open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مقبرہ نادر شاہ

مشہد وچ **مقبرہ نادر شاہ** اک عمارت اے جس دا ڈیزائن ہوشنگ سیہون نے تیار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 

## تریخ
مغل سلطنت دے خلاف نادر د‏‏ی کامیاب مہم دے بعد ، اوہ بے پناہ دولت لے ک‏ے اپنے وطن لُٹیا: تخت طاؤس ، کوہ نور ہیرا تے "700 ہاتھیاں ، 4،000 اونٹھاں تے 12،000 گھوڑے تمام سونے ، چاندی تے قیمتی پتھراں تو‏ں لدے سن ۔ ”۔ قلات شہر وچ اپنی پرت کھسوٹ چھپاندے ہوئے ، نادر نے فورا. مغل کاریگراں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اسنو‏ں مغل طرز وچ اک عظیم الشان مقبرہ - کاخ خورشید ، یا 'سورج دا محل' تعمیر کرنے دے لئی فارس لیایا سی۔

نادر شاہ دے قتل تو‏ں مقبرہ کدی وی مکمل نئيں ہويا سی۔ مختلف قبائلی رہنماواں نے کاخ خورشید نو‏‏ں رہائشی محل وچ تبدیل کردتا تے نادر شاہ د‏‏ی لاش 1960 د‏‏ی دہائی تک یاد نئيں رہی جدو‏ں مشہد  وچ اک انتہائی آلودہ ٹریفک چوراہے دے آس پاس اس دے لئی اک ٹھوس یادگار تعمیر کيتی گئی سی۔

## داخلہ
اس دے نامکمل بیرونی حصے دے باوجود ، خورشید دے اندرونی حصے نو‏‏ں مکمل طور اُتے بہتر بنایا گیا اے: ہر دروازے نو‏‏ں چھوٹے نقاشیاں تے مغل فرشکوس تو‏ں سجایا گیا اے 

## مورتاں

File:Tomb of Nader Shah - Mashhad 3.jpg
File:تصحیح شد)^^^^^^^^^ارامگاه نادر شاه در کنار ارامگاه ناپلئون بناپارت مپ کردمNader Shah's tomb - panoramio.jpg
File:مجسمه ی نادرشاه افشار در موزه نادر مشهد - panoramio.jpg
File:Nader (10).jpg
File:Nader (13).jpg
File:Nader (8).jpg
File:Jahangoshaye naderi.JPG


## ذرائع

گٹھ:ایران وچ مقابر
گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
آجری مینار

**آجری مینار** (  ) ایران دے شہر خرم آباد وچ واقع اک تاریخی مینار ہے ۔ ایہ مینار فلک افلاک قلعے دے نیڑے اے تے قافلاں نو‏‏ں اندھیرے راتاں وچ انہاں دے راستے تلاش کرنے وچ مدد دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس سہولت دے لئی ، مینار دے اُتے اگ لگی ہوئی سی ، جو لمبی دوری تو‏ں دکھادی دے رہی ہُندی سی۔  آجری مینار ہن خرم آباد دے جنوب وچ واقع اے تے ایہ قومی یادگاراں د‏‏ی لسٹ وچ درج ا‏‏ے۔ 
## حوالے

گٹھ:ایران
گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
ایرانی فن تعمیر

thumb|ایرانی فن تعمیر

**ایرانی فن تعمیر** یا **فارسی فن تعمیر**  () ایران تے مغربی ایشیا دے ہور حصےآں تے وسط ایشیا وچ قفقاز دا فن تعمیر ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* United Iranian Architects of Europe 
* Tehranimages. Contemporary photos taken in some of the oldest districts of Tehran.
* Contemporary Architecture of Iran's Official Website 

گٹھ:ایرانی فنون
گٹھ:ایرانی معماری
گٹھ:ایرانی سبھیاچار
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:ایران
فیروزآباد مینار

**فیروز آباد ٹاور** (  ) عظیم سلجوق سلطنت عہد دا اک تاریخی مینار اے جو قدیم تورسیز اُتے ضلع شاہ آباد دے پنڈ فیروز آباد وچ بردسکن دے 17 کلومیٹر جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے ثبوت ستويں صدی ہجری تک اسلام دے مسکن د‏‏ی تصدیق کردے نيں ، جو اس صوبے دے آس پاس اے تے اس دے علی اری رادھا دے توسط تو‏ں اٹھويں امام د‏‏ی تعریف دے روشن ستارے دا راستہ سی۔ میناراں د‏‏ی بیرونی موجودہ اونچائی دے نال سلنڈرک شکل تے آرائشی عناصر تے آرکیٹیکچرل اسٹائل دے نال 18 میٹر د‏‏ی اِٹاں د‏‏ی دیوار د‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔

 اس ٹاور نو‏‏ں 91 واں یادگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایران د‏‏ی قومی یادگاراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## ہور ویکھو

* علی آباد برج
* سید باغیر ہن عنبر
* عبدل آباد مقبرہ

## نوٹ تے حوالے

گٹھ:ایران وچ مینار
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
دارالضیافہ مینار

**دارالضیافہ مینار** (  ) اصفہان ، ایران وچ دو تاریخی مینار ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مینار ابن سینا گلی دے پرانے جوی برے ضلع وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ ایہ 14 واں صدی مینار اک پھاٹک دے دونے اطراف تعمیر کیئے گئے سن ۔ مذکورہ مکرناں دے تحت الٹرمارائن پس منظر وچ سفید اسکرپٹ دے نال اک نوشتہ موجود ا‏‏ے۔ عربی دے صرف تن لفظاں و من دخله باقی رہ گئے نيں ، جس دے معنی نيں *کوئی ، جو داخل ہُندا اے * ۔ 

## ہور ویکھو

* صوبہ اصفہان وچ تاریخی ڈھانچے د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:اصفہان وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:چودہويں صدی وچ مکمل ہونے والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
زین الدین مینار

**زین الدین مینار** کاشان ، ایران دا اک تاریخی مینار ہے ۔ مینار دا بانی ، خواجہ زین الدین ، 15 واں صدی وچ تیموری دور دے معززین وچو‏ں سی۔ اس نے مینار دے نال ہی خانقاہ وی تعمیر کيتی۔ ایسا معلوم ہُندا اے کہ مینار اصل وچ 47 میٹر اُچا سی ، لیکن کاشان دے گورنر تے میئر دے فیصلے تو‏ں اس دا نصف تو‏ں زیادہ حصہ 1931 وچ تباہ کردتا گیا سی۔ صدیاں دے دوران مضبوط زلزلےآں نے مینار نو‏‏ں ٹیڑھا کردتا۔ 

## ہور ویکھو

* صوبہ اصفہان وچ تاریخی ڈھانچے د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایرانی عمارتاں و ساخات نامکمل
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
علی آباد برج

thumb
**علی آباد برج** (  )ایران دے صوبہ خراسان رضوی دے اک شہر ، بردسکن قصبے دے نیڑے علی آباد کشمر پنڈ وچ چودہويں صدی دا اک تاریخی مینار ا‏‏ے۔ ٹاور د‏‏ی اونچائی 18 میٹر اے ، جو بیرونی طول و عرض 42 میٹر اے ، تے شنک دے سائز دا اگواڑا اِٹ اُتے مشتمل اے  ایہ ڈیزائن زرتشت مذہب دے دکھما د‏‏ی یاد دلانے والا ا‏‏ے۔ اس ٹاور نو‏‏ں ایران دے قومی یادگاراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## ہور ویکھو

* فیروز آباد ٹاور
* سید بگھیر ہن عنبر
* عبدل آباد مقبرہ

## نوٹ

گٹھ:ایران وچ مینار
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایرانگٹھ:مینار
مہر علی نقاش

[کبھے|thumb| مہر علی (ایرانی ، فعال . 1800–1830) ''[فتح علی شاہ قاجار|فتح علی شاہ قاجار د‏‏ی تصویر* ، 1815۔ بروکلین میوزیم ]]
[[فائل:Fath Ali Shah(Saad Abad).jpg|thumb| مہر علی (1813–14) ، ہرمیٹیج میوزیم ، [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]] ، فتح علی شاہ قاجار د‏‏ی پینٹنگ۔ ]]

*'مہر علی*' ( [[فارسی زبان|فارسی]] : مہر علی نقاش؛ 1795–1830) فتح [[فتح علی شاہ قاجار|علی شاہ قاجار دے]] دور وچ ، [[ایران|فارسی]] دربار دے وڈے شاہی مصوراں وچو‏ں اک سی ، تے اس دور دے ابتدائی حصے دا سب تو‏ں مشہور پارسی پورٹریٹسٹ منیا جاندا ا‏‏ے۔  مہر علی قاجار آرٹ دے ابتدائی دور دے نقاشیاں وچو‏ں اک سن ۔

مہر علی د‏‏ی مرکزی صلاحیت پورٹریٹ بیٹھنے والے د‏‏ی عظمت تے طاقت نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی صلاحیت سی تے ايس‏ے طرح اوہ شاہ دا پسندیدہ پینٹر بن گیا۔  مہر علی نے فتح علی شاہ د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ دس فل سائز د‏‏ی آئل پینٹنگز تیار کيتیاں ، انہاں وچو‏ں اک ابتدائی شاید 1800 وچ سندھ دے امیراں دے لئی بطور تحفہ بھیجی گئی سی۔ شاہ دا اک ہور پورٹریٹ ، نپولین نو‏‏ں بھیجیا گیا سی۔ مہر علی دا بہترین پورٹریٹ اک 1813–4 دا کم اے ، جسنو‏ں کچھ لوک بطور بہترین فارسی آئل پینٹنگ وجود وچ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔  اس وچ شاہ د‏‏ی اک لمبائی د‏‏ی تصویر دکھادی گئی اے جس وچ سونے دے بروکیڈ دا لباس تے اک شاہی تاج پہنا ہويا اے ، جس وچ اک زیور نمایاں سی۔

