open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پیرس یونیورسٹی

**پیرس یونیورسٹی جان جامعہ پیرس** (فرانسیسی: université de paris) جسنوں سوربون یونیورسٹی وی کہیا جاندا اے، پیرس، فرانس وج واقع یورپ دی قدیم ترین یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ اسنوں ہن تیرہ مختلف  یونیورسٹیاں وچ تقسیم کر دتا گیااے۔ اس یونیورسٹی دا قیام بارہویں صدی عیسوی وچ ہویا۔

** پیرس یونیورسٹی** ()، میٹونیم دے طور تے سوربون (فرانسیسی: [sɔʁbɔn]، اوس دیاں عمارتاں وچوں اک دا نام)، فرانس دے راجگڑھ شہر پیرس وچ اک یونیورسٹی سی، جو 1150 توں 1793 تک 1806 توں 1970 تک رہی۔

1150 دے آسپاس نوٹرے ڈیم ڈی پیرس دے کیتھیڈرل سکول نال متعلق اک کارپوریشن وجوں ہوند وچ آئی ایہہ یورپ وچ دوجی سبھ توں پرانی یونیورسٹی منی جاندی اے۔ فرانس دے بادشاہ فلپ II (فلپ-اگسٹ) نے1200 وچ سرکاری طور تے چارٹر جاری کیتا سی اتے پوپ انوسینٹ III ولوں 1215 وچ مانتا دتی گئی سی۔بعد وچ اسنوں 1257 وچ فرانسیسی بادشاہ سینٹ لوئیس ولوں رابرٹ ڈی سوربون ولوں قائم کیتے گئے اس دے تھیؤلوجیکل کالج آف سوربون دے نام تے اسدا نام دتا گیا۔

قرون وسطی توں لے کے قومانتری پدھر تے انسانی کھیتر وچ اکادمک کارگزاری لئی بہت مشہور - خاص طور تے دھرم شاستر اتے فلسفہ وچ - اس نے کئی اکادمک معیار اتے پرمپراواں پیش کیتیاں ہن جو کہ بعد وچ قایم رہیاں اتے قومانتری پدھر تے پھیل گئیاں ہن، جویں کہ ڈاکٹری ڈگریئن اتے طالب علم  پوپاں، سائنسدان، بدھیجیویاں اتے شاہی لوکاں دی وڈا گنتی اتھوں پڑھی اے۔

1793 وچ، فرانسیسی انقلاب دے دور وچ یونیورسٹی نوں بند کر دتا گیا سی اتے انقلابی کنوینشن دی آئیٹم -27 ولوں کالج دیاں دان نال بنیاں جائداداں اتے عمارتاں ویچ دتیاں گئیاں سن۔ فرانس دی اک نویں یونیورسٹی نے 1806 اس دی تھاں لے لئی وچ جس وچ چار آزاد فیکلٹیاں سن: فیکلٹی آف ہیومینٹیز ("Faculté des Lettres")، فیکلٹی آف لاء (بعد وچ معاشیات  نوں شامل کیتا گیا)، فیکلٹی آف سائنس،فیکلٹی آف میڈیسن اتے فیکلٹی آف تھیؤلاجی (1885 وچ بند)۔

1970 وچ، مئی 1968 دیاں واقعے دے بعد، یونیورسٹی نوں 13 خدمختیار یونیورسٹیاں وچ ونڈیا گیا۔ بھاویں کہ ساریاں 13 یونیورسٹیاں جنہاں وچ پیرس دی مول یونیورسٹی دا نتیجہ نکلیا سی، اوہناں نوں اسے دی وراثت منیا جا سکدا اے، بھاویں کہ 1968 دے بعد دیاں یونیورسٹیاں دے صرف تن یونیورسٹیاں نے ہی "سوربون" نام دی وراثت نوں لیٹن کارٹر وچ اسدے ماضی مقام نوں اپنایا (i.e. Pantheon-Sorbonne University (پیرس I); University of Paris III: Sorbonne Nouvelle; and Paris-Sorbonne University (پیرس IV)।

2010 توں، پیرس دیاں بہت ساریاں یونیورسٹیاں نے اپنے آپ نوں یونیورسٹیاں اتے ادارےآں دے وکھو-وکھرے گروہاں (COMUE) وچ مڑ متحد کرنا شروع کیتا، جو کہ بعد وچ، "pôles de recherche et d'enseignement supérieur" دے روپ وچ اپگریڈ کیتا گیا۔ نتیجے وجوں، اج-کل ساڈے کول پیرس دے کھیتر وچ وکھرے وکھرے یونیورسٹی گروہ ہن، جویں کہ سوربون پیرس سٹئے، سوربون یونیورسٹیز، پیرس سکلے، پیرس لومیئیرس، پیرس-سین وغیرہ۔

2018 وچ، پیرس-سوربون یونیورسٹی اتے پیئرے اتے میری کیوری یونیورسٹی پیرس دی پرانی یونیورسٹی دے دو وارث، سوربون یونیورسٹی نامی اک یونیورسٹی بن جانگے۔

2019 وچ، پیرس یونیورسٹی دے دو ہور وارث، جویں کہ پیرس ڈیڈروٹ یونیورسٹی اتے پیرس ڈیکارٹیٹس یونیورسٹی، دے وی مل جان دی امید اے۔

## حوالے

گٹھ:پیرس یونیورسٹی
گٹھ:فرانس وچ تعلیم
گٹھ:یونیورسٹیاں
پول پاٹ

thumb|Pol Pot (1978)
**پول پاٹ**(، امریکہ: /poʊl/; ; 19 مئی، 1925 – 15 اپریل 1998) اک کمبوڈیئن انقلابی اتے سیاستدان جس نے 1976 توں 1979 تک ڈیموکریٹک کامپوچیا دے وزیر اعظم دے طور تے سیوا نبھائی۔وچاردھاری طور تے اوہ مارکسسٹ لیننسٹ اتے کھمیر قوم پرست سی۔ اسنے کھمیر روج گروہ دی اگوائی 1963 توں 1997 تک کیتی۔ 1963 توں 1981 تک، اسنے کمپوچیا دی کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سیکٹری دے طور تے کم کیتا۔

**سلوتھ سار** () دا جم اک فرانسیسی کمبوڈیا دے پریک سباؤو وچ اک خوش حال کسان وچ ہویا سی۔ پول پاٹ کمبوڈیا دے کجھ الیٹ سکولاں وچ پڑھیا سی۔ 1940 دے دہاکے وچ، اوہ پیرس، فرانس چلے گیا جتھے اوہ فرانسیسی کمیونسٹ پارٹی وچ شامل ہو گیا اتے مارکسزم لیننزم نوں اپنا لیا، خاص طور تے اہہ جوزف سٹالن اتے ماؤ زے تنگ دیاں لکھتاں توں متاثر سی۔ سن 1953 وچ کمبوڈیا واپس آیا، تاں اوہ مارکسسٹ لیننسٹ کھمیر ویت منہ ادارہ وچ راجا ناروڈوم سہانوک دی نویں آزاد سرکار دے خلاف گریلا جنگ وچ شامل ہو گیا۔کھمیر ویت منہ دے شمالی ویتنام وچ 1954 دے پچھے چلے جان توں بعد، پول پاٹ پھنوم پین نوں واپس پرط گیا، اک استاد وجوں کم کرن لگ پیا، جد کہ اوہ کمبوڈیا دے مارکسسٹ لیننسٹ تحریک دا مرکزی میمبر رہا۔ 1959 وچ، اوہ تحریک نوں کامپوچیائی لیبر پارٹی وچ تبدیل کرن وچ سہائی ہویا - بعد وچ اس دا ناں بدل کے کامپوچیا دی کمیونسٹ پارٹی کر دتا گیا اتے 1960 وچ اس نوں پارٹی سیکٹری دے طور تے نینترن وچ کر لیا۔ راج دمن توں بچن لئی، اوہ ہانوئی اتے بیجنگ جان توں پہلاں جنگل وچ 1929 وچ اک ویت کانگ کیمپ وچ چلا گیا۔ 1968 وچ اس نے سیہانوک نال لڑائی مڑ شروع کیتی۔

اس نے دیس دا ناں بدل کے ڈیموکریٹک کامپوچیا کر دتا اتے اک کھیتی باڑی سماج وادی سماج بناؤن دی کوشش کیتی۔ پول پاٹ دی سرکار نے سموہک فارم تے کم کرن لئی زبردستی شہری آبادی نوں پنڈاں وچ بھیج دتا۔ جنہاں نوں نویں سرکار دے دشمن سمجھیا جاندا سی اوہ مار دتے گئے سن۔ ایہناں عوامی ہتیاواں، کپوشن دے نال، سخت محنت دیاں حالتاں اتے ماڑی ڈاکٹری دیکھبھال کرن لگپگّ 8 ملیان آبادی وچوں (لگپگ 25 فیصد) 15 توں 30 لکھ دے وچکار لوکاں نوں مار دتا گیا، اک ویلے بعد اس نوں کمبوڈیئن نسل کشی نوں کیہا گیا۔ پول پوت دی سرکار نال ناخوش مارکسسٹ-لیننوادیاں نے ویئتنامی دخل دی پریرنا دتی۔ 1978 وچ، ویتنام  نے کمبوڈیا اتے حملہ کیتا، 1979 وچ پول پاٹ دی سرکار نوں الٹا کے۔ ویتنامیاں نے پول پوٹ دے خلاف وچ اک ہور مارکسسٹ لیننسٹ گروہ نوں قائم کیتا اتے دیس نوں کمپوچیا لوکراج وچ بدل دتا۔ پول پاٹ اتے اس دے کھمیر روج تھائی سرحد دے نیڑے اک جنگل بنیاد تے واپس چلے گئے۔ 1993 تک، اوہ کمبوڈیا دی صحیح حقدار سرکار وجوں قومانتری طور تے مانتا حاصل گٹھجوڑ دا حصہ رہا۔ ٹا موک دھڑے نے پول پاٹ نوں گھر وچ گرفتاری وچ رکھیا، جتھے اوہ مر گیا۔

## شروع دا جیون

### بچپن:   1925–1941
## ہورویکھو
*کمبوڈیائی نسل کشی
## حوالے

گٹھ:جم 1925§
گٹھ:موت 1998
گٹھ:کمبوڈیا§
اذان

**آذان** ( ) اسلام وچ نماز (عبادت جان ارداس ) لئی پکار نوں کہندے ہن۔ دن وچ پنج وار فرض نمازاں لئی موذن ایہہ فرض انجام دندا اے۔ نماز توں پہلاں صف بناؤن لئی دتی جان والی اذان اقامت کہلاؤندی اے۔
 

گٹھ:اسلام
آیت الکرسی

**آیت الکرسی** (، یعنی کرسی والی آیت) قرآن حکیم دی سورت البقرہ دی 255 ویں آیت اے۔ اس وچ توحید (ایکتا)، ﷲ دی ذات تے عظمت اتے صفتاں بیان کیتیاں گئیا اے کہ ﷲ دے سوا کوئی عبادت دے لائق نہیں۔ اوہ ہمیشہ توں اے اور سبھ نوں قایم رکھݨ آلا اتے ہر عیب و جملہ نقائص توں منزا اے۔ جو کچھ آسماناں اتے زمین تے اے، اسے دا اے، اس دے اذن دے بغیر کسی امر دی سفارش نہیں کر سکدا۔ اوہی ذرے ذرے نوں جانن والا اے اور جد تک اوہ خود نہ چاہے کوئی مخلوق اس دے علم وچوں اک چیز نوں وی نہیں جان سکدی۔ اس دی کرسی (علم و قدرت) نے آسماناں اتے زمین نوں گھیریا ہویا اے۔ ایہناں دی حفاظت ناࣇ اوہ نہیں تھکدا اتے اوہی اچی شان تے عظمت والا اے۔ مسلمان ایہہ آیت بالخصوص خوف تے خطرے دے وقت پڑھدے نیں۔

## آیت تے ترجمہ
 


گٹھ:اسلام
گٹھ:قرآن
سوشل ڈیموکریسی

**سوشل ڈیموکریسی **جاں** سماجی جمہوریت** اک سیاسی، سماجی اتے معاشی وچاردھارا اے جو اک ادار جمہوری سیاست اتے سرمایہ داری معیشت دے ڈھانچے وچ سماجی نیاں(انصاف) نوں مُتحرک کرن لئی معاشی اتے سماجی دکھلاں دی حمایت کردی اے۔ اس نوں پورا کرن لئی پروٹوکولاں اتے نورماں وچ پرتیندھ اتے جمہوریت  لئی عزم، آمدنی دی مڑ ونڈ دی انتظام، اتے عامَ ہتّ وچ مطلب چارے دی ریگولیشن اتے بھلائی راج دے پربندھ شامل ہن۔ اس طرحاں سماجی جمہوریات دا مقصد سرمایہ داری لئی حالات پیدا کرنا اے تاں جو ودھ جمہوری، سمانتاوادی اتے یکجہتی والے نتیجے نکلن؛ اتے ایہہ اکثر سماجی-معاشی پالیسیاں دے سیٹ نال جڑی ہوئی ہندی اے جو اتری اتے مغربی یورپ وچ —خاص کرکے نورڈک دیساں وچ نورڈک ماڈل—جو کہ 20 ویں صدی دے ادھ وچ خاص طور اُتے ابھر کے سامھنے آیا اے۔ 

سوشل ڈیموکریسی اک سیاسی وچاردھارا دے روپ وچ پیدا ہوئی سی جو  آرتھوڈاکس مارکسزم نال جڑی سرمایہ داری توں سوشلزم تک تبدیلی دے انقلابی پہنچ دے الٹ قائم سیاسی عملاں نوں ورت کے سہج اتے پرامن تبدیلی دی حمایت کردی اے۔ مغربی یورپ وچ جنگ دے دور توں بعد دے شروع وچ، سوشل ڈیموکریٹک پارٹیاں نے سوویت یونین وچ ادوں موجود ستالنزم سیاسی اتے معاشی ماڈل نوں خارج کر دتا، جاں تاں اپنے آپ نوں سوشلزم دے وکلپک رستے جاں سرمایہ داری اتے سوشلزم  وچکار سمجھوتہ کرن دا رخ اپنایا۔ اس عرصے وچ، سوشل ڈیموکریٹاں نے نجی جائداد دی پرمکھتا دے بنیاد تے اک مرکب معاشی انتظام نوں اپنا لیا، جس وچ عوامی مالکی ہیٹھ ضروری سہولتاں اتے عوامی خدمتاں دی گھٹ گنتی وی سی۔ فلسروپ، سوشل ڈیموکریسی  کینزی معاشیات، راج دکھل اندازی اتے بھلائی راج نال جڑ گئی، جد کہ مقابلیاتی طور تے وکھ سوشلٹ  معاشی نظام نال سرمایہ داری نظام (فیکٹر بازار، پرائیویٹ سمپتی اتے اجرتی لیبر) نوں بدلن دا پہلا ٹیچا تیاگ دتا۔ 

بزرگاں، بچیاں دی دیکھبھال، سکھیا، صحتَ سنبھال اتے کامیاں دے معاوضے دی دیکھبھال ورگیاں سرو مکمل پہنچیوگ خدمتاں لئی حمایت سمیت نابرابری، غریب لوکاں تے ظلم اتے غریبی نوں روکن لئی سیدھت پالیسیاں نوں پرتیبدھتا جدید سوشل ڈیموکریسی دا لچھن اے۔  سماجی جمہوری لہر وچ مزدور لہر اتے ٹریڈ یونیناں دے نال مضبوط تعلق ہن اتے اوہ کامیاں لئی گروہی سودیبازی دے حقاں دے نال نال معاشی کھیتر وچ ہور معاشی حصیداراں نال سہِ-نردھارن دے روپ وچ جمہوری فیصلے لین دی گنجائش نوں ودھاؤن دے اپاواں دے وی حق وچ اے۔

تیجا راہ، جس دا مقصد آزاد معیشت نوں سماجی جمہوری بھلائی دیاں پالیسیاں نال ملاؤنا اے، اک وچاردھارا اے جو 1990 ویاں وچ ترقی یافتہ ہوئی سی اتے کئی وار سماجی جمہوری پارٹیاں نال جڑی ہوئی ملدی اے۔ مگر کجھ تجزیہ کاراں نے تیجے راہ نوں بااثر ڈھنگ نال نوَ-آزادت حریک وجوں درسایا اے۔

## ترقی اتے سماجی جمہوریت
thumb|دوجی عالمی جنگ توں پہلاں جرمن سماجی جمہوریت دی ترقی
19 ویں صدی دے اخیر اتے 20 ویں صدی دے شروع وچ، سماجی جمہوریت اک اجیہی تحریک سی جسدا مقصد مارکسزم اتے فیرڈیناند لاسال دے سپوٹراں دے اثر نوں قبولدے ہوئے پیداوار دے زریعاں دی نجی مالکی نوں سماجی مالکی نال بدلنا سی۔ 1868–1869 تک، مارکسزم یورپ وچ قائم پہلی سوشل ڈیموکریٹک ورکرز پارٹی آف جرمنی (ایس۔ڈی۔اے۔پی۔) دی سرکاری اصولی بنیاد بن گئی سی۔ 

## اطلاع

گٹھ:جمہوریت
گٹھ:سیاسی نظریئ‏ے
گٹھ:سماجی فلاسفی
گٹھ:سیاست
اسلام دے پیغمبر

اسلام دے مطابق ربّ نے دھرتی تے انسان دی رہنمائی لئی ویلے-ویلے تے کسے انسان خاص نوں اپنا پیغمبر بنایا۔ ایہہ پیغمبر وی انساناں  وچوں ہی ہندے سن اتے لوکاں نوں ربّ دے ول بلاؤندے سن، اس آدمیاں نوں اسلام وچ **نبی** کہندے ہن۔ جہناں نبیاں تے ربّ نے  کتاباں اتاریاں  انھاننوں رسول کہندے ہن۔

## لسٹ

 

گٹھ:اسلام
سندھو دیش

thumb|سندھدیش واسطے مجوزہ جھنڈا
thumb|سندھ دا نقشہ
thumb|سندھ دے ضلعے

**سندھدیش** (، مطلب "سندھ دا دیس") اک شبد اے جہڑا سندھی قوم پرستاں دے ولوں ورتیا جاندا اے۔ سندھی قوم پرست سندھ صوبے نوں پاکستان توں علیٰحدہ کرکے اک آزاد ملک سندھودیش بناؤنا چاہندے ہن۔

## شروع
سندھودیش دی منگ سبھ توں پہلاں جی ایم سید نے 17 جنوری 1972 نوں کیتی۔ سید نے حیدرآباد، سندھ وچ 17 جنوری 1972 نوں اپنے جم دن دے موقعے تے "جیئے سندھ تحریک" دی نیہہ رکھ کے سندھ نوں آزاد وطن بناؤن لئی جدوجہد دا اعلان کیتا۔ اس وجہ نال پاکستانی سرکار ولوں اوہناں نوں کئی وار گرفتار اتے نظربند کیتا گیا۔ پر سید نے پھر وی ہٹھ نہیں چھڈیا۔ اج کئی قوم پرست جماعتاں آزاد سندھودیش لئی جوشیلیاں ہن۔ اوہناں نوں انتظامیہ ولوں کئی مسئلےآں دا سامہنا کرنا پیندا۔

## وچار
جی ایمّ سید دا کہنا سی کہ پنجابی، پاکستان دی آڑ وچ سندھ دے وسائل لٹّ راے ہن۔ سندھ ہن پنجاب دی غلامی وچ اے۔ اس لئی ہن اوہ سندھ نوں پاکستان اتے پنجاب توں علیٰحدہ کرنا چاہندے ہن۔ اوہناں دے پیش کردیا نظریہ مطابق کئی نا انصافیاں سندھ دے نال ہو رہیاں ہن۔ سندھ پاکستان نوں سبھ توں ودھ وسائل دندے ہن۔ پر سندھ نوں اس دا مناسب حصہ نہیں دتا جا رہا۔ 1947 توں لے کے اج تک کئی مہاجر سندھ دے سبھ توں اہم شہر کراچی وچ آباد کیتے جا رہے ہن۔ پر سندھی لوکاں واسطے اتھے زمین تنگ کیتی گئی اے۔ مہاجر ہن کراچی نوں سندھ توں علیٰحدہ صوبہ بناؤنا چاہندے ہن۔ اردو بولن والے جنوبی سندھ دے مہاجراں تے وچلے سندھ دے سندھی قوم پرستان دے رولےآں رپھڑاں وچ  سندھودیش تحریک دا آغاز ہویا۔

## مرکز
اس تحریک دا مرکز   سندھ اے۔ 

## حوالہ

گٹھ:سندھی لوک
گٹھ:سندھ
گٹھ:سیاست
گٹھ:سندھ
ادریس حسن لطیف

ایئر چیف مارشل **ادریس حسن لطیف** (9 جون 1923 – 30 اپریل 2018) سابق سربراہ بھارتی فضائیہ سن ، لطیف نے بطور چیف آف ایئر سٹاف 1978ء تا 1981ء تک خدمات سر انجام دتیاں۔ ریٹائرڈ منٹ دے  بعد، انہاں نے بطور گورنر ریاست مہاراشٹر (1982–85) رہے تے اس دے  بعد فرانس وچ بھارتی سفیر رہے (1988ء تک)۔ اوہ پہلے تے ہن تک دے  واحد مسلمان سن  جو بھارتی فضائیہ یا کسے وی بھارتی عسکری شاخ دے  چیف بنے۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
ادریس حسن دی پیدائش حیدر آباد، آندھرا پردیش وچ 1923ء وچ ہوئی، انہاں دے  والد حسن لطیف سابق ریاست حیدرآباد وچ چیف انجنینئر سن ۔ ثانوی تعلیم نظام کالج، حیدرآباد توں تے گریجویٹ ڈیفنس سروس سٹاف کالج تے نیشنل ڈیفنس کالج توں کیتی۔

## پیشہ ورانہ زندگی
ادریس لطیف 1942ء وچ رائل انڈین ایئر فورس وچ کمشن نال بھرتی ہوئے تے دوسری جنگ عظیم دے  محاذ راکھائن ریاست وچ جاری برما مہم دا حصہ بنے۔ بعد وچ، اوہ انڈونیشیا بھیجے جان  والے اس مشاورتی گروہ دے  رکن بنے، جو انڈونیشا وچ جیٹ لڑاکا طیارےآں دی شروعات    لئی سی۔ لطیف نے بطور ایئر ڈیفنس کمانڈر تے ایسٹرن ایئر کمانڈ وچ بطور سینئر ایئر سٹاف آفیسر خدمات سر انجام دتیاں۔ 1961ء تا 19656ء تک ادریس لطیف نے واشنگٹن ڈی سی وچ بھارتی سفارت خانے وچ بطور ایئر اتاشی کام کیتا۔ پاک بھارت جنگ 1971ء دے  دوران وچ اسسٹنٹ چیف آف دی ایئر سٹاف (پلان) رہے۔

1971ء وچ ان کو عسکری خدمات دے  اعتراف وچ تمغائے پرم وِشِشٹ سیوا  عطا کیتا گیا۔ 1974ء وچ لطیف ادریس نوں ایئر مارشل دے  عہدے تے ترقی مل گئی۔ تے انہاں دی تعنیاتی بطور ایئر آفیسر ان چارج ایڈمنسٹریشن، فضائیہ دے  صدر دفتر وچ ہوئی۔ 1975ہ وچ پٹنہ سیلاب دے  دوران  فضائیہ دی امدادی کارروائیاں دی قیادت کیتی۔ 1977ء وچ لطیف ادریس نوں نائب چیف آف ایئر سٹاف بنا دتا گیا تے 1 ستمبر 1978ء نوں لطیف نوں چیف آف ایئر سٹاف بنا دتا گیا۔ اوہ اس عہدے دے  حامل واحد بھارتی مسلمان سن۔

## ذاتی زندگی
ادریس دی شادی معروف سماجی کارکن تے مصنفہ بلقیس نال ہوئی۔

## ہور ویکھو
* بلقیس ادریس لطیف

## حوالے

گٹھ:1923 دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی سفارتکار
گٹھ:بھارتی فضائیہ دے سربراہ
گٹھ:بھارتی مسلمان
سٹزن خان

**سٹیزن خان** (انگریزی: ***Citizen Khan***؛ پنجابی: **شہری خان**) بی بی سی دا تیار کردہ گھریلو برطانوی سٹ کوم اے جہنوں عادل رے نے تخلیق کیتا اے۔ اس دی کہانی اسپارک ہل، برمنگھم دے  پس منظر تے مبنی اے جہنوں اس دا مرکزی کردار، اک پاکستانی مسلمان مسٹر خان (عادل رے) ’’برطانوی پاکستان دا دار الخلافہ‘‘ قرار دندا اے۔ **سٹیزن خان** اک بلند آواز، بزرگ، محبِ کرکٹ، کمیونٹی لیڈر، مسٹر خان دے  مسائل اتے پریشانیاں دے  گرد گھمدا اے، جو اپنی بیوی رضیہ خان (شوبو کپور) اتے اپنیاں دو بیٹیاں، شازیہ (مایا سوندھی) اتے عالیہ (بھونا لمباچیا) دے  نال رہندا اے۔ دور اوّل دے وچ، کرس مارشل نے مسٹر خان دی مقامی مسجد دے  منیجر، ڈیو دا کردار نبھایا سی۔
## ہور ویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:ڈرامے
گٹھ:ٹی وی شو
کارلوف یونیورسٹی

**چارلس یونیورسٹی جاں کارلوف یونیورسٹی **جاں **پراگ وچ چارلس یونیورسٹی** (; ; ) جاں تریخی طور تے **یونیورسٹی آف پراگ** ()، چیک لوکراج وچ سبھ توں پرانی اتے سبھ توں وڈی یونیورسٹی اے، 1348 وچ قائم کیتی گئی، ایہہ مرکزی یورپ دی پہلی یونیورسٹی سی۔ایہہ لگاتار اوپریشن وچ رہیاں یورپ دیاں سبھ توں پرانیاں یونیورسٹیاں وچوں اک اے اتے دنیا دیاں سبھ توں ودھیاں یونیورسٹیاں وچ اپرلے 1.5 فیصدی وچ اسدا رینک اے۔ 

اس دی مہر روم دے بادشاہ اتے بوہیمیا دے راجے دے روپ وچ کوٹ آف آرمز نال اپنے سرپرست بادشاہ چارلس چوتھے نوں درساؤندی اے، جو بوہیمیا دے سرپرست سینٹ وینسیسلا دے ساہمنے گوڈیاں بھار جھکیا ہویا اے۔ اسدے دوآلے لکھیاہویا اے، Sigillum Universitatis Scolarium Studii Pragensis (پنجابی: پراگ اکادمی دی سیل)
گٹھ:Articles containing explicitly cited English-language text
گٹھ:انگریزی لکھت شامل کرن والے صفے

## اتہاس
[right|thumb|300x300px|Monument to the protector of the university, Emperor Charles IV, in [پراگ|Prague (built in 1848)]]

### قرون وسطی یونیورسٹی (1349–1419)
پراگ وچ قرون وسطی یونیورسٹی دا قیام مقدس رومی سلطنت دے  بادشاہ چارلس چوتھے دی پریرنا نال ہوند وچ آئی سی۔ اسنے اپنے متر اتے شراکت دار پوپ کلیمینٹس چوتھے نوں اجیہا کرن لئی کیہا۔ 26 جنوری 1347 نوں پوپ نے پراگ وچ پیرس یونیورسٹی دے ماڈل تے اک یونیورسٹی دے قیام کرن والا حکم جاری کیتا، جس وچ فیکلٹیاں دی گنتی پوری (4) ہووے، جس وچ دھرم-شاستری وی شامل سی ۔ 7 اپریل 1348 نوں بوہیمیا دے راجے چارلس نے اک قائم یونیورسٹی نوں نوازیا گیا اتے گولڈن بل وچ دھرم نرپکھّ طاقتاں توں چھوٹ دتیl اتے 14 جنوری 1349 نوں اس نے دہرایا کہ رومناں دے راجے وجوں اس نوں دہرایا۔ 19 ویں صدی دے اینسائیکلوپیڈیاں توں بعد بوہتے چیک سروت، عامَ اتہاس، یونیورسٹی دے اپنے ریکارڈ - 1347 جاں 1349 دی بجائے یونیورسٹی دی قیام دے سال وجوں 1348 نوں دین نوں ترجیح دندے ہن۔ ایہہ 19 ویں صدی وچ اک دھرمستا دے خلاف تبدیلی کارن ہویا سی، چیکّ اتے جرمن دوویں اس وچ شامل سن۔
left|thumb|231x231px|Teacher and students shown in a medieval manuscript from Bohemia
یونیورسٹی نوں 1349 وچ کھولھیا گیا سی۔ یونیورسٹی نوں وکھو-وکھو حصےآں وچ ونڈیا گیا سی جنہاں نوں قوماں کیہا گیا: بوہیمیئن قوماں والے گروپ وچ، موراویائی، دکھنی سلاو اتے ہنگری والے شامل سن۔ باویریائیاں وچ آسٹریائی، سوابیائی، فرانکونیا دے اتے رائین صوبےآں دے لوک شامل سن؛ پولش وچ سلیسیئن، پولس، رتھینیئن لوک شامل سن؛ سیکسن وچ مائیسین دے مارگراویٹ دے واسی، تھورنگیا، اپر اتے لوئر سیکسینی، ڈنمارک اتے سویڈن دے لوک شامل سن۔ نسلی طور تے طالب علماں وچ 16-20% طالب علم چیکّ سن۔ پاردبیسے دے آرچبشپ ارنوسٹ نے پادری طبقہ توں یوگدان پواؤن اتے یونیورسٹی دے چانسلر (یعنی ڈائریکٹر جاں پربندھک) دے طور تے فاؤنڈیشن وچ سرگرم حصہ لیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:چیک لوکراجگٹھ:یونیورسٹیاں
بلی وائلڈر

**سیموئل** "**بلی**" **وائیلڈر** (; ; 22 جون، 1906 27 مارچ، 2002) اک آسٹریائی-امریکیئی فلمکار، سکرینلکھاری، ڈریکٹر، کلاکار اتے صحافی سی جسدا کیریئر 5 دہاکیاں توں وی ودھ ویلے تک چلیا سی۔ اسنوں ہولیوڈّ دے سنہری یگ دے سبھ توں ودھیا اتے بہمکھی فلمکاراں وچوں اک منیا جاندا اے۔ فلم *[[د اپارٹمینٹ]]* لئی وائیلڈر نوں ڈریکٹر، پروڈیؤسر اتے سکرینلکھاری دے طور تے اکادمی انعام ملیا سی اتے اجیہا کرن والا اوہ پہلا انسان سی۔

وائیلڈر 1920 دے دہاکے دے انت وچ سکرینلکھاری بنیا سی جدوں اوہ برلن وچ رہِ رہا سی۔ نازی پارٹی دے چڑھاء ویلے اوہ پیرس چلا گیا سی، جتھے ڈریکٹر دے طور تے اسدی پہلی فلم آئی سی۔ اس پچھوں 1933 وچ اوہ ہالیوڈّ آ گیا سی اتے 1939 وچ اسدی فلم *[[نینوچکا]]* نوں بہت سفلتا ملی جس وچ اسنے سکرینلیکھن دا کم کیتا سی۔ وائیلڈر نے اپنے کم دا لوہا جیمس ایم۔ کین دے روپانترن توں بنی فلم *[[ڈبل انڈیمنٹی (فلم)|ڈبل انڈیمنٹی]]* (1944) نال منوایا جسدا اسنے ڈریکشن کیتا سی۔ اس فلم وچ وائیلڈر نے سکرینپلے لکھن وچ ریئمنڈ چینڈلر دا ساتھ دتا سی۔ چارلس آر۔ جیکسن دی کہانی *[[د لوسٹ ویکینڈ (فلم)|د لوسٹ ویکینڈ]]* (1945) تے مشتمل بنی فلم لئی وائیلڈر نوں *سبھ توں ودھیا ڈریکٹر* اتے *سبھ توں ودھیا سکرینپلے* لئی اکادمی انعام ملیا سی۔ ایہہ فلم شراب پین والیاں تے بنائی گئی سی۔ 1950 وچ وائیلڈر نے *[[سنسیٹّ بولیوارڈ (فلم)|سنسیٹّ بولیوارڈ]]* فلم دا سہِ-لیکھن اتے ڈریکشن کیتا سی جسنوں وڈے پدھر تے سفلتا ملی سی۔ اس توں علاوہ اسنے 1953 دی فلم *[[سٹیلاگ 17]]* دا ڈریکشن وی کیتا سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1906
گٹھ:موت 2002
گٹھ:امریکی فلم ڈریکٹر
گٹھ:امریکی شخصیتاں
ناصر الملک

*ناصر الملک* پاکستان دے سابق چیف جسٹس سپریم کورٹ نیں ۔ اوہ 31  مئی 2018 توں 18 اگست 2018 تک پاکستان دے نگران وزیراعظم رہ چکے نیں ۔

گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
بینا داس

**بینا داس** (1911–1986) اک بھارتی بنگالی انقلابی اتے قوم پرست اے۔

## زندگی

### پروار
اوہ برہمو سماج دے چنگی طرحاں جانے جان والے استاد ، بینی مادھوَ داس، اتے سماجی کارکن، سرلا دیوی دی دھی سی۔ اسدی وڈی بھین کلیانی داس (بھٹاچاریا) سی، جو اک آزادی کارکن سی

### سکول اتے کالج
اوہ سینٹ، جوہن'س ڈیوسیسن گرلز ہائر سکینڈری سکول دی طالب علم سی۔ اسنے اپنی کالجی پڑھائی بیتھن کالج توں حاصل کیتی۔

### بھارت دی آزادی تحریک وچ شمولیت
بینا داس*چھتری سنگھا*، کولکاتہ وچ عورتاں لئی اک اردھ-انقلابی تنظیم، دی میمبر سی۔ 6 فروری 1932 نوں اسنے کلکتہ یونیورسٹی دے کانووکیشن ہال وچ بنگال دے گورنر سٹینلی جیکسن دی قتل کرن دی کوشش کیتی۔ روالور نوں اک ہور آزادی کارکن کملا داس گپتا نے سپرد کیتا سی۔ اسنے پنج بار گولی چلائی پر ناکامیاب رہی اتے اسنوں نوں سال جیل قید دی سخت سزا سنائی گئی۔

1939 وچ اپنی چھیتی رہائی ہون توں بعد داس کانگرس پارٹی وچ شامل ہوئی۔ 1942 وچ، اسنے بھارت چھڈو تحریک وچ حصہ لیا اتے 1942–45 توں پھر دوبارہ قید ہو گئی۔ 1946–47 توں، اوہ بنگال  صوبائی اسمبلی دی میمبر اتے، 1947–51 تک مغربی بنگال صوبائی اسمبلی دی میمبر بنی۔1947 وچ، اسنے جتش چندر بھومک، جگانتر گروپ ولوں اک بھارتی آزادی دی لہر وچ سرگرم، نال ویاہ کروایا۔

اسدی بھین نے کلیانی بھٹاچاری نے بنگال سپیکز (1944 وچ شائع) اک کتاب اڈیٹ  کیتی اتے اسنے ایہہ کتاب بینا نوں سمرپت کیتا۔

اوہ سہاسنی گانگلی، اک آزادی گھلاٹی، دی دوست سی۔

### انعام
اسنے1960ویاں وچ "سماجی کم" لئی پدم شری  اوارڈ نال نوازیا گیا گیا۔

## موت
اپنے شوہر دی موت دے بعد، اسنے رشیکیش وچ اکلی جیون دی اگوائی کیتی اتے خفیہ روپ وچ مری۔ 26 دسمبر 1986 نوں اک انشک طور اُتے کمپوزڈ سٹیٹ' چ اس دا مریا سریر سڑک کنارے توں برآمد کیتیا گئیا سی۔

## کم
بینا داس نے بنگالی وچ کماں نال متعلق دو آتمکہانی لکھیاں: شرینکھل جھانکر اتے پتریدھن۔

## حوالے

گٹھ:جم 1911
گٹھ:موت 1986
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکن
گٹھ:بھارتی عورتاں
بیگم تبسم حسن

**بیگم تبسم حسن** اک بھارتی سیاستدان اتے پارلیمنٹ لئی کیرانا لوک سبھا حلقہ، اتر پردیش ایمپی اے۔ اس نے ورتکنیک دھر دے سانجھے امیدوار وجوں قومی لوک دل لئی بھاجپا دے خلاف مئی 2018 وچ ضمنی چون وچ جت حاصل کیتی۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:جم 1970
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی مسلمان
امی نوں کیہ ہو گیا

**'امی نوں کیہ ہو گیا**' کرتار سنگھ دگل دا لکھیا ایہہ ناول پہلی وار [1982 [عیسوی کیلنڈر|ء]] وچ شائع ہویا سی۔ نویگ پبلیشرز، چاندنی چوک، دلی  اس دے پبلشر ہن۔

## لکھاری دے اپنے شبداں

## حوالہ

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:کرتار سنگھ دگل دے ناول
گٹھ:پنجابی ساہت
زینون رواقی

**زینون رواقی جاں کیٹیئن دا زینو** (; ، *Zēnōn ho Kitieus*; لگبھگ 334 – لگبھگ 262 ق م ) کیٹیئن، قبرص دا رہن والا اک ہیلینسٹک وچارک سیاتے شاید اوہ پھونیشیا ونش توں سی۔ زینو فلسفے دے سٹوئک پنتھ دا بانی سی، جسنوں اسنے ایتھنز وچ تقریباً 300 ق م  دے آس-پاس پڑھایا۔ سنک مت دے نیتک وچاراں تے مشتمل، سٹوئک ازم نے چنگیائی اتے دماغی امناپر بہت زور دتا، ایہہ قدرت دے مطابق گن دے حساب نال جیون جیون نوں راغب کردا سی۔ ایہہ بہت مشہور ثابت ہویا اتے ایہہ پرانے روم دے ہیلینسٹک دور وچ بہت ودھیا-پھلیا۔

## جیون
زینو دا جم لگبھگ 334 ق م  وچ قبرص دے کیٹیئن وچ ہویا سی۔ اسدے جیون بارے بہتی جانکاری دیوجینس لائیرتیئس دی کتاب *[[لائیوس اتے اوپینیئنز آف ایمینینٹ فلوسفرس]]* وچ ملدی اے۔ دیوجینس دسدا اے کہ زینو دی فلسفے وچ رچی اس ویلے پیدا ہوئی جدوں اسنے اک پرانے یونان دی بھوکھبانی (oracle) توں پچھیا کہ اسنوں سبھ توں ودھیا جیون جیون لئی کی کرنا چاہیدا اے، اتے ربّ دا جواب سی کہ اسنوں مر چکے لوکاں دے رنگ-ڈھنگ نوں جاننا چاہیدا اے۔ اسدے معنےآں نوں اپنے حساب نال سمجھ کے اسنے پرانے لکھاریاں نوں پڑھیا۔ زینو اک امیر وپاری بن گیا سی۔ فونیشیا توں پیریئس جاندے ہوئے اوہ اک سمندری حادثے توں بچیا، اتے اس پچھوں اوہ ایتھنز پجا اتے اک کتاباں ویچن والے نوں ملیا۔ اتھے اسنے زینوفون دی کتاب *میموریبیلیا* پڑھی۔ اوہ کتاب ولوں کھچے گئے سقراط دے چترن توں بہت متاثر ہویا اتے اسنے کتاباں ویچن والے توں پچھیا کہ اوہ سقراط ورگے آدمی نوں کتھے مل سکدا اے۔ اسے دوران اس ویلے دا سبھ توں مشہور سنک متّ دا فلسفی تھیبس دا کریٹس اتھوں لنگھیا جا رہا سی جہڑا اس ویلے یونان وچ ہی رہِ رہا سی، اتے کتاباں ویچن والے نے اس ول اشارہ کیتا۔

## فلسفہ
پلیٹونک اکیڈمی دے وچاراں نوں ودھا کے زینو نے فلسفے نوں تن حصےآں وچ ونڈیا: ترک شاستر (جو کہ اک بہت وڈا موضوع اے جس وچ وکھیان-کلاان، گرائمر اتے بودھ اتے وچار دے اصول شامل ہن) ;فزکس (صرف سائنس نہیں بلکہ کائنات دا پوتر سبھاء وی)؛ اتے پالیسی شاستر، اسدے فلسفے دا مکھ مقصد قدرت دے حساب نال جیون بتیت کرکے خوشی حاصل کرنا سی۔ کیونکہ زینو دے وچاراں نوں مگروں کرسپس اتے ہوراں سٹوئکوادیاں ولوں ودھایا گیا سی جس کرکے اسدے وچاراں بارے بالکل ٹھیک دسنا اوکھا اے۔

## حوالے

## باہرلے لنک

* ''Zeno of Citium'' by Robin Turner in ''Sensible Marks of Ideas''
* ''Zeno of Cittium – founder of Stoicism'' by Paul Harrison۔
* Selected Bibliography on the Early Stoic Logicians: Zeno, Cleanthes, Chrysippus

گٹھ:جم 330 ق م
گٹھ:موت 260 ق م
گٹھ:تیجی صدی ق م دے یونانی لوک
گٹھ:پرانے یونانی فلسفی
گٹھ:یونانی لوک
شیلانگ وچ سکھ تے کھاسی جھگڑا

**شیلانگ وچ سکھ تے کھاسی جھگڑا** اک جون 2018 نوں شروع ہوئے سکھاں اتے خاصی لوکاں وچ تناؤ دے واقعے ہن جنہاں نے اتنا گمبھیر روپ دھار لیا کہ فوج نوں فلیگ مارچ کرنا پیا۔ شیلانگ وچ تناء 31 مئی نوں اک کھاسی منڈے اتے سکھ عورت وچالے جھگڑے توں گل شروع ہوئی۔ بعد وچ اس جھگڑے دا فیصلہ وی ہو گیا سی، پر اس دوران ہی کسے نے افواہ پھیلا دتی کہ کھاسی منڈے دی موت ہو گئی سی۔ اس توں مقامی کھاسی لوک شیلانگ دے اک سکھ آبادی والے علاقے تے حملے کرن لگے۔

## پچھوکڑ
شیلانگ دے تھیم اییو ماولونگ علاقے وچ ساڈھے تن سو سکھ پروار رہندے ہن۔ کھاسی لوک ایہناں نوں "غیر-قنونی وسنیک" کہندے ہن اتے لمبے ویلے توں منگ کردے رہے ہن علاقے وچوں ایہناں لوکاں کڈھیا جاوے۔پنجابیاں دا کہنا اے کہ انھاندے آباؤ اجداد ، زیادہتر پنجاب دے دلت تقریباً 200 سال پہلاں شیلانگ آ کے وسے سن، برطانوی حاکم اوہناں نوں کلینر اتے صفائی کمیاں دے روپ وچ کم کرن لئی لیائے سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ تشدد
گٹھ:بھارت
مہاراشٹر وچ دلت مظاہرے، 2018ء

جنوری 2018 دے پہلے ہفتے وچ، 1 جنوری 2018 نوں کوریگاؤں دی لڑائی دی 200 ویں ورھےگنڈھ دے موقعے مہاراشٹر وچ تشدد دے خلاف دلتاں نے روس مظاہرے کیتے سن۔ تشدد دے کارن اک مراٹھا نوجوان راہل پھتنگالے تشدد وچ ماریا گیا سی۔  کاراں، سائیکلاں اتے ہور گڈیاں مراٹھیاں نے تباہ کر دتیاں سن۔ بچیاں نوں پتھراں نال زخمی کر دتا گیا سی۔ دلت گروہاں نے تن جنوری 2018 مہاراشٹر بند دا سدا دتا سی۔  سارے مہاراشٹر وچ روس مظاہرہ کیتے گئے۔ ممبئی وچ اپنگری ریلگڈیاں متاثر ہوئیاں سن جس کارن ڈھابے والیاں نے اپنیاں سنوجواناں معطل کر دتیاں سن۔ 

## پچھوکڑ
اک 16 سالا لڑکا، یوگیش پرہلاد جادھو، مظاہریاں دے دوران کتھت طور تے پولیس لاٹھیچارج وچ ماریا گیا سی۔

کوریگاؤں دی لڑائی دلتاں لئی اہم اے۔ 1818 وچ، دلت مہار دیاں فوجاں نے پیشوا باجی راؤ دوجا خلاف بریٹیش آرمی یونٹ دے حصے وجوں لڑائی لڑی۔ پیشوا حکمراناں نے اچھوتاں تے گمبھیر سماجی شرطاں ٹھوس رکھیاں سی۔ 

## حوالے

گٹھ:دلت اتہاس
گٹھ:دلت
ستپال ڈانگ

**ست پال ڈانگ** (4 اکتوبر 1920 — 15 جون 2013) سی پی آئی دے آگوُ سن۔ اوہناں نے کمیونسٹ اتے ٹریڈ یونین آگوُ، لوک صحافی اتے محنتی اتے اہل اسمبلی ممبر وجوں انصاف اتے لوک حقاں لئی اپنا جیون لیکھے لایا۔ لوک سیوا لئی ‘پدم بھوشن’ نال سنمانت  ڈانگ  امرتسر مغربی  حلقے توں لگاتار 13 سال اسمبلی ممبر رہے۔

## جیون
ست پال ڈانگ دا جم 4 اکتوبر 1920 نوں رسولپور، پاکستان (ادو ضلع گجرانوالا)، برطانوی پنجاب وچ ہویا سی۔ لاہور دے سرکاری کالج وچ اپنے طالب علم جیون دوران ہی اوہ آزادی دی لہر وچ سرگرم ہو گئے اتے کھبے پکھی طالب علم تنظیم کل ہند طالب علم فیڈریشن دے جنرل سیکٹری بن گیا۔ بعد وچ اوہ ورلڈ یوتھ فیڈریشن دے میت پردھان وی بنیا۔ 1943 دوران بنگال وچ پئے قحط ویلے راحتَ سامان اکٹھی کر کے اتھے جا کے ونڈن والے موہری طالب علم آگوآں وچ اوہ شامل سی۔ ।943 وچ اسنے بھارتی کمیونسٹ پارٹی دی پہلی کانگرس وچ حصہ لیا سی۔ اس ویلے دوران، اس نوں طالب علم ہون دے دناں توں سہکرمی وملا بقایا نال مل کے کم کرن دا موقع ملیا جس نال بعد نوں 1952 وچ اس نے ویاہ کیتا سی۔ بھارتی آزادی توں بعد اتے کلکتہ تھیسیس دے نتیجے وجوں بغاوت دے بعد، پارٹی تے پابندی لگائی گئی اتے جدوں پابندی ہٹائی گئی، تاں ڈانگ جوڑے نوں امرتسر کھیتر دے مزدور طبقہ دے وچکار کم کرن دی ذمہ واری سونپی گئی۔ اس جوڑی نے امرتسر دے نیڑے اک پنڈ چھیہرٹا صاحب وچ ڈیرہ لا لیا اتے 1953 وچ جدوں پہلی مقامی چون ہوئی تاں ڈانگ چھیہرٹا نگر پالکا دی پردھان بنیا۔
ڈانگ اگلے ڈیڈھ دہاکے دے لئی چھیہرٹا صاحب دی مقامی سیاست وچ سرگرم رہا سی، کئی واری میونسپیلٹی دا مکھی بنیا سی اتے اس جگہ نوں اک ماڈل ٹاؤن بناؤن لئی کم کردا رہا سی۔ پھوکس دی بدلی 1967 وچ ہوئی جدوں اس نوں پارٹی نے راج دیاں چوناں وچ حصہ لین لئی کیہا سی اتے اوہ سپھلتاپوروک امرتسر مغربی لوک سبھا حلقے توں گیانی گرمکھ سنگھ مسافر خلاف لڑیا سی، جو اس ویلے پنجاب دا وزیر اعلیٰ سی۔ یونائیٹڈ فرنٹ، جس وچ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا شامل سی اس نوں چوناں وچ اکثریت ملیا اتے ڈانگ نے جسٹس گرنام سنگھ دی اگوائی وچ بنی سرکار وچ فوڈ اینڈ سول سپلائیز وزیر دے طور تے سیوا کیتی۔  ایہہ رپورٹ اے کہ اسنے وزیر دے بنگلے دی ورتوں کرن توں انکار کر دتا اتے وزیر دے کارجدور دوران وی اسمبلی ہوسٹل وچ رہن دا فیصلہ کیتا۔ اوہناں نے 1969, 1972 اتے 1977 وچ ہون والیاں صوبائی اسمبلی چوناں وچ اس سیٹ تے اپنی جت قایم رکھی، پر 1980 وچ ہار دا ساہمنا کرنا پیا، سیوا رام اروڑا چون وچ جت گیا سی۔ پر 1982 وچ اس دی بیوی، وملا ڈانگ نے ایہہ سیٹ جت لئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:جم 1920
گٹھ:موت 2013
گٹھ:بھارتی لوک
کامریڈ

**کامریڈ** دا مطلب اے ساتھی، ہمراہی، سنگی-شراکت دار اتے فارسی وچ رفیق۔ ایہہ فرانسیسی شبد کامریڈ (camarade) توں آیا اے اتے ایہدیاں جڑھاں سپینی شبد کامریڈا (camarada) وچ ہن۔ دنیا بھر دیاں کھبیاں جتھیبندیاں اس شبد دی بھرپور ورتوں کردیاں ہن۔ ایہہ عامَ واکنش بن گیا اے اتے (شاید) سبھ توں ودھ ورتے جان والے مخاطبی شبداں وچوں اک اے۔ بہت ساریاں بولیاں وچ اسدے مقامی سمئرتھی وی ملدے ہن۔ پنجابی وچ ساتھی اتے جمع کامریڈز لئی ساتھیو اتے ساتھیاں شبد عامَ پرچلت ہن۔

## پس منظر
اس شبد دا سیاسی استعمال فرانس دے انقلاب توں متاثر سی۔ صرف 19ویں-20ویں صدی وچ "کامریڈ" شبد نوں اک سیاسی رنگ حاصل ہویا، جو کمیونسٹاں، سماج وادی، سماجی ڈیموکریٹ، مزدور آگوآں اتے اراجکتاوادیاں وچکار برابری آزادی اتے بھرپن لئی جدوجہد دی اپیل دے طور تے پھیل گیا سی۔ "کامریڈ" شبد دی ورتوں وچاردھارا دے سپوٹراں دے وچ اکمٹھتا اتے آپسی یعقین تے زور دین لئی کیتی جاندی اے۔

## حوالے

گٹھ:سیاسی ووکیبولری
گٹھ:کمیونزم
ایم سوبھدرا نائر

**ایم۔ سبھدرا نائر** اک بھارتی گائنیکولوجسٹ (عورتاں دی ڈاکٹر)، میڈیکل استاد اتے سوشل ورکر اے، اسنوں 50,000 توں ودھ بچیاں دے جم دی مدد کرن دا سہرا دتا گیا اے۔ 2014 وچ، اسنوںبھارت سرکار نے پدم شری، چوتھا سبھ توں وڈا شہری انعام، نال اسدی دوائیاں دے میدان وچ دتیاں گئیاں خدمات ، لئی نوازیا گیا گیا، اوہ پہلی گائنیکولوجسٹ اے جسنے پدم اوارڈ جتیا۔

## جیونی
thumb|یو سی کالج الووا
thumb|مدراس میڈیکل کالج
thumb|تیروننتھپرم میڈیکل کالج پرسر
سبھدرا نائر دا جم 21 فروری 1929 نوں ارنجالاکودا، تھرسور، وچ دکھن بھارتی راج کیرل وچ، کرشنن کٹی مینن اتے مادھوی اماں، بھارت وچ پہلیاں عورتاں وچوں اک، دے کول جم ہویا۔ اوہ دو چھوٹے بھراواں اتے اک چھوٹی بھین دی وڈی بھین اے۔ مادھوی اماں، مہاتما گاندھی دی اک پیروکار اتے اک آزادی سینانی سی، اک سخت انوشاسنی سی اتے اک مصروف ڈاکٹر سی جس کارن کرکے سبھدرا نوں اسدی مامی نے اسدی پرورش کیتی۔

## سوشل سروس
سرکاری سیوا توں ریٹائرمینٹ توں بعد، ڈاکٹر۔ سبھدرا نائر نے 'ابھی' نال کم کرنا شروع کر دتا، جو اک چیریٹیبل ادارہ اے جو بے سہارا لوکاں لئی مدد سیوا وچ لگے ہوئے ہن۔ بعد وچ، اوہ ترووننتپرم وچ سرگرم اک غیر سرکاری ادارہ شری ستیا سائی اناتھاں ٹرسٹ دیاں سرگرمیاں ول کھچی گئی اتے ٹرسٹ دیاں سماجی سرگرمیاں ول اسدا دھیان دین لگ پئی۔

## اوارڈ اتے ریکوگنیشن

* پدم شری – بھارت سرکار – 2014
* پھیلوشپ– راشٹرمنڈل
* فیلوشپ – عالمی صحت تنظیم

## حوالے

## باہری لنک

* 

Cite webURLTitleFelicitationSource date23 اگست 2014PublisherThe New Indian ExpressURL access date27 اگست 2014
* 
* 
* 
گٹھ:جم 1929
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی کارکن
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
2018 فیفا ورلڈ کپ

**2018 فیفا ورلڈ کپ**، 21واں فیفا عالمی کپ ہووےگا، جو فیفا دے میمبر ایسوسیئیشناں دیاں مرد قومی ٹیماں ولوں لڑیا جاندا اک چار سالا قومانتری فٹ بال ٹورنامینٹ اے۔ ایہہ 14 جون توں 15 جولائی، 2018 تک روس وچ ہووےگا۔ 2 دسمبر 2010 نوں روس نوں ایہہ ہوسٹنگ دے حق دتے گئے سن۔

جرمنی وچ 2006 دے عالمی کپ توں بعد ایہہ یورپ وچ ہون والا پہلا عالمی کپ ہووےگا،
اتے پہلی وار مشرقی یورپ وچ منعقد ہونی اے اتے گیارہویں وار ایہہ یورپ وچ منعقد کیتی گئی سی۔
سارے سٹیڈیم  تھاں یورپیئن روس وچ ہن، تاں جو سفر دا پربندھن یوگ بنائی جا سکے۔

فائینل ٹورنامینٹ وچ 32 قومی ٹیماں شامل ہونگیاں، جس وچ 31 ٹیماں (میزبان ٹیم روس اپنے آپ ہی اہلیت حاصل) کوالیفائنگ مدمقابلاں ولوں مقرر کیتیاں جانگیاں۔
32 ٹیماں وچ 20, 2014 وچ پچھلے ٹورنامینٹ توں بعد بیک-ٹو-بیک نظر آؤنگے، جس وچ سابقہ چیمپین جرمنی وی شامل اے، جدوں کہ آئیسلینڈ اتے پاناما دوویں فیفا عالمی کپ وچ اپنا پہلا مظاہرہ کرنگے۔
11 شہراں وچ 12 تھاواں اُتے کل 64 میچ کھیڈے جانگے۔ فائینل 15 جولائی نوں ماسکو وچ لوزنیکی سٹیڈیم وکھے ہووےگا۔

اس عالمی کپ دے جیتو، 2021 فیفا کنفیڈریشنز کپ لئی یوگ ہونگے۔
2018 کا فیفا عالمی کپ 8 جون سے 8 جولائی، 2018 کو ہو گا۔

## بولی
مندرجہ ذیل رائے دہندگی طرز تھی:

## ٹیماں
### اہلیت

;ایشیائی فٹ بال کنفیڈریشن (5)
* 
* 
* 
* 
* 

;افریقی فٹ بال کنفیڈریشن (5)
* 
* 
* 
* 
* 

;کونکاکاف (3)
* 
* 
* 

;جنوب امریکی فٹ بال کنفیڈریشن (5)
* 
* 
* 
* 
* 

;اوقیانوسیہ فٹ بال کنفیڈریشن (0)
* *کوئی اہل نہیں*

;یوئیفا (14)
* 
* 
* 
* 
* 
*  (موجودہ چیمپیئن)
* 
* 
* 
*  (میزبان)
* 
* 
* 
* 

تصغیر|دائیں|500px|

### قرعہ اندازی

## میدان

## گروپ مرحلہ
### گروپ اے

----

----

### گروپ بی

----

----

### گروپ سی

----

----

### گروپ ڈی

----

----

### گروپ ای

----

----

### گروپ ایف

----

----

### گروپ جی

----

----

### گروپ ایچ

----

----

## ہور ویکھو
* فیفا عالمی کپ
* 2014 فیفا عالمی کپ
* 2010 فیفا عالمی کپ
* فٹ بال

## حوالے

گٹھ:2018ء فیفا عالمی کپ
گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال وچ 2018ء
گٹھ:جولائی 2018ء وچ کھیلاں دیاں سرگرمیاں
گٹھ:فیفا عالمی کپ
گٹھ:فیفا عالمی کپ ٹورنامنٹ
گٹھ:فٹ بال

گٹھ:فیفا عالمی کپ
گٹھ:فٹ بال
سیلی مان

**سیلی مان** (جم 1951) اک امریکی فوٹوگرافر اے، جو اپنے وڈے کالے اتے چٹے چتراں(مورتاں) لئی سبھ توں مشہور اے۔

## مڈھلا جیون
لیکنگٹن، ورجینیا وچ پیدا ہوئی مان، تن بچیاں وچوں اکلوتی دھی سی۔ اس دے پیؤ **رابرٹ ایس۔ منگر** اک جنرل پریکٹیشنر سن اتے اسدی ماں **ایلزابیتھ اوانس منگر** دی واشنگٹن اتے لی یونیورسٹی، لیکسنگٹن وچ کتاباں دی دوکان سی۔ مان نوں اسدے پیؤ ولوں اک ناستک(دہریہ) اتے دیاوان بنایا گیا، جو مان نوں "نمرتا نال انگولیاں" کرن دی اجازت دندا اے۔" مان نوں اپنے پیؤ رابرٹ منگر ولوں فوٹوگرافی دی جانکاری دتی گئی سی۔ منگر اک ڈاکٹر سن جس نے اک چھوٹی کڑی دے روپ وچ مان دیاں نگن فوٹواں کھچیاں سی ۔ جدوں اوہ 16 سال دی سی تاں مان نے فوٹو کھچنی شروع کیتی۔ اس دیاں بوہتیاں تصویراں اتے لکھتاں نوں لیکسنگٹن، ورجینیا نال جوڑیا جاندا اے۔مان نے 1969 وچ پتنے سکول توں گریجوئیشن کیتی اتے بیننیٹون کالج اینڈ فرینڈس ورلڈ کالج وچ پڑھائی کیتی۔ اسنے 1974 وچ ہولینس کالج (ہن ہولنز یونیورسٹی) توں بی۔اے۔ اتے 1975 وچ اک ایم۔اے کیتی۔
اسنے پتنے وچ فوٹوگرافی کیتی، جتھے اسنے دعوہ کیتا کہ اس دا ارادہ اس دے بوائے فرینڈ نال ہنیرے کمرے وچ اکلا ہونا سی ۔ اسنے پتنے اپنی فوٹوگرافی کیتی، جس وچ اسنے اک نگن ہم جماعت دی تصویر لئی۔ اس دے پیؤ نے اسدے فوٹوگرافی وچ دلچسپی دی حوصلہ افزائی کیتی۔ اج اس دا 5x7 کیمرہ وڈا فارمیٹ کیمرے دی ورتوں دی بنیاد بن گیا۔ اس نے "کدے وی فوٹوگرافی بارے نہیں" پڑھیا۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1951
گٹھ:20ویں صدی دے امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
سجائیتھ علی

**سجائتھ علی** (جم 30 جنوری 1980) اک سافٹویئر ڈویلپمینٹ انجینیئر اتے انٹرنیٹّ صنعتکار اے۔  2013 وچ، اس نے عورتاں دے فیشن لئی اک اؤنلائین بازار، **وونیک** دا قیام کیتا۔  اوہ کمپنی دا موجودہ سی ی او  اے۔ 

## مڈھلا جیون
علی دا جم پولچی تامل ناڈو وکھے ہویا سی۔ اسنے میپکو شلینک انجینیئرنگ کالج توں بیچلر آف انجینیئرنگ دی ڈگری حاصل کیتی اتے پھر انڈین سکول آف بزنس، حیدرآباد توں ایم۔بی۔اے۔ کیتی۔

علی دا ویاہ ثمینہ فاطمہ نال ہویا اے۔ اوہ اک ڈینٹسٹ اے۔

## مڈھلا کریئر
علی نے چینئی دی آئینٹکس ٹیکنولوجیز کمپنی دے سینئر سافٹویئر ڈویلپمینٹ انجینیئر دے طور تے اپنا کریئر شروع کیتا۔  وونیک شروع کرن توں پہلاں، علی *ویزا انک* کمپنی وچ ویزا چیک آؤٹ مرچینٹ پروگرام دے مکھی سن۔ *ویزا انک* اُتے اپنے کارجدور توں پہلاں، اسنے ایمازان کمپنی دے سینئر پروجیکٹ منیجر وجوں 7 سال کم کیتا۔ 

## وونیک
2013 وچ وونیک دی شروعات ہوئی سی۔ اس ویلے،  معیشت اک غیرمقررہ کاروباری نظرئیے نال استھر سی، حالانکہ، علی اتے اس دے ساتھی نونیتا کرشنن نے اپنے ای-کامرس وچاراں وچ یعقین جتایا۔

علی نے 10 ہور آدمیاں نال **بلومبرگ انڈیا** دے 'دِی پچّ 3.0' وچ حصہ لیا۔ اس نوں وجیتا اعلانیا گیا جس دے فلسروپ سنوں سیڈفنڈ توں 2.5 کروڑ دا فنڈ ملیا۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
صوبیدار

**صوبیدار** (اردو: صوبیدار&lrm;) بھارتی فوج، پاک فوج اتے نیپالی فوج دا اک تریخی عہدہ/رینک اے۔ ایہ عہدہ بریٹیش کمشنڈ افسراں توں تھلے اتے غیر سرکاری نوکرشاہاں توں اپر اے۔ صوبیدار رینک اک بریٹیش **کپتان** دے برابر اے۔ نیپالی فوج وچ صوبیدار نوں *ورنٹ افسر* وی کیہا جاندا اے۔

## مول
برطانوی ہند وچ صوبیدار بھارتی فوجیاں دا دوجا سبھ توں اچا رینک سی۔ ایہہ شبد *سوبادر* توں لیا گیا سی، جو مغل  راج اتے مراٹھا  راج دے اک صوبے دا گورنر ہندا سی۔ اک صوبیدار نائب صوبیدار توں سینئر اتے صوبیدار میجر توں جونیئر ہندا اے۔

ایہہ رینک بریٹیش افسراں نوں اپنے جدی فوجیاں نال گل بات کرن نوں سوکھا بناؤن لئی ایسٹ انڈیا کمپنی دی صدر دی فوج (بنگالی فوج، مدراسی فوج، اتے بمبے فوج) ولوں پیش کیتا گیا سی۔ اس لئی صوبےداراں دا انگریزی وچ مہارت رکھنا ضروری سی۔

1866 تک، ایہ برطانوی ہند دی فوج وچ غیر-یورپی بھارتی ولوں حاصل کیتا جا سکن والا سبھ توں اچا رینک سی۔ اک صوبیدار دا حق بھارتی فوجاں تک ہی محدود سی اتے اوہ بریٹیش فوجاں نوں حکم نہیں دے سکدا سی۔

بھارت دی ونڈ توں پہلاں، صوبیدار نوں *وائسرائے دے کمشنڈ افسر* وجوں جانیا جاندا سی۔ 1947 دے بعد، اس معیاد نوں جونیئر کمشنڈ افسر وچ بدل دتا گیا سی۔

## آزادی توں بعد
آزادی توں بعد، سابقہ بھارتی فوج نوں بھارت اتے پاکستان وچکار ونڈیا گیا سی۔ پاک فوج وچ رینک قایم رہا پر ربن ہن لال-ہرا-لال اے۔ پاکستان توں بنگلہ دیش وکھ ہون توں بعد بنگلہ دیش دی فوج نے وی رینک قایم رکھیا اتے ربن دے رنگ نوں لال-جامنی لال وچ بدل دتا پر بنگلہ دیش وچ صوبیدر دا خطاب 1999 وچ سینئر وارنٹ افسر وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔
گٹھ:پاک فوج
صوبیدار میجر

**صوبیدار میجر** بھارتی اتے پاکستانی فوج وچ جونیئر کمشنڈ افسر دا سینئر رینک اے اتے پہلاں برطانوی ہند فوج وچ وائسرائے دا کمشنڈ افسر ہندا سی۔

صوبیدار میجر نوں سینئر بھرتی درج اہلکار وجوں منیا جاندا سی اتے فوج وچ سبھ توں سینئر غیر-کمشنڈ افسراں دے کردار نوں پورا کردے سن۔ اک بٹالیئن دا صوبیدار میجر کمانڈر نوں اسے طرحاں طریقے نال مدد کردا اے جویں ریجیمینٹل سرجینٹ میجر کردا اے۔

بریٹیش حکمرانی دے ماتحت اک صوبیدار میجر تاج پہندے سن۔ ہ پرمپرا آزادی دے بعد معمولی بدلاء دے نال جاری رہی اے۔ بھارت ہن *اشوکا شیر* دے ہیٹھاں سنہری اتے لال رنگ دی پٹی والے اتے پاکستان کھمبھاں والے تارے ہیٹھاں لاک اتے ہری پٹی والے بلے ورتدا اے۔
گٹھ:پاک فوج
نائب صوبیدار

**ناب صوبیدار** جاں **جونیئر کمشنڈ افسر** بھارتی، پاکستانی، بنگلادیشی اتے نیپالی فوج دا رینک اے۔ اس رینک والے فوجی، صدر توں کمیشن حاصل کردے ہن۔

برطانوی راج دوران، ایہناں افسراں نوں **وائسرائے کمشنڈ افسر** وی کہندے سن۔ سینئر غیر-کمشنڈ افسراں نوں نائب صوبیدار رینک تے میرٹ دی بنیاد اُتے ترقی دتی جاندی سی نائب صوبےداراں نوں اک وکھری کلاس منیا جاندا اے اتے بہت سارے وادھو حقاں نوں مانتا دتی جاندی اے۔ فوج وچ، اوہناں کول اک وکھری میس ہندی اے، خاندانی کوارٹراں انہاں نوں ملدے ہن، اتے ریلوے اُتے پہلی کلاس وچ سفر کرن لئی حق ہندے ہن، چنگی تنخواہ اتے خاص اعزاز ملدے ہن۔ ایہہ اجیہی کلاس حاصل کرن لئی ہر فوجی چاہوان ہندا اے۔

نائب صوبیدار (JCO) اکثر لیفٹینینٹس دی تھاں اک پیدل فوج پلٹن وچ کمانڈر، میجر نال کمپنی کمانڈر دی تھاں اُتے کم کردے ہن۔

گٹھ:پاک فوج
الیکسا انٹرنیٹ

**الیکسا انٹرنیٹ** انکارپوریشن کیلیفورنیا سے تعلق رکھنے والی کمپنی اے جو تجارتی بنیادوں پر ویب ٹریفک کا ڈیٹا اور اس کا تجزیہ فراہم کرتی اے۔ الیکسا انکارپوریشن مکمل طور پر ایمیزون کی زیر ملکیت ذیلی کمپنی اے۔

الیکسا انٹرنیٹ،انک کلیفورنیا دی کمپنی اے جو کہ ویب آواجائی دے انکڑے اتے تجزیئے مہیا کر دی اے۔ اس نوں ایمیزن ولوں چلایا جاندا اے۔

اس کمپنی کی بنیاد 1996ء میں رکھی گئی اور اسے 1999ء میں ایمزون نے خرید لیا۔ الیکسا کے ٹول بارز صارفین کے انٹرنیٹ استعمال اور ان کے رویوں کا ڈیٹا مرکزی سرور کو بھیجتے ہیں، جہاں ان کو محفوظ کر کے ان کا تجزیہ کیا جاتا اے۔ الیکسا کے مطابق یہ ویب سائٹ 30 ملین ویب سائٹس کے لیے ٹریفک ڈیٹا، عالمی درجہ بندی اور دوسری معلومات فراہم کرتی اے۔ 2015ء کے اعداد و شمار کے مطابق اس ویب سائٹ تک ہر ماہ 6.5 ملین لوگ رسائی حاصل کرتے ہیں۔

## حوالے

گٹھ:انٹرنیٹ
غریب دھاتاں

**غریب دھاتاں** جاں پوسٹ ٹرانسیشن دھاتاں اوہ گروپ دیاں دھاتاں ہن جہناں دی گنتی 9 اے۔ ایہہ ایلومینیم، گیلیم، انڈیم، ٹن، اینٹیمونی، تھیلیم، لیڈ، بسمتھ تے پولونیم ہن۔ ایہناں نوں معیادی پہاڑا(پیریاڈک ٹیبل) وچ ٹرانسیشن دھاتاں دے سجے پاسے رکھیا گیا اے۔ ایہہ دھاتاں عامطور تے نرم تے اپنے آپ وچ بہت فائدے والیاں نہیں ہندیاں۔ بھاویں کئی دھاتاں نوں اہم چیزاں بناؤنن لئی ورتیاں جاندا اے۔ ایلومینیم سبھ توں گھٹ سنگھنی دھات اے دوجے پاسے سیسہ بہت سنگھنی دھات اے تے اس دی ورتوں ہسپتال وچ وکرناں توں بناؤ تے ایکس رے واسطے کیتا جاندا اے۔
## حوالے

گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمسٹری
گاندھی ازم

**گاندھی ازم جاں گاندھیواد** اوہناں وچاراں اتے اصولاں دا نظام اے جس توں مہاتما گاندھی دی رغبت، نظر، اتے جیون کم دا اندازا ہندا خاص کر ایہہ عدم تشدد جدوجہد بارے گاندھی دے یوگدان نال جڑیا نظام اے۔ گاندھیواد اس عنصر  نال وی جڑیا اے کہ دنیا بھر وچ گاندھی دے وچاراں اتے پراکسس نوں کویں سمجھیا اتے خود اپنا مستقبل بناؤن لئی رہنمائی واسطے کویں ورتوں وچ لیاندا گیا۔

گاندھیواد مطابق عدم تشدد یعقین دا درجہ رکھدا اے۔ سچ (پرماتما) نوں صرف پیار اتے عدم تشدد راہیں ہی پایا جا سکدا اے۔ جویں 1931 وچ گاندھی  نے ‘ینگ انڈیا’ (جسدا اڈیٹنگ اوہ پچھلے دو دہاکیاں توں کردے آ رہے سن) وچ لکھیا سی، “پہلاں میں اس سٹے تے پجا ساں کہ پرماتما سچ اے۔ پر دو سال ہوئے، میں اک قدم ہور اگے ودھیا تے کیہا کہ سچ ہی پرماتما اے۔ تسیں ایہناں دوہاں کتھناں وچلے بڑے ٹھیک ٹھیک جہے فرق نوں دیکھ رہے ہووےگا۔”

## حوالے

گٹھ:گاندھی ازم
گٹھ:مہاتما گاندھی
گٹھ:نظریئے
کاوین بھارتی متل

**کاون بھارتی متل** اک انٹرنیٹ صنعتکار اتے دنیا دے چھویں سبھ توں وڈے موبائیل میسیجنگ ایپلیکیشن *ہایک میسینجر* دا بانی اتے  سی ی او  اے۔ کاون، بھارتی ایئرٹیل دے بانی اتے چیئرمین سنیل متل دا پتر اے۔

## مڈھلا جیون اتے کیریئر
کاون، بھارتی ایئرٹیل دے بانی اتے چیئرمین سنیل متل اتے نینا متل دا پتر اے۔ سدا اک جڑواں بھرا شارون اتے اک بھین ایشا اے۔ کاون نے امپیریئل کالج لنڈن توں الیکٹریکل اتے الیکٹرونکس انجینیئرنگ اتے مینیجمینٹ وچ ماسٹر ڈگری دا مطالعہ کیتا اے۔ کاون جین بدھ دھرم دا منن آلا اے۔ 

لندن وچ پڑھدے ویلے اوہ میکلیرن ریسنگ، گوگل اتے گولڈمین ساکس وچ کم کردا سی۔ جدوں اوہ 2008 وچ کالج وچ اپنے آخری سال وچ سی، اس نے ایپسپارک ناں دی اک ایپ کمپنی دا قیام کیتا۔ اسنے موویٹکٹز۔کام دے تعاون نال آئی۔او۔ایسّ لئی اک *موویزناؤ* نامی مووی ٹکٹنگ ایپلیکیشن دا قیام کیتا۔

اسنے 12 دسمبر 2012 نوں ہائیک میسینجر دا قیام کیتا۔ ہائیک نوں بھارتی سافٹبینک توں 21 ملین ڈالراں اتے ٹائیگر گلوبل توں 65 ملیان ڈالر دی شروعاتی فنڈنگ حاصل ہوئی۔ 3 سالاں دے اندر، 100 ملیان دے صارفاں دے انکڑیاں دے نال، ہایک حدمات دے معاملے وچ سبھ توں وڈی بھارتی انٹرنیٹ کمپنی بن گی۔ جولائی 2014 تک، ایہہ بھارت دے ایپل ایپ سٹور اتے گوگل پلے سٹور اُتے سبھ توں ودھ ڈاؤنلوڈ کیتی گئی ایپلیکیشن سی۔ 

کاون اوٹرپرنئور میگزین دی 35 انڈر 35 2016 دی لسٹ دا حصہ سی۔  کاون نوں 2017 لئی پھوربز 30 انڈر 30 لسٹ وچ وی پردرشت کیتا گیا سی۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
رنا دجانی

**رنا دجانی** اردن دی اک سالماتی حیاتیات دان تے جامعہ ہاشمیہ وچ شریک پروفیسر اے۔ اس نے آئیووا یونیورسٹی توں 2005ء وچ سالماتی حیاتیات وچ پی ایچ ڈی دی سند حاصل کیتی۔ اس دے کول ہارورڈ یونیورسٹی دے ادارے ریڈکلف انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ سٹڈی دی فیلوشپ تے آئزن ہاور فیلوشپ اے۔ ڈاکٹر دجانی اک فل برائیٹ سکالر فاضلہ اے تے دو فل برائیٹ ایوارڈاں حاصل کر چکی اے۔ اوہ ییل سٹیم سیل سینٹر دی سابقہ وزٹنگ پروفیسر تے کیمبرج یونیورسٹی تے سٹیم سیل تھراپی سینٹر، اردن  دی وزٹنگ پروفیسر اے۔ 

مملکت متحدہ دے "مسلم سائنس میگزین" نے اس نوں عالم اسلام دی سب توں وڈی اثر والی سائنس دان عورتاں وچوں اک قرار دیا؛ اور "سی ای او میڈل ایسٹ میگزین" نے ”100 بااثر ترین عرب عورتاں“ دی فہرست وچ اس نوں تیرہواں درجہ دتا اے۔

## حوالے
دیمہ طہبوب

**دیمہ طہبوب** (عربی: ديمة طهبوب؛ جم 1976ء، حبرون) اک لکھارن، سیاسی تجزیہ نگار، اردن دی اخوان المسلمون دی ممبر تے جبہۃ العمل الاسلامی اردن دی انگریزی بولی چ میڈیا نمائندہ اے۔

اس دا شوہر طارق ایوب الجزیرہ ٹیلی ویژن دے اک صحافی سی جو 2003ء نوں مر گیا جدوں عراق دی الجزیرہ عمارت تے امریکہ دی طرف توں دو میزائل حملے کیتے گئے۔

## پس منظر تے تعلیم
دیمہ دا جم 1976ء میں ہویا؛ اس دا پیو طارق طہبوب اردن دی میڈیکل ایسوسی ایشن دا سابق سربراہ اے۔ 2002ء میں دیمہ دا طارق ایوب نال ویاہ ہویا تے 2002ء چ اک دھی، فاطمہ پیدا ہوئی۔
* مانچسٹر یونیورسٹی، انگلستان توں پی ایچ ڈی
* اردن یونیورسٹی توں انگریزی چ بیچلر کی ڈگریـ

## لیکھ
دیمہ طہبوب نے اردن دے "السبیل" اخبار لئی روزانہ لکھنا شروع کیتا تے 800 توں زائد مقالے لکھے۔ پھر اس نے القدس العربی، اسلام ٹوڈے، الجزیرہ ٹاک، فلسطینی اخباراں تے دوسری کئی میڈیا ویب سائٹاں لئی کام کیتا۔

اوہ زیادہ تر فلسطین دے متعلق مضامین لکھدی اے

## حوالے

## بارلے جوڑ
*
ہاشمیہ یونیورسٹی

**ہاشمیہ یونیورسٹی** اردن دی اک یونیورسٹی اے جس دا انتظام ریاست دے کول اے۔ 1995ء چ اردن دے شہر زرقاء دے مضافات وچ یونیورسٹی دا قیام عمل چ آیا۔ یونیورسٹی دا تعلیمی نظام کریڈٹ آور تے مبنی اے، ایہی لئی یونیورسٹی نال ملحق ہر کالج دے اپنے کریڈٹ آور نیں۔ تے ایہ اردن دی پہلی یونیورسٹی اے جتھے سب توں پہلے دو گرمائی میقاتی نظام نافذ ہوۓ۔ 2018ء چ ایہ میقاتی نظام ختم کر کے اک گرمائی میقات دا نظام اپنا لیتا گیا اے جس دی مدت اٹھ ہفتوں توں بڑھ کر دس ہفتے ہو گئی اے۔

جامعہ ہاشمیہ وچ ماسٹرز دی سطح دے متعدد تے متنوع پروگرام موجود نیں تے نال ہی بین الاقوامی داخلے دل نظام وی اے جس دے تحت غیر اردنی طلبہ اس یونیورسٹی چ داخلہ لے سکدے نیں۔ 1999ء طلبہ دی پہلی کھیپ ایہاں توں فارغ ہوئی۔ 19ویں کھیپ دی فراغت تک یونیورسٹی توں فارغ ہون والے طلبہ دی تعداد 60 ہزار توں متجاوز ہو گئی۔

## محل وقوع
ہاشمیہ یونیورسٹی اردن دے شہر زرقاء وچ ایسی تھاں واقع اے جس دے دونوں طرف بین الاقوامی شاہراہاں گزردی نیں۔ اس لئی یونیورسٹی دا لہندا بوآ جو اس دا صدر بوآ وی اے اس شاہراہ تے اے جو اربد توں ہو کر عمان تے اوہاں تو شام نوں ج اندا اے، جبکہ دکھنی بوآ اس شاہراہ توں متصل اے جو زرقاء شہر توں ہوتے ہوۓ عراق تے سعودی عرب پہنچدا اے۔

## تریخ
19 جون 1991ء ہاشمیہ یونیورسٹی دے قیام دا شاہی فرمان جاری ہویا۔ اس فرمان دی رو توں یونیورسٹی دا ناں زرقاء یونیورسٹی تجویز ہویا سی لیکن بعد چ اک الگ زرقاء یونیورسٹی دی تعمیر منظور ہوئی، ناں دے التباس دء خدشے دے پیش نظر اس دا نام بدل کر ہاشمیہ یونیورسٹی کر دتا گیا۔ 16 ستمبر 1995ء نوں یونیورسٹی دے تعلیمی سفر دا آغاز ہویا۔ یونیورسٹی دے کیمپس دا کل رقبہ 8519 ایکڑ تے مشتمل اے۔ قابل تجدید توانائی تے اعلی تعلیم دے میدان چ یونیورسٹی دے نمایاں کم دی بنا تے اسنوں پہلے درجہ دی خود مختاری دے اعزاز توں نوازا گیا۔

## لائبریری
یونیورسٹی دی لائبریریاں وچ متعدد علوم و فنون دی سائنسی دستاویزاں دے تقریباً 250 ہزار کاغذی مواد تے تقریباً 430 بلین کمپیوٹرائزڈ ڈیٹابیس نیں۔ تے اس لائبریریاں چ کتاباں ادھار لین لئی اک وڈا کمپیوٹرازڈ نظام اے جو آر ایف آئی ڈی تے مبنی اے۔

## مورتاں

File:الجامعة-الهاشمية 02.jpg|
File:شمس الهاشمية.jpg|
File:الجامعة-الهاشمية 22.jpg|
File:الجامعة الهاشمية 2-4.jpg|
File:الجامعة-الهاشمية 17.jpg|
File:الجامعة الهاشمية 2.jpg|
File:الجامعة الهاشمية 1-3.jpg|
File:الجامعة-الهاشمية 19.jpg|
File:الجامعة-الهاشمية 24.jpg|
File:الجامعة-الهاشمية 13.jpg|
File:الجامعة الهاشمية 1-4.jpg|
File:الجامعة الهاشمية 2-7.jpg|


## حوالے

## بارلے جوڑ
*The University's website  
* Hashemite University official facebook page 
* Hashemite University official facebook page

گٹھ:ہاشمیہ یونیورسٹی
عدنان عبداللات

**ڈاکٹر عدنان عبداللات** اک اردنی عصبیات دان اے۔ اس نے 1980ء چ عبداللات ڈیوس فراج سینڈروم دی دریافت وچ حصہ لیا۔

ڈاکٹر عدنان عبداللات عمان، اردن دے فوجی ہسپتال الحسین میڈیکل سینٹر لئی کم کیتا۔ عبداللات اپنے ریٹائر ہون تک اس ہسپتال چ علم الاعصاب دے شعبے دا سربراہ ریا۔ اس نے اپنا نجی تحقیق تے کلینک دا مرکز شروع کیتا۔

## حوالے
عظیم پریم جی

**عظیم ہاشم پریمجی** (جم 24 جولائی 1945) اک بھارتی کاروباری، سرمایہ کار اتے سماج سیوک اے۔ جو وپرو لمٹیڈ دا چیئرمین اے۔ اسنے وپرو نوں چار دہاکیاں توں وکھرا پن اتے ترقی دے راہیں ترقی یافتہ کیتا اتے اوہ سافٹویئر صنعت وچ دنیا دے اک آگوُ وجوں ابھریا۔  2010 وچ، اسنوں *ایشیئاویک* ولوں دنیا دے 20 سبھ طاقتور آدمیاں وچ سنوں چنئا گئا سی۔ اوہ ٹائم ولوں 100 سبھ توں بااثر لوکاں وچ دو وار درج کیتا گیا اے۔ 

عظیم پریمجی نومبر 2017 تک 9.5 عرب ڈالر دی انمانت سمپتی نال بھارت دا دوجا سبھ توں امیر انسان اے۔ 2013 وچ، اوہ 'دِ گونگ پلیج' نوں اپنی دولت دا گھٹو گھٹ ادھا حصہ دین لئی سہمت ہوئا سی۔ پریمجی نے 2.2 بلیئن ڈالر دان نال *عظیم پریمجی فاؤنڈیشن* شروع کیتی، جو کہ بھارت وچ سکھیا اُتے مرتکز اے۔ 

## کریئر
1945 وچ، محمد ہاشم پریمجی نے مہاراشٹر دے جلگاؤں ضلعے دے اک چھوٹے جاے قصبے انلنیر وچ مغربی بھارتی ویجیٹیبل پروڈکٹس لمٹڈ وچ شروع کیتا۔ س کمپنی وچ کھان پین والا تیل اتے صابناں دا تپادن ہندا سی۔  1966 وچ، اپنے پیؤ دی موت دی خبر اُتے، عظیم پریمجی وپرو دا انچارج سنبھالن لئی سٹینفورڈ یونیورسٹی جتھے اوہ انجینیئرنگ دی پڑھائی کر رہا سی، توں گھر واپس آ گئا۔ اس ویلے کمپنی نوں مغربی بھارتی ویجیٹیبل پروڈکٹس نام نال جانئا جاندا سی، جو ہائیڈروجنیٹڈ تیل دا پیداوار کردی سی پر عظیم پریمجی نے بعد وچ کمپنی نوں بیکری فٹ، نسلی سامان مشتمل ٹائلیٹریز، والاں دی دیکھبھال لئی صابن، بیبی ٹائلیٹریز، لائیٹ پروڈکٹس، اتے ہائیڈرولک سلنڈراں اادِ بنون والی کمپنی وچ ترقی یافتہ کر دتا۔ 1980 دے دہاکے وچ، ابھر راے آئی۔ٹی۔ کھیتر دے اہمیت نوں پچھان کے، کمپنی دا نام *وپرو* رکھ دتا اتے اک امریکی کمپنی *سینٹینل کمپیوٹر کارپوریشن* دے نال تکنیکی تعاون ماتحت منیکمپوٹر دا اساری کرکے اچّ تکنالوجی کھیتر وچ داخل ہو گیا۔  اس توں بعد پریمجی نے ااپنا دھئان صابناں توں ہٹا کے ساپھٹویئراں ول کر لئا۔ 

## نجی جیون
پریمجی دا جم بمبئی، بھارت وچ اک نزاری اسماعیلی شیعہ مسلم پروار وچ ہویا سی۔  اسدا پیؤ اک مشہور وپاری سی جسنوں *برما دے رائیس کنگ* وجوں جانیا جاندا سی۔ وبھاجن توں بعد جناح نے محمد ہاشم پریمجی نوں پاکستان آؤن دا سدا دتا پر ہاشم پریمجی بینتی نوں ناقبول کیتا اتے بھارت وچ رہن دا فیصلہ کیتا۔ 

پریمجی کول سٹینفورڈ یونیورسٹی، امریکہ توں الیکٹریکل انجینیئرنگ ڈگری وچ بیچلر آف سائنس اے۔ اس دا ویاہ یاسمین نال ہویا اے جوڑے دے رشید اتے طارق دو بچے ہن۔ رشید فلحال وپرو وچ آئیٹی بزنس دا مکھ رنپالیسی اہلکار اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1945
گٹھ:برطانوی ہند دے لوک
گٹھ:صنعت کار
گٹھ:بھارتی مسلمان
ہند سماچار

***ہند سماچار***، اک روزانہ اردو اخبار اے، جو کہ ممبئی وچ سرکولیٹ ہندا اے۔ ایہہ تن اخباراں وچوں اک سی جو پنجاب کیسری گروپ نے 1948 وچ شروع کیتے سی۔ ایہناں تن اخباراں دی ملا کے ہفتے دے دناں وچ 975,000 کاپیاں اتے ہفتے دے آخری دن 1.05 ملیان کاپیاں سرکولیشن اے۔ مکھ دفتر ممبئی وچ سول لائینز وچ واقع اے اتے اخبار جالندھر، انبالہ اتے جموں توں چھاپیا جاندا اے۔ 

## اتہاس
1980 دے دہاکے وچ پنجاب دے سنکٹ دی سکھر تے، دہشتگردی دا خلاف کرن والے گروپ دے بانی جگت نارائن نوں1981 وچ دہشت گرداں نے مار دتا سی۔ اوہناں دے پتر، اخبار دے اڈیٹر رمیش چندر نے اتواد دے شکار لوکاں لئی 1983 وچ شہید پروار فنڈ دا گٹھن کیتا۔ حالانکہ اک سال بعد اوہ خود دہشت گرداں نے مار دتا سی۔ کل ملا کے اخبار دے 62 ہاکراں، اپ ایڈیٹراں اتے سینئر-نائب ایڈیٹراں نوں دہشت گرداں نے مار دتا سی۔ اج وی، 'شہید پروار فنڈ' پورے بھارت وچ دہشت گردی دا نشانہ بنن والےآں نوں  مدد دندا اے۔ 

اگست 2009 وچ، ہند خبراں گروہ دے اڈیٹر وجے کمار چوپڑہ نوں پریس ٹرسٹ آف انڈیا دا چیئرمین چنیا گیا سی۔ 

## اگھے کالمنویس

## حوالے

گٹھ:اردو اخبار
پرویز مہدی

**پرویز مہدی** کلاسیکل سٹائل وچ اک گلوکار، مہدی حسن دا شاگرد سی۔

## زندگی
پرویز مہدی دا اصل نام پرویز حسن سی لیکن اپنے استاد مہدی حسن نال عقیدت دی بنا تے بدل کے پرویز مہدی رکھ لیا اتے اسے نام نال جانیا جان لگیا۔ اسدا جم 1947 وچ اک سنگیتک پروار وچ ہویا سی۔ اوہناں نے اپنے پیؤ، بشیر حسین رانی کولوں ہندوستانی کلاسیکل سنگیت سکھن دی شروعات کیتی سی۔ اس دی پہلی پیشکاری 1968 وچ ریڈیو پاکستان راہیں ہوئی سی۔ اپنے استاد وانگ، اوہ اپنے آپ اپنے گانے کمپوز کریا کردا سی۔ اس دیاں کمپوزیشناں اتے رینڈرنگ اتے مہدی حسن دا اثر کافی سی۔ پرویز مہدی نے پاکستان اتے بھارت وچ فلماں دیاں کجھ ایلبماں رلیز کیتیاں۔ ایپیپی دے مطابق، پرویز مہدی نے اک لوک گیت، گوریئے میں جاناں پردیس ریشماں دے نال گایا جس نال اس دی مشہوری ہو گئی۔ اسنے 30 توں ودھ سالاں لئی کم کیتا اتے فلم، ریڈیو، ٹیوی اتے نجی سنگت دیاں بیٹھکاں لئی لوک، گیت اتے غزل سمیت سینکڑے گانے گائے۔ پاکستان سرکار نے اسنوں ستارہ امتیاز' نال نوازیا گیا سی۔ لاہور وچ دل دی رفتار رک جان نال 58 سال دی عمر وچ اسدی موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:غزل گلوکار
گٹھ:گلوکار