روس-ترکی جنگ (1806–1812)

**روس-ترک جنگ (1806–1812)** روسی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار روس-تردیاں جنگاں وچو‏ں اک سی ۔

## پس منظر

جنگ 1805–1806 وچ نپولین جنگاں دے پس منظر دے خلاف شروع ہوئی۔ 1806 وچ ، سلطانسلیم سوم ، آسٹریلیٹس وچ روسی شکست د‏‏ی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی تے فرانسیسی سلطنت دے مشورے دے تحت ، ولاچیا پرنسپلٹی دے روس نواز ہوسپودار کونسٹنٹائن یپسیلاندی تے مولدوویا دے ہوسپودار الیگزینڈر موروسیس نو‏‏ں معزول کردتا گیا ، دونے عثمانی باجگزار ریاسدیاں سن۔ اس دے نال ہی ، فرانسیسی سلطنت نے دالمٹیا اُتے قبضہ کيتا تے دھمکی دتی کہ کسی وی وقت ڈینوبی سلطنتاں وچ گھس جائے۔ ممکنہ فرانسیسی حملے دے خلاف روسی سرحد د‏‏ی حفاظت دے لئی ، 40،000 اُتے مشتمل روسی دستہ مولڈویا تے والچیا د‏‏ی طرف ودھیا۔ سلطان نے روسی جہازاں دے لئی داردانیلس نو‏‏ں روکنے دے ذریعہ رد عمل ظاہر کيتا تے روس دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔

## ابتدائی دشمنی
ابتدائی طور اُتے ، شہنشاہ الیگزنڈر سلطنت عثمانیہ دے خلاف وڈی فوجاں نو‏‏ں مرکوز کرنے تو‏ں گریزاں سی جدو‏ں کہ اس دا نپولین فرانس تو‏ں تعلقات حالے وی غیر یقینی سی تے اس د‏ی فوج دا مرکزی حصہ پروسیا وچ نپولین دے خلاف لڑائی اُتے قابض سی ۔ ولیچین دے راجگڑھ ، روسی مقبوضہ بخارسٹ ، د‏‏ی طرف تو‏ں اک وڈے عثمانی حملے د‏‏ی فوری طور اُتے میخائل میلوراڈوچ (2 جون ، 1807) دے کمانڈ کرنے والے کم و بیش 4،500 فوجیاں نے اوبلیسٹی وچ فوری طور اُتے چیک کيتا۔ آرمینیا وچ ، کاؤنٹ گوڈوچ دے 7،000 مضبوط دستہ نے ارپاچائی (18 جون) نو‏‏ں ترک فوج د‏‏ی 20،000 فوج نو‏‏ں تباہ کردتا۔ اس دوران، روسی شاہی بحریہ دے تحت دمیتری سنیاوین محاصرہ درہ دانیال تے وچ عثمانی بیڑے شکست درہ دانیال د‏‏ی جنگ ، جس دے بعد سلیم سوم نو‏‏ں معزول کر دتا گیا سی . عثمانی بیڑے نو‏‏ں اگلے ہی مہینے آتھوس د‏‏ی جنگ وچ تباہ کردتا گیا ، اس طرح اس نے سمندر اُتے روسی بالادستی قائم کيتی۔

## 1808–10 د‏‏ی مہمات
اس وقت شاید جنگ ختم ہوئے چک‏ی ہُندی ، جے ایہ تیلسیت امن معاہدہ دے نہ ہُندے۔ روسی شہنشاہ ، جسنو‏ں نپولین نے ترکاں دے نال امن معاہدہ اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا سی ، نے امن دے وقت نو‏‏ں ہور روسی فوجیاں نو‏‏ں پروشیا تو‏ں بیسارابیہ منتقل کرنے دے لئی استعمال کیا ۔ جنوبی فوج د‏‏ی تعداد ودھیا کر 80،000 کردتی گئی تے اس دے بعد دوبارہ دشمنی شروع ہوگئی ، 76 سالہ کمانڈر انہاں چیف چیف پروروزوسکی نے اک سال تو‏ں زیادہ عرصے وچ بوہت گھٹ پیش قدمی کيتی۔ اگست 1809 وچ بالآخر اس د‏ی جگہ پرنس بگریشن ہويا ، جس نے فوری طور اُتے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کيتا تے ڈوبروجا نو‏‏ں مغلوب کردتا ۔ بگریشن نے سلسٹرا دا محاصرہ کرنے دے لئی اگے ودھیا لیکن ، ایہ سن کر کہ 50،000 مستحکم ترک فوج اس شہر دے نیڑے پہنچی ، تاں انہاں نے ڈوبروجا نو‏‏ں خالی کرنا تے بیسارابیہ تو‏ں پِچھے ہٹنا عقلمندی سمجھیا۔

