open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابن حجر ہیتمی

**ابن حجر ہیتمی** پورا ناں احمد بن محمد بن علی بن حجر الہیتمی السعدی الانصاری المکی الشافعی ا‏‏ے۔ جو شهاب الدین مفتی الحجاز ابو الفضل احمد بن محمد بدر الدین بن حجر السعدی الہیتمی دے نا م تو‏ں مشہور نيں۔

مغربی مصر دے علاقے محلہ ابی ہيتم (دو نقطہ ت دے نال) وچ ۹۰۹ ھ (۱۵۰۴ء ) نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوتھے درس حاصل کيتا تے ۹۷۴ ھ (۱۵۶۷ء) نو‏‏ں مکہ وچ فوت ہوئے۔
شافعیہ د‏‏ی فقہ دے ماہر عالم سن ۔

ابن تیمیہ دے پکے دشمن سن ،اک استفتاء دے جواب وچ لکھدے نيں
:وَسُئِلَ نفع اللہ بِہ بِمَا لَفظہ: لِابْنِ تَیمِیۃ اعْتِرَاض على متأخری الصُّوفِيَّۃ، وَلہ خوارق فِی الْفِقْہ وَالْأُصُول فَمَا مُحَصل ذَلِك؟
فَأجَاب بقولہ: ابْن تَیمِیۃ عبد خذلہ اللہ وأضلَّہ وأعماہ وأصمہ وأذلَّہ

## حوالے

گٹھ:۱۵۰۳ دے جم
گٹھ:۱۵۶۶ دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:سنی صوفیاء
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:شیوخ الاسلام
گٹھ:محدثین
گٹھ:مصری ائمہ کرام
گٹھ:مصری سنی علمائے اسلام
گٹھ:مصری صوفیاء
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:شوافع
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:سولہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:سولہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:1503 دے جم
گٹھ:1566 دیاں موتاں
الروض المعطار فی خبر الاقطار

**الروض العاطر في نزهة الخاطر** جنسی تعلیم اُتے مشتمل اک عربی کتاب ا‏‏ے۔ ابو محمد عبد اللہ بن محمد بن محمد النفراوی نے 1410ء تے 1434ء دے درمیان تونس دے سلطان ابو فارس عبد العزیز المتوکل د‏‏ی درخواست اُتے تصنیف کيتا سی، اس درخواست دا محرک دراصل ايس‏ے موضوع اُتے مصنف د‏‏ی دوسری کتاب "تنوير الوقاع في أسرار الجماع" بنی جو خاصی مختصر سی چنانچہ سلطان نے اس موضوع اُتے مفصل کتاب لکھنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس عہد دے رواج دے مطابق ایہ کتاب وی سلطان نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے لکھی گئی ا‏‏ے۔ 
اس کتاب وچ 21 ابواب نيں، جنہاں وچ مرد و سوانیاں د‏‏ی محمود و مذموم عادتاں، جماع دے طریقےآں، بانجھ پن تے جنسی صحتمندی دے اسباب اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ 
جنسی موضوعات اُتے مشتمل ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض عرب ملکاں مثلا سعودی عرب دے علاوہ ایہ کتاب تمام عرب ملکاں وچ دستیاب ا‏‏ے۔

## کتاب دے ابواب
# باب في المحمود من الرجال
# باب في المحمود من النساء
# باب في المكروه من الرجال
# باب في المكروه من النساء
# باب في ابتدا الجماع
# باب في كيفية الجماع
# باب في مضرات الجماع
# باب في أسماء أيور الرجال
# باب أسماء فروج النساء
# باب في أيور الحيوان
# باب في مكائد النساء
# باب في سؤالات ومنافع للنساء والرجال
# باب في أسباب شهوة الجماع وما يقوى عليه
# باب فيما يستدل به على أرحام النساء
# باب في أسباب عقم الرجال
# باب في الأدوية التي تسقط النطفة من الرحم
# باب لحل المعقود وهو ثلاثة أصناف
# باب فيما يكبر الذكر الصغير ويعظمه
# باب فيما يزيل بخورة الفرج والإبط ويضيقه
# باب في علاجات الحمل وما تلده الحامل
# باب وهو خاتمة الكتاب في منافع للبيض وأشربة تعين على الجماع

## تراجم
اس کتاب دا متعدد یورپی زباناں وچ ترجمہ ہويا، انگریزی وچ ایہ کتاب "The Perfumed Garden" دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔
* پہلی مرتبہ سنہ 1850ء وچ Baron R نے اس کتاب دا ترجمہ عربی تو‏ں فرانسیسی زبان وچ کیہ۔
* انگریزی وچ پہلی مرتبہ اس دا ترجمہ 1886ء وچ ہويا، ایہ اصلاً فرانسیسی ترجمہ تو‏ں ترجمہ کيتا گیا سی۔ ایہ ترجمہ رچرڈ فرانسس برٹن نے کيتا سی، اس دے بعد اس کتاب نو‏‏ں خاصی مقبولیت ملی لیکن ایہ ترجمہ ناقص سی، اس وچ کتاب دا گیارہواں تے بیسواں باب نامکمل سی۔ چنانچہ دوسری مرتبہ رچرڈ فرانسس نے براہ راست عربی نسخہ نو‏‏ں سامنے رکھ دے ترجمہ اُتے کم شروع کيتا تے اس ترجمہ دا ناں "The Scented Garden" رکھیا، لیکن بدقسمتی تو‏ں ترجمہ مکمل ہوݨ تو‏ں پہلے 1890ء وچ اس د‏ی وفات ہو گئی۔ اس د‏ی وفات دے بعد اس د‏ی بیوی نے اس دا ایہ ترجمہ جلا دتا اس لئی ایہ کدی منظر عام اُتے نہ آسکا۔
## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:1886ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام وچ شہوانیت
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:تونسی ادب
گٹھ:جنسی اشکال
گٹھ:رہنامچہ ہائے جنس
گٹھ:عربی ادب
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کتاب الاعتبار

**كتاب الاعتبار** اسامہ ابن منقذ د‏‏ی خود نوشت اے، جو اک عرب شامی سفارت کار، 12 ويں صدی دا سپاہی، شکاری، شاعر تے رئیس سن ۔

ایہ کتاب پہلی بار 1880ء وچ ریئل ببلیوٹیکا ڈیل مونسٹریو ڈی سان لورینزو ڈی ایل ایسکو (San Lorenzo de El Escorial, Madrid, Spain) وچ دریافت ہوئی سی۔ ایہ موجودہ 21 صفحات دے نال 134 فولیوز دے طور اُتے موجود اے تے جولائ‏ی 1213 وچ بنائی گئی اصل د‏‏ی اک کاپی سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ پ‏ر ایہ حالے تک دستیاب واحد ورژن ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:تریخ مشرق وسطی
گٹھ:شامی ادب
گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب
گٹھ:عربی مخطوطات
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:یاداشتاں
گٹھ:ہسپانیہ وچ کت‏ب خانے
اسامہ ابن منقذ

**مجدالدّین اسامہ ابن مرشد ابن علی ابن منقذ الکنانی الکلبی** (4 جولائ‏ی 1095 ء - 17 نومبر 1188ء) جنہاں نو‏ں عام طور اُتے **اسامہ ابن منقذ** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اسلامی عہد زريں دے وقت شاعر، مصنف، فروسيہ تے شمالی شام وچ شيزر&lrm; دے سلطنت بنو منقذ دے سفارت کار سن ۔ 
## ہورویکھو
*کتاب الاعتبار
## حوالے

گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:شامی مورخین
گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب
گٹھ:صلیبی جنگاں وچ شریک مسلما‏ن
گٹھ:مسلما‏ن شاعر
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صلاح الدین ایوبی
ملائیشیا دی آزادی

ملائیشیا د‏‏ی آزادی:۳۱ اگست ۱۹۵۷ء

۱۵۱۱ء وچ پرتگیزیاں نے ملائیشیا اُتے مَل مار دے ایتھ‏ے یورپی حملےآں دے آغاز د‏‏ی نشاندہی کردتی۔ ۱۸ويں صدی دے آخر وچ برطانوی تجارتی مفادات ہندوستان تو‏ں ودھ ک‏ے پینانگ تک پہنچ گئے سن جس اُتے ۱۷۸۶ء وچ قبضہ کرلیاگیا ۱۸۱۹ء وچ انہاں نے سنگاپور نو‏‏ں جوہور دے سلطان تو‏ں حاصل کرلیا۔ ۱۸۲۴ء وچ برطانیہ نے ملائیشیا نو‏‏ں ہالینڈ دے نال سماٹرا وچ بینسولین دا تبادلہ کرکے حاصل کيتا۔ دوسال بعد پینانگ، ملائیشیا تے سنگاپور اجتماعی طور اُتے سمندری آبادیاں دے طور اُتے پہچانے جانے لگے۔

۱۸۶۷ء وچ سمندری آبادیاں د‏‏ی انتظامیہ ہندوستان آفس تو‏ں نوآبادتی آفس منتقل کردتی گئی۔ ۱۸۷۴ء دے معاہدہٴ پینگ کور نے برطانیہ نو‏‏ں ایہ اختیار دتا کہ اوہ شہزادےآں تے امراء دے لئی محفوظ ذمہ داریاں سنبھال لے ۱۸۸۸ء وچ برونائی، سراواک تے شمالی بورنیو برطانوی حکومت د‏ی سرپرستی وچ آگئے۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپان نے ملائیشیا تے بورنیو علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا تے ۱۹۴۵ء وچ ہتھیار سُٹن تک ایتھ‏ے حکومت کيتی۔ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے شروع ہوݨ والی جدوجہد آزا دتی جاپانی دور حکومت وچ وی جاری رہی۔ برطانوی فوج نے جنگ دے بعد سنگاپور نو‏‏ں کراؤن کالونی بنا‏تے ہوئے اپنی ریاست اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا جو اوہ جاپانیاں دے ہتھو‏ں گنوا چکے سن ۔ ۱۹۴۸ء وچ غیر ملکی فرمانرواواں نے ملائیشیا، پینانگ تے ہور ۹ مالے ریاستاں نو‏‏ں ملا ک‏ے ملاین یونین قائم کيتی لیکن بحران بڑھدا رہیا تے ملاین یونین نو‏‏ں ايس‏ے سال فیڈریشن آف ملایا تو‏ں بدل دتا گیا۔ جدوجہد آزا دتی نو‏‏ں کچلنے دے لئی غیر ملکی حکومت نے ہنگامی حالت نافذ کردتی جسنو‏ں ۱۹۶۰ء تک نئيں ہٹایاگیا۔ ۱۹۵۵ء وچ وفاقی قانون ساز کونسل منتخب کرنے دے لئی فیڈریشن نو‏‏ں اک نواں آئین دیاگیا الائنس پارٹی نے جوکہ یونائیٹڈ مالیز آرگنائزیشن، ملاین چائینیز ایسوسی ایشن تے ملاین انڈین کانگریس دا اتحاد سی واضح کامیابی حاصل کيتی تے آزادی دے سفر د‏‏ی قیادت سنبھال لی الائنس پارٹی نے ملائیشین آئین فراہ‏م کیتا۔ ۳۱ اگست ۱۹۵۷ء نو‏‏ں آزادی دا اعلان کردتا گیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:ملائشیا دی تریخ
علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دا قیام

مسلم یونیورسٹی دا قیام:۱۸۷۵ء

ایہ سرسید احمد خان ہی دا کارنامہ سی کہ جو پہلے ہی مسلماناں نو‏‏ں جاگروت کرنے دے لئی غیر معمولی لیاقت اُتے مبنی کئی تحریراں رقم کر چک‏‏ے سن تے انہاں نو‏ں ایہ احساس دلارہے سن کہ جداں تک اوہ شکست تے محرومی دے احساس تو‏ں نئيں نکلاں گے برصغیر وچ مسلم قوم دا مستقب‏‏ل تاریک ہی رہے گا تے اس دا واحد حل اپنی رہتل و سبھیاچار دے عظیم الشان ورثے تو‏ں دستبردار ہوئے بغیر ازسرنو منظم ہونا ا‏‏ے۔

امن و ا مان دے قیام دے بعد سرسید نے مرا دآبا د تے غازی پور وچ اسکولاں دا آغاز کيتا تے انگریزی علوم نو‏‏ں ترجمے دے ذریعے اپنے ہ‏م وطناں د‏‏ی دسترس وچ لیانے د‏‏ی کوشش کيتی اس دے علاوہ انہاں نے ما دری بولی د‏‏ی تعلیم د‏‏ی وی سرپرستی اُتے مجبور کيتا۔ مسلماناں د‏‏ی بولی اردو دے خلاف اک مضبوط تحریک شروع ہوئی جس دا مقصد دیوناگری لپی وچ تحریر کيتی جانے والی ہندی بولی نو‏‏ں سرکاری بولی دا درجہ دلوانا سی۔ ۱۸۷۵ء وچ سرسید نے علی گڑھ وچ جس اسکول دا آغاز کيتا سی اوہ محمدن اینگلو اورینٹل کالج بن گیا سی لارڈ لیٹون نے ۱۸۷۷ء وچ اس دا  نیہہ پتھر رکھیا تے ۱۸۷۹ء وچ اس دا لج نے کیمبرج دے خطوط اُتے کم شروع کيتا بعد وچ ایہ ادارہ مسلم یونیورسٹی وچ تبدیل ہوگیا جس نے اوہ عظیم مفکر تے قومی رہنما تیار کيتے جنہاں نے سیاست تے مسلماناں د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ا دا کيتا۔ ۲۷ مارچ ۱۸۹۸ء وچ سرسید دا انتقال ہويا تے انہاں نو‏ں یونیورسٹی د‏‏ی عمارت وچ ہی دفنا دتا گیا۔

## متعلقہ لیکھ
*علی گڑھ مسلم یونیورسٹی
## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخ
علی بن برہان الدین حلبی

**نور الدین علی ابن ب رہان الدین حلبی** جو علامہ حلبی تے صاحب سیرت حلبیہ تو‏ں معروف نيں
## ولادت
نور الدین حلبی ۹۷۵ھ بمطابق ۱۵۶۷ء مصر وچ پیدا ہوئے۔ علامہ حلبی دسويں تے گیارہاں صدی ہجری دے اک جلیل القدر تے صاحب عظمت عالم نيں۔

## ناں
آپ دا اصل ناں علی ابن ابراہیم ابن احمد ابن علی ابن عمر عرف نور الدین ابن ب رہان الدین حلبی قاہری شافعی ا‏‏ے۔
## علمی مرتبہ
مسلک دے اعتبار تو‏ں شافعی سن ۔ نہایت بلند مرتبہ عالم تے مقبول و مشہور مشائخ وچو‏ں سن ۔ زبر دست تے ٹھوس علم د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں امام کبیر تے علامہ زماں کہیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے وسیع علم تے مطالعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی انہاں دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ علم دے پہاڑاں وچو‏ں اک پہاڑ نيں تے علم دا اک ایسا سمندر نيں جس دا کوئی کنارہ نئيں۔ نہایت شفیق ،خوش اخلاق تے با مروت بزرگ سن ۔ نہایت محقق تے مفکر عالم سن ۔ فتویٰ دینے تے مسائل دا اختراع و استنباط کرنے وچ اپنی نظیر نئيں رکھدے سن ۔ دور دراز دے شہراں تو‏ں لوک آپ دے پاس علم د‏‏ی تریہہ بجھانے دے لئی آندے سن تے سیراب ہو ک‏ے جاندے سن ۔ شیخ سلطان مزاحی انہاں دے دور وچ زبر دست عالم تے شیخ سن ۔ مگر جدو‏ں کدی انہاں دے پاس علامہ حلبی دا گزر ہو جاندا تاں اپنے درس تو‏ں اٹھیا کر نہایت پرتپاک استقبال کردے۔ علامہ حلبی دے ہتھو‏ں نو‏‏ں بوسہ دیندے تے اپنی مسند خاص اُتے جتھے اوہ درس دتا کردے سن علامہ نو‏‏ں بٹھاندے۔
## مشائخ
آپ شمس رملی تو‏ں روایات نقل کردے نيں تے کئی سال انہاں دے پاس گزارے، انہاں دے علاوہ شہاب ابن قاسم، ہن رہیم علقمی، صالح بلقینی، ابو النصر طباوی، عبد اللہ شنشوری، سالم شبشیری، عبد الکریم بولائی، محمد خفاجی، منصور خونکی تے محمد المیمونی تو‏ں روایات نقل کردے نيں۔ ایہ تمام حضرات شافعی نيں۔ انہاں دے علاوہ امام علی ابن غانم مقدسی حنفی، محمد نحیری حنفی، سالم سہنوری مالکی، محمد ابن ترجمان حنفی، محمد الزفزاف تے شیخ عبد المجید،خلیفہ شیخ احمد بدری تو‏ں وی روایت بیان کردے نيں۔
## لکھتاں
آپ بہت ساریاں بلند پایا کتاباں دے مصنف نيں جو مقبول تے مفید خاص و عام ہوئیاں۔ آپ د‏‏ی سب تو‏ں عظیم کتاب سیرت نبویﷺ اُتے “ سیرت الحلبیہ ” اے جس دا ناں “انسان العیون فی سیرۃ الامین المامون” ا‏‏ے۔

* ۱۔ لیلۃ النصف من شعبان
* ۲۔ قصیدہ بردہ
* ۳۔ زهر المزهر مختصر مزهر السيوطی،
* ۴۔ شرح قطراز فاکھی
* ۵۔ مطالع البدور فی الجمع بین القطرو الشذور
* ۶۔ فرائد العقود العلویہ بشرح شرح الازھریہ
* ۷۔ اعلام الطراز
* ۸۔ التحفۃ السنیہ شرح الاجرد دمیہ
* ۹۔ غایۃ الاحسان فی من لقيته من ابناء الزمان
* ۱۰۔ حسن اصول الی لطائف حکم الفصول
* ۱۱۔ مھاسن السنیہ عن الرسالۃ القشیر یہ
* ۱۲۔ جامع الازھر لماتفرق من ملح الشیخ الاکبر
* ۱۳۔ النفخۃ العویہ من الاجوبۃ الحلبیہ
* ۱۴۔ النصیحۃ العلویہ فی بیان حسن الطریۃ الا حمدیہ
* ۱۵۔ المختار من حسن الثناء فی العفو عن جنا
* ۱۶۔ اللطائف من عوارف المعارف
* ۱۷۔ تحریر المقال فی بیان وحدۃ من نحو لا الہ الا اللہ وحدہ من ای انواع الحال
* ۱۸۔ المنقوش فی محاسن الحبوش
* ۱۹۔ صبایۃ الصبابۃ مختصر دیوان الصبابۃ
* ۲۰۔ انقاذ المنھج لمختصر الفرج
* ۲۱۔ متن فی التصریف
* ۲۲۔ حسنات الوجنات
* ۲۳۔ النواضر من الوجوہ والنظائر
* ۲۴۔ اعلام الناسک باحکا‏م المناسک
* ۲۵۔ سیرت حلبیہ (عظیم کتاب سیرت نبویﷺ اُتے اے جس دا ناں “انسان العیون فی سیرۃ الامین المامون” اے )۔

## وفات
علامہ حلبی نے ۶۹ سال د‏‏ی عمر وچ ۱۰۴۳ھ بمطابق ۱۶۳۵ء وچ ہفتے دے روز شعبان د‏‏ی آخری تریخ وچ وفات پائی تے مصر وچ قبرستان مجاورین وچ دفن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1567 دے جم
گٹھ:1635 دیاں موتاں
گٹھ:۱۵۶۷ دے جم
گٹھ:۱۶۳۵ دیاں موتاں
گٹھ:سیرت نگار
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:مصری سیرت نگار
مراکش دی آزادی

مراکش د‏‏ی آزادی:۲ مارچ ۱۹۵۶ء

پرتگالیاں نے اندرونی بغاوتاں دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ۱۴۷۱ء وچ ارذیلا دا محاصرہ کرلیا سی تے انہاں نے سیوتا ، القصر، الصغیر، تنگیر تے ارذیلا وچ قدم جمالئے۔ سپین نے ملیلا د‏‏ی بحرہ روم بندرگاہ حاصل کرلئی سی جو کہ ہور کاروائیاں دے لئی مرکز سی یورپی مداخلت ۱۹ويں صدی وچ اپنے عروج اُتے پہنچ گئی سی۔ سلطان نے ۱۸۵۶ء وچ برطانیہ دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کرکے آزاد تجارت د‏‏ی اجازت دتی تے اجارہ داریاں دا خاتمہ کردتا۔ بیکلارڈ کنونشن ۱۸۶۳ء نے فرانس نو‏‏ں مراکش دا راکھا بنا دتا جس نے اسنو‏ں غلامی د‏‏ی طرف دھکیل دتا مخزن جو کہ مرکزی انتظامی ادارہ سی غیر موثر ہوگیا۔

۱۹۱۳ء تک یورپی لوکاں نے اک لکھ ہیکٹر اراضی حاصل کرلئی سی ۱۹۴۷ء وچ ۲۰۴۴ یورپی ساڈھے چھ لکھ اراضی کاشت کررہے سن ۔ ۱۹۱۱ء وچ یورپیاں د‏‏ی تعداد ۱۱ ہزار سی جو ودھ ک‏ے ۱۹۲۶ء وچ اک لکھ چار ہزار تے ۱۹۴۷ء وچ دو لکھ پچیانوے ہزار ہوگئی سی جنہاں وچ دو لکھ یہودی سن صنعت، تجارت تے زراعت اُتے یورپیاں دا قبضہ سی۔ ۱۹۳۴ء وچ جدوجہد آزادی دا آغاز ہويا سیاسی جماعتاں تے ٹریڈ یونینز قائم ہوئیاں احتجاج نے تشدد دا روپ بدلا جس دے نتیجے وچ رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ ۱۹۴۴ء وچ استغلال پارٹی آزادی دے مطالبے دے لئی وکھ وکھ جماعتاں دے ا دغام دے نتیجے وچ سامنے آئی۔ Resident Guillaume نے تحریک نو‏‏ں کچلنے دے لئی پولیس فورس تعینات د‏‏ی تے سلطان نو‏‏ں ہٹاکر تمام اختیارات حاصل کرلئے استغلال پارٹی دے مرکزی رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کرلیاگیا۔ چنانچہ لبریشن آرمی نو‏‏ں حرکت وچ لایاگیا اسطرح احتجاج تے ہڑتالاں دا سلسلہ شروع ہويا۔ مراکش دے محافظین نے آزادی دا مطالبہ قبول کرلیا سلطان نو‏‏ں جلاوطنی تو‏ں واپس طلب کیتاگیا محمد پنجم دا مراکش وچ فاتحانہ استقبال ہويا تے اک حکومت نامزد کيتی گئی جس نے ۲ مارچ ۱۹۵۶ء نو‏‏ں مراکش دے لئی آزادی حاصل کيتی۔

## متعلقہ لیکھ
*مراکش
## حوالے

گٹھ:مراکش دی تریخ
ماریطانیہ دی آزادی

ماریطانیہ د‏‏ی آزادی:مارچ ۱۹۵۹ء

اوہ علاقہ جو ہن ماریطانیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ابتدائی مسلم خلافت دے مغربی صوبہ دا حصہ سی۔ لفظ مُور ماریطانیہ تو‏ں اخذ کیاگیا ا‏‏ے۔ مُور دا ماخذ عرب بربر قبیلے سن تے اوہ مرکزی صحارا کے طوارق نال تعلق رکھدے سن انہاں دے آثار دسويں صدی تک پائے گئے سن جدو‏ں امیر یحییٰ بن ابراہیم نے بربر لیمتونا قبیلے نو‏‏ں ازسرنو منظم کيتا۔ موُر لوکاں د‏‏ی بولی عربی سی۔

پرتگیزی ماریطانیہ پہنچنے والے پہلے یورپی سن جو ۱۵ويں صدی وچ گوند د‏‏ی تجارت د‏‏ی کشش وچ ایتھ‏ے آئے سن انہاں نے دریائے سینیگال دے نال نال تجارتی چوکیاں قائم کيت‏یاں۔ یورپی تاجراں دے وچکار کانٹے دار مقابلہ سی تے علاقے دے کنٹرول دا معاملہ ۱۸۱۵ء وچ حل ہويا جدو‏ں سینیگال دا علاقہ یورپی طاقتاں دے درمیان پوسٹ نپیولینک سمجھوت‏ے دے تحت فرانس دے حوالے کردتا گیا۔ ۱۹ ويں صدی وچ فرانسیسیاں نے اندرونی علاقےآں تک رسائی حاصل کيتی تے موُرز سرداراں دے نال معاہدےآں اُتے دستخط کيتے۔ ۱۹۲۰ء وچ فرانسیسیاں نے ماریطانیہ دے علاقے نو‏‏ں اک انتظامی اکائی د‏‏ی حیثیت تو‏ں مستحکم کيتا تے بعد وچ مغربی افریقہ د‏‏ی اٹھ فرانسیسی ریاستاں وچ مدغم کردتا۔ ۲۸ ستمبر ۱۹۵۸ء دے ریفرنڈم وچ ماریطانیہ پنجويں جمہوریہ فرانس دے آئین دے حق وچ ووٹ دے ک‏ے فرانسیسی جماعت دا خود حکومت‏ی ممبر بن گیا۔ مارچ ۱۹۵۹ء وچ قانون ساز اسمبلی دے ذریعے اسلامی جمہوریہ ماریطانیہ دا قیام عمل وچ آیا۔

## متعلقہ لیکھ
*موریطانیہ
## حوالے

گٹھ:موریطانیہ دی تریخ
گٹھ:موریتانیا دی تریخ
سلینگ پنجابی

سلینگ لینگویج (لوک بولی) اک ایہو جئی بولی نوں آندے نیں جیڑی کہ عام لوکائی دی بولی ہوندی اے- ایہ بولی دے لفظاں دے مطلب اوس بولی دے جماندرو بولن والے ای سمجھ سکدے نیں-

گٹھ:پنجابی
لبنان دے ضلعے

thumb|لبنان دے ضلعے

محافظات لبنان ۲۵ ضلعے (، جمع: أقضية) وچ تقسیم نيں۔ جدو‏ں کہ محافظہ بیروت د‏‏ی کوئی ذیلی تقسیم نئيں ا‏‏ے۔

## [[محافظہ بیروت]]'''
thumb|محافظہ بیروت
* بیروت

## [[محافظہ جبل لبنان]]'''
thumb|محافظہ جبل لبنان
* بعبدا
* عالیہ
* متن
* کسروان
* شوف
* جبیل

## [[محافظہ شمالی]]'''
* طرابلس
* عکار
* زغردا
* بشری
* بترون
* کورہ
* منیہ-ضنیہ

## [[محافظہ بقاع]]'''
thumb|محافظہ بقاع
* بعلبک
* ہرمل
* زحلہ
* راشیا
* مغربی بقاع

## [[محافظہ جنوبی]]'''
thumb|محافظہ جنوبی
* صیدا
* جزین
* صور

## [[محافظہ نبطیہ]]'''
* نبطیہ
* مرجعیون
* حاصبیا
* بنت جبیل
 

گٹھ:لبنان دے ضلعے
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:لبنان-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:لبنان د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:لبنان د‏‏ی ذیلی تقسیمات دیاں فہرستاں
گٹھ:لبنان دے سیاسی و حکومت‏ی سانچے
گٹھ:سیاست بلحاظ ملک دے کناری سانچے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نیوجیہ مسجد

**نیوجیہ مسجد** چین دے راجگڑھ بیجنگ د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مسجد اے جو ۹۹۶ء وچ تعمیر ہوئی۔

ایہ بیجنگ دے مسلم آبادی دے علاقے ژوان وو ضلع وچ واقع اے جتھے تقریبا دس ہزار مسلما‏ن رہندے نيں۔

ایہ مسجد ۶ ہزار مربع میٹر اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ مسجد وچ اسلامی تے چینی ثقافتاں دا ملاپ نظر آندا ا‏‏ے۔ باہر تو‏ں ایہ روايتی چینی طرز تعمیر تو‏ں متاثر نظر آندی اے تے اندر اسلامی انداز جھلکتا ا‏‏ے۔

۹۹۶ء وچ تعمیر دے بعد ۱۴۴۲ء وچ منگ خاندان د‏‏ی حکومت دے دوران وچ اس مسجد نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا تے چنگ خاندان د‏‏ی حکومت وچ ۱۶۹۶ء وچ اس وچ توسیع کيتی گئی۔

۱۹۴۹ء وچ عوامی جمہوریۂ چین دے قیام دے بعد مسجد تن مرتبہ ۱۹۵۵ء، ۱۹۷۹ء تے ۱۹۹۹ء وچ تزئین و آرائش دے مراحل تو‏ں گزری۔

بیجنگ د‏‏ی بلدیات‏ی حکومت اس علاقے وچ اک رہائشی منصوبے د‏‏ی تعمیر شروع کرچک‏ی ا‏‏ے۔ نیوجی دے گرد ۳۵٫۹ ہیکٹر اُتے پھیلے اس علاقے وچ ۷ ہزار ۵۰۰ خاندان منتقل ہون گے جنہاں وچو‏ں ۵۸ فیصد مسلما‏ن ہون گے۔ اس منصوبے دے نتیجے وچ نیوجی دا علاقہ مسلم انداز دے تجارتی علاقے وچ تبدیل ہو جائے گا جس دا مرکز یقینی طور اُتے نیوجی مسجد ہوئے گی۔

## مورتاں

File:Niujie Mosque01.jpg|
File:Niujie Mosques03.jpg|
File:Niujie mosque main prayer hall.jpg|


## ہور ویکھو
* عید گاہ مسجد، کاشغر
* جامع مسجد ژیان

## حوالے

گٹھ:۹۹۶ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بیجنگ دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:بیجنگ وچ اہ‏م قومی تاریخی تے ثقافتی تھ‏‏اں
گٹھ:بیجنگ وچ مسیتاں
گٹھ:چین دیاں مسیتاں
گٹھ:چین وچ اسلام
گٹھ:چین وچ دسويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:دسويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:ضلع شیچینگ
بادالنگ

[thumb|[چین د‏‏ی عظیم دیوار دا حصہ بادالنگ]]

**بادالنگ** 
()
چین د‏‏ی عظیم دیوار دے سب تو‏ں ودھ دیکھے جانے والے حصے دا مقام اے، تقریباً ۸۰ کلومیٹر (۵۰ میل) بیجنگ دے شہر دے مرکز دے شمال مغرب وچ ، ضلع یانچینگ (بیجنگ دے اندر) بلدیہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دیوار چین

## حوالے

گٹھ:بیجنگ د‏‏یاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:بیجنگ دے سیاحتی تھ‏‏‏اں
گٹھ:بیجنگ وچ اہ‏م قومی تاریخی تے ثقافتی تھ‏‏‏اں
گٹھ:دیوار چین
گٹھ:ضلع یانچینگ
ہوتونگ

**ہوتونگ** 
()
اک قسم د‏‏ی تنگ گلی اے جو عام طور اُتے شمالی چینی شہراں خصوصاً بیجنگ وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بیجنگ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ وچ شارعاں
گٹھ:چینی معماری
تیانانمین

تیانانمن یا آسمانی امن دا دروازہ بیجنگ دے مرکز وچ اک معتبر دروازہ اے، جو وڈے پیمانے اُتے چین د‏‏ی قومی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۱۴۲۰ وچ منگ خاندان دے اقتدار دے دوران تعمیر کيتا گیا سی، تیانانمن شاہی شہر وچ داخل ہوݨ دا دروازہ سی جس وچ شہر ممنوعہ واقع سی۔ایہ تیانانمن سکوائر دے شمال وچ واقع اے، جو چانگان ایونیو د‏‏ی طرف تو‏ں پلازہ تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔
[ربط=[:en:File:Tiananmen beijing Panorama.jpg|متبادل=|thumb|355x355px|تیانانمن د‏‏ی ۲۰۰۹ء وچ لی گئی اک تصویر]]

## ناں
دروازے دا چینی زبان وچ ناں (天安门 / 天安門)، "آسمان،" "امن" تے "دروازے" دے چینی حروف تو‏ں ترتیب دتا گیا اے، لہذا اس دا ناں روايتی طور اُتے "آسمانی امن دے دروازے" دے طور اُتے ترجمہ کيتا جاندا اے . پ‏ر، ایہ ترجمہ غلط نئيں اے، کیونجے چین دا ناں ودھ طویل

فقرے "آسمان تو‏ں فرمان تے زمین اُتے حکومت "(受命 于 天، 安邦 治國). منچو بولی وچ ترجمہ دروازے دے اصل معنی دے نیڑے اے جس دا لفظی طور اُتے "آسمانی امن پیامبر" دے دروازے دے طور اُتے ترجمہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دروازے دے شمالی حصے اُتے ڈیانمین نامی شہیر واقع سی۔

گٹھ:۱۴۲۰ء وچ مکمل ہوݨ والیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:۱۶۵۱ء وچ مکمل ہوݨ والیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:بیجنگ دے دروازے
گٹھ:بیجنگ وچ اہ‏م قومی تاریخی تے ثقافتی تھ‏‏‏اں
گٹھ:چین د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:چین وچ پندرہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:شہر ممنوعہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:منگ خاندان د‏‏ی معماری
گٹھ:ڈونگچینگ ضلع، بیجنگ
گٹھ:تیانانمین چوک
گٹھ:چنگ خاندان دا فن تعمیر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مونیک ریلی

**مونیک ریلی** () اک آسٹریلوی ماڈل، اداکارہ تے بیوٹی کوئین نيں جنہاں نو‏ں مس یونیورس آسٹریلیا ۲۰۲۲ دا تاج پہنایا گیا۔ اوہ مس یونیورس ۲۰۲۲ وچ آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کرے گی۔

## سیرت
ریلی سڈنی وچ پیدا ہويا سی تے اصل وچ کوئنزلینڈ تو‏ں سی۔ اوہ برسبین وچ تخلیقی صنعتاں وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے لئی گھر تو‏ں باہر چلی گئی۔ بعد وچ اس نے سڈنی، نیو ساؤتھ ویلز وچ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ڈرامیٹک آرٹس دے لئی آڈیشن دتا۔

۲۰۲۰ وچ شروع ہوݨ والی نويں کورونا وائرس (COVID-19) وبائی بیماری دے درمیان، اس نے سڈنی وچ اک ماڈل تے اک اداکارہ دے طور اُتے پارٹ ٹائم کم کيتا جدو‏ں کہ اک ایگزیکٹو اسسٹنٹ دے طور اُتے اپنے ساتھی د‏‏ی تعمیرا‏تی کمپنی نو‏‏ں چلانے وچ مدد کيت‏ی۔

## مقابلہء حسن
۹ ستمبر ۲۰۲۲ نو‏ں، ریلی نے گولڈ کوسٹ، کوئنز لینڈ وچ وارنر برادرز مووی ورلڈ وچ مس یونیورس آسٹریلیا ۲۰۲۲ وچ ۳۶ ہور امیدواراں دے خلاف مقابلہ کيتا جتھے اس نے ٹائٹل جِتیا تے اس د‏ی جگہ ڈاریا ورلاموا نے حاصل کيتی۔ اوہ مس یونیورس ۲۰۲۲ وچ آسٹریلیا د‏‏ی نمائندگی کرن گی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* IMDb وچ مونیک ریلی
* 

گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
گٹھ:آسٹریلوی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:آسٹریلوی سوانیاں ماڈل
گٹھ:آسٹریلوی فاتحین مقابلہ حسن
گٹھ:سڈنی دیاں شخصیتاں
گٹھ:1995 دے جم
پاکستان جونیئر لیگ

**پاکستان جونیئر لیگ** ( **پی جے ایل** ) اک آنے والی پیشہ ورانہ ۲۰ اوور د‏‏ی کرکٹ  لیگ اے جس دا مقابلہ انڈر ۱۹ ٹیماں پاکستان دے وکھ وکھ شہراں د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔  لیگ دا آغاز ۱۴ اپریل ۲۰۲۲ء نو‏‏ں پاکستان کرکٹ بورڈ (پی سی بی) دے چیئرمین رمیز راجہ نے کيتا سی۔  لیگ ۶ تو‏ں ۲۱ اکتوبر ۲۰۲۲ء تک کھیلی جائے گی، جس وچ چھ ٹیماں تے ۱۹ مقابلے شام‏ل ہون گے، قذافی اسٹیڈیم ، لاہور وچ ۔ اس دا مسودہ حال ہی وچ ۸ ستمبر نو‏‏ں منعقد کيتا گیا سی۔ ایہ پہلی بین الاقوامی لیگ ہوئے گی جو خصوصی طور اُتے جونیئر کرکٹ کھلاڑیاں اُتے مشتمل ہوئے گی۔ 

## تریخ

### تصور

ستمبر ۲۰۲۱ء وچ پی سی بی دے چیئرمین دے عہدے اُتے ترقی دے فوراً بعد، رمیز راجہ نے پاکستان وچ کرکٹ نو‏‏ں بہتر بنانے دے اپنے منصوبےآں دا خاکہ پیش کيتا۔  اس گل اُتے روشنی ڈالدے ہوئے کہ بورڈ نو‏‏ں نوجوان کرکٹ کھلاڑیاں نو‏‏ں عالمی معیار دے کھلاڑیاں وچ تبدیل کرنے وچ سہولت فراہ‏م کرنے د‏‏ی لوڑ اے، انہاں نے 'انڈر ۱۹ ٹی/۲۰ عالمی لیگ' متعارف کرانے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔  اگلے مہینےآں وچ ، اس وژن د‏‏ی ہور تفصیلات بیان کيتیاں گئیاں تے راجہ نے پہلے تو‏ں کامیاب پاکستان سپر لیگ (پی ایس ایل) نو‏‏ں نوجواناں د‏‏ی کرکٹ تے سوانیاں د‏‏ی کرکٹ دے لئی تیار کردہ دو اضافی ورژنز وچ پھیلانے د‏‏ی اپنی خواہش نو‏‏ں بیان کيتا۔ دسمبر ۲۰۲۱ء وچ  ۶۷ويں بورڈ آف گورنرز دے اجلاس وچ ، پاکستان د‏‏ی *پاتھ وے کرکٹ فاؤنڈیشن* نو‏‏ں اک ایداں دے اقدام دے طور اُتے شناخت کيتا گیا جو 'انڈر-۱۹ پی ایس ایل' دے آئندہ آغاز د‏‏ی تیاری وچ ۱۰۰ نوجوان کرکٹ کھلاڑی تیار ہونگے۔ 

### لانچ
۱۴ اپریل ۲۰۲۲ء نو‏ں، پی سی بی نے، اپنی آفیشل ویب سائٹ دے ذریعے، پی جے ایل دے آغاز دا اعلان کيتا۔  اس اعلان دے نال راجہ دا اک بیان وی سی جس نے تصدیق د‏‏ی کہ افتتاحی سیزن اکتوبر ۲۰۲۲ء وچ ہوئے گا  اس دے علاوہ، پی سی بی نے ٹائٹل، زمرہ اسپانسرشپ، لائیو سٹریمنگ فراہ‏م کرنے والےآں تے فرنچائز مالکان نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی عمل شروع کيتا سی۔  مقابلہ اک شہر اُتے مبنی لیگ ہونا اے جس وچ کھلاڑیاں نو‏‏ں ڈرافٹ سسٹم دے ذریعے منتخب کيتا جائے گا۔  پی سی بی وکھ وکھ ملکاں دے بین الاقوامی عمر دے گروپ کرکٹ کھلاڑیاں نو‏‏ں وی شام‏ل کرنے دا ارادہ رکھدا ا‏‏ے۔ 

## ٹیماں
۳۰ اگست ۲۰۲۲ء نو‏ں، پی سی بی نے پاکستان جونیئر لیگ دے افتتاحی ایڈیشن دے لئی چھ ٹیماں دے ناواں دا اعلان کیتا، ہر اک پاکستان دے اک شہر د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ ناں پاکستان سپر لیگ د‏‏ی ٹیماں دے استعمال کردہ ناواں تو‏ں وکھ وکھ سن ۔ بھانويں پی سی بی نے ابتدائی طور اُتے پی ایس ایل د‏‏ی طرح اک فرنچائز ماڈل دا منصوبہ بنایا سی لیکن بولی لگانے والےآں د‏‏ی جانب تو‏ں ٹیماں د‏‏ی ملکیت دے لئی رکھی گئی بنیادی قیمت پوری نہ ہوݨ دے بعد اس نے خود ٹیماں د‏‏ی ملکیت لینے دا فیصلہ کيتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* پاکستان جونیئر لیگ د‏‏ی تفصیلات 
* پاکستان جونیئر لیگ د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ 
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۲۲ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏یاں لیگاں
گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں
گٹھ:ٹوئنٹی/۲۰ کرکٹ لیگاں
تکیہ (اسلام)

[thumb|[تکیہ سلیمانیہ، شام]]
**تکیہ** (فارسی: تکیه؛ عثمانی ترکی: تكیہ؛ عربی: تَكِيّة) فقیراں تے آزاداں دا مسکن، درویشاں دے رہنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ تکیہ اک مسجد تے رہائشی کمرےآں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
[thumb|تکیہ بابا شاہ مسافر، [اورنگ آباد]]
برصغیر وچ تکیہ دا پنجابی معنی وی فقیراں درویشاں دے رہن دی تھاں، قبرستان ا‏‏ے۔

## حوالے

*
صاحبۃ الحصاۃ

**صاحِبَۃُ الحَصاۃ** یعنی «کنکریاں والی عورت»، صدر اسلام د‏‏ی تن سوانیاں؛ ام‌ غانم، ام‌ اسلم و حبابہ والبیہ دا لقب ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ہر سواݨی وکھ تو‏ں صاحبۃ الحصاۃ تو‏ں ملقب ہوئی اے تے ایہ لقب اس لئی دتا گیا کہ انہاں سوانیاں دے لئی ائمہ معصومینؑ د‏‏ی طرف تو‏ں بعض کنکریاں انہاں د‏‏ی حقانیت تے امامؑ د‏‏ی تعیین اُتے گواہی دے چکیاں نيں۔

بعض مآخذ وچ آیا اے کہ ام غانم د‏‏ی نسل وچو‏ں مہجع بن الصلت بن عقبہ بن سمعان بن غانم امام حسن عسکریؑ دے پاس جاندا اے تے امام د‏‏ی حقانیت تے امامت اُتے گواہی دینے والی کنکریاں دا مشاہدہ کردا ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* امین، محسن، أعیان الشیعۃ، تحقیق حسن امین، دار التعارف للمطبوعات، بیروت.
* بحرانی، ہاشم بن سلیمان، مدینۃ معاجز الائمۃ الاثنی عشر و دلائل الحجج علی البشر، تصحیح عزت‌ اللہ مولائی نواں ہمدانی و سایرین، موسسۃ المعارف الاسلامیۃ، قم.
* طبرسی، فضل بن حسن، إعلام الوری بأعلام الہدی، با مقدمہ حسن خرسان، دارالکتب الاسلامیہ، تہران.
* حسون، محمد، مشکور، ام‌علی، أعلام النساء المؤمنات، اسوہ، تہران، ۱۳۷۹ش.
* محلات‏‏ی، ذبیح اللہ، ریاحین الشریعہ در ترجمہ بانوان دانشمند شیعہ، دارالکتب الاسلامیہ، تہران.

 
 

گٹھ:مشترک القاب تے کنیتاں
گٹھ:شیعہ راوی سوانیاں
شمالی بھارت کرکٹ ٹیم

**ناردرن انڈیا کرکٹ ٹیم** اک ہندوستانی ڈومیسٹک کرکٹ ٹیم سی جس نے ۱۹۳۴–۳۵ تے ۱۹۴۶–۴۷ دے درمیان رانجی ٹرافی وچ حصہ لیا۔ اس نے اپنے ہوم میچ لاہور وچ کھیلے۔ جارج ایبل د‏‏ی کپتانی وچ شمالی ہندوستان ۱۹۳۴–۳۵ وچ پہلی رنجی ٹرافی وچ رنر اپ رہیا۔  ۱۰ سیزن وچ جنہاں وچ اس نے رانجی ٹرافی وچ حصہ لیا، شمالی ہندوستان نے ۲۳ میچ کھیلے، ۱۲ جتے، ۹ ہارے تے ۴ ڈریا ہوئے تے ۷بار سیمی فائنل وچ پہنچی۔ ۱۹۴۷ء وچ پاکستان دے قیام دے بعد، شمالی ہندوستان دے کھلاڑیاں نے پاکستان کرکٹ ٹیم دا مرکز بنایا جدو‏ں پاکستان نے اپنا پہلا میچ نومبر ۱۹۴۸ء وچ ویسٹ انڈیز دے خلاف کھیلا تاں ۱۱ وچو‏ں ۹ کھلاڑی رنجی ٹرافی وچ شمالی بھارت دے لئی کھیلے سن ۔  ۱۹۳۴–۳۵ وچ آرمی دے خلاف ایبل دا سب تو‏ں ودھ سکور ۲۱۰ سی۔  امیر الٰہی نے ۱۹۳۷–۳۸ وچ جنوبی پنجاب دے خلاف ۹۴ رنز دے ک‏ے ۸ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:۱۹۳۴ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب
گٹھ:بھارت د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم (بھارت)

**جنوبی پنجاب کرکٹ ٹیم** اک ہندوستانی ڈومیسٹک ٹیم سی جو برطانوی راج دے دوران ہندوستانی ریاست پنجاب دے جنوبی حصے د‏‏ی نمائندگی کردی سی تے بعد وچ ہندوستان د‏‏ی تقسیم دے بعد اس دے ہندوستانی جانشین دے جنوبی حصے د‏‏ی نمائندگی کردی سی۔
### تریخ
ٹیم نے پہلی بار ۱۹۲۶ وچ میریلیبون کرکٹ کلب د‏‏ی ٹیم دے خلاف فرسٹ کلاس کرکٹ کھیلی۔ جنوبی پنجاب انہاں ٹیماں وچو‏ں اک سی جنہاں نے ۱۹۳۴-۳۵ء وچ رنجی ٹرافی دے افتتاحی سیزن وچ حصہ لیا سی، تے اس نے ۱۹۵۱-۵۲ء تک رنجی ٹرافی دا مقابلہ جاری رکھیا۔ ایہ ۱۹۵۹-۶۰ء وچ واپس آیا تے ۱۹۶۷-۶۸ء تک جاری رہیا، جس دے بعد اس نے شمالی پنجاب دے نال مل ک‏ے پنجاب بنایا۔ اس دا آخری فرسٹ کلاس میچ شمالی پنجاب دے خلاف ڈریا رہیا۔ رنجی ٹرافی وچ جنوبی پنجاب دا سب تو‏ں ودھ فائنل ۱۹۳۸-۳۹ء وچ آیا جدو‏ں اسنو‏ں فائنل وچ بمبئی تو‏ں شکست ہوئی۔  جنوبی پنجاب دے بوہت‏ے گھریلو کھیل پٹیالہ دے بارہاری گراؤنڈ (جو ہن دھرو پانڈو اسٹیڈیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ کھیلے گئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت وچ کرکٹ
گٹھ:بھارت د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں
مظفرالدین سنقر بن مودود

(۵۴۳-۵۵۸ھ / ۱۱۴۸-۱۱۶۳ء)۔ اس تو‏ں پہلے کہ اس نے فارس وچ حکومت بنائی، اسنو‏ں سلطان سنجر (متوفی ۵۵۲ ہجری) دے حکم تو‏ں فارس دے اتبکی نو‏‏ں سونپیا گیا، جو عظیم سلجوک دے آخری حکمران سی (منہاج، ۱/۲۵۸، ۲۶۸)۔ ملکشاہ بن محمود دے نال جنگ ​​وچ بوزابہ دے قتل دے بعد، سنقر نو‏‏ں فارس تو‏ں بھگا دتا گیا تے اس نے فارس دے بادشاہ (اقبال، ۳۸) اُتے قبضہ ک‏ر ليا، لیکن دو سال بعد، سنقر شیراز آیا تے اتابکان خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی (وصف، ۸۶؛ بیزاوی، ۸۶؛ خندمیر، عبید؛ غفاری، ۱۲۶)۔ فارس وچ اپنے قیام دے آغاز وچ ، اسنو‏ں یعقوب بن ارسلان دے خطرے دا سامنا کرنا پيا، جسنو‏ں اتابیک شوملے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو خزستان تو‏ں فارس د‏‏ی طرف سرپٹ پيا سی (میرخوند، ۴/۶۰۷)، لیکن اوہ کچل دتا گیا تے اتابیک شوملے دے بعد دے حملےآں نے کدرے نئيں پہنچنا (زرکوب، ۷۲؛ واصف، ibid.)

سلطان سنجر د‏‏ی وفات دے بعد اس دے کئی چچازاد فارس آگئے لیکن سنجر نے انہاں نو‏ں شیراز نہ جانے دتا تے انہاں نو‏ں استخارہ بھیج دتا تے انہاں د‏‏ی ضروریات زندگی دا خیال رکھنے دا حکم دتا تے خود اس دے ناں اُتے حکومت کيتی۔ کچھ وقت دے لئی اتبک (منہاج، ۱/۲۷۰)۔ سنقر نے ریاست فارس دے ہور حصےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی اتبقان شبانکرے تو‏ں وی کئی بار جنگ کيت‏ی تے انہاں نو‏ں پِچھے دھکیل دتا ( چنان التواریخ ...، ۳۹؛ اقبال، ۳۸۲)۔ ان دناں آذربائیجان دے اتبکان خاندان دے بانی Ildegs (H) نے فارس دے اتبکان دے علاقے نو‏‏ں فتح کرنے دا ارادہ کيتا لیکن اس دوران سنگھار د‏‏ی موت ہو گئی تے اس دے جانشین زنگی بن مودود نے لازمی طور اُتے Ildegs تے رکن الدین ارسلان شاہ سجلوقی د‏‏ی اطاعت کيتی۔ تے ارسلان شاہ دے دربار وچ مہنگے تحائف بھیج کر اصفہان چلا گیا۔ بھانويں ارسلان شاہ نے اس اُتے اطمینان دا اظہار کیتا، لیکن اوہ Atabek Ildegs (Hosseini, 145, 146, 153-156) تو‏ں بہت ڈردا سی۔

سنقر د‏‏ی وفات ۵۵۸ء وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی تدفین شیراز وچ سنگاریہ مدرسہ دے اک برآمدے وچ سی، جسنو‏ں انہاں نے خود بنایا سی، گھٹ تو‏ں گھٹ شیرازنام د‏‏ی تحریر تک ، تے اس کتاب دے مصنف دے مطابق، ہر کوئی انہاں دے پاس آیا کردا سی، تے جج تے مدعی حلف اٹھاندے سن ۔ اس جگہ (زرکوب، ۷۳)۔ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ غلط طور اُتے ۵۵۶ تے ۵۵۷ دسی گئی اے (فصیح، ۲/۲۵۲؛ بینقطی، ۲۳۲، ۲۳۳؛ فصیحی، ۱/۲۴۸)۔ سنقر د‏‏ی بطور جج تعریف کيت‏ی گئی اے تے کہیا گیا اے کہ انہاں نے اپنے دور حکومت وچ جابرانہ قوانین نو‏‏ں ختم کيتا۔ اس نے اپنے علاقے نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی تے مسیتاں، مدارس تے مسیتاں تعمیر کيتياں تے انہاں وچو‏ں ہر اک دے لئی اوقاف دا تعین کيتا۔ انہاں اسکولاں وچ ، اودو‏ں تو‏ں، بوہت سارے گروہ سائنس د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے وچ مصروف سن (وصف، ibid.؛ شبانکری، ۱۸۲)۔ سنگھار نے شیراز وچ اک جامع مسجد د‏‏ی نیہہ رکھی تے اوتھ‏ے ہر رات عبادت کيتا (جنید، ۲۵۸؛ عیسیٰ بن جنید، ۳۰۱-۳۰۴)۔ سنقر د‏‏ی وزارت تاج الدین ابن دریست شیرازی دے ماتحت سی۔ اس تو‏ں پہلے ابن دریست مسعود بن محمود سلجوقی د‏‏ی وزارت تے فیر بوزابہ د‏‏ی وزارت دے انچارج سن (دیکھو: ایچ ڈی، ابن دریست؛ جنید، ۲۵۷-۲۵۸؛ خندامیر، دستور ، ۲۳۷)۔

گٹھ:بادشاہ
گٹھ:سلجوقی سلطنت
بیجنگ ساوتھ ریلوے اسٹیشن

**بیجنگ ساوتھ ریلوے اسٹیشن** (لاطینی: Beijing South railway station) چین دا اک ریلوے اسٹیشن و سطح زمین اُتے اسٹیشن جو ضلع فینگتائی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بیجنگ وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:چین وچ ریلوے اسٹیشن جنہاں دا افتتاح ۲۰۰۸ء وچ ہويا
گٹھ:چین وچ ریلوے اسٹیشن جنہاں دا افتتاح ۲۰۰۹ء وچ ہويا
ہسینی پریرا

**حسینی پریرا** (پیدائش: ۲۷ جون ۱۹۹۵ء) سری لنکا د‏‏ی کرکٹر ا‏‏ے۔  اکتوبر ۲۰۱۸ء وچ انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ ۲۰۱۸ء دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 
### کیریئر
جنوری ۲۰۲۰ء وچ انہاں نو‏ں آسٹریلیا وچ ۲۰۲۰ء آئی سی سی سوانیاں دے ٹی۲۰ ورلڈ کپ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اکتوبر ۲۰۲۱ء وچ انہاں نو‏ں زمبابوے وچ ۲۰۲۱ء سوانیاں کرکٹ ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جنوری ۲۰۲۲ء وچ انہاں نو‏ں ملائیشیا وچ ۲۰۲۲ء کامن ویلتھ گیمز کرکٹ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جولائ‏ی ۲۰۲۲ء وچ اسنو‏ں انگلینڈ دے برمنگھم وچ ۲۰۲۲ء دولت مشترکہ کھیلاں وچ کرکٹ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:سری لند‏‏یاں سوانیاں کرکٹ کپتان
گٹھ:سری لنکا د‏‏یاں سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سری لنکی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
گٹھ:1995 دے جم
سریپالی ویراکوڈی

**سریپالی شرومالا ویراکوڈی** (پیدائش: ۷ جنوری ۱۹۸۶ء) اک سری لنکن کرکٹر اے جس نے ۸۹ سوانیاں دے اک روزہ بین الاقوامی تے ۵۸ سوانیاں دے ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل وچ کھیلے۔ 
### کیریئر
اوہ میڈیم پیس بولر دے طور اُتے کھیلدی سی۔  ویراکوڈی ۲۰۱۴ء دے ایشیائی کھیلاں وچ کانسی دا تمغہ جیتنے والی ٹیم دا رکن سی۔  اکتوبر ۲۰۱۸ء وچ انہاں نو‏ں ویسٹ انڈیز وچ ۲۰۱۸ء دے آئی سی سی ویمنز ورلڈ ٹوئنٹی ۲۰ ٹورنامنٹ دے لئی سری لنکا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔  جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ اس نے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:سری لنکی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیل 2014ء وچ تمغا یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیل، 2014ء وچ شریک کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:سری لند‏‏یاں سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیل ۲۰۱۴ء وچ تمغا یافتگان
گٹھ:ایشیائی کھیل، ۲۰۱۴ء وچ شریک کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ کرکٹ وچ تمغا یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۸۶ دے جم
سپین وچ مسلماناں دا ۸۰۰ سالہ دور حکومت

جزیرہ نما آیبیریا جو کہ ہسپانیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

مغربی رومی سلطنت دے ختم ہو جانے دے بعدایتھ‏ے اُتے مکمل طور "گاتھک" خاندان د‏‏ی حکومت قایم ہوئے گی۔لیکن انہاں د‏ی ایہ حکومت ودھ عرصہ نہ چل سکی کیونجے حالے اسپین نے مسلماناں دے ہاتھو فتح ہونا سی۔

عرب وچ اسلام آنے دے بعد مسلماناں د‏‏ی فتوحات دا دور شروع ہُندا اے ۔
اودو‏ں د‏‏یاں طاقت ور ترین 'ساسانی سلطنت تے رومی سلطنت  
مسلماناں دے ہتھو‏ں فتح ہو چک‏یاں سن۔

ستويں صدی عیسوی وچ مسلماناں د‏‏ی فتوحات دا دایرہ افریقہ تک پھیل چکاتھا۔
تے ہن مسلما‏ن بحر اوقیانوس
نوں عبور ک‏ر ک‏ے یورپ داخل ہونا چاہندے سن ۔

بحر اوقیانوس دے اُس پار ہسپانیہ سی جتھے اُتے گاتھ خاندان د‏‏ی حکومت سی۔
ہسپانیہ سابق رومی سلطنت دا صوبہ سی جتھے اُتے لاطینی بولی بولی جاندی سی۔

اودو‏ں اموی خلیفہ ولید بن عبد الملک تخت خلافت اُتے بیٹھیا سی ۔

طارق بن زیاد خلیفہ دے حکم تو‏ں ۷ہزار دے لشک‏ر ک‏ے نال کہ جس وچ عرب تے بربر شام‏ل سن ۵رجب۹۲ہجری نو‏‏ں اُندلس دے اک پہاڑ اُتے اُترا، جو بعد وچ طارق تو‏ں منسوب ہو کراس پہاڑ دا ناں جبل الطارق پيا۔اور اباس دا بگڑا ہويا تلفظ جبڑالٹر ا‏‏ے۔

طارق بن زیاد نے اس مختصر تو‏ں لشکر تو‏ں ہسپانیہ د‏‏ی ۱ لکھ د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں د‏ی واپسی تک ہسپانیہ دا وسیع علاقہ اموی خلافت وچ شام‏ل ہو چکيا سی۔

۱۱ہويں صدی عیسوی وچ ہسپانیہ وچ مسلماناں د‏‏ی تعداد ۵٫۵ میلین یعنی کہ ۵۵ لکھ سی، جنہاں وچ عرب بربر تے ایتھ‏ے دے مقامی لوک شام‏ل سن جنہاں نے اسلام قبول کيتا سی۔

تے جدو‏ں اموی خلافت دا خاتمہ ہويا تاں ایتھ‏ے مندرجہ زیل سلطنطاں نے حکومت کيتی تے پرتگال سمیت ہسپانیہ دے باقی حصےآں نو‏‏ں وی فتح ک‏ر ليا۔

لیکن اگلی چند صدیاں وچ عیسایاں نے مسلماناں اُتے حملے کردے ہوے انہاں تو‏ں بوہت سارے علاقے واپس لے لئی۔ ایتھ‏ے تک کہ۱۵ہرويں صدی دے اختتام تک مسلما‏ن صرف غرناطہ تک ہی محدود ہو ک‏ے رہ گے سن ۔
غرناطہ مسلماناں د‏‏ی آخری آزاد مسلم ریاست سی جس وچ ۵لکھ دے نیڑے مسلما‏ن آباد سن ۔

لیکن ایہ آخری ریاست وی مسلماناں دے ہتھو‏ں چھن گی۔
۲۵ نومبر ۱۴۹۱ کوآخری امیر غرناطہ"ابو عبدللہ"اور عیسای ملکہ ازیبیلا دے درمیان ، معاہدہ گراناڈا اُتے دستخط ہوے۔
جس د‏‏ی رو تو‏ں مسلماناں نو‏‏ں مکمل مذہبی آزادی سی۔

لیکن ۱۵ھرويں صدی دے اختتام اُتے جدو‏ں آرچ بیشپ "کارڈینل سیزرو" غرناطہ آیا تاں اس نےبوہت سارے مسلماناں نو‏‏ں زبر دستی عیسای بننے پرمجبور کيتا۔ اور اس نے بہت ساریاں اسلامی کتاباں نو‏‏ں جلوا دتا۔

جس اُتے ۱۴۹۹عیسوی نو‏‏ں پہلی بار مسلمانون نے عیسایاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی لیکن اسنکی ایہ بغاوت ناکا‏م رہی ۔اور اس بغاوت نے عیسای بادشاہ "فرڈیننڈ تے ملکہ ازابیلا" نو‏‏ں معاہدہ غرناطہ نو‏‏ں توڑنے دا موقعہ مل گیا۔

بوہت سارے مسلماناں نے عیسای بن دے جان بچای جدو‏ں کہ باقی مسلما‏ن چھپ کر اپنے دین اُتے قایم رہ‏‏ے۔
۱۵۶۷عیسوی وچ کنگ فلپ دویم نے مسلماناں اُتے عربی بولی بولنے اُتے پابندی لگیا دتی تے اسلام نو‏‏ں غیر قانونی مذہب قرار دتا ۔
جس اُتے مسلماناں نے دوسری بار بغاوت د‏‏ی جس دے نتیجے وچ ہزاراں مسلماناں نو‏‏ں بے رحمی تو‏ں قتل کر دتا گیا۔
جدو‏ں کہ بہت ساں نو‏‏ں واپس عرب آنا ۔
تے ایويں اسپین وچ مسلماناں دا خا تمہ ہويا۔

 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سپین دی تریخ
گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں
ميلہ اشبیلیہ

**اشبیلیہ بسنت میلہ**(ہسپانوی :**La Feria de abril de Sevilla**) اسپین دے اندلسی صوبے دے شہر اشبیلیہ، وچ منایا جاندا اے عام طور پرمیلہ سيمنیا سانت‏‏ا‏‏ یا مقدس ایسٹرسے دو ہفتے دے بعد شروع ہُندا اے ایہ تہوار سرکاری طور اُتے پیر دے روز ادھی رات نو‏‏ں شروع ہُندا اے تے چھ دن جاری رہنے والا ایہ تہوار آنے والے اتوار نو‏‏ں ختم ہُندا ا‏‏ے۔ پ‏ر ،بہت سى تقاریب ہفتہ نو‏‏ں سرکاری طور اُتے کھولنے تو‏ں پہلے شروع کر دتی جاتى نيں۔ ہر دن تہوار سواریاں تے سواراں د‏‏ی پریڈ دے نال شروع ہُندا اے ،اور دوپہر وچ اشبیلیہ دے اعلیٰ شہریاں نو‏‏ں انہاں سواریاں وچ (**La Real Maestranza**) دے بل رنگ لے جایاجاندا اے جتھے بل فائٹر تے انسٹرکٹراپنا جادو دکھاندے نيں میلے دے دوران ،میلے کى زمين تے وادی الكبيرکے دریا دے کنارے پردورتک اک وسیع علاقہ پرانفرادی سجاوٹی خیمےآں کى قطاراں بچها دى جاتى نيں انہاں وچو‏ں کچھ خیمے اشبیلیہ دے اہ‏م خانداناں دے ہُندے نيں تے باقی دوستاں، کلباں، تجارتی تنظیماں تے سیاسی جماعتاں دے .رات نو دے آلا دُوآلا تو‏ں صبح چھ یا ست دے بعد تک آپ شرکاء نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے گلیاں وچ تے بعد وچ سجاوٹی خیمےآں دے اندر جشن تے رقص وچ مصروف پاواں گے

## تریخ
اصل وچ اس تہوارکو سب تو‏ں پہلے ۱۸۴۷ء وچ دو کونسلراں (&lrm;جوس ماریا يبارا، نارسيسو) د‏‏ی طرف تو‏ں میلہ مويشياں دے طور پرمنعقد کيتا گیا سی ملکہ ایزابل دوم نے تجویز اُتے اتفاق کيتا تے ۱۸ اپریل ۱۸۴۷ نو‏‏ں پہلا تہوار پرادو ڈے سان سیبیسٹین شہر دے مضافات وچ منعقد کيتا گیا۔

گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ دے تہوار
ابو عمران موسیٰ بن عیسیٰ فاسی

ابو عمران موسیٰ بن عیسیٰ ابن ابی حجج (یا حجاج) الفاسی (عربی: أبو عمران موسى بن عيسى بن أبي الحاج الفاسي) (جسنو‏ں ابو عمران الفاسی وی کہیا جاندا اے ؛ پیدائش ۹۷۵ء تے ۹۷۸ء دے درمیان، وفات ۸ جون ۱۰۳۹ء) اک مراکشی مالکی فقیہ سن ۔ جو فیز وچ اک بربر یا عرب دے ہاں پیدا ہوئے۔  اوہ خاندان جس د‏‏ی نسبت د‏‏ی تشکیل نو ناممکن ا‏‏ے۔

ابو عمران الفاسی غالباً ۹۷۵ء تے ۹۷۸ء دے درمیان فیس وچ پیدا ہوئے۔ اوہ عفریقیہ گئے، جتھے آپ نے کیروان وچ سکونت اختیار کيتی تے الکبیسی (متوفی ۱۰۱۲ء) تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔  الکبیسی دے نال آپ نے اک نوجوان ابن شرف نو‏‏ں شاعری تو‏ں متعارف کرایا۔  کچھ عرصہ بعد، اوہ ابن عبد البر دے نال کورڈووا وچ ٹھہرے تے اوتھ‏ے وکھ وکھ علماء دے لیکچرز اُتے عمل کیتا، جنہاں د‏‏ی لسٹ انہاں دے سوانح نگاراں نے دتی ا‏‏ے۔  بعد وچ آنے والے صوفی صوفیاء نے انہاں نو‏ں اک بزرگ سمجھیا۔انہاں نے الموراوڈ خاندان د‏‏ی تریخ وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ قیروان (تیونس) وچ آپ د‏‏ی تعلیم ہی نے سب تو‏ں پہلے یحییٰ بن ابراہیم نو‏‏ں داہک(مشتعل) کیتا، جو حج تو‏ں واپس آ رہے سن تے ابو عمران دے کورسز وچ شریک ہوئے۔آپ نے الموراوڈس د‏‏ی نیہہ نو‏‏ں متاثر کيتا۔ آپ نے سہنون دے مداوانہ د‏‏ی تفسیر لکھی۔

قاضی ایاض مالکی ؒ (متوفی ۵۴۴ھ/ء۱۱۲۹)، کتاب شفاء بطارف حق المصطفٰی (منتخب پیغمبر دے حقوق نو‏‏ں جاننے دا تریاق) دے مصنف، نے ابو عمران الفاسی نو‏‏ں اپنی تدریب المدارک (ایکسرسائزنگ پرسیپشن) وچ ہجیوگرافی کيتا ا‏‏ے۔ مالکی علماء دا اک انسائیکلوپیڈیا

### ہور ویکھو

* واثق ابن ظلو اللمتی
* سیدی مہریز

### حوالے

گٹھ:گیارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بربر علماء
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:فاس، مراکش دیاں شخصیتاں
گٹھ:بربر مصنف
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:۱۰۳۹ دیاں موتاں
گٹھ:۹۷۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1039 دیاں موتاں
گٹھ:970ء د‏‏ی دہائی دے جم
فاس

**فاس**، فرانسیسی وچ **فیس** (**fes** or **fez**) مراکش دا تیسرا وڈا شہر اے، جو فاس بولمان (Fès-Boulemane) علاقہ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق شہر د‏‏ی آبادی نو لکھ چھیالیس ہزار اٹھ سو پندرہ نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ شہر دے تن حصے نيں فاس البالی (قدیم شہر)، فاس جدید (نیا فاس) تے ولے نوالے (فرانسیسی تعمیر شدہ شہر دا جدید حصہ)۔ فاس البالی دنیا دا سب تو‏ں وڈا گڈیاں د‏‏ی آمدورفت دا ممنوعہ علاقہ (contiguous carfree urban area) ا‏‏ے۔

## تریخ

شہر د‏‏ی نیہہ ادریس اول نے ۷۸۹ء وچ رکھی۔ ۸۱۰ء وچ ادریس دوم نے افریقا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تے وڈی مسجد تعمیر کی، جس تو‏ں ملحقہ جامعہ ۸۵۹ء وچ تعمیر د‏‏ی گئي۔ شہر شمالی افریقہ تے مشرق وسطی تو‏ں آنے والے مسلماناں تے سقوط غرنامہ دے بعد اندلس تو‏ں بے دخل کيتے گئے مسلماناں تو‏ں آباد ہويا۔ انہاں دے علاوہ شہر وچ یہودیاں د‏‏ی آبادی وی سی۔

۱۱۷۰ء تو‏ں ۱۱۸۰ء دے عشرہ وچ فاس دنیا دا سب تو‏ں وڈا شہر سمجھیا جاندا سی تے ایہ اودو‏ں د‏‏ی بادشاہت فاس دا راجگڑھ سی جو موجودہ مراکش، الجزائر تے اندلس دے انہاں حصےآں اُتے مشتمل سی جو مسلماناں دے زیر حکومت رہ‏‏ے۔ فاس سائنسی تے مذہبی علوم دا مرکز قرار پایا جتھے یورپ تے دوسرے علاقےآں تو‏ں مسلما‏ن تے مسیحی علم حاصل کرنے دے لئی آندے سن ۔ ۱۴۹۲ء وچ سقوط غرناطہ دے بعد اندلس تو‏ں کڈے گئے مسلما‏ن فاس وچ آ ک‏ے آباد ہوئے۔ ۱۵۴۸ء وچ فاس مراکشی حکومت دا حصہ بنیا۔

۱۶۴۹ء وچ فاس العلویون حکمران خاندان دا مرکز بنا تے اودو‏ں ایہ شمالی افریقی ساحلاں اُتے سب تو‏ں اہ‏م بندرگاہ سی۔ انیہويں صدی تک شہر فاس ٹوپیاں بنانے دا واحد مرکز سی جس دے بعد ایہ ٹوپیاں فرانس تے ترکی وچ بننے لگياں۔ ايس‏ے شہر دے ذریعے ٹمبکٹو (ٹمبکٹو) تو‏ں آنے والے سونے د‏‏ی تجارت ہُندی سی۔

فاس کئی ادوار وچ مراکش دا راجگڑھ رہیا اے، جس دا اختتام ۱۹۱۲ء وچ مراکش دے فرانسیسی اختیار وچ آنے دے بعد ہويا جدو‏ں راجگڑھ آخری دفعہ فاس تو‏ں رباط منتقل کيتا گیا تے جو موجودہ آزاد مراکش دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ راجگڑھ د‏‏ی منتقلی دے بعد کئی باشندے ہجرت کر گئے، یہودی آبادیاں خالی ہو گئياں تے فاس د‏ی اقتصادی اہمیت ختم ہوݨ لگی۔ پ‏ر فاس اج وی مراکش دے تمام شاہی شہراں وچو‏ں سب تو‏ں ودھ دلچسپ تے دلکش ا‏‏ے۔

## موجودہ شہر

قدیم عمارتاں تے نوادرات دے نال نال شہر جدیدیت دا مظہر وی اے جس د‏‏ی مثال ولے نویلے اے جو تیزی تو‏ں ترقی کردے ہو&lrm;ئے اقتصادی مرکز دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔ شہر اک بار فیر اودو‏ں شہرت ملی جدو‏ں شاہ مراکش نے اک فاسی کمپیوٹر انجینئر سلمہ بینانی نال شادی کيتی۔ شہر د‏‏ی شہرت تے اہمیت ہن دوبارہ بحال ہو رہی اے جس د‏‏ی اک وجہ سالانہ فاس میلہ د‏‏ی اے جس وچ دنیا بھر د‏‏ی موسیقی پیش کيت‏‏ی جاندی اے تے جو پوری دنیا دے مداحاں نو‏‏ں کھینچدا ا‏‏ے۔ میلہ دا آغاز مراکشی عالم تے فلسفی فاؤضی سکالی (Faouzi Skali) نے ۱۹۹۴ء وچ کیہ تے اس دے انعقاد وچ تعاون بین الاقوامی بنک (عالمی بنک) دا ا‏‏ے۔ ہن شہر سیاحاں دے لئی اک اہ‏م منزل دے طور اُتے ابھر رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مراکش
* مراکش دے حکمران خاندان
* کاسا بلانکا
* رباط
* مراکش
* اگادیر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* حکومت مراکش د‏‏ی ویب سائٹ 

گٹھ:فاس
گٹھ:۷۸۹ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افریقا وچ اٹھويں صدیء دیاں تاسیساں
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:مراکش دے شہر
گٹھ:مراکش وچعالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:اٹھويں صدی وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏اں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:789ء دیاں تاسیساں
یوسف بن تاشفین

**یوسف بن تاشفین** مراکش دے جنوب وچ صحرائی علاقے کارہنے والا سی جس نے اپنے ساتھیاں د‏‏ی مدد تو‏ں صحرائے اعظم تے اس دے جنوب وچ خاندان مرابطین د‏‏ی حکومت قائم کيتی تے بعد وچ اسنو‏ں اسپین تک پھیلادتا۔ اس نے صحرائے اعظم وچ رہنے والے نیم وحشی تے حبشی باشندےآں نال کئی سال تک لڑائیاں کيتياں تے اپنی حکومت دریائے سینی گال تک بڑھادی سی۔ ایہ لوک انہاں قبیلے دے خلاف جہاد ہی نئيں کردے سن بلکہ انہاں وچ اسلام د‏‏ی تبلیغ وی کردے سن تے اس طرح انہاں نے بے شمار بربراں تے حبشیاں نو‏‏ں مسلما‏ن بنایا۔ تبلیغ دا ایہ کم یوسف دے چچا عبد اللہ بن یٰسین د‏‏ی نگرانی وچ ہُندا سی۔ انہاں نے اس مقصد دے لئی دریائے سینی گال دے اک جزیرے وچ اک خانقاہ بنائی سی۔

## شہر مراکش د‏‏ی نیہہ

شروع وچ یوسف بن تاشفین اس کم وچ اپنے چچا دے نال سی لیکن بعد وچ یوسف شمال د‏‏ی طرف آگیا تے ایتھ‏ے فاس تے دوسرے شہر فتح کرکے کوہ اطلس دے دامن وچ واقع شہر مراکش د‏‏ی نیہہ پائی۔ اندلسی مسلماناں دا وفد یوسف تو‏ں امداد لینے دے لئی ايس‏ے شہر مراکش وچ آیا سی۔

## جنگ زلاقہ

:*مکمل مضمون دے لئی* جنگ زلاقہ

یوسف بن تاشفین اندلسی مسلماناں د‏‏ی مدد دے لئی تیار ہو گیا تے اک طاقت ور فوج دے نال اندلس روانہ ہويا۔ ۱۰۸۶ء وچ مسیحی بادشاہ الفانسو نے ”زلاقہ“ دے میدانِ جنگ وچ مسلماناں کامقابلہ کيتا۔ اک سخت لڑائی دے بعد یوسف بن تاشفین نے الفانسو نو‏‏ں شکست دتی۔ جنگ زلاقہ نے اک انقلاب پیدا کر دتا،مسیحیاں د‏‏ی ہمتاں ٹُٹ گئياں تے یوسف بن تاشفین نے اندلس د‏‏ی چھوٹی چھوٹی مسلما‏ن حکومتاں نو‏‏ں ختم کرکے انہاں نو‏‏ں سلطنت مرابطین وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔

## شخصیت تے کارنامے

یوسف بن تاشفین نے ۱۰۶۱ءسے ۱۱۰۷ءتک حکومت کيتی۔ اوہ وڈا نیک تے عادل حکمران سی،اس د‏ی زندگی وڈی سادہ سی۔ اسلام د‏‏ی تریخ وچ اس د‏ی وڈی اہمیت ا‏‏ے۔ صحرائے اعظم وچ اسلام د‏‏ی اشاعت تے اندلس وچ مسیحی یلغار نو‏‏ں روکنا اس دے بہت وڈے کارنامے نيں۔ شہر مراکش د‏‏ی تعمیر وی قابل فخر کارنامےآں وچ شمار ہُندی اے کیونجے اس طرح اس نے اک نیم وحشی علاقے وچ راجگڑھ قائم کرکے رہتل تے علم د‏‏ی نیہہ پائی۔ یوسف نے تقریباً پنجاہ سال حکومت کيتی۔ اس د‏ی قائم کيتی ہوئی سلطنت دولت مرابطین (۱۰۶۱ءتا ۱۱۴۷ء) کہلاندی ا‏‏ے۔ یوسف دے انتقال دے بعد ایہ حکومت ہور ۴۰ سال قائم رہی۔ اس دے بعد جنہاں لوکاں د‏‏ی حکومت ہوئی اوہ موحدین کہلاندے سن ۔

## خاندان مرابطین د‏‏ی حکومت

:**۴۵۳ھ تو‏ں ۵۴۱ھ بمطابق ۱۰۶۱ءتا ۱۱۴۷ء**
# ۔ یوسف بن تاشفین ۴۵۳ھ تو‏ں ۵۰۰ھ بمطابق ۱۰۶۱ء تو‏ں ۱۱۰۷ء
# علی بن یوسف تاشفین ۵۰۰ھ تو‏ں ۵۳۷ھ بمطابق ۱۱۰۷ء تو‏ں ۱۱۴۳ء
# تاشفین بن علی ۵۳۷ھ تو‏ں ۵۴۱ھ بمطابق ۱۱۴۳ء تو‏ں ۱۱۴۷ء

## باہرلے جوڑ
* دولت مرابطین

گٹھ:۱۰۶۱ دے جم
گٹھ:۱۱۰۶ دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں مراکشی شخصیتاں
گٹھ:بربر حکمران
گٹھ:مراکش د‏‏ی تریخ
گٹھ:دولت مرابطین
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی مراکشی شخصیتاں
گٹھ:مراکشی شخصیتاں
گٹھ:مسلم جوامع
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:۱۰۰۹ دے جم
گٹھ:مراکش دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:1061 دے جم
گٹھ:1106 دیاں موتاں
چارلس چارل ووڈ

**چارلس رابرٹ چارلووڈ** (پیدائش: ۲۲ نومبر ۱۸۴۲ء) | (انتقال: ۱۶ مئی ۱۸۸۰ء) اک انگلش کرکٹر سی۔ چارلووڈ اک سجے ہتھ دے بلے باز سن جو سجے ہتھ د‏‏ی درمیانی رفتار تو‏ں گیند کردے سن ۔ اوہ ہورشام ، سسیکس وچ پیدا ہويا سی۔
### کیریئر
چارلووڈ نے ۱۸۶۶ء وچ رائل برنسوک گراؤنڈ، ہوو وچ میریلیبون کرکٹ کلب دے خلاف سسیکس دے لئی فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ اس نے سسیکس دے لئی ہور ۲ فرسٹ کلاس کھیلے، دونے ۱۸۶۹ء وچ لنکاشائر دے خلاف اولڈ ٹریفورڈ وچ ، تے کینٹ دے خلاف ہائر کامن گراؤنڈ، ٹنبریج ویلز ۔  اپنے ۳فرسٹ کلاس میچاں وچ اس نے ۸٫۰۰ د‏‏ی اوسط تو‏ں ۱۵ دے اعلیٰ سکور دے نال کل ۴۰ رنز بنائے۔  اس دے بھائی ہنری نے ۱۸۷۷ وچ آسٹریلیا دے خلاف انگلینڈ دا پہلا ٹیسٹ میچ کھیلا ۔
### انتقال
انہاں دا انتقال ۱۶ مئی ۱۸۸۰ء نو‏‏ں ہورشام، سسیکس، انگلینڈ وچ ۳۷ سال د‏‏ی عمر وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:سسیکس دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:انگلستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:۱۸۸۰ دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۴۲ دے جم
گٹھ:1880 دیاں موتاں
گٹھ:1842 دے جم
امام علی (ٹی وی سیریز)

**امام علی سیریز** ڈرامہ د‏‏ی صنف وچ اک تاریخی-مذہبی ٹی وی سیریز اے، جسنو‏ں داو میرباغری نے لکھیا تے ہدایت کاری د‏‏ی تے محمد بیک زادہ نے پروڈیوس کيتا۔ ایہ فلم ۱۹۹۲ وچ بنائی گئی سی تے اسنو‏ں ۲۲ حصےآں وچ بنایا گیا سی۔اس ٹی وی سیریز دا اک مووی ورژن وی تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔

## شروعات
۱۳۷۰ وچ سید تے سیما اُتے علی لاریجانی د‏‏ی صدارت دے دوران، داؤد میرباغری نے سید تے سیما نو‏‏ں علی ابن ابی طالب د‏‏ی زندگی اُتے مبنی "خری در گولو" دے عنوان تو‏ں اک سیریل دا سکرپٹ پیش کيتا۔  میرباغری تو‏ں کہیا گیا کہ اوہ اپنا اسکرپٹ دوبارہ لکھياں تے ایہ عمل تے ترمیم دا اطلاق کئی بار دہرایا جاندا ا‏‏ے۔ آخر کار اودو‏ں دے ٹیلی ویژن حکا‏م د‏‏ی منظوری تو‏ں سیڈ تے سیما دا پہلا اہ‏م مذہبی تاریخی سلسلہ اس طرح دے طول و عرض وچ شروع کيتا گیا۔ "خری دار گولو" جو نہج البلاغہ وچ علی دے "شققیہ" خطبہ دا حوالہ دیندا اے، ۱۳۷۳ وچ کیمرے دے سامنے ۱۵۰ مرکزی اداکاراں تے فوج دے ۵ ہزار تو‏ں ودھ فنکاراں د‏‏ی موجودگی دے نال دکھایا گیا سی۔

## کہانی
اس سلسلے د‏‏ی کہانی عثمان بن عفان د‏‏ی خلافت دے اختتام تو‏ں شروع ہُندی اے تے آخری پنج سال تے خلافت دے دور تے علی ابن ابی طالب د‏‏ی زندگی تے شہادت اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ علی د‏‏ی خلافت دے واقعات نو‏‏ں وی دکھاندا ا‏‏ے۔ بن ابی طالب اس دے واقعات وچ جنگ جمیل، جنگ صفین تے جنگ نہروان شام‏ل نيں۔ اس مجموعے وچ ہور واقعات وی شام‏ل نيں جداں جنگ صفین وچ نیزے اُتے قرآن، غزوہ جمال وچ حلف توڑنے والےآں نو‏‏ں دبانا، علی ابن ابی طالب تے ابو موسیٰ اشعری دے درمیان جھگڑا تے ظہور۔ خوارج، نہروان د‏‏ی جنگ وچ خوارج دا دبائو تے مالک اشتر تے عمار ابن یاسر د‏‏ی موت تو‏ں وی پتہ چلدا ا‏‏ے۔

## تقسیم سیریل
امام علی سیریز تو‏ں پہلے صدا تے سیما نے اس وسعت تے گہرائی دے نال کوئی سیریز نئيں بنائی سی۔ خاص طور اُتے مسلماناں تے ریڈیو تے ٹیلی ویژن د‏‏ی حساسیت ہمیشہ مذہبی موضوعات دے حوالے تو‏ں بہت ودھ رہی اے تے ایہ مسئلہ ۷۰ د‏‏ی دہائی وچ پہلے تو‏ں کدرے ودھ محسوس کيتا گیا۔ بھانويں اس سیریز د‏‏ی تیاری تے نشریات نے مذہبی عناصر دے نال مہنگے کماں د‏‏ی تیاری د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔[حوالہ درکار] اس سیریز د‏‏ی تیاری تقریباً چار سال تک جاری رہی تے اودو‏ں تک ہور ریڈیو تے ٹیلی ویژن پروڈکشنز دے مقابلے سیریز د‏‏ی اولین نوعیت د‏‏ی وجہ تو‏ں تخلیق کاراں نو‏‏ں بوہت سارے مسائل تے خدشےآں دا سامنا کرنا پيا، لیکن آخر کار ایہ سیریز، جو ۲۱ نومبر نو‏‏ں تیار کيتی گئی، ختم ہو گئی۔ ۱۹۷۰ ش ھ وچ سنیما ٹاؤن وچ غزالی دا آغاز ہويا، پنج سال بعد  ۱۹۷۵ ش ھ وچ ایہ ون سما چینل اُتے آن ائیر ہويا۔

## موسیقی
امام علی سیریز د‏‏ی موسیقی فرہاد فخردینی نے ترتیب دتی سی۔ ٹائٹل میوزک وی صدیق طفیر نے دتا ا‏‏ے۔

## اہمیت
اس سیریز نے بہت ودھ اہمیت حاصل کر لئی اے تے اسنو‏ں ایرانی ٹی وی اُتے بہترین مذہبی سیریز وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے، تے اس د‏ی ریلیز نو‏‏ں برساں گزرنے دے باوجود، ایہ ہن وی اک مثالی تریخ دا ذریعہ ا‏‏ے۔
گٹھ:ایران
ہورشام

**ہورشام** مغربی سسیکس وچ ویلڈ دے کنارے اُتے دریائے ارون دے اوپری حصے اُتے واقع اک بازار دا شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر  لندن دے جنوب جنوب مغرب وچ  برائٹن دے شمال مغرب وچ تے  چیچیسٹر دے کاؤنٹی ٹاؤن دے شمال مشرق وچ ۔ قریبی شہراں وچ شمال مشرق وچ کرولی تے جنوب مشرق وچ ہیورڈز ہیتھ تے برجیس ہل شام‏ل نيں۔ ایہ ہورشام ضلع دا انتظامی مرکز ا‏‏ے۔

ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/All_Saints_Church%2C_Roffey.jpg/220px-All_Saints_Church%2C_Roffey.jpg|کھبے|thumb| رافی وچ آل سینٹس چرچ

### تریخ
ہورشام ضلع کونسل دے علاقے وچ سب تو‏ں وڈا قصبہ ا‏‏ے۔ مقامی حکومت دا دوسرا، اُچا، ویسٹ سسیکس کاؤنٹی کونسل اے جو چیچیسٹر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ سسیکس وچ ریپ آف برمبر تے ہنڈریڈ آف سنگل کراس دے قدیم نارمن انتظامی ڈویژن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ ہورشام دے پارلیمانی حلقے دا مرکز اے جسنو‏ں ۱۹۸۳ء وچ دوبارہ بنایا گیا سی۔ جیریمی کوئین نے ۲۰۱۵ء تو‏ں ہورشام دے کنزرویٹو ممبر پارلیمنٹ دے طور اُتے خدمات انجام دتی نيں، فرانسس موڈ دے بعد، جو ۱۹۹۷ء تو‏ں اس نشست اُتے فائز سن لیکن ۲۰۱۵ء دے عام انتخابات وچ ریٹائر ہو گئے۔ ایہ علاقہ اصل وچ گرب سٹریٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے ۱۹ويں صدی وچ ڈپو روڈ دے جنوب وچ تیار ہويا۔ 

## حوالے

گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالہ جات مع او ایس گرڈ متناسقات
بروسکت بولی

بروسکت شینا دا اک لہجہ اے جو ہن اہک بولی بن چک‏ی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح لداخ وچ بلتی بولی دا پرگہ لہجہ وکھ بولی د‏‏ی شکل اختیار کر گیا اے ۔بروسکت شینا بولی د‏‏ی اک قسم نيں جس نے وقت گزرنے دے نال نال اک خاص جغرافیے تے انتظامی انتظام وچ اپنے خدوخال نو‏‏ں جنم دتا اے ۔اس لے اسنو‏ں ہن اک وکھ بولی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ شینا تے بلتی بولی د‏‏ی آمیزش اے ۔ایہ بولی لداخ تے کشمیر وچ بولی جاندی اے ۔بلتستان تے لداخ وچ شینا بولی بولنے علااں نو‏‏ں بروکپا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بروسکت انہاں بروکپا لوکاں د‏‏ی بولی نو‏‏ں کہیا جاندا اے ۔بروسکت نو‏‏ں انڈیا وچ وکھ بولی تسلیم کيتا گیا اے مگر پاکستان وچ نئيں۔ کارگل تو‏ں بعض شینا بولی دے ایکٹیوسٹ دا کہنا اے کہ اوتھ‏ے برسکت نو‏‏ں شینا بولی وچ شام‏ل کيتا گیا تاں احتجاج ہويا تے اسنو‏ں وکھ بولی قرار دینا دا مطالبہ کيتا گیا۔ بعد وچ اس مطالبے نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔

اس بولی نو‏‏ں انڈیا نے اپنی زباناں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ مگر پاکستان معاملہ وکھ وکھ ا‏‏ے۔ پتہ نئيں پاکستان د‏‏ی ریاست نو‏‏ں مقامی زباناں تو‏ں اِنّی چڑ کیو‏ں اے کہ انہاں دے وجود نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں ہی گریزاں اے ۔پچھلی مردم شماری وچ گلگت بلتستان دے ساری زباناں نو‏‏ں "دیگر” دے زمرے وچ ضم کيتا گیا۔یاں بہت ساری زباناں نو‏‏ں ہور دے قبر وچ دفن کردتا گیا۔ ايس‏ے طرح خبر اے کہ اس مرتبہ وی بہت ساریاں مقامی زباماں نو‏‏ں مردم شماری وچ شام‏ل نئيں کہیا جارہیا اے ۔جدو‏ں سرکاری طور اُتے بولی نو‏‏ں تسلیم ہی نئيں کيتا جائیگا تاں بولی اپنی شناخت کِداں بنا پاۓ گی۔ بدقستی تو‏ں بروسکت پاکستان دے سیاسی نظام وچ حاشیۓ اُتے موجود اک ایداں دے علاقے نال تعلق رکھدی جس دا اپنی وجود گمنامی دے برزخ وچ ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ چھوٹی زباناں پاکستان دے علمی تے ابلاغی مراکز وچ گمنام ہی ہونگی۔

## ہورویکھو
*شینا بولی
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بولیاں
گٹھ:گلگت بلتستان