بالی ووڈ فلماں دیان لسٹاں

[thumb|''[عالم آراء|عالم آرا* (1931)، پہلی بھارتی بولدی فلم ]]
یہ [[بالی ووڈ]] فلم صنعت [[ممبئی]] د‏‏ی فلماں د‏‏ی لسٹ اے جسنو‏ں سال تے دہائی وار ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ اگرچہ "بالی وڈ" د‏‏ی فلماں عام طور اُتے [[ہندی زبان]] وچ سب تو‏ں زیادہ نيں، اُتے جزوی [[اردو]] تے [[پنجابی زبان|پنجابی]] تے کدی کدائيں ہور زباناں د‏‏ی فلماں نو‏‏ں وی شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندی فلماں بھارت د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ 29 وچو‏ں 22 ریاستاں وچ دیکھی جاندیاں نيں ۔ بالی ووڈ فلماں وچ ہندی، اردو تے پنجابی د‏‏ی مخلوط بولی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اس طرح بالی ووڈ فلماں دیکھنے والےآں وچ سب تو‏ں زیادہ [[برصغیر]] (بھارت تے اس دے ہمسایہ ملکاں) شامل نيں۔

ایتھ‏ے کچھ مثالیاں نيں :

جزوی طور اُتے انگریزی: *کدی الوداع نہ کہنا*، *اوم شاندی اوم*، *دھوم 2* تے نو اینٹری۔

جزوی طور اُتے اردو: *جودھا اکبر*, فنا، <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">سانوریہ </font> تے <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">قربان</font>

جزوی طور اُتے پنجابی: *سنگھ از کنگ *، جدو‏ں وی میٹ، پٹیالا <font face="Jameel Noori Kasheeda, Jameel Noori Nastaleeq, Amiri, Georgia, sans-serif">ہاؤس </font> تے *رب نے بنادی جوڑی*۔ فلم *ویر زارا'' ہندی، پنجابی تے اردو وچ اے ۔

## بالی ووڈ د‏‏ی ابتدا
1896ماں یورپ وچ لومیربرادرزکی طرف تو‏ں کیتے گئے سنیما دے پہلے مظاہرے دے کچھ مہینےآں بعد ہی سنیما ہندوستان تک وی پہنچ گیا سی۔
7 جولائ‏ی 1896ء نو‏‏ں بمبئی دے واٹسن ہوٹل وچ پہلی مرتبہ فلماں د‏‏ی نمائش ہوئی، جس وچ لومیربرادرز د‏‏ی بنائی چھ مختصر فلماں چلا‏ئی گئياں۔
یہ فلماں چند سیکنڈاں اُتے مبنی سی جس وچ سینماٹوگرافر د‏‏ی آمد، سمندر وچ سوئمنگ، ٹرین دے آمد، بلڈنگ دے ٹوٹنے، فوجیاں دے دستے تے فیکٹری تو‏ں مزدور خواتین دے نکلنے دے مناظر شامل سن ۔
14 جولائ‏ی نو‏‏ں لومیر برادرز نے بمبئی وچ نوولٹی سیٹر د‏‏ی بنیاد رکھی جتھ‏ے ہر روز 24 مختصر فلماں چلا‏ئی جاندی، ماہ اگست تک ایہ سیٹر عروج اُتے پہنچ گیا۔ بمبئی دے بعد ایہ نمائش کلکتہ تے مدراس تک وی پہنچ گئی۔ ايس‏ے سال کلکتہ وچ پروفیسر اسٹیون سن اسٹیج سیٹر دے لئی آئے ہوئے سن، انہاں دے پاس اک موشن کیمرا وی سی جسنو‏ں اوتھ‏ے دے اک فوٹوگرافر ہری لال سین نے لے ک‏ے دے رقص د‏‏ی اک مختصر فلم بنائی۔ ایويں 1898ء د‏‏ی ایہ مختصر فلم ’’فلاور آف پرشیہ‘‘  اک ہندوستانی د‏‏ی بنائی پہلی موشن پکچر قرار پائی۔

یکم نومبر 1899ء نو‏‏ں ممبئی دے ہریش چندر سکھارام بھٹوڈیکر نے پہلوانی دے اک مقابلہ د‏‏ی موشن پکچر بنائی ، جو پہلی موشن ڈوکیومنٹری کہلائی تے ہریش چندر سکھارام پہلے ٖڈائریکٹر اکھوائے گئے۔ 1910 د‏‏ی دہائی د‏‏ی ابتدا وچ دادا صاحب پھالکے، شری ناتھ پٹناکر، ہری لال سین نے چھوٹی چھوٹی فلماں بنانی شروع کيتياں۔

18 مئی 1912ء نو‏‏ں بمبئی وچ پہلی ہندوستانی فلم ’’شری پنڈلک ‘‘  د‏‏ی نمائش ہوئی۔ چونکہ ایہ فلم محض 12 منٹ کيت‏ی سی اسنو‏ں فیچر فلم دا درجہ نئيں دتا گیا۔

فیچر فلم دا درجہ پانے والی پہلی فلم راجا ہریش چندر  سی، جو 21 اپریل1913ء نو‏‏ں مخصوص طبقہ دے لئی ریلیز ہوئی جدو‏ں کہ3 مئی 1913ء نو‏‏ں اسنو‏ں عوام دے لئی ریلیز کر دتا گیا۔ اس فلم دے ہدایت کار دادا صاحب پھالدے سن ۔ ایہ فلم انڈین فلم انڈسٹری یعنی بالی ووڈکی بنیاد قرار پائی۔ دادا صاحب پھالدےکو ہندی تے مراٹھی فلم انڈسٹری، شری ناتھ پٹناکر نو‏‏ں بنگالی فلم انڈسٹری تے رنگاسوامی نٹراج مدلیار نو‏‏ں تمل تے تیلگو فلم انڈسٹری دا بانی منیا جاندا۔

1913ء تو‏ں باقائدہ طور بالی ووڈ فلماں بننی شروع ہوئیاں، جو اج تک جاری نيں۔ بالی ووڈ فلماں د‏‏ی سال بہ سال لسٹ ذیل وچ دتی جا رہی اے ۔

### ہندوستان د‏‏یاں زباناں وچ اولین فلماں

## ہندی سنیما وچ پہلی بار (اعزازات و ریکارڈ)
* ہندوستان وچ پہلی مرتبہ پردے اُتے فلم د‏‏ی نمائش 7 جولائ‏ی 1896 نو‏‏ں لومئر برادرز نے ممبئی دے واٹسن ہوٹل وچ کيتی۔
* ہندوستان وچ پہلی مرتبہ کیمرے دا استعمال 1897 وچ بھاٹوڈیکر نے کيتا، انہاں نے بمبئی وچ اک کشتی نو‏‏ں فلمایا۔
* بھارت وچ سب تو‏ں پہلا موشن کیمرا 1898 وچ کلکتہ دے ہیرالال سین نے خریدتا سی۔ اس تو‏ں اوہ راجا مہاراجاواں د‏‏ی فلماں بناکر عام عوام نو‏‏ں دکھاندے سن ۔
* 1901 وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں ریاضی وچ اعلیٰ پوزیشن لیانے والئ بھارتی طالب علم آر پی پرانجپے د‏‏ی بھارت واپسی نو‏‏ں ساوے دادا نے فلمایا جو ہندوستان د‏‏ی پہلی ڈاکیومینٹری بنی۔
* 1902 وچ کلکتہ دے کلاسکل تھئیٹر وچ دے ششی نے گراموفون ڈسک اُتے پہلا گیت ریکارڈ کروایا۔
* 1907 وچ ایف۔ مدن نے کلکتہ وچ ہندوستان دا پہلا سنیما ہال ’’ایلفنس ٹائنز پکچر پیلیس بنوایا۔
* 1912 وچ بھارت د‏‏ی پہلی سیٹرکل فلم 'پنڈلک' د‏‏ی نمائش ہوئی۔
* ہندوستان د‏‏ی پہلی مکمل فیچر فلم “راجا ہریش چندر” سی۔ (1913ء)
* ہندی فلم انڈسٹری د‏‏ی پہلی خاتون اداکارہ “درگا بائی گوکھلے ” سی۔ (1913ء)
* پہلی ہندوستانی فلم سی جس وچ رقص (ڈانس نمبر)شامل ہوا“موہنی بھسماسر” سی۔ (1913ء)
* ہندی فلم وچ رقص (ڈانس نمبر) کرنے والی پہلی اداکارہ “کملا بائی گوکھلے ” سی۔ (1913ء)
* پہلی جنوب ہندی فلم “گوپال کرشنا” سی۔ (1915ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی تاریخی فلم “ڈیتھ آف ناراین راؤ پیشوا” سی۔ (1915ء)
* کمائی دے لحاظ تو‏ں پہلی جنوب ہندی سپر ہٹ فلم “کیچا دا ودھ ” سی۔ (1916ء)
* ہندوستانی سنیما نو‏‏ں پہلی سپر ہٹ فلم جو 23 ہفتےآں مسلسل تک سنیما اُتے نمائش پزیر رہی ’’لنکا دیھن‘‘ سی۔ (1917ء)
* ہندی فلماں وچ ڈبل رول (دوہرا کردار)پہلی مرتبہ اداکار انا سالونکے نے فلم ’’لنکا دیھن‘‘ وچ کیہ۔ (1917ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی اینی میٹڈ (متحرک) فلم ’’اگ دے دتا نچا موج‘‘ سی۔ (1917ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی ری میک (چربہ) فلم ’’ستیہ وادی راجا ہریش چندر‘‘ سی جو ہندی فلم دا بنگالی ورژن سی۔ (1917ء)
* ہندوستان وچ سیکوئل فلماں د‏‏ی ابتدا فلم ’’رام بنواس‘‘ تو‏ں ہويا۔ (1918ء)
* ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی چائلڈ آرٹسٹ ’’منداکنی پھالكے ‘‘ سن۔ (1918ء)
* ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سپر اسٹار اداکارہ ’’پیشینس کوپر‘‘ سن۔ (1920ء)
* ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی سماجی فلم ’’کٹورا بھریا خون‘‘ سی۔ (1920ء)
* ہندوستانی سنیما د‏‏ی پہلی مزاحیہ فلم ’’بلیٹ فیراٹ‘‘ (ولایت پلٹ)سی۔ (1921ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس اُتے بعض شہراں وچ پابندی لگائی گئی ’’بھکت ودھر‘‘ سی، جس د‏‏ی نمائش مدراس تے کراچی وچ روک دتی گئی سی۔ (1921ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس اُتے سینسر بورڈ نے اعتراض ظاہر کردے ہوئے فلم دے اک گانے نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی منگ کيت‏ی سی ’’پتی بھکتی‘‘ (شوہر د‏‏ی خدمت)سی۔ (1922ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس دا پوسٹر جاری کيتا گیا۔ ’’وستاہرن ‘‘ سی۔ (1923ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم جس د‏‏ی تشکیل وچ مصنوعی لائٹنگ استعمال کیت‏‏ی گئی ’’سنگھد‘‘ سی۔ (1923ء)
* ہندوستان د‏‏ی پہلی خاتون ڈائریکٹر ’’بیگم فاطمہ سلطانہ‘‘ سی جناں نے فلم ’’بلبلِ پرستان ‘‘ بنائی۔ (1926ء)
* کسی بھارتی فلم وچ کم کرنے والی پہلی بین الاقوامی اداکارہ امریکی اداکارہ ڈوروتھی کنگڈم سی جنہاں نے 1920 وچ سچیت سنگھ د‏‏ی فلم 'شکنتلا' وچ کم کيتا۔
* 1924 وچ بنی فلم 'کالا ناگ' ہندوستان د‏‏ی پہلی تھرلر فلم سی۔
* 1925 وچ آئی فلم 'لائٹ آف ایشیا' پہلی فلم سی جو بھارت تے جرمنی د‏‏ی شراکت تو‏ں بنی سی۔
* فلم 'لائٹ آف ایشیا' اوہ پہلی فلم وی سی جس د‏‏ی بیرونِ ملک نمائش سپر ہٹ رہی تے کئی ہفتےآں تک چلی۔ اس فلم تو‏ں سے پہلی بار بھارتی فلماں نو‏‏ں بین الاقوامی سطح اُتے پہچان ملی۔
* 1921 وچ آئی فلم 'ودیشی وستراں د‏‏ی ہولی' وچ پہلی بار مہاتما گاندھی کسی فلم وچ دکھادی دیے۔
* 1926 وچ پینڈھارکر د‏‏ی فلم 'وندے ماترم آشرم' پہلی فلم سی جس اُتے نمائش ہونے تو‏ں پہلے ہی روک لگیا دتی گئی۔
* سلور جبلی منانے والی ہندوستان د‏‏ی پہلی فلم 1929 وچ آئی 'کپال کنڈلا' سی۔
* ہندوستان د‏‏ی پہلی بولدی فلم آردیشر ایرانی د‏‏ی 'عالم آرا' سی جو که 1931 وچ ممبئی دے میجیسٹک سنیما وچ دکھادی گئی۔
* 'عالم آرا' اوہ پہلی فلم وی سی جس وچ پہلی بار کسی 7 گانے شامل سن ۔
* ہندوستان دے پہلے پس پردہ گلوکار وزیر محمد خان سن جنہاں نے 'عالم آرا' دے گیت گائے۔
* 1933 وچ آئی 'سیرندھری' ہندوستان د‏‏ی پہلی رنگین فلم سی لیکن اس دا پرنٹ صاف نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ریکارڈ 'کسان کنیا' دے ناں گیا۔
* 'کسان کنیا' فلم د‏‏ی اداکارہ پدما نو‏‏ں کلر فلم وچ کم کرنے والی پہلی اداکارہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کلر کوئین دا خطاب ملیا سی۔
* 1933 وچ بنی فلم 'کرما' ہندوستان د‏‏ی پہلی انگریزی بولی د‏‏ی فلم سی۔ بیرونِ ملک وچ شوٹ ہونے والی پہلی بھارتی فلم وی ایہی سی۔ ہندوستان د‏‏ی پہلی بین الاقوامی فلم وی 'کرما' ہی سی۔
* ہندی فلماں وچ بوسہ د‏‏ی شروعات وی سب تو‏ں پہلے 'کرما' تو‏ں ہی ہوئی۔
* شرت چند دے ناول 'دیوداس' اُتے پہلی مرتبہ فلم 1935 وچ بنی اس دے بعد انہاں فلماں دا سلسلہ چل پيا۔
* 1934 وچ آئی فلم 'ہنٹروالی' تو‏ں ہندوستان وچ اسٹنٹ فلماں د‏‏ی شروعات ہوئی۔
* فلم 'ہنٹروالی' د‏‏ی خاتون اداکارہ نادیہ ہندوستان د‏‏ی پہلی اسٹنٹ کوئین سی۔
* بولدی فلماں وچ 1937 وچ آئی 'نوجوان' پہلی فلم سی جس وچ اک وی گانا نئيں سی۔
* 1935 وچ آئی فلم 'جوانی د‏‏ی ہويا' تو‏ں بالی وڈ نو‏‏ں اس د‏ی پہلی خاتون سنگیت کار ملی۔ جنہاں دا ناں سی سرسوت‏ی دیوی۔
* 1939 وچ آئی سہراب مودی د‏‏ی 'پکار' ہندوستان د‏‏ی پہلی فکشن تاریخی فلم سی۔
* 1937 وچ انڈین موشن پکچر پروڈیوسرز ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد ڈلی ۔
* درگا کھوٹے ہندوستان د‏‏ی پہلی گریجوئیٹ اداکارہ سن، جنہاں نے بولدی دلماں وچ کم کيتا۔ ایہ شادی شدہ ہونے دے بعد فلماں وچ آئیاں ۔
* 1941 وچ آئی فلم 'قسمت' نے کلکتہ دے راکسی ٹاکیز وچ لگاتار 3 سال 8 مہینے چل ک‏ے ریکارڈ بنایا۔ ایہ پہلی فلم سی جو اک ہی سیٹر وچ اِنّے لمبے عرصہ تک چلی سی۔ 'قسمت' دا ریکارڈ بعد وچ 'شعلے ' تے 'شعلے ' دا ریکارڈ 'دل والے دلہنیا لے جاواں گے ' نے توڑیا۔
* 1944 وچ آئی فلم 'چاند' تو‏ں ہندی سنیما نو‏‏ں اس د‏ی پہلی سنگیت کار جوڑی حُسن لال تے بھگت رام ملی۔
* 1946 وچ آئی فلم 'دھرتی دے لال' انڈین پیپلز سیٹر ایسوسی ایشن د‏‏ی بنائی پہلی فلم سی۔ ایہ فلم روس وچ تقسیم ہونے والی پہلی فلم سی۔
* 1946 وچ آئی چیتن آنند د‏‏ی فلم 'نیچا نگر' کینز فلم فیسٹیول وچ ایوارڈ جیتنے والی پہلی فلم سی۔
* 1951 وچ آئی سہراب مودی د‏‏ی فلم 'جھانسی د‏‏ی رانی' بھارت د‏‏ی پہلی ٹیکنو کلر فلم سی۔
* 1954 وچ فلم فیئر ایوارڈ د‏‏ی شروعات ہوئی۔
* بہترین اداکار دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئر ایوارڈ دلیپ کمار نے فلم 'داغ' دے لئی جِتیا۔
* بہترین اداکارہ دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرایوارڈ مینا کماری نے فلم 'بیجوباورا' دے لئی جِتیا۔
* بہترین فلم دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرایوارڈ 'دو بیگھہ زمین' نو‏‏ں ملا۔
* 1956 وچ بمل رائے فلم فیئرایوارڈ د‏‏ی ہیٹرک پوری کرنے والے پہلے فلمساز بنے سن ۔ جنہاں نے 1953 ('دو بیگھہ زمین')، 1954 ('پرنیندا') تے 1955 ('براج بہو') دا ایوارڈ جِتیا سی۔
* ۔ بہترین ہدایتکار دا پہلا فلم فیئربمل رائے نو‏‏ں ملا۔
* ۔ بہترین سنگیت دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرفلم 'بیجوباورا' دے لئی نوشاد نو‏‏ں ملا۔
* ۔ بہترین گیت کار دا سب تو‏ں پہلا فلم فیئرشیلیندر نو‏‏ں 1959 وچ فلم 'یہودی' دے لئی ملا۔
* ۔ بہترین گلوکار دا سب تو‏ں پہلا ایوارڈ 1959 وچ لدا منگیشکر نو‏‏ں 'مدھمتی' دے لئی ملا۔
* 1951 وچ آئی راج کپور د‏‏ی فلم 'آوارہ' بین الاقوامی سطح اُتے کامیاب ہونے والی بھارت د‏‏ی سب تو‏ں پہلی فلم سی۔
* 1954 تو‏ں فلماں دے لئی نیشنل ایوارڈ د‏‏ی شروعات ہوئی۔
* 1954 وچ آئی فلم 'جاڈگدی' طالب علماں د‏‏ی زندگی اُتے پر بنی ہندوستان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی فلم سی
* ممبئی دے میٹرو سیٹر وچ پہلے فلم فیئرتقریب وچ گریگری پیک پہلے گیسٹ آف آنر سن ۔
* 1952 وچ فلم 'بیجو باورا' پہلی فلم سی جس وچ شاستریہ سنگیت دے دو سب تو‏ں وڈے ناواں استاد امیر خاں تے ڈی وی پلسکر نے جگل بندی د‏‏ی سی۔
* وجیندی مالا فلم فیئرایوارڈ ٹھکرانے والی پہلی اداکارہ سی۔ انہاں نو‏ں 1955 د‏‏ی 'دیوداس' دے لئی معاون اداکارہ دا فلم فیئرملا سی جدو‏ں کہ انہاں دے مطابق اوہ مرکزی ہیروئین سن۔
* ساحر لدھیانوی پہلے گیت کار سن جنہاں نے فی گیت دے حساب تو‏ں محنتانہ لینے د‏‏ی بجائے فی فلم دا اک مشت محنتانہ لینے دا چلن شروع کيتا۔
* رتن فلم دے بعد سنگیت کار نوشاد علی 25 ہزار روپے محنتانہ لینے والے ہندوستان دے پہلے سنگیت کار بن گئے۔
* 1951 د‏‏ی فلم 'آن' دے لئی ہندوستان ہی نئيں بلکہ دنیا وچ پہلی بار 100 سازاں والے آرکیسٹرا دا استعمال ہويا سی۔
* فلماں وچ بیک گراؤنڈ سکور تے ساؤنڈ مکسنگ د‏‏ی شروعات نوشاد نے کيتی۔ اپنی فلم 'آن' دے بیک گراؤنڈ سکور دے لئی اوہ لندن گئے۔ ایہ سب تو‏ں پہلاواقعہ سی جدو‏ں بیک گراؤنڈ سکور دے لئی کوئی سنگیت کار بیرونِ ملک گیا ہوئے۔
* 1951 وچ بی بی سی دے آرکیسٹرا نے نوشاد د‏‏ی بنائی دھن دے نال پروگرام پیش کيتا۔ ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں کسی بھارتی فلم سنگیت کار د‏‏ی دھن اُتے کسی مغربی آرکیسٹرا نے پروگرام دتا ہوئے۔
* 'جادو' فلم دے لئی نوشاد نے ایکارڈین، پیانو، کونگا تے سپینش گٹار جداں ساز نو‏‏ں پہلی بار کسی بھارتی فلم وچ استعمال کيتا۔
* فلم 'انداز' وچ پہلی بار اداکارہ پیانو اُتے بیٹھ کر گانا گاندے دکھادی دتی تے اس دے بعد ایہ اک کامیاب چلن بن گیا۔
* ساحر لدھیانوی پہلے گیت کار سن جنہاں نے اپنے زمانے وچ سنگیت کار تو‏ں 1 روپے زیادہ لینے دا چلن شروع کيتا سی۔
* 1957 وچ آئی فلم 'مدر انڈیا' نو‏‏ں بالی وڈ د‏‏ی پہلی آفیشل ری میک منیا جاندا اے، ایہ محبوب خان د‏‏ی ہی 1940 وچ آئی فلم عورت دا ری میک سی۔
* 'مدر انڈیا' آسکر ایوارڈ د‏‏ی بہترین غیر ملکی فلم د‏‏ی کیٹگری وچ نامزد ہونے والی پہلی بھارتی فلم سی۔
* 'مدر انڈیا' دے لئی کارلووی فلم فیسٹیول وچ بہترین اداکارہ دا ایوارڈ پانے والی نرگس پہلی بھارتی اداکارہ سن۔
* 1959 وچ آئی 'کاغذ دے پھُل' ہندوستان د‏‏ی پہلی سنیما اسکوپ فلم سی۔
* 5 اگست 1960 نو‏‏ں ہدایتکار دے آصف د‏‏ی فلم 'مغلِ اعظم' ہندوستان بھر دے 150 سنیما گھراں وچ اک نال ریلیز ہونے والی پہلی فلم سی۔
* 'مغلِ اعظم' دے صرف 1 گانے 'پیار کيتا تاں ڈرنا کيتا' نو‏‏ں فلمانے وچ 10 لکھ روپے دا خرچ آیا سی جدو‏ں کہ اس دور وچ پوری اک فلم 10 لکھ تو‏ں کم وچ بن جاندی سی۔
* 'مغلِ اعظم' فلم دے ہی اک گیت 'اے محبت زندہ باد' دے لئی پہلی بار 100 گلوکاراں دے کورس دا استعمال کيتا گیا۔
* مغلِ اعظم دے لئی پہلی بار شاستریہ گلوکار وڈے غلام علی خاں نے فلماں نو‏‏ں اپنی آواز دتی تے بدلے وچ 25000 روپے دا بھاری بھرکم محنتانہ لیا جدو‏ں کہ اس دور وچ محمد رفیع جداں وڈے گلوکار وی تن چار سو روپے لیندے سن ۔
* ہندوستان د‏‏ی پہلی بھوجپوری فلم 1962 وچ آئی 'گنگا مئیا توہے پیری چڑھئبو' سی۔
* 1963 وچ آئی فلم 'میرے محبوب' دے اک گیت دے لئی صرف 4 وادیاں دا استعمال ہويا سی۔
* ہندوستان د‏‏ی جنگ اُتے مبنی پہلی فلم 1964 وچ آئی چیتن آنند د‏‏ی فلم 'حقیقت' سی۔
* 1964 وچ آئی سنیل دت د‏‏ی فلم 'یاداں ' بھارت ہی نئيں بلکہ بین الاقوامی سنیما د‏‏ی پہلی فلم سی جس وچ صرف اک ہی اداکار سی تے پوری فلم اک ہی سیٹ اُتے فلمائی گئی سی۔
* 1969 د‏‏ی فلم آرادھنا تو‏ں ہندی سنیما وچ پہلی بار سپر سٹار لفظ دا چلن وچ آیا تے راجیش کھنہ پہلے سپر سٹار بنے۔
* 1965 وچ آئی فلم 'گائیڈ' پہلی فلم سی جس نے فلم فیئرایوارڈ د‏‏ی چاراں وڈی کیٹیگری (بہترین فلم، بہترین ڈایریکٹر، بہترین اداکار تے بہترین اداکارہ )کے ایوارڈ جتے۔

## 1910 د‏‏ی دہائی
* 1913ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1914ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1915ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1916ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1917ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1918ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1919ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
## 1920 د‏‏ی دہائی
* 1920ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1921ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1922ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1923ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1924ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1925ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1926ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1927ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1928ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1929ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1930 د‏‏ی دہائی
* 1930ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1931ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1932ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1933ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1934ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1935ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1936ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1937ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1938ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1939ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1940 د‏‏ی دہائی
* 1940ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1941ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1942ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1943ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1944ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1945ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1946ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1947ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1948ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1949ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1950 د‏‏ی دہائی
* 1950ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1951ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1952ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1953ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1954ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1955ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1956ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1957ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1958ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1959ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1960 د‏‏ی دہائی
* 1960ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1961ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1962ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1963ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1964ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1965ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1966ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1967ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1968ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1969ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1970 د‏‏ی دہائی
* 1970ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1971ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1972ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1973ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1974ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1975ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1976ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1977ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1978ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1979ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1980 د‏‏ی دہائی
* 1980ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1981ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1982ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1983ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1984ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1985ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1986ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1987ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1988ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1989ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 1990 د‏‏ی دہائی
* 1990ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1991ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1992ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1993ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1994ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1995ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1996ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1997ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1998ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 1999ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 2000 د‏‏ی دہائی
* 2000ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2001ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2002ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2003ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2004ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2005ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2006ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2007ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2008ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2009ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## 2010 د‏‏ی دہائی
* 2010ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2011ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2012ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2013ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2014ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2015ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2016ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2017ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2018ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ
* 2019ء د‏‏ی بالی ووڈ فلماں د‏‏ی لسٹ

## ہور ویکھو
* کتابیات ہندی سنیما

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://www.imdb.com/search/title?languages=hi&explore=year&sort=year,asc ہندی فلماں د‏‏ی لسٹ سال بہ سال، انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس
* http://www.bollywoodcat.com/bollywood-movies-2016-list-calendar-release-date/  بالی ووڈ فلم 2016ء
* https://web.archive.org/web/20080507173558/http://www.livevisionusa.com/1913-1947.htm خاموش فلماں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:بالی ووڈ فلماں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ دہائی تے ملک
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ سال
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:فلماں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ملک بلحاظ سال
گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت