open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گندھک دا تیزاب

گندھک دا تیزاب اک طاقتور تیزاب اے جیدا فارمولا H2SO4 اے۔ اے جینا مرضی گاڑھا ہوۓ اے پانی چ حل ہو جاندا اے۔ گندھک دا تیزاب بوت شیواں بنان چ ورتیا جاندا اے تے کیمیائی انڈسٹری دی اک وڈی پیداوار اے۔ 2001 چ ایدی پیداوار 165 ملین ٹن سی جیدی قیمت 8 بلین امریکی ڈالر اے۔ اینوں گڑیاں دیاں بیٹریاں، معدنیات کڈن، کھاد بنان چ، تیل صاف کرن چ، گندا پانی صاف کر چ تے کیمیائی شیواں بنان چ ورتیا جاندا اے۔

## ورتن
گندھک دا تیزاب بوت خاص کیمیائی کمپاؤنڈ اے۔ کسے دیس چ گندھک دے تیزاب دی پیداوار ایدی انڈسٹریل طاقت دا نشان ہوندا اے۔ جگ چ گندھک دے تیزاب دا سب توں وڈا ورتن فوسفورک تیزاب دی پیداوار اے۔ تقریبا 60٪ گندھک دا تیزاب اس کم واسطے ورتیا جاندا اے۔ فوسفورک تیزاب توں کھاداں تے ڈٹرجنٹ بناۓ جاندے نیں۔

گندھک دا تیزاب بوت وڈے پیمانے تے لوۓ تے سٹیل بنان آلی انڈسٹریاں چ زنگ اتران چ ورتیا جاندا اے۔ اے کم جیناں پلانٹاں چ ہوندا اے اوہ اس کم چ سلفر دیاں آکسائیڈاں بناندے نیں جیناں نوں دوبارہ گندھک دا تیزاب بنان چ ورتیا جاندا اے۔

امونیم سلفیٹ اک ضروری نائیٹروجن دی کھاد اے۔ اینوں لوۓ تے سٹیل نوں صاف کرن آلے پلانٹاں چ خراب کوئلے توں گرمی لے کے فالتو گندھک دے تیزاب نال ریایکٹ کرا کے امونیم سلفیٹ دے کرسٹل بناۓ جاندے نیں جینوں کھاد دے طور تے ویچیا جاندا اے۔

ایدے توں الومنیم سلفیٹ بنایا جاندا اے جینوں کاغذ چھاپن چ تے زخماں دی مرہم کرن چ ورتیا جاندا اے۔ اینوں کاغذ نوں سخت کرن چ وی ورتیا جاندا اے۔ الومنیم الفیٹ نوں الومنیم ہائیڈوکسائڈ بنان چ ورتیا جاندا اے جیدے توں پانی صاف کیتا جاندا اے تے پانی دا ذائقہ وی چنگا کرن چ ورتیا جاندا اے۔ 

اینوں کیمیائی انڈسٹری چ کئی دوجے کماں واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ اینوں نائلون بنان چ ورتیا جاندا اے۔ اے ہائیڈروکلورک تیزاب بنان چ ورتیا جاندا اے۔ گندھک دا تیزاب تیل صاف کرن چ تے اے آئسواوکٹین بنان چ کیٹالسٹ دے طور تے ورتیا جاندا اے۔ آئسواوکٹین پٹرول دے اوکٹین نمبر ودا دیندا اے۔ اینوں تے آئیوڈین نوں آکسیجن تے ہائیڈروجن بنان چ ورتیا جاندا اے۔

گندھک دا تیزاب پانی سکان چ ورتیا جاندا اے۔
اشوک رکھ

**اشوک رکھ** دکھنی ایشیاء دا سوہنا تے تریخی رکھ اے۔ ایہ پھلیاں ٹبر توں اے.ایہ دکھنی ہندستان دے بارشی جنگلاں دا اک سوہنا رکھ اے۔ ایہ اپنے سوہنے پتیاں تے خشبو والے پھلاں باہجوں پھلواریاں وج اگایا جاندا اے۔ فروری توں مارج تک ایہدے تے کھٹے پیلے رنگ دے پھل کھڑدے نیں۔ایہنوں مزہبی ول نال مانتا اے۔ ایہنوں ہندستان تے سری لنکا وج مذہبی مانتا پرانے ویلیاں توں ہے۔

## وکھالہ
ایہ اک سدا، سدا ہرا رہنوالا بارشی جنگلاں دا رکھ اے جیہڑا 8 توں 12 میٹر تک اچا جاندا اے۔ ایہدا پتہ 30 سینٹی میٹر تک لما ہوندا اے۔ پیلے رتے پھلاں وچوں تیز خوشبو آندی اے تے پھلگجھیاں وچ ہوندے نیں تے کھٹے رتے رنگاں وچ ہوندے نیں۔ پاکستان وچ جنوری توں مئی تک پھل کھڑدے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پھلیاں
مارلین ڈائٹرچ

**مارلین ڈائٹرچ** (1901 - 1992) جرمن امریکی گانے گان والی تے ایکٹرس سی۔ برلن جرمنی چ جمی تے پہلے سٹیج تے تے چپ چپیتیاں فلماں کم کیتا۔ 1937 چ اوہ امریکی وسنیک بن گئی۔ اپنے ویلے دی اوہ سب توں چوکھے پیسے لین والی ایکٹرس سی۔

## بارلے جوڑ

* http://www.marlene.com/index.html  ویب سائیٹ

گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
ل کاربسے

thumb|Le Corbusier (1964)
**ل کاربسے** (1887-1965) اک سوس فرانسیسی لکھاری پینٹر تے نویں نمونے دیاں کوٹھیاں بنان والا سی۔ اوہ نویں آرکیٹیکچر دی نیو رکھن والیاں چوں اے۔ اودے نمونیاں چ شہراں دے لوکاں لئی اک سوہنا تے کھلا ڈلا محول دین ول تعیان رکھیا گیا اے۔ سویٹزرلینڈ دی کرنسی تے اودی مورت چھپی اے۔

## مورت نگری

File:Objet Mathematique04b.jpg
File:UN HQ 2724390955 bfc562c6a9.jpg
File:UN-Assemblee generale 1952-63-11c.jpg
File:Maison blanche 01.jpg


## بارلے جوڑ

*http://www.fondationlecorbusier.fr/ ویب سائیٹ

گٹھ:باؤہاؤس
گٹھ:سویٹزرلینڈ
سیلوادور ڈالی

**سیلوادور ڈالی** (1904-1989) سپین دا اک پینٹر، تے لکھاری سی جینے ڈرائینگ، بت، مورتاں، فلماں بنایاں۔ آرٹ چ اوہ کیبزم، ڈاڈا تے سریلزم ورگیاں تحریکاں نال جڑیا ہویا سی۔

## مورت نگری

File:Children-at-Dali-exibition.jpg
File:Dalí. Gala.JPG
File:Hommage à Newton.jpg
File:Plaza de Dalí (Madrid) 08.jpg


## بارلے جوڑ

*http://www.ubu.com/sound/dali.html ویب سائیٹ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
البرخت دیورر

**البرخت دیورر** (1471-1528) (Albrecht Dürer) نیورمبرگ دا رہن والا اک جرمن پینٹر پرنٹ بنان والا، سعاب گرو تے دینیات نوں جانن والا سی۔ اونوں اتلے رینیساں دا سب توں چنگا آرٹسٹ منیا جاندا اے۔
## مورت نگری

File:Albrecht Dürer 010.jpg
File:Albrecht Dürer 094b.jpg
File:Albrecht Dürer 072.jpg
File:Innsbruck castle courtyard.jpg

## بارلے جوڑ

* http://www2.kubiss.de/~phpk205/  ویب سائیٹ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:جرمن پینٹر
ہنری ماٹس

**ہنری ماٹس** (1869-1954) فرانس دا اک پینٹر سی۔ اودا جوڑ آرٹ دی فاؤزم تحریک نال سی۔

## بارلے جوڑ

* http://www.artchive.com/artchive/M/matisse.html ویب سائیٹ

گٹھ:فاؤزم
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
رافیل

**رافیل** (1520-1483) اٹلی دا اک پینٹر سی۔ اوہ 37 ورے دا سی جدوں مریا پر فیر وی اینا کم کرگیا جے اپنے ویلے تن وڈے پینٹراں چ اودی گنتی ہوندی اے۔

## مورت نگری

File:Raffael stcatherina.jpg
File:Baldassare_Castiglione,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg
File:Raphael, Madonna with the Fish.jpg


## بارلے جوڑ

* http://cima.ng-london.org.uk/documentation/ ویب سائیٹ

گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
پیٹر پال روبنز

**پیٹر پال روبنز** (1640-1577) بیلجیم دا اک پینٹر سی۔

## مورت نگری

File:Peter Paul Rubens - Virgin in Adoration before the Christ Child - WGA20200.jpg
File:Peter Paul Rubens - Cleopatra - WGA20331.jpg
File:Peter Paul Rubens - Adam and Eve, after Titian, between 1628 and 1629.jpg
File:Peter Paul Rubens 019.jpg

## بارلے جوڑ

* http://www.lalaragimov.com/researchویب سائیٹ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
اینڈی وارہول

**اینڈی وارہول** (1987-1928) امریکہ دا اک پینٹر سی۔ اودے کم دا جوڑ کاروباری مشہوری نال چوکھا سی۔

## جم پل
**اینڈی وارہول** 6 اگست 1928 نوں پٹس برگ پنسلوینیا امریکہ چ جمیا۔ اودے پیو دا ناں اندرے ورچولہ تے ماں دا ناں جولیا سی۔ اوہ سلویکیہ چھڈ کے 1914 چ امریکہ آۓ۔ اوہ 13 ورے دا سی جدوں اودا پیو مرگیا۔ پٹس برگ دے فائن آرٹس سکول توں اونے ڈرائینگ سکھی۔ اونے 300 دے نیڑے ڈرائینگ بنایاں۔

22 فروری 1987 چ اودی موت ہوئی۔

## مورت نگری

File:Medzilaborce muzeum Andy'ego Warhola 20.08.08 p.jpg
File:Medzilaborce - Andy Warhol Museum 3.jpg
File:Medzilaborce Andy & Museum.jpg
File:Medzilaborce - Andy Warhol Museum 4.jpg


## بارلے جوڑ

* وارہول

گٹھ:امریکی پینٹر
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
فرینک لائیڈ رائٹ

**فرینک لائیڈ رائٹ** (1959-1857) امریکہ دا اک آرکیٹکٹ سی۔

## ہور ویکھو
* فالنگواٹر
## مورت نگری

File:Oak Park Il Thomas Gale House2.jpg
File:Goetsch Winckler House, 2009.jpg
File:Harry C. Goodrich House 2.jpg
File:Jacobs First House - front.jpg

## بارلے جوڑ

* لائیڈ رائٹ

گٹھ:فرینک لائیڈ رائٹ
گٹھ:امریکہ
فریدا کاہلو

**فریدا کاہلو** (1907-1953) اک میکسیکو دی رہن والی پینٹر سی۔
### بارلے جوڑ

گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
فائن آرٹ

موسیقی، پینٹنگ، شاعری، ناچ تے تھیٹر وغیرا نوں فائِن آرٹ کہیا جاندا اے ۔

## مورت نگری

File:Decoration at Umayyad Palace at Khirbat ul Minya.JPG
File:Blue Turkish Tiles.JPG

File:Allah in Stone in Rohtas.jpg
File:Government college for Women Dhoke Kala Khan.JPG|


### باہرلے جوڑ

گٹھ:فنون لطیفہ
گٹھ:آرٹ
قلعہ قصر خرانہ

**قلعہ قصر خرانہ** اردن وچ بنو امیہ ویلے دا اک قلعہ اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:بنو امیہ دے قلعے
گٹھ:اردن دے قلعے
گٹھ:بنو امیہ
خربات المنیہ

خربات المنیہ بنو امیہ دے ویلے دا بنیا ہویا اک محل تے قلعہ اے۔ اے اسرائیل چ اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:بنو امیہ دے قلعے
گٹھ:اسرائیل دے قلعے
گٹھ:بنو امیہ
موسم

**موسم**، کسے تھاں تے کسے خاص ویلے چ موسم دے پلٹن نوں کہیا جان٘دا اے۔ موسم دے زیادہ تر پلٹاؤ ٹروپوسفیئر وچ ہُن٘دے نیں جیڑی کہ آسمان دی اک تہہ اے، سٹریٹسفیئر توں تھلے۔ عام زبان وچ موسم کِسے تھاں دی سردی، گرمی، نمی وغیرہ تے اس توں ہوݨ آلی ہوائی حالت نوں کہندے نیں۔ 

موسم وچ پلٹاؤ ہوا دی گرمی، سورج دا زمین دے لحاظ نال زاویہ تے چند دی زمین توں دوری دی وجہ توں ہُن٘دے نیں۔

گٹھ:موسم
گٹھ:جغرافیا
شہر

**شہر** (انگریزی: City)، قابل ذکر سائز د‏‏ی اک انسانی بستی ہ‏‏ے۔ ایہنو‏ں انتظامی طور تے متعین حدود دے نال اک مُستقل تے گنجان آباد تھاں دے طور تے بیان کيتا جا سکدا ہے، جیہدے واسی بنیادی طور تے غیر زرعی کماں اُتّے معاشی اِنحصار کردے نيں۔ شہراں وچ عمومن رہائش، ٹرانسپورٹ، صفائی ستھرائی، پبلک یوٹیلِٹی، زمین دے استعمال، سامان د‏‏ی پیداوا‏‏ر، اَتے مواصلات دے وسیع نظام ہُندے نيں۔ 

شہراں دی آبادی دا سنگھݨاپا لوکاں، سرکاری محکمیاں اَتے کاروباراں دے وچکار ارتباط وچ سہولت فراہم کردا ہے، کسے ویلے اس عمل وچ مُختلف فریقاں نوں فائدہ پہنچدا ہے، جِداں سامان تے خدمات دی تقسیم دی کارکردگی نوں بہتر کرنا۔

تریخی طور تے شہر دے واسی مجموعی طور تے انساناں دی آبادی دا اک چھوٹا جیہا حصہ رہے نيں، پَر دو صدیاں د‏‏ی بے مثال تے تیز رفتار شہری کاری توں بعد ہُݨ دنیا د‏‏ی نصف تو‏ں وَدھ آبادی شہراں وچ رہندی ہے، جیہدے عالمی پائیداری لئی گہرے اثرات مرتب ہوئے نيں۔ موجودا دور دے شہر عام طور تے وڈے میٹروپولیٹن علاقیاں تے شہری علاقیاں دا مرکز بَݨدے نيں، جیہڑے روزگار، تفریح ​​تے تعلیم لئی شہر دے مراکز د‏‏ی طرف سفر کرن والے متعدد مسافراں نو‏‏ں تخلیق کردے نيں۔ پَر عالمگیریئت وچ شدت پیدا کرن والی دنیا وچ سارے شہر اوہناں خِطیاں تو‏ں اگے عالمی پدھّر اُتّے وی وکھ وکھ ڈگریاں نال جُڑے ہوئے نيں۔ اس وَدھدے ہوئے اثر و رسوخ دا مطلب آہ ہیگا کہ شہراں دے عالمی مسائل، جِداں کہ پائیدار ترقی، موسمیا‏تی تبدیلی اَتے عالمی صحت اُتّے وی اہ‏م اثرات مرتب ہُندے نيں۔

## ہور دیکھو
* گوانڈھ
* محلہ
* پنڈ
* قصبہ
* شہر

## حوالے

گٹھ:شہر
گٹھ:آبادی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:بشریات
گٹھ:رہتل
گٹھ:آباد تھاں
ناپ تول

**ناپ تول** (Measurement) سائنس وچ کسے شے دی مقدار(لمبائی یا وزن) نوں پیمائشی اکائیاں (میٹر تے کلوگرام) وغیرا نال ناپݨ تولݨ دے حساب نوں کہیا جاندا اے ۔

گٹھ:پیمائش
گٹھ:پیمائشاں
گٹھ:پیمائشی اکائیاں
گٹھ:ناپ
گٹھ:ناپ تول
ٹیکنالوجی

اوزار، ول، سیانف تے رل مل دے پربندھ نوں جاننا تے بہتر طور تے ورتن نوں **طرزیات** کہندے نیں۔ طرزیات یونانی بولی دا اک بول اے۔ ودھیا طرزیات ودھیا رہتل نوں جمدی اے۔ انساناں تے جانوراں دوواں نوں ماحول نال نبڑن اچ ہتھ دیندی اے۔ انسانی طرزیات وٹیاں سادہ اوزاراں اچ بنان توں ٹری تے ہن اے آئی پوڈ شفل تے پونچ گئی اے۔ 


خلائی شٹلڈرون جعازنمٹز طیارہ بردار جہازایف 22 ریپٹرسی-130 ہرکولیسموبائل فون
بالٹک سمندر

**بالٹک سمندر** اتلے یورپ دا اک سمندر اے جیدے آلے دوالے روس، فنلینڈ، سویڈن ،ناروے، ڈنمارک، جرمنی، پولینڈ، اسٹونیا، لیٹویا تے لیتھوینیا وس رۓ نیں۔ اے 377,000 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لمبائی 1600 کلومیٹر تے چوڑائی 193 کلومیٹر اے۔ ایدی اوسط ڈونگھیائی 55 میٹر اے۔
## مورتاں

File:Baltic Sea (Darlowo).JPG|بالٹک سمندر، پولینڈ
File:BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png|بالٹک سمندر سیالاں چ
File:Jäämäed Puhtulaiul 1.JPG|بالٹک سمندر
File:2 SPN 01.jpg|کنڈا، پولینڈ
File:Eerste fase van de Zeeslag in de Sont - First phase of the Battle of the Sound - November 8 1658 (Jan Abrahamsz Beerstraten, 1660).jpg|آواز دی سمندری لڑائی
File:Cap Arcona burning.jpg|کیپ ارکونا جلدی ہوئی
File:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|بالٹک سمندر
File:Palangos tiltas1.jpg|بالٹک سمندر، لتھووینیا
File:Sunsetatjūrmala.jpg|بالٹک سمندر


گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
کانگو دریا

thumb|دریائے کانگو

**کانگو** پانی دے ناپ دے حساب نال ایمیزن دے مگروں دنیا دا دوجا وڈا دریا ہے۔ ایہہ ۴۷۰۰ کلومیٹر لمبا ہے۔ ایہہ تھلویں وشکارے افریقہ چوں وگدا ہے۔ ایہہ بجر اوقیانوس چ ڈگدا ہے اَتے اوتھے ایہدے وچ ۴۱۰۰۰ مکعب میٹر اک سکنٹ پانی ہوندا ہے۔ ۷۲۰ فٹ دی ڈونگائی نال ایہہ دنیا دا سب توں ڈونگا دریا وی ہے۔

**دریائے کانگو** (سابقہ دریائے زائر) مغربی و وسطی افریقہ دا سب تو‏ں وڈا دریا ہے۔ اس د‏ی کل لمبائی ۴۳۷۴ کلومیٹر (۲۷۱۸ میݪ) ہے اس طرح ایہہ دریائے نیل دے بعد افریقہ دا دوسرا سب تو‏ں لمبا دریا ہ‏‏ے۔ کانگو تے اس دے معاون دریا ایمیزن دے بعد دنیا دے دوسرے سب تو‏ں وڈے برسات‏ی جنگل تو‏ں لنگھدے نيں۔

کانگو دے دریائی طاس دا بیشتر حصہ کیونجے خط استوا اُتے یا اس دے تھلے واقع ہے اس لئی اس دا بہاؤ مستقل ہے اتے ہر وقت اس دے معاون دریاواں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ اک دریا اُتے بارش ضرور ہُندی رہندی ہ‏‏ے۔ کانگو دا ناں دریا دے دہانے اُتے قائم قدیم سلطنت کانگو دے ناں اُتے رکھیا گیا ہ‏‏ے۔ دریا دے کنڈھیاں اُتے واقع جمہوریہ کانگو تے عوامی جمہوریہ کانگو دونے دے ناں وی ايس‏ے اُتے رکھے گئے نيں۔ ۱۹۷۱ء تو‏ں ۱۹۹۷ء تک زائر د‏‏ی حکومت اسنو‏ں دریائے زائر کہندی سی۔

کانگو دا منبع عظیم وادی شق دے مشرقی حصیاں دے پہاڑاں دے علاوہ جھیل ٹانگانیکا تے جھیل ایمویرو وی ہ‏‏ے۔

ایہہ دریا برقابی توانائی (انگریزی: Hydroelectric Power) د‏‏ی وی بے پناہ صلاحیتاں رکھدا ہے اتے انھاں صلاحیتاں دا اظہار انگا بند نيں۔ جنوبی افریقا دے سرکاری ادارے ایسکوم نے انگا د‏‏ی بجلی پیدا کرن د‏‏ی صلاحیتاں وچ وادھے دے لئی اک تجویز پیش کيت‏‏ی ہے جس دے تحت موجودہ بندےآں وچ بہتری تے نويں برقابی بند د‏‏ی تعمیر دے ذریعے اس تو‏ں ۴۰ گیگاواٹ تک بجلی پیدا د‏‏ی جا سک‏‏ے گی جو چین دے تین گھاٹی بند تو‏ں دو گنا ودھ ہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:دریائے کانگو
گٹھ:افریقہ دے بین الاقوامی دریا
گٹھ:انگولا دے دریا
گٹھ:جمہوریہ کانگو دے دریا
گٹھ:دریا
کانگو
گٹھ:کانگو (زائر) دے دریا
گٹھ:جمہوری جمہوریہ کانگو-جمہوریہ کانگو سرحد
گٹھ:انگولا-جمہوری جمہوریہ کانگو سرحد
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ریو ڈی جینرو

**ریو ڈی جینرو** برازیل دا دوجا وڈا شہر اے۔ ایدی لوک گنتی 14,387,000 دے نیڑے اے۔ اے وڈا سمندر اوقیانوس دے کنڈے تے وس ریا اے۔
گریٹ بیریئر ریف

thumb|گریٹ بیریئر ریف دا خلا تو‏ں منظر

**گریٹ بیرئیر ریف** یا **عظیم حائل شعب**  دنیا دا سب تو‏ں وڈا سنگی مرجانی چٹاناں دا نظام اے جو ۲۹۰۰ انفرادی سنگستاناں تے ۹۰۰ جزیرے اُتے مشتمل اے جو تقریباً ۳ لکھ ۴۴ ہزار ۴۰۰ مربع کلومیٹر دے علاقے وچ ۲۶۰۰ کلومیٹر (۱۶۰۰ میݪ) تک پھیلے ہوئے نيں۔ سنگی مرجانی چٹاناں دا ایہ نظام آسٹریلیا دے شمال مشرقی وچ کوئنزلینڈ دے ساحلاں اُتے بحیرۂ کورل وچ موجود اے ۔

**گریٹ بیریئر ریف** (انگریزی: Great Barrier Reef) دنیا دا مرجانی پڑیاں دا سب توں وڈا پربندھ اے۔ ایہ آسٹریلیا دے کول الکاہل سمندر چ اے۔ ایہ ۲۹۰۰ پانی پتھراں ، ۹۰۰ جزیریاں نال رل کے بنیا اے جیہڑا ۳ لکھ ۴۴ ہزار ۴۰۰ مربع کلومیٹر دے سمندر تے ۲۶۰۰ کلومیٹر (۱۶۰۰ میل) تک پھیلا ہویا اے۔

گریٹ بیریئر ریف نو‏‏ں خلاء تو‏ں دیکھیا جا سکدا اے تے ایہ دنیا دا واحد سب تو‏ں وڈا ڈھانچہ اے جو زندہ اجسام نے بنایا ا‏‏ے۔ سنگی چٹاناں نو‏‏ں ارباں ننھے اجسام نے ترتیب دتا اے جو 'کورل پولپ' کہلاندے نيں۔ گریٹ بیریئر ریف متنوع حیات دا حامل اے تے ۱۹۸۱ء وچ اسنو‏ں عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا گیا سی۔ سی این این نے اسنو‏ں دنیا دے ۷ قدرتی عجائبات وچو‏ں اک قرار دتا سی۔

اس علاقے وچ گریٹ بیریئر ریف میرین پارک دے قیام تو‏ں علاقے نو‏‏ں انسان د‏‏ی دستبرد تو‏ں محفوظ رکھنے وچ مدد ملدی اے جداں کہ حد تو‏ں ودھ ماہی گیری تے سیاحت۔ علاقے نو‏‏ں ہور ماحولیا‏تی خطرات دا وی سامنا اے جداں کہ پانی دے معیار وچ کمی، موسمیا‏تی تبدیلی وغیرہ۔

یہ علاقہ سیاحاں وچ بہت ودھ مقبول اے تے ایہ علاقے د‏‏ی اک اہ‏م اقتصادی سرگرمی ا‏‏ے۔ ماہی گیری وی علاقے د‏‏ی اہ‏م صنعت اے جس تو‏ں ہر سال اک ارب آسٹریلوی ڈالرز د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔

## مورتاں

File:Glass bottom boats & Semi sub.JPG|
File:Great Barrier Reef Ferry.JPG|
File:QLD Rescue Helicopter.JPG|
File:Amazing Great Barrier Reef 1.jpg|


گٹھ:عظیم حائل شعب
گٹھ:آسٹریلیا دے تغیرات ارض
گٹھ:آسٹریلیا وچ زیر آب غواصی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:آسٹریلیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:بحیرہ کورل
گٹھ:جغرافیہ آسٹریلیا
گٹھ:عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
لاگوس

**لاگوس** افریقہ دے دیس نائیجیریا دا وڈا شہر دے افریقہ دا دوجا وڈا شہر اے۔) ایہدی لوک گنتی 21,000,000 دے نیڑے ہیگی اے۔ ایہ شہر 12 دسمبر 1991ء تک نائجیریا دا دارالحکومت رہیا، جینوں ایہدے مگروں ابوجا گھل دتا گیا۔ ایس شہر دا شمار اوہناں شہراں وچوں ہوندا اے جیہڑے آپنے ملک دے عظیم ترین شہر ہون دے باوجو دارالحکومت نئیں۔

## تریخ
بھاویں ایہ علاقہ پہلاں توں آباد سی لیکن اس نوں لاگوس دا ناں 1472ء اچ پرتگیزی جہاز راں سیکوئرا نے دِتّا جیہدے معنے *جھیلاں* دے نیں۔ 1851ء تک ایہ علاقہ تجارتِ غلاماں لئی معروف رہیا۔

## حوالے
جنوبی قطب

**جنوبی قطب** زمین دے دو تھانواں چوں اک اے جتھے زمین دے دو ایکسز اک دوجے نال ملدے نیں ۔ ایہ زمین دا سبھ توں جنوبی یا تھللا تھاں اے تے ایہ شمالی قطب توں اوہدے دوجے پاسے تے اے ۔ ایہ براعظم انٹارکٹکا وچ اے تے 1956 توں ایتھے اک سٹیشن بنیا ہویا اے ۔ روآل آمونسن اک ناروی ایتھے اپڑن والا پہلا انسان سی ۔

## ہور دیکھو
* شمالی قطب
* جنوبی قطب

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:انٹارکٹکا
سمندر

**سمندر ** (انگریزی:Sea) لونے پانی دی وڈی تھاں نوں کہندے نیں۔ 

## سمندراں دی لسٹ
* عرب سمندر
* آئری سمندر
* سیلٹی سمندر
* اتری سمندر

### باہرلے جوڑ

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
دریا

**دریا** (River) پاݨی دا اوہ وڈا تے قدرتی لانگھا اے جیہڑا کسے پہاڑ یا جھیل تو‏ں بہت سارا پاݨی لے ک‏ے قدرتی طور تے خشکی اُتے اپݨی گزرگاہ بݨا کے دور تک وگدا چلا جاندا اے ۔ دریا یا تاں کِسے دوسرے دریا نال جا ملدا ا‏‏ے یا کسے سمندر یا ساگر وچ جا گِردا ا‏‏ے ۔ دریا بذات خود مستقل وی ہُندے نيں تے معاون وی ۔ اک دریا دوسرے دریا وچ جاگرے تاں معاون کہلوندا ا‏‏ے ۔ کچھ صورتاں وچ اک دریا اپنے بہاؤ دے دوران، راستے وچ ای زمین وچ جذب تے بخارات بنݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں خشک ہو جاندا اے تے اپݨے دریائی رستے دے آخر تک نئيں پہنچدا ۔ 

## ہور ویکھو
* کھاݪا
* رجواہا
* نہر
* ناݪا
* ندی
* دریا

گٹھ:پاݨی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:دریا
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:پاݨی دا لانگھا
انجلینا جولی

**انجلینا جولی** اک مشہور امریکی ایکٹر اے۔ اوہ اپنے دکھی لوکاں لئی کماں لئی دنیا چ مشہور اے۔ 

انجلینا جولی نے پاکستان دے سیلاب چ پھسے لوکاں نوں اک لکھ ڈالر دتے نیں۔ ایس توں پہلے اوہ زلزلے دے مارے لوکاں نوں دس لکھ ڈالر افغان مہاجرین نوں دس لکھ ڈالر تے سوات دے لوکاں نوں وی دالر دتے۔

معاجراں لئی یونائیٹڈ نیشنز دفتر ولوں سفیر وی اے۔

### بارلے جوڑ

* انجلینا جولی اچھائی دی سفیر
تانگ

**تانگ** اک چینی شاہی ٹبر سی جینے چین تے 618 توں 903 تک راج کیتا۔ سیان ایس دا راجگڑھ سی تے اے ویلہ چینی تریخ چ سکھ چین دا سی۔

تنگ راجونش  ( چینی :  唐朝 ،  تنگ چؤ )  چین دا اک راجونش سی ،  جسدا شاسنکال سنّ 618 عیسوی توں سنّ 907 عیسوی تکّ چلیا۔  ایہناں توں پہلاں سوئی راجونش دا زور سی اتے ایہناں   دے بعد چین وچّ پنج راجونش اتے دس راجشاہیاں نام دا دور آیا ۔  تنگ راجونش دی نیو لئی  ( 李 )  نامک پروار نے رکھی جنہاں نے سوئی سامراج  دے پتنکال وچّ ستا اتے قبجہ کر لیا ۔  اس راجونش  دے شاسن وچّ لگبھگّ 15 سال دا اک انترال آیا سی ،  جو 8 اکتوبر 690 توں 3 مارچ 705 تکّ چلیا ،  جس وچّ دوجے جھؤ راجونش دی مہارانی وو جیتییاں نے کجھ سمیں لئی راجگدی اتے قابو حاصل کر لیا ۔

تنگ سامراج نے شیان  دے شہر نوں اپنی راجدھانی بنایا اتے اس سمیں شیان دنیا دا سبھ تو وڈا نگر سی ۔  اس دور نوں چینی سبھیتا دی آخری سیما منیا جاندا ہے ۔  چین وچّ پوروَ  دے ہان راجونش نوں انی عجت ولوں یاد کیتا جاندا ہے کہ اوہناں  دے  نام اتے چینی جاتی نوں ہان چینی بلایا جان لگا ،  لیکن تنگ راجونش نوں اوہناں  دے  برابر دا جاں اوہناں نوں وی مہان خاندان سمجھیا جاندا ہے ۔  7ویں اتے 8ویں شتابدیاں وچّ تنگ سامراج نے چین وچّ جنگننا کروائی اتے اوہناں توں پتہ چلیا  کہ اس سمیں چین وچّ لگبھگّ 5 کروڈ ناگرکاں  دے پروار پنجیکرت سن ۔  9ویں شتابدی وچّ اوہ جنگننا پوری تاں نہیں کروا پائے لیکن انومان لگایا جاندا ہے کہ دیش وچّ خوش حالی ہون کرکے آبادی ودھکے 8 کروڈ تکّ پہنچ چکی سی ۔  اس وڈی جنسنکھیا توں تنگ راجونش لکھاں سینکاں دی وڈی فوجاں کھڑی کر پایا ،  جنہاں توں وچکار ایشیا  دے الاکیاں وچّ اتے ریشم رستے دے بہت منافعے والے وپارک رستیاں اتے ایہہ خاندان اپنی دھاک جمان لگی ۔  بہت سارے کھیتراں  دے راجے تنگ راجونش نوں اپنا مالک منن اتے مجبور ہو گئے اتے اس راجونش دا سانسکرتیک پربھاو دور - دراز وچّ کوریا ،  جاپان اتے وئتنام اتے وی محسوس کیتا جان لگا ۔

