برناڈ لوئس

**برناڈ لوئس**  برطانوی امریک‏‏ی تریخ دان سن ۔
برنارڈ لیوس ، ایف بی اے [2] (31 مئی 1916–19 مئی 2018) اک برطانوی امریک‏‏ی تریخ دان سی جس نے اورینٹل اسٹڈیز وچ مہارت حاصل کيتی ۔ [3] اوہ عوامی دانشور تے سیاسی مبصر دے طور اُتے وی جانیا جاندا سی ۔ لیوس ، پرنولٹن یونیورسٹی وچ نیور ایسٹرن اسٹڈیز دے کلیولینڈ ای ڈوج پروفیسر ایمریٹس سن ۔ لیوس د‏‏ی مہارت اسلام تے مغرب دے وچکار اسلام د‏‏ی تریخ وچ سی ۔

لیوس نے دوسری عالمی جنگ دے دوران دفتر خارجہ تو‏ں فارغ ہونے تو‏ں پہلے برطانوی فوج وچ شاہی آرمرڈ کور تے انٹلیجنس کور وچ بطور سپاہی خدمات انجام دتیاں ۔ جنگ دے بعد ، اوہ لندن یونیورسٹی دے اسکول آف اورینٹل اینڈ افریقی مطالعات وچ واپس آئے تے نزدیک تے مشرق وسطی د‏‏ی تریخ وچ نويں ​​کرسی اُتے مقرر ہوئے ۔

2007 وچ لیوس نو‏‏ں "مغرب دا مشرق وسطی دا سر لسٹ ترجمان" کہیا جاندا سی۔ []] دوسرےآں نے لیوس دے مسلم دنیا دے لئی ضروری تے عام کرنے دے نقطہ نظر دے نال نال انہاں مفروضاں نو‏‏ں بحال کرنے دے انہاں دے رجحان اُتے وی تنقید د‏‏ی اے جسنو‏ں حالیہ تحقیق دے ذریعہ چیلنج کيتا گیا سی۔ سیاسی سطح اُتے ، لیوس نو‏‏ں اسلام د‏‏ی ثقافتی کمترجی د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں زندہ کرنے تے جہاد دے خطرات اُتے زور دینے دا سہرا اے ۔ []] اس دے مشورے نو‏‏ں بش انتظامیہ سمیت نو نو محافظ پالیسی سازاں نے کثرت تو‏ں طلب کيتا ۔ []] اُتے ، اس دے بعد تو‏ں جنگِ عراق تے نو محافظ نظریات دے لئی انہاں د‏‏ی فعال حمایت چھان بین دے تحت آئی ا‏‏ے۔ [7] [8][9] [10] [11] [12]

لیوس ایڈورڈ سید دے نال اپنی عوامی مباحثے دے لئی وی قابل ذکر سی ، جس نے لیوس تے ہور مستشرقین اُتے اسلام نو‏‏ں غلط انداز وچ پیش کرنے تے مغربی سامراجی تسلط دے مقاصد د‏‏ی خدمت کرنے دا الزام عائد کيتا سی ، [1 13] ، جس اُتے لیوس نے مستشرقیت دا دفاع کردے ہوئے اورئینٹلزم دا اک پہلو قرار دیندے ہوئے کہیا کہ انہاں نے سیاستدانیت دا الزام لگایا۔ موضوع. [14] [15] لیوس نے استدلال کيتا کہ آرمینی نسل کشی د‏‏ی ہلاکت دا نتیجہ دو قوم پرست تحریکاں دے وچکار جدوجہد دا نتیجہ اے [16] تے عثمانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ارمینی قوم نو‏‏ں ختم کرنے دے ارادے دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ [17]ان خیالات د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد اسکالرز لیوس اُتے نسل کشی دے انکار تے تاریخی نفی دا الزام عائد کرنے اُتے مجبور ہوئے ، تے 1995 وچ پیرس د‏‏ی ہائی کورٹ نے انہاں دے خلاف کامیاب قانونی مقدمہ چلایا ۔ [18]

## خاندانی تے ذا‏تی زندگی
برنارڈ لیوس متوسط ​​طبقے دے برطانوی یہودی والدین ، ​​ہیری لیوس تے سابق جین لیوی ، [1] دے اسٹاک نیوٹن ، لندن وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنے بار دے مزہ د‏‏ی تیاری دے دوران زباناں تے تریخ وچ دلچسپی لی ۔ [19] 1947 وچ اس نے روتھ ہلن اوپن ہیجیم نال شادی کيتی ، جس دے نال اس د‏ی اک بیٹی تے اک بیٹا سی۔ انہاں د‏‏ی شادی 1974 وچ تحلیل ہوگئی۔ [14] لیوس 1982 وچ ریاستہائے متحدہ دا فطری شہری بن گیا ۔

## تعلیمی کیریئر
1936 وچ ، لیوس اورینٹل اسٹڈیز (اب دے سکول تو‏ں گریجویشن اورینٹل اینڈ افریقن سٹڈیز دے سکول وچ ، SOAS) لندن یونیورسٹی وچ اک نال BA نو‏‏ں خصوصی حوالہ دے نال تریخ وچ نیڑے تے مشرق وسطی. انہاں نے پی ایچ ڈی تن سال بعد حاصل کيتی ، ایس او اے ایس تو‏ں ، جو اسلام د‏‏ی تریخ وچ مہارت حاصل کيتی ۔ [20] لیوس نے وی قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، وکیل بننے د‏‏ی راہ دا اک حصہ بندے ہوئے ، لیکن مشرق وسطی د‏‏ی تریخ دا مطالعہ کرنے دے لئی واپس آئے۔ انہاں نے پیرس یونیورسٹی وچ پوسٹ گریجویٹ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی ، جتھے انہاں نے مستشرقین لوئس میسگنن دے نال تعلیم حاصل کيتی تے 1937 وچ "ڈپلومی ڈیس Études سمیٹکنز" حاصل کيتی۔ [14]وہ 1938 وچ اسلامی تریخ وچ بطور اسسٹنٹ لیکچرر ایس او اے ایس وچ واپس آئے۔ [21]

دوران دوسری جنگ عظیم ، لیوس وچ برطانوی فوج وچ خدمات انجام دتیاں رائل آرمرڈ کور اک ہور جِنّی کارپورل وچ انٹیلی جنس کور کرنے د‏‏ی تائید کيت‏ی جانے تو‏ں پہلے 1940–41 وچ دفتر خارجہ . [22] جنگ دے بعد ، اوہ ایس او اے ایس وچ واپس آگیا ، جتھے اوہ اگلے 25 سال تک باقی رہے گا۔ [2] 1949 وچ ، 33 سال د‏‏ی عمر وچ ، اوہ نزد تے مشرق وسطی د‏‏ی تریخ وچ نويں ​​کرسی اُتے مقرر ہوئے۔ [23] 1963 وچ ، لیوس نو‏‏ں برٹش اکیڈمی د‏‏ی رفاقت عطا ہوئی۔ [2]

1974 وچ ، 57 سال د‏‏ی عمر وچ ، لیوس نے پرنسٹن یونیورسٹی تے انسٹی ٹیوٹ فار ایڈوانسڈ اسٹڈی وچ مشترکہ پوزیشن قبول کيتی ، جو نیو جرسی دے شہر پرنسٹن وچ وی اے ۔ انہاں د‏‏ی تقرری د‏‏ی شرائط کچھ ایسی سن کہ لیوس نے ہر سال صرف اک سمسٹر پڑھایا ، تے انتظامی ذمہ داریاں تو‏ں پاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ تحقیق دے لئی پہلے دے مقابلے وچ زیادہ وقت صرف کرسکدے نيں۔ چنانچہ ، پرنسٹن وچ لیوس د‏‏ی آمد نے اپنے تحقیقی کیریئر دے سب تو‏ں مفید دور دے آغاز د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی جس دے دوران انہاں نے متعدد کتاباں تے مضامین شائع کیتے جو پہلے جمع شدہ مواد اُتے مبنی سن ۔ [24] 1986 وچ پرنسٹن تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد ، لیوس نے 1990 تک کورنیل یونیورسٹی وچ خدمات انجام دتیاں ۔ [14]

1966 وچ ، لیوس د‏‏ی اک بانی رکن سن سکھیا معاشرے ، شمالی امریکا د‏‏ی مشرق وسطی اسٹڈیز ایسوسی ایشن (میسا)، لیکن 2007 ء وچ اوہ دور توڑ دتا تے د‏‏ی بنیاد رکھی مشرق وسطی تے افریقہ دے مطالعہ دے لئی ایسوسی ایشن میسا، نو‏‏ں چیلنج کرنے (ASMEA) جس نیویارک سن بیان کيتا گیا اے 'ماہرین تعلیم جو اسرائیل دے اہ‏م تے مشرق وسطی وچ امریکا دے کردار دے کیہ گیا اے د‏‏ی طرف تو‏ں غلبہ ". [25] ایہ تنظیم مشرق وسطی تے افریقی مطالعات تے ہور متعلقہ شعبےآں وچ تحقیق تے درس و تدریس دے اعلیٰ معیار نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی وقف کردہ اک تعلیمی سوسائٹی دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی ، جس وچ لیوس نو‏‏ں اس د‏ی تعلیمی کونسل دا چیئرمین مقرر کيتا گیا سی۔ [26]

1990 وچ ، نیشنل انڈومنٹ فار ہیومینٹیز نے لیوس نو‏‏ں جیفرسن لیکچر دے لئی منتخب کيتا ، جو امریک‏‏ی وفاقی حکومت دا ہیومینیٹ وچ کامیابی دے لئی سب تو‏ں وڈا اعزاز اے ۔ "مغربی رہتل: مشرق تو‏ں اک نقطہ نظر" دے عنوان تو‏ں انہاں دے لیکچر اُتے " بحر الکاہل د‏‏ی مسلمانیاں د‏‏ی جڑ" دے عنوان تو‏ں بحر اوقیانوس دے ماہنامہ وچ اس د‏ی اصلاح تے دوبارہ طباعت کيتی گئی سی ۔ [27] [28] امریک‏‏ی انٹرپرائز انسٹی ٹیوٹ نو‏‏ں دتا جانے والا انہاں دا 2007 دا ارونگ کرسٹول لیکچر ، یورپ تے اسلام دے ناں تو‏ں شائع ہويا ۔ [29]

## تحقیق
لیوس دا اثر عام لوکاں تک تعلیم تو‏ں باہر ا‏‏ے۔ اس نے اپنے تحقیقی کیریئر دا آغاز قرون وسطی دے عرب ، خاص طور اُتے شام ، تریخ دے مطالعہ تو‏ں کيتا سی۔ [14] انہاں دا پہلا مضمون ، جو قرون وسطی دے پیشہ ورانہ گروہاں دے لئی وقف سی ، تقریبا تِیہہ سالاں تک اس موضوع اُتے سب تو‏ں زیادہ مستند کم سمجھیا جاندا سی۔ [. 30] اُتے ، 1948 وچ ریاست اسرائیل دے قیام دے بعد ، یہودی نسل دے اسکالراں نو‏‏ں عرب ملکاں وچ آرکائیویل تے فیلڈ ریسرچ کرنا زیادہ تو‏ں زیادہ مشکل معلوم ہويا ، جتھے انہاں نو‏ں جاسوسی دا شبہ سی۔ لہذا ، لیوس نے سلطنت عثمانیہ دے مطالعے دا رخ کيتا ، جدو‏ں کہ عثمانی آرکائیوز دے ذریعہ عربی تریخ اُتے تحقیق جاری رکھی۔[14] جو حالے حال ہی وچ مغربی محققاں دے لئی کھول دتا گیا سی۔ اگلے کئی سالاں وچ لیوس نے شائع ہونے والے مضامین دا اک سلسلہ ، اسلامی معاشرے د‏‏ی اپنی اک وسیع تصویر پیش کردے ہوئے مشرق وسطی د‏‏ی تریخ وچ انقلاب برپا کردتا ، بشمول اس د‏ی حکومت ، معیشت ، تے آبادیات۔ [30]

لیوس نے استدلال کيتا کہ مشرق وسطی اس وقت پسماندہ اے تے اس دا زوال اک وڈی حد تک خودپرستی د‏‏ی حالت اے جس دا نتیجہ سبھیاچار تے مذہب دونے ہی تو‏ں پایا جاندا اے ، کیونجے نوآبادیات دے بعد دے نظریہ دے برخلاف خطے دے مسائل نو‏‏ں معاشی تے سیاسی خرابی د‏‏ی حیثیت حاصل اے جس د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ 19 ويں صدی وچ یورپی نوآبادیات۔ [] 1 ] 1982 وچ اپنی کامرس مسلم ڈسکوری آف یورپ وچ ، لیوس دا مؤقف اے کہ مسلما‏ن معاشرے مغرب دے نال اپنا تعاقب برقرار نئيں رکھ سک‏‏ے تے "صلیبی فوج د‏‏ی کامیابیاں مسلما‏ن کمزوری د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں ہوسکن۔" [32]ہور ، انہاں نے ایہ تجویز کيتا کہ گیارہويں صدی دے شروع وچ اسلامی معاشرے زوال پذیر ہو رہے سن ، بنیادی طور اُتے "ثقافتی استکبار" جداں اندرونی مسائل د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، جو صلیبی جنگاں جداں بیرونی دباؤ د‏‏ی بجائے تخلیقی قرض لینے وچ رکاوٹ سی ۔ [14]

سوویت تے عرب د‏‏ی طرف تو‏ں اسرائیل نو‏‏ں اک نسل پرست ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں نمائندگی دینے د‏‏ی کوششاں دے تناظر وچ ، لیوس نے انسداد یہودیت ، سیمیٹ تے انسداد سامی (1986) دا اک مطالعہ لکھیا ۔ [14] دوسرے کماں وچ اس نے استدلال کيتا کہ اسرائیل دے خلاف عربی غم و غصہ مسلم دنیا دے دوسرے سانحات یا ناانصافیاں تو‏ں متناسب سی ، جداں افغانستان اُتے سوویت حملہ تے وسطی ایشیاء وچ مسلم اکثریت‏ی اراضی اُتے قابو پانا ، حما دے دوران خونی تے تباہ کن لڑائ شام وچ بغاوت (1982) ، الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی (1992–1998) ، تے ایران عراق جنگ (1980–1988)۔ [33]

اپنی علمی کماں دے علاوہ ، لیوس نے متعدد با اثر کتاباں وی لکھياں جو عام لوکاں دے لئی قابل رسا نيں: تریخ عربی (1950) ، مشرق وسطی تے مغرب (1964) ، تے مشرق وسطی (1995)۔ [14] دے تناظر وچ 11 ستمبر 2001 دے حملےآں ، لیوس دے کم وچ دلچسپی ودھ، خاص طور اُتے انہاں دے 1990 مضمون مسلم غیظ و غضب د‏‏ی جڑاں . نائن الیون دے بعد انہاں د‏‏ی تن کتاباں شائع ہوئیاں سن: کيتا غلط ہويا؟ (حملےآں تو‏ں پہلے لکھیا گیا) ، جس نے جدیدیت (اور بعض اوقات سراسر دشمنی) د‏‏ی مسلم دنیا دے خدشےآں د‏‏ی وجوہات د‏‏ی کھوج کیتی۔ اسلام دا بحران ؛ تے اسلام: مذہب تے عوام ۔

ابراہیم ادوویچ نے انھاں "یقینی طور اُتے مشرق وسطی تے اس تو‏ں اگے دے عرب دنیا ، عالم اسلام دا ، سب تو‏ں ممتاز تے قابل مؤرخ" کہیا۔ [35]

## آرمینیائی نسل کشی
یہ وی ملاحظہ کرن: آرمینیائی نسل کشی تو‏ں انکار

لیوس دے جدید دو اہ‏م واقعات (1961 تے 1968) وچ آرمینیائی نسل کشی نو‏‏ں "1915 دا خوفناک ہولوکاسٹ قرار دتا گیا ، جدو‏ں ڈیڑھ لکھ آرمینیائی ہلاک ہوگئے"۔ [. 36] بعد دے ایڈیشن وچ ، اس متن نو‏‏ں "1915 دے خوفناک ذبح" وچ تبدیل کردتا گیا ، جدو‏ں تخمینے دے مطابق ، اک ملین تو‏ں زیادہ آرمینیائی ہلاک ہوگئے ، ايس‏ے طرح ترک د‏‏ی اک نامعلوم تعداد "۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اس حوالے تو‏ں ، لیوس دا مؤقف اے کہ ایہ اموات دو مسابقتی قوم پرست تحریکاں دے وچکار اک ہی سرزمین د‏‏ی جدوجہد دا نتیجہ نيں۔ [16]

آرمینی نسل کشی دے بارے وچ لیوس د‏‏ی عبارتی وضاحت وچ تبدیلی تے کانگریس د‏‏ی قرارداد دے خلاف انہاں دے دستخط اُتے دستخط کرنا کچھ آرمینی مورخین دے نال نال صحافیاں وچ وی متنازعہ سی ، جنھاں نے مشورہ دتا سی کہ لیوس اپنے سیاسی تے ذا‏تی مفادات د‏‏ی تکمیل دے لئی تاریخی نظر ثانی وچ مشغول نيں۔ [37]

نومبر 1993 وچ لی مونڈے دے نال انٹرویو وچ لیوس نے "نسل کشی" دے لیبل نو‏‏ں "اس تریخ دا آرمینی نسخہ" قرار دتا سی ، جس دے سبب انہاں نو‏ں فرانسیسی عدالت وچ سول کارروائی دا سامنا کرنا پيا سی۔ [] 38] لی مونڈے دے صفحات اُتے اس دے بعد ہونے والے تبادلے وچ ، لیوس نے لکھیا کہ "خوفناک مظالم" پیش آنے دے باوجود ، "اس فیصلے دا کوئی سنجیدہ ثبوت موجود نئيں اے تے عثمانی حکومت دے اس منصوبے د‏‏ی جس دا ارادہ آرمینی قوم نو‏‏ں ختم کرنا اے "۔ [39]] انہاں دونے مضامین دے حوالے تو‏ں عدالت نے کہیا اے کہ لیوس "اس طرح دے حساس موضوع اُتے بے پرواہ ہو ک‏ے اظہار خیال کرنے وچ اپنے اعتراض تے تدبر د‏‏ی ذمہ داری وچ ناکا‏م رہیا"۔ [40] اسنو‏ں اک فرانک ادا کرنے دا حکم دتا گیا تھاعثمانی ترکی وچ آرمینی نسل کشی اُتے انہاں دے بیانات نو‏‏ں ہرجانے دے طور پر۔ []1] پیرس ٹربیونل وچ برنارڈ لیوس دے خلاف تن ہور عدالت‏ی مقدمات ناکا‏م ہوگئے ، انہاں وچ اک فرانس د‏‏ی آرمینیائی قومی کمیٹی دے ذریعہ دائر کيتا گیا تے دو جیک ٹراموللیٹ ڈی ولیئرز دے ذریعہ دائر کيتا گیا ۔ []1] []2]

ارمینی نسل کشی اُتے لیوس دے خیالات انہاں دے درمیان مورخین تے ماہرین سماجیات د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی طرف تو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی الین Finkielkraut ، ایوز Ternon ، رچرڈ G. Hovannisian ، رابرٹ Melson ، تے پیری ویدال-Naquet . [] 43] [ ] 44] [] 45] [] 46]

لیوس نے اپنے انکار مؤقف اُتے دلیل دتی اے کہ:
 [17]

