل سپیریئر 

## ہور ویکھو
* عظیم جھیلاں (امریکا)

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
وڈیاں جھیلاں

عظیم جھیلاں براعظم اتلے امریکا چ امریکہ تے کینیڈا دی سرحد دے لاگے واقع پنج بوہت ودیاں جھیلاں نوں آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ روئے زمین تے تازہ پانی دا سب توں وڈا ذخیرہ نیں ۔ دریائے سینٹ لارنس نوں مل کے ایہہ دنیا چ مٹھے پانی دا سب توں وڈا نظام بناندیاں نیں ، بعض دفعہ اینہاں نوں زمین دے اندر سمندر وی قرار دتا جاندا اے ۔

اینہاں عظیم جھیلاں چ ایہہ جھیلاں شامل نیں ۔

اینہآں عظیم جھیلاں چ جھیل سپیریئر سب توں وڈی اے جہڑی حجم تے گہرائی دے ا عتبار نال وی سب توں وڈی اے ۔

جھیل مشی گن حجم دے اعتبار نال دوجے تے رقبے دے اعتبار نال تیجے نمبر تے اے ۔ ایہہ اس سلسلے وی کلی جھیل اے جہڑی مکمل طور تے امریکہ چ واقع اے ۔

جھیل ہیورون حجم دے حساب نال تیجی تے رقبے دے حساب نال دوجی سب توں وڈی جھیل اے ۔

جھیل ایری حجم دے حساب نال سب توں چھوٹی تے گھٹ ڈوہنگی اے ۔

جھیل انٹاریو رقبے دے لحاظ نال سب توں نکی جھیل اے تے حجم دے اعتبار نال دوجی سب توں نکی جھیل اے ۔

## بارلے جوڑ
* http://www.on.ec.gc.ca/greatlakes/default
* http://www.glerl.noaa.gov
* http://www.epa.gov/glnpo
* http://www.greatlakes.org
* http://archives.cbc.ca/IDD-1-75-1390/science_technology/great_lakes_pollution
* http://www.coastwatch.msu.edu 
* http://www.glc.org
* http://www.great-lakes.net
* http://www.glu.org 
* http://www.healthylakes.org
* http://www.ijc.org
* http://www.iaglr.org
* http://beta.nfb.ca/film/great_clean_up 

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
دریائی گھوڑا

دریائی گھوڑا ہاتھی تے گینڈے دے قبیل دا واہوا وڈا تے زور آلا افریقی پستانیہ اے ۔ ایہہ پانی تے خشکی دونے تھانواں تے رہ سکدا اے ۔ زیادہ تر افریقہ دے دریاواں تے جھیلاں چ 5 توں 30 دے جھنڈ چ رہندا اے ۔ دن دی روشنی چ ٹھنڈی تھاں تے رہنا پسند کردا اے ۔ اس لئی دن چ بوہتا ویلا پانی یاں کیچڑ چ ای لگھاندا اے ۔ اینہاں دا جمن تے ودھا پانی چ ای ہندا اے تے نر دریائی گھوڑے دی عملداری ہندی اے ۔

اس دے دند بوہت تیز ہندے نیں تے ایہہ اینہاں دنداں نال انسان نوں مار سکدا اے ۔

### بارلے جوڑ

* دریائی کعوڑا