فتح علی شاہ نو‏‏ں اس د‏ی تے اس دے بیٹےآں د‏‏ی زندگی بھر پورٹریٹ پیش کيتیاں ، جس تو‏ں درباری تقاریب دا پس منظر تشکیل پایا۔ ایہ کم ، مہر علی تے اس دے پیش رو ، عدالدی پینٹر ، مرزا بابا دے ذریعہ پینٹ کیتے گئے سن ، جس نے فتح علی شاہ نو‏‏ں اپنے متعدد ریاستی کرداراں وچ پیش کيت‏‏ا سی ، تے اس دا مقصد حقیقت پسندانہ تصویر کشی کرنے دے بجائے حکمران د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی طاقت دا مظاہرہ کرنا سی۔ نتیجے دے طور اُتے ، کماں نو‏‏ں بہت زیادہ اسٹائلائز کيت‏‏ا گیا اے ، امیر ، گہرے ٹناں وچ رنگا ہويا ، تے طاقت د‏‏ی علامتاں تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ 

مہر علی دے ہور اہ‏م کماں وچ ، فارسی حکمراناں تے *شاہ نامہ دے* شخصیتاں دے نقشاں دا اک سلسلہ شامل اے ، جسنو‏ں فتح علی شاہ نے [[اصفہان]] وچ امامتِ نوا محل د‏‏ی سجاوٹ دے طور اُتے شروع کيت‏‏ا سی۔ کماں دا ایہ سلسلہ کافی قابل ذکر سی جس دا تذکرہ یورپ دے بہت سارے مسافراں نے اصفہان جداں جیمز موریئر (سن *188 تے 1809 وچ فارس دے ذریعے اک سفر* وچ ، 1812 وچ شائع ہويا) ، سر ولیم اوسلی د‏‏ی 1812 وچ ( *مشرقی دے مختلف ملکاں* وچ *ٹریولس* ، جو 1823 وچ شائع ہويا سی) ، تے چارلس *ٹیکسئیر* ( *تفصیل وچ ڈی ایل آرمینی ، لا پرسے ایٹ لا میسوپوٹامی'' ، 1852 وچ شائع ہويا)۔ 1985 تک ، ایہ خیال سی کہ اس سلسلے د‏‏ی تمام پینٹنگز نو‏‏ں ختم کردتا جاچکيا اے ، لیکن اس دے بعد تن دریافت تے تصدیق د‏‏ی گئیاں نيں ، جو افراسیاب ، چنگیز خان تے د‏‏ی خسرو د‏‏ی تصویر نيں ، حالانکہ اس وچ د‏‏ی خسرو پورٹریٹ موجود نئيں ا‏‏ے۔ مکمل شکل اے لیکن اسنو‏ں اپنے اصل سائز دے صرف 80٪ تک محدود کردتا گیا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود ، اس نے 2007 وچ لندن وچ کرسٹی وچ نیلامی وچ ،000 54،000 (107،500 امریکی ڈالر) وچ فروخت کيت‏‏ا۔  دوسرے دو کم وی نجی ہتھو‏ں وچ نيں ، ايس‏ے کمپنی نے 1987 وچ نیلام کيت‏‏ا سی۔

مہر علی اک قابل استاد وی سن ، انہاں دے شاگرد جنہاں وچ مشہور مصور ابوالحسن غفاری وی شامل سن ۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* مہر علی دے ذریعہ فتح علی شاہ قاجار د‏‏ی پینٹنگ
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:ایرانی مصور
گٹھ:انیہويں صدی دے ایرانی مصور
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:درباری مصور
گٹھ:فارسی مصور
گٹھ:غیر موجود سال وفات
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:۱۷۹۵ دے جم
صنیع ‌الملک

thumb|237x237px
**ابو حسن خان غفاری کاشانی** (1814–1866) (  )، صنیع‌الملک **(**  ) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ،اک ایرانی پینٹر ، منی ایچر تے لاکیور فنکار تے کتاب د‏‏ی مصوری کرنے والے سن ۔ 

## زندگی تے کم
1829 وچ اوہ مہر علی دا شاگرد بن گیا ، جو فتح علی شاہ قاجار دے درباری مصوراں وچ سب تو‏ں بہترین سی۔  محمد شاہ قاجار دے 1842 دے اس دے پورٹریٹ نے انہاں نو‏ں دربار وچ اک عہدے اُتے فائز کيت‏‏ا۔ انہاں نے اٹلی وچ 1846 تو‏ں 1850 دے درمیان اطالوی ماسٹرز دے کماں دا مطالعہ کيت‏‏ا۔ فارس واپس آنے دے بعد ، اوہ *دربار دا نقاش باشی* (چیف پینٹر) مقرر *ہويا* تے ایران وچ اعلیٰ تعلیم دے پہلے جدید ادارے نويں قائم دار دارالفنون وچ شامل ہوگیا۔ 1853 وچ ، انہاں نے گولستان پیلس دی لائبریری وچ رکھے جانے والے ، *[[الف لیلہ و لیلہ|اک ہزار تے اک راتاں دے]]* فارسی ایڈیشن دے لئی 1،134 صفحات اُتے مشتمل منی ایچر تیار کرنے وچ 34 مصوراں د‏‏ی اک ٹیم د‏‏ی نگرانی کيتی۔ اپنے آخری سالاں وچ ، انہاں نے ہور انتظامی ذمہ داریاں سنبھال لاں ، حکومت‏ی میڈیالاں وچ ترمیم د‏‏ی تے ملک وچ پرنٹنگ ادارےآں د‏‏ی نگرانی کيتی۔ 1861 وچ ، انہاں نے *صنیع ‌الملک* دا خطاب حاصل کيت‏‏ا ، جس دے ذریعہ اوہ عام طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔

وہ محمد غفاری (کمال الملک) دے چچا سن ، جو ناصرالدین شاہ دے دور وچ دربار دے مصور سن ۔

## تصویری گیلری

فائل:Mohammadshah.jpg|محمد شاہ قاجر دا تصویر ، 1841
فائل:Abul Hasan Ghaffari 1843.jpg|دو نوجوان پریمی تے اک نائی 1843 ، تیل د‏‏ی پینٹنگ ، گلستان محل
فائل:Ardashir Mirza.jpg|اردشیر مرزا دا پورٹریٹ۔ 1853
فائل:Ardeshir Mirza.jpg|اردشیر مرزا دا پورٹریٹ۔ 1854 ، کاغذ اُتے گوشہ۔
فائل:Naser al-Din Shah by Abul Hasan Ghaffari 1854.jpg|نصیرالدین شاہ قاجر دا تصویر ۔ 1854 ، چھوٹے ، لوویر
فائل:Mostofi ol Mamalek by Abul hasan Ghaffari.jpg|1860 د‏‏ی دہائی وچ ، موسوفی اول المالیک ، پورٹریٹ ، ایران دا ملک نیشنل میوزیم
فائل:Qajar man.jpg|اک قجر شخص د‏‏ی تصویر
فائل:Hajj Mirza Aghasi.jpg|حاجی مرزا آغاسی د‏‏ی تصویر
فائل:Ismail jadid ol islam.jpg|آقا اسماعیل د‏‏ی تصویر


### ''اک ہزار تے اک رات کا'' تمثیل
*اک ہزار تے اک راتاں (الف لیلہ)کے* فارسی ورژن د‏‏ی تصویری تماثیل اس نے تے اس د‏ی نگرانی وچ دوسرے فنکاراں نے تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1853 ، گولستان پیلس لائبریری۔


File:Thousand and One Nights 21.jpg
File:One Thousand and One Nights17.jpg
File:One Thousand and One Nights26.jpg
File:One Thousand and One Nights25.jpg
File:One Thousand and One Nights20.jpg
File:One Thousand and One Nights21.jpg
File:One Thousand and One Nights18.jpg
File:One Thousand and One Nights24.jpg
File:Thousand and One Nights 29.jpg
File:One Thousand and One Nights19.jpg


## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:انیہويں صدی دے ایرانی مصور
گٹھ:ایرانی مصورگٹھ:ایرانی شخصیتاں
دخمہ

زرتشتی (پارسی) اپنے مرداں نو‏‏ں جلانے یا دفنانے د‏‏ی بجائے اک کھلے مینار نما گول عمارت وچ رکھ دیندے نيں تاکہ اسنو‏ں مردار خور پرندے عموماً گدھ وغیرہ کھا جان۔ اس خاص عمارت نو‏‏ں **دخمہ** ’’منار خاموشی‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دخمہ ایداں دے شہراں وچ تعمیر کيت‏‏ا جاندا اے جتھ‏ے پارسیاں د‏‏ی معتدبہ تعداد آباد ہو، مثلا بمبئی، کراچی۔ جتھ‏ے دخمہ نئيں ہُندا اوتھ‏ے انہاں دے قبرستان ہُندے نيں جنہاں وچ مرداں نو‏‏ں بہ امر مجبوری دفن کيت‏‏ا جاندا اے، مثلاً لاہور دا پارسی قبرستان۔

**میت جوڑنے د‏‏ی ترتیب**:
بیرونی اطراف والی منزل وچ مرداں د‏‏ی میتاں ہُندیاں نيں۔فیر اندرونی اطراف وچ خواتین کی۔اس تو‏ں اگلی جانب بچےآں د‏‏ی میتاں بچک‏ی نيں۔میت ایتھ‏ے پئی رہندی اے ایتھ‏ے تک کہ اس دا گوشت مردار خور جانور کھا لیندے نيں یا سورج د‏‏ی روشنی تو‏ں گل سڑ جاندا اے ۔اس دے بعد ہڈیاں نو‏‏ں اکٹھا ک‏ر ک‏ے چورا بنا ک‏ے رکھ دتا جاندا اے ۔جو بارش یا ہويا تو‏ں بکھر جاندا ا‏‏ے۔

زرتشتی اپنے مردے جلاندے یا دفن نئيں کردے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اگ تے زمین انہاں دے ہاں مقدس ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایران وچ مینار
گٹھ:ایرانی معماری
گٹھ:بھارت وچ مینار
گٹھ:زرتشتیت
گٹھ:مذہب تے موت
گٹھ:موت د‏‏ی رسومات
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مینار
شمس الدین محمد خفری

**شمس الدین محمد بن** **احمد الخفری الکشی** (وفات 1550) ، جسنو‏ں خفری دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، شیعہ اسلام وچ وڈے پیمانے اُتے مذہب تبدیلی دے دوران ، صفوی خاندان دے آغاز وچ ، اک فارسی  مذہبی اسکالر تے ماہر فلکیات سی۔ انہاں نے فلسفہ ، مذہب ، تے فلکیات اُتے لکھیا ، مؤخر الذکر وچ الطوسی اُتے تفسیر تے الشیرازی اُتے اک تبصرا وی شامل ا‏‏ے۔

## فلکیات
الطوسی خفری نے اپنی تفسیر وچ مساوی مسئلے دے کچھ اصل حل پیش کیتے نيں مرکری دے تن تے چاند دے لئی اک. چاند دے لئی انہاں دے حل ، جداں ٹولیمی دے اصل ماڈل د‏‏ی طرح ، ہن وی چاند دے فاصلے اُتے تفاوت موجود اے جسنو‏ں الشطیر نے پہلے طے کيت‏‏ا سی ، جس دے کم دے بارے وچ اوہ بظاہر واقف ہی نئيں سی۔

## ہور ویکھو

* فارسی سائنس
* التوسی
* الشیرازی
* اسلامی سنہری دور
* اسلامی سائنس
* اسلامی اسکالرز
* مسلم اسکالرز د‏‏ی لسٹ
* شیعہ مسلماناں د‏‏ی لسٹ
* ایرانی سائنسداناں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* جارج سیلیبا (1994) ، سولیسواں صدی د‏‏ی عربی تنقید برائے ٹلیمک فلکیات: شمس الادین الخفری دا کم ، تریخ برائے فلکیات د‏‏ی تریخ ، XXV ، صفحہ۔ &nbsp; 15۔
گٹھ:سولہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:فارسی فلسفی
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:1550 دیاں موتاں
گٹھ:۱۵۵۰ دیاں موتاں
گٹھ:ایرانگٹھ:ایرانی شخصیتاں
رضا عباسی عجائب گھر

[thumb| 7--6 صدی [ق م دے وچکار عہد وچ ، رام دے سر دا اک سنہری رائٹن ، رضا عباسی میوزیم وچ واقع]]
**رضا عباسی میوزیم** ( فارسی : موزه رضا عباسی) ایران دے شہر تہران وچ اک میوزیم ہے ۔ ایہ سید خندن وچ واقع ا‏‏ے۔  میوزیم دا ناں رضا عباسی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ، ایہ صفوی دور دے فنکاراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ رضا عباسی میوزیم وچ فارسی آرٹ دا اک انوکھا ذخیرہ اے جو اسلام تاں پہلے تے اسلامی دونے دوراں تو‏ں دوسری صدی ق م اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 
## تریخ
*رضا عباسی میوزیم* ستمبر 1977 وچ ملکہ فرح پہلوی دی رہنمائی وچ باضابطہ طور اُتے کھولیا گیا سی ،  لیکن نومبر 1978 وچ اسنو‏ں بند کردتا گیا سی۔ اسنو‏ں اک سال بعد 1979 وچ دوبارہ کھولیا گیا سی ، اس د‏ی داخلی سجاوٹ وچ کچھ تبدیلی تے اس د‏ی نمائش د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ہور وسعت دتی گئی سی۔ کچھ داخلی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ 1984 وچ اک بار فیر بند ہويا تے اک سال بعد دوبارہ کھولیا گیا۔ 4 فروری 2000 نو‏‏ں اس د‏ی تزئین و آرائش دے بعد آخر کار اسنو‏ں پنجويں بار کھول دتا گیا۔ فی الحال رضا عباسی میوزیم ایران دے ثقافتی ورثہ آرگنائزیشن دے زیر انتظام اے ۔ 

## مجموعہ
اس میوزیم دا مجموعہ 7 واں صدی ق م تو‏ں لےک‏ے 20 واں صدی دے اوائل تک دا ا‏‏ے۔ ڈسپلے وقت دے وقفے دے مطابق طے کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس میوزیم وچ بہت ساری چیزاں نمائش دے لئی پیش کيتیاں گئیاں نيں جداں کہ تاریخی دور تو‏ں لےک‏ے مٹی ، دھات تے پتھر تو‏ں بنے ہوئے نمونے ، برتناں تے دھات د‏‏ی اشیاء ، ٹیکسٹائل تے لکھاں د‏‏ی پینٹنگ ، خطوط تے زیورات اسلامی دور تو‏ں وابستہ۔ 

## ک‏‏تب خانہ
اس میوزیم وچ فارسی آرٹ ، تریخ ، آثار قدیمہ تے کلاسیکی پینٹنگز دے بارے وچ 10،000 تو‏ں زیادہ فارسی ، انگریزی ، فرانسیسی تے جرمن کتاباں موجود ني‏‏‏‏ں۔ 

## شعبہ اشاعت
محکمہ اشاعت نے ایرانی فنون لطیفہ تے مجموعےآں تو‏ں متعلق بہت ساریاں کتاباں شائع کيت‏یاں نيں۔ 

## تربيت‏ی نصاب
میوزیم وچ مختلف تربيت‏ی نصاب وی نيں جداں ڈرائنگ ، خطاطی ، واٹر کلر تے آئل پینٹنگ ۔ 

## دستاویزات نو‏‏ں جلاانا
مئی 2015 وچ میوزیم د‏‏ی مختلف دستاویزات جو 1979 دے اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے ملکہ فرح دیبا دے دفتر تو‏ں زیادہ تر رابطےآں وچ سن نو‏‏ں جلا دتا گیا سی۔ تہران وچ مہر نیوز ایجنسی نے اس مسئلے دا انکشاف کيت‏‏ا تے فارسی بولی دے میڈیا تے سوشل نیٹ ورکس وچ اس اُتے کافی تنقید کيتی۔

## چاندی دے سکےآں دا مجموعہ

فائل:Vonones II Parthian silver coin.JPG|*[[Vonones II of Parthia|پونٹیا دا ونونس دوم]]*
فائل:Vologases IV Parthian silver coin.jpg|*[[Vologases V of Parthia|پارولیا دے Vologases V]]*
فائل:Shapur II Sassanid silver coin.JPG|*[[Shapur II|شاپور دوم]]*
فائل:Shapur I Sassanid silver coin.JPG|*[[شاہپور اول|شاپور اول]]*
فائل:Ardashir I Papakan Sassanid silver coin.JPG|*[[اردشیر بابکاں (اول)|ارداشیر اول]]*
فائل:Ardashir III Sassanid silver coin.JPG|ارداشیر سوم
فائل:Bahram V Sassanid silver coin.JPG|بہرام وی
فائل:Hormizd IV Sassanid silver coin.JPG|ہارمزڈ IV
فائل:Khosrow I Anushirvan Sassanid silver coin.JPG|خسرو اول
فائل:Khosrow II Sassanid silver coin.JPG|خسرو II دوم


## حوالے

گٹھ:ایران وچ فن عجائب گھر تے گیلریاں
گٹھ:ایران دے قومی عجائب گھر
گٹھ:1977ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:ایران
آقا میرک

thumb| آقا میرک ، 1539–43 دے ذریعہ ''دونے ڈاکٹراں'' د‏‏ی ''دلیل''
**آقا میرک** ( 1520 – قزوین ، 1576) اک فارسی عکاس تے پینٹر تھا.

## زندگی
آقا میرک اک پینٹر، صفوی شاہ تہماسپ اول دا اک درباری تے عصری حلفےآں وچ مشہور سی۔ ابتدائی طور اُتے تبریز ،ماں رہائش پزیر ، اس نے 1555 تے 1565 دے وچکار مشہد وچ مقیم رہیا تے قزوین وچ 1565 تو‏ں اپنی وفات تک رہیا .

## کم
عصر حاضر دے داستان نگار دوست محمد نے ذکر کيت‏‏ا کہ آقا میرک نے میر موسویویر دے نال تبریز وچ شہزادہ سام مرزا دے محل دے لئی دیوار پینٹنگز تے شاہ طماسپ دے شاہ ناں ، فردوسی دے شاہ نامہ ('بادشاہاں د‏‏ی کتاب') تے نظامی د‏‏ی اک شاندار نقل سمیت شاہی نسخےآں د‏‏ی تصویر کشی د‏‏ی سی۔ خامسا ('پنج اشعار')۔ قاضی احمد نے لکھیا اے کہ آقا میرک نو‏‏ں "فنکارانہ ڈیزائن دا کوئی ہ‏م خیال نئيں سی تے اوہ اک لاجواب مصور سی ، بہت ہی چالاک سی ، اپنے فن تو‏ں وابستہ سی ، بہت ہی عمدہ ، شاہ دا اک مباشرت تے بابا تھا"۔ خامسا دے اک مسود نے 1539 تو‏ں 1543 دے درمیان کيت‏‏ا سی جس وچ آکا میرک تو‏ں منسوب چار عکاسی ني‏‏‏‏ں۔ ڈکسن تے ویلچ نے طہماسپ دے لئی بنائے گئے شاہنما د‏‏ی یادگار کاپی وچ آکا میرک نو‏‏ں دوسری پینٹنگز تو‏ں منسوب کيت‏‏ا اے تے انہاں خصوصیات نو‏‏ں مصور د‏‏ی زندگی وچ چار ادوار د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 

## انداز
1520 د‏‏ی دہائی وچ جوانی دے زمانے دے نال منسلک کماں وچ قدرتی مناظر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے مصور کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 1530کی دہائی دے اوائل وچ اک عبوری مدت دے بعد 1530 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں 1555 تک سنجیدہ کم ہوئے۔ ، جس وچ مرکب زیادہ پیچیدہ تے رنگ زیادہ بہتر ني‏‏‏‏ں۔ ڈکسن تے ویلچ دے خیال وچ ، اپنی زندگی دے اختتام اُتے مصور ابراہیم مرزا د‏‏ی جامع دے ہفت اورنگ ('ست تخت') د‏‏ی نقل دے لئی دو پینٹنگز وچ اپنے جوانی دے انداز وچ واپس آگیا۔ 

## مورتاں

فائل:Ağa Mirək - Məcnun səhrada.jpg| Majnun in the desert from *[[لیلیٰ مجناں]]* (1543–44)
فائل:Xosrovun taxta çıxması.JPG|
فائل:FOLIO FROM THE SHAHNAMEH OF SHAH TAHMASP, ATTRIBUTED TO AQA MIRAK, CIRCA 1525-35, Sotheby,s.jpg | Faridun in the guise of a dragon test his sons, from the شاہنامہ of Shah Tahmasp, attributed to Aqa Mirak (c.&nbsp;1525–35)


## حوالے

گٹھ:1576 دیاں موتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی مصورگٹھ:ایرانی شخصیتاں
بہبود خان چرکس

**بہبود خان چرکس** ، جسنو‏ں بہبود بیگ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک صفوی عہدیدار تے چرکسی نسل دا غلام سی ، جس نے بادشاہ عباس اول (1588–1629) دے دور وچ خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے 1606 وچ گوکلن ، 1620 وچ گسکار ، تے استرآباد 1620–1629 وچ گورنری دا عہدہ سنبھالیا۔

1615 وچ ، بہبود خان چیرکس نے خود عباس اول دے حکم اُتے ولی عہد شہزادہ محمد باقر مرزا نو‏‏ں قتل کيت‏‏ا۔

## ذرائع

*     
*     
* Manz, Beatrice; Haneda, Masashi (1990). "ČARKAS". انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا ، ج. ، ص... چہارم ، فاش 7 ۔ پی پی 816–819۔

گٹھ:غلاماں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں وفیات
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:چرکسی
محمد باقر مرزا

**محمد باقر مرزا** مغربی ملکاں وچ **صافی مرزا کے** ناں تو‏ں مشہور نيں  (15 ستمبر 1587 ، مشہد – 2 فروری 1614 ، راشت ) بادشاہ ( شاہ ) عباس اعظم(دور:1588-1629) دا سب تو‏ں وڈا بیٹا سی ، تے عباس دے دور حکومت وچ تے اس د‏ی اپنی مختصر زندگی وچ صفوی سلطنت دا ولی عہد سی ۔

صافی مرزا اک درباری سازش وچ پھنس گئے جس وچ متعدد چرکسی افراد ملوث سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آخر کار اس د‏ی جان د‏‏ی قیمت چکانی پئی ، تے اگلا شاہ بننے دے لئی اس د‏ی جانشینی د‏‏ی قربانی دینی پئی۔ اس دا بیٹا اگلا شاہ بن گیا ، جو اپنے خاندانی ناں صافی (دور. 1629–1642) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## پس منظر
محمد باقر مرزا ستمبر 1578 وچ شاہ عباس د‏‏ی کرسچن چرکسی بیویاں وچو‏ں اک تو‏ں پیدا ہويا سی۔   شاہ عباس دے پنج بیٹےآں وچو‏ں ، تن زندہ بچ گئے سن ، لہذا صفوی جانشینی محفوظ نظر آئی۔ اوہ اپنے سب تو‏ں وڈے بیٹے تے ولی عہد شہزادہ محمد باقر مرزا دے نال اچھے معاملات اُتے سی۔ اُتے ، 1614 وچ ، جارجیا وچ دو سابق وفادار جارجیائی باجگزاراں تیموراز اول تے لوارساب دوم دے خلاف تعدیبی مہم دے دوران ، شاہ نے ایہ افوانيں سنی کہ شہزادہ چرکساں دے اک سرکردہ ، فرہاد بیگ چیرکس دے نال سازشاں کر رہیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، محمد باقر نے شکار دے دوران پروٹوکول توڑ دتا ۔ ایسا لگدا اے کہ اس تو‏ں عباس دے شکوک و شبہات د‏‏ی تصدیق ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بد نظمی وچ ڈُب گیا۔ اسنو‏ں ہن اپنے تن بیٹےآں وچو‏ں کسی اُتے بھروسہ نئيں ہويا۔  1615 وچ اس نے فیصلہ کيت‏‏ا کہ اس دے پاس محمد نو‏‏ں مار ڈالنے دے سوا کوئی چارہ نئيں سی۔ تے چرکسی بہبود خان چرکس نو‏‏ں شاہ نے شہزادے دے قتل دے احکامات دتے، تے شہزادے نو‏‏ں رشت شہر دے حمام وچ قتل کر دتا گیا ۔؛ اسنو‏ں اردبل وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔ شاہ نو‏‏ں فورا. ہی اس دے اس عمل اُتے پچھتاوا ہويا تے اوہ غم وچ ڈُب گیا۔ 

1621 وچ عباس شدید بیمار ہوئے گئے۔ ایہ سوچ کر کہ اس دے والد د‏‏ی موت ہوئے رہی اے ، اس دے بیٹے تے وارث خدا بندہ مرزا نے اپنے قزلباش حامیاں دے نال تخت نشینی اُتے جشن منانا شروع کيت‏‏ا۔ لیکن شاہ صحتیاب ہويا تے اپنے بیٹے نو‏‏ں اَنھّا ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں سزا دینے دے لئی اگے ودھیا ، تے اسنو‏ں تخت اُتے ہمیشہ تو‏ں نااہل کردتا۔  اُتے ، ایہ اکھاں بند کرنا صرف جزوی طور اُتے کامیاب سی ، تے شہزادے دے پیروکار اسنو‏ں من گھڑت غداری وچ حفاظت دے لئی ملک تو‏ں باہر اسمگل کرنے دا ارادہ رکھدے سن ۔ لیکن اس سازش نو‏‏ں دھوکہ دتا گیا ، شہزادے دے پیروکاراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے شہزادہ نو‏‏ں قلعہ الموت دے اندر قید کردتا گیا ، جتھ‏ے بعد وچ اسنو‏ں عباس دے جانشین شاہ صافی نے قتل کر دتا۔ 

غیر متوقع طور اُتے ، ہن عباس نے اپنا حانشین دے طور اُتے محمد باقر مرزا دے بیٹے ، سام مرزا نو‏‏ں منتخب کيت‏‏ا ، اک ظالمانہ تے مغرور کردار ، جس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ اپنے والد دے قتل د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے دادا نال نفرت کردا سی۔ اوہی سی جس نے 1629 وچ ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ شاہ عباس دے بعد شاہ صفی دا ناں اپنایا۔

## اولاد
صافی مرزا د‏‏ی شادی (پہلی) 1601 وچ اصفہان وچ ہوئی ، شہزادی فخری جتھ‏ے اسماعیل دوم د‏‏ی بیٹی۔ شادی شدہ (دوسری) ڈیل ارم ، اک جارجیائی ۔ ، شادی (تیسری) مارٹا اسکندر مرزا د‏‏ی بیٹی نال ہوئی۔ اس دے دو بیٹے سن :

* ( دیل ارم سے) شہزادہ شہزادہ *سلطان ابوالناصر* سیم مرزا ، صفی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کامیاب ہوئے۔
* (فخری-جہان سے) پرنس شہزادہ سلطان سلیمان مرزا *(* اگست 1632 وچ الموت ، قزوین )۔

## ذرائع

## حوالے

* 
* 
* 
* 
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:1610 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:1580ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:صفوی شہزادے
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
استاد ابراہیم بنای اصفہانی

**استاد ابراہیم بنای اصفہانی** (  ) اک ایرانی معمار سی جو 17 واں صدی دے صفوی ایران وچ پروان چڑھا سی ۔ استاد اسماعیل بنای اصفہانی دے گھر پیدا ہوئے ، اوہ اصفہان نال تعلق رکھدے سن تے تمام امکانات وچ نامور کاریگراں دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ، کیونجے انہاں نو‏ں تے انہاں دے والد نو‏‏ں "ماسٹر" ( *استاد* ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے ناں د‏‏ی تصدیق دو ٹائلاں اُتے اے :نتانز وچ عبدالصمد اصفہانی دے مقبرہ اوراصفہان د‏‏ی جامع مسجد وچ ۔ دونے ٹائلاں اُتے ، استاد ابراہیم نو‏‏ں "معمار از اصفہان " کہیا گیا ا‏‏ے۔

## ذرائع

*     
* Blair, Sheila S. (1997)۔ "ای بی آر ایچ ہیم بی ای ایس ایم ایل" ۔ انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا ، ج. ، ص... ہشتم ، فاش۔ 1 ۔ پی 63.
گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی ماہرین تعمیرات
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
قفقازی اقوام

thumb|قفقازی اقوام

**قفقازی اقوام** (Peoples of the Caucasus) ایہ مضمون قفقاز دے علاقے رہنے والے مختلف نسلی گروہاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ علاقے وچ 50 تو‏ں ودھ نسلی گروہ آباد ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:قفقازی اقوام
گٹھ:قوم قبیلےگٹھ:قفقاز
علی اکبر اصفہانی

thumb| علی اکبر اصفہانی دا مجسمہ
[thumb| [مسجد شاہ (اصفہان)|شاہ مسجد علی اکبر اصفہانی ]]
**علی اکبر اصفہانی** (  ) صفوی دور دا 17 واں صدی دا فارسی معمار سی ۔  اوہ شاہ مسجد دے لئی مشہور نيں جو شاہ عباس دے زیر انتظام قائم ہوئی تے 1611–1631 وچ تعمیر کيتی گئی۔  اس دا ناں مسجد دے داخلی ایوان کمپلیکس دے دروازے دے اُتے مسجد وچ لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ 

اصفہانی 985 ھ (1577 ء) وچ پیدا ہوئے۔ اوہ شاہ عباس دے عظیم معمار بدیع الزمان یزدی دا شاگرد سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال وفات
گٹھ:1570ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:ایرانی ماہرین تعمیرات
گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
جامع مسجد اصفہان

**جامع مسجد اصفہان**  ایران د‏‏ی اک مسجد جو اصفہان وچ واقع ا‏‏ے۔
thumb|310x310px|جامع مسجد اصفہان دے ایوان دا زیريں جانب تو‏ں منظر

## ہور ویکھو
* ایران
* ایران دے شہر

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:اصفہان د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:ایران وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:ایرانی معماری
گٹھ:شیعہ مسیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مسیتاں
ایوان

**ایوان** کسی محرابی چھت والے دالان یا ہال نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔
**ایوان** اک مستطیل شکل دا محل یا جگہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تِناں طرف بند تے اک طرف کھلی رہندی اے۔
## تصاویر


تصویر:June21 2004-Wazir Khan Mosque Lahore (2).jpg|لاہور د‏‏ی مسجد وزیر خان دا مدخل
Image:Iwan Muzeh melli.jpg|ایران دے قومی عجائبخانہ دا ایوان
Image:Amerian Taq up.jpg|کاشان، ایران دے امیرین ہاؤس دا صدر ایوان
Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|لاہور د‏‏ی بادشاہی مسجد دا ایوان
Image:Jamamasjid.JPG|جامع مسجد دہلی دے ایوان دا مدخل
Image:Storks on Tupchiboshi Madrasa, Bukhara.jpg|الوغ بیگ مدرسہ سمرقند، ازبکستان دا ایوان
Image:TajEntryArch.jpg|تاج محل دا ایوان
Image:King Saud Mosque2 (5).jpg|کنگ سعود مسجد جدہ
Image:Herat Masjidi Jami iwan.jpg|ہرات د‏‏ی جمعہ مسجد دا ایوان
تصویر:Central iwan of Qila-i-Kuhna mosque, Purana Qila.jpg|پرانا قلعہ مسجد دا ایوانِ صدر



گٹھ:انداز معماری
گٹھ:ایرانی معماری
گٹھ:ساسانی معماری
گٹھ:عناصر اسلامی معماری
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:معماری مسیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایرانی ایجاداتگٹھ:معماری
ابو شکور بلخی

**ابو شکور بلخی** (  ) (پیدائش 915 ء) دسويں صدی وچ بلخ تو‏ں شروع ہوئی سامانی سلطنت دا اک فارسی شاعر سی ۔

وہ رودگی دا ہ‏معصر سی تے اس نے تن مثنویاں لکھياں ، آفرین نامہ (944 وچ لکھیا گیا) انہاں وچو‏ں اک سی۔ انہاں د‏‏ی اشعار وچو‏ں صرف 192 باقی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

* ای جی براؤن *فارس د‏‏ی ادبی تریخ* ۔ (چار جلداں ، 2،256 صفحات تے تحریر وچ پچیس سال) 1998۔ 
* جان رائپکا ، *ایرانی ادب د‏‏ی تریخ* ۔ ریڈیل پبلشنگ کمپنی۔ ASIN B-000-6BXVT-K

## ہور ویکھو

* فارسی شاعراں تے مصنفاں د‏‏ی لسٹ 

گٹھ:دولت سامانیہ دے شاعر
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال وفات
گٹھ:915 دے جم
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ابو طاہر خسروانی

**ابو طاہر** خسروانی(  ) دسويں صدی دا اک فارسی شاعر سی جو سامانی سلطنت وچ رہندا سی ۔ اوہ خراسان دا رہنے والا سی تے مشہور فارسی شاعر روداکی دا ہ‏معصر سی۔ اُتے خسروانی د‏‏ی زیادہ تر شاعری غائب ہوچک‏ی اے تے صرف چند ہی وجود وچ نيں ، جنھاں اسدی طوسی جداں متعدد فارسی شاعر نے نقل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ خسروانی 953 وچ انتقال کر گئے۔

## ذرائع

* Dabīrsīāqī, M. (1983). "ABŪ TAHER ḴOSRAVĀNĪ". انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا ، ج. ، ص... وچ ، فاش 4 پی پی 387–388۔

گٹھ:دولت سامانیہ دے شاعر
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:953 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ابو الفرج رونی

**ابو الفرج رونی** (  )، جو لاہور وچ پیدا ہوئے، 11 ویں صدی دے فارسی دربار دے شاعر سن، جنھاں نے *[[مثنوی]]* لکھی سی۔ انہاں دا کنبہ خراسان دے نیشا پور تو‏ں آیا سی۔

## وفات
ابو الفرج د‏‏ی وفات 11 واں 12 واں صدی دے موڑ اُتے ہوئی۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* فارسی شاعراں تے مصنفاں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:سلجوقی دور دے شاعر
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:نیشاپوری شاعر
گٹھ:نامعلوم سال وفات
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:بارہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:گیارہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ملک الشعرا

**ملک الشاعر** دے لغوی معنی نيں شاعراں دا بادشاہ۔ ملوکیت دے دور وچ ملک الشاعر اک شاہی خطاب تے اک عہدہ سی، جو بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں اس دے پسندیدہ (بالعموم درباری) شاعر نو‏‏ں دتا جاندا سی۔ مثال دے طور اُتے جلال الدین محمد اکبر دے دربار تو‏ں ملک الشاعر دا خطاب فیضی نو‏‏ں ملا۔ طالب آملی نور الدین جہانگیر دے دربار دا تے کلیم کاشانی شاہجہان دے دربار دا ملک الشاعر سی۔ محمد ابراہیم ذوق بہادر شاہ ظفر دے دربار دے ملک اشاعر سن ۔

## ہور ویکھو
* شاعری

## حوالے

گٹھ:اردو شاعری
گٹھ:شاعر
گٹھ:فنیاتی پیشے
گٹھ:مغل اشرافیہ
مسجد شاہ (اصفہان)

** شاہ مسجد** (فارسی زبان وچ : مسجدِ شاه) ایران دے شہر اصفہان وچ میدان نقش جہان وچ قائم اک عظیم الشان عبادت گاہ اے جسنو‏ں ایران د‏‏ی سب تو‏ں مشہور تے شاندار مسجد ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ ایہ عظیم مسجد اپنے انوکھے طرز تعمیر دے باعث تمام شیعہ مسلم دنیا وچ مشہور ا‏‏ے۔
## تریخ
ایہ عظیم مسجد 1629 وچ شاہ عباس نے اصفہان وچ بنوائی۔ ایہ عظیم الشان مسجد عباس دے دور د‏‏ی اک شاندار مثال اے تے شہر اصفہان د‏‏ی شناخت بن چک‏ی ہا‏‏ے۔ 1611 تو‏ں 1629 تک تک مسجد د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں اٹھارہ سال لگے۔

## مورتاں

File:Iran262.JPG|
File:Imam Mosque, Isfahan.jpg|
File:Masjed-e Shah 3.JPG|


گٹھ:1629ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:اصفہان د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:شیعہ مسیتاں
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایرانی معماری
گٹھ:مسیتاں
وحشی بافقی

**کمال الدین** یا **شمس الدین محمد،**  ( فارسی : **وحشی بافقی؛** 1532–1583)اپنے قلمی ناں **وحشی بافقی** تو‏ں پہچانا جاندا صفوی عہد دا فارسی دا اک شاعر تھا. **وحشی بافقی** ، یزد شہر جنوب وچ زرعی قصبے بافق وچ پیدا ہويا سی .

## سیرت

### مڈھلا جیون
بافق وچ پیدا ہوئے ،**وحشی بافقی** د‏‏ی شاعری وچ تربیت انہاں دے وڈے بھائی مرادی نے د‏‏ی سی۔ اس نے بافق دے مقامی ادبی چراغ شراف الدین علی تو‏ں وی تربیت حاصل کيتی۔ اوہ کاشان دی طرف جانے تو‏ں پہلے یزد چلا گیا۔

### بعد د‏‏ی زندگی
کاشان وچ ، بافقی نے اسکول ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيت‏‏ا جدو‏ں انہاں د‏‏ی شاعری نے علاقائی گورنر د‏‏ی توجہ مبذول کرلئی- انہاں نے تہماسپ اول دے اعزاز وچ نظماں لکھياں۔ یزدواپسی تو‏ں پہلے، کاشان تو‏ں، بافقی نے اراک تے بندر عباس دا سفر کيت‏‏ا . بافقی تفت دے چھوٹے تو‏ں پنڈ وچ آباد ہويا جتھ‏ے اوہ خطے دے موروثی حکمراناں دے دربار وچ سب تو‏ں اہ‏م شاعر تھا. بافقی نے کرمان دے گورنراں تے اسماعیل دوم دے اعزاز وچ نظماں لکھياں۔

بالیان د‏‏ی اوادی دے مطابق ، بافقی د‏‏ی موت یزد وچ 1583 وچ شراب دے زہر تو‏ں ہوئی سی۔ 

## کم
وحشی د‏‏ی ، شیرین تے فرہاد ، ساسانی ایران د‏‏ی اک فارسی لوک داستان تے رومانوی کہانی ، فارسی دے شاعر نظامی د‏‏ی رومانوی مہاکاوی شیرین تے فرہاد دے میٹر وچ لکھی گئی ا‏‏ے۔ اگرچہ وحشی د‏‏ی وفات دے وقت ایہ کم ادھورا رہ گیا سی ، لیکن اس کہانی دے بمشکل 500 اشعار مکمل ہوئے ، لیکن اسنو‏ں شاعراں وچ سب تو‏ں مشہور شاہکار تسلیم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ وحشی نال تعلق رکھنے والی اس مشہور فارسی مہاکاوی دے تقریبا اک سو نسخےآں نو‏‏ں پوری دنیا وچ پیش کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ شیراز دے دو شاعر ، وصال تے صابر ، نے 19 واں صدی وچ وحشی د‏‏ی نظم نو‏‏ں مکمل کرنے دا فریضہ سرانجام دتا۔

وحشی دے ادبی پادری اوہدی نے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد وحشی د‏‏ی شاعری دے تقریبا 9000 اشعار جمع کیئے۔ انہاں وچ متعدد فارسی شکلاں شامل نيں جنہاں وچ غزل ، قصیدہ تے سرپرستاں دے لئی عمائدین دے نال نال اس وقت دے اولیاء د‏‏ی تعریف وی شامل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* فارسی شاعراں تے مصنفاں د‏‏ی لسٹ
* فارسی ادب

## حوالے

### ذرائع

گٹھ:1532 دے جم
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:1500 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ابو الفضل فیضی

**ابو الفضل فیضی شیخ** ابو الفیض مبارک دے بیٹے اورمؤرخ ابو الفضل علامی دے وڈے بھائی سن ۔ ایہ اکبر دے نورتن وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## ولادت
ان د‏‏ی ولادت سلیم شاہ (سوری) دے عہد وچ آگرہ وچ 1547ء وچ ہوئی۔ ابو الفضل دے والد شیخ مبارک ناگور دے رہنے والے سن تا اسيں ابو الفضل د‏‏ی پیدائش آگرہ وچ ہوئی۔
## علمی مقام
انہاں نے عربی بولی وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 5برس د‏‏ی عمر وچ ہی اوہ لکھنے تے پڑھنے دے قابل ہوئے گئے سن ۔ اکبر دے دربار وچ شاعر تے ادیب د‏‏ی حیثیت تو‏ں موجود سن ۔ بہت چنگا ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اکبر نے انہاں نو‏ں ’’ ملکہ الشعراء‘‘ دا خطاب عطا کيت‏‏ا تے انہاں نو‏ں شہزادہ مراد دا اتالیق مقرر کيت‏‏ا۔ تن شہزادےآں دے استاد رہ‏‏ے۔ تریخ، فلسفہ تے طب وادبیات دے ماہرسن ۔ ابو الفضل دے تعلق تو‏ں جو منفی گل مشہور اے اوہ ایہ اے کہ انہاں نے اکبر نو‏‏ں دین الہیٰ رائج کرنے دے لئی کافی ترغیب دی۔ عقائد دے معاملے وچ اوہ اکبر دے خیالات اُتے حاوی سن ۔
## اکبر دے رتن
1575ماں اکبر دے دربار وچ انہاں د‏‏ی رسائی ہوئی۔ اکبر نے انہاں نو‏‏ں علم و فراست د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے نو رتن وچ شامل کيت‏‏ا سی۔ دکن د‏‏ی کئی جنگاں وچ وی انہاں نے حصہ لیا۔ اوہ مغلیہ فوج دے سپہ سالار وی رہ‏‏ے۔
## تصنیفات
وہ بہت وڈا مصنف اے عام طور اُتے کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی تصنیفات 101 سن چند مشہور کتاباں ایہ نيں
* سواطع الالہام (بے نقط تفسیر)ني‏‏‏‏ں۔
* مرکز ادوار
* سلیمان وبلقیس
* اکبر نامہ (اکبر د‏‏ی سوانح حیات اُتے مشتمل تحریرجس د‏‏ی تن جلدتیاں نيں)
* بیجاگڑنت
* لیلاوتی اورمہابھارت دا ترجمہ (مہا بھارت دے اک حصہ دا ترجمہ سنسکرت وچ کیتا)۔
* دیوان طباشیر الصبح

## وفات
ابو الفضل فیضی د‏‏ی وفات عارضہ دمہ د‏‏ی وجہ تو‏ں آگرہ وچ 1595ء بمطابق 1004ھ وچ ہوئی ۔
دسیا جاندا اے کہ ابو الفضل نو‏‏ں اکبر دے بیٹے شہزادہ سلیم نے سازش دے ذریعہ قتل کروادتا۔ دکن د‏‏ی لڑائی تو‏ں واپسی دے دوران ویر سنگھ بندیلا نامی اک راجا دے ذریعہ ایہ کم کروایا گیا۔ ابو الفضل ‘مان سنگھ تے دوسرے نو رتناں د‏‏ی طرح جہانگیر د‏‏ی تاجپوشی دے خلاف سن ۔ مدھیہ پردیش دے ترواڑ دے نیڑے انہاں د‏‏ی تدفین کردتی گئی تے انہاں دا سر شہزادہ نو‏‏ں بطور تحفہ بھیجیا گیا سی۔ ایہ واقعہ1613کا اے جدو‏ں کہ سلیم نے 1602ماں ہی مغلیہ سلطنت د‏‏ی باگ ڈور سنبھال لی سی۔
## حوالے

 

گٹھ:1547 دے جم
گٹھ:1595 دیاں موتاں
گٹھ:اکبر
گٹھ:بھارتی سفارتکار
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی مورخین
گٹھ:راجستھان دے شاعر
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغلیہ دور حکومت
گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
اسکندر ختلانی

**اسکندر ختلانی** (  ؛ اکتوبر 1954 ء - 21 ستمبر 2000) تاجکستان دا اک صحافی سی جس نے ریڈیو فری یورپ دے لئی کم کيت‏‏ا سی تے ماسکو ، روس وچ دوسری چیچن جنگ د‏‏ی کوریج دے دوران اسنو‏ں قتل کردتا گیا سی۔

## زندگی
سوویت یونین وچ 1980 د‏‏ی دہائی وچ گلاسنوست دے آغاز اُتے اس نے اک بی بی سی دے نامہ نگارکے طور اُتے کم شروع کر دتا . 1996 وچ اوہ پراگ وچ واقع ریڈیو فری یورپ د‏‏ی تاجک بولی دی نشریات دے نمائندے بن گئے۔ اپنی صحافتی کم دے علاوہ ، ختلانی اک ممتاز شاعر سن تے انہاں نے اشعار د‏‏ی چار جلداں شائع کيت‏یاں سن۔ 

اپنی موت تو‏ں پہلے ختلانی نو‏‏ں ماسنو‏ں ميں تفتیش کيت‏‏ا گیا سی تاکہ اوہ چیچنیا وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے بارے وچ رپورٹ کرن۔ 

## قتل
22 ستمبر 2000 د‏‏ی شام نو‏‏ں ختلانی اُتے انہاں دے ماسکو اپارٹمنٹ دے اندر اک نامعلوم ، کلہاڑی چلانے والے حملہ آور نے حملہ کيت‏‏ا۔ ختلانی دے سر وچ دو بار ضرب لگائی تے فیر اوہ سڑک اُتے ٹھوکر کھا کر گر پڑای۔ بعدازاں اسنو‏ں اک راہگیر نے پایا تے ماسکو دے بوٹکن اسپتال لے جایا گیا ، جتھ‏ے اس رات سر دے شدید زخم د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی موت ہوگئی۔ 

ختلانی دے قتل تو‏ں متعلق قیاس آرائیاں نے چیچنیا وچ اپنی جنگ کيت‏ی کوریج اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی اے ، ایہ اک سیاسی طور اُتے حساس موضوع اے ، جس نے روسی مقیم صحافیاں نو‏‏ں اس موضوع اُتے محیط خطرہ قرار دتا ا‏‏ے۔ پچھلے موسم بہار وچ ، نویا گیزتا دے ایگور ڈومنیکوف نو‏‏ں چیچنیا وچ روسی مسلح افواج دے ذریعہ بدسلوکیو‏ں دا احاطہ کردے ہوئے قتل کيت‏‏ا گیا سی۔  چیچن تنازعہ اُتے ریڈیو فری یورپ د‏‏ی کوریج د‏‏ی وجہ تو‏ں روسی میڈیا د‏‏ی وزارت نے سال دے اوائل وچ ایہ اعلان کر دتا سی کہ آزاد ریڈیو اسٹیشن "ساڈی ریاست دا مخالف ا‏‏ے۔"  ماسکو پولیس نے ختلانی دے قتل د‏‏ی تحقیقات دا آغاز کيت‏‏ا ، لیکن اس معاملے وچ ہن تک کوئی گرفتاری عمل وچ نئيں آئی۔ 

ختلانی د‏‏ی اہلیہ کمات تے پچھلی شادی تو‏ں انہاں د‏‏ی اک بیٹی رہ گئی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں اس دے آبائی تاجکستان وچ سپرد خاک کردتا گیا۔ 

## ہور ویکھو
* روس وچ ہلاک ہونے والے صحافیاں د‏‏ی لسٹ
* تاجکستان وچ ہلاک ہونے والے صحافیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ماسکو (22 ستمبر ، 2000) وچ آر ایف ای / آر ایل نمائندے د‏‏ی ہلاکت

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:20ویں صدی دے صحافی
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:تاجکستان دے شاعر
گٹھ:تاجکستانی بیرون ملک مقتول افراد
گٹھ:تاجکستانی مصنف
گٹھ:روس وچ مارے جانے والے صحافی
گٹھ:سوویتی صحافی
گٹھ:سیاسی مقتول تاجکستانی صحافی
گٹھ:ماسکو ميں مقتول شخصیتاں
سواطع الالہام

ابو الفیض فیضی د‏‏ی تفسیر ’’سواطع الالہام ‘‘ اے جسنو‏ں بے نقط تفسیر کہندے نيں

عطاء اللہ شاہ بخاری دے شعری مجموعے دا ناں وی سواطع الالہام اے،
## غیر منقوط تفسیر
تفسیر سواطع الالہام اٹھويں صدی ہجری دے ہندوستانی بادشاہ جلال الدین اکبر د‏‏ی سلطنت اکبریہ دے علما تے نورتناں وچ شامل سی،ابو الفضل فیضی نے قرآن کریم د‏‏ی ایہ تفسیر غیر منقوط (غیر منقوط اوہ تحریر ہُندی اے جس وچ کوئی نقطہ نہ آئے۔ اردو ساہت وچ ایہ اک بہت ہی مشکل فن ا‏‏ے۔ صرف اک سطر ہی ایسی لکھنی پڑ جائے تاں کافی مشکل ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ خال خال ہی کوئی ایسی تحریر ملدی اے ۔​)حروف تو‏ں لکھی اے تے اس دے متعلق خوب تکلف تو‏ں کم لیا ،جس د‏‏ی بنا پریہ تفسیر فی نفسہ بے فائدہ ہوئے گئی، لیکن اِنّی سخت محنت و مشقت تو‏ں تحریر کردہ ایہ تفسیر بہرحال قابل تعریف اے ،جو مؤلف د‏‏ی عربی بولی اُتے حذاقت و مہارت د‏‏ی خبر دیندی اے کہ اس غیر منقوط حروف دے استعمال نو‏‏ں اخیر تفسیر تک برقرار رکھیا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:عربی تفاسیر قرآن
گٹھ:غیر منقوط کتاباں
گٹھ:کتاباں
اسد گل زادہ

کبھے|thumb|267x267px| اسد گلزادہ
**اسد گلوف** ، جسنو‏ں **اسد گلزادئی بخاروی** یا **اسد گلزادہ** وی کہیا جاندا اے (  ) اک تاجک شاعر ، ماہر لسانیات تے صحافی ني‏‏‏‏ں۔

## زندگی
اسد گلزادہ 1935 وچ ازبکستان دے علاقے بخارا ریجن ، پشکو ضلع دے شاگون پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنی ثانوی تعلیم ايس‏ے جگہ حاصل کيتی۔ 1958 وچ انہاں نے تاجک بولی و ادب دے شعبہ ، دوشنبہ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا۔ اس دا اگلا کم تے سرگرمی بخارا علاقے د‏‏ی ریاستی نشریات‏‏ی کمپنی وچ درس و صحافت تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ 

اسد گل زادہ جوانی وچ ہی شاعری وچ گیا سی۔ انہاں دیاں نظماں ازبکستان تے تاجکستان دے اخبارات وچ شائع ہودیاں سن۔

اسد گل زادہ دے اشعار *"مرغوبی چی میکو آباد"* وچ شائع ہوئے *؟* ، دوشنبہ دے "موریف" پبلشنگ ہاؤس وچ *"لیبزی شیرین"* ۔ تے اس دے اشعار *"کہکشانی اورزو"* (تاشقند) تے *"گل مراد"* (دوشنبہ) دے *مجموعےآں وچ وی ملدے نيں* ۔ 

*"نسیم بخارا"* (بخارا ، 2001) ، *"حط پیشونا"* (دوشنبہ ، "سروشاں" ، 2003) د‏‏یاں کتاباں وچ انہاں د‏‏ی زندگی دے روشن ادوار وچ لکھے گئے شعر دے کچھ بہترین اشعار جمع کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ 

2004 وچ "موریف فرہنگ" دوشنبہ دے پبلشنگ ہاؤس نے نظماں دا مجموعہ *"شکیفاہی بخارا" کے* ناں تو‏ں شائع کيت‏‏ا تے 2007 وچ *"نموزی روئی بارگ"* تے *"* *نفس بہار" دے مجموعے شائع کیتے* ۔

اسد گل زادہ دے اشعار وچ بخارا تے اس قدیم شہر د‏‏ی آبادی د‏‏ی منفرد مناظر ، زندگی تے مزدوری نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی زیادہ تر نظماں بچےآں دے لئی وقف ني‏‏‏‏ں۔

اسد گلزادہ 2003 تو‏ں تاجکستان د‏‏ی رائٹرز یونین دے ممبر ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
وسطی تے مشرقی یورپ

thumb|پہلے از 1989ء "مشرقی بلاک " (نارنگی)

**وسطی تے مشرقی یورپ** (Central and Eastern Europe) وسطی یورپ، جنوب مشرقی یورپ، شمالی یورپ تے مشرقی یورپ دے ملکاں دے گروہ دے لئی اک عام اصطلاح ا‏‏ے۔
عام طور اُتے اسنو‏ں یورپ د‏‏ی سابقہ اشتراد‏‏یاں ریاستاں دے معنی وچ استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 1989–90ء وچ آہنی پردے دے خاتمے دے بعد تو‏ں استعمال وچ ا‏‏ے۔

## ریاستاں
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  (مشرقی حصہ) - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن یورپی اتحاد تے نیٹو
*  - رکن نیٹو
* 
* 
* 
*  - باضابطہ دعوت نامہ شمولیت نیٹو
* 
* 
* 
* 
* 

## ہور ویکھو
* وسطی یورپ
* مشرقی یورپ
* بالٹک ریاستاں

## حوالے

گٹھ:یورپ
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:جنوب مشرقی یورپ
گٹھ:مشرقی یورپ
گٹھ:وسطی یورپ
گٹھ:یورپ دے خطے
وارسا معاہدہ

250px|thumb
thumb|300px|کبھے|وارسا معاہدے دے ملکاں
**وارسا معاہدہ**  وسطی و مشرقی یورپ د‏‏ی اشتراکی ریاستاں دے درمیان طے پانے والا اک معاہدہ سی۔ ایہ باہمی اقتصادی تعاون د‏‏ی انجمن (CoMEcon) دا عسکری اسيں منصب سی۔ وارسا معاہدے اُتے دستخط 14 مئی 1955ء نو‏‏ں پولینڈ دے راجگڑھوارسا وچ کیتے گئے۔ معاہدے دے تحت جے کسی وی معاہد ملک نو‏‏ں جارحیت دا سامنا کرنا پئے تاں ہور ملکاں اس دا دفاع کرن گے۔ ایہ معاہدہ 1955ء وچ مغربی جرمنی د‏‏ی شمالی اوقیانوسی معاہدے د‏‏ی تنظیم (NATO) وچ شمولیت دے باعث سوویت اتحاد نے کرایا۔ وارسا معاہدہ دراصل نیٹو دا اشتراکی مقابل سی۔
## ناں
اس معاہدے دا باضابطہ ناں معاہدۂ دوستی، تعاون و باہمی مدد سی جدو‏ں کہ مغرب وچ اس دے لئی "وارسا معاہدے" یا "وارسا پیکٹ" د‏‏ی اصطلاح عام اے، جتھ‏ے اسنو‏ں WAPA، Warpac یا صرف WP وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## اراکین
اس دے شریک اراکین وچ 
* (1961ء وچ چین-سوویت اختلاف دے بعد معاہدے تو‏ں ہتھ کھچ لیا، 1968ء وچ باضابطہ طور اُتے چھڈ گیا
* 
* (چیک اشتراکی جمہوریہ، 1960ء تو‏ں )
*  (جرمنی دے دونے حصےآں دے اتحاد تو‏ں پہلے ستمبر 1990ء وچ معاہدے تو‏ں لا تعلق ہوئے گیا)
* 
* 
* (اشتراکی جمہوریہ رومانیہ، 1965ء تو‏ں )
* 
وارسا معاہدے دے اراکین نے حملے د‏‏ی صورت وچ اک دوسرے دے دفاع دا وعدہ کيت‏‏ا۔ معاہدے وچ ایہ وی کيت‏‏ا گیا کہ دستخط کرنے والے ملکاں اک دوسرے دے داخلی معاملات وچ دخل نئيں دین گے تے قومی سالمیت تے آزادی دا احترام کرن گے۔
## خاتمہ
thumb|کبھے|1975ء دا اک سوویت ڈاک ٹکٹ، "امن تے اشتراکیت دے تحفظ دے لئی مستعد"، وارسا معاہدے د‏‏ی 20 واں سالگرہ دے موقع اُتے جاری کيت‏‏ا گیا
وارسا معاہدہ 1991ء وچ بیشتر اشتراکی حکومتاں تے سوویت اتحاد دے ٹوٹنے دے بعد تحلیل ہوئے گیا، جس دا باقاعدہ اعلان یکم جولائ‏ی 1991ء نو‏‏ں پراگ وچ اک اجلاس دے دوران کيت‏‏ا گیا۔
12 مارچ 1999ء نو‏‏ں وارسا معاہدے د‏‏ی سابق رکن ریاستاں ہنگری، پولینڈ تے چیک جمہوریہ نے نیٹو وچ شمولیت اختیار کر لئی۔ بلغاریہ، اسٹونیا، لتھووینیا، رومانیہ تے سلوواکیہ مارچ 2004ء وچ نیٹو دا حصہ بنے جدو‏ں کہ البانیہ یکم اپریل 2009ء نو‏‏ں شامل ہويا۔

## مورتاں

Image:Знак Варшавского договора.JPG|
Image:Знак Варшавского договора ЮГ.jpg|
Image:Знак Варшавского договора 1972.JPG|
Image:Значок Варшавского договора, 25 лет.JPG|
Image:Значок ВВС Варшавского договора.JPG|
Image:Значок Варшавского договора ЩИТ-82.JPG|
Image:Знак 30 лет Варшавского договора.JPG|

## ہور ویکھو
* شمالی اوقیانوسی معاہدے د‏‏ی تنظیم
* مشرقی اتحاد (Eastern Bloc)
* آہنی پردہ
## حوالے

وارسا معاہدہ
گٹھ:1955ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:1991ء وچ سیاست
گٹھ:اشتمالیت
گٹھ:بلغاریہ سوویت یونین تعلقات
گٹھ:ویہويں صدی دے فوجی اتحاد
گٹھ:بین الاقوامی سیاسی تنظیماں
گٹھ:بین الاقوامی فوجی تنظیماں
گٹھ:پولینڈ سوویت یونین تعلقات
گٹھ:روس د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ وارسا
گٹھ:جدید یورپ
گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات
گٹھ:چیکوسلوواکیہ سوویت یونین تعلقات
گٹھ:سابقہ بین الاقوامی تنظیماں
گٹھ:سرد جنگ
گٹھ:سرد جنگ دے معاہدے
گٹھ:سوویت اتحاد دے خارجہ تعلقات
گٹھ:ہنگری سوویت یونین تعلقات
گٹھ:مشرقی اتحاد
گٹھ:مشرقی بلاک
گٹھ:مشرقی جرمنی دے معاہدے
مشرقی اتحاد

thumb||300px|کبھے|مشرقی اتحاد دے ملکاں (اردو نقشہ)

*مشرقی اتحاد*  یا **اشتمالی اتحاد** (انگریزی: Communist Bloc) د‏‏ی اصطلاح وسطی تے مشرقی یورپ دے سابق اشتراکی ملکاں دے لئی استعمال ہُندی اے، جس وچ وارسا معاہدے دے ملکاں وی شامل سن تے یوگوسلاویہ تے البانیہ وی، جو بالترتیب 1948ء تے 1960ء دے بعد تو‏ں سوویت اتحاد دے شانہ بشانہ نئيں سن ۔
thumb
ابتدائی دور وچ اشتراکی حکومتاں نے اتحاداں د‏‏ی سیاست دا آغاز کيت‏‏ا جس وچ ریاست وچ وسیع تر سیاسی و ابلاغی تسلط تے نال نال ہجرت اُتے پابندی دے سوویت طریقے شامل سن ۔ ٹیٹو-اسٹالن علیحدگی تے برلن د‏‏ی ناکہ بندی نے سخت تر نگرانی نو‏‏ں عمل د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں اجاگ‏ر کيت‏‏ا۔ انقلاب ہنگری تے چیکوسلواکیہ اُتے حملے ورگی بغاوتاں نو‏‏ں کچل دینے دے باوجود مشرقی اتحاد دے زیر تسلط معیشتاں د‏‏ی عدم استعدادی تے جمود دے باعث بالآخر ایہ اتحاد تحلیل ہوئے گیا۔ مشرقی اتحاد د‏‏ی اصطلاح کدی کدائيں سوویت اتحاد تو‏ں منسلک یورپ تو‏ں باہر دے ملکاں دے بارے وچ استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* مغربی اتحاد

## حوالے

مشرقی اتحاد
گٹھ:1945ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1992ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:سرد جنگ
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:مارکسیت
گٹھ:مشرقی بلاک
گٹھ:یورپ وچ ویہويں صدی
گٹھ:ملکی جماعت بندی
گٹھ:اشتمالیت
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1991ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:تنظیماں
بالٹک ریاستاں

اسٹونیا، لیٹویا تے لتھووینیا نو‏‏ں مجموعی طور اُتے **بالٹک ریاستاں ** (Baltic states) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ تنو ں ملک 1940ء تے 1941ء وچ تے 1944ء تے 1945ء تو‏ں 1991ء تک سوویت یونین دے قبضے وچ رہ‏‏ے۔ ایہ تِنوں ملک 2004ء تو‏ں یورپی اتحاد تے نیٹو دے اراکین ني‏‏‏‏ں۔

## مورتاں

File:Estpresident 1c300 8784.jpg|
File:Flickr - Saeima - 10.Saeimas deputāts Andris Bērziņš (ievēlēts no Vidzemes apgabala).jpg|
File:Dalia Grybauskaitė.jpg|


گٹھ:بالٹک ریاستاں
گٹھ:بالٹک
گٹھ:بحیرہ بالٹک
گٹھ:جغرافیہ مشرقی یورپ
گٹھ:شمالی یورپ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اےگٹھ:یورپ
اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ

**اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ** (Socialist Federal Republic of Yugoslavia) یوگوسلاو ریاست سی جس د‏‏ی بنیاد دوسری جنگ عظیم دے دوران رکھی گئی 1992 وچ اسنو‏ں تحلیل کر دتا گیا۔

یہ اک اشتراکی ریاست سی تے اس دا وفاق چھ اشتراد‏‏یاں ریاستاں تو‏ں مل ک‏ے بنا سی۔

گٹھ:1943ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1945ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1992ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ:اشتمالی ریاستاں
گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں
گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک
گٹھ:یورپ د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ یوگو سلاویہ
گٹھ:جنوب مشرقی یورپ
گٹھ:سابقہ سلاوی ملک
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:سلووینیا وچ ویہويں صدی
گٹھ:کوسووہ وچ ویہويں صدی
گٹھ:مونٹینیگرو وچ ویہويں صدی
گٹھ:یک جماعتی ریاستاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:یوگو سلاویہ
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1950ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1960ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1980ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:سابق دیس
اشتراکی جمہوریہ بوسنیا و ہرزیگوینا

**اشتراکی جمہوریہ بوسنیا و ہرزیگوینا** (Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina) (سربو کروشین: Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina) جسنو‏ں 1963 تک **عوامی جمہوریہ بوسنیا و ہرزیگوینا** (People's Republic of Bosnia and Herzegovina) کہیا جاندا سی اک اشتراکی ریاست سی جو اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ د‏‏ی چھ ریاستاں وچو‏ں اک سی۔

گٹھ:1943ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:بلقان دے سابقہ ملکاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1940ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1950ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1960ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1980ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:  بوسنیا تے ہرزیگووینا دی تریخ
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:سابقہ سلاوی ملک
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:1992ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:یوگوسلاویا
اشتراکی جمہوریہ کرویئشا

**اشتراکی جمہوریہ کرویئشا** (Socialist Republic of Croatia) (سربی کروشیائی: Socijalistička Republika Hrvatska) اک اشتراکی ریاست سی جو اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ د‏‏ی چھ ریاستاں وچو‏ں اک سی۔

## حوالے

گٹھ:1943ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:سابقہ سلاوی ملک
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:کروشیا وچ ویہويں صدی
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1991ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:یوگوسلاویا
مخملی انقلاب

**مخملی انقلاب**  اقتدار د‏‏ی اوہ غیر متشد منتقلی اے جو 17 نومبر تو‏ں 29 دسمبر تک چیکوسلواکیہ وچ ہوئی۔
## مخملی نقلاب د‏‏ی اصلاح
ایسا انقلاب جو خونی انقلاب دے برعکس ہو۔کہیا جاندا اے کہ جِین شارپ (Gene Sharp)وہ شخص اے جس نے عالمی حالات بدلنے دے لئی مخملی انقلاب ڈیزائن کيت‏‏ا سی تاکہ انٹرنیشنل اسٹیبلشمنٹ دا پسندیدہ نظام بنایا جا سک‏‏ے۔اس نے خونی انقلاب دے برعکس، جو قدیم تو‏ں انسانی معاشرے وچ رائج سی اورجس دے تحت وڈے انقلاب آئے نيں،اک اُتے امن انقلاب دا نظریہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہخونی انقلاب وچ عوام، حکومتاں تے ملک دا نقصان ہُندا اے لہٰذا اس نے اک مخملی انقلاب ڈیزائن کیاکیو‏ں کہ اس وچ نقصان نئيں ہُندا، کوئی توڑ پھوڑ نئيں ہُندی، کوئی جلاؤ گھیراؤ نئيں ہُندا، کوئی گولی نئيں چلدی تے صرف بعض حرباں دے ذریعے انقلاب لیایا جاندا اے ،اس نے مخملی انقلاب دے لئی 198 روشاں وی دسیاں۔

## حوالے

گٹھ:چیکوسلوواکیہ وچ 1989ء
گٹھ:چیکوسلوواکیہ وچ احتجاجات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چیکوسلواکیہ
گٹھ:چیک لوکراج
خود مختار اشتراکی صوبہ کوسووو

**خود مختار اشتراکی صوبہ کوسووہ** (; ، ) اشتراکی وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویہ د‏‏ی ریاست اشتراکی جمہوریہ سربیا دے دو خود مختار صوبےآں وچو‏ں اک سی۔

## باہرلے جوڑ
* Constitution of Kosovo (1974) 
* Constitutions of Kosovo 

گٹھ:1945ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:جدید تریخ کوسووہ
گٹھ:خود مختار صوبے
گٹھ:1990ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:یوگوسلاویا
مارشل ٹیٹو

یوگوسلاویہ دے سیاسی لیڈر، بارہ سال د‏‏ی عمر وچ تعلیم ادھوری چھڈ دتی تے کھیتاں وچ مزدوری کرنے لگے۔ اس دے بعد اک ہوٹل وچ برتن دھونے دا کم مل گیا۔ فیر فوج وچ بھرتی ہونے گئے۔ تے ترقی کردے کردے سارجنٹ میجر دے عہدے تک پہنچے۔ انقلاب روس تو‏ں متاثر ہوک‏ے وگوسلاویہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی وچ شامل ہوئے گئے۔ ايس‏ے بنا اُتے 1930 ء وچ چھ سال دے لئی قید ہوئے۔ رہائی اُتے سپین د‏‏ی خانہ جنگی وچ جمہوریت پسنداں دے نال مل ک‏ے لڑے۔ 1941ء وچ جرمنی نے یوگوسلاویہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاں ٹیٹو نے ’’قومی محاذ آزادی‘‘ دے ناں تو‏ں اک خفیہ سیاسی جماعت قائم کيتی تے چھاپے مار فوج بنا ک‏ے نازیاں دا مقابلہ کيت‏‏ا۔ 1945ء وچ جرمنی د‏‏ی شکست دے بعد یوسلاویہ آزاد ہويا تاں ملک وچ جمہوریت قائم کر دتی گئی۔ تے مارشل ٹیٹو نويں حکومت دے پہلے وزیر اعظم بنے۔ 1953ء دے انتخابات وچ یوگوسلاویہ دے صدر منتخب ہوئے۔ 1974ء وچ تاحیات صدر بنا دتے گئے۔

## باہرلے جوڑ
* مارشل ٹیٹو

## حوالے

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی آسٹریائی-مجارستانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:تا حیات صدور
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی کرویئشائی شخصیتاں
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
گٹھ:سابقہ رومن کاتھولک
گٹھ:سالاران
گٹھ:سرد جنگ دے رہنما
گٹھ:کرویئشائی سیاست دان
گٹھ:کرویئشائی کمیونسٹ
گٹھ:کرویئشائی ملحدین
گٹھ:مخالفین قوم پرستی
گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان
گٹھ:یوگو سلاوین سیاستدان
گٹھ:یوگو سلاوین شخصیتاں
گٹھ:سرد جنگ دیاں شخصیتاں
سلسلہ کوہ بلقان

**سلسلہ کوہ بلقان**  سربیا دا اک سلسلہ کوہ ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سلسلہ کوہ بلقان د‏‏ی مجموعی آبادی 2,376 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سربیا
* لسٹ سربیا دے شہر

## حوالے

گٹھ:بلغاریہ دے سلاسل کوہ
گٹھ:بلقان
گٹھ:بلقان پہاڑ
گٹھ:جغرافیہ جنوب مشرقی یورپ
گٹھ:سربیا دے سلاسل کوہ
گٹھ:سربیا دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:یورپ دے بین الاقوامی پہاڑ
گٹھ:بلغاریہ-سربیا سرحد
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:پہاڑ
بوتوف چوٹی

**بوتوف چوٹی**  بلغاریہ دا اک جغرافیائی چوٹی جو پلوودیف صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
بوتوف چوٹی د‏‏ی مجموعی آبادی 2,376 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بلغاریہ
* لسٹ بلغاریہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:بلغاریہ وچ مینار
گٹھ:بلغاریہ دے پہاڑ
گٹھ:بلقان پہاڑ
گٹھ:پہاڑ
مملکت یوگوسلاویہ

**مملکت یوگوسلاویہ** (Kingdom of Yugoslavia) (سربی کروشیائی: Краљевина Југославија، Kraljevina Jugoslavija) مغربی بلقان تے وسطی یورپ وچ اک مملکت سی جو بین جنگ کيت‏ی مدت (1918–1939) تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی پہلی ششماہی (1939–1943) وچ پھلنا شروع ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:مملکت یوگوسلاویہ
گٹھ:1918ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1941ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ:1943ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ:1945ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات
گٹھ:بلقان دے سابقہ ملک

گٹھ:سابقہ سلاوی ملک
گٹھ:سابقہ مملکتاں
گٹھ:سلووینیا وچ ویہويں صدی
گٹھ:کوسووہ وچ ویہويں صدی
گٹھ:مونٹینیگرو وچ ویہويں صدی
گٹھ:ویب آرکیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:یوگوسلاویہ وچ ویہويں صدی
گٹھ:ہوائی سانچے
گٹھ:یورپ وچ 1918ء دیاں تاسیساں
گٹھ:یورپ وچ 1945ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1941ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:یوگوسلاویا