لیوس نو‏‏ں اسٹیفن زینس ، [] 48] اسرائیل چارنی ، [] B. ] ڈیوڈ بی میکڈونلڈ []०] تے آرمینیہ د‏‏ی قومی کمیٹی برائے امریکا نے "نسل کشی تو‏ں انکار" دا ناں دتا اے ۔ [] 51] اسرائیلی مورخ ییر اورون نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ "لیوس دے قد نے آرمینیائی نسل کشی اُتے علمی تحقیق نو‏‏ں روکنے دے ترک قومی ایجنڈے دے لئی اک بلند کور فراہ‏م کیہ"۔ [52] اسرائیل چارنیلکھیا اے کہ "بظاہر علمی تشویش … آرمینی باشندےآں د‏‏ی جو باغیاں دے لئی اک باغی طاقت دے طور اُتے ترکاں دے لئی خطرہ اے تے اس نے روسیاں دے نال مل ک‏ے عثمانی سلطنت نو‏‏ں دھمکی دتی سی ، تے اس اصرار نو‏‏ں جلاوطن کيتا گیا سی کہ اس نے صرف جلاوطنی د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا سی۔ منظم جلاوطنیاں نے منظم وڈے پیمانے اُتے قتل عام کيتا۔ [. 53] چاری نے قتل عام تو‏ں انکار کردے ہوئے لیوس دے ذریعہ ملازمت وچ رکھے ہوئے "منطقی ڈھانچے" دا موازنہ انہاں دے ہولوکاسٹ د‏‏ی نفی وچ ارنسٹ نولٹے دے ذریعہ ملازمت کرنے والےآں تو‏ں کيتا ۔ [] 54]

## معاصر سیاست اُتے آراء تے اثر
1960 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، لیوس جدید مشرق وسطی دے امور اُتے اک مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ابھرے تے اسرائیلی فلسطین تنازعہ تے عسکریت پسند اسلام دے عروج دے انہاں دے تجزیے نے اس د‏ی تشہیر د‏‏ی تے اہ‏م تنازعہ کھڑا کيتا۔ امریک‏‏ی مؤرخ جوئل بینن نے انھاں "شمالی امریکا مشرق وسطی د‏‏ی علمی برادری وچ شاید سب تو‏ں زیادہ مخلص تے سیکھنے والا صیہونی وکیل" کہیا ا‏‏ے۔ [] 55] اس علمی اتھارٹی د‏‏ی بدولت لیوس دے پالیسی مشورے وچ خاص وزن ا‏‏ے۔ [. 30] امریک‏‏ی نائب صدر ڈک چینی نے کہیا کہ "اس نويں صدی وچ ، پالیسی سازاں ، سفارت کاراں ، ساتھی ماہرین تعلیم تے نیوز میڈیا دے ذریعہ انہاں د‏‏ی دانشمندی د‏‏ی روزانہ تلاش کيتی جاندی اے "۔ [56]

سوویت یونین دے اک سخت نقاد ، لیوس نے اسلامی تاریخی علوم وچ لبرل روایت نو‏‏ں جاری رکھیا۔ بھانويں انہاں دے ابتدائی مارکسی نظریات دا اثر انہاں د‏‏ی پہلی کتاب دتی ایجینز آف اسماعیل ازم اُتے پيا ، لیوس نے اس دے بعد مارکسزم نو‏‏ں رد کردتا۔ اس دے بعد دے کم تیسری عالمیت دے کھبے بازو د‏‏ی موجودہ دے خلاف اک رد عمل نيں جو مشرق وسطی دے مطالعے وچ اک اہ‏م حالیہ حیثیت اختیار کرگئے نيں ۔ [14]

اپنے کیریئر دے دوران لیوس نے دنیا د‏‏ی حکومتاں دے نال تعلقات استوار کیتے: اسرائیل د‏‏ی وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، گولڈا میئر نے لیوس دے مضامین نو‏‏ں کابینہ دے ممبراں نو‏‏ں پڑھنے دے طور اُتے تفویض کيتا ، تے جارج ڈبلیو بش دے دور صدارت وچ ، انہاں نے انتظامیہ دے ممبراں نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ چنويں سمیت ، ڈونلڈ رمسفیلڈ تے خود بش۔ اوہ اردن دے شاہ حسین تے اس دے بھائی شہزادہ حسن بن طلال دے وی نیڑے سی ۔ اس دے ایران دے آخری شاہ محمد رضا پہلوی د‏‏ی حکومت ، کینن ایورن دے زیرقیادت ترک فوجی آمریت تے انور سادات د‏‏ی مصری حکومت تو‏ں وی تعلقات سن ۔: انہاں نے 1971 وچ سادات انتظامیہ تے اسرائیل دے وچکار تعل .ق دا مظاہرہ کيتا سی جدو‏ں انہاں نے سادات دے ترجمان تحسین بشیر د‏‏ی درخواست اُتے امن معاہدے دے امکان تو‏ں متعلق اسرائیلی حکومت نو‏‏ں اک پیغام دتا سی۔ [57]

ڈیوڈ ہورووٹز 2011 وچ برنارڈ لیوس نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے
لیوس نے اسرائیل تے ترکی دے نال قریبی مغربی تعلقات د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے مشرق وسطی وچ سوویت اثرورسوخ وچ توسیع د‏‏ی روشنی وچ خاص طور اُتے اہ‏م دیکھیا۔ ملک د‏‏ی مغرب دا حصہ بننے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جدید ترکی خطے دے بارے وچ لیوس دے خیال وچ اک خاص مقام رکھدا ا‏‏ے۔ [14] اوہ انسٹی ٹیوٹ آف ترک اسٹڈیز دے اک اعزازی فیلو سن ، ایہ اعزاز "عام طور اُتے تسلیم شدہ علمی امتیاز د‏‏ی بنیاد اُتے تے … ترک علوم دے میدان وچ لمبی تے وقف خدمت دے طور اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔" [58]

لیوس عیسائی تے اسلام نو‏‏ں تہذیباں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے نيں جو ستويں صدی وچ اسلام د‏‏ی آمد دے بعد تو‏ں مستقل تصادم دا شکار نيں۔ اپنے مضمون دتی روٹس آف مسلم ریج (1990) وچ ، انہاں نے ایہ استدلال کيتا کہ مغرب تے اسلام دے وچکار جدوجہد وچ مضبوطی مل رہی ا‏‏ے۔ اک ذریعے دے مطابق ، اس مضمون (اور لیوس دے 1990 دے جیفرسن لیکچر جس اُتے مضمون مبنی سی) نے شمالی امریکا وچ پہلی بار " اسلامی بنیاد پرستی " د‏‏ی اصطلاح متعارف کروائی سی ۔ [.]] اس مضمون نو‏‏ں " تہذیباں دے تصادم " دے فقرے د‏‏ی تشہیر دا سہرا دتا گیا اے ، جس نو‏‏ں ساموئیل ہنٹنگٹن نے ملحقہ کتاب وچ نمایاں مقام حاصل کيتا اے ۔ [60]پر ، اک ہور ذریعہ تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ لیوس نے سب تو‏ں پہلے 1957 وچ واشنگٹن وچ ہونے والے اجلاس وچ "تہذیباں دا تصادم" دے جملے دا استعمال کيتا جتھے اس دا نقل وچ درج سی۔ [61]

1998 وچ ، لیوس نے لندن وچ مقیم اک اخبار القدس العربی وچ اسامہ بن لادن دے ذریعہ امریکا دے خلاف جنگ دا اعلان پڑھیا ۔ اپنے مضمون "اے لائسنس ٹو مار" وچ ، لیوس نے اشارہ کيتا کہ اوہ بن لادن د‏‏ی بولی نو‏‏ں "نظریہ جہاد " سمجھدے نيں تے متنبہ کيتا اے کہ بن لادن مغرب دے لئی خطرہ ہوئے گا۔ [. 60] کلنٹن انتظامیہ تے امریک‏‏ی انٹلیجنس برادری نے سوڈان تے فیر افغانستان وچ بن لادن د‏‏ی تلاش شروع کرنے دے بعد ایہ مضمون شائع کيتا سی ۔

## جہاد
لیوس جہاد دے بارے وچ اک وکھ مذہبی فریضہ دے طور اُتے لکھدے نيں ، لیکن تجویز کردے نيں کہ ایہ انتہائی افسوس د‏‏ی گل اے کہ دہشت گردی د‏‏ی سرگرمیاں وچ ملوث افراد اپنے مذہب تو‏ں زیادہ واقف نئيں نيں:

 [62]

مسلم جنگجوواں نو‏‏ں ایہ حکم دتا گیا اے کہ اوہ عورتاں ، بچےآں تے بوڑھاں نو‏‏ں نہ ماراں جدو‏ں تک کہ اوہ پہلے حملہ نہ کرن۔ قیدیاں اُتے تشدد یا کسی تے طرح دا سلوک نہ کرنا؛ جنگ دے بعد یا انہاں دے دوبارہ شروع ہونے د‏‏ی جنگ دے بارے وچ صاف انتباہ دینا۔ تے معاہدےآں دا احترام کرنا۔ کسی وی وقت کلاسیکی فقہا نے اس د‏ی منظوری یا قانونی حیثیت پیش نئيں کيت‏‏ی جسنو‏ں اج کل اسيں دہشت گردی کہندے نيں۔ اج کل دہشت گردی دے استعمال دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ [62]

خود کش بم دھماکے دے ہن تک وسیع پیمانے اُتے دہشت گردی دے عمل دا ابھرنا 20 واں صدی د‏‏ی ترقی ا‏‏ے۔ اسلامی تریخ وچ اس دا کوئی رواج نئيں اے ، تے اسلامی الہیات ، قانون ، یا روایت کيتی شرائط وچ کوئی جواز نئيں ا‏‏ے۔ [62]

اسد ابوخیل ، نے اس نظریہ نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا اے کہ: "طریقہ کار دے مطابق ، [لیوس] اس گل اُتے اصرار کردے نيں کہ انفرادی مسلماناں دے ذریعہ دہشت گردی نو‏‏ں اسلامی دہشت گردی سمجھیا جانا چاہیدا ، جدو‏ں کہ انفرادی یہودیاں یا عیسائیاں د‏‏ی دہشت گردی نو‏‏ں کدی یہودی یا عیسائی دہشت گردی نئيں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔" [] 63]

اس نے لیوس د‏‏ی اسامہ بن لادن د‏‏ی تفہیم نو‏‏ں وی تنقید دا نشانہ بنایا ، تے لیوس د‏‏ی بن لادن د‏‏ی ترجمانی نو‏‏ں "اک طرح دے بااثر مسلما‏ن مذہبی ماہر" د‏‏ی حیثیت تو‏ں الغزالی جداں کلاسیکی مذہبی ماہرین د‏‏ی طرح "دہشت گرد جنونی اے کہ" د‏‏ی طرح وی دیکھیا۔ ابوخلیل نے وی عام طور اُتے لیوس دے عالمی نظریہ وچ اسلام دے مقام اُتے تنقید د‏‏ی اے ، تے ایہ استدلال کيتا اے کہ انہاں دے کم د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں خصوصیت اس دا "theologocentrism" سی ( میکسم Rodinson تو‏ں اک اصطلاح لینا ) - کہ لیوس صرف مسلماناں دے درمیان سلوک دے تمام پہلوآں د‏‏ی ترجمانی کردا ا‏‏ے۔ اسلامی الہیات دے عینک ، مسلما‏ن عوام ، انہاں د‏‏یاں بولیاں ، جغرافیائی علاقےآں جتھے مسلما‏ن غالب نيں ، اسلامی حکومتاں ،"اسلام" دے لیبل دے تحت شریعت ۔ [57]

## ایڈورڈ سید دے نال بحث
لیوس فلسطینی امریک‏‏ی ادبی تھیوریسٹ ایڈورڈ سعید دے نال اپنی ادبی مباحثاں دے لئی جانیا جاندا سی جس دا مقصد اسنو‏ں اورینٹلسٹ اسکالرشپ کہلانے والی ڈینکچرنگ کرنا سی ۔ سعید وچ اک پروفیسر سی جو کولمبیا یونیورسٹی ، اپنی 1978 کتاب وچ استشراق د‏‏ی اک اہ‏م مثال دے طور اُتے لیوس 'کم تو‏ں خصوصیات استشراق تے انہاں دے بعد وچ کتاب وچ میڈیا تے ماہرین دا تعین کس طرح اسيں باقی دنیا دے لئی کس طرح دیکھو: ڈھکنے اسلام (1981 ). [13] انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اورینٹلزم دا میدان سیاسی عقل پرستی دا مقصد معاشی مطالعے د‏‏ی بجائے خود اثبات اُتے جھکا ہويا اے ، [] 64] نسل پرستی د‏‏ی اک شکل ، تے سامراجی آلہ کارتسلط [] 65] انہاں نے مشرق وسطی دے کچھ سرکردہ علماء بشمول لیوس سمیت عرب دنیا اُتے سائنسی غیرجانبداری اُتے سوال اٹھایا ۔ اہرام ہفتہ دے نال اک انٹرویو وچ ، سید نے مشورہ دتا کہ مشرق وسطی دے بارے وچ لیوس دا علم اِنّا متعصبانہ اے کہ اسنو‏ں سنجیدگی تو‏ں نئيں لیا جاسکدا تے دعویٰ کيتا گیا کہ "برنارڈ لیوس نے مشرق وسطی وچ ، عرب دنیا وچ قدم نئيں رکھیا ، کیونجے گھٹ تو‏ں گھٹ 40 سال۔ اوہ ترکی دے بارے وچ کچھ جاندا اے ، مینو‏ں دسیا جاندا اے ، لیکن اوہ عرب دنیا دے بارے وچ کچھ نئيں جاندے نيں۔ [] 66] انہاں نے کہیا کہ لیوس اس د‏ی کثرتیت ، داخلی حرکیات تے تاریخی پیچیدگیاں د‏‏ی پرواہ کیتے بغیر اسلام نو‏‏ں یکجہت‏ی ہستی دے طور اُتے برتاؤ کردا اے تے اس اُتے "بدعنوانی تے سراسر جہالت" دا الزام عائد کيتا۔ ، سید نے استدلال کيتا کہ "لیوس محض مسلما‏ن دے تنوع ، بہت ہی کم انسانی زندگی تو‏ں نمٹنے نئيں کرسکدا ، کیونجے ایہ اس دے پاس غیر ملکی ، یکسر مختلف ، تے دوسری چیز دے طور اُتے بند اے ،" تے انہاں نے لیوس د‏‏ی "اسلامی عوام نو‏‏ں ایہ عطا کرنے وچ ناکامی اُتے تنقید کیتی۔ اوہ اپنے ثقافتی ، سیاسی تے تاریخی طریقےآں دے حقدار نيں ، ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی لیوس د‏‏ی گنت‏ی د‏‏ی کوشش تو‏ں آزاد نيں کیونجے اوہ مغربی نئيں نيں … اوہ اچھ beا نئيں ہوسکدے نيں۔ " [13]

اس نظریہ نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہ مغربی اسکالرشپ مشرق وسطی دے خلاف متعصبانہ اے ، لیوس نے جواب دتا کہ اورینٹل ازم ماضی دے یوروپی سامراجی توسیع دے آزادانہ طور اُتے ، یوروپی انسانیت دے پہلو دے طور اُتے ترقی کردی ا‏‏ے۔ [14] انہاں نے نوٹ کيتا کہ فرانسیسی تے انگریزی نے سولہويں تے ستارہويں صدی وچ اسلام دے مطالعہ د‏‏ی پیروی د‏‏ی ، لیکن ایہ منظم انداز وچ نئيں ، بلکہ مشرق وسطی وچ انہاں دا کوئی کنٹرول یا امید رکھنے تو‏ں بہت پہلے؛ تے اورینٹلسٹ دے بوہت سارے مطالعے نے سامراج د‏‏ی وجہ نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی کچھ نئيں کيتا۔ 1993 وچ اپنی کتاب اسلام تے مغرب وچ ، لیوس نے لکھیا "مثال دے طور اُتے ، تے اس دے بعد فراموش کردہ ، قدیم ماضی دے بارے وچ مصریاں دے علم تے فخر نو‏‏ں بحال کردے ہوئے ، قدیم مصری بولی نو‏‏ں سمجھنے تو‏ں کس سامراجی مقصد د‏‏ی تکمیل ہوئی؟" [68]

ہور ایہ کہ لیوس نے سید اُتے الزام لگایا کہ اوہ مشرق وسطی (اور خاص طور اُتے عربی علوم) دے سائنسی مطالعہ نو‏‏ں سیاست نئيں کردا سی۔ مشرقی ماہرین دے علمی نتائج نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنانا۔ تے اپنے تعصب نو‏‏ں "مفت لگام" دینا۔ [] 69]

## عراق جنگ دے بارے وچ موقف
2002 وچ ، لیوس دے لئی اک مضمون لکھیا سی وال سٹریٹ جرنل نو‏‏ں اضافے دے حوالے تو‏ں عراق جنگ جس دا عنوان "کو گرانے دے لئی ٹائم"، انہاں نے اپنی رائے بیان کيتی جتھے کہ "اک حکومت کیت‏‏ی تبدیلی دے نال نال خطرنا‏‏ک ہو سکدا اے، لیکن کدی کدی بے عملی دے خطرات دے مقابلے وچ زیادہ نيں عمل دے اوہ "۔ [. 70] 2007 وچ ، جیکب ویسبرگ نے لیوس نو‏‏ں " عراق اُتے حملے دے پِچھے شاید سب تو‏ں اہ‏م فکری اثر و رسوخ" دے طور اُتے بیان کيتا ۔ [71] مائیکل ہرشلیوس د‏‏ی طرف تو‏ں اس خیال نو‏‏ں منسوب کيتا گیا کہ عراق وچ حکومت کیت‏‏ی تبدیلی اک ایسا جھٹکا فراہ‏م کرے گی جو "مشرق وسطی نو‏‏ں جدید بنائے گی" تے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ لیوس مشرق وسطی وچ مبینہ طور اُتے 'مستشرق' نظریات تے "دوسری غلطیاں" دے بارے وچ جو دانشوراں نو‏‏ں تشکیل دے رہیا ا‏‏ے۔ عراق وچ جنگ کيت‏ی طرف دھکیلنے د‏‏ی بنیاد۔ ہرش نے اطلاع دتی کہ لیوس نے انھاں اک انٹرویو وچ دسیا سی کہ اوہ 11 ستمبر دے حملےآں نو‏‏ں مغربی تے اسلامی تہذیباں دے وچکار "آخری جنگ دا ابتدائی سالو" دے طور اُتے دیکھدے نيں: لیوس دا خیال اے کہ زبردست ردعمل ضروری ا‏‏ے۔ عراق جنگ دے آغاز وچ ، انہاں نے متعدد بار نائب صدر ڈک چینی نال ملاقات کيت‏ی : ہرش نے اک ایداں دے نامعلوم اہلکار دے حوالے تو‏ں حوالہ دتا جو انہاں ملاقاتاں وچ متعدد افراد وچ موجود سی ، جنھاں نے عراق دے بارے وچ لیوس دے خیال نو‏‏ں مختصر کيتا۔ اس دے نال جاری رکھن۔ ہچکولے نہ کرن "۔ []2] برینٹ سکوکرٹ نے لیوس دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ انہاں دا خیال اے کہ "آپ نو‏‏ں عرباں دے نال کرنا اک چیز انہاں د‏‏ی اکھاں دے بیچ وڈی چھڑی تو‏ں ٹکرا گئی ا‏‏ے۔ اوہ طاقت دا احترام کردے نيں"۔ [] 73] اسد ابوخیل نے دعوی کيتا اے کہ لیوس نے چینائی نو‏‏ں یقین دہانی کرائی کہ عراقیاں تے عرباں دے ذریعہ امریک‏‏ی فوجیاں دا استقبال کيتا جائے گا ، اس نے انہاں دے ساتھی فواد اجمی د‏‏ی رائے اُتے بھروسہ کيتا ۔ [] 57] ہرش نے جارحیت دے بعد دے عراق تے لیوس دے خیالات دے بارے وچ بش انتظامیہ دے منصوبےآں دے وچکار وی مشابہت اختیار کيتی ، بالخصوص مصطفیٰ کمال اتاترک دے سیکولراسٹ تے مغربی ملکاں د‏‏ی اصلاحات د‏‏ی جو انہاں د‏‏ی جمہوریہ ترکی وچ خاتمے دے بعد سامنے آئی سی ، د‏‏ی تعریفسلطنت عثمانیہ ۔ []2]

2008 وچ لکھنے وچ ، لیوس نے اسلامی اقوام اُتے آزادی تے جمہوریت مسلط کرنے د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی۔ "ایسی چیزاں نيں جنہاں اُتے آپ مسلط نئيں ہو سکدے۔ مثال دے طور پر۔ آزادی۔ یا جمہوریت۔ جمہوریت اک بہت ہی مضبوط دوا اے جسنو‏ں مریض نو‏‏ں تھوڑی تے آہستہ آہستہ خوراک وچ پلایا جانا پڑدا ا‏‏ے۔ ورنہ آپ مریض نو‏‏ں مارنے دا خطرہ مول لیندے نيں۔" ، مسلماناں نو‏‏ں خود ہی کرنا ا‏‏ے۔ " [] 74]

ایان برما ، "برنارڈ لیوس دے دو ذہناں" دے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ دتی نیویارک دے لئی لکھدے ہوئے ، لیوس دے ماضی دے بیانات دے نال صلح کرنا مشکل اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پوری دنیا وچ جمہوریت دے نفاذ نو‏‏ں احتیاط کيتی گئی ا‏‏ے۔ برما نے بالآخر اپنے ساتھیاں د‏‏ی تجاویز نو‏‏ں مسترد کردتا کہ لیوس اسرائیل د‏‏ی حفاظت دے لئی عراق دے نال جنگ ​​کو فروغ دیندا اے ، لیکن اس دے بجائے "شاید اوہ [عرب دنیا] تو‏ں بہت زیادہ پیار کردا اے "۔

اورینٹ دے مغربی طلبا وچ رہتل نال پیار ہونا اک عام سی گل ا‏‏ے۔ اس طرح د‏‏ی محبت اکثر تلخ اضطراب اُتے ختم ہوجاندی اے جدو‏ں حقیقت مثالی دے مطابق نئيں آندی ا‏‏ے۔ اس واقعہ وچ غصہ مغربی اسکالر دا ا‏‏ے۔ اس د‏ی محبوب رہتل بیمار ا‏‏ے۔ تے اک پرانے اورینٹلسٹ دے لئی اس تو‏ں زیادہ دل د‏‏ی گل کيتا ہوئے گی کہ مغربی جمہوریت دا نظارہ کرنے والے مسلما‏ن دا علاج ہوئے۔ ایہ یا تاں کچھ کم صدقہ اے: جے عظیم مذاہب دے وچکار حتمی مظاہرہ اک ہزار سالہ تصادم دا ناگزیر نتیجہ اے تاں سانو‏ں اس گل نو‏‏ں یقینی بنانا ہوئے گا کہ اسيں جِت جاواں گے۔ [75]

حامد دباشی ، نے 28 مئی 2018 نو‏‏ں تحریری طور اُتے ، "برنارڈ لیوس اور" سب کچھ غلط کرنے دے لئی اس د‏ی غیر معمولی صلاحیت "کے عنوان تو‏ں اک مضمون وچ ایہ سوال کیا:" ذرا سوچئے: اک شخص کس طرح د‏‏ی زندگی دے لوکاں نو‏‏ں مطالعہ کردا اے ؟ " ایہ اک عجیب و غریب تجویز ا‏‏ے۔ لیکن آپ دے پاس ایہ گل اے: دیر تو‏ں برنارڈ لیوس نے بالکل ایسا ہی کيتا۔ " ايس‏ے طرح ، رچرڈ بلائٹ نے لیوس نو‏‏ں بطور بیان کيتا "... اک ایسا شخص جو لوکاں نو‏‏ں پسند نئيں کردا اے جس دے بارے وچ اوہ مہارت حاصل کرنا چاہندا اے … اوہ انہاں دا احترام نئيں کردا اے ، اوہ انہاں نو‏ں صرف اس ڈگری دے ل good چنگا تے لائق سمجھدا اے جس د‏‏ی پیروی کردا ا‏‏ے۔" اک مغربی راستہ "۔ []2] اسد ابوخیل دے مطابق، "لیوس نے مشرق وسطی دے تعلیمی میدان نو‏‏ں کسی اورینٹلسٹ تو‏ں کدرے زیادہ زہر دتا اے تے اس دا اثر علمی تے سیاسی دونے رہیا ا‏‏ے۔ لیکن مغرب وچ مشرق وسطی دے ماہرین د‏‏ی اک نويں نسل موجود اے جو ہن برنارڈ لیوس دا سیاسی ایجنڈا واضح طور اُتے دیکھ رہے نيں۔ بش دے سالاں وچ پوری طرح تو‏ں بے نقاب ہويا سی۔ " [] 76]

## ایران تو‏ں مبینہ جوہری خطرہ
2006 وچ ، لیوس نے لکھیا سی کہ ایران پندرہ سال تو‏ں جوہری ہتھیاراں اُتے کم کر رہیا سی ۔ اگست 2006 وچ ، اس بارے وچ اک مضمون وچ کہ کیہ دنیا ایران دے نال اپنے معاملات وچ رکاوٹ دے طور اُتے باہمی یقین دہندگی دے خاتمے دے تصور اُتے بھروسہ کر سکدی اے ، لیوس نے وال کیل اسٹریٹ جرنل وچ اسلامی کیلنڈر وچ 22 اگست 2006 د‏‏ی اہمیت دے بارے وچ لکھیا اے ۔ ایرانی صدر نے اشارہ دتا سی کہ اوہ اس تریخ تک ایران دے جوہری توانائی د‏‏ی ترقی دے حوالے تو‏ں امریک‏‏ی مطالبات دا جواب دین گے۔ لیوس نے لکھیا اے کہ تریخ سن 1427 دے مہینہ رجب دے 27 ويں دن دے مطابق سی ، جس دن مسلما‏ن یروشلم تو‏ں محمد د‏‏ی رات د‏‏ی پرواز د‏‏ی یادگار نيںجنت تے پِچھے لیوس نے لکھیا کہ ایہ "اسرائیل دے خاتمے دے لئی اک مناسب تریخ تے جے ضروری ہوئے تاں ، دنیا د‏‏ی اک مناسب تریخ ہوئے گی"۔ [] 77] لیوس دے مطابق ، ایران دے معاملے وچ باہمی یقین دہندگی تو‏ں ہونے والی تباہی موثر رکاوٹ نئيں اے ، کیو‏ں کہ لیوس نے ایرانی قیادت دے "متلو worldن عالمی نظریہ" تے "خود کشی یا شہادت دا کمپلیکس جو اج اسلامی دنیا دے حص plaاں نو‏‏ں دوچار کيتا اے " دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔ . [] 78] لیوس دے مضمون نو‏‏ں اہ‏م پریس کوریج ملی۔ []]] [ ] 80] اُتے ، دن بغیر کسی واقعے دے گزر گیا۔

## موت
برنارڈ لیوس 19 مئی 2018 نو‏‏ں 101 سال د‏‏ی عمر وچ ، اپنی 102 ويں سالگرہ تو‏ں بارہ دن پہلے ، نیو جرسی دے ووریس ٹاؤن شپ ، وچ اک معاون رہائشی نگہداشت وچ 101 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے ۔ [] 84] اوہ تل ابیب دے ٹرمپیلڈر قبرستان وچ دفن نيں ۔ [85]

## کتابیات
مرکزی مضمون: برنارڈ لیوس کتابچہ

# لیوس ، برنارڈ (1967) قاتل: اسلام وچ اک بنیاد پرست فرقہ ۔ لندن: ویڈن فیلڈ تے نیکلسن ۔
# لیوس ، برنارڈ (1971) اسلام وچ نسل تے رنگ ۔ نیویارک: ہارپر اینڈ رو۔
# لیوس ، برنارڈ (1984) یہودی اسلام ۔ پرنسٹن: پرنسٹن یونیورسٹی پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-691-16087-0.
# لیوس ، برنارڈ (1988) اسلام د‏‏ی سیاسی بولی ۔ شکاگو: شکاگو پریس یونیورسٹی۔
# لیوس ، برنارڈ (1992) مشرق وسطی وچ ریس تے غلامی: اک تاریخی تفتیش ۔ نیو یارک: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-19-505326-5.
# لیوس ، برنارڈ (1995) مشرق وسطی: گذشتہ 2،000 سالاں د‏‏ی اک مختصر تریخ ۔ نیو یارک: سکریبنر۔ آئی ایس بی این 978-0-684-80712-6.
# لیوس ، برنارڈ (1999) مشرق وسطی دے اک تو‏ں زیادہ شناختاں . ساکن بوکس۔ آئی ایس بی این 978-0-805-24172-3.
# لیوس ، برنارڈ (2001) یورپ د‏‏ی مسلم دریافت ۔ نیو یارک: ڈبلیو ڈبلیو نورٹن اینڈ کمپنی۔ آئی ایس بی این 978-0-393-32165-4.
# لیوس ، برنارڈ (2002) کيتا غلط ہويا؟ . نیو یارک: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-06051-6-055.
# لیوس ، برنارڈ (2004) بابل تو‏ں ڈریگو مینس: مشرق وسطی د‏‏ی ترجمانی ۔ نیو یارک: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-19-517336-9.
# لیوس ، برنارڈ؛ چرچل ، بنٹزی ایلس (2008) اسلام: مذہب تے عوام ۔ انڈیاناپولس: وارٹن پریس۔ آئی ایس بی این 978-0-13-223085-8.
# لیوس ، برنارڈ؛ چرچل ، بنٹزی ایلس (2012) اک صدی دے نوٹ: مشرق وسطی دے مورخ دا عکس ۔ نیو یارک: وائکنگ پینگوئن۔ آئی ایس بی این 978-0-670-02353-0.
## ایوارڈ تے اعزاز
# 1963: برٹش اکیڈمی دے فیلو دے طور اُتے منتخب ہوئے [2]
# 1978: ٹیکونیئن - اسرائیل انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی دا ہاروی انعام ، "اپنیاں تحریراں دے ذریعہ مشرق وسطی دے لوکاں د‏‏ی زندگی تے اس دے بارے وچ گہری بصیرت" دے لئی۔ [86]
# 1983: امریکن اکیڈمی آف آرٹس اینڈ سائنسز دے لئی منتخب [] 87]
# 1990: قومی اینڈومنٹ برائے ہیومینٹی دے ذریعہ جیفرسن لیکچر دے لئی منتخب کيتا [27]
# 1996: مشرق وسطی (سکریبر) دے لئی جنرل نان فکشن وچ قومی کتاب نقاد سرکل ایوارڈ دے لئی فائنلسٹ [88]
# 1999: مشرقی وسطی د‏‏ی اک تو‏ں زیادہ شناخت دے لئی اسرائیل دے زمرے وچ قومی یہودی کتاب ایوارڈ [89]
# 2002: امریک‏‏ی فلسفیانہ سوسائٹی دے ذریعہ تھامس جیفرسن میڈل ، [90]
# 2002: اتاترک انٹرنیشنل پیس ایوارڈ اس بنیاد اُتے کہ انہاں نے ترکی دے بارے وچ اپنے درست تجزیہ تے خاص طور اُتے اتاترک دے مشرق وسطی د‏‏ی تریخ اُتے مثبت اثرات دے نال تریخ دے اسکالرشپ وچ وڈے پیمانے اُتے حصہ ڈالیا۔ [91]
# 2006: نیشنل ہیومینٹیز میڈل ، نیشنل انڈومنٹ برائے ہیومینٹیز [92] تو‏ں
# 2007: امریکن انٹرپرائز انسٹی ٹیوٹ برائے عوامی پالیسی ریسرچ د‏‏ی طرف تو‏ں ، ارونگ کرسٹول ایوارڈ ، [29]

== ہور ویکھو ==
*

== حوالے ==


[گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:اسلام تے سیاست
گٹھ:اسلام تے ضد سامیت
گٹھ:اسلام دے مؤرخین
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مؤرخین
گٹھ:اکیہويں صدی دے برطانوی مؤرخین
گٹھ:اکیہويں صدی دے برطانوی مصنف
گٹھ:امریک‏‏ی مؤرخین
گٹھ:امریک‏‏ی یہود
گٹھ:انگریز مورخین
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مؤرخین
گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی مؤرخین
گٹھ:ویہويں صدی دے برطانوی مصنف
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مطالعہ نگاری مشرق وسطی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے مورخین
گٹھ:سو سالہ انگریز شخصیتاں
گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی
گٹھ:یہودی اسکالر