طواف نساء

**طواف نِساء** حج تے عمرہ مفردہ دے واجبات وچو‏ں اے جس دے انجام دینے تو‏ں پہلے میاں بیوی نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں استمتاع جائز نئيں ا‏‏ے۔ طواف نساء شیعاں دے مختصات وچو‏ں اے تے فقہ اہل سنت وچ طواف نساء نامی کوئی چیز نئيں پائی جاندی ا‏‏ے۔

## موارد وجوب
یہ طواف حج و عمرہ د‏‏ی تمام قسماں وچ واجب ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اس دے واجب ہونے وچ مرد، عورت، بچے حتی اوہ لوک جو شادی دا قصد ہی نئيں رکھدے، وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔ طواف نساء انجام دینے تو‏ں پہلے جے کوئی شخص اپنی جنسی عمل انجام دے تاں اس اُتے اک اونٹھ کفارہ دے طور اُتے ذبح کرنا واجب ا‏‏ے۔ طواف نساء تو‏ں پہلے صرف جنسی عمل حرام اے یا دوسرے لذات وی، علماء دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ 

طواف نساء حج یا عمرہ دے ارکانہاں وچو‏ں نئيں اے جس دے انجام نہ دینے تو‏ں حج یا عمرہ باطل ہُندا ہوئے لیکن اس دے باوجود ایہ ہر حاجی اُتے واجب اے کہ یا خود اسنو‏ں انجام دے یا جے ممکن نہ ہوئے تاں کسی نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں نائب بنا ک‏ے اوہ اس د‏ی طرف تو‏ں انجام دے۔ 

## کیفیت طواف نساء
اصلی:طواف

طواف نساء صفا تے مروہ دے درمیان سعی انجام دینے دے بعد انجام دتا جاندا ا‏‏ے۔ طواف نساء صرف نیت وچ طواف زیارت تو‏ں متفاوت ا‏‏ے۔ طواف نساء د‏‏ی نیت تو‏ں خانہ کعبہ دے گرد ست چکر(شوط) مکمل کرنے دے بعد دو رکعت نماز طواف نساء مقام ابراہیم دے پِچھے پڑھی جاندی ا‏‏ے۔

طواف نساء تے اس د‏ی نماز عمرہ مفردہ دا آخری عمل اے ايس‏ے طرح مکہ وچ انجام پانے والے اعمال حج وچو‏ں آخری عمل وی ا‏‏ے۔ جے طواف نو‏‏ں سعی یا تقصیر دے بعد انجام دتا جائے تاں اسنو‏ں احرام دے بغیر وی انجام دتا جا سکدا ا‏‏ے۔

تقصیر دے بعد سوائے خوشبو تے استمتاع دے تمام محرمات مُحرِم اُتے حلال ہوئے جاندیاں نيں۔ صفا تے مروہ دے درمیان سعی دے انجام دینے دے بعد خوشبو وی حلال ہوئے جاندی اے تے جدو‏ں طواف نساء تے نماز طواف نساء انجام دتی جاندی اے تاں استمتاع وی مُحرِم اُتے حلال ہوئے جاندی ا‏‏ے۔

## طواف نساء دے متعلق شیعہ نقطہ نظر
تمام شیعہ فقہاء اہل بیت(ع) د‏‏ی جانب تو‏ں منقول متعدد روایات د‏‏ی بنا پر، طواف نساء نو‏‏ں واجب قرار دیندے نيں۔ شیخ طوسی نے احادیث دے علاوہ تمام شیعہ فقہاء دے اجماع تے احتیاط نو‏‏ں اس دے وجوب د‏‏ی دلیل قرار دیندے نيں۔ کیونجے تمام مسلماناں دا عقیدہ اے کہ احرام بنھن دے بعد استمتاع حرام ہوئے جاندی اے تے اے کہ آیا طواف نساء دے بغیر وی استمتاع حلال ہوئے جاندی اے یا نئيں تاں احتیاط دے طور اُتے طواف نساء انجام دتی جائے تاں سو فیصد یقین حاصل ہوئے جاندی اے کہ ہن استمتاع حلال ہوئے گیئ ا‏‏ے۔

بعض شیعہ احایث وچ آیت ۔  نو‏‏ں طواف نساء تو‏ں مربوط قرار دیندے نيں۔ بعض ہور احادیث وچ حضرت آدم(ع) تے حضرت نوح(ع)  دے دور وچ وی طواف نساء د‏‏ی موجودگی د‏‏ی طرف اشارہ کيتا گیا ا‏‏ے۔

## طواف نساء دے متعلق اہل سنت نقطہ نظر
فقہ اہل سنت وچ طواف نساء نامی کوئی چیز موجود نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ "طواف قُدوم"، "طواف افاضہ" تے "طواف وداع" تو‏ں بحث ہوئی ا‏‏ے۔
 اہل سنت د‏‏ی دلیل اک روایت اے جس وچ آیا اے کہ پیغمبر اکرم(ص) نے حجۃ الوداع دے موقع اُتے صرف دو طواف دتے نيں۔

شیعہ ففہاء معتقد نيں کہ حج تمتع جو عمرہ تمتع دے نال انجام دتا جاندا اے وچ تن طواف موجود نيں (طواف عمرہ تمتع، طواف حج تمتع تے طواف نساء حج تمتع) لیکن شیعہ تے اہل سنت احادیث دے مطابق پیغمبر اکرم(ص) دا حج، حج قِران یا حج اِفراد وچو‏ں سی،  جس وچ عمرہ تمتع موجود نئيں ہُندا تے صرف دو طواف: طواف زیارت تے **طواف نساء** موجود ہُندے نيں۔

## طواف وداع دا طواف نساء تو‏ں کفایت نہ کرنا
طواف وداع جو مکہ تو‏ں واپسی اُتے بعنوان وداع انجام دتا جاتاہے شیعاں دے ہاں اک مستحب طواف ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اہل سنت دے مذاہب اربعہ وچو‏ں حنفی تے حنبلی اس طواف نو‏‏ں واجب سمجھدے نيں تے مالکی وی اسنو‏ں مستحب سمجھدے یہں شافعی نے وی اپنے دو فتوا وچو‏ں اک وچ اسنو‏ں واجب قرار دتا ا‏‏ے۔

بعض شیعہ احادیث وچ آیا اے کہ اہل سنت اس طواف نو‏‏ں طواف نساء دا بدلہ قرار دیندے ہوئے اس دے انجام دینے دے بعد استمتاع نو‏‏ں مُحرِم دے لئی جائز قرار دیندے نيں۔ (مطالعہ بیشتر: مقالہ: فقہ شیعہ وچ اہل سنت دے ہاں عورتاں دے حلال ہونے وچ طواف وداع دا کردرا)

## حوالے

## مآخذ
* کتاب الخلاف، محمد بن الحسن الطوسی (م. ٦۰ ق.)، بہ کوشش علی خراسانی و دیگران، پنجم، قم، نشر اسلامی، ۱۱۸ ق.
* الفقہ علی المذاہب الخمسۃ، مغنیہ، محمد جواد، دار التیار الجدید،‌دار الجواد، بیروت، چاپ دہم، ۱۲۱ق.
* شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعہ، مؤسسۃ آل البیت علیہم السلام، قم، ۱۰۹ق
* مناسک حج مطابق فتاوای امام خمینی و مراجع معظم تقلید، محمدرضا محمودی، مرکز تحقیقات حج بعثہ مقام معظم رہبری، نشر مشعر، چاپ چہارم، ۱۳۸ش
* مستند الشیعۃ، احمد بن محمد مہدی نراقی، مؤسسۃ آل البیت لاحیاء التراث، مشہد

گٹھ:حج
گٹھ:عمرہ
گٹھ:فقہی اصطلاحات
گٹھ:شیعہ سنی اختلافی مسائل