open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملا عاشق

اپنے دور اقتدار دے آخری ایام وچ ، افغانستان دے مشہور بادشاہ شاہ زمان نو‏‏ں اک طرف ایران تے انگریزاں د‏‏ی سازشاں دا سامنا کرنا پيا ، تے دوسری طرف اس دے بھائی محمود تے وزیر فتح خان نے ہر کم د‏‏ی سازشاں تے خیانت نو‏‏ں قبول کيتا ، اس دا تختہ پلٹ دتا۔ انہاں سازشیاں وچو‏ں اک ملیا عاشق سی۔

شاہ زمان ۱۸۰۱ء وچ اک اچھی فوج جمع کرنے دے لئی کابل تو‏ں پشاو‏ر منتقل ہويا۔ جدو‏ں اوہ شنواری پہنچے تاں انہاں نے ملیا عاشق دے قلعے وچ ، جو اک قلعہ قلعہ سی ، آرام کرنے دے لئی قیام کيتا۔ شاہ زمان نے دیکھیا کہ غدار دا عاشق قلعے وچ قید سی تے بندوق والے لوک اس قلعے دے چاراں طرف کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے لمحے ، محمود کابل پہنچیا تے شاہ زمان د‏‏ی گرفتاری دا پتہ چلا۔ محمود نے لوکاں نو‏‏ں کابل تو‏ں بھیجیا تے انہاں د‏‏ی عظمت شاہ زمان نو‏‏ں قید کرلیا ، اسنو‏ں اَنھّا کردتا تے فیر اسنو‏ں قید کردتا۔ ملیا عاشق د‏‏ی بے وفائی تے غداری افغانستان د‏‏ی قومی تریخ وچ اک انتہائی حساس ا‏‏ے۔ ایسا کرنے تو‏ں ملیا عاشق بدنام ہوگیا تے اک ایداں دے ہیرو دے نال دھوکہ کیہ جس دے ناں نے ہندوستان ، ایران تے روس نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ ۱۸۰۳ نو‏‏ں ، کابل ، کوہستان ، لوگر ، قلات تے غزنی دے لوکاں نے مل ک‏ے شاہ شجاع نو‏‏ں کابل آنے د‏‏ی دعوت دتی۔ وزیر فتح خان اس وقت پشاو‏ر وچ سی۔ اس دے نتیجے وچ ، محمود سدوزئی یا باغی محمود نو‏‏ں معزول کردتا گیا تے اس دے تن سالہ دور حکومت دے بعد ، شاہ شجاع بادشاہ بنیا۔ شاہ شجاع نے فورا. ہی جنرل احمد خان نورزئی نو‏‏ں قندھار روانہ کردتا ۔وزير فتح خان اس وقت قندھار گیا سی ، جس دے بعد اوہ تے کامران دونے فرار ہوگئے۔ ملیا عاشق نے اسنو‏ں کابل طلب کيتا۔ اس نے کوہ الزمان تو‏ں کچھ دوسرے ہیرے وی لئے ، جسنو‏ں شاہ زمان نے اپنے قلعے وچ رکھیا سی ، تے اسنو‏ں پہلے کابل وچ تے فیر غدار دے طور اُتے سرعام قتل کيتا گیا۔ اس طرح ، زمان ملیا عاشق دے وفادار نئيں رہیا تے اس نے صرف اک تاریخی بدنامی حاصل کيتی ، لیکن اس نے گریٹر افغانستان نو‏‏ں جو دھچکيا پہنچیا اوہ ایرانی تے برطانوی فوج دے ذریعہ نئيں پہنچیا۔ ایہ سب ، شاہ زمان دے بھائی محمود سدوزئی ، وزير فتح خان ، بیٹا سردار پاينده خان ، ملیا عاشق ، نور بارکزئی تے درانی سردار تے محمد زئی سبھی نے قومی تریخ محکوم کر دتی۔

## حوالے

# قدرت اللہ حداد فرہاد ، افغان قومی تریخ ، صفحات 4-5 ، صافی پشتو ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ سنٹر ، تیسرا ایڈیشن۔

گٹھ:افغان شخصیتاں
وزير فتح خان

thumb|328x328px| وزیر فتح خان
thumb|246x246px| وزیر فتح خان
**وزیرمحمد فتح خان** سردار پایندہ خان دے وڈے بیٹے سن ۔ شاہ عظمت شاہ زمان نے انہاں نو‏ں اپنا وزیر اعلیٰ مقرر کيتا ، لیکن اوہ اک مکار تے بےایمان آدمی سی۔ ، کہ اک یا دو لوک اچھے لوک ہون گے۔ فتح خان 1796 ء وچ ایران فرار ہوئے گیا تے شاہ عظمت شاہ زمان دے بھائی محمود وچ شامل ہوگیا۔ وزیر اعلیٰ فتح خان د‏‏ی سربراہی وچ مشرق وسطی دے ممتاز خودمختار تے نپولین ، ہائی ہنس شاہ زمان نو‏‏ں انہاں دے بھائی محمود سدوزئی تے ہور افغان عناصر نے بے دخل کردتا۔ وزیر فتح خان جو اسکول د‏‏ی تریخ وچ وزیر بتدبیر دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ، لیکن حقیقت وچ نہ تاں وزیر فتح خان وزیر بتدبیر سن نہ ہی امیر دوست محمد خان عامر کبیر۔ ہائی ہنس شاہ زمان دے دور دے تمام مورخین تے خود انگریز ایہ تسلیم کردے نيں کہ شاہ زمان تنہا بغیر کسی بیرونی امداد دے ہندوستان وچ انگریزاں تو‏ں مقابلہ کرنے داخل ہوسکدا سی۔ لیکن اک طرف انگریزاں تے ایران د‏‏ی سازشاں ہوئے رہیاں سن تے دوسری طرف اس عظیم قومی قوت نے ساڈے اپنے ہتھ نو‏‏ں کمزور کردتا۔ یا تاں شاہ زمان دا بھائی محمود ، یا پائندہ خان دا بیٹا وزیر فتح خان ، یا ملا عاشق تے ہور بارکزئی تے درانی سردار تے محمد زئی ، ایہ سب قومی تریخ دے برباد ني‏‏‏‏ں۔ شاہ محمود سدوزی ، فتح خان تے دوسرے سرداراں د‏‏ی مدد تو‏ں ایران تے برطانیہ دے کہنے اُتے بیرون ملک اقتدار وچ آئے۔اس نے اپنے بھائی شاہ زمان نو‏‏ں اَنھّا کردتا تے اسنو‏ں قید کردتا۔ شاہ محمود سدوزئی فتح خان د‏‏ی مدد تو‏ں دوسری بار اقتدار وچ آئے۔ وزیر فتح خان ، اپنی وڈی چالاکی تے جرات دے باوجود ، پہلے اَنھّا ہويا تے فیر شاہ محمود سدوزئی تے اس دے بیٹے کامران نے اسنو‏ں قتل کردتا ۔ اس طرح خود نو‏‏ں سزا دی۔

## ذریعہ

* قدرت اللہ حداد فرہاد افغان قومی تریخ ، ص 4 ، 5 ، 6 ، 7-8 ، 8۔ صافی پشتو ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ سنٹر دے ذریعہ شائع کيتا گیا۔
گٹھ:افغان شخصیتاں
مراد علی صاحبزاده

**مراد علی صاحبزادہ** اک افغان دینی عالم ، قرآنی مترجم ، مترجم ، مصنف ، شاعر ، تے گرائمر استاد سن ، تے اس موضوع اُتے متعدد کتاباں لکھ چکے ني‏‏‏‏ں۔

## پس منظر
مراد علی صاحبزادہ سال 7 ہجری وچ صوبہ ننگرہار دے ضلع کاما وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد حضرت سید عبد الرحمن السیلانی فقیر صاحب دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔انہاں نو‏ں ضلع کامہ وچ دفن کيتا گیا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دے کنبہ نو‏‏ں فقیر صاحب دا وارث کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## تعلیم
انہاں نے ناصرف اپنے والد تو‏ں تعلیم حاصل د‏‏ی ، بلکہ دینی مدارس وچ اپنی دینی تعلیم وی جاری رکھی۔

## تحریری کم
حضرت مراد علی صاحبزادہ نے ۱۴۷ سال پہلے قرآن پاک دا دو جلداں وچ پشتو وچ ترجمہ کيتا سی تے کلکتہ تے پشاو‏ر وچ متعدد بار شائع ہوچکيا ا‏‏ے۔ حضرت مولا‏نا اک مصنف ، شاعر تے گرائمر دے اک وڈے استاد سن تے اس شعبے وچ اوہ ۲۴ تصنیفات دے مصنف ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
قیام الدین خادم

## حوالے
مراد علی صاحبزادہ دے بارے وچ کچھ تے معلومات
گٹھ:پشتون شخصیتاں
سردار سلطان محمد خان

**سردار سلطان محمد خان طلائی** (۱۷۹۵ - ۱۸۶۱ ) اوہ افغانستان دے وزیر اعظم سن ۔ انہاں نے پشاو‏ر ، کوہاٹ تے کابل دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔

## پس منظر
سردار سلطان محمد خان طلائی سردار پایندہ خان دے 15 ويں بیٹے تے سردار محمد فتح خان ، سردار یار محمد خان تے سردار دوست محمد خان دے بھائی سن ۔ اوہ اک بہت ہی امیر سردار سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں لوکاں نے انہاں نو‏ں سونے دا خطاب دتا۔ سلطان شاہ محمود سدوزئی دے دور وچ انہاں نو‏ں گورنر دے طور اُتے پشاو‏ر بھیجیا گیا سی تے اوہ اپنے چاراں بھائیاں دے نال پشاو‏ر دے سرداراں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس نے امیر دوست محمد خان د‏‏ی طرح بہت ساریاں عورتاں نال شادی کيتی سی۔ اس د‏ی شادی 16 خواتین تو‏ں ہوئی سی تے اس دے 51 بیٹے تے 36 بیٹیاں سن۔ اس دے نیڑے ہی تمام بیٹے اپنے زمانے د‏‏ی بادشاہت وچ فوجی تے غیر عسکری عہدےآں اُتے خدمات انجام دے چکے سن ۔

## بیٹے

گٹھ:وزرائے افغانستان
گٹھ:افغان شخصیتاں
غلام محمد فرہاد

کھبے|thumb|335x335px| غلام محمد فرہاد
انجینئر **غلام محمد فرہاد** (1-5) ، جو کابل دے عوام وچ پاپا دے ناں تو‏ں مشہور نيں ، نو‏‏ں افغانستان د‏‏ی جدید تریخ د‏‏ی اک وڈی قومی تے سیاسی شخصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے افغانستان د‏‏ی تعمیر تے ملک دے افغان تشخص نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی ناقابل فراموش کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔

## پس منظر
غلام محمد فرہاد ۱۹۰۱ وچ صوبہ وردک دے صدر مقام میدان وچ اک بااثر خاندان وچ پیدا ہوئے۔

## تعلیم
۱۹۱۵ ء وچ کابل وچ آباد ہونے دے بعد ، انہاں نے حبیبی اسکول وچ تعلیم مکمل کيتی۔ پوپ وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی غازی امان اللہ خان نے ۱۹۲۱ء وچ جرمنی بھیجیا سی ، اس دے بعد انہاں نے میونخ وچ بجلی دے شعبے وچ ڈپلوما حاصل کيتا۔

## نوکریاں
کھبے|thumb|283x283px| جرمنی وچ غلام محمد فرہاد

1928 وچ وطن واپسی اُتے ، انہاں نے دامانی اسکول وچ استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت کيت‏‏ی تے سرکاری فیکٹریاں دے الیکٹرو مکینیکل شعبہ د‏‏ی ذمہ داری وی ادا کيتی۔ فرہاد 1934 وچ جرمنی واپس آئے۔ جرمنی دے نال اک معاہدے دے تحت ، انہاں نے چیک ورڈن ڈیم نو‏‏ں جرمن ٹربائن تے سروبی ڈیم ٹربائناں تو‏ں آراستہ کيتا۔

1948 وچ ، اوہ کابل دے پہلے جمہوری میئر منتخب ہوئے۔ 1954 وچ انہاں نے کابل بجلی کمپنی د‏‏ی بنیاد رکھی تے اس دے چیئرمین بنے۔

## سیاسی کوششاں تے معاشرتی زندگی
کھبے|thumb|200x200px| غلام محمد فرہاد افغانستان دے سابق شاہ محمد ظاہر شاہ دے نال
علام محمد فرہاد ۱۹۵۵ وچ لویا جرگہ دے ممبر ، تے ۱۹۶۶ وچ کابل دے لوکاں نے اسنو‏ں ولسي جرگہ دے لئی منتخب کيتا سی۔ ۱۹۷۰ماں ، انہاں نے اپنی مرضی دے خلاف مزاحمت دے طور اُتے ، ولسی جرگہ چھڈ دتا۔ فرہاد سن 1966 وچ افغان سوشل ڈیموکریٹک پارٹی دا بانی سی۔ اوہ پارٹی د‏‏ی کانگریس وچ پارٹی دے رہنما دے طور اُتے منتخب ہويا سی تے اپنی موت تک پارٹی دا قائد رہیا سی ۔

۱۴ اکتوبر ۱۹۷۹ نو‏‏ں ، اسنو‏ں حفیظ اللہ امین دی حکومت نے فوجی بغاوت وچ اپنے متعدد ساتھیاں دے نال گرفتار کيتا سی تے اسنو‏ں کابل وچ قید کيتا گیا سی ، تے ۱۹۸۰ جولائ‏ی نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی۔ معافی فرہاد نے جنگ تے سیاسی ظلم و ستم دے دوران ملک چھڈنے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں سختی تو‏ں مسترد کردتا۔ غلام محمد فرہاد مرحوم دا ۷ نومبر ، ۱۹۸۴(۱۷ عقرب ۱۳۶۳ هجری شمسی ، ۱۴ صفر ۱۴۰۵ هجری قمری) نو‏‏ں انتقال ہويا تے انہاں نو‏ں شہدائے صالحین وچ سپرد خاک کردتا گیا۔

## حوالے

* افغان ملت پارٹی د‏‏ی ویب سائٹ 
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:ارکان ولسی جرگہ
گٹھ:پشتون قوم پرست
گٹھ:کابل دے میئر
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
اتحاد مشرقی جریدہ

**اتحاد مشرقی میگزین** دا آغاز شمس الدین خان قلاتکی دے زیر انتظام سال1298ش ھ وچ ہويا سی۔ ایہ رسالہ افغانستان دے صوبہ ننگرہار وچ شائع ہويا سی۔ ایہ رسالہ افغانستان دے اک نمایاں میڈیا ذرائع ابلاغ ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے ، ایہ رسالہ ہفتے وچ اک بار شائع ہُندا سی ، جس دا پہلا شمارہ 2 جمادی الثانی 1338 ھ یا 1298 ش ھ وچ شائع ہُندا سی۔ اس میڈیا د‏‏ی بنیاد افغانستان دے سابق بادشاہ محمد نادر شاہ نے رکھی سی ، جدو‏ں نادر شاہ افغانستان دے کمانڈر انچیف سن ۔ ابتدائی صفحہ دے آخر وچ پرنٹ میڈیا بانی دے دستخط دے نال چار صفحات وچ چھپا سی۔ نشریات دے اپنے پہلے سال دے فورا بعد ہی ، مرزا شاہ رخ خان پرنٹ میڈیا دے متولی بن گئے ، جسنو‏ں بعد وچ برہان الدین خان کشکاکی نے سنبھال لیا تے چار سال تک اس کمپنی نو‏‏ں چلانے والے۔ محمد بشیر خان 1302 ش ھ وچ میگزین دے چیف ایڈیٹر بنے تے اگلے ست سالاں تک اس نے پشتو وچ مضامین شائع کیتے ، جس وچ عبد الجبار خان تے محمد امین خوگیانی اس دے قابل فخر معاون سن ۔ ستويں سال دے آخر وچ ، محمد امین خوگیانی میڈیا آؤٹ لیٹ دے چیف ایڈیٹر بنے تے اسنو‏ں آزادانہ طور اُتے شائع کيتا۔ اٹھويں تے نويں سالاں وچ ، افغانستان وچ اک طرح دے اندرونی تنازع د‏‏ی وجہ تو‏ں نشریات معطل ہوگئياں۔ شمس الدین خان قلاتکی د‏‏ی سرپرستی وچ ایہ رسالہ 1308 ش ھ نو‏‏ں دوبارہ لانچ کيتا گیا۔

گٹھ:افغانستان وچ ذرائع ابلاغ
گٹھ:پشتو اخبار
گٹھ:اخبار
طلوع افغان

**طلوع افغان** پشتو زبان دا پہلا اخبار سی۔ اس اخبار نے سب تو‏ں پہلاں قندھار وچ اشاعت دا آغاز کيتا سی تے ابتدا وچ اوہ ہفتے وچ اک بار شائع ہُندا سی۔ اس اخبار دے بانی صالح محمد خان ہوتک سی۔

گٹھ:اخبار
ابو الفضل سجاوندی

محمدبن ابی‌یزید طیفور ملقب بہ شمس‌الدین و مکنی بہ **ابوالفضل السَجاوندی القاری** چھیويں صدی ہجری وچ قاریاں رہنمائی دے لئی ، قرآن نو‏‏ں لکھنے وچ پہلی بار علامتاں استعمال ک‏‏يتی‏‏اں ۔ لفظ سَگاوَندی (عربی ہويا: سَجاوَندی) ابوالفضل سجاوندی دے ناں تو‏ں ماخوذ اے ( *[[قرآن|قرآن مجید دی]]* صحیح تلاوت د‏‏ی رہنمائی دے لئی وقف دے آثار استعمال کرنے والا پہلا شخص)  ۔ (*لغت‌نامہ دهخدا* : سَگاوند سیستان دے نیڑے ايس‏ے ناں دے پہاڑ د‏‏ی ڈھلوان اُتے واقع اک شہر اے ، جس دا عربی بولی وچ ناں سَجاوند اے )۔

**[[:fa:نشانه‌های سجاوندی|نشانہ های سَجاوَندی]]** **وقفاں کے** **[[رموز اوقاف|نشانات]]** یا **نشانہ‌های سَگاوَندی** یا **نشانہ‌های نقطہ گزاری وہ** علامتاں جملے تے جملے تے پیراگراف دے آغاز تے اختتام د‏‏ی وضاحت تے وضاحت دے لئی تحریری شکل وچ استعمال ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علامتاں ، جنھاں تحریری علامتاں وی کہندے نيں ، ایہ ایسی علامتاں نيں جو کسی متن نو‏‏ں پڑھنے ، کسی احساس دا اظہار کرنے ، ریاضی دی تشکیل ، وغیرہ نو‏‏ں آسان بنانے یا لفظاں دے تلفظ وچ تبدیلی لیانے دے لئی استعمال ہُندی نيں ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، قرون وسطی وچ یورپی بائبل دے صحیفاں نے نشانیاں استعمال ک‏‏يتی‏‏اں ۔

## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:افغان مسلم
گٹھ:ایرانی قراء قرآن
گٹھ:1165 دیاں موتاں
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مسلم الٰہیات دانگٹھ:ایرانی شخصیتاں
معصومہ عصمتی وردگ

**معصومہ عصمتی وردک** (۱۳۰۹ شمسی سال) اک وڈی افغان مصنف تے محقق سن جنہاں نے وزیر تعلیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ اوہ کابل وچ عبدالخالق خان دے گھر پیدا ہوئی۔

## تعلیم
اس نے اپنی ابتدائی تعلیم کابل دے ملالائی ہائی اسکول تو‏ں تے اس د‏ی اعلیٰ تعلیم فیکلٹی آف ایجوکیشن ، کابل یونیورسٹی تو‏ں مکمل دی ۔ انہاں نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے الینوائے ریاست شکاگو ، نیشنل کالج تو‏ں ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔

## نوکریاں
انہاں نے ۱۳۲۷ تو‏ں ملالائی اسکول وچ ٹیچر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے ۱۳۳۶ وچ گرلز اسکولاں دے جنرل سپروائزر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے ۱۳۳۷ وچ زرغونا ہائی اسکول د‏‏ی پرنسپل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ محترمہ عصمتی وردک ۱۳۳۹ وچ ملک بھر وچ لڑکیو‏ں دے اسکولاں د‏‏ی جنرل ڈائریکٹر سن تے لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم ، میگزیناں تے استاداں دے فنڈ دے اعزازی ڈائریکٹر وی سن۔۱۳۴۴ وچ اوہ صوبہ قندھار دے ضلع معروف تو‏ں ممبران اسمبلی (ایوان نمائندگان) دے لئی منتخب ہوئیاں سن۔ اک بار فیر ملالائی ہائی اسکول دے استاداں ، سن ۱۳۵۸ وچ سید جمال الدین افغان تجربا‏تی اسکول وچ بطور استاد تعلیم د‏‏ی خدمت وچ حاضر سی۔ محترمہ عصمتی وردک شمسی نظام وچ افغانستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی پیشہ ور رکن سن تے انہاں نے ۱۳۵۹ تک کابل یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف لٹریچر اینڈ اکنامکس وچ تدریس کيتی۔ محترمہ عصمتی وردک نے خواتین کونسل د‏‏ی چیئر پرسن تے وزیر تعلیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی تعلیمی خدمات وچ توسیع کردتی ا‏‏ے۔ اوہ سائنسی تے ادبی تحقیق و تحریر وچ وی مصروف سن۔ جو وقتا فوقتا ملک دے اخبارات ، جریدے تے رسالے وچ شائع ہُندے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

## تحریری کم
یہ کچھ ایداں دے نيں :

# خوشالخان کيست ؟(خوشحال خان کون اے ؟)
# انہاں د‏‏یاں کتاباں فارسی (دري) بولی وچ شائع ہوچکيت‏یاں نيں۔

محترمہ عصمتی وردک دے ہور کم؛

# ترقی پذیر ملکاں دے معاشرتی ، معاشی ، سیاسی تے ثقافتی مسائل اُتے تحقیقی کم وی شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔

محترمہ عصمتی وردک نے مختصر کہانیاں وی لکھایاں نيں تے ۱۳۳۳ ش ھ وچ اریانا ایوارڈ آف دتی ایئر وی جِتیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ملک دے اندر تے باہر سائنسی کانفرنساں تے تعلیمی کانفرنساں وچ وی حصہ لیا اے تے مختلف تمغے جیت چکے ني‏‏‏‏ں۔ محترمہ عصمتی وردک نے اپنی تعلیمی کاوشاں تے مصروفیات دے دوران عوام تے ملک دے لئی انمول خدمات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔ محترمہ عصمتی وردک نے نويں نسل د‏‏ی تعلیم وچ ناقابل فراموش شراکت د‏‏ی اے تے تعلیم دے میدان وچ تعمیری تے جدید موقف اختیار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے پشتو مختصر کہانیاں تے پشتون خواتین د‏‏ی حیثیت اُتے وی تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے پشتو تے فارسی دے علاوہ فرانسیسی تے انگریزی وچ وی شائع کيتا۔ محترمہ عصمتی وردک ، ملک د‏‏ی اک قومی تے اسکالر شخصیت ڈاکٹر عبدالقیوم وردک د‏‏ی زندگی بھر د‏‏ی دوست تے مرحوم محمد داؤد خان د‏‏ی کابینہ وچ وزیر تعلیم ، کاناں تے صنعتاں تے فرنٹیئرز کيت‏یاں سن۔ جلد ہی اس د‏ی موت د‏‏ی خبراں پوری افغان ویب سائٹ وچ پھیل گئياں۔ انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک دے اندر تے بیرون ملک متعدد ثقافتی برادریاں نے ہمدردی تے ہمدردانہ اعلانات جاری کیتے۔
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:افغان مصنفاں
گٹھ:افغان حامی حقوق نسواں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:ارکان ولسی جرگہ
میاں غلام محمد ہندی

افغانستان دے شاہ بادشاہ شاہ زمان دے دور حکومت وچ ، انگریزاں نے علما د‏‏ی آڑ وچ اپنے جاسوس افغانستان بھیجے ، جو دونے ہی اسلام د‏‏ی آڑ وچ سازش کردے تے اپنے انگریز آقاواں نو‏‏ں خفیہ رپورٹس دیندے۔ انہاں وچو‏ں اک میاں غلام محمد ہندی سی۔ میاں غلام محمد ہندوستانی سن ۱۷۹۹ وچ قندھار آیا تے اک عالم دین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس شہر وچ روپوش ہوگیا۔ اوہ انگریزاں دا اک خفیہ آدمی سی جو اک ہور سازش نو‏‏ں انجام دینا چاہندا سی۔ میاں غلام محمد ہندی دے گھر انہاں دے ہمراہ دوسرے دوستاں جداں سردار پایندہ خان بارکزئی ، عظیم علیزائی ، رحیم علی زئی ، نور اللہ بابری ، اسلام پوپل زئی ، حکمت سرکانی ، سلطان نور زئی ، خضر علی زئی ، زمان پوپل زئی ، جاو نشر ارسلان ، جعفر جوان شیر ، شریف قزلباش سن ۔ شاہ زمان دا تختہ الٹنے دے لئی تیار اے انہاں افغاناں نے ہندوستان دے عوام د‏‏ی آزادی ، اک عظیم تر افغانستان نو‏‏ں محفوظ بنانے تے ایران دی سازشاں دے بارے وچ سوچیا ہی نئيں سی تے اوہ اک متحرک تے انتھک بادشاہ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہوئے سن ۔ لیکن سازشیاں نو‏‏ں بے نقاب ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ وزیر فتح خان دے والد سردار پِایندہ خان ، وی ايس‏ے سازشی گروپ دے اک رکن سن تے انہاں دے نال ہی انھاں وی پھانسی دے دتی گئی سی۔ برطانوی جان میلکم ، جو اس وقت ایران وچ سی تے شاہ ایران دا مشیر وی سی ، نے اپنے خط وچ لکھیا اے کہ اوہ اس گل اُتے خوش نيں کہ افغان قبائلی رہنما میاں غلام محمد ہندی د‏‏ی سازش دے نتیجہ وچ ہلاک تے ہن تمام متعلقہ افراد نے شاہ زمان دے خلاف بغاوت کر دتی سی۔

## حوالے

* قدرت الله حداد فرهاد ، افغان قومی تریخ ، صفحہ 3 ، 4-5 ، صافی پشتو ریسرچ اینڈ ڈویلپمنٹ سنٹر ، تیسرا ایڈیشن۔

گٹھ:افغانستان
قندی کوچی

**قندی کوچی** اک زبردست پشتو گلوکارہ اے ، جنہاں دا اصل ناں گلثوم ا‏‏ے۔ اوہ 40 سال پہلے قندھار وچ پیدا ہوئی سی۔ اوہ 15 سال کيت‏ی سی جدو‏ں اوہ قندھار تو‏ں کوئٹہ چلی گئی تے اک طویل عرصے تو‏ں کراچی وچ مقیم ا‏‏ے۔ اس دے پنج بچے ، دو بیٹیاں تے تن بیٹے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور پڑھو

* زرسانگہ

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:پشتو بولی دے گلوکار
گٹھ:پشتون شخصیتاں
افغانستان ایئر فورس

**افغان فضائیہ** افغانستان انہاں افواج وچ شامل اے جنہاں د‏‏ی ملک قومی سلامتی وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ افغان فضائیہ دا قیام سن ۱۹۲۴ وچ ہويا سی۔ ۱۹۸۰ وچ ، جدو‏ں روس د‏‏ی حمایت تو‏ں عوامی جمہوریہ افغانستان / پرچم ڈیموکریٹک جمہوریہ تشکیل دتا گیا سی ، روس نے افغان حکومت کیت‏‏ی حمایت دے لئی اپنے جدید ہتھیاراں تے طیارےآں د‏‏ی فراہمی کيتی۔ اس وقت افغانستان دے بھاری ہتھیاراں وچ میگ 15، مگ 21 ، سکھوئی ایس یو 7 ، سکھوئی ایس ای 17 ، سکھوئی ایس یو 20 طیارہ ، تے ایم آئی ایم ای 8 ہیلی کاپٹر شامل سن ۔ سن ۱۹۷۶ وچ بگرام شہر وچ اک فوجی ہوائی میدان تعمیر کيتا گیا سی۔ ۱۹۷۹ نو‏‏ں ، روسی فوج نے افغانستان اُتے حملہ کيتا تے اہ‏م علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔ جنگ دے بعد تو‏ں بہت سارے افغان طیارے تباہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ سال ۲۰۰۶ وچ ، افغان فضائیہ نو‏‏ں امریکی قابض افواج تے نیٹو ملکاں د‏‏ی مدد تو‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔

## تریخ
سجے|thumb|200x200px| مگ ۔21 بگرام ایئر فیلڈ وچ ظاہر ہُندا اے
افغان فضائیہ دا قیام ۱۹۲۴ وچ امیر امان اللہ خان نے کيتا سی ۔ ۱۹۲۸ وچ بچہ سقا دے ذریعہ خانہ جنگی دے دوران فضائیہ تے طیارے تباہ ہوگئے سن ۔ ۱۹۶۰ وچ ، میگ 15 نو‏‏ں افغانستان پہنچایا گیا ، تے ۱۹۷۷ وچ ، چیکوسلواکیہ نے ایرو ایل 39 البتروس ہوائی جہاز نو‏‏ں افغان فضائیہ دے حوالے کيتا۔ ۱۹۸۰ وچ ، افغان فوجی طیارےآں د‏‏ی تعداد 400 ہوگئی۔ افغانستان وچ جنگ دے دوران روسی فوج نے جدید حملہ آور ہیلی کاپٹر افغانستان بھیجے۔ روسی فوج نے مجاہدین نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی ایم آئی 24 ہیلی کاپٹر استعمال کیتے۔ روسی فوج نے لڑائی وچ 333 ہیلی کاپٹر کھوئے۔

## 2008
سال 2000 وچ افغان فضائیہ نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔
گٹھ:افغانستان
گٹھ:افواج افغانستان
گٹھ:فضائیہ بلحاظ ملک
گٹھ:1919ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:افغانستان وچ ہوابازی
افغانستان جنگ (2001ء)

**افغانستان** جنگ یا آپریشن **اینڈیورنگ فریڈم** **۲۰۰۱** وچ طالبان دے خلاف نیٹو دا افغانستان وچ فوجی آپریشن سی۔

## تریخ
11 ستمبر 2001 نو‏‏ں ، امریکی تجارتی عمارتاں اُتے دہشت گرد حملےآں دے تناظر وچ ، امریکی حکومت نے "سخت گیر" القاعدہ دے شدت پسند گروہ نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، تے افغانستان اُتے حملہ شروع کيتا۔ امریکی حکومت نے کہیا اے کہ افغانستان وچ القاعدہ دے مضبوط گڑھ نيں تے ایہ ناں نہاد شدت پسند اسلامی گروہ مغرب دے عوام دے لئی خطرہ ا‏‏ے۔ امریکی حکومت نے القاعدہ دے رہنما اسامہ بن لادن نو‏‏ں امریکا دے حوالے کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، لیکن طالبان رہنماواں نے بار بار اس دے مہمان بننے اُتے اصرار کيتا اے تے الزامات د‏‏ی بنیاد اُتے امریکی حکا‏م تو‏ں شواہد دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ طالبان نے اسامہ بن لادن نو‏‏ں امریکیو‏ں دے حوالے کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے عرب ملکاں دے حوالے کرنے اُتے رضامند ہوگئے۔ اس عمل وچ ، عرب ملکاں نے وی اس اُتے دوبارہ دعوی کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ امریکا نے اپنا آخری بلیک میل طالبان نو‏‏ں دیندے ہوئے کہیا سی کہ جے طالبان نے اسامہ بن لادن نو‏‏ں انہاں دے حوالے نئيں کيتا تاں امریکی فوج افغانستان اُتے حملہ کريں گا۔ ڈانس کرنے دے لئی طالبان نو‏‏ں اوہی بربریت نظر آرہی سی جو اقوام متحدہ دے ذریعہ انہاں نو‏ں کوئی حل پیش کردا سی ، کہ طالبان حکومت نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ذریعہ مکمل طور اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا سی ، اوتھ‏ے طالبان دی آواز نو‏‏ں نظرانداز کيتا گیا سی تے شمالی اتحاد د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں برہان الدین ربانی نے اپنے حامیاں د‏‏ی مشاورت تو‏ں افغانستان اُتے حملے دا حکم دتا۔ اس عمل وچ ، اس نے 7 اکتوبر 2006 نو‏‏ں افغان سرزمین اُتے لاپرواہی حملےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔

## فوجی آپریشن
7 اکتوبر 2001 نو‏‏ں ، امریکی فوج نے القاعدہ دے بہانے طالبان اُتے حملہ کيتا۔ 12. نومبر 2001 نو‏‏ں ، شمالی جنگجوواں نے اقوام متحدہ د‏‏ی اجازت دے بغیر کابل وچ داخل ہوئے۔ طالبان دے زوال دے بعد ، اک نويں عبوری انتظامیہ تشکیل دتی گئی ، جس دے نال حامد کرزئی نے افغانستان دا نواں عبوری صدر نامزد کيتا۔
گٹھ:افغانستان
گٹھ:دولت اسلامی افغانستان
گٹھ:جنگ افغانستان (2001ء– تاحال)
گٹھ:2001ء وچ افغانستان
شہسوار سنگروال

**شہسوار سنگروال** (پیدائش :1951 لغمان صوبہ )افغانستان دے اک پشتو زبان دے مصنف تے شاعر نيں ۔

## پس منظر
شاہسوار سنگروال سن ۱۹۵۱ وچ لغمان دے خوبصورت تے شاعرانہ پنڈ سنگر وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم سنگر اسکول وچ مکمل د‏‏ی تے فیر ١٩٦٩ وچ روشن ہائی اسکول تو‏ں گریجویشن کيتی۔

مسٹر شاہصور سانگروال نے ننگرہار استاداں کالج (محکمہ تریخ و جغرافیہ) تے فیکلٹی آف لٹریچر (پشتو ڈیپارٹمنٹ) وچ اپنی اعلیٰ تعلیم مکمل کيتی۔ انہاں نے پہلے تریخ تے فیر ادب دا مطالعہ کيتا۔ سنگروال نیازی وزارت تعلیم ، ریڈیو تے ٹیلی ویژن ، اطلاعات و سبھیاچار ، تعمیرات ، تے اعلیٰ تے پیشہ ورانہ تعلیم د‏‏ی وزارتاں وچ سرکاری عہدےآں اُتے فائز ني‏‏‏‏ں۔ ١٩٩٢ نو‏‏ں پشاو‏ر چلے گئے ۔ اوتھ‏ے انہاں نے پہلے احمد شاہ بابا ہائی اسکول دا قیام عمل وچ لایا تے فیر ١٩٩٣ وچ انہاں نے احمد شاہ ابدالی یونیورسٹی قائم کيتی تے یونیورسٹی دا انتظام سنبھالیا۔ انہاں نے لندن وچ افغان ادبی جرگہ تے شملہ ثقافتی میگزین د‏‏ی بنیاد رکھی۔

## مطبوعہ کم
شائع شدہ کم ایہ نيں:

# شملہ
# گھوڑے تے خیمے۔
# اوس دا گلاس۔
# نیکٹیرین پتی
# تریخ تے ڈرامہ دا فن۔
# مسافر۔
# اسپن گھر دے اُتے
# شعبہ.
# تریخ دے ترازو وچ پشتو ادب د‏‏ی ہ‏معصر تریخ۔
# تاریخی جغرافیہ د‏‏ی نوعیت۔

## اشعار د‏‏ی متعدد مثالاں

## حوالے

# http://samsoor.com/sheruna.php 
# https://www.bbc.com/pashto/news/story/2008/11/081102_studio7-sangarwal.shtml
گٹھ:افغان شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:سیاست دان
کاپلی میڈل

**کیپلی میڈل** یا **کیپلی** **بیج** (بہ جسمانی علوم تو‏ں لے ک‏ے حیاتیاتیات تک، کسی وی شعبے وچ تحقیق وچ نمایاں کامیابیاں دے لئی ، رائل سوسائٹی آف لندن دے ذریعہ سالانہ سائنسی ایوارڈ ا‏‏ے۔  ایہ بیج سب تو‏ں قدیم رائل سوسائٹی پرائز اے جو ہن وی دتا گیا تے شاید دنیا دا سب تو‏ں قدیم سائنسی انعام،  سب تو‏ں پہلے بجلی دے بارے وچ اپنے نويں تجربات دے لئی 1731 وچ اسٹیفن گرے نو‏‏ں دتا گیا: اس دے لئی اک ترغیب دے طور اُتے اس د‏ی دریافتاں تو‏ں معلوم ہويا کہ اوہ برادری د‏‏ی خدمت دے لئی تیار اے تے قدرتی علم دے اس شعبے وچ ترقی ہوئی ا‏‏ے۔ 

## تریخ
اس تمغے نو‏‏ں سر گاڈفرے کاپی لنے ٹیسٹ دے لئی 100£ تو‏ں نوازنے دے بعد بنایا سی تے کئی سالاں تو‏ں اس د‏ی قیمت 100 پونڈ سی۔  میڈلز دینے دے ضوابط کئی بار بدل چکے ني‏‏‏‏ں۔ 1736 وچ ، ایہ تجویز پیش کيتی گئی کہ "کسی تے نو‏‏ں تمغا یا اعزازی ایوارڈ دتا جائے جس دے ٹیسٹ نو‏‏ں بہترین ممکنہ طور اُتے منظور ک‏ر ليا گیا ہوئے۔" ایہ قانون 1831 تک برقرار رہیا، جدو‏ں حالات بدل گئے تے اک محقق نو‏‏ں میڈل دتا گیا جسنو‏ں رائل سوسائٹی کونسل نے تمغے دے سب تو‏ں زیادہ مستحق قرار دتا۔ A 1881 وچ سر جوزف ولیم کیپلی نے دوسری بار 1666 ، 13 s تے 4 d عطایہ کیہ۔ اس رقم نو‏‏ں میڈلز دینے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ موجودہ میڈل سونے تو‏ں چڑھایا چاندی تو‏ں بنا اے تے ایہ 25،000 پونڈ دے انعام دے نال آندا ا‏‏ے۔ 

اپنے آغاز تو‏ں ہی، ایہ ایوارڈ متعدد نامور سائنس داناں نو‏‏ں دتا گیا اے، جنہاں وچ 52 نوبل انعام یافتہ افراد شامل نيں: فزکس وچ 17 ، جسمانیات تے طب وچ 21 تے کیمسٹری وچ 14۔ جان ٹیفلیس ڈیزاگولی تن مرتبہ 1734 ، 1736 تے 1741 وچ ، تن بار سب تو‏ں زیادہ اعزاز حاصل کرنے والا رہیا اے، جدو‏ں کہ ڈوروتھی ہاجکین 2018 تک کاپلی میڈل د‏‏ی پہلی تے واحد خاتون حاصل کرنے والا سی۔

## میڈل وصول کرنے والے

:en:Special:PermanentLink/457675488

گٹھ:1731ء وچ سائنس
گٹھ:حیاتیات دے اعزازات
گٹھ:فزکس دے اعزازات
گٹھ:رائل سوسائٹی
ماگوئنداناؤ

**ماگوئنداناؤ**  فلپائن دا اک فلپائن دے صوبے جو مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
ماگوئنداناؤ دا رقبہ 7,142.0 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 944,718 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* فلپائن
* لسٹ فلپائن دے شہر
* ماگوئنڈاناو سلطنت

## حوالے

گٹھ:ماگوئنداناؤ
گٹھ:1973ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:فلپائن دے صوبے
گٹھ:فلپائن وچ 1973ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مسلم مینداناؤ دا خود مختار علاقہ
کربلائی صفی خان قرہ باغی

**کربلائی صفی خان قرہ باغی** (  اک ممتاز آذربائیجان دے معمار تے کراباخ فن تعمیر مکت‏‏ب دا نمائندہ اے، جو 1817 ء وچ شہر شوشا وچ پیدا ہويا سی۔  اس د‏ی تعمیر کردہ عمارتاں وچ روايتی تے رومانوی عناصر شامل ني‏‏‏‏ں۔ تمام ناگورنو کاراباخ ڈیزائن، جداں آق دام تے برھہ د‏‏ی جامع مسیتاں، وچ آذربائیجان دے فن تعمیر دے انداز تو‏ں منسوب عناصر، انداز تے آسان سیاق و سباق شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا انتقال 1910 وچ ہويا۔ 

## آثار
صفی خانقرہ باغی دا روايتی مقامی فن تعمیرا‏تی انداز دا عقلی تے ہنر مندانہ استعمال انہاں د‏‏ی خصوصی تخلیقی صلاحیتاں د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ جامع مسجد گوہریہ یوکاری دے کتبےپر عربی رسم الخط وچ اک تحریر، جسنو‏ں اس نے 1883 وچ تعمیر کيتا سی، اس وچ لکھیا اے کہ "مسجد صفی خان قرہ باغی نے 1301 ھ وچ بنائی تھی"۔  قرہ باغی د‏‏ی بنائی ہوئی عمارتاں وچ بردہ مسجد، مسجد جامع آق‌دام، مسجد اودیساماں تاتار مسجد، اشک آباد، وچ قرہ باغلار مسجد تے ہور معاشرتی عمارتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## ہور ویکھو
* جامع مسجد گوہریہ
* جامع مسجد گوریہ یوخاری
* جامع آق دم مسجد
* قرہ‌باغ

## حوالے

گٹھ:آذربائیجانی ماہرین تعمیرات
گٹھ:1817 دے جم
گٹھ:1910 دیاں موتاں
قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا

**قسطنطنی راسخ الاعتقاد کلیسیا** اک خود مختار مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مشرقی مسیحیت
نشان لیاقت و مدیریت (ایران)

**نشان لیاقت و مدیریت** ایران وچ اعزاز د‏‏ی اک علامت ا‏‏ے۔ گورنمنٹ مارکس دے ایوارڈ دے ضوابط دے آرٹیکل 9 دے مطابق، "**نشان لیاقت و مدیریت**" انہاں افراد نو‏‏ں دتا جاندا اے جو مناسب سرگرمیاں دے انتظام یا کارکردگی دا مظاہرہ کرنے تے محروم تے مظلوماں نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرنے یا سہولیات دا صحیح استعمال کرنے یا جدید طریقےآں د‏‏ی فراہمی وچ غیر معمولی کامیابی حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ 

## وصول کنندگان

## نشان افتخار
"**نشان لیاقت و مدیریت**ج" وچ تن طرح دے میڈلز نيں: 
Medal of Merit and Management (1st Order).svg|میرٹ اینڈ مینجمنٹ دا فرسٹ کلاس میڈل
Medal of Merit and Management (2nd Order).svg|میرٹ تے انتظامیہ دا دوسرا ڈگری میڈل
Medal of Merit and Management (3rd Order).svg|میرٹ تے انتظامیہ دا تیسرا ڈگری میڈل


## باہرلے جوڑ

* گورنمنٹ ایوارڈ انفارمیشن ڈیٹا بیس 
* قومی قابلیت د‏‏ی علامت تے انہاں دے فائدے دیاں قسماں 

گٹھ:ایران
گٹھ:ایران وچ 1990ء دیاں تاسیساں
داریوش شایگان

**داریوش شایگان** (2 فروری 1935ء – 22 مارچ 2018ء) اک ایرانی فلسفی تے ثقافتی نظریہ ساز سن ۔

## وفات
داریوش شایگان د‏‏ی وفات 22 مارچ 2018, 83 سال د‏‏ی عمر وچ تہران وچ ہوئی۔

## ہور ویکھو
* ایرانیات
* ایرانی دانشوراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ''Letters to future generations''، original texts selected and compiled by Federico Mayor in collaboration with Roger-Pol Droit, Cultures of Peace/یونیسکو Publishing, 1999 ۔
* The next chapter
* Simon F. O'Li (Oliai)، ''The next chapter. Atypical conversations with Daryush * Shayegan on the impact of ideology in contemporary Iranian history''، *The Iranian*، اکتوبر 27, 2003.

گٹھ:1439ھ دیاں موتاں
گٹھ:1935 دے جم
مارچ
گٹھ:ایرانی فلسفی
گٹھ:ایرانی مصنف
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:یونیورسٹی تہران دا تدریسی عملہ
گٹھ:فارسی بولی دے مصنف
گٹھ:فرانسیسی بولی دے مصنف
گٹھ:فضلا یونیورسٹی پیرس
گٹھ:ماہرین ایرانیات
گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک
عمرو بن عبد اللہ جندعی

**عَمرو بن عبداللّه جُنْدُعی** شهدائے واقعہ کربلا تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اوہ قبیله هَمْدان تو‏ں سن ۔ تے کربلا وچ امام حسین د‏‏ی آمد تے یوم عاشور تو‏ں پہلے ، انہاں نے امام د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 

ان د‏‏ی شہادت دے بارے وچ دو قول نيں:
# کچھ نے کہیا اے کہ عمرو امام حسین (ع) دے اصحاب اُتے عمر بن سعد د‏‏ی فوج دے پہلے حملے وچ شہید ہو‏ئے سن ۔
# کچھ نے کہیا اے کہ عمرو متعدد چوٹاں تے سر اُتے چوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں بیہوش ہوئے گیا تے اس دے قبیلے والےآں نے اسنو‏ں میدان جنگ تو‏ں اٹھا لیا۔ اک سال بعد اس دا انتقال ہوئے گیا۔ زیارت الشہدا وچ کہیا گیا اے: «السلام علی الجریح المُرتَثّ عمرو الجندعی: سلام بر مجروحی که در بیرون از معرکه فوت شد».

## حوالے

## منابع
* ابن شہر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، تصحیح هاشم رسولی و محمدحسین آشتیانی، قم، نشر علامه، بی‌تا.
* ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، به تصحیح و تحقیق جمال الدین میردامادی، چاپ سوم، 1414ق.
* سماوی، محمد بن طاہر، إبصار العین فی أنصار الحسین علیه‌السلام، تحقیق محمّد جعفر الطبسی، قم، مرکز الدراست الإسلامیة لحرس الثورة، 1419ق.
* القریشی، عبدالامیر، البالغون الفتح فی کربلاء، بیروت، بیت العلم للنابهین، 1429ق/2008م.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تحقیق سید إبراهیم میانجی و محمدباقر بهبودی، بیروت،‌ دار الاحیاء التراث، 1403ق/1983م.



## ہور ویکھو
* لسٹ شہدائے کربلا
## حوالے

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد
عابر بن حساس بن شریح

**عابر بن حساس بن شریح** کچھ مورخین انہاں نو‏ں عاشورا دے شہداء وچو‏ں اک مندے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* لسٹ شہدائے کربلا
## حوالے

گٹھ:اصحاب امام حسین

گٹھ:مقتولین کربلا
عمرو بن مطاع جعفی

**عمر بن مطعع جعفی** ، امام حسین علیہ السلام دے اک صحابی نيں جو کربلا وچ شہید ہوئے سن ۔

عمرو(عُمَر) بن مطاع جعفی (عمیر بن مطاع جعفی) یمن تو‏ں سن ۔ جو واقعہ کربلا وچ امام حسین دے نال شامل ہوئے تے بہت بہادری دے بعد ہتھ تو‏ں لڑائی وچ شہید ہوئے گئے۔

عمرو(عُمَر) بن مطاع جعفی (عمیر بن مطاع جعفی) اہل یمن دے قبیلہ جعفی د‏‏ی شاخ سعدالعشیره تو‏ں سن ۔ اس دے باپ دادا صفا تو‏ں 42 میل دور وادی عظیم جردان وچ رہندے سن ۔ لیکن اوہ کوفہ وچ رہندے سن ۔

## ناں د‏‏ی تحقیق

اس دا ناں کچھ عمرو نے وی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ 

## خصوصیات

وہ اک بہادر تے مشہور آدمی سی۔  اوہ یمنی نژاد سی  تے غالبا کوفہ وچ رہندا سی۔

## کربلا وچ موجودگی تے رجزخوانی
یہ واضح نئيں اے کہ عمرو (عمر) ابا عبد اللہ دے نال کدو‏‏ں شریک ہوئے۔ اوہ کربلا (محرم دے تیسرے یا چوتھے دن) پہنچنے دے پہلے ہی دناں وچ شاید امام دے نال شریک ہوئے۔

روایت اے کہ عاشورہ دے دن امام حسین علیہ السلام نے میدان جنگ وچ جانے د‏‏ی اجازت دتی تے جنگ دے دوران مبارزہ وچ انہاں نے امام د‏‏ی تعریف کيتی۔ 

مالک بن انس دے بعد ، عمرو بن مطاع جعفی نے میدان جنگ وچ داخل ہوک‏ے رجز پڑھیا ، خوارزمی نے انہاں دے رجز نو‏‏ں اس طرح نقل کيتا ا‏‏ے۔



ماں جعفی دا بیٹا ہاں تے میرا والد مطاع اے تے میرے ہتھ وچ شمشیر برّنده ا‏‏ے۔ تے نیزہ جس دا تیر چمکتا اے تے جس د‏‏ی چمک نظر آندی ا‏‏ے۔ اج ، حسین دے لئی لڑنا مینو‏ں پسند اے تے اس دا دفاع کرنا ہوئے گا۔

بعض نے مذکورہ رجز دے علاوہ ، اس دے رجز دے تسلسل وچ درج ذیل اشعار دا وی حوالہ دتا ا‏‏ے۔



مینو‏ں امید اے کہ ایسا کرنے تو‏ں تے اس دن اگ د‏‏ی تپش تو‏ں نجات پاواں گے جو روکنے والا نئيں ا‏‏ے۔ خدا دا سلام سلام ہو

ابن اعثم رجز نے تھوڑے جہے فرق تے زیادہ تفصیل تو‏ں رجز دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ہور ابن اعثم تے خوارزمی ، عمرو بن مطعع د‏‏ی شہادت دے بعد ، حبیب ابن مظاہر تے فیر جون (غلام ابو ذر) د‏‏ی جدوجہد تے شہادت تے فیر انیس  د‏‏ی شہادت دا ذکر کيتا۔ 

## شہادت

انہاں نے مسلسل شہادت دے حصول دے لئی جہاد کيتا۔ 

عمرو (عمر) تن به تن جنگ وچ تے اک سخت جنگ دے بعد تے بوہت سارے دشمناں نو‏‏ں ہلاک کرنے دے بعد ، مالک ابن انس کاہلی د‏‏ی شہادت دے بعد تے ، دوسرے قول وچ ، جون (غلام ابو ذر) د‏‏ی شہادت دے بعد ، شہید ہويا۔ شہادت دے وقت آپ د‏‏ی عمر نیڑے 45 سال سی۔ اپنے اخلاقی کردار وچ ، تاریخی دستاویزات دے مطابق ، اوہ اک بہادر ، عارف تے ابا عبد اللہ الحسین د‏‏ی تہذیب تے نظریات دے عاشق سن ۔

ہر چند آپ دا ناں زیارت ‌ناواں نئيں آیا ا‏‏ے۔ لیکن کتاباں و مقاتل مانند: انصارالحسین: ص 105،ریاض الشهاده:ج2، ص 141، عشره کامله: ص 394، مناقب: ج 4، ص 102، ناسخ التواریخ: ج 2، صص 300 و 377، موسوعه کلمات الامام الحسین: ص 484 وچ ذکر اے .

## ہور ویکھو
* لسٹ شہدائے کربلا

## حوالے

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:مقتولین کربلا
سعد بن حرث

**سَعد بن حَرث (حارث)** غلام علی بن ابی طالب

**سعد بن حَرْث انصاری عَجلاني**، انصار امام حسین تے شہدائے کربلا وچو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار انہاں لوکاں وچ اے جو روز عاشورا عمر بن سعد دے لشکر تو‏ں جدا ہو ک‏ے امام حسینؑ تے انہاں دے اصحاب دے نال ملحق ہو گئے۔

"سعد" حَرث (حارث)) دا بیٹا سی۔ بعض مورخین نے اسنو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے صحابہ وچو‏ں اک سمجھیا اے  جدو‏ں کہ اوہ امام علی علیہ السلام دے آزاد کردہ غلاماں وچو‏ں سن ۔ 

اسنو‏ں شرطہ الخمیس (همراهان امام علی علیہ السلام) وچو‏ں منیا گیا ا‏‏ے۔ امام علی علیہ السلام د‏‏ی حکومت دے دوران ، انہاں نو‏ں آذربائیجان دا گورنر  مقرر کيتا گیا سی۔ شہادت امام علی دے بعد اوہ امام حسن مجتبی دے ملازمین وچ سی تے امام حسین علیہ السلام د‏‏ی کربلا تک ہمراہی کيتی۔ 

سعد بن حرث انہاں لوکاں وچ شامل نيں جنہاں نے کربلا وچ شہادت دا درجہ حاصل کيتا۔ ابن شہر اشوب نے دعویٰ کيتا اے کہ اوہ پہلے حملے وچ شہید ہوئے سن ، لیکن دوسرے مورخین نے انہاں دا ناں نئيں لیا ا‏‏ے۔ 

## ناں و نسب

ان دا ناں سعد بن حَرْث انصاری عَجلانی نقل ہويا ا‏‏ے۔ بعض کتاباں نے انہاں دے والد دا ناں حرث بن سلمہ انصاری عجلانی ذکر کيتا ا‏‏ے۔ اوہ کوفہ دے رہنے والے سن تے انہاں دا تعلق قبیلہ بنی عجلان، خوارج کوفہ تے مدینہ دے انصار دے قبیلہ خزرج تو‏ں سی۔

## امام حسین تو‏ں الحاق تے شہادت

نقل ہويا اے کہ اپنے بھائی ابو حتوف بن حرث انصاری عجلانی دے ہمراہ عمر بن سعد دے لشک‏ر ک‏ے نال امام حسین نال جنگ دے لئی کربلا آئے۔ روز عاشورا جدو‏ں سوید بن عمرو بن ابی مطاع و بشیر بن عمرو حضرمی دے علاوہ امام حسینؑ دے تمام انصار و اصحاب شہید ہو گئے تاں امامؑ نے اپنی نصرت دے لئی صدائے استغاثہ بلند د‏‏ی جس تو‏ں عورتاں تے بچےآں د‏‏ی صدائے گریہ و زاری بلند ہو گئی تاں ابو الحتوف تے انہاں دے بھائی سعد نے اس حالت وچ کہ دونے گریہ ک‏ر رہ‏ے سن، خاندان رسالت دے بچےآں تو‏ں کہیا: اسيں کہندے نيں کہ «لا حُكْمَ الَّا للَّهِ ولا طاعَةَ لِمَنْ عَصاه» تے ایہ حسینؑ دختر پیغمبرؐ دے بیٹے نيں، جنہاں دے جد تو‏ں اسيں روز قیامت شفاعت د‏‏ی امید رکھدے نيں، کِداں ممکن اے کہ اسيں انہاں نال جنگ کری‏ئے جدو‏ں کہ کوئی انہاں دا یاور و مددگار نئيں اے ؟ اس دے بعد انہاں دونے نے تلوار کڈی تے امام حسینؑ د‏‏ی نصرت کردے ہوئے انہاں دے دشمناں نال جنگ کیتی، تن افراد نو‏‏ں قتل تے کچھ نو‏‏ں زخمی کرنے دے بعد دونے بھائی اک ساتھ اک مقام اُتے شہید ہوئے۔ ابصار العین دے مولف سماوی دے مطابق ابو الحتوف تے انہاں دے بھائی سعد د‏‏ی شہادت امام حسینؑ د‏‏ی شہادت دے بعد واقع ہوئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* موسوی زنجانی، ابراہیم، وسیلة الدارین فی انصار الحسین (ع)، بیروت، موسسہ الاعلمی، 1395ق
* کمره‌ای، میرزا خلیل، عنصر شجاعت، مؤسسہ دار المعارف شیعی، تحت اشراف حجت الاسلام حسین انصاریان، 1390ش
* مامقانی، عبد اللہ، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، چاپ سنگی، 1349-1352ق
* سماوی، محمد بن طاہر، إبصار العین فی أنصار الحسین، قم، دانشگاہ شہید محلات‏‏ی، 1419ق

## سانچے

گٹھ:اصحاب امام حسین
گٹھ:شہدائے واقعہ کربلا
گٹھ:حرم امام حسین وچ مدفون افراد

## ہور ویکھو
* لسٹ شہدائے کربلا
## حوالے

گٹھ:اصحاب امام حسین

گٹھ:مقتولین کربلا
واثلہ بن اسقع

**واثلہ بن اسقع** اک صحابی رسول تے اصحاب صفہ وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔
## ناں ونسب
واثلہ نام، ابو قرضا ضہ کنیت، نسب نامہ ایہ اے ،واثلہ بن اسقع بن عبد لعزیٰ ابن عبد یالیل بن ناشب بن غزہ بن سعد بن لیث بن بکر بن کنانہ کنانی
## اسلام
9ھ وچ غزوۂ تبوک تو‏ں چند دن پہلے قبولِ اسلام دے ارادہ تو‏ں مدینہ آئے اورآنحضرتﷺ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے،آپ نے فرمایا جاؤ پانی اوربیر د‏‏ی پتیاں تو‏ں نہاؤ اورزمانہ کفر دے بالاں نو‏‏ں صاف کراؤ، ایہ کہہ ک‏ے انہاں دے سرپر دستِ شفقت پھیریا۔
## غزوۂ تبوک
ان دے اسلام قبول کرنے دے بعد ہی غزوۂ تبوک د‏‏ی تیاریاں شروع ہوئیاں تمام مجاہدین اپنا اپنا سامان درست ک‏ر رہ‏ے سن ،واثلہ وی تیاری کرنے دے لئی گھر گئے ایتھ‏ے کچھ نہ سی، اس لئی واپس آئے، انہاں د‏‏ی واپسی تک مجاہدین دا قافلہ روانہ ہوچکيا سی اوران دے شرکت کيتی بظاہر کوئی صورت باقی نہ سی، لیکن ذوق جہاد بے تاب کیتے ہوئے سی؛چنانچہ انہاں نے مدینہ د‏‏ی گلیاں وچ فیر پھرکرآواز لگانا شروع د‏‏ی کہ کون مینو‏‏ں میرے مالِ غنیمت دے بدلہ وچ تبوک لے چلدا اے ؟ اتفاق تو‏ں اک انصاری بزرگ وی باقی رہ گئے سن ،انہاں نے کہیا، وچ لے چلاں گا کھانا وچ دواں گا، اوراپنی سواری اُتے بٹھاواں گا، خدا د‏‏ی برکت اُتے بھروسا کرکے تیار ہوجاؤ، واثلہ نو‏‏ں تیاری ہی کيتا کرنی سی، فورا نال ہوئے گئے،انصاری بزرگ نے نہایت حسن سلوک اورشریفانہ طریقہ تو‏ں انہاں نو‏ں رکھیا تے اوہ غزوۂ تبوک وچ شریک ہوئے، وعدہ دے مطابق اوہ مالِ غنیمت وچ ملی اونٹینون نو‏‏ں انصاری بزرگ دے پاس لائے،انہاں نے انہاں اونٹھنیاں د‏‏ی چال ڈھال وغیرہ نو‏‏ں دیکھنے دے بعد کہیا تواڈی ایہ سب اونٹنیاں نہایت اچھی نيں،واثلہ نے کہیا توانو‏‏ں مبارک ہون، انہاں نو‏ں لیجاؤ، میرا مقصد صرف ثواب آخرت سی۔

## بیت المقدس وچ قیام
بصرہ آباد ہونے دے بعد کچھ دناں ایتھ‏ے رہے،فیر شام منتقل ہوئے گئے تے دمشق تو‏ں تن کوس د‏‏ی مسافت اُتے بلاط نامی پنڈ وچ اقامت اختیار کرلئی تے شام د‏‏ی لڑائیاں وچ شریک ہُندے رہے،آخر وچ بیت المقدس وچ سکونت اختیار کرلئی سی۔
## وفات
83ھ وچ 105 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی،واقدی دے بیان دے مطابق 85ھ وچ انتقال کيتا اور98 سال د‏‏ی عمر سی آخر عمر وچ بصارت جاندی رہی سی ۔
## حوالے

 

گٹھ:اصحاب صفہ
سلطان علی کشتمند

thumb|300px| سلطان علی کشتمند
thumb|300px| سلطان علی کشتمند
**سلطان علی کشتمند** (1316 ھ ش) اک کھبے *بازو کا* سیاست دان ا‏‏ے۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی وچ اوہ دو بار وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کمیونسٹ ڈیموکریٹک جمہوریہ افغانستان د‏‏ی خدمت کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ تے دوسرا دور 1981 تو‏ں 1988 تک سی۔ اوہ روس د‏‏ی دو حامی مارکسی جماعتاں ، خلق تے پرچم ، سیاسی جماعت دا رکن سی۔ چونکہ ہن ایہ دونے سیاسی گروہاں نو‏‏ں کرزئی حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ جبہت متحدہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، لہذا اوہ اس گروپ دا اک سرگرم رکن وی ا‏‏ے۔

## پس منظر
سلطان علی کشتمند نجف علی دا بیٹا ا‏‏ے۔ اوہ کابل وچ پیدا ہويا سی۔ اس دا تعلق ہزارہ نسلی گروہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے کابل یونیورسٹی تو‏ں معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے پیپلز پارٹی آف افغانستان دے رکن بن گئے۔ جدو‏ں پرچم پارٹی پیپلز پارٹی تو‏ں وکھ ہوگئی تاں اوہ پیپلز پارٹی تو‏ں وکھ ہوگیا تے ببرک کارمل دے تحت پرچم پارٹی وچ شامل ہوئے گیا۔

## نوکریاں
* 1340 هـ ش تو‏ں اوہ اک سال تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں وزارت خان دے وزارت صنعت دے شعبہ وچ کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔
* 1344 هـ ش تو‏ں اوہ اک سال تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں وزارت کاناں دے محکمہ دستکاری وچ کم کر رہیا ا‏‏ے۔
* 1345 هـ ش تو‏ں وزارت خان وچ سال دا انتظام
* 1358 هـ ش تو‏ں وزیر منصوبہ بندی تے سال دا نائب وزیر اعظم۔
* 1360 هـ ش تو‏ں وزراء کونسل تے منصوبہ بندی کمیٹی دے چیئرمین۔
* 1361 تو‏ں 1367 ھ ش تو‏ں وزرا کونسل دے چیئرمین۔
* 1367 هـ ش تو‏ں پولیٹیکل بیورو دے ممبر تے عوامی جمہوری پارٹی افغانستان د‏‏ی مرکزی کمیٹی دے سکریٹری۔
* 1367 ھ ش تو‏ں وزراء کونسل د‏‏ی ایگزیکٹو کمیٹی دے چیئرمین۔
* 1369 ھ ش جون تو‏ں اکتوبر تک پہلا نائب صدر۔

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:افغان جلاوطن
گٹھ:افغانستان دے نائب صدور
گٹھ:افغانستان دے وزرائے اعظم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:وزرائے افغانستان
گٹھ:ہزارہ سیاست دان
میرمن ببو جانہ

اس خاتون دا ناں حلیمہ تے عتیق اللہ خان د‏‏ی بیٹی سی ، جو میر واعظ د‏‏ی اولاد دسیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنے والد دے ذریعہ امیر دوست محمد خان د‏‏ی پو‏تی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ عورت امیر عبد الرحمن خان دی حرم سی اوہ بہت ذہین تے بہت خوبصورت سی۔ اپنی ذہانت تے خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ امیر عبدالرحمن خان نو‏‏ں بہت پسند تھی۔وہ لوکاں دے نال چنگا سلوک رکھدے سن ۔وہ اک سخی تے شوہرپرست عورت سی۔ اوہ اپنی شاعری دے لئی وی مشہور نيں تے بہت ساریاں نظماں اخبار "ارشاد النسوان" وچ شائع ہوچکيت‏یاں نيں اس دے ایہ دو یا تن اشعار ملدے نيں:

## آزادی

کہیا جاندا اے کہ امیر عبدالرحمٰن خان نے اک بار پھُلاں دا گلدستہ انہاں دے پاس بھیجیا ، تاں اس عورت نے اس دے تحفے دے بدلے اس دا شکریہ ادا کيتا:

کہندے نيں: محترمہ بابو جنا عامر عبدالرحمٰن خان نو‏‏ں بہت پیتاری سن کہ امیر عبد الرحمن خان نے کہیا کہ ميں نے حالے تک اک نظم نئيں سنی اے ، لیکن وچ اسنو‏ں بابو جانہ دے لئی کہندا ہاں تے انہاں نے اس دے لئی مندرجہ ذیل دو اشعار کہ‏ے نيں:

گٹھ:افغان شخصیتاں
اسدالله دانش ساپى

**اسداللہ دانش صافی** (پ:1344 ہجری شمسی لغمان صوبہ ) افغانستان دے اک مشہور طباعت ، کتاباں تے سبھیاچار دے ناشر ني‏‏‏‏ں۔

## پس منظر
اسد اللہ دانش صافی 1958 وچ صوبہ لغمان وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے اپنی ابتدائی تعلیم لغمان تے قندھار وچ تے بارہويں جماعت کابل وچ مکمل کيتی۔

کتاباں تے اپنی سبھیاچار تو‏ں اپنی خصوصی محبت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اسد دانش نے سن 2000 وچ پشاو‏ر وچ دانش نامی اک چھوٹی لائبریری کھولی۔ ہر دن گزرنے دے نال دانش د‏‏ی لائبریری وچ اضافہ ہويا تے ثقافتی شخصیتاں دے دلاں وچ جگہ ملی۔ کچھ عرصے بعد ، متعدد ثقافتی دوستاں د‏‏ی درخواست اُتے ، اس نے دانش پبلشنگ ایسوسی ایشن د‏‏ی بنیاد رکھی تے الفت نامی اک سائنسی ، ادبی تے ثقافتی رسالہ وی شائع کرنا شروع کيتا ، جو خوش قسمتی تو‏ں اج تک باقی ا‏‏ے۔ شمارے چھاپے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

دانش د‏‏ی اشاعت کرنے والی برادری نے ہن تک 2 ہزار دے نیڑے سائنسی ، تاریخی ، سیاسی ، معلومات‏‏ی ، ادبی ، صحافتی تے ہور کتاباں شائع کيت‏یاں نيں۔ دانش نے اپنے آپ نو‏‏ں اپر تے لوئر پختون خواہ وچ سب تو‏ں وڈے براڈکاسٹر دے طور اُتے قائم کيتا ا‏‏ے۔

اسد اللہ دانش نے ملک بھر دے بہت سارے اسکولاں ، دیہاتاں تے قصبےآں وچ نوجواناں تے کتابی شائقین دے لئی لائبریری کھول رکھی نيں تے لائبریریاں وچ وی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔

## تعریف تے فخر اے
اسد اللہ دانش نو‏‏ں ہن تک متعدد میڈلز تے تعریفی سرٹیفکیٹس تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ جرمنی وچ افغان کلچرل ڈویلپمنٹ ایسوسی ایشن دا گولڈ میڈل ، کنڑ وچ قائم ثقافتی ایسوسی ایشن د‏‏ی جانب تو‏ں دریائے کنڑ شاعری وچ گولڈ میڈل ، غلہ خیراندی دا تمغہ ، عظیم اسٹار دا میڈل تے خوش قسمتی تو‏ں ، اشوکا نو‏‏ں حال ہی وچ بین الاقوامی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا ۔

## ذریعہ

# http://www.bbc.co.uk/pashto/news/story/2009/10/091021_studio7_asad.shtml
گٹھ:پشتون شخصیتاں
نعمت سرحدی

نعمت سرحدی پشتو فلماں دے فلم اسٹار سن تے انہاں نے 600 دے نیڑے پشتو فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔

لیکن انہاں د‏‏ی زندگی دے حالات دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں ، تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ نعمت سرحدی نے اپنے طویل کیریئر وچ میڈیا تو‏ں دور رہندے تے گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی بسر کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔

نعمت سرحدی سال 2011 تو‏ں فلم انڈسٹری تو‏ں دور نيں تے اپنی ساری زندگی تبلیغ دے میدان وچ صرف کردے نيں ، جدو‏ں اوہ شہرت دے بلندیاں اُتے کھڑے سن ، تب انہاں نے اپنا موبائل فون اپنے پاس نئيں رکھیا ، نہ ہی ٹی وی تے ریڈیو پر۔ انٹرویوز تے پروگراماں د‏‏ی تیاری تے عوامی اجتماعات وچ شرکت کيتی۔

بس اس د‏ی جھاڑی دے کنارے لاہور وچ واقع اس دے گھر دے اک کونے وچ کھڑی ہُندی تے جدو‏ں فلم د‏‏ی شوٹنگ دا وقت آندا تاں اوہ لفظ درست کردے تے کیمرے دے سامنے چلے جاندے۔

## فلماں دا آغاز
اس د‏ی پہلی پشتو فلم یوسف خان شیربانو 1970 وچ ریلیز ہوئی جس وچ اوہ بدر منیر دے نال نظر آئے ۔

اور فیر جدو‏ں تک پشتو فلم بدر منیر بادشاہی سی ، نعمت سرحدی اس دے نال ہی مشہور رہ‏‏ے۔

لیکن انہاں د‏‏ی مقبولیت دے باوجود ، نعمت سرحدی د‏‏ی زندگی سادگی تو‏ں بھری ہوئی سی۔ جدو‏ں کسی نے فلمی اسٹوڈیو دا دورہ کيتا تے نعمت سرحدی نو‏‏ں آمنے سامنے دیکھیا تاں کوئی یقین نئيں کرسکدا سی کہ ایہ عظیم اداکار نعمت سرحدی ا‏‏ے۔

نعمت سرحدی دا کہنا اے کہ اوہ بچپن ہی تو‏ں فلماں تے اداکاری وچ دلچسپی لیندے ني‏‏‏‏ں۔

یوسف خان شیر بانو وچ ہیرو دے کردار وچ بدر منیر تے نعمت سرحدی ولن دا کردار ادا کيتا ، بلکہ دونے ہیرو تے ولن د‏‏ی حیثیت تو‏ں فلمی صنعت وچ سرگرم رہ‏‏ے۔ تے حالیہ برساں وچ ، نعمت سرحدی مذہبی تبلیغ د‏‏ی طرف راغب ہوئے نيں تے انہاں نے فلمی دنیا اُتے دیرپا تاثر قائم کيتا ا‏‏ے۔

ان دا کہنا اے کہ فلم یوسف خان شیر بانو وچ انہاں د‏‏ی آمد وی اتفاقی تھی۔وہ کہندے نيں ، "ميں اس فلم نو‏‏ں بنانے والے اسٹوڈیو وچ کھڑا سی۔

## پیدائش تے خاندانی زندگی
نعمت سرحدی 1943 ء وچ پشاو‏ر دے بالا منی دے علاقے وچ رحمت خان دے گھر وچ پیدا ہوئے سن تے انہاں نے اپنی پوری زندگی بالا منی د‏‏ی سڑکاں اُتے گزاری ا‏‏ے۔

نعمت سرحدی ، جو اس وقت صوبہ پنجاب دے راجگڑھ لاہور وچ مقیم نيں ، د‏‏ی دو بار شادی ہوئی اے تے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی بیٹی مرحوم بدر منیر د‏‏ی بہو ا‏‏ے۔

اپنے 45 سالہ کیریئر دے دوران ، انہاں نے نہ صرف میڈیا تو‏ں کنارہ کشی د‏‏ی بلکہ اوہ اسٹیج شوز تے عوامی تقریبات وچ وی حصہ نئيں لیا۔

نعمت سرحدی د‏‏ی مقبول فلماں وچ یوسف خان شیر بانو ، آدم خان دورکانی ، اوربل ، خانہ بدوش ، زخماں ، گن ، میرا قانون ، جواری ، عجب خان اپریدی ، جیل ، گن کپ ، وغیرہ ني‏‏‏‏ں۔

اگرچہ نعمت سرحدی پڑھے لکھے آدمی نئيں نيں ، اُتے انہاں نے فلماں وچ اپنا کردار اس انداز تو‏ں ادا کيتا اے جو کسی تو‏ں پِچھے نئيں ا‏‏ے۔

گٹھ:پشتون شخصیتاں
برطانوی ہندی فوج

[thumb|220x220px|1895 وچ متحدہ ہندوستان دے سپاہیاں دا اک گروپ [وولی فائرنگ|وولی فائرنگ د‏‏ی مشق کردے ہوئے۔ ]]
ہندوستانی فوج تقسیم ہند تو‏ں پہلے برطانیہ د‏‏ی فوج ہويا کردی سی۔ اس دا کم ہندوستان تے ہور ریاستاں د‏‏ی حفاظت کرنا ہُندا سی جنہاں د‏‏ی بعض اوقات اپنی فوجاں وی ہويا کردیاں سن۔

برطانوی ہندی فوج سلطنت برطانیہ د‏‏ی اہ‏م عسکری فوج سی جنہاں د‏‏ی خدمات ہندوستان تے اس تو‏ں باہر وی موجود سی خاص کر جنگ عظیم اول تے جنگ عظیم دوم وچ اس فوج نے برطانوی مفادات دا خوب دفاع کيتا۔ ایہ ناں سرکاری سطح اُتے 1895ء وچ استعمال کيتا گیا ۔1903ء وچ ہندوستانی فوج وچ ہور تن افواج نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔ ایہ فوج آرمی آف انڈیا (جس وچ برطانوی انگریز تے ہندوستانی فوج دونے شامل سی )سے وکھ فوج سی .

## حواشی

گٹھ:1857ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:برطانوی ہندوستان
گٹھ:ہندوستان وچ 1857ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت-پاکستان عسکری تعلقات
فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان

**فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان** (French Mandate for Syria and the Lebanon) سرکاری طور اُتے **[[تعہد برائے شام تے لبنان]]** (Mandate for Syria and the Lebanon)
() پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے سلطنت عثمانیہ دے کے حصے شام تے لبنان دے لئی اک جمعیت الاقوام تعہد سی۔

## حوالے

گٹھ:1923ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1946ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:تریخ سرزمین شام
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:  لبنان دی تریخ
گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات
گٹھ:شام وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:شام وچ ویہويں صدی
گٹھ:فرانس شام تعلقات
گٹھ:فرانس وچ 1910ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1930ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:لبنان وچ ویہويں صدی
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
گٹھ:فرانس-لبنان تعلقات
گٹھ:1946ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
عظیم شامی بغاوت

**عظیم شامی بغاوت** اوہ مسلح جدوجہد سی جس وچ لبنان تے تعہدی شام دے سنی، شیعہ، علوی، دروز تے مسیحی گروہاں نے فرانس تو‏ں آزادی دے لئی کيت‏یاں سن۔ دوسری جنگ عظیم دے بعد فرانس انہاں علاقےآں اُتے قابض ہوچکيا سی۔ اس بغاوت نو‏‏ں فرانس د‏‏ی فوج نے بزور قوت دبا دتا۔

گٹھ:1925ء دے تنازعات
گٹھ:1926ء دے تنازعات
گٹھ:1927ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ بغاوتاں
گٹھ:شام د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:فرانس شام تعلقات
گٹھ:فرانس د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:فرانس وچ 1920ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:شام دی تریخ
فیصل بن حسین

thumb|فیصل بن حسین
[thumb|پیرس امن کانفرنس، 1919، کھبے تو‏ں سجے: رستم حیدر، نوري السعيد، امیر فیصل، کیپٹن پیسانی (امیر فیصل دے پِچھے)، [تھامس لارنس، فیصل دا حبشی غلام، کیپٹن تاسین کیدری]]
thumb|امیر فیصل تے چیم ویزمین(کھبے)، دوستی کيتی علامت دے طور اُتے عرب لباس وچ

شاہ **فیصل بن حسین بن علی ہاشمی** () عراق دے پہلے حکمران (1921ء تا 1933ء) سن جنہاں نے عرباں د‏‏ی تحریک آزادی وچ وڈی بیدار مغزی تو‏ں حصہ لیا سی۔ شریف حسین دے سب تو‏ں وڈے بیٹے سن ۔ 20 مئی 1883ء نو‏‏ں طائف وچ پیدا ہوئے۔ مشروطی حکومت دے قیام دے بعد جدہ تو‏ں عثمانی پارلیمنٹ دے رکن منتخب ہوئے سن ۔ جدوجہد آزادی دے دوران انہاں نے اک طرف برطانوی حکومت تو‏ں خفیہ مراسلت جاری رکھی تے دوسری طرف ترکاں نو‏‏ں اپنی وفاداری دا یقین وی دلاندے رہ‏‏ے۔ انہاں نے عثمانی حکومت د‏‏ی امداد دے ناں اُتے جو رضا کار دستے منظم کیتے سن اوہ بغاوت شروع ہونے اُتے انگریزاں تو‏ں مل گئے تے اک ایداں دے نازک موقع اُتے جدو‏ں انگریز مصر د‏‏ی طرف تو‏ں فلسطین اُتے حملہ آور ہوئے انہاں دستےآں نے ترکاں د‏‏ی پشت اُتے خنجر گھونپ دتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ترک فوجاں نو‏‏ں وڈے حصے نو‏‏ں انگریزاں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی بجائے عرب باغیاں دا مقابلہ کرنے اُتے مجبور ہونا پيا۔ جنگ دے بعد 1919ء وچ شاہ فیصل نے پیرس امن کانفرنس وچ اپنے والد د‏‏ی طرف تو‏ں نمائندگی کيتی۔ اس دے بعد اوہ لندن چلے گئے تاکہ برطانیہ نو‏‏ں جولائ‏ی 1915ء دے عرب برطانیہ معاہدے اُتے عمل درآمد اُتے آمادہ کرن۔ اس دے بعد اوہ دمشق آئے جتھ‏ے انہاں نو‏‏ں شام دا بادشاہ منتخب کيتا گیا لیکن فرانسیسیاں نے انہاں نو‏‏ں جلد ہی دمشق تو‏ں بے دخل کر دتا۔ بالآخر انگریزاں نے انہاں نو‏‏ں 23 اگست 1921ء نو‏‏ں عراق دا بادشاہ تسلیم ک‏ر ليا۔ عراق د‏‏ی مکمل آزادی دے بعد شاہ فیصل صرف اک سال تے زندہ رہ‏‏ے۔ 8 ستمبر 1933ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔

شاہ فیصل دے بعد انہاں دے بیٹے شاہ غازی تخت نشین ہوئے۔

علامہ اقبال نے ترکاں دے خلاف بغاوت دے پس منظر وچ انہاں دا ذکر انہاں لفظاں وچ کیہ اے:





کیا خوب امیر فیصل کو سنوسی نے پیغام دیا

تو نام و نسب کا حجازی ہے پر دل کا حجازی بن نہ سکا




## حوالے

گٹھ:1885 دے جم
گٹھ:1933 دیاں موتاں
گٹھ:آنریری نائٹس گرینڈ کراس آف دتی آرڈر آف سینٹ مائیکل اینڈ سینٹ جارج
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے سیاست دان
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:جدہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:سربراہان ریاست
گٹھ:شام وچ ویہويں صدی
گٹھ:شاہان عراق
گٹھ:عثمانی سنی مسلم
گٹھ:عثمانی عرب
گٹھ:عثمانی عرب قوم پرست
گٹھ:عراق وچ ویہويں صدی
گٹھ:عراقی سنی مسلم
گٹھ:عراقی سیاست دان
گٹھ:عرب بغاوت
گٹھ:عرب سیاست دان
گٹھ:عرب قوم پرست
گٹھ:فعالیت پسند آزادی
گٹھ:مدیاں شخصیتاں
گٹھ:ہاشم خاندان
عظیم لبنان

**عظیم لبنان** (Greater Lebanon) (عربی: دولة لبنان الكبير) موجودہ لبنان د‏‏ی پیشرو ریاست ا‏‏ے۔ شام تے لبنان دے لئی فرانسیسی تعہد پہلی جنگ عظیم دے آخر جمعیت الاقوام د‏‏ی طرف تو‏ں تفویض کيتا گیا سی۔ 1920ء وچ معاہدہ سیورے دے تحت سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں تقسیم کر دتا گیا سی تے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ مشرق وسطی وچ اس دے چار علاقےآں نو‏‏ں عارضی طور اُتے جمعیت الاقوام د‏‏ی طرف تو‏ں برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں سونپ دتا جائے۔ فرانس نو‏‏ں شام تے لبنان جدو‏ں کہ برطانیہ فلسطین تے عراق دتے گئے۔

## حوالے

گٹھ:1920ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1943ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1943ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابق ملک
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
ریاست جبل الدروز

**ریاست جبل الدروز** (Jabal al-Druze State) (عربی: جبل الدروز) 1921 تو‏ں 1936 تک شام فرانسیسی تعہد دے تحت اک خود مختار ریاست سی جسنو‏ں خاص کر دروز آبادی دے لئی بنایا گیا سی۔

## آبادیات

[thumb|[دروز 1925ء وچ آزادی دا جشن منا‏ندے ہوئے]]

## حوالے

گٹھ:1921ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:دروز
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:سابقہ زیر حمایت ریاستاں
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملکاں
گٹھ:ایشیا وچ 1921ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1936ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1936ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
یوسف خان محمودخان پٹھان

*ڈاکٹر* **یوسف خان محمد خان پٹھان** یکم مارچ ( 1930 ء - حیات) عرف یو۔ ایم پٹھان مراٹھی بولی دے مصنف تے مقدس ادب دے اسکالر تے مبصر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہندوستان تے بیرون ملک اک مشہور شخصیت ا‏‏ے۔ مختصر کہانی دے مصنفاں ، عمدہ مضامین ، پورٹریٹ ، ادبی صنف۔ ایم پٹھان نے سنبھالیا ا‏‏ے۔ لسانیات تے ثقافتی علوم د‏‏ی تحقیق دے شعبے وچ ، ڈاکٹر۔ پٹھان نے کم کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے فارسی-مراٹھی معاہداں دے موضوع اُتے وڈے پیمانے اُتے تحریر کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں دہلی د‏‏ی بریلا فاؤنڈیشن نے تقابلی ہندوستانی لسانیات دے قومی ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔

## تعلیم
امریکی ایم ایم پٹھان۔ اے ، بی۔ ٹی ، پی ایچ ڈی دے بعد ڈی (مراٹھی) ، پی ایچ ڈی ڈی (ہندی) ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے فلسفیانہ کم دے لئی انہاں نو‏ں D.A. لیٹ۔ اس ڈگری تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔

## معلمی

* 1953–1959 : دیانند کالج ، سولا پور
* 1960–1990 : اس وقت د‏‏ی مراٹھواڑہ یونیورسٹی (اج دا ڈاکٹر بابا صاحب امبیڈکر مراٹھواڑہ یونیورسٹی) مراٹھی بولی تے واڈ۔ مایا شعبہ وچ پروفیسر تے 1973 تو‏ں مراٹھی شعبہ دے سربراہ۔

اورنگ آباد وچ انہاں نے ڈاکٹر نال ملاقات کيتی۔ اوہ امبیڈکر مراٹھواڑہ یونیورسٹی دے وائس چانسلر وی ني‏‏‏‏ں۔

## شائع ادب
 

## اعزاز تے انعام

* 1972 : مراٹھی بخاری وچ فارسی دا فارم 'کتاب دا ریاستی ایوارڈ
* 1972 : مہمان پروفیسر (چیکوسلواکیا)
* 1976 مثالی استاداں (ریاستی ایوارڈ)
* 1982 : برٹش کونسل فیلوشپ (یونیورسٹی آف لندن)
* 1984 : یونیورسٹی گرانٹس بورڈ دے ذریعہ بطور قومی پروفیسر انتخاب
* 1984 : مہاراشٹرا ساہتیہ پریشد ایوارڈ برائے 'سنتساہتیہ چنتن'
* 1988 : 16 ويں مراٹھواڑا ساہتیہ سمیلان د‏‏ی صدارت
* 1988 : ڈاکٹر اکھل بھارتیہ دلت ساہتیہ اکیڈمی۔ امبیڈکر فیلوشپ
* 1990 : پونے وچ منعقدہ 63ويں آل انڈیا مراٹھی ادبی کانفرنس د‏‏ی صدارت
* 1990–1992 : یونیورسٹی گرانٹس بورڈ دے ذریعہ ممتاز پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچانا گیا
* 1992 : قومی تنجیا قومی انٹیگریشن ایوارڈ اے 
* 1995 : سینٹس لٹریری ٹرانسفارمیشن ایوارڈ
* 1998 : اچاریہ اترے ایوارڈ
* 1999 : مراٹھواڑہ فخر ایوارڈ
* 2000 : پورہتسوامی ایوارڈ
* 2000 : ساہتیہ سنسکردی منڈل دا فخر
* 2001 : برلا فاؤنڈیشن ، دہلی د‏‏ی قومی فیلوشپ
* 2001-02 : دلتیمترا ایوارڈ
* 2002 : دیہو سنستھان دا جگد گرو ایوارڈ
* 2003 : منی بھائی دیسائی قومی خدمت ایوارڈ
* 2004 : ڈاکٹر کپلے ساہتیہ پورسکر (ویرشیوہ ساہتیہ پورسکر)
* 2007 : حکومت ہند دا پدما شری ایوارڈ
* 2011 : حکومت مہاراشٹر گیانوبا ٹکارم لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ
* 2013 : دلو بھائی جین مراٹھی ساہتیہ بھوشن ایوارڈ
* مہاراشٹر حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں گیانوبا ٹکارم ایوارڈ ۔
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں