open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سکھ طرز تعمیر

**سکھ طرز تعمیر**، فن تعمیر دی اکّ اجیہی قسم اے جو کہ 18ویں تے 19ویں صدی وچ خالصہ راج دے دوران پنجاب کھیتر وچ سامنے آئی سی۔ اس دا اکّ نوین قسم دی وستوکلا ہون کارن اس وچ بدلاء آؤندے رہے اتے آ رہے ہن۔ بھانوے ایہ فن تعمیر صرف سکھ دھرم اندر ترقی یافتہ ہوئی سی پر ایہدی ورتوں کئی ہور غیر-مذہبی عمارتاں وچ وی ہوئی اے۔ 300 ورھے پہلاں سکھ فن تعمیر ایہدیاں سدھیاں لکیراں اتے وکراں کارن جانی جاندی سی۔

سکھ فن تعمیر بہت حدّ تک مغل تے اسلامی فن تعمیر توں متاثر اے۔ گنبد، کندھاں اتے چترکار تے کئی ہور چیزاں مغل وستوکلا توں آئیاں نیں۔ کچھ ہور چیزاں جویں کہ چھتریاں، کھڑکیاں وغیرہ راجپوت فن تعمیر توں متاثر نیں۔

مذہبی عمارتاں نوں چھڈّ کے، سکھ واستوکلا قلعے، بنگے، پیلس، اتے کالجاں وچ وی ورتی جاندی اے۔ سکھ مذہبی عمارت نوں گردوارہ آکھیا جاندا اے۔ گردوارہ لفظ دو لفظاں توں بنیا اے، گرو اتے ولوں، مطلب بوہا جاں دروازہ۔

تریخی گوردواریاں دی گنتی تقریبن 500 اے۔

thumb|350x350px|دربار صاحب کمپلیکس، امبرسر دا نقشہ

left|thumb|گردوارا بابا اٹلّ صاحب، امبرسر دا باہرلا ڈیزائن

## مورتاں

Gurdwara Dera Sahib and Samadhi of Ranjit Singh.jpg|گردوارا ڈیرا صاحب، لہور دا سنہری گنبد
The Entrance of Janam Asthan-2.jpg|گردوارا جنم استھان، ننکاݨا صاحب، پاکستان، ایتھے گرو نانک دیو جی دا جم ہویا سی۔
Gurdwara Darbar Sahib Kartarpur 04.jpg|دربار صاحب، کرتارپور، پنجاب، پاکستان
Hazur Sahib, Nanded, Maharashtra, September 2012.jpg|تخت سری حضور صاحب ناندیڑ، مہاراشٹر، بھارت: پنجاں تختاں وچوں اکّ


## باہرلے جوڑ
* Arshi, Pardeep Singh, *Sikh Architecture in the Punjab*, Intellectual Pub. House, 1986.
* Brown, Percy, Indian Architecture (Islamic Period), Fifth Edition, 1965, Bombay.
* Brown, Percy, Indian Architecture (Hindu and Buddhist Period), Fifth Edition, 1965, Bombay.
* Singh, Mehar, *Sikh Shrines In India*, Publications Division, Government of India, 1974, New Delhi.
* Singh, Darshan, *The Sikh art and architecture*, Dept. of Guru Nanak Sikh Studies, Panjab University, 1987.
* Marg, Volume XXX, Number 3, جون 1977, Bombay.
* 
* 
* Article on Sikh Architecture
* Article on Sikh Architecture

## حوالے

گٹھ:فن تعمیر
سکھ اتہاس

سکھی دا اتہاس گرو نانک، پہلے گرو ولوں پندرویں صدی وچ دکھنی ایشیا دے پنجاب کھیتر وکھے آغاز ہویا۔ اسدیاں مذہبی اتے قومی رسماں-ریتاں نوں گرو گوبند سنگھ نے ۳۰ مارچ ۱۶۹۹ والے دن آسان کیتا۔ وکھ ذاتیاں اتے پچھوکڑ والے عام عام انساناں نوں کھنڈے دی پہل دا امرت چھکا کے خالصہ سجایا۔ پنج پیاریاں نے پھر گرو گوبند سنگھ نوں امرت چھکا خالصے وچ شامل کر لیا۔ اس تریخی حادثہ نے سکھی دے تقریباً ۳۰۰ سالاں تواریخ نوں ترتیب کیتا۔

سکھی دا اتہاس، پنجاب دے اتہاس اتے اتر-دکھنی ایشیا (موجودہ پاکستان اتے بھارت) دے ۱۶ویں صدی دے سماجک-سیاسی ماحول نال بہت ملدا-جلدا اے۔ دکھنی ایشیا اتے مغلیا سلطنت ویلے (۱۵۵۶–۱۷۰۷)، لوکاں دے حقاں دی حفاظت واسطے سکھاں دا ٹاکرا اس ویلے دی حکومت نال سی۔ اپنے دھرم نوں نہ چھڈن اتے اسلام قبولن دی مناہی ہتّ سکھ گروآں نوں مسلم مغلاں نے شہید کر دتا۔ اس لڑی دوران، مغل میری کھلاف سکھاں دا پھوجیکرن ہویا۔ سکھ مثلاں ماتحت سکھ کونفیڈریشن پرگٹیا اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے حکومت ماتحت سکھ سلطنت جو اکّ طاقتور دیس ہون دے باو جود عیسائیاں، مسلماناں اتے ہندواں لئی مذہبی طور اُتے سہنشیل اتے نرپکھّ سی۔ عام طور اُتے سکھ سلطنت دا قیام سکھی دے سیاسی تل دا سکھر منیا جاندا اے، اس ویلے ہی پنجابی راج وچ کشمیر، لداخ اتے پیشاور شامل ہوئے۔ ہری سنگھ نلوا، خالصہ فوج دا مکھ جرنیل سی جسنے خالصہ دل دی اگوائی کردیاں خیبر پختنخوا توں پار درا-اے-خیبر فتح کر سکھ سلطنت دی سرحد پساری۔ نرپکھّ ریاست دے پربندھ دوران فوجی، معاشی اتے سرکاری سدھار ہوئے سن۔

۱۹۴۷ وچ پنجاب دی ونڈ ول ودھ رہے مہینیاں دوران، پنجاب وچ سکھاں اتے مسلماناں وچکار ٹینشن والا ماحول سی، جسنے لہندا پنجاب دے پنجابی سکھاں اتے ہندواں اتے اسے تلّ چڑھدا پنجاب دے پنجابی مسلماناں دا پرواس سنگھرشمئی بنایا۔

## حوالے

گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:اتہاس
دلچند

[thumb| ''مہاراجہ ابھے سنگھ لئی اکّ شام دا کارکردگی'' [جودھ پور، سی۔ 1725 مہرانگڑھ میوزیم ٹرسٹ]]
**دلچند** اکّ راجپوت چترکار سی جسنے 18ویں صدی دی پہلی تماہی وچ راجستھان دے جودھ پور عدالت وچ کم کیتا سی۔ اسنے کشنگڑھ جان توں پہلاں اپنے سرپرست، مہاراجہ ابھے سنگھ دے کئی پورٹریٹ اتے درباری نظارہ پینٹ کیتے۔ دلچند دے پیؤ کشنگڑھ دے مشہور چترکار بھوانیداس سن، جو پہلاں مغل دربار وچ وی کم کر چکے سن۔
تصویر:MET DP156144.jpg|*گھوڑے دی پٹھّ اُتے جھجھار سنگھ* جودھ پور؉ ، سی۔ 1720–30 (خاصیت)۔ میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ
تصویر:Maharaja Abhai Singh of Marwar and the Chāran Poet Prithvi Raj Sandu 1727.jpg|*مارواڑ دے مہاراجہ ابھائی سنگھ اتے چرن شاعر پرتھوی راج سندو* । جودھ پور؉ ، 1727. ڈیوڈ کلیکشن
تصویر:Dip Singh, son of Rao Raja Budh Singh of Bundi (6125056040).jpg|*بندی دے راؤ راجا بدھ سنگھ دا پتر دیپ سنگھ* । جودھ پور؉ ، سی۔ 1740. سین ڈئیگو میوزیم آف آرٹ

گٹھ:بھارتی لوک
قلعہ ہرکرشنگڑھ

**قلعہ ہرکرشنگڑھ** پاکستان دے خیبر پختونخوا دی ہزارا ڈویزن دے شہر ہری پور  وچ موجود اے۔
## اتہاس
۱۸۲۲ وچ ہزارا دی گورنری ویلے شیر پنجاب مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جرنیل س: ہری سنگھ نلوا نے ہزارا دیاں لڑاکیاں قوماں ترین، تارخلی، اتسانزئی اتے مشوانی خیلاں نوں ہار دین توں بعد اوہناں نوں خالصہ راج دا انوساری رکھن لئی اوہناں دی شاملات وچ خالصہ فوج لئی اس قلعے دی اساری کروایا سی، جس دا ناں اوہناں اٹھویں گرو صاحب سری ہرکشن صاحب دے ناں اتے **قلعہ ہرکرشنگڑھ** رکھیا۔ ایہہ ہری پور شہر توں پونا کُ کلومیٹر دی دوری اتے اے۔ اس قلعے دی بناوٹ نوں ویکھدیاں ہی س: نلوا دی انجینیئری اتے اچّ-دماغی دے کمال دا سکہ دلاں اتے اپنے-آپ بیٹھ جاندا اے۔ ہری سنگھ نلوا نے ایہہ قلعہ گجر قبیلے دے مکھی مخادم مشرپھ دی صلاح اتے اپنی فوج دے نواس اتے ہزارا دی سرکھیا لئی بنوایا سی۔ سکھ راج دی احتتام توں بعد سن ۱۸۴۹ توں سن ۱۸۵۳ تک برطانوی راج دی حکمرانی ویلے ایہہ قلعہ ہزارا دا ہیڈکواٹر رہا۔ بعد وچ ایہہ قلعہ بریٹیش پولیس اتے مال ڈیپارٹمنٹ نوں دے دتا گیا۔ موجودہ ویلے ۳۵٬۴۲۰ طبقہ میٹر وچ پھیلیا قلعہ ہرکشنگڑھ بھاویں کہ موجودہ ویلے ہری پور دیاں سبھ پرانے تے تریخی عمارتاں وچوں پرمکھ اے۔ اس قلعے دیاں دیواراں ہن وی ساڈھے تن میٹر چوڑیاں اتے ساڈھے ۱۴ میٹر اچیاں ہن۔ اس دے دو خوبصورت دروازے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے قلعےگٹھ:پاکستان دے قلعے
شستر تعلیم

**شستر تعلیم** (پنجابی: شستر-تعلیم *)* اکّ صدیاں پرانی بھارتی جنگی کلا اے جو "ہتھیاراں دا سائنس" وچ ترجمہ کردی اے۔

## اتہاس
لڑائی دی کلا ہزاراں سالاں توں اپ-براعظم وچ موجود اے اتے کئی وکھ-وکھ سبھیاچاراں اتے دھرماں دے لوکاں ولوں اسنوں سرکھیت رکھیا گیا اے۔ ۱۶ویں صدی دے ادھ توں، پنجاب دے سکھ قبیلے اس لڑائی نظام دے مکھ رکھوالے اتے مالک بن گئے۔ اتری بھارت وچ ایہہ منیا جاندا اے کہ ایہہ کلا ساریاں مارشل آرٹس دی باپ اے۔

اینگلو-سکھ لڑائیاں توں بعد ۱۹ویں صدی دے مدھ وچ بھارت دے نویں بریٹیش پرحکمراناں ولوں کلا اتے پابندی لگا دتی گئی سی۔

## خاصیتاں
شستر تعلیم دا بنیاد پنج-پڑاء والی لہر اے جس وچ مخالف اتے اگے ودھنا شامل اے؛ اس دے پھلینک نوں مارنا، آؤن والے جھٹکیاں نوں بدلنا، کمانڈنگ پوزیشن لینا اتے حملہ کرنا۔ اکّ پوری لڑائی مارشل آرٹ دے روپ وچ اس وچ تلواراں، ڈنڈے، لاٹھیاں، برچھے، خنجر اتے ہور ہتھیاراں دی ورتوں کردے ہوئے نہتھے اتے ہتھیاربند لڑائی دیاں تکنیکاں وی شامل ہن۔

### طاقت دا اصول
شستر تعلیم اکّ سوخم کلا اے اتے مغربی لڑائی پرنالیاں وانگ تندرستی، لچکتا جاں طاقت اُتے بھروسہ نہیں کردی۔ اس دی بجائے، ایہہ رننیتک حالت اتے سریر دے مکینکس دی ورتوں کردا اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* شستر تعلیم

گٹھ:نہنگ
گٹھ:پنجابی شبد اتے واکانش
گٹھ:بھارتی سبھیاچار
گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:راجپوت سامراج
سکھ عجائب-گھر، بلونگی

**سکھ عجائب-گھر** اجیتگڑھ، پنجاب نیڑے بلونگی پنڈ وکھے واقع اے۔ اس عجائب-گھر وچ سکھ سورمیاں اتے سکھ آزادی گھلاٹیاں دے بتاں دی نمائش لائی جاندی اے۔

اسدا افتتاح پنجاب دے جیل، سیر-سپاٹہ اتے سبھیاچار وزیر ہیرا سنگھ گابڑیا نے کیتا سی۔

## تصویراں
بلونگی توں پہلاں ایہہ عجائب-گھر لانڈراں-اجیتگڑھ سڑک اتے لکھنور بیریئر نیڑے واقع سی۔ ایہہ تصویراں اتھے ہی لئیاں گئیاں سن۔
File:Bhai Bachitter SinghJi.jpg|بھائی بچتر سنگھ دا بتّ
File:Bhai Taru Singh.jpg|بھائی تارو سنگھ دا بتّ
File:Bhai Mati Das.jpg|بھائی متی داس دی شہادت نوں درساؤندا بتّ


## حوالے

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
کلپ (ویدانگ)

**کلپ**  (ہندی : कल्प ) وید دے چھ انگاں وچوں اکّ اے جو کرم کانڈ دا تذکرہ کردا اے۔ اس دے ہور حصہ سکھیا، نرکت، گرائمر، چھند شاستر اتے جوتش ہن۔ ہورنا ویدک اتہاسکاراں دی مت مطابق کلپگرنتھ جاں کلپسوتر پرانے اتے دے بہت نیڑے اے۔

## جان-پچھان
وید اتے ویدانگ دی بھارتی اتہاس وچ بہت چرچہ اے۔ سنہتا(منتر ساہت)،  براہمن اتُ اپنشد وید ہن اتے سکھیا، کلپ۔ گرائمر، نرکتی، چھندشاستر اتے جوتش اس دے چھ حصہ ہن۔

## پرکار
اس کلپ سوتراں دا مکھ موضوع اے سنسکاراں، یگاں اتے ورناشرم دھرم دی وضاحت، ودھیودھان کرنا۔ اس بنیاد اتے کلپسوتر نوں تن مکھ حصےآں وچ ونڈیا گیا اے -
* سروشوتر
* گرہسوتر
* دھرمسوتر

## کتاب لسٹ
* पं॰ बलदेव उपाध्याय : वैदिक साहित्य और संस्कृति;
* वाचस्पति गैरोला : संस्कृत साहित्य का इतिहास;
* डॉ॰ राजवंश सहाय 'हीरा' : संस्कृत साहित्यकोश।

## ایہناں نوں دیکھو

* میمانسا

گٹھ:ہندو دھرم
میمانسا

**میمانسا** (سنسکرت: मीमांसा)، دا مطلب "جانچ پڑتال" (یونانی شبد ἱστορία نال تُلنا کرو) اے، ایہہ بھارتی فلسفہ دی اکّ مُستند سنپردا دا نام اے، جسدا مڈھلا کم ویداں دے ویاکھیا-سائنس دی بنیاد تے دھرم دی نیچر دی جانچ پڑتال کرنا اے۔ دھرم دی نیچر ترک اتے پرتکھن نال نہیں سمجھی جا سکدی، اس لئی سدیوی اتے دیوی علم دے اڈگّ سروت سمجھے جاندے ویداں وچ پئی دبّ نظر دی اتھارٹی دی بنیاد تے ہی اس دا لکھن لایا جا سکدا اے۔ میمانسا سنپردا وچ ناستک اتے مُستند دونوں ہی متّ ملدے ہن اتے ربّ دے وجود وچ اس دی بہتی گہری دلچسپی نہیں، سگوں ایہہ *[[دھرم]]* دے کردار نوں پرمکھ رکھدی اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلسفہ
نت نیم

**نت نیم {نت اصول}** توں مطلب اے کہ ہر روز دا گرمتِ نیم اتھوا روحانی اصول۔ جس طرحاں دنیاوی کامیابیاں واسطے وی انسان نوں نیم بدھ رہنا پیندا اے اسے طرحاں سچ دے پاندھی جاں روحانی طالب علم لئی وی نیم پالنے ضروری ہن۔ ایہہ نت نیم سچ دے رستہ دی کامیابی لئی وڈملاّ زریعہ اتے جپ-تپ اے۔

* امرت ویلا اٹھ کے اشنان کر کے واہگرو دا سمرن اتے پنجاں بانیاں دا نت نیم کرنا دا مڈھلا نیم اے۔ ایہہ بانیاں دے ویروا امرت ویلے:
** جپو جی صاحب
** جاپ صاحب
** تو پرساد سویے
** کبیوباچ بینتی چوپئی اتے
** انند صاحب
* دن نوں کاروبار کردیاں ہویاں واہگرو جاں مول منتر دا جاپ کردے رہنا۔
* سندھیا ویلے سو درُ رہراسِ صاحب دا پاٹھ کرنا اتے کھلوکے ارداس کرنی۔
* رات نوں سون ویلے سوہلا صاحب دا پاٹھ کرنا۔
* اس توں علاوہ جے ہو سکے تاں آسا دی وار اتے سکھمنی صاحب دا پاٹھ وی ضرور کرن دی کوشش کرے۔
## حوالے

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
امرت ویلا

**امرت ویلا** توں مطلب اے، اوہ ویلا، جو رات دا آخری ویلا تے دن دا شروعاتی ویلا |
ایہہ ویلا رات دے تن وجے توں لے کے دن دے چھ وجے تک دا ہندا اے | گربانی وچ اس ویلے نوں "پربھو ملاپ دا سماں" کیہا جاندا اے۔ اس ویلے اٹھ کے،اشنان کر کے نام بانی دا سمرن کیتا جاندا اے۔ امرت ویلے نام جپن دی وکھری وشیستا اتے اہمیت اے۔ ہر اکّ انسان اپنی سکھشیئت دے مطابق چنگیاں جاں ماڑیاں کرناں چھڈدا اے۔ ربّ دے پیارے دے دل وچوں جو روحانی لہراں اتے کرناں وایومنڈل وچ داخلہ کردیاں ہن اوہ امرت ویلے نام جپن والے جگیاسوآں دی ورتی جوڑن وچ مدد کردیاں ہن۔ ایہہ سماں مند بھاوناواں توں رہت ہندا اے۔ اس ویلے کوئی شور-شرابا اتے رولا-رپا نہیں ہندا۔ ساری قدرت سہج سبھاء ربی رنگ وچ رنگی ہندی اے۔ سکھاں دے چوتھے گرو رام داس جی نے امرت ویلے دی مہانتا اتے اس نال جڑی گرسکھ دی رہنی بہنی نوں گربانی وچ سمجھایا اے۔

;گر ستگور کا جو سکھُ اکھائے
;سو بھلکے اٹھِ ہرِ نامُ دھیائ۔۔۔.۔.۔. گرو گرنتھ صاحب انگ ۳۰۵

گرو نانک دیوَ جی نے امرت ویلے نوں واہگرو دی شپھت صلاح کرن دا سماں دسدے ہن۔

;امرت ویلا سچُ ناؤ وڈیائی ویچارُ۔۔ گرو گرنتھ صاحب انگ ۲


## ایہہ وی ویکھو

* امرت
* خالصہ
* دھیان
* نت نیم
* سکھ دھرم دی روپ ریکھا
* سکھ یعقین
* سکھ دھرم
* سمرن

## حوالے

گٹھ:سکھی ادھار
گٹھ:سکھی
سکھ چولا

**سکھ چولا** (  &#x27; روب &#x27; ) سکھاں ولوں پہنیا جان والا روائتی پہراوا اے۔ ایہہ اکّ مارشل پہراوا اے جو سکھ جنگجو نوں تحریک دی آزادی دندا اے۔ سکھ چولا وی یونیسیکس پہراوا اے، اتے اس دے سارے پاسے جاں چھاتی اُتے بھاری کڈھائی نال سجایا جا سکدا اے۔

اتھے سمبھالے ہوئے *چولا* دے خاص اتے کلاکرتیاں ہن جو سکھ گروآں ولوں پہنیاں گئیاں سن۔ اکّ خاص *کھلکا* -قسم دا چول جس نوں گرو نانک دیوَ جی دا منیا جاندا اے، نے کافی دھیان اتے ادھئین کیتا اے۔ گرو ہرگوبند جی دا ۵۲ ساتھی قیدیاں نال گوالیئر دے قلعے توں رہائی دی کہانی نال جڑیا ہویا اکّ سرکھیت چولا پنجاب، بھارت دے امرتسر ضلعے دے پنڈ گھڈانی کلاں وکھے سرکھیت منیا جاندا اے۔

## مورتاں

تصویر:Guru Nanak wearing robe with Perso-Arabic inscriptions 01.jpg|19ویں صدی دی پینٹنگ جس وچ گرو نانک دیوَ جی نوں فارسی-عربی شلالیکھاں والا چولا پہنیا ہویا اے۔
تصویر:Clothes of Guru Gobind Singh.jpg|گرو گوبند سنگھ دا *چولا* ।


## حوالے


گٹھ:بھارتی پہناوا
روہنگیا بولی

**روہنگیا** (Rohingya) اک چڑھدی ہند آریائی بولی اے جیہدا تعلق بنگالی – آسامی شاخ ناݪ اے تے بنگلا دیش وچ بولی جاݨ آݪی چٹاگونی بولی ناݪ گہرا تعلق اے۔

## ہور دیکھو
* روہنگیا قوم
* راکھائن ریاست
* چٹاگانگ ڈویژن
* چٹاگونی بولی

## حوالے

گٹھ:ہند آریائی بولیاں
گٹھ:بنگلا دیش دیاں بولیاں
گٹھ:میانمار دیاں بولیاں
گٹھ:روہنگیا قوم
گٹھ:بولیاں
کبیوباچ بینتی چوپئی

**کبیوباچ بینتی چوپئی** ایہہ بانی سکھاں دے دسویں گرو گوبند سنگھ جی ولوں رچت اے۔ اس بانی دا پرمکھ مقصد پربھو اگے ارداس بینتی اے جو سرب طاقت مان اکال پرکھ نوں اپنا اشٹ دیوَ منّ کے اس دے چرناں وچ کیتی گئی اے۔ اس وچ سرشٹی دی رچنا بارے اتے دیوتیاں دا ذکر کیتا گیا اے۔ اس دا موضوع پربھو اگے بینتی اے کہ اے اکال پرکھ! ساڈے سارے اوگن کٹّ کے سانوں اپنے گناں وچ لین کر لے اتے میرا دکھ کٹّ دے۔ اس بانی وچ گرو صاحب نے ایہہ وی دسیا اے کہ گرو اکّ اے جو 'آدی انت ایکے اوتارا' اے۔
## حوالے

گٹھ:سکھی
آسا دی وار

**آسا کی وار** (جاں **وار آسا**) سکھاں دے پہلے گرو، گرو نانک دیوَ دا کلام اے جو سکھاں دی مذہبی کتاب اتے رہبر گرو گرنتھ صاحب اتے سکھاں دے نت نیم دا حصہ اے۔ اس بانی نوں پنجویں گرو، گرو ارجن دیوَ جی نے ۲۴ پؤڑیاں اتے ۵۹ سلوک سنگریہت کر کے گرو گرنتھ صاحب وچ سویرے سوکھتے دی ارداس دے طور شامل کیتا۔ اس وچ کجھ سلوک دوجے گرو، گرو انگد دیوَ جی دے وی شامل کیتے گئے ہن جو پؤڑیاں دے تھیم تے سندیش نال میل کھاندے ہن۔ ایہہ بانی ہم عصر سماجی، مذہبی اتے سیاسی پکھنڈاں نوں ننگیاں کرکے سچ دا راہ درساؤندی اے۔

## بنتر
**آسا کی وار**، گرو گرنتھ صاحب دے انک ۴۶۲ توں لے کے ۴۷۵ اتے سشوبھت اے۔ اس بانی نوں امرت ویلے راگ آسا وچ 'ٹنڈے اسراجے کئی دھنی'گاؤن دا ودھان اے۔ ایہہ وار گرو نانک دیوَ جی دی سربپری اتے مشہور رچنا اے۔ اس وچ کجھ سلوک گرو انگد دیوَ جی دے وی انکت ہن۔ ایہناں سلوکاں وچ ۴۴ گرو نانک دیوَ جی اتے باقی ۱۵ سلوک گرو انگد دیوَ جی ولوں رچت ہن۔ ہر پؤڑی توں پہلاں دو جاں ودھیک سلوک ہن۔ اس وار وچ ورتیا پؤڑی روپ (۱۳, ۱۶ ماتراں) دا اے۔ پؤڑیاں نال سلوکاں دی ونڈ اکّ سمان نہیں اے۔ ہر پؤڑی نال گھٹو-گھٹ دو اتے ودھ توں ودھ پنج سلوک ہن۔ سلوک دیاں تکاں اکسار نہیں۔ دو توں لے کے ۱۹ تک تکاں درشٹیگوچر ہندیاں ہن۔ ہر پؤڑی پنج تکاں دی اے۔ ہر پؤڑی دی آخری تک باقیاں دے مقابلے نکی اے اتے اس وچ ساری پؤڑی دا تتّ-سار سمویا ہویا اے۔ اس ودھان دا پالن صرف ۲۲ویں پؤڑی وچ نہیں ہویا جتھے پنج دی تھاں چھ تکاں ہن۔ کیرتنی آسا کی وار وچ ہریک سلوک توں پہلاں چوتھے گرو، گرو رام داس جی ولوں آسا راگ وچ اچارے 'چھکے' وی گائے جاندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:گربانی
گٹھ:گرمت شاعری
گٹھ:وار شاعری
سکھمنی صاحب

**سکھمنی صاحب** اکّ پراتھنا(دعا) اے جو کہ گیت دے روپ وچ اے تے سبھ نوں امن دین والی تے من نوں سکھ دیندی اے۔ اس دی آواز نال تناؤ دور ہندا اے۔ سکھمنی صاحب جی نوں پڑھن نال بندے دے دل دے بند دروازے کھل جاندے ہن۔ تہاڈے وچ روحانی انوحکمرانی پیدا ہندا اے اتے تسی طاقت، دھیرج، ساہس اتے انت فکر نال جڑ جادے ہو۔ دن وچ اکّ واری سکھمنی صاحب جی دا پاٹھ کرن نال تہاڈے وچ اندرونی سنتلن، دیا، پرکاش، ارجا تے بلیدان دین دی ہمت آ جاندی اے۔

سکھمنی صاحب شری گرو ارجن دیوَ جی دی سبھ توں وڈی رچنا اے۔ گرو صاحب جی نے جدوں اکّ دکھی انسان دی پکار سنی تاں اس دی جسمانی تے دماغی دکھ نوں دور کرن لئی اس بانی دی رچنا کیتی۔ اتھو تک کہ اس دے پاٹھ کرن نال لاہور دے حاکم الائم اد دین دی جانلیوا پیٹ دا درد وی ٹھیک ہو گیا۔ اس تو بعد اوہ اس دا روز پاٹھ کرن لگا۔

سکھمنی صاحب وچ سنرچاتمک ایکتا اے تے اس دے ۲۴ سلوک ہن تے اس وچ ۸ چھند ہن تے ہریک چھند دیاں دس سطراں ہن۔ تاں آؤ اسیں آپنیا دھرم دیاں کھوکھلیاں دیواراں نوں توڑ کے اکّ مہان تے سچی بانی دا پاٹھ کرنا شروع کریئے جو ہر دھرم دا ویاکتی اُتلے ادیساں دی حصول لئی کر سکدا اے

سلوکُ ۔۔ ੴ ستگور پرسادِ ۔۔
آدی گرئے نمہ ۔۔
جگادِ گرئے نمہ ۔۔
ستگورے نمہ ۔۔
شری گردیوئے نمہ ۔۔۱۔۔

مطلب:- (میری) اس سبھ توں وڈے (اکال پرکھ) نوں نمسکار اے جو (سبھ دا) مڈھ اے، اتے جو جگاں دے مڈھ توں اے۔ ستگرو نوں (میری) نمسکار اے سری گردیو جی نوں (میری) نمسکار اے۔۱۔

;اسٹپدی ۔۔

سمرؤ سمرِ سمرِ سکھ پاوؤ ۔۔
کلِ کلیس تن ماہِ مٹاوؤ ۔۔
سمرؤ جاسُ بسمبھر ایکے ۔۔
نامُ جپت اگنت انیکے ۔۔
بید پران سمرت سدھاکھھر ۔۔


کینے رام نام اکّ آکھھر ۔۔
کنکا ایک جسُ جی بساوے ۔۔
تا کی مہما غنی ن آوے ۔۔
کانکھی ایکے درس تہارو ۔۔
نانک ان سنگِ موہِ ادھارو ۔۔۱۔۔{پنہ ۲۶۲}
مطلب:- میں (اکال پرکھ دا نام) سمراں تے سمر سمر کے سکھ حاصل کراں؛ (اس طرحاں) سریر وچ (جو) دکھ بکھاندھ (ہن اوہناں نوں) مٹا لواں۔جس اکّ جگت پالک (ہری) دا نام کئیاں تے انگنت (جیو) جپدے ہن، میں (بھی اس نوں) ویداں پراناں تے سمرتیاں نے اکّ اکال پرکھ دے نام نوں ہی سبھ توں پوتر نام منیا اے۔

جس (انسان) دے جی وچ (اکال پرکھ اپنا نام) تھوڑا جیہا بھی وساؤندا اے، اس دی وڈیائی بیان نہیں ہو سکدی۔ سمراں۔ (ہے اکال پرکھ!) جو انسان تیرے دیدار دے چاہوان ہن، اوہناں دی سنگتِ وچ (رکھ کے) مینوں نانک نوں (دنیا ساگر توں) بچا لوو۔۱۔


سکھمنی سکھ امرت پربھ نامُ ۔۔
بھگت جنا کے منِ بسرام ۔۔ رہاؤ ۔۔

مطلب:- پربھو دا امر کرن والا تے سکھدائی نام (سبھ) سکھاں دی منی اے، اس دا ٹکانا بھگتاں دے دل وچ اے۔

پربھ کے سمرنِ گربھ ن بسے ۔۔
پربھ کے سمرنِ دوکھُ جمُ نسے ۔۔
پربھ کے سمرنِ کالُ پرہرے۔۔
پربھ کے سمرنِ دسمنُ ٹرے ۔۔
پربھ سمرت کچھ بگھنُ ن لاگے ۔۔


پربھ کے سمرنِ اندنُ جاگے ۔۔
پربھ کے سمرنِ بھؤ ن بیاپے ۔۔
پربھ کے سمرنِ دکھ ن سنتاپے ۔۔
پربھ کا سمرنُ سادھ کے سنگِ ۔۔
سرب ندھان نانک ہرِ رنگِ ۔۔۲۔۔{پنہ ۲۶۲}

مطلب:- پربھو دا سمرن کرن نال (جیو) جم وچ نہیں آؤندا، (جیو دا) دکھ تے جم (دا ڈر) دور ہو جاندا اے۔ موت (دا بھؤ) پرے ہٹ جاندا اے، (وکار روپی) دشمن ٹل جاندا اے۔

پربھو نوں سمریاں (زندگی دے راہ وچ) کوئی رکاوٹ نہیں پیندی، (کیونکہ) پربھو دا سمرن کرن نال (انسان) ہر ویلے (وکاراں ولوں) سچیت رہندا اے۔پربھو دا سمرن کرن نال (کوئی) ڈر (جیو اتے) دباؤ نہیں پا سکدا تے (کوئی) دکھ ویاکل نہیں کر سکدا۔ اکال پرکھ دا سمرن گرمکھِ دی سنگتِ وچ (ملدا اے)؛ (اتے جو انسان سمرن کردا اے،اس نوں) اے نانک! اکال پرکھ دے پیار وچ (ہی) (دنیا دے) سارے خزانے (پرتیت ہندے ہن)۔۲۔

## حوالے

گٹھ:سکھی ادھار
گٹھ:سکھ مت
سوہلا

**سوہلا** دا مطلب اے سولھاں **پد** والا شبد۔ گرو گرنتھ صاحب وچ سووہلا دا استعمال صرف مارو راگ وچ کیتا گیا اے۔
## ہور ویکھو
گرو گرنتھ صاحب
## حوالے

گٹھ:سکھی ادھار
رہراس

**رہراس صاحب ** سکھاں ولوں شام ویلے پرماتما دی یاد وچ جڑن لئی کیتا جاندا گربانی دا پاٹھ اے۔ دن دی احتتام تے ایہدا پاٹھ کیتا جاندا اے۔ اس دا مقصد بندے دے استتو نوں اتے اس دے سجیو آلے دوآلے نوں توانائی حاصل کرنا اے۔سکھ اپنی دن بھر دی تھکاوٹ اس ولوں دور کردا اے۔ پرماتما نوں یاد کردیاں سکھ تروتازہ ہو جاندا اے۔

رہراس صاحب نال من نوں سکون ملدا اے جس نال بھٹکنا دور ہندی اے اور گرو دے نیڑے ہون دا احساس ہندا اے۔ رہراس صاحب نوں ہر روز کرنا ضروری اے کیوں کے سکھ نوں حکم وی اے اور ایہہ روح دی اک بہت ہی وڈملی خوراک وی ایہنوں جپن نال خود نوں سویرے اٹھن چ وی تروتاجگی ملدی اے۔

گٹھ:گربانی
کوشیا (ریشم)

***کوشیا*** (کوسیا، *کیاؤ—شے—یہ*، *کوشکا*) بھارت توں پرانے ریشم دی اکّ جنگلی قسم سی۔ گھریلو اتے غیر-گھریلو ریشم (جنگلی ریشم وجوں وی جانیا جاندا اے) بھارت اتے چین دوواں وچ پیدا کیتا گیا سی۔ تیسری صدی عیسیٰ مشرق توں بھارتی لکھتاں وچ ریشم دی بنائی دا ذکر کیتا گیا اے۔ چوتھی صدی عیسیٰ مشرق وچ، اکّ پرانے ویاکرنکار، کاتیان نے کوشیو نوں خاص طور اُتے وکار، کوس (وکارا کوشدوم) دے اتپاد وجوں متاثر کیتا - دوجے شبداں وچ، ریشم دا کپڑا۔ شتپتھ براہمن کسا نوں درساؤندا اے، ریشم دی اکّ قسم جس نوں کسواری جاں کسوارا کیہا جاندا اے۔ ایہہ ریشم دے کیڑے ججوب دے درکھتاں اُتے پالے جاندے ہن۔

کتسوترم، کرمیناگ، پتسوتر، جاں پیٹرن ممکنہ طور اُتے جنگلی ریشم دیاں قسماں دا حوالہ دیندے ہوئے نام سن جو وکھو-وکھرے رکھاں اُتے پالن کیتے وکھ-وکھ غیر-مادہ ریشم دے کیڑیاں ولوں پیدا کیتے گئے سن، اسلئی ریشم دے وکھ-وکھ گن اتے رنگ پیدا کردے ہن۔

## ویپتی
کوشکا جاں کوشیا اکّ سنسکرت شبد اے جسدا شبدی مطلب ریشم وجوں ہندا اے۔ ایہہ "کوش" توں لیا گیا اے، جسدا مطلب اے "ریشم دے کیڑے دا کوکون"۔ شبد دی ویوتپتی پرانے سنسکرت ویاکرنکار پاننی ولوں دتی گئی اے۔

## ذکر
کوشیا دا ذکر کئی ساہتی رچناواں وچ کیتا گیا اے، جس وچ بھارتی سنسکرت مہانکاوِ رامائن، مہابھارت، اتے منسمرتی شامل ہن۔ ہندو دیوی سیتا نوں "کوشیا واسنی" کیہا جاندا اے، جسدا ترجمہ "اکّ جو ریشمی کپڑے پہندا اے" وجوں کیتا جاندا اے۔ سبھا پرو (۵۱٫۲۶) مہامبھارت وچ کوشیا دا حوالہ دندا اے، لڑائیشٹھر نال اکّ حادثہ نال متعلق۔ بودھی اودان کہانیاں دا سنسکرت مجموعہ، دویوادن (بودھی کہانیاں دا چوتھی صدی دا مجموعہ)، وی کوشیا دی ہوند نوں ثابت کردا اے؛ اس وچ کوشیا، دھوتپٹا، کشیکانشکا، کاشی، پتنشکا اتے چینشکا ورگے شبد شامل ہن۔

کوش اتے کوشیو دا ذکر کئی سنسکرت گرنتھاں وچ کیتا گیا اے، جس وچ شتپتھ براہمن، ششرت سنہتا، کوٹلیا دا ارتھش، وششٹ دھرمسوتر (۱۱٬۶۶)، وشنوں دھرمسوتر (۴۴٬۲۶)، پاننی دا سوترپت اتے گنپت، ویکھانسوتر (۲۴٬۳۳) شامل ہن۔ پرور کھنڈ)۔

امرکوش کئی طرحاں دیاں کوشیاں بارے وی دسدا اے جو کہ پاترنا سی۔ اسنوں "بلیچڈ جاں سفید کوشیا" وجوں متاثر کیتا گیا اے۔

زوانزانگ، جس نوں ۷ویں صدی دے اکّ چینی یاتری، ہیوئین-سانگن وجوں وی جانیا جاندا سی، نے بھارتی ریشم نوں "جنگلی ریشم" کیہا، جسدا مطلب اے کہ ایہہ چینی ریشم نالوں گھٹیا سی۔ اسنے ہم عصر لوکاں دے کپڑیاں دیاں سٹائلاں اتے سمگریاں اُتے چرچہ کردے ہوئے کوشیا دا ذکر کیتا۔ ہیوئین-سانگن نے مرداں اتے عورتاں دوواں لئی اکّ غیر-سلائی والے کپڑے دی وضاحت کیتی۔

## اہمیت اتے ورتوں
کشوما اتے کوشیا نوں ہندو دھرم وچ خالص منیا جاندا سی اتے بودھی کپڑیاں دی وی آگیا سی۔ دوائی اتے سرجری بارے اکّ پرانے سنسکرت پاٹھ، سشرت سنہتا، کوشیا نوں "پٹی بند کرن دے لیکھ" دے ماتحت شرینیبدھّ کردی اے۔

## حوالے

گٹھ:ریشم
گٹھ:بھارت وچ ریشم
میکھیلا چادر

thumb|374x374px| اکّ آسامی کڑی میکھیلا سڈور پہراوا پہندی اے اتے اس دے متھے دے مرکز وچ فٹ (بندی)
[thumb|250x250px| ڈسپلے اُتے، [کازیرنگا قومی پارک|کازیرنگا وچ جنگلی جیون دے اکّ شاندار نمونے نوں درساؤندا پیٹ سلک وچ اکّ ہتھ نال بنیا میکھیلا چادر]]
**میکھیلا سدور** اکّ روایتی آسامی سارنگ اے جو روائتی طور اُتے آسامی عورتاں ولوں پہنیا جاندا اے۔

کپڑے دے دو مکھ ٹکڑے ہندے ہن جو سریر دے دوآلے لپیٹے جاندے ہن۔

کمر توں ہیٹھاں ول کھچے ہوئے ہیٹھلے حصے نوں میکھیلا کیہا جاندا اے۔ ایہہ اکّ چوڑا سلنڈر والا ٹکڑا کپڑا ہندا اے جس نوں کمر دے دوآلے فٹ کرن لئی اکّ جاں دو پلیٹاں وچ جوڑیا جاندا اے اتے اندر ٹکرایا جاندا اے۔ پلیٹاں نوں سجے پاسے پھولڈ کیتا جاندا اے اتے عام طور اُتے ساڑھی دیاں پلیٹاں دے الٹ گنتی وچ گھٹ ہندے ہن، جو کھبے پاسے پھولڈ ہندے ہن اتے کئی پلیٹ ہندے ہن۔ میکھلے نوں کمر دے دوآلے بنھن لئی کدے وی تاراں دی ورتوں نہیں کیتی جاندی، حالانکہ اکّ سطر دے نال اکّ انڈرسکرٹ اکثر ورتیا جاندا اے۔

دو ٹکڑے والے پہراوے دا اپرلا حصہ، جس نوں چاڈور (اچاریا جاندا اے: سڈور) کیہا جاندا اے، کپڑے دا اکّ لما ٹکڑا ہندا اے جسدا اکّ سرا میکھیلا دے اپرلے حصے وچ ڈھڈّ دے بٹن دے اپر ہندا اے اتے باقی چھاتی دے دوآلے لپیٹیا ہندا اے اتے واپس۔ چادر دا دوسرا سرا کجھ پلیٹس بناؤن توں بعد ڈھڈّ وچ ٹکرایا جاندا اے۔ اکّ فٹ بلاؤز اکثر میکھیلا چادر نال پہنیا جاندا اے۔ روائتی طور اُتے، ماضی وچ،  نامک اکّ ہور کپڑے نوں چادر دے روپ وچ جاں چادر دے ہیٹھاں اکّ اندرونی ٹکڑے وجوں پہنیا جاندا سی۔ ریہا نوں اجے وی آسامی ویاہتا ٹراؤسو دے حصے وجوں پہنیا جاندا اے اتے کئی وار لوک سغیرملکی روایتی سماگماں جویں کہ بیہو اتے ہور آسامی تیوہاراں وچ پہنے ہوئے دیکھے جاندے ہن۔ میکھیلا-چادراں اُتے سجاوٹی ڈزائین روائتی طور اُتے بنے جاندے ہن، کدے چھاپے نہیں جاندے۔ کئی وار اکّ بنے ہوئے پیٹرن نوں پاری کیہا جاندا اے، اکّ چادر دے پاسیاں دے نال، جاں *میکھیلے* دے ہیٹھاں سلائی جاندی اے۔ پیٹرناں وچ جانوراں، پنچھیاں، انسانی روپاں، پھلاں، ہیرے اتے آکاشی ورتارے دے نمونے شامل ہن۔ ایہہ دیسی نمونے قبائلی اتے غیر قبائلی جلاہے ولوں بنے جاندے ہن۔ نمونے *پھلّ* وجوں جانے جاندے ہن۔ ودھیا کاریگری نوں درساؤن والے چمک دار؉ رنگ دے ہیرے دے نمونے آسام دے ٹیکسٹائیل دی اکّ خاص اتے روائتی خاصیت اے۔ پیٹ اتے مگا ریشم وچ، پھلاں دے نازک ڈزائین اتے اوہ اسنوں کویں بناؤندے ہن

روائتی میکھیلا چادراں نوں ہیٹھ لکھیاں سمگریاں توں بنایا جاندا اے:

* کپاہ
* مگا
* پیٹ ریشم
* ایری ریشم

کجھ جدید گھٹّ-بجٹ والے سیٹ وی کپاہ اتے موگا جاں پیٹ سلک دے وکھو-وکھرے مرکباں نال سنتھیٹک سامان نال بنائے جاندے ہن۔

## اپلبدھتا
میکھیلا چادر گوہاٹی اتے آسام دے ہور شہراں وچ بہت سارے سٹوراں وچ مہیا اے۔ ایہہ وکھ-وکھ ویبسائیٹاں راہیں وی مہیا ہن۔  گاہکاں وچ خالص پیٹ دی منگ بہت زیادہ اے۔ پیٹ اتے پولیسٹر دا میکھیلا چاڈور بازار اُتے حاوی اے۔ پر مگا دی منگ، 'آسام دا سنہری سلک' اسدی اچّ قیمت اتے تسر ورگے بدلاں دی اپلبدھتا کارن گھٹ اے، جو کہ اصل مگا ریشم نال ملدی جلدی اے۔ 

## باہری لنک

* میکھلا چادر کویں پہننی اے: روائتی آسامی پہراوا
* Mekhela Chador (میکھلا سڈور) بارے

## ایہہ وی ویکھو

* ریہا
* مگا
* پتھن
* آسام دے کپڑے اتے کپڑے
* ٹیکسٹائیل اساری ووکیبولری
* آسام دی رہتل

## حوالے

گٹھ:بھارتی پہناوا
میسور ریشم

کرناٹک دیس وچ پیدا ہوئے کل ۲۰٬۰۰۰ میٹرک ٹن ملبیری ریشم وچوں ۹٬۰۰۰ میٹرک ٹن ملبیری ریشم دا پیداوار کردا اے، اس طرحاں دیس دے کل ملبیری ریشم دے لگبھگ ۴۵٪ وچ یوگدان پاؤندا اے۔ کرناٹک وچ، ریشم مکھ طور اُتے میسور ضلعے وچ پیدا ہندا اے۔ ایہہ KSIC دے ماتحت اکّ پیٹینٹ رجسٹرڈ اتپاد اے۔ KSIC میسور سلک برانڈ دا مالک اے۔

## اتہاس
میسور دے راج وچ ریشم صنعت دا ترقی سبھ توں پہلاں ٹیپو سلطان دے راج دور وچ لگبھگ 1780-1790AC دوران شروع ہویا سی۔ بعد وچ، ایہہ اکّ گلوبل ڈپریشن ولوں متاثر ہویا اتے آیات ریشم اتے ریئن نال مقابلہ کرنا پیا۔ ۲۰ویں صدی دے دوجے ادھ وچ، ایہہ مڑ سرجیت ہو گیا اتے میسور راج بھارت وچ چوٹی دا ملٹیوولٹائین ریشم اتپادک بن گیا۔ میسور ریشم نوں ملبیری ریشم وجوں وی جانیا جاندا اے کیونکہ ریشم دے کاشتکار عام طور اُتے ریشم دے کیڑیاں نوں کھان لئی ملبیری دے پتیاں دی ورتوں کردے ہن۔

## بارے
میسور ریشم دا پیداوار کرناٹک سلک انڈسٹریز کارپوریشن لمٹیڈ (کیئیسائیسی) ولوں کیتا جاندا اے۔ فیکٹری دا قیام ۱۹۱۲ وچ میسور دے مہاراجہ شری نلواڑی کرشنراجا ووڈییار ولوں کیتی گئی سی۔ شروع وچ، ریشم دے کپڑے شاہی پروار دیاں لوڑاں نوں پورا کرن لئی تیار کیتے گئے اتے سپلائی کیتے گئے سن اتے اوہناں دے ہتھیاربند بلاں نوں سجاوٹی کپڑے دتے گئے سن۔ بھارت نوں آزادی ملن توں بعد، میسور راج دے ریشمی ڈیپارٹمنٹ نے ریشم بنائی فیکٹری دا کنٹرول اپنے ہتھاں وچ لے لیا۔ ۱۹۸۰ وچ، فیکٹری نوں کرناٹک صنعت دی اکّ سرکار، کیئیسائیسی نوں سونپ دتا گیا سی۔ اج، پیداواراں وچ ریشم دیاں ساڑیاں، قمیضاں، کڑتے، ریشم دی دھوتی اتے نیکٹائی شامل ہن۔ میسور ریشم نوں وی جغرافیائی پچھان ملی اے۔

## عمل
میسور دے دل وچ واقع میسور سلک فیکٹری ایکڑ زمین وچ پھیلی ہوئی اے اتے مکھ طور اُتے ریشم دی بنائی اتے ریشم پیداواراں دی ونڈ لئی ذمہ وار اے۔ اس فیکٹری لئی ریشم دا مکھ سروت کرناٹک دے رام نگر؉ ضلعے توں اے جو کہ ایشیا وچ ریشم دے کوکون لئی سبھ توں وڈا بازار اے۔ اس ضلعے دے وکھ-وکھ حصیاں توں کسان ہر روز اس تھاں اُتے ریشم دے کوکے دی منڈیکرن کردے ہن۔ ریشم دے کوکون اس مارکیٹ وچ KSIC اہلکاراں توں ہتھیں لئے جاندے ہن، جیہناں کول میسور سلک وچ مہارت اے، ہر روز سرکاری بولی عمل دے حصے وجوں اتے ٹی۔ نرسیپرا وچ واقع کچے ریشم پیداوار فیکٹری وچ بھیجے جاندے ہن۔ اس فیکٹری وچ، ریشم دے کوکون نوں دھاگے کڈھن لئی ابالیا جاندا اے اتے دھاگے دے رول وچ بدلیا جاندا اے جو میسور وچ واقع بنائی فیکٹری وچ بھیجیا جاندا اے۔ ایہہ دھاگے وکھ-وکھ ریشم اتپاد تیار کرن لئی ورتے جاندے ہن جیہناں وچوں میسور ریشم دی ساڑی سبھ توں مشہور اے۔

کیونکہ ساڑھی ضری وچ ۶۵٪ خالص چاندی اتے ۰٫۶۵٪ سونا ہندا اے، ایہہ بھارت وچ سبھ توں مہنگی ریشمی ساڑی وچوں اکّ اے۔ اس نال کیئیسائیسی دے ناں اُتے جنتا نال دھوکھادھڑی کرکے ڈپلیکیٹ میسور سلک ساڑی دا پیداوار اتے وکری کیتی جا رہی اے۔ ایہناں مدعیاں توں بچن لئی، KSIC نے اپنی فیکٹری وچ پیدا کیتی ہریک میسور سلک ساڑی اُتے ولکھن آئیڈی، ہولوگرام بیسڈ ڈزائین اتے ولکھن پچھان بارکوڈ بنائی نوں لاگوُ کیتا اے۔

## ایہہ وی دیکھو

* ریشم رستہ
* الکل ساڑھی

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ ریشم
چٹاگونی بولی

**چٹاگونی بولی** (Chittagonian language) اک ہند آریائی بولی اے  جو بنگلا دیش دے چٹاگانگ ڈویژن وچ بولی جاندی اے۔ ایہدے بولݨہاراں دی گِݨتی ڈیڈھ کروڑ دے لَگ پَعھگ اے۔ 

## ہور دیکھو
* چٹاگانگ ڈویژن
* روہنگیا بولی
* چکما بولی

## حوالے

گٹھ:ہند آریائی بولیاں
گٹھ:بنگلا دیش دیاں بولیاں
گٹھ:چٹاگانگ ڈویژن
گٹھ:بولیاں
میسور صندل صابن

**میسور صندل صابن** (کنڑ: ಮೈಸೂರ್ ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ಸೋಪ್) صابن دا اکّ برینڈ اے جو کرناٹک سرکار دے ماتحت کمپنی کرناٹک صابن اتے سرف لمٹڈ (KSDL) ولوں بنایا جاندا اے۔ ایہہ صابن ۱۹۱۶ توں بنایا جا رہا اے جدوں میسور دے راجے کرشنراج ووڈیار چترتھ نے بنگلور وچ سرکاری صابن فیکٹری قائم کیتی۔ اس فیکٹری دا قیام دا مکھ مقصد صندل لکڑ دی بھرمار سی جسنوں پہلی دنیا جنگ دے کارن یورپ وچ بھیجیا نہیں جا رہا سی۔ ۱۹۸۰ وچ کرناٹک صابن اتے سرف لمٹڈ (KSDL) نوں اکّ سرکاری کمپنی وجوں قائم کیتا گیا جس وچ سرکاری صابن فیکٹری اتے شموگا تے میسور وچ صندل تیل فیکٹریاں قائم کیتیاں گئیاں۔ میسور صندل صابن دنیا دا اکو-اک صابن اے جو ۱۰۰٪ خالص صندل لکڑ دے تیل نوں بنایا جاندا اے۔ کے۔ایسّ۔ڈی۔ایلّ۔ نوں اس صابن لئی جغرافیائی پچھان دا ٹیگ دتا گیا جس ماتحت ایہناں نوں برینڈ ناں ورتن دے حق ملے اتے اسدی غلط ورتوں اتے روک لگائی جا سکے۔ ۲۰۰۶ وچ بھارتی کرکٹ کھڈاری مہیندر سنگھ دھونی میسور صندل صابن دا پہلا برینڈ امبیسڈر چنیا گیا۔

## باہری لنک
* میسور صندل صابن دی ویبسائیٹ

## حوالے

گٹھ:بھارتی برینڈ
بدھان چندر رائے

**بدھان چندرا رائے** ہندستان دے اک سیاستدان تے مغربی بنگال دا وزیر اعلا سی۔

ڈاکٹر۔ **بدھان چندر رائے** (۱ جولائی ۱۸۸۲ – ۱ جولائی ۱۹۶۲) طبی اتے آزادی سنگرامی سن۔ اوہ پچھم بنگال دے دوسرے وزیر اعلیٰ سن۔ ۱۴ جنوری ۱۹۴۸ توں ۱ جولائی ۱۹۶۲ وچ اپنی موت تک ۱۴ سال تک اوہ اس پد تے رہے۔ اوہ FRCS اتے M.R.C.P. اکو وار صرف دو سال اتے تن مہینے دے اندر-اندر دونوں نوں پورا کرن والے کجھ اکّ لوکاں وچوں اکّ اے۔ بھارت وچ *[[نیشنل ڈاکٹر دن]] * اس دے جم (اتے موت) ۱ جولائی نوں ہر سال منایا جاندا اے۔ ڈاکٹر۔ بدھان چندر رائے نے پٹنا وچ اپنی جائیداد واسطے سماجی سیوا لئی اکّ ٹرسٹ دا گٹھن اتے اگھے قوم پرست گنگا سرن سنگھ (سنہا)نوں ٹرسٹی بنا دتا۔ اس نوں ۴ فروری ۱۹۶۱ نوں بھارت دے سرو اچّ شہری اعزاز بھارت رتن نال اعزازی کیتا گیا سی
## جیون
اوہناں دا جم کھجانچی روڈ بنکیپر، پٹنا، بہار راج وچ ہویا سی۔ کھجانچی روڈ واقع اوہناں دا جم تھاں نوں موجودہ وچ اگھور پرکاش ششو سدن نامک ودیالے وچ پرورتت کر دتا گیا اے۔ اوہناں نے کلکتہ یونیورسٹی دے کلکتہ میڈیکل کالج توں سکھیا حاصل کیتی۔
## حوالے

گٹھ:بھارت رتن
گٹھ:مغربی بنگال دے وزیر اعلیٰ

## ہور ویکھو
*بھارت رتن لین والیاں دی لسٹ
گٹھ:بھارت رتن لین والے
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بھارت
چکما بولی

**چکما بولی** (انگریزی: Chakma language)، (چانگما بھچ) اک ہند آریائی بولی اے جیہڑی چکما لوک تے ڈائنگ نیٹ لوک بولدے نیں۔ اس بولی وچ خطے دیاں دوجیاں بولیاں چٹاگونی بولی، روہنگیا بولی، تانچانگیا تے اراکانیز ناݪ مشترک خصوصیات نیں۔ ایہنوں بنگلا دیش دی چٹاگانگ پہاڑی پٹی وچ تقریبن 320,000 لوک بولدے نیں تے بھارت وچ میزورم، تریپورا وچ 230,000، لوک بولدے نیں۔ ایہ بولی چکما لپی وچ لکھی جاندی اے جیہنوں اوزا پاٹھ وی کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* چٹاگانگ ڈویژن
* روہنگیا بولی
* چٹاگونی بولی

## حوالے

گٹھ:ہند آریائی بولیاں
گٹھ:بنگلا دیش دیاں بولیاں
گٹھ:چٹاگانگ ڈویژن
گٹھ:بولیاں
چکما لپی

**چکما لپی** (Chakma script) (اجھا پاٹھ)، جیہنوں اجھا پاٹھ، اوجھاپتھ، اوجھوپتھ، آوجھپتھ وی کہیا جاندا اے، چکما بولی لئی تے حال ای وچ پالی بولی لئی استعمال ہوݨ آݪا ابوگیدا اے۔

## تریخ
چکما رسم الخط ایک ابوگیدا اے جیہدا تعلق براہمی ٹبر دیاں لپیاں ناݪ اے۔ چکما برمی لپی ناݪ تیار ہویا، جو بالآخر پلاو لپی توں ماخوذ اے۔

چکما لپی، چکما زبان ناݪ بنگلا دیش دے غیر سرکاری سکولاں دے ناݪ ناݪ میزورم دے سکولاں وچ وی متعارف کرایا گیا اے۔

## ہور دیکھو
* چٹاگانگ ڈویژن
* چکما بولی

## حوالے

گٹھ:براہمی لپیاں
گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:چٹاگانگ ڈویژن
سلہٹی بولی

**سلہٹی بولی** (انگریزی: Sylheti language) (সিলেটি) اک ہند آریائی بولی اے جیہڑی بنیادی طور تے بنگلا دیش دے سلہٹ ڈویژن تے آسام دے کچھ حِصے وچ بولی جاندی اے۔ ایس توں علاوا برطانیا، امریکا تے کینیڈا وچ سلہٹی لوک بولدے نیں۔ اندازن سلہٹی بولی دے بولݨہاراں دی گِݨتی 14 مِلیئن اے۔

## ہور دیکھو
* سلہٹ ڈویژن
* سلہٹی لوک
* سلہٹی لپی

## حوالے

گٹھ:ہند آریائی بولیاں
گٹھ:بنگلا دیش دیاں بولیاں
گٹھ:سلہٹ ڈویژن
گٹھ:بولیاں
گاندھی-ارون سمجھوتہ

**گاندھی-ارون سمجھوتہ** لندن وچ دی دوجی گول میز کانفرنس توں پہلاں 5 مارچ 1931 نوں مہاتما گاندھی اتے ادوں برطانوی ہند دے وائسرائے، لارڈ ارون ولوں دستخط اکّ سیاسی سمجھوتہ سی۔ اس توں پہلاں، وائسرائے لارڈ ارون نے اکتوبر 1929 وچ، انسچت مستقبل وچ بھارت لئی ڈومینکن سٹیٹس دی اکّ اواضع پیش کش اتے مستقبل دے آئین تے چرچہ کرن لئی اکّ گولمیز کانفرنس دا اعلان کیتا سی۔

"دو مہاتما" – سروجنی نائڈو گاندھی اتے ارون نوں کیہا سی - کل 24 گھنٹے اٹھ میٹنگاں وچ بیٹھے سی۔ گاندھی ارون دی ایمان داری توں متاثر ہویا سی۔ "گاندھی-ارون سمجھوتہ دے روپ وچ طے ہوئیاں شرطاں بندی دے لئی گھٹو-گھٹ دے روپ وچ تجویز گاندھی دے پیش خاکے توں کتے گھٹ سی۔

## حوالے

گٹھ:مہاتما گاندھی
سلہٹی ناگری لپی

**سلہٹی ناگری لپی** سلہٹی بولی دی لپی اے جیہدا تعلق براہمی ٹبر دیاں لپیاں ناݪ اے۔ ایہ لپی بنیادی طور تے سلہٹ ڈویژن دے مشرقی حصے وچ مسلم مذہبی شاعری نوں دستاویزی شکل وچ محفوظ کرن لئی ورتی گئی، جیہنوں پوتھی کہیا جاندا اے۔ 20 ویں صدی دے دوران معیاری چڑھدی ناگری لپی دے زیر اثر ایہدی اہمیت نوں نقصان پہنچیا۔ سلہٹی ناگری دے پرنٹنگ پریس 1970 دی دہائی دے آخر تک موجود سی تے 2000 دی دہائی وچ لپی واسطے اک یونیکوڈ فونٹ بݨایا گیا۔

### مورتاں

File:Sylheti Nagari diacritics.svg
File:Nagri sample.jpg
File:Siloti lekha.jpg
File:Halot-un-nabi-page1.gif
File:Sylheti Nagari Alphabet Monument.jpg


## ہور دیکھو
* سلہٹ ڈویژن
* سلہٹی بولی

## حوالے

گٹھ:براہمی لپیاں
گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:سلہٹ ڈویژن
سلہٹی لوک

**سلہٹی لوک** (انگریزی: Sylheti people) اک ہند آریائی نسلی ثقافتی گروہ اے جو جنوبی ایشیا وچ بنگلا دیش دے سلہٹ ڈویژن ناݪ تعلق رکھدا اے۔ سلہٹی قوم دا اک چھوٹا حِصا آسام دے ضلع کریم گنج، ضلع کاچڑ تے ضلع ہائیلاکنڈی وچ وی موجود اے۔ بنگلا دیش دے باقی حصیاں وچ تے برطانیا وچ وی کافی سلہٹی آبادی رہندی اے۔
سلہٹی شناخت بنیادی طور تے علاقائی ثقافت، سلہٹی زبان تے سلہٹی لپی ناݪ جُڑی ہوئی اے۔
سلہٹی قوم دی آبادی تقریبن ڈیڈھ کروڑ دے لَگ پَعھگ اے۔

## مشہور سلہٹی لوک
* عبداللطیف چوہدری پھولتلی
* اچیوت چرن چوہدری
* قاضی نذرالاسلام
* بِپن چندرا پال
* روشن آراء بچُو
* نذرالسلام ناہید

## ہور دیکھو
* سلہٹ ڈویژن
* سلہٹی لوک
* سلہٹی لپی
* سلہٹی بولی

## حوالے

گٹھ:سلہٹ ڈویژن
گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:بنگلا دیشی لوک
گٹھ:بنگلا دیش دے نسلی گروہ
گٹھ:ہند آریائی لوک
بھگونت مان

**بھگونت سنگھ مان** (Bhagwant Mann) پنجاب، بھارت دے اک پنجابی سیاست دان تے موجودا وزیر اعلا پنجاب نیں۔ اوہ ضلع سنگرور دے حلقے توں لوک سبھا دا ممبر رہ چکے نیں۔ اوہ پنجابی زبان وچ ڈرامے پیش کرن آݪے اک پیشا ور مخولیا اداکار وی نیں۔

## حوالے

گٹھ:1973 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:پنجابی لوک
بانگسامورو

**بانگسامورو** (انگریزی: Bangsamoro) فلپائن دے ماتحت مجموعا الجزائر مینڈاناؤ وچ واقع اک خود مختار علاقا اے، جو مسلم علاقےآں اُتے مشتمل اے۔

بانگسامورو، باضابطا طور تے مسلم مینڈاناؤ دے خود مختار علاقے دی جگہ لے کے BARMM نوں اوہدے بنیادی قانون، Bangsamoro Organic Law دی توثیق دے ناݪ تشکیل دِتا گیا سی جو 21 جنوری تے 6 فروری 2019 نوں مغربی منڈاناؤ وچ قانونی طور تے پابند رائے شماری توں بعد ہویا۔ 

بانگسامورو دا قیام فلپائنی حکومت تے کئی خود مختار گروپاں دے درمیان کئی سالاں توں جاری امن مذاکرات دا نتیجا سی۔ خاص طور تے مورو اسلامی محاذ آزادی، جیہنے اے آر ایم ایم دی توثیق نوں مسترد کر دتا تے اک ایہجا خِطا بݨاؤݨ دا مطالبا کیتا جیہدے وچ مزید اختیارات قومی حکومت کوݪوں منتقل ہوݨ۔ 2014 وچ قومی حکومت تے مورو اسلامی محاذ آزادی دے درمیان بانگسامورو اُتے جامع معاہدے دے نام توں جاݨیا جاݨ واݪا اک فریم ورک معاہدا طے پایا سی۔ بعض دفعات اُتے مسلسل گل بات تے بحث توں بعد فلپائن دی کانگریس نے خِطے لئی اک بنیادی قانون بݨایا تے ایہدی توثیق کیتی۔ اس بل اُتے 26 جولائی 2018 نوں دستخط ہوئے۔

## ناں
بانگسامورو پراݨے مالائی لفظ bangsa ("نسل" یا "قوم") تے مورو (مینڈاناؤ دے مختلف مسلم نسلی گروہاں واسطے اجتماعی اصطلاح، "Moor") توں ماخوذ اے۔

## ہور دیکھو
* مینڈاناؤ
* مسلم مینڈاناؤ خودمختار علاقہ
* سولو سلطنت
* ماگوئنڈاناو سلطنت

گٹھ:مسلم علاقے
گٹھ:مسلمان دیس
گٹھ:خود مختار علاقے
گٹھ:فلپائن
گٹھ:بانگسامورو
روساریو، سانتا فے

**روساریو، سانتا فے**  اک شہر اے جو ارجنٹائن وچ واقع اے۔ ایہدی مجموعی آبادی 1,193,605 افراد اُپر مشتمل اے، ایہ Rosario Department وچ واقع اے۔

## ہور دیکھو
* ارجنٹائن
* فہرست ارجنٹائن دے شہر

## حوالے

گٹھ:ارجنٹائن دے شہر
گٹھ:ارجنٹائن
گٹھ:ارجنٹائن دے آباد تھاں
کھار

**کھار** (انگریزی: Erosion) زمینی مواد، خاص طور تے مٹی دے کُھرݨ دا عمل اے۔ پاݨی دا بہاؤ یا ہوا اس عمل دے عامل نیں۔ کھار دا عمل زمین دی پرت اُتے اک جگہ توں مٹی، چٹان یا تحلیل شدہ مواد نوں ہٹاؤندا اے تے فیر ایہنوں دوسری جگہ لے جاندا اے۔
چٹان یا مٹی نوں کلاسک تلچھٹ دے طور تے ہٹاؤݨ دے جسمانی یا مکینیکل عمل نوں کھار کہیا جاندا اے۔ ایہ کیمیائی کھار توں متصادم اے، جِتھے مٹی یا چٹان دے مواد نوں کِسے علاقے توں تحلیل ہو کے ہٹ جاندا اے۔ کٹے ہوئے تلچھٹ یا محلول نوں صرف چند ملی میٹر یا ہزاراں کلو میٹر تک منتقل ہوسکدا اے۔
کھار دے عاملاں وچ بارش، دریاواں وچ چٹانی رکاوٹ، سمندر تے لہراں ناݪ ساحلی کٹاؤ، گلیشیئر ٹُٹݨ، رگڑن تے کُھرچݨ، سیلاب، ہوائی گھسائی، زمینی پاݨی دے عمل تے وڈے پیمانے اُتے لینڈ سلائیڈنگ تے تودےآں دے بہاؤ شامل نیں۔
عام طور تے سخت ڈھلوانی پدھراں اُتے کٹاؤ سبھ توں تیزی ناݪ اگے وَدھدا اے۔
کھار دا عمل مٹی دے کٹاؤ دیاں چار اہم اقسام پیدا کردا اے: چِکڑ کٹاؤ، پدھر کٹاؤ، ندی ناݪا کٹاؤ تے ناݪی کٹاؤ۔ پدھر کٹاؤ نوں عام طور تے مٹی دے کٹاؤ دے عمل وچ پہلاں تے سبھ توں کَعھٹ شدید مرحلے دے طور تے دیکھیا جاندا اے، جیہدے توں بعد پدھر کٹاؤ، فیر ندی ناݪا کٹاؤ تے آخر وچ ناݪی کٹاؤ۔

## ہور دیکھو
* سلھاب
* زلزلے
* نھیری

## حوالے

گٹھ:کھار
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:مٹی
گٹھ:سیلاب
گٹھ:زمینی تغیرات
استاد (لقب)

**استاد **  اک اعزازی لقب اے جو مغربی ایشیا، شمالی افریقا، جنوبی ایشیا تے جنوب مشرقی ایشیا وچ استعمال ہُندا اے۔
ایہ مختلف زباناں وچ ورتیا جاندا اے جِداں پنجابی، فارسی، آذربائیجانی، اردو، ہندی، بنگالی، مراٹھی، دیویہی، ترکی، انڈونیشیائی تے مالے وچ۔

## ہور دیکھو
* منشی
* استاد

## حوالے

گٹھ:القاب
گٹھ:ایرانی القاب
گٹھ:پاکستانی القاب
رنگ پور، بنگلا دیش

**رنگپور** () بنگلا دیش دا اک شہر اے۔ ایہ رنگ پور ڈویژن تے ضلع رنگ پور دا راجگڑھ اے۔

## مورتاں

File:Sir W.H. Beveridge, head-and-shoulders portrait, facing left.jpg|
Image:Begum Rokeya.jpg|
Image:Anisul Hoque.jpg|
Image:Hussain Muhammad Ershad.jpg|


## ہور دیکھو
* بنگلا دیش دے شہر

## حوالے

گٹھ:بنگلا دیش دے شہر
گٹھ:بنگلا دیش دے آباد تھاں
گٹھ:بنگلا دیش
شانتی باہنی

**شانتی باہنی** (بنگالی: শান্তি শক্তি; "امن فورس") بنگلا دیش وچ چٹاگانگ پہاڑی پٹی دے پربتیا چٹاگرام جنا سمہتی سمیتی (یونائیٹڈ پیپلز پارٹی آف چٹاگانگ ہل ٹریکٹس) دا مسلح وِنگ اے۔ بنگلا دیش وچ ایہنوں باغی گروپ سمجھیا جاندا اے۔ شانتی باہنی زیادہ تر چکما قبیلے دے ارکان ناݪ قائم ہوئی سی۔

## تریخ
منابندر نارائن لارما نے 15 فروری 1972 نوں پربتیا چٹاگرام جنا سمہتی سمیتی (PCJSS) دی بنیاد رکھی، جیہنے چٹاگانگ پہاڑی پٹی دے سارے قبائلی لوکاں دی نمائندگی کرن واݪی اک تنظیم تشکیل دی تشکیل کیتی۔ لارما 1973 وچ پی سی جے ایس ایس دے امیدوار دے طور تے بنگلا دیش دی قومی اسمبلی دے مِمبر منتخب ہوئے۔ جد سیاسی بات چیت دے ذریعے حکومت نوں قبائلی عوام دے حقوق نوں تسلیم کرن لئی لارما دیاں مسلسل کوششاں ناکام ہو گئیاں، لارما تے پی سی جے ایس ایس نے پہاڑی علاقےآں وچ کم کرن واݪی اک مسلح فورس شانتی باہنی (پیس کور) نوں منظم کرنا شروع کیتا۔ ایہ 1972 وچ قائم ہوئی تے کئی سالاں تک حکومت دے خلاف لڑدی رہی۔

شانتی باہنی نے 1977 وچ بنگلا دیشی فوج دے قافلےآں اُپر حملا کرنا شروع کیتا۔ اوہناں نے اغواء تے بھتا خوری کیتی۔ لارما بعد وچ سرکاری سیکورٹی فورسز توں روپوش ہو گئے۔ پی سی جے ایس دے اندر دھڑے بندی نے لارما دے موقف نوں کمزور کر دِتا تے 10 نومبر 1983 نوں اوہناں نوں قتل کر دتا گیا۔ 23 جون 1981 نوں شانتی باہنی نے بنگلا دیش رائفلز دے اک کیمپ اُپر حملا کر کے 13 افراد نوں ہلاک کر دتا۔ بعد وچ اوہناں نے بنگلا دیش رائفلز دے 24 ارکان نوں پھڑ کے پھانسی دے دتی۔ 1980 دی دہائی وچ بنگلا دیش دی حکومت نے ہزاراں بے زمین بنگالیاں نوں زمین فراہم کرنا شروع کیتی۔ بہت سارے بنگالی شورش دی وجہ توں زمینوں نوں قبائلی برادراوں لئی چھَڈ کے محفوظ علاقیاں وچ جاݨ تے مجبور ہوگئے۔ 29 اپریل 1986 نوں شانتی باہنی نے 19 بنگالیاں دا قتل عام کیتا۔ 26 جون 1989 نوں شانتی باہنی نے اوہناں دے پنڈ نوں جݪا دِتا جِتھے دے واسیاں نے بنگلا دیشی انتخابات وچ ووٹ دتا سی۔ 1996 وچ شانتی باہنی نے 30 بنگالیاں نوں اغوا کرکے قتل کر دتا۔ 9 ستمبر 1996 نوں شانتی باہنی نے بنگالی لکڑ ہارےآں دے اک گروپ دا قتل عام کیتا، جو اس پعھلیکھے وچ سی کہ اوہناں نوں اک میٹنگ وچ سدیا گیا اے۔ شانتی باہنی دے ارکان نے ٹول وصولی دے نام اُتے مقامی آبادی کوݪوں تقریبن 40 لَکھ ڈالر وصول کیتے۔

شانتی باہنی نے عسکریت پسندی نوں اُدوں ترک کر دتا جد بنگلا دیش عوامی لیگ دی حکومت نے 2 دسمبر 1997 نوں PCJSS ناݪ چٹاگانگ پہاڑی امن معاہدے اُتے بات چیت کیتی۔ شانتی باہنی دے ارکان نے کھگڑا چاڑی دے اک سٹیڈیئم وچ اپݨے ہتھیار سٹ دتے۔ اس معاہدے دے تحت رات دا کرفیو ہٹایا گیا تے 50 ہزار پناہ گزیناںں دی واپسی ہوئی۔ تاہم امن معاہدے دی مخالفت کرن واݪے کچھ ارکان نے اک اختلافی گروپ تشکیل دتا۔ امن معاہدے دی مخالفت کرن واݪےآں وچوں کچھ نے PCJSS دے متبادل دے طور تے یونائیٹڈ پیپلز ڈیموکریٹک فرنٹ تشکیل دتا۔ اس معاہدے نوں بنگلا دیش نیشنلسٹ پارٹی نے وی تنقید دا نشانا بݨایا۔ اس معاہدے اُپر مکمل طور تے عمل درآمد نئیں ہویا۔ امن معاہدے توں مگروں شانتی باہنی دے کچھ ارکان پولیس افسر بݨ گئے۔ 

## ہور دیکھو
* چٹاگانگ پہاڑی پٹی
* چٹاگانگ ڈویژن

## حوالے

گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:چٹاگانگ ڈویژن
گٹھ:بنگلا دیش دی تریخ
مہوگنی

**مہوگنی** (Mahogany) اک سِدھی داݨے والی، سرخی مائل بھوری لکڑی اے جو سوئیٹنیا جِنس دی تن پیناٹروپیکل ہارڈ ووڈ سپیشیز وچوں اے، جو امریکا وچ مقامی اے تے پیناٹروپیکل چائنا بیری خاندان، میلیسی دا حصا اے۔ مہوگنی نوں ایہدی رنگت تے پائیدار نوعیت دی وجہ توں تجارتی طور تے مختلف چیزاں بݨاؤݨ لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ ایہ امریکا وچ قدرتی طور تے پایا جاندا اے لیکن ایہوں ایشیا تے اوشیانا وچ وی درآمد کیتا گیا اے۔ مہوگنی دی تجارت شاید 16ویں صدی دے اوائل وچ شروع ہوئی تے 17ویں تے 18ویں صدیاں وچ پروان چڑھی۔ بعض ممالک وچ مہوگنی نوں اک ناگوار نسل سمجھیا جاندا اے۔

ایہدے درخت اکثر امریکا، کیریبیا تے برازیل ورگے مُلکاں دے گھنے جنگݪات وچ پایا جاندے نیں۔

## قِسماں
مہوگنی دیاں تن اہم قِسماں نیں؛ ہونڈراس، ویسٹ انڈیز تے وسطی امریکی۔ ہونڈوراس مہوگنی۔

## اِستعمال تے فائِدے
مہوگنی اک سِدھا، لمبا تے سدا بہار درخت اے۔ ایہدی لال گندمی ساخت ایہدی پہچاݨ اے۔ جے ایس لکڑ نوں پاݪش کیتا جاوے تاں نہایت عُمدا رنگ تے دیدا زیب نظر آؤندا اے تے مضبوط ساخت ہوݨ دی وجہ توں ایہدے بݨݨ آݪے فرنیچر لمبے چِر تک رہندے نیں۔

ایہدی اک ہور خوبی اے کہ ایہنوں کیڑے مکوڑے یا سینک نئیں لگدی جیہدی وجہ توں ایہ قیمتی لکڑی منی جاندی اے۔ ایہدے اس خواص دی بناء اُتے اس لکڑی نوں کشتیاں بݨاؤݨ لئی وی استعمال کیتا جاندا اے۔ اکثر اس لکڑی نوں آلاتِ موسیقی تے ساز بݨاؤݨ لئی وی ورتیا جاندا اے۔ گٹار ورگے آلاتِ موسیقی ایسے لکڑی ناݪ بݨائے جاندے نیں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:لکڑی
گٹھ:جنگلات
گٹھ:فرنیچر
گٹھ:درخت
کوتاباتو شہر

**کوتاباتو شہر**  مسلم خودمختار علاقے بانگسامورو دا اک شہر تے راجگڑھ اے۔
کوتاباتو شہر دی آبادی 325079 افراد اُتے مشتمل اے۔

## ہور دیکھو
* بانگسامورو
* مینڈاناؤ
* مسلم مینڈاناؤ خودمختار علاقہ
* سولو سلطنت
* ماگوئنڈاناو سلطنت

## حوالے

گٹھ:بانگسامورو
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:فلپائن دے شہر
محمد زمان کیانی

**محمد زمان خان کیانی** (1 اکتوبر، 1910 – 4 جون، 1981) آزاد ہند فوج دے چیف آف جنرل سٹاف سن۔ اپنی دیس بھاونا نال آپ آزاد ہند سرکار دے وزیر اتے فوج دی پہلی ڈویزن دے کمانڈر بنے۔ اس ڈویزن دیاں گاندھی، نہرو تے آزاد دے ناواں اُتے تن ریجیمینٹاں سن۔ اوہناں برما دے مورچے اُتے فوج دی اگوائی کیتی سی۔ جدوں لیڈرجی سبھاش چندر بوس سنگاپور توں روانہ ہوئے تاں آپ نوں فوج دا مکھی تھاپیا گیا سی۔
## ہورویکھو
*حبیب الرحمان (آزاد ہند فوج آفیسر)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چبوترا

**چبوترا** (Podium) اک ایہجا پلیٹ فارم اے جو کسے چیز نوں اوہدے آݪے دواݪے توں کچھ اُچا کرن لئی استعمال ہُندا اے۔ ایہ فن تعمیر وچ اک جز اے۔ چبوترے عارضی وی ہوسکدے نیں۔ 

چبوترے دا استعمال لوکاں نوں اُچا چکݨ لئی وی کیتا جا سکدا اے، جِداں بہت سارے مقررین چبوترے اُتے چڑھ کے تقریر کردے نیں۔ 
کھیلاں وچ اک قسم دا چبوترا ایونٹس وچ سرفہرست کھلاڑیاں نوں اعزاز دیݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ جدید اولمپکس وچ اک تن رخی چبوترا استعمال کیتا جاندا اے۔ روایتی طور تے گولڈ میڈلسٹ لئی سبھ توں اُچا پلیٹ فارم مرکز وچ ہُندا اے۔ اوہدے سجے پاسے چاندی دا تمغا جِتݨ آݪیاں لئی اک نیواں پلیٹ فارم اے تے گولڈ میڈلسٹ دے کھبے پاسے کانسی دا تمغا جِتݨ آݪیاں لئی اک نیواں پلیٹ فارم اے۔
چبوترے دے ہور بہت سارے مقاصد تے استعمال ہُندے نیں۔ 

گٹھ:تعمیرات
گٹھ:کھیل
گٹھ:چیزاں
چنوک ہواواں

**چنوک ہواواں** (Chinook wind) یا صرف چنوکس، دو قسم دیاں گرم ہواواں نیں، عام طور تے مغربی شمالی امریکا وچ مغربی ہواواں: کوسٹل چنوکس تے اندرونی چنوکس۔ ساحلی چنوکس مسلسل موسمی، گِلیاں، جنوب مغربی ہواواں نیں جیہڑیاں سمندر ناݪ چلدیاں نیں۔ اندرونی چنوکس کدی کدائیں گرم، خشک ہواواں نیں جیہڑیاں اندرونی پہاڑی سِلسلےآں دیاں مشرقی سمتاں توں اُڑ رہیاں نیں۔ ساحلی چنوکس اصل اصطلاح سی، جو شمال مغربی ساحل دے ناݪ استعمال ہُندی اے تے شمالی امریکا دے اندرونی حِصے وچ ایہ اصطلاح بعد دی اے تے ساحلی اصطلاح توں ماخوذ اے۔

## مورتاں

File:Chinook-arch-01.jpg
File:Chinook19.11.05.jpg
File:Chinook Arch-Calgary.JPG
File:Okanagan-Arch.jpg
File:Chinook-arch-Claresholm.JPG


گٹھ:جغرافیا
گٹھ:ہواواں
گٹھ:ہوا
آزاد ہند

**[[عارضی حکومت آزاد ہند]]** (Provisional Government of Free India) 
(; ; ) ہندوستان کی ایک عارضی حکومت تھی جو 1943ء میں سنگاپور میں قائم ہوئی جسے جاپان کی حمایت حاصل تھی۔

زمرہ:1943ء میں قائم ہونے والے ممالک اور علاقے
زمرہ:1945ء میں تحلیل ہونے والی ریاستیں اور عملداریاں
زمرہ:آزاد ہند فوج
زمرہ:آزادی کی قومی تحریکیں
زمرہ:ایشیا کے سابقہ ممالک
زمرہ:بھارت میں انتہائی دائیں بازو کی سیاست
زمرہ:تحریک آزادی ہند
زمرہ:سبھاش چندر بوس
زمرہ:عبوری حکومتیں
زمرہ:ویکی ڈیٹا سے مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
زمرہ:محوری قوتیں
زمرہ:خودکار پیمانے کے ساتھ متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
کریم غنی

**کریم غنی** (  ) بھارتی مول دے دکھن-پوربی ایشیا وچ اکّ سیاستدان سی۔ دوجی عالمی لڑائی توں پہلاں کریم غنی ڈاکٹر: با ماو دے ماتحت برما وچ پارلیمانی سیکٹری سن۔ دوجے عالمی لڑائی دے دوران، غنی سبھاش چندر بوس دی آزاد ہند سرکار دے راج وزیر بنے اتے اوہ ملایا وچ سن۔ اوہ "دِ مسلم پبلشنگ ہاؤس" دے منیجر، ملائن تامل روزانہ ملایا نانبان دے اڈیٹر، اتے نال ہی *[[ڈون ( اخبار )|سنارن نام دے نال ملے ایڈیشن ڈان]]* دے اڈیٹر وی سن۔ غنی مسلم لیگ وچ وی شامل سی اتے آل ملایا مسلم مشنری سوسائٹی (ایئیمئیمئیمئیس) دے پردھان اتے کئی ہور سنگٹھناں دے اہلکار سن۔ دوجی وڈی لڑائی دے انت توں بعد، غنی دکھن-پوربی ایشیائی مسلم سیاست وچ شامل ہویا، خاص کرکے 1950 وچ سنگاپور وچ ماریہ ہرٹوگ دنگیاں وچ شامل سی۔

## برما وچ سرگرمیاں
کریم غنی برما وچ تامل اتے برمی اخباراں دے اڈیٹر سن۔ اوہ چولیا ایسوسی ایشن دی یوتھ لیگ دا سیکٹری سی اتے 1932 وچ برما دی صوبائی اسمبلی اتے 1936 وچ نمائندہ سبھا لئی چنیا گیا سی۔ اوہناں دا ناں بریٹیش انٹیلیجینس دی رپورٹ وچ “ترنت گرفتار کیتے جان والے” لوکاں دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔ دوجے عالمی لڑائی توں پہلاں کریم غنی ڈاکٹر: با ماو دے ماتحت برما وچ پارلیمانی سیکٹری سن۔

## ملایا وچ سرگرمیاں
دوجی عالمی لڑائی دے دوران، غنی سبھاس چندر بوس دی آزاد ہند سرکار وچ راج وزیر بنے اتے ملایا وچ سن۔ اوہ "دِ مسلم پبلشنگ ہاؤس" دے منیجر، ملیشیا دے تامل روزانہ ملیان نانبان دے اڈیٹر دے نال نال *[[ڈون ( اخبار )|سنارن نام دے نال ملیئی ایڈیشن ڈان]]* دے اڈیٹر وی سن۔ غنی مسلم لیگ نال وی شامل سی اتے آل ملایا مسلم مشنری سوسائٹی (ایئیمئیمئیمئیس) دے پردھان اتے کئی ہور سنگٹھناں دے اہلکار سن۔ دوجی  عالمی لڑائی دے انت توں بعد، غنی دکھن-پوربی ایشیائی مسلم سیاست وچ شامل ہویا، خاص کرکے 1950 وچ سنگاپور وچ ماریہ ہرٹوگ دنگیاں وچ شامل سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
ایسامو یوشی

کاؤنٹ  اکّ جاپانی *ٹینکا* شاعر اتے ناٹک کار سی جو تائیشو اتے شووا دور دے جاپان وچ سرگرم سی۔ اپنی جوانی وچ یورپیئن رومانٹکواد ول آکرشت، اس دے بعد دیاں رچناواں ودھیرے ماتحت سن۔

## شروعاتی جیون
یوشی اسامو دا جم ٹوکیؤ دے کلین ٹاکاناوا ضلعے وچ ہویا سی۔ اس دا دادا، کاؤنٹ یوشی ٹوموسانے ستسما ڈومین دا اکّ سابقہ سمرائی رٹینر سی، اتے ہاؤس آف پیئرز، پریوی کونسل دا ممبر اتے امپیریئل گھریلو وزارت وچ اہلکار سی۔ اس دی ماسی فیلڈ مارشل اویاما اواؤ دی بیوی سی۔ یوشی نے ۱۸۸۷ توں کاناگاوا پریپھیکچر دے کاماکرا دے زیموکزا علاقے وچ اپنے پیؤ دی جھونپڑی وچ رہنا شروع کیتا اتے ۱۸۹۱ وچ کاماکرا نارمل سکول دے ایلیمینٹری سیکشن وچ داخل ہویا۔ اگلے سال پروار ٹوکیؤ واپس آ گیا، پر اپنی باقی دی زندگی لئی، اوہ خراب صحت (مطلب تپدق ) توں ٹھیک ہون لئی اکثر کاماکرا پرتیا۔

اس نے ٹوکیؤ میٹروپولیٹن نمبر ۱ جونیئر ہائی سکول اتے کوگیوکشا جونیئر ہائی سکول دے سکول وچ پڑھدیاں چھوٹیاں آئتاں لکھنیاں شروع کر دتیاں۔

یوشی نے ۱۹۰۸ وچ واسیڈا یونیورسٹی دے سکول آف پولیٹیکل سائنس اینڈ اکنامکس وچ تھوڑھے ویلے لئی داخلہ لیا، پر اسے سال یوسانو ٹیکن دے *ٹوکیؤ شن-شی شا* ( *ٹوکیؤ نیو پوئٹری سوسائٹی* ) وچ شامل ہون لئی چھڈّ دتا، اتے سوسائٹی دی ساہتی میگزین، *مائیجو* ( *برائیٹ سٹار* ) اپنیاں *ٹانکا* کویتاواں دا یوگدان پاؤنا شروع کر دتا۔ *میوجو* اندرونی سرکل دے اکّ ممبر دے روپ وچ، اوہ موری اوگئی، ائیدا بن، اتے کتاہارا ہاکشو ولوں ملے اتے متاثر ہوئے۔ 

## ساہتی کریئر
یوشی نے رومانٹکواد اتے سہجواد دے سانجھے آکرشن کارن کتاہارا ہاکشو دے نال اکّ نواں گروہ، *پین نو کائی* بناؤن لئی *مائیوجو* چھڈّ دتا۔  ۱۹۰۹ وچ، موری اوگائی دی سرپرستی نال، یوشی نے اکّ نواں ساہتی میگزین، *سبارو* کڈھیا۔ 

۱۹۱۰ وچ، یوشی نے وائین اتے عورتاں نوں دتے گئے اکّ نوجوان شاعر دیاں خوشیاں اتے دکھاں دا ذکر کردے ہوئے اپنا پہلا *ٹینکا* مجموعہ، *ساکیہوگائی*، (*ریولری*) شائع کیتا۔ اس نے اس دا نام شاعری دے حلقیاں وچ مضبوطی نال قائم کیتا اتے اس توں بعد ہور *ٹینکا* مجموعہ جویں کہ *ساکجیتسُ نے* (*انٹل یسٹرڈے* )، *گیون کاشو* (*گیون ورسیز*، ۱۹۱۵)، اتے *ٹوکیؤ کوٹو شو* (*ٹوکیؤ ریڈّ-لائٹ ڈسٹرکٹ توں مجموعہ*، ۱۹۱۶) *بنایا*۔ 

۱۹۴۸ وچ، یوشی نوں امپیریئل ہاؤسہولڈ دے نویں سال دے شاعری پاٹھ تقریب لئی اکّ شاعری چونکار وجوں نامزد کیتا گیا سی۔ اوہ اسے سال جاپان آرٹ اکیڈمی دا ممبر بن گیا۔ یوشی دی موت ۱۹۶۰ وچ ۷۴ سال دی عمر وچ ہوئی سی۔ اس دی قبر ٹوکیؤ وچ اؤیاما قبرستان وچ اے۔

## ایہہ وی دیکھو

* جاپانی ساہت
* جاپانی لکھاریاں دی لسٹ

## حوالے

* کاٹو، شوچی ۔ *جاپانی ساہت دا اتہاس* । روٹلیج قرضن (1997)
* کینے، ڈونالڈ ۔ *جدید جاپانی ساہت: اکّ مجموعہ* । گروو پریس (۱۹۵۶)।ISBN&nbsp;
* 978-1461731887
* اؤرٹولانی، بینیٹو۔ *جاپانی تھئیٹر* پرنسٹن یونیورسٹی پریس (۱۹۹۵)।ISBN&nbsp;

## باہری لنک

* Prominent People of Minato City 
* Yoshii Isamu Memorial Museum, Kami City, Shikoku

## نوٹس

گٹھ:موت 1960
گٹھ:جم 1886گٹھ:موت ۱۹۶۰
گٹھ:جم ۱۸۸۶
سلیمہ آغا خان

**شہزادی سلیمہ آغا خان** 
(پیدائشی نام **سارہ فرانسس کروکر پول** ; پیدائش ۲۸ جنوری ۱۹۴۰)،
**بیگم سلیمہ آغا خان** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک سابق فیشن ماڈل تے ۴۹ويں اسماعیلی شیعہ امام، آغا خان چہارم د‏‏ی سابقہ اہلیہ نيں۔

## مڈھلا جیون
شہزادی سلیمہ نويں دہلی، برطانوی ہند وچ سارہ فرانسس کروکر پول دے طور اُتے پیدا ہوئیاں۔ 
وہ لیفٹیننٹ کرنل آرتھر ایڈورڈ کروکر پول تے انہاں د‏‏ی اہلیہ جین مارگریٹ واٹسن د‏‏ی دھی نيں۔ اوہ ۱۹۵۸ء وچ ملکہ نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی جانے والی ڈیبیوٹیٹس د‏‏ی آخری نسل وچو‏ں اک سی۔ 

اس نے سب تو‏ں پہلے ۲۵ جون ۱۹۵۹ء نو‏‏ں لارڈ جیمز چارلس کرچٹن اسٹوارٹ، جان کرچٹن اسٹوارٹ دے بیٹے، بوٹے د‏‏ی پنجويں مارکیس تے لیڈی ایلین بیٹریس فوربس نال شادی کيتی۔ اس د‏ی تے لارڈ جیمز چارلس کرچٹن اسٹوارٹ د‏‏ی ۱۹۶۸ء وچ طلاق ہوگئی۔

اس نے دوسری شادی کيتی، پرنس کریم آغا خان چہارم، راج پُتر(شہزادہ) علی سلمان آغا خان تے عزت مآب شہزادی تاج الدولہ آغا خان، دے بیٹے تو‏ں ۱۹۶۹ء وچ ہوئی۔
آغا خان تو‏ں اپنی شادی دے دوران، انہاں دا سرکاری ناں ہیر ہائینس دتی بیگم آغا خان سی، حالانکہ اوہ غیر رسمی طور اُتے سیلی دے ناں تو‏ں مشہور رہیاں۔ ۱۹۹۵ء وچ انہاں د‏‏ی طلاق دے بعد، اس نے "شہزادی" دا خطاب اپنے پاس رکھیا (لیکن انداز "ہائی نیس" نو‏‏ں کھو دتا)۔
نومبر ۱۹۹۵ء وچ ، "شہزادی سلیمہ آغا خان دے ذا‏تی مجموعہ تو‏ں زیورات" نے کرسٹیز، جنیوا وچ امریک‏‏ی ڈالر ۲۷٬۶۸۲٬۶۰۱ (۲۰۲۱ وچ امریک‏‏ی ڈالر ۴۹٬۲۲۸٬۹۶۳ دے برابر) حاصل کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* آغا خان چہارم

## حوالے

گٹھ:۱۹۴۰ دے جم

گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:زیورات جمع کرنے والے
گٹھ:نورانی خاندان