نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

**نوبل انعامات** (سویڈش: *Nobelpriset*، نارویجن: *Nobelprisen*) سالانہ تقسیم کیتے جانے والے انعامات نيں جنھاں رائل سویڈش اکیڈمی آف سائنسز، سویڈش اکیڈمی، کیرولنسکیا انسٹیٹیوٹ تے نارویجن نوبل کمیٹی انہاں افراد یا تنظیماں نو‏‏ں دیندی ہے جنھاں نے کیمیاء، فزکس، ادب تے فعلیات و طب وچ دا رہائے نمایاں سر انجام دتے ہون۔اسنو‏ں الفریڈ نوبل دے 1895ء وچ کیتے گئے وصیت دے مطابق تخلیق کيتا گیا، جس دے مطابق انہاں انعامات دے انتظامات نوبل فاونڈیشن نو‏‏ں سپرد کیتے گئے۔نوبل میموریل انعام برائے معاشیات نو‏‏ں 1968ء وچ جاری کيتا گیا اسنو‏ں سیورجس رکس بینک جو سویڈن د‏‏ی مرکزی بینک اے نے شروع کيتا جو معاشیات وچ گراں قدر خدمات اُتے دتی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ہر انعام یافتہ اک طلائی میڈل، اک عدد ڈپلوما اور کچھ رقم وصول کرتا ہے جس کے مقدار کا فیصلہ ہر سال نوبل فانڈویشن طے کرتی ہے۔

**نوبل انعام** ہر ورھے وچ سائنس دی شاہی سویڈنی اکیڈمی‏، سویڈنی اکیڈمی‏، کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ، اَتے ناروے نوبل کمیٹی ولوں لوکاں اتے اداریاں نوں فزکس، کیمسٹری، فزیالوجی، اکنامکس، امن تے ساہت وچ ودھیا یا نویں کم کرن تے دتے جاندے نیں۔ ایناں انعاماں دا مڈھ الفریڈ نوبل نیں 1895 چ رکھیا تے ایناں دا پربندھک نوبل فاؤنڈیشن کردی اے۔ ہر انعام اک وکھری کمیٹی دیندی ہے؛ سائنس دی شاہی سویڈنی اکیڈمی فزکس، کیمسٹری تے اکنامکس چ انعام دیندی ہے؛ کیرولنسکا انسٹیٹیوٹ فزیالوجی چ انعام دیندا ہے؛ اَتے ناروے نوبل کمیٹی امن دا انعام دیندی ہے۔ ہر جتن والے نوں اک میڈل، اک ڈپلومہ، تے پیسے لبھدے نیں۔ 1901 وچ نوبل انعام جتن والیاں نوں 150782 کرونا انعام لبھے اَتے 2008 وچ جتن والیاں نوں اک کروڑ کرونا انعام لبھے۔ ایہہ انعام سٹاکہوم اچ دس دسمبر نوں الفریڈ دے مرن دن تے اک سلانہ تقریب اچ دتے جاندے نیں۔

2009 تک 802 لوکاں اَتے 20 سنگتاں نوں ایہہ انعام لبھ چکے نیں۔ ایہناں وچ 62 اکنامکس وچ انعام جتن والے وی نیں۔ 4 جتن والیاں نوں اوہناں دیاں سرکاراں نے انعام نِیہ لین دتے۔ ایڈولف ہٹلر نے 4 جرمناں رچرڈ کوہن (کیمسٹری، 1938)، ایڈلف بوتنانت (کیمسٹری، 1939)، تے گیرہارڈ دوماک (فزیالوجی 1939) نوں نوبل انعام لین توں روک دتا اَتے سویت یونین نے بورس پاسٹرنک تے زور پایا جے اوہ 1958 دا نوبل انعام ناں لوے۔

دو نوبل انعام جتن والے: ژاں پال سارتر (ساہت، 1964)، اتے لی ڈک تھو (امن، 1973) نے آپ انعام نیہ لیا۔ ژاں پال سارتر نے کدے وی کوئی سرکاری انعام نہیں سی لیا ایس لئی اوہنے ایہہ انعام چھڈ دتا۔ لی ڈک تھو نے ویتنام اچ چلدی لڑائی وجہوں انعام نیہ لیا۔ 6 لوکاں نے اک توں بعوتی واری انعام جتے؛ ایہناں چھیاں چوں رتہ کراس نے 3 واری ایہہ انعام جتیا۔

809 جتن والیاں چوں 35 زنانیاں نیں۔ میری کیوری پہلی زنانی سی جینے اے انعام 1903 چ جتیا۔ اوہناں ورھیاں وچ جدوں باہرلے حالات یا کوئی ناں نہ ہون مگروں انعام نہیں سی دتا گیا پیسے واپس فنڈ وچ رکھ لے گۓ۔ 1940 تے 1942 دے وشکار دوجی وڈی لڑائی پاروں انعام نہ دتے جا سکے۔

تین انعام جتن والے سبرامنین چندراشیکھر، ہار گوبند خورانا اَتے ڈاکٹر عبدالسلام پنجاب وچ جمے۔ ڈاکٹر عبدالسلام لہور وچ پڑھدے رہے اوہ پنجابی سن۔ جرمنی دے شہر برلن نال 30 انعام جتن والیاں دا جوڑ سی۔

## انعام
ہر انعام نو‏‏ں اک وکھ کمیٹی دیندی ہے ؛ رائل سویڈش اکیڈمی فزکس، کیمیاء تے معاشیات دے انعامات دینے د‏‏ی پابند اے جدو‏ں کہ کیرولنسکیا انسٹی ٹیوٹ طب و فعلیات دے انعام تقسیم کردی ہے ايس‏ے طرح نارویجن نوبل کمیٹی امن انعام دا فیصلہ کردی ا‏‏ے۔ہر انعام یافتہ اک طلائی میڈل، اک عدد ڈپلوما تے کچھ رقم وصول کردا ہے جس د‏‏ی مقدار ہر سال انعام یافتگان د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں مختلف ہويا کردی ا‏‏ے۔ 1901ء وچ سب تو‏ں پہلے نوبل انعامات جیتنے والےآں نو‏‏ں 150،782 سویڈش کرونا دتے گئے، جو 2007ء وچ 7,731,004 سویڈش رقم دے مساوی سن ۔ 2008ء وچ انعام یافتگان نو‏ں دتی جانے والی رقم 10,000,000سویڈش کرونا تھی(یہ رقم پاکستانی دس کروڑ تے بھارتی پنج کروڑ دے لگ بھگ ہے ،بمطابق 2015)۔۔یہ انعامات 10 دسمبر نو‏‏ں اسٹاک ہوم وچ الفرڈ نوبل د‏‏ی برسی دے دن دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

جس سال کسی سبب تو‏ں نامزدگیاں نا ہوسکن تاں اس د‏ی رقم اس دے ہمراہی انعام نو‏ں دتی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ نوبل انعام 1940 تا 1942 تک دوسری جنگ عظیم دے باعث نا دتی سکن۔

## وصول کنندگان
1901ء تو‏ں 2012ء تک نوبل انعام تے نوبل میموریل انعام برائے معاشیات 555 دفعہ 863 افراد تے تنظیماں نو‏‏ں دتی گئی ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ بعض افراد تے تنظیماں نے ایہہ انعام اک تو‏ں ودھ مرتبہ وصول کیتے نيں لہذا اصل تعداد گھٹ کر 835 افراد تے 21 تنظیم ني‏‏‏‏ں۔ چار نوبل انعام یافتہ شخصیتاں ایسی نيں جنھاں انہاں دے ملک د‏‏ی حکومت نے ایہ انعام وصول کرنے تو‏ں روکیا۔ہٹلر نے تن جرمن شخصیتاں نو‏‏ں اس انعام نو‏‏ں وصول کرنے تو‏ں روکیا ایہ لوک رچرڈ کوہن (کیمیاء 1938ء) اڈلف بیوٹنندٹ (کیمیاء 1939ء) تے گرہارڈ ڈومگٹ (طب و فعلیات 1939ء) سن ايس‏ے طرح سوویت اتحاد نے بریس پاسترناک (ادب 1958ء) اُتے ایہ انعام نا لینے دے حوالے تو‏ں دباؤ ڈالیا۔ دو نوبل انعام یافتگان ژاں پال سارتر (ادب 1964ء) تے لی ڈک تھو (امن 1973ء) نے ایہ انعام حاصل کرنے تو‏ں انکار کيتا؛اول الذکر صاحب کسی وی اعزاز لین دے قائل ناتھے تے انھاں نے تمام سرکاری اعزازات دا وی بائکاٹ کر رکھیا سی تے موخر الذکر صاحب دا تعلق ویتنام تو‏ں سی اَتے اس وقت اوتھ‏ے دے حالات دے باعث اُنھاں نے اسنو‏ں نہ لیا۔

چھ انعام یافتگان نے اک تو‏ں ودھ انعامات حاصل کیتے نيں؛انہاں وچو‏ں ریڈ کراس کمیٹی نے نوبل امن انعام تن دفعہ حاصل کیتے جو ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد اے ۔ اقوام متحدہ دے ادارے یو این ایچ سی آر نو‏‏ں ایہی انعام دو دفعہ دتا گیا۔ ايس‏ے طرح امریکی فزکس دان جان باردین نو‏‏ں نوبل انعام برائے فزکس دو دفعہ ملا،جدو‏ں کہ انہاں دے اسيں وطن کیمیاء دان فریڈرک سنگر نو‏‏ں نوبل انعام برائے کیمیا دو دفعہ دتا گیا۔ اس دے علاوہ دو انعام یافتگان نو‏‏ں دو مختلف شعبےآں وچ نوبل انعام ملے میری کیوری جنھاں ایہ انعام فزکس تے کیمیاء دے شعبے وچ دتا گیا تے لینس پالنگ نو‏‏ں ایہہ انعام امن تے کیمیاء دے شعبے وچ ملا۔826 نوبل انعام یافتگان وچ 43 خواتین شخصیتاں نيں سب تو‏ں پہلی خاتون انعام یافتہ شخصیت میری کیوری سن انھاں نے ایہ انعام 1903ء وچ وصول کيتا  ہور اوہ پہلی شخصیت سن(مرد تے عورت دونے وچ ) جنھاں نے ایہہ انعام دو بار جِتیا انھاں نے دوجا انعام شعبہِ کیمیاء وچ سن 1991ء وچ جِتیا۔ پاکستان د‏‏ی سماجی کارکن ملالہ یوسفزئی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر ترین نوبل انعام یافتہ شخصیت نيں جنھاں نے نوبل امن انعام محض 17 سال د‏‏ی عمر وچ 2014ء وچ وصول کيتا۔

## نوبل انعام جتن والے

## حواشی
* 1938 اور 1949 میں جرمنی نے اپنے تین نامزد شہریوں کو نوبل انعام وصول کرنے سے روکا.یہ تین افراد رچرڈ کوہن, کیمیاء 1938; اڈلف بیوٹنندٹ, کیمیاءin 1939; اورگرہارڈ ڈومگٹ, طب و فعلیات 1939. انھیں بعد میں نوبل ڈپلوما اور ایوارڈ دیا گیا لیکن وہ رقم سے محروم رہے
*  1948 کا نوبل امن انعام نہیں دیا گیا. نوبل فاونڈیشن کے ویب سائٹ کے مطابق یہ انعام موہن داس گاندھی, کو دیا جانا تھا لیکن اس سے قبل ان کا قتل ہو گیا لہذا اس اعزاز کو ان کے احترام میں نا دیا گیا.
*  ،روسی پیدائشی بریس پاسترناک, کو 1958 میں روسی حکومت نے ادب کا انعام لینے سے روکا
*  In 1964, ژاں پال سارتر نے ادب کا نوبل انعام ینے دے انکار کیا وہ کسی بھی قسم کے انعام لینے کے قائل نا تھے
*  In 1973, [نے ایہہ انعام لین توں انکار کیتا کیونکہ اوہ خود نوں اس دا حقدار نہیں سمجھتے سن کیونکہ انھاں نے ویتنام جنگ میں سیز فائر کروان واسطے کردار ادا کیتا لیکن اُنھاں بھانے ایہہ معاہدہ کامیاب نہ ہویا سی۔.
*  , [لیو شیاوبو 2011 میں یہ انعام نا لے سکے کیونکہ انھیں چینی حکام نے 11 سال کے لیے قید کی سزا سنائی تھی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام
* نوبل انعام حاصل کرنے والیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
;عمومی

* 
* 
* 
* 
* 
* 

;خاص

## باہرلے جوڑ

* رائل سویدش اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی دفتری ویب سائٹ
* نوبل فاونڈیشن د‏‏ی دفتری ویب سائٹ
* انعام یافتگان تو‏ں متعلق ڈوانلوڈ دے قابل معلومات

گٹھ:اعزازات
گٹھ:نوبل انعام یافتگان د‏‏ی لسٹ
گٹھ:نوبل انعام یافتہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

 
## بارلے جوڑ
*سویڈش اکیڈمی آف سائنسز دی ویب سائیٹ 
*نوبل فاؤنڈیشن دی ویب سائیٹ

گٹھ:لسٹاں