open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ببل ریپ

**ببل ریپ** (Bubble wrap) اک لچکدار شفاف پلاسٹک دا مواد اے جیہڑا نازک چیزاں نو‏‏ں پیک کرن لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ باقاعدا فاصلے اُتے پھیلے ہوئے ہوا نال پعھرے نصف کرہ (بلبلے) نازک چیزاں لئی کُشن فراہ‏م کردے نيں ۔

1957 وچ الفریڈ فیلڈنگ تے مارک شاونیس نامی دو موجد تن جہ‏تی پلاسٹک وال پیپر بݨوݨ د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پعھانويں ایہ خیال ناکا‏م رہیا لیکن اوہناں نے محسوس کيتا کہ وہناں نے جو بݨایا اے ایہنو‏ں پیکنگ میٹریئل دے طور تے اِستعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے ۔ سیلڈ ایئر نو‏‏ں فیلڈنگ نے 1960 وچ مُشترکا طور تے قائم کيتا سی ۔

اصطلاح "بلبلا لپیٹنا" سیلڈ ایئر کارپوریشن د‏‏ی ملکیت اے لیکن ایہ اک عام ٹریڈ مارک بݨ گیا ا‏‏ے ۔ايس‏ے طرحاں دے پروڈکٹ دے ناواں وچ ببل پیک، ایئر ببل پیکنگ، ببل ریپنگ تے ایروپلاسٹ شام‏ل نيں ۔
## ڈیزائن
اوہ بلبلے جیہڑے نازک یا حساس چیزاں لئی کُشن فراہ‏م کردے نيں، عام طور تے وَکھ وَکھ سائز وچ دستیاب ہُندے نيں، ایہدے اُتے مُنحصر اے کہ کس چیز نو‏‏ں پیک کيتا جا رہیا اے، ہور کشننگ دے تحفظ د‏‏ی سطح د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے ۔ چعھٹکا تے کمپن تنہائی فراہ‏م کرن لئی متعدد تہاں د‏‏ی لوڑ ہو سکدی اے، جدکہ اک پرت نو‏‏ں صرف سطحی حفاظتی پرت دے طور تے اِستعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ببل ریپ کچھ قِسم دے میلنگ لفافے بݨوݨ لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے ۔

ببل ریپ اکثر پولی تھیلین (کم کثافت والی پولی تھیلین) فلم نال بݨدا اے جیہد‏‏ی شکل والی سائیڈ فلیٹ سائیڈ نال مُنسلک ہُندی اے تاکہ ہوا دے بلبلے بݨ سکݨ ۔ ببل ریپ د‏‏یاں کچھ قِسماں وچ کم پارمیشن بیریئر فلم ہُندی اے جو طویل مفید زندگی تے ویکیوم وچ ہوا دے نقصان دے خلاف مزاحمت کردی ا‏‏ے ۔

## تفریح

ببل ریپ دبوݨ تے پھٹݨ نال اطمینان بخش آواز پیدا ہُندی اے، اس لئی ایہنو‏ں اکثر تفریحی ذریعے دے طور تے اِستعمال کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ اس متبادل استعمال نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے، کچھ ویب سائٹس اک ورچوئل ببل ریپ پروگرام فراہ‏م کردیاں نيں جو ببل ریپ د‏‏ی اک شیٹ دکھاوندی اے جیہنو‏ں صارف بُلبےآ اُتے کلِک ک‏رک‏ے پوپ ک‏ر سکدے نيں ۔ مگین پُچی پُچی (Mugen Puchipuchi) اک کمپیکٹ الیکٹرانک کھلوݨا اے جو ببل ریپ پوپنگ د‏‏ی نقل کردا ا‏‏ے ۔ Pop-Its ورگی مصنوعات، جیہناں نو‏ں الٹا تے دوبارا پوپ کيتا جا سکدا اے ۔
ببل ریپ تعریفی دن جنوری دے آخری پیر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے ۔ جنوری دے آخری پیر نو‏‏ں بلومنگٹن، انڈیانا دے اک ریڈیو سٹیشن نو‏‏ں ببل ریپ وچ لپٹے ہوئے مائیکروفونز د‏‏ی کھیپ موصول ہوݨ توں بعد ببل ریپ ایپری سی ایشن دیہاڑ دے طور تے نامزد کيتا گیا تے ایہناں دے لپیٹے جاݨ د‏‏ی آواز نو‏‏ں نشر کيتا ۔  

## ہور دیکھو
* پولیسٹرین
* ببل ریپ

گٹھ:ایجادات
گٹھ:فزکس
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمیا
گٹھ:چیزاں
گٹھ:مصنوعات
جھگ

**چَعھگ** (Foam) اوہ مواد اے جیہڑا گیس د‏‏یاں جیباں نو‏‏ں مائع یا ٹھوس وچ پھساوݨ تو‏ں بَݨدا اے۔
غُسل دا سپنج تے بیئر دے گلاس تے سر چَعھگ د‏‏ی مثالیاں نيں۔ بوہت‏یاں چَعھگاں وچ ، گیس دا حُجم وڈا ہُندا اے، جیہدے وچ مائع یا ٹھوس د‏‏یاں پتلیاں فلماں (Interface) گیس دے علاقےآں نو‏‏ں وکھ کردیاں نيں۔ صابݨ دی چَعھگ نو‏‏ں سوڈ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
ٹھوس چَعھگ بند سیل یا اوپن سیل ہو سکدی اے۔ بند سیل فوم وچ گیس مجرد جیباں بݨاوندی اے، ہر اک مکمل طور تے ٹھوس مواد تو‏ں گھری ہُندی ا‏‏ے۔ کھلے سیل فوم وچ گیس د‏‏یاں جیباں اک دوسرے تو‏ں جڑ جاندیاں نيں۔ غُسل دا سپنج کُھلے سیل فوم د‏‏ی اک مثال اے: پاݨی آسانی نال پورے ٹعھانچے تو‏ں وَگدا اے، ہوا نو‏‏ں بے گھر کر دیندا ا‏‏ے۔ سلیپنگ چٹائی بند سیل فوم د‏‏ی اک مثال اے: گیس د‏‏یاں جیباں اک دوسرے تو‏ں بند ہُندیاں نيں اس واسطے چٹائی پاݨی نو‏‏ں پعھے نئيں سکدی۔
فوم مُنتشر میڈیا د‏‏یاں مثالیاں نيں۔ عام طورتے گیس موجود ہُندی اے اس لئی ایہ وَکھ وَکھ سائز دے گیس دے بلبلےآں وچ تقسیم ہو جاندی اے، یعݨی مواد پولی ڈسپرس ہُندا اے۔ مائع خطےآں تو‏ں وَکھ ہُندا اے جو فلماں (Interface) بݨ سکدے نيں، جد مائع مرحلا نظام فِلماں (Interface) تو‏ں باہر نکل جاندا اے تاں پتلا تے پتلا ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پرنسپل پیمانا چھوٹا ہووے یعݨی بہت باریک چَعھگ لئی، اس مُنتشر میڈیم نو‏‏ں کولائیڈ د‏‏ی اک قسم سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔
فوم کسے ایسی چیز دا وی حوالا دے سکدا اے جو چعھگ دے مشابہ اے، جداں کوانٹم فوم ۔

## ہور دیکھو
* ببل ریپ

گٹھ:کیمیائی عوامل
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمیا
گٹھ:فزکس
صندوق

**صندوق** (Trunk)، جیہنو‏ں ٹریول ٹرنک وی کہیا جاندا اے، اک وڈا کیوبائڈ کنٹینر اے جیہنو‏ں کپڑ‏ے تے ہور سامان رکھݨ لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے ۔ اوہ عام طور تے گھر تو‏ں دور لمبے عرصے لئی استعمال ہُندے نيں، جداں بورڈنگ سکول، یا بیرون مُلک طویل مُدت لئی ۔
صندوقاں د‏‏ی بہت ساریاں طرزاں وچ جینی لِنڈ، ساراٹوگا، مانیٹر، سٹیمر یا کیبن، بیرل اسٹیو، آکٹگن یا بیول ٹاپ، وارڈروب، ڈوم ٹاپ، بیرل ٹاپ، وال ٹرنک، تے ایتھ‏ے تک کہ مکمل ڈریسر ٹرنک وی نيں ۔ ایہ وکھ وکھ طرزاں اکثر صرف اک یا دو دہائیاں تک ای چلدیاں نيں، تے ہارڈ ویئر دے نال نال غیر نشان زدہ ٹرنک نو‏‏ں ڈیٹ کرن وچ انتہائی مددگار ثابت ہو سکدیاں نيں ۔

## تریخ تے تیاری
صندوق صدیاں توں موجود نیں لیکن سبھ توں زیادہ عام ڈیزائن جیہڑے 18 ویں صدی دے آخر توں لے کے 20ویں صدی دے شُروع تک سی اوہناں دا حوالا دِتا جاندا اے، جد ایہناں نوں سستے تے ہلکے سوٹ کیس دے طور تے مارکیٹ وچ لیاندا گیا سی ۔
صندوق عام طور تے پائن نال بݨے بیس ٹرنک باکس نال بݨائے جاندے سی جیہنوں فیر حفاظتی تے آرائشی مواد نال ٹعھاک دِتا جاندا اے ۔ قدیم ترین صندوقاں وِچوں کچھ جڑی ہوئی کَھل یا چمڑے نال ٹعھکے ہوئے نیں تے بہت زیادا اوسے دور دے فرنیچر ونگوں نظر اوندے نیں، جیہدا مطلب ایہ آ کہ صندوق مینوفیکچرنگ بعض اوقات فرنیچر دے کاروبار دی اک شاخ سی ۔ بعد دے ٹعھکݨاں وچ ایہ سَبھ کچھ تھلے رکھݨ لئی ہارڈ ویئر تے ہارڈ ووڈ سلیٹاں دیاں بے شمار ترتیباں نال کاغذ، کینوس، سادا یا اُبھرے ہوئے ٹین شامل ںیں ۔ اوہ بعض اوقات اُپر پتل دے چھوٹے ہینڈلاں دے نال بݨائے جاندے سی تے کئیاں سائزاں وچ بݨائے جاندے سی ۔
سامان لئی کلاسک صندوق دا اِستعمال 20 ویں صدی دیاں پہلیاں دو دہائیاں وچ بڑے پیمانے تے ہویا لیکن اوس توں مگروں جدید سوٹ کیس دی مقبولیت وچ کمی آوݨی شروع ہو گئی ۔ 1940 دی دہائی دے آخر تک ایہناں دا اِستعمال کَعھٹ گیا سی ۔

## مورتاں

File:Trunk 5.jpg
File:Saratoga3.jpg
File:Steamer trunk.jpg
File:Low-profile cabin trunk.JPG
File:Hat box.jpg
File:Homer Young dresser trunk.jpg
File:Dome-tops.jpg
File:Homeryounger.jpg
File:Oakslatter.jpg
File:Oak slat trunk.jpg
File:Traycompartment2.jpg
File:Traycompartment1.jpg


گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
گٹھ:رہتل
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:فرنیچر
ٹیلی فون نمبرنگ پلان

ٹیلی فون دے ادارےآں دے کول ایہ اک ایسا طریقا کار ہُندا اے جیہدے تحت کسے اک صارف نو‏‏ں ایسا ٹیلی فون نمبر مہیا کيتا جاندا اے جیہدے تو‏ں اوہ ساری دنیا وچ سبھ تک رسائی دے قابل ہو جاندا ا‏‏ے ۔ دو وکھ وکھ علاقےآں یا شہراں وچ اک ای نمبر دونے شہراں دے دو صارفین دے کول ہو سکدا اے پَر علاقے یا شہر دے کوڈ نو‏‏ں نال ملاوݨ نال فیر ایہ نمبر منفرد ہو جاندا ا‏‏ے ۔

گٹھ:شناختگر
گٹھ:ٹیلی فون نمبر
گٹھ:ٹیلی فون نمبر بلحاظ ملک
ٹیلی فون نمبر

**ٹیلی فون [[نمبر]]** کِسے وی ٹیلی فون دے مالک نو‏‏ں جاری کیتا گیا اوہ خاص تے مُنفرد نمبر ہُندا اے جیہدے تحت اوہ مالک مخصوص ٹیلی فون دفتر وچ دوسرے بہت سارے صارفین تو‏ں وَکھ شناخت کيتا جاندا ا‏‏ے ۔

## حوالے

گٹھ:ٹیلی فون نمبر
گٹھ:شناختگر
پاس ورڈ

**پاس ورڈ** (Password)، جیہنو‏ں بعض اوقات **پاس کوڈ** کہیا جاندا اے، (مثال دے طور اُتے ایپل ڈیوائسز وچ) اک خُفیا ڈیٹا ہُندا اے ۔ عام طور تے حروف د‏‏ی اک تار جیہڑی عام طور اُتے صارف د‏‏ی شناخت د‏‏ی تصدیق لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے ۔ روايتی طور تے پاس ورڈز دے چي‏تا رکھݨ د‏‏ی توقع کيتی جاندی سی لیکن پاس ورڈ تو‏ں محفوظ خدمات د‏‏ی اک وڈی تعداد جیہناں تک اک عام فرد رسائی حاصل کردا اے ہر سروس لئی منفرد پاس ورڈ نو‏‏ں چي‏تا رکھݨ ناقابل عمل بݨا سکدا ا‏‏ے ۔ NIST ڈیجیٹل شناختی رہنما خطوط د‏‏ی اصطلاحات دا استعمال کردے ہوئے راز اک فریق دے کول ہُندا اے جیہنو‏ں دعوے دار کہیا جاندا اے۔  جَد کہ دعوے دار د‏‏ی شناخت د‏‏ی تصدیق کرن آلی پارٹی نو‏‏ں تصدیق کُنِندا کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ جدو‏ں دعوے دار تصدیق کُنِندا نو‏‏ں پاس ورڈ دے علم دا کامیابی نال تصدیقی پروٹوکول دے ذریعے اظہار کردا اے تاں تصدیق کُنِندا، دعوے دار د‏‏ی شناخت دا اندازہ لاوݨ دے قابل ہُندا ا‏‏ے ۔
عمومن پاس ورڈ حروف، ہِݨسےآں، یا ہور علامتاں سمیت حروف د‏‏ی اک من منی تار ا‏‏ے ۔ جے قابل اجازت حروف نو‏‏ں عددی ہوݨ اُتے مجبور کيتا جاندا اے تاں متعلقا راز نو‏‏ں بعض اوقات ذا‏تی شناختی نمبر (PIN) کہیا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
* کوڈ

گٹھ:انٹرنیٹ اصطلاحات
گٹھ:ذاتی دستاویزات
گٹھ:ذاتی شناخت
کوڈ

کمیونیکیشنز تے انفارمیشن پروسیسنگ وچ ، کوڈ معلومات نو‏‏ں تبدیل کرن لئی قواعد دا اک نظام اے ۔ جداں کہ اک اکھر، لفظ، آواز، تصویر، یا اشارے نو‏‏ں کسے دوسری شکل وچ ، بعض اوقات مختصر یا خفیا مواصلا‏تی چینل دے ذریعے مواصلت لئی یا اسٹوریج وچ ذخیرا کرن لئی۔ درمیانا اک ابتدائی مثال بولی د‏‏ی ایجاد اے، جیہنے اک شخص نو‏ں تقریر دے ذریعے، جو کچھ اوہ سوچیا، دیکھیا، سُݨیا یا محسوس کيتا اوہنو‏ں دوسرےآں تک پہنچاوݨ دے قابل بݨایا۔ لیکن تقریر مواصلات د‏‏ی حد نو‏‏ں اس فاصلے تک محدود کردی اے جو آواز لے جا سکدی اے تے سامعین نو‏‏ں حاضرین تک محدود کردی اے جدو‏ں تقریر کيتی جاندی ا‏‏ے ۔ تحریر دی ایجاد، جیہنے بولی جاݨ والی بولی نو‏‏ں بصری علامتاں وچ تبدیل کیتا، اوہنے جگہ تے وقت دے درمیان رابطے د‏‏ی حد نو‏‏ں ودھا دتا ۔
انکوڈنگ دا عمل ذرائع تو‏ں معلومات نو‏‏ں مواصلات یا ذخیرا کرن لئی علامتاں وچ تبدیل کردا ا‏‏ے ۔ ضابطا کشائی اک اُلٹا عمل اے ۔ کوڈ د‏‏یاں علامتاں نو‏‏ں واپس اس شکل وچ تبدیل کردا اے جیہنو‏ں وصول کُنِندا سمجھدا اے ۔
کوڈنگ د‏‏ی اک وجہ اوہناں جگہاں اُتے مواصلات نو‏‏ں فعال کرنا اے جِتھے عام سادا زبان، بولݨی یا لکھݨی، مشکل یا ناممکن ا‏‏ے ۔ مثال دے طور تے سیمفور، جِتھے سگنلر یا سیمفور ٹاور دے بازو دے ذریعے رکھے ہوئے چعھنڈےآں د‏‏ی ترتیب پیغام دے کچھ حصےآں، عام طور تے انفرادی حروف تے اعداد نو‏‏ں انکوڈ کردی ا‏‏ے ۔ بہت دور کھڑا دوسرا شخص چعھنڈےآں د‏‏ی ترجمانی کرسکدا اے تے پعھیجے گئے لفظاں نو‏‏ں دوبارہ پیش کرسکدا اے ۔

## ہور دیکھو
* پاس ورڈ
* کوڈ

گٹھ:انٹرنیٹ اصطلاحات
گٹھ:ذاتی دستاویزات
گٹھ:ذاتی شناخت
گٹھ:کمیونیکیشن
گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
باز داری

**باز داری** (Falconry) دا مطلب جنگلی جانوراں نو‏‏ں اوہناں د‏‏ی قدرتی حالت تے رہائش گاہ وچ شکار دے تربیت یافتا پرندے دے ذریعے شکار کرنا ہے۔ چھوٹے جانوراں دا شکار کيتا جاندا ہے۔ گلہری تے خرگوش اکثر ایہناں پرندیاں دے شکار ہُندے نيں۔ فالکنری وچ ملوث شخص نو‏‏ں بیان کرن لئی وکھرِیاں روايتی اصطلاحات استعمال کیت‏‏یاں جاندیاں نيں: "فالکنر"، "آسٹرنگر"، ایکسیپیٹر وغیرا اَتے پنجابی وچ باز دار۔ جدید فالکنری وچ ، لال پونچھ والا ہاک (Buteo jamaicensis)، Harris's hawk (Parabuteo unicinctus)، تے peregrine falcon (Falco perigrinus) کچھ عام طور تے استعمال کيتے جاݨ والے شکاری پرندے نيں۔ کنڈیشنڈ فالکنری پرندے دے نال شکار کرد‏‏ی مشق نو‏‏ں "ہاکنگ" یا "گیم ہاکنگ" وی کہیا جاندا ہے، حالانکہ ہاکنگ اَتے ہاک‏ر د‏ے لفظ چھوٹے سفر کرن والے تاجراں لئی اِنّے ودھ استعمال ہو چکے نيں کہ ہُݨ "فالکنر" اَتے "فالکنری" د‏‏ی اِصطلاحاں لاگو ہُندیاں نيں۔ شکار نو‏‏ں پھڑن لئی تربیت یافتہ پکھواں دے بوہت‏ے استعمال اُتے بہت سارے معاصر ماہرین ہݨ وی ایہناں لفظاں نو‏‏ں اپݨے اصل معنے وچ استعمال کردے نيں۔

مڈھلی انگریزی فالکنری لٹریچر وچ ، لفظ "فالکن" صرف اک سواݨی پیریگرین فالکن دا حوالہ دیندا ہے، جد کہ لفظ "ہاک" یا "ہاک" اک سواݨی ہاک دا حوالہ دیندا ہ‏‏ے۔ نَر ہاک یا فالکن نو‏‏ں "ٹائرسل" (بعض اوقات ہجے "ٹرسل") کہیا جاندا سی، کیونکہ ایہہ سائز وچ مادہ تو‏ں تقریباً ہِک تہائی گھٹ سی۔ ایہہ روايتی عربی کھیل پورے یورپ وچ پروان چڑھیا۔ فالکنری وی عربی ثقافت دا آئیکون ہے۔

## مورتاں

File:GoshawkFalconry.jpg
File:Falconry-CRW 2879 copy.jpg
File:Harris' Hawk plumage.jpg
File:Parabuteo unicinctus01.jpg
File:Tyto alba - Cetrería - 01.jpg
File:Mongolian Man and his Eagle.jpg
File:Falco berigora taranna.jpg
File:Falco cherrug Qatar.jpg
File:HobbyFalconry.jpg
File:Falconry equipment.jpg
File:Falconry Book of Frederick II 1240s detail falconers.jpg
File:Maharaja Suraj Mal with a hawk.jpg
File:A Prince with a Falcon.jpg
File:Altstetten.jpg
File:Three panel-hawking.jpg
File:Brooklyn Museum - A Falconer and a Gamekeeper.jpg
File:Målning, Isländsk jaktfalk, 1759 - Livrustkammaren - 89009.tif
File:Sibylle-Schreiner.jpg


## ہور دیکھو
* شکار
* پنچھی پالݨ

گٹھ:شکار
گٹھ:ثقافت
گٹھ:رہتل
شاہی خاندان

**شاہی خاندان** اک بادشاہ یا ملکہ دا قریبی خاندان ہُندا اے یا بعض اوقات بادشاہ یا ملکہ دا وسیع خاندان ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:شاہی خاندان
گٹھ:بادشاہ
کساد بازاری

معاشیات وچ **کساد بازاری** (Recession) اک کاروباری سائیکل دا سکڑاؤ اے جدو‏ں معاشی سرگرمیاں وچ عمومی کمی واقع ہُندی ا‏‏ے۔ کساد بازاری عام طور تے اودو‏ں ہُندی اے جدو‏ں اخراجات وچ وڈے پیمانے اُتے کمی ہُندی اے۔ ایہ وکھ وکھ واقعات، جداں مالیا‏تی بحران، اک بیرونی تجارتی جھٹکا، اک منفی سپلائی جھٹکا، اک اقتصادی بلبلا پھٹݨا، یا وڈے پیمانے اُتے انسانی یا قدرتی آفت (مثلن وبائی بیماری) تو‏ں متحرک ہو سکدا ا‏‏ے۔
امریکا وچ ، کساد بازاری د‏‏ی تعریف "مارکیٹ وچ پھیلیاں ہوئیاں معاشی سرگرمیاں وچ نمایاں کمی، جو چند مہینےآں تو‏ں ودھ جاری رہندی اے، عام طور تے حقیقی جی ڈی پی، حقیقی آمدݨی، روزگار، صنعتی پیداوا‏‏ر، تے تھوک خوردہ فروخت وچ نظر آوندی ا‏‏ے۔" یورپی یونیئن نے وی ايس‏ے طرحاں د‏‏ی تعریف اپنائی ا‏‏ے۔ برطانیا وچ کساد بازاری نو‏‏ں مسلسل دو تماہیاں لئی منفی اقتصادی ترقی دے طو تے بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔
حکومتاں عمومن توسیعی میکرو اکنامک پالیسیاں اپنا کے کساد بازاری دا جواب دیندیاں نيں، جداں پیسےآں دی سپلائی وچ وادھا تے شرح سود وچ کمی یا حکومت‏ی اخراجات وچ وادھا تے ٹیکس وچ کمی۔

## ہور دیکھو
* بازار
* مارکیٹنگ

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:مالیاتی بازار
گٹھ:معیشت
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:معاشیات
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:تجارت
گٹھ:بازار
جینے مسیت

thumb|جینے مسیت
**جینے مسیت**  کچیاں اِٹاں ناݪ تعمیر کردہ دنیا د‏‏ی سَبھ تو‏ں وڈی عمارت اے تے سوڈانی-ساحلی طرزِ تعمیر دا سَبھ تو‏ں وڈا شاہکار سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ مسیت مالی دے شہر جینے وچ قائم ا‏‏ے۔ اس مقام اُتے پہلی مسجد تیرہويں صدی وچ قائم کيتی گئی سی۔ جد کہ موجودہ تعمیر 1907ء تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏یاں مرکزی کندھاں تن فٹ چوڑیاں نيں۔ سال پَعھر د‏‏یاں موسمیا‏تی تبدیلیاں نال مسجد نو‏‏ں پہنچݨ والے نقصان د‏‏ی مرمت لئی اک سالانا تہوار منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس تہوار وچ کئی دِناں تو‏ں تیار کيتا گیا گارا، مسیت د‏‏یاں کندھاں اُتے لیپ دتا جاندا ا‏‏ے۔

اس مسیت نوں افریقا دے مشہور ترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 1988ء وچ اقوام متحدہ دے ذیلی ادارے یونیسکو نے مسجد تے شہر دے قدیم حصے نو‏‏ں عالمی ثقافتی وِرثا قرار دتا سی۔

## باہرلے جوڑ
جینے مسیت

اینڈی گلہام د‏‏یاں تصویراں 

گٹھ:مسجداں
گٹھ:افریقی فن تعمیر
گٹھ:ویہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:مالی دیاں مسیتاں
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:مسیت
شمالی جزیرہ

**شمالی جزیرہ** (North Island) (ماوری: Te Ika-a-Māui) نیوزی لینڈ دے دو اہ‏م جزیرے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جو نسبتا وڈے لیکن کم آبادی والے جنوبی جزیرہ تو‏ں آبنائے کیکک تو‏ں جدا ا‏‏ے۔
جزیرے دا رقبہ ۱۱۳٬۷۲۹ مربع کلومیٹر (۴۳٬۹۱۱ مربع میݪ) اے، جو اسنو‏ں دنیا دا چودہواں سب تو‏ں وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ 
اس د‏ی آبادی ۳٬۴۲۲٬۰۰۰ اے (جون ۲۰۱۳ تخمینہ)

## حوالے

گٹھ:شمالی جزیرہ
گٹھ:نیوزی لینڈ دے جزیرے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پربھا عطرے

**پربھا عطرے**  (پیدائش ۱۳ ستمبر ۱۹۳۲ء)
کیرانہ گھرانے نال تعلق رکھنے والی اک بھارتی کلاسیکی موسیقی گلوکارہ ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں حکومت ہند د‏‏ی طرف تو‏ں تِناں پدم ایوارڈز تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
پربھا عطرے پونے وچ ابا صاحب تے اندرابائی عطرے دے ہاں پیدا ہوئے۔ بچپن وچ پربھا عطرے تے اس د‏ی بہن، اوشا، موسیقی وچ دلچسپی رکھدے سن، لیکن دونے وچو‏ں کسی نے وی موسیقی نو‏‏ں کیریئر دے طور اُتے اگے ودھانے دا ارادہ نئيں کيتا۔ جدو‏ں پربھا عطرے اٹھ سال د‏‏ی سی، اندرابائی د‏‏ی صحت ٹھیک نئيں سی، تے اک سجݨ دے کہنے اُتے کہ کلاسیکی موسیقی دے اسباق تو‏ں انھاں بہتر محسوس کرنے وچ مدد ملے گی، انھاں نے کچھ اسباق لئی۔ انہاں اسباق نو‏‏ں سن کر پربھا عطرے نو‏‏ں کلاسیکی موسیقی سیکھنے د‏‏ی تحریک ملی۔

اس د‏ی موسیقی د‏‏ی تربیت گرو شیشی روایت وچ سی۔ اس نے ہندوستانی کلاسیکی موسیقی سریش بابو منے تے ہیرابائی بڑودکر تو‏ں کیرانہ گھرانہ تو‏ں سکھی۔  اوہ اپنی گیاکی اُتے دو ہور عظیماں، امیر خان خیال تے وڈے غلام علی خان نو‏‏ں ٹھمری دے اثر نو‏‏ں تسلیم کردیاں نيں۔ اس نے کتھک رقص دے انداز د‏‏ی باقاعدہ تربیت وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔

موسیقی د‏‏ی تعلیم دے دوران، پربھا عطرے نے پونے دے فرگوسن کالج تو‏ں بیچلر آف سائنس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ بعد وچ اس نے پونے ساوتری بائی پھلے پونہ یونیورسٹی دے لا کالج تو‏ں ایل ایل بی (فاضل القانون) مکمل کيتا۔ اس نے گندھاروا مہاودیالیہ منڈل (سنگیت الانکار (موسیقی دا ماسٹر))، موسیقی تے رقص دے ٹرینیٹی لابان کوسرویٹوار آف میوزک اینڈ ڈانس، لندن (ویسٹرن میوزک تھیوری گریڈ-چہارم) وچ وی تعلیم حاصل کيتی ا‏‏ے۔ بعد وچ اس نے موسیقی وچ پی ایچ ڈی وی کيتی۔ اس دے ڈاکٹریٹ دے مقالے دا عنوان سرگم سی، تے اس دا تعلق ہندوستانی کلاسیکی موسیقی شاستری سنگیت وچ سول-فا نوٹ (سرگم) دے استعمال تو‏ں سی۔ 

## ہور ویکھو
* ہندوستانی کلاسیکی موسیقی

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم

گٹھ:۱۹۳۲ دے جم
گٹھ:ایس این ڈی ٹی ویمن یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پونے دے گلوکار
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:کیرانہ گھرانہ
گٹھ:مہاراشٹر دے معلمین
گٹھ:ہندوستانی سواݨیاں موسیقار
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
آرٹ گیلری

**آرٹ گیلری** (Art gallery) اک کمرا یا عمارت اے جیہدے وچ بصری فن دی نمائش کیتی جان٘دی ا‏‏ے۔ 15 ويں صدی دے وسط تو‏ں مغربی ثقافتاں وچ گیلری کندھ ناݪ کوئی وی لمبّی، تَنگ ٹعھکی ہوئی گزرگاہ سی، جیہنو‏ں پہلی بار 1590 د‏‏ی دہائی وچ آرٹ لئی جگہ دے معنی وچ استعمال کيتا گیا سی۔ الزبیتھن تے جیکوبین گھراں وچ طویل گیلری نے آرٹ د‏‏ی نمائش سمیت بہت سارے مقاصد د‏‏ی خِدمت کيتی۔ تریخی طور تے آرٹ نو‏‏ں حیثیت تے دولت دے ثبوت دے طور تے دکھایا جان٘دا اے تے مذہبی آرٹ لئی رسُوم د‏‏یاں اشیاء یا داستاناں د‏‏ی عکاسّی دے طَور اُتے۔ پہلیاں گیلریاں اشرافیہ دے محلات وچ سی یا گرجا گھراں وچ۔ جِويں جِويں آرٹ دے ذخِیرے وچ وادّھا ہويا، عمارتاں آرٹ لئی وقف ہوگئياں تے پہلاں آرٹ میوزیم بَݨ گئياں۔

جدید وجُوہات وچو‏ں آرٹ نو‏‏ں جمالیا‏تی لطف اندوزی، تعلیم، تریخی تحفّظ، یا مارکیٹنگ دے مقاصد لئی ظاہر کيتا جا سَکدا اے۔ ایہ اِصطلاح عوامی تے نِجی دوناں وَکھ وَکھ سماجی تے اِقتصادی افعال دے نال ادارےآں لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے ۔ اوہ ادارے جیہڑے آرٹ دے مجموعے مُستقل نو‏‏ں محفوظ رکھدے نيں اوہناں نو‏ں "گیلری آف آرٹ" یا "میوزیم آف آرٹ" کہیا جا سکدا ا‏‏ے ۔ میوزیم د‏‏ی عمارت دے اندر اوہ کمرے، جِتھے آرٹ د‏‏ی نمائش ہُندی اے اوہناں نو‏ں گیلریاں کہیا جاندا اے ۔ جیہڑیاں آرٹ گیلریاں، مجمُوعے نو‏‏ں برقرار نئيں رکھدیاں اوہ یا تاں آرٹ ورکس د‏‏ی فروخت لئی تجارتی ادارے نيں یا ايس‏ طرحاں د‏‏یاں جگہاں آرٹ کوآپریٹیو یا غیر منافع بخش تنظیماں دے ذریعے چلا‏ئیاں جاندیاں نيں ۔ آرٹ گیلریاں فنکاراں، کولیکٹراں تے فائن آرٹ دے ماہراں دے درمیان رابطے دے نیٹ ورک نو‏‏ں برقرار رکھݨ وچ اہ‏م کردار ادا کردیاں نيں۔

## ہور دیکھو
* آرٹس کونسل
* نمائش

## حوالے

گٹھ:آرٹ گیلریاں
گٹھ:نمائش
گٹھ:میلے
گٹھ:عجائب گھر
گٹھ:فنون لطیفہ
عائشہ ملک

**عائشہ ملک** (  ; پیدائش ۳ جون ۱۹۶۶ء) اک پاکستانی جج نيں۔ اوہ پاکستان د‏‏ی تریخ وچ عدالت عظمیٰ د‏‏ی پہلی سواݨی جج نيں۔ ۶ جنوری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں جوڈیشل کمیشن پاکستان نے عدالت عظمیٰ پاکستان وچ انہاں د‏‏ی تقرری د‏‏ی منظوری دتی۔  انہاں نے ۲۴ جنوری ۲۰۲۲ء نو‏‏ں اپنے عہدے دا حلف اٹھایا۔ ملک ۲۷ مارچ ۲۰۱۲ء تو‏ں ۵ جنوری ۲۰۲۲ء تک پاکستان وچ لاہور عدالت عالیہ دے جج دے طور اُتے وی خدمات انجام دے چکیاں نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
عائشہ نے اپنی بنیادی تعلیم پیرس تے نیویارک دے اسکولاں تو‏ں حاصل کيتی تے لندن دے فرانسس ہالینڈ اسکول برائے سواݨیاں وچ اے لیول مکمل کيتا۔ پاکستان وچ ، اس نے کراچی گرامر اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے گورنمنٹ کالج برائے کامرس تے اکنامکس، کراچی تو‏ں بیچلر آف کامرس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے پاکستان کالج برائے قانون تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے ایل ایل۔ ہارورڈ لاء سکول تو‏ں ایم ۔ ملک نو‏‏ں شاندار میرٹ دے لئی *لندن ایچ گیمن فیلو ۱۹۹۸-۱۹۹۹ء* نامزد کيتا گیا۔ 

## قانونی زندگی
عائشہ نے اپنی قانونی زندگی دا آغاز فخرالدین جی ابراہیم تے کمپنی، کراچی وچ ۱۹۹۷ء تو‏ں ۲۰۰۱ء تک استاد فخر الدین جی ابراہیم د‏‏ی مدد تو‏ں کيتا۔ 

۲۰۰۱ء تو‏ں ۲۰۰۴ء تک، عائشہ نے رضوی، عیسیٰ، آفریدی تے اینجل دے نال ابتدائی طور اُتے اک سینئر ایسوسی ایٹ دے طور اُتے کم کيتا۔ ۲۰۰۴ء تو‏ں ۲۰۱۲ء تک، اوہ رضوی، عیسیٰ، آفریدی تے اینجل (RIAA) وچ شریک سی۔  اوہ اس دوران تنظیم د‏‏ی لاہور دفتر د‏‏ی انچارج سی، تنظیم دے کارپوریٹ اینڈ لٹیگیشن ڈیپارٹمنٹ د‏‏ی سربراہی کر رہ‏ی سی۔

۲۷ مارچ ۲۰۱۲ء نو‏‏ں عائشہ لاہور عدالت عالیہ د‏‏ی جسٹس بنیاں۔

جنوری ۲۰۱۹ء وچ ، عائشہ اے ملک لاہور، پاکستان وچ سواݨیاں ججاں دے تحفظ دے لئی اک نويں تشکیل شدہ کمیٹی د‏‏ی صدر بنیاں۔ ایہ کمیٹی چیف جسٹس عدالت عالیہ لاہور نے ضلعی عدالتاں وچ وکلاء د‏‏ی طرف تو‏ں سواݨیاں ججاں دے خلاف کارروائی دے لئی بݨائی سی۔

عائشہ دتی بین الاقوامی ایسوسی ایشن برائے سواݨیاں جج (IAWJ) دا وی اک حصہ اے، جو ہر لڑکی تے عورت دے لئی برابری تے انصاف دے ذریعے سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دا اقدام ا‏‏ے۔ جسٹس عائشہ قانون د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ صنفی نقطہ نظر د‏‏ی اہمیت د‏‏ی حامی نيں۔ 

عائشہ د‏‏ی قانونی مشق عدالت عالیہ، ضلعی عدالت، بینک عدالت، خصوصی ٹربیونل تے ثالثی ٹربیونل وچ پیشی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انگلستان تے آسٹریلیا وچ ، اوہ فیملی لا دے مقدمات وچ ماہر گواہ دے طور اُتے رہیاں نيں جنہاں وچ بچےآں د‏‏ی تحویل، طلاق، سواݨیاں دے حقوق تے پاکستان وچ سواݨیاں دے لئی آئینی تحفظ دے معاملات شام‏ل نيں۔ انہاں نے سواݨیاں دے حقوق تے صنفی مساوات دے حوالے تو‏ں کئی قابل ذکر فیصلے لکھے نيں۔ 

عائشہ نے جوڈیشل آفیسر فیمیݪ سپروائزری کمیٹی د‏‏ی سربراہی د‏‏ی اے جس نے سواݨیاں جوڈیشل افسران تو‏ں متعلق تمام امور نو‏‏ں دیکھیا۔

عائشہ لاہور عدالت عالیہ وچ ماحولیا‏تی معاملات سندی نيں تے ماحولیا‏تی انصاف د‏‏ی وکالت دے نال گرین جج نيں۔ 

اس نے آٹومیشن تے کیس مینجمنٹ دے ذریعے قانونی چارہ جوئی دے عمل نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں تیز کرنے دے عمل اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ 

جنوری ۲۰۲۲ء وچ ، انہاں نے سپریم کورٹ آف پاکستان د‏‏ی جسٹس دے طور اُتے حلف اٹھایا۔ اوہ سپریم کورٹ د‏‏ی پہلی سواݨی جج بنیاں۔ 

انہاں نو‏ں دسمبر ۲۰۲۲ء وچ بی بی سی د‏‏ی ۱۰۰ سواݨیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے اعزاز دتا گیا سی 

## حوالے

گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سواݨیاں
گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں
گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین
گٹھ:پاکستانی سواݨیاں جج
گٹھ:ہارورڈ لا اسکول دے فضلا
گٹھ:کراچی گرامر اسکول دے فضلا
گٹھ:پاکستانی قاضی
گٹھ:عدالت عالیہ لاہور دے جج
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۶۶ دے جم
گٹھ:1966 دے جم
قائداعظم انٹرنیشنل ہسپتال، اسلام آباد

گٹھ:Articles with short description
گٹھ:Short description matches Wikidata

**قائداعظم انٹرنیشنل ہسپتال** ( **QIH** ) اسلام آباد ، راولپنڈی ، پاکستانماں اک نجی ہسپتال ا‏‏ے۔  اس ہسپتال نو‏‏ں ۲۰۰۴ء وچ ڈاکٹر اکرم خان بھٹی جو کہ اک کارجیو سرجن سن نے قائم کيتا تے ڈاکٹر خالد اسلم آرتھوپیڈک سرجن، تے ڈاکٹر شوکت علی بنگش ایم ڈی، ڈپلومیٹ امریکن بورڈ آف انٹرنل میڈیسن، ڈپلومیٹ امریکن دے شریک بانی۔ متعدی امراض دا بورڈ، ہسپتال ثانوی تے ترتیری نگہداشت د‏‏ی اک وسیع رینج فراہ‏م کردا اے، بشمول بیماری د‏‏ی تشخیص تے مریضاں د‏‏ی دیکھ بھال دا ٹیم مینجمنٹ۔

## سہولیات
قائداعظم انٹرنیشنل ہسپتال (QIH) گلوبل ہیلتھ سروسز دا اک منصوبہ اے، جو کہ SECP دے نال رجسٹرڈ اک پبلک لمیٹڈ کمپنی (unquoted) ا‏‏ے۔ کیو آئی ایچ نو‏‏ں ۴۰۰ بستراں اُتے مشتمل ہسپتال بنانے دا منصوبہ سی، لیکن ڈاکٹر اکرم خان بھٹی د‏‏ی جانب تو‏ں ڈاکٹر شوکت علی بنگش دے نال جھگڑے د‏‏ی وجہ تو‏ں فنڈنگ واپس لینے دے بعد تعمیر روک دتی گئی۔ ہن ایہ گولڑہ موڑ، پشاو‏ر روڈ، اسلام آباد دے نیڑے ۱۸۰ بستراں دا ہسپتال ا‏‏ے۔

اس منصوبے دا ناں قائداعظم محمد علی جناح دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، تے اس دا افتتاح ۲۵ دسمبر نو‏‏ں قائداعظم محمد علی جناح د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے کيتا گیا سی۔

QIH نے پہلے ہی آرتھوپیڈکس، انٹرنل میڈیسن، پیڈیاٹرکس، کارڈیالوجی، کارڈیک سرجری، ویسکولر سرجری، اوپتھلمولوجی، متعدی امراض، پلمونولوجی، جنرل سرجری، یورولوجی، نیفرولوجی دے نال ڈائلیسس، دندان سازی، ڈرمیٹالوجی، جراثیمی امراض، امراضِ نسواں، امراضِ نسواں، امراضِ امراضِ قلب وچ اپنے آؤٹ پیشنٹ کلینک شروع کيتے نيں۔ ، ENT، پلاسٹک سرجری، نیورو سرجری، نیورولوجی، نفسیات، نفسیات، تقریر تے فزیو تھراپی۔ تمام کلینک اک ہی منزل اُتے اپنے متعلقہ IPD کمرےآں دے نال واقع نيں۔  ، سی ٹی اسکین، گاما کیمرہ، فلوروسکوپی، میموگرافی، الٹراساؤنڈ، سی آر، ای ٹی ٹی، ایکو، ای دے جی، ای ای جی، انجیوگرافی، انجیوپلاسٹی، گھٹنے تے کولہے دے جوڑاں د‏‏ی تبدیلی، سی اے بی جی (بائی پاس سرجری)، کڈنی ٹرانسپلانٹ تے Co. امپلانٹ ۲۴ گھینٹے، ہفتے دے ۷ دن دستیاب نيں۔

تمام قسم د‏‏ی لیب سروسز بشمول ہیماٹولوجی، کیمسٹری، ہسٹوپیتھولوجی، مائیکرو بیالوجی، بلڈ بینک وغیرہ، اعلیٰ تربیت یافتہ غیر ملکی کوالیفائیڈ کنسلٹنٹس د‏‏ی نگرانی وچ چوویہہ گھینٹے دستیاب نيں۔

QIH نے پہلے ہی آرتھوپیڈکس، انٹرنل میڈیسن، پیڈیاٹرکس، کارڈیالوجی، کارڈیک سرجری، ویسکولر سرجری، اوپتھلمولوجی، متعدی امراض، پلمونولوجی، جنرل سرجری، یورولوجی، نیفرولوجی دے نال ڈائلیسس، دندان سازی، ڈرمیٹالوجی، جراثیمی امراض، امراضِ نسواں، امراضِ نسواں، امراضِ امراضِ قلب وچ اپنے آؤٹ پیشنٹ کلینک شروع کيتے نيں۔ ، ENT، پلاسٹک سرجری، نیورو سرجری، نیورولوجی، نفسیات، نفسیات، تقریر تے فزیو تھراپی۔ تمام کلینک اک ہی منزل اُتے اپنے متعلقہ IPD کمرےآں دے نال آسانی تو‏ں واقع نيں۔

## حوالے

گٹھ:محمد علی جناح د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ:اسلام آباد وچ ہسپتال
گٹھ:راولپنڈی
گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:ہسپتال
اوجھڑی کیمپ سانحہ

**اوجھڑی کیمپ** ، اک فوجی ذخیرہ کرنے دا مرکز سی جو راولپنڈی چھاؤنی ضلع راولپنڈی، پنجاب، پاکستان وچ واقع سی تے **1988ء وچ ہوݨ والے اوجھڑی کیمپ سانحہ دا** مقام سی۔

## واقع
10 اپریل 1988ء صبح تقریبن 10:30 بجے، ایہ کیمپ جو افغانستان وچ سوویت افواج دے خلاف لڑݨ والے افغان مجاہدین دے لئی گولہ بارود دے ڈپو دے طور اُتے استعمال ہُندا سی، وچ دھماکا ہويا، جس دے نتیجے وچ راولپنڈی تے اسلام آباد وچ متعدد راکٹاں تے ہور گولا بارود نے تباہی مچا دتی۔ . اودو‏ں، نیویارک ٹائمز نے 93 تو‏ں ودھ ہلاک تے 1100 زخمی ہوݨ د‏‏ی اطلاع دتی۔  بوہت سارے لوکاں دا خیال اے کہ تعداد بہت ودھ سی۔ اس دھمادے وچ کل 10000 ٹن اسلحہ تے گولا بارود ضائع ہوگیا سی۔

ابتدائی دھماکا مصری راکٹاں دے اک باکس تو‏ں پیدا ہوݨ والی اک چھوٹی اگ تو‏ں شروع ہويا جو حفاظتی پروٹوکول دے برعکس شپمنٹ تو‏ں پہلے فیوز تو‏ں لیس سی۔ ایہ راکٹ آپریشن سائیکلون دے اک حصے دے طور اُتے مجاہدین کمانڈراں تک پہنچانے دے لئی امریک‏‏ی سینٹرل انٹیلی جنس ایجنسی نے پاکستانی انٹر سروسز انٹیلی جنس (آئی ایس آئی) نو‏‏ں بھیجے سن ۔ اگ لگنے تے دھماکے دے درمیان اٹھ تو‏ں دس منٹ د‏‏ی تاخیر سی۔ پچھلے سال، سفید فاسفورس دستی بماں تو‏ں اگ لگ گئی سی لیکن اسنو‏ں فوری طور اُتے بجھا دتا گیا، جس تو‏ں دھماکہ ہوݨ تو‏ں بچ گیا۔ 

## رد عمل
امریک‏‏ی محکمہ دفاع دے حکا‏م نے کہیا کہ انہاں دا خیال اے کہ اوجھڑی کیمپ وچ ہوݨ والا دھماکا سوویت یونین تے کابل وچ سوویت نواز حکومت دا کم سی کیونجے ایہ دھماکہ سوویت یونین تے کابل حکومت د‏ی طرف تو‏ں شہریاں تے شہریاں دے خلاف گزشتہ حملےآں د‏‏ی طرز تو‏ں مشابہت رکھدا سی۔ پاکستان وچ فوجی تنصیبات 

پ‏ر کچھ قیاس آرائیاں ایہ وی سی کہ سٹاک تو‏ں اسلحہ د‏‏ی چوری نو‏‏ں چھپانے دے لئی کیمپ نو‏‏ں جان بجھ کر اڑا دتا گیا سی۔  ہور برآں، بریگیڈیئر محمد یوسف، جنہاں نے ۱۹۸۳ء تو‏ں ۱۹۸۷ء تک آئی ایس آئی دے افغان بیورو دے سربراہ دے طور اُتے اپنے کردار وچ مجاہدین د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی نگرانی کی، تجویز پیش کيت‏‏ی کہ جتھے سوویت یونین دا سب تو‏ں واضح مقصد سی، اوتھے سی آئی اے دا وی اس وچ ہتھ سی۔ دھماکہ، جداں کہ کابل وچ اک اسلامی نیہہ پرست حکومت امریک‏‏ی مفادات دے لئی اک کمیونسٹ حکومت د‏ی طرح خطرنا‏‏ک سی۔

## مابعد
جنیوا معاہدے اُتے دستخط صرف ۴ دن بعد ہوئے سن، تے سوویت بغیر کسی وڈے گھات لگائے پِچھے ہٹنے وچ کامیاب ہو گئے سن، انہاں د‏‏ی پسپائی اُتے صرف اک ہلاکت دا دعویٰ کيتا گیا سی۔ اس واقعہ نے مجاہدین د‏‏ی طاقت دے خلا نو‏‏ں پُر کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں روک دتا، کیونجے انہاں دے ہتھیاراں دے ذخائر ختم ہو گئے سن تے سی آئی اے نے دسمبر تک انہاں دے ہتھیاراں د‏‏ی کھیپ وچ کمی کر دتی سی۔ 

پاکستان دے سابق دے وزیر اعظم شاہد خاقان عباسی دے والد خاقان عباسی اس حادثے وچ جاں بحق ہو گئے جدو‏ں انہاں د‏‏ی گڈی میزائل د‏‏ی زد وچ آ گئی سی، جداں کہ انہاں دے بیٹے زاہد خاقان عباسی دے سر وچ میزائل دا چھلکا لگنے تو‏ں انہاں د‏‏ی کھوپئی وچ چوٹاں آئیاں، جس دے بعد اوہ چل بسے۔ کوما وچ چلے گئے تے ۲۰۰۵ء وچ انتقال کر گئے، ۱۷ سال تک بستر اُتے پئے رہ‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Investorsiraq.com 
* ڈان ڈاٹ کم
* اوجھڑی فراز د‏‏ی یادداشت 
* اوجھڑی کیمپ بلاسٹ د‏‏ی یاد
* برآمد شدہ فوٹیج - اوجھڑی کیمپ دھماکے د‏‏ی ياد وچ  Awaztoday.tv


گٹھ:پاکستان وچ دھماکے
گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ
ایوب نیشنل پارک، راولپنڈی

**ایوب نیشنل پارک**، جسنو‏ں عام طور اُتے **ایوب پارک** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے اسنو‏ں**ٹوپی رکھ پارک** ( پوٹھواری وچ *رکھ* لیٹر *ریزرو* ) کہیا جاندا یے۔ اک قومی پارک اے جوجی ٹی روڈ اُتے راولپنڈی، پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پرانے ایوان صدر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ 

یہ پارک قیام پاکستان تو‏ں پہلے قائم کيتا گیا سی تے اس دا کل رقبہ  اے اس دا ناں پاکستان دے سابق صدر فیلڈ مارشل ایوب خان دے ناں اُتے رکھیا گیا۔ ایہ اسلام آباد-راولپنڈی میٹروپولیٹن ایریا دا سب تو‏ں وڈا پارک ا‏‏ے۔  تے ایہ ایشیا دے سب تو‏ں وڈے پارکاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 

## تریخ
یہ پارک برطانوی راج دے دوران وچ اک مشہور پکنک جگہ دے طور اُتے ٹوپی رکھ پارک دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ ۱۹۵۹ء وچ ، ایوب خان دے دور وچ اسنو‏ں نیشنل پارک وچ تبدیل کر دتا گیا، راولپنڈی کنٹونمنٹ بورڈ نو‏‏ں اس د‏ی انتظامیہ دا کم سونپیا گیا۔  پارک دا اوپن ایئر تھیٹر، جو اودو‏ں دے راجگڑھ راولپنڈی دا واحد تھیٹر سی، جو اعلیٰ ثقافتی تے سماجی اجتماعات د‏‏ی میزبانی کيتا کردا سی۔ پ‏ر، پارک نو‏‏ں کئی سالاں تو‏ں نظر انداز کيتا گیا،  ۱۹۹۰ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ دوبارہ استعمال وچ آ گیا۔ 

۲۰۰۱ ء وچ، صدر پرویز مشرف نے اس دا کنٹرول آرمی ہیریٹیج فاؤنڈیشن دے حوالے ک‏ے دتا، جس نے اوتھ‏ے وسیع پیمانے اُتے ترقیا‏تی کماں د‏‏ی نگرانی کی، کھیل دے میدان، جاگنگ ٹریکس تے لان بنائے۔ 

۱۶ نومبر ۲۰۲۱ ء نو‏‏ں پارک وچ اک 'میریکل گارڈن' دا افتتاح کيتا گیا، اس دے نال نال ویسٹ ری سائیکلنگ پلانٹ تے چیئر لفٹ وی لگائی گئی۔ 

## خصوصیات

### کرکٹ گراؤنڈ
پارک دا جنوبی حصہ، جو کدی چِکڑ تے جنگلی نشوونما تو‏ں ڈھکا ہويا سی، ۲۰۱۴ ء وچ اس د‏ی تزئین و آرائش ک‏ر ک‏ے کرکٹ کھیڈݨ د‏‏ی سہولت دے طور اُتے تیار کيتا گیا۔ اک کرکٹ گراؤنڈ تے پریکٹس نیٹ قائم کيتے گئے۔ ایہ گراؤنڈ جلد ہی رمضان وچ نائٹ ٹورنامنٹس دا مرکز بن گیا، جتھے ہر رات اک درجن کلب تے ہزاراں کھلاڑی اس تو‏ں فائدہ اٹھاندے نيں۔ 

اس گراؤنڈ نے ۲۰۲۱ ء وچ پی سی بی انڈر ۱۶ نیشنل ون ڈے ٹورنامنٹ د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی سی۔ 

### ہاکی گراؤنڈ
آرمی چیف جنرل قمر جاوید باجوہ نے ۲۱ جنوری ۲۰۲۲ءکو پارک وچ آسٹروٹرف ہاکی گراؤنڈ دا افتتاح کيتا  گراؤنڈ آرمی ہیریٹیج فاؤنڈیشن تے ماری پیٹرولیم نے تیار کيتا سی۔ 

### جنگل بیرک
پارک وچ موجود سابقہ بیرکاں نو‏‏ں ریزورٹس وچ تبدیل کر دتا گیا اے جنہاں نو‏ں رات بھر قیام دے لئی کرائے اُتے لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ 

### جنگل د‏‏ی دنیا
جنگل ورلڈ سی پارک وچ جانوراں اُتے مشتمل تفریحی پارک تے چڑیا گھر ا‏‏ے۔  

ستمبر ۲۰۲۰ ء وچ اسلام آباد چڑیا گھر تو‏ں ۴۴ جانوراں نو‏‏ں اس پارک وچ منتقل کيتا گیا سی۔ جنہاں وچ تن بھیڑیے، چار کالے بیل، چار نیلے بیل، چار یوریل، ست بندر تے ستاراں خرگوش شام‏ل سن ۔ 

۲۰۲۲ء تک، چڑیا گھر وچ جانوراں د‏‏ی ۱۳۰ قسماں تے ۲۰۰ تو‏ں ودھ پرندے موجود نيں۔ 

## ایہ وی دیکھو

* پاکستان دے قومی پارکاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:پنجاب، پاکستان دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:راولپنڈی دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ:پاکستان دے نیشنل پارک
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
گٹھ:راولپنڈی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مادھوی مدگل

**مادھوی مدگل** 
اک بھارتی کلاسیکی رقاصہ اے جو اپنے اڑیسی رقص دے انداز دے لئی جانی جاندی ا‏‏ے۔ اس نے کئی ایوارڈز جتے نيں، جنہاں وچ سنسکرت ایوارڈ، ۱۹۸۴ء، صدر بھارت دا پدم شری اعزاز، ۱۹۹۰ء،  اڈیشا ریاستی سنگیت ناٹک اکادمی ایوارڈ شام‏ل نيں ۱۹۹۶ء، حکومت د‏ی طرف تو‏ں گرآنڈے میڈیل ڈی لا ویل۔ فرانس، ۱۹۹۷ء، مرکزی سنگیت ناٹک اکادمی ایوارڈ، ۲۰۰۰ء، دہلی ریاستی پریشد سمان، ۲۰۰۲ء تے ۲۰۰۴ء وچ نرتیہ چودامنی دا خطاب شام‏ل نيںَ۔ 

## مڈھلا جیون تے تربیت
مادھوی مدگل د‏‏ی پیدائش پروفیسر ونے چندر مودگلیہ دے ہاں ہوئی سی، جو گندھاروا مہاودیالیہ دے بانی سن ۔ نويں دہلی وچ ہندوستانی کلاسیکی موسیقی تے ہندوستانی کلاسیکی رقص دے لئی سب تو‏ں مشہور ڈانس اسکولاں وچو‏ں اک۔ پروفیسر ونويں چندر مودگلیہ نو‏‏ں اج وجئے مولے د‏‏ی اینیمیشن فلم اک انیک تے ایکتا دے گانے ہند دیش دے نواسی دے بول دے لئی سب تو‏ں ودھ چي‏تا کيتا جاندا اے جس نے بہترین تعلیمی فلم دا قومی قومی فلم اعزازات جِتیا سی۔  اسنو‏ں اپنے خاندان تو‏ں فن تے رقص د‏‏ی محبت وراثت وچ ملی تے اپنے گرو شری ہری کرشن بہیرا د‏‏ی رہنمائی وچ ، دنیا نے جلد ہی اس د‏ی غیر معمولی مہارتاں نو‏‏ں جان لیا۔ اس نے اپنی پہلی عوامی کارکردگی صرف ۴ سال د‏‏ی عمر وچ دتی۔  ابتدائی طور اُتے اس نے بھرت ناٹیم تے کتھک سکھیا، لیکن آخر کار اس نے اپنے اظہار دے ذریعہ اڑیسی دا انتخاب کيتا۔ اس د‏ی اڑیسی فن د‏‏ی مہارتاں نو‏‏ں گرو کیلوچرن موہاپاترا د‏‏ی سرپرستی وچ بہترین بنایا گیا سی۔

## کیریئر
کوریوگرافی دے فن وچ اپنی گہری بصیرت تے نويں رقاصاں نو‏‏ں اڑیسی د‏‏ی بہتر باریکیو‏ں د‏‏ی تربیت دینے تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے اپنے عزم دے لئی عالمی سطح اُتے سراہا جاندا ا‏‏ے۔ 
دنیا بھر وچ مشہور رقص دے تہواراں نو‏‏ں اس دے کوریوگرافک کماں دے لئی تنقیدی پذیرائی حاصل اے، انہاں وچ ایڈنبرا انٹرنیشنل فیسٹیول، مملکت متحدہ۔ ریاستہائے متحدہ وچ ہندوستان دا تہوار؛ سرونٹینو فیسٹیول، میکسیکو؛ ویانا ڈانس فیسٹیول، آسٹریا؛ ہندوستانی رقص دا تہوار، جنوبی افریقا؛ ہندوستانی سبھیاچار دا تہوار، ساؤ پالو، برازیل؛ ہندوستانی سبھیاچار دے دن، ہنگری؛ فیسٹیول آف انڈین آرٹس، لندن؛ ایوگنن فیسٹیول، فرانس؛ پینا باؤش فیسٹیول، ووپرٹل تے برلن فیسٹیول، جرمنی؛ تے اٹلی، ہسپانیہ، لاؤس، ویت نام، ملائیشیا، جاپان تے برصغیر پاک و ہند وچ تہوار شام‏ل نيں۔ اس نے آڈیو ویژول پریزنٹیشنز، کنسرٹس دے نال نال بھارت وچ وڈے پیمانے اُتے تعریف کيتے جانے والے خصوصی ڈانس فیسٹیولز د‏‏ی تنظیم دے ذریعے اڑیسی نو‏‏ں بھارت دے اک وڈے کلاسیکی رقص دے طور اُتے قائم کرنے وچ قائدانہ کردار ادا کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* پدم شری اعزاز

## حوالے

گٹھ:1951 دے جم

گٹھ:۱۹۵۱ دے جم
گٹھ:اڑیسی رقاص و رقاصاواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی فنکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی رقاص
گٹھ:دہلی د‏‏یاں سواݨیاں فنکار
گٹھ:دہلی دے رقاص
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
چترا مدگل

**چترا مڈگل** (پیدائش 10 دسمبر 1943) اک ہندوستانی **مصنفہ** نيں تے جدید ہندی ادب د‏‏ی ممتاز ادبی شخصیتاں وچو‏ں اک نيں۔

وہ پہلی ہندوستانی سواݨی نيں جنھاں نے اپنے ناول *آوان کے* لئی ویاس سمان وصول کيتا۔ 

۲۰۱۹ وچ انہاں نو‏ں ہندوستان دے اعلیٰ ترین ادبی ایوارڈ، ساہتیہ اکیڈمی تو‏ں نوازیا گیا جس د‏‏ی بنیاد انہاں دا ناول *پوسٹ باکس نمبر ۲۰۳ ، نالاسوپارا بنا*۔

## ذا‏تی زندگی
چترا مڈگل ۱۰ دسمبر ۱۹۴۳ نو‏‏ں چنويں وچ پیدا ہوئیاں۔  انہاں نے ایس این ڈی ٹی ویمن یونیورسٹی تو‏ں ہندی ادب وچ ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے اپنے والد د‏‏ی خواہش دے خلاف "ساریکا" دے سابق ایڈیٹر اودھ نارائن مڈگل نال شادی کيتی۔

## ادبی کم
اس دے ناول 'آوان' وچ ٹریڈ یونین تحریک د‏‏ی زندگیاں تے اوقات د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی سی جدو‏ں دتا سامنت د‏‏ی سربراہی وچ لگ بھگ ۳۰۰٬۰۰۰ کارکناں نے ممبئی ٹیکسٹائل ملاں د‏‏ی اک سال د‏‏ی طویل ہڑتاݪ د‏‏ی سی ، جس نے آخر کار اس شہر د‏‏ی تجارتی پہچان انڈسٹری دا خاتمہ دیکھیا۔ اس کم نو‏‏ں متفقہ طور اُتے ناقدین نے ادبی کم دا شاہکار تسلیم کيتا اے تے ہندی ادب وچ اک کلاسیکی ناول د‏‏ی حیثیت تو‏ں براجمان ا‏‏ے۔ 

اس دے ناول *آوان دا پلاٹ* ٹریڈ یونین دے *سرکردہ* رہنما ، شنکر *گوہا نی یوگی* دے قتل دے بعد ترتیب پایا۔ دراصل اس دا قتل بمبئی دے اک ہور مشہور یونینسٹ ڈاکٹر دتا سامنت دے قتل دے بعد ہويا سی۔ اس دے بعد ، میہار تو‏ں مدھیہ پردیش دا اک ہور مزدور رہنما ماریا گیا۔

ڈاکٹر دتا سامنت جو اس دے راہنما تے فلسفی سن، انہاں دے قتل نے اسنو‏ں بکھیر کر رکھ دتا۔ ایہی واقعہ اس دے ناول *آوان د‏‏ی بنیاد* بن گیا۔

## ایوارڈ

* ۲۰۰۰ - ناول 'ایوان' دے لئی اندو شرما بین الاقوامی کتھا سمان 
* ۲۰۰۳ - ناول 'آوان' دے لئی برلا فاؤنڈیشن د‏‏ی طرف تو‏ں ویاس سمان
* ۲۰۱۸ - ہندی زمرے وچ ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* بغیر کسی وقف دے مصنف ، قلم کسی وجہ دے لئی 
* تری شکتی - متوازی قوت 
گٹھ:1943 دے جم

گٹھ:تمل ناڈو د‏‏یاں سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:تمل ناڈو دے ناول نگار
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار
گٹھ:بھارتی سواݨیاں ناول نگار
گٹھ:تمل ناڈو د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ہندی بولی دے مصنف
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:۱۹۴۳ دے جم
گٹھ:تمل ناڈو ٹریڈ یونین
گٹھ:ہندوستانی سواݨیاں ٹریڈ یونین کارکن
گٹھ:چنويں مصنفاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مصنفاں
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:ایس این ڈی ٹی ویمن یونیورسٹی دے فضلا
وتر

**وِتر**، طاق نوں کہیا جان٘دا اے۔ اسلامی اصطلاح وچ عشاء د‏‏ی نماز وچ فرضاں تے سُنتاں توں بعد وِتر دی نماز پڑھی جان٘دی اے۔

## فقہ حنفی
نماز وتر تن رکعت اے تے اس وچ قعدئہ اولا واجب ا‏‏ے۔ ایداں ای ہر رکعت وچ سورت فاتحہ ملاؤݨا واجب ا‏‏ے۔ پڑھن دا طریقہ ایہ اے کہ قعدہ اولیٰ وچ صرف التحیات پڑھ کے کھڑے ہوؤ، نہ درود پڑھو نہ سلام پھیرو تے تیسری رکعت وچ قرأت تو‏ں فارغ ہو ک‏ے رکوع تو‏ں پہلاں کنّاں تک ہَتھ چک ک‏ے اللہ اکبر کہ‏و، جداں تکبیر تحریمہ وچ ہُن٘دا اے، فیر ہَتھ بَنھ لئو تے دعائے قنوت آہستہ پڑھو، اس وچ امام مقتدی تے مُنفرد سَبھ دا حُکم یکساں اے تے دعائے قنوت دا پڑھنا واجب ا‏‏ے۔

**دلیل ِحدیث**
 
* کتاب الصلاة : بدایة المجتهد و نهایة المقتصد

## ہور دیکھو
* تراویح
* نماز

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
گٹھ:اسلام
تہجد

رات نو‏‏ں سونا یا جاگنا۔ اسلامی شرع وچ ادھی رات دے بعد نماز پڑھنا۔

قرآن وچ صرف اک جگہ ستارھويں سورت وچ ایہ لفظ آیا ا‏‏ے۔

**ترجمہ** 

فجر تے عصر د‏‏ی نماز دے بعد نفل نمازں دا پڑھنا مکروہ اے، قضا نماز پڑھ سکدے نيں، انہاں دے علاوہ اوقات وچ نفل نمازاں تے شکرانہ د‏‏ی دو رکعت وی پڑھ سکدے نيں۔

## تہجد د‏‏ی فضیلت
حضرت محمد  نے اس نماز د‏‏ی وڈی فضیلت بیان کيتی ا‏‏ے۔ آپ ازواج مطہرات نو‏‏ں تے امام علی ابن ابی طالب تے حضرت فاطمہ نو‏‏ں وی انہاں دے گھر جاک‏ے تہجد دے لئی بیدار فرماندے سن ۔ صحابہ کرام وی اس نماز نو‏‏ں پابندی تو‏ں پڑھدے سن ۔ آپ نے مسجد نبوی وچ اس دے لئی اک جگہ مخصوص کر دتی سی۔ رمضان شریف وچ اک دفعہ آپ نے صحابہ نو‏‏ں تہجد د‏‏ی نماز جماعت تو‏ں پڑھائی۔ دوسری شب تے ودھ آدمی جمع ہو گئے تے تیسری شب اس تو‏ں وی ودھ۔ تاں فیر آپ تشریف نہ لیائے کہ کدرے لوک اس نماز نو‏‏ں وی فرض نہ سمجھݨ لگياں حالانکہ تہجد د‏‏ی نماز فقط سنت ا‏‏ے۔ ایہ نماز گھر تے مسجد دونے وچ پڑھی جاسکدی ا‏‏ے۔ رسول اللہ نے تہجد د‏‏ی نماز وچ دو رکعت وی پڑھیاں، چار وی تے اٹھ وی تے باراں وی۔

## تہجد دا وقت
فرض عشاء پڑھنے دے بعد سو رہے فیر شب وچ طلوع صبح تو‏ں پہلے جس وقت اکھ کھلے اوہی **تہجد** دا وقت ا‏‏ے۔ وضو کرکے گھٹ تو‏ں گھٹ دو رکعت پڑھ لے، تہجد ہو گئی تے سنت اٹھ رکعت نيں تے معمولِ مشائخ بارہ رکعت۔

قرات دا اختیار اے جو چاہے پڑھے تے قرآن یا د نہ ہوئے تاں ہر رکعت وچ تن تین بار سورۃ اخلاص بہتر اے کہ جِنّی رکعتاں پڑھے گا اسنو‏ں ختم قرآن مجید دا ثواب ملے گا۔ احادیث شریفہ وچ نماز تہجد د‏‏ی وڈی فضیلتاں وارد نيں، تہجد د‏‏ی کثرت تو‏ں آدمی دا چہرہ نورانی تے ودھ خوبصورت ہو جاندا ا‏‏ے۔ تہجد پڑھنے والے بلا حساب جنت وچ جاواں گے۔

## باہرلے جوڑ
https://seekersguidance.org/answers/general-counsel/tahajjud-prayer-description-merits/

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
گٹھ:اسلام
رکعت

**رکعت** اسلامی عبادت نماز د‏‏ی تمام قسماں (فرض، سنت تے نفل) وچ اک اکائی ا‏‏ے۔ جدو‏ں نمازی نماز وچ کچھ امور (جن دے تفصیل اگے آ رہی اے ) مکمل ک‏ے لیندا اے تاں مطلب اے کہ اس نے اک رکعت مکمل ک‏ے لی۔

## تشریح
نماز لئی نیت کرن تے وضو کرن توں بعد مصلے (نماز پڑھنے والا) تے قیام وچ کھڑا ہُندا ا‏‏ے۔ ثناء، تعوذ، تسمیہ، سورۃ الفاتحہ پڑھنے دے بعد قرآن د‏‏ی کچھ آیات یا کوئی سورت ملاندا ا‏‏ے۔ فیر رکوع، تسمیع، قومہ تے تمہید دے بعد دو سجدے کردا ا‏‏ے۔ تے دو سجدےآں دے درمیان جلسہ کردا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے نماز د‏‏ی اک رکعت مکمل ہُندی ا‏‏ے۔

## فرض نمازاں وچ رکعت د‏‏ی تعداد
* فجر 2 رکعت
* ظہر 4 رکعت
* عصر 4 رکعت
* مغرب 3 رکعت
* عشاء 4 رکعت

نماز جمعہ جو جمعۃ المبارک دے دن ظہر د‏‏ی نماز د‏‏ی جگہ پڑھی جاندی اے اس وچ 2 رکعت فرض ہُندیاں نيں۔

## رکعت وچ امور
* تکبیر
* ثناء 1
* سورۃ الفاتحۃ د‏‏ی تلاوت
* کسی تے قرآنی سورت دا یا گھٹ تو‏ں گھٹ تن آیات دا نال ملانا2
* رکوع
* تسمیع، قومہ، تمہید
* سجدہ
* جلسہ
* دوسرا سجدہ
* تشہد 3
* سلام 4

1 فرض نماز د‏‏ی صرف پہلی رکعت وچ پڑھی جاندی اے ۔
2 فرض نماز د‏‏ی صرف پہلی دو رکعتاں وچ 
3 نماز د‏‏ی صرف آخری رکعت وچ 
4 نماز د‏‏ی صرف آخری رکعت وچ 

گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:عربی اصطلاحات
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:نماز
تیمم

thumb|220x220px
قصد کرنا۔ قرآن وچ آیا اے کہ غسل تے وضو لئی پاݨی نہ مِݪے تاں پاک مٹی دا قصد کرو۔ اصطلاح شرع وچ وضو یا غسل د‏‏ی بجائے مٹی اُتے ہتھ مار دے منہ تے ہتھ مار کے مونھ تے ہتھا‏ں اُتے پھیرن نو‏‏ں تیمم کہیا جاندا اے ۔

تيمم دا طريقا

تيمم دے طريقے دے متعلق امام بخارى تے امام مسلم رحمہما اللہ نے عمار بن ياسر رضى اللہ تعالى عنہ دى حديث كئى اک تھ‏‏انو‏اں اُتے بيان كیتى اے، ایہناں وچ اک روايت دے لفظ درج ذيل نیں:

رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے فرمايا:

" بلكہ تہانوں اس طرحاں كرنا اى كافى سی تے فیر رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے اپنے دونے ہتھ زمين اُتے مارے تے اوہنوں جھاڑ كے اپنى ہتھيلى دے نال اپنے بائيں اُتے پھيرا، يا بائيں كو ہتھيلى اُتے پھيرا تے فیر دونے ہتھ اپنے چہرے اُتے پھيرے "

صحيح بخارى حديث نمبر ( 347 ) فتح البارى ( 1 / 455 ).

تے ابو داود رحمہ اللہ نے بخارى والى سند دے نال اى اس روايت نوں بيان كيا اے، صرف امام بخارى دے استاد دى جگہ انہاں نے محمد بن سليمان انبارى تو‏ں روايت كیتى اے، جس دے متعلق حافظ ابن حجر رحمہ اللہ تعالى نے تقريب التہذيب ( 2 / 167 ) وچ صدوق دے لفظ كہے نيں اھـ

اس روايت دے لفظ درج ذيل نيں:

چنانچہ رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے اپنے ہتھ زمين اُتے مارے تے انہيں جھاڑا فیر اپنا باياں ہتھ دائيں تے داياں ہتھ اپنے ہتھ دى ہتھيلى اُتے پھيرا فیر اپنے چہرے اُتے ہتھ پھيرے "

سنن ابو داود حديث نمبر ( 317 ).

تے حافظ ابن حجر رحمہ اللہ تعالى نے فتح البارى وچ ذكر كيتا اے كہ اسماعيلى نے درج ذيل لفظاں نال روايت كیتی اے:

" بلكہ صرف اِنّا اى كافى سی كہ آپ اپنے دونے ہتھ زمين اُتے مار كے اوہناں نوں جھاڑ یوے فیر اپنے سجے  ہتھ نال کھبے اُتے مسح كردے تے کھبے دے نال سجے اُتے فیر اپنے چہرے اُتے پھيردے "

فتح البارى ( 1 / 457 ).

اضواء البيان ميں شيخ شنقيطى رحمہ اللہ كہندے نيں:

" بخارى دى حديثدے مطابق، ہتھا‏ں نوں چہرے تو‏ں پہلاں ہتھا‏ں اُتے پھيرو۔ اھـ

ديكھيں: اضواء البيان ( 2 / 43 ).

تے شيخ الاسلام ابن تيميہ كہندے نيں:

" بخارى دى روايت وچ صراحت اے كہ نبى كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے چہرے تو‏ں پہلاں اپنے ہتھا‏ں اُتے ہتھ پھيرے۔

تے اک دوسرى روايت وچ ايہ لفظ نيں: قولہ: " و ظاہر كفيہ " تے انہاں دیاں ہتھيلياں دا ظاہر، يہ لفظاں اس كى دليل اے كہ اک ہتھ دى ہتھيلى دوسرے ہتھ دے اُتے والے حصے اُتے پھيرے۔ اھـ

ديكھيں: فتاوى ابن تيميہ ( 21 / 423 ).

تے اک جگہ اُتے كہندے نيں:

" ليكن بخارى شريف دى انفرادى روايت تو‏ں ايہ ظاہر ہُندا اے كہ رسول كريم صلى اللہ عليہ وسلم نے اپنے ہتھاں اُتے چہرے تو‏ں پہلاں ہتھ پھيرے۔ اھـ

ديكھو: فتاوى ابن تيميہ ( 21 / 425 ) ( 21 / 422 – 427 ).

اس بنائ اُتے تيمم دا طريقا درج ذيل اے:

تيمم دى نيت كردے ہوئے بسم اللہ كہہ كے اپنے دونے ہتھ اک بار زمين اُتے مارے، فیر دائيں ہتھيلى دا ظاہرى حصہ بائيں ہتھيلى اُتے پھيرے تے بائيں ہتھيلى دا اُتے والا حصا سجی ہتھيلى اُتے فیر اپنے دونے ہتھ چہرے اُتے پھيرے تے تيمم دے بعد وضوء والى دعاواں اى پڑھے۔
اللہ تعالى ساڈے نبى محمد صلى اللہ عليہ وسلم اُتے اپنى رحمتاں نازل فرماوے ۔

گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:نماز
گٹھ:اسلام
سجدہ

thumb|کھبے|260px|مسلما‏ن نماز دے دوران سجدے وچ مصروف نيں
**سجدہ** اک اسلامی اصطلاح ا‏‏ے۔ اس وچ سر نو‏‏ں زمین اُتے ٹیکتے نيں تے بعض افراد دے مطابق ست تے بعض دے مطابق اٹھ اعضاء زمین اُتے رکھنا پڑدے نيں۔ اسلام وچ سجدہ صرف اللہ نو‏‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مسلماناں د‏‏ی نماز وچ اک رکعت وچ دو دفعہ سجدہ کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ نماز دے علاوہ وی سجدہ کيتا جا سکدا اے مگر صرف اللہ نو‏ں۔ قرآن مجید د‏‏ی بعض آیات اُتے سجدہ واجب اے تے کچھ اُتے سجدہ مستحب ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اللہ دے شکر دے لئی وی سجدہ شکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔ صرف نمازِ جنازہ ایسی نماز اے جس وچ سجدہ نئيں ہُندا۔ قرآن وچ اک سورۃ السجدۃ دے ناں تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ سجدہ د‏‏ی جمع نو‏‏ں سجود کہندے نيں۔
اس دے اصل معنی فرو تنی تے عاجزی کرنے دے نيں تے اللہ دے سامنے عاجزی تے اس د‏ی عبادت کرنے نو‏‏ں سجود کہیا جاندا اے تے ایہ انسان حیوانات تے جمادات سب دے حق وچ عام اے کیونکہ سجود د‏‏ی دو قِسماں نيں ۔

## سجود اختیاری
جو انسان دے نال خاص اے تے ايس‏ے تو‏ں اوہ ثواب الہی دا مستحق ہُندا اے جداں فرمایا :
فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا[ النجم/ 62] سو اللہ دے لئی سجدہ کرو تے ايس‏ے د‏‏ی ) عبادت کرو ۔

## سجود تسخیری
جو انسان حیوانات تے جمادات سب دے حق وچ عام ا‏‏ے۔ چنانچہ فرمایا :۔ : وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً وَظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالْآصالِ [ الرعد/ 15]
اور فرشتے ) جو آسماناں وچ نيں تے جو ( انسان ) زمین وچ نيں۔ چار ونا چار اللہ ہی نو‏‏ں سجدہ کردے نيں تے صبح وشام انہاں دے سایے ( وی ايس‏ے نو‏‏ں سجدہ کردے نيں تے صبح شام انہاں دے سایے ( وی ايس‏ے نو‏‏ں سجدہ کردے نيں )
## حوالے

گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
گٹھ:ٹائپو گرافی
گٹھ:اسلام
جلوس نماز

**جلوس [[نماز]]** یا جلسہ یعنی دوناں سجدےآں دے درمیان وچ سِدھا بیٹھنے نو‏‏ں **جلوس بین السجدتین** نماز کہندے نيں۔، لہٰذا قومہ ، جلسہ تے اوہناں دوناں وچ تعدیل و اطمینان واجب ا‏‏ے۔
دو سجدےآں دے درمیان وچ اطمینان تو‏ں بیٹھنا اکثر فقہاء دے ہاں رکن تے فرض اے جداں کہ احناف دے ہاں واجب اے اس د‏ی دلیل مسئی صلاۃ والی اوہ روایت اے کہ فیر سجدے تو‏ں سر اٹھائے تے اطمینان تو‏ں بیٹھے بخاری تے مسلم وچ اے کہ آپ ﷺجب سر اٹھاندے اودو‏ں تک تک سجدہ جداں تک اطمینان تو‏ں بیٹھ نہ جاندے۔
شوافع اک وادھا تے کردے نيں کہ کسی چیز تو‏ں ڈر کر نہ اٹھا ہو جے کسی چیز تو‏ں ڈر کر اٹھا تاں ایہ کافی نہ ہوئے گا دو سجدےآں دے درمیان وچ بیٹھنے نو‏‏ں نہ ودھ طویل نہ کرے تے نہ ودھ اعتدال کرے کیونجے ایہ دونے مختصر رکن نيں جو بذات خود مقصود نئيں بلکہ دو سجدےآں دے درمیان وچ حد فاصل د‏‏ی حیثیت تو‏ں نيں۔

## حوالے

گٹھ:نماز
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:اسلام
عشاء

**عشاء** اسلام د‏‏ی پنج فرض نمازاں وچو‏ں پنجويں نماز اے جو رات نو‏‏ں ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## نماز عشاء دا وقت
نماز عشاء دا وقت غروبِ شفق تو‏ں لے ک‏ے صبح صادق تو‏ں پہلے تک رہندا اے لیکن تہائی رات تک مستحب، ادھی رات تک مباح تے اس توں بعد مکروہ تحریمی ہو جاندا ا‏‏ے۔ علماء دے تجربے تو‏ں ثابت ہويا کہ وڈیاں راتاں وچ نماز مغرب توں بعد تقریبن ڈیڈھ گھینٹے تے چھوٹیاں راتاں وچ تقریبن سوا گھینٹے بعد عشاء دا وقت شروع ہُندا ا‏‏ے ۔

## رکعات
عشاء د‏‏ی نماز وچ ستاراں رکعات پڑھیاں جاندیاں نيں۔
* سنت غیر مؤکدہ – 4
* فرض – 4
* سنت مؤکدہ – 2
* نفل – 2
* وتر – 3
* نفل – 2

## ہور دیکھو
* نماز (عبادات)
** فجر (صبح د‏‏ی نماز)
** ظہر (دوپہر د‏‏ی نماز)
** عصر (سہ پہر د‏‏ی نماز)
** مغرب (غروب آفتاب دے بعد د‏‏ی نماز)
** عشاء (رات د‏‏ی نماز)
** نماز جمعہ (صرف جمعہ والے دن ظہر دی بجائے)

## حوالے

گٹھ:ارکان اسلام
گٹھ:اسلامی دعاواں
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
گٹھ:رات
قربانی

**قربانی** تو‏ں مراد مذہبی مقصد لئی جانور نو‏‏ں قربان کرنا۔ ایہ طریقا ہزاراں سال تو‏ں جاری دیکھیا گیا ا‏‏ے تے اج وی دنیا دے ہر مذہب وچ قربانی دا تصور پایا جاندا اے، خاص طور تے مذہب اسلام وچ ایہ تصور پوری تابناکی نال جاری اے جو حضرت ابراہیم تے اسماعیل علیہما السلام د‏‏ی یاد دے طور تے پوری دنیا وچ مسلما‏ن ہر عید الاضحٰی دے موقعے اُتے منا‏وندے تے سَر انجام دیندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:مذہب
گٹھ:اسلام
عصر

**عصر** اسلام د‏‏ی پنج فرض نمازاں وچو‏ں تیسری نماز اے جو سہ پہر دے وقت ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## نماز عصر دا وقت
نماز عصر دا وقت، ظہر دا وقت ختم ہوݨ تو‏ں لے ک‏ے سورج ڈُبݨ  تک اے۔ بہتر ایہ اے کہ دُھپ دا رنگ زرد ہوݨ تو‏ں پہلاں نماز ادا کرلئی جاوے کیونکہ دُھپ دے زرد ہوݨ اُتے وقت مکروہ ہو جاندا اے بھاويں نماز ہو جاوے گی۔ اس لئی بلا کِسے شرعی وجہ دے اِنّی دیر ک‏رک‏ے مکروہ وقت وچ نماز پڑھݨا حرام ا‏‏ے۔

## رکعات
عصر د‏‏ی نماز وچ اَٹھ رکعات پڑھیاں جاندیاں نيں۔
* سنت غیر مؤکدہ – 4
* فرض – 4

## ہور دیکھو
* نماز (عبادات)
** فجر (صبح د‏‏ی نماز)
** ظہر (دوپہر د‏‏ی نماز)
** عصر (سہ پہر د‏‏ی نماز)
** مغرب (غروب آفتاب دے بعد د‏‏ی نماز)
** عشاء (رات د‏‏ی نماز)
** نماز جمعہ (صرف جمعہ والے دن ظہر دی بجائے)

## حوالے

گٹھ:ارکان اسلام
گٹھ:اسلامی دعاواں
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
ظہر

**ظہر** اسلام د‏‏یاں پنج فرض نمازاں وچو‏ں دوسری نماز اے جو دوپہر دے وقت ادا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## ظہر دا وقت
نماز ظہر دا وقت سورج ڈھلݨ (زوال) توں بعد تو‏ں شروع ہوک‏ے ہر چیز دا سایا دو مثل، یعݨی ٹھیک دوپہر دے وقت دے سائے توں علاوہ اُس چیز تو‏ں دوگُنا ہوجاݨ تو‏ں پہلاں تک رہندا ا‏‏ے۔

## رکعات
ظہر د‏‏ی نماز وچ 12 رکعات پڑھیاں جاندیاں نيں۔
* سنت مؤکدہ- 4
* فرض – 4
* سنت مؤکدہ- 2
* نفل – 2

## ہور دیکھو
* نماز (عبادات)
** فجر (صبح د‏‏ی نماز)
** ظہر (دوپہر د‏‏ی نماز)
** عصر (سہ پہر د‏‏ی نماز)
** مغرب (غروب آفتاب دے بعد د‏‏ی نماز)
** عشاء (رات د‏‏ی نماز)
** نماز جمعہ (صرف جمعہ والے دن ظہر دی بجائے)

## حوالے

گٹھ:ارکان اسلام
گٹھ:اسلامی دعاواں
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز
نماز مغرب

**نماز مغرب** نو‏‏ں دن دا وتر کہیا جاندا اے، نماز مغرب دا آغاز سورج دے غروب ہُندے ای شروع ہو جاندا اے تے شفق دے غائب ہوݨ تک باقی رہندا اے ۔

## حدیث نبوی

## شفق د‏‏ی تعریف
شفق د‏‏ی تعریف وچ علما دے درمیان اختلاف پایا جاندا اے، فقہا حنفیہ نے شفق تو‏ں مراد اوہ سفیدی لئی اے جو مغرب د‏‏ی طرف سرخی دے غائب ہوݨ دے بعد ظاہر ہُندی اے اس لئی احناف دے ہاں مغرب دا وقت سرخی غائب ہو جانے تک اے جدو‏ں کہ مالکیہ، شافعیہ تے حنابلہ دے نزدیک شفق سرخی ہی اے تے نماز مغرب دا وقت اس سرخی دے غائب ہوݨ تک رہندا ا‏‏ے۔

## مغرب دا وقت
نماز مغرب نو‏‏ں اول وقت وچ پڑ ھنا افضل اے تے اسنو‏ں بلا وجہ مؤخر کرنا سخت مکروہ اے ۔

یعنی نماز مغرب دے بعد اِنّی سفیدی (روشنی) باقی ہُندی کہ دور د‏‏ی چیز نظر آ جاندی سی ۔

**تنبیہ**: انہاں احادیث دا مفہوم ایہ نئيں اے کہ پہلے ازمغرب دو رکعت نہ پڑ ہی جاواں بلکہ انہاں دو رکعتاں د‏‏ی ادائیگی دے بعد جلد از جلد نماز مغرب کاآغازکر دينا چاہیے

## رکعات
مغرب د‏‏ی نماز وچ ست رکعات پڑھی جاندیاں نيں۔
* فرض – 3
* سنت مؤکدہ – 2
* نفل – 2

## نماز مغرب وچ قرأت
نماز مغرب وچ سورۃ الفاتحہ دے بعد کوئی وی سورت تلاوت د‏‏ی جا سکدی اے ۔

رسول معظم  نماز مغرب وچ تھلے لکھے سورتاں تلاوت کيتا کردے سن ۔
# سورۃ الطور۔
# سورۃ الاعراف۔
# سورۃ المرسلات۔ ایہ سورت رسول اللہ  نے اپنی زندگی د‏‏ی آخری نماز مغرب وچ تلاوت کيتی۔
# سورۃ الانفال۔
# سورۃ التین۔
# کدی کدی رسول اللہ  طوال مفصل، قصار مفصل تے اوساط مفصل وچو‏ں وی تلاوت کردے سن ۔
** اوساط مفصل: سورۃ بروج تو‏ں سورۃ بیّنہ تک
** طوال مفصل: سورۃ حجراتسے لےک‏ے سورۃ بروج تک
** قصار مفصل: سورۃ لم یکن الذین کفروا تو‏ں لےک‏ے سورۃ الناس تک ۔

سیدنا عمر نے سیدنا ابوموسٰی اشعری  نو‏‏ں لکھیا کہ آپ نماز مغرب وچ قصار مفصل سورتاں تلاوت کرن۔ (

ساڈے ہاں جہری نمازاں وچ قرأت دے مسئلہ وچ کچھ لوک سخت موقف اختیار کردے نيں، حقیقت وچ اس مسئلہ وچ اسلام نے وسعت رکھی اے، ائمہ حضرات نمازیاں د‏‏ی سہولت نو‏‏ں پیش نظر رکھ دے قراء ت کرن ایہی معتدل تے جمہور علما دا مؤقف ا‏‏ے۔ واللہ اعلم بالصوا ب
نماز مغرب دے بعد دورکعت سنتاں رواتبہ (موکدہ) ادا کرنا وی معمولات محمدیہ  وچ شام‏ل اے ۔

سنت مغرب وچ اکثر رسول اکرم  سورۃ الکافرون تے سورۃ اخلاص پڑ ھدے سن ۔

## نماز مغرب دے بعد دے اعمال
رسول اللہ  کدی کدائيں نماز مغرب تو‏ں لےک‏ے نماز عشاء تک نفل نماز وچ مشغول رہندے سن ۔
اور کدی اپنی ازواج مطہرات دے پاس اپنا وقت گزاریا کردے سن، فیر نماز عشاء پڑ ھ کر جس بیوی د‏‏ی باری ہُندی اس دے حجرے وچ تشریف لے جاندے، چيتے رہے کہ نماز مغرب تو‏ں لےک‏ے نماز عشاء تک سونا منع اے ۔

## ہور دیکھو
* نماز (عبادات)
** فجر (صبح د‏‏ی نماز)
** ظہر (دوپہر د‏‏ی نماز)
** عصر (سہ پہر د‏‏ی نماز)
** مغرب (غروب آفتاب دے بعد د‏‏ی نماز)
** عشاء (رات د‏‏ی نماز)
** نماز جمعہ (صرف جمعہ والے دن ظہر دی بجائے)

## حوالے

گٹھ:ارکان اسلام
گٹھ:اسلامی دعاواں
گٹھ:اصطلاحات نماز
گٹھ:نماز