چیڑھ

**چیڑھ**، اک اُچا تے مظبُوط سدا بہار رکھ اے جیہدا تعلق چیڑھ ٹبر ناݪ اے۔ ایہ ہمالیا دا واسی اے۔ 

## ناں
ایہدا پنجابی ناں چیڑھ اے جد کہ سائنسی ناں (Pinus roxburghii) ایسٹ انڈیا کمپنی دے اک ماہر نباتیات ولیم روکسبرگ دے ناں اُتے اے۔

## دکھالا
چیڑھ اک وڈا تے سدا بہار رکھ اے جیہدی اُچائی 30 توں 50 میٹر (98 توں 160 فٹ) تک جاندی اے تے ایہدا تنا  2 میٹر (6۔6 فٹّ)، تے کدی کدی 3 میٹر (10 فٹ) تک موٹا ہُندا اے۔ ایہدی چِھل گوڑھے بھورے رنگ دی موٹی تے جڑھ دے کول ٹُٹی ہُندی اے پر رکھ دے سَبھ توں اتلے پاسّے چھل پتلی تے ثابتی ہُندی اے۔ چیڑھ دے پتے سوئیاں ورگے ہُندے نیں جیہناں نوں تر کہیا جاندا اے۔ ایہ پتے 20 توں 30 سینٹی میٹر تک (7۔9 توں 14 انچ) لمبے تے ہلکے ساوے رنگ دے۔

چیڑھ دا فروٹ  کنگھارا آنڈے ورگا ہُندا اے تے 12 توں 14 سینٹی میٹر (7۔4 توں 7۔9 انچ) لمبا تے 5 توں 8 سینٹی میٹر (2 توں 3 انچ) چوڑا ہُندا اے، پہلاں ہرا ہُندا اے۔ 24 مہینے مگروں بھورا ہو جاندا اے۔ چیڑھ دے بِیئاں نوں چناٹو کہندے نیں۔ ایہ 8 توں 9 ملی میٹر لمبے ہُندے نیں، جیہناں اُتے 40 ملی میٹر دا پر لگیا ہُندا اے۔ ایہ ہوا دے سہارے نکھڑدے نیں۔ ایہ چیڑھ تھوڑا تھوڑا کناری جزیرہ چیڑ، بروٹی چیڑ تے سمندری چیڑ ناݪ رݪدا اے، پر اپݨے پورے اگݨ تھاں وچ ایہ اکو جیہا اے۔

## پسار
چیڑھ ہمالیا دا رکھ اے۔ ایہ پاکستان ہندستان، نیپال تے بھوٹان تک پھیلیا ہویا اے۔ پاکستان وچ ایہ شمال وچ ہزارا، مارگلا پہاڑ، آزاد کشمیر،اسلام آباد، ضلع راولپنڈی وچ عام مِلدا اے۔ راولپنڈی تے اسلام آباد دے شہراں وچ ایہ عام اگایا جاندا اے۔ ہندستان وچ ایہ مشرقی پنجاب، ہماچل پردیش، اترکھنڈ تے سکم تک اگدا اے۔ 

ہمالیا دے دوجے چیڑھاں دے وچ ایہ تھوڑی اچائی اُتے ملدا اے۔ ایہ 500 توں 2000 میٹر (1600 توں 6600 فٹ)، کدی کدی 2300 میٹر (7500فٹ) تک وی ملدا اے۔ چیڑ دیاں رلدیاں ہور ونڈاں وچ بیاڑ نیلی پائن، بھوٹان چٹی پائن۔ چینی چٹی پائن، چلغوزہ آؤندے نیں۔

## جیون چکر

نر تے مادہ کنگھرے جوان چیڑھ تے نݨدے نیں جیہنوں سپوروفائیٹ آکھیا جاندا اے۔ نر کنگھرے رکھ دے تھللے تے مادہ کنگھرے رکھ دے اتلے حصے تے اگدے نیں۔ نر کنگھرے ٹاہݨی دے تھلے گچھے وانگوں ہوندے نیں۔ نر کنگھرے وچ بہت سارے سکیل گھماؤ دار ول نال وچکارلی ڈنڈی دے دوالے موجود ہوندے نیں۔

ہر سکیل وچ پراگ تھیلی ہُندی اے جیہدے وچ خاص خلیے سپوروسائیٹ موجود ہُندے نیں۔ ہر سپوروسائیٹ وچ می اوسس دا عمل ہُندا اے جیہدے نتیجے وچ مائیکروسپور بݨدے نیں۔ ایہ مائیکروسپور بعد چ پولݨ گرین بݨاؤندے نیں۔ پولن گرین ہوا ناݪ نکھڑدے نیں تے مادہ کون (کنگھارا) تک پہنچدے نیں۔ کنگھارے ٹاہݨی دے سرے تے بݨدے نیں تے پتیاں دے وچکار محفوظ ہوندے نیں۔

کنگھارے چ بہت سارے سکیل گھماؤ دار ول نال وچکارلی ڈندی دے گرد موجود ہوندے نے۔ پولینیشن دے ویلے تے ائ ے کھل جاندے نے جے پولن اندر ڈگھ کے اوویول تک پہنچ سکے۔ہر سکیل دی اتلی سطح تے دو اوویول تے اک سوراخ جنو مائیکروپائل کہندے نے پائے جاندے نے۔ مائیکروپائل دی مدد توں پولن گرین ایہدے وچ داخل ہوندے نے۔

اوویول دے درمیان وچ اک خلیہ سپوروکائیٹ ہُندا اے، جیہدے وچ می اوسس دے عمل نال میگا سپور بݨدے نیں، چار وچوں صِرف اک میگاسپور کم دا ہُندا اے، باقی تن مر جاندے نیں۔
میگاسپور وچ خلیے دی تقسیم دا عمل ہُندا اے جیدے نتیجے وچ مادہ گیمیٹوفائیٹ بندی اے ۔پولن گرین تقسیم کر کے دو سپرم خلیے تے پولن نالی بناؤندا اے۔ مادہ گیمیٹوفائیٹ چ دو آرچیگونیا ہُندیاں نیں، جیہدے اندر انڈے بݨدے نیں۔ پولن گرین توں پولن نالی دی مدد توں سپرم اک آرچیگونیم وچ وڑدا اے تے آنڈے نال مل کے زائیگوٹ بناؤندا اے۔ جے دو پولن ہوݨ تاں دوویں آرچیگونیا وچ زائیگوٹ بݨݨ گے۔ زائیگوٹ وچ خلیہ تقسیم کردا اے تے ایمبریو بݨدا اے۔ ایمبریو نمُو پا کے بی (چناٹو) بناؤندا اے، ایس دوران کنگھارا پُھل کے لکڑی دی طرحاں سخت ہو جاندا اے۔چ ناٹو دے ناݪ کاغذ ورگا پر لگیا ہُندا اے جیہڑا ایہنوں ہوا نال نکھڑن وچ مدد دیندا اے۔

## ورتݨ
چیڑ نوں ایہدی لکڑ تے ہور کماں لئی اگائیا جاندا اے۔ ایہ اتلے پاکستان، ھندستان تے نیپال دے جنگلاں دا اک اہم رکھ اے۔ چیڑ دی لکڑی تے کنگھرے بالن لئی ورتے جاندے نیں۔ ماڑی نرم تے چھیتی کوٹھیاں وچ  چیڑ نہیں ورتی۔

جد ایس رکھ دا تنا کافی موٹا ہو جاندا اے تے ایہدے چھلڑ نکے نکے ٹکڑیاں وچ ڈگھن لگ پیندے نیں، ایہدے ٹُکڑے 8 انچ تک موٹے ہُندے نیں۔ لوک ایس چھلڑ نوں بالݨ دے طِور تے ورتدے نیں۔ چیڑھ دے سوئی ورگے پتے جنگل دی زمین نوں ڈھک لیندے نیں۔ اے جھاڑو لئی وی ورتے جاندے نیں۔ چیڑھ نوں پارکاں، سڑکاں تے پھلواڑیاں وچ سجاوٹ لئی اگایا جاندا اے۔ اسلام آباد دیاں اہم سڑکاں تے ایہو ای لگیا اے۔

## کیمیا

چیڑھ وچ ٹیگزیفولن خاصی مقدار چ پایا جاندا اے۔
چیڑھ وچ قدرتی طور تے اک کیمکل بݨدا اے جیہنوں جوگن کہندے نیں۔ جوگن وچ دو کیمیائی مادے پائے جاندے نیں: ٹرپینٹائن (%75) تے روسن (%22)۔

ٹرپینٹائن دوا سازی دی صنعت وچ بطور محلل (سالوینٹ)، پرفیوم انڈسٹری، جراثیم مار تے کیڑے مار دوائیاں تے ٹرپین نوں بݨاؤݨ لئی استعمال ہُندا اے۔ ٹرپین چپکݨ آݪے مادے، کاغذ تے ربڑ بݨاؤݨ لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ روسن نوں کاغذ، صابن، کاسمیٹکس، پینٹ، وارنش، ربڑ تے پالش بݨاؤݨ لئی استعمال کیتا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
*دیار
*ساگوان
*بوہڑ
*پپل
*جیون پڑھت

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:چیڑ
گٹھ:رکھ
گٹھ:پنجاب دے رکھ
گٹھ:ننگے بی