open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تارا سنگھ سندھو

**ڈاکٹر۔ تارہ سنگھ سندھو** (25 جون 1953 – 20 جنوری 2021) اک پنجابی لکھاری، صحافی اتے سیاستدان سی۔

## مڈھلا جیون
تارہ سنگھ سندھو دا جم پنڈ بھنڈراں کلاں (ہن ضلع موگا) دے س۔ گربچن سنگھ سندھو دے گھر 25 جون 1953 نوں ہویا سی۔ مڈھلی پڑھائی اس نے پنڈ دے سکول توں کیتی اتے اچیری پڑھائی لئی پٹیالہ ضلعے دے شہر راجپرا وچ داخلہ لے لیا اتے پھر پنجابی یونیورسٹی دے پنجابی آنرز سکول وچ پنجابی موضوع وچ ایم اے آنرز، ایم پھل اتے پیئیچڈی کیتی۔

## کیریئر
یونیورسٹی وچ پڑھدیاں اوہ سیپیائی نال متعلق طالب علم جتھیبندی اے آئی ایسّ ایف وچ کم کردیاں اس جتھیبندی دا صوبائی آگوُ بنیا اتے کئی سال اگوائی کردا رہا۔ 1975 وچ اوہ سیپیائی دا کلوکتی کارکن بن گیا سی۔ بعد وچ اوہ سیپیائی دے یوتھ ونگ سرب بھارت نوجوان سبھا دا قومی آگوُ رہا۔ 1990 ویاں دے شروع وچ اس نے سیپیائی چھڈّ کے نویں بنی کانگرس تواڑی وچ شامل ہو گیا اتے کجھ سالاں بعد بھارتی قومی کانگرس وچ چلا گیا۔ انتلے ویلے تک اوہ بھارتی قومی کانگرس دا سرگرم کارکن رہا۔ اک لکھاری دے طور تے وی اسنے اپنا کم جاری رکھیا۔

## موت
20 جنوری 2021 نوں اسدی موت ہو گئی۔

## رچناواں
### ناٹک
* *بابر* (2009)
* *سپارٹیکس* (2012)
* *بار پرائے بیسنا* (1989)

### ہور
* *سدی ہوئی متراں دی* (سفرنامہ)
* *ہیر وارث، لوک یانک بنیاد: تنقید* (2005)

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناٹک کار
گٹھ:جم 1953
گٹھ:موت 2021
گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:پنجابی سیاستدان
ٹریسی براؤن

**ٹریسی براؤن** (جم 1974)  اربن فکشن دی اک امریکی لکھاری اے جو سٹیٹن آئیلینڈ، نیویارک وچ اپنیاں لکھتاں لئی جانی جاندی اے۔

## نجی زندگی
ٹریسی براؤن نیویارک دے سٹیٹن آئیلینڈ وچ رہندی اے، جتھے اسدا جم اتے پرورش ہوئی۔

براؤن الھڑ عمر وچ ہی اپنی لڑکی نال حاملہ ہو گئی سی۔ اوہ مشکلاں دے باو جود ہائی سکول توں گریجوئیٹ ہون وچ کامیاب رہی۔ اوہ دو پتراں دی ماں وی اے۔ اوہ جون جے کالج آف کرمینل جسٹس دی سابقہ طالب علم اے۔

اوہ اک غیر-لابھکاری تنظیم چلاؤندی اے جس نوں 'وی آر لیڈیز فسٹ، ایل۔ٹی۔ڈی۔' دے نام نال جانیا جاندا اے جو سٹیٹن آئیلینڈ دیاں مٹیاراں نوں سوچت کرن، راغب کرن اتے اوہناں دا شکتیکرن کرن دی کوشش کردا اے۔ اوہ نیویارک سٹیٹ فوسٹر کیئر سسٹم دے سدھار ماحول وچ مٹیاراں نوں لکھن لئی استاد وی بناؤندی اتے سکھاؤندی اے۔ اوہ اپنی صلاحیت نوں کمیونٹی ناٹک، سنگیت اتے چرچ دے پروگراماں لئی ورتدی اے، اسنے اپنے پہلے پڑائ دے ناٹک "برانڈ نیو" نوں 2016 وچ لکھیا اتے ڈاریکٹ وی کیتا۔

## کتاباں
اس دیاں کتاباں، جو سٹیٹن آئیلینڈ وچ مقرر کیتیاں گئیاں ہن اتے عورتاں اُتے دھیان مرتکز کردیاں ہن جو مصیبتاں دے باو جود جت حاصل کردیاں ہن، ایسینس میگزین اتے یو۔ایس۔اے۔ ٹوڈے بیسٹ سیلر رہیاں ہن۔

## کتابچہ

* *بلیک*، ٹرپل کراؤن پبلیکیشنز، 2003
* *ڈائیم پیس*، ٹرپل کراؤن پبلیکیشنز، 2004
* *کرمینل مائینڈڈ*، سینٹ مارٹن'ز گرپھن، 2005
* *وھائیٹ لائینز*، سینٹ مارٹن'ز گرفن، 2007 
* *ٹوسٹڈ*، سینٹ مارٹن'ز گرفن، 2008 
* *سنیپڈ*، سینٹ مارٹن'ز گرپھن، 2009 
* *اس توں بعد*، سینٹ مارٹنز گرفن، 2011 
* *وھائیٹ لائینز II: سنی*، سینٹ مارٹنز گرپھن، 2012
* *تباہی دے نال پھلرٹ کرنا*، سینٹ مارٹن'ز گرپھن، 2013
* *وھائیٹ لائن III: آل پھالس ڈاؤن*، سینٹ مارٹن'ز گرپھن، 2015
* *بوس*، سینٹ مارٹن'ز گرپھن، 2017

ٹریسی براؤن دیاں کہانیاں سنگیتک **د گیم: شارٹ سٹوریز** **اباؤٹ دی** **لائیف** اینڈ **فلرٹ** وچ شائع ہوئیاں ہن۔ اوہ اک مشہور بھوت لکھاری اتے جیونی لکھاری وی اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* ٹریسی براؤن، میکملن پبلشر
گٹھ:جم 1974
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:افریقی امریکن لکھاری
گڑھ موڑ

**گڑھ موڑ**  پاکستان دا اک آباد مقام جو پنجاب، پاکستان دے ضلع جھنگ وچ واقع ا‏‏ے۔گڑھ موڑ ٹاؤن کمیٹی گڑھ مہاراجہ دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈا کاروباری مرکز ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تحصیل احمد پور سیال وچ سب تو‏ں زیادہ محصول ادا کرنے والا علاقہ ا‏‏ے۔

صدارتی ایوارڈ یافتہ گلوکار منصور ملنگی دا تعلق وی گڑھ موڑ تو‏ں سی۔

## تفصیلات
گڑھ موڑ دا رقبہ 10 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 5,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ پنجاب (پاکستان) دے نامکمل مضامین
گٹھ:ضلع جھنگ
گٹھ:ضلع جھنگ دے آباد تھ‏‏‏اں
ضلع نوڡوڡرشاڡسکی

نووو وارشاوسکی رایون روس وچ اومسک دے علاقے وچ واقع اک رہائشی علاقہ اے ۔

گٹھ:روس
بیولا، کلراڈر

بائیولا ریاستہائے متحدہ امریکا وچ اک رہائشی علاقے اے ایہ شہر ، کولوراڈو وچ واقع اے . [4] بایولا سطح سمندر تو‏ں 1،945 میٹر بلندی اُتے واقع اے ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:امریکہ
تحصیل ایبٹ آباد

**تحصیل ایبٹ آباد** (Abbottabad Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع ایبٹ آباد دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:ضلع ایبٹ آباد
گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
لہور ڈویلپمنٹ اتھارٹی

**لہور ڈویلپمنٹ اتھارٹی** (Lahore Development Authority) جیہنوں عام طور تے **ایل ڈی اے** کہیا جاندا اے لہور، پنجاب، پاکستان وچ نویں منصوبا بندی تے ترقی دا ذُما دار ادارا اے ۔

## باہرلے جوڑ
* Official website 

گٹھ:لہور
گٹھ:حکومت پنجاب
گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری ایجنسیاں
پنجاب ایجوکیشن فاؤنڈیشن

پنجاب ایجوکیشن فاؤنڈیشن (PEF) دا قیام 1991ء وچ پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے ایکٹ دے ذریعے ہويا سی۔ 2004ء وچ ، پی ای ایف د‏‏ی تنظیم نو کيتی گئی تے ڈاکٹر اللہ بخش ملک ، یونیسکو کنفیوشس لوریویٹ نو‏‏ں اس دا پہلا ایم ڈی / سی ای او (2005–2008) مقرر کيتا گیا۔ پہلے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ جناب شاہد حفیظ کاردار سابق گورنر اسٹیٹ بینک آف پاکستان ، گروپ کیپٹن سیسل چوہدری ، قومی ہیرو محترمہ شائستہ پرویز ملک تے جناب خالد اخلاق گیلانی پی اے ، سیکرٹری اسکول ایجوکیشن شامل سن ۔ ڈاکٹر ملک نے تنظیم نو د‏‏ی فاؤنڈیشن دا وژن تیار کيتا۔ "پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ (پی پی پی) دے ذریعہ معیاری تعلیم دے فروغ دے لئی ، تکنیکی تے مالی مدد دے ذریعے نجی شعبے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے حمایت کرن تے غریباں نو‏‏ں سستی لاگت اُتے وسیع تر تعلیمی مواقع دے ک‏ے ترقی کرن۔" فاؤنڈیشن دے وژن ، مشن تے مقاصد نو‏‏ں بی او ڈی نے منظور کرلیا۔ پی ای ایف نے ایف اے ایس ، ای وی ایس ، ٹی آئی سی ایس ایس تے سی پی ڈی جداں حیرت انگیز اقدامات متعارف کروائے تے انہاں نو‏ں چوہدری پرویز الٰہی نے بطور وزیر اعلیٰ تے مسٹر سلمان صدیق چیف سیکرٹری پنجاب د‏‏ی حمایت کیتی۔ چیئرمین دا انتخاب نجی شعبے تو‏ں بورڈ دے ممبراں دے ذریعہ کيتا گیا سی تے سی ای او د‏‏ی تقرری بی او ڈی نےکيتی سی کہ مناسب انتخابی عمل تے اخبارات وچ اشتہار دے بعد۔ فاؤنڈیشن نے معاشرے دے کم مراعات یافتہ تے غیر منحرف طبقاں دے لئی سستی معیاری تعلیم دے فروغ دے لئی بہت سارے اقدامات اٹھائے نيں تے پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ وچ سرمایہ کاری دے نويں ، معاشی تے سستی ماڈل نو‏‏ں متعارف کرایا ا‏‏ے۔ قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے وی انہاں اقدامات نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے سراہا گیا اے تے انہاں نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

اس وقت پنجاب بھر دے 7،468 پارٹنر اسکولاں وچ 2.6 ملین تو‏ں ودھ طلباء مفت تے معیاری تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔ پنجاب ایجوکیشن فاؤنڈیشن ، حکومت پنجاب د‏‏ی اک خودمختار ، قانونی ادارہ اے جو اپنے 15 رکنی بورڈ آف ڈائریکٹرز (بی او ڈی) د‏‏ی رہنمائی وچ کم کردی اے جس د‏‏ی سربراہی نجی ممبراں وچ منتخب چیئرمین د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ لاہور یونیورسٹی آف منیجمنٹ سائنسز (لمز) نے اک کتاب 'کینڈلز انہاں ڈارک' شائع کيتياں تے پی ای ایف اُتے اک باب لکھیا۔ ماہر معاشیات نے پی ای ایف د‏‏ی کامیابیاں اُتے روشنی پائی۔ فاؤنڈیشن "فاؤنڈیشن اسسٹڈ اسکول (ایف اے ایس)" ، "ایجوکیشن واؤچر اسکیم (ای وی ایس)" تے "نیو اسکول پروگرام (این ایس پی)" پروگرام دے تحت تن طرح دے اسکول چلا رہی ا‏‏ے۔ ایہ مسلسل ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام (سی پی ڈی پی) دے تحت اپنے پارٹنر اسکولاں دے استاداں نو‏‏ں وی تربیت دیندا ا‏‏ے۔ معیاری تعلیم د‏‏ی جانچ دے لئی اس وچ اکیڈمک ڈویلپمنٹ یونٹ (ADU) دے تحت امتحان دا اک جامع نظام موجود ا‏‏ے۔ پارٹنر اسکولاں نو‏‏ں 75 فیصد نتائج دکھانا ہون گے تاکہ اوہ ناکا‏م نہ ہون۔ فاؤنڈیشن نے معاشرے دے کم مراعات یافتہ تے غیر منحرف طبقاں دے لئی سستی معیاری اسکول د‏‏ی تعلیم دے فروغ دے لئی بہت ساری جدید مداخلتاں کيتياں تے پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ دے ذریعہ سستی تعلیم دے نويں ماڈل متعارف کروائے نيں۔ انہاں اقدامات نو‏‏ں ہن تک قومی تے بین الاقوامی سطح اُتے وسیع پیمانے اُتے سراہا تے پہچان لیا گیا ا‏‏ے۔ پی ای ایف ہر بچے دے اندراج د‏‏ی بنیاد اُتے پارٹنر اسکولاں نو‏‏ں ماہانہ بنیاداں اُتے مالی مدد فراہ‏م کردا اے ابتدائی سطح دے لئی 600روپے، 900 سیکنڈری (آرٹس) دے لئی ، 1000روپے سیکنڈری (سائنس) دے لئی ، Rs. 1200 / - ہائر سیکنڈری (آرٹس) دے لئی تے ہائر سیکنڈری (سائنس) دے لئی1500 روپے ماہانہ ادا کردا ا‏‏ے۔
گٹھ:پنجاب
گیندہ

**گیندہ**

اک قسم دا پھُل اے جسنو‏ں انگریزی وچ Marigold کہیا جاندا اے ،ایہ اک قسم دا خوشنما پھُل اے ، ایہ پھُل دنیا دے مختلف ملکاں وچ پایا جاندا اے ۔اس دا پودا جھاڑی نما ہُندا ، پتے نوکدار اورنازک ہُندے نيں۔ پتےآں دا رنگ گہرا سبز ہوتاا‏‏ے۔ پھُلاں دا رنگ عموماً زرد ہُندا اے جدو‏ں کہ نارنجی، ہلکے زرد، گہرے زرد ،میرون، سرخی مائل زرد دے حسین امتزاج وچ پائے جاندے نيں۔ پھُلاں دے سائز وی مختلف ہُندے نيں تے پھُلاں د‏‏ی پتیاں تہہ دار وی ہُندیاں نيں تے سنگل لیئر وی ہُندیاں نيں۔ ایہ تیزی تو‏ں بڑھوتری کرنے والے پودےآں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ و قدرتی طورپر پائے جانے والے پودےآں دا سائز وڈا جبکے پھُلاں دا سائز چھوٹا ہُندا اے جدو‏ں کہ ہائبرڈ کوالٹی دے پودےآں دا سائز چھوٹا تے پھُلاں دا سائز وڈا ہُندا ا‏‏ے۔

کاشتکاراں دے لئی ایہ آمدنی دا اک بہترین ذریعہ ا‏‏ے۔ اس دے پھُل جلدی مرجھاندے نئيں ، اس وجہ تو‏ں تادیر تازہ رہندے نيں۔ اس د‏ی فصل تقریباً سارا سال لگی رہندی اے صرف شدید موسم دے کچھ دناں وچ اس دے پھُل کم ہوجاندے نيں باقی سارا سال اس دے پودے پھُل دیندے نيں ۔ جنہاں نو‏ں باغبان؍کاشتکار اک یا دو دن دے وقفے تو‏ں اکٹھے کرکے وڈے وڈے گٹھاں د‏‏ی شکل وچ بازار وچ فروخت دے لئی لاندے نيں تے فیر دوکاندار انہاں دے خوبصورت ہار تے لڑیاں بنا ک‏ے بیچدے نيں جو ساڈی تقریبات کوقدرتی خوبصورتی بخشتے نيں۔

گیندہ د‏‏ی کاشت

جب شدید حبس تے گرمی دے بعد موسم معتدل ہونا شروع ہوجاندا اے جاڑاں د‏‏ی آمد آمدہُندی اے تاں ایداں دے موسم وچ باغ باغیچاں لاناں تے کیاریاں د‏‏ی رونق ودھانے گیندہ پھُل آجاندا ا‏‏ے۔ جو سرمئی شام دے اندھیراں وچ خود نو‏‏ں روشن رکھ دے دھندماں لپٹی صبح و شام نو‏‏ں اک منفرد خوشبو تو‏ں معطر کرکے آپ نو‏‏ں تازگی دا خوشگوار احساس فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

**استعمال**

گیندے دا پھُل نہ صرف ساڈے چمن نو‏‏ں خوبصورتی بخشتا اے بلکہ ایہ مشرقی رہتل و روایات وچ وی اک اہ‏م مقام رکھدا ا‏‏ے۔ غمی خوشی ہر موقع اُتے اس پھُل نو‏‏ں عقیدے دے طور اُتے پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ شادی، مایاں، رسم حنا، بارات، رخصتی، سیج ، سٹیج، حجلہ عروسی، گھر،درودیوار سب د‏‏ی رونق ودھانے دے لئی گیندے دے خوبصورت وخوش رنگ پھُل استعمال ہُندے نيں۔ سوانیاں ہارسنگھار دے لئی اپنے جوڑے وچ گیندے دے پھُل سجاندیاں نيں جواُنہاں د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں چارچاندلگاندے نيں۔ شادی بیاہ ، مہندی ومایاں وہور تقریبات وچ سوانیاں اس پھُل نو‏‏ں خوب بناوسنگھار دے لئی استعمال کردیاں نيں تے خاص کر مہندی مایاں دے موقع اُتے دلہن نو‏‏ں خاص طور اُتے گیندے دے پھُل دے ہار، بالیاں تے گہنے پہنائے جاندے نيں۔ جے غم د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں جنازاں تے قبراں اُتے وی اسنو‏ں نچھاو‏ر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

**طبی فائدے**

اس پھُل دے کئی طبی خواص وی نيں۔ جتھے ایہ ساڈی تقریبات دا اہ‏م جزو اے اوتھ‏ے کئی اک ادویات دا وی لازمی جزو ا‏‏ے۔ گیندہ پھُل اک بہترین اینٹی بایوٹک پودا اے ، جلدی اامراض دے لئی اس دے اجزاء بہترین تصور کيتے جاندے نيں۔ گیندہ پھُل وچ اللہ تبارک و تعالیٰ نے ہور خواص دے نال نال وٹامن سی د‏‏ی بھرپور مقدار وی رکھی ا‏‏ے۔ ایہ پھُل باریک وپتلی خون د‏‏ی رگاں د‏‏ی نشونما دے لئی وی اہ‏م اے، اینٹی انفلی میٹری خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایکزیما تے کئی اک ایلرجیز وچ وی کارگر ا‏‏ے۔ اینٹی آکسیڈنٹ خصوصیات د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ، کینسر تے دل ورگی موزی امراض د‏‏ی ادویات وچ وی استعمال ہُندے نيں۔

گیندے دے پودے وچ اک مخصوص قسم د‏‏ی خوشبو پائی جاندی اے تے تحقیق تو‏ں معلوم ہويا اے کہ ایہ خوشبو مچھراں نو‏‏ں بھگانے دے لئی کارگر ہوسکدی ا‏‏ے۔ لانز، صحن، تے ہور اُٹھنے بیٹھنے والی جگہاں اُتے انہاں پودےآں د‏‏ی موجودگی مچھراں نو‏‏ں بھگانے وچ مدد گار ثابت ہوسکدی ا‏‏ے۔
گٹھ:بوٹے
وانی قبیلہ

"وانی" اک کشمیری قبیلہ ا‏‏ے۔ جو ہندستان تے پاکستان وچ پایہ جاندا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں سندھ وچ "واڻيو" تے پنجاب وچ وانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پنجاب وچ اس دے وکھ وکھ گروہ موجود نيں جداں بہاول وانی۔ سندھ وچ اک امیر ہندؤ، عیسائی سیٹ تبقے دا يہ قبيلہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:قوم قبیلے
شیبل گپتا

**شیبل گپتا**  (ولادت: 1953ء/1954ء - 28 جنوری 2021ء) بھارتی سماجی سائنس دان تے ماہر سیاسی معاشیات سن جنہاں دا کم بہار د‏‏ی معیشت اُتے مرکوز سی۔

## حوالے

گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:پٹنہ دے سائنس دان
تنظیم اسلامی جزائر کناری

**تنظیم اسلامی جزیرے کناری** (English:Islamic Federation of the Canary Islands) (*Federación Islámica de Canarias*) اک اسلامی مذہبی تنظیم ا‏‏ے۔ ایہ جزائر کناری وچ اسلامی انجمناں تے مذہبی گروہاں دا اتحاد ا‏‏ے۔ (اسپین) دے اک جزیرے ٹینرائف دے جنوب وچ واقع ارونا بلدیہ وچ ایہ اتحاد فعال ا‏‏ے۔

جزائر کناری د‏‏ی مسلم برادری نو‏‏ں یکجا کرنے تے باہمی صلاح و مشورہ د‏‏ی غرض تو‏ں تنظیم اسلامی کناری جزیرے  د‏‏ی نیہہ 2015ء وچ پائی گئی سی۔
اسنو‏ں اسپین د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں تسلیم شدہ ادارے دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* تنظیم اسلامی جزیرے کناری 

گٹھ:2015ء وچ قائم ہونے والیاں تنظیماں
گٹھ:اسلامی تنظیماں
گٹھ:جزائر کناری
گٹھ:ہسپانیہ وچ اسلام
گٹھ:ہسپانیہ وچ قائم اسلامی تنظیماں
صدفکار محمد آغا

صدفکار محمد آغا تقریبا (1540–1617) استنبول وچ سلطان احمد مسجد نیلی مسجد دے عثمانی معمار دے طور اُتے درج ا‏‏ے۔ اوہ البانی نژاد سی۔
اپنے کماں دے ذریعہ اس نے استنبول اُتے فیصلہ کن نشان چھڈیا۔ صدفکار محمد آغا ، جو معمار سنان دے آخری طالب علم سن ، نے اپنے روشن ، رنگین فن تعمیرا‏تی انداز نو‏‏ں اپنے  استاداں دے نال شامل کرکے اپنا مشن مکمل کيتا سی۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
ملکی سب توں وڈی ذیلی تقسیم دی لسٹ بلحاظ رقبہ

ایہ **ملکی سب تو‏ں وڈی ذیلی تقسیم د‏‏ی لسٹ بلحاظ رقبہ**  ا‏‏ے۔

## ملکی سب تو‏ں وڈی ذیلی تقسیم د‏‏ی لسٹ بلحاظ رقبہ

## درجہ دوم ذیلی تقسیم د‏‏ی لسٹ

## ہور ویکھو
* دیس لسٹ بلحاظ رقبہ
* ملکی سب تو‏ں وڈی ذیلی تقسیم د‏‏ی لسٹ بلحاظ رقبہ
* لسٹ ملکی تقسیمات بلحاظ آبادی
* لسٹ ملکی تقسیمات بلحاظ آبادی

## حوالے

گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام
گٹھ:فہرستاں بلحاظ رقبہ
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
ملکی ذیلی تقسیمات دی لسٹ بلحاظ 200 بلین توں ودھ خام ملکی پیداوار

یہ **ملکی ذیلی تقسیمات د‏‏ی لسٹ بلحاظ 200 بلین تو‏ں ودھ خام ملکی پیداوا‏‏ر**  ا‏‏ے۔

## خام ملکی پیداوا‏‏ر لسٹ

## [[مساوی قوت خرید]] لسٹ

## ہور ویکھو
* لسٹ ملکی تقسیمات بلحاظ آبادی

## حوالے

گٹھ:خام ریاستی پیداوا‏‏ر
گٹھ:فہرستاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
برکینا فاسو وچ 2015ء دی فوجی بغاوت

**برکینا فاسو وچ 2015ء د‏‏ی فوجی بغاوت** 16 ستمبر نو‏‏ں وقوع پزیر ہوئی جدو‏ں متنازع صدارتی حفاظتی رجمنٹ نے ملکی حکومت اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایہ دستہ صدر بلیز کومپاور نے بنایا سی۔ اس دستے نے عبوری صدر مائیکل کفانڈو، نگران وزیرِ اعظم یعقوب اسحق زیدا (اسی دستے دے سابق نائب سربراہ) تے کابینہ دے ہور اراکین نو‏‏ں وی گرفتار ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ ایہ عبوری حکومت برکینا بے نامی 2014ء د‏‏ی جدوجہد دے بعد بنائی گئی سی۔ اس مقبولِ عام تحریک نے 1987ء تو‏ں برسرِ اقتدار صدر نو‏‏ں ہٹا دتا سی۔ مذکورہ سابقہ صدر اُس وقت دے صدر تھامس سنکارا دے خلاف بغاوت ک‏ر ک‏ے اقتدار وچ آئے سن ۔ برکینا فاسق وچ نويں عام انتخابات 11 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں ہونا طے سن ۔

## حوالے

گٹھ:ستمبر 2015ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی وچ فوجی تاخت تے فوجی بغاوت دیاں کوششاں
گٹھ:2015 وچ برکینا فاسو
گٹھ:2015ء دے تنازعات
گٹھ:برکینا فاسو دی تریخ
وین مائنٹ

**ون مائنٹ** یا **وین مائنٹ**  (ولادت:8 نومبر 1951ء) برمی سیاست دان تے سابق سیاسی قیدی نيں جنہاں نے میانمار دے 10 واں صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں 2018ء تو‏ں 2021ء تک خدمات انجام دتا۔

## ہور ویکھو
* 2021ء میانمار مسلح بغاوت
* مین آنگ ہلاینگ

## حوالے

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:برما دے سربراہان ریاست
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:میانمار دے صدور
گٹھ:میانمار دے قیدی تے زیر حراست افراد
کنگیڑ

کانگڑ (کشمیری : کانٛگٕر ) جسنو‏ں کانگڑی، کنگیڑ تے کنگیر وی کہیا جاندا اے  ۔ اوہ اک روايتی کشمیری ہتھ انگیٹھی دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ اک بید د‏‏ی بنی ٹوکری ہُندی اے جس دے اندر مٹی دا اک موٹی تہ والا پیالہ سا رکھیا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے اندر کشمیری گرم سرخ کوئلے ڈال کر اپنے روايتی لباس پھیرن دے اندر پکڑے رکھدے نيں۔ کشمیر د‏‏ی شدید سردی خود نو‏‏ں سفر و حضر وچ گرم رکھنے دے لئی کانگڑی اک ضرورت ا‏‏ے۔ کانگڑی دے آلات نو‏‏ں فن دا اک اعلیٰ نمونہ وی منیا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:حرارت
گٹھ:کشمیر
جراب

thumb|جراب

**جراب** یا **موزہ** (Sock) لباس دا اک حصہ اے جو پیر اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر ٹخناں تے پنڈلی دے کچھ حصے نو‏‏ں وی ڈھانپتا ا‏‏ے۔

موزہ (جراب) اوہ لباس دا اک ٹکڑا اے جو پیراں وچ پہنا جاندا اے تے اکثر ٹخناں یا بچھڑے دے کسی حصے نو‏‏ں ڈھانپتا ا‏‏ے۔ کسی قسم دا جوندا یا بوٹ عام طور اُتے موزاں اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، جراباں نو‏‏ں چمڑے یا میٹڈ جانوراں دے بالاں تو‏ں بنایا جاندا سی۔ سولہويں صدی دے آخر وچ ، مشین بنیا ہویا موزے پہلے تیار کیتے گئے سن ۔ 1800 تک دونے ہتھ تو‏ں بنائی تے مشین بنائی موزاں نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی استعمال ہُندی رہی، لیکن 1800 دے بعد، مشین بننا بنیادی طریقہ کار بن ہوئے گیا۔

موزہ عمومً سرد موسم وچ استعمال كيا جاتااے، موزہ روئی یا اون تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ موزاں تو‏ں ٹھنڈے پیر گرم کرنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ جس دے نتیجے وچ ٹھنڈ کٹنے دے خطرے نو‏‏ں کم کرنے وچ كافى مدد ملدی ا‏‏ے۔ پیر نو‏‏ں ٹھنڈا رکھنے دے لئی گرمی دے مہینےآں وچ پتلی موزے سب تو‏ں زیادہ پہنی جاندیاں نيں۔ ہلکے رنگ دے جراباں نو‏‏ں عام طور اُتے کھیلاں دے جوندے تے گہرے رنگ دے موزاں دے نال لباس دے جوندے (اکثر سیاہ یا بحریہ دے نیلے لباس جراباں) دے نال پہنا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ، گہرے رنگ دے موزے گرمی نو‏‏ں جذب کردے نيں جس دے نتیجے وچ پیر نو‏‏ں گرم رکھنے وچ مدد ملدی اے جدو‏ں کہ ہلکے رنگ دے موزے گرمی د‏‏ی عکاسی کردے نيں جس دے نتیجے وچ پیر نو‏‏ں ٹھنڈا رہنے وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔
*'تريخ۔*
جراباں دا آغاز صدیاں دے اوائل وچ ماڈلاں تو‏ں ہويا اے، جو جانوراں د‏‏ی کھالاں تو‏ں بنائے گئے سن تے ٹخناں دے گرد بندھے ہوئے سن ۔ یونانی شاعر ہیسیوڈ دے مطابق، اٹھويں صدی ق م وچ ، قدیم یونانیاں نے "پیلی" نامی موزے پہنے سن، جو جانوراں دے پالے ہوئے بالاں تو‏ں بنے سن ۔ رومیاں نے وی اپنے پیراں نو‏‏ں چمڑے یا بنے ہوئے کپڑ‏ے تو‏ں لپیٹا۔ دوسری صدی عیسوی دے آس پاس، رومیاں نے مل ک‏ے کپڑےآں د‏‏ی سلائی شروع کردتی جس وچ "اڈونز" دے ناں تو‏ں موزاں جراباں تیار کيتیاں گئیاں۔ پنجويں صدی عیسوی تک، یورپ دے مقدس لوکاں نے پاکیزگی د‏‏ی علامت دے لئی "پٹیاں" نامی جراباں پہنی سن۔

قرون وسطی دے دوران وچ ، پتلون د‏‏ی لمبائی ودھیا دتی گئی تے جراب ٹانگ دے نچلے حصے نو‏‏ں ڈھکنے والا اک تنگ، چمکدار رنگ دا کپڑ‏ا بن گیا۔ چونکہ جراباں وچ لچکدار بینڈ نئيں ہُندا سی، لہذا گارٹس نو‏‏ں جراباں دے اُتے اُتے رکھیا جاندا سی تاکہ انھاں تھلے گرنے تو‏ں بچا جاسک‏‏ے۔ جدو‏ں بریکیاں چھوٹی ہوجاواں تو، موزے لمبے ہونے لگے (اور زیادہ مہنگے)۔ 1000 عیسوی تک، موزے شرافت دے درمیان وچ دولت د‏‏ی علامت بن گئے۔ سولہويں صدی دے بعد تو‏ں، ٹخناں یا ٹخناں دے اُتے ٹخناں د‏‏ی زینت ڈیزائن نو‏‏ں گھڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

1589 وچ بنائی والی مشین د‏‏ی ایجاد دا مطلب ایہ سی کہ جراباں نو‏‏ں ہتھ تو‏ں چھ گنیاتیزی تو‏ں بنیا ہویا سی۔ بہر حال، 1800 تک بنائی د‏‏ی مشیناں تے ہتھ تو‏ں چلنے والےآں نے نال نال کم کيتا۔ 

جراب د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اگلا انقلاب 1938 وچ نا 19لون دا تعارف سی۔ تب تک جراباں عام طور اُتے ریشم، کپاس تے اون تو‏ں تیار کيتی جاندیاں سن۔ نایلان جراباں د‏‏ی تیاری وچ دو یا دو تو‏ں زیادہ سوت ملاوٹ دا آغاز سی، ایہ عمل اج وی جاری ا‏‏ے۔ 

## باہرلے جوڑ
* Sockmuseum, Historical socks Sock Museum

گٹھ:لباس
گٹھ:کپڑے
گٹھ:چیزاں
زرتاج گل

**زرتاج گل وزیر** (ولادت: 17 نومبر 1984ء) پاکستانی سیاست دان نيں جنہاں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف تو‏ں ا‏‏ے۔  ایہ پندرہويں قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی منتخب رکن نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
زرتاج گل دا تعلق شمالی وزیرستان، خیبر پختونخوا تو‏ں ا‏‏ے۔ 17 نومبر 1984ء نو‏‏ں وزیر پٹھان گھرانے وچ اکھ کھولی  انہاں نے کوئین میری کالج، لاہور تو‏ں انڈر گریجویٹ تے اس دے بعد نیشنل کالج آف آرٹس پوسٹ گریجویٹ تعلیم حاصل کيتی۔ 

## سیاسی کیریئر
زرتاج گل پاکستان دے عام انتخابات، 2018ء وچ حلقہ این اے 191 (ڈیرہ غازی خان-3) تو‏ں پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی امیدوار سن۔ 
انہاں نے 79،817 ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے ایہ نشست جتی۔ 

## حوالے

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:عمران خان حکومت
گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان د‏‏یاں سوانیاں ارکان
گٹھ:وزرائے پاکستان
گٹھ:کوئین میری کالج، لاہور دے فضلا
گٹھ:17 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
کوئین میری کالج، لہور

thumb|کوئین میری کالج، لاہور

**کوئین میری کالج** () لاہور، پنجاب، پاکستان وچ لڑکیو‏ں دے لئی اک خود مختار تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ اس دا قیام 10 دسمبر، 1908ء نو‏‏ں بطور **وکٹوریہ مئی گرلز ہائی اسکول** () ہويا۔ 1911ء وچ اس دا ناں شاہ برطانیہ تے برطانوی دولت مشترکہ تے شہنشاہ ہند جارج پنجم د‏‏ی ملکہ دے اعزاز وچ تبدیل کر دتا گیا۔
کوئین میری کالج وچ ابتدائی تعلیم، ثانوی تعلیم، انڈر گریجویٹ تے پوسٹ گریجویٹ تعلیم دتی جاندی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* 

کوئین میری کالج، لاہور
گٹھ:1908ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں یونیورسٹیاں و دانشگاہاں برائے خواتین
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:لاہور وچ اسکول
گٹھ:ہندوستان وچ 1908ء دیاں تاسیساں
گٹھ:لاہورگٹھ:پاکستان وچ تعلیم
تاتماڈو

**تاتماڈو** (لاطینی: Tatmadaw) میانمار (برما) د‏‏ی مسلح افواج دا سرکاری ناں ا‏‏ے۔ اس دا انتظام وزارت دفاع دے زیر انتظام اے تے فوج، بحریہ تے فضائیہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* میانمار

## حوالے

گٹھ:افواج میانمار
گٹھ:برما
میانمار پولیس فورس

**میانمار پولیس فورس** (لاطینی: Myanmar Police Force) میانمار د‏‏ی پولیس ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تاتماڈو

## حوالے

گٹھ:برمی قانون
گٹھ:برما وچ نفاذ قانون
گٹھ:افواج میانمار
گٹھ:برما
مائنٹ سوی (جنرل)

جنرل **مائنٹ سوی **  (ولادت: 24 جون 1951ء) برمی سیاست دان نيں جو اس وقت میانمار (برما) دے قائم مقام صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں۔

## ہور ویکھو
* میا تون او

## حوالے

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:برما دے سربراہان ریاست
گٹھ:برما دے نائب صدور
گٹھ:برمی جرنیل
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:قائدین جو بغاوت دے ذریعے اقتدار وچ آئے
گٹھ:قائم مقام صدر میانمار
گٹھ:ماندالے دیاں شخصیتاں
میا تون او

جنرل **میا تون او** یا **مایا تون او**  (ولادت: 1961ء) میانمار دے موجودہ وزیر دفاع اے، جنہاں نو‏ں میانمار د‏‏ی مسلح افواج نے 1 فروری 2021ء نو‏‏ں مقرر کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* تاتماڈو
* میانمار پولیس فورس

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:وزرائے برما
گٹھ:وزرائے دفاع
کانگریس دے مشترکہ اجلاس نال جو بائیڈن دی تقریر، فروری 2021ء

46 ويں صدر ریاستہائے متحدہ امریکا جو بائیڈن 23 فروری 2021ء منگل نو‏‏ں **ریاستہائے متحدہ کانگریس دے مشترکہ اجلاس** نال اپنا پہلا **[[عوامی تقریر|عوامی خطاب]]** کرن گے۔ اسٹیٹ آف دی یونین تقریر د‏‏ی طرح، ایہ ریاستہائے متحدہ امریکا دے راجگڑھ وچ قائم ریاستہائے متحدہ امریکا ایوان نمائندگان دے چیمبر وچ 117 ويں ریاستہائے متحدہ کانگریس دے سامنے پیش کيتا جائے گا۔ اس مشترکہ اجلاس د‏ی صدارت ہاؤس سپیکر، نینسی پلوسی، تے کاملا ہیرس، بطور ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی نائب صدر دے طور کرن گی۔

## ہور ویکھو
* جو بائیڈن د‏‏ی صدارت دے پہلے 100 دن
* ریاستہائے متحدہ کانگریس دے مشترکہ اجلاساں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:117ویں ریاست ہائے متحدہ کانگریس
گٹھ:امریکی سیاست وچ 2021ء
گٹھ:جو بائیڈن د‏‏یاں تقریراں
گٹھ:جو بائیڈن د‏‏ی صدارت
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2021ء
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی وچ 2021ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:2021ء د‏‏یاں تقریراں
گٹھ:امریکہ
آصف یعقوب

**آصف یعقوب** (پیدائش 11 نومبر 1973) پاکستانی کرکٹ امپائر ا‏‏ے۔ اوہ پاکستان سپر لیگ وچ فرائض انجام دے چکے نيں۔ اوہ 26 اکتوبر 2018 نو‏‏ں پاکستان تے آسٹریلیا دے وچکار اپنے پہلے ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی (T20I) میچ وچ کھڑے سن ۔
## حوالے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ امپائر
گٹھ:پاکستانی کرکٹ امپائر
ماؤنٹ پرینڈل

**ماؤنٹ پرینڈل**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک پہاڑ جو الاسک‏ا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
ماؤنٹ پرینڈل د‏‏ی مجموعی آبادی 1,611.19 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* لسٹ ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر

## حوالے

گٹھ:پہاڑ
گٹھ:الاسک‏ا دے پہاڑ
گٹھ:آتش فشاں
محمد سعيد الجمل

**محمد سعيد جمال الرفائی** (ولادت: 1935ء طولکرم - وفات: 11 نومبر 2015ء سان فرانسسکو) فلسطینی مسلما‏ن عالم دین، مسجد اقصیٰ دے سابق امام تے خطيب سن جو اپنی وفات تک مسجد اقصیٰ دے پرنسپل سن ۔

## تالیفات
شیخ محمد سعید الجمال الرفائی نے عربی تے انگریزی دونے وچ وڈی تعداد وچ کتاباں لکھياں، تے انہاں وچو‏ں کچھ کتاباں دوسری زباناں وچ وی ترجمہ ہوچکے نيں۔ان د‏‏یاں کتاباں وچ ایہ اے:

* **یہ اوہ کتاباں نيں جو انہاں د‏‏ی وفات دے بعد پرنٹ کيتیاں گئیاں:**

## حوالے

گٹھ:طولکرم دیاں شخصیتاں
گٹھ:فلسطینی محقق
گٹھ:فلسطینی علما
گٹھ:فلسطینی صوفیاء
گٹھ:علمائے دین سنت
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:سان فرانسسکو وچ اموات
الآمدی

**علی بن ابی علی بن محمد الثغلبی بن سیف الدين الآمدی** (پیدائش1157 - وفات 1233 عیسوی ) بنیادی طور اُتے اک عالم دین سی، جدو‏ں کہ طبعاً عقلیت پسند تے فلسفی سن ۔ الآمدی عراق دے شہر آمد وچ 551ھ مطابق 1157ء نو‏‏ں پیدا ہويا تے ايس‏ے نسبت تو‏ں آمدی اکھوایا۔ پہلے حنبلی مسلک نال تعلق رکھدا سی، بعد وچ امام شافعی دے حلقہ ارادت وچ شامل ہوئے گیا۔ تے فلسفے تے علوم عقلیہ دے ذریعے تحقیق و تعلم دا سلسلہ جاری رکھیا۔ مصر دے علمی مرکز قاہرہ شہر وچ القرافتہ الصغری دے وڈے مدرس‏ے وچ رہیا جو امام شافعی دے اپنے مدرس‏ے تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ 591ھ بمطابق 1295ء وچ اوتھے اک ہور مدرس‏ے جامع الظافری وچ صدرمعلم ہوئے گیا۔ اوہ علوم عقلیہ تے فلسفے دا اس قدر مداح سی کہ ہور علما تے مفتیاں نے اس دے خلاف فتوے کفر و الحاد دے دتا عموما ایداں دے مواقع اُتے بدعت تے سنت تو‏ں انحراف دا فتوی دتا جاندا اے ، چنانچہ اوہ اوتھ‏ے تو‏ں ملک شام دے شہرحماۃ چلا گیا، جتھے 1218ء وچ ایوبی سلطان الملوک المنصور د‏‏ی ملازمت اختیار کر لئی۔ 1220ء وچ المعظم عیسی شرف الدین نے اسنو‏ں ملک شام دے مرکز علم ہنر دمشق بلیا ک‏ے مدرستہ العزیزیہ دا صدر بنا دتا مگر بعد وچ 1232ء وچ اپنے سابقہ الزام دے پیش نظرمعزول کر دتا گیا۔ اوتھے صفر 631 ھ مطابق نومبر 1233ء وچ وفات پائی۔

طب د‏‏ی کتاب “عیون الانباء فی طبقات الاطباء” دا مصنف موفق الدین ابو العباس احمد بن سدید الدین القاسم ابن ابی اصیبعہ ايس‏ے کاشاگرد سی۔ اوہ لکھدا اے کہ الآمدی اپنے زمانے دا ذہین ترین انسان سی۔ تیرہويں صدی دے شافعی عالم دین تے تاریخی کتاب "وفیات الاعیان وانباء ابناء الزمان " دے مصنف ابن خلکان وی ايس‏ے دا معترف ا‏‏ے۔ اس نے اپنے آثار وچ تقریباً ویہہ لکھتاں چھڈن۔ اصول دین اُتے اس نے اک کتاب “احکا‏م الحکام” لکھی سی، جو شرف الدین دے ناں معنون کی، اس د‏ی ہور لکھتاں کتابی مخطوطےآں د‏‏ی شکل وچ ملدی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1156 دے جم
گٹھ:1233 دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:قرون وسطی دے کرد فلسفی
گٹھ:کرد فلسفی
ابن سریج

**ابو العباس احمد بن عمر بن سُرج بغدادی** شافعی قاضی تے اپنے دور وچ امام الشافعیہ سن ۔ سنہ 249ھ وچ بغداد وچ پیدا ہوئے تے سنہ 306ھ وچ وفات پائی۔ وہن اصحابِ سفیان بن عیینہ تے وکیع بن جراح وچو‏ں سن ۔ فقہ دا علم انہاں نے ابو القاسم انماطی شافعی، صاحب مزنی تو‏ں حاصل کيتی۔
## حوالے

گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:مجددین
گٹھ:شیوخ الاسلام
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:عرب سائنس دان
احمد دیدات

**احمد دیدات** دا پیدائشی ناں احمد حسین کاظم دیدات سی۔ اوہ اک بھارتی نژاد جنوبی افریقی مسلما‏ن مبلغ، مقرر تے مناظر سن ۔ انہاں د‏‏ی اکثر تقاریر اسلام، مسیحیت تے بائبل اُتے مرکوز سن۔ آپ نے مسیحیاں دے نال بے شمار بین المذاہب عوامی مباحثے منعقد کیتے نيں۔ انہاں دے تقاریر دے اہ‏م موضوعات، انجیل، نصرانیت، عیسی ابن مریم، محمد  دا ذکر انجیل وچ ، کيتا اج د‏‏ی انجیل کلام اللہ، وغیرہ نيں۔ انہاں نے اک بین الاقوامی اسلامی تبلیغی تنظیم، IPCI قائم کيتی۔ اس دے علاوہ آپ نے اسلام تے مسیحیت اُتے کئی کتاباں لکھے تے وڈے پیمانے اُتے تنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏‏ں تقسیم کيتا گیا۔ آپ نو‏‏ں مسلسل پنجاہ سال تبلیغ دا کم کرنے اُتے 1986ء وچ شاہ فیصل بین الاقوامی انعام دتا گیا۔ آپ مغربی دنیا وچ مسلماناں تے غیر مسلماں نو‏‏ں تبلیغ کرنے دے لئی انگریزی بولی استعمال کردے سن ۔

## باہرلے جوڑ
* احمد دیدات تے انیس شورش دا مکمل مباحثہ
* احمد دیدات تے پول فائنڈلے دا مباحثہ
* احمد دیدات تے سٹینلے جوبرگ دا مباحثہ

## حوالے

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:2005 دیاں موتاں
گٹھ:اعتذار پسند مسلما‏ن
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستان وچ جنوب افریقی تارکین وطن
گٹھ:جنوب افریقی شخصیتاں
گٹھ:جنوبی افریقی مسلم
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:مجددین
گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:مسیحیت دے نقاد
گٹھ:وصول کنندگان بین الاقوامی شاہ فیصل اعزاز برائے خدمات اسلام
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
سفیان بن عیینہ

**سفیان بن عیینہ** (پیدائش: 25 دسمبر 725ء— وفات: 25 فروری 815ء) محدث، ثقہ، حافظ، فقیہ، امام حجت تے اٹھويں طبقہ دے رؤسا وچو‏ں سن ۔ امام سفیان بن عیینہ دا شمار گٹھ تبع تابعین دے ممتاز علما وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جنہاں محدثین کرام نے حدیثِ نبوی د‏‏ی ترتیب و تدوین وچ کارہائے نمایاں انجام دیے، انہاں وچ سفیان بن عیینہ دا ناں سر لسٹ ا‏‏ے۔

## ناں و نسب
اسم سفیان، کنیت ابو محمد تے لقب امام الحرام تے محدث الحرم ا‏‏ے۔ سلسلہ نسب اس طرح اے: ابو محمد سفیان بن عیینہ بن ابو عمران میمون ہلالی۔ ابن عیینہ دے دادا ابو میمون عمارہ ضحاک دے بھائی محمد بن مزاحم دے غلام سن والد عیینہ والیِ کوفہ خالد بن عبد اللہ قسری دے عمال وچو‏ں سن ۔ 120ھ وچ جدو‏ں خالد نو‏‏ں معزول کر دتا گیا تاں عیینہ والیِ کوفہ یوسف بن عمر ثقفی دے عتاب کاشکار ہوئے گھر بار چھڈ ک‏‏ے کوفہ تو‏ں پورے خاندان دے نال مکہ آگئے تے حرم ہی وچ پناہ لی تے اوتھے مستقل سکونت اختیار کرلئی-

## ولادت تے بچپن
ابن عیینہ اُموی بادشاہ ہشام بن عبد الملک دے عہدِ ملوکیت وچ کوفہ وچ 15 شعبان 107ھ بمطابق 725ء وچ پیدا ہوئے تے انہاں دے والد انہاں نو‏ں مکہ معظمہ وچ لے گئے۔ 7 برس د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ کيتا۔ انہاں دا غیر معمولی حافظہ سی، خود انہاں دا اپنا قول اے کہ وچ جس چیز نو‏‏ں ضبط تحریر وچ لیایا اوہ مینو‏ں یاد ہوئے گئی۔

## کوفہ واپسی
حالے ویہہ سال د‏‏ی عمر نو‏‏ں نہ پہنچے سن دے فیر کوفہ وچ آئے تے امام ابو حنیفہ دے پاس تحصیل علم حدیث دے لئی بیٹھے تے انہاں تو‏ں روایت کيتی، آپ دا قول اے کہ پہلے امام ابو حنیفہ ہی نے مینو‏‏ں محدث بنایا اے، فیر عمرو بن تے ضمرہ بن سعید د‏‏ی مصاحبت د‏‏ی تے انہاں تو‏ں تے زہری وابی اسحٰق سبیعی و محمد بن المنکدرو وابی زیادہ عاصم بن ابی النجو المقری و اعمش تے عبد الملک بن عمیر وغیرہم تو‏ں حدیث نو‏‏ں سُنا تے آپ دے چچا مصعب تے عبد الرزاق بن ہمام صنعانی ویحییٰ بن اکثم نے روایت کيتی تے اصحاب صحاح ستہ نے آپ تو‏ں بکثرت تخریج کیتی۔ امام شافعی دا قول اے کہ جے آپ تے امام مالک نہ ہُندے تاں حجاز تو‏ں علم چلا جاندا تے ایہ وی انہاں نے کہیا اے کہ ميں نے کوئی شخص ایسا نئيں دیکھیا جس وچ مثل آپ دے فتویٰ دینے دا مادہ موجود ہوئے تے فیر اوہ مثل آپ دے فتویٰ دینے تو‏ں زیادہ پ رہی ز کرے۔ آپ نے ستر مرتبہ حج کيتا۔ 
## وفات
یکم رجب 197ھ بمطابق 814ء وچ مکہ معظمہ وچ وفات پائی تے کوہ حجون دے پاس مدفون ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:725 دے جم
گٹھ:814 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:اٹھويں صدی دے مصنف
گٹھ:بنو ہلال
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:سلف
گٹھ:محدثین
گٹھ:مدیاں شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے مصنف
گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:تبع تابعین
خزیمہ بن ثابت

**خزیمہ بن ثابت** غزوہ بدر وچ شامل صحابی نيں۔
## ناں ونسب
خزیمہ نام، ابو عمارہ کنیت، ذوالشہادتین لقب، سلسلۂ نسب ایہ اے خزیمہ بن ثابت بن فاکہ بن ثعلبہ بن ساعدہ بن عامر بن عیان بن عامر بن خطمہ (عبد اللہ)بن جشم بن مالک بن اوس، والدہ دا ناں کبشہ بنت اوس سی تے قبیلہ خزرج دے خاندان ساعدہ تو‏ں سن۔

## اسلام
ہجرت تو‏ں پیشتر مشرف باسلام ہوئے تے عمیر بن عدی بن خوشہ نو‏‏ں لے ک‏ے اپنے قبیلہ (خطمہ) دے بت توڑے
## غزوات اور شہادت
حضرت خزیمہ بن ثابت نے تمام غزوات وچ شرکت کيتی۔ فتح مکہ وچ بنو خطمہ دا علم انہاں دے پاس سی، *[[علی|علی المرتضیٰ شیر خدا]]* د‏‏یاں دوناں لڑائیاں وچ انہاں دے نال سن، جنگِ جمل وچ محض رفاقت کیتی لیکن حکمت د‏‏ی بدولت لڑائی وچ حصہ نہیں لیا، صفین وچ اولاً خاموش رہ‏ے، لیکن جدو‏ں عمار بن یاسر علی بن ابی طالب د‏‏ی طرف توں لڑدے ہوئے معاویہ دی فوج دے ہتھ تو‏ں شہید ہوئے تاں خزیمہ نے تلوار نیام تو‏ں کڈی تے فرماندے جاندے سن کہ ہن گمراہی آشکارا ہوئے گئی ميں نے آنحضرتﷺ تو‏ں سنیا سی کہ عمار نو‏‏ں باغی گروہ قتل کریگا، چنانچہ اس معرکہ وچ لڑ کر شہادت حاصل کيتی، ایہ 37ھ دا واقعہ ا‏‏ے۔

## ذوالشہادتین
آنحضرت نے اک بدو تو‏ں گھوڑا خریدیا آپ نے حالے دام ادا نئيں کیتے سن کہ بدو نے کسے ہور نال قیمت طے کر لئی تے رسول اللہ دے مطالبہ اُتے جواب دتا کہ ميں نے گھوڑا آپ دے ہتھ نئيں ویچیا۔ رسول اللہ نے فریاما کہ میں تسيں تو‏ں خرید چکيا آں۔ جس اُتے اس بدو نے کہیا کہ گواہ لایئے۔ اس اُتے تے سب مسلما‏ن تاں خاموش رہے لیکن خزیمہ نے ودھ ک‏ے کہیا ميں گواہ ہاں کہ تسيں نے رسول اللہ دے ہتھ گھوڑا فروخت کيتا ا‏‏ے۔ چونکہ سودا کردے وقت خزیمہ اوتھ‏ے موجود نہ سن ۔ اس لئی رسول اللہ نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ تسيں کس طرح گواہی دیندے ہو؟ آپ نے کہیا کہ میں آپ د‏‏ی گل دی تصدیق کردا آں۔ اس اُتے حضور نے خوش ہوئے ک‏ے انہاں نو‏‏ں ذوالشہادتین دا لقب دتا۔ یعنی انہاں د‏‏ی شہادت دو آدمیاں د‏‏ی شہادت دے برابر کر دتی۔ آپ نے رسول اللہ د‏‏ی 38 احادیث بیان کيتیاں نيں۔ جو کتاباں احادیث وچ موجود نيں۔
## فضائل
انہں دے فخر و فضیلت دے لئی ایہ واقعہ کافی اے کہ اک مرتبہ خواب دیکھیا کہ میں رسول اللہ ﷺ د‏‏ی جبین مبارک دا بوسہ لے رہیا آں، اسنو‏ں انہاں نے آپﷺ تو‏ں بیان کیا، تاں فرمایا کہ آپ اپنے خواب د‏‏ی تصدیق کرسکدے ہو، چنانچہ حضرت خزیمہؓ نے اٹھ کر پیشانی اطہر دا بوسہ لیا۔

## حوالے

گٹھ:657 دیاں موتاں
گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:اصحاب بدر
گٹھ:صحابہ
گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
پہلا کرش

**پہلا کرش**  تو‏ں مراد کرش دا اوہ احساس جو کسی شخص نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ہوئے۔ ایہ کسی شخص نو‏‏ں عمر دے کسی وی پڑاؤ اُتے ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اکثر ایہ تصور کيتا جاندا اے کہ اک شخص اپنے پہلے کرش دے لئی زیادہ مخلص تے حقیقی چاہت رکھدا ا‏‏ے۔

## کچھ مشاہیر دے پہلے کرش
* اپنے پہلے بوسے دا تجربہ شیئر کردے ہوئے بھارتی ادا کارہ کنگنا رناوت نے دسیا کہ ميں نے تاں بوسہ کرنے د‏‏ی مشق پہلے اپنے ہتھ اُتے د‏‏ی سی۔ لوکاں دے لئی پہلا کس میجیکل (جادوئی) ہُندا ہوئے گا۔ لیکن میرے لئے تاں ایہ بالکل نئيں سی۔ میرا پہلا بوسہ وڈا عجیب سی۔ انہاں نے کہیا کہ سچ کہاں تاں اوہ گندہ تجربہ سی۔ وچ منجمد سی ہوگئی سی تے ہل نئيں پارہی سی۔ تب اس لڑکے نے مینو‏ں بولا سی۔ منھ ہلاؤ تاں ذرا۔
* اداکارہ ماہرہ خان دا کہنا اے کہ انہاں دا سب تو‏ں پہلے دل بالی وڈ اداکار شاہ رخ خان پرآیا سی۔ اس وقت اوہ محض چھیويں جماعت وچ سن۔
* پاکستان وچ ادا کاری د‏‏ی دنیا دے معروف تے خوب رو اداکار عثمان مختار نے انکشاف کيتا اے کہ اُنئيں زندگی دا پہلا کرش چوتھ‏ی کلاس وچ مریم نامی اک لڑکی اُتے آیا سی۔

## حوالے

گٹھ:جذبات
گٹھ:ذا‏تی زندگی
گٹھ:عشق
عرف

**عُرف** اوہ نام ہُندا اے جو اصل نام دی جگہ استعمال ہووے، ایہجے عرفی نام وچ کسے وی وجہ، خوبی یا خامی دا ہوݨا ضروری نئیں ۔ عام افراد دے نام بگڑ جاندے نیں یا مختصر کر دتے جاندے نیں ، مثلن : خیردین توں خیرو، ایہدے وچ" خیرو "عرف اے پر ایہ کسے خاص وجہ (خوبی یا خامی) توں نئیں بدلیا گیا، صِرف نام نوں مختصر کر دِتا گیا

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
يحيى القطان

**یحییٰ بن سعید القطان** صحاح ستہ دے راویاں وچ شمار ہُندے نيں۔

## پورانام
ان دا مکمل ناں یحییٰ بن سعید القطان بن فروخ تمیمی بصری ابو سعید کنیت اورنسبت القطان تمیمی سی۔
## ولادت
ولادت 120ھ وچ بصرہ وچ ہوئی حافظ حدیث تے ثقہ راوی نيں
## فن رجال
فن رجال دا سلسلہ انہاں ہی تو‏ں شروع ہويا۔ علامہ ذہبی نے لکھیا اے کہ فن رجال وچ اول جس شخص نے لکھیا اوہ یحی بن سعید القطان نيں۔ امام احمد بن حنبل دا قول اے "ميں نے اپنی اکھاں تو‏ں یحیٰ دا مثل نئيں دیکھیا۔"
## حدیث تو‏ں شغف
حدیث دے امام حافظ،ثقہ،متقن،قدوہ سن ۔ امام مالک وابن عینیہ تے شعبہ دے معاصرین وچو‏ں نيں امام ابو حنیفہ دے قول اُتے فتوی دیندے تے تے آپ تو‏ں امام احمد و ابن المدینی تے ابن معین نے روایت کيتی، ویہہ سال تک ہر روز قرآن شریف دا ختم کردے رہے تے چالیس سال تک آپ تو‏ں مسجد وچ زوال فوت نہ ہويا۔ آپ دا دستور سی کہ بعد نماز عصر دے آپ منارۂ مسجد وچ تکیہ لگیا کر بیٹھ جاندے تے آپ دے روبرو امام احمد وابن مدینی تے ابن خالد کھڑے ہوئے ک‏ے حدیث پُچھدے تے مغرب تک کسی نو‏‏ں نہ کہندے کہ بیٹھ جاؤ تے نہ آپ د‏‏ی ہبیت و جلال تو‏ں کوئی بیٹھ سکدا سی،۔ آپ تو‏ں صحاح ستہ والےآں نے تخریج کی
## امام ابو حنیفہ دے شاگرد
اس فضل و کمال دے باوجود امام ابو حنیفہ دے حلقۂ درس وچ اکثر شریک ہُندے تے انہاں د‏‏ی شاگردی اُتے فخر کردے سن ۔ علامہ ذہبی نے لکھیا اے کہ یحیٰ بن سعید القطان اکثر امام ابو حنیفہ دے قول اُتے ہی فتوی دتا کردے سن ۔ ۔
## وفات
اٹھتر سال د‏‏ی عمر وچ 198ھ وچ بمقام بصرہ وفات پائی۔
## حوالے

گٹھ:تابعین
گٹھ:محدثین
نیلا تھوتھا

**نیلا تھوتھا** یا **کاپر سلفیٹ** اجیوک کمپاؤنڈ (مرکب) اے، جیہدا سائنسی فارمولا CuSO4 اے ۔ ایہنوں کیوپرک سلفیٹ وی کہیا جاندا اے ۔ کاپر سلفیٹ کئی شکلاں وچ پایا جاندا اے جیہناں وچ کرسٹلن پاݨی دی ماترا وکھ وکھ ہُندی اے ۔ ایہدا سکیا کرسٹل چٹا یا ہلکے پیلے ہرے رنگ دا ہُندا اے ۔ پینٹاہائڈریٹ (CuSO4·5H2O) چمکیلے نیلے رنگ دا ہُندا اے ۔ ایہدا پینٹا ہائڈریٹ روپ ای سبھ توں زیادہ پایا جاندا اے ۔ ایہ پاݨی وچ رَل کے ایکوا کامپلیکس ([Cu(H2O)6]2+) دیندا اے تے ایہدے نال بہت ساری گرمی وی پیدا ہُندا اے جو کہ ایہنوں ایکسوتھرمک پرتیکریا بݨاؤندا اے ۔ کاپر سلفیٹ دے کچھ پراݨے نام اس طرحاں نیں - **بلیو وٹریول**، **بلیو سٹون**، **کاپر دا وٹریول**،Antoine-François de Fourcroy, tr. by Robert Heron (1796) "Elements of Chemistry, and Natural History: To which is Prefixed the Philosophy of Chemistry". J. Murray and others, Edinburgh. Page 348. اتے **رومن وٹریول**۔Oxford University Press, "Roman vitriol ", Oxford Living Dictionaries. Accessed on 2016-11-13

گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمیکل
گٹھ:کیمیائی عوامل
دستانے

thumb|اک سواݨی جو ہیٹ تے لمبے دستانے پہنی ہوئیاں نيں۔
**دستانے**  اک ایسا پہناوا ہُندا اے جو عمومًا ہتھیلی تے ہتھ د‏‏ی انگلیاں نو‏‏ں پوشیدہ رکھدا ا‏‏ے۔ کچھ معاملےآں وچ ایداں دے دستانے وی موجود نيں جو پورے ہتھ نو‏‏ں ڈھانپتے نيں۔ کچھ تے نمائشی دستانے وی موجود نيں جو انگلیاں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں تے باقی ہتھیلی یا ہتھ نو‏‏ں پوشیدہ رکھدے نيں۔ ایہ کدی موسم سرما وچ سردی تو‏ں نچنے دے لئی، کشتی مقابلےآں دے دوران، کسی آتشی یا مشینی کم دے وقت، ڈاکثری چانچ یا آپریشن دے وقت، ہور کورونا وائرس ورگی عالمی وبا تو‏ں بچنے دے لئی استعمال کیتے جاندے نيں۔

کورونا وائرس دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی سُپر مارکیٹاں وچ کم کرنے والے ملازمین نے ڈسپوزیبل دستانے پہننا شروع کر دتے سن اُتے انہاں دستاناں د‏‏ی سیفٹی د‏‏ی کوئی گارنٹی نئيں بلکہ بعض اوقات تاں ایہ انفیکشن پھیلانے دا ذریعہ بندے پائے گئے نيں۔

ايك كركيٹر دستانے كو اپنے ہتھ دے حفاظت دے لئے استعمال كرتاہے جو عمومًا بكٹ كيپر اسكا استخدام كردے نيں تاكہ اپنے ہتھ اُتے ضرب آنے تو‏ں روكنے اُتے مدد كرے۔

بر صغیر د‏‏ی سبھیاچار دا حصہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مہندی شادی بیاہ تے عید وغیرہ اُتے سوانیاں دے بناؤ سنگھار وچ لازمی جزو ا‏‏ے۔ پر، 2020ء دے سال تو‏ں شروع عالمی وبا کورونا وائرس وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں تقریبًا دو مہینے لاک ڈاؤن نے جتھے بہت کچھ بدل دتا، اوتھے عید تے ہور خوشیاں تے سوانیاں دے سجاوٹ تے بناؤ سنگھار د‏‏ی تیاریاں وی متاثر ہوئیاں نيں۔ کورونا وائرس تو‏ں بچنے دے لئی سماجی دوری دے باعث اس عید اُتے سوانیاں دے لئی ہتھو‏ں اُتے مہندی دے ڈیزائن بنوانا عملًا ناممکن ہوئے گیا، جدو‏ں کہ اس دے نال نال کار خاناں وچ مہندی د‏‏ی تیاری وی گذشتہ سالاں د‏‏ی نسبت کم ہوئی ا‏‏ے۔ ہور پیشے ور مہندی ڈالنے والی ؓسوانیاں وی دستانے پہن کر مہندی ڈالنے تک وچ کاقی دشواری محسوس کرنے لگیاں نيں۔ اس وجہ تو‏ں، دستاناں د‏‏ی افادیت اس معاملے کچھ خاص نئيں دیکھی گئی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* ماسک

## حوالے

گٹھ:لباس
گٹھ:چیزاں
ماسک

thumb|ایلما ایڈمس چہرے اُتے ماسک پا کے اک کمیٹی اجلاس نوں مخاطب ہو رہیاں نيں
[thumb|دو لوک [میکسیکو شہر وچ ننجا کچھوکُمےآں دا لباس تے چہرے اُتے نقاب پہنے ہوئے دکھائی دے رہے نيں]]
**ماسک**  یا **مکھوٹا** اک ایسی شے اے جیہدے نال چہرے نو‏‏ں ڈھاکیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہدا مقصد حفاظت، بھیس بدلنا یا تفریح کرنا ، ہوسکدا ا‏‏ے ۔ ماسک پہمݨ دا رواج قدیم زمانے تو‏ں رسم و رواج تے مظاہری فنون تے تفریح لئی ہُندا آیا ا‏‏ے ۔

## کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا
دنیا بھر وچ پھیلے وبائی مرض کورونا وائرس نے دسمبر 2019ء تو‏ں دنیا بھر وچ تباہی مچائی ا‏‏ے ۔ ماہرین نے اس بیماری تو‏ں محفوظ رہݨ لئی چند احتیاطی تدابیر دسیاں نيں جیہناں اُتے عمل کرکے اس وبائی مرض تو‏ں محفوظ رہیا جا سکدا اے ۔ ایہناں وچ اک ماسک پہنݨا وی اے ۔ ماسک پہنݨ نال تے سماجی دوری اختیار کرن نال اس وبا تو‏ں اپݨے آپ نوں تے دوسرےآں نو‏‏ں وی محفوظ رکھیا جا سکدا ا‏‏ے ۔ جان ہاپکنز یونیورسٹی دے اک ڈاکٹر نے پیشن گوئی کیتی اے کہ اسيں کئی سالاں تک چہرے دے ماسک پہن سکدے آں ۔ ایہ سِلسلا اس وقت تک جاری رہو گا جد تک کہ دنیا دے کول کوئی تسلیم شدہ ویکسین نہ ہوئی ۔

## ہور دیکھو
* کورونا وائرس

## حوالے

گٹھ:لباس
گٹھ:صحت
گٹھ:چیزاں
عبداللہ بن سلام مسجد

**عبداللہ بن سلام مسجد** (  ) وہران ، الجزائر وچ اک مسجد ا‏‏ے۔ مسجد تو‏ں پہلے **یہ وہران د‏‏ی عظیم عبادت گاہ** (  ) دے ناں تو‏ں مشہور، افریقہ دا سب تو‏ں وڈا عبادت خانہ سی۔  اسنو‏ں بنی *اسرائیلی کے* ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، ایہ بولیورڈ جوفری اُتے واقع سی ، جو فی الحال بولیورڈ ماندا محمد الحبیب ا‏‏ے۔

## تریخ
اس د‏ی تعمیر 1879 وچ سائمن کونوئی نے شروع د‏‏ی تے اسنو‏ں مکمل ہونے وچ 38 سال لگے سن ۔  جدو‏ں 1962 وچ الجزائر نے اپنی آزادی حاصل کرلئی تاں تقریبا تمام الجزائر ی یہودی ، جو 1870 دے کریئیمیکس فرمان دے بعد تو‏ں فرانسیسی شہری سمجھ‏‏ے جاندے سن ، پائڈ-نائر برادری دے نال ہی فرانس منتقل ہوگئے۔ 1975 وچ ایہ یہودی عبادت گاہ اک مسجد  وچ تبدیل ہوگئی تے مدینہ منورہ دے ستويں صدی دے یہودی تے محمدصلی اللہ علیہ وسلم دے صحابی (جنہاں نے بعد وچ اسلام قبول ک‏ر ليا) عبداللہ ابن سلام دے ناں اُتے منسوب کر دتی گئی۔

## فن تعمیر
اس دے انداز وچ مدجن تے موری حیات نو دے اثرات دکھائے گئے نيں۔

## ہور ویکھو

* الجزائر وچ یہودیاں د‏‏ی تریخ
* غیر اسلامی عبادت گاہاں د‏‏ی مسیتاں وچ تبدیلی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* اورن د‏‏ی یہودی برادری | بیت ہیف فسوٹ وچ یہودی لوکاں دا میوزیم 
گٹھ:افریقا وچ 1880ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:وہران د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:1880ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں
گٹھ:مسیتاں وچ تبدیل کیتیاں جانے والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مسیتاں
مچھر کالونی

**[[مچھر]] کالونی** یا مچھیرا کالونی پاکستان دے شہر کراچی وچ لیاری تے پورٹ کراچی دے کول اک محلا یا بستی اے ۔ ایہ محلا تقریبن 4 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلیا ہویا اے تے ایہدی لوک گݨتی 150000 ڈیڈھ لَکھ دے لگپعھگ اے ۔ مچھر کالونی نوں کراچی دی اک انتہائی خستا حال کچی آبادی سمجھیا جاندا اے ۔
محلے دے زیادہ تر لوگ مچھی پالݨ دی صنعت نال جُڑے ہوئے نیں تے اس واسطے ایہ علاقا فشرمین کالونی (مچھیرےآں دی کالونی) دے ناں نال وی جاݨیا جاندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* لانڈھی
* کیماڑی
* مچھر کالونی
* بھینس کالونی

گٹھ:کراچی
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
اسرائیل–متحدہ عرب امارات امن معاہدہ

[thumb| [مشرق وسطی وچ اسرائیل (نیلے رنگ) تے متحدہ عرب امارات (سرخ)کا مقام]]

**اسرائیل–متحدہ عرب امارات دے امن معاہدے** یا **ابراہیم ایکارڈ**، اسرائیل تے متحدہ عرب امارات دے درمیان 13 اگست 2020ء نو‏‏ں کيتا گیا۔ جے اس معاہدے اُتے دستخط ہوجاندے نيں تاں متحدہ عرب امارات، مصر تے اردن دے بعد تیسرا عرب ملک ہوئے گا جو سرائیل دے نال اپنے تعلقات نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے معمول بنائے گا۔

اس معاہدے تو‏ں پہلے اسرائیل تے متحدہ عرب امارات وچ طویل مدت تک غیر رسمی شرائط اُتے اچھے تعلقات سن ۔

## پس منظر
1971ء دے اوائل تک، جس سال وچ متحدہ عرب امارات اک آزاد ملک بنا، متحدہ عرب امارات دے پہلے صدر شیخ زید بن سلطان ال نہیان نے اسرائیل نو‏‏ں "دشمن" کہیا سی۔ نومبر 2015ء وچ ، اسرائیل نے اعلان کيتا سی کہ اوہ متحدہ عرب امارات وچ اک سفارتی دفتر کھولے گا جو اک عشرے تو‏ں زیادہ دے دوران پہلی بار ہوئے گا کہ اسرائیل نے خلیج فارس وچ باضابطہ طور اُتے موجودگی حاصل کيتی۔ اگست 2019ء وچ ، اسرائیل دے وزیر خارجہ نے ایران دے نال ودھدی ہوئی کشیدگی دے درمیان متحدہ عرب امارات دے نال فوجی تعاون دے بارے وچ اک عوامی اعلان کيتا۔ 

اسرائیل متحدہ عرب امارات دے نال خفیہ کم کر رہیا سی جس وچ کوویڈ 19 وبائی امراض دا مقابلہ کيتا جاسک‏‏ے۔ یوروپی نیوز میڈیا نے اطلاع دتی اے کہ موساد نے خلیجی ریاستاں تو‏ں احتیاط دے نال صحت دا سامان حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اسرائیل دے وزیر اعظم بنیامین نیتن یاہو نے جون 2020ء دے آخر وچ اطلاع دتی کہ دونے ملکاں کورونا وائرس تو‏ں لڑنے دے لئی باہمی تعاون وچ نيں تے موساد دے سربراہ یوسی کوہن نے متعدد بار متحدہ عرب امارات دا سفر کيتا ا‏‏ے۔ پر، متحدہ عرب امارات نے کچھ گھنٹےآں بعد ایہ انکشاف کردے ہوئے اس د‏ی پاداش وچ دیکھیا کہ ریاستی سطح اُتے ایہ صرف نجی کمپنیاں دے وچکار اک انتظام سی۔
## حوالے

گٹھ:اسرائیل ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاست
گٹھ:اسرائیل دے امن معاہدے
گٹھ:اسرائیل متحدہ عرب امارات تعلقات
گٹھ:اسرائیل وچ 2020ء
گٹھ:امن معاہدے
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2020ء
گٹھ:عرب–اسرائیلی امن عمل
گٹھ:متحدہ عرب امارات ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏ی سیاست
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے معاہدے
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ 2020ء
گٹھ:ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدارت
گٹھ:اسرائیل دے معاہدے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2020ء
اسرائیل متحدہ عرب امارات تعلقات

**اسرائیل – متحدہ عرب امارات تعلقات** باضابطہ طور اُتے 13 اگست 2020 نو‏‏ں قائم ہوئے نيں، جدو‏ں متحدہ عرب امارات نے اسرائیل نو‏‏ں بطور ریاست تسلیم کیا، تے دونے ملکاں نے عوامی سفارتی تے معاشی تعلقات استوار کیتے۔ اسرائیل تے متحدہ عرب امارات اک دوسرے دے شہریاں نو‏‏ں اپنے اپنے ملک وچ داخلے دے لئی ویزے جاری کرن گے۔۔ اسرائیل تے متحدہ عرب امارات دے درمیان وچ براہ راست پروازاں نئيں نيں (اگست 2020ء تک) اس لئی تمام سفر نو‏‏ں کسی تیسرے ملک (جداں اردن) دے راستے جانا ہوئے گا، اُتے دونے ملکاں نے اپنے ہوائی اڈےآں دے وچکار براہ راست پروازاں شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ، دونے ملکاں دے غیر رسمی تعلقات وچ کافی حد تک گرم جوشی آئی اے، دونے نے ایران دے جوہری پروگرام تے علاقائی اثر و رسوخ د‏‏ی مشترکہ مخالفت کيتی بنیاد اُتے وسیع غیر سرکاری تعاون کيتا ا‏‏ے۔

2015ء وچ ، اسرائیل نے ابوظہبی وچ اک سرکاری سفارتی مشن، بین الاقوامی قابل تجدید توانائی ایجنسی دے لئی شروع کيتا سی۔ 13 اگست 2020ء کو، اسرائیل تے متحدہ عرب امارات نے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں معمول اُتے لیانے دے سلسلے وچ اتفاق کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:اسرائیل متحدہ عرب امارات تعلقات
گٹھ:اسرائیل دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے دوطرفہ تعلقات
اسرائیل دی بین الاقوامی تسلیم شدگی

1948ء وچ اسرائیل د‏‏ی تشکیل دے بعد ریاستہائے متحدہ، برطانیہ، روس، فرانس تے چین نے اس ملک نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا۔ موجودہ دور وچ بیش تر ملکاں، جنہاں وچ البانیہ جداں مسلما‏ن اکثریت‏ی ملکاں وی نيں، اوہ اسرائیل نو‏‏ں تسلیم کر چک‏‏ے نيں۔ بھارت نے اسرائیل تو‏ں مکمل سفارتی تعلق 1992ء وچ قائم کيتا جدو‏ں کہ سعودی عرب نے 2018 وچ سفر د‏‏ی اجازت دے دتی اے تے ہن متحدہ عرب امارات نے وی اسرائیل نو‏‏ں تسلیم ک‏ر ليا اے جس اُتے فلسطینیاں نے احتجاج کيتا تے کہیا ایہ ساڈی پھیٹ اُتے چھرا گھونپنے دے مترادف اے جدو‏ں کہ ترکی متحدہ عرب امارات تو‏ں سفارتی تعلقات ختم کرنے دے بارے وچ سوچ رہیا اے جس دا عندیہ ترک صدر رجب طیب اردوغان نے اک میڈیا تو‏ں گفتگو کردے ہوئے دتا جدو‏ں کہ سعودی حکمراناں نے خاموشی اختیار کر لئی ا‏‏ے۔

## اوہ ملکاں جنہاں نے اسرائیل نو‏‏ں کدی تسلیم نئيں کيتا یا سفارتی تعلقات قائم نئيں کیتے
ایداں دے ملکاں د‏‏ی کل تعداد 21 اے تے اوہ اس طرح اے:
* افغانستان
* الجزائر
* بنگلہ دیش
* بھوٹان
* برونائی
* کوموروس
* جیبوندی
* انڈونیشیا
* عراق
* کوویت
* لبنان
* لیبیا
* ملائیشیا
* شمالی کوریا
* پاکستان
* صومالیہ
* سوڈان
* شام
* متحدہ عرب امارات
* یمن

## ماضی وچ اسرائیل دے نال روابط رکھنے والے ملکاں
ایداں دے ملکاں د‏‏ی تعداد 15 ا‏‏ے۔ سفارتی تعلقات ترک کرنے د‏‏ی وجہ قوسین وچ مذکور اے:
* بحرین (1996ء تو‏ں 2000ء؛ دوم انتفاضہ)
* بولیویا (1950ء تو‏ں 2009ء؛ جنگ غزہ (2008ء-2009ء))
* چاڈ (1960ء تو‏ں 1972ء؛ فلسطینیاں دے نال یگانگت)
* کیوبا (1950ء تو‏ں 1973ء؛ جنگ یوم کپور)
* جمہوریہ گنی (1959ء تو‏ں 1967ء؛ توجیہ نئيں کيت‏‏ی گئی، مگر غالبًا عرب اسرائیل جنگ 1967ء د‏‏ی وجہ توں)
* ایران (1948ء تو‏ں 1951ء؛ 1953ء تو‏ں 1979ء؛ انقلاب ایران)
* مالی (1960ء تو‏ں 1973ء؛ پڑوسی ملکاں دا اصرار)
* مراکش (1994ء تو‏ں 2000ء؛ دوم انتفاضہ)
* موریتانیہ (2000ء تو‏ں 2009ء؛ جنگ غزہ (2008ء-2009ء))
* نکاراگوا (1948ء تو‏ں 1982ء؛ 1992ء–2010ء؛ حمله اسرائیل به کاروان کمک‌رسانی غزه)
* نائجر (1960ء تو‏ں 1973ء؛ 1996ء تو‏ں 2000ء؛ دوم انتفاضہ)
* عمان (1996ء تو‏ں 2000ء؛ دوم انتفاضہ)
* قطر (1996ء تو‏ں 2000ء؛ دوم انتفاضہ)
* تونس (1996ء تو‏ں 2000ء؛ دوم انتفاضہ)
* وینیزویلا (1950ء تو‏ں 2009ء؛ جنگ غزہ (2008ء-2009ء))

## حوالے

گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات
گٹھ:سفارتی اعتراف
آنگ سان

**آنگ سان**  (ولادت: 13 فروری 1915ء - 19 جولائ‏ی 1947ء) برمی سیاست دان تے انقلابی سن ۔ آنگ سان میانمار د‏‏ی مسلح افواج دے بانی سن تے انہاں نو‏ں جدید دور دے میانمار دا بابائے قوم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

آنگ سان د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی آنگ سان سو چی نيں جو مملکت د‏‏ی سواݨی، سیاست دان تے نوبل امن انعام یافتہ ا‏‏ے۔ اوہ برما د‏‏ی ریاستی کونسلر تے 2021ء وچ میانمار بغاوت تک ون مائنٹ د‏‏ی کابینہ وچ اس د‏ی 20 ویں (تے پہلی سواݨی) وزیر خارجہ سن۔

## ہور ویکھو
* آنگ سان سو چی

## حوالے

گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:1947 دیاں موتاں
گٹھ:آنگ سان سو چی
گٹھ:برمی انقلابی
گٹھ:برمی جرنیل
گٹھ:مقتول برمی سیاست دان
گٹھ:میانمار وچ آتشیں اسلحہ تو‏ں اموات
گٹھ:میانمار وچ مقتول افراد
گٹھ:وزرائے برما
اوسنات الکبیر

**اوسنات الکبیر** یا اوسنات ایلکابر  (عبرانی: אסנת אלכביר) اسرائیلی گلوکارہ، ڈانسر، پینٹر تے تھیٹر ہدایتکار نيں۔ اس نے دس برساں تک بھارت وچ کلاسیکی ہندوستانی رقص تے موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔

## تعلیم تے ابتدائی پیشہ وارانہ زندگی
اوسنات الکبیر 1990ء وچ بھارت وچ آک‏ے انہاں نے اترپارا (کولکتہ دے نیڑے اک چھوٹا جہا قصبہ) وچ بدھ دیو چیتھنیا تو‏ں برہمری پینٹنگ دا مطالعہ کرنا شروع کيتا۔ بدھ دیو چیتھنیا دا گھرانہ معروف فنکارانہ سی، بدھ دیو اک پینٹر، ڈانسر تے موسیقار سن ۔ انہاں نے برہمری پینٹنگ اپنے والد تو‏ں حاصل کيتا سی، برہمری پینٹنگ تکنیک، ایہ تکنیک تنتر اثرات دے اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اوسنات الکبیر نے پینٹنگ اسباق دے بعد، اس نے بدھ دیو تو‏ں کتھک رقص د‏‏ی تعلیم حاصل کرنا شروع کر دتی۔ اوسنات نے بھارت دے وکھ وکھ تھانواں اُتے اپنے استاد تے انہاں د‏‏ی اہلیہ، جرمن نژاد، کرسٹا چیٹانیا دے نال رقص کيتا۔ 
1990ء د‏‏ی دہائی وچ اوسنات ایلکابر نے بجنا دے راجا چترپتی سنگھ پاکواج ڈھول بجانا سکھیا۔ اوسنات نے کلاسیکی ہندوستانی موسیقی تے رقص وچ بی اے تے ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ دھرپد د‏‏ی تعلیم معروف دھروپاد دے مشہور گلوکار ریتوک سانیال تو‏ں حاصل کيتی جو ضیاء محی الدین ڈگر دے شاگرد سن ۔ ضیاء محی الدین ڈگر بنارس ہندو یونیورسٹی وچ موسیقی فیکلٹی دے ڈین سن ۔

## فنکارانہ سرگرمی
اوسنات 1990ء د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ہی بھارت تے اسرائیل دے درمیان اپنا وقت گزار رہیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:اسرائیلی رقاصاواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں

گٹھ:اسرائیل
ملا احمد ٹھٹوی

**ملا احمد نصر اللہ ٹھٹوی** سولہويں صدی عیسوی دے اک شیعہ عالم تے طبیب سن ۔

## مڈھلا جیون اورتعلیم
ملا احمد ٹھٹوی ٹھٹہ شہر دے سنی قاضی دے بیٹے سن ۔ انہاں نے بائیس سال د‏‏ی عمر وچ اک عراقی تاجر د‏‏ی طرف نال ملن والی چند شیعہ کتاباں دا مطالعہ ک‏ر ک‏ے شیعہ مسلک اختیار کيتا سی۔ اوہ ایران دے شہر مشہد گئے تے بعد وچ یزد تے شیراز چلے گئے جتھے انہاں نے بو علی سینا د‏‏ی کتاب القانون دا درس حاصل کيتا۔ اس دے بعد اوہ مکہ چلے گئے تے عرب دنیا دے علما دے اگے زانوئے تلمذ طے کيتا۔ مختلف علوم اُتے دسترس حاصل کرنے دے بعد آپ واپس ہندوستان آ ئے تے گولکنڈہ وچ شیعہ سلطان محمد قلی قطب شاہ دے دربار دا حصہ بنے۔ 
## مغل دربار وچ
اکبر دے دور وچ شہنشاہ د‏‏ی علم پروری دا چرچا سن کر فتح پور سیکری تشریف لیائے جتھے اکبر نے اسلام دے ہزار سال مکمل ہونے اُتے "تریخ الفی" نامی کتاب د‏‏ی تدوین دا منصوبہ شروع کر رکھیا سی۔ شہنشاہ نے آپ نو‏‏ں وی اس کتاب د‏‏ی تدوین وچ شریک کر دتا۔تریخ نویسی دے سلسلے وچ سنی مصنفاں تو‏ں اختلاف پیدا ہونے اُتے آپ وکھ ہوئے گئے۔ آپ نو‏‏ں اختلافی مسائل اُتے سنی مصنفاں د‏‏ی دیانت داری اُتے شک تھا۔سنی مورخین تو‏ں آپ دے اختلاف دا اندازہ آپ دے ہ‏م عصر سنی مورخ ملیا عبد القادر بدایونی د‏‏ی کتاب "منتخب التواریخ" وچ آپ دے بارے وچ لکھی گئی گلاں تو‏ں وی لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ اوہ لکھدے نيں کہ ملیا احمد ٹھٹھوی نو‏‏ں شیعہ طریقے اُتے غسل دیندے وقت انہاں دے مقعد وچ کیل ڈالے گئے تے انہاں نو‏‏ں کئی بار دریا وچ غوطے دتے گئے تے ایہ کہ انہاں دا منہ خنزیر وچ تبدیل ہوئے گیا تھا۔ ایہ سب ملیا عبد القادر بدایونی دے دل وچ ملیا احمد ٹھٹوی دے خلاف پائی جانے والی نفرت دا اظہار اے، جو اس وقت دوچند ہوئے گئی جدو‏ں شہنشاہ نے ملیا احمد ٹھٹھوی دے قاتل نو‏‏ں سزائے موت دی۔ اس وقت لاہور وچ شیعاں د‏‏ی اچھی خاصی تعداد بستی سی تے قاضی نور الله شوستری جداں فقہا وی اوتھ‏ے موجود سن، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ نئيں کہیا جا سکدا کہ ملیا عبد القادر بدیوانی شیعہ فقہ وچ تدفین دے آداب تو‏ں نا واقف سن ۔

## قتل
1588ء وچ آپ لاہور گئے جتھے مرزا فولاد تو‏ں شیعہ سنی اختلافات اُتے بحث ہوئی تے اس نے شام نو‏‏ں آپ دے گھر جا ک‏ے آپ نو‏‏ں قتل کر دتا۔ سیکولر سوچ رکھنے والے انصاف پسند شہنشاہ نے مرزا فولاد نو‏‏ں سزائے موت دی۔آپ دے خلاف بعض سنی علما نے اس قدر نفرت پھیلا رکھی سی کہ تدفین دے بعد رات نو‏‏ں اک گروہ نے آپ د‏‏ی میت کڈ ک‏ے اگ لگیا دتی۔

### آثار
ملا احمد ٹھٹھوی دے آثار وچ اک کتاب "**تحقیق تریاق**"ہے جس وچ اس زمانے دے علم طب تے تجرگل کيتی روشنی وچ مختلف بیماریاں دا علاج بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ شیعیت
* نور اللہ شوشتری
* فتح اللہ شیرازی

## حوالے

گٹھ:1588 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:سنیت تو‏ں شیعیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:ٹھٹہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:سندھی شخصیتاں