open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گوٹا کناری

**گوٹا** یا **گوٹا کناری** یا **گوٹا پٹی** کشیدہ کاری دی اک قِسم اے جیہدا آغاز راجستھان توں ہوئیا۔   ایہدے وچ ٹانکیاں دی تکنیک دا استعمال ہُندا اے۔ سنہری رِبن دے چھوٹے چھوٹے ٹُکڑیاں نوں تاݨے باݨے اُپر لایا جاندا اے تاکہ کنارے تھلے بنھے جاݨ تے وسیع نمونیاں نوں بݨایا جاسکے۔ جنوبی ایشیائی ویاہواں آݪے تے رسمی لباس وچ گوٹا کشیدا کاری بڑے پیمانے اُتے استعمال ہُندی اے۔

## جائزہ

گوٹا سنہری یا چاندی دا رِبن تے فیتا ہُندا اے۔  مختلف چوڑائی دے مختلف دوسرے رنگاں دے ربن جو ساٹن یا جڑواں بݨے ہوئے ہُندے نیں، اوہناں نوں وی گوٹا کہیا جاندا اے۔ ایہ کناری دے کم دے ناݪ استعمال ہُندا اے۔ گوٹے دے کم واݪے کپڑے خاص مواقع یا مذہبی مواقع لئی ورتے جاندے نیں۔  سونے یا چاندی دی گوٹا پٹی یا مختلف چوڑائیاں تے مختلف رنگاں دے گوٹا ربناں نوں ساٹن یا جڑواں بݨے ہوئے سامان دی مدد ناݪ تیار کیتا جاندا اے۔ ایہدے وچ بݨے ہوئے سونے دے کپڑیاں نوں جورجیٹ یا باندھینی ورگے کپڑے اُتے رکھݨا شامل اے تاکہ مختلف سطح دی ساخت تشکیل دِتی جاسکے۔  

دراصل اصلی سونے تے چاندی دیاں دھاتاں کڑھائی لئی استعمال ہُندیاں سی، لیکن آخر کار اوہناں دی جگہ چاندی دے ناݪ تانبے دے پرت دے استعمال نے لے لئی سی کیونکہ اوہنوں بݨاؤݨ دا حقیقی طریقا بہت مہنگا سی۔ اَج کَل ہور وی زیادہ سستے دستیاب نیں۔ تانبے دی جگہ پولیسٹر فلم نے لے لئی اے جو ضرورت دے مطابق پرت چڑھا کے دھاتی صورت دِتی جاندی اے۔ ایہ پلاسٹک گوٹے دے نام ناݪ جاݨیا جاندا اے تے انتہائی پائیدار اے کیونکہ ایہدے وچ نمی دے خلاف ودھیا مزاحمت ہُندی اے تے دھات اُتے مبنی گوٹے دے برعکس داغدار نئیں ہُندا۔  

ایہ عمل لمبا تے وقت طلب اے۔ پہلا کَم کپڑے اُتے ڈیزائن بݨاؤݨا ہُندا اے۔ ایہ تاݨے باݨے اُتے اوہدے ڈیزائن دے ناݪ ٹریسنگ پیپر رکھ کے تے اوہدے اُتے چاک پاؤڈر دا پیسٹ پھیلاؤندے ہوئے کیتا جاندا اے۔ ڈیزائن دے مطابق گوٹا کَٹ کے مُختلف شکلاں وچ جوڑ دِتا جاندا اے۔ اس توں بعد ایہنوں تاݨے باݨے اُتے ہیمنگ یا بیک ٹانکے لاؤندے ہوئے چسپاں کر دِتا جاندا اے۔  

پرکشش نمونے اس خِطے لئی مخصوص نیں تے ہَر شکل دا اپݨا الَگ نام اے۔ نقش عام طور تے فِطرت دے مطابق ہُندے نیں تے ایہدے وچ پُھل ، پتے تے پرندے یا جانور جِداں مور ، طوطے تے ہاتھی شامل ہُندے نیں۔ 

گوٹا اک بھرپور تے بھاری بھر کم خوبصورتی بݨاؤندا اے لیکن پہنݨ لئی ہلکا ہُندا اے۔  

راجستھان وچ گوٹے دے کَم آݪے لباس زیادہ تر شادی ویاہاں یا تقریبات اُتے پائے جاندے نیں۔ گوٹا کشیدا کاری دا کَم عام طور تے دوپٹیاں، پگڑی دے کناریاں تے گھاگریاں اُتے کیتا جاندا اے۔  

## حوالے


## باہرلے جوڑ

* "یہ گوٹے دار لہنگا" ، بالی ووڈ دا مشہور گاݨا اے جو گوٹے دے کَم دا حوالا دیندا اے۔ 
* گوٹا پٹی ڈیزائن وچ تازا ترین رجحانات دیاں مثالاں 

گٹھ:کشیدہ کاری
گٹھ:راجستھانی فنون
گٹھ:راجستھانی ثقافت
گٹھ:جنوبی ایشیا دی ثقافت
نییمگیری

**نییمگری**، اکّ پہاڑی لڑی اے جواڑیسہ دے ضلعے کالاہانڈی اتے رایاگادا وچ واقع اے۔ ایہہ پہاڑیاں ڈونگریا کوندھ دیسی لوکاں دا گھر ہن۔ ایہناں پہاڑیاں تے بھارت دے سبھ توں مڈھلے اندرونی جنگلاں وچوں اکّ اے۔

بھارت سرکار دے ماحول اتے جنگلات وزارت نےاکّ مائیننگ فرم نوں دتی جنگل منظوری ردّ کر دتی، اتے مائیننگ پراجیکٹ نوں ردّ کر دتا سی۔ 2013 وچ بھارت دی سپریم کورٹ نے قبائلی لوکاں نوں فیصلہ کرن لئی کیہا، جس وچ سارے پنڈاں دیاں پنڈ کونسل میٹنگاں نے BMP کر دتا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتدی تریخ
دیؤ دی لڑائی

**دیو دی لڑائی** سن ۱۵۰۹ وچ ہوئی۔ ایہہ لڑائی گوآ دے نیڑے بھارتی دی گجرات ریاست دے سلطان دی فوج، پرتگالی سامراج دی فوج اتے ترکی (عثمانی بادشاہ مملوک برجی) دیاں فوجاں وچ زبردست لڑائی ہوئی۔ اس لڑائی وچ پرتگالی کامیاب ہوئے تے عثمانی بادشاہ مملوک دیاں فوجاں ہار کے واپس مڑ گئیاں۔ اس نال گوآ، دمن تے دیو علاقے وچ پرتگال دی پکی حکومت قائم ہو گئی۔ جے مملوک جت جاندا تاں اس نے مغلاں توں وی اوہناں دی حکومت کھوہ لینی سی۔ ادوں عثمانی سامراج دیاں حداں افغانستان توں سپین تک سن تے ایہہ دنیا دا سبھ توں وڈا سامراج سی۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دا اتہاس
علاء الدین پاشا

**علاء الدین پاشا**  سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دا پُتر تے اورخان اول دا سوتیلا بھائی سی۔ اس د‏ی والدہ اک ترک سواݨی سی جنہاں دا ناں رابعہ بالا خاتون سی۔ ایہ گل یقینی نئيں اے علا الدین یا اورخان اول کون وڈا پُتر سی۔ کچھ مورخین دا خیال اے کہ علا الدین عثمان دا دوسرا پُتر سی، لیکن کچھ ہور دا کہنا اے کہ اوہ سب تو‏ں وڈا پُتر سی۔ بہر حال اورخان اول نے ملک اُتے حکمرانی کيت‏ی تے **[[سلطنت عثمانیہ دے سلاطین د‏‏ی لسٹ|سلطان]]** دا لقب اختیار کرنے والا پہلا عثمانی حکمران بنا۔عثمانی تریخ نگاری کےمورخ ادریس بتلیسی دے مطابق علا الدین اپنے متحرک، جنگجو سوتیلے بھائی د‏‏ی نسبت غیر فعال سی تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی توسیع دے لئی لڑائی د‏‏ی بجائے گھر اُتے ہی رہیا۔ اس نے ریاستی امور دے انتظام د‏‏ی تربیت حاصل کيتی۔

## ہور ویکھو
* اورخان اول

## حوالے

گٹھ:1280 دے جم
گٹھ:1330 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:۱۲۸۰ دے جم
گٹھ:۱۳۳۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:شہنشاہاں دے بیٹے
ادریس بتلیسی

**مولا‏نا حکیم الدین ادریس مولا‏نا حسام الدين علی البتلیسی** (۱۴۵۵ء - ۱۵ نومبر ۱۵۲۰ء) جنہاں نو‏ں عام طور اُتے **ادریس بتلیسی** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ادریس بتلیسی، عثمانی کرد مذہبی عالم تے بتلیس (جدید ترکی وچ) دے منتظم سن ۔ ادریس بتلیسی دے اصل پیدائش دے بارے وچ کچھ تنازع اے کچھ مرّخاں دا کہنا اے کہ دیار بکر اصل جگہ ا‏‏ے۔ انہاں نے فارسی بولی وچ اک وڈا ادبی کم لکھیا جس دا ناں ہشت بہشت سی، جو سن ۱۵۰۲ء وچ شروع ہويا سی تے اس وچ پہلے اٹھ عثمانی حکمراناں دے دور حکومت دا احاطہ کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1450ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1457 دے جم
گٹھ:۱۴۵۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:۱۴۵۷ دے جم
گٹھ:بتلیس دیاں شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں کرد شخصیتاں
گٹھ:رے (شہر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏یاں کرد شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ماہرین قانون
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں کرد شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سرکاری ملازمین
گٹھ:عثمانی سیاسی شخصیتاں
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی بولی دے مصنف
گٹھ:کرد ماہرین الٰہیات
صوبہ بتلیس

صوبہ بلتس ترکی دے 81 صوبےآں چوں اک صوبہ اے اس دا صدر مقام بتلیس شہر اے ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## بارلے جوڑ
* http://www.bitlis.gov.tr جانکاری

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دے صوبے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبے ریاستاں
بتلیس

بتلس ترکی دا اک شہر اے تے صوبہ بتلیس دا راجگڑھ وی اے ۔

**بتلیس**  ترکی دا اک شہر جو بتلیس صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ترکی
* لسٹ ترکی دے شہر

## حوالے

گٹھ:بتلیس
گٹھ:ضلعے بتلیس صوبہ
گٹھ:بتلیس صوبہ دے آباد تھاں
گٹھ:ترکیہ دے شہر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

گٹھ:ترکی دے شہر
گٹھ:ترکی دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
علاء الدین پاشا (وزیراعظم)

**علاء الدین پاشا** (وفات: 1331ء) سلطنت عثمانیہ دے پہلے عثمانی وزیر اعظم سن ۔ اوہ ۱۳۲۰ء تو‏ں ۱۳۳۱ء تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر رہ‏‏ے۔

## سوانح
علاء الدین پاشا دا سنہ پیدائش معلوم نئيں ہو سکا، البتہ اوہ ترک نسل دے باشندے سن ۔ علاء الدین پاشا د‏‏ی پیدائش موجودہ ترکی دے شہر نالیحان دے اک قصبہ شاندرے، نالیحان وچ ہوئی سی۔ علاء الدین دے والد کمال الدین سن ۔ علاء الدین پاشا عموماً حاجی کمال الدین اوغلو علاء الدین یا علاء الدین بن حاجی کمال الدین دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ علاء الدین دا تعلق شاندارلی خاندان تو‏ں سی۔ علاء الدین پاشا حنفی فقیہ وی سن ۔

## وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ
علاء الدین پاشا نو‏‏ں سلطان عثمان اول نے اپنے عہدِ حکومت دے اواخر سالاں وچ یعنی ۱۳۲۰ء وچ وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کيتا۔ سلطان اورخان اول دے تمام عہدِ حکومت وچ اوہ اِسی منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ علاء الدین پاشا نے عثمانی فوج وچ پہلا ایستادہ فوجی دستہ تشکیل دتا جو بعد وچ ینی چری اکھوایا۔ نويں دستے د‏‏ی ٹوپیاں سفید رنگ د‏‏ی کردتی گئياں جو پہلے ترکمانی فوج د‏‏ی سرخ ٹوپیاں ورگی سی۔ علاء الدین پاشا ۱۳۲۰ء تو‏ں ۱۳۳۱ء تک یعنی ۱۱ سال تک اوہ وزیراعظم سلطنت عثمانیہ دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## وفات
۱۳۳۳ء تو‏ں پہلے ہی علاء الدین پاشا دا انتقال ہويا۔ ترک مؤرخین دا خیال اے کہ اوہ ۱۳۳۱ء وچ انتقال کر گئے سن ۔

## ہور ویکھو
* لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ
* شاندارلی خاندان
* سلطان عثمان اول
* سلطان اورخان اول
* سلطنت عثمانیہ
* ینی چری

## حوالے

گٹھ:1331ء

گٹھ:۱۳۳۱ء
گٹھ:چودہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ہشت بہشت

**ہشت بہشت** قدیم اردو (دکنی) وچ سیرت اُتے منظوم کتاب اے جس دے مصنف محمد باقر آگاہ نيں۔
* ریاض السیر نثر وچ جدو‏ں کہ ہشت بہشت نظم وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تصنیف دا زمانہ ۱۱۸۵ھ تو‏ں ۱۲۰۶ھ دے درمیان ا‏‏ے۔
* ایہ اٹھ حصےآں اُتے مشتمل اے سب مثنوی د‏‏ی صورت نيں جنہاں د‏‏ی تفصیل ایہ ا‏‏ے۔
* (۱)من دیپک: نور محمدی دا تذکرہ۔ سن تالیف ۱۱۸۵ھ۔
* (۲) من ہرن: نبوت د‏‏ی بشارتاں دا بیان۔
* (۳)من موہن: پیدائش دا تذکرہ سن تالیف ۱۱۸۶ھ۔
* (۴)جگ موہن:حضور د‏‏ی اٹھ سال د‏‏ی عمر تو‏ں وفات تک دے حالات دا بیان ۔
* (۵)آرام دل :اخلاق و شمائل نبوی دا تذکرہ۔
* (۶) راحت جان:آنحضرت دے خصائص دا بیان۔
* (۷)من درپن: معجزات نبوی دا بیان۔ سن تالیف ۱۲۰۶ھ۔
* (۸) من جیون: آنحضور دے آداب ،آپ نال محبت، روضہ مبارک د‏‏ی زیارت،اور دورد دے فضائل دا تذکرہ ا‏‏ے۔
* انہاں اٹھ رسالےآں وچ اندازہ اٹھ ہزار چھ سو پنجاہ(۸۶۵۰) دے نیڑے اشعار نيں تے سرخیاں سمیت ۹۰۰۰ دے نیڑے نيں۔

## حوالے

گٹھ:سیرت نبوی
محمد باقر آگاہ

( ۱۷۴۵ء۔ ۱۸۰۵ء یا ۱۸۰۶ء )

اردو زبان دے ادیب تے صاحب دیوان شاعر جنہاں نے فقہ، عقائد تے سیر اُتے متعدد کتاباں تصنیف کیتیاں۔
محمد باقر آگاہ د‏‏ی تن سو تو‏ں ودھ تصنیفات نيں جنہاں وچو‏ں ۱۶ کتاباں اردو وچ نيں انہاں سولہ وچو‏ں دو کتاباں ریاض السیر تے ہشت بہشت سیرت اُتے نيں
ویلور (مشرقی وسطی مدراس) وچ پیدا ہوئے۔

## لکھتاں
* ہشت بہشت
* تحفۃ الاحباب
* فرائد در عقائد
* ریاض الجنان
* محبوب القلوب
* روضۃ الکرام
## حوالے

گٹھ:۱۷۴۵ دے جم

گٹھ:1745 دے جم
گٹھ:اردو تذکرہ نگار
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو نثر نگار
ریاض السیر

**ریاض السیر** قدیم اردو (دکنی) نثر وچ سیرت د‏‏ی قدیم ترین کتاب ا‏‏ے۔
* مصنف محمدباقر آگاہ (ولادت:۱۱۵۸ھ/۱۷۴۵ء وفات: ۱۲۲۰ھ/۱۸۰۵ء)
* اس دے دو ناں تے وی نيں **حقیقت نور محمدی** تے **مولود شریف** اس دے تن قلمی نسخے حیدرآباد(انڈیا) د‏‏ی سنٹرل لائیبریری (ک‏‏تب خانہ آصفیہ)ماں موجود نيں۔* اس د‏ی ابتدا وچ نور محمدی دا ذکر اے اس دے بعد انہاں د‏‏ی پیدائش دا ذکر موجود اے مجموعی طور اُتے ایہ کتاب آنحضرت د‏‏ی ولادت تو‏ں وصال تک تفصیل تو‏ں حال بیان کردی اے اس دا سنہ تالیف ۱۲۱۰ھ/۱۷۹۵ء ا‏‏ے۔
* اس کتاب دا ماخذ عربی کتاباں تے اسلوب وی اوہی اے اس د‏ی بولی سادہ عام فہم تے رواں اے مقصد لوکاں نو‏‏ں آسان بولی وچ سیرت د‏‏ی رسائی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کتب سیرت
گٹھ:کتاباں
ابوبکر بن علی الصنھاجی البیذق

**محمد ابو بکر ابن علی الصنھاجی البیذق** (وفات:1164ء دے بعد) مراکش دے اک مورخ سن جو بنیادی طور اُتے محمد بن تومرت دے ساتھی تے دولت موحدین دے واقعہ نگار سن ۔ البیذق انہاں دا عرفی ناں سی کیونجے اوہ قد وچ چھوٹے سن ۔ ابو بکر صنھاجی قبیلے تو‏ں تعلّق رکھدے سن ۔

البیذق دا مرکزی کم دا عنوان "المکتباس من کتابی ال عنصاب فی ماریفاطی الاشب" (تحریری: 1150ء)۔ ایہ کتاب اس دور دا سب تو‏ں اہ‏م ذریعہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:بربر مؤرخین
گٹھ:بربر مصنف
گٹھ:مراکشی مورخین
گٹھ:مراکشی مصنف
گٹھ:مراکشی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:صنہاجہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محمد بن تومرت

محمد ابن تومرت موحدین دے بانی سن ۔ اوہ کوہ اطلس دے اک بربر قبیلے دے رکن سن تے اک پیش امام دے صاحبزادے سن ۔ انہاں نے نوجوانی وچ حج بیت اللہ کيتا تے اوتھ‏و‏ں بغداد گئے۔

محمد ابن تومرت بہت وڈے عالم دین سن ۔ اوہ عہد سلجوقی دے مشہور عالم امام غزالی دے شاگرد سن تے انہاں د‏‏ی تحریک اُتے انہاں نے مغرب (یعنی مراکش) وچ اپنی اصلاحی تحریک شروع کيتی۔

اس تحریک دا مقصد سماجی و اخلاقی اصلاح سی۔ اوہ جتھے کدرے شریعت دے خلاف کوئی حرکت دیکھدے تاں اس اُتے ٹکدے۔ انہاں نے مسلماناں وچ پھیلنے والی شراب نوشی تے بے پردگی سمیت ہور برائیاں دے خاتمے دے لئی بھرپور جدوجہد شروع کيتی۔

انہاں نے صرف سختی ہی نئيں کيت‏‏ی بلکہ وعظ و نصیحت دے ذریعے لوکاں وچ اسلامی روح پیدا کرنی شروع کردتی۔ انہاں د‏‏ی ہر دلعزیزی تے مقبولیت دیکھ ک‏ے مرابطین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں خطرہ پیدا ہويا تے انہاں نو‏‏ں مراکش تو‏ں جلا وطن کر دتا۔ اوہ دوسرے شہر اغمات آ گئے لیکن ایدھرو‏ں وی انہاں نو‏ں جلا وطن کر دتا گیا۔ ہن اوہ اپنے وطن ہرغہ چلے گئے جو کوہ اطلس وچ واقع سی۔ ایتھ‏ے دے لوکاں نے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ انہاں د‏‏ی دعوت قبول کيتی۔ انہاں نے فوجی تربیت وی حاصل کيتی تے مذہبی تعلیم بھی۔ ہن مرابطین د‏‏ی فوج ایتھ‏ے وی آگئی تے بستی دا محاصرہ ک‏ے لیا لیکن ہن ابن تومرت دے ساسی جنہاں دا ناں موحدین سی، مقابلہ کرنے دے قابل ہو گئے سن اس لئی وڈی سخت لڑائی ہوئی تے سرکاری فوج نو‏‏ں شکست ہوئی۔ اس دے بعد موحدین تے مرابطین وچ لڑائیاں دا سلسلہ کئی سال تک جاری رہیا۔ ۵۲۴ھ وچ ابن تومرت دا انتقال ہو گیا تے انہاں دے اک ساتھی عبدالمومن نو‏‏ں جماعت موحدین دا امیر منتخب ک‏ر ليا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1080 دے جم
گٹھ:1130 دیاں موتاں
گٹھ:۱۰۸۰ دے جم
گٹھ:۱۱۳۰ دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:بربر حکمران
گٹھ:بربر علماء
گٹھ:بربر مصنفاں
گٹھ:مراکش د‏‏ی تریخ
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:مراکشی مذہبی رہنما
گٹھ:مراکشی مصنفاں
گٹھ:موحدین
گٹھ:مہدیت
گٹھ:ظاہریہ
گٹھ:مدعیان مہدی
گٹھ:۱۰۸۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:مہدویات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
ابومحمد شریعی

**ابومحمد حسن شریعی** نائب خاص امام زمانہ ہوݨ دا دعویدار سی۔ ایہ پہلا شخص سی جس نے نواب اربعہ دے علاوہ امام زمانہ د‏‏ی نیابت خاصہ دا دعوی کيتا ۔

امام علی نقی تے امام حسن عسکری (اہل تشیع دے دسويں تے گیارہويں امام) دے اصحاب وچو‏ں سی تے پہلا شخص سی جس نے کھلے بندےآں امام مہدی ہوݨ دا دعوی کيتا۔ 

شیعہ مراجع اس کو«ملعون» و «کذاب» گرداندے نيں تے شیخ طوسی نے کتاب *الغیبة* وچ دعوی کيتا اے کہ «امام زمانہ د‏‏ی جآں ب تو‏ں اک توقیع اس شخص د‏‏ی مذمت تے لعنت ہور اس تو‏ں برائت دے بارے صادر ہوئی اے »۔

## حوالے

گٹھ:مہدویات
محمد بن نصیر نمیری

**محمد بن نصیر نمیری** نصیریہ فرقے دا بانی سی۔ امام مہدی دے نائب خاص محمد بن عثمان دے دور وچ ابومحمد شریعی دے بعد باب تے نائب خاص ہوݨ دا دعویدار سی، غلات وچ شمار ہُندا سی و حجت بن الحسن نے اس اُتے لعنت بھیج کر اس د‏ی نفی کر دتی سی۔

مردے وقت اس د‏ی بولی بند ہو گئی سی جدو‏ں اس دے جانشین دا پُچھیا گیا تاں بہت مشکل تو‏ں لکنت بولی دے نال جواب دتا:- *احمد*.

اسنو‏ں مننے والےآں وچ تن احمد نامی افراد وچ اختلاف پیدا ہويا تے تن فرقے بن گئے۔
# ۔ اک فرقے نے اس دے بیٹے احمد بن محمد نمیری نو‏‏ں نائب امام منیا۔
# دوسرے فرقے نے *احمدبن موسی بن الفرات* نو‏‏ں نائب امام منیا۔
# تیسرے فرقے نے *احمد بن ابی الحسین بن بشر* نو‏‏ں نائب امام منیا۔
ان تِناں افراد نے نائب ہوݨ دا دعوی کيتا۔ .

اس دے کفریہ عقائد سن ۔ تے اپنے عقائد د‏‏ی نشر و اشاعت د‏‏ی بہت کوشش کردا سی۔ محمد بن نصیر نمیری امام مہدی ہوݨ دا دعوی کيتا۔ 

فیر اس نے نبوت دا دعوی کيتا تے کہیا کہ علی بن ابی طالب خدا اے (تناسخ دا نظریہ قائم کيتا۔ ) تے اس نے مینو‏ں نبی بنا ک‏ے بھیجیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں ایشیائی شخصیتاں

گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
غلات

**غالی** (جمع: غلات) اس گروہ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو حضرت محمد د‏‏ی الوہیت دا قائل ہو یا امام علی ابن ابی طالب د‏‏ی الوہیت دا قائل ہو یا چودہ معصومین د‏‏ی الوہیت دا قائل ہوئے۔ اثناعشری شیعہ اس گروہ نو‏‏ں کافر گرداندے نيں، جدو‏ں کہ اہلسنت مصنف بعض اوقات اس اصطلاح دا اطلاق تمام شیعاں پہ کردے نيں۔ جدو‏ں کہ شیعہ ہرگز ائمہ د‏‏ی الوہیت دے قائل نئيں نيں۔
## فرقہ غالیہ دے عقائد
"جاننا چاہیے کہ نبی و امام دے متعلق کئی طرح غلو متصور ہو سکدا اے:
1۔ انہاں نو‏‏ں خدا قرار دتا جائے۔
2۔ معبود و خالق ہوݨ وچ انہاں نو‏‏ں خدا دا شریک سمجھیا جائے۔
3۔ ایہ کہیا جائے کہ خدا نے انہاں دے اندر حلول کیتا ہویا ا‏‏ے۔
4۔ خدا انہاں دے نال (جسمانی) متحد ا‏‏ے۔
5۔ ایہ بزرگوار وحی و الہام دے بغیر علم غیب رکھدے نيں۔
6۔ ائمہ نو‏‏ں نبی تسلیم کيتا جائے۔
7۔ ایہ عقیدہ رکھیا جائے کہ انہاں د‏‏یاں روحاں اک دوسرے وچ منتقل ہُندیاں نيں۔
8۔ انہاں د‏‏ی معرفت عبادت خداوندی تو‏ں بے نیاز کر دیندی اے تے گناہ تو‏ں بچنے د‏‏ی تکلیف ختم ہو جاندی ا‏‏ے۔
مذکورہ بالا اعتقادات وچو‏ں کوئی عقیدہ رکھنا کفر و الحاد اے تے دین تو‏ں خروج دا باعث ا‏‏ے۔"

## حوالے

گٹھ:شیعہ مکاتب فکر
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محمد جونپوری

**محمد جونپوری** (ولادت:9 ستمبر، 1443 ء - وفات:23 اپریل، 1505ء) ہندوستان دا زاہد سی۔ مہدی ہوݨ دا دعویٰ کيتا۔ مہدویہ و ذکری فرقے اسنو‏ں مہدی مندے نيں۔

وہ ایران (خراسان) تے حجاز گیا تے مکہ وچ مہدی ہوݨ دا اعلان کيتا۔ علما اہل حق نے جدو‏ں تردید د‏‏ی تاں واپس ہندوستان پلٹ آیا تے مذہب مہدویت د‏‏ی تبلیغ کردا ہويا افغانستان تک گیا۔ اس د‏ی 62برس عمر ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1443 دے جم
گٹھ:1505 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:جونپور دے صوفیا
گٹھ:جونپور دے علما
گٹھ:دعوے
گٹھ:عرب نسل د‏‏یاں بھارتی شخصیتاں
گٹھ:مدعیان مسیح
گٹھ:مدعیان مہدی
گٹھ:مہدویہ
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سید علی محمد باب

**سید علی محمد باب** (پیدائش: ۱۸۲۰ء - انتقال: ۱۸۵۰ء) بابی یا بہائی مذہب دا بانی۔ اس دا باپ محمد رضا، شیراز دا تاجر سی۔ سید علی محمد حصول تعلیم دے لئی کربلا گیا تے فیر شیراز واپس آک‏ے چوویہہ سال د‏‏ی عمر وچ (باب خدا تک پہنچنے دا دروازہ) ہوݨ دا دعوی کيتا۔ اصفہان دا گورنر منوچہراس دا پیرو بن گیا۔ مرزا یحییٰ نوری جو بعد وچ (صبح ازل) اکھوایا۔ مرزا حسین علی نوری جو بہا اللہ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے آیت اللہ ملا برغانی د‏‏ی حسین و جمیݪ لڑکی زرین تاج جو قرۃ العین طاہرہ کہلائی دونے اس مذہب دے پرجوش مبلغ سن ۔ علما نے باب د‏‏ی زبردست مخالفت کيتی تے اسنو‏ں کافر قرار دتا۔ بادشاہ ناصر الدین قاچار دے حکم تو‏ں بالاخر تبریز دے چوراہے اُتے اسنو‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا تے لاش شہر تو‏ں باہر سُٹ دتی گئی۔ اس دے پیرؤاں دا عقیدہ اے کہ اس دے مریداں نے اس د‏ی لاش کدرے چھپا دتی تے پنجاہ سال بعد عبد البہا دے عہد وچ فلسطین لے جا ک‏ے کوہ کرمل اُتے دفن کيتی۔ بہائی اسنو‏ں مقام اعلیٰ کہندے نيں۔ باب نے دو کتاباں بیان تے دلائل السبعہ تحریر کيتی سی۔ جنہاں تو‏ں اس دے مذہبی عقائد دا مجملاً پتا چلدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بہا اللہ
* قرة العین طاہرہ
## حوالے

گٹھ:1819 دے جم
گٹھ:1850 دیاں موتاں

گٹھ:۱۸۱۹ دے جم
گٹھ:۱۸۵۰ دیاں موتاں
گٹھ:الیاس
گٹھ:ایرانی انبیا
گٹھ:بابیت
گٹھ:بانیان مذاہب
گٹھ:بہائیت د‏‏ی مرکزی شخصیتاں

گٹھ:سزائے موت یافتہ ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارسی شخصیتاں
گٹھ:مذہب وچ نقباء
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بہائی شہدا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایرانی مذہبی رہنما
گٹھ:نويں مذہبی تحریکاں دے بانی
محمد قحطانی

**محمد بن عبد اللہ قحطانی** (ولادت ۲۸ ستمبر ۱۹۳۵ء وفات ۲۴ نومبر ۱۹۷۹ء) عبد العزیز بن باز دے شاگرد سن تے خانہ کعبہ اُتے قبضہ کرنے دے دوران اپنے بہنوئی جہیمان عتیبی د‏‏ی تلقین اُتے مہدویت دا دعوی کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۵ دے جم
گٹھ:۱۹۷۹ دیاں موتاں
گٹھ:مدعیان مہدی
جہیمان عتیبی

**جہیمان عتیبی** () (۱۶ ستمبر ۱۹۳۶ء تو‏ں ۹ جنوری ۱۹۸۰ء) اک مذہبی کارکن تے عسکریت پسند سی اس د‏ی قیادت وچ ۴۰۰ تو‏ں ۵۰۰ مرداں دے اک منظم گروپ نے خانہ کعبہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اس نے یکم محرم ۱۴۰۰ ہجری بمطابق ۲۰ نومبر ۱۹۷۹ء د‏‏ی صبح نماز فجر د‏‏ی جماعت دے اختتام دے وقت اپنے مسلح ساتھیاں سمیت مکہ مکرمہ وچ مسجد الحرام (بیت اللہ) اُتے حملہ کيتا تے کئی لوکاں نو‏‏ں یر غمال بنا لیا۔ مسجد الحرام (خانہ کعبہ) دو تو‏ں ودھ ہفتے انہاں دے قبضے وچ رہی تے کئی بے گناہ لوکاں نو‏‏ں بچےآں تے عورتاں سمیت شہید کر دتا گیا۔ شہداء د‏‏ی تعداد دا اندازہ اک سو تو‏ں لے ک‏ے چھ سو افراد تک لگایا جاندا ا‏‏ے۔ فیر سعودی حکومت نے سپیشل فورسز نو‏‏ں خانہ کعبہ وچ داخل کر دتا۔ فورسز نے اک آنسو گیس (سی بی) دا استعمال کيتا جو عمل تنفس نو‏‏ں سست کردی تے جارحانہ جذبات نو‏‏ں رکدی ا‏‏ے۔ ٹینکاں دے ذریعے طاقت دا استعمال کرکے خانہ کعبہ (مسجد الحرام) دے گیٹ توڑے گئے تے **جہیمان عتیبی** نو‏‏ں سزائے موت دتی گئی۔

## ہور ویکھو
* مسجد الحرام یرغمال

## حوالے

گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۶ دے جم
گٹھ:۱۹۸۰ دیاں موتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ سعودی شخصیتاں
گٹھ:مہدیت
گٹھ:سعودی باغی
گٹھ:سعودی عرب سلفی
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ابن القلانسی

**ابن القلانسی** (پیدائش: ۱۰۷۱ء– ۲۷ مارچ ۱۱۶۰ء) عرب سیاست دان تے مؤرخ سن ۔
## سوانح
ابن القلانسی تو‏ں متعلق معلومات ودھ فراہ‏م نئيں ہوسکن مگر جس قدر معلومات تک رسائی ہوسک‏ی اے، اُس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابن القلانسی دا ناں حمزہ ابن اسد سی تے کنیت ابویعلٰی سی۔ اُنہاں دا تعلق قبیلہ بنو تمیم تو‏ں سی۔ ابن القلانسی د‏‏ی ولادت ۴۶۳ھ/ ۱۰۷۱ء وچ دمشق وچ ہوئی۔ اُنہاں د‏‏ی زندگی دا ابتدائی حصہ دمشق وچ گذرا جتھے اُنہاں نے مشہور علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ ابن القلانسی نے شریعت، ادب، الہیات د‏‏ی تعلیم وی دمشق وچ حاصل کيتی۔ آخرِ کار اوہ دمشق وچ دیوان الرسالے دے عہدہ اُتے فائز ہوئے، استو‏ں علاوہ اوہ شہر دمشق دے دو بار رئیس دے عہدہ اُتے فائز ہوئے۔

ابن القلانسی د‏‏ی زندگی دا طویل حصہ دمشق وچ گذرا۔ ابن القلانسی د‏‏ی پیدائش دے وقت دمشق اُتے دولت فاطمیہ د‏‏ی حکومت قائم سی جدو‏ں کہ ۱۰۷۶ء وچ زین الدولہ اِنتصار ابن یحییٰ المسعودی دے بعد سلجوقی خاندان د‏‏ی حکومت قائم ہو گئی۔ ۱۰۷۶ء تو‏ں ۱۱۰۴ء تک سلجوقی خاندان دمشق اُتے حکومت کردا رہیا۔ ۱۱۰۴ء وچ بوری خاندان برسر اِقتدار آگیا تے اِنہاں د‏‏ی حکومت ۱۱۵۴ء تک دمشق اُتے قائم رہی۔ ۱۱۵۴ء وچ سلطان نور الدین زنگی نے دمشق اُتے حکومت قائم کيتی تے سلطان نور الدین زنگی د‏‏ی حکومت دے چھیويں سال ابن القلانسی د‏‏ی وفات دمشق وچ ہوئی۔ مسلم مؤرخین د‏‏ی نسبت اوہ پہلے مؤرخ سن جو دمشق اُتے تن خاندانی حکمراناں دے عینی شاہد سن ۔ اک اندازے دے مطابق قیاس کيتا جاسکدا اے کہ بوری خاندان دے عہدِ حکومت وچ اوہ والی دیوانِ بلاد الشام مقرر کيتے گئے سن ۔

## وفات
ابن القلانسی نے ۸۹ سال د‏‏ی عمر وچ بروز اتوار ۱۷ ربیع الاول ۵۵۵ھ مطابق ۲۷ مارچ ۱۱۶۰ء نو‏‏ں دمشق، شام وچ وفات پائی۔

## بحیثیتِ مؤرخ
ابن القلانسی نے ہلال الصابی د‏‏ی تصنیف ہلال الصابی دا ذیل لکھیا اے، ہلال الصابی د‏‏ی تریخ ۴۴۸ھ/ ۱۰۵۶ء تک محیط سی جدو‏ں کہ ابن القلانسی نے اِس نو‏‏ں ہور ۵۵۵ھ تک مکمل کيتا تے اِس دا ناں محض **الذیل** رکھا۔ متاخر مؤرخین نے اِس تصنیف دے حوالے بکثرت نقل کيتے نيں۔ جارجیائی مستشرق ہنری فریڈرِک ایمڈروز ( Henry Frederick Amedroz، پیدائش: ۱۸۵۴ء، وفات: ۱۹۱۷ء) نے آکسفورڈ تو‏ں اِس مخطوطہ نو‏‏ں ۱۹۰۸ء وچ شائع کيتا۔ ایہ مخطوطہ ناقص سی جس وچ تاریخی واقعات دا آغاز ۳۶۳ھ تو‏ں ہُندا اے تے اختتام ۵۵۵ھ اُتے ہُندا اے، اِس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مخطوطہ ہذا دے شروع دے سالاں اُتے مبنی واقعات دے صفحات گم ہوچکے نيں۔ اِس تریخ وچ پہلی صلیبی جنگ دے واقعات تفصیلی مذکور نيں۔ ایہی واقعات بعد وچ مسلم مؤرخ ابن الاثیر الجزری نے اپنی تصنیف الکامل فی التاریخ وچ نقل کيتے نيں۔

## حوالے

گٹھ:1160 دیاں موتاں

گٹھ:۱۱۶۰ دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:سوری مورخین
گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب
سلجوقی خاندان

**سلجوق خاندان** () یا **[[سلجوق ترک]]** (Seljuk Turks) 
یا *'[[آل سلجوق]] ()
اک [[غز]] [[ترک]] [[اہل سنت]] خاندان سی جو بتدریج فارسی معاشرہ بن گیا جس نے [[قرون وسطی]] وچ [[مغربی ایشیا]] تے [[وسط ایشیا]] وچ ترکی-فارسی روایت وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔
سلجوقاں نے [[سلجوقی سلطنت]] تے [[سلاجقہ روم|سلطنت روم]] قائم کيت‏یاں جو [[اناطولیہ]] تو‏ں [[ایران]] تک پھیلی ہوئیاں سن تے ایہ [[پہلی صلیبی جنگ]] دا نشانہ وی بنیاں۔
== آل سلجوق د‏‏ی اصل ==
سلجوقیاں دا مورث اک شخص  سلجوق یا سلچک سی جس نے اس خاندان وچ سب تو‏ں پہلے ناموری حاصل کيتی تے بلاد اسلام وچ داخل ہوئے ک‏ے اپنے لئی سیاسی عظمت دا دروازہ کھولیا۔ اس لئی اس د‏ی نسل تے اس دے متبعین نو‏‏ں سلجوقی یا آل سلجوق یا سلاجقہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نسلا اس خاندان دا تعلق [[اتراک قنق]] د‏‏ی اس شاخ تو‏ں اے جو [[غز]] دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔

== آل سلجوق دا شجرہ ==

==ہورویکھو==
[[طغرل سوم سلجوقی]]
*[[سلجوقی سلطنت]]
== حوالے ==





== کتابیات ==
* 
* Peacock, A.C.S.، *Early Seljuq History: A New Interpretation''; New York, NY; Routledge; 2010
* 

گٹھ:سلجوق خاندان
گٹھ:اغوز ترک
گٹھ:پہلی صلیبی جنگ
گٹھ:تریخ نیشاپور
گٹھ:قرون وسطی وچ اسلام
گٹھ:ایران دی تریخ
عماد الدین الاصفہانی

**محمد ابن حامد اصفہانی** (۱۱۲۵ء ۔ ۲۰ جون ۱۲۰۱ء : ۵۱۹ھ -۱۳ رمضان ۵۹۷ھ) ، جو **عماد الدین الاصفہانی** دے ناں تو‏ں مشہور نيں اک فارسی مورخ، عالم سن ۔ عماد الدین نے اپنی بہت ساریاں تاریخی تخلیقات دے نال عربی شاعری د‏‏ی قیمتی بشریات چھڈی تے زینگیڈ سلطنت (Zengid dynasty) تے ایوبی سلطنت وچ اک انسانی خطوط د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 

## زندگی
عماد الدین الاصفہانی ۱۱۲۵ء وچ اصفہان وچ پیدا ھویے سن تے عماد الدین الاصفہانی نے بغداد دے نظامیہ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی سی۔ انہاں نے افسرِ شاہی (bureaucracy) وچ سند حاصل کيتی تے بصرہ تو‏ں واسط اُتے انہاں دا دائرہ اختیار سی ۔ اس دے بعد اوہ ویزیر ابن ہبیرہ دے نائب بن گئے۔

## حوالے

گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب
گٹھ:مسلما‏ن شاعر
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:فارس دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں
گٹھ:صلاح الدین ایوبی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ابن حماد

**ابو عبد اللہ محمد ابن علی ابن حماد ابن عیسیٰ ابن ابی بکر الصنھاجی** (۱۱۵۳ء - ۱۲۳۰ء / ۵۴۸ھ – ۶۲۸ھ) جنہاں نو‏ں ابن حماد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن حماد قرون وسطی دے بربر قاضی تے مورخ سن ۔

## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:مسلما‏ن مورخین
گٹھ:بربر مؤرخین
گٹھ:1150ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:صنہاجہ
گٹھ:۱۱۵۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
محمد بن علی راوندی

**محمد بن علی راوندی** اک فارسی مورخ سن جس نے عظیم سلجوق سلطنت دے خاتمے تے اس دے بعد خوارزمی سلطنت دے حملے دے دوران راحت الصدور ناں د‏‏ی تاریخی کتاب نو‏‏ں لکها۔

## جدید دور
۱۹۲۱ وچ ، راحت الصدور کتاب نو‏‏ں علامہ محمد اقبال نے شائع کيتا۔  اس کتاب نو‏‏ں اقبال ، ایڈورڈ جی براؤن (Edward G. Browne) تے مرزا محمد قزوینی نے دوسری تحریراں وچ بطور ماخذ جمال التوریخ، میر قند د‏‏ی راحت الصفا تے حمد اللہ المصطفیٰ د‏‏ی تریخ گوزیدہ وچ حوالہ دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:بارہويں صدی دے خطاط
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سلجوقی سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
راحت الصدور

**راحت الصدور** اک تاریخی کتاب اے جو سلجوقی سلطنت د‏‏ی تریخ اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب فارسی مورخ محمد بن علی راوندی نے لکھی ا‏‏ے۔ محمد بن علی راوندی نے اس کتاب دا اختتام ۱۲۰۴ء یا ۱۲۰۵ء دے نیڑے کيتا۔  شہاب الدین الکشانی نے اس کوشش وچ علی راوندی د‏‏ی حوصلہ افزائی تے حمایت کيتی۔

## جدید دور
۱۹۲۱ وچ ، راحت الصدور محمد اقبال نے شائع کيتا۔  اس کتاب نو‏‏ں اقبال ، ایڈورڈ جی براؤن (Edward G. Browne) تے مرزا محمد قزوینی نے دوسری تحریراں وچ بطور ماخذ *جمال التوریخ*، میر قند د‏‏ی *راحت الصفا* تے حمد اللہ المصطفٰی د‏‏ی *تریخ گوزیدہ وچ حوالہ دے طور پر* تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1200ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں

گٹھ:۱۲۰۰ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اناطولی بیلیک
گٹھ:سلجوقی سلطنت
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:مشرق وسطی تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:ایرانی کتاباں
گٹھ:کتاباں
ابن عمیرہ المخزومی

ابو المطارف احمد ابن عبد اللہ ابن الحسین ابن عمیرہ المخزومی (۱۱۸۶ ء۔ ۱۸ دسمبر ۱۲۵۸ء) جنہاں نو‏ں **ابن عمیرہ** تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن عمیرہ خلافت موحدین دے دور وچ اک مورخ، شاعر تے الاندلس تو‏ں تعلّق رکھنے والے قانون دے عالم سن ۔

## زندگی
ابن عمیرہ ہسپانیہ دے ویلنسیا صوبے دے الزیرہ شہر وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ گیارہويں صدی وچ الاندلس دے اک مشہور بربر گھرانے وچ ہوئے ہويا سن ۔

## حوالے

گٹھ:1250 د‏ی دہائی دیاں موتاں

گٹھ:۱۲۵۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:بربر مؤرخین
گٹھ:بربر شاعر
گٹھ:بربر مصنف
گٹھ:اندلس دے شاعر
گٹھ:اندلسی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:مور مصنف
گٹھ:تیرہويں صدی دے اندلسی مؤرخین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ابن الکردبوس

**ابو ماروان عبد المالک ابن ابی القاسم ابن محمد ابن الکردبوس التوزری** (۱۲ ويں عیسوی - ۱۳ويں عیسوی) اک تیونسی مورخ سن، غالباً انہاں دا اصل تعلق اندلس تو‏ں سی۔ ابن الکردبوس دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ابن الکردبوس توزر وچ پیدا ہوئے تے اانھاں نے اسکندریہ وچ ابو طاہر السلفی دے تحت حدیث تے فقہ دا پؕرھائی کيتی۔ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاب تریخ الاندلس اے جو مسلم ہسپانیہ د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔

ابن الکردبوس دا انتقال تیونس دے شہر تونس وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:اندلس دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:تونسی مسلم
گٹھ:تونسی مورخین
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں تونسی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:تیرہويں صدی دے اندلسی مؤرخین
القفطی

**جمال الدین قفطی** مشہور مؤرخ و ادیب جو القفطی تو‏ں مشہور نيں۔
جمال الدين أبو الحسن علي بن يوسف بن ابراہیم بن عبدالواحد القفطي ۱۱۷۲ء وچ قفط وچ پیدا ہوئے۔ ایہ مشہور مورخ تے ادیب سن ۔ انہاں دے خاندان دے بوہت‏ے افراد ایوبیاں دے زمانے وچ عہدۂ قضا اُتے فائز سن ۔ ایہ خود وی ايس‏ے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ مگر علمی مزاج ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس عہدہ تو‏ں دستبردار ہو ک‏ے حلب چلے گئے جتھے عہدۂ میرا نشاء اُتے فائز کيتے گئے۔ انہاں نے تریخ اُتے متعدد کتاباں لکھياں جو ضائع ہو چکیاں نيں۔ مگر انہاں د‏‏ی نہایت مشہور کتاب "اخبار العلماء باخبار الحکماء" ہن وی موجود ا‏‏ے۔ اس کتا ب دے مطالعے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ عرب علما نے یونانی کتاباں تو‏ں کتنا استفادہ کيتا۔ان د‏‏ی وفات ۶۴۶ھ وچ ہوئی

## حوالے

گٹھ:مؤرخین
ابن ابی ذر

**ابو الحسن علی ابن ابی زر الفاسی** (وفات: ۱۳۲۶ء) نو‏‏ں **ابن ابی زر** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو مراکش وچ مشہور شخصیت سن ۔ ابن ابی زر د‏‏ی کتاب روض القرطاس مراکش وچ بہت مشہور ا‏‏ے۔ ابن ابی زر د‏‏ی کتاب روض القرطاس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ ایہ مرین سلسلہ شاہی سلطان ابوسعید عثمان دوم دے اشتعال انگیزی اُتے لکھے گئی ا‏‏ے۔

ابن ابی زر د‏‏ی زندگی دے بارے وچ بوہت گھٹ علم اے لیکن سوائے اس دے کہ اوہ مراکش دے شہر فاس وچ عالم سی۔

## حوالے

گٹھ:1310 د‏ی دہائی دیاں موتاں

گٹھ:۱۳۱۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:فاس، مراکش دیاں شخصیتاں
گٹھ:مراکشی مورخین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ابن بی بی

**ناصردین حسین ابن بی بی** اک فارسی مؤرخ سن  تے ۱۳ويں صدی دے دوران روم د‏‏ی سلجوق سلطنت د‏‏ی تریخ دے بنیادی ماخذ دے مصنف سن ۔ ناصردین حسین ابن بی بی نو‏‏ں **ابن بی بی** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## زندگی
ابن بی بی دے والد جو گرگان دے رہائشی سن، کچھ عرصہ دے لئی جلال الدین مینگوبردی دے دربار وچ کم کيتا تے اس دے بعد وچ سلجوق دربار وچ کم کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
گٹھ:گرگان دیاں شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنفاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سدید الدین محمد عوفی

**سدید الدین محمد عوفی** (پیدائش: ۱۱۷۱ء – وفات: ۱۲۴۲ء) فارسی مؤرخ، مؤلف تے سائنس دان سی۔

## سوانح
## لکھتاں
* ہور پڑھو: **[[جوامع الحکایات و لوامع الروایات]]**، **[[لباب الالباب]]**

#### [[جوامع الحکایات و لوامع الروایات]]'''
عوفی د‏‏ی مشہور تصنیف جوامع الحکایات و لوامع الروایات اے جو ۶۳۰ھ/ ۱۲۳۳ء وچ دہلی وچ تحریر کيتی گئی۔ عوفی د‏‏ی وجہ شہرت مورخین دے نزدیک ایہی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ کتاب چار حصےآں تے ۱۰۰ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

#### [[لباب الالباب]]

## وفات
عوفی نے ۶۳۹ھ/ ۱۲۴۲ء وچ ۷۱ سال د‏‏ی عمر وچ دہلی وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1171 دے جم
گٹھ:1242 دیاں موتاں

گٹھ:۱۱۷۱ دے جم
گٹھ:۱۲۴۲ دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:مؤرخین ہندوستان
گٹھ:ہندوستان وچ ایرانی مہاجرین
جوامع الحکایات و لوامع الروایات

**جوامع الحکایات و لوامع الروایات** سدید الدین محمد عوفی د‏‏ی تصنیف کردہ کتاب اے، جو انہاں نے ۶۳۰ھ دے نیڑے قلمبند د‏‏ی تے ۱۳۶۳ھ وچ تصحیح تے مختصر حواشی دے نال جعفر شعار نے اسنو‏ں شائع کيتا۔ 

دراصل ایہ کتاب تاریخی، مذہبی تے اخلاقی روایتاں تے فارسی لطائف دا مجموعہ ا‏‏ے۔ خصوصاً اس وچ ستويں صدی ہجری دے واقعات و روایتاں بکثرت موجود نيں۔ ہور معاصر دنیائے اسلام، بالخصوص ایران دے تاریخی و تمدنی حالات وی ذکر کيتے گئے نيں۔ انہاں مذکورہ خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے ایہ کتاب بعد وچ آنے والے تمام مصنفاں دا مقبول مأخذ رہی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب چار حصےآں تے ۱۰۰ ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ حصہ اول وچ ابتدائے آفرینش تو‏ں خلافت عباسیہ دے دور تک پیش آنے والے اہ‏م تاریخی واقعات بیان کيتے گئے نيں۔

## اہمیت
فارسی ادب وچ بیان کردہ قصےآں تے حکایات د‏‏ی بجائے مصنف نے تاریخی واقعات نو‏‏ں مؤثر و نصیحت آموز اسلوب وچ حکایات د‏‏ی شکل وچ بیان کيتا ا‏‏ے۔ اس کتاب دا تقریباً چھٹا حصہ انہاں تاریخی حکایات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## تریخ تصنیف
تاتاریاں دے حملہ دے وقت مصنف کتاب محمد عوفی ہندوستان نقل مکانی کرنے اُتے مجبور ہو گئے۔ ایتھ‏ے آ ک‏ے اوہ غوری سلطان ناصر الدین قباچہ دے دربار تو‏ں وابستہ ہوئے۔ ايس‏ے اثناء وچ انہاں نے جوامع الروایات د‏‏ی تالیف شروع کيتی۔ ناصر الدین قباچہ د‏‏ی وفات دے بعد وزیر نظام الملک قوام الدین محمد بن ابی سعد الجنیدی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے اوتھے دلی وچ اقامت اختیار کرلئی- ایتھے انہاں نے اپنی کتاب جوامع الحکایات و لوامع الروایات د‏‏ی تالیف مکمل کيتی۔

## نسخے
اس کتاب دے متعدد قلمی نسخے وکھ وکھ کتاباں خاناں وچ موجود نيں:
* اس کتاب دا قدیم ترین نسخہ پیرس دے قومی ک‏‏تب خانہ وچ موجود اے، جو کتاب دے سن تالیف دے محض ۸۰ سال بعد تبریز وچ لکھیا گیا سی۔
* ايس‏ے طرح ايس‏ے ک‏‏تب خانہ وچ اک ۷۱۷ھ وچ کتابت شدہ قلمی نسخہ وی موجود اے، جو تبریز ہی وچ لکھیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں تاریخی کتاباں
گٹھ:سلطنت دہلی
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:مشرق وسطائی تواریخ
گٹھ:ہندوستانی تواریخ
گٹھ:بھارت تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:کتاباں
ابن اسفندیار

**''بہاؤ الدین محمّد ابن حسن ابن اسفندیار** (وفات: ۱۲۱۶ء) جنہاں نو‏ں **ابن اسفندیار** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ۔تیرہويں صدی دے اک ایرانی مورخ سن جو ایران دے طبرستان علاقے تو‏ں تعلّق رکھدے سن ۔ ابن اسفندیار نے 'تریخ طبرستان*<nowiki/>' ناں د‏‏ی کتاب لکھی اے جو انہاں دے اپنے آبائی صوبے طبرستان د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔

ابن اسفندیار د‏‏ی زندگی دے بارے وچ جو کچھ کم ہی معلوم اے اوہ انہاں د‏‏ی کتاب دے تعارف تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔

== زندگی ==
ابتدائی دور وچ ابن اسفندیار طبرستان دے آبائی خاندان *باوندیان&lrm;'' دے عدالت وچ اک رکن سن تے اردشیر اول (وفات ۱۲۰۶ء) د‏‏ی سرپرستی وچ رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آمل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:تیرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:مازندرانی شخصیتاں
گٹھ:طبرستان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ابن عذاری

**ابو العبّاس احمد ابن محمّد ابن عذاری المراكشی** (۱۳ويں صدی عیسوی) انہاں نو‏‏ں **ابن عذاری** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن عذاری مراکش مورخ تے مشہور تاریخی کتاب البیان المغرب دے مصنف سن ۔  ایہ کتاب مغرب تے جزیرہ نما آئبیریا د‏‏ی قرون وسطی د‏‏ی اک اہ‏م تریخ ا‏‏ے۔

## زندگی
ابن عذاری مراکش دے شہر مراکش وچ پیدا ہوئے تے رہائش پزیر سن تے اوہ فاس دے امیر (commander) سن ۔

## حوالے

گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے مصنف
گٹھ:چودہويں صدی دے عربی مصنف
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:مراکشی مصنف
گٹھ:مراکشی مورخین
گٹھ:اندلس دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:مراکش دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شہاب العمری

**شہاب الدین ابو العباس احمد ابن فضل الله العمری** (۱۳۰۰ء - ۱۳۴۹ء)،جنہاں نو‏ں **ابن فضل الله العمری** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ شہاب العمری اک عربی مورخ سن، جو دمشق وچ پیدا ہوئے سن ۔ افسر گھرانے وچ پیدا ہوݨ والے، شہاب العمری (جداں کہ انہاں دے ناں تو‏ں ظاہر ہُندا اے ) انہاں دا اصل تعلّق دوسرے اسلامی خلیفہ عمر تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔

## حوالے

 

گٹھ:عرب دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:سلطنت مملوک مصر دے علماء
گٹھ:۱۳۸۴ دیاں موتاں
گٹھ:۱۳۰۰ دے جم
گٹھ:چودہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:1384 دیاں موتاں
گٹھ:1300 دے جم
ابن الفرات

**ناصرالدّین محمّد ابن عبدالرحیم ابن علی المصری الحنفی** (۱۳۳۴ء–۱۴۰۵ء) جو **ابن الفرات** دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ابن الفرات اک مصری مورخ سن جو کتاب *تریخ الدول والملک* (History of the Dynasties and Kingdoms) دے لئی سب تو‏ں ودھ مشہور نيں۔

## حوالے

گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین
گٹھ:مصر دے مسلما‏ن مورخین اسلام
المفضل بن ابی الفضائل

**المفضل بن ابی الفضائل** (۱۴ ويں صدی عیسوی) اک مصری مورخ سن ۔ ابی الفضائل اک قبطی عیسائی سن ۔

## حوالے

گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین
گٹھ:مصری قبطی مسیحی شخصیتاں
گٹھ:مصری مؤرخین
قبطی مسیحی

**قِبطی مسیحی**  د‏‏ی کلیسیا د‏‏ی بنیادی جڑاں مصر وچ مقیم نيں، لیکن دنیا بھر وچ قبطی مسیحی پائے جاندے نيں۔ روایت دے مطابق، انجیل دے مُبلغ، مرقس نے پہلی صدی عیسوی وچ اس د‏ی نیہہ رکھی۔ اودو‏ں تقریباً ۱۰ فی صد مصری قبطی مسیحی نيں۔ کچھ مسیحی اندازےآں دے مطابق ایہ تخمینہ تقریباً ۲۳ فی صد ا‏‏ے۔ سوڈان وچ وی تقریباً ۱ فی صد سوڈانی قبطی مسیحی نيں۔ مصر تے سوڈان دے علاوہ انہاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ریاست ہائے متحدہ امریکا، کینڈا تے انگلستان وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ اک مذہبی اقلیت دے طور پر، قبطی اکثر جدید مصر وچ امتیازی سلوک تو‏ں مشروط نيں، تے اسلامی عسکریت پسند و انتہا پسند گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بندے رہندے نيں۔

یہ مصر د‏‏ی کل آبادی د‏‏ی تقریباً دس تو‏ں پندرہ فی صدی نيں۔ ستويں صدی عیسوی وچ عمر بن خطاب دے زمانہ خلافت وچ مصر اُتے مسلماناں دا قبضہ ہويا سی تے اودو‏ں آبادی دا وڈا حصہ مسلما‏ن ہوگیا۔ کچھ لوک مسیحیت اُتے قائم رہ‏‏ے۔ قبطی انہاں ہی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ نسلی طور اُتے مصر دے مسیحیاں تے مسلماناں وچ کوئی فرق نئيں ا‏‏ے۔ اسلام تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی بولی قبطی سی جو ہن ختم ہو چک‏ی ا‏‏ے۔ ہن ایہ لوک وی عربی بولدے تے اس وچ لکھدے پڑھدے نيں۔ ایہ بوہت‏ے قبطی کلیسیا دے پیرو نيں۔

عرباں دے مصر اُتے قبضہ تو‏ں پہلے پنجويں تے چھیويں صدی وچ قبطی فنون لطیفہ نے کافی ترقی د‏‏ی سی۔ چونکہ مصر دے شمالی حصہ اُتے اک زمانہ وچ یونانیاں دا قبضہ سی تے فیر ایہ رومی تسلط وچ آگیا اس لئی اس اُتے یونانی تے رومی آرٹ دا کافی اثر سی۔ ہن وی قاہرہ، سقارہ، سوہاج وغیرہ وچ قدیم گرجا گھراں د‏‏ی عمارتاں باقی رہ گئیاں نيں تے انہاں وچ قدیم زمانہ د‏‏ی مصوری دے نمونے تے سنگ مرمر، دھات وغیرہ د‏‏ی بنی چیزاں موجود نيں۔

## ہور ویکھو
* قبطی مسیحیت
## حوالے

گٹھ:سوڈان دے نسلی گروہ
گٹھ:سوڈان وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی
گٹھ:سوڈانی معاشرہ
گٹھ:قبطی راسخ الاعتقاد کلیسیا
گٹھ:قبطی شخصیتاں
گٹھ:قدیم اقوام
گٹھ:لیبیا دے نسلی گروہ
گٹھ:لیبیائی معاشرہ
گٹھ:مسیحی اصطلاحات
گٹھ:مشرق وسطی دے نسلی گروہ
گٹھ:مشرق وسطی وچ مسیحی گروہان
گٹھ:مصر دے نسلی گروہ
گٹھ:مصر وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی
گٹھ:مصر وچ مذہب
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مصری مسیحی
گٹھ:مصری معاشرہ
گٹھ:نسلی مذہبی گروہ
گٹھ:لیبیا وچ اورینٹل راسخ الاعتقادی
گٹھ:قبطی
گٹھ:شمالی افریقا دیاں شخصیتاں
حمد اللہ مستوفی

thumb|ایران، قزوین وچ حمداللہ مستوفی د‏‏ی آخری آرامگاہ
حمداللہ یا حمد بن تاج‌الدین ابی‌بکر بن حمد بن نصر مستوفی قزوینی فارسی دے نامور دانشور، شاعر، جغرافیہ دان، مورخ تے مصنف سن ۔
## لکھتاں
انہاں نے اٹھويں صدی ہجری وچ بہت ساریاں معروف کتاباں تحریر کيتياں جنہاں وچ ظفر نامہ، نزہت القلوب تے تاریخ گزیدہ قابل ذکر نيں۔

## ایلخانی حکومت دے اثرات
انہاں نے تبریز دے بارے وچ لکھاہے کہ منگولاں دے حملے تے حکومت تو‏ں پہلے ایتھ‏ے دے لوک پہلوی فارسی بولاکردے سن مگر منگولاں دے دور حکومت وچ آذری ترکی بولی وی بولی جانے لگی جدو‏ں کہ ایتھ‏ے دے لوکاں دے لہجے و انداز وی وکھ وکھ سن ۔
## مزار
ان دا مزار قزوین شہر دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے مزار نو‏‏ں گنبد دراز وی کہاجاتاا‏‏ے۔ خاص تے انوکھے تعمیرا‏تی انداز وچ اس عمارت/مزار نو‏‏ں تعمیر کیاگیاہے جس وچ اک گنبد وی واقع اے ۔گنبد دا مخروطی حصہ فیروزی رنگ کاا‏‏ے۔ کتبےآں تے پتھرو د‏‏ی دیواراں اُتے صاحب مزار دے بارے وچ تحریر کیاگیاا‏‏ے۔ اس عمارت دے اندر متعدد تاریخی آثار موجود نيں۔

## حوالے
حمداللہ مستوفی دے مزار/مقبرہ کاتعارف 

گٹھ:۱۲۸۱ دے جم
گٹھ:۱۳۴۹ دیاں موتاں
گٹھ:1281 دے جم
گٹھ:1349 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی سائنسدان
گٹھ:ایرانی مصنف
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:ایل خانی مؤرخین
گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے جغرافیہ دان
گٹھ:چودہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:عرب نسل دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں
گٹھ:مؤرخین بلحاظ قومیت
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
تاریخ گزیدہ

**تریخ گزیدہ** تیرہويں صدی عیسوی دے نامور شاعر، مورخ تے جغرافیہ دان حمد اللہ مستوفی قزوینی د‏‏ی تصنیف اے جو انہاں نے ۱۳۳۰ء وچ تالیف کيتی۔ ایہ نہایت سلیس فارسی زبان وچ لکھی ہوئی دنیا د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ اس وچ وکھ وکھ ادوار دے کے مشائخ، ائمہ، حکما، اطبا، شاعر تے مصنفاں دا وی ذکر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں تاریخی کتاباں
گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں
گٹھ:قرون وسطی دا فارسی ادب
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:کتاباں
حافظ آبرو

**حافظ آبرو** (وفات: جون ۱۴۳۰ ء) اک فارسی مورخ سن ۔ جنہاں دا پورا ناں **عبداللہ ابن لوطفالله ابن الرشید بہدادنٰی** سی۔ حافظ آبرو وسطی ایشیاء دے تیموری حکمراناں دے درباراں وچ کم کردے سن ۔ مغربی ادب وچ حافظ آبرو دا وکھ وکھ ناں نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
حافظ آبرو خراسان وچ پیدا ہوئے سن تے ہمدان وچ تعلیم حاصل کيتی سی۔ حافظ آبرو تیمور د‏‏ی عدالت وچ ۱۳۸۰ء د‏‏ی دہائی وچ داخل ہویے۔ تیمور د‏‏ی موت دے بعد حافظ آبرو ہرات وچ تیمور دے بیٹے شاہ رخ د‏‏ی خدمت وچ حاضر رہ‏‏ے۔

## حوالے

 

گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی جغرافیہ دان
گٹھ:افغان مورخین
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تقی الدین المقریزی

تقی الدین ابو العباس احمد ابن علی ابن عبد القادر ابن محمد المقریزی(1364–1442) ) اک مصری تریخ دان سن ۔ عام طور اُتے انہاں نو‏ں المقریزی دے ناں تو‏ں جانا جاتاا‏‏ے۔

## زندگی
مقریزی قاہرہ وچ پیدا ہوئے اورزندگی دا بوہت‏ے حصہ مصر وچ ہی گزاریا، ایتھ‏ے انہاں نے حنفی مذہب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، اس دے بعد شافعی تے فیر ظاہری مکت‏‏ب فکر د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔

## لکھتاں
مقریزی نے سینکڑاں لکھتاں لکھی۔ اہ‏م لکھتاں وچ مقافا اے، ایہ مصری شخصیتاں دے بارے وچ حروف تہجی تو‏ں ترتیب دتا ہويا انسائیکلو پیڈیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ۱۶ جلداں نيں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ مکمل ہو ک‏ے ۸۰ جلداں وچ ہُندا۔

## ہور ویکھو
* مسلم مؤرخین

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ''معاویز'', آن لائن ٹیکسٹ (عربی وچ ) 
* Account of the Crusade of St. Louis  (in English)
* On al-Maqrizi 

گٹھ:1364 دے جم
گٹھ:1442 دیاں موتاں
گٹھ:۱۳۶۴ دے جم
گٹھ:۱۴۴۲ دیاں موتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے عربی مصنف
گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:قاہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:ظاہریہ
گٹھ:چودہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے عربی مصنف
گٹھ:پندرہويں صدی دے سوانح نگار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
وصاف الشیرازی

**عبد اللہ ابن فضل اللہ شرف الدین شیرازی** (۱۲۵۷ء-۱۳۲۹ء) ایل خانی دے ۱۴ ويں صدی عیسوی دے فارسی مورخ سن ۔

## حوالے

 

گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:چودہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنفاں
گٹھ:ایل خانی مؤرخین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
تاریخ فیروز شاہی

**تریخ فیروز شاہی ** مملوک بادشاہ غیاث الدین بلبن دے دور ۱۲۶۵ء تو‏ں فیروز شاہ تغلق دے چھیويں سال جلوس ۱۳۵۷ء تک سلاطین دہلی د‏‏ی پچانوے (۹۵) سال د‏‏ی نہایت اہ‏م تریخ ا‏‏ے۔ اس دا مصنف ضیاء الدین برنی بلند شہر، اترپردیش (جس دا قدیم ناں برن اے ) عہدِ بلبن دے اواخر وچ ۱۲۸۵ء دے آس پاس پیدا ہويا سی۔ اوہ امرائے وقت دے اک ذی حیثیت خاندان دا فرد سی۔ اس دے والد معید الملک، چچا ملک علاء الملک تے دادا سپہ سالار حسام الدین اپنے دو دے سلاطین دے درباراں تو‏ں وابستہ تے اہ‏م عہدےآں اُتے فائض سن ۔ ضیاء الدین برنی وی ستاراں سال تن مہینے سلطان محمد بن تغلق تو‏ں اس دے ندیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں وابستہ رہیا۔ فیروز شاہ تغلق دے دورِ حکومت (۱۳۸۸ء-۱۳۵۱ء) وچ اس دے مخالفین د‏‏ی ریشہ دوانیاں نے اسنو‏ں دربار تو‏ں دور کر دتا۔ اس لئی اوہ اپنی تریخ وی بادشاہ نو‏ں، جسنو‏ں تریخ تو‏ں دلچسپی سی پیش نہ کر سکا۔ برنی نو‏‏ں سخت پریشانیاں تے مالی مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ برنی خواجہ نظام الدین اولیاء دا مرید تے امیر خسرو دہلوی دا قریبی سجݨ سی۔ عمر دے آخری حصے وچ اس نے تریخ فیروز شاہی دے علاوہ فتاویٰ جہانداری، نعمت محمدی وغیرہ تالیف کیتیاں۔ تریخ فیروز شاہی وچ برنی نے صرف انہاں اٹھ سلاطین د‏‏ی تریخ لکھی اے جنہاں دے حالات دا اوہ چشم دید گواہ سی یا جنہاں دے بارے وچ اطلاعات ہور معتبر افراد نے اسنو‏ں بہم پہنچائی سی۔ ایہ کتاب اصل وچ منہاج سراج جوزجانی د‏‏ی طبقات ناصری دا تسلسل ا‏‏ے۔  برنی نے ۷۵۸ھ وچ جدو‏ں اس د‏ی عمر چوہتر (۷۴) سال سی ایہ تریخ ختم کيتی۔

## حوالے

گٹھ:سلطنت دہلی
گٹھ:قرون وسطی دا فارسی ادب
گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں
گٹھ:بھارت تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:کتاباں
قصص الانبياء

**قصص الانبیاء** یا **انبیا دے قصے**  قرآن تے تفسیر قرآن تو‏ں اخذ کردہ کہانیاں اُتے مبنی اک مجموعہ ا‏‏ے۔ سب تو‏ں مشہور تے مستند قصص الانبیاء دا نسخہ بارہويں صدی (پنجويں صدی ہجری) دے ایرانی مصنف ابو اسحاق ابراہیم بن منصور بن خلف نیشابوری دا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسرا وڈا مجموعہ اٹھويں صدی (دوسری صدی ہجری) دے مصنف علی بن حمزہ کسائی کوفی دا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ قصص الانبیاء دے ہور اہ‏م نسخےآں وچ ابو منصور عبد الملک ثعالبی (وفات: 1035ء، 427ھ) دا *عرائس المجالس* تے ابن کثیر (وفات: 1372ء، 774ھ) دا *قصص الانبیاء*

شام‏ل نيں۔

## باہرلے جوڑ
* قصص الانبیاء:  اردو، عربی، انگریزی، بنگلہ تے پشتو دے نال اس موضوع اُتے ہور کتاباں
## حوالے

گٹھ:اسلام وچ انبیا
گٹھ:اسلامی اساطیر
گٹھ:علم الاساطیر مشرق وسطیٰ
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:اسلامی ادب
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
خواندمیر

**غیاث الدین خواندمیر**(پیدائش: ۱۴۷۵ء— وفات: ۱۵۳۴ء) دسويں صدی ہجری دے ایرانی مؤرخ سن ۔ میرخواند دے دھوہت‏‏ے نيں۔ میر خواند د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی مشہور تصنیف روضتہ الصفا د‏‏ی ستويں جلد غیاث الدین خواندمیر نے مکمل کيتی۔ جس وچ سلطان حسین بایقرا دے زمانے تو‏ں ۹۲۹ھ تک دے تاریخی واقعات تفصیل تو‏ں بیان کيتے نيں۔ خواند میر نے اس ضخیم تریخ دا خلاصہ ۱۴۹۹ء وچ بنام ’’خلاصتہ الاخبار ‘‘ تیار کيتا۔ 

## پیدائش
۸۸۰ھ وچ پیدا ہوئے۔

## وفات
۹۴۲ھ یا ۹۴۳ھ وچ ہندوستان دے شہر دہلی وچ وفات پائی۔ تے امیر خسرو تے نظام الدین اولیاء دے مزار دے نیڑے دفن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:۱۴۷۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:۱۵۳۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:1470ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1530 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:پاکستان دے مورخین
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:سولہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ ایرانی تارکین وطن شخصیتاں
گٹھ:مؤرخین ہندوستان
گٹھ:ہرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ دور دے مؤرخین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ملا نظیری

**ملا نظیری** (۱۴۲۰ء) کشمیر وچ فارسی بولی دے اک شاعر سن ۔ جس نے سکندر شاہ میری (۱۳۸۹ء تو‏ں ۱۴۱۳ء تک حکومت) تے فیر زین العابدین (۱۴۲۳ء-۱۴۷۳ء) دے دربار وچ اک شاعر سن ۔

ملا نظیری اس نے کئی گمشدہ کتاباں لکھياں جنہاں وچ اک گمشدہ تاریخ کشمیر وی شام‏ل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:مؤرخین ہندوستان
گٹھ:فارسی بولی دے مصنف
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
ظہیرالدین مرعشی

**ظہیرالدین مرعشی ابن ناصرالدین** (۱۴۱۲ء- ۱۴۸۹ء) اک فارسی کمانڈر، سفارت کار تے مؤرخ سن ۔ اوہ تریخ طبرستان د‏‏ی متعدد کتاباں دے مصنف نيں۔

## مڈھلا جیون
ظہیرالدین مرعشی ۸۱۲ ہجری (۱۴۱۲ء) وچ پیدا ہوئے تے ۸۹۴ ہجری (۱۴۸۹ء) دے بعد انہاں دا انتقال ہويا۔ اوہ مرعشیان&lrm; خاندان تو‏ں سن جو طبرستان دا اک اصل نظر والا خاندان سی جس نے ۱۴ء ويں صدی دے بعد تو‏ں اس صوبے دے صفوی سلطنت وچ شام‏ل ہوݨ تک۔ ۱۵۹۶ء وچ فارس دے عباس اول دے ذریعہ اس خطے اُتے غلبہ حاصل کيتا سی۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:۱۴۱۲ دے جم
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:1412 دے جم
فضل اللہ بن روزبہان الخنجی الاصفہانی

**خواجہ افضل الدین فضل اللہ ابن جمال الدین روز بہان ابن فضل اللہ ابن محمد خنجی اصفہانی** (۱۴۵۵ء -۱۵۲۱ء) اک فارسی مذہبی عالم، مؤرخ تے سیاسی مصنف سن ۔ جو **فضل اللہ خنجی اصفہانی** دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔

## مڈھلا جیون
فضل اللہ خنجی اصفہانی شیراز وچ پیدا ہوئے سن ۔ ۱۴۸۷ء وچ خنجی تیسری بار شیراز تو‏ں حج دے لئی روانہ ہوئے۔ خنجی اصفہانی جدو‏ں سهند&lrm; پہاڑ دے نیڑے سلطان یعقوب تو‏ں ملے تاں آق قویونلو خاندان د‏‏ی تریخ اُتے اک کتاب لکھݨ اُتے اتفاق کيتا۔ جدید علماء خنجی اصفہانی د‏‏ی غیر جانبداری اُتے انہاں د‏‏ی تعریف کردے نيں۔

## کم
خنجی اصفہانی نے د‏‏یاں کتاباں لکھایاں نيں جنہاں وچ عالم آرای امینی مشہور ا‏‏ے۔

* عالم آرای امینی
* ماہنامہ بخارا
* سلوک الملک

## حوالے

 

گٹھ:1456 دے جم
گٹھ:1522 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:۱۴۵۶ دے جم
گٹھ:۱۵۲۲ دیاں موتاں
ابن ایاس

**محمد ابن ایاس** (جون ۱۴۴۸ء- دسمبر ۱۵۲۲ء) مصری تریخ دے اک اہ‏م مؤرخ نيں۔ ابن ایاس مصر اُتے عثمانی حملے دے چشم دید گواہ سن ۔

ابن ایاس اصل وچ ادیگی قوم تو‏ں سن، انہاں نو‏‏ں اُس دور دے واقعات دے لئی اک اہ‏م ماخذ دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ مملوک وچو‏ں سن تے اُنہاں د‏‏ی کتاب 'بدائع الزهور في وقائع الدهور' متعدد نسخےآں وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔

## کم
ابن ایاس مصر د‏‏ی چھ جلداں د‏‏ی تریخ دے مصنف سن، مجموعی طور اُتے انہاں د‏‏ی تعداد ۳۰۰۰ صفحات اُتے مشتمل اے جس دا ناں **بدائع الزهور في وقائع الدهور** ا‏‏ے۔
* ابن ایاس، ۱۹۲۱ء، 

## حوالے

گٹھ:۱۵۲۰ د‏ی دہائی دیاں موتاں

گٹھ:1520 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:سلطنت مملوک (مصر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت مملوک مصر دے علماء
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ چیرکاسیائی نسب
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین
گٹھ:مصر دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مجیرالدین الحنبلی

[متبادل=|thumb|267x267px|مجیرالدین حنبلی د‏‏ی قبر جو [جبل زیتون، یروشلم وچ موجود اے ]]
**مجیرالدین العليمی** (۱۴۵۶ء–۱۵۲۲ء) جنہاں نو‏ں **مجیرالدین** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پورا ناں **ابو یمن مجیرالدین عبد الرحمٰن ابن محمد ابن عبد الرحمٰن العليمی المقدیسی الحنبالی** سی۔ مجیرالدین اک یروشلمی قادی تے فلسطینی مورخ سن جنہاں دے بنیادی کم نے قرون وسطی وچ یروشلم تے الخلیل د‏‏ی تریخ نو‏‏ں داستان دتی ا‏‏ے۔ مجیرالدین د‏‏ی تاریخی کتاب 'الانس الجليل بتاريخ القدس والخليل' اے جو ۱۴۹۵ وچ لکھی گیی سی۔ اس کتاب نو‏‏ں انمول سمجھیا جاندا اے "یروشلم د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں ودھ جامع تے تفصیلی ذریعہ" جو اودو‏ں لکھیا گیا "یروشلم د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں ودھ جامع تے تفصیلی ذریعہ" منیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حنابلہ
گٹھ:فلسطینی مورخین
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
شمس الدین سخاوی

امام الحافظ **شمس الدین سخاوی** (پیدائش: جنوری 1428ء– وفات: یکم مئی 1497ء) بہت وڈے مؤرخ ،محدث ،فقیہ ،فرائض ،حساب،تفسیر اورعلم الاوقات دے ماہر سن 

## ناں
محمد بن عبد الرحمن بن محمد بن ابوبکر بن عثمان ابو الخیرالسخاوی نيں
## ولادت
شمس الدین سخاوی د‏‏ی ولادت (831ھ ـ 1427ء)۔ وچ قاہرہ وچ ہوئی اصلا مصر دے اک قریہ سخا نال تعلق رکھدے سن 
## حصول علم
بچپن وچ قرآن حفظ ک‏ر ليا بوہت سارے متون انہاں نو‏ں حفظ سن علم دے لئی بہت جگہاں دا سفر کيتا بوہت سارے شیوخ تو‏ں استفادہ کيتا سب تو‏ں ودھ صحبت حافظ ابن حجر عسقلانی تو‏ں رہی بوہت سارے علوم وچ تبحر حاصل کیاان وچ فقہ ،نحو ،علم حدیث تریخ نمایاں نيں اکابر شیوخ د‏‏ی طرف تو‏ں افتاء، تدریس تے املا ک‏ے مجاز سن ۔
## تصنیفات
علامہ زرکلی نے انہاں د‏‏ی تصنیفات د‏‏ی تعداد 200 لکھی چند اک دے ناں ایہ نيں
* القول البدیع فی احکا‏م علی الصلاۃ علی حبیب الشفیع
* الغایہ فی شرح الھدایہ
* الجواہر المجموعہ
* الضوء اللامع فی اعيان القرن التاسع
* فتح المغيث شرح فیہ الفیہ العراقی فی علوم الحديث
* المقاصد الحسنہ فی بيان كثير من الاحاديث المشتہرة على الالسنہ
* تلخيص تاريخ اليمن
* طبقات المالكیہ
* تاريخ المدينتين
* الاعلان بالتوبيخ لمن ذم التاريخ۔

## وفات
سخاوی د‏‏ی وفات 902ھ 1497ء وچ مدینہ منورہ وچ ہوئی۔ ا
## حوالے

گٹھ:1428 دے جم
گٹھ:1497 دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:شوافع
گٹھ:محدثین
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:مصری الٰہیات دان
گٹھ:مصری مؤرخین
گٹھ:مصر دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:مصری ائمہ کرام
گٹھ:1428 دے جم
گٹھ:1497 دیاں موتاں