open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سُنیتا پوری

**سُنیتا پوری** بھارتی ہاکی ٹیم دی سابقہ کپتان اے جسنے بھارتی خواتین ہاکی ٹیم وچ ودھیا کارکردگی لئی 1966 وچ ارجن انعام، بھارت سرکار ولوں دتا گیا۔ جو کہ اسدی ودھیا کھیڈ لئی سی۔ اوہ راجستھان راج دی رہن والی اے۔

## حوالے
* وکھ-وکھ سٹروک
گٹھ:زندہ لوک
ریڈیو فریکوئنسی پچھان

**ریڈیو-فریکئوینسی پچھان** (جاں آر ایف آئی ڈی) جیزاں نال جڑے ہوئے ٹیگس نوں آٹومیٹک پچھان اتے ٹریک کرن لئی الیکٹرومیگنیٹک فیلڈ ورتدا اے۔ ٹیگاں وچ الیکٹرانکلی جانکاری شامل ہندی اے۔ پیسو ٹیگاں نیڑلے آر ایف آئی ڈی ریڈر دیاں ریڈیو ویوز توں توانائی اکٹھی کردے ہن۔ ایکٹو ٹیگاں کول اک مقامی پاور سروت ہندا اے جویں کہ اک بیٹری اتے ایہہ آر ایف آئی ڈی ریڈر توں سینکڑے میٹراں دور کم کر سکدے ہن۔ بارکوڈ دے الٹ، ٹیگ نوں ریڈر دی نظر دے اندر ہونا لازمی نہیں اے۔
آر ایف آئی ڈی آٹومیٹک پچھان اتے ڈاٹا کیپچر (اے۔آئی۔ڈی۔سی۔) دا اک طریقہ اے۔

کئی صنعتاں  وچ آر ایف آئی ڈی ٹیگ ورتے جاندے ہن، اداہرن لئی، پیداوار دے دوران اک آٹوموبائیل نال جڑے آر ایف آئی ڈی ٹیگ اسمبلی لائن ولوں اپنی ترقی نوں ٹریک کرن لئی ورتیا جا سکدا اے؛ جانوراں اتے پالتو جانوراں وچ آر ایف آئی ڈی مائیکروچپاں نوں لگاؤن نال جانوراں دی مثبت پچھان وچ مدد ملدی اے اتے اس دے نال-نال آر ایف آئی ڈی ٹیگڈ دوائیاں نوں ویئرہاؤساں وچ ٹریک کیتا جا سکدا اے۔

کیونکہ آر۔ایف۔آئی۔ڈی۔ ٹیگ کیش، کپڑے اتے چیزاں نال جوڑے جا سکدے ہن، جاں جانوراں اتے لوکاں وچ پکا لگایا جا سکدا اے، اس لئی رضا مندی توں بناں نجی طور اُتے جڑی جانکاری پڑھن دے امکان نے گمبھیر گوپنییتا متعلق چنتاواں نوں اٹھایا اے۔

2014 وچ، عالمی آر ایف آئی ڈی مارکٹ امریکہ $8.89 بلیئن دے برابر اے، جو 2013 وچ امریکہ 7.77 بلیئن اتے 2012 وچ امریکہ 6.96 بلیئن توں ودھ اے۔ اس وچ آر ایف آئی ڈی کارڈ، لیبل، فوبس، ٹیگ، ریڈر اتے سافٹویئر/سنوجواناں شامل ہن۔ 2026 تک اسدا بازار ملّ 18.68 ارب ڈالر ہو جان دا امکان اے۔

## ورتوں

آر ایف آئی ڈی مینوئل سسٹم جاں بار کوڈاں دی ورتوں نالوں زیادہ فائدے حاصل کردا اے۔ ریڈر دی مدد نال ٹیگ نوں آسانی نال پڑھیا جا سکدا اے، بھاویں ایہہ کسے آبجیکٹ ولوں ڈھکیا ہووے جاں نہ ہووے۔ ٹیگ نوں کسے کیس، ڈبے، بکسے جاں ہور کنٹینر دے اندر پڑھیا جا سکدا اے، اتے بارکوڈاں دے الٹ، آر ایف آئی ڈی ٹیگ اک ویلے سینکڑے پڑھے جا سکدے ہن پر بار کوڈاں موجودہ ڈوائیساں ورتدے ویلے صرف اک ہی پڑھیا جا سکدا اے۔

ریٹیل سٹوراں وچ آئیٹم لیول ٹیگنگ لئی آر ایف آئی ڈی نوں اپنایا جا رہا اے۔ لائبریریاں وچ لائیبریری چیزاں اُتے بارکوڈاں نوں بدلن لئی آر ایف آئی ڈی دی ورتوں کیتی جاندی اے۔ اس ٹیگ وچ پچھان جانکاری ہو سکدی اے جاں ڈیٹابیس لئی صرف اک کنجی ہو سکدی اے۔ اک آر ایف آئی ڈی سسٹم بار کوڈ نوں بدل جاں مکمل کر سکدا اے اتے حکام ولوں جیز پربندھن اتے سوے-سیوا چیکاؤٹ دی اک ہور طریقہ پیش کر سکدا اے۔ ایہہ اک حفاظتی آلہ دے روپ وچ وی کم کر سکدا اے، زیادہ روائتی الیکٹرومیگنیٹک سرکھیا پٹی دی تھاں لے کے۔

## حوالے

گٹھ:آٹومیٹک پچھان اتے ڈاٹا کیپچر
گٹھ:گوپنییتا
گٹھ:ریڈیو فریکوئینسی پچھان
گٹھ:سرو مکمل کمپیوٹنگ
گٹھ:وائرلیس
گٹھ:ٹیکنالوجی
زیگ زیگلر

**ہلیری ہنٹن "زگ" زگرر** (6 نومبر، 1926–28 نومبر 2012) اک امریکی لکھاری، سیلزمین اتے پریرک سپیکر سی۔
## جیونی
### مڈھلا جیون اتے سکھیا
زگ زگلر دکھنی الاباما وچ کوفی کاؤنٹی وچ پیدا ہویا سی۔ سدے پیؤ دا نام جون سیلاس زگلر اتے ماں دا نام لیلا ویسکوٹ زگلر اے۔ 
1931 وچ جدوں زگلر پنج سال دا سی، تاں اس دے پیؤ نے مسیسپی فارم وچ اک پربندھکی عہدہ لیا اتے اتے اسدا پروار یازو سٹی، مسسپی چلے گئے جتھے اسنے اپنے بچپن دا زیادہ تر سماں بتایا۔ اگلے سال، اس دے پیؤ دی موت اک دورے کارن ہو گئی، اتے اس دی چھوٹی بھین دی موت دو دن بعد ہوئی۔

اوہ نیوی V-12 نیوی کالج ٹریننگ پروگرام وچ سی اتے سنے کولمبیا، ساؤتھ کیرولینا وچ ساؤتھ کیرولینا یونیورسٹی وچ حصہ لیا۔
### کیرئر
زگلر نے اک سیلزمین وجوں اپنے کیریئر دی شروعات کیتی۔ 1968 وچ، اوہ آٹوموٹو کمپنی دا نائب پردھان اتے سکھلائی ڈائریکٹر بن گیا اتے ڈلاس، ٹیکساس وچ رہن لگ پئا۔ 2007 وچ، پوڑیاں توں تھلے ڈگن نال اسنوں تھوڑھے ویلے دی یادداشت سمسیا دا ساہمنا کرنا پیا۔
### نجی جیون
زگلر اپنی بیوی، زین نوں ملیا، 1944 وچ، جیکسن، مسیسپی وچ اوہ 17 سالاں دا سی اتے اوہ 16 سال دی سی۔ اوہ 1946 دے اخیر وچ ویاہے سن اوہناں دے چار بچے سن: سجان، ٹوم، سنڈی اتے جولی۔
### موت
28 نومبر 2012 نوں، پلانو، ٹیکسس دے اک ہسپتال وچ نمونیا نال زگلر دی موت ہو گی۔
## کتاباں
* (1975) سی یو ایٹ د ٹاپ (See You at the Top)
* (1978) کنفیشنز آف اے ہیپی کرسچن (Confessions Of A Happy Christian)
* (1982) زگ زگلر'ز سیکریٹ آف کلوزنگ د سیل (Zig Ziglar's Secrets of Closing the Sale)
* (1985) رازنگ پازٹو کڈز ن ا نیگیٹو ورلڈ (Raising Positive Kids in a Negative World)
* (1986) ٹاپ پرفارمینس: ہاو ٹو ڈپیلپ ایکسیلینس ج یوئرسیلف اینڈ ادرز (Top Performance: How to Develop Excellence in Yourself and Others)
* (1994) اوور د ٹاپ (Over the Top)
* (1998) سکسیس فار ڈمیز (Success for Dummies)
* (2001) نیٹورک مارکیٹنگ فار ڈمیز (Network Marketing For Dummies)
* (2003) سیلنگ 101: وٹ ایوری سکسیسفل سیلز پرسن نیڈس ٹو نوء (What Every Successful Sales Professional Needs to Know)
* (2004) کنفیشنز آف اے گریونگ کرسچن (Confessions of a Grieving Christian)
* (2004) دا آٹوبایوگرافی آف زگ زگلر (The Autobiography of Zig Ziglar)
* (2006) بیرٹ دین گڈ: کریٹنگ اے لائف یو کانٹ ویٹ ٹو لو (Better Than Good: Creating a Life You Can't Wait to Live)
* (2009) ایمبریس دی سٹرگل: لونگ لایف آن لائیفز ٹرمز (Embrace the Struggle: Living Life on Life's Terms)
* (2012) بورن ٹو ون: فانڈ یوئر سکسیس کوڈ (Born to Win: Find Your Success Code)

## حوالے

گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:امریکی شخصیتاں
انڈین ایکسپریس

**دا انڈین ایکسپریس** اک بھارتی انگریزی اخبار اے۔ ایہہ ممبئی وچ انڈین ایکسپریس لمٹیڈ ولوں چھاپیا جاندا اے۔ ایہہ اخبار نو(9) تھاواں تے چھپدا اے- دلی، ممبئی، ناگپور، پونا، کولکاتہ، وڈودرا، چنڈی گڑھ، لکھنؤ اتے احمدآباد۔

## اتہاس

## حوالے

گٹھ:اخبار
کرشن کانت

**کرشن کانت** (28 فروری، 1927 – 27 جولائی، 2002) بھارت دا سائنسدان، 1997 توں موت تک دسواں نائب صدر اتے 1990 توں 1997 تک آندھرا پردیش دا گورنر سن۔ کرشن کانت نے اپنی ٹیکنولوجی وچ ماسٹر ڈگری بنارس ہندو یونیورسٹی
توں پاس کیتی۔ اوہناں دا پروار سیاسی سی اوہناں دے پیؤ  نے ہندستان چھڈو تحریک وچ حصہ لیا سی۔
## حوالے

گٹھ:بھارت سرکار
گٹھ:بھارت دے نائب صدر
گٹھ:جم 1927
گٹھ:موت 2002
جولیئس فوچِک

**جولیئس فوچِک ** (چیک: Julius Fučík; 23 فروری 1903 – 8 ستمبر 1943) چیکوسلواکیا دا اک صحافی اتے چیکوسلواکیا دی کمیونسٹ پارٹی دا اک سرگرم میمبر اتے نازی خلاف لہر دیاں موہرلیاں صفاں دا حصہ سی۔ پھڑے جان تے نازیاں نے اس نوں قیدی رکھیا،  تسیہے دتے، اتے آخر پھانسی دے دتی سی۔
*پھانسی دے تختے توں* جولیئس فوچِک  دی مکھ رچنا اے جسنوں ادھار بنا کے مشہور کمپوزر لئیگی نونو نے 'جولیئس فوچِک ' نام دی سنگیت رچنا کیتی سی۔

 

گٹھ:لوک
گٹھ:چیک لکھاری
گٹھ:چیک لوکراج
حُقا

thumb|حُقا

**حُقا**، اک یا زیادہ نالیاں آلا تماکھو نوشی لئی استعمال کیتا جاݨ آلا اک قدیم ینتر اے۔ جیہدا جمݨستھان پنجاب نوں قرار دتا جاندا اے۔ حُقے دے بھانڈیاں وچ اک **نیچا** تے اک **چِلم** ہُندی اے۔ نیچا تھللے پاسے ہُندا اے جیہدے وِچ پاݨی پایا جاندا اے تے چِلم حُقے دے اُتلے پاسے ہُندی اے جیہدے وِچ کولے رکھے جاندے نیں تے ذائقے لئی ون سونیاں جڑیاں بوٹیاں وی پائیاں جاندیاں نیں۔
 

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
استری

**اِستری**  کپڑے سِدھے کرن تے ایہناں توں بَل کڈھݨ دا اک آلہ اے۔ استری نوں گرم کر کے کپڑیاں دے اُپر پھیرݨ نال کپڑیاں چ دھلائی دے دوران پیݨ آلیاں سلوٹاں تے بَل دور ہوجاندے نیں۔ کپڑے اک جیہے تے نِکھرے ہوئے نظر آوندے نیں۔ موجودہ زمانے چ زیادہ تر بجلی نال چلݨ آلیاں اِستریاں ورتیاں جاندیاں نیں۔ پہلے کولے نال چلݨ آلیاں استریاں ہُندیاں سن۔

گٹھ:اوزار
زینت امان

**زینت امان** اک بھارتی فلمی اداکارہ نیں۔

گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
صحافی

**صحافی** اوس کامے نوں کہیا جاندا اے جیہڑا مختلف خبراں لبھدا، اوہدی جانچ پرکھ کردا اے تے اپݨے متعلقہ ٹی وی چینل تے اخبار نوں پہنچاوندا اے۔ صحافی دے کم نوں صحافت کہیا جاندا اے۔ صحافی مرد وی ہوسکدا اے تے عورت وی۔

گٹھ:اخبار
شب دیگ

**شب دیگ** گونگلوآں تے گاں، پیڈ یا بکرے دے گوشت نال پکائی جاندی اے **شب** دا مطلب رات اے تے **[[دیگ]]** دیگچی ورگا اک بڑا پعھانڈا ہُندا اے۔ شب دیگ پاکستان دی اک پنجابی پکوان اے۔

گٹھ:کھان پین
ڈاکٹر

**ڈاکٹر** دو طرحاں دے ہُندے نیں۔
* 1 : انساناں تے جانوراں دا علاج معالجہ کرن آلے
* 2 : اوہ، جیہنے پی ایچ ڈی کیتی ہووے

گٹھ:تعلیم
گٹھ:صحت
گٹھ:پیشے
فیلڈ مارشل

**فیلڈ مارشل**  بہت سارے دیساں چ زمینی فوج دا اک وڈا عُہدا اے۔ 

گٹھ:فوجاں
سارا شاہی

**سارا شاہی** اک امریکی اداکارہ اے۔ اوہدا پیو ایرانی تے ماں سپینی اے۔

گٹھ:اداکارہ
واشنگ مشین

**واشنگ مشین** اوہ مشین ہُندی اے جیہدے نال کپڑے دھوتے جاندے نیں۔ موجودہ زمانے وچ بجلی آلیاں واشنگ مشیناں ورتیاں جاندیاں نیں۔ پہلاں بغیر بجلی تو چلݨ آلیاں وکھو وکھ بناوٹ آلیاں واشنگ مشیناں دی ورتوں ہُندی سی۔

گٹھ:مشیناں
بن اینڈ جیری

**بن اینڈ جیری** اک ہومڈڈ ہولڈنگز انکارپوریٹڈ امریکی کمپنی اے ، جو عام طور تے بن اور جیری دے طور تے جانی جاندی اے، ایہ  آئس کریم، منجمد دہی (یوگرٹ) تے شربت تیار کردی اے. ایہ 1978 ء وچ بُرلنگٹن، ورمونٹ وچ قائم کیتی گئی سی ، تے عالمی طور تے اینگلو ڈچ دے اتحادی یونی لیور دے ماتحت ادارے دے طور تے چل رہی ے. اس دا ہیڈکوارٹر جنوبی برنگٹن، ورمونٹ  (امریکہ) وچ اے تے اسدی مرکزی فیکٹری واٹربری، ورمونٹ وچ اے

گٹھ:امریکہ
سلہٹ ڈویژن

**سلہٹ ڈویژن** بنگلا دیش دا اک ڈویژن اے۔ سلہٹ ڈویژن 1947 چ اک ریفرنڈم دے ذریعے پاکستان دا حِصا بݨیا۔ ایہ علاقا زمینی طور تے چڑھدے پاکستان دے نیڑے سی ایس لئی ایہنوں انتظامی طور تے پاکستان دے صوبا چڑھدے پاکستان ناݪ رݪا دتا گیا۔ 1971 وچ چڑھدے پاکستان دے پاکستان توں وکھ ہوݨ مگروں ایہ علاقا بنگلا دیش دے کوݪ چلا گیا۔ ایتھے دی بولی سلہٹی اے۔ سلہٹ ڈویژن چاء دی پیداوار دی وجہ توں مشہور اے۔

## ہور دیکھو
* بنگلا دیش
* بنگلا دیش دے ڈویژن
* بنگلا دیش دے ضلعے

## حوالے

گٹھ:سلہٹ ڈویژن
گٹھ:بنگلا دیش دے ڈویژن
گٹھ:بنگلا دیش

گٹھ:بنگلا دیش
پیلو (درخت)

**سیلوڈورا پرسکا** (عرق، گالینیا اسیاتیکا، میسواک، پیلو، سیلووڈورا انڈیکا، جاں ٹوتھ برش رکھ)، سیلوڈورا دی اک پرجاتی اے۔  سیلوڈورا پرسکا وچ اینٹیؤرولتھیٹک (گردے دے وچ پتھریاں نوں ختم کرنا) دی خاصیت اے۔ صدیاں توں ایہہ اک قدرتی ٹوتھ برش دے طور تے ورتیا جاندا اے، اسدیاں ریشیدار شاخاں نوں عالمی صحت تنظیم ولوں اورل صفائی لئی ورتن لئی پروموٹ کیتا اے۔ کھوج ایہہ سنکیت دندی اے کہ اس وچ اینٹیسیپٹکس، ڈٹرجینٹ، اینزائیم انبٹریس، اتے فلورائیڈ دے گن ہندے ہن۔ 

مول طور اُتے اسدے رکھ الجیریا، انگولا، بوتسوانا، کیمرون، چاڈ، مصر، ایریٹریا، ایتھوپیا، بھارت، ایران، اسرائیل، اردن، کینیا، لیبیا، ملاوی، مالی، موریتانیا، موزمبیق، نائیجر، نائیجیریا، اومان، پاکستان، فلسطین، سعودی عرب، سینیگال، صومالیہ، دکھنی افریقہ، سری لنکا، سوڈان، شام، تنزانیا، یوگینڈا، یمن، زیمبیا، زمبابوے  نامیبیا وچ پائے جاندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:وراثتی رکھ
گٹھ:درخت
گٹھ:بوٹے
وزیر اعظم پاکستان

**وزیر اعظم پاکستان** (انگریزی: Prime Minister of Pakistan)، حکومت پاکستان دا سربراہ تے پاکستان دا سبھ توں وڈا حکومتی عہدے دار اے ۔ وزیر اعظم پاکستان قومی اسمبلی دے اکثریتی مِمبراں دے ووٹاں نال چُݨیا جاندا اے ۔ وزیر اعظم نوں منتخب کرن واسطے قومی اسمبلی دے ممبراں دی گھٹ توں گھٹ سادہ اکثریت دی لوڑ ہُندی اے ۔ وزیر اعظم اپݨی معاونت لئی کبینا دا انتخاب کردا ا‏‏ے ۔ 

## فہرست وزرائے اعظم پاکستان

## ہور دیکھو
* صدر پاکستان
* قومی اسمبلی پاکستان

## حوالے

گٹھ:پاکستان
گٹھ:وزیر اعظم پاکستان
گٹھ:سرکاری عہدے
جیمس سکِنر (ایسٹ انڈیا کمپنی افسر)

کرنل **جیمز سکِنر ** سیبی (1778 – 4 دسمبر 1841) ہندستان وچ اک دلیر انگریز ہندستانی فوجی  افسر سی۔ اسنوں بعد دے جیون وچ سکندر صاحب وجوں جانیا گیا۔ اسنوں خاص کر کے اس دیاں بنائیاں دو گھوڑسوار ٹکڑیاں کر کے جانیا گیا۔ سکنر دا جم ہندستان وچ ہی لیفٹینینٹ-کرنل ہرکلیز سکنر دے گھر اک راجپوت عورت دی ککھوں ہویا۔
## حوالے

http://punjabitribuneonline.com/2013/11/%E0%A8%9C%E0%A9%87%E0%A8%AE%E0%A9%9B-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%A8%E0%A8%B0-%E0%A8%89%E0%A8%B0%E0%A9%9E-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE/

گٹھ:جم 1778
گٹھ:موت 1841
گٹھ:برطانوی لوک
روہت گور

**روہت گور** اک بھارتی آئی۔ٹی۔ ماہر اتے لکھاری اے جو وکھ-وکھ قسماں اُتے ناول لکھدا اے۔

## نجی زندگی
روہت گور ممبئی دے قصبیاں وچ وڈا ہویا اتے ہن اوہ لندن وچ رہِ رہا اے۔ گور نے ایس پی جین انسٹیچیوٹ آف مینیجمینٹ اینڈ ریسرچ توں ایم۔بی۔اے۔ کیتی۔

## کیریئر
روہت گور آئیٹی صنعت وچ 10 سال توں ودھ ویلے توں اے۔ جدوں اوہ چھوٹا سی تاں اوہ "اک تھئیٹر ابھلیڈر، اک آرکیٹیکٹ اتے اک کتاباں دی دوکان مالک" بننا چاہندا سی۔

## کتاباں
* *فوکس سیم (Focus Sam* (2011)
* *دی ڈارکر ڈان The Darker Dawn* (2011)
* *سرکل آف تھری Circle of Three* (2012)
* *دی گارڈیئن اینجلز The Guardian Angels* (2013)

## حوالے

گٹھ:جم 1977
گٹھ:بھارتی ناول کار
گٹھ:زندہ لوک
برگر کنگ

**برگر کنگ** اک امریکی فاسٹ فوڈ کمپنی اے ۔

برگر کنگ جنوں اکثر مختصر وچ بیکے کیہا جاندا اے ، ہیمبرگر فاسٹ فوڈ ریستوراں دی اک عالمی لڑی اے جسدا ہیڈکوارٹر  میامی - ڈیڈ کاؤنٹی ، فلوریڈا ، امریکہ وچ اے ۔ اس کمپنی دی شروعات 1953 وچ اک جیکسنول ، فلوریڈا مشتمل ریستوراں لڑی دے روپ وچ ہوئی سی جنوں مولت: انسٹا - برگر کنگ دے نام سے جانیا جاندا سی ۔ 1955 وچ مالی کٹھنائیوں توں گزرنے دے بعد اس کمپنی دی دو میامی مشتمل فرینچائزی ڈیوڈ ایڈگرٹن اتے جینس میکلامور نے کمپنی نوں خرید لیا اتے اسدا نام برگر کنگ رکھیا ۔ اگلی ادھی صدی وچ اس کمپنی دے مالکاں وچ چار وار بدلاو ہویا ؛ اتے اسدے مالکوں دے تیسرے گروہ یعنی ٹیپیجی کیپٹل ، بنسری کیپٹل اتے گولڈمین ساکس کیپٹل پارٹنرس دی اک حصہ داری نے 2002 وچ اس کمپنی نوں ساروجنک کر دتا گیا ۔ حال وچ اسدا مالکانہ حقوق  برازیل دے 3جی کیپٹل دے کول اے جنھے 2010 دے آخری دور وچ  ملّ دے اک سودے وچ کمپنی دے زیادہتر شئیراں نوں حاصل کر لیا ۔
 
1954 وچ برگر کنگ دے مینو وچ برگر ، فرائی ، سجی اتے ملکشیک ورگی بنیادی چیزاں ہی شامل سن ، لیکن اج اتھے وودھ چیزاں دا وڈے پیمانے اتے پیداوار کیتا جاندا اے ۔ مینو وچ پہلی وار 1957 وچ وہوپر ( Whopper ) نوں شامل کیتا گیا ؛ جو اسدے بعد توں برگر کنگ دا پرمکھ حصہ بن گیا اے ۔ لیکن نال ہی ، بیکے ولوں پیش کیتیاں گئیاں کئی شیواں بازار وچ اپنی پھڑ بناؤن وچ ناکام وی رہیاں ہن ۔ امریکہ وچ ایہناں وچوں کجھ  نے غیرملکی بازاراں وچ کامیابی دا منھ وی ویکھیا اے جتھے بیکے نے اپنے مینو نوں مقامی سواد دے سامان بنایا اے ۔ 2002 وچ کمپنی نوں خریدے جان دے بعد برگر کنگ نے پہلکار روپ سے زیادہ پیداواراں دے نال 18 سے 34 سال دے مرداں نوں اپنا ہدف بناؤنا شروع کر دتا جنہاں نے پرنامسوروپ اکثر بہت وڈے پیمانے اتے اسوستھئکر چربی اتے پار - چربی دا استعمال کیتا ۔ اس کاریاپالیسی دے پرنامسوروپ انت وچ کمپنی دی مالی بنیاد نوں گہرا جھٹکا لگا اتے اسدا اسدی آمدنی اتے منفی اثر پیا ۔

1970 دا دہاکے برگر کنگ دے اشتہار دا سونا یگ سی لیکن 1980 دے دہاکے دے شروع دور وچ کمپنی دے اشتہار اتے سے لوکاں دا دھیان گھٹ ہون لگا ؛ اشتہار ایجینسیاں دے جلوس سے نرمت گھٹ کامیاب اشتہار تجربہ دی ایہہ لڑی اگلے دو دہاکے تک جاری رہی ۔ 2003 وچ برگر کنگ نے میامی مشتمل اشتہار ایجنسی کرسپن پورٹر + بوگسکی ( سیپی + بی ) نوں کم اتے رکھیا ۔ سیپی + بی نے اک نویں آنلائن حاضری دے نال پھر سے ڈزائن کیتے گئے برگر کنگ دے کردار جاں پاتر اتے مرتکز نویں تجربےآں دی اک لڑی دے نال برگر کنگ دے اشتہار نوں پوری طرحاں نال مڑ بنان کیتا ۔ 
گٹھ:کمپنیاں
گٹھ:کھان پین
ہرا انقلاب

**ہرا انقلاب** (انگریزی: Green Revolution) کھیتی باڑی کھیتر وچ ہوئی ترقّی، کھوج پرکھ تے تکنِیکّی تبدِیلِیاں دا مجمُوعہ اے جیہڑا 1950ء توں 1960ء دے آخر تَک جاری رہیا، جیہدی وجہ توں عالمی زرعی پیداوار وچ زبردست اضافہ ہویا، بِلخصُوص ترقّی پزیر دُنیا وچ۔ ایہناں کوششاں دی وجہ توں نوِیاں ٹیکنالوجِیز نوں اپنایا گیا، جس وچ اعلا پیداواری قِسماں (high-yielding varieties -HYVs) دے بیج شامل سن۔ ایہدے ناݪ آبپاشی دی سہُولِیات وچ نمایاں تبدیلی، مشیناں تے کیمیائی کھاد دا اِستعمال وی شامل سی۔

فورڈ فاؤنڈیشن تے راک فیلر فاؤنڈیشن دونوں میکسیکو وچ ایہدی ابتدائی ترقّی وچ بہت زیادہ شامل سن۔ اک اہم رہنماء زرعی سائنس دان نارمن بورلاگ سی، جیہڑے "ہرے انقلاب دے موڈھی" نیں، اوہناں نوں 1970ء وچ نوبل انعام ملِیا سی۔ اوہناں نوں اک ارب توں زیادَہ لوکاں نوں بُکھ توں بچاؤݨ دا سہرا جان٘دا اے۔ اک ہور اہم سائنسی شخصیت یوآن لانگپنگ سن، جیہناں دے ہائبرڈ چَوݪ دیاں قِسماں اُتے کَم نوں بہت سارِیاں جاناں بچاؤݨ دا سہرا دِتا جان٘دا اے۔ اسے طرحاں ایم ایس سوامی ناتھن نوں ہندوستان وچ ہرے انقلاب دا باپ کہیا جان٘دا اے۔ بنیادی نقطہ نظر اناج دی اعلا پیداوار دیݨ والیاں قِسماں دی ترقّی، آبپاشی دے بنیادی ڈھانچّے دی تَوسِیع، اِنتظامی تکنِیکاں دی جدِید کاری، کساناں نوں ہائبرڈائزڈ بیجاں، مصنوعی کھاداں تے کِیڑے مار ادوِیات دی تقسیم سی۔ چونکہ فصلاں مُنتخب افزائش دے ذِریعے زیادہ توں زیادہ بہتری تَک پہنچݨا شُرُوع ہوئیاں، مسلسل کوششاں دی اجازت دیݨ لئی جینیاتی تبدیلی دی ٹیکنالوجیاں تیار کیتیاں گئیاں۔

## اِصطلاح
"سبز انقلاب" دی اِصطلاح سَبھ توں پہلاں امریکی ایجنسی برائے بین الاقوامی ترقی (USAID) دے منتظم وِلیئم ایس گاڈ نے 8 مارچ 1968ء نوں اک تقریر وچ استعمال کیتی سی۔ اوہناں نے نوِیں ٹیکنالوجیز دے پھیلاؤ نوں اس طرحاں بیان کِیتا:

  

## ہور دیکھو
* سفید انقلاب

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
اشوینی پونپا

**اشوینی پونپا **(جم 18 ستمبر 1989) اک بھارتی بیڈمنٹن کھڈارن اے جو خواتین اتے مکسڈ ڈبلز دوناں کیٹیگریاں وچ انترقومی بیڈمنٹن سرکٹ وچ دیس دی نمائندگی کردی اے۔ اسنے جوالا گٹا نال اک کامیاب سانجھیداری کیتی اے کیونکہ اس جوڑے نے راشٹرمنڈل کھیڈاں وچ سون تمغہ اتے عالمی چیمپیئن شپ وچ اک تریخی کانسی سمیت قومانتری مقابلیاں وچ کئی تمگے جتے ہن۔ بی۔اینڈ۔پی عالمی رینکنگ وچ ایہناں جوڑی نوں لگاتار چوٹی دے 20وچ شامل کیتا گیا سی جو کی ہن 10واں تھاں ہو گیا اے۔ 2011 وچ بی ڈبلیوئیپھ عالمی چیمپیئن شپ وچ پٹناپا نے کانسی دا تمغہ جتیا سی اتے اوہ پہلی بھارتی جوڑی اتے پہلی خواتین بنی اتے دنیا وچ اک تمغہ جتن والی صرف دوجا تھاں سی۔

## شروعاتی جیون
اشونی پونپا دا جم 18 ستمبر 1989 نوں بنگلور وچ ہویا سی۔ اس دا پیؤ اک قومی ہاکی کھڈاری سی حالانکہ اشونی نے بیڈمنٹن نوں پسند کیتا اتے بیڈمنٹن وچ سکھلائی دی شروعات کیتی۔

## حصول
**بیڈمنٹن، Grand Prix** اے، دو پدھر دے طور تے اجیاے Grand Prix اتے پری گولڈ۔ اس دی اک لڑی اے، بیڈمنٹن کپ، نوں پروانگی دے کے عالمی بیڈمنٹن فیڈریشن (ڈبلیو) 2007 دے بعد۔

*Women's Doubles*

: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; BWF Grand Prix Gold tournament
: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; BWF Grand Prix tournament

### BWF International Challenge/Series
*Women's Doubles*

*Mixed Doubles*

## حوالے

گٹھ:جم 1989
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
گٹھ:کوڑاوا لوک
گٹھ:زندہ لوک
وزیر مینشن

**وزیر مینشن** پاکستان دی اک قومی عمارت اے۔ ایہ کراچی دے علاقے کھارا در چ واقع اے۔ ایہدی شہرت دی وجہ ایہ اے کہ ایہ عمارت پاکستان دے بانی قائداعظم دا جنمستھان اے۔ ہُݨ ایس عمارت نوں میوزیم دا درجہ دے دتا گیا اے۔

گٹھ:پاکستان
گٹھ:کراچی
گٹھ:میوزیم
نائی

**نائی** (انگریزی: Barber)، باݪ کٹّݨ آݪے نوں کہیا جان٘دا اے۔ نائی پنجاب دے پِنڈاں تھاں واں وچ حجامت تے چَعھنڈ لاؤہݨ توں علاوہ دیگّاں وی پکاؤندا اے۔ جیہدے وچ خاص طور تے سالݨ تے چوݪاں دی پکوائی شامل اے۔ ایس توں علاوہ نائی بیاہواں شادیاں تے ہور کٹّھاں وچ پربَن٘دھ تے لوکّاں دی رݪت واسطے اوہناں دے کعھراں وچ سدّا وی دین٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
ہڑپا میوزیئم

**ہڑپا میوزیئم** پنجاب پاکستان دے نگر ہڑپا چ اک آرکیالوجیکل میوزیم اے۔ جتھے ہڑپا رہتل چوں دریافت ہوݨ آلیاں تریخی شیواں پعھانڈے، کھلوݨے، ٹھیپے تے ہور ون سونیاں چیزاں رکھیاں گئیاں نیں۔

گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:میوزیم
چڑیا گھر

**چڑیا گھر** اوہ تھاں ہُندا اے جتھے جانوراں نوں باڑاں تے پِنجریاں دے اندر رکھیا جاندا اے تے اوتھے جانوراں دی نسل دے وادھے دا پربندھ وی کیتا جاندا اے۔ عام طور تے چڑیا گھر لوکاں دے جانور دیکھݨ تے سیر سپاٹے لئی اک تھاں ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
* چڑیا گھر، لہور

گٹھ:جانور
گٹھ:پنچھی
گوتھک آرٹ

thumb|447x447px|ایہہ آرکیٹیکچرل بت گوتک دور دے ویلے دے ہن (چارلس کیتھیڈرل، 1145ء)
**گوتھک آرٹ جاں گوتھک کلا** (Gothic art) 12 ویں صدی دے وچکار وچ فرانس وچ پیدا ہوئے وچکارلے ویلے دے یورپی آرکیٹیکچر جان فن تعمیر دا اک سٹائل اے ،ایہہ رومانس آرکیٹیکچر توں پونگری سی۔ ایہہ پورے مغربی یورپ وچ پھیلیا، پر اسدے اثر ایلپس دے دکھن وچ گھٹ سی۔ اسنے اٹلی دے کلاسک سٹائیل نوں متاثر نہیں کیتا اس سٹائل دیاں عمارتاں کلاسیکل سٹائیل دی بجائے اس توں وکھریاں سن۔ اس فن تعمیر دا عروج  12 ویں توں 15 ویں تک چار صدیاں تک رہیا اتے انت وچ رینیزینسی کلا نے اسدی تھاں لے لئی۔

گٹھ:فنون لطیفہ
ڈیرا سچا سودا

**ڈیرا سچا سودا** سکھ مذہب توں علیحدہ اک فرقے دا نام اے۔ اس دے رہنما سنت گرمیت رام رحیم سنگھ انسان نیں۔

## سکھ مذہب نال تنازع
ڈیراسچا سودا تے سکھ مذہب دے درمیان تنازع دا سبب سنت گرمیت رام رحیم سنگھ دا اک اشتہار اے جس وچ اسنے خود نوں سکھاں دے دسویں گرو گرو گوبند سنگھ، دے انداز وچ دکھایا سی۔ اکال تخت اسنوں  گرو دی اہانت منندی اے۔ تخت نے پنجاب توں ڈیرے بند کرن دی دھمکی وی دتی سی۔

اس معاملے وچ ڈیرہ دے سربراہ نے کئی بار کہیا اے کہ سکھاں دے جذبات مجروح کرن دا اسدا کوئی ارادہ نہیں سی۔ لیکن اکال تخت دا کہنا اے کہ بابا رام رحیم سکھاں توں معافی منگن وچ سنجیدہ نہیں نیں۔

## شمالی بھارت دے کچھ علاقےآں وچ ڈیرا دی حاشیہ برداری
پنجاب تے  ہریانہ دے کچھ علاقےآں وچ ڈیرا دے لوگ اپنے مذہبی مراسم توں پہلے مقامی سکھاں نوں اطلاع دیندے نیں۔ نا دینے دی صورت وچ کدی کدی لڑائی دی نوبت آ جاندی اے۔

## حوالے

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
سیوا سنگھ ٹھیکری والا

**سیوا سنگھ ٹھیکریوالا** (24 اگست 1886- 20 جنوری 1935) دا جم  ماں ہر کور دی ککھوں ریاست پٹیالہ دے ضلعے برنالہ دے پنڈ ٹھیکیروالا وکھے ہویا۔ ایہناں دے پیؤ دیوا سنگھ پھولکیا ریاست وچ اچّ رئیس تعینات سن۔ آزادی دے پہلی تحریک  پچھوں انگریزی سیاسی فکر پیدا کرن والیاں کئی سیاسی لہراں چلیاں ایہناں لہراں وچوں پرجا منڈل دی لہر خاص اہمیت رکھدی اے۔ اس لہر دی روحِ رواں سیوا سنگھ ٹھیکریوالا سن۔
## بچپن،پڑھائی اتے نوکری
اوہناں نے اپنا بچپن ودھیرے پٹیالہ شہر وچ ہی گزاریا سی۔ پٹیالہ دے ماڈل سکول وچوں اٹھویں جماعت پاس کرن اپرنت آپ مہاراجہ پٹیالہ دے دربار وچ مصاحب تعینات ہوئے۔ پھر ایہناں دی تعیناتی صحت ڈیپارٹمنٹ وچ کر دتی گئی اتے آپ برنالے پلیگ افسر لگ کے آئے۔ 1902 عیسوی وچ سارے پنجاب وچ پلیگ دی بیماری پھیل گئی۔ سیوا بھاونا دی لگن نے ہی ایہناں نوں سرکاری نوکری تیاگن لئی مجبور کر دتا۔
## سماج سدھار اتے قومی آزادی
آپ اپنے جدی پنڈ ٹھیکریوالا آ گئے اتے سنگھ سبھا لہر دے اثر ماتحت امرت چھک کے سنگھ سج گئے۔ ایہناں اپنے جیون دا نشانہ سکھ دھرم دا پرچار، سماج سدھار اتے قومی آزادی لئی جدوجہد متھّ لیا۔ شہید ٹھیکریوالا نے سماج وچ پنپ رہیاں نشیاں دیاں بھیڑیاں وادیاں، ویاہاں-شادیاں ویلے فضول-خرچی اتے ہور سماجی برائییاں خلاف آواز بلند کیتی۔ جدوں اکالی لہر شروع ہوئی تاں سیوا سنگھ ٹھیکریوالا دی گنتی وی علاقے دے سرکڈھ اکالی آگوآں وچ کیتی جان لگ پئی۔
## جیل
اکالی لیڈراں نال ہی ایہناں نوں بندی بنا کے لاہور سینٹرل جیل وچ بھیج دتا گیا۔ ایہناں نے شرط اتے رہاء ہون توں انکار کر دتا تے انت 1926 نوں سرکار نوں مجبور ہو کے ایہناں نوں رہاء کرنا پیا۔ رہائی اپرنت مہاراجہ پٹیالہ نے شہید ٹھیکریوالا نوں مڑ گرفتار کر لیا اتے پٹیالہ جیل وچ بھیج دتا۔ مہاراجہ پٹیالہ دیاں گھُرکیاں، اچے عہدے دے لالچ، جگیراں دی پیش کش تے ہور سہولتاں سیوا سنگھ ٹھیکریوالا نوں اوہناں دے عقیدے توں تھڑکا نہ سکیاں۔
## پرجا منڈل دا قیام
سیوا سنگھ ٹھیکریوالا نوں جیل وچ ہندیاں ہی 1928 عیسوی نوں پنڈ سیکھا وکھے پرجا منڈل دا قیام کر کے پردھان بنا دتا گیا سی۔ اس نویں جتھیبندی نے اپنا کم میدان وڈا کیتا اتے ہور ریاستاں وچ وی اپنیاں شاخاں قایم کیتیاں۔ پٹیالہ ریاست دیاں آپ-ہدریاں خلاف شروع کیتا پرجا منڈل دے ورکراں دا گھول اتی صلاحن یوگ سی۔ درووہار اتے غیر-انسانی وطیرے خلاف سیوا سنگھ ٹھیکریوالا نے جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کر دتی۔ ایہناں دی حالت دن بہ دن خراب ہونی شروع ہو گئی۔ اوہناں نوں خون دیاں الٹیاں لگ گئیاں جس کارن اوہناں نوں پٹیالہ دے راجندرا ہسپتال داخل کروایا گیا۔ سرکار نے ایہناں دی نگھردی جسمانی حالت ول کوئی اچیچا دھیان نہ دتا۔ اتھے اوہ زندگی اتے موت نال جدوجہد کردے ہوئے 64 دناں دی بھکھ-ہڑتال مکروں19 اتے 20 جنوری 1935 دی رات نوں انتقال کر گئے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:سکھ
اداکار

**اداکار** یا **اداکارہ** اوس شخصیت نوں کہیا جاندا جیہڑی کسے فلم، تھیٹر، ڈراما یا کسے وی ہور ڈرامائی پیشکش چ اداکاری کردا ہے۔ اداکار لئی قدیم یونانی زبان دے لفظ " Hypokrites " دا مطلب اک ایہو جیہا شخص ہے جیہڑا وضاحت یا ترجمانی کردا ہے۔

گٹھ:اداکاری
گٹھ:کامے
اصل اُتاڑ دی لڑائی

**اصل اُتاڑ دی لڑائی** بھارت پاکستان لڑائی (1965) دے ویلے 8 توں 10 ستمبر 1965 تک اس ویلے لڑی گئی جدوں پاکستان دی فوج نے بھارت دے کھیم کرن دے 5 کلومیٹر دے اندر تک دے علاقے تے قبضا کر لیا۔ ایہہ لڑائی ٹینکاں نال لڑی گئی۔ پاکستان دی سرحد توں 12 کلومیٹر دور پنجاب دے ضلع ترن تارن دا پنڈ اصل اتاڑ، جیہڑا 1965 دی جنگ دا میدان بنیا ۔ ایہ زمین دوجی عالمی لڑائی توں بعد ہوئے سبھ توں وڈے ٹینک لڑائی دی گواہ بنی۔ اس پنڈ نوں یادگاراں دا پنڈ وی کیہا جاندا اے۔ پاکستان نے کھیم کرن قصبے تے قبضہ کر لیا سی ۔ کھیم کرن پاکستان دی سرحد توں 5 کلومیٹر تے اصل اُتاڑ توں 7 کلومیٹر دور اے ۔ پاکستان نے بھارت دے 540 مربع کلومیٹر علاقے تے قبضا کر لیا سی ۔

## حوالے

گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:جنگاں
ہندستان دی ونڈ پچھے اک حقیقت

ہندستان دی ونڈ انگریزاں دا اک سوچیا سمجھیا منصوبہ  سی ۔
## پچھوکڑ
ونڈ پچھلے اصل کارن حالے تک واضع نہیں ہوئے۔ انگریزاں دی ‘ونڈو تے نکلو’ دی پالیسی، نہرو-جناح دی اقتدار لئی بے صبری، دو قوماں دا اصول اتے پتہ نہیں کہڑیاں کہڑیاں ویاکھیاواں دے بنیاد تے اس تراسدی دا بھیت کھولن دی کوشش کیتی جاندی اے۔ لارڈ ماؤنٹبیٹن نے اقتدار-بدلی دی تریخ اک سال اگیتی کیوں متھی، اس دا حالے تک کوئی جواب نہیں ملیا۔ وکھرے دیس دی منگ 1940 وچ رکھی جاوے تے ستّ سال بعد ایہہ حقیقت بن جاوے، اجیہا اتہاس وچ گھٹ-ودھ ہی واپردا اے۔ برطانیہ وچ پھرولیاں کجھ خفیہ فائیلاں مطابق بھارت-پاک ونڈ دی اصل سکیم اس ویلے دے برطانوی وزیراعظم ونسٹن چرچل نے 1945 وچ بنا دتی سی۔ اوہ محسوس کردا سی کہ بناں ونڈیاں بھارت نوں آزاد کر دین دا مطلب ایہہ خطہ روسی آگوُ سٹالن اگے پلیٹ وچ رکھ کے پروسنا ہووےگا۔ برطانیہ نوں روس دا ڈر مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے توں سی۔ اس سارے ورتارے نوں ‘گریٹ گیم’ دے ناں نال جانیا جاندا اے۔ برطانیہ، کراچی دی بندرگاہ اپر روسی اثر نوں روکنا چاہندا سی۔ اوہ پاکستان دا اساری کر کے اس نوں برطانوی-امریکی نوَ-بستی بنا دینا چاہندا سی۔ ونڈ متعلق ماؤنٹبیٹن، نہرو، جناح، ماسٹر تارا سنگھ وغیرہ بھج-نٹھ کر رہے سن تے خود نوں ‘کرتا’ سمجھ رہے سن پر اس تراسدی دی پٹکہانی تاں ونسٹن چرچل دو سال پہلاں ہی لکھ گیا سی۔ پاکستان بناؤن ویلے مقامی لیڈرشپ اس سوال توں وی انجان سی کہ مسلم بہو گنتی صوبےآں نوں اکٹھا کر کے بنایا ایہہ خطہ آؤن والے ویلے وچ علاقائی سرکھیا پکھوں کی کردار نبھاویگا؟
## پاکستان دا جغرافیائی محل وقوع
اگست 1947 وچ جہڑا پاکستان بنیا، اس دی جغرافیائی رچنا دنیا دے باقی دیساں نالوں وکولتری سی۔ اک دیس دو علاقائی حصیاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ مغربی پاکستان اتے مشرقی پاکستان دوہویں اک دوجے توں اک ہزار میل دی دوری سی تے سن۔ ایہہ دوری جغرافیائی ہی نہیں، نسلی، تہذیبی، معاشی تے بھاشائی وی سی۔ مشرقی  پاکستان، مغربی پاکستان ولوں ‘معاشی استحصال’ دا شکار ہو رہا سی۔ مشرقی پاکستان دی کپاہ دے برآمد وچوں ہندی کمائی غیرملکی پونجی نوں مغربی پاکستان ‘ہڑپّ’ کر لیندا سی۔ پاکستانی فوج مکھ طور تے پنجاب نال ہی متعلق سی۔ پاکستان بن تاں گیا پر مغرب-مشرق دا ریڑکا اس نوں کمزور کردا گیا

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
مسئلہ کشمیر

**کشمیر بکھیڑا** (&nbsp;— ، &nbsp;— ) بھارت سرکار، کشمیری عاقی دستے اتے پاکستان سرکار وچکار کشمیر اتے قبضے نوں لے کے چل رہا اک علاقائی جھیڑا اے۔ بھاویں کشمیر نوں لے کے اک بین الملکی بحث پاک بھارت لڑائی 1947 توں ہی جاری اے پر 2002 توں بھارتی سرکار اتے کشمیری آکیاں (کجھ دا جھکاء پاکستان نال رلن ول اتے کجھ دی منگ کشمیر دی مکمل خلاصی) وچکار چل رہا اندرونی جھگڑے اس علاقے وچ مکھ بکھیڑے اتے تشدد دا سروت اے۔
## سیاسی پربندھ دی ناکامی
کشمیر وچ تشدد رکن دا ناں نہیں لے رہیا۔ نت دہاڑے موتاں دی گنتی ودھدی جا رہی اے۔ اپروں سیاستدان وی اپنیاں ذمہ واریاں توں بھجن لگے ہن۔ 
## پچھوکڑ

کشمیر مسئلہ مکھ روپ وچ بھارت دے کانگرسی وزیر اعظم ، جواہر لال نہرو دی دین اے ۔

1947 وچ بھارت نوں آزادی دندیاں ہویاں انگریزی حکومت نے دیس وچلیاں سینکڑے ریاستاں نوں اپنے مستقبل دا فیصلہ آپ کرن دا جو اختیار دتا، اسے دے سہارے ہی جموں-کشمیر ریاست دے مہاراجہ ہری سنگھ نے ریاست نوں آزاد رکھن دا اعلان کر دتا۔ اس تے پاکستانی فوج نے اس (جموں-کشمیر ریاست) نوں اپنے پالے وچ لیاؤن دے ادیش نال اس پور حملہ کر دتا۔ کیونکہ مہاراجہ ہری سنگھ نے ریاست نوں آزاد رکھن دا فیصلہ ایلانیا ہویا سی، اس کرکے پاکستانی حملے دا ساہمنا، اسنے اپنے ہی بلبوتے کرنا سی۔ نتیجہ ایہہ ہویا کہ ریاست دیاں فوجاں پاکستانی فوجاں ساہمنے ٹک نہ سکیاں۔ پاکسانی فوجاں لگاتار ودھدیاں چلیاں آؤن لگیاں۔ جدوں مہاراجہ ہری سنگھ نے سمجھیا کہ اسدی فوج، پاکسانی فوج دے ودھدے قدماں نوں روکن وچ کامیاب نہیں ہو پا رہی تاں اسنے بھارت پاسوں مدد دی منگ کیتی، پر بھارت تد تک اسدی کوئی مدد نہیں سی کر سکدا سی، جدوں تک ریاست بھارت وچ شامل ہو کے اسدا حصہ نہیں بن جاندی۔ آخر مجبور ہو کے مہاراجہ ہری سنگھ نے کجھ شرطاں تحت جموں-کشمیر ریاست نوں بھارت وچ شامل کرنا قبول کر لیا۔ مہاراجہ ہری سنگھ ولوں ایہہ اعلان کیتے جان دے نال ہی ریاست نوں پاکستانی حملے توں بچاؤن لئی بھارت ولوں پٹیالہ ریاست دی سکھ فوج نوں جموں-کشمیر بھیج دتا گیا۔ سکھ فوج نے کشمیر پجدیاں ہی نہ صرف پاکستانی فوج دے ودھدے قدماں نوں ٹھلھ پائی، سگوں اس نوں کھدیڑ کے پچھے دھکنا شروع کر دتا۔ اس ویلے پاکستان فوج ولوں کشمیر دے کبزائے علاقیاں نوں خالی کرواؤن لئی پٹیالہ فوج دے افسراں ولوں بھارت سرکار پاسوں کیتی گئی کجھ ویلے دی منگ نوں نظر-انداز کر کے ویلے دے وزیر اعظم جوہار لال نہرو اس معاملہ نوں یوئینؤ وچ لجا، اسدے جنگ بندی دے حکم نوں منّ بیٹھے! نتیجہ ایہہ ہویا کہ پاکستانی فوج ولوں کبزایا کشمیر گھاٹی دا علاقہ اسے پاس رہِ گیا، جس نوں اس نے ‘آزاد کشمیر’ اعلان دتا تے بھارت ولوں اس نوں، ‘غلام کشمیر’ وجوں یاد کیتا جان لگا۔ اس حالت توں ایہہ مسئلہ اجیہیا شروع ہوئیا کہ اجے تک حل ہون دا ناں نہیں لے رہیا۔  

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:پاکستان
گٹھ:کشمیر
قینچی

**قینچی** (انگریزی:SCISSORS) کٹائی کرن آلا اک سَند اے۔ ایہدیاں 2 پھاکڑاں ہُندیاں نیں۔ جیہناں دے آپس چ مِلݨ آلے سِرے تِکھے ہُندے نیں۔ قینچی دیاں دوناں پھاکڑاں دے ٹکرن نال کسے شے نوں واڈھا لگ کے کٹائی ہُندی اے۔

گٹھ:اوزار
ہانڈی

**ہانڈی** پنجاب دا عام ورتوں آلا اک برتݨ اے۔ ہانڈی اک ڈونگھا پعھانڈا ہُندا اے جیہدے وچ سالݨ پکایا جاندا اے۔ پانڈی عام طور تے چکݨی مٹی دی بݨی ہُندی اے ایہدے توں علاوا دھات دیاں ہانڈیاں وی بݨایاں تے ورتیاں جاندیاں نیں۔ پنجابی پکوان وچ سالݨ نوں وی ہانڈی آکھیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* ہانڈی
* دیگچی
* دیگ
* پریشر ککر

گٹھ:برتݨ
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:ظروف
کدو کس

**کدو کس** گاجراں ، مولیاں ، آلو، کھوپا تے ہور دوجیاں کھاݨ آلیاں شےواں دا چُورا کرن تے بریک شکل وچ کٹݨ واسطے ورتیا جاݨ آلا اک سَند اے ۔ آلو دی چِپس ، مولی آلے پروٹھے ، گاجر دا گجریلا بݨاوݨ لئی کدو کس دی لوڑ پیندی اے ۔

## مورتاں

Image:Micro Plane.jpg|
Image:Zest Grater.jpg|
Image:Muskatreibe fcm.jpg|
Image:Terka.jpg|
Image:GingerGrater.png|
Image:Oroshigane.Sharkskin.jpg|


## ہور دکھو
* ہانڈی
* دیگچی
* دیگ
* ڈوئی
* کڑچھا

گٹھ:برتݨ
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:ظروف
گٹھ:اوزار
گٹھ:سَند
سرکس

**سرکس** فنکاراں دی اک چلدی پھردی کُمپنی ہُندی اے۔ جیہدے چ شعبدہ باز، دوجے کرتب دکھاوݨ آلے فنکار، کسرتی جھولے، مختلف قِسماں دے سدھائے ہوئے جانور مثلن شیر، ہاتھی ، کعھوڑے وغیرہ ہُندے نیں۔ سرکس اک گول گھیرے چ وڈے تنبو تھلے دکھائی جاندی اے۔ جیہدے وچ آلے دوالے تماشائی لوک بیٹھدے نیں۔ 

[thumb|300px|[جرمنی دی اک سرکس دا تنبو]]

## مورتاں

تصویر:Lightmatter firebreath.jpg|
تصویر:Theaker von ziarno 20050722 closeup.jpg|
تصویر:Circo noche gijon 08 octubre 2005.jpg|
تصویر:CircusTent02.jpg|
تصویر:Baltijos cirkas (Lithuania) - 2006 05.JPG|
تصویر:Clown chili peppers.jpg|
تصویر:Stilt Walkers at Circus Amok by David Shankbone.jpg
تصویر:Freidländer.plakat.2.jpg
تصویر:Jugglers Circus Amok by David Shankbone.jpg
تصویر:Gerd Siemoneit-Barum.jpg
تصویر:Tightrope artist Cologne 1.jpg
تصویر:Circus Amok Introduction by David Shankbone.jpg


گٹھ:سرکس
گٹھ:نمائش
گٹھ:کھیل
قادر آباد (ضلع امرتسر)

پنڈ قادر آباد ضلع امرتسر دا آخری پنڈ اے جو قصبہ جینتی پسر توں 4 کلومیٹر دور چڑھدے والے پاسے واقع اے۔ پنڈ سودھا مرکز، اک سرکاری پرائمری سکول، سرکاری ہائی سکول، کھیڈ سٹیڈیم، پسوں ڈسپینسری موجود اے۔ پنڈ وچ اک گردوارے توں علاوہ بابا سریچند دا ڈیرہ وی اے۔

## پچھوکڑ
اس پنڈ دے وسنیک 1947 دی ونڈ ویلے پاکستان دے پنڈ سدھواں، ضلع لائلپور توں اجڑ کے آئے سن۔ پنڈ دے تریخی پچھوکڑ اتے ناں بارے بہتی جانکاری نہیں ملدی کہ اس دا ناں قادر آباد کدوں تے کیوں پیا۔ پنڈ دے 10 فیصد مول آبادی والے عیسائی بزرگ دسدے ہن کہ اتھے رانئی برادری نال متعلق چنگی ٹھاٹھ والے مسلمان رہندے سن۔ اوہناں دیاں کجھ کو نشانیاں اک بنگلا، اک نانک شاہی اٹاں دی بنی خوبصورت اٹاری اتے تن مسیتاں باقی سن۔ بنگلے اٹاریاں تاں ختم ہو گئیاں، پر دو مسیتاں اجے وی موجود ہن۔

## حوالے

گٹھ:ضلع امرتسر دے پنڈ
گٹھ:پنڈگٹھ:پنجاب دے پنڈ
عرفان حبیب

**عرفان حبیب ** (، ; جم 1931)، پرانے اتے وچکار ویلے دے ہندستان دا مارکسسٹ اتہاسکاری نال متعلق بھارتی اتہاسکار اے۔ اوہ *اگریریئن سسٹم آف مغل انڈیا، 1556–1707* دا لکھاری اے۔

## مڈھلا جیون
عرفان حبیب والد دا نام محمد حبیب اے جو اک مشہور اتہاسکار سی اتے والدہ دا نام سوہیلا حبیب سی۔ اسدے دادا محمد نسیم اک دولتمند بیرسٹر اتے قوم پرست سن۔ اوہناں نے ہی 1916 وچ لکھنؤ وچ ہون والے انڈین نیشنل کانگرس دے اجلاس دا انتظام کرایا اتے اس دا تمام خرچ برداشت کیتا۔ اسدا نانا عباس طیب جی مہاتما گاندھی دے ساتھیاں وچوں سی اتے برودا ہائیکورٹ دا چیف جسٹس وی بنیا۔ عرفان حبیب دی بیوی سائرا حبیب علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ پروفیسر اے۔
## چونویاں  اشاعتاں
; مولک کتاباں
* *The Agrarian System of Mughal India 1556–1707*۔ پہلی دفعہ **ایشیا پبلشنگ ہاؤس** نے 1963 وچ چھاپی۔ دوجا، سودھیا ایڈیشن 1999 وچ آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ولوں شائع۔
* *An Atlas of the Mughal Empire: Political and Economic Maps With Detailed Notes*، Bibliography, and Index. آکسفورڈ یونیورسٹی پریس، 1982
* *Essays in Indian History – Towards a Marxist Perception*۔ تلکا بکس، 1995.
* *The Economic History of Medieval India: A Survey*۔ تلکا بکس، 2001.
* *Medieval India: The Study of a Civilization*۔ نیشنل بک ٹرسٹ، 2008.
* *People's History of India – Part 1: Prehistory*۔ علیگڑھ اتہاسکار سوسائٹی اتے تلکا بکس، 2001.
* *People’s History of India Part 2 : The Indus Civilization*۔ علیگڑھ اتہاسکار سوسائٹی اتے تلکا بکس، 2002.
* *A People's History of India Vol. 3 : The Vedic Age*۔ (ساتھی لکھاری وجے کمار ٹھاکر) علیگڑھ اتہاسکار سوسائٹی اتے تلکا بکس، 2003.
* *A People's History of India – Vol 4 : Mauryan India*۔ (ساتھی-لکھاری وویکانند جھاء) علیگڑھ اتہاسکار سوسائٹی اتے تلکا بکس، 2004.
* *A People's History of India – Vol 28 : Indian Economy*، 1858–1914. علیگڑھ اتہاسکار سوسائٹی اتے تلکا بکس، 2006.

## حوالے

گٹھ:بھارتی اتہاسکار
گٹھ:بھارتی مسلمان
کانور

**کنّور** کیرلا کے ملابار ساحل پر واقع ایک شہر ہے۔ یہ شہر ضلع کنور کا دارالحکومت ہے ۔ 
تاریخ دانوں کے مطابق کنور زمانۂ قدیم کا شہر ' نورا ' ہے ۔ عربوں کا اس شہر سے تجارتی تعلق بہت پُرانا ہے ۔ تجارتی ضرورتوں کی خاطر 1498ء میں واسکو ڈے گاما یہاں آیا ۔ 16 ویں صدی کے بعد یہ شہر انگریزوں کا تجارتی مرکز بنا ۔ 
کنور کے ثقافتی ورثہ بہت شہرت یافتہ ہے ۔ اسلامی تہذیب سے جُڑے ہوئے ماپلا گانے یہاں کا مشہور فن ہے ۔
بالٹی

**بالٹی**، **ڈول** (Bucket) اک ڈونگھا برتݨ ہُندا اے۔ بالٹی نوں ہتھ نال پھڑن تے چکݨ واسطے ایہدے اُپر اک ادھ گولائی شکل دا موٹی تار آلا کُنڈا لگیا ہُندا اے۔ بالٹی وچ عام طور تے پاݨی تے ایہدے توں علاوہ ہور چیزاں پایاں جاندیاں نیں۔ بالٹیاں جست، تانبا، پتل، پلاسٹک، لکڑ یا چمڑے دیاں بݨایاں جاندیاں نیں۔

## مورتاں

File:Hemmoorer Eimer.jpg|
Image:wooden_bucket.jpg|
File:Feuerlöscheimer 19 Jh.jpg|
Image:Man carrying two buckets.JPG|
Image:Heinrich Zille Wasserträgerin.jpg|
Image:Janitor's bucket with mop.jpg|
Image:Excavator bucket.JPG|
Image:Crusher bucket quarry.jpg|
Image:AFlex-Monsoon-Bucket.jpg|
File:Balde.PNG|
File:A metal bucket.jpg|


گٹھ:برتݨ
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
ڈاچی

**ڈاچی** دد دیݨ آلی اونٹھݨی نوں آکھیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* اونٹھ
* بوتا
* ڈاچی
* باختری اونٹھ

گٹھ:دد پلان والے
گٹھ:اونٹھ ٹبر
بھاگیاشری

**بھاگیاشری پٹواردھن** اک بھارتی اداکارہ اے۔

## ٹیلی وِژن

## فِلموگرافی

## ڈاکیومینٹری

## ایوارڈز
*1990 – ودھیا اداکارہ ہوݨ پاروں فلم فیئر ایوارڈ لئی چُنی گئی *میں نے پیار کیا*
*1990 – ودھیا فیمیل ڈیبیوٹ لئی فلم فیئر ایوارڈ جِتیا *میں نے پیار کیا*

## حوالے

گٹھ:اداکارہ
نیلمت پُران

**نیلمت پُران  یا نِیْل مَت پُران **اک پرانا گرنتھ (6 توں 8 ویں صدی) اے، جس وچ کشمیر دے اتہاس، جغرافیہ، دھرم اتے لوک-کہانی بارے بہت ساری جانکاری اے۔

*:نیلمت پران*' اکّ پرانے گرنتھ (۶ توں ۸ ویں صدی) اے، جس وچ کشمیر دے اتہاس، جغرافیہ، دھرم اتے لوک-کہانی بارے بہت ساری جانکاری اے۔ اس نوں کسمیرا مہاتمی وی کیہا جاندا اے، کشمیر دا اکّ پرانے گرنتھ (۶ ویں توں ۸ ویں صدی عیسوی) اے جس وچ اس دے اتہاس، جغرافیہ، دھرم اتے لوک کہانیاں بارے جانکاری اے۔ اس نوں کلہانا نے اپنے اتہاس دے سروتاں وچوں اکّ وجوں ورتیا سی۔
## حوالے

گٹھ:سنسکرت گرنتھ
گٹھ:کشمیری بولی دے پاٹھ رکھن والے لیکھ
گٹھ:کشمیری ساہت

## ہورویکھو
*نیلمت پران
## باہری کڑیاں
* نیلمت پُران  

گٹھ:سنسکرت گرنتھ
گٹھ:سنسکرت
کیڑے خاں شوقین

**کیڑے خاں شوقین** 20ویں صدی دے پچھلے ادھ دا ہرمن پیارا پنجابی گائیک سی جسنے روایتی ڈھاڈی سارنگی دی گائیکی توں شروع کرکے سٹیجی گائیکی (دوگانا تے سولو) توں ہندے ہوئے مذہبی گائیکی تک دا سفر کیتا۔

## نجی زندگی
کیڑے خاں دا جم 1935 وچ ضلع فیروزپور دے پنڈ تخت ملانا (موجودہ مکتسر ضلع) وچ پیؤ جنگ بہادر تے ماں رضیہ بیگم دے گھر ہویا۔ کیڑے خاں دے پنج بھیناں تے اک بھرا سی۔ اسدا نکاح پنڈ چک شیریوالا دے چراغ دین دی دھی اتے مشہور لوک گلوکار صابر حسین صابر دی بھین نظیر بیبی نال ہویا۔ ہناں دے گھر دو پتراں تے دو دھیاں نے جم لیا۔ وڈی دھی دا ناں بیرپال تے چھوٹی دا ناں منپریت اختر اے۔ وڈا پتر دا ناں گراں دتا خان تے چھوٹے دا ناں دلشاد اختر۔ اہناں دے وارث دلشاد اختر تے منپریت اختر دا سنگیت دے میدان وچ بہت وڈا نام اے۔ 1986 وچ کیڑے خاں شوقین دی موت ہو گی۔

## گائیکی دا سفر
اس نوں گائیکی وراثت وچوں ہی ملی۔ اس دا ماما جلال خاں علاقے دا مشہور ڈھاڈی سی۔ چھوٹی عمر وچ ہی اوہ اپنے مامے جلال خاں دے نال ہی گاؤن لگ پیا اتے کھلھی ڈلھی سریلی آواز صدقہ جلدی ہی اوہ سروتیاں دا چہیتا گلوکار بن گیا۔ علاقے دے مشہور میلیاں تختوپورے، ماگھی مکتسر، چھپار توں علاوہ مقامی میلیاں، پسو منڈیاں، دسہرے وغیرہ دے پروگراماں تے وی انھاں دے اکھاڑے لگدے رہے۔

سماں پا کے ستویں-اٹھویں دہاکے وچ ڈھڈ سارنگی دی گائیکی دا اثر گھٹن لگ پیا کیونکہ نویں گائیکاں دے سٹیجی اکھاڑیاں نے گائیکی دے طور طریقے بدل دتے۔ رکارڈنگ کمپنیاں نے دوگانا جوڑیاں دی وڈے پدھر تے ریکارڈنگ کیتی۔ کیڑے خاں شوقین نے وی دوگانا گائیکی شروع کر دتی۔ بابو سنگھ مان مراڑاں دے لکھے گیت سٹیجاں تے گائے۔ اسنے ویاہ شادیاں اتے ہور خوشی دے موقعیاں تے نرندر بیبا، سۉرن لتا، راجندر راجن گلوکاراں نال وی پروگرام کیتے۔ اسے سلسلے وچ 1974 وچ محمد صدیق، کرمجیت دھوری اتے کلدیپ مانک نال سانجھا اک سپر سیون طور رلیز ہویا، جس وچ کیڑے خاں دے دو گیت شامل سن، پہلا ‘گڈی والیا وے اڑب تکھانا، کڑیاں نوں مل لین دے’ اتے دوجا ‘سرپینچی’ سی۔ دوویں گیت بابو سنگھ مان دے لکھے ہوئے سن۔ کجھ ویلے بعد ہی کیڑے خاں مذہبی گائیکی ول رچت ہو گیا۔ اسنے گرپرباں اتے دوجے مذہبی دیہاڑےآں  نال متعلق پروگراماں تے سکھ اتہاس اتے سکھ دھرم نال متعلق پروگرام کرنے شروع کر دتے۔ زندگی دا آخری دہاکا اسنے اسے لیکھے لا دتا۔ اسے ویلے دوران کیڑے خاں نے پنجاب دے مکھ مذہبی تھانواں توں علاوہ پٹنا صاحب، حضور صاحب وغیرہ  تھانواں تے لگاتار پروگرام کیتے۔

 
## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:ڈھاڈی
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
دلشاد اختر

**دلشاد اختر**، مشہور پنجابی گلوکار سی۔ ایہ مشہور گائیک کیڑے خاں شوقین دا سبتوں چھوٹا پتر سی ۔ اس نے بہت ساریاں پنجابی فلماں وچ پلیئبیک گلوکار دے طور تے کم وی کیتا۔ پنجاب دی مشہور گلوکارہ، منپریت اختر، اس دی بھین سی۔ اس دا چچیرا بھرا، سندیپ اختر، جسدی اکتوبر 2011 وچ موت ہو گئی سی، وی مشہور پنجابی گلوکار سی۔

## مڈھلی زندگی
اختر دا جم 1966 وچ بھارتی پنجاب دے پنڈگلزے والا، کوٹ کپورا وکھے ہویا سی اتے فریدکوٹ شہر  دے اپنے استاد کولوں سنگیت سکھیا۔ دلشاد چار بھین-بھراواں (وڈی بھین ویرپال، چھوٹا بھرا گراندتا، چھوٹی بھین منپریت) وچوں سبھ توں چھوٹا سی۔

## موت
28 جنوری 1996 نوں دلشاد اختر دی اک پولیس افسر ہتھوں موت ہو گئی۔ گرداس پور ضلعے دے پنڈ سنگھپورا وچ اک پروگرام دوران اوہ گا رہا سی تاں اک پولیس افسر نے اسنوں *نچی جو ساڈے نال، اوہنوں دل وی دیانگے' گاؤن لئی فرمائش کیتی۔ پر دلشاد نے جواب دے دتا، 'میں صرف اپنے گیت گاؤندا ہاں۔.۔۔*پلسی افسر نے بے عزتی سمجھ کے اس نے گولی مار مکا دتا۔
## ہور ویکھو
*کیڑے خاں شوقین
*منپریت اختر
## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
منپریت اختر

**منپریت اختر** (موت- 17 جنوری 2016) اک پنجابی گلوکارہ سی۔ اوہ پنجابی گلوکار دلشاد اختر دی بھین اتے  ہنے گائیکی دے پڑ وچ قدم دھرن والے نوید اختر دی ماں اے۔ پنجابی گیتاں دے نال-نال منپریت نے ہندی فلم 'کچھ-کچھ ہوتا اے' وچ وی 'تجھے یاد نہ میری آئی' ورگا یادگار گیت گایا اے۔

## زندگی
منپریت دا جم 1963 جاں 1964 وچ کوٹکپورا، ضلع فریدکوٹ، بھارت وچ ہویا۔ جم سال پکا نہیں اے۔ منپریت دا خاندان پنجابی گائیکی دا خاندان منیا جاندا اے، اس خاندان وچ اس دے والد کیڑے خاں شوقین اتے اس دے چاچا صابر حسین صابر نوں پنجابی گائیکی دے مڈھلے تھم منیا جاندا اے۔ منپریت دا بھائی دلشاد اختر وی پنجابی دا بہترین گلوکار سی جس نوں 1995 وچ قتل کر دتا گیا سی۔ 17 جنوری 2016 دی سویر نوں دل دا دورہ پین نال اسدی موت ہو گئی۔

## مشہور گیت
* *نکڑی سوئی* (لوک گیت)
* *بیریئے نیں تینوں بیر لگنگے*
* *بس اک گیڑا گدھے وچ*
* *تینوں ستیا خبر نہ کائی*
* *آکھے لگ جا منّ لے متراں دے کہنے*
## فلمی گیت
* *میں واری میں واری میری سمیئے*(فلم-جی آیاں نوں)
* *تم گئے غم نہیں* (فلم-زندگی خوبصورت ہے)،
* *تیری میری جوڑی* (پنجاب بولدا)
* *جاگو* (فلم-ہانی)
* *تجھے یاد نہ میری آئی* (فلم کچھ-کچھ ہوتا ہے)
## حوالے

گٹھ:موت 2016
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی گلوکار
لیون دیاں بغاوتاں

لیون دیاں بغاوتاں (21 نومبر - 1 دسمبر 1831) - شہر دے حاکماں دی ٹیکس پالیسی توں ناخوش مزدوراں دی بغاوت سی جس وچ مکھ طور تے بونیاں نے سرگرم حصہ لیا۔

 
گٹھ:دنیا دیاں لڑائیاں
گٹھ:لڑائیاں
ٹھاکر دیشراج

*ٹھاکر دیشراج* ( 1903–1970 ) بھارت وچ بھرتپور وچ جگھینا پنڈ وچ پیدا ہوئے ۔ اسنے کساناں وچ بیداری لیاؤن دے لئی جدوجہد کی ۔ اسنے 1934 وچ *جاٹ اتہاس* کتاب لکھی ۔

## حوالہ
ٹھاکر دیشراج : جٹ اتہاس ، 1992

## باہری کڑیاں
* / home / Thakur_Deshraj ٹھاکر دیشراج دا جیون نوں چئہ

گٹھ :راجستھان دے لوک
گٹھ:بھارتی لوک
ویر بھدر

thumb|267x267px|ویربھدر دی اک مورتی
**ویربھدر **ہندو پُراناں دیاں کہانیاں دا اک پاتر اے۔ کہانیاں دے مطابق ایہہ اک بہادر گن سی جو شیۉ بھگت سی۔ شیو دے حکم نال دکش پرجاپتی دا سر دھڑ توں وکھ کر دتا۔ دیوَ سنہتا اتے سکند پران دے مطابق شیو نے اپنی جٹا وچوں 'ویربھدر' نام دا گن پیدا کیتا۔ دیوَ سنہتا اتے گورکھ سنہا ولوں مدھ دور وچ لکھیا ہویا سنسکرت شلوکاں دا اک مجموعہ اے جس وچ جٹ قوم دا جم، کرم اتے جٹاں دی پیدائش دا الیکھ شیۉ اتے پاروتی دے سنواد دے روپ وچ کیتا گیا اے۔

ٹھاکر دیشراج  لکھدے ہن کہ جٹاں دی وجود دے تعلق وچ اک منورنجنک کہانی سنائی جاندی اے۔ شیۉ دے سوہرے راجا دکش نے اک یگّ رچایا جس وچ اسنے سارے دیوی-دیوتیاں نوں بلایا پر نہ تاں شیۉ نوں یگّ وچ بلایا نہ ہی اپنی دھی ستی نوں۔ پیؤ دا یگّ سمجھ ستی بناں بلایا اتھے چلی جاندی اے۔ پر جد اسنوں پتہ لگیا نہ تاں اس دے شوہر نوں بلایا گیا نہ ہی اسدا اپنا کوئی ستکار کیتا گیا تاں اسنے اتھے ہی اپنے پران تیاگ دتے۔ شیۉ نوں جدوں اس گھٹنا دا پتہ لگیا تاں اسنے دکش اتے اسدے صلاحکاراں نوں دنڈ دین لئی اپنیاں جٹاں وچوں ویربھدر نوں پیدا کیتا اتے اسنے راجا دکش دا سر قلم کر دتا اتے نال ہی اس دے ساتھیاں نوں دنڈ دتا۔

## حوالے

گٹھ:ہندو کہانیاں
گٹھ:ہندو دھرم
دیگ

**دیگ** تانبا، پتل، سلور، کانسی، سٹیل یا کسے ہور دھات دا بݨیا ہویا اک بڑا برتݨ ہُندا اے۔ دیگ عام طور تے سالݨ، چول، بریانی وغیرہ پکاؤݨ لئی ورتی جاندی اے۔ دیگ دیگچی تے دیگچے توں وڈی ہُندی اے۔ دیگ بوہتے لوکاں، وڈے ٹبر یا کِسے کَٹھ لئی پکوائی کرن واسطے ورتی جاندی اے۔

## ہور دیکھو
* شب دیگ
* دیگ
* دیگچی
* ہانڈی
* پریشر ککر

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:ظروف
گٹھ:برتݨ
آنند کارج

**آنند کارج** سکھ ویاہ دی ریت اے۔ اس دا اکھری مطلب اے، خوشی بھریا کم۔ *انندُو* سکھاں دے تیجے گرو، گرو امر داس دا کلام اے جو اوہنا رامکلی راگ تحت رچیا۔ ایہہ گرو گرنتھ صاحب وچ پنہ 773 اتے درج اے۔ بعد وچ چوتھے گرو، گرو رام داس نے چار لاواں دی رچنا کیتی۔ سکھ ویاہ ویلے اس رچنا دا پاٹھ ہندا اے اتے لاواں دے پاٹھ ویلے ویاہ والا جوڑا (منڈا اتے کڑی) گرو گرنتھ صاحب نوں سجے ہتھ رکھدے ہوئے اس دی پرکرما کردا اے۔ اس طرحاں چار وار پرکرما کیتی جاندی اے۔

1909 وچ برطانوی ہند وچ آنند کارج ایکٹ پاس ہویا پر آزادی توں بعد پاکستان وچ آنند کارج ایکٹ 2007 وچ پاس ہویا جس دے تحت دنیا دے کسے وی کونے  چوں سکھ اپنا ویاہ رجسٹر کر سکدے ہن۔ دنیا دے وکھ-وکھ دیساں وچوں سکھاں نے اپنے ویاہ اس دے تحت رجسٹر وی کیتے ہن۔ پاکستان سرکار اتے پاکستان گردوارہ پربندھک کمیٹی رجسٹریشن لئی سرٹیفکیٹ جاری کردی اے۔ بھارت وچ ایہہ ایکٹ آزادی توں بعد وی لاگوُ رہا اتے حال ہی وچ اس وچ سدھار کر کے ایہہ ایکٹ پاس ہویا پر کجھ کمیاں باقی ہن۔

## انند میرج ایکٹ دا اتہاس

آنند کارج تحت ہوئے ویاہ نوں قانونی مانتا دواؤن لئی سبھ توں پہلاں خیال ریاست نابھہ دے ٹکا رپودمن سنگھ نوں آیا جو وائسرائے دی کونسل دے سکھ میمبر سن۔ سنگھ نے سکھ جتھیبندیاں اتے بھائی کانھ سنگھ نابھہ آدی ودواناں دی رائے لین توں بعد 30 اکتوبر 1908 نوں اس متعلق بلّ کونسل وچ پیش کیتا۔ اس بلّ دا کجھ ہندو دھرم ول جھکاء والے سکھاں ولوں خلاف وی کیتا گیا جناں وچ مہاراجہ نابھہ، ہیرا سنگھ وی شامل سن۔ بعد وچ کونسل دے ایڈیشنل میمبر سردار سندر سنگھ مجیٹھیا نے 27 اگست 1909 نوں ایہہ بل شملہ وکھے وائسرائے دی کونسل وچ پیش کیتا اتے کونسل نے اسنوں سلیکٹ کمیٹی دے سپرد کر دتا۔ 10 ستمبر نوں کمیٹی دی رپوٹ کونسل وچ پیش ہوئی اتے ودھ گنتی وچ حمایت دے چلدے 22 اکتوبر 1909 نوں ایہہ بلّ پاس ہو گیا اتے سارے برطانوی ہند ، جس وچ موجودہ بھارت  پاکستان اتے بنگلہ دیش وی شامل سن، تے لاگوُ ہویا۔

## ایہہ وی ویکھو
* مول منتر

## حوالے

 

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:گربانی
مول منتر

**مول منتر** گربانی دا مول ادھار اے۔ ایہہ گرو نانک دا پہلا کلام اے، جو کہ گرو گرنتھ صاحب دے پہلے صفے تے جپجی صاحب تحت درج اے۔

مول منتر ناواں (nouns) اتے وشیشناں (adjectives) توں بنیا اے۔ اس وچ کریاواں (verbs) اتے پڑنانواں (pronouns) دی ورتوں نہیں کیتی گئی۔

مول منتر گرو بانی دا ادھار اے۔ بھائی کاہن سنگھ نابھہ مطابق مول منتر دا مطلب سارے منتراں دی جڑھ اے۔ گرو نانک دیوَ جی نے سن 1499 وچ جد تن دن لئی ویئیں ندی داخلہ کیتا سی تاں باہر آؤن تے اوہناں نے سبھ توں پہلاں مول منتر دا اچارن کیتا سی جس وچ پرماتما دے گناں تے مشتمل اک مکمل تصویر پیش کیتی گئی سی۔

## لکھت

ੴ ستنامُ کرتا پرکھ
نربھؤ نرویر اکال مورتِی
اجونی سیبھں گر پرسادِی۔۔

'مول منتر ہرنامُ رسائنُ کہُ نانک پورا پایا۔۔'

مول منتر دے شبدی مطلب ایہہ بندے ہن:-

ੴ ست نامُ کرتا پرکھ نربھؤ نرویرُ اکال مورتِ اجونی سیبھں گر پرسادِ ۔۔

1 = توں نرگن سرگن دوہاں سروپاں وچ اکّ اے۔ (ایکتا)

او = توں جم دین، پالن اتے لے کرن والا ہیں۔ (بہت ہی وڈا)

~ کار = تیرے کم لگاتار ہو رہے ہن۔ (اپجاؤنا، پالنا تے تباہ کرنا)

ستنامُ = توں سدا توں ہوند والا اتے نامنے والا اے۔ (سدیوی ہوند)

کرتا پرکھ = توں ہر شے دا کرتا اے۔ (کرن-کراؤن والا پرشوتم)

نربھؤ = توں ڈر توں رہت اے۔ (بھے-مکت)

نرویرُ = کوئی تیرے تلّ نہیں اس لئی دشمنی توں وی رہت اے۔ (سبھ دا متر پیارا)

اکال مورتِ = توں سمیاں وچ نہیں گنیاں جاندا۔ (دور رہت ہستی)

اجونی = توں دھرتیاں تے پیدا ہون والی کسے جون وچ نہیں آؤندا۔ (جوناں توں رہت)

سیبھں = توں سوے توں اگمیاں اے۔ (اپنے-آپ توں پیدا ہون والا)

گر پرسادِ = توں ست-چت انند ہیں۔ (گرو دی کرپا نال ملدا اے)

ੴ ستنامُ کرتا پرکھ نربھؤ نرویر اکال مورتِ اجونی سیبھں گر پرسادِ۔۔

## خلاصہ

“اکال پرکھ اک اے، جس دا نام ‘ہوند والا’ اے جو کائنات دا رچنہار اے، جو سبھ وچ مکمل اے، بھے (ڈر) توں رہت اے، ویر رہت اے، جس دا سروپ دور توں پرھے اے، جو جوناں وچ نہیں آؤندا، جس دا روشنی اپنے آپ توں ہویا اے۔” (پرو۔ صاحب سنگھ)

سکھی وچ پرماتما بارے
Monotheism نال جڑیا ہویا فلسفہ اے۔ جسدے چلدے ایہہ واضع ہندا اے کہ پرماتما توں سبھ کجھ اے پر سبھ کجھ پرماتما نہیں۔

سکھی دے اس نظریہ نوں ہندو مت دے Monoism نالوں وکھ
عبرانی متاں دے قریب دا فلسفہ منیا جاندا اے اتے مول منتر وچ پیش کیتا ہویا پرماتما دا سروپ Monothiesm دے مطلب نوں کجھ وکھرے انداز نال سمجھاؤن ول اشارہ کردا پرتیت ہندا اے۔

## ایہہ وی ویکھو
* آنند کم

## حوالے

گٹھ:گربانی
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
جپجی صاحب

**جپُ جی صاحب** (جاں **جپُ جی**) گرو نانک دی لکھی بانی اے، جو گرو گرنتھ صاحب وچ سبھ توں پہلاں درج اے۔ اس وچ مول منتر، 38 پوڑیاں اتے 1 سلوک ہن۔ اس دے شروع وچ مول منتر پرماتما دے گن، مجازی اتے سروپ بارے دسدا اے۔ جپجی دا مطلب پوتر جاپ، ادویتواد اتے اک-ایشورواد دا گیت اے۔ ایہہ رچنا گرو گرنتھ صاحب دا سار اے۔ جپجی صاحب دی تشریخ گرو گرنتھ صاحب دا مرکزی مطلب واضع کر دندی اے۔

جپجی صاحب دے کل 40 انگ، فلسفہ اتے سنگیت سمیت کل کلا پساراں نال اوتپوت ہو اک  مکمل نایاب کلاکرتی ہن اتے نالوں نال ہر اکائی دی اپنی وکھری پچھان اتے اہمیت اے اتے ہریک اپنے آپ وچ  مکمل پرگیتک کاومئی کلاکرتی اے۔
 
thumb|300px
 
## انتروستو
مول منتر توں بعد جپجی صاحب دی پہلی پؤڑی وچ "سوچے سوچِ ن ہووئی جے لسٹ لکھ وار۔۔" نال واضع کیتا اے اے کہ 'صرف سریر نوں صاف کرن نال من نوں صاف نہیں کیتا جا سکدا، چپّ کرکے ہی امن نہیں مل سکدی، غذا ولوں ہی انسان اپنی بھکھ مٹا نہیں سکدا، پوتر ہون لئی برہم دے پیار وچ رہنا چاہیدا اے۔ ربّ دی نیڑتا جاپ، سمرن الٰہی مدد اتے دل دی صفائی نال ہی حاصل ہو سکدی اے۔ دوجی پؤڑی وچ زور دے کے کیہا گیا اے کہ پرماتما دے حکم نال زندگی وچ اتراء چڑاء آؤندا اے، اوہی اے جو دکھ اتے خوش حالی دا کارن بندا اے، اسے دا حکم مڑ جم توں مکت کردا اے، اتے ایہہ اسدا حکم اے جس ولوں انسان سدا جم چکر دے چکر وچ رہندا اے۔ حکم وچ چل رہے اس وراٹ کاروبار نوں سمجھ کہ ہی ہؤمے توں مکت ہویا جا سکدا۔ بندے نوں اسدی رضا وچ رہنا تے عمل کرنا لازمی اے۔ تیجی پؤڑی وچ گن-کیرتن دا اہمیت قائم ہویا اے۔ گن-کیرتن ولوں ہی اس سچے دیاں اسیم بخششاں دا احساس ہو سکدا اے۔ اس دیاں بخششاں دی برسات ہمیشہ جاری رہندی اے۔ پنجویں پؤڑی کہندی اے کہ اسدے کول بے انت گن ہن، اس لئی اس نوں اپنا نام گاؤنا چاہیدا اے، سننا چاہیدا اے اتے اس دے پیار نوں اپنے دل وچ بنائی رکھنا چاہیدا اے۔ "امرت ویلا سچُ ناؤ وڈیائی ویچارُ۔" سویر دی گھڑی شبھ اتے روحانی امن نال سرسار ہندی اے۔

## ترجمہ
جپجی صاحب انگریزی، فارسی، ہندی اتے اردو سمیت کئیاں بولیاں وچ ترجمہ کیتے گئے ہن۔

### انگریزی ترجمہ

### فارسی ترجمہ
گرو نانک دی پنجابی ساہت دی چوٹی دی سربکالی رچنا *جپُجی صاحب* دا فارسی ترجمہ گلونت سنگھ اتے بھائی لکشویر سنگھ نے کیتا اے۔

*[[مناجات بامدادی]]، [[جپجی صاحب]]، اصل-او-ترجمہ ب شعر؎-اے-فارسی* بھائی لکشویر سنگھ ‘مزتر’ نابھوی نے کیتا اے۔ ایہہ ترجمہ 1969 وچ فارسی وچ چھپ گیا سی اتے فارسی حلقیاں وچ خاص کر ایران وچ خوب پڑھی جان والی رچنا اے۔ فارسی شبد ‘مناجات’ دا مطلب اے اوہ گیت جو روحانی سروکاراں نوں مخاطب ہووے اتے ‘بامدادی’ سویر دا وقت۔

### ہندی ترجمہ

### اردو ترجمہ
اردو ترجمہ وچ وی *جپُ جی صاحب* دے کئی ترجمہ ہوئے ہن۔
اک ترجمہ لال سنگھ آنند نے کیتا اے۔ لاہور دے خواجہ دل محمد نے وی *جپجی صاحب* دا اردو وچ ترجمہ کیتا سی۔

### کشمیری ترجمہ
مدھ کشمیر دے بڈگام ضلعے دے بورواہ پنڈ دے وسنیک اسدلاہ اسد نے گرنتھ جپجی صاحب دا کشمیری بولی وچ ترجمہ کیتا اے۔

## حوالے

## باہرلے لنک
* Contemporary Translations of Japji Sahib 
* Japji Sahib – Bani in Punjabi with English Translation & Transliteration 
* Audio & Written Display from AllaboutSikhs.com
* Japji Sahib Gurmukhi, English Translation and Transliteration
* Japji Sahib Original, English Transliteration, Punjabi & English Translation 
* Japji Sahib Original, English Translation and Transliteration
* Osho's the true name: explanation of Japji Sahib 
* Guru Nanak's Japji and Sohila-Arti – Prof. Puran Singh
 
 

گٹھ:نانک بانی
گٹھ:گرمتی شاعری
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:گرو نانک دیو
آدی گرنتھ

**آدی گرنتھ**، سکھ دھرم دا مقدس مذہبی گرنتھ اے۔ اس گرنتھ وچ 13ویں صدی دے بابا فرید اتے جےَ دیوَ دی کجھ رچناواں توں لے کے 17ویں صدی دے گرو تیغ بہادر تک دیاں رچناواں دی ونگی موجود اے۔ اس پرکار ایہہ گرنتھ اس دیش دیاں پنج صدیاں دی چنتندھارا دی ترجمانی کردا اے ۔

سن 1604 وچ آدی گرنتھ دا سنکلن پنجویں گرو، گرو ارجن دیو (1563–1606) نے پہلے پنج گروآں اتے ہور مہان سنتاں جاں بھگتاں، جہناں وچوں کئیاں دا ہندو دھرم اتے اسلام نال واسطہ سی، دی بانی اکتر کر کے کیتا۔ پر اس گرنتھ وچ موجود بانیکاراں دیاں رچناواں دی چھانٹی اتے اکٹھ گرو نانک دیو دے ویلے توں ہی شروع ہو گیا سی۔ پھر ایہہ سنگرہ گرو-در-گرو ہندے ہوئے گرو ارجن دیو تک آیا۔ اس طرحاں ایہہ انوکھا گرنتھ اے جس دے سطح دا سارے برصغیر   وچ ہور کوئی مقامی  گرنتھ نہیں اے۔ ویلے، ستھان اتے ملونتا پکھوں ایہہ لاثانی اے۔

سکھاں دے دسویں گرو، گرو گوبند سنگھ (1666–1708) نے 1704 توں 1706 دوران ہور پوتر بانی اس وچ شامل کر لئی اتے جوتی-جوتِ سماؤن توں پہلاں گریائی اس آدی گرنتھ نوں دے دتی اتے اس کر کے نام گرو گنتھ صاحب ہو گیا۔ ایہہ سکھاں دا سبھ توں مقدس گرنتھ اتے اکو-اک سدیوی شبد-روپی گرو اے جو کہ سکھ گروآں اتے ہور سنتاں-بھگتاں دی سکھیاواں دا انبار اے۔ ارداس دے سروت   وجوں آدی گرنتھ سکھ مت وچ بندھنا اتے بھگتی دا مرکزی دھرا اے۔
## ویلے دے سماج دا بمب
آدی گرنتھ وچ اوس ویلے دے سماج اتے رہتل دا بہت مکمل چتر حاصل ہندا اے۔ اس وچ 500 سال دے دور کھنڈ دوران اس دیش دے سماجی، مذہبی، سیاسی، معاشی اتے تہذیبی مورت وچ جاری تبدیلی ہندی رہی۔ بدل راے جیون-ملاں، وشواساں اتے آستھاواں دا آدی گرنتھ وچ تھاں تھاں چترن ہویا اے۔

## حوالے

گٹھ:گرمتی شاعری
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی