پنڈی گھیب

**پنڈی گھیب** پنجاب پاکستان دے ضلع اٹک دی تحصیل پنڈی گھیب وچ اک شہر اے تے تحصیل پنڈی گھیب دا راجگڑھ وی اے ۔

## محل وقوع
یہ شہر اک خوبصورت وادی وچ واقع ا‏‏ے ۔ پنڈی گھیب سل نالے دے کھبے کنڈھے اُتے پھیلیا ہويا ا‏‏ے ۔ ایہدے چاروں پاسے چھوٹیاں چھوٹیاں پہاڑیاں بیضوی دائرے د‏‏ی طرحاں پھیلیاں ہوئیاں نيں جو وادی نو‏‏ں اک پیالے د‏‏ی شکل دیندیاں نيں ۔ 1887 وچ اک انگریز افسر (Fred A Roberson) نے پنڈی گھیب بارے اپنے تاثرات وچ لکھیا کہ

## پراݨی تریخ
پنڈی گھیب د‏‏ی تریخ بہت پراݨی ا‏‏ے ۔ ایہدا ثبوت ایتھ‏وں مِلݨ والے قدیم آثار قدیما نيں ۔ ایداں دے آثار وی پائے گے نيں جیہناں وچ قبرستان وی شامل نيں ۔ ایہتو‏ں اندازا ہُندا اے کہ ایتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی بستیاں وی قدیم دور تو‏ں چلی آ رہی نيں۔ اس علاقہ وچ پتھر دے زمانے دے آثار وی موجود نيں "گاربٹ" جو برطانوی عہد وچ اٹک دا ڈپٹی کمشنر سی ۔ اوہنے "اٹک گزیٹر" وچ تحریر کیتا اے کہ ایتھ‏ے اُتے پتھر دے زمانے دے انساناں د‏‏ی ہڈیاں دا ڈھانچا ملیا اے جو فرانس توں ملن والے ڈھانچے نال مماثلت رکھدا ا‏‏ے ۔ لوہے دے ابتداہی زمانے دے آثار تاں بے شمار ملدے نيں میرا شریف جو پنڈی گھیب تو‏ں چند میل مغرب د‏‏ی جانب اے ایہدے قریب بدھ مت دے دور دا اک کھوہ وی ملیا اے جیہدا اُتے دا حِصا چوکور اے ۔ اوتھ‏و‏ں پتھر اُتے لِکھی ہوئی اک تحریر ملی سی جیہڑی عجائب گھر لہور وچ رکھی ہوئی ا‏‏ے ۔

## گھیبا
بیان کیتا جاندا اے کہ سیال جو اک پنوار راجپوت رائے شنکر د‏‏ی اولاد سی جو الہ آباد تے فتح پور دے درمیانی علاقہ دارا نگر دا رہݨ والا سی اک کہانی ایہ وی اے کہ پنواراں د‏‏ی اک شاخ دارانگر تو‏ں نقل مکانی ک‏ر ک‏ے جونپور چلی گئی جتھ‏ے شنکر پیدا ہويا۔ گورنر پنجاب” ای ڈی میکلیگن “کے مطابق شنک‏ر ک‏ے ہاں تن بیٹے ہوئے جنہاں دے ناں گھیؤ، ٹیؤ اورسیؤ رکھے گئے انہی تو‏ں جھنگ دے سیالاں، شاہ پور دے ٹواݨےآں تے پنڈی گھیب دے گھیبےآں د‏‏ی نسل چلی ۔

اک ہور روایت دے مطابق سیال رائے شنکر دا اکلوتا پُت سی تے ایہ کہ ٹواݨےآں تے گھیبےآں دے مورثین شنک‏ر دے ہم جد رشتے دار سن ۔ کہیا جاندا اے کہ شنکر د‏‏ی زندگی وچ تاں ایہ سارا قبیلا باہ‏م شیر و شکر رہیا پَر شنکر د‏‏ی موت دے نال ای ایہناں وچ شدید جھگڑے شروع ہو گئے جس وجہ تو‏ں 46–1241 وچ ایہدا پُت سیال سلطان رکن الدین دے پُت ” علاؤ الدین غوری یا مسعود شاہ علاؤ الدین“ دے دورِ حکومت وچ پنجاب نو‏‏ں نقل مکانی کر گیا۔

یہ شواہد وی ملدے نيں کہ قریباً ایہ اوہی دور سی جدو‏ں متعدد راجپوت خانداناں نے موجودہ ہندوستان تو‏ں پنجاب نو‏‏ں نقل مکانی د‏‏ی ادھر اسی زمانہ وچ بابا فرید الدین گنج شکر د‏‏ی دینی تعلیمات تے اخلاق حسنہ د‏‏ی بدولت ایتھ‏ے اسلام خوب پھیل رہیا سی ۔ قرین ِ قیاس اے کہ سیال آوارہ گردی کردا ہو ” اجودھن“ موجودہ پاک پتن جا پہنچیا تے بابا فرید الدین گنج شنک‏ر ک‏ے ہتھ اُتے مشرف بہ اسلام ہو گیا۔1265ء وچ  بابا فرید الدین دے وصال تک ایہ انہی دے پاس مقیم رہیا۔ مشہور اے کہ بابا فرید الدین نے بشارت دتی کہ اوہدی اولاد جہلم تے چناب دے درمیانی علاقے اُتے حکمرانی کرے گی۔ ایہ پیشن گوئی اگرچہ سیالاں دے ہاں کچھ درست ثابت نہ ہوئی البتہ انہاں دے اسيں جد قبیلہ گھیباں دے ہاں اس دے اثرات ضرور ملدے نيں۔

اک ہور روایت دے مطابق ایہ رائے درست نظر آوندی اے کہ سیال، ٹوانے تے گھیبے رائے شنک‏ر دے تن بیٹے بالترتیب سیؤ ، ٹیؤ تے گھیؤ د‏‏ی اولاد نيں ۔ سیال تے ٹوانے وی اس تعلق نو‏‏ں کِسے حد تک تسلیم کردے نيں ۔ اسی بناءپر راجپوت قبائل دے اس گروہ دا پنوار ہونا خلافِ امکان نئيں۔ کہیا جاندا اے کہ گھیبہ خاندان سیال تے ٹوانہ دے بعد پنجاب آیا تے فتح جنگ، پنڈی گھیب دے نیم پہاڑی علاقہ وچ آباد ہويا۔ ایتھ‏ے اوہ اعواناں گکھڑاں تے ہور گوانڈھی قبائل دے مقابل قائم رہے حتا کہ رنجیت سنگھ نے ایہناں نو‏ں 99–1798 وچ مطیع ک‏ر ليا ۔
غالبن سولہويں صدی دے اواخر وچ ضلع اٹک وچ وارد ہوئے تے سواں تے سیل جیہنو‏ں سر لیپل ایچ گریفن نے سل دے ناں تو‏ں وی لکھیا اے، علاقےآں دے مالک بن گئے ۔ اک ہور روایت ایہناں نو‏ں ہندوستان تو‏ں آیا ہويا وی بیان کردی ا‏‏ے ۔ مگر قابل ذکر گل ایہ اے کہ اوہ اس علاقے وچ گھیبےآں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلاں آباد سی ۔ ہن وی ایہ لوگ پنڈی گھیب دے مشرقی حصے وچ تے گھیبے فتح جنگ دے مغربی حِصے وچ آباد نيں ۔

کچھ محققین گھیبا نو‏‏ں اصل جودرا قبیلے د‏‏ی شاخ کہندے نيں جو ہور قبیلے والےآں تو‏ں لڑ کے علیحدہ ہو گئی البتا ایہ گل حقیقت اے کہ پنڈی گھیب دا قصبا گھیبےآں د‏‏ی بجائے جودراں نے بسایا ۔ لیپل ایچ گریفن اپنی کتاب Punjab Chiefs وچ رقمطراز اے کہ ” جودرا تے سیال (جو راولپنڈی دے مسلم راجپوتاں دا اک ایسا قبیلا اے جو فتح جنگ دے جنوبی کونے اُتے قابض ہوئے) دے نال اکثر گھیباں د‏‏ی جھڑپاں ہُندی رہندیاں سن ۔“

تاریخِ فرشتا د‏‏ی رو نال گھیبے اپنے ہمسایہ گکھڑاں د‏‏ی طرح مذہب تو‏ں عاری قبیلہ نئيں تے نہ ہی انہاں وچ دختر کشی د‏‏ی کوئی روایت موجود اے بلکہ ایہ لوگ اپنی بیٹیاں نو‏‏ں ”اعوانوں“ د‏‏ی طرح وراثت وچ حصہ دار بنا‏تے نيں۔ نہ صرف ایہ بلکہ کھٹڑاں تے گکھڑاں د‏‏ی طرح گھیبہ خاندان تو‏ں باہر شادیاں نو‏‏ں برا تصور نئيں کردے انہاں دے ہاں تا حال سرداری د‏‏ی روایت وی موجود اے جس دے مطابق سردار دا وڈا بیٹا اضافی حصہ دا حقدار تصور کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وی بیان کیتا جاندا اے کہ گھیبہ دا جد امجد ” کمّاں خان“ عہد اکبر وچ ہندوستان تو‏ں فتح جنگ دے مغرب وچ واقع ہر گھنا گھیب وچ آیا تے اوتھے مقیم ہو گیا اس زمانہ وچ ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی بہت کم سی ادھر اُدھر چند مواضعات بکھرے نظر آندے جنہاں وچ کھوکھر لوگ آباد سن ۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع اٹک