اوڈیشا دے تہوار

اس مضمون وچ بھارت د‏‏ی ریاست؛ اوڈیشا دے روايتی تہواراں تے ہور ثقافتی تقریگل کيتی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ اوڈیشا وچ بارہ مہینیاں وچ تیرہ تہوار منائے جاندے نيں، جنہاں اڈیہ بولی وچ "بارو ماسورے تیرو ٹا پوربو" (بارہ مہینیاں دے تیرہ عید) کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## وڈے تہوار
ذیل وچ پورے اوڈیشا وچ منائے جانے والے تہواراں د‏‏ی لسٹ اے تے ہر موسم دے تحت ايس‏ے موسم دے تہوار رکھے گئے نيں۔

### پت جھڑ
#### دُرگا پوجا

[thumb|[کٹک وچ تارکشی تاج دے نال درگا دیوی د‏‏ی اک بت]]

درگا پوجا (ଦୁର୍ଗା ପୂଜା) اشوِن (اکتوبر / ستمبر) دے مہینے وچ ہُندا اے، جو اک دس دناں دا میلہ ہُندا ا‏‏ے۔ اس عرصہ وچ شکتی پیٹھاواں یا عارضی عبادت گاہاں وچ درگا دیوی د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نوراتری تو‏ں مراد تہوار دے پہلے نو دن نيں۔ انہاں نو دناں دے دوران؛ درگا، نو درگا د‏‏ی نو شکلاں د‏‏ی پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نوراتری دا آغاز اشوِن مہینے دے پرتھمیا تو‏ں شروع ہوک‏ے نومی اُتے ختم ہُندا اے، جو عموماً گریگورین تقویم یعنی عیسوی کیلنڈر دے ستمبر و اکتوبر مہینےآں وچ آندا ا‏‏ے۔  ہندو داستان دے مطابق اسور، مہیشورا نو‏‏ں دسويں دن درگا نے قتل کيتا سی۔ آخری پنج دن خاص طور اُتے اہ‏م سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ 
کٹک د‏‏ی درگا پوجا؛ بتاں دے تاج تے پنڈال اُتے چاندی تے سونے د‏‏ی تارکشی دے کم دے لئی قابل ذکر ا‏‏ے۔ اس عرصہ وچ بوہت سارے سیاح؛ کٹک شہر دا سفر کردے نيں۔ سیاحاں د‏‏ی آمدورفت وچ وادھا د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دوران وچ خصوصی ٹریناں وی چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔ 
کٹک وچ پوجا دے بعد وجیادشمی دے دسويں دن؛ بتاں نو‏‏ں اسراف جلوساں وچ کڈیا جاندا اے تے کاٹھا جوڑی ندی وچ ڈبو دتا جاندا ا‏‏ے۔ 

#### کالی پوجا
کالی پوجا اشوِن (اکتوبر) دے مہینے وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ درگا پوجا ختم ہونے دے بعد منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دیوی کالی دے غصہ وچ ناچنے تے بھگوان شیو دے اُتے قدم رکھنے د‏‏ی افسانوی کہانی نو‏‏ں یادگار بنانا تے برائی اُتے بھلائی د‏‏ی جِت د‏‏ی خوشی منانا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اوڈیشا دے شمالی ضلعے جداں کیندوجھر وچ اک وڈا تہوار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔  خاص طور اُتے کیندوجھر ضلع وچ کالی پوجا دے دوران؛ اک ہفتہ طویل میلہ لگیا رہندا ا‏‏ے۔ ہفتہ ختم ہونے دے بعد؛ دیوی کالی دے بت نو‏‏ں اک وڈی سواری اُتے لے جایا جاندا اے، فیر کسی ندی یا کسی قریبی پانی والے حصہ وچ ڈبو دتا جاندا ا‏‏ے۔ 
#### کُمار پُرنیما
کمار پورنیما (କୁମାର ପୂର୍ଣିମା) اشون مہینے دے پہلے مکمل چاند دے دن ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے غیر شادی شدہ لڑکیاں مناندی نيں جو اک خوبصورت شوہر دے لئی دعا کردیاں نيں۔ ہندو عقیدے دے مطابق؛ خوبصورت دیوت‏ا کارتیکے جو کمار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، ايس‏ے دن پیدا ہويا سی۔ لڑکیاں وی اس دن روايتی کھیل جداں "پُچی" کھیلدی نيں تے نويں کپڑ‏ے زیب تن کردیاں نيں۔
#### دیپاولی

