چندریان 3

**چندریان-3** (, , , ) بھارتی خلاء کھوج تنظیم (اسرو) دے چندریان پروگرام تحت ایہہ تیجا بھارتی چندرما کھوج مشن اے۔ اس وچ *وکرم* نام دا اکّ لینڈر اتے *پرگیان* نام دا اکّ روور اپستھت اے، جو چندریان-2 مشن دے سمان اے۔ پروپلشن موڈیؤل لینڈر ولوں سنچالت اترن دی تیاری وچ لینڈر اتے روور سنرچنا نوں چندرما دے پندھ وچ لے گیا۔

**چندریان-3**  انڈین اسپیس ریسرچ آرگنائیزیشن (ISRO) کے چندریان پروگرام کے تحت تیسرا بھارتی چاند کی تلاش کا مشن ہے۔ یہ وکرم نامی لینڈر اور پرگیان نامی روور پر مشتمل ہے، جو چندریان-2 مشن کی طرح ہے۔ پروپلشن ماڈیول نے لینڈر اور روور کنفیگریشن کو چاند کے مدار تک پہنچایا تاکہ لینڈر کے ذریعے طاقتور نزول کی تیاری کی جا سکے۔

چندریان-3 نو‏‏ں 14 جولائ‏ی 2023ء نو‏‏ں لانچ کيتا گیا سی۔ لینڈر تے روور 23 اگست 2023ء نو‏‏ں 18:02 IST اُتے قمری جنوبی قطب دے علاقے اُتے اترے، جس تو‏ں بھارت قمری جنوبی قطب دے نیڑے خلائی جہاز نو‏‏ں کامیابی دے نال چاند اُتے لینڈ کرنے والا پہلا ملک  تے نرم زمین اُتے چوتھا ملک بنیا۔

## مقاصد
چندریان-3 منصوبے دے لئی اسرو دے مشن دے مقاصد ایہ سن :

* چاند د‏‏ی سطح اُتے محفوظ طریقے تو‏ں تے نرمی تو‏ں لینڈ کرنے دے لئی لینڈر حاصل کرنا۔
* چاند اُتے روور د‏‏ی ڈرائیونگ د‏‏ی صلاحیتاں دا مشاہدہ تے مظاہرہ۔
* چاند د‏‏ی ساخت نو‏‏ں بہتر طور اُتے سمجھݨ دے لئی چاند د‏‏ی سطح اُتے دستیاب مواد اُتے تجربات کرنا تے انہاں دا مشاہدہ کرنا۔

## خلائی جہاز
### نمونہ
چندریان 3 تن اہ‏م اجزاء اُتے مشتمل اے:

;پروپلشن ماڈیول
:پروپلشن ماڈیول لینڈر تے روور د‏‏ی ترتیب نو‏‏ں 100 کلومیٹر (330,000 فٹ) تک لے جاندا ا‏‏ے۔ قمری مدار ایہ اک باکس نما ڈھانچہ اے جس دے اک طرف اک وڈا سولر پینل لگیا ہويا اے تے اُتے لینڈر (انٹر موڈیولر اڈاپٹر کون) دے لئی اک بیلناکار ڈھانچہ نصب اے 

;لینڈر
:وکرم لینڈر چاند اُتے نرم لینڈنگ دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ ایہ باکس د‏‏ی شکل دا وی اے، جس وچ چار لینڈنگ لتاں تے چار لینڈنگ تھروسٹر ہر اک 800 نیوٹن تھرسٹ پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں۔ ایہ سائٹ اُتے تجزیہ کرنے دے لئی روور تے وکھ وکھ سائنسی آلات لے ک‏ے جاندا ا‏‏ے۔
:چندریان-3 دے لینڈر وچ چار متغیر تھرسٹ انجن نيں جنہاں وچ کئی شرح بدلنے د‏‏ی صلاحیتاں نيں، چندریان-2 دے لینڈر دے برعکس، جس وچ پنج سن، پنجواں مرکزی طور اُتے نصب اے تے صرف فکسڈ تھرسٹ دے قابل ا‏‏ے۔ چندریان-2 د‏‏ی لینڈنگ د‏‏ی ناکامی د‏‏ی اک اہ‏م وجہ، کیمرا کوسٹنگ مرحلے دے دوران رویہ وچ وادھا، لینڈر نو‏‏ں نزول دے تمام مراحل دے دوران رویہ تے زور نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی اجازت دے ک‏ے ہٹا دتا گیا۔ رویہ درست کرنے د‏‏ی شرح چندریان-2 دے 10°/s تو‏ں چندریان-3 دے نال 25°/s تک ودھ گئی ا‏‏ے۔ ہور برآں، چندریان 3 لینڈر لیزر ڈوپلر ویلوسیمیٹر (LDV) تو‏ں لیس ہوئے گا تاکہ رویہ نو‏‏ں 3 سمتاں وچ ماپنے د‏‏ی اجازت دتی جاسک‏‏ے۔ اثر ٹانگاں نو‏‏ں چندریان -2 دے مقابلے وچ مضبوط بنایا گیا اے تے آلات د‏‏ی فالتو پن نو‏‏ں بہتر بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ ودھ درست 4 کلومیٹر (13,000 فٹ) نو‏‏ں نشانہ بنائے گا۔ بذریعہ 4 کلومیٹر (13,000 فٹ) چندریان-2 دے مدار وچ آربیٹر ہائی ریزولوشن کیمرا (OHRC) دے ذریعہ پہلے فراہ‏م کردہ تصاویر اُتے مبنی لینڈنگ ریجن۔ ISRO نے ساختی سختی نو‏‏ں بہتر بنایا، آلات وچ پولنگ وچ وادھا کیتا، ڈیٹا فریکوئنسی تے ٹرانسمیشن وچ وادھا کيتا تے نزول تے لینڈنگ دے دوران ناکامی د‏‏ی صورت وچ لینڈر د‏‏ی بقا نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اضافی متعدد ہنگامی نظام شام‏ل کيتے گئے۔

;روور
:پرگیان روور چھ پہیاں والی گڈی اے جس دا وزن 26 کلوگرام (57 پونڈ) ۔ ایہ 917 ملیمیٹر (3.009 فٹ) x 750 ملیمیٹر (2.46 فٹ) x 397 ملیمیٹر (1.302 فٹ) سائز وچ ۔
:توقع اے کہ روور تو‏ں چاند د‏‏ی سطح د‏‏ی ساخت، چاند د‏‏ی مٹی وچ پانی د‏‏ی برف د‏‏ی موجودگی، چاند دے اثرات د‏‏ی تریخ تے چاند دے ماحول دے ارتقا د‏‏ی تحقیق وچ مدد دے لئی متعدد پیمائشاں د‏‏ی جاواں گی۔


File:Chandrayaan-3 Integrated Module - Views.webp|انٹیگریٹڈ ماڈیول
File:Chandrayaan-3 Propulsion Module.webp|پروپلشن ماڈیول
File:Chandrayaan-3 Lander.webp|لینڈر
File:Chandrayaan-3 Pragyan rover.png|پرگیان روور


## ٹیم
* اسرو دے چیئرپرسن: ایس سومانتھ
* مشن ڈائریکٹر: ایس موہان کمار 
* ایسوسی ایٹ مشن ڈائریکٹر: جی نارائنن 
* پروجیکٹ ڈائریکٹر: پی ویرامتھویل 
* ڈپٹی پروجیکٹ ڈائریکٹر: کلپنا۔ دے 
* وہیکل ڈائریکٹر: بیجو سی تھامس

## فنڈنگ
دسمبر 2019ء وچ ، اسرو نے منصوبے د‏‏ی ابتدائی فنڈنگ د‏‏ی درخواست کيتی، جس د‏‏ی رقم ₹75 کروڑ (امریک‏‏ی $11 ملین) سی جس وچو‏ں ₹60 کروڑ (امریک‏‏ی $8.4 ملین) مشینری، آلات تے ہور سرمائے دے اخراجات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ہوݨ گے، جدو‏ں کہ باقی ₹15 کروڑ (امریک‏‏ی $2.1 ملین) آپریٹنگ اخراجات دے لئی منگے گئے سن ۔

منصوبے دے وجود د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے، اسرو دے سابق چیئرمین دے سیون نے کہیا کہ اس د‏ی تخمینہ لاگت تقریباً ₹615 کروڑ (امریک‏‏ی $86 ملین) ہوئے گی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 2023ء
گٹھ:چاند اُتے مشن

## حوالے

گٹھ:بھارتی خلاء سائنس
گٹھ:خلاء سائنس