open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جھنک شُکلا

**جھنک شُکلا ** (جنم 24 جنوری، 1996) اک بھارتی اداکارہ ہے پہلے اوہ بال اداکارہ سی۔ جھنک نے ہندی فلم کل ہو نہ ہو وچّ "جیا کپور" دا کردار نبھا کے بالیوڈ وچّ اپنی پچھان بنائی۔ اس توں بعد جھنک نے کرشمہ کا کرشمہ سیریز وچّ کرشمہ دا کردار نبھایا اتے سٹار پلس دے ناٹک سون پری وچّ وی کجھ سماں کم کیتا۔ 

## جیون
جھنک دا جنم 24 جنوری، 1996 نوں دلی، بھارت وکھے ہویا۔ اس دا پیؤ ہارل شکلا اتے ماں سپریا شکلا ہے۔ جھنک دا پیؤ دستاویزی فلممیکر ہن اتے اسدی ماں کِتے وجوں اک ٹیلیوژن اتے بالیوڈ اداکارہ ہے۔ جدوں جھنک چھ سال دی سی تاں ایہہ اپنے پروار نال ممبئی آ گئی۔ اسنے اپنی ماں مل کے "آئی سی آئی  سی آئی " دی مشہوری وچّ کم کیتا۔ 

## کیریئر
جھنک نوں بہت سارے ایڈ کرن توں بعد، جدوں ایہہ دوجی جماعت وچّ سی تاں اسنوں کرشمہ کا کرشمہ سیریز وچّ مکھ کردار دی آفر ملی جو اک سال چھ مہینے تکّ چلیا۔  اس سیریز توں بعد لوک جھنک نوں کرشمہ دے کردار کارن اک بال اداکارہ وجوں جانن لگے۔ جھنک نوں اک ملیالم سیریز لئی وی آفر آئی جس نال اسنے بہت پرسدھی(مشہوری) حکصل کیتی۔ اس توں بعد شکلا نوں کل ہو نہ ہو فلم وچّ کردار ادا کرن دا موقع ملیا جس وچّ اس نے پریتی زنٹا، جیا بچن اتے شاہ رخ خان نال مل کے کم کیتا۔ اس فلم وچّ جھنک نے جیا دی سوتیلی بیٹی اتے پریتی زنٹا دی سوتیلی ٹے چھوٹی بھین دی بھومکا نبھائی ہے۔ اس فلم توں بعد شکلا دی پچھان فلم انڈسٹری وچّ وی بن گئی۔ جھنک نے بہت ساریاں مشہوری دے نال نال دو ہور ٹیلیوژن سیریز وچّ کم کیتا۔ سون پری وچّ اسنے کجھ سماں کم کیتا اتے حاتم وچّ اسنے "جیسمین" ناں دی کڑی دا رول ادا کیتا۔ 

اس توں بعد 2005 وچّ وی جھنک نوں سنجے لیلا بھنسالی دی فلم بلیک وچّ رانی مکھرجی اتے امیتاب بچن نال کم کرن دا موقع ملیا۔ 2006 وچّ، "ڈیڈلائین: صرف 24 گھنٹے" وچّ جھنک نے "پرنسی" کردار وجوں رنجیت کپور، کونکنا سین شرما اتے عرفان خان نال کم کیتا۔ اس توں علاوہ، جھنک نے گمراہ ریئیلٹی شاء وچّ اک ایپیسوڈ وچّ کم کیتا۔

## ٹیلیوژن سیریز اتے فلموگرافی
{| class="wikitable sortable"
! Year !! Series !! Character !! 
|-
| 2003 || *[[کرشمہ کا کرشمہ]]* || کرشمہ 
|-
| 2000-2004 || *[[سون پری]]* || 
|-
| 2003 || *[[حاتم]]* || جیسمین
|-
| 2012-2016 || "گمراہ" || خوشی
|-

## حوالے

گٹھ:بالیوڈ
گٹھ:اداکارہ
گٹھ:بھارتی اداکارہ
انڈمان سمندر

**انڈیمان سمندر** جاں **برما سمندر** (, ; ; ) اک سمندر ہے جو بنگال دی کھاڑی، برما دے دکھن، تھائیلینڈ دے لہندے اتے انڈیمان جزیرےآں، بھارت دے چڑھدے ولّ واقع ہے؛ ایہہ بحر ہند دا حصہ ہے۔

**انڈیمان سمندر** برما دی دکھن، تھائی لینڈ دے لیندھے ول، ملایا جزیریورگا دے اتر لیندے ول، سماٹرا دے اتر تے انڈیمان جزیریاں دے چڑھدے ول اک سمندر اے۔ ایہ کنڈیاں تے وسدے نگراں دے بپار تے مجھیاں پھڑن لئی ورتیا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
ایمائل دُرخیم

**ایمائل دُرخیم** فرانسیسی  ماہر سماجیات اتے فلسفی سی ۔ 
## جیون
ایمائل دُرخیم دا جنم 1858 وچ فرانس دے سٹارزبورگ دے نیڑے ایپینل وچ اک یہودی پریوار وچ ہویا ۔ اسدا ویاہ 1887 وچ louise Dreyfus نال ہویا ۔ سرکاری وظیفیاں تے اوہ جرمنی دیاں یونیورسٹیاں وچ وی گیا ۔

## کتاباں
# د ڈوزن آف لیبر ان سوسائٹی
# د رولز آف ششولوجکل میتھڈ
# سیوسائڈ
# د ایلیمینٹری فورمز آف د رلیجیئس لائف

## حوالے

گٹھ:فلسفی
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
آریا سماج

[250px|thumbnail|right|[اوم (اوم 3) — آریا سماج دا سرکاری جھنڈا]]
**﻿آریا سماج** ہندو دھرم دا اک فرقا، جیہدی بنیاد سوامی دیانند سرسوتی نے 1875 وچ رکھی سی۔ ایہدے پیروکار عام ہندواں دی طرحاں بت پرستی دے قایل نہیں۔ ایس فرقے نے ہندواں وچ بہت سارے مذہبی  تے سماجی  سدھار کیتے۔ اہس تحریک نے چھواچھوت تے ذات پات دیاں تفریقاں دی مخالفت کیتی تے عورتاں تے شودراں نوں وی جیون دھارن کرن تے وید پڑھن دا اختیار دتا سی۔ سوامی دیانند سرسوتی ولون رچت ستیارتھ پرکاش نامی گرنتھ آریا سماج دا مول گرنتھ اے۔ آریا سماج دا آدرش اے: **کرنونتو وشوماریاں**، جیہدا مطلب اے ،  دنیا نوں آریا بناؤندے چلو۔

گٹھ:ہندو دھرم
لال-بال-پال

**لال-بال-پال**، آزادی دی لڑائی دوران انڈین نیشنل کانگرس دے گرم دلی کہے جاندے آگوآں - لالا لاجپت رائے، بال گنگادھر تلک اتے بپن چندر پال دی تریمورتی نوں دا نام پے گیا سی۔

 

گٹھ:بھارت دی آزادی دے لیڈر
گٹھ:بھارت دی تریخ
انارکلی بازار

**انارکلی بازار** لاہور، پنجاب، پاکستان وچّ اک اہم بازار ہے۔  ایہہ دکھنی ایشیا وچ سبھ توں پرانے بازاراں وچوں اک ہے، اتے گھٹو گھٹّ 200 سال پرانا ہے۔ ایہہ سمندر پدھر توں 210 میٹر (692 فٹّ) دی اچائی اتے میو ہسپتال، لاہور دے فاٹک دے بہت ہی نیڑے، 31°34'0N 74°18'58E تے مال روڈ تے واقع ہے۔

مارکیٹ دا ایہہ نام اس دے نیڑے واقع انارکلی دے مقبرے توں پیا ہے۔ انارکلی اک لاہور، پنجاب (ہن  پاکستان) وچّ رہن والی داسی سی۔ اسنوں اکبر دے حرم وچّ رہن والی اک مشہور ناچی دسیا جاندا ہے جس نوں اکبر نے شہزادے نورالدین سلیم (بھوِکھ دے بادشاہ جہانگیر) دے نال غیرقانونی تعلقات قایم کرن دے جرم تحت دو دیواراں دے وچّ چنکے زندہ دفن کروا دتا سی۔

## حوالے

گٹھ:لاہور دے بازار
گٹھ:لاہور
گٹھ:لہور
چرن پوادھی

**چرن پوادھی** پنجابی بولی دے لہجے پوادھی وچّ لکھن والا اک لکھاری ہے۔ اسنے قریب 40 کویتاواں پوادھی بولی وچّ لکھیاں ہن۔ اس توں علاوہ اسنے کئی بال گیت وی پوادھی وچّ لکھے ہن۔پوادھی ستلج توں گھگر دریا دے وچکار بولی جان والی پنجابی دی اک اپ بولی ہے جس وچّ بہت گھٹّ ساہت رچیا گیا ہے۔

چرن پوآدھی دا جنم جنوری 1967 نوں   سری جگندر سنگھ تے  سری متی دلبیر دے گھر سنگرور ضلعے وچّ پیندے پنڈ تھمھن سنگھ والا وکھے ہویا ۔اسنے سرکاری ہائی سکول پنجولا توں دسویں پاسّ کیتی اتے اس توں بعد اسنے اردو اتے پترکاری دے ڈپلومے وی پاس کیتے ۔ سال 1978 وچ اوہناں دا پریوار پوادھ دے پنڈ پپرالا آ وسیا سی اتے اس اسنے کجھ سماں اپنے ناں نال ‘پپرالوی’ تخلص لا لیا سی ۔  اوہنے نرنا کیتا کہ اوہ اگے توں اپنی ماں بولی ‘پوادھی’ وچّ بچیاں لئی گیتاں دی ہی سرجنا کریگا۔ اس نے ہن تک پوادھی بال گیتاں دی وڈی گنتی وچّ سرجنا کیتی۔
## شعری ونگیاں
*
ٹکما ماحول، کوئی دنگا نہ فساد،
سبھناں ’تے خرا مارھا رنگلا پوادھ۔
روپڑ تے کھیڑ، بسی، بھارسوں ملوہ،
ڈھوڈیں، سمانا، نابھہ، گولھا چیکا یوہ،
اسیما ہی آوا بھیوا پپلی آباد،
سبھناں تے خرا مارھا…
جگادھری، نرین، رامگڑھ انبالہ،
پنجور، بدی، چنڈی گڑھ، عر انبالہ،
مٹھی بولی دے دیہہ بولنے ما سواد،
سبھناں تے خرا مارھا رنگلا….
اسیما مشورھ لا کے گھاڑ عر چنگر،
ڈھاہا، بیٹ، کھدر تے بچے آوے بانگر،
لوگ سبھا کے چنگے آوا ن تگاد،
سبھناں تے خرا مارھا….
مارکنڈا گھگر کا ارا نوں لکھاؤ،
بچما نوں گراں کینئی ہور دریاؤ،
روں عامہ بڑے کر جاہا برباد
سبھناں تے خرا مارھا رنگلا پنجاب

*بیہ کے ریل بچّ ماں نظارے لئے ’تے
چھٹیاں ماں ہمھے، دیہرادون گئے ’تے۔
*ڈھولکی-چھینیی خوب بجائے۔
مارھے گھر ماں ہیجڑے آئے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
فرانسس میریئن کرافورڈ

**فرانسس میریئن کروفورڈ** (2 اگست 1854 - 9 اپریل 1909) اک امریکی لکھاری سی، جو اپنے بہت سارے ناولاں، خاص کرکے اوہ جنہاں دی  کہانی اٹلی وچّ وچردی ہے، اتے اپنیاں ٹکسالی ڈراؤنیاں اتے عجب کہانیا لئی جانیا جاندا ہے۔
## زندگی
کروفورڈ دا جنم اٹلی وچّ ہویا سی، اوہ تھامس کروفورڈ (مورتیکار) اتے لوئسا کٹلر وارڈ دا اکلوتا پتر سی۔ اوہ لیکھکا، میری کروفورڈ فریزر * عرف * سری متی ہیوگ فریزر) دا بھرا، اتے امریکی کوتری جولیا وارڈ ہوو دا بھتیجا سی۔ اس نے ترتیب وار سینٹ پولس دے سکول (کونکورڈ، نیو ہیمپشائر)؛ کیمبرج یونیورسٹی؛ ہائیڈلبرگ یونیورسٹی؛ اتے روم یونیورسٹی توں پڑھائی کیتی۔

1879 وچ اوہ بھارت چلا گیا، جتھے اس نے سنسکرت دا مطالعہ کیتا اتے الہٰ آباد وچّ * انڈین ہیرالڈ* دا سمپادن کیتا۔ فروری 1881 وچ امریکہ مڑ آیا اتے ہارورڈ یونیورسٹی وچّ اک سال لئی سنسکرت دا مطالعہ  کرنا جاری رکھیا اتے دو سال دے لئی وکھ-وکھ میگزیناں لئی، مکھ طور تے د کرٹک (The Critic) لئی کم کیتا۔ 1882 دے شروع وچ اس نے اسابیلا سٹیورٹ گارڈنر دے نال اپنی جیون بھر لئی گوڑھی دوستی دی ستھاپنا کیتی۔

اس عرصے دے دوران اوہ بوہتا سماں اپنی ماسی جولیا وارڈ ہوو دے گھر انکل سیم وارڈ دی سنگت وچ بوسٹن وچّ رہا۔ انکل سیم وارڈ نے ہی اس نوں بھارت چ بتائے اپنے وقت دے بارے لکھن دی کوشس کرن دا سجھاء دتا اتے اس نوں نیو یارک دے پرکاشکاں نال سمپرک بناؤن وچ مدد کیتی۔

## حوالے

گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:لکھاری
گٹھ:انگریزی ساہت
لالا لاجپت رائے

**لالا لاجپت رائے**  (28 جنوری 1865 - 17 نومبر 1928) پنجاب دا اک پرمکھ آزادی دا سپاہی سی۔  اوہناں نوں **پنجاب کیسری** وی کیہا جاندا اے ۔ اوہناں نے پنجاب نیشنل بینک تے لکشمی بیما کمپنی دا قیام وی کیتا ۔ ایہ انڈین نیشنل کانگرس وچ گرم دل دے 3 پرمکھ سیاستکاراں لال-بال-پال وچوں اک سن ۔ سن 1928 وچ اوہناں نے سائیمن کمیشن دے خلاف اک مظاہرے وچ حصہ لیا، جیہدے دوران ہوئے لاٹھی چارج وچ ایہ بری طرحاں زخمی ہو گئے تے آخر 17 نومبر سن 1928 نوں اوہناں دی موت ہو گئی ۔

## جیونی
لالا لاجپت رائے دا جنم پنجاب دے ضلع موگا پنڈ ڈھڈیکے وچ ہویا سی ۔ اوہناں نے کچھ چِر ہریاݨا دے روہتک تے حصار شہراں وچ وکالت کیتی ۔ بال گنگادھر تلک تے بپن چندر پال دے نال اس ترمورتی نوں لال بال پال دے نام نال جانیا جاندا سی ۔ ایہناں تناں سیاستکاراں نے سبھ توں پہلاں وچ آزادی دی منگ کیتی سی بعد وچ سمچا دیش ایہناں دے نال ہو گیا ۔ اوہناں نے سوامی دیانند سرسوتی نال مل کے آریا سماج نوں پنجاب وچ لوکپرء بنایا ۔ لالا ہنسراج دے نال دیانند اینگلو ویدک ودیالیاں دا پرسار کیتا ۔ جیہناں نوں اج کل ڈیئیوی سکولز تے کالج دے نام نال جانیا جاندا  اے ۔ 30 اکتوبر 1928 نوں اوہناں نے لہور وچ سائیمن کامیشن دے خلاف آئیوجت اک وشال پردرشن وچ حصا لیا ۔ جیہدے دوران ہوئے لاٹھی چارج وچ اوہ بری طرحاں زخمی ہو گئے ۔ اوس ویلے اوہناں نے کیہا سی: *"میرے جسم اتے پئی اک اک لاٹھی برٹیش سرکار دے کفن دا کل بنو گی۔"* تے اوہی ہویا وی؛ لالا جی دی قربانی دے 20 سال دے اندر ای برطانوی سامراج دا سورج ڈُب گیا ۔ 17 نومبر 1928 نوں ایہناں سٹاں دی وجہ نال ایہناں دا دہانت ہو گیا۔

## حوالے

 

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
بال گنگادھر تلک

**لوکمانیا کیسوَ بال گنگادھر تلک** (مراٹھی: , 23 جولائی، 1856 - 1اگست 1920) بھارت دے اک پرمکھ نیتا، سماج سدھارک اتے ستنترتا سیناپتی سن۔ ایہہ بھارتی ستنترتا سنگرام دے پہلے لوکپرء نیتا سن۔ اوہناں نے سبھ توں پہلاں بھارت وچّ پورن سوراج دی منگ چکی۔ اوہناں دا کتھن ‘سوراج میرا جنم سدھ ادھیکار ہے اتے میں اسنوں لے کے رہاگاں’ بہت پرسدھ ہویا۔ اوہناں نوں ستکار نال **لوکمانیا** (پورے سنسار وچّ سنمانت) کیہا جاندا سی۔

## پرارمبھک جیون
تلک دا جنم 23 جولائی، 1856 نوں مہاراشٹر دے رتناگری جلہے دے اک پنڈ وچّ ہویا سی۔ اوہ آدھونک کالج سکھیا پاؤن والی پہلی بھارتی پیڑھی وچوں سن۔ اوہناں نے کجھ سماں سکول اتے کالجاں وچّ گنت پڑایا۔ انگریزی سکھیا دے اوہ گھور آلوچک سن اتے مندے سن کہ ایہہ بھارتی سبھیتا دے پرتی اپمان سکھاندی ہے۔ اوہناں نے دکھن سکھیا سوسائٹی دی ستھاپنا دی تانکِ بھارت وچّ سکھیا دا پدھر سدھرے۔

## سوتنترتا سنگرام
بالگنگادھر تلک

تلک نے مراٹھی وچّ مراٹھا درپن کیسری نامک دینک سماچار پتر شروع کیتا جو جلدی ہی جنتا وچّ بہت لوکپرء ہو گیا۔ تلک نے انگریزی سرکار دی بے رحمی اتے بھارتی سنسکرتی دے پرتی ہین بھاونا دی بہت آلوچنا کیتی۔ اوہناں نے منگ کیتی کہ بریٹیش سرکار ترنت بھارتیاں نوں پورن سوراج دیوے۔ کیسری وچّ چھپن والے اوہناں دے لیکھاں دی وجہ اوہناں نوں کئی وار جیل بھیجیا گیا۔ 

تلک بھارتی راشٹری کانگرس وچّ شامل ہوئے پر جلدی ہی اوہ کانگرس دے نرمپنتھی رویئے دے ورودھ بولن لگے۔ 1907 وچّ کانگرس گرم دل اتے نرم دل وچّ ونڈی گئی۔ گرم دل وچّ تلک دے نال لالا لاجپت رائے اتے بپن چندر پال شامل سن۔ اس تناں نوں لال-بال-پال دے نام نال جانیا جان لگ۔ 1908 وچّ تلک نے کرانتی وادی پرپھلّ چکی اتے کھدیرام بوس دے بمب حملے دا سمرتھن کیتا جسدی وجہ نال اوہناں نوں برما (ہن میانمار) وچّ جیل بھیج دتا گیا۔ جیل توں چھٹّ کے اوہ پھر کانگرس وچّ شامل ہو گئے اتے 1916-18 وچّ عینی بیسینٹ اتے محمد علی جناہ دے نال سمپورن بھارتی ہوم رول لیگ دی ستھاپنا کیتی۔

## سماج سدھار
تلک نے بھارتی سماج وچّ کئی سدھار لیاؤن دے جتن کیتے۔ اوہ بال-ویاہ دے ورودھ سن۔ اوہناں نے ہندی نوں سمپورن بھارت دی بھاشا بناؤن اتے زور دتا۔ مہاراشٹر وچّ اوہناں نے ساروجنک گنیشوتسو دی پرمپرا شروع کیتی تاں جو لوکاں تکّ سوراج دا سندیش پہنچان لئی اک رنگ منچ اپلبدھ ہووے۔ بھارتی سنسکرتی، پرمپرا اتے اتہاس اتے لکھے اوہناں دے لیکھاں نال بھارت دے لوکاں وچّ سویمان دی بھاونا جاگرت ہوئی۔ اوہناں دی موت اتے لگبھگّ 2 لکھ لوکاں نے اوہناں دے داہ-سنسکار وچّ حصہ لیا۔ 
## موت

سنّ 1919 ای. وچّ کانگرس دی امرتسر بیٹھک وچّ حصہ لین لئی اپنے دیش پرتن دے سمیں تکّ تلک انھے نرم ہو گئے سن کہ اوہناں نے مانٹیگیو-چیمسپھورڈ سدھاراں دے جرئے ستھاپت لیجسلیٹو کاؤنسلج (ودھائی پرشداں) دے چون دے بائیکاٹ دی گاندھی دی نیتی دا ورودھ نہیں کیتا۔ اسدے بجائے تلک نے کھیتری سرکاراں وچّ کجھ حد تکّ بھارتیاں دی بھاگیداری دی شروات کرن والے سدھاراں نوں لاگوُ کرن لئی پرتیندھیاں نوں صلاحَ دتی کہ اوہ اوہناں دے ‘پرتیوترپورن سہیوگ’ دی نیتی دا پالن کرن۔لیکن نویں سدھاراں نوں نرنائک دشا دین توں پہلاں ہی 1 اگست، سنّ 1920 ای. وچّ بمبئیvچّ تلک دی موت ہو گ۔ اوہناں نوں شردھانجلی دندے ہوئے مہاتما گاندھی نے اوہناں نوں آدھونک بھارت دا نرماتا اتے نہرو جی نے بھارتی کرانتی دے جنک دی اپادھی دتی۔

## حوالے

 

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:1856ء دے جم
گٹھ:1920ء دیاں موتاں
گٹھ:ہندو شخصیتاں
رویندر بھٹھل

**رویندر بھٹھل** پنجابی بولی دا اک شاعر ہے جو سترویاں توں ہن تکّ سرگرم ہے ۔اسدا جنم برنالے دے نزدیک اک پنڈ وچ ہویا اتے اجکل اوہ لدھیانہ شہر وچ رہی رہا ہے۔کجھ سماں پہلاں اس دیاں چونویاں کویتاواں دی کتابچتونی شائع ہوئی ہے۔پرو .روندر بھٹھل اپریل 2018 نوں ہوئی چون وچّ پنجاب ساہت اکادمی لدھیانہ دے پردھان چنے گئے ہن 

   
## کاوَ ونگی


نظم 


گلی مٹی 


لوکاں دا کاہدا بھروسہ
اوہ تاں جدھر چاہو
جویں چاہو
جدوں چاہو
اویں ڈھل جاندے ہن

لوک تاں 
گلی مٹی ہندے ہن
بس تہاڈے ہتھاں ‘چ
جگت ہووے،کلا ہووے
بولاں ‘چ جادو ہووے
چھل فریب جیہا 
پھر گلی مٹی
جویں چاہو 
اویں آکار دھار لیندی ہے۔ 

جیکر سکن 'تے آوے 
تھوڑھا جیہا
پانی دا ترونکا دیو
اوہ ڈھل جائیگی
نرم پے جائیگی
تہاڈا من چاہیا
روپ دھار لویگی
لوکاں دا کی ہے
اوہ تاں گلی مٹی ہن
ہتھ دے سہارے
تے اکھ دے اشارے نال ہی
بدل جاندے ہن
لوک تاں گلی مٹی ہن۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعرگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ہارٹ آف ایشیا کانفرنس

**ہارٹ آف ایشیا - جاں استمبول  پروسیس** دا قیام علاقائی مسئلے خاص کرکے دفاع ، راجسی تے معاشی چارے دے تعاون نوں افغانستان تے اس دے آلے دوآلے دے ملکاں وچّ ودھاؤن لئی نومبر 2011 وچّ کیتا گیا۔ اس عمل(استمبول  پروسیس) لئی   امریکہ تے ہور 20 ملک اپنا سپورٹ دیندے ہن۔

26 اپریل 2013 نوں الماتی، قازقستان وچّ ہوئی کانفرنس وچّ افغانستان، آذربائیجان، چین، بھارت ، ایران، قازقستان، کرغزستان، پاکستان، روس، سعودی عرب، تاجکستان ترکی ،ترکمانستان، متحدہ عرب امارات تے ازبکستان دے وزیراں نے حصہ لیا جس وچّ لہندے دیس  تے قومانتری تنظیماں شامل ہوئیاں۔اس ملنی نے " مائیگریشن لئی شاہراہ ریشم دی حصیداری " دے مدعے تے دھیان مرتکز کیتا۔. کاؤنٹر ٹیرریم تے ہور مدعیاں نال ترکمانستان-افغانستان-پاکستان-بھارتستان ( ٹی اے پی آئی) پائیپ لائین ورگے وپار ودھان دے مدعے وی گل بات دا موضوع رہے۔T

## 4تھی وزارتی کانفرنس
4تھی ہارٹ آف ایشیا کانفرنس 31 اکتوبر 2014 نوں بیجنگ چین وچّ ہوئی۔اس دا مکھ موضوع افغانستان تے اس دے گوانڈھی دیساں وچّ امن تے ملورتن نوں اجاگر کرنا سی۔

## 6ویں وزارتی کانفرنس
آن والی ہارٹ آف ایشیا سمٹ امرتسر ، پنجاب ،بھارت وچّ 3-4 دسمبر 2016 نوں ہونی متھی گئی ہے۔ اس وچّ 40 ملکاں دے وفدان نے حصہ لینا ہے جس وچّ پاکستان دے وزیر خارجہ طارق عزیز تے بھارت دے پردھان منتری نرندر مودی شامل ہن۔ 
## ہور ویکھو

*سارک
*آسیان
## حوالے

گٹھ:تنظیماں
گٹھ:ایشیا
جیروم ڈیوڈ سیلنگر

**جیروم ڈیوڈ سیلنگر** (; 1 جنوری 1919 - 27 جنوری 2010) سی اک امریکی لکھاری سی جس نوں زندگی دے شرروع ویلے وچّ ہی شوبھا مل گئی۔ چھوٹی عمر وچّ مشہوری کھٹن والا اک امریکی لکھاری سی۔ ادھی صدی توں ودھ اسنے پرائیویٹ جیون بسر کیتا۔ اوہ ویہویں صدی دی دھم مچاؤن والی کتاب د کیچر اس د رائی ناول دا لکھاری سی۔

## حوالے

گٹھ:امریکی لکھاریگٹھ:امریکی شخصیتاںگٹھ:ناول نگار
رنجیت سرانوالی

**رنجیت سرانوالی** پنجابی دا اک نوجوان شاعر ہے جو غزل ودھا وچّ لکھدا ہے ۔ اسدی پلیٹھی چھپی کتاب **پانی اتے میناکاری** نوں بھارتی ساہت اکادمی یوا لیکھک سنمان 2016 دتا گیا ہے ۔
## شعری ونگی

میں وی شاید سمیں دا ہانی ہو جاواں۔
سوجھ بوجھ دی اگر کہانی ہو جاواں۔

پربت بن اوہ راہ وچّ آئے ایس لئی،
میں نہ کدھرے وگدا پانی ہو جاواں۔

رکھ دی لگر ہریک ہمیشہ چاہندی ہے،
چھیتی پھلاں لدی ٹاہنی ہو جاواں۔

بھکھ دے دکھوں روندے بال نیانے دی،
جی کردا ہے اکھ دا پانی ہو جاواں۔

الجھن وچوں سلجھن نکل آؤندی ہے،
اکا غم نہیں الجھی تانی ہو جاواں۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعرگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
نانک شاہی جنتری

**نانک شاہی جنتری**، اک سورجی جنتری اے، جو شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے ولوں مکھ سکھ تہوار جانݨ لئی ورتی جاندی اے۔ ایہ بکرمی جنتری دی جگہ ورتن لئی پال سنگھ پریوال نے بݨائی سی تے ایہدی ورتوں 1998ء توں کیتی جا رہی اے۔ اس جنتری دا آغاز گورو نانک دیو جی دے جنم دن توں کیتا گیا اے۔ اس جنتری دے مطابق نویں سال دا پہلا دن گریگوری کیلنڈر دے حساب نال 14 مارچ نوں ہُندا اے۔

## نانک شاہی جنتری دے مہینے

## باہرلے جوڑ
* شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دی ویب-سائیٹ دے اتے نانک شاہی جنتری 
* بی بی سی دی ویب سائیٹ اتے نانک شاہی جنتری بارے معلومات
* gurudwara.net اپر نانک شاہی جنتری دے مطابق آؤݨ والے گرپرب 
* [پکاش،گریائی،جوتی جوتِ،شہیدی، گرپرب، سمپورنا دن،ویساکھی،برسی،سرجنا دن،جوڑ میلا،جم،نواں سال،بندی چھوڑ دن،تریخی دہاڑا،[سنگراند]،مسیا،پورنماشی]

گٹھ:ویلا
گٹھ:کیلنڈر
گٹھ:سکھ اتہاس
ڈھاکا یونیورسٹی

**ڈھاکا یونیورسٹی** ( ),  اجوکے بنگلا دیش دی سبھ توں پراݨی یونیورسٹی اے ۔ 1921 وچّ برطانوی راج دے دوران ایہہ قایم کیتی گئی سی، اس نوں اس دے مڈھلے سالاں دوران "مشرق دی آکسفورڈ" دے طور تے، نیک نامی حاصل ہوئی سی تے بنگلا دیش دے موجودہ تریخ وچ ایہدا اہم یوگدان رہیا اے ۔

## حوالے

گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تعلیم
گٹھ:تعلیمی ادارے
تلنگانہ دے ضلعےآں دی لسٹ

thumb|تلنگانہ

**تلنگانہ** جنوبی بھارت دی اک ریاست ہے جس دے 31 ضلعے نیں۔

## لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:تلنگانہ دے ضلعے
گٹھ:بھارت دے ضلعےآں دیاں لسٹاں
گٹھ:بھارت دا جغرافیہ
نرمدا بچاؤ تحریک

**نرمدا بچاؤ اندولن جاں تحریک**  نرمدا دریا دی وادی دے کساناں تے عام لوکاں دی بہتری لئی کم کرنا سی ۔ اس تحریک نے  قدرتی وسیلےآں، انسانی حقاں، ماحول اتے ترقیاتی کمان بارے مڑ سوچن لئی مجبور کیتا۔ مہاراشٹر، مدھیہ پردیش اتے گجرات دے قبیلہ واسیاں اتے کسان کروہاں ولوں چلا ئے جا رہے سماج بھلائی اندولناں نے لوکاں نے جیون دشا وچّ سدھار کرن لئی اہم کم کیتے۔ سماں بیتن مکروں ایہناں کارجاں نے **نرمدا بچاؤ اندولن** دا روپ دھار لیا۔ اس اندولن دی شروعات نرمدا وادی دی ترقی  لئی الیکے پراجیکٹاں توں لوکاں نوں جاگروک کراؤنا سی۔ اس پراجیکٹ تحت دنیاں دیاں لمیاں ندیاں وچوں اک جانی جاندی نرمدا دریا اتے وکھ-وکھ سائز دے 3000 ڈیم عالمی بینک دی مدد نال اسارے جانے سن۔ سماجی کارکن میدھا پاٹکر دی دھارنا سی کہ اس پراجیکٹ نال امیر لوکاں نوں فائدہ ہووےگا پر غریباں نوں بھکھے مرنا پویگا۔ **[[سردار سروور ڈیم]]** اتے نرمدا دریا ’تے بنائے جان والے ہور ڈیماں کارن اجڑن والے اوہناں لکھاں لوکاں دے مڑ-وسیبے لئی لگبھگ دو دہاکے جاری رہا جہڑے قدرتی وسیلےآں تے کھیتی راہیں اپنا نرواہ کردے سن۔ سردار سروور ڈیم کر کے 3,20,000 پینڈو لوکاں جاں قبیلہ واسیاں نوں اجڑن لئی کیہا گیا۔ منتوَ دی پورتی ہت جنگل اتے کھیتی یوگ بھومی دا 37,000 ہیکٹیئر رقبہ لوکاں کولوں کھسنا سی۔ سرکار ولوں نرمدا ڈیم نوں ہور اچا چکن لئی کیتے فیصلے دے خلاف وچّ میدھا پاٹکر 26 مارچ، 2006 توں بھکھ ہڑتال ’تے بیٹھ گئی جو ویہہ دناں دے لمے سمیں لئی چلی۔ اس اندولن نال بہت سارے سماجی کارکن  جڑے ہوئے ہن۔
## حوالے

گٹھ:سماجی تحریکاں
گٹھ:این جی او
گٹھ:کسان تحریکاں
گٹھ:بھارت
سکھ فیڈریشن (برطانیہ)

**سکھ فیڈریشن (یوکے)** اک غیر سرکاری جتھیبندی  ہے جو کہ برطانیہ دے سیاسی دلاں نال مل کے سکھ قسئلےآں اپر کم کردی ہے۔  ایہہ برطانیہ  دی سبھ توں وڈی سکھ جتھیبندی ہے۔
left|thumb|سکھ فیڈریشن (یوکے)
اس جتھیبندی دا قیام ستمبر 2003 وچّ ہوئیا سی۔ اسدا مکھ مقصد  سکھاں دیاں سیاسی منگاں نوں لے کے آواز اٹھاؤنا ہے۔

## جتھیبندی
 اسدا چیئرمین امرجیت سنگھ گلّ سی۔.

سکھ فیڈریشن دا15-میمبری پینل اس جتھیبندی دا ایجنڈا اتے سرگرماں دی نگرانی کردا ہے، جسنوں قومی اتے علاقائی ڈھانچے راہیں مقامی میمبراں دی حمایت حاصل ہے۔

فیڈریشن دے سبھ توں اگھے بلارے دبندرجیت سنگھ ہن  اوہ2001 وچّ بنے سکھ سیکٹریٹ دے بلارے وی رہے ہن۔.

## حوالے

گٹھ:سکھ
گٹھ:تنظیماں
سنیتی سولومن

**سنیتی سولومون** (1938 جاں 1939 -28 جولائی، 2015) اک بھارتی ڈاکٹر اتے انجیو وگیان سی جس نوں بھارت وچّ ایڈز کھوج اتے نرودھ دے شروع کرن والے وجوں وی جانیا جاندا ہے جس توں بعد اس نے 1985 وچّ پہلی وار چنائی وچّ بھارتی ایڈز کیس دی جانچ کیتی۔. سنیتی نے چینئی وکھے ایڈز کھوج اتے سکھیا لئی "وائی آر گائٹونڈے" ناں دے اک سینٹر دا قیام کیتا۔ بھارتی سرکار نے سولومون دے ناں اپر عورت جیو-وگیانی اوارڈ شروع کیتا۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
سنیتی سولومون دا ناں ویاہ توں پہلاں سنیتی گائٹونڈے سی جسدا جنم 1939 وچّ مہاراشٹری ہندو پریوار وچّ ہویا جو چنائی وچّ چمڑے دے وپاری سن۔ سنیتی پریوار دے ستاراں بچیاں وچوں اٹھواں بچہ سی اتے اوہناں وچوں اکو اک کڑی سنیتی ہی سی۔.  سنیتی نے 2009 وچّ، اپنے اک انٹرویو وچّ دسیا کہ اسدی دوائیاں وچّ رچی بنن دا کارن اک سیہت افسر سی جو ہر سال اوہناں دے گھر چیچک دا ٹیکا لگاؤن آؤندا سی۔ 

سنیتی نے اوشدھی وگیان دے وشے وچّ اپنی پڑھائی مدراس میڈیکل کالج توں کیتی۔ اس توں بعد اسنے 1973 تکّ روگ-وگیان دی سکھلائی یو.کے.، یو.ایس. اتے آسٹریلیا توں لئی سی۔ بعد وچّ سنیتی اتے اسدا شوہر وکٹر سولومون چینئی واپس آ گئے کیونکہ "اسنوں لگدا سی کہ اسدی سیوا اتے کم دی زیادہ ضرورت بھارت نوں ہے"۔ اسنے اپنی ڈاکٹریٹ دی ڈگری انُ-جیو وگیان وچّ کیتی اتے بعد وچّ اسنے مدراس میڈیکل کالج دے انُ-جیو وگیان وبھاگ وچّ کارج کرنا شروع کیتا۔
 
## کیریئر
شروعاتی دناں وچّ، سنیتی کنگز کالج ہسپتال، لندن وچّ اک جونیئر ڈاکٹر وجوں کم کرنا شروع کیتا۔  بھارت واپس آؤن توں بعد، اسنے مدراس میڈیکل کالج دے انُ-جیو وگیان وبھاگ وچّ کارج کرنا شروع کیتا اتے پروفیسر دے رینک تکّ پہنچ گئی۔ 

## نجی جیون
سنیتی دی اپنے شوہر، وکٹر سولومون جو اک ہارٹ سرجن سی، نال ملاقات مدراس میڈیکل کالج وچّ پڑھدیاں ہوئی سی۔ ایہہ اس نال یو.کے، یو.ایس. اتے آسٹریلیا دی یاترا کیتی۔ سنیتی دے شوہر وکٹر دی موت 2006 وچّ ہوئی۔ ایہناں دا بیٹا، سنیل سولومون جانس ہاپکنس یونیورسٹی، بالٹیمور وکھے اک روگ وگیانی ہے۔ سنیتی دی موت 76 سال دی عمر وچّ 28 جولائی، 2015 نوں اپنے گھر، چنائی وچّ ہوئی۔

## اوارڈ
*2001 وچّ، سٹیٹ میڈیکل ورسٹی ولوں ایڈز ریسرچ دے موہری لئی اوارڈ ملیا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گوئٹے انسٹیچیوٹ

**گوئٹے انسٹیچیوٹ** (, **GI**, ) اک جرمنی دی اک کلچرل ایسوسی ایشن اے ،ایہ اک غیر-منافع جرمن کلچرل ایسوسی ایشن ہے جو باہرلے ملکاں وچّ جرمن بولی دی پڑھائی نوں ترقی دین اتے قومانتری  سبھیاچاری تبادلے اتے تعلقات نوں ودھان لئی دنیا بھر وچّ کم کردی ہے۔ اسدے کلّ 159 انسٹیچیوٹ ہن۔
## حوالے

گٹھ:جرمنی
گٹھ:ادارے
گٹھ:جرمن ادارے
گٹھ:جرمنی دے تعلیمی ادارے
کونلون پہاڑ

**کونلون پہاڑ** (چینی : 昆仑山, کنلن شان ؛ منگولیائی : Хөндлөн Уулс, کھوندلون اولس)  وسطی ایشیا وچّ واقع اک پہاڑاں دی لڑی ہے۔ 3,000 کلومیٹر توں زیادہ چلن والی ایہہ لڑی ایشیا دی سبھ ولوں لمبی پربت مالاواں وچوں اک گنی جاندی ہے۔ کونلون پہاڑ تبت دے پٹھار(سطح مرتفع) دے شمال وچّ واقع ہن اتے اسدے اتے تارم طاس دے وچّ اک دیوار بنکے کھڑے ہن۔  چڑھدے وچّ ایہہ اتلے چین دے میداناں وچّ ویئی ندی دے دکھن-چڑھدے وچّ جاکے ختم ہو جاندے ہن۔ کونلون پہاڑ کشمیر دے چین کول علاقے اکسائی چن علاقے نوں وی تارم بیسن توں وکھ کردے ہن، حالانکہ ہن وچّ اکسائی چن علاقہچین دے قبضے وچّ ہے۔ اس پربت-مالا وچّ کجھ آتش فشاں وی واقع ہن۔کونلون پہاڑ تاجکستان دی پامیر پربت-مالا توں شروع ہو کے چڑھدے  نوں چلدے ہن، جتھے ایہہ چین دے تبت اتے سنکیانگ دے علاقےآں دی سرحد دے نال-نال چلکے چڑھدے وچّ چنگ ای صوبے  وچّ ختم ہندے ہن۔ ایہہ تارم بیسن، تکلامکان ریگستان اتے گوبی ریگستان دی دکھن سرحد نوں وی بناؤندے ہن۔ کونلون پہاڑاں توں کجھ اہم دریا شروع ہندے ہن، جویں کہ کاراکاش دریااتے یرنگکاش دریا، جو خوتان دے مردیان توں لے کے تکلامکان ریگستان دیاں ریتاں وچّ غائب ہو جاندے ہن۔ کونلون پہاڑاں وچوں بہت زیادہ اچی چوٹی والا 7,167 میٹر اچا کونلون دیوی پہاڑ ہے۔ لہندے دے ولّ دو اس توں وی اچے پہاڑ ہن -کونگر تاغ (7, 689 میٹر)  اتے مجتاگ مہربانی (7, 586 میٹر)-حالانکہ بہت سارے جغرافیہ دان ایہناں نوں کونلون دی بجائے پامیر پربتاں دا حصہ مندے ہن۔ کونلون پربتاں توں بہت ہی گھٹّ سڑکاں نکلدیاں ہن -  اک تاں نیشنل ہائیوے219 ہے جو سنکیانگ دے ییچینگ شہر توں تبت دے لہاسا شہر تکّ جاندا ہے۔ اس توں چڑھدے  وچّ ہائیوے109 ہے جو تبت دے راجگڑھلہاسا توں چنگ حئی صوبے دے گولمد شہر تکّ جاندا ہے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*China Tibet Information Centre
*Chinaculture.org 

گٹھ:چین
گٹھ:پہاڑ
گٹھ:پہاڑی سلسلے
تارم طاس

**تارم طاس** (انگریزی:Tarim Basin, ایغور : تارىم ئويمانلىقى, چینی : 塔里木盆地) ایشیا وچکار (اتلے چین) وچ واقع اک وڈا بند جلسمبھر علاقہ ہے جسدا رقبہ 1,020,000 (390,000 sq mi) مربع  کلومیٹر ہے (یعنی  بھارت دا لگبھگّ اک-چوتھائی رقبہ)۔ موجودہ سیاسی نظام وچّ تارم بیسن چین دے شیاجیانگ صوبے  وچّ واقع  ہے۔ تارم بیسن دی شمالی سرحد تیان شان پہاڑ ہے اتے دکھن سرحد کونلون پہاڑ ہے۔ تارم بیسن دا زیادہتر علاقہ ریگستانی ہے اتے ہلکی آبادی والا ہے۔ اتھے زیادہتر لوک ایغور اتے ہور ترکی ذاتیاں دے ہن۔ اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ،  کیونکہ تارم بیسن بے حدّ خشک علاقہ  ہے اتے چاراں پاسیاں توں اچے پہاڑاں دے نال گھریا ہویا ہے، ایہہ شاید ایشیا دا انتم علاقہ سی جتھے منکھاں دا رہائش ہویا۔ اتھے وسن توں پہلاں ایہہ ضروری سی کہ منکھ سبھیتا وچّ پانی دے رکھ-رکھاو اتے اک تھاں توں دوجے تھاں تکّ آواجائی دی تکنیکاں ہون۔ تارم دے علاقے وچّ واقع شیاؤہے شمشان وچّ کئی پرانیاں ارتھیاں ملیاں ہن جو اس علاقے دی خشکی دے کارن ممی بنّ چکے ہن اتے اس لئی ثابت ہن۔ اس سریراں دے ڈی این اے دی جانچ کرن اتے پتہ چلیا ہے کہ کانسی ویلہ توں ہی اتھے رہن والے پرانے  لوک لہندے اتے چڑھدے یوریشیا دیاں ذاتیاں دا مرکب  سن۔ اتھوں دے لوک نسلی طور توں زیادہتر چڑھدے یوریشیا دے نسلی گروہاں دے سن، پر ایہناں وچّ کجھ-کجھ نسلی گروہ ایچ (ہیپلوگروپ ایچ) اتے نسلی گروہ  کے (ہیپلوگروپ کے) توں وی سن۔ پترونش ولوں اتھوں دے سارے پرکھ ہاپلو گروپ آر1اے   (ہاپلوگرپ آر1اے1اے) دے پائے گئے ہن، جو کہ اتلے بھارت وچّ عامَ ہے۔ منیا جاندا ہے کہ لہندے اتے چڑھدے دے یوریشیائی قبیلےآں دا ایہہ مشرن تارم وچّ نہیں سگوں دکھن سائبیریا وچّ ہویا اتے اتھے ولوں ایہہ مشرت قبیلہ تارم وچّ جا وسیا۔ تارم وچّ ہند آریا بولیاں  نال پرواری تعلق رکھن والی تشاری بولیاں بولیاں جاندیاں سن۔ 
## حوالے

