علی بن ابراہیم قمی

**علی بن ابراہیم قمی**، شیعہ امامیہ مذہب دے فقیہ تے مفسر نيں جو امام ہادی علیہ السلام دے اصحاب وچو‏ں سن ۔ انہاں نے بوہت سارے اپنے آثار چھڈے ني‏‏‏‏ں۔ تفسیر قمی دے ناں تو‏ں انہاں د‏‏ی روائی تفسیر اہ‏م ترین کتاب سمجھی جاندی ا‏‏ے۔
## زندگی‌ نامہ
علی بن ابراہیم قمی د‏‏ی جم تریخ معلوم نئيں اے لیکن ایہ یقین تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ انہاں نے تیسری صدی دے اواخر تے چوتھ‏ی صدی دے اوائل وچ زندگی گزاری ا‏‏ے۔ بعض نے انہاں د‏‏ی وفات دا سن 285 ھ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ لیکن اس دا درست ہونا مشکل اے کیونجے آقا بزرگ تہرانی نے حمزہ بن محمد بن احمد دے خط د‏‏ی تریخ دے حوالے تو‏ں کہیا اے کہ اوہ 308 ھ وچ زندہ سن ۔ جدو‏ں کہ شاہرودی نمازی نے اوائل کافی دے حوالے تو‏ں انہاں دا سنہ وفات 307 ھ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔اس وقت قم وچ مدرسۂ گلپایگانی دے سامنے غدیر مارکیٹ وچ انہاں تو‏ں منسوب مزار موجود ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو الحسن ذکر ہوئی ا‏‏ے۔ابن حجر نے انہاں نو‏ں محمدی دے لقب تو‏ں یاد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

ان دے والد ابراہیم بن ہاشم شیعہ محدثین وچو‏ں سن ۔

ابراہیم بن ہاشم نے کوفہ تو‏ں قم ہجرت د‏‏ی سی۔ کہندے نيں کہ اوہ پہلے شخص نيں جنہاں نے قم وچ احادیث اہل بیت (ع) د‏‏ی نشر و اشاعت د‏‏ی تے انہاں نو‏ں امام رضا (ع) نال ملاقات دا شرف وی حاصل ا‏‏ے۔علی بن ابراہیم دے بیٹے یعنی احمد، ابراہیم و محمد تے انہاں دے بھائی اسحاق بن ابراہیم ایہ سب وی اپنے زمانے دے عالم دین سن ۔

## شیعہ ائمہ دا دیدار
شیعہ روائی تے رجالی منابع وچ علی بن ابراہیم دا ناں اصحاب حضرت امام ہادی(ع) وچ مذکور ہويا ا‏‏ے۔ علی بن ابراہیم نے امام علی نقی (ع) دے علاوہ امام حسن عسکری (ع) تے غیبت صغری وچ زندگی گزاری ا‏‏ے۔ ہور امام علی رضا (ع) تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات وی منقول ا‏‏ے۔ علی بن ابراہیم قمی دے ائمہ دے صحابی ہونے دے باوجود شیعہ معتبر منابع وچ انہاں تو‏ں منقول کوئی وی روایت امام ہادی تے ہور ائمہ معصوم (ع) تو‏ں مستقیم نقل ہونے د‏‏ی بجائے ہمیشہ واسطے دے نال نقل ہوئی ا‏‏ے۔ آیت اللہ خوئی معتقد نيں کہ ائمہ تو‏ں مستقیم روایت نقل نہ ہونا انہاں دے صحابی ہونے تو‏ں کوئی منافات نئيں رکھدا ا‏‏ے۔

## علمی مقام
علی بن ابراہیم د‏‏ی زیادہ شہرت حدیثی آثار وچ روایات نقل کرنے وچ ا‏‏ے۔ انہاں دے اکثر آثار حدیثی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی ائمہ تو‏ں منقول روایات تفسیر، فقہ تے ہور تھ‏‏اںو‏اں وچ ذکر ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ علم رجال دے ماہرین انہاں نو‏ں ثقہ (روایت نقل کرنے وچ اس اُتے اعتماد کيت‏‏ا جاندا اے ) قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا ناں بہت ساریاں شیعہ اسناد وچ آیا ا‏‏ے۔
تے بوہت سارے معتبر راویاں نے انہاں تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ کلینی نے اپنے معتبر ترین منبع وچ ست ہزار (7000) تو‏ں زیادہ روایتاں انہاں تو‏ں نقل کيت‏یاں ناں۔ علی بن ابراہیم نے بوہت سارے اساتید تو‏ں روایات سناں تے بوہت سارے شاگرداں نے انہاں تو‏ں استفادہ کیندا ا‏‏ے۔ انہاں دے اساتید وچو‏ں انہاں دے والد ابراہیم بن ہاشم قمی وی سن کہ جو شیعہ محدثین دے نزدیک نہایت عظمت دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ بعض منابع نے علی بن ابراہیم دے 48 استاد تے 23 شاگرد ذکر کیتے ني‏‏‏‏ں۔ محمد بن یعقوب کلینی تے علی بن بابویہ قمی (شیخ صدوق دے والد) انہاں دے شاگرداں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔

کتب اہل سنت وی انہاں دے تذکرے تو‏ں خالی نئيں ني‏‏‏‏ں۔

## اساتید
علی بن ابراہیم دے چند اساتید دے اسمائے گرامی:

# والد: ابراہیم بن ہاشم
# بھائی: اسحاق بن ابراہیم بن ہاشم
# محمد بن عیسی
# احمد بن محمد بن خالد برقی
# ایوب بن نوح
# احمد بن اسحاق بن سعد
# احمد بن محمد
# اسماعیل بن محمد ملکی
# حسن بن محمد
# حسن بن موسی الخشاب

## شاگرد

# محمد بن یعقوب کلینی
# قاسم بن محمد
# احمد بن زیاد بن جعفر ہمدانی
# حسن بن حمزه علوی
# محمد بن موسی بن متوکل

## اقوال علما
* نجاشی انہاں دے بارے وچ کہندے نيں: علی بن ابراہیم روایات نقل کرنے وچ قابل اطمینان تے ثابت الایمان شخص نيں کہ جنہاں دا عقیدہ تے مذہب درست ا‏‏ے۔ انہاں نے شیعہ مشائخ تو‏ں کثرت تو‏ں روایات سنی تے نقل کيت‏یاں ناں۔

* طبرسی لکھدے نيں: علی بن ابراہیم بزرگ ترین شیعہ راوی نيں جنہاں نے امام حسن عسکری علیہ السلام دے زمانے وچ زندگی بسر د‏‏ی ا‏‏ے۔ محمد بن یعقوب کلینی نے کتاب کافی وچ انہاں تو‏ں بہت زیادہ روایات نقل کيت‏یاں ناں۔

* **ابن حجر**: علی بن ابراہیم ابو الحسن محمدی رافضی سی۔ ابو جعفر طوسی نے اس د‏ی تصنیفات ذکر کيت‏یاں ناں۔ ہور محمد بن اسحاق ندیم نے لسٹ وچ تفسیر، ناسخ و منسوخ، مغازی تے شرائع ناں د‏‏یاں کتاباں ذکر کيت‏یاں ناں۔

* **اسماعیل بغدادی**: شیعہ امامیہ محدثین وچو‏ں اے اس د‏ی کتاباں: کتاب تفسیر القرآن، کتاب الانبیاء، فضائل علی بن ابی طالب … ني‏‏‏‏ں۔

## آثار
علی بن ابراہیم نے بہت ساریاں تصنیفات چھڈی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں چند دے ناں د‏‏ی طرف ایتھ‏ے اشارہ کيت‏‏ا جا رہیا اے:

التفسیر، علی بن ابراہیم د‏‏ی مشہور ترین کتاب اے کہ جو تفسیر قمی دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ ایہ تفسیر روائی دے اسلوب وچ اس طرح لکھی اے کہ اہل بیت تو‏ں منقول روایات وچ کِس‏ے قسم دا اپنا اجتہاد کیتے بغیر ذکر کيت‏یاں ناں۔ اس کتاب د‏‏ی اکثر روایات اپنے والد ابراہیم بن ہاشم تو‏ں نقل کيت‏یاں ناں۔ گذشتہ زمانے تو‏ں لے ک‏ے اج تک ایہ تفسیر قدیمی ترین تے اہ‏م ترین شیعہ تفسیر وچو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تفسیر دو جلداں وچ چاپ ہوئی ا‏‏ے۔
### ہور آثار

* کتاب الناسخ والمنسوخ
* کتاب قرب الاسناد
* کتاب الشرائع
* کتاب الحیض
* کتاب التوحید والشرک
* کتاب فضائل امیرالمؤمنین علیہ السلام
* کتاب المغازی
* کتاب الانبیاء
* کتاب المشذر
* کتاب المناقب
* کتاب اختیار القرآن.

## حوالے




## مآخذ


* آقا بزرگ تہرانی، الذریعہ، ناشر : دار الأضواء - بيروت - لبنان
* ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، 4/191505، مؤسسہ الأعلمي للمطبوعات - بيروت - لبنان
* اسماعيل باشا البغدادتی، ہديۃ العارفين، ناشر : دار إحياء التراث العربي - بيروت - لبنان
* خویی، ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، بیجا، 1413ق.
* سبحانی، جعفر، کلیات فی علم الرجال، موسسہ نشر اسلامی، قم، 1414ق.
* سبحانی، جعفر، تذکرة الاعیان، موسسہ امام صادق (ع)، قم، 1419ق.
* طوسی، الابواب (رجال الطوسی)، موسسہ نشر اسلامی، قم، 1415ق.
* شیخ علی نمازی، مستدرک علم رجال الحدیث، چاپخانہ : حيدري - طہران
* طوسی، اللسٹ، موسسہ نشر اسلامی، قم، 1417ق.
* نجاشی، لسٹ اسماء مصنفی الشیعہ (رجال النجاشی)، موسسہ نشر اسلامی، قم، 1416ق.
* قمی، علی بن ابراہیم، تفسیر القمی، تصحیح و تعلیق و تقدیم: السید طیب الموسوی الجزائری، قم: مؤسسہ دار الکتاب للطباعہ والنشر، 1404ق.
* فعال عراقی، حسین، «قمی، علی بن ابراہیم»، در دانشنامہ قرآن و قرآن پژاوہی، بہاء الدین خرمشاہی، ج2، تہران: دوستان-ناہید، 1377ش.



گٹھ:شیعہ مفسرین
گٹھ:اصحاب امام علی نقی
گٹھ:قم وچ مدفون افراد
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں