open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اشہب بن عبد العزیز

**اشہب بن عبد العزیز قیسی** پورا ناں ”ابو عمرو اشہب بن عبد العزیز بن داؤد بن ابراہیم قیسی جعدی“ ا‏‏ے۔ مصر دے مالکی فقیہ سن، کہیا جاندا اے کہ انہاں دا اصلی ناں مسکین سی، اشہب انہاں دا لقب سی، مصر دے مفتی سن تے مصر دے خراج وصول کرنے دے ذمہ دار سن، کافی ثروت و منصب دے مالک سن ۔

## استاداں و تلامذہ
### استاداں
لیث بن سعد، یحییٰ بن ایوب غافقی، سلیمان بن بلال، بکر مضر، داؤد بن عبد الرحمن عطار تے دوسرے استاداں تو‏ں علم حاصل کيتا۔ 
### تلامذہ
حارث بن مسکین، یونس بن عبد الاعلیٰ، بحر بن نصر، محمد بن عبد اللہ بن عبد الحکم، محمد بن ابراہیم بن مواز، سحنون بن سعید، عبد الملک بن حبیب سلمی، ہارون بن سعید ایلی تے دوسرے وڈے محدثین تے فقہا نے آپ نے علم حاصل کيتا۔ 
سحنون کہندے نيں کہ «اشہب اُتے اللہ د‏‏ی رحمت ہو، انہاں تو‏ں سماعت وچ اک اکھر وی ودھ نئيں ہويا۔»

## فقہ
اشہب مصر وچ اک بلند پایہ فقیہ تے مفتی سن، ابو عمر بن عبد البر فرماندے نيں «اشہب اک زبردست فقیہ تے حسن رائے تے حسن نظر رکھنے والے سن، ابن عبد الحکم نے رائے وچ ابن قاسم اُتے فضلیت دتی اے، جدو‏ں ایہ گل محمد بن عمر بن لبابہ اندلسی نو‏‏ں خبر دتی گئی تاں انھاں نے کہیا کہ ابن عبد الحکم ہی ایسی گل کہہ سکدے نيں چونکہ اوہ اشہب دے نال رہے نيں تے انہاں تو‏ں خوب استفادہ کيتا اے، حالانکہ ابن قاسم ساڈے نزدیک بیوع و معاملات وچ ودھ وڈے فقیہ نيں۔» محمد بن عبد اللہ بن عبد الحکم فرماندے سن کہ «اشہب ابن قاسم تو‏ں سو گنیاوڈے فقیہ نيں۔»

## امام شافعی نال ملاقات
امام شافعی تو‏ں اشہب د‏‏ی ملاقات اودو‏ں ہوئی جدو‏ں اشہب مصر آئے، امام شافعی نے فرمایا کہ «اگر اشہب دے اندر طیش نہ ہُندا تاں مصر اشہب ورگے وڈے فقیہ نو‏‏ں کدی نہ کڈدا» ابن عبد الحکم کہندے نيں کہ: ميں نے اشہب نو‏‏ں سجدہ وچ امام شافعی دے لئی موت د‏‏ی بد دعا کردے ہوئے سنیا اے، میں  اس دا تذکرہ امام شافعی تو‏ں کيتا تاں امام شافعی نے کچھ اشعار کہیا جس دا اردو ترجمہ اے:
:«لوک تمنا کردے نيں کہ میں  مر جاواں۔ جے ميں مر وی گیا تاں ایہ راہ ایسی اے جس دا راہی صرف میں نئيں آں۔ جے علم لوکاں دے لئی نفع بخش ثابت ہوئے تاں اوہ ایہ من لاں کہ میں جے مر وی گیا تاں مینو‏ں بد دعا دینے والا وی باقی رہنے دا نئيں۔»

ابن عبد الحکم کہندے نيں کہ: فیر شافعی د‏‏ی وفات ہو گئی تے اشہب نے انہاں دے ترکہ د‏‏ی رقم تو‏ں اک غلام خریدا۔ فیر اشہب وی دنیا تو‏ں چل دتے تے ميں نے اوہی غلام اشہب دے ترکہ د‏‏ی رقم تو‏ں خرید لیا۔ اشہب د‏‏ی وفات اما شافعی د‏‏ی وفات دے 8 دناں دے بعد رجب سنہ 204 ہجری وچ ہوئی۔ اک قول دے مطابق اک ماہ بعد وفات ہوئی۔

امام ذہبی نے اس واقعہ اُتے ایہ تبصرہ کيتا اے کہ «اشہب بن عبد العزیز د‏‏ی امام شافعی اُتے بد دعا دا تعلق معاصرت دے باب تو‏ں اے، ودھ اہمیت نئيں دینا چاہیے، ایہ باب رحم وکرم دا باب اے، دونے دے لئی مغفرت د‏‏ی دعا کرنی چاہیے، ایہ وڈا وسیع باب اے، پہلا حادثہ عمر د‏‏ی شہادت اے تے اس دے بعد اسيں کھلی اکھاں دیکھ رہے نيں، عمر دے تعلق تو‏ں کہیا جاندا سی کہ اوہ فتنےآں دے لئی دروازہ د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔»

## حوالے

گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:140ھ دے جم
گٹھ:204ھ دیاں موتاں
گٹھ:مالکی علما
ابو نصر زینبی

**ابو نصر محمد بن محمد بن علی بن حسن بن محمد بن عبد الوہاب** بن سلیمان بن محمد بن سلیمان بن عبد اللہ بن محمد بن ابراہیم امام بن محمد الكامل بن علی سجاد بن عبد اللہ بن عباس عباسی ہاشمی زینبی بغدادی حدیث نبوی دے راوی سن ۔

انہاں د‏‏ی ولادت صفر 387 ہجری وچ ہوئی۔ انھاں نے ابو طاہر مخلّص، ابو بکر محمد بن عمر بن زَنبور، ابو حسن بن حمامی تے ہور استاداں تو‏ں سماع کيتا۔ اوہ دنیا وچ المخلّص تے ابن زنبور تو‏ں روایت کرنے والے آخری شخص سن ۔ انہاں تو‏ں روایت کرنے والےآں وچ حمیدی، ابن خاضبہ، بردانی، ابن طاہر، مؤتمن ساجی، ابو نصر الغازی ، اسماعیل بن محمد تیمی، اسماعیل بن سَّمرقندی، علی بن طراد تے انہاں دے بھائی محمد، وجیہ شحامی، محمد بن قاسم شہرزوری موصلّی، قاضی سنجار مظفر بن ابو احمد، احمد بن محمد بن مؤید باللہ، ابو الفضل محمد بن عمر ارموی ، ابو بکر بن زاغونی، ابو محمد مادح تے اک وڈی جماعت شام‏ل نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں آخر وچ وفات پانے والے ہبۃ اللہ بن احمد شبلی سن تے اس دے بعد ابو فتح بن بَطّی انہاں تو‏ں اجازت دے ذریعے روایت کردے رہ‏‏ے۔

ابو سعد سمعانی کہندے نيں:

”ابو نصر شریف آدمی، زاہد، نیک دین دار، عبادت گزار سن ۔ انھاں نے جوانی ہی وچ دنیا ترک کردتی تے تصوف د‏‏ی طرف مائل ہو گئے۔ اوہ شیخ الشیوخ ابو سعد دے رِباط وچ گوشہ نشین سن ۔ انہاں تک بغوی دا سند پہنچ ک‏ے ختم ہو جاندا سی تے طالب علم انہاں د‏‏ی طرف سفر کردے سن ۔

ابو فضل ابن مہتدی باللہ دا بیان اے:
”جب انہاں دے سامنے کوئی غلط تلفظ تو‏ں پڑھدا تاں اوہ فوراً درست کر دیندے کیونجے انہاں حصےآں د‏‏ی بارہیا انہاں اُتے قراءت ہوئی ہُندی سی..“

اسماعیل حافظ اصفہانی کہندے نيں:
”ابو سعد بغدادی، ابو نصر زینبی دے لئی بغداد آئے مگر انہاں نال ملاقات نہ ہوسک‏ی۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر ملی تاں انھاں نے
اپنا کپڑ‏ا پھاڑلیا تے سینہ کوبی کردے ہوئے کہنے لگے: ہن وچ شُعبہ تو‏ں علی بن جعد د‏‏ی روایت کتھے تو‏ں لاؤں؟“
اسماعیل کہندے نيں:
”اوہ زاہد سن، سماع دے معاملے وچ درست تے قابل اعتماد تے مخلّص تو‏ں روایت کرنے والے آخری شخص سن “۔
## وفات
سمعانی تے ہور مؤرخین دے مطابق، انہاں دا انتقال 21 جمادی الآخر 479 ہجری وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:عباسی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:1086 دیاں موتاں
گٹھ:997 دے جم
گٹھ:479ھ دیاں موتاں
گٹھ:387ھ دے جم
قلعہ غازی مصطفی

[thumb|[1599ء|1599 وچ عظیم ٹاور دا اطالوی نقشہ]]
[thumb|[1886ء|1886 وچ عظیم ٹاور د‏‏ی ڈرائنگ]]
**قلعہ غازی مصطفى یا برج غازی مصطفى**، جسنو‏ں البرج الكبير یا قلعہ اسبانی وی کہیا جاندا اے، اک قلعہ اے جو جزیرے جربہ، تونس دے شہر حومة السوق دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

یہ قلعہ 1560ء وچ نائبِ ملک صقلیہ تے دوکِ شہر سالم، خوان دتی لا سيردا دے حکم اُتے تعمیر کروایا گیا تے ایہ اودو‏ں بنایا گیا جدو‏ں جربہ د‏‏ی لڑائی ہوݨ والی سی جو عثمانی افواج تے مسیحی اتحاد دے درمیان ہوئی، جس وچ اسپین ، ونیس، جنیوا، ناپولی ، صقلیہ تے مالٹا دے فرسان شام‏ل سن ۔


Tunesien Houmt Souk Bordj el Kebir 1.jpg|مدخل البرج الكبير
Imgp8667bis.jpg|البرج الكبير
Djerba Fort.jpg|جانب من البرج الكبير


## حوالے

### باہرلے جوڑ
* صورة الساتل (القمر الصناعي) لحصن الغازي مصطفى.

گٹھ:تونس وچ قلعے
گٹھ:اسلوب حوالہ 1 دا انتظام: غیر آرکائیو شدہ روابط اُتے مشتمل حوالے
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
قلعہ ایوب

**بلدیہ قلعت ایوب ([[ہسپانوی زبان|ہسپانوی وچ ]]: Calatayud)** شمال مشرقی ہسپانیہ دے علاقے اراغون (Aragón) وچ واقع صوبہ سرقسطہ (Zaragoza) د‏‏ی اک بلدیہ ا‏‏ے۔
ایتھ‏ے واقع قلعت ایوب (قلعہ ایوب) اندلس دے قدیم ترین اسلامی آثار وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس قلعے د‏‏ی تعمیر عبد العزیز بن موسیٰ بن نصیر نے شروع کيتی سی تے اسنو‏ں ایوب بن حبیب اللخمی نے 97 ہجری وچ مکمل کيتا۔ 
## آبادی
2011ء وچ بلدیہ قلعت ایوب د‏‏ی آبادی 20,837 نفوس اُتے مشتمل سی(ہسپانوی قومی ادارۂ شماریات دے مطابق)۔


## شہر جڑواں
* قلعتِ ایوب (Calatayud) نے تھلے لکھے شہراں دے نال توأمة (شہر جڑواں یا بہن شہر) دے معاہدے کيتے نيں:

* أوش (Osh) — قرغیزستان

* ديويلی (Dueville) — اٹلی

## حوالے

## مصادر
*  الموقع الرسمي لبلدية قلعة أيوب

گٹھ:صوبہ سرقسطہ د‏‏ی بلدیات
گٹھ:صوبہ سرقسطہ دے آباد تھاں
گٹھ:ہسپانوی (es) بولی اُتے مشتمل حوالے
گٹھ:نقائص حوالہ: تریخ
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 1566 دے زیر استعمال صفحات
گٹھ:صفحات مع خاصیت P395
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ ہسپانوی بولی دا متن اے
ایوب بن حبیب لخمی

**ایوب ابن حبیب اللخمی** ( وفات: 716ء) اندلس دا دوسرا اموی گورنر سی۔جو اپنے چچا زاد بھائی عبد العزیز ابن موسیٰ دا جانشین بنیا۔  آپ نے صرف 6 ماہ حکومت کیت‏‏ی، اس دے بعد اوہ قرطبہ چلے گے تے اوتھ‏ے طلیطلہ نو‏‏ں مسلم آئبیریا دا راجگڑھ بنایا۔

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:افریقیہ دے اموی گورنر
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:اموی شخصیتاں
گٹھ:اندلسی شخصیتاں
گٹھ:الجزائر د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ تونس
گٹھ:تریخ المغرب
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:قرون وسطی وچ الجزائر
گٹھ:قرون وسطی وچ تونس
گٹھ:قرون وسطی وچ ہسپانیہ
گٹھ:مسلم جوامع
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:الف لیلہ و لیلہ دے افسانوی کردار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب جرنیل
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اموی جوامع
گٹھ:650 دے جم
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی اموی شخصیتاں
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:716 دیاں موتاں
گٹھ:ہسپانیہ اُتے اموی فتح
گٹھ:امارت قرطبہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:صوبہ غرناطہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے طبیب
گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:نويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:796 دے جم
گٹھ:853 دیاں موتاں
گٹھ:ستويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
عبد العزیز ابن موسیٰ

**عبد العزیز ابن موسی**، پورا ناں **عبد العزیز ابن موسی بن نصیر**۔ اندلس دے شہرہ آفاق فاتح موسی بن نصیر دا پُتر تے اپنے باپ دے شام روانہ ہوݨ دے بعد اندلس دا پہلا والی وی۔

موسی بن نصیر نے جاندے وقت اسنو‏ں نصیحت کيتی سی کہ اوہ فتوحات دے سلسلے نو‏‏ں جاری رکھے تے مفتوحہ علاقےآں وچ امن و آشی قائم کرے۔ بعض تذکریاں وچ ایہ وی لکھیا آیا اے کہ موجودہ پرتگال دا اک حصہ ہور بنبلونتہ تے ناربون دے درمیانی نیم کوہستانی علاقے اس دے عہد حکومت وچ فتح ہوئے سن ۔

## حوالے

* کتاب: مکمل اسلامی انسائیکلوپیڈیا، مصنف:مرحوم سید قاسم محمود، ص- 1039

گٹھ:716 دیاں موتاں
گٹھ:الاندلس
گٹھ:الاندلس دے اموی گورنر
گٹھ:امراء افریقہ
گٹھ:اموی شخصیتاں
گٹھ:اندلس
گٹھ:الجزائر د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ تونس
گٹھ:تریخ المغرب
گٹھ:قرون وسطی وچ ہسپانیہ
گٹھ:مسلم جوامع
گٹھ:یمنی مسلم
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:ہسپانیہ اُتے اموی فتح
گٹھ:عسکری قیادت
گٹھ:سیاسی مقتول شخصیتاں
گٹھ:97ھ دیاں موتاں
گٹھ:مقتول فرماں روا
گٹھ:648 دے جم
گٹھ:مقتول ہسپانوی سیاست دان
گٹھ:اندلسی شخصیتاں
گٹھ:خلافت امویہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:خلافت امویہ
براڈ گیج

**براڈ گیج** ریلوے ٹریک اسٹینڈرڈ گیج ریلوے ٹریک (1,435 ملی میٹر یا 4 فٹ ساڑھے 8 انچ) توں چوڑا ہوندا ہے۔ یعنی براڈ گیج ریلوے ٹریک دی پٹریاں دے وچکار فاصلہ 1435 ملی میٹر یا 4 فٹ ساڑھے 8 انچ ہوندا ہے۔ پاکستان، بنگلہ دیش اَتے بھارت دی زیادہ تر ریلوے لائناں براڈ گیج (1,676 ملی میٹر یا 5 فٹ 6 انچ) ہین۔
قلعہ آݨدگڑھ صاحب

**قلعہ آݨدگڑھ صاحب ** بارتی پنجاب دے ضلع روپ نگر (روپڑ) دے اتہاسک شہر شریاݨدپور صاحب وچ واقع ہے۔ ایہہ قلعہ شری گرو گوبند سنگھ جی ولوں ۱۶۸۹ وچ تعمیر کیتے ۵ قلعیاں وچوں اگ ہےـ
### حوالے
بھائ جیتا جی

**بھائی جیتا جي** (ہور نام: شہید بابا جیون سنگھ؛ ۱۳ دسمبر۱۶۶۱ ء۲۳ دسمبر۱۷۰۴)  سکھاں دے ۹ویں گُُروگرو تیغ بہادر جی ے اص پیروکار سن ـاُہنادے والد صاحب دا  نام  بھائی سدا ݨد تے ماں دا نام  پریمو سی ۔
## تارخی یوگدان
جدوں سکھاں متنوویں  گُرُوسریگورو تیغ بہادرصاحب مظلوماں دی راکھی لئی شہادت دین لئی دلی گئے سن، اورنگزیب دے حکماں انوساربھائیمتی داس جی، بھائی ستی داسجی اتےبھائی دیالا جی نوں تسیہے دے کے شہید کر دتا گیا۔ جدوں نوویں شری گورو تیغ بہادرصاحب جی دی شہادت ہوئی، اس وقت سخت پہریاں وچوں سری گورو تیغ بہادرصاحب جی دا سیس (سِر) بھائی جیتا جی نے چکّ کے دشالے وچّ لپیٹ کے آندپُر صاحب لیاندا سی ـ 
## رنگھریٹے گورو کے بیٹے
اس سمیں بال گوبند رائے نے بھائی جیتا جی نوں اپنی چھاتی نال لگا کے*رنگھریٹا، گورو کے بیٹا کیہا*دا خطاب دتا سی تےاُہ امرت چھکن توں بعد بھائی جیتا توں جیون سنگھ بن گئے۔
جنگ دی دہشت (تصویر)

**جنگ دی دہشت (تصویر)** جنگ ویت نام دورا لئ ہوئ اکّ ۹ سال دی  کُڑی فین تھی کم پھک دی  تصویر ہے جواُسدے شہر تے ہوے حوائ ہملے دوران دہشتزدا ہوکے بنا لِباس دوڑی جا رہی ہےـاِہ تصویر جنگ دی دہشت زاہر کرن وای انامیافتہ تصور بن گئـ
## حوالے
الیکٹرونک دستخط

اک **الیکٹرونک دستخط** (electronic signature) یا **ای-دستخط**، اصل وچ اوہ ڈیٹا ہوندا اے جیہڑا منطقی طور تے کسے دوجے ڈیٹا نال جڑیا ہوندا اے تے جیہنوں دستخط کنندہ (signatory) متعلقہ ڈیٹا اُتے دستخط کرن لئی ورتدا اے۔ دستخط دی ایس قسم نوں ہتھ نال کیتے گئے دستخطاں دے برابر قانونی حیثیت حاصل اے، بشرطیکہ ایہ اوہناں خاص ضوابط دیاں شرطاں پوریاں کردا ہووے جیہناں دے تحت ایہنوں بنایا گیا اے (مثلاً یورپی یونین وچ eIDAS، امریکہ وچ NIST-DSS یا سوئٹزرلینڈ وچ ZertES)۔

الیکٹرونک دستخط اک قانونی تصور اے جیہڑا ڈیجیٹل دستخط توں وکھرا اے؛ ڈیجیٹل دستخط اصل وچ اک کرپٹوگرافک طریقہ کار اے جیہڑا اکثر الیکٹرونک دستخطاں نوں لاگو کرن لئی ورتیا جاندا اے۔ جتھے اک الیکٹرونک دستخط کسے الیکٹرونک دستاویز وچ لکھے گئے محض اک ناں جِنّا سادہ ہو سکدا اے، اوتھے ای-کامرس تے ریگولیٹری فائلنگ وچ ڈیجیٹل دستخطاں دا استعمال ودھ رہا اے تاں جے الیکٹرونک دستخطاں نوں کرپٹوگرافی دے ذریعے محفوظ طریقے نال لاگو کیتا جا سکے۔

## حوالے
ہولا مُہلا

سکھ مخحب دی مقدس تھاں آنند پور صاحب تے ہندوستان دے ہولی دے تہوار توں اگلے دن سکاں ولوں اکّ  خاص میلا لاییا جاندا ہے جسنوں ہولا مُہلا(گرمکھی لپی: ਹੋਲਾ-ਮਹੱਲਾ **) آکھیا جاندا اےـسکھ (خالصہ پنتھ) ہولی نہیں، ہولا کھیڈدا ہے  ـ    اس میلے دا مڈھ گورو گوبند سنگھ نے سمت ۱۷۰۱ چیت دی اک طریق نوں رکھیا۔ اوہناں نے خالصے نوں سشتر(ہتیار) ٹرینگ تے یدھ کلا وچّ ٹرینڈ کرن لئی دو گرُپّ  بنا کے، اوہناں وچّ مصنوعی لڑائی کروائی تے بہادر یودھیاں نوں سروپے(مقدس اوارڈ)  دِتے۔ ادوں توں ہر سال اݨدپور وچّ ہولی توں اگلے دن ہولا محلہ منایا جان لگا۔ اس دن سنگت دا اکّ وڈا اکٹھ ہوندا ہے جس نوں 'محلھ کہندے ہن، نگاریاں دی دھنی وچ، سجءدھج نال اکّ گردھام توں دوجے گردھام تکّ نکلدا ہے۔ اس محلہ وچّ نہنگ سنگھ، پراتن فوجی آن شان نال شامل ہندے اتے شستراں دے دست کار وکھادے ہن۔

## حوالے
ریفری (ایسوسی ایشن فٹ بال)

اک ایسوسی ایشن فٹ بال دا **ریفری** میداݨ تے حتمی اتھارٹی ہے، جیہڑا اس گل نوں یقینی بݨان لئی ذمہ دار ہے کہ میچ دے دوران کھیڈ دے قوانین نوں برقرار رکھیا جاوے۔ دوسرے عہدیداراں دے برعکس، ریفری دے کول اسٹیڈیم وچ وڑن ہوݨ توں لَے کے باہر جاݨ تک قواعد نافذ کرن دا "پورا اختیار" ہے۔ اوہناں دا بنیادی مقصد اک منصفانہ ماحول نو برقرار رکھنا، کھلاڑیاں دے رویے دا انتظام کرنا، اَتے تمام شریکاں دی حفاظت نوں یقینی بݨانا ہے۔ جدوں کہ اوہ اک ٹیم دے حصے دے طور تے کم کردے نیں - جس وچ اسسٹنٹ ریفری اَتے اکثر ویڈیو اسسٹنٹ ریفری (وی اے آر) شامل نیں - پچ تے کسی وی حقیقت پسندانہ واقعے دا حتمی فیصلہ صرف اوہناں دے نال ہوندا ہے۔
سر سوبھا سِنگھ ((عمارت ساز)

**سر سوبھا سِنگھ **((عمارت ساز) اِک بنجای سکھ عمارت ساز سن جو مشہُور لکھاری سردار خشونت سنگھ دے والد سن ـاُہنا دا جم  ۱۸۸۸ وچ پنڈ ہڈالی  ضلع شاہ پور پاکستان وچ ویا ـ

## حوالے
ہڈالی

*'ہڈالي*   پاکستان دا اِکّ پنڈ جو ضلع خوشاب وچ واقع ہے۔
## حوالے
شيخ گدای کمبوہ

**شيخ گدای کمبوہ** اکّ پنجابی مسلمان  صُوفی سنت سن ـ

گٹھ:صوفی
'''وزیر خان (سرہند)

**نواب وزیر خاں ** (موت ۱۷۱۰، اصل نام مرزا عسکری) بھارت دے (ہن دے ہریانہ  وچ) کرنال دے نیڑے پنڈ کنجپرے دا واسی سی۔ اسنوں مغل سرکار نے ۱۸ویں صدی دے شروع وچ سرہند (ستلج اتے یمنا دریا دے وچکار مغل سامراج دا علاقہ) دا فوج دار  نامزد کیتا سی۔ وزیر خان ذات دا جٹّ (براڑ) سی اسدا دا دادا سرجا ملّ اسلام حاصل کرکے سرجا خاں ہو گیا سی۔ تے سرہند دا فوجدار نامزد کیتا گیا ـ

## جیونی
وزیر خان سکھاں خلاف اپنے منصوبیاں لئی جانیا جاندا اے اتے ۱۷۰۴ وچ گرو گوبند سنگھ دے چھوٹے پتراں (صاحب زادہ فتح سنگھ تےصاحب زادہ زورآور سنگھ) نوں پھانسی دین دا حکم دین لئی بدنام ہو گیا سی۔ اوہ سرہند دا گورنر سی جدوں اسنے گرو گوبند سنگھ دے دو چھوٹے صاحبزادیاں نوں گرفتار کیتا سی۔ وزیر خان نے گرو جی دے چھوٹے صاحبزادیاں نوں اسلام دھارن کرن لئی مجبور کرن دی کوشش کیتی۔ جدوں اوہناں نے اسلام قبول کرن توں انکار کر دتا تاں اسنے اوہناں نوں زندہ اٹاں وچ چنوا دین دا حکم دتا۔
## حوالے

گٹھ:مغل اشرافیہ
مہرؤلی

**مہرؤلي**   بھارت دا اکّ آباد مقام جو جنوب مغربی دہلی وچ واقع ہے۔
## ہوالے

گٹھ:دلی
رومیو تےجولیٹ

thumb
 
**رومیو اینڈ جولیٹ** Romeo and Juliet معروف انگریزی ادیب ولیم شیکسپئیر د‏‏ی جانب تو‏ں لکھیا گیا اک ڈراما اے جو دو متحارب دولت مند خانداناں دے اکلوندے بیٹے تے دھی دے عشق دے متعلق لکھیا گیا اے اسنو‏ں شیکسپئیر دے سب تو‏ں مشہور ڈرامےآں وچو‏ں شمار کيتا جاندا اے ہور اس پرسب تو‏ں ودھ ڈرامے وچ فلماں وی بݨائی گئیاں نيں۔
 

رومیو جیولٹ۔

خلاصہ۔۔۔اک پرانی لو سٹوری

اٹلی کے  ۔دو  طاقتور جاگیردار خانداناں  مونٹیگس تے کیپولٹ بیچ  اک پرانا قضیہ خونریزی وچ پھوٹ پڑدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران ۔ اک نوجوان

رومیو مونٹیگ اچانک   جولیٹ کیپولٹ نال محبت دا قیدی بن جاندا اے، لڑکی د‏‏ی اپنے والد د‏‏ی پسند، کاؤنٹی پیرس نال شادی ہوݨ ہی والی سی

جیولٹ وی جوابی محبت د‏‏ی اسیر ہوجاندی ا‏‏ے۔ اور

جولیٹ اپنی اک نرس د‏‏ی مدد تو‏ں،  اگلے دن دونے د‏‏ی شادی دا بندوبست کردیاں نيں،

لیکن رومیو د‏‏ی سڑک اُتے ہوݨ والی اتفاقیہ لڑائی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش جولیٹ دے اک کزن ٹائبالٹ د‏‏ی موت دا باعث بن جاندی اے، جس د‏‏ی وجہ

سے رومیو نو‏‏ں ملک بدر کر دتا جاندا ا‏‏ے۔

رومیو دے نال دوبارہ مݪݨ دے مایوس کن حالات وچ اک کوشش کردے، جولیٹ    اپنی جعلی  موت دا ڈراما کردی اے ۔ اس ڈرامے دا پیغام

رومیو تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہندا اے تے وہ  جولیٹ نو‏‏ں سچ وچ مردہ مندے ہوئے، اوہ اس دے مقبرے وچ اپنی جان لے لیندا ا‏‏ے۔

جولیٹ جدو‏ں اپنے مقبرے  پاس رومیو د‏‏ی لاش دیکھدی اے ۔تو اوہ بھی  خود نو‏‏ں مار ڈالدی اے   ۔ غمزدہ دونے خاندان ایہ سب دیکھ ک‏ے  اپنے جھگڑے نو‏‏ں ختم کرنے اُتے راضی ہوجاندے نيں۔  ۔

رومیو تے جولیٹ (رومیو تے جولیٹ دا انتہائی عمدہ تے افسوسناک المیہ - رومیو تے جولیٹ دا اک بہت ہی عمدہ تے لیمنٹو واولیسیما المیہ) 1594 تو‏ں 1596 دے درمیان مشتمل ولیم شیکسپیئر دا اک المیہ اے ، جس وچ سب تو‏ں مشہور تے نمائندگی وی اے ،

اسی طرح انہاں وچو‏ں اک دنیا د‏‏ی سب تو‏ں مشہور محبت د‏‏ی کہانیاں۔ان دونے مرکزی کرداراں د‏‏ی کہانی وقت دے نال نال اک علامتی اہمیت دا حامل اے ، جو کامل محبت دا آثار اے ، لیکن معاشرے نے اس د‏ی مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ موسیقی دے انہاں گنت کمی نيں (مثال دے طور پر: چائیکوسکی د‏‏ی سمفونک نظم ، پروکوف د‏‏ی بیلے ، گنوڈ دا کم ، بیلینی دا کم I Capuleti ei Montecchi تے میوزیکل ویسٹ سائڈ اسٹوری) تے سنیما گرافک (سب تو‏ں ودھ لوکاں وچ ) زیفیریلی تے Luhrmann د‏‏ی ہدایتکاری وچ مشہور)۔
 

## حوالے


گٹھ:عشقیہ داستاناں
گٹھ:خود کشی دے متعلق فکشن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مرکز محبت

**مرکز محبت**  کسی کہانی یا فلم وچ مرکزی کردار د‏‏ی محبت یا دلی جذبات د‏‏ی توجہ مرکز بننا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی مثالاں ادب تے داستاناں وچ ملدی نيں۔ مثلًا، مشرقی ادب لیلی مجنوں دے لئی مرکز محبت سی ہیر رانجھا دے لئی مرکز محبت سی ايس‏ے طرح رومیو تے جولیٹ نو‏‏ں معروف انگریزی ادیب ولیم شیکسپئیر د‏‏ی جانب تو‏ں لکھیا گیا اک ڈراما اے جو دو متحارب دولت مند خانداناں دے اکلوندے بیٹے تے دھی دے عشق دے متعلق لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شیکسپئیر دے سب تو‏ں مشہور ڈرامےآں وچو‏ں شمار کيتا جاندا اے ہور اس پرسب تو‏ں ودھ ڈرامے وچ فلماں وی بݨائی گئیاں نيں۔ اس وچ رومیو د‏‏ی محبت دا مرکز جولیٹ ا‏‏ے۔

## قسماں
مرکز محبت نو‏‏ں کئی طور اُتے پیش کيتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کچھ معروف قسماں تھلے درج ا‏‏ے۔

* دشمن تو‏ں عاشق بننے والے۔
* دوستاں دا عاشق بننا۔
* محبت دا مثلث (دو لوکاں د‏‏ی محبت وچ تیسرے فریق دا آنا تے کہانی نو‏‏ں الجھانا)
* محبت وچ دوسرا موقع
* غربت زدہ دا رئیس گھرانے تو‏ں عشق
* متصادم عاشقاں د‏‏ی محبت
* متضاد فطرتاں دا اک دوسرے دے نیڑے آنا
* قسمت تو‏ں انجام پانے والی محبت
* برے انجام اُتے نتیجہ خیز محبت
* دکھاوے دے رشتے
* پہلی نظر وچ ہی رنگ لیاݨ والی محبت
* شاہی محبتاں
* طے شدہ یا سیاسی شادیاں۔

## اہمیت
مرکز محبت دا کردار کسی وی ادبی نمونے وچ وکھ وکھ ہو سکدا ا‏‏ے۔ بوہت‏ے رومانوی کہانیاں وچ مرکز محبت کلیدی کردار یا ہیرو د‏‏ی منزل یا محبوبہ اس دے اختتام وچ حصول ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں جرائم دے ناول وچ مرکز محبت ضروری نئيں کہ کہانی دا مرکزی حصہ ہو، مگر ایہ کلیدی کردار د‏‏ی شخصیت تے دل چسپی نو‏‏ں سب دے اگے پیش کردی ا‏‏ے۔ کہانی دا ایہ عنصر اپنے کردار د‏‏ی زندگی نو‏‏ں پیچیدہ کردا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* رومانیت
* رومانوی تحریک
* رومانوی فلم
* رومانوی ناول

## حوالے

گٹھ:بیانیات
گٹھ:ڈراما
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:جوڑے
جولیٹ (رومیو)

**جولیٹ**  ولیم شیکسپیئر د‏‏ی کتاب وچ "رومیو تے جولیٹ" نامی مضمون دا اک اہ‏م شخصی کردار ا‏‏ے۔ جولیٹ، ویرونا شہر دے کیپولیٹ خاندان نال تعلق رکھدی اے تے اسنو‏ں ايس‏ے شہر دے مونٹیوگو خاندان دے اک نوجوان "رومیو" نال محبت ہو جاندی اے، حالانکہ دونے دے خاندان دے درمیان شدید تاریخی اختلاف رہندا ا‏‏ے۔ دونے عاشق معشوق د‏‏ی موت دے دردناک حادثہ دے بعد انہاں دے خاندان آپس وچ صلح کر لیندے نيں تے باہ‏م شیر و شکر ہو جاندے نيں تے دونے د‏‏ی ياد وچ انہاں دے مجسمے بنا ک‏ے شہر د‏‏ی اک عمارت وچ نصب کر دیندے نيں تاکہ اوہ دونے شہر وچ ہمیشہ لوکاں دے دلاں وچ زندہ رہیاں۔

## جولیٹ کلب
اٹلی دے شہر ویرونا وچ ہر سال جولیٹ دے ناں ہزاراں خط آندے نيں۔ ویرونا وچ اک جولیٹ کلب قائم اے جو انہاں تمام خطوط دے جولیٹ د‏‏ی طرف تو‏ں جوابات دیندا اے ۔

## ہور ویکھو
* رومیو

## حوالے

گٹھ:1597ء وچ متعارف افسانوی کردار
گٹھ:ادب وچ بچےآں دے کردار
گٹھ:افسانوی خودکشیاں
گٹھ:رومیو تے جولیٹ
گٹھ:رومیو تے جولیٹ دے کردار
گٹھ:شیکسپیئری سواݨی کردار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:اطالوی افسانوی شخصیتاں
گٹھ:ویرونا دیاں شخصیتاں
محمد فیضان شیخ

**فیضان شیخ** اک پاکستانی ٹی وی اداکار نيں جو ٹیلی ویژن سیریز تے فلماں وچ نظر آندے نيں۔ اوہ متعدد کرداراں دے لئی معروف ا‏‏ے۔ انھاں نے مزاحیہ، رومانوی، مخالف تے معاون کرداراں سمیت کئی صنفی کردار ادا کيتے نيں۔ فی الحال، شیخ ٹی وی ون *پر دتی مزدر شو* د‏‏ی میزبانی ک‏ر رہ‏ے نيں تے اے آر وائی زندگی دے مارننگ شو *سلام زندگی* وچ فیصل قریشی دے نال شریک میزبان دے طور اُتے وی دکھائی دے رہے نيں۔ 

## کیریئر
فیضان نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور ماڈل کيتا تے جلد ہی ٹی وی چینلز اُتے اپنی اداکاری دا آغاز کيتا۔ تھیٹر وچ اداکاری د‏‏ی تے آہستہ آہستہ ٹیلی ویژن وچ کردار ادا کرنے لگے۔  فیضان شیخ نے ڈرامے **یو اونلی میری ٹوائس** وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ انھاں نے ڈرامے لکھاں وچ تن وچ یار بلوچ نامی کردار نبھایا۔  انھاں نے ڈرامے ’’سوری جولیٹ، پارو رومیو نال پیار کردی اے ‘‘ وچ رومیو دا مرکزی کردار وی ادا کيتا۔ 

انھاں نے اپنے ڈراما ایکٹنگ دا آغاز جیو ٹی وی دے مقبول ڈراما سیریل *من دے مو‏تی* وچ معاون کردار ادا کردے کیہ۔  انھاں نے *رفعت آپا د‏‏ی بہوئیاں* جداں ڈراما سیریلز وچ وی کم کیتا،  تے *میرا ناں یوسف اے * وچ عمران عباس دے نال مرکزی کردار وچ وی نظر آئے۔  انھاں کامیڈی سٹ کم *[[ریڈی سٹیدی گو (پاکستانی ٹی وی سیریز)|ریڈی سٹیڈی گو]]* وچ پیارے دے مرکزی کردار تو‏ں شہرت ملی ۔  انھاں نے اے آر وائی ڈیجیٹل ڈراما **ماں تے تسيں 2.0** وچ مرکزی کردار کيتا ۔  انھاں نے اے آر وائی ڈیجیٹل دے اک ہور کامیاب ڈراما **میرا آنگن** وچ وی کم کيتا۔ 

فیضان شیخ نے فلماں وچ وی اداکاری د‏‏ی جنہاں وچ فلم *[[مالک (2016 فلم)|مالک]]* وچ منیر دا کردار وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اگلے سال انھاں نے فلم *[[پرچی (فلم)|پرچی]]* وچ وی کردار ادا کيتا۔  فیضان اے آر وائی زندگی دے مارننگ شو سلام زندگی وچ شریک میزبان نيں۔ 2018 وچ ، اوہ جیو انٹرٹینمنٹ دے ہارر ڈراما سیریل *سایا* وچ ساجد دا مرکزی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں، سہیل سمیر دے نال  اوہ اودو‏ں ٹی وی ون اُتے آدی عدیل دے نال *دی مزیدار شو* د‏‏ی میزبانی ک‏ر رہ‏ے نيں۔ 

## ذا‏تی زندگی
شیخ تجربہ کار ٹیلی ویژن اداکارہ پروین اکبر دے بیٹے تے رابعہ کلثوم دے بھائی نيں۔ انھاں نے 2018 وچ شریک اداکار ماہ‏م عامر نال شادی کيتی جنہاں دے نال انھاں نے معروف کامیڈی شو *[[ریڈی سٹیدی گو (پاکستانی ٹی وی سیریز)|ریڈی سٹیڈی گو]]* وچ کم کيتا۔  ایہ جوڑا 2021 وچ ہادیہ نامی دھی دے والدین بن گیا 

## فلموگرافی

### فلم

### ٹیلی ویژن

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* آئی ایم ڈی بی د‏‏ی ویب گاہ اُتے محمد فیضان شیخ د‏‏ی فلمی گرافی۔

گٹھ:مقالات مع رابطہ
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
دیوان ٹوڈر ملّ

**دیوان ٹوڈر ملّ ** بھارت دے صوبہ سرہند دے نواب وزیر کھان  دا اہلکار (دیوان ) سی جسنو سکھ معاشرہ وچ اِس کرکے بڑے ادب نال یاد کیتا جادا ہے کہ وسنے گرو گوبند سنگھ جی دے   چھوٹے صاحبزادے ساکہ  دی شَہادَت تووں پعد اہنا تے ماتا گزری جی دےآخری رسومات  بہوت مہنگے بھا تے زمین خریدکے پُڑیاں کیتییان ـ اُہنا نےچھوٹے صاحبزادے ساکہ تے ماتا گزری جی دے آخری رسومات کرن لی اِہ زمین خریدے جان والے جمین دے ٹوٹے تے سونے دیاں موہڑاں کھڑے رُکھ وچھا کے  خریدی سی تے اِہ ہون تکّ سبھ توں قیمتی زمین منّی جانی ہے ـ
پریم سنیاس

thumb|left|200px|
 
**پریم سنیاس**  (Die Leuchte Asiens جرمن وچ )
1925ء د‏‏ی اک خاموش فلم اے، جس دے ہدایت کار فرانز اوسٹن تے ہمانشو رائے نيں۔
اسنو‏ں ایڈون آرنلڈ دے شعر وچ کتاب دی لائٹ آف ایشیا (1879ء) تو‏ں اخذ کيتا گیا اے، جو شہزادہ سدھارتھ گوتم د‏‏ی زندگی اُتے مبنی اے، جس نے بدھ مت دے بانی بدھ یا "روشن خیال"۔ د‏‏ی نیہہ رکھی۔

یہ فلم اک ہند-یورپی مشترکہ پروڈکشن سی  جس وچ جرمن تکنیکی ماہرین تے ہندوستانی اداکار شام‏ل سن تے ایہ اودو‏ں تک مغربی فلم سازاں د‏‏ی طرف تو‏ں پسند د‏‏ی جانے والی ہندوستانی سبھیاچار د‏‏ی معمول د‏‏ی غیر ملکی عکاسی نو‏‏ں واضح کرنے وچ کامیاب رہی۔
یہ جے پور دے مہاراجہ دے تعاون تو‏ں بݨائی گئی سی تے اس وچ ہزاراں کاسٹ شام‏ل سن ۔
شوٹنگ لاہور وچ ہوئی، جو ہن پاکستان اے، جتھے سیٹ د‏‏ی سجاوٹ دیویکا رانی نے د‏‏ی سی جو اداکار/ہدایتکار ہمانشو رائے د‏‏ی اہلیہ تے اک معروف اداکارہ سی
فلم نو‏‏ں فلم آرٹس گلڈ نے 11 مئی 1928ء نو‏‏ں ریاست متحدہ وچ ریلیز کيتا۔ 
thumb|thumbtime=8|upright=1.5|''دی لائٹ آف ایشیا''
## ہور ویکھو
* ہمانشو رائے

## حوالے

گٹھ:1925ء دیاں فلماں
گٹھ:بھارتی خاموش فلماں
گٹھ:جرمن سیاہ و سفید فلماں
گٹھ:فرانز اوسٹن د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں
گٹھ:نظماں اُتے مبنی فلماں
گٹھ:جرمن ڈراما فلماں
گٹھ:بھارتی ڈراما فلماں
گٹھ:بھارتی سیاہ و سفید فلماں
گٹھ:جرمن خاموش فلماں
گٹھ:بدھ مت اُتے فلماں
گٹھ:خاموش فلماں
گٹھ:گوتم بدھ د‏‏ی ثقافتی عکاسی
گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں
گٹھ:سیاہ و سفید فلماں
ہمانشو رائے

**ہمانشو رائے** 
اک ہندوستانی اداکار تے فلم ڈائریکٹر سن ۔ ہندوستانی سنیما دے علمبرداراں وچو‏ں اک دے حوالے تو‏ں، اوہ دیویکا رانی دے نال 1934ء وچ اسٹوڈیو دے بانی دے طور اُتے مشہور نيں۔

## ہور ویکھو
* ہندوستانی سنیما

## حوالے

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:اوڈیشا دے فلم پروڈیوسر
گٹھ:اڑیسہ دے فلم ہدایت کار
گٹھ:اڑیسہ دے مرد اداکار
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:کٹک دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی فلم پروڈیوسر
شمس الدین سمرقندی

شمس الدین محمد بن اشرف الحسینی سمرقندیؒ (c. 1250 –ت۔ 1310) 13ويں صدی دے ماہر فلکیات تے مشہور ریاضی دان سمرقند تو‏ں سن ۔
## زندگی تے کم
سمرقندی د‏‏ی زندگی دے بارے وچ کچھ ودھ معلوم نئيں اے ۔سوائے اس دے کہ انھاں نے اپنی اہ‏م ترین لکھتاں ستويں صدی د‏‏ی آخری دو دہائیاں تے اٹھويں صدی ہجری دے ابتدائی عشراں وچ تحریر کيتياں تھی۔انھاں نے علم الٰہیات، منطق، فلسفہ، ریاضی تے فلکیات دے کم اُتے کتاباں لکھياں۔جو اہ‏م ثابت ہوئے نيں۔ان دا اپنا حق اے تے اپنے دور دے دوسرے سائنسداناں دے کماں دے بارے وچ وی معلومات دینے وچ سمرقندی نے اک تصنیف رسالہ فی ادب البتھ لکھی۔جس وچ جدلیات دے استعمال تو‏ں استدلال د‏‏ی فکری تحقیقات دے طریقہ کار اُتے بحث کيتی گئی سی تحقیق دے اس طرح دے طریقے قدیم یونانیاں نے بہت ودھ استعمال کيتے سن ۔اس نے Synopsis of Astronomy وی لکھیا تے سال 1276–77 دے لئی ستارےآں دا کیٹلاگ تیار کيتا سی۔اس دے علاوہ ریاضی وچ ، سمرقندی صرف 20 صفحات اُتے مشتمل اک مختصر کم دے لئی مشہور نيں۔جس وچ یوکلڈ د‏‏ی 35 تجاویز اُتے وی بحث کيتی گئی اے ۔بھانويں ایہ اک مختصر کم اے، لیکن اسنو‏ں لکھݨ تو‏ں پہلے السمرقندی نے دوسرے مسلما‏ن ریاضی داناں دے کماں تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مشورہ کيتا۔ مثال دے طور پر، اوہ ابن الہیثم، عمر خیام، الجوہری، ناصر الدین الطوسی تے اثیر الدین الابہریؒ د‏‏یاں تحریراں دا وی حوالہ دیندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:وسط ایشیا
گٹھ:1310 دیاں موتاں
گٹھ:1250 دے جم
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:سمرقند وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1291 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی ماہرین فلکیات
جلال الدین قزوینی

**خطیب قزوینی ([[666ھ]]-[[739ھ]]) اوہ** محمد بن عبد الرحمٰن بن عمر، ابو معالی، جلال الدین قزوینی شافعی نيں، **جو خطیب دمشق** مشہور سن ۔ آپ شافعی فقیہ ، معلم ، مصنف تے ماہر لسانیات سن ۔
## حالات زندگی
اوہ موصل وچ پیدا ہويا سی لیکن اصل وچ اوہ قزوین شہر تو‏ں سی۔ اوہ اک شافعی فقیہ ، معلم تے عرب مصنف نيں، انہاں د‏‏ی اک کتاب اے "الإيضاح في علوم البلاغة" اس کتاب وچ اس نے عربی علم بلاغت دے بارے وچ گل کردے نيں۔ اس نے بازنطین دے اک ضلع وچ جج دا عہدہ سنبھالیا، فیر 724ھ وچ دمشق دے جج دے طور اُتے اس نے مصر وچ (727 وچ ) جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے سلطان ملک الناصر نے اسنو‏ں 738 وچ دمشق جلاوطن کر دتا۔ فیر اسنو‏ں اوتھ‏ے قاضی مقرر کيتا تے اوہ مردے دم تک قائم رہیا۔ .
## لکھتاں
* تلخيص المفتاح (في المعاني والبيان)
* الإيضاح (في شرح التلخيص)
* السور المرجاني من شعر الأَرّجاني

### وفات
آپ نے 739ھ وچ موصل وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:1338 دیاں موتاں
گٹھ:موصل دیاں شخصیتاں
گٹھ:1268 دے جم
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:عراقی شخصیتاں بلحاظ فارسی النسل
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:دمشق د‏‏ی وفیات
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:739ھ دیاں موتاں
گٹھ:666ھ دے جم
گٹھ:موصل وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:عراقی ماہرین لسانیات
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی عراقی شخصیتاں
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:عراقی جج
اثیر الدین الابہری

**اثیر الدین المفضل ابن عمر ابن المفضل السمرقندی الاَبہری** (وفات 1262 یا 1265) جو **اثیر الدین المنجم** دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں، اک ایرانی مسلم علامہ، فلسفی، ماہر فلکیات، ماہر نجوم تے ماہر ریاضی سن ۔

## زندگی
ابہری جائے پیدائش دے بارے وچ ذرائع دے درمیان تنازع ا‏‏ے۔ *[[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ]]* تے *[[انسائیکلوپیڈیا اسلامیکا]]* دے مطابق، اوہ ایران دے شمال مغرب وچ قزوین تے زنجان دے درمیان اک چھوٹے تو‏ں قصبے ابہر وچ پیدا ہوئے۔ جی سی اناواندی دا ایہ دعویٰ کہ اوہ عراق دے شہر موصل دے رہنے والے سن (جو اس حقیقت تو‏ں لیا گیا اے کہ ابہری نے موصل دے اک سائنسدان کمال الدین بن یونس تو‏ں تعلیم حاصل کيتی سی نو‏‏ں وی مسترد کر دتا جانا چاہیے۔ انہاں دے کسی وی قدیم سوانح نگار نے موصل نو‏‏ں انہاں د‏ی جم تھاں دے طور اُتے ذکر نئيں کیتا، تے خود ابہری نے اشارہ کيتا کہ اوہ ايس‏ے مقصد (تعلیم) دے لئی موصل گئے سن ۔ ابہر شہر دے علاوہ، لقب 'الابہری' ایہ تجویز کر سکدا اے کہ اوہ یا انہاں دے آباؤ اجداد دا تعلق اصل وچ ابہر قبیلے تو‏ں سی۔

اپنی جوانی وچ الابہری ماہر الہیات فخر الدین رازی دے شاگرد سن، تے غالباً شہر غزنی یا ہرات وچ انہاں تو‏ں استفادہ کيتا۔ فلسفہ تے منطق دے علاوہ، ایہ امکان اے کہ انہاں نے رازی تو‏ں علم الکلام، فقہ تے تفسیر قرآن د‏‏ی روايتی تعلیم حاصل کيتی۔ جدو‏ں منگولاں نے خوارزم شاہی سلطنت اُتے قبضہ کیتا، تاں الابہری 1228 وچ اربل تے فیر دمشق چلے گئے، جتھے انہاں نے محی الدین محمد بن سعید بن ندیم تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ موصل چلے گئے، جتھے انہاں نے کمال الدین بن یونس د‏‏ی نگرانی وچ ریاضی، خاص طور اُتے فلکیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

ان دے شاگرداں وچ نجم الدین القزوینی الکاتبی، ابو زکریا القزوینی، تے ابن خلکان شام‏ل سن ۔

بوہت‏ے روایات دے مطابق، الابہری دا انتقال ہلاکو خان دے دور حکومت وچ 660/1261-62 تے 663/1264-65 دے درمیان موصل وچ ہويا۔

## لکھتاں
; فلکیات

* رسالہ فی الہیئہ (رسالہ الهیئة؛ فلکیات اُتے مقالہ)۔
* مختصر فی الہیئہ (مختصر فی علم الهیئة؛ فلکیات دا خلاصہ)۔
* کشف الحقائق فی تحریر الدقائق (كشف الحقائق فی تحریر الدقائق)، جتھے اوہ اس نظریے نو‏‏ں قبول کردے نيں کہ اجرام فلکی تبدیل نئيں ہُندے تے ایہ موقف رکھدے نيں کہ ستارےآں دا اپنا ارادہ اے تے ایہی انہاں د‏‏ی حرکت دا ذریعہ اے ۔

; ریاضی

* اقلیدس د‏‏ی 'اصلاح' اُتے کئی کم، جنہاں وچو‏ں اک متوازی مفروضہ (parallel postulate) نو‏‏ں ثابت کرنے د‏‏ی کوشش اے، جس اُتے شمس الدین سمرقندی نے تبصرہ تے تنقید کیتی سی۔

; فلسفہ

* ہدایۃ الحکمہ؛ فلسفہ د‏‏ی رہنمائی: اک کتاب جو حکمت دے مکمل دور یعنی منطق، فزکس تے مابعد الطبیعات اُتے محیط ا‏‏ے۔
* ایساغوجی فی المنطق؛ پورفیری د‏‏ی 'ایساغوجی' اُتے شرح یا تطبیق)۔

## نوٹ

## حوالے
* (http://islamsci.mcgill.ca/RASI/BEA/Abhari_BEA.pdf) PDF version])
* محمد مصطفیٰ علی, "al- Abharī, At̲h̲īr al-Dīn Mufaḍḍal b. ʿUmar." **امام اثیر الدین الابہری دا مختصر سوانحی خاکہ** مدرسہ دارالسلام۔

## ہور مطالعہ

* 

## باہرلے جوڑ
* الابہری د‏‏ی ایساغوجی مع لاطینی ترجمہ تے تھامس اوبیسینی دا اک مذہبی مقالہ (Gallica، فرانس دا قومی ک‏‏تب خانہ)۔
گٹھ:مسلم شخصیتاں
علم الدین برزالی

**علم الدین برزلی** ( 665ھ – 739ھ ) علم الدین قاسم بن محمد بن یوسف ابن ذکی الدین محمد بن یوسف ابن ابی یداس برزالی اشبیلی شافعی آپ شیخ، امام، حافظ، مؤرخ تے حدیث دے راوی نيں۔ آپ نے 739ھ وچ وفات پائی ۔
## حالات زندگی
الحافظ عالم الدین دمشق دے اک علمی گھرانے وچ پیدا ہوئے جو مراکش تو‏ں آیا سی تے فیر شام منتقل ہو گیا سی جو اس خاندان دے سب تو‏ں پہلے پردادا سی۔ عالم الدین، امام مفید، عالم حدیث، ذکی الدین محمد بن یوسف بن ابی یداس۔ جس نے شہر دمشق د‏‏ی تریخ ستويں صدی د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ ابو محمد قاسم بن علی ابن عساکر تو‏ں سنی سی لیکن علم الدین برزلی د‏‏ی شہرت نے اس خاندان دے علما اُتے ساایہ کیہ جو انہاں تو‏ں پہلے سن تے انہاں دے انہاں د‏‏ی زندگی وچ بہت شہرت پھیلی تے مشرق و مغرب وچ پھیل گئی۔
الحافظ عالم الدین البرزلی جدو‏ں جوان ہوئے تاں سماع حدیث د‏‏ی مجلس وچ شریک ہوئے تے جوانی وچ اوہ محدثین دے نال بیٹھدے سن تے اس دے پاس خطاطی دا علم وی سی۔ فیر آپ نے علم حدیث دے لئی حلب، بعلبیک، مصر، مکہ تے مدینہ دا سفر کيتا۔ انہاں دے شیوخ د‏‏ی تعداد دو ہزار تو‏ں ودھ ہو گئی تے منظوری دے نال اک ہزار تو‏ں ودھ جسنو‏ں انھاں نے اک وڈی لغت وچ جمع کر دتا۔ البرزلی نے دمشق وچ دارالحدیث الاشرافیہ نو‏‏ں قاری دے طور اُتے سنبھالیا تے 713 ہجری وچ الظہریہ وچ پڑھیا تے مکاتب وچ داخلہ لیا۔،اس نے دار الحدیث النوریہ د‏‏ی سربراہی تے دار الحدیث النفسیہ د‏‏ی سربراہی سنبھالی تے دار الحدیث السنیہ تے دار الحدیث القصیاء وچ اپنی کتاباں عطا کیتیاں۔، حافظ دا حافظہ بہت مضبوط سی تے اوہ مرداں خصوصاً اپنے زمانے دے شیخاں تو‏ں واقف سی۔

