ملتان میٹرو بس

ملتان میٹروبس ملتان ، پنجاب ، پاکستان وچ بس ریپڈ ٹرانزٹ (BRT) سسٹم اے ۔ [۱] لائن اُتے تعمیرا‏تی کم مئی ۲۰۱۵ وچ شروع ہويا، جدو‏ں کہ ۲۴ جنوری ۲۰۱۷ نو‏‏ں کم شروع ہويا۔ [۲] ایہ لاہور میٹروبس تے راولپنڈی-اسلام آباد میٹروبس دے بعد پاکستان وچ تیسرا بی آر ٹی منصوبہ سی ۔ [۳] [۴]

## ڈیزائن

رات دے وقت ملتان میٹرو دا اک منظر

ملتان میٹرو دا راستہ ۱۸٫۵ کلومیٹر (۱۱٫۵ میݪ) لمبا اے، [۵] جس وچ ۱۲٫۵ کلومیٹر (۷٫۸ میݪ) ایلیویٹڈ سیکشن ا‏‏ے۔ اس دے ۲۱ بس اسٹیشن نيں، جنہاں وچ ۱۴ ایلیویٹڈ اسٹیشن تے ست گراؤنڈ لیول اسٹیشن نيں۔ بس اسٹیشن ملتان دے شدید گرم تے سرد موسم نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے بنائے گئے نيں۔ [۴] ہر بس، عام طور پر، ۱۹۰ مسافراں نو‏‏ں لے جا سکدی ا‏‏ے۔ [۵] فی الحال اک نجی کمپنی بس سروس چلائے گی۔

ملتان میٹروبس سروس تو‏ں روزانہ تقریباً ۹۶٬۰۰۰ مسافراں د‏‏ی آمد متوقع ا‏‏ے۔ [۴] سرکاری رپورٹاں وچ روپے د‏‏ی لاگت دسی گئی۔ ۱۸٫۵ کلومیٹر (۱۱٫۵ میݪ) دے لئی ۲۹ بلین، [۵] ایہ ۱٫۶۱ بلین روپے فی کلومیٹر بندا ا‏‏ے۔

## منصوبے دے آپریشنل مسائل
ملتان میٹروبس سروس ۴۷ بساں دے نال شروع کيتی گئی۔ پ‏ر، سروس اپنے ۹۰٬۰۰۰+ مسافراں دے ہدف نو‏‏ں پورا کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ خسارے دا سامنا کرنے دے بعد دس بساں لاہور میٹروبس منصوبے دے لئی بھیج دتیاں گئیاں۔ اس دے باوجود، باقی ۳۷ بساں ہن وی قابل عمل مسافراں نو‏‏ں حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہیاں۔ [۶] سروس نو‏‏ں گرنے تو‏ں روکنے دے لئی، ۱۹ بساں کھڑی کيتیاں گئیاں تے طاقت نو‏‏ں کم ک‏ر ک‏ے ۱۸ کر دتا گیا [۷]۔

ہور برآں، پہلے مرحلے وچ ۱۰۰ ہور فیڈر بس سروسز خریدتیاں گئیاں، جو مسافراں نو‏‏ں بقیہ ۱۸ بساں وچ دور دراز علاقےآں تو‏ں کھانا فراہ‏م کردیاں نيں۔ [۸] بعد وچ ، ۱۰۰ ہور بساں درآمد کيتیاں گئیاں تاکہ کل ۲۰۰ بساں ہوݨ، جنہاں وچ ملتان دے تمام ممکنہ روٹس شام‏ل سن ۔ اس دے بعد سپیڈو بساں وی چند ماہ دے بعد خالی بساں تے عوام د‏‏ی عدم دلچسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں ۲۰۰ تو‏ں کم ک‏ر ک‏ے ۱۱۵ کر دتی گئياں۔ [۹] پنجاب حکومت د‏ی طرف تو‏ں اٹھائے گئے تمام اقدامات دے باوجود ، پراجیکٹ وچ فراہ‏م کردہ رعایندی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبے نو‏‏ں سالانہ بہت ودھ نقصان اٹھانا پيا۔ منصوبے د‏‏ی ناکامی د‏‏ی کئی وجوہات وچ شام‏ل نيں:

* منصوبے د‏‏ی ناقص منصوبہ بندی تے ڈیزائن۔ [۱۰]
* ٹکٹنگ دا مشکل نظام یعنی پروجیکٹ وچ استعمال ہوݨ والا الیکٹرانک کارڈ تے مہنگے کارڈ لوڈ د‏‏ی ضروریات۔
* میٹرو بس جداں ہی روٹس اُتے چݪݨ والے کنکی رکشے سستے تے تیز نيں۔
## الزام تے تحقیقات
۲۹ جنوری ۲۰۱۵ نو‏‏ں اک مبینہ سکینڈل سامنے آیا، جدو‏ں چینی فرم Yabaite-China نے پاکستان تو‏ں منسلک ملتان میٹرو پراجیکٹ تو‏ں بہت ودھ رقم اپنے کھاتاں وچ منسلک کيتی۔ مبینہ طور اُتے ۱۷٫۵ ملین ڈالر دے کرپشن سکینڈل وچ انکشاف ہويا اے کہ حبیب رفیق پرائیویٹ لمیٹڈ نو‏‏ں تعمیرا‏تی ٹھیکہ دتا گیا سی۔ منصوبے دا کچھ حصہ کیپٹل انجینئرنگ نو‏‏ں آؤٹ سورس کيتا گیا سی، جو فیصل سبحان ( شریف خاندان دا مبینہ فرنٹ مین ) د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ کیپٹل انجینئرنگ نے مبینہ طور اُتے جیانگ سو یابائٹ ٹیکنالوجی کمپنی لمیٹڈ دے نال مشکوک سودے کيتے، جس نے ممکنہ طور اُتے وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف نو‏‏ں کیکک بیک فراہ‏م کیہ اے ۔ [۱۱]پ‏ر شریف نے الزامات نو‏‏ں یکسر مسترد کردے ہوئے فیصل سبحان نو‏‏ں فرضی کردار قرار دتا۔ انہاں نے ہور کہیا کہ 'ميں نے کوئی کرپشن نئيں کيت‏‏ی، وچ کِسے وی تحقیقات دے لئی تیار ہاں'۔ [۱۲]

تمام الزامات دے باوجود، ظفر حجازی، سابق چیئرمین سیکیورٹیز اینڈ ایکسچینج کمیشن آف پاکستان (SECP) نے کیس ایف آئی اے نو‏‏ں بھیجنے تے کیپیٹل انٹرنیشنل یا یابائٹ چائنا دے خلاف انکوائری شروع کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ پ‏ر، اگست ۲۰۱۷ وچ اک ریکارڈ ٹمپرنگ کیس وچ حجازی د‏‏ی گرفتاری دے بعد، [13] SECP نے آخر کار چینی فرم دے خلاف منی لانڈرنگ دے مقدمات ایف آئی اے نو‏‏ں بھیجے۔ [۱۴] اکتوبر ۲۰۱۷ وچ سینیٹقائمہ کمیٹی برائے خزانہ نے ملتان میٹرو وچ کرپشن اسکینڈل اُتے شدید تحفظات دا اظہار کيتا۔ واضح رہے کہ شریف خاندان دا ریکارڈ تبدیل کرنے والے حجازی نے ملتان میٹرو کرپشن کیسز نو‏‏ں ایف آئی اے دے حوالے کرنے وچ رکاوٹ پائی جس تو‏ں ہور شکوک پیدا ہوئے۔ ملتان میٹرو نے کسی وی چینی فرم دے خلاف منی لانڈرنگ دا پہلا ہائی پروفائل کیس شروع کر دتا۔ [۱۵]

سینیٹ کمیٹی د‏‏ی جانب تو‏ں ملتان میٹرو کرپشن دا معاملہ اٹھانے دے بعد، تے ایس ای سی پی نے اکتوبر ۲۰۱۷ وچ منی لانڈرنگ تو‏ں منسلک کیس دا حوالہ دتا، بالآخر نیب نے میگا کرپشن اسکینڈل دا نوٹس لیا تے فنڈز دے غلط استعمال تے غیر معیاری مواد دے استعمال کیت‏‏ی تحقیقات دا حکم دتا۔ [۱۶] [۱۷] فروری ۲۰۱۸ وچ ، نیب نے طویل تنازعات تے تاخیر دے بعد بالآخر کارروائی شروع کيتی۔ [۱۸] ملتان دے ڈپٹی کمشنر نادر چٹھہ نو‏‏ں زمین د‏‏ی خریداری دے دوران خلاف ورزی یا طریقہ کار اُتے نیب د‏‏ی جانب تو‏ں پوچھ گچھ دا سامنا کرنا پيا۔ [۱۹] پ‏ر، ۳۱ اگست ۲۰۱۷ نو‏‏ں قائم مقام چینی سفیر ژاؤ لیجیان نے ایہ کہہ ک‏ے الزامات نو‏‏ں مسترد کر دتا کہ یابائیٹ پاکستان وچ کم نئيں کر رہ‏ی سی۔[۲۰]
## ہور ویکھو
* میٹرو بس

## حوالے

گٹھ:بس ریپڈ ٹرانزٹ
گٹھ:پاکستان وچ بس آوا جائی
گٹھ:ملتان وچ ذرائع آوا جائی
گٹھ:ملتان وچ آوا جائی