open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سینیکا فالز کنوینشن

**سینیکا فالز  کنوینشن** پہلی خواتین حق کنوینشن سی۔ اس نے اشتہار وچ اپنے آپ نوں "عورت دی سماجی، سول اتے مذہبی حالت اتے اسدے حقاں بارے وچار وٹاندرے لئی اک میٹنک" وجوں پیش کیتا۔سینیکا فالز،  نیو یارک وچ ایہہ جولائی 19-20, 1848, دو دن چلی سی۔ اس توں چھیتی ہی بعد ہور خواتین حق سمیلن ہوئے، جنہاں وچ اس توں دو ہفتیاں بعد، روچیسٹر، نیویارک وچ ہوئی روچیسٹر خواتین حق کنوینشن وی شامل سی۔ سال 1850 وچ سالانہ قومی خواتین حق کنوینشناں دی اک لڑی وچ پہلی وارسٹر، میسیچیوسیٹس وچ ہوئی۔

اس علاقے دیاں مقامی خواتین کئیکراں نے ایلزابیتھ کیڈی سٹینٹن، جو کہ کئیکر نہیں سی، نال مل کے میٹنگ منعقد کیتی۔ اوہناں نے فیڈیلفیا واقع لکریٹیا موٹ نیڑے کھیتر دی اک پھیری دوران سماگم دی سکیم بنائی۔ موٹ نام دی اک کئیکر، اپنی بھاشن دین اہلیت لئی بہت مشہور سی، جو غیر-کئیکر عورتاں وچ اس یگ وچ درلبھ سی، جدوں عورتاں نوں اکثر جنتا وچ بولن دی اجازت نہیں دتی جاندی سی۔

میٹنگ وچ چھ سیشن شامل سن جنہاں وچ قانون بارے اک لکچر، اک ہاسرسی پیشکاری، اتے سماج وچ عورتاں دے کردار بارے کئی وار چرچہ کیتی گئی سی۔ سٹینٹن اتے کئیکر عورتاں نے بحث لئی تیار کیتے دو دستاویز پیش کیتے، وچاراں دی اعلان اتے دستکھتاں لئی اگے رکھے جان توں پہلاں، بحث اتے سودھاں واسطے متیاں دی اک لسٹ۔ ووٹ پاؤن دے حقاں بارے اک گرما گرم بحث شروع ہو گئی، موٹ سمیت بہت ساریاں آگوآں نے اس تجزیہ نوں ہٹا دین لئی زور پایا، پر سمیلن وچ شامل اکو اک افریقی امریکی پھریڈرک ڈگلس نے اس نوں شامل رکھن لئی زوردار دلیلاں دتیاں اتے ووٹ دے حق بارے متے نوں قایم رکھیا گیا۔ لگبھگ 300 حاضر وچوں ٹھیک 100 جنیاں نے دستاویز تے دستخط کیتے، جنہاں وچوں زیادہ تر عورتاں سن۔

کئی ہم عصر لوکان نے، جنہاں وچ خاص سپیکر موٹ وی شامل سی، اس میٹنگ نوں عورتاں واسطے عورتاں ولوں اپنے سماجی، سول اتے سیاسی حقاں دا ہور وڈا حصہ حاصل کرن وچ دے ہور بہت سارے قدماں وچ اک اہم قدم دے طور دیکھیا سی۔ جدوں کہ کجھ ہورناں نے اس نوں مرداں نال پورن برابری لئی عورتاں دے جدوجہد دی اک انقلابی شروعات وجوں دیکھیا گیا سی۔ سٹینٹن نے سینیکا فالز  کنوینشن نوں عورتاں دے حقاں دی تحریک دی شروعات دے طور لیا۔ ایہہ رائے اس نے عورتاں دے ووٹ دے حقاں دے اتہاس وچ وی ظاہر کیتی، جس دی سٹینٹن وی شریک-لکھاری سی۔

میٹنک دے اک اتہاسکار جوڈم ویلمین مطابق، میٹنگ دی وچاراں دی اعلان "1848 وچ دیس بھر وچ اتے مستقبل وچ عورتاں دے حقاں دی تحریک دیاں اطلاعاواں پھیلاؤن وچ سبھ توں اہم کارک" بن گیا۔1851 دے قومی خواتین حق سمیلن دے ویلے، عورتاں دے ووٹ دا حق دا مدعا  امریکہ دی  خواتین حقاں دی تحریک دا مرکزی مدعا بن گیا سی۔  1861 وچ امریکی گھریلو جنگ شروع ہون تک ایہہ میٹنک سالانہ جلسہ بن گئے۔۔

## پچھوکڑ

### سدھار لہر
1848 تک دے دہاکیاں وچ، اک چھوٹی جہی گنتی وچ عورتاں نے سماج ولوں اوہناں اتے لائیاں گئیاں پابندیاں دے خلاف بولنا شروع کیتا۔ کجھ مرد لوکاں نے اس یتن وچ مدد کیتی۔ 1831 وچ، ماننی چارلز گرانڈیسن پھنی نے مرداں اتے عورتاں دیاں اکٹھیاں سجذبات وچ اچی آواز وچ عورتاں نوں دعا کرن دی اجازت دتی۔  دوسری مہان جاگروکتا دھرم وچ عورتاں دی روائتی کردار نوں چیلنج دینا سی۔ 1870 وچ یگ نوں یاد کردیاں، پوپالینا رائیٹ ڈیوس نے فنی دے فیصلے نوں امریکی خواتین سدھار تحریک دی شروعات دے طور تے مقرر کیتا۔

## حوالے

گٹھ:امریکہ
گٹھ:معاہدے
طوفان برق و باراں

اک **بجلئی-طوفان جاں طوفان برق و باراں**، جسنوں *ہنیری والا طوفان*، *ہنیری-مینہہ* وی کیہا جاندا اے، اک طوفان ہندا اے جس وچ دھرتی دے ماحول دے وچ بجلی اتے تیز ہوا دا ملیا-جلیا اثر ہندا اے، اتے اس وچ بدلاں دی تیز گرج وی شامل ہندی اے۔ بجلئی-طوفان ہنیری مینہہ والے بدلاں نال آؤندے ہن۔ بجلئی-طوفان وچ مکھ طور تے تیز ہواواں، تیز بارش اتے کدے-کدے اولے (گڑھے جاں ایڻ) وی شامل ہندے ہن۔ تیز اتے خطرناک بجلئی-طوفاناں کارن بہت ہی خطرناک حالات پیدا ہو سکدے ہن، جہناں وچ بہت وڈے اولے، تیز ہواواں اتے ٹورنیڈو شامل ہندے ہن۔ کجھ بہت ہی تیز بجلئی-طوفان جہناں نوں سوپرسیل کیہا جاندا اے، چکرواتاں وانگ گھمن لگدے ہن۔ جدکہ زیادہ تر بجلئی-طوفان اوہناں ولوں گھیری گئی ٹروپوسفیئر دی پرت وچ دے وچ اوسط وہاء دی رفتار نال گھمدے ہن۔
500px|thumb|left|
## نام
اسنوں بجلئی-ہنیری (*electrical storm*)، چمکدار طوفان (*lightning storm*) وغیرہ وی کہندے ہن۔ کیونکہ اس طوفان وچ زیادہ تر بجلی چمکدی اے اتے ڈگدی اے، اسے کارن اسنوں بجلئی-طوفان کہندے ہن۔

## جیون چکر
گرم ہوا دا دباء ٹھنڈی ہوا نال گھٹ ہندا اے۔ اس کارن گرم ہوا اپر ول جان لگدی اے۔ اسے طرحاں ایہی عمل بدلاں وچ وی ہندی اے۔ اوہ گرم ہوا دے نال نمی وغیرہ نوں اپنے نال لے لیندے ہن۔ ٹھنڈے اتے گرم دے کارن جدوں توانائی نکلدی اے تاں اوہ گھمن لگدے ہن۔ اسدے کارن چمک اتے بجلی پیدا ہندی اے۔ عامَ طور تے اسنوں بنن لئی حالتاں دی لوڑ ہندی اے۔

### مڈھلا پڑاء (Cumulus stage)
ایہہ پہلا پڑاء ہندا اے، اس وچ بدلاں وچ نمی اپر جان لگدی اے۔ دباء وچ تبدیلی دے کارن ہوا تیزرقتار ہو جاندی اے۔

اس نال اک گھٹ دباء والا علاقہ بندا اے اتے لگبھگ 5×108 کلوگرام ابی بخارات دھرتی توں فضاء وچ چلے جاندے ہن۔ اس نال بھاری جن-دھن دا نقصان ہو سکدا اے۔

### پورن پڑاء (Mature stage)
پورن پڑاء دی حالت وچ استوں لگاتار گرم ہوا نکلدی رہندی اے۔ ایہہ ادوں تک ہندا اے، جدوں تک اوہ گرم ہوا دے علاقے دی آخری حد تک نہ پہنچ جاوے۔ جدوں ہوا نوں ہور اپر اٹھن لئی تھاں مہیا نہیں ہندی اے تاں ایہہ بہت تیز دباء نال کھنڈ جاندی اے۔ اس پڑاء دے دوران تیز ہوا چلدی اے اتے خطرناک چمک دے نال کجھ تھاواں اپر بجلی ڈگدی اے۔

### آخری پڑاء (Dissipating stage)
انت وچ ایہہ زمین اپر آ جاندا اے اتے اس پچھوں آسمان وچ چھوٹے-چھوٹے بدلاں دے ٹکڑے رہِ جاندے ہن۔

## ونڈ
# گھٹ نقصان والے طوفان
# ودھیرے نقصان والے طوفان

## حوالے

## باہرلے لنک

* Anatomy of a thunderstorm 
* Electronic Journal of Severe Storms Meteorology
* Air traffic control display at an airport of aircraft avoiding thunderstorm

گٹھ:موسم سائنس
گٹھ:موسم متعلق خطرے
گٹھ:آسمانی بجلی
گٹھ:ہنیریاں
گٹھ:موسم
نینا نائیک

**نینا پی۔ نائیک** (جم 24 نومبر1953) اک دکشنا کنڑ توں اک سماج کارکن اتے بچیاں دے حقاں دی ایگزیکٹیو اے۔ اسنے اپنی زندگی بچیاں دے حقاں دی ترقی اتے سرکھیا لئی وقف کیتی۔ اس کول بال ترقی، بال حقاں دی سرکھیا اتے پربندھک، پریکٹیشنر اتے ٹرینر دے طور تے 30 توں ودھ سالاں دا تجربہ اے۔ اوہناں دے کماں نے بال حقاں دی مانتا لئی اہم یوگدان پایا اے، بھارت سرکار ولوں ایہناں حقاں لئی پالیسی دی بنتر تیار کیتی گئی اتے اوہناں نوں لاگوُ کیتا گیا۔ اوہ 'جوینائل جسٹس ایکٹ' اتے 'جنسی جرم خلاف بچیاں دی سرکھیا ایکٹ' دی پرتھا نوں لاگوُ کرن وچ اہم یوگدان اے۔

## سکھیا
نینا  نے پروار اتے بچیاں دی بھلائی لئی مہارت نال سماج کم وچ ماسٹر ڈگری حاصل کیتی اتے مدراس یونیورسٹی توں گھریلو سائنس وچ مکھ موضوعاں دے نال بال ترقی، خوراک اتے پوشن بیچلر دی ڈگری حاصل کیتی۔ اندرا گاندھی نیشنل اوپن یونیورسٹی توں اسنے نے انسانی حقاں وچ اک سرٹیفکیٹ وی کیتا۔

## کیریئر
پچھلے 30 سالاں توں اک بال حق کارکن وجوں اسنے کئی ذمہ واریاں دے عہدے سمبھالے ہن

* پردھان (چیئرپرسن)، چائلڈ ویلفیئر کمیٹی، بینگلور
* پردھان (چیئرپرسن)، کرناٹک سٹیٹ کمیشن فار پروٹیکشن آف چائلڈ رائٹس، تن ٹرمس لئی
* بال بھلائی لئی بھارتی کونسل دی اپّ-پردھان
* سکیم کمیشن (بھارت) دے تحت 11ویں پنج سالاں پلان دی بچیاں دی سب-کمیٹی دی میمبر

## نجی جیون
نینا  نے 2 بچیاں نوں گود لیا۔

## باہری کڑیاں

* Nina Nayak at TEDx

## حوالے

گٹھ:جم 1953
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
گٹھ:بھارتی خواتین سماجی ورکر
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
پیئر کورنی

**پیئر کورنی** (; جم روآں، 6 جون 1606 – موت پیرس ، 1 اکتوبر 1684) اک فرانسیسی ٹریجڈی ڈراما نگار سی۔ اسنوں عام طور تے 17ویں صدی دے تن سبھ توں مہان فرانسیسی ناٹک کاراں وچوں اک منیا گیا اے جہناں وچ مولیئیر اتے زین راسین دے نام شامل ہن۔

اپنی جوانی دی عمر وچ ہی اسنوں کارڈینل رچلو دی اہم سرپرستی حاصل ہو گئی سی، جہڑا کہ رسمی لیکاں دے نال-نال کلاسیکی تراسدی نوں ودھاوا دین دی کوشش کر رہا سی پر مگروں اوہناں وچکار جھگڑا ہو گیا سی، جسدا مکھ کارن اسدی شاہکار کرت *[[لے سڈ]]* سی، جو کہ وچکار دور دے سپینی جنگجو دی کہانی اے جس اپر اک نویں بنی فرانسیسی اکادمی ولوں کلاسیکل  ایکتا  نوں ختم کرن دا الزام لا دتا جاندا اے۔ اوہ اگلے 40 سالاں تک بہت پرچلت المیہ ناٹک لکھدا رہا۔

### مڈھلا جیون
کورنی دا جم روآں، نورمینڈی، فرانس وچ ہویا سی۔ اسدے پیؤ دا نام پیئرے کورنی اتے ماں دا نام مارتھا لے پیسینٹ سی، اسدا پیؤ اک وکیل سی۔ اسدا چھوٹا بھرا تھومس کورنی وی اک مشہور ناٹک کار سی۔ اسنے اپنی جیسٹ دی سخت پڑھائی *بوربن دے کالج* وچ پوری کیتی۔
18 سالاں دی عمر وچ اسنے قانون دی پڑھائی شروع کیتی پر اسدیاں وہارک قانونی کوششاں کافی حد تک اکامیاب ہی رہیاں۔ کورنی دے پیؤ نے اس لئی دو اچّ نوکریاں دا پربندھ کر لیا سی جس وچ روآں دا جنگلی ڈیپارٹمنٹ اتے نہری ڈیپارٹمنٹ شامل سی۔ ڈیپارٹمنٹ وچ کم کردیاں اسنے اپنا پہلا ناٹک لکھیا۔ ایہہ جانکاری نہیں ملدی کہ اسنے اپنا پہلا ناٹک کدوں لکھیا پر اسدا ایہہ کومیڈی ناٹک جسدا نام *میلائیٹ* سی، اس ویلے ساہمنے آیا جدوں اسنے ایہہ اک اداکاراں دے گروہ نوں وکھایا جہڑے کہ اتھے گھمن لئی آئے سن۔ اداکاراں نوں اسدا ایہہ ناٹک پسند آیا اتے اوہ اسنوں نبھاؤن لئی تیار ہو گئے۔ ایہہ ناٹک پیرس وچ بہت پسند کیتا گیا اتے اس پچھوں اوہ لگاتار ناٹک لکھن لگا۔ اوہ اسے سال پیرس وچ آ گیا اتے کجھ ویلے وچ ہی اسدا نام فرانسیسی سٹیج دے مشہور ناٹک کاراں وچ گنیا جان لگا۔ اسدا پہلا تراسدی ناٹک *[[میڈی]]* دا اساری 1635 وچ کیتا گیا سی۔

## ورثہ
ناٹک کار، لکھاری اتے فلسفی وولٹیئر نے فرانسیسی اکادمی دی مدد نال کورنی دیاں ناٹکی کرتاں دی وضاحت 12 حصےآں وچ چھپوائی جسدا نام *کومینٹیئرس سر کورنی* سی۔ وولٹیئر نے فرانسیسی اکادمی نوں کورنی دے کماں بارے دسیا کہ اسنے فرانسیسی زبان لئی اوہ کم کیتا اے جہڑا کہ ہومر نے یونان لئی کیتا اے، جس وچ اسنے دنیا نوں وکھایا اے کہ کلا نوں اس طرحاں وی پیش کیتا جا سکدا اے۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* Ekstein, Nina. *Corneille's Irony*۔ Charlottesville: Rookwood Press, 2007.
* Harrison, Helen. *Pistoles/Paroles: Money and Language in Seventeenth-Century French Comedy*۔ Charlottesville: Rookwood Press, 1996.
* Hubert, J. D. *Corneille's Performative Metaphors*۔ Charlottesville: Rookwood Press, 1997.
* Nelson, Robert J. *Corneille: His Heroes and Their Worlds*۔ Philadelphia: University of Pennsylvania Press، 1963.
* Yarrow, P.J. *Corneille*۔ London: Macmillan & Co.، 1963.

## باہرلے لنک

* 
* 
* The Comédie Française Registers Project includes performances from 1680 to 1791.
* Monologues from Corneille's plays
* Biographical information
* Biography, Bibliography, Analysis, Plot overview 
* Thomas a Kempis’ ''The Imitation of Christ'' (modern translation)

گٹھ:جم 1606
گٹھ:موت 1684
گٹھ:فرانسیسی ڈرامہ نگار
گٹھ:17ویں صدی دے فرانسیسی لکھاری
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
فوزی القاوقجی

**فوزی القاوقجی** سلطنت عثمانیہ دا جرنیل سی اتے عرب قوم پرستیاں دا اوہ حوالہ جیہڑا لمیرے چر تیک باہرلیاں نال لڑیندا رہیا۔19جنوری1890وچ شمالی لبنان دے مشہور شہر طرابلس(ٹریپولی) جمے ایس لیڈر دا ذکر وادھو کہ امریکہ دی ییل یونیورسٹی توں پڑھی اتے کینیڈا دی McGill یونیورسٹی وچ تریخ پڑھاندی لیلی پارسنز ہوراں ایس بندے دی حیاتی بارے کتاب وی لکھی ہے۔لیلی ایس توں پہلاں دروزاں بارے وی کتاب لکھ چکی ہے اتے20ویں صدی دے وچ مڈل ایسٹ نال کیہہ ہویا اوس بارے جھات پاندی رہندی ہے۔مشہور عرب میڈیا مڈل ایسٹ آئی ڈاٹ نیٹ والیاں ایس کتاب دے حوالے نال ایس بی بی دا انٹرویو چھاپیا ہے جس دا لنک تھلے دے رہے ہاں۔

فوزی ہوری ترکمان خاندان وچ جمے سن اتے عرباں وچ مشہور ہوئے اتے بہوں سارے عرب انقلاباں وچ کم کیتا۔عثمانی پادشاہتاں مکن بعدوں اوس شام تے فرانسیسی قبضیاں خلاف لڑائیاں وچ رلت کیتی اتے فیر حجاز ٹر گیا پر اوس نوں کنگ عبدالعزیز وی برٹش دے تھلے لگیا جاپیا۔1930دے دہاکے وچ اوہ فلسطینیاں لئی لڑدا رہیا اتے ڈیفنس آف فلسطین نامی عراقی جتھے بندی نال ہو گیا اتے پروشلیم نوں آزاد رکھن دی جدوجہد دا حصہ رہیا۔عراق وچ وی اوہ انگریزاں دے قبضیاں خلاف لڑدا رہیا۔دوناں وڈیاں لاماں (پہلی جنگ عظیم تے دوجی جنگ عظیم) وچ اوہ جرمناں نال سی کہ اوس نوں1916 دے اوس پلان دی پوری خبر سی جس پاروں مڈل ایسٹ نوں بہوں سارے ملکاں وچ ونڈن دے فیصلے ہوئے سن۔اوہ برطانیہ تے فرانس دی اوس ڈیل دے خلاف سی جس پاروں مڈل ایسٹ ونڈیا جارہیا سی۔سبھاش چندر بوس وانگ اوس نوں جرمناں نال بہوں سارے اختلاف وی سن پر اوہ اپنی دھرتی نوں ونڈ توں بچانا چاہندا سی۔1945وچ اوس نوں روسیاں گرفتار کیتا تے دو سال تیک قید وچ رکھیا۔فروری1947وچ اوس نوں رہائیاں ملیاں تے اوہ فرانس توں ہوندا ہویا مصر اپڑ گیا۔اسرائیل بنن جا رہیا سی کہ ہشیار فرانسیسیاں تے برطانویاں اپنا پلان نویں آقا امریکہ نوں ویچ دتا سی۔اوہ مڑ فلسطینیاں ولوں اسرائیل خلاف جت گیا اتے اوس نوں پتہ چل گیا پئی اسرائیل بناون وچ امریکہ نال لڑن والا روس وی رلتی ہے۔وڈے ملکاں دی نظراں نرے عرباں دے تیل تے نہیں سن سگوں اوس پردھان سمندری رستے تے سن جیہڑا نہر سویز راہیں سمندری تجارتاں نوں ودھاندا سی۔اسرائیل نال جنگ بعدوں اوہ1977تیک زندہ رہیا اتے دمشق ، بیروت تے طرابلس وچ کم کردا رہیا۔

لیلی ہوراں اپنے انٹرویو وچ آکھیا ہے پئی اوہ ایس کتاب نوں لکھدے ہوئے انگریزاں دے حوالے نہیں سگوں عرب حوالے ورتے نیں۔اج جو کجھ مڈل ایسٹ وچ ہو رہیا ہے اوہ اسلام تے مسلماناں خلاف نہیں سگوں تیل اتے سمندری تجارتاں اوتے کنٹرول دی لڑائیاں نیں کہ جس بارے ساڈے ایتھے گل گھٹ ہوندی ہے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
http://www.middleeasteye.net/news/interview-fawzi-al-qawuqji-commander-laila-parsons-life-arab-fighter-1363633262*
*کتاب بارے ایتھے کلک کرو

http://www.saqibooks.com/book/commander/ 

	
گٹھ:عرب
گٹھ:ترکمان
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترکمان شخصیتاں
یان فُو

**یان فُو ** (ویڈ–Giles، IPA: [jɛ̌n.fû; نمرتا نام: **جی ڈاؤ**، 幾道; 8 جنوری 1854 — 27 اکتوبر 1921)، اک چینی ودوان اتے مترجم ، 19 ویں صدی دے اخیر وچ ڈارون دی "قدرتی چون" سمیت مغربی وچاراں نوں چین وچ لیاؤن لئی مشہور سی۔

## زندگی
8 جنوری 1854 نوں، یان فُو دا جم چین وچ فجیان صوبے دے اجوکے پھوزو وچ چینی دوائیاں دے وپار کردے اک آدریوگ ودوان-کلینن پروار وچ ہویا۔ اپنے شروعاتی سالاں وچ یان فو دے پیؤ نے یان فو نوں اچّ سکھیا حاصل کرن اتے امپیریئل امتحان دی تیاری کرن لئی بہت حوصلہ اپھجائی کیتی۔ لیکن 1866 وچ اسدے پیؤ دی موت ایہناں یوجناواں وچ اچانک تبدیلی دا کارن بن گئی سی۔ اک سال بعد یان فو نے مغربی سکول پھوزو وچ پھوجین آرسینل اکادمی (福州 船 政 學堂) وچ داخلہ لیا، جتھے اس نے انگریزی، انکگنت، جمیٹری، الجبرا، تکونمتی، فزکس، کیمیا ، نجوم اتے نیویگیشن سمیت وکھ-وکھ موضوعاں دا مطالعہ کیتا۔ ایہہ یان فو دے جیون وچ اک اہم موڑ سی کیونکہ اوہ مغربی سائنس دے نال سدھا رابطہ کرن دے یوگ سی، اس طرحاں اس اتشاہ نوں پریرنا ملی جس نے اس نوں اپنے باقی دے کیریئر دوران مدد کیتی۔

1871 وچ اُچّ اعزاز دے نال گریجوئیٹ ہون توں بعد، یان فو نے اگلے پنج سال سمندر تے بتائے۔ اس نے پہلاں سکھلائی جہاز جیانیوی (建 威) تے کم کیتا اتے بعد وچ جنگی کروزر یانگوو (陽 武) تے سیوا کیتی۔ 1877–79 وچ اس نے انگلینڈ دے گرینوچ، رائل نیول کالج وچ پڑھائی کیتی۔ اتھے بتائے ایہناں سالاں دے دوران، اوہ چین دے پہلے سفیر گؤ سونگٹاؤ توں جانو ہو گیا اتے اوہناں دی عمر دے فرق اتے حثیت دے پاڑے دے باو جود اوہناں دی چنگی تکڑی مترتا ہو گئی۔ بینجامن سوارٹس نے اسدی جیونی وچ ذکر کیتا اے کہ "اوہ اکثر پورا دن اتے رات بھر چینی اتے مغربی وچاراں اتے سیاسی ادارےآں وچکار فرق اتے یکسانیت بارے چرچہ کردے رہندے سن۔"

اس دی چین واپسی نال اس نے اس نوں جلدی توں جلدی کامیابی حاصل نہیں کیتی جس دی اوہ آس کر رہا سی۔ بھاویں کہ اوہ امپیریئل سول سروس ایگزامینیشن پاس نہیں کر سکیا، مگر اوہ تیانجن وکھے پھوجئن آرسینل اکیڈمی اتے پھر بییانگ نیول افسر سکول (北洋 水師 學堂) وکھے اک ادھیاپن دی حالت حاصل کرن وچ کامیاب رہا سی۔ اس ویلے دوران، یان فو افیم دی عادت دا شکار ہو گیا سی۔ ایہہ نشہ ادوں چین وچ بڑا پرچلت ہویا سی۔

ایہہ پہلی چین جاپانی لڑائی (1894–95, کوریا دے کنٹرول لئی لڑی) وچ چین دی ہار توں بعد جا کے یان فو مشہور ہویا سی۔ اوہ اپنے ترجمےآں لئی مشہور ہو گیا، جنہاں وچ تھامس ہیکسلی دی عمل-ترقی اتے اخلاقیات، ایڈم سمتھ دی 'د ویلتھ آف نیشنز'، جون سٹوئرٹ مل دی 'آن لبرٹی' اتے ہربرٹ سپینسر دی 'سٹڈی آف سوشیالوجی' وی شامل سن۔  یان نے ڈارون اتے ہوراں دے وچاراں دی نقطہ چینی کیتی، اپنی ہی وضاحت پیش کیتی۔ "قدرتی چون" اتے "سبھ توں ودھ یوگ دا زندہ بچ جانا" وچاراں دا چینی پاٹھکاں نال واہ ہکسلی دے کم راہیں پیا سی۔ اس وچار نوں یان فو نے چینی وچ تیانز (天 擇) وجوں مشہور کیتا سی۔

## ترجمہ دی تھیوری
left|thumb|200x200px|تیانجن وکھے یان فو دا بتّ

گٹھ:موت 1921
گٹھ:چینی شخصیتاں
دی ویلتھ آف نیشنز

***این انکوائری انٹو دی نیچر اینڈ کازیز آف د ویلتھ آف نیشنز*** (*An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*، معاشیات دے باپ ایڈم سمتھ (1723–1790) دی سبھ توں اہم لکھت اے جہڑی 'قوماں دی دولت' (ویلتھ آف نیشنز) دے ناں نال مشہور اے۔ اس دی پہلی اشاعت 1776 وچ ہوئی  سی۔ ایہہ کلاسیکل معاشیات دا مڈھلا گرنتھ اے۔

صنعتی انقلاب دے پرانے معاشیاتی وچاراں دے نال اس گرنتھ وچ کرت ونڈ، پیداوار اتے آزاد بازار وغیرہ مضموناں اتے وچار کیتا گیا اے۔ ایڈم سمتھ دے مطابق گھٹ توں گھٹ سرکاری دخل ہون اتے ہی  سرمایہ  دا انفرادی اتے دیس دی خوش حالی لئی سبھ توں اتم استعمال کیتا جا سکدا اے۔ اس دا مننا سی کہ آزاد بازار وچ کمپیٹیشن نال معاشی سرگرمیاں ودھدیاں ہن، جو کسے وی دیس اتے اس دے لوکاں لئی ہر معنے وچ فائدہ مند ہندیاں ہن۔
## اتہاس
*دی ویلتھ آف نیشنز* سکاٹش انلائیٹمنٹ اتے سکاٹش کھیتی باڑی انقلاب دے دوران، 9 مارچ 1776 نوں شائع کیتی گئی سی۔ اسنے کئیاں لکھاریاں اتے معاشیات داناں، نالے سرکاراں اتے تنظیماں نوں متاثر کیتا۔

## حوالے

گٹھ:ایڈم سمتھ دیاں کتاباں
گٹھ:معاشیات
گٹھ:کتاباں
سی (آلہ دی زبان)

**سی (C programming langauge)** آلہ دی اک زبان وا جیہنوں ڈینیز رٹچے تے کن تھامسن نے بیل لیبز وچ بنایا۔ 
## مثالاں


```c
#include <stdio.h>
int main(){
printf("Hello World");
return 0;
}
```


اُتے لکھی مثال اک سادہ سی زبان دی مثال وا جہیدا ترجمہ کرن دے بعد سکرین تے "Hello World" لکھیا آندا وا۔

## حوالے

گٹھ:کمپیوٹر
پیٹرارک

right|thumb|Santa Maria della Pieve in Arezzo
right|thumb
**فرانسیسکو پیٹرارکا ** (; 20 جولائی، 1304–18/19 جولائی 1374)، عامَ طور تے **پیٹرارک ** (/ˈpiːtrɑːrk، ˈpɛ-/)،  نشاۃ ثانیہ دور دی اٹلی دا اک ودوان اتے شاعر سی جو کہ پہلے مانووادیاں وچوں اک سی۔ سسیرو دے پتراں دی اس دی کھوج دا اکثر 14 ویں صدی دے  نشاۃ ثانیہ دی شروعات کرن دا سہرا اکثر اسنوں جاندا اے۔ پیٹرارک نوں اکثر ہومینزم دا بانی منیا جاندا اے۔  16 ویں صدی وچ، پیٹرو بیمبو نے پیٹرارک دیاں اتے جیووانی بوکاسیؤ دیاں اتے گھٹ حد تک، دانتے دیاں رچناواں دی بنیاد تے جدید اطالوی بولیاں لئی ماڈل دی سرجنا کیتی۔  اکادمیا ڈیلا کرسکا نے بعد وچ اطالوی سٹائیل دے ماڈل لئی پیٹرارک دی پروانگی دینی سی۔

پرانے ویلے دے دوران سمچے سارے یورپ وچ پیٹرارک دے سونیٹاں دی تعریف  کیتی گئی اتے اوہ پرگیتک شاعری لئی اک ماڈل بن گیا۔ اوہ "ڈارک یگ" دے تجزیہ نوں ترقی یافتہ کرن والے پہلے انسان وجوں وی جانیا جاندا اے۔

## جیونی

### جوانی اتے شروع دا کیریئر
پیٹرارک دا جم 1304 وچ اریزو دے ٹسکن شہر وچ ہویا سی۔ اوہ سیر پیٹراکو اتے اس دی بیوی ایلیٹا کینجیانی دا پتر سی۔ اس دا دتا گیا ناں پھرانسیسکو پیٹراکو سی۔ نام پیٹرارکا اسدا لاتینیکرن کیتا گیا سی۔ پیٹرارک دا چھوٹا بھرا 1307 وچ وال ڈی ارنو وچ انسیسا وچ پیدا ہویا سی۔ دانتے اسدے پیؤ دا متر سی۔

