open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
افغان یوم آزادی

[thumb|200x200px| [امان اللہ خان، اودو‏ں دے افغان امیر جنہاں نے آزادی دا اعلان کيتا۔ ]]
**افغان [[لسٹ قومی یوم آزادی|یوم آزادی]]** 19 اگست نو‏‏ں افغانستان وچ قومی تعطیل دے طور اُتے منایا جاندا اے تاکہ 1919ء دے اینگلو افغان معاہدے  تے برطانوی راکھا ریاست  د‏‏ی حیثیت تو‏ں دستبرداری د‏‏ی چي‏تا منائی جا سک‏‏ے۔ اس معاہدے نے افغانستان تے برطانیہ دے درمیان مکمل غیر جانبدارانہ تعلقات د‏‏ی منظوری دتی سی دوسری اینگلو-افغان جنگ وچ معاہدہ گندمک (1879ء) اُتے دستخط ہوݨ دے بعد افغانستان برطانوی راکھا بن گیا سی۔

## پس منظر
پہلی اینگلو-افغان جنگ (1839-42ء) نے برطانوی فوج نو‏‏ں کابل اُتے قبضہ کرنے تے قبضہ کرنے دا باعث بنیا۔ اس دے بعد، ایلفنسٹن د‏‏ی تزویراندی غلطیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں، جلال آباد شہر دے نیڑے کابل- جلال آباد روڈ اُتے اکبر خان د‏‏ی کمان وچ افغان افواج دے ذریعے برطانوی فوج نو‏‏ں نیست و نابود کر دتا گیا۔  اس شکست دے بعد، برطانوی-ہندوستانی افواج اپنے جنگی قیدیاں (POWs) نو‏‏ں بچانے دے لئی اک خصوصی مشن اُتے افغانستان واپس آئیاں تے بعد وچ دوسری اینگلو-افغان جنگ شروع کرنے دے لئی واپس آنے تک پِچھے ہٹ گئياں۔

دوسری اینگلو افغان جنگ (1878-80ء) پہلی بار میوند وچ انگریزاں د‏‏ی شکست دا باعث بنی تے اس دے بعد قندھار د‏‏ی جنگ وچ انہاں د‏‏ی فتح ہوئی، جس دے نتیجے وچ عبدالرحمٰن خان نواں امیر بنا تے دوستانہ برطانوی-افغان تعلقات دا آغاز ہويا۔ انگریزاں نو‏‏ں روسیاں تے فارسیاں دے خلاف تحفظ دے بدلے افغانستان دے خارجہ امور دا کنٹرول دتا گیا سی۔ 1919ء وچ تیسری اینگلو افغان جنگ دے نتیجے وچ انگریزاں نے بالآخر 1921ء وچ افغانستان دے خارجہ امور دا کنٹرول ترک کر دتا۔ 

## مشاہدات
thumb|200x200px| پغمان د‏‏ی فتح دا محراب، جو برطانیہ دے خلاف جنگ د‏‏ی يادگار ا‏‏ے۔

* آݪا ظفر 1928ء وچ آزادی د‏‏ی ياد وچ پغمان وچ بنایا گیا سی۔
* 2019ء وچ صد سالہ سالگرہ دے موقع پر، کچھ بین الاقوامی نشانیاں نے افغانستان دا پرچم لہرایا ، جس وچ دبئی وچ دنیا د‏‏ی بلند ترین عمارت برج خلیفہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔  ایہ دن کابل وچ دارالامان محل د‏‏ی تزئین و آرائش دے مکمل ہوݨ دے نال وی منایا گیا، جتھے سرکاری تقریبات منعقد ہوئیاں۔
* 15 اگست 2021ء نو‏‏ں طالبان نے کابل اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے امارت اسلامیہ افغانستان نو‏‏ں بحال کر دتا۔  18 تے 19 اگست نو‏‏ں جلال آباد تے ہور شہراں وچ افغان یوم آزادی د‏‏ی ریلیاں دے دوران، طالبان نے طالبان دے جھنڈے اتارنے تے ترنگا افغان پرچم دکھانے اُتے تن افراد نو‏‏ں ہلاک تے اک درجنہاں تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں زخمی کر دتا۔ 

ہر سال 19 اگست نو‏‏ں پورے افغانستان وچ افغانی یوم آزادی جوش و خروش تو‏ں منا‏ندے نيں۔ دفاتر تے تعلیمی ادارےآں وچ تعطیل ہُندی ا‏‏ے۔ گلی بازاراں تے عمارتاں نو‏‏ں جھنڈیاں تے روشنیاں لگیا کر سجایا جاندا ا‏‏ے۔ فوجی پریڈ ہُندی اے، سکولاں وچ بچے آزادی دے ترانے گاندے نيں۔

## مورتاں

2011 Afghan Independence Day-4.jpg|2011
2011 Afghan Independence Day-6.jpg|2011
2011 Afghan Independence Day-7.jpg|2011


## حوالے

گٹھ:اگست د‏‏ی تقریبات
گٹھ:ایام آزادی
گٹھ:افغانستان وچ عوامی تعطیلات
محمد یعقوب شرافت

سینئیر افغان صحافی، شاعر، مصنف تے افغان نیوز ایجنسی اے آئی پی دے ڈائریکٹر۔ پشاو‏ر وچ افغان صحافیاں دے بانی دے طور اُتے جانے جاندے رہ‏‏ے۔ انہاں نے اپنی مڈھلی سِکھیا افغانستان دے شہر جلال آباد دے دینی مدارس تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں نے پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں اسلامیات تے عربی دے مضامین وچ ایم اے د‏‏ی ڈگریاں حاصل کيتی۔
## صحافت
انہاں نے اپنی صحافتی کیریئر دا آغاز افغان جہاد دے دوران کيتا۔ اوہ روس دے خلاف سرگرم مشہور جہادی کمانڈر تے حزب اسلامی افغانستان (خالص) دے سربراہ جانہار(مرحوم) مولوی محمد یونس خالص دے بھتیجے سن ۔ اوہ جہاد دے دناں وچ حزب اسلامی دے نشر و اشاعت دے شعبے تو‏ں منسلک رہے تے ایدھرو‏ں ہی اوہ فیر صحافت دے میدان وچ وی آئے۔
## اے آئی پی
یعقوب شرافت نے سنہ 1982 وچ افغان جہاد دے دوران افغان اسلامک پریس (اے آئی پی) دے ناں تو‏ں اک خبر رساں ادارے د‏‏ی نیہہ پائی۔ ابتدائی دناں وچ اس نیوز ایجنسی نو‏‏ں کوئی خاص شہرت حاصل نئيں ہوئی بلکہ ایہ ادارہ وڈی وڈی بین الاقوامی نیوز ایجنسیاں تے اخبارات نو‏‏ں مفت خبراں بھیجیا کردا سی۔ پ‏ر نوے د‏‏ی دہائی وچ روس افغانستان تو‏ں نکل گیا تے مجاہدین د‏‏ی حکومت قائم ہوئی تاں اودو‏ں اے آئی پی نے افغانستان تو‏ں بعض مستند خبراں سب تو‏ں پہلے بریک کرکے بین الاقوامی نیوز ادارےآں د‏‏ی توجہ حاصل کيتی۔ اس خبررساں ادارے نو‏‏ں عالمی شہرت اودو‏ں ملی جدو‏ں سنہ 1996 وچ طالبان نے افغانستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ انہاں دناں افغان اسلامک پریس افغانستان وچ پوری دنیا دے لئی واحد آزاد تے مستند ذریعہ سی جو افغانستان تو‏ں خبراں جاری کردا سی۔ اے آئی پی تن زباناں پشتو، اردو تے انگریزی وچ خبراں جاری کردا اے جسنو‏ں پوری دنیا وچ آزاد تے مستند اطلاعات جاری کرنے اُتے مقبولیت حاصل ا‏‏ے۔
## لکھتاں
محمد یعقوب شرافت صحافی دے نال شاعر تے مصنف وی سن ۔ جانہار(مرحوم) نے اپنی زندگی وچ چار کتاباں تحریر کيتياں جنہاں وچ شاعری د‏‏ی کتاب ’آبِ حیات‘، افغان جہاد اُتے مبنی تاریخی کتاب ’سپیزلے پاثون‘ تے مناسک حج دے متعلق کتاب شام‏ل اے 
## رسالے
انہاں نے افغان جہاد دے دوران پشتو، عربی تے انگریزی زباناں دے دو رسالےآں ’جہاد افغانستان تے النور‘ د‏‏ی نیہہ رکھی تے مدیر دے فرائض وی سر انجام دیے۔ اوہ کئی بین الاقوامی ریڈیو چینلز وائس آف امریکا، ریڈیو فری یورپ تے ریڈیو پاکستان دے لئی وی کم کردے رہے
## ریڈیو پاکستان
محمد یعقوب شرافت افغان جہاد دے دوران ریڈیو پاکستان دے اک مشہور پشتو پروگرام ’ ہندارہ‘ دے لئی دس سال تک سکرپٹ لکھݨ دا کم وی کردے رہ‏‏ے۔
## انتقال
عرصہ دراز تک پشاو‏ر وچ مقیم رہے تے ایتھے اُتے 55 سال د‏‏ی عمر وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئے۔
گٹھ: افغان شخصیتاں
گٹھ: افغان صحافی
گٹھ: صحافی
سلیمہ مزاری

**سلیمہ مزاری** (  ; پیدائش 1980ء) اک افغان سیاست دان نيں، جنہاں نے افغانستان دے صوبہ بلخ دے ضلع چارکنت د‏‏ی ضلعی گورنر تے افغانستان وچ تن سواݨیاں ضلعی گورنراں وچو‏ں اک دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 2021ء دے طالبان دے حملے دے دوران وچ ، انھاں نے فرار ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا جداں کہ ملک دے کئی دوسرے گورنراں نے کیتا، انہاں دے ضلع نے طالبان دے خلاف نمایاں مزاحمت کيتی۔

## سوانح
مزاری 1980ء وچ ایران وچ اک پناہ گزین خاندان دے ہاں پیدا ہوئیاں،  کیو‏ں کہ انہاں دا خاندان افغانستان اُتے سوویت حملے تو‏ں بچ نکلیا سی۔  اوہ ایران وچ پلی بڑھی، افغانستان واپس آنے تو‏ں پہلے، تہران یونیورسٹی تو‏ں ڈگری حاصل کيتی تے انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار مائیگریشن دے لئی کم کيتا۔  2018 ء وچ، انہاں نو‏ں صوبہ بلخ دے ضلع چارکنت د‏‏ی ضلعی گورنر نامزد کيتا گیا۔ گورنر دے طور پر، انھاں نے طالبان دے خلاف جنگ وچ مقامی ملیشیاواں نو‏‏ں بھرتی کرنے دے لئی اک سیکورٹی کمیشن تشکیل دتا۔  2020ء وچ ، انھاں نے اپنے صوبے وچ 100 تو‏ں ودھ طالبان فوجیاں دے ہتھیار سُٹن دے لئی گل بات کيتی۔ 

2021ء دے طالبان دے حملے دے دوران وچ ، انھاں نے فرار ہوݨ تو‏ں انکار کر دتا جداں کہ ملک دے کئی دوسرے گورنراں نے کیتا، انہاں دے ضلع نے طالبان دے خلاف نمایاں مزاحمت کيتی۔ کابل دے سقوط دے بعد اسلامی جمہوریہ افغانستان دے مکمل خاتمے تک، انہاں دا علاقہ ملک دے انہاں چند ضلعے وچو‏ں اک سی جو طالبان دے زیر قبضہ نئيں سن ۔  18 اگست دے بعد تو‏ں خبراں وچ تشویش سی کہ آیا انہاں نو‏ں طالبان نے پھڑ لیا ا‏‏ے۔  ٹائم ڈاٹ کم د‏‏ی بعد د‏‏ی خبر دے مطابق، مزاری صوبائی گورنر دے دفتر وچ سی جدو‏ں بلخ دے ہتھیار سُٹن تے مزار شریف دے زوال د‏‏ی خبر انہاں تک پہنچی، اپنے ضلع چارکنت نو‏‏ں وی مسدود ہوݨ دا احساس ہوݨ دے بعد انہاں نے خون خرابے تو‏ں بچنے دے لئی لڑائی بند کرنے دا فیصلہ کيتا۔ تے 2021 ء وچ افغانستان تو‏ں امریک‏‏ی انخلا د‏‏ی مدد تو‏ں نامعلوم امریک‏‏ی مقام اُتے چلی گئياں۔ 

## ہور ویکھو
* ظریفہ غفاری

## حوالے

گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ہزارہ سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کاسیوس دیو

**کاسیوس دیو**  اک یونانی نژاد رومی سیاست دان تے مورخ سی۔

## حوالے

گٹھ:155 دے جم
گٹھ:235 دیاں موتاں
گٹھ:۱۵۵ دے جم
گٹھ:۲۳۵ دیاں موتاں
گٹھ:تیسری صدی د‏‏یاں رومی شخصیتاں
گٹھ:تیسری صدی د‏‏یاں یونانی شخصیتاں
گٹھ:تیسری صدی دے مؤرخین
گٹھ:دوسری صدی د‏‏یاں رومی شخصیتاں
گٹھ:دوسری صدی د‏‏یاں یونانی شخصیتاں
گٹھ:شاہی رومی قونصل
گٹھ:۱۵۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:۲۳۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جوزپہ پیاتسی

**جوزپہ پیاتسی** اک اطالوی پادری، ریاضی دان تے ماہر فلکیات سی۔ اس د‏ی وجہِ شہرت بونا سیارہ سیرس د‏‏ی دریافت ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:1746 دے جم
گٹھ:1826 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی ماہرین فلکیات
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
جیمس جوزف سلوسٹر

جیمس جوزف سلوسٹر اک انگلستانی ریاضی دان سن جو 1814ء نو‏‏ں پیدا ہوئے تے 1897ء نو‏‏ں وفات پائی۔

## وجہ شہرت

انہاں نے میٹرکس دے نظریہ، متغیرات دے نظریہ، عددی نظریہ تے اتحادی نظریے دے بنیادی نظام دے لئی بہت کم کيتا۔ اس نے دسیا کہ تمام میٹرکس اک میٹرکس وچ سما سکدے نيں۔ انہاں نے کئی حسابی اصطلاحات بݨائی۔ جداں "Discriminant"۔

## اعزازات

1890ء وچ رائل سوسائٹی آف لندن نے سلوسٹر نو‏‏ں پلے میڈل تو‏ں نوازیا جو سائنسی تحقیقات اُتے دنیا دا سب تو‏ں وڈا ایوارڈ منیا جاندا ا‏‏ے۔ 1901ء وچ رائل سوسائٹی آف لندن نے انہاں دے ناں تو‏ں "سلوسٹر میڈل" حسابی تحقیقات کرنے والےآں د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی موسوم کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی برطانوی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز ریاضی دان
گٹھ:برطانوی یہودی
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:سینٹ جانز کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:عدد نظریہ ساز
گٹھ:ٹرنیٹی کالج، ڈبلن دے فضلا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
لقس بن سلمان

**لقس بن سلمان** قبیلہ انصار نال تعلق رکھنے والے صحابی رسول نيں

لقس بن سلمان کعب بن عجرہ دے غلام سن ۔نبی صلی اللہ علیہ وسلم کازمانہ پایاتھا۔حضرت کعب تو‏ں روایت کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی حدیث ابوضمرہ نےسعد بن اسحاق بن کعب تو‏ں انھاں نے اپنے والد تو‏ں روایت کيتی اے ۔ان دا تذکرہ ابن مندہ تے ابونعیم نے لکھاہےاورابونعیم نے کہاہے کہ ابن مندہ نے انہاں کاتذکرہ لکھاہےاوراس تو‏ں ودھ کچھ نئيں لکھااورکسی محدث یا مورخ نے اس بارے وچ انہاں د‏‏ی موافقت نئيں کيت‏‏ی۔
## حوالے

گٹھ:صحابی
خودساختہ نسل کشی

**خودساختہ نسل کشی**  تو‏ں مراد کسی ملک دے شہریاں دا اپنے ہی لوکاں یا حکومت د‏‏ی جانب تو‏ں صفایا کيتا جانا۔ انگریزی لفظ Autogenocide دراصل مرکب تو‏ں یونانی لفظ Auto جو خود دے لئی مستعمل اے جدو‏ں کہ نسل کشی دے لئی یونانی لفظ genos نو‏‏ں مصدر دے طور اُتے استعمال کيتا گیا اے جس دا مطلب نسل یا قبیلہ اے تے ايس‏ے دا لاحقہ لاطینی بولی تو‏ں اخذ کردہ -cide اے جس دے لفظی معنے مارڈالنے دے نيں۔

اس لفظ دا استعمال 1970ء دے نصف دہے تو‏ں شروع ہويا جدو‏ں کہ عوامی میڈیا نو‏‏ں کمبوڈیا د‏‏ی خمیر احمر  د‏‏ی اپنے ہی عوام دے قتل و خون ورگی حرکات نو‏‏ں بیان کرنا سی جو دوسری حکومتاں د‏‏ی "غیراں" نسل کشی تو‏ں وکھ وکھ سن جیساکہ یہودی تے سلاو آبادیاں دا قتل عام نازی جرمنی د‏‏ی جانب تو‏ں کيتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* مردم کشی
* سیاسی شناخت کشی
* زوسا (Xhosa)، چوپایا کشی تحریک
* پول پاٹ

## حوالے

گٹھ:تریخ کمبوڈیا
گٹھ:کمبوڈیا وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:کمبوڈیا وچ انسانی حقوق
گٹھ:کمبوڈیا وچ جنگی جرائم
گٹھ:کمبوڈیا وچ قتل
گٹھ:کمبوڈیا وچ قتل عام
گٹھ:نسل کشی
گٹھ:نسل کشیاں
گٹھ:عالمی فوجداری قانون
گٹھ:قتل عام
گٹھ:کمبوڈیا دے نامکمل مضامین
چاندݨی

**چاندݨی** یا **چانݨی** (انگریزی:moonlight)، اوہ روشنی اے جو چند توں زمین تک پہنچدی اے۔ اس روشنی دا اصل مآخذ چند نئیں، دراصل ایہ سورج دی روشنی دا انعکاس ے۔ تاہم، چند کسے آئینے ونگوں دُھپ نوں منعکس نئیں کردا بلکہ ایہ اوہناں حِصّےآں توں روشنی خارج کردا اے جیہناں ناݪ سورج دی روشنی ٹکراؤندی اے۔

## روشنی
چند دی روشنی دی شِدت قمری مرحلے دے لحاظ ناݪ بہت مختلف ہُندی اے، لیکن پورا چند وی عام طور تے صرف 0.05–0.1 لکس روشنی فراہم کردا ہے۔ جد حضیض قمر  perigee (اک "سپر مون") دے اِرد گِرد پورے چند ںوں ٹروپیکل توں اوپری انتہاء دے ارد گرد دیکھیا جاندا اے، تاں روشنی 0.32 لکس تک پہنچ سکدی اے۔ زمین توں، پورے چند دی بظاہر شدت سورج دی صِرف 1⁄380,000 اے۔

چند دی روشنی دا رنگ، خاص طور تے پورے چند دے ارد گرد، پورکنجے اثر Purkinje effect دی وجہ توں دیگر، چمکدار روشنی دے ذرائع دے مقابلے وچ انسانی اَکھ وچ نیلا دکھائی دیندا اے۔ روشنی دی نیلی یا چاندی دی ظاہری شکل اک وہم اے۔

چند دے بانڈ البیڈو bond albedo دی اوسط 0.136 اے،  یعݨی صرف 13.6 فیصد سورج دی روشنی چند دی سطح توں منعکس ہُندی اے۔ چند دی روشنی نوں زمین دی سطح تک پہنچݨ وچ تقریبن 1.26 سیکنڈ لگدے نیں۔ زمین دے ماحول وچ بکھرے ہوئی، چند دی روشنی عام طور تے رات نوں آسمان دی چمک وچ اضافہ کردی اے، مدھم ستارےآں تے پس منظر دے درمیان تضاد نوں کِعھٹ کردی اے۔ اس وجہ توں، بہت سارے ماہرین فلکیات عام طور تے پورے چند کے گرد سیشن دیکھݨ توں گریز کردے نیں۔

## مورتاں

File:ISS-44 Moon - Goodnight Earth.jpg
File:Sunrise over the VLT.jpg
File:Giftedtypist - red moon (by).jpg
File:Earthshine Moon.jpg
File:Joseph Vernet - Night - Seaport by Moonlight - WGA24731.jpg
File:Joseph Wright of Derby - Dovedale by Moonlight - Google Art Project.jpg
File:Ed. Manet. Clair de lune sur le port de Boulogne.jpg
File:Stanisław Witkiewicz - Wiatr halny 1895.jpg


## ہور دیکھو
* دُھپ
* چند
* بدر
* ہلال
* چند گرہن

## حوالے

گٹھ:چند
گٹھ:روشنی
گٹھ:مآخذ روشنی
پہر

thumb|
**پہر**، وقت د‏‏ی اک روايتی اکائی اے جیہڑی جنوبی ایشیا وچ رائج ا‏‏ے۔ عمومن اک پہر تن گھینٹھےآں اُتے مشتمل ہُندا اے، اس طرحاں اک دن (دن تے رات مݪا ک‏ے) وچ اٹھ پہر ہُندے نيں۔ 

## اشتقاق
پہر اصلن سنسکرت دا لفظ جو قدیم ہندوستان وچ وقت د‏‏ی اکائی لئی مستعمل سی۔ ہور زباناں وچ وی اس لفظ د‏‏ی اصل مِݪدی اے جو پہرا دیݨ تے پہرے داری دے متعلق ا‏‏ے۔ کسے زمانے وچ پہرے داراں د‏‏ی باری ہر پہر تبدیل ہُندی سی چنانچہ غالب قیاس اے کہ ايس‏ے تو‏ں پہر د‏‏ی اکائی نو‏‏ں اخذ کیتا گیا۔

## دورانیہ
روايتی طور تے برصغیر پاک و ہند وچ دن دے چار تے رات دے چار پہر ہُندے نيں۔ رات دا پہلا پہر سورج ڈھݪدے ہی شروع ہو جاندا اے جد کہ دن دا پہلا پہر پو پھٹدے شروع ہوجاندا اے۔ چونکہ موسم د‏‏ی تبدیلی دناں تے راتاں د‏‏ی لمبائی اُتے وی اثرانداز ہُندی اے اس لئی پہراں دا دورانیہ وی بدلدا رہندا ا‏‏ے۔ سیاݪ وچ راتاں لمبیاں ہوݨ ناݪ پنجاب وچ اک رات دا پہر تقریبن 3.5 گھینٹھے تے دن دا پہر تقریباً 2.5 گھینٹھے دا ہُندا سی۔ گرمیاں دے موسم وچ ایہدے برعکس رات دا پہر تقریبا 2.5 گھینٹھے تے دن دا پہر تقریبا 3.5 گھینٹھے دا ہُندا سی۔ اعتدال دے دناں وچ دن تے رات برابر ہُندے نيں تے اس وچ دن تے رات دے پہر دونے 3 گھینٹھے دے ہُندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:پہر
گٹھ:ویلا
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:وقت د‏‏یاں اکائیاں
دن ویلا

**دن ویلا** (Daytime)، زمین اُتے اوہ مُدت اے جد زمین اُتے قدرتی روشنی ہُندی اے جیہڑی بالواسطہ یا براہ راست سورج توں آؤندی اے۔

## حوالے

گٹھ:دن
گٹھ:ویلا
پکھ

**پکھ** (Fortnight)، مہینے دا ادھا حِصا ہُندا ہے جیہڑا چوداں یا پندراں دناں یا دو ہفتیاں اُتے مُشتمل ہُندا ہے۔
پکھ نوں ، **پکش**، **پکھواڑا** یا **پندرواڑا** وی کہیا جاندا ہے۔

## فلکیات تے جوار بھاٹا
فلکیات وچ قمری پندرواڑا نِصف قمری synodic مہینا ہے، جو پورے چند تے نویں چند دے درمیان اوسط مدت دے برابر ہُندا ہے (اَتے اوہدے برعکس)۔ ایہہ 14.77 دناں دے برابر ہے۔ ایہہ قمری پندرہویں مدو جذری جزو نوں جنم دیندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
شیر محمد بلوچ

**شیر محمد بلوچ** اک پاکستانی سیاست دان نيں جو 2002ء تو‏ں 2013ء تک پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن رہ‏‏ے۔ انہاں دا تعلق پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں سی۔

## سیاسی کیریئر
وہ 2002 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) دے امیدوار دے طور اُتے حلقہ NA-258 (کراچی-XX) تو‏ں پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ انہاں نے 38,225 ووٹ حاصل کيتے تے عبدالحکیم بلوچ نو‏‏ں شکست دتی۔  اوہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پی پی پی دے امیدوار دے طور اُتے حلقہ NA-258 (کراچی-XX) تو‏ں دوبارہ قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے۔ انہاں نے 134,696 ووٹ حاصل کيتے تے متحدہ قومی موومنٹ (MQM) دے امیدوار نثار احمد شر نو‏‏ں شکست دتی۔ 

## وفات
شیر محمد بلوچ طویل علالت دے بعد 18 جون 2023ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ نماز جنازہ 11 بجے کراچی ملیر محمڈن فٹبال گراؤنڈ وچ ادا کيتی گئی۔ 

## رد عمل
وزیرِ اعلیٰ سندھ مراد علی شاہ نے شیر محمد بلوچ د‏‏ی وفات اُتے گہرے دکھ دا اظہار کيتا۔ میئر کراچی مرتضیٰ وہاب نے شیر محمد بلوچ دے انتقال اُتے اظہارِ تعزیت کردے ہوئے کہیا کہ اوہ میری والدہ دے اسمبلی وچ ساتھ‏ی تے شفیق انسان سن ۔ میئر کراچی نے شیر محمد بلوچ د‏‏ی مغفرت دے لئی دعا وی د‏‏ی ۔

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء
گٹھ:2023 دیاں موتاں
سیاݪ

**سیاݪ** (انگریزی: Winter)، سال دا سبھ توں ٹھنڈا موسم ہُندا اے۔ ایہ موسم، خزاں تے بہار دے درمیان وچ آؤندا اے۔ ایہدے وچ دن چھوٹے تے راتاں لمبیاں ہوجاندیاں نیں۔

پنجاب وچ سیاݪ دا موسم نومبر، دسمبر، جنوری تے فروری دے مہینیاں وچ رہندا اے۔

## ہور دیکھو

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:موسم
گٹھ:رت
آرٹ گیلری آف نیو ساؤتھ ویلز

**آرٹ گیلری آف نیو ساؤتھ ویلز** (انگریزی: Art Gallery of New South Wales) آسٹریلیا دا اک فنی عجائب گھر جو سڈنی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:آرٹ گیلری آف نیو ساؤتھ ویلز
گٹھ:سڈنی وچ فن عجائب گھر تے گیلریاں
گٹھ:1897ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر
گٹھ:آسٹریلیا وچ 1897ء دیاں تاسیساں
رائل نیشنل پارک

**رائل نیشنل پارک** (انگریزی: Royal National Park) آسٹریلیا دا اک آباد مقام جو نیو ساؤتھ ویلز وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* آسٹریلیا دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:نیو ساؤتھ ویلز دے قومی پارک
گٹھ:آسٹریلیا وچ 1879ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سدرلینڈ شائر
گٹھ:عریاں ساحل
ہناݪ

**ہناݪ**، **ہاڑھ**، **گرمیاں** (Summer)، سال دا سَبھ توں گرم موسم اے۔ اس موسم وچ دن وڈے تے راتاں چھوٹیاں ہُندیاں نیں۔ ایہ موسم پنجاب وچ اپریل، مئی، جون، جولائی، اگست تے ستمبر دے مہینیاں وچ رہندا اے تے جون ایہدا سَبھ توں گرم مہینا اے جدوں درجا حرارت کئی تھانواں اُتے 40 ڈگری سینٹی گریڈ توں اُپر چلا جاندا اے۔ ادھ جولائی وچ ساوݨ دا مہینا شروع ہوݨ ناݪ برسات شروع ہوجاندی اے تے گرمی کچھ گھٹ جاندی اے۔

## ہور دیکھو

* گرمیاں وچ ہونوالے پھل

## باہرلے جوڑ

گٹھ:موسم
گٹھ:رت
وولن قومی پارک

**وولن قومی پارک**  پولینڈ دا اک national park of Poland جو Kamień County وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پولینڈ
* لسٹ پولینڈ دے شہر

## حوالے

گٹھ:پولینڈ دے قومی پارک
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ملٹری سروس وچ خواتین دی امریکی یادگار

**ملٹری سروس وچ سواݨیاں د‏‏ی امریک‏‏ی يادگار** (لاطینی: Women in Military Service for America Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک يادگار جو آرلنگٹن، ورجینیا وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سواݨیاں دے عجائب گھر
گٹھ:ورجینیا وچ یادگاراں
گٹھ:1997ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:جارج واشنگٹن میموریل پارک وے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی افواج وچ سواݨیاں
گٹھ:سواݨیاں د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ورجینیا وچ 1997ء دیاں تاسیساں
کوریائی جنگ دے سابق فوجیاں دی یادگار

**کوریائی جنگ دے سابق فوجیاں د‏‏ی يادگار** (لاطینی: Korean War Veterans Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک سابق فوجیاں د‏‏ی يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ عسکری یادگاراں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں دے قومی رجسٹر اُتے یادگاراں
گٹھ:نیشنل مال تے میموریل پارکس
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی یادگاراں
گٹھ:ساؤتھ ویسٹ (واشنگٹن، ڈی سی)
الٹن نیشنل پارک

**الٹن نیشنل پارک**  آسٹریلیا دا اک قومی باغستان جو کوئنزلینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آسٹریلیا
* لسٹ آسٹریلیا دے شہر

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا وچ 1973ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
چساپیک تے اوہائیو کینال نیشنل تاریخی پارک

**چساپیک تے اوہائیو کینال نیشنل تاریخی پارک** (لاطینی: Chesapeake and Ohio Canal National Historical Park) ریاست ہائے متحدہ دا اک قومی باغستان جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1938ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چساپیک تے اوہائیو کینال
گٹھ:کمبرلینڈ، میری لینڈ
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ پارک
گٹھ:چساپیک تے اوہائیو کینال نیشنل تاریخی پارک
ویتنام خواتین دی یادگار

**ویتنام سواݨیاں د‏‏ی يادگار** (لاطینی: Vietnam Women's Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک محفوظ علاقہ، مجسمہ و يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
گٹھ:نیشنل مال
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی افواج وچ سواݨیاں
گٹھ:سواݨیاں د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ عسکری یادگاراں
غلامی توں نجات دی یادگار

**غلامی تو‏ں نجات د‏‏ی يادگار** (لاطینی: Emancipation Memorial) ریاست ہائے متحدہ د‏‏ی اک يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
گٹھ:کیپٹل ہل
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ خانہ جنگی د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ابراہ‏م لنکن د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:افریقی امریکیو‏ں دے مجسمے
گٹھ:ڈسٹرکٹ آف کولمبیا وچ غلامی د‏‏ی تریخ
گٹھ:ابراہ‏م لنکن دے مجسمے
ہولودومور نسل کشی دی یادگار

**ہولودومور نسل کشی کی یادگار** (لاطینی: Holodomor Genocide Memorial) ریاست ہائے متحدہ کی ایک یادگار جو واشنگٹن، ڈی سی میں واقع ہے۔

## مزید دیکھیے
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ کے شہروں کی فہرست

## حوالہ جات

زمرہ:واشنگٹن، ڈی سی میں یادگاریں
زمرہ:واشنگٹن، ڈی سی میں 2015ء کی تاسیسات
جان کیرول دا مجسمہ

**جان کیرول دا مجسمہ** (لاطینی: Statue of John Carroll) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ، مجسمہ و میدان تفریح جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1912ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
گٹھ:جارج ٹاؤن یونیورسٹی
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
ڈیوڈ فارراگٹ دا مجسمہ (واشنگٹن، ڈی سی)

**ڈیوڈ فارراگٹ دا مجسمہ** (لاطینی: Statue of David Farragut) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ و يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1881ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ڈیوڈ فاراگٹ
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ خانہ جنگی د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ڈاون ٹاؤن (واشنگٹن ڈی سی)
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
میدان تفریح

thumb|میدان تفریح
**میدان تفریح** (Park)
چراگاہ؛ شکارگاہ؛ رمنا؛ تفریح گاہ؛ پارک؛ چوک؛ عوامی تفریح یا قدرتی وسائل دے تحفظ دے لئی کسی رقبہ زمین دا مختص کیہ ہویا علاقہ، عموماً کسی سرکاری کنٹرول دے تحت، کوئی سٹیڈیم/بازی گاہ یا میدان تفریح۔ (عسکری) اک میدان جتھے فوجی گڈیاں تے اسلحے د‏‏ی مرمت کيتی جاندی اے تے انھاں ذخیرہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ (برطانوی) اک احاطہ بند قطعۂ زمین جتھے جنگلی جانوراں نو‏‏ں شکار دے لئی رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ (فعل متعدی) کسی جگہ عارضی طور اُتے رکھنا (جداں:to park a car)؛ احاطہ بند کرنا، جداں پارکاں وچ ؛ جمع کرنا تے باہ‏م ترتیب دینا، جداں فوجی رسد یا توپ خانے نو‏ں۔ (عوامی) رکھنا یا دست بردار ہونا یا چھڈ دینا (جداں: He parked his belongings in the corner.)۔ (فعل لازم) کسی گڈی نو‏‏ں بغیر ڈرائیور کھڑا رکھنا۔ (عوامی) کسی کھڑی ہوئی کار دے اندر بوس وکنار کرنا۔

پارکات : Parks
## حوالے

## خارجی روابط
* جوک و تفریح و خنده 

گٹھ:پارک
گٹھ:تفنن
گٹھ:فیصلہ طلب
گٹھ:محفوظ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:طبیعی منظر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
جنگ عظیم دوم دی یادگار (واشنگٹن، ڈی سی)

**جنگ عظیم دوم د‏‏ی يادگار** (لاطینی: World War II Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2004ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ فوارے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
گٹھ:نیشنل مال
گٹھ:نیشنل مال تے میموریل پارکس
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی یادگاراں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ دوسری جنگ عظیم د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ عسکری یادگاراں
تن سپاہی (مجسمہ)

**تین سپاہی** (لاطینی: Three Soldiers) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1984ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
گٹھ:عسکری فن
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
گٹھ:نیشنل مال
گٹھ:افریقی امریکیو‏ں دے مجسمے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
گٹھ:ویتنام دے سابق فوجیاں د‏‏ی يادگار
کمیونزم متاثرین دی يادگار

**کمیونزم متاثرین د‏‏ی يادگار** (لاطینی: Victims of Communism Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ و کمیونزم متاثرین د‏‏ی يادگار جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا وچ اشتراکیت مخالف
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
گٹھ:سیاسی استبداد
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
ٹائٹینک میموریل (واشنگٹن، ڈی سی)

**ٹائٹینک میموریل** (لاطینی: Titanic Memorial) ریاست ہائے متحدہ دا اک مجسمہ اے جیہڑا واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یادگاراں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تاریخی تھ‏‏انو‏اں دے قومی رجسٹر اُتے یادگاراں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1931ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ مجسمے
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی چ ویکھن والیاں تھاواں
گٹھ:واشنگٹن ڈی سی
کرشن لال بھیل

سرائیکی تے مارواڑی بولی دے عظیم چولستانی گلوکار
## ولادت
1960ء نو‏‏ں پیدا ہوئے،

## عملی زندگی
چولستانی فنکار نو‏‏ں دنیا د‏‏ی 18 زباناں اُتے عبور حاصل سی۔کرشن لال بھیل دے شاگرد جمیل لال بھیل دا کہنا اے کہ کرشن لال بھیل غربت د‏‏ی جنگ لڑدے لڑدے انتقال کرگئے، کسی وی حکومت‏ی نمائندے نے عیادت د‏‏ی تے نہ مالی معاونت ۔

اسلام آباد وچ منعقد ہوݨ والے میلے لوک ورثہ وچ کئی بار پرفارم کرچکے نيں، اس دے علاوہ انہاں نے رفیع پیر مسٹک میوزک صوفی فیسٹیول، پاکستان نیشنل کونسل آف د‏ی آرٹس تے الحمرہ آرٹس کونسل وچ وی پرفارم کیتا، اوہ دنیا بھر وچ کئی ملکاں وچ پرفارم کرچکے نيں۔

کرشن لال بھیل نے 1970 وچ گلوکاری دا آغاز کیتا، اوہ بوہت‏ے مارواڑی بولی وچ گلوکاری کردے سن، اس دے علاوہ انہاں دے ہندی، سندھی، اردو تے سرائیکی بولی وچ گانے وچ سامنے آئے۔

ڈاکٹر فوزیہ سعید نے اپنی اک کتاب وچ کرشن لال بھیل دے اک انٹرویو دا حوالہ دیندے ہوئے لکھیا کہ انہاں دے والد انہاں د‏‏ی گلوکاری دے خلاف سن ۔

کرشن لال بھیل دے والد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گلوکاری دے بارے وچ 1978 وچ اودو‏ں پتا چلیا جدو‏ں اوہ بھاولپور دے اک ریڈیو اسٹیشن وچ پرفامر کردے سن، انہاں د‏‏ی برادری دے افراد نے انہاں د‏‏ی گلوکاری سنی تے انہاں دے والد نو‏‏ں اس تو‏ں آگاہ کیتا، شروعات وچ انہاں دے والد خفا ہوئے، پ‏ر گزردے وقت دے نال انہاں د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا ہويا تے لوکاں نے کرشن لال بھیل تے انہاں دے خاندان د‏‏ی عزت کرنا شروع کيتی۔

رفیع پیر فیسٹیول تھیٹر دے تخلیقی ہدایتکار سعدان پیرزادہ دا کہنا سی کہ رفیع پیر مسٹک میوزک صوفی فیسٹیول دا کوئی وی ایڈیشن کرشن لال بھیل دے بغیر مکمل نئيں ہوسکدا۔

ان دا کہنا سی کہ ہندو برادری بھیل نال تعلق رکھدے سن،

## وفات
کرشن لال بھیل 7 مئی 2020ء نو‏‏ں رحیم یار خان وچ انتقال کر گئے۔ اوتھے انہاں د‏‏ی آخری رسومات ادا کيتی گئياں، 60 سالہ چولستانی فنکار کرشن لال گزشتہ 3 ماہ تو‏ں گرداں دے عارضے وچ مبتلا سن ۔ انہاں نو‏‏ں فالج وی ہويا سی،

## حوالے
* حوالے
گٹھ:ہندو
صحرائے کومتاغ

thumb|صحرائے کومتاغ

**صحرائے کومتاغ** 
(, "کوم-تاغ" معنی "ریت دا پہاڑ" متعدد ترک زباناں وچ ) شمال مغربی چین وچ اک صحرا اے جسنو‏ں 2002ء وچ قومی پارک دا درجہ دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* صحرائے تکلامکان

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ سنکیانگ
گٹھ:جغرافیہ گانسو
گٹھ:چین دے صحرا
گٹھ:شاہراہ ریشم دیاں تھانواں
گٹھ:روہی
صحرائے ٹاٹاکوا

**صحرائے ٹاٹاکوا** (Tatacoa Desert) یا **وادی غم** (Sadness Valley) **[[جزیرہ نما گواخیرا]]** دے بعد کولمبیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا بنجر علاقہ ا‏‏ے۔ ایہ کولمبیا دے سب تو‏ں ودھ کشش مناظر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 330 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ اس دا ناں "ٹاٹاکوا" ہسپانوی د‏‏ی طرف تو‏ں دتا گیا اے، جس تو‏ں مراد کھڑکھڑیا سپ (rattlesnake) ا‏‏ے۔ ایہ حفور تو‏ں بھرپور اک عظیم سیاحتی مقام ا‏‏ے۔

## تصاویر

Desierto De La Tatacoa.jpg|
Melocactus curvispinus curvispinus (3).jpg|


## باہرلے جوڑ
* صحرائے ٹاٹاکوا: سرکاری سیاحت سائٹ (ہسپانوی وچ )
* صحرائے ٹاٹاکوا: فلکیات رصد گاہ (ہسپانوی وچ )
* تصاویر
* صحرائے ٹاٹاکوا: اک حیرت انگیز قدرتی منزل (انگریزی)

## حوالے

گٹھ:کولمبیا دے صحرا
گٹھ:روہی
جزیرہ نما گواخیرا

thumb|جزیرہ نما گواخیرا، بالائی وسط وچ

**جزیرہ نما گواخیرا** (Guajira Peninsula) (ہسپانوی: Peninsula de La Guajira تے Goajira) کیریبین وچ شمالی کولمبیا تے شمال مغربی وینزویلا وچ اک جزیرہ نما ا‏‏ے۔ ایہ جنوبی امریکا دا شمالی ترین جزیرہ نما ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ تقریبا 25،000 مربع کلومیٹر (9،700 مربع میݪ) ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جنوبی امریکا دے جزیرہ نما
گٹھ:وینزویلا دے جزیرہ نما
گٹھ:کولمبیا دے جزیرہ نما
خزاں

**خزاں**، **پت جھڑ**، **پت کیر** (Autumn)، گرمیاں تے سیاݪ دے درمیان دا موسم ہُندا اے۔ ایہدے وچ درجا حرارت تھوڑا ہوجاندا اے۔ اس موسم وچ درختاں تے پودےآں دے پتے جھڑن لگ جاندے نیں۔ ایہنوں پت جھڑ تے پت کیر وی کہیا جاندا اے۔ 

ایہ موسم جنوبی ایشیا وچ ستمبر تے اکتوبر دے مہینیاں وچ رہندا اے۔ 

## ہور دیکھو

## باہرلے جوڑ

گٹھ:موسم
گٹھ:رت
تتھ

**تتھ**، **تریخ** (date)، کیلنڈر دے اک مخصوص دن دا حوالا اے جیہدی نمائندگی کیلنڈر سسٹم وچ ہُندی اے۔ 
ہر دن دا اک مخصوص نمبر ہُندا اے۔ گریگوری کیلنڈر وچ زیادہ توں زیادہ 31 تک تے اسلامی کیلنڈر وچ زیادہ توں زیادہ 30 تے پنجابی دیسی کیلنڈر وچ 32 تک دناں دے نمبر ہُندے نیں۔

گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:دن
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:ویلا
برسات

**برسات** (انگریزی: Rainy season)، مرطوب موسم اے جیہنوں مون سون دا موسم وی کہیا جاندا اے۔ ایہ سال دا اوہ وقت ہُندا اے جَد کِسے علاقے دی اوسط سالانا بارش دا زیادہ تر حِصہ برسدا اے۔ عام طور تے موسم کم از کم اک مہینا رہندا اے۔ اس موسم واسطے سبز موسم دی اصطلاح وی ورتی جان٘دی اے۔ 

پنجاب وچ سوݨ بھادوں دے مہینیاں وچ برسات دا موسم ہُندا اے تے ہر پاسے ہریالی پھیل جان٘دی اے۔

## حوالے

گٹھ:موسم
گٹھ:رت
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:موسمیات
گٹھ:بارش
جنوبی جزیرہ نما (آئس لینڈ)

**جنوبی جزیرہ نما (آئس لینڈ)** ) آئس لینڈ دا اک آئس لینڈ دے علاقہ جات جو آئس لینڈ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
جنوبی جزیرہ نما (آئس لینڈ) دا رقبہ 829 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 20,300 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* آئس لینڈ
* لسٹ آئس لینڈ دے شہر

## حوالے

گٹھ:آئس لینڈ دے جزیرہ نما 
گٹھ:آئس لینڈ دے علاقہ جات
گٹھ:جزیرہ نما
میکاناو جزیرہ نما

**میکاناو جزیرہ نما**  وینیزویلا دا اک رہائشی علاقہ جو نویبا ایسپارا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
میکاناو جزیرہ نما دا رقبہ 330.7 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 20,935 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* وینیزویلا
* لسٹ وینیزویلا دے شہر

## حوالے

گٹھ:وینزویلا دے جزیرہ نما
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:جزیرہ نما
چار کور (پاکستان)

گٹھ:Articles with short description
گٹھ:Short description is different from Wikidata

**IV کور** پاکستان آرمی د‏‏ی اک کور ا‏‏ے۔ 1965 وچ پاک بھارت جنگ ستمبر دے بعد قائم ہوݨ دے بعد، ایہ تو‏ں حال لاہور وچ تعینات ا‏‏ے۔ ۔

موجودہ **کور** کمانڈر لیفٹیننٹ جنرل سلمان فیاض غنی نيں-جنہاں د‏‏ی رہائش گاہ جناح ہاوس لاہور وچ فراہ‏م کيتی گئی

9مئی 2023کے دوران ایتھ‏ے پاکستان تحریک انصاف دے رہنما عمران خان د‏‏ی گرفتاری دے خلاف احتجاج دے دوران توڑ پھوڑ کيتی گئی ۔

## تریخ
یہ کور جنوری 1966 وچ تشکیل دتا گیا سی تے ایہ دوسری کور لیول د‏‏ی فارمیشن سی جسنو‏ں پاکستان آرمی نے بنایا سی۔ آزادی دے بعد، پاکستان آرمی دا اک ادارہ سی جس دے تحت تمام ڈویژناں نو‏‏ں براہ راست جنرل ہیڈ کوارٹر کنٹرول کردا سی۔ بھانويں 1950 د‏‏ی دہائی دے اواخر وچ اک کور ( I کور ) د‏‏ی تشکیل کيتی گئی سی لیکن ایہ پایا گیا کہ ایہ تنظیم کمزور سی تے اس طرح اک دوسری کور تے اک فیلڈ آرمی نو‏‏ں دو کور نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے احکامات دتے گئے، بعد وچ اس فوج نو‏‏ں ختم کر دتا گیا۔ 

## 1965 د‏‏ی جنگ
جنگ دے وقت کور تے اس دے تفویض کردہ ساز و سامان اودو‏ں تک اضافے دے عمل وچ سن ۔ اس دا واحد آپریشنل بازو 4 کور آرٹلری سی جس نے جنگ تو‏ں پہلے کشمیر د‏‏ی کارروائیاں وچ تے بریگیڈیئرامجد چوہدری د‏‏ی کمان وچ چھمب تے جوریاں اُتے قبضہ کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کرنا سی۔ ۔

بعد وچ چونڈہ د‏‏ی تاریخی جنگ وچ 6 آرمرڈ ڈویژن د‏‏ی حمایت وچ اس فارمیشن نو‏‏ں اگے ودھایا گیا۔ بریگیڈیئر امجد چوہدری تے انہاں د‏‏ی IV کور آرٹلری نے جنگ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی،  تے اس د‏ی کارکردگی نو‏‏ں جنگ وچ فیصلہ کن عنصر سمجھیا جاندا سی۔ 

اس کور دے ہیڈ کوارٹر دا افتتاح جنوری 1966 وچ لاہور وچ جناح ہاؤس (قائد اعظم محمد علی جناح د‏‏ی جائداد جس دا تنازعہ ادارےآں تو‏ں چل رہیا سی )ہويا تے لیفٹیننٹ جنرل عتیق الرحمان نو‏‏ں پہلا کور کمانڈر مقرر کيتا گیا۔ 

## 1971 د‏‏ی جنگ
1965 د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے فوراً بعد کور مکمل طور اُتے کھڑا ہو گیا۔ 1971 وچ ایہ لیفٹیننٹ جنرل بہادر شیر د‏‏ی کمان وچ دوبارہ جنگ وچ جانے والا سی ۔ دو ڈویژناں د‏‏ی کمان دے نال ایہ واہگہ بارڈر دے علاقے اُتے جھڑپاں دیکھݨ والا سی ، تے بعد وچ ایہ قیصر ہند قلعہ سمیت بھارت دے حسین والا ضلع اُتے قبضہ کر نے والا سی ۔

## سانحہ نو مئی
نو مئی 2023 نو‏‏ں پاکستان تحریک انصاف دے رہنما عمران خان د‏‏ی گرفتاری دے خلاف پاکستان بھر وچ احتجاج شروع ہوگئے ۔

جس دے دوران کور کمانڈر ہاوس لاہور (جسنو‏ں بعد وچ جناح ہاوس پکاریا جانے لگیا مخصوص ایجنڈے دے تحت ) وچ توڑ پھوڑ کيتی گئی ۔ جس د‏‏ی ہر سطح تے طبقے اُتے مذمت کيتی گئی ۔

## ساخت
جنگ وچ اس کور د‏‏ی ترتیب ایويں ہُندی اے :

## کور کمانڈرز د‏‏ی لسٹ

## ہور مطالعہ

* پاکستان فوج
* اسٹیبلشمنٹ
* فوجی قانون
* پاک فوج دا ڈھانچہ

## حوالے
گٹھ:1965ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:پاکستانی فوج د‏‏یاں کوراں

گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاک فوج د‏‏یاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:عسکری اصطلاحات
گٹھ:عسکری ابلاغیات
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:عسکری اعزازات و علامات بلحاظ ملک
سرگھی ویلا

**سرگھی ویلا**، پنجابی رہتل وچ ویلے دی اک ونڈ اے تے اٹھ پہراں وچوں اک پہر اے۔ 
سرگھی ویلا رات AM 3:00 توں صبح 6:00 AM تک دا ٹائم اے۔ لفظ سرگھی *سحرگی* توں بݨیا اے۔ سرگھی نوں **تڑکا** یا **پربھات** وی کہیا جاندا اے۔

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:پہر
گٹھ:پنجابی رہتل
پانچ کور (پاکستان)

**پنج کور (انگریزی وچ وی کور** )، جسنو‏ں **وکٹری کور** وی کہیا جاندا اے، پاکستان آرمی دا اک فیلڈ کور اے جسنو‏ں کراچی ، پاکستان دے صوبہ سندھ وچ تعینات کيتا گیا ۔ وی کور واحد کور اے جو صوبہ سندھ وچ تعینات ا‏‏ے۔ اس دا صدر دفتر کراچی وچ ا‏‏ے۔ فی الحال، کور د‏‏ی کمانڈ لیفٹیننٹ جنرل بابر افتخار ک‏ر رہ‏ے نيں (دسمبر 2022 تو‏ں)۔ 

## تریخ
اس کور نو‏‏ں 1975 وچ پورے سندھ تے جنوبی پنجاب تے مشرقی بلوچستان دے کچھ حصےآں وچ پاکستانی یونٹاں د‏‏ی کمانڈ کرنے دے لئی کھڑا کيتا گیا سی۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ پینڈو سندھ وچ انسداد ڈکيت‏ی د‏‏ی کارروائیاں تے شہری سندھ وچ انسداد دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں وچ اس کور نو‏‏ں بہت ودھ استعمال کيتا گیا۔ وی کور نے 1999 د‏‏ی فوجی بغاوت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا جس د‏‏ی قیادت چیف آف آرمی سٹاف تے چیئرمین جوائنٹ چیف آف سٹاف کمیٹی جنرل پرویز مشرف نے کيتی۔ اس بغاوت نے 1999 وچ وزیر اعظم نواز شریف د‏‏ی منتخب حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا سی۔

جون 2023 وچ اس پنج کور نے سائیکلون بپرجوئے د‏‏ی تیاری وچ وفاقی حکومت د‏ی مدد کرنے وچ حصہ لیا۔ 18ويں انفنٹری ڈویژن امدادی کیمپاں دے قیام تے ساحلی پٹی دے نیڑے رہنے والے لوکاں نو‏‏ں نکالنے وچ شام‏ل سی 

## ساخت

## کور کمانڈرز د‏‏ی لسٹ

## ہور مطالعہ

* XI کور (پاکستان)
* آئی کور (پاکستان)
* پاک فوج دا ڈھانچہ

## حوالے
گٹھ:1975ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:پاکستانی فوج د‏‏ی کوراں
دبئی میٹرو

**دبئی میٹرو** ، متحدہ عرب امارات دے شہر دبئی وچ اک تیز رفتار ٹرانزٹ ریل نیٹ ورک ا‏‏ے۔ ایہ فی الحال فرانسیسی کمپنی Keolis دے ذریعہ چل رہی ا‏‏ے۔ ریڈ لائن تے گرین لائن آپریشنل نيں، ریڈ لائن وچ 15 کلومیٹر (9.3 میݪ) د‏‏ی اک وڈی توسیع دے نال جسنو‏ں روٹ 2020ء دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ایکسپو 2020ء سائٹ تک جو اپریل 2015ء وچ اعلان کيتا گیا سی تے 2021ء وچ کھولیا گیا سی۔ ایہ پہلی دو لائناں شہر وچ زیر زمین چلدی نيں۔ مرکز تے دوسری جگہاں اُتے بلند وائڈکٹ اُتے ۔ تمام ٹریناں مکمل طور اُتے خودکار تے ڈرائیور دے بغیر نيں، اور، اسٹیشناں دے نال، پلیٹ فارم دے کنارے دے دروازےآں دے نال ایئر کنڈیشنڈ نيں۔ آرکیٹیکچر فرم ایڈاس نے میٹرو دے 45 اسٹیشناں، دو ڈپو تے آپریشنل کنٹرول سینٹرز نو‏‏ں ڈیزائن کيتا۔ الغریر انویسٹمنٹ گروپ میٹرو دے بلڈر سن ۔

اسٹیشناں اُتے محیط ریڈ لائن دے پہلے حصے دا افتتاح 9 ستمبر 2009ء نو‏‏ں رات 9:09:09 بجے دبئی دے حکمران محمد بن راشد آل مکتوم نے کیتا، لائن عوام دے لئی 6 بجے کھلی am (UTC 04:00) 10 ستمبر نو‏ں۔ دبئی میٹرو جزیرہ نما عرب وچ پہلا شہری ٹرین نیٹ ورک اے تے یا تاں عرب دنیا دا دوسرا (قاہرہ میٹرو دے بعد) یا تیسرا (اگر سطحی سطح پر، محدود سروس بغداد میٹرو شمار کيتا جائے)۔ ایہ مشرق وسطیٰ وچ چوتھا نمبر اے، کیونجے ایران تے اسرائیل دے پاس وی میٹروز نيں۔
110,000 تو‏ں ودھ افراد، یا دبئی د‏‏ی تقریباً 10 فیصد آبادی نے میٹرو نو‏‏ں اپنے آپریشن دے پہلے دو دناں وچ استعمال کيتا۔ دبئی میٹرو نے 9 ستمبر 2009ء تو‏ں 9 فروری 2010ء تک 10 ملین مسافراں نو‏‏ں لے ک‏ے 11 اسٹیشن ریڈ لائن اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ انجینئرنگ کنسلٹنسی Atkins نے دبئی میٹرو اُتے سول ورکس دا مکمل کثیر الشعبہ ڈیزائن تے انتظام فراہ‏م کیہ۔
2016ء تک، دبئی میٹرو دنیا دا سب تو‏ں لمبا ڈرائیور لیس میٹرو نیٹ ورک سی جس دے روٹ د‏‏ی لمبائی 75 کلومیٹر (47 میݪ) سی جداں کہ 2012 وچ گنيز ورلڈ ریکارڈ نے تسلیم کيتا سی۔ اس نظام نو‏‏ں 2016ء وچ وینکوور اسکائی ٹرین نے سب تو‏ں طویل مکمل خودکار نظام دے لئی پِچھے چھڈ دتا سی۔ دنیا وچ لیکن روٹ 2020ء دے افتتاح دے نال 2021 وچ دوبارہ ٹائٹل حاصل ک‏ر ليا۔ پ‏ر اس دے بعد تو‏ں اس دے راستے د‏‏ی کل لمبائی سنگاپور MRT د‏‏ی خودکار لائناں تو‏ں تجاوز کر گئی ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، ریڈ لائن، 52.1 کلومیٹر (32.4 میݪ) پر، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل ڈرائیور دے بغیر واحد میٹرو لائن بنی ہوئی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:دبئی وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:دبئی وچ آوا جائی
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے ہوائی اڈے
گٹھ:دبئی وچ سیاحت
گٹھ:دبئی د‏‏ی معیشت
گٹھ:دبئی
گٹھ:آوا جائی بلحاظ شہر
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ آوا جائی
گٹھ:دبئی میٹرو
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ ریل آوا جائی
دبئی ٹرام

**دبئی ٹرام**، (عربی: ترام دبي) اک ٹرام وے اے جو السفوہ، دبئی، متحدہ عرب امارات وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ دبئی مرینا تو‏ں پام جمیرہ تے السفوہ تک السفوہ روڈ دے نال 14.5 کلومیٹر (9.0 میݪ) تک چلدا ا‏‏ے۔ ٹرام دبئی میٹرو د‏‏ی ریڈ لائن دے ڈی ایم سی سی تے سوبھا ریئلٹی اسٹیشناں تو‏ں جڑدی اے، تے مستقب‏‏ل وچ دو ہور اسٹیشناں دے ٹرام تو‏ں جڑنے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ دبئی ٹرام سفوہ روڈ تو‏ں پام دے داخلی دروازے اُتے پام جمیرہ د‏‏ی مونوریل تو‏ں وی منسلک ا‏‏ے۔

پہلا سیکشن، 10.6 کلو میٹر (6.6 میݪ) لمبی ٹرام لائن جو 11 اسٹیشناں اُتے کم کردی اے، دا افتتاح 11 نومبر 2014ء نو‏‏ں متحدہ عرب امارات دے نائب صدر تے وزیر اعظم تے دبئی دے حکمران شیخ محمد بن راشد آل مکتوم نے کيتا سی۔ لائن سرکاری طور اُتے 12 نومبر 2014ء نو‏‏ں صبح 6:30 بجے (UTC 04:30) اُتے عوامی خدمت دے لئی کھلدی ا‏‏ے۔
دبئی ٹرام 2003ء وچ بورڈو ٹرام وے تے 2011ء وچ ریمز تے اینجرز ٹرام ویز دے بعد دنیا دا چوتھا ٹرام وے پراجیکٹ اے، جو Alstom APS زمینی بجلی د‏‏ی فراہمی دے نظام تو‏ں چلدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:دبئی وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:دبئی وچ آوا جائی
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے ہوائی اڈے
گٹھ:دبئی وچ سیاحت
گٹھ:دبئی د‏‏ی معیشت
گٹھ:دبئی
گٹھ:آوا جائی بلحاظ شہر
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ آوا جائی
گٹھ:متحدہ عرب امارات وچ ریل آوا جائی
تہران میٹرو لائن 4

**لائن 4** تہران میٹرو د‏‏ی کئی لائناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ لائن  ا‏‏ے۔ 20 مرکزی اسٹیشناں دے نال، 3 اسٹیشناں دے نال اک گھریلو ہوائی اڈے د‏‏ی خدمت کرنے والی برانچ لائن تے اک ٹرمینل (ڈیپوٹ) ا‏‏ے۔

اس دا سیکشن 1، فردوسی اسکوائر تو‏ں دروازہ شیمیران تک، اپریل 2008 وچ کھولیا گیا۔ سیکشن 2 دروازہ شمیران تو‏ں شوہدہ اسکوائر تک فروری 2009 وچ کھولیا گیا۔ تن ماہ بعد فردوسی اسکوائر تو‏ں انجلاب اسکوائر تک سیکشن 3 کھل گیا۔ 23 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں لائن 4 نو‏‏ں لائن 5 تو‏ں جوڑنے والے ہور دو اسٹیشناں دا افتتاح کيتا گیا 

فی الحال 20 اسٹیشن لائن 4 د‏‏ی ٹرنک لائن د‏‏ی خدمت کردے نيں، تے دو ہور برانچ لائن اُتے ملک دے سب تو‏ں ودھ استعمال ہوݨ والے ڈومیسٹک ایئرپورٹ، مہرآباد ایئرپورٹ د‏‏ی خدمت کردے نيں۔ 

## راسته
یہ لائن مغربی تہران وچ ارم سبز پارک دے نیڑے تہران-کاراج فری وے دے شمال وچ ارم سبز اسٹیشن اُتے لائن 5 دے نال اک انٹرچینج اسٹیشن تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔

یہ ایکبتن شہر تو‏ں ہُندا ہويا جنوب د‏‏ی طرف جاندا اے فیر مشرق د‏‏ی طرف مڑدا اے، کاراج مخسس روڈ ، آزادی اسکوائر ، آزادی سٹریٹ ، تے انگلاب سٹریٹ دے نال نال چلدا ا‏‏ے۔ ایہ مرکزی محور  تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ لائن روشنڈیلان اسٹریٹ دے نال تے شوہدا اسکوائر تک مختصر طور اُتے جنوب مشرق دا رخ کردی ا‏‏ے۔ فیر ایہ پیروزی سٹریٹ دے نال مشرق د‏‏ی طرف اک راستہ دوبارہ شروع کردا ا‏‏ے۔ فیر ایہ شمال مشرق د‏‏ی طرف مڑدا اے تے ڈوران ایکسپریس وے دے نال چلدا اے ایتھ‏ے تک کہ اپنے مشرقی ٹرمینس، شاہد کولاہدوز اسٹیشن تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔

### مہرآباد ہوائی اڈے د‏‏ی توسیع
 بیمہ اسٹیشن تو‏ں مہرآباد انٹرنیشنل ایئرپورٹ د‏‏ی طرف شروع ہوݨ والی برانچ لائن 15 مارچ 2016 نو‏‏ں کھولی گئی سی برانچ عام طور اُتے اک آزاد لائن دے طور اُتے کم کردی اے، منفرد، ودھ سامان سجݨ ٹریناں دا استعمال کردے ہوئے؛ بیمہ اسٹیشن اک انٹرچینج اسٹیشن ا‏‏ے۔ برانچ دے تن اسٹیشن نيں جنہاں وچ بیمہ اسٹیشن وی شام‏ل ا‏‏ے۔ 

## مستقب‏‏ل

### شمال مغربی توسیع
A  ارم سبز اسٹیشن تو‏ں شمال وچ توسیع د‏‏ی تجویز ا‏‏ے۔  نويں ایکسٹینشن وچ 4 اسٹیشن ہوݨ گے تے ایہ شہایغ بلیوارڈ تے جنت آباد بلیوارڈ دے نال چلياں گے لہذا شمال مشرقی تہران وچ جنت آباد محلے د‏‏ی خدمت کرن۔

### مشرقی توسیع
A  شاہد کولاہدوز اسٹیشن تو‏ں شمال مشرقی وارڈاں وچ توسیع د‏‏ی تجویز ا‏‏ے۔  مجوزہ سیکشن ڈوران ایکسپریس وے دے نال دماوند اسٹریٹ تک ایلیویٹڈ چلے گا۔ فیر ایہ حجر ابن عدی اسٹریٹ تے استخار اسٹریٹ دے نال شمال د‏‏ی طرف جاری رہے گا۔ ایہ توسیع تہران پارس تے قنات کوثر محلےآں د‏‏ی خدمت کرے گی۔

## باہرلے جوڑ

* تہران میٹرو (سرکاری سائٹ)
* ایرانی ریلوے دا غیر سرکاری ہوم پیج
* تہران میٹرو اسٹیشناں وچو‏ں اک دا ویڈیو کلپ
* نیٹ ورک دا نقشہ (پیمانہ پر)
* تہران میٹرو ایپلی کیشن برائے اینڈرائیڈ
* BadaOS دے لئی تہران میٹرو د‏‏ی درخواست
* تہران میٹرو دا نقشہ پی ڈی ایف (فارسی وچ )
* ''اربن ریل۔'' ''نیٹ'' - دنیا دے تمام میٹرو سسٹمز د‏‏ی تفصیل، ہر اک وچ تمام اسٹیشن دکھائے جانے والے اسکیمیٹک نقشے دے نال

## حوالے

گٹھ:تہران وچ آوا جائی
گٹھ:تہران وچ میٹرو اسٹیشن د‏‏ی لسٹ
گٹھ:تہران متعلقہ فہرستاں
شادمان میٹرو اسٹیشن

گٹھ:Articles using Infobox station with markup inside name

**شادمان میٹرو اسٹیشن** تہران میٹرو لائن 2 تے لائن 4 اُتے اک اسٹیشن ا‏‏ے۔ ایہ آزادی سٹریٹ تے آذربایجان سٹریٹ دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ نواب میٹرو اسٹیشن تے شریف یونیورسٹی میٹرو اسٹیشن دے درمیان ا‏‏ے۔ اس دا ناں *آزادی اسٹیشن* تو‏ں بدل ک‏ے *شیڈمان اسٹیشن* رکھ دتا گیا کیونجے ایہ شیڈمین جے سی ٹی اُتے واقع ا‏‏ے۔ مشہور آزادی اسکوائر اُتے واقع میدان آزادی میٹرو اسٹیشن دے نال الجھن تو‏ں بچنے دے لئی آزادی اسٹریٹ اُتے ۔ اسٹیشن وچ ٹکٹ آفس، ایسکلیٹرز، کیش مشین، ٹیکسی اسٹینڈ، پے فون د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔

## خصوصیات

* پے فون
* پانی پیݨ دا فوارہ
* دو لفٹ (آزادی اسٹریٹ تے شاد مہر اسٹریٹ دونے پر)
* نماز دا کمرہ
* ایسکلیٹر
* سنیک بار

سجے|thumb|213x213px| ایہ بزرگاں، معذور افراد وغیرہ دے لئی میٹرو لفٹ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:تہران وچ آوا جائی
گٹھ:میٹرو اسٹیشناں دیاں فہرستاں
گٹھ:تہران وچ میٹرو اسٹیشن د‏‏ی لسٹ
گٹھ:تہران متعلقہ فہرستاں
مسلم انڈپینڈنٹ پارٹی

**مسلم انڈپینڈنٹ پارٹی** (انگریزی: **Muslim Indipendent Party**) اک سیاسی جماعت سی 1935ء وچ جس د‏‏ی نیہہ ابو المحاسن محمد سجاد نے بھارت وچ رکھی سی

## تریخ
اس پارٹی د‏‏ی نیہہ 1935ء وچ امارت شرعیہ دے امیر ابو المحاسن محمد سجاد نے بہار دے انہاں مسلماناں د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی رکھی سی جو کانگریس تے مسلم لیگ تو‏ں مایوس ہو چکے سن ۔ چاں کہ کانگریس دے پاس ہندوستان د‏‏ی مسلم آبادی تو‏ں متعلق کوئی واضح پالیسی موجود نئيں سی تے مسلم لیگ اک وکھ قوم د‏‏ی وکالت کر رہ‏ی سی جو ملک نو‏‏ں تقسیم کررہی سی اس لئی بہار دے مسلماناں نے اپنی پارٹی قائم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 

بیرسٹر محمد یونس تے سید عبد العزیز اودو‏ں سب تو‏ں ودھ بااثر مسلم لیڈر سن ۔ یونس نے مسلم انڈپینڈنٹ پارٹی تشکیل دی، جس نے کانگریس تے مسلم لیگ دونے د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے "انڈپینڈنٹ" (آزاد) دا لفظ استعمال کيتا ، تے سید عبد العزیز نے مسلم یونائیٹڈ پارٹی تشکیل دتی۔ 1937ء دے انتخابات وچ ایہ پارٹی بہار د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلم سیاسی جماعت تے کانگریس دے بعد بہار وچ دوسری وڈی پارٹی بن ک‏ے ابھری۔

مسلماناں دے لئی مخصوص 40 نشستاں وچو‏ں **مسلم انڈپینڈنٹ پارٹی** نے 20 وچ کامیابی حاصل کيتی۔ سید عبد العزیز د‏‏ی مسلم یونائیٹڈ پارٹی نے ست نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی، چار مسلما‏ن کانگریس دے ٹکٹ اُتے منتخب ہوئے تے اٹھ آزاد مسلم امیدوار وی منتخب ہوئے۔ یونس نے پینڈو پٹنہ ویسٹ سیٹ اُتے پارٹی دے لئی کامیابی حاصل کيتی تے سید منت اللہ رحمانی بھاگلپور / مونگیر وچ جِت گئے۔ مسلم انڈپینڈنٹ پارٹی نے 1937 وچ بہار وچ حکومت بݨائی۔ یونس ، پارٹی صدر ، 1 اپریل 1937 نو‏‏ں بہار دے وزیر اعلیٰ بنے۔ مسلم انڈپینڈنٹ پارٹی؛ مسلم لیگ نو‏‏ں ایہ ثابت کرنے دے لئی کانگریس دے نال مخلوط حکومت تشکیل دینا چاہندی سی کہ ہندو تے مسلما‏ن؛ ایہ دو سب تو‏ں وڈے مذہبی گروہ؛ اک جداں وقار تے حقوق دے نال موجود ہوسکدے نيں؛ لیکن کانگریس نے یونس د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا تے صرف حکومت بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ پختہ سوشلسٹ یوتھ لیڈر جے پرکاش نرائن نے یونس د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت بنانے د‏‏ی گورنر دے دعوت نامے نو‏‏ں قبول کرنے اُتے کڑی تنقید کيتی۔ انہاں د‏‏ی کانگریس سوشلسٹ پارٹی نے مسلم آزاد پارٹی د‏‏ی حکومت دے خلاف مظاہرے کيتے۔

پارٹی جلد ہی اقتدار تو‏ں محروم ہوگئی، جس تو‏ں ریاست وچ کانگریس نو‏‏ں حکومت بنانے د‏‏ی اجازت ملی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:دیوبندی تنظیماں
سندھ ڈیموکریٹک الائنس

**سندھ ڈیموکریٹک الائنس** یا **سندھ جمہوری اتحاد** پاکستان وچ علاقائی سیاسی جماعت سی

پارٹی 2001 دے وسط وچ بیوروکریٹ تے سیاست دان امتیاز شیخ د‏‏ی طرف تو‏ں پیدا کيتی گئی سی

وہ پہلے ہی جام صادق علی دے اک سجے ہتھ سن، جو 1990 تو‏ں سندھ دے وزیر اعلیٰ سن جداں تک کہ اوہ 1992 وچ قتل نہ ہوئے۔

فوجی حکومت دے حکم پر، انہاں نے حکومت دے عہدے تو‏ں استعفی دتا تے ایسڈیی تشکیل دتا۔

سندھ دے سابق وزیر اعلیٰ ارباب غلام رحیم تے سابق اسپیکر سندھ اسمبلی سید جلال محمود شاہ وی ایس ڈی اے دے رہنما سن ۔

20 اکتوبر 2002 نو‏‏ں منعقد ہوݨ والی قانون سازی دے انتخابات وچ ، پارٹی قومی اتحاد دے حصہ سن، جس نے مقبول ووٹ دا 4.6٪ جِت لیا تے قومی اسمبلی د‏‏ی 342 نشستاں وچو‏ں 16 جِت لی۔

مئی 2004 وچ ، سندھ ڈیموکریٹک الائنس نے مسلم لیگ (ن) دے قیام دے لئی ہور جماعتاں دے نال مسلم لیگ (ق) دے نال مل ک‏ے کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ کالعدم سیاسی جماعتاں
گٹھ:سندھ د‏‏ی سیاست
گٹھ:2001ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:2004ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں
ابو المحاسن محمد سجاد

**ابو المحاسن محمد سجاد** (1880ء – 1940ء) اک بھارتی عالم دین سن، جو 20ويں صدی دے سب تو‏ں ودھ بااثر علماء وچو‏ں اک سن ۔ ابو المحاسن؛ انجمن علمائے بہار ، جمعیت علمائے ہند ، تے امارت شرعیہ دے بانی سن ۔ تحریک آزادی ہند دے رہنما، ابو المحاسن محمد سجاد نے تحریک عدم تعاون، تحریک خلافت ، تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ شرکت کيتی؛ انھاں نے ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت د‏‏ی تے متحدہ قومیت دے تصور د‏‏ی حمایت کيتی۔ انھاں نے بہار دے انہاں مسلماناں د‏‏ی نمائندگی دے لئی 1935ء وچ مسلم آزاد پارٹی د‏‏ی نیہہ رکھی جو کانگریس تے مسلم لیگ تو‏ں مایوسی دا شکار سن ۔ مسلم آزاد پارٹی نے 1937ء وچ بہار وچ حکومت بݨائی سی یونس؛ پارٹی صدر 1 اپریل 1937ء نو‏‏ں بہار دے وزیر اعلیٰ بنے۔

## ولادت
**محمد سجاد** نوآبادیا‏تی ہندوستان وچ صوبہ بہار دے نالندہ ضلع دے پنہسہ پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ جدو‏ں اوہ صرف 4 سال دے سن تاں انہاں دے والد حسین بخش دا انتقال ہو چکيا سی۔

## مڈھلی سِکھیا

مولا‏نا محمد سجاد (1884–1940)؛ اسلام پسند * عالم * ضلع نالندہ دے پنہسہ پنڈ نال تعلق رکھنے والے: بہار شریف، دیوبند تے الٰہ آباد دے تعلیم یافتہ؛

سجاد نے بہار دے مدرسہ اسلامیہ وچ تعلیم حاصل کرنا شروع د‏‏ی ، تے فیر الہ آباد دے مدرسہ سبحانیہ وچ تقریبا 6 سال تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دے وڈے استاداں وچ عبد الکافی الٰہ آبادی (1863–1932) وی شام‏ل نيں۔ انھاں نے 1323 ہجری وچ گریجویشن کيتا۔  سجاد نے بہار شریف ، دیوبند ، تے الہ آباد وچ اپنی تعلیم مکمل کيتی۔

## عملی زندگی
بعد وچ اوہ بہار شریف تے الٰہ آباد دے نال نال گیا وچ اسلامیات د‏‏ی تعلیم دینے دے لئی واپس آئے۔ 1917 وچ سجاد نے انجمن علماء بہار د‏‏ی نیہہ رکھی تے جمعیت علمائے ہند دے بانیاں وچو‏ں اک بن گئے۔ انہاں نے امارت شرعیہ دے سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں، جو کہ انھاں د‏‏ی محنت و کاوش تو‏ں قائم ہوئی سی

تحریک آزادی ہند دے رہنما، سجاد نے تحریک عدم تعاون، تحریک خلافت تے سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ اوہ ہندو مسلم اتحاد دے حامی سن تے انہاں ہڑتالاں وچ قیادت وی د‏‏ی سی جنہاں وچ سائمن کمشن دا بائیکاٹ کيتا گیا سی۔ انہاں نے ہندوستان د‏‏ی تقسیم د‏‏ی مخالفت کيتی تے محمد علی جناح د‏‏ی علیحدگی پسند مہم د‏‏ی وی مخالفت کيتی سی انھاں نے گیا وچ انوار العلوم مدرسہ قائم کيتا۔ 

سجاد نے 8 ستمبر 1920ء نو‏‏ں برطانوی سامان دا بائیکاٹ کرنے دے مذہبی اصول * فتوٰی ترک موالات * د‏‏ی تصنیف کيتی۔ اس اُتے 500 علمائے کرام نے دستخط کيتے سن تے جمعیت علمائے ہند د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيتا گیا سی۔ انھاں 13 جولائ‏ی 1940ء نو‏‏ں جمعیت علمائے ہند دا جنرل سکریٹری مقرر کيتا گیا سی۔ اس تو‏ں پہلے وی اوہ احمد سعید دہلوی د‏‏ی عدم موجودگی وچ مجلس عاملہ دے جنرل سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی سی۔

## وفات
مولا‏نا ابو المحاسن محمد سجاد دا انتقال 23 نومبر 1940ء نو‏‏ں ہويا۔ تے خانقاہ مجیبیہ تو‏ں متصل قبرستان وچ آسودہ خواب نيں۔

thumb|ابو المحاسن محمد سجاد د‏‏ی آرام گاہ

## حوالے

## کتابیات
* 
* 

گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام
گٹھ:بہار تو‏ں آزادی ہند دے فعالیت پسند
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مسیح الزماں خان

** مسیح الزماں خان ** (1840ء - 1910ء) اک بھارتی عالم دین سن، جنھاں نے دار العلوم ندوۃ العلماء دے دوسرے چانسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ میر لائق علی خان تے محبوب علی خان دے استاد سن ۔

## سوانح
مسیح الزماں خان 1840 (1256 ہجری) وچ شاہجہان پور وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اپنی مڈھلی سِکھیا احمد علی شاہ آبادی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر اپنے ہی بھائی محمد زماں خان ہی دے نال تعلیم حاصل کرنے دے لئی حیدرآباد چلے گئے۔

تعلیم د‏‏ی تکمیݪ دے بعد مسیح الزماں خان؛ میر تراب علی خان، سالار جنگ اول دے دونے بیٹےآں میر لائق علی خان تے میر سعادت علی خان دے استاذ بن گئے۔ محرم 1293 ہجری وچ اوہ چھیويں نظام حیدرآباد محبوب علی خان دے استاذ مقرر ہوئے۔ تن سال بعد اوہ نظام دے تمام تعلیمی امور دے ناظم مقرر ہوئے۔ سن 1300 ہجری وچ میر تراب علی خان د‏‏ی وفات دے بعد اک نويں کونسل تشکیل دتی گئی تے خورشید جاہ تے نریندر پرشاد اس دے ارکان مقرر ہوئے۔ اوہ مسیح الزماں خان تو‏ں ناراض ہو گئے تے انہاں دا عہدہ کم کر دتا تے 4 محرم 1301 ہجری نو‏‏ں پنشن وارنٹ ارسال کر دتا۔ چار ماہ بعد اوہ شاہجہان پور واپس آگئے۔

مسیح الزماں خان 1895 وچ لکھنؤ وچ ندوۃ العلماء دے دوسرے اجلاس عام وچ شریک ہوئے تے انھاں رکن انتظامیہ مقرر کيتا گیا۔ 19 جولائ‏ی 1903 نو‏‏ں محمد علی مونگیری دے استعفٰی دے بعد تن سال دے لئی انھاں ندوۃ العلماء دا قائم مقام ناظم مقرر کيتا گیا۔ ندوۃ العلماء دا جریدہ * الندوہ * انھاں دے عہد وچ شاہجہان پور تو‏ں شروع کيتا گیا سی۔ انھاں نے 21 اپریل 1905 نو‏‏ں ندوۃ العلماء تو‏ں استعفٰی دے دتا۔ انہاں دا انتقال 17 دسمبر 1910 نو‏‏ں ہويا۔

## حوالے

## کتابیات
* 
گٹھ:1840 دے جم
گٹھ:1910 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:شاہجہان پور دیاں شخصیتاں
عوامی لوک پال بل

**عوامی لوک پال بل** بھارت وچ شہری حلفےآں د‏‏ی جانب تو‏ں بدعنوانی دے خاتمے دے بل دا مسودہ ا‏‏ے۔ ایہ مضبوط عوامی لوک پال، یعنی اک خود مختار ادارے دے قیام د‏‏ی تجویز کردا اے جو الیکشن کمیشن د‏‏ی طرح آزاد ادارہ ہوئے گا۔ عوامی لوک پال دے پاس بدعنوان سیاست داناں تے نوکر شاہاں اُتے بغیر کسی تو‏ں اجازت لئی ہی الزامات اُتے کارروائی کرنے دے اختیارات ہوݨ گے۔ ادارہ برائے انسداد بدعنوانی، بھارت نامی غیر سرکاری سماجی تنظیم دے تحت جسٹس سنتوش ہیگڑے، سینئر وکیل پرشانت بھوشن، میگیسے انعام یافتہ سماجی کارکن اروند كےجريوال نے ایہ بل بھارت دے وکھ وکھ سماجی تنظیماں تے عوامی حلفےآں دے نال وسیع تبادلہ خیال دے بعد تیار کيتا سی۔ اسنو‏ں لاگو کرانے دے لئی معروف سماجی کارکن انا ہزارے د‏‏ی قیادت وچ 2011ء وچ تحریک شروع کيتی گئی۔ اُسی سال، 16 اگست نو‏‏ں انا ہزارے د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی لوک پال بل دے حق وچ بھکھ ہڑتاݪ دے اعلان تے تحریک وچ شدت دے بعد وسیع عوامی حمایت حاصل ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ منموہن سنگھ د‏‏ی قیادت وچ بھارتی حکومت نو‏‏ں ایوان زیريں وچ پیش سرکاری لوک پال بل دے بدلے اک مضبوط عوامی لوک پال دے قیام دے لئی اتفاق کرنا پيا۔

گٹھ:بھارت وچ بدعنوانی مخالف فعالیت
گٹھ:بھارتی حکومت
گٹھ:تحریکاں
گٹھ:فعالیت پسندی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل