open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کتائب الامام علی

**کتائب الامام علی** (  ، جسنو‏ں **امام علی بٹالین کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اسلامی تحریک عراق (حرکت العراق الاسلامیہ) دا مسلح ونگ اے تے تنظیم " پاپولر موبلائزیشن فورسز " ، دے حصے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ **کتائب الامام علی** عراقی خانہ جنگی وچ نمایاں طور اُتے شامل نيں ، اوہ دولت اسلامیہ عراق تے لیونت (داعش) دے خلاف لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔

## تریخ
کتایب الامام علی جون 2014 وچ حرکت العراق الاسلامیہ (تحریک اسلامی عراق) پارٹی دے مسلح ونگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں معرض وجود وچ آیا۔ عراق دے سنی عرب بغاوت د‏‏ی مکمل خانہ جنگی وچ اضافے دے بعد جدو‏ں اس دا خروج وڈے پیمانے اُتے شیعہ متحرک ہونے دے نال منسلک سی ، کاتب الامام علی عراقی شیعہ اسلام پسند تنظیماں ، جماعتاں تے ملیشیا تو‏ں بہت نیڑے تو‏ں جڑے ہوئے نيں ، کیو‏ں کہ ہور ایرانی قدس فورس نو‏‏ں ۔ اس گروپ دے سکریٹری جنرل شبل الزیدی دا تعلق سادریست موومنٹ تو‏ں اے تے اوہ امریکا مخالف مہدی فوج دے اک مقام اُتے سن ۔ کتائب الامام علی ، پاپولر موبلائزیشن فورسز دے رہنما ، ابو مہدی الانجینیئر دے نال وی دکھادی دیندے نيں ، جنہاں نے بعض اوقات ذا‏تی طور اُتے وی اس گروپ نو‏‏ں لڑائی وچ شامل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں رابطےآں د‏‏ی بدولت ، کتائب الامام علی اچھی طرح تو‏ں آراستہ نيں تے تجربہ کار عسکریت پسنداں د‏‏ی بھرتی کرنے وچ کامیاب رہے نيں ۔

خاص طور اُتے ، کتائب الامام علی نے ، شیعہ اسلام تے عیسائیاں دے وچکار وابستگی تے عراقی عیسائیاں دے نال عراقی عیسائیاں دے وچکار عدم اعتماد دے خاتمے دے دوران شیعہ اسلام تے عیسائیاں دے وچکار وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے وی اس دے قیام دے لئی اس مقصد نو‏‏ں پہنچانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ موصل۔ انہاں کوششاں دے مطابق ، اس گروپ نے اپنی اک تشکیل قائم کيتی اے ، اگرچہ معمولی ، عیسائی یونٹ ، "روح القدس جیسس ابن مریم بٹالین

2014 دے آخر وچ ، اس گروپ دے اک کمانڈر ، ابو ازرائیل نے میڈیا وچ کلہاڑیاں ، تلواراں تے مشین گناں تو‏ں آراستہ ہونے دے بعد اہمیت حاصل کيتی۔ 

2015 وچ ، کتائب الامام علی نے مبینہ طور اُتے سیدہ زینب مزار د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنے جنگجوواں نو‏‏ں شام بھیجنا شروع کيت‏‏ا ، تے تکریت د‏‏ی دوسری جنگ وچ حصہ لیا۔ سنہ 2016 دے اوائل وچ ، اس دے جنگجو شامی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پلمیرا تے تدمور نو‏‏ں داعش تو‏ں بازآباد کرنے د‏‏ی کارروائی وچ ملوث سن ، تے ايس‏ے سال دے آخر وچ ، کتائب الامام علی نے موصل د‏‏ی لڑائی وچ حصہ لیا تے حلب حملہ (نومبر – دسمبر 2016) ۔

## ایہ وی دیکھو

* مقبول متحرک قوتاں
* عراقی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ
* مقدس زیارت دا محافظ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:عراق وچ جہادی گروہ
گٹھ:سیاسی جماعتاں دے عسکری بازو
گٹھ:امریکیت مخالف
گٹھ:2014ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:عراق وچ قائم نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:عراق وچ اسلامیت
گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:عراق
عراقی خانہ جنگی وچ شامل مسلح گروہاں دی لسٹ

یہ مضمون **عراقی خانہ جنگی وچ شامل مسلح گروہاں کی** اک **لسٹ اے ** ۔ خانہ جنگی دا آغاز 2014– وچ ہويا سی ، 2011–2013 د‏‏ی شورش دے بعد ، تے اس وقت وی زیر کنٹرول اے ۔ جنگ دے دوران دولت اسلامیہ عراق تے لیونٹ (داعش) د‏‏ی اک وڈی شمولیت سی ، ایتھ‏ے تک کہ دسمبر 2017 وچ اسنو‏ں عراق وچ فوجی طور اُتے شکست دتی گئی سی۔ بعثت دے حامیاں تے کچھ سنی گروہاں نے حکومت عراق تے اس دے اتحادیاں دے خلاف لڑائی لڑی ا‏‏ے۔ پیشمرگہ نے خانہ جنگی دے دوران داعش تے ہور قوتاں دے خلاف لڑائی کيتی۔ اگرچہ اوہ حکومت دے خلاف نئيں ، اوہ عراقی افواج وچ شامل نئيں ہوئے ۔ عراقی کردستان دے مستقب‏‏ل ، داخلی و خارجی تنازعات ، تے ملک تے خطے دی سلامتی تو‏ں متعلق جاری مذاکرات جاری نيں ۔

## عراقی خانہ جنگی (2014–2017)

### نوٹ

* بعثت دے وفادار تے اتحادی سنی ملیشیا زیادہ تر عراقی فوج اُتے حملہ کردے نيں ، حالانکہ اس تو‏ں پچھلی جنگ تو‏ں شروع ہونے والی آئی ایس دے نال لڑنے د‏‏ی تریخ رہی ا‏‏ے۔
* عراقی حکومت تے کرد فوج دے وچکار اکتوبر 2017 وچ لڑائی شروع ہوگئی سی۔  اس تو‏ں پہلے ، دونے نے آئی ایس دے خلاف مل ک‏ے کم کيت‏‏ا سی ، اُتے ، پی ایم ایف وچ کرد فورسز تے ترکمن گروہاں دے وچکار لڑائی 2015 تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں جاری سی۔ 
* اتحادی فوجاں آئی ایس دے خلاف عراقی حکومت تے کرد فورس دونے د‏‏ی حمایت کردیاں نيں ، لیکن اک دوسرے دے نال اپنے تنازعہ وچ شامل نئيں نيں تے پرامن حل دے لئی زور دتا ا‏‏ے۔ 
* ترکی نے 2017 تک آئی ایس دے خلاف کرد فورسز د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، لیکن اس دے بعد تو‏ں ہی انہاں نے کرداں دے خلاف لڑائی وچ عراقی فورسز د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ 
* مبینہ طور اُتے ایم سی آئی آر نے کرد علاقائی حکومت دے نال کرد سرزمین نو‏‏ں نشانہ نہ بنانے دے لئی اک معاہدہ معاہدہ کيت‏‏ا اے ، اس دے بدلے وچ عراقی حکومت کیت‏‏ی عدم مداخلت دے نتیجے وچ موجودہ عراقی حکومت دے کنٹرول تو‏ں باہر اک خود مختار علاقہ تشکیل دینا۔ 

## ایہ وی دیکھو

* شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ
* لیبیا خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ
* یمنی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ
* لبنان وچ شام د‏‏ی خانہ جنگی دے اسپلور وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ
* عراق جنگ دے جنگجو

## حوالے

گٹھ:عراق د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:عراقی خانہ جنگی (2014ء–تاحال)
گٹھ:جنگاںگٹھ:عراق دی تریخ
چوگوئیف بغاوت

**چوگوئیف بغاوت** اک مسلح بغاوت سی ، جسنو‏ں **چوگوئیف** رجمنٹ دے فوجی آباد کاراں نے **چوگوئیف** ( چوہوئیف ) نامی قصبے وچ 1819 وچ فوجی بستیاں وچ سخت مزدوری حالات تے ضوابط دے خلاف کيت‏‏ا سی ، جس وچ فوجی خدمات نو‏‏ں فارم دے کماں دے نال مل ک‏ے پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ 1816 وچ روسی سلطنت وچ نافذ ہويا سی۔

بغاوت 9 جولائ‏ی 1819 نو‏‏ں اس مطالبہ دے نال شروع ہوئی سی کہ فوجی بستیاں نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا جائے۔ ہمسایہ دیہات دے کسان تے بالکلیہ ( بالکلیہ ) دے فوجی آباد کاراں نے جلد ہی بغاوت وچ چوگیو رجمنٹ دے فوجی آباد کاراں وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس بغاوت نو‏‏ں کچلنے دے لئی ، روسی حکومت نے جنگ دے وزیر ، جنرل الکِس‏ے اراکیچیو د‏‏ی کمان وچ چار پیادہ دستےآں تے دو توپ خانے د‏‏ی بیٹریاں روانہ کيتیاں ۔ آخر کار ، اک مہینے د‏‏ی لڑائی دے بعد ، بغاوت کچل دتی گئی۔ پسے ہوئے بغاوت دے نتیجے وچ نیڑے 2،000 باغیاں نو‏‏ں گرفتار تے ظالمانہ سزا دتی گئی ، جس وچ 20 باغی وی شامل سن جنھاں گولی مار دے ہلاک کيت‏‏ا گیا سی ، تے 400 نو‏‏ں سخت مشقت دا نشانہ بنایا گیا سی۔ 1820 وچ ، ايس‏ے طرح دے بغاوتاں جنوبی یوکرین وچ واقع ہوئیاں سن تے اس وچ 200 دے نیڑے مختلف دیہات شامل سن ۔

## حوالے

گٹھ:روسی سلطنت دے مخالف بغاوتاں
گٹھ:یوکرین د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:یورپ وچ 1819ء
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بغاوتاں
گٹھ:1819ء دے تنازعات
گٹھ:روس دی تریخ
ابو الفضل العباس فورسز

**ابو الفضل العباس** فورسز**(**  ) یا **ابو الفضل ال عباس فورسز** ، اک شیعہ ملیشیا اے جو داعش دی پیش قدمی دے دوران جون 2014 دے بعد تشکیل دتی گئی سی۔ اس فورس دا تعلق شیخ اوس الخفاجی تو‏ں اے ، جو پہلے مقتدا الصدر دے نال منسلک سی۔ ایہ گروپ ايس‏ے طرح دے نامزد لواء ابو الفضل العباس گروپ دے نال وابستگی دا دعوی کردا اے جو شام د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ لڑ رہیا ا‏‏ے۔  معلوم ہُندا اے کہ **ابو الفضل العباس** فورسز نے وی کتائب الامام علی تو‏ں گہرے روابط رکھے ني‏‏‏‏ں۔

فروری 2019 وچ ، پاپولر موبلائزیشن فورسز (پی ایم ایف) نے اس گروہ نال تعلق رکھنے والے اک اڈے اُتے چھاپہ ماریا ، چھاپے دے دوران گروپ دے رہنما عوض الخفاجی نو‏‏ں عراقی فورسز نے گرفتار کيت‏‏ا سی ، پاپولر موبلائزیشن فورسز نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ ایہ چھاپہ جاری آپریشن دا حصہ سی جرائم دے لئی پی ایم ایف دا حصہ ہونے دا دعوی کرنے والے جعلی گروپاں دے خلاف کریک ڈاؤن۔ اس گروپ نے کدی وی باضابطہ طور اُتے اپنے آپ نو‏‏ں پی ایم ایف دا حصہ قرار نئيں دتا تے نہ ہی اس نے عراقی حکومت دے نال پی ایم ایف دا حصہ بننے دے لئی رجسٹرڈ کيت‏‏ا سی۔

گروپ دے رہنما اوس الخفاجی وی ایران دے نال نظریا‏تی اختلافات دا اظہار کيت‏‏ا اے، تے عراق وچ ایرانی اثر و رسوخ دے اہ‏م نقاد رہیا اے، تے اس دے تعلقات اگرچہ مقتدی الصدر دے نال خراب ہوگئے نيں لیکن ہن وی صدرسٹ نظریے اُتے کاربند نيں. خفاجی نے عراقی پانی نمکین ہونے دے سبب پیدا ہونے والی ایرانی تے ترکی د‏‏ی پالیسیاں اُتے 2018 دے وسط وچ عراق وچ مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وی کيتی۔

عراق وچ ایرانی پالیسیاں تے اثر و رسوخ دے خلاف مظاہرےآں دے دوران ، اس گروپ دے اک ہور کمانڈر نے لکھیا ، "ہر عظیم عراقی نو‏‏ں کاروبار ، سیاحت تے سیاست وچ ایران تے ترکی دا بائیکٹ کرنا چاہیدا۔ ایہ اک ملک د‏‏ی قسمت اے تے رسول خدا (ص) نے ارشاد فرمایا: اک غیر عرب نے رب کعبہ د‏‏ی قسم کِس‏ے عرب اُتے کِس‏ے قسم د‏‏ی کوئی شفقت نئيں ظاہر کيتی۔ گروپ دے مجموعی رہنما ، خفاجی د‏‏ی گرفتاری تو‏ں پہلے ، انہاں نے میڈیا اُتے ایران اُتے تنقید کردے ہوئے بیانات دتے ، اس گروپ دے حامیاں نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ انہاں د‏‏ی مخالفت تے ایران اُتے تنقید ، خفاجی د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی اصل وجوہ ني‏‏‏‏ں۔ اس گروپ دے ہور ارکان نے سوشل میڈیا اُتے ایران د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ اوہ پی ایم ایف دا حصہ نئيں نيں کیونجے اس وچ ایران دے وفادار متعدد دھڑے ني‏‏‏‏ں۔ شام وچ اس گروپ د‏‏ی شاخ تے عراقیاں اُتے مشتمل ہور اتحادی ملیشیا نے گرفتاری خفاجی د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک بیان جاری کيت‏‏ا۔ 

## ایہ وی دیکھو

* عراقی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:عراق وچ جہادی گروہ
گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے
گٹھ:مزاحمتی تحریکاں
گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان
گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:عراق دے نامکمل مضامین
گٹھ:شیعی تنظیماں
گٹھ:عراق
حمزہ بیک

**حمزہ-بیک** ( اوار : ХIамзат Бек، چیچن : Хьамзат Бек، *Гамзат-бек* وچ روسی )، حمزہ-بیک، حمزہ بیک ابن علی اسکندر بیک الہوتسالی (1789 اکتوبر 1(19 ستمبر)، 1834) قفقازی امامت دے دوسرے امام سن، جو 1832 وچ غازی مولا د‏‏ی وفات دے بعد امام ہوئے۔

حمزہ-بیک اوار بیگاں وچو‏ں اک دا اک بیٹا سی . اوہ مسلم مبلغین د‏‏ی نگرانی وچ تعلیم یافتہ سی تے اک صوفی سلسلے دا پیروکار سی۔ اگست 1834 وچ ، حمزہ -بیک نے اوار خاناں اُتے حملے دا آغاز کيت‏‏ا ، جو روسی حکومت کیت‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن تے جو تحریک تصوف دے خلاف دشمنی رکھدے سن ۔ اس نے خنزخ دے آوار راجگڑھ اُتے قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی تے اس د‏ی خاتون حکمران پختوبیک تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اگلے اٹھارہ مہینےآں دے اندر ، حمزہ-بیک روسیاں دے خلاف سرگرم عمل لڑ رہے سن ۔ آوار خاناں دے حامیاں ، جنہاں وچ حاجی مراد وی شامل سن ، نے حمزہ بیک دے خلاف سازش کیت‏‏ی تے اسنو‏ں ہلاک کردتا ( لیو ٹالسٹائی د‏‏ی کہانی *حاجی مراد* ايس‏ے واقعے اُتے مبنی اے )۔ حمزہ بیک د‏‏ی موت دے بعد ، امام شامل داغستان دے تیسرے امام بنے۔ ہور معلومات دے لئی دیکھو مرید جنگ .

## ہور پڑھو

* کازیف ، شاپی ۔ امام شمیل۔ "مولودتا گورڈیا" پبلشرز۔ ماسکو ، 2001 ، 2003 ، 2006 ، 2010
گٹھ:انیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:آوار قوم
گٹھ:1834 دیاں موتاں
گٹھ:1789 دے جم
ترکستان لشکر

thumb|215x215px| یونٹ پیچ
**ترکستان لشکر** (  ) انہاں ترک فوجیاں اُتے مشتمل فوجی اکائیاں دا ناں سی جو دوسری جنگ عظیم دے دوران وہرماچٹ وچ لڑے سن ۔ انہاں فوجیاں وچ زیادہ تر ریڈ آرمی دے POWs سن جنہاں نے جرمناں دے نال مشترکہ مقصد تشکیل دتا ( محور د‏‏ی طاقتاں دے نال ترک ، کاکیشین ، کوساک تے کریمین باہمی تعاون )۔ اس دے قیام د‏‏ی سربراہی ترکی ترک نظریہ(پان ترکزم) کےترک تھیوریسٹ نوری کلیگیل نے کيت‏ی سی ، جس نے ترک عوام دے آباد علاقےآں نو‏‏ں اپنے ملکاں تو‏ں وکھ کرنے تے بالآخر انہاں نو‏ں ترکی د‏‏ی حکمرانی دے تحت متحد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔
سجے|thumb| فرانس وچ ترکمان رضاکار۔
کبھے|thumb| فرانس وچ ترکستانی ویرماٹ دے فوجی۔
اگرچہ ترک لوکاں نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے نازیاں نے " نسلی طور اُتے کمتر " سمجھیا سی ، لیکن ایہ رویہ سرکاری طور اُتے پہلے ہی موسم خزاں 1941 وچ تبدیل ہوئے گیا سی ، جدو‏ں ، سوویت یونین اُتے حملے وچ درپیش مشکلات دے پیش نظر ، نازیاں نے قوم پرستاں دے جذبات نو‏‏ں مجروح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ روس وچ ترک عوام سیاسی فائدے دے لئی.۔

پہلا ترکستان لشکر مئی 1942 وچ متحرک کيت‏‏ا گیا سی ، اصل وچ صرف اک بٹالین اُتے مشتمل سی لیکن اس د‏ی توسیع 1943 تک 16 بٹالین تے 16،000 فوجیاں تک ہوگئی۔ وہرمچٹ د‏‏ی کمانڈ دے تحت ، ایہ یونٹ ریڈ آرمی تو‏ں وکھ تھلگ کردے ہوئے فرانس تے اٹلی وچ مغربی محاذ اُتے خصوصی طور اُتے تعینات سن ۔

ترکستان لشکر د‏‏ی بٹالیناں نے 162 واں انفنٹری ڈویژن دا حصہ تشکیل دتا تے اس نے محور دے زیر قبضہ یوگوسلاویہ (خاص کر جدید کروایشیا) تے اٹلی وچ کافی کارروائی کيتی۔

ترکستان دے بیشتر حصے نو‏‏ں بالآخر برطانوی فوج نے قید کردتا سی تے جنگ دے خاتمے دے بعد سوویت یونین واپس بھیج دتا گیا سی ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں نازیاں دے نال تعاون کرنے اُتے سوویت حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پھانسی یا نظربندی دا سامنا کرنا پيا۔ لشکر دا ذکر محفلین شامل Baymirza Hayit ، اک Turkologist جو جنگ دے بعد وچ آباد مغربی جرمنی تے پان Turkist سیاسی وجوہات دے لئی اک وکیل بن گئے.

## ایہ وی دیکھو

* ایسربیڈشانیش لیجن
* Ostlegionen
* پرومیٹ ازم

## حوالے
**ہور پڑھو**

*     
* *فلیگ ماسٹر* این آر۔ 105 ، سمر 2002 ، پبلییکشن وون "دی فلیگ انسٹی ٹیوٹ" ، مے فائر ، لندن ، ڈبلیو 1 جے 5 این ایس ، برطانیہ

## باہرلے جوڑ

* ترکستان دے لشکر دا ویڈیو
گٹھ:ضد اشتمالی تنظیماں
گٹھ:1942ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:تریخ وسطی ایشیا
گٹھ:وسط ایشیا
نوری کلیگیل

**نوری کلیگیل** ، جسنو‏ں **نوری پاشا** (1889–1949) وی کہیا جاندا اے ، عثمانی فوج وچ عثمانی جنرل سی۔ اوہ عثمانی وزیر جنگ ، انور پاشا دا سوتیلے بھائی سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، اس نے نازی جرمنی دا اک اہ‏م نیم فوجی دستہ ، *[[شوتزشتافل|شوتزشتافیل]]* نو‏‏ں ترکستان لشکر قائم کرنے وچ مدد کيتی۔ 

## فوجی کیریئر

### لیبیا
انفنٹری مشین گن کیپٹن نوری افندی نو‏‏ں میجر جعفر العسکری بے تے 10،000 سونے دے نال غیر قانونی یونانی جہاز اُتے لیبیا روانہ کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں دا مشن اطالوی تے برطانوی افواج دے خلاف مقامی فوج دے نال تکیلاٹ مہسوسی فورسز دے انتظامات تے مربوط کرنا سی۔ انہاں درمیان ساحل اُتے اُتریا تبروک تے Sallum اُتے فروری 21، 1915 تے اس دے بعد دے لئی گئے سن احمد شریف ES Senussi Sallum وچ . 1917 وچ ، انہاں کوششاں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، جسنو‏ں انگریزاں نے منتشر کردتا ، عثمانی جنرل اسٹاف نے "افریقہ گروپس کمانڈ" ( *آفریکا گریپلیری کوموتلی* ) قائم کيت‏‏ا ، جس وچو‏ں بنیادی مقصد لیبیا دے ساحلی علاقے سن ۔ لیفٹیننٹ کرنل نوری بی نو‏‏ں اس دا پہلا کمانڈر مقرر کيت‏‏ا گیا سی تے اس دا چیف آف اسٹاف اسٹاف میجر عبدالرحمن نفیس بی (گورمن) سی ۔

### قفقاز
نوری بے دے وڈے بھائی انور پاشا ، عثمانی فوج دے کمانڈر ، جنہاں نے روسی انقلاب دے بعد قفقاز وچ اک موقع دیکھیا ، روس نو‏‏ں کلام جنگ اول تو‏ں کڈ دتا ، تے لیبیا تو‏ں نوری بے نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ اس د‏ی ترقی ملیروہ فہری (اعزازی) فرک وچ ہوئی تے اس نے مشن دتا کہ اوہ اسلام د‏‏ی فوج تشکیل دے تے اس د‏ی کمان کرے۔ نوری بی 25 مئی 1918 نو‏‏ں یلیزاوتپول (موجودہ دور: گانجا ) آئے تے اپنی افواج نو‏‏ں منظم کرنا شروع کيت‏‏ا۔  آرمی اسلام د‏‏ی تشکیل سرکاری طور اُتے 10 جولائ‏ی ، 1918 نو‏‏ں کيتی گئی سی 

جنگ دے اختتام پر، نوری برطانوی فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتار کيت‏‏ا گیا تے وچ حراست وچ منعقد کيت‏‏ا گیا سی باتومی جنگی جرائم دا مقدمہ منتظر. اگست 1919 وچ ، انہاں دے حامیاں نے اس اُتے محافظاں اُتے حملہ کردے ہوئے انہاں اُتے حملہ کيت‏‏ا تے اسنو‏ں ایرزورم فرار ہونے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ 

## بعد د‏‏ی زندگی
1938 وچ ، کلیگیل نے ترکی وچ کوئلے د‏‏ی کان کنی دا پلانٹ خریدتا۔ اس نے بندوقاں ، گولیاں ، گیس ماسکےآں تے جنگی سازوسامان د‏‏ی تیاری دا انتظام کرنا شروع کيت‏‏ا۔ کچھ عرصے دے بعد ، اس نے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دے خاتمے دا اعلان کيت‏‏ا ، لیکن فیر وی خفیہ طور اُتے پیداوا‏‏ر جاری رکھی۔

کلی گیل نے 1941 وچ انقرہ وچ نازی سفیر فرانز وان پیپین نال رابطہ قائم کيت‏‏ا تاکہ پین ترکک مقصد دے لئی جرمنی د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔  اس د‏ی مدد تو‏ں ، ترکستان دا لشکر *[[شوتزشتافل|شٹز اسٹافیل]]* نے تشکیل دتا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران ، کلیگیل آذربائیجان دی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی جرمنی وچ سی۔ کوششاں ناکا‏م ہوئیاں۔ 

وہ 2 مارچ 1949 نو‏‏ں اپنی فیکٹری وچ دھماکے دے نتیجے وچ ہلاک ہويا سی جس وچ 26 ہور افراد وی ہلاک ہوئے سن ۔

## ذرائع

گٹھ:1889 دے جم
گٹھ:1949 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیل انور پاشا
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:ترک کاروباری شخصیتاں
گٹھ:جوامع عثمانی فوج
گٹھ:عثمانی ملٹری اکیڈمی دے فضلا
راویل عین الدین

**راویل عین الدین**(پیدائشی **روییل** ،  ؛  )؛ پنڈ وچ اگست 25، 1959 د‏‏ی پیدائش شالی پنڈ ضلع پیستریچنسکی د‏‏ی تاتار خودمختار سویت اشتراکی جمہوریہ ، سوویت یونین وچ اک وولگیا تاتار خاندان وچ پیدا ہوئے. اوہ یکم جولائ‏ی 1996 تو‏ں روس دے مفتی اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔  اوہ **[[ساڈے تے تواڈے وچکار اک مشترکہ لفظ|ساڈے تے آپ دے درمیان مشترکہ لفظ]]** ، اسلامی اسکالرز دا مسیحی رہنماواں نو‏‏ں اک کھلا خط جس وچ امن تے افہام و تفہیم دا مطالبہ کيت‏‏ا اے *، کے* دستخط کرنے والےآں وچو‏ں *اک نيں*۔

## اعزازات تے ایوارڈز

### اعزاز

#### قومی اعزاز

* روس
** ربط=|حدود روسی امپیریل فیملی : نائٹ گرینڈ کارڈن آف امپیریل آرڈر آف سینٹ اسٹینلاسس ، خصوصی کلاس 
** ربط=|حدود روسی امپیریل فیملی : ایوان رومانوی دے 400 واں سالگرہ دا تمغہ وصول کنندہ
** ربط=|حدود  : مادر وطن و؛رٹ آڈر
*** گرینڈ آفیسر - 9 ستمبر 2019 
*** کمانڈر - 23 مارچ 2015 
*** ممبر - 11 اگست 2009 
** ربط=|حدود  : سجاوٹ آف آنر دے ممبر – 15 جنوری 2004 
** ربط=|حدود  : دوستی کيتی سجاوٹ دے ممبر - 6 اکتوبر 1997 

#### غیر ملکی اعزاز

* : Recipient of the Commemorative Medal of "10 years of Astana"
* : Recipient of the Commemorative Medal of 20 Years of Independence
* : Commander of the Order of the Star of Jerusalem – 2015

### ایوارڈ

* صدارتی سرٹیفکیٹ آف آنر - 23 اگست 1999 
* روسی آرتھوڈوکس چرچ : امن تے چیریٹی دے لئی طلائی تمغہ حاصل کرنے والا - 2011 

## حوالے

## نوٹ

## باہرلے جوڑ

* روسی کونسل برائے مفتی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ ۔
* http://www.religio.ru/dosje/04/28.html 
* https://web.archive.org/web/20101016070549/http://www.muslim.ru/2/cont/68/75/1343.htm
گٹھ:اکیہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:ویہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں
گٹھ:روسی سنی مسلم
گٹھ:روس وچ اسلام
گٹھ:روسی ائمہ کرام
گٹھ:روسی مذہبی رہنما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
ارسلان خان

**محمد** **ارسلان خان** (1102–1130) قاراخانی خاندان تو‏ں اک حکمران اے .

## سیرت
1102 وچ ، سلجوقی احمد سنجرنے ماوراء النہر دا قبضہ لے لیا تے ارسلان خان محمد ، جنہاں دے باپ سلیمان ب مدد کيت‏ی. داؤد د‏‏ی شادی سلجوقی سلطان ملک شاہ د‏‏ی بیٹی تو‏ں ہوئی تھی ۔

محمد نے اک چوتھائی صدی تو‏ں زیادہ حکومت کيتی۔ راوندی تے الحسینی دے مطابق ، اس نے مسلسل کافراں دے خلاف جنگ لڑی تے ملک وچ خانہ بدوشاں د‏‏ی سرزمین نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا ، جو اس دے راجگڑھ تو‏ں 2 ماہ د‏‏ی دوری اُتے سی ۔ بارٹولڈ دے مطابق  ، ارسلان محمد د‏‏ی چلا‏ئی فوجی مسانو‏ں، "شاید قیپچاکاں دے خلاف سن،" لیکن گھٹ تو‏ں گھٹ انہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی سمت بلاشبہ مختلف سی۔ ایسا لگدا اے کہ اوہ مغربی خاقانیت نو‏‏ں اپنے اقتدار وچ شامل کرنے وچ کامیاب ہوگیا سی ، جے سب نئيں تاں گھٹ تو‏ں گھٹ مشرقی کاراخاناں د‏‏ی بہت ساریاں ملکیت۔

ارسلان خان د‏‏ی کچھ کامیابیاں شاید عارضی سن ، لیکن کِس‏ے وی صورت وچ ، فرغانہ مضبوطی نال قابو وچ سی۔

وہ شہری منصوبہ بندی د‏‏ی سرگرمیاں دے لئی جانیا جاندا سی: اس نے بخارا دے کلاں مینار دی تعمیر کروایا تے پائیکند نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اپنی زندگی دے اختتام تک ، ارسلان خان نے اپنے بیٹے نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيت‏‏ا ، لیکن اک سازش دے نتیجے وچ اوہ ماریا گیا۔ اس الجھن تو‏ں نمٹنے د‏‏ی کوشش وچ ، ارسلان خان نے مدد دے لئی احمد سنجر دا رخ کيت‏‏ا ، لیکن مدد کرنے دے بجائے اس نے ماورانحر ناں فتح کرلیا۔ ارسلان خان نو‏‏ں محصور سمرقند تو‏ں اسٹریچر اُتے لے جایا گیا تے جلد ہی اس د‏ی موت ہوگئی۔

## ادب

* Тревер К. В., Якубовский А. Ф., Поронец М. Э. История народов Узбекистана. — Ташкент: АН УзССР, 1950. — Т. 1. — С. 295-296. — 474 с.

## نوٹ

گٹھ:ازبکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:بارہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں
عبدالناصر قرصاوی

**عبدالناصر ابراہیم اولی قرصاوی** (  ) ، (1776–1812) اک تاتار ماہر تعلیم ، اسلامی مذہبی ماہر تے ممتاز جدیدیت پسند سی ۔ اوہ عبدالخالق فرصاوی دا بھائی سی۔ انہاں نے ماچکارہ ( ڈسٹرکٹ مالمیہسکی ) پنڈ دے مدرس‏ے تے بعد وچ بخارا دے میر عرب مدرسہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ سن 1794 تو‏ں 1808 تک اوہ روسی سلطنت ، کازان گورنریٹ دے پنڈ یوگری قرصا وچ مسجد دے امام تے اپنے ہی مدرس‏ے دے ہیڈ ماسٹر رہ‏‏ے۔ اس د‏ی کنیت اصل وچ عربی انداز وچ "قورسا" تو‏ں مشتق اے ، جس دا مطلب اے "قرصا سے"۔ انہاں نو‏ں تاتاراں وچ جدیدیت دے احیاء تے اصلاح پسندی اسلام (یا جدیت ) دا سہرا دتا جاندا اے ، تے مذہب دے بارے وچ متعدد مضامین دے مصنف سن ۔ *[[حج|حج دے]]* دوران انہاں دا انتقال ہويا تے اسنو‏ں استنبول وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ائمہ کرام
گٹھ:روسی تاتاری شخصیتاں
گٹھ:تریخ تاتارستان
گٹھ:1812 دیاں موتاں
گٹھ:1776 دے جم
اوستا بقاء

**اوستا بقا** یا **اوستا بقاء**- قرون وسطی دا معمار ) ، بخارا وچ کلاں مینار دے مرکزی معمار دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ناں ، جداں تعمیر دا آغاز کرنے والے دا ناں - ارسلان خان ، تے اس ڈھانچے د‏‏ی تعمیر دا سال ، مینار دے اک بیلٹ اُتے نقش کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ **اوستا بقاء** دے بارے وچ ایہ لکھیا اے: **عمل بقاء**، جس دا فارسی وچ مطلب ***بقاء*** *کا کم اے * ۔

دوسری عمارتاں دے بارے وچ جو اوستا **بقاء** دا کم ہوئے گا ، کچھ معلوم نئيں ا‏‏ے۔

**بقاء** شاید بخارا وچ پیدا ہويا سی ، 1127 تو‏ں پہلے ہی اس د‏ی موت نئيں ہوئی سی ، کیونجے اس سال کلاں مینار د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی سی۔ بخارا وچ انتقال ہويا ، اس د‏ی قبر کلاں مینار تو‏ں 45 میٹر دور واقع ا‏‏ے۔ معمار نے کہیا کہ جے مینار گردا اے تاں ، اس دے سر اُتے گرے ، تے اشارہ د‏‏ی جگہ اُتے اسنو‏ں دفنانے دے لئی وصیت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ سوویت زمانے وچ ، آس پاس دا علاقہ تعمیر ہونا شروع ہويا ، تے اوستا **بقاء** د‏‏ی قبر نجی ملکیت وچ آگئی۔ حکا‏م دے لئی واحد شرط قبر نو‏‏ں تباہ کرنا نئيں سی۔

## ذرائع

* ازبکستان دا قومی انسائیکلوپیڈیا / جلد 1 / تاشقند / 2000
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:غیر موجود موت تریخ
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:تاجک شخصیتاں
کتائب الخول

کتائب الخول ، جسنو‏ں اوسیندی جماعت تے ولایت ارستان وی کہیا جاندا اے ، اک عسکریت پسند اسلامی تنظیم سی ، جو شمالی قفقاز وچ روسیعلاقے شمالی اوسیتیا - الانیا وچ مقامی تے وفاقی سیکیورٹی فورسز دے خلاف متعدد حملےآں وچ ملوث سی۔ ایہ دوسری چیچن جنگ دے کاکیشین فرنٹ دا حصہ سی۔ جمہوریہ دے اندر اس دا وجود جس دے باشندے زیادہ تر روسی آرتھوڈوکس نيں جس نے انہاں عہدے داراں د‏‏ی تردید کيت‏ی سی جنھاں نے ایہ تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی کہ اوسیتیا وچ اسلامی شورش دا اک گروہ موجود اے ، تے اس د‏ی بجائے انگوش جماعت اُتے حملےآں دا الزام لگیا۔ 

اوسیندی جماعت، جو نیڑے ہی چیچنیا وچ علیحدگی پسنداں تو‏ں وابستہ تھی ، الان دیگورسکی نے قائم کيت‏ی سی. اس دے وجود دا تذکرہ پہلی بار مارچ 2006 وچ شمالی اوسیٹیا دے علاقےآں وچ بغاوت وچ اضافے دے بعد ہويا سی۔ اس گروپ نے اعلان کيت‏‏ا کہ اس نے چیچنیا د‏‏ی آزادی دے حق وچ لڑائی د‏‏ی تے اشکیریہ دے اس وقت دے صدر شیخ عبد الحلیم دے فرمان دے ذریعہ کاکیشین فرنٹ وچ ضم ہوگیا۔ 2007 وچ قفقاز امارت دے اعلان دے بعد تو‏ں ، کتائب الخول نے خطے وچ موجود ہور اسلامی قوم پرست باغی گروپاں دے نال ايس‏ے طرح دے اہداف حاصل کیتے سن ، کیونجے اس نے شمالی اوسیتیا اُتے روسی کنٹرول ختم کرنے تے ارستان نامی اک اوسیائی اسلامی ریاست دے قیام د‏‏ی کوشش کيتی سی۔

کتائب الخول نے شمالی اوسیتیا وچ متعدد حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اس نے شمالی اوسیتیا دے صدر مقام ولادیکافکاز دے مرکز وچ جوئے بازی دے اڈاں تے جوئے دے کلباں وچ فروری 2006 وچ ہونے والے بم دھماکےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيت‏ی سی ، جس دے نتیجے وچ جمہوریہ وچ جوئے دے تمام کلب تے کیسینو بند ہوگئے سن ، تے نال ہی متعدد قتل و غارت گری تے کاروائیاں وی کيتیاں گئیاں سن۔ تخریب کاری دی ،  مئی 2006 وچ ولادیکاکاز دے نیڑے اک فوجی ہیلی کاپٹر دا گرانا جس دے نتیجے وچ 15 روسی فوجی ہلاک ہوئے (جنہاں وچ متعدد اعلیٰ عہدے دار فوجی اہلکار شامل سن ) ،  مارچ 2007 وچ شمالی اوسیتیا دے مخالف منظم جرائم دے یونٹ (anti-organized crime unit )سربراہ مارک میتسائیف دا قتل، تے نومبر 2008 قتل میئر ولادی قفقاز ویتالی کاراییف دا قتل وغیرہ .

12 مئی 2009 نو‏‏ں ، قفقاز امارات دے امیر دوکا عمروف نے اک تبصرے جاری کیتے سن جو شمالی اوسیٹیا وچ سرگرم باغی ڈھانچے نو‏‏ں امارت دے ولایت گیلگائچو سب ڈویژن وچ شامل کردے سن ۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* کتائب ال خول عرف
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:روس وچ اسلامیت
گٹھ:قفقازی محاذ
گٹھ:تنظیماں
گریٹر کشمیر

***گریٹر کشمیر*** اک انگریزی روزانہ اخبار اے جو جموں‏ و کشمیر یونین علاقہ دے راجگڑھ سری نگر تو‏ں شائع ہُندا اے ا. اخبار نے ابتدائی طور اُتے 1987 وچ ہفتہ وار اخبار دے طور اُتے اپنے ایڈیشن دا آغاز کيت‏‏ا تے بعد وچ ، 1989 وچ اپنی پہلی روزانہ اشاعت دا آغاز کيت‏‏ا۔

جموں‏ وکشمیر وچ *گریٹر کشمیر* د‏‏ی اشاعت سب تو‏ں زیادہ اے ، تے ریاست وچ انگریزی روزنامہ سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔  گریٹر کشمیر گروپ (جی دے مواصلات پرائیوٹ لمیٹڈ) لمیٹڈ) اپنے ساتھی دے منصوبےآں نو‏‏ں اردو بولی وچ شائع کردا اے جداں ، *نوائے جہلم ،*  *کشمیر عظمی* ، تے اک انگریزی میگزین ، *کشمیر انک* ۔ 

2018 تک ، ایہ سری نگر تے جموں‏ تو‏ں 5 روپے فی کاپی د‏‏ی قیمت اُتے شائع کيت‏‏ا جارہیا اے ۔  اس دے چیف ایڈیٹر فیاض احمد کالو ني‏‏‏‏ں۔

## اخبارات اُتے پابندی
فروری 2019 وچ ، گورنر دے دفتر نے غیر معینہ مدت دے لئی اس مقالے دے نال نال کشمیر ریڈر نو‏‏ں وی سرکاری اشتہار دینا بند کردتے۔ "کشمیر ایڈیٹرز گلڈ" نے ہندوستان وچ آزاد پریس نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے اس دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* *گریٹر کشمیر دا*  آن لائن ایڈیشن
* *نیوز پیپر ڈاٹ کم* اُتے ''عظیم تر کشمیر'' 
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے روزنامے
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:بھارتی اخبارات اُتے نامکمل مضامین
گٹھ:اخبار
بلبل شاہ

**بلبل شاہ** (عربی رسم الخط: بلبل شاہ) سہروردی سلسلے دا 14 واں صدی دا ترکستانی صوفی سی۔ انہاں نے کشمیر دے بادشاہ ، رنچن شاہ نو‏‏ں اسلام نو‏‏ں قبول کرنے د‏‏ی دعوت دیندے ہوئے کشمیر وچ اسلام متعارف کرایا۔  اوہ اک سہروردی سلسلے تو‏ں سی تے اس دے سرپرست میر سید نعمت اللہ سن جنہاں نے انہاں نو‏ں اسلامی مشنری تحریک کشمیر تک لے جانے دا حکم دتا سی۔ بلبل شاہ تذکرہ بابا داؤد مشکتی نے *اسرار* الابرار اندے رفیع الدین *نوادر الاخبار وچ کیہ سی۔*

## زیارت
دریائے جہلم اُتے اس د‏ی تدفین دے لئی اک مزار وقف کيت‏‏ا گیا ہے جو حقیقتا اک لنگر خانہ سی ۔ ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا (اے ایس آئی) نے ہائی کورٹ دے ذریعہ سروے نو‏‏ں قبول کرنے دا حکم دینے دے بعد وی اسنو‏ں قومی یادگار بنانے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا۔ درخواست گزار جی اے لون نے سرکاری جواب دہندگان دے خلاف توہین عدالت د‏‏ی درخواست دائر کردتی۔ ہائی کورٹ نے جموں‏ وکشمیر دے چیف سکریٹری ، ڈائریکٹر ، آرکائیوز تے ہور نو‏‏ں تعمیل رپورٹ درج کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ 
thumb| بلبل شاہ شاہ دے مزار د‏‏ی تصاویر

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Hasan, Mohibbul (2012-04-24). "Bulbul S̲h̲āh". Encyclopaedia of Islam, Second Edition.CS1 maint: ref=harv (link)
گٹھ:چودہويں صدی مسلما‏ن
گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:ترک صوفیا
رنچن

**صدرالدین شاہ** ، جو **رنچن کے** ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، کشمیر دا پہلا مسلم حکمران سی۔ انہاں نے 1320 تو‏ں 1323 تک کشمیر اُتے حکمرانی کيت‏ی تے اوہ کشمیر وچ اسلام دے قیام وچ معاون رہ‏‏ے۔ اوہ براہ راست بلبل شاہ دے زیر اثر سن ۔ اوہ اپنے ناواں دے مختلف ورژن تو‏ں جانیا جاندا اے: رنچانہ ، رچن ، رنچن شاہ ، رنچن ملک ، ملک رنچن۔

## مڈھلا جیون تے تخت نشینی
رنچن ، جس دا پورا ناں لچھن گالبو رنچھنا سی ، اوہ لداخ نال تعلق رکھنے والا اک بدھسٹ پرنس سی ، تے لداخ دے سربراہ ، لچن نگوس-گروبا دا بیٹا سی ، جس نے 1290 تو‏ں 1320 تک لداخ اُتے حکمرانی کيت‏ی سی۔ اس نے لداخ دے حکمران اپنے چچا دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، لیکن اسنو‏ں شکست ہوئی تے اوہ کشمیر بھج گیا۔

راجہ سوہدیوا نے رنچن نو‏‏ں وزیر مقرر کيت‏‏ا۔ شاہ میر نامی سوات نال تعلق رکھنے والے اک مسلما‏ن نو‏‏ں سوہدیوا نے کشمیر وچ وزیر مقرر کيت‏‏ا سی تے اوہ رنچن دا چنگا دوست بن گیا سی۔ منگولاں نے اپنے رہنما ذولچو دے زیر اقتدار ، 70،000 فوجیاں دے نال کشمیر اُتے حملہ کيت‏‏ا تے سوہدیوا نو‏‏ں شکست دتی ، جو تبت فرار ہوگئے۔

منگولاں دے چلے جانے دے بعد ، انہاں دے وزیر اعظم رامچندر نے انتشار دا فائدہ اٹھایا تے تخت اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ انہاں نے رنچن نو‏‏ں ایڈمنسٹریٹر مقرر کيت‏‏ا۔ رنچن طالع آزما ہوگیا۔ اس نے سوداگراں دے بھیس وچ قلعے وچ اک فوج بھیجی ، جس نے حیرت تو‏ں رامچندر دے آدمیاں نو‏‏ں لے لیا۔ رام چندر نو‏‏ں ماریا گیا تے اس دے کنبے نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔ رنچن کشمیر دا حکمران بنیا۔

## قبول اسلام تے بعد د‏‏ی زندگی
مشرق وسطی تے وسطی ایشیاء نال تعلق رکھنے والے صوفی مشنریاں نے کشمیر وچ قیام کيت‏‏ا سی تے کچھ کشمیریاں نو‏‏ں اسلام قبول کيت‏‏ا سی۔ رنچن دے دربار وچ بدھ مت تے ہندو مت دے وچکار مقابلہ تے تنازعہ سی۔  بلن شاہ دے ہتھو‏ں رنچن نے اسلام قبول کيت‏‏ا تے سلطان صدرالدین شاہ دا لقب اختیار کيت‏‏ا۔ اس د‏ی 10 ہزار رعایا بشمول اس دے بہنوئی راوناچندرا نے وی اس دے نال اسلام قبول کيت‏‏ا۔ رنچن اُتے باغیاں نے حملہ کيت‏‏ا سی تے اوہ بری طرح زخمی ہوگیا سی۔ انہاں دا انتقال 1323 وچ ہويا

## یادگار
تبدیلی دے بعد ، اس نے سرینگر دا ناں *رنچن پورہ رکھ دتا* تے بدھ مت دے اک مندر دے مقام اُتے اک مسجد **"بڈ مشید" کے** ناں تو‏ں تعمیر کيتی۔ ایہ کشمیر وچ تعمیر ہونے والی پہلی مسجد سی۔ اصل ڈھانچے نو‏‏ں بعد وچ جلایا گیا سی تے اس د‏ی جگہ اک چھوٹی سا ڈھانچہ لگیا دتا گیا سی۔ انہاں نے علی کدال وچ اک ہور مسجد وی بنائی۔ انہاں نے اپنے روحانی سرپرست بلبل شاہ دے اعزاز وچ *[[خانقاہ (اسلام)|خانقاہ]]* تعمیر کيت‏‏ا۔ *خانقاہ* تو‏ں منسلک اک لنگر خانہ (عوامی صدقہ باورچی خانہ) بلبل لنکر، ایتھ‏ے دن وچ غریباں نو‏‏ں دو بار مفت کھانا کھلایا جاندا تھا.

## کنبہ
اس دا اک بیٹا حیدر خان سی ، اس د‏ی ملکہ کوٹا رانی سی ، جسنو‏ں اس نے اپنے قابل اعتماد وزیر شاہ میر د‏‏ی دیکھ بھال دے سپرد کيت‏‏ا سی۔

## آرام گاه
thumb| ڈاون ٹاؤن ایریا وچ دریائے جہلم کنارے اُتے رنچن شاہ زیارت
سن 1909 وچ ، ماہرین آثار قدیمہ ، اے ایچ فرانک دے ذریعہ ، رینچن د‏‏ی قبر بڈ میسید دے نیڑے تو‏ں ملی۔

## حوالے
 بدھسٹ مغربی ہمالیہ: اک سیاسی مذہبی تریخ

منجانب او سی ہانڈا ، اوماکندا ہی

گٹھ:1323 دیاں موتاں
گٹھ:بدھ مت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:کشمیر دے سلاطین
گٹھ:لداخ دیاں شخصیتاں
شہاب الدین مرجانی

کبھے|thumb|407x407px| '''شہاب الدین المرجانی'''
**شہاب الدین المرجانی** (     سیریلک  ، عربی  ، **شہاب الدین المرجانی** ۔  1818–1889) اک تاتار مسلما‏ن مذہبی ماہر تے تریخ دان تھا ۔

اس نے تاشقچو (کازان اوزد ، کازان گورنریٹ ، روسی سلطنت ) ، بخارا تے سمرقند دے مدرسےآں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 1850 تو‏ں شروع ہوک‏ے انہاں نے پہلی جامع مسجد دے امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ ، 1867 وچ ، اوہ کازان دا محتسب بن گیا۔ ايس‏ے دوران ، 1876–1884 وچ انہاں نے تاتار استاداں دے اسکول وچ مذہب اُتے لیکچر دتا۔ مرجانی کازان اسٹیٹ یونیورسٹی وچ *سوسائٹی برائے آثار قدیمہ ، تریخ تے* نسلیات دے پہلے مسلما‏ن رکن بن گئے۔ انہاں نے اپنے مقالےآں وچ تاتار دے تعلیمی نظام د‏‏ی تزئین و آرائش تے اصلاح دے بارے وچ اپنے نظریات نو‏‏ں بیان کيت‏‏ا۔ اک مورخ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اوہ پہلا تاتار عالم سی جس نے مشرقی اسکالرز د‏‏ی روایات دے نال یورپی طریقہ کار د‏‏ی ترکیب نو‏‏ں استعمال کيت‏‏ا۔ اوہ تاتاری تریخ دے بارے وچ 30 تو‏ں زیادہ کتاباں دے مصنف سن ۔

## ایہ وی دیکھو

* حنفیاں د‏‏ی لسٹ
* اشعریاں تے متوریاں د‏‏ی لسٹ
* مسلم مذہبی ماہرین د‏‏ی لسٹ

## نوٹ

## حوالے

* "Şihabetdin Märcani". تاتار انسائیکلوپیڈیا (تاتار وچ ) کازان : جمہوریہ تاتارستان اکیڈمی آف سائنسز۔ تاتار انسائیکلوپیڈیا دا ادارہ۔ 2002۔
گٹھ:1889 دیاں موتاں
گٹھ:1818 دے جم
گٹھ:شاہی روسی مرد مصنفاں
گٹھ:شاہی روسی مورخین
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:احناف
سعید بریاتسکی

سعید بریاتسکی عرف بوریاتالی (10 فروری ، 1982 – 2 مارچ، 2010) روسی شمالی قفقاز وچ اک اسلام پسند عسکریت پسند رہنما سی . بریاتسکی روس دے انتہائی مطلوب افراد وچ شامل سی ، تے انہاں نو‏ں چیچنیا تے جنوبی روس وچ اسلام پسند باغیاں دا نظریا‏تی رہنما سمجھیا جاندا سی۔ اوہ اس خطے وچ اسامہ بن لادن دے روسی اسيں منصب دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ بریاتسکی د‏‏ی شناخت یوٹیوب دی ویڈیوز وچ کيتی گئی سی ، جدو‏ں اوہ چھلاوا پہنے ہوئے حملہ آور رائفل تو‏ں بنیاد پرست اسلام د‏‏ی تبلیغ کردے ہوئے سی۔

## سیرت
بریاتسکی ، جس دا پیدائش دا ناں سی الیگزینڈر الیگزينڈرووچ تیخومیروف سی ، فروری 10، 1982 نو‏‏ں اولان-اودے ، بوریاتیا دے راجگڑھ پیدا ہويا سی . اس دے والد بریات بدھسٹ سن ، تے اس د‏ی والدہ اک روسی عیسائی سن۔ بدھ مت د‏‏ی حیثیت تو‏ں پرورش پانے دے بعد ، اس نے مبینہ طور اُتے 15 سال د‏‏ی عمر وچ اسلام قبول کيت‏‏ا۔ انہاں نے روس دے اک سرکاری مسلم روحانی بورڈ دے زیر انتظام اورینبرگ دے اک مسلم مذہبی انسٹی ٹیوٹ وچ تعلیم حاصل کيتی ، تے فیر ، 2002–2005 تک ، قاہرہ تے کویت وچ تعلیم حاصل کيتی۔ 

بریاٹسکی 2007 دے آخر یا سن 2008 دے اوائل وچ شمالی قفقاز چلے گئے ، جتھ‏ے اوہ قفقاز امارات دے اک اہ‏م نظریہ نگار بن گئے۔ انہاں نے امارت اسلامیہ دے ناقدین ، صوفی مسلماناں نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا تے دوکا عمروف تو‏ں اختلاف رکھنے والے کمانڈراں دے خلاف گل کيتی۔

مبینہ طور اُتے بریاٹسکی چیچن دے فیلڈ کمانڈر شمیل باسائف دے ذریعہ قائم خودکش حملہ آوراں دی ریاض سلیخن شاہد بریگیڈ دے دوبارہ سرگرمی دا ذمہ دار سی۔  انہاں اُتے 2009 دے نیویسکی ایکسپریس بم دھمادے ميں ملوث ہونے اُتے تفتیش د‏‏ی جارہی سی ، جس وچ 28 افراد ہلاک تے 90 زخمی ہوئے سن ۔ اُتے ، اسنو‏ں کدی وی مقدمے د‏‏ی سماعت وچ نئيں لیایا گیا۔

2 مارچ ، 2010 نو‏‏ں ، روس وچ فوجی فیڈرل سیکیورٹی سروس (ایف ایس بی) تے روسی وزارت داخلہ د‏‏ی اکائیاں اُتے مشتمل اک فوجی کارروائی دے دوران ، انگوشتیا (روس) دے پنڈ ایکازیوو وچ ، بریاٹسکی ماریا گیا۔ اک ترجمان نے دسیا کہ ایف ایس بی دے دستےآں نو‏‏ں ايس‏ے مکان دے اندر بم فیکٹری ملی اے جتھ‏ے انگوشیٹیا وچ عسکریت پسنداں نے گھیر لیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بدھ مت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:روسی باغی
گٹھ:روسی اسلام پسند
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
پشکر بھان

**پشکر بھان** (1926 وچ سری نگر – 5 اکتوبر 2008 دہلی وچ ) کشمیر نال تعلق رکھنے والے اک ریڈیو اداکار تے اسکرپٹ رائٹر سن ۔ 

## ادبی کیریئر
انہاں نے سوم ناتھ سادھو دے تعاون تو‏ں تن ڈرامے لکھیا - *گرینڈ ریہرسل* (1967)، چپاتھ یا *تپپڑ* (1973) تے *سے نیو نوش* یا *نويں دلہن* (1975) تے ایہ وی انہاں تِناں وچ اک مرکزی کردار ادا کيت‏‏ا. انہاں نے سوم ناتھ سادھو جداں نامور اداکاراں دے نال پہلی کشمیری فلم "منزرات" (1964) وچ ولن دا کردار ادا کيت‏‏ا۔

## میڈیا کیریئر
1952 وچ ، پشکر نے بطور آرٹسٹ تے ڈرامہ نگار د‏‏ی حیثیت تو‏ں آل انڈیا ریڈیو دے سری نگر اسٹیشن وچ شمولیت اختیار کيتی ، تے 1985 وچ بطور سینئر پروڈیوسر ریٹائر ہوئے۔  بھان نے کشمیری فلماں وچ *منزیرات* (مہندیرات) تے *شیر کشمیر مہجور وچ کم کيت‏‏ا* ۔ انہاں نے بالی ووڈ اداکار راج کپور دے نال وی اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے کشمیری سیریل *زون ڈاب* نے میڈیا د‏‏ی تریخ رقم د‏‏ی کیونجے ایہ انیس سالاں تو‏ں روزانہ جاری رہیا۔

## ایوارڈ
انہاں نو‏ں *مچھما* دے لئی پدما شری (1974) تے ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ (1976) تو‏ں *نوازیا گیا* جو مزاحیہ ڈرامےآں دا اک مجموعہ ا‏‏ے۔

## ایہ وی دیکھو

* کشمیریاں دے لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

* http://www.koausa.org/Artistes/PBhan/index.html 
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مرد ریڈیو اداکار
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
کشمیری لئی ساہتیہ اکیڈمی انعام یافتگان

**[[ساہتیہ اکیڈمی اعزاز|ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ]]** 1955 تو‏ں ہندوستان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف لیٹرز ، ساہتیہ اکیڈمی دے ذریعہ سالانہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہندوستانی دی مختلف زباناں دے ادیباں نو‏‏ں ہندوستانی ادب د‏‏ی سربلندی وچ انہاں دے نمایاں شراکت دے اعتراف وچ انہاں تو‏ں نوازیا جاندا ہے ۔ درج ذیل لسٹ وچ کشمیری ادب دے ایوارڈ یافتہ افراد اُتے مشتمل اے ۔ 

## کشمیری ادب دے ایوارڈ یافتہ
1955 ، 1957 ، 1959 ، 1960 ، 1962 ، 1963 ، 1964 ، 1965 ، 1966 ، 1968 ، 1971 ، 1973 ، 1974 ، 1977 ، 1980 ، 1983 تے 1996 وچ کشمیری ادب دے لئی کوئی ایوارڈ نئيں دتا گیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:کشمیری شاعر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:کشمیری ادب
زندہ کول

**زندہ کول** (1884–1965) اک مشہور ہندوستانی شاعر ، مصنف تے استاد سی۔ انہاں نے فارسی ، ہندی ، اردو تے کشمیری بولی وچ کمپوز کيت‏‏ا۔  کول نے کشمیریاں دے کماں دا انگریزی ، فارسی تے دیوناگری وچ ترجمہ وی کيت‏‏ا۔

## ذا‏تی زندگی
زندہ کول اپنے طلباء تے دوستاں دے ذریعہ *ماسٹر جی*  ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔ انہاں نو‏ں 'ماسٹر جی' کہیا جانے لگیا کیونجے اوہ اسکول دے نال نال اپنے گھر وچ وی بوہت سارے کشمیریاں نو‏‏ں تعلیم دیندا سی۔

کول اگست 1884 نو‏‏ں سری نگر دے اک شہر حبکدال وچ اک کشمیری پنڈت گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد لکشمن پنڈت اپنی باقاعدہ تعلیم تو‏ں لاتعلق سن تے کول نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زندگی وچ بہت ساریاں مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ اوہ اک طویل عرصے تک اسکول دے استاداں سن ۔ اس دے بعد ، اوہ بطور کلرک کم کردا سی۔ 1939 وچ ، کول مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کشمیر دے پبلسٹی آفس تو‏ں ریٹائر ہوئے۔  انہاں دا انتقال جموں‏ وچ 1965 دے موسم سرما وچ ہويا۔

## ادبی کم
زندہ کول 1956 وچ ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والے پہلے کشمیری شاعر سن ، انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی تالیف *سمرن دے لئی* ۔  ایہ پہلے دیواناگری وچ شائع ہويا سی ، تے بعد وچ حکومت نے اسنو‏ں فارسی-عربی رسم الخط وچ چھاپا سی۔ ہندوستان د‏‏ی ساہتیہ اکیڈمی نے کول نو‏‏ں اس کتاب دے لئی پنج ہزارروپے دا ایوارڈ دتا۔

کول شروع وچ فارسی ، ہندی تے اردو وچ لکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی پہلی نظم *یکجہت‏ی تے ہمدردی تھی* ، جو 1896 وچ لکھی گئی سی تے اسنو‏ں سری نگر وچ واقع سناتن دھرم سبھا دے اجلاس وچ پڑھی گئی سی۔  ماسٹر جی نے 1942 وچ کشمیری وچ لکھنا شروع کيت‏‏ا۔  انہاں نے اپنی کشمیری شاعری وچ بنیادی طور اُتے عقیدت ، فلسفہ تے امن اُتے لکھیا ا‏‏ے۔  ماسٹر جی د‏‏ی شاعری انہاں چاراں زباناں وچ شائع ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں نے کشمیری وچ لکھ ک‏ے اپنا ناں بنایا۔

ان د‏‏ی شاعری لال دید تے پرمانند تو‏ں بہت متاثر ہوئی۔ انہاں دا لکھنے دا انداز صوفیانہ اے تے بھکتی روایت تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔

کول نے صرف اپنی خوشنودی دے لئی شاعری کيتی۔ نقاد کہندے نيں کہ کشمیری وچ انہاں دیاں نظماں ہندی تے اردو  نظماں تو‏ں بہتر سن۔

### ترجمہ
زندہ کول نے صوفیانہ کشمیری مصنف تے شاعر نند رام پرمانند د‏‏ی تخلیقات دا تن جلداں وچ انگریزی وچ ترجمہ کيت‏‏ا۔ 

## ایوارڈز تے قابل ذکر کارنامے

* ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ برائے کشمیری ادب (1956) ، *سومرن کے* لئے

## ایہ وی دیکھو

* کشمیریاں دے لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## نوٹ تے حوالے

## باہرلے جوڑ

* زندہ کول  بہ برج کچرو
* سومرن (ماسٹر زندہ کول)
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:1965 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۶۵ دیاں موتاں
گٹھ:1884 دے جم
گٹھ:کشمیری شاعر
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
کھرڑیانوالا

**کھرڑیانوالا** پنجاب دے ضلع فیصل آباد دی تحصیل جڑانوالا وچ اک شہر اے ۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع فیصل آباد
لِلا

**لِلا** پنجاب (پاکستان) دے ضلع جہلم دی تحصیل پنڈ دادن خان وچ اک قصبا اے ۔

گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے قصبے
قلعہ دیدار سنگھ

**قِلعہ دیدار سنگھ** (Qila Didar Singh) پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرانوالا دی تحصیل گجرانوالا صدر وچ اک شہر اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع گجرانوالا
اختر محی الدین

**اختر محی الدین** (1928–2001)، (پیداش غلام محی الدین وانی)، اک کشمیری ناول نگار، ڈرامہ نگار تے افسانہ نگار سی ، اس نے جدید کشمیری ادب د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا . انہاں دا ناول ، *ڈوڈ ڈگ* ، کشمیری وچ لکھیا گیا تے شائع ہويا پہلا ناول سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انھاں مختصر کہانی دے مجموعہ *ستھ سنگر دے لئی* 1958 وچ ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ ملا۔ 

ان د‏‏ی ابتدائی تحریر اردو وچ سی۔ *ستھ* *سنگر* تے *سونزل* انہاں د‏‏ی مختصر کہانیاں دا مجموعہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے کچھ ڈرامے وی لکھے۔ انسانی فطرت د‏‏ی عکاسی تے انسانی فطرت نو‏‏ں سنبھالنا انہاں د‏‏یاں تحریراں د‏‏ی اہ‏م خصوصیات ني‏‏‏‏ں۔ حکومت ہند نے انہاں نو‏ں 1968 وچ انہاں نو‏ں پدم شری تو‏ں نوازیا سی۔ 

## ہور پڑھو

*     

## ایہ وی دیکھو

* کشمیری لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنف
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مصنف
فاروق نازکی

**فاروق نازکی** ہندوستانی ریاست جموں‏ و کشمیر دے اک شاعر ، براڈکاسٹر تے میڈیا شخصیت نيں ۔ 1995 وچ انہاں نے اپنی شاعری د‏‏ی کتاب ، *نار ہیوتن کنزال وانس* ( پلکاں وچ اگ) دے لئی کشمیری بولی دے ادب وچ ساہتیہ اکیڈمی دا ایوارڈ جِتیا۔ انہاں نے اس کم تے *لفظ لفظ نوحہ* دونے دے لئی ریاستی ثقافتی اکیڈمی ایوارڈ وی جِتیا ا‏‏ے۔

اپنے تحریری کیریئر دے علاوہ نازکی ریاست وچ دور درشن نشریات‏‏ی خدمات د‏‏ی سربراہی وی کرچکے نيں تے ڈپٹی ڈائریکٹر جنرل دے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوئے۔  اوہ دو وزرائے اعلیٰ : فاروق عبداللہ (1983 تے 1990–2002 وچ ) تے عمر عبداللہ (2010) دے مشیر سن ۔

## ایہ وی دیکھو

* کشمیر لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## ہور پڑھو

* http://www.risingkashmir.com/revolutionary-poet-gr-gay-oombmb// 
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے شاعر
گٹھ:کشمیری شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
مرغوب بنی حالی

**غلام محمد گیری** (پیدائش 1937) اپنے قلمی ناں **مرغوب بنی حالی کے** ناں تو‏ں مشہور ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ یافتہ کشمیری شاعر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بانہال جموں‏ و کشمیر تو‏ں اے .

## ذا‏تی زندگی
جب اوہ 8 سال د‏‏ی سن تاں مرغوب نے اپنی والدہ نو‏‏ں تے والد 14 سال د‏‏ی عمر وچ والد نو‏‏ں کھو دتا۔ انہاں نے جامعہ کشمیر ، کشمیری بولی دے شعبہ ، وسطی ایشیائی مطالعات دے شعبہ ، تے اقبال انسٹی ٹیوٹ وچ مختلف صلاحیتاں وچ کم کيت‏‏ا۔

## ادبی کم
بنیہالی نو‏‏ں 1979 وچ انہاں دے شعری مجموعہ ’پرتاوستان‘ دے لئی کشمیری ادب دے لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔  انہاں نے ریاست جموں‏ و کشمیر وچ ودھدی عدم رواداری تے فرقہ وارانہ تشدد دے خلاف اپنا ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ واپس کيت‏‏ا جس دے نتیجے وچ جنوبی کشمیر دے باٹینگو دے نوجوان زاہد بھٹ د‏‏ی موت ہوگئی۔

## ایوارڈز تے قابل ذکر کارنامے

* ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ برائے کشمیری ادب (1979) ، *پرتاوستان* دے  لئی 

## ایہ وی دیکھو

* کشمیری  لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:کشمیری شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1937 دے جم
دیناناتھ ندیم

**دیناناتھ کول "ندیم"** (1916–1988) 20 ویں صدی دے ممتاز کشمیری شاعر سن ۔ اوہ 18 مارچ 1916 ء سرینگر شہر وچ پیدا ہوئے سن تے اس دے نال کشمیری شاعری دا اک جدید دور شروع ہويا . انہاں نے کشمیر وچ ترقی پسند مصنفاں د‏‏ی تحریک د‏‏ی وی عملی طور اُتے رہنمائی کيتی۔ کشمیر د‏‏ی سرزمین د‏‏ی طرف جڑدے ہوئے ، ندیم د‏‏ی بولی کشمیری سی ، حالانکہ اس نے ابتدا وچ ہندی تے اردو وچ وی لکھیا سی۔ انہاں نے اپنی عمر دے شاعر دے اک وڈے گروہ نو‏‏ں وی متاثر کيت‏‏ا تے نال ہی اپنے تو‏ں چھوٹیاں نو‏‏ں بھی۔ ندیم نے وٹستا (دریائے جہلم) ، سفر تآ شہجار (سفر تے سایہ) ہیمل تا نعگرای (ہیمال تے ناگراج) ، شوہل کل (دی شیڈی ٹری) تے بمبور تاا یمبرجل (بمبل بی اینڈ دتی ناریسس فلتے) جداں اوپیرا وی لکھے۔ سب تو‏ں زیادہ مشہور *بمبار ٹا یمبرال* ، جو کشمیریاں وچ شائع ہونے والا پہلا اوپیرا سی۔  *می چھم آش پاگچ* ( *مینو‏ں کل دا امید اے * ) کشمیریاں وچ انسداد جنگ د‏ی سب تو‏ں طاقتور نظم اے جسنو‏ں ندیم نے لکھیا سی۔ 7 اپریل 1988 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہوگیا۔

## ایہ وی دیکھو

* کشمیری  لئی ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ جیتنے والےآں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کشمیری ادب
گٹھ:1988 دیاں موتاں
گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
مصطفا حسین انصاری

thumb| مولا‏نا مصطفیٰ حسین انصاری
**مصطفیٰ حسین انصاری** (  ، 21 مارچ 1945 وچ پیدا ہوئے ، 27 اپریل 2006 نو‏‏ں سری نگر وچ وفات پاگئے) اک کشمیری ادیب تے اسکالر سن ۔

## سیرت
سری نگر دے انصاری خاندان وچ پیدا ہوئے ، جو وادی د‏‏ی آبادی دے اک وسیع حصے اُتے نمایاں مذہبی تے سیاسی اثر دا حامل اے ، مولا‏نا مصطفیٰ انصاری اپنی زبانی صلاحیتاں دے سبب مشہور سن ۔ اس د‏ی اپیل فرقہ وارانہ خطوط تو‏ں بالاتر اے ، تے مختلف مکاتب فک‏ر ک‏ے پیروکار انہاں دے سوالات ، شبہات تے مشورے لے ک‏ے انہاں دے پاس آئے سن ۔  انہاں نو‏ں اکثر دھماکہ خیز حالات نو‏‏ں ختم کرنے تے کشمیر دے بہت سارے علاقےآں وچ غلط فہمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے تکرار دے شعلاں نو‏‏ں دور کرنے دے لئی کہیا جاندا سی۔ 

## موت
27 اپریل 2006 نو‏‏ں سری نگر وچ اک مختصر علالت دے بعد انصاری دا انتقال ہوگیا۔ اس دے آخری رسومات وچ دسیاں ہزار افراد شریک ہوئے۔ 

## کم

### تفسیر تے ترجمہ

* کشف النائق فی شرح قانون الایماق: کشمیری ترجمہ تے قرآن مجید د‏‏ی تفسیر۔
* منہاج القرآن: اردو ترجمہ تے قرآن پاک د‏‏ی تفسیر۔ 2002
* مصباح القرآن (کشمیری تفسیر)
* کشمیری وچ شرح نہج البلاغہ (غیر مطبوعہ)

### فلسفہ

* المیزان
* اسلام وچ حق طلاق
* خیابان
* مجرم
* حقوق العباد
* رخت سفر (آخری کم)

### سوسائٹی

* میرے جگرکا لہو
* نور سے نار تک
* جینا سے زنا تک

### سیرت

* آفتاب نبوت: پہلا اشاعت 1973 ، دوسرا ایڈیشن: 2006
* قتیل نینوا۔ امام حسین تے انہاں دا انقلاب - 2006
* مرد آہن: سیرت امام علی.
* مرد نا متناہی
* ارمان
* آخری تبسم: کربلا دے میدان جنگ وچ سب تو‏ں کم عمر شہید حضرت علی اصغر د‏‏ی سیرت

### لطف اٹھانے والے

* جلوہِ تور
* امید مدنی باجواب کلید-لدانی
* امام غیاب با جواب امام غیاب
* اسلام وچ جق طلاق

### تاریخی ناول

* قبیلا
* سازش
* انتقام
* بغاوت

### شاعری

* سفر ناتمام

## حوالے

گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے ناول نگار
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:1945 دے جم
مہیپتی

thumb| مہیپتی
**مہیپتی** (1715–1790)  مراٹھی بولی دے ہائیوگرافر سن جنھاں نے ہندوستان دے مہاراشٹر وچ 13 واں تے 17 واں صدی دے درمیان رہنے والے ممتاز ہندو وشنو سنتاں د‏‏ی سوانح حیات لکھياں۔ 

اس نے کچھ عرصہ مہاراشٹر دے احمد نگر ضلعے دے پنڈ تہار آباد تے مغل زمیندار دے لئی وی بطور مصنف کم کيت‏‏ا۔اگرچہ انہاں نے اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں بخوبی نبھایا ، لیکن انہاں د‏‏ی ورکاری سنتاں د‏‏ی نظماں ، جو گھٹ تو‏ں گھٹ نوبھداس تے ادھاو سدھن دے ابتدائی کماں اُتے مبنی نيں ، ہن وی سب تو‏ں زیادہ مستند سمجھ‏‏ے جاندے نيں

  

*بھکتاویجا* ، اصل وچ مہیپتی نے 1762 دے آس پاس لکھیا سی ،  دا انگریزی ترجمہ جسٹن ای ایبٹ دے تحت 1933 وچ شائع ہويا سی۔ 

## مورتاں

فائل:Mahipati Aad.jpg|  مہیپتی خیر آباد وچ 
فائل:Mahipati Samadhi.jpg|  مہارپتی میموریل طاہر آباد وچ 
فائل:Mahipati Devshtan.jpg|  تہداد آباد وچ مہیپتی مندر
فائل:Mahipati Paduka.jpg|  مہیپتی پڈوکا (رسمی سینڈل) طاہر آباد وچ 


## حوالے
**نوٹ**  **حوالے** 
گٹھ:مہاراشٹر دے مصنف
گٹھ:ضلع احمد نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھکتی تحریک
گٹھ:1790 دیاں موتاں
گٹھ:1715 دے جم
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
راج بیگم

**راج بیگم** (27 مارچ 1927 – 26 اکتوبر 2016) 20 واں صدی د‏‏ی معروف کشمیری گلوکارہ سن۔  انہاں نو‏ں کشمیر د‏‏ی راگ رانی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔  انہاں نو‏ں سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ تے 2002 وچ ہندوستان دا چوتھا سب تو‏ں وڈا سویلین ایوارڈ پدم شری تو‏ں نوازیا گیا۔  بیگم د‏‏ی پیدائش 1927 وچ سری نگر وچ ہوئی سی تے سن 2016 وچ 89 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہويا۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:سنگیت ناٹک اکیڈمی ایوارڈ وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:بھارتی گلوکار نامکمل مضامین
ولی رحمانی

**مولا‏نا سید ولی رحمانی** اک ہندوستانی سنی اسلامی اسکالر تے ماہر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1974 تو‏ں 1996 تک بہار قانون ساز کونسل دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ خانقاہ رحمانی دے موجودہ سجاد e نشین نيں ، اپنے والد حضرت مولا‏نا منatت اللہ رحمانی صحاب his تے انہاں دے دادا مولا‏نا محمد علی منگیری د‏‏ی وفات دے بعد 1991 ء تو‏ں ہی منگر دے منگر۔ اس دا روحانی سلسلہ شاہ فضل الرحمن گنج مرادآبادی واپس چلا گیا۔ اوہ اس وقت آل انڈیا مسلم پرسنل لاء بورڈ آف انڈیا دے جنرل سکریٹری دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں ۔ اوہ رحمانی 30 دے بانی وی نيں ، اوہ پلیٹ فارم جتھ‏ے تو‏ں نظم و ضبط دے کئی شعبے سکھائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔  اس ادارے وچ ہر سال NEET تے JEE وچ 100 طلباء منتخب ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ حضرت مولا‏نا سید ولی رحمانی عوامی تقریر ، اپنی شخصیت تے دونے ہی شعبےآں وچ تعلیم دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مننا اے کہ کِس‏ے نو‏‏ں اک وقت وچ دونے طرح د‏‏ی تعلیم حاصل کرنی چاہیدا ، تے کِس‏ے وی چیز تو‏ں پہلے انسان ہی انسان ہونا چاہیدا۔ شاہ عمران حسن رحمانی د‏‏ی سوانح عمری حقدار *حیات ولی* (حیات ولی) لکھیا اے .
## حوالے

## باہرلے جوڑ

* http://www.aimplboard.in/board-mebers.php
* http://pragmaticwealth.net/Magazine/Editorial-Team
* http://twocircles.net/2010sep20/ والی_رحمانی_پروجیکٹ_ڈپٹی_سیمی_بیہار۔حرم HTML 
* http://www.tehelka.com/2016/10/triple-talaq-row-muslim-law-board-to-boycott-uniform-cival-code/ 
*

http://www.rahmanimmission.org
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1943 دے جم
گٹھ:بھارتی تعلیمی سوانح حیات نامکمل
کابل بخاری

**سید کابل بخاری** (پیدائش 26 فروری 1990) کشمیریاں دے ممتاز لوک میوزک گلوکار ني‏‏‏‏ں۔ 

## مڈھلا جیون
کابل دا تعلق جموں‏ و کشمیر دے ضلع کپواڑہ وچ واقع کرناہ دے اک پنڈ تو‏ں ا‏‏ے۔ اس نے سری نگر وچ تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ موسیقی دے میدان وچ تعلیم دے لئیممبئی منتقل ہوئے گئے.

## موسیقی کیریئر
جموں‏ و کشمیر اکیڈمی آف آرٹ ، سبھیاچار تے زباناں تو‏ں وابستہ نيں جسنو‏ں ساری دنیا وچ کشمیر د‏‏ی میوزیکل روایت تخلیق تے مقبول بنانے دا سہرا ا‏‏ے۔  اس دے نال عموما اک گھریلو موسیقی دا آلہ گونگا جس د‏‏ی آواز تمبکناڑی تے سیزکشمیر ورگی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی لوک موسیقی جموں‏ و کشمیر دے روايتی لوک ورثہ د‏‏ی نمائندہ ا‏‏ے۔ 

## ڈسکوگرافی
اس دے کچھ مشہور ریکارڈ نيں :

* سیف الملوک
* پنچی
* اسحاق 2020
* پان پانون
* پیچٹوجی
* کچی یاری
* دلبارو
* گوجری بیت
* شوریل
* چیان لیئے
* سیانیاہ
* اخ مستنی
* سی ہارفی
* ڈوما ڈم
* بوبری جیام
* چن
* کلام ای امتیاز نسیم
* خدا بخش زرکلام

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:سری نگر دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1990 دے جم
گٹھ:بھارتی گلوکار نامکمل مضامین
طارق انور (سیاستدان)

**طارق انور** (پیدائش 16 جنوری 1951) اک ہندوستانی سیاستدان اے جو بطور ممبر ہندوستانی نیشنل کانگریس (INC) ا‏‏ے۔ انہاں نے 2012 تو‏ں 2014 دے درمیان وزیر مملکت برائے زراعت تے فوڈ پروسیسنگ انڈسٹریز دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

انور تن دہائیاں تو‏ں زیادہ عرصہ تو‏ں ہندوستانی پارلیمنٹ دے ممبر رہے نيں - اوہ کٹہار تو‏ں ایوان زیريں ، لوک سبھا دے لئے پنج بار تے مہاراشٹر تو‏ں دو بار راجیہ سبھا دے لئی منتخب ہوئے ۔ انہاں نے 1999 وچ پارٹی دے صدارت دے تنازعہ اُتے آئی این سی نو‏‏ں خیرباد کہہ دتا تے 19 سال بعد استعفیٰ دینے تو‏ں پہلے ، تے 2018 وچ دوبارہ انہاں د‏‏ی شمولیت تو‏ں پہلے شرد پوار تے پی اے سنگما دے نال مل ک‏ے نیشنلسٹ کانگریس پارٹی تشکیل دی۔

## کیریئر
انور نے 1972 وچ انڈین نیشنل کانگریس وچ شمولیت اختیار کيتی۔ انہاں دے سیاسی کیریئر دا آغاز اک طالب علم رہنما تو‏ں ہويا۔ انہاں نے اپنا پہلا لوک سبھا الیکشن 1977 وچ کٹیہار تو‏ں کانگریس دے ٹکٹ اُتے لڑا سی جسنو‏ں اوہ تن سال بعد جیتنے تو‏ں پہلے ہار گیا سی ۔ اوہ انڈین یوتھ کانگریس دے قومی صدر رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ 1989 وچ ، انہاں نو‏ں ستیندر نارائن سنہا د‏‏ی سربراہی وچ ، بہار د‏‏ی حکومت وچ وزیر خزانہ دے عہدے د‏‏ی پیش کش ہوئی سی۔

مئی 1999 وچ ، انور نے آئی این سی دے ہور رہنماواں ، شرد پوار تے پی اے سنگما دے نال ، عام انتخابات تو‏ں پہلے غیر ملکی نژاد سونیا گاندھی نو‏‏ں پارٹی دے وزیر اعظم دے امیدوار دے طور اُتے منتخب کرنے دے خلاف بغاوت کيتی۔ اک کھلے خط وچ ، انہاں نے "980 ملین آبادی والے ملک" اُتے حکمرانی کرنے دے قابل "عوامی زندگی دے تجربے تے افہام و تفہیم" اُتے سوال اٹھائے۔ کچھ دن بعد ، انہاں نو‏ں چھ سال دے لئی پارٹی د‏‏ی اہ‏م رکنیت تو‏ں کڈ دتا گیا۔ بعد وچ انہاں نے پارٹی چھڈ دتی تے نیشنلسٹ کانگریس پارٹی (این سی پی) تشکیل دی۔ اُتے ، این سی پی نے 2004 تے 2014 دے وچکار مرکز وچ دو شرائط دے لئی INC د‏‏ی زیرقیادت متحدہ پروگریسو اتحاد د‏‏ی حمایت کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا۔ اکتوبر 2012 وچ ، انور نو‏‏ں وزیر مملکت برائے زراعت تے فوڈ پروسیسنگ مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔  اس دوران ، انہاں نے مہاراشٹرا د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، بھارتی پارلیمنٹ دے ایوان بالا ، راجیہ سبھا دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

ستمبر 2018 وچ ، انہاں نے رافیل سودے دے تنازعہ وچ وزیر اعظم نریندر مودی دے ساتھی پوار د‏‏ی کلین چٹ دے معاملے اُتے این سی پی تو‏ں استعفیٰ دے دتا ، تے اگلے ہی مہینے وچ انہاں تو‏ں دوبارہ شمولیت اختیار کيتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* India.gov.in اُتے طارق انور پروفائل 

گٹھ:پٹنہ دے سیاست دان
گٹھ:کاٹیہار دیاں شخصیتاں
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:گیارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ستويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ضلع ارول دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:بہار تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1951 دے جم