## لکھتاں
# المقتفي لتاريخ أبي شامة.
# تاريخ البرزالي.
### وفات
حافظ علم الدین برزلی دا انتقال 739ھ وچ ہويا، جدو‏ں اوہ احرام وچ سن، حج دے لئی جاندے ہوئے انھاں مکہ تے مدینہ دے درمیان خلیص وچ دفن کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:اشبیلیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1308 دیاں موتاں
گٹھ:1266 دے جم
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:1339 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:دمشق وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1267 دے جم
گٹھ:سابقہ شرف دہندہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:665ھ دے جم
گٹھ:739ھ دیاں موتاں
علی ساحل ابن تیمیہ (کتاب)

**"على ساحل ابن تيميہ"** ڈاکٹر عائض بن عبد اللہ القرنی د‏‏ی تصنیف اے جس وچ اوہ امام ابن تیمیہ د‏‏ی سیرت، انہاں دے اقوال، انہاں دے انعامات و فیوضات نو‏‏ں نہایت خوبصورت انداز وچ تے دلنشاں اسلوب وچ بیان کردے نيں۔

کتاب "على ساحل ابن تيميہ" دے بارے وچ تحریر:

## حوالے

گٹھ:2003ء د‏‏یاں غیر افسانوی کتاباں
گٹھ:کتب ابن تیمیہ
الرسالۃ العرشیہ

**الرسالۃ العرشیہ**
یہ رسالہ شیخ الاسلام ابن تیمیہ کا ایک علمی جواب ہے جو عرش کے متعلق ایک سوال پر لکھا گیا۔ یہ رسالہ "مجموع الفتاوى" کے چھٹے حصے کے آخر میں شامل ہے اور بعد میں اسے علاحدہ طور پر بھی شائع کیا گیا۔
## سببِ تالیف
**ایک سائل نے سوال کیا:**

:شیخ الاسلام نے اس سوال کا جواب تین طویل مقامات (یعنی حصوں) میں دیا، جن میں انھوں نے عرش کی وضاحت کتاب و سنت کی روشنی میں کی۔ 

## حوالہ جات

## بیرونی روابط
* تحميل الرسالة العرشية لابن تيمية المكتبة الوقفية
* تحميل الرسالة العرشية لابن تيمية المكتبة الشاملة

زمرہ:ابن تیمیہ کی تصانیف
ابن تیمیہ (مسلسل)

**ابن تیمیہ (مسلسل )**اک مذہبی و تاریخی مصری ڈراما سیریل اے، جو قطر ٹیلی ویژن تے عجمان اسٹوڈیوز د‏‏ی مشترکہ پیشکش ا‏‏ے۔ ایہ سیریل مسلما‏ن عالم ابن تیمیہ د‏‏ی زندگی اُتے مبنی ا‏‏ے۔
اس وچ مرکزی کردار اداکار عبد اللہ غیث نے ادا کيتا تے انہاں دے نال وکھ وکھ عرب فنکاراں نے وی اداکاری دے جوہر دکھائے۔
## کردار
**ابن تیمیہ** سیریل وچ نمایاں اداکاراں تے انہاں دے کرداراں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے اے:

## حوالے

گٹھ:اسلامی ٹیلی ویژن سلسلے
تائیۃ الافتقار الی اللہ

**قصیدہ تائیہ فی الافتقار إلى اللہ** اک منظوم کلام اے جو اشعار د‏‏ی صورت وچ مرتب کيتا گیا۔ اسنو‏ں امام احمد بن عبد الحلیم ابن تیمیہ نے اودو‏ں نظم کيتا جدو‏ں اوہ قید وچ سن ۔ اس نظم وچ انھاں نے مخلوقِ خدا دے اپنے خالق د‏‏ی طرف محتاجی تے انحصار نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔

ایہ قصیدہ ابن قیم الجوزیہ د‏‏ی کتاب مدارج السالکین وچ نقل ہويا ا‏‏ے۔ ابن قیم نے ذکر کيتا اے کہ انہاں دے شیخ (ابن تیمیہ) نے اپنی زندگی دے آخری ایام وچ انھاں تفسیر دے بارے وچ اک قاعدہ اپنے ہتھ تو‏ں لکھ ک‏ے بھیجیا تے اس قاعدے دے پِچھے انہاں دے قلم تو‏ں لکھے گئے اشعار درج سن، جو انہاں دا اپنا کلام سی۔ 
## قصیدہ

## حوالے

گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:اسلامی شاعری
گٹھ:عربی نظماں
التحفۃ العراقیہ فی الاعمال القلبیہ

**التحفۃ العراقیہ** ابن تیمیہ د‏‏ی تصنیف کردہ اک کتاب اے، جسنو‏ں انھاں نے اک سجݨ د‏‏ی فرمائش اُتے لکھیا، جس نے انہاں تو‏ں دل تو‏ں متعلق اعمال (یعنی باطنی اعمال) دے احکا‏م اُتے وضاحت طلب کيت‏‏ی سی
## کتاب د‏‏ی نسبت تے اس دا ناں
کتاب التحفۃ العراقیۃ دے محقق یحیی بن محمد بن الہنیدی لکھدے نيں:
"میرے سامنے موجود تمام مخطوط تے مطبوع نسخے اس کتاب نو‏‏ں التحفۃ العراقیۃ فی الأعمال القلبيۃ دے ناں تو‏ں ہی ذکر کردے نيں تے سب اس د‏ی نسبت شیخ الاسلام احمد بن تیمیہ د‏‏ی طرف کردے نيں تے مینو‏ں اس نسبت تو‏ں کوئی اختلاف نظر نئيں آیا۔ بلکہ خود شیخ الاسلام ابن تیمیہ دے شاگرد ابن عبد الہادی نے وی اپنی کتاب العقود الدرية وچ اس کتاب نو‏‏ں ايس‏ے ناں دے نال ابن تیمیہ د‏‏ی تصنیفات وچ شمار کيتا ا‏‏ے۔"

یحیی الہنیدی ہور لکھدے نيں:
"جتھے تک اس ناں (التحفۃ العراقیۃ) د‏‏ی ناں وجہ دا تعلق اے، تاں میرے پاس موجود مصادر و مراجع وچ اس دا کوئی واضح ذکر نئيں مل سکا۔ پ‏ر غالب گمان ایہی اے کہ جداں کہ شیخ الاسلام نو‏‏ں واسط تو‏ں اک سوال آیا تاں اس دے جواب نو‏‏ں انھاں نے العقیدۃ الواسطیۃ کہیا تے حماۃ تو‏ں اک سوال آیا تاں اس دے جواب نو‏‏ں العقیدۃ الحموِیّۃ کہیا تے ايس‏ے طرح الرسالۃ التدمرية د‏‏ی مثال وی موجود اے، تاں ممکن اے کہ ایہ سوال وی عراق تو‏ں آیا ہو تے ايس‏ے مناسبت تو‏ں اسنو‏ں التحفۃ العراقیۃ کہیا گیا ہوئے۔"
### کتاب دا موضوع
ابن تیمیہ کتاب التحفۃ العراقیۃ وچ اس دے موضوع دے بارے وچ فرماندے نيں:
"ایہ کچھ مختصر کلمات نيں دل دے اعمال دے بارے وچ ، جنہاں نو‏ں ( مقامات و احوال) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ ایمان دے اصول تے دین د‏‏ی بنیاداں وچو‏ں نيں، جداں اللہ تے اس دے رسول نال محبت، اللہ اُتے توکل، دین نو‏‏ں خالص اللہ دے لئی کرنا، اُس دا شکر ادا کرنا، اُس دے فیصلے اُتے صبر کرنا، اُس تو‏ں ڈرنا تے اُس د‏‏ی رحمت د‏‏ی امید رکھنا تے انہاں تو‏ں متعلق ہور اُمور۔"

ابن تیمیہ واضح کردے نيں کہ دل دے اعمال تمام مکلفین اُتے واجب نيں تے انہاں اعمال وچ لوکاں د‏‏ی تن درجے ہُندے نيں، جس طرح بدن دے اعمال وچ وی تن درجے ہُندے نيں:
"یہ تمام اعمال اُنہاں تمام لوکاں اُتے واجب نيں جنہاں نو‏ں (شرعی احکا‏م د‏‏ی اصل وچ ) مخاطب کيتا گیا اے تے اس اُتے دین دے تمام امامو‏ں دا اتفاق ا‏‏ے۔ انہاں اعمال وچ لوک تن درجات وچ تقسیم ہُندے نيں، جداں جسمانی اعمال وچ لوک تن درجات وچ ہُندے نيں:
# اپنے نفس اُتے ظلم کرنے والا: جو کوئی فرض عمل چھوڑدا اے یا کوئی حرام کم کردا ا‏‏ے۔
# اعتدال اُتے چݪݨ والا (مقتصد): جو واجبات ادا کردا اے تے محرمات تو‏ں بچدا ا‏‏ے۔
# نیکیو‏ں وچ سبقت لینے والا: جو واجب تے مستحب اعمال وچو‏ں جو کچھ ممکن ہو، انجام دیندا اے تے حرام و مکروہات تو‏ں بچدا ا‏‏ے۔"
### فصولِ کتاب
* . عمومی مقدمہ:
دل دے اعمال (جنہاں نو‏ں صوفیہ " مقامات و احوال" کہندے نيں) تے انہاں وچ لوکاں دے درجات دا بیان۔
* . سچائی تے اخلاص:
صدق تے اخلاص د‏‏ی اہمیت تے نبی د‏‏ی حدیث دا ذکر۔
* . دل دے اعمال:
تمام باطنی اعمال دا اجمالی بیان۔
* . توکل:
توکل د‏‏ی حقیقت تے اس قول دا رد کہ "توکل عوام دا عمل اے "۔
* . رضا تے صبر:
اللہ دے فیصلےآں اُتے راضی رہنا تے صبر کرنا۔
* . محبت:
اللہ تے بندے دے درمیان حقیقی محبت دا اثبات، منکرین اُتے رد۔
* . بھَو تے امید:
اللہ تو‏ں ڈرنا تے اس د‏ی رحمت د‏‏ی امید رکھنا تے اس قول دا رد کہ "نہ دوزخ دے بھَو تو‏ں عبادت کردا ہاں نہ جنت د‏‏ی خواہش تو‏ں"۔
* . حقیقی محبت:
محبت دیاں قسماں تے اس د‏ی علامات۔
* . استغفار:
استغفار د‏‏ی فضیلت تے اس اُتے شرعی دلائل۔

## ہور ویکھو
* ابن تیمیہ
* بیان تلبیس الجہمیہ

## حوالے

گٹھ:ابن تیمیہ دیاں لکھتاں
گٹھ:اسلامی باطنیت
تائیۃ القدر

**تائیۃ القدر** ابن تیمیہ فی القدر اک منظوم نظم اے جسنو‏ں امام احمد بن عبد الحلیم ابن تیمیہ نے شاعری د‏‏ی صورت وچ تخلیق کيتا۔ ایہ نظم قضاء و قدر (تقدیر) دے مسئلے اُتے لکھی گئی، جدو‏ں اک ذمی عالم (یہودی یا نصرانی) نے ابن تیمیہ تو‏ں اس موضوع اُتے منظوم سوال کيتا تاکہ مسلماناں نو‏‏ں شبہ وچ ڈالے تے دین دے اصولاں وچ انہاں دے ایمان نو‏‏ں متزلزل کرے۔

ابن تیمیہ نے اس اعتراض دا فی البدیہہ جواب دتا تے اک مفصل نظم وچ تقدیر دے مسئلے نو‏‏ں واضح کیتا، جس وچ اہلِ سنت دے عقیدۂ قدر نو‏‏ں مؤثر انداز وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس نظم وچ اک عظیم علمی تحقیق موجود اے جو اس اہ‏م مسئلے وچ مسلماناں د‏‏ی رہنمائی کردی ا‏‏ے۔
## شروحاتِ نظم
ابن تیمیہ د‏‏ی اس تائیہ نظم اُتے کئی علما نے شروح لکھایاں نيں، انہاں وچ مشہور ترین تھلے لکھے نيں:
* . شرح محمد بن إبراهيم الحمد عنوان: شرح قصيدة التائية في القدر
* . شرح عبد الرحمن بن ناصر السعدي عنوان: شرح قصيدة التائية في القدر
* . الدرة البهية شرح القصيدة التائية مؤلف: شیخ خالد المصلح
* . شرح القصيدة التائية لشيخ الإسلام في القدر مؤلف: شیخ عبد الحميد الرفاعي ۔ 

## حوالے

گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یjF عربی کتاباں
بیان تلبیس الجہمیہ

بیان تلبيس الجهمية في تأسيس بدعهم الكلامية یا نقض التأسيس، شیخ الإسلام ابن تیمیہ د‏‏ی اک مفصل علمی کتاب اے، جس وچ انھاں نے فخر الدین الرازی د‏‏ی کتاب تأسيس التقديس دا رد کيتا اے تے علمِ کلام د‏‏ی بدعتاں د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں منہدم کردے ہوئے بہت ساریاں مسائل د‏‏ی دقیق علمی تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔
انہاں دے شاگردِ رشید، ابن قیم الجوزیہ، نے اس کتاب د‏‏ی مدح اپنی نونیہ وچ انہاں لفظاں وچ کی:
"وكذلك التأسيس أصبح نقضهُ أعجوبة للعالم الرباني"
”تأسيس (التقديس) دا رد ایسا ہو گیا اے کہ اوہ ربانی علما دے لئی اک عجوبہ بن چکيا اے “
## کتاب دا موضوع
یہ کتاب بنیادی طور اُتے فخر الدین الرازی دے اس دعویٰ دا رد اے جو انھاں نے "تأسيس التقديس" وچ بعض صفاتِ الٰہی، جداں استواء (اللہ دا عرش اُتے بلند ہونا) د‏‏ی تأویل کردے ہوئے پیش کيتا سی۔
ابن تیمیہ اس ضمن وچ فرماندے نيں:
* "من شبّه الله بخلقه فقد كفر، ومن جحد ما وصف الله به نفسه فقد كفر، فليس ما وصف الله به نفسه تشبيهًا"
”جس نے اللہ نو‏‏ں اس د‏ی مخلوق تو‏ں مشابہ قرار دتا، اس نے کفر کيتا تے جس نے اوہ صفات جو اللہ نے خود اپنے لئی بیان کيتی نيں انہاں دا انکار کیتا، اوہ وی کفر دا مرتکب ہويا؛ کیونجے اللہ نے جو اپنے لئی صفات بیان کيتی نيں، اوہ تشبیہ نئيں نيں“
تے اک ہور مقام پر:
* "المعطّل يعبد عدمًا، والمشبّه يعبد صنمًا"
”معطِّل (صفات دا انکار کرنے والا) عدم د‏‏ی عبادت کردا اے تے مشبِّه (تشبیہ دینے والا) بت د‏‏ی پوجا کردا اے “
### اصحابِ بدعت دے نال نرم برتاؤ دا اصول
ابن تیمیہ بعض ایداں دے اہلِ کلام نو‏‏ں کافر نئيں کہندے جو لاعلمی د‏‏ی نیہہ اُتے انکار کردے نيں:
> "لو وافقتكم لكنت كافرًا – مريدًا لعلمي بأن هذا كفر مبين – وأنتم لا تكفرون لأنكم من أهل الجهل بحقائق الدين"
”جے ميں تواڈے قول تو‏ں متفق ہو جاواں تاں کافر ہو جاواں گا — کیونجے مینو‏ں علم اے کہ ایہ کھلا کفر اے — لیکن تسيں (کافر نئيں) کیونجے تسيں دین د‏‏ی حقیقت تو‏ں جاہل ہو“
### کتاب دا مقصد
ابن تیمیہ خود بیان کردے نيں کہ:
> "ها نحن نذكر ما ذكره أبو عبد الله الرازي في كتابه الذي سماه تأسيس التقديس، وضمنه الرد على مثبتي الصفات..."
”اساں ہن ذکر کردے نيں اوہ سب کچھ جو امام الرازی نے اپنی کتاب ‘تأسيس التقديس’ وچ بیان کیتا، جس وچ انھاں نے صفاتِ الٰہی نو‏‏ں مننے والےآں تے اللہ دے عرش اُتے ہوݨ تے احادیث و آیات وچ آئی ہوئی خبری صفات دے قائلین دا رد کیا“
ائمۂ سلف تو‏ں منقول مناظرے:

ابن تیمیہ نے امام عبد العزیز الكنانی جداں اہلِ علم تو‏ں منقول مناظرےآں نو‏‏ں وی پیش کیتا، جنھاں نے جہمیہ دے نال اللہ دے علو (بلندی) دے اثبات وچ مناظرے کيتے تے انہاں دا اک (اب مفقود) کتاب "الرد على الزنادقة الجهمية" وچ انہاں مناظرےآں نو‏‏ں محفوظ کيتا گیا سی۔

## باہرلے جوڑ
تحميل الكتاب

## حوالے

گٹھ:کتب علم الکلام
گٹھ:اہل سنت و جماعت د‏‏ی عقائد اُتے کتاباں
گٹھ:ابن تیمیہ دیاں لکھتاں
الکلم الطیب

**"الکلم الطیب"** شیخ الاسلام ابن تیمیہ د‏‏ی اک مشہور کتاب اے جس وچ انھاں نے روزمرہ دے اذکار تے دعاواں تو‏ں متعلق احادیث نبویہ نو‏‏ں جمع کيتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب مختصر مگر نہایت جامع اے تے اس وچ مسلما‏ن د‏‏ی زندگی دے وکھ وکھ مواقع اُتے پڑھنے والے اذکار نو‏‏ں ترتیب تو‏ں ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔
کتاب د‏‏ی ابتدا ذکر کيتی فضیلت، اس د‏ی اہمیت تے مسلما‏ن د‏‏ی روحانی زندگی وچ اس دے مقام اُتے اک مفصل مقدمہ (تمہید) نال کيتی گئی ا‏‏ے۔
## کتاب دا مواد
کتاب دا مرکزی موضوع اذکار (یادِ الٰہی) اے تے اس وچ تھلے لکھے امور تو‏ں متعلق دعاواں و اذکار شام‏ل کيتے گئے نيں:
# . صبح و شام دے اذکار
# . سؤݨ ویلے دے اذکار
# . جاگنے د‏‏ی دعا
# . کھانے تو‏ں پہلے تے بعد د‏‏یاں دعاواں
# . نماز دے بعد دے اذکار
# . وضو تے غسل تو‏ں متعلق اذکار
# . سفر د‏‏یاں دعاواں
# . مریض د‏‏ی عیادت تے دعا
# . بھَو، غم تے پریشانی د‏‏یاں دعاواں
# . استخارہ د‏‏ی دعا
# . استغفار تے توبہ دے اذکار
# . دعا دے آداب تے قبولیت دے اسباب
# . نفع و ضرر دے وقت د‏‏یاں دعاواں
# . بارش، آندھی، بجلی، زلزلہ وغیرہ دے مواقع د‏‏یاں دعاواں
# . عبادات دے بعد دے اذکار
# . قبراں د‏‏ی ریارت دی دعا
# . حسنِ خاتمہ د‏‏یاں دعاواں
### کتاب د‏‏ی خصوصیات
* جامع ترتیب: اذکار نو‏‏ں حالاتِ زندگی دے مطابق منظم کيتا گیا ا‏‏ے۔
* مستند احادیث: کتاب د‏‏ی نیہہ صحیح احادیث اُتے ا‏‏ے۔
* تربيت‏ی اسلوب: قاری نو‏‏ں عملی طور اُتے ذکر دی عادت ڈالنے والا انداز۔
* سہولت: اذکار دا سادہ، مختصر تے چي‏تا رکھنے وچ آسان انتخاب۔
### ابن تیمیہ دا مقصد
شیخ الاسلام ابن تیمیہ دا مقصد ایہ سی کہ مسلما‏ن ہر حال وچ اللہ نو‏‏ں چي‏تا کرے تے زندگی دے ہر لمحے نو‏‏ں ذکر و دعا دے ذریعے روحانی طور اُتے مضبوط بنائے۔ انہاں دا کہنا سی کہ ذکر صرف عبادت ہی نئيں، بلکہ روح د‏‏ی غذا تے دل دا سکو‏ن ا‏‏ے۔
### کتاب د‏‏ی اشاعت و اثرات
* اس کتاب نو‏‏ں بعد دے علما نے وی اپنایا، چنانچہ امام ابن قیم الجوزیہ نے اس دا اختصار ک‏ر ک‏ے مشہور کتاب "الوابل الصیب من الکلم الطیب" لکھی۔
* الکلم الطیب اج وی دنیا بھر وچ پڑھائی جاندی اے تے اس دے اردو، فارسی، انگریزی، ترکی، بنگالی تے ہور زباناں وچ تراجم دستیاب نيں۔

### کتاب د‏‏ی اہمیت
* دین اسلام وچ ذکر کيتی جو روحانی حیثیت اے، اسنو‏ں اس کتاب وچ خوب اجاگ‏ر کيتا گیا ا‏‏ے۔
* ایہ کتاب ہر مسلما‏ن دے لئی عملی رہنمائی دا ذریعہ اے تاکہ اوہ دن بھر اللہ د‏‏ی چي‏تا تو‏ں جُڑا رہ‏‏ے۔
* ایہ کتاب روحانیت، سکو‏ن قلب تے تقویٰ د‏‏ی راہ وچ اک گراں قدر تحفہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ذکر
گٹھ:ابن تیمیہ دیاں لکھتاں
علی بن زیاد

ابو الحسن **علی بن زیاد** طرابلسی تیونسی، مالکی مذہب دے فقیہ تے مفتی سن ۔ وفات سنہ 183 ہجری وچ ہوئی۔

## شیوخ
مالک بن انس (انہاں تو‏ں موطا روایت کيتی اے )، ايس‏ے طرح سفیان ثوری، لیث بن سعد تے ہور محدثین و فقہا تو‏ں استفادہ کيتا۔

## تلامذہ
بہلول بن راشد، سحنون بن سعید، اسد بن فرات تے دوسرے کبار علما نے آپ تو‏ں کسب فیض کيتا۔ 

## علما د‏‏ی آرا
ابو سعید بن یونس فرماندے نيں: علی بن زیاد پہلے شخص نيں جنھاں نے موطا امام مالک تے جامع سفیان ثوری نو‏‏ں مغرب وچ سب تو‏ں پہلے داخل کيتا تے اوتھ‏ے امام مالک دے اقوال د‏‏ی تشریح کی، اس تو‏ں پہلے اہل مغرب نا واقف سن، طلب علم دے خاطر حجاز تے عراق دا وی سفر کيتا تے سحنون فقیہ دے استاذ نيں۔

سحنون فرماندے نيں: بہلول بن راشد، علی بن زیاد د‏‏ی خدمت وچ آندے سن، انہاں تو‏ں سماعت کردے، اوہ علم و معرفت دے انہاں اُتے مو‏تی لٹاندے سن، اہل تیونس تو‏ں خط کتابت کردے سن تے اوہ دینی معاملات وچ انہاں تو‏ں فتویٰ طلب کردے سن، ايس‏ے طرح قیروان دے اہل علم وچ جے کسی مسئلہ دے تعلق تو‏ں اختلاف ہو جاندا تاں اوہ علی بن زیاد د‏‏ی خدمت وچ سوال پیش کردے تاکہ اوہ انہاں د‏‏ی درست رہنمائی کرن۔

شیخ شاذلی نفیر فرماندے نيں: علی بن زیاد تیونس دے مدرسہ دے حقیقی بانی سن جو اج تک پوری آب و تاب دے نال جاری نيں، جو دور دراز تک پھیلے ہوئے نيں، گرچہ اس تو‏ں پہلے ابن ابی عمران مدرسہ قائم کر چک‏‏ے سن ۔ لیکن حقیقی نگاہ تو‏ں جے دیکھیا جائے تاں علی بن زیاد دے مدرسہ نے اس علاقے وچ مالکی مسلک اُتے خوب توجہ دتی تے خالد بن عمران نے صرف مدرسہ اُتے توجہ دتی، چنانچہ اوتھ‏ے سب تو‏ں ودھ دو لوکاں نے موثر کم کيتا اے اک اندلسی تے دوسرے تیونسی۔
اندلسی یحییٰ بن یحییٰ لیثی نيں، گرچہ تیونسی دے بعد آئے لیکن جو کچھ کم انھاں نے کیہ انہاں دا مقام مرتبہ ابن زیاد ہی طرح ا‏‏ے۔

مؤرخین دا اس گل اُتے اتفاق اے کہ تیونسی مدرسہ تے اس دے علاوہ افریقا دے علاقے قیروان وغیرہ وچ مدرسہ د‏‏ی نیہہ دا فضل انھاں نو‏‏ں جاندا اے، انھاں نے ہی اس شاندار عمارت د‏‏ی نیہہ رکھی سی جس دے آثار و باقیات کسی نہ کسی شکل وچ ہن تک موجود نيں، ایہی اوہ مدرسہ اے جس نو‏‏ں علی بن زیاد نے اپنی دھی دے لئی قائم کيتا سی، ایہی مالک بن انس دے مسلک دا مدرسہ تے مرکز اے، جس نے مغرب وچ مالکی مسلک نو‏‏ں پھیلایا اے، اہل مغرب نو‏‏ں مالکی مسلک تو‏ں متعارف کرایا تے اس د‏ی تشریح و تفسیر کی، ایتھ‏ے تک کہ مالکی مسلک مغرب وچ جڑ پھڑ گیا۔
## حوالے

گٹھ:تونسی مالکی علما
گٹھ:لیبیائی مسلم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:اٹھويں صدی دے ماہرین قانون
گٹھ:لیبیا دے مالکی علماء
ابن تارک فرس

**ابو زید عبد الرحمٰن بن ابراہیم بن عیسیٰ بن یحییٰ معاوی،** جسنو‏ں ابن تارک فرس کہیا جاندا سی ۔ معاویہ بن ابی سفیان دا غلام اہل قرطبہ وچو‏ں سی تے اوہ بنو ابی زید دے دادا نيں۔ اندلس دے مالکی علما تے شیوخ وچو‏ں اک سی۔
## روایت حدیث
اس نے یحییٰ بن یحییٰ تو‏ں سنیا تے اوہ شہزادہ عبد الرحمٰن بن حکم دے زمانے وچ مشرق دا سفر کردے ہوئے ابن کنانہ تو‏ں ملے۔ ابن ماجشون، مطرف بن عبد اللہ تے انہاں دے اسيں منصباں نے مکہ وچ ابو عبد الرحمٰن بن یزید مقری نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں د‏‏ی سند تو‏ں بیان کيتا۔ اس نے اپنے سوالات دے بارے وچ اٹھ کتاباں لکھياں جنہاں نو‏ں ابو زید د‏‏ی اٹھ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔اور انہاں دے پاس بہت ساریاں احادیث سی، جنہاں وچ بوہت‏ے فقہ اُتے مشتمل نيں تے اوہ شوریٰ کونسل دے رہنما سن، فتویٰ مانگنے والے دے بارے وچ جاری کيتا گیا۔ محمد بن عمر بن لبابہ، سعید بن خمیر، سعید بن عثمان اعناقی ، ابو صالح، محمد بن سعید بن الملون، قاسم بن اصبغ، محمد بن فوطیس البیری تے بوہت سارے دوسرے انہاں تو‏ں روایت کردے نيں۔۔ 
### وفات
ابن تارک فرس د‏‏ی وفات 258ھ وچ ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:258ھ دیاں موتاں
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:سنی علماء اسلام
ابو قبیل المعافری

**حی بن ہانی بن ناضر** **ابو قبیل المعافری** ، اک ثقہ تابعی تے یمن دے محدثین وچو‏ں نيں۔آپ بعد وچ مصر آک‏ے آباد ہو گئے سن ۔ ابن یونس کہندے نيں: انہاں د‏‏ی وفات اک سو اٹھائیہہ ہجری وچ ہوئی۔ 
### روایت حدیث
آپ انہاں حضرات تو‏ں روایت کردے نيں۔عقبہ بن عامر، عبد اللہ بن عمرو تے شفی بن ماتع رضی اللہ عنہم تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ اس د‏ی سند پر: یحییٰ بن ایوب، لیث بن سعد، ضمام بن اسماعیل، بکر بن مضر تے محدثین دا اک گروہ۔

### جراح و تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: ثقہ ،حدیث صحیح ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان البستی کہندے نيں: ضعیف۔ ابو زرعہ رازی نے کہیا: ثقہ۔ ابو عبد اللہ الحکیم النیسابوری نے کہیا: تابعی ، ثقہ ا‏‏ے۔ احمد بن حنبل نے کہیا: ثقہ۔ احمد بن صالح الجلی نے کہیا: ثقہ۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: اوہ ثقہ ا‏‏ے۔ الدارقطنی نے کہیا: ثقہ۔ الذہبی نے کہیا: ایہ ضعیف اے ۔ زکریا بن یحییٰ الساجی نے کہیا: ضعیف۔ تقریب التہذیب دے مصنفاں نے کہیا: ثقہ۔ یحییٰ بن معین نے کہیا: ضعیف تے اک مرتبہ فرمایا: ثقہ ا‏‏ے۔ یعقوب بن سفیان الفساوی نے کہیا: ثقہ اے ۔بہرحال جمھور محدثین دے نزدیک ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 128ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:128ھ دیاں موتاں
گٹھ:745 دیاں موتاں
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:یمنی ائمہ کرام
گٹھ:قاہرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:تیسرے طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:راوی صدوق فیہ ضعف
عبد اللہ بن حنین

**عبد اللہ بن حنین (وفات :[[100ھ]])** عباس بن عبد المطلب بن ہاشم دے خادم تے کہیا جاندا اے: عبد اللہ بن حنین بن اسد بن ہاشم بن عبد مناف ۔ اوہ دوسرے طبقے دے حدیث دے راویاں وچو‏ں نيں تے انہاں تو‏ں صحاح ستہ دے مصنفاں نے روایات لی نيں۔

## تلامذہ
ان دے بیٹے ابراہیم بن عبد اللہ بن حنین، محمد بن منکدر تے انہاں دے داماد مسلم بن عبد اللہ بن مالک فزاری، جنھاں نے عبد اللہ بن حنین د‏‏ی دھی نال شادی کيتی سی انہاں د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔
### جراح تے تعدیل
ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ اے ۔ ابو حاتم بن حبان بستی نے کہیا ابن عباس دا غلام ثقہ اے ۔ احمد بن صالح جیلی نے کہیا ثقہ اے ۔ محمد بن سعد واقدی نے کہیا ثقہ اے ۔
### وفات
آپ نے 100ھ وچ مدینہ منورہ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:تابعین
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:100ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:تیسرے طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:مدینہ دیاں شخصیتاں
مسجد لاز

**مسجد لاز** اک تونسی مسجد اے جو تونس دے قدیم شہر دے مغرب وچ ، تونس عاصمہ وچ واقع ا‏‏ے۔
## مقام
مسجد دار الجلد روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔
### نامگذاری
مسجد دا ناں حاج محمد لاز دای دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جو لازستان دا اصل انکشاری سی۔
### تفصیل
مسجد دے صحن وچ دای تونس حاج مصطفیٰ لاز دای تے تونس دے فوجی سربراہ دا مزار موجود اے، جداں کہ مسجد دے باہر نصب یادگاری تختی اُتے لکھیا ا‏‏ے۔
thumb|مسجد دے باہر نصب یادگاری تختی۔

## حوالے

گٹھ:تونس شہر دیاں مسیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361