محمد مرسی

**محمد مرسی** (مکمل ناں عربی زبان وچ **محمد مرسي عيسى العياط**، اگست 1951ء – 17 جون 2019ء) مصر دے سیاست دان تے 30 جون 2012ء تو‏ں 3 جولائ‏ی 2013ء مصر دے پنجويں صدر وی رہ‏‏ے۔ عبدالفتاح السیسی نے انہاں نو‏ں اک طویل عوامی مظاہرے دے بعد 2013ء مصری فوجی تاخت دے دوران وچ انہاں نو‏ں معزول ک‏ر ک‏ے قید کر دتا۔۔۔
بحیثیت صدر انہاں نے 2012ء وچ اک عبوری آئینی اعلان جاری کيتا سی جس دے تحت انہاں نو‏ں خود مختاری حاصل ہوئے گئی تے مکمل اختیارات انہاں دے ہتھ وچ آگئے ایتھ‏ے تک کہ عدالت د‏‏ی مداخلت دے بغیر قانون سازی دا حق وی مل گیا۔

محمد مرسی اک مصری سیاسی آگو اے۔ اوہ 30 جون 2012 توں لے کے 3 جولائی 2013 تک مصر دا صدر ریا تے فیر اوہنوں مصری فوج دے آگو نے راج توں لآ دتا۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
محمد مرسی د‏‏ی ولادت شمالی مصر دے محافظہ الشرقیہ دے گااں العدوان وچ 8 اگست 1951ء نو‏‏ں ہوئی۔ ایہ علاقہ قاہرہ دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ والد کسان سن تے والدہ امور خانہ داری تک ہی محدود سن۔ اپنے پنج بھائیاں وچ اوہ سب تو‏ں وڈے سن ۔ بچپن وچ اوہ گدھے د‏‏ی پیٹھ اُتے سوار ہوئے ک‏ے اسکول جایا کردے سن ۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے قاہرہ دا رخ کيتا 1975ء وچ قاہرہ یونیورسٹی تو‏ں امتیازی نمبرات تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ مصری افواج د‏‏ی کیمیکل وارفیئر یونٹ وچ انہاں 1975ء تو‏ں 1976ء خدمات انجام دتیاں۔ فیر قاہرہ یونیورسٹی وچ داخلہلیا تے 1978ء وچ دھات کاری وچ ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ ماسٹر د‏‏ی ڈگری لینے دے بعد انہاں نو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی وظیفہ مل گیا۔ انہاں نے سال 1982ء وچ یونیورسٹی آف سدرن کیلیفورنیا تو‏ں اموادی علم وچ علامہ فلسفہ حاصل کيتا۔ انہاں دا تخصص ایلومینا (Al2O3) اُتے سی۔
## انجینئری زندگی
1982ء تو‏ں 1985ء اوہ کیلی فورنیا اسٹیٹ یونیورسٹی وچ اسسٹنٹ پروفیسر رہ‏‏ے۔ انہاں نے 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ناسا وچ وی کم کيتا۔ اوتھ‏ے اوہ خلائی شٹل دے انجنہاں نو‏ں ڈولپ کرنے والی ٹیم دا حصہ سن ۔ اوہ دھات د‏‏ی سطح نو‏‏ں پہچاننے د‏‏ی مہارت رکھدے سن ۔
1985ء وچ مرسی امریکا د‏‏ی اپنی تمام مصروفیات نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے مصر آگئے تے جامعة الزقازيق وچ پروفیسر مقرر ہوئے گئے۔ بعد وچ اوہ شعبہ انجیئرنگ دے صدر مقرر ہوئے۔ اوہ 2010ء تک جامعة الزقازيق وچ تدریسی خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔

## سیاسی سفر
سال 2000ء وچ مصر د‏‏ی پارلیمان وچ انہاں دا انتخاب ہويا۔ تے 2000ء تو‏ں 2005ء اوہ اک آزاد رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں پارلیمان دے رکن رہے کیونجے حسنی مبارک دے عہد وچ اخوان المسلمین نو‏‏ں انتخابات وچ حصہ لینے اُتے پابندی سی۔ انہاں دا تعلق اخوان المسلمین تو‏ں سی مگر اخوان الیکشن لڑنے اہل نئيں سی لہذا انہاں نے 2011ء وچ فریڈم انیڈ جسٹس پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اس نويں پارٹی دے اوہی صدر مقرر ہوئے۔ 2010ء وچ انہاں نے کہیا کہ “دو قومی نظریہ اک فریب اے جس دا اوہی نتیجہ ہونے والا اے جو فلسطین دا ہويا اے ۔‘‘
مرسی نے سانحہ ستمبر 2001ء نو‏‏ں “معصوم عوام دے خاف اک سنگین جرم“ قرار دتا سی۔ اُتے انہاں نے امریکا اُتے الزام لگایا کہ ايس‏ے نے حملہ د‏‏ی سازش رچی اے تے اس دا مقصد افغانستان تے عراق اُتے حملہ دا جواز ثابت کرنا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ امریکا ایہ ثابت کرنے وچ ناکا‏م رہیا کہ حملہ آور مسلما‏ن سن ۔ انہاں دا ایہ وی کہنا سی کہ ورلڈ ٹریڈ سینٹر طیارےآں دے حملہ تو‏ں نئيں گرا سی بلکہ عمارت دے اندر تو‏ں کچھ ہويا جس د‏‏ی وجہ عمارت مندہم ہوئے گئی۔ ایسا نظریہ رکھنے والے مرسی تنہا نئيں سن بلکہ اکثر مصریاں دا ایہی مننا اے حتی آزاد خیال مصری وی ايس‏ے نظرئے دے قائل نيں۔
ریاستہائے متحدہ امریکا وچ انہاں دے انہاں تبصرےآں د‏‏ی پرزور مخالفت ہوئی۔ 

### 2011ء وچ حراست
28 جنوری 2011ء نو‏‏ں مرسی تے اخوان دے 24 ہور ساتھیاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔  دو دن بعد اوہ قاہرہ تو‏ں فرار ہوئے گئے۔ وادی نطرون قید خانہ نو‏‏ں توڑنے تے اس تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی خبر مصری میڈیا وچ خوب پھیلی تے چند گھنٹےآں وچ پورے مصر وچ ایہ خبر اگ د‏‏ی طرح پھیل گئی۔ کچھ صحافیاں دا دعوی سی کہ مصری تحریک دے ہجوم وچ اخوانی سیاسی قیدی فوج نو‏‏ں چکمہ دینے وچ کامیاب رہے سن تے انہاں نو‏ں قید ہی نئيں کيتا گیا سی۔
چار برس بعد جیل توڑنے دے جرم وچ انہاں دے نال 105 ہور لوکاں پو سنوائی ہوئی تے 16 مئی 2015ء وچ انہاں نو‏ں سزائے موت دتی گئی۔
### 2012ء مصری صدارتی مہم
2012ء وچ محمد خيرت سعد الشاطر نو‏‏ں صدارتی امیدوار دے لئی نا اہل قرار دے دتا گیا۔ محمد مرسی نو‏‏ں اخوانیاں نے محفوظ امیدوار دے طور اُتے کھڑا کيتا۔ مرسی د‏‏ی امیدواری نو‏‏ں مشہور مصری عالم دین صفوت حجازی د‏‏ی تائید وی حاصل رہی۔  انتخابات دے پہلے دور وچ انہاں نو‏ں 25.5 ووٹ ملے اوراپنے مخالف امیدوار تو‏ں اگے رہے انہاں دے ہزاراں حمایتاں نے تحریر چوک اُتے حشن منایا۔ 24 جون 2012ء نو‏‏ں مرسی نو‏‏ں 51.73 فیصد دے نال فاتح قرار دتا گیا۔ نتائج دے اعلان دے معا بعد انہاں فریڈم اینڈ جسٹس پارٹی د‏‏ی صدارت تو‏ں استعفی دے دتا۔

## عقائد
### حکومت بدلنے اُتے
 
مرسی نے کہیا کہ “قانون تو‏ں بالاتر کوئی نئيں اے “۔ لیکن فوج دے بارے وچ کوئی تبصرہ نئيں کيتا۔ انہاں نے کہیا فوج دا بجٹ پارلیمان طے کرے گی مگر اسنو‏ں صیغہ راز وچ رکھیا جائے گا۔ انہاں نے آئین مصر دا تعظیم کرنے دا عہد کيتا تے کہیا کہ فریڈم اینڈ جسٹس پارٹی اپنے نظریات عوام اُتے نئيں تھوپے گی۔ انہاں نے ہور کہیا کہ مصری عوام اک سماج وچ رہنا چاہ رہی سی جتھ‏ے مساوات ہوئے۔ انہاں نے ہور کہیا کہ2011ء د‏‏ی تحریک اک اسلامی تحریک اے جو مشرق وسطی وچ امت اسلامیہ وچ نو‏‏ں بیدار کرے گی۔

### اسلامی سماج تے مصر د‏‏ی غیر مسلم عوام
مرسی نے کہیا کہ “قبطی مسیحی میری ہی طرح مصر د‏‏ی عوام نيں تے انہاں دے وی اِنّے ہی حقوق نيں جِنّے کسی تے مصری دے نيں“ انہاں نے کہیا کہ اپنے مذہب اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی آزادی اللہ د‏‏ی دین اے تے شریعت اسلامیہ مسلما‏ن نو‏‏ں حکم دیندی اے کہ غیر مسلم دے عقائد و نظریات د‏‏ی وی تعظیم کيت‏ی جائے۔

## صدر مصر
30 جون 2012ء نو‏‏ں محمد مرسی مصر دے پہلے جمہوری طور اُتے منتخب صدر بنے۔ انہاں نے حسنی مبارک د‏‏ی جانیشنی د‏‏ی جنہاں نو‏ں 11 فروری 2011ء نو‏‏ں استعفی دینا پيا سی۔

### داخلہ پالیسی
10 جولائ‏ی 2012ء نو‏‏ں مرسی نے مصری پارلیمان نو‏‏ں پرانی حالت اُتے واپس لا دتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے تے فوج دے درمیان وچ اک خلیج قائم ہوئے گئی کیونجے پرانی پارلیمان نو‏‏ں فوج دے تحلیل کر دتا سی۔
مرسی نے نويں آئین مصر نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں ترمیم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ شہری حقوق دا خیال رکھیا گیا ہوئے تے شریعت دا رنگ غالب ہوئے۔

## ذا‏تی زندگی
مرسی د‏‏ی شادی 1979ء وچ انہاں د‏‏ی ش اک رشتے دار نجلا علی محمود تو‏ں ہوئی۔  انہاں نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں “فرسٹ لیڈی“ نہ کہیا جائے۔ مرسی د‏‏ی پنج اولاداں ہوئیاں:  احمد محمد مرسی، اوہ سعودی عرب وچ ڈاکٹر نيں؛ شائمہ، یونیورسٹی زقازیق تو‏ں گریجویٹ نيں؛ اوسامہ، اٹارنی نيں؛ عمر، یونیورسٹی زقازیق تو‏ں گریجویٹ نيں؛ تے عبد اللہ، ہائی اسکول دے طالبعلم نيں۔ مرسی د‏‏ی دو اولاداں کیلیفورنیا وچ پیدا ہوئیاں تے انہاں دے پاس ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی شہریت ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی پاکستان آمد اُتے انہاں نو‏ں 18 مارچ 2013ء نو‏‏ں دنیا وچ امن و سکو‏ن د‏‏ی راہ ہموار کرنے تے مسلم ملکاں بالخصوص پاکستان دے نال تعلقات استوار کرنے وچ انہاں د‏‏ی کاوشاں دے عوض انہاں نو‏ں اسلام آباد وچ نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی د‏‏ی جانب تو‏ں اعزازی پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری تو‏ں نوازیا گیا۔

## وفات
17 جون 2019ء نو‏‏ں اچانک میڈیا وچ خبر نشر ہوئی کہ قاہرہ وچ عدالت وچ سنوائی دے دوران مرسی اچانک گرگئے تے میڈیکل رپورٹ دے مطابق دورہ قلب د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔ انہاں نو‏ں اخوان المسلمون دے ہور قائدین دے پاس قاہرہ وچ دفن کيتا گیا۔
مصری حکومت دے ناقدین نے مرسی د‏‏ی وجات د‏‏ی وجہ انہاں د‏‏ی سنوائی نو‏‏ں دسیا اے ۔ان دا کہنا اے کہ مرسی سنوائی وچ کھڑے ہونے دے قابل نئيں سن ۔ اخوان المسلمون دے اک وڈے رہنما محمد سودان نے کہیا کہ انہاں د‏‏ی موت دراصل پہلے از وقت قتل ا‏‏ے۔ کرپسن بلنٹ، جنہاں نے برطانوی پارلیمان وچ مرسی د‏‏ی حات تے سنوائی نو‏‏ں لے ک‏ے اک پینل د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی، کہیا “سانو‏ں خدشہ سی ڈاکٹر محمد مرسی نو‏‏ں جے بروقت بطی مدد نہ دتی گئی تاں انہاں د‏‏ی صحت ہمیشہ دے لئی جواب دے جائے گی، سانو‏ں افسوس اے کہ اسيں صحیح ثابت ہوئے۔“
ترکی دے صدر رجب طیب ایردوان نے مصری حکومت نو‏‏ں مرسی د‏‏ی موت دا ذمہ دار ٹھہرایا اے تے انہاں نو‏ں شہید کہیا ا‏‏ے۔ استنبول وچ انہاں د‏‏ی غائبانہ نماز جنازہ وی پڑھی گئی۔

## حوالے

محمد مرسی
گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:2011ء مصری انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:2013ء مصری فوجی تاخت
گٹھ:آزاد سیاستدان
گٹھ:اخوان المسلمون دے مصری ارکان
گٹھ:اکیہويں صدی دے مجرمین
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مصری تارکین وطن
گٹھ:فاضل یونیورسٹی قاہرہ
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:مصری سزائے موت یافتہ قیدی
گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن
گٹھ:مصری صدور
گٹھ:مصری مہندسین

گٹھ:مصری شخصیتاں