open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد بن جعفر بن ابی طالب

**محمد بن جعفر بن ابی طالب** صحابی رسول سن ۔حضرت جعفر طیار ؓ دے بیٹے سن ۔

### ناں ونسب
محمد نام، محمد اکبرشہرت سی، محمد رسول اللہ ﷺ دے چچیرے بھائی حضرت جعفر طیار دے بیٹے نيں، نسب نامہ ایہ اے، محمد بن جعفر بن ابی طالب بن عبدالمطلب ابن ہاشم بن عبد مناف قرشی ہاشمی طلبی، ماں دا ناں اسماء سی۔ ننہالی شجرہ ایہ اے، اسماء بنت عمیس بن معبد بن تمیم بن مالک بن قحافہ بن عامر بن ربیعہ بن معاویہ بن زید بن مالک بن نسر۔

### پیدائش
محمد دے والد حضرت جعفرؓ مہاجرین دے اس زمرۂ اول وچ نيں جنہاں نے مشرکین مکہ دے جو روستم تو‏ں تنگ آک‏ے سب تو‏ں پہلے وطن چھڈیا اورمع بال بچےآں دے حبشہ د‏‏ی غریب الوطنی اختیار کيتی، محمد ايس‏ے غربت کدے وچ پیدا ہوئے، دوسرے سال اوتھ‏ے ارض حبشہ وچ پیدا ہوئے۔
7ھ وچ خیبر دے زمانہ وچ جعفر حبشہ تو‏ں مدینہ آئے، اس وقت محمد د‏‏ی عمر، چھ برس د‏‏ی سی، عبد اللہ بن زبیربھی انہاں ہی دے اسيں وصف (یہ مدنی مہاجرین دے پہلے بچے نيں)۔ *[[آنحضرتﷺ ]]*   نے انہاں کمسن صحابیاں تو‏ں مسکرا ک‏ے بیعت لی۔

### حضرت جعفرؓ د‏‏ی شہادت اوررسول اللہ د‏‏ی تولیت
حبشہ د‏‏ی واپس دے کچھ ہی دناں بعد حضرت جعفرؓ نے غزوۂ موتہ وچ جان بحق پیا، *[[آنحضرتﷺ ]]*   نو‏‏ں سخت قلق ہويا، تے محمد د‏‏ی صغر سنی تے یتیمی د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے غیر معمولی شفقت فرمانے لگے، ايس‏ے زمانہ وچ فرمایا کہ محمد خلقاً تے خلقا اپنے دادا تو‏ں مشابہ نيں تے انہاں دا ہتھ پھڑ دے دعا کيتی اورفرمایا وچ دنیا تے آخرت دونے وچ آلِ جعفر دا ولی ہون۔
*[[آنحضرتﷺ ]]*  ہرطرح تو‏ں یتیم محمد د‏‏ی ولدہی فرماندے سن، اک مرتبہ ایہ بچےآں دے نال کھیل رہے سن، *[[آنحضرتﷺ ]]*   ادھر تو‏ں گذرے تاں انہاں نو‏‏ں اٹھا ک‏ے اپنے نال سواری اُتے بٹھا لیا،  ايس‏ے شفقت دے نال محمد بن جعفر رسول اللہ ﷺ دے دامن عاطفت وچ پرورش پاندے رہ‏ے، انہاں کانواں سال سی کہ شفیق بابا دا سایۂ شفقت سر تو‏ں اٹھیا گیا۔
### عہدِ مرتضوی
خلفائے ثلثہ دے زمانہ وچ محمد کمسن سن، اس لئی کدرے نظر نئيں آندے، جنگ صفین وچ اپنے دوسرے اہل خاندان دے نال اپنے چچا حضرت علیؓ دے نال سن اوران د‏‏ی حمایت وچ شامی فوج نال لڑے۔ 

صفین وچ انہاں دے مد مقابل عبيد اللہ بن عُمَر بن الخطاب آئے تاں دوناں نے اک دوسرے نو‏‏ں قتل کر دتا۔ انہاں نو‏‏ں محمد اکبر کہیا جاندا اے کیو‏ں کہ انہاں دے اک ہور بھائی دا ناں وی محمد سی جنہاں نو‏ں محمد اصغر کہیا جاندا سی جو کربلا وچ شہید ہوئے سن ۔

:بعض کتاباں وچ اے کہ انہاں د‏‏ی شادی چچا د‏‏ی بیٹی ام كلثوم بنت علی بن ابی طالب نال ہوئی سی۔

### حوالے

## سانچے

گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابی راویان حدیث
گٹھ:صحابی شہید
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
خطاب بن نفیل

**[[خطاب بن نفیل|خطاب]] بن [[نفیل بن عبد العزی|نفیل]]،** دوجے خلیفہ راشد حضرت سیدنا عمر فاروق رضی اللہ تعالی عنہ دے والد سی۔
سائیکل

**سائیکل** (انگریزی:Bicycle)، انسانی زور اُتے چلݨ آلی اک مشین اے جیہدے وچ دو پہیے اکو سیدھ وچ لگے ہُندے نیں۔ ایہنوں پیڈل مار کے اک چین دے ذریعے توں چلایا جاندا اے۔ سائیکلاں انیہویں صدی وچ ایجاد کیتیاں گئیاں سن تے ہُݨ ساری دُنیا وچ بہت عام ہو گئیاں نیں۔ ایہناں دی تعداد اک بلیئن دے لگ بھگ اے۔ ایہ تعداد گڈیاں دی تعداد توں دُگݨی اے۔ دُنیا وچ کچھ تھانواں اُتے سائیکلاں نوں ای پرائمری سواری دے طور تے ورتیا جاندا اے۔ ایہناں نوں سپورٹس واسطے تے ایکسرسائز واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ 1885ء وچ جیہڑا چین توں آغاز ہوݨ آلا سائیکل بݨایا گیا سی اوہدی شکل ہُݨ تک تقریبن اوسے حالت وچ اے، پَر جدید ٹیکنالوجی دے استعمال نال اوہناں دے ڈیزائن وچ نِکیاں تبدیلیاں کیتیاں گئیاں نیں۔ اس توں علاوہ سائیکلاں نوں ہلکا بݨایا گیا اے۔

سائیکلاں دی ایجاد نے انسانی ٹیکنالوجی نوں اگے ودھݨ وچ بہت مدد دتی اے۔ سائیکلاں نے انسانی تہذیب اُتے بہت اثر پایا کیونکہ ایہ اک سستی سورای سی۔ سائیکلاں واسطے کچھ چیزاں دی ایجاد کیتی گئی سی اوہناں نوں گڈی دی تیاری واسطے وی ورتیا گیا۔ اس لحاظ نال سائیکل دی ایجاد تے ٹیکنالوجی انسانی تریخ وچ بہت اہم حیثیت رکھدی اے۔

## تریخ
سائیکل نوں بݨاؤݨ وچ کئی لوکاں نے حِصہ پایا۔ پہلا سائیکل اک جرمن بیرن کارل فان ڈرائس نے ایجاد کیتا سی، جیہنوں اوہنے لوکاں دے سامݨے 1817ء وچ پیش کیتا سی۔ اس توں بعد دو فرانسیسی پیری مائچاکس تے پیری لالمینٹ نے سائیکل دا اک نوا ڈیزائن بݨایا جیہڑا پچھلے سائیکل توں چنگا سی۔ کئی دوجے یورپی سائنسداناں نے اس توں وی بہتر ڈیزائن تیار کرن دی کوشش کیتی لیکن کوئی خاص فرق نہ پیا۔ اس ڈیزائن دے سائیکل نوں چلاؤݨا بہت مشکل سی کیونکہ ایہ بہت بھارا سی۔ ایہدی وجہ ایہ سی کہ پیری مائچاکس تے پیری لالمینٹ دے ڈیزائن دے سائیکل نوں اگلے پہیے توں ای چلاؤݨا پیندا سی تے اہنوں ای موڑن واسطے ورتیا جاندا سی۔ اس مسئلے نوں تن انگریز انجینیئراں نے چَین ایجاد کر کے حل کر لیا۔ ایہدے نال سائیکل چلاؤݨ والے دا زور پچھلے پہیے اُتے لگدا سی تے اگلے پہیے نوں موڑن واسطے ورتیا جاندا سی۔ اوہناں دا سائیکل پہلا جدید سائیکل سی۔ 

1888 وچ سکاٹ لینڈ دے اک شخص جان بائڈ ڈنلاپ نے ہوا نال بھریا ہویا ٹائر ایجاد کیتا۔ اس توں کچھ عرصے وچ ای چنگیاں بریکاں، سیٹاں تے گیئر وی ایجاد ہوگئے۔ 20ویں صدی دے شروع وچ سائیکلاں دے کلب بݨݨے شروع ہو گئے۔ اوس ویلے سائیکل تے ٹانگا عام لوکاں دیاں سواریاں بݨ گئیاں۔

## پُرزے
سائیکلاں دے پُرزے تقریبن اکو ای ہُندے نیں لیکن کچھ پُرزے سائیکلاں دیاں وکھریاں قِسماں وچ ذرا مُختلف ہُندے نیں۔ سائیکل وچ اک نرم گدی ہُندی اے جیہدے اُتے سائیکل چلاؤݨ آلا بیٹھدا اے۔ دو بریکاں ہُندیاں نیں جیہڑیاں ہینڈل دے دوویں پاسیاں اُتے لگیاں ہُندیاں نیں۔ اک بریک اگلے پہیے دی ہُندی اے تے اک پچھلے پہیے دی۔ ہر سائیکل نوں پیڈلاں نال چلایا جاندا اے۔ پیڈل گدی توں تقریبن 2 فٹ تھلے ہُندا اے۔ اکثر سائیکلاں وچ گیئر وی ہُندے نیں۔ اک عام سائیکل وچ گیئر دو تھانواں اُتے لگے ہُندے نیں، پـچھلے ٹائر تے پیڈل نال۔ گدی دے پِچھے اک کیریئر وی ہُندا اے جِتھے سامان رکھیا یا اک ہور بندہ بٹھایا جاسکدا اے۔ کیونکہ سائیکل دی اپݨی آواز نئیں ہُندی اس واسطے ایہدے اُتے اک گھینٹھی وی لگی ہُندی اے۔

سائیکلاں دے فریم دی شکل تقریبن اک صدی توں اکو ای اے۔ اج کل دے سائیکل ایلومینیم تے فولاد نال بݨائے جاندے نیں تاکہ اوہناں دا وزن گھٹ ہووے۔ کچھ جدید سائیکلاں اُتے ڈِسک بریکاں ہُندیاں نے جیہڑیاں دوجیاں بریکاں توں زیادہ چنگیاں ہُندیاں نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:مشیناں
موٹر سائیکل

**موٹر سائیکل**، موٹر نال چلݨ والی دو پہیاں والی اک سواری اے۔ موٹر سائیکل وکھ وکھ طرحاں دے ہُندے نیں۔ موٹر سائیکل نوں بائیک تے موٹر بائیک وی کہیا جاندا اے۔

گٹھ:موٹرسائیکل
قاری فصیح الدین

**قاری فصیح الدین** ( دری /  )، یا **قاری فاتح،** ( ) اک افغان فوجی کمانڈر نيں جو افغانستان د‏‏ی طالبان حکومت دی موجودہ فوج دے سربراہ نيں۔  اوہ طالبان دے اہ‏م ترین رکن نيں۔

## مڈھلا جیون
قاری فصیح الدین صوبہ بدخشاں وچ پیدا ہوئے۔  انہاں دا تعلق تاجک نسلی گروہ تو‏ں ا‏‏ے۔ 

## عسکری کیریئر
2015 وچ افغان وزارت داخلہ نے جھوٹھا دعویٰ کيتا کہ قاری فصیح الدین اپنے 40 افراد دے نال ماریا گیا اے ، لیکن ایہ دعوی پروپیگنڈا ثابت ہويا۔  6 ستمبر 2021 نو‏‏ں فصیح الدین نے صوبہ پنجشیر وچ قومی مزاحمتی محاذ دے ٹھکانےآں اُتے حملے وچ طالبان فورسز د‏‏ی قیادت کيتی۔  

## حوالے

گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:صوبہ بدخشاں دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:افغان تاجک شخصیتاں
گٹھ:افغان عسکری کارکنان
گٹھ:طالبان کمانڈر
بسکٹ

**بسکٹ** (Biscuit) آٹے اُتے مبنی بیکڈ فوڈ پروڈکٹ ا‏‏ے۔ زیادہ تر مُلکاں وچ بسکٹ عام طور تے سخت، چپٹے تے بے خمیری ہُندے نيں ۔ اوہ عام طور تے میٹھے ہُندے نيں تے چینی، چاکلیٹ، آئسنگ ، جام ، ادرک یا دار چینی نال بݨ سکدے نيں ۔ بسکٹ دیاں قسماں وچ سینڈوچ بسکٹ ، ڈائجسٹ بسکٹ، ادرک بسکٹ، شارٹ بریڈ بسکٹ، چاکلیٹ چپ کوکیز، چاکلیٹ لیپت مارش میلو ٹریٹس، انزاک بسکٹ، بسکٹی تے اسپیکولاس شام‏ل نيں۔ شمالی امریکا دے بیشتر حصےآں وچ، تقریبن تمام سبھ مِٹھے بسکٹاں نو‏‏ں "کوکیز" کہیا جاندا اے، جد کہ "بسکٹ" د‏‏ی اصطلاح اک نرم، خمیر والی تیز روٹی تو‏ں مراد اے۔

## تصویر گیلری

File:BiscuitsAmerican&British.png
File:Flickr stuart spivack 8254492--Beaten biscuits.jpg
File:Wheat biscuit.jpg
File:Spekulatius four pieces of.jpg
File:Oldest ship biscuit-Kronborg-DK.JPG
File:PL gingerbread from Torun.jpg
File:McVitie's chocolate digestive biscuit.jpg
File:Thomas Benjamin Kennington 001.jpg
File:3 Biscuit rose de Reims.jpg
File:Dunking a biscuit.jpg
File:Tim tam.jpg
File:Crackers and Oreo.jpg


## ہور دیکھو
* شیرمال
* بسکٹ
* نان خطائی
* باقرخانی
* مٹھیائی

گٹھ:مٹھیائیاں
گٹھ:پکوان
گٹھ:کھاݨ پیݨ
عمر بن ابی سلمہ

**عمر بن ابی سلمہ** یا **عمرو ابن ابی سلمہ** ابی سلمہ مخزومی تے ام سلمہ دے بیٹے سن ۔ اس دے والدین بنی مخزوم دے قریش قبیلہ تو‏ں سن .اور انہاں نے حبشہ ہجرت کیتی ۔ہجرت دے دوسرے سال حبشہ وچ پیدا ہوئے۔ بعد وچ ، اک جنگ وچ انہاں دا باپ ماریا گیا۔ فیر پیغمبر اسلام نے انہاں د‏‏ی ماں نال شادی کيتی۔ وہ علی ابن ابی طالب دے ساتھیاں وچو‏ں سن تے علی ابن ابی طالب د‏‏ی خلافت دے دوران انہاں نے علی دے نال تمام لڑائیاں وچ حصہ لیا۔ ہور صفین د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے بحرین دا گورنر مقرر کيتا گیا۔ اس نے خوبصورت نظماں لکھياں جنہاں د‏‏ی علی نے تعریف کيت‏ی۔ انہاں د‏‏ی وفات 83 وچ عبدالمالک بن مروان دی خلافت دے دوران ہوئی۔ 
## حوالے

## سانچے

گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:صحابہ
گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
ضلع اتلا کوہستان

**ضلع اُتلا کوہستان** (انگریزی: Upper Kohistan District)، ہزارا، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام داسو اے۔

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے ضلعے
مجمع جہنی

**مجمع بن زیاد جہنی** حضرت رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے اصحاب وچو‏ں سن جنگ بدر و احد وچ شریک رہے۔آپ زیاد بن عمرو دے بیٹے سن ۔ واقعہ کربلا دے وقت بھانويں ضعیف العمر سن مگر فیر وی لشکرٍ حسینی وچ شام‏ل ہوئے تے شہادت پائی۔ مختلف منابع نے انہاں نو‏‏ں صحابی رسولؐ تے شہیدکربلا دے عنوان تو‏ں ذکر کیتا ا‏‏ے۔ 

## نسب
آپ دا نسب ایہ ا‏‏ے۔ مجمّع بن زیاد بن عمروبن عدی بن عمروبن رفاعہ بن کلب بن مودعۃ الجہنی۔

## عہد نبوی
آپ بہت ساریاں جنگاں وچ شریک رہ‏‏ے۔ جنگ بدر و جنگ احد وچ وی شریک سن ۔

## امام حسین دا ساتھ
جناب مجمع نے کوفہ وچ حضرت مسلم د‏‏ی بیعت کيتی سب لوک حضرت مسلم کوچھڈ گئے لیکن حضرت مجمع انہاں افراد وچو‏ں سن جوڈٹے رہے تے کوفہ وچ حالات سازگار نہ ہونے کیوجہ تو‏ں کربلا وچ حضرت امام حسینؑ نال ملحق ہوکے یزیدی ارادےآں نوں خاک وچ ملانے د‏‏ی خاطر حضرت امام حسینؑ دا ساتھ دتا ایتھ‏ے تک کہ اپنی جان قربان کردتی دشمن کربلا وچ اس مجاہد نوں آسانی تو‏ں شکست نہ دے سکیا تو انہاں کامحاصرہ کرلیا جاندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہیدہوجاندے نيں۔ 

مجمع خود جہینہ (مدینہ منورہ دے نیڑے اک علاقہ) دے مقامی سن جدو‏ں امام مدینہ تو‏ں مکہ جاندے ہوئے ایتھ‏ے تو‏ں گزرنے لگے تاں مجمع دو دوستاں عقبہ بن صلت جہنی و عباد بن مہاجر جہنی تے چند ہور افراد دے نال امام نال ملحق ہوئے تے آخر تک تو‏ں بوقت شہادت امام دے نال سن ۔

منزل زبالہ اُتے باقی افراد ساتھ چھڈ گئے مگر ایہ تن افراد نال رہے تے پہلے حملے وچ خوب دفاع کيتا تے لڑے تے تیراں تو‏ں چھلنی ہو ک‏ے تِناں نے شہادت پائی۔

## ہور ویکھو

* علی بن ابی طالب
* حسن ابن علی
* حسین ابن علی
* محرم د‏‏ی عزاداری
* کربلائے معلی
* واقعہ کربلا
* لسٹ شہدائے کربلا
* قیام حسینی دا خط الوقت
* واقعہ کربلا دے اعداد و شمار

## حوالے

## سانچے

گٹھ:61ھ دیاں موتاں
گٹھ:680ء
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابی شہید
اٹلس

**اٹلس** (Atlas) نقشیاں د‏‏ی کتاب نو‏‏ں کہیا جاندا اے ۔ اٹلس د‏‏ی مدد نال مختلف دیساں ، شہراں تے جگہاں نو‏‏ں لبھیا جا سکدا اے ۔ اٹلس اپݨی طرز دا انسائیکلوپیڈیا ا‏‏ے ۔ مختلف براعظم ، سمندر ، پہاڑ ، دریا ، جنگل ، جانور تے آبادیاں اک نقشے وچ لبھیاں جا سکدیاں نيں ۔ تریخ نو‏‏ں وی اٹلس دے ذریعے بہتر انداز وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* گزٹیئر
* نقشا
* انسائیکلوپیڈیا

## حوالے

گٹھ:اٹلس
گٹھ:انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:معلومات
گٹھ:نقشے
گٹھ:کتاب
گٹھ:کتاباں
گٹھ:جغرافیا
مختار الدین احمد

** ڈاکٹر مختار الدین احمد** (پیدائش: 14 نومبر 1924ء - وفات: 30 جون 2010ء) بھارت نال تعلق رکھنے والے عربی و فارسی ادبیات دے ممتاز عالم، ماہرِ غالبیات، علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبہ عربی دے صدر و پروفیسر سن ۔ انہاں نے علی گڑھ مسلم یونہورسٹی تو‏ں علامہ پروفیسر عبد العزیز میمن دے زیرِ نگرانی پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر مختار الدین احمد 14 نومبر 1924ء وچ پٹنہ، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم پٹنہ تے اس دے بعد علی گڑھ وچ حاصل کيتی۔ علامہ عبد العزیز میمن دے مشورہ تو‏ں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے ایم اے (عربی) وچ داخل ہو گئے تے دو سال دے بعد 1949ء وچ پوری یونیورسٹی وچ اول آئے۔ علامہ عبد العزیز میمن د‏‏ی نگرانی وچ ڈاکٹریٹ دے لئی **صدر الدین علی بن ابی الفرج البصری(متوفی 656ھ) د‏‏ی کتاب الحماستہ البصریۃ د‏‏ی تصحیح و تعلیق و تخشیہ** دے عنوان تو‏ں تحقیقی مقالہ لکھیا، جس اُتے 1952ء وچ انہاں نو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری تفویض کيتی گئی۔ انہاں نے جنوری 1953ء وچ بحیثیت لیکچرار شعبہ عربی علی گڑھ مسلم یونیورسٹی ملازمت دا آغاز کيتا۔ اس دے بعد اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی آکسفرڈ چلے گئے تے 1956ء وچ آکسفورڈ یونیورسٹیسے ڈی فل د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1957ء وچ اوہ دار العلوم اسلامیہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ ریڈر تے 1967ء وچ ايس‏ے ادارے دے ڈائریکٹر مقرر ہوئے۔ ایتھ‏ے تو‏ں انہاں نے اعلیٰ پائے دا علمی و تحقیقی رسالہ مجلہ علوم اسلامیہ دا اجرا کيتا تے 10 سال تک اس د‏ی ادارت دے فرائض انجام دیے۔ ايس‏ے سال اوہ شعبہ عربی علی گڑھ مسلم یونیورسٹی د‏‏ی صدارت اُتے فائز ہوئے تے اس عہدے تو‏ں 14 نومبر 1984ء نو‏‏ں ریٹائر ہوئے۔ اوہ انجمن ترقی اردو(ہند) د‏‏ی گورننگ باڈی تے مجلسِ عاملہ دے دس سال تک رُکن رہ‏‏ے۔ انہاں نے طالب علمی دے زمانے وچ علی گڑھ میگزین دا غالب نمبر شائع کيتا سی۔ ایہ نمبر اس مرتبے دا سی کہ غالبؔ دے محققاں نے اسنو‏ں غالبؔ اُتے چند اہ‏م ترین کتاباں وچ شمار کيتا اے ۔ اس دے بعد غالبؔ اُتے مختار صاحب د‏‏ی دو کتاباں ،اک تاں غالبؔ د‏‏ی سوانح اُتے تحقیقی کتاب **احوالِ غالب** تے دوسری غالب دے فن اُتے تنقیدی مضامین دا مجموعہ **نقدِ غالب** دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ انہاں اپنی زندگی دے بقیہ ماہ و سال علی گڑھ وچ گزارے، جتھے مختصر علالت دے بعد 30 جون 2010ء نو‏‏ں وفات کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1924ء دے جم
گٹھ:2010ء د‏‏یاں موتاں
گٹھ:30 جون د‏‏ی وفیات
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:پٹنہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
عظیم سرور

معروف براڈ کاسٹر و کالم نگار

عظیم سرور نے 16 سال د‏‏ی عمر وچ بطور اناؤنسر ریڈیو پاکستان وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔

44 سالہ اپنے کیریئر وچ بحیثیت پروڈیوسر، پروگرام مینیجر، ڈپٹی کنٹرولر، کمپیئر تے کمنٹیٹر دے فرائض سر انجام دیے۔
عظیم سرور نے ریڈیو پاکستان دے لئی صبح پاکستان ، آواز خزانہ ، رنگ ہی رنگ جیدی کے سنگ تے جیدی کے مہمان ورگے معروف پروگرام ترتیب دیے۔

عظیم سرور نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے لئی کئی معروف ڈرامے وی تحریرکیتے۔ انہاں دے تحریر کردہ مشہور ڈرامےآں وچ آواز دے سائے، خواب آزاد نيں ، برف تے ہونٹوں کے سراب شام‏ل نيں۔

عظیم سرور نو‏‏ں ایہ اعزاز وی حاصل سی کہ انہاں نے 1974 وچ لاہور وچ ہونے والی تاریخی اسلامی سربراہی کانفرنس وچ کمنٹیٹر دے فرائض سر انجام دتے سن ۔
واضح رہے کہ عظیم سرور نو‏‏ں پاکستان د‏‏ی تریخ وچ تمام براڈ کاسٹراں تے پروڈیوسراں وچ سب تو‏ں زیادہ تحفہ دینے والے دے طور اُتے سراہا گیا اے، انہاں د‏‏ی کرشما‏تی آواز نے لوکاں دے دلاں نو‏‏ں گرما دتا اے تے اوہ میڈیا انڈسٹری وچ اک آئیکون بنے ہوئے نيں۔ انہاں د‏‏ی عمر صرف 16 سال سی جدو‏ں انہاں نے ریڈیو پاکستان وچ شمولیت اختیار کيتی تے ہن تک دے سب تو‏ں کم عمر اعلان کنندہ بن گئے۔
اس عرصے دے دوران انہاں نے تنظیم د‏‏ی پروڈیوسر، پروگرام منیجر، ڈپٹی کنٹرولر، کمپیئر تے کمنٹیٹر دے کردار دے علاوہ فلیگ شپ اشاعتاں، آہنگ تے پاکستان کالنگ دا خیال رکھیا۔

انہاں نے بہت سارے ریڈیو پروگراماں دا تصور کیا، منصوبہ بنایا تے تیار کيتا جو کامیابی د‏‏ی کہانیاں بن گئياں جنہاں وچ سبھی پاکستان، آواز خزانہ، رنگ ہی رنگ جیدی دے سانگ ، جیدی دے مہمان اورعالم اسپورٹس راؤنڈ اپ بلاک بسٹر سن، اک ہور اسٹائل ڈرامہ نگار ہونے دے ناطے، انہاں نے ریڈیو تے ٹیلی ویژن دے لئی کئی ڈرامے لکھے نيں تے آواز دے نال ڈیبلیو کيتا اے جسنو‏ں ریڈیو پاکستان کراچی دے 1969 ڈرامہ فیسٹیول دا بہترین ڈرامہ قرار دتا گیا۔ 
خبر آزاد ہین ، بارف تے ہونٹن دے سرب انہاں دے دوسرے مشہور ڈرامے رہے نيں، انہاں نے بطورِ تبصرہ نگار وی بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کیا، انہاں نے 1974 وچ لاہور وچ منعقد ہونے والی تاریخی اسلامی سمٹ کانفرنس نو‏‏ں بیان کيتا۔ 

انہاں نے پاکستان کرکٹ ٹیم دے دورہ انگلینڈ (1987)، آسٹریلیا (1988–89) تے جنوبی افریقہ (1998) کيتا۔ 

عظیم سرور نے 1986 وچ انگلینڈ وچ ورلڈ کپ ہاکی ٹورنامنٹ تے 1990 وچ اٹلی وچ ورلڈ کپ فٹ بال ٹورنامنٹ دا وی احاطہ کيتا۔ 

12 ستمبر 2021ء نو‏‏ں کراچی وچ بعمر 78 برس وفات پاگئے، 13 ستمبر نو‏‏ں اوتھے قبرستان گلشن اقبال وچ دفن کیتے گئے، 

## حوالے

گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
کوہ ورند

ایہ پہاڑی سلسلہ پھگلہ تمن قیصرانی دے مشرقی طرف تو‏ں شروع ہو ک‏ے سرپھراہغ تک پھیلا ہويا اے ۔۔

ایہ کافی بلند تے موسم دے حوالے تو‏ں خوش گوار تے معتدل پہاڑی سلسلہ اے ۔۔

ورند د‏‏ی مختلف جگہاں دے مختلف ناں نيں جداں ماڑی، ٹانگہ، لاکڑا، تَخت، سورَکھ وغیرہ ۔۔

ایہ تمام چوٹیاں موسمی حوالے تو‏ں تقریباً یکساں حیثیت رکھدیاں نيں ۔۔

سطح سمندر دے حوالے تو‏ں اس د‏ی سب تو‏ں بلند چوٹی تے علاقے دا ناں سورَکھ اے جو کہ سرپھراہغ تو‏ں جنوبی طرف تے لَری تو‏ں مشرقی طرف واقع اے ۔۔
سورَکھ سَر د‏‏ی بلندی اُتے چند سال پہلے تے 2018ء وچ وی برف باری ہوٸ سی،
## ہور ویکھو
* ورند
## حوالے

گٹھ:پہاڑ
سجدہ تلاوت

[thumb|[مصحف|مصاحف معاصرہ وچ پائے جانے والا سجدے د‏‏ی علامت۔]]
**سجدۂ تلاوت** قرآن کریم وچ چند تھ‏‏انو‏اں ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی تلاوت کرنے یا کسی تلاوت کرنے والے تو‏ں سننے تو‏ں سجدہ واجب ہو جاندا اے اس سجدۂ تلاوت کہندے نيں انہاں سب نو‏‏ں سجود التلاوہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔قرآن د‏‏ی اوہ آیات جنہاں نو‏ں پڑھدے ہوئے یا سندے ہوئے سجدہ واجب ہو جاندا ا‏‏ے۔ انہاں آیات اُتے سجدہ کرنا متفق علیہ اے، مگر اس دے واجب ہونے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ امام ابو حنیفہ دے نزدیک سجدہ تلاوت واجب ا‏‏ے۔

## سجدہ تلاو ت دا معنی
سجدہ تلاوت اُس سجدہ منفردہ نو‏‏ں کہندے نيں جو نیت کرکے دو تکبیراں(یعنی سجدہ وچ جانے تے اُٹھنے د‏‏ی تکبیراں) دے درمیان وچ کیہ جاندا اے هِيَ سَجْدَةٌ مُفْرَدَةٌ مَنْوِيَّةٌ مَخْفُوفَةٌ بَيْنَ تَكْبِيرَتَيْنِ۔
## سجدہ تلاو ت دا حکم
سجدہ تلاوت دے مشروع ہونے وچ سب دا اتفاق اے ، البتہ اِس دے وجوب وچ اختلاف اے :
امام ابوحنیفہ دے نزدیک واجب ا‏‏ے۔ امام مالک، امام شافعی تے امام احمد دے نزدیک سنت اے ۔
## سجدہ تلاوت د‏‏ی فضیلت
ابوہریرہ نبی کریمﷺکا ایہ اِرشاد نقل فرماندے نيں : جدو‏ں ابن آدم آیتِ سجدہ پڑھ کر سجدہ کردا اے تاں شیطان وکھ ہوک‏ے روندا اے تے حسرت دے نال کہندا اے: ہائے افسوس!!ابن آدم نو‏‏ں سجدےآں دا حکم دتا گیاتو اُس نے سجدہ کرلیا پس اُس دے لئی جنّت اے ،جدو‏ں کہ مینو‏ں سجدے دا حکم دتا گیا تاں ميں نے اِنکار کردتا پس میرے لئے جہنم ا‏‏ے۔ 

## سجدہ تلاوت کس اُتے
اِس اُتے سب دا اتفاق اے کہ قاری یعنی آیتِ سجدہ پڑھنے والے اُتے سجدہ تلاوت کرنا(علی اختلاف القولین) لازم یا سنّت اے، البتہ سننے والے اُتے سجدہ سہو ثابت ہونے دے لئی اُس دا اِرادۃً سننا ضروری اے یا بلاقصد سننے تو‏ں وی ہوجاندا اے، اِس وچ اختلاف اے:
* احناف و شوافع: سامع تے مستمع دونے اُتے سجدہ تلاوت اے، یعنی بالقصد سنے یا بلاقصد۔
* مالکیہ و حنابلہ: مستمع اُتے سجدہ تلاوت اے، سامع اُتے نئيں، یعنی بالقصد سننے والے اُتے سجدہ سہو ہُندا اے، بلاقصد سننے والے اُتے نئيں۔
## شرائط سجدہ تلاوت
اِس سجدہ دے لئی وی نماز دے سجدہ د‏‏ی مانند شرائط نيں کہ:
* قبلہ رُو ہونا۔
* با وضو ہونا۔
* نماز دے سجدہ د‏‏ی مانند سر زمین اُتے رکھنا۔

## آیتِ سجدہ نو‏‏ں ترک کردینا
تلاوت دے دوران وچ آیتِ سجدہ نو‏‏ں ترک کرکے اگے ودھ جانا درست اے یا نئيں ، اِس وچ اختلاف اے:
امام مالک:	اگر کوئی وضو تو‏ں ہو تے مکروہ وقت وی نہ ہوئے تاں آیتِ سجدہ نو‏‏ں ترک کردینا مکروہ اے ،اِس لئے کہ ایہ اعراض کرنے دے مُشابہ اے، جو درست نئيں ۔اور جے کوئی وضو تو‏ں نہ ہو یا مکروہ وقت ہوئے تاں بلاکراہت جائز اے ، اِس لئے کہ حالے سجدہ کرنا ممکن نئيں۔
ائمہ ثلاثہ :	آیتِ سجدہ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے اگے ودھ جانا مکروہ اے، اِس لئے کہ اِس وچ سجدے تو‏ں اعراض کرنا لازم آندا اے، جو ظاہر اے کہ درست نئيں۔
## تھ‏‏انو‏اں سجدہ
احناف دے مطابق قرآن مجید وچ کل چودہ سجدے نيں۔ چار سجدے قرآن مجید دے نصفِ اول وچ نيں ‘ تے دس نصفِ ثانی وچ نيں۔
* امام احمد : 15 نيں۔ سورۃ الحج دے دونے تے سورۂ ص دا وی ا‏‏ے۔
* امام مالک : 11 نيں۔ سورۂ صٓ تے مفصلات (نجم، انشقاق تے علق) دے تِناں نئيں نيں
* احناف و شوافع: 14 سجدے نيں — فیر — انہاں دے درمیان وچ تعیین وچ اختلاف اے:
* احناف :	سورۃ الحج دا پہلا اے، دوسرا نئيں۔ تے سورۂ صٓ دا سجدہ ا‏‏ے۔
* شوافع: سورۃ الحج دے دونے نيں تے سورۂ ص دا سجدہ نئيں ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نماز
* سجدہ
* آیت

## حوالے

گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
گٹھ:ٹائپو گرافی
گٹھ:مذہب دے نامکمل مضامین
تابش خان

**تابش خان**  اک پاکستانی کرکٹر اے جو سندھ دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔  اس نے مئی 2021ء وچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے لئی بین الاقوامی سطح اُتے قدم رکھیا۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ

## حوالے

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کراچی تو‏ں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کراچی کنگز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کراچی دے کرکٹ کھلاڑی
سینٹر فار ائرواسپیس اینڈ سکیورٹی اسٹڈیز

**سینٹر فار ائرواسپیس اینڈ سکیورٹی اسٹڈیز**  پاکستان دا اک تحقیقا‏تی ادارہ تے تھنک ٹینک اے جس دا قیام پاکستان ایئر فورس دے ایئر چیف مجاہد انور خان نے جولائ‏ی 2019 وچ کیہ۔ اس ادارے دے تحقیقا‏تی دائرے وچ فضائی سلامتی، ضضائی سنت، علاقائی استحکا‏م، خلائی سائنس تے اقتصادی عمور شام‏ل نيں۔ انہاں دے دفاتر نور خان ویہہ چکلالہ وچ موجود نيں۔ اس ادارے دے صدر ایئر مارشل فرحت حسین خان نيں تے مخصوص ڈائریکرز وچ تھلے لکھے افراد شام‏ل نيں: ایئر مارشل وسیم الدین، ایئر مارشل جاوید احمد، اہیر مارشل اشفاق اراواں، ایئر وائس مارشل سہیل ملک، جلیل عباس جیلانی، ڈاکٹر عثمان وقاض چوہان، ایئر کموڈور عادل سلطان تے ایئر کموڈور تنویر پراچا۔

## حوالے

گٹھ:2019ء وچ پاکستان وچ تاسیست
گٹھ:پاک فضائیہ
گٹھ:پاکستان دے تحقیقی ادارے
شیخ خلیفہ بن زید النہیان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کالج

**شیخ خلیفہ بن زید النہیان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کالج** میڈیسن تے ڈینٹسٹری دا اک عوامی کالج جو نیو مسلم ٹاؤن ، لاہور ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع اے ایہ کالج وزیراعلیٰ شہباز شریف دے دور وچ قائم کيتا گیا تاکہ پنجاب تے خاص طور اُتے لاہور شہر وچ طب د‏‏ی معیاری تعلیم دتی جا سک‏‏ے *[[شیخ زاید ہسپتال|شیخ زید ہسپتال]]* کالج تو‏ں بطور ٹیچنگ ہسپتال منسلک اے  کالج دا آغاز 2009 وچ ہويا تے پہلا بیچ 2014 دے آخر وچ فارغ ہويا  کالج پنجاب دے میڈیکل کالجاں د‏‏ی درجہ بندی وچ چوتھے نمبر اُتے اے  اس وقت انسٹی ٹیوٹ دے سربراہ متین اظہار نيں۔ 

## شعبہ جات
* **بنیادی سائنس دے شعبے**
** اناٹومی
** حیاتيا‏تی کیمیا
** کمیونٹی میڈیسن
** فرانزک ادویات
** پتھالوجی
** دواسازی
** فزیالوجی
* **طب تے اس تو‏ں وابستہ شعبہ جات**
** امراض دل
** ڈرمیٹولوجی
** اینڈو کرینولوجی تے میٹابولزم
** عام دوا
** اعصابیات
** اطفال
** روک تھام د‏‏ی دوا
** نفسیات
** پلمونولوجی ( سینے د‏‏ی دوا )
** ریڈیو تھراپی
** امراض گردہ و مثانہ
* **سرجری تے متعلقہ شعبے**
** اینستھیسیولوجی
** کارڈیک سرجری
** جنرل سرجری
** نیورو سرجری
** زچگی تے نسائی امراض
** امراض چشم
** زبانی تے زیادہ تو‏ں زیادہ سرجری
** آرتھوپیڈکس۔
** امراض ناک کان گلہ
** پیڈیاٹرک سرجری
** ریڈیالوجی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:پاکستان متحدہ عرب امارات تعلقات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ میڈیکل کالج
گٹھ:لاہور د‏‏یاں یونیورسٹیاں
گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
خسرو سلطان ارمنی

**خسرو سلطان ارمنی** ، **جسنو‏ں خسرو خان وی کہیا جاندا اے ** (وفات 1653) ، اک صفوی فوجی اہلکار تے آرمینی نسل دا کمانڈر سی۔ اوہ اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اوہ شروع وچ بختیاری قبیلے دا دروغہ سی تے فیر قرا باغ وچ جوانشیر دا حاکم مقرر ہويا۔ اس دے بعد اوہ میر شکار باشی ہو گیا تے ابہر ( سلطانیہ ) اس دے سپرد کر دتا گیا. آخر کار ، شیروان بگلر بیگی نو‏‏ں 1643 تو‏ں 1653 تک انہاں دے سپرد کيتا گیا۔ شیروان وچ اپنے وقت دے دوران ، اس نے 1653 تو‏ں 1651 د‏‏ی ایران روس جنگ وچ وی حصہ لیا ، جس نے دریائے ترک دے ایرانی کنارے اُتے واقع روسی قلعے نو‏‏ں تباہ کر دتا تے اپنے تمام فوجیاں نو‏‏ں کڈ دتا۔

اس وقت دے معاصر ذرائع خسرو خان نو‏‏ں "نويں آنے والے" دے طور اُتے حوالہ دیندے نيں تاکہ ایہ ظاہر کيتا جا سک‏‏ے کہ اوہ "اسلام وچ نويں آنے والے" سن ۔ اس دے بیٹے الہوردی خان (جارجیا دے الہوردی خان دے نال الجھن وچ نہ پڑاں) تے امام وردی بی نے وی صفوی دربار وچ کئی عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## حوالے

*  

گٹھ:مسیحیت تو‏ں شیعیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:سابقہ آرمینی مسیحی
گٹھ:1653 دیاں موتاں
گلابی رکشہ

**گلابی رکشہ** جسنو‏ں گلابی آٹو وی کہیا جاندا اے  ) ہندوستان دے کچھ شہراں وچ سوانیاں مسافراں دے لئی عام آٹو رکشاں دا متبادل ا‏‏ے۔ ایہ اقدام حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں رکشاں وچ سوانیاں دے سفر نو‏‏ں محفوظ بنانے تے سفر دے دوران سوانیاں نو‏‏ں ہراساں کرنے تو‏ں روکنے دے لئی اٹھایا گیا سی۔ سوانیاں د‏‏ی حفاظت دے لئی خصوصی خصوصیات جداں گلابی بٹن تے جی پی ایس ٹریکنگ سسٹم نصب نيں۔ گلابی رکشے یا تاں مکمل طور اُتے گلابی رنگ دے نيں یا انہاں د‏‏ی چھت گلابی رنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔ گلابی رکشاں نو‏‏ں پہلی بار 2013 وچ رانچی وچ حکومت ہند نے سوانیاں نو‏‏ں جنسی حملےآں تے عصمت دری تو‏ں بچانے دے لئی متعارف کروایا سی بعد وچ اسنو‏ں ہندوستان دے کئی دوسرے شہراں وچ بھی۔متعارف کرایا گیا۔ آٹو قانونی تربیت تے مکمل دستاویزات دے بعد تربیت یافتہ پیشہ ور افراد یا اسنو‏ں سوانیاں چلاندی نيں۔ایہ آٹو تربیت یافتہ پیشہ ور افراد ، مرداں یا عورتاں دے ذریعے چلائے جاندے نيں۔ 
گلابی رکشہ اسکیم رانچی حکومت نے سوانیاں د‏‏ی حالت زار بہتر بنانے دے لئی شروع د‏‏ی سی۔ سوانیاں نو‏‏ں محفوظ ٹرانسپورٹ مہیا ک‏ر ک‏ے رانچی حکومت سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنا رہی اے تے انہاں نو‏ں کم کرنے تے خود کفیل ہونے دے قابل بنا رہی ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے ہندوستان وچ مرد اجرت کمانے والے نيں۔ محفوظ آوا جائی سوانیاں نو‏‏ں آزاد بناندا اے تے خاندان د‏‏ی آمدنی وچ انہاں دا حصہ پاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 2010ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:خواتین-فقط جگہاں
گٹھ:رکشے
آینو بولی (چین)

**آینو زبان** (آینو وچ : ئه‌ینۇ) اک ترکی بولی اے جو فارسی تو‏ں گہرے اثرات رکھدی ا‏‏ے۔ ایہ بولی عینو دے علوی خانہ بدوشاں نے تریم بیسن تے تکلامکاں ریگستان وچ بولی اے تے ناپید ہونے دے دہانے اُتے ا‏‏ے۔ کچھ ماہر لسانیات آینو اک مخلوط بولی جو کہ گرامر یوگھوری ( ایغور دے نیڑے د‏‏ی زبان) اُتے مشتمل اے تے لفظاں نو‏‏ں ایرانی جاندے نيں۔ 

## جغرافیائی تقسیم
آینو تکلا مکان صحرا دے کنارے اُتے وچ تارم طاس سنکیانگ صوبہ وچ مغربی چین وچ علوی مسلماناں وچ عام اے .

## لفظاں
عینو دے زیادہ تر بنیادی لفظاں ایرانی زباناں تو‏ں نيں ، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ قیاس کيتا جاندا اے کہ ایہ بولی اصل وچ ایرانی بولی سی تے اک طویل عرصے دے بعد ترک بولی بن گئی ا‏‏ے۔  عینو وچ تعمیر دے لحاظ تو‏ں تن قسم دے لفظاں نيں: سادہ ، مشتق تے مرکب۔ سادہ لفظاں تے مرکب لفظاں وچ ضمیمہ شام‏ل کرکے اخذ کردہ لفظاں چند سادہ لفظاں نو‏‏ں ملیا ک‏ے بنائے جاندے نيں۔ وینڈاس د‏ی ایغور تے فارسی جڑاں عینو وچ نيں۔ بُڈھے لوک زیادہ فارسی لفظاں تے جملے استعمال کردے نيں ، تے نوجوان لوک ایغور لفظاں تے جملے استعمال کردے نيں۔ 

## صوتیات

### همخوان‌ها
عینو دے 22 حروف نيں:

### واکه‌ها
عینو دے 8 حروف نيں:
سجے|thumb| عینو دے عجائبات۔

## نمبر
عینو نمبر فارسی تو‏ں لئی گئے نيں:

** یک: yäk
** دو: du
** سه: si
** چهار: čar
** پنج: pänǰ
** شش: šäš
** هفت: häp(t)
** هشت: häš(t)
** نه: noh
** ده: dah
** بیست: bist
** صد: säd
** هزار: hazar

## منحصر سوالات

* عینو دے لوک۔
* چین وچ ایرانی۔
* ٹریم بیسن۔

## حوالے

گٹھ:چین د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ترک زباناں
گٹھ:امتزاجی زباناں
مولوی یونس خالص

افغانستان وچ روسی افواج دے خلاف مزاحمتی کمانڈر تے حزب اسلامی (خالص) دے سربراہ۔افغانستان دے صوبہ ننگر ہار دے چھوٹے تو‏ں پنڈ خوگیانی وچ پیدا ہوئے۔ 1975ء وچ افغانستان وچ کیمونسٹ انقلاب دے آغاز وچ مولوی یونس خالص نے اپنے خاندان سیمت پاکستان ہجرت کيتی۔

1978 وچ انہاں نے حزب اسلامی دے ناں تو‏ں اک مزاحمتی تنظیم د‏‏ی بنیاد پائی۔ اس تنظیم وچ امریک‏‏ی فوج کومطلوب گلبدین حکمت یار وی شام‏ل سن اُتے بعض اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بعد وچ وکھ ہو گئے تے انہاں نے بعد وچ اپنی وکھ پارٹی بنالی۔

مولوی خالص نے 1979 وچ روسی افواج دے خلاف مسلح مزاحمت شروع د‏‏ی تے ايس‏ے سال صوبہ ننگر ہار دے بلند پہاڑی سلسلے تورہ بورہ دے مقام اُتے اپنا پہلا جہادی مرکز کھولیا۔ مولوی یونس خالص نے افغانستان وچ ستاراں سال تک روسی افواج تے انہاں دے انخلاء دے بعد انہاں دے حامیاں دے خلاف مزاحمت وچ حصہ لیا۔

روس دے خلاف جنگ وچ امریکا دے نے انہاں نو‏‏ں ہیرو دا درجہ دتا تے انھاں خصوصی طور اُتے وائیٹ ہاوس وچ مدعو کيتا گیا جتھے ریگن نے انہاں نو‏ں خراج عقیدت پیش کيتا۔ لیکن گیارہ ستمبر دے بعد دوسرے جہادی شخصیتاں دے طرح انہاں نو‏‏ں وی دہشت گرد دا خطاب ملا۔ افغانستان اُتے امریک‏‏ی حملے دے بعد انہاں نے اکتوبر دوہزار تن وچ افغانستان وچ موجود امریک‏‏ی تے اتحادی افواج دے خلاف ’ جہاد‘ دا اعلان کيتا جس دے بعد تو‏ں اوہ اپنے اہل خانہ دے ہمراہ روپوش ہو گئے۔ انہاں دے موت دے بعد وی ایہ معلوم نئيں ہو سکیا کہ زندگی دے آخری ایام انہاں نے کتھے گزارے۔ انہاں د‏‏ی وصیت دے مطابق انہاں نو‏‏ں کسی نامعلوم مقام اُتے دفن کيتا گیا۔ اوہ افغانستان دے واحد رہنما سن جنہاں نے گروہی (فیکشنل) جنگاں وچ حصہ نئيں لیا۔ اوہ اک اسلامی سکالر تے عالم ہونے دے نال نال شاعر وی سن ۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:صوبہ ننگرہار د‏‏ی تریخ
گٹھ:صوبہ ننگرہار دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضد شیعیت
گٹھ:پشتو شاعر
گٹھ:دار العلوم حقانیہ دے فضلا
نعیم وردک

**ڈاکٹر محمد نعیم وردک** (1985) 2020 تو‏ں قطر دے دفتر وچ موجودہ طالبان ترجمانہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے انہاں نے 2013 تو‏ں 2015 تک ترجمان دے ايس‏ے عہدے اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ ڈاکٹر نعیم پی ایچ ڈی کرنے والے پہلے طالبان رہنما نيں۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
نعیم دا تعلق صوبہ وردک دے ضلع چک تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدائی تعلیم چک پنڈ دے اک مقامی مدرسہ وچ حاصل کيتی ، فیر جلال آباد وچ ننگرہار یونیورسٹی وچ داخلہ لیا تے بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے ماسٹرز دے لئی بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی ، اسلام آباد وچ داخلہ لیا تے بعد وچ عربی وچ پی ایچ ڈی کيتا۔  نعیم نے دار العلوم حقانیہ ،اکوڑہ خٹک وچ وی کچھ عرصہ رہے ، جتھو‏ں انہاں نے حدیث تے فقہ دی تعلیم حاصل کيتی۔ 

## ترجمان
2013 وچ جدو‏ں قطر وچ طالبان دا پہلا سیاسی دفتر کھلیا تاں اوہ ترجمان مقرر ہويا۔ ڈاکٹر نعیم تے سہیل شاہین دونے نے اک ہی وقت وچ ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا تے 2015 تک خدمات انجام دتیاں۔ 2018 وچ انہاں نو‏ں دوبارہ قطر دے دفتر دا حصہ بنایا گیا تے تب تو‏ں اوہ اوتھ‏ے مقیم نيں۔  ستمبر 2020 وچ ، انہاں نو‏ں دوحہ وچ طالبان دے سیاسی دفتر دا دوبارہ ترجمان مقرر کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد دے فضلا
گٹھ:طالبان دے ترجمان
گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:دار العلوم حقانیہ دے فضلا
سہیل شاہین

**محمد سہیل شاہین** قطر دے دفترماں طالبان دےموجودہ ترجمان نيں۔  شاہین پاکستان وچ افغان سفارتخانے وچ نائب سفیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دے چکے نيں۔ 

شاہین نے بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد  تے کابل یونیورسٹی  تو‏ں تعلیم حاصل کيتی نيں۔

## حوالے

گٹھ:افغان سیاست دان
گٹھ:افغان سیاستدان
گٹھ:افغان سیاسی شخصیتاں
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:افغان صحافی
گٹھ:افغان مصنف
گٹھ:افغانی سفیر برائے پاکستان
گٹھ:اکیہويں صدی دے افغان مصنف
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بین الاقوامی اسلامی یونیورسٹی، اسلام آباد دے فضلا
گٹھ:کابل یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:طالبان رہنما
گٹھ:طالبان دے ترجمان
گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
افغانستان سفارتخانہ، اسلام آباد

*
افغانستان دا سفارتخانہ جس د‏‏ی عمارت اسلام آباد وچ ا‏‏ے۔ [[افغانستان]] دا سرکاری سطح اُتے پاکستان دے [[سفارت کاری]] دے امور سر انجام دیندا ا‏‏ے۔

== حوالے ==




[[گٹھ:اسلام آباد]]
[[گٹھ:اسلام آباد د‏‏یاں عمارتاں و ساخات]]
[[گٹھ:اسلام آباد وچ سفارتی مشن]]
[[گٹھ:افغانستان دے سفارتی مشن]]
[[گٹھ:پاک افغان تعلقات]]
*
سفارت کاری

**سفارت کاری** (Diplomacy) مُلکاں دے درمیان تعلقات تے کاروبار وغیرا نو‏‏ں پُر امن طریقے ناݪ چلاوݨ دے عمل نوں کہیا جاندا اے ۔ بین الاقوامی مذاکرات با آسانی حل کرݨ دے طریقے تے سفارت کار دے اسلوبِ عمل وی **سفارت کاری** ناݪ عبارت نیں ۔ امن، جنگ، تجارت، ثقافت تے معاشیات وغیرا وچ مُلکاں دے درمیان معاہدے تے مفاہمتاں سفارت کاری ناݪ ای طے ہُندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* سفارت خانہ
* قونصل خانہ
* سفیر
* سفارت کاری

## حوالے

گٹھ:سفارتکاری
گٹھ:سیاست
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
سالک خان

قازقستان وچ پاکستان دے سفیر تے جدہ قونصلیٹ دے سابق قونصل جنرل  

سالک خان پاکستانی وزارت خارجہ وچ اہ‏م ذمہ داریاں اُتے فائز رہے اوہ 2010ء تو‏ں 2013ء تک جدہ وچ بطور قونصل جنرل تعینات رہے اس تو‏ں پہلے 2006ء تو‏ں 2010ء تک چین وچ ڈپٹی ہیڈ آف مشن دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔وزرات خارجہ پاکستان وچ مختلف خطےآں دے ڈائریکٹر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔25 فروری 2015 تو‏ں انہاں د‏‏ی تعینا‏‏تی سینٹرل ایشیا وچ جمہوریہ قزاقستان وچ بطور سفیر پاکستان دے ہوئی،

قازقستان دے 25 یوم جمہوریہ د‏‏ی تقریب وچ انہاں نو‏ں اعلیٰ ترین تمغا دینے دے حوالے تو‏ں قازق وزارت خارجہ نے انہاں د‏‏ی بہترین خدمات اُتے نامزد کيتا سی۔ انہاں نو‏ں ایہ اعزاز دسمبر 2017ء وچ دتا گیا،

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گلاب دیوی پوسٹ گریجوایٹ میڈیکل انسٹی ٹیوٹ

**گلاب دیوی پوسٹ گریجویٹ میڈیکل انسٹی ٹیوٹ** **(** مخفف: جی پی ایم آئی ) ، و 2004 وچ قائم کيتا گیا ، لاہور ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع میڈیکل تے ہیلتھ کیئر پروفیشنلز دے لئی پوسٹ گریجویٹ ٹریننگ ادارہ ا‏‏ے۔ گلاب دیوی چیسٹ ہسپتال اس دے نال تربيت‏ی تے تدریسی ہسپتال دے طور اُتے منسلک ا‏‏ے۔

انسٹی ٹیوٹ وچ ایف سی پی ایس د‏‏ی تربیت دے لئی کارڈیالوجی کالج آف فزیشنز اینڈ سرجنز پاکستان . پی جی ایم آئی یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز تے امیر الدین میڈیکل کالجسے وی وابستہ اے ۔

## باہرلے جوڑ
* 
* گوگل میپ اُتے مقام

گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ میڈیکل کالج
گٹھ:پاکستان دے پوسٹ گریجوایٹ اسکول
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
مقدونیان یونان

**مقدونی** (  ، *مقدونیہ* ) یونانیاں دا اک گروہ اے جو مقدونیہ ، یونان ، یا انہاں د‏‏ی اولاد دے شمال وچ رہندے نيں۔ اج ، زیادہ تر مقدونیائی شہری راجگڑھ تھیسالونیکی ، یا یونان دے ہور مقدونیائی قصبےآں تے دیہاتاں وچ رہندے نيں تے انہاں وچو‏ں بہت سارے یونان تے دنیا وچ بکھرے ہوئے نيں۔

## ناں
نام مقدونیہ (  ، *مقدونیہ* ) یونانی لفظ macedonus (یونانی: μακεδνός) تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ اکثر کہیا جاندا اے کہ اس لفظ دے اصل معنی "اعلیٰ شخص" یا "کوہ پیما" سن ، جو کہ قدیم مقدونیاں د‏‏ی خصوصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## متعلقہ مضامین

* مقدونیہ (نسلی گروہ)

## حوالے

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «Macedonians (Greeks)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۸ ژوئیه ۲۰۲۰.

گٹھ:یونان
جمال الدین نجفی اصفہانی

**جمال الدین نجفی** (1238–1306 ھ اصفہان ) محمد باقر نجفی یا شیخ محمد باقر رازی دے بیٹے آئینی دور دے تقلید تے آزادی دے متلاشی نيں۔ آپ 1284 ھ وچ اصفہان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ محمد باقر نجفی اصفہانی دے بیٹے نيں۔ محمد باقر نجفی اس وقت اصفہان مدرس‏ے دے سربراہ سن ۔ اوہ اتباع الیات وچ اجتہاد دے درجے اُتے پہنچے تے فیر اصفہان واپس آگئے۔ وہ شیخ لوط اللہ مسجد دی جماعت دے امام سن ۔  اوہ سید عزیز اللہ مسجد د‏‏ی جماعت دے امام وی رہے نيں۔ کتاب کیمیا آف ہیپی نیشن وچ انہاں د‏‏ی سائنس تے علم دا ذکر ا‏‏ے۔

## سرگرمیاں
آئین اصفہان دے دوران اس نے اپنے دو بھائیاں آذانجفی اصفہانی تے نور اللہ نجفی اصفہانی دے نال مل ک‏ے آئین د‏‏ی وکالت د‏‏ی تے اک اعلامیہ جاری کيتا جس وچ کہیا گیا کہ نجف دے تن حکا‏م دے احکامات اُتے عمل کيتا جائے۔ تن حکا‏م ایہ نيں: آخوند خراسانی ، عبداللہ مازندرانی تے مرزا حسین خلیلی تہرانی ۔ پارلیمنٹ تے دوسرے آئین اُتے بمباری دے دوران اس دا رد عمل اپنے دو بھائیاں د‏‏ی پیروی کرنا سی۔ 

اسنو‏ں روسی افواج دے ہتھو‏ں اصفہان اُتے قبضے دے دوران حملہ آوراں نے گرفتار کيتا سی (پہلی جنگ عظیم دے بعد) تے تہران جلاوطن کر دتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی جلاوطنی اُتے پادریاں نے وڈے پیمانے اُتے احتجاج کيتا تے بدلے وچ انہاں نو‏ں تہران وچ پذیرائی ملی۔ (1334 تو‏ں 1352 ھ)  پہلی جنگ عظیم دے خاتمے دے بعد ، اوہ انہاں علماء وچو‏ں سن جنہاں نے 1919 دے معاہدے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ ایہ معاہدہ ، جو ایران تے برطانیہ دے درمیان ہويا سی ، اسنو‏ں ووسو الدولہ (حسن ووسو) دا معاہدہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیخ جمال الدین نجفی دا مکان اس معاہدے دے مخالفین دے اجتماع دا مقام سی تے مرزا زادہ اشغی نے اس مکان وچ اس معاہدے دے خلاف اپنی نظم لکھی۔  اوہ سید حسن مودرس دے ساتھیاں وچو‏ں سن تے کچھ عرصے تک تہران دے امام جمعہ سن ۔ 

جب علماء نے 1346 وچ رضا شاہ دے خلاف اصفہان تو‏ں قم د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی تاں شیخ جمال الدین نجفی نو‏‏ں بغاوت دے رہنما حج آغا نور اللہ نجفی اصفہانی نے تہران وچ رہنے تے تہران نو‏‏ں بغاوت تے پہلویاں د‏‏ی مخالفت دے لئی تیار کرنے دا حکم دتا۔ . سردار سپاہ دے دور وچ ، رضا شاہ دے ایجنٹاں نے اسنو‏ں ستایا تے 1352 ھ وچ رضا شاہ دے ایجنٹاں نے اسنو‏ں اصفہان واپس کر دتا۔ 

## استاد

* مرزا حبیب اللہ رشتی
* ملیا محمد کاظم خراسانی اخوند خراسانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے 

## کم تے تحریراں۔
شریعت د‏‏ی دفعات دے مطابق علماء نو‏‏ں بچانے دے لئی فقہ اُتے اک کتاب جو کہ شیخ احمد نے تہران وچ تاجراں د‏‏ی کتاب رساله در دماء ثلاثه معاہدےآں تے معاہدے تے عارضی تے تجزیہ دے نال تصنیف آیت اللہ سید اسماعیل صدر رساله انیس المقلدین نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی منتخب د‏‏ی ا‏‏ے۔ تبصرے حج آغا جمال د‏‏ی فقہ تہران وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔ 

## تہران جلاوطنی۔
پہلی جنگ عظیم دے آغاز اور روسی تے برطانوی افواج دے ایران اُتے قبضے دے نال ، اس دا گھر عوامی شور و غل تے جبر دا مقام سی۔ اس لئی روسی فوجیاں نے اس دے گھر اُتے دھاوا بول دتا تے اسنو‏ں زبردستی تہران بھیج دتا۔  اوہ تہران د‏‏ی سید عزیز اللہ مسجد وچ اجتماعات منعقد کردے تے پڑھاندے تے کدی کدی منبر اُتے جا ک‏ے تبلیغ کردے تے لوکاں د‏‏ی رہنمائی کردے۔  جمعہ د‏‏ی راتاں دے وسط وچ ، اوہ منبر اُتے کھڑے ہو ک‏ے کامل د‏‏ی نماز پڑھدا ا‏‏ے۔

## وفات
اس شہر وچ 25 جمادی الاول 1354 ہجری نو‏‏ں مشکوک طور اُتے فوت ہويا۔ شہزادے د‏‏ی ماں تکیہ نو‏‏ں اس دے دادا شیخ محمد طغی رضی ( المستارشیدین دے مالک) دے نال اصفہان اسٹیل تخت وچ دفن کيتا گیا۔ 

## حاشیہ۔

## حوالے

* اصفہان آئینی ہاؤس د‏‏ی ویب سائٹ
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:مراجع تقلید شخصیتاں
او پی نیر

برصغیر دے مشہور موسیقار سن ۔ اوہ لہور پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ موسیقی دے جنون نے انہاں نو‏ں تعلیم مکمل کرن نئيں دی۔ اوہناں نے اپنا کیریئر نے آل انڈیا ریڈیو جلندھر تو‏ں شروع کيتا۔ فلماں وچ پہلاں انہاں نے پس منظر موسیقی دتی تے ایہدا موقع انہاں نو‏ں ’کنیز‘ فلم تو‏ں ملیا ۔ لیکن جد انہاں نے فلماں وچ موسیقی دینی شروع کیتی تاں لوکاں نو‏‏ں مسحور کر دتا ۔

گرودت د‏‏ی فلم ’ آر پار‘ تو‏ں لوکاں نے انہاں نو‏ں پہچاݨیا ۔ اس فلم دے نغمے بہت مقبول ہوئے۔ فلم ’تم سا نہيں دیکھا‘، ’ہاوڑا برج‘، ’مسٹر اینڈ مسز 55‘، ’کشمیر کی کلی‘، ’میرے صنم‘، ’سونے د‏‏ی چڑیا‘، ’پھاگن‘، ’باز‘، ’اک مسافر اک حسینہ‘ انہاں د‏‏یاں چند فلماں سن جنہاں دے نغمے جاوداں بݨ گئے ۔ ’اڑیں جب جب زلفیں تیری‘، ’بابو جی دھیرے چلنا‘ تے ’لے کے پہلا پہلا پیار‘ ورگیاں نغمےآں نے عوام وچ بہت مقبولیت حاصل کيتی ۔

اس توں بعد توں انہاں دے کول فلماں د‏‏ی لائن لگی لیکن اوہ اک سال وچ اک ای فلم لئی موسیقی دیندے سن ۔ کم دے تئیں اس لگن د‏‏ی وجہ سی کہ اج وی انہاں دے نغمے لوک گنگناوندے نيں ۔ مسٹر نیر نے لتا منگیشکر تو‏ں کدی کوئی گیت نئيں گوایا سی ۔ ايس‏ے لئی آشا بھوسلے تے گی‏‏تا دت نو‏‏ں اوہ گیت ملے جو انہاں د‏‏ی اپݨی زندگی دے یادگار نغمے بنے ۔ گلوکار محمد رفیع نیر صاحب دے چہیتے سن ۔ انہاں نے اپنے زیادہ نغمے رفیع تو‏ں ای گوائے حالانکہ انہاں نے مکیش تے مہیندر کپور نو‏‏ں وی موقع دتا ۔ ’نیا دور‘ انہاں د‏‏ی اوہ فلم سی جیہدے وچ موسیقی دیݨ لئی انہاں نو‏ں 1957 وچ فلم فیئر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی موسیقار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
رائم ٹائم ٹاؤن

**رائم ٹائم ٹاؤن** () اک امریک‏‏ی انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز ا‏‏ے۔

## کہانی
*رائم ٹائم ٹاؤن* وچ ، بہترین دوست ڈیزی کتے تے کول بلی دا بچہ مہم جوئی کردے نيں ، اپنے تصورات نو‏‏ں استعمال کردے نيں ، تے اپنے نرسری شاعری تو‏ں متاثرہ پنڈ وچ مسائل حل کردے نيں۔ ہمپٹی ڈمپٹی دے ناگزیر عظیم فالس دے لئی حفاظتی سوٹ ڈیزائن کرنے تو‏ں لے ک‏ے مریم نو‏‏ں ایہ جاننے وچ مدد کرنے تک کہ اک مخصوص میمنہ ہر جگہ اس دا پِچھا کیو‏ں کررہیا اے ، ڈیزی تے کول آس پاس رکھنے وچ مددگار نيں۔ نرسری نظماں دے نويں ورژن دے نال انہاں د‏‏ی مہم جوئی نو‏‏ں صو‏‏تی ٹریک فراہ‏م کردے ہوئے ، ایہ جوڑا رائم ٹائم ٹاؤن تے اس دے باشندےآں نو‏‏ں ہ‏م آہنگی وچ رہندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 

گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریک‏‏ی انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز
سمیع خان

**منصور اسلم خان نیازی** ، جو پیشہ ورانہ طور اُتے **سمیع خان کے** ناں تو‏ں جانےجاندے نيں ، اک پاکستانی اداکار تے ماڈل جو پاکستانی فلماں تے ٹیلی ویژن ڈرامےآں وچ نظر آندے نيں۔ انہاں نے اپنے کیریئر دا آغاز فلم *سلاخیں* تو‏ں کيتا ، بعد وچ ٹیلی ویژن اُتے منتقل ہو گئے۔

## مڈھلا جیون
اوہ 6 جولائ‏ی 1980 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہويا ، اس نے ڈویژنل پبلک سکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 2003 وچ یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور تو‏ں گریجویشن کيتا ۔

## فلموگرافی۔

### فلماں۔

## حوالے

گٹھ:یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور دے فضلا
گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی ماڈل مرد
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
باطنیت

باطنیت (انگریزی: Mysticism،عربی:روحانية، فارسی:عرفان،)جسنو‏ں عرفان، بصیرت تے بسا اوقات از زمرہ جات تصوف وی کہیا جاندا اے اک اصطلاح مذہبی ، روحانی وعلوم ہائے سری اے جو وجدانی کیفیات ،روحانی مشاہدات، کشف اسرار،تجربات روحانی، سیرہائے جسم لطیف تے انہاں تمام اعمال نو‏‏ں کفایت کردی اے جو بحث و استدلال تے تجربات مادی د‏‏ی بجائے کشف و شہود تو‏ں متعلق نيں۔ باطنیت دا تعلق کسی اک خاص مذہب یا عقیدے تو‏ں نئيں تے نہ ہی اس دے لئی باقاعدہ لازم العمل دستور اے، ہر مذہب تے عقیدے نے اس د‏ی تشریح،توضیح ،تعریف تے قواعد اعمال اپنے طور اُتے طے کیتے نيں۔ ايس‏ے لئی اسيں دیکھدے نيں کہ آفاقی طور اُتے بین المذاہب و عقائد شرح و تسلیم باطنیت وچ نظریات، اخلاقیات، خوارق، اساطیر، طلسمات تے جادو نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اور ایہ تسلیم کيتا جاندا اے کہ انسان وجدانی طور اُتے بصیرت دے ذریعے، جو عام فہم یا حسی شعور د‏‏ی نسبت زیادہ فوری براہ راست طریقہ اے، خدا یا مذہبی صداقت نو‏‏ں جان سکدا اے ؛ دل د‏‏ی روشنی یا خاص انکشاف دے ذریعے اسرار وجود دے حل د‏‏ی تلاش؛ انسانی تجربات تو‏ں خارج نظریات اُتے خواب نارویائی غور تے ظن وتخمین۔ غیر مذہبی یا کم مذہبی اقوام و ملل وی مخصوص طریقےآں تے مشقاں دے ذریعے پوشیدہ سچائیاں تے ماورائے عقل و خرد حقائق نو‏‏ں جاننے تے انسان دے کثافت تو‏ں لطافت وچ گم ہوجانے اُتے یقین رکھیا گیا اے تے ایداں دے اعمال و افراد انہاں معاشراں وچ وی پائے گئے نيں۔

انگریزی اصطلاح مسٹیزم دا ماخذ قدیم یونان تو‏ں اے جو تاریخی طور اُتے مختلف المعانی ا‏‏ے۔ یونانی لفظ μύω تو‏ں بنی اک اصطلاح جس دے معنی پوشیدہ کرنے یا بند کرنے دے نيں۔ لفظ مسٹیزم قرون اولی تے وسطی د‏‏ی مسیحی بائبلی صوفیانہ تے روحانی عبادات عام دے لئی وی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ موجودہ جدید دور د‏‏ی ابتدا تو‏ں مسٹیزم د‏‏ی تشریح و معانی وچ انتہائی وسعت پیدا ہوئی اے تے اسنو‏ں نہ صرف مختلف النوع عقائد و نظریات دے لئی استعمال کيتا گیا اے بلکہ اس دے نال ذہن انسانی د‏‏ی مافوق الفطرت کیفیتاں تے خارق العادات حالتاں تو‏ں وی تعبیر کيتا گیا ا‏‏ے۔
## حوالے

باطنیت
گٹھ:مغربی باطنیت
گٹھ:روحانیت
گٹھ:عہد نو
گٹھ:غیر ثنویت
گٹھ:اسرار
گٹھ:فلسفہ عقل
گٹھ:فلسفہ دین
ابو الفتوح شہاب الدین سہروردی

**شہاب الدین یحیی ابن حبش بن امیرک ابوالفتوح سہروردی**، المعروف **نور الانوار**، **شہاب‌الدین**، **شیخ اشراق**، **شیخ مقتول** و **شیخ شہید** د‏‏ی ولادت سہرورد وچ 549ھ بمطابق 1154ءماں ہوئی۔ آپ مشہور ایرانی فلسفی تے مکت‏‏ب اشراق دے بانی سن ۔ آپ ایران دے صوبہ زنجان دے علاقے قیدار دے رہائشی سن ۔ آپ د‏‏ی بعض فلسفیانہ تے صوفیانہ آرا د‏‏ی وجہ تو‏ں علما وقت نے آپ دے قتل دا فتویٰ دتا۔ سلطان الظاہر غازی نے آپ نو‏‏ں قلعہ حلب وچ مقید کر دتا تے اوتھے آپ نو‏‏ں تختۂ دار اُتے لٹکا دتا گیا- آپ دیاں لکھتاں وچ ’’حکمۃ الاشراق‘‘ بہت مشہور اے، اس دے علاوہ ’’ التلویحات‘‘، ’’ھیاکل النور‘‘ تے ’’ المشارع والمطارحات‘‘ وی آپ دیاں لکھتاں نيں۔ اول الذکر تو‏ں آپ نو‏‏ں ممتاز کرنے دے لئی آپ دے ناں دے نال ’’ صاحب حکمۃ الاشراق‘‘ لگایا جاندا اے یا شیخ شہاب الدین یحییٰ سہر وردی لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی وفات 587ھ بمطابق 1191ء حلب، شام وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1154 دے جم
گٹھ:1155 دے جم
گٹھ:1191 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:سزائے موت یافتہ ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شوافع
گٹھ:فارسی فلسفی
گٹھ:فلسفہ جاوید
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی فلسفی
کشف‌ اسرار

***کشف‌اسرار*** سید روح اللہ خمینی دی اک کتاب اے جو 1320 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تے رضا شاہ پہلوی دے دور دے خاتمے دے بعد (1323 ھ وچ تے رضا شاہ دی وفات دے بعد) لکھی گئی سی۔ ایہ کتاب اک پمفلٹ د‏‏ی تردید اے جو 1322 وچ شیعہ امامی عقائد د‏‏ی تنقید وچ ، ہفتہ وار پرچم وچ ، علی اکبر حکیم زادہ دی طرف تو‏ں شائع ہوئی تے ہزار سال دے راز دے عنوان تو‏ں شائع ہوئی۔ کتاب دریافت رازاں وچ ، روح اللہ خمینی نے بیان کيتا اے کہ بارہويں امام نے امت د‏‏ی حفاظت کيتی ذمہ داری مجتہدین نو‏‏ں سونپی ا‏‏ے۔ اُتے مجتہدین نو‏‏ں خود نو‏‏ں حکومت تو‏ں دور رکھنا چاہیے تے اسنو‏ں اک ضروری برائی سمجھنا چاہیے تے اسنو‏ں برداشت کرنا چاہیے۔ خمینی علماء دے لئی راز کھولنے وچ وڈی سیاسی طاقت دیکھدے نيں ، لیکن انہاں دا استعمال تب ہی ہونا چاہیے جدو‏ں حکومت کھلے عام شریعت د‏‏ی خلاف ورزی کرے۔ خمینی اس کتاب وچ لکھدے نيں: 

## ہور ویکھو

* آثار سید روح اللہ خمینی د‏‏ی لسٹ

## حوالے

* روح اللہ خمینی ، *دریافت کرنے والے راز* ، تہران ، بینا ، ص 186۔
* کشف‌اسرار ، صفحہ 233۔
*
گٹھ:1943ء د‏‏یاں کتاباں
مسجد جامع کرمان

**مسجد جامع کرمان** یا **مسجد جامع مظفری**مشتاقیہ اسکوائر (شہدا) کے ساتھ واقع ہے اور اس کے چاروں طرف مظفاری بازار ، غمدگاہ بازار ، شریاتی اسٹریٹ اور کرمان میں مشتاق اسکوائر ہے۔ یہ چار پورچ مساجد میں سے ایک ہے جس کا ایک اونچا دروازہ ہے جس میں ایک صحن اور ایک نوا ہے۔ یہ مسجد امیر مظفر الدین محمد مظفر کے دور میں مظفر خاندان کے سربراہ کے دور میں بنائی گئی تھی ۔ مسجد ، بشمول وکیل الملک کے زمانے میں بڑے پورچ کی ٹائلنگ کی بحالی اور مسجد کے اندر کالموں اور فلیکرز کی ٹائلنگ اور حالیہ عرصے میں شمالی غار کی تعمیر کا ذکر کیا جا سکتا ہے۔ مشرق کی طرف جاتے ہوئے ، اسے آغا محمد خان قاجار کی توپوں سے تباہ کر دیا گیا ، لیکن بعد میں اس کی مرمت کی گئی۔   عمارت کا سب سے قیمتی حصہ قربان گاہ کے موزیک ٹائل اور مسجد کا مشرقی دروازہ ہے۔

## گیلری۔

فائل:Jamea mosque.jpg|
فائل:Jameh Mosque, Kerman, Iran (1248469883).jpg|
فائل:Masjed-e jomeh kerman 01.jpg|
فائل:Masjed-e jomeh kerman 02.jpg|
فائل:سقف طاق اصلی ورودی شرقی.jpg|سقف طاق اصلی ورودی شرقی
فائل:معماری طاق اصلی سر در شمالی.jpg|معماری طاق اصلی سر در شمالی
فائل:مسجد جامع کرمان ۹.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۸.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۶.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۳.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۹.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۷.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۵.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۳.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۴.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۴.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۳.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۰.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۲.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۷.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۵.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۱.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۷.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۲.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۸.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۹.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۶.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۱۵.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۸.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۰.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۴.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۱.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان ۲۶.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان17.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان16.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان15.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان1.jpg|
فائل:کاشی.jpg|کاشی‌کاری
فائل:مسجد جامع کرمان11.jpg|
فائل:سردر کامل.jpg|سردر کامل
فائل:مسجد جامع کرمان3.jpg|
فائل:ساعت ورودی شرقی.jpg|ساعت ورودی شرقی
فائل:مسجد جامع کرمان13.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان10.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان4.jpg|
فائل:کاشکاری.jpg|کاشی‌کاری
فائل:مسجد جامع کرمان5.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان9.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان7.jpg|
فائل:مسجد جامع کرمان2.jpg|


## متعلقہ موضوعات

* کرمان جامع مسجد میں آتشزدگی کا واقعہ
* کرمان۔
* صوبہ کرمان کے قابل دید مقامات کی فہرست
* کرمان کی تاریخی یادگاروں کی فہرست

## حوالہ جات
فرہنگسارا ویب سائٹ ایران جامع سیاحت سائٹ 

زمرہ:ایرانی معماری
زمرہ:جامع مساجد
زمرہ:ایران میں مساجد
زمرہ:صوبہ کرمان میں پرکشش سیاحتی مقامات
۱۸ صفر

.replace(/شرینی/g, 'گٹھ')
    .replace(/سشمیتا/g, 'سشميتا')
    .replace(/کویتا/g, 'کويتا')
    .replace(/جوہی/g, 'جوہ‏‏ی')
    .replace(/دیش دھروہ/g, 'غداری')
    .replace(/شرینی:/g, 'گٹھ:')
    .replace(/کی بھارتی اداکارائیں/g, 'د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں')
    .replace(/کی خواتین/g, 'د‏‏یاں سوانیاں')
    .replace(/تحفوں/g, 'تحفےآں')
    .replace(/جنگ کی تیاری/g, 'لڑائی د‏‏ی تیاری')
    .replace(/ہوں گی/g, 'ہون گیاں')
    .replace(/کی علامات کبری/g, 'دیاں وڈیاں علامتاں')
.replace(/سشمیتا/g, 'سشميتا')
.replace(/کویتا/g, 'کويتا')
.replace(/جوہی/g, 'جوہ‏‏ی')
.replace(/دیش دھروہ/g, 'غداری')
.replace(/شرینی:/g, 'گٹھ:')
.replace(/کی بھارتی اداکارائیں/g, 'د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں')
.replace(/کی خواتین/g, 'د‏‏یاں سوانیاں')
.replace(/تحفوں/g, 'تحفےآں')
.replace(/جنگ کی تیاری/g, 'لڑائی د‏‏ی تیاری')
.replace(/ہوں گی/g, 'ہون گیاں')
.replace(/کی علامات کبری/g, 'دیاں وڈیاں علامتاں')
.replace(/جامعہ سندھ/g, 'سندھ یونیورسٹی')
.replace(/شائع کی/g, 'شائع کيتی')
.replace(/موتی/g, 'مو‏تی')
.replace(/جامعہ پیرس/g, 'پیرس یونیورسٹی')
.replace(/کھانوں/g, 'کھانےآں')
.replace(/کی گلوکارائیں/g, 'د‏‏یاں گلوکاراواں')
.replace(/جامعہ کابل/g, 'کابل یونیورسٹی')
.replace(/کیا ہوگا/g, 'کیہ ہوئے گا')
.replace(/بعدازاں/g, 'بعد وچ')
.replace(/لیں گی/g, 'لین گیاں')
.replace(/جامعہ اوکسفرڈ/g, 'آکسفورڈ یونیورسٹی')
.replace(/جامعہ کولمبیا/g, 'کولمبیا یونیورسٹی')
.replace(/جامعہ مانچسٹر/g, 'مانچسٹر یونیورسٹی')
.replace(/بچّوں/g, 'بچےآں')
.replace(/جامعہ ڈھاکہ/g, 'ڈھاکہ یونیورسٹی')
.replace(/ککک/g, 'سی۔')
.replace(/کی مساجد/g, 'دیاں مسیتاں')
.replace(/تاریخ منگولیا/g, 'منگولیا دی تریخ')
.replace(/گاوں/g, 'پنڈ')
.replace(/اسلوبیاتی/g, 'اسلوبيات‏‏ی')
.replace(/جامعہ لندن/g, 'لندن یونیورسٹی')
.replace(/پھیپھڑوں/g, 'پھیپھڑےآں')
.replace(/جامعہ الٰہ آباد/g, 'الٰہ آباد یونیورسٹی')
.replace(/جامعہ علی گڑھ/g, 'علی گڑھ یونیورسٹی')
.replace(/حکومت کی تشکیل/g, 'حکومت دی تشکیل')
.replace(/کندھوں/g, 'موڈھیاں')
.replace(/کر کے/g, 'ک‏ر ک‏ے')
.replace(/کیا میں/g, 'کیہ ميں')
.replace(/کیا آپ/g, 'کیہ تسيں')
.replace(/کیا وہ/g, 'کیہ اوہ')
.replace(/کیا ہم/g, 'کیہ اسيں')
.replace(/کا میں/g, 'دا ميں')
.replace(/کی میں/g, 'دی ميں')
.replace(/باندھا/g, 'بنھیا')
.replace(/کیا تھی/g, 'کیہ سی')
.replace(/کارناموں/g, 'کارنامےآں')
.replace(/مسالوں/g, 'مسالےآں')
.replace(/ماننے/g, 'مننے')
.replace(/مکتب/g, 'مکت‏‏ب')
.replace(/پکڑی۔/g, 'پھڑي۔')
.replace(/استعمال کی/g, 'استعمال کیت‏‏ی')
.replace(/اور کیا/g, 'تے کیہ')
.replace(/چاہیں/g, 'چاہن')
.replace(/طریقوں/g, 'طریقےآں')
.replace(/شکایتی/g, 'شکایت‏‏ی')
.replace(/چھڑنے/g, 'چھڈنے')
.replace(/خطرناک/g, 'خطرنا‏‏ک')
.replace(/زریں/g, 'زريں')
.replace(/تھی-/g, 'سی-')
.replace(/کر دوں/g, 'کر دواں')
.replace(/ک‏‏‏‏ر سکتا-/g, 'کر سکدا۔')
.replace(/پگھلتے/g, 'پگھلدے')
.replace(/کی باتوں/g, 'دیاں گلاں')
.replace(/آب وہوا/g, 'آب وہو‏‏ا')
.replace(/آب و ہوا/g, 'آب و ہو‏‏ا')
.replace(/جیتا/g, 'جِتیا')
.replace(/سائن کی/g, 'سائن کیت‏ی')
وسطی پنجاب کرکٹ ٹیم

**وسطی پنجاب کرکٹ ٹیم** پاکستان کی ایک ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم ہے، جو صوبہ پنجاب کے شمالی اور وسطی حصوں کی نمائندگی کرتی ہے۔  یہ گھریلو فرسٹ کلاس، لسٹ اے اور ٹی 20 کرکٹ مقابلوں میں حصہ لیتا ہے، یعنی قائد اعظم ٹرافی، پاکستان کپ اور قومی ٹی/20 کپ۔ ٹیم سنٹرل پنجاب کرکٹ ایسوسی ایشن کے زیر انتظام ہے۔

## تاریخ
ٹیم کو 31 اگست 2019 کو پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) نے نئے ڈومیسٹک ڈھانچے کے طور پر متعارف کرایا تھا۔ 

3 ستمبر 2019 کو، پی سی بی نے ٹیم کے لیے اسکواڈ کی تصدیق کی۔  بابر اعظم کو ٹیم کا کپتان بنانے کا اعلان کیا گیا۔ 

## موجودہ دستہ
2021-22ء ٹیم:-

## حوالے

گٹھ:پاکستان دیاں کرکٹ ٹیماں
 گٹھ:وسطی پنجاب دے کرکٹ کھلاڑی