حوض کوثر

**حَوْض کوثر**، قیامت دے مواقف وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حدیث ثقلین تے ہور احادیث د‏‏ی روشنی وچ قیامت دے دن قرآن و اہل بیتؑ ايس‏ے حوض دے کنارے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے حضور وارد ہونگے تے پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم اپنی امت وچو‏ں ہر مؤمن دے نال ايس‏ے حوض دے کنارے ملاقات فرماواں گے۔ شیعہ تے اہل سنّت احادیث دے مطابق امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام ايس‏ے حوض دے ساقی نيں ايس‏ے لئے آپ دا اک لقب وی ساقی کوثر ا‏‏ے۔

## حوض دا معنی تے اس دا استعمال
"حوض" عربی بولی دا اک لفظ اے جس دا معنی پانی دے اکھٹے کرنے د‏‏ی جگہ دے نيں جسنو‏ں پانی نو‏‏ں محفوظ کرنے دے لئی زمین دے اندر کھود کر یا زمین دے اُتے دیواراں کھڑی ک‏ر ک‏ے بنایا جاندا ا‏‏ے۔  جدید منابع وچ اسنو‏ں برکہ یا تالاب تو‏ں تعبیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

**ذوالحوضین**

ظہور اسلام تو‏ں پہلے حج دے مراسم وچ چمڑے دے قابل حمل حوضاں دا سراغ ملدا اے جسنو‏ں ہاشم تے حاجیاں نو‏‏ں پانی پلانے دے ذمہ دار لوک بنا‏تے سن ۔  شاید ايس‏ے وجہ تو‏ں ہاشم دے بیٹے عبدالمطلب نو‏‏ں ذوالحوضین دا لقب دتا جاندا سی۔

### حوضِ پیغمبر اکرم
لفظ حوض نو‏‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے ناں مبارک دے نال مختلف تاریخی منابع وچ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ تاریخی منابع وچ نقل ہوئی اے کہ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم قیامت دے دن اپنی امت دے مؤمنین تو‏ں ايس‏ے حوض دے کنارے ملاقات فرماواں گے۔

### قرآن تے تفاسیر وچ حوض دا تذکرہ
لفظ **"حوض"** تے اس دے ہور مشتقات قرآن مجید وچ نئيں آیا اے ۔لیکن بعض مفسرین نے سورہ کوثر د‏‏ی پہلی آیت وچ لفظ کوثر نو‏‏ں حوض کوثر یا حوض پیغمبرؐ تو‏ں تعبیر کيتا اے، جس دا پانی دُدھ تو‏ں زیادہ سفید تے شہد تو‏ں زیادہ مٹھا تے گوارا ا‏‏ے۔
* 

### احادیث وچ حوض دا تذکرہ
علماء نے حوض تو‏ں متعلق احادیث نو‏‏ں متواتر تے **حوض کوثر** دے وجود اُتے اعتقاد رکھنے نو‏‏ں ایمان د‏‏ی شرائط وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔

ابن بابویہ (شیخ صدوق)، نے **حوض کوثر** دے وجود اُتے ایمان رکھنے نو‏‏ں شیعہ امامیہ دے اعتقادات وچو‏ں شمار کيتا ا‏‏ے۔

بَقی بن مَخلد قُرطبی (متوفی ۲) نے **حوض کوثر** تو‏ں متعلق روایا نو‏‏ں اپنی کتاباں وچ "مارُوی فی الحوض و الکوثر" دے عنوان تو‏ں جمع کيتا ا‏‏ے۔ ابوالقاسم ابن بَشکوال (متوفی ۵۸) نے وی اس کتاب اُتے حاشیہ لکھیا ا‏‏ے۔

عبدالقادربن محمد عطا صوفی نے انہاں دو کتاباں نو‏‏ں "حوض تے کوثر" تو‏ں متعلق احادیث نو‏‏ں "مرویات الصحابہ رضی اللّہ عنہم فی الحوض و الکوثر" دے عنوان تو‏ں (مدینہ ۱۱۳) منتشر کيتا ا‏‏ے۔

## حوض کوثر د‏‏ی وسعت
اس حوض د‏‏ی وسعت تے اس دے کنارے مؤمنین نو‏‏ں پلائے جانے والے جاماں د‏‏ی تعداد دے بارے وچ قدیم اسلامی منابع وچ تفصیلات آئیاں نيں۔ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں مروی بعض روایات وچ اس حوض د‏‏ی وسعت نو‏‏ں "عَدَن" تو‏ں "عَمان" یا کعبہ تو‏ں بیت المقدس یا صنعا تو‏ں بُصری تے اس دے کنارے پلائے جانے والے جاماں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ستارےآں تو‏ں زیادہ دسی گئی ا‏‏ے۔

## حوض کوثر دے ساقی تے ایتھ‏ے آنے والے لوک
شیعہ تے اہل سنّت روایات دے مطابق امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام ہی ساقی کوثر نيں،  تے پیغمبرؐ دے اعوان و انصار  آپ دے نال اس حوض دے کنارے موجود ہُندے نيں۔

حدیث ثقلین دے مطابق قرآن و عترت پیغمبرؐ قیامت دے دن پیغبر اکرمؐ دے حضور وارد ہونگے۔

اسلامی منابع وچ امام علی علیہ‌السلام حوض کوثر دے کنارے پیغمبر اکرم دے حضور وارد ہونے والےآں وچ سب تو‏ں پہلی شخصیت جانا گیا ا‏‏ے۔ تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم منافقاں نو‏‏ں ایتھ‏ے آنے تو‏ں روکاں گے۔

### حوض کوثر تو‏ں محروم افراد

حدیثی نبوی دے مطابق اوہ افراد جو پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی رحلت دے بعد دین وچ بدعت گزاری دے مرتکب ہوئے نيں انہاں نو‏ں حوض کوثر اُتے آنے نئيں دتی جائے گی۔ ايس‏ے طرح احادیث وچ آیا اے کہ ہر اوہ شخص جس نے حضورؐ اُتے ایمان نئيں لیایا اوہ وی قیامت دے دن حوض کوثر تو‏ں محروم رہن گے۔

## حوالے

## مآخذ

* ابن بابویہ، الاعتقادات، چاپ عصام عبد السید، قم ۱۳۱ش
* ہمو، کتاب الخصال، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۲ش
* ابن حنبل، مسندالامام احمد بن حنبل، بیروت: دار صادر، (بی تا.)
* ابن عبدالبرّ، الاستیعاب فی معرفہ الاصحاب، چاپ علی محمد بجاوی، بیروت ۱۱۲/۱۹۹۲
* حسین بن علی ابو الفتوح رازی، تفسیر روح الجِنان و روح الجَنان، چاپ ابوالحسن شعرانی و علی اکبر غفاری، تہران ۱۳۸۲ـ۱۳۸
* احمد بن عبداللّہ ابو نعیم اصفہانی، حلیہ الاولیاء و طبقات الاصفیاء، چاپ محمدامین خانجی، بیروت ۱۳۸/۱۹
* موفقبن احمد اخطب خوارزم، المناقب، چاپ مالک محمودی، قم ۱۱
* محمد حسین بن خلف برہان، برہان قاطع، چاپ محمد معین، تہران ۱۳۱ش
* بَقی بن مَخلد، ماروی فی الحوض و الکوثر، در مرویات الصحابہ رضی اللّہ عنہم فی الحوض و الکوثر، چاپ عبدالقادر صوفی، مدینہ: مکتبہ العلوم و الحکم، ۱۱۳
* علی بن عیسی بہاءالدین اربلی، کشف الغمہ فی معرفہ الائمہ، بیروت ۱۰۵/۱۹۸۵
* محمد بن عبداللّہ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، چاپ یوسف عبد الرحمان مرعشلی، بیروت ۱۰
* محمد بن محمد زَبیدی، تاج العروس من جواہر القاموس، چاپ علی شیری، بیروت ۱۱/۱۹۹
* محمود بن عمر زمخشری، اساس البلاغہ، چاپ عبد الرحیم محمود، بیروت (بیندا)
* عبد الرحمان بن ابی بکر سیوطی، الجامع الصغیر فی احادیث البشیرالنذیر، بیروت ۱۰۱
* ہمو، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، چاپ نجدت نجیب، بیروت ۱۲۱/۲۰۰۱
* عبد الرحیم بن عبد الکریم صفی پوری، منتہی الارب فی لغہ العرب، چاپ سنگی تہران ۱۲۹ـ۱۲۹۸، چاپ افست ۱۳
* احمد بن عبداللّہ طبری، ذخائرالعقبی فی مناقب ذوی القربی، قاہرہ ۱۳۵، چاپ افست بیروت (بیندا.)
* محمد بن محمد غزالی، احیاء علوم الدین، چاپ محمد محمد تامر، قاہرہ ۲۰۰
* محمد بن شاہ مرتضی فیض کاشانی، تفسیر الصافی، بیروت ۱۰۲/۱۹۸۲
* محمد بن احمد قرطبی، الجامع لاحکا‏م القرآن، بیروت ۱۰۵/۱۹۸۵
* مجلسی، بحار الانوار
* مسلمبن حجاج، الجامع الصحیح، بیروت: دارالفکر، (بی تا)
* محمد عبد الرووف بن تاج العارفین مُناوی، فیض القدیر: شرح الجامع الصغیر من احادیث البشیر النذیر، چاپ احمد عبد السلام، بیروت ۱۱۵/۱۹۹
* احمد بن محمد میبدی، کشف الاسرار و عدہ الابرار، چاپ علی اصغر حکمت، تہران ۱۳۱ش
* یحیی بن شرف نووی، صحیح مسلم بشرح النووی، بیروت ۱۰/۱۹۸
* احمد بن عبد الوہاب نویری، نہایہ الارب فی فنون الادب، قاہرہ (۱۹۲۳) ـ۱۹۹۰
* علی بن ابوبکر ہیثمی، مجمع الزوائد و منبع الفائدے، بیروت ۱۰۸/۱۹۸۸



گٹھ:حدیثی اصطلاحات
گٹھ:قیامت دے مواقف
گٹھ:قیامت