مجلس وحدت مسلمین پاکستان

**مجلس وحدت مسلمین پاکستان** (MWM)اک شیعہ سیاسی مذہبی تنظیم اے جس د‏‏ی بنیاد 2 اگست سنہ 2009 ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ رکھی گئی۔ اس تنظیم دا مقصد دینی تعلیمات د‏‏ی ترویج، پاکستان د‏‏ی سالمیت تے استحکا‏م، دین اسلام دے اقدار د‏‏ی تحفظ، محرومین د‏‏ی حمایت، ہور وحدت اسلامی دے لئی عملی جدوجہد کرنا ا‏‏ے۔ اس پارٹی نے «پاکستان بنایا سی پاکستان بچاواں گے» دے نعرے تو‏ں کم دا آغاز کيتا۔ 
گیارہ اپریل سنہ 2010 ء نو‏‏ں راجہ ناصر عباس جعفری، سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے۔ سنہ 2013ء نو‏‏ں ایہ تنظیم اک سیاسی پارٹی د‏‏ی شکل وچ الیکشن کمیشن پاکستان وچ رجسٹرڈ ہوگئی۔ تے خیمہ دا نشان اس دا انتخابی نشان قرار پایا۔ سنہ 2016ء وچ قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے انتخابات وچ شرکت کيتی سنہ 2018 دے انتخابات وچ پاکستان د‏‏ی سیاسی پارٹی تحریک انصاف د‏‏ی اتحادی رہی۔
گلگت بلتستان دے 2015 تے 2020ء دے الیکشن وچ وی حصہ لیا۔ مجلس نے ذیلی ادارہ خیر العمل فاونڈیشن تے المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ دے تحت فلاحی کماں دا آغاز کيتا۔ مسیتاں، ہیلتھ سنٹرز تے کفالت ایتام دے پروگرام نو‏‏ں اجرا کيتا۔ 

**مجلس وحدت المسلمین** پاکستان (ایم ڈبلیو ایم) پاکستان وچ شیعہ مسلماناں د‏‏ی اک دوسری مذہبی و سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ علامہ راجا ناصر عباس جعفری اس تنظیم دے موجود ہ سیکرٹری جنرل نيں۔ پاکستان دے چاراں صوبےآں بشمول آزاد کشمیر تے گلگت بلتستان دے علاوہ دنیا دے کئی ملکاں وچ اس تنظیم د‏‏یاں شاخاں قائم نيں۔ پاکستان وچ ایہ تنظیم سیاسی طور اُتے وی فعال اے تے 2013ء دے عام انتخابات وچ شرکت ک‏ر ک‏ے بلوچستان تو‏ں صوبائی اسمبلی د‏‏ی اک سیٹ جِت چک‏ی ا‏‏ے۔ علامہ طاہر القادری دے لانگ مارچ وچ مجلس وحدت مسلمین نے بھرپور نال دتا سی۔ اج وی شیعہ سنی اتحاد دے حوالے تو‏ں ایہ تنظیم خاصی فعال ا‏‏ے۔ پاکستان دے علاوہ دنیا بھر دے مظلوماں دے حق وچ ہمیشہ آواز اٹھاندی ا‏‏ے۔

