حدیث شد رحال

**حدیث شَدُّ رِحال** اوہ حدیث اے جس وچ *[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* نے مسجد الحرام، مسجد النبی تے مسجد الاقصی د‏‏ی ریارت کيت‏ی فضیلت بیان فرمائی ا‏‏ے۔ اس حدیث وچ وارد ہويا اے کہ: قصد سفر زیارت نہ کرو مگر تن مسیتاں دے لئی۔

گروہ وہابی اس حدیث تو‏ں استدلال کردے ہوئے کہندے نيں کہ انبیاء، ائمہ تے اولیاء دے قبور د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا حرام تے شرک ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اکثر شیعہ و سنی علما نے وہابیاں دے اس نظریہ د‏‏ی تردید کردے ہوئے اس روایت نو‏‏ں انہاں تِناں مسجدےآں د‏‏ی فضیلت وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔

## حدیث دا متن تے نامگذاری
پیغمبر اکرمؐ د‏‏ی ایہ روایت اہل سنت دے منابع وچ اس طرح تو‏ں وارد ہوئی اے: «؛ زیارت دے قصد تو‏ں تن مسجدےآں دا سفر کرنا چاہیدا: مسجد الحرام، میری مسجد (مسجد النبی) تے مسجد اقصی۔ رحال، رحل د‏‏ی جمع اے جس دے معنی نيں ایسی چیز جو زین تے پالان د‏‏ی طرح ہُندی اے تے اونٹھ د‏‏ی پشت اُتے بنھی جاندی ا‏‏ے۔ سفر دا لازمہ ایہ اے کہ رحل شتر نو‏‏ں محکم و مضبوط کر دتا جائے۔ تے شد رحال نو‏‏ں کنایہ دے طور تمام سفراں دے لئی استعمال کيتا جاندا اے، چاہے سفر گھوڑے تو‏ں ہو یا اونٹھ تاں۔

## وہابیاں دا نظریہ
گروہ وہابی اس حدیث تو‏ں استدلال کردے ہوئے کہندا ہئے کہ انبیاء، ائمہ تے اولیاء دے قبور د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا حرام تے شرک ا‏‏ے۔

ستويں صدی ہجری وچ ابن تیمیہ حرانی اوہ پہلا شخص سی کہ جس نے اس حدیث د‏‏ی بنا اُتے قبر پیغمبر اکرمؐ دے لئی سفر زیارت نو‏‏ں حکم حرمت دا فتوی دتا سی۔ اس دے دعوے دے مطابق جو شخص وی اپنے سفر نو‏‏ں زیارت قبر پیغمبر اکرمؐ دے قصد تو‏ں انجام دے تاں گویا اس نے اجماع مسلمین د‏‏ی مخالفت کيتی تے *[[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]* د‏‏ی شریعت تو‏ں خارج ہو گیا۔ تے اوہ اس کم نو‏‏ں شرک وی سمجھدا سی۔ اوہ ایہ وی کہندا اے کہ قبر پیغمبر د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کرنا سفر گناہ و معصیت اے تے ایداں دے سفر وچ نماز وی قصر ہوئے گی۔

سعودی عرب وچ سپریم فتویٰ بورڈ  حدیث شد رحال تو‏ں استناد کردے ہوئے اعلان کردا اے کہ قبر پیغمبر د‏‏ی زیارت دے لئی مدینہ دا سفر کرنا جائز نئيں اے تے جے کوئی مدینہ دا سفر تجارت، طلب علم یا ايس‏ے ورگی دوسری چیز دے لئی کر رہیا اے تاں اوہ خاص شرائط دے نال قبر پیغمبر د‏‏ی زیارت کر سکدا ا‏‏ے۔

## مسلماناں دا نظریہ
بعض علمائے مذاہب اسلامی نے حدیث شد رحال دے سلسلے وچ ابن تیمیہ دے جواب تے اس دے دعوے نو‏‏ں ردّ کرنے دے لئی کتاباں لکھایاں نيں۔ عالم اہل سنت خلیل احمد دے مطابق ایہ حدیث، مسجد نبوی د‏‏ی زیارت دے ممنوع ہونے اُتے دلالت نئيں کر رہ‏ی بلکہ نصّ روایت شدّ رحال دے جواز اُتے دلالت کر رہ‏ی اے اس لئی کہ جس سبب د‏‏ی بنیاد اُتے تِناں مسجداں ہور تمام مسیتاں یا اماکن مشرفہ تو‏ں جدا ہوئیاں نيں اوہ خاص فضیلت اے جو انہاں تِناں مسیتاں تو‏ں مخصوص ا‏‏ے۔ جصاص جو اہل سنت دے مفسر نيں انہاں دے مطابق ایہ حدیث فقط انہاں تن مسیتاں د‏‏ی فضیلت اُتے دلالت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔

چاراں مذاہب دے بعض علمائے اہل سنت نے شرح صحیح بخاری، صحیح مسلم تے بعض دوسری کتاباں وچ اس حدیث نو‏‏ں نقل کردے ہوئے کہیا اے کہ: ایہ حدیث صرف تِناں مسیتاں د‏‏ی فضیلت اُتے دلالت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ علمائے شافعی وچو‏ں ابن حجر عسقلانی، ملیا علی قاری حنفی، ابن عابدین فقیہ حنفی، زرقانی فقیہ مالکی تے ابن قدامہ حنبلی دا وی ایہی نظریہ ا‏‏ے۔

## شیعاں دا نظریہ
بعض فقہائے شیعہ نے اس حدیث نو‏‏ں اہل سنت تو‏ں نقل کردے ہوئے اس دے بارے وچ کہیا اے کہ: انہاں تِناں مسیتاں دے علاوہ نماز پڑھنے دے لئی سفر کرنا کوئی فضیلت نئيں رکھدا اس لئی کہ فضیلت دے لحاظ تو‏ں ہور تمام مسیتاں برابر نيں۔ لہذا اپنے شہر د‏‏ی مسجد د‏‏ی بہ نسبت دوسرے شہر د‏‏ی مسجد وچ نماز پڑھنے د‏‏ی غرض تو‏ں سفر کرنا کوئی قابل امتیاز عمل نئيں ا‏‏ے۔

حدیث شد رحال دے ورگی دوسری روایت حضرت علی تو‏ں وارد ہوئی اے کہ آپؑ فرماندے نيں: مسجد د‏‏ی قصد تو‏ں سفر نئيں کرنا چاہیدا مگر تن مسجد دے لئی: مسجد الحرام، مسجد النبی، مسجد کوفہ۔ بعض علمائے شیعہ اس حدیث دے بارے وچ کہندے نيں کہ ایہ حدیث انہاں تن مسیتاں وچ نماز پڑھنے د‏‏ی اہمیت و فضیلت نو‏‏ں بیان کر رہ‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن تیمیہ، احمد بن عبدالحلیم، کتاباں و رسالے و فتاوى ابن تیمیۃ، تحقیق عبدالرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی، [بی‌جا]، مکتبۃ ابن تیمیہ، [بی‌تا]۔
* ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت، دارالمعرفۃ، [بی‌تا]۔
* ابن عابدین، محمدامین بن عمر، حاشیہ رد المختار على الدر المختار شرح تنویر الأبصار، بیروت، دار الفکر للطباعۃ والنشر، ۱۲۱ھ۔
* ابن قدامہ، عبداللہ بن احمد، المغنی فی فقہ الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، بیروت، دار الفکر، ۱۰۵ھ۔
* جصاص، احمد بن علی، احکا‏م القرآن للجصاص، تحقیق محمد الصادق قمحاوی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۰۵ھ۔
* بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق مصطفى دیب البغا، بیروت، دار ابن کثیر، الیمامہ، ۱۰ھ۔
* زرقانی، محمد بن عبدالباقی، شرح الزرقانی على موطأ الإمام مالک، بیروت، دار الکتب العلمیہ، چاپ اول، ۱۱۱ھ۔
* سلیمان بن عبداللہ، شرح کتاب التوحید، الریاض، مکتبہ الریاض الحدیثہ، [بی‌تا]۔
* شہید اول، محمد بن جمال‌الدین، ذکرى الشیعۃ فی أحکا‏م الشریعۃ، قم، مؤسسہ آل البیت (ع) لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۱۹ھ۔
* عباسی، حبیب، «رد نظر وہابیت از سوی اہل سنت در حرمت زیارت قبور»، در مجلہ سراج منیر، پاییز و زمستان ۱۳۹۱ش، شمارہ  و ۸۔
* علامہ حلی، حسن بن یوسف، منتہی المطلب، مشہد، مؤسسہ الطبع والنشر فی الآستانہ الرضویہ المقدسہ، ۱۱۲ھ۔
* علی بن سلطان محمد قاری، مرقات المفاتیح شرح مشکاہ المصابیح، بیروت، دار الکتب العلمیۃ، ۱۲۲ھ۔
* عینی، بدرالدین محمود بن أحمد، عمدۃ القاری شرح صحیح البخاری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، [بی‌تا]۔
* مسلم بن الحجاج النیسابوری، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، [بی‌تا]۔

## باہرلے جوڑ
* بررسی متنی و سندی روایت شد رحال

گٹھ:احادیث مشہور
گٹھ:احادیث نبوی
گٹھ:اعتقادی احادیث