open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چک 1-1آر

**چک    1-1آر  ** ضلع اوکاڑا دی تصیل رینالہ خورد دا اک پنڈ اے ۔

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے پہلے سوئے (لنڈو)  1آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال **1آر** (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ 
 
 
 
## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع اوکاڑا چ تصیل رینالہ خورد چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع اوکاڑا 
*تصیل رینالہ خورد
*رینالہ خورد  
*لوئر باری دوآب نہر
*1آر نہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
ایئر فرانس

فرانس  دی ہوا باز کمپنی اے.

گٹھ:فرانس

گٹھ:ہواباز کمپنیاں
رائل ڈچ ایئرلائن

اے  نیدرلینڈز  دی ہوا باز کمپنی اے. اے ایئر فرانس دی اک نکی کمپنی اے۔ 

## ہور ویکھو
* ایئر فرانس

گٹھ:نیدرلینڈز

گٹھ:ہواباز کمپنیاں
برٹش ائیرویز

اے برطانیہ دی اک ہواباز کمپنی اے۔ ایدا ہیڈکواٹر لندن اچ ہیتھرو ہوائی اڈہ   اے۔

گٹھ:برطانیہ

گٹھ:ہواباز کمپنیاں
قطر ائیرویز

**قطر ائیرویز** قطر  دی ہوا باز کمپنی اے. 

## ہور ویکھو
* قطر

گٹھ:قطر

گٹھ:ہواباز کمپنیاں
ڈیلٹا ایئرلائنز

اے  امریکا  دی ہوا باز کمپنی اے. 

## ہور ویکھو
* امریکا

گٹھ: امریکا

گٹھ:ہواباز کمپنیاں
جپان ایئر لائنز

جپان ایئر لائنز  جپان  دی ہوا باز کمپنی اے. اے آل نیپون ایئر ویز دے بعد جپان دی دوجی وڈی ہواباز کمپنی اے۔ ایدا راجگڑھ جپان دے شہر شیناگاوا اچ اے۔ ایدے اڈے چار جپانی ہوائی اڈے آں تے ہیگے نیں جیہڑے ناریتا ایئرپورٹ ٹوکیو، ٹوکیو انٹرنیشنل ایئرپورٹ ، کنسائی انٹرنیشنل ایئرپورٹ تے اوساکا انٹرنیشنل ایئرپورٹ نیں۔  

## ہور ویکھو
* جپان
* ٹوکیو

## بارلے جوڑ
* ویب سائیٹ
* کارپوریٹ ویب سائیٹ
* http://web.archive.org/web/*/http://www.japanair.com
* http://web.archive.org/web/*/http://www.jalcreative.co.jp

 

گٹھ:جپان
گٹھ:IATA دے رکن

گٹھ:ہواباز کمپنیاں
چک 54-4آر

** چک 54-4آر  ** ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے تیجے سوئے (لنڈو)  4آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال **4آر** (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ 
 
  
 
## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل ساہیوال چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع ساہیوال 
*تصیل ساہیوال
*ساہیوال  
*لوئر باری دوآب نہر
*4آر نہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:تصیل ساہیوال دے پنڈ
گٹھ:پنڈ
گٹھ:پاکستان دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:ضلع ساہیوال دے پنڈ
گٹھ:لوئر باری دوآب نہر دے پنڈ
گٹھ:4آر نہر دے پنڈ
چک 106-7آر

** چک 106/7R موضع کوٹ اسلم خاں** ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے ۔ اس پنڈ دے وچ چوکھی قاضی (راجپوت) برادری تے سندرانہ (جٹ) برادری اکثریت وچ اے۔ اس پنڈ دی مشہور و معروف شخصیت مہر محبوب سندرانہ نمبردار وے۔ اے پنڈ ککھاں آلے روڈ تے آباد اے۔ اس پنڈ وچ سب جانگلی لوگ آباد نے جو کہ جانگلی زبان بولدے ہن۔ مثلن (بھاؤ کی حال ہین ترکڑا ودا ہیں)۔

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو)  7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال **7آر** (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ 
 
  

## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع ساہیوال 
*تصیل چیچہ وطنی
*چیچہ وطنی  
*لوئر باری دوآب نہر
*7آر نہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
چک 108-7آر

** چک 108-7آر  ** ضلع ساہیوال دی تصیل ساہیوال دا اک پنڈ اے۔ اس پنڈ دے دو حصے نے تے دوویں وکھرے وکھرے پند دی حیثیت رکھدے نے۔ ایک جو مشرقی پاسے وے "چک 108/7R شرقی سِکھاں آلا" کیونکہ 47 دی ونڈ توں پہلاں اس پنڈ وچ سِکھاں دی اکثریت سی۔ تے دوسرے جو مغربی پاسے وے اودا نام "چک 108/7R غربی فوجیاں آلا" اے۔ اس پنڈ دے لہندے پاسے "چک 109-7آر بھٹی نگر" چڑدے پاسے "چک 105/7R گولے خاں والا" تے شمال آلے پاسے "اڈا چاندی چوک" تے "چک 107/7R بگھیلیاں والا" تے جنوب آلے پاسے جنگل تے فر "اڈا داد فتیانہ" آباد اے۔
اے پنڈ ہڑپہ چیچہ وطنی روڈ (ککھاوں والا روڈ) تے آباد نے۔
UC-48

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں لوئر باری دوآب نہر دے سجے پاسےاوں نکلن آلے ستویں سوئے (لنڈو)  7آر نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال **7آر** (R=Right) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ 
 
  

## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع ساہیوال چ تصیل چیچہ وطنی چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع ساہیوال 
*تصیل چیچہ وطنی
*چیچہ وطنی  
*لوئر باری دوآب نہر
*7آر نہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
چک 1-اے ایچ

** چک 1-اے ایچ  ** ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں راوی دریا دے کبھے پاسےاوں عبدالحکیم قصبے لاگیوں نکلن آلی عبدالحکیم نہر   دا پانی لگدا اے   ۔اس پنڈ دے ناں نال **اے ایچ** (AH=Abdul Hakeem Disty) ایسے لئی لگیا ہوئیا اے ۔ 
 
  

## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع خانیوال 
*تصیل کبیروالا
*کبیروالا  

*عبدالحکیم نہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ
چک 25 گھگھ

** چک 25 گھگھ  ** ضلع خانیوال دی تصیل کبیروالا دا اک پنڈ اے ۔

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تریموں سدھنائی لنک نہر چوں نکلن آلی  گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دیندی اے  ۔ایسے لئی  پنڈ دے ناں نال **گھگھ**     لگدا اے ۔ 
 
  

## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع خانیوال چ تصیل کبیروالا چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع خانیوال 
*تصیل کبیروالا
*کبیروالا
*تریموں سدھنائی لنک نہر
*گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:تصیل کبیروالا دے پنڈ
گٹھ:پنڈ
گٹھ:پاکستان دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:ضلع خانیوال دے پنڈ
گٹھ:گھگھ ڈسٹریبیوٹری نہر دے پنڈ
چک 246 ٹی ڈی اے

** 246 ٹی ڈی اے ** ضلع لیہ دی تصیل چوبارہ دا اک پنڈ اے ۔

## ناں
اس پنڈ دی بھوئیں نوں تھل  نہر دا پانی لگدا اے  ۔  پنڈ دے ناں دے نال **ٹی ڈی اے**(TDA=Thal Develpment Authority) اس لئی     لگدا اے جو ایہ پنڈ تھل ڈیولپمنٹ اتھارتی تحت وسایا گیا اے۔ 
 
  

## لوک گنتی
## تھاں ٹکانہ
ایہ پنڈ ضلع لیہ چ تصیل چوبارہ چ وس رہیا اے  ۔
## ایہ وی ویکھو
*ضلع لیہ 
*تصیل چوبارہ
*چوبارہ  

*تھل نہر

 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
صحراء

[thumb|[صحرائے اعظم دا خلا تو‏ں منظر]]
[thumb|[صحرائے ایٹاکاما]]

**صحرا** زمین دے ایداں دے علاقےآں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جتھے نہ ہوݨ دے برابر مینھ پوے ۔ اوہ علاقے صحراواں وچ شمار ہُندے نيں جتھے اوسط سال وار مینھ 250 م م (10 انچ) تو‏ں کَعھٹ ہووے یا اوہ علاقے جِتھے برسے ہوئے پاݨی تو‏ں زیادہ پاݨی عمل تبخیر دے ذریعے ضائع ہو جاوے ۔

پاݨی د‏‏ی نایابی یا کمیابی دے باعث اوہناں علاقےآں وچ سبزا وی کم ہُندا اے یا بالکل نئيں ہُندا ۔ دُنیا دا 33 فیصد علاقہ صحراواں اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔

دنیا دا سبھ تو‏ں وڈا صحرا صحرائے اعظم ا‏‏ے ۔

گٹھ:صحرا
گٹھ:جغرافیا
میشا شفیع

**میشا شفیع**  پاکستان دی اک سنگر، ماڈل تے اداکارہ اے ۔ اوہناں نے کئی فلماں وچ کم کیتا نے کوک سٹوڈیو دے پروگرام وچ گیت وی گائے ۔ 

## ہور دیکھو
* کوک سٹوڈیو

## باہرلے جوڑ

گٹھ:موسیقی
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:اداکاری
گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
ماہرہ خان

** ماہرہ خان**  پاکستان دی اک  ماڈل تے اداکارہ اے۔ ایناں نے کئی ڈرامے آں تے فلماں چ کم کیتا. سب توں مشعور ڈرامے ہمسفر، صدقے تمہارے تے شہر ذات نیں۔ ایس توں علاوہ ایناں نیں کئی پروگرام ہوسٹ وی کیتے۔ ایناں دی مشعور فلماں اچ بول، بن روئے تے ہو من جہاں شامل نیں۔ 

## ہور ویکھو
* ہمسفر
*شہر ذات

## بارلے جوڑ

-
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک

گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
علی عظمت

**علی عظمت** (جم : 20 اپریل 1970) اک پاکستانی گلوکار ، گیت لکھاری ، موسیقار تے اداکار نیں ۔ اوہ مشہور صوفی راک بینڈ جنون تے اس توں بعد سولو کیریئر لئی مرکزی گلوکار دے طور تے مشہور نیں ۔ اوہ 2001 وچ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی وچ پرفارم کرن والے پہلے پاکستانی بینڈ (جنون) دا حِصا سی ۔ 

## نِجی جیون

علی عظمت حویلیاں وچ پیدا ہوئے جِتھے اوہناں دے دادا حویلیاں ریلوے اسٹیشن دے اسٹیشن ماسٹر دے عہدے تے فائز سی ۔ علی عظمت لہور دے گڑھی شاہو وچ وڈے ہوئے ۔ اوہناں دے والد نذیر احمد بٹ اک متوسط طبقے دے تاجر سن ۔ علی عظمت اپݨی اعلا تعلیم لئی اسٹریلیا دے شہر سڈنی گئے ، لیکن یونیورسٹی توں فارغ ہوݨ توں پہلاں ای پاکستان واپس آگئے ۔ اوہناں دا پہلا بینڈ جیوپیٹرز لہور وچ چھوٹے گِگز وچ کور پرفارم کرن لئی جاݨیا جاندا سی ۔ علی عظمت نے اوہناں دے نال رہندے ہوئے اپݨا لیجینڈری ہِٹ گاݨا دوستی لکھیا ۔ اس توں بعد اوہناں نے دوستی نوں جنون بینڈ نال گایا تے ریکارڈ کیتا ۔ اس توں بعد اس گاݨے نوں قومی شہرت مِلی ۔ جنون نے سوپر دے زیر اہتمام کراچی وچ اک کنسرٹ وچ پرفارم کرکے 13 سال بعد کَم بیک کیتا ۔

## کیریئر

علی عظمت نوں بنیادی طور تے پاپ گائیکی دی وجہ نال شہرت حاصل اے پَر گلوکاری توں علاوا اوہ اک موسیقار ، لکھاری تے اداکار وی نیں ۔ 1990 دے دہاکے وچ اوہناں دے موسیقی بینڈ گروپ جنون نوں بہت شہرت حاصل ہوئی تے بینڈ نے کئی ہِٹ گاݨے گائے ۔ بعد وچ جنون گروپ ٹٹ گیا ۔ علی عظمت نے کلے گاݨا گاوݨا شروع کر دِتا تے موسیقی دے نال نال اداکاری وی شروع کر دِتی ۔ 2013 دی لالی وڈ فلم **وار** وچ اک سیاست دان اعجاز احمد دا کردار نبھایا ۔ اس توں علاوا علی عظمت جیو دے پروگرام پاکستان آئیڈل دے جج دے طور تے وی شریک سی ۔

## ڈِسکوگرافی

## فِلموگرافی
* *وار* (2013)
* *جھول* (ان ریلیزڈ)

## ہور دیکھو

* کوک سٹوڈیو

گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی گلوکار
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی موسیقار
گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
تحصیل چوک اعظم

**چوک اعظم** پنجاب دے ضلع لئیا دی اک تحصیل اے ۔ 

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع لئیا
الطاف فاطمہ

**الطاف فاطمہ** (1927ء-2018ء) دا شمار پاکستان د‏‏ی نامور ناول نگار، افسانہ نگار، مترجم تے معلم سوانیاں وچ ہُندا اے ۔

الطاف فاطمہ اردو بولی دی مشہور لکھاری تے ادیب سی۔ اوناں نیں اردو چ کئی ناول تے افسانے لخے۔ او اردو ادب چ ایم اے کرن توں بعد اسلامیہ کالج لہور وچ اردو دی استانی لگ گئی۔ اے لکھنو چ جمی۔
## مڈھلا جیون
الطاف فاطمہ دا تعلق ریاست پٹیالہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد دا ناں فضل امین سی۔ ۔ الطاف فاطمہ لکھنوء وچ 1927ماں پیداہوئیاں۔ ايس‏ے جگہ انہاں نے ہوش سنبھالیا تے لکھنؤ د‏‏ی تہذیبی روایات دا اثران د‏‏ی شخصیت اُتے پيا۔ تقسیم ملک دے بعد اوہ اپنے خاندان دے ناللاہور آگئياں۔ ایتھ‏ے لیڈی میکلیگن کالج تو‏ں بی ایڈ کيتا۔ اس دے بعد پنجاب ئونئورسٹی تو‏ں اردو ادب وچ ایم اے کرنے دے بعد اسلامیہ کالج برائے سوانیاں لاہور وچ اردو د‏‏ی استاد مقرر ہوئیاں۔ تے ايس‏ے کالج تو‏ں شعبہِ اردو د‏‏ی سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئیاں۔

## تخلیقی سفر
الطاف فاطمہ دا پہلا افسانہ انيس سو باسٹھ ميں لاہور دے موقر ادبي جريدے ’ادب لطيف‘ ميں شائع ہواتھا۔الطاف فاطمہ دے افسانے ملک دے مشہور جریدے وچ شائع ہُندے رہندے نيں۔ چارناول (نشان محفل) (دستک نہ دو) (چلتا مسافر) (خواب گر) چھپ چکے نيں۔ (اردو وچ سوانح نگاری) اک اچھی تنقیدی کتاب ا‏‏ے۔ افسانےآں دے چار مجموعہ اوہ جسنو‏ں چاہیا گیا، تار عنکبوت، دید وادید، گواہی آخر شب د‏‏ی وی شائع ہوئے چکے نيں۔ الطاف فاطمہ نے ہمیشہ ناول تے افسانے اس قدر فن د‏‏ی گہرائی وچ ڈُب کر لکھے کہ بقول انہاں دے سقوط ڈھاکہ اُتے انہاں نے اپنا ناول **چلدا مسافر **دس برس ميں مکمل کيا تھا
الطاف فاطمہ 29نومبر 2018 نو‏‏ں وفات پا گئياں
۔

## لکھتاں
*نشان محفل
*دستک نہ دو
*وہ جسے چاہا گیا 
# جاپانی افسانہ نگار خواتین (ترجمہ) نوریکو مینرو ٹالپٹ،کیو کواربے سیلڈن،الطاف فاطمہ،مترجم،لاہور،گورا پبلشرز، 1994ء
# سچ کہانیاں : بنگالی، گجراتی،مراٹھی،تامل اور ہندی افسانے (تراجم - افسانے) لاہور۔ 2000ء
# اُردو میں فن ِ سوانح نگاری اور اس کا ارتقا (تحقیق و تنقید ) کراچی،اُردو اکیڈمی سندھ۔ اپریل 1961ء
# روزمرہ آداب (1963ء)
# بڑے آدمی اور ان کے نظریات (ترجمہ)
# نغمے کا قتل (ترجمہ) ترجمہ
# خواب گر (ناول)
# چلتا مسافر (ناول) 1980ء
# دستک نہ دو (ناول) 1964ء
# نشان ِ محفل (ناول) 1975ء
# تار ِ عنکبوت (افسانے) 1990ء
# جب دیواریں گریۂ کرتی ہیں (10 افسانے) 1988
# وہ جسے چاہا گیا (افسانے) مکتبۂ اُردو ڈائجسٹ۔ لاہور 1969
# دید وادید (افسانے) جُمہوری پبلیکیشنز۔ لاہور 2017
# گواہی آخر شب کی (افسانے) جُمہوری پبلیکیشنز۔ لاہور 2018

## ہور ویکھو
* بانو قدسیہ
* قرۃالعین حیدر
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش د‏‏ی مصنفات
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں ناول نگار
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:لکھنؤ دے مصنف
گٹھ:مہاجر شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:اردو ادب

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
نسیم حجازی

نسیم حجازی اردو دے مشہور ناول لکھاری تے ادیب سن۔ اوناں دی لکھتاں وچ زیادہ تر اسلامی، تریخی ناول شامل نیں جناں چ اصلاح دا اثر بوہتا اے۔  ایناں دا اصلی ناں 'شریف حسین' سی اُتے او اپنےقلمی ناں 'نسیم حجازی' توں ای لکھدے سن تے ایس ناں نال ای مشہور سن۔

**نسیم حجازی** اردو دے مشہور ناول نگار سن جو تاریخی ناول نگاری دی صف وچ اہم مقام رکھدے نیں۔

## حالات زندگی
انہاں دا اصل ناں **شریف حسین** سی لیکن اوہ زیادہ تر اپنے قلمی ناں "نسیم حجازی" توں معروف نیں۔ اوہ تقسیم ہند توں پہلے برطانوی پنجاب دے ضلع گرداسپور وچ 1914ء وچ پیدا ہوئے۔ برطانوی راج توں آزادی دے وقت انہاں دا خاندان ہجرت کر کے پاکستان آگیا تے باقی دی زندگی انہاں نے پاکستان وچ گزاری۔ اوہ مارچ 1996ء وچ اس جہان فانی توں کوچ کر گئے۔ انہاں دے ناول مسلماناں دے عروج و زوال دی تریخ اُتے مبنی نیں جنہاں نے اردو خواں طبقے دیاں کئی نسلاں اُتے اپنے اثرات چھڈے نیں۔ اوہ صرف تاریخی واقعات بیان کر دے نئی‏‏ں رہ جاندے بلکہ حالات دی ایسی منظر کشی کر دے نیں کہ قاری خود نوں کہانی دا حصہ محسوس کرن  لگدا اے تے ناول دے کرداراں دے مکالمیاں توں براہ راست اثر لیندا اے۔

##### عملی زندگی دا آغاز
نسیم حجازی نے اپنی عملی زندگی دا آغاز صحافت دے شعبے توں کیتا تے ہفت روزہ تنظیم کوئٹہ،روزنامہ حیات کراچی، روزنامہ زمانہ کراچی، روزنامہ تعمیر راولپنڈی تے روزنامہ کوہستان راولپنڈی توں وابستہ رہے۔ انہاں نے بلوچستان تے شمالی سندھ وچ تحریک پاکستان نوں مقبول عام بنانے وچ تحریری جہاد کیتا تے بلوچستان نوں پاکستان دا حصہ بنانے وچ فعال کردار ادا کیتا۔

نسیم حجازی دی اصل وجہ شہرت انہاں دی تاریخی ناول نگاری اے جن وچ داستان مجاہد، انسان تے دیوندا، محمد بن قاسم، آخری چٹان، شاہین، خاک تے خون، یوسف بن تاشقین، آخری معرکہ، معظم علی تے تلوار ٹٹ گئی، قیصر و کسریٰ، قافلہ حجاز تے اندھیری رات دے مسافر دے ناں شامل نیں۔ اس دے علاوہ انہاں نے طنز و مزاح دے موضوع اُتے پورس دے ہاتھی، ثقافت دی تلاش، سفید جزیدہ تے سوسال بعد نامی کتاباں وی تحریر کیتیاں۔ انہاں دا اک سفر نامہ پاکستان توں دیار حرم تک وی اشاعت پزیر ہوچکیا اے۔ نسیم حجازی دی لکھتاں دا کئی زباناں وچ ترجمہ ہویا تے انہاں اُتے آخری چٹان تے شاہین نامی دو ڈراما سیریل وی نشر ہوئے جدونکہ انہاں دے اک تے ناول خاک تے خون اُتے فلم وی بنائی گئی۔

## نسیم حجازی دیاں لکھتاں

## رابطے
نسیم حجاری دے ناولاں اُتے پی ایچ ڈی دا اک مقالہ 

 

## ہور ویکھو
* قدرت اللہ شہاب
* ممتاز مفتی
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:1910 دی دہائی دے جم
گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:1996 دیاں موتاں
گٹھ:ادب
گٹھ:اردو تاریخی ناول نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:ویہویں صدی دے اردو مصنفین
گٹھ:ویہویں صدی دے ناول نگار
گٹھ:پاکستانی اردو مصنفین
گٹھ:پاکستانی تریخی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی مصنفین
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:وصول کنندگان تمغائے حسن کارکردگی
علی ودری خان

**علی وردی خان** (بنگالی:আলীবর্দী খাঁ) جو کہ 1740 توں 1756 وچکار  بنگال دے نواب سن ۔

نواب علی وردی خان مغلیہ دور دے کجھ آگوآں چوں سن جہڑے  مرہٹہ سلطنت دے خلاف بردوان دی لڑائی چ جت پاروں مشہور سن ۔
## مورتاں

Image:The Navab's artillery on a special movable platform.jpg |علی ودری خان دا توپخانہ
Image:Capture of two prisoners at an important battle by Allahvardi Khan Jahangiri..jpg | علی وردی خان  دے جنگ چ پھڑے قیدی
Image:Mahout on an elephant; gouache on paper.jpg| محمد شاہ مغل بادشاہ دا ہاتھی سوار
Image:Gujjari Ragini.jpg | اک زنانی ساز بجاندی



## ہور پڑھو
**AliVardi Khan and his times, * Author - K. K. Dutt
**Decisive Battle of India,* G. B. Malleson, ISBN 81-7536-291-X, published by Books For All, 2002.
## باہرلے جوڑ
*  A site dedicated to Alivardi Khan 

گٹھ:بھارتی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:بنگال دے نواب
گٹھ:بادشاہ
پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