پیٹرارک نے اپنا شروعاتی بچپن پھلورینس دے نیڑے، انسیسا دے پنڈ وچ بتایا۔ اس نے آویگنن اتے نزدیک کارپینٹراس وکھے اپنی شروعاتی زندگی دا زیادہ سماں بتایا، جتھے اوہناں دا پروار پوپ کلیمینٹ پنجویں دی پیروکاری کرن لئی چلا گیا، جو 1309 وچ اویگنن پوپگری دی شروعات کرن لئی اتھے گیا سی۔ اس نے مونٹپیلیئر یونیورسٹی (1316–20) اتے بولوگنا یونیورسٹی (1320–23) توں جیون-بھرون دے دوست اتے سکول دے ساتھی گیڈو سیٹ نال قانون دی پڑھائی کیتی۔ کیونکہ اس دا پیؤ قانون دے پیشے وچ سی، اسنے زور پایا کہ پیٹرارک اتے اس دا بھرا وی قانون دا مطالعہ کرن۔ پیٹرارک، مکھ طور تے لکھن اتے لاطینی ساہت وچ دلچسپی رکھدا سی اتے سمجھدا سی ایہہ ستّ سال ایویں گوا لئے۔ اس توں علاوہ، اسنے اعلانیہ کیہا کہ قانونی ہیراپھیری راہیں اس دے سرپرستاں نے اس کولوں پھلورینس وچ اسدی چھوٹی جگیرداری لٹّ لئی سی، اتے اس گل نے قانونی نظام لئی اسدی ناپسندی نوں ہور ودھا دتا۔ اسنے روس کیتا، "میں اپنی ضمیر دا سودا کرنا برداست نہیں کر سکدا سی،" کیونکہ اوہ قانونی نظام نوں نیاں ویچن دی کلا مندا سی۔

پیٹرارک اک وڈا لکھاری سی اتے اس دے اہم دوستاں وچ بوکاسیؤ گنیا جاندا سی جس نوں اوہ اکثر پتر لکھیا کردا سی۔ اپنے ماپیاں دی موت دے بعد، پیٹرارک اتے اس دا بھرا گھیرارڈو 1326 وچ آوگنو نوں واپس چلے گئے، جتھے اس نے کئی دفتراں وچ کلرکی دا کم کیتا۔ اس کم نے اس نوں اپنا چوکھا سماں لکھت دین دا موقع دتا۔ اسدا پہلا وڈے پیمانے دا کم، افریقہ، جو لاطینی وچ اک مہان رومن جنرل سیپیؤ افریکنس بارے اک مہانکاوِ سی۔ اس نال پیٹرارک اک یورپیئن سیلیبرٹی وجوں ابھر پیا۔ 8 اپریل، 1341 نوں، اوہ پرانے دور توں بعد دوجا شاعر لوریٹ بن گیا اتے روم دے کیپیٹل دے پوتر میداناں تے رومن سینیٹوری گیورڈانو اورسینی اتے اورسو ڈیل'انگیلارا نے اس دی تاجپوشی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1304
گٹھ:موت 1374گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اٹلی
پرسپولیس ایف سی

thumb
thumb
**پرسپولیس فٹ بال کلب** (فارسی: باشگاه فوتبال پرسپولیس) اک مشہور ایرانی فٹ بال کلب اے، ایہہ تهران، ایران وکھے واقع اے۔ ایہہ آزادی.

## حوالے


## باہری کڑیاں

* پرسپولیس ویبسائیٹ 
* IranLeague.ir 

گٹھ:فٹبال کلب
گٹھ:فٹ بال
ذہن دا فلسفہ

thumb|235x235px|دماغ دی اک فارینالوجیکل میپنگ - فارینالوجی دماغی کارجاں نوں دماغ دے خاص حصیاں نال جوڑن دے پہلے یتناں وچوں اک سی، حالانکہ ہن ایہہ بہت زیادہ بدنام اے۔
من دا فلسفہ فلسفے دی اک شاخ  اے جو من دی نیچر دا مطالعہ کردی اے۔ ذہن-جسم دا مسئلہ من دے فلسفے وچ اک چگاٹھ اے، حالانکہ ہور مدعیاں نوں وی مخاطب ہویا جاندا اے، جویں فکر دے ہارڈ دا مسئلہ، اتے خاص دماغی حالتاں دی نیچر۔ ۔ جنہاں دماغی پہلوآں دا مطالعہ کیتا جاندا اے اوہناں وچ دماغی واقعے، دماغی کم، دماغی گن، فکر، من دا تتّ-سائنس، وچار دی نیچر اتے سریر نال من دا رشتہ شامل ہن۔

تکثریت اتے واحدیت من اتے سریر دی مسئلہ دے وچاراں دے دو مرکزی سکول ہن، حالانکہ صحیح وچار پیدا ہوئے ہن جو اک جاں دوجے طبقہ وچ بھلیبھانت میچ نہیں آؤندے۔ تکثریت پوربی پرمپرا وچ وی دیکھیا گیا اے، ہندو فلسفہ دے سانکھ اتے یوگ سکولاں وچ، اتے پلیٹو وچ وی، مگر مغربی فلسفہ وچ ایہہ داخلہ 17 ویں صدی وچ رینے ڈیکارٹ دے صدقہ ہویا سی۔ ڈیکارٹ ورگے سبسٹانس تکثری کہندے ہن کہ من اک آزاد روپ وچ موجود سبسٹانس اے، جدوں کہ گن تکثریاں دا مننا اے کہ من آزاد گناں دا اک گروہ اے جو کہ دماغ وچوں اتپن ہندے ہن اتے دماغ تک گھٹائے نہیں جا سکدے، پر ایہہ اک وکھرا سبسٹانس نہیں اے۔ ۔

واحدیت اوہ حالت اے جسدے من اتے سریر وچ ہوندمولک طور تے وکھ وکھ ہونداں (آزاد سبسٹانس) نہیں ہن۔ ایہہ وچار پہلی وار مغربی فلسفے وچ 5ویں صدی ایپو وچ پرمینائیڈز نے پیش کیتی سی اتے بعد وچ 17ویں صدی دے ترکوادی باروک سپنوجا نے اسدا وکھیان کیتا سی۔  مادہ پرست دعوہ کردے ہن کہ صرف مادہ تھیوری وچ منیاں جاندیاں ہونداں ہی موجود ہن اتے ایہناں دماغی عملاں وی انت وچ ایہناں ہونداں دے روپ وچ سمجھیاں جانگیاں کیونکہ مادی تھیوری دا ترقی یافتہ ہونا جاری رہندا اے۔ مادہ پرست دماغی گناں نوں طبعی گناں تک گھٹاؤن دیاں سمبھاوناواں بارے کئی اڈّ اڈّ پوزیشناں رکھدے ہن (جنہاں وچوں بہت سارے گن تکثریت دے مطابق روپ اپناؤندے ہن)، اتے اجیہے دماغی گناں دی ہوندمولک حالت اواضع رہندی اے۔ وچاروادی کہندے ہن کہ من سارا ہی کجھ اے جو وی موجود اے اتے ایہہ کہ باہری دنیا جاں تاں دماغی ہی اے، جاں من دا سرجیا اک بھرم ماتر اے۔ ارنسٹ میخ اتے ولیئم جیمس ورگے نرپکھّ واحدیتی دلیل دندے ہن کہ دنیا دے سماگماں نوں جاں تاں دماغی (نفسیات) جاں اوہناں تعلقاں دے نیٹورک دی بنیاد تے وچاریا جا سکدا اے، جس وچ اوہ داخل ہندے ہن اتے سپائینوجا ورگے دو-پکھی واحدیتی اجیہی پوزیشن لیندے ہن کہ کوئی ہور، نرپکھّ مادہ اے، اتے ایہہ دوویں مادہ اتے من اس انجان مادہ دے گن ہن۔ 20ویں اتے 21ویں صدی وچ سبھ توں زیادہ عامَ واحدیت سارے مادییت دے ہی وکھو-وکھو روپ ہن؛ ایہناں پوزیشناں وچ طرز عملیت، پرکار پچھان اصول، اویڑ واحدیت اتے نوعیت شامل ہن۔

## حوالے

گٹھ:فلسفی
گٹھ:فلاسفی
جوہان گوٹلِب فِشٹ

**جوہانن گوٹلیب فِشٹ** (; ; 19 مئی 1762 – 27 جنوری، 1814)، جرمن فلسفی سی جو جرمن وچاردھارا وجوں جانے جاندے اس فلسفی تحریک دا اک بانی بن گیا سی، جس نوں امانوئیل کانت دیاں اصولی اتے نیتک لکھتاں توں ترقی یافتہ کیتا گیا سی۔ ہال ہی وچ، دارشنکاں اتے ودواناں نے سوے-فکر جاں سوے-جاگروکتا دی نیچر دے بارے اسدی مولک سوجھ دے کارن پھشت نوں اک اہم فلاسفر دے طور تے ستکارنا شروع کر دتا اے۔ پھشت تھیسس-اینٹیتھیسس-سنتھیسس دی شروعات کرن والا وی سی، اک وچار جہڑا کہ اکثر غلطی نال ہیگل دا کہہ دتا جاندا اے۔،اس توں پہلاں ڈیکارٹ اتے کانٹ دی طرحاں، پھشت انترمکھتا اتے فکر دی مسئلہ توں راغب سی۔ پھشت نے سیاسی فلسفے دیاں رچناواں وی لکھیاں؛ جرمن قوم پرستی دے بانیاں وچوں اک دے طور تے وی اسدی مشہوری اے۔

## جیونی
فِشٹ دا جم رامیناؤ، اتری لستیا وچ ہویا سی۔ اک ربن بنکر دا پتر، اوہ کسان خاندان توں سی جو کہ اس کھیتر وچ کئی پیڑھیاں توں رہِ رہا سی۔ پروار اپنی نیکی اتے پوترتا لئی آنڈھ-گوانڈھ وچ مشہور سی۔ جوہانن گوٹلیب دے پیؤ، کرشچیئن پھشت نے اپنے رتبے توں کجھ اپر ویاہ کیتا سی۔ ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ جو وی تھوڑی بہت بے صبری پھشت دے سارے جیون دوران اس دے سبھا وچ ملدی سی اوہ اسنوں اسدی ماں توں وراثت وچ ملی سی۔

جوان پھشت نے اپنے پیؤ توں سکھیا دی مول ادھار حاصل کیتے۔ اس نے چھوٹی عمر توں ہی کمال دی اہلیت دکھائی، اتے ایہہ پینڈوآں وچ اس دی وکار دے کارن سی کہ اسنے اس نالوں کتے چنگی سکھیا حاصل کیتی جنی دا موقع اس نوں ملنا سی۔ کہانی پرچلت اے کہ اک دہات دا اک زمیدار پھریہرر وون ملٹز مقامی پادری دا پربچن سنن لئی بہت دیر نال پہنچیا۔ لیکن، اس نوں دسیا گیا کہ گوانڈھ وچ اک بچہ سارا پربچن نوں اکھر اکھر دوہرا سکدا اے۔ نتیجے وجوں، بیرن نے اس لڑکے نوں اپنی سرپرستی وچ لے لیا، جسدا مطلب اے کہ اسدی ٹیوشن دا بھگتان اوہ کریگا۔

## ملاحظے

گٹھ:موت 1814
گٹھ:جرمن فلسفی
آصف شیخ

**آصف شیخ** (جم 18 اکتوبر 1982) اک بھارتی سماجی کارکن اے۔ اوہ ہتھیں مل چکن دے رواج نوں ختم کرن لئی مہم (قومی گریما تجربہ) وچ اپنے کردار، اتے وکھ وکھ مہماں راہیں دلت خاص طور تے دلت-مسلماناں اتے عورتاں دے شکتیکرن لئی جانیا جاندا اے۔

## نجی زندگی
آصف شیخ دا جم 18 اکتوبر 1982 نوں مدھ پردیش دے دیواس وچ ہویا سی۔ اس نے وکرم یونیورسٹی، اجین توں سیاست سائنس وچ اپنی پوسٹ گریجوئیٹ سکھیا پوری کیتی۔ اس نے اپنے شروعاتی جیون وچ جات اتے دھرم دے بنیاد اُتے بھیدبھاو اتے بے دخلی دا ساہمنا کیتا۔

## سماجی سرگرمی
اپنے دوستاں نوں نال لے کے اسنے 1999 وچ، طالب علم دی میمبر شپ کرکے ساہسی ایکتا گروپ دا قیام کیتا سی تاں کہ طالب علماں دی سماجی ترقی اتے سمسیاواں حل کرن وچ حصے داری وچ وادھا کیتا جا سکے۔ اس گروہ نے طالب علماں دیاں سمسیاواں نوں حل کرن دی کوشش کیتی اتے سینکڑے بچیاں دی مدد کیتی جو مکھ دھارا دی رسمی سکھیا عمل وچ شامل نہیں سن، خاص کرکے دلت طالب علماں نوں طاقت حاصل کیتی۔۔

اس نے دلتاں دے کاڈر مشتمل تنظیم نوں ترقی یافتہ کرن لئی اک ممبئی مشتمل ادارہ یوتھ فار ولنٹری ایکشن (یو یو وی)،توں فیلوشپ حاصل کیتی۔ فیلوشپ ویلے دوران اوہ انسانی حقاں دے مدعے اُتے دلت نوجواناں نوں خاص طور تے دلت حقاں اُتے دھیان مرتکز کردے ہوئے پڑھاؤندا رہا۔ ایہناں نوجواناں نے اپنی واری منڈل بنائے ہوئے ہن اتے اوہ اجے وی منکھی/دلت حق اتے سماجی ترقی متعلق مدعیاں تے کم کر رہے ہن۔

سینٹر فار ایجوکیشن اینڈ ڈاکومینٹیشن، ممبئی دی فیلوشپ دے تحت اس نے مالوا  وچ دلت سماج ولوں کیتے گئے جدوجہد اتے کبیر بھجن منڈلیاں دی لہر دے دستاویزیکرن نوں پورا کیتا۔

13 دسمبر 1999 نوں، اجین وچ اک پٹاکھے بناؤن دی فیکٹری حادثے وچ دو بالغ مزدوراں سمیت اک بال مزدور دا انتقال ہو گیا۔ فیکٹری دے 19 اہلکاراں وچوں 7 بال مزدور سن۔ مارے گئے ورکراں دے انحصار لوکاں نوں معاوضہ دواؤن لئی ایہہ مدعا چکیا گیا سی۔ بال مزدوراں دا استحصال روکن لئی سرکار اتے نیشنل چائیلڈ لیبر اریڈیکیشن پروگرام تحت اک سکیم لاگوُ کرن لئی زور پایا گیا سی۔ اجین ضلعے وچ سرکار نے اینسیئیلپی دی شروعات کیتی۔

اس حادثے توں بعد، ضلعے وچ بال مزدوراں دی پچھان کرن لئی یتن کیتا گیا۔ تقریباً 1400 بچیاں دی پچھان کیتی گئی اتے استحصال کرن والے اتے خطرناک کم تھانواں توں کامیابی نال مکت کروایا گیا اتے 5400 سکول توں باہر رہِ چکے بچیاں نوں رسمی سکھیا دیاں مکھ دھاراواں وچ لیاندا گیا سی۔

دلت نوں طاقت دین لئی اتے ضلعے دے ہور سماجی طور اُتے باہر کڈھے گئے بھائیچاریاں دے انسانی حقاں دی راکھی لئی، اس نے اتے اس دے کارکنّ دوستاں نے 2000 وچ جن ساہس، اک انسانی حق ادارہ، بنائی سی۔ سالاں دوران، جن ساہس  انسانی حقاں دی وکالت کردے ہوئے اک پرمکھ تنظیم وجوں ابھریا اے۔

بھارت دے 120 ضلعیاں وچ مینوئل سکوینزنگ دے رواج نوں ختم کرن لئی اک مہم شروع کیتی گئی سی۔ اس رواج توں 29,000 توں ودھ عورتاں نوں آزاد کروایا گیا سی۔ اوہ جنہت پٹیشن دا حصہ سی، جو بھارت وچ سارے مینئل صفائی دے خاتمے لئی صفائی سیوکاں مڑ-وسیوے سپریم کورٹ وچ داخل کیتی گئی سی۔

## اوارڈ

## سدستا

## حوالے

گٹھ:جم 1982
گٹھ:دلت سماجی کارکن
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی مسلمان
گیریدھر کاویرائی

**  گیریدھر کاویرائی** (انیویں صدی) نے پالیسی، ویراگ تے روحانی موضوعاں تے کنڈلیاں دی رچنا کیتی اے ۔ ایہہ منیاں جاندا اے کہ اوہ پنجاب دے رہن والے سن مگر بعد وچ الہٰ آباد دے نیڑے تیڑے رہن لگ پئے ۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ جنہاں کنڈلیاں وچ سائیں دی چھاپ اے، اوہ اوہناں دی بیوی دیاں لکھیاں ہوئیاں ہن ۔

گٹھ:شاعر
گٹھ:پنجابی لوکگٹھ:پنجابی شاعر
سُپر سنگھ

**سپر سنگھ** اک 2017 بھارتی پنجابی بولی دی اک سپرہیرو فلم اے جو انوراگ سنگھ ولوں لکھی اتے ڈاریکٹ کیتی گئی اے۔ اس وچ دلجیت دسانجھ اتے سونم باجوا ہن۔ سپر سنگھ نوں 16 جون 2017 نوں دنیا بھر وچ رلیز کیتا گیا سی۔ ایہہ دلجیت دسانجھ اتے ڈریکٹر انوراگ سنگھ دے وچکار پنجویں سانجھ بھیالی ہو گئی اے۔

## پلاٹ
سپر سنگھ سجن سنگھ (دلجیت دسانجھ) دی کہانی اے، جو اپنی ماں نال کینیڈا وچ رہندا اے۔ حالات اس نوں پنجاب، بھارت وچ اپنے جدی پنڈ واپس لیاؤندے ہن جتھے اس نوں اچانک سپر طاقتاں حاصل ہو جاندیاں ہن اتے اپنے آپ نوں ساکار کرن دے راہ' تے نکل پیندا اے۔

## کلاکار

* دلجیت دسانجھ سجن سنگھ /سیم /سپر سنگھ دے طور تے
* سونم باجوا ٹونکل دے طور تے
* پون ملہوترا سنت دے طور تے
* رانا رنبیر
* کیتھی دے روپ وچ الیگجینڈرا بینڈین
* میہربان سنگھ
* نونندرا بحل
* ایلیگزینڈر براسارڈ
* سروندر وکی

## فلم تیاری
دلجیت دسانجھ دے مطابق، سال 2012 وچ جٹّ اتے جولیئٹ دی رلیز توں بعد اک پنجابی سپرہیرو فلم بناؤن دا وچار اسدے دماغ وچ آیا جدوں اس نے اپنے آپ دی اک تصویر انٹرنیٹ تے کسے ولوں سپرمین دے سریر تے لگائی ہوئی دیکھی۔ فلم دے مہنگے بجٹ دے کارن، فلم دے ڈریکٹر دلجیت اتے انوراگ سنگھ نے فلم دے پروڈیؤسر نوں لبھن لئی لگپگ دو سال لئے۔ ایکتا کپور دے بالاجی موشن پکچرس دے اک پروڈیؤسر دے طور تے اگے آؤن توں بعد اس پروجیکٹ نوں ہری جھنڈی ملی۔  سپر سنگھ اداکار دلجیت دوسانجھ اتے ڈریکٹر انوراگ سنگھ دے جٹ اینڈ جولیئٹ، جٹ اینڈ جولیئٹ 2 اتے پنجاب 1984 اتے ڈسکو سنگھ دے بعد پنجویں سانجھ اے اتے ایکتا کپور دی سبھ توں پہلی پنجابی پیداوار اے۔ 17 جنوری 2017 نوں بالاجی موشن پکچر ولوں فلم دا پہلا شو پیش کیتا گیا سی۔ 

## ساؤنڈٹریک

 **سپر سنگھ** دی ساؤنڈٹریک جتندر شاہ نے کمپوز کیتی اے جدکہ بول رنبیر سنگھ اتے ویت بلجیت نے لکھے ہن۔ ۔

## رسیپشن

### باکس آفس
فلم دنیا بھر وچ لگبھگ 1100 سکریناں تے چلائی گئی۔ پنجابی فلم لئی سبھ توں وڈا دائرہ سی۔ ایہہ کارس 3 (بھارت وچ) اتے بینک چور دے نال رلیز کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:2017 دیاں فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:پنجابی فلماں
تھیئٹر اولمپکس

یونان دے ڈراما (تھئیٹر) ڈریکٹر تھیوڈوروس تزروپولوس نے 'تھئیٹر اولمپکس' دا وچار تخلیق کیتا سی، جس دا پہلی وار ڈیلپھی، یونان وچ منچن کیتا گیا سی۔ وچار ایہہ سی کہ دنیا بھر دے چنگے ڈرامےآں نوں اکو منچ اُتے لیاندا جاوے اتے اک اس طرحاں دا منچ تیار کیتا جاوے جتھے وچاراں، سبھیاچاراں، ڈراما روپاں اتے طریقیاں دا آپس وچ وٹاندرا ہو سکے۔ نال ہی ایہہ اک طرحاں نال وکھ-وکھ یگاں (سمیاں) وچالے آپسی وٹاندرا وی ہووے تاں کہ ناٹکاں دے ماضی، حال تے مستقبل وچالے لگاتارتا نوں لبھیا جا سکے۔

اسے توں راغب ہو کے 'تھئیٹر اولمپکس' 1995 توں کجھ-کجھ سالاں دے فرق نال دنیا بھر وچ ہندا آ رہا اے۔

## ہورویکھو
*تھیئٹر اولمپکس، 2018
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:آرٹ
لینن رگھوونشی

**لینن رگھوونشی** بھارت توں اک دلت حقوق کارکن اے۔ اوہ انسانی حقاں بارے پیپلز وجیلینس کمیٹی (پیویسیئیچار) دے بانی میمبراں وچوں اک اے۔ ایہہ تنظیم سماج دے نچلے طبقےآں دے ترقی لئی کم کردا اے۔ اس دے کم نوں گوانگجو ہیومن رائیٹس اوارڈ (2007)،ایسیئیچئے سٹار پیس اوارڈ (2008)) اتے ویمار دے شہر دے انٹرنیشنل ہیومن رائیٹس انعام (2010) ورگے انغاماں نال مانتا دتی گئی اے۔

## نجی زندگی
لینن رگھوونشی دا جم 18 مئی 1970 وچ اک اچّ جاتی ہندو پروار وچ سریندر ناتھ سنگھ اتے سری متی ساوتری دیوی وچ ہویا سی۔  اس دے دادا شانتی کمار سنگھ اک گاندھیوادی آزادی گھلاٹیئے سن۔ اؤس نے 1994 وچ سٹیٹ آیورویدک میڈیکل کالج، گوروکل کانگڑی، ہردوار توں آیورویدک، ماڈرن میڈیسن اتے سرجری وچ اپنا بیچولر کورس کیتا۔ لینن نے 22 فروری 1992 نوں اک مشہور سماجی کارکنّ شروتی ناگونشی نال ویاہ کیتا  اتے اس دا پتر کبیر کرونک اے۔۔ اوہ اتے شروتی دوناں نے بدھ دھرم اپنا لیا اے۔ ۔

## شروعاتی سال
شروع توں، رگھوونشی جاتی نظام دے خلاف سی۔ اوہ اپنے اچّ جاتی ہندو پالن پوسن نوں "جگیرو" کہہ کے خطاب کردا اے۔ اس نے اس وچ سماجی ایکٹوزم دے بیج بیج دتے۔ 23 سال دی عمر (1993) وچ اوہ اقوام متحدہ نوجوان تنظیم دے اتر پردیش چیپٹر دا مکھی بن گیا۔ 

مکھ دھارا سماج وچ اسدے رابطہ دے نال، اسنوں احساس ہویا کہ جاتیواد زندگی دے ہر کھیتر وچ موجود اے۔ بھارت سرکار اپنیاں ریزرویشن پالیسیاں اتے ایہناں نوں بار-بار بناؤن دے نال اس مدعے نوں حل کرن دا یتن کردی اے اتے، رگھوونشی نے اوہناں دیاں آوازاں نوں سنوا کے اوہناں نوں اپر چکن دا رستہ چنیا۔ اس نے اپنی بیوی شروتی ناگونشی، اتہاسکار مہیندر پرتاپ، سنگیتکار انتی مہاراج اتے شاعر گیانیدرا پٹی دے نال مل کے 1996 وچ پیپلز وجیلینس کمیٹی آن ہیومن رائیٹس (پیویسیئیچار) دا قیام کیتا۔

## حوالے

گٹھ:جم 1970
گٹھ:دلت سماجی کارکن
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
مینا کنداسامی

**الامینیل مینا کنداسامی** (جم 1984) اک بھارتی شاعر، فکشن لکھاری، مرتجم  اتے سماجی کارکن  اے، جو چینئی، تاملناڈو، بھارت دی وسنیک اے۔ اسدے زیادہ تر کم فیمینسٹ اتے ہم عصر بھارتی جدوجہد دی جات-مخالف جات مٹاؤ تحریک تے مرتکز اے۔

2013 تک مینا نے شعری دے دو مجموعہ شائع کیتے ہن یعنی، *ٹچ* (2006) اتے *مسز ملیٹینسی* (2010)। اس دیاں دو نظماں نے کلّ-ہند شاعری مقابلیاں وچ تعریف حاصل کیتی اے۔ 2001–2002 توں، اوہ دلت میڈیا نیٹورک دی اک دوماہی بدلویں انگریزی میگزین د دلت دی اڈیٹنگ کردی اے۔

اسنے یونیورسٹی آف آئیووا دے انٹرنیشنل رائٹنگ پروگرام وچ بھارت دی نمائندگی کیتی اتے یونیورسٹی آف کینٹ، کینٹربری، برطانیہ وچ چارلس ویلس انڈیا ٹرسٹ فیلو سی۔

اس دے ساہتی کماں توں علاوہ اوہ ذات، بدعنوانی، تشدد اتے عورتاں دے حقاں نال متعلق وکھ وکھ ہم عصر سیاسی مدعیاں بارے گل کردی رہندی اے۔ اپنیاں فیس بک اتے ٹوٹر سرگرمیاں نال اس دی سوشل میڈیا تے موجودگی بااثر اتے باقاعدہ اے۔ اوہ کدے کدے آؤٹلکّ انڈیا اتے دی ہندو ورگے پلیٹفارماں لئی کالم وی لکھدی اے۔  ایہہ پکھ مکھ طور تے 2012 وچ عثمانیہ یونیورسٹی وچ بیف اختلاف دوران پرکاش وچ ساہمنے آیا سی۔۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
اسدا جم 1984 وچ ہویا سی۔ تامل ماپے، دونو یونیورسٹی دے پروفیسر سن۔ ماں-پیؤ نے اسدا نام الاوینل رکھیا سی۔ مینا نے انھا یونیورسٹی، چینئی توں سماجی-بھاشا  سائنس وچ ڈاکٹریٹ آف فلاسفی پوری کیتی۔مینا نے 17 سال دی عمر وچ اپنی پہلی شاعری لکھی۔ اس نے دلت لکھاریاں اتے لیڈراں ولوں اس عمر وچ انگریزی وچ کتاباں دا ترجمہ کرنا شروع کیتا۔

## پیشہ ور کیریئر

### لکھاری وجوں
لکھاری وجوں مینا دا دھیان مکھ طور تے ذات مخالفت ، فیمینزم اتے بھاشائی پچھان تے مرتکز سی۔ اوہ اکادمک بولی دی اک بھاری نقاد سی۔ اوہ کہندی اے، "شاعری وڈے ڈھانچیاں دے وچ پھس گئی اے جو تہانوں مشق دے کجھ اصولاں نوں اپناؤن لئی دباء پاؤندے ہن جدوں تسیں اپنے وچاراں نوں اکادمک بولی وچ پیش کردے ہو" اتے اس طرحاں، اپنے جدوجہد لئی اسدی ورتوں کرن نوں ترجیح دندی اے۔ اسدے پہلے شعری سنگرہیاں وچوں اک، ٹچّ نوں اگست 2006 وچ شائع کیتا گیا سی، جسدا مکھبندھ کملا داس نے لکھیا سی۔ ایہہ پرکاشن توں بعد پنج وکھ وکھ بولیاں وچ اناختلاف کیتی گئی سی۔ اس دی دوجی شاعری دی کتاب *مسز ملیٹینسی* اگلے سال شائع ہوئی سی۔ اس کتاب وچ، اوہ ہندو اتے تامل کلپت کہانیاں نوں مڑ دہراؤن لئی اک جاتی-ورتکنیک اتے ناریوادی لینج نوں اپناؤندی اے۔مسکارا اتے مائی لور ورگیاں اپنیاں ہور رچناواں جویں بلاتکار دی گل کردیاں ہن، ایہناں نے آل انڈیا پوئٹری مقابلے وچ پہلا انعام جتیا۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1984
گٹھ:دلت ساہتکار
گٹھ:بھارت دے انگریزی شاعر
گٹھ:زندہ لوک
پنجاب (آسٹریلیا)

**اسٹریلوی پنجاب** دا علاقہ آسٹریلیا وچ کوئینز لینڈ تے اُبھیچی علاقے دی سرحد دے نیڑے واقع ہے۔ 1880 وچ  ایہدا ناں پنجاب رکھیا گیا کیونکہ ایہہ وی پنج دریاواں دی دھرتی ہے۔ ایہہ بہت ہی خوبصورت علاقہ ہے۔ ایہہ لگ بھگ 700 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا ہے۔ اسٹریلوی پنجاب. وچ لوگن، ایلبرٹ، پمپنیا، کمیرا تے نیرنگ ناں دے پنج دریا وگدے نیں۔

تقریبن 140 سال ہو گئے نیں ایہہ پنجاب وسیا ہویا ہے۔ ایہہ پنجاب 1880 دے دہاکے وچ آسٹریلیا دے اثر وچ آیا اتے اس دا ناں پنجاب رکھ دتا گیا۔

کوئینز لینڈ اتے اوہدے آلے دوآلے دے علاقیاں وچ 1800 دے دہاکے وچ پنجابی سکھ موجود سن۔ اوہناں نے دسیا کہ ایہہ علاقہ کافی خوبصورت ہے۔ اتھے لوک گھمن پھرن لئی آؤندے سن جتھے کئی طرحاں دے پھلاں دے رکھ سن۔  دلچسپ گل ایہہ ہے ایس علاقے دے آلے دوآلے دیاں جو جائیداداں سن، اوہناں دا ناں ‘الموڑا’ رکھیا گیا سی جیہناں دا تعلق اسٹریلیا دے پنجاب اتے وڈے پرانے پنجاب نال ہے۔

ایس اسٹریلوی پنجاب. دے بارے آسٹریلیا دے انگریز تریخکار لن کینا اتے کرس جارڈن نے اہم خلاصے کیتے ہن۔ میلبورن دے ریڈیو ‘ہانجی’ نال کیتے خاص انٹرویو دوران لن تے کرس نے دسیا کہ اوہ اسٹریلیا وچ پنجابیاں دی پہلی آمد، نوکری پیشا، رہن سہن تے اوس ویلے آئیاں درپیش اکھیایاں بارے وی معلومات اکٹھی کر کے کتابی روپ وچ مہیا کروا چکے نیں اتے اوہ سال 1985 توں سکھ پنجابی بھائی چارے نال جڑے کئیاں تتھاں، کھوج پڑتالاں نوں اجاگر کرن وچ لگاتار پیش رہے ہن۔

اوہناں ایس قصبے دا نام پنجاب رکھے جان بارے دسیا کہ اسٹریلیا دے وکٹوریا صوبے وچ رہن والے سکھش سڈنی واٹسن اتھے آ کے رہن لگے سن۔ واٹسن دا جم کولکاتہ وچ سن 1816 وچ ہویا سی تے اوہناں دے پیو لہندے بنگلا ریجمینٹ وچ کم کردے سن۔ سڈنی واٹسن سن 1834 وچ آسٹریلیا آئے تے اوہناں نے وکٹوریا صوبے وچ ‘ولوا’ علاقا وسایا۔ کجھ ورھیاں بعد واٹسن اتے اوہدا ٹبر کوئینزلینڈ صوبے دے اُبھے لہندے ول چلے گئے اتے اوہناں نے گریگری ندی کول دے علاقے نوں ‘پنجاب’ دا ناں دتا ۔ ‘پنجا ب’ دا نام واٹسن نے اپنے پنجاب رہندے ٹبر توں متاثر ہو کے رکھیا سی۔ ندی دے کول ہون کرکے ایہہ ستھان ہیا بھریا سی تے پسواں دی چاراگاہ وجوں ترقی یافتہ ہویا۔ واٹسن ٹبر نے کئیاں مول نواسیاں نوں روزگار دے موقعے دتے اتے کئی مول نواسیاں نے شوق پاروں اپنے نام نال ‘پنجاب’ تخلص لا لیا۔

## ہور دیکھو
*لہور (ورجینیا،امریکا)
*پنجاب (آسٹریلیا)

## باہرلے جوڑ
*اسٹریلوی پنجاب.

گٹھ:آسٹریلیا
رافیل ندال

**رافیل ندال پاریرا** (انگلش: Rafael Nadal; 3 جون 1986 نوں جنمیا) اک ہسپانوی پیشہ ور ٹینس کھڈاری اے، جو موجودہ ویلے ٹینس پیشہ ور (ایٹیپی) ولوں مرداں دے سنگل ٹینس وچ دنیا دا نمبر اک کھڈاری اے۔ "کنگ آف کلے" وجوں جانیا جاندا اے، اس نوں اتہاس وچ سبھ توں وڈا مٹی-کورٹی کھڈاری منیا جاندا اے۔ ندال دی اک آل-کورٹ دھمکی وچ ترقی نے اس نوں ہر ویلے دے سبھ توں مہان ٹینس کھڈاریاں وچوں اک دے روپ وچ قائم کیتا اے۔

ندال نے 16 گرینڈ سلام سنگلز خطاب جتے ہن، اک ریکارڈ 31 ایٹیپی ورلڈ ٹور ماسٹرس 1000 خطاب، اک ریکارڈ 20 ایٹیپی عالمی ٹور 500 ٹورنامینٹ اتے سنگلز وچ 2008 اولمپک سونے دا تگما۔ میجرز وچ نڈال نے 10 فرینچ اوپن خطاب، 3 امریکہ اوپن خطاب، 2 ومبلڈن ٹائیٹل اتے اک آسٹریلیئن اوپن خطاب جتے ہن۔ اوہ 2004, 2008, 2009 اتے 2011 وچ سپین ڈیوس کپ ٹیم دی وی میمبر سی۔ سال 2010 وچ، اوہ 24 سال دی عمر وچ کریئر گرینڈ سلینٹ حاصل کرن لئی اتہاس وچ ستواں مرد کھڈاری اتے اوپن یگ وچ پنج وچوں سبھ توں گھٹ عمر دے کھڈاری بنے۔ اوہ اکو کھڈاری کریئر گولڈن سلام نوں پورا کرن لئی آنڈرے اگیسی توں بعد دوجا مرد کھڈاری اے۔ 2011 وچ، نڈال نوں لوریئس ورلڈ سپورٹسمین آف د ایئر دا ناں دتا گیا سی۔

## شروعاتی جیون
thumb|left|رافیل ندال
رافیل ندال دا جم مینیکر، بیلئرک جزیرہ، سپین وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ سیباستین ندال اک بزنس مین ہن، جس کول اک بیمہ کمپنی دے نال نال اک گلاس اتے ونڈو کمپنی، ودر میلروکا اے اتے اس دا اپنا ہی ریسٹورینٹ سے پنٹا اے۔ اس دی ماں انا ماریہ پاریرا اے، اک گھریلو عورت اس دی اک چھوٹی بھین اے جس دا ناں ماریہ ازابیل اے۔ اس دا چاچا، مگوئیل اینپانی ندال، اک  رٹائرڈ پیشہ ور فٹبالر اے، جس نے آرسیڈی میلروکا، ایف۔سی۔ بارسیلونا اتے سپینش قومی ٹیم لئی کھیڈیا۔ ندال فٹ بال کلباں دا ریئل میڈرڈ اتے آرسیڈی میلروکا دی حمایت کردا اے۔ نڈال دی مانتا اے کہ ٹینس لئی اک قدرتی صلاحیت اے، اک ہور چاچا، ٹونی ندال، اک سابقہ پیشہ ور ٹینس کھڈاری، نے اس نوں تن سال دی عمر وچ ٹینس وچ پیش کیتا۔

اٹھ سال دی عمر وچ، جدوں اوہ اک شاندار فٹ بال کھڈاری سن تاں اس ویلے نڈال نے انڈر -12 کھیتری ٹینس چیمپیئن شپ جتی سی۔ اسنے ٹونی نڈال نوں سکھلائی نوں تیز کر دتا اتے اس ویلے اسنے نڈال نوں ٹینس کورٹ اتے قدرتی فائدے لئی کھبے ہتھ کھیڈن لئی اتساہت کیتا کیونکہ اسنے دیکھیا کہ ناڈل نے دو ہتھاں نال پھورینڈم شاٹ کھیڈیا۔

## ملاحظے

## حوالے

گٹھ:جم 1986
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:ہسپانوی لوکگٹھ:ہسپانوی شخصیتاںگٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
بوجا تارکم

**بوجا تارکم** (27 جون 1939 – 16 ستمبر 2016) اک مشہور شاعر، لکھاری، سماجی اتے سیاسی کارکنّ اتے بھارت دا اک سینئر انسانی حق حامی سی۔ اوہ آندھر پردیش اچّ عدالت وچ اک پرتبدھ وکیل ہون دے نال نال راج وچ دلتاں دیاں سمسیاواں لئی وی کرڑی لڑائی لڑ رہا سی۔

## جیونی

### چھوٹی عمر
بوجا تارکم دا جم بھارت دے راج آندھر پردیش دے پوربی گوداوری ضلعے دے کندیکپا پنڈ وچ ہویا سی۔ اسدے ماتا-پیؤ اپلامالک اتے مولئما سن۔ اس دا پیؤ، بوجا اپلاسومی تٹی آندھر وچ ایس سی ایف لیڈراں وچوں اک سی اتے 1951 اتے 1955 وچ پوربی گوداوری ضلعے وچ املاپورم نرواچن کھیتر توں صوبائی اسمبلی لئی دو وار چنیا گیا سی۔ 

### سکھیا اتے سرگرمی
اس نے بیئے دی ڈگری پیتھاپرم راجا کالج، کاکیناڈا توں اتے ایلئیلبی دی ڈگری، عثمانیہ یونیورسٹی، حیدرآباد توں پوری کیتی سی۔ 1975 دی آنترک ایمرجینسی دے دوران اس نے انسانی حقاں دی رکھیا لئی لگاتار جدوجہد کیتا سی، جسدے لئی اس نوں گرفتار کر جیل بھیج دتا گیا سی۔ اس نے 1986 دے آندھر دلت تحریک وچ نہ صرف سرگرم طور تے حصہ لیا سگوں اوہ اسدے اک آگوُ میبراں وچوں اک وی سی۔

## کیس

### چندور قتل عام/سندور قتل عام (1991)
اوہ سندور قتل عام معاملے لئی آندھر پردیش اچّ عدالت وچ سینئر سرکاری وکیل سی۔ دلت کیمرے دے ساہمنے اک انٹرویو دے دوران اس کیہا کہ سندور معاملے وچ جو نیاں ہویا اوہ پکھپاتی، اتارکک اتے جاتیوادی سی۔ جو دلیل اچّ عدالت نے دتی گئی اوہ اپرادھک قانون شاستر اتے نشان دی سمجھداری دے سارے نظریات دے برخلاف سی۔ ہیٹھلی عدالت نے جو پہلاں فیصلہ دتا سی اس وچ پورے ثبوتاں دی وستار نال چرچہ کیتی گئی سی، اتے اک سکے بند سٹہ کڈھیا سی۔ لیکن بدقسمتی نال اچّ عدالت نے، نیاں دے سارے ماپدنڈ اتے مثالاں نوں اک طرف رکھ کے اک بہت ہی اسائنسی دلیل دتی، جو اپرادھک قانون شاستر لئی امعلوم اے، اتے سارے آروپیاں نوں بری کر دتا۔ [ایہہ رائے اے، تتھ نہیں]

اوہ انسانی حق کارکنّ سی اتے دلتاں دے حقاں لئی خاص طور تے کھڑھدا سی۔ اس نے سپریم کورٹ وچ پولیس ولوں کیتے گئے مقابلیاں دے خلاف کیس دائر کیتا اتے منگ کیتی کہ ایہہ افسر بکّ کرنے چاہیدے ہن اتے اوہناں لئی جانچ دی قیام ہونی چاہیدی اے۔ اوہ بھارت دی سپریم کورٹ وچ کیس جت گیا۔

### کرمچیڈو (17 جولائی 1985)
اس نے 1984 وچ آندھر پردیش دے پرکاشم ضلعے وچ کرمچیڈو وچ دلتاں تے ہوئے حملیاں دے خلاف وچ ہائی کورٹ توں خلاف دے پرتیک وجوں استعفٰی دے دتا۔

اس نے آندھر پردیش دلت مہاں سبھا دا قیام کیتا۔ اس نے اپنی ساری زندگی ڈاکٹر۔ بی آر امبیڈکر دے وچاراں نوں، خاص طور اُتے نوجواناں دے وچ پھیلن لئی کم کیتا۔

## موت
اوہ 2016 وچ 16 ستمبر نوں حیدرآباد دے اک پرائیویٹ ہسپتال وچ دماغ وچ ٹیومر نال اس دی موت ہو گئی سی۔۔

## کتاباں
* *نالگے گوداوری* (گوداوری میرے ورگی اے) (کویتاواں)
* *بریجیل پراپانی بھوپورٹم* (زمین لئی براجیل دی لڑائی)

## انٹرویو
* بوجا تارکم: اک مختصر جیونی، حصہ پہلا

## حوالے

گٹھ:جم 1939
گٹھ:موت 2016
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:دلت
گارگیاس

**گارجیاس** (; ، ; ل۔ 485 – ل۔ 380 ق م ) اک یونانی سوفسٹ، سسیلیؤٹ، قبل-سقراط فلسفی سی اتے  تجزیہ کار  سی۔ اوہ سسلی وچ لینتینی وچ پیدا ہویا سی۔ پروٹاگورس دے نال اوہ سوفسٹاں دی پہلی پیڑھی وچوں اک سی۔ بہت سارے ڈوکسوگرافر مندے ہن کہ اوہ ایمپیڈوکلیز دا چیلا سی، حالانکہ عمر وچ اوہ اس توں بہت گھٹ چھوٹا سی۔ "ہوراں سوفسٹاں دے وانگ، اوہ گھمکڑ سی اتے اوہ وکھ-وکھ شہراں وچ گیا۔ اسنے مہان یونانی مرکزاں جویں کہ اولمپیا اتے ڈیلپھی وچ جا کے اپنے ہنر دا مظاہرہ کیتا، اتے اسنے اپنے نردیساں اتے پردرشناں توں فیس وی لئی۔ اسدی پردرشنیاں دی اک خاص گل ایہہ سی کہ اوہ ناظرین توں فٹکل سوال پچھدا رہندا سی اتے بنھاں کسے تیاری دے فوراً جواب دندا سی۔" اسنوں *گارجیئس [[نہلزم|نہلسٹ]]* کیہا جاندا سی حالانکہ اس وشیشن نال اسدے فلسفہ نوں لے کے اختلاف ہن۔

اسدی مکھ مانتا دا دعوہ ایہہ اے کہ اسنے اپنے جدی پنڈ سسلی توں ایٹیکا تک وکھیان-کلا نوں لے کے گیا، اتے اسنے ساہتی وارتک دے طور تے ایٹک یونانی دے پھیلاء وچ وی بہت یوگدان پایا اے۔

## جیون
گارجیاس لینٹینی وچ پیدا ہویا سی جہڑی کہ سسلی دی اک یونانی کلونی سی، جسنوں عامَ طور تے سپارٹن ویاکھئکاں دا گھر وی کیہا جاندا سی۔ ایہہ جانکاری ملدی اے کہ گارجیاس دے پیؤ دا نام چارمنتیدیس سی اتے اسدا اک بھرا سی جسدا نام ہیروڈیکس سی، اسدی اک بھین سی جسنے ڈیلپھی وچ گارجیاس نوں اک بتّ سمرپت کیتا سی۔

اوہ 427 ق م  وچ لگبھگ 60 سالاں دا سی جدوں اسنووں لوکاں ولوں ایتھنز بھیج دتا گیا سی۔ اس پچھوں اوہ ایتھنز وچ ہی رہن لگا کیونکہ اسنوں اتھے بہت مشہوری مل گئی سی اتے اس توں علاوہ اسنوں اسدے پردرشناں اتے وکھیاناں دے کارن لابھ وی ہونا شروع ہو گیا سی۔ ارسطو دے مطابق، اسدے طالب علماں وچ آئیسوکریٹس شامل سی۔ اس توں علاوہ ہوراں لوکاں ولوں ہور طالب علماں دے نام وی شامل کیتے گئے سن جویں کہ سودا ولوں پیریکلس، پولس اتے آلسیدمس اتے دیوجینس لائیرتیئس ولوں اینتستھینس دا نام دسیا گیا اے۔  پھیلوسٹراٹس دے مطابق میں سمجھدا ہاں کہ اسنے بہت سارے مشہور لوکاں دا دھیان کھچیا جہناں وچ کریٹیئس اتے آلسیبیمقصد شامل سن، جہڑے کہ نوجوان سن، اتے تھوسیڈائیڈس اتے پیریکلس جہڑے کہ بزرگ سن۔ اس توں علاوہ اگاتھن جہڑا کہ اک تراسدی شاعر سی، اسدا مرید سی اتے اسدے چھنداں وچ گارجیاس دی جھلک وی ملدی اے۔

## حوالے

## باہرلے لنک
* 
* *Encomium on Helen*: Greek text  and English translation 
* Gorgias ، selected texts (from Plato's *Gorgias*) in Greek (with German translation and vocabulary notes)
* Gorgias، entry in the Internet Encyclopedia of Philosophy
* ''On the Nonexistent'' in Sextus Empiricus، *Adv. Ac.* VII, 65-87
* *Encomium on Helen*: public domain audiobook 
* Mappa concettuale del ragionamento di Gorgia (Italian) 
* 
* 

گٹھ:سوفسٹ
گٹھ:نہلزم
گٹھ:جم 480 ق م
گٹھ:موت 380 ق م
گٹھ:یونانی فلسفی
مزدور طبقہ

**مزدور طبقہ جاں جماعت **جاں **محنت کش لوک **(**Working class جاں ** **labouring class**) اوہ لوک ہن جو تنخواہ لئی کم کردے ہن،، خاص کر ہتھاں نال کرت والے کماں کِتےآں اتے صنعتی کماں وچ لگے ہوئے کرتی لوک۔  مزدور جماعت کِتےآں وچ نیلے-کالری نوکریاں، کجھ چٹّ-کالری نوکریاں، اتے سبھ توں ودھ گلابی-کالری نوکریاں شامل ہن۔ تنخواہدار مزدوراں کول اپنے پیداوار دے زریعہ نہیں ہندے، اس لئی اوہ اپنی محنت نوں ویچ کے جیؤندے ہن۔

مارکسسٹ تھیوری اتے  سماج وادی  ساہت وچ مزدور جماعت نان عامَ طور تے پرولیتاری شبد دے نال بدل لیا جاندا اے، اتے اس وچ اوہ سارے اہلکاراں نوں شامل کیتے جاندا اے جو پیداوار دے زریعاں دے مالک (مارکسسٹ ساہت وچ برزوازی) لوکاں لئی معاشی ملّ پیدا کرن لئی جسمانی اتے دماغی کرت (چٹّ-کالری علم کم) خرچ کردے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:مارکسسٹ نظریہ
ہاتھی چور گلیر

**'ہاتھی چور گلیر**' اک "سنیارے" دی کہانی اے، جو راجے لئی ہاتھی بݨاؤندا اے تے دھوکھے کرکے اسنوں  سزا  ملدی اے پر اوہ  اپنی عقل نال بچ جاندا اے۔ ایہ کہاݨی لوکدھارا دے دائرے وچ آؤندی اے۔

## کہاݨی
اک راجے نے دس من دا سونے دا ہاتھی بنان لئی اک سنئارے نوں محل وچ کم لا دتا تے س دی پوری نگرانی رکھی۔ سنئارے نے اک پتل دا دس من دا ہاتھی  اپنے گھر بنا کے نال وگدے دریا وچ لکا دتا۔ جدوں محل وچ ہاتھی تیار ہو گیا تاں اوہ ہاتھی نوں راجے دے بندیاں دی مدد نال وگدے پانی وچ رگڑ کے صاف کرن دے بہانے دریا وچ لے گیا۔ اوہ سونے دا ہاتھی پتل دے ہاتھی نال بدل کے موڑ لیائیا۔ کجھ ویلے پچھوں اسدی بے ایمانی دا پتہ لگن اُتے اسنوں  موت دی سزا دا حکم ہوئیا۔ مرن توں پہلاں اسنے آخری منگ وچ دس میٹر ریشم دی پگڑی منگ کے لئی۔ اہدے وچ اک کل تے ہتھوڑی لکا لئی۔ راجے نے روایت مطابق اسنوں بناں کسے راشن پانی دے 'گلیر' مطلب اک چے مینار اُتے چاڑھ دتا تاں جو اوہ اوتھے ہی بھکھا تہائیا مر جاوے پر سنیارے نے رات نوں لوکاں دے جان پچھوں ہتھوڑی نال کل گڈّ کے اپروں ریشم دی پگڑی نال اتر کے دوڑ گیا۔
راجے نے اعلان کیتا کہ جے اوہ سیانا سناار آ جاوے تاں اوہ اس نوں وزیر بنا دیویگا۔

## انعام
**'سنیارے**' نے آ کے ااپنی کہانی دسی تے راجے نے خوش ہو کے سنیارے نوں **'وزیر**' بنا دتا۔

## 'ہیر وارث شاہ' وچ حوالا
ایہدا حوالا ہیر وارث شاہ وچ وی ملدا اے۔ جدوں رانجھا رنگ پور کھیڑے نوں جاندا راہ وچ آجڑی (بھیڈ-بکریاں چارن والا) ناݪ ملاقت کردا اے-

## حوالے
 

گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی بولی
سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی

**سینٹ پیٹرسبرگ سٹیٹ یونیورسٹی** (**x. o suki & cuisine**، ) سینٹ پیٹرزبرگ وچ واقع اک روسی فیڈرل سرکار دی اچّ پدھری اچّ سکھیا ادارہ اے ایہہ روس دی سبھ توں پرانی اتے سبھ توں وڈی یونیورسٹی اے۔

پیٹر اعظم دے اک فرمان ولوں 1724 وچ قائم، یونیورسٹی شروع توں ہی سائنس، انجینیئرنگ اتے منکھتا وچ بنیادی ریسرچ تے مکھ فوکس رکھدی سی، اتے روس دے سفلتا وچ یوگدان پاؤن لئی اس دے گریجوئیٹاں نوں لوڑیندے علم نال لیس کیتا۔

ایہہ 24 خاص فیکلٹیاں اتے ادارےآں، اکادمک جمنیزیئم، میڈیکل کالج، کالج آف فزیکل کلچر اینڈ سپورٹس، اکنامکس اتے ٹیکنالوجی دی بنی ہوئی اے۔ یونیورسٹی دے دو پراتھمک کیمپس ہن: اک وسیلیئیوسکی جزیرہ تے اتے دوجا پیٹرگوف وچ۔

سوویت یونین دے دوران، اسنوں لیننگراڈ سٹیٹ یونیورسٹی () دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ اس دا ناں 1948 وچ آندریئی زدانوو توں رکھیا گیا سی۔

## وقار اتے انٹرنیشنل رینک
[left|thumb|380x380px|<center>سینٹ پیٹرزبرگ وچ وسیلئیوسکی جزیرہ اتے باراں کالجیا عمارت یونیورسٹی دی مکھ عمارت اے اتے رییکٹر اتے انتظامی دی سیٹ اے (ایہہ عمارت 12 کالجیا [پیٹر اعظم دے حکم تے بنائی گئی سی)]]
ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی توں بعد سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی روس دی دوجی سبھ توں ودھیا ملٹی-فیکلٹی یونیورسٹی اے۔ قومانتری رینکنگ وچ، یونیورسٹی نوں 2013/2014 لئی QS عالمی یونیورسٹی رینکنگز ولوں 240 واں تھاں دتا گیا سی اس نوں ٹائیمز ہائر ایجوکیشن ورلڈ یونیورسٹی رینکنگس ولوں 351–400واں رکھیا گیا سی ، اتے اکیڈمک رینکنگ آف ورلڈ یونیورسٹیز کولوں 301–400واں تھاں لے کے اس نے روس دیاں باقی یونیورسٹیاں نوں۔ ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی نوں وی پچھے چھڈّ دتا۔

یونیورسٹی نوں روس دے سیاسی اشرافیہ طبقہ دے بہو گنتی سجناں دے اتھوں پڑھے ہون دا مان حاصل اے؛ ایہناں وچ صدر ولادیمیر پوتن اتے دمتری میدویدیو شامل ہن، جنہاں دوواں نے یونیورسٹی دے قانون دی پڑھائی کیتی۔

یونیورسٹی روس دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے، جو 1724 وچ پیٹر اعظم ولوں قائم کیتی گئی سی، جو 1755 وچ ماسکو سٹیٹ یونیورسٹی دی بنیاد رکھن توں کتے پہلاں دی گل اے۔ 

سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی دنیا دیاں سبھ توں ودھیا یونیورسٹیاں دیاں ساریاں ریٹنگاں اتے سوچیاں وچ شامل کیتی گئی اے اتے روس وچ سارے سوچکاں وچ اک موہریاں وچوں اک اے۔ 

یونیورسٹی کوئمبرا گروپ (سی۔جی) وچ شامل ہون والی روسی یونیورسٹیاں وچ سبھ
توں پہلی یونیورسٹی سی، اتے ایہہ ہن روس دی نمائندگی کردی اے۔

## اتہاس
thumb|300x300px|<center>سینٹ پیٹرسبرگ سٹیٹ یونیورسٹی دی باراں کالجیا بلڈنگ وچ ہالوے،: دنیا دے سبھ توں لمبے تعلیمی ہالویاں وچوں اک اے۔</center>

### 1724–1821

## حوالے

گٹھ:سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی
گٹھ:روس وچ تعلیم