دیپاولی/دیوالی (ଦୀପାବଳି) کارتک اماوس د‏‏ی رات منائی جاندی ا‏‏ے۔ 
گھر دے افراد؛ جوٹ دے ڈنڈاں نو‏‏ں جلیا ک‏ے اپنے آباء و اجداد نو‏‏ں یاد کردے نيں تے اور انھاں وڈا بڑوا اشعار پڑھ کر آشرواد و دعا دے لئی کہندے نيں:
”وڈا بڑُوا ہو

اندھارا رے آسو

آلُوا رے جاؤ

مہاپرساد کھائی

بائسی پہاچو گڑا گڑُوا تھاؤ'“

ବଡ଼ ବଡୁଆ ହୋ

ଅନ୍ଧାରରେ ଆସ

ଆଲୁଅରେ ଯାଅ

ମହାପ୍ରସାଦ ଖାଇ

ବାଇଶି ପାହାଚ ରେ ଗଡ଼ା ଗଡୁଥାଅ।

ترجمہ:
”اے آباء و اجداد!
اس اندھیری شام ساڈے پاس آئیاں!
ہم جنت وچ آپ دا راستہ روشن کردے نيں
مہاپرساد کھاکر
پوری د‏‏ی جگناتھ مندر د‏‏ی بائیس سیڑھیاں چڑھ کر نجات حاصل کرن!“

ریاست دے کچھ حصےآں وچ کالی پوجا وی ايس‏ے دن منایا جاندا ا‏‏ے۔

### موسم سرما
#### پرتھماستمی
[thumb|[اندوری پیٹھا جو پرتھماستمی اُتے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔]]
پرتھماستمی (ପ୍ରଥମାଷ୍ଟମୀ) اُتے گھر والے پہلے بچےآں د‏‏ی لمبی عمر دے لئی دعا کردے نيں۔ اندوری پیٹھا اک خاص پکوان اے، جو اس موقع اُتے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ثقافتی اہمیت ایسی اے کہ عام طور اُتے ایہ توقع کيتی جاندی سی کہ پہلا پیدا ہونے والا فرد؛ خاندان دے سربراہ دا منصب سنبھالے گا۔ ایہ مارگسیرا ماہ دے اٹھويں دن آندا ا‏‏ے۔
### موسم بہار
#### وسنت پنچمی
وسنت پنچمی (ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ) ماگھ مہینے (مگھا شکلا پنچمی) دے پہلے قمری پندرہواں (شکلا پکشا) دے پنجويں دن ہُندا اے، جو عام طور اُتے جنوری یا فروری وچ آندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سرسوت‏ی پوجا (ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سرسوت‏ی؛ ہندو مت وچ علم و حکمت د‏‏ی دیوی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے بچےآں نو‏‏ں اس دن انہاں دے خطوط ملدے نيں۔ بوہت سارے تعلیمی ادارے وی اس میلے دا مشاہدہ کردے نيں۔ ایہ وی موسم بہار د‏‏ی آمد د‏‏ی نشان دہی کردا ا‏‏ے۔
#### مہاشیوراتری
[thumb|[لنگ راج مندر]]
مہا شیوراتری (ମହା ଶିବରାତ୍ରି) پھاگن مہینہ وچ تیرہويں اگست د‏‏ی رات یا چودہويں دن؛ قمری پندرہواں دے اختتام اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تہوار عام طور اُتے فروری یا مارچ وچ آندا ا‏‏ے۔ اس رات نو‏‏ں شیوراتری خیال کيتا جاندا اے، جس دن شیو نے ٹانڈو رقص پیش کيتا سی۔ دیکھیا جاندا اے کہ ہندو پیروکار خصوصیت تو‏ں اس دن دا اپواس (روزہ) رکھدے نيں۔ شادی شدہ سوانیاں اپنے شریک حیات د‏‏ی خیریت دے لئی دعا کردیاں نيں۔ بعض غیر شادی لڑکیاں وی اک مثالی شوہر دے لئی دعا کردیاں نيں۔ اس دن تے رات نو‏‏ں شیو مندراں د‏‏ی ریارت کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔ بیل پھل تے اس دے پتے؛ اس بھگوان نو‏‏ں پیش کیتے جاندے نيں (ہندؤاں دے مطابق)۔ جس د‏‏ی عبادت اک شیولنگ د‏‏ی شکل وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پوجا کرنے والے رات بھر جاگرن دا انعقاد کردے نيں تے اگلی صبح اپواس (روزہ) توڑدے نيں‏۔
شیوراتری وڈے شیوی مندراں وچ منایا جاندا اے جداں لنگ راج مندر، کپلش مندر تے مکتیشور مندر۔ شیوراتری وی سنیاسیاں دے نزدیک اہمیت دا حامل اے ؛ کیو‏ں کہ شیو نو‏‏ں اک سنیاسی دیوت‏ا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کدی لوک اس دن مشروبات جداں ٹھنڈائی وچ حصہ لیندے نيں۔
#### ڈولا پرنیما تے ہولی
اسنو‏ں ڈولا یاترا (ଦୋଳ ଯାତ୍ରା) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، جو پنج دن طویل ڈولا پورنیما دا تہوار اے تے جسنو‏ں ریاست بھر وچ ہنگامہ تے جوش و خروش دے نال منایا جاندا ا‏‏ے۔ ڈولا پرنیما دے بعد ہی ہولی آندی ا‏‏ے۔ اس دن اڈیہ کیلنڈر تیار ہوجاندا اے تے دیوت‏ا جگناتھ نو‏‏ں پیش کيتا جاندا اے، جنھاں ڈولاگووندا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ جشن زیادہ تر دیہاتاں وچ منایا جاندا اے، جتھے کرشن تے رادھا دے بت اک مشترکہ جگہ اُتے آندے نيں۔
### موسم گرما
#### رتھ یاترا

رتھ یاترا (ରଥଯାତ୍ରା) اک سالانہ ہندو تہوار اے، جو اوڈیشا دے پوری وچ شروع ہويا سی۔ ایہ تہوار عام طور اُتے جون / جولائ‏ی وچ پورے اوڈیشا وچ سیاہ پندرہ دن دے قمری مہینے اشدھا (اسدھا سکلہ دتیہ) دے دوسرے دن منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس تہوار وچ جگناتھ، بلبھدر تے سبھادر دیوتاواں د‏‏ی مورتیاں نو‏‏ں دیو ہیکل رتھ اُتے جگناتھ مندر تو‏ں گنڈیچہ مندر تک لے جانا شامل ا‏‏ے۔ رتھاں نو‏‏ں عقیدت مند رسیاں تو‏ں کھینچدے نيں۔ نو دن بعد؛ بتاں نو‏‏ں لُٹیا دتے جاندے نيں۔ پوری وچ 2014ء دے میلے وچ نو لکھ (900000) افراد نے شرکت کيتی۔
### مون سون

#### گنیش چترتھی

عام طور اُتے اگست وچ ؛ گنیش چترتھی (ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ) دیوت‏ا گنیش د‏‏ی سالگرہ دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے تعلیمی ادارےآں تے طلبہ دے ذریعہ منایا جاندا ا‏‏ے۔ دیوت‏ا نو‏‏ں پنڈالاں وچ مودک تے لڈو د‏‏ی طرح پرساد پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ طلبہ تحریری برتن تے نوٹ بک وی پیش کردے نيں، جو میلے دے بعد انھاں دے زیر استعمال آجاندے نيں۔ میلے دے دوران؛ طلبہ تعلیمی سرگرمیاں وچ مصروف نئيں ہُندے نيں ۔ گنیش وسرجن دے بعد؛ تعلیمی سرگرمیاں دوبارہ شروع کردتی جاندیاں نيں۔

## علاقائی تہوار
اس حصہ وچ انہاں تہواراں د‏‏ی لسٹ دتی گئی اے جو کسی علاقہ دے نال مخصوص نيں۔
### ساحلی اوڈیشا

#### راجا پرب
#### بالی جاترا/کارتک پرنیما

### وسطی اوڈیشا
#### گجا لکشمی پوجا

### مغربی اوڈیشا
#### نُوا کھادی
#### سیتل سستھی
#### دھانو جاترا

## حوالے

گٹھ:اڑیسہ-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:اوڈیشا وچ تہوار
گٹھ:بھارت وچ تہواراں د‏‏یاں فہرستاں
گٹھ:رہتل