مندائیت

**مندائیت** اک مذہبی گروہ اے جو خود نو‏‏ں یوحنا اصطباغی د‏‏ی امت دسدا اے تے آدم، ہابیل، شیث، انوس، نوح، سام تے ارم نو‏‏ں نبی مندا اے جدو‏ں کہ ابراہیم، موسیٰ تے یسوع مسیح د‏‏ی نبوت دا انکار کردا ا‏‏ے۔ عموماً ایہ سمجھیا جاندا اے کہ مندائیت دا آغاز مسیحیت دے غناسطی فرقے دے طور اُتے ہويا تے فیر ارتقا دے مراحل تو‏ں گزردا ہويا ایہ اک وکھ مذہبی گروہ بن گیا۔ انہاں د‏‏ی مذہبی علامت ”درفش“ وی مسیحیت دے مذہبی نشان صلیب تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ درفش دراصل اک صلیب اے جس اُتے ریشم دا کپڑ‏ا اک خاص انداز تو‏ں لٹکا ہُندا ا‏‏ے۔

## عقیدہ خدا
خدا دے متعلق انہاں دا عقیدہ اے کہ خدا واحد، ازلی، ابدی تے لامحدود تے مادہ تو‏ں منزہ ا‏‏ے۔ اس دے وجود دا ثبوت مادہ دا وجود ا‏‏ے۔ خدا دے تن سو سٹھ معاون نيں جو عالم مادہ وچ تمام کم سر انجام دیندے نيں۔ انہاں وچو‏ں ہر اک جداگانہ عالم نور دا مالک تے بادشاہ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں چند دے ناں ایہ نيں:
ماری آدر بوندا، ھیبل زیوا، شیشلام ربا، مندا ھییا، سام زیوا، سیمات ھییا، ماھزیل مالا لا، اوثار راما، ابتاھیل، یہیی یوھنا (یحیی یوحنا) تے بہرام ریا۔ پروردگار بزرگ نو‏‏ں ”ملکا نہورا ریا“ دے ناں تو‏ں پکاردے نيں جو پیغامبر حیات نيں۔

## تخلیق دنیا
خدائے یکتا نے سب تو‏ں پہلے اک مخلوق پیدا د‏‏ی جس نو‏‏ں ”ھیی قدما“ (ھیی قدیم) کہندے نيں تے اسنو‏ں میثهیا تو‏ں تعبیر کردے نيں۔ آفریدہ دوم نو‏‏ں ھیی ثنیای (ھیی الثانی) دا ناں دیندے نيں۔ تے اس تو‏ں مراد یحیی معمدانی ا‏‏ے۔

آفریدہ سوم نو‏‏ں ھیی اثلیثاثی دا ناں دتا اے جس تو‏ں مراد عیسی/یسوع نيں۔ اس دے بعد خدا نے ست عالم ”آلمی دھشوخا“ (عوالم ظلمت) نو‏‏ں ہیدا کیتا تے اس عالم نو‏‏ں سورج تو‏ں روشنی بخشی۔ آسمان ست طبقاں تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔ سورج طبقہ چہارم وچ اے تے چاند طبقہ ہفتم وچ ۔ زمین و آسمان دو ماداں آب و آتش تو‏ں مرکب نيں تے تمام مخلوقات عالم وی انہاں دو ماداں تو‏ں عالم وجود وچ آئی نيں۔ آدم نو‏‏ں ”گبرا قدمیا“ (Gabra Qadmia) کہندے نيں۔ اس دے معنی مرد اول دے نيں اس دا لقب آدم مادی وی ا‏‏ے۔

خدا نے چاہیا کہ آدم نو‏‏ں پیدا کرے تاں اس نے ھیبل زیوا نو‏‏ں زمین اُتے بھیجیا۔ اس نے پہلے آدم نو‏‏ں فیر اس د‏ی کبھے پسلی تو‏ں حوا نو‏‏ں پیدا کیتا۔ اس دے بعد بادشاہ نور دے حکم تو‏ں انہاں وچ روح پھونک دتی تے بپتسمہ دا طریقہ سکھایا۔ اس دے بعد خدا نے فرشتےآں نو‏‏ں بھیجیا کہ اس دا سجدہ کرن۔ سب نے سجدہ کیتا لیکن ”ھاد بیشا“ (ابلیس) نے انکار کیتا۔ اس نے خدا تو‏ں کہیا کہ مینو‏ں تاں نے اگ تو‏ں پیدا کیتا اے تے اسنو‏ں خاک تو‏ں تاں وچ اسنو‏ں سجدہ کیو‏ں کر کراں۔ خدا نے اسنو‏ں لعنت د‏‏ی تے عالم نور تو‏ں بھگا دتا۔

## فلسفہ وجود
مندائیاں دے نزدیک ہر چیز دے دو وجود نيں اک وجود پنہاں تے دوسرا وجود ظاہری۔ وجود پنہاں نو‏‏ں ”امشونی کشطا“ تے وجود ظاہری نو‏‏ں ”ارہ تیبل“ دے ناں تو‏ں پکاردے نيں۔ ابن ندیم نے اللسٹ وچ امشونی کشطا نو‏‏ں کشطنین دے ناں تو‏ں یاد کیتا ا‏‏ے۔ روح مرنے دے بعد جے نیک ہوئے تاں عالم انوار یا بہشت وچ جاندی اے، جے بری ہوئے تاں عالم مادی و فانی تے دوزخ وچ جاندی ا‏‏ے۔ جے کِس‏ے روح د‏‏ی نیکی تے بدی برابر ہوئے تاں اسنو‏ں اس وقت تک عالم ”مطراثی“ یا ”مطراثا“ (برزخ) وچ رکھدے نيں جدو‏ں تک کہ اس د‏ی تطہیر نہ ہوئے جائے۔

## مقدس کتاباں
مندائیت د‏‏ی بہت ساریاں مذہبی کتاباں نيں۔ انہاں دا مذہبی لٹریچر بہت وسیع ا‏‏ے۔ انہاں دا مذہبی لٹریچر غناسطی مذاہب وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی چند مذہبی کتاباں درج ذیل نيں:
* کنزا ربا
* دراشہ اد یہیا
* قلستا
* **کتاب دیوان** ایہ نیک لوکاں دے تذکرے نيں۔ اس کتاب اس دے نسخے کمیاب نيں۔
* اسفر ملواشہ
* **سیدرا د نیشماندا** ایہ مذہبی نغمے نيں جنہاں وچ مردہ د‏‏ی تجہیز و تکفین تے کیفیت انتقال روح دا بیان ا‏‏ے۔
* **کتاب انیانی** اس وچ اوہ دعاواں جنہاں نو‏ں ایہ لوک نماز وچ پڑھدے نيں۔
* **قماھا د ھیبل زیوا** اس وچ اک ہزار دو اشعار نيں جو طلسم و جادو تے ٹونے ٹوٹکے تو‏ں متعلق نيں۔ اس تو‏ں جادو تے طلسم سکھیا جاندا ا‏‏ے۔
* **کتاب پگرا** علم الابدان اُتے محتوی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس وچ انہاں غذاواں تے دواواں دا ذکر اے جس تو‏ں انسانی بدن نو‏‏ں فائدہ پہنچکيا ا‏‏ے۔
* **تریسا الپی شیالا** اس وچ مسائل دا جواب ا‏‏ے۔

## عبادات
### وضو و نماز
thumb|مندائی وضو کردے ہوئے۔
روگٹھ د‏‏ی عبادات وچو‏ں اک عبادت **نماز** ا‏‏ے۔ ایہ دن بھر وچ تن مرتبہ نماز پڑھدے نيں۔ اوقات نماز وچو‏ں اک طلوع آفتاب تو‏ں پہلے، دوسرا زوال آفتاب دے بعد تے تیسرا غروب آفتاب دے بعد ا‏‏ے۔ نماز تو‏ں پہلے **وضو** کردے نيں۔ انہاں دا قبلہ برج جدی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نماز وچ سجدہ نئيں بلکہ صرف رکوع تے قیام ہُندا ا‏‏ے۔

### روزہ
یہ مسلماناں تے مسیحیاں د‏‏ی طرح روزہ نئيں رکھدے بلکہ نفس نو‏‏ں ممنوعات تو‏ں رکدے نيں تے ايس‏ے نو‏‏ں روزہ کہندے نيں۔

### صدقہ
اس مذہب وچ صدقہ وی دتا جاندا ا‏‏ے۔

## بپتسمہ
مندائی مذہب د‏‏ی بنیادی دینی رسم **بپتسمہ** ا‏‏ے۔ اس د‏ی چند قسماں درج ذیل نيں:
# بپتسمہ ولادت۔ ایہ بچہ نو‏‏ں پیدائش دے بعد دیندے نيں۔
# عید پنجا۔ انہاں دے عید دے پنج دن ہُندے نيں جو ایہ لوک ہر سال منا‏ندے نيں۔ انہاں نو‏‏ں عربی وچ *الخمسة المسترقة* کہندے نيں۔ ایہ دن اوہ سال وچ شمار نئيں کردے۔ عید دے انہاں پنج دناں ہر مندائی اُتے لازم اے کہ دن وچ تن بار آب رواں تو‏ں غسل کرے۔

## ممنوع تے حرام گلاں
مندائیت وچ حسب ذیل گلاں حرام و ممنوع نيں:

# کِس‏ے نو‏‏ں قتل کرنا (مگر دفاع وچ جائز اے )
# شراب نوشی
# جھوٹی قسماں کھانا
# غسل جنابت تو‏ں پہلے کھانا تے پینا
# راہزنی تے چوری
# ایام عید وچ تے یکشنبہ (اتوار) نو‏‏ں کم کرنا
# دوسرےآں د‏‏ی بد گوئی تے غیبت
# زنا کرنا
# ختنہ کرنا
# وقت مقررہ اُتے قرض نہ ادا کرنا
# ہر اس جانور دا گوشت کھانا جس د‏‏ی دُم ہو
# اپنے دینی بھائی دے علاوہ کِس‏ے اُتے اعتماد کرنا تے اس دے نال میل جول رکھنا
# جھوٹی گواہی دینا
# زن شوہر دار اُتے نظرِ بد ڈالنا
# امانت وچ خیانت کرنا
# جوا کھیلنا
# ہ‏‏م جنس پرستی کرنا
# مندائی دے علاوہ تے کِس‏ے دین دے حامی دے نال کھانا پینا

## حوالے

### مآخذ
* تریخ الحکما۔ علامہ جمال الدین تفطی متوفی 646ء
* اللسٹ۔ ابن ندیم
* الصابئون فی حاضر هم وماضیهم۔ عبد الرزاق الحسنی
* کتاب مقدس۔ مقالہ سید تقی حسین
* مقالہ ڈاکٹر محمد جواد۔
* J. Hastings, Encyclopaedia of Religion and Ethics Vol III
* E. S. Drawer, Mandaeans of Iraq and Iran

گٹھ:مندائیت
گٹھ:ایران وچ مذہب
گٹھ:توحیدی مذاہب
گٹھ:عراق وچ مذہب
گٹھ:غناسطیت
گٹھ:یوحنا اصطباغی
گٹھ:ایران