open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گوئیانگ

گوئیانگ ( آسان کیتی چینی بولی چ: 贵阳، روایتی چینی بولی چ: 貴陽) چین دی گوئیژو ریاست دا راجگڑھ اے۔ گوئیانگ،  گوئیژو ریاست وشکارلے علاقے وچ   نانمنگ دریا، جہڑا وو دریا دا معاون دریا اے ، دے کنڈھے تے آباد اے ۔شہر دی سمندر تو اچائی 1،000 میٹر۔ اسدا رقبہ 8،034 مربع کلومیٹر اے:۔ 
ایہہ چین دا اک شہر اے|

## تریخ
ایہہ شہر یوانگ کل نے سبھتوں پہلاں 1283 وچ آباد کیتا۔اس دا اصل ناں سی شونیوآن (順元)، بھاؤ یوآن دا وفادار (منگول راجا)۔
اصل چ اس علاقے چ غیر-چینی رہندے سن۔ سوئی گھرانے (581-618) دی اتھے حکومت سی، اتے تنگ گھرانے (618-907) دی ریاست سی۔ اتھے، جدکہ، پہلاں فوجی چونکیاں  توں علاوہ کجھ نہیں سی، اتے یوآن (منگول) دے 1279 دے ہلے توں بعد ستا تے قابض ہون تے اسنوں فوج دے "دمن دفتر"  بنا دتا گیا۔ اسی سمیں چینی وی اتھے آئے۔ منگ (1368-1644) اتے کنگ (1644-1911) گھرانے دے سمیں دے دوران، قصبہ دمن دا  بن گیا، اس دا ناں "گیانگ" مشہور ہویا۔ 
چینی-جاپانی جنگ (1937-45)، گیانگ صرف گھٹ ترقی والیاں ریاستاں دا راجگڑھ سی۔  

## جغرافیہ

## آبادی
## باہرلے جوڑ

*گوئیانگ حکومتی ویب سائیٹ 
*گوئیانگ سرکاری ویب سائيٹ 
*گزئیانگ دیاں مورتاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:چین دے شہر
گٹھ:چین دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
بابا بڈھا جی

**بابا بڈھا جی** دا جم بھائی سگھا دے گھر مائی گوراں دی ککھوں، پنڈ کتھو ننگل، ضلع امبرسر وچ ہویا۔ ماپیاں نے اوہناں دا ناں بوڑا رکھیا۔ کجھ چر مگروں اوہناں دے ماپے پنڈ رمداس آ وسے۔ اوہ بعد وچ مجھاں دے واگی بنے۔ جد اوہ باراں ورھیاں دے سن تد گرو نانک رمداس پنڈ دے پاس آ ٹکے۔ بوڑا جی مجھاں چاردے اتھے آ گئے اتے اوہناں گرو جی دا پیغام سنیا۔ بعد وچ اوہ روز گرو جی کول آؤندے تے اوہناں دی تعلیمات سندے تے اوہناں واسطے ددھ لیا کے نذر کردے۔ اک دن گرو جی نے بوڑا جی نوں اوہناں بارے پچھیا تے گرو جی نے بوڑا جی دا جواب سن کے کہیا کہ 'توں ہیں تاں بچہ، پر گلاں بڈھیاں والیاں کردا ایں۔ توں بچہ نہیں، توں بڈھا ایں۔' اس دن توں بوڑا جی دا ناں 'بڈھا جی' پے گیا۔ سکھ اوہناں نوں پیار نال بابا بڈھا جی آکھدے نیں۔

بڈھا جی نے سکھی دھارن کیتی تے گرو نانک دیو جی دے سکھ بن گئے۔ اوہ سارا دن سنگتاں دی سیوا کردے، کھیتاں وچ جا کے کھیتی باڑی دا کم وی نبھاؤندے تے نام جپدے رہندے۔ اوہناں نے اپنا جیون سکھاں لئی نمونہ بنایا تے گرو جی دے 'نام جپن، کرت کرن تے ونڈ کے چھکن' دی تعلیمات نوں کما کے دکھایا۔ گرو نانک دیو جی اوہناں اُتے بہت پرسن سن تے جدوں گرو جی نے گرگدی گرو انگد دیو جی نوں سونپی تاں گرو جی نے گو‌ریائی دی رسم بابا بڈھا جی کولوں ادا کروائی۔ مگروں تیجی، چوتھی، پنجویں تے چھیویں پاتشاہی نوں گرتا دی رسم وی بابا بڈھا جی ہی کردے رہے۔

## حوالے

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
بندو سار

بندسار ( راج 298 - 272 قبل مسیح ) موریا سلطنت د راجا سی جہڑا چندرگپت موریہ دا پتّ سی ۔ بندوسار نوں امترگھات ، سہسینن اتے مدرسار وی کیہا جاندا اے ۔ بندسار مہان موریا بادشاہ اشوک اعظم دا پیؤ سی ۔

چندرگپت موریا اتے دردھرا دے پتّ بندسار نے کافی وڈے راج دی حکومت حاصل کیتا ۔ اسنے دکھن بھارت دی طرف وی راج دا وستھار (ودھا) کیتا ۔ چانکیہ اسدے ویلے وچّ وی وزیر اعظم رہیا ۔

بندوسار دے دور حکومت وچّ ٹیکشلا دے لوکاں نے دو وار بغاوت کیتا ۔ پہلی وار بغاوت بندوسار دے وڈے پتّ سشیما دے غلط حکمت عملی دے کارن ہویا ۔ دوجے بغاوت دا کارن اگیات اے اتے اسنوں بندوسار دے پتّ اشوک نے دبا دتا ۔

بندوسار دی موت 272 قبل مسیح ( کجھ سچائی 268 قبل مسیحَ دی طرف اشارہ کردے ہن ) ۔ ؛بندوسار نوں پیو دا پتّ اتے پتّ دا پیو نام ولوں جانیا جاندا اے کیونکہ اوہ مشہور بادشاہ چندرگپت موریہ دا پتّ اتے مہان راجا اشوک دے پیو سی ۔

گٹھ:موریا شاہی ٹبر
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:ہندو شخصیتاں
بیر سنگھ

**بیر سنگھ** دا جنم ترن تارن نیڑے دے پنڈ گگوبوآ وچ ہویا سی۔ اوہناں نے سکھ فوج وچ بھرتی ہو کے مہاراجہ رنجیت سنگھ دی کشمیر اتے پشاور نوں فتح کرن دیاں فوجی مہماں وچ حصہ لیا سی۔ کئی سال فوجی نوکری کرن مگروں اوہناں نے ضلع راولپنڈی وچ کری دے اک سکھ توں سنت بابا بھاگ سنگھ توں متاثر ہو کے فوجی سیوا چھڈی دتی اتے سکھ دھرم دے پرچارک بن گئے اتے اپنا ڈیرہ نورنگ آباد وچ قائم کر لیا۔ اوہناں دی تبلیغ توں متاثر ہوکے ماجھے دے علاقے وچ اوہناں دی مانتا ودھ گئی اتے انگنت لوک اوہناں دے شاگرد بن گئے، اتھوں تک کہ 4500 شاگرداں لئی ڈیرے وچ روزانہ لنگر تیار کرن دا پربندھ کیتا جان لگا۔ بابا بیر سنگھ دا اثر ہولی-ہولی اینا ودھ گیا کہ پرانے ویلے دی بندوق رکھن والے 1200 سپاہی اتے 3000 گھوڑ سوار اوہناں دی سیوا وچ حاضر رہن لگے۔
مہاراجہ رنجیت سنگھ دے 1839 وچ اکال چلانا کر جان بعد جو اتار-چڑائی لہور دے سکھ دربار وچ ہون لگے، اوہناں توں بابا بیر سنگھ بہت دکھی سن اتے سکھ راج دی چڑھدی کلا لئی فکرمند سن۔ اس سنکٹمئی سمیں وچ سکھ فوجی اتے کسان ورگ اگوائی لین لئی اوہناں کول پہنچن لگے۔ اتھوں تک کہ اس سمیں دے کئی سرکڈھّ سردار اتے درباری وی اوہناں دے ڈیرے وچ جاندے سن، جنہاں وچوں پرمکھ عطر سنگھ سندھاوالیا، کنور کشمیرا سنگھ، کنور پشورا سنگھ، مشہور سکھ جرنیل ہری سنگھ نلوا دا پتر جواہر سنگھ نلوا اتے دیوان بساکھا سنگھ سن۔
اس اکٹھ نال بابا بیر سنگھ دا نورنگ آباد وکھے ڈیرہ اک پرکار نال لہور دے سکھ دربار اتے ڈوگریاں دے غلبے خلاف بغاوت دا مرکز بن گیا۔ ہری سنگھ ڈوگرا، جو اس سمیں سکھ راج دا پردھان منتری سی، نورنگ آباد وکھے ہو رہیاں سرگرمیاں نوں جر نہ سکیا کیوں جو ایہہ سارا کجھ اس دی اپنی ہوند لئی خطرے دا سوچک سی۔ اس خطرے نوں مولوں مکاؤن لئی اس نے میاں لابھ سنگھ دی اگوائی ہیٹھ 20،000 فوجی اتے 50 توپاں بابا بیر سنگھ دے ڈیرے اتے حملہ کرن لئی بھیج دتیاں جنہاں نے 7 مئی، 1844 نوں نورنگ آباد دے ڈیرے نوں گھیر لیا۔ بابا جی نے اپنے بھرا سکھ فوجیاں نال لڑن توں اپنے ساتھیاں نوں منع کر دتا۔ بابا بیر سنگھ، کنور کشمیرا سنگھ، عطر سنگھ سندھاوالیا اتے بابا بیر سنگھ دے سینکڑے شاگرد گولیباری وچ مارے گئے۔ جس سمیں توپ دا گولہ بابا جی نوں لگا اوہ اس سمیں گورو گرنتھ صاحب دی تابیا بیٹھ کے سمادھی ستھت سن۔
## حوالے
http://www.advancedcentrepunjabi.org/eos/BIR٪20SINGH٪20BABA٪20٪281768-1844٪29.html

گٹھ:سکھ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:پنجاب دی تریخ
موریا شاہی ٹبر

**موریا شاہی ٹبر** ( 322 - 185 ق م ) قدیم بھارت دا اک شاہی ٹبر سی ۔ اسنے 137 سال بھارت وچّ راج کیتا ۔ اسدی نیہہ رکھن دا سہرا چندرگپت موریا اتے اسدے وزیر کوٹلء نوں دتا جاندا ہے ، جنہاں نے نند خاندان دے راجہ گھنانند نوں ہار کیتا ۔

ایہہ سلطنت چڑھدےَ وچّ مگدھ سلطنت وچّ گنگا ندی دے میداناں ( اج دا بہار اتے بنگال ) ولوں شروع ہویا ۔ اسدا راجگڑھ پاٹلپتر ( اج دے پٹنے شہر دے کول ) سی ۔ چندرگپت موریا نے 322 قبل مسیح وچّ ایہہ سلطنت قائم کیتی اتے تیزی ولوں لہندے دی طرف اپنی سلطنت دا ودھاء کیتا ۔ اسنے کئی چھوٹے چھوٹے مقامی راجاں دے آپسی لڑائیاں دا فائدہ چکیا جو سکندر دے حملے دے بعد پیدا ہو گئے سن ۔ 316 ق م تکّ موریا خاندان نے پورے الے لہندے بھارت اتے اختیار حاصل کر لیا سی ۔ اشوک دے راج وچّ موریا خاندان دی حکومت بمہت زیادہ علاقےآں چ پھیل گئی سی ۔

### موریا ٹبر دے راجے
*چندرگپت موریا 322 ق م - 298 ق م
*بندوسار 297 ق م - 272 ق م
*اشوک 273 ق م - 232 ایساپورو
*دشرتھ موریا 232 ایساپورو - 224 ق م
*سمپرتی 224 ق م - 215 ق م
*شالسک 215 ق م - 202 ق م
*دیوورمنّ 202 ق م - 195 ق م
*شتدھنونّ موریا 195 ق م 187 م ق
*اندر موریا 187 ق م - 185 م ق

گٹھ:ہندستان
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ایشیا
گٹھ:شاہی ٹبر
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ہندو سلطنتاں
ٹیہری ڈیم

ٹہری بنھ (ڈیم) ٹیہری ترقی سکیم دا اک مڈھلی بنھ اے جہڑا اتراکھنڈ راج  دے ٹہری علاقے وچّ واقع اے ۔  ایہہ بنھ گنگا دریا دے  اتے بنایا گیا اے ۔  ٹیہری بنھ دی اچائی 261 میٹر اے جہڑی اسنوں جگ دا پنجواں سبھتوں اچا بنھ بناؤندی اے ۔  اس بنھ توں 2400 میگا واٹ بجلی دی پیداوار ،  270،000  ہیکٹر علاقے دی آب پاشی اتے رووانہ 27 کروڈ گیلن پانی دلی ،  اتر پردیش تے اترکھنڈ نوں پین لئی پانی دیندا اے۔

## اتہ پتہ

* ''Tehri dam'' , a factsheet published by International Rivers (October 2002)
* Official website  of the Tehri Hydro Development Corporation Limited, the organization in charge of the dam's construction
* Tehri: The Sinking Town a traveller's account of Tehri dam.
* Gaur, Vinod K. and Valdiya, K. S. (1993) *Earthquake Hazard and Large Dams in the Himalaya*  Indian National Trust for Art and Cultural Heritage, New Delhi, ISBN 81-900281-4-X 

## باہرلے جوڑ

*Tehri Hydro Power Complex on the Bhagirathi River in India Journal Power Technology and Engineering (formerly Hydrotechnical Construction), Springer, New York ISSN 1570-145X (Print) 1570-1468 (Online) Vol. 34, No. 8-9 / Aug, 2000 DOI 10.1023/A:1004187208788, pp 479-484, November 02, 2004
کھمانوں

**کھمانوں**(30.82 N ،76.35 E )  ضلع فتح گڑھ صاحب (پنجاب) وچّ دی اک تحصیل اے | کھمانوں لدھیانے اتے چنڈی گڑھ نوں جوڑدی سڑک دے اتے وسیا ہویا اے|
کھمانوں قصبہ تے بلاک  وی اے تے تحصیل ہیڈکوارٹر وی۔ اس بلاک وچّ 76 پنڈ ہن۔ اس بلاک وچّ کوئی وی وڈی صنعت نہیں اے ۔ جھونا تے کنک مکھ فصلاں ہن ۔ اس بلاک وچّ فتح گڑھ صاحب سینٹرل کوئپریٹو بینک دیاں 7 برانچاں تے پرائمری ایگریکلچرل لینڈ ڈویلپمینٹ بینک  دی اک برانچ اے ۔
فتح گڑھ صاحب دے ضلع بنن نال کھمانوں نوں سب-ڈویزن بنا دتا گیا۔ اس طرحاں اس سب ڈویزن وچّ ہن 76 پنڈ ہن۔ تنّ پنڈ کھمانوں کلاں،کھمانوں خورد تے کھمانوں کاملی نوں ملا کے نگر کھمانوں نگر پنچائت بنائی گئی اے۔
1763 وچّ سرہند دے صوبیدار نوں ہراؤن توں بعد حیات پور دا قلعہ جتھے ہن پنڈ کھمانوں خورد واقع اے ڈالیوالیا مثل دے حصے آیا۔ کھمانوں قصبے دا ناں صوبیدار سرہند دی بھتیجی بیگم کھیمو دے ناں تے دسیا جاندا اے جس نوں ایہہ پنڈ داج وچّ ملے سن اتے سکھاں نے اپنی روایت موجب عورت ہون کارن بیگم دی جان بخشی کرکے اس نوں اس دی مرضی مطابق بہاولپور  پہنچایا ۔

## آبادی
2001 دی مردم شماری دے مطابق کھمانوں دی لوک گنتی 8،876 اے| کھمانوں وچّ 70٪ لوک پڑھے لکھے ہن جد کہ پورے بھارت وچّ 59.5٪ لوک پڑھے لکھے ہن| بندےآں وچوں 72٪ اتے عورتاں وچوں 67٪ پڑھیاں لکھیاں ہن| کھمانوں دی 11٪ آبادی 6 سال دی عمر توں چھوٹی اے|

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ضلع ہنزا-نگر

**ضلع ہنزا نگر**، پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان دا اک سابق ضلع اے، ہُݨ ایہدے دو الگ الگ ضلعے ‘‘ضلع ہنزا تے ضلع نگر‘‘ بݨ گئے نیں۔

گٹھ:گلگت بلتستان
ضلع کالا ڈھاکا

**ضلع کالا ڈھاکا** ہزارا، پاکستان دا اک چھوٹا ضلع اے۔

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دے ضلعے
دلیپ کور ٹواݨا

دلیپ کور ٹوانا اجوکے پنجابی ساہت (ادب) دی ناول کار تے نکی کہانی دی لکھاری اے۔اس نے زیادہ تر مظلوم عورتاں دی ذہنیت اتے اوہناں دے سماج وچ نچلی سطح دی حالت بارے لکھیا اے۔ اس دے ناولاں دیاں کجھ عورتاں پڑھیاں لکھیاں یاں مالی طور تے مضبوط ہون دے باو جود وی معاشرے وچ برابری دا اظہار نہیں کر سکدیاں نہ ہی اوہ اک ڈر تھلے رہ کے ٹبر تے سماج وچ برابری دا دعوی کردیاں ہن۔ دلیپ کور ٹوانہ پنجاب دے لدھیانہ ضلعے دے پنڈ رابون وچ 1935 وچ جنمی۔ پنجاب یونیورسٹی توں اس نے پنجابی وچ ایم اے کیتا اتے یونیورسٹی وچ پنجابی دی پی ایچ ڈی کرن والی اوہ پہلی ناری سی۔اجکل اوہ پنجابی ینورسٹی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ پنجابی دے پروفیسر دے عہدے تے کم کر رہی اے۔

اپنے ناول ‘ایہہ ہمارا جیونا’(This our Life 1969) لئی اس 1971 وچ ساہت اکیڈمی انعام حاصل کیتا۔ٹوانا نے پہلا ناول 'اگنی پریکھیا'(The Ordeal of Life) لکھیا،جس توں بعد اس نے ناولاں دی اک کڑی ہی؛ ‘واٹ ہماری’(Our path 1970)، ‘تیلی دا نشان’(mark of Nose Pin،1971) ، ‘سورج تے سمندر’(Sun and Ocean،1972)، ‘دوسری سیتا’(Second Sita،1975)، ‘سرکنڈے دا دیش’، ‘دھپّ چھاں تے رکھ’، ‘لمی اڈاری’ تے تتکالین ناول ‘پیلے پتیاں دی داستاں’ لکھ دتی۔ناولاں توں علاوہ ، سوے جیونی (سوانع عمری) ‘ننگے پیراں دا سفر’ دے سرلیکھ ہیٹھ لکھی ہے۔ٹوانا نے چھ کہانی سنگرہ سادھنا، ‘یاترا’، ‘کس دی دھی’، ‘اک کڑی’، ‘تیرا میرا کمرہ’ اتے ‘مالن’ وی چھپوائے ہن۔اسدے کہانی سنگرہاں دے انگریزی ،ہندی تے اردو وچ ترجمے ہو چکے ہن تے ایہہ لکھتاں کئی ادبی پرچےآں وچ چھاپیاں جا چکیاں ہن۔ٹوانا دے ناولاں تے کہانیاں دے کردار مظلوم تے دبے ہوئے پینڈو لوک ہن جنہاں دیاں حسرتاں کچلیاں جاندیاں رہیاں ہن۔ عورت دی ذہنیت دی گنجھل دار اندرونی دبدھا اس دا مکھ موضوع اے۔ ادب چ وڈیاں لکھتاں توں علاوہ اس نے دو کتاباں ادبی پڑچول تے وی لکھیاں ہن۔
دلیپ کور ٹوانا نے کئی دیسی تے بدیسی تنظیماں توں ادبی اعزاز حاصل کیتے ہن ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:لکھاری
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
کانگڑا

**کانگڑا** ہماچل دے ضلع کانگڑا دا اک شہر اے ۔

## تریخ
پرانے ویلے وِچ تِرگرت ناں  نال پرسِدّھ کانگڑا ہِماچل دی سبھ توں خُوبصُورت گھاٹیاں وِچ اِک اے ۔ دھولادھر پربت لڑی دی اوٹ وِچ ایہ گھاٹی تریخ وچ رہتلی نظر نال اہم تھاں رکھدی اے ۔ اِک زمانے وِچ ایہ شہر چندر ٹبر دا راجگڑھ سی۔ کانگڑا دا ذِکر 3500 سال پہلاں ویدِک یُگ وِچ مِلدا اے ۔ پُران، مہابھارت تے راج ترنگݨی وِچ ایس تھاں دا ذِکر کِیتا گیا اے ۔

 
## باہرلے جوڑ
* Kangra photo gallery 
* Official Website of Kangra 
* Plastic Surgery in Kangra and rest of India in ancient times

گٹھ:ہماچل دے شہر
آئی فون 5

**آئی فون 5** امریکی کمپنی ایپل دا بنیا ہویا موبائل فون اے۔ اے آئی فون دے ٹبر دا چھیواں فون اے۔ اے ایپل نے 12 ستمبر 2012 نوں وکھایا تے اے 21 ستمبر توں وکنا شروع ہوۓ گا۔ پہلے فوناں نالوں ایدی سکرین وڈی تے 4 انچ دی اے۔ ایہ پہلے فون توں 18% پتلا، 20% ہلکا تے 12% گھٹ تھاں کیردا اے۔ فون المونیم نال بنیا تے 0.30 انچ (7.6 ملی میٹر) موٹا اے۔ ایپل کمپنی دا ایہ کینا اے جے ایہ سب توں پتلا موبائل اے پر ایس توں ہور پتلے موبائل وی ہے نیں۔

ایدے وچ لگیا ہوی سری سوفٹویڑ ایہنوں واز نال وی چلا سکدا اے۔ ایہ وڈیو بناندا اے تے وڈیو بناندیاں ہویاں مورتاں وی کھچ سکدا اے۔
## ہور ویکھو

## اتہ پتہ

گٹھ:ایپل
گٹھ:موبائل
ایکو تے نارسیس

ایہہ اک دیومالائی کہانی اے ۔
## کہانی
ایکو اک اپسرا سی جو نارسیسس ناں دے اک جوان دے ، جو تھیسپیا دی نیل اپسرا لریؤپ دا پتّ سی ،پیار وچّ ڈبّ جاندی اے. ندی دیوتا سیپفیسس نے اک وار اپنیاں دھاراواں دے ولیویاں نال لریؤپ نوں گھیر لیا ، اتے اس پرکار اسنوں اپنے پریم جال وچّ پھسا لیا .تاں اس اپسرا نے اک غیر-معمولی ہوہنے منڈے نوں جنم دتا. اس طرحاں دے اک خوبصورت بچے دے کلیان دے بارے وچّ چنتت ماں نے اپنے بیٹے دے مستقبل بارے نبی ٹریسیا توں صلاحَ لئی . ٹریسیا نے اپسرا نوں کیہا کہ نارسیسس گوڑھ بڈھیپے تکّ جیوندا رویگا ، جیکر اوہنوں اپنے آپ بارے پتہ نہ چلیا .

جدوں اوہ سولھاں سال دا ہویا ، تاں شہر دی ہر جوان کڑی اسدے نال پیار کردی سی ، لیکن اوہنے اپنی ہینکڑ کرکے اوہناں سبھ نوں ٹھکرا دتا . اوہ سمجھدا سی کہ اوہناں وچوں کوئی وی اسدے پیار دے قابیل نہیں .

اک دن جدوں نارسیسس باراسنگھےآں دے شکار لئی باہر گیا ہویا سی ، ایکو نے چھپ کے جنگل دے وچیں سندر جوان دا پچھا کیتا . اوہدی لالسا سی اس نال گلّ کرن دی ، لیکن پہل کرن وچّ نکام سی . جدوں نارسیسس نے اوڑک اسدے قدماں دی آواز سنی تاں اوہ بولیا، “کون اے؟” ایکو نے جواب دتا ، “ کون اے؟” تے ایہہ عمل ادوں تکّ جاری رہا ، جدوں انت ایکو نے اپنے آپ نوں ظاہر نہ کیتا اتے بھجّ کے سندر جوان نوں ہکّ نال لا لیا . اوہنے اپسرا نوں دور کر دتا اتے اسنوں کیہا سی کہ اسنوں اکلا چھڈّ دیوے . نارسیسس نے ایکو دا دل توڑ دتا اتے اوہ اکلی وادیاں وچّ جیون دے باقی دن گزارن لئی ماری ماری پھردی رہی . اخیر اسدی آواز ہی رہِ گئی ، خود آپ اوہ پیار لئی آہاں بھردی خاک ہو گئی . نارسیسس اویں دا اویں رہا اتے اجے وی جو لوک اسنوں چاہندے سن اوہناں نوں گھرنا کردا سی ، اک ٹھکرائی ہوئی کڑی نے رھامنوسیا نوں ( نمیسس وجوں وی جانیا جاندا اے) نارسیسس توں بدلہ لین لئی ارداس کیتی کہ اسنوں اکترپھا پیار بھوگن دا احساس ہووے .

نمیسس نے ایہہ ارداس سنی اتے اسدی سجا نارسیسس نوں دتی . اوہ اک جنگل وچّ اک ڈونگھی جھیل تے گیا ، جس وچوں اوہ پانی پین لگیا . اوہنے اپنے جیون وچّ پہلی وار اپنی شکل ویکھیا سی اتے جس سوہنے منڈے نوں اوہ ویکھ رہا سی اس نال اس نوں پیار ہو گیا. اوہ اس گلوں بے خبر سی کہ اوہ خود آپ ہی سی . آخرکار ، کافی چر آہاں بھرن دے بعد ، اسنے محسوس کیتا کہ اوہ جھیل وچّ ویکھی مورت اسدی اپنی ہی چھوی سی . تاں اسنوں احساس ہویا کہ اوہ اس پیار بارے کجھ نہیں کر سکدا ، اوہنے اپنی پوشاک پاڑ دتی اتے اپنے آپ نوں پٹن لگا. اس طرحاں خود اپنی جان لے لئی اوہ مر گیا ، بیسریر ایکو اس کول آئی اتے اوہنوں دکھ اتے افسوس ہویا . اسدی آتما اتی ہنیرے نرک نوں بھیج دتی گئی اتے جتھے اوہ مریا سی اتھے نارسیسس(نرگس) دا پھلّ اگیا . کیہا جاندا ہے کہ اجے وی نارسیسس ویترنی ندی دے پانی وچّ اپنی چھوی نوں موہت ہویا دیکھدا رہندا اے.
## مورت نگری

File:WLANL - Artshooter - Echo, Amor en Narcissus.jpg|Francesco Xanto Avelli, *Echo, Amor en Narcissus* (1535)
File:Nicolas Poussin, Eco e Narciso (ca. 1629-1630), Museo del Louvre, Parigi..jpg|Nicolas Poussin, *Écho et Narcisse* (*ca.* 1629–1630)
File:West, Benjamin - Narcissus and Echo - 1805.jpg|Benjamin West, *Narcissus and Echo* (1805)


## حوالہ
کلارا گلّ دے بلاگ اتے
* Poem کیمرج یونیورسٹی فائل
* Technology Studies (University of Illinois) 
* دیومالا گائیڈ

گٹھ:دیومالا
گٹھ:یونانی دیومالا
گٹھ:یونان
وادی کاغان

کاغان ہزارا پاکستان دا اک قصبا اے ۔ جیہڑا ہزارا وچ دریائے کنہار دے کنڈھے تے وس رہیا اے ۔ کاغان دے نال ای ہزارا دی اک ہور سوہݨی تھاں ناران اے ۔

گٹھ:ہزارا
ایٹانگر

اروناچل پردیش دا راجگڑھ **ایٹانگر** بہت ہی خوبصورت اے ۔ ایہہ ہمالیا دی اترائی وچّ بسیا ہویا اے ۔ سطح سمندر ولوں اسدی اچائی 350 میٹر اے ۔ حالانکہ ایہہ اروناچل پردیش دی راجدھانی اے ، اس لئی اتھے تکّ آؤن دے‍ لئی سڑکاں دی اچھا انتظام اے ۔ گوہاٹی اتے ایٹانگر دے کول ہیلیکاپٹر سیوا دا وی اے ۔ ہیلیکاپٹر دے علاوہ سیلانی بساں راہیں وی گوہاٹی توں ایٹانگر تکّ پہنچ سکدے ہن ۔ گہاٹی توں ایٹانگر تکّ ڈیلکس بساں وی چلدیاں ہن ۔

## تریخ
ایٹانگر دی کھوج مایاپور دے نال ہوئی سی ۔ مایاپور 11ویاں صدی وچّ جترِ خاندان دا راجگڑھ سی ۔ ایٹانگر وچّ سیاح ایٹا قلعہ وی دیکھ سکدے ہن ۔ اس قلعے دی اساری 14-15ویاں صدیاں وچّ کیتی گئی سی ۔ اسدے ناں اتے ہی اسدا ناں ایٹانگر رکھیا گیا اے ۔ سیاح اس قلعے وچّ کئی خوبصورت نظارے ویکھ سکدے ہن ۔ ہن اس قلعے نوں راج-محل دے ناں نال جانیا جاندا اے ، اتے ایہہ گورنر (راجپال) دا سرکاری گھر اے ۔

## مکھ سیر دی تھاں
### قلعہ

ایٹانگر وچّ سیلانی ایٹا قلعہ وی ویکھ سکدے ہن ۔ اس قلعے دی اساری 14-15ویاں صدیاں وچّ کیتی گئی سی ۔ اسدے ناں اتے ہی اسدا ناں ایٹانگر رکھیا گیا اے ۔ سیاح اس قلعے وچّ کئی خوبصورت نظارے ویکھ سکدے ہن ۔ قلعے دی سیر دے بعد سیاح اتھے گنگا جھیل وی ویکھ سکدے ہن ۔

### گنگا جھیل
ایہہ ایٹانگر ولوں 6 کلومیٹر دی دوری اتے واقع اے ۔ جھیل دے کول خوبصورت جنگل وی اے ۔

### بودھی مندر
اتھے اک بودھ مندر اے ۔ اس مندر دی چھت پیلی اے اتے اس مندر دی اساری تیبتی فن تعمیر وچّ کیتی گئی اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ہندستان دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ہندستان
ہوانا

کیوبا دا راجگڑھ ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:کیوبا دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
چڑھدا یورپ

**چڑھدا یورپ** یا **مشرقی یورپ** (انگریزی:Eastern Europe)، براعظم یورپ دے چڑھدے حصے نوں آکھیا جاندا اے۔ ایہ چڑھدے پاسے براعظم ایشیا دی سرحد توں شروع ہو کے وسطی یورپ تک اے۔ چڑھدے یورپ وچ روس دے یورپی علاقے، یوکرین، بیلارس، پولینڈ، مالدووا وغیرا ممالک شامل نیں۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:علاقے
گٹھ:یورپ دا جغرافیہ
گٹھ:یورپ دے خطے
چیک لوکراج

**چیک لوکراج** وچکارلے یورپ دا اک مُلک اے۔ ایہدے لہندے پاسے جرمنی، اُبّھے چ پولینڈ، لمّے وچ آسٹریا تے چڑھدے پاسے سلویکیا اے۔ پراگ 13 لکھ آبادی نال ایہدا سبھ توں وڈا شہر تے راجگڑھ اے۔ ایہ اک پارلیمانی لوکراج اے۔ ایہ نیٹو تے یورپی یونین دا مِمبر اے۔

## تریخ
1918 توں 1992 تک ایہ چیکوسلویکیا دا اک انگ سی۔ 1999 چ نیٹو تے 2004 چ یورپی یونین دا مِمبر بنیا۔

## زبان
چیک لوکراج وچ چیک زبان بولی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:چیک لوک راج
گٹھ:یورپ دے دیس
میجدونارودنی یازک

اسپرانتو بولی دی پہلی کتاب ۔ جسنوں ڈاکٹر لودویک زامنہوف نے لکھیا سی ۔

جولائی 1887 وچ پولینڈ دے راجگڑھ وارسا وچ اسپرانتو اتے پہلی کتاب روسی بولی وچ چھپواؤن وچ کامیاب ہوئے۔ کتاب دا ناں **میجدونارودنی یازک** (Международный язык) سی۔ میجدونارودنی (Международный) دا مطلب قوم انتری یعنی بین القوامی ہندا اے اتے یازک (язык) دا مطلب بولی جاں زبان ہندا اے ۔ کتاب وچ زامنہوف نے اپنے اصلی نام دی تھاں ڈاکٹر اسپرانتو ناں ورتیا سی۔ جلدی ہی اس "نویں بولی" نوں "**ڈاکٹر اسپرناتو دی بولی**" نال جانیا جان لگا اتے آخر وچ ایہہ چھوٹا ہو کے صرف **اسپرانتو** رہِ گیا۔

## باہرلے جوڑ
*میجدوننارودنی یازک **(ہور بولیاں وچ)**
*میجدونارودنی یازک تے اسپرانتو وچ ہور کتاباں  **([[جرمن]] [[بولی]] وچ)**
*میجدونارودنی یازک **([[انگریزی]] وچ)**

گٹھ:کتاباں
یوگوسلاویا

thumb|یوگوسلاویا - دوسری جنگ عظیم دے بعد اٹلی دے نال سرحد تبدیل
**یوگوسلاویا** (yugoslavia) ویہويں صدی دے دوران بلقان دے مغربی حصے وچ اک مُلک سی۔ ایہ تحلیل ہوکے نویں مُلکاں وچ ونڈیا گیا، جیہناں دے ناں ایہ نیں، سربیا، مقدونیا، بوسنیا تے ہرزیگووینا، سلوینیا، کروشیا، مونٹی نیگرو تے سربیا ۔

## پس منظر
یوگوسلاویا دا تصور تمام جنوبی سلاو عوام (south slavic peoples) لئی اک ریاست دے طور اُتے 17 صدی دے آخر وچ اُبھر کے سامݨے آیا۔

## مملکت یوگوسلاویا
thumb|یوگوسلاویا د‏‏ی بادشاہت دا جھنڈا
مملکت یوگوسلاویا 1918 وچ پہلی عالمی جنگ توں فوری بعد قائم ہوئی۔ ایہدا قیام دو ریاستاں، سلووینیا، کروشیا تے سربیا تے مملکت سربیا دے اتحاد نال عمل وچ آیا سی۔
1929 وچ سرکاری طور اُتے ناں تبدیل ک‏رک‏ے یوگوسلاویا رکھ دتا گیا۔

## سوشلسٹ وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویا
thumb|سوشلسٹ وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویا دا جھنڈا
29 نومبر 1945ء وچ جلاوطنی وچ شاہ پیٹر دوم نو‏‏ں یوگوسلاویا دی آئینی اسمبلی نے معزول کر دتا۔

31 جنوری 1946ء نو‏‏ں یوگوسلاویا د‏‏ی وفاقی جمہوریہ نے نواں آئین سوویت یونین دے طرز اُتے پیش کيتا تے نويں آئین دے مطابق چھے ریاستاں اک خود مختار صوبے بن گیئاں۔

## یوگوسلاو جنگاں
جب نويں حکومت نے علیحدگی پسند فورسز نو‏‏ں سویلین تے فوجی فورسز تو‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی توشش د‏‏ی تاں خانہ جنگی شروع ہو گئی۔ جیہدے نتیجے وچ پنج نوياں ریاستاں وجود وچ آگئیاں۔

## نوياں ریاستاں

**وفاقی جمہوریہ یوگوسلاویا** (federal republic of yugoslavia) نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 2003 وچ سربیا تے مونٹینیگرو دا ناں دے دتا گیا۔

2006ء وچ ایہ اتحاد ختم ہوگیا تے دو علیحدہ ریاستاں  تے  وجود وچ آئیاں۔ فروی 2008ء وچ کوسووو وی علیحدہ مُلک بن گیا۔

## حوالے

گٹھ:بلقان دے سابقہ ملکاں
گٹھ:جنوب مشرقی یورپ
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
گٹھ:اقوام متحدہ د‏‏ی سابقہ رکن ریاستاں
ایشیائی کھیڈاں

**ایشیائی کھیڈاں** نوں ایشیاڈ دے ناں ولوں وی جانیا جاندا اے۔ ایہہ ہر اک چار سال بعد منعقد ہون والی کھیڈ مقابلے نیں جس وچّ صرف ایشیا دے وکھرے دیساں دے کھڈاری حصہ لیندے ہن۔

اس کھیڈاں دا نیامن ایشیائی اولمپک کمیٹی ولوں عالمی اولمپک کمیٹی دی مدد وچّ کیتا جاندا اے۔ ہر اک مقابلے وچّ پہلے تھاں لئی سونا ، دوجے لئی چاندی، اتے تیسرے لئی کانسی دے تغمے دتے جاندے ہن ، جس روایت دی شروعات 1951 وچّ ہویی سی ۔

پہلی ایشیائی کھیڈاں دا پربندھ دلی ، بھارت وچّ کیتا گیا سی ، جنھے 1982 وچّ فیر اس کھیڈاں دی میزبانی کیتی ۔ 15ویں ایشیائی کھیل 1 دسمبر توں 15 دسمبر ، 2006 دے وچّ دوہا ، قطر وچّ منعقد ہوئے سن ۔ سولہویں ایشیائی کھیڈاں دا انعقاد 12 نومبر توں 27 نومبر ، 2010 دے وچّ کیتا گیا ، جنھاندی میزبانی گوانگجو ، چین نے کیتی ۔ 17ویں ایشیائی کھیڈاں دا پربندھ 2014 وچّ دکھنی کوریا دے انچییان شہر وچّ ہووےگا ۔

## کھیڈ مقابلے

ایشیائی کھیڈاں وچّ تھلے لکھے کھیڈ مقابلے ہندیاں ہن : 
* غوطہ خوری
* تیراکی
* لئبدھّ تیراکی
* جلکریڈا – واٹر پولو
* تیراندازی
* دنگل
* بیڈمنٹن
* بیس بال
* باسکیٹ بال
* شطرنج
* گیندبازی
* باکسنگ
* ڈونگیئن
* کرکٹ
* کیو کھیڈاں
* سائکلنگ
* ناچ کھیڈاں
* ڈریگن کشتی
* گھڑسواری
* اسِ کھیڈاں
* فٹ بال
* گالف
* جمناسٹک
* ہینڈبال
* ہاکی
* جوڈو
* کبڈی
* کراٹے
* جدید پنج کھیڈاں
* رولر کھیڈاں
* کشتی رانی
* رگبی
* پال نوکائن
* سیپاکٹاکرو
* نشانہ بازی
* سافٹبال
* سافٹ ٹینس
* سکوائش
* ٹیبل ٹینس
* تائیکوانڈو
* ٹینس
* ترے کھیڈاں
* والی بال
* ویٹ لفٹنگ
* کشتی
* ووشو

## باہرلے جوڑ

*Olympic Council of Asia: Games 

گٹھ:ایشیا
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
ایژیوسک

**ازوسک** روس دا اک شہر اے۔

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
نیژنی تاگل

ایہہ روس دا اک شہر اے تے روس دی وفاقی اکائی سوردلووسک اوبلاست دا شہر اے ۔ اس دی آبادی سن 2010ء دی مردم شماری موجب 361,883 اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:روس دے آباد تھاں

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
جیک لندن

جیک لندن (جنوری12, 1876 – نومبر22, 1916) اک امریکی لکھاری ، اخبار نویس سماجی کارکن سی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
انوسنس آف مسلمز

**انوسنس آف مسلمز** (Innocence of Muslims) امریکہ وچ انگریزی بولی وچ اسلام دے برخلاف بنن والی اک فلم اے۔ ایدے کج حصے یو ٹیوب تے وکھاۓ گۓ نیں۔ ایس فلم وچ پیغمبر "محمد" بارے غلط گلاں دسیاں گیاں نیں۔ ایس فلم نوں ویکھن والیاں نے ایس نوں آرٹ ناپ تے اک پیڑی فلم آکھیا اے۔

اسلامی دیساں وچ ایس فلم دے خلاف لوکاں جلوس کڈے نیں تے 11 ستمبر 2012 نوں لبیا دے شہر بن غازی وچ اک جلوس نے امریکی کونصلیٹ تے ہلہ بولیا جیدے وچ امریکی سفیر کرسٹوفر سٹیونز تے تن ہور امریکی مارے گۓ۔

## اتہ پتہ

* http://www.slate.com/articles/news_and_politics/human_nature/2012/09/mohammed_movie_embassy_attacks_don_t_let_internet_videos_drive_you_to_violence_.single.html

گٹھ:فلماں
سیورودونسک

**سیورودونسک** روس دا اک شہر اے تے روس دے اوبلاست یا صوبے یاروسلاول اوبلاست وچ اے ۔ ایتھے 192,265 لوک 2010 دی گنتی نال وس رۓ نیں۔

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:روس
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
پطرس لوممبا

**پاتریس ایمیری لوممبا** (2 جولائی، 1925 – 17 جنوری، 1961؛ فرانسیسیوچ: Patrice amery Lumumba) آزاد کانگو لوکراج دا پہلا وزیراعظم  سی۔ اس نے کانگو نوں بیلجیئم توں آزاد کرواؤن وچ اک اہم رول ادا کیتا سی۔ کانگو نے غلامی دیاں زنجیراں توڑ کے جون 1960 وچ خود نوں اک آزاد ملک اعلان کر دتا سی۔ وزیراعظم بنن دے صرف 12 ہفتےآں بعد ہی کجھ غداراں نے یورپی دیس (بیلجیئم) نال سازش کر کے لوممبا دی سرکار دا تختا پلٹ دتا۔ لوممبا نوں قیدی بنا لیا گیا اتے اس نوں قتل کر دتا گیا۔

پیٹرس لوممبا(Patrice Lumumba)2جولائ‏ی 1925ء نو‏‏ں پیدا ہوئے جدو‏ں کہ 17جنوری 1961ء نو‏‏ں آزاد کانگو دے وزیر اعظم ہونے دے باوجود انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنانے دے بعد گولی مار دے قتل کر دتا گیا۔ ایہ قتل بیلجیم تے امریکی سامراج د‏‏ی کارستانی سی جس وچ اقوام متحدہ دا وی ہتھ شامل سی۔ اس گھناؤنی سازش وچ مقامی فوجی جرنیلاں نو‏‏ں نال ملیا ک‏ے 81دن بعد منتخب حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا تے آزادی دے قائد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ لوممبا نے کانگو د‏‏ی آزادی دے لئی یورپ دے بیلجئیم سامراج دے خلاف عوامی انقلابی تحریک د‏‏ی قیادت کيتی۔ اوہ قومی حدود تو‏ں وسیع تر افریقی اتحاد دے متمنی سن جو کہ سامراجی طاقتاں دے مفادات تو‏ں ٹکراندا سی۔ عظیم انقلابی لیڈر چے گویرا نے پیٹرس لوممبا نو‏‏ں ’’عالمی انقلاب دا شہید‘‘ قرار دتا سی۔

لوممبا دے قتل دے بعد پوری دنیا وچ مغربی سامراجی طاقتاں دے خلاف احتجاجی تحریکاں دا آغاز ہويا۔ پاکستان وچ وی کھبے بازو د‏‏ی طلبہ تنظیماں نے کراچی تے ہور شہراں وچ احتجاجی مظاہرے کیتے۔ لوممبا دے قتل دے بعد کیوبا دے انقلاب دے قائد چے گویرا نے اوتھ‏ے موجود انقلابی قوتاں د‏‏ی راہنمائی دے لئی خود کانگو دا رخ کيتا تے سامراجی قوتاں دے خلاف لڑائی وچ حصہ لیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کراچاۓ چرکیسیا

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے مسلمان علاقے
گٹھ:روس دیاں مسلم ریاستاں
سربیائی کرائینا لوکراج

جمہوریہ سربیائی کراجینا 1990ء دی دہائی دے دوران کروشیا وچ سربیا دی حمایت نال قائم اک سرب اکثریتی خودمختار جمہوریہ سی ۔ ایہہ جمہوریہ 1991ء چ قائم ہوئی پر اس دی آزادی بین القوامی طور تے منی نئیں گئی ۔ اس دا وڈے حصے تے 1995ء چ کروشیا دیاں فوجاں نے قبضہ کر لئیا تے اس دا مشرقی سلوینیا وچ اک نکا جہا حصہ اقوام متحدہ دے زیر انتظام رہیا ، جہڑا 1998ء وچ پرامن طور تے دوبارہ کروشیا وچ شامل ہو گئیا ۔

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
ولادیمیر پوتن

ولادیمیر پوتن  اک روسی سیاستدان اے جیڑا 7 مئی 2012 توں روس دا صدر اے۔ پوٹن پہلاں وی 2000 توں 2008 تک روس دا صدر رے چکیا اے، اس توں علاوہ اوہ 1999-2000 تک تے 2008 توں 2012 تک روس دا وزیراعظم وی رے چکیا اے۔ ولادیمیر پوتن اپنی سیاسی پارٹی یونائٹڈ رشیا دا تے روس تے بیلارس دے یونین دے منسٹراں دی کاؤنسل دا چیئرمین 2008 توں 2012 تک بنیا ریا۔ 

پوتن نے روسی خفیہ ایجنسی کے جی بی چ کم شروع کیتا نال ای اونے اپنے شہر سینٹ پیٹرزبرگ چ سیاست 1990 چ شروع کر دتی۔ 1996 چ ماسکو آ کے پوتن نے صدر بورس یلسن واسطے کم کرنا شروع کر دتا جتھے اوہ تیزی دے نال اگے ودیا تے 31 دسمبر 1999 چ اوہ کچا صدر بنیا جدوں صدر بورس نے اچانک نوکری چھڈ دتی۔ پوتن 2000 دی صدارتی چنوتی جت گیا تے دوبارہ 2004 چ وی جت کے روس دا صدر بن گیا۔ روس دے قنون دے مطابق کوئی وی بندہ لگاتار 3 واری صدر نئیں رہ سکدا اس واسطے اوہ 2008 دی صدارتی چنوتی چ حصہ نا لے سکیا تے 2012 چ اونے صدارتی چنوتی چ حصہ لیا تے تیجی وار روس دا صدر بن گیا۔ 

## حوالہ جات

گٹھ:روس
گٹھ:روسی شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
اپریلیوکا

ایہہ روس دے ماسکو اوبلاست دا اک قصبہ اے جہڑا ماسکو اوبلاست دے ضلع ناروفومنسکی چ واقع اے ۔
## باہرلے جوڑ

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
قصبہ

alt=قصبا|thumb|220x220px|قصبا
**قصہ** (انگریزی: Town)، اک انسانی بستی اے جیہڑی پنڈ توں وڈی تے شہر توں چھوٹی ہُندی اے۔ ایہناں دے درمیان فرق کرن دے معیار دنیا دے مُختلف حِصیاں وچ مُختلف نیں۔ 

## ہور دیکھو
* گوانڈھ
* محلہ
* پنڈ
* قصبہ
* شہر

## حوالے

گٹھ:آبادی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:بشریات
گٹھ:رہتل
گٹھ:آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:قصبے
سیریبرینیئے پرودی

ایہہ روس دا اک قصبہ اے تے روس دی وفاقی اکائی ماسکو اوبلاست چ واقع اے تے ماسکو اوبلاست دے ضلع سیریبرینیئے پرودی دا انتظامی مرکز اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:روس دے آباد تھاں
گٹھ:روس
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
ضلع چیخوف

**چیخوسکی** روس دے صوبے ماسکو اوبلاست دا اک ضلع اے ۔ ایہہ ضلع ماسکو اوبلاست دے 36 ضلعیاں وچوں اک اے ۔ اس ضلعے دا گڑھ چیخوف اے ۔ ایس ضلعے دی لوک گنتی 2010 دی گنتی وچ 115,301 سی۔

گٹھ:روس دے ضلعے
گٹھ:روس
گٹھ:ماسکو اوبلاست دے ضلعے
گٹھ:ماسکو اوبلاست
ضلع دمتروف

ایہہ روس دے صوبے ماسکو اوبلاست دا اک ضلع بے ۔ ایہہ ضلع ماسکو اوبلاست 36 انتظامی تے میونسپل ضلعےآں چوں اک اے ۔ اس ضلعے دا انتظامی مرکز دمتروف قصبہ اے ۔ اس ضلعے دی لوک گنتی 2010ء دی گنتی مطابق 151,448 اے

## جغرافیہ

## تریخ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:روس دے ضلعے
گٹھ:روس
گٹھ:ماسکو اوبلاست دے ضلعے
گٹھ:ماسکو اوبلاست
بوسال

**بوسال** پاکستانی صوبہ پنجاب دے ضلع منڈی بہاالدین دا اک وڈا پنڈ اے۔ ایہہ منڈی بہاوٴالّدین شہر توں کول کول 29 کلو میٹر دور منڈی بہاوٴالّدین توں سرگودھا دے راہ تے پنڈ گوجرہ توں 5 کلو میٹر دکھن وچ اے۔ بوسال وچ 2 یونین کونسلاں نیں۔اک پکی سڑک بوسال نوں گوجرہ نال ملاندی اے۔

قدرتی گیس ، ٹیلی فون ، ڈاک خانہ ، پولیس چوکی تے کافی
سارے سرکاری تے نجی سکولاں دی سہولت دی وجہ نال بوسال دی آبادی پچھلے کجھ سالاں وچ کافی تیزی نال ودھی اے۔ بوسال دی آبادی دا اندازا درج ووٹراں توں لایا جا سکدا اے جنہاں دی تعداد 25500 اے۔ بوسال دے زیادہ واسیاں دا تعلق جٹ گوندل برادری نال اے .

**ایم این اے** ناصراقبال بوسال ایتھوں دے ای رهن الے نیں.

گٹھ:پنجاب
صوبہ آبرا

فلپائن دے صوبے ، فلپائن دی بنیادی سیاسی تے انتظامی اکائی نیں ۔ صوبےآں نوں ہور اگے شہراں تے میونسپلٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ۔ فلپائن دے صوبےآں دی 17 علا‍ےآں چ جغرافیائی ، تہذیبی تے لسانی بنیاد اتے گروپ بندی کیتی گئی اے ۔

اس ویلے فلپائن دے 80 صوبے نیں تے صوبہ اینہاں 80 صوبےآں چوں اک اے ۔ اس دا راجگڑھ  شہر اے ۔

## جغرافیہ

## تریخ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:فلپائن
گٹھ:فلپائن دا جغرافیہ
گٹھ:فلپائن دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
عرب سمندر

**عرب سمندر**(بحر مکران) اِنڈک ساگر وچ اک سمندر اے ۔ ایہدے چڑھدے پاسے بھارت، اُبھے پاسے پاکستان تے ایران، لہندے پاسے افریقا تے عرب تے لمے پاسے اِنڈک ساگر اے۔ ایہ 3,862,000 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے ۔ ایہدی سبھ توں چوکھی ڈونگھ 4,652 میٹر (15,262 فٹ) اے ۔

## اہم ونڈاں تے جزیرے

عرب سمندر دیاں دو اہم شاخاں نیں ۔ اک لمے لہندے  وچ خلیج عدن اے ۔ جتھے باب المندب دے نال لال سمندر  عرب سمندر نال مِلدا اے تے دوجی خلیج اومان اے ۔جہڑی خلیج فارس نوں ایہدے نال ملاوندی اے۔ ایہناں دے نال نال گجرات دے سمندری کنڈھیاں تے خلیج کھمبھات تے خلیج کچھ اے ۔ عرب سمندر وچ بوہتے جزیرے نہیں ۔ ایہدے وچ سبھ توں وڈا جزیرہ افریقا تے عرب دے کنڈھیاں دے نال سقوطرا دا جزیرہ اے تے سری لنکا کول مالدیپ تے لشکادیپ جزیرے نیں ۔

## ہور دیکھو
* خلیج فارس
* خلیج عمان
* خلیج گوادر
* عرب سمندر

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
کابادباران

کابادباران فلپائن دا اک شہر اے ۔ ایہہ شہر فلپائن دے صوبہ آگوسان ڈیل نوٹرے دا صوبائی راجگڑھ اے ۔
## جغرافیہ

## تریخ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* آگوسان ڈیل نوٹرے صوبائی حکومت دی سرکاری ویب سائیٹ 

گٹھ:فلپائن دے شہر
گٹھ:فلپائن دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
حسن سدپارہ

**حسن سدپارہ** اک پاکستانی پعاڑیا اے۔ اوہ دوجا پاکستانی اے جیڑا ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑھیا۔ حسن صدپارہ سکردو گلگت بلتستان دے نیڑے اک تھاں صدپارہ دا رہن والا اے۔

*کے ٹو 1994
*نانگا پربت 1999 
*گاشر برم -1 2006
*بروڈ پیک 2007
*گاشر برم -2 2006
*ماؤنٹ ایورسٹ 12 مئی 2011

## بارلے جوڑ
*http://www.explorersweb.com/everest_k2/news.php?id=16772 

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
نانک سنگھ

***نانک سنگھ*** پنجابی بولی دے اگھے ناول کار اتے لکھاری سن۔ 1911ء وچ چھپیا اوہناں دا پہلا لیکھ *سیہرفی ہنس راج*، بہت مقبول ہویا۔
1922ء نوں **گورو کا باغ** مورچے ویلے اوہ جیل گئے تاں منشی پریم چند توں متاثر ہو جیل وچ ہی اوہناں اپنا پہلا ناول *ادھ کھڑی کلی* لکھیا، جو بعد وچ *ادھ کھڑیا پھلّ* ناں ہیٹھ چھپیا۔ گلپ (کہانی اتے ناول) نوں اپنی لیکھنی دی مکھ ودھا دے طور تے اپناؤن والے سنگھ نے ناول توں بناں کہانیاں، سوے جیونی(سوانع عمری) ترجمے، لیکھ اتے ناٹکاں سمیت 50 توں ودھ کتاباں لکھیاں ۔

## مڈھلی زندگی

سنگھ دا جنم 4 جولائی 1897ء نوں پنڈ چکّ حمید، ضلع جہلم (ہن پاکستان) وچ سری بہادر چند سوری دے گھر ، بطور ہنس راج، ہویا۔ اوہ پشاور دے گردوارے دے گرنتھی باغ سنگھ دی پریرنا نال ہنس راج توں نانک سنگھ بن گئے۔ پنجویں جماعت پنڈ دے ہی سکول توں پاس کیتی۔ چھیویں جماعت وچ پڑھدے ویلے اوہناں دا پیؤ دا سایہ سر تے نہ رہا اتے پڑھائی ادھوری چھڈّ کے روٹی-روزی کماؤن لگ پئے۔ اوہناں حلوائی دی دوکان اتے بھانڈے مانجے اتے میلےآں وچ قلفیاں وی ویچیاں۔

ایہناں نے 13 سال دی چھوٹی عمر وچ شاعری شروع کر دتی سی۔ 13 اپریل 1919 دی وساکھی دے دن امرتسر دے جلیانوالا باغ دے حادثے نوں اوہناں نے اکھیں ویکھیا، جسدا اوہناں دے من تے ڈونگھا اثر ہویا کیونکہ اوہناں دے دو دوست وی اس حادثے وچّ مارے گئے سن۔ اوہناں نے بریٹیش حکومت دے ظلم نوں ننگا کردی اک لمی نظم *خونی وساکھی* لکھی۔ حکومت نے اس تے پابندی لا دتی اتے ضبط کر لئی۔

1921 وچ ایہناں دا ویاہ راج کور نال ہویا۔

## کم

1911 وچ ایہناں دی پہلی لکھت ، سیہرفی ہنس راج، چھپیا۔ کجھ مذہبی گیت وی لکھے جہڑے *ستگور مہما* ناں ہیٹھ چھپے۔ 1922 وچ ایہہ گورو کا باغ مورچے ویلے جیل گئے۔ اس ویلے اوہناں نے اپنی دوسری کتاب *زخمی دل* لکھی جہڑی 1923 وچّ چھپی تے جس تے محض دو ہفتیاں بعد پابندی لا دتی گئی۔ جیل وچّ ہی اوہناں نے منشی پریم چند دے ناول پڑھے، جنہاں توں متاثر ہو کے اوہناں جیل وچ ہی اپنا پہلا ناول *ادھ کھڑی کلی* لکھیا، جو بعد وچ *ادھ کھڑیا پھلّ* ناں ہیٹھ چھپیا۔ اٹھتی ناولاں توں بناں چار کاوَ سنگریہہ، چار کہانی سنگریہہ، سوے-جیونی، ترجمے، لیکھ اتے ناٹک وی لکھے۔

ایہناں دے ناولاں وچ ایہناں نے سماجی برائییاں، معاشی ناہمواری ، سماجی اہتصال، پکھنڈ، بدچلنی، وڈھیکھوری اتے فرقو-جنونّ وغیرہ نوں ننگا کیتا اے ۔ اپنیاں کہانیاں اوہناں سماجی جیون وچوں لئیاں۔ 
ایہناں دیاں شاہکار لکھتاں وچ ادھ کھڑیا پھلّ، متریئی ماں، خون دے سوہلے، کال چکر، اگّ دی کھیڈ، انسیتے زخم، پریم سنگیت، مجھدھار، چٹا لہو، چترکار، غریب دی دنیا، پوتر پاپی، پیار دی دنیا، شول لائینز، آستک ناستک، آدم خور، جیون سنگرام، سنگم، پجاری، ٹٹی وینا، کٹی پتنگ، گنگا جلی وچ شراب، اک میان دو تلواراں، کوئی ہریا بوٹ رہیو، گگن دمامہ باجیو، پتھر کانبا (ترجمہ)، پتجھڑ دے پنچھی (ترجمہ)، میری جیون کہانی دے نام شامل ہن۔

## اوارڈ

تریخی ناول *اک میان دو تلواراں* نوں 1926ء وچّ ساہت اکادمی انعام ملیا۔

1986ءوچ*پوتر پاپی* توں ماخوذ اک ہندی فلم وی بن چکی اے ۔

## یادگاراں

پریت نگر وچّ اوہناں دے ناں ’تے گربخش سنگھ نانک سنگھ فاؤنڈیشن اتے پریت بھون اوپن ایئر تھئیٹر ہن۔ اوہناں دے سمادھ والے ستھان ’تے شاندار پارک ہے۔

17 جنوری 2004 نوں اوہناں دی گھروالی راج کور دی، 96 ورھیاں دی لمی عمر بھوگن پچھوں، موت ہو گئی۔ فروری 2012 وچ اوہناں دے پوترے ولوں کیتا ناول *ادھ کھڑیا پھلّ* دا انگریزی ترجمہ رلیز ہویا۔

## ایہہ وی ویکھو
٭سجان سنگھ

## حوالے

گٹھ:لکھاری
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سجان سنگھ

**سجان سنگھ** اک پنجابی کہانی کار سن۔ حالانکہ اوہناں دی پچھان اک کہانی کار دے طور تے اے پر اوہناں کجھ لیکھ وی لکھے۔ اوہناں دا پہلا لیکھ، *تویاں دا واجا* اس ویلے دے اک ماہواری رسالے *لکھاری* وچ چھپیا۔

## مڈھلی زندگی

سجان سنگھ دا جم 29 جولائی 1909 نوں بوٹا سنگھ دے گھر ڈیرہ بابا نانک وچ سانجھے پنجاب وچ ہویا۔ اوہناں دا پلن پوشن اوہناں دے نانا-نانی نے کیتا اتے اپنا مڈھلا بچپن اوہناں کلکتہ وچ بتایا۔ مڈھلی تعلیم (سکھیا)بال مکند کھتری مڈل سکول اتے بی.اے. خالصہ کالج، امرتسر توں پاس کیتی۔ فر گیانی اتے ایم.اے. پاس کرکے استاد، ہیڈماسٹر، پروفیسر اتے پرنسپل دے طور ’تے نوکری کیتی۔

اوہناں دا ویاہ جوگندر کور نال ہویا اتے اک پتر اتے دو دھیاں ہن۔

## بطور لکھاری

بطور لکھاری اوہناں زیادہ تر کہانیاں ہی لکھیاں۔ دو لیکھ سنگریہہ وی چھپوائے۔ اوہناں دے کہانی سنگرہیاں وچ *دکھ سکھ*، *دکھ سکھ توں پچھوں*، *ڈیڈھ آدمی*، *منکھ ’تے پشو*، *کلغی دیاں منیاں* اتے *شہر ’تے گراں* شامل ہن۔

## اوارڈ

1986 وچ *شہر تے گراں* لئی اوہناں نوں ساہت اکادمی اوارڈ ملیا اتے لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ ، پنجاب ولوں اوہناں نوں سبھ توں ودھیا کہانی کار دا خطاب ملیا۔

## ایہہ وی ویکھو
*کلبیر سنگھ کانگ
*نانک سنگھ

## حوالے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
کلبیر سنگھ کانگ

***کلبیر سنگھ کانگ*** (انگریزی وچ Kulbir Singh Kaang) پنجاب دے ساہت اکادمی اوارڈ جیتو لکھاری  سن۔
پنجابی زبان اتے ساہت دی 48 توں زیادہ سالاں تکّ سیوا کرن توں بعد 1 نومبر 2008 نوں اپنے گھر امرتسر وکھے اوہناں دی موت ہو گئی۔

## زندگی

کانگ دا جم 1936 وچ گرچرن سنگھ دے گھر سانجھے پنجاب دے شہر امرتسر وچ ہویا۔ اوہناں ایم.اے. اتے پی.ایچ.ڈی پاس کیتیاں اتے 1969 وچ اک سرکاری کالج وچ پروفیسر لگّ گئے جتھوں 1994 وچ ریٹائرڈ ہوئے۔

## کم

کانگ نے پنجاب دے جانے-پچھانے لکھاریاں دی زندگی اتے کماں اپر کئی کتاباں چھپوائیاں جنھا وچ تیجا سنگھ ، باوا بلونت اتے سجان سنگھ دے ناں شامل ہن۔ اوہناں تنقید، لیکھ اتے سفرنامیاں اتے دو درجن توں زیادہ کتاباں لکھیاں ۔  اتے *پرنسپل سجان سنگھ ابھینندن گرنتھ*، *پنجابی سبھیاچار*، *حادثیاں دا موسم* اتے *[[امام بخش]] دے قصے* وغیرہ کتاباں دے لکھن وچ وی معاونت کیتی ۔

## ایہہ وی ویکھو
*سجان سنگھ
*نانک سنگھ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
باوا بلونت

**باوا بلونت** (1915-1972) اک پنجابی ادیب (ساہتکار)اتے مکھ طور تے شاعر سن۔
## مڈھلی زندگی

باوا بلونت دا جم 1915ء وچ پنڈ نیشٹا، ضلع امرتسر وچ ہویا۔ 
اوہناں نوں سکول وچّ داخل ہو کے تعلیم حاصل کرن دا موقع نہیں ملیا اس لئی مڈھلی تعلیم پاندھے کولوں ہی حاصل کیتی۔ اوہناں نے اپنی محنت نال سنسکرت، ہندی، اردو اتے فارسی بولیاں وی سکھیاں اتے فیر بھارت اتے جگ دے مہان ساہت دا مطالعہ کیتا ۔ باوا بلونت نوں چتر-کلا(مصوری) وچ وی بہت دلچسپی سی۔ اپنیاں معاشی لوڑاں لئی اوہناں نوں کئی نکے-نکے کم کرنے پئے۔ گتے دے ڈبے بناؤن توں لے کے، لفافے بناؤن، سوت دی رنگائی دا کم اتے کھدر دیاں ٹوپیاں بناؤن دا کم کیتا پر اوہ کسے وی کم وچ اپنا پورا دھیان نہ لا سکے کیونکہ شاعری کرن تے ساہت پڑھن دے شوق نے اوہناں دیاں کسے دوجے کم ول پوری طراں جان نئیں دتا ۔

## لکھتاں

*بندرگاہ
*جوالامکھی 
*امر گیت 
* مہاں ناچ 
* سگندھ سمیر
* کس کس طرحاں دے ناچ
## شاعری دا ادھارن

### جیون
 
جیون ہے رونا تے ہسنا
مار پلاکی کال تے چڑھنا
ڈگنا پھیر اسے ولّ نسنا -
جیون ہے رونا تے ہسنا

اندھکار-کھنگھراں سنگ کھہنا
دکھ-سکھ دے نرکاں وچ پینا
دل-ساگر ’چوں اٹھدے رہنا
لچھّ-لچھّ نین گگن ’چوں وسنا -
جیون ہے رونا تے ہسنا

کدے کسے نوں دل دے بہنا
اج-کلّ دے کولو وچ پینا
وسمادی موجاں وچ وہنا
جگر دے چھالے عرش نوں دسنا -
جیون ہے رونا تے ہسنا

قدرت نال بکھیڑے کرنا
پھیر جو آئے سر تے جرنا
جیون ہے جتنا تے ہرنا
پل وچ جینا پل وچ مرنا
کر کر انگلاں کہے لکائی :
اوہ جاندا ہے نواں شدائی ’
سو-رنگی مستی وچ رہنا
ہونی نال وی توڑے کسنا -
جیون ہے رونا تے ہسنا


گٹھ:لکھاری
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
تھیوڈور کچنسکی

**تھیوڈور کچنسکی** (انگریزی وچ: *Theodore Kaczynski*) (جم: 22 مئی 1942) اک امریکی حساب دان، یونیورسیٹی پروفیسر تے دہشت گرد اے۔ او اونابامبر (unabomber) دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ امریکہ دے شکاگو ناں دے صوبے وچ وڈا ھوئے کچنسکی نے میشیگن تے ہارورڈ یونیورسیٹیاں وچ حساب دی پڑائی کیتی۔ کچینسکی دی مشھوری دی مکھ وجہ اس ولوں امریکہ دیاں کئی یونیورسیٹیاں وچ بمب دھماکے کرنا سی۔ FBI نے اپریل 1966 وچ کچنسکی نوں گرفتار کر لیا، اس وقت توں او جیل وچ بند اے۔

کچنسکی نے اجوکے صنعتی سماج دی مخالفت کردا اک مینیفیسٹو لکھیا اے، جس دا ناں اے: صنعتی سماج تے اس دا مستقبل ۔ (*Industrial Revolution and Its Future*)

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فاطمیر سیدیو

فاطمیر سیدیو 23 اکتوبر 1951 نوں کوسووو چ پودوجیوو لاگے پاکاشتیکا ناں دے پنڈ چ جمے ۔ اوہ کوسووو دی آزادی توں بعد کوسووو دے پہلے صدر رہے ۔
اوہناں نے پرسٹینا یونیورسٹی وچ بطور پروفیسر خدمات سرانجام دتیاں ۔ 
فاطمیر شروع توں ای سربیا دے کوسووو اُتے قبضے دے مخالف سی ۔ اوہناں نوں اپنے سیاسی معاملات چ صاف گو تے ایماندار دے طور تے جاݨیا جاندا اے ۔

کوسوو لبریشن آرمی تے یوگوسلاویہ دے وچکار مسلح جنگ شروع ہو گئی ۔ جنگ 1999ء وچ ختم ہوئی تے کوسووو اقوام متحدہ دی نگرانی وچ دے دتا گیا ۔ ابراہیم روگووا علاقے دے صدر بݨ گئے ۔ فاطمیر سیدیو ابراہیم روگووا دے جانشین بݨے ۔ 17 فروری 2008ء نوں کوسووو دے سربیا توں سرکاری طور تے اعلانِ آزادی توں بعد اوہ آزاد دیس کوسووو دے پہلا صدر بݨے تے ستمبر 2010 تک کوسووو دے صدر رہے ۔

## باہرلے جوڑ
* کوسووا دے صدر دی سرکاری ویب سائیٹ

۔
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک

گٹھ:کوسوو
لینکس

**لینکس** (انگریزی وچ: *Linux*) اک کرنل دا ناں اے جو کہ لینکس ٹبر دے یونکس ورگے آپریٹنگ سسٹماں وچ استعمال ہوندا اے۔ اس نوں فنلینڈ دے ہیلسنکی یونیورسیٹی دے کمپیوٹر سائنس دے 21 سالاں دے سٹوڈینٹ لینس ترووالدس (Linus Trovalds) نے 1991ء وچ پروگرام کیتا سی۔ پیچھوں اس کرنل نوں امریکہ دے گنو پروجیکٹ (GNU Project) دی حمایت مل گئی تے اے پوری دنیا وچ پھیلن لگا۔

## تریخ

1991ء وچ مایکروسافٹ دے بل گیٹس ولوں خریدیا گیا DOS آپریٹنگ سسٹم مارکٹ وچ آپنی تھاں پکّی کر چُکا سی۔ Apple دے Mac کمپیوٹر چنگا چلدے سن، پر مہنگے ہون کارن او زیادہ تر لوکاں دی پہنچ تو باہر سن۔ UNIX ویچن والیاں دا تبکا ہں آپنے آپریٹنگ سسٹماں دے کوڈ نوں سامبھ-سامبھ رکھدا سی۔ اہنا حالاتاں وچ ہیلسنکی یونیورسیٹی دے سیکنڈ اییر دے کمپیوٹر سائنس سٹوڈیت لینس ترووالدس دے ھتھ ڈچّ پروفیسر آنڈریو ایس تانینبوم (Andrew S. Tanenbaum) دی اکّ کتاب لگّی۔ کتاب دا ناں سی: *Operating Systems: Design and Implementation* (آپریٹنگ سسٹم: خاکہ تیار کرنا تے جامعہ عمل پہنانا)۔

کتاب وچ 12,000 لایناں دا MINIX آپریٹنگ سسٹم دا کوڈ سی۔ بھاویں MINIX کوئ بہت زیادا چنگا آپریٹنگ سسٹم نہی سی، کتاب دا فائدہ اے سی کہ کوئ وی سٹوڈینٹ کتاب دے زریے اے سکھ سکدا سی کہ آپریٹنگ سسٹم کس طرح کم کردے نے۔

لینس اکّ جوشیلا گبھرو سی۔ کتاب پڑن توں بعد اس نے اگست 1991ء وچ مینکس نیوز گرپ تے اکّ میسج لکھیا، جس وچ اس نے کیہا: "میں 386(486) AT کلوناں لئی اکّ آپریٹنگ سسٹم بنا ریہا ہاں۔"

اکّ مہینے بعد 'لینکس 0.01' تیار سی۔ اے کافی سادا جیہا کوڈ سی لیکن اس نے بہتے پروگرامراں وچ دلچسپی جگائ تے ہولی-ہولی دس، سو، ہزار تے پھر لکھاں پروگرامر اس اتّے کم کرن لگ پئے۔

گٹھ:سافٹوئیر
گٹھ:سافٹویئر
بقراط

بقراط مشہور یونانی سائنسدان سی ۔ اسنے طب چ بوہت کم کیتا ، اسنے بیماری چ تویت گنڈے دے علاج دی بجائے سائنسی علاج دی نیہہ رکھی ، ایسے لئی بقراط نوں بابائے طب دا درجہ وی دتا جاندا اے ۔ طب دے علم ج بقراط دیاں رکھیاں بنیاداں تے بعد چ جالینوس ، محمد بن زکریا الرازی تے ابن سینا ورگے عالماں دیاں تحقیقاں نال طب یونانی دی بنیاد قائم ہوئی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونان
گٹھ:سائنسدان
گٹھ:یونانی لوک
سلوواکیا

**سلوواکییا** (Slovakia)
(تلفظ: ;  ),
سرکاری طور اُتے **سلوواک جمہوریہ** (Slovak Republic)
(، )
وسطی یورپ دا اک زمین بند ملک ا‏‏ے۔ ایہدے شمال وچ پولینڈ، مشرق وچ یوکرین، جنوب وچ ہنگری، مغرب وچ آسٹریا تے شمال مغرب وچ چیک جمہوریہ د‏‏ی سرحد ا‏‏ے۔ سلوواکیا دا پہاڑی علاقہ تقریبن 49،000 مربع کلومیٹر (19،000 مربع میل) اُتے پھیلا ہويا اے، ایہد‏‏ی آبادی 5.4 مِلیئن تو‏ں وَدھ ا‏‏ے۔ راجگڑھ تے سَبھ تو‏ں وڈا شہر براٹیسلاوا اے تے دوسرا سبھ تو‏ں وڈا شہر کوشیسے ا‏‏ے۔

## جغرافیا

سلوواکیا طول البلد 47° تے 50°N تے لمبائی 16° تے 23°E دے درمیان ا‏‏ے۔ سلوواکیا دا بوہت‏ا حِصہ پہاڑاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہناں پہاڑی سلسلےآں وچ فترا، تاترا ایریا د‏‏یاں (بشمول تاترا پہاڑاں، گریٹر فاترا تے کم فاترا)، سلوواک ایسک پہاڑاں، سلوواک وسطی پہاڑاں یا بیسکیڈس شام‏ل نيں۔ سبھ تو‏ں وڈا نیواں علاقہ جنوب مغرب وچ زرخیز ڈینوبین لولینڈ اے، اس توں بعد جنوب مشرق وچ مشرقی سلواک لولینڈ ا‏‏ے۔ سلوواکیا د‏‏ی زمین دا ٪41 حِصہ جنگلات اُتے محیط اے۔

## اِنتظامی تقسیم

## مورتاں

File:View of the High Tatra Mountains.jpg|
File:Jastrabia veža from dolina Zeleného plesa.jpg|
File:Rohacsky vodopad.jpg|
File:Kriváň.JPG|
File:Posredni Gerlach.jpg|
File:Belianske tatry.jpg|


## حوالے


سلوواکیا
گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں
گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملکاں
گٹھ:جمہوریتاں
گٹھ:زمین بند ملکاں
گٹھ:وسطی یورپ
گٹھ:یورپی ملک
سرگ ہاروش

**سرگ ہاروش** (جمیا: 11 ستمبر 1944) فزکس دا اک گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے ڈیوڈ وائنلینڈ نال فوٹون تے کم کرن تے فزکس دا 2012 نوبل انعام دتا گیا اے۔

سرگ ہاروش کاسابلانکا مراکش وچ جمیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/10/09/162549883/french-and-american-scientists-share-physics-nobel

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ڈیوڈ وائنلینڈ

**ڈیوڈ وائنلینڈ** (جمیا: 24 فروری 1944) فزکس دا اک  گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے سرگ ہاروش نال  فزکس دا 2012 نوبل انعام دتا گیا اے۔

ڈیوڈ وائنلینڈ ملواکی وسکونسن امریکہ وچ جمیا۔ کیلیفورنیایونیورسٹی، برکلے توں گریجویشن تے ہارورڈ یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
*http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2012/10/09/162549883/french-and-american-scientists-share-physics-nobel
مٹ رومنی

**مٹ رومنی** اک امریکی بپاری تے سیاستدان اے جیہڑا 2003 توں 2007 تک امریکی صوبے میساچیوسٹس دا 70واں گورنر ریا تے ریپبلکن پارٹی ولوں 2012 وچ ہون والیاں چوناں نوں جت کے امریکی صدر بننا چاہندا اے۔

گٹھ:امریکی شخصیتاں
رابرٹ لیفکوٹز

**رابرٹ لیفکوٹز** (جمیا: 15 اپریل 1943) کیمسٹری دا اک گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے بریان کوبلکا نال کیمسٹری دا 2012 نوبل انعام دتا گیا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
مو یان

**مَوْ یَان** (جم: 17 فروری 1955) جینی لکھاری تے نوبل انعام جیتو اے۔ 2012ء وچ یان نوں ساحت دا نوبل انعام دتا گیا۔ اس نال نان چین دا نوبل انعام جتن والا پہلا شخص بن گیا۔ یان دا بچپن دا ناں **گُوَان مَوْئ** اے۔ ناولاں توں علاوہ یان نکّیاں کہانیاں تے لیکھ وی لکھدا اے۔ یان دیاں کتاباں دا بولی وٹاندرہ انگریزی، فرانسیسی، جبانی تے ہورناں بولیاں وچ ہو چُکّیا اے۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## اتہ پتہ


گٹھ:نوبل انعام جتن والے
جان گرڈن

**جان گرڈن** (جمیا: 2 اکتوبر 1933) فزیالوجی دا اک گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے شنیا یاماناکا نال ‌فزیالوجی/دوائیاں دا 2012 نوبل انعام دتا گیا اے۔

جان گرڈن ایٹن کالج تے کرائسٹ چرچ کالج، آکسفورڈ توں پڑھیا تے آکسفورڈ یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی تے 1971 تک پڑھایا۔ کیمبرج یونیورسٹی وچ وی کم کیتا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* نوبل انعام کمیٹی دی دس

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
شنیا یاماناکا

**شنیا یاماناکا** (جمیا: 4 ستمبر 1962) فزیالوجی دا اک جپانی گرو اے اوہنوں اوہدے کم تے جان گرڈن نال ‌فزیالوجی/دوائیاں دا نوبل انعام دتا گیا اے۔

شنیا یاماناکا 4 ستمبر 1962 نوں ہیگاشیاوساکا، ضلع اوساکا جپان وچ جمیا۔ کوبے یونیورسٹی توں ایم ڈی تے اوساکا سٹی یونیورسٹی توں پی ایچ ڈی کیتی۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* نوبل انعام کمیٹی دی دس

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
رابرٹ فسک

**رابرٹ فسک** (انگریزی میں: Robert Fisk) (جم: 12 جولائی 1946 میڈسٹون، برطانیہ میں) اکّ برطانوی رپورٹر اے جو مڈل اِیسٹ وچ انگریزی اخبار "د انڈیپنڈنٹ" (The Independent) دے لئی کمّ کردا اے۔ اَوْ پچھلے 30 وریاں توں زیادہ وقت توں اُس علاقے وچ کمّ کر ریہا اے۔ 1976 وچ مڈل اِیسٹ وچ گئے، فسک اُنہاں گنوے چنوے رپوٹراں وِچوں اکّ اے جو اُسامہ بن لادن نوں کئی واری مل جُکّے نے۔ اُسامہ نال اُنہاں پہلی وار ملاقات سوڈان وِچ کیتّی تے آخری وار اَوْ اُس سعودی نوں افغانستان وچ میلیا۔

## جنگاں

آپنے لمبے کریر دوران فسک نے کئی جنگاں بارے رپورٹنگ کیتّی اے۔ اُنہاں وچ اسرائیل دی لبنان اُتے 1978 تے 1982 دے حملے ، 1979 دا ایرانی انقلاب، ایران عراق جنگ (1980 سے 1988)، سوویت یونین دا افغانستان وچ داخل ہونا (1980)، پہلی کھاڑی جنگ (1991)، بوسنیا دی جنگ (1992 توں 1996) تے الجزائر دی 1992 وچ شروع ہوئی خانہ جنگی شمار نیں۔

1992 وچ اَوْ فسک اِی سی جس نے لبنان دے قابا وچ اقوام متجدہ اُتے اسرائیلی بمباری دی خبر لِیک کیتّی۔
بچاؤ پربندھ

**بچاؤ پربندھ** جانداراں دے اندر انگاں تے کماں دا ایسا پربندھ اے جیہڑا اوہنوں روگاں توں بچاندا اے۔ کم نوں ٹھیک ول نال کرن لئی

## بارلے جوڑ

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:پنڈا
فزیکل کیمسٹری

کیمیائی پربانداں نوں فزکس نال پڑھن نوں فیزیکل کیمسٹری کیندے نیں۔
انکاربن کیمسٹری

انکاربن کیمسٹری کیمسٹری دا اوہ انگ اے جیدے وچ کاربن توں علاوہ باقی کیمیائی عنصراں دے کمپاؤنڈاں نوں پڑھیا تے ویکھیا جاندا اے۔
عرب اسرائیلی جھگڑا

عرب اسرائیلی جھگڑا اوس سیاسی کھیچل تے لڑائیاں نوں کہندے نیں جیہڑیاں فلسطین تے اسرائیل دے بنن باجوں عرباں تے اسرائیلیاں دے وشکار ہوئیاں۔

عرب اسرائیل تنازع (عربی: الصراع العربي الإسرائيلي، عبرانی: הסכסוך הישראלי ערבי) 1948ء تو‏ں جاری عرب لیگ تے ریاست اسرائیل دے وچکار تنازعہ اے جو درحقیقت ارض فلسطین دے استحقاق اُتے ا‏‏ے۔ جس تو‏ں عرب وچ جذبہ انتقام ابھریا تے 1948ء وچ عرب اسرائیل جنگ ہوئی، جس وچ کثیر تعداد وچ عرب افواج تے رضاکار شریک ہوئے۔ اخوان المسلمین تو‏ں وابستہ افراد وی شریک ہوئے۔ لیکن جنگ وچ عرباں نو‏‏ں ہزیمت ہوئی جس دے نتیجہ وچ فلسطینیاں نو‏‏ں ہجرت تے پناہ گزینی اُتے مجبور ہونا پيا۔

## حوالے

عرب اسرائیل تنازع
گٹھ:ایشیا وچ ویہويں صدی
گٹھ:جاری تنازعات
فیلکس باؤمگارتنر

**فیلکس باؤمگارتنر** آسٹریا دا اک ہوائی چھال مار اے۔ فیلکس باؤمگارتنر 14 اکتوبر 2012 نوں اوہ اک پکانے وچ سب توں اچا گیا تے اوتھوں زمین تے چھال ماری۔ 

فیلکس باؤمگارتنر 20 اپریل 1969 نوں سالزبرگ، آسٹریا وچ جمیا۔ اوہ آسٹریا دی فوج وچ سی تے اوتھے اوہ ہوا چ جہاز توں چھالاں مارن لگیا۔ 14 اکتوبر 2012 اوہ پکانے وچ بیٹھ کے سب توں اتے 127,000 فٹ یا 24 میل زمین توں اچا گیا تے اوتھوں اوہنے زمین تے چھال ماری۔ اوہ 4 منٹ تے 19 سکنٹاں وچ زمین تے اپڑیا۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
* ریڈ بل ویونت
## اتہ پتہ
صوبہ باک کان

صوبہ باک کان ویت نام دے 58 صوبےآں چوں اک اے۔

## جغرافیہ

## صوبے دی انتظامی ونڈ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ویت نام
گٹھ:ویت نام دے صوبے
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
ہا گیانگ

شہر ویت نام دا اک شہر اے تے  ویت نام دے صوبے دا راجگڑھ اے ۔
## جغرافیہ

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ویت نام دے شہر
گٹھ:ویت نام دے آباد تھاں
گٹھ:ویتنام دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
نراتے

**نراتے** جاں **نراتا** اِک ہِندو تہوار ہے۔ نراتے (नवरात्रि) سنسکرت دا لفظ اے، جس دا متلبّ ہُندا اے نَوں راتاں۔ ایہہ تہوار سال وِچّ چار وار آؤندا اے۔ چیتر، اشاڈھ، اشوِن، پوشپرتپدا ولوں نَومی تکّ منایا جاندا اے۔ نراتے دے نَوں راتاں وِچّ تِنّ دیوِیاں میاکالی، میالکشمی اَتے میاسرسوتیا سرسو تِئک اَتے دُرگا دی نَوں سورپو دی پُوجا ہُندی اے جِنہاں نوں نودُرگا کہندے ہَن۔

گٹھ:ہندومت
گٹھ:تہوار
لائڈ شیپلے

**لائڈ شیپلے** اک امریکی اکنامکس تے میتھمیٹکس گرو اے۔ اوہ یونیورسٹی آف کیلیوفورنیا لاس اینجلس وچ پروفیسر اے۔ اوہنوں 2012 دا اکنامکس دا نوبل انعام ایلون روتھ نال دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
* http://www.econ.ucla.edu/shapley/

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چترالی لوک

چترالی پاکستان دے ضلع چترال تے گلگت بلتستان تے ضلع غذر دی اک کھوار بولی بولن والی ٹولی اے ۔ ایہ قشقاری یا چھتراری وی کہلوندے نیں ۔

گٹھ:چترالی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:چترال
صوبہ وینہ فوک

صوبہ وینہ فوک ویت نام دے 58 صوبےآں چوں اک اے ، اسدا راجگڑھ وینہ ین شہر اے ۔

## جغرافیہ

## صوبے دی انتظامی ونڈ

## باہرلے جوڑ

* Official site of Vĩnh Phúc Government