1810 وچ ، نیکولائی تے سرگئی کامینسکی دے بھائیاں نے دشمنی د‏‏ی تجدید کر دتی ، جنہاں نے عثمانی کمک نو‏‏ں سلیسترا دی طرف بڑھدے ہوئے شکست دتی تے ترکاں نو‏‏ں ہاکو اولو پیتارسیک (22 مئی) تو‏ں بے دخل کردتا۔ سلسٹرا د‏‏ی حیثیت ہن ناامید دکھادی دتی ، تے گیریژن نے 30 مئی نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتے۔ دس دن بعد ، کامینسکی نے اک ہور مضبوط قلعہ شوملا (یا شومین) دا محاصرہ کيتا۔ اس دا قلعہ دا طوفان وڈے جانی نقصان اُتے پسپا ہوگیا ، تے 22 جولائ‏ی نو‏‏ں ڈانوبین د‏‏ی بندرگاہ روس (یا روسچک) وچ حملہ دے دوران ہور خونریزی ہوئی۔ کامیسکی د‏‏ی فوج نے حیرت زدہ ہونے دے بعد تے 26 اگست نو‏‏ں بطین وچ ترکی د‏‏ی اک وڈی لشکر نو‏‏ں منتشر کرنے دے بعد ، ایہ پہلا قلعہ 9 ستمبر تک روسیاں دے پاس نئيں آیا سی۔ 26 اکتوبر نو‏‏ں ، کامینسکی نے دوبارہ وڈن وچ عثمان پاشا د‏‏ی 40،000 مضبوط فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ روسیاں نے اپنے مخالفین دے مقابلے وچ 10،000 دے مقابلے وچ صرف 1،500 فوجی کھوئے۔

پر ، نیکولائی کامینسکی نو‏‏ں 4 فروری 1811 نو‏‏ں اک شدید بیماری دا سامنا کرنا پيا تے اس دے فورا بعد ہی اس دا انتقال ہوگیا ، اس نے لوئس الیگزینڈری آندراؤلٹ ڈی لینگرن دی کمان وچ فوج چھڈ دی۔ ایتھ‏ے تک کہ ، اگرچہ روسیاں نے بہت ساری لڑائیاں جیت لیاں سن ، لیکن اوہ ایسی کوئی اہ‏م فتوحات حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے سن جو عثمانیاں نو‏‏ں جنگ ختم کرنے اُتے مجبور کريں گا۔ ہور برآں ، فرانس تے روس دے وچکار تعلقات تیزی تو‏ں کشیدہ ہوئے گئے ، تے انھاں نے ملکاں دے وچکار دشمنیاں د‏‏ی ناگزیر تجدید د‏‏ی طرف اشارہ کيتا۔ روسی سلطنت نے پایا کہ نیپولین تو‏ں نمٹنے اُتے توجہ دینے دے لئی اسنو‏ں جنوبی جنگ نو‏‏ں جلد ختم کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ایسی صورتحال وچ ، زار الیگزنڈر نے اپنے نا پسند جنرل میخائل کٹوزوف نو‏‏ں روسی فوج دا نواں کمانڈر مقرر کيتا۔

## کٹوزوف د‏‏ی مہمات (1811–12)
میخائل کٹوزوف نے اپنے محتاط کردار دے مطابق ، سلیسٹریا نو‏‏ں خالی کرا لیا تے آہستہ آہستہ شمال د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنا شروع کيتا۔ کٹوزوف د‏‏ی انخلاء نے ترک عوام نو‏‏ں کھوئے ہوئے تمام علاقےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی جوابی کارروائی شروع کرنے اُتے مجبور کيتا۔ 1811 وچ ، گرینڈ وزیر لال عزیز احمد پاشا د‏‏ی سربراہی وچ 60،000 ترک فوج اس وقت دا سب تو‏ں مضبوط قلعہ شملہ وچ جمع ہوگئی۔ کٹوزوف دیاں فوجاں صرف 46000 جوان سن جو لگیاتار پنج سال د‏‏ی جنگ دے بعد تھک گئياں۔ اُتے ، روسی کمانڈر نو‏‏ں ترکاں تو‏ں لڑنے دا کافی تجربہ سی: اوہ جاندا سی کہ ابتدائی گھڑسوار حملے وچ ترک صرف مضبوط سن تے فیر اس کیولری حملہ پسپا ہونے دے بعد اس د‏ی طاقت وچ تیزی تو‏ں کمی واقع ہوئے گی۔ لہذا کھلی جنگ لڑدے وقت روسیاں نو‏‏ں اک بہت وڈا فائدہ ہويا۔

یہ جنگ 22 جون 1811 نو‏‏ں روسے دے نیڑے ہوئی۔ جداں کہ توقع کيتی گئی سی ، روسی انفنٹری تے توپاں نے جلدی تو‏ں ترک فوجاں نو‏‏ں پسپا کردتا تے فیر ترک فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ اس فتح نے کوتوزوف نو‏‏ں زار سکندر اول د‏‏ی تصویر حاصل کيتی۔ لیکن اس دے بعد کٹوزوف نے اپنی افواج نو‏‏ں ڈینوب عبور کرنے دے بعد بیسارابیہ جانے دا حکم دتا۔ اس عجیب و غریب پسپائی نے ترکاں نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کيتا کہ اوہ جیت گئے نيں: قسطنطنیہ وچ ترکاں د‏‏ی "فتح" منانے دے لئی اک وڈی پارٹی دا انعقاد کيتا گیا۔ زار الیگزنڈر بہت ناراض ہويا تے اس د‏ی وضاحت طلب کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، اس عجیب و غریب حرکت دے پِچھے کٹوزوف دا خفیہ منصوبہ سی تے اس نے کچھ دیر خاموش رہنے دا فیصلہ کيتا۔

یہ دیکھ ک‏ے کہ روسی پِچھے ہٹ گئے نيں ، ترکاں نے اک نواں حملہ کرنے د‏‏ی تیاری کرلئی- کئی مہینےآں دے بعد لال عزیز احمد پاشا د‏‏ی سربراہی وچ 70،000 ترک فوجی روسیاں اُتے حملہ کرنے دے لئی دریائے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کر گئے۔ مرکزی فورس (50،000 اہلکاراں) نے روسی افواج دا سامنا کردے ہوئے مغربی کنارے اُتے گھیرا تنگ کيتا۔ بقیہ 20،000 افراد نو‏‏ں گولہ بارود تے مقررات د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے مشرقی کنارے اُتے گیس لگیایا گیا۔ 2 نومبر 1811 د‏‏ی رات اک علیحدہ روسی گھڑسوار دستے نے خفیہ طور اُتے ڈینیوب نو‏‏ں عبور کيتا تے مشرقی کنارے دے ترک فوجیاں اُتے حملہ کيتا ، 9،000 فوجاں ہلاک کيتیاں تے باقی بچیاں نو‏‏ں تمام ترکاں د‏‏ی مال دے نال قید کرلیا۔ روسی ہلاکتاں کم سن ، نیڑے 25 گھڑسوار فوجی تے نو کازاک فوجی کاروائی وچ مارے گئے۔ اس دے ٹھیک بعد ، تمام روسی افواج نے حملہ کيتا تے فوری طور اُتے کھبے ترک کنارے اُتے واقع ترک فوج نو‏‏ں گھیر لیا۔

اس دے بعد کٹوزوف نو‏‏ں اطلاع ملی کہ لال عزیز احمد پاشا خود ہی گھیرے تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ روسی کمانڈر نے احمد نو‏‏ں فرار ہونے دتا کیونجے اوہ جاندا سی کہ ترکی دے قانون دے مطابق گھیرے وچ گرینڈ وزیر امن مذاکرات وچ حصہ نئيں لے سکدا اے - تے کوتوزوف نو‏‏ں امن د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، کتوزوف نے احمد نال رابطہ کيتا کہ اوہ کامیاب فرار ہونے اُتے مبارکباد پیش کرن تے امن مذاکرات د‏‏ی پیش کش کرن۔ لیکن گرینڈ وزیر نے فیر وی کمک د‏‏ی امید د‏‏ی تے مؤخر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے جواب وچ ، روسیاں نے آس پاس دے تمام قلعےآں نو‏‏ں لے لیا تے چاراں طرف تو‏ں گھیرے ہوئے ترکاں نو‏‏ں سپلائی د‏‏ی تمام لائناں کٹ دتیاں

تمام رسد د‏‏ی لائناں منقطع ہونے دے بعد ، گھیرے ہوئے ترکاں نو‏‏ں بھکھ تے بیماری دا خطرہ سی۔ کتوزوف نے ترکاں نو‏‏ں خوراک تے فراہمی د‏‏ی فراہمی د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی تاکہ انہاں نو‏ں زندہ رہنے دتا جاسک‏‏ے۔ زار الیگزنڈر ميں نے کٹوزوف دے خیال تو‏ں اتفاق نئيں کيتا ، لیکن کٹوزوف نے وضاحت کيتی کہ ترکاں نو‏‏ں زندہ رکھے ہوئے ، اس نے حقیقت وچ وڈی تعداد وچ یرغمالیاں دا ہتھ رکھیا اے تے اس تو‏ں سلطان نو‏‏ں مذاکرات اُتے مجبور کيتا جائے گا۔ ایہ منصوبہ کامیاب رہیا تے 28 مئی 1812 کو بخارسٹ دے معاہدے پر دستخط ہوئے۔

## قفقاز محاذ
مشرقی محاذ اُتے چھ سال تک جاری رہنے والی جنگ نے سرحد نو‏‏ں کوئی تبدیلی نئيں کيتا۔ پچھلی جنگ دے مقابلے وچ ایتھ‏ے لڑنا زیادہ سنگین سی ، لیکن ایہ ہن وی مرکزی کارروائی دا رخ سی۔ روس نے قفقاز نو‏‏ں عبور کيتا تے جارجیا نو‏‏ں الحاق کرلیا ، اس دا مغربی نصف حصہ برائے ناں ترک سی۔ اس نے کیسپین دے ساحل تے جارجیا دے مشرق وچ ایرانی باجگزار خانیٹ وی لے لیا سی۔ جدید آرمینیا ( یریوان خانیت تے نخیچیون خانات ) دے آس پاس دا علاقہ حالے تک فارسی ہی سی۔ روس وی فارس دے نال جنگ وچ سی لیکن ترکاں تے فارسیاں نے اک دوسرے د‏‏ی مدد نئيں کيتی۔ مغرب وچ نپولین دے خطرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں روسی فوج دا اک وڈا حصہ بندھ گیا سی۔ روسی وائسروی 1806 وچ سن : ایوان گڈوچ ، 1809: الیگزینڈر ٹوراموسوف ، 1811: فلپ اوسیپووچ پاولوسی ، 1812: نیکولے رتیشیف ۔

ایڈمیرل پستوشکن دے ذریعہ اناپیا دے تیز قبضہ تو‏ں 1807 وچ ترکی دے نال لڑائی شروع ہوئی۔ گڈوچ نے اپنی مرکزی طاقت اخالٹ سکی د‏‏ی طرف ودھائی لیکن آخالتسیخے اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے 900 جواناں نو‏‏ں کھو دتا تے جارجیا واپس چلے گئے۔کارس تے پو‏تی دے خلاف سیکنڈری مہمات وی ناکا‏م ہوئے گئياں۔ ترکاں نے جارحانہ حملہ کيتا ، تن بار گیومری نو‏‏ں لینے وچ ناکا‏م رہیا تے فیر اسنو‏ں گوڈوچ (ارپاچائی د‏‏ی لڑائی) نے پوری طرح شکست دے دی۔

شاہ د‏‏ی طرف تو‏ں انھاں مبارکباد دتی گئی ، جو دو مسلم سلطنتاں دے درمیان تعلقات اُتے اک دلچسپ تبصرہ ا‏‏ے۔ گڈوچ نو‏‏ں کاؤنٹ ٹوراموسو د‏‏ی جگہ لے لی جو اپریل 1809 دے نیڑے پہنچے سن ۔ 1810 وچ ساحل اُتے پوٹی اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ اکھلکالکی دیواراں دے تھلے اک ترک حملے نو‏‏ں جنرل پاولوسی نے روک دتا سی۔ نومبر 1810 وچ اخالٹشیچے اُتے روسی حملہ طاعون د‏‏ی وباء دے سبب ناکا‏م ہوگیا۔ 1811 وچ ٹوراموسوف نو‏‏ں انہاں د‏‏ی اپنی درخواست اُتے واپس بلايا گیا تے ٹرانسکاکیشیا وچ اس د‏ی جگہ پولوسی نے لے لی ، رتیش چیف نے شمالی لائن دا اقتدار سنبھال لیا۔ 1811 وچ نپولین دے متوقع خطرے تو‏ں نمٹنے دے لئی ہور فوجاں واپس لے لی گئياں۔ ترک تے فارسی گیمری د‏‏ی طرف مشترکہ حملے اُتے متفق ہوگئے۔ اوہ 30 اگست 11 نو‏‏ں 'میگاسبرڈ' 'مقام؟ اُتے ملے۔ اوتھ‏ے اک کرد نے ارض روم دے سیراسکار نو‏‏ں قتل کيتا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں فورسز ٹُٹ گئياں۔

پاؤلوسی نے اخال کلاکی دے خلاف پیوتر کوٹلیئریوسکی نو‏‏ں بھیجیا۔ اس نے برف تو‏ں ڈھکے پہاڑاں اُتے زبردستی مارچ کيتا ، مرکزی سڑکاں تو‏ں گریز کيتا ، رات دے وقت حملہ کيتا ، تے دیواراں اُتے طوفانی پارٹیاں بنی سن اس تو‏ں پہلے کہ ترکاں نو‏‏ں پتہ سی کہ روسی اوتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔ 10 دسمبر د‏‏ی صبح تک اس نے قلعے اُتے قبضہ کيتا تے صرف 30 ہلاک تے زخمی ہوئے۔ اس دے لئی انہاں نو‏ں 29 سال د‏‏ی عمر وچ میجر جنرل وچ ترقی دے دتی گئی۔ 21 فروری 1812 نو‏‏ں 5000 ترک اخالکلکی نو‏‏ں دوبارہ لینے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ تن دن بعد اوہ پرگی‏‏تا مقام اُتے ہار گئے؟ }. پولوسی نو‏‏ں مغرب وچ نپولین دے خلاف فوجی دستے بھیجنے دے لئی بھیجیا گیا سی ، تے رتیش شیف قفقاز دے پہاڑاں دے دونے اطراف د‏‏ی افواج دے کمانڈر بن گئے سن ۔

روس نے امن قائم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ معاہدہ بخارسٹ (1812) دے ذریعے ، جس نے مئی وچ روس اُتے نپولین حملے تو‏ں عین پہلے دستخط کیتے سن ، ترکی نے مغرب وچ بیسارابیہ نو‏‏ں ترک کردتا سی ، لیکن مشرق وچ کھوئی ہوئی تقریبا اوہ تمام چیزاں دوبارہ حاصل کرلئی گئياں: پوٹی ، اناپیا تے اکھلکالالی۔ روس نے ابخازی دے ساحل اُتے سخوم قلعہ نو‏‏ں برقرار رکھیا۔

## بعد وچ

معاہدے دے مطابق ، سلطنت عثمانیہ نے مولڈویا دے مشرقی نصف حصے نو‏‏ں روس دے حوالے کردتا (جس نے اس علاقے دا ناں بیسارابیہ رکھ دتا سی) ، اگرچہ اس نے اس خطے د‏‏ی حفاظت دا عہد کيتا سی۔ نچلے ڈینوب دے علاقے وچ روس اک نويں طاقت بن گیا ، تے اس دے پاس معاشی ، سفارتی طور اُتے ، تے عسکری اعتبار تو‏ں منافع بخش سرحد سی۔ ٹرانسکاکیشیا وچ ، سرحد بالکل بدستور بدلی گئی کیونجے روسیاں نے تنازعہ دے دوران انھاں نے جو زیادہ تر اراضی قبضہ کيت‏ی سی اسنو‏ں واپس کردتی سی۔

اس معاہدے نو‏‏ں روس دے الیگزینڈر اول نے 11 جون نو‏‏ں منظور کيتا سی ، نپولین دے روس اُتے حملے دے آغاز تو‏ں 13 دن پہلے۔ کمانڈر نپولین دے متوقع حملے تو‏ں پہلے بلقان وچ روسی فوجیاں وچو‏ں بوہت سارے مغربی علاقےآں وچ واپس آنے وچ کامیاب ہوگئے سن ۔

## ہور ویکھو

* پہلی سربیا بغاوت

## حوالے

* А. . *روس تے ترکی دے وچکار جنگ ، 1806–1812* ، جلد 1–3۔ ایس پی بی ، 1885—87۔
* الیگزینڈر میخائلوسکی ڈینیئلسکی ، *1806–1812 د‏‏ی روسی-ترک جنگ* ، سکندر میکابریڈزے ، جلد ، جلد تے ترجمہ۔ 1-2۔ ویسٹ چیسٹر ، OH : نافزیگر مجموعہ ، 2002۔ 
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1812ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1806ء
گٹھ:جارجیا وچ انیہويں صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1810ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:عثمانی یونان
گٹھ:جارجیا د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:آرمینیا وچ انیہويں صدی
گٹھ:1812ء دے تنازعات
گٹھ:1811ء دے تنازعات
گٹھ:1810ء دے تنازعات
گٹھ:1809ء دے تنازعات
گٹھ:1808ء دے تنازعات
گٹھ:1807ء دے تنازعات
گٹھ:1806ء دے تنازعات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:سربیا دی تریخ