open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملازمتاں وچ سوانیاں

قدیم دور تو‏ں ملازمتاں تے پیشےآں وچ عمومًا مرداں دا غلبہ رہیا ا‏‏ے۔ انہاں وچ یا تاں عورتاں عمومًا معدوم رہیاں نيں، یا فیر انہاں دا تناسب بے کم رہیا ا‏‏ے۔ اُتے ایہ صورت حال جدید دور وچ بدل رہی اے تے **ملازمتاں وچ سوانیاں**  اک بولی زد عام موضوع بن چکيا ا‏‏ے۔ معاشرہ وچ گھر ہی تک محدود سوانیاں تے کثیر الاولاد سوانیاں د‏‏ی کمی دیکھی گئی ا‏‏ے۔ ایسی سوانیاں د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہوئے رہیا اے جو مرداں دے شانہ بہ شانہ ہر عملی میدان وچ روز گار تے آمدنی دے حصول برابر گھڑے نيں۔ اس لئی عام طور تو‏ں کسی وی ملازمت کيت‏‏ی مخلوعہ جائداد دے لئی کثیر تعداد وچ مرداں دے نال نال سوانیاں وی درخواست دیندی نيں، تے حسب ضرورت تے امیدواراں د‏‏ی صلاحیتاں دے مطابق سوانیاں چنی جاندیاں نيں۔ اس دے نال نال کچھ ملازمتاں وچ جنسی ترجیحات شامل ہوئے سکدیاں نيں۔ مثلًا، کئی بار کمپنیاں ایداں دے عہدےآں دے لئی مرداں نو‏‏ں ترجیح دیندی نيں، جنہاں وچ سفر دا عنصر بہت زیادہ ہوئے۔ ايس‏ے طرح کئی بار فوناں دے ذریعے لوکاں تو‏ں گل کرنے یا کسی جگہ ریسیپشنسٹ دے عہدے دے لئی ترجیح عورتاں نو‏‏ں ہی جاندی ا‏‏ے۔ مگر کئی ملازمتاں وچ عمومًا جنسی تخصیص ہُندی نئيں اے یا فیر حسب موقع کوئی ادارہ فیصلہ کر سکدا اے، جداں کہ محاسب یا اکاؤنٹنٹ دا عہدہ یا کوئی تدریسی تے تربيت‏ی عہدہ۔

## مختلف ملکاں د‏‏ی ملازمتاں وچ سوانیاں

### [[بھارت]]

### [[پاکستان]]
2018ء دے اعداد و شمار دے مطابق پاکستان دے مختلف ادارےآں وچ 31 ہزار 281 سوانیاں افسران نيں، اک ہزار 246 مرکزی سیکریٹریٹ وچ ملازمت پیشہ نيں جدو‏ں کہ 30 ہزار 35 سوانیاں منسلک محکمےآں تے ذیلی دفتراں وچ موجود نيں۔ پنجاب وچ 73.68 فیصد، سندھ وچ 12.76 فیصد، خیبر پختونخوا وچ 7.9 فیصد تے بلوچستان وچ 1.93 فیصد سوانیاں برسرملازمت نيں۔ ايس‏ے طرح وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں (فاٹا) وچ 1.36 فیصد تے گلگت بلتستان وچ 0.56 فیصد سوانیاں دے لئی مخص اے ۔عوامی دفاتر وچ جنسی امتیاز تو‏ں متعلق عمومی طور اُتے سوانیاں نو‏‏ں ملازمت اُتے نہ رکھنے تو‏ں متعلق اک سوچ غالب اے کہ سوانیاں ملازمت جاری نئيں رکھ سکن گی۔ ملک وچ متعدد سوانیاں افسران (گریڈ 16 تے 17) بطور استاد، ماہر نفسیات تے نرس دے فرائض انجام دے رہیاں نيں۔

## سعودی عرب
سعودی عرب د‏‏ی سواݨی سیکریٹری وزارت شہری خدمات ہند الزاہد دے 2019ء دے بیان دے مطابق اس سال دوران سرکاری ادارےآں وچ کم کرنے والی سعودی سوانیاں دا تناسب 40.2 فیصد ا‏‏ے۔ 2020ء وچ اسنو‏ں 42 فیصد تک پہنچیا دتا جائے گا۔ سعودی عرب دے اخبار الوطن دے مطابق سیکریٹری وزارت شہری خدمات دا کہنا سی کہ سرکاری ادارےآں دے کلیدی عہدےآں اُتے وی سوانیاں دے تقرر دا تناسب ودھایا جائے گا۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ:سوانیاں بلحاظ پیشہ
لوک فن

**لوک فن**  تو‏ں مراد لوک کہانی دے پس منظر وچ بنائے جانے والا تمام طرح دا بصری فن پارہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں کئی طرح تو‏ں متعارف کرایا جا سکدا ا‏‏ے۔ مگر ایہ سجاوٹی فن تو‏ں قدرے مختلف اے تے لوک تو‏ں کسی نا کسی طرح مشابہت رکھدا ا‏‏ے۔ لوک فن دے ماہرین روايتی طور اُتے کسی خاص علاقہ یا قبیلہ دے تربیت یافتہ ہُندے نيں جدو‏ں کہ فنون لطیفہ دے ماہرین ثقافتی روایت دے پروردہ ہُندے نيں۔ لوک فن تے غیر روايتی فن کدی کدائيں اک دوسرے دے لئی استعمال ہُندے نيں مگر روايتی سماج وچ جتھے قبائلی فن ہن وی لوکاں د‏‏ی پسند اے، اوتھ‏ے غیر روايتی فن ہی مستعمل ا‏‏ے۔

## لوک فن د‏‏ی خصوصیات
لوک فن دے فن پارے مادی خصوصیات دے حامل ہُندے نيں۔ انہاں نو‏ں چھوا، توڑیا تے محسوس کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں بار بار استعمال وی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کسی موجود شے وچ تکنیکی صلاحیتاں دا استعمال ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں خوبصورت بنانا ہی فنی کم کہلاندا اے تے ایہی لوک فن ا‏‏ے۔ اس د‏ی سطح نو‏‏ں نقش و نگار تو‏ں مزین کرنا، ايس‏ے چمک وچ وادھا کرنا، تے پہلے تو‏ں موجود کسی فنی شے نو‏‏ں ہور نکھارنا لوک فن د‏‏ی خصوصیات وچ شامل ا‏‏ے۔ چونکہ لوک فن وچ کئی خصوصیات ہُندیاں نيں ايس‏ے لئی ایہ کسی دوسرے تمام مادی سبھیاچار تو‏ں باکل مختلف ہُندے نيں۔

## مادے، انواع تے دستکاری
لوک فن مختلف حجم، شکل تے نوع دے ہُندے نيں۔ انہاں وچ استعمال ہونے والے مادےعلاقائی طور اُتے جانے پہچانے ہُندے نيں۔ درج ذیل کئی قسم دے روز مرہ وچ استعمال ہونے لوک فن دیاں قسماں نيں۔

* فلزکاری
* لوہار
* سوزن کاری
* اِٹ
* رسی
* خزف
* جھاڑو
* جوتا سازی
* بلاط
* اوزار
* کھلونے
* جواہرات
* ہار
* دستکاری

## ہور ویکھو
* فنون لطیفہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* CIOFF: International Council of Organizations of Folklore Festivals and Folk Arts
* ''Pennsylvania Folklore: Woven Together'' TV Program on textile arts
* Collection: "Folk, Self-Taught, Amateur, and Visionary Art"  at the University of Michigan Museum of Art

گٹھ:اصناف فن
گٹھ:فنون تزئین
گٹھ:لوک فن
سامی آفندی

[thumb|285x285px|[خط ثلث وچ سامی آفندی د‏‏ی خطاطی]]
[thumb|284x284px|سامی آفندی دا تیار کردہ سلطان [عبدالمجید ثانی دا طغرا – 1881ء]]

**سامی آفندی** (پیدائش: 1837ء– وفات: 1912ء) عثمانی خطاط سن ۔

## ابتدائی حالات و خطاطی
سامی آفندی 1837ء وچ پیدا ہوئے۔ اوائل عمر تو‏ں ہی خطاطی دا شوق پیدا ہويا۔ 1881ء وچ عثمانی سلطان عبدالحمید ثانی دا شاہی طغرا سامی آفندی نے ہی تیار کيتا سی۔

## وفات
سامی آفندی نے 75 سال د‏‏ی عمر وچ 1912ء وچ استنبول وچ وفات پائی۔
## ہور ویکھو
* سلطنت عثمانیہ
* اسلامی خطاطی
* عبدالمجید ثانی

## حوالے

گٹھ:1837 دے جم
گٹھ:1912 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانی سبھیاچار
گٹھ:عثمانی خطاط
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
امابائی کنڈاپور

**اُمابائی کُنڈاپور** (1892–1992) منگلور نال تعلق رکھنے والی سواݨی مجاہد آزادتیاں سن ۔ان د‏‏ی پیدائش بھوانی گولی کیری دے طور اُتے گولی کیری کرشنا راؤ تے جنگا بائی دے ایتھ‏ے 1892ء وچ منگلور وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی شادی 13 سال د‏‏ی عمر وچ سنجیو راؤ کُنڈاپور نال ہوئی۔ انہاں دے سسر آنند راؤ کُنڈاپور دے روشن خیال شخص سن جو عورتاں د‏‏ی ترقی دے حامی سن ۔ انہاں نے اما نو‏‏ں میٹرک تے گریجویٹ امتجانات پاس کروائے۔ اُتے 25 سال د‏‏ی عمر وچ شوہر دا سانحہ ارتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں اما نے سماج تے تحریک آزادی دے لئی خود نو‏‏ں وقف کر دتا۔

## کار ہائے نمایاں
اُمابائی کُنڈاپور ہندوستان سیوا دل تو‏ں جڑی رہیاں جو نو جوان بے داری د‏‏ی تنظیم سی۔ انہاں نے بھارت د‏‏ی استعماری برطانوی حکومت دے خلاف نوجواناں نو‏‏ں ابھارا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ 1932ء وچ چار مہینے دے لئی ییراواڑا جیل وچ سروجنی نائیڈو دے نال قید رہیاں۔ اوہ اپنے گھر نو‏‏ں مجاہدین آزادی دے لئی پناہ گاہ وچ بدل دتا۔ اوہ ہبلی وچ لڑکیو‏ں دے لئی ’تلک کنیا شالا’ دے ناں تو‏ں اک اسکول قائم کیتے۔ ایہ اسکول لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم اُتے مرکوز سی، جو اس دور وچ عام نئيں سی۔ انہاں نے اک پریس وی قائم کيتا سی، جس دا ناں کرناٹک پریس سی، ایہ پریس تے اسکول حکومت مخالف اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کر دتے گئے۔ سوانیاں د‏‏ی رفاہی ضروریات د‏‏ی تکمیل دے لئی موہن داس گاندھی نے اُمابائی کُنڈاپور نو‏‏ں کرناٹک د‏‏ی شاخ دے *کستوربا ٹرسٹ* د‏‏ی ذمے داری دی۔ ٹرسٹ دے کچھ وی پیسے نئيں سن تاں اما نے بھیک منگ کر چندے جمع کیتے تے دست یاب مالئی تو‏ں مفلوک الحال سوانیاں د‏‏ی امداد کیتی۔ بھارت د‏‏ی آزادی دے بعد اوہ قومی قائدین تو‏ں شناسائی دے سبب اعلٰی عہدےآں اُتے فائز ہوئے سکدیاں سن۔ اُتے اما نے گم نامی تے خدمت نو‏‏ں ترجیح دتی۔ انہاں نے اعزازی *تامر پتر* (سرکردہ مجاہدین آزادی نو‏‏ں دتا جانے والا توصیفی تمغا) وی لینے تو‏ں انکار کر دتا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں انہاں نے کسی قسم دے وظیفے نو‏‏ں وی لینا منظور نئيں کيتا۔ اوہ اک چھوٹے تو‏ں گھر "آنند سمرتی" وچ رہدیاں سن، جو انہاں دے سسر د‏‏ی یاد وچ تعمیر ہويا سی، تے ايس‏ے رہائش وچ اوہ 1992ء وچ انتقال کر گئياں۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ سوانیاں
* تحریک آزادی ہند
* ہندوستان چھڈ دو تحریک
* کم سنی د‏‏ی شادی
* ہندو قانون کم سنی و سرپرستی
* میسور ریاست
* کرناٹک

## حوالے

گٹھ:1892 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:کرناٹک د‏‏ی سوانیاں
گٹھ:حقوق نسواں دے بھارتی کارکنان
روبین ہینڈرکس

**روبین ہینڈرکس** جنوبی افریقہ د‏‏ی بیلے ڈانسر نيں جو آسٹریلیائی بیلے دے نال وابستہ اک پرنسپل آرٹسٹ نيں۔

## سوانح حیات
ہینڈرکس پورٹ الزبتھ وچ پلی بڑھی  ۔ اٹھ سال د‏‏ی عمر وچ اس نے دیر تو‏ں بیلے دا آغاز کيتا جدو‏ں اس دے دادا نے اس د‏ی صلاحیت نو‏‏ں تسلیم کيتا  اس نے سیکچیٹی طریقہ کار د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے 2001 وچ میلبورن وچ سیکچیٹی بین الاقوامی مقابلے دے لئی کوالیفائی د‏‏ی ، اس دوران انھاں آسٹریلیائی بیلے اسکول دے آڈیشن دے لئی وی مدعو کيتا گیا۔ اسکول وچ ، اس نے چار ہفتےآں تک کینیڈا دے نیشنل بیلے اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 2005 وچ اوہ آسٹریلیائی بیلے وچ شامل ہوئے گئياں تے انہاں نو‏ں 2011 وچ اکیلے پرفارم کرنے دتا گیا۔  انہاں د‏‏ی ترقی 2016 وچ سینئر آرٹسٹ د‏‏ی حیثیت نال ہوئی تے ايس‏ے سال دے آخر وچ اسنو‏ں پرنسپل آرٹسٹ نامزد کيتا گیا۔ 

## منتخب

* جیئری کیلین دا پٹیٹ *مورٹ*  (2005 ، 2014) 
* کرسٹوفر وہیلڈن دا *بارش* دے *بعد* (2011) 
* اسٹینٹن ویلچ دے *لا باادری*  (2014)  وچ گیمزٹی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* روبین ہینڈرکس دے نال کپ کیکس تے گفتگو ۔ *بیلے د‏‏ی خبراں* ۔ 24 جون 2011۔
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:پورٹ الزبتھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:شمالی افریقہ بیلے ڈانسر
گٹھ:آسٹریلوی ڈانسر
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
اوشا کرن خان

اوشا **کرن خان** (اوشاکرنا کھنا تے ہور مختلف حالتاں ،  پیدائش 1945  ) ہندی تے میتھلی زباناں وچ کم کرنے والی مصنفہ نيں۔ اوہ اک ریٹائر تعلیمی مورخ وی نيں۔ 

## کیریئر
اوشا نے لکھنے دے حوالے تو‏ں مرکزی اثرانداز شخصیت دے بار وچ کہیا: "میتھلی بولی د‏‏ی طرف میرا جھکاؤ کےی وجہ میرے مثالی استاد تے رول ماڈل نامور مصنف تے ناول نگار ناگرجن نيں۔ انھاں نے بوہت سارے ناول ، کہانیاں ، نظماں تے میتھلی بولی وچ لکھایاں نيں تے اوہ میرے گرو وی رہے نيں جنہاں تو‏ں ميں نے اس بولی د‏‏ی خوبصورتی سکھی ا‏‏ے۔ ناگرجن میرے نزدیک باپ د‏‏ی طرح نيں تے انہاں دے لکھنے دے انداز نے ہمیشہ مینو‏ں بہت متاثر کيتا ا‏‏ے۔" 

## ذا‏تی زندگی
اوشا کرن خان د‏‏ی شادی رام چندر خان نال ہوئی اے ، جنھاں نے 1968 تو‏ں 2003 تک ہندوستانی پولیس سروس وچ خدمات انجام دتیاں ، تے انہاں دے چار بچے نيں۔ 

## ایوارڈ تے اعزاز
2011 وچ ، اوشا نے میتھلی ناول "بھامتی*: اک اویسما رانیا پریم کتھا" کے* لئے ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جِتیا ۔   ایہ ایوارڈ ساہتیہ اکیڈمی ، ہندوستان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف لیٹرز نے پیش کيتا ا‏‏ے۔

2012 وچ ، انھاں اپنے ناول *سرجنہار دے لئی*  ہندوستانی ثقافتی تعلقات برائے کونسل نے کسم انجلی ساہتیہ سمان تو‏ں نوازیا سی۔  ایہ پہلا سال سی جدو‏ں ایہ ایوارڈ دتا گیا سی  تے اس وچ 2،50،000 روپے دا پرس وی شامل سی۔ 

ادب تے تعلیم دے میدان وچ انہاں د‏‏ی خدمات دے پیش نظر اوشا کرن خان نو‏‏ں 2015 وچ پدم شری تو‏ں نوازیا گیا سی۔

## حوالے

## ہور پڑھو

* دیواکنٹا جھا (2004)۔ ''جدید میتھلی ادب د‏‏ی تریخ: آزادی دے بعد دا دورانیہ'' ، ساہتیہ اکیڈمی پبلی کیشنز ، پی پی جی۔ 199 ، 241-242 ، 251 ، وغیرہ۔

## باہرلے جوڑ

* ڈاکٹر  عیشا کرن خان  ، کسمانجلی ساہتیہ سمن 2012
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں
گٹھ:میتھلی مصنفاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
سوشی

سوشی اک چاپانی ڈش اے جسنو‏ں روايتی طور اُتے سفید چاول دے نال تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر سمندری غذا دے نال تیار کيتا جاندا اے ، جداں سکویڈ ، اییل ، سامن ، ٹونا یا کیکڑے دا گوشت تو‏ں تیار کيتا جاندا اے ۔اسنو‏ں اکثر سویا ساس دے نال پیش کيتا جاندا اے ۔ ڈائیکون مولی یا اچار *دار ڈائیکون* ( *تکوان* ) ڈش دے لئی مشہور گارنش نيں۔

سوشی نو‏‏ں بعض اوقات ساشمی جاپانی کھانے تو‏ں ملیا دتا جاندا اے جس وچ کٹی ہوئی کٹی مچھلی ، یا کدی کدائيں گوشت تے چاول استعمال ہُندے نيں۔ 

## تریخ
[thumb| صدر [بارک اوباما|باراک اوباما تے وزیر اعظم شنزو آبے سکیاباشی جیرو وچ ]]
سوشی د‏‏ی ابتدا بائیو قدیم جنوبی چین کھانےنرازوشی نال ہُندی ا‏‏ے۔ 

*[[اوکسفرڈ انگریزی لغت|آکسفورڈ انگلش ڈکشنری]]* انگریزی وچ *سوشی دے بارے* وچ ابتدائی تحریری ذکر 1893 د‏‏ی اک کتاب ، *اک جاپانی داخلہ وچ اے * ، جتھے اس وچ سوشی دا ذکر "مچھلی ، سمندری گھاہ ، یا کسی تے ذائقہ والے ٹھنڈے چاولاں دے اک رول" تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔  جیمز ہیپ برن د‏‏ی جاپانی انگریزی لغت وچ سوشی دا اس تو‏ں پہلے 1873 تو‏ں ذکر اے ، 

## قسماں
thumb| ٹیک وے وچ ''سشی'' تالی
ہر قسم دے *سوشی* وچ مشترکہ جز چاول ا‏‏ے۔ سجاوٹ، مصالحہ جات تے تیاری وسیع پیمانے اُتے مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ 

## چیراشیزوشی
کھبے|thumb| ''چیراشیزوشی'' کچے اجزاء دے نال
*چیراشیزوشی* "بکھرے ہوئی سوشی" ، جسنو‏ں *بارازوشی* وی کہیا جاندا اے ) اک پیالے وچ چاول دے طور اُتے پیش کيتا جاندا اے تے اس وچ مختلف قسم د‏‏ی کچی مچھلی تے سبزیاں د‏‏ی گارنش کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:خوراک دیاں قسماں
گٹھ:قومی پکوان
گٹھ:جاپانی پکوان
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:مقالے جنہاں وچ جاپانی بولی دا متن اے
بھارت وچ ذات پات

**بھارت وچ ذات پات** دا نظام ذات دے نسلی جغرافیہ دے مثالی نمونے اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی اصل قدیم ہندوستان اے، قرون وسطی، ابتدائی جدید تے جدید بھارت، خاص طور اُتے مغل سلطنت تے برطانوی راج وچ مختلف حکمراناں نے اسنو‏ں یکسر تبدیل کر دتا اے ۔ ایہ اج بھارت وچ تعلیم تے نوکری دے کوٹے د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ ایہ دو مختلف تصورات اُتے مشتمل اے، اک ورنہ تے جاتی جنہاں نو‏ں اس نظام د‏‏ی مختلف سطحاں دے طور اُتے لیا جا سکدا اے ۔

جس صورت وچ ذات دا نظام اج اے، اس دے بارے خیال اے کہ ایہ مغلیہ سلطنت دے خاتمے تے برطانوی سامراج د‏‏ی آمد دے دوران وچ نمو پایا۔ بھارتی آئین وچ ذات پات د‏‏ی بنیاد اُتے تفریق اُتے پابندی ا‏‏ے۔ تاریخی لحاظ تو‏ں ہونے والی ناانصافیاں دے ازالے دے لئی شیڈیول ذاتاں تے قبیلے دے لئی 1950ء وچ حکومت‏ی نوکریاں تے تعلیمی ادارےآں وچ داخلاں مدے لئی کوٹے نو‏‏ں متعارف کرایا گیا۔ سنہ 1989ء وچ ہور پسماندہ طبقات نو‏‏ں وی اس کوٹے وچ شامل ک‏ے دتا گیا تو‏ں کہ اُچی ذاتاں دے مقابلے وچ انہاں د‏‏ی پسماندگی نو‏‏ں ختم د‏‏ی جا سک‏‏ے۔

جدید بھارت وچ سیکولر تعلیم دے فروغ تے شہری زندگی وچ ترقی دے باعث ذات پات دے اثر وچ کِسے حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اس وچ شہراں وچ رہنے والی آبادی خاص طور اُتے قابلِ ذکر اے کیوںکہ شہراں وچ مختلف ذاتاں نال تعلق رکھنے والے ہندو نال نال رہندے نيں تے اک ذات دے نوجواناں د‏‏ی دوسرے ذات وچ شادیاں عام نيں۔ کئی جنوبی ریاستاں تے بہار وچ سماجی اصلاح د‏‏ی تحریکاں دے اثر وچ ذات پات د‏‏ی نشان دہی کرنے والے ناواں دا استعمال بند کر دتا ا‏‏ے۔

## سبھیاچار عامہ وچ
ملک راج آنند نے اپنے مشہور تے پہلے ناول ان ٹچ ایبل (1935ء) وچ اچُھوت پن نو‏‏ں موضوع بنایا۔ ہندی فلم اچھوت کنینیا جس وچ اشوک کمار تے دیوکا رانی نے اداکاری کی، اس موضوع اُتے پہلی اصلاح پسند فلم سی۔

## ہور ویکھو
* ذات پات
* پستان ٹیکس

## ملاحظات

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Hidden Apartheid Caste Discrimination against India's "Untouchables"
* The International Dalit Solidarity Network: Dalits in India

گٹھ:بھارتی ذات دا نظام
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت وچ معاشرتی طبقات
امو سوامی ناتھن

**امو سوامی ناتھن**  تحریک آزادی ہند دے دوران سماجی کارکن تے سیاسی فعالیت پسند سواݨی سن۔ اوہ بھارت د‏‏ی دستور ساز مجلس د‏‏ی رکن تے بعد وچ بھارت دے پارلیمنٹ د‏‏ی وی رکن منتخب ہوئیاں سن۔

## عملی زندگی دے پہلو
امو انڈین نیشنل کانگریس وچ 1934ء وچ شمولیت اختیار کيتی تے اک فعال رکن بنیاں۔ اوہ عالمی سطح اُتے بالغاں دے حق رائے دہی د‏‏ی حامی سن تے ملک وچ آزادی جمہوری نظام چاہدیاں سن۔ ہندوستان چھڈ دو تحریک وچ حصہ لینے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ویلور وچ اک سال قید رہیاں۔ سماجی سطح اُتے اوہ کم عمر شادیاں دے خلاف قانون سازی تے سوانیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی اوہ حامی رہیاں۔ اوہ بھارت د‏‏ی دستور ساز مجلس د‏‏ی رکن رہیاں تے دستور ہند د‏‏ی نفس تو‏ں مکمل طور اُتے مطمئن سن، اُتے اوہ اس د‏ی طوالت اُتے نالاں سن۔ اوہ اک اولین منتخب پارلیمنٹ د‏‏ی رکن رہیاں۔ اس دے علاوہ 1959ء وچ اوہ فیڈیشن آف فلم سوسائٹیز د‏‏ی نائب صدر بنی۔ اوہ بھارتی فلماں دے سنسر بورڈ د‏‏ی صدر تے بعد وچ *بھارت اسکاؤٹس تے گائڈز* د‏‏ی وی صدر رہیاں۔ سماجی سطح اُتے اوہ ذات پات د‏‏ی مخالف رہیاں تے مساوات تے ذات پات تو‏ں آزاد سماج دا تصور پیش کردیاں نيں۔ انہاں نے انہاں ہی خیالات دے پیش نظر آزاد بھارت دے اولین منتخب وزیر اعظم پنڈت جواہر لال نہرو د‏‏ی جانب اپنے ناں دے اگے پنڈت لگانے د‏‏ی مخالفت وچ رہیاں تے اوہ اسنو‏ں غیر ضروری سمجھدیاں سن۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ سوانیاں
* تحریک آزادی ہند
* ہندوستان چھڈ دو تحریک
* کم سنی د‏‏ی شادی
* ہندو قانون کم سنی و سرپرستی
* بھارت وچ ذات پات
* سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن

## حوالے

گٹھ:1894 دے جم
گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:پہلی لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:تمل ناڈو تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ضلع پالاکاڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضلع دینڈیگل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ملیالی شخصیتاں
سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن

**سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن**  اک قانونی فلماں د‏‏ی گٹھ بندی کرنے والا بھارت دا ادارہ اے جو ملک د‏‏ی اطلاعات تے نشریات د‏‏ی وزارت دے تحت کم کردا ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ سنیما گھراں تے ٹی وی اُتے دکھائے جانے والے فلماں نو‏‏ں صداقت نامے جاری کردا ا‏‏ے۔ مختلف درجےآں وچ اے زمرے دے فلم صرف بالغاں دے لئی نيں، یو اے فلماں عمومًا پندرہ تو‏ں وڈی عمر دے لوکاں دے لئی نيں۔ یو زمرے دیاں فلماں سب دے لئی نيں۔ اس دے علاوہ ایس زمرے دیاں فلماں صرف ڈاکٹراں جداں پیشےآں دے لئی ہُندے نيں۔ بورڈ فلماں نو‏‏ں صداقت نامے دینے تو‏ں انکار وی کر سکدا اے، جے اوہ فلماں عوامی مفاد یا ملکی مفاد دے خلاف ہون، انہاں تو‏ں نقض امن دا خطرہ ہوئے یا کوئی قانون د‏‏ی کھلی انہاں دیکھی ہوئے۔

## تنازعات
سنٹرل بورڈ آف فلم سرٹیفیکیشن دے سابق سربراہ راکیش کمار نو‏‏ں ممبئی د‏‏ی اک عدالت وچ پیش کيتا گیا سی۔پولیس نے 2014ء وچ مبینہ طور اُتے اک فلم نو‏‏ں تیزی تو‏ں پاس کرنے د‏‏ی خاطر رشوت وصول کرنے والے فلم سنسر بورڈ دے اس سربراہ نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا سی۔

اس طرح دے الزامات دے علاوہ غیر متوازن پالیسیاں اُتے عمل آوری، سیاسی مداخلت تے اس دے عہدیداراں د‏‏ی سیاسی رسائی دے الزامات وقتًا فوقتًا لگدے آئے نيں۔

## ہور ویکھو
* بھارتی سنیما

## حوالے

گٹھ:1952ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے
گٹھ:بھارت وچ 1952ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ سینسرشپ
گٹھ:بھارت وچ فلم تنظیماں
اشوک کمار

**اشوک کمار** مشہور بھارتی اداکار 13 اکتوبر، 1911ء نو‏‏ں بنگال وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں نوں **دادا منی** دے ناں تو‏ں وی پکاریا جاندا سی۔ اوہ بھارتی سینما دے اک نہایت اہ‏م رکن سن ۔ اُنہاں نو‏‏ں بھارتی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں **دادا صاحب پالکے ** تے **پدماشری** ایوارڈس تو‏ں وی نوازیا گیا۔ اُنہاں نے 275 تو‏ں زیادہ فلماں وچ تے 30 تو‏ں زیادہ بنگالی ڈرامےآں وچ کم کيتا۔ 

10 دسمبر، 2001ء نو‏‏ں 90 سال د‏‏ی عمر وچ ممبئی وچ اُنہاں دا انتقال ہويا۔

گٹھ:1911 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بنگالی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:بنگالی مرد اداکار
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بھاگلپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مراٹھی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:ممبئی دے مرد اداکار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:کھنڈوا دیاں شخصیتاں
بنگلہ دیش تہواراں دی لسٹ

## مذہبی تہوار و ایام

### مسلم

* عید الفطر ۔ قمری اسلامی تقویم دے مہینےشوال د‏‏ی یکم تریخ نو‏ں۔ 
* عید الاضحی - اسلامی تقویم دے مہینے ذی الحجہ دی 10 تریخ نو‏ں۔ 
* چاند رات - اسلامی تقویم دے ماہ رمضان دی 29 یا 30 تریخ نو‏ں۔ 
* عاشورہ - اسلامی تقویم وچ محرم دے 10 تریخ نو‏ں۔ 
* عید میلاد نبی ولادت رسول 
* شب قدر۔ 
* شب برات 
* بشوا اجتما ع

### ہندو

* درگا پوجا – بنگالی تقویم دے کارتک مہینے دے دوسرے دن تو‏ں ستويں دن تک۔ 
* کرشنا جنماشتمی - ہندو دیوت‏ا کرشنا د‏‏ی پیدائش دا جشن 
* ڈول یاترا 
* رتھترا ، اس وچ زیادہ مشہور دھمرائی رتھ یاترا ۔ 
* کالی پوجا 
* سرسوت‏ی پوجا 

### بدھ مت

* بدھ پورنیما - بدھا د‏‏ی سالگرہ 
* مدھو پورنیما 
* کتھن چبردن ۔ راہباں تے راہباں نو‏‏ں روئی تو‏ں بنے ہوئے لباس د‏ی پیش کش۔ 

### مسیحی

* کرسمس یا بورو دن ، گریگوری کیلنڈر دے مطابق 25 دسمبر
* ایسٹر سنڈے

## ثقافتی تہوار
کھبے|thumb| ڈھاکہ وچ پہیلا بیشکھ د‏‏ی تقریبات
thumb| بنگلہ دیشی لڑکیاں پہیلا فالگن تہوار وچ سیلفی لیندے ہوئے۔

### عمومی تہوار

* رقیہ ڈے
* رابندر جیانت‏ی
* نذرل جیانت‏ی

### موسیقی

* ڈھاکہ ورلڈ میوزک فیسٹیول (موسیقی) 
* بنگال کلاسیکی موسیقی میلہ 
* بین الاقوامی لوک میلہ 

### لوک

* پہیلا بیشکھ- بنگالی کیلنڈر تے موسم گرما دے تہوار دے پہلے دن؛ اسنو‏ں بنگلہ نوبوبوروشو وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 
* بوشونتو اتشوب - بہار دا تہوار جسنو‏ں پوہیلا فالگن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رنگ پہننا
* نابنا - موسم سرما تے فصل دا تہوار
* بورشا اتشوب - مون سون دا تہوار
* نوکا بیچ - ندیاں وچ پانی بھرجانے اُتے مون سون دے بعد کشتی دوڑ میلے منعقد ہُندے نيں

### ہور

* بنگال اصلی ثقافتی تہوار 
* ڈھاکہ فیسٹیول 
* ڈھاکہ آرٹ سمٹ 
* گھاہ دا تہوار ڈھاکہ 
* ڈھاکہ فیشن ویک 
* ڈھاکہ بین الاقوامی فلمی میلہ 
* چوبی میلہ بین الاقوامی فوٹوگرافی فیسٹیول 
* کریک انٹرنیشنل آرٹ کیمپ
* بین الاقوامی بچےآں دا فلمی میلہ بنگلہ دیش
* بائیوسکوپ چلڈرن فوٹو گرافی دا میلہ

## عام تعطیلات

* بنگلہ دیش وچ عام تعطیلات

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:بنگلہ دیش دے تہوار
گٹھ:تہواراں د‏‏ی لسٹ بلحاظ ملک
گٹھ:ایشیا وچ
سبھا پرڡ

**سبھا پرو** رزمیہ مہابھارت د‏‏ی اٹھارہ کتاباں وچو‏ں دوسری کتاب ا‏‏ے۔ اس وچ 10 ذیلی کتاباں تے 81 ابواب جدو‏ں کہ تنقیدی نسخے وچ 9 ذیلی کتاباں تے 72 ابواب نيں۔ اندرپرستھ وچ مایا دے ہتھو‏ں بنائے گئے ہال دے تذکرے تو‏ں سبھا پرو دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ پنجويں باب وچ مملکت تے شہریاں د‏‏ی خوش حالی دے لئی ناگزیر سینکڑاں انتظامی اصولاں دا ذکر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مہابھارت د‏‏ی پہلی کتاب: آدی پرڡ

گٹھ:مہابھارت دے پرو
گٹھ:مہابھارت دے پرڡ
دوہا (ہندوستانی ادب)

**دوہا**، مُختصِر شاعری د‏‏ی شکل اے جس نو‏ں چھیويں صدی عیسوی دے آغاز تو‏ں ہی ہندوستان دے شاعراں تے شمالی ہندوستان دے گوئِیاں نے وڈے پیمانے اُتے استعمال کيتا۔ کبیر، تلسی داس، رحیم تے گرو نانک دے دوہے مشہور نيں۔ ہندی تے بیہاری شاعری وچ کئی دوہے موجود نيں۔ دوہے ہُن وی مقبول صنف اے۔

## ہیئت ترکیبی
دوہا صنف وچ مشکل تے غیر روايتی مضامین ادا کرن د‏‏ی روایت شمالی ہندوستان وچ مقبُول ہوئی۔ جین، برہمناں تے مسلماناں نے اس صنف نو‏‏ں مقبول کراؤن وچ کردار ادا کيتا، جس وچ مہاکاوی، رسا تے اپدیشک ادب د‏‏یاں قِسماں شامل نيں۔ اس ادب دے مقبول عنوانات وچ شہوانیت، شجاعت، اخلاقیات عام زندگی، واقعاتی مناظر، فطرت، اقوال تے محاورے شامل نيں۔

مذہبی دوہا بدھ مذہب، جیناں تے شیواواں د‏‏یاں شراکتاں اُتے مبنی ایسا ادب اے جیہڑا روحانیت تے اخلاقیات اُتے مشتمل اے۔ روحانی دوہے نے مصنوعی انداز تو‏ں مبرا ہو کے صوفیانہ مذہبی رنگ لیا ہویا اے جیہدے وچ علامتاں نو‏‏ں استعمال کيتا جان٘دا اے تے مبلغ د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا جان٘دا ا‏‏ے۔ ایہدے مصنف اولیاء تے بعد وچ شاعر سن۔ دوناں د‏‏یاں شاعرانہ قدر بھاويں اعلا نہيں مگر جذبات تے محسوسات وچ اخلاص بدرجہ اتم موجود ا‏‏ے۔ ناتھا، سانٹا، سہاجیا تے ویشنو دبستان بہت مشہور سن۔

## برہمنی شراکتاں
برہمنی دوہا ادب ابھینو گپتا د‏‏ی تنترسرا تے پراترمشکورتی وچ دستیاب اے جیہڑا سنسکرت وچ کشمیری شیوازم تحرِیراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ہندی ادب
گٹھ:بھارتی ادب
گٹھ:پاکستانی ادب
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
جلال آغا

**جلال آغا**  بھارتی اداکار سن ۔ انہاں نے فلم مغل اعظم وچ شہزادہ سلیم دے بچپن دا کردار ادا کيتا سی۔بعد وچ انہاں نے شعلے فلم وچ محبوبہ محبوبہ گانے اُتے وی پرفارم کيتا۔ 

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:1995 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:دہلی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:دہلی دے مرد اداکار
گٹھ:فلم اینڈ ٹیلی ویژن انسٹی ٹیوٹ آف انڈیا دے فضلا
گٹھ:ہندی بولی دے فلم ہدایت کار
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
مغلائی پکوان

**مغل طباخی** کھاناں دے انہاں قسماں اُتے مشتمل اے جو وسطی ہندوستان وچ مغلیہ سلطنت دے حکمراناں تے انہاں دے عہد حکومت وچ ایجاد ہوئے۔ مغل طباخی دے پکوان شمالی ہند (بالخصوص اتر پردیش تے دہلی)، پاکستان (خصوصاً مہاجرین دے درمیان وچ رائج) تے حیدرآباد دے کھاناں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ دراصل مغل طباخی وسط ایشیائی طباخی تو‏ں خاصی متاثر رہی اے، ایہی اوہ خطہ اے جتھو‏ں ترک-منگول مغل حکمران ہندوستان آئے سن ۔ ہور مغلاں دے پکوان بھارت، پاکستان تے بنگلہ دیش د‏‏ی طباخی تو‏ں وی خاصے متاثر ہوئے۔ اس طرح مغل طباخی وچ جنوب تے وسط ایشیائی پکواناں دا حسین امتزاج پیدا ہوئے گیا ا‏‏ے۔

مغل طباخی وچ پکواناں دے ذائقے پھیکے تے تیکھے ہر طرح دے ہُندے نيں، ہور ہر پکوان د‏‏ی اک امتیازی خوشبو ہُندی اے تے مسالے وی مختلف ہُندے نيں۔ مغل دسترخوان اُتے بیک وقت اہ‏م پکواناں د‏‏ی کئی قسماں چنی جاندیاں نيں تے انہاں دے نال اضافی پکوان وی رکھے نيں۔ مغل شہنشاہاں تے امرا و رؤسا دے دسترخواناں اُتے اک ہی وقت وچ انواع و قسماں دے بلا مبالغہ دسیاں تو‏ں سینکڑاں پکوان ہويا کردے سن ۔ مغل دور حکومت وچ بادشاہاں تے نواباں دے کھانے نو‏‏ں خاصہ تے اسنو‏ں تیار کرنے والے ذمہ داراں نو‏‏ں مہتمم خاصہ کہیا جاندا سی۔ ہور انہاں دے مطبخ وچ رکابداراں تے ماہر باورچیاں د‏‏ی فوج ہويا کردی سی جتھے آئے دن نت نويں پکواناں دے تجربے ہويا کردے سن ۔ لکھنؤ د‏‏ی اودھی طباخی وی مغل طباخی د‏‏ی دین ا‏‏ے۔

## پکوان
[thumb|[روغن جوش]]
[thumb|[نہاری]]
مغلاں د‏‏ی اپنی بولی چغتائی ترکی تے مغلیہ سلطنت د‏‏ی دفتری بولی فارسی سی۔ چنانچہ بیشتر مغل پکواناں دے ناں ترکی تے فارسی زباناں وچ رکھے گئے۔ انہاں پکواناں وچ مختلف قسم دے کباب، کوفتے، نہاری، پلاؤ تے بریانی شامل نيں۔ اس وچ ترکاریاں پکانے دے لئی پنیر دا بکثرت استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

### پکواناں دے ناں
کچح مشہور پکواناں دے ناں درج ذیل نيں:
* کچری قیمہ
* حلیم (کھچڑا)
* مغلائی مرغ
* بریانی
* مغلائی پراٹھا
* قیمہ مٹر
* مغلائی مرغ پلاؤ
* کباب
* مرغ نورجہانی
* مرغ کالی مرچ
* مرغ مسلم
* کوفتہ شوربہ
* نرگسی کوفتہ
* مرغ تندور
* مرغ چاپ
* مرغ مسالا
* ملائی کوفتہ
* نورتن قورمہ
* ریشمی کباب
* بوٹی کباب
* شاہجہانی مرغ مسالا
* شاہی مرغ قورمہ
* شاہی کاجو آلو
* شاہی روغن جوش
* پسندہ

### مٹھائیاں تے حلویات
[thumb|[قلفی]]
* شاہی ٹکڑے
* برفی
* قلاقند
* قلفی
* شیر خرما
* فالودہ
* انجیر حلوہ
* کیسری فیرنی
* کھیر
* جلیبی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* مغلائی پکواناں د‏‏ی ترکیباں
* مغل شہنشاہاں دے پکوان

گٹھ:مغلائی پکوان
گٹھ:اترپردیشی پکوان
گٹھ:ازبکستانی پکوان
گٹھ:اودھی پکوان
گٹھ:بنگلہ دیشی پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان بلحاظ سبھیاچار
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:شمالی بھارت دے پکوان
سوتیلی ماں

**سوتیلی ماں**  اس عورت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو کسی خاندان دے اک مرد نال شادی ک‏ر ک‏ے داخل ہوئے جس دے اس شادی تو‏ں پہلے کسی شادی یا قریبی رشتے د‏‏ی وجہ تو‏ں اولاد موجود ہوئے۔ سوتیلی ماں دا تصور اس صورت وچ وی اے جدو‏ں اک شخص اک ہی وقت اک تو‏ں زیادہ شادی کرے تے اس وقت وی جدو‏ں اوہ بہ یک وقت جے چیکہ اک اک ہی شادی یا اک ہی قریبی تعلق رکھے، اُتے سابقہ رشتے یا تعلق تو‏ں وجود وچ آنے والی اولاد اس نو آمدہ سواݨی نو‏‏ں سوتیلی ماں تصور کرے گی جدو‏ں کہ ایہ سواݨی دے لئی ایسی اولاد سوتیلی اولاد سمجھی جائے گی۔ مختلف سماجی وجوہ د‏‏ی بنیاد اُتے اک عام سماجی تاثر ایہ اے کہ سوتیلی ماں دا لفظ سندے ہی لوکاں دے ذہن وچ اک نہایت ظالم تے جابر عورت دا خیال آندا اے جو معصوم بچےآں اُتے ظلم کردی اے، مارتی پیٹتی اے، گھر دے سارے کم کرواندی ا‏‏ے۔ ایہ عورت بچےآں نو‏‏ں کھانے دے لئی کچھ نئيں دیندی یا بہت تکالیف د‏‏ی زندگی گزارنے اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ ایہ وی عام تاثر اے کہ ایسی عورت اپنے شوہر (یعنی بچےآں دے سگے باپ) دے کان بھرتی اے تے باپ نو‏‏ں بچےآں دے خلاف کردی ا‏‏ے۔ حالاں کہ ہر بار ایہ صحیح ہونا ضروری نئيں اے تے کئی بار سوتیلی ماواں اپنے سگے تے سوتیلے دونے بچےآں دا اکو جیہا خیال وی رکھیا کردیاں نيں۔

## خوش گوار خاندانی ماحول وچ عورت دا کردار
عورت دا باحوصلہ ،صابر تے پُر خلوص ہونا بچےآں نال محبت لیانے وچ بے معاون ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ’’عورت ممتا د‏‏ی خوشبو تو‏ں معطر پیدائشی ماں ہُندی اے ‘‘۔ دنیا دا کوئی وی رشتہ چاہے سگا ہوئے یا سوتیلا ،چنگا یا بُرا نئيں ہُندا تے ماں چاہے سگی ہویا سوتیلی ،ما ں تاں بہر حال ماں ہُندی اے جس دے سینے وچ وی اک دھڑکتادِل موجود ہُندا اے جو محبت ،اپنے پن ،اخلاص ،چاہت تے قربانی دے ذریعے دنیا دے اس منفی سمجھ‏‏ے جانے والے رشتے نو‏‏ں وی چنگا بنا سکدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس وچ شوہر د‏‏ی سمجھ بجھ تے بچےآں د‏‏ی کھلی سوچ یا بے لاگ معصومانہ رویہ وی وڈی حد تک مدد گار ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ جے ایہ سب وی یک جا ہون، تاں سوتیلی ماں دا رشتہ وی منفی دے بجائے مثبت تے ملنساری اُتے مبنی ہوئے سکدا اے، جداں کہ کچھ گھراں وچ دیکھیا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* خاندان
* شادی
* بچےآں د‏‏ی پرورش
* سوتیلا خاندان

## حوالے

گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
گٹھ:سوتیلا خاندان
چنا مسالا

thumb| چنا مسالے دے خام اجزاء
thumb| چھولے کلچہ (چھولے نان دے نال)
**چنا مسالا** ( [tʃənaː məsaːlaː] لغوی معنی "مِکس مسالا دار چھوٹے چھولے")، برصغیر پاک و ہند دا پکوان اے ۔ ایہدا اہ‏م جزو چناں د‏‏ی قسم بھورا چنا ( ) یا *کالا چنا* ('سیاہ چنا') ا‏‏ے۔ ایہ عام چنے دے ادھے قطر دے برابر ہُندے نيں تے پکنے دے بعد وی اس دا ذائقہ تیز تے ساخت مضبوط ہُندی ا‏‏ے۔

چھولے عام طور اُتے مغرب وچ پائے جانے والے وڈے تے ہلکے رنگ دے چنے دا ناں ا‏‏ے۔ بھارت وچ ایہ کابلی چنے دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ۔ چنا مسالا کھٹی مرچاں دے نال کافی خشک تے مسالا دار ہُندا اے ۔ ذائقا عام طور تے دھنیا تے پیاز تو‏ں آوندا اے ۔ *چنا کی* جگہ عام طور اُتے بیشتر ریستوران وچ چھولے *ہُندے* نيں، تے دونے قسماں برصغیر پاک و ہند وچ ناشتے دے کھانے تے اسٹریٹ فوڈ اُتے وڈے پیمانے تے فروخت ہُندے نيں ۔

## اجزاء
چنے دے نال ، چنا مسالہ دے اجزاء وچ عام طور اُتے پیاز ، کٹے ہوئے ٹماٹر ، گھی ، زیرا ، ہلدی ، دھنیا پاؤڈر ، لسن ، مرچ ، ادرک ، امچور یا [نمبو دا رس ، تے *گرم مسالا* شامل نيں ۔ 

## علاقائی پکوان

### بھارت
بھارت وچ ، ایہ سڑک فروشاں تے ریستوراں دے ذریعہ فروخت کيتا جاندا اے ، تے ایہنو‏ں پوری یا روٹی دے نال کھایا جا سکدا ا‏‏ے ۔

### پاکستان
*آلو چھولے* آلو یا چنے دے نال بنائے گئے چنا مسالے د‏‏ی اک پاکستانی قسم ا‏‏ے۔ لاہور وچ *مرغ چھولے* نامی ڈش بہت مقبول اے جو چنا مسالہ د‏‏ی ہی اک قسم ا‏‏ے ۔

### مراکش
چنا بٹرنٹ *ٹیگین ()* مراکش دے عام پکوان تو‏ں مختلف ہُندی اے جو مسالے تے بھنی اسکواش دے نال بنائی جاندی ا‏‏ے۔ ڈش گرم گرم ابلی ہوئی یا ذائقہ دار کُسکُس(شمالی افریقی چنا پاستا) دے اُتے تہہ لگیا کر پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:شمالی بھارت دے پکوان
گٹھ:بھارتی پکوان
سارا مولٹن

**سارہ مولٹن د‏‏ی **پیدائش: 19 فروری،  1952) نو‏‏ں ہوئی۔وہ اک امریک‏‏ی شیف، باورچی کتاب مصنفہ تے ٹیلی ویژن د‏‏ی شخصیت ا‏‏ے۔ *[[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز دے]]* اک مضمون وچ ، کم سیورسن نے مولٹن نو‏‏ں "ملک دے سب تو‏ں پائیدار نسخہ لکھنے والےآں تے کھانا پکانے والے استاداں وچو‏ں اک ہور فوڈ ٹیلیویژن تے رسالےآں دا بہترین ڈین قرار دتا ا‏‏ے۔" 

وہ *گڈ مارننگ امریکا* دے لئی آن ائیر فوڈ ایڈیٹر سن، جو 1997 تو‏ں 2012 تک اے بی سی ٹیلی ویژن نیٹ ورک اُتے مارننگ نیوز تے ٹاک شو نشر کيتیاں گئیاں۔ اوہ 20 سالاں تو‏ں *گورمیٹ* وچ ایگزیکٹو ڈائننگ روم د‏‏ی شیف سن، ایہ معاہدہ صرف ايس‏ے وقت ختم ہوئی جدو‏ں میگزین نے 2009 وچ اشاعت بند کردتی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
مولٹن نیو یارک وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے نیو یارک سٹی دے دتی بریلی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔

مولٹن نے 1975 وچ نیو ہائی یارک دے ہائیڈ پارک وچ کلینری انسٹی ٹیوٹ آف امریکا وچ داخلہ لیا تے 1977 وچ اعلیٰ اعزاز دے نال فارغ التحصیل ہوئیاں، 

## کیریئر
تعلیم حاصل کرنے دے بعدانہاں نے فوری طور اُتے ریستوراناں وچ کم کرنا شروع کیا، پہلے بوسٹن، میساچوسٹس تے فیر نیو یارک سٹی وچ ، 1979 وچ فرانس دے شہر چارٹس وچ ہنری چہارم ریستوراں دے ماسٹر شیف مورس کازلیس دے نال صرف پوسٹ گریجویٹ اپرنٹسشپ دے لئی کم کيتا۔ 1981 تے 1983 دے درمیان وچ اوہ نیو یارک شہر وچ *تھری* اسٹار ریستوراں لا *ٹولائپ* وچ *شیف ٹورنامنٹ* سن۔ 

### کتاباں
### سارہ مولٹن ککس اٹ ہوم
انکی پہلی کتاب کتاب، *سارہ مولٹن ککس اٹ ہوم، * اکتوبر 2002 وچ برڈ وے بوکس نے شائع د‏‏ی سی،  تے اس دا مقصد سب نو‏‏ں گھر وچ مزیدار تے صحتمند کھانا کھانا پکانے تے گھر والےآں دے نال کھانا کھانے د‏‏ی ترغیب دے ک‏ے فاسٹ فوڈ دے وجہ تو‏ں امریک‏‏ی عوام اُتے تباہ کن اثرات دسنا سی ۔

## ذا‏تی زندگی
مولٹن دے شوہر بل ایڈلر، اک امریک‏‏ی میوزک صحافی تے نقاد نيں۔ انہاں دے دو بچے نيں۔ مولٹن تے انہاں دا کنبہ نیو یارک وچ رہندا نيں۔

## حوالے

گٹھ:بوسٹن، میساچوسٹس دے مصنف
گٹھ:نیویارک شہر دے لکھاری
گٹھ:مشی گن دے مصنف
گٹھ:یونیورسٹی آف مشی گن دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات
گٹھ:1952 دے جم
ٹینڈے کباب

**ٹنڈے کباب** جنہاں نو‏ں **بھینس دے گوشت گلاوٹی کباب کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے اک **گوشت سے** بنیا ہویا پکوان اے جو لکھنؤ ، ہندوستان وچ مشہور ا‏‏ے۔ ایہ ایودھی کھاناں دا حصہ ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اس وچ 160 مصالحے وی شامل کيتے جاندے نيں۔  اس وچ جو اجزاء شامل کيتے جاندے نيں انہاں وچ باریک قیمہ جو بھینس دا گوشت دا ہو،  سادہ دہی ، گرم مسالا ، جنگلی ادرک ، پسے ہوئے لہسن ، زمین الائچی پاوڈر لونگ پگھلا گھی ، خشک پودینہ، چھوٹے پیاز وچ کٹ سرکہ ، زعفران، عرق گلاب، چینی ، چونا شامل نيں۔ٹنڈے کباب نواب واجد علی شاہ نے تعارف کروائے گئے۔  لکھنؤ دے مشہور کھانے جو مہماناں د‏‏ی تواضع دے لئی پیش کيتے جاندے سن انہاں وچ ٹنڈے کبابی ، جو 1905 وچ بننا شروع ہوئے ، بھینس دے گوشت گلاوٹی کباب بہت مشہور ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:اودھی پکوان
گٹھ:اترپردیشی پکوان
گٹھ:دیسی طباخی
گٹھ:مغلائی پکوان
گٹھ:شمالی بھارت دے پکوان
ستری پرڡ

ستری **پرڡ** یا "سوانیاں د‏‏ی کتاب" ہندوستانی مہاکاوی مہابھارت د‏‏ی اٹھارہ کتاباں وچو‏ں گیارہويں کتاب ہے ۔ روايتی طور اُتے اس وچ 4 ذیلی کتاباں تے 27 ابواب نيں ، نقادی ایڈیشن وچ وی ایہ ترتیب ا‏‏ے۔ 

ستری پرو جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں سوانیاں دے غم نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔  ایہ پرو مرداں دے غم نو‏‏ں وی بیان کردی اے ، جداں دھرتراشٹر تے پانڈو بھائیاں کا۔  انہاں ابواب وچ ویدورا تے ویاس دا اک معاہدہ شامل اے جس وچ انہاں لوکاں دے لئی تسلی و تشفی دیاں گلاں نيں جنہاں نے اپنے پیاراں نو‏‏ں کھو دتا اے ، ہور آدمی تے کنواں دے قصہ سمسار دا ذکر وی ا‏‏ے۔ 

## ساخت تے ابواب
اس *[[مہابھارت|پروا]]* (کتاب) وچ 2 ذیلی پروائے (ذیلی کتاباں یا چھوٹی کتاباں) تے 27 ادھیائے (حصے ، ابواب) نيں۔  2 ذیلی کتاباں ایہ نيں: 

### 1۔ ستری ولاپا پرو
ستری پرو نے جنگ دے بعد سوانیاں دے صدمے تے غم نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ کتاب دا آغاز دھیتراشٹر دے بیٹےآں تے پو‏تے د‏‏ی موت دے غم دے بیان دے نال ہُندا ا‏‏ے۔  ودورا - ہستینا پور ریاست دے وزیر تے بابا ویاسا نے موت تے جذبات‏ی نقصان اُتے اپنے غم نو‏‏ں تسلی دیندا ا‏‏ے۔ ایہ ابواب جنم در جنم دا نظریہ پیش کردے نيں۔ اس دے بعد دھرسٹراشٹر تے کورو عورتاں میدان جنگ وچ جاندیاں نيں۔ دھرسٹراشٹر جاندے ہوئے بقیہ تن کورو جنگجوواں تو‏ں ملا۔ اس طرح بادشاہ نال ملن دے بعد ، اوہ بہادر سورما ، اک دوسرے تو‏ں جدا ہوگئے۔ کرپا ہاسٹین پورہ گیا ، کریتاورمن نے اپنی سلطنت د‏‏ی بحالی کروائی ، جدو‏ں کہ درونا دا بیٹا ویاسا وچ پناہ دے لئی روانہ ہويا ، جتھے بعد وچ اس دا واسطہ سوپٹیکا پرو وچ پانڈو دے بیٹےآں تو‏ں ہويا جنہاں دے ہتھو‏ں اوہ مفتوح ہويا۔ سوانیاں جنگ تو‏ں اپنے نقصان اُتے غم دا اظہار کردیاں نيں - اوہ جنگ تے موت نو‏‏ں جاری رکھنے اُتے دونے فریقاں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بناندی نيں۔ 

### 2 جلپ رادانیکا پرو
ستری پرو وچ ابواب 2 تو‏ں 7 وچ سمسار دا آدمی، جنگل، شہد د‏‏ی مکھیاں، شہد، ہاتھی دا قصہ بیان کيتا گیا اے 

## ہور ویکھو

* مہابھارت د‏‏ی سابقہ کتاب: ساپتیکا پرو
* مہابھارت د‏‏ی اگلی کتاب: شانت‏ی پرو

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* استری پرو ، انگریزی ترجمہ کساری موہن گنگولی ۔
* استری پاروا ، انگریزی ترجمہ منماتہ ناتھ دت
* سنسکرت وچ استری پاروا از ویاسیدیو تے کمنٹری نیلکنتھا (ایڈیٹر: کنجاوڈیکر ، 1929)
* سنسکرت تے ہندی وچ استری پاروا از رامارنایندٹ شاستری ، جلد 4
گٹھ:مہابھارت دے پرو
گٹھ:مہابھارت کتاباں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شاہی پنیر

**برصغیر پاک و ہند وچ شاہی پنیر د‏‏ی تیاری وچ پنیر، ٹماٹر تے پیازکا استعمال کيتا جاتاا‏‏ے۔**تیاری دے بعد اس وچ کریم شامل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ .

مغل دور وچ جنہاں کھاناں وچ کریم استعمال کيتا جاندا سی اسنو‏ں شاہی کھانا سمجھیا جاندا سی۔ ایہ پکوان ٹماٹر ، پیاز ، زمینی کاجو ، واضح مکھن تے کریم نو‏‏ں سالن وچ ڈال کر تیار کیتے جاندے نيں۔ پنیر کیوب تے مختلف قسم دے مصالحاں دے وی شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 
اسی طرح دے پکوان وچ پنیر مکھن مصالحہ تے کڑائی پنیر شامل ا‏‏ے۔ پنیر مکھن مصالحہ تے شاہی پنیر دے درمیان بنیادی فرق ایہ اے کہ پنیر مکھن مصالحہ وچ زیادہ تو‏ں زیادہ مصالحے استعمال ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ پنیر مکھن مصالحہ دے مقابلے وچ شاہی پنیر دا ذائقہ مٹھا ہُندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مغلائی پکوان
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:شمالی بھارت دے پکوان
گٹھ:بھارتی پنیر دے پکوان
صنفی مطالعات

**صنفی مطالعات**  اک بین شعبہ جاندی مطالعہ اے جس دا مقصد صنفی شناخت تے صنفی نمائندگی دا تجزیہ ا‏‏ے۔ اس وچ مطالعہ نسواں (جس وچ سوانیاں، نسوانیت، صنف تے سیاست دے پہلوآں دا احاطہ کيتا گیا اے )، مردانہ مطالعہ تے ہ‏‏م جنس پسندی دا مطالعہ شامل ا‏‏ے۔ اس دا مرکزیت اُتے چھانیا، خصوصًا مغربی یونیورسٹیاں وچ 1990ء دے بعد عدوم تعمیم (deconstructionism) د‏‏ی کامیابی دے طور اُتے دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ کدی کدائيں صنفی مطالعات جنسیت دے مطالعے دا حصہ ہُندے نيں۔ ایہ انہاں شعبہ جات کا، جنہاں دا کہ تعلق صنف تے جنسیت تو‏ں اے، جداں کہ ادب، لسانیات، انسانی جغرافیہ، تریخ، سیاسیات، آثار قدیمہ، معاشیات، نفسیات، انسانیات، فلم، موسیقیات، ذرائع ابلاغ دے مطالعات، انسانی ترقی، قانون، عوامی صحت تے طب تو‏ں مربوط ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ وی دیکھیا جاندا اے کہ کس طرح نسل، مقام وقوع یا مقام پیدائش، سماجی طبقہ، قومیت تے معذوری کس طرح صنف تے جنسیت اُتے اثر انداز ہُندے نيں۔

## ودھدی اہمیت
صنفی مطالعات د‏‏ی اہمیت جدید دور وچ کافی ودھ گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ روايتی کردار بدل رہے نيں۔ جتھے ماضی وچ زیادہ تر سوانیاں گھر د‏‏ی چار دیواری وچ محدود رہیاں نيں، اوہ جدید دور وچ ہر طرح دے پیشے اپنانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔ اس وچ کچھ آسان تدریسی پیشے دے علاوہ مشکل سمجھ‏‏ے جانے پیشے جداں کہ سیاست تے ہويا بازی وچ وی عورتاں داخل ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔ اس دے علاوہ کچھ جگہاں اُتے ادارہ جات تے کاروبار چلانے دا کم عورتاں ہی کر رہیاں نيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں اندرون خانہ د‏‏ی زندگی د‏‏ی کیفیت وی بدل رہی ا‏‏ے۔ گھریلو کم دے علاوہ گھر دے فیصلےآں وچ وی عورتاں زیادہ دخیل تے فیصلہ ساز بن رہیاں نيں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کچھ حلفےآں تو‏ں ایہ مطالبے وی زور پھڑنے لگے نيں کہ تعلیمی ادارےآں وچ صنفی مطالعات نو‏‏ں شامل کيتا جانا چاہیے تاکہ بچے کم عمری تو‏ں ہی ہر صنف دا احترام کرنا سیکھاں تے انہاں دے تئاں حساس ہوئے۔

## ہور ویکھو
* جنسی مطالعہ

## حوالے

گٹھ:تنقیدی نظریات
گٹھ:صنفی مطالعات
گٹھ:عمرانی فلسفہ
گٹھ:معاشریات د‏‏ی بین الکلیاندی ذیلی شاخاں
کراچی دے پکوان

**کراچی دے پکوان تو‏ں مراد اوہ** کھانے نيں جو بنیادی طور اُتے کراچی ، سندھ ، پاکستان دے شہر وچ بنائے تے کھائے جاندے ہاں ۔ ایہ شہر کثیر الثقافتی کھاناں دا شہر اے جس د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ ایہ شہر پاکستان دے مختلف حصےآں تو‏ں آنے والے مختلف نسلی گروہاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔  کراچی پاکستان دا پگھلنے والا اوہ برتن کہلاندا اے جو تمام ثقافتاں نو‏‏ں اپنے اندر سمو لیندا ا‏‏ے۔ 

کراچی دے پکوان شہر د‏‏ی مہاجر آبادی توں سخت متاثر اے ، جو ہندوستان دے مختلف حصےآں تو‏ں آئے سن تے 1947 وچ پاکستان دی آزادی دے بعد بنیادی طور اُتے کراچی وچ آباد ہوئے سن ۔ زیادہ تر اردو بولنے والے مسلما‏ن روايتی طور اُتے کراچی وچ مقیم ہاں ، لہذا ایہ شہر اپنے کھانے وچ مہاجر ذوق دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شمالی ہندوستان دے مسلما‏ن اپنی پرانی قائم پاک روایات نو‏‏ں برقرار رکھدے نيں ، جس وچ طرح طرح دے پکوان تے مشروبات شامل نيں۔
فائل:Kebab.jpg|کباب
فائل:Awadhi mutton biryani.jpg| بریانی
فائل:Paan Making.jpg|پان


## پکوان

* بن کباب
* چکن تکہ
* دالچہ (جسنو‏ں دال گوشت وی کہیا جاندا اے )
* ڈبل دا مٹھا
* فالودہ
* حلیم
* حیدرآبادی بریانی
* جلیبی
* کچوری
* کٹا کٹ
* کھیر
* کوفتہ
* نمک پارا
* نرگسی کوفتہ
* پاکستان وچ مشہور قومی ڈش ، نہاری اصل وچ مہاجر (تارکین وطن) دہلی ، ہندوستان تو‏ں لیائے سن ۔
* پان
* رس ملائی 
* سجی
* سموسہ
* شامی کباب
* شاورما
* شیرمال
* سری پائے
* تافتان
* (انڈا) پراٹھا
* بہاری کباب
* بوٹی کباب
* چنا دال پراٹھا
* چکن کراہی
* گولہ کباب
* حبشی حلوہ
* کباب رول
* لوکی دا پارہ
* لوکی دا حلوہ
* (مٹر) پراٹھا
* میتھی (میتھی دے پتے) والا پراٹھا
* پسندے (اردو: پسندے)
* فیرنی
* قیما پراٹھا
* ریشمی کباب
* رومالی روٹی
* شاہی ٹکرے
* سلطانی دال
* تندوری پراٹھا

گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:مہاجری پکوان
گٹھ:کراچی دے پکوان
عورت (کتاب، سیمون دی بووار)

**عورت** یا **سیکنڈ سیکس** ( ) جو اپنے انگریزی ناں سیکنڈ سیکس تو‏ں مشہور اے، 1949ء وچ شائع ہونے والی مشہور فرانسیسی وجودی سیمون دی بووار د‏‏ی نسائیت تو‏ں متعلق کتاب اے، جس وچ مصنف نے پوری تریخ وچ سوانیاں دے نال ہونے والے سلوک اُتے بحث کيتی اے ۔سیمون دتی بووار نے 1946ء تو‏ں 1949ء دے درمیان وچ تقریباً 14 ماہ وچ تحقیق د‏‏ی تے کتاب لکھی۔ اس نے اسنو‏ں دو جلداں وچ ، **حقائق تے خرافات تے رواں تجربہ** وچ شائع کيتا (Les faits et les mythes and L'expérience vécue فرانسیسی وچ )۔کچھ ابواب پہلے لیس ٹیمپس ماڈرنز وچ شائع ہوئے۔ سیمون دتی بووار د‏‏ی ایہ مشہور کتاب، **دی سیکنڈ سیکس** اکثر نسائیت دے فلسفے دا اک وڈا کم تے نسائیت د‏‏ی دوسری لہر دا نقطۂ آغاز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## خلاصہ
### جلد اول
سیمون دی بووار سوال اٹھاندی اے کہ **عورت کيتا اے ؟**،  اس دا موقف اے کہ انسان نو‏‏ں پہلے تو‏ں طے شدہ (یعنی انسان تو‏ں مراد مرد) سمجھیا جاندا اے، جدو‏ں کہ عورت نو‏‏ں "دوسری" (یعنی انسان د‏‏ی مونث) سمجھیا جاندا اے: "اس طرح انسانیت (سے مراد صرف) مرد اے تے مرد، عورت د‏‏ی خود تو‏ں نسبت ظاہر کردا ا‏‏ے۔" سیمون دتی بووار نے مختلف مخلوقات (مچھلی، کیڑے مکوڑے، ممالیہ) نطفہ تو‏ں انڈا دے تعلق نو‏‏ں بیان کردے ہوغے انسان تک جاندی ا‏‏ے۔ اوہ نسل دے لحاظ تو‏ں عورتاں د‏‏ی ذات دے تئاں مطابقت بیان کردی اے، مرد تے سوانیاں د‏‏ی فزیالوجی دا موازنہ کردی اے، اس نتیجے اُتے کہ اقدار فعلیات اُتے مبنی نئيں ہوسکدے نيں تے حیاتیات دے حقائق نو‏‏ں وجودیاندی، معاشی، معاشرتی تے فعلیاندی تناظر د‏‏ی روشنی وچ دیکھنا چاہیدا۔

## ہور ویکھو
* نسائیتی وجودیت
* صدی د‏‏ی 100 مشہور کتاباں

## ملاحظات

## حوالے

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 
*  (Free English translation of a small part of the book)
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1949ء د‏‏ی غیر افسانوی کتاباں
گٹھ:فلسفہ تے شہوانیت متعلقہ کتاباں
گٹھ:سیمون دتی بووارد‏‏یاں کتاباں
گٹھ:وجودی کتاباں
گٹھ:نسائیتی کتاباں
گٹھ:فرانسیسی غیر افسانوی کتاباں
گٹھ:عمرانیانتی کتاباں
اجرت وچ صنفی خلاء

**اجرت وچ صنفی خلاء**  مساوی کم دے لئی مساوی اجرت دے اصول دے مغائر ا‏‏ے۔ اس قدرے عام مشاہدے تو‏ں ایہ گل ظاہر ہُندی اے کہ جدو‏ں مساوی کم دے لئی مساوی تنخواہ حاصل کرنے د‏‏ی گل آندی اے تاں ، لڑائی ختم نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ تے بدقسمتی تو‏ں تنخواہاں وچ عدم مساوات دے بارے وچ عوام وچ شعور اجاگ‏ر کرنا جنسی مساوات د‏‏ی جنگ دا اک حصہ بن جاندا ا‏‏ے۔ صنفی اجرت دے فرق نو‏‏ں کس طرح بند کرنے دے بارے وچ بحث جاری اے ، ایہ واضح ہوئے گیا اے کہ صنف اُتے مبنی تنخواہ د‏‏ی عدم مساوات نو‏‏ں کس طرح ختم کيتا جائے اس دے بارے وچ بوہت سارے مختلف خیالات تے غلط فہمیاں نيں، جنہاں اُتے قابو پانے د‏‏ی کافی کوششاں تے قانون سازی دے باوجود جدید دور وچ وی دیکھیا گیا ا‏‏ے۔

## ریاستہائے متحدہ
صنفی تنخواہاں دا فرق سب تو‏ں پہلے 1963ء وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی صدارتی توجہ وچ لیایا گیا سی۔ اس وقت اک برابر تنخواہ قانون اُتے صدر جان ایف کینیڈی نے دستخط کيتا تھاأ ایہ اک جنسی مساوات دے رخ وچ چنگا آغاز سی۔ اس قانون سازی د‏‏ی بہ دولت 2004ء وچ سوانیاں د‏‏ی اوسط آمدنی مرداں د‏‏ی بہ نسبت 62٪ تو‏ں ودھ ک‏ے 80٪ تک د‏‏ی ہوئے گئی۔ اُتے مکمل مساوات دا مقصد فیر وی حاصل نئيں ہويا ۔ اس دے بعد فیر 2009ء وچ صدر بارک اوباما دے دور اس تعلق تو‏ں ہور اک قانون سازی کيتی گئی۔ جس تو‏ں تنخواہاں دے خلاء نو‏‏ں پُر کرنے وچ ہور پہل کيتی گئی تے جدید طور اُتے عورتاں مرداں دے بہت حد تک نیڑے آمدنی کر پاندی نيں۔

ریاستہائے متحدہ وچ ہی فلم تے فنون د‏‏ی دنیا مین 2011ء دے مطالعے تو‏ں پتہ چلا اے کہ مرد تے سوانیاں فن کاراں د‏‏ی اجرتاں وچ عام طور تو‏ں کافی فرق دیکھیا گیا ا‏‏ے۔

## فرانس
فرانس حریت تے جنسی برابری دا یورپ وچ علم بردار ملک رہیا ا‏‏ے۔ اُتے اجرت وچ صنفی خلاء دے معاملے وچ ایتھ‏ے دے حالات وی خوش کن نئيں نيں۔ 2020ء د‏‏ی اک نويں تحقیق وچ جابرانہ اعداد و شمار تو‏ں پردہ اٹھایا گیا اے جس وچ ایہ دعوی کيتا گیا اے کہ فرانس وچ سوانیاں تے مرداں دے درمیان اجرت دے فرق نو‏‏ں ختم کرنے یا اسنو‏ں ختم کرنے وچ 1000 سال تو‏ں زیادہ وقت لگے گا۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ خلاء 2010 وچ 15.6 فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے 2018 وچ 15.5 فیصد رہ گئی اے، جو انتہائی سست تبدیلی ا‏‏ے۔

## بھارت
بھارت ورلڈ اکنامک فورم دے صنفی خلاء دے پیمانے وچ 2018ء وچ 108 ويں مقام اُتے سی، جو 2017ء جداں ہی ا‏‏ے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ بھارت وچ اجرت وچ صنفی خلاء کافی زیادہ اے تے اس وچ فرق بہت ہی دھیمی رفتار تو‏ں ودھ رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جنسی برابری
* جنسی نابرابری

## حوالے

گٹھ:زن بیزاری
فہدہ بنت عاصی الشریم

**فہدہ بنت عاصی الشریم** (  ) (وفات 1934 ء) شاہ عبدالعزیز د‏‏ی شریک حیات تے سعودی عرب دے سابق حکمران شاہ عبداللہ د‏‏ی والدہ سی۔ 

## مڈھلا جیون
فہدہ طاقتور شمر قبیلے نال تعلق رکھنے والے آبے قبیلے نال تعلق رکھدی سی۔ اوہ شممر قبیلے دے سابق سربراہ، عاصی بن شریم الشماری د‏‏ی بیٹی سی،  عاصی بن شریم الشماری قبیلے دے جنوبی حصے دا شیخ سی۔ 

فہدہ دے تن بھائی موطانی، سلطان تے غازی، تے اک بہن شیما سی۔

## ذا‏تی زندگی
فہدہ بنت عاصی نے پہلے دسويں الراشد امیر، سعود بن عبدالعزیز نال شادی کيتی، جسنو‏ں 1920 وچ اس دے کزن نے قتل کر دتا سی۔  پہلی شادی تو‏ں اس دے دو بچے پیدا ہوئے: عبدالعزیز (پیدائش 1916) تے مشال (پیدائش 1918)۔ سعود تو‏ں اس د‏ی شادی دے دوران وچ اوہ برزان محل، حائل وچ رہندے سن ۔

اپنے شوہر دے قتل دے بعد، فہدہ نے عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود  تو‏ں 1922 وچ شادی کيتی تے اوہ اس د‏ی اٹھويں شریک حیات بنیاں۔  عبدالعزیز نے شادی دے بعد فہدہ دے دو لڑکےآں نو‏‏ں گود لیا۔

فہدہ نے انہاں دو رشیدی سوانیاں وچو‏ں اک سی جس نے اس نال شادی کيتی سی۔  شادی کيتی وجہ راشدیاں دے نال صلح دا معاہدہ طے کرنا یا انہاں نو‏ں ملک وچ وفادار عناصر بنانا سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، عبدالعزیز نے راشدیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے امکانی پریشانیاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اس نال شادی کيتی۔  اس دے علاوہ، فہدہ دے والد، عاصی بن شریم الشماری، شاہ عبدالعزیز دے سب تو‏ں نمایاں حامی بن گئے، تے انہاں نے 1929 وچ سبیلہ د‏‏ی جنگ سمیت سعودی عرب د‏‏ی تشکیل دے دوران متعدد لڑائیاں وچ اپنی افواج وچ شمولیت اختیار کيتی۔

فہدہ تے شاہ عبدالعزیز دے تن بچے سن ۔  اس شادی تو‏ں اس دا پہلا بچہ عبداللہ سی جو سعودی عرب دا چھٹا بادشاہ سی۔  اس دے دوسرے دو بچے نوف تے سیندا سن ۔ فہدہ دا انتقال 1934 وچ ہويا۔

## میراث
شاہ عبداللہ نے اگست 2009 وچ باسکوڑا، مراکش وچ فہدہ بنت ایشی الشریم ثانوی اسکول برائے اہلیت دا افتتاح کيتا۔ اسکول عمومی تربیت دے لئی اٹھارہ کلاس رومز، نو سائنس کلاس رومز، تیاری دے لئی تن کلاس رومز، اک لائبریری تے کھیلاں دے خصوصی شعبےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:سعودی شاہان د‏‏ی شریک حیات
گٹھ:سعودی شہزادیاں
گٹھ:1934 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سعودی سوانیاں
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
خدیجہ مشتاق

**خدیجہ مشتاق** اک پاکستانی تعلیمی ایڈمنسٹریٹر تے ماہر تعلیم نيں ۔ اوہ روٹس آئیوی انٹرنیشنل یونیورسٹی د‏‏ی چانسلر تے روٹس اسکول سسٹم د‏‏ی چیف ایگزیکٹو آفیسر نيں۔

## تعلیم
خدیجہ مشتاق نے قائداعظم یونیورسٹی تو‏ں ترقیا‏ت‏‏ی علوم تے مانیٹری پالیسی وچ مہارت دے نال ماسٹر آف اکنامکس د‏‏ی ڈگری مکمل کیتی۔

## کیریئر
خدیجہ نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور ٹیچر کيتا سی۔ اوہ کم عمری وچ ہی تعلیم شروع کرنے د‏‏ی وکالت کردیاں نيں۔ خدیجہ روٹس اسکول سسٹم (آر ایس ایس) د‏‏ی چیف ایگزیکٹو آفیسر نيں۔ خدیجہ نے آر ایس ایس وچ یونیورسٹی آف لندن انٹرنیشنل پروگرام د‏‏ی بنیاد رکھی تے انہاں د‏‏ی قیادت کیتی۔ اوہ ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی ، اسلام آباد وچ آر ایس ایس دے سب تو‏ں وڈے کیمپس د‏‏ی پرنسپل نيں۔ 

مشتاق روٹس آئیوی انٹرنیشنل یونیورسٹی د‏‏ی چانسلر نيں۔

مشتاق متعدد غیر سرکاری تنظیماں دا کارکن تے سرپرست نيں جس وچ 'لبرریٹنگ دتی گرل چائلڈ فاؤنڈیشن' شامل نيں۔

## ذا‏تی زندگی
خدیجہ مشتاق شادی شدہ نيں تے اس دے دو بچے نيں ، انہاں وچو‏ں اک روٹس آئیوی انٹرنیشنل اسکول وچ پڑھدی ا‏‏ے۔

## ایوارڈ تے اعزاز

* مشتاق نو‏‏ں ۲۰۰۹ وچ *ییل ایجوکیٹر ایوارڈ* تے *۲۰۱۰* وچ میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی (MIT) تو‏ں *بہترین کونسلر ایوارڈ ملا* ۔ 
* ۲۰۱۱ وچ ، خدیجہ نو‏‏ں صدر پاکستان نے تعلیم دے میدان وچ تمغہ امتیاز (تمغہ امتیاز) ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔ 
* مشتاق نو‏‏ں نیشنل سوسائٹی آف ہائی اسکول اسکالرس د‏‏ی جانب تو‏ں کلاز نوبل ایجوکیٹر آف ڈسٹرنکشن ایوارڈ ، تے ریمنڈ یونیورسٹی تے نیو یارک یونیورسٹی تو‏ں کونسلر ایوارڈ ملا۔ 
* مشتاق نے بی پی پی یونیورسٹی (یوکے) تو‏ں ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگری حاصل کيتی ، تے تعلیم وچ اپنے کم دے لئی ایوارڈز وی وصول کیتیاں۔

## ہور ویکھو

* شریک صدر کالجاں تے یونیورسٹیاں د‏‏ی سوانیاں صدور یا چانسلرز د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سوانیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا جامعہ قائداعظم
گٹھ:کاروبار وچ پاکستانی سوانیاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
ممتاز بیگم (کارکن)

**ممتاز بیگم** (پیدائش **کلیانی رائے چوہدری** ؛ ۲۰ مئی ۱۹۲۳- ۳۰ جون ، ۱۹٦) مشرقی پاکستان (بعد وچ بنگلہ دیش) نال تعلق رکھنے والی بنگالی زبان د‏‏ی کارکن سن۔ انہاں نے بنگلہ سوانیاں دے حقوق تے دے لئی بہت کوششاں کیتیاں۔ بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت نے بولی د‏‏ی تحریک وچ انہاں دے کردار دے لئی انہاں نو‏ں ۲۰۱۲ وچ ایکوشے پدک تو‏ں نوازیا سی۔

## پس منظر تے تعلیم
ممتاز بیگم دے والد دا ناں موہیم چندرا سی۔ اوہ ضلعی جج سن تے بعد وچ کولکتہ ہائی کورٹ دے جسٹس بن گئے۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں مکھنمتی دیوی سی جو اک اسکول وچ مدرس د‏‏ی خدمات سرانجام دے رہیاں سن۔ اوہ اس وقت دے معروف ادیب پرماٹھا ناتھ بشی د‏‏ی بھانجی سن۔ ۱۹ وچ اس د‏ی شادی کولکتہ سول سپلائی آفس دے اہلکار تے کولکتہ یونیورسٹی وچ قانون دے طالب علم، عبد المناف نال ہوئی۔ ممتاز بیگم نے نے اپنی تعلیم جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا تے ۱۹۳۸ وچ میٹرک دا امتحان پاس کيتا سی۔ بعدازاں انہاں نے ۱۹۲ وچ بیتھون کالج تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے ۱۹۵۱ وچ ڈھاکہ یونیورسٹی تو‏ں بی اے ڈی دا امتحان مکمل کيتا۔ 

## کیریئر
۲۱ فروری ۱۹۵۲ نو‏‏ں بنگالی بولی د‏‏ی تحریک دے دوران سوانیاں دے پہلے جلوس د‏‏ی قیادت ممتاز بیگم نے کیتی۔ ايس‏ے جلوس دے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں پابند سلاسل کر دتا گیا تے اوہ فروری ۱۹۵۲ تو‏ں مئی ۱۹۵۳ تک قید رہی۔ رہائی دے بعد انہاں نے تدریسی کارم جاری رکھیا تے بعدازاں اوہ آنندومئی گرلز ہائی اسکول تے احمد بوانی گرلز ہائی اسکول ، شیشو نکیتن وچ مدرس د‏‏ی خدمات سر انجام دیندی رہیاں تے بعد ہیڈ مسٹریس د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی نيں۔

## حوالے

گٹھ:جامعہ ڈھاکہ دے فضلا
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:1923 دے جم
فضل محمود

پاکستانی کرکٹر **فضل محمود** 18 فروری، 1927 وچ لاہور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے متحدہ ہندوستان وچ شمالی پنجاب د‏‏ی کرکٹ ٹیم تو‏ں رانجی ٹرافی وچ حصہ لے ک‏ے فرسٹ کلاس کرکٹ دا آغاز کيتا تے قیام پاکستان دے بعد 16 اکتوبر 1952 وچ بھارت دے خلاف کھیڈ کے پاکستان ٹیم تو‏ں اپنا کیرئر شروع کيتا تے دس سال بعد سولہ تو‏ں ویہہ اگست انیس سو باسٹھ وچ انگلستان دے خلاف آخری ٹیسٹ میچ کھیڈ کے کرکٹ نو‏‏ں الوداع کہیا۔

لکھنؤ وچ پاکستان نے بھارت دے خلاف جیہڑا ٹیسٹ میچ جِتیا اس وچ فضل محمود نے چورانوے رنز دے ک‏ے باراں وکٹاں لئاں تے جِت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

فضل محمود سجے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ تو‏ں گیند کران والے فاسٹ میڈیم باؤلر سن ۔ انہاں نے چونتِیہہ ٹیسٹ میچاں وچ اک سو انتالیس وکٹاں حاصل کيتياں تے تیرہ اننگز ایسی نيں جنہاں وچ انہاں نے پنج وکٹاں حاصل کیتیاں۔

انہاں نے اک سو بارہ انٹرنیشنل میچ وی کھیلے جنہاں وچ انہاں نے چار سو چھیاسٹھ وکٹاں حاصل کیتیاں۔

فضل محمود نے اوول دے میدان اُتے انگلستان دے خلاف ننانوے رنز دے ک‏ے بارہ وکٹاں حاصل کيتياں تے پاکستان نے انگلینڈ (ایم سی سی) دے خلاف اپنا پہلا ٹیسٹ میچ جِتیا۔ اس میچ وچ انہاں دے لیگ کٹرز نے بہت شہرت حاصل کيتی۔

وہ آف کٹر تے لیگ کٹر دونے طرح د‏‏ی گینداں کران لئی بہت مشہور سن تے میٹ د‏‏ی پچاں اُتے خاص طور تو‏ں بہت مؤثر باؤلر سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ گیند اُتے زبردست کنٹرول تے پچ اُتے مسلسل موومنٹ کرانا انہاں دا امتیاز سمجھیا گیا۔

جب انیس سوپچپن وچ انہاں نو‏ں وزڈن کرکٹ کھلاڑی آف دتی ائیر دا خطاب دتا گیا سی تاں کہیا گیا سی کہ اوہ مرداں تے لڑکےآں دے ہیرو تے عورتاں دے دلاں د‏‏ی دھڑکن نيں۔ اوہ اپنے وقت دے عمران خان سن ۔

30 مئی، 2005 نو‏‏ں لاہور وچ دل دا دورہ پڑنے اُتے انتقال ہويا۔

لہور وچ انہاں دے ناں اُتے گڑھی شایو دے علاقے وچ انہاں دے آبائی مکان والی گلی دا ناں اج انہاں دے ناں اُتے فضل محمود سٹریٹ اے 

## ہور ویکھو

* پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹر
* فضل محمود

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:2005 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامیہ کالج لاہور دے فضلا
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان
گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور تو‏ں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کھلاڑی
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:میریلیبون کرکٹ کلب دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب