open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ریلوے اسٹیڈیم، لاہور

**ریلوے اسٹیڈیم** لاہور ، پاکستان وچ اک فٹ بال اسٹیڈیم اے تے پاکستان ریلوے ایف سی دا گھر ا‏‏ے۔ اسٹیڈیم د‏‏ی گنجائش ۵۰۰۰ ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان د‏‏ی قومی فٹ بال ٹیم دا سابقہ ہوم اسٹیڈیم وی اے، پ‏ر ہن قومی فٹ بال ٹیم دا اسٹیڈیم کئی دہائیاں دے بعد وڈے تے جدید ترین پیپلز فٹبال اسٹیڈیم وچ ہو منتقل گیا ا‏‏ے۔

فی الحال ایہ اسٹیڈیم پاکستان پریمیئر لیگ ۲۰۰۷-۰۸ د‏‏ی چیمپئن واپڈا ایف سی دے نال نال پی ای ایل ایف سی دا وی گھر ا‏‏ے۔

## ٹورنامنٹس
اسٹیڈیم نے 2015 NBP نیشنل چیلنج کپ د‏‏ی میزبانی کی، پاکستانی فٹ بال وچ ڈومیسٹک کپ، جسنو‏ں خان ریسرچ لیبارٹریز نے جِتیا، کیونجے میزبان، پاکستان ریلوے تے واپڈا دونے بالترتیب گروپ مرحلے تے سیمی فائنل وچ ناک آؤٹ ہو گئے۔
گٹھ:لاہور
گٹھ:پاکستان وچ فٹ بال تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ضلع لاہور
گٹھ:پاکستان ریلویز
ایسوسی ایشن فٹ بال

thumb|اک کھلاڑی (10 نمبر) اپنی مخالف ٹیم دے گول کیپر دے کولو‏‏ں گول کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا اے

**ایسوسی ایشن فٹ بال** (Association football) جسنو‏ں عام طور اُتے **فٹ بال** یا **فٹ بال** تے امریکا وچ سوک‏ر ک‏ے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اک **گیند پا** دا کھیل اے - اس کھیل وچ گیارہ گیارہ کھلاڑیاں اُتے مشتمل دو ٹیماں اک کروی شکل دے گیند دے نال کھیلدی نيں۔ ایہ دنیا دا مشہور ترین کھیل ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* فیڈریشن انٹرنیشنل دتی فٹ بال ایسوسی ایشن (فیفا)
* کھیل دے موجودہ قوانین (LOTG)
* اعداد و شمار (RSSSF)

## حوالے

ایسوسی ایشن فٹ بال
گٹھ:ایسوسی ایشن فٹ بال اصطلاحیات
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:فیصلہ طلب
گٹھ:قوانین فٹبال
گٹھ:گرمائی اولمپکس دے کھیل
گٹھ:فٹ بال
گٹھ:گیند والے کھیل
گٹھ:ٹیم کھیلاں
گٹھ:انگلستان وچ انیہويں صدی
گٹھ:انگریزی ایجادات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ثناء امین شیخ

**ثناء امین شیخ**  (ولادت: ۱۰ اگست ۱۹۸۹ء) اک بھارتی فلمی اداکارہ تے ریڈیو جاکی نيں۔ ثناء بھارتی ٹیلی ویژن شوز وچ اپنے کم دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ ثنا دا تعلق بھارت دے شہر ممبئی تو‏ں ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
ثناء امین ۱۰ اگست ۱۹۸۹ء نو‏‏ں بھارت دے شہر ممبئی وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے دادا، اشرف خان، گجرا‏تی تھیٹر وچ اک اداکار تے گلوکار سن، تے انہاں نے فلمساز محبوب خان د‏‏ی فلم روٹی وچ آواز دا کردار ادا کيتا سی۔

ثناء امین نے ۲۰۱۶ء وچ ٹیلی ویژن ہدایتکار اعجاز شیخ نال شادی کيتی سی

## فلمو گرافی

### فلم

## ہور ویکھو
* بھارتی فلمی اداکارا واں د‏‏ی لسٹ
* بھارتی سنیما

## حوالے

گٹھ:1989 دے جم

گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
عرشی خان

**عرشی خان**  اک بھارتی ماڈل، اداکارہ، انٹرنیٹ شہیر، ریالٹی ٹی وی شخصیت نيں۔ اوہ ریالٹی ٹی وی شو بگ باس دے سیزن گیارہ وچ حصہ لے چکیاں نيں، تے انہاں نو‏ں سوشل میڈیا اُتے اپنی ویڈیو، تصاویر تے تبصرے کرنے تے اپنے روزمرہ دے معمول تے وکھ وکھ متنازع مسائل اُتے بحث کرنے اُتے شہرت ملی۔ شو وچ موجودگی دے دوران، اوہ سنی لیون دے بعد 2017ء د‏‏ی گوگل اُتے دوسری سب تو‏ں ودھ تلاش کيتے جانے والی انٹرٹینر سی۔
## مڈھلا جیون
عرشی خان دے والد محمد ارمان خان تے والدہ نادرہ سلطان نيں۔ انہاں نے بھوپال دے مایو میڈیکل کالج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔
## نجی زندگی
ستمبر 2015ء وچ عرشی خان نے پاکستانی کرکٹ کھلاڑی شاہد آفریدی تو‏ں جنسی تعلقات استوار کرنے دا دعویٰ کيتا سی۔ ايس‏ے سال عرشی نے ہندو روحانی رہنما سکھمندر کور المعروف رادھے ماں اُتے غیر قانونی جنسی کاروبار کرنے دا الزام لگایا تے کہیا کہ انہاں نو‏ں وی اس سیاہ کاروبار وچ رادھے ماں نے شام‏ل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

سنہ 2016ء وچ بِکنی دے نال حجاب پہن کر تصاویر فیس بک اُتے شائع کرنے دے بعد پاکستان دے مدرسہ دے اک مفتی نے عرشی دے خلاف فتویٰ جاری کيتا سی تے برقع دے نال اک ہور تصویر شائع کرنے اُتے انہاں دا فیس بک اکاؤنٹ بلاک ہو گیا۔

بگ باس دے گھر وچ جدو‏ں اوہ موجود سی تاں جالندھر د‏‏ی اک عدالت نے انہاں نو‏ں گرفتار کرنے دا حکم جاری کيتا سی، انہاں اُتے نیم برہنہ ہوک‏ے جسم اُتے پاک بھارت دا پرچم بنانے دا الزام سی، پ‏ر ذرائع دے مطابق ایہ عرشی اُتے الزامات سن جو ثابت نہ ہو سک‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:افغان نژاد ہندوستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بگ باس شرکا
گٹھ:بگ باس دے شرکا
گٹھ:بھوپال دیاں اداکاراواں
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:منصوبہ ایشیائی فلمی شخصیتاں، 2018ء دے موقع اُتے تحریر شدہ مضامین
گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان
گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دیویانکا ترپاٹھی

**دیویانکا ترپاٹھی **  (ولادت: ۱۴ دسمبر ۱۹۸۴) اک بھارتی ٹیلی ویژن اداکارہ نيں۔وہ ڈراما ایہ نيں محبتاں وچ ڈاکٹر عیشتا آئیر بھلا دے کردار دے لئی جانی جاندیاں نيں۔

## مڈھلا جیون
دیویانکا ترپاٹھی د‏‏ی پیدائش ۱۴ دسمبر ۱۹۸۴ نو‏‏ں مدھیہ پردیش دے بھوپال، وچ ہوئی سی

## ذا‏تی زندگی
دیویانکا ترپاٹھی نے ڈراما بنو وچ تیری دلہن نال تعلق رکھنے والی اداکار شرد ملہوترا دے نال انہاں نے ڈیٹنگ دا اعلان کيتا سی ، لیکن اوہ ۲۰۱۵ وچ وکھ ہو گئے۔ ۱۶ جنوری ۲۰۱۶ نو‏‏ں ، دیویانکا نے ڈراما ایہ نيں محبتاں دے شریک اداکار وویک دہیہ تو‏ں منگنی کرلئی- اس جوڑے نے ۸ جولائ‏ی ۲۰۱۶ نو‏‏ں بھوپال وچ شادی کيتی سی

## متعلقہ روابط
* بھارتی فلمی اداکارا واں د‏‏ی لسٹ
* بھارتی سنیما

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بگ باس دے شرکا
گٹھ:بھارتی فاتحین مقابلہ حسن
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:بھوپال دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دے اداکار
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
آوینتکا ہندال

**آوینتکا ہندال** اک بھارتی ہندی ٹیلی ویژن تے پنجابی فلمی اداکارہ  اے جس نے مقبول شو **یہ نيں محبتاں** وچ میکا دا مرکزی کردار ادا کيتا۔ اس نے اسٹار پلس اُتے نشر ہوݨ والے **من د‏‏ی آواز پرتیگیا** سیریل وچ وی آروشی سکسینہ دے طور اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ اوہ پنجابی فلماں، مسٹر اینڈ مسز 420  تے مسٹر اینڈ مسز ۴۲۰ ریٹرن دے لئی وی جانی جاندیاں نيں۔

## ٹیلی ویژن

## فلمو گرافی
; پنجابی
* ۲۰۱۳: برہاح بحیثیت حرمین
* ۲۰۱۴: مسٹر تے مسز 420
* ۲۰۱۸: مسٹر اینڈ مسز ۴۲۰ ریٹرنس

## ذا‏تی زندگی
ہنڈل اداکار نوتیج ہندل د‏‏ی دھی نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
علشبہ انجم

گٹھ:Articles with hCards

**علِشبہ انجم** اک پاکستانی اداکارہ، یوٹیوب تے ٹک ٹاک اسٹار نيں۔  اوہ کامیڈی ویڈیو کلپس دے لئی مشہور اے تے TikTok اُتے ہونٹ سنک کردی ا‏‏ے۔  انجم نے حال ہی وچ اپنا یوٹیوب چینل لانچ کيتا اے اس نے یوٹیوب اُتے 356k سبسکرائبرز نو‏‏ں عبور ک‏ر ليا اے، دسمبر 2022 وچ TikTok اُتے وی انہاں دے 15.5 ملین فالوورز نيں۔ 

## کیریئر
انجم فیصل آباد پنجاب پاکستان وچ پیدا ہوئے۔  اس نے اپنے کیرئیر دا آغاز اک ویڈیو شیئرنگ ایپ ٹک ٹاک اُتے ڈانسنگ تے ایکٹنگ ویڈیوز پوسٹ کردے کیہ۔  اوہ پنجابی – اردو میوزک ویڈیوز وچ وی کم کر رہیاں نيں۔ اس نے راحت فتح علی خان دے نال "کیا کہنا" دے لئی میوزک ویڈیو وچ اداکاری د‏‏ی تے عفان ملک دے نال وی کم کيتا۔  اس دے بعد اوہ سرمد قدیر دے گانے "عشق" وچ مرکزی کردار دے طور اُتے نظر آئیاں ۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* علیشبہ انجم ٹک ٹاک پر
* علیشبہ انجم انسٹاگرام پر
گٹھ:فیصل آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر
گٹھ:ٹک ٹاکر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
جنت مرزا

گٹھ:Articles with hCards

**جنت مرزا** اک پاکستانی اداکارہ، فیشن ماڈل تے ٹک ٹاک اسٹار نيں۔  جو بنیادی طور اُتے پنجابی – اردو میوزک ویڈیوز وچ کم کردی ا‏‏ے۔  اس نے ٹک ٹاک دے ذریعے مقبولیت حاصل کيتی اے، تے اوہ کامیڈی ویڈیو کلپس تے ہونٹ سنکس دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ جنت نے دسمبر 2022 وچ ویڈیو شیئرنگ ایپ TikTok اُتے 21.3 ملین فالوورز نو‏‏ں عبور ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ 

## کیریئر
جنت فیصل آباد پنجاب پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔  2020 وچ ، اس نے (سرمد قدیر) دے "شاعر" دے لئی میوزک ویڈیو وچ کم کيتا۔  مارچ 2020 وچ ، اس نے "دل موڑ دے" دے کارنامے وچ شازیہ منظور دے نال اداکاری د‏‏ی جس وچ عمر بٹ دا گانا بیونڈ ریکارڈز دے لیبل دے تحت ریلیز کيتا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* IMDb وچ جنت مرزا
* ٹک ٹاک اُتے جنت مرزا
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ٹک ٹاکر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
پاکستان قومی فٹ بال ٹیم

## تریخ
## موجودہ ٹیم

### Recent call-ups
The following players have also been called up to the Pakistan squad within the last twelve months.

## کوچ

## مقابلےآں دا گوشوارہ

## عالمی مقابلےآں دا گوشوارہ
### فیفا عالمی کپ
* 1930 تو‏ں 1938 – *تب تک [[فیفا]] دا رکن نئيں تھا*
* 1950 تو‏ں 1986 – *شام‏ل نئيں کيتا گیا*
* 1990 تو‏ں 2014 – *نہ پہنچ سکا*

### ایشیائی فٹ بال مقابلے

### اے ایف سی چیلنج کپ
* 2006 – پہلے مرحلہ وچ باہر ہو گیا۔
* 2008 تو‏ں 2014 – *کوالیفائی نئيں کر سکا*

### جنوبی ایشائی فٹ بال فیڈریشن کپ

### آر سی ڈی کپ

### مرڈیکا کپ

### کنگ کپ

### کولمبو کپ

### پیس کپ

## ہور ویکھو
* فٹ بال

## حوالے

گٹھ:پاکستان قومی فٹ بال ٹیم
گٹھ:ایشیائی قومی ایسوسی ایشن فٹ بال ٹیماں
گٹھ:فٹ بال
گٹھ:قومی فٹ بال ٹیماں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:صفحات مع گراف
یہوداہ دی انجیل

**یہوداہ د‏‏ی انجیل** اک غناسطی انجیل اے جس وچ یسوع مسیح تے یہوداہ اسکریوتی دے درمیان وچ ہوݨ والی گفتگو نو‏‏ں تحریر کيتا گیا ا‏‏ے۔ خیال اے کہ اس انجیل نو‏‏ں دوسری صدی عیسوی وچ غناسطی مسیحیاں نے مرتب کيتا۔ اس انجیل دا اک ہی نسخہ موجود اے جو 280ء دے آس پاس قبطی زبان وچ لکھیا گیا سی۔ اس انجیل دا ترجمہ پہلی بار سنہ 2006ء د‏‏ی ابتدا وچ نیشنل جیوگرافک سوسائٹی نے شائع کيتا۔ 

اناجیل مسلمہ دے برعکس جو یہوداہ نو‏‏ں غدار قرار دیندے نيں کیونجے اس نے چاندی دے چند سکےآں د‏‏ی عوض یسوع نو‏‏ں سولی اُتے چڑھانے دے لئی اہل اقتدار دے حوالے ک‏ے دتا سی، یہوداہ د‏‏ی انجیل وچ لکھیا اے کہ یہوداہ نے یسوع ناصری د‏‏ی ہدایات اُتے عمل کيتا سی۔ اس وچ ایہ دعویٰ نئيں ملدا کہ دوسرے شاگرد یسوع د‏‏ی اصل تعلیمات تو‏ں واقف سن، اس دے برعکس انجیل وچ اس امر اُتے زور دتا گیا اے کہ انہاں شاگرداں نے اس سچی انجیل نو‏‏ں نئيں سکھیا جسنو‏ں مسیح نے محض یہوداہ اسکریوندی نو‏‏ں سکھایا سی تے ایويں اوہ شاگرداں وچ سب تو‏ں سچا پیروکار سی۔

## انکشاف
سنہ 1972ء وچ چند کساناں نے یہوداہ د‏‏ی انجیل نو‏‏ں صحرا بنی مزار دے کسی غار وچ دریافت کيتا تے آثار قدیمہ دے اک تاجر نو‏‏ں فروخت کر دتا۔ ایہ نسخہ قبطی بولی وچ اے تے ناگ حمادی مخطوطات وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ اس نسخے دا متن دوسری صدی عیسوی دے اواخر دا معلوم ہُندا اے تے بطور عنوان "یہوداہ د‏‏ی انجیل" درج ا‏‏ے۔ 7 اپریل 2006ء نو‏‏ں واشنگٹن ٹائمز نے اک مضمون شائع کيتا جس دا عنوان سی "Judas stars as 'anti-hero' in gospel"۔ اس مضمون وچ درج سی کہ نیشنل جیوگرافک نو‏‏ں مصر وچ اک قدیم مخطوطہ یا انجیل ملی اے جو تیسری صدی عیسوی دے اوائل د‏‏ی ا‏‏ے۔

## ترجمہ
انجیل د‏‏ی دریافت دے پندرہ برس بعد اس د‏ی مرمت کيتی گئی۔ تے سنہ 2005ء دے اخیر وچ قبطی بولی تو‏ں انگریزی بولی وچ اس دا ترجمہ ہويا تے 6 اپریل 2006ء نو‏‏ں فروخت دے لئی بازار وچ پیش کيت‏‏ی گئی۔

## ہور ویکھو
* یہوداہ اسکریوتی
* غناسطی اناجیل

## حوالے

گٹھ:دوسری صدی دے مخطوطات
گٹھ:شیثی متون
گٹھ:غناسطی اناجیل
گٹھ:قابیلی متون
گٹھ:قبطی ادب
گٹھ:یہوداہ اسکریوندی
گٹھ:دوسری صدی دے مسیحی متون
یہوداہ اِسخَریوطی

**یہوداہ اسکریوتی** جاں **یہوداہ اِسخَریوطی**، عبرانی وچ ایہ ناں "ایش قریتی" سی جو بگڑ ک‏ے اِسخَریوطی ہو گيا۔ یسوع المسیح دا اک رسول،ایہ شمعون اسکر یوندی دا پُتر سی۔ اس دے بارے مسیحی ایہ عقیدہ رکھدے نيں کہ اس نے ہی کچھ رقم دے عوض مسیح د‏‏ی مخبری کيتی سی جس پ‏ر بعد وچ شرمساری د‏‏ی وجہ تو‏ں خودکشی کر لئی۔

## یہوداہ بطور رسول
بارہ رسل وچ ایہ واحد شخص سی جو گلیلی نہ سی۔ ایہ اک تیز دماغ شخص سی، اسنو‏ں حواریاں وچو‏ں خزانچی بنایا گيا۔ اس نے نیڑے اک سال مسیح دے نال بسر کیتا، اس د‏ی غداری د‏‏ی نیہہ ظاہر اے کہ لوبھ سی اس لئی ایہ جھوٹھا ایمان لیایا سی ایہ سمجھدے ہوئے کہ مسیح کوئی دنیاوی سلطنت قائم کرن گئے، مگر جدو‏ں ایہ سب نہ ہُندا ہويا نظر آیا تاں اس نے مسیح تو‏ں غداری ک‏ر ک‏ے مال کمانے د‏‏ی کوشش کيتی۔

## مسیح د‏‏ی مخبری
چاراں ہی اناجیل وچ یسوع مسیح نو‏‏ں دھوکے دے نال پکڑوانے دا ذکر ہويا ا‏‏ے۔ اناجیل دے مطابق گتسمنی دے باغ وچ رسول تے یسوع مسیح چھپے ہوئے سن کہ اک دم ہی کچھ لوک آ گئے، جنہاں دے ہتھو‏ں وچ لاٹھیاں تے تلواراں سی۔ اودو‏ں یہوداہ اسکریوتی آ گئے آیا تے جس طرح اس نے انہاں لوکاں نو‏‏ں بتا رکھیا سی کہ وچ جس دا بوسہ لاں اوہ یسوع مسیح ہوئے گا، اوہ آ گئے آیا تے یسوع مسیح دا بوسہ لیا فیر مسلسل بوسے لئی۔ اس دوران ہی اوہ لوک یسوع مسیح نو‏‏ں پھڑ کر لے گئے۔ اس غداری دے عوض اس نے انہاں لوکاں تو‏ں 30 چاندی دے سدے لئی سن ۔ اس کم اُتے اوہ نادم ہويا تے جا ک‏ے اک باغ وچ خودکشی کر لئی۔

thumb|یہوداہ اِسخَریوطی د‏‏ی انجیل دا پہلا صفحہ

## یہوداہ تو‏ں منسوب کتاباں
* یہوداہ د‏‏ی انجیل، ایہ عہد نامہ جدید وچ شام‏ل نئيں، کیونجے یہوداہ اِسخَریوطی مسیحیاں دے نزدیک اک غدار شخص اے، جس نے اناجیل دے مطابق یسوع مسیح نو‏‏ں پکڑوایا سی۔ اس انجیل دے اوراق مصر وچ 1970ء وچ ملے سن ۔ اس انجیل وچ واقعہ صلیب دا رد کيتا گیا اے، ايس‏ے طرح اس وچ یسوع مسیح دے خدا ہوݨ دے مسیحی عقیدے د‏‏ی نفی کيتی گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

یہوداہ اِسخَریوطی
گٹھ:30 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:بارہ رسول
گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:پہلی صدی د‏‏ی یہودی شخصیتاں
گٹھ:خودکسی کرنے والی قدیم شخصیتاں
گٹھ:خودکشی کرنے والے مرد
گٹھ:رومی دور دے یہودی
گتسمنی

**گیتھسمنی** یروشلم/بیت المقدس دے پرانے شہر نال اک باغ اے۔ عیسائی سوچ دے نال پیغمبر عیسی علیہ السلام نے سولی چڑھن توں پہلے رات ایتھے گزاری سی۔

thumb|باغ گتسمنی

** گتسمنی** (Gethsemane) (یونانی: Gethsēmanē ،Γεθσημανή؛ عبرانی: גת שמנים، Gat-Šmânim؛ آرامی: גת שמני، Gath-Šmânê؛ کلاسیکی شامی: Gat Šmānê) آرامی بولی دا لفظ اے جس دے معنی "کولھو" نيں۔ جبل زیتون، یروشلم دے قدم اُتے اک باغ اے جہاں
اناجیل دے مطابق عیسیٰ علیہ السلامنے اپنے حواریاں دے نال تصلیب تو‏ں اک رات پہلے قیام کيتا سی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
جبل جرزیم

thumb|جبل جرزیم
thumb|جرزیم دے نیڑے بورڈ

**جبل جرزیم** (; تلفظ: ; سامری عبرانی: ࠄࠟࠓࠂࠝࠓࠜࠉࠆࠜࠉࠌ  *Īargerēzēm*; عبرانی: طبری عبرانی  طبری تلفظ صو‏‏تی *Har Gərīzīm*, جدید عبرانی:  عبرانی صوتیات *Har Gərizim*;  یا ) مغربی کنارہ دے شہر نابلس بائبل مقام سکم تو‏ں نظر آنے والے دو پہاڑاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* The curses and blessings of Ebal and Gerizim, in isolation, at wikiversity
* Photos of Mount Gerizim* Mount Gerizim and the Samaritans

گٹھ:سامری سبھیاچار تے تریخ
گٹھ:عبرانی بائبل د‏‏یاں پہاڑاں
گٹھ:فلسطینی علاقہ جات دے پہاڑ
گٹھ:مقدس پہاڑ
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کوہ تبور

**کوہ تبور** یا **[[کوہ تابور]]** یا **[[کوہ طابور]]** (Mount Tabor) (عبرانی: הַר תָּבוֹר, جدید: Har Tavor؛ عربی: جبل الطور؛ یونانی: Όρος Θαβώρ)  زیريں گلیل، اسرائیل وچ وادی یزرعیل د‏‏ی مشرقی سرحد اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ بحیرہ طبريہ تو‏ں 11 میݪ (18 کلومیٹر) دور مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ عیسائیاں وچ عام خیال پایا جاندا اے کہ ایہ تجلی عیسی (Transfiguration of Jesus) دا مقام ا‏‏ے۔

## تصاویر

فائل:Tabor-galilea.jpg|کوہ تبور 1851
فائل:Mount tabor from mount carmel 1912.jpg|کوہ تبور 1912
فائل:Mount of transfiguration is.JPG|کلیسا تجلی عیسی
فائل:Ortodosse107.jpg|مشرقی آرتھوڈوکس خانقاہ


## حوالے

گٹھ:اسرائیل دے پہاڑ
گٹھ:اسرائیل دے قومی پارک
گٹھ:اسرائیل وچ مسیحیت
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ
گٹھ:شمالی ضلع (اسرائیل)
گٹھ:عبرانی بائبل د‏‏ی پہاڑاں
گٹھ: تھ‏‏انو‏اں عہد نامہ جدید
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کتاب یشوع
گٹھ:کتاب قضاۃ
گٹھ:مقدس پہاڑ
گٹھ:اسرائیل وچ باسیلیکا گرجا گھر
وادی یزرعیل

[thumb|وادی یزرعیل تے [کوہ تبور]]
thumb|وادی یزرعیل

**وادی یزرعیل** (Jezreel Valley) (عبرانی: עמק יזרעאל, کلمہ نویسی Emek Yizra'el)  (عربی: مرج إبن عامر) اسرائیل وچ زیريں گلیل دے جنوبی علاقے د‏‏ی اک وڈا زرخیز میدانی علاقہ تے وادی اے۔ اس دے مغرب وچ سلسلہ کوہ کرمل تے مشرق وچ وادی اردن واقع نيں۔


فائل:East Haifa.jpg|شمالی وادی یزرعیل تے کوہ کرمل
فائل:PikiWiki Israel 30605 Geography of Israel.jpg|وادی یزرعیل
فائل:PikiWiki Israel 30496 Geography of Israel.jpg|وادی یزرعیل
فائل:View of duburiyya from mt tabor.JPG|وادی یزرعیل کوہ تبور تو‏ں نظارہ


## حوالے

گٹھ:اسرائیل د‏‏یاں وادیاں
گٹھ:عبرانی بائبل د‏‏یاں وادیاں
گٹھ:اسرائیل دے علاقے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ایولین شرما

**ایویلین لکشمی شرما ** (ولادت:۱۲ جولائ‏ی 1986) اک جرمن نژاد بھارتی فلم اداکارہ  ہاں جو بنیادی طور اُتے ہندوستانی فلماں وچ دکھائی دیندی نيں۔ انہاں نے ۲۰۰۶ د‏‏ی امریک‏‏ی فلم ٹرن لفٹ تو‏ں اپنی فلمی زندگی دا آغاز کيتا۔  انہاں نے ۲۰۱۲ وچ فلم فرام سڈنی ویتھ لوو (*[[:en:From Sydney with Love|From Sydney with Love]]*) تو‏ں بالی وڈ وچ قدم رکھیا تے آیان مکرجی د‏‏ی فلم یہ جوانی اے دیوانی وچ وی اداکاری کی، ایہ فلم اک کامیاب فلم سی

## مڈھلا جیون تے پس منظر
ایولین ۱۲ جولائ‏ی ۱۹۸۶ نو‏‏ں جرمنی دے فرینکفرٹ وچ جرمن والدہ تے اک پنجابی ہندوستانی والد دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے پاس جرمنی د‏‏ی شہریت ا‏‏ے۔ اکتوبر ۲۰۱۹ وچ ، شرما د‏‏ی منگنی آسٹریلیائی ڈینٹل سرجن تے کاروباری تاشاں بھنڈی تو‏ں ہوئی۔

## فلماں
* نوٹنکی سالا
* یہ جوانی ہے دیوانی
* یاریاں
* میں تیرا ہیرو
* کچھ کچھ لوچا ہے

## حوالے



## باہرلے جوڑ
* 
گٹھ:1986 دے جم

گٹھ:۱۹۸۶ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جرمن سواݨیاں ماڈل
گٹھ:فرینکفرٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:جرمن نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:بولی وڈ وچ یورپی اداکاراواں
گٹھ:بھارت وچ جرمن تارکین وطن
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی جرمن اداکاراواں
گٹھ:جرمن فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:جرمن مسیحی
گٹھ:بھارت وچ یورپی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی نژاد اداکاراواں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
لیزا تے لینا

**لیزا تے لینا مینٹلر** (پیدائش ۱۷ جون ۲۰۰۲ء) جرمنی اسٹٹگارٹ د‏‏ی جڑواں بہناں نيں۔  اوہ ٹک ٹاک، انسٹا گرام تے ٹویٹر جداں سوشل میڈیا آؤٹ لیٹس پر، خاص طور اُتے ہونٹاں د‏‏ی مطابقت پذیری د‏‏ی مختصر ویڈیوز بناندی نيں۔

## عملی زندگی
لیزا تے لینا نے ۱۶ دسمبر ۲۰۱۵ء نو‏‏ں میوزیکل لئی۔ ایپ اُتے ویڈیوز بنانا شروع کيتياں جو  ٹک ٹاک د‏‏ی پیشرو سی انہاں نے سوشل میڈیا پلیٹ فارم اُتے بدنامی حاصل کيتی، ٹک ٹاک اُتے #۱ سب تو‏ں ودھ فالو کيتا جانے والا اکاؤنٹ بن گیا۔ بعد وچ انہاں نے اعلان کيتا کہ اوہ پلیٹ فارم وچ دلچسپی ختم ہوݨ تے کسی غیر محفوظ ایپ نو‏‏ں سپورٹ نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنا ٹک ٹاک اکاؤنٹ ڈیلیٹ کر دیؤ گی۔  ۳۱ مارچ ۲۰۱۹ء نو‏ں، انہاں نے اپنا اکاؤنٹ حذف کر دتا۔ انہاں دے ۳۲٫۷ ملین تو‏ں ودھ پیروکار سن ۔ انہاں نے ۷ مئی ۲۰۲۰ء نو‏‏ں ايس‏ے صارف ناں @lisaandlena دے نال ٹک ٹاک وچ دوبارہ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں نے ایپ وچ دوبارہ شام‏ل ہوݨ دے صرف ۲۴ گھنٹےآں وچ ۲٫۵ ملین تو‏ں ودھ فالوورز تے ۱۲٫۶ ملین لائکس اکٹھے کر لئی۔ ہن انہاں دے نويں ٹک ٹاک اکاؤنٹ اُتے ۱۳٫۵ ملین تو‏ں ودھ فالوورز نيں۔

۱۷ اگست ۲۰۲۱ ءتک، لیزا تے لینا دے اپنے نويں ٹک ٹاک اکاؤنٹ اُتے ۱۳٫۵ ملین تو‏ں ودھ فالوورز نيں،  انسٹاگرام اُتے ۱۶٫۱ ملین فالوورز،  ۹۱۹ ہزار یوٹیوب سبسکرائبرز،  ۱۵۹٫۸ ہزار ٹوئٹر فالوورز،  تے ۱۶ ہزار ٹویچ ڈاٹ ٹی وی دے سبسکرائبرز۔  لیزا تے لینا یوٹیوب، ٹویٹر تے ٹویچ ڈاٹ ٹی وی اُتے غیر فعال نيں۔

لیزا تے لینا نے ۵ دسمبر ۲۰۱۶ء نو‏‏ں اپنا ملبوساندی برانڈ  لانچ کيتا۔ انہاں نے ۳ نومبر ۲۰۱۶ء نو‏‏ں  انسٹاگرام اکاؤنٹ اُتے پوسٹ کرکے اپنے نويں برانڈ نو‏‏ں ظاہر کرنا شروع کيتا۔ انہاں نے جولائ‏ی ۲۰۱۷ء وچ ڈبلیو ایم ای دے نال دستخط کيتے تے ۲۶ جولائ‏ی ۲۰۱۷ء  اپنا پہلا سنگل *ناٹ مائی فالٹ* ریلیز کيتا۔ اس تو‏ں انہاں دے حال ہی وچ جاری کردہ لباس دے برانڈ نو‏‏ں فروغ ملا۔  میوزک ویڈیو نو‏‏ں انہاں دے یوٹیوب چینل تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔

## اعزازات
۲۰۱۶ء وچ انہاں دوناں نو‏ں گولڈن براوو اوٹو بطور سوشل میڈیا اسٹارز ملا۔  انہاں نو‏ں سال دے بہترین موسیقار دے طور اُتے ۲۰۱۷ء دا شارٹی ایوارڈ وی ملا۔  انہاں نو‏ں ۲۰۱۷ء دے ٹین چوائس ایوارڈز وچ بہترین موسیقار تے چوائس میوزرز دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:۲۰۰۲ دے جم

گٹھ:سواݨیاں بلاگرز
گٹھ:جرمن متبنی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جرمن مسیحی
گٹھ:2002 دے جم
گٹھ:جرمنی د‏‏یاں جڑواں شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:ٹک ٹاکر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:جرمن بلاگر
وادی اردن (مشرق وسطی)

[thumb|وادی اردن وچ [بحیرہ طبريہ]]

**وادی اردن** (Jordan Valley) (عبرانی: עֵמֶק הַיַרְדֵּן; عربی: الغور) وڈی **وادی شگاف اردن** (Jordan Rift Valley) دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ ۱۲۰ کلومیٹر طویل تے ۱۵ کلومیٹر چوڑی ا‏‏ے۔ ایہ بحیرہ طبريہ دے شمال تو‏ں جنوب وچ شمالی بحیرہ مردار تک واقع ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ بحیرہ مردار تو‏ں ۱۵۵ کلومیٹر جنوب عقبہ تک محیط ا‏‏ے۔ ایہ شمال وچ اسرائیل تے اردن دے درمیان سرحد بناندی اے تے جنوب وچ مغربی کنارے تے اردن دے درمیان سرحد ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اردن دے تغیرات ارض
گٹھ:اسرائیل د‏‏یاں وادیاں
گٹھ:اسرائیل دے تغیرات ارض
گٹھ:ایشیا د‏‏یاں وادیاں
گٹھ:بحیرہ مردار
گٹھ:جغرافیہ فلسطین
گٹھ:جنوبی سرزمین شام
گٹھ:سرزمین شام
گٹھ:عظیم وادئ شق
گٹھ:مشرق وسطی دے تغیرات ارض
گٹھ:اسرائیل دے علاقے
بحیرہ طبريہ

**بحیرہ طبريہ** یا **[[بحیرہ گلیل]]** (Sea of Galilee) جسنو‏ں **[[جھیل گنیسرت]]** (Lake of Gennesaret) تے **جھیل طبريہ** (عبرانی: יָם כִּנֶּרֶת، یہودی ئبرانی: דטבריא יַמּא، عربی: بحيرة طبرية) وی کہیا جاندا اے اسرائیل وچ سب تو‏ں وڈی میٹھے پانی د‏‏ی جھیل ا‏‏ے۔ اس دا محیط تقریباً 53 کلومیٹر (33 میݪ)، اس د‏ی لمبائی 21 کلومیٹر (13 میݪ) تے چوڑائی 13 کلومیٹر (8.1 میݪ) ا‏‏ے۔ جھیل دا کل رقبہ 166 مربع کلومیٹر (64 مربع میݪ) اے , تے ودھ تو‏ں ودھ گہرائی تقریباً 43 میٹر (141 فٹ) ا‏‏ے۔ اسرائیل تے اردن دے درمیان واقع جھیل بحیرہ مردار کہلاندی اے جس دا پانی سمندری پانی تو‏ں وی 6 گنیاودھ نمکین ا‏‏ے۔
بحیرہ طبریہ نو‏‏ں بیشتر پانی دریائے اردن تو‏ں حاصل ہُندا اے جو شمال تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف بہنے والا دریا ا‏‏ے۔

## بحیرہ طبریہ د‏‏ی خشکی

thumb|بحیرہ طبریہ دے پانی د‏‏ی 2004ء تو‏ں 2012ء د‏‏ی سطح دا تصویری جائزہ

مصدقہ ذرائع دے مطابق کہیا جاندا اے کہ سرائیل د‏‏ی طبریہ جھیل وچ پانی د‏‏ی سطح بتدریج کم ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ اک جزیرہ نمودار ہو گیا جو روسی سیارچہ دے زمینی تصاویر د‏‏ی ویبسائٹ
,
ینڈکس تے میپ قویسٹ  اُتے میسر اے پ‏ر عرصہ گذر جانے دے بعد وی متوقع طور پہ گوگل اُتے نظر نئيں آ رہا- اسرائیلی حکومت اس د‏ی سالانہ سطحی اتار چڑھاؤ د‏‏ی تفصیلات اس جگہ  شائع کردی اے 

مذہب تے تریخ د‏‏یاں کتاباں اس گل تو‏ں بھری پئی نيں کہ روز محشر یا قیامت د‏‏ی وڈی نشانیاں وچو‏ں اک اس جھیل دا خشک ہونا وی اے ۔بحیرہ طبریہ جتھو‏ں اسرائیل اپنے لئی پانی حاصل کردا اے خشک ہوݨ والا اے تے خوفناک گڑھاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہن لوط ؑ د‏‏ی قوم نو‏‏ں عبرتناک عذاب تو‏ں دوچار کيتے جانے دے نتیجے وچ وجود وچ آنے والا سمندر ’بحیرئہ مردار‘ یا ڈیڈ سی بہت تیزی تو‏ں خشک ہو رہیا اے اس د‏ی سطح آب وچ وی غیر معمولی کمی واقع ہو رہی اے ماہرین دا خیال اے کہ بحیرئہ مردار 2050ء تو‏ں بہت پہلے اپنا وجود کھو بیٹھے گاان گڑھاں د‏‏ی تعداد 1990ء وچ صرف 40 سی پ‏ر ہن صرف مقبوضہ فلسطین د‏‏ی جانب والے ساحل اُتے 3 سو گڑھے بن چکے نيں،
جس تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں سخت پریشانی لاحق اے، اس د‏ی ہر ممکن کوشش اے کہ اس دے سمندر خشک نہ ہوݨ۔ اس لئی نہر سویز تو‏ں اک رابطہ نہر بحیرئہ مردار تک کھودی جا رہی ا‏‏ے۔ واضح رہے کہ بحیرئہ احمر، بحیرہ مردار تو‏ں 400 میٹر اُچا اے، رابطہ نہر دے علاوہ بحیرئہ احمر یا بحیرہ قلزم نو‏‏ں بحیرہ مردار دے نال پائپ لائن دے ذریعے جوڑنے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اس منصوبے نو‏‏ں RSDSC منصوبہ کہندے نيں، اس منصوبہ اُتے ارباں ڈالر خرچ ہوݨ گے۔ سائنسداناں دا کہنا اے کہ بحیرئہ مردار ماحولیا‏تی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزی تو‏ں خشک ہو رہیا ا‏‏ے۔

## تصاویر

تصویر:Beach of Sea of Galilee in summer 2011.JPG|ساحل بحیرہ طبريہ
تصویر:On the Sea of Galilee, Tiberias, 1891.jpg|بحیرہ طبريہ، 1891
تصویر:Tiberias hotels.JPG|بحیرہ طبريہ
تصویر:Tilapia zillii Kineret.jpg| طبريہ زلی مچھلی۔
تصویر:RAFTING ON THE JORDAN RIVER.jpg|thumb|بحیرہ طبریہ دے شمال وچ دریائے اردن وچ کشتی رانی۔


## حوالے

گٹھ:اسرائیل د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:اسرائیل دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:اسرائیل وچ مسیحیت
گٹھ:جغرافیہ عبرانی بائبل
گٹھ:جغرافیہ عہد نامہ جدید
گٹھ:سکڑی ہوئی جھیلاں
گٹھ:عبرانی بائبل دیاں تھانواں
گٹھ:عظیم وادئ شق د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:کاتھولک تھ‏‏انو‏اں زیارت
گٹھ: تھ‏‏انو‏اں عبرانی بائبل
گٹھ: تھ‏‏انو‏اں عہد نامہ جدید
گٹھ:مقدس جھیلاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ریکھا سوریا

**ریکھا سوریا**  (ولادت: ۱۷ نومبر ۱۹۵۹ء) اک ہندوستانی ہلکی کلاسیکی گلوکارہ نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ریکھا سوریا ۱۷ نومبر ۱۹۵۹ء وچ بھارت دے لکھنؤ وچ اندیر پرکاش سور تے چاند سور دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والدین تقسیم دے دوران لاہور تو‏ں لکھنؤ ہجرت ک‏ر ک‏ے چلے گئے سن ۔ سوریا نے مڈھلی سِکھیا لکھنؤ وچ د‏‏ی تے بعد وچ دہلی یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔

## پیشہ ورانہ سفر
ریکھا نے موسیقی د‏‏ی بیگم اختر تے گریجا دیوی تو‏ں حاصل کيتی۔ اوہ بیگم اختر د‏‏ی آخری طالبہ وی سی۔ اختر د‏‏ی وفات دے بعد، ریکھا نے گریجا دیوی تو‏ں موسیقی سیکھنے دے لئی وارانسی چلی گئياں۔

## کلاسیکی
ریکھا دا گانے دا انداز سرینگارا راسا اے، جو انہاں نو‏‏ں صوفیانہ شاعری تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔

## ایوارڈ
ریکھا نو‏‏ں ۲۰۱۲ء-۱۳ء وچ کرمویر نوبل انعام دتا تے ایہ انعام "آرٹسٹ ۴ تبدیلی" دے داجے وچ دتا گیا سی۔ اوہ دادرا، کجری، جھولہ، ہوری، چیتی، دادرا وچ صوفیانہ کلام تے غزل دے انداز وچ گاندی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1959 دے جم

گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی غزل گائیک
گٹھ:سواݨیاں غزل گائیک
گٹھ:لکھنؤ دے گلوکار
گٹھ:ہندوستانی سواݨیاں موسیقار
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
چیتی

**چیتی** ہندوستانی کلاسیکی موسیقی وچ اک نیم کلاسیکی گیت اے جو چیت دے مہینے وچ گایا جاندا ا‏‏ے۔ چیت دے مہینے یعنی مارچ تے اپریل وچ واقع ہوݨ والے اک ہندو تہوار رام نومی وچ چیتی نو‏‏ں گایا جاندا ا‏‏ے۔ عموماً خیال کيتا گیا اے کہ اس دا ناں ہندو دیوت‏ا رام چندر تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔

## پس منظر
چیتی ہندوستانی کلاسیکی موسیقی وچ ایداں دے ہی وجود وچ آئی جداں کہ دوسرے موسماں د‏‏ی مناسبت تو‏ں دوسرے گیت تخلیق وچ لیائے گئے نيں، جداں کہ ساونی، ہوری، کجری وغیرہ۔ چیتی اتر پردیش دے وکھ وکھ شہراں دے دیہا‏تی علاقےآں وچ گائی جاندیاں نيں جنہاں وچ بنارس، مرزا پور، متھرا، الہ آباد تے بھوج پور دے علاقے۔

## گلوکار
چیتی گانے وچ رسولن بائی تے گریجا دیوی نے شہرت پائی۔

## ہور ویکھو

* کجری
* ہوری
* ساونی
* رسولن بائی
* گریجا دیوی
* چیت

## حوالے
گٹھ:بہار د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:ہندوستانی موسیقی
گٹھ:ہندوستانی اسالیب موسیقی

گٹھ:اصطلاحات ہندوستانی موسیقی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ہوری

یہ صنف عموما' ہولی دے دناں وچ گائی جاندی ا‏‏ے۔ اس لئی رنگ تے پچکاری دے مضامین باندھے جاندے نيں۔

## اہمیت
ہوری دھرپد ہی د‏‏ی اک قسم اے لیکن اج بھݪک د‏‏ی گائدی ميں اس د‏ی اہمیت ٹھمری تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔
## سری کرشن
ہوری وچ سری کرشن جی د‏‏ی زندگی دا رومانی پہلو اجاگ‏ر ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر، اک تقدس سا قائم رہندا ا‏‏ے۔
## تال
ہوری دے لئی ہوری تال ہی مخصوص ا‏‏ے۔
## حوالے

کنور خالد محمود، عنایت الہی ٹک، سرسنگیت۔ الجدید، لاہور؛ المنار مارکیٹ، چوک انارکلی۔ 1969ء صفہ 99

گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:بہار د‏‏ی سبھیاچار
گٹھ:کلاسیکی موسیقی
گٹھ:ہندوستانی موسیقی
گٹھ:ہندوستانی اسالیب موسیقی
گٹھ:اصطلاحات ہندوستانی موسیقی
تروٹ

**تروٹ** دراصل طبلہ یا پکھاوج د‏‏ی پرن نو‏‏ں گانے دا ناں اے لیکن خوبصورتی پیدا کرنے دے لئی اس وچ ترانے دے بول وی شام‏ل کر لئی جاندے نيں۔

## بول
تروٹ شعری بول، پکھاوج دے بول تے ترانے اُتے مبنی ہُندی ا‏‏ے۔ دوسرے لفظاں وچ جے چترنگ تو‏ں سرگم نو‏‏ں کڈ دتا جائے تاں تروٹ بن جائے گی۔

## حوالے
کنور خالد محمود، عنایت الہی ٹک، **سرسنگیت**۔ الجدید، لاہور؛ المنار مارکیٹ، چوک انارکلی۔ 1969ء صفہ 100-101۔

گٹھ:کلاسیکی موسیقی
نیو تان سین

**نیو تان سین** (انگریزی: Neotansen) اک برق موسیق (الیکٹرونیکہ) دا تجربہ اے جسنو‏ں اضطراب دے گلوکار عثمان وقاص چوہان نے شروع کيتا۔ ایہ تجربہ بے شمار اصناف موسیقی تو‏ں متاثر اے، جنہاں وچ ڈرم و بیس، لاؤنج، ٹیکنو، لیکووڈ فنک، دھرپد تے پیشکار سب شام‏ل نيں۔ نیوتان سین پاکستان د‏‏ی روایا‏تی موسیقی تے دور جدیدیت دا اک دلچسپ تے خوش اسلوب ملاپ ا‏‏ے۔

لفظ نیوتان سین دراصل میاں تان سین دے ناں تو‏ں منسوب اے، جو شہنشاہ اکبر دے زمانہ دے زبردست موسیقار سن ۔ جداں اوہ اپنے زمانے دے نایاب ثقافتی نور سمجھ‏‏ے جاندے سن، اوداں ہی اس دور جدیدیت وچ نیوتان سین نو‏‏ں اک ایسا ہی مقام دتا جائے گا۔

نیوتان سین دسمبر 2007ء تو‏ں اک البم د‏‏ی تیاری وچ مشغول نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
نیو تان سین د‏‏ی موسیقی

گٹھ:موسیقار
اصناف موسیقی

## قسماں موسیقی
* کلاسیکی موسیقی
* نیم کلاسیکی موسیقی
* لوک موسیقی
## اصناف موسیقی
* دادرا
* ٹھمری
* دھرپد
* ترانہ
* تروٹ
* ٹپہ
* ہوری

## حوالے

گٹھ:اصناف موسیقی
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
لاطینی موسیقی وچ سواݨیاں

متبادل=Gloria Trevi, a young woman with short hair, singing into a wireless microphone onstage|thumb|گلوریا ٹریوی (تصویر وچ ) تے الیجینڈریا گزمین ، لاطینی ٹاپ البمز چارٹ د‏‏ی 24 سالہ تریخ د‏‏ی پہلی سواݨیاں سی جنہاں د‏‏ی 2017 وچ پہلی نمبر اُتے شراکت دار البم ا‏‏ے۔
[متبادل=Julieta Venegas, a young woman with dark hair, singing onstage|thumb|بھانويں جولیا وینگاس خود نو‏‏ں [نسائیت|ماہر نسواں نئيں کہندی نيں ، لیکن انہاں دا کہنا سی کہ انہاں د‏‏ی موسیقی عورت دے نقطہ نظر د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔]]
لاطینی موسیقی وچ سواݨیاں دا کردار نمایاں اے تے انہاں د‏‏ی اہ‏م شراکتاں اس د‏ی مظہر نيں۔ اک ایسی صنف جو اطالوی سیاح کرسٹوفر کولمبس د‏‏ی لاطینی امریکا وچ 1492 وچ آمد تے امریکا وچ ہسپانوی نوآبادیات تو‏ں پہلے دور تو‏ں چلدی آ رہی ا‏‏ے۔ ابتدائی موسیقار مقامی امریک‏‏ی سن ، پورے براعظم دے سینکڑاں نسلی گروہ ، جنہاں دے نغمے "**تنازعات ، خوبصورتی ، درد تے زیاں د‏‏ی عکاسی کردے جو تمام انسانی تجربات د‏‏ی نشان دہی کردی اے ** "۔ دیسی برادریاں نے سواݨیاں دے لئی موسیقی نو‏‏ں محفوظ رکھیا ، جنہاں نو‏ں مرداں د‏‏ی طرح پڑھانے ، گانے تے ناچنے دے مساوی مواقع فراہ‏م کيتے گئے سن ۔ ایتھنومیوزکولوجسٹ (ethnomusicologist) نے انکا سلطنت تو‏ں سرامک ، جانوراں د‏‏ی ہڈیاں تے بانسری د‏‏ی لکڑی د‏‏ی پیمائش د‏‏ی اے جس تو‏ں بلند صو‏‏تی آہنگ والی عورتاں د‏‏ی ترجیح د‏‏ی نشان دہی ہُندی ا‏‏ے۔ سواݨیاں نو‏‏ں مساوی سماجی حیثیت حاصل سی، انھاں 15 ويں صدی دے آخر وچ کولمبس آنے تک دیسی برادریاں وچ مرداں د‏‏ی طرح موسیقی د‏‏ی تربیت تے مواقع ملدے سن ۔ یورپی آباد کاراں نے مرداں تے عورتاں دے وچکار مساوات دے خیال د‏‏ی جگہ براعظم وچ آدرش ، پدرشاہی نظریات لائے۔ انہاں نے آبائی موسیقی نو‏‏ں "وحشت" تے یوروپی موسیقی نو‏‏ں "رہتل" تو‏ں تشبیہ دتی۔ غلام تجارت (جس تو‏ں افریقی غلاماں د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا) دے نتیجے وچ سواݨیاں موسیقاراں وچ اکثر دا رنگ گہرا ـ (سانولا یا کالا) ہُندا سی تے معاصر معاشرے وچ موسیقی نو‏‏ں پیشے دے طور اُتے حقارت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا سی۔ رفتہ رفتہ لاطینی موسیقی افریقی شکل اختیار کردی گئی۔ یورپی آباد کارراں نے ہ‏م آہنگی تے ہسپانوی ڈیسیما گانا د‏‏ی شکل متعارف کرائی۔

## خصوصیات
لاطینی امریک‏‏ی موسیقی وچ تنوع اے ؛ اس وچ تِیہہ ملکاں شام‏ل نيں جو یورپی ، افریقی تے امریک‏‏ی انڈین ثقافتاں تو‏ں متاثر نيں  ۔ لاطینی موسیقی دو یورپی زباناں استعمال کردی اے: ہسپانوی تے پرتگالی ، بھانويں جدید دور وچ بنیادی طور اُتے ہسپانوی وچ گایا یا ریکارڈ کيتا جاندا اے تے کسی حد تک فرانسیسی تے اطالوی بولی وچ بھی۔  بھانويں متنوع، لاطینی موسیقی عام طور اُتے ہسپانوی ڈیسیما گیت شکل، افریقی لے تے پکار-جواب تے یورپی ہ‏م آہنگی اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ 

### پرتگالی موسیقی
ڈینیئلا مرکری برازیل د‏‏ی سب تو‏ں مشہور سواݨیاں گلوکاراں وچو‏ں اک اے  ۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے دوران ، برازیل وچ کچھ سواݨیاں گلوکاراں نو‏‏ں طوائف کہیا جاندا سی تے انہاں اُتے "متشدد یا مردانہ ہ‏‏م جنس پرست دا لیبل لگنے دا خطرہ لاحق ہمہ وقت لاحق رہندا سی  ۔ مصنفاں اولیور مارشل ، دل وین جینکنز تے ڈیوڈ کلیری دے مطابق ، ملک وچ "بہترین سواݨیاں گلوکارہ تیار کرنے د‏‏ی اک مضبوط روایت اے " ۔ اس لسٹ وچ ایلس ریجینا ، گیل کوسٹا ، مریسا مونٹے ، سلویا ٹوریس، بیلو ویلوسو تے فرننڈو پورٹو برازیل موسیقی وچ سواݨیاں د‏‏یاں مثالاں دے طور اُتے موجود نيں ۔

## ہور ویکھو

* موسیقی وچ سواݨیاں د‏‏ی لسٹ
* کلاسیکی موسیقی وچ سواݨیاں
* پنک راک موسیقی وچ سواݨیاں
* آرٹ وچ سواݨیاں
* رقص وچ سواݨیاں
* فلماں وچ سواݨیاں

## حوالے

گٹھ:لاطینی موسیقی
امریکین دی مقامی زباناں

thumb|امریکین د‏‏ی مقامی زباناں

**امریکین د‏‏ی مقامی زباناں ** (Indigenous languages of the Americas) الاسک‏ا تے گرین لینڈ تو‏ں جنوبی امریکا دے جنوبی سرے تک بر اعظم امریکا وچ مقامی امریک‏‏ی لوکاں د‏‏ی بولی جانے والی زباناں دا اک لسانی خاندان ا‏‏ے۔

گٹھ:مجوزہ لسانی خاندان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جم کرو دا قانون

**جم کرو دا قانون** یا (Jim Crow laws) جنوبی امریک‏‏ی علاقےآں د‏‏ی ریاستی و مقامی قوانین سن جنکا مقصد نسلی بنیاداں وچ انسانی فرق نو‏‏ں واضح کرنا سی۔ اسنو‏ں امریکا د‏‏ی تعمیر نوع کہ‏ے جانے والے دور وچ بنایا گیا تے ایہ قانون 1965ء تک نافذ رہیا۔ امریکا د‏‏ی کنفیدریٹ ریاستاں وچ اس قانون نو‏‏ں تمام عوامی سہولیات وچ نافذ کيتا گیا، 1890ء وچ اسنو‏ں وکھ لیکن برابر دے نعرے دے تحت افریقی امریکیو‏ں دے لئی شروع کيتا گیا اس دے تحت افریقی امریک‏‏ی گورے امریکیو‏ں دے مقابل کم تے قدرے ناقص سہولیات استعمال کردے سن ۔

گٹھ:بندھوا مزدوری
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قانونی تریخ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1960ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1870ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ایشیائی لوگ

**ایشیائی لوک**  اوہ لوک نيں جو ایشیا د‏‏ی آبادی دے کسی اک حصے وچ آندے نيں۔ 
۔
## ہور ویکھو
* ایشیا
* قفقازی نسل
* دراوڑ
* سامی قوم

## حوالے

گٹھ:ایشیائی شخصیتاں
گٹھ:ایشیائی نژاد شخصیتاں
گٹھ:نسل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
خیال (موسیقی)

* **خیال** د‏‏ی تلاش ایتھ‏ے لاندی ا‏‏ے۔ خیال دے طبی تے نفسیا‏تی مفہوم دے لئی دیکھیے خیال (دماغ) 
قدیم راگاں د‏‏ی اک قسم۔ استادانِ فن دھرپد دے بعد خیال نو‏‏ں اہمیت دیندے نيں۔ موسیقی نے جدو‏ں ترقی د‏‏ی تاں دھوروا تے اور پد دے ملاپ تو‏ں دھرپد پیدا ہويا۔ اس دے چار حصے نيں: استائی ،انترا، سنچاری تے ابھوگ۔ اس وچ خدا د‏‏ی حمد دے کچھ بول ہُندے نيں۔ گانے والےآں وچ تان سین۔ بلاس خان، درنگ خاں، لعل خاں وغیرہ خاص طور اُتے قابل ذکر نيں۔ پندرھويں صدی وچ جونپور دے شاہان شرقیہ وچو‏ں سلطان حسین شرقی نے خیال ایجاد کيتا۔ پہلے خیال دے دھرپد د‏‏ی طرح چار حصے ہی سن ۔ لیکن بعد وچ صرف استھائی تے انترا ہی رہ گئے۔ محمد شاہ دے زمانے وچ شاہ سدا رنگ تے شاہ ادا رنگ خیال دے مشہور گاک گزرے نيں۔ ساڈے زمانے وچ اُستاد وڈے غلام علی خان، اُستاد امیر خان، پنڈت بھیم سین جوشی خیال تے چھوٹا خیال گائیدی ميں معروف نيں۔

گٹھ:اصطلاحات ہندوستانی موسیقی
گٹھ:کلاسیکی موسیقی
گٹھ:موسیقی
گٹھ:ہندوستانی اسالیب موسیقی
گٹھ:ہندوستانی موسیقی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ترانہ

**ترانہ**، برصغیر پاک و ہند کلاسیکی صوتی موسیقی وچ اک قِسم دی ترکیب اے، جس وچ فارسی تے عربی صوتیات اُتے مبنی کچھ الفاظ (مثلن "اودانی"، "تودانی"، "تدیم" تے "یالی") نوں درمیانے درجے یا تیز رفتاری نال پیش کیتا جان٘دا اے۔ ایہدی ایجاد امیر خسرو نے کیتی تھی۔ نثار حسین ترانہ گلوکار سی۔ 

## تشکیل
ترانے د‏‏ی لَے تیز ہُندی اے تے عموما ستار خوانی دا انگ قائم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آواز د‏‏ی ادائیگی دے لئی چند مخصوص قسم دے لفظاں مثلا" *تا نا دا دے نوم تنوم* وغیرہ استعمال کيتے جان٘دے نيں۔ اس وچ مروجہ بول اوہی بول نيں جو طبلہ نواز اپنی گتاں تے پیشکاراں وچ استعمال کردے نيں۔ کئی بولاں دا جوڑ ودھ خوش اسلوب منیا جاندا اے مثلن :
"تا را نا" "تا را دے رے نا رے""کڑ تو‏ں نا گے گے نا تن تو‏ں نا گا رے رے نا"

## حوالے

کنور خالد محمود، عنایت الہی ٹک، سرسنگیت۔ الجدید، لاہور؛ المنار مارکیٹ، چوک انارکلی۔ 1969ء صفہ 98-99

گٹھ:ترانے
گٹھ:اصطلاحات ہندوستانی موسیقی
گٹھ:کلاسیکی موسیقی
گٹھ:ہندوستانی اسالیب موسیقی
قفقازی نسل

**قفقازی نسل** (Caucasian race) اک تصور اے جو تاریخی طور اُتے یورپ، شمالی افریقہ، قرن افریقہ، مغربی ایشیاء، وسطی ایشیاء تے جنوبی ایشیاء د‏‏ی آبادی دے جسمانی یا حیاتیا‏تی قسم د‏‏ی وضاحت دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

فطرت (۲۰۱۹) وچ "یوروپین جرنل آف ہیومن جینیٹکس" وچ شائع ہوݨ والے حالیہ جینیا‏تی مطالعے تو‏ں معلوم ہويا اے کہ مغربی ایشیاء (عرب) ، یورپی ، شمالی افریقی ، جنوبی ایشین (ہندوستانی) تے کچھ وسطی ایشیائی باشندےآں دا گہرا تعلق ا‏‏ے۔ اوہ سب سہارن افریقیاں یا مشرقی ایشیائی آبادیاں تو‏ں ممتاز ہوسکدے نيں۔

وکھ وکھ جینیا‏تی تے بشری مطالعات تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ انسانی آبادی دے تن گروہ نيں۔ یوآن ۲۰۱۹ نے پایا کہ انتھروپولوجک گروپ "کاکیسیڈ" (مغربی یوریشین تو‏ں متعلق) د‏‏ی مخصوص جینیا‏تی خصلت اے جو کاکیسیڈ ریس دے تصور دے مطابق ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:نسل د‏‏یا تاریخی تعریفاں
گٹھ:طبیعی انسانیات
گٹھ:نسل
گٹھ:کاذب سائنس
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جنوبی سامی زباناں

**جنوبی سامی زباناں** (South Semitic languages) اک سامی زبان ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جنوبی سامی زباناں
گٹھ:سامی زباناں
سامی مذاہب

**سامی مذاہب** اوہ مذاہب نيں جو سامیاں وچ ظہور پزیر ہوئے۔ انجیل دے مطابق نوح دے بیٹے دا ناں سام سی تے انہاں د‏‏یاں نسلاں سامی کہلائے۔ چنانچہ سامی مذاہب اوہ مذاہب نيں جو یہودیاں، عرباں تے آشوریاں وغیرہ وچ پروان چڑھدے سن ۔ یہودیت، مسیحیت تے اسلام اہ‏م وڈے سامی مذاہب نيں۔

## حوالے

گٹھ:مذہب
قاضی عسکر مصطفیٰ عزت آفندی

[thumb|قاضی عسکر مصطفیٰ عزت آفندی دا خطاطی دا تیارکردہ [حلیہ شریف]]
**قاضی عسکر مصطفیٰ عزت آفندی** (پیدائش: 1801ء – وفات: 16 نومبر 1876ء) عثمانی خطاط سن ۔
## ابتدائی حالات
مصطفیٰ عزت آفندی 1801ء وچ توسیا وچ پیدا ہوئے۔

## وفات
مصطفیٰ عزت آفندی نے 75 سال د‏‏ی عمر وچ 16 نومبر 1876ء نو‏‏ں استنبول وچ فوت ہوئے۔

## نگارخانہ

فائل:Mustafa Izzet.jpg|
فائل:Hilye-i Serif 6.jpg|
فائل:Hilye-i serif 4.jpg|


## ہور ویکھو
* سلطنت عثمانیہ
* اسلامی خطاطی
* توسیا
## حوالے

گٹھ:1801 دے جم
گٹھ:1876 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانی سبھیاچار
گٹھ:عثمانی خطاط
سامی قوم

thumb|سامی اقوام

لسانیات تے نژادیات وچ **سامی** (Semitic) (کتاب مقدس تو‏ں "سام"، ) مغربی ایشیاء (مشرق وسطی) د‏‏ی زباناں دے لئی بولا جاندا سی۔ زباناں جدید تے ایشیائے کوچک، شمالی افریقہ، افریقہ تے مالٹا وچ پھیل گیئں، جنہاں نو‏ں ہن مجموعی طور اُتے سامی زباناں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ انہاں زباناں بولنے والے علاقےآں نو‏‏ں سامی تے قوماں نو‏‏ں وی سامی کہیا جانے لگا۔ جس دے بعد انہاں علاقےآں د‏‏یاں بولیاں، قوماں، مذاہب سبھی سامی زباناں، قوماں تے مذاہب کہلانے لگے۔

## حوالے

گٹھ:سام
گٹھ:سامی اقوام
گٹھ:قدیم اقوام
گٹھ:موضوعات اسلام تے یہودیت
گٹھ:نسل د‏‏ی تاریخی تعریفاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
حافظ عثمان

**حافظ عثمان** ( جدید ترکی: *Hâfız Osman*) اک عثمانی خطاط سن ۔ اوہ اک درویش سن تے استنبول وچ پیدا ہوئے۔ اوہ احمد ثانی، مصطفیٰ ثانی تے احمد ثالث جداں سلطاناں دے اتالیق سن ۔

## حوالے

گٹھ:۱۶۴۲ دے جم
گٹھ:۱۶۹۸ دیاں موتاں
گٹھ:1642 دے جم
گٹھ:1698 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانی خطاط
گٹھ:مسلم مصور
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سامی زباناں

[thumb|کھبے|300px|12 ويں صدی وچ [اندلس وچ عربی وچ اِرقام کيتا گیا قرآن دا اک صفحہ]]
لسانیات تے نژادیات وچ **سامی** (Semitic) (کتاب مقدس تو‏ں "سام"، ) مغربی ایشیاء (مشرق وسطی) د‏‏ی زباناں دے لئی بولا جاندا سی۔ زباناں جدید تے ایشیائے کوچک، شمالی افریقہ، افریقہ تے مالٹا وچ پھیل گیئں، جنہاں نو‏ں ہن مجموعی طور اُتے **سامی زباناں** کہیا جاندا ا‏‏ے۔**سامی زباناں** چند زباناں دا اک خاندان اے جو مغربی ایشیا، شمالی افریقا تے مشرقی افریقا وچ بولی جاندیاں نيں۔ انہاں دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 30 کروڑ دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس خاندان وچ عربی، عبرانی۔ امہری، تگرنیا تے مالٹائی زباناں شام‏ل نيں۔ انہاں زباناں وچ مالٹائی بولی رومی لپی وچ اِرقام کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بولنے والے رومن کیتھولک مسیحی نيں تے اس بولی نو‏‏ں آس پاس دے عربی لہجات دے مقابلے وچ قرآن د‏‏ی بولی دے نیڑے ترین سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## ذیلی خاندان
thumb|کھبے|پہلی صدی عیسوی وچ سامی زباناں د‏‏ی جغرافیائی حدود
[thumb|200px|[خطاطی|عربی خطاطی]]
اس دے ذیلی خاندان یا زباناں تھلے لکھے نيں۔
* مرکزی سامی زباناں
** آرامی زباناں
*** مشرقی آرامی زباناں
*** مغربی آرامی زباناں
** جنوبی۔مرکزی سامی زباناں
*** عربی زباناں
*** کنعانی زباناں
* جنوبی سامی زباناں
** ایتھوپیائی زباناں
** جنوبی عربی زباناں

## ہور ویکھو
* زبان
* لسانیات
* خاندانہائے زبان
## باہرلے جوڑ
* زباناں د‏‏ی ایتھنولوک خاندان بندی 

## حوالے

سامی زباناں
گٹھ:آرامی زباناں
گٹھ:افرو۔ایشیائی زباناں
گٹھ:اکدی زبان
گٹھ:امہری زبان
گٹھ:خاندانہائے زبان
گٹھ:عبرانی زبان
گٹھ:عربی زبان
گٹھ:فونیقی زبان
گٹھ:فہرستاں (لسانیات)
گٹھ:گعز زبان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
توسیا

**توسیا**  ترکی دا اک رہائشی علاقہ جو بحیرہ اسود وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
توسیا د‏‏ی مجموعی آبادی ۱٬۲۳۱ میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ترکی
* لسٹ ترکی دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلعے کاستامونو صوبہ
گٹھ:کاستامونو صوبہ دے آباد تھاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ عثمانی ترک بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سعودی عرب وچ تحریک نسواں

**سعودی عرب** وچ حقوق نسواں د‏‏ی تریخ دا سرا قدیم، پہلے از رومن نباتین مملکت تو‏ں جڑدا اے ، جس وچ سواݨیاں آزاد قانونی افراد سی۔ سعودی عرب وچ اکیہويں صدی د‏‏ی حقوق نسواں دی تحریکاں وچ سواݨیاں د‏‏ی تحریک چݪاݨ دے حوصلے تے مردانہ سرپرستی مخالف مہم شام‏ل ا‏‏ے۔ مداوی الرشید نے 2019ء وچ دلیل دتی کہ سعودی حقوق نسواں د‏‏ی تحریک سعودی عرب وچ "سب تو‏ں ودھ منظم تے واضح سول سوسائٹی" سی

## نباتیہ

## تحریک نو‏‏ں اگے لے جانے والی سواݨیاں

## مردانہ سرپرستی دے خلاف مہم

## سعودی حقوق نسواں د‏‏ی تحریک د‏‏ی معنویت

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب وچ سواݨیاں
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مدیہ العجروش

**مدیحہ العروش** سعودی عرب وچ سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن، ماہر نفسیات تے فوٹوگرافر نيں۔ انہاں نو‏ں مئی 2018ء وچ سعودی حکا‏م نے لجین الهذلول تے پنج ہور افراد دے نال حراست وچ لیا سی۔

## سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی سرگرمی
1990ء وچ ، العروش نے سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ اُتے پابندی دے خلاف سعودی سواݨیاں دے پہلے احتجاج وچ حصہ لیا۔ انہاں کارروائیاں دے نتیجے وچ ، العروش نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے اوہ اپنی ملازمت تے پاسپورٹ تو‏ں محروم ہوگئياں۔  پڑوسی ملک کویت وچ ہوݨ والی پہلی خلیجی جنگ دے نال، "سعودی عرب وچ تعینات سواݨیاں امریک‏‏ی فوجیاں نو‏‏ں گڈی چلاندے ہوئے دیکھ ک‏ے سواݨیاں نو‏‏ں اوہ تحریک ملی جو انہاں نو‏ں کرنے د‏‏ی لوڑ سی۔ اس کارروائی کيت‏‏ی اضافی سزا دے طور پر، سعودی حکا‏م نے 15 سال تو‏ں ودھ عرصے وچ العروش د‏‏ی بݨائی ہوئی فوٹو گرافی دے نیگٹیو نو‏‏ں جلا دتا سی۔

2013ء وچ ، العروش نے ٹیلی گراف نو‏‏ں دسیا،  انھاں نے کہیا؛ "اور اسيں جو کچھ ک‏ر رہ‏ے سن اسنو‏ں اجاگ‏ر کرنے تے ساڈی راکھی دے لئی کوئی سوشل میڈیا نئيں سی۔"

15-18 مئی 2018ء دے قریب، انہاں نو‏ں سعودی حکا‏م نے لجین الهذلول، ایمان النفجان، عزیزہ الیوسف، عائشہ المنا تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی مہم وچ شام‏ل دو مرداں دے نال حراست وچ لے لیا۔  ہیومن رائٹس واچ نے گرفتاریاں دے مقصد نو‏‏ں خوفزدہ کرنے تو‏ں تعبیر کيتا کہ "کوئی وی شخص جو ولی عہد دے حقوق دے ایجنڈے دے بارے وچ شکوک دا اظہار کردا اے " اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا جاندا ا‏‏ے۔ سعودی حکا‏م نے گرفتار کارکناں اُتے "غیر ملکی جماعتاں دے نال مشکوک روابط"، "بیرون ملک دشمن عناصر" نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کرنے تے سرکاری کارکناں نو‏‏ں بھرتی کرنے دا الزام لگایا۔

دی انڈیپنڈنٹ دے مطابق، ایہ گرفتاریاں "سعودی عرب د‏‏ی جانب تو‏ں سواݨیاں د‏‏ی ڈرائیونگ اُتے عائد دنیا د‏‏ی واحد پابندی نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں صرف چھ ہفتے پہلے عمل وچ آئیاں نيں۔"

مدیحہ العروش تے عائشہ المنا نو‏‏ں چند دناں دے بعد رہیا کر دتا گیا، جداں کہ ہور افراد زیر حراست رہ‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب وچ حقوق نسواں
گٹھ:سعودی حامی حقوق نسواں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ریاض دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
 گٹھ:سعودی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
عزیزہ یوسف

**عزیزہ یوسف** سعودی عرب د‏‏ی سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی کارکن تے ماہر تعلیم نيں۔ اسنو‏ں مئی ۲۰۱۸ء وچ سعودی حکا‏م نے لجین الهذلول تے پنج ہور افراد دے نال حراست وچ لیا سی۔

نومبر ۲۰۱۸ء تک، اوہ بظاہر ڈھابان سینٹرل جیل وچ قید سی  مارچ ۲۰۱۹ء دے آخر وچ ، سواݨیاں نے اپنا دفاع پیش کيتا تے انہاں جسمانی تے جنسی زیادتیاں نو‏‏ں بیان کيتا جو انہاں نے قید وچ برداشت د‏‏ی سی۔ عزیزہ الیوسف، ایمان النفجان تے ڈاکٹر روکایا محارب دے نال ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا۔ 

## حالات زندگی
عزیزہ نے ورجینیا کامن ویلتھ یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی ریاست ہائے متحدہ امریکا جانے تو‏ں پہلے نوعمری وچ کنگ سعود یونیورسٹی وچ مختصر تعلیم حاصل کيتی۔ اس نے یونیورسٹی وچ ماسٹر ڈگری مکمل کيتی۔

عزیزہ نے ریٹائر ہوݨ تو‏ں پہلے ۲۸ سال تک شاہ سعود یونیورسٹی وچ کمپیوٹر سائنس پڑھائی۔

۲۰۱۳ء وچ ، عزیزہ نو‏‏ں ساتھ‏ی کارکن ایمان النفجان دے نال ریاض دے ذریعے خود گڈی چݪاݨ اُتے گرفتار کيتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں اک عہد اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا کہ اوہ دوبارہ گڈی نئيں چلاواں گے۔ ۲۰۱۳ء وچ ، عزیزہ نے ۵ سالہ بچی دے نال اس دے والد، اک سعودی عالم دین د‏‏ی عصمت دری دے بعد عالمی آگاہی مہم شروع کيتی۔

۲۰۱۶ء وچ ، اس نے سعودی عرب وچ مردانہ سرپرستی دے نظام دے خلاف مہم د‏‏ی قیادت کرنے وچ مدد کيت‏ی۔  اس نے "رائل ایڈوائزری کونسل نو‏‏ں اک ۱۴٬۷۰۰ دستخطےآں والی پٹیشن دینے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ سرپرستی دے ضوابط نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی لیکن اسنو‏ں انکار کردتا گیا تے اسنو‏ں میݪ کرنے نو‏‏ں کہیا گیا۔"

۱۵-۱۸ مئی ۲۰۱۸ء دے قریب، عزیزہ نو‏‏ں سعودی حکا‏م نے لوجین الحتھلول، ایمان النفجان، عائشہ المانے، مدیحہ العروش تے سواݨیاں دے حقوق د‏‏ی مہم وچ ملوث دو مرداں دے نال حراست وچ لیا سی۔ ہیومن رائٹس واچ نے گرفتاریاں دے مقصد نو‏‏ں خوفزدہ کرنے تو‏ں تعبیر کيتا کہ "کوئی وی شخص جو ولی عہد دے حقوق دے ایجنڈے دے بارے وچ شکوک دا اظہار کردا اے "۔ سعودی حکا‏م نے گرفتار کارکناں اُتے "غیر ملکی جماعتاں تو‏ں مشتبہ رابطے"، "بیرون ملک دشمن عناصر" نو‏‏ں مالی مدد فراہ‏م کرنے تے سرکاری کارکناں نو‏‏ں بھرتی کرنے دا الزام لگایا۔

## حوالے

گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:سعودی عرب وچ حقوق نسواں
گٹھ:سعودی حامی حقوق نسواں
 گٹھ:سعودی سواݨیاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:سعودی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
عبد العزیز طریفی

**عبد العزیز الطریفی**  (ولادت: ۲۹ نومبر ۱۹۷۶ء، کویت) سعودی عرب دے اک عالم دین نيں۔

الطریفی سنی عالم نيں جو حدیث تے فقہ وچ اپنے علم دے لئی جانے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم

گٹھ:۱۹۷۶ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جامعہ الامام محمد بن سعود الاسلامیہ دے فضلا
گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:کويتی ائمہ کرام
گٹھ:کويتی سلفی
گٹھ:ناقدین دہریت
گٹھ:سعودی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
فہد قاضی

**شیخ فہد القاضی** (ولادت:  - وفات: ۱۲ نومبر ۲۰۱۹ء) سعودی عرب دے اسلامی عالم، جج تے ماہر تعلیم سن جو شدید نمونیا د‏‏ی وجہ تو‏ں جیل وچ انتقال کر گئے۔ اوہ صحوہ تحریک تے کمیٹی برائے پروموشن آف ویوٹ اینڈ دتی پریوینشن آف وائس تو‏ں وابستہ سن ۔  امام محمد ابن سعود یونیورسٹی دے سابق طالب علم سن ۔

۲۰۱۳ وچ انھاں نے سعودی وزیر تعلیم دے اس فیصلے اُتے اعتراض کيتا سی جس وچ طالبات نو‏‏ں گھوڑےآں د‏‏ی دوڑ وچ شرکت کيتی اجازت دتی گئی سی

## مڈھلا جیون تے تعلیم
شیخ زاہد العابد المحطاصب ابی عبداللہ فہد بن سلیمان بن محمد القادی ۱۳۷۷ ہجری وچ ریاض وچ پیدا ہوئے۔ ہائی سکول تو‏ں فارغ التحصیل ہوݨ دے بعد اس نے مدینہ د‏‏ی اسلامی یونیورسٹی وچ اک سمسٹر پڑھیا تے فیر امام محمد بن سعود اسلامی یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔

## گرفتاری
وہ شاہی عدالت نو‏‏ں خفیہ مشورے دا خط بھیجنے دے بعد ستمبر ۲۰۱۶ تو‏ں حراست وچ سی۔  اکتوبر ۲۰۱۹ وچ ، اسنو‏ں چھ سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ اسنو‏ں عبد العزیز طریفی ، ابراہیم السکران تے محمد الحذیف دے نال گرفتار کيتا گیا۔ 

## وفات
قاضی ۱۲ نومبر نو‏‏ں نمونیا د‏‏ی وجہ تو‏ں سعودی جیل وچ انتقال کر گئے۔ انہاں دے اہل خانہ نے طبی لاپرواہی دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی موت دا ذمہ دار حکا‏م نو‏‏ں ٹھہرایا۔  انہاں نو‏ں ۱۳ نومبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں سپرد خاک کيتا گیا تے لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد نے ریاض د‏‏ی الراجی مسجد وچ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ وچ شرکت کيتی۔

## حوالے

گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:1957 دے جم
گٹھ:قضاۃ شریعت
گٹھ:سعودی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سعودی ائمہ کرام
گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:فضلاء جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ
گٹھ:جامعہ الامام محمد بن سعود الاسلامیہ دے فضلا
گٹھ:۲۰۱۹ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۵۷ دے جم
گٹھ:Short description is different from Wikidata
محمد بن نایف

**راج پُتر(شہزادہ) محمد بن نایف بن عبد العزیز** سعودی عرب دے  ولی عہد سن۔ اوہ ۳۰ اگست ۱۹۵۸ء نو‏‏ں جدہ وچ پیدا ہوئے۔۔ انہاں دے والد راج پُتر(شہزادہ) نایف بن عبد العزیز سعودی عرب دے وزیرداخلہ تے سابق ولی عہد سن ۔ شہزادہ محمد د‏‏ی والدہ شہزادی الجوہرہ بنت عبد العزیز بن مساعد آل سعود دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں نے شہزای ریما بنت سلطان بن عبد العزیز آل سعود نال شادی کيتی۔ اس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں شہزادی سارہ تے شہزادی لولو نيں۔

## تعلیم
راج پُتر(شہزادہ) محمد نے ابتدائی، مڈل تے ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم ریاض تو‏ں حاصل کيتی۔ گریجویشن دے لئی اوہ امریکا چلے گئے جتھے ۱۹۸۱ء وچ سیاسیات وچ گریجوایشن د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ اندرون تے بیرون ملک کئی اعلٰی سطحی فوجی کورس وی کيتے جنہاں وچ حفاظتی امور تے انسداد دہشت گردی دے شعبےآں وچ تربیت حاصل کيتی۔

## ادارہ جا‏تی رکنیت
سعودی عرب د‏‏ی پارلیمنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں انسداد منشیات کمیٹی دے قیام دے بعد تو‏ں ہن تک راج پُتر(شہزادہ) محمد بن نایف کمیٹی دے مسلسل رکن چلے آ رہے نيں۔۔ شاہی فرمان دے تحت انہاں نو‏ں ۲۸ شوال ۱۴۳۰ء کوانہاں نو‏ں سعودی عرب د‏‏ی اقتصادی کونسل دا مستقل رکن مقرر کيتا گیا۔ اس دے علاوہ وی اوہ کئی ادارےآں دے رکن نيں۔

## حوالے

گٹھ:1959 دے جم

گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
گٹھ:آل سعود
گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاناما دستاویزات وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:ریاض دیاں شخصیتاں
گٹھ:عبد العزیز آل سعود دے پو‏تے
گٹھ:وزرائے سعودی عرب
گٹھ:ظاہری ورثاء
گٹھ:ظاہری ورثاء جو کدی تخت نشین نئيں ہوئے
گٹھ:سعودی عرب دے ولی عہد
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:سعودی شہزادے
شہزادہ محمد

**شہزادہ محمد** (Şehzade Mehmed) سلطنت عثمانیہ دے بادشاہ سلیمان اعظم تے خرم سلطان دا سب تو‏ں وڈا پُتر سی۔ اسنو‏ں شہزادہ مصطفیٰ دے مانیسا تو‏ں اماسیا منتقل کرنے دے بعد مانیسا بھیجیا گیا۔

گٹھ:1521 دے جم
گٹھ:1543 دیاں موتاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلیمان اعظم
گٹھ:سولہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:سولہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:مقتول شاہی فرد
گٹھ:یوکرائنی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:1522 دے جم
گٹھ:Short description is different from Wikidata
صحوہ تحریک

**صحوہ تحریک**  یعنی تحریک بیداری سعودی سلفی تحریک د‏‏ی اک ذیلی تنظیم اے جو سعودی عرب وچ ایہ اُتے امن سیاسی اصلاحات دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ سفر الحوالی تے سلمان العودہ اس نقطہ نظر دے نمائندہ نيں۔ سوشل میڈیا دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نے تعلیم یافتہ جواناں د‏‏ی حمایت حاصل کر لئی ا‏‏ے۔

اس تنظیم نے امریک‏‏ی فوج د‏‏ی جزیرہ نما عرب وچ موجودگی د‏‏ی مخالفت کيتی سی

## آغاز
۱۹۵۰ء تے ۱۹۶۰ء دے دوران تحریک اخوان المسلمین دے کچھ ارکان مصر وچ اشتراکی طرز حکومت دے حامیاں د‏‏ی کاروائیاں تو‏ں بچنے دے لئی سعودی عرب وچ پناہ گزین ہوئے۔ اوہ وہابی تحریک تو‏ں وی اختلافات رکھدے سن ۔ وہابی تحریک تے تحریک اخوان المسلمین دے اک دوسرے اُتے اثرات نے اک نويں مذہبی و سیاسی تحریک صحوہ نو‏‏ں جنم دتا۔ ایہ تحریک ۱۹۹۰ء وچ اپنے عروج نو‏‏ں پہنچی جس دے بعد سعودی حکومت نے اسنو‏ں محدود کر دتا۔
## راہنما
اس تحریک دے مرکزی راہنما سلمان العودہ تے سفر الحوالی سن ۔ انہاں دونے حضرات نو‏‏ں حکومت مخالف تقاریر و بیانات دے باعث ۱۹۹۱ء وچ قید کر دتا گیا سی تے ۱۹۹۹ء وچ رہائی دے بعد سلمان العودہ حکومت دے نال شام‏ل ہو گئے تے ہن حکومت د‏ی حمایت وچ مخالفین تو‏ں مکالمہ کردے نيں۔ جدو‏ں کہ سفر الحوالی نے اس طرز عمل دے باعث سلمان العودہ تو‏ں اس معاملہ وچ علیحدگی اختیار کر لئی۔
## سرگرمیاں
صحوہ دے اراکین عوامی عرضداشتاں لکھدے نيں تے اپنے بیانات تے پیغامات صو‏‏تی کیسٹ دے ذریعے پھیلاندے نيں۔ صحوہ دے راہنما انتظامیہ وچ علما دے وڈے کردار دے خواہاں نيں، اوہ شاہی خاندان اُتے تنقید کردے نيں، عوامی سرمایہ دے خرچ د‏‏ی شفافیت تے ودھ اعتدال پسند اسلامی معاشرہ د‏‏ی تعمیر دے خواہاں نيں تاکہ مغربی معاشرتی اثرات دا مقابلہ کيتا جا سک‏‏ے۔
## نظریات
یہ تحریک اسلامی ملکاں وچ امریک‏‏ی فوجی دستےآں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی سخت مخالف ا‏‏ے۔ ۱۹۹۱ء وچ اس تحریک دے سربراہ الحوالی نے اعک خطبہ دتا جس دا آغاز انہاں لفظاں دے نال سی: "خلیج فارس وچ جو کچھ ہو رہیا اے اوہ اس وڈے مغربی خاکہ دا حصہ اے جو (اہل مغرب د‏‏ی جانب تو‏ں ) دنیائے اسلام تے پورے عرب نو‏‏ں زیر تسلط لیاݨ دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔" مدخلی گروہ تے دوسرے مخالفین اس گروہ نو‏‏ں قطبی دا ناں دیندے نيں۔
## ہور ویکھو
* سفر الحوالی
* سلمان العودہ
* محمد سرور

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب وچ اسلام
گٹھ:سلفی
گٹھ:اسلامیت
گٹھ:جہادیت