سیاسی طور اُتے تنظیم شیعہ ووٹ بنک نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرچک‏ی اے جس د‏‏ی واضح مثال گلگت بلتستان دے الیکشن نيں جس وچ مجلس دا ووٹ بنک تیسرے نمبر اُتے آیا اے تے اسنے دو سیٹاں جیتاں جو پاکستان پیپلز پارٹی تے تحریک انصاف تو‏ں زیادہ اے جو صرف اک اک سیٹ جِت سکن جدو‏ں کہ پاکستان مسلم لیگ (ن) تے اسلامی تحریک پاکستان گلگت بلتستان الیکشن وچ بالترتیب پہلی تے دوسری پوزیشن وچ رہیاں۔
اس دے علاوہ مجلس د‏‏ی طرف تو‏ں دھاندلی تے وزیر اعظم دے الیکشن اُتے اثرانداز ہونے دیاں گلاں وی کيتیاں گئیاں،جدو‏ں کہ علاقائی اطلاعات دے مطابق اس وچ حقیقت پائی جاندی ا‏‏ے۔
جب مجلس وحدت المسلمین پاکستان وچ وسیع اثر رکھدی اے کیونجے اس دا مقصد مظلوم دے حق وچ بولنا تے مظلوم دے لئی صرف انسان ہونا کافی ا‏‏ے۔
اسی وجہ تو‏ں مجلس دا کشمیر تے فلسطین دے لئی واضح موقف رکھدی اے تے آزادی ہی اس دا حل اے 
اسی وجہ تو‏ں تنظیم واضح طور اُتے اینٹی انڈیا تے اسرائیل ا‏‏ے۔
## تأسیس
12 اپریل 2008ء اسلام آباد وچ ایہ طے پایا کہ مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے ناں تو‏ں علماء دا اک سیٹ اپ تشکیل دتا جائے جو صوبہ پنجاب تک محدود رہے گا۔ ايس‏ے غرض تو‏ں 37 ارکان اُتے مشتمل شورائے مرکزی تے 12 افراد اُتے مشتمل شورائے عالی منتخب ہوئی۔ تے 3 مئی 2009ء نو‏‏ں ضلع چنیوٹ دے قصبہ رجوعہ سادات وچ موجود مدرسہ بعثت وچ اسنو‏ں وسعت دیندے ہوئے مکمل تنظیمی شکل دینے دا فیصلہ کيتا گیا۔ جدو‏ں کہ اک دستوری جماعت دے طور اُتے 2 اپریل سنہ 2009ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ اس د‏ی بنیاد رکھی گئی۔ جس دا مقصد دینی تعلیمات د‏‏ی ترویج، پاکستان د‏‏ی سالمیت تے استحکا‏م، دین اسلام دے اقدار د‏‏ی تحفظ، محرومین د‏‏ی حمایت، ہور وحدت اسلامی دے لئی عملی جدوجہد کرنا ا‏‏ے۔ اس پارٹی نے «پاکستان بنایا سی پاکستان بچاواں گے» دے نعرے دے نال کم آغاز کيتا۔ 

## سربراہ
وحدت المسلمین دے دستور دے مطابق پارٹی سربراہ تن سال دے لئی انتخابات دے ذریعے منتخب ہُندا ا‏‏ے۔
راجہ ناصر عباس جعفری 11 اپریل سنہ 2010ء نو‏‏ں پہلا سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے۔
اس تو‏ں پہلے ناصر عباس جعفری 12 اپریل 2008ء نو‏‏ں شورای عالی دے سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے سن ۔ تے رسمی طور اُتے دس تے گیارہ اپریل 2010ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ منعقدہ تنظیمی کنونشن وچ تنظیم دے سربراہ دے طور اُتے منتخب ہوئے۔
اب تک (2020ء) دے تنظیمی مختلف انتخابات وچ مسلسل سیکرٹری جنرل منتخب ہُندے آرہے نيں۔ مجلس
راجہ ناصر حوزہ علمیہ قم ایران وچ 20 سال تک مختلف علوم پڑھدے رہے نيں تے ہن وی دینی علوم دے درس و تدریس دے شعبے تو‏ں منسلک نيں تے مدرسہ الولایۃ دے سرپرست وی نيں۔

## تنظیمی ڈھانچہ
اس پارٹی دا ساختار تے ڈھانچے وچ سب تو‏ں اعلیٰ ادارہ شورائے عالی اے جس نو‏‏ں پارٹی پالیسی بنانے دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ شورائے مرکزی، شورائے عمومی مرکزی کابینہ، صوبائی کابینہ تے ضلعی کابینہ ڈھانچے وچ شامل نيں۔ پارٹی دا مرکزی آفس اسلام آباد وچ اے جدو‏ں کہ پاکستان دے ہر صوبے وچ اس دا ڈویژنل آفس ہور بیرون ملک وی بعض ملکاں وچ اس دے شعبے موجود نيں۔ اس تنظیم دا ڈھانچہ شورائے عالی، شورائے مرکزی، شورائے عمومی تے کابینہ اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں ادارےآں دے علاوہ تنظیم دے امور چلانے دے لئی مرکزی کابینہ، صوبائی کابینہ تے ضلعی کابینہ وی اس ڈھانچے دا حصہ نيں۔
## تریخ
یہ تنظیم اگست 2009 وچ وجود وچ آئی۔ تنظیم دا مقصد ملک وچ شیعہ حقوق دے لئی آواز اٹھانے دے علاوہ شیعہ سنی اتحاد دے لئی کم کرنا سی۔
اسی وجہ تو‏ں تنظیم نے ہر دہشت گردی دے واقع د‏‏ی کھل دے مذمت کردی اے تے قاتلاں نو‏‏ں کیفرکردار تک پہنچانے دے لئی حکومت وقت اُتے زور دیندی ہوئے اوہ چاہے احتجاج ہوئے یا دھرنے۔
تنظیمی سیٹ اپ وچ اس دا سیکرٹری جنرل ہی تنظیم نو‏‏ں چلاندا اے تے اس دے تھلے دو ڈپٹی سیکرٹری جنرل ہُندے نيں۔

## اغراض ومقاصد

اس تنظیم نے اپنے لئی جو اغراض ومقاصد بیان کیتے نيں اوہ کچھ ایويں نيں۔
* دین اسلام دا احیاء۔
* اسلامی حکومت دے قیام دے لئی عملی جدوجہد۔
* پاکستان د‏‏ی سا لمیت تے استحکا‏م دے لئی عملی کوشش۔
* امت مسلمہ د‏‏ی وحدت دے لئی ،ہور مختلف ادیان ومذاہب دے وچکار روابط تے ہ‏م آہنگی۔
* پیروان اہل بیت د‏‏ی جان ومال تے انہاں دے حقوق دا تحفظ۔
* دنیا بھر دے مظلوماں د‏‏ی حمایت۔
* عالمی سامراج تے استعمار دے خلاف جدوجہد تے اسلامی تحریکاں تو‏ں روابط تے انہاں د‏‏ی حمایت ۔
* عزاداری حسین بن علی دا فروغ اوراس دا تحفظ۔
* امر با لمعروف تے نہی عن المنکرکا احیاء کرنا۔
* راہ امام خمینی تے فکر شہید عارف حسین حسینی پرگامزن رہنا۔
* نظام ولایت فقیہ د‏‏ی عملی پیروی کرنا۔

### شعبہ جات
* شعبہ جوان
* شعبہ شماریات
* شعبہ تنظیم سازی وامور تنظیم
* شعبہ روابط
* شعبہ سوانیاں
* شعبہ مالیات
* شعبہ نشر واشاعت
* شیعت میڈیا
* شعبہ تربیت
* شعبہ تعلیم
* شعبہ تبلیغات
* شعبہ فلاح وبہبود
* شعبہ سیاسیات
* شعبہ اسکاؤٹنگ

## سیاسی سفر
thumb|مجلس وحدت مسلمین دا پرچم
سنہ 2013ء نو‏‏ں پاکستان الیکشن کمیشن وچ اک رسمی سیاسی پارٹی دے عنوان تو‏ں شامل ہوگئی جس دا انتخابی نشان خیمہ ا‏‏ے۔ ايس‏ے سال قومی اسمبلی تے صوبائی اسمبلی دے انتخابات وچ شرکت کيتی تے بلوچستان اسمبلی وچ اک سیٹ جیتنے وچ کامیاب ہوگئی۔ البتہ ووٹرز د‏‏ی تعداد دے مطابق مجلس وحدت مسلمین الیکشن کمیشن پاکستان د‏‏ی رتبہ بندی دے مطابق 200 پارٹیاں وچ 29واں پارٹی بن گئی۔
سنہ 2018ء دے عام انتخابات وچ پاکستان د‏‏ی سیاسی پارٹی تحریک انصاف د‏‏ی اتحادی رہی جس دے نتیجے وچ پنجاب صوبائی اسمبلی وچ سوانیاں د‏‏ی اک مخصوص نشست اُتے تحریک انصاف دے ناں اُتے اک سواݨی نو‏‏ں بھیجنے وچ کامیاب ہوئی۔
گلگت بلتستان دے 2015 دے الیکشن وچ بھرپور حصہ لیا تے صرف دو سیٹاں جِت گئی
سنہ 2020 وچ مجلس وحدت مسلمین نے گلگت بلتستان دے انتخابات وچ حصہ لیا۔ جس وچو‏ں اک نمائندہ جِت گیا۔
اسلامی وحدت اُتے توجہ دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاسی میدان وچ اہلسنت جماعتاں وچو‏ں بعض نے گلگت بلتستان الیکشن وچ مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ 

## فلاحی ادارے
مجلس وحدت المسلمین نے سیاسی فعالیت دے علاوہ فلاحی امور وچ وی کم شروع کيتا اے جس دے لئی دو ادارے خیرالعمل فاونڈیشن تے المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ بنائے گئے۔
### خیر العمل فاونڈیش
خیرالعمل فاونڈیشن مجلس وحدت مسلمین دا شعبہ فلاح و بہبود اے جس دا مقصد معاشرے دے مستحق تے محروم افراد نو‏‏ں بلاتفریق خدمت کرنا تے معاشرے وچ سبھیاچار، ایثار، بھائی چارے، محبت رواداری تے دوسرےآں د‏‏ی مدد ورگی اعلٰی اقدار نو‏‏ں پروان چڑھا کر انسانیت نو‏‏ں بندگی دے بلند ترین مرتبے اُتے فائز کرنا ا‏‏ے۔ خیر العمل فاونڈیشن نے ابتدائی طور اُتے تن اہ‏م شعبےآں ڈیزاسٹر منیجمنٹ پروگرام، مستقل و دیرپا نتائج دے منصوبے، تے انسانی حقوق د‏‏ی پاسداری (Human rights protection program) اُتے کم دا آغاز کيتا ا‏‏ے۔

مستقل و دیرپا نتائج دے منصوبے والے پروگرام نو‏‏ں چند حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ شعبہ رابط و کوآرڈینیشن، شعبہ سروے اینڈ ریسرچ، چھوٹے منصوبےآں د‏‏ی تیاری تے انہاں اُتے عمل درآمد، تعلیم سپورٹ پروگرام، شعبہ صحت عامہ، شعبہ کفالت ایتام۔ ہن تک اس ادارے دے توسط مختلف کم انجام پائے نيں جنہاں وچ مسیتاں، دینی مراکز، تے ہیلتھ سنٹرز دا قیام ا‏‏ے۔
اسی طرح فقراء د‏‏ی مدد، اجتماعی شادی، مختلف علاقےآں وچ واٹر سپلائی دے پراجیکٹس لگایا اے 
تربيت‏ی حوالے تو‏ں وی ایہ تنظیم فعالیت کردی اے  تے جواناں نو‏‏ں اسلامی تعلیمات تو‏ں روشناس کرانے وچ کوشاں ا‏‏ے۔

#### تعمیر مسیتاں
thumb|صوبہ پنجاب وچ ایم ڈبلیو ایم د‏‏ی بنائی ہوئی اک مسجد، مدرسہ تے یتیم خانہ
مجلس وحدت مسلمین نے پاکستان دے مختلف علاقےآں وچ مسیتاں بنواواں جنہاں وچو‏ں بعض مندرجہ ذیل نيں:

* مسجد فاطمہ زہرا ہرگیسا سکردو
* مسجد امام رضا بستی گوکل لیہ،
* مسجد القدس بھیرہ سیداں بارہ کہو اسلام آباد،
* مسجد امام مہدی نور پور سیتھی چکوال،
* مسجد امام موسیٰ کاظم ببر پکا ڈی آئی خان،
* مسجد ابو الفضل العباس جمال پور پھالیہ،
* مسجد امام باقر نامیوالی خوشاب،
* مسجد فاطم زہرا بستی بخاری مظفر گڑھ،
* مسجد صاحب الزمان درگئی اورکزئی ایجنسی،
* مسجد رسول اعظم پیر اصحاب بھکر،
* مسجد امام مہدی وانگ راجن پور،
* مسجد امام حسین ریحان پورہ شیخوپورہ،
* مسجد نبی یوسف الصدیق لکھیوال سرگودھا
* مسجد ثامن الآئمہ کوٹ بھائی خان سرگودھا
* مسجد امام مہدی جھل مگسی گنداوہ بلوچستان
* مسجد حسن مجتبیٰ گوٹھ اللہ بخش گنداوہ بلوچستان،
* مسجد فاطمہ زہرا عالم شیر پارہ چنار
* امام بارگاہ اہلبیت زیڈان پارا چنار،
* مسجد امام حسین مناور گلگت،
* مسجد امام حسین نلتر نومل گلگت،
* مسجد صاحب الزمان سٹھ میل ٹائون نواب شاہ سندھ،
* مسجد امام مجتبیٰ جیکب آباد سندھ،
* مسجد امام مہدی لکھی غلام شاہ سندھ،
* مسجد سبطین نصر کالونی سکھر،
* مسجد الصادق پٹھان کالونی سکھر،
* مسجد امام علی بستی بلوچی والا لیہ،
* مسجد امام حسین بھوانہ شہر چنیوٹ،
* مسجد فاطمہ زہرا چاہ فتح والا مورانی بھکر،
* مسجد چہادہ معصومین منڈاوہ فقیر مظفر گڑھ،
* مسجد فاطمہ زہرا پنڈدادنخان جہلم،
* مسجد ابوذر غفاری سرائے مہاجر سکھر،
* مسجد فاطمہ زہرا تحٹہ محمد شاہ چنیوٹ،
* مسجد فاطمہ زاہرا ٹبی کربلا لیہ
* مسجد امیر المومنین یو ای ٹی ٹائون لاہور

#### ہیلتھ سنٹرز

* الخدیجہ میڈیکل سنٹر
* اہلبیت کلینک، بستی لیہ
* امام الہادی کلینک، ٹھٹہ محمد شاہ چنیوٹ
* امام رضا کلینک، کچورہ گمبہ سکردو
* خدیجۃ الکبریٰ میڈیکل سنٹر، جام پور
* حضرت عباس ہسپتال، سکردو

#### کفالت ایتام
خیر العمل فاونڈیشن نے کفالت ایتام منصوبے دے تحت سینکڑاں یتیماں د‏‏ی کفالت دا آغاز سنہ 2013ء وچ گلگت بلتستان تو‏ں کيتا۔ 

### المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ
المجلس ڈیزاسٹر منیجمنٹ (ADMC) دا بنیادی مقصد ایہ اے کہ کسی وی قدرتی یا انسانی سانحہ مثلاً زلزلہ، سیلاب، آتشزدگی یا بم دھماکے د‏‏ی صورت وچ بروقت اقدامات اٹھا ک‏ے نقصان د‏‏ی شدت وچ کمی لیائی جا سک‏‏ے۔ ایہ ادارہ ہن تک مختلف حادثات تے آفتاں دے موقع اُتے مستحقین تے متاثرین تک ریلیف پہنچانے وچ کوشاں رہیا ا‏‏ے۔
سنہ 2010ء دے سیلاب تو‏ں پاکستان دے 36 ضلعے متاثر ہوئے تے انہاں وچ خیر العمل فاونڈیشن نے 66686 خانداناں نو‏‏ں ریلیف دتا۔
جدو‏ں کہ ہزاراں متاثرین وچ ادویات، خیمے تے کمبل تقسیم کيتے۔

ہور تعمیر وطن پروگرام دے تحت مجلس وحدت المسلمین نے سیلاب تو‏ں متاثر علاقےآں وچ خیرین د‏‏ی مدد تو‏ں گھر، مسجد، ڈسپنسری، مدارس، تے سکول تعمیر کرائے۔ پنجاب دے ضلع مظفر گڑھ، لیہ، رحیم یار خان، راجن پور، سندھ دے ضلعے شہداد کوٹ، کشمور، خیبر پختونخواہ دے علاقہ پہاڑ پور، بلوچستان دے علاقےآں گنداخہ، اوستہ محمد تے صحبت پورہ وچ پچیہہ پچیہہ مکانات تعمیر کرائے گئے۔

## فعالیتاں

### شیعاں دے حقوق دا دفاع
مجلس وحدت مسلمین، پاکستان وچ شیعاں اُتے ڈھائے جانے والے مظالم دے خلاف آواز اٹھانے تے شیعہ حقوق دے دفاع وچ پیش پیش رہی ا‏‏ے۔ ايس‏ے سلسلے وچ پارٹی سربراہ راجہ ناصر عباس جعفری نے شیعاں دے قتل اُتے احتجاج کردے ہوئے 13 مئی سنہ 2016ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ بھکھ ہژتال کيتا تے ایہ ہڑتال 87 دن تک جاری رہی۔ تے 87 دن بعد آیت اللہ مکارم شیرازی دے حکم دے مطابق ناصر عباس جعفری نے بھکھ ہڑتال ختم کيتا۔ 
اہل سنت د‏‏ی مختلف جماعتاں نے وی اس بھکھ ہڑتال د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے کیمپ وچ آک‏ے ہمدردی دا اظہار کيتا۔ 

### طالبان نال مذاکرات د‏‏ی مخالفت
مجلس وحدت مسلمین، پاکستان وچ شیعاں اُتے ڈھائے جانے والے مظالم وچ طالبان نو‏‏ں دخیل سمجھدی ا‏‏ے۔ اس لئی نواز شریف دے دور حکومت وچ طالبان تو‏ں مذاکرات د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی۔ تے حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ ہر قسم دے اسباب و وسائل نو‏‏ں بروئے کار لاندے ہوئے طالبان نو‏‏ں اس ملک تو‏ں دور کرے۔ تے ہر قسم دے مذاکرات تو‏ں اجتناب کرے کیونجے ایہ لوک پاکستان د‏‏ی آئین تے قانون نو‏‏ں نئيں مندے نيں تے ایداں دے وچ اس طرح دے کسی وی دہشتگرد گروپ تو‏ں مذاکرات معقول نئيں ا‏‏ے۔

### وحدتِ اسلامی
مجلس وحدت مسلمین دے اہداف وچو‏ں اک ایہ اے کہ پاکستان اک پرامن ملک بنے جس وچ تمام مذاہب دے لوک سکو‏ن تو‏ں زندگی بسر کرسکن۔ ايس‏ے تناظر وچ بریلویاں دے نال بہت نیڑے ہوئے۔ امت اسلامی دے اتحاد دے پیش نظر ہفتہ وحدت منانے وچ بہت کوشاں رہے نيں۔

اتحاد بین المسلمین د‏‏ی خاطر سنی اتحاد کونسل، پاکستان عوامی تحریک، منہاج القرآن تے جمعیت علماء پاکستان نیازی گروپ تو‏ں روابط قائم کيتے۔۔ اتحاد امت مصطفیٰ دا قیام وی ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔ مذہبی اقلیتاں وچ مسیحی، ہندو تے ہور اقلیتاں دے نال وی اچھے رابطے رہے۔
## متعلقہ مضامین
عارف حسین حسینی

 
## حوالے

## مآخذ

* اسماعیل باقری، آسیب شناسی نقش شیعیان در پاکستان با تاکید بر حزب مجلس وحدت مسلمین، پژوہش ہای منطقہ ای دورہ جدید زمستان 1393 شمارہ 14.
* «اعتصاب غذا» و ورود اعتراضات شیعیان پاکستان به فاز جدید تسنیم نیوز ایجنسی، تریخ درج: 29 اردیبہشت 1395 ہجری شمسی، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔
* اعتصاب غذای شخصیت شیعه پاكستان در اعتراض به كشته شدن شیعیان، ایرنا نیوز ایجنسی، تریخ درج: 27 اردیبہشت 1395 ہجری شمسی، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔
* اک مرتبہ فیر علامہ ناصر عباس جعفری سیکرٹری جنرل مجلس وحدت مسلمین منتخب تقریب خبر رساں ایجنسی، تریخ درج: 6 جولائ‏ی سنہ 2015، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔
* پنجاب صوبائی اسمبلی ممبران دا پروفائل پنجاب اسمبلی د‏‏ی ویب سائٹ، بی تا۔ تریخ اخذ، 20 اپریل سنہ 2021ء۔
* تنظیمی ڈھانچہ، مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ، تریخ درج: 23 اپریل سنہ 2015، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔
* حجت الاسلام راجہ ناصرعباس جعفری تن سال دے لئی منتخب  رسا نیوز ایجنسی۔ تریخ درج: 13 مارچ، 2019ء، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔
* خیرالعمل فاونڈیشن، انسانیت د‏‏ی خدمت دے 3 سال (حصہ اول)  مجلس وحدت المسلمین د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ، تریخ درج: 23 اپریل سنہ 2015، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔
* در پی دستور آیت الله العظمی مکارم شیرازی؛ علامه جعفری به اعتصاب غذا پایان دادآیت اللہ مکارم شیرازی د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ، تریخ درج: 20 مرداد 1395 ہجری شمسی، تریخ اخذ: 24 اپریل، سنہ 2021ء۔
* گلگت بلتستان اسمبلی انتخابات : مسلم لیگ (ن) د‏‏ی واضح برتری....  روزنامہ نوائے وقت، تریخ درج: 9 جون، سنہ 2015ء، تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔
* گلگت بلتستان الیکشن، تحریک انصاف نو‏‏ں تمام سیاسی حریفاں اُتے برتری، نیو نیوز، تریخ درج، 16 نومبر، سنہ 2020ء، تریخ اخذ، 20 اپریل، سنہ 2021ء۔
* مجلس وحدت دا ملک بھر وچ جشن میلاد النبیؐ نو‏‏ں ھفتہ وحدت منانے دا اعلان  شیعیت نیوز۔ تریخ درج: 30 نومبر، سنہ 2017ء۔ تریخ اخذ: 24 اپریل سنہ 2021ء۔
* گلگت بلتستان، ایم ڈبلیو ایم نے 3 حلفےآں وچ اپنے امیدوار میدان وچ اتار دیے، شیعہ نیوز، تریخ درج، 12 نومبر، سنہ 2020ء، تریخ اخذ، 20 اپریل 2021ء۔
* مجلس وحدت مسلمین بلتستان دے زیراہتمام عظیم الشان شہدا ء کانفرنس دا انعقاد، ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ عوام شریک،پامیر ٹائمز۔
* مجلس وحدت مسلمین پاکستان دے مرکزی جنرل سیکرٹری حجۃ الاسلام و المسلمین راجہ ناصر عباس دا انٹرویو، اسلام ٹائمز، تریخ درج: 18 اکتوبر سنہ 2009، تریخ اخذ 20 اپریل سنہ 2021ء۔
* مجلس وحدت دا ملک بھر وچ جشن میلاد النبی (ص) نو‏‏ں ھفتہ وحدت منانے دا اعلان  شیعیت نیوز، تریخ درج، 30 نومبر، سنہ 2017ء، تریخ اخذ، 20 اپریل، سنہ 2021ء۔
* مہدی ترحیمی، تروریسم در پاکستان، انتشارات دانشگاہ آزاد اسلامی تہران، 1388 شمسی ہجری۔
* List of Political Parties  الیکشن کمیشن آف پاکستان وچ سیاسی پارٹیاں د‏‏ی لیسٹ، بی تا۔ تریخ اخذ، 20 اپریل سنہ 2021ء۔

 

## باہرلے جوڑ
* مجلس وحدت مسلمین د‏‏ی ویب سائٹ 

 گٹھ:سیاسی مذہبی پارٹیاں
گٹھ:برصغیر
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی مذہبی پارٹیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ 2009ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:شیعہ تنظیماں
گٹھ:2009ء وچ قائم ہونے والیاں سیاسی جماعتاں