350px|thumb|پاکستان دے اہم دریاواں، جھیلاں، بنداں، بیراجاں تے ڈیماں دا نقشا
ایہ پاکستان دے بیراجاں تے ہیڈورکساں دی اک لسٹ اے ۔

## [[پنجاب ،پاکستان|پنجاب]]

### بیراج
# اسلام بیراج
# پنجند بیراج
# تریموں بیراج
# تونسا بیراج
# جناح بیراج
# چشمہ بیراج
# رسول بیراج

### ہیڈ ورکس
# بلوکی ہیڈورکس
# خانکی ہیڈورکس
# سدھنائی ہیڈورکس
# سلیمانکی ہیڈورکس
# قادر آباد ہیڈورکس
# مرالا ہیڈورکس
#پنجند ہیڈورکس
#اسلام ہیڈورکس

## خیبر
# منڈا ہیڈورکس

## [[سندھ]]
# گدو بیراج

## ہور دیکھو
*ستلج ویلی پراجیکٹ
*حسینیوالا ہیڈورکس
*پنجاب دیاں نہراں

گٹھ:پنجاب دے ڈیم ،بیراج تے ہیڈورکس
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں
گٹھ:پاکستان دے ڈیم ،بیراج تے ہیڈورکس 
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:نہراں
گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان وچ آبپاشی
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
سمیر گڑھ

سمیر گڑھ پشاور دا قلعہ اے ۔ ایہنوں قلعہ بالا حصار وی کہندے نیں ۔ ایہ قلعہ جرنیل ہری سنگھ نلوا نے 1834 وچ بنوایا ۔

1823 وچ نوشہرہ دی لڑائی وچ سکھاں نے ہری سنگھ نلوا دی سرداری وچ افغانیاں نوں ہرایا تے پشاور نوں ازاد کرون مگروں جمرود تک افغان فوج دا پچھا کیتا ۔ پشاور دے قلعے نوں تباہ کردتا گیا سی ۔ 1834 چ سکھ جرنیل ہری سنگھ نلوا نے قلعے نوں دوبارہ بنوایا تے ایدا ناں سمیر گڑھ رکھیا ۔ سمیر کیلاش نوں کہیا جاندا اے جِتھے گرو نانک گئے سی ۔ 16 مئی 1835 نوں مہاراجا رنجیت سنگھ نے ایہ قلعہ دیکھیا ۔ 1849 وچ ایس قلعے اُتے انگریزاں نے مَل مار لیا ۔ ہُݨ ایہ قلعہ فرنٹیئر کور دے کول اے ۔

گٹھ:پاکستان دے قلعے
گٹھ:پشاور
مرزا ترسون زادہ

**مرزا ترسون زادا**  (تاجک بولی:Мирзо Турсунзода ) مئی 1911 &mdash؛ 24 ستمبر 1977  - عظیم تاجک شاعر اتے اک پرمکھ سیاسی شخصیت سی۔ اج اوہ تاجکستان دے قومی ہیرو دی پدھر تکّ اٹھ گیا اے۔ ترسونزادا دا چہرہ اک تاجکستانی نوٹ دے ساہمنے پاسے چھپیا ہندا اے۔ ترسون زادا شہر دا ناں اس دے اعزازچ رکھیا گیا اے۔ اوہ سٹالن انعام نال اعزازیا گیا سی۔
## زندگی
مرزا ترسونزادا دا جم پنڈ ہسار، ضلع ک راتاگ (ہن تاجکستان دا ترسونزادا ریجن) وچّ 19 اپریل (نواں کلنڈر 2 مئی) 1911 نوں ہویا۔ اوہ اک پرمکھ سیاستدان اتے عوامی شخصیت سی ، سوویت یونین دی سپریم سوویت دا میمبر، سوویت امن کمیٹی دا میمبر، تاجکستان دی کمیونسٹ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دا میمبر، ایشیائی اتے افریقی یکجہتی لئی سوویت کمیٹی دا چیئرمین سی۔
## انعام

* 1960 - لینن انعام 
* 1967 - ہیرو آف سوشