open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
نیوَخ لوک

thumb|230px|نیوَخ لوکاں دا اک گروہ
thumb|230px| دو نیوَخ شکاری
**نیوَخ** یا **نیوَخی** (روسی بولی: Нивхи, انگریزی: Nivkh) یا **گلیک** اک انسانی نسلی گروہ ہے جو روس دے مشرق بعید وچ سخالین جزیرے تے خبارووسک کرائی وچ آمور دریا دے سمندر نال مل جان والے علاقے وچّ رہندا ہے ۔ ایہہ اس علاقے دے سبتوں پرانے نواسی منے جاندے ہن ۔ پرانےویلے  وچّ ایہہ گرمیاں وچّ سمندری ساحل دے پار اتے سردیاں وچّ ساحلاں  توں ہٹکے ندی - دریاواں دے کول مچھیرےآں اتے شکاریاں دا جیون بسر کردے سن ۔ سنّ 2002 دی روسی جنگننا وچّ ایہناں دی  آبادی صرف 5،287 گنی گئی سی ۔ ایہناں دی بولی بالکل نویکلی ہے اتے اسدا کسے وی ہور معلوم بولی نال تعلق نہیں ، حالانکہ اس بولی دے اندر چار معلوم ذیلی بولیاں ہن ۔ 

## اتہاس
منیا جاندا ہے کہ نیوَخاں دے پوروج سائبیریا وچّ بائیکال جھیل توں چڑھدے وچّ اج توں 10،000 سال توں وی پہلاں پجے ۔ نیوَخاں دے بعد اس علاقے وچّ بہت سارے ہور قبیلے آئے جنہاں توں نیوَخاں نوں بہت ہانِی ہوئی ۔ پہلاں اتھے تنگسی لوک آئے ، جنہاں دے اک مانچھُو - قبیلے نے نیوَخاں توں لگان لینا شروع کر دتا ۔ 19ویں صدی تکّ اس علاقے وچّ روسی سلطنت دا قبضہ ہو گیا اتے روسی کاسکاں نے نیوَخ زمیناں نوں اپنا بناکے نیوَخاں نوں اک چھوٹا - جیہا بے مایہ قبیلہ بنا چھڈیا ۔ موجودہ ویلے وچّ بہت سارے نیوَخاں نے روسی رہن - سہن اتے کھان - پین اپنا لیا ہے ۔ مذہبی نظر توں زیادہتر نیوَخ اوجھا پرتھا وچّ ایمان رکھدے ہن حالانکہ کجھ نے روسی عیسائی دھرم اپنا لیا ہے ۔ 
## ایہ وی ویکھو
* سخالین
* خبارووسک کرائی
* سائبیریا
* تنگسی لوک

## حوالے


گٹھ:سخالین
گٹھ:خبارووسک کرائی
گٹھ:سائبیریا
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
انوشکا شرما

**انُوشکا شرما** (; جنم 1 مئی 1988) اک بھارتی فلمی اداکارہ، پروڈیوسر اتے ماڈل ہے۔ اوہ بالیوڈّ وچّ کم کردی ہے۔ انوشکا بھارت دیاں سبھ توں ودھیرے پیسہ کماؤن والیاں اداکاراں وچوں اک ہے۔

## فلماں

## حوالے

## باہری کڑیاں

* 
* 

گٹھ: 1988ء دے جم
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
کاتُون دریا

thumb|230px|تنگر گاؤں دے پاس کاتُون دریا
[thumb|230px|[التائی لوکراج وچ کاتُون دریا  دا اک فوٹو]]
**کاتُون دریا** (روسی: Катунь, انگریزی: Katun) روس دے سائبیریا علاقے وچ التائی لوکراج تے التائی کرائی  وچ واقع اک ٦٨٨ کلومیٹر لمبا دریا ہے۔ ایہ التائی پہاڑاں دے سب توں اُچے پہاڑ، بیلخا پہاڑ(Белуха, Belukha) اُپر واقع گلیشئر توں شروع ہندا ہے تے اگے چلکے بیسک شہر توں ٢٦ کلومیٹر دکھن لہندے وچ اسدا بیا دریا دے نال ملاپ ہو جاندا ہے، جسدے بعد ملی ہوئی دھارا سائبیریا دا مہان اوب دریا کہلاتی ہے۔ بیا دریا دا کل جلسمبھر علاقہ ٦٠،٩٠٠ مربع کلومیٹر ہے۔ ایہ ہر سال نومبر توں ادھ یا دسمبر دی شروعات وچ جم جاندا  ہے تے اپریل وچ جاکے پھر پگھل جاندا ہے۔ 

## معاون دریا
کاتُون دریا وچ  کچھ ہور معاون دریا اپنا پانی سُٹدے نیں۔ انہاں وچ ارگت دریا(Argut), چیا دریا(Chuya), کوکسا دریا (Koksa) تے سیما دریا (Sema) شامل نیں۔

## ایہ وی ویکھو
* اوب دریا
* بیا دریا
* سائبیریا
* جلسمبھر

## حوالے


گٹھ:سائبیریا دے دریا
گٹھ:روس دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ
گٹھ:دنیا دے دریا
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:التائی کرائی
گٹھ:التائی لوکراج
گٹھ:سائبیریا
پرتگیزی سلطنت

** پرتگیزی سلطنت** (), جاں **پرتگالی ودیشی سامراج** (*Ultramar Português*) جاں **پرتگالی بستیوادی سامراج** (*Império Colonial Português*), اتہاس دی پہلا عالمی سلطنت سی۔ ایہہ یورپی بستیوادی سامراجاں وچوں سبھ توں ودھ عمر والا سامراج وی سی جو چھ صدیاں قایم رہا؛ 1415 وچّ سیؤتا اتے قبضے توں لے کے 1999 وچّ مکاؤ نوں واپس سونپن تکّ جاں 2002 وچّ چڑھدا تیمور نوں خدمختیاری دین تکّ۔ ایہہ سامراج انا وڈا سی کہ اس دے راجکھیتر ہن دنیا دے 52 وکھو-وکھو خدمختیار ملک ہن۔

## حوالے

## کتاباں

* Andrada (undated). *The Life of Dom John de Castro: The Fourth Vice Roy of India*. Jacinto Freire de Andrada. Translated into English by Peter Wyche. (1664) Henry Herrington, New Exchange, London. Facsimilie edition (1994) AES Reprint, New Delhi. ISBN 81-206-0900-X.
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*

## باہری کڑیاں
*Portuguese Empire Timeline
*The First Global Village by Martin Page
*The Portuguese and the East (in Portuguese, Chinese, Japanese and Thai) with English introduction.
*Dutch Portuguese Colonial History Dutch Portuguese Colonial History: history of the Portuguese and the Dutch in Ceylon, India, Malacca, Bengal, Formosa, Africa, Brazil. Language Heritage, lists of remains, maps.

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:پرتگال
بیا دریا

**بیا دریا**( روسی : Бия , انگریزی : Biya )روس دے سائبیریا علاقے وچّ التائی لوکراج اتے التائی کرائی  وچّ واقع اک 301 ک م لمبا دریا ہے ۔ ایہہ تیلیتسکوئے جھیل ( Озеро Телецкое , Teletskoye lake ) توں شروع ہندا ہے اتے اگے چلکے بئسک شہر توں 26 ک م دکھن - لہندے وچّ اسدا کاتُون دریا دے نال ملاپ ہو جاندا ہے ، جسدے بعد ملی ہوئی دھارا سائبیریا دا مہان اوب دریا  کہلاتی ہے ۔ [ 1 ] بیا دریا دا کل جلسمبھر علاقہ 37،000 مربع کلومیٹر ہے ۔ ایہہ ہر سال نومبر توں وچکار جاں دسمبر دی شروعات وچّ جم جاندا ہے اتے اپریل وچّ جاکے پھر پگھل جاندا ہے ۔ اسدی ودھ توں ودھ گہرائی 28 فٹّ ( 8.5 میٹر ) ہے اتے اس اتے بئسک شہر تکّ بحری آواجائی چلدی ہے ۔ 

## ایہ وی ویکھو
*تیلیتسکوئے جھیل 
*اوب دریا
*کاتُون دریا
*سائبیریا 
*جلسمبھر

## حوالے


گٹھ:سائبیریا دے دریا
گٹھ:روس دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دے دریا
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:دنیا دے دریا
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:التائی کرائی
گٹھ:التائی لوکراج
گٹھ:سائبیریا
تیلیتسکوئے جھیل

thumb|230px|جھیل دا دکھنی ساحل

** تیلیتسکوئے جھیل** ( روسی: Теле́цкое о́зеро , اوژیرو تیلیتسکوئے ؛ التائی بولی : Алтын Кӧл , التئن کول ، مطلبّ : سنہری جھیل ؛ انگریزی : Lake Teletskoye ) روس دے التائی لوکراج وچّ التائی پربتاں دے درمیان واقع اک جھیل ہے ۔ سمندر پدھر توں 434 میٹر اتے واقع  ایہہ جھیل 78 کلومیٹر لمبی ، 5 کلومیٹر چوڑی اتے 325 میٹر ڈونگھی ہے ۔ ایہہ التائی پہاڑاں وچّ سئلیوگیم​ پہاڑی سلسلے  اتے لہندے سائن پہاڑی سلسلے دے ملن تھاں اتے واقع  ہے ۔ 

 
## جانکاری
تیلیتسکوئے جھیل دا ستہی رقبہ 233 مربع کلومیٹر  ہے اتے ایہہ اپنے صاف پانی لئی مشہور ہے جس وچّ 6 اتے 14 میٹر تکّ ویکھیا جا سکدا ہے ۔ اس جھیل وچّ لگبھگّ 70 دریا اتے 150  جھرنے چشمے  اپنا پانی لے جاندے ہن ، جنہاں وچوں چُلیشمان دریا( Чулышман , Chulyshman ) سبھتوں وڈا ہے ۔ جھیل توں اک مکھ دریا پانی بہاء لے جاندا ہے ۔ ایہہ بیا دریا ہے ، جو اگے جاکے کاتُون دریا دے نال سنگم کرکے سائبیریا دا مشہور اوب دریا کہلاندا ہے ۔ 

## التائی مانتا
مقامی التائی لوکاں دی جھیل دے بارے وچّ اک لوک - مانتا ہے جسدے آدھار اتے اس جھیل دا التائی بولی  وچّ نام آلتئن کول پیا ، جسدا مطلبّ سونے والی جصیل ہے ۔ کیہا جاندا ہے کہ پرانے ویلے وچّ اک امیر آدمی دے کول اک سونے دی اٹّ سی جس توں اوہ کھانا خریدنا چاہندا سی ۔ اوہ پورے التائی علاقے وچّ گھمیا لیکن اسنوں اجیہا کوئی نہیں ملیا جو اسنوں کھانا ویچے ۔ آخرکار جھنجھلا دے اسنے جھیل وچّ اپنی اٹّ سٹّ دتی ، جس توں اس جھیل دا نام پیا ۔  

## تیلیتسکوئے جھیل نال جُڑے  کجھ نظارے

 

## ایہ وی ویکھو
*بیا دریا 
*اوب دریا
*کاتُون دریا
*سائبیریا 
*جلسمبھر

## حوالے


گٹھ:سائبیریا دیاں جھیلاں
گٹھ:روس دیاں جھیلاں
گٹھ:التائی کرائی
گٹھ:التائی لوکراج
گٹھ:سائبیریا
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:آبی جغرافیہ
التائی بولی

[thumb|230px|20ویں صدی دے شروع وج کجھ [التائی لوک ]]
**التائی بولی** (روسی : Горно - алтайские языки , انگریزی : Altay language ) روس دے سائبیریا  علاقے دے التائی لوکراج اتے التائی کرائی  وچّ بسنے والے التائی لوکاں دی  ماں بولی ہن جو ترکی بولی- پروار دی میمبر ہے ۔ سنّ 1992 وچّ اسنوں ماں بولی دے روپ وچّ بولن والیاں دی گنتی 20،000 اندازا کیتی گئی سی جدوں کہ سنّ 2002 وچّ اسنوں ماں بولی جاں ہور روپ وچّ جاننے والیاں کیتی گنتی 70،000 گنی گئی ۔ اسدی دو مکھ لہجے ہن - شمالی التائی اتے دکھن التائی ۔ اس بولی نوں مکھت: سرلیک لپی دے استعمال نال لکھیا جاندا ہے ۔ روس دے علاوہ ایہہ منگولیا اتے چین دے کجھ گوانڈھی علاقیاں وچّ وی بولی جاندی ہے ۔

## ایہ وی ویکھو
*التائی لوک
*سائبیریائی ترک بولیاں
*التائی لوکراج
*التائی کرائی

## حوالے


گٹھ:سائبیریا دیاں بولیاں
گٹھ:روس دیاں بولیاں
گٹھ:التائی کرائی
گٹھ:التائی لوکراج
گٹھ:سائبیریا
گٹھ:ترک بولیاں
گٹھ:سائبریائی ترک بولیاں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
نجیب احمد دی گمشدگی

نجیب احمد، جواہر لال نہرو یونیورسٹی، دلی دا اک طالب علم ہے۔ اوہ 15 اکتوبر 2016  دے بعد کیمپس توں گمّ ہو گیا ہے۔ اوہ ایم ایس سی بائیوٹیکنالوجی پہلے سال دا طالب علم ہے۔  14 اکتوبر 2016 نوں اس دے اتے سجے-پکھی ایبیویپی دے وچکر جھگڑا ہویا۔ 

جواہر لال نہرو یونیورسٹی ٹیجر  ایسوسی ایشن (JNUTA) نے JNU انتظامیہ نوں اس مدعے پرتی بیرکھی اتے پکھپاتی پربندھن لئی ذمہ وار ٹھہرایا ہے۔ JNUTA نے یونیورسٹی ولوں جاری 25 نکاتی بلیٹن دی وی تنقید کیتی ہے کہ جان بجھ کے ایہہ تتھّ چھڈّ دتا ہے کہ اک رات پہلاں ہوئے جھگڑے دے دوران احمد تے حملہ کیتا گیا سی۔ نجیب احمد دی  ماں فاطمہ نفیس نے وی JNU انتظامیہ تے دوش لایا ہے۔

روس وچ، JNU طالب علماں نے انتظامی عمارت نوں 20 گھنٹے گھیری رکھیا۔ نجیب دے ماپیاں دی شکایت دے آدھار تے وسنتکنج پولیس نے  اک اغوا اتے غلط قید کر رکھن لئی ایف آئی آر دائر کیتی ہے۔ ایہہ وی رپورٹ ہے کہ نجیب دے جیون دا انت کرن دی اک کوشش ایہہ وی رپورٹ ہے کہ ہو سکدا نجیب کسے چھوٹے جہے شہر وچّ گپت طور تے رہن لئی چلا گیا ہووے۔

دلی پولیس نجیب دے ٹھکانے بارے جانکاری دین لئی 100,000 روپئے دے انعام دا اعلان کیتا ہے۔ دلی پولیس دیاک وشیش پڑتالیا ٹیم (ایس.آئی.ٹی.) اس کیس دی پڑتال کر رہا ہے۔ ایہہ رپورٹ کیتا گیا سی اس دے ہوسٹل دے کمرے وچ ملے نسخیاں توں پتہ چلدا ہے کہ لاپتا JNU ودیارتھی نجیب احمد دا لاپتا ہون توں پہلاں ڈپریشن اتے اوبسیسو-کمپلسو وکار (اوسیڈی) لئی علاج کیتا جا رہا سی۔

## حوالے

## باہری جوڑ
* Jawaharlal Nehru University Summary & update of the Events

گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی
گٹھ:بھارت
جواہر لال نہرو یونیورسٹی

**جواہرلال نہرو یونیورسٹی**، (انگریزی: Jawaharlal Nehru University, ) اختصار وچّ جے.این.یو، نویں دلی دے دکھنی حصے وچّ واقع  اک مرکزی یونیورسٹی ہے۔ ایہہ منکھی وگیان، سماج وگیان، وگیان، قومانتری ادھٔین وغیوہ مضموناں وچّ اچّ پدھر دی سکھیا اتے جانچ کارج وچّ جٹے بھارت دے آگوُ ادارےآں وچوں اک ہے۔ جے.این.یو نوں نیشنل اسیسمینٹ اینڈ ایکریڈیشن کونسل (این.اے.سی.سی) نے جولائی 2012 وچّ کیتے گئے سروے وچّ بھارت دی سبھ توں ودھیا یونیورسٹی منیا ہے۔ این.اے.سی.سی نے یونیورسٹی نوں 4 وچوں 3.9 گریڈ دتا ہے، جو کہ دیس وچّ کسے وی تعلیمی ادارے نوں ملیا اچتم گریڈ ہے۔ 

## اتہاس
جے.این.یو دا قیام 1969 وچّ اسمبلی دے اک ایکٹ دے تحت ہوئی۔ اس دا نام جواہرلال نہرو، آزاد بھارت دے پہلے وزیر اعظم ، دے ناں تے رکھیا گیا۔ اس دے پہلے وائس چانسلر جی. پارتھسارتھی سن۔ اس دے قیام دا مکھ مقصد بھارت وچّ اچّ سکھیا لئی اک اچتم ادارہ بناؤنا سی۔

## باہری جوڑ
* ودیارتھی دفتری ویبسایٹ
* جے.اینّ.یو. دفتری ویبسایٹ
* جے.اینّ.یو داخلہ ویبسایٹ 
* یونیورسٹی ودیارتھی سنگھ دے پردھان کنہیا کمار دی نٹرویو، خبر، 9 مارچ 2016.
## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں یونیورسٹیاں
گٹھ:جواہرلال نہرو یونیورسٹی
گٹھ:بھارت دے تعلیمی ادارے
گٹھ: یونیورسٹیاں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
تیل بلحاظ دیس

thumb|تیل پیداوار دیس
ایہ فہرست ممالک بلحاظ تیل ذخائر ہے جس دیاں ساریاں معلومات ورلڈ فیکٹ بک توں لئیاں گئیان نیں۔

## حوالے

گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ دیس
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
لڑاکا جہازاں دی لسٹ

ایہ لسٹ مکھ روپ وچ ہوا توں ہوا وج لڑائی کرن والے لڑاکا جہازاں دی  ہے۔

## لسٹ

## نوٹ

## حوالے

## کتاباں
*
*
*
*
*

گٹھ:لڑاکا جہاز
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
لیمبورگینی اوینٹاڈور

**لمیبورگینی اویٹاڈور** اک وشکارلے انجن آلی کھیڈ کار اے جینوں اٹلی دی کمپنی لیمبورگینی بناندی اے۔ ایہ 28 فروری 2011 نوں جینیوا موٹر میلے تے پہلی آری ویچنا شروع کیتی گئی سی۔ اینے لیمبورگینی دی پرانی وی 12 گڈی مرچیلاگو دی تھاں لے لئی اے۔ مارچ 2016 تک لیمبورگینی نیں 5000 اویٹاڈور بنا چکی سی۔

لیمبورگینی نے اوینٹاڈور لئی 50 وریاں بعد اک نواں وی 12 انجن ڈیزائن کیتا۔ ایدا 6.5 لٹر دا انجن 690 ہارس پاور بناندا اے۔ ایدا گیئرباکس 7 گیئراں آلا  اک کلچ آلا آٹومیٹک اے جیڑا 50 ملی سیکنڈ وچ گی‏ئر بدلدا اے۔ اوینٹاڈور دا وزن 1,575 کلوگرام اے۔

لیمبورگینی دے بوس نے اوینٹاڈور دے بارے وچ آکھیا سی کہ اے لیمبورگینی دی پہلی گڈی اے جیدے وچ سپیڈ دی تھاں ہینڈلنگ سب توں ضروری شے اے۔ اس دے باوجود اوینٹاڈور لیمبورگینی دی سب توں تیز گڈی اے۔ اے 0 توں 100 کلومیٹر فی کینٹے دی سپیڈ صرف 2.9 سیکنڈ وچ اکیسیلیریٹ کردی اے۔ ایہ 370 کلومیٹر فی کینٹے دی سپيڈ تک جا سکدی اے۔ ٹائراں دی گرپ چنگی رکھن لئی سارے ٹائراں نوں انجن دا زور جاندا اے۔ اس لئی اینوں چلان لئی سب توں آسان لیمبورگینی سمجیا جاندا اے کیونجے پرانیاں لیمبورگینیاں چلانا بوت اوکھا ہوندا اے۔

## سپر ویلوچے
لیمبورگینی اپنی وی 12 کھیڈ کاراں دا اک خاص ورژن بناندی اے جینوں سپر ویلوچے (*SuperVeloce*) کیندے نیں۔ ایدا مطلب اطالوی وچ بوت تیز ہوندا اے۔ لیمبورگینی اوینٹاڈور سپر ویلوچے مارچ 2015 وچ وکھائی گئی سی۔ ایدے وچ انجن نوں اور طاقت دے دتی گئی سی جس نال اودی طاقت 750 ہارس پاور ہوگئی۔ ایدا وزن وی 50 کلوگرام کٹا دتا گيا تے ہوا دا دباؤ 180٪ ودا دتا گيا جس نال اے روڑ نال چپک جاندی اے۔ سٹیرنگ وہیل وی الیکٹراک کردتا گيا جس نال اے بوت تیز سپیڈاں اتے موڑ کٹ سکدی اے۔
پرندیاں دی کانفرنس

**پرندیاں دی کانفرنس** (  ) لگپگ 4500 سطراں دا فارسی وچّ فرید الدین عطار دا لکھیا شعری شاہکار ہے۔

اس نظم وچّ، دنیا  دے پنچھی ایہہ فیصلہ کرن لئی سبھا کردے ہن کہ اوہناں دا راجا کون ہووے۔ اوہناں سبھناں وچوں سیانا،چکیراہا، سجھا دندا ہے کہ اوہناں نوں دنت کتھائی سیمرغ ( خیالی ایرانی پرندہ جو موٹے طور تے لہندے دے فوئینکس  دے سامان ہندا ہے) دی تلاس کرنی چاہیدی ہے۔ چکیراہا پرندیاں دی اگوائی کردا ہے، جہناں وچوں ہریک کسے منکھی نقص دی نمائندگی کردا ہے جہڑا بندے نوں بدھ نہیں بنن دندا۔ جدوں اخیر تیہہ پرندیاں دا ٹولا سیمرغ دی بستی پہنچدا ہے، اتھے بسّ اک جھیل ہے جس وچّ اوہ اپنا عکس ویکھدے ہن۔

فارسی وچّ بہترین نظم ہون دے علاوہ، ایہہ کتاب دو شبداں - سیمرغ (خیالی ایرانی پرندہ) اتے سی مرغ (فارسی توں مطلب بنیا تیہہ پرندے) دے وچکار چلاکی والی کھیل اتے منحصر ہے۔

## حوالے

گٹھ:صوفی ساہت
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:کتاباں
گٹھ:فارسی
شہرزاد

**شہرزاد**، ,جاں "شہرزاد" () قصہ گوئی دی مشہور کتاب، الف لیلیٰ وچّ اک کردار ہے اتے اس کتاب وچّ بیان ساریاں کہانیاں اسے دی زبانی بیان کیتیاں گئیاں ہن۔

## کہانی
سمرقند دا اک بادشاہ شہریار اپنی ملکہ دی بے وفائی (اس دے غلام نال عشقَ) توں دکھی ہو کے عورتاں توں ہی اس قدر بدزن ہو گیا کہ اس نے ایہہ دستور بنا لیا کہ روزانہ اک سندر کنواری لڑکی نال شادی رچاؤندا اتے اگلی سویر ہون تے اسنوں قتل کروا دندا۔ آخر اس دے وڈے وزیر دی لڑکی شہرزاد نے اپنی ذات نوں اس عذابِ توں نجات دواؤن دا ارادہ کیتا اتے اپنے والد نوں بڑی مشکل نال راضی کر کے شہریار نال شادی کر لئی۔ ادوں تکّ اوہ 1000 اجہیاں عورتاں نوں مار چکا سی۔

الف لیلیٰ دے مطابق، شہر زاد بہت عقل مند، اتے بہت پڑھن والی لڑکی سی۔ کہانی دے شروع وچّ ہی شہرزاد دا ذکر اس طرحاں ہے:

شہرزاد نے پہلی رات بادشاہ نوں اک کہانی سناؤنی شروع کیتی۔ رات ختم ہو گئی مگر کہانی اک ایسے موڑ تے سی کہ بادشاہ نے شہرزاد نوں ہلاک نہ کیتا کرنے۔ ہر رات شہرزاد کہانی شروع کردی اتے صبح دے قریب ایسے موڑ تے ختم کردی کہ اس وچّ اک نویں کہانی دا لڑ دکھائی دین لگّ پیندا اور برتانت اتنا دلچسپ ہندا کہ بادشاہ اس بارے جانن دی اتسکتا وسّ شہرزاد دا قتل ملتوی کر دندا۔ ایہہ سلسلہ جاری رہا اتے جدوں 1,001 راتاں بیت گئیاں، اتے 1,000 کہانیاں مکّ گئیاں، تاں شہرزاد نے راجے نوں کیہا کہ ہن اس کول کوئی ہور قصہ نہیں۔ ایہناں 1,001 راتاں دوران، بادشاہ نوں اس نال پریم ہو گیا سی، اتے اس نے اسدا جیون بخش دتا، اتے اس نوں اپنی رانی بنا لیا۔

## حوالے

گٹھ:الف لیلیٰ دے کردار
گٹھ:عربی ساہت
گٹھ:الف لیلیٰ
اکبر نامہ

**اکبر نامہ** تیجے مغل بادشاہ اکبر دے راج ویلے (1556–1605) دا اکبر دے دربار دے فارسی-ودوان اتے وزیر، اکبر دے نورتناں وچوں اک، ابو الفضل ابن مبارک دا اکبر دے کہن تے لکھیا سرکاری اتہاس ہے۔
## ہور ویکھو
*بابر نامہ
## حوالے

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تریخ دیاں کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:کتاباں
دیوان شمس تبریزی

***دیوان   کبیر*** جاں ***دیوان   شمس   تبریزی*** () جاں ***دیوان   شمس *** مولانا جلال الدین رومی دے شاہکاراں وچوں اک ہے۔ ایہہ 40,000 توں ودھ شعراں دا مجموعہ ہے اتے ایہدی بولی نویں فارسی ہے اور اسنوں فارسی ساہت دیاں مہانتم رچناواں وچوں اک سمجھیا جاندا ہے۔

*دیوان  کبیر* وچّ اسلام توں پہلاں  شاعری دیاں کئی  صنفاں موجود ہن (یعنی: غزلاں، رباعیاں اتے ترجیئے)۔ اس وچّ (فورجانفر دے اڈیشن مطابق) 44,282 سطراں ہن۔  ایہہ اڈیشن سبھ توں پرانے کھرڑیاں تے آدھارت ہے اتے اس مطابق : 3,229 غزلاں (کلّ سطراں = 34,662); 44 طرزی-بندی (کلّ سطراں = 1698); اتے 1,983 رباعیاں (کلّ سطراں = 7932). بھاویں بوہتے شعراں دی بولی نویں فارسی ہے، کجھ کو عربی، اتے تھوڑیاں جہیاں فارسی/یونانی مکس بولی وچّ وی ہن۔ 'دیوان  شمس تبریزی' نام، رومی دے مرشد اتے دوست شمس تبریزی دے اعزاز وچّ رکھیا گیا ہے۔

## حوالے

 

گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:صوفی ساہت
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:کتاباں
شمس تبریزی

**شمس تبریزی** (فارسی پورا نام: محمد بن علی بن ملک‌داد تبریزی شمس‌الدین،  1185-1248) (582 - 645 ہجری) اک فارسی لسانی مسلمان، فقیر سن۔ اوہ آذربائیجان دے تبریز شہر دے وسنیک سن اتے بڑے اچکوٹی دے صوفی بزرگ سن۔ 
شمس تبریزی بارے اس طرحاں ٹھیک - ٹھیک جانکاری نہیں ملدی جویں رومی بارے ملدی ہے۔ کجھ لوک مندے ہن کہ اوہ کسے سلسلے دے صوفی نہیں سن، بس اک گھمنترو درویش جاں قلندر سن۔ اک ہور سروت توں ایہہ وی حوالہ ملدا ہے کہ شمس دے دادا حشیشن  دے آگو حسن بن سباح دے نائب سن۔ بعد وچّ شمس دے والد صاحب نے سنی اسلام قبول کر لیا۔ لیکن ایہہ گلّ شکی ہندے ہوئے وی دلچسپ اس مطلب  وچّ ہے کہ حشیشن، اسماعیلی فرقے دی اک ٹٹی ہوئی شاخ سی۔ اتے ایہہ اسماعیلی ہی سن جنہاں نے سبھ توں پہلاں قرآن دے ظاہرا (manifest) نوں نکار کے باطنی (latent) یعنی چھپے ہوئے مطلباں  اتے زور دتا، اتے رومی نوں ظاہرا دنیا نوں نکار کے روح دی انتریاترا دی پریرنا دین والے شمس تبریزی ہی سن۔
thumb|خوئی شہر وچّ شمس تبریزی دا مقبرہ
## رومی نال ملاقات
15 نومبر 1244 نوں مولانا رومی دی اک مرد پراسرار شمس الدین محمد بن علی بن ملک داد دی ملاکات ہوئی جنہاں دی ذات وچّ حد درجے کھچ سی۔ شمس تبریز نال اس ملاقات نے مولانا رومی دی کایا ہی پلٹ کر رکھ دتی۔ تمام تنقید نگار اتے اتہاسکار اکمتّ  ہو کے تحریر کردے ہن کہ شمس تبریز علوم ظاہر وچّ ماہر، خوش کلام، شیرین زباں اتے ازیں بالاتر آنکیا جذب و سلوک دیاں منزلاں طے کر چکے سن۔ اوہ درویشاں دی تلاش وچّ شہر در شہر گھمدے پھردے سن۔ ایہی تلاش اوہناں نوں قونیہ وچّ وی لے آئی۔ مولانا نے شمس دے ہتھ اتے بیعت کیتی یعنی اسنُو مرشد منیا اتے اوہناں نوں اپنے گھر لے گئے۔ وکھ وکھ بیاناں توں ایہی نتیجہ نکلدا ہے کہ حضرت شمس دو سال دے لگپگ رومی دے نال رہے۔ اک وار اوہ چلے گئے سن پھر اوہناں نوں موڑ لیاندا گیا۔ دوجی دفعہ جا کے واپس نہ پرتے۔ اک روائت دے مطابق قتل کر دتے گئے۔ 

رومی دی رہنمائی شمس تبریز نے اجیہے جوشیلے انداز وچّ فرمائی کہ رومی نے اوہناں دی شان وچّ نہایت دلفریب غزلاں لکھیاں جنہاں توں جذبے دی گہرائی اتے سمرپن دا پتہ چلدا ہے۔ رومی دی غزل دل دی زبان بنی۔ آپبیتی اتے دل تے لگے ہوئے عشقَ دے داغ بیان ہوئے۔ 

مولانا دا دیوان ،دیوان شمس تبریزی، جسنوں اکثر غلطی نال شمس تبریزی دا دیوان سمجھیا جاندا ہے اس بزرگ نال مولانا دی عقیدت و ارادت دی لازوال یادگار ہے۔ دیوان وچّ شمس دا نام وار وار اس طرحاں آؤندا ہے کہ صاف پتہ چلدا ہے کہ شاعر  دے علاوہ کوئی ہور شخص مراد ہے۔

## حوالے

 

گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:فارسی لکھاری
گٹھ:صوفی بزرگ
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
دبستان مذاہب

**دبستان مذاہب** (فارسی: ‎دبستان مذاهب; مطلب: *دھرماں دا سکول*) 17ویں صدی دی اک فارسی کتاب ہے جس وچّ دکھنی ایشیا دے دھرماں دا مطالعہ تے تجزیہ ہے۔ ایہہ 1655 دے نیڑے-تیڑے لکھی منی جاندی ہے۔ اس دے لکھاری بارے وی وکھ-وکھ وچار ہن۔ لکھاری  نے کتاب وچّ کِتے وی اپنے ناں، جنم دن وغیرہ  دا ذکر نہیں کیتا۔ پہلاں محسن فانی نوں اس دا لکھاری منیا جاندا سی پر اج دے ودواناں نے اک ایرانی، موباد ذوالفقار اردستانی (1615–70) نوں اس دا لکھاری منیا ہے۔

ایہہ کتاب بادشاہ اکبر دے دھرم، دین الٰہی دے اپنے پاٹھ کر کے وی جانی جاندی ہے۔
## ترجمہ
اس دا انگریزی ترجمہ ڈیوڈ شیا اتے اینتھنی ٹرائر نے کیتا جو 1843 وچّ لندن وچّ چھپیا۔ سکھی بارے اس دے پاٹھ دا انگریزی ترجمہ سردار امراؤ سنگھ مجیٹھیا نے اتے انگریزی اتے پنجابی ترجمہ ڈاکٹرگنڈا سنگھ نے کیتا۔
## حوالے

گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:کتاباں
گٹھ:فارسی کتاباں
دین الٰہی

**دین الٰہی** مغل بادشاہ اکبر ولوں چلایا گیا دھرم سی۔ اس نوں کئی اتہاسکار اک نویں مذہبی فلسفہ  وی کہندے ہن۔ اس دھرم دی اساری اکبر نے 1581ء وچّ کیتی۔ دین  الٰہی نوں سارے دھرماں دا سر وی کہندے ہن۔ اس وچّ لگپگ سارے دھرماں دیاں چنگیاں گلاں لئیاں ہن۔ پر ڈاکٹر. ایشوری پرساد دا وچار ہے کہ دین  الٰہی اوہناں لوکاں دا اتحاد سی جو بادشاہ دے مذہبی نظریعے دے سپورٹر سن۔
## دین  الٰہی دے اصول
*دین  الٰہی دی میمبر بنن دی اک خاص ودھی سی۔ اس مطابق میمبر بنن دا چاہوان بندے کسے ایتوار نوں دربار وچّ پیش ہندا سی اتے اپنی پگّ اکبر دے پیراں وچّ رکھ کے میمبر بنن دی دعا کردا سی۔ اکبر پگّ چکّ کے اسدے سر اتے بنھ دندا سی
*دین الٰہی دے میمبر خدا نوں سرو شکتی مان مندے سن اتے اکبر نوں مذہبی نیتا مندے سن۔
*اس دے میمبر اﷲ ہو اکبر اتے جلۃ جلال ہو کہہ کے اک دجے دا سواگت کردے سن۔
*ایہناں نوں دوسرے دھرماں پرتِ سہنشیل دا ورتاؤ کرنا ہندا سی۔ کسے وی دھرم دی نکھیدھی کرن دی سخت مناہی سی۔
*اوہ لوک سورج دی پوجا کردے سن اتے اگنی دیوتا نوں پوتر مندے سن۔
*اس وچّ ماس کھان دی پوری طرح  مناہی سی پر ایہہ اصول کٹڑتا نال لاگوُ نہی سی۔

## ہور ویکھو
*اکبر نامہ

گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:مذہب
رباعی

**رباعی** (اردو، فارسی، عربی :رباعی) اک فارسی شعری-روپ ہے۔ رباعی شبد دا اصل عربی بولی دا شبد 'ربا' ہے، جس دا مطلب ہے، چار۔ اس دیاں چار تکاں جاں مصرعے ہندے ہن اتے چوہاں دا قافیہ آپس وچّ ملدا ہے۔ عامَ طور ’تے پہلی، دوجی اتے چوتھی تک دا قافیہ ملدا ہندا ہے۔ رباعی دی چوتھی تک سبھ توں اہم منی جاندی ہے۔ اس دی پربینتا اپر ساری رباعی دا حسن، اثر اتے زور منحصر  ہندا ہے۔ اس دا موضوع اک نہیں۔ اردو فارسی دے شاعراں نے ہریک قسم دے وچار نوں اس وچّ سمویا ہے۔ 
## نمونہ
### عمر خیام دی اک رباعی دا مول فارسی پاٹھ اتے پنجابی ترجما
از راہ چنارو ،کہ سلامت نا  کنند .
با خلق چنا زی کہ قیامت نا  کنند.
در مسجد گر روی چناں رو کہ ترا.
در پیش ن خانند او امامت نا کنند .
### رباعی دا ش ش جوگی دا کیتا پنجابی روپ
راہ وچّ اےداں تریں کہ تینوں کوئی نہ کرے سلام
وچریں خلق ‘چ اےداں تینوں کوئی نہ ملے انعام
تے جد توں جائیں مسیتے، اےداں اندر وڑیں کہ تیرا
کرکے سواگت تینوں کدھرے تھاپ نہ دین امام
 

گٹھ:شاعری
گٹھ:فارسی ساہت
ہفت اورنگ

***ہفت اورنگ*** (، مطلب "ست تخت") فارسی شاعر نور الدین عبدالرحمٰن جامی دی 1468 توں 1485 دے وچکار لکھی فارسی ساہت دی کلاسک رچنا اے۔ جامی نے ایہہ رچنا مثنوی روپ وچ ست کتاباں وجوں مکمل کیتی:

* "سلسلہ الذہب" (، "سونے دی زنجیر"): سبق آموز ٹوٹکیاں دا مجموعہ
* "یوسف و زلیخا" (، "یوسف زلیخا"): اسلامی روایتاں دی بنیاد تے عبرانی بائیبل وچلی یوسف اتے پوتیفار دی بیوی دی کہانی۔
* "سبحۃ الابرار" (، "پوتر لوکاں دی مالا"):سبق آموز ٹوٹکیاں دا اک ہور مجموعہ
* "سلمان و ابسال" (، سلمان اتے ابسال): اک شہزادہ اتے اوہدی باندی وچکار ناکام رمانس۔ مول کہانی یونانی اے۔ پہلے اسلامی زمانے وچ ابن ہنین نے عربی وچ التھائی سی اتے پھر جامی نے فارسی جامہ پہنایا۔
* "تحفۃ الاحرار (، "آزاد جنے دا تحفہ")
* "لیلی و مجنوں" (، "لیلی مجنوں")
* "خردناما سکندری" (، "سیانپ دی سکندر دی کتاب") سکندر نوں موت  ول دھک رہیاں واقعے دا ویروا۔
خود 'ہفت اورنگ' 'عرصہ میجر'(سپترشی) ول سنکیت اے۔

ستّ مثنویاں دا ادھار صوفی مول دا دین، فلسفہ اتے پالیسی ساشتر اے۔
## حوالے

گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
خیام اڈاری

**خیام اڈاری** 11 ویں صدی دے ایرانی شاعرعمر خیام (1048–1131) دیاں رباعیاں (فارسی: رباعیات عمر خیام) دا ش ش جوگی ولوں کیتا پنجابی ترجمہ ہے۔

## ترجمے بارے
اس ترجمے بارے سرجن زیروی ہوراں نے اس کتاب دی پرویشکا وچّ لکھیا ہے:
"ش ش جوگی دا ترجمہ اپنی تھاں خیام نوں پنجابی شاعری دا ہمسخن تے پنجابی منان دا محرم بناؤن دی اہلیت رکھدا ہے۔ ایہہ اوہناں دی کئی سالاں دی خاموش گھالنا دا سٹہ ہے۔ ایہہ گل اوہی جاندے ہن خیام دی اک اک رباعی نوں تراشن تے سوارن لئی اوہناں کنیاں بے چین شاماں گزاریاں اتے کسے ڈھکویں شبد دے جگنوں دا پچھا کردیاں اوہناں نوں کنے جگراتے کٹنے پئے ۔

بوہتیاں رباعیاں دا ترجمہ اوہناں سدھا فارسی توں کیتا تے کجھ ہور رباعیاں دے ترجمے لئی اوہناں فٹزجیرالڈ دے انگریزی ترجمے نوں ساہمنے رکھیا ہے۔ پر کسے وی حالت وچّ اوہناں رباعیاں دے پنجابی روپانترن وچلی اکسارتا وچّ کوئی فرق نہیں آؤن دتا ۔"

## ترجمے دیاں کجھ ونگیاں

*اینیاں لمیاں واٹاں دے جو پاندھی ہیسن سارے*
*پرط کے کوئی نہ آیا جو بھیداں دا حالَ گزارے*
*رہن دیئیں نہ ریجھ کوئی توں ایس سراں وچّ رہکے*
*ایتھوں جو وی کوچ کر گیا، مڑ نہ پھیرا مارے*
----
*راہ وچّ اےداں تریں کہ تینوں کوئی نہ کرے سلام*
*وچریں خلق ‘چ اےداں تینوں کوئی نہ ملے انعام*
'اتے جد توں جائیں مسیتے، اےداں اندر وڑیں کہ تیرا*<br/>
*کر کے سواگت تینوں کدھرے تھاپ نہ دین امام*<br/>
----
*جدوں رات نے چادر اپنی دنیا توں کھسکائی*<br/>
*سنیاں میں کہ میخانے ‘چوں اک آواز ایہہ آئی*<br/>
*جاگو میرے جین جوگیو بھر لؤ جام کہ کدھرے*<br/>
جیون مدھو پیالی سک کے پاٹ نہ جائے تہائی*

## حوالے

گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:پنجابی ساہت
چھوٹی کالی مچھی

***چھوٹی کالی مچھی*** () صمد بہرنگی دی مشہور بال-کہانی ہے۔ ایہہ وارتا اک بزرگ مچھی ولوں اپنے باراں ہزار بچیاں اتے پوتے پوتیاں نوں ایہہ کہانی سناؤن دے روپ وچّ دسی گئی ہے۔ اوہ اک چھوٹی کالی مچھی دی بات پاؤندی ہے جہڑی ایہہ دیکھنا چاہندی سی کہ اس دی مقامی  چھوٹی ندی دا انت کتھے ہندا سی اتے اس لئی اوہ اپنا محفوظ ٹکانا چھڈّ کے انجانے راہاں تے خطریاں نال کھیڈن دا فیصلہ کر لیندی ہے۔ اس دے راہ وچّ اک جھرنا آؤندا ہے جس اتوں دی تردی ہوئی اوہ ہیٹھاں ڈگّ پیندی ہے اتے اگے دریا سمندر ولّ ودھ رہا ہے۔ رستے وچّ اسنوں مددگار کرلا اتے بھیانک پیلیکان سمیت کئی دلچسپ کردار ملدے ہن۔

 

گٹھ:کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فارسی کتاباں
صمد بہرنگی

**صمد بہرنگی** (, , ; 24 جون 1939 - 31 اگست 1967) آذری  مول دا ایرانی ٹیچر، سماجی نقاد، مترجم، اتے کہانی کار سی۔ اوہ اپنیاں بال لکھتاں، خاص طور تے چھوٹی کالی مچھی دے لئی مشہور ہے۔ اپنے ویلے دے ایرانی عقل پرستاں وانگ اوہ مکھ طور کھبے پکھی نظریات توں متاثر سی۔ اس دیاں بال لکھتاں خاص کر کے شہری غریباں دے بچیاں دی زندگی دی مورت  پیش کردیاں ہن اتے اوہناں نوں اپنیاں پہل قدمیاں نال حالتاں نوں بدل دین لئی اتشاہت کردیاں ہن۔
## زندگی
اوہ تبریز، ایران وچّ اک ہیٹھلے-طبقے دے آذربائیجانی پروار وچّ پیدا ہویا سی۔ ایلیمینٹری سکول توں اگے سیکنڈری سکول دے تنّ سال مکمل کر کے اوہ اک ٹیچر-سکھلائی سکول وچّ بھرتی ہو گیا اتے 1957 وچّ ایہہ پروگرام سرے لایا۔ اگلے گیاراں سالاں دوران پینڈو آذربائیجانی سکولاں وچّ فارسی پڑھاؤن دے نال نال، اس نے انگریزی وچّ بی اے دی ڈگری تبریز یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔

## باہری جوڑ
*[The Little Black Fish دا پنجابی ترجمہ [چھوٹی کالی مچھی]]
*انگریزی وچّ صمد دیاں کہانیاں 
*صمد دیاں کہانیاں: The Little Black Fish
*صمد دیاں کہانیاں: 24 Restless Hours
*صمد دیاں کہانیاں: The Little Sugar Beet Vendor
*صمد دیاں کہانیاں: The Tale of Love
*صمد دیاں کہانیاں: Talkhun
*صمد دیاں کہانیاں: In Search of Faith
*صمد بہرنگی دا جیون۔ پروفیسر اراج بشیری، مینیسوٹا یونیورسٹی ولوں لکھی جیونی۔
* /  صمد سائیٹ 
* /  صمد دا جیون اتے کہانیاں 
* صمد بہرنگی دی موت دا حادثہ- حمزہ فرہاتی دیاں یاداں

## حوالے

 

گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایشیائی ساہت
گٹھ:ساہت
گٹھ:ایران
گٹھ:فارسی لکھاری
گٹھ:فارسی
ظفر نامہ

**ظفرنامہ** (پاٹھ: zəfərnɑːmɑː; فارسی: ‎ظفرنامہ; مطلب: جت دا خط) سکھاں دے دسویں گورو، گوبند سنگھ ولوںمغل بادشاہ اورنگزیب نوں 1705 وچّ بھیجیا خط جاں چٹھی ہے۔ ایہہ فارسی شاعری وچّ لکھیا ہویا ہے۔

گوبند سنگھ نے اسنوں پنڈ دینا صاحب دی دھرتی توں 1705 عیسوی وچّ لکھیا اتے بھائی دئیا سنگھ نے اسنوں احمد نگر وکھے اورنگزیب تکّ پہنچایا۔
## ظفرنامے دا اتہاس

ظفرنامہ دا لفظی مطلب ہے جت دا خط۔ گرو گوبند سنگھ نے اسنوں مول طور تے فارسی  وچّ، مہیندر سنگھ نے پنجابی وچّ اتے سرندر جیت سنگھ نے انگریزی وچّ اس دا ترجمہ کیتا ہے۔ کجھ سماں پہلے نوتیج سنگھ سرن نے وی اس دا انگریزی وچّ ترجمہ کیتا۔ اس پتر وچّ فارسی وچّ کل 111 شعر ہن۔ ظفرنامے وچّ گرو گوبند سنگھ نے بہادری اتے سورمگتی نال گڑچ اپنی لڑائیاں اتے کارجاں دا رومانچکاری ذکر کیتا ہے۔ اس پتر وچّ اک-اک لڑائی دا ذکر کسے وچّ وی نوجیون دا سنچار کرن لئی سمرتھّ ہے۔ اس وچّ خالصہ پنتھ دے قیام، آنندپور صاحب چھڈنا، فتح گڑھ دی گھٹنا، چالھی سکھاں دی شہیدی، دو گورو پتاں دا دیوار وچّ چنوائے جان اتے چمکور دے سنگھرش دا ذکر ہے۔ اس وچّ مراٹھے اتے راجپوتاں ولوں اورنگزیب دی کراری ہار دا سماچار وی شامل کیتا گیا ہے۔ نال ہی گرو گوبند سنگھ نے اورنگزیب نوں ایہہ چتاونی وی دتی ہے کہ اوہناں نے پنجاب وچّ اس دی (اورنگزیب دی) ہار دا پورا انتظام کر لیا ہے۔

## حوالے

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:سکھ ساہت
گٹھ:فارسی ساہت
بھائی دئیا سنگھ

**بھائی دئیا سنگھ** پنجاں پیاریاں وچوں پہلے تھاں تے سی۔ اس دے پیؤ دا نام مئیا رام جی اتے ماں دا نام سوبھا دیوی جی ہے۔ اس دا جنم 1725 (1725) بِکرمی:، پھگن دی سنکرانت دن ایتوار نوں امرت ویلے چھتری ونش چ لاہور (پاکستان) وچّ ہویا۔ ایہ 13  سال دی عمر وچّ گرو گوبند سنگھ دی پناہ وچ آیا۔ 1765 (1765) بِ: اسو دی اماوس نوں ابچل نگر حضور صاحب جی وکھے جوتی جوت سمائے۔
## جیونی
دئیا سنگھ سیالکوٹ دے اک صوبتی کھتری پروار وچّ دیا رام دے طور تے پیدا ہویا سی۔ اس دا پیؤ لاہور دا بھائی سدھا سی، اتے اس دی ماں مائی دیالی سی۔ بھائی سدھا گرو تیغ بہادر دے اک شردھالو سکھ سی اتے ہناں دی اسیس لین لئی کئی وار ناننے آنندپور دا دورہ کیتا سی۔ 1677 وچ، اسنے ااپنے پروار سمیت، جس وچّ انھاں دا نوجوان پتر، دیا رام وی شامل سی، گرو گوبند سنگھ جی نوں متھا ٹیکن لئی آنندپور درشن کرن لئی دی یاترا کیتی اتے پکے طور تے اتھے ہی وس گے پنجابی اتے فارسی وچّ ماہر دیا رام نے، کلاسکی اتے گربانی دے مطالعے وچّ اپنے آپ نوں ڈبو لیا۔ اس نے ہتھیار ورتن دی سکھلائی وی حاصل کیتی۔

گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ اتہاس
گلستان سعدی

**گلستان** (فارسی: گلستان) فارسی دے مشہور شاعر شیخ سعدی دیاں دو شاہکار رچناواں وچوں اک ہے۔ اس دی رچنا 1259 وچّ ہوئی۔ ایہہ فارسی گد رچنا وچّ اک میل پتھر ہے، شاید اکو اک سکھرلی چوٹی دی رچنا۔ اسنے چڑھدے اتے لہندے یعنی پوری دنیا تے ااپنا ڈونگھا اثر چھڈیا ہے۔

## حوالے

## باہری جوڑ
* Gulistan excerpts 
* Gulistan excerpts
* online books library,Sa'di page 

گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:کتاباں
عربی ادب

**عربی ساہت** (عربی: الأدب العربي) عربی بولی وچّ لکھے ساہت نوں کیہا جاندا اے۔ ساہت لئی عربی لفظ "ادب" اے جسدا مطلب اے "سلیقہ"۔

عربی ساہت 5ویں صدی وچّ لکھیا جانا شروع ہویا حالانکہ استوں پہلاں وی عربی وچّ لکھے گئے ساہت دے کجھ نشان ملدے ہن۔ عربی بولی دی سبھ تاں مہان رچنا قرآن نوں منیا جاندا اے اتے اس دا عربی سبھیاچار اتے ساہت اتے چرستھائی اثر اے۔

**عربی ادب** عربی زبان دے ادب نو‏ں کہیا جاندا ہے- حالاں کہ عام طور تو‏ں یہ تصور پایا جاندا اے کہ اسلام تو‏ں پہلے جزیرۂ عرب وچ تعلیم یافتہ لوگ بہت کم سن۔ تاہم جزیرۂ عرب وچ خاص طور اُتے لبنان تے شام وچ کئی سنگ تراشی دے نمونے تے کتبے اوس ملے نيں جنہاں تو‏ں عربی زبان تے اس دے ادب یہاں موجود رہنے تے قابل لحاظ حد تک پزیرائی پانے دے شواہد دے طور تسلیم کیتا جا سکدا اے۔

## جدید عربی ادب

جدید عربی ادب دے شہرہ آفاق شخصیت نجیب محفوظ (1911–2006) سن۔ انہاں نو‏ں 1988ء وچ ادب دے لئی نوبل انعام دتا گیا سی۔ انہاں دے ادب دی اک خوبی ایہ سی کہ اوہ مصر دی سڑکاں اُتے بولی جانے والی عربی نو‏ں معیاری شکل دے طور اُتے انتہائی خوش اسلوبی نال استعمال کردے سن۔ اسرائیل دے نال اپنے وطن مصر دی دوستی دی وکالت تے کچھ مذہبی موضوعات اُتے اپنے خیالات دے اظہار دی وجہ تو‏ں اوہ مذہبی حلقیاں وچ عتاب تے فتویاں دی زد وچ آ گئے سن۔ انہاں اُتے اک جان لیوا حملہ وی کیتا گیا جس وچ اوہ اک ہتھ تو‏ں تقریبًا معذور ہو گئے سن۔ بعد وچ اپنی کہی کئی باتاں تو‏ں کنارہ کش ہو گئے سن، مگر اس دے باوجود نہ تو انہاں دے اک دین بے زار شخص دے طور اُتے شہرت وچ کمی آئی تے نہ ہی مذہبی حلقیاں نے انہاں دے لئی نفرت کم کیتی۔ کچھ حلقیاں نے انہاں نو‏ں مسیحی وی کہیا سی۔ تاہم انہاں دا انتقال اک مسلمان دے طور اُتے ہويا تے انہاں دی نماز جنازہ جامعہ ازہر دے شیخ طنطاوی نے پڑھائی سی۔

لبنان تو‏ں عالمی شہرت یافتہ ادیب خلیل جبران (1883–1931) پیدا ہوئے۔ انہاں دی جامع تے کثیر المعانی شاعری دا تذکرہ تقریبًا ہر زبان دے ادبی حلقے وچ ہوندا اے۔ عربی زبان دی مشہور مصنفات وچ نوال السعدوی دا عمومًا نام لیا جاندا اے۔

## غیر عرب دنیا وچ عربی ادب

### بھارت وچ عربی ادب
حالاں کہ بھارت وچ عربی زبان عام بول چال دی زبان نئيں اے، تاہم بھارت وچ پچھلے چودہ سو سال دے دوران کئی عربی ادب دے شہ پارے دیکھے گئے نيں۔ اس دی کچھ مثالاں ذیل وچ درج نيں:

1۔ *مجمع بھار الانواز فی غرائب التنزیل و لطائف الاخبار* نو‏ں محمد طاہر الفاتحی نے 986ھ وچ لکھیا سی، یہ صحاح ستہ دی شرح اے۔ 

2۔ *تحفۃ المجاھدین* نو‏ں زین الدین المعبری نے لکھیا سی جس دا انتقال 991ھ / 1583ء دے بعد ہويا۔

3۔ *تفسیر الرحمن و تیسر المنان* نو‏ں علی الدین المہائمی نے لکھیا، جس دا انتقال 1431ء وچ ہويا۔

## حوالے

عربی ادب
گٹھ:ادب دی تریخ
ادب

گٹھ:عربی ساہت
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عربی
گٹھ:ساہت
فردوسی

thumb

**حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی** (حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی  ،940-1020) فارسیشاعر سن۔ اوہناں نے شاہنامہ دی رچنا کیتی جو بعد وچّ فارس (ایران) دی قومی شاعری بن گئی۔ اس وچّ اوہناں نے ستویں صدی وچّ فارس اتے عرب فتح دے پہلاں دے ایران دے بارے وچّ لکھیا ہے۔ 
## جیون
فردوسی دا جنم 940 وچّ خراسان دے طوس  قصبے وچّ ہویا۔ نظامی عروضی سمرکندی مطابق فردوسی دا جنم تابران صوبے دے طوس علاقے دے اک پنڈ *پاز* وکھے ہویا۔ دولت شاہ سمرکندی مطابق فردوسی دی جنم بھومی رزان ہے۔ ایہہ دوویں علاقے طوس علاقے وچّ ہی واقع ہن۔' اسدی ناں دے شاعر نے اسنوں سکھیا دتی اتے شاعری دے ولّ راغب کیتا ۔  اسنے ایران دے پرانے بادشاہاں دے بارے وچّ اسنوں اک گرنتھ دتا جسدی بنیاد اتے فردوسی نے شاہنامے دی رچنا کیتی۔
## [[شاہنامہ]]
اس وچّ 60,000 شعر ہن۔ اوہ 30-35 سال تکّ اس مہان کم وچّ لگے رہے اتے 25 فروری 1010 نوں اسنوں پورا کیتا۔ اس سمیں اوہ 85 سال دے ہو چکے سی۔  اسنے ایہہ کتاب سلطان محمود غزنوی نوں نظر کیتی جسنے 999ء وچّ خراسان فتح کر لیا سی۔ شاہناما دا لفظی مطلب شاہ دے بارے جاں کارنامے بندا ہے۔ اس شعری مجموعے وچّ عظیم فارس دے تہزیبی اتے سبھیاچاری اتہاس اتے روشنی پائی گئی ہے، ایرانی داستاناں اتے ایرانی سلطنت دا اتہاس بیان کیتا  گیا ہے۔

## حوالے

 

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
خواجہ عبداللہ انصاری

**پیر ہرات حضرت شیخ ابو اسمٰعیل عبداللہ ہیراوی انصاری** (1006-1088) 11ویں صدی وچّ ہرات (خراسان، موجودہ صوبہ ہرات افغانستان) دا رہن والا فارسی بولی دا مشہور صوفی شاعر سی۔ آپ پنجویں صدی ہجری/ گیارہویں صدی عیسوی وچّ ہرات دی اک نادر شخصیت، مفسرّ قرآن، راوی، مناظر اور شیخ طریقت سی جو عربی اتے فارسی زباناں وچّ اپنی تقریر دی کلا اتے شاعری دے صدقہ جانیا جاندا سی۔

## زندگی
خواجہ عبداللہ انصاری دا جنم 4 مئی 1006 نوں ہرات دے قدیم قلعہ خندژ وچّ ہویا۔ اس دا باپ ابو منصور اک دوکاندار سی جو جوانی وچّ کئی سال بلخ وچّ گزار چکیا سی۔ عبداللہ، شیخ ابوالحسن خرقانی دا مرید سی اتے اپنے شیخ تے یعقین اتے اس دا بہت ستکار کردا سی جویں کہ اس نے بیان کیتا عبداللہ اک لکیا ہویا خزانہ سی، اتے اس دی کنجی ابوالحسن خرقانی دے ہتھاں وچّ سی۔

اوہ سنی فقہ حنبلی دا پیرو سی۔ اسدا تیموری زمانے وچّ تعمیر ہون والا مزار مشہور زیارت گاہ ہے۔

اس نے اسلامی تصوف اتے فلسفہ اتے فارسی اتے عربی زبان بہت ساریاں کتاباں لکھیاں۔ اس دی سبھ توں مشہور لکھت مناجات نامہ ہے جو فارسی ساہت دا شاہکار منی جاندی ہے۔ اس دی موت دے بعد اس دیاں لکھتاں دے علاوہ اس دے شگرداں اتے دوجے لوکاں ولوں اس دے  بہت سارے اقوال روائت ہوئے جو تفصیر میبودی، کشف الاسرار وچّ شامل کیتے گئے۔ ایہہ قرآن کریم دی قدیم ترین مکمل اوہناں تفسیراں وچوں ہے اتے کئی مرتبہ 10 جلداں وچّ شائع ہو چکی ہے۔

اس نے علم حدیث، تاریخ اتے علم النسب اتے مہارت حاصل کیتی۔ اوہ امیر، طاقتور اتے با-اثر لوکاں دی صحبت توں دور رہا کردا سی۔ اس دی مجلس بازس وچّ شمولیت لئی لوک دور دراز توں آؤندے سن۔ جدوں وی اس دے پیروکار اس نوں کوئی تحفہ پیش کردے اوہ غریباں اتے ضرورت منداں دے حوالے کر دتا جاندا۔ 

ہرات دے خواجہ عبداللہ انصاری دا سلسلہ نسب نویں پشت وچّ مشہور صحابی حضرت ابو ایوب انصاری رضی اﷲ عنہ نال جا ملدا ہے۔  
## فارسی کتاباں
* کشف الاسرار او اد الابرار
* مناجات نامہ
* نسائیہ
* زاد العارفین
* کنز السالکین
* ہفت ہسار
* اعلیٰ نامہ
* محبت نامہ
* قلندر نامہ
* رسالہ دل و جان
* رسالہ واردات
* صد میدان
* رسالہ مناقب امام احمد بن حنبل

## عربی کتاباں
* انوار التحقیق
* زیم الکلم
* منازل السیرین
* کتاب الفاروق
* کتاب الاربئین

## حوالے

 

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
پنڈت تابا رام ترکی

**پنڈت تابا رام ترکی** (1776- 1847) جموں اتے کشمیر   توں اردو اتے فارسی دے مشہور شاعر سی۔ بے تاب دے قلمی نام ہیٹھ اسنے فارسی ساہت چ اہم یوگدان پایا ہے اتے اسنوں اپنے زمانے دے کشمیری شاعراں وچّ بہت عزت مان حاصل سی۔ اس دی شاعری وچکار ایشیا تکّ پجی۔

## حوالے

 

گٹھ:ہندو شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
رسخان

**رسکھان جاں رسخان** (اصلی ناں سید ابراہیم) (1548-1628) ہندی اتے فارسی شاعر سی۔
## جیونی
رسکھان دے جنم دے سال بارے ودواناں وچّ تکڑے اختلاف ہن۔ گغیی ودواناں اس دا جنم سن 1615  منیا ہے اتے کجھ نے سن 1630 منیا ہے۔ رسکھان دے مطابق غدر دے کارن دلی شمشان بن چکی سی، تدّ دلی چھڈکے اوہ برج (متھرا) چلے گئے۔ تریخی گواہی دی بنیاد اتے پتہ چلدا ہے کہ ایہ غدر سن 1613 وچّ ہویا سی۔ اس دی گلّ توں اجیہا ظاہر ہندا ہے کہ اوہ اس سمیں بالغ ہو چکے سن۔ رسکھان دا جنم سن 1590 مننا زیادہ درست معلوم ہندا ہے۔ بوہتے ودواناں مطابق اوہ اک پٹھان سردار سی اتے اس دا جنم تھاں امروہا ضلع مراد آباد، اتر پردیش ہے۔ اوہناں نے 'بھاگوت پران' دا فارسی وچّ ترجمہ کیتا۔ اس دی ہندی شاعری کرشن بھگتی وچّ رنگی ہوئی ہے۔ اس دیاں دو رچناواں سجان *رسکھان* اتے *پریمواٹکا* ملدیاں ہن۔
## باہری سروت
* رسکھان - کویتا کوش تے (ہندی) 
*رسکھان - ''پنجابی کویتا'' تے  (پنجابی)

گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ہندی ساہت
بابا طاہر

**بابا طاہر**  ()گیارویں صدی دا فارسی شاعر اتے ایرانی فقیر سی۔  بوہتے روائتی سروت اوہدی بولی نوں لوری کہندے ہن، جدکہ، استوں وی پہلاں توں اس قسم دی شاعری لئی سانجھے طور تے پہلوی بولی نام پرچلت رہا ہے۔ ایپر روبین ابرراہمیئن نے اس دی موجودہ سمیں وچّ ایران دے ہمدان صوبے دے یہودیاں دی اک ذیلی بولی نال نیڑلی سانجھ دا پتہ لایا ہے۔ 
## شعری-نمونہ
اصل پہلوی پاٹھ:

مگر شیر و پلنگی ای دل ای دل
به مو دایم بجنگی ای دل ای دل
اگر دستم فتی خونت وریژم
بوینم تا چه رنگی ای دل ای دل

 

پنجابی ترجمہ:

شیر ہیں توں کوئی کہ بگھیرا اے دل اے دل
ہر دم لڑدا رہیں کہ میرے نال اے دل اے دل
اگر میرے ہتھ آ گیوں کدے تاں خون بہا دیاںگا
دیکھن لئی ایہدا رنگ کہڑا اے دل اے دل 

## حوالے

گٹھ:فارسی شاعر

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
سرمد کاشانی

**محمد سعید، سرمد کاشانی جاں صرف سرمد** (فارسی : سرمد کاشانی‎) وجوں مشہور اک فارسی صوفی شاعر اتے سنت سن جو ستارھویں صدی دوران برصغیر  دی یاترا لئی نکلے اتے اتھے ہی پکے طور تے بس گئے۔
## جیون
سرمد، آرمینیا وچّ 1590 دے آسپاس یہودی فارسی بولن آرمینیائی وپاریاں دے اک پروار وج پیدا ہویا سی۔ ایہہ سنکے کہ قیمتی شیواں اتے کلا دا کم  بھارت وچّ بڑیاں اچیاں قیمتاں اتے وکدا سی،  سرمد نے اپنا مال اکتر کیتا اتے اس نوں ویچن دے ارادے نال ہند لئی چل پیا۔ تھاٹا وچّ آیا، اسدا اتھے ابھے چند نام دے منڈے دے نال پیارہو گیا، جسنوں اوہ عبرانی فارسی اتے یہودی دھرم دی سکھیا دندا سی۔ اس سمیں دے دوران اس نے اپنے پیسہ دا تیاگ کر دتا ہے، وال ودھا لئے، اپنے ناخن کترنا بند کر دتا اتے سماج پرمپرا دی کوئی چنتا دے بناں شہر دیاں سڑکاں اتے بادشاہ دیاں عدالتاں اک نگن فقیر وجوں وچرنا شروع کر دتا۔ اس طرحاں دے وہار دے مقصد کیہ سن اس بارے ساڈے سوتر نے چپ ہن۔ دونوں پریمی پہلاں لاہور چلے گئے، پھر حیدرآباد، اتے انت دلی وچّ رہن لگے۔
### دلی وچّ جیون
اس سمیں دونوں پریمیاں دے اکٹھے سفر دے دوران، اک شاعر اتے رہسوادی وجوں اوہدی مشہوری اینی ہو گئی کہ مغل شہزادے دارا شکوہ نے سرمد نوں اپنے پیؤ دی عدالت وچّ سدّ لیا۔ اس موقعے اتے سرمد دا شاہی وارث اتے انا گہرا اثر پیا کہ دارا شکوہ اوہدا شاگرد بن گیا۔  
## قتل
اپنے بھرا دارا شکوہ دے نال اقتدار لئی لڑائی دے بعد، اورنگزیب (1658 - 1707) جت گیا، اتے اپنے بھرا نوں مار کے شاہی تحت تے بیٹھ گیا۔ اپنے بھرا دی سپورٹ کرن والیاں دا کم تمام کرن دے اک سیاسی پروگرام وجوں، سرمد نوں گرفتار کر لیا۔ اتے اورنگزیب اتے قاضی اس نوں قتل کرن لئی جرم لبھن لگے  ۔ سرمد پورا کلمہ نہیں پڑھدے سن۔ ملانیاں نے کیہا کلمہ پڑھ سرمد "لا الا" توں ودھ نہیں سی پڑھدا۔ اس دے مطلب ہن:-نہیں ہے رب.ایہہ انکار ہے۔ اگوں کلمہ ہے ال للا:- سوا اﷲ دے، اقرار ہے۔ اورنگزیب  دے دربار وچّ اسدا کارن پچھیا گیا کہ تسی "لا الا" پڑھکے چپ کیوں ہو جاندے ہو؟  تدّ اوہناں نے کیہا کہ جو دل وچّ نہیں ہے  اوہ زبان اتے کویں آوے،  میں تاں اجے منزل تکّ نہیں گیا،  جسدا مینوں گیان نہیں اوہ میں کویں کہاں ؟  مولویاں نے کیہا ایہہ تاں کفر ہے۔ جیکر توبہ نہیں کردا تاں قتل کر دینا چاہیدا ہے۔ سرمد دے قتل دا سنّ مراتل کھال نے 1072 ھ: اورنگزیب دے گدی نشین ہون توں تیسرا سال دتا ہے۔ 
## شاعری دا نمونہ


آنکس که سر حقیقتش باور شد.
خرد  پہن تر از سپہر پہناور شد.
ملا گوید کہ بر فلک شد احمد ،
سرمد گوید به فلک به احمد در شد.


ہیٹھاں اسے رباعی صوبہ سنگھ ولوں کیتا پنجابی ترجمہ دتا گیا ہے:-

126
مہما اوس انسان دی ربّ ورگی،
جیہنے حق حقیقت دا بھید پایا ۔
کھلر گیا پلاڑ دے وچّ سارے،
اوہ نیلے اسمان تے جا چھایا ۔
ملاں آکھیا پا کے ڈنڈ اےداں،
'احمد اپر اسمان دے ولّ دھایا ۔'
"سرمد" بولیا گجّ کے ایتراں نہیں،
کول احمد دے اتر اسمان آیا۔ 

## حوالے

گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:فارسی لکھاری

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
صائب تبریزی

**مرزا محمد علی صائب**، **صائب تبریزی** جاں **صائب اصفہانی** اک فارسی شاعر سی اتے ایہہ اپنیاں غزلاں لئی بہت مشہور سی۔

## جیون
صائب دا جنم تبریز وچّ ہویا اتے اسدی سکھیا اصفہان وچّ ہوئی۔ ایہہ 1626-27 وچّ ہندستان آیا اتے اسدا شاہجہان دے دربار وچّ استقبال کیتا گیا۔

## حوالے

 

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
سیمین بہبہانی

**سمین بیہبہانی** (&lrm;; 20 جون 1927 – 19 اگست 2014) مشہور ایرانی شاعرہ، لکھاری اتے مترجم سی۔ اوہ ایران دی قومی شاعرہ سی اتے ایرانی انٹیکچوئل اور ساہتکار اسنوں سنیہ نال **ایران دی شیرنی** کہہ کے سددے سی۔ نوبل انعام لئی دو وار اسدا ناں نامزد ہویا سی، اتے اسنے دنیا دے کئی ساہتی انعام حاصل کیتے۔"

## حوالے

 

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
فروغ فرخزاد

**فروغ فرخزاد** ( *Forūgh Farrokhzād*; 5 جنوری 1935 — 13 فروری 1967)  ایرانی شاعرہ اتے فلم ڈائریکٹر سی. اسنے عورت دی آزادی دا جھنڈا بلند کیتا۔ اسے کرکے اس نوں جدید فارسی شاعری وچّ عورت دی آزادی دا چڑھدا سورج کیہا جاندا ہے۔ اوہ ایران دیاں ویہویں صدی دیاں سبھ تو متاثرکن زنانی شاعراواں وچوں اک گنی جاندی ہے۔ اوہ مسئلےآں وچّ رہی ترقی پسند شاعرہ اتے بتّ-شکن منی جاندی ہے۔
## جیونی
فروغ یدا جنم 1935 وچّ تہران دے اک فوج وچّ کرنل محمد باقر اتے اوہدی تینویں  تورن وزیری تبار دے گھر ہویا سی۔ اوہ اپنے ستّ  بھین-بھراواں (امیر، مسعود، مہرداد، فریدون فروخزاد، پورن فروخزاد اتے گلوریا) وچوں تیجے نمبر ’تے سی۔ اسنے نوویں جماعت  تکّ پڑھائی کیتی اتے اس توں بعد اس نوں پینٹنگ اتے سین-پرون سکھاؤن والے اک دستکاری سکول وچّ لا دتا گیا۔ 16 سال دی عمر وچّ اوہنے اپنے نالوں 15 سال وڈے مشہور ستارنواز  پرویز شاپور نال نکاح کر لیا۔ اسنے پینٹنگ اتے سین-پرون سکھن دا کم جاری رکھیا اتے اپنے شوہر نال اہواز چلی گئی۔ اک سال بعد اس نے اک پتر نوں جنم دتا، جسدا نام کامیار رکھیا۔ دو سال دے اندر اندر 1954 وچّ فروغ  اتے پرویز دی طلاق ہو گئی اتے بیٹے دا حق پرویز نوں مل گیا۔ اوہ شاعری لکھن لئی تہران پرط گئی اتے 1955 وچّ اسدا  پہلا شعری مجموعہ اسیر شائع ہویا۔

اس نے عورت دی آزادی دی تڑپ نوں، ایرانی سماج دے عورتاں پرتی نظرئیے نوں ولولے اتے سنویدنا نال گڑچ شعری بولی راہیں پرگٹایا گیا ہے۔ اسدے بے باک شعر دے تکڑے عورت آزادی دا سر دی بوہت مخالفت ہوئی۔ 1958 وچّ اسنے نو مہینے یورپ وچّ بتائے۔ ایران پرط کے روزگار دی بحالی دوران اسدی ملاقات فلم-سازاتے لکھاری ابراہیم گلستان نال ہو گئی، جسنے اسدی اپنا آپ ظاہر  کرن اتے آزاد رہن دی اسدی سوچ نوں ہور درڑھ کر دتا۔ تبریز جا کے کوہڑ پیڑت ایرانیاں بارے فلم بناؤن توں پہلاں اسنے دو ہور کتاباں *دیوار* اتے *باغی* شائع  کروا دتیاں۔ 1962 دی *ہاؤس از بلیک* دستاویزی فلم نے کئی قومانتری انعام حاصل کیتے۔ باراں دن دی شوٹنگ دوران، اوہدا اک کوہڑی جوڑے دے بچے حسین منصوری نال موہ پے گیا۔ 
## شعری-نمونہ

                        (﻿اندوہ پرست)

کاش میں خزاں دی طرحاں ہندی...کاش میں خزاں دی طرحاں ہندی
کاش میں خزاں دی طرحاں خاموش تے ملال انگیز ہندی
میریاں آرزوآں دے پتے اک اک کر کے زرد ہو رہے ہندے
میریاں اکھاں دا سورج سرد ہو رہا ہندا
میرے سینے دا آسمان پردرد ہو رہا ہندا
اچانک کسے غم دا طوفان میری جان نوں اپنے چنگل چ لے لیندا
میرے اشک، بارش دی طرحاں،
میرے دامن نوں رنگین کر دندے

آہ! کیا ہی خوب ہندا اگر میں خزاں ہندی
وحشی تے پرشور تے رنگ آمیز ہندی
کوئی شاعر میرے نیناں چ پڑھدا...اک آسمانی نظم
میرے پہلو چ کسے عاشق دا دل جلدا ہندا
کسے ادکھّ غم دے آتشی شراراں چ 
میرا نغمہ
تھکی ہاری ہوا دی آواز دی طرحاں
خستہ حالَ دلاں تے عطر-اے-غمتر چھڑکدا

میرے روبرو:
جوانی دے سیال دا تلخ چہرہ
میرے مگر:
کسے اچانک عشقَ دے ہنال دا گاہ
میرا سینہ:
اندوہ درد تے بدگمانی دی منزل گاہ

کاش میں خزاں دی طرحاں ہندی...کاش میں خزاں دی طرحاں ہندی


## حوالے

 
گٹھ:1935ء دے جم
 

گٹھ:ایرانی ساہتکار
گٹھ:ایرانی شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
فرزانہ خجندی

**عنایت ہاجیئیوا** (, ), عامَ کر کے **فرزانہ** (, ) اک فارسی شاعرہ اتے لکھاری ہے۔

فرزانہ دا جنم 3 نومبر 1964 نوں خجند، تاجکستان وچّ ہویا سی۔ اوہ فروغ فرخزاد، فردوسی اتے رومی ورگے ہور فارسی شاعراں توں متاثر ہوئی۔

فرزانہ دیاں لکھتاں فارسی بولن والے دیساں وچّ چنگیاں مشہور ہن اتے اسنوں تاجکستان دی فروغ فرخزاد دے طور تے جانیا جاندا ہے۔

## حوالے

## حوالے

 

گٹھ:تاجکستان
گٹھ:تاجک شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:تاجک شخصیتاں
بھائی نند لال

***بھائی نند لال*** (   , 1633–1713), **بھائی نند لال سنگھ** وی کہندے ہن)، پنجاب وچّ اک 17ویں صدیفارسی   اتے عربی دا شاعر سی۔

اس دا پیؤ چھجوملّ، جو دارا شکوہ دا منشی سی، اک مہان ودوان سی۔ بھائی نند لال جی نے 'گوئیا' دے 'تخلص' نال 12 سال دی عمر چ فارسی شاعری لکھنا شروع کر دتا۔ اس نے اپنے پیؤ توں سنسکرت ، ہندی ، عربی اتے فارسی سکھی۔
## شاعری دا نمونہ
;دل اگر دانا بود اندر کنارش یار ہست۔
;چشم گر بینا بود در ہر طرف دیدار ہست۔

## رچناواں
کجھ مکھ رچناواں ایہہ ہن:
# دیوان گویان
#زندگی نامہ
# گنج نامہ
#تنخواہ نامہ
# جوت بگاس
# عرض الالفاز
# توصیف و ثنائف
# دستور الانشار

## حوالے

## حوالے

 

 
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:شاعر
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:ہندو شخصیتاں
دارا شکوہ

**دارا شکوہ** () M 20 مارچ 1615 – 30 اگست 1659 [جولیئن]/9 ستمبر 1659 [Gregorian]) مغل بادشاہ شاہجہان دا جیٹھا پتر اتے گدی دا وارث سی - اورنگزیب دا وڈا بھرا۔ فارسی وچّ دارا شکوہ دا مطلب ہے "دارا ورگا مہان"۔
## جیونی
دارا شکوہ دا جنم 20 مارچ 1615 نوں ممتاز محل دی ککھّ توں راجستھان دے شہر اجمیر وچّ ہویا سی۔ دارا نوں 1633 وچّ ولی عہد بنایا گیا اتے اسنوں اچّ منصب پردان کیتا گیا۔ 1645 وچّ الہٰ آباد، 1647 وچّ لاہور اتے 1649 وچّ اوہ گجرات دا گورنر بنیا۔ 1653 وچّ قندھار وچّ ہوئی ہار نال اس دی شخصیت نوں دھکہ لگیا۔ پھر وی شاہجہان اسنوں اپنے وارث دے روپ وچّ ویکھدا سی، جو دارے دے ہور بھراواں نوں قبول نہیں سی۔ شاہ جہاں دے بیمار پین اتے اورنگزیب اتے مراد نے دارے دے دھرمدھروہی ہون دا نعرا لگایا۔ لڑائی ہوئی اتے دارا دو وار، پہلاں آگرے دے نزدیک ساموگڑ وچّ (جون، 1658) پھر اجمیر دے نزدیک دیورائی وچّ (مارچ، 1659), ہار گیا۔ انت وچّ 10 ستمبر 1659 نوں دلی وچّ اورنگزیب نے اس دا قتل کروا دتا۔ دارا دا وڈا پتر اورنگزیب دی بے رحمی دا پاتر بنا اتے چھوٹا پتر گوالیار وچّ قید کر دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1615 دے جم
گٹھ:1659 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تیموری شاہی ٹبر
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:مغل شہزادے
گٹھ:ہندستان دی تریخ
امجد حیدرآبادی

**امجد حیدرآبادی** (1 جنوری، 1888–31 جنوری، 1961)،جم ناں سید احمد حسین  ; , قلمی نام **امجد حیدرآبادی**  , حیدرآباد ، بھارت توں اک اردو اتے فارسی رباعی شاعر سی۔ اردو شاعراں دے سرکل وچّ اسنوں حاکم الشوری دے طور تے وی جانیا جاندا ہے۔

## جیون ویروے
سید احمد حسین امجد دا حیدرآباد دے اک درمیانے طبقے دے  پروار نال تعلق سی۔ اس دے جنم دی صحیح تاریخ نہیں پتہ۔ ایہہ ممکن ہے کہ 1878 سی۔ اوہدے جنم دے چالی دن بعد اس دے پیؤ دی موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:فارسی شاعر
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:فارسی ساہت
گوہر رضا

**گوہر رضا**(جنم 17 اگست 1956) اک بھارتی سائنس دان، موہری اردو شاعر، اک سماجی کارکن ہن۔ ایہناں دا وگیان دی سمجھ نوں حرمن پیارا بناؤن وچّ کافی یوگدان ہے۔
جنگ آزادی اتے بھگت سنگھ بارے انقلاب ناں دی فلم گوہر رضا نے ہی بنائی ہے۔ آپ جہانگیر میڈیا انسٹیچیوٹ دے آنریری ڈائریکٹر وی رہے ہن۔
## مڈھلا جیون اتے سکھیا
گوہر رضا دا جنم 17 اگست 1956 نوں الہٰ آباد، اتر پردیس، بھارت چ اک کھبے اداروادی پروار وچّ ہویا۔ تھئیٹر کارکن صفدر ہاشمی دی بھین شبنم ہاشمی، گوہر رضا دی بیوی ہے۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
راحت اندوری

**راحت اندوری**     (ہندی: डॉ. राहत इन्दोरी ) (جنم 1 جنوری 1950-11 اگست 2020
) اک بھارتی اردو شاعر اتے بالیوڈّ گیت کار ہے۔ اس توں پہلاں اوہ اندور یونیورسٹی وچّ اردو ساہت دا استاد سی۔

## مڈھلا جیون

راحت دا جنم اندور وچّ 1 جنوری 1950 وچّ کپڑا مل دے ورکر رفت اللہقریشی اتے مقبول انشا بیگم دے گھر ہویا۔ اوہ اوہناں دی چوتھی اولاد ہے۔ اوہناں دی مڈھلی سکھیا نوتن سکول اندور وچّ ہوئی۔ اوہناں نے اسلامیہ کریمیا کالج اندور توں 1973 وچّ اپنی بی اے کیتی اتے 1975 وچّ برکت اللہ یونیورسٹی، بھوپال توں اردو ساہت وچّ ایم اے کیتی۔ اسدے بعد 1985 وچّ مدھیہ پردیش دے مدھیہ پردیش بھوج آزاد یونیورسٹی توں اردو ساہت وچّ پی ایچ ڈی کیتی۔ راحتَ اندوری نے آئی کے کالج ، اندور وچ اردو ساہت دے استاد وجوں وی سیوا نبھائی ۔ 11 اگست 2020 نوں کرونا بیماری دی وجہ کرکے اوہناں دا انتقال ہو گیا

## کتاباں
### اردو
**دھوپ دھوپ*، 1978
**پانچواں درویش*، 1993
**ناراض* 
### ناگری
**میرے بعد*، 1984 
**موجود*، 2005 
**ناراض* 
**چاند پاگل ہے*، 2011

## شاعری دے نمونے

دوزخ کے انتظام میں الجھا ہے رات دن
دعویٰ یہ کر رہا ہے کے جنت میں جائیگا

ایک چنگاری نظر آئی تھی بستی میں اسے
وو الگ ہٹ گیا آندھی کو اشارہ کرکے

خوابوں میں جو بسی ہے دنیا حسین ہے
لیکن نصیب میں وحی دو گز زمین ہے
*****
میں لاکھ کہ دوں آکاش ہوں زمیں ہوں میں
مگر اسے تو خبر ہے کہ کچھ نہیں ہوں میں

عجیب لوگ ہے میری تلاش میں مجھکو
وہاں پے ڈھونڈھ رہے ہے جہاں نہیں ہوں میں
*****
طوفانوں سے آنکھ ملاؤ، سیلابوں پر وار کرو
ملاہوں کا چکر چھوڑو، تیر کے دریا پار کرو

پھولوں کی دکانیں کھولو، خشبو کا ویاپار کرو
اشک خطا ہے تو، یہ خطا ایک بار نہیں، سو بار کرو
*****
ہمسے پوچھو کے غزل مانگتی ہے کتنا لہو
سب سمجھتے ہیں یہ دھندھا بڑے آرام کا ہے

پیاس اگر میری بجھا دے تو میں مانو ورنہ ،
تو سمندر ہے تو ہوگا میرے کس کام کا ہے
*****
اگر خیال بھی آئے کہ تجھکو خط لکھوں
تو گھونسلوں سے کبوتر نکلنے لگتے ہیں
*****
لگیگی آگ تو آئینگے گھر کئی زد میں
یہاں پے صرف ہمارا مکان تھوڑی ہے

میں جانتا ہوں کے دشمن بھی کم نہیں لیکن
ہماری ترہا ہتھیلی پے جان تھوڑی ہے
*****
زندگی کیا ہے خود ہی سمجھ جاؤگے
بارشوں میں پتنگیں اڈایا کرو
*****
ن جانے کون سی مزبوریؤں کا کیدی ہو
وو ساتھ چھوڑ گیا ہے تو بے وفا ن کہو
*****
نئے کردار اعتے جا رہے ہیں
مگر ناٹک پرانا چل رہا ہے


## باہری سروت
* Official website of Rahat Indori 
* 
* Rahat Indori at Kavita Kosh 

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:1950ء دے جم
گٹھ:بھارتی مسلمان
تِلوک چند محرُوم

**تِلوک چند محرُوم** (1887-1966)  (ہندی: तिलोक चंद महरूम)  اُگھے اردو شاعر، لکھاری اتے ودوان سی۔
## جیون
محروم 1 جولائی 1887 نوں موسیٰ نور زمن شاہ (ضلع میانوالی  ، پنجاب، (ہن پاکستان) نام دے پنڈ' وچّ پیدا ہویا سی۔ اس چھوٹے جہے پنڈ وچّ کوئی 20-25 گھر سن، سندھ دریا توں ہڑ دا لگاتار خطرہ بنیا رہندا سی۔ ایہہ کئی وار تباہ ہویا اتے دوبارہ اساریا گیا سی۔ اس توں تنگ آ کے اس دا پروار اپنے کھیت اتے دوکان چھڈّ کے عیسی خیل چلے گیا۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
دُوشینت کمار

** دُوشینت کمار** (ہندی: दुष्यन्त कुमार, 27 ستمبر 1931 – 31 دسمبر 1975) اک ہندی اتے اردو شاعر اتے غزل کار سن۔ اوہناں نے 'اک کنٹھ وشپائی'، 'سوری کا سواگت'، 'آوازوں کے گھیرے'، 'جلتے ہوئے ون کا بسنت'، 'چھوٹے - چھوٹے سوال' اتے دوجی گد اتے شاعری دیاں کتاباں دی رچنا کیتی۔ دشئنت کمار اتر پردیش دے بجنور دے رہن والے سن۔ جس سمیں دشئنت کمار نے ساہت دی دنیا وچّ اپنے قدم رکھے اس سمیں بھوپال دے دو ترقی پسند شاعراں - تاج بھوپالی اتے کیف بھوپالی دا غزلاں دی دنیا اتے راج سی۔ ہندی وچّ وی اس سمیں اگییی اتے گجانن مادھو مکتیبودھ دیاں کٹھن نظماں دا بول بالا سی۔ اس سمیں عامَ آدمی لئی ناگارجن اتے دھومل ورگے کجھ شاعر ہی بچ گئے سن۔ اس سمیں صرف 42 سال دے جیون وچّ دشئنت کمار نے بہت مشہوری حاصل کیتی۔ ندا فاضلی اوہناں دے بارے وچّ لکھدے ہن:

دشئنت دی نظر اوہناں دے یگ دی نویں پیڑھی دے غصے اتے ناراضگی نال سجی بنی ہے۔ ایہہ غصہ اتے ناراضگی اس بے انصافی اتے راجنیتی دے ککرماں دے خلاف نویں تیوراں دی آواز سی۔ جو سماج وچّ مدھورگی جھوٹھیپن دی جگہ پچھڑے ورگ دی محنت اتے ترس دی نمائندگی کردی ہے۔

## مڈھلا جیون
دشئنت دا جنم بھارت دے صوبے اتر پردیش دے بجنور ضلعے دے نوادا پنڈ وچّ ہویا۔ اسنے الہ آباد توں ایم.اے. دی ڈگری حاصلکیتی۔
## مہمامئی رچناواں

## حوالے

گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:1975 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارتی شاعر
گٹھ:ہندی شاعر