open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بینگلورو کراگا

**بینگلورُو کراگا** بینگولرُو دے مرکز وچ منائے جان والے سبھتوں پرانے تیوہاروں وچوں اک اے ۔ بینگلورُو کرگا مکھ روپ ولوں دکھن کرناٹک وچ واہنکلا کشترء تھگلا سمدائے دی اک مشہور پرمپرا اے ۔ کرگا تہوار عامَ طور اتے سمدائے دے مرداں ولوں اگوائی کیتا جاندا اے ۔ اک افواہ اے جو انھاننوں ایہہ وشیشادھکار دندی اے ۔ واہیکلا کشتریاں دا مننا ​​اے کہ مہابھارت دے آخری حصہ وچ ، جدوں پانڈواں نوں نرک دی جھلک وکھائی گئی سی ، اک آخری اسر ( دانوَ ) جنوں تھرمسرا کیہا جاندا سی ، اوہ ہنے وی زندہ سی ۔

اس ویلے ، پانڈو دی بیوی ، دروپدی نے طاقت دیوی دا روپ دھارن کیتا ۔ اسنے ویرکمار نامک فوجیاں دی اک وڈا فوج بنائی ۔ اسروں نوں ہرانے دے بعد ، فوجیاں نے طاقت دیوی نوں اوہناں دے نال واپس رہن لئی کیہا ۔ حالانکہ اسنوں واپس جانا پیا ، اسنے اوہناں نوں بچن کیتا کہ اوہ ہندو کیلینڈر دے پہلے مہینے دی پہلی پورنماشی دے دوران ہر سال اوہناں دے نال رہن آویگی ۔ تھگلاس دا مننا ​​اے کہ اوہ فوجیاں دے اس سمدائے ولوں متعلق اے ۔

کرگا وچ دروپتی نوں دیوی اتے پاربتی دے اوتار دے روپ وچ پوجا جاندا اے ، جسدے بارے وچ کیہا جاندا اے کہ بھگوان شو جاں بھگوان برہما ولوں انھاننوں دتے گئے وردان دے پرنامسوروپ اوہناں دے پنج پتی ہوئے ۔

## مقصد

دروپتی اک پرکار دی طاقت اے جنوں دھرمرائے پوجدے سن ۔ ایہہ شترقی لئی سی کہ ایہہ کارگا کسدے لئی اے ۔ کرگے دے ویلے اتھے مندر وچ دروپدی دیوی نوں قائم نہیں کیتا گیا سی ۔ اسنوں اک وشنو دے روپ وچ رکھیا جاندا اے ، تاکہ بھگت اسنوں فلسفہ حاصل کرو ۔ نہیں تاں اوہ اک چارکا پیتا ولوں وکھایا جاندا اے ۔ شکتی-اپاشک دا ایہہ ترجمانی صرف تھگلاس ولوں کیتا جاندا اے ۔ 800 سالاں ولوں ، تہوار مندر وچ منایا جاندا اے اتے کدے وی دیوی اتے رتھّ نوں اوہناں دی سالانہ سفر اتے نہیں چھڈیا جاندا اے ۔

## رستہ

سڑکاں وچ کرگا دا تحریک دوجے طریقے ولوں وی اہم اے ۔ ایہہ تھگلا سمدائے دے لوکاں ( اتے ہور لوکاں ) نوں وکھرا طریقاں ولوں تہوار وچ حصہ لین لئی اک اکو جاے ستھان اتے لیاندا اے ۔ دنیا بھر دیاں سنسکرتیاں وچ اجیہی پرتھاواں عامَ اے ۔ گروہ دے اندر ( اس معاملے وچ ، تھگلا دی ) ، اتے گروہاں دے وچ ( اس معاملے وچ ، ہندوانئتے مسلماناں دے وچ ) ، اوٹپٹانگ بناؤنا اہم اے ۔

کئی دھرماں دے وچ بھارت وچ دیوتا نوں جلوس وچ لے جانا اک پرانا رواج اے ۔ جس رستہ ولوں دیوتا لے جاندے ہن ، اس رستہ اتے اوہناں دے مرنا-جمنا ولوں پوتر ہو جاندا اے ۔ پوتر رستہ جسمانی روپ ولوں امستقل اے ایہہ صرف اس ویلے ہندا اے جدوں جلوس چل رہا ہندا اے ۔ اک وار جدوں جلوس ختم ہو جاندا اے ، تاں لوکاں نوں ایہہ یاد رکھن دی انمید دی جاندی اے کہ رستہ پوتر اے ۔ ایہہ اک پوتر دماغی نقشہ نوں آنترک بناؤن دا اک طریقہ اے ۔

## گروہی مصالحت

کرگا دی خاص خاصیتاں وچوں اک اس میلے  وچ سارے پنتھوں اتے سمدایاں دے لوکاں دی بھاگیداری اے ۔ کرگا مندر وچ دیوتا دا پرتندھی اے ۔ مندر وچ آئکن مستقل روپ ولوں طے کیتا گیا اے ۔ گلیاں وچ آئکن دی نقل لین ولوں ، دیوتا لوکاں نوں اپنے گھر دے دروازے اتے لیایا جاندا اے ۔ جدوں لوک دیوتا نوں ویکھدے ہن ، تاں دیوتا وی انھاننوں ویکھدے ہن ۔ اسنوں ایسور دے اشیرواد دا اک روپ منیا جاندا اے ۔

پکے ہوئے چاول ، جو کسے نوں وی مفت وچ دتا جاندا اے ، وکھرا مقامی وپاریاں اتے ہور پرواراں ولوں پراؤجت کیتا جاندا اے ۔ ساروجنک سیوے دے ایہہ کم لوکاں دے وچ تعاون نوں بڑاوا دندے ہن ۔ اوہ کرگا تہوار دا وی حمایت کردے ہن ، جس وچ حصہ لین والے لوکاں دا دھیان رکھدے اے تاکہ انھاننوں گھر جان لئی تہوار چھڈنا نہیں پئے کیونکہ انھاننوں بھکھ لگدی اے ۔

گٹھ:ہندو دھرم
بھیشم ساہنی

**بھیشم ساہنی** (ہندی: بھیم ساہنی؛ 8 اگست 1915 – 11 جولائی 2003) اک بھارتی لکھاری، ناٹک کار اتے اداکار سن۔ اوہناں نوں سبھ توں ودھ مشہوری اپنے تمس (ناول) لئی ملی، جس اپر بعد وچ ٹی۔وی۔ فلم وی بنی۔ اوہ ہندی فلم اداکار بلراج ساہنی دے چھوٹے بھائی سن۔

## جیون
بھیشم ساہنی دا جم 8 اگست 1915 نوں راولپنڈی (پاکستان) وچ ہویا سی۔ 1937 وچ گورنمنٹ کالج لہور توں انگریزی ساہت وچ ایم اے کرن دے بعد ساہنی نے 1958 وچ پنجاب یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ بھارت پاکستان ونڈ توں پہلاں اوہ آنریری استاد ہون دے نال - نال وپار وی کردے سن۔ ونڈ دے بعد اوہناں نے بھارت آکے اخباراں وچ لکھن دا کم کیتا۔ بعد وچ اپٹا نال رل گئے۔ اس دے بعد انبالہ اتے امرتسر وچ وی استاد رہن دے بعد دلی یونیورسٹی وچ ساہت دے پروفیسر بنے۔ 1957 توں 1963 تک ماسکو وچ غیرملکی بولی اشاعت  گھر وچ مترجم وجوں کم کردے رہے۔ اتھے اوہناں نے لیو تالستائی، آسترووسکی وغیرہ لکھاریاں دیاں قریب دو درجن روسی کتاباں دا ہندی وچ روپانترن کیتا۔ 1965 توں 1967 تک دو سالاں وچ اوہناں نے نویاں کہانیاں نامک پترکا دا اڈیٹنگ کیتا۔ اوہ ترقی پسند لکھاری ایوسی ایسن اتے ایفرو  ایشیائی لکھاری ایسوسی ایشن (ایفرو - ایشیئن رائیٹرج ایسوسی ایشن) نال وی جڑے راے۔ 1993 توں 1997 تک اوہ ساہت اکادمی دی ایگزیکٹیو سمتی دے میمبر رہے۔

بھیشم ساہنی نوں ہندی ساہت وچ پریمچند دی پرمپرا دا آگوُ لکھاری منیا جاندا اے۔ اوہ انسانی ملاں دے حمایتی رہے اتے اوہناں نے وچاردھارا نوں اپنے اتے کدے حاوی نہیں ہون دتا۔ کھبیپکھی وچاردھارا دے نال جڑے ہون دے نال - نال اوہ انسانی ملاں نوں کدے اکھوں اوجھل نہیں کردے سن۔ آپادھاپی اتے اٹھاپٹک دے یگ وچ بھیشم ساہنی دی شخصیت بلکل وکھ سی۔ اوہناں نوں اوہناں دی لیکھنی لئی اتے سہردتا لئی ہمیشہ یاد کیتا جاویگا۔ اوہناں نوں 1975 وچ تمس لئی ساہت اکادمی انعام، 1975 وچ شرومنی لکھاری اوارڈ (پنجاب سرکار)، 1980 وچ ایفرو - ایشیئن رائیٹرج ایسوسی ایشن دا لوٹس اوارڈ، 1983 وچ سویت لینڈ نہرو اوارڈ اتے 1998 وچ بھارت سرکار دے پدم بھوشن نال نوازیا گیا گیا۔

## پرمکھ رچناواں
### ناول
*جھروکھے
*تمس
*بسنتی
*مایاداس کی ماڑی
*کنتو
### کہانی مجموعے
*میری پرء کہانیاں
*بھاگیاریکھا
*وانگچو
*نشاچر
### ناٹک
*ہنوش (1977)
*مادھوی (1984)
*کبیرا کھڑا بازار میں (1985)
*معاوضے (1993)

### ہور
* آج کے ماضی (آتمکہانی)
* بلراج مائی بردر (اپنے بھائی بلراج ساہنی دی انگریزی وچ جیونی)
* بالکہانی - غلیل کا کھیل
*پہلا پتھ
*بھٹکتی راکھ
*پٹریاں
*شوبھاسفر
*پالی
* دیاں
*کڑیاں
*آج کے ماضی۔

## حوالے

گٹھ:ہندی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:ہندی لکھاری
کرسٹوفر نولن

**کرسٹوفر نولن** اک امریکی-برطانوی فلم ڈائریکٹر، اسکرین رائٹر تے پروڈیوسر اے۔

کرسٹوفر ایڈورڈ نولن،  ( جم 30 جولائی 1970) انگریزی-امریکی فلم ڈریکٹر، سکرینلکھاری اتے پروڈیؤسر اے۔ اوہ ہالیوڈّ دی مکھ دھارا دے اندر ہی نجی اتے ولکھن فلماں بناؤن لئی جانیا جاندا اے اتے اسنوں اک اؤٹیور وی کیہا جاندا اے۔

نولن نے اپنے فلم ڈریکشن دی شروعات فولوونگ (1998)۔ توں کیتی سی۔ اسدی دوجی فلم میمینٹو (2000)، نوں بہت سلاہیا گیا، اتے 2017 وچ امریکہ  دی قومی فلم رجسٹری وچ اس فلم نوں رکھن لئی وی چنیا گیا۔ اسنے انسومنیا (2002) نال آزاد توں سٹوڈیؤ فلم بناؤن وچ تبدیلی کیتی، اتے د ڈارک نائیٹ فلم لڑی (2005–2012)، د پریسٹیج (2006)، انسیپشن (2010)، انٹرسٹیلر (2014) اتے ڈنکرک (2017) جہیاں فلماں نال اسنے تنقیدی اتے وپاری طور تے بہت وڈی سفلتا حاصل کیتی۔ نولن نے اپنیاں کجھ فلماں اپنے بھرا جونادن نولن دے نال رل کے لکھیاں ہن، اتے اوہ اپنی بیوی ایما تھومس نال اپنی فلم اساری کمپنی سنکوپی وی چلاؤندا اے۔

گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:زندہ لوک
آیان حرصی علی

**عیان ہرشی علی** (13 نومبر 1969 نوں **عیان ہرشی مگن** دا جم ہویا) (ڈچّ: [ایجان ɦiːrsi aːli]) اک صومالی مول دا ڈچّ-امریکی کارکنّ، فیمینسٹ، لکھاری اتے سابقہ ڈچّ سیاستدان اے۔اوہ ستکار سمیت تشدد، بال ویاہ اتے جنن انگاں دا کٹن دی مخالفت کردی اے ۔اسنے عورتاں دے حقاں دی راکھی لئی اک ادارہ آہا فاؤنڈیشن دا قیام کیتا اے،اوہ اک سابقہ مشق مسلمان، حرصی علی اک ناستک(ملحد) اے ۔اسلام دی تنقید کرن کارن اسنوں کئی موت دیاں دھمکیاں ملیاں ہن۔

اسدی 'انفیڈیل' ناں دی کتاب کافی چرچہ وچ رہی۔ اسلام دی کتھت تنقید کردی فلم دی پٹکہانی لکھن کارن خطرے وچ جی رہی ہالینڈ دی راجنیتا اتے دھرم دی پرمکھ نقاد حرصی علی دا مننا اے کہ اسلام اُتے دنیا پدھر اُتے وڈی بحث ہونی چاہیندی اے۔

## مڈھلا جیون
صومالیہ دے اک مسلم پروار وچ جنمی اتے بعد وچ دھرم نال ودروہ کرن والی ایان نے کیہا کہ اسلام دا مشکل وچ ہونا غلط دھارنا اے، جیکر ایہہ چیزاں اسے طرحاں چلدیاں رہیاں تاں اسلام مشکل وچ ضرور پے سکدا اے۔

اسنے سال 2006 وچ 'انفیڈیل' (کافر) سرلیکھ نال اک کتاب شائع کیتی سی اتے اسنے قرآن شریف دیاں کجھ آئتاں دی تنقید والی تھیؤ بان گوگھ ولوں ڈریکٹر فلم 'سبمشن' دی پٹکہانی لکھن توں علاوہ اپنی آواز وی دتی سی۔ اس فلم نال مسلمان لوکاں دا غصہ بھڑک گیا۔

اس فلم نال مکمل طور اُتے غصہ ظاہر ہویا اتے اک سخت گیر گروہ دے میمبر نے 2004 وچ بان گوگھ نوں مارن دی دھمکی وی دتی۔ گوگھ دے سریر وچ کھبھوئے گئے چاقو وچ لگی سلپ اُتے علی دی قتل دی وی دھمکی دتی گئی سی۔ ایان دے خلاف فتویٰ وی جاری کیتا گیا سی۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
* 
* 

گٹھ:جم 1969
گٹھ:امریکی نقاد
گٹھ:امریکی فیمینسٹ
گٹھ:زندہ لوک
تسکین

تسکین دا جم 19 ستمبر 1968 وچ پنڈ لالپور، تحصیل ترنتارن، ضلع کپورتھلہ وکھے ہویا۔ تسکین پنجابی سوچ وچار وچ مارکسسٹ اتے پنجابی سبھچار دے وچارک دے روپ اجاگر کرن والا مفکر اے۔ پنجابی چتن نوں اس نے نویکلی نظر توں مطالعہ  کیتا اے۔

وچردھارا ماضی تے حال اس دی نویں کتاب اے۔ اس وچ وچاردھارا دا انسان دے من اندر کس طرحاں وسدی اے۔ جویں سریر وچ ہوا، پانی،اگن اس دے ادے دا مقصد جماعت دی گھاڑت نال ہندا اے۔ پھلار اس نوں ستھر رکھن دی ضرورت کارن ہندا اے۔ موہ دا تندوآں جال اصل دا وچاردھارا دی اس مٹھاس دا بندے نو عادی بناؤندے ہن۔ سبھچار رہُ ریتا دا موہ بندے نو جیون بخشدا اے۔ کؤنکِہ اس چ جیون نو کلامئی اتے سندر بناؤن دا اتھاہ بھنڈار اے۔ ایہہ کسے مقررہ وچاردھارا دے سنمکھ کھڑوکے پنجابی ساہت سوچ وچار نوں دیکھدا اے۔ اس وچ سمچے اصولی ورتارے بھارتی اتے مغربی علم انوراج نال سانجھ قائم کردے ہوئے، پنجابی سبھیاچار روپاں دی تلاس کر رہے ہن۔ پنجابی سبھیاچار روپاں وچ پھیلی ہوئی انارکی نوں نویکلی وضاحت ماتحت ادھیئین کیتا گیا اے۔ اہنا ادھیئین ودھیاں دی سمت مادی  فکر نوں وکھ وکھ پسارا وچ مقرر کردی اے۔

## رچناواں
# وچاردھارا : ماضی تے حال
# ستا دا پروچن اتے پنجابی شاعری (تنقید)

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
کرپس مشن

**کرپس مشن** 22 مارچ، 1942 دے دن کراچی وچ سر سٹیفورڈ کرپس (سر سٹیفورڈ کرپس، اک کھبے-پکھی سیاستدان اتے وزیر اعظم ونسٹن چرچل دی لڑائی کیبنٹ وچ اک سینئر وزیر سی) دی اگوائی ہیٹھ تن برطانوی وزیراں دا اک سرکاری نمائندہ کمیشن پہنچیا کیونکہ بھارت وچ اہم سیاسی تبدیلی نوں نال لے کے آیا۔ دلی پہنچ کے 23 مارچ، 1942 نوں اس نے بھارتیاں نوں ڈومینیئن سٹیٹس دی پیش کش کیتی۔ اس وچ ہندواں اتے مسلماناں دے حقاں دی راکھی کیتی گئی سی پر سکھاں متعلق کوئی چرچہ نہیں سی۔ کرپس مشن نال گل بات کرن لئی سکھاں ولو بنائی کمیٹی وچ ماسٹر تارا سنگھ، سر جوگندر سنگھ اتے س۔ اپانی سنگھ اتے سردار بلدیو سنگھ وی سن۔ 24 توں 29 مارچ تک نویں دلی وچ، بھارت بھر دیاں سیاسی پارٹیاں دے مکھی آگوآں نال کرپس دیاں ملاقاتاں ہندیاں رہیاں۔ اسے کر کے ایہناں دناں وچ وہلا کلاں وچ ہون والی اکالی کانفرنس وی ملتوی کرنی پئی۔

## حوالے

گٹھ:مشن
گٹھ:آزادی جدوجہد
گٹھ:پاکستان لہر
گٹھ:بھارت دی آزادی تحریک
گٹھ:تحریک پاکستان
میری کلب والا جادھڡ

**میری کلبوالا جادھڡ** ایم بی ای (1909–1975) اک بھارتی سماجی سیوک سی۔

اس نے چینئی اتے پورے بھارت وچ وڈی گنتی وچ این جی او دا قیام کیتا، اتے ایہہ دیس وچ سبھ توں پرانے متحد سماجی قائم ادارہ دا سہرا حاصل اے۔ اس دا ادارہ *گلڈ آف سروس* یتیماں، عورتاں دی خواندگی، اپاہجاں دی دیکھبھال اتے بحالی نال متعلق اک درجن توں وی ودھ یونٹ چلاؤندی اے۔

## مڈھلا جیون
میری دا جم 1909 وچ اٹاکمنڈ وچ اس ویلے مدراس پریزیڈینسی وچ رستم پٹیل اتے آلمائی کول ہویا سی، جو مدراس شہر دے 300-مضبوط پارسی بھائیچارے دے میمبر سی۔ اس نے مدراس وچ سکولی پڑھائی کیتی اتے 18 سال دی عمر وچ نوگی کلبوالا نال ویاہ کروایا۔ 1930 وچ اوہناں کول اک پتر، خسرو، نے جم لیا۔ 1935 وچ اک بیماری کارن نوجی کلبوالا دی موت ہو گئی۔ اس توں بعد اس نے اپنے آپ نوں سماجی کم لئی وقف کر دتا۔ بعد وچ اس نے اک بھارتی فوجی افسر میجر چندرکانت کے جادھو نال دوبارہ ویاہ کروایا جو سماجی کارجاں دے اسے کھیتر وچ کم کر رہا سی۔

## سرگرمیاں
1942 وچ، دوجی وڈی لڑائی دے ابھار نال، کلبوالا نے بھارتی ہوسپٹیلٹی کمیٹی دا قیام کیتا جو کہ گلڈ آف سروس توں زیادہ تر کھچیاں مددگاریاں نال سن۔ وڈی گنتی وچ بھارتی فوجاں مدراس وچ اتے آلے دوآلے تعینات سن اتے اوہناں کول بہت گھٹ سہولتاں سن۔ مسز کلبوالا نے سارے بھائیچاریاں دیاں عورتاں اتے زندگی دے سیر-سپاٹے نوں موبائیل کنٹینز، ہسپتال دے دورے، ڈائوریسینل تھیریپی اتے منورنجن پروگراماں نوں متحد کرن وچ شامل ہون لئی راغب کیتا سی۔ جنتا نے کھلھیام وراثتی کمیٹی ولوں شروع کیتے گئے لڑائی فنڈ لئی دان کیتا جو کہ سابقہ فوجیاں اتے اوہناں دے پریواراں دی جنگ توں بعد مدد کرن دا یتن جاری رہا۔ جیتو 14ویں آرمی نے میری نوں اس دیاں جدی کوششاں دی تعریف وچ اک جاپانی تلوار بھینٹ وچ دتی۔

1956 وچ اک سال لئی مس آر ای کیسٹل وچ اس نوں مدراس دی شیرپھ تعینات کیتا گیا سی۔ اس نے 1961 وچ مدراس (ہن چینئی) دی پھیری تے ایڈنبرگ دے ڈیوک نوں نوازیا گیا۔

## اعزاز

* برطانوی سامراج دی لسٹ دی میمبر (ایمّ۔بی۔ای۔) (1941 نویں سال دے آنرز) 
* پدما شری (1955)
* پدم بھوشن (1968) 
* پدم وبھوشن، بھارت دا دوجا سبھ توں وڈا شہری اعزاز (1975)

## حوالے

## باہری لنک

* Guild of Service 
گٹھ:پارسی لوک
گٹھ:موت 1975
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی ورکر
گٹھ:جم 1909
گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
شانتی گھوش

**شانتی گھوش** (22 نومبر 1916–1989) اک بھارتی قوم پرست سی جو سنیتی چودھری دے نال اک بریٹیش ضلع میجسٹریٹ نوں قتل کیتا سی جد اس سی 15 سال دی عمر سی اتے اک ہتھیاربند انقلابی جدوجہد وچ اسدی حصہ داری لئی وی اس نوں جانیا جاندا اے۔

## مڈھلا جیون
گھوش دا جم 22 نومبر 1916 نوں کلکتہ، بھارت وچ ہویا۔ اوہ پوربی بنگال دے وکٹوریا کالج آف کامیلا وچ فلسفہ پڑہاؤندے اک پروفیسر اتے قوم پرست، دیبیندرناتھ گھوش، دی دھی سی۔

1931 وچ گھوش چھتری سنگھ (گرل سٹوڈینٹس ایسوسی ایشن) دی اک بانی میمبر سی اتے اس دے سیکٹری وجوں سیوا وی نبھائی۔ گھوش پروپھلانندنی برہما ولوں راغب سی، جو کومیلا وچ پھیزنیسے گرلز سکول وچ اک طالب علم سی۔ اوہ جگانتر پارٹی وچ شامل ہو گئی  جو اک اتوادی انقلابی تنظیم سی، جس نے "برطانوی بستیوادی راج نوں برخاست کرن لئی اک سیاسی تکنیک وجوں قتل دا استعمال کیتا۔" اس نے تلواراں، کلباں اتے ہتھیاراں نال سوے-رکھیا دی سکھلائی حاصل کیتی۔

## انتلا جیون اتے موت
اس دی رہائی توں بعد، گھوش نے بنگالی خواتین کالج وچ داخلہ لیا اتے بھارتی کمیونسٹ تحریک وچ حصہ لیا۔ بعد وچ اوہ انڈین نیشنل کانگرس وچ شامل ہو گئی۔ سن 1942 وچ، گھوش نے پروفیسر چترنجن داس نال ویاہ کروایا۔ اس نے 1952–62 اتے 1967–68 تک مغربی بنگال لیجسلیٹو کونسل وچ سیوا نبھائی۔ اس نے 1962–64 تک مغربی بنگال صوبائی اسمبلی وچ وی سیوا کیتی۔ گھوش نے اک کتاب چھاپی اتے شائع کیتی جس دا ناں *ارن باہنی* اے۔ 

## حوالے
 

گٹھ:بھارتی انقلاب کاری
گٹھ:موت 1989
گٹھ:جم 1916
گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
سیلویسٹر سٹالون

**سلویسٹر گاردینزیؤ "سلائے" سٹالون** اک امریکی اداکار، سکرینلکھاری اتے ڈریکٹر اے۔ اسنوں ہالیوڈ دی ایکشن لڑی فلم راکی سیریز وچ ،باکسر راکی بلبوآ وجوں نبھائی اداکاری لئی جانیا جاندا اے۔ اس لڑی نال متعلق 1976 توں 2015 دے درمیان ستّ فلماں آئیاں۔ اس توں علاوہ اوہ ریمبو سیریز وچ نبھائے جان ریمبو اتے ایکسپینڈیبل (فلم سیریز) وچ بارنے روس وجوں نبھائی گئی اداکاری لئی جانیا جاندا اے۔

## حوالے

## باہریکڑیاں

* 
* 
* 
* 

گٹھ:امریکی اداکار
گٹھ:جم 1946
گٹھ:زندہ لوک
ایشوری بائی

**جیتی ایشوری بائی** (1 دسمبر 1918–25 فروری 1991) اک بھارتی سیاستدان سی، صوبائی اسمبلی دے میمبر اتے رپبلکن پارٹی آف انڈیا دی پردھان سی۔ اسنے پچھڑے طبقےآں  دی ترقی لئی کم کیتا جو اچی جاتاں دی پیڑھیاں لئی غلامی اتے جاتپات دے بھیدبھاو  دے ماتحت سی۔

## جیون
ایشوری بائی دا جم 1 دسمبر 1918 نوں ہویا سی۔ اس نے سکندر آباد دے پاروپکرنی سکول وچ اک استاد دے طور اُتے اپنا کیریئر شروع کیتا اتے بعد وچ چلکلگڈا، سکندر آباد وچ گیتا ودیالا ناں دا اک سکول شروع کیتا۔ اسنے علاقے دیاں غریب عورتاں لئی ورکشاپاں دا انعقاد کیتا، جہناں نے میناکاری، سلائی، مصوری ورگیاں قلعواں دی سکھلائی دتی جاندی سی۔ ایہہ سکھلائی معاشی طور اُتے غریب عورتاں دی اپنے آپ لئی اتے اوہناں دے پریواراں دی مدد کرن لئی دتی جاندی سی۔
 
بائی نوں 1950 وچ سکندر آباد میونسپلٹی دا کونسلر چنیا گیا۔ 

اس نے 1960 دے دہاکے وچ حیدرآباد میونسیپل چوناں لڑن لئی شہری حق کمیٹی (سی۔آر۔سی) دا قیام کیتا جس نے چوناں وچ چار سیٹاں جتیاں سن۔
&#x5B؛ **' &#x5D؛</sup>

== نجی جیون ==
بائی دے چار بھرا اتے اک بھین سی۔ اس نے جیتی لکشمینرائن نامی دنداں دے ڈاکٹر نال ویاہ کروایا سی جو [[پونے|پنے]] دا رہن والا سی۔ اس ویلے اس دی عمر 13 سال دی سی۔ اس دی دھی، [[جے گیتا ریڈی|جے۔ گیتا ریڈی]]، اک سیاستدان اے جو [[بھارتی قومی کانگرس]] پارٹی دی اک امیددوار اے۔

25 فروری 1991 نوں بائی دی موت ہو گئی۔

اس نوں ایشوری بائی میموریال انعام نال نوازیا گیا گیا۔

== حوالے ==
 **حوالے''' 
گٹھ:بھارت
گٹھ:موت 1991
گٹھ:جم 1918
گٹھ:دلت آگو
گٹھ:دلت
گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
ہرسرن سنگھ

**ہرسرن سنگھ** (10 فروری 1928 – 8 ستمبر 1994) دوجی پیڑھی دا اک پنجابی ناٹک کار سی۔ اس دے بہت سارے ناٹک اتے اکانگی ہندی، اردو اتے گجراتی بولیاں وچ ترجمہ ہوئے۔ اس دا ناٹک 'پھل کملا گیا' آل انڈیا ریڈیو ولو ساریاں بولیاں وچ براڈکاسٹ ہویا ۔ اس دے ناٹک 'ہیر رانجھا' نوں گرو نانک دیوَ یونیورسٹی امرتسر ولو انعام حاصل ہویا ۔ 'انبھج' ناٹک نوں آل انڈیا ریڈیو ولو انعام حاصل ہویا۔

## جیون
اسدا جم 10 فروری 1928  گجرخان ضلع راولپنڈی(ہن پاکستان) وچ ہویا۔ اسدے ماں دا نام  ستبھراہی اتے پیؤ دا نام تیرتھ سنگھ سی۔ اس نے ایم۔اے۔ پنجابی کیتی ۔ اس نے سکھیا ڈیپارٹمنٹ وچ اڈیٹر دے طور تے نوکری کیتی اتے اتھو ہی ریٹائرڈ ہویا۔

## رچناواں
### پورے ناٹک
*جگرا (1957)
*پھل کملا گیا (196)
*اپرادھی (196)
*اداس لوک (196)
*لمے ویلے دا نرک (1975)
*نظام سقا (1977)
*کلچھنے (1980 )
*راجا (1981 )
*دوزخی (1982 )
*تعلق (1984 )
*اکائی دہائی سینکڑا (1987 )
*راجا رسالو (1989 )
*ہیر رانجھا (1991 )
*چھکے (1994 )

### اکانگی-مجموعہ
*جوت توں جوت جگے (1956 )
*تریڑ تے ہور اکانگی (1962)
*میرے اٹھ اکانگی (1963 )
*پردے (1968)
* رنگ تماشے (1976)
*میرے سارے اکانگی (1977 )
*چھ رنگ (1978)
*چھ مشہور اکانگی (1980)

### بال ناٹک
*چار ڈرامے (1956)
*تماشے (1984)

### ہور رچناواں
*ہرسرن سنگھ دی رچناولی( تن حصہ) (1981)
*تھئیٹر ( تنقیدی مطالعہ ) (1988 )
*میری ساہتی رچنا ( ساہتی سوے -جیونی) (1987)

گٹھ:پنجابی ناٹک کار
گٹھ:جم 1928
گٹھ:موت 1994
سُمیترا مہاجن

**سُمترا مہاجن ساتھے** : جم 12 اپریل 1943)  اک بھارتی سیاستدان اے جو 16ویں لوک سبھا دی سپیکر سی۔ اوہ بھارتی جنتا پارٹی نال متعلق اے۔ 2014 وچ، اوہ لوک سبھا لئی اٹھویں وار چنی گئی، لوک سبھا دے تن ممبراں وچوں اک سی اتے اس ویلے ایہہ سبھ توں لمے ویلے تک سیوا کرن عورت میمبر اے۔ اس نے 1989 توں 2019 تک مدھ پردیش دے اندور حلقے دی نمائندگی کیتی۔

اس نے مرکزی وزیر دے روپ وچ اک ویلے لئی سیوا کیتی۔ اوہ 2002 توں 2004 تک، ہیومن ریسورس، کمیونیکیشنز اتے پیٹرولیئم لئی پورٹفولیؤ وزیر سی۔ 16ویں لوک سبھا وچ اوہ پارلیمنٹ میمبراں وچوں سبھ توں وڈی اتے سینئر میمبر اے۔ میرا کمار دے لوک سبھا دے سپیکر چنے جان توں بعد اوہ دوجی عورت اے۔ اک سرگرم پارلیمنٹ میمبر، اوہ نہ صرف اہم کمیٹیاں دا مکھیا ہندا اے بلکہ گھر وچ اک بڑا دیالو اتے مہارت والا سوالکرتا وی رہا اے۔

## شروعاتی زندگی اتے سکھیا
سمترا مہاجن اک چتپاون براہمن پروار دے اشا اتے پروشوتم ساٹھے دے گھر چپلن، مہاراشٹر وچ پیدا ہوئی۔ اس نے ایم۔اے۔ اتے ایل۔ایل۔بی۔ اندور یونیورسٹی (ہن دیوی اہلیا یونیورسٹی) توں اندور دے جینت مہاجن نال ویاہ دے بعد حاصل کیتی۔ سمترا مہاجن دے شونق پڑھن، سنگیت، ناٹک اتے سنیما ہن۔ اس نے 18ویں صدی دی سماج سدھارک اہلیا بائی ہولکر نوں اپنے پورے جیون دوران پراثر شخصیت منیا اے۔

## سیاسی کیریئر
اوہ پہلی وار 1989 وچ لوک سبھا چوناں وچ سابقہ وزیر اعلیٰ اتے سینئر کانگرسی آگوُ پرکاش چندرا سیٹھی دے خلاف لڑی اتے جت حاصل کیتی۔ اس نے ریلوے، ہوابازی، شہری ترقی وزارت توں اندور لئی کئی پروجیکٹ لئے ہن۔ اوہ سادگی، امان داری اتے صاف سیاست لئی جانی جاندی اے۔ اس کول اک صاف ستھرا ریکارڈ اے اتے اسنے سپیشل انٹرسٹ گروپ توں ہمیشہ دوری بنائی رکھی اے۔ اس دی لوکپریتا *تائی* وجوں جانی جاندی اے۔

## لوک سبھا دی سپیکر
6 جون 2014 نوں، مہاجن نوں سربسمتی نال 16ویں لوک سبھا دی سپیکر تعینات کیتا گیا سی۔ اوہ پہلاں لوک سبھا وچ 'چیئرمین دے پینل' دی میمبر دے روپ وچ کم کردی سی۔

## حوالے
 

10. http://arlivenews.com

## باہری لنک

* بھارت دی پارلیمنٹ دی ویبسائیٹ اُتے آدھکارک جیون متعلق سکیچ

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:16ویں لوک سبھا دے میمبر
گٹھ:جم 1943
گٹھ:سیاست وچ بھارتی عورتاں
چتپاون براہمن

**چتپاون براہمن **بھارت دے کونکن وچ رہن والے براہمناں دی برادری دا ناں اے۔ ایہہ مکھ طور اتے ہندو دھرم نوں مندے ہن۔ 18ویں صدی تک چتپاوناں نوں سماج وچ ہور براہمناں نالوں نیواں درجہ دتا جاندا سی۔اوہ پیشویاں دے ویلے بھارتی سماج دی مکھدھارا وچ آئے۔ اوہ کونکنی دی پڑبولی چتپاونی بولی بولدے ہن۔

ایہہ برادری مہاراشٹر توں علاوہ باقی بھارت اتے ہور دیساں وچ وی پھیلی ہوئی اے۔

## حوالے

گٹھ:ہندو دھرم
چتپاونی بولی

**چتپاونی **کونکنی بولی دی اک اپبولی اے جسنوں چتپاون براہمنبرادری دے لوک بولدے ہن۔ چتپاون مہانراشٹر دے رتناگری ضلعے توں آئے اتے ہن دنیا دے کئی حصیاں وچ پھیل چکے ہن۔1950ویاں تک چتپاون مکھ طور اتے چتپاونی ہی بولدے سن پر بدلدے ویلے نال اوہناں نے مراٹھی اپنا لئی۔ اجوکے ویلے وچ چتپاونی کونکن وچوں لگبھگ الوپ ہو چکی اے پر کجھ پینڈو علاقیاں وچ بزرگ لوک حالے وی ایہہ بولی ورتدے ہن۔ جہڑے چتپاون گوا اتے دکھنی کنڑ ضلعے وچ جا وسے اوہ حالے وی ایہہ بولی اپنے گھراں وچ ورتدے ہن۔

## باہری کڑیاں
* http://konkanionline.blogspot.com/
* http://chitpavani.webs.com/ 

## حوالے

گٹھ:بولی
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
16ویں لوک سبھا

**16ویں لوک سبھا** دی چون 2014 وچ عام چوناں توں بعد ہوئی۔ ایہناں چوناں نوں 9 پڑاواں وچ بھارتی چون کمیشن ولوں کروایا گیا۔ ایہناں چوناں دے نتیجے 16 مئی 2014 نوں اعلان کیتے گئے۔ اس وچ بھارتی جنتا پارٹی نوں اکثریت حاصل ہویا اتے اسنے 282 سیٹاں جتیاں۔ اس پارٹی دے پردھانوزیر (وزیر اعظم) دے امیدوار نرندر مودی نے 26 مئی 2014 نوں پردھانوزیر دا عہدا سمبھالیا۔ اسدا پہلا سکیم 4 جون توں 11 جولائی تک چلیا۔

بھارتی پارلیمنٹ دے قاعدے مطابق اس لوک سبھا وچ مخالف دھر دا کوئی لیڈر نہیں اے۔ کیونکہ مخالف دھر دا لیڈر ہون لئی 10٪ سیٹاں دا ہونا ضروری اے۔

## میمبر
 

## حوالے

گٹھ:لوک سبھا
گٹھ:بھارت سرکار
میرا کمار

**میرا کمار**   بھارتی عورت سیاستدان اے اتے پنج وار پارلیمنٹ میمبر چنی گئی اے۔ 3 جون 2009 نوں لوک سبھا نے اس نوں پہلی عورت سپیکر دے طور اُتے auxzh چن لیا سی اس توں پہلاں
اس نے بھارت سرکار (2004–2009) دی کابینہ وچ سوشل جسٹس اتے سشکتیکرن وزیر وجوں کم کیتا اے۔
## جیون ویروا
میرا کماری دلت برادری توں اے اتے اوہ سابق نائب پردھانوزیر  جگجیون رام دی سپتری اے۔ میرا کماری 1973 وچ بھارتی خارجہ سیوا وچ شامل ہوئی۔ اوہ کئی دیساں وچ تعینات رہی اتے بہتر نمائندہ ثابت ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:دلت
اہلیا بائی ہولکر

**مہارانی اہلیا بائی ہولکر**(31 مئی 1725 – 13 اگست 1795) دھنگارمالوا راج، بھارت دی ہولکر رانی سی۔ راجماں آہلیا بائی دا جم جمکھیڑ وچ چوندی پنڈ، احمدنگر، مہاراشٹر وچ ہویا۔اوہ نرمدا دریا اُتے اندور دے دکھن وچ واقع راجگڑھ مہیشور نوں چلی گئی۔

اہلیا بائی دا شوہر کھانڈیراؤ 1754 وچ کومبھیر دی لڑائی وچ ماریا گیا سی۔بارھاں سال بعد، اسدے سہرے، ملہار راؤ ہولکر دی موت ہو گئی۔ اک سال بعد اس نوں مالوا راج دی رانی دا تاج پہنایا گیا۔اسنے اپنے راج نوں لٹیرے حملہ آوراں توں بچاؤن دی کوشش کیتی۔اسنے انفرادی طور اُتے لڑائی وچ فوجاں دی اگوائی کیتی۔ اسنے ٹکوجراؤ ہولکر نوں فوج مکھی دے طور اُتے تعینات کیتا۔

رانی اہلیا بائیہندو مندراں دی اک مہان بانی اتے پروڈیؤسر سی۔اسنے پورے بھارت وچ سینکڑے مندر اتے دھرمشالاواں بنوائیاں۔

## شروعاتی جیون
اہلیابائی دا جم 31 مئی 1725 نوں، مہانراشٹر دے اجوکے احمدنگر ضلعے دے چوندی پنڈ وچ ہویا سی۔اسدے پیؤ، منوکجی راؤ شندے، پنڈ دے پاٹل سن۔ اس سمیںعورتاں سکول نہیں جاندیاں سن، پر اہلیابائی دے پیؤ نے اسنوں پڑھنا اتے لکھنا سکھایا۔

## راج
thumb|مہیشور دا شاہی محل
thumb|شاہی محل دا دربار ستھان (راجواڑا)، مہیشور
thumb|اہلیا بائی ہولکر دی تصویر شاہی محل، مہیشور وکھے
اسدے شوہر دی موت 1754 وچ کمہر دی گھیرابندی وچ ہو گئی سی۔1754 وچ شوہر دی موت توں بعد، اسدے پیؤ مالہر راؤ نے اہلیا بائی نوں شوہر دے نال ستی ہون توں روکیا سی۔اہلیا بائی کھانڈیراؤ دے نال اسدے پتر دی موت توں بعد، اندور دی حکمران بنی۔

## کتاباں
؛ مراٹھیوچ
* *پنیا اہلیا، آر۔ڈبلیو۔تکور ولوں*
* *اہلیابائی، ہیرالال شرما ولوں*
* *اہلیابائی کردار، پرشوتم ولوں*
* *اہلیابائی کردار، مکند وامن باروے ولوں*
* *کرمیوگنی، وجی جہاگیردر ولوں*
* *دنیت ادیت اہلیابائی ہولکر، ونے کھاڈاپیکر*
* *پال سماج اُتے سماج*

## ایہہ وی دیکھو
* مراٹھا سامراج
* ہولکر

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Ahilyadevi Holkar: A Magnificent Ruler، Saintly Administrator

گٹھ:جم 1725
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:مدھ پردیش دے لوک
فقیر موہن سیناپتی

**فقیر موہن سیناپتی ** () (13 جنوری 1843 – 14 جون 1918) اُڑیا بولی  دے وڈے کتھاکار سن۔ ناول کار اتے کہانی کار وجوں اوہناں دی پچھان نرالی سی۔
## جیونی
فقیر موہن سیناپتی  دا جم 13 جنوری 1843، بالیشور ضلعے دے ملکاشپور پنڈ وچ  ہویا سی۔ اسنے بھارت دے اوڈیشا صوبے دی بولی اڑیا دی اڈری پچھان قائم کیتی۔ اسنوں اڑیا قومی پرستی اتے جدید اڑیا ساہت دا باپ منیا جاندا اے۔
اسدے پیؤ دا نام لچھمن چرن سیناپتی  اتے ماں دا تلسی دیوی سیناپتی  سی۔ اس دے پیؤ اک سمپنّ وپاری سن اتے فقیر موہن اوہناں دی اک ماتر اولاد۔ پر اوہ ڈیڑھ سال دے سن، جدوں اوہناں دے ماتا-پیؤ دوناں دا انتقال ہو گیا۔ 19 ویں صدی دے اخیر اتے 20ویں دے شروع وچ فقیر موہن دی کہانی اڑیا ساہت دے 'پنر جاگرن' دی کہانی اے۔ اسنے اپنی قلم دی ورتوں سماج دیاں برائییاں دے خلاف جدوجہد لئی کیتی۔
فقیر موہن دی پاٹھشالا-سکھیا گھٹ سی؛ لیکن اپنی کوشش اتے درڑھ منوبل نال اس نے شاستراں دے مطالعہ توں زیادہ علم حاصل کیتا سی۔ انگریز راج وچ بالیشور دے جلادھیش جن‌ بیں‌مس وڈے ساہت-پریمی سن۔ اس نوں پڑاؤن لئی سنسکرت، بنگالی اتے اڑیا- ایہناں تن بولیاں دے اک گیانی پنڈت دی لوڑ ہون اتے فقیر موہن بیں‌مس‌‍ دے نال بھاشا-چرچہ کردے سن۔
## ''چھ ماڑ آٹھ گونٹھ''
فقیر موہن دا ناول *[[چھ ماڑ آٹھ گونٹھ]]* بھارتی ساہت نوں مان یوگ دین اے۔ تنقیدی حقیقت پسند تکنیک راہیں لکھیا ایہہ ناول
1890 دے پچھلے ادھ وچ بستیوادی بھارت وچ اک دلچسپ پاٹھ دے روپ وچ لکھیا گیا۔ اسدی سٹائل بعد جدیدیت  دی یاد دواؤندی اے۔ کھنڈنکاری کتھانک جگتاں دے راہیں سیناپتی  نے بستیوادی دور دے سماج اتے سبھیاچار دا گہرا تجزیاتی ویروا پیش کیتا اے۔

## حوالے

گٹھ:اڑیا لکھاری
گٹھ:جم 1843
گٹھ:موت 1918
ٹن ٹن (اداکارہ)

***ٹن ٹن*** (11 جولائی 1923–24 نومبر 2003) اک بھارتی پلیبیک گلوکارہ اتے ہاس رس ایکٹریس سی۔ اس دا اصلی نام عما دیوی کھتری سی۔ اس نوں اکثر ہندی سنیما دی پہلی ہاس ایکٹریس وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ فلماں وچ امادیوی دے نام نال گاؤندی سی۔

## مڈھلی زندگی
عما دیوی اتر پردیش دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچ، اک روایت پسند شمالی بھارتی پروار وچ 11 جولائی 1923 نوں پیدا ہوئی سی۔ اس دے ماں-پیؤ دی بے وقتی موت دے بعد، اس نوں پہلاں اس دے بھرا نے اتے پھر اس دے چاچا نے پالیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی گلوکارہ
گٹھ:جم 1923
گٹھ:موت 2003
بوبی جین بیکر

**بوبی جین بیکر** (1964- 1 جنوری، 2014) اک امریکی ٹرانسجینڈر کارکنّ اتے وزیر سی۔ اس دا جم میمفس، ٹینیسی وچ ہویا سی اتے 1992 وچ ٹینیسی توں سان پھرانسسکو چلی گئی سی۔ اسنے اک کیس منیجر، گھریلو ہنسا ماہر، ہاؤسنگ منیجر اتے پیئر وکیل دے طور اُتے کم کیتا۔ اس توں علاوہ اوہ ٹرانسجینڈر وزارت وچ سٹی رپھؤج یونائٹڈ چرچ آف کرائیسٹ دے تعینات کیتے وزیر اتے پشٹیوان منترالیاں دی فیلوشپ دے ویسٹ کوسٹ دے کھیتری ٹرانسسینٹ وزیر سی۔

دس سال توں ودھ ویلے تک اوہ ٹرانسجینڈر گروہ ٹرانسڈینسی گوسپل چور دا حصہ رہی سی۔

اسدی کار حادثے وچ نویں سال والے دن 2014 نوں موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:ٹرانسجینڈر حقوق کارکن
گٹھ:امریکی شخصیتاں
ٹرانسجینڈر

**ٹرانسجینڈر **انسان اپنی جسمانی بنتر والی ہوند اتے اپنے اندر ہون والیاں تبدیلیاں وچ وکھریواں محسوس کردے ہن۔ *ٹرانسجینڈر *اک امبریلا ٹرم اے جو ٹرانس-مرد اتے ٹرانس-عورت دوہاں لئی ورتیا جاندا اے۔
## حوالے

گٹھ:ایلجیبیٹی
گٹھ:ٹرانسجینڈر
گٹھ:سماج
ڈونا پرسونا

**ڈونا پرسونا** (جم 1947) چترکار، ہیئرڈریسر اتے ٹرانسجینڈر حق کارکنّ اے  جس نے *د کاکٹیٹس* نال کم کیتا۔ 

پرسونا *کانپٹن دے کیقیٹیریا دنگے* وچ حصہ لین والیاں وچوں اک سی، جو امریکہ دے اتہاس وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی نال متعلق پہلے دنگیاں وچوں اے، جتھوں سان فرانسسکو وچ ٹرانسجینڈر سرگرمتا شروع ہوئی منی جاندی اے۔ [1]

## جیونی
پرسونا دا جم سان جوسے، کیلیفورنیا وچ ہویا سی اتے 19 سال دی عمر وچ اوہ سانن فرانسسکو آ گئی سی۔ 

پرسونا نے *ٹرانس مارچ* دے بورڈاں اتے ریمیمبرن دے ٹرانسجینڈر دن اُتے سیوا کیتی اے۔ 

2018 وچ، اسنے سان فرانسسکو سٹی ہال میئر لنڈن بریڈ دے نال سان پھرانسسکو دا پہلا ٹرانسجینڈر فلیگ ابھاریا۔ 2019 وچ، اوہ سان فرانسسکو گائیڈ پریڈ دی اک شاندار مارشل سی۔ 

## فلموگرافی
پرسونا 2013 آئرس انعام جیتو فلم "مائی مدر" دی سبجیکٹ سی اتے اوہ 2014 دی فلم 'بیوٹی بائے نائیٹ' وچ فیچر کیتی گئی سی۔ اسنے 2018 دی ڈاکومینٹری، "رمنیشنز" لئی انٹرویو کیتی۔ 

پرسونا دی کہانی ٹینڈرلون میوزیم ولوں اک انٹرئیکٹو ناٹک "د کانپٹن کیپھیٹیریا رائٹ" دے راہیں پیش کیتی گئی۔ 

## حوالے

گٹھ:ٹرانسجینڈر حقوق کارکن
گٹھ:جم 1947
گٹھ:زندہ لوک
نارد مُنی

**نارد** ،ہندو شاشتراں دے مطابق برہما دے ستّ انسانی پتراں وچوں اک اے۔ ایہہ  وشنو دے ہور بھگتاں وچوں اک منیا جاندا اے۔

دیورشی نارد دھرم دے پرچار اتے لوک-کلیان لئی ہمیشاں یتنشیل راے ہن۔ شاستراں وچ اسنوں بھگوان دا من کیہا گئا اے۔ اسی کارن سارے یگاں وچ، سارے لوکاں وچ، ساریاں ودیاواں اتے سماج دے ہر اک طبقہ وچ نارد جی دا داخلہ رہا اے۔ صرف دیوتیا وچ ہی نہیں دانواں نے وی ایہناں دا آدر کیتا اے۔ ویلے ویلے اتے ساریا ولوں اوہناں دی صلاحَ لئی گئی اے۔

وایوپران وچ دیرشی دے پد اتے لچھناں دا ذکر ہے- دیلوک وچ احترام حاصل کرنے والے رشی دیورشی اتے دیورشینام نال جانے جاندے ہن۔ ایہہ بھوت، حال اتے مستقبل تناں کالاں توں جانو، ستیبھاشی(سچ بولن والے)،کٹھوٹ تپسیا نال علم وان، گربھ حالت توں ہی اعلم روپی اندھکار نوں ختم کر علم دا چانن بن چکے ہون۔

اسے ہی پران وچ اگے لکھیا اے کہ دھرم، پلستی، کرتُو، پلہ، پرتیوش، پربھاس اتے کشیپ- ایہناں دے پتراں نوں دیورشیاں دا پد ملیا ہویا اے۔ دھرم دے پتر نر اتے نرائن، کرتُ دے پتر بالکھلیگن، پلہ دے پتر کردم، پلستیی دے پتر کبیر، کشیپ دے پتر اتے پربت رشی منے گئے ہن۔ پر جنعام نارد نوں ہی دیورشی دے روپ وچ جاندے ہن۔ ایہناں ورگی مشہوری ہور کسے رشی نوں ملی۔

مہابھارت دے سبھاپرو دے پنجوے ادھئائے وچ نارد جی دے انفرادی چترن اس پرکار دتا گیا اے - دیورشی نارد وید اتے اپنشداں دے گئاتا، دیوتے جنہاں دی پوجا کردے ہن، اتہاس اتے پرانا دے وشلیشک، ماضی اتے مستقبل دے گیاتا، گرائمر، آیوروید اتے جوتش سائنس دے ودوان اتے شاعر اتے سنگیتوادک ہن۔

## وکھ-وکھ گرنتھاں وچ ویروا
نارد منی نوں دیورشی کیہا جاندااے۔ وکھ-وکھ دھرم گرنتھاں وچ ایہناں دا تذکرہ آؤندا اے۔
* اتھروَ وید وچ ایہناں نوں نارد منی کیہا گیا اے۔
* ایتریئے براہمن دے کتھن مطابق ہریچندر دے پروہت سومک، ساہدیوی دے معلم اتے یدھشریشٹھ نوں ابھشپت کرد والے نارد ہی سن
٭میتراینی سنہتا وچ نارد نام دے اک اچاریہ ہوئے ہن۔ 
* سامودھان برہمن وچ برہسپتی دے چیلے دے روپ وچ نارد دا ذکر ملدا اے۔
* مہابھارت دے موکش دھرم دے نارائنی آکھیان وچ نارد دی اتردیشی سفر دا ذکر ملدا اے
* چھندگیا اپنشد وچ نارد دا نام سنتکماراں دے نال لکھیا گیا اے

## ایہناں نوں وی دیکھو
* ہندو دھرم<br />

## باہری کڑیاں
* سنسکت ساہتی میں دیورِ نارد کا سوروپ

## حوالے

گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:متھہاس
گٹھ:اتہاس
وراہمہیر

**وراہمیہیر** (505–587 CE) اک بھارتی فلکیات دان، گنت-ودوان اتے جوتشی سی جو اجین وچ رہندا سی۔ اسدا پیؤ ادتیاداس خود اک فلکیات دان  سی۔ اسدے اپنے انکشاف مطابق اوہ کاپتھک وکھے پڑھیا سی۔اوہ راجا وکرمادتّ دے دربار دے نوں رتناں وچوں اک سی۔

## کم

### پنچسدھانتکا
ورھامیہیر دیاں مکھ رچناواں وچوں پنچسدھانتکا اک اے۔ پنچسدھانتکا وچ ورھامیہیر ولوں پرچلت پنج نظریات دا ذکر اے۔ ایہہ اصول ہن: پولش اصول، رومک اصول، وسشٹھ اصول، سوریا اصول اتے باپ اصول۔ ورھامیہیر نے ایہناں نظریات دیاں مکھ گلاں لکھکے اپنی ولوں بیج نامک سنسکار دا وی نردیش کیتا اے۔ ایہہ ویدانگ جوتش اتے غیرملکی (یونانی، مصر اتے رومن) فلکیاتی علم دا مجموعہ اے۔

### برہت-سنہتا
اس کتاب وچ کافی زیادہ موضوعاں نوں چھوہیا گیا اے۔ اس وچ وچ اصل شاستر، اساری کلا، آب و ہوا ، جڑھیاں-بوٹیاں وغیرہ بارے لکھتاں ہن۔

### جوتش گرنتھ
* برہت جاتک
* مختصر جاتک
* سماس سنہتا
* برہت یوگ-سفر
* یوگ-سفر
* ٹکنک سفر
* برہت وواہ پٹل
*  لگھو وواہ پٹل
* لگن وراہی
* کوتوہل منجھری
* دیوجن ولبھ

### آبادی اصول
اس رچنا بارے بہتی جانکاری مہیا نہیں اے کیونکہ اسدا پورا کھرڑا نہیں مل سکیا اے۔ اس وچ تکونمتی، گنتی، حساب اتے کجھ مول نظریات دا الیکھ سی۔

## حوالے

گٹھ:فلکیات
گٹھ:جوتش
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:اتہاس
کیوبا دی تریخ

1492 وچ اطالوی ایکسپلورر کرسٹوفر کولمبس دے آؤن توں پہلاں کیوبا دا جزیرہ وکھ-وکھ میسومرکن سبھیاچاراں دا وسیبا سی۔ کولمبس دے آؤن توں بعد، کیوبا اک سپینش کلونی بن گیا، جسدا راج ہوانا وچ اک سپینی گورنر ولوں کیتا جاندا سی۔ فلوریڈا دے بدلے سپین کول واپس آؤن توں پہلاں 1762 وچ، ہوانا تے تھوڑھے ویلے لئی برطانیہ نے قبضہ کر لیا سی۔ 19 ویں صدی دوران بغاوتاں دی اک لڑی سپینی راج نوں ختم کرن وچ ناکام رہی حالانکہ، لمکویں سپینش-امریکن جنگ دے نتیجے وجوں 1898 وچ جزیرہ توں سپینیاں نوں واپس جانا پیا سی اتے اگلے امریکی فوجی راج دے ساڈھے ڈیڈھ سال مگروں، کیوبا نے 1902 وچ رسمی آزادی حاصل کیتی۔

آزادی توں مگروں، کیوبا جمہوریہ نے اہم معاشی ترقی کیتی،  پر سیاسی بدعنوانی اتے نرنکش لیڈراں دا سلسلہ وی دیکھیا۔ پھر 26 جولائی دی موومینٹ چلی جس دی اگوائی فیڈل اتے راؤل کاسٹرو رز کول سی۔ اس تحریک نے 1953–59 دوران کیوبن انقلاب دوران تاناشاہ فلگینسیؤ بتستا نوں گدی توں لاہ دتا۔اس توں بعد کیوبا دا راج کاسٹرو بھراواں دے اگوائی ہیٹھ کیوبا دی کمیونسٹ پارٹی ولوں اک سوشلسٹ راج دے طور تے چلایا جا رہا اے۔ انقلاب توں بعد امریکہ نے سیاسی اتے معاشی طور تے الگ تھلگ کیتا ہویا اے، مگر ہولی ہولی ودیش وپار اتے سفر دی پہنچ حاصل کر لئی اے کیونکہ ڈپلومیٹک تعلقاں نوں عامَ وانگ بناؤن دے یتن جاری ہن۔ گھریلو معاشی سدھار وی کیوبا دے سماج وادی مطلب انتظام دے جدیدیت دی شروعات ہن۔

## سابق-کولمبیائی اتہاس
کیوبا دے سبھ توں پہلاں جانے جاندے انسانی واسیاں دے نشان چوتھے  ملینیئم ق م وچ ملدے ہن۔سبھ توں پرانی جانی جان والی کیوبن آّار قدیمہ سائیٹ، لیویسا، لگپگ 3100 ق م توں 2000 ق م دی اے۔2000 ایپو توں بعد سائیٹاں دی ودھیرے گنتی ملدی اے، جو کہ مغربی کیوبا دے کیؤ ریڈونڈو اتے گوائیبو بلینکو سبھیاچاراں وچ موجود اے۔ ایہہ نیوؤلدک سبھیاچاراں نے زمین پتھر اتے شیلّ ٹول اتے گہنیاں دی ورتوں کیتی، جس وچ ڈیگر ورگے گلیڈیؤلیتوس شامل سن، جنہاں بارے یعقین اے کہ ایہہ کرمکانڈی کردار نبھاؤندے سن۔ کیؤ ریڈونڈو اتے گوائیبو بلینکو سبھیاچار ماہیگیری، شکار اتے جنگلی پودیاں نوں اکٹھا کرن دی بنیاد تے اک گزارییوگ جیونسٹائل دا جیون بتاؤندے سی۔

کولمبس دے آؤن توں پہلاں، مقامی گواناجٹابے، جو صدیاں توں کیوبا وچ وسے ہوئے سن، نوں ٹائنو اتے سبونی سمیت پرواسیاں دے آؤن والے قافلیاں نے جزیرہ دے دور لہندے ول ڈھکّ دتا سی۔ ایہہ لوک کیریبیئن جزیرےآں دی لڑی دے نال شمال ول پرواس کر گئے سن۔

ٹائنو اتے سبونی اک تہذیبی گروہ دا حصہ سن جو عامَ طور تے آراوک اکھواؤندا سی، جو یورپیئن لوکاں دے آؤن توں پہلاں شمال-مشرق دکھنی امریکہ دے کجھ حصیاں وچ وسدے سن۔ شروع وچ، اوہ کیوبا دے پوربی حصے وچ رہن لگ پئے سن، پھر اوہ جزیرہ دے لہندے ول ودھ گئے سی۔ سپینی ڈومینیکن پادری اتے لکھاری بارٹولومے ڈے لاس کااسس نے اندازہ لگایا کہ 15 ویں صدی دے انت تک کیوبا دی ٹائنو آبادی 350،000 تک پہنچ گئی سی۔ ٹائنو لوک یکوٹ روٹ دی کھیتی کردے، اس نوں کٹدے اتے کیساوا روٹی بناؤن لئی پکاؤندے۔ اوہ کپاہ اتے تمباکو وی اگاؤندے سن، اتے مکی اتے مٹھے آلو کھاندے سن۔ انڈیئناں دے اتہاس مطابق، اوہناں کول "جو کجھ اوہناں لئی لوڑیندا سی، اوہ سبھ کجھ سی، اوہناں کول بہت ساریاں فصلاں سن، ۔.۔"۔

## اطلاع

گٹھ:تریخ
گٹھ:کیوبا
دکھنی افریقہ دی تریخ

منیا جاندا اے کہ پہل انسان 100،000 توں زیادہ سال پہلاں **[[دکھنی افریقہ]]** وچ آباد سی۔ اس نسلی وکھریویں نال بھرپور دیس دا تریخی ریکارڈ عامَ طور اُتے پنج وکھ-وکھ کلاں وچ ونڈیا جاندا اے: سابق-بستیوادی ویلہ، بستیوادی ویلہ، بعد-بستیوادی اتے رنگبھید دا ویلہ اتے رنگبھید توں بعد دا ویلہ ۔ زیادہ تر اتہاس، خاص کر کے بستیوادی اتے بعد -بستیوادی ویلےآں دا اتہاس زیادہ تر، سبھیاچاراں دیاں جھڑپاں، یورپی مولواسی اتے آدواسی لوکاں دے وچکار پرتشدد مقامی جھگڑے، قبضے اتے دمن، اتے ہور نسلی اتے سیاسی تناواں دا اتہاس۔

انھیویں صدی وچ ہیریاں اتے سونے دی کھوجاں نے کھیتر دی قسمت نوں ڈونگھی طرحاں متاثر کیتا، اس نوں عالمی پدھر اُتے پہنچا دتا اتے صرف تے صرف کھیتی مشتمل معیشت توں صنعتی معاشی انتظام ول شفٹ کر دتا۔ کھوجاں دا نتیجہ بوئر دے وسنیکاں اتے بریٹیش سامراج درمیان کھلھی لڑائی اتے نویں جدوجہد ہوئے، جو نویں نویں دکھنی افریقی مائیننگ صنعت تے نینترن لئی لڑے گئے سن۔

اینگلو-بوئر جاں دکھن اپھریکن جنگ (1899–1902) وچ بوئراں دی ہار توں بعد دکھنی افریقہ ایکٹ 1909 دے مطابق دکھنی افریقہ دی یونین بریٹیش سامراج دی ڈومینیئن دے طور اُتے تیار کیتی گئی سی، جس نال پہلاں دیاں چار وکھ وکھ بریٹیش کلونیاں: کیپ کالونی، نیٹل کلونی، ٹرانسوال کالونی، اتے اؤریج ندی کلونی نوں اکٹھا کیتا گیا۔ یونین ایکٹ دی حالت دے لاگوُ ہون توں بعد 1934 وچ دیش بریٹیش سامراج دے اندر اک خودمختار قومی راج بن گیا۔ 1960 دی جنمت دے نتیجے وجوں ایہہ ڈومینیئن 31 مئی 1961 نوں ختم ہو گیا سی، جس نے دیس نوں دکھنی افریقہ دا ریپبلک نامی اک پربھتّ سٹیٹ بنایا سی، اک رپبلکن آئین وی اپنایا گیا سی۔

1948–1994 توں، دکھنی افریقی سیاست وچ افریکانیر نسل پرست حاوی سی۔ نسلی ونڈی اتے سفید گھٹ گنتی دی حکومت نوں رسمی طور اُتے اپارتھیڈ (رنگبھید) دے طور اُتے جانیا جاندا سی، اپارتھیڈ اک افریقن شبد اے جسدا مطلب اے "بھیدبھاو"۔ ایہہ 1948 وچ (بریٹیش راج دے ماتحت) وچ ہوند وچ آیا اتے دکھنی افریقہ اک جمہوریہ بن گیا جدوں ایہہ رنگبھید ادھکارت قانون بن گیا۔ 1960 وچ اس بھیدبھاو دے قانون دے 27 اپریل 1994 نوں،وستارت کیتا گیا۔ دہاکیاں دے ہتھیاربند جدوجہد اتے قومانتری خلاف دے بعد، جس دوران مکھ طور اُتے سوویت یونین ولوں غیر-نسلی افریقی نیشنل کانگرس (اے اینّ سی) نوں دتی گئی حمایت شامل سی، اے اینّ سی نے دیس دیاں پہلیاں لوکتنتری چوناں وچ جس وچ ساریاں نسلاں ووٹ کر سکدیاں ہن جت حاصل کیتی اتے ادوں توں دکھنی افریقہ دی کمیونسٹ پارٹی اتے دکھنی افریقہ دیاں ٹریڈ یونیناں دی کانگرس نال اک اسنگت گٹھجوڑ وچ اپھریکن نیشنل کانگرس نے دکھنی افریقہ دی سیاست دا دبدبا بنا رکھیا اے۔

## مڈھلا اتہاس (1652 توں پہلاں)

### سابق اتہاس
لکھے تریخی رکارڈاں توں پہلاں دے ویلے دی کھوج کرن والے سائنسداناں نے ایہہ قائم کر دتا اے کہ جس کھیتر دا ہن عامَ طور اُتے دکھنی افریقہ وجوں ذکر کیتا جاندا اے، اوہ انسانی ترقی دے اہم مرکزاں وچوں اک اے۔ اتھے آسٹریلوپتھیسائین گھٹو گھٹ 25 لکھ سال پہلاں توں رہِ رہے سی۔ جدید انسانی بندوبست 125،000 سال پہلاں وچکارلے پتھر جگّ وچ ہویا سی، جویں کہ کلاسیز رور گپھاواں وکھے آثار قدیمہ کھوجاں دے روپ وچ دکھایا گیا اے۔پہلا انسانی واسا دکھنی افریقہ دے شمال-مغربی علاقے دے اتپن ہون والے ڈیئینئے گروہ نال متعلق اے اتے اجے وی ملکی کھوئزن (کھوئی اتے سین) وچ پرچلت اے۔

## حوالے

گٹھ:جنوبی افریقہ دی تریخ
گٹھ:دکھنی افریقہ دی تریخ
دکھنی اوانکار

**دکھنی اوانکار** گرو نانک ولوں رچی بانی اے جس دے 54 پؤڑیآں ہن۔ گرو جی نے اپنی پہلی اداسی ویلے ہندواں دے مشہور تیرتھ وارانسی ویلے پنڈتاں نوں جس بانی نال متاثر کیتا اوہ بانی دکھنی اوانکار سی۔ اس بانی وچ گرو جی نے پرماتما دی سرب ویاپکتا تے مہما دا وکھیان کیتا اے۔ شروع وچ **او** اکھر نوں اوانکار دے حوالہ وچ ورتیا گیا اے۔
## حوالے

گٹھ:سکھ دھرم
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
کیریبیا

**کیریبیا** ( جاں ؛ ؛ ؛  جاں عامَ طور اتے *Antilles*) اک علاقہ اے جس وچ **[[کیریبیائی سمندر]]**، اوہدے جزیرہ (کجھ کیریبیائی ساگر وچلے اتے کجھ کیریبیائی سمندر اتے بحر منجمند شمالی دوہاں وچلے) اتے نال لگدے ساحل شامل ہن۔ ایہہ علاقہ میکسیکو کھاڑی اتے شمالی امریکہ دے مکھدیپ توں دکھن-مشرق، مرکزی امریکہ توں مشرق اتے دکھنی امریکہ توں شمال ول پیندا اے۔

thumb|400px|وسطی امریکا و کیریبین دا جغرافیائی نقشہ (اردو وچ )

بحیرہ کیریبین اس تو‏ں ملحقہ جزیرے تے ساحلاں دا علاقہ **کیریبین** (caribbean) کہلاندا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ شمالی امریکا دے جنوب مشرق، وسطی امریکا دے مشرق تے جنوبی امریکا دے شمال تے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔

کیریبین پرت دے اُتے واقع ایہ علاقہ 7 ہزار تو‏ں ودھ جزیرے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ غرب الہند وی کہلاندا اے جو 28 آزاد و محکوم علاقےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔

اس علاقے دا ناں کیریبین 15 ويں صدی دے اواخر وچ یورپیاں د‏‏ی آمد دے موقع اُتے ایتھ‏ے دے اک گروہ کیرب تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرا ناں یعنی غرب الہند کرسٹوفر کولمبس دے اس نظریے دے باعث وجود وچ آیا کہ اوہ اس علاقے نو‏‏ں مردے دم تک ہندوستان ہی سمجھدا رہیا۔ دوسری جانب علاقے دے لئی استعمال ہونے والی ہسپانوی اصطلاح انٹیلاس دا مطلب نو دریافت شدہ علاقے ا‏‏ے۔

یہ علاقہ اپنے خوبصورت ساحلاں تے تفریحی تھ‏‏اںو‏اں دے باعث دنیا بھر دے سیاحاں وچ معروف اے اس لئی سیاحت ایتھ‏ے د‏‏ی اہ‏م ترین صنعتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بر صغیر وچ اس د‏ی شہرت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ کرکٹ دا کھیل اے جس وچ ویسٹ انڈیز دو مرتبہ عالمی اعزاز حاصل کر چکيا ا‏‏ے۔ 2007ء وچ کرکٹ دا عالمی کپ وی کیریبین جزیرے اُتے ہی کھیلا گیا جس وچ آسٹریلیا نے مسلسل تیسری مرتبہ فتح حاصل کيتی۔


Image:Arubasunset 2.jpg|***[[اروبا]]***
Image:Sandy Ground Anguilla.jpg|***[[انگوئلا]]***
Image:Mini moke.jpg|***[[بارباڈوس]] ***
Image:Bonaire 1000 steps.jpg|***[[بونیر]]***
Image:Roadtown, Tortola.jpg|***[[برطانوی ورجن جزیرے]]***
Image:Bob-Marley-in-Concert Zurich 05-30-80.jpg| ***[[جمیکا]]***
Image:Soufriere Hills.jpg|***[[مونٹسیرٹ]]***


کیریبین
گٹھ:امریکین دے خطے
گٹھ:جنوبی امریکا دے خطے
کیریبین جزیرے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

## حوالے

گٹھ:کریبین جزیرے دیس
گٹھ:علاقے
فاروق عبداللہ

**ڈاکٹر۔ فاروق عبداللہ** (1937 -) کشمیری سیاستدان ہن اتے اوہ جموں کشمیر دے تن وار وزیر اعلیٰ راے۔ سبھ توں پہلاں 1982–1984 تک، دوجی وار 1986–1990 تک اتے تیجی وار 1996–2002 تک۔ اوہ پہلی وار وزیر اعلیٰ اپنے پیؤ دی موت مگروں بنے۔

اوہ کشمیر دے اک پرمکھ پروار دے چشم چراغ ہن۔ اوہ شیخ عبداللہ دے پتر اتے عمر عبداللہ دے پیؤ ہن۔

## شروعاتی زندگی اتے سکھیا
فاروق عبداللہ دا جم بڑے ہنڈھے-ورتے راجنیتیویتا اتے نیشنل کانفرنس دے آگوُ شیخ عبداللہ اتے بیگم اکبر جہاں عبداللہ دے گھر ہویا سی۔ ۔ اس نے ٹنڈیل بسکوئے سکول وچ پڑھائی کیتی اتے بعد وچ ایس ایم ایس میڈیکل کالج، جے پور توں ایم بی بی ایس دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس توں بعد اوہ ڈاکٹری دی پریکٹس کرن لئی یوکے چلا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:جموں اتے کشمیر دے وزیر اعلیٰ
گٹھ:کشمیری لوک
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
شیخ عبداللہ

**شیخ محمد عبداللہ** (کشمیری: شيخ محمد عبدالله )، شیر-اے-کشمیر ( کشمیر دا شیر) (5 دسمبر 1905، سورا، کشمیر - 8 ستمبر 1982، شرینگر)، کشمیر دی سبھ توں وڈی سیاسی پارٹی نیشنل کانفرنس دا آگوُ سی اتے جموں اتے کشمیر دے جدید اتہاس وچ سبھ توں اہم سیاسی ہستیاں وچوں اک سی۔ اسنے مہاراجہ ہری سنگھ دے راج دے خلاف تحریک چھیڑیا اتے کشمیر لئی خدمختیاری دی منگ کیتی۔ اوہ 1947 وچ بھارت نال عارضی طور تے شامل ہون دے بعد جموں اتے کشمیر راج دا وزیر اعظم سی، اتے بعد وچ جیل وچ بند اتے جلاوطن کیتا گیا سی۔ 1974 دے اندرا-شیخ سمجھوتے دے بعد اوہ پھر راج دا وزیر اعلیٰ بنیا اتے 8 ستمبر 1982 نوں اپنی موت تک سکھر سلاٹ وچ بنیا رہا۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:جموں اتے کشمیر دے وزیر اعلیٰ
عمر عبداللہ

**عمر عبداللہ** (جم 10 مارچ 1970) اک بھارتی کشمیری لیڈر اتے کشمیر دے پہلے پروار دے چشم و چراغ ہن۔ اس دا جم برٹین وچ ہویا۔ اس دے پیؤ فاروق عبداللہ ہن۔

عمر جموں اتے کشمیر دا ہن تک دا سبھ توں جوان، اتے ریاست دا 11واں وزیر اعلیٰ اے۔

عمر عبداللہ نے کانگرس پارٹی دے نال ملکے 5 جنوری 2009 نوں گٹھ-جوڑ سرکار بنائی۔

اوہ لوک سبھا دا وی میمبر رہِ چکیا اے۔

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دے وزیر اعلیٰ
گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:کشمیری لوک
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
آنند وردھن

**آنندوردھن**( 820-890) بھارت دے سبھ توں وڈے دارشنکاں، رشیاں اتے سہج-ساشتریاں وچوں اک سی۔ بھرت منی توں بعد سبھ توں ودھ باصلاحیت اتے مولک ساہت مفکر نوویں صدی دے شروع وچ دھونیکار آنندوردھن ہوئے۔ اوہ شعری شاستر وچ دھنی قوم سوتربدھّ کرن والے آچاریہ وجوں مشہور ہن۔
 ایہناں نے نمن گرنتھاں دی رچنا کیتی اے -

* *وشمبانلیلا*
* *ارجنچرت*
* *دیویشتک*
* *دھنیالوک*
٭تتوالوک


## انفرادی جیون اتے سماں
آچاریہ آنندوردھن دے انفرادی جیون اتے ایہناں دے ویلے بارے کجھ نشان ضرور حاصل ہن۔کرتاں دی بنیاد تے آنند وردھن اک شاعر، سمالوچک،فلسفی اتے کشمیر دا رہن والا سی۔ایہناں نے اپنی ودوتا دے بنیاد تے 'راجانک' دی اپادھی حاصل کیتی سی۔ ایہہ کیہا جاندا اے کہ ایہہ 'نون' اتھوا 'نونوپادھیائ' نام والے انسان دے پتر سن۔ آنندوردھن نے اپنی رچنا 'دیویشکت' دے اک سلوک وچ اپنے آپ نوں 'نونست' کیہا اے۔

 اوہ لکھدے ہن -

## دھنی اصول دا ستھاپک اتے سنچالک
آنندوردھن دھنی اصولی دے ستھاپک اتے سنچالک ہن۔ اسدا کہنا اے کہ "جتھے شبد اتے مطلب اپنے عامَ کھیتر توں اتانہ اٹھکے شبد طاقت دے راہیں کسے انوکھے وینگ مطلب نوں ظاہر کردے ہن اوہ شعری دھنی شعری اے۔"
 بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ آنندوردھن دا 'دھنیالوک' اک یگ پرورتک کاوشعورت گرنتھ منیا جاندا اے، جسدی رچنا ولوں دھنی-اصول دی ادبھاونا اتے قیام کرکے آنندورتن بھارتی کاو-شاستر دے کھیتر وچ سرووچ ستھان تے وراجمان ہن۔ آچاریہ جگن ناتھ دا ایہہ کتھن بالکل ٹھیک ہی جاپدا اے کہ، "دھنیکار نے النکارکاں دا مارک ووواقع اتے پرتشٹھت کیتا اے۔"

 آنند وردھن نوں بھارتی شعری شاستر دے اتہاس وچ اوہی ستھان اتے مان حاصل اے جہڑا سنسکرت ویاکرنشاستر دے کھیتر وچ 'پاننِ منی' نوں اتے ویدانت (درشنشاستر) دے کھیتر وچ اچاریہ شنکر نوں۔

## دھونیالوک
بھارتی شعری شاستر دیاں چھ قوماں وچ دھونِ قوم دا خاص مہتوّ اے۔ دھونیالوک اس قوم دا ادھار بھوت گرنتھ اے۔ اس دے دو نامانتر وی ہن- سہردیالوک،کاویالوک۔ اس وچ دھونِ دے سارے پکھاں اتے جھات پائی گئی اے۔اس وچ چار ادیوت ہن جہناں وچو پہلے وچ 19،دجے وچ 33،تیجے وچ 48، چوتھے وچ 17، کل 117 کارکاواں ہن۔ کارکاواں توں علاوہ اس گرنتھ دے ہور حصے ہن - ورتی اتے اداہرن۔

اس گرنتھ دے رچنتا دا تعلقات آچاریہ آنندوردھن نال جوڑیا جاندا اے۔ آنندوردھن نے دھونیالوک وچ دھونِ اصول دی قیام کر کے شعری دے ہورناں تتاں اتے اس دی حاکمیت درسائی اے اتے دھنی نوں ہی شعری دی روح منیا اے۔ 'دھون' دھاتُ وچ 'اِ' پرتیی لگن نال 'دھونِ' شبد نسمپن ہندا اے۔ اس دا عامَ مطلب کناں وچ پین والی آواز اے، پر شعری شاستر وچ اس شبد نوں خاص معنےآں وچ ورتیا جاندا اے۔ پرانے شاسرترکاراں ولوں ایہہ پنج معنےآں وچ ورتیا ویکھیا جا سکدا اے -- وئنجک شبد، وئنجک مطلب، وینگ وئنجنا، ویاپار، وینگ پردھان شعری۔ آنندوردھن نے وینگ مطلب دی پردھانتا والے شعری نوں دھنی منیا اے۔

آنندوردھن دے کتھن مطابق،" جدوں شبد اتے مطلب خود اپنے آ آپ نوں گنیبھوت جاں گون کرکے خاص مطلب نوں ظاہر کرے تاں اوہ پرتییمان مطلب اے۔ آنندوردھن دے اس اصول نوں لے کے تنقید ودواناں نے اس دے پکھ اتے وپکھّ وچ وستار سمیت وچار ظاہر کیتے، جس دے فلسروپ دھنی نوں شعری دی روح منن والا اک آزاد قوم دا ترقی ہویا۔

## حوالے

گٹھ:سنسکرت ساہتکار
گٹھ:بھارتی کاو-شاستر
گٹھ:کشمیری لوک
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
دُرگا پرساد دھر

**درگا پرساد دھر** (ڈی پی دھر) (1918–1975)، مشہور بھارتی کشمیری سیاستدان اتے ڈپلومیٹ سن۔ اوہ اندرا گاندھی دا بہت نیڑلا ساتھی سی۔

اوہ سوویت یونین وچ بھارت دا سفیر رہا۔

## نجی جیون اتے سکھیا
ڈی۔پی۔ دھر دا جم 10 مئی 1918 نوں ہویا۔ اس نے پنجاب  یونیورسٹی توں بیچلر دی ڈگری لئی اتے اپنی قانون دی پڑھائی ایل۔ایل۔بی۔ کرن لئی لکھنؤ یونیورسٹی چلا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:کشمیری لوک
احرام

**ایں دو چٹیاں چدراں جنہاں نوں مسلمان مرد حج تے عمرہ اتے لباس دے واسطے استعمال کردے نیں۔
اک چدر دی دھوتی تے دوجی موڈیاں تے ، بکل ماردے نیں۔**

گٹھ:اسلام
مونٹنسورياو

**مونٹنسورياو** فرانس دی لوائر وادی دے صوبے لوائیر وادی دے ضلعے مین ے لوار وچ اک شتو اے۔ ایہ پنڈ فرانس دے سوہنے پنڈاں وچ گنیا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
* فرانس دے سوہنے پنڈ

گٹھ: فرانس دے سوہنے پنڈ
گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانس دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:فرانس دے آباد تھاں
ڈیئین روڈرگز

**ڈیئین میری روڈرگز زیمبرانو** (16 مارچ، 1982، گوائکل، اکوئیٹر ) اکوادور وچ انسانی حقاں، جنسیتا، اتے ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ حقاں لئی اک ٹرانسجینڈر کارجکرتا اے اتے اک پوسٹ-ناریوادی جو اس ویلے " سلوٹا ایکس ایسوسی ایشن" دی ٹرانسجینڈر-چیئر اے اتے "اکوئیٹر دے آبزرویٹری ایل۔جی۔بی۔ٹی۔آئی" دی نمائندہ اے۔ 2009 وچ اسنے ٹرانسجینڈر آبادی دے حق وچ اک قانونی اداہرن قایم کیتی،  اسنے مردانہ نام لئیس بینیڈکو نوں عورت ڈائن میری وچ بدلن لئی سول رجسٹری دا مقدمہ لڑھیا۔  اکوئیٹر 2013 وچ عامَ چوناں دوران اوہ اکوئیٹر وچ چنے گئے عہدے لئی چون لڑن والی پہلی اوپن ٹرانسجینڈر اتے دوجی ایل۔جی۔بی۔ٹی۔آئی۔ امیدوار بنی، ، سینڈرا الوریز مونسالوے جو 2009 وچ الٹرنیٹ اسیمبلیمیمبر لئی چنیا گیا سی۔ http://www7.quito.gob.ec/mdmq_ordenanzas/Actas٪20de٪20Sesiones/2016/Sesi٪C3٪B3n٪20Ordinaria٪202016-06-30.pdf

## جیونی

### شروعات
26 سال دی عمر وچ اس نے کارکنّ وجوں 2000 وچ گوایاکیل شہر وکھے ادارہ 'امیگو پور لا وڈا' نال اپنی زندگی دی شروعات کیتی۔

اس سوے-سیوی ادارہ وچ پہلاں اوہ فاؤنڈیشن دے پردھان دی سیکٹری سی۔ اک سال بعد اسنے ہور این۔جی۔او نوجوان گروہاں نال رابطہ کرنا شروع کر دتا۔ اسنے ہور نوجوان ایل۔جی۔بی۔ٹی۔آئی نال یوا دے پہلے بلّ وچ جنسی رجھان اتے ایچ۔آئی۔وی / ایڈز نال جڑیاں پرکریاواں دی چیمپیئن شپ کیتی، اکوادور دے "سماج بھلائی" دے پرانے وزارت دے "ہاؤس آف یوتھ" ولوں اس ویلے مُتحرک کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1982
گٹھ:ٹرانسجینڈر حق کارکنّ
گٹھ:فیمینسٹ لکھاری
گٹھ:ایلجیبیٹی
گٹھ:ایلجیبیٹی طبقہ
منی کول

**منی کول** (25 دسمبر 1944 – 6 جولائی 2011) ہندی فلماں دا ڈریکٹر کشمیری پنڈت سی۔ اسنے فلم اینڈ ٹیلیوژن انسٹیچیوٹ آف انڈیا (FTII)،پونا توں گریجئیشن کیتی جتھے اوہ رتوک گھٹک دا طالب علم رہا اتے بعد وچ استاد بن گیا۔ اسنے اپنا کیریئر *[[اسکی روٹی]]* (1969) نال شروع کیتا، جسنے اسنوں سبتوں ودھیا مووی لئی فلمفیئر آلوچکاں دا اوارڈ دوایا۔ اوہنے کل چار اوارڈ جتے۔ 1974 وچ *[[دودھا]]* لئی سبتوں ودھیا ڈریکٹر دا قومی اوارڈ اتے بعد نوں 1989 وچ دستاویزی فلم، *سدھیشوری*لئی قومی فلم اوارڈ حاصل کیتا۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی دستاویزی فلم پروڈیؤسر
گٹھ:کشمیری لوک
زورا سنگھ

**زورا سنگھ** (15 جون، 1928 – 9 اکتوبر، 2005) اوہ بھارتی اتھلیٹ سی، جسنے نے 1960 وچ روم `چ ہوئیاں اولمپک کھیڈاں وچ بھارت دی نمائندگی کیتی۔ مرداں دے 50 کلومیٹر واک ایوینٹ وچ اس نے 8واں ستھان حاصل کیتا سی۔

## زندگی اتے کم
زورا سنگھ جم 15 جون، 1928 نوں پنڈ تلونڈی خورد ضلع لدھیانہ وچ دھنوآ گوت دے جٹّ پروار وچ ہویا۔ الکے دے لوک اس پنڈ نوں نیویں تلونڈی کہندے نے۔ ماپیاں دے اگانھ پڑاؤن دی تمنا دے باو جود اوہنے 6ویں ہی پاس کیتی اتے پھر بنگال انجنیئرنگ سینٹر رڑکی وچ فوجی بھرتی ہو گیا۔ اتھے رنگروٹی کٹی، لڑائیاں لڑن لئی عراق ایران محاذ اُتے وی گیا۔ فوج وچ اوہ والیوال کھیڈیا… 400 میٹر دوڑ 52.3 سیکنڈ وچ دوڑیا… لمبیاں دوڑن وچ وی کامیاب نہ ہو سکیا۔ اپنے عمر دے پچیویں سال دے قریب زورا سنگھ واک کرن ول آ گیا تے جتاں دا دور چل پیا۔ کاش! اوہنے واک ایوینٹ پہلاں چنیا ہندا تاں سٹے ہور تے کہانی وکھری ہونی سی۔ ہندیاں جتاں نے اوہدا حوصلہ اجیہا بلند کیتا کہ اوہنے دنیا جیتو بنن دا ہدف اگے رکھکے؛ بنھا کسے لوڑیندی ٹریننگ دے، سرڑ نال انہیواہ 10 سال محنت کیتی۔ بسّ ارجن نوں 'مچھی دی اکھ' دینہدی سی۔ خون-پسینہ اک کرکے کیتی محنت نے رنگ حصہ لائے۔ 1959 وچ 50 کلومیٹر واک اسنے 4 گھنٹے، 26 منٹ، 8.4 سیکنڈاں وچ تہہ کرکے المپک ریکارڈ 2 منٹاں دے فرق نال توڑ دتا۔ جو کہ پہلاں 4 گھنٹے، 28 منٹ، 7.8 سیکنڈ سی۔ بلے-بلے ہو گئی۔ دنیا بھر دے کہندے کہاؤندے واکر سہم گئے۔

1960 والیاں روم المپک کھیڈاں لئی اوہنوں انڈیا دی المپک ٹیم لئی چننا ہی پینا سی۔ 'روم المپکس' توں پہلاں زورا سیوں نے جرمنی تے ہورناں یورپیئن 8 میٹاں وچ حصہ لیا تے پہلے نمبر اپر رہا۔ روم المپکس وچ جدوں 50 کلومیٹر دی واک شروع ہوئی پہلے 30 کلومیٹر اوہ سبھّ توں موہرے سی۔ پھر انگلینڈ دا تھامس تے اک روسی واکر 1 کلومیٹر اوہدے نال برابر کھہکے اگے لنگھ گئے۔ ڈیڈھ کلومیٹر فاصلہ رہندیاں تک اوہ تیجے نمبر اپر سی، پھر اک گروپ ہی اگے لنگھ گیا پر اوہ اپنا پہلاں جنا سماں وی نہ کڈھ سکیا تے 8ویں ستھان اپر آیا۔ المپکس 'چوں 8واں ستھان لینا وی خاص حصول اے۔ سپنے ٹٹ گئے کہانی ختم۔ پھر اوہناں نے این۔آئی۔ایسّ۔ پٹیالہ (پنجاب) توں کوچنگ دا کورس کر لیا۔ فوج توں مگروں اس نے فریدکوٹ تے مگروں جگراؤں وچ کوچ وجوں اپنیاں سنوجواناں حاصل کیتیاں۔

## حوالے

گٹھ:اتھلیٹکس (ٹریک اینڈ فیلڈ) 1960 دیاں روم المپکس
گٹھ:بھارتی مرد واکر
گٹھ:بھارتی المپک اتھلیٹ
گٹھ:جم 1928
گٹھ:موت 2005
دیا کماری

**دیا کماری** (جم 30 جنوری 1971) اک بھارتی سیاستدان اے۔ اوہ راجسمند پارلیمنٹ دی سیٹ توں بھارتی پارلیمنٹ دی میمبر اتے بھارتی جنتا پارٹی دی میمبر اے۔ کماری جے پور دے آخری مہاراجہ سوائی بھوانی سنگھ اتے پدمنی دیوی دی بیٹی اے۔

کماری نے ماڈرن سکول (نویں دلی)، جیڈی سومانی میموریال سکول، ممبئی اتے مہارانی گائتری دیوی گرلز پبلک سکول جے پور وچ پڑھائی کیتی۔ بعد وچ اسنے لندن وچ سجاوٹی کلا دا کورس کیتا۔ اوہ خاندانی وراثت نوں سمبھالدی اے۔ جس وچ سٹی پیلیس، جے پور شامل ہن جو انشک طور تے اسدی شاہی رہائش، جیگڑ قلعہ، امبر اتے دو ٹرسٹ ہن۔ مہاراجہ سوائی مان سنگھ II اجائب گھر، جے پور اتے جیگڑھ پبلک چیریٹیبل ٹرسٹ دا وی پربندھ چلاؤندی اے۔اوہ دو سکول،پیلیس سکول اتے مہاراجہ سوائی بھوانی سنگھ سکول وی سمبھالدی اے۔ اوہ جے پور وچ راج محل پیلیس، ماؤنٹ آبو وکھے ہوٹل جے پور ہاؤس اتے جے پور دے ہوٹل لال محل پیلیس ناں دے تن ہوٹل سمبھالدی اے۔ 

کماری دے تن بچے ہن۔اسدے پتی دا ناں نرندر سنگھ اے۔ جو ویاہ دے بعد 2003 وچ بھوانی سنگھ ولوں سنمانت خطاب *مہاراج*  نال نوازیا سی۔ اوہناں دے وڈے بیٹے پدمنابھ سنگھ دا جم 12 جولائی 1998 نوں ہویا سی اتے بھوانی سنگھ نے اس نوں اپنا جانشین وجوں شاہی پروار دا مکھی تعینات کیتا سی، اتے 27 اپریل، 2011 نوں جے پور گدی اتے عہدہ سمبھالیا سی۔ اوہناں دا دوجا پتر لکشراج سنگھ اے اتے اوہناں دی دھی گوروی کماری اے۔  اسنے دسمبر 2018 وچ اپنے پتی توں طلاق لے لیا سی۔

گجرات دے تتکالی وزیر اعلیٰ نرندر مودی، بھاجپا پردھان راجناتھ سنگھ اتے وسندھرا راجے دی موجودگی وچ جے پور دی اک ریلی وچ کماری 10 ستمبر 2013 نوں بھارتی جنتا پارٹی وچ شامل ہوئی سی۔ 
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1971