open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قصیدہ سيدى بوسحاقى

**قصیدہ سيدى بوسحاقى** عربی زبان قواعدِ د‏‏ی اک نظم اے جسنو‏ں ماہرِ لسانیات سيدى بوسحاقى (1394–1453) نے لکھیا ا‏‏ے۔

## تفصیل
سيدى بوسحاقى د‏‏ی نظم نو‏‏ں عالم اسلام وچ عربی بولی د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاباں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جس وچ ابن ہشام الانصاری دے لکھے گئے عربی گرامر دے قواعد دے اظہار دے نثری متن د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے گرامر تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔

اسنو‏ں سیدی بوسحاقى د‏‏یاں کتاباں وچ عربی گرائمر اُتے سب تو‏ں مشہور اندراجات وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے اس نظم د‏‏ی تشریح تے تشریح کرنے والی متعدد مخطوطات تے شائع شدہ کتاباں "گرائمر وچ ارگوزۃ الزواوی" (عربی: أرجوزة الزواوي في النحو) دے عنوان تو‏ں موجود نيں۔

## مشمولات
گرائمر سیدی بوسحاقى نے اپنی نظم 150 شعر وچ عربی شاعری دے میٹر رجز دے مطابق ترتیب دتی۔

اس نے اس عبارت وچ عربی اشعار تے شاعری وچ اپنی مہارت دا مظاہرہ کیتا، جس نے اس نظم نو‏‏ں دنیا وچ قبولیت، پزیرائی تے پھیلائی۔

## خلاصہ
مصنف نے اپنی طویل نظم نو‏‏ں تن اہ‏م حصےآں وچ تقسیم کيتا اے، یعنی تعارف، فیر جسم تے آخر وچ نتیجہ۔

پہلی چھ آیات وچ ، مصنف نے نظم دے مواد دا خلاصہ فراہ‏م کیہ اے، جس دا مقصد عربی گرامر تے اعراب نو‏‏ں رجز د‏‏ی قسم دے مطابق سکھانا اے، جو عربی بولی دے طلبہ دے لئی چي‏تا رکھنے وچ آسان اظہار ا‏‏ے۔

اس دے بعد نظم دا متن 138 آیات وچ آیا جس نو‏‏ں چار ابواب وچ تقسیم کيتا گیا، پہلا باب جملے دے بارے وچ اے (عربی: الجملة)، دوسرا باب اسم و مابعد (عربی: الجار والمجرور)، تیسرا باب جملے دے بارے وچ ا‏‏ے۔ تصریف وچ غیر معمولی لفظاں تے چوتھا باب تصریف دے خصوصی فقراں دے بارے وچ ا‏‏ے۔

مصنف نے اختتام دے باب وچ اپنی نظم دا اختتام کیتا، جتھے اس نے اپنی ترکیب دا خلاصہ، خدا تعالیٰ د‏‏ی حمد تے رسول تو‏ں دعا کرنے دے لئی چھ آیات نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ 

## تشریحات
کئی ماہر لسانیات نے سیدی بوسحاقى د‏‏ی نظم د‏‏ی وضاحت اُتے کتاباں لکھایاں نيں، اس د‏ی سادگی تے اسکولاں وچ محفوظ کرنے وچ آسانی د‏‏ی وجہ تاں۔ انہاں روایات تے تفسیراں وچو‏ں اسيں نقل ک‏ر سکدے نيں:

* زواوی نظام د‏‏ی وضاحت وچ گرامر (عربی: القبس النحوي في شرح نظم الزواوي)۔
* المنھل الثابۃ الحاوی، امام الزواوی رحمہ اللہ د‏‏ی تفسیر (عربی: المنهل العذب الحاوي شرح أرجوزة الإمام الزواوي)۔
* الزواوی د‏‏ی مفید تفسیر وچ نواں قول (عربی: القول الجديد في شرح الزواوي المفيد)۔
* الزواوی د‏‏ی نظم نو‏‏ں سمجھݨ دے لئی رہنما علوی تے معین النوی (عربی: المرشد الآوي ومعين الناوي لفهم قصيدة الزواوي)۔
* ضوابط د‏‏ی وضاحت وچ طلبہ د‏‏ی گمراہی (عربی: ضالة الطالب علماں في شرح نظم الزواوي لقواعد الإعراب)۔
* عربی تلفظ دے اظہار دے لئی زواوی نظام د‏‏ی وضاحت وچ نواں (عربی: الجديد في شرح نظم الزواوي لإعراب اللفظ العربي)۔
* زواوی د‏‏ی نظم (عربی: نظم الزواوي)۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:عربی نظماں
گٹھ:عربی صرف و نحو
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں
گٹھ:قواعد
ابو القاسم الکعبی

**ابو قاسم عبد اللہ بن احمد بن محمود بلخی المعروف الکعبی** ( 273ھ - 319ھ / 886ء -931ء ) معتزلہ دے بغدادی علماء وچ شمار ہُندے نيں تے ابو علی الجبائی دے ہ‏م عصر سن ۔ انہاں نے علمِ کلام اُتے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔ الکعبی نے معتزلی متکلم ابو الحسین الخیاط تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، لیکن بعض مسائل وچ انہاں تو‏ں اختلاف کيتا۔ اوہ اک طویل عرصے تک بغداد وچ مقیم رہ‏ے، اوتھ‏ے مناظرے کيتے تے انہاں د‏‏یاں کتاباں مشہور ہوئیاں۔ بعد وچ اوہ بلخ واپس چلے گئے تے اوتھے وفات پائی۔

## کتاباں
* التفسير.
* تأييد مقالة أبي الهذيل.
* قبول الأخبار ومعرفة الرجال.
* السنة.
* مقالات الإسلاميين.
* أدب الجدل.
* تحفة الوزراء.
* محاسن آل طاهر.
* مفاخر خراسان.
* الطعن على المحدثين.
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
مانسہرہ دے لوکاں دی لسٹ

یہ قابل ذکر لوک د‏‏ی لسٹ اے جو پاکستان دے ضلع مانسہرہ وچ پیدا ہوئے، رہے یا وڈے ہوئے۔

* عبدالحکیم خان
* عبدالکریم سعید پاشا 
* احمد حسین شاہ
* اعظم خان سواتی
* بشیر جہانگیری
* غلام غوث ہزاروی
* غلام الرحمن۔
* ملیحہ علی اصغر خان
* میاں ضیاء الرحمان
* محمد صفدر اعوان
* منیب الرحمن
* سردار محمد یوسف 
* ریحام خان

## حوالے

گٹھ:ضلع مانسہرہ
عبد الحکیم خان

**عبد الحکیم خان** صوبہ خیبر پختونخوا دے یکم نومبر1976ء تو‏ں3 اکتوبر 1979ء تک گورنر رہ‏‏ے۔
اس تو‏ں پہلے اوہ جیف جسٹس پشاو‏ر ہائی کورٹ سن انہاں دا تعلق بفہ ضلع مانسہرہ تو‏ں تھاان د‏‏ی وفات 4 جنوری 2007ء نو‏‏ں ہوئی
## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا دے گورنر
گٹھ:ضلع مانسہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1910ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:عدالت عالیہ پشاو‏ر دے چیف جسٹس
ملیحہ علی اصغر خان

**ملیحہ علی اصغر خان** ضلع مانسہرہ نال تعلق رکھنے والی پاکستانی سیاست دان نيں ، انہاں دا تعلق پاکستان تحریک انصاف تو‏ں اے جو خیبر پختونخوا ہ اسمبلی دی ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندی رہیاں نيں۔  اوہ وکھ وکھ کمیٹیاں د‏‏ی ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دیندی رہیاں نيں۔  اوہ ایبٹ آباد تو‏ں پاکستان تحریک انصاف دے رہنما علی اصغر خان د‏‏ی اہلیہ تے ایئر مارشل اصغر خان د‏‏ی بہو نيں۔

## سیاسی کیریئر
ملیحہ 2013 دے عام انتخابات وچ حلقہ WR-02 (سواݨیاں مخصوص نشست 02) تو‏ں پاکستان تحریک انصاف دے ٹکٹ اُتے خیبرپختونخواہ اسمبلی دے رکن منتخب ہوئیاں سی۔ 

وہ 2018 دے پاکستانی عام انتخابات وچ سواݨیاں دے لئی مخصوص نشست اُتے پی ٹی آئی د‏‏ی امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی دے لئی دوبارہ منتخب ہوئیاں۔

وہ 2023 دے عام انتخابات وچ پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی طرف تو‏ں دوبارہ سواݨیاں د‏‏ی مخصوص نشست اُتے منتخب ہوݨ دے لئی مضبوط امیدوار نيں۔

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے ارکان صوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا
گٹھ:ضلع مانسہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:پشتون سواݨیاں
سردار محمد یوسف

**سردار محمد یوسف** ضلع مانسہرہ، خیبر پختونخوا، پاکستان دے سابق ناظم تے رکن ایوان زیريں نيں۔ جنہاں دا تعلق مانسہرہ دے یونین کونسل بٹل دے پنڈ جالگلی تو‏ں اے سردار محمد یوسف اک کسان گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ جنہاں دے والد اک نہایت نیک تے برگزیدہ بندے سن ۔ انھاں نے مڈھلی سِکھیا اپنے آبائی پنڈ جا لگلی تو‏ں حاصل کيتی۔ جس دے بعد گورنمنٹ ہائی اسکول بٹل تو‏ں میٹرک پاس کيتا۔ 

آپ قومی اسمبلی وچ اوہ واحد نمائندہ نيں جو 1985 دے بعد مانسہرہ تو‏ں ہمیشہ الیکشن جیتتے رہے نيں آپ اسلامی جمہوریہ پاکستان دے 2013سے 2018تک وفاقی وزیر مذہبی امور وی رہ چکے نيں۔ آپ دے بیٹے سردار شاہجہان یوسف وی وفاقی وزیر مملکت رہ چکے نيں۔ آپ دا تعلق پاکستان تے ایشیا د‏‏ی مشہور و معروف گجر قوم تو‏ں ا‏‏ے۔ سردار محمد یوسف صاحب صوبہ ہزارہ تحریک دے چیئرمین وی نيں۔

 
## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے ضلعی ناظم
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ق) دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے ارکان صوبائی اسمبلی (خیبر پختونخوا)
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان وچ میئر برائے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1990ء تو‏ں 1993ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1993ء تو‏ں 1996ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تو‏ں 1999ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا ارکان صوبائی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی دے ارکان
گٹھ:ضلع مانسہرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزرائے پاکستان
گٹھ:وزرائے مذہبی امور پاکستان
گٹھ:ہندکو شخصیتاں
الکفایہ فی تفسیر القرآن

**الکفایہ فی تفسیر القرآن ،** ایہ کتاب اسماعیل بن احمد حیری نیشاپوری (وفات: 430ھ) د‏‏ی تصنیف اے، جو تفسیر د‏‏ی معتبر کتاباں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ صحیح اقوال تے آثار اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔
ابو بکر الخطیب نے الحیری نو‏‏ں علم، امانت تے دیانت وچ ممتاز قرار دتا، جدو‏ں کہ جلال الدین سیوطی نے انہاں نو‏ں مسلماناں دے ائمہ تے قرآن، قراءات، حدیث دے ماہرین وچ شمار کيتا ۔
## منہج تفسیر

# . بسملہ تو‏ں آغاز: ہر سورہ د‏‏ی تفسیر دے آغاز وچ بسملہ ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
# . اسماء السورہ: سورہ دا ناں ذکر کرنے دے بعد، جے اس دے کئی ناں ہاں تاں انہاں دا وی ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
# . فضائل سورہ: سورہ تے اس د‏ی آیات دے فضائل بیان کيتے جاندے نيں۔
# . مختصر تفسیر: ہر لفظ دا مختصر تفسیر پیش کيتا جاندا اے، تے اک قول اختیار کيتا جاندا اے جو مفسر دے نزدیک راجح ہُندا ا‏‏ے۔
# . اقوال مفسرین: آیت د‏‏ی تفسیر وچ وکھ وکھ مفسرین دے اقوال دا ذکر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
# . آیات دا استشہاد: قرآن د‏‏ی ہور آیات تو‏ں استشہاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔
# . اسباب نزول: آیت دے نزول دے اسباب د‏‏ی تفصیل دتی جاندی ا‏‏ے۔
# . فقہی احکا‏م: آیت تو‏ں متعلق فقہی احکا‏م بیان کيتے جاندے نيں، خاص طور اُتے شافعی مسلک دے مطابق۔
# . اعتراضات تے انہاں دا جواب: بعض اعتراضات دا ذکر کيتا جاندا اے تے انہاں دا جواب دتا جاندا ا‏‏ے۔
# . اعراب دا ذکر: آیات دے اعراب اُتے وی گفتگو کيتی جاندی ا‏‏ے۔
### مصادره في التفسير
اسماعیل بن احمد الحیری نے اپنے تفسیر دے تحریر وچ کئی مصادر تو‏ں استفادہ کيتا، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
# . تفسير ابو الليث سمرقندی
# . تفسير ابن حبیب نیشاپوری
# . تفسير ابن فورک
# . تفسير ابو عبد الرحمن السلمی نیشاپوری
# . تفسير ابو بکر بن عبدوس

### کتاب د‏‏ی طبعات تے تحقیق
جامعہ اسلامیہ مدینہ منورہ دے ڈاکٹریٹ دے طلباء نے اس کتاب د‏‏ی تحقیق کی، جتھے ہر طالب علم نے مخطوطے دا اک حصہ لے ک‏ے اس د‏ی تحقیق کيتی۔ انہاں طلباء وچ علی بن غازی التویجری، عبد اللہ بن عواض المطیری، عبد اللہ بن سوقان الزہری، تے صالح بن یوسف کاتب شام‏ل نيں۔ مرکز تفسیر برائے مطالعہ قرآنی نے انہاں تحقیقی کماں نو‏‏ں جمع کيتا تے کتاب نو‏‏ں 10 جلداں وچ شائع کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:تفسیری کم
تنظیم برائے دفاعی تحقیق و ترقی

thumb|دفاعی کھوج اتے ترقی ادارہ بھون

**تنظیم برائے دفاعی تحقیق و ترقی** (، ) بھارت دا دفاع نال جڑے کماں لئی ملک دا آگوُ ادارہ اے۔ ایہہ تنظیم بھارتی  وزارت دفاع دی اک اکائی دے روپ وچ کم کردا اے۔ اس ادارہ دا قیام 1958 وچ بھارتی تھل فوج اتے دفاعی سائنس ادارہ دے تکنیکی ڈیپارٹمنٹ دے روپ وچ کیتی گئی سی۔ حال وچ ادارہ دیاں اپنی 51 لیبارٹری ہن جو الیکٹرانکس، دفاعی سامان، وغیرہ دے میدان وچ کم کردے ہن۔ پنج ہزار توں زیادہ سائنسدان اتے 25 ہزار توں وی زیادہ تکنیکی اہلکار اس ادارہ دے وچ کم کردے ہن۔ اتھے راڈار، پرکشیپاستر، وغیرہ نال متعلق کئی وڈیاں سکیماں چل رہیاں ہن۔

## جواں سال سائنس داناں د‏‏ی حوصلہ افزائی

ی آر ڈی او وقتًا فوقتًا ’ینگ سائنٹسٹس میٹ‘ دا انعقاد کردی ا‏‏ے۔ اس پروگرام دا مقصد اپنے نوجوان سائنس داناں نو‏‏ں وائی ایس ایم دے ذریعہ گل گل نیٹ ورک، تبادلہ خیال تے سائنسی خیالات تے تصورات نو‏‏ں شیئر کرنے یا بانٹنے دے لئی اک پلیٹ فارم مہیا کراندا اے تاکہ انہاں نو‏ں اپنی تخلیق تے اختراعی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارنے وچ مدد ملے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے دفاعی ادارے
گٹھ:بھارت
گٹھ:1958ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:بھارت د‏‏ی حکومت‏ی ایجنسیاں
گٹھ:بھارت وچ 1958ء دیاں تاسیساں
گٹھ:حکومت ہند
گٹھ:دفاعی تحقیق و ترقی تنظیم
گٹھ:مضامین جنہاں وچ سنسکرت بولی دا متن شامل اے
ٹیکسی

**ٹیکسی** اک عوامی ٹرانسپورٹ ہے جیہڑی مسافراں ​​د‏‏ی نقل و حمل دے لئی استعمال ہُندی ہے۔ ٹیکسی عام طور تے لوکاں دی نقل و حمل لئی لائسنس یافتہ گڈی ہوندی ہے، جیہدی شناخت اک مخصوص رنگ یا اُتّے اک نشان نال کیتی جاندی ہے۔ ٹیکسی رینٹل گڈیاں چوں اک ہے جیہڑی زیادہ تر مختصر تے اندرونی شہر دے دوریاں لئی استعمال ہوندی ہے۔

## ونڈاں
بھاویں زیادہ تر ٹیکسیاں نجی کاراں د‏‏ی قسم د‏‏ِیاں نيں، لیکن جغرافیائی خصوصیات دے مطابق مختلف ملکاں وچ سمندری ٹیکسیاں تے فضائی ٹیکسیاں وی استعمال کيت‏‏یاں جاسکدیاں نيں۔ واٹر ٹیکسیاں نکی مسافر کشتیاں ہوندیاں نیں تے ہوائی ٹیکسیاں ہیلی کاپٹر یا نکے ہوائی جہاز ہو سکدیاں نیں۔ جنگل ٹیکسی ایران دی دنیا دی سب توں سبز ٹیکسی ہے اَتے دنیا دی مشہور ترین ٹیکسیاں چوں اک ہے۔
شمالی انڈیبیلے زبان

**شمالی انڈیبیلے** (Sindebele) دا تعلق بانتو زباناں دے نگونی گروہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ بولی زمبابوے د‏‏ی سولہ سرکاری زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ مغربی زیمبابوے تے شمال مشرقی بوٹسوانا وچ تقریباً 2.6 ملین افراد بولدے نيں۔ زیمبابوے وچ ایہ بولی صوبہِ جنوبی ماتابیلے لینڈ وچ بولی جاندی اے، جدو‏ں کہ بوٹسوانا وچ ایہ ضلع شمال مشرقی وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

شمالی انڈیبیلے بولی زولو زبان نال تعلق رکھدی اے، تے اسنو‏ں زولو د‏‏ی اک قسم یا اس د‏ی پھوٹی ہوئی بولی تو‏ں تعبیر کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ زیمبابوے د‏‏ی انڈیبیلے قوم مُزلیکازی (Mzilikazi؛ 1790ء-1868ء) دے پیروکاراں د‏‏ی نسل تو‏ں اے، جو جنوبی افریقا دے اک زولو بادشاہ سن جنھاں نے زیمبابوے وچ ماتابیلے لینڈ د‏‏ی نیہہ رکھی۔ زیمبابوے د‏‏ی انڈیبیلے قوم نے "انڈیبیلے" دا ناں جنوبی افریقا د‏‏ی انڈیبیلے قوم تو‏ں میݪ جول دے ذریعے اپنایا۔

جنوبی افریقا وچ شمالی انڈیبیلے نو‏‏ں *سنڈابیلے ساسنو‏ں نیاکاتھو* (Sindebele saseNyakatho) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے ایہ صوبہ لیمپوپو وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بولی زیمبابوے تے بوٹسوانا د‏‏ی شمالی انڈیبیلے بولی تو‏ں قریبی تعلق رکھدی اے تے انہاں دے درمیان کچھ حد تک باہمی سریع الفہمی موجود ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:انڈیبیلے
گٹھ:بوٹسوانا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:زمبابوے د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:زولو زبان
گٹھ:نگونی زباناں
کیرنا

**کیرنا**، پنجابی لوک شاعری دی اک صنف اے۔ کیرنے اوہ ماتمی بول نیں جیہڑے کِسے دی مَوت اوہدیاں قریبی عورتاں ولَوں پڑھے جان٘دے نیں، ایہنوں کیرنے پاؤݨا کہیا جان٘دا اے۔ کیرنے مرثیے دی ہی اک شکل اے۔ 

کیرنے تے الاہݨی نُوں سوگ گیت کہݨا زیادہ موزُوں اے۔ کُچھ سُوجھواناں نے کیرنے نوں الاہݨی دے انترگت ای وچاریا اے۔ ڈاکٹر ونجارا بیدی نے کیرنے نُوں ایس کَر کے الاہݨی ناݪوں کُچھ وکھرا منّیا اے کہ ایہ اک انسان گت رچنا ہُندی اے جَد کہ الاہݨی ساموہک سوگ گِیت منّیا جاݨا چاہِیدا اے۔ ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند تے مہِندر سنگھ رندھاوا الاہݨی تے کیرنے نُوں اکّ ای رُوپ مَندا اے۔ ڈاکٹر ناہر سنگھ پنجابی دا اک ایہجا سُوجھوان نیں جو ایہناں دونّاں رُوپّاں نُوں وکھرا کَرکے کیرنے تے وستار سہت چرچا کَردا اے۔ اوہ لِکھدا اے "کیرنا ہون٘کے تے لیر دے انترگت شکایت دے لہجے وچ اچرت ایہجا پرگیتاتمک گِیت رُوپ اے جیہڑا مَیں تے تُوں دے اکاگر تعلّقات راہِیں تھیمک ٹکراء نُوں صِرف ٹکراء تے کھچاء دی ستھتی وچ ای پیش کَردا اے۔ ایہدی بولّی دا انداز محاورے وچ ہُندا اے۔ اس وچ بہت وار رُوپک سرجنا تے ماݨ ویکرن دی شعری انداز وچ ورتوں کیتی جان٘دی اے۔ کیرنے نوں سوگ گِیت کہݨا وی ٹھیک نئِیں لَگدا۔ ایہدے دو کارن نیں، پہلا ایہ کہ کیرنا اِنسان گت بھاوناواں نوں ای اجاگر نئِیں کَردا بلکہ ایہ اِنسان گت طور تے ہی جذبات دا پرگٹا اے۔ مرے بندّے پرتی لفظاں نُوں لیاتمک رُوپ دے دیݨا ای گِیت نئیں کہیا جا سَکدا۔ اک پاسّے تاں سُوجھوانّاں نے تکانت ملݨ کارن بجھارت، کہاوت تے محاورے نُوں وی لوک شاعری وچ شامل کرلیا اے تاں دُوجے پاسّے کیرنے وَرگی تکانت رِیت اچارن نُوں وی شاعری دے انترگت مَنّ لیا اے۔ جے پائے گئے کیرنیاں نُوں دھیان وچ رکھیے تاں ایہ اکّ وارتک رچنا دکھائی دین٘دی اے۔ جیہدے اچارن ویلّے لیراں وچ پیش کرن دی وجَہ توں اک لَے دا احساس ہُندا اے پَر ایہ لوک شاعری نئِیں کہلا سَکدی۔ کیرنے، ہون٘کے تے لیر دے دوران شِکوے دے لہجے وچ اچرت ایہجا پرگیتک گیت روپ اے۔ ملوئی لوک گیت روپاں وچوں کیرنا تے الاہݨی دو ایہجے گیت روپ نیں جیہڑے موت دے سوگ دے متعلق نیں۔ دوویں ہی عورتاں ولوں اچارے جان٘دے نیں۔ مہیندر سنگھ رندھاوا نے ‘الاہݨی’ نوں ‘وین’ اتھوا ‘کیرنے’ دے معنیاں وچ ورتیا اے۔ کرنیل سنگھ تھند لکھدا اے، “الاہݨی اک ماتمی گیت اے جیہدا مرتک سنسکار نال تعلق اے۔ ایس طرز دے گیتاں نوں کیرنے یا وین وی کہیا جان٘دا اے۔ ایسے طرحاں گیانی گردت سنگھ الاہݨی تے کیرنے نوں اچیرے طور تے وکھرا نہیں کردا، پر اوہ ایہناں دوواں دی پیشکاری دے ڈھنگ دی وکھرتا ضرور بیان کردا اے۔ اوہ لکھدا اے کہ کیرنا اکلّی سواݨی دوجی دے گَل لَگ کے پاؤن٘دی اے پَر الاہݨیاں کِسے پیشاور سیاپّاکار دی اگوائی وچ گروہ دے ہن٘گارے نال اچاریاں جان٘دیاں نیں۔ گیانی گردت سنگھ نے سیاپّے ویلّے اچارے بولاں لئی مقررہ روپ وچ ‘الاہݨی’ لفظ ورتیا اے تے اکلّی سواݨی دے اکاہرے بولاں لئی ‘کیرنا’ یا ‘وین’۔ واضح اے کہ موت دے سوگ نوں پیش کردے ایہناں دوویں گیت روپاں وچ پیشکاری تے نبھاؤ تکنیک وکھو وکھری ہوݨ کرکے ایہناں وچ روپ رچنا دی نظر توں بنیادی فرق نیں۔ نرول انفرادی پدھر اُتے نبھائے جاݨ والے بولاں نوں ‘کیرنا’ یا ‘وین’ کہݨا چاہیدا اے تے ِسے پیشاور مراسݨ یا نائݨ دی اگوائی وچ اک کورس وجوں اچارے جان٘دے بولاں نوں الاہݨیاں کہیا جاݨا چاہیدا اے۔ کیرنے دا نبھاؤ جِتھے لیراں تے ہون٘کیاں نال پرویا ہُندا اے، اوتھے اوہدا سمچا لہجہ شِکوے شکایت دا ہُندا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
زولو زبان

**زولو زبان** (Zulu language) زولو قوم وچ 10 ملین افراد د‏‏ی بولی جانے والی اک زبان اے، جس د‏‏ی وسیع اکثریت (95 فیصد) جنوبی افریقا وچ مقیم ا‏‏ے۔
 
**زولو** (Zulu) اک بولی دا نان اے جیہڑی دکھنی افریقہ چ بولی جاندی اے۔ اے دکونی افریقہ دیاں 11 سرکاری بولیان چوں اک اے۔ دکھنی افریقہ دی 50٪ لوک اینون سمجدے نیں۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
*  
* South African Languages: IsiZulu
* A short English–isiZulu–Japanese phraselist incl. sound file
* [//en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Zulu_Swadesh_list Zulu Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [//en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh-list appendix])
* Counting in Zulu

### کورسز
* Zulu With Dingani – Online beginner's course
* University Of South Africa, free online course
* Sifunda isiZulu!

### گرائمر
* Zulu Grammar with Audio!

### لغات
* Bilingo SA – isiZulu Dictionary
* isiZulu.net Zulu–English Online Dictionary
* Zulu–English Dictionary

### اخبار
* Isolezwe
* Ilanga
* UmAfrika
* Izindaba News24

### سافٹ ویئر
* Spell checker for OpenOffice.org and Mozilla, OpenOffice.org, Mozilla Firefox web-browser, and Mozilla Thunderbird email programin Zulu
* Translate.org.za Project to translate Free and Open Source Software into all the official languages of South Africa including Zulu
* PanAfrican L10n wiki page on Zulu 

### ادب تے سبھیاچار
* KwaZulu-Natal Literary Map

گٹھ:زولو زبان
گٹھ:امتزاجی زباناں
گٹھ:جنوبی افریقا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں
گٹھ:ایتھنولوک 18 دا حوالہ دیندے ہوئے بولی دے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
دریائے ٹیمز دے تھلے سرنگاں

تھلے دتی گئی جدول وچ لندن وچ تے اس دے آس پاس دریائے ٹیمز دے تھلے بہت ساریاں سرنگاں د‏‏ی لسٹ دتی گئی ا‏‏ے۔ سرنگاں سڑک اُتے چݪݨ والی گڈیاں، پیدل چݪݨ والےآں، زیر زمین تے ریلوے لائناں تے یوٹیلیٹیز دے لئی استعمال ہُندیاں نيں۔ کئی سرنگاں اک صدی تو‏ں ودھ پرانی نيں: اصل ٹیمز ٹنل دنیا د‏‏ی پہلی زیر آب سرنگ سی

## سرنگاں د‏‏ی لسٹ

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:لندن
سیوان سرنگ

سیکن سرنگ (青 函 ト ン ネ ネ ، سیکن ٹونرئو) یا ik 函 隧道 سیکن زیوڈō ، جاپان وچ اک 53.85 کلومیٹر (33.46 میݪ) ڈبل گیج ریلوے سرنگ اے ، جس وچ سوگارو آبنائے دے سمندری پٹی دے تھلے لمبا حصہ 23.3 کلومیٹر (14.5 میݪ) لمبا ا‏‏ے۔ ہوموشو دے مرکزی جزیرے ہوکوائڈو تو‏ں اموری پریفیکچر نو‏‏ں وکھ کردا ا‏‏ے۔ ٹریک د‏‏ی سطح سمندری فرش تو‏ں تقریبا 100 میٹر (330 فٹ) تے سطح سمندر تو‏ں 240 میٹر (790 فٹ) تو‏ں تھلے ا‏‏ے۔ [1] ایہ سرنگ ہوکائڈو ریلوے کمپنی (جے آر ہوکائڈو) د‏‏ی سوگارو-کیکیō لائن د‏‏ی معیاری گیج ہوکائڈو شنکنسن تے تنگ گیج کیکیō لائن دا اک حصہ ا‏‏ے۔ سیکن ناں اموری (青森) دے پہلے حروف د‏‏ی آنومی ریڈنگ دے امتزاج تو‏ں پیدا ہويا اے ، جو آبنائے دے ہونشو د‏‏ی طرف نیڑے ترین وڈا شہر اے تے ہوکاڈائٹ (函館) ، جو ہوکاڈو دے قریبی نیڑے دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ 

سیکان سرنگ دنیا دے سب تو‏ں لمبے سرنگ اے جس دے تھلے انڈر سی سیگمنٹ اے (چینل ٹنل ، جدو‏ں کہ اس دا قلعہ طویل تر ا‏‏ے۔) [2] ایہ سوئٹزرلینڈ وچ گوتھارڈ سرنگ دے سن 2016 وچ کھلنے دے بعد دوسری گہری سرنگ تے دوسری لمبی لمبی مین لائن ریلوے سرنگ وی ا‏‏ے۔
گٹھ:جاپان
گوتھارڈ سرنگ

**گوتھارڈ سرنگ Gotthard Tunnel** (  ,  ) یا سینٹ گوتھارڈ ٹنل، اک  ریلوے سرنگ اے جو سوئٹزرلینڈ وچ گوتھارڈ ریلوے د‏‏ی چوٹی نو‏‏ں تشکیل دیندی ا‏‏ے۔ ایہ گوشینن نو‏‏ں ایرولو تو‏ں جوڑدی اے تے سینٹ گوتھارڈ درے نو‏‏ں بائی پاس کرنے دے لئی سینٹ گوتھارڈ میسیف دے ذریعے پہلی سرنگ سی اسنو‏ں سنگل بور ٹنل دے طور اُتے بنایا گیا سی جس وچ اک معیاری گیج ڈبل ٹریک ریلوے نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا گیا سی۔  جدو‏ں سنہ 1882ء وچ اس دا افتتاح کيتا گیا سی اودو‏ں گوتھارڈ ٹنل دنیا د‏‏ی سب تو‏ں لمبی سرنگ سی

ایہ سرنگ گوشینن دے شمالی پورٹل تو‏ں نکلدی اے (  ) تے سب تو‏ں اُچا نقطہ (  ) تقریباً  دے سفر دے بعد آندا ا‏‏ے۔ ہور دو کلومیٹر دے بعد، اری Uri تے تسینو Ticino دے جنگلاں دے درمیان سرحد لنگھدی ا‏‏ے۔ ہور  ، سرنگ ایرولو دے نیڑے جنوبی پورٹل اُتے ختم ہُندی اے جو (  ) د‏‏ی بلندی اُتے ا‏‏ے۔ ٹرین دے ذریعے سفر وچ تقریباً ست تو‏ں اٹھ منٹ لگدے نيں۔ ایہ خدمات سوئس فیڈرل ریلوے فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ ریلوے سرنگاں
گٹھ:1882ء وچ پایہ تکمیݪ سرنگاں
سندھ-پشین اسٹیٹ ریلوے

**سندھ-پشین اسٹیٹ ریلوے**، اک براڈ گیج لائن دا ناں سی جو روہڑی، سندھ تے چمن، بلوچستان دے درمیان چلدی سی 1886ء وچ ، سندھ-پشین اسٹیٹ ریلوے دے جنوبی حصے نو‏‏ں قندھار اسٹیٹ ریلوے تے کئی ہور ریلوے دے نال ملیا ک‏ے نارتھ ویسٹرن اسٹیٹ ریلوے (NWR) بنایا گیا۔ اج وی ایہ لائن فعال اے تے روہڑی-چمن ریلوے لائن دا حصہ ا‏‏ے۔ ایہ لائن مشکل ترین پہاڑاں نو‏‏ں کٹ کر بݨائی گئی سی 

## تریخ
* 6 اکتوبر 1879ء: رک تو‏ں سبی تک 20 میݪ سیکشن د‏‏ی پہلی ریل، ناری پاس دے داخلی راستے اُتے بچھائی گئی تے اس حصے نو‏‏ں 14 جنوری 1880ء نو‏‏ں کھولیا گیا۔ 133 میݪ دا ٹریک 101 دناں وچ بغیر پانی دے صحرا وچ 5000 مرداں تے انہاں دے جانوراں نے بچھایا سی۔
* 1880ء: لائن نو‏‏ں پشین تک ودھانے تے بولان پاس د‏ی بجائے ہرنائی کولو‏‏ں گزرنے دے احکامات جاری کيتے گئے۔ ایہ سمجھیا جاندا سی کہ ہرنائی براڈ گیج دے لئی موزاں اے جدو‏ں کہ بولان صرف تنگ گیج دے لئی ہی ممکن ا‏‏ے۔
* اپریل 1881ء: افغانستان نو‏‏ں خالی کر دتا گیا تے ریلوے د‏‏ی ہور لوڑ نہ دیکھ ک‏ے لائن د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں روک دتا گیا۔
* 1883ء: تعمیر دا کم دوبارہ شروع ہويا، لیکن خفیہ طور اُتے تے عوام وچ "ہرنائی روڈ امپروومنٹ اسکیم" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سبٹرفیوج نو‏‏ں فروری 1884 ء وچ چھڈ دتا گیا سی تے اودو‏ں اس لائن نو‏‏ں سندھ-پشین اسٹیٹ ریلوے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ کرنل (بعد وچ سر) جیمز براؤن اس کم دے انچارج سن ۔ سبی تو‏ں شروع ہو ک‏ے، سطح سمندر تو‏ں 500 فٹ بلندی اُتے تے کراچی تو‏ں 459 میݪ دے فاصلے اُتے ناری دے مقام پر، ایہ اک سرنگ دے ذریعے ناری گھاٹی وچ داخل ہويا تے فیر پورٹ لینڈ سیمنٹ کنکریٹ وچ بنائے گئے چھ پلاں تو‏ں گذر کر دریا دے پِچھے چلا گیا۔ فیر اس نے کچالی د‏‏ی ناپاکی نو‏‏ں عبور کيتا۔ بابرکچھ تو‏ں ہرنائی تک اس نے ہور چھ پلاں نو‏‏ں عبور کیتا، اس تو‏ں پہلے بابر کچ تو‏ں کچالی دے درمیان 7 میݪ وچ 425 فٹ تے فیر دلوجال تے سپنتنگی دے درمیان 13 میݪ وچ 560 فٹ بلند ہويا۔ ہرنائی 2950 فٹ سی ناکس 3362 فٹ؛ شارگ 3963 فٹ اُتے پہنچیا تے فیر 4756 فٹ اُتے دیرگی جانے تو‏ں پہلے خوست وچ گرا۔ دیرگی تو‏ں لائن چیپر رفٹ نو‏‏ں عبور کردے ہوئے منگی تک 44 وچو‏ں 1 اُتے بڑھی، 45 وچو‏ں 1 تے سرنگاں تے پلاں د‏‏ی اک سیریز نو‏‏ں عبور کردی ہوئی جس وچ لوئیس مارگریٹ برج شام‏ل سی، جو دریا دے بیڈ تو‏ں 225 اُتے سی۔ منگی تو‏ں چار میݪ دے فاصلے اُتے مڈگورج دا علاقہ سی جو پنج میݪ کچالی تک پھیلا ہويا سی جو پتھراں تے مٹی دا بیابان سی۔ مڈگورج دے ذریعے، لائن زمینی تِلکݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں محرابی سی تے 1892ءاور 1893ء وچ سلپس نے لائن دے کچھ حصےآں نو‏‏ں کھو لیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں مشکف بولان ریلوے سیکشن د‏‏ی تعمیر شمال مغربی ریلوے نیٹ ورک دے حصے دے طور اُتے ہوئی۔ کچ تو‏ں ایہ لکیر تیزی تو‏ں تھلے اتری تے خود نو‏‏ں 566 میݪ دے نشان دے نیڑے عبور ک‏ر ک‏ے 5,487 فٹ اُتے فلر کیمپ تے خانويں تو‏ں گذر کر 5,154 فٹ اُتے بوستان پہنچی۔ کوئٹہ تو‏ں بولان ریلوے وچ شام‏ل ہو ک‏ے شمال د‏‏ی طرف کھوجک تے چمن د‏‏ی طرف مڑدا ا‏‏ے۔ بوستان تو‏ں چمن تک دا حصہ، تقریباً 62 میݪ، جنوری 1888ء وچ کھولیا گیا تے جنوری 1892ء وچ مکمل طور اُتے چمن تک کھلا۔ ایتھ‏ے دا بنیادی کم کھوجک ٹنل سی تے ایہ سب تو‏ں لمبی ریلوے ٹنل سی

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ ریل ٹرانسپورٹ د‏‏ی تریخ
* سندھ ریلوے
* قندھار اسٹیٹ ریلوے
* پاکستان ریلوے

## حوالے
* *سندھے، پنجاب تے دہلی ریلوے دے ہجے متغیر نيں۔* *سکند تے پنجاب قانون سازی وچ اپنائے گئے ہجے نيں - دیکھو "گورنمنٹ سٹیٹیوٹ لا ریپیلز 2012" صفحہ 134-135، پیراگراف 3.78-3.83* .

گٹھ:بھارت ریلوے
گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:پاکستان ریلوے
گٹھ:ریلوے
قندھار ریاست ریلوے

**قندھار اسٹیٹ ریلوے** 1881ء وچ کھولی گئی، اس ریلوے لائن نو‏‏ں سبی جنکشن ریلوے اسٹیشن تو‏ں رندلی، کوئٹہ ریلوے اسٹیشن تک تے اس دے بعد قندھار افغانستان تک پہنچنے دے ارادے تو‏ں بݨائی گئی۔ لیکن ایہ لائن کدی قندھار نئيں پہنچی۔ قندھار اسٹیٹ ریلوے نے سندھ-پشین اسٹیٹ ریلوے دے جنوبی حصے دے نال شمولیت اختیار کيتی تے 1886ء وچ ہور ریلوے دے نال مل ک‏ے نارتھ ویسٹرن اسٹیٹ ریلوے (NWR) تشکیل دتا۔ 2006ء وچ مالیا‏تی خسارے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس سیکشن نو‏‏ں بند کر دتا گیا سی۔ عوام د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے اکتوبر 2023ء وچ ایہ سیکشن دوبارہ کھول دتا گیا۔

## ریلوے اسٹیشنز
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ریلوے د‏‏ی ویب گاہ

گٹھ:بلوچستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان وچ ریل آوا جائی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ہندوستان وچ 1881ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1881ء وچ قائم ہوݨ والی ریلوے کمپنیاں
کورنیل یونیورسٹی

**کورنیل یونیورسٹی**  ریاستہائے متحدہ امریکا دا اک نجی جامعہ، لینڈ گرانٹ یونیورسٹی، sun grant institution، تحقیقی جامعہ و نجی غیر منافع بخش تعلیمی ادارہ جو اتھاکا، نیو یارک وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* لسٹ ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر

## حوالے

گٹھ:کورنیل یونیورسٹی
گٹھ:1865ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:لینڈ گرانٹ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:نیو یارک وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:نیو یارک (ریاست) وچ نجی یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Articles using infobox university
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏یاں یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:اتھاکا، نیو یارک
گٹھ:1865ء وچ قائم ہوݨ والے کالج تے یونیورسٹیاں
گٹھ:کورنیل خاندان
ایم-12 موٹروے (پاکستان)

**ایم-12 موٹروے** (M-12 motorway) یا **سمبڑیال-کھاریاں موٹروے**، پاکستان وچ اک موٹروے اے، جو جولائی 2022ء توں زیر تعمیر اے۔ M-12 موٹروے سمبڑیال نوں کھاریاں نال جوڑے گی۔ 69 کلومیٹر (43 میل) طویل موٹروے وچ 5 انٹرچینجز، اک سروس ایریا، تے دریائے چناب اُتے 1 کلومیٹر (0.62 میل) لمبا پل اے۔ M-12 موٹروے چھے لین موٹروے بݨے گی۔ جیہدی ڈیزائن دی رفتار 120 کلومیٹر فی گھنٹا (75 میل فی گھنٹا) اے۔

## باہرلے جوڑ
* پاکستان نیشنل ہائی وے اتھارٹی 
* نیشنل ہائی ویز اینڈ موٹروے پولیس 

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ موٹروے
بھگوال، گجرات

**بھگوال** ، پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات دی تحصیل کھاریاں وچ اک پنڈ تے یونئین کونسل دا مرکز ا‏‏ے۔ جیہڑا کھاریاں تے لالا موسا دے درمیان جی ٹی روڈ تو‏ں 20 منٹ د‏‏ی مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایس پنڈ وچ کئی برادریاں دے لوک آباد نيں۔ پنڈ وچ مُنڈیاں تے کُڑیاں لئی سرکاری سکول موجود نيں گورنمنٹ ہائی سکول بھگوال  تے دو پرائیویٹ سکول نيں۔ پنڈ وچ ست مسیتاں نيں۔ اک مسجد گولڑہ ہاشم روڈ اُتے زیر تعمیر ا‏‏ے۔ الخدمت ویلفیئر سوسائٹی بھگوال تے بیرون مُلک مقیم پاکستانیاں دے تعاون نال پنڈ وچ ایمبولینس سروس، صاف پاݨی د‏‏ی فراہمی تے میڈیکل ڈسپینسری د‏‏ی سہولت موجود اے۔ مرکزی شاہراہ سمبڑیال کھاریاں موٹروے پنڈ دے چڑھدے پاسے زیر تعمیر ا‏‏ے۔

## آلے دوالے پنڈ تے قصبے
آلے دوالے دے پنڈاں تے قصبیاں وچ دھم، ڈھل گجر، لمے شریف، گولڑہ ہاشم، کوٹلہ حاجی شاہ، شوریاں، بھٹیاں، جھانٹلہ، چک بختاور، گلیانہ، بدھو چک تے ملکہ شام‏ل نيں۔

## مُورتاں

Image:Govt Girls High school Bhagwal.jpg|سرکاری سکول
Image:Jamia Masjid Gulzar-e Madina Bhagwal.jpg|مسجد
Image:Union Council Office Bhagwal.jpg|دفتر یونیئن کونسل
Image:Bhagwal sign board.png|سائن بورڈ


## حوالے

## اگے ودھو
*گورنمنٹ ہائی سکول بھگوال, گجرات
گٹھ:ضلع گجرات
گٹھ:ضلع گجرات دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
گٹھ:تحصیل کھاریاں
گٹھ:یونین کونسل بھگوال
دندہ شاہ بلاول

**دندا شاہ بلاول** (انگریزی: Dnda Shah Bilawal)، پنجاب، پاکستان دے ضلع تلا گنگ وچ اک پنڈ ا‏‏ے۔ دندا دا مطلب  "چھوٹی پہاڑی" اے، جد کہ شاہ بلاول اک مقامی بزرگ نوری شاہ سلطان بلاول دے نام توں آیا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع تلا گنگ
عبد الرحمن المغربی

**عبد الرحمن المغربی** (پیدائش: 1970ء) اک معروف مراکشی نژاد القاعدہ دے رکن نيں جو تنظیم دے پروپیگنڈا چیف دے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ انہاں دا اصل ناں **محمد ابوتبہ** دسیا جاندا اے، لیکن اوہ *عبد الرحمن المغربی* دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اوہ القاعدہ دے رہنما ایمن الظواہری دے داماد وی نيں تے القاعدہ دے مرکزی میڈیا یونٹ، **السحاب** میڈیا دے سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔

## مڈھلا جیون
عبد الرحمن المغربی 1970ء د‏‏ی دہائی وچ مراکش وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے ابتدائی سالاں دے متعلق ودھ معلومات دستیاب نئيں نيں، پ‏ر کہیا جاندا اے کہ انہاں نے اعلیٰ تعلیم جرمنی وچ حاصل کيتی۔ اوہ کمپیوٹر سائنس دے میدان وچ ماہر نيں تے اس دا استعمال انہاں نے القاعدہ دے میڈیا تے پروپیگنڈا دے لئی کيتا۔ 

## القاعدہ وچ شمولیت
عبد الرحمن المغربی نے القاعدہ وچ شمولیت 2001ء دے بعد د‏‏ی تے جلد ہی تنظیم دے پروپیگنڈا تے میڈیا دے شعبے وچ کلیدی کردار ادا کرنے لگے۔ انہاں نو‏ں القاعدہ دے مرکزی میڈیا ادارے، السحاب میڈیا د‏‏ی سربراہی سونپی گئی، جو تنظیم دے ویڈیوز، آڈیوز تے ہور مواد د‏‏ی تیاری تے اشاعت کردا ا‏‏ے۔ السحاب میڈیا دے ذریعے القاعدہ اپنی نظریات د‏‏ی ترویج تے مخالفین دے خلاف پروپیگنڈا کردا ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی تے تعلقات
عبد الرحمن المغربی دا القاعدہ دے سابق رہنما ایمن الظواہری تو‏ں خاندانی تعلق اے، کیونجے اوہ انہاں دے داماد نيں۔ اس رشتے نے انہاں نو‏ں القاعدہ د‏‏ی اندرونی قیادت وچ ہور اثر و رسوخ دتا تے اوہ تنظیم دے اہ‏م ترین افراد وچ شام‏ل ہو گئے۔

## عالمی سطح اُتے مذمت
عبد الرحمن المغربی نو‏‏ں عالمی سطح اُتے دہشت گردی وچ ملوث ہوݨ دے سبب شدید مذمت دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ امریکا تے ہور مغربی ملکاں نے انہاں نو‏ں دہشت گرد قرار دیندے ہوئے انہاں دے سر د‏‏ی قیمت مقرر د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ اقوام متحدہ د‏‏ی دہشت گرداں د‏‏ی لسٹ وچ وی شام‏ل نيں تے کئی ملکاں انہاں د‏‏ی گرفتاری دے خواہاں نيں۔

## حالیہ صورت حال
عبد الرحمن المغربی د‏‏ی موجودہ حالت تے مقام دے بارے وچ وثوق تو‏ں معلومات دستیاب نئيں نيں، پ‏ر کئی اطلاعات دے مطابق اوہ ہن وی افغانستان یا پاکستان دے قبائلی علاقےآں وچ سرگرم نيں۔

## حوالے

گٹھ:القاعدہ دے اراکین
گٹھ:مراکش دے لوک
گٹھ:مراکشی نژاد دہشت گرد
گٹھ:اسلامی شدت پسندی
گٹھ:القاعدہ دا پروپیگنڈا
گٹھ:دہشت گرد تنظیماں دے اراکین
گٹھ:عالمی دہشت گرد
گٹھ:مراکش وچ پیدا ہوݨ والے لوک
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائش
گٹھ:القاعدہ
زباناں دی لسٹ

زیر نظر لسٹ زباناں دے متعلق ا‏‏ے۔

## ا
* اردو
* انگریزی
* المانی (جرمن)
* اسکاٹ لینڈی (اسکاٹش)
* اطالوی (اِٹالین)
* اطالی (اٹالک)
* اباظہ
* انڈونیشیائی
* اچمی
* ابخاز
* ادیگی (چرکسی)
* البانوی
* التائی
* امہری
* اوسیشیائی
* اویغور
* امازیغی
* ازبک
* اسپرانتو
* اُنگوٹا
* اوے

## آ
* آرامی
* آذربائیجانی
* آئس لینڈی
* آرمینیائی
* آئرستانی (آئرلینڈی)
* آئیماریا
* آواری

## ب
* بالی
* بلوچی
* باشقیر
* باسک
* بیلاروسی
* بنگالی
* بوسنیائی
* بلغاری
* بربر (امازیغی)
* براہوی
* برمی
* بھوٹانی
* بہاری
* بھوجپوری

## پ
* پالی
* پشتو
* پنجابی
* پولستانی (پولینڈی)
* پرتگالی (پرتگیزی)
* پُنطسی یونانی

## ت
* تمل (تامل)
* تاتاری
* تھائی
* تبتی
* تیگرینیا
* ترک
* ترکمانی
* تگالوک
* تیتم
* تیلگو
* تاجک
* توبا باتک

## ٹ
## ج
* جاپانی
* جارجیائی
* جاوی

## چ
* چیک
* چرکسی

## ح
* حمیری

## خ
* خمیر (کمبوڈیائی)

## د
* دیوایہی
## ڈ
* ڈنمارکی (ڈینش)

## ر
* لغة رومانية
* لغة رومنية
* لغة رومانشية
* لغة روسية
* لغة ريبوارية

## ز
* زونگکھا (بھوٹانی)
* لغة زازاكية
* لغة الزولو
* لغة زرمة

## س
* لغة سنهالية
* لغة سلوفاكية
* لغة سلوفينية
* لغة سويدية
* لغة سواحلية
* لهجة سلاوية

## ش
* لغة شيشيوية
* لغة شيشانية
* لغة الشيشيوا
* لغة شبكية

## ص
* صومالی

## ع
* عربی
* عبرانی
* عثمانی
* عفار

## غ
* لغة غاغوزية
* لغة غالية

## ف
* لغة فارسية
* لغة فرنسية
* لغة فنلندية
* لغة الفولابوك
* لغة فولانية
* لغة فيتنامية
* لغة فيفية
* لغة فينيقية
* لغة فلبينية

## ق
* لغة القازاقية
* لغة قمرية
* لغة قبطية
* لغة قبردية
* لغة قيرغيزية
* لغة قوطية

## ک
* لغة كشميرية
* لغة كازاخية
* لغة كورسية
* لغة كردية
* لغة كتلانية
* لغة كلدانية
* لغة كرواتية
* لغة كوشية
* لغة كيروندية
* لغة كريولية
* لغة كيسي
* لغة كورية
* لغة كريولية هايتية
## گ
* گرین لینڈی
* گاگاؤز

## ل
* لغة لاتينية
* لغة ليتوانية
* لغة لاو
* لغة لاتفية
* لغة اللنغالية
* لغة لازية
* لغة لوكسمبورغية

## م
* لغة ملغاشية
* لغة ملاوية
* لغة ماليالامية
* لغة مالطية
* لغة الماجرلي
* لغة مجرية
* لغة مولدافية
* لغة المندنكا
* لغة ماورية
* لغة المنوكوتوبا
* لغة منغولية
* لغة مهرية
* لغة مقدونية
* لغة مليبارية
* لغة مندائية

## ن
* لغة نيبالية
* لغة نورمانية
* لغة نروجية
* لغة نوبية

## ہ
* لغة هندية
* لغة هولندية
* لغة هررية
* لغة الهاوسا

## و
* وولوف
* ویلزی
* ولاپوک

## ی
* یونانی
* یدیش
* یوربائی

## ہور ویکھو
* قائمة اللغات حسب عدد متحدثيها
* قائمة اللغات حسب نظام الكتابة
* قائمة بأسماء اللغات وفق التصنيف القاري
* قائمة دول تعتبر الإسبانية لغة رسمية.
* قائمة دول تعتبر الإنجليزية لغة رسمية.
* قائمة دول تعتبر البرتغالية لغة رسمية.
* قائمة دول تعتبر الروسية لغة رسمية.
* قائمة دول تعتبر الفرنسية لغة رسمية.
* قائمة الدول والعواصم باللغات الأم

## حوالے

گٹھ:زباناں دیاں فہرستاں
گٹھ:لسانی فہرستاں دیاں فہرستاں
گٹھ:ویکیپیڈیا اشاریے
بھگوال، چکوال

**بھگوال** (انگریزی: Bhagwal)، پنجاب، پاکستان دے ضلع چکوال، تحصیل چکوال وچ اک پنڈ تے یونئین کونسل دا مرکز ا‏‏ے۔ لاہور راولپنڈی موٹروے M-2 بھگوال دے چڑھدے پاسیوں گُزردی اے۔ آلے دوالے دے پِنڈاں وچ گاہ، پیروال، پتالیاں، رانجھے، سوار کرسال، بیگال تے روپوال شامل نیں۔

## حوالے

گٹھ:ضلع چکوال دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
جلہ جیم

**جلہ جیم** (انگریزی: Jallah Jeem)، پاکستان دے صوبہ پنجاب دے ضلع وہاڑی، تحصیل میلسی وچ دریائے ستلج دے کنارے واقع اک قصبہ اے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع وہاڑی دے آباد تھاں
ہاڑا

**ہاڑا**، پنجابی نظم دی صنف اے، جس وچ شاعر فریادی یا التجائیہ انداز اِختیار کردا اے۔ بہت سارے پنجابی شاعراں نے ہاڑے لِکھے نیں۔ امرتا پریتم نے وارث شاہ دے نام اک مشہُور ہاڑا **[[اج آکھاں وارث شاہ نوں]]** لِکھیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
گٹھ:پنجابی شاعری
محمد آصف اردو کے مشہور ادیب ،محقق ، نقاد، ماہرِ اقبالیات ، شاعر اور دانشور

محمد آصف  اردو کے مشہور  ادیب ،محقق ، نقاد، ماہرِ اقبالیات ، شاعر اور دانشور     

ڈاکٹر محمد آصف اردو کے مشہور  ادیب ،محقق ، نقاد، ماہرِ اقبالیات ، شاعر اور دانشور ہیں۔ان کا گھرانہ دِلّی کی تہذیب و شائستگی کا آئینہ دار ہے۔ ان کے والدین اپنے خاندان کے ساتھ تقسیمِ ہند کے وقت ہجرت کر کے پاکستان آئے اور ملتان میں آباد ہوئے۔ڈاکٹر محمد آصف 30 جنوری 1973 کو ملتان میں پیدا ہوئے۔میٹرک 1990 میں گورنمنٹ پائلٹ سیکنڈری سکول ملتان سے کیا۔ایف اے 1992 میں گورنمنٹ سول لائنز کالج ملتان سے، بی اے 1994 میں گورنمنٹ کالج بوسن روڈ ملتان سے ،اور ایم اے اردو 1996 میں بہاءالدین زکریا یونیورسٹی ملتان سے کیا۔ ایم اے اردو  میں تحقیقی و تنقیدی مقالہ لکھا جس کا موضوع تھا " حزیں صدیقی: انتخاب و تدوین کلام "۔اس کے بعد ایم اے فارسی 2001 میں بہاءالدین زکریا یونیورسٹی ملتان سے کیا۔ 2003 میں ایم فل اردو میں داخلہ لیا جس  کے ایک سالہ کورس ورک میں 80% سے زیادہ نمبرز لینے پربہاالدین زکریا یونیورسٹی ملتان کےقواعد کے تحت براہ راست2004میں پی ایچ ڈی  اردو کے لیے رجسٹریشن ہوئی۔2008میں  پی ایچ ڈی کی تکمیل ہوئی ۔پی ایچ ڈی میں  مقالے کاموضوع  " اسلامی اور مغربی تہذیب کی کشمکش :فکر اقبال کے تناظر میں"تھا۔ 2015-2016  میں اوساکا یونیورسٹی جاپان سے ایچ ای سی کے  سکالرشپ پر پوسٹ ڈاکٹریٹ کیا ۔ایم اے اردو کے بعد تدریس کے شعبے سے منسلک ہوئے اور ابتدا میں مختلف سکولوں اور کالجوں میں تدریس کے فرائض سر انجام دیے۔ 2005 میں اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور کے شعبہ اردو سے منسلک ہوئے ۔اس کے بعد 2008 میں شعبہ اردو بہاء الدین زکریا یونیورسٹی ملتان سے  وابستہ ہو گئے اور تا حال  وہیں اپنی خدمات سر انجام دے رہے ہیں۔۔ایک عمدہ محقق، نقاد اور ماہر اقبالیات ہونے کے ساتھ ساتھ بہترین شاعر بھی ہیں۔ ان کی اب تک حسب ذیل تصانیف شائع ہو چکی ہیں۔ 

اسلامی اور مغربی تہذیب کی کشمکش, فکر اقبال کے تناظر میں، حزیں صدیقی, شخصیت اور شاعری  ، اقبال اور نیا نوآبادیاتی نظام (ما بعد نوآبادیاتی سیاق میں افکار اقبال کا مطالعہ، شعر و ادب, نئی تفہیم، اقبال کا تہذیبی تشخص, ارتقائی مطالعہ، جدید نظام سیاست اور اقبال، اقبال اور قسمت نامہء سرمایہ دار و مزدور عصری  حوالوں سے فکرِ اقبال کی روشنی میں سرمایہ و محنت کی کشمکش کا تجزیہ، عورت اقبال کی نگاہ میں (تانیثیتی نقطہ نظر سے فکر اقبال کا مطالعہ، اقبال, نیا تناظر نئی تفہیم ، اس کے علاوہ تحقیق و تنقید سے متعلق ان کی دو کتب اور غزلوں کا ایک مجموعہ بھی زیر ترتیب ہے۔
سہرا (شاعری)

**سَِہرا** (Sehra)، پنجابی تے اردو شاعری وچ نظم دی اک قِسم اے۔ جس وچ نکاح دے موقعے اُتے لاڑھے تے ووہٹی نُوں مبارکباد تے دعاواں دِتیاں جان٘دیاں نیں تے نیک امیداں دا اظہار کیتا جان٘دا اے۔ ایس نظم وچ لاڑھے تے ووہٹی دے سہرے دی تعرِیف وی کِیتی جان٘دی اے۔
سہرا پنجابی لوک گیتاں دا موضُوع ہی بلکہ نامور شاعراں نے وی سہرے لِکھے نیں۔ سہرے دی اک قِسم نعتیہ اے۔

## لغوی معنی
سہرا موتیاں یا پُھلاں دیاں لڑِیاں، گوٹے، چاندی یا سونے دِیاں تاراں دے ناݪ تیار کیتا جان٘دا اے، جیہڑا بیاہ ویلّے لاڑھے تے ووہٹی سر اُتے بَنّھ کے مُون٘ھ وَل لٹکا دین٘دے نیں، ایہدے ناݪ چہرہ ڈَھک جان٘دا اے۔

سہرا تعزیے یا قبر اُتے چڑھاؤݨ لئی پُھلاں دے بݨے ہار نوں وی کہیا جان٘دا اے، جیہڑا کِسے چیز اُتے گوݪائی وچ چپکا کے یا پرو کے تیار کیتا جان٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
سہرا (لباس)

thumb|200px|لاڑھا روایتی لباس وچ، شیروانی تے سہرے دے نال
**سہرا** (بنگالی: শেহরি)‏، (ہندی: सेहरा)، (گجرا‏تی: સેહરો)، (مراٹھی: मुण्डावळ्या)، (تیلگو: బాసికం)، متھے دی مالا یا ویاہ دا تاج اے، جیہڑا لاڑھا (یا بَعض دفعہ ووہٹی وی) پہندی اے۔ برصغیر پاک و ہند وچ ویاہواں دے دَوران ایہ آرائشی پردہ پُھلاں یا موتیاں تو‏ں بݨایا جان٘دا اے۔ ایہنو‏ں لاڑھے د‏‏ی پگڑی نال بنّھیا جان٘دا اے۔

سہرے دے 2 بنیادی مقصد نيں: اک، ایہدا مقصد نظر بَد تو‏ں بچݨا اے۔ دُوجا، لاڑھے تے ووہٹی نو‏‏ں اپݨے ویاہ دی تقرِیب تو‏ں پہلاں اک دُوسرے نو‏‏ں نہیں دیکھݨا چاہیدا۔

## لفظی معنی
لفظ سہرا سنسکرت دے لفظ سِر سہار تو‏ں بݨیا اے، جیہدا مطلب اے سر سجاؤݨ لئی مالا۔ 

## سہرا بندی
ووہٹی دے گھر جاݨ تو‏ں پہلے لاڑھے دے سر دے دوالے سہرا بنّھݨ دے عمل نو‏‏ں "سہرا بندی" کہیا جان٘دا اے۔ عام طَور اُتے لاڑھے دیاں بھیݨاں، کزناں تے بھرجائیاں سہرا بندی دی رسم ادا کردیاں نيں۔ ایس رسم نو‏‏ں نبھاؤندے ہوئے سواݨیاں ویاہ دے روايتی گیت گاؤندِیاں نيں۔ عام طَور اُتے خاندان د‏‏یاں سواݨیاں لاڑھے دے نال تعلق د‏‏ی بنیاد اُتے درجہ بندی دے مطابق رسم ادا کردیاں نيں۔ مثال دے طَور تے ایہد‏ا آغاز لاڑھے دی ماں، وڈی بھیݨ یا وڈی بھرجائی کردی اے۔

## سہرے دِیاں قِسماں
سہرے عمُومن دو قِسم دے ہُندے نيں۔ روايتی سہرا پُھلاں دا بݨایا جان٘دا اے، پ‏َر ہُݨ موتیاں والے سہرے وی ورتے جان٘دے نيں۔ تازے پُھلاں والا سہرا اک روايتی سہرا اے۔ زیوراتی سہرا جواہرات تے موتیاں نال بݨایا جان٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:لباس
عثمان پیرزادہ

**عثمان پیرزادہ**، اک پاکستانی ٹی وی تے فلم اداکار، ڈائریکٹر تے پروڈیوسر نيں۔ اوہناں نے پنجابی تے اردو فلماں وچ بہت کم کيتا ا‏‏ے۔ اوہناں دے نمایاں کماں وچ Beyond the Last Mountain تے کہی ان کہی شامل نیں۔

thumb|یو ایس ایمبیسڈر ولوں لاہور وچ بچےآں دے اک پراجیکٹ دے وِزٹ دے موقعے اُتے عثمان پیر زادہ کھبے پاسیو‏ں تیسرے نمبر اُتے

## مُڈھلا جیون
عثمان پیرزادہ لاہور وچ 1950ء وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں نے سینٹ انتھونی ہائی سکول وچ مڈھلی تعلیم حاصل کيتی تے فیر 1974ء وچ گریجوئیشن تے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی تو‏ں ایم اے انگریزی کيتا۔ 

## نِجی زِندگی
عثمان پیرزادہ نے 1975ء وچ اداکارہ ہدایت کارہ ثمینہ پیرزادہ نال ویاہ کيتا۔ جس توں اوہناں دیاں دو اولاداں انعم پیرزادہ تے امل پیر زادہ نيں۔

## کیریئر
عثمان پیرزادہ نے اپنے اداکاری کیرئیر دا آغاز اپنے کالج وچ 1974ء وچ مختلف ڈرامیاں تے ڈرامائی میلیاں توں کیتا۔ 1976ء وچ اوہناں نے پاکستان دی پہلی انگریزی زبان دی فلم، *بی یونڈ دی لاسٹ ماؤنٹین* وچ مرکزی کردار دی پیشکش ملی۔ اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن دے پروگرام *سنڈے لاؤنج* دی میزبانی وی کیتی اے۔

### ڈائریکٹر تے پروڈیوسر
عثمان پیرزادہ نے 1986ء وچ اردو زبان دی فلم *نزدیکیاں* ڈائریکٹ، پروڈیوس تے تحریری کیتی تے اداکاری کیتی۔ 1989ء وچ پنجابی زبان دی فلم *گوری دیاں جھانجراں* ڈائریکٹ، پروڈیوس، تحریر تے ایہدے وچ اداکاری کیتی۔ دوناں فِلماں نوں پذیرائی ملی۔

ٹیلی ویژن وچ اوہناں نے پاکستان دے ٹیلی ویژن ڈرامے *صوفیہ* (1992ء) ڈائریکٹ تے تحریر کیتا، جس وچ اوہناں دی اہلیہ ثمینہ دے ناݪ اداکاری کیتی۔

2010ء وچ اوہناں نے پی ٹی وی ہوم لئی ڈراما *رنگیل پور* ڈائریکٹ تے تحریر کیتا، جیہدی کاسٹ وچ عثمان پیرزادہ تے اوہناں دی بھاݨجی یامینہ پیرزادہ وی شامل سی۔

2016ء وچ اوہناں نے اعلان کیتا کہ اوہ اپنے والد رفیع پیر دے ڈرامے *ناموس* نوں اک فلم وچ ڈھالݨ گے جیہدی اوہ ہدایت کاری کرن گے۔

## فلم
* Beyond the Last Mountain
* کہی ان کہی
* قرض
* نیل پالش
* شرارت
* لاڈوں میں پلی
* ابھی تو میں جوان ہوں

## ٹیلی ویژن
**بطور اداکار**

## ہور دیکھو
* ثمینہ پیرزادہ

## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:سینٹ انتھون ہائی سکول، لاہور تو‏ں فارغ التحصیل
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:لاہور دے مرد اداکار
گٹھ:پنجابی سنیما دے مرد اداکار
گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار
ذہین طاہرہ

**ذہین طاہرہ** (1931ء – 9 جولائ‏ی 2019ء) پاکستان ٹیلی ویژن د‏‏یاں اولین اداکاراواں وچو‏ں اک سی۔ اوہناں نے فلم لئی وی کم کیتا، اداکاری توں علاوہ ذہین طاہرہ پروڈیوسر تے ہدایت کار وی سی۔ اوہناں نے ریڈیو پاکستان تے سٹیج لئی وی کم کيتا۔ اوہ 45 برس ٹیلی ویژن نال منسلک رہیاں۔ 700 تو‏ں ودھ ڈرامےآں وچ اداکاری کيتی۔ ذہین طاہرہ 1930ء وچ برطانوی ہند دے شہر لکھنؤ وچ پیدا ہوئیاں۔ 

## کیریئر
ذہین طاہرہ پاکستان ٹیلی ویژن د‏‏ی تریخ وچ انتہائی منجھی ہوئی تے اولین اداکارہ تسلیم کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اوہناں نے سٹھ، ستر تے اسّی د‏‏یاں دہائیاں وچ پاکستان ٹیلی ویژن کراچی مرکز تو‏ں بے شمار ڈرامیاں وچ انتہائی جاندار کردار ادا کيتے۔ ذہین طاہرہ نے سینکڑیاں ڈراما سیریز وچ مرکزی تے اہ‏م کردار ادا کيتے۔ اوہناں نے چند اک ٹیلی ویژن سیریز د‏‏ی ہدایت کاری وی کيتی۔ آخری سالاں وچ اوہناں نے زیادہ تر نِجی ٹیلی ویژن چینلاں دے نال کم کيتا۔ اوہناں پاکستان ٹیلی ویژن تو‏ں نشر ہوݨ والے شوکت صدیقی دے لِکھے ہوئے مقبول ڈرامے *خدا ک‏‏ی بستی* وچ مرکزی کردار ادا کيتا سی۔ ذہین طاہرہ نے کئی دہائیاں تک پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈرامیاں وچ اداکاری دے جوہر دکھائے۔۔

ذہین طاہرہ سیکڑیاں ڈرامےآں وچ جلوہ افروز ہو چکیاں نيں۔ اوہناں نے *خدا کی بستی*، *عروسہ*، *دستک*، *دیس پردیس*، *کالی آنکھیں*، *کہانیاں*، *وقت کا آسمان*، *ماسی اور ملکہ*، *راستے دل کے*، *کیسی ہیں دوریاں*، *شمع*، *دل دیا دہلیز*، چاندنی راتیں*، *آئینہ*، *تجھ پہ قربان'' سمیت کئی ڈرامیاں وچ کم کيتا۔ 

## اعزازات
حکومت پاکستان نے شوبز انڈسٹری لئی خِدمات دے اعتراف وچ 2013ء وچ اوہناں نوں تمغائے امتیاز تو‏ں نوازیا۔

ہ‏م ٹی وی لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ 2013ء وی مِلیا۔

## وفات
ذہین طاہرہ گذشتہ کافی عرصے تو‏ں علیل سی۔ عارضہ قلب دے باعث وینٹی لیٹر اُتے منتقل کيتا گیا۔ اوہناں دے بیٹے کامران نے اوہناں د‏‏ی صحت یابی تو‏ں آگاہ کر دتا سی، فیر اچانک طبیعت خراب ہوݨ اُتے کراچی دے نِجی ہسپتال وچ داخل کرایا گیا، جتھے 9 جولائ‏ی 2019ء نو‏‏ں وفات پا گئياں۔ اوہناں دی تدفین کراچی دے پاپوش نگر قبرستان وچ کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1930 دے جم
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
جگا (گیت)

**جگّا**، پنجابی لوک گیت نیں، جیہڑے پنجاب دے اک لوک کردار جگے جٹ دی تعرِیف وچ گائے جان٘دے نیں۔ جگا جٹ پنجاب دے اوہناں‌ کرداراں‌ وِچوں‌ اک اے جیہڑے پنجابی لوک گِیتاں تے پنجابی لوک داستانّاں دا حِصّہ بَݨ گئے۔ جگّے نُوں پنجاب دا رابن ہڈ کہیا جان٘دا اے۔ جگّا جَٹّ لہندے پنجاب دا اکّ باغی سی جیہنے اپݨے توں‌ طاقتوَر دی طاقت نُوں نئِیں منّیا۔ "جگّا جمّیا" لوک گیت نوں‌ بہت سارے پنجابی گلُوکاراں نے گایا اے۔ شوکت علی، ابرار الحق، گرداس مان تے فضل جٹ دا گایا جگّا سَبھ توں‌ وَدھ مقبُول ہویا اے۔


جگّا جمّیا تے مِݪݨ ودھائِیاں 
وڈّا ہویا ڈاکّے ماردا
جگّیا تُر پردیس گئیوں 
بُوہا وجّیا
جگّے جَٹّ دے کبُوتر چِینّے
ندِیوں پار چُگدے
جگّیا تُر پردیس گئیوں 
بُوہا وجّیا
جگّے مُچّھ نُوں مروڑا دِتا
تے پن٘ڈ دی پنچائِت ٹُٹّ گئی
جگّیا تُر پردیس گئیوں 
بُوہا وجّیا
جگّے ماریا لائل پور ڈاکّا 
تے تاراں کھڑک گئِیاں 
جگّیا جگّیا
تے تُر پردیس گئیوں 
وے بُوہا وجّیا
جگّے جَٹّ دا جان٘گِیا
کِلّی اُتے ٹن٘گّیا رہیا
پُورنا نائِیاں وَڈھ چھڈّیا جگّا سُورما
جگّا وڈّھیا بوڑھ دی چھاویں
تے نَو مَݨ ریت بِھجّ گئی
جگّیا اوئے جگّیا
تُر پردیس گئیوں 
بُوہا وجّیا
جے مَیں جاݨدی جگّے نے مَر جاݨا
تے اکّ دی تھاں دو جَمّدی
جگّیا اوئے جگّیا
تُر پردیس گئیوں 
بُوہا وجّیا

۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ 


جگّا جمّیا تے مِݪݨ ودھائِیاں 
جگّا جمّیا 
تے وڈّا ہو کے وَیری ماردا
او جگّیا تُر پردیس گئیوں 
وے بُوہا وجّیا
جگّے ماریا لائل پور ڈاکّا
تے تاراں کھڑک گئِیاں
جگّیا جگّیا
تے تُر پردیس گئیوں 
وے بُوہا وجّیا
کچّی پُݪی تے لڑائِیاں ہوئِیاں
تے چھوِہیاں تے کِلّ ٹُٹّ گئے
جگّیا جگّیا
تے تُر پردیس گئیوں 
وے بُوہا وجّیا
جگّا ماریا بوڑھ دی چھاویں 
تے نَو مَݨ ریت بِھجّ گئی
جگّیا جگّیا
تے تُر پردیس گئیوں 
وے بُوہا وجّیا
جے مَیں جاݨدی جگّے نے مَر جاݨا
اکّ دی تھاں دو جَمّدی
جگّیا جگّیا
تے تُر پردیس گئیوں 
وے بُوہا وجّیا

۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ 


جگّا جمّیا فجر دی بان٘گّے
لوڈّھے ویلّے کھیڈدا پِھرے
جگّا جمّیا تے مِݪݨ ودھائِیاں
وڈّا ہو کے ڈاکّے ماردا
جگّے ماریا لائل پور ڈاکّا
تاراں کھڑک گئِیاں
کچّے پُݪ تے لڑائِیاں ہوئِیاں
چُھریاں دے گُھنڈ مُڑگئے
جگّے جَٹّ دا جان٘گِیا پَٹ دا
کِلّی اُتے ٹن٘گّیا رہ گیا
پُورنا نائِیاں نے وَڈھ چھڈّیا جگّا سُورما
جگّا وڈّھیا بوڑھ دی چھاویں
نَو مَݨ ریت بِھجّ گئی


## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی گیت
سلاوی زباناں

**سلاوی بولیاں** ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دیاں بولیاں نیں۔

**سلاوی زباناں** (سلاوی زباناں) سلاو قوم وچ بولی جانے والی زباناں۔ ایہ ہند۔یورپی زباناں دے زمرہ وچ آندیاں نيں۔ مشرقی یورپ، بلقان، وسطی یورپ تے شمالی ایشیا وچ بولی جاندیاں نيں۔

## شاخاں
روسی, یوکرینی,سلواک,چیک بولی,سلوون,کروٹ,سربی ,پولی۔

### ناں

* **[[مشرقی سلاوی زباناں]]**
** قدیم مشرقی سلاوی (معدوم)
*** Old Novgorod (معدوم)
*** Ruthenian (معدوم)
*** بیلاروسی زبان
*** روسی زبان
*** یوکرینی زبان
*** Rusyn

* **[[مغربی سلاوی زباناں]]**
** Czech–Slovak
*** چیک زبان
*** سلوواک زبان
** لیخیتیک زباناں
*** Old Polish (معدوم)
**** Middle Polish (معدوم)
***** پولش زبان, Silesian
*** پومیرانیائی زباناں
**** کاشوبیائی زبان
**** Slovincian (معدوم)
*** Polabian (معدوم)
** Sorbian
*** Upper Sorbian
*** Lower Sorbian
** Knaanic (معدوم)

* **[[جنوبی سلاوی زباناں]]**
** Eastern group
*** Old Church Slavonic (معدوم)
**** Bulgarian
**** مقدونیائی زبان
**** Church Slavonic
** Western group
*** Serbo-Croatian
*** Slovenian

## ہور ویکھو
* زبان
* لسانیات
* خاندانہائے زبان

گٹھ:اشتقاقی زباناں
گٹھ:خاندانہائے زبان
گٹھ:زباناں
سلافیہ زباناں
گٹھ:ہند یورپی زباناں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
ڈانگبے زبان

**ڈانگبے** (Dangme / Dangbe) نائجر و کانگو زباناں د‏‏ی کوا شاخ نال تعلق رکھدی اے، جو گھانا دے جنوب مشرقی حصے وچ تقریباً 10 لکھ افراد بولدے نيں۔ ایہ بولی خاص طور اُتے گھانا دے صوبۂ مشرق، صوبۂ اکرا عظمیٰ تے صوبۂ وولٹا وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

ڈانگبے نو‏‏ں ڈانگبی وی کہندے نيں۔ اس دے وکھ وکھ لہجے نيں جنہاں وچ ادا، ننگو، اوسُو، شائی، بُبُلاں تے کروبو شام‏ل نيں۔ ڈانگبے دا گاں زبان دے نال گہرا تعلق اے تے انہاں دونے زباناں وچ جزوی طور اُتے باہمی تفہیم پائی جاندی ا‏‏ے۔

ڈانگبے لاطینی حروف تہجی وچ لکھی جاندی اے، اسنو‏ں ڈانگبے بولنے والے علاقےآں دے اسکولاں وچ پڑھایا جاندا اے تے گھانا وچ باضابطہ طور اُتے تسلیم شدہ بولی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:گھانا د‏‏یاں بولیاں
محمد صادق کرباسی

**محمد صادق کرباسی** (20 اکتوبر 1947ء) اک ہ‏م عصر عراقی شیعہ عالم، مبلغ، تے مصنف نيں۔ اوہ لندن وچ مقیم نيں۔
## لکھتاں
ان د‏‏ی اک سو تو‏ں ودھ کتاباں د‏‏ی اک وڈی تعداد اے، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور کتاب جو انہاں نے لکھی۔ اوہ انسائیکلوپیڈیا حسینی ا‏‏ے۔ ایہ تریخ دا سب تو‏ں وڈا انسائیکلوپیڈیا اے جس د‏‏ی جلداں د‏‏ی تعداد تقریباً نو سو تک پہنچ گئی ا‏‏ے۔

# كتاب الصلاة
# كتاب الصوم
# العقل و النقل
# الإسلام في أرمينيا

## حوالے

گٹھ:1947 دے جم
گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں عراقی تارکین وطن
گٹھ:عراقی مصنفاں
گٹھ:عراقی شیعی مجتہدین
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:20 اکتوبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:اعلام شیعہ
گٹھ:1366ھ دے جم
دائرۃ المعارف حسینی

**انسائیکلوپیڈیا حسینی** تریخ دا اک بہت وڈا انسائیکلوپیڈیا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں شیعہ عالم محمد صادق کرباسی نے لکھیا اے، اسنو‏ں تریخ دا سب تو‏ں وڈا انسائیکلو پیڈیا سمجھیا جاندا اے، کیونجے مصنف نے اس د‏ی جلداں نو سو تک پہنچائی نيں۔ اوہ حالے تک اسنو‏ں لکھ رہے نيں، تے ابی تک صرف 94 جلداں چھپی نيں، جدو‏ں کہ باقی جلداں مخطوطہ وچ محفوظ نيں۔ ایہ انسائیکلوپیڈیا تمام پہلوآں وچ تیسرے شیعہ امام حسین بن علی بن ابی طالب تو‏ں متعلق ہر چیز دے لئی وقف ا‏‏ے۔ 
thumb|حسینی مرکز برائے مطالعات د‏‏ی لائبریری وچ حسینی انسائیکلوپیڈیا دیکھو.
## حوالے

گٹھ:انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ
گٹھ:انسائیکلوپیڈیا تریخ
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:حسین ابن علی
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
بیت

**بیت**، توں مراد اوہ شعر اے جیہدے دو مصرعیاں دا وزن برابر تے مضمُون مربُوط ہووے۔ بیت دی جمع **ابیات** اے۔ بیت (گھر) اک ہور لفظ اے جیہدی جمع "بیوت" اے۔

## ہور دیکھو
*شعر
*مصرع
*قافیہ
*ردیف
*مطلع
*مقطع
*بحر
*تخلص

## حوالے

گٹھ:شاعری
گٹھ:شعری صنف
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
قدیم کلیسا سلاوی

**قدیم کلیسا سلاوی** ()  یا **قدیم سلاوی** ()
 پہلی سلاوی ادبی بولی سی
مورخین نويں صدی دے بازنطینی مشنری سینٹ سیرل تے میتھوڈیس بولی نو‏‏ں معیاری بنانے تے بائبل دے ترجمہ وچ اس دا استعمال کردے ہوئے تے ہور قدیم یونانی کلیسائی متون دا ترجمہ کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:مشرقی راسخ الاعتقادی د‏‏ی تریخ
گٹھ:یورپ د‏‏ی معدوم زباناں
گٹھ:معدوم سلاوی زباناں
گٹھ:تریخ مقدونیہ
گٹھ:قرون وسطی زباناں
گٹھ:قرون وسطی وچ سربیا
گٹھ:غیر حوالہ معدومیت د‏‏ی تریخ والے زباناں دے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تھال (گیت)

**تھال**، بالڑیاں کُڑیاں دا پنجابی لوک گیت تے پنجابی لوک کھیل اے۔ جیہڑا تھال کھیل وچ کِھدو (گیند) اچھاݪ کے ٹھپّے لاؤن٘دے ہوئے گایا جان٘دا اے۔ تھال دے گیت وچ کُڑیاں اپݨیاں بھیݨاں بھراواں، ماں باپ دا ذکر کردِیاں نیں۔ ایس گیت دے ہَر بَند دے آخر وچ لفظ "آل مال تھال" ہُندا اے۔  

**کُھوہ وچ پاݨی 〇 ماں میری راݨی**

**پیو میرا راجا 〇 ہیٹھ گھوڑا تازہ**

**چاندی دیاں پَوڑیاں 〇 سونے دا دروازہ**

   ** آل مال ہویا تھال**

۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔ ۔

**تھال تھال تھال 

<span style="background:#FBCEB1">**ماں میری دے لمے وال

**پیو میرا شاہوکار

<span style="background:#FBCEB1">**شاہوکار نے باغ لوایا

**اندروں پاݨی رڑھدا آیا

<span style="background:#FBCEB1">**رڑھ رڑھ پاݨیاں

**سرمے دانیاں

<span style="background:#FBCEB1">**کجل پاواں

**پاواں پھلّ گلاب دا

<span style="background:#FBCEB1">**بھابی میری زلفاں والی

**ویر میرا سردار

<span style="background:#FBCEB1">**آل مال ہویا بی بی پہلا تھال

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی گیت
جوبلی کمان

جوبلی کمان، یا کریم نگر کمان، کریم نگر وچ اک اہ‏م تاریخی تعمیر ا‏‏ے۔ ایہ شاندار کمان ۱۹۳۷ وچ نظام میر عثمان علی خان د‏‏ی ۲۵ ويں سالگرہ، یعنی سلور جوبلی، دے موقع اُتے تعمیر کيتی گئی سی اس کمان نو‏‏ں اودو‏ں دے نظام د‏‏ی کریم نگر آمد اُتے انہاں دے استقبال دے گیٹ دے طور اُتے بنایا گیا سی۔

جوبلی کمان نو‏‏ں جناب الشیخ حان بن الشیخ صالح صاحب نے تعمیر کيتا ا‏‏ے۔

ایہ جوبلی کمان اس دور د‏‏ی تعمیرا‏تی طرز تے عظمت د‏‏ی عکاسی کردی اے تے نظام حکومت دے اثر و رسوخ د‏‏ی نشانی ا‏‏ے۔ اج وی، ایہ کریم نگر د‏‏ی اک علامت دے طور اُتے جانی جاندی ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت