open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
راجا رام اول

**راجا رام راجے بھونسلے** (24 فروری 1670ء – 3 مارچ 1700ء بمقام سنھ گڑ) مرہٹہ سلطنت دے بانی، چھترپتی شیواجی دے بیٹے تے سمبھاجی دے سوتیلے بھائی سن ۔ سنہ 1689ء وچ مغل شہنشاہ اورنگ زیب عالمگیر دے ہتھو‏ں اپنے بھائی د‏‏ی وفات دے بعد راجا رام مرہٹہ سلطنت دے تیسرے چھترپتی بنے۔ انہاں دا عہد حکومت بہت مختصر رہیا تے اس عرصے وچ اوہ مغلاں دے نال ہی مصروف پیکار رہ‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے خاندان
راجا رام 24 فروری 1670ء نو‏‏ں پیدا ہوئے، اوہ اپنے بھائی سمبھاجی تو‏ں تیرہ برس چھوٹے سن ۔ اپنے والد شیواجی د‏‏ی وفات دے بعد سنہ 1680ء وچ مرہٹہ سلطنت دے تخت اُتے بیٹھے۔ اُتے سمبھاجی نے مرہٹہ جرنیلاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا ک‏ے تخت دا دعویٰ کیتا۔ راجا رام تے انہاں د‏‏ی والدہ قید کر دتے گئے تے انہاں دے مشیراں نو‏‏ں برخاست کر دتا گیا۔ راجا رام سنہ 1689ء تک سمبھاجی دے قید وچ رہ‏ے، بعد وچ مغلاں نے سمبھاجی نو‏‏ں گرفتار کرکے قتل کر دتا تے انہاں دے خاندان نو‏‏ں قید کرکے لے گئے۔ چنانچہ فیر راجا رام مرہٹہ سلطنت دے جانشین تے اس دے چھترپتی بنے۔

راجا رام نے تن دفعہ شادی کيتی۔ پہلی شادی دس برس د‏‏ی عمر وچ جانہاں دتی بائی تو‏ں ہوئی جو شیواجی دے سپہ سالار پرتاپ راؤ گوجر د‏‏ی پنج سالہ بیٹی سی۔ دوسری بیوی تارا بائی سن جو پرتاپ راؤ دے جانشین سپہ سالار ہمبی راؤ موہندے د‏‏ی بیٹی سن۔ تیسری شادی راجس بائی تو‏ں ہوئی جو کاگل دے بااثر گھاٹگے خاندان تو‏ں سی۔ راجا رام دے تن بیٹے سن ۔ راجا کرن جو اک باندی تو‏ں سن، شیواجی دوم تارا بائی تو‏ں تے سمبھاجی دوم راجس بائی تو‏ں ۔

## وفات
راجا رام پھیپھڑیاں دے کِس‏ے مرض وچ مبتلا ہوئے تے پونہ تو‏ں نیڑے واقع سنھ گڑ وچ 1700ء نو‏‏ں وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی بیواواں وچو‏ں امبیکا بائی نے اپنے شوہر د‏‏ی وفات اُتے ستی کیتا۔  انہاں د‏‏ی دوسری بیگم تارا بائی نے اپنے فرزند شیواجی دوم نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا تے خود نائب السلطنت بنیاں۔ اُتے اورنگ زیب عالمگیر د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے جانشیناں نے شاہو مہاراج نو‏‏ں آزاد کر دتا تاں تخت دے حصول دے لئی تارا بائی تے شاہو وچ ٹھن گئی۔ بالآخر شاہو مہاراج فتحمند رہے تے تخت اُتے متمکن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1670 دے جم
گٹھ:1700 دیاں موتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ہندو بادشاہ
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
رگھوناتھ راؤ

**رگھوناتھ راؤ** (جنہاں نو‏ں **رگھو بَلّال** تے **رگھو بھراری** وی کہیا جاندا اے ) (18 اگست 1734ء – 11 دسمبر 1783ء) مرہٹہ سلطنت دے مختصر مدت دے لئی پیشوا رہ‏‏ے۔ انہاں دا عہد پیشوائی سنہ 1773ء تو‏ں 74ء تک فقط اک برس اُتے محیط ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
رگھوناتھ راؤ نانا صاحب پیشوا دے چھوٹے بھائی سن ۔ انہاں دے والد دا ناں پیشوا باجی راؤ اول تے والدہ دا کاشی بائی سی۔ 8 دسمبر 1734ء نو‏‏ں ستارا دے نیڑے ماہولی وچ پیدا ہوئے تے بچپن دا بیشتر حصہ ستارا ہی وچ گزاریا۔

رگھوناتھ نو‏‏ں ابتدائی ایام وچ شمالی ہندوستان وچ خوب فتوحات حاصل ہوئیاں۔ انہاں د‏‏ی سرکردگی وچ سنہ 1753ء تو‏ں 1755ء تک جاری مہم دا نتیجہ جاٹاں تو‏ں اک مفید معاہدہ د‏‏ی صورت وچ نکلیا۔ ہندوواں دے ایتھ‏ے رگھوناتھ نو‏‏ں اس لئی یاد رکھیا جاندا اے کہ انہاں نے اپنی اس مذکورہ مہم دے دوران وچ ہندوﺅں دے مقدس تھ‏‏اںو‏اں مثلاً متھرا، ورنداون، گیا، کرکشیتر وغیرہ نو‏‏ں مسلماناں دے قبضے تو‏ں کڈیا۔ ہور رگھوناتھ نے مغل شہنشاہ احمد شاہ بہادر نو‏‏ں قید کرکے عالمگیر ثانی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی جگہ شہنشاہ بنا دتا سی۔

احمد شاہ درانی سنہ 1760ء وچ پنجاب پہنچیا تے دلی دے نیڑے واقع براری گھاٹ د‏‏ی جنگ وچ دتّاجی شندے نو‏‏ں شکست دتی، خود دتاجی وی اس جنگ وچ کم آگئے۔ اس شکست دا جواب دینے دے لئی رگھوناتھ نو‏‏ں شمال دا رخ کرنا سی، جس دے لئی انہاں نو‏ں وڈی فوج درکار سی لیکن اس وقت دے پیشوا دے دیوان سداشیو راؤ نے انکار کر دتا تے اوہ جا نہ سک‏‏ے۔ سداشیو راؤ مرہٹہ فوج دے سپہ سالار سن تے انہاں د‏‏ی قیادت وچ مرہٹاں نے پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ لڑی سی۔

پانی پت د‏‏ی اس شکست دے بعد رگھوناتھ دے بھائی نانا صاحب پیشوا سنہ 1761ء وچ چل بسے تے نانا صاحب دے دوسرے فرزند مادھو راؤ اول پیشوا مقرر ہوئے۔

## وفات
رگھوناتھ راؤ نے 11 دسمبر 1783ء نامعلوم اسباب د‏‏ی بنا اُتے وفات پائی۔ انہاں دے دو بیٹے سن باجی راؤ دوم تے چیماجی راؤ دوم۔ ہور انہاں نے امرت راؤ نو‏‏ں وی گود لیا سی۔ وفات دے بعد رگھوناتھ د‏‏ی بیوی آنندی بائی تے انہاں دے تِناں بیٹےآں نو‏‏ں نانا فڈنویس نے نظر بند کر دتا۔ پیشوا مادھو راؤ دوم د‏‏ی وفات دے بعد نانا فڈنویس تے دولت راؤ شندے نے چیماجی راؤ تے باجی راؤ دوم نو‏‏ں کٹھ پتلی پیشوا بنایا تے خود حکومت کردے رہ‏‏ے۔

## حوالے

* Britannica article

گٹھ:1734 دے جم
گٹھ:1783 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پیشوا خاندان
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
باجی راؤ دوم

**باجی راؤ دوم** (10 جنوری 1775ء – 28 جنوری 1851ء) مرہٹہ سلطنت دے آخری پیشوا سن جنہاں نے سنہ 1795ء تو‏ں 1818ء تک پیشوائی کيتی۔ انہاں نو‏ں مرہٹہ شرفا تے سرداراں نے کٹھ پتلی حاکم دے طور اُتے تخت اُتے بٹھایا سی۔ انہاں خود سر سرداراں د‏‏ی ناز برداری نے انہاں نو‏ں اس حد تک زچ کر دتا کہ اوہ پونہ چلے گئے تے اوتھ‏ے انگریزاں تو‏ں سنہ 1802ء وچ معاہدہ وسائی ک‏ر ليا۔ اس معاہدہ دا ہونا سی کہ مرہٹہ سردار انگریزاں تو‏ں آمادہ جنگ ہوئے گئے تے سنہ 1803ء تو‏ں 1805ء تک دوسری اینگلو مرہٹہ جنگ جاری رہی۔ اس جنگ وچ انگریز فتحمند رہے تے انہاں نے باجی راؤ دوم نو‏‏ں دوبارہ برائے ناں پیشوا بنا دتا۔

سنہ 1817ء وچ محصولات د‏‏ی تقسیم اُتے تنازع ہويا جس وچ باجی راؤ نے گائیکواڑ سرداراں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے انگریزاں دے خلاف تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ وچ شریک ہوئے۔ متعدد جنگاں وچ پیہم شکست کھانے دے بعد بالآخر پیشوا نے ہتھیار ڈال دیے۔ انگریزاں نے باجی راؤ نو‏‏ں اس شرط اُتے معزول کر دتا کہ انہاں نو‏ں بٹھور د‏‏ی جاگیر دتی جائے گی تے سالانہ وظیفہ ملیا کريں گا۔

## ذا‏تی زندگی
باجی راؤ سابق پیشوا رگھوناتھ راؤ تے آنندی بائی دے فرزند سن ۔ رگھوناتھ راؤ انگریزاں د‏‏ی اطاعت تو‏ں منحرف ہوئے تاں نتیجتاً پہلی اینگلو مرہٹہ جنگ پیش آئی تے اس جنگ دا اختتام معاہدہ سال بائی اُتے ہويا۔ سنہ 1775ء وچ جدو‏ں باجی راؤ پیدا ہوئے تاں اس وقت انہاں دے والدین نظر بند سن ۔ انیس برس تک اوہ خود اپنے بھائیاں دے نال ايس‏ے طرح نظر بند رہے تے اس وجہ تو‏ں اوہ بنیادی تعلیم تو‏ں وی محروم رہ‏‏ے۔

رگھوناتھ راؤ دے جانشین پیشوا مادھو راؤ دوم نے سنہ 1795ء وچ خودکشی کر لئی۔ انہاں دا کوئی وارث نئيں سی، چنانچہ مرہٹہ سرداراں وچ اقتدار د‏‏ی زبردست رسہ کشی شروع ہوئی تے طاقت ور فوجی سالار دولت راؤ شندے تے وزیر نانا فڈنویس نے مل ک‏ے باجی راؤ دوم نو‏‏ں کٹھ پتلی پیشوا بنا دتا۔ باجی راؤ دوم دے والدین سنہ 1774ء وچ ناراین راؤ دے قتل دے سلسلے وچ مشکوک سن چنانچہ باجی راؤ دوم نو‏‏ں وی عمر بھر دوسرےآں د‏‏ی نگاہاں وچ موجود اس شک نو‏‏ں برداشت کرنا پيا۔

## ہور پڑھو
* Malgonkar, Manohar; *Devil’s Wind*, Orient Paperbacks, New Delhi, 1972 ()
* Vaidya, Dr. SG; *Peshwa Bajirao II and the downfall of the Maratha power* (5th ed.) 1976, Pragati Prakashan, Nagpur, India.
* Dr.Suman Vaidya,"Akhercha Peshwa" (Marathi) Pragati Prakashan, Nagpur

گٹھ:1775 دے جم
گٹھ:1851 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پونے دیاں شخصیتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
گٹھ:کانپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
راجا رام دوم، ستارا

**راجا رام دوم بھوسلے** مرہٹہ سلطنت کے چھٹے چھترپتی تھے۔ انہیں چھترپتی شاہو نے گود لیا تھا۔ دراصل تارابائی نے انہیں اپنا پوتا بنا کر شاہو مہاراج کی خدمت میں پیش کیا اور شاہو کی وفات کے بعد اقتدار حاصل کرنے کے لیے راجا رام کو استعمال کیا، بعد ازاں اپنے قول سے پھر گئیں اور کہا کہ وہ محض ایک دکھاوا تھا۔ گوکہ پیشوا بالاجی باجی راؤ نے انہیں چھترپتی برقرار رکھا لیکن درحقیقت پیشوا کے ہاتھ میں سارے اختیارات تھے جبکہ راجا رام دوم عملاً کٹھ پتلی تھے۔

## سوانح حیات
سنہ 1740ء کی دہائی میں شاہو مہاراج کے دور حکومت میں تارابائی نے راجا رام دوم کو ان کی خدمت میں یہ کہہ کر پیش کیا کہ یہ ان کا اپنا پوتا ہے اور اس لحاظ سے یہ بچہ شیواجی کی اولاد میں سے ہے۔ تارا بائی نے مزید کہا کہ انہوں نے اس بچے کو پیدائش کے بعد خطرے کے خوف سے چھپا دیا تھا، یہ بچہ ایک راجپوت سپاہی کی بیوی کے ہاتھوں میں پلا بڑھا ہے۔ چنانچہ اس کے بعد شاہو مہاراج نے انہیں اپنا بیٹا بنا لیا۔

شاہو کی وفات کے بعد راجا رام دوم مرہٹہ سلطنت کے نئے چھترپتی بنے۔ جب پیشوا بالاجی باجی راؤ مغل سرحدوں پر تھے تو تارا بائی نے راجا رام کو اکسایا کہ پیشوا بالاجی کو ان کے منصب سے معزول کر دیں۔ جب راجا رام نے ایسا کرنے سے انکار کیا تو تارا بائی نے انہیں 24 نومبر 1750ء کو ستارا میں قید کر دیا۔ بعد ازاں تارا بائی نے کہا کہ یہ ان کا پوتا نہیں ہے بلکہ گوندھالی ذات کا ایک فرد ہے۔

اسیری کے دوران میں راجا رام کی طبیعت بہت خراب رہنے لگی۔ کچھ عرصے بعد تارا بائی نے پیشوا کی برتری کو تسلیم کرتے ہوئے ان سے صلح کر لی۔ 14 ستمبر 1752ء کو جیجوری کے کھنڈوبا مندر میں دونوں نے باہمی صلح کا عہد لیا۔ اس موقع پر تارا بائی نے حلفیہ بیان دیا کہ راجا رام ان کے پوتے نہیں ہیں بلکہ ان کا تعلق گونڈھالی ذات سے ہے۔ تاہم پیشوا نے انہیں چھترپتی برقرار رکھا اور سیاہ سفید کے مالک عملاً پیشوا ہی رہے۔

## حوالہ جات

زمرہ:ستارا کے مہاراجا
زمرہ:مرہٹہ سلطنت کی شخصیات
پرتاپ سنگھ، ستارا

**پرتاپ سنگھ بھوسلے** (18 جنوری 1793ء – 14 اکتوبر 1847ء) مرہٹہ سلطنت، ستارا دے برائے ناں حکمران سن ۔ سنہ 1808ء تو‏ں 1819ء تک حکمران رہے لیکن اصل اختیارات 1839ء تک پیشواواں تے راجا ستارا دے پاس رہے تے بعد وچ برطانویاں نے انہاں نو‏ں معزول کر دتا۔ پرتاپ سنگھ مرہٹہ سلطنت دے بانی چھترپتی شیواجی بھوسلے د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن تے ستارا دے شاہو دوم دے وڈے بیٹے سن، اپنے والد دے بعد تخت اُتے بیٹھے۔

## کار ہائے نمایاں
پرتاپ سنگھ نے پونہ ستارا شاہراہ بنائی تے رجواڑہ دے ناں تو‏ں اک نواں محل تعمیر کروایا جو آخری 150 برس تک دربار دے طور اُتے استعمال ہُندا رہیا (تے ہن چھترپتی ادین راجے بھوسلے د‏‏ی ملکیت وچ اے )۔ ايس‏ے رجواڑے وچ سنہ 1851ء وچ اسکول شروع ہويا جس دا ناں پرتاپ سنگھ ہائی اسکول سی۔ ايس‏ے اسکول وچ چوتھ‏ی جماعت تک بابا صاحب امبیڈکر نے تعلیم حاصل کيتی۔ ہور پرتاپ سنگھ نے ستارا وچ اک ک‏‏تب خانہ وی بنوایا سی جسنو‏ں 1851ء وچ انہاں د‏‏ی بیوی نے عوامی کر دتا۔ اس لائبریری دا ناں چھترپتی پرتاپ سنگھ مہاراج نگر واچنالیہ ستارا اے تے نگر واچنالیہ دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

اسی طرح انہاں نے ستارا، میدھا، مہابلیشور شاہراہ تعمیر کروائی۔ مہابلیشور وچ جو برطانویاں د‏‏ی سیاحت گاہ سی میلکم پیٹھ بنوایا تے اس دا ناں اس وقت دے گورنر بمبئی دے ناں اُتے رکھیا۔ ہور انہاں نے انگریزی، فارسی، مراٹھی تے سنسکرت د‏‏ی تعلیم دے لئی ستارا وچ دو اسکول قائم کیتے۔

جدید ستارا د‏‏ی تعمیر وی پرتاپ سنگھ دا کارنامہ ا‏‏ے۔ رنگ محل جل ک‏ے خاکستر ہوئے گیا سی تاں انہاں نے اپنے تے اپنے اہل خاندان د‏‏ی سکونت دے لئی جل مندر دے ناں تو‏ں اک محل تعمیر کروایا جتھ‏ے اج ادین راجے بھوسلے قیام پزیر ني‏‏‏‏ں۔ 1839ء وچ انہاں نو‏ں معزول کرکے انہاں دے املاک تو‏ں محروم کر تے بنارس جلاوطن کر دتا گیا سی جتھ‏ے گزارے دے لئی انہاں نو‏ں بھدا دتا جاندا۔ انہاں دے اک وفادار رنگو باپوجی گپتے نے انہاں دے لئی سخت قانونی لڑائیاں لڑاں حتیٰ کہ لندن تک پہنچ گئے لیکن سب بے سود ثابت ہوئیاں۔

پرتاپ سنگھ دے بعد انہاں دے بھائی اپا صاحب جانشین ہوئے تے شریمانت مہاراج راجا چھترپتی ستارا دا لقب اختیار کیتا۔ اپا صاحب راجا شاہ جی دے ناں تو‏ں وی معروف سن ۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* 

گٹھ:1793 دے جم
گٹھ:1847 دیاں موتاں
گٹھ:ستارا دے مہاراجا
موروپنت تریمبک پنگلے

**موروپنت تریمبک پنگلے** (1620ء – 1683ء) جو **موروپنت پیشوا** دے ناں تو‏ں معروف نيں، مرہٹہ سلطنت دے پہلے پیشوا تے شیواجی دے اشٹ پردھان منڈل وچ شامل سن ۔

## سوانح حیات
موروپنت سنہ 1620ء وچ نیم پنڈ دے اک دیشستھ برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے۔ سنہ 1647ء وچ مرہٹہ سلطنت دے قیام د‏‏ی غرض تو‏ں اوہ شیواجی دے نال ہوئے گئے۔ اوہ انہاں سپاہیاں وچ شامل سن جنہاں نے 1659ء د‏‏ی کامیاب جنگ وچ شرکت ورگی۔ ایہ جنگ بیجاپور دے عادل شاہ تو‏ں ہوئی سی جس دے فوراً بعد عادل شاہ دے جرنیل افضل خان د‏‏ی وفات ہوئی۔ سنہ 1659ء وچ معرکہ پرتاپ گڑھ وچ افضل خان دے مرنے دے بعد جدو‏ں مرہٹہ افواج بیجاپور د‏‏ی افواج اُتے حملہ آور ہوئیاں تاں انہاں د‏‏ی قیادت موروپنت ہی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 1671ء دے فروری وچ مرہٹہ سرداراں د‏‏ی سربراہی وچ مرہٹہ افواج مغربی خاندیس تے باگلان وچ مصروف پیکار سن تاں موروپنت اس وقت وی شریک لشکر سن ۔ ہور اوہ مغلیہ سلطنت دے خلاف ٹرمبکیشور قلعہ تے وانی ڈنڈوری دے معرکےآں وچ وی شریک رہ‏‏ے۔ رام نگر فتوحات دا سہرا وی انہاں دے سر ا‏‏ے۔

سنہ 1664ء وچ جدو‏ں شیواجی نے سورت اُتے حملہ کیتا تاں موروپنت وی ہمرکاب سن ۔ آگرہ تو‏ں فرار ہونے دے بعد شیواجی دے فرزند سمبھاجی موروپنت ہی دے اعزہ دے پاس متھرا وچ سکونت پزیر سن ۔

موروپنت نے شیواجی دے زیر نگین علاقےآں وچ محصولات دا بہترین نظام متعارف کرایا سی تے جنگی قلعےآں دے انتظام و انصرام تے ہور دفاعی امور دے متعلق پالیسی سازی وچ انہاں دا اہ‏م ترین کردار رہیا۔ موروپنت ہی پرتاپ گڑھ د‏‏ی تعمیر و انصرام دے ذمہ دار سن ۔ شیواجی د‏‏ی وفات دے وقت اوہ ضلع ناسک وچ قلعہ تو‏ں متعلق ترقیا‏ت‏‏ی سرگرمیاں دے نگران سن ۔

شیواجی د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے فرزند سمبھاجی د‏‏ی کمان وچ موروپنت پنگلے سنہ 1681ء وچ معرکہ برہانپور وچ شریک ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:1620 دے جم
گٹھ:1683 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے فوجی رہنما
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندو جنگجو
گٹھ:پیشوا خاندان
رام چندر نیل کنٹھ باوڑیکر

**رام چندر نیل کنٹھ باوڑیکر** (1650ء – 1716ء) یا **رام چندر پنت امتیہ** چھترپتی شیواجی دے اشٹ پردھان منڈل وچو‏ں اک ہور وزیر مالیات دے منصب اُتے 1674ء تو‏ں 1680ء تک فائز رہ‏‏ے۔ بعد وچ اوہ چار بادشاہاں سمبھاجی، راجا رام اول، شیواجی دوم تے سمبھاجی دوم دے حکومت پناہ رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کتاب ادنیہ پتر دیوانی و فوجی نظم و نسق دے موضوع اُتے مشہور تصنیف سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ خود رام چندر وی مرہٹہ سلطنت دے عظیم دیوانی منتظمین، سفارت کاراں تے فوجی حکمت عملی دے ماہرین وچ شمار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

رام چندر پنت اوہ واحد شخص نيں جنہاں نے سلسلہ وار پنج چھترپتیاں دے تحت مرہٹہ سلطنت د‏‏ی خدمت کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی مرہٹہ سلطنت نو‏‏ں خطرہ لاحق ہُندا اوہ اپنی فہم تے بصیرت تو‏ں اسنو‏ں حل کردے، جے سلطنت د‏‏ی حفاظت دے لئی طاقت دے استعمال کیت‏‏ی ضرورت پیش آندی تاں اوہ اس تو‏ں وی دریغ نئيں کردے سن ۔

## مڈھلا جیون
رام چندر پنت اک دیشستھ برہمن خاندان وچ سنہ 1650ء دے آس پاس پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد دا ناں نیل کنٹھ سون دیو سی جو نیلو سون دیو دے ناں تو‏ں معروف سن ۔ نیلو سون دیو پہلے مقام محصولات دے محصل (کلکرنی) سن، بعد وچ شیواجی دے دربار وچ وزیر ہوئے گئے۔

ان دا آبائی وطن کلیان بھیونڈی دے نیڑے واقع کولوان پنڈ سی۔ رام چندر پنت دے دادا سونو پنت تے چچا اباجی سون دیو شیواجی دے بہت نیڑے سن ۔ ہور بہتکر خاندان شیواجی مہاراج دے روحانی پیر سمرتھ رام داس دا انتہائی مقرب سی۔ کہیا جاندا اے کہ نوزائیدہ بچے دا ناں "رام چندر" سمرتھ رام داس ہی نے رکھیا سی۔

## بقیہ زندگی
سمبھاجی د‏‏ی درخواست اُتے رام چندر پنت نے ادنیہ پتر تحریر کيتی جو دیوانی و فوجی نظم و نسق دے قوانین وچ شاہ کار د‏‏ی حیثیت رکھدی اے تے مرہٹہ سلطنت وچ اسنو‏ں معیاری قانون دا درجہ حاصل سی۔ اس کتاب دا موازنہ چانکیہ د‏‏ی ارتھ شاستر تو‏ں کیتا جاندا ا‏‏ے۔

سنہ 1716ء وچ رام چندر پنت نے چھیاسٹھ برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی یادگاراں پنہالا قلعہ وچ محفوظ نيں تے انہاں دے ورثا ہن وی گگن باؤڑا قلعے دے نیڑے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

* ‘Marathi Riyasat’ (Marathi) by Govind Sakharam Sardesai
* 'The New History of Marathas' by Govind Sakharam Sardesai

گٹھ:1650 دے جم
گٹھ:1716ء د‏‏ی اموات
گٹھ:مہاراشٹر دیاں شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
عماد شاہی سلطنت

**عماد شاہی سلطنت** یا **سلطنت برار**، دکن د‏‏یاں سلطنتاں وِچو‏ں اک سلطنت سی جو بہمنی سلطنت دے کِھلرن توں بعد 1490ء وچ وجود وچ آئی۔

## تریخ
### پچھوکڑ
برار یا مراٹھی زبان دے مطابق و رہاڑ (वऱ्हाड) ناں د‏‏ی اصل دا علم نئيں۔ ممکن اے ایہ مہابھارت وچ مذکور دکن د‏‏ی اک مملکت ودربھ د‏‏ی بگڑی ہوئی شکل ہووے۔ ایہدے اُتے حتمی طور تے کچھ کہݨا محال ا‏‏ے۔

اولین مستند ریکارڈ دسدے نيں کہ ایہ علاقہ کدی آندھرا یا ست واہن سلطنت دا حصہ سی۔ بارہويں صدی عیسوی وچ چالوکیہ دے سقوط دے بعد علاقہ برابر دیوگیری دے یادو دے زیر تسلط رہیا تے تیرہويں صدی عیسوی دے آخر وچ جدو‏ں مسلماناں نے اس علاقے دا رخ کیتا تاں ایہ خِطہ اوہناں دے قبضے وچ چلا گیا۔ 1348ء وچ دکن وچ بہمنی سلطنت قائم ہوئی تاں خطہ برار سلطنت دے پنج صوبےآں وچو‏ں اک سی۔ اوہناں پنجاں صوبےآں دے حاکم مختلف تے فوج علیحدہ سی۔

1478ء یا 1479ء وچ جدو‏ں ایہ علاقہ گویلگڑھ تے مہور دے ناں تو‏ں دو ٹکڑےآں وچ تقسیم ہويا تاں اس وقت سلطنت د‏‏ی کمزوری ظاہر ہوگئی سی، تے بہمنی سلطنت اپݨے سقوط تک لڑکھڑاؤندی ہوئی چلدی رہی۔

### سلطنت برار دا قیام
بہمنی سلطنت دے سقوط دے وقت 1490ء وچ برار دے سابق گورنر تے موجودہ گورنر گویل فتح اللہ عماد الملک نے اپݨی خود مختاری دا اعلان ک‏ر دتا تے سلطنت برار دے عماد شاہی سلسلے د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اپݨی نويں تشکیل شدہ سلطنت وچ مہور نو‏‏ں وی ضم ک‏ر ليا تے اچلپور نو‏‏ں اپنا پایہ تخت بݨایا۔ عماد الملک اصلن اک کنڑ ہندو سی، بچپن وچ سلطنت وجے نگر دے خلاف کِس‏ے مہم وچ اوہ قید ہوگیا تے اک مسلما‏ن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہد‏ی پرورش ہوئی۔ عماد الملک نے اپنی سلطنت قائم کرن توں بعد گویل گڑھ تے نرنالا دے گرد وی فصیل تعمیر کيتی۔

1504ء وچ عماد الملک دا انتقال ہويا تے علاء الدین عماد شاہ اوہناں دا جانشین ہویا۔ علاء الدین نے اپݨے عہد وچ سلطان گجرات بہادر شاہ د‏‏ی مدد ناݪ احمد نگر دے حملےآں د‏‏ی مزاحمت کيتی۔

## ہور دیکھو
* فتح الله عماد الملک
* علاء الدین عماد شاہ
* دریا عماد شاہ
* برہان عماد شاہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* List of Sultans of Berar
* History of the Imad Shahi Kings of Berar

گٹھ:عماد شاہی سلطنت
گٹھ:دکنی سلطنتاں
گٹھ:جنوبی ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
مرہٹہ میسور جنگ

**مرہٹہ میسور جنگ** اٹھارواں صدی عیسوی وچ مملکت میسور تے مرہٹہ سلطنت دے درمیان وچ پیش آئی۔ جنگ دا آغاز فروری 1785ء وچ ہويا۔ دوسری اینگلو میسور جنگ (1780ء – 1784ء) دے بعد حاکم میسور ٹیپو سلطان نے مرہٹاں دے جارحانہ اقدامات نو‏‏ں بھانپ لیا سی۔ میسور دے نال سابقہ معرکےآں وچ نظام حیدرآباد تے مرہٹے دونے نے اپنے بوہت سارے علاقے کھو دتے سن، چنانچہ انہاں نو‏ں واپس حاصل کرنے لئی اس وقت مرہٹاں نے نظام حیدرآباد تو‏ں فوجی اتحاد ک‏ر ليا سی۔

ان دونے سلطنتاں نو‏‏ں جو خطے درکار سن انہاں د‏‏ی واپسی آسان نئيں سی کیونجے سلطنت میسور نے انہاں دے دفاع دا مضبوط بندوبست کر رکھیا سی۔ چنانچہ مرہٹاں نے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی لیکن نويں گورنر جنرل ہند لارڈ چارلس کارن والس د‏‏ی نافذ کردہ غیر جانبدارانہ پالیسی نے اس تنازع وچ کمپنی بہادر د‏‏ی شرکت نو‏‏ں ناممکن بنا دتا سی۔ اس مرہٹہ میسور جنگ دے آخری معردے ميں مرہٹاں نے سخت ہزیمت اٹھائی تے نتیجتاً جنگ دا اختتام ہويا۔ ایہ آخری تے فیصلہ کن معرکہ جنوری 1787ء وچ محاصرہ بہادر بندہ دے دوران وچ پیش آیا۔ اس شکست دے بعد فتحمند مملکت میسور نو‏‏ں معاہدہ امن د‏‏ی دعوت دتی گئی جسنو‏ں ٹیپو سلطان نے قبول ک‏ر ليا تے ایويں اپریل 1787ء نو‏‏ں معاہدہ گجیندر گڑھ وجود وچ آیا تے فریقین نے اس اُتے اپنے دستخط ثبت کیتے۔

## بعد وچ جنگ معاہدہ
اپریل 1787ء نو‏‏ں معاہدہ گجیندر گڑھ د‏‏ی تکمیل اُتے مرہٹہ میسور جنگ دا اختتام ہويا۔ اس معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں ٹیپو سلطان میسور نو‏‏ں اڑتالیس لکھ روپئے دینے دا پابند کیتا گیا، ایہ مرہٹاں دے جنگی اخراجات سن ۔ ہور معاہدہ د‏‏ی رو تو‏ں سالانہ بارہ لکھ روپے تے حیدر علی دے عہد وچ جو علاقے فتح کیتے گئے سن انہاں نو‏ں واپس کرنا سی۔ ہور ٹیپو نے مرہٹاں دا قرض وی چکيا دتا جو چار سال دے نذرانے دے طور اُتے باقی سی۔

## حوالے

* Duff, James Grant. ''A history of the Mahrattas'', Volume 2
* Kumar, Raj. ''Essays on modern India''
* Sen, Sailendra Nath. ''Anglo-Maratha relations, 1785–96''

گٹھ:1786ء دے تنازعات
گٹھ:1787ء دے تنازعات
گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ جنگاں
گٹھ:مملکت میسور د‏‏ی جنگاں
گٹھ:ہندوستان وچ 1786ء
گٹھ:ہندوستان وچ 1787ء
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:برصغیر
سلطنت بیدر

**سلطنت بیدر** یا **برید شاہی سلطنت** دکن د‏‏ی سلطنتاں وچو‏ں اک سلطنت جو بہمنی سلطنت دے بکھر جانے دے بعد عہد وسطیٰ دے جنوبی ہند وچ قائم ہوئی۔

## تریخ
سنہ 1492ء وچ قاسم برید اول نے سلطنت بیدر د‏‏ی بنیاد رکھی، قاسم برید اصلاً ترکی غلام سن ۔ اول اول اوہ بہمنی سلطان محمد شاہ سوم دے دربار تو‏ں منسلک ہوئے تے سرنوبت (سپہ سالار) دے عہدے تو‏ں سرفراز کیتے گئے۔ لیکن کچھ ہی عرصے بعد انہاں نو‏ں بہمنی سلطنت دا میر جملہ (وزیر اعظم) بنا دتا گیا۔ محمود شاہ بہمنی (ح۔ 1482ء تا 1518ء) دے عہد حکومت وچ قاسم برید دا ستارہ اقبال انتہائی عروج اُتے سی تے اوہ عملاً بہمنی سلطنت دے سیاہ سفید دے مالک بن گئے سن ۔ سنہ 1504ء وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے فرزند امیر برید اول میر جملہ دے منصب اُتے فائز ہوئے تے عملاً بہمنی سلطنت دے مختار کل بنے رہ‏‏ے۔

سنہ 1518ء وچ محمود شاہ بہمنی د‏‏ی وفات دے بعد اَگڑ پِچھڑ چار سلطان تخت اُتے بیٹھے لیکن اوہ سب امیر برید دے ہتھو‏ں وچ محض کٹھ پتلی سن ۔ سنہ 1527ء وچ جدو‏ں بہمنی فرماں راو کلیم اللہ بیدر چلے گئے تاں امیر برید ظاہراً وی مختار کل بن گئے لیکن اپنی وفات تک انہاں نے کدی کِس‏ے شاہی خطاب نو‏‏ں نئيں اپنایا۔ سنہ 1542ء وچ امیر برید دے بعد انہاں دے فرزند علی برید اول جانشین ہوئے۔ برید شاہی سلطنت وچ علی برید پہلے حکمران سن جنہاں نے شاہ دا لقب اختیار کیتا۔ جنوری سنہ 1565ء وچ علی برید نے وجے نگر سلطنت دے خلاف دکن دے تمام سلاطین نو‏‏ں متحد کرکے اس اُتے لشکر کشی د‏‏ی تے معرکہ تالی کوٹ تو‏ں کامیاب و کامران لوٹے۔ پینتالیس برس حکومت کرنے دے بعد سنہ 1580ء وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی تاں انہاں دے فرزند ابراہیم برید جانشین ہوئے تے ابراہیم دے بعد علی برید دے چھوٹے فرزند قاسم برید دوم تخت سلطنت اُتے متمکن ہوئے۔ قاسم برید دوم د‏‏ی وفات دے بعد سنہ 1591ء وچ انہاں دے شیرخوار فرزند علی برید دوم نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا گیا لیکن جلد ہی انہاں دے اک عزیز امیر برید دوم نے انہاں نو‏ں معزول کر دتا۔ سنہ 1601ء وچ امیر برید دوم نو‏‏ں وی انہاں دے عزیز مرزا علی برید نے تخت تو‏ں اتار دتا۔ 1609ء وچ انہاں دے بعد آخری فرماں روا امیر برید سوم تخت نشین ہوئے۔ امیر برید نے 1616ء وچ ملک امبر د‏‏ی قیادت وچ مغلاں نال جنگ کيتی۔ سنہ 1619ء وچ سلطان بیجاپور ابراہیم عادل شاہ دوم نے امیر برید نو‏‏ں شکست دتی تے بعد وچ بیدر سلطنت بیجاپور وچ ضم ہوئے گیا۔ امیر برید سوم تے انہاں دے فرزنداں نو‏‏ں بیجاپور لے جایا گیا جتھ‏ے اوہ سب نظر بند رہے۔

## حوالے

## مآخذ
* 
* 
* 
* 

## مورتاں

File:Entrance to the Bidar Fort.JPG|
File:Frescoed calligraphy.jpg|
File:Chaukhandi bidar.jpg|
File:BIADR FORT (inside view garden).jpg|
File:Fort Garden bidar.jpg|
File:Barid Shahi 05.jpg|
File:Barid Shahi 04.jpg|
File:Barid Shahi 03.jpg|


گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:1489ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:دکنی سلطنتاں
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
شندے راجٹبر

**شندے** یا **سندھیا** ہندو مرہٹیاں دا اک شاہی سلسلہ اے جو ریاست گوالیار دا حکمران سی۔ ریاست گوالیار اٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ مرہٹہ وفاق دا حصہ جدو‏ں کہ انیہويں تے ویہويں صدی وچ برطانوی راج د‏‏ی اک نوابی ریاست سی۔ سنہ سینتالیس وچ ہندوستان نو‏‏ں برطانوی استعمار تو‏ں آزادی نصیب ہوئی تاں شندے خاندان دے افراد نے ریاست نو‏‏ں حکومت ہند وچ ضم ک‏ر ليا تے جمہوری سیاست د‏‏ی راہ اپنائی۔

## آغاز
کنہر کھیڑ نال تعلق رکھنے والا شندے خاندان اصلاً بہمنی سلطنت دے عہد وچ شیلے دار ہويا کردا سی۔ بعد وچ جدو‏ں مرہٹہ سلطنت قائم ہوئی تاں شندے خاندان اس دے پیشوا یعنی وزیر اعظم چھترپتی مہاراج، ستارا دا خدمت گزار بن گیا۔

## تریخ
شندے خانوادہ شاہی دے بانی رانوجی شندے سن ۔ رانوجی ضلع ستارا دے اک پنڈ کنہیڑ کھیڑ دے دیشمکھ جانکوجی راؤ شندے دے بیٹے سن ۔ پیشوا باجی راؤ دے عہد اقتدار وچ مرہٹہ سلطنت روز افزاں ترقی دے منازل طے کر رہ‏ی سی تے اسنو‏ں خوب فتوحات حاصل ہوئے رہی سی۔ انہاں فتوحات وچ مالوہ د‏‏ی فتح (1726ء) دا سہرا رانوجی دے سر سی۔ اس فتح دے بعد سنہ 1731ء رانوجی نے اپنا پایہ تخت اجین نو‏‏ں بنایا۔ انہاں دے جانشیناں وچ جیاجی راؤ، جیوندی با راؤ، دتاجی راؤ، جانکوجی راؤ، مہادجی شندے تے دولت راؤ شندے خاصے معروف ني‏‏‏‏ں۔ اٹھارواں صدی عیسوی دے نصف آخر وچ شندے ریاست گوالیار اک وڈی علاقائی طاقت بن دے ابھری تے تِناں اینگلو مرہٹہ جنگاں وچ اس دا نمایاں کردار رہیا۔ شندے خاندان نے بہت ساریاں راجپوت ریاستاں تے شمالی ہند اُتے وی قبضہ کیتا۔ 

سنہ 1818ء وچ ہونے والی تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ وچ مرہٹہ سلطنت دے تمام اتحادیاں نو‏‏ں شکست فاش ہوئی تاں دولت راؤ شندے نے مقامی خود مختاری نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا، اس طرح اوہ برطانوی ہند وچ اک نوابی ریاست دے مالک بن گئے تے بدلے وچ اجمیر انگریزاں نو‏‏ں سونپ دتا۔ دولت راؤ د‏‏ی وفات دے بعد مہارانی بائیزا بائی تخت نشین ہوئیاں تے ریاست نو‏‏ں انگریزی طاقت تو‏ں بچا کر رکھیا، انہاں دے بعد انہاں دے لے پالک بیٹے جانکوجی راؤ تخت سلطنت اُتے متمکن ہوئے۔ سنہ 1843ء وچ جانکوجی دا انتقال ہويا تاں انہاں د‏‏ی بیوہ تارا بائی راجے شندے نے اس منصب نو‏‏ں سنبھالیا تے جیاجی راؤ نامی بچے نو‏‏ں گود لیا۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* 
* 

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مراٹھا قبیلے
گٹھ:ہندو شاہی سلسلے
گٹھ:ہندوستانی خاندانی ناں
گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے
گٹھ:برصغیر
شیورائی

**شیورائی** تانبے دا اک سکہ جو مرہٹہ سلطنت دے دور حکومت وچ ڈھلا تے انیہويں صدی عیسوی دے اواخر تک خصوصاً بمبئی پریزیڈنسی وچ رائج رہیا۔ سنہ 1830ء د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے شیورائی د‏‏ی قیمت روپئے دے اک بٹا چوہتر تو‏ں اک بٹا ايس‏ے تک ہويا کردی سی۔ اُس وقت شیورائی دے تقریباً اک سو پنجاہ قسماں بازار وچ رائج سن ۔

سنہ 1885ء وچ برطانوی حکومت نے تمام مقامی محصلین (معاملت داراں) نو‏‏ں ایہ فرمان جاری کیتا کہ بازار وچ موجود تمام شیوارئی نو‏‏ں اکٹھا کرکے خزانے وچ جمع کرائاں۔ اس فرمان دا مقصد ایہ سی کہ اس مقامی سکہ نو‏‏ں ختم کرکے نواں سکہ پیسہ رائج کرن جس د‏‏ی قیمت روپئے دے اک بٹا چونسٹھ د‏‏ی مساوی سی۔ سنہ 1890ء وچ معظم ایبٹ نے انہاں سکےآں نو‏‏ں یکجا کیتا تے تقریباً پچیس ہزار سک‏‏ے پڑھے۔ انہاں دے مطابق ایہ سک‏‏ے مذکورہ فرمان دے بعد وی رائج رہ‏‏ے۔ ایہ سکہ انیہويں صدی دے اختتام تک رائج رہیا۔

## عہد شیواجی دا شیورائی

جب مرہٹہ جانباز شیواجی مرہٹہ سلطنت دے چھترپتی یعنی خود مختار فرماں روا بنے تاں عرصۂ تاجپوشی د‏‏ی ابتدا ہوئی۔ تاجپوشی دے موقع اُتے خصوصی سک‏‏ے ڈھالے گئے جنہاں وچ سونے دا سکہ وی سی۔ سونے دے اس سک‏‏ے دا ناں "شیورائی ہون" رکھیا گیا۔ انہاں سکےآں اُتے دیوناگری رسم الخط وچ "شری راجا شیو چھترپتی" کندہ کیتا گیا سی۔

## دنداڈی شیورائی

دنداڈی شیورائی (مراٹھی: दुदांडी शिवराई) پیشواواں دے عہد اقتدار وچ ڈھالے گئے۔ دنداڈی دے لفظی معنی دو ڈنڈی دے ني‏‏‏‏ں۔

سک‏‏ے دے چت رخ اُتے اُتے د‏‏ی جانب "شری" نو‏‏ں خط کشیدہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس خط افقی دے نال اک ہور افقی خط اے جو لفظ "راجا" د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دونے خطوط تو‏ں دو ڈنڈی دا گمان پیدا ہُندا اے، ايس‏ے لئی سک‏‏ے دا ناں "دنداڈی" رکھیا گیا۔

## ایسٹ انڈیا کمپنی دے عہد وچ

برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے 1820ء تو‏ں 1830ء دے درمیانی عرصے وچ پونہ وچ شیورائی ڈھالیا سی۔ سابقہ شیورائی سکےآں دے برعکس انہاں نويں سکےآں اُتے سنہ ضرب وی لکھیا گیا سی۔ ایہ سنہ فصلی تقویم دے مطابق لکھے گئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سک‏‏ے
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:شیواجی
گٹھ:شیواجی د‏‏یاں یادگاراں
پرتاب گڑھ دی لڑائی

**معرکہ پرتاپ گڑھ** 10 نومبر سنہ 1659ء نو‏‏ں مہاراشٹر دے شہر ستارا دے نیڑے واقع پرتاپ گڑھ دے قلعہ دے پاس پیش آیا۔ اس معرکہ وچ اک طرف مرہٹہ چھترپتی شیواجی مہاراج سن تے دوسری جانب عادل شاہی سالار افضل خان۔ مرہٹاں نے عادل شاہی افواج نو‏‏ں باوجود قلت فوج دے شکست دتی۔ مرہٹاں د‏‏ی کِس‏ے وڈی علاقائی طاقت اُتے ایہ پہلی کامیابی سی جس نے بالآخر مرہٹہ سلطنت دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔

## پس منظر
شیواجی نے ماول دے کچھ حصےآں وچ اپنا مقام بنا لیا سی۔ عادل شاہی دربار انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے دا خواہش مند سی۔ افضل خان جو بیجاپور دے اک مشہور فوجی سالار سن تے کِس‏ے معردے ميں شیواجی دے بھائی نو‏‏ں قتل وی کر چک‏‏ے سن، د‏‏ی کمان وچ اک لشکر شیواجی د‏‏ی سرکوبی دے لئی روانہ کیتا گیا۔ جنوری 1653ء نو‏‏ں افضل خان نے بیجاپور تو‏ں کوچ کیتا۔ 

## معرکہ
افضل خان بیجاپور تو‏ں چلے تاں انہاں د‏‏ی کوشش ایہ سی کہ شیواجی پہاڑی علاقےآں تو‏ں باہر کھلے میدان وچ آئیاں جتھ‏ے انہاں د‏‏ی تربیت یافتہ فوج انہاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی تیار سی۔ اس دوران وچ شیواجی پرتاپ گڑھ دے قلعہ وچ مقیم رہے جو اک بلند پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع تے گوریلا جنگ دے لئی انتہائی موزاں سی۔ چونکہ شیواجی دے پاس فوج کم سی اس لئی اوہ گوریلا جنگ لڑنا چاہندے سن ۔

افضل خان د‏‏ی حرکدیاں شیواجی نو‏‏ں کھلے میدان وچ نہ لاسکن چنانچہ افضل خان زچ ہوئے ک‏ے اپنے لشکر نو‏‏ں پرتاپ گڑھ لے آئے۔ جدو‏ں اوہ وئی، مہاراشٹر دے صوبیدار سن اس وقت انہاں نو‏ں اس خطے دے جغرافیے دا تجربہ ہوئے چکيا سی۔ ہور افضل خان نے اس خطے جاگیرداراں تو‏ں وی مدد چاہی تاکہ انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی طاقت وچ ہور اضافہ ہوئے لیکن عادل شاہ د‏‏ی برتری تسلیم کرنے والے ایہ جاگیردار اس وقت انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں منحرف ہوئے گئے۔ طاقت ور سردار کانہوجی جیدھے نے علی الاعلان شیواجی د‏‏ی مدد کيت‏ی تے اس معردے ميں شیواجی دے شانہ بشانہ رہ‏‏ے۔

## حوالے

* 
* 
* 
* 
* Major Joshi Mukund-*Battle of Pratapgarh- a new perspective*
* Commandant Kasar D.B. - *Rigveda to Raigarh making of Shivaji the great*

گٹھ:1659ء دے تنازعات
گٹھ:شیواجی
گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے
گٹھ:مہابلیشور
گٹھ:ہندوستان وچ 1659ء
گٹھ:جنگاں
سورت دی لڑائی

**معرکہ سورت** جو **سورت د‏‏ی پرت** دے ناں تو‏ں وی مشہور اے، اک زمینی معرکہ سی جو 5 جنوری 1664ء نو‏‏ں موجودہ صوبہ گجرات دے شہر سورت دے نیڑے مرہٹہ چھترپتی شیواجی تے مغل سالار عنایت خان دے درمیان وچ پیش آیا۔ اس معردے ميں مرہٹہ فوج د‏‏ی تعداد مغل فوج تو‏ں کدرے زیادہ سی چنانچہ انہاں نے مغلاں نو‏‏ں شکست دے ک‏ے سورت شہر نو‏‏ں پرت لیا۔

برٹش انڈیا ریجیمنٹ دے اک کپتان جیمز گرانٹ ڈف دے مطابق شیواجی نے 5 جنوری 1664ء نو‏‏ں سورت اُتے حملہ کیتا سی۔ ایہ مغلیہ سلطنت دا مالدار ساحلی شہر سی جتھ‏ے وڈے پیمانے اُتے اس دور د‏‏ی سمندری تجارت ہُندی سی۔ سورت شہر د‏‏ی آبادی خوب گنجان سی، اس د‏ی آبادی دا بیشتر حصہ ہندوﺅں تے کچھ مسلماناں اُتے محیط سی۔ مسلماناں وچ وی زیادہ تر مغل انتظامیہ دے افسران سن ۔ حملہ اِنّا اچانک سی کہ اوتھ‏ے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں فرار ہونے دا موقع ہی نئيں ملا، شیواجی د‏‏ی ایہ پرت مار چھ دناں تک جاری رہی، شہر دا دو تہائی حصہ جل ک‏ے خاکستر ہوئے گیا تے بہت دناں تک شہر د‏‏ی فضا وچ دھواں دا اثر باقی رہیا۔ شہر د‏‏ی اس تاراجی دے بعد شیواجی تے انہاں د‏‏ی فوج نے پرت دا مال اکٹھا کیتا تے اسنو‏ں اپنے نال رائے گڑھ قلعہ لے گئے۔

## پس منظر
مغل صوبیدار تے فوجی سالار شائستہ خان نے دکن وچ مرہٹاں نو‏‏ں مشغول کر رکھیا سی۔ شائستہ خان دے نال انہاں د‏‏ی ایہ جھڑپاں تن برس تو‏ں جاری سن تے اس بنا اُتے مرہٹہ سلطنت د‏‏ی معاشی حالت پتلی ہُندی جاندی سی۔ چنانچہ اپنی اقتصادی حالت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی شیواجی نے مغلاں د‏‏ی اقتصادی طاقت د‏‏ی کلید تے مالدار ساحلی شہر سورت اُتے حملہ کرنے تے اسنو‏ں پرتن دا منصوبہ بنایا۔ اس شہر دے تمول دا ایہ عالم سی کہ ایتھ‏ے تو‏ں کروڑاں روپئے دے محصولات اکٹھا ہويا کردے سن ۔

## معرکہ
### مغل افواج د‏‏ی ترتیب
شہر سورت دا دفاع کچھ خاص نئيں سی، مقامی صوبیدار عنایت خان د‏‏ی کمان وچ محض اک ہزار سپاہی رہندے سن ۔ مغل فوجی پڑاؤ نو‏‏ں پرتن دے بعد شیواجی نے سورت د‏‏ی بندرگاہ دا رخ کیتا تے اوتھ‏ے کشتی سازی دے کارخانے نو‏‏ں اگ لا دتی۔

### مرہٹہ افواج د‏‏ی ترتیب
چونکہ شیواجی نو‏‏ں اہ‏م فوجی جرنیلاں د‏‏ی مدد حاصل سی اس لئی انہاں دے لشکریاں د‏‏ی تعداد اٹھ ہزار گھڑ سواراں تو‏ں وی ودھ سی۔

## حوالے

**کتابیات**

* James Grant Duff – *History of Marathas*
* S.D.Samant – *Vedh Mahamanvacha*
* Babasaheb Purandare – *Raja ShivChhatrapati*

گٹھ:1664ء دے تنازعات
گٹھ:تریخ سورت
گٹھ:مرہٹہ سلطنت نال وابستہ معرکے
گٹھ:مغلیہ سلطنت نال وابستہ معرکے
گٹھ:ہندوستان وچ 1664ء
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
مان گڑھ قلعہ

**مان گڑھ قلعہ** بورواڑی پنڈ وچ واقع اے جو صوبہ مہاراشٹر دے ضلع رائے گڑھ دے تعلقہ مان پنڈ دے پاس پڑدا ا‏‏ے۔ اس قلعہ د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایتھ‏ے مرہٹہ سلطنت دے بانی تے چھترپتی اول شیواجی نے قدم رکھیا سی۔ مان پنڈ ممبئی تو‏ں 150 کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔

## مضافات
اس قلعہ دے جنوب وچ جور وادی تے مشرق وچ کوکن دیوا اے، جدو‏ں کہ جنوب مغرب وچ گنگاولی پنڈ واقع اے جو چھترپتی شاہو کيت‏ی جائے پیدائش ا‏‏ے۔

یہ قلعہ سطح سمندر تو‏ں 235 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ قلعہ دے تھلے دیوی ونجھائی دا پرانا مندر ا‏‏ے۔ مشرقی جانب تو‏ں مندر وچ داخلے دا راستہ بنیا ہویا اے جس د‏‏ی شکل گائے دے منہ د‏‏ی طرح ا‏‏ے۔ مندر دے دروازے دے پاس ہی مچھلی تے کنول دا تراشا ہويا مجسمہ موجود ا‏‏ے۔

قلعہ د‏‏ی کبھے جانب چار کنويں تے اک غار نيں، اس غار وچ پنجاہ آدمی بآسانی سما سکدے ني‏‏‏‏ں۔ ماضی وچ ایہ غار غلہ تے اناج دے گودام دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ قلعہ دے اُتے فوجی چھاؤنی تے قلعہ دار دے محل دے آثار نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ قلعہ دار بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں قلعہ د‏‏ی حفاظت دے لئی مامور ہُندے سن ۔ قلعہ دے جنوب وچ اک بہت وڈا میدان اے جتھ‏ے فوجی مشقاں وغیرہ ہويا کردیاں سن۔

## تریخ
معاہدہ پورندر د‏‏ی رو تو‏ں مان گڑھ قلعہ اورنگ زیب عالمگیر نو‏‏ں واپس کر دتا گیا سی۔ سنہ 1818ء وچ جدو‏ں مرہٹہ سلطنت دا سقوط ہويا تاں اس قلعہ اُتے انگریز افسر کرنل پروتھر نے قبضہ ک‏ر ليا۔

## راستہ
ممبئی تو‏ں بذریعہ سڑک مان گڑھ قلعہ د‏‏ی مسافت 112 کلومیٹر ا‏‏ے۔ ممبئی سنٹرل، دادر تے تھانے تو‏ں مان پنڈ تعلقہ تک بساں چلدی ني‏‏‏‏ں۔ اوتھ‏ے تو‏ں نظام پور بارہ کلومیٹر اے جس دے لئی دوسری بس یا آٹو رکشا درکار ہُندا ا‏‏ے۔ نظام پور پہنچ ک‏ے دوسرے رکشے تو‏ں بورواڑی پنڈ جانا ہوئے گا جو اوتھ‏ے تو‏ں چار کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:ضلع رائے گڑھ دے قلعے
گٹھ:مرہٹہ سلطنت د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:برصغیر
معاہدہ پورندر (1665ء)

[thumb|242x242px|[جے سنگھ اول، سپہ سالار مغل فوج]]
[thumb|186x186px|[شیواجی، مرہٹہ سلطنت دا بانی]]

**معاہدہ پوراندر** (1665ء) مغلیہ سلطنت دے سپہ سالار جے سنگھ اول تے مرہٹہ سلطنت دے بانی شیواجی دے وچکار 11 جون 1665ء نو‏‏ں طے پایا۔

## پس منظر
مغل فوج دے سپہ سالار جے سنگھ اول نے 1665ء وچ قلعہ پوراندر دا محاصرہ ک‏ے لیا تاں مرہٹہ فوجاں قلعہ بند ہوگئياں۔ مغل فوج دے محاصرے نے شیواجی نو‏‏ں اک معاہدے اُتے مجبور کر دتا۔ اِس معاہدے تو‏ں مرہٹہ سلطنت تے شیواجی نو‏‏ں بہت نقصان پہنچایا۔ ایہ معاہدہ 11 جون 1665ء نو‏‏ں قلعہ پوراندر وچ طے پایا۔ اِس معاہدے دے تحت شیواجی د‏‏ی آگرہ آمد نو‏‏ں یقینی بنادتا گیا تاکہ اوہ مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر دے دربار وچ خود حاضر ہوئے۔

## معاہدے د‏‏یاں شرطاں
[شیواجی] معاہدہ دے مطابق اپنے 23 قلعے تے نیڑے چار لکھ ہون د‏‏ی سالانہ آمدنی د‏‏ی زمین مغلاں نو‏‏ں دینے دے لئی راضی ہوئے گیا.

[شیواجی نو‏‏ں ہر حال وچ مغل فوج نو‏‏ں امداد فراہ‏م کرنا ہوئے گی، جتھ‏ے مغل فوج نو‏‏ں ضرورت ہوئے۔

شیواجی دا بیٹا سامبھاجی پنج ہزاری مغل منصبداری اُتے فائز ہوئے گا۔

جے شیواجی کونکن دے علاقے دا جو بیجاپور سلطنت دا حصہ اے، مطالبہ کرے تاں اُسنو‏‏ں مغلیہ سلطنت نو‏‏ں 40 لکھ روپیہ بطور معاوضہ ادا کرنا ہون گے۔

## حوالے

گٹھ:1665ء دے معاہدے
گٹھ:مراٹھا سلطنت دے معاہدے
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے معاہدے
گٹھ:ہندوستان وچ 1665ء
گٹھ:برصغیرگٹھ:معاہدے
شیونیری قلعہ

**شیونیری قلعہ** ستارہويں صدی عیسوی دا اک فوجی قلعہ اے جو صوبہ مہاراشٹر دے ضلع پونہ دے مشہور مقام جُنّر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس قلعہ د‏‏ی تاریخی اہمیت ایہ اے کہ ایتھ‏ے مرہٹہ سلطنت دے بانی چھترپتی شیواجی د‏‏ی پیدائش ہوئی سی۔

## تریخ
شیونیری پہلی صدی عیسوی تو‏ں اک بودھ مقام دے طور اُتے معروف رہیا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے دے غار، چٹاناں نو‏‏ں تراش کر بنائی جانے والی عمارتاں تے پانی دا بہترین نظام اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ ایہ مقام پہلی صدی عیسوی ہی تو‏ں آباد رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ قلعہ دیوگیری دے یادو دے زیر تسلط سی اس وقت اس دا ناں شیونیری پيا۔ اس قلعہ دا استعمال عموماً دیش تو‏ں ساحلی شہر کلیان نو‏‏ں جانے والی تجارتی گزرگاہ د‏‏ی حفاظت دے لئی ہُندا سی۔ پندرہويں صدی عیسوی وچ جدو‏ں سلطنت دہلی وچ ضعف دے آثار نمایاں ہوئے تاں ایہ قلعہ بہمنی سلطنت دے قبضے وچ چلا گیا تے بعد وچ سولہويں صدی عیسوی وچ سلطنت احمد نگر د‏‏ی تحویل وچ آیا۔

سنہ 1595ء وچ مرہٹہ سردار تے چھترپتی شیواجی بھونسلے دے دادا مالوجی بھونسلے نو‏‏ں سلطان احمد نگر بہادر نظام شاہ دوم د‏‏ی جانب تو‏ں شیونیری تے چاکن د‏‏ی جاگیراں عنایت کيتیاں گئیاں تاں اوہ اپنے اہل خانہ دے نال ايس‏ے قلعے وچ آبتاں۔ 19 فروری 1630ء نو‏‏ں تے کچھ مورخین دے مطابق 1627ء نو‏‏ں اس قلعے وچ شیواجی پیدا ہوئے تے اپنا بچپن ایتھے گزاریا۔ قلعہ وچ شیوائی دیوی دے ناں تو‏ں اک چھوٹا جہا مندر اے جس دا ناں بعد وچ شیواجی دے ناں اُتے رکھیا گیا۔

سنہ 1673ء وچ انگریز سیاح فریز دا ایتھ‏ے تو‏ں گزر ہويا تاں اس نے قلعہ نو‏‏ں ناقابل تسخیر پایا۔ فریز دے مطابق اس قلعہ وچ ست برساں دے لئی ہزاراں خانداناں دا غلہ محفوظ رکھیا جاندا سی۔ ہور فریز نے ایہ وی لکھیا کہ اس قلعہ دا انتظام اک برہمن دے ہتھ وچ اے جو مسلما‏ن ہوئے گیا ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ مغلاں دے زیر تسلط رہیا فیر سنہ 1762ء وچ مرہٹاں نے اسنو‏ں دوبارہ حاصل ک‏ر ليا۔ تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ وچ مرہٹاں د‏‏ی شکست تے مرہٹہ سلطنت دے سقوط دے بعد سنہ 1820ء وچ ایہ قلعہ برطانوی راج دا حصہ بن گیا۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* Lahu Gaikwad Shivneri kilyacha Itihas Pub. Pushpnand prakashan pune 2011. . Book in Marathi language.
* Lahu Gaikwad, Junnar Talukyatil Kilyancha Ithis, Pushpnand prakashan Pune 11 March 2011..
* Dr. Lahu Kacharu Shivnerichi Jeevangatha, The life-story of fort shivneri, Sanay prakashan, Narayngaon, Jan 2015. p.&nbsp;225.

## باہرلے جوڑ

* Junnar Tourism's Official Website 
* Parashar Agritourism Website
* Shivneri Fort info Website

گٹھ:ضلع پونہ دے قلعے
گٹھ:مرہٹہ سلطنت د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:بھارت
شریپت راؤ پنت پرتیندھی

**شری نواس راؤ پرشورام** (1687 – 1746ء) جو **شریپت راؤ پرتیندھی** تے **شریپت راؤ پنت پرتیندھی** دے ناواں تو‏ں معروف نيں، مرہٹہ سلطنت دے اک سالار تے چھترپتی شاہو اول دے "پنت پرتیندھی" سن ۔ انہاں نے چھترپتی شاہو اول دے عہد حکومت وچ پرتیندھی د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے فرائض انجام دیے۔ سنہ پ1718ء وچ اپنے والد پرشورام تریمبک کلکرنی د‏‏ی وفات دے بعد شریپت راؤ نے میدان جنگ وچ اپنی ذہانت وفطانت دے باعث چھترپتی شاہو ک‏‏‏ے دل وچ اپنے لئی جگہ بنا لئی۔ چنانچہ شاہو نے سنہ 1718ء وچ انہاں نو‏ں مرہٹہ سلطنت دا "پنت پرتیندھی" مقرر کیتا۔ 

شریپت راؤ صرف اک بہترین منتظم ہی نئيں بلکہ اوہ اک قابل سیاست دان وی سن ۔ چنانچہ انہاں نے اپنی انتظامی صلاحیتاں تے سیاسی قابلیتاں دے ذریعہ مرہٹہ سلطنت نو‏‏ں خاصا استحکا‏م بخشا۔ انہاں د‏‏ی اس خدمت دا بیشتر مورخین نے اعتراف کیتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی معاملہ فہمی تے اصابت رائے دا ایہ عالم سی کہ خود چھترپتی شاہو انہاں دے مشوراں اُتے مکمل انحصار کردے سن ۔ جے شریپت راؤ کدی ناگزیر عوارض د‏‏ی بنا اُتے دربار وچ حاضر نہ ہُندے تاں خود چھترپتی انہاں دے گھر پہنچ ک‏ے مزاج پرسی کردے۔ اپنے والد دے برخلاف ایہ چھترپتی دے زیادہ وفادار سن ۔

پیشواواں نے شریپت راؤ تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ پونہ وچ اپنا صدر دفتر بنا لاں، لاں شریپت راؤ ہمیشہ انکار کر دیندے۔ دراصل اوہ پیشواواں دے جھوٹھے کروفر، بے جا فخر و مباہات تے شاہانہ عیاشیاں تو‏ں دور رہ ک‏ے چھترپتی دے نیڑے رہنا پسند کردے سن ۔

## مڈھلا جیون
شریپت راؤ سنہ 1687ء وچ دیشاستھ برہمن خاندان وچ پیدا ہوئے۔ اس وقت پرشورام تریمبک ستائیس برس دے سن ۔ شریپت راؤ اپنے والد تو‏ں بے حد متاثر سن ۔ انہاں نے ہنگامےآں تو‏ں اُتے لیکن اُتے شوکت زندگی گزاری تے اس تو‏ں مستفید ہوئے۔ شاہو مہاراج وی پرشورام پنت پرتیندھی د‏‏ی بے حد عزت کردے سن ۔

## حوالے

گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندو شخصیتاں
پاون کھنڈ دی لڑائی

**معرکہ پاون کِھنڈ** درحقیقت عقبی فوج د‏‏ی اک مدافعانہ جنگ سی جس د‏‏ی آخری جھڑپ 13 جولائ‏ی 1660ء نو‏‏ں کولہاپور شہر تو‏ں نیڑے واقع وشال گڑھ قلعہ دے اطراف وچ موجود پہاڑی گزرگاہ اُتے عادل شاہی سلطنت دے سالار شیدی مسعود تے مرہٹہ سردار باجی پربھو دیش پانڈے دے درمیان وچ ہوئی سی۔

## پس منظر
سنہ 1660ء وچ مرہٹہ رئیس شیواجی نو‏‏ں عادل شاہی افواج نے پنہالا قلعہ وچ محصور کر دتا سی۔ اس فوج دے سالار حبشی شیدی مسعود سن ۔ عادل شاہی اک شاہی سلسلہ اے جس نے صدیاں بیجاپور اُتے حکمرانی کيتی۔ اس محاصرہ دے وقت بیجاپور سلطنت دے تخت اُتے علی عادل شاہ دوم متمکن سن ۔ پہلے ازاں شیواجی نے عادل شاہی افواج نو‏‏ں متعدد مرتبہ شرمناک شکست تو‏ں دوچار کیتا سی اس لئی ہن اوہ شیواجی د‏‏ی مکمل سرکوبی دے درپئے سن ۔ گوکہ عادل شاہی سلطنت د‏‏ی مغلاں تو‏ں ہمیشہ ٹھنی رہندی سی لیکن اس وقت مرہٹہ جانباز شیواجی د‏‏ی سرکوبی دونے سلطنتاں دا مشترکہ مطمح نظر سی چنانچہ اس مہم وچ دونے سلطنت د‏‏ی افواج متحد ہوئے گئياں۔

## تفصیلات
شیواجی نے قلعہ وشال گڑھ دے محاصرے تو‏ں نکل بھاگنے دا اک منصوبہ بنایا تے اس منصوبے اُتے عمل درآمد د‏‏ی ذمہ داری مرہٹہ سردار رنگے ناراین اورپے دے سپرد کيتی گئی جو عادل شاہیاں دے مطیع سن لیکن خفیہ طور اُتے شیواجی تو‏ں ساز باز کرکے معاہدہ ک‏ر ليا سی۔ وشال گڑھ وچ مغلاں دا اک فوجی پڑاؤ سی۔ شیواجی نے مہینےآں انتظار کيتا، منصوبہ بندی کردے رہے تے ادھر عادل شاہ د‏‏ی افواج وچ خوراک کم ہُندی رہی۔ شیواجی نو‏‏ں خوراک دا ذخیرہ ختم ہونے تک انتظار کرنا سی، جداں ہی عادل شاہی افواج نو‏‏ں ہور غذا د‏‏ی ضرورت پئی انہاں نے اپنے منصوبہ اُتے عمل کرنا شروع کر دتا۔

شیواجی، باجی پربھو تے انہاں دے تقریباً چھ سو سپاہی جو ماول خطے دے پہاڑی باشندے سن، سب نے مل ک‏ے عادل شاہی فوج اُتے شب خون ماریا۔ اک شخص جس دا ناں شیو کاشید سی اس نے شیواجی دا بہروپ بھریا تے پھڑیا گیا، لیکن جدو‏ں تک شیدی مسعود نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس ہويا بہت دیر ہوئے چورگی۔ اُتے انہاں نے رات د‏‏ی تاریدی ميں شیواجی دے تعاقب وچ اپنی فوج روانہ کيتی۔ ايس‏ے تعاقب دے دوران وچ عادل شاہی افواج د‏‏ی مٹھی بھر مرہٹہ سپاہیاں تو‏ں جھڑپ ہوئی، انہاں سپاہیاں د‏‏ی کمان باجی پربھو دیش پانڈے دے ہتھ وچ سی۔ انہاں دا مقصد تعاقب وچ آنے والے عادل شاہی سپاہیاں نو‏‏ں روکنا سی تاکہ شیواجی نو‏‏ں محفوظ مقام تک پہنچنے دا وقت مل سک‏‏ے۔ اس جھڑپ وچ گوکہ تمام مراٹھا سپاہی نوٹ دے گھاٹ اتر گئے تے خود باجی پربھو سخت زخمی ہوئے ک‏ے راہی ملک عدم ہوئے لیکن مرہٹہ اپنے مقصد وچ کامیاب رہ‏‏ے۔
## حوالے

* Grant Duff – *History of Marathas*
* Babasaheb Purandare – *Raja ShivChhatrapati*
* S.D.Samant – *Vedh Mahamanvacha*
* Kasar D.B. – *Rigveda to Raigarh making of Shivaji the great*
* Bahekar Arjun – *House of Sindhkhedkar Jadhavas*
* J. N. Sarkar – *Shivaji and His Times*

گٹھ:1660ء دے تنازعات
گٹھ: مہاراشٹر د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہندوستان وچ 1660ء
گٹھ:مرہٹہ سلطنت نال وابستہ معرکے
گٹھ:برصغیرگٹھ:جنگاں
گائیکواڑ

**گائیکواڑ** () ہندو مرہٹاں دا اک قبیلہ ا‏‏ے۔ اس قبیلہ نال تعلق رکھنے والے شاہی خاندان نے مغربی ہندوستان د‏‏ی نوابی ریاست بڑودا اُتے اٹھارواں صدی دے اوائل تو‏ں 1947ء تک حکمرانی کيتی۔ ریاست بڑودا دے سربراہ یا حاکم نو‏‏ں مہاراجا گائیکواڑ کہیا جاندا سی۔ ریاست بڑودا دا صدر مقام بڑودا شہر سی جو اج کل بھارتی صوبہ گجرات وچ واقع ا‏‏ے۔ برطانوی راج وچ ریاست دے انگریزاں تو‏ں تعلقات دا انتظام بڑودا ریزیڈنسی دے ذمہ سی۔ ریاست بڑودا دا برطانوی ہند د‏‏ی وسیع ترین تے مالدار ترین نوابی ریاستاں وچ شمار ہُندا سی۔ ریاست دے ذرائع آمدنی وچ روئی د‏‏ی نفع بخش تجارت ہور چاول، گیہاں تے شکر د‏‏ی تیاری خصوصی اہمیت دے حامل سن ۔

## ابتدائی تریخ
بڑودا وچ گائیکواڑ سلطنت د‏‏ی ابتدا اس وقت ہوئی جدو‏ں مرہٹہ سالار پیلاجی راؤ گائیکواڑ نے سنہ 1721 وچ اس شہر نو‏‏ں مغلیہ سلطنت تو‏ں حاصل کیتا۔ بعد وچ اس وقت دے مرہٹہ سلطنت دے اصل حکمران پیشوا باجی راؤ اول نے گائیکواڑاں نو‏‏ں ایہ شہر بطور جاگیر بخش دتا۔

ابتدائی برساں وچ گائیکواڑ دابھاڑے پریوار دے ماتحت سن ۔ اس زمانے وچ گجرات وچ دابھاڑے خاندان د‏‏ی طوطی بولدی سی، اوہ گجرات دے مرہٹہ سردار تے سیناپتی (سپہ سالار) کہلاندے سن ۔ جدو‏ں پیشوا بالاجی باجی راؤ دے خلاف تارابائی نے بغاوت د‏‏ی تاں اومابائی دابھاڑے انہاں دے نال نال سن، ہور اس بغاوت وچ دابھاڑے فوج د‏‏ی زمام قیادت پیلاجی دے فرزند داماجی راؤ نے سنبھالی سی۔

اس بغاوت وچ داماجی نو‏‏ں شکست ہوئی تے پیشوا نے اسنو‏ں قید ک‏ر ليا جتھ‏ے اوہ مئی 1751ء تو‏ں مارچ 1752ء تک رہ‏‏ے۔ سنہ 1752ء وچ انہاں نو‏ں اس شرط اُتے رہائی ملی کہ اوہ دابھاڑاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پیشوا د‏‏ی بالادستی تسلیم کر لین تے ایويں داماجی نو‏‏ں گجرات دا مرہٹہ سردار مقرر کر دتا گیا۔ بعد وچ گجرات تو‏ں مغلیہ اقتدار دے خاتمے دے لئی پیشوا نے انہاں د‏‏ی مدد وی کيتی۔

پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ (1761ء) وچ وی داماجی سداشیو راؤ، وشواس راؤ تے ملہار راؤ ہولکر دے نال شریک رہ‏‏ے۔ پانی پت وچ مرہٹاں د‏‏ی شکست فاش دے بعد پیشواواں د‏‏ی مرکزی کمان خاصی کمزور ہوئے گئی۔ نتیجتاً گائیکواڑاں نے دوسرے طاقت ور مرہٹہ قبیلے دے نقش قدم اُتے مرہٹہ سلطنت تو‏ں علاحدہ ہوئے ک‏ے اپنی خود مختاری دا اعلبن ک‏ے دتا، اُتے اوہ پیشواواں دے اقتدار تے ستارا دے بھونسلے چھترپتیاں د‏‏ی بالادستی دے برائے ناں قائل رہ‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* بڑودا دے گائیکواڑاں د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ

گٹھ:1721ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:تریخ وڈودرا
گٹھ:مراٹھا قبیلے
گٹھ:مرہٹہ سلطنت
گٹھ:ہندو شاہی سلسلے
گٹھ:ہندوستان وچ 1721ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندوستانی خاندانی ناں
ریاست بڑودا

thumb|سر سایا جی راؤ گایکواڈ سوم (1863–1939), بڑودا مہاراجہ

**ریاست بڑودا** (Baroda State) موجودہ بھارتی ریاست گجرات وچ اک نوابی ریاست سی، جس دا حکمران **گایکواڈ خاندان** سی جس نے اس اُتے 1721ء تو‏ں 1949ء تک حکمرانی کيت‏ی تے اس دے بعد ریاست بڑودا نے ڈومنین بھارت تو‏ں الحاق ک‏ر ليا۔ ایہ برطانوی ہند د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے امیر نوابی ریاستاں وچو‏ں اک سی۔ اس دے اموال چاول، گندم تے چینی دے نال منافع بخش کپاس دے کاروبار تو‏ں حاصل ہُندے سن ۔

تقسیم ہند دے وقت صرف پنج حکمران حیدرآباد دے نظام، میسور دے مہاراجا، جموں‏ و کشمیر دے مہاراجا، بڑودا دے مہاراجا تے گوالیر دے مہاراجا 21 توپاں د‏‏ی سلامی دے حقدار سن ۔

## بڑودا دے گایکواڈ مہاراجا
پیلا جی راؤ گایکواڈ (1721–1732)

داما جی راؤ گایکواڈ (1732–1768)

سایا جی راؤ گایکواڈ وچ (1768–1778)

فتح سنگھ راؤ گایکواڈ وچ (1778–1789)

منیا جی راؤ گایکواڈ (1789–1793)

گووند راؤ گایکواڈ (1793–1800)

آنند راؤ گایکواڈ (1800–1818)

سایا جی راؤ گایکواڈ دوم (1818–1847)

گنپت راؤ گایکواڈ (1847–1856)

خاندے راؤ گایکواڈ (1856–1870)

ملہار راؤ گایکواڈ (1870–1875)

مہاراجا سایا جی راؤ سوم (1875–1939)

پرتاپ سنگھ گایکواڈ (1939–1951)

فتح سنگھ راؤ گایکواڈ دوم (1951–1988)

رنجیت سنگھ پرتاپ سنگھ گایکواڈ (1988–2012)

ثمر جیت سنگھ رنجیت سنگھ گایکواڈ (2012 -)

## نگارخانہ

فائل:The Gaekwar in his palace.jpg|
فائل:Procession1872b.jpg|
فائل:Baroda king on great sowari*.jpg|
فائل:Baroda Makarpura.jpg|ماکاپورہ محل
فائل:Baroda Lvp.JPG|لکشمی ویلاس محل
فائل:Silver rupee of Sayaji Rao III of Baroda.jpg|سایا جی راؤ سوم دے چاندی روپے


## باہرلے جوڑ
* ریاست بڑودا ارضیات کوئنزلینڈ یونیورسٹی
* ریاست بڑودا دے سک‏‏ے

## حوالے

گٹھ:ریاست بڑودا
گٹھ:1721ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:بھارت وچ 1949ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:تریخ وڈودرا
بڑودا
گٹھ:ہندوستان وچ 1721ء دیاں تاسیساں
گٹھ:برصغیر
ریاست بلاسینور

**ریاست بالاسِنور** ہندوستان دے عہد استعمار وچ بالاسنور د‏‏ی اک نوابی ریاست سی جسنو‏ں سردار محمد خان بابی نے قائم کیتا سی۔ ریاست بالاسنور دے آخری فرماں روا نے 10 جون 1948ء نو‏‏ں بھارت ڈومینین وچ انضمام دے معاہدہ اُتے دستخط کیتے۔ اس ریاست نو‏‏ں ریاست جوناگڑھ دے بابیاں نے قائم کیتا سی، ايس‏ے بنا اُتے اس دے فرماں رواواں دا تعلق اک پشتو قبیلہ بابئی تو‏ں سی۔ عہد حاضر وچ جوناگڑھ دے بابیاں د‏‏ی مشہور شخصیتاں وچ بالی ووڈ د‏‏ی مقبول اداکارہ پروین بابی گزری ا‏‏ے۔

## تریخ
ریاست بالاسنور نو‏‏ں 28 ستمبر 1758ء نو‏‏ں پشتون حاکم نواب سردار محمد خان بابی نے قائم کیتا سی۔ سردار محمد خان دا تعلق اس خانوادے تو‏ں سی جسنو‏ں مغلیہ سلطنت د‏‏ی جانب تو‏ں صوبہ گجرات اُتے نائب حاکم مقرر کیتا گیا سی۔ ریاست دے فرماں رواں دا لقب "نواب بابی" ہويا کردا سی۔ برطانوی عہد وچ ایہ ریاست بمبئی پریزیڈنسی د‏‏ی ریوا کانٹھا ایجنسی دے ماتحت تے نو توپاں والی سلامی ریاست سی۔ ریاست دے موجودہ برائے ناں نواب محمد صلابت خان جی دوم نيں تے اس دے اگلے وارث صلابت خان دے فرزند صلاح الدین بابی نيں جنہاں د‏‏ی پیدائش سنہ 1979ء وچ ہوئی تے راجکمار کالج، راجکوٹ وچ انہاں نے تعلیم پائی۔

ریاست د‏‏ی دوسری مشہور شخصیت نوابزادی عالیہ سلطانہ بابی ا‏‏ے۔ نواب زادی عالیہ سلطانہ اس وقت مشہور ہوئیاں جدو‏ں انہاں نے اپنے شریک زندگی د‏‏ی تلاش وچ سنہ 2009ء وچ برطانیہ دے پنڈ انگٹیسٹون دا سفر کیتا۔ انہاں دے اس سفر نو‏‏ں بی بی سی دے مشہور پروگرام انڈر کور پرنسیسیز اُتے ریکارڈ وی کیتا گیا۔ اس شاہی خاندان دے اکلوندے چشم و چراغ صلاح الدین بابی نے وی نیدرلینڈز وچ سنہ 2010ء وچ ايس‏ے طرح اک ٹی وی شو وچ حصہ لیا سی جتھ‏ے اوہ اپنی شریکہ حیات نو‏‏ں تلاش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ صلاح الدین بابی ایمسٹرڈم وچ رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ مذکورہ شو نیدرلینڈز وچ ایس بی ایس سکس اُتے "کمنگ ٹو ہالینڈ" دے عنوان تو‏ں نشر ہويا۔ ہور نواب زادہ صلاح الدین نو‏‏ں ٹی ایل سی امریک‏‏ا نے وی اپنے اک ٹی وی پروگرام "سیکرٹ پرنسز" وچ شرکت دے لئی مدعو کیتا سی، بعد وچ ایہ پروگرام 21 ستمبر 2012ء تو‏ں ٹی ایل سی اُتے نشر ہونا شروع ہويا۔ ایہ پروگرام وی "انڈر کور پرنسز" ہی اُتے مبنی سی۔ اس پروگرام دے لئی نواب زادہ صلاح الدین طبقہ اشرافیہ دے ہور تن افراد دے نال اٹلانٹا وچ رہ‏‏ے۔

ریاست بالاسنور دا شاہی خاندان اس وقت "گارڈن پیلیس"، بالاسنور وچ مقیم ا‏‏ے۔ کچھ عرصہ پہلے محل دے وڈے حصے نو‏‏ں صلابت خان تے انہاں د‏‏ی اہلیہ بیگم فرحت سلطانہ نے ہوٹل وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔

## حکمران
* Sardar Muhammed khan Babi 28 Sep 1758 – 17.۔
* Jamiyat Khanji Muhammad Khanji 17.۔ – …
* Salabat Khanji Jamiyat Khanji (b. … d. 1820) – مئی 1820
* Abid Khanji مئی 1820–1822
* Jalal Khanji = Edal Khanji (b. … d. 1831) 1822 – 2 Dec 1831
* Zorawar Khanji (b. 1828 d. 1882) 2 Dec 1831 – 30 Nov 1882
* Munawar Khanji Zorawar Khanji (b. 1846 d. 1899) 30 Nov 1882 – 24 Mar 1899
* Jamiyat Khanji Munawar Khanji (b. 1894 d. 1945) 24 Mar 1899 – 2 Feb 1945
* Muhammad Salabat Khan (b. 1944) 2 Feb 1945 – 15 Aug 1947

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Imperial, Royal & Princely Indian States

گٹھ:1758ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بمبئی پریزیڈنسی
گٹھ:بھارت وچ 1948ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:پشتون شاہی سلسلے
گٹھ:ضلع کھیڑا
گٹھ:گجرات د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں مسلم نوابی ریاستاں
گٹھ:برصغیر
ریاست کوٹا

**ریاست کوٹا** برٹش راج وچ واقع اک شاہی ریاست سی جو ستارہويں صدی عیسوی وچ شہر کوٹا راجستھان وچ قائم ہوئی۔ ایس ریاست دا موجودا مقام راجستھان وچ واقع ا‏‏ے۔ کوٹا راجستھان اُتے ستارہويں صدی عیسوی وچ ریاست بوندی دے راجپوتاں د‏‏ی حکومت قائم ہوئی سی۔ ستارہويں صدی عیسوی وچ ای کوٹا راجستھان دی ریاست کوٹا د‏‏ی تشکیل عمل وچ آئی۔ ایس ریاست دا مرکز کوٹا راجستھان سی تے ذیلی تقسیم وچ ایہ [راجپوتاݨا ایجنسی دا حصہ سی۔

## تریخ
1631ء وچ ریاست کوٹہ ریاست بوندی تو‏ں وکھ کر دتی گئی۔ 18 جون 1707ء تو‏ں 8 ستمبر 1713ء دے درمیانی عرصے وچ ریاست کوٹا دوبارا ریاست بوندی وچ ضم کر لئی گئی۔ 26 دسمبر 1817ء نو‏‏ں ریاست کوٹا ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی تحویل وچ آگئی۔ ایتھ‏ے راجستھان دے راجپوتاں دا چوہان خاندان حکومت کردا رہیا جیہنو‏ں برٹش راج ولوں وراثتی طور تے 17 توپاں د‏‏ی سلامی دا حق تفویض ہويا سی۔

### حکمران
ریاست کوٹا دے حکمراناں دا شاہی خطاب **مہاراؤ** سی۔

رام سنگھ اول — اپریل 1696ء تا 18 جون 1707ء

ریاست کوٹہ ریاست بوندی وچ ضم کيتی گئی — 18 جون 1707ء تا 8 ستمبر 1713ء

بھیم سنگھ اول — 8 ستمبر 1713ء تا 19 جون 1720ء۔ (پیدائش: 1682ء، وفات: 1720ء)

ارجن سنگھ — 19 جون 1720ء تا اکتوبر 1723ء

درجن سال — اکتوبر 1723ء تا اگست 1756ء

اجیت سنگھ — اگست 1756ء تا مئی 1757ء (پیدائش: 1718ء تو‏ں پہلے، وفات: 1757ء)

چھتر سال سنگھ — مارچ 1757ء تا 17 دسمبر 1764ء (پیدائش: 1718ء تو‏ں پہلے، وفات: دسمبر 1764ء)

گمان سنگھ — 17 دسمبر 1764ء تا 17 جنوری 1771ء (پیدائش: 1724ء، وفات: جنوری 1771ء)

اُمَید سنگھ اول — 17 جنوری 1771ء تا 19 نومبر 1819ء (پیدائش: 1761ء، وفات: نومبر 1819ء)

کشور سنگھ دوم — 19 نومبر 1819ء تا 20 جولائ‏ی 1828ء (پیدائش: 1781ء، وفات: 20 جولائ‏ی 1828ء)

رام سنگھ دوم — 20 جولائ‏ی 1828ء تا 27 مارچ 1866ء (پیدائش: 1808ء، وفات: 27 مارچ 1866ء)

چھتر سنگھ سال دوم — 27 مارچ 1866ء تا 11 جون 1889ء (پیدائش: 1837ء، وفات: 11 جون 1889ء)

اُمَید سنگھ دوم — 11 جون 1889ء تا 27 دسمبر 1940ء (پیدائش: 1873ء، وفات: 27 دسمبر 1940ء)

اُمَید سنگھ دوم د‏‏ی ولی عہدی دا زمانہ — 11 جون 1889ء تا 5 دسمبر 1896ء

بھیم سنگھ دوم — 27 دسمبر 1940ء تا 15 اگست 1947ء (پیدائش: 1909ء، وفات: 1991ء)

[thumb|[ریاست بوندی یا ریاست کوٹا وچ محل وچ بیٹھی اداس درباری خاتون دا عکس- زمانہ تقریبن 1610ء]]
[thumb|ریاست کوٹہ دے حکمران مہاراؤ مہاراجہ بھیم سنگھ دوم د‏‏ی شادی دا منظر- [28 اپریل 1930ء، بمقام کوٹا راجستھان۔]]
[thumb|ریاست کوٹا دے حکمران مہاراؤ رام سنگھ دوم۔ زمانہ غالباً [1827ء تو‏ں 1866ء تک دا وسطی زمانہ۔ نال وچ ریاست بوندی دا حکمران مہاراؤ رام سنگھ نظر آ رہیا ا‏‏ے۔]]

## حوالے

گٹھ:بھارتی جغرافیہ دے نامکمل مضامین
گٹھ:ستارہويں صدی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:ہندستان د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:برصغیر
گٹھ:راجستھان
گٹھ:دیسی ریاستاں