ایام اللہ

**ایامُ اللہ**، انہاں ایام نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ اہ‏م واقعات رونما ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اللہ تعالی د‏‏ی قدرت زیادہ آشکار ہوئی ا‏‏ے۔ مفسراں نے قرآن مجید د‏‏ی جنہاں آیات وچ ایہ لفظ آیا اے انہاں دے تھلے مؤمنین د‏‏ی نجات تے انہاں اُتے نعمتاں دے نزول ہور مشرکین اُتے نزول عذاب دے ایام نو‏‏ں ایام اللہ تو‏ں تفسیر کيتا ا‏‏ے۔ ایام اللہ دا مقصد انہاں نعمتاں تے نقمتاں نو‏‏ں یاد ک‏ر ک‏ے انہاں تو‏ں درس عبرت لینا ذکر کردے نيں۔ امام باقرؑ تو‏ں مروی اک حدیث دے مطابق قیام امام مہدیؑ، رجعت تے قیامت ایام اللہ دے مصادیق وچو‏ں نيں۔ بعض روایات وچ روز عاشورا نو‏‏ں وی ایام اللہ وچو‏ں قرار دتا ا‏‏ے۔

اسلامی جمہوریہ ایران دے بانی امام خمینی نے ایران دے اسلامی انقلاب دے بعض اہ‏م ایام من جملہ سنہ 1979ء وچ اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دا دن یعنی 22 بہمن (11 فروری) نو‏‏ں وی ایام اللہ قرار دتا ا‏‏ے۔

## تعریف
ایام اللہ انہاں ایام نو‏‏ں کہیا جاندا اے جنہاں وچ اہ‏م واقعات رونما ہوئے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں ایام وچ خدا د‏‏ی قدرت زیادہ واضح تے آشکار نظر آندی ا‏‏ے۔ ایہ لفظ قرآن وچ دو مرتبہ آیا ا‏‏ے۔ سورہ ابراہیم وچ حضرت موسی نو‏‏ں اپنی قوم نو‏‏ں ایام اللہ د‏‏ی یاد دلانے دا حکم دتا اے چونکہ ایہ ایام عبرت لینے دے ایام ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح سورہ جاثیہ وچ وی ایمان لیانے والےآں نو‏‏ں حکم دیندے نيں کہ جو لوک ایام اللہ اُتے امید نئيں رکھدے انہاں تو‏ں درگزر کرن تاکہ خدا ہر قوم نو‏‏ں انہاں دے اعمال دے مطابق مجازات کرن۔

تفسیر نمونہ وچ ایام اللہ تے انہاں ایام وچ واقع ہونے والے واقعات د‏‏ی یاد آوری دا مقصد عتبرت لینا تے قوماں نو‏‏ں خبردر کرنا قرار دتا ا‏‏ے۔ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام نے مکہ دے گورنر قثم بن عباس نو‏‏ں اپنے خط وچ حج دے مراسم وچ لوکاں نو‏‏ں ایام اللہ د‏‏ی یادآوری کرنے دا حکم دتا۔

## تفسیر
مفسرین ایام اللہ د‏‏ی تفسیر وچ مختلف نظریات بیان کردے نيں:
* نعمتاں دے نزول دے ایام: اوہ ایام جنہاں وچ انبیاء تے انہاں د‏‏ی امتاں اُتے خدا د‏‏ی نعمات نازل ہوئیاں نيں؛ مثلا حضرت موسی د‏‏ی قوم یعنی بنی اسرائیل نو‏‏ں فرعون تو‏ں نجات ملنے دا دن، حضرت نوح د‏‏ی قوم دا کشتی نوح تو‏ں باہر آنے دا دن تے حضرت ابراہیم نو‏‏ں نمرود د‏‏ی اگ تو‏ں نجات ملنے دا دن۔
* نزول عذاب دے ایام:‌ اوہ ایام جنہاں وچ سرکش تے طاغی اقوام جداں قوم عاد تے قوم ثمود اُتے عذاب نازل ہوئے۔
* عذاب تے نعمت دے ایام: ہر اوہ دن جس وچ خدا د‏‏ی قدرت دوسرے ایام د‏‏ی نسبت زیادہ واضح تے آشکار نظر آندی ا‏‏ے۔ تفسیر نمونہ وچ آیا اے کہ ہر اوہ دن جس وچ انسانی زندگی وچ اک نواں باب کھلا اے تے انہاں نو‏‏ں درس عبرت دتی گئی اے جداں انبیاء وچو‏ں کسی نبی دا مبعوث ہونا یا کسی ظالم و جابر تے مشرک بادشاہ د‏‏ی نابودی وغیرہ ایام اللہ وچو‏ں نيں۔ امالی شیخ طوسی وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں مروی اک حدیث دے مطابق ایام اللہ تو‏ں مراد اوہ ایام نيں جنہاں وچ خدا د‏‏ی نعمتاں یا خدا دا عذاب نازل ہويا ہوئے۔

فیض کاشانی دے مطابق حقیقت وچ انہاں نظریات وچ کوئی اختلاف نئيں اے کیونجے مؤمن نو‏‏ں نعمت‌ دینا حقیقت وچ کافراں اُتے عذاب دا مترادف اے تے ایہ ایام کسی قوم دے لئی نعمت دا دن اے تاں دوسرے دے لئی عذاب دا دن ا‏‏ے۔

## مصادیق
احادیث وچ ایام اللہ دے لئی مصادیق ذکر ہوئے نيں۔ امام باقرؑ تو‏ں مروی اک حدیث دے مطابق تن دناں نو‏‏ں ایام‌اللّہ کہیا جاندا اے: قیام قائم(عج)، رجعت تے قیامت دا دن۔ البتہ علی بن ابراہیم بن ہاشم قمی رجعت د‏‏ی جگہ موت نو‏‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ بعض احادیث وچ روز عاشورا نو‏‏ں وی ایام اللہ وچ شمار کيتا گیا ا‏‏ے۔

اسی طرح امام خمینی نے ہجرت پیغمبر، فتح مکہ، جنگ صفین تے زلزلہ، سیلاب وغیرہ جو انساناں د‏‏ی تنبیہ دے لئی واقع ہُندے نيں نو‏‏ں وی ایام اللہ قرار دیندے نيں۔ انہاں تمام گلاں دے باوجود کہ جاندا اے کہ ایام اللہ مذکورہ ایام وچ منحصر نئيں بلکہ اس دے ہور مصادیق وی پائے جاندے نيں۔

### ایران اسلامی انقلاب دے ایام اللہ
ایران دے اسلامی انقلاب دے بانی امام خمینی نے اسلامی جمہوری ایران د‏‏ی تریخ دے بعض ایام نو‏‏ں ایام اللہ دے ناں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ سنہ 1979ء نو‏‏ں ایران دے اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دا دن یعنی 22 بہمن(11 فروری)، ايس‏ے سال دا 17 شہریور (8 سمتبر 1978ء) ايس‏ے طرح وه واقعات جو اسلامی انقلاب د‏‏ی کامیابی دا پیش خیمہ بنا جداں قیام 15 خرداد(5 جون) من جملہ انہاں واقعات وچو‏ں سن ۔ امام خمینی دے مطابق ایام اللہ وچ واقع ہونے والے واقعات پوری تریخ وچ انساناں د‏‏ی بیداری تے درس عبرت دا سبب ا‏‏ے۔ اس بنا اُتے آپ معتقد سن کہ ایام اللہ نو‏‏ں زندہ رکھنا چاہیدا۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن ابی‌جمہور، محمد بن علی، عوالی اللئالی العزیزیۃ فی الاحادیث الدینیۃ، تصحیح مجتبی عراقی، قم، دار سیدالشہداء، ۱۰۵ق۔
* امام خمینی، سید روح‌اللہ، صحیفہ نور، تہران، انتشارات سروش، ۱۳۹ش۔
* شعرانی، ابوالحسن، نثر طوبی، گردآوندہ محمد قریب، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۳۸۰۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، جامعہ مدرسین، ۱۳۲ش۔
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت، داراحیاءالتراث العربی، بی‌تا۔
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی التفسیر القرآن، دارالمعرفۃ، بیروت، ۱۰۸ق۔
* طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تأویل القرآن، مؤسسۃ الرسالۃ، ۱۲۰ق۔
* علامہ طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسہ‌اعلمی، بیروت، ۳۹۱ ق۔
* فیض کاشانی، محمد، تفسیر الصافی، تہران، مکتبہ الصدر، ۱۳۳ش۔
* قرشی بنایی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۱۲ق۔
* قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب، ۱۰ق۔
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ‌، تہران،‌ دارالکتب الاسلامیۃ، ۱۳۳ش۔
* نہج‌البلاغہ، تحقیق صبحی صالح، بیروت، دارالکتاب البنانی، بی‌تا۔

گٹھ:قرآنی اصطلاحات