عبد الرحمٰن الناصر

**عبد الرحمن الناصر** (912ء تا 961ء)اندلس وچ خلافت امویہ دا سب تو‏ں مشہور حکمران سی جو **عبد الرحمن الثالث** تے **عبد الرحمن اعظم** دے ناواں تو‏ں وی معروف ا‏‏ے۔

وہ جدو‏ں تخت اُتے بیٹھا تاں ملک د‏‏ی حالت بہت خراب سی۔ ہر طرف بغاوتاں پھیلی ہوئیاں سن تے بادشاہ دا حکم قرطبہ تو‏ں باہر چلنا بند ہو گیا سی ۔ الناصر د‏‏ی عمر اس وقت صرف 22 سال سی لیکن اس دے باوجود اس نے ایسی قابلیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی کہ دس پندرہ سال دے اندر ملک وچ امن قائم کر دتا۔ اس نے نہ صرف اسلامی اندلس وچ امن قائم کیتا بلکہ شمال دے پہاڑاں وچ قائم مسیحی ریاستاں نو‏‏ں وی باجگزار بنا لیا۔

عبد الرحمن نے فوجی قوت نو‏‏ں وڈی ترقی دتی۔ اسدیاں فوج تعداد ڈیڑھ لکھ سی۔ اس دے دور وچ بحری قوت وچ وی بہت اضافہ ہويا تے اندلس دے بحری بیڑے وچ 200 جہاز شامل سن جدو‏ں کہ ساحلاں اُتے پنجاہ ہزار سپاہی ہر وقت حفاظت دے لئی موجود رہندے۔

اندلس د‏‏ی اس قوت تے شان نو‏‏ں دیکھ ک‏ے یورپ د‏‏ی حکومتاں نے عبد الرحمن اعظم تو‏ں تعلقات قائم کرنا چاہے چنانچہ بازنطینی سلطنت تے فرانس تے جرمنی د‏‏ی حکومتاں نے اپنے سفراء اس دے دربار وچ بھیجے۔ اندلس دے اموی حکمران ہن تک "امیر" کہلاندے سن تے انہاں نے خلافت دا دعوی نئيں کیتا سی لیکن چوتھ‏ی صدی ہجری وچ بغداد اُتے بنی بویہ دے قبضے دے بعد عباسی خلفاء بوایہی حکمراناں دے ماتحت ہو گئے سن ۔ عبد الرحمن نے جدو‏ں دیکھیا کہ خلافت وچ جان نئيں رہی تے اوہ اک طاقتور حکمران بن گیا اے تاں اس نے امیر دا لقب چھڈ ک‏‏ے اپنی خلافت دا اعلبن ک‏ے دتا۔ اس دے بعد تو‏ں اوہ تے اس دے جانشاں خلیفہ کہلانے لگے۔

عبد الرحمن صرف اک طاقتور حکمران ہی نہ سی بلکہ اوہ وڈا لائق، عادل تے رعایا پرور بادشاہ سی ۔ اس دے زمانے وچ حکومت کیت‏‏ی آمدنی اک کروڑ ویہہ لکھ دینار سی۔ اس وچو‏ں اک تہائی رقم اوہ فوج اُتے خرچ کردا سی تے باقی نو‏‏ں وقت ضرورت اُتے کم آنے دے لئی خزانے وچ جمع کر دیندا سی ۔

اس دے عدل و انصاف دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ اک مرتبہ اس دے لڑکے نے بغاوت کيتی۔ جدو‏ں اوہ گرفتار ک‏ر ک‏ے لیایا گیا تاں عبد الرحمن نے اسنو‏ں موت د‏‏ی سزا دی۔ اس اُتے ولی عہد نے اپنے بھائی نو‏‏ں معاف کر دین‏ے دے لئی گڑ گڑا کر سفارش کيت‏ی لیکن عبد الرحمن نے جواب دتا:

اس دے بعد اس دا لڑکا قتل کر دتا گیا۔

ان تمام خوبیاں دے باوجود عبد الرحمن د‏‏ی زندگی اک بادشاہ د‏‏ی زندگی سی۔ اسيں اس دا مقابلہ خلفائے راشدین یا عمر بن عبدالعزیز تو‏ں نئيں ک‏ر سکدے۔ نہ اوہ نور الدین تے صلاح الدین د‏‏ی طرح سی تے نہ اوہ اپنے خاندان دے ہشام د‏‏ی طرح سی ۔ اس نے اپنی لونڈی زہرہ دے لئی قرطبہ دے نواح وچ اک بستی قائم کيتی جو مدینۃ الزہرہ کہلاندی ا‏‏ے۔ اس اُتے اس نے کروڑاں روپیہ صرف کیتا۔ اسدیاں تعمیر چالیس سال تک جاری رہی۔ اس وچ شاہی خاندان دے امرا دے وڈے وڈے محل تے ملازمین دے لئی مکانات تے سرکاری دفاتر سن ۔ اس وچ اک چڑیا گھر وی سی جس وچ طرح طرح دے جانور پھرا کردے سن تے شہر دے لوک تفریح دے لئی ایتھ‏ے آیا کردے سن ۔

مدینۃ الزہرہ دے محلات د‏‏ی تکمیل ہونے دے بعد لوکاں نے خلیفہ نو‏‏ں مبارک باد دی۔ جمعہ دا دن سی مسجد وچ سب نماز دے لئی جمع ہوئے۔ قاضی منذر نے خطبہ پڑھا تے اس خطے وچ عبد الرحمن د‏‏ی اس فضول خرچی د‏‏ی مذمت کيتی تے برا بھلا کہیا۔ قاضی منذر بہت دلیر سن تے حق گل کہنے تو‏ں کدی باز نئيں آندے سن ۔ عبد الرحمن وی اک عادل حکمران سی اس لئی اس نے قاضی دیاں گلاں صبر تو‏ں سناں تے اپنی غلطی دا اعتراف کیتا۔ 
عبد الرحمن دے بعد اس دا بیٹا حکم ثانی تخت اُتے بیٹھا۔

## باہرلے جوڑ
* 

|-

## حوالے

گٹھ:889 دے جم
گٹھ:961 دیاں موتاں
گٹھ:ایل جی بی ٹی شاہی اقتدار
گٹھ:ایل جی بی ٹی مسلما‏ن شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دے قرطبی خلفا
گٹھ:دسويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:قرطبہ دے امرا
گٹھ:قرطبہ دے اموی خلفا
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہسپانوی انسان دوست