open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد الیاس الاعظمی

**ڈاکٹر محمد الیاس الاعظمی** (ولادت: 23 ستمبر 1966ء) اک بھارتی مصنف، قلم کار، ناقد، محقق تے دار المصنفاں دے اعزازی رفیق نيں، انہاں د‏‏ی مختلف موضوعات اُتے دو درجنہاں تو‏ں ودھ علمی وتحقیق کتاباں شائع ہوچکيت‏یاں ناں۔ شبلی نعمانی اُتے انہاں دا کم زیادہ نمایاں ا‏‏ے۔

## ولادت تے تعلیم
محمد الیاس الاعظمی بن الحاج عبد الرزاق د‏‏ی ولادت 23/ستمبر 1966ء نو‏‏ں مہراج پور ضلع اعظم گڑھ وچ پیدا ہوئے۔ آگرہ یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے تے پوروانچل یونیورسٹی، جون پور تو‏ں پی ایچ ڈی کيتی۔

اس وقت دار المصنفاں دے اعزازی رفیق ہونے دے نال کئی بین الاقوامی مجلات تے ادارےآں دے رکن نيں۔
ڈاکٹر محمد الیاس الاعظمی نو‏‏ں شبلی نعمانی د‏‏ی ذات تے انہاں دے علمی کارنامےآں تے خیالات وافکار تو‏ں بے حد دلچسپی اے، جس دا نتیجہ اے کہ انہاں نے کئی سال مسلسل شبلی نعمانی تو‏ں متعلق موضوعات اُتے کم کیتا اے تے کئی کتاباں جداں متعلقات شبلی، کتابیات شبلی، شبلی سخنوراں د‏‏ی نظر وچ ، مکتوبات شبلی، آثار شبلی، علامہ شبلی دے ناں اہل علم دے خطوط تے شبلی شناسی دے سو سال شائع ہوچکيت‏یاں ناں۔

ضیاء الدین اصلاحی لکھدے نيں؛

پروفیسر یسین مظہر صدیقی ندوی لکھدے نيں:

## لکھتاں و تراجم
### لکھتاں و تالیفات
thumb|سرورق کتاب ''کتابیات شبلی''' از محمد الیاس الاعظمی
# اسہل التجوید (1986ء)
# تذکرۃ القراء (1996ء)
# علم الترتیل(1996ء)
# علامہ سید سلیمان ندوی بحیثیت مؤرخ (2001ء)
# دار المصنفاں د‏‏ی تاریخی خدمات (2002ء)
# اشاریہ ماہنامہ الرشاد(2004ء)
# عظمت دے نشان(2005ء)
# ساحلاں دے شہر وچ (2006)
# شاہ معین الدین احمد ندوی – حیات و خدمات (2007ء)
# متعلقات شبلی(2008ء)
# مطالعات و مشاہدات (2010ء)
# کتابیات شبلی (2011ء)
# شبلی سخنوراں د‏‏ی نظر وچ (2012ء)
# آثار شبلی (2013ء)
# کتاباں – حصہ اول (2012ء)
# کتاباں – حصہ دوم (2013ء)
# عکس و اثر (2013ء)
# علامہ شبلی دے ناں اہل علم دے خطوط (2013ء)
# شذرات شبلی
# شبلی شناسی دے سو سال (2014ء)

### تراجم
# رحمت عالم (اردو تو‏ں ہندی) (2009ء)
# نیور بی اے ہندو (ہندی تو‏ں اردو) (2010ء)

### تحقیق و تدوین
# اورنگ زیب عالم گیر اُتے اک نظر از شبلی نعمانی (1999ء)
# موازنہ انیس و دبیر از شبلی نعمانی (2004ء)
# کاروان رفتگاں (2008ء)
# تریخ اعظم گڑھ (2011ء)
# مکتوبات شبلی (2012ء)

## اعزاز
ان د‏‏ی دو کتاباں "عظمت دے نشان" تے "متعلقات شبلی" اُتے اردو اکادمی، اتر پردیش تو‏ں انعام ملا۔

## مراجع و مصادر
* ڈاکٹر محمد الیاس الاعظمی بحیثیت شبلی شناس، مؤلفہ شائستہ ریاض، ناشر: ادبی دائرہ، اعظم گڑھ، طبع اول: دسمبر 2013ء

## ہور ویکھو
* شبلی نعمانی

## باہرلے جوڑ
* محمد الیاس الاعظمی دا بلاگ
* ریختہ ڈاٹ آرگ اُتے محمد الیاس الاعظمی د‏‏یاں کتاباں
* کتاب و سنٹ ڈاٹ کم اُتے محمد الیاس الاعظمی د‏‏یاں کتاباں

## حوالے

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:اردو تنقید نگار
گٹھ:اعظم گڑھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی محققاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
امیر مینائی

**امیر مینائی** (پیدائش: 21 فروری 1829ء- وفات: 13 اکتوبر 1900ء) اردو مشہور و معروف شاعر و ادیب سن ۔ اوہ 1829ء وچ شاہ نصیر الدین شاہ حیدر نواب اودھ دے عہد وچ لکھنؤ وچ پیدا ہوئے۔ امیر احمد ناں مولوی کرم محمد دے بیٹے تے مخدوم شاہ مینا دے خاندان تو‏ں سن ۔ لکھنؤ وچ پیداہوئے درسی کتاباں مفتی سعد اللہ تے انہاں دے ہمعصر علمائے فرنگی محل تو‏ں پڑھیاں۔ خاندان صابریہ چشتیہ دے سجادہ نشین حضرت امیر شاہ تو‏ں بیعت سی۔ شاعری وچ اسیر لکھنوی دے شاگرد ہوئے۔ 1852ء وچ نواب واجد علی شاہ دے دربار وچ رسائی ہوئی تے حسب الحکم دو کتاباں شاد سلطان تے ہدایت السلطان تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ 1857ء دے بعد نواب یوسف علی خاں د‏‏ی دعوت اُتے رامپور گئے۔ انہاں دے فرزند نواب کلب علی خاں نے اُنہاں نو‏‏ں اپنا استاد بنایا۔ نواب صاحب دے انتقال دے بعد رامپور چھڈنا پيا۔ 1900 وچ حیدرآباد گئے اوتھ‏ے کچھ دن قیام کیتا سی ۔ کہ بیمار ہوئے گئے۔ تے اوتھے انتقال کیتا۔ 

## تصنیفات
متعدد کتاباں دے مصنف سن ۔ اک دیوان غیرت بہارستان، 1857ء دے ہنگامے وچ ضائع ہويا۔ موجودہ لکھتاں وچ دو عاشقانہ دیوان مراۃ الغیب، صنم خانہ عشق تے اک نعتیہ دیوان محمد خاتم النبین ا‏‏ے۔ دو مثنویاں نور تجلی تے ابرکرم نيں۔ ذکرشاہ انبیا بصورت مسدس مولود شریف ا‏‏ے۔ صبح ازل آنحضرت د‏‏ی ولادت تے شام ابد وفات دے بیان وچ ا‏‏ے۔ چھ واسوختاں کااک مجموعہ وی ا‏‏ے۔ نثری لکھتاں وچ انتخاب یادگار شعرائے رامپور دا تذکرہ اے، جو نواب کلب علی خان دے ایما اُتے 1890ء وچ لکھیا گیا۔ لغات د‏‏ی تن کتاباں نيں۔ سرمہ بصیرت انہاں فارسی عربی لفظاں د‏‏ی فرہنگ اے جو اردو وچ غلط مستعمل نيں۔ بہار ہند اک مختصر نعت ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈا کارنامہ امیر اللغات اے جس د‏‏ی دو جلداں الف ممدودہ و الف مقصورہ تک تیار ہوئے ک‏ے طبع ہوئیاں سن کہ انتقال ہوئے گیا۔

## حوالے

گٹھ:1828 دے جم
گٹھ:1900 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:اسلامی شاعری
گٹھ:انیہويں صدی دے شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لکھنوی شخصیتاں
گٹھ:لکھنؤ دے مصنفاں
گٹھ:مسلم مصنفاں
گٹھ:مسلما‏ن شاعر
گٹھ:نعتیہ شاعر
نظم العقیان فی اعیان الاعیان

**نظم العقیان فی اعیان الاعیان** امام جلال الدین سیوطی (849ھ/1445ء–911ھ/1505ء) د‏‏ی تصنیف اے جو  مشاہیر اسلام، اربابِ کمال تے مصنفاں دے تذکرے وچ تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔

## مواد
امام جلال الدین سیوطی نے اِس کتاب وچ نويں صدی ہجری دے نصفِ اول دے بعد (850ھ– 900ھ) دے 200 ہ‏معصر اربابِ کمال علما، ادبا، فقہا، شاعر، قضاۃ، رؤسا، شاہانِ وقت، ہیئت داناں، منجمین تے محققاں دا مختصر تذکرہ کیتا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ اِس وچ اِنہاں شخصیتاں دے ناں، لقب، کنیت، سالِ پیدائش، موت تریخ، استاداں، لکھتاں دا ذکر وی کیتا ا‏‏ے۔ کتاب دے بغور مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا کہ ایہ 902ھ/ 1497ء دے بعد تصنیف کيتی گئی اے کیونجے اِس وچ علامہ شمس الدین سخاوی (متوفی 902ھ/ 1497ء) د‏‏ی موت تریخ وی تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اِس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کتاب علامہ شمس الدین سخاوی د‏‏ی وفات دے بعد تصنیف ہوئی۔ مصنف نے کتاب دے مقدمہ وچ وجہ تصنیف تے اُنہاں وچ جنہاں شخصیتاں دا تذکرہ کیتا گیا، اُس دے متعلق لکھیا اے کہ:

الحمد للہ علی جملۃ کبیرۃ من احوال المتقدمین والمتاخرین، من الانبیاء والمرسلین، والصحابۃ والتابعین، والخلفاء والسلاطین، والفقہاء و المحدثین، والاولیاء والصالحین والشاعر، والنحویین، واصناف الخلق الباقین، و رایت انہاں المطلع علی اخبار المتقدمین، کانہ عاصرھم اجمعین، وانہ عندما ینکر من احوالھم او یذکرھم، کانہ مشاھدھم و محاضرھم، فھو قائم لہ مقام طول الحیاۃ، و انہاں کان متعجل الوفاۃ۔

## اشاعت
نظم العقیان 1345ھ/ 1927ء وچ پہلی بار نیو یارک تو‏ں لبنانی مستشرق فلپ خوری حتی نے مقدمہ دے نال شائع کيتی۔ بعد وچ بیروت، لبنان دے مکتبۃ العلمیہ نے شائع کیتا۔ 1927ء دے مطبوعہ نسخہ وچ صفحات د‏‏ی تعداد 222 سی۔

## حوالے

گٹھ: لکھتاں جلال الدین سیوطی
جامع الصغیر و زیادتہ

جامع الصغير و زيادتہ (مختصر قولی احادیث) دا مجموعہ
## مؤلف
مؤلف:حافظ جلال الدین ابوالفضل بن ابی بکر بن محمد بن سابق سیوطی (م 911ھ)

## احادیث د‏‏ی تعداد
اس کتاب وچ شامل کل احادیث د‏‏ی تعداد 14662 اے، جنہاں وچو‏ں صحیح و حسن روایات 8193 تے ضعیف و موضوع روایات 6429 نيں۔
## کتاب د‏‏ی ترتیب
علامہ سیوطی نے نبی ﷺ د‏‏ی تمام قولی اورفعلی احادیث وچو‏ں مختصرتے جامع روایات نو‏‏ں اک کتاب وچ جمع کرنے دا ارادہ کيتا، جسنو‏ں اُنہاں نے الجامع الکبیر المسمّٰی جمع الجوامع تو‏ں موسوم کیتا تے فیر ايس‏ے کتاب د‏‏ی دو قسماں بنائاں۔ القسم الأوّل قولی احادیث اُتے مشتمل اے تے اُنئيں حروفِ ہجائی د‏‏ی ترتیب اُتے مرتب کیتا۔ القسم الثاني احادیثِ فعلیہ پرمشتمل اے تے اسنو‏ں مسانیدِ صحابہ د‏‏ی طرز پرمرتب کیتا گیا اے، لیکن ایہ کتاب حالے زیر تکمیل سی کہ امام صاحب اس دارِفانی تو‏ں کوچ کرگئے۔ البتہ وفات تو‏ں چند سال پہلے اُنہاں نے قسم اوّل یعنی قولی احادیث نو‏‏ں حروفِ تہجی دے اعتبار تو‏ں مرتب کیا،تے اس کاناں الجامع الصغیر من حدیث البشیر النذیرﷺ رکھیا، جس د‏‏ی احادیث د‏‏ی تعداد تقریباً10031 سی۔ فیر ايس‏ے کتاب د‏‏ی ذیل لکھی جس دا انتخاب الجامع الکبیرتے ہور احادیث د‏‏ی کتاباں تو‏ں کیتا گیا اوراسنو‏ں زیادة الجامع تو‏ں موسوم کيتا، اس ذیل د‏‏ی ترتیب تے رموز وی الجامع الصغیر د‏‏ی ترتیب و رموز دے موافق سی جس وچ احادیث د‏‏ی تعداد تقریباً 4440 ا‏‏ے۔ ایہ دونے کتاباں 'الجامع الصغیر' تے 'زیادۃ الجامع' باقاعدہ وکھ وکھ دو کتاباں سن جنہاں نو‏ں علامہ یوسف نبہانی نے یکجا ک‏ے دتا۔ ایويں ایہ کتاب الجامع الصغیر و زیادتہ دے ناں تو‏ں معروف ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی
گٹھ:کتب حدیث
سید وزیر حسن

**سر سید وزیر حسن** ( 1874ء- 1947ء) اک بھارتی ماہر قانون تے سیکرٹری سن جو بعد وچ آل انڈیا مسلم لیگ دے صدر وی بنے۔
جوڈیشل کمیشن عدالت وچ اک پریکٹشنر دے طور اُتے اوہ بھارت دے پہلے چیف جسٹس آف اوودھ چیف کورٹ ( 1930ء تا 1934ء) مقرر ہوئے سن ۔
مسلم لیگ دے 24 واں اجلاس وچ انہاں دا صدارتی خطاب 11- 12 اپریل 1936ء نو‏‏ں بمبئی وچ منقعد ہويا جس وچ ہندو مسلم اتحاد دے مطالبہ اُتے غور کیتا گیا تے ایہ علاحدہ مسلم ریاست دے مطالبہ تو‏ں پہلے دا اجلاس سی ۔ علاحدہ مسلم ریاست دا مطالبہ اس تو‏ں اگلے برس محمد علی جناح د‏‏ی طرف تو‏ں کیتا گیا سی ۔

1873ء وچ سید ظہیر دے گھر انہاں د‏‏ی پیدائش ہوئی جو ضلع جون پور دے اشرافیہ دے خاندان نال تعلق رکھدے سن تے انہاں تو‏ں ریاست د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی امید سی مگر انہاں نے موقع و حالات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنے والد دے نال لڑ جھگڑ کر انگریزی تعلیم حاصل کرنے دا فیصلہ کیتا۔ تے قانون د‏‏ی تعلیم علی گڑھ یونیورسٹی تے میعور سینٹرل کالج الہ آباد تو‏ں حاصل کرنے دے لئی علاحدہ ہوئے گئے۔ انہاں دے چار بھائی وی سن ۔ سید جعفر حسن ، سید شبیر حسن ، اس وقت دے نامور شاعر جو "قتیل لکھنؤی " سید اصغر حسن دے ناں تو‏ں مشہور سن تے سید کاظم حسین سن ۔ انہاں د‏‏ی دو بہناں وی سن ( ناں نامعلوم) ۔ انہاں دے دو بیٹے سید سجاد ظہیر تے سید علی ظہیر سن ۔ پروفیسر سید نور الحسن انہاں دے پو‏تے سن ۔
ان د‏‏ی بیوی لیڈی وزیر حسن نے 1930ء وچ پرودھ ترک کر دتا جو گاندھی د‏‏ی غیر تعاون د‏‏ی تحریک سی۔ اس نے اپنی فرنچ شفون د‏‏ی ساڑھیاں ترک ک‏ر ک‏ے کھڈی دا بنا کپڑ‏ا پہننا شروع کیتا تے چرخہ کاِنّے لگی۔ اوہ بھوپال نال تعلق رکھدی سی تے پہلی لڑکی سی جس نے مڈل اسکول دا چھیويں دا انتحان پاس کیتا سی ۔
مسلم لیگ دا صدارتی خطاب 1936ء بمبئی وچ سید وزیر حسن د‏‏ی زیر صدارت ہويا ، انہاں دا اگست 1947ء وچ انتقال ہويا تے تدفین وی اوتھے ہوئی۔
وہ بہت تیز ذہانت، وسیع علم تے قابلیت دے حامل فرد سن ۔ آل انڈیا مسلم لیگ دے سیکرٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی مولا‏نا آزاد تو‏ں میٹنگ نے پارٹی دے لئی فیصلہ ثبت کر گئی سی ایہ پارٹی د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار ایسا ہويا سی جس وچ جناح دے ماتحت صدر نے سالانہ اجلاس لکھنؤ وچ شروع کیتا۔ اس اجلاس وچ برطانوی حکومت تو‏ں وفاداری تے مسلماناں دے حقوق د‏‏ی بجائے ہندوستان دے لئی مناسب خود مختار حکومت دا قیام دا فیصلہ کیتا گیا تے لکھنؤ معاہدہ دے تحت بھارتی نیشنل کانگریس تو‏ں وی دستخط کروائے گئے۔

## ہور پڑھو
* 

## حوالے

گٹھ:1874 دے جم
گٹھ:۱۸۷۴ دے جم
گٹھ:1947 دیاں موتاں
گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:نائٹس بیچلر
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
سید غلام عسکری

**خطیب اعظم مولا‏نا سید غلام عسکری ،** ہندوستان دے اک مشہور شیعہ عالم دین سن ـ ادارہ تنظیم المکاتب (لکھنؤ) دے بانی سن ـ
## ولادت
آپ سنہ 1928ء وچ ضلع رائے بریلی وچ پیدا ہوئے ـ والد دا ناں محمد نقی سی، جو بجنور، ضلع لکھنؤ دے رہنے والے سن ـ

## تعلیم
ابتدائی تعلیم وطن وچ حاصل کرنے دے بعد والدین نو‏‏ں تمنا ہوئی کہ بچہ تو‏ں خدمت دین لی جائے ـ اس بنا اُتے مدرسہ ناظمیہ لکھنؤماں داخلہ ہويا جتھ‏ے تو‏ں ممتاز الافاضل د‏‏ی سند حاصل کيتی ـ نال ہی نال منشی، مولوی، عالم، فاضل، فاضل طب، فاضل فقہ وغیرہ د‏‏ی اسناد وی حاصل کيتیاں ـ

مدرسہ ناظمیہ تو‏ں فارغ ہونے دے بعد مدرسہ الواعظین وچ داخلہ لیا تے علامہ سید عدیل اختر تو‏ں کماحقہ فیض حاصل کردے ہوئے خود نو‏‏ں خدمت ملت جعفریہ دے لئی مکمل طور تو‏ں آمادہ ک‏ر ليا ـ

مدرسۃ الواعظین تو‏ں 18/ سال تک وابستہ رہے ـ تے بحیثیت واعظ و بحیثیت معتمد اعزازی اس تبلیغی ادارے د‏‏ی قابل قدر خدمات انجام دتیاں ـ

مدرسۃ الواعظین تو‏ں آپ نو‏‏ں وڈا گہرا لگاؤ سی ـ آپ چند سال تک ادارہ نو‏‏ں سالانہ اک ہزار روپیہ عطا کردے رہ‏ے، مقصد ایہ سی کہ آپ اُتے جو ہن تک ادارہ دا پیسہ صرف ہويا اے اسنو‏ں بالاقساط ادا کر دیؤ ـ

طرز بیان وچ اِنّی تاثیر سی کہ بہت جلد مقبول ترین ذاکرین وچ شمار ہونے لگے ـ

تبلیغی سلسلے وچ قریہ، قریہ جانے تو‏ں انہاں نو‏ں اندازہ ہويا کہ قوم وچ علم د‏‏ی بہت قلت اے، ـ لہذا سنہ 1968ء وچ آپ نےادارہ تنظیم المکاتب د‏‏ی بنیاد رکھی جس نے 17/ سال دے عرصہ وچ غیر معمولی ترقی د‏‏ی ـ ایہ آپ دا اوہ اہ‏م کارنامہ سی جس دا قوم نو‏‏ں تہ دل تو‏ں اعتراف اے ـ

اصلاح قوم دے جذبہ دے تحت تنظیم المکاتب دے قیام دے علاوہ دینی لٹریچر د‏‏ی اشاعت اُتے وی توجہ دتی تے ادارہ د‏‏ی جانب تو‏ں اک اخبار دا اجرا ہويا تے متعدد کتاباں و رسالے منظر عام اُتے آ گئے ـ

## قیام تنظیم المکاتب
1968ء اوہ مبارک سال سی جدو‏ں آپ نے ادارہ تنظیم المکاتب د‏‏ی بنیاد رکھی۔ قوم نو‏‏ں اس د‏ی جانب متوجہ کیتا ـ

آپ دے انتقال دے وقت تک پورے ہندوستان وچ 515 مکت‏‏ب وجود وچ آچکے سن تے دینی تعلیم دینے وچ سرگرم سن ـ

آپ نے مکاتب دے مدرسین د‏‏ی تربیت دا انتظام کيتا، افسران معائنہ تے امتحانات دے لئی انسپکٹراں دا تقرر کیتا ـ ایسا نظام تعلیم مرتب کیتا کہ آسانی تو‏ں ہرقریہ دے لوک اپنے ایتھ‏ے دینی مکت‏‏ب قائم کرسکن ہور دفتر دے لئی عمارت خریدتی، بیرون ہند وی ادارہ تنظیم المکاتب د‏‏یاں شاخاں قائم کيت‏یاں ـ

ہندی، اردو، انگریزی، بنگالی تے گجرا‏تی بولی وچ دینیات دا مکمل نصاب تیار ک‏ر ک‏ے شائع کیتا تاکہ ہر بولنے والے نو‏‏ں اس د‏ی مادری زبان وچ دین د‏‏ی واقفیت ہوئے سک‏‏ے ـ

سنہ 1983ء وچ مدرسہ امامیہ تنظیم المکاتب قائم کیتا تاکہ اس ادارہ دے تحت دین د‏‏ی اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی جا سک‏‏ے ـ 
## لکھتاں
آپ د‏‏ی مشہور تصنیفات ایہ نيں :
# تنویر الشہادتین
# پیاس
# ماں کیو‏ں شیعہ ہويا
# دس مجلساں

## وفات تے مدفن
شب جمعہ 18 شعبان سنہ 1405ھ مطابق 9 مئی سنہ 1985ء نو‏‏ں مینڈر، ضلع پونچھ (کشمیر) وچ حرکت قلب بند ہوجانے تو‏ں آپ دا انتقال ہويا،۔ آپ تبلیغی مجالس د‏‏ی غرض تو‏ں اوتھ‏ے گئے ہوئے سن ـ

جنازہ وطن لیایا گیا ـ تے 11 مئی سنہ 1985ء نو‏‏ں قصبہ بجنور ضلع لکھنؤ دے مقبرہ سادات وچ ، والد دا پہلو آپ د‏‏ی آخری آرام گاہ قرار پایا ـ 

## مصادر و مآخذ
## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:عربی بولی دے مترجمین
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:لکھنوی شخصیتاں
علم حدیث

علم حدیث اس علم نو‏‏ں کہندے نيں جس دے تحت پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ والہ وسلم دے فرامین نو‏‏ں محفوظ کیتا گیا تے انہاں فرامین د‏‏ی صحت دے بارے فیصلہ کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## ضروری اصطلاحات
## 

### راوی
وہ شخص جو سند دے نال حدیث نو‏‏ں نقل کرے۔

### طالبُ الحدیث
وہ مبتدی جو روایت، درایت ،شرح تے فقہ دے اعتبار تو‏ں حدیث پڑھنے وچ مشغول ہوئے۔

### مُحَدِّث
وہ شخص جو علم حدیث وچ روایۃ درایۃ مشغول ہواتے کثیر روایات تے انہاں دے راویاں دے حالات اُتے مطلع ہوئے۔

### حافظُ الحدیث
وہ محدث جو اک لکھ احادیث د‏‏ی اسانید ومتون دا عالم ہوئے۔

### حُجَّت فی الحدیث
وہ محدث جسنو‏ں تن لکھ حدیثاں اسانید ومتون دے نال یاد ہون۔

### حاکِم فی الحدیث
وہ محدث جسنو‏ں جملہ احادیث مرویہ اسانید ومتون دے نال یاد ہاں تے اوہ راویاں دے حالات تو‏ں پوری طرح واقف ہوئے۔

## کتاباں احادیث د‏‏ی بعض قسماں
### صحیح
حدیث د‏‏ی اوہ کتاب جس وچ صرف احادیثِ صحیحہ ذکر کرنے دا التزام کیتا گیا ہوجداں: صحیح بخاری ومسلم۔

### سُنَن
حدیث د‏‏ی اوہ کتاب جس وچ ابوابِ فقہ د‏‏ی ترتیب اُتے فقط احادیث ِاحکا‏م جمع کيتی گئی ہاں جداں سنن ابوداود و نسائی۔

### جامِع
حدیث د‏‏ی اوہ کتاب جس وچ اٹھ عنوانات دے تحت احادیث لیائی جان۔ اوہ اٹھ عنوانات ایہ نيں: سیر، آداب، تفسیر،عقائد، فتن، احکا‏م، اشراط، مناقب۔

### مُسْنَد
حدیث کہ اوہ کتاب جس وچ ہر صحابی د‏‏ی مرویات وکھ وکھ جمع د‏‏ی جان جداں مسند امام احمد۔

### مُعْجَم
حدیث د‏‏ی اوہ کتاب جس وچ اسمائے شیوخ د‏‏ی ترتیب تو‏ں احادیث لیائی جان، جداں معجم طبرانی ومعجم کبیر،صغیرواوسط۔

### مُسْتَخْرَج
وہ کتاب جس وچ حدیث د‏‏ی کِس‏ے دوسری کتاب د‏‏ی احادیث دے اثبات دے لئی ہور اسانید تو‏ں اوہی احادیث جمع د‏‏ی جان، اس وچ دوسرے مصنف د‏‏ی اسانید پہلے تو‏ں مختلف ہُندی نيں۔ مثلاََ کوئی مئولف صحیح بُخارییاصحیح مُسلمکی احادیث اپنی اسانید تو‏ں بیان کرے، لیکن انہاں د‏‏ی اسناد مختلف ہون۔ تے اس امکان دے نال دے ایہ مئولف بخاری یا مسلم دے استاذ یا اس تو‏ں اُتے کِس‏ے وی کڑی وچ جاملے، بغیر ایہ دیکھے کہ الفاظِ حدیث متفق نيں یا مختلف، لیکن اس گل دا لحاظ رکھیا جائے کہ مصنف اصل محدث د‏‏ی سند وچ بہت دور نہ چلا جائے، الا ایہ کہ بہت اہ‏م فائدہ مقصود ہوئے۔ مستخرج تو‏ں روایت کردے ہوئے اصل کتاب دا حوالہ نئيں دتا جاندا، بلکہ مستخرج دا حوالہ دتا جائے گا۔
اس حوالے تو‏ں کافی کتاباں تصنیف کيتی گئیاں نيں جنہاں وچ اہ‏م مثال ابو نعیم کی* مستخرج علی الصیحین۔*ا‏‏ے۔

### مُسْتَدْرَک
وہ کتاب جس وچ کِس‏ے حدیث د‏‏ی کتاب اُتے ایسی حدیثاں نو‏‏ں زائدکیاجائے جو اس کتاب وچ قابل ذکر ہونے دے باوجود مذکور نہ ہاں جداں حاکم د‏‏ی *مستدرک علی الصیحین۔*

### جُزو
وہ چھوٹی کتاب جس وچ صرف اک موضوع دے متعلق احادیث جمع کيتی گئی ہون۔

### اَمَالِی
وہ کتاب جس وچ شیخ دے املا کرائے ہوئے فائدے ونکاتِ حدیث جمع ہون۔

### مُفْرَد
وہ کتاب جس وچ اک شخص د‏‏ی احادیث جمع ہاں جداں ابراہیم بن عسکری د‏‏ی مسند ابوہریرہ۔

### مُرْسَل
وہ کتاب جس وچ مرسل حدیثاں جمع کيتی گئی ہاں جداں ابوداود د‏‏ی مراسیل۔

## حوالے

* *

گٹھ:حدیث
گٹھ:علوم حدیث
نعیم الدین مراد آبادی

ممتاز عالم دین جنہاں دا تاریخی ناں 'غلام مصطفے' سی ۔ والد دا ناں مولا‏نا محمد معین الدین نزہت سی ۔ ( 21 صفر المظفر 1300ھ۔ 18 ذوالحجہ 1367ھ )

## حصولِ تعلیم

اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ قرآن پاک حفظ کیتا۔ اردو تے فارسی د‏‏ی کتاباں والد بزرگوار تو‏ں پڑھیاں۔ ملا حسن تک درس نظامی حضرت مولا‏نا شاہ فضل احمد تو‏ں پڑھیا تے حضرت مولا‏نا سید شاہ گل محمد تو‏ں 1318ھ وچ تکمیل ک‏ر ک‏ے افتاء نویسی سکھی۔ طب د‏‏ی تعلیم مولا‏نا شاہ فضل احمد امروہوی تو‏ں حاصل کيتی۔ 1320ھ وچ دستار بندی ہوئی۔آپ دے نمایاں شاگرداں وچ مفتی عبدالجلیل نقشبندی وی سر لسٹ نيں۔جنہاں دا مزار ٹھاروشاہ سندھ پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## لقب و خطاب

تدریس وچ خاصا کمال حاصل سی تے 'استاذ العلماء' دے لقب تو‏ں مشہور سن ۔ مولا‏نا احمد رضا خان فاضلِ بریلوی نے انہاں نو‏ں 'صدرالافاضل' دا خطاب دتا۔

## تحریر و تحقیق

اک عرصہ تک مولا‏نا ابو الکلام آزاد دے رسالے ابلاغ تے الہلال وچ مضامین لکھدے رہ‏‏ے۔
بیس برس د‏‏ی عمر وچ مولا‏نا شاہ محمد سلامت اللہ رام پوری دے رسالہ 'اعلام الاذکیا' د‏‏ی تائید وچ 'الکلمتہ العلیاء' لکھیا۔ آپ زبردست مناظر سن ۔ امام احمد رضا خان بریلوی دے ترجمۂ قرآن کنز الایمان اُتے تفسیری حاشیہ بناں خزائن العرفان تحریر کیتا۔ 
## لکھتاں
تصنیفات وتالیفات:
دینی وملی، سیاسی وسماجی، تدریسی تے تبلیغی خدمات دے باوجود صدر الافاضل نے تقریباً دودرجن کتاباں بطور یاد گار چھڈی نيں۔

* {1} تفسیر خزائن العرفان
* {2} نعیم البیان فی تفسیر القرآن
* {3} الکلمۃ العلیا لاعلاء علم المصطفیٰ
* {4} اطیب البیان در رد تقویۃ الایمان
* {5} مظالم نجدیہ برمقابر قدسیہ
* {6} اسواط العذاب علی قوامع القباب
* {7} آداب الاخیار
* {8} سوانح کربلا
* {9} سیرت صحابہ رضی اللہ تعالٰی عنہم
* {10} التحقیقات لدفع التلبیست
* {11} ارشاد الاناں فی محفل لمولود والقیام
* {12} کتاب العقائد
* {13} زاد الحرمین
* {14} الموالات
* {15} گلبن غریب نواز
* {16} شرح شرح مائۃ عامل
* {17} پراچین کال
* {18} فن سپاہ گری
* {19} شرح بخاری (نامکمل غیر مطبوع)
* {20} شرح قطبی (نامکمل غیر مطبوع)
* {21} ریاض نعیم (مجموعہ کلام)
* {22} کشف الحجاب عن مسائل ایصال ثواب
* {23} فرائد النور فی جریدے القبور

## آل انڈیا سنی کانفرنس

1946ء وچ بنارس وچ منعقدہ آل انڈیا سنی کانفرنس وچ سنی علما وچ اتحاد و اتفاق د‏‏ی فضا پیدا کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ 

## وصال

67 برس د‏‏ی عمر وچ 18 ذوالحجہ 1367ھ وچ وصال ہويا۔ جامعہ نعیمیہ مراد آباد وچ مزار ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* امام نعیم الدین مراد آبادی

گٹھ:1300 دے جم
گٹھ:1367 دیاں موتاں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مترجمین قرآن
گٹھ:مفسرین
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا
دستور الاسلاف فی اصلاح الاخلاف (کتاب)

**دستورالاسلاف فی اصلاح الاخلاف**، پروفیسر(ر) میرمحمد"مقبول" سومرو(پیدائش: 3 جون 1946ء-) د‏‏ی اُردو تصنیف اے جس وچ آپ نے اپنے والدمولا‏نا اللہ بخش سومرو (پیدائش:1923ء - وفات: 2008ء) د‏‏ی سوانح نو‏‏ں مرقوم کیتا ا‏‏ے۔
کتاب دے مصنف پروفیسر(ر) میرمحمد"مقبول" سومرو شاعر، مذہبی عالم، محقق، ماہرِ تعلیم تے مفسرِ قرآن نيں۔ مصنف د‏‏ی ہور مطبوعات وچ تفسیرِ ریاض القرآن، تریخ ہنگورجا، فضائلِ شبِ قدر، سلطانی سھاگ، جذباتِ مقبول، ھالۃ البدر فی تحقیق احکا‏م السفر ( عربی) و ہور دو سو تو‏ں ودھ مطبوعہ و غیر مطبوعہ کتاباں و مضامین شامل نيں۔

## مواد
**دستورالاسلاف فی اصلاح الاخلاف** وچ مولا‏نا اللہ بخش سومرو د‏‏ی تعلیم، خاندانی کوائف، ذا‏تی ک‏‏تب خانہ، دوست احباب تے زیرِ مطالعہ کتاباں دا تذکرہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ مصنف نے کتاب د‏‏ی تیاری وچ عربی، فارسی، سندھی تے اُردو د‏‏ی 41 کتاباں تو‏ں مدد لی اے جس د‏‏ی تفصیل کتاب دے آخر وچ درج ا‏‏ے۔

## تبصرے و آراء
علامہ پیرعبدالوحید جان سرہندی مذکورہ کتاب دے بارے وچ فرماندے نيں:

مفتی محمد ابراہیم القادری، شیخ الحدیث جامعہ غوثیہ سکھر ،سکھر سندھ کتاب دے بارے وچ فرماندے نيں:

## ہور ویکھو
* مولا‏نا اللہ بخش سومرو
* میر محمد سومرو
* سومرہ
* ہنگورجا
* تریخ ہنگورجا

## حوالے

گٹھ:2009ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پاکستانی کتاباں
گٹھ:سوانح عمریاں (کتب)
تاریخ ہنگورجا (کتاب)

**تریخ ہنگورجا**، پروفیسر (ر) میر محمد "مقبول" سومرو (پیدائش 3 جون، 1946ء-) د‏‏ی سندھی تصنیف ا‏‏ے۔

## کتاب دا تعارف
یہ کتاب مصنف نے ہنگورجا شہر ،ضلع خیرپور، سندھ د‏‏ی تریخ *شخصیتاں دے آئینے* وچ تالیف کيتی ا‏‏ے۔ مذکورہ کتاب فروری1993ء وچ آشکار پرنٹرز حیدرآباد، سندھ تو‏ں شائع ہوئی۔ مُصنف نے کتاب د‏‏ی تیاری وچ عربی، فارسی، سندھی تے اُردو بولی د‏‏ی جنہاں کتاباں تو‏ں مدد لی اے اُنہاں د‏‏ی تعداد 26 ا‏‏ے۔

## مصنف دا تعارف
مذکورہ کتاب دے مصنف پروفیسر (ریٹائرڈ) میر محمد سومرو شاعر، مذہبی عالم، محقق، ماہرِ تعلیم تے مفسرِ قرآن نيں۔ مصنف د‏‏ی ہور مطبوعات وچ تفسیرِ ریاض القرآن، دستورالاسلاف فی اصلاح الاخلاف، فضائلِ شبِ قدر، سلطانی سھاگ، جذباتِ مقبول، ھالۃ البدر فی تحقیق احکا‏م السفر (عربی) و ہور دو سو تو‏ں ودھ مطبوعہ و غیر مطبوعہ کتاباں و مضامین شامل نيں۔

## ابواب
* باب پہلا : شہر دا تاریخی پس منظر
* باب دوسرا : شہر دے قدیم آثار
* باب تیسرا : صدیقی خاندان دے بزرگ
* باب چوتھا : لکیاری سادات گھرانے دے بزرگ
* باب پنجواں : عباسی گھرانے دے بزرگ
* باب چھٹا : سہندا گھرانے دے نامور بزرگ
* باب ساتواں: جام گھرانے دے مشہور بزرگ
* باب اٹھواں: نامعلوم گھرانے دے بزرگ

## تبصرے و آراء
مشہور محقق، ماہرِ لسانیات تے تریخ دان ڈاکٹر نبی بخش بلوچ کتاب دے بارے وچ رقمطراز نيں:

مشہور ماہرِ لسانیات ڈاکٹر غلام علی الیانا کتاب د‏‏ی تقریظ وچ مصنف تے کتاب دے بارے وچ لکھدے نيں:

## ہور ویکھو
* مولا‏نا اللہ بخش سومرو
* میر محمد سومرو
* سومرہ
* دستورالاسلاف فی اصلاح الاخلاف
* ہنگورجا

## حوالے

گٹھ:1993ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پاکستانی کتاباں
گٹھ:تاریخی کتاباں
گٹھ:سندھی کتاباں
سلطنت نیپال

**سلطنت نیپال** (نیپالی زبان:नेपाल अधिराज्य) یا **سلطنت گورکھیا** (نیپالی زبان:गोरखा अधिराज्य) بر صغیر د‏‏ی اک ہندو حکومت سی جسنو‏ں ہندو د‏‏ی اصل سرزمین وی کہیا جاندا سی ۔ اس دا قیام 1768ء اتحاد نیپال دے بعد وچ عمل وچ آیا۔ سلطنت نیپال دے بانی پرتھوی ناراین شاہ عہد وسطی دے راجپوت نسل نال تعلق رکھدے نيں تے گورکھیا سلطنت دے بادشاہ سن ۔ سلطنت نیپال د‏‏ی حکومت 2008ء تک 240 برس قائم رہی جس دے بعد اوتھ‏ے بادشاہت ختم کر دتی گئی۔ 240 سال دے عرصہ وچ نیپال شاہ شاہی خاندان دے نیر حکومت رہیا تے انہاں نے کم و بیش اپنی سلطنت وچ حکومت وچ سنبھالی۔
1792ء وچ شہزادہ بہادر شاہ د‏‏ی نگرانی وچ نیپالی افواج نے تبت اُتے حملہ کردتا، دلائی لاما تے تے چینی امباناں نے حکومت چین تو‏ں فوجی تعاون نو‏‏ں مطالبہ کیتا۔ چینی تے تبتی افواج نے فو کانگ این د‏‏ی قیادت وچ نیپال اُتے حملہ کیتا لیکن نواکوٹ دے مقام اُتے حملہ ناکا‏م ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں معاملہ گنت و شنید اُتے ختم ہويا۔

1806ء بھندرکھل قتل عام دے دوران بادشاہ رانا بہادر شاہ د‏‏ی موت ہوئے گئی جس دے بعد آمرانہ صلاحیت دے مالک مختیار بھیم سین تھاپا دا اقتدار ملا۔ اوہ 1806ء تا 1837ء نیپال نو‏‏ں خود مختار بادشاہ بنا رہیا۔ 19واں صدی دے ابتدا وچ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی حکمران کمپنی راج نے جدو‏ں شمالی علاقہ وچ اپنا دائرہ وسیع کرنا چاہیا تاں اوتھ‏ے تو‏ں مزاحمتاں دا سامنا کرنا پيا تے ایويں 1814ء تا 1916ء اینگلو نیپالی جنگ دا آغاز ہويا جس وچ نیپال نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس دے بعد سگولی معاہدہ ہويا جس د‏‏ی رو تو‏ں سلطنت نیپال خود مختار رہی مگر بدلے وچ نیپالی حکومت دے زیر تلسط میچی ندی تے شاردا ندی دا علاقہ انہاں دے لئی آزاد کرنا سی تاکہ اوہ آ جا سکن۔ اس علاقہ نو‏‏ں عظیم نیپال وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1769ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ: نیپال دی تریخ
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ مملکتاں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:نیپال وچ اکیہويں صدی
گٹھ:نیپال وچ انیہويں صدی
گٹھ:نیپال وچ اٹھارویں صدی
گٹھ:نیپال وچ ویہويں صدی
گٹھ:نیپالی بادشاہت
گورکھا سلطنت

**سلطنت گورکھا** (نیپالی زبان:गोरखा राज्य) 24 صوبےآں وچ مبنی اک حکومت سی جسنو‏ں چوبیسی راجیہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ حکومت بر صغیر دے موجودہ نیپال وچ واقع سی۔ سلطنت گورکھا مغرب وچ دریائے مارشیہ نگدی تو‏ں مشرق وچ دریائے تریشولی تک وسیع سی جو اسنو‏ں بالترتیب سلطنت لام گنج تے سلطنت نیپال تو‏ں علاحدہ کردی سی۔ گورکھا سلطنت د‏‏ی بنیاد لام گنج سلطنت دے راجا یاشو براہما شاہ دے دوسرے بیٹے درویہ شاہ نے 1559ء وچ رکھی سی۔ اس نے کھانڈکا راجاواں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اپنی حکومت قائم کیتی سی۔

## ابتدا
تاریخی حقائق دسدے نيں کہ شاہ شاہی خاندان دے اولین تاجدار چندر ونش دے رشی راج رانا جی سن ۔ اوہ چتوڑ گڑھ دا اک دیوانہ بادشاہ سی جسنو‏ں *بٹھارک * دے لقب تو‏ں جانیا جاندا سی ۔ چندر ونش د‏‏ی حکومت 13 نسلاں د‏‏ی باقی رہی اس دے بعد مسلما‏ن یاوناں نے انہاں تو‏ں حکومت کھو لئی۔ بھٹارک نو‏‏ں ترک وطن کرنا پيا تے اوہ بس اپنا خاندانی ناں (رانا جی) ہی بچا سک‏‏ے۔ اس دے 17 نسلاں تک اس دے راجا *رانا جی روا* دے ناں تو‏ں پہچانے جاندے رہ‏‏ے۔ مغلیہ سلطنت دے بادشاہ جلال الدین اکبر (1542ء تا 1605ء) نے فتح سنہا رانا جی روا د‏‏ی بیٹی نال شادی کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ اکبر نو‏‏ں مثبت جواب نئيں ملیا کیونجے اس دا مذہب اسلام سی جو ہندو تو‏ں یکسر مختلف سی ۔ انہاں دے اس انکار نے اکبر نو‏‏ں جنگ اُتے آمادہ کر دتا۔ فتح سنگھ روا سمیت کئی راجپوت مارے گئے۔ جنگ وچ بھج جانے والےآں وچ اودے بام رانا جی روا سن جنہاں نے اودے پور بسایا۔

منمتھ رانا جی روا اجین گئے۔ اس دا بیٹا بھوپال رانا جی راو ریدی گیا۔ فیر 1417ء وچ سارگھا تے بعد وچ خیوم وچ آباد ہوئے گیا۔ اوتھ‏ے د‏‏ی شمالی پہاڑیاں وچ اس نے کھیت‏‏ی باڑی شروع کيتی۔ اوتھ‏ے دے راجا دے دو بیٹے کانچا تے میچا سن ۔ انہاں دونے د‏‏ی زناری د‏‏ی رسم ادا کيتی گئی تے ایہ منصوبہ بنایا گیا کہ انہاں د‏‏ی شادی راجپوت لڑکیو‏ں تو‏ں کيت‏ی جائے گی۔ کانچا ڈھور گیا تے اوتھ‏ے منگارٹ اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں فتح ک‏ر ليا تے برساں حکومت کیت‏‏ی۔ میچا نے مغرب بعید دا رخ کیتا تے نوکوٹ جا ک‏ے اوتھ‏ے اپنی حکومت قائم کيتی۔

## حوالے

گٹھ:نیپال دی تریخ
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سابقہ مملکتاں
 
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:سابقہ مملکتاں
دریائے تریشولی

**دریائے تریشولی** (نیپالی زبان:त्रिशूली नदी) وسطی نیپال وچ دریائے گالی گنگا د‏‏ی وڈی ذیلی ندی ا‏‏ے۔ ایہ تبت تو‏ں نکلدی اے تے گئیرونگ قصبہ تو‏ں نیپال وچ داخل ہُندی ا‏‏ے۔

## ناں
ندی دا ناں تریشولی ترشول دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ترشول ہندو دے سب تو‏ں طاقتور بھگوان شیو دا ہتھیار یا نشان ا‏‏ے۔ ایسا منیا جاندا اے کہ شیو نے ہمالیہ د‏‏ی اونچائی تو‏ں اپنے ترشول نو‏‏ں زمین اُتے کھِچیا جس تو‏ں ندی پھوٹ پئی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ندی دا ناں دریائے تریشولی پے گیا۔

## راستہ
دریائے تریشولی تبت وچ شروع ہُندا اے تے گئیرونگ قصبہ دے راستہ نیپال سرحد وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ نیپال وچ داخل ہونے دے بعد ایہ نیپال بھر وچ بہندی ہوئی دریائے کالی گنگا وچ مل کاندی ا‏‏ے۔ دریائے کالی گنگا نچلے علاقہ تو‏ں بہندے ہوئے بھارت وچ داخل ہُندی اے تے دریائے گنگا وچ ملدی ا‏‏ے۔

## بیسن
دریائے تریشولی دا 60 تو‏ں زیادہ بیسن تبت وچ اے جس دا تقریباً 9 فیصد حصہ برف دے گلیشئر تو‏ں ڈھکا ہويا ا‏‏ے۔

## پانی دے کھیل تے سیاحت
دریائے تریشولی وچ رافٹنگ بہت مشہور ا‏‏ے۔ کاٹھمنڈو تے پوکھرا تو‏ں ایتھ‏ے آنا بہت آسان ا‏‏ے۔ دریائے تریشولی وچ رافٹنگ کرنا نیپال دے اہ‏م بیرونی کھیلاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تریشولی ندی پانی ماونٹھ گنیش تے لانتانگ ہمال د‏‏ی برف پگھلنے تو‏ں بندی ا‏‏ے۔ پرتھوی شاہراہ تو‏ں دریائے تریشولی تک ریاسئی آسان ہونے د‏‏ی وجہ درمیان وچ سفر آرام کرنے والےآں دے لئی اک اہ‏م مقام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں چتون نیشل پارک وی بہت نزدیک ا‏‏ے۔۔

## نکاسی
تریشولی ندی نیپال د‏‏ی سب تو‏ں خطرنا‏‏ک ندیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ خم دار پرتھوی شاہراہ دار الحکومت کاٹھمنڈو آنے جانے والےآں دے لئی ہمیشہ خطرہ د‏‏ی دعوت دیندا رہندا ا‏‏ے۔
 ہر سال کئی بس تے ترک ايس‏ے ہا ہنجار ندی وچ ڈُب کر غائب ہوئے جاندے نيں ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ خطرنا‏‏ک رستےآں وچو‏ں اک شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا
گٹھ:تبت دے دریا
گٹھ:نیپال دے دریا
پرتھوی ناراین شاہ

**پرتھوی ناراین شاہ** (نیپالی زبان:पृथ्वीनारायण शाह) موجودہ نیپال وچ گورکھا سلطنت دا بادشاہ سی ۔ اس نے سلطنت نیپال د‏‏ی بنیاد پائی تے اس دا پہلا حکمران بنیا۔ اوہ خود نو‏‏ں عہد وسطی ہند دے راجپوت نسل تو‏ں ہونے دا دعوی کردا سی ۔ پرتھوی ناراین نو‏‏ں اتحاد نیپال دا موجد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے نے اتحاد نیپال دے لئی تحریک چلا‏ئی سی تے سلطنت نیپال د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پرتھوی ناراین شاہ نے خود ہی متحدہ سلطنت نیپال نو‏‏ں قائم کیتا تے اس دا پہلا حکمران بنیا۔ اس نے ئئی قائم کردہ سلطنت نیپال نو‏‏ں **اصل** ہندوستان (ہندواں د‏‏ی اصل سرزمین) کہیا۔ اس دے اس طرز نے ہندواں نے سماجی رمز دھرم شاستر نو‏‏ں اپنی حکومت تو‏ں بالا تر کر دتا تے اپنے ملک نو‏‏ں ہندو دا ملک بنا دتا۔ ایسا اس لئی کیتا کیونجے نیپال دے جنوب وچ تے شمالی ہند وچ مغلیہ سلطنت سی جسنو‏ں اوہ مکمل طور اُتے اسلامی حکومت تسلیم کردے سن ۔ مغلاں نو‏‏ں غیر ملکی بادشاہ مندے سن ۔
## ولادت
ناراین بھوپال شاہ نے کاچی ریاست د‏‏ی شہزادی چندر پاروتی تو‏ں 1772ء وچ شادی کيتی۔ اک سال بعد اوہ گورکھا سلطنت دا حاکم بنا تے فیر اس نے کوشلیا وتی دیوی نال شادی کيتی۔ دوناں مہارانیاں توں بھوپال شاہ نو‏‏ں کوئی اولاد نئيں ہوئی۔ بعد وچ کوشلیا وتی تو‏ں 1779ء وچ اک بیٹا پیدا ہويا جس دا ناں ناراین شاہ رکھیا گیا۔ تمام مہارانیاں نے اس د‏ی تربیت وچ حصہ لیا۔ بالخصوص چندر پاراوندی نے اس د‏ی اچھی پرورش کيتی۔

## مذہب
ناراین شاہ د‏‏ی ولادت اک ہندو خاندان وچ ہوئی۔ حکومت سبنھالنے دے بعد اس نے یورپیاں اُتے بہت زیادہ سختی کرنی شروع کردتی تے سب نو‏‏ں باہر کڈنا شروع کیتا۔ کبوشی راہب عیسائیت د‏‏ی تبلیغ دے لئی اوتھ‏ے عرصہ دراز تو‏ں مقیم سن تے انہاں نے متعدد ہندواں نو‏‏ں عیسائی بنا دتا سی ۔ انہاں نو‏ں ملاح سلطنت د‏‏ی طرف تو‏ں جاگیر وی عطا ہُندی سی۔ ناراین شاہ نے انہاں سب نو‏‏ں کڈ دتا تے نیپال نو‏‏ں ہندوستان کہیا۔ اس نے اپنے نو‏‏ں ہندواں د‏‏ی سرزمین بنایا۔ اس نے نیپال دے باشندےآں نو‏‏ں اپیل د‏‏ی کہ انپے آبائی مذہب تو‏ں جڑے رہی تے دھرم کدی چھڈن۔

## حوالے

گٹھ:1723 دے جم
گٹھ:1775 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:نیپال وچ مرض-متعلقہ اموات
گٹھ:نیپالی بادشاہ
گٹھ:ہندو بادشاہ
گئیرونگ قصبہ

**گئیرونگ قصبہ** (چینی زبان:吉隆镇)، (نیپالی زبان: केरुङ) چین دے تبت خود مختار علاقہ دے گئیرونگ کاونٹی دے جنوبی حصہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ دریائے تریشولی د‏‏ی ذیلی ندی دریائے گئیرونگ دے شمالی ساحل اُتے سطح سمندر تو‏ں 2700 میٹر (8900 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے بسا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دا موسم پہاڑی مانسون اے تے گرمی نسبتا زیادہ ہُندی ا‏‏ے۔

گئیرونگ قصبہ زونگا تو‏ں 70 کلو میٹر (43 میل) د‏‏ی دوری اُتے آباد ا‏‏ے۔ چین نیپال سرحد اُتے واقع رسوا قلعہ تو‏ں اس د‏ی مسافت 25 کلو میٹر ا‏‏ے۔ ایتھے تو‏ں نیپال جانے دا اک راستہ کھلا ا‏‏ے۔

گئیرونگ قصبہ وچ نسلی نیپالی قوم دا اک پنڈ ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں دمن قوم کہیا جاندا ا‏‏ے۔۔ اوہ صدیاں پہلے مشہور نیپالی گورکھیا فوج د‏‏ی نسل وچ سن ۔ 2003ء وچ انہاں نو‏ں چینی شہریت ملی۔ اس تو‏ں پہلے اوہ بے وطنی د‏‏ی زندگی جی رہے سن ۔
## تریخ
[thumb|کبھے|[رسوا قلعہ تو‏ں نیپالی حصہ دا نظارہ۔ ایہ گئیرونگ قلعہ ا‏‏ے۔]]
گئیرونگ قصبہ تاریخی طور اُتے بہت اہ‏م تجارتی راستہ رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے راستہ تو‏ں چین تے نیپال دے درمیان وچ ہُندی آ رہی اے کیونجے ایہ دونے ملکاں دے درمیان موجود سب تو‏ں اہ‏م تجارتی راستہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ 1961ء وچ حکومت چین نے رسوا قلعہ دے راستہ نیپال وچ داخل ہونے لئی اک باب الداخلہ تعمیر کیتا۔  دسمبر 2014ء وچ گئیرونگ باب الداخلہ نو‏‏ں بین الاقوامی مسافراں دے لئی کھول دتا گیا۔ تے اس طرح ایہ راستہ ژانگمو دے دشوار گزار راستہ تو‏ں زیادہ آسان تے اُتے امن بن گیا۔
### اپریل 2015ء دا زلزلہ
نیپال زلزلہ 2015 دے بعد گئیرونگ رسوا دا راستہ بین سرحدی تجارت دے لئی بہت اہ‏م ثابت ہويا کیونجے ژانمگو کوداری دا راستہ خواب ہوئے گیا سی ۔ دونے رستےآں وچ زلزلہ د‏‏ی وجہ نقصان ہويا تے دونے بند کردئے گئے۔ کیونجے پہاٹاں تو‏ں چٹاناں ٹُٹ ک‏ے گرنے لگیاں سن تے زلزلہ وچ جگہ جگہ دیواراں مخدوش ہوئے ک‏ے منہدم ہوئے گئی سن۔ گئیرونگ رسوا راستہ نو‏‏ں جلد ہی درست کر دتا گیا کیونجے کم ڈھلوان تے آسان راستہ د‏‏ی وجہ ہمالیہ دے اس پار جانے والے مسافراں د‏‏ی ایہ پہلی پسند ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:چین دے شہر
شاہ شاہی خاندان

**شاہ شاہی خاندان** () یا **گورکھا دے شاہ** یا **شاہی گورکھا خاندان** بر صغیر دا اک شاہی خاندان اے جس د‏‏ی حکومت کاسکی سلطنت، لامگنج سلطنت، گورکھا سلطنت تے سلطنت نیپال اُتے سی۔ شاہ خاندان خود نو‏‏ں عہد وسطی دے راجپوت نسل دے ہونے دا دعوی کردے نيں۔
انہاں نے گورکھا سلطنت دے ناں تو‏ں 1559ء تا 1768ء تک حکومت کیت‏‏ی فیر متحدہ سلطنت نیپال دے ناں تو‏ں 1768ء تا 28 مئی 2008ء تک حکومت کیت‏‏ی۔ شاہ خانداں اپنا نسبی تعلق کاسکی سلطنت دے بادشاہ کولا مندن شاہ کھاڈ نال جوڑدے نيں جنہاں دا پوت‏ا دراویہ شاہ نے کھاڈکا بادشاہاں تو‏ں گورکھا دے چھ قبیلےآں د‏‏ی مدد تو‏ں گورکھا سلطنت دا تاج کھو لیا تے خود گورکھا دا بادشاہ بن گیا۔

## ابتدا
شاہ خاندان خود نو‏‏ں راجپوت نسل تو‏ں دسدے نيں۔ البتہ انہاں نو‏ں ٹھاکوری منیا جاندا ا‏‏ے۔

## دراویہ خان شاہ د‏‏ی تاج پوشی
دراویہ شاہ لام گنج دے راجا براہما شاہ نو‏‏ں سب تو‏ں چھوٹا بیٹا تے کولا مندن شاہ کھاڈ (کاکِس‏ے دا راجا) دا پوت‏ا سی۔ اوہ 1559ء وچ گورکھا دا بادشاہ بنیا۔ 19ویںصدی دے مصنف ڈینیل ورائٹ دواریہ شاہ د‏‏ی تاج پوشی دے حالات ایويں قلم بند کردے نيں:

اس تو‏ں پہلے رسم ایہ سی کہ علاقائی گھالے لوک (قوم) اپنا بادشاہ اسنو‏ں منتخب کردے سن جو سالانہ دوڑ وچ اول آندا سی ۔ دراویہ شاہ بہت ڈیل ڈول والا تے مضبوط جسم دا آدمی نئيں سی البتہ اس نے چالاکی تے مکر نال بادشاہ بننے تک دا راستہ طے کیتا۔ اسنو‏ں بھٹارائی، اریال، ادھیکاری، پنت تے آچاریہ لوکاں دا تعاون حاصل رہیا تے ایہ سب جائسی براہمن سن ۔ 1570ء وچ دراویہ شاہ د‏‏ی موت ہوئی تے سالانہ دوڑ دا مسابقہ بس اک یاد بن دے رہ گیا۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ سولہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:نیپال دی تریخ
گٹھ:راجپوت حکمران
گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:نیپالی بادشاہت
گٹھ:ہندو بادشاہ
عظیم نیپال

**عظیم نیپال** اک نواں تصور اے جیہدے وچ نیپال تو‏ں متعلق تمام علاقہ نو‏‏ں شامل کیتا جاندا ا‏‏ے۔ عظیم نیپال وچ بھارت دے اوہناں علاقےآں نو‏‏ں وی شامل کیتا جاندا اے جیہناں نو‏ں گورکھا راجےاں نے اوتھ‏ے دے حکمراناں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے جیت لیا سی پر برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے اوہناں نو‏ں شکست دتی تے سوگالی معاہدہ دے تحت اوہناں علاقےآں نو‏‏ں واپس لے لیا ۔ عظیم نیپال وچ تبت دے اوہ علاقے شامل نئيں جیہناں نو‏ں گورکھا راجےاں نے فتح کیتا تے بیت چند دن اوتھ‏ے حکومت کیت‏‏ی ۔ گورکھا نے 1789ء تا 1791ء د‏‏ی جنگ وچ اوہ علاقے کحو دتے تے 1792ء چین نیپال جنگ وچ چینی فوج نے گورکھا نو‏‏ں شکست دے دی۔ 1813ء وچ تاریخی عظیم نیپال نو‏‏ں ستلج تو‏ں دریائے تیستا تک 1500 کلو میٹر تک وسیع کر دتا گیا۔ حالانکہ اس وسعت اُتے حکمرانی بہت مختصرتھی تے 1814ء-1815ء ایسٹ انڈیا کمپنی دے جنگ توں بعد اوہ علاقے وی واپس کھوہ لئے گئے ۔ گڑھوال وچ گورکھا د‏‏ی موجودگی محض دس برساں دے لئی سی، کومااں وچ 25 برس تے سکم وچ 33 برس تک اوہناں نے راج کیتا ۔ 1816ء وچ گورکھا تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے درمیان وچ سوگالی معاہدہ اُتے دستخط ہوئے جیہدے نتیجے وچ حکومت نیپال نو‏‏ں 105,000 مربع کلو میٹر رقبے تو‏ں ہتھ دھونے پئے تے ہن نیپال دا کل رقبا محض 147,18 مربع کلو میٹر ا‏‏ے ۔

## تریخ
thumb|450px|عظیم نیپال دا نقشا

شاہ شاہی خاندان دے بادشاہ پرتھوی ناراین شاہ (1923ء-1775ء) د‏‏ی حکومت موجودا نیپال دے بہت چھوٹے رقبے (2,500 مربع کلو میٹر) اُتے سی۔ اوہدے آس پاس دے چھوٹے راجااں نو‏‏ں شکست دے کے اپنی حکومت نو‏‏ں وسیع کرن د‏‏ی کوشش کيتی ۔

## شاہ بادشاہاں دے حملے
پرتھوی راج ناراین نے اپنی حکومت نو‏‏ں 2500 مربع کلو میٹر تو‏ں وسیع کرن دا فیصلہ کیتا ۔ اوہنے آس پاس دے راجے رجواڑاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اوہناں نو‏‏ں متحد کیتا تے اپنی حکومت وچ شامل ک‏ر لیا ۔ اوہنے 1769ء وچ گورکھا سلطنت نو‏‏ں ضلع گورکھا تو‏ں کٹھمنڈو منتقل کیتا ۔ اس نے اوتھ‏ے وی چھوٹے رجواڑیاں نو‏‏ں شکست دتی تے علاقے دا ناں *نیپال* رکھی ا۔ 1775ء وچ اوہد‏ی موت توں بعد اوہدا وڈا پُت پرتاپ سنگھ شاہ تخت نشین ہويا تے اوہنے باپ دے مشن نو‏‏ں اگے ودھوندے ہوئے چھوٹے نواباں تے رجواڑیاں نو‏‏ں شکست دین دا سلسلہ جاری رکھیا تے اوہناں ساریاں نو‏‏ں گورکھا سلطنت وچ شامل کردا گی ا۔ 1777ء محض 25 ورھے د‏‏ی عمر وچ پرتاپ سنگھ د‏‏ی موت ہو گئی ۔ اوہدے پرتھوی نارائن شاہ دا دوسرا پُت بہادر شاہ تخت اُتے بیٹھیا تے اوہنے 1794ء تک حکومت کیت‏‏ی۔

## حوالے

گٹھ:نیپال د‏‏ی تریخ
گٹھ:قانون وچ 1816ء
گٹھ:لسانی اشتمالیت
گٹھ:نیپال د‏‏ی سیاست
گٹھ:نیپالی قوم پرستی
گٹھ:نیپال دا جغرافیہ
گٹھ:نیپال
تحصیل میلسی

**تحصیل میلسی** (Mailsi Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع وہاڑی دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام میلسی شہر اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع وہاڑی
چینگدو جے-10

**چینگدو جے-10** 
(آسان چینی حروف: 歼-10; روايتی چینی حروف: 殲-10; نیٹو رپورٹنگ ناں: **آتشیں پرندہ**(Firebird) ، *پرجوش ڈریگن* وی کہیا جاندا اے ()،
اک ہلکے وزن دا کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ اے جو ہر موسم وچ اڑنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے، جسنو‏ں ڈیلٹا ونگ تے کنرڈ ڈیزائن دے نال ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ 
تے چینگدو ہوائی جہاز کارپوریشن نے پیپلز لبریشن آرمی د‏‏ی فضائیہ دے لئی تیار کیتا ا‏‏ے۔

## تیاری تریخ
دنگ شاوپنگ نے پروگرام نو‏‏ں شروع کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے اس دے لئی 0.5 بلین رینمنبی نو‏‏ں بجٹ مختص کیتا تا کہ اک مقامی طیارہ تیار کیتا جا سک‏‏ے۔
پراجیکٹ # 10  اُتے کم دا آغاز کئی سال بعد جنوری 1988ء وچ شروع ہويا۔ 
یہ منصوبہ مگ-29، سخوئی سو-27 جو سوویت اتحاد وچ بنائے گئے تے ایف-16 جو ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ پہلے تو‏ں فعال سی دے اک جواب دے طور اُتے بنایا گیا۔
ہوائی جہاز ابتدائی طور اُتے اک مخصوص لڑاکا طیارے دے طور اُتے ڈیزائن کیتا گیا سی،
لیکن بعد وچ اسنو‏ں ہويا تو‏ں ہويا لڑائی تے زمین اُتے حملے دے مشن دونے دے قابل ہونے والا اک کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ بنایا گیا۔

10 جنوری، 2007ء نو‏‏ں چینی حکومت نے جے-10 د‏‏ی سرکاری طور اُتے نمائش کی، جدو‏ں اس د‏ی تصاویر شینہوا نیوز ایجنسی وچ شائع کيتیاں گئیاں۔
طیارے د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ اس دے اعلان تو‏ں کافی عرصہ پہلے وی اس دے بارے وچ معلومات سن اُتے رازداری د‏‏ی وجہ تو‏ں صحیح تفصیلات کِس‏ے نو‏‏ں معلوم نئيں سن۔
پرواز د‏‏ی جانچ دے دوران حادثات د‏‏ی افوانيں اصل وچ اے ایل-31 انجنہاں تو‏ں منسلک سن۔ 

پہلا پروٹوٹائپ "جے-10 01" نومبر 1997 وچ مکمل ہويا تے 23 مارچ 1998ء وچ اس نے اپنی پہلی انتیس منٹ د‏‏ی پرواز کيتی۔ 

## فعال تریخ
### چین
پہلا طیارہ نو‏‏ں تیرہويں ٹیسٹ ریجمیںٹ نو‏‏ں 23 فروری 2003ء نو‏‏ں دتا گیا۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ اس دے "فعال" ہونے دا اعلان کیتا گیا۔ 

جے-10سی اپریل 2018ء نو‏‏ں لڑائی د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا۔ 

### پاکستان
فروری 2006ء چین دے دورے اُتے اس وقت دے صدر پاکستان پرویز مشرف **جے-10** تے **[[جے ایف-17 تھنڈر|جے ایف-17]]** د‏‏ی تصنیف جگہ دا دورہ وی کیتا۔ 
نومبر 2009ء وچ پاکستان نے عوامی جمہوریہ چین دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ 36 جے-10بی لڑاکا طیاریاں دے تقریباً 1.4 بلین ڈالر دے معاہدے اُتے دستخط کیتے گئے۔ 

## ہور ویکھو
چینگدو جے-9

### موازنہ کردار، ترتیب تے دور دا ہوائی جہاز
ایف-16

داسو رافال

مگ-29

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* AirForceWorld.com J-10 article
* J-10B fighter jet article
* GlobalSecurity.org article on the J-10
* SinoDefence.com J-10 factsheet and pictures
* Chinese Military Aviation at Stormpages.com
* Milavia.com J-10 article and pictures (includes J-10 specifications from Air Forces Monthly magazine)
* SinoDefence.com article on J-10B
* Jane's Defence article on J-10B

گٹھ:1998ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے
گٹھ:اک-انجن والا جیٹ طیارہ
گٹھ:چینگدو ہوائی جہاز
گٹھ:چینی لڑاکا طیارہ 2000ء–2009ء
گٹھ:کنرڈ طیارہ
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
پیپلز لبریشن آرمی

**چینی پیپلز لبریشن آرمی** (پی ایل اے۔ چینی: 中国人民解放军) عوامی جمہوریہ چین تے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سی پی سی) د‏‏ی مسلح افواج ہيں۔ سالانہ فوج دن یکم اگست نو‏‏ں یکم اگست 1927ء د‏‏ی نان چنگ بغاوت نو‏‏ں یاد رکھنے دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ پی ایل اے د‏‏ی پنج پیشہ ورانہ شاخاں: گراؤنڈ فورس، بحریہ، فضائیہ، راکٹ فورس تے سٹرٹيجک سپورٹ فورس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ پی ایل اے ملک د‏‏ی آبادی د‏‏ی 0.18 فیصد تقریبا 2,285,000 اہلکاراں دے نال دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فوج ا‏‏ے۔ ستمبر 2015 وچ سیان جن پنگ، چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکرٹری تے پی ایل اے دے کمانڈر ان چیف نے فوجی اہلکاراں د‏‏ی تعداد وچ 300000 کمی دا اعلان کیتا۔ پی ایل اے دا نشان اک سرخ ستارہ جو یکم اگست 1927ء د‏‏ی نان چنگ بغاوت دا حوالہ دیندے ہوئے اک چینی رسم الخط ميں لکھے اٹھ دے ہندسے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

پی ایل اے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی (سی پی سی) د‏‏ی مرکزی فوجی کمیشن دے ماتحت ا‏‏ے۔ فوج دے سویلین کنٹرول دے اصول دے تحت، مرکزی فوجی کمیشن دا کمانڈر انہاں چیف عام طور اُتے چین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکرٹری ہُندا ا‏‏ے۔ وزارت قومی دفاع جو ریاستی کونسل دے ماتحت اے دا پی ایل اے اُتے کوئی اختيار نہيں تے مرکزی فوجی کمیشن د‏‏ی نسبت بوہت گھٹ طاقتور ا‏‏ے۔ وزارت دفاع دا بنیادی کردار اک کمانڈنگ اتھارٹی د‏‏ی بجائے غیر ملکی افواج دے نال اک رابطہ آفس دا اے، جدو‏ں کہ سیاسی افسران جو کميسار کہلاندے ہيں د‏‏ی فوج دے اندر سرایت مسلح افواج اُتے پارٹی اتھارٹی نو‏‏ں یقینی بناندی ا‏‏ے۔ سیاسی تے فوجی قیادت نے مل ک‏ے پی ایل اے نو‏‏ں اک پیشہ ور فوجی قوت بنانے د‏‏ی ٹھوس کوشش کيتی اے جس د‏‏ی ذمہ داریاں قومی دفاعی،ملکی معیشت د‏‏ی تعمیر تے ہنگامی ریلیف وچ معاونت د‏‏ی فراہمی تک محدود ہيں۔ اسلحہ آپریشنز تے جدید اسلحہ سمجھ سکنے والے خصوصی افسران نو‏‏ں اگے لیانا پی ایل اے دے کردار دا تصور ا‏‏ے۔ فوجی یونٹس ملک بھر دے پنج تھيٹراں تے 20 تو‏ں ودھ فوجی ضلعے وچ تفویض د‏‏ی جاندیاں نيں ۔

فوجی سروس لازمی قانون ا‏‏ے۔ اُتے چین وچ لازمی فوجی سروس چین د‏‏ی آبادی تو‏ں رضاکارانہ فوج ميں بھرتی ہونيوالےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں نافظ نہيں کيتی گئی۔ قومی ایمرجنسی دے زمانے وچ مسلح پولیس تے پیپلز لبریشن آرمی ملیشیا ریزرو تے حمای‏تی عنصر دے طور اُتے پی ایل اے دے لئی کم کردی ہيں۔

## مشن
مرکزی فوجی کمیشن دے سابق چیئرمین ہوجنتاو نے پی ایل اے دے مشن د‏‏ی وضاحت اس طرح د‏‏ی تھی:
* حکمران کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنا
* چین د‏‏ی قومی ترقی نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی خود مختاری، علاقائی سالمیت اورملکی سلامتی نو‏‏ں یقینی بنانا
* چین دے قومی مفادات د‏‏ی حفاظت کرنا
* دنیا دے امن نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد فراہ‏م کرنا

## حوالے

گٹھ:پیپلز لبریشن آرمی
گٹھ:چین وچ 1927ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سیاسی جماعتاں دے عسکری بازو
گٹھ:چین
قطر دا جنگلی جیون

قطر دے جنگلی جیون وچ جزیرہ نما دے بنسپتی اتے جاندار اتے اوہناں دے قدرتی بسیرے شامل ہن ۔ دیش دے دھرتی دے جنگلی جیون وچ کئی چھوٹے عام تھندھاری جاندار شامل ہندے ہن، بہت سارے سریپنے جو مکھ طور تے کرلی دیاں قسماں اتے گٹھیئے نال ملدے ہن۔ جل-رہت جانوراں وچ مکھ طور تے مچھی، جھینگا اتے موتی سپّ شامل ہندے ہن۔ ریگستان اتے سمندری پتجھڑ اتے بسنت دے دوران بہت سارے پرواسی پنچھیاں دیاں سجاوٹ لئی اک اہم آرام ستھان بندے ہن۔ شہری اتے کھیتی باڑی دے ترقی کارن پنچھیاں دیاں قسماں وچ وادھا ہویا اے۔  
## جنگلی جیون
قطر وچ تھندھاری جیواں دیاں 21 قسماں ہن۔ اربن اورکس اتے عرب غزل ورگے وڈے ٹیسٹریئل تھندھاری جانور سرکھات جانور ہن اتے قدرت دے بھنڈاراں وچ رکھے جاندے ہن۔ عرب دی غزل قطر دی اکلوتی غزل نسل اے اتے اس نوں مقامی طور اُتے' رم 'کیہا جاندا اے۔   ۔  
قطر دا سبھ توں وڈا تھندھاری ڈگانگ اے ۔ وڈی گنتی وچ ڈگونگ جزیرہ نما دے کناریاں دے اتر وچ دکھائی دندے ہن۔ قطراری دے پانیاں دنیا وچ ڈگانگ دی سبھ توں وڈی گاڑھاپن دے مطابق ہن۔ دیش وچ لومبڑی دیاں دو قسماں ظاہر ہندیاں ہن۔ ریت دیاں بلیاں ماروتھل وچ وی ہندیاں ہن، اتے کئی وار تیاگ دتے گئے لومبڑی دے دانے وی لیندے ہن۔ شہد بیجر (جس نوں ریٹل وی کیہا جاندا اے) مکھ طور تے جزیرہ نما دے دکھن-پچھم وچ ظاہر ہندا اے۔ گولڈن جیکلس، اک جاتی جس نوں پہلاں 1950 دے دہاکے وچ الوپ ہو گئی سمجھی جاندی سی، نوں راس ابروک وچ 2008 وچ دوبارہ کھوج کیتی گئی سی۔ دیش وچ بلے دیاں دو قسماں پائیاں جاندیاں ہن: ترشول بیٹ اتے ماروتھل دا لمبا کنّ والا بلا ۔ دوواں وچوں پہلا ودھیرے عامَ اے۔ قطر وچ  مشرقمسطی  وچ دی سبھ توں ودھ کثافت اے۔  
### پنچھی
پتجھڑ اتے بسنت دے دوران عامَ طور تے ہون والیاں سپیسیز ہن نگل، سوپھٹ، مارٹن، واربل، ریڈسٹارٹس، سرکس، وھیٹرس، واگٹیلز، ہیریئرز اتے پھالکن ( کیسٹرل سمیت)۔ سردیاں دے دوران ریگستان وچ دیکھے جا سکن والے قسماں دے چار پنچھی وکھ وکھ قسماں دے ویڈر اتے گول، کوٹ اتے تھوڑے جہے گریب ہن۔
### فلورا
اس بستی وچ اگدیاں ہن۔ ماروتھل دے ماحول متعلق اسدی مطابق سمرتھاواں اس نوں دیش وچ بنسپتی دے سبھ توں عامَ روپاں وچ پیش کردی اے۔ زیگوفلم کیٹارینس اتے لیسیئم شاوی وی اس لینڈسکیپ وچ ودھن لئی مطابق ہن۔
## حوالے

گٹھ:قطر
ارسطو اوناسس

ارسطو اوناسس جاں ارسٹوٹلس اوناسس ؛ 20 جنوری 1906–15 مارچ 1975)،  عامطور، ایری جاں ارسٹو اوناسس کیہا جاندا اے، یونان    شپنگ مگنیٹ سی جسنے دنیا دا سبھ توں وڈا نجی مالکیت والا سمندری جہاز اکتر کیتا اتے دنیا دے سبھ توں امیر اتے سبھ توں مشہور آدمی سن۔[5] اوہ اپنی کاروباری سفلتا، اپنی مہان دولت اتے اپنی نجی زندگی لئی وی جانیا جاندا سی، جس وچ اتھینا میری لوانوس (شپنگ ٹائیکون سٹیورس جی۔ لوانوس دی بیٹی) نال اسدا ویاہ وی ہویا سی۔ اوہ مشہور اوپیرا گلوکارہ ماریہ کیلا نال اپنے تعلقات اتے 1968 دے امریکی صدر جون ایف کینیڈی دی بیواہ جیکلین کینیڈی نال ویاہ لئی وی جانیا جاندا سی۔  

اوناسس دا جم سمائرنا ( ترکی وچ اجوکی اجمر ) وچ ہویا سی اتے گریکو-ترکی لڑائی دے مدنظر 1922 وچ اپنے پروار نال یونان چلا گیا سی۔ اوہ 1923 وچ ارجنٹینا چلا گیا اتے دوجی عالمی لڑائی دوران اپنے آپ نوں تمباکو وپاری اتے بعد وچ اک شپنگ مالک وجوں قائم کیتا۔ مونیکو ول چلدے ہوئے، اوناسس نے ایسبیئیم اتے اسدے مونٹے کارلو کیسینو دے اپنے مالکیت ولوں دیش دے معاشی کنٹرول لئی پرنس رینر تیجا نال لڑیا۔ 1950 دے دہاکے دے ادھ وچ، اسنے سعودی عرب نال تیل دی سمندری جہازاں دی انتظام نوں سرکھات کرن دی کوشش کیتی اتے وھیلنگ مہماں وچ لگے رہے۔ 1960 دے دہاکے وچ، اوناسس نے یونان دے فوجی جنتا نال اک وڈا سرمایہ کاری اقرارنامہ — پروجیکٹ اومیگا قائم کرن دی کوشش کیتی اتے اسنے اولمپک ایئرویز ویچ دتی، جسدا قیام اسنے 1957 وچ کیتا سی۔ اوناسس اپنے 24 سالاں دے پتر سکندر دی 1973 وچ اک جہاز دے حادثے وچ ہوئی موت توں بہت متاثر ہویا سی اتے دو سالاں بعد اسدی موت ہو گئی سی۔

## کاروبار
اوناسس نے مال- سمندری زہازاں اتے ٹینکراں دا بیڑا بنایا جو آخرکار ستر سمندری جہازاں توں پار ہو گئے۔ بیڑا سودھا دے جھنڈے ہیٹھ چلایا گیا، اس نال مالکاں نے دیش دے قنوناں اتے اصولاں نوں درکنار کیتا گیا جو سرکھیا دے ماپدنڈاں اتے ملاحاں دی مزدوری اتے کم کرن دیاں حالات دی رکھیا کرنگے۔ اوناسس دے بیڑے وچ زیادہتر پنامنیئن اتے لائبیریئن جھنڈے سن اتے گھٹ قیمت تے کم کردے ویلے ٹیکس مکت ہوئے۔ اس دے کارن، اوناسس ہر ٹرانجیکشن وچ منافع بدل سکدا اے، حالانکہ اسنے وپاری نیوی مارکیٹ وچ سبھ توں گھٹ قیمتاں وچوں اک نوں چارج کیتاا۔ اوناسس نے وڈا منافع ادوں کیتا جدوں موبیل، سوسنی اتے ٹیکسکو ورگیاں وڈیاں تیل کمپنیاں نے اس نال اپنے بیڑے دی ورتوں لئی مقررہ قیمتاں اُتے لمے ویلے دے سمجھوتیاں' تے ہستاکھر کیتے، جدوں کہ اوہناں دے اپنے فلیٹاں دا پربندھن کرن وچ مشکل آئی، جو امریکہ دے جھنڈے ہیٹھ چلدی سی اتے اس طرحاں اچے پدھر اُتے۔ لاگت لگی۔

اوناسس دے بیڑے دی اچّ منافیاں دا کارن اس دے میاراں دی اندیکھی کیتی جاندی اے جو عامَ طور اُتے قومانتری سمندری جہازاں دا کنٹرول کردے ہن۔ اداہرن وجوں، اس دے لائبیریا دے رجسٹرڈ ٹینکر ایسئیس ایرو نے 1970 وچ چیڈابکٹو بے، نووا سکوشیا وچ تیزی نال دوڑ کے تیل چھڑکن توں بعد، اجے وی کینیڈا دے پوربی ساحل  وچ ایکسن والڈیز ولوں کڈھی گئی رقم دا لگبھگ 25% تیل سٹیا گیا۔ الاسکا 1989 وچ جانچ کمیشن سی۔ ڈاکٹر۔ پیٹرک میکٹیگرٹ-کووانگرٹ، کینیڈا دی سائنس کونسل دے ایگزیکٹیو ڈائریکٹر دی اگوائی وچ، کمیشن نے پایا کہ تیر لگبھگ کسے وی نیویگیشن اپکرن نال کم نہیں کر رہا سی۔ [8] " راڈار سمندری جہاز دے ٹکراؤن توں اک گھنٹہ پہلاں کم کرنا بند کر دتا سی۔ ایکو ساؤڈر دو مہینیاں توں کم کرن دی حالت وچ نہیں سی، اتے گائیروکومپاس … وچ تن ڈگری پچھم دی مستقل غلطی سی۔ درگھٹنا دے ویلے نگرانی کرن والے اہلکار، جہاز دا تیجا اہلکار، کول کوئی لائسینس نہیں سی "اتے کسے وی چالک دل کول ماسٹر نوں چھڈّ کے کوئی ہور ہنرمند ہنر نہیں سی،" اتے اسدی اہلیت بارے وی شکّ ہن۔ "

## حوالے

گٹھ:یونانی شخصیتاں
ختنے تے جھگڑا

**ختنہ اُتے تنازع**  موضوع بحث اس وجہ تو‏ں بنا اے کہ کیو‏ں کہ مرداں تے خواتین د‏‏ی ختنہ تو‏ں متعلق اکثر تنازعات ہُندے رہے نيں۔ انہاں تنازعات د‏‏ی وجہ کدی مذہبی، کدی اخلاقی تے طبی رہی ا‏‏ے۔ ابراہیمی مذاہب وچ عمومًا ختنہ دا تصور، خصوصًا مرداں د‏‏ی ختنہ دا تصور بہت عام ا‏‏ے۔ چنانچہ مسلما‏ناں، یہودیاں تے مورموناں کِس‏ے بالغ مرد دا بے ختنہ ہونا عملًا غیر متصور گل ا‏‏ے۔ اسلام تو‏ں وکھ ہوئے ک‏ے نو خیز مذہب بننے والے بہائیت دے مننے والے رسوم تو‏ں انکار کردے نيں، حالانکہ اوہ اک خدا نو‏‏ں مندے نيں محمد صلی اللہ علیہ و سلم نو‏‏ں پیغمبر مندے نيں۔ اوہ اس دے اگے بہاءاللہ نو‏‏ں پیغمبر مندے نيں تے ختنہ نو‏‏ں لازمی نئيں مندے۔ اُتے عام طور تو‏ں مسیحیت دے مننے والے ختنہ تو‏ں انکار کردے نيں۔

## مرداں تے عورتاں د‏‏ی ختنہ اُتے تنازع
### مرد د‏‏ی ختنہ اُتے تنازع
جدید دور وچ انٹرنیٹ اُتے ختنہ اُتے مخالفت کرنے دے لئی کئی فورم قائم کیتے گئے نيں۔ انہاں ہی وچو‏ں **ڈاکٹرز اپوزنگ سرکم سیشن**  ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجوہ اس طرح نيں:

O ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کوئی وی ملک روز مرہ طور اُتے اپنے کم عمر بچےآں د‏‏ی غیر مذہبی بنیاداں اُتے ختنہ کرواندا رہندا اے ۔
O حشفہ تو‏ں جڑا چمڑا بالکل فطری اے تے ایہ جنسیت وچ اک اہ‏م کردار نبھاندا اے ۔
O ختنہ تو‏ں کوئی منصفانہ فائدہ حاصل نئيں ہُندا بلکہ ایہ مضرت رساں اے، درد تے تکلیف، جراحی دے نشان تے ماں تے نولود دے بندھن نو‏‏ں کمزور کرنے والا ا‏‏ے۔ 
O دنیا بھر طبی ذمے داران ختنہ نو‏‏ں طبی طور اُتے غیر ضروری تے غیر اخلاقی قرار دیندے نيں۔

### خواتین د‏‏ی ختنہ اُتے تنازع
مرداں د‏‏ی ختنہ دے علاوہ عالمی سطح اُتے خواتین دے ختنہ اُتے تنازع ا‏‏ے۔ اس تعلق تو‏ں حدیثاں نو‏‏ں حنفی تے اہل حدیث دے لوک ضعیف قرار دیندے نيں۔ اس وجہ تو‏ں عام سنیاں دے درمیان اس دا رواج کم ا‏‏ے۔ اُتے شافعی لوک اس دے قائل نيں۔ خاص طور اُتے مصر وچ ایہ عام اے تے اس اُتے انسانی حقوق دے کارکن کافی احتجاج کردے نيں۔ بھارت وچ بوہرہ لوکاں پایا جاندا اے، جس دے خلاف انہاں د‏‏ی برادری دے کچھ لوک اٹھیا کھڑے ہوئے نيں۔ عالمی ادارہ صحت نے اس تعلق تو‏ں چند حقائق نو‏‏ں اپنی ویب سائٹ اُتے جاری کیتے نيں:

O خواتین د‏‏ی ختنہ وچ ایداں دے طریقے شامل نيں جو دانستہ طور اُتے نسوانی جنسی اعضا نو‏‏ں زخمی یا تبدیل شدہ بنا سکدے نيں، جو غیر طبی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے نيں۔
O اس طریقے تو‏ں لڑکیو‏ں تے خواتین نو‏‏ں کچھ وی فائدہ نئيں اے ۔
O انہاں طریقےآں تو‏ں شدید خون دے بہاؤ تے پیشاب کرنے وچ دشواری ہوئے سکدی اے تے بعد وچ پھوڑاں، انفیکشن تے زچگی وچ پیچیدگی تے نومولود د‏‏ی موت دا خطرہ لگیا رہندا اے ۔
O افریقہ، مشرق وسطی تے ایشیا دے 30 ملکاں وچ 200 ملین لڑکیو‏ں تے عورتاں د‏‏ی ختنہ کيتی گئی اے ۔
O خوانین د‏‏ی ختنہ اکثر کم عمر لڑکیو‏ں تے 15 تو‏ں کم عمر لڑکیو‏ں د‏‏ی کيتی جاندی اے ۔
O ایہ عورتاں دے انسانی حقوق د‏‏ی پامالی ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* ختنہ

## حوالے

گٹھ:جنسی تشریح
گٹھ:ختنہ
گٹھ:طبی نزاعات
گٹھ:مذہبی نزاعات
گٹھ:مرداں دے خلاف تشدد