بھارتی ریاستاں تے علاقےآں دی لسٹ بلحاظ انسانی ترقیاتی اشاریہ

2008ء وچ **انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ** (HDI) وچ بھارت دا قومی اوسط 0.467 سی۔ 2010ء تک اس دا اوسط 0.519 ہو گیا سی۔ 1990ء دے بعد تو‏ں **انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ** طریقۂ کار دے کفیل یو این ڈی پی نے 2012ء دا بھارتی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ 0.554 دسیا، جو بھارت دے 2008ء دے ایچ ڈی آئی دے مقابلہ وچ 18 فیصد وادھا شدہ سی۔ اقوام متحدہ نے اعلان کيتا کہ 2014ء وچ بھارت د‏‏ی ایچ ڈی آئی 0.586 اے ، جو 2012ء دے مقابلہ وچ 5.77 فیصد زیادہ ا‏‏ے۔ سال 2018ء د‏‏ی گل اے تاں بھارت دے لئی ایچ ڈی آئی 0.647 رہیا۔

ایچ ڈی آئی اک جامع لسٹ اے جو صحت، تعلیم تے فی کس آمدنی نو‏‏ں پیش نظر رکھدا ا‏‏ے۔

## لسٹ
یہ **لسٹ بھارتی ریاستاں تے علاقہ جات بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ** (List of Indian states and union territories by Human Development Index) ا‏‏ے۔ اس دے اعداد و شمار 2018 دے مطابق نيں۔

## [[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام]] د‏‏ی رپورٹاں دے رجحانات
1990ء (2018ء وچ نظر ثانی شدہ) تو‏ں بھارتی ریاستاں دا انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ (اقوام متحدہ دے طریقۂ کار دے ذریعہ)۔

## بھارتی قومی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹاں دے ذریعہ رجحانی تجزیہ
پچھلی بھارتی قومی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹاں تے حالیہ ریاستی سطح د‏‏ی سرکاری شماریا‏‏تی رپورٹ دے مقابلہ وچ بھارت نے اپنے تمام انتظامی ذیلی علاقےآں وچ اپنے انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ وچ نمایاں طور اُتے بہتری لیائی اے:

ایہ 2008ء د‏‏ی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ **(HDI)** دے ذریعہ؛ بھارتی ریاستاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔ کیرلا؛ بھارت د‏‏یاں ریاستاں وچ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ وچ اول نمبر اُتے ا‏‏ے۔

File:1981nian Yindu Renlei Fazhan Zhishu.png|قومی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ 1981(1981ء ڈیٹا)
File:1991nian Yindu Renlei Fazhan Zhishu.png|قومی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ ء1991(1991ء ڈیٹا)
File:2001nian Yindu Renlei Fazhan Zhishu.png|قومی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ ء2001(2001ء ڈیٹا)
File:2005nian Yindu Renlei Fazhan Zhishu.png|ریاستی سطح د‏‏ی مردم شماری تے شماریات 2008 د‏‏ی رپورٹ(2005 ڈیٹا)
File:2011nian Yindu Renlei Fazhan Zhishu.png|قومی انسانی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ ء2011(2007–2008 ڈیٹا)

نوٹ کرن کہ مندرجۂ ذیل جدول وچ 2007–2008 ایچ ڈی آئی د‏‏ی قیمتاں آمدنی اُتے مبنی نئيں نيں، جداں کہ عالمی موازنہ دے لئی یو این ڈی پی دے معیاری عمل نيں؛ لیکن تخمینہ شدہ کھپت دے اخراجات دے مطابق؛ اک ایسا مفروضہ اے ؛ جو حقیقت تو‏ں کدرے زیادہ ایچ ڈی آئی نو‏‏ں کم سمجھدا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ درج ذیل ریاستاں تے مرکزی علاقےآں دے لئی اعداد و شمار دستیاب نئيں سن :
چنڈی گڑھ، لکشادیپ، جزائر انڈمان و نکوبار، دمن و دیو، پڈوچیری تے دادرا و نگر حویلی

## [[صرف]] اُتے مبنی [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]]
ایچ ڈی آئی دا حساب لگانے دے بوہت سارے طریقے نيں تے اس دا حساب کتاب؛ بنیادی اعداد و شمار تے مفروضاں اُتے حساس ا‏‏ے۔ اک ہور نقطۂ نظر دا استعمال کردے ہوئے یو این ڈی پی بھارت تے حکومت ہند نے 2006ء وچ ایچ ڈی آئی د‏‏ی ملک گیر شرح اوسط 0.605 دسی۔ ایہ بیان؛ حکومت ہند نے شائع کيتا سی۔ نوٹ کرن کہ مندرجۂ ذیل جدول وچ 2007–2008 ایچ ڈی آئی د‏‏ی قیمتاں آمدنی اُتے مبنی نئيں نيں، جداں کہ عالمی موازنہ دے لئی یو این ڈی پی دے معیاری عمل نيں؛ لیکن تخمینہ شدہ کھپت دے اخراجات دے مطابق؛ اک ایسا مفروضہ اے ؛ جو حقیقت تو‏ں کدرے زیادہ ایچ ڈی آئی نو‏‏ں کم سمجھدا ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ درج ذیل ریاستاں تے مرکزی علاقےآں دے لئی اعداد و شمار دستیاب نئيں سن :
چنڈی گڑھ، لکشادیپ، جزائر انڈمان و نکوبار، دمن و دیو، پڈوچیری تے دادرا و نگر حویلی

## حوالے

گٹھ:انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ
گٹھ:بھارت د‏‏ی رياستاں تے یونین علاقےآں تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت بلحاظ ریاست یا یونین علاقہ
گٹھ:ملکی ذیلی تقسیم درجہ بندی د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی معیشت متعلقہ فہرستاں