open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چترنگدا

**چترنگدا** (Sanskrit، چترانگدا)، ہندو مہانکاوِ مہابھارت وچ، راجا چترنواہنا دی دھی سی اتے ارجن دی پتنیاں وچوں اک اے۔ اس نال اس نے اک پتر نوں جم دتا جس دا ناں ببھروواہنا رکھیا سی۔

## آرنبھک جیون
منلور مہابھارت دور دوران بھارت دے دکھنی کھیتر وچ اک راج سی۔ اس اتے چترواہن نام دے راجے نے راج کیتا سی۔ اس دی اک بیٹی سی جسدا ناں چترنگدا سی، جس دا نام اس نے مدھلکا پھلّ اُتے رکھیا سی۔ کئی پیڑھیاں تک، خاندان دے اک توں ودھ وارث نہیں سن۔ چترواہن تک کوئی ہور وارث نہیں سی، اس لئی اس نے چترنگدا نوں لڑائی اتے راج دی سکھلائی دتی۔ چترنگدا لڑائی لڑن دی چنگی طرحاں جانچ رکھدی سی اتے اس نے اپنی دھرتی دے لوکاں دی رکھیا کرن دے ہنر حاصل کیتے سن۔

## ارجن نال ویاہ
مہابھارت وچ اس گل دا ذکر نہیں ملدا اے کہ پانڈو شہزادہ ارجن دی چترنگدا نال ملاقات کس طرحاں ہوئی۔ اس ذکر دا ذکر ربندرناتھ ٹیگور دے ناٹک *چترا*  وچ ملدا اے جس وچ ٹیگور نے چترنگدا نوں اک جنگجو دے روپ وچ درسایا اے۔ اس ناٹک وچ ٹیگور نے اس نوں اک نر پوشاک وچ پیش کیتا اے۔ اس دی امان داری اتے حوصلے کارن ارجن نوں اس نال پیار ہو گیا۔ ارجن دی بھٹکنا، اس دے غلامی دے ویلے دوران، اس نوں منیپرا دے پرانے راج وچ وی لے جایا گیا۔ منیپرا دے حکمران راجا چترواہن دا دورہ کردیاں، اسنے اپنی سندر بیٹی چترنگدا نوں ویکھیا اتے اسدے نال پیار ہو گیا۔ جدوں اوہ راجے کول ویاہ لئی اس دا ہتھ منگن لئی آیا، تاں راجے نے اس نوں اپنے پوروج پربھنجنا دی کہانی سنائی جو بے اولاد سی اتے اولاد حاصل کرن لئی سخت تپ کردے راے۔ اخیر وچ، مہاں دیوَ پربھنجنا کول ظاہر ہوئے، اس نوں ایہہ وردان دتا گیا کہ اس دی جاتی دے ہریک جانشین دے بچے ہونے چاہیدے ہن۔ جویں کہ چترواہن، اس دے پوروجاں دے الٹ، اس دے اک پتر نہیں، بلکہ اک دھی سی، اس نے اپنے لوکاں دے رواجاں مطابق اسنوں "پترکا" بنایا۔ اس دا مطلب ایہہ ہویا کہ اس دا جم لین والا اک پتر اسدا جانشین ہووےگا، کوئی ہور نہیں ہووےگا۔ ارجن آسانی نال اس شرط نال سہمت ہو گیا۔ چترنگدا نال ویاہ کرواکے، اوہ اس نال تن سال رہا۔ جدوں چترنگدا نے اک پتر نوں جم دتا سی، ارجن نے اس نوں پیار نال گلے لگا لیا اتے اس توں اتے اس دے پیؤ توں وداع لے کے پھر بھٹکنا مڑ شروع کر دتا۔

= سنیاس =
کلیگ دی شروعات توں بعد، پانڈو دروپدی نال سنیاس لے گئے اتے گدی نوں اپنے اکلوتے وارث ارجن دے پوتے، پریکشت لئی چھڈّ دتا۔ اس نے کتے دے ساتھ نال ہمالیا ول اپنی آخری سفر کیتی۔ چترنگدا واپس اپنے راج منیپر چلی گئی۔

## ساہت

* *Citrāngadā* in: M.M.S. Shastri Chitrao، *Bharatavarshiya Prachin Charitrakosha* (Dictionary of Ancient Indian Biography، in Hindi)، Pune 1964، p. 213
* *The Mahabharata of Krishna Dvaipayana Vyasa*، trl. from the original Sanskrit by Kisari Mohan Ganguli، Calcutta 1883–1896
* *Chitrangada* in: Wilfried Huchzermeyer، *Studies in the Mahabharata*، edition sawitri 2018، p. 17-19. ISBN&nbsp;؛ (also as E-Book)

## حوالے

گٹھ:مہابھارت وچ پاتر
ریہو

ریہو (جم 4 جون 1997)  اک جاپانی پیشہ ور پہلوان اے۔ اوہ اس ویلے پھریلانس اے، پر آل ایلیٹ ریسلنگ (اے ای ڈبلیو) اتے ورلڈ وانڈر رنگ سٹارڈم وچ دکھائی دندی اے۔ اس نوں ایمی سکورا ولوں سکھلائی دتی گئی سی اتے نوں سال دی عمر وچ، مئی 2006 وچ اس نوں آئیس ربن پرموشن لئی رکھیا گیا،کہ اوہ اگلے چھ سالاں لئی ترقی لئی کم کریگی۔ اسنے قومانتری ربن ٹیگ ٹیم چیمپیئن شپ اتے ہر وار اک وار تکون ربن چیمپیئن شپ جتی۔ نومبر 2014 وچ، ریہو نے آئی ڈبلیو اے ٹرپل کراؤن چیمپیئن شپ جتی۔

## پیشہ ور کشتی دا کیریئر

### آئیس ربن (2006–2012)
2006 وچ، جدوں ریہو صرف نوں سالاں دی سی اتے ایلیمینٹری سکول وچ سی۔ادوں اس نے اتے اس دی تن سال دی وڈی بھین سینہ نے آئیمی سکورا دے ماتحت پیشہ ور کشتی دی سکھلائی اس دے آئیس ربن ڈوجو وکھے شروع کیتی۔  اسنے اپنی شروعات ٹوووکیو دے شیناگاوا وچ 29 مئی 2006 نوں نانے ٹکاہاشی خلاف اک نمائش میچ وچ کیتی۔  مارچ 2008 وچ، ریہو اتے سینہ دا ساہمنا چار میچاں دی لڑی وچ ہویا، جس نوں ریہو نے 3-1 نال ہرایا۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1997
گٹھ:Articles containing Japanese language text
گولڈن گلوب انعام

**گولڈن گلوب انعام** امریکی انعام ہن جو ہالیوڈّ فوراً پریس ایسوسی ایشن دے 93 میبراں ولوں فلم اتے ٹیلیوژن دے کھیتر وچ بہترین پراپتیاں لئی دتے جاندے ہن۔

گٹھ:امریکی انعام
**گولڈن گلوب ایوارڈ** (Golden Globe Award) **ہالی ووڈ فارن پریس ایسوسی ایشن** کا ایک امریکی قابل تحسین اعزاز اے جو 93 ارکان کے فیصلے سے ملکی اور غیر ملکی فلم اور ٹیلی ویژن میں امتیازی کارکردگی پر عطا کیا جاتا اے۔

## حوالے

گٹھ:گولڈن گلوب ایوارڈ
گٹھ:امریکی فلم اعزازات
گٹھ:کیلیفورنیا میں 1944ء کی تاسیسات
ایمی انعام

**ایمی اعزاز** امریکا دا اک ایسا اانعام اے جو ٹی وی پروڈکشنز نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایمی ٹی وی د‏‏ی دنیا دا سب تو‏ں وڈا اعزاز ا‏‏ے۔ اس دا مقابلہ فنون لطیفہ دے ہور شعبےآں دے سب تو‏ں وڈے اعزازات دے نال کيتا جا سکدا اے جداں فلم دے لئی سب تو‏ں وڈا اعزاز اکیڈیمی اعزاز (آسکر اعزاز )، تھیٹر دے لئی ٹونی اعزاز تے موسیقی دے لئی گریمی اعزاز ا‏‏ے۔

چونکہ ایمی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن دے مخلتف شعبےآں دا احاطہ کردا اے لہذا تقریباََ پورا سال انعامات د‏‏ی تقسیم د‏‏ی وکھ وکھ تقاریب منعقد ہُندیاں نيں لیکن سب تو‏ں ودھ اہمیت پرائم ٹائم ایمی (Primetime Emmys) تے ڈے ٹائم ایمی (Daytime Emmys) نو‏ں دتی جاندی اے، جس وچ شام تے دن دے بہترین پروگراماں نو‏‏ں انعامات نو‏‏ں دتے جاندے نيں۔ انہاں دے علاوہ وچ ، کھیلاں تو‏ں متعلق پروگرام، ٹیکنالوجی تے بین الاقوامی پروگراماں، دستاویزی فلماں تے کئی علاقائی پروگراماں دے لئی خصوصی ایمی اعزاز نيں

ایمی دے انعامات د‏‏ی تقسیم تن خود مختار تنظیاں، ٹیلی اکیڈیمی آف ویژن آرٹس اینڈ سائنسز د‏‏ی اکیڈمی (ATAS)، نیشنل اکیڈیمی آف ٹیلی ویژن آرٹس اینڈ سائنسز (NATAS) تے انٹرنیشنل اکیڈیمی آف ٹیلی ویژن آرٹس اینڈ سائنسز دے ذمہ ا‏‏ے۔

## تریخ

ایمی اعزاز دا آغاز 25 جنوری 1949ء وچ امریکا دے شہر لاس اینجلس وچ ہويا۔ جس دا انعقاد ٹیلی ویژن آرٹس اینڈ سائنسز د‏‏ی اکیڈمی (ATAS) نے لاس اینجلس اتھلیٹ کلب وچ کیہ۔ اس انعام دا بنیادی مقصد لاس اینجلس وچ بنے والے پروگراماں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا سی 1950ء وچ نیشنل اکیڈیمی آف ٹیلی ویژن آرٹس اینڈ سائنسز (NATAS) دا قیام عمل وچ آیا، جس نے اس اعزاز نو‏‏ں ملکی سطح اُتے پہنچایا تے پورے امریکا دے پروگراماں نو‏‏ں انہاں انعامات دا حقدار ٹھہرایا گیا۔ شروع وچ ایمی اعزاز د‏‏ی اک ہی تقریب ہويا کردی سی جس وچ پورے ملک دے بہترین پروگراماں نو‏‏ں نوازیا جاندا سی لیکن 1974ء وچ ڈے ٹائم ایمی دے شروع ہوݨ تو‏ں سلسلہ تبدیل ہو گیا۔ اس دے جلد بعد ہی عالمی ٹی وی دے پروگراماں نو‏‏ں وی انعامات دینے دا سلسلہ شروع ہو گیا۔

## پاکستانی ایمی

پاکستان د‏‏ی شرمین عبید چنائے نے پاکستان دے لئی پہلا تے حالے تک آخری ایمی جِتیا ا‏‏ے۔ شرمین دے علاوہ پاکستانی نژاد نارویجن دیا خان وی 2012ء دا ایمی اعزاز جِت چکیاں نيں

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:ایمی اعزازات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1949ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کیٹ ونسلیٹ

**کیٹ ونسلیٹ** (جم 5 اکتوبر 1975)، اک انگریزی اداکارہ اتے گلوکارہ اے۔ اسنے اکیڈمی انعام، گریمی انعام، گولڈن گلوب انعام اتے ایمی انعام جتے ہن۔ اوہ آسکر انعام لئی چھ وار نامزد ہون والی سبھ توں چھوٹی عمر دی اداکارہ اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
* 
* 
* 
* Kate Winslet at the Emmys

گٹھ:جم 1975
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:انگریزی اداکار
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
بادشاہ ننگا ہے

"**بادشاہ ننگا اے**" () ڈینمارک دے لکھاری ہینس کرشچیئن اینڈرسن دی 1837 وچ دو جلاہیاں بارے لکھی اک پری کہانی اے، جس وچ اوہناں نے اک بادشاہ نوں الو بنا دتا سی۔ اوہناں نے ایہہ دعوہ کیتا کہ اوہ راجے لئی اجیہی سندر پوشاک تیار کرنگے جس دی وڈی خوبی ایہہ ہوویگی کہ اوہ پوشاک کسے مورکھ انسان جاں اپنے عہدے لئی ایوگ انسان نوں وکھائی نہیں دیویگی۔ ٹھگّ جلاہیاں نے راجے دے سارے کپڑے لہا دتے اتے اس نوں نویں پوشاک پہناؤن دا ناٹک کر دتا۔ راجے دے درباری اتے نوکر-چاکر جھوٹھی موٹھی اس دیاں تعریفاں کردے راے کیونکہ اوہ نہیں چاہندے سن کہ اوہ مورکھ کہاؤن جاں اپنے عہدیاں لئی ایوگ قرار دے دتے جان۔ راجا ننگ دھڑنگا باہر چلیا گیا۔ ہر کوئی حقیقت کھولن توں گریز کر رہا سی۔ آخر اک بچے نے پول کھولھ دتی، ‘‘اوئے، ایس نے تاں کجھ وی نہیں پہنیا ہویا!’’ اس کہانی نوں سو توں ودھ بولیاں وچ ترجمہ کیتاجا چکیا 

## حوالے

�

گٹھ:کہانیاں
سمیل سنگھ سندھو

**ڈاکٹر۔ سمیل سنگھ سدھو** پنجابی مفکر اتے اتہاسکار اے۔ اس نے اپنی اچیری تعلیم جواہر لال نہرو یونیورسٹی، دلی توں حاصل کیتی اے۔ اس دی مہارت اتہاس دے موضوع وچ اے۔ اوہ پنجاب دی ساہتی پرمپرا اتے اتہاس نوں نویں سرے توں جانن دا ہوکا دندا اے۔ اس نے اک چھوٹی جہی کتاب 'ہیر ونے پنجاب دی سرجنا لئی دھرم لڑائی دی سلڑائی دا سوال' وچ پنجاب دیاں مکھ سمسیاواں دا الیکھ کیتا اے۔ اوہ وارث ولوں رچت 'ہیر' وچوں اک نویں لہر دے اتھان دا عکس دیکھدا اے جس کارن اوہ پنجاب نوں 'ہیرونا پنجاب کہہ کے سنبودھت کردا اے۔ اوہ '23 مارچ آدارا، پنجاب ساانجھیوال جتھا' نامی ادارہ وی چلا رہا اے۔

## رچناواں

* ہیرونے پنجاب دی سرجنا لئی دھرم لڑائی دی سیدھ دا سوال

### اڈیٹنگ کم

* سیدھ (میگزین)

## حوالے

## باہری کڑیاں
# جواب نامہ سمیل سنگھ سدھو (ڈاکٹر۔)
# پنجاب-ہیر دے حسن-اخلاق نوں اودرے رانجھے دی کوک-لکھاری جسونت ظفر
# ‘ہال مریداں دا ۔.۔’: ماچھیواڑے توں پنچکلا تک --- ڈاکٹر۔ سمیل سنگھ سدھو 
# ڈاکٹر۔ سمیل سنگھ سدھو نال گفتگو || میزبان کلدیپ سنگھ
#

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
�
روس بٹلر

**روس فلیمنگ بٹلر** (جم 17 مئی 1990) اک امریکی اداکار اے۔ اوہ نیٹفلکس ڈرامہ لڑی 13 ریجنز وائے وچ زیچ ڈیمپسی دے کردار لئی بیہتر جانیا جاندا اے۔  اس توں علاوہ، اسنے سی سی ڈبلیو ڈرامہ *رورڈیل* دے پہلے سیزن وچ ریگی مینٹل دی کردار نبھایا سی۔

## زندگی اتے کیریئر
بٹلر دا جم سنگاپور وچ ملیشیائی چینی ماں اتے اک انگریزی اتے ڈچّ ٹبر دے پیؤ توونں ہووویا سی۔  اس دی جاتی ادھی چینی، اتے ادھی انگریزی اتے ڈچّ ٹبر دی اے۔ اوہ امریکہ امریکہ چلا گیا جدوں اوہ چار سالاں دا سی، اتے اسدا پالن-پوشن اسدی ماں نے پھیئرپھیکس، ورجینیا وچ کیتا۔

بٹلر لینگلے ہائی سکول وچ پڑھیا۔ 2008 وچ گریجوئیٹ دی پڑھائی کیتی۔ پھر اوہیؤ سٹیٹ یونیورسٹی وچ داخل ہویا، پر اک سال بعد چھڈّ گیا۔ اوہ جلدی ہی لاس اینجلس چلا گیا، اتے اتھے اسنے اداکاری دیاں کلاساں لینیاں شروع کر دتیانں۔ 

اس نے ڈزنی چینل دی لڑی *کیسی انڈرکور* اتے فلماں *ٹین بیچ 2* اتے *پرپھیکٹ ہائی* وچ کرداراں نبھائیاں ہن۔

2017 وچ، اسنوں *رورڈیل* وچ ریگی مینٹل دے طور تے رول دتا گیا۔ بعد وچ اس نوں *13 رجنز وائے وچ* زیک ڈیمپسی دے طور اُتے رول دتا گیا ۔ اسنے *13 رجنز وائے دی* عزم کارن *رورڈیل* دی کاسٹ چھڈّ دتی اتے چارلس میلٹن نے اوہناں دی تھاں لے لئی۔

2019 وچ، اسنے سپرہیرو فلم *شازم* وچ اڈلٹ یوجین چوئی دا کردار نبھایا۔
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1990
�
دلیپ ٹرافی

**دلیپ ٹراپھی** اک بھارتی گھریلو پہلا-درجہ کرکٹ ٹورنامینٹ اے۔ اسدا نام نوانگر دے کمار شری دلیپسنگھجی اپر رکھیا گیا سی۔ پہلاں اس ٹورنامینٹ وچ بھارت دے جغرافیائی کھیتراں دے حساب نال ٹیماں حصہ لیندیاں سن، جس وچ اتری زون، پوربی زون، مغربی زون، مرکزی زون اتے دکھنی زون دیاں ٹیماں شامل ہندیاں سن۔ پر 2016–17 توں اس ٹورنامینٹ وچ بیسیسیائی دے چونکرتاواں ولوں چنیاں ہوئیاں ٹیماں حصہ لیندیاں ہن جس وچ تن ٹیماں، انڈیا ریڈّ، انڈیا بلو اتے انڈیا گرین دیاں شامل ہن۔ انڈیا بلو 2018–19 ایڈیشن دے چیمپین سن۔

## اتہاس
اس ٹورنامینٹ نوں 1961–62 دے وچ بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ نے شروع کیتا سی۔ پہلے ٹورنامینٹ وچ مغربی زون دی ٹیم جیتو رہی سی جس نے فائینل وچ دکھنی زون دی ٹیم نوں 10 وکٹاں نال ہرایا سی۔ 1962–63 دے سیزن وچ مرکزی زون توں علاوہ ہور ساریاں 4 ٹیماں نے اک ویسٹئنڈیز کرکٹر شامل کرکے اپنی گیندبازی نوں مضبوط کیتا سی۔

اس ٹورنامینٹ وچ اتری زون اتے مغربی زون دیاں سبھ توں کامیاب رہیاں ہن، جس وچ دوواں ٹیماں 18-18 وار ایہہ ٹورنامینٹ جتیا اے، جس وچ اتری زون دی ٹیم دا اک سانجھا خطاب اتے دکھنی زون دی ٹیم دے سانجھے خطاب شامل ہن۔

## انکڑے
### سبھ توں زیادہ دوڑاں

### سبھ توں زیادہ وکٹاں
{| 

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ کرکٹ
گٹھ:پہلا-درجہ کرکٹ
تستا داس

**تستا داس** () جاں **تیستا** داس (جم 9 مئی 1978) اک اداکارہ، بھارتی راج مغربی بنگال دی لکھاری اتے بھارتی ٹرانسجینڈر دے حقاں لئی کارکنّ اے۔ اسنے کجھ ہندی اتے بنگالی فلماں وچ کم کیتا اے۔

## نجی زندگی
تستا دا جم سشانتو داس وجوں ہویا، اس نوں جیون دے مڈھلے پڑائ وچ لنگ پچھان دے وگاڑ (جی۔آئی۔ڈی۔) بارے پتہ لگ گیا سی اتے اسدے نتیجے وجوں اس نے ڈاکٹر۔ شیلا روہتگی، جو کہ کولکاتہ دی اک پرمکھ پلاسٹک سرجن اتے ایس۔آر۔ایس۔ دی عمل وچ مہارت رکھدی اے، دے ماتحت سیکس ریسسٹمینٹ سرجری کروائی۔ اس توں بعد تستا نے اپنی پچھان نوں عوامی کر دتا، پر اس نوں اس متعلق بہت ساریاں مشکلاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ اوہ ٹرانسسیکسئل مدعیاں لئی اک سماجی کارجکرتا اتے ٹرانسسیکسئل حقاں دی پروکتا اتے اک پرمکھ اداکارہ اے۔ تستا نوں بھارت دے لوکاں وچ ٹرانسسیکسئل کمیونٹی لئی شکتیکرن اتے اس پچھان دی چون دے آئیکن وجوں جانیا جاندا اے۔ حالانکہ اس نے ربندر بھارتی یونیورسٹی وچ انڈرگریجوئیٹ پڑھائی لئی داخلے نوں ردّ کر دتا سی، پر اس نے کلکتہ یونیورسٹی دے بیتھون کالج توں پترکاری دی گریجوئیشن کیتی۔

## کیریئر
تستا پروفیشنلی اک اداکارہ اتے کمیونٹی مشتمل صلاح کار اے اتے اس نے بہت ساریاں فلماں اتے وکھ-وکھ ٹیلیوژن کرداراں لئی کم کیتا اے۔ اس نے کلکتے وچ روپ ریکھا چودھری لئی کھوج معاون وجوں کم کیتا، جنہاں نے کیلیفورنیا یونیورسٹی، برکلے تحت سماج وچ ٹرانس-سیکساں دی جیون سٹائل اتے اوہناں دی سویکرتی مشتمل کھوج پروجیکٹ اُتے کم کیتا اے۔

## فلموگرافی

* ڈاکومینٹری – *آئی کڈ نوٹ بی یوئر سن، موم، (2002)
* مختصر فلم- *ایبونگ پھیرا*، (2004)
* ٹیلیفلم – *عورت*، (2004)
* مختصر فلم- *د تھرڈ جینڈر؟*، (2006)
* ڈاکومینٹری *بیونڈ ریفلیکشن*، (2009)
* مختصر فلم *روپانتر*، (2012)
* ڈاکومینٹری - *ماں آئی اگجیسٹ بیونڈ ایکس اینڈ وائی* (2013)
* مختصر فلم- *اریکتی جیبونر گولپو/سٹوری آف اندر لائف* (2013)
* فیچر فلم- *اچینا بودھوٹو*، (2014)
* فیچر فلم- *پنربسن''، (2014)

## حوالے

## باہری لنک

* 

گٹھ:ٹرانسجینڈر حق کارکنّ
گٹھ:ٹرانسجینڈر
فیدرا

***فیدرا*** (اصل وچ *فیدرا ایٹ ہپولائیٹ* ) زین رسین ولوں ایلیگزینڈرین شعری وچ لکھی اک فرینچ ناٹکی تراسدی اے، جس نوں پہلی وار 1677 وچ پیرس وچ ہیٹل ڈی بروگوگن دے تھئیٹر وچ کھیڈیا گیا سی۔

## رچنا اتے پریمیئر
*فیدرا* نال، ریسن نے یونان دیاں متھہاسک کہانیاں وچوں اک وار پھر اک موضوع چنیا، جس نوں پہلاں ہی یونان اتے رومن دے تراسدی شاعراں نے، خاصکر *یوریپیڈیز* نے ہپولائیٹس وچ اتے سینیکا نے *فیدرا* وچ لے لیا ہویا سی۔

بئیلون دی ڈچس اتے بڈھے ہو راے پئرے کورنیلی دے ہور دوستاں ولوں کیتی گئی سازش دے نتیجے وجوں، 1 جنوری 1677 نوں پیرس وچ ابھلیڈراں دی  ٹکانے، ہیٹل ڈی بروگوگن وکھے، اس ناٹک دے پریمیئر نوں سفلتا نہیں ملی سی۔ دراصل، اک رقیب منڈلی نے ہن بھلے جا چکے ناٹک کار نکولس پرڈن ولوں لگپگ ملدے جلدے تھیم اُتے اک ناٹک پیش کیتا۔ *فیدرا* توں بعد، ریسن نے دھرم نرپکھّ موضوعاں تے ناٹک لکھنا بند کر دتا سی اتے اپنے آپ نوں 1689 تک دھرم اتے راجے دی سیوا لئی وقف کر دتا سی۔ 1689 وچ اسنوں لوئی چودھویں دی دوجی بیوی مورگنیٹک میڈم ڈی مینٹینون ولوں *ایستر* لکھن دا کم سونپ دتا گیا سی۔ 

## پاتر
thumb| فیدرا اتے ہپولائیٹس، اں۔ 290 ای
فرینچ وچ پاتراں دے نام:

* تھیسی، جاں تھیئس، ایتھنز دا راجا
* فیدرا، تھیسی دی بیوی، منوس اتے Pasipha دی دھی اتے اریدنے دی بھین
* ہپولیٹ، جاں ہپولائیٹس، تھیسی اتے اینٹیؤپ دا پتر، ایمازونز دی رانی
* ایریسی، جاں ایرسیا، ایتھنز دی شاہی لہو دی شہزادی
* اونیونون، جاں اونون، نرس اتے فیدرا دا خفیہ یعقین
* تھرمامین، جاں تھیریمینیس، ہپولائیٹس دا استاد
* اسمنی، ایرسی دا خفیہ
* پانوپ، لیڈی-ان-ویٹنگ فیدرا

## سار
اس ناٹک دا ستھان دکھنی یونان دے پیلوپنیسس تٹّ اُتے ٹروزن دے شاہی دربار اے۔ اپنے بادشاہ پتی تھیسی دی غیر حاضری وچ، فیدرا پچھلے ویاہ توں تھیسی دے پتر ہپولائیٹ نال اپنے پیار دی اعلان کر کے ختم ہو جاندی اے۔
left|thumb| ''فیدرا اینڈ تھیسی'' (1923)، لون باکسٹ

## حوالے

گٹھ:یونانی شاعری
مندرپال بھٹھل

**مندرپال بھٹھل** (جم 15 فروری 1950) پنجابی شاعر اتے ناٹک کار اے۔
## زندگی
مندرپال دا جم 15 فروری 1950 نوں پنڈ بھٹھلاں، ضلع سنگرور (ہن ضلع برنالہ) وچ سری تعلیم ساگر اتے سری متی دیاونتی دے گھر ہویا۔
## رچناواں
### شعری مجموعہ
* *دلی دے رنگ* (1980)
* *کھیتاں دی بکل 'چو* (2005)
### ناٹک
*پتّ دا ملّ
*امیدوار دی چون
*پھانسی دے تختے توں
*دل بدلی
*اوپریشن
*کتھے اے راجا بھوج
*بھگت سنگھ حالے جیوندا اے
*مشینری تاں دیکھ’

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ناٹک کار
گٹھ:جم 1950
گٹھ:زندہ لوک
سنندا شرما

**سنندا شرما** بھارتی گلوکارہ اتے اداکارہ اے۔ اسنے اپنی گائکی دی شروعات گیت "بلی اکھ" نال کیتی۔ سنندا نے ہال ہی وچ فلم *[[سجن سنگھ رنگروٹ]]* وچ اپنے اداکاری کریئر دی شروعات سہِ-کلاکاراں دلجیت دسانجھ اتے یوگراج سنگھ نال کیتی سی۔ اسنے اپنے بالیوڈّ کریئر دی شروعات  گانے نال کیتی۔ 

## کریئر
سنندا شرما نے اپنے کیریئر دی شروعات کسے دے گیت گا کے اتے یوٹیوب اُتے ویڈیو اپلوڈ کرکے کیتی۔ مشہوری وچ وادھا کرن توں بعد، اسنے آخرکار اپنی پہلا گیت، "بلی اکھ" جاری کیتی۔ اس دا گیت "جانی تیرا ناں"،جو کہ 2017 وچ جاری کیتا گیا سی، اسنوں 2،470 لکھ لوکاں ولوں یوٹیوب تے دیکھیا گیا۔ 

## ڈسکوگرافی

## پھلمگراپھی

## حوالے

گٹھ:جم 1992
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:گائکاواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
کیشوٹ (ناول)

***کیشوٹ*** (، ) سلمان رشدی دا اک 2019 دا ناول اے۔ ایہہ اسدا چودواں ناول اے، جس نوں جوناتھن کیپ ولوں 29 اگست 2019 نوں یونائٹیڈ کنگڈم وچ اتے پینگئن بکس انڈیا ولوں بھارت وچ شائع کیتا گیا اے۔ ایہہ رینڈم ہاؤس ولوں 3 ستمبر 2019 نوں امریکہ وچ شائع کیتا گیا سی۔ مگئیل ڈی سروینٹیس دے کلاسک ناول *[[دون کیہوتے|ڈون کیہوتے]]* توں راغب، ***کیشوٹ*** اک اجیہا میٹا فکشن اے جو اک پریشان بھارتی امریکی آدمی دی کہانی سناؤندا اے جو اک مشہور ٹیلیوژن میزبان دا پچھا کرن لئی امریکہ بھر وچ سفر کردا اے، جس نال اسنوں جنونّ دی حد تک محبت ہو گئی اے۔

ناول نوں مطابق تجزیہ ملی اتے اس نوں 2019 بکر انعام لئی شارٹلسٹ کیتا جا چکا اے۔

## پلاٹ
مکھ پاتر، سیم ڈوچینپ، اک بھارتی مول دا لکھاری اے جو امریکہ وچ رہندا اے اتے کئی ناکام جاسوسی ناولاں دا لکھاری اے۔ اپنیاں پہلیاں والیاں نالوں اک اکا وکھری کتاب لکھن دی امید کردیاں، اوہ اسمٰعیل سمائیل نام دا اک پاتر سرجدا اے۔ سمائیل، جو بامبے وچ پیدا ہویا سی، اک سفر تے رہن والا پھارمیسٹیکل سیلزمین اے جسنوں بڈھاپے وچ دورہ پے گیا اے۔ اس نوں رئیلٹی ٹیلیوژن ویکھن دا جنونّ ہو جاندا اے اتے بالیوڈّ دی سابقہ سٹار، سلما آر نال محبت ہو جاندی اے، جو ہن نیویارک سٹی وچ دن دے ٹاک شو دی میزبانی کردی اے۔ اس نال کدے ملاقات نہ ہون دے باو جود، اوہ اس نوں "*کیشوٹ*" قلمی نام ہیٹھ پریم پتر بھیجن لگ پیندا اے۔ اوہ اپنے خیالی بیٹے سنچو دے نال شیورلیٹ کروز چلاؤندے ہوئے، پورے امریکہ وچ اسدی بھال شروع کر دندا اے۔ جویں جویں کہانی اگے ودھدی اے، پاترکیشوٹ اتے لکھاری ڈوچینپ اک دوجے وچ پلچ جاندے ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:انگریزی ناول
ملی جنئیڈز

**ملی جنئیڈز** (جم 1986 سڈنی وچ) اک آسٹریلیائی مول دی **نیوزی لینڈ** وچ کلاکار اے۔اوہ لنڈن، یونائیٹڈ کنگڈم وچ رہندی اے۔

## سکھیا
جنئیڈز دا جم سڈنی، آسٹریلیا وچ ہویا۔ پر اوہ نیوزیلینڈ چلی گئی اتے اتھے اسنے فائین آرٹس بیچلر نال پیننٹنگ وچ اتے 2009 وچ بی۔اے۔ انگریزی ساہت وچ فائین آرٹس دے ایلام سکول، آکلینڈ وچوں کیتی۔ 2010 وچ اوہ ڈاسلڈورپھ آرٹ اکیڈمی وچ اک مہمان طالب علم سی۔ 2013 وچ اسنے لنڈن دے رائل کالج آف آرٹ توں پینٹنگ وچ اپنی ماسٹر آف آرٹس دی ڈگری حاصل کیتی۔ 

## کیریئر
اپنیاں پینٹنگاں وچ اوہ فلسفہ اتے یاد نوں اکٹھے جوڑدی اے۔ ہر کم دی شروعات ساہت دے حوالے جاں بیتن نال کردی اے اتے اکثر سین دے بھوتک نظریہ نوں اک پاتر دی بھاونا نال جوڑدی اے۔ اوہ اک درخت، زنجیراں، اک گھنٹہ گلاس اتے قدماں ورگے پرتیکاں دی ورتوں کردی اے۔ 

## کم

### نمائش

* *پھروٹیج کاٹیج*، ہوپکنسن موسمین، آکلینڈ، 2017
* *جوالامکھی دی کمپنی*، ہوپکنسن موسمین، آکلینڈ، 2016
* *ضروری وگھن: اک پینٹنگ شو*، آکلینڈ آرٹ گیلری ٹوئی او ٹامکی، آکلینڈ، 2015
* *ساؤنڈ بو* (روتھ بچانن دے نال)، جوہان برگگرین، مالمو، 2014
* ایز دا لائیٹ ڈیپس، ہوپکنسن موسمین، آکلینڈ، 2014
* *تکنیک اتے اشارہ*، یوٹوپیئن سلپس، میلبورن، 2013
* پارٹ ٹو ساپھٹ آئیز، ٹیسیبی، میلبورن، 2013
* *ہرمیس لیک آف ورڈز*، آرٹسسپیس، آکلینڈ، 2013
* رائل کالج آف آرٹ گریجوئیشن شو، لنڈن، 2013
* *آئیلیش گناونگ*، ہوپکنسن کینڈی، آکلینڈ، 2012
* ڈیوڈ ہوپھر اتے ملی جینئیڈز، ہوپکنسن کینڈی، آکلینڈ، 2011
* سو کراکپھورڈ گیلری ونڈو، آکلینڈ، 2011
* ملی جینئیڈز اتے سیم راؤنٹری ولیئمز، وکٹر اتے ہیسٹر، گلاسگو، 2010
* *کیپنگ سٹل*، اک سینٹر فار آرٹ، آکلینڈ، 2009
* جوکس ود سٹرینزر، اے سینٹر فار آرٹ، آکلینڈ، 2008
* *پینٹنگز*، ونڈو آنسائیٹ، آکلینڈ، 2008

## حوالے

گٹھ:جم 1986
گٹھ:زندہ لوک
مین بکر انعام

**مین بکر انعام** اک ساہتی انعام اے جو ہر سال کامنویلتھ دیساں، آئرلینڈ جاں زمبابوے دے لکھاریاں نوں انگریزی بولی وچ لکھے سبھ توں ودھیا ناول لئی دتا جاندا اے۔ مین بکر انعام دے جیتو لئی عامَ طور تے قومانتری مشہوری اتے سفلتا یقینی بن جاندی اے؛ اس لئی، اس انعام دی کتاباں دے وپار لئی بہت اہمیت اے۔ اس دی شروعات توں، صرف کامنویلتھ دیساں، آئرلینڈ اتے دکھنی افریقی (اتے بعد وچ زمبابوے) دے شہری انعام حاصل کرن دے حقدار سن؛ پر 2014 وچ اسدی پاترتا نوں کسے وی انگریزی-بولی دے ناول لئی کھولھ دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:ساہتی انعام
گٹھ:مین بکر انعام
2015 ساہت اکادمی انعام

**[[ساہت اکادمی]]** نے 2015 ورھے دے ساہت اکادمی انعاماں دا اعلان کیتا۔ ایہہ انعام 24 بولیاں وچ دتے جاندے ہن۔ موقعے اپر 23 انعاماں دا اعلان کیتا گیا جدکہ بنگلا بولی دا انعام نہیں ایلانیا گیا۔ پنجابی بولی وچ ایہہ اعزاز ڈاکٹر۔ جسوندر سنگھ نوں اسدے ناول مات لوک لئی دتا گیا۔ اس وار دے انعاماں دے اعلان اس کرکے وی چرچت سن کیونکہ دیش وچ ودھ رہی اسہنشیلتا کرکے 39 جیتو پہلاں ہی اپنے انعام موڑ چکے سن۔

## انعاماں دے جیتوآں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ساہتی انعام
قاسم بن حبیب ازدی

قاسم بن حبیب بن ابی بشر ازدی جو کوفہ توں ابن سعد دے لشکر دے نال حضرت امام حسین علیہ السلام دے لشکر دے خلاف جنگ دے لئی کربلاء مقدسہ وچ آئے کیونکہ جدوں لشکر کشی کیتی گئی تو اہل لشکر نوں اک باغی گروہ دا تعارف کرایا جاندا نا ایہ کہ نواسہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال جنگ دا دسیا جاندا۔

کربلاء مقدسہ وچ لشکرٍ حسینی دا علم ہندے ہی امام دے نال مل گئے تے آپ دے ہمراہ جنگ لڑے یہاں تک کہ جام شہادت نوش کیتا تے پہلے پہل حملہ کرنے والیوں وچ شامل ہوئے ۔

## مقتل
قاسم  جيش عمر بن سعد نال کوفے توں آئے، تے كربلا وچ حسين بن علي بن أبي طالب نال آ ملے ، تے پہلے حملے وچ شہید ہوگئے.

## ہورویکھو
*لسٹ شہدائے کربلا

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:مقتولین کربلا
زاہر بن عمرو کندی

آپ امیر المومنین علیہ السلام دے ایک صحابی عمرو بن الحمق دے ساتھ ہر وقت ہمراہ رہتے سن آپ نہایت زبردست پہلوان مشہور سن تے عرب دے لوگ آپ سے متاثر سن آپ حج دے لئی مکہ پہنچے تے پھر امام علیہ السلام دے ہمراہ ہو گئے۔ آپ مکہ توں کربلا امام علیہ السلام دے ہمراہ آئے تے جنگ ملغوبہ وچ شہید ہوئے ۔
تھے
آپ دے پوتیاں وچ محمد بن سنان امام رضا علیہ السلام تے امام محمد تقی علیہ السلام دے اصحاب وچ شامل نیں جنہاں دا شمار حدیث دے راویاں وچ ہوندا اے۔محمد ابن سنان کی وفات 220 ہجری وچ ہوئی ۔

گٹھ:شہداء کربلا
جندب بن حجیر خولانی

**جُندُب بن حُجر (حجیر) کِندی خُولانی** شیخ طوسی دے مطابق اوہ اصحاب امام حسین وچ توں سن۔ جندب دے والد حجر امام علی دے پیروکاروں ہور اصحاب وچ توں اک سن جن کو معاویہ دے حکم توں قتل کیتا گیا ہور اوہ مرج عذرا، شام وچ مدفون نیں۔

کوفہ توں نکل کر لشکر حُر دی آمد توں پیشتر امام حسین دی خدمت وچ حاضر ہوئے ۔ یومِ عاشورہ کو حمایتِ فرزندِ رسول علیہ السلام وچ جنت دے حقدار ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:مقتولین کربلا
مسعود بن حجاج تیمی

آپ امیر المومنین علیہ السلام دے اصحاب وچ توں اک سن۔ آپ ابن سعد دے لشکر دے ہمراہ کربلا پہنچے ہور پھرامام علیہ السلام دی خدمت وچ حاضر ہو کر جنگ ملغوبہ وچ شہید ہو کر حیات ابدی دے مالک بن گئے ۔ علما نے لکھا اے کہ آپ دے ہمراہ آپ دے فرزند عبد الرحمن ابن مسعود وی شہید ہوئے سن ۔
گٹھ:مقتولین کربلا
عبد الرحمن بن مسعود تیمی

آپ کربلا وچ اپنے والد مسعود ابن حجاج تیمی دے ہمراہ پہنچے تے شہادت پائی۔

گٹھ:شہداء کربلا
جعفر بن عقیل

آپ عقیل ابن ابی طالب دے فرزند ہور آپ دی والدہ “حوصا” بنت عمرہ بن عام بن حسان بن کعب بن عبد بن ابی بکر ابن کلاب عامری ہور آپ دی نانی ریطہ بنت عبد اللہ بن ابی بکر سن 

**<u>شہادت</u>**

واقعہ کربلا وچ 15 دشمناں کو قتل کر کے بشر ابن حوط دے ہتھوں شہید ہوئے ۔

گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:عرب شخصیتاں
عبد الرحمان بن عقیل

**عبد الرحمان بن عقیل** بن ابی طالب (وفات 61ھـ/ 680ء) امام حسین دے چچا زاد بھائی سن ہور کربلا دے شہداء وچ توں سن۔

## نسب
**نام و نسب**:عبد الرحمن بن عقیل ابن ابی طالببن عبد المطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن كلاب بن مرہ بن غالب بن فهر بن مالك بن قریش بن كنانہ بن خزیمہ بن مدركہ بن الیاس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔

آپدی والدہ اک کنیز (ام ولد) تھیں ہور آپ فاطمہ بنت اسد دے بیٹے ننیں سن۔

آپ دے والد عقیل بن ابی طالب ہور چچا علی بن ابی طالب سن۔

## زندگی

## وفات
کربلا وچ آل ابوطالب وچ توں پہلے شخص سن جنہوں نے جنگ لڑی۔
17 سواروں کو جہنم واصل کرنے دے بعد جدوں اشقیاء نے آپ کو ہر طرف توں گھیر لیا تو آپ اُتے سب نے اکٹھا حملہ کیتا ہور عثمان بن خالد بن اشیم جہنی ہور بشر بن حوط ہمدانی قابضی نے آپ کو شہید کیتا۔

## مزید دیکھیے
* فہرست شہدائے کربلا
## حوالے

گٹھ:61ھ دی وفیات
گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:سانحۂ کربلا

گٹھ:کربلا
گٹھ:مقتولین کربلا
عبد الله اکبر بن عقیل

**عبد اللہ بن عقیل** شہدائے کربلا وچوں اک نیں۔ اکبر انہاں دا لقب اے۔

## نسب
عبد اللہ اکبر عقیل بن ابی طالب دے بیٹے ہور ام ولد دے بطن توں پیدا شدہ سن، جنہاں نوں عقیل نے شام توں خریدیا سی۔ عبد اللہ نے علی بن ابی طالب دی بیٹی میمونہ نال شادی کیتی سی۔
## شہادت
آپ عقیل ابن ابی طالب دے فرزند ہور واقعہ کربلا وچ بہت سارے دشمناں نوں قتل کر کے عثمان بن خالد بن رشیم جہنی ہمدانی دے ہتھوں شہید ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:مقتولین کربلا
جعفر ابن علی

جعفرؓ بن علیؓ بن ابی طالب، امام علیؓ تے ام بنین ؓ دے بیٹے سن۔ اوہ واقعہ کربلا وچ امام حسين ؓ دے نال اک ساتھی دی حیثیت توں موجود سن۔ امام علیؓ نے انہاں دا نام جعفرؓ بن ابی طالب دی نسبت توں رکھا سی جو ان دے بھائی سن تے امام علیؓ نوں انہاں نال بہت محبت سی۔ بالآخر اوہ کربلا وچ ہانی ابن ثبیث دے ہتھوں اپنے بھائی عباس، عبدﷲ تے عثمان دے ہمراہ 21 سال دی عمر وچ شہید ہوئے۔

## ہور ویکھو

* فہرست شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:680ء دی وفیات
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:647ء دی پیدائشیں
گٹھ:680ء دی وفیات
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:تابعین
گٹھ:دوسرے فتنے دی شخصیتاں
گٹھ:ساتویں صدی دی عرب شخصیتاں

گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:مقتولین کربلا
جبلہ بن علی الشیبانی

**جَبَلَہِ بْنِ علی شیبانی** شہدائے کربلا وچوں اک نیں۔
## تعارف
کچھ روایات دے مطابق آپ نے جنگ صِفین وچ امام علی دی طرف توں شمولیت اختیار کیتی سی۔

## واقعہ کربلا
آپ مسلم بن عقیل دی شہادت دے بعد کوفہ توں نکل کر لشکرِ امام حسین دے نال شامل ہو گئے ہور جنگ ملغوبہ وچ شہید ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:مقتولین کربلا
عبد الله بن علی

آپ علمدارِ کربلا حضرت عباس ؓ دے حقیقی بھائی سن۔اُم البنین تے امام علی ؓ دے صاحبزادے سن ۔

واقعہ کربلا وچ ہانی بن ثبیث حضرمی دے ہتھوں شہید ہوئے ۔

## ہور ویکھو

* فہرست شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:647 دے جم
گٹھ:خاندان محمد
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:تابعین
گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستویں صدی دیاں عرب شخصیتاں

گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:مقتولین کربلا
ام البنین

**ام البنین** فاطمہ بنت حزام بن خالد بن جعفر بن ربيعہ بن الوحيد بن عامر بن كعب بن كلاب حضرت علی کرم اللہ وجہہ دی اہلیہ جو حضرت فاطمہ دی وفات دے بعد آپ دے نکاح وچ آئیں۔ **ام البنین** دے چار فرزند عباس بن علی وعثمان بن علی و عبداللہ بن علی و جعفر بن علی سن جنہاں وچ حضرت عباس لشکر حسینی دے علمدار سن تے چارے واقعۂ کربلا وچ 10 محرم 61ھ نوں شہید ہوئے۔

## ہور ویکھو
* صحابیات

## حوالے

گٹھ:683 دیاں موتاں
گٹھ:شیعہ دے محبوب صحابہ
گٹھ:صحابیات
گٹھ:شیعیت
عثمان بن علی

**عثمان بن علی** عباس بن علی دے بھائی  سن۔آپ دی عمر 32 برس سی تے واقعہ کربلا وچ خولی دے تیر توں گھائل ہوکے زخمی ہوئے تے قبیلہ ابان بن وارم دے اک شخص دی تلوار توں شہید ہوئے۔

عثمان بن علی کربلا دی لڑائی وچ اپنے بھائی حسین بن علی نال شریک ہوئے تے شہادت پائی

### نسب

عثمان بن علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب تساں دی والدہ ام البنین نیں ، امام علی نے انہاں دے بارے  کہیا: "انہاں دا ناں میں اپنے بھائی عثمان دے ناں تے رکھیا"  آپ 39 ہجری وچ اپنے والد امام علی دی خلافت دے دور وچ کوفہ وچ پیدا ہوئے 

کتب اور تاریخی ذرائع نے عاشورہ کے دن ہونے والے واقعات کے سوا کچھ نہیں بتایا۔
## شہادت
آپ کربلا وچ امام عالی مقام دے ہمراہ فوج یزید نال بہادری نال لڑے تے خولی بن یزید الاصبیی کے ایک تیر نال زخمی ہوئے ، تے قبیلہ ابان بن حازم رے اک شخص نے ۔آپ نوں شہید کردتا ، ۔آپ ایہ رجز پڑھدے ہوئے لڑ رہے سن:

= ہور ویکھو ==

* فہرست شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:647 دے جم
گٹھ:680
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:تابعین
گٹھ:دوسرے فتنے دی شخصیتاں
گٹھ:ستویں صدی دی عرب شخصیتاں
گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:61ھ دیاں موتاں
سید مشتاق علی ٹرافی

**سید مشتاق علی ٹرافی** بھارت دی اک گھریلو ٹونٹی-20 کرکٹ چیمپیئن شپ اے، جس دا انعقاد رنجی ٹرافی دیاں ٹیماں دے نال بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ (بیسیسیائی) ولوں کیتا جاندا اے۔ 2008-09 دا سیزن اس ٹرافی دا ادگھاٹنی سیزن سی۔ اس دا نام مشہور بھارتی کرکٹر سید مشتاق علی دے نام اُتے رکھیا گیا اے۔ جون 2016 وچ، بیسیسیائی نے اعلان کیتا کہ چیمپیئن شپ نوں ختم کر دتا جاویگا اتے اسدی تھاں تے اک زون مشتمل ٹورنامینٹ کروایا جایا کریگا۔ اگلے سیزن وچ بیسیسیائی نے ساریاں ڈومیٹک ٹیماں نوں اس وچ شامل کر لیا سی۔
L
## اتہاس
بیسیسیائی نے 2006-07 دے سیزن وچ اپنا راج ڈھانچہ تیار کیتا سی جس وچ 27 رنجی ٹیماں نوں پنج زوناں وچ ونڈیا گیا سی، جسدا ناں اوہناں نے انترراجی ٹی -20 چیمپیئن شپ رکھیا سی پر مگروں اسنوں **سید مشتاق علی ٹرافی** دے نام نال دوبارہ شروع کیتا گیا۔ ہریک زون دے جیتو اتے اپ جیتو ناکاؤٹ پڑائ لئی کوالیفائی کردے ہن۔ 2012–13 دے سیزن وچ ناکاؤٹ پڑائ نوں اک سوپر لیگ وچ تبدیل کیتا گیا سی جتھے زونل جیتو اتے اپ جیتوآں نوں 2 گروہاں وچ ونڈ دتا گیا اتے ہریک گروہ دے جیتو نے فائینل کھیڈیا۔ 2015–16 دے سیزن وچ ٹیماں نے زونل ادھار اُتے مقابلے نہیں کھیڈے، اتے پچھلے سیزناں دے الٹ اوہناں نوں 4 گروہاں وچ ونڈیا گیا۔ 2016–17 دے سیزن وچ ستعینات زونل ٹیماں نے زونل جیتوآں دی بجائے سپر لیگ کھیڈی۔

9 نوینیاں ٹیماں نوں 2018–19 دے سیزن وچ گھریلو ڈھانچے وچ شامل کرن توں بعد زونل نظام ختم کر دتی گئی اتے ٹیماں نوں 5 گروپاں وچ ونڈ دتا گیا، جس وچ گروپ جیتو اتے اپ-جیتو سوپر لیگ لئی کوالیفائی ہونگے۔ 10 ٹیماں نوں دو گروپاں وچ ونڈیا گیا اے اتے سپر لیگ گروپ جیتوآں نے فائینل کھیڈیا۔

## موجودہ ٹیماں
اس پرتاہلیت وچ بھارت دیاں ساریاں 37 گھریلو ٹیماں شامل ہن۔

* آندھرا
* ارناچل پردیش†
* آسام
* بڑودا
* بنگال
* بہار†
* چھتیسگڑھ
* دلی
* گوا
* گجرات
* ہریانہ
* ہماچل پردیش
* حیدرآباد (تیلنگانا)
* جموں اتے کشمیر
* جھارکھنڈ
* کرناٹک (میسور)
* کیرل
* مدھ پردیش (مدھ بھارت/گوالیئر/ہولکر)
* مہانراشٹر
* منیپور†
* میگھالیا†
* مزورم†
* ممبئی (بمبے)
* ناگالینڈ†
* اوڈیشا (اڑیسہ)
* پڈوچیری†
* پنجاب
* ریلوے
* راجستھان (راجپتانا)
* سوراشٹر (کٹھیاواڑ/نوانگر)
* سکم†
* سروسز (آرمی)
* تاملناڈو (چینئی)
* ترپرا
* اتر پردیش (ریاستاں سمیت)
* اتراکھنڈ†
* ودربھ

## جیتو

## ٹورنامینٹ کرکٹ ٹیم

### ٹیم ریکارڈ

### سبھ توں ودھ ٹیم سکور

### سبھ توں گھٹ سکور

## ایہہ وی ویکھو
* رنجی ٹرافی
* دلیپ ٹرافی
* ایرانی کپ
* وجے ہزارے ٹرافی
* دیودھر ٹرافی
* انڈین پریمیئر لیگ

## حوالے

## باہری لنک

* سید مشتاق علی ٹرافی 2012–13
* سپورٹ 95 اُتے سید مشتاق علی ٹرافی 
گٹھ:بھارتی گھریلو کرکٹ مقابلے
گٹھ:بھارت دیاں کرکٹ لیگاں
�
ابو بکر بن حسن

**ابو بکر بن حسن** حسن ابن علی دے بیٹے سن، حسن علی بن ابی طالب دے بیٹے تے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے پوتے سن۔ 61ھ وچ اپنے چجا حسین ابن علی دے ہمراہ میدان کربلا وچ موجود سن، کربلا وچ عبد اللہ بن عقبہ غنوی دے تیر توں شہید ہوئے، ابو بکر دی شہادت قاسم بن حسن دے بعد ہوئی سی۔

## نسب
ابو بکر بن حسن بن علی بن ابی طالب بن عبدالمطلب بن ہاشم بن عبد مناف بن قصی بن کلاب بن مرہ بن کعب بن لوی بن لوی بن غالب، غالب بن فہر بن مالک بن قریش بن کنانہ بن خزیمہ بن مدركہ بن الياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان۔۔

آپ دے والد حسن ابن علی نیں تے حسن بن علی دی زوجہ ام ولد یا رملہ آپ دی والدہ نیں۔ قاسم بن حسن آپ دے بھائی نیں جو کربلا وچ آپ توں پہلے شہید ہوئے سن۔

## ہور ویکھو
* حسن ابن علی
* شہدائے كربلا

* فہرست شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:61ھ دی وفیات
گٹھ:647دے جم
گٹھ:680دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:تابعین
گٹھ:دوسرے فتنے دی شخصیتاں
گٹھ:ستویں صدی دی عرب شخصیتاں
گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
حسن بن حسن

**حسن مثنیٰ** یا **الحسن المثنى بن [[حسن بن علی|حسن]] بن [[علی بن ابی طالب]] الہاشمی القرشی** (پیدائش: 19 مئی 650ء — وفات: 16 مارچ 716ء) امام حسن بن علی بن ابی طالب دے فرزند نیں۔

**سیدحسن مثنی** سلسلہ قادریہ دے بانی شیخ عبدالقادر جیلانی دے آباء اجداد وچ توں نیں 
ان دی ولادت 12 رمضان 29ھ مدینہ منورہ وچ ہوئی۔ اپنے والد سیدنا امام حسن توں بیعت و خلافت حاصل کیتی۔
17 رجب 97ھ وچ مدینہ منورہ وچ وفات پائی اندی قبرجنت البقیع وچ اے

آپ نے واقعہ کربلا وچ شرکت کیتی تے شدید زخمی ہوئے تے انہاں دے ننھیال  خفیہ طور تے آپ نوں لے گئے تے زخماں لئی دوا دارو کیتا جس نال آپ صحت یاب ہوگئے
## حوالے

گٹھ:سانحۂ کربلا
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:خاندان محمد
علی اصغر

**عبد اللہ بن حسین** (پیدائش: 14 اپریل 680ء— وفات: 10 اکتوبر 680ء) جو عام طور اُتے **علی اصغر** دے نام توں جانے جاندے نیں، حسین ابن علی دے سب توں چھوٹے بیٹے سن۔ اوہ واقعہ کربلا وچ شہید ہونے والوں وچ توں اک سن۔

آپ نو‏‏ں علی اصغر، طفل صغیر، شیر خوار، شش ماہہ، باب الحوائج، طفل رضیع دے ناواں تو‏ں وی پکاریا جاندا اے 

دس رجب المرجب امام علی ابن ابی طالب اصغر علیہ السلام دا یوم ولادت ا‏‏ے۔ حضرت عبد اللہ رضیع یا علی اصغر سید الشہداء حضرت امام حسین عالی مقام علیہ السلام دے فرزند دا ناں ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی والدہ حضرت رباب سلام اللہ علیہا امرالقیس د‏‏ی دختر سی۔ آپ سٹھ ہجری قمری نو‏‏ں اس دنیا وچ تشریف لائے۔

آپ نو‏‏ں علی اصغر، طفل صغیر، شیر خوار، شش ماہہ، باب الحوائج، طفل رضیع دے ناواں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔۔

امام علی ابن ابی طالب اصغر علیہ السلام کربلا دے اک درخشاں چہرے، مظلومیت د‏‏ی سب تو‏ں مظلوم سند تے شہادت دا معتبر ترین زاویہ نيں۔ تریخ نے آپ تو‏ں ودھ مظلوم شہادت کسی د‏‏ی وی نئيں دیکھی۔

آپ نو‏‏ں عاشور دے دن آپ دے والد گرامی د‏‏ی آغوش وچ حرملہ نے اودو‏ں تیر ماریا جدو‏ں اوہ آپ د‏‏ی تشنگی بجھانے دے لئی پانی دا تقاضا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ امام عالی مقام نے آپ دے معصوم تو‏ں جسد نو‏‏ں خیمہ گاہ دے نزدیک قبر کھود کر سپرد خاک کر دتا۔

زیارت ناحیہ وچ آپ دے لئی آیا اے ۔السلام علي عبدالله بن‏الحسين، الطفل الرضيع، المرمي الصريع، المشحط دما، المصعد دمه في السماء، المذبوح ‏بالسهم في حجر ابيه، لعن الله راميه حرملة بن کاهل الاسدي‏۔

اسی طرح روزعاشورہ د‏‏ی اک زیارت وچ ذکر ہويا اے ۔و علي ولدک علي الاصغر الذي فجعت به‏۔ 
## حوالے

گٹھ:680 دے جم
گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:مسلما‏ن شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
 

گٹھ:680دے جم
گٹھ:680دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:ستویں صدی دے مسلمان
گٹھ:مسلمان شہدا

گٹھ:مقتولین کربلا
عبد الله بن حسن

**عبد الله بن الحسن بن علي بن أبي طالب** (توفي في 61هـ/ 680 ء) فرزند امام الحسن بن علي سن تے  معركة كربلاء وچ امام حسین دے ہمراہ شریک ہوئے تے شہادت نال سرفراز ہوئے.

حسن ابن علی تے بنت شکیل بن عبد اللہ بجلی دے فرزند سن۔ آپ دے نانا صحابیٍ رسول سن۔ واقعہ  کربلا وچ سنِ بلوغت تک نہ پہنچے سن مگر بے مثال شجاعت دے مالک سن۔  14 دشمناں نوں قتل کر کے  ہانی ابن  شیت خضرمی دے ہتھوں شہید ہوئے۔

## نسبه
هو *عبد الله بن الحسن بن علي بن أبي طالب بن عبد المطلب* أمه أم ولد.

## مقتل وچ
بحر بن كعب لعین نے امام حسن دے اس کم سن شہسوار نوں شہید کیتا، دسیا جاندا اے حرملہ لعین نے تلوار دے وار نال 11 سال دے فرزند حسن دے ہتھ قطع کیتے وهو في حجر عمّه الحسين وقت شہادت  آپ دی عمر صرف 11 سال سی,آپ ایہ رجز پڑھدے ہوئے حملہ آور ہوئے:

## ہور ویکھو
* حسن ابن علی
* شہدائے كربلا

* فہرست شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:647 دے جم
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:تابعین
گٹھ:دوسرے فتنے دی شخصیتاں
گٹھ:ستویں صدی دی عرب شخصیتاں
گٹھ:شیعیت دے محبوب تابعین
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:61ھ دیاں موتاں
عبد الله بن مسلم بن عقیل

**عبد اللہ بن مسلم بن عقیل** کربلا وچ شہید ہون آلیاں وچوں اک سن۔ اوہناں دے والد مسلم ابن عقیل حضرت علی کرم اللہ وجہہ دے بھائی حضرت عقیل ابن ابوطالب دے بیٹے سن یعنی حسین ابن علی دے چچا زاد بھرا سن۔

کربلا دی جنگ وچ شہید ہون والیاں وچوں اک عبد اللہ بن مسلم بن عقیل اے ، اک تیر اوہناں دے متھے اُتے لگا جس نال اوہناں دا ہتھ متھے نال پیوست ہو گیا۔ کہا جاندا اے کہ جدوں انہاں نوں شہید کیتا گیا اوہدوں اوہناں دی عمر چودہ سال سی۔ کہا جاندا اے کہ اوہ عاشورہ دے دن نبی اکرم (ص) دے اہل خانہ توں شہید ہون والے پہلے شخص سن 

## نسب
ناں نسب: عبد الله بن مسلم بن عقيل بن أبو طالب بن عبد المطلب بن هاشم۔

والدہ: رقية بنت علي بن أبي طالب، و

أمها الصهباء: أم حبيب بنت عباد بن ربيعة بن يحيى العبد بن علقمة التغلبية۔ جو کہا جاتا اے: علي بن أبي طالب نے اليمامہ دی فتح یا عين التمر دی فتح دے وقت خریدی سی۔
کہا جاندا اے کہ يوم عاشوراء سنة 61ھ وقت شہادت آپ دی عمر 26 سال سی،

انہاں دے والد مسلم بن عقیل دی عمر دی بنیاد اُتے ، جنہاں دی عمر وقت شہادت 28 سال بتائی جاندی اے ، ایہ بیان درست نئیں لگدا ۔ اس مضمون دی نظرثانی وچ ذکر کیتا گیا سی کہ عبد اللہ بن مسلم 14 سال دی عمر وچ شہید ہوئے تے اس دا امکان ننیں اے۔

ایسے مورخین نیں جنہاں نے مسلم بن عقیل دے پتراں تے دھیاں دے بارے وچ گل کیتی ، پر انہاں دی زندگی تے  عمر تے شہادت دے بارے وچ بہت سارے اختلافات پائے جاندے نیں

## كربلاء وچ

ابن أعثم الكوفي ،نیز الخوارزمی نے دیکھیا کہ دشمناں نال لڑنے دے لئی الطالبيين (آل ابو طالب) توں سب توں پہلے نکلنے والا عبداللّہ بن مسلم سی۔

ابن شهر آشوب نے لکھیا اے: «عبدللہ بن مسلم نے تن حملیاں وچ اٹھانوے دشمن دے سپاہیاں نوں قتل کیتا تے پھر عمرو بن صبیح الصيداوي تے اسد بن مالک نے آپنوں شہید کیتا۔»۔

البلاذري کہندا اے: «عمرو بن صبيح الصيداوي نے عبداللّہ بن مسلم بن عقیل کو تیر مار کے گھوڑے توں نیچے گرایا تے لوگاں نوں آپ دے قتل دے لئی کہا تے کہیا کہ میں آل الحسين دے اک بچے نوں تیر مار کے گرایا تے تیر متھے اُتے لگا تے اس تیر توں اس دا ہاتھ اس دے متھے دے نال پیوت ہو گیا»۔

السماوي کہندا اے: آپ عليّ بن الحسين دے بعد شہید ہوئے، ایسا ہی أبو مخنف تے المدايني کہندا اے تے أبوالفرج اس دے برعکس کہندا ہے»۔

طبری اپنی تاریخ وچ حميد بن مسلم الأزدي توں نقل کرتا اے، ایداں ہی شیخ مفیدد الإرشاد وچ لکھتے نیں:

"رمى عمرو عبد اللہ بسهم وهو مقبل عليہ، فأراد جبهتہ فوضع عبد اللہ يدہ على جبهتہ يتقى بها السهم فسمر السهم يدہ على جبهتہ فأراد تحريكها فلم يستطع ثم انتحى لہ بسهم آخر ففلق قلبہ فوقع صريعاً"

عمرو نے عبد اللہ اُتے تیر چلایا جو اس دی پیشانی اُتے لگا تیر توں بچنے دے لئی اس نے ہاتھ پیشانی اُتے رکھیا تو تیر کیل دی طرح ہاتھ توں ہُندا ہویا پیشانی وچ پیوست ہو گیا اس دے دوسرا تیر آپ نوں لگا تے آپ گر گئے ۔

## رجز
شیخ صدوق، امام زین العابدین دے حوالے توں نقل کرتے نیں کہ عبد اللہ بن مسلم هلال بن الحجاج دے بعد ميدان وچ آئے تے یہ رجز پڑھا:

کہا گیا کہ جدوں عبد اللہ بن مسلم میدان وچ آئے تو ایہ پڑھ رہے سن:

 

## ہور ویکھو
* فہرست شہدائے کربلا
## حوالے

گٹھ:61ھ دی وفیات
گٹھ:اصحاب امام حسین

گٹھ:کربلا
گٹھ:مقتولین کربلا
محمد بن مسلم بن عقیل

محمد ابن عقیل ابن ابی طالب (متوفی 61 ھ / 680 عیسوی) حسین بن علی ابن ابی طالب دی صف وچ جنگ کربلا دے شرکا وچ شامل سن۔

آپ مسلم بن عقیل دے فرزند سن۔ میدانٍ کربلا وچ اپنے بھائی عبدﷲ بن مسلم نوں زخمی دیکھ کے امام حسین علیہ السلام توں اِزنِ شہادت طلب کر کے  میدان وچ گئے تے گھمسان دی جنگ کیتی۔ آپ نوں ابوجرہم ازدی تے لقیط نے شہید کیتا ۔

## نسب
محمد بن مسلم بن عقيل بن أبي طالب بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصي بن كلاب بن مرة بن غالب بن فهر بن مالك بن قريش بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن إلياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان.

## مقتل
عبد اللہ بن مسلم بن عقیل دی شہادت دے بعد بنو أبي طالب نے اکٹھے دشمن اُتے حملہ کیتا، امام عالی مقام نے پکار کے کہا: ""میرے چچا زاد بھائیو ، موت اُتے صبر کرو ، محمد بن مسلم نے اس حملے وچ شہادت پائی، انہاں دے قاتل ابو مرهمٍ الأزدي ولقيط بن أياس الجهني سن۔

## حوالے

گٹھ:مقتولین کربلا

گٹھ:مقتولین کربلا
ابو عامر نہشی

**ابو عامر نہشی** شہدائے کربلا وچوں سن۔ جنہاں نے واقعہ کربلا وچ امام حسین دی فوج وچ شمولیت اختیار کیتی۔
## ہور ویکھو
* فہرست شہدائے کربلا
## حوالے

گٹھ:اصحاب امام حسین

گٹھ:مقتولین کربلا
حبشی بن قیس نہمی

آپ دا تعلق قبیلہ ہمدان توں سی۔ آپ دے دادا رسولﷲﷺ دے وفادار سن۔آپ نے میدانٍ کربلا وچ جامٍ شہادت نوش کیتا۔
گٹھ:مقتولین کربلا

## ہورویکھو
*لسٹ شہدائے کربلا

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:مقتولین کربلا
تحصیل قائد آباد

**قائد آباد** پنجاب دے ضلع خوشاب دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع خوشاب
محمد بن عبد الله بن جعفر طیار

**محمد بن عبد اللہ بن جعفر ابن ابی طالب** (وفات 61 ھ / 680 عیسوی) نے امام حسین دے نال جنگ کربلا وچ حصہ لیا ، تے قتل ہوئے۔  

 کچھ ذرائع دے مطابق ، آپ سیدہ زینب دے بیٹے نیں۔ آپ تے آپ دے بھائی عون اپنے والد عبد اللہ بن جعفر دے حکم نال امام حسین نال کربلا آئے ، کیونجے انہاں دے والد بیماری پاروں امام دے نہیں جا سکدے سن 

**محمد بن عبد اللہ بن جعفر** عبدﷲ بن جعفر تے خوسہ بنت حفصہ بنت ربیعہ دے بیٹے سن۔ تے عون دے بھائی سن۔

## 
## نسب
نام: **''محمد بن عبد الله بن جعفر بن أبي طالب بن عبد المطلب** دادا جعفر بن أبي طالب المعروف بالطيار۔رئيس المهاجرين جنہاں نے حبشہ ہجرت کیتی سی۔

آپ دی والدہ متعلق دو قول نیں:

بعض روایات وچ آپ دی والدہ زينب بنت علي و فاطمةالزهراء لکھا گیا اے

لیکن کچھ روايات وچ آپ دی والدہ الخوصاء بنت حفصة بن ثقيف نوں دسیا گیا اے۔

## مقتل وچ
آپ تے آپ دے بھائی عون، معركة كربلاء وچ قتل ہوئے، 10 دشمناں دا قتل کرنے دے بعد عامر بن نہشل عامر بن نهشل التميمي دے ہتھوں شہید ہوئے۔ دوران جنگ آپ نے ایہ رجز پڑھیا
:

## زيارته
زيارة الناحية وچ آپ اُتے اس طرح سلام بھیجیا گیا اے:

«السَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الشَّاهِدِ مَكانَ أَبِيهِ وَ التَّالِي لِأَخِيهِ وَ وَاقِيهِ بِبَدَنِهِ لَعَنَ اللَّهُ قَاتِلَهُ عَامِرَ بْنَ نَهْشَلٍ التَّمِيمِي»۔

## شہادت

واقعہ کربلا وچ 10 دشمناں دا قتل کرنے دے بعد عامر بن نہشل دے ہتھوں شہید ہوئے۔

## ہور ویکھو

* فہرست شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:680 دیاں موتاں
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:مسلمان شہدا
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:61ھ دیاں موتاں
ساہت دا نوبل انعام جیتو

[thumb|سویڈنی اکیڈمی دا سابقہ مستقل سیکٹری، ہوریس اینگڈاہل اعلان کہہ رہا اے ،کہ [جے ایم جی لے کلیزیؤ2008 دا ساہت دا نوبل انعام جتیا اے۔]]
ساہت دا نوبل انعام (سویڈنی: *Nobelpriset i litteratur*)ساہت دے میدان وچ شاندار یوگدان لئی لکھاریاں نوں سویڈش اکیڈمی ولوں سلانہ انعام دتا جاندا اے۔ ایہہ ایلفریڈ نویل دی 1895 دی وصیت نال قائم پنج نوبل انعاماں وچوں اک اے، جو کہ کیمسٹری، فزکس، ساہت، امن، اتے فزیؤلوجی جاں دوائیاں وچ شاندار یوگدان لئی دتے جاندے ہن۔ نوبل دی وصیت دے حکم مطابق اس انعام دا انتظام نوبل فاؤنڈیشن چلاؤندی، اے اتے سویڈش اکیڈمی ولوں چنی اک پنج میمبری کمیٹی اعزاز دندی اے۔ساہت وچ پہلا نوبل انعام 1901 وچ فرانس دے سلی پردھوم نوں دتا گیا سی۔ ہریک جیتو نوں اک تمغہ، اک ڈپلوما اتے اک رقم ایوارڈ انعام حاصل ہندا اے جو کہ ویلے ویلے مختلف رہی اے۔1901 وچ، پرودھم نوں 150،782 سویڈنی کرونا حاصل ہویا، جو کہ جنوری 2018 وچ 8،823،637.78 سویڈنی کرونا دے برابر اے۔ ایہہ انعام 10 دسمبر نوں نوبل دی موت دی برسی موقعے اک سالانہ تقریب وچ سٹاکہوم وچ دتا جاندا اے۔

2017 دے مطابق، ساہت وچ نوبل انعام 114 لوکاں نوں دتا گیا اے۔ 1958 وچ روس-جنمے بورس پاسترناک نوں سوویت یونین دی سرکار دے دباء ہیٹھ اوارڈ نوں ردّ کرن لئی مجبور کیتا گیا سی۔ 1964 وچ، ژاں پال سارتر نے کیہا سی کہ اوہ نوبل انعام ننیں لینا چاہندا، کیونکہ اسنے پچھلے لگاتار سارے سرکاری انغاماں نوں ردّ کر دتا سی۔ حالانکہ نوبل کمیٹی انکاراں نوں قبول نہیں کردی، اتے پاشترناک اتے سارتر نوں نوبل انعام لین والیاں دی لسٹ وچ شامل رکھیا ہویا اے۔

چوداں عورتاں نے ساہت وچ نوبل انعام جتیا اے، جو نوبل امن انعام نوں چھڈّ دے کسے ہور نوبل انعام نالوں زیادہ اے۔ ۔سارے سالاں وچ ساہت وچ نوبل انعام دتا گیا اے، صرف چار وار اجیہے موقعے آئے ہن جنہاں وچ دو بندےآں (1904، 1917، 1966، 1974) نوں انعام دتا گیا سی۔ ستّ سال اجیہے ہن، جنہاں وچ ساہت دا نوبل انعام (1914، 1918، 1935، 1940–1943) نہیں دتا گیا سی۔ ساہت وچ نوبل انعام دے سبھ توں ودھ حاصل کرن والے فرانس توں رہے ہن، جنہاں دی، کل گنتی 16 اے، اس توں بعد امریکہ  اتے برطانیہ دے گیاراں گیاراں ہن۔

## نوبل

### حوالے

گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار
گٹھ:نوبل انعام
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:نوبل انعام جیتوآں دی لسٹ
باٹلا ہاؤس انکاؤنٹر کیس

باٹلا ہاؤس اینکاؤنٹر جسنوں سرکاری طور اُتے آپریشن باٹلا ہاؤس وجوں جانیا جاندا اے، 19 ستمبر 2008 نوں دلی دے جامعہ نگر علاقے وچ انڈین مجاہدین دے شدی دہشت گرداں دے خلاف کیتی گئی مٹھبھیڑ سی، جس وچ دو شدی دہشت گرد عاطف امین اتے محمد ساجد مارے گئے، دو ہور شدی صیف محمد اتے آرج خان بھجن وچ کامیاب ہو گئے، جدوں کہ اک اتے آروپی جیشان نوں گرفتار کے لیا گیا۔ اس مٹھبھیڑ دی اگوائی کے رہے اینکاؤنٹر ماہر اتے دلی پولیس نریکھک موہن چند شرما اس واقعے وچ مارے گئے۔ مٹھبھیڑ دے دوران مقامی لوکاں دی گرفتاری ہوئی، جسدے خلاف کئی سیاسی دلاں، کارکناں اتے خاص طور اُتے جامعہ ملیہ اسلامیہ یونیورسٹی دے سکھئکاں اتے طالب علماں نے مکمل خلاف مظاہرہ کیتے۔ سماج وادی پارٹی (سپا) اتے بہوجن سماج پارٹی (بسپا) ورگے کئی سیاسی سنگٹھناں نے پارلیمنٹ وچ مٹھبھیڑ دی قانونی جانچ کرن دی منگ کیتی ، جویں-جویں خبراں پتراں وچ مٹھبھیڑ دے نویں اڈیشن دکھائے جانہون لگے۔

گٹھ:بھارت
بسنت کمار رتن

**بسنت کمار رتن** (1937–2018) اک پنجابی ناول کار سی۔

بسنت کمار دا جم فروری 1937 وچ بٹھنڈے ہویا سی۔ نانکیاں نے اسدا ناں سوم دتّ رکھیا سی اُتے اسدے پیؤ پنڈت امر ناتھ رتن نے اس دا ناں بدل دے بسنت کر دتا کیونکہ اس دن بسنت پنچوچ دا تہوار سی۔

## رچناواں
### ناول
* *بشنی*
* *صوف دا گھگرا*
* *ستّ وڈھا کھاوہ*
* *رات دا کنارہ*
* *ندی جھنا*
### سوے جیونی
* *کافر*

## شعری مجموعہ
* *اشٹمی*

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
ولیم ڈوبیل

**سر ولیئم (بلّ) ڈوبیل** (24 ستمبر 1899  13 مئی 1970) 20 ویں صدی دا اک مشہور آسٹریلیائی پورٹریٹ اتے لینڈسکیپ کلاکار سی۔ڈوبیل نے تن موقعیاں اُتے پورٹریٹ کلاکاراں لئی آسٹریلیا دا پریمیئر انعام، آرچیبلڈ انعام جتیا۔ ڈوبیل انعام اس دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے۔

## کیریئر
ڈوبیل دا جم ککس ہلّ وچ ہویا سی، جو کہ آسٹریلیا وچ نیوکاسٹل ساؤتھ ویلز دے نورکیسل دے اک مزدور-کلاس دے انسان رابرٹ ویء ڈوبیل اتے مارگریٹ ایما (نی رائیٹسن) توں ہویا سی۔ اس دا پیؤ اک بلڈر سی اس کول چھ بچے سن۔

ڈوبیل دی فنی صلاحیت جلدی واضع ہو گئی سی۔ 1916 وچ، اس نوں نیوکاسٹل دے آرکیٹیکٹ، والیس ایل پورٹر نال سکھلائی دتی گئی اتے 1924 وچ اوہ اک ڈراپھٹمین وجوں سڈنی چلیا گیا۔1925 وچ، اسنے سڈنی آرٹ سکول (جو بعد وچ جولیئن ایشٹن آرٹ سکول بن گیا) وکھے شام دی کلا دیاں کلاساں وچ داخلہ لیا، اتے ہینری گبنز نوں اپنا استاد بنایا۔ اوہ جارج واشنگٹن لیمبرٹ توں متاثر سی۔ اوہ سملنگی وی سی اتے سٹے وجوں اسنے کدے ویاہ ننیں کیتا، جدوں کہ اسدے کئی کماں وچ مضبوط ہوموئروٹک بھاشن دتے گئے سن۔

1929 وچ، ڈوبیل نوں سوسائٹی آف آرٹسٹس ٹریولنگ سکالرشپ  نال نوازیا گیا گیا اتے انگلینڈ دے سفر سلیڈ سکول آف فائین آرٹ لئی گئی جسن اسنے فلپ ولسن سٹیئر اتے ہینری ٹونکس دے ماتحت پڑھائی کیتی۔ 1930 وچ، اسنے سلیڈ وکھے چتر مصوری لئی پہلا انعام جتیا اتے پولینڈ دی سفر وی کیتی۔1931 وچ اوہ بیلجیئم اتے پیرس چلا گیا، اتے یورپ وچ 10 سالاں بعد آسٹریلیا واپس پرتیا - اپنے نال پہلاں دی قدرتی سوچ دے خلاف وچ مصوری دی اک نویں پرگٹاواوادی سٹائل نوں اپنے نال لے گیا۔

1939 وچ، اسنے ایسٹ سڈنی ٹیکنیکل کالج وچ پارٹ-ٹائم استاد وجوں شروعات کیتی۔ لڑائی دے پھیلن توں بعد، اسنوں 1941 وچ الائیڈ ورکس کاؤنسل دے سول اساری کور وچ داخلے لئی اک چھتر پینٹر بنایا گیا؛ بعد وچ اوہ اک ان-ادھکارت لڑائی کلاکار بن گیا۔

1944 وچ، اسنے ڈیوڈ جونس آرٹ گیلری، سڈنی دے افتتاح سوچ پبلک کلیکشن قرضیاں سمیت اپنی پہلی اکلوتی نمائش لگائی۔

1949 وچ، اوہ لکھاری پھرینک کلین اتے کولن سمپسن دے نال سر ایڈورڈ ہالسٹروم دے مہمان وجوں نیو گننؤ گئے۔ اس سفر نے چھوٹے، شاندار رنگ والے لینڈسکیپ دی اک نویں لڑی نوں راغب کیتا۔ 1950 وچ، اسنے نِ گنؤ نوں دوبارہ دیکھیا؛ آسٹریلیا واپس پرتن اُتے اوہ نیو گنؤ دے چتراں دے نال نال پورٹریٹ وی لگاؤندا رہا۔
thumb| سر ولیئم ڈوبیل 1956 وچ نیوکیسل ٹیکنیکل کالج آرٹ سکول وکھے اک کلا کلاس دا دورہ کے رہے سن
1960 اتے 1963 دے وچکار *[[ٹائم (پتردا)|ٹائم]]* رسالے نے ڈوبیل نوں کوراں لئی چار پورٹریٹ، ہر سال دے اک چتر لئی چترت کرن لئی کیہا: جننھاں وچوں سر روبرٹ مینزیز، آسٹریلیا دے وزیر اعظم ؛ دکھنی ویت نام دے صدر این جی نگو ڈیم ؛ پھریڈرک جی ڈونر، جنرل موٹرز دے چیئرمین؛ اتے ملیشیا دے پردھانوزیر ٹننکو عبدل رحمٰن ہن ۔

1964 وچ، ڈوبیل نے نیو ساؤتھ ویلز دی آرٹ گیلری وچ اپنا کم اک پرمکھ پچھوکڑ وچ پردرشت کیتا اتے اس دے کم دا پہلا مونوگراف جیمز گلیسن ولوں لکھیا گیا سی۔

## موت اتے وراثت
thumb| Beresfield کیسل میموریال پارک وکھے ڈوبیل دے Beresfield دی جگہ تے پلاک
ڈوبیل بہت پرائیویٹ آدمی سی، لگبھگ ہمیشاں "بل" وجوں جانیا جاندا اے۔ اسدی موت 13 مئی 1970 نوں ہائیپرٹینسٹو دل دی بیماری دے واننگی وانگی دے اپنگر لیک مکیری شہر وچ ہوئی۔ اس دی جائداد دا انوں اک لابھپاتری سر ولیئم ڈوبل آرٹ فاؤنڈیشن سی، جس دی قیام 19 جنوری 1971 نوں کیتی گئی سی اتے ڈوبیل آسٹریلیائی ڈرائنگ بنینیئل ایوارڈ دتا گیا سی، جسدا نام اوہناں دے اعزاز وچ رکھیا گیا اے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:جم 1899
ہیگر پہاڑ

**ہیگر پہاڑ**  امریکا دے بیسن اتے سیما صوبہ دے اتر پچھم کونے وچ اوریگن وچ اک جوالامکھی دی چوٹی اے۔ ایہہ پہاڑ دکھن-مدھ اوریگن وچ سلور لیک دے چھوٹے سنگمت تنظیم دے دکھن وچ واقع اے، اتے ایہہ پھریمونٹ وائینما نیشنل جنگلات وچ اے۔ایہہ سکھر کانفرنس اُتے، گرمیاں دے سوچ اتے امریکہ جنگلات سیوا ولوں ڈگی ہوئی اگّ دی لکّ اے۔ اسن بہت سارے ہائیکنگ ٹریلز ہن جو لکاؤٹ سٹیشن ول لجاندیاں ہن۔

## جغرافیہ اتے بھو-سائنس
ہیگر پہاڑ مغربی امریکہ دے بیسن اتے سیما صوبہ دے اتر پچھم کونے وچ اوریگن دے اچے ریگستان دے کنارے تے واقع اے۔ پہاڑ جھیل کاؤنٹی وچ اے، لگبھگ  سلور لیک دے چھوٹے چھوٹے متحد سماوہ دے دکھن وچ اے۔  ماؤنٹین دی سکھر اے۔  پہاڑ دی ٹوپوگراپھک پرمکھتا  اے۔

ہیگر ماؤنٹین اک وڈا سلکک لاواں گمبد اے۔ پہاڑ دی مڈھلی چٹان ہیز بٹّ بیسلٹ دے وہن توں اے۔ ایہناں پرواہاں دے پھٹن دا کارن دکھن-پورب- ہیگر ماؤنٹین اتے ہیز بٹّ دے وچکار اتر-پچھم ول چلن والے پھالٹ زون توں آیا اے۔ پھٹن نال ہیگر ماؤنٹین نے لاواں چھڈیا جو جوالامکھی گمبد دے ڈھلاناں توں پہاڑ دے آسپاس میداناں وچ وہِ گیا۔ہیز بٹّ باسالٹ *پھورٹ راک پھورمیشن* اتے اس توں پہلاں *پکچر راک بیسلٹ* لیئر نوں اوورلیء کردا اے۔ ایہہ سارے لاواں پرواہ پالیؤسین یگ دوران ہوئے سن۔ ہیز بٹّ بیسالٹ وگدا اے جو حاضر بندا اے جو اس یگ دے انت دے نیڑے ہویا۔ 

جدوں سطح اُتے ساہمنا کیتا جاندا اے، تاں ہیز بٹّ باسالٹ عامَ طور' تے اک پتلی اتے پتھرلی مٹی وچ گھمدے ہن۔ اج، ہیگر پہاڑی دی مٹی نوں اک ڈھلی، جرمانہ دی unconsolidated مپناہ اے ،ایہہ alluvial کن، بجری، اتے وڈے چٹان ٹکڑے دی اک قسم دے ہن۔ عام سطح پتھراں وچ بیسالٹ، اینڈسائیٹ، پیومس اتے آبسیڈیئن شامل ہندے ہن ۔ 
## حوالے

گٹھ:پہاڑ
پریم اوتار رینا

**پریم اوتار رینا** امرتسر توں پنجابی ساہتکار ہن۔ اوہناں دا ودھیرے کم ساہتی ترجمہ دے کھیتر وچ اے۔

## رچناواں
### ترجمہ
* *ادھی رات ویلے*	(پرل ایس بکّ)
* *جدید سودری-بودھ دیاں سمسیاواں* (دریموو، اناتولی)
* *چڑھدے سورج نوں سلام* (اینتن چیخوو)
* *بابر* (ناول پرمکل کادروو)
* *میری کہانی*	(پھلیویا)
٭*مہاراجہ رنجیت سنگھ: راج ووستھا، ارتھ چارا اتے سماج*	(جے.ایس.گریوال)	
* *حویلی والی رانی صاحبہ* (اینتن چیخوو)
* *منٹو دے خط: انکل سام دے ناں*

## حوالے

گٹھ:پنجابی ساہتکار
گٹھ:پنجابی لوک
ہما صفدر

## مڈھلا جیون تے کیریئر

## پنجابی فیمنسٹ تھیٹر

## پنجابی ادب

## مشہور تھیٹر ڈرامے

## ڈاریکٹ ناٹک
* *سمی دی وار* (نجم حسین سید)
* *چوگ کسمبھے دی* (نجم حسین سید)
* *اک رات راوی دی* (نجم حسین سید)
* *ہیر*
* *رجنی* (نجم حسین سید)

## باہری لنک
* Cultural Talks – EP 2 – Huma Safdar
* Philosophy of Heer Waris Shah by Huma Safdar! A Punjabi theater
* Heer and Chog Kusambey Di Feminist Theatre for Social Change
* نکڑ ناٹک حصہ پہلا
* نکڑ ناٹک حصہ دوجا
* نکڑ ناٹک پورا
* رجنی
## حوالے

گٹھ:تھئیٹر ڈریکٹر
گٹھ:پنجابی لوک

گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی انسان دوست
گٹھ:پاکستانی تھیٹر دے ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:پاکستان وچ خواتین
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں