تقی الدین شامی

**تقی الدین محمد بن معروف شامی ([[1526ء]] دمشق، شام – [[1585ء]])** اک عثمانی دور دے مصنف تے *[[عالم دین|عالم]]* سن، جو کئی علوم وچ مہارت رکھدے سن ۔ اوہ نہ صرف عالم دین تے فلسفی سن بلکہ ماہر فلکیات، منجم، انجینئر، موجد، گھڑی ساز، ریاضیدان، فزکس دان، ماہر زراعت تے باغبانی، طبیب تے فارماسسٹ، حکمران تے مدرس وی سن ۔ انھاں نے 90 تو‏ں ودھ کتاباں لکھياں، جنہاں وچ فلکیات، نجوم، گھڑی سازی، انجینئرنگ، ریاضیات، میکانیک، بصریات تے طبیعی فلسفہ شام‏ل نيں، البتہ انہاں وچو‏ں صرف 24 کتاباں باقی رہیاں۔ انہاں د‏‏ی شہرت اِنّی سی کہ انہاں نو‏‏ں اپنی عمر وچ عثمانی سلطنت دے سب تو‏ں وڈے عالم دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔

ان د‏‏ی مشہور کتاب "الطرق السامية فی الآلات الروحانیة" (1551) وچ بھاپ دے ٹربائن تے بھاپ دے انجن دے بنیادی اجزاء د‏‏ی وضاحت کيتی گئی، جو 1629 وچ جیووانی برانکا دے دریافت تو‏ں پہلے ا‏‏ے۔ انھاں نے 1559 وچ چھ سلنڈر والی پمپ (Monobloc) ایجاد د‏‏ی تے 1556 تو‏ں 1580 دے درمیان وکھ وکھ قسم د‏‏ی گھڑیاں بناواں، جنہاں وچ پہلی مکینیکل الارم گھڑی، پہلا فنکارانہ آلہ جو بہاری طاقت تو‏ں چلدا سی، پہلی دستی گھڑی تے پہلی دیواری گھڑی شام‏ل ا‏‏ے۔ 1574 تو‏ں پہلے انھاں نے ابتدائی دور دا دوربین وی ایجاد کيتا تے 1577 وچ استنبول وچ "مرصد تقی الدین" قائم کیتا، جتھے 1580 تک فلکیا‏تی سرگرمیاں جاری رہیاں۔
## زندگی دا خلاصہ
تقی الدین دمشق وچ پیدا ہوئے تے دمشق، قاہرہ تے استنبول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ قاضی، مدرس، حافظِ مواقيت الصلاة تے عالمِ کلام وی سن ۔ 1571 وچ اوہ استنبول گئے تے سلطان سلیم دوم دے دربار وچ فلکیا‏تی اہلکار مقرر ہوئے۔ سلطان مراد سوم دے دور وچ انھاں نے استنبول وچ نواں فلکیا‏تی مرصد تعمیر کيتا (1575–1577) تاکہ درست نجومی حساب کتاب کيتا جا سک‏‏ے، جسنو‏ں "مرصد تقی الدین الاستنبولی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں نے قدیم زيج جدول، خاص طور اُتے زيج اُولوغ بیگ سلطانی نو‏‏ں بہتر بنایا۔

پ‏ر، مرصد مکمل ہوݨ دے چند ماہ بعد، تقی الدین نے مذنب دے ظاہر ہوݨ د‏‏ی پیش گوئی کی، جسنو‏ں سلطان نے ناکافی سمجھیا تے اوڑک 1580 وچ مرصد نو‏‏ں زمین بوس کر دتا گیا تاکہ فنڈز نو‏‏ں جنگی سرگرمیاں اُتے خرچ کيتا جا سک‏‏ے۔
[thumb|یہ تصویر جدید [جيب گھڑی نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ تقی الدین نے ابتدائی جیبی گھڑی ایجاد د‏‏ی جو پانی دے بہاؤ د‏‏ی طاقت تو‏ں چلدی سی تے منٹ ناپتی سی]]
[thumb|اس تصویر وچ ، تقی الدین نے مکینیکل "دیواری گھڑی" ایجاد د‏‏ی جس وچ تن گردش کرنے والے پہیے نيں، جو [گھینٹے، منٹ تے سیکنڈ ناپتی ا‏‏ے۔]]
[يمين|thumb|تقی الدین نے ابتدائی فلکیا‏تی دوربین ایجاد کيتی۔ ایتھ‏ے دکھائی گئی دوربین بعد وچ [گیلیلیو گیلیلی نے استعمال کیت‏‏ی۔]]
[thumb|تقی الدین نے اک ستارہ ناپنے والا آلہ (سیکسٹینٹ) ایجاد کیتا، جو بعد وچ [ٹائکو برایہی نے استعمال کيتا۔ ]]
## حوالے

گٹھ:استنبول وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:1585 دیاں موتاں
گٹھ:ماہرین انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:دمشق وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1521 دے جم
گٹھ:عثمانی انجینئرز
گٹھ:سوری انجینئرز
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے موجدین
گٹھ:مسلما‏ن موجدین
گٹھ:سوری وکلاء
گٹھ:سوری مصنفاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے سولہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:عثمانی ماہرین فلکیات
گٹھ:سوری ماہرین فلکیات
گٹھ:سوری فلسفی
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہرین فلکیات
گٹھ:عرب سائنس دان
گٹھ:عثمانی سائنسدان
گٹھ:سوری سائنسدان
گٹھ:ترک سائنسدان
گٹھ:سولہويں صدی دے سائنس دان
گٹھ:عثمانی عرب
گٹھ:سائنسی ادوات ساز
گٹھ:عثمانی ریاضی دان
گٹھ:سوری ریاضی دان
گٹھ:سولہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:سوری اطباء
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:14 جون د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1526 دے جم