تنگ دور وچّ سرکاری نوکراں نوں نیوکت کرن لئی پربندھکی امتحاناں نوں آجوجت کیتا جاندا سی اتے اس آدھار اتے اوہناں نوں سیوا وچّ رکھیا جاندا سی ۔  لایق لوکاں  دے آؤن نال پرشاسن وچّ بہتری آئی ۔  سنسکرتی  دے کھیتر وچّ اس سمیں نوں چینی کویا دا سونے-رنگا یگ سمجھیا جاندا ہے ،  جس وچّ چین  دے دو سبھ توں پرسدھ کویاں  -  لئی بائی اتے دو فو  -  نے اپنیاں رچناواں رچیاں ۔  ہان گان ،  جھانگ شوان اتے جھؤ پھنگ ورگے منے-پرمنے چترکار وی تنگ زمانے وچّ ہی رہندے سن ۔  اس یگ  دے ودواناں نے کئی اتہاسک ساہت دیاں کتاباں ،  گیانکوش اتے بھوگول - پرکاش لکھے جو اج تکّ پڑے جاندے ہن ۔  اس دوران بدھ دھرم وی چین وچّ بہت پھیلیا اتے وکست ہویا ۔ تنگ راجونش  دے کال وچّ کافی وکاس ہویا اتے چین وچّ ستھرتا آئی۔تنگ شاسکاں  نے جئیدوشی نام  دے کھیتری سامنتاں نوں نیوکت کیتا اتے وکھ وکھ پرانتاں  اتے 9وی صدی  دے انت تکّ ایہناں نے تنگ سامراج  دے ورودھ لڑائی شروع کر دتی اتے خود دے آزاد راج ستھاپت کیتے |

## ایہہ وی ویکھو
* سوئی راجٹبر 
* چین  دے راج ٹبر 
* ہان راجٹبر
* شمالی اتے دکھنی راجٹبر
* تانگ راجٹبر
* گوگرئیؤ
 
* تن راجشاہیاں
* اتری اتے دکھنی راجٹبر

* ہان راجٹبر 
* ساؤ ویئی راج 
* چڑھدا وو راج 
* شُو ہان راج 
* جن راجٹبر 

* بہار تے خزاں ویلہ
* لہندا ژوؤ ویلہ 
* ژوؤ راجٹبر
* چین  دے راجٹبر 
* چن راجٹبر

## حوالے

## باہرلے جوڑ

 

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:چینی راج ٹبرگٹھ:چین دے راج ٹبرگٹھ:چین دی تریخ

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
 
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:جن خاندان
گٹھ:چینی شاہی خاندان
گٹھ:مشرقی ایشیا دے سابقہ دیس

گٹھ:چینی راج ٹبر
گٹھ:چین دی تریخ
شمالی قطب

**شمالی قطب** زمین دے دو تھانواں وچوں اک اے جِتھے زمین دے دو ایکسز اتے آوندے نیں ۔ ایہ زمین دا سبھ توں شمالی تھاں اے تے اے جنوبی قطب توں اوہدے دوجے پاسے اُتے اے ۔ ایہ وڈا سمندر آرکٹک وچ اے ۔ ایتھے سمندر 4261 میٹر ڈونگھا اے ۔

## ہور دیکھو
* شمالی قطب
* جنوبی قطب

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:انٹارکٹکا
میجی مڑ آنا

**میجی مڑ آنا** جپان دے بادشاہ دی جپان چ دوبارہ زور پھڑن پکڑن نوں آکھیا جاندا اے۔
ورسائی دا معاہدہ

**'
**ورسائی دی ٹریٹی جاں معاہدہ** [[اک]] [[امن]] دا عہد [[جرمنی]] تے اتحادیاں دے وشکار جیہڑا 28 جون 1919 نوں [[پیرس]] دے نیڑے ورسائی ج کیتا گیا۔

**ورسائے دا معاہدہ'''(فرانسیسی: Traité de Versailles) پہلی عالمی لڑائی توں بعد ہوئے امن معاہدےآں وچوں اک معاہدہ سی۔ اس معاہدہ اتے 28 جون 1919 نوں دستخط کیتے گئے، آرکڈیوک فرانز فرڈینینڈ دی موت توں پورے 5 سال بعد۔ اس معاہدہ نے نال الائیڈ طاقتاں اتے جرمنی دے وچکار چل رہی جنگ ختم ہوئی۔ باقی سینٹرل طاقتاں نال وکھرے معاہدےآں دے نال سمجھوتہ کیتا گیا۔

اس معاہدہ دے مطابق جرمنی نوں پہلی عالمی لڑائی وچ ہوئے نقصان لئی جرمنی اتے سینٹرل طاقتاں دا قصوروار ہونا مننا پیا۔ ایہہ گل اس معاہدہ دے 231ویں آرٹیکل وچ لکھی گئی سی۔
 

## حوالے

گٹھ:پہلی وڈی لڑائی
گٹھ:دنیا دے معاہدے
جن گن من

**جن گن من** بھارت دا قومی ترانہ اے، جیہڑا بنگالی زبان چ سی۔ فیر اس نو سنسکرت دا لہجہ دے کے سنواریا گیا۔ اس دے شاعر نوبل لارائٹ رابندرناتھ ٹیگور نیں۔ ایہ ترانہ در اصل، کنگ جارج پنجم دے لئی لکھیا گیا سی، جدوں پعارت دی حکومت اس دے سپرد ہوئی، اس دی تاج پوشی ہورہی سی، اس ویلے خدا دی حمد دے لئی لکھی گئی نظم سی۔ انڈین نیشنل کانگریس دے 1911 اجلاس چ ایہ پہلی وار گائی گئی۔ 24 جنوری 1950 نو پعارت دی قانون ساز کمیٹی سرکاری طور ت منظوری دتی ت ایہ نظم، پعارت دا قومی ترانہ ہوگی۔

## ترانہ

[thumb|200px|thumb|left|[رابندرناتھ ٹیگور۔]]

## انگریزی ترجمہ ت کامپوزشن - شہر مدنپلی
رابندرناتھ ٹیگور نے ، اس ترانہ نو دیوناگری (سنسکرت) ت انگریزی ت ترجمہ کیتا۔ انی بسینٹ دے قائم شدہ کالج، جیہڑا بسینٹ تھیوسوفکل کالج دے ناں تو مشہور اے، چند دن ٹیگور اس کالج چ قیام پزیر رہے سن۔ ایہناں ایام چ اوناں نے انگریزی ترجمہ اس کالج چ کیتا۔ اتفاق نال اس دی دھن وی ایتھے ای بنائی گئی۔ ت ایہ کالج، ریاست آندھرا پردیش ، چتور ضلع دے شہر مدنپلی چ وے۔

اس ترجمہ دی جلد نو اج وی اس کالج چ ویکھیا جاسکتا اے۔

## میڈیا

## ہور ویکھو
* بندے ماترم

## حوالہ جات

## بارلے جوڑ
* National Anthem - Know India. National Portal of India. Government of India. (Also contains the official version of the Indian National Anthem in mp3 format
* Indian Anthem in MIDI Format.

گٹھ:ترانے
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دے قومی نشان
پنجابی فرانس وچ

**پنجابی** فرانس وچ 1970 دی دہائی چ آن لگے تے پہلے اے پیرس چ آۓ۔ ایتھے پنجابیاں نیں ہوٹل کریانہ دیاں دکاناں تے ہور کماں دیاں دکانان کھولیاں۔ پیرے دے مکروں اے فرانس دے ہور شہران ول وی گۓ۔ 2005 تک فرانس چ 50000 دے نیڑے پنجابی پاکستانی سن۔

## مورت نگری

File:Punjabi Hotel Staff in Paris.jpg
File:Pakistani Cooks in Paris.jpg
File:Panjabi Cook in France.jpg
File:Old Jawad Paris.jpg
File:Pakistani Restaurant.jpg
File:New Balal Paris.jpg
File:Punjabi cook and dishwasher.jpg
File:Old jawad Paris Entrance.jpg
جوزف سٹالن

**جوزف وسارینیووچ سٹالن**(مقامی ناں:ایوسف ویسارینووچ ستالن)(18 دسمبر 1878ء توں 5 مارچ 1953ء) سویت یونین دا اکسیاستدان تے سربراہ سی جہڑا 1922ء توں 1953ء چ اپنی موت تک سویت یونین دی کیمونسٹ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دا پہلا جنرل سیکٹری رہیا ۔ ولادیمیر لینن دے 1924ء چ مرن مگروں سٹالن اقتدار چ آیا تے سویت یونین دا صدر بن گيا جس تے اسنے اک ڈکٹیٹر وانگ حکومت کیتی ۔
سٹالن نسلی طور تے روسی نئیں سی بلکہ جارجیائی سی ۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روس
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سویت شخصیتاں
گٹھ:گرجستان
ماؤ زے تنگ

**ماؤ زے تنگ** چین دا اک کمیونسٹ انقلابی سی جیہنے عوامی لوکراج چین دا مڈھ رکھیا۔ چینی کمیونسٹ پارٹی دا موہری ہوندیاں ہویاں اس نے 1949 توں لے کے 1976 وچ اپنے مرن تک چین تے راج کیتا۔

گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
گٹھ:انقلابی شخصیتاں
موستار

{| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 2px solid #996699; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #CCCCFF; width: 305px"
| style="background:#CC99CC" align="center" width="130px" colspan=2 |**<font size="+2" color=#006666>موستار<font>**
|-
| style="background:green" align="center" width="130px" colspan=2 |**<font size="1" color=yellow>یورب دے مسلم دیس بوسنیا دا شہر<font>**
|-
| style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" |

|-
| style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |**<font size="1" color=#669999>موستار دے پرانے شہر دا نظارہ<font>**
|-
|-style="margin:0;background:#FFCCCC";width:100%" align="center" cellpadding="2"
|- style="background: #99FFCC; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;"
| style="width: 145px;" | 
| style="width: 145px;" | 
|-
| style="width: 145px;" | **موستار دا جھنڈا**
| style="width: 145px;" | **موستار دا نشان دا نشان**
|- style="background: #FF9999; text-align: center;"
|-
| style="background:#66CCFF;" align="center" colspan="2" |

موستار بوسنیا تے ہرزیگووینا دا شہر تے میونسپلٹی اے تے ہرزیگووینا علاقے دا سبتوں وڈا تے اہم شہر اے ۔ ایہہ وفاق بوسنیا تے ہرزیگووینا دے ہرزیگووینا نیریتوا کینٹن دا مرکز اے ۔

## ناں
موستار دریائے نیریتوا دے کنارے واقع اے تے دیس دا پنجواں وڈا شہر اے ۔ موستار دا ناں *پل دے رکھوالے* (مقامی بولی چ : موستاری) ، جہڑے دریائے نیریتوا تے ستاری موست دی حفاظت کردے سن ، دے ناں تے اے ۔ عثمانی دور چ ایہہ پل اساریا گئیا تے ایہہ موستار دی پہچان بن گیا ۔

## تریخ

## مڈھلی تریخ

اس علاقے چ قرون وسطی دیاں تریخی دستاویزاں چ دو شہراں *نیبوئیشا* تے *جمسکی گراد* دا ناں ملدا اے ۔ 15ویں صدی عیسوی دے شروع چ **ویچینیکی ژوپا**(کاؤنٹی) واقع سی جہڑی اج دے موستار شہر تے دریائے نیریتوا دے کنڈے واقع شہراں زاہم ، جیم ، ہراشتانی تے ووینو تے مشتمل سی ۔

سن 1468ء چ موستار سلطنت عثمانیہ دی عملداری چ آیا ۔

## یوگوسلاو دور

## [[جنگ بوسنیا]]

## مڑ اساری

## شہری حکومت

## باہرلے جوڑ
*Virtual Tour/360° Panoramas - Mostar 
*موستار دی سیاحت 
*موستار شہر 
* http://www.sallybecker.co.uk/ 
*موستار بین القوامی ہوائی اڈا
*- موستار بہار 2009ء چ 
*National Monument- Muslibegovica House
*موستار دیاں مورتاں 
*موستار تے پرانے پل (ستاری موست) دیاں مورتاں 
*Ultimate guide to Mostar 
*پل کھل گیا پر موستار اک ونڈیا شہر رہیا, *دی گارڈین*, 23 جولائی 2004ء ۔
*War documentary about besieged East Mostar, the bloodiest place in Herzegowina during the Bosnian War.
*Photos and spherical panoramas of Mostar

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے شہر
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دے آباد تھاں
جنگ بوسنیا

**بوسنیائی جنگ** (Bosnian War) بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ ہونے والا اک بین الاقوامی مسلح تصادم جو 6 اپریل 1992ء تے 14 دسمبر 1995ء دے درمیان ہويا۔
اہ‏م متحارب افواج جمہوریہ بوسنیا تے ہرزیگووینا تے بوسنیا تے ہرزیگووینا وچ موجود بوسنیائی سرب تے بوسنیائی کروشیائی، جمہوریہ سرپسکیا تے کروشیائی جمہوریہ ہرزیگ-بوسنیا سن جنہاں نو‏ں جمہوریہ سربیا (سربیا و مونٹینیگرو دا آئینی ملک) تے جمہوریہ کروشیا د‏‏ی امداد حاصل سی۔

**جنگ بوسنیا** ، اک بین القوامی مسلح تصادم سی ، جہڑا مارچ 1992ء توں نومبر 1995ء تک بوسنیا تے ہرزیگووینا چ جاری رہیا ۔ جنگ چ کئی دیس دے قوماں ملوث سن ۔ سابق یوگوسلاویہ لئی بین القوامی جنگی ٹریبونل دے مطابق ایہہ جنگ بوسنیا تے سابق یوگوسلاویہ (بعد چ سربیا تے مونٹی نیگرو) تے کروشیا وچکار سی ۔ بین القوامی عدالت انصاف موجب سربیا نے سرب دستےآں نوں مالی تے فوجی امداد دتی ، جنہاں دا تعلق یوگوسلاو پیپلز آرمی ، جمہوریہ سرپسکا دی فوج ، سربیا دی وزارت داخلہ ، جمہوریہ سرپسکا دی وزارت داخلہ تے علاقائی سرب دفاعی فوج نال سی ۔ کروشیا نے خودساختہ **ہرزگ بوسنیا دی کروشیائی کمونٹی** دے کروٹ دستےآں نوں فوجی مدد دتی ۔ بوسنیا دے حکومتی دستے جنہاں دی اگوائی جمہوریہ بوسنیا تے ہرزیگووینا دی فوج کول سی ۔ اینہاں تناں حریفاں نے جنگ چ مختلف ویلےآں چ اپنے اہداف تے اتحاد بدلے ۔

## جنگ دی شروعات

بوسنیا تے ہرزیگووینا چ جنگ یوگوسلاویہ دے ٹٹن دے نتیجے چ شروع ہوئی ۔ 1989ء چ سلابودان میلوسووچ سربیا دا صدر بن گیا ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*Branka Magaš, Ivo Žanić: The war in Croatia and Bosnia-Herzegovina, 1991-1995
*War in the Balkans, 1991-2002  - 4. The Land of Hate: Bosnia-Herzegovina, 1992–95, R. Craig Nation (2003)
*[Summary of the ICTY verdicts related to the conflict between Bosnia and Herzegovina and the [Federal Republic of Yugoslavia]]
*Summary of the ICTY verdicts related to the conflict between Bosnia and Herzegovina and Croatia
*List of people missing from the war 
*Srebrenica 1994
*UN report on prison camps during the war
*Open UN document on Serb attrocities towards non-Serbs
*Genocide in Yugoslavia
*Serbian War Crime Testimonies 
*"If U.S. Force Is Needed In Bosnia," by Michael Johns, ''The Christian Science Monitor'', February 25, 1994.
*Through My Eyes Website Imperial War Museum - Online Exhibition (Including images, video and interviews with refugees from the war in Bosnia)
*arhivcroTV   

گٹھ:جنگاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:یورپ
بسمارک میموریل

بسمارک میموریل جرمن راجکڑھ برلن چ جرمن چانسلر بسمارک دی چیتا چ بنایا گیا بسمارک دا اک بت اے۔ اے تیرگارتن چ اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمنی دی تریخ
داوید بن گوریون

**ڈیوڈ بن گوریان** (1886 - 1973) اسرائیل دا پہلا وزیراعظم سی۔

**داوید بن گوریون** (David Ben-Gurion)
(; ) اسرائیل دا بنیادی بانی تے پہلا وزیر اعظم سی۔

## حوالے

گٹھ:1 دسمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:1886 دے جم
گٹھ:1973 دیاں موتاں
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:اسرائیل دے وزرائے دفاع
گٹھ:اسرائیل وچ تدفین
گٹھ:اسرائیل وچ مرض-متعلقہ اموات
گٹھ:اسرائیلی سیاسی مصنفاں
گٹھ:اسرائیلی وزرائے اعظم
گٹھ:اسرائیلی یہودی سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی یہودی شخصیتاں
گٹھ:اسرائیل د‏‏ی تریخ
گٹھ:تعہدی فلسطین وچ یہودی
گٹھ:سرد جنگ دے رہنما
گٹھ:عثمانی فلسطین وچ یہودی
گٹھ:وزرائے اسرائیل
گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک
گٹھ:یہودی مصنفاں
گٹھ:یہودی ملحدین
چھاتی

**چھاتیاں یا ممے** انساناں تے آگو مانساں دے پنڈے دے سامنے  اتے والے انگاں نوں کہندے نیں۔ انساناں دے دو ممے ہوندے نیں۔ کڑیاں منڈیاں دوواں دے جمدیاں ہی ہوندے نیں تے سوانیاں دے وڈھے ہون تے وڈے تے دسن لگدے نیں۔ ممیاں وچ دد والے غدود ہوندے نیں جناں وچوں دُد بن کے ڈوڈو چوں نکلدا ہے۔

جوانی وچ سوانیاں وچ ایسٹروجن ہارمون باجوں چھاتیاں وڈیاں ہو جاندیاں نیں تے مرداں وچ ٹیسٹوسٹیران ہارمون باجوں ایہہ نکیاں رہ جاندیاں نیں۔ 

کاکا ہون دے ویلے چھاتی دے ٹشو وچ ہارمون دے اثر توں وادھا ہوندا ہے تے دد بنان لئی چھاتی وڈی ہو جاندی ہے۔ ایہناں ہارموناں وچ ایسٹروجن، پروجیسٹرون تے پرولیکٹن شامل نیں جو ماہواری ویلے چھاتی تے بچہ دانی دے ٹشو وچ تبدیلی  لیاندے نیں۔

ہر چھاتی وچ 15 توں 20 لوب ہوندے نیں۔ کھل دے تھلے ایڈیپوز ٹشو، اناں لوباں تے چڑھدے نیں جیدے باجوں چھاتی دی شکل تے سائز بندا ہے۔ ہر لوب وچ کئی لوبیول ہوندے نیں۔ ہر لوبیول دے آخری نکڑ تے تھیلیاں ہوندیاں نیں جتھے ہارمون دے اثر توں دد بن کے وڑدا ہے۔

## ناں
ممے اک ہند یورپی شبد ہے تے کئی بولیاں وچ ورتیا جاندا ہے۔

## وکھالہ

چھاتی اک غدود ہے جیہدا کم کاکیاں لئی ددھ بنانا تے اوہناں نوں پلانا اے۔ ددھ پلان لئی چھاتیاں دے وچکار اک انگ چوسنی ہوندا اے جیدا رنگ گلابی توں گوڑا بھورا ہو سکدا اے۔ چھاتیاں دی اکائیاں دا کم چکنائی آلا دد بنانا ہوندا اے۔ ایہہ اکائیاں ساری چھاتی تے پھیلیاں ہوندیاں نیں۔ چوسنیاں دے آلے دوالے ہر 30 ملی میٹر دے فاصلے تے لیکٹیفیرس ٹشو ہوندا اے۔ چھاتی وچ کولیجن، الاسٹن، چٹی چربی تے کوپر لگامنٹ وی ہوندے نیں۔

چھاتیاں دوجی پسلی توں لے کے چھٹی پسلی تک ہوندیاں نیں۔ سامنے توں چھاتی کلیوکل ہڈی توں لے کے سٹرنم ہڈی تک ہوندی اے۔ چھاتیاں وکھرے ٹشو دیاں بنیاں ہوندیاں نیں پر زیادہ ایڈیپوز ٹشو تے غدودی ٹشو ہوندا اے جو دد بنان دے کم لئی ہوندے نیں۔

چھاتی اک کون شکل دا وکھالا اے جیدا پیندا سینے دی کند نال تے نکڑ چوسنیاں تے ہوندا اے۔ چھاتیاں دا وزن ہر سوانی وچ وکھرا ہوندا اے جو 500 توں 1000 گرام تک ہو سکدا اے۔ انج اک نکی چھاتی دا وزن 500 گرام تے اک وڈی چھاتی دا وزن 750 توں 1000 گرام تک ہو سکدا اے۔ ہر چھاتی وچ چربی تے کنیکٹو ٹشو دا تناسب وکھرا ہوندا اے۔ اک سوانی دے جیون وچ عمر، ماہواری، حمل، دد پلائی تے بڑھاپے باجوں چھاتیاں دا سائز، شکل تے وزن بدلدا رہندا اے۔

## کم
چھاتیاں دا مڈھلا
کم دد بنان آلے غدود دے طور تے کم کرنا تے دد پلان دے ویلے کاکے نوں دد پلانا اے۔ چھاتی دی گول شکل دا اے فیدہ اے جے تاپ ضائع نئی ہوندا جو دد بنان لئی ضروری ہوندا اے۔ ایہدے گول ہون دا دوجا فیدا اے وے کہ دد پیندیاں ویلے کاکا ارام نال ساع لے سکدا اے۔ 

نشے آلی دوائیاں، زیادا کم تے اینڈوکرائین پربندھ وچ مسئلیاں نال دد بنن دا عمل کم ہو سکدا اے۔ دد بنن لئی سوانی دے لعو وچ  پرولیکٹن تے آکسی ٹاسن ہارموناں دا ہونا ضروری اے۔

## بارلے جوڑ
سر پیڑ

**سر پیڑ** سر یا تعون دے کسے پاسے چ پیڑ نوں سرپیڑ یا سردرد کیندے نیں۔
دل دا دورہ

دل دا دورہ اودوں پیندا اے جدوں دل ول خون دا جانا رک جاندا اے۔
لٹر

**لٹر** کسے شے دے والیوم یا حجم نبپن لئی ورتیا جاندا اے۔ اک لٹر = اک کیوبک ڈیسی میٹر دے۔
نیوٹن (ناپ)

**نیوٹن** (علامت: N) سِسٹم انٹرنیشنل (ایس آئی) وچ قوت د‏‏ی ماخوذ اکائی ا‏‏ے۔ ایہد‏ی تعریف 1\ \text{kg}\cdot \text{m/s}^2  دے طور اُتے کيتی گئی اے، اوہ قوت جو 1 کلوگرام اُتے 1 میٹر فی سیکنڈ فی سیکنڈ دی سرعت دیندی اے۔

ایہدا نام برطانوی سائنس دان آئزک نیوٹن دے نام اُتے رکھا گیا اے، کلاسیکل مکینکس تے خصوصن *دوسرے قانون حرکت* دے، اوہناں دے کم دے اعتراف وچ۔

## حوالے

گٹھ:ناپ
گٹھ:ناپ تول
گٹھ:پیمائش
گٹھ:پیمائشی اکائیاں
گٹھ:آئزک نیوٹن
گٹھ:ایس آئی ماخوذ اکائیاں
گٹھ:وزن دیاں اکائیاں
صدی

**صدی** سو (100) ورھیاں نوں کہیا جاندا ہے ۔ 

## ہور دیکھو
* دن
* ستوارا
* مہینا
* ورھا
* دہاکا
* صدی
* ہزاریا

گٹھ:ویلا
بیئر

**بیر** دنیا ج سب توں بؤتی پی جان والی الکحل والی شراب اے۔ پانی تے چآ مگروں اینوں سب توں بؤتا پیتا جاندا اے۔ ایہ سٹارچ توں بندی اے۔

## ہور ویکھو
*شراب
*وہسکی
*بیر
*وڈکا

## بارلے جوڑ
وولٹ

**وولٹ** وولٹیج نوں ناپن دا اک ناپ اے۔ سب توں پہلی کیمیائی بیٹری بنان آلے اطالوی سینسدان الساندرو وولٹا دے ناں تے ایدا ناں رکھیا گیا اے۔
رس

**رس** اک پانی سار اے جیہڑا پھلاں تے سبزیاں دے ریشیاں چ ہوندا اے۔
روزا لکسمبرگ

**روزا لکسمبرگ** (1871 - 1919) اک زنانی سی جیہڑی مارکس دیاں گلاں تے سوچ وچار کردی سی اوہ یہودن سی تے روس دی رہن والی سی۔

**روزہ لکسمبرگ** (Rosalia Luxemburg، ؛ 5 مارچ 1871، زاموسک، وستلا لینڈ، روسی سلطنت – 15 جنوری 1919، برلن، جرمنی) پولش یہودی پچھوکڑ والی مارکسسٹ سدھانتکار، فلسفی، ماہر معاشیات اتے کرانتی کاری سماج وادی سی اتے جرمن دی قدرتی شہری بن گئی سی۔ اوہ کرم وار پولینڈ اتے لتھوانیا کنگڈم دی سوشل ڈیموکریسی، جرمنی دی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی (ایسّ پی ڈی)، ستنتر سوشل ڈیموکریٹک پارٹی (یو ایسّ پی ڈی)، اتے جرمنی دی ستنتر کمیونسٹ پارٹی (کے پی ڈی) دی میمبر سی۔

1915 ای.وچّ جرمنی دی سوشل ڈیموکریٹک پارٹی نے پہلی وڈی لڑائی وچّ شرکت دی حمایت کیتی تاں روزہ لکسمبرگ نے جنگ دے خلاف اک اتحاد سپارٹاکس لیگ دے نام نال کھڑی کیتی۔ اک جنوری 1919 نوں ایہہ لیگ نوں جرمنی دی کمیونسٹ پارٹی وچّ تبدیل کر دیا گیا۔ نومبر 1918 وچّ جدوں  جرمنی وچّ انقلاب ہویا تاں روزہ لکسمبرگ نے سرخ جھنڈا نام دی  اک تحریک شروع کیتی جو سپارٹاکس لیگ دی جدو جہد دا ہی حصہ سی۔

## حوالے

گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:کیمونسٹ
گٹھ:جرمن کیمونسٹ
فریدہ خانم

**فریدہ خانم** پنجابی تے اردو گیت تے غزل گائیک نیں ۔

گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ٹور پنجابن دی

ٹور پنجابن دی اک پنجابی گیت اے جینوں فریدہ خانم نے گایا سی۔ ایس گانے دے بول اے نیں:

بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی
او جوتی کھل دی مروڑاں نئی او چل دی ٹور پنجابن دی

بلے بلے جے توں میری ٹور ویکھنی
کالی گھگری لوا دے گوٹا جے توں میری ٹور ویکھنی
بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی

بلے بلے نی مورنی دی ٹور والیے
او سانوں لٹیا پجیپا پا کے مورنی دی ٹور والیے
بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی

بلے بلے بھئی سارا پنڈ ویر پے گیا 
او گورا رنگ کسی نہ نوں نہ رب دیوے
سارا پنڈ ویر پے گیا
بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی

او بلے بلے نی ماں دیے ماں دیے موم بتیے
او سارے پنڈ وچ چانن تیرا او ماں دیے موم بتیے
بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی

او بلے بلے نی او تیرے کی لگدے
او چٹیے رومالاں والے او تیرے کی لگدے
بلے بلے بھئی ٹور پنجابن دی
او جوتی کھل دی مروڑاں نئی او چل دی ٹور پنجابن دی

## بارلے جوڑ
*
میٹسو باشو

**میٹسو باشو** (1644 - 1694) اک کلاسیکی جپانی شاعر سی. اوہ ایڈو ویلے دے جپان دا سب توں مشہور شاعر سی۔

گٹھ:جپان
گٹھ:جاپان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چاپان دے آباد تھاں
جارج لوئی بورخیس

**ہورہے فرانسسکو اسیدورو لوئیس بورگیس** (24 اگست 1899 – 14 جون 1986) جنہاں نوں ہورہے لوئیس بورگیس ( ) وجوں جانیا جاندا اے، بیونس آئرس وچ پیدا ہوئے اک ارجنٹینی لکھاری، کہانی کار، مضمون نگار، شاعر اتے مترجم سی۔ اسدی رچنا "سارے ساہت وچ غیر حقیقت دے کردار" نوں سمیٹ لیندی اے۔

 

**جارج لوئی بورخیس** (1899–1986) ارجنٹاین دا اک شاعر تے لکھاری سی۔

## بارلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:ارجنٹینی لکھاری
گٹھ:جم 1899
گٹھ:موت 1986
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مائیگل ڈی سروانٹیز

**مائیگل ڈی سروانٹیز** (1547 - 1616) سپین دا ڈرامہ تے ناول لکھاری سی۔

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:ہسپانوی شخصیباں
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
جیفری چاؤسر

**جیفری چاؤسر** (1343 - 1400) انگریزی بولی دا پہلا وڈا شاعر منیا جاندا اے۔ اوہ پہلا شاعر سی جینوں ویسٹ منسٹر ایبی چ دبیا گیا۔

## مشہور نظماں

Canterbury Tales,
The Book of the Duchess,
Legend of Good Women

## ہور ویکھو
* انگریزی شاعری

## بارلے جوڑ

گٹھ:انگریزشاعر
ابونواس

**ابونواس** (756 - 814) اک کلاسیکی عرب شاعر سی جینے فارسی چ وی شاعری کیتی۔ اودا پیو عرب تے ماں ایرانی سی تے اونے عرب شاعری دی ہر ونڈ چ شااعری کیتی۔ الف لیلہ چ وی اودا ناں آندا اے۔
کالیداس

**کالیداس** کلاسیکی سنسکرت دا ڈرامہ لکھاری تے شاعر سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہانز کرسچن اینڈرسن

**ہانس کریسڈیئن آناسن** (ڈینش:ˈhanˀs ˈkʁæsdjan ˈɑnɐsn̩) یا **ہانز کرسچن اینڈرسن** (انگریزی:ˈ|h|ɑː|n|z|_|ˈ|k|r|ɪ|s|tʃ|ə|n|_|ˈ|æ|n|d|ər|۔|s|ə|n; سکینڈینیویائی دیساں وچ عام طور اُتے ایچ سی اینڈرسن کہندے ہن؛ 2 اپریل 1805ء – 4 اگست 1875ء) ڈینش لکھاری تے شاعر سی۔ حالانکہ اینڈرسن ناٹکاں، سفرنامیاں، ناول، اتے کویتاواں دا اکّ وڈا لکھاری سی، ایپر اسدیاں پری-کہانیاں وچ ہور وی کمال صلاحیت دا کارکردگی ملدا اے۔ اس ساہتی ونگی وچ اسنوں اینی مہارت حاصل اے کہ اوہ خود وی اپنیاں کہانیاں جنا ہی اساطیری بن گیا اے۔ اینڈرسن دی ہرمنپیارتا بچیاں تک محدود نہیں اے، اس دیاں کہانیاں، جیہناں نوں ایوینٹیر (eventyr) یا ادبھتّ کہانیاں کہانیاں کیہا جاندا سی، وچ وئکت تھیم عمر اتے شہریت دیاں حداں پار کر گئے ہن۔

اپنے جیون وچ دنیا بھر دے بچیاں دا منورنجن کرن لئی اوہ مشہور سن۔ اوہناں دیاں کویتاواں اتے کہانیاں دنیا دیاں ۱۲۵ توں زیادہ بولیاں وچ ترجمہ شدہ ہوئیاں ہن۔ ایہناں دی کرتیاں نوں لے کے فلماں، ڈرامے، اتے اینیمیٹڈ فلماں بنیاں ہن۔

## جیونی
ہانس کرسچیئن اینڈرسن دا جم 2 اپریل 1805ء نوں اوڈینس (ڈینمارک) وچ ہویا۔ اپنے بچپن وچ ہی اوہناں نے کٹھ پُتلیاں لئی اکّ ڈرامے دی رچنا کرکے اپنی بھاوی کلپنا طاقت دی جھلک دکھائی۔ اوہ چھوٹے ہی سن جدوں اوہناں دے نردھن پیؤ دی موت ہو گئی۔ اس توں بعد ایہ آپیرا وچ گلوکار بنن دی خواہش نال کوپن ہیگن آئے۔ ایہناں نے اس ویلے بھیڑے دن وی دیکھے، پر کچھ گلوکار دوستاں دی مدد نال کم چلدا رہیا۔ گلوکار بنن دی خواہش چَھڈ کے ایہناں نے رائل تھئیٹر وچ ناچ سکھنا شروع کیتا۔ رائل تھئیٹر دے ڈائریکٹر کالن نے ڈینمارک نریش کول اوہناں دی تعریف کیتی تے کچھ سالاں لئی اوہناں نے اینڈرسن دی سکھیا دا بھار سنبھالیا۔

1829ء وچ ایہناں نوں پھاڈرائج نامک کتاب دے اشاعتاں دے نتیجے وچ پہلی کامیابی حاصل ہوئی۔ 1833 وچ ڈینمارک نریش نے ایہناں نوں کچھ پیسا بھرمنارتھ دتا، جیہدے نال ایہناں دا تجربہ ودھیا۔ 1835 وچ ایہناں دی کہانی امپرووائیجیٹر نوں بہت کامیابی ملی۔ اس ویلے ایہناں نے فیئری ٹیلز لکھنیاں شروع کیتاں، جیہناں دے دوارے ایہ عالمی وکھیات ہوئے۔ اوہناں نے کئی ڈرامے وی لکھے۔ 1872 دے اوائل وچ، 67 سال دی عمر وچ، اینڈرسن اپنے بستر توں گِرے تے اوہناں نوں شدید چوٹ لگی۔ ایہدے نتیجے وچ لگن والیاں چوٹاں نال اوہ فیر مکمل طور تے صحت یاب نہیں ہوئے۔ اس توں فورن بعد، اوہناں نوں جگر دے کینسر دی علامات ظاہر ہونا شروع ہوئیاں۔ 4 اگست، 1875ء نوں ایہناں دی وفات ہو گئی۔

## رچناواں
دنیا دے بال ادب تے سکینڈینیویا دے ادب وچ ایہناں دا سروپرتھم تھاں اے۔ دنیا دیاں لگ بھگ ساریاں زباناں وچ اوہناں دیاں مشہور رچناواں دا ترجمہ ہو چکیا اے۔

اوہناں دیاں مشہور رچناواں ہن: پھاڈرائج (۱۸۲۹)، ریمبلس (۱۸۳۱); د امپرووائیجر (۱۸۳۵); پھیئری ٹیلس (۱۸۳۵–۳۷, ۱۸۴۵, ۱۸۴۷–۴۸, ۱۸۵۲–۶۲, ۱۸۷۱–۷۲); اے پکچر بکّ وداؤٹ پکچرس (۱۸۴۰); اے پوئیٹس بازار (۱۸۴۷); د دو بیرونیسیج (۱۸۴۷); اس سویڈن (۱۸۴۹); سوانح عمری، ٹُ بی اتے ناٹ ٹُ بی (۱۸۵۷) تے ان سپین (۱۸۶۳)।

* ***[[د سٹیڈفاسٹ ٹن سولجر]]*** (The Steadfast Tin Soldier)
* ***[[د سنو کوین]]*** (The Snow Queen)
* ***[[د لٹل مرمیڈ]]*** (The Little Mermaid)
* ***[[تھمبلینا]]*** (Thumbelina)
* ***[[د لٹل میچ گرل]]*** (The Little Match Girl)
* ***[[د اگلی ڈکلنگ]]*** (The Ugly Duckling)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ناٹک کار
گٹھ:ڈنمارکی شخصیتاں
سوفوکلیز

**سوفوکلیز** اک یونانی ڈرامہ لکھاری سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
موليير

**موليير** (1622 1673) فرانس دا اک ایکٹر تے لکھاری سی۔

گٹھ:لکھاری
گٹھ:اداکاری
لوئیس آرمسٹرانگ

**لوئیس آرمسٹرانگ** (1901 - 1971) اک امریکی سی حیہڑا جاز بجان تے گان لئی مشہور اے۔

گٹھ:امریکہ
گٹھ:موسیقی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مارکل پروسٹ

thumb
**مارکل پروسٹ** (1871 1922) فرانس دا اک ناول تے آرٹیکل لکھاری سی۔
بیٹلز

**بیٹلز** اک روک موسیقی گان آلا بینڈ سی جو 1960 اچ لیور پول، برطانیہ وچ بنیا۔ بیٹلز تاریخ دا اک مشہور بینڈ سی۔

## ہور ویکھو
*جان لینن

## بارلے جوڑ

گٹھ:موسیقی
جارج فریڈریک ہانڈل

**جارج فریڈریک ہانڈل** (1685 - 1759) اک جرمن انگریز موسیقار سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
ایڈتھ پیاف

**ایڈتھ پیاف** فرانس دی اک گانے گان والی سی۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
فریڈرک شوپن

**فریڈرک شوپن** (1810 - 1849) پولینڈ دا اک منیا ہویا موسیقار سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
انتونين دفوراك

**انتونين دفوراك** (-1840 1904) اک چیک موسیقار سی۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جاکومو پوچینی

**جاکومو پوچینی** (1858 1924) اٹلی دا اک موسیقار سی۔

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرانز شوبرت

**فرانز شوبرت** (1797 -1828) آسٹریا دا اک موسیقار سی۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:موسیقی
ایلوس پریسلے

**ایلوس پریسلے** (1935-1977) اک امریکی گلوکار سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آیگور سٹراونسکی

thumb
**آیگور سٹراونسکی** (1882 1971) اک روسی موسیقار سی۔

گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں
جوزف وردی

**جوزف وردی** (1813 1901) اٹلی دا اک موسیقار سی۔

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
روآل آمونسن

**روآل آمونسن** (1872 1928) ناروے دا کھوجی سی تے تھلویں قطب تے جان والا پہلا بندا سی۔
یاری دا مندر

**یاری دا مندر** سانسوسی چ اک مندر اے جیہڑا پروشیا دے بادشاہ فریڈرک  نے اپنی بھین دی یاد وچ بنایا سی۔
الیکسا

**الیکسا** الیگزنڈرپلاٹز برلن جرمنی چ اک وڈا شاپنگ سنٹر اے۔
الیگزنڈرپلاٹز

**الیگزنڈرپلاٹز** متے برلن جرمنی ج اک وڈا چوک اے۔ الیکسا شاپنگ سنٹر ایتھے ای اے۔
متے

**متے** (جرمن:Mitte) جرمنی دے راجگڑھ برلن دے وشکارلے تھاں نوں کیندے نیں۔ اینوں برلن دا دل وی آکھیا جاندا اے۔ ایتھے برلن دے چوکھے سارے تریخی تھاں نیں۔

### مورت نگری

Image:Braniborská brána.jpg|Brandenburg Gate
Image:Berliner Fernsehturm - von süden 2.jpg|Fernsehturm
Image:Berlin Rotes Rathaus 2.jpg|Rotes Rathaus

Image:2006 Berliner Dom Front.jpg|Berliner Dom
Image:PotsdamerPlatz Vogelperspektive 2004 1.jpg|Potsdamer Platz
Image:Pergamonmuseum Front.jpg|Pergamon Museum
Image:Berlin Deutscher Dom Apel.jpg|Deutscher Dom

Image:Nikolaivrtl 1a.jpg|Nikolaiviertel
Image:Museumsinsel 2008.jpg|Museum Island
Image:Berlin Unter den Linden Potsdamer Platz.jpg|Unter den Linden
Image:Berlin Downtown Friedrichstraße.jpg|Friedrichstrasse

Image:Berlin Neue Synagoge 2005.jpg|Neue Synagoge
Image:Gendarmenmarkt Berlin 2009.JPG|Gendarmenmarkt with Deutscher Dom and Konzerthaus
Image:Kunsthaus tacheles.berlin.II.JPG|Kunsthaus Tacheles
Image:Checkpoint Charlie Berlin.jpg|Checkpoint Charlie on Friedrichstrasse
File:Berlin_Sophie_Gips_Hof1.jpg|"Sophie-Gips-Höfe"
جیکوئی کارٹیر

**جیکوئی کارٹیر** فرانس دا اک کھوجی سی جینے کینیڈا تے فرانس دا کلیم کیتا۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
ولادیمیر وائسوٹسکی

**ولادیمیر وائسوٹسکی** (1938 1980) اک روسی گانے گان والا لکھن والا تے شاعر سی۔

## Translations
* Vladimir Vysotsky in different languages

گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں
جیمز کک

**جیمز کک** (1728 1779) برطانیہ دا اک کھوجی تے نقشے بنان والا سی۔ 

جیمز کک یارکشائر، انگلینڈ دے اک پنڈ مارٹن چ 7 نومبر 1728 نوں جمیا۔ کک اٹھ پعین پعراواں چوں دوجے نمبر تے سی۔ اودا پیو اک سکاٹ کھیت مزدور جیمز کک تے ماں یارکشائر دی گریس پیس سی۔ 1741 چ 5 ورے سکول جان مگروں اودے پیو نے اونوں وائی بیجی تے لادتا۔ 1747 چ اوہ اک سمندری جعاز تے چلا گیا۔ جعاز تے کم کردیاں ہویاں اونے الجبرا جمیٹری تے ہور رلدیاں سائینسان پڑھیاں۔ 1752 چ اونے مال ٹعون والے جعاز تے کم کیتا۔ ست ورہ لڑائی باجون اونے 1755 چ اوہ سمندری فوج چ چلا گیا۔ اکتوبر نومبر 1755 چ اونے اک فرانسیسی جیعاز تے مل مارن تے دوجے نوں ڈبون چ حصہ لیا۔ کینیڈا چ ہون والی لڑائی چ اودے بناے ہوۓ نقشے نے بڑا کم کیتا۔ 1760 دے وریاں چ اونے نیوفاؤنڈلینڈ دے اوکھے کنڈیاں دے اونے نقشے بناۓ۔ 

## پہلا سفر (1768 - 1771)
1766 چ رائل سوسائٹی نے اونوں اپنے کم لیا رلایا تے 1768 چ بحرالکاہل پاندھی وینس نوں تکن لئی کلیا۔ اوہ لیندے ول جاندیاں کیپ ہارن، دکھنی امریکہ کولوں لنگیا تے تاہیتی 13 اپریل 1769 نوں اپڑیا۔ سوسائی دا کم کرکے اوہ دکھن ول مڑیا تے نیوزی لیند اپڑیا تے ایدے نقشے بناۓ ایس کم مگروں اونے لیندے ول اپنے جعاز نوں موڑیا تے 19 اپریل 1770 نوں اسٹریلیا دے دکھنی چڑھدے کنڈے تک اپڑیا۔ اوہ پہلا یورپی سی جیہڑا ایتھے اپڑیا۔ جوزف بینکس وی ایس سفر چ اودے نال سی۔ 12 جولائی 1771 نوں اوہ انگلینڈ واپس اپڑیا۔ انگلینڈ ج اودیاں لکھتاں چھپیان جناں نے اونون ہیرو بنا دتا۔

## دوجا سفر (1775 - 1772)
1772 چ جیمز کک اپنے دوجے سفر تے گیا ایس وچ اونے تھلوین سمندراں دی کھوچ کیتی تے انٹارکٹکا دے نیڑے اپڑیا۔ 

## تیجا سفر (1779 - 1776)

تیجے سفر دا وڈا کم براعظم امریکہ دے اتوں اوہ ران ٹعونڈنا جیہڑا بحرالکاہل تے وڈا سمندر اوقیانوس نوں رلاۓ۔ 1778 نوں اوہ ہوائی دے جزیرے پونچیا تے اوہ پہلا یورپی سی جیہڑا ایتھون تک اپڑیا۔ فیر اوہ اتے ول جاندا ہویا بیرنگ سٹریٹ اپڑیا پر اوہ جس کم لئی آیا سی اوہ ران ناں لبیا۔ 1778 چ اوہ واپس ہوائی دے جزیرے تے اپڑیا۔ 14 فروری 1779 نوں اونوں ہوائی دے لوکاں نے جناں تے اونوں چوری دا شبہ سی ماردتا۔ مرن ویلے اوہ 50 ورے دا سی۔
ہرنان کورٹیز

**ہرنان کورٹیز** (1485 - 1547) سپین دا اک لڑاکا سردار سی جینے میکسیکو تے مل ماریا۔
نکولس کوپرنیکس

**نکولوس کوپرنیکس** (; ; ; 19 فروری 1473&nbsp;– 24 مئی 1543) پولینڈ دا اک مشہور ریاصی دان اتے  فلکیات دان  رہا جسنے ایہہ نظریہ دتا کہ کائنات دے مرکز وچّ سورج ہے دھرتی نہیں۔ کوپرنیکس نے ایہہ نظریہ اپنی کتاب *اسمانی -پنڈاں دے گھمنن بارے*(De revolutionibus orbium coelestium) وچّ دتا جو اسدی موت توں تھوڑا سماں پہلاں ہی شائع ہوئی۔ نکولوس دی موت 1543 وچّ ہوئی اتے اسدی موت *سائنس دے اتہاس* وچّ اک وڈی گھٹنا منی گئی۔ *سائنس دے اتہاس* وچّ کوپرنیکس دا انقلاب آئیا جس نے سائنسی انقلاب وچّ اہم کردار نبھائیا۔

**نکولس کوپرنیکس** پولینڈ دا رہن والا اک سینسدان سی۔ اونے ایہ گل دسی جے سورج سورجی پربندھ دا گڑھ اے تے زمین ایدے دوالے کمدی اے۔

اسدا جنم اتے موت پروشیا وچّ ہی ہوئی جو 1466 وچّ پولینڈ دی بادشاہی دا اک علاقہ سی۔ ایہہ اک *کثیر لسانی* اتے *ودھیرے موضوعات دی جانکاری رکھن والا* انسان سی جسنے چرچ قانون وچّ ڈاکٹر دی سند حاصل کیتی۔ اس توں علاوہ ایہہ طب،ودوتا،ترجمہ ،گورنر،کوٹنیتی ،معاشیات دے میداناں وچّ وی کامیاب رہا۔ 1517 وچّ اس نے معاشیات ر وچّ *پیسیاں دی گنتی دا اصول* دا ویوتپنّ کیتا اتے 1519 وچّ اک ہور اصول دتا جو بعد وچّ گریشم اصول بن گیا۔

## جیون
نکولوس کوپرنیکس دا جنم 19 فروری 1473 وچّ تھورن ناں دی جگہ تے ہویا،ایہہ *شاہی پروشیا* دا اک صوبہ سی جو *پولینڈ دی بادشاہی* وچّ ماقع سی۔

اسدا پیؤ کراکوف دا اک وپاری سی اتے ماں تھورن دے اک امیر وپاری دی دھی سی۔ ایہہ چار بھین-بھرا سن جنہاں وچوں ایہہ سبھ توں چھوٹا سی۔ 
## حوالے
2010

## دساں

* پہلی جنوری نوں صوبہ سرحد چ اک خودکش لڑاکے نے والیبال کھیڈن والیاں تے حملہ کرکے 95 بندے مادتے
* جولائی اگست چ پاکستان چ ہڑ آیا۔ 

* پاکستان دا اک مسافر جعاز مارگلہ دے پعاڑ نال ٹکرا گیا۔
* 13/14 اگست نوں آب گم بلوچستان چ 10 پنجابیاں نوں بس توں لا کے گولی مار دتی گئی۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

* جون جولائی چ دکھنی افریقہ چ 2010 فیفا ورلڈ کپ ہویا جیہڑا سپین نیں نیدرلینڈز نوں ہرا کے جت لیا۔

## فلماں

## موتاں
2008

## دساں
9 ستمبر 2008 نوں زرداری صدر بن گۓ

پنجابی وکیپیڈیا 24 اکتوبر 2008 نوں ٹریا

## سائینسی کھوجاں
* جپانی سینسدان ٹوشائڈ ماسکاوا نے فزکس دا نوبل انعام جتیا۔

## کھیڈاں

## فلماں
* کنگ فو پانڈا تے والی بنیاں۔

## موتاں
مارکو پولو

**مارکو پولو** (1254 - 1324) وینس اٹلی دا اک تاجر تے کھوجی سی۔ اوہنے دنیا دے کئی دیساں دا سفر کیتا تے اپنے مشاہدات نوں اک کتاب دی صورت چ قلم بند کیتا۔

## چین دا سفر
مارکو پولو توں پہلاں اوہدا پیو تے چاچا چین دا سفر کرچکے سن۔ مارکو پولو ایہناں دے نال دوبارہ چین گیا۔ اوس ویلے چین اُتے چنگیز خان دے پوتے قبلائی خاں دی حکومت سی ۔ قبلائی خان منگول سی تے اوہنوں چینیاں تے بھروسا نئیں سی۔ اوہنے مارکو پولو نوں ملازمت تے رکھ لیا ۔ مارکو پولو 17 سال تک چین وچ رہیا تے فیر اپݨے دیس واپس آگیا۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
2005

## دساں

* مصر دے محمد البارا نے امن دا نوبل انعام جتیا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
مسادا

**مسادا** اسرائیل چ اک پرانے قلعے دا ناں اے جیہڑا اک چٹان تے ہیگا سی تے جتھے پرانے یہودیاں دی رومیاں نال لڑائی ہوئی سی۔ ایہ یہودی روہی دے چڑھدے کنڈے تے اے تے ایتھوں مریا سمندر دسدا اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:اسرائیل
گٹھ:اسرائیل دے شہر
بگ بینگ

**بگ بینگ** کائنات دے شروع دے بارے چ اک تھیوری اے جیدے پاروں 13 ارب 70 کروڑ ورے پہلاں ساری کائنات اکو جگہ تے پسی ہوئی سی تے بگ بینگ دا دماکا ہویا تے کائنات وڈی ہونا شروع ہو گئی تے ہلے وی پھیلدی جا رئی اے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
وزن

کسے شے چ مادے دی مقدار نوں وزن کیندے نیں۔ ایہ اوہدے ٹرن وچ روک نوں وی دسدا اے۔ اک پہاڑ دا وزن اک پڑی نالوں چوکھا ہویگا۔ زمین ورگے وڈے ماس والی چیز نکیاں شیواں نون اپنے ول کھجدیاں نیں۔ وزن ناپن دے ناپاں وچ کلوگرام، گرام، سیر، چھٹانک آندے نیں۔
آواز

**آواز** اک ٹرن والی موج نوں کیندے نیں جیڑی کے ٹھوس، پانی سار یا گیس چ دباؤ تے اتار چڑھاؤ دی وجہ توں ٹردی اے تے ایدی فریکونسی تے طاقت اس زور دی ہوندی اے کے جاندار اپنے سننے آلے انگ توں اینوں محسسوس کر سکن۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گیس

**گیس** مادہ دیاں تِن حالتاں وچوں اک حالت اے ۔ جد پاݨی نوں گرم کرکے ابالیا جاوے تاں گیس بݨ جاندی اے ۔
مائع

**پانی سار یعنی مائع** مادہ دیاں تن پہلیاں حالتاں چوں دوجی حالت اے تے ٹھوس نوں پگلا کے پانی سار بنایا جاندا اے۔
ٹھوس

**ٹھوس** مادے دیاں تِن حالتاں وچوں اک حالت اے۔ پانی سار یا گیس نوں ٹھنڈا کر کے ٹھوس بݨدی اے۔