open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مہارانی کیشوری

**مہاراݨی کیشوری** 18 ویں صدی دی عورت سی، جو ریاست بھرت پور، راجستھان دے جٹ مہاراجا سورج مل دی بیوی سی ۔ اوہ ہوڈل توں آئی سی جو متھرا تے بھرت پور دے نیڑے ہریاݨا دے ضلع پلوال دا اک شہر اے ۔

## کم
مہاراݨی کیشوری نے ریاست بھرت پور دی حکمرانی نوں چلاؤݨ وچ اہم کردار نبھایا، مہاراجا سورج مل نے ہمیشا اہم معاملیاں اُتے اس نال صلاح کیتی ۔ اسنے تن پیڑھیاں لئی صلاح کار دے طور تے کم کرنا جاری رکھیا، اوہنے اپݨے شوہر دی موت مگروں وی اسنے کم جاری رکھیا ۔

## ہور دیکھو
* سورج مل
* جواہر سنگھ
* بھرت پور
* ریاست بھرت پور

## حوالے

## سروت
* Kalika Ranjan Qanungo: History of the Jats : Contribution to the History of Northern India (Up to the Death of Mirza Najaf Khan, 1782)۔ Edited and annotated by Vir Singh. Delhi, Originals, 2003, 81-7536-299-5
* Dr. Prakash Chandra Chandawat: Maharaja Suraj Mal aur unka yug, Jaypal Agencies Agra, 1982
* Kunwar Natwar Singh: Maharaja Suraj Mal

## باہرلے جوڑ
* Birth place of Maharani Kishori

گٹھ:16ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
گٹھ:ریاست بھرت پور
راج کمل جھاء

**راج کمل جھاء** (; جم 1966) روزانہ اخبار *[[انڈین ایکسپریس]]* دا مکھ اڈیٹر اتے اک قومانتری مشہوری دا ناول کار اے۔ اوہ گڑگاؤں وچ رہندا اے۔ اوہ انڈین نیشنل کانگرس دیکومی بلارے سنجے جھاء دا چچیرا بھرا اے۔

جھاء دا جم بھاگلپور، بہار وچ ہویا سی، اتے کلکتہ، مغربی بنگال وچ اوہ وڈا ہویا، جتھے اوہ سینٹ یوسف کالج وچ سکولی تعلیم لئی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1966
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
رُقیہ سلطان

**رُقیہ سلطان بیگم** مغل راج دی مہارانی سی۔ اوہ مغل بادشاہ اکبر دی پہلی بیوی سی।
اوہ ہندال مرزا دی پتری سی ۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
گٹھ:شاہی عورتاں
پاربتی بروآ

**پاروتی بروآ** ()
اک بھارتی شہری اے۔ اس دا جم گوریپور دے شاہی پروار دے مرحوم پرکرتش چندر بروآ دے گھرہویاسی۔ جد بی بی سی نے مارک شانڈ ولوں اس دی زندگی دے بنیاد تے کمپینیئن کتاب دے نال نال "کوئین آف د ایلیفینٹس" دی ڈوکومینٹری تیار کیتی سی، اس توں بعد اوہ مشہور ہو گئی۔ اوہ گوہاٹی وچ رہندی اے اتے اوہ ایشیئن ایلیفینٹ سپیشلسٹ گروپ، آئییوسیئین دی میمبر اے۔

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
بھارت وچ روڈ سائن

## لازمی نشان

File:No Entry sign India.svg|
File:Indian Road Sign one way traffic right.svg|
File:Indian Road Sign one way traffic left.svg|
File:Indian Road Sign no vehicles.svg|
File:Overtaking prohibited.svg|
File:Indian Road Sign load limit.svg|
File:Indian Road Sign I-IV-6.svg|
File:Indian Road Sign I-II-15.svg|
File:No parking new.svg|
File:No standing.svg|
File:No stopping.svg|
File:Compulsory Ahead.svg|
File:Compulsory Left India.svg|
File:Compulsory Right India.svg|
File:Compulsory Keep Left India.svg|
File:Compulsory Keep Right India.svg|


## انتباہی نشان

File:Indian Road Sign II-1.svg|
File:Indian Road Sign II-2.svg|
File:Indian Road Sign II-3.svg|
File:Indian Road Sign II-4.svg|
File:Indian Road Sign II-5.svg|
File:Indian Road Sign II-6.svg|
File:Indian Road Sign II-9.svg|
File:Indian Road Sign II-10.svg|
File:Indian Road Sign II-12.svg|
File:Indian Road Sign II-15.svg|
File:Indian Road Sign II-17.svg|
File:Indian Road Sign II-21.svg|
File:Indian Road Sign II-22.svg|
File:Indian Road Sign II-23.svg|
File:Indian Road Sign II-24.svg|
File:Indian Road Sign II-25.svg|
File:Road Sign Children.svg|
File:Indian Road Sign II-47.svg|
File:Indian Road Sign II-48.svg|
File:Indian Road Sign II-49.svg|
File:Indian Road Sign II-50.svg|
File:Indian Road Sign II-62.svg|
File:Indian Road Sign II-69.svg|
File:Indian Road Sign II-70.svg|


گٹھ:آواجائی
گٹھ:اشارے
سُچارو دیوی

**مہارانیسچارو دیوی** (جاں** سچارا دیوی**) (1874–1961) ، مایوربھانج، بھارت دی مہارانی سی۔

## مڈھلا جیون
اسدا جم اک بنگالی ہندو پروار وچ ہویا۔ اوہ کلکتہ دے برہمو سماج سدھارک مہارشی کیشب چندرا سین دی دھی سی۔ اسدا ویاہ 1904 وچ مایوربھانج راج دے مہاراجہ شری چندرا بھانج دیو نال ہویا، اوہ مہاراجہ دی دوجی بیوی سی جس نال اسنے اپنی پہلی بیوی دی موت توں بعد ویاہ کروایا سی۔ مہاراجہ نال ویاہ توں بعد، اس کول اک پتر اتے دو پتریاں سن۔ اسدا اکلوتا پتر،  شہزادہ دھروبیندرا بھانج دیو (1908–1945)، اک روئل ایئر فورس پائلٹ سی، جسدی موت دوجی وڈی لڑائی ہو گئی سی۔ اسنے اپنی زندگی دا ودھ سماں مایوربھانج پیلیس وچ بتایا، جو مایوربھانج راج دے حکمراناں دی اوہ شاہی رہائش سی۔

اوہ اتے اسدی بھین، کوچ بہار دی مہارانی، سپالیسی دیوی، اپنے شاندار کپڑے پاؤن دے انداز لئی نوٹ کیتیاں جاندیاں سن۔

## کم
اسنے اتے اسدی بھین سپالیسی دیوی نے 1908 وچ دارجلنگ وچ مہارانی گرلز ہائی سکول دا قیام کیتا۔ مہارانی سچارو دیوی نوں، 1931 وچ *بنگال وومینز ایجوکیشن لیگ* دی پردھان چنی گئی۔ 1932 وچ، اسدی بھین، سپالیسی دی اچانک موت توں بعد، سچارو نوں "آل بنگال ومینز یونین" دی پردھان بنایا گیا۔ کلکتہ وچ، اسنوں، اسدی ہم عصر کارجکرتا چارولتا مکھرجی، سروج نالنی دتّ، ٹی۔آر۔ نیلی، اتے اسدی بھین، کوچ بہار دی مہارانی، سپالیسی دیوی، وانگ عورتاں دے حقاں دی کارکن وجوں جانی جاندی اے۔

اسدی موت 1961 وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1874
گٹھ:موت 1961
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورتاں دے حقاں دے سرگرم کم کرتا
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
بندوساگر جھیل

بندوساگر جھیل اڑیسہ دے راجگڑھ بھبنیشور وچ واقع اے۔ ایہہ اتھے دیاں بہت ساریاں جھیلاں وچوں کافی وڈی اتے خوبصورت اے۔

لنگراج مندر دے شمال وچ واقع، لگبھگ 1300 فٹ لمبے اتے 700 فٹ چوڑا پتھر دے آلے دوآلے، ایہہ جھیل بھونیشور دی سبھ توں وڈی جھیل اے۔ کیہا جاندا اے کہ اس جھیل دے آلے-دوآلے 7000 مندراں سن۔ 500 مندراں دے کھنڈ اج وی ملے ہن۔ ایہہ مندراں 8 ویں صدی توں 13 ویں صدی تک بنائیاں گئیاں سن۔ باراں مندراں، جو کہ مکھ روپ وچ لنگراج مندر وچ ہن، اجے وی عقیدت منداں وچ بہت مشہور ہن۔ ایہہ اک تتھّ اے کہ بھارت دے سارے پوتر دریاواں دا پوتر پانی، جھیلاں، تلإ اتے جھیل دے جھیلاں نوں بندوساگر جھیل وچ ملایا جاندا اے۔ بندوساگر جھیل دے وچکار  اک جزیرہ اے، جتھے ہر سال اک وڈی تقریب لنگراج دے بتّ نوں مندر وچ لیا کے ہر سال منعقد کیتا جاندا اے۔

گٹھ:بھارت دیاں جھیلاں
آدِتی گُپتا

**ادتِگپتا** (ادیتی گپتا دے روپ وچ چھپیا ہویا) اک بھارتی اداکارہ، ماڈل اتے فیشن ڈزائینر اے، جو مشہور ٹیلیوژن لڑیکس دیش میں ہے میرا دل سٹار پلسّ چینل اتے اس دے کم لئی مشہور اے۔ اوہ زی ٹی۔وی۔ دی لڑی قبول ہے دی اک ڈین نوں وی دکھائی دے رہی سی۔ اوہ پردیس میں اے میرا دل اتے سٹار پلسّ دے عشقَ باز وچ اس دیاں نگاسی کرداراں لئی جانیا جاندا اے۔

**آدتی گپتا** دا (21 اپریل 1988,) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ ہے۔ ادتی نے اپنے ٹی وی کیریئر سبھ توں پہلاں بالاجی ٹیلیوژن نال 'کس دیش میں ہے میرا دل' نام دے اک ناٹک راہیں ہرشد چوپڑہ نال شروع کیتا۔ اس سمیں ایہہ صرف 19 سال دی سی۔ اس دا گھر پونا وچّ ہے اتے اک فیشن ڈزائنر بننا چاہندی سی۔ مگر سمیں دے ہیر پھیر نال اسنوں ناٹک وچّ مکھ کردار نبھاؤن دا موقع ملیا۔
 

## کریئر
گپتا اپنے اداکاری کیریئر نوں کس دیش میں ہے میرا دل سٹار پلسّ چینل اتے وچ ہریشد چوپڑہ دے نال کیتی۔ اسنے سٹار پروار اوارڈ، سٹار پلسّ دے رنگ دِ انڈیا اتے دیوالی رشٹٹن کی ورگیاں پروگراماں اتے مظاہرہ کیتا اے۔ اسنے ذرا نچکے دکھا وچ وی حصہ لیا، جس وچ اسدی ٹیم جت گئی۔
ادیتی نے 2014 توں سیریل کیوبول اے وچ اک منفی کردار نبھایا۔
2016 وچ، اسنے سنجنا دی کردار نبھایا۔ پر 2017 دے شروع وچ، تعمیری مسئلےآں کارن، اوہ شو نوں بند کر دتا۔
اسدا سبھ توں نواں کم سٹار پلسّ دے مشہور سیریز عشق باز سی۔

## ٹیلیوژن

## انعام
## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
* Additi Gupta collected news and commentary at *[[د ٹائیمز آف انڈیا|The Times of India]]*
* Additi Gupta biography with rare photo collection 

 
گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی اداکاراواںگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
زی ٹیوی

**زی ٹیوی** بھارتی اک ہندی بولی ٹی۔وی۔ چینل اے۔ ایہہ 1998 وچ شروع ہویا اتے دو سالاں بعد ایہہ چووی گھنٹے اپنے پروگرام دین لگیا۔

 

گٹھ:ٹیوی چینل
بہوجن سماج پارٹی

**بہجن سماج پارٹی** اک بھارتی قومی سیاسی پارٹی اے جس دے جم داتا سری کانسی رام ہن اوہناں نے پارٹی 1984 وچ شروع کیتی سی۔ ایہہ پارٹی غریباں دی پارٹی اے۔ اس پارٹی دا چون نشان ہاتھی اے اتے پارٹی ڈاکٹر۔ بھیم راؤ امبیدکر نوں اپنی موڈھی مندی اے۔ اج کل اس پارٹی دی چیئرپرسن کماری مایاوتی اے۔

## اتہاس
جون 1926 وچ بابو منگو رام موگووالیا نے غدر پارٹی بنائی۔ 1931 وچ آدی دھرم موومینٹ بنائی۔ اتے 1931 دیاں چوناں وچ آدی دھرم موومینٹ نے انونڈے پنجاب دیاں 8 وچوں 6 سیٹاں تے جت حاصل کیتی۔ ڈاکٹر۔ بھیم راؤ امبیدکر نے 1942 وچ شڈیولڈ کاسٹ فیڈریشن بنائی اتے منگو رام 1945 دیاں چوناں وچ ایم ایل اے بنے۔ بہجن سماج پارٹی دے موڈھی کانسی رام دے دادا جو آدی دھرم منڈل دا چوٹی دا لیڈر سی نے 1950 وچ ریپبلک پارٹی آف انڈیا دی ستھپنا کیتی۔ 1958 توں 1966 تک سری لاہوری رام بیلے اس پارٹی دے جرنل سیکٹری راے۔ اس نے 1967 دیاں چونا وچ 4 سیٹاں تے چون لڑی جہناں وچ اک ڈاکٹر۔ جگجیت سنگھ چوہان سن جہڑا خالصتان دا موڈھی منیا جاندا اے۔ 6 دسمبر 1978 نوں کانسی رام نے بامسیف BAMCEF  بنائی اتے 6 دسمبر 1981 نوں ڈیئیس4 (DS4) جس دا مطلب سی دلت، سوست سماج سنگھرس سمپتی جو اگے چل کے 14 اپریل 1984 نوں بیئیپی (بہجن سماج پارٹی) بنی۔

## لوک سبھا

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
رائے سکھ

راء سکھ پنجاب وچ رہن والی اک دلت برادری اے۔ اس برادری دے لوک ہن کھیتی باڑی نال جڑے ہوئے ہن اتے مزدوری وی کردے ہن۔مول روپ وچ ایہہ لوک شکار کرکے اپنا گزارا کردے سن۔ ہن راے سکھ برادری دے لوک کافی سمجھدار اتے ترقی دے رہ تے ہن ، اتے بہت ہی لوک اُچی پڑھائی والے تے سرکاری نوکریاں والے ہن۔ایہ برادری زیادہ تر فیروزپور توں لے کے فاضلکا تک باڈر پٹی تے بیٹھی اے۔ اہناں علاقےآں  وچ چوناں لڑن لئی صرف اس راے سکھ برادری دا آدمی ہی چوناں وچوں جیتو ہو سکدا اے۔ ایہ قوم بہت بہادر منی جاندی اے۔

## اتہاس
راء سکھ راجستھان اتے ملتان جو کہ پاکستان چ اے، اتھوں آئے ہوئے منے گئے ہن۔ ایہہ اپنا تعلق راجپوت پرکھاں دے نال دسدے ہن۔ اس جاتی دے کجھ کوُ لوکاں نوں چھڈّ کے سارے مزدوری کردے ہن۔ ایہہ لوک سکھ دھرم دے اثر نال سکھ ہو گئے اتے اج ایہہ نامدھاری وی مل جاندے ہن۔ راجستھان اتے پنجاب دے ضلع فاضلکا وچ عیسائی دھرم دے پرچار ہیٹھ ایہناں نے عیسائی مت وی اپنا لیا اے۔

## بولی
اس جاتی دی بولی وچ لیہندی اتے راجستھانی بولی دا رلاء اے پر اج کل پڑھائی اتے ماحول کرکے ایہہ ہن ٹکسالی پنجابی دی ورتوں کردے ہن پر حالے وی ایہناں دا شبد بھنڈار لیہندی والا ہی اے۔

## اُگھے لوک
* شیر سنگھ گھبایا
* بابا پوکھر سنگھ
* جگا سنگھ بٹی ٹاہلی والا
* موہن سنگھ پھلیاں والا
* دوندر سنگھ گھبائا
## ہور ویکھو
٭رائے برادری

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے قوم قبیلے
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجاب دے سماجی گروہ
گوری، گرجستان

**گوری** (جارجیائی: გორი) جارجیا (گرجستان) دیس دا اک شہر اے۔ جوزف سٹالن دا جم جارجیا وچ گوری ناں دے تھاں اتے ہویا سی۔
 

گٹھ:جارجیا
بھارت چھڈو تقریر

thumb|بنگلور وچ جلوس دیکھو
**بھارت چھڈو بھاشن** اوہ تقریر اے جومہاتما گاندھی نے8 اگست 1942, نوںبھارت چھڈو تحریک دی سابق سندھیا تے دتا سی۔ اس نے درڑھ ارادے نال شانتمئی جدوجہد کرن لئی کیہا سی۔ ایہہ اس بھروسے دا لکھائک سی جو گاندھی تحریک لئی دیکھدا سی۔  اس نوں اس نے *کرو جاں مرو* دے سدے وچ درسایا سی۔ اسدا تقریر بمبئی (ہن ممبئی) وچ گووالیا ٹینک میدان، جسدا نام بدل کے اگست انقلاب میدان رکھ دتا گیا، وچ دتا گیا سی۔  گاندھی دے تقریر توں چووی گھنٹے توں وی گھٹ ویلے وچ، لگبھگ ساری کانگرس لیڈرشپ، صرف قومی پدھر تے ہی نہیں ،قید کر لئی گئی سی اتے کانگرس دے زیادہ تر لیڈراں نوں باقی جنگ دا سماں جیلھاں وچ کٹنا پیا سی۔ آزادی حاصل کرن وچ بھارت دے جدوجہد نوں تیز کرن لئی گاندھی نے ایہہ تقریر دتا۔  

## ہورویکھو
*بھارت چھڈو تحریک
گٹھ:گاندھی ازم
گٹھ:بھارت دی تریخ
جنتا پارٹی

**جنتا پارٹی** 1975 اتے 1977 دl ایمرجینسی (بھارت) دے ویلے ایمرجینسی وچ آئی۔ ایہہ سٹیٹ ایمرجنسی، جو کہ 1975 اتے 1977 دے وچکار اندرا گاندھی دی اگوائی والی بھارت سرکار نے لاگوُ کیتی سی، دیاں مخالف بھارتی سیاسی دھراں دا گڑھ سی۔ بھارت دیاں عام چوناں 1977 دے ویلے جنتا پارٹی نے جت حاصل کیتی تے پہلی وار غیر کانگرسی وزیر اعظم  مرارجی ڈیسائی نے وزیر اعظم دی سونہہ چکی۔

## حوالے

گٹھ:سرکار
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی پارٹیاں
گٹھ:بھارت سرکار
سُنیتی دیوی

**سُنیتی دیوی** (1864–1932) کوچ بہار، بھارت دی برطانوی ہند  ویلے ریاستاں دی مہارانی سی۔ 

## نجی جیون
اوہ کلکتہ دے برہمو سماج سدھاروادی، کیشب چندرا سین دی دھی سی۔ اسدا ویاہ نرپیندر نرائن(1863–1911)، 1878 وچ کچھ بہار دا مہاراجہ، نال ہویا جدوں اوہ چوداں سال دی سی۔ اوہ ویاہ توں دو سال بعد اپنے پیؤ دے گھر رہی، کیونکہ نارائن اپنے ویاہ دے ترنت بعد اچّ سکھیا لئی لندن لئی روانہ ہو گیا سی۔
thumb|کوچ بہار راج دی مہارانی سپالیسی دیوی 1902 وچ لندن وکھے
اوہ چار پتراں اتے تن دھیاں دی ماں بنی- راجیندر نرائن، جتیندر نرائن، وکٹر نتئیندر نرائن، ہتیندر نرائن اتے دھیاں قابلیت دیوی، سدھیرا دیوی اتے سکرتی دیوی۔ 

## کم
1887 وچ، اسدے پتی، نپیندر نرائن نوں جیسیائیئی نال نوازیا گیا گیااتے اسنوں سیائیئی نال نوازیا گیا گیا۔ سپالیسی دیوی پہلی بھارتی عورت سی جسنوں سیائیئی نال نوازیا گیا گیا۔ اسنے 1898 وچ رانی وکٹوریا دی ڈائمنڈ جبلی سیلیبریشن وچ اتے 1911 وچ اپنے پتی نالدلی دربار وچّحصہ لیا۔اوہ اپنی بھین، سچارو دیوی، دے نال شاندار ڈریسنگ لئی مشہور سن۔

اسدے پتی نے 1881 وچ سپالیسی دے ناں اپر اک کڑیاں دا سکول *سپالیسی کالج*  قائم کیتا جسدا بعد وچ ناں سپالیسی اکیڈمی رکھیا گیا۔ اس سکول دی ستھاپنِ دے پچھے سپالیسی دیوی دا دماغ سی۔

اوہ اک سکھیارتھی اتے اک عورت حقاں دی کارکن سی، اوہ ادارہ نوں سلانہ گگرانٹ دندی سی،  ودیارتھناں نوں ٹیوشن فیساں توں چھوٹ دتی اتے کامیاب طالب علماں نوں انعام وی دتے۔ اسنے لڑکی طالب علماں نوں گھر توں سکول اتے واپس لیاؤن لئی محل دیاں کاراں دا انتظام کیتا سی۔ کسے وی اختلاف توں بچن لئی اسنے اک ہور یتن کیتا، اسنے حکم دتا کہ سکول جان والی کڑیاں دیاں کاراں دیاں کھڑکیاں نوں پردے نال ڈھکیا جاوے۔

## سرلیکھ
1887 - بھارتی سامراج دے ساتھیاں دی سوچیوچ اسنے اپنے پتی نرپیندر نرائن نال رانی وکٹوریا دی گولڈن جبلی تقریب وچ شرکت پائی۔

## وراثت
اسدے شہر، کوچ بہار، دی سڑک دا ناں اسدی موت توں بعد سپالیسی روڑ رکھیا گیا۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Sunity Devee (1921)، **، London: J. Murray, on the Internet Archive
گٹھ:موت 1932
گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:بھارتی شاہی عورتاں
گٹھ:بھارتی عورتاں دے حقاں دے سرگرم کم کرتا
گٹھ:بھارتی عورت کارکن
پیراں دتہ

**پیراں دتا** (1860 -) اک پنجابی قصہ کار سی۔
## لکھتاں
* *باراں ماہ* 
* "ہیر پیراں دتا"

## حوالے

گٹھ:پنجابی قصہ کار
نیہا جھلکا

**نیہا جھلکا** اک بھارتی فلم اتے ٹیوی اداکارہ اے۔ اوہ مکھ طور اتے دکھن بھارتی فلماں اتے بالیوڈّ اتے تیلگو فلماں وچ نظر آئی۔ اس نے 2007 وچ اک تیلگو مووی اوکاڈناڈو دے نال اداکاری کیریئر شروع کیتا سی۔ اسے سال اس نے اک تیلگو مووی وائییلا ویل کیالو اتے اک بالیوڈّ مووی کیسے کاے کیتی۔ نیہا جھلکا وی دو ٹیلیوژن سیریئلز دل مل گیا وچ ڈاکٹر۔ نینا اتے گیت - ہئی سبسے پرائی وچ پری دے کردار کیتی۔

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹی وی شو
* *دل مل گیا: ڈاکٹر۔ نینا*
* *گیت - ہئی سبسے پرائی۔.۔پری*

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
تنگیسا بولی

**تنگیسا**، ٹیج اتے ٹیج ناگا، برما اتے شمال مشرقی بھارت دے تنگیسا لوکاں ولوں بولی جان والی اک چینی تبتی بولی گروہ اے۔ کجھ قسماں، جویں شنگگے، سمبھاوت: الگ الگ بولیاں ہن برما وچ لگبھگ 60000 بلارے اتے بھارت وچ 40000 دے قریب بلارے تنگیسا بولی دی ورتوں کردے ہن۔

## جغرافیائی ونڈ
تنسا میانمار دے نمنلکھت تھاواں (ایتھینولوگ) وچ بولی جاندی اے۔
ہکامتی ضلع، سانگینگ ڈویزن : نانیون، پنگساؤ، لاے، اتے ہکامتی ٹاؤنشپ میتکین ضلع ، کچیں راج: تنائی ٹاؤنشپ

بھارت وچ، تنگیسا اروناچل پردیش اتے آسام وچ بولی جاندی اے۔ اگے تنگیسا دیاں کجھ قسماں دے لئی ستھان اے۔

جگلی : کنٹینگ، لونگلنگ اتے رنگران پنڈاں، مرکزی ترپ ضلع، ارنانچل (رکھنگ1988)

لونگچانگ : چنگلانگ، رنگکٹو، اتے کینگکھُ پنڈاں ، پوربی ترپ ضلع، ارناچل (رکھنگ1988)

ٹٹسا : سبن علاقہ، چنگلانگ سب ڈویزن، مغربی چنگلانگ ضلع (دکھن پوربی ترپ ضلع)،ارناچل (رکھنگ1992)

منگسانگ : ناینگ پنڈ، میاؤ علاقہ، نامپونگ سرکل، چنگلانگ ضلع، اروناچل (رکھنگ1999)

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گٹھ:چینی تبتی بولیاں
شانتی سۉروپ بھٹناگر

**سر شانتی سۉروپ بھٹناگر** بھارتی کیمیا سائنسدان سن۔ آپ سائنسی اتے انڈسٹریئل کھوج کوشل دے پہلے ڈائریکٹر، یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت) دے پہلے چیئرمین سن۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی سائنسدان
گٹھ:کیمسٹریگٹھ:بھارتی لوک
پدیاترا

**پدیاترا ** (سنسکرت، شبدی مطلب: *پیدل سفر*)، کوئی سیاستدان جاں پرمکھ شہری لوکاں نال جاں وکھ-وکھ حصیاں نال قریبی رابطہ قایم کرن لئی، اوہناں نال جڑے مدعیاں بارے اوہناں نوں سکھیا دین لئی اتے اپنے سپوٹراں دے حوصلے بلند کرن لئی کیتی پیدل سفر نوں کہندےہن۔ مذہبی تیرتھ یاترواں لئی وی پد یاتراواں وی کیتیاں جاندیاں ہن۔

## سماجی مقصد
[right|thumb|250x250px|Gandhi on the [لون ایجیٹیشن|Salt مارچ، 1930]]
مہاتما گاندھی نے 1930 وچ دانڈی نوں اپنے مشہور سالٹ مارچ دے نال پدیاترا  نوں اتپن کیتا۔ 1933–34 دی سردیاں وچ، گاندھی اچھوتتا خلاف دیس بھر وچ پدیاترا  تے گئے۔ بعد وچ، گاندھیوادی ونوبا بھاوے نے وی اک پدیاترا  شروع کیتی، جو 1951 وچ اس دی بھودان لہر دا حصہ سی۔ تیلنگانا علاقے توں شروع کرکے بھاوے نے اپنی پدیاترا  نوں بودھ گیا وکھے ختم کیتا۔ 6 جنوری 1983 نوں چندر شیکھر نے جنتا دیاں سمسیاواں نوں سمجھن لئی کنیاکماری توں اپنی پدیاترا  شروع کیتی اتے 25 جون 1983 وچ دلی وچ راج گھاٹ تک اپنی 4260 کلومیٹر دی یاترا جاری رکھی۔

جنمقصد 2007 وچ راجگوپال، پی۔وی۔، نے گوالیار توں دلی تک 28 دناں دی سفر تے 25000 بے زمینے کساناں دی اگوائی کیتی۔ 1986 وچ، رمن میگسیسے اوارڈ دے جیتو راجیندر سنگھ نے جوہاد اتے چیکّ ڈیماں دی اساری اتے سرجیت کرنا مُتحرک کرن لئی راجستھان دے پنڈاں دی پدیاترا  شروع کیتی۔

## حوالے

گٹھ:گاندھی ازم
گٹھ:بھارت دی تریخ
انتون ماکارینکو

** انتون سیمیونووچ مکارینکو** (، ، 13 جنوری 1888&#x20;– 1 اپریل 1939) اک سوویت استاد، سماجی ورکر اتے لکھاری،سوویت یونین وچ سبھ توں بااثر تعلیمی ساشتری سی،  جسنے تعلیمی تھیوری اتے مشق وچ جمہوری وچاراں اتے اصولاں دی پیوند لائی۔  سوویت ییڈاگوگی دے بانیاں وچوں اک دے روپ وچ اس نےسوے-پربندھتبال گروہاں وچ پرورش تھیوری اتے ودھی-ویونت دی وضاحت کیتی اتے تعلیمی سسٹم وچ اتپادک لیبر دی دھارنا پیش کیتی۔  مکارینکو نوں اکثر دنیا دے مہان سکھیا شاستریاں وچ منیا جاندا اے، اتے اس دیاں کتاباں بہت سارے دیساں وچ چھاپیاں گئیاں ہن۔

روسی انقلاب دے بعد اس نے روسی گھریلو لڑائی ولوں یتیم کیتے سڑکاں تے رلدے بچیاں لئی اپنی مدد آپ تحت یتیم خانے قائم کیتے - جنہاں وچ نابالغ کراہیئے وی سن۔   ایہناں اداریاں وچ گورکی کلونی سی اتے بعد وچ خارکیف وچ ڈیجرجنسکی مزدور کمیون وی سی، جتھے ایف ڈی کیمرہ تیار کیتا گیا سی۔ مکارینکو نے کئی کتاباں لکھیاں، جنہاں وچ *د پیڈگوجیکل پوئم* (Педагогическая поэма)، گورکی کالونی دی اک فکشن کہانی، سویت یونین وچ خاص کرکے ہرمنپیاری ہوئی سی۔ 1955 وچ انگریزی ٹائیٹل *روڈ ٹو لائیف*  نام دی اک فلم تیار کیتی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1888
گٹھ:موت 1939
گٹھ:سویت شخصیتاںگٹھ:روسی شخصیتاں
جمیل احمد (لکھاری)

**جمیل احمد** (1931–2014) اک پاکستانی ناول کار اتے کہانی لکھاری سی جس نے انگریزی بولی وچ لکھیا۔ اوہ اپنے مجموعہ،* Wandering Falcon * کرکے جانیا جاندا اے۔ اسنوں مینایشیئن لٹریری پرائیز لئی چونویں لسٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔ ایہہ کتاب 2013 دے دکھنی ایشیائی ساہت لئی ڈیئیسسی انعام لئی وی فائینل لسٹ وچ سی۔

12 جولائی 2014 نوں اس دی موت ہو گئی۔

## جیونی
جمیل احمد دا جم، پنجاب،  برطانویانونڈے بھارتوچ 1931 وچ ہویا سی۔  مڈھلی سکھیا لاہور، وچ لین توں بعد 1954 وچ سول سروس شامل ہو گیا،  اتے افغان سرحد دے نیڑے، اک رموٹ ہندو کش کھیتر،   سوات وادی وچ کم کیتا۔  اپنے کیریئر دے دوران، اس نے وکھ-وکھ رموٹ کھیتراں جویں فرنٹیئر صوبہ ، کوئٹہ، چاغی، خیبر اتے مالاکنڈ وچ کم کیتا۔ قبائلی وادی وچ اس دے تزربیاں نے اس دے تعمیری کم وچ اس دی مدد کیتی جو مکھ طور تے قبائلی پنڈاں دے لوکاں دے جیون تے مرتکز سی۔ اسنے 1979 وچ افغانستان دے سوویت حملے ویلے کابل وچ پاکستانی سفارت خانے وچ اک وزیر دے طور تے کم کیتا۔

## کم

## حوالے

## باہری لنک

گٹھ:جم 1931
گٹھ:موت 2014
گٹھ:20ویں صدی دے ناول کار
گٹھ:پاکستانی لوک
بلبیر سنگھ سیچیوال

**سنت بلبیر سنگھ** پنجاب، بھارت دے اک سماجی ماحول کارجکرتا ہن۔ اوہناں نے پنجاب دی کالی بیئیں ناں دی ندی، جو کہ آلودہ ہو چکی سی، نوں صاف کیتا۔

## جیون
انھاں نے اپنی مڈھلی پڑھائی سرکاری ہائی سکول نہالوال تو کرن اپرنت اہھا نے D.A.V کالج نکودر، جالندھر تو اچّ پڑھائی پاس کیتی۔

## کم
سیچیوال جی نے گرو نانک دیوَ دی چھوہ حاصل پوتر ویئیں دی صفائی کیتی، پانیاں دی صفائی لئی سرو کیتا گیا انھا دی تحریک کافی سفلتا نال چل رہی اے۔ اسدے نال نال سنت بلبیر سنگھ نے رکھاں دی دیکھ بھال نوں لے کے لوکاں نوں جاگروک کیتا اتے ماحول دی سنبھال وچ اپنا یوگدان پاؤن لئی راغب کیتا۔ نرمل کٹیا وچ 24 گھنٹے بجلی دی سپلائی دا پربندھ کروایا

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Seechewal.com 
* Heroes of the Environment 2008 
* Baba Seechewal plays on environment issue 
* NRI, GNNSJ Birmingham, UK donated Rs 60 lakh to clean the Bein river in Punjab 
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
احساس کمتری

**احساس کمتری کمپلیکس** اپنے آپ نوں گھٹیا سمجھن دے احساس نوں کہندے ہن۔ بندے دا حصلہ ڈول جاندا اے، خودیعقین نہیں رہندا، بندہ اپنے آپ نوں ادھورا محسوس کردا اے۔ ایہہ اکثر اوچیتن دا ورتارا ہندا اے، اتے ایہہ اس احساس وچ گھرے انسان نوں بہت واری گھاٹ تکمیل لئی اسادھارن سرگرمی دے راہ تور لیندا اے، جس دے نتیجے وجوں بندہ کوئی وڈی شاندار حصول کر لیندا اے جاں بہت ہی غیرسماجی ووہار کرن لگ پیندا اے۔ جدید ساہت وچ پسندیدہ اظہار شبداولی، "سوے-مان دی لکویں گھاٹ" اے۔ بہت سارے لوکاں لئی، ایہہ جینیٹک شخصی خاصیتاں اتے نجی تجربہ دے سمیل دے راہیں ترقی یافتہ ہندا اے۔ ہین-بھاونا وکھ-وکھ کارناں توں پیدا ہندی اے، جویں کہ: وتکرا، دماغی صدمہ، خود اپنیاں غلطیاں اتے ناکامیان وغیرہ ۔ احساس کمتری  انسان دی اپنی بھلائی اتے ووہار تے اہم اثر پاؤندی اے۔ ہین-بھاونا جاں گھٹیاپن دے احساس دی جانچ اتے اس دا ذکر سبھ توں پہلاں ویانا دے نفسیات دان ایلفریڈ ایڈلر نے کیتی سی۔

ایہہ اک دماغی روگ اے جسدے بہت سارے مریض ڈپریشن دی حالت وچ چلے جاندے ہن اتے ودھیرے گمبھیر معاملیاں وچ خدکشی دا خطرہ وی کھڑا ہو جاندا اے۔

اس کمپلیکس دے لچھناں وچوں اک اجیہے سنکیتاں دا اظہار ہو سکدا اے جنہاں ولوں پیڑت انسان ہور لوکاں دا دھیان اپنے ول کھچن دی کوشش کردا اے۔ دوجے لچھناں وچ رابطہ ناکامی ، لوکاں دا ڈر، غلطی کرن دا ڈر، لگاتار تناء شامل ہن۔ گھٹیاپن کئی وار بولن وچ نقصاں دا اوچیتن کارن وی ہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:نفسیات
سریتا جوشی

**سریتا جوشی** (نائی بھونسلے) (جم 17 اکتوبر 1941) اک بھارتی اداکارہ اے، ٹیلیوژن اتے فلم اداکارہ، اتے گجراتی تھئیٹر اتے مراٹھی تھئیٹر دی اک تجربہ کار اداکارہ اے۔ اوہ مشہور سٹار پلسّ با بہو اور بیبی وچ گوداوری ٹھاکر دے کردار لئی سبھ توں مشہور اے۔

1988 وچ، اس نوں سنگیت ناٹک اکادمی، بھارت دی نیشنل اکیڈمی آف میوزک، ڈانس اینڈ ڈرامہ نے گجراتی وچ کم کرن لئی سنگیت ناٹک اکادمی اوارڈ نال نوازیا گیا۔

## شروعاتی زندگی
سریتا دا جم پنے دے اک درمیانہ طبقہ مراٹھی پروار وچ ہویا سی، حالانکہ اوہ وڈودرا وچ وڈا ہویا۔

اس دے پیؤ بھیم راؤ بھونسلے، اک بیرسٹر اتے ماں سن، کملابی رائے، گوا توں سی۔ اسنے اپنی بھین پدرماری دے نال نوں سال دی عمر وچ سٹیج اُتے کم کرنا شروع کیتا، جس دے کارن اس دے پروار نے خود نوں لبھّ لیا۔ حالانکہ اسنے روایتی تھئیٹر نال شروعات کیتی سی، اسنے چھیتی ہی مشہور اداکاراں جویں شانت آپھٹ۔

اوہ اکثر اپنی بھین پدرمانی نال الجھن کردی رہندی اے، جو مشہور اتے مشہور اداکارہ وی اے۔

## فلموگرافی

### ٹیلیوژن

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1943
گٹھ:20وی صدی دیئا فلمی اداکاراں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
چھلا (گیت)

**چھلّا**، جُگنی وان٘گ پنجابی لوک گیتاں نال جُڑی اک برتانتک جگت اے۔ ایہنوں بہت سارے گائیکاں نے گایا اے جیہناں وچ عنایت علی، گرداس مان تے شوکت علی شامل نیں۔ عنایت علی دا گایا بہت اعلا منّیا جان٘دا اے۔ اس دا اک ہور روپ ربی شیرگل نے وی گیا اے۔ ایہدے نال اک کہاݨی وی جُڑی ہوئی اے۔

## کہاݨی
پنجاب وچ جھلّا نام دا اک ملاح سی جھلّا۔ چھلا اوہدا اکلوتا پُتر سی۔ بچپن وچ ہی چھلّے دی ماں چَل وسی۔ گَھر وچ بَس باپ تے پُتّر رہ گئے۔ جھلّا اپݨے پُتّر نوں کدے اکلّا نہیں چَھڈدا سی۔ کشتی واہندا تاں پُتّ نوں وی نال لَے جان٘دا۔ اک دن جھلے دی طبیعت ٹھیک نہیں سی۔ اس نے سواریاں نوں پار لَے جاݨ توں انکار کَر دِتا۔ سواریاں نے اصرار کیتا کہ "اپݨی جگَہ اپݨے پُتّ نوں بھیج دے، وڈّا ہو گیا اے۔ کشتی چلا لئُو گا"۔ جھلّا پہلاں تاں نہیں منّیا، پَر سواریاں دے اصرار اُتے پُتّ نوں بھیج دِتا۔

کئی کہندے نیں چھلا رسّ کے کشتی لَے گیا سی۔ چھلّے دی کہاݨی بارے اک ہور روایت وی مِلدی اے، جِتھے چھلّا اک انسان دا نام نہ ہو کے اک گہݨے دا نام اے۔ اس کہاݨی وچ کِسے سواݨی دا گَھر آلا پرائے دیس گیا، کِسے دا عاشق وِچھڑیا اے تے چھلا نشانی دے گیا اے۔ ایتھے سُندری چھلّا دیکھ دیکھ برہا دے دُکھی گیت گاؤن٘دی اے۔ ادھر ‘چھلا’ گلی گلی روندا پھردا اے۔

پر مُکھ کہاݨی جھلّے دے چھلّے دی اے، چھلّا جو کشتی لَے کے گیا تے فیر نہیں پرتیا۔ پاݨی وچ ڈُبّ کے مرگیا یا کِسے جنگلی جانور دے اڑِکے آ گیا۔ جھلا پُتّ توں وِچھڑ کے پاگل ہوگیا۔ اُدوں توں لوک پاگلپن دیاں گلّاں کرن والیاں نوں جھلّا کہہ دیندے نیں۔ دریا دے کنڈّھے پُتّ نوں کئی دِناں تَک لَبھدا رہیا۔ پُتّ نہیں مِلیا تاں اس نے گاؤݨا شُرُوع کَر دِتا۔

## گیت دا اک رُوپ

جاوو نی کوئی موڑ لیاوو
نی میرے نال گیا جے لَڑ کے
ﷲ کرے آ جاوے جے سوہݨا
دیواں جان قدماں وچ دَھر کے
چھلّا بیڑی پور اے
وطن ماہی دا دور اے
جاݨا پہلے پور اے
گل سُݨ چھلّیا او چھورا
دل نوں لایا اے جھورا
چھلّا کالیاں مرچاں
مہرا پی کے مرساں
سر تیرے چڑھساں
گل سُݨ او چھلّیا
ڈھولا تیرے توں کاہدا اوہلّا
چھلّا نوں نوں کھیوے
پُتّر مِٹّھے میوے
اللہ سَبھ نُوں دیوے
چھلّا چیچی پایا
دِھیاں دَھنّ نیں پرائیا
چھلّا لشکاں مارے
مان٘واں جان٘دیاں وارے
پتّ پچھیاں دے بھارے
ﷲ سَنگ نہ نکھیڑے
۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔
چھلّا پایا گہݨے
سدا ماپے نہیں رہݨے
دُکھ جِندڑی دے سہݨے
گَلّ سُݨ ڈھولا
ساڑ کے کیتا ای کولا
چھلّا مُڑ کے نہیں آیا
روݨا عُمراں دا پایا
ملیا ای دیس پرائیا
گل سن چھلیا
او ڈھولا کاہنُوں پانّا ایں رولا
چھلّا ہویا ویری
سجّݨ بجّھ گئے کچہری
روواں شکر دوپہری
گَل سُݨ چھلّیا
پاوے، بُرا ویلّا نہ آوے


## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی ادب
پنجابی درامے دا پہلا دور (1913 توں پہلاں)

1931 توں پہلا وی ‘ناٹک ورگی صنف’ وچ رچناوا حاصل ہون لگدیا ہن ۔
## پنجابی ناٹک پنرپرا دی شروعاتی  ترقی نوں چار طرحاں دیاں پہنچا متاثر کردیا ہن۔
* * بھارتی ساہت دی بھاشائی وراثت (سنسکرت پرمپرا)*
* * پنجابی ناٹک دے حوالہ دا لوکدھارائی پرپنکھ جس وچ نقلاں تے راس آدی لوک-ناٹ روپ وی شامل ہن۔*
* * مدھکالی شعری تے ذکر وچلے ناٹکی تتّ،جویں ہیر وارث اتے ذکر وچ جنمساکھیاں تے گوشٹاں۔*
* * مغربی ساہت سوچ وچار اتے انگریزا دی آمد دا اثر۔*
‘ناٹک ورگی صنف’ والیاں ایہہ رچناواں کتے سنسکرت ناٹک دی جھلک پیش کرن دے روپ وچ ہن،کتے ناٹ-شعری روپ وچ ،کتے پارسی تھئیٹر دے اثر دے روپ وچ اتے کتے عیسائی مشنیاں دی سرگرمی دے روپ وچ حاصل ہن،پر ایہہ ناٹک جدید ناٹک دیاں لیہاں تے نہیں تردا۔ سبھ توں پہلاں دل رام ولوں برکمی 1623(9ویں صدی) وچ دمودر مشر دے لکھے’ہنومان ناٹک’ دا پنجابی وچ اناختلاف کیتا گیا۔ہنومان ناٹک توں پہلاں دی رچنا ‘سمیسر’ اے جس دی کھوج شیرمتی کرشنا بانسل نے کیتی۔گیانی دتّ سنگھ نے 1886 ای۔ وچ ‘سپن ناٹک’کاو-روپ وچ لکھیا تے 1890 وچ ‘راج پربودھ’ناٹک دی رچنا کیتی،پر جے۔ایس۔گریوال مطابق ‘راج پربودھ’ ناٹک نہیں اے،ایہہ تاں راجکمارا دی سیاسی سکھیا لئی لکھی کتاب اے۔سنسکرت ناٹکاں دے اناختلاف دا سخر 1899 وچ چرن سنگھ ولوں اناختلاف ہویا کالیداس دا ناٹک’شکنتلا’اے۔جسنوں ڈاکٹر۔ستیش کمار ورما نے ناٹک دے وتھّ کتھّ توں اناختلاف دی نظر توں پہلے ناٹکی ادم وجوں سوکار کیتا اے۔جے۔سی۔ امان نے اپنی پستک’کلٹس،کسٹمش اینڈ سپرسٹیسنز آف انڈیا’وچ پنج ناٹکاں دا اکھی دیکھیا ذکر کیتا ہے-‘الاؤالدین’،’اندر سبھا’،’پرہلاد’،’پورن بھگتتے ‘شراب کور’۔جےَ۔ایس۔گریوال اتے ڈاکٹر۔ستیش کمار ورما مطابق ناٹ روپ نوں پنجابی وچ ترقی یافتہ کرن دا پہلا چیتن یتن باوا بدھ سنگھ نے 1909 وچ ‘چندر ہری’مولک ناٹک لکھ کے کیتا۔بھائی ویر سنگھ نے 1910 وچ ‘راجا لکھداتا سنگھ’ ناٹک دی رچنا کیتی۔بھائی ویر سنگھ نے 1904 وچ ‘جینا ورلاپ’ناٹک دی رچنا کیتی۔موہن سنگھ وید نے 1904 وچ ‘بردھ ویاہ دی دردشا’ناٹک رچیا جو سماجی موضوع نال متعلق اے۔جےَ۔ایس۔گریوال مطابق ایہہ وارتاک ناول اے۔1911 وچ اروڑ سنگھ طائب دا ناٹک ‘سکا سمندر’رچیا گیا۔1913 وچ گربخش سنگھ بیرسٹر نے ‘من موہن’ ناٹک دی رچنا کیتی۔اس دور دے ناٹکا وچ سدھاروادی سر بھار رہی ۔اس دور وچ پنجابی ناٹک دا کوئی شپشٹ مہاندرا ابھر کے ساہمنے نہیں آیا۔

## حوالے
* *J.S.Grewal,Historical studies in punjabi literature*
* *ڈاکٹر۔ستیش کمار ورما،پنجابی ناٹک دا اتہاس،پنجابی اکادمی،دلی*

گٹھ:پنجابی ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت دا اتہاس
گٹھ:پنجابی ناٹک دا اتہاس
گٹھ:پنجابی ساہت
ناگمتی

**ناگمتی**، کہانی دے مطابق، راجا رتن سین(رتناسیمہا نال پچھان)، میداپاتا (ہن میواڑ) دا راجپوت راجا، دی پہلی اتے مکھ بیوی سی۔ ناگمتی دا ملک محمد جائیسی دی ایپک شاعری پدماوت وچ اک بہت اہم رول اے۔

## ''پدماوت وچ''
پدماوت وچ، 1540 وچ ملک محمد جائسی ولوں لکھی اک مہانکاوِی شاعری اے، کیہا جاندا اے کہ ناگمتی نوں راجا رتن سین دی پہلی بیوی اتے مکھ رانی کیہا جاندا اے، جو اسدے حرم دی مکھی سی۔ 

## سبھیاچار وچ مشہوری
* ناگمتی نوں بھارتی تریخی فلم پدماوت وچ انوپریا گوئنکا ولوں پیش  کیتا گیا اے۔

## حوالے

## کتاب لسٹ
* 
* 
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
گٹھ:بھارتی لوک
پروفیسر راجپال سنگھ

**پروفیسر راجپال سنگھ** ،پنجاب دے تہذیبی کھیتر وچ وڈملاّ یوگدان پاؤن والی اک نامور شحصیت سن ۔اہناں نے معلمی دے پیشے دے نال نال لوک قلعواں اتے سبھیاچار دے کھیتر وچ چوکھا یوگدان پایا۔اوہ 1 مارچ 2018 نوں اپنی دنیاوی سفر پوری کرکے اس دنیا نوں الوداع کہہ گئے۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی کلاکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
منُورما تھمپراٹی

**منُورما تھمپراٹی** 18ویں-صدی دی اک سنسکرت ودوان سی۔ اوہ کوٹاکل، کوزہیکوڈے دے زمورن شاہی ٹبر دی اک شاخ، دے کزہاکے کوولاکم توں متعلق سی۔ شاہی پروار دے میمبر ہون دے ناطے، اوہ اک روائتی سنسکرت سکھیا حاصل کرن وچ خوش قسمت  سی، جو اس ویلے عورتاں لئی عامَ نہیں سی۔ اسنے بولی وچ مہارت حاصل کیتی اتےاس لئی چھوٹی عمر وچ وکھ-وکھ شاستراں دے علم دے خزانے تک پہنچ حاصل کر لئی سی۔ اسنے سنسکرت وچ کئی نظماں رچیاں اتے اک باصلاحیت شاعر وجوں سارے کیرلا وچ جانی جاندی سی۔حالانکہ، کجھ  شلوکاں نوں چھڈّ کے، اسدا کم بہت زیادہ مہیا نہیں اے۔

اوہ تراونکور (1724–98) دے مہاراجہ سری کارتھکا تریونل بلرام ورما دی ہم عصر سی، جسنوں "دھرم راجا" دا خطاب دتا گیا، جسدا مطلب "دھارمکتا دا راجا" اے۔ اس ویلے دوران جدوں ٹیپو سلطان نے مالابار اتے حملہ کیتا سی، تاں اوہ تراونکور وکھے بندیواس تے رہی۔ تراونکور وچ اس دی غلامی دوران راجا نے ڈرامینٹجی وز تے اک گرنتھ پورا کیتا۔ بلرام بھرتام اتے منورما تھامپراتی نے اس دیاں ٹپنیاں اتے سجھاء پیش کیتے، جس نال پھلدائک تکمیل ہو سکے۔ راجا کارتیکا ترونل نال اوہناں دا پتر-وہار تریخی اہمیت دا اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی لوک
کھٹا ممولا

**کھٹا ممولا** اک نکا جیہا پنچھی اے جو پانی دے سروتاں لاگے بھنجے اپنے پونجھے نوں بھڑکاؤندا تردا-پھردا نظریں پے جاندا اے۔ اسدا سائنسی ناں Motacilla Flava اے، جس معئنے وی کھٹا ممولا اے۔ ایہہ لگبھگ پوری دنیا دا پرواس کرن والا پنکھی اے۔ اسدا علاقہ یورپ، افریقہ تے ایشیا توں ہندے ہوئے الاسکا تے اسٹریلیا دی شمالی باہی تک اے۔ ایہہ اپنے رنگ کرکے بڑا ہی من-موہنا پنچھی اے۔

## جان پچھان
اسدی لمائی 16.5 سیمی، نر دا وزن 12.3-26.4 گرام تے مادہ 11.2-22.6 گرام وزنی اتے اسدے پراں دا پھیلاء 25 سیمی دے ایڑ-گیڑ ہندا اے۔ نر دا سر،دھون تے سریر دا تھلڑا حصہ کھٹے رنگ دا تے پراں دا رنگ بھورا ہندا اے، جو تھوڑی-تھوڑی ہری بھاء ماردے ہن۔ مادہ دا سر، گچی تے پر بھورے اتے گلے تے تھلڑے پاسیوں کھٹی ہندی اے۔ مادہ نر دے مقابلے سست سبھاء دی ہندی اے۔ جوان ہندے ممولے مادہ واننوں وکھدے ہن پر اوہناں دی ہکّ وی بھوری ہندی اے۔ کھٹا ممولا گاڑی وی کئی قسماں وچ ونڈیا ہویا جس کارن وکھ-وکھ تھائیں اسدی آواز وچ تھوڑا-بوہتا فرق پے جاندا اے۔ کئی وار کھٹا ممولا بھورے ممولے دا بھلیکھا پاؤندا اے پر بھورا ممولا اسنوں زیادہ تکڑا تے لما ہندا اے، جیہدا رنگ زیادہ کالی بھاء ماردا تے پونجھا چٹا ہندا اے۔

## خوراک
کھٹا ممولا ریڑھ دی ہڈی بغیر کیڑے-پتنگے کھاندا اے۔ اسدی مکھ خوراک مکھیاں، بھونڈیاں تے مکڑیاں ورگے جی ہن۔ ایہہ کھلھیاں میداناں، گھٹ بنسپتی والیاں چرانداں وچ خوراک لئی واسا کردا اے۔ ایہہ پانی دے سروتاں اتے ڈنگراں دے رہن والیاں تھاواں نوں وی بڑا پسند کردا اے کیونکہ اوتھوں اسنوں کھان نوں بتھیرے کیٹ پتنگے مل جاندے ہن۔

## نسل کشی
کھٹے ممولے دا نسل کشی ویلا وساکھ توں کتیں/کتک (اپریل توں اگست) تک ہندا اے پر وکھ-وکھ تھانئیں نسل کشی ویلے دا پھیر-بدل وی ہو سکدا اے۔ پرسوت دی رتے مادہ دو واری آنڈے دیندی اے تے اک واری 4-6 آنڈے دیندی اے۔ ملن رتے ایہناں دے ہر واری نویں جوڑے بندے ہن۔ مادہ اس نر نال ہی گاٹی پاؤندی اے جو اسدے آلھنے والے علاقے دی دوجیاں نراں توں راکھی کرے۔ آلھنا مادہ 'کلی ہی بناؤندی اے۔ ایہہ اپنا آلھنا بھنجے ہی کولے گھاہ، والاں تے ہور اجیہے ہی کولے سامان توں بناؤندی اے۔ آنڈیاں اُتے یاراں توں تیراں دناں لئی بہن تے بوٹاں نوں چوغا لیانکے کھواؤن دا کم نر تے مادہ دوویں رلکے ہی کردے ہن۔ بوٹ دو ساتے/ہفتیاں جاں استوں تھوڑا ودھ چر تیکر آلھنے وچ رہندے ہن تے جد اڈن جوگے ہو جاندے پھیر کھلے اسمان نوں اڈاری لا جاندے ہن۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنچھی
جٹ سکھ

**[[جٹّ]] [[سکھ|سکھاں]]** نوں سکھ  دھرم دی ریڑ دی ہڈی کیہا جاندا اے۔ سکھ دھرم وچ جٹاں دی گنتی سبھ توں جادا اے۔ جٹاں دے مول بارے ودوان اتے اتہاس- کار اک مت نہیں ہن۔ میجر ٹوڈ اتے جنرل کنگھم ورگے کھوجی ایہناں نوں انڈوستھیئن نسل دے لوکاں وچوں مندے ہن۔ اوہناں مطابق ایہہ لوک عیسیٰ توں لگبھگ اک سو سال پہلاں منڈ قبیلے نال سندھ راہیں پنجاب وچ داخل ہوئے اتے اس توں بعد سارے بھارت وچ پسردے گئے۔ ایہناں دا پچھوکڑ راجپوتاں نال جا جڑدا اے۔ کئی ایہناں نوں راجپوتاں وچوں نکلیا مندے ہن۔ جیسلمیر، مارواڑ نال کئی جٹّ ذاتاں دا تعلق اے۔ اتھوں ہی ایہہ اٹھ کے پنجاب وچ آئے اتے کھیتی باڑی دے کم وچ رجھ گئے۔ ایہناں دی بہادری اتے دلیری دب جہی گئی کیونکہ ایہناں نوں طاقت-مظاہرہ دا موقہ ہی نا ملیا۔ خالصے دی سرجنا نال ایہناں دے دبے ہوئے گناں نوں ابھرن دا موقع ملیا۔ بندہ بہادر توں بعد دل خالصہ اتے سکھ مسلاں دے دور وچ ایہناں نے وڈی گنتی وچ امرت پان کر کے جو بہادری دا پرچی دتا، اوہ اتہاس مشہور اے۔ جٹّ جماندرو سپاہی اے، پر کھیتی دے کتے وچ وی اس دا کوئی مقابلہ نہیں۔ پنجاب دے جٹّ ججھارو، دلیر ، آکڑکھانہ، عزت لئی مر مٹن والے ، منہ-پھٹ اتے شوخ سبھا والے ہن۔ کہی ہوئی گل اتے مر مٹنا جٹّ دا دھرم اے۔ ‘جٹّ’ اصل معنےآں وچ ‘مرد ’ اے اتے اس دی مردانگی اس نوں ہورناں فرقیاں تے دھرماں والیاں توں نکھیڑدی اے۔ جٹّ کسے نوں مارن تونڈردے نہیں 2015 دی پولیس کاروائی مطابق گوتاں دے حساب نال 83% قتل کیس جٹاں تے ہن۔ سیانے کہندے ہن جٹّ ویر کماؤنا ستّ پیڑیاں تک رکھدے ہن۔ مر جاندے نے پر وار کماؤنا نہی بھلدے ۔ تانہی کہندے ہن جٹّ تے اٹھدا وار بڑا خطرناک ہندا اے ۔ لوک تانہی جٹّ نال ویر رکھن توں ڈردے ہن۔ ، زمین اتے پانی نوں ہتھیاؤن جاں راکھی کرن لئی کیتے گئے تشدد نوں اوہ جائز سمجھدے ہن۔ جٹّ فوج اتے پولیس وچ سیوا کرنا چنگا سمجھدے ہن۔ اسے کرکے جٹّ نوں دیس دا راکھا ، انداتا اتے انکھیلا شبداں نال وششٹ کیتا جاندا اے۔ چنگی خوراک کرکے ایہہ جسامت دے تکڑے ہندے ہن۔ شراب دی ورتوں کرنو سنکوچ نہیں کردے ، سگوں نسنگ پیندے ہن۔ عیاشی ول اک دم جھک جاندے ہن۔ دل خالصہ دے یگ وچ ایہہ بہت زیادہ دھرمی سن ، پر جیوں ہی سرداریاں ملیاں، عیاشی ول ودھدے گئے اتے اپنے آچرن توں اتنے اکھڑے کہ راج ہی گنوا بیٹھے۔ پر جدوں قوم اتے سنکٹ بندا اے، تاں کسے پرکار دی قربانی دین وچ ہچکچاہٹ نہیں کردے۔ اکالیاں دے مورچے ایہناں دے سر تے ہی جتے جاندے ہن۔ اج-کلھ پنجاب راج-پربندھ وچ ایہناں دی سرداری اے۔ دیس- ونڈ توں پہلاں ماجھے دے جٹّ سکھاں دی چڑھت ہندی سی ، پر ہن مالوے دے جٹّ بوہتے پربل ہن

## ایہہ وی ویکھو
* جٹ

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دیاں جاتاں اتے قبیلے
گٹھ:پنجاب دے سماجی گروہ

گٹھ:سکھ
گٹھ:بھارت دے نسلی گروہ
گٹھ:جٹگٹھ:قوم قبیلےگٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
اساوری جوشی

**اساوری جوشی** (جم 6 مئی، 1965) اک مشہور بھارتی اداکارہ اے۔ اسنے کئی مراٹھی بولی دیاں فلماں اتے لڑیواراں وچ کم کیتا اے۔ اوہ ہندی ٹی وی سیریز آفس آفس وچ کردار لئی مشہور اے۔
اس نے اوم شانتی اوم وچ لولی کپور دے روپ وچ کم کیتا اے، جو اک فلم اے جس وچ شاہ رخ خان دا کردار سی۔ اوہ ہندی لڑی وچ اسدے کردار لئی سبھ توں ودھیا جانی اے۔ڈزنی چینل اُتے براڈکاسٹ ہوئی ہندی فلم شیک آئی۔ٹی۔، جو کہ امریکن سیریل شیک اٹ اپ دا بھارتی روپ اے۔

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلیوژن

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1965
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
جیٹ

جیٹّ : کسے سوراخ وچوں مائع دے باہر نکلن دے پرواہ نوں جیٹّ کیہا جاندا اے ۔ جیٹّ خاص کرکے گیس جیٹّ ، بھاف جیٹّ اتے پانی والے جیٹّ انجینیئرنگ لئی اہم ہن ۔

بھاف والا جیٹّ اچّ دباؤ توں گھٹ دباؤ ول بھاف دے پھیلن نال اتپن ہندا اے ۔ ناجلاں وچوں دبینیوگ پرواہ دے اصول اتے مشتمل بڑے دھیان نال نازلاں بنائیاں جا سکدیاں ہن جاں پھر سادھارن نازل جویں کہ کسے پلیٹ وچ چھوٹا جیہا چھیک ہو سکدا اے ۔ نازل جنی گھٹ پورن ہوویگی انا ہی گھٹ بھاف جیٹّ ویگ ہووےگا اتے جیٹّ دی سمت وی گھٹ مقررہ ہوویگی ۔ مطلب جیٹاں دی گھنتا بھاویں گھٹ ہندی اے پھر وی سادھارن دباؤ دے تپکیاں نال اتپن ہوئے بہت اچّ ویگاں کارن ایہہ اچّ طاقت درساؤندے ہن ۔ بھاف دیاں ٹربائیناں جیٹّ طاقت اتپن کرن والیاں مشیناں ہن اتے مگروں اس نوں بلیڈاں جذب کردیاں ہن ، جہڑے مگروں اک شافٹ ( جس نال بلیڈ اسدھے طور تے جڑے ہندے ہن ) اتے گھمنشیل ٹارک دے طور تے طاقت اتپن کردے ہن ۔ کئی سیتل اپکرناں وچ وی نپیڑن لئی بھاف جیٹّ ورتے جاندے ہن ۔ بھاف والے جیٹّ انجیکٹر ( بھرن والے ) پمپاں لئی طاقت سروت ہن اتے اکثر ایہناں دی ورتوں اڈاؤن اتے صفائی والے کماں وچ کیتی جاندی اے ۔

## ہورویکھو
*جیٹ انجن
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سائنس
جٹو

جٹو : ایہہ اک راجپوت قبیلہ اے جسنوں تنور وی کیہا جاندا اے ۔ کدے اسے قبیلے دا ہسار دے سارے ہی علاقے اپر قبضہ سی اتے ہن وی اس ضلعے دے بہت سارے حصے وچ اتے روہتاس تے جیند دے نال لگدے علاقیاں وچ موجود ہن ۔ مہان چوہان ‘ بسالدیؤ ولوں دلی دے تنور راجے’ اننگپال دوجے نوں ہراؤن اپرنت تنور خاندان دلی توں جے پور دے شمال وچ شیکھاوتی دیس وچ پیندے جلوپتن دے ستھان تے وسیا ۔ اتھے اننگپال دے بنس وچوں دل راج راج کردا سی ۔ اسدے پتر جیرت نے تنور راج نوں جے پور وچ باگڑ دے علاقے تک پھیلایا ۔ اس علاقے نوں اجے وی تنوروتی کیہا جاندا اے ۔
                  
اصل وچ یعقین کیتا جاندا اے کہ ہریانے دے تنور تن قبیلیاں وچ ونڈے ہوئے ہن ۔ ایہناں دے جانشین تن بھرا جٹو ، رگھو اتے سترولا ہوئے ۔ ایہناں وچوں جٹو باقیاں نالوں وڈا سی اتے کافی مشہور ہویا ۔ اسنے بھوانی توں اگروہا تک راج کیتا ۔ جٹو روہتک دے پنواراں دے جدی دشمن سن ۔ مہم دے ٹبیاں دی اوہناں وچ حد مقررہ کیتی ہوئی سی جسنوں اجے وی جٹو پنوار کا دولا جاں جٹو پنوار حد کیہا جاندا اے ۔ کرنال وچ جٹو اپنے آپ نوں چوہان وی دسدے ہن ۔
                
جٹو جیرات ناؤں دے تنور دا بیٹا سی ۔ جم توں ہی اس دے سر اپر جٹاں ہون کرکے ناں جٹو پے گیا ۔ اس دا پتر سرسا چلا گیا جتھے اسنے سروہا راجپوت کنورپال دی لڑکی نال شادی کروا لئی ۔ کیہا جاندا اے کہ ایہہ لڑکی مہان پیر گگے دی بھین سی ۔ جٹو دے پتر سدھ اتے ہرپال نے راجلی اتے غرانا پنڈ دا قیام کیتا ۔ مسلماناں نے چوہان پنڈاں دا قیام کیتا ۔ مسلماناں نے چوہان رائے پتھورا دی ہار پچھوں جٹوآں نے اگروہا ، ہانسی ، ہسار تے بھوانی اپر اپنا قبضہ کر لیا ۔ تناں بھراواں ( جٹو ، رگھو تے سترولا ) نے ہانسی دی پرگنے نوں تن تپیاں وچ ونڈیا ۔ تناں تپیاں دا ناں ایہناں تناں دے ناں تے رکھیا گیا ۔ ایہناں دے اک جانشین ، عمر سنگھ نے توشام تے قبضہ کیتا تے اس پچھوں اس علاقے دا ناں امرین تپا پیا اتے بھوانی دے علاقے نوں بچواں تپا کیہا جان لگا ۔ سوانی وکھے جٹو دے جانشین نوں رائے دا خطاب دتا گیا ۔ تلونڈی والے نوں رانا اتے کلہیڑی والے نوں چودھری دا خطاب ملیا ۔ سن 1857 وچ ایہناں سبھ نے اپنے پرانے خطاب پھر دھارن کر لئے پر ہرپال ( جٹو دے اک پتر ) دے جانشین دے جانشین انگریزاں نال وفادار رہے پر جٹو دے اک ہور پتر جو سادھ ، دے جانشیناں نے انگریزاں خلاف بغاوت کر دتی ۔
                  
کیہا جاندا اے کہ جٹو ، رگھو اتے سترولا آپے وچ ویاہ شادیاں نہیں کردے ۔ جٹوآں وچوں ادھے کو ہندو ہن تے باقی دے مسلمان ہن ۔ گڑگاؤں دے جٹو اپنے آپ نوں جٹوسان کہندے ہن ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:جٹگٹھ:راجپوت
جیٹ (پتھر)

جیٹّ : ایہہ سب-بٹیومنی کولے جاں لگناٹیٹ دی سنگھنی ، سوخم کناں والی اک پختہ قسم اے ۔ اس دا رنگ کولے ورگا کالا ، سختی 2 اتےمخصوص کثافت 1.1 توں 1.4 اے ۔ لگنائیٹ دے الٹ اس دیاں پرتاں نہیں بندیاں جس کارن اس نوں دراڑاں بہت گھٹ پیندیاں ہن ۔ اس نوں بڑی آسانی نال خرادیا جا سکدا اے اتے ایہہ بہت چمک جاندا اے ۔
                  
گہنیاں اتے بٹناں لئی ورتیا جان والا جیٹّ برطانیہ وچ کانسی یگ دیاں قبراں وچوں ملیا اے ۔ ایہہ یارکشر وچ وٹبی نیڑے ملدا اے اتے مول روپ وچ گنڈھاں جاں لینزاکار پنجاں دی شکل وچ ہندا اے ۔ ایہہ پنج سخت شیلاں وچوں چھجّ کے ندیاں وچ یارکشر تٹ توں ملے سن ۔ مگروں سپلائی ودھاؤن لئی شیل وچ چھوٹیاں کھاناں بنائیاں گئیاں ۔ اجیہا مادہ کئی ہور کول گروہاں وچوں وی ملیا اے ۔
                 
پرانے-تریخی سومیاں توں 20ویں صدی تک انگریزاں دے گہنیاں وچ جیٹّ دی ورتوں بہت زیادہ کیتی جاندی سی ۔ سوگ ویلے پہنن والے گہنیاں وچ اس دی ورتوں اک پرتھا سی ۔ نرم ہون کرکے اس وچ کھاڑی بڑی جلدی جھریٹاں پے جاندیاں ہن ۔ اس دی تھاں کٹھور کیلسیڈونی ( جس تے گوڑہا کالا رنگ چاڑھیا جا سکدا اے ) نے لے لئی سی ۔ بھاویں ایہہ کٹھور اے مگر بھاری ہون کارن لمبے ہار پہنن والے لئی بہت بوجھ بن جاندے ہن ۔ رنغدار پلاسٹکاں دی آمد کارن جیٹّ اجکل صرف پرانے زیوراں اتے اجائب گھراں وچ ہی ویکھیا جاندا اے ۔ آثار قدیمہ-سائنسداناں لئی اس دی حالے وی کافی اہمیت اے مگر گہنیاں دے طور تے اس دی ورتوں بالکل ختم ہو گئی اے ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پتھر
گٹھ:جیالوجی
مُردےآں دا راہ

***مُردےآں دا راہ*** ، نائیجیریائی لکھاری چنوا اچیبے، پہلی وار 1953 وچ شائع اک نکی کہانی اے۔ 

## پلاٹ
مائیکل اوبی جنوری 1949 وچ نائیجیریا وچ رہندا اک نوجوان اصلاحی معلم اے۔  اس نوں نڈوم سینٹرل سکول نوں عام دا کم ملدا اے، جو کہ اپنے پچاکھڑی جاں پچھلخری طریقیاں لئی مشہور اے۔

مائیکل اتے اسدی بیوی، نینسی، پنڈ نوں جدید یگ وچ داخل کراؤن دے ارادے نال پنڈ پہنچدے ہن۔ اوہناں دے دو ٹیچے، اچّ سکھیا دے اچے معیار نوں لاگوُ کرنا اتے سکول دے کیمپس نوں سندر بناؤنا ہن۔

اک شام مائیک دیکھدا اے کہ اک بڈھی عورت احاطے وچوں لنگھدی اک مدھم جہی ڈنڈی تے جا رہی اے۔ فیکلٹی دے کجھ میمبراں نالصلاحَ کرن دے بعد، مائیکل نوں پتہ چلدا اے کہ سکول نے بیتے وچ وی راہ بند کرن دی کوشش کیتی سی اتے اسدا نیڑلے پنڈ نے تکڑا خلاف کیتا سی۔ سرکاری سکھیا افسر دے تہہ کیتے دورے ویلے استے ماڑا اثر پین دے ڈروں، مائیکل اتھے کنڈیالی واڑ کروا دندا اے اتے راہ بند کروا دندا اے۔ کنڈیالی تار لگواؤن دےتن دن بعد، مائیکل دی ملاقات پنڈ دے پجاری نال ہندی اے، جو اسنوں اس رستے دی اہمیت دسدا اے رستہ اتے اس دے نال پنڈ دے لوکاں دے پرانے یعقین نال اسدے رشتے تے چاننا پاؤندا اے۔ مائیکل اڑیا ہویا اے کہ رستہ بند راے گا اتے دسدا اے کہ سکول دا مقصد ہی اجیاے پرانے یعقین ختم کرنا اے۔

دو دن بعد، جنیپے ویلے اک نوجوان عورت دی پنڈ وچ موت ہوجاندی اے۔ اک سیاناراہ بند کرن دے کارن خفا ہوئیاں روحاں نوں خوش کرن لئی بھاری قربانیاں دا سجھا دندا اے۔ رات نوں پھلّ اتے واڑ پٹّ دتے ہوئے سن، اتے سکول دی اک عمارت ڈھاہ دتی ہوئی سی۔ جد سرکاری سکھیا افسر آؤندا اے، اوبی دی نکھیدھی کردا اے اتے "سکول اتے پنڈ وچکار بن رہی قبائلی-جنگ دی حالت" بارے "اک بھیڑی رپورٹ" لکھدا اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:نائجیریا
گٹھ:نائیجیریا
گیم آف تھرونز

***گیم آف تھرونز*** جاں **تختاں دی کھیڈ** اک امریکی خیالی ٹی۔وی۔ ڈرامہ لڑیوار اے جو ڈیوڈ بینیاف اتے ڈی۔ بی۔ ویس ولوں ایچّ۔بی۔او۔ چینل لئی تیار کیتا گیا اے۔ ایہہ جارج آر آر مارٹن دے خیالی ناولاں دی لڑی *[[اے سونگ آف آئیس اینڈ فائر]]* تے مشتمل اے جس وچ پہلے ناول دا ناں *ا گیم آف تھرونز* اے۔ اسدا فلمیکرن بیلفاسٹ اتے شمالی آئرلینڈ، مالٹا، کروئیشیا، آئیسلینڈ اتے مراکش وچ ہویا اے اتے اسدا ٹی۔ وی۔ اپر سبھ توں پہلا نشر امریکہ وچ 17 اپریل، 2011 نوں ایچّ۔ بی۔ او۔ اتے ہویا سی اتے اسدا سبھ توں اخیرلا حصہ 27 اگست، 2017 نوں ٹی۔وی۔ اپر وکھایا گیا سی۔ اس لڑیوار دا انت اٹھویں حصہ نال 2019 وچ کیتا جاویگا۔

ایہہ لڑیوار ویسٹیروس اتے ایسوس دے خیالی براعظماں دے اپر ہون والیاں مکھ واقعے تے مشتمل اے۔ گیم آف تھرونز دے بہت سارے چھوٹے پلاٹاں دے میل نال بنایا گیا اے پر ایہہ تن بنیادی کہانیاں دے آلے-دوآلے گھمدا اے۔ پہلی بنیادی کہانی ستّ سامراجاں دے آئرن تھرون دے دوآلے گھمدی اے اتے ایہہ پرمکھ ونشک پریواراں وچکار گٹھجوڑاں اتے مدبھیداں نوں بیان کردی اے۔ ایہناں وچوں کجھ پروار تخت لئی جدوجہد کر راے ہن اتے کجھ تخت توں آزادی لئی اپنی رننیتک لڑائی لڑ رہے ہن۔ دوجی بنیادی کہانی وچ اک سلطنت دی آخری اولاد دی جدوجہد نوں درسایا گیا اے جسدے پرکھیاں نوں راج توں لاہ کے بے دخل کر دتا گیا سی۔ تیجی بنیادی کہانی اک مڈھ توں چلے آ رہے آ رہے بھائیچارے اپر مرتکز اے جہڑا کہ سامراج نوں پرانے ویلے دے خطرناک لوکاں توں بچاؤن لئی لڑدا اے۔ ایہہ مردہ اتے خطرناک لوک دور اتر وچ رہندے ہن اتے ودھدی ٹھنڈھ نال ایہناں دا خطرہ سامراج اپر لگاتار ودھدا آ رہا اے۔

گیم آف تھرونز ایچ۔ بی۔ اے۔ ٹیلیوژن اپر مقبول ہویا اتے اسنوں چاہن والیاں دی گنتی دنیا وچ کروڑاں دی اے۔ اسنوں نقاداں ولوں اس وچلے پاتراں دی اداکاری، الجھے ہوئے کرداراں، کہانی اتے اساری وغیرہ دی بہت تعریف کیتی گئی اے۔ اس توں علاوہ اس وچ ورتے گئے ننگیز اتے ہنسا دی نکھیدھی وی کیتی گئی اے۔ اس لڑیوار نوں 38 پرائیمٹائیم ایمی ایوارڈ دتے جا چکے ہن۔ اس توں علاوہ اس لڑیوار نوں چار گولڈن گلوب ایوارڈاں (2012 اتے 2015 توں 2017 تک)لئی وی نامزد کیتا گیا اے۔

اس وچ شامل مکھ کرداراں وچوں اک پیٹر ڈنکلیج نوں دو وار پرائیمٹائیم ایمی ایوارڈاں (2011 اتے 2015) وچ نوازیا گیا گیا اے اتے اس توں علاوہ اسنوں اسدے رول ٹیریئن لینیسٹر لئی لڑیوار اتے ٹیوی فلم لئی گولڈن گلوب ایوارڈ (2012) دتا گیا سی۔ اس توں اولاوا لینا ہیڈی، ایمیلیا کلارک، کٹ ہیرنگٹن، میسی ولئمز، ڈیانا رگز اتے میکس وون سڈوو نوں وی اوہناں دی اداکاری لئی پرئیمٹائیم ایمی ایوارڈاں لئی نامزد کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:امریکی ٹیوی ڈرامہ
گٹھ:ٹیوی ڈرامے
پیٹر ڈنکلیج

**پیٹر ہیڈن ڈنکیلج** ( ،) (جم 11,جون 1969) اک امریکی اداکار اے۔ اسنے اک بریٹیش فلم دا سٹیشن ایجینٹ (2003) توں شروعات کیتی۔ اتے بعد وچ اسنے ہور فلماں کیتیاں جویں ایلف (2003)، فائینڈ می گلٹی (2006)، انڈرڈوگ (2007)، ڈیتھ ایٹ فیونرل (2007) دا کرونیکل آف نارنیا (2008)، آئس ایج- کونٹینیٹل ڈریفٹ (2012) اتے ایکس مین- ڈیز آف فیوچر پاسٹ (2014)। اوہ 2011 توں ایچ۔بی۔او۔ چینل دے ناٹک گیم آف تھرونز وچ ٹائرن لینسٹر دا رول ادا کر رہا اے جس لئی اسنوں ایمی اتے گولڈن گلوب اوارڈ ولوں معاون اداکاری دا انعام مل چکیا اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:امریکی شخصیتاںگٹھ:امریکی اداکار
ایچ۔بی۔او۔

**ایچّ۔بی۔او۔** جاں **ایچبیؤ** (**ہوم باکس آفس**) اک امریکی عوضانہ کیبل اتے سیٹلائیٹ ٹیوی نیٹورک اے جہدی مالک ٹائم وارنر دی اک سرگرم معاون-کمپنی *ہوم باکس آفس انک۔* اے۔ ایہدے پروگراماں وچ مکھ طور اتے سنیماگھراں وچ لگیاں فلماں اتے اصلی ٹیوی لڑیوار دے نال-نال مکیبازی مقابلے، کیبل لئی بنیاں فلماں، دستاویزی فلماں اتے کدے-کدائیں ہاس-رس اتے سنگیت منڈلیاں شامل ہن۔ ایچ بیؤ او امریکہ دی سبھ توں پرانی چلدی آ رہی ادائگییوگ ٹیوی سیوا اے جہدا کاروبار 8 نومبر، 1972 وچ شروع ہویا سی۔۔

## حوالے

گٹھ:کمپنیاں
گٹھ:نیٹورک
گٹھ:ٹیوی چینل
کِٹ ہرنگٹن

**کرسٹوفر کیٹسبی ''کٹ'' ہرنگٹن** اک انگریزی اداکار اے۔ اوہ ایچ بی او دے ناٹک گیم آف تھرونز وچ زون سنو وجوں نبھائے رول لئی جانیا جاندا اے۔ اس توں علاوہ اسنے کئی فلماں وچ وی کم کیتا جویں ٹیسٹامینٹ آف یوتھ، پومپی، سپوکس:دا گریٹ گوڈ اتے سائیلینٹ ہلّ:ریویلیشن وغیرہ۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:انگریزی اداکار
گٹھ:جم 1986
گٹھ:انگریز
امر سندھو

**امر سندھو** (سندھی: امر سنڌو) (جم 28 اگست 1968 نوں سلما لغاری بلوچ وجوں) اک پاکستانی لکھاری، پروفیسر اتے انسانی حقاں دی کارکن اے جو سندھی بولی وچ لکھدی اے۔

**امر سندھو** () سندھ، پاکستان تو‏ں اک پاکستانی مصنف تے پروفیسر اے . اوہ انسانی حقوق د‏‏ی کارکن اے تے سندھی زبان وچ لکھدی نيں. اوہ خود نو‏‏ں اک سوشلسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدی ا‏‏ے۔ سندھو فی الحال یونیورسٹی سندھ جامشورو وچ شعبہ فلسفہ دے پروفیسر تے چیئرپرسن نيں۔ انہاں د‏‏ی مستقل رہائش میرپورخاص دے سیٹلائٹ ٹاؤن وچ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری، مضامین تے کالم مختلف رسالے، اخبارات تے کتابی سلسلہ وچ شائع ہوئے نيں۔ بیشتر ادبی کانفرنساں وچ مضامین پڑھدی نيں تے انھاں سخت نقاد تے سراہا جانے والے مصنفاں وچ شامل نيں۔ اوہ مارکسسٹ، نیشنلسٹ، فیمینسٹ تے کچھ حد تک انارکسٹ وی اے . 
## مڈھلا جیون
امر سندھو دا اصل ناں سلمیٰ لغاری ا‏‏ے۔ اوہ 28 اگست 1968 نو‏‏ں پنڈ دودو لغاری، میر پور خاص ضلع، سندھ، پاکستان وچ حسین بخش لغاری دے گھر پیدا ہوئی.
 
## زندگی اتے کم
امر سندھو جامشورو وچ سندھ یونیورسٹی وچ پروفیسر اے۔ اوہ اتھے فلسفے دی چیئر دی انچارج اے۔ اوہ سندھ صوبہ دے موہری فیمینیسٹاں وچوں اک اے اتے ومین ایکشن فورم دی اک سرگرم میمبر اے۔ امر سندھو خود نوں اک سوشلیسٹ  وجوں دیکھدی اے۔ میگزین اڈرش وچ، جسدی اوہ کو-اڈیٹر اے، سیاسی، سماجی اتے تہذیبی موضوعاں تے لکھتاں چھاپیاں جاندیاں ہن۔

## تعلیم
وہ ڈبل ایم اے تے ایل ایل بی وچ ڈگری رکھدی اے .

## کیریئر
وہ سندھ یونیورسٹی جامشورو وچ فلسفہ د‏‏ی پروفیسر نيں۔ اوہ شاعرہ، کالم نگار، مصنف تے سماجی کارکن نيں. اوہ کتاب 'اوجاگیل اکھین جا سپنا' () د‏‏ی مصنف نيں۔ امر سندھو خواتین حقوق د‏‏ی کارکن وی ا‏‏ے۔ اوہ خواتین ایکشن فورم د‏‏ی سرگرم رکن نيں۔ امر سندھو نے سندھ دے نامور شاعر شیخ ایاز د‏‏ی شاعری دے بارے وچ بوہت سارے مضامین لکھے نيں.

## سماجی سرگرمیاں
امر سندھو، اپنے قلم تے مختلف فورمز وچ مظلوم خواتین دے لئی عملی جدوجہد کرنے والی سماجی کارکن اے , اوہ اپنے مزاج وچ باغی عورت نئيں نيں۔ اسنو‏ں ابتدائی عمر وچ ہی کتاباں تو‏ں شعور ملیا سی تے عام لڑکیو‏ں د‏‏ی طرح برقع نئيں پہندیاں سن۔

## حملہ
10 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں اس اُتے حملہ ہويا سی تے اوہ اس وقت زخمی ہوگئی سی جدو‏ں اوہ اپنی دوست ڈاکٹر عرفانہ ملاح دے نال جارہی سی

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی فلاسفر
گٹھ:سندھی مصنفاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:خودکار ویکائی

## حوالے

گٹھ:پاکستانی مفکر
گٹھ:سندھی لوکگٹھ:پاکستانی لوک
امیتا ملک

**امیتا ملک** (; ہندیअमिता मलिक ;1921 – 20 فروری 2009) اک بھارتی میڈیا نقاد سی۔ اسنوں ٹائم  میگزین ولوں بھارت دی "سبھ توں پرمکھ فلم اتے ٹیلیوژن نقاد" وجوں پیش کیتا گیا سی، "بھارتی میڈیا دی پہلی عورت" اتے "بھارت دی سبھ توں مشہور سنیما ٹپنیکار" کیہا گیا۔ اسنے اپنے کیریئر دی شروعات، 1944 وچ، آل انڈیا ریڈیو، لکھنؤ توں شروع کیتی اتے بعد وچ کئی پرنٹ پبلیکیشن دی سٹیٹسمین، *[[د ٹائیمز آف انڈیا]]*، *[[دا انڈین ایکسپریس]]* اتے*[[پائنیئر (اخبار)|پائنیئر]]* لئی وی لکھیا۔ 20 فروری 2009 نوں دکھنی دلی دے نیڑے کیلاش ہسپتال وچ 87 سال دی عمر وچ اسدی "لیوکیمیا" (لہو دے کینسر) کرکے موت ہو گئی سی۔

## بچپن
ملک دا جم اک بنگالی پروار وچ، گوہاٹی، آسام، برطانوی ہند وچ ہویا۔ جدوں امتا 21 دن دی سی تاں اوہ اک کار وچ سفر کر رہی سی اتے اس دی کار دوجی کار نال ٹکرا گئی سی جس وچ مہاتما گاندھی بیٹھے سن۔گاندھی جی نوں چھوٹی جند بارے بہت چنتا سی۔ اسنے اپنی زندگی وچ پہلی فلم "د گولڈ رش" دیکھی سی جو چارلی چپلن ولوں ادا کیتی گئی سی۔

## کیریئر
اسنے لکھنؤ وکھے، آل انڈیا ریڈیو وچ کم شروع کیتا جتھے اسدی تنخواہ اک مہینے وچ "ہفتہ نوں لنچ آہر یوروپی میوزک دا ہفتہ وار پروگرام دی پیشکاری" دی 100 روپئے سی۔ 1944 وچ، اسنے رسمی طور اُتے پروگرام معاون دی مشہوری والے پوسٹ لئی عرضی دتی اتے آل انڈیا ریڈیو دے دلی سٹیشن تے تعینات کیتا گیا۔ اوہ انگمار برگمان اتے مارلن برانڈو ورگے کئی اہم فلم ہستیاں اتے ڈائریکٹران دا انٹرویو لئی اکماتر بھارتی فلم نقاد ہون دا مان حاصل اے۔

امیتا، اندرا گاندھی دی انٹرویو لین والی پہلی رپوٹر سی جدوں اوہ لال بہادر شاستری دی موت توں بعد اچانک بھارت دی وزیر اعظم بن گئی سی۔

## کتاباں
امتا، نو ہولڈس بارڈ: اک آتمکہانی، 1 جنوری، 1999

## اعزاز
1. کمل کماری نیشنل اوارڈ

2. بی۔ڈی۔گوئنکا اوارڈ، پترکاری وچ، 1992

3. ہونی۔ فیلوشپ آف انٹرنیشنل پولیس ایسوسی ایشن

## ویروا
* امتا دی طرحاں، اک ہور فلم نقاد چدانندا داسگپیؤ دا جم 1921 وچ شیلانگ، اسام، بھارت وچ برہمو ماں پیؤ کول ہویا سی۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* The inimitable, dear Mrs M
* Amita Malik, RIP
گٹھ:جم 1921
گٹھ:موت 2009
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی لکھاری
گٹھ:بنگالی لکھاری
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی
گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بنگالی لوک
نور الہدی شاہ

**نور الہدا شاہ**، اندرون سندھ توں تعلق رکھݨ والی سندھی بولی دی اک ناٹک کار تے ناول کار اے۔ اوہ کئی ٹی وی ڈرامےآں *جنگل*، *ماروی*، *بے باک*، *میری ادھوری محبت*، *عجائب خانہ*، *ادھورا ملن*، *آسمان تک دیوار* تے *عشق گمشدہ* وغیرہ لکھݨ لئی جاݨی جاندی اے۔ 

## سکھیا
اوہنے گریجوئیشن دی سند سندھ یونیورسٹی توں حاصل کیتی تے پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن وچ بھرتی ہو کے اپݨا کیریئر شُرُوع کیتا۔ 1983ء وچ اوہدے پہلی ڈرامے 'جنگل' نوں پاکستان ٹیلی ویژن اُتے نشر کیتا گیا، جیہنوں سفلتا ملی۔

## ٹی وی ڈرامیاں دی لسٹ
* جنگل
* آسمان تک دیوار
* تپش
* حوا کی بیٹی
* ماروی
* عجائب خانہ
* انا
* ذرا سی عورت
* اجنبی راستے
* تھوڑی سی محبت
* بے باک
* نہ جنون رہا نہ پری رہی
* میری ادھوری محبت
* عشق گمشدہ
* سمی

## حوالے

گٹھ:سندھی شخصیتاں