گٹھ:چین
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:چین دا جغرافیہ
شکیل اعظمی

**شکیل اعظمی** (جنم 20 اپریل 1971 وچ )اعظم گڑھ، اتر پردیش، بھارت اک گیت کار لکھاری ہے، جسنے 11 ساہتی انعام جتے ہن۔

## فلموگرافی
گیت کار وجوں 
* لکھنوی عشقَ 2015 وچ
* عشق کے پرندے 2015 وچ 
* *[[ضد (2014 فلم) | ضد]] *
* کرلے پیار کرلے
* یا رب
* 1920: ایول ریٹرن

## چھپیاں کتاباں

*دھوپ دریا (شعری مجموعہ) - 1996
*ایشٹرے (شعری مجموعہ) - 2000
*رستہ بلاتا ہے (شعری مجموعہ) - 2005
*خزاں کا موسم رکا ہوا ہے (شعری مجموعہ) – 2010
*مٹی میں اسمان (شعری مجموعہ) - 2012
*پوکھر میں سنگھاڑے، بچپن جیونی (شعری مجموعہ) - 2014

## باہرلے جوڑ
* 
* http://hindigeetmala.net/lyricist/shakeel_azmi.php
* http://gaana.com/artist/shakeel-azmi
* http://www.timesmusic.com/list/artist/shakeel-azmi-1779-1.html 
* http://www.saregama.com/portal/pages/artist?mode=get_details_by_name&artistName=SHAKEEL%20AZMI
* http://www.bbc.co.uk/music/artists/bd030977-ddb9-49a3-9cd2-f32511e2f124

## حوالے

گٹھ: بھارتی شاعر
گٹھ: بھارتی مسلمان
گٹھ: بھارتی گیت کار
گٹھ:1971ء دے جم
گٹھ: شاعر
سام وید

## جان-پچھان
**ساموید** چار ویداں وچوں اک ہے اسنوں اپاسنا کانڈ وی کیہا جاندا ہے ۔ اسدا تعلق گائن نال ہے ۔ اس وچّ شامل سارے منتر ہی گائن متعلق ہن ۔ کسے منتر دا کس سر مطابق کویں اچارن کرنا ہے ایہہ ساموید توں ہی پتہ چلدا ہے ۔ ساموید منتراں دا کارج دیوتیاں نوں پرسنّ کرنا ہے ۔ 

مانک ہندی شبدکوش  مطابق سام دی اتپتی سنسکرت دے 'سامن' شبد توں ہوئی ہے جسدا مطلب ہے گائے جان والے وید منتر ۔ 
سام دا اک مطلب 'شانتی پردان کرن والا گائن' وی کیتا جاندا ہے ۔  
## بنتر
ساموید نوں مکھ طور تے دو حصےآں پوروَ ارچک اتے اتر ارچک وچّ ونڈیا گیا ہے ۔ کجھ ودوان ایہناں توں بناں وی اک ہور حصہ 'مادھیمک ارچک' مندے ہن ۔ اس وچّ دس شلوک درج کیتے منے جاندے ہن ۔ پر زیادہ ودوان اس حصے نوں اتر ارچک حصے وچّ شامل کرکے ویکھدے ہن ۔ 
### پوروَ ارچک
اس وچّ چھ ادھیائے ہن ۔ ہریک نوں دو-دو کھنڈاں وچّ ونڈیا گیا ہے ۔ ہر کھنڈ وچّ 'دستی' سرلیکھ ہیٹھ رچاواں دتیاں ہوئیاں ہن ۔ دستی دا ارتھ دس ہے ۔ پہلا کانڈ اگنی نال سبندھت ہون کارن اسنوں 'اگنیی کانڈ' وی کیہا جاندا ہے ۔ اسے طرحاں دوجے، تیجے اتے چوتھے ادھیایاں نوں 'اندر کانڈ' پنجویں نوں 'پومان کانڈ' اتے چھویں نوں 'آرنیک کانڈ' کیہا جاندا ہے ۔ 
### اتر ارچک
اس نوں نوں ادھیایاں وچّ ونڈیا گیا ہے ۔پہلے پنج ادھیائے دو-دو بھاگاں وچّ ونڈے ہوئے ہن اتے آخری چار تنّ-تنّ بھاگاں وچّ ونڈے ہوئے ہن ۔ ہر اک ادھیائے وچّ کئی-کئی سوکت ہن ۔سوکتاں دی کلّ سنکھیا 400 دے لگبھگ ہے ۔

## حوالے

گٹھ:وید
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:ہندو دھرم
عادل منصوری

عادل منصوری اک بھارتی شاعر , ناٹک کار اتے کیلیگرافر ہے ۔  اسنے کئی بولیاں جویں ہندی , گجراتی اتے اردو وچ لکھیا ۔

## جیون
عادل منصوری دا جنم احمدآباد وچ 18 مئی 1936 نوں ہویا ۔ اسنے مڈھلی سکھیا پریمچند رائچند ٹریننگ کالج، احمدآباد توں حاصل  کیتی ۔ اسدا بچپن دا نام فرید محمد غلام نبی منصوری سی ۔
## شعری-نمونہ
ایسے ڈرے ہوئے ہیں زمانے کی چال سے 

گھر میں بھی پاؤں رکھتے ہیں ہم تو سنبھال کر

دروازہ کھٹکھٹا کے ستارے چلے گئے 

خابوں کی شال اوڑ کے میں اونگھتا رہا

کوئی خودکشی کی طرف چل دیا

اداسی کی محنت ٹھکانے لگی

## کتباں
## حوالے

گٹھ:شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مسلمان
ٹوینکل کھنا

**ٹوینکل کھنا** (ٹینا جتن کھنا دے نام نال وی جانی جاندی اے، 29 دسمبر 1974 جنم ) پنجابی اوریجن انٹیریئر ڈزائینر، اخباری کالم لکھاری، فلم پروڈیوسر،  لکھاری تے فلم اداکارہ اے۔ ٹوینکل دی پہلی کتاب دی اک لکھ تو ودھ کاپیاں دی وکری ہوئی۔ جیہدے نال اوہ 2015 وچ بھارت  دی سبھ تو ودھ وکن والی عورت لکھاری بن گئی۔ ٹوینکل نے 2016 وچ سال دی سبھ تو ودھ ہولناک (انسپارنگ) عورت ہون دا  آؤٹ لک دا اوارڈ وی جتیا  اس نے سنّ 1995 وچّ  رومانٹک فلم برسات وچ شاندار شروات واسطے سبھ تو ودھیا فیمیل اداکارہ دا فلم فیئر اوارڈ وی جتیا سی۔ 1999 وچّ اوہنا نے تیلگو فلم شینو وچّ مکھ اداکارہ دے طور تے کم کیتا سی. اوہ  اداکارہ ڈمپل کپاڈیا اتے راجیش کھنہ دی لڑکی ہے۔ لوَ کے لیئے کچھ بھی کریگا (2011) وچ اس دی آخری مکھ اداکاری والی فلم سی۔ ٹونکل کھنہ نے بوبی دیول، اجے دیوگن،سیف علی خان، عامر خان، سلمان خان، دگابتی ویکیٹش، گووندا اتے اکشے کمار نال فلما وچّ کم کیتا اے۔

اپنا اداکاری دا کیریئر چھڈ کے اسے سال توں ہی اوہنے انٹیریئر ڈزائینر دا کم شروع کیتا، اس واسطے اسنے ممبئی وچّ انٹیریئر ڈزائینر چین سٹور “دا وائٹ ونڈو” سہِ ملکیت (کو اونر) نال شروع کیتی۔ اس دے کول کوئی پروفیشنل ڈگری نہی سی پر اس نے دو سال تکّ اک آرٹیٹیکٹ نال کم کرکے اس نوں سکھیا اوہ گریزنگ گوٹ پکچر نام دی فلم کمپنی دی سہِ سسنتھاپک وی ہن جس ہیٹھ اہناں نے چھ فلماں اتے مراٹھی ڈرامہ 72 مائیلج دا نرمان وی کیتا ہے۔ اوہنا نے سنّ 2010 وچ فلم تیس مار خان وچّ مہمان کلاکار دے طور تے وی کم کیتا سی۔

## کیریئر

### ایکٹنگ کیریئر

ٹوینکل کھنا نے اپنے فلمی کیریئر دا اغاز بوبی دیول دے نال راج کمار سنتوشی دی فلم برسات توں 1995 وچ کیتا سی۔ اوہناں دا فلم وچ چون مشہور اداکار دھرمندر نے کیتا سی اتے فلم دی رلیج تو پہلاں ہی کھنہ نوں دو ہور پروجیکٹس واسطے سائن کیتا گیا سی. اس فلم نے باکس آفس تے کافی ودھیا بزنس کیتا سی تے اس سال دی چھیویں سبھ تو ودھ کمائی کرن والی فلم بن گئی سی۔ اس فلم وچّ اپنی اداکاری واسطے کھنا نوں فلم فیئر دا سبھ تو ودھیا اداکارہ دا اوارڈ ملیا. اس تو اگلے سال اوہنا نے راج کمار کنور دی ایکشن فلم جان وچّ اجے دیوگن نال اتے لاورینس ڈیسوزا دی فلم دل تیرا دیوانہ وچّ سیف علی خان نال اداکاری کیتی۔ 

### غیر فلمی جیون

1996 وچ ٹوینکل کھنا نے نویں دلی علاقے توں اپنے پیؤ دے لوک سبھا الیکشن واسطے پرچار وی کیتا. 2000 وچّ اوہ فیمنا مس انڈیا دے جج پینل دا حصہ بنی. ٹونکل کھنہ نے فروری 2001 وچ فیروز خان دی آل دا بیسٹ وچ مکھ اداکارہ دے طور تے تھئیٹر دی شروعات کیتی سی.

2002 وچ کھنا نے کرافورڈ مارکیٹ اپنی پرانی دوست گرلین منچندا دے نال ملکے، ممبئی وچّ اپنے انٹیریئر ڈزائینر سٹور “دا وائٹ ونڈو’ دی شروات کیتی. ٹونکل کھنا دے سٹور “دا وائٹ ونڈو’ نوں ایلی شنگار انٹرنیشنل ڈزائین ایوارڈ حاصل ہویا اے.

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ایما مورینو

)
|birth_place = چیویاسکو (ورسلی), اٹلی بادشاہت
|death_date  =15 اپریل 2015
|death_place =
|residence   = پلانزا (وربانو کیسو اوسلا), اٹلی
|spouse      = Giovanni Martinuzzi (1901–1978)(m. 1926–1978; his death)
|children    = 1
|known for   = سبھ توں ودھ عمر دا زندہ انسان  (13 مئی 2016 دے بعد)   اج تکّ دا سبھ توں ودھ عمر دا تصدیق اطالوی انسان   تصدیق انتم جیوتّ انسان 1889 وچ پیدا ہویا۔
}}

**ایما مورینو** (Emma Martina Luigia Morano جنم 29 نومبر 1899۔وفات 15 اپریل 2017) اک اطالوی   عورت سی۔

ایما مارینو اپنے اٹھ بھرا-بھیناں وچّ سبھ توں وڈی سی ، اس دا جنم 29 نومبر 1899 وچّ اٹلی دے پیڈمونٹ وچّ ہویا سی تے اس نے 15 اپریل 2017 نوں وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اٹلی
تورفان

**تُرفان** (;  (انگریزی: Turfan) جاں ***'تورفان***' (ایغور: , انگریزی: Turpan, چینی: 吐魯番) چین دے شنجیانگ صوبےدے ترفان پریفکچر وچّ واقع اک ضلع پدھر دا شہر ہے جو وچکارلے ایشیا دی مشہور ترفان درونی وچّ واقع اک نخلستان وی ہے۔ 2003 وچّ اس دی آبادی 254,900 گنی گئی سی۔ ایہہ شہر اتلے ریشم رستہ تے اک اہم پڑاؤ ہویا کردا سی۔

## اتہاس
ترپان کدے گوشی (Gushi) ناں دی رہتل دا گھر سی۔ اتھے اک 2,700 سال پرانی ارتھی ملی ہے جو چینی نسل دی نہیں ہے اتے ودواناں دا سوچنا ہے کہ جاں تاں اتھے یوئژی لوک وسدے سن جاں تشاری لوک۔ دھیان دیو کہ ایہہ دونوں ہی اتلے ہندستان دے لوکاں دی طرحاں ہند یورپی بولیاں بولن والے سن۔ اگے جا کے ریشم رستہ تے ہون دے کارن بہت ساریاں طاقتاں ترپان نوں اپنے قبضے وچّ کرن لئی جوجھدیاں رہندیاں سن۔ چین دے ہان راج ٹبر ویلےوچّ ہان فوجیاں اتے شیونگنُو لوکاں دے وچّ اتھے مٹھبھیڑاں ہندیاں سن اتے شہر کدے ایہناں دے اتے کدے اوہناں دے قبضے وچّ ہو جاندا سی۔ وچّ وچّ ایہہ ایہہ عللاقہ خودمختار  وی ہو جاندا سی۔ ہان راج ٹبر دے پتن دے بعد وی ایہہ علاقہ زیادہتر آزاد ہی رہا۔ سنّ 487 توں 541 عیسوی تکّ اتھے تیئیلے  ترکی قبیلے دا خودمختار راج رہا، لیکن اس توں بعد پہلاں جو-جان خاگانت اتے پھر گوگ ترک اتھے طاقت وچّ رہے۔ 7ویں صدی عیسوی وچّ چین  دے تانگ راج ٹبر نے اتھے قبضہ جمایا لیکن 7ویں توں 9ویں صدیاں تکّ اتھے چینیاں، ترکاں اتے تبتیاں دی کھچوتانی چلدی رہی۔ اس ویلے وچّ اتھے ترکاں، سوگدائیاں اتے چینیاں دے وچّ بہت وپار وی چلیا۔ 856 توں  1389 عیسوی  دے ویلے وچّ ایغور لوکاں نے ترپان نوں اپنے کاراخوجا راج دا حصہ بنایا تاں اپنے انت ویلے وچّ منگول سلطنت دا اک تحت راج بن گیا۔ 15ویں صدی تکّ اتھے بدھ دھرم دا زور سی لیکن اس صدی دے دوجے حصے وچّ اتھے دے لوک  مسلمان بن گئے۔ 

## جغرافیہ
### نکی ونڈ
 
تورفان 1 ضلع تے 2 کاؤنٹیاں نوں کنٹرول کردا اے ۔

### موسم

Turpan is located about  southeast of Ürümqi, Xinjiang's capital, in a mountain basin, on the northern side of the Turpan Depression, at an elevation of  above sea level. Outside of Turpan is a small volcanic cone, the Turfan volcano, that is said to have erupted in 1120 as described in the Song Dynasty.

## ڈیموگرافی
According to the 2000 census, the city of Turpan had a population of 251,652 (population density 15.99 inh./km²). The breakdown by nationality was as follows:

## حوالے

گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:چین دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چین دے آباد تھاں
ایغور بولی

[thumb|[خوتان وچ یک انٹرنیٹ کیفے]]

**ایغور بولی جاں اویغور زبان** (Uyghur language) چڑھدا ترکستان وچ وسن والے ایغور لوکاں دی بولی ، ایہ ترک بولیاں دی اک بولی اے ،اس بولی دے 8 توں 11 ملین بولن والے نیں۔ 
 

## اکھر
* اویغور عربی - *UEY*
* اویغور لاطینی - *ULY*
* اویغور یازیکی - *USY*
* اویغوریازیکی - *UYY*

## فرہنگ

## حوالے

گٹھ:اویغور بولی
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:ترک بولیاں
گٹھ:چین دیاں بولیاں
گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
گٹھ:قازقستان دیاں بولیاں
گٹھ:کرغیزستان دیاں بولیاں
خجند

[thumb|230px|خجند وچّ واقع [سغد تریخی عجائبگھر]]
thumb|230px|خجند چوک
**خُجند** (تاجکی: Хуҷанд, , خجند؛ روسی: Худжанд, خدجھند), جو 1939 تک **خود جیند** دے نام نال اتے 1991 تک **لینن ڄباد** (Ленинобод, ) دے نام نال جانیا جاندا سی وسطی ایشیا دے تاجکستان دیط دا دوجا سبھ توں وڈا شہر اتے اس رلط دے صوبہ سغد دا راجگڑھ ہے۔  ایہہ نگر سر دریا دے کنڈھے فرغانہ وادی دے دہانے تے واقع ہے۔ خجند دی آبادی 1989 دی جنگننا وچّ 1.6 لکھ سی لیکن 2010 وچّ گھٹّ کے 1.49 لکھ ہو گئی۔ اتھے دے بوہتے لوک تاجک نسل توں ہن اتے تاجکی فارسی بولدے ہن۔ 

## نام دا اچارن
خجند شبد وچّ خ اکھر دے اچارن اتے دھیان دیو کیونکہ ایہہ بناں بندُ والے کھ نالوں ذرا وکھ ہے۔ اس دا اچارن خراب اتے خرید دے **خ** نال ملدا ہے۔ 

## اتہاس
پرانے ویلے  وچّ خُجند دا ایران دے نال تعلق رہا ہے اتے بہت سارے مشہور پرانے  فارسی شاعر اتے وگیانی(سائنس دان) اس شہر توں آئے ہن۔   اسلام دے آون دے بعد 8ویں صدی عیسوی وچّ عرباں نے اس شہر اتے قبضہ کر لیا اتے بعد وچّ ابھرن والی منگول سلطنت دا دیر تکّ ڈٹ کے مقابلہ کیتا۔ ترکی منگول مول  دی تیموری سلطنت دی قیام دے بعد خجند اسدا حصہ بنیا۔ 1866 وچّ روسی سلطنت وسطی ایشیا وچّ پھیل رہا سی اتے اسنے خجند خانت دیاں سرحداں نوں پچھے کھدیڑ دتا۔ اگے چلکے باقی تاجکستان دے نال ایہہ نگر وی سوویت یونین دا حصہ رہا، جسنے 27 اکتوبر 1939 نوں اپنے مہان آگوُ لینن دے اعزاز وچّ خجند شہر دا نام بدلکے لینن آباد کر دتا۔ جدوں 1992 وچّ سوویت یونین ٹٹّ گیا تاں لینن آباد دا نام واپس **خُجند** رکھ دتا گیا۔ 

## موسم
خجند دا موسم ریگستانی ہے - گرمیاں لمبیاں ہندیاں ہن اتے سردیاں چھوٹیاں، حالانکہ سردیاں وچّ اتھے کدے کدے برف پیندی ہے۔
### سبھیاچاری ٹکانے
شہر خجند قلعے اتے تریخی سغد عجائب گھر دا گھر ہے جس دیاں لگپگّ 1200 گیلریاں ہن، جنہاں وچوں بوہتیاں لوکاں لئی کھلیاں ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:تاجکستان دے شہر
گٹھ:تاجکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:صوبہ سغد
شیگیرو بان

**شگیرو بان** (انگریزی: Shigeru Ban, جاپانی: 반 시게루, جنم: 5 اگست 1957) اک جاپانی اتے بین القوامی آرکیٹیکٹ ہے، جو آرکیٹیکچر وچّ اپنے لاثانی کم لئی دنیا وچ مشہور  ہے، خاص کرکے مڑ نوینیکرن اتے مہارت نال آفت زدگان دے گھر بناؤن وچّ اس نوں مہارت حاصل ہے۔ اس نوں انگریزی احبار ٹائم ولوں آرکیٹیکچر اتے ڈزائن دی روپ ریکھا دے علاقے وچّ نویاں کاڈھاں اتے پرکھیپن لئی 21ویں صدی دے آرکیٹیکٹاں وچّ شامل کیتا گیا سی۔

بان نوں سال 2014 وچّ آرکیٹیکچر وچّ الیکھنی یوگدان صدقہ مشہور زمانہ پرزکر آرکیٹیکچر پرائیز حاصل ہویا ہے۔ ایہہ انعام حاصل کرن والا اوہ دنیا دے 37 بندےآں وچوں اک ہے۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
بان جاپان ٹوکیؤ وچّ پیدا ہویا سی۔ اس نے اپنی پڑھائی آرٹس دی ٹوکیؤ یونیورسٹی توں، اتے پھر دکھنی کیلیفورنیا آرکیٹیکچر انسٹیچیوٹ توں کیتی۔

## کیریئر
بان لئی اسدے کم دا اہم تھیم ہے ادرش سنرچنا۔ ایہی کارن ہے کہ اوہ کھل کے اپنے سنرچناتمک تتاں نوں وئکت نہیں کردا، سگوں ڈزائن وچّ اسنوں شامل کرن ہیتُ چندا ہے۔ بان نوں آدھونک سامگری اتے تکنیک وچّ کوئی دلچسپی نہیں ہے، سگوں اسدے نرمان دے پچھے دی دھارنا دے پرکاشن وچّ سبھ توں زیادہ دلچسپی ہے۔ اس لئی اوہ جان بجھّ کے اس پرکاشن نوں اپنی رچناتمکتا وچّ وئکت کردا ہے۔

آرکیٹیکچر دے کھیتر وچّ بان دے یوگدان دے کئی پاسار ہن۔ سبھ توں پہلاں اوہ اک جاپانی آرکیٹیکٹ ہے، جو اساری ادیوگ دی رچناتمکتا دی دشا وچّ پرمپراگت جاپانی آرکیٹیکچر دے ساروویاپک تتاں نوں سبھ توں زیادہ مہتو دندا ہے۔ نال ہی دوجے پاسے اس نوں آرکیٹیکچر دے انترراشٹری مانک دے سامان بھون نرمان آکرتی وچّ مہارت حاصل ہے۔ سینٹر پومپیڈو میٹز، فرانس اتے کارڈبورڈ کیتھیڈرل، کرائسٹ گرجا گھر، نیوزی لینڈ اسدیاں اہم رچناواں ہن۔ 
## مکھ کم

*سینٹر پومپیڈو میٹز، فرانس۔ 
*فرنیچر ہاؤس، جاپان، چین اتے امریکہ وچّ نرمت پورونرمت گھراں دی اک لڑی۔ 
*سرٹین وال ہاؤس (1995), اتاباشی، ٹوکیؤ، جاپان۔ 
*نیکڈ ہاؤس (2000), کواگو، ورلڈ ایکجیوشن ایکسپو 2000, ہنوور، جرمنی وچّ۔ 
*خانہ بدوش عجائب-گھر (2005 توں ہن تک)، گریگری کولبرٹ دے ویڈیو /تصویر کم ایشیج اتے ہمپات اتے آدھارت گھر بنایا۔   
*ٹاکٹوری کیتھولک چرچ، کوبے،جاپان۔ 
*کارڈبورڈ کیتھیڈرل، کرائسٹ چرچ، نیوزی لینڈ (2012-2013)
## انعام اتے سنمان
 * سال دا سبھ توں ودھیا جوان آرکیٹیکٹ، جاپان (1997) لئی جی آئی اے انعام۔  
 * سال دا ٹائم پترکا سرورک، (2001) امریکہ۔  
 * پرکس ڈے ایلئیکیڈمی ڈیارکٹیکچر ڈی فرانس (2004)  
 * آرکیٹیکچر، کلا اتے پتر دی امریکن اکادمی، سنیوکت راج امریکہ (2005) وچّ ارنولڈ ڈبلیو برونر میموریئل انعام۔ 
* ٹیکنیکل یونیورسٹی میونچین، (2009) جرمنی دی ڈاکٹریٹ دی اپادھی۔  
* آرڈر ڈیس آرٹس ایٹ ڈیس لیٹرس، فرانس (2010)।  
* نیشنل آرڈر آف میرٹ، فرانس (2011) 
* آرکیٹیکچر تکنالوجی لئی اگسٹے پیرریٹ انعام (2011)। 
* مائنیچ ڈزائین انعام، جاپان (2012)  
*پرزکر آرکیٹیکچر پرائج (2014)।

## حوالے

گٹھ:جاپان دے لوک
گٹھ:جاپان
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
چائینہ بنک

**چائینا بینک**   فلپائن دا اک  بینک اے۔ اسدا قیام 1920 وچ ہوئیا سی تے اسنوں سرکاری طور 'تے **چائینا بینکنگ  کارپوریشن** دے ناں نال جانیا جاندا اے۔ ایہہ مقامی وپاری بینکاں وچوں پہلاں نجی بینک اے جو کہ چینی-فلپائنی وپاریاں دی سہولت ہتّ بنایا گیا سی۔ اس بینک ولوں کئی سہولتاں دتیاں جاندیاں ہن جنہاں وچ پیسے جمع کرواؤن، سرمایہ کاری، نقد پربندھن وغیرہ سہولتاں شامل ہن۔  اس توں علاوہ اتھے بیمے وی کیتے جاندے ہن تے قرضے دین دی سہولت وی مہیا اے۔ 
## اتہاس
چائینا بینک دا قیام ڈی سی.چوان، البینو سائیسپّ تے ہوراں ولوں کیتی گئیا اے۔ جے.ڈبلیو.میکپھیرن، انٹرنیشنل بینکنگ کارپوریشن، اس بینک دے پہلے پربندھک سن۔ تھوڑھے سمے بعد یوجن ای.ونگ ولوں اسدا پربندھ سمبھالیا گیا۔ ونگ نے 1936 تک اسدا کم سمبھالیا۔ 

چائینا بینک نے چین وچ وی اپنیاں دو شاخاں کھولھیاں۔ ایہناں وچ اک شاخ اموئے وچ 1925 نوں کھولھی گئی تے دوجی شاخ شنگھائی وچ 1929 وچ کھولھی گئی سی۔ پر 1944 وچ ایہناں دوناں شاخان نوں چین دیاں بینک پالیسیاں کارن بند کر دتا گیا سی۔ 

1942 وچ جدوں جاپانی فوجاں  منیلا پہنچیاں تاں ادوں چائینا بینک بند کر دتا گیا سی۔ 1941 دے

چائینا بینک نے دوجی وڈی لڑائی توں بعد صنعت کاراں تے نویشکاں نوں اپنے پیریں کھڑے ہون لئی اہم کردار نبھائیا۔ اسنے اپنی پہلی شاخ سیبو وچ 1949 وچ کھولھی سی اتے 1969 وچ اسنے اپنے کم کاج نوں کمپیوٹری روپ دتا تے ایہہ دکھن چڑھدے ایشیا وچ پہلی آنلائین پرداتا بینک بنی۔

1990 وچ چائینا بینک نے 7 ہورناں بینکاں نال مل کے اک بینکنگ نیٹورک قایم کیتا جسنوں بینکنیٹّ کیہا جاندا اے تے ہن ایہہ دیس دا سبھ توں وڈا ایٹیئیم نیٹورک اے۔ 

1991 وچ چائینا بینک نے یونیورسل بینک لسنس حاصل کیتا۔ چائینا بینک نے نویں تکنالوجی وچ سرمایہ کاری کردے ہوئے 2004 وچ نقد پربندھن سیوا دی شروعات کیتی۔

گٹھ:فلپائن
گٹھ:بنک
گٹھ:بینک
16 وڈیاں ترک سلطنتاں

***16 وڈیاں ترک سلطنتاں*** (  ) ترک نسلی قوم پرستی وچ اک نظریہ اے جہڑا 1969ء وچ عاقب اوزبیک نے متعارف کروایا ۔  جسنوں 1980ء دے دہاکے وچ ترکی دی سرکار نے بڑاوا دتا ۔

 

## لسٹ

"16 ترک سلطنتاں" اس پرکار نیں:

## Reception

Turkish nationalist writer, novelist, poet and philosopher, Hüseyin Nihâl Atsız, supporter of the pan-Turkist or Turanism ideology, had noted that while some states with questionable Turkic identity were included in the list, some ostensibly Turkic states  (such as Akkoyunlu) were left out, and labeled the list a "fabrication."

In spite of Atsız' criticism, the concept has was made a mainstream topos in Turkish national symbolism in the wake of the 1980 Turkish coup d'état, under the presidency of Kenan Evren, when "Turkish-Islamic synthesis" was declared the official nature of Turkish national identity.
The Turkish Postal administration issued  a series of stamps dedicated to the *16 Empires* in 1984, showing portraits of their respective founders as well as attributed flags.
In 1985, Özbek's *16 Empires* were invoked as a retrospective explanation of the 16  stars in the presidential seal of Turkey (introduced in 1936).

Several municipal buildings and public parks in Turkey have collections of busts or statues of the supposed founders of the "16 Empires" alongside a statue of Kemal Atatürk, including the municipal buildings of Keçiören (Ankara), Mamak, Ankara, Etimesgut, Niğde, Nevşehir, Pınarbaşı, Kayseri, etc.

In 2000, Türk Telekom produced a series of smart cards dedicated to the topic.

In January 2015, Turkish president Recep Tayyip Erdoğan received Palestinian president Mahmoud Abbas in the Turkish Presidential Palace with a guard of 16 "warriors", actors wearing loosely historical armour and costume, intended to symbolise the 16 empires.
The costumes were ridiculed in the Turkish  media, and one of the  costumes in particular was mocked as a "bathrobe", becoming a trend on social media under the name of *Duşakabinoğul* (as it were "son of the shower cabin").

## ہور ویکھو

*پان ترک ازم
*تورانزم
*ترک قومی پرستی

## حوالے
خزر لوک

thumb|220px| سنّ 650 اتے 850 دے وچّ خزر خاگانیت

**خزر**(  روسی : Хазары , خازاری ؛ انگریزی : Khazar  ) وچکارلے ویلےآں وچ یوریشیا دا اک ترکی نسل لوکاں  دا قبیلہ سی جنہاں دی وڈی  سلطنت اجوکے روس دے یوروپی حصے ، لہندے قازقستان , چڑھدے یوکرین , آذربائیجان , شمالی قفقاز ( چرکسیا , داغستان ) , گرجستان , کریمیا اتے اتلے چڑھدے ترکی اتے پھیلیا سی ۔ ایہناں دا راجگڑھ وولگا دریا دے کنڈے بسیا آتیل شہر سی ۔ خزر لوکاں دی  خاگانیت   سنّ 448 توں 1048 تکّ چلی ۔ اسوچّ کئی دھرماں دے لوک اتے ، ترکی قبیلےآں دے علاوہ ، یورالی ، سلاوی اتے ہور نسلاں دے لوک وی رہندے سن ۔ خزر خاگانت ریشم رستہ اتے اک اہم پڑاؤ سی اتے دکھن - لہندے ایشیا نوں اتلے یورپ توں جوڑن والی اک مکھ کڑی سی ۔

قرون وسطی وچّ خزر راج نے یہودی دھرم نوں اپنا لیا سی ، حالانکہ ستیپی دے ہور ترکی قبیلےآں نے سنی اسلام اپنایا سی ۔ 

## نام
بہت سارے ودواناں دا مننا ہے کہ خزر شبد ترک بولیاں دے گیزیر جاں خیزیر شبد توں آیا ہے اتے اسدا متلبّ خانہ بدوش جاں گھمکڑ ہندا ہے ۔

## ہور ویکھو
*خزر سلطنت

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:معدوم نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:قوم قبیلے
گٹھ:قبیلے
گٹھ:ترک قبیلے
گٹھ:ترک لوک
ترک بولیاں

**ترک بولیاں** (Turkic languages) ترک قوم دیاں بولیاں جاݨ آلیاں گھٹو گھٹ ۳۵ بولیاں دا بولی ٹبر اے۔ 
ایہ تھللے چڑھدے یورپ، بحیرہ روم، سائبیریا تے چڑھدے ترکستان تک بولیاں جاندیاں نیں۔ ایہنوں الطائی بولیاں ٹبر دا حصہ بݨاوݨ دی تجویز اے۔ 

ترکی بولیاں ۱۷ کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے تے ایہدے کل بلارے ۲۰ کروڑ توں ودھ نیں۔ ایس بولی ٹبر وچوں سبھ توں زیادہ بولی جاݨ آلی بولی ترک بولی اے جیہڑی خاص کر اناطولیا تے بلقان دے علاقے وچ بولی جاندی اے۔ ساریاں ترکی بولیاں وچوں %۴۰ بلاویاں دی ماں بولی ترک بولی اے۔

## درجہ بندی
350px|سجے| ترکی نژاد زباناں بولنے والےآں د‏‏ی تناسبی تعداد
thumb|300px|ترک زباناں دا جغرافیائی پھیلاؤ دا نقشہ
ترک زباناں نو‏‏ں چھ شاخاں وچ تقسیم ک‏ر سکدے نيں۔
* عام ترک
*# جنوب مغربی (اوغوز ترک)
*# شمال مغربی (قپچاق ترک)
*# جنوب مشرقی (قارلوق ترک)
*# شمال مشرقی (سائبیریائی ترک)
*# ارغو ترک
**# اوغور ترک

## خصوصیت
ترکی بولیاں غیرحاضر فائل بولیاں نیں جیہدا مطلب اے کہ ایہناں بولیاں وچ ستہی پدھر تے فائل غیر حاضر ہندا اے پر گہن بنتر دے مطابق تے قعل وچ آئی تبدیلی توں فا‏ل دا گیان ہو جاندا اے۔ ایہناں بولیاں وچ ویاکرنک لنگ دی ان ہوند اے۔ ایس ٹبر دیاں ساریاں بولیاں دی بنتر فائل فعل مفعول آلی اے۔

## تریخ

### مڈھلیاں لکھتاں
ترکی بولیاں دی پہلی لکھتاں ۸ویں صدی دیاں اورخان ہتھلکھتاں ہن جو ۱۸۸۹ وچ منگولیا دی اورخان وادی وچوں حاصل ہوئیاں سن۔کاشغرلی محمود دی ۱۱ویں صدی رچنا دیوان لغت ترک(*Divânü Lügati't-Türk*) ترکی بولیاں دا پہلا بولی تجزیہ ہے۔ ایہہ ترکی بولیاں دا پہلا کوش(لغت) ہے اتے اس وچّ ترکی بولی دے بلاریاں دی جغرافیائی وقوع دا نقشا وی شامل کیتا گیا ہے۔ ایہہ خاص کرکے اس بولی پروار دی دکھنی-لہندی شاخ نال متعلق ہے۔

## ہور دیکھو
*ایشیا دیاں بولیاں
*منگول بولیاں

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Turkic Languages Verb Comparison
* Turkic Inscriptions of Orkhon Valley, Mongolia 
* Turkic Languages: Resources – University of Michigan
* Map of Turkic languages
* Classification of Turkic Languages 
* Online Uyghur–English Dictionary
* 
* Turkic language vocabulary comparison tool / dictionary
* A Comparative Dictionary of Turkic Languages  *Open Project*
* The Turkic Languages in a Nutshell  with illustrations.
* Swadesh lists of Turkic basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
* Conferences on Turkic languages processing: Astana, Kazakhstan, 2013 , Istanbul, Turkey, 2014 , Kazan, Tatarstan, 2015 

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ترک بولیاں
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
عالمی مٹی دیہاڑا

**عالمی مٹی دیہاڑا** دی اہمیتنوں مکھ رکھدیاں اقوام متحدہ ولوں ہر سال 5 دسمبر نوں ایہہ دن منایا جاندا ہے تاں کہ کساناں اتے ہورناں لوکاں اندر جاگرکتا(شعور) پیدا کیتی جا سکے۔ دنیا دے بہتے حصیاں وچّ زرخیز مٹی بنجر بنن دے نیڑے پہنچ گئی ہے۔جیکر بھوِکھ(اطءزیگ) دی کھیتی نوں سرکھات(محفوظ) رکھنا ہے تاں سانوں مٹی دی اہمیت نوں سمجھنا پویگا۔ کیمیائی کھاداں دی لگاتار اتے ضرورت توں زیادہ ورتوں نال مٹی دے طبعی، کیمیائی اتے جیوک گناں وچّ لگاتار گراوٹ آ رہی ہے۔ کساناں ولوں فصلاں توں ودھیرے منافعے دے لالچ کر کے کھیتاں وچّ انھے واہ کھاداں اتے کیڑے مار زہراں دی ورتوں کارن زمین  آلودہ ہو چکی ہے۔
## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ
گٹھ:عالمی دن
عبدالرزاق سمرقندی

**کمال‌الدین عبدالرزاق بن اسحاق سمرقندی**  , اک تیموری اتہاسکار اتے اسلامی ودوان سی۔ کجھ سمیں لئی فارس دے بادشاہ شاہ رخ دا شاہی سفیر رہا۔ سفیر دے طور تے اپنے کردار وچ اوہ 1440ویاں دے شروع وچّ لہندے ہندستان وچ کالیکٹ دا دورہ کیتا۔ اس نے کالیکٹ وچ جو دیکھیا اس دی وارتا لکھی جس توں کالیکٹ دے سماج اتے سبھیاچار بارے قیمتی جانکاری ملدی ہے۔ اس نے تیموری راج ٹبر اتے وسطی ایشیا وچّ اس دے پوروجاں دے اتہاس دی لمبی وارتا وی لکھی ہے۔ پر ایہہ بوہتی قیمتی نہیں ہے، کیونکہ اس وچوں زیادہتر پہلاں دیاں لکھتاں وچّ ملدی ہے اتے اسنے ایہہ مواد ہی اکتر ہی کیتا ہے۔

## مڈھلا جیون
عبدالرزاق بن اسحاق ہرات وچّ 7 نومبر 1413 نوں پیدا ہویا سی۔ اس دا پیش جلال الدین اسحاق قاضی ہرات وچّ شاہ رخ دی عدالت دا امام سی۔ اس نے اپنے پیؤ اتے اپنے وڈے بھرا شریف الدین عبدالقہار توں علم حاصل کیتا اتے اوہناں دے نال سانجھے طور تے اک لائسنس شمس الدین محمد جزاری توں 1429 وچّ حاصل کیتا۔ 1437 وچ اس دے پیؤ دی موت دے بعد، اس نوں شاہ رخ دی عدالت دا قاضی تعینات کیتا گیا سی۔
## یاترا اتے لیکھنی
عبدالرزاق فارس دے حاکم شاہ رخ، تیموری سلطنت دا بادشاہ دا کالی کٹ، ہندستان، وچّ جنوری 1442 توں جنوری 1445 تکّ سفیر سی۔ اس نے ہندستان دے اپنے اس مشن دی اک 45-پنیاں دی وارتا لکھی۔ ایہہ اس دی لگپگ 450 صفے دی کتاب *مطلع السعدين ومجمع البحرين*   دا اک حصہ ہے۔ اس کتاب وچّ اسنے 1304 توں 1470 تکّ دنیا دے اپنے ولّ دے حصے دے اتہاس دا ویروے شامل کیتا ہے اتے جسدی بوہتا مواد ہورناں  لکھتاں توں لئیا گئیا ہے۔

ہندستان دی اپنی یاترا دی عبدالرزاق دی وارتا وچّ زمورن تحت کالیکٹ دے جیون اتے گھٹناواں دی جانکاری شامل ہے اتے  وجے نگر  شہر دا اسدی دولت دا اتے وڈی شانوشوکت دا ذکر وی ہے۔ اس نے 15ویں صدی دے دوران بحر ہند وچّ جہازرانی وپار دا لیکھا وی اس وچّ دتا ہے۔

## حوالے

گٹھ:1413ء دے جم
گٹھ:1482ءدیاں موتاں
گٹھ:ہرات توں لوک
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
گٹھ:مسلم شخصیتاں
آتی لوک

**آتی** (Ati) اک نیگرٹو  قبیلہ ہے جو دکھن چڑھدا ایشیا دے فلپائن دیس دے وسایا صوبے دے مول نواسیاں وچوں ہے۔

فلپائن وچّ کئی ہور نیگرٹو ذاتیاں رہندیاں ہن - جویں کہ لوجون دے آئیتا لوک، پلاون دے بتک لوک اتے مندناؤ دے ممنوا لوک - جنہاں نال آتی جینیٹک طور تے متعلق ہن۔ 

## اتہاس
اج توں 20,000 توں 30,000 سال پہلاں ہم یگ دے دوران سمندری سطح ہیٹھاں سی کیونکہ بوہتا پانی برف دے روپ وچّ جماں ہویا سی۔ جغرافیائی  مندے ہن کہ تدّ بورنیو دے جزیرے اتے فلپائن دے وچّ اک زمینی پل استتو وچّ سی جو ہم یگ دے انت اتے سمندر وچّ ڈبّ گیا۔ منیا جاندا ہے کہ آتی، آئیتا اتے ہور فلپینی نیگرٹو لوکاں دے پوروج اس پلّ اتے چلکے ہزارہا سال پہلے فلپائن دے وسایا علاقے وچّ پہنچے سن۔
کجھ زبانی روایتاں دے مطابق ، اوہ وسایا علاقے وچّ وسدے بسایا لوکاں توں وی پہلاں دے اتھوں دے واسی ہن۔

دس بورنیا داتو اتے بنیرائن پھیسٹیول بارے دنت کتھاواں توں پتہ چلدا ہے کہ 12ویں صدی دے شروع وچّ، جد انڈونیشیا اتے پھلیپینز بھارتیکرت مولواسی راجیاں دے راج دے ادھین سن، بسایا لوکاں دے پرکھے راجا ماکاتونو دے ظلماں دے مارے بورنیؤ توں بچ کے نکل ترے سن۔ داتو پتی اتے داتو سماکویل دی اگوائی وچّ اوہ بلانگے نام نال جانیاں جاندیاں کشتیا تے سفر کرکے اوہ پنائے (اس جگہ نوں ادوں ایننیپے دے طور تے جانیا جاندا سی)دے دکھنی تٹ تے سواراگن کہاؤندی اک ندی دے کنڈھے اترے اتے پولپولاں نام دے اک آتی سردار اتے اسدے پتر ماریکودو کولوں اک ہار اتے اک سونے دا سلاکوٹ (رتن جڑیا وڈا ٹوپ) قیمت دے کے زمین لئی سی۔ پہاڑی کھیتر آتی لوکاں لئی چھڈّ دتا گیا سی، جدکہ میدان اتے دریا ملایاں نوں۔ اس میٹنگ دی یاد آتی-آتیہن تیوہار دوارا تازہ کیتی جاندی ہے۔ پر اس دنت کتھا نوں کجھ اتہاسکاراں نے چنوتی وی دتی ہے۔

سپینی کالونکل مہمّ دے دوران قبیلے نے سپینی دھاڑویاں نال رابطہ بنایا اتے پنائے دے اوہناں دے کولونائیزیشن وچّ مددگار ہوئے۔

ہن، اس قبیلے نوں ایہناں دے علاقیاں تے قبضیاں، جہو جیہا حالَ ہی وچ بوراکے وچّ ویکھیا گیا، کارن خطرہ بنیا ہویا ہے۔ اک ہور سمسیا وتکرے دی ہے جسدا اوہناں نوں ساہمنا کرنا پے رہا ہے۔

## حوالے

گٹھ:فلپائن دے لوک
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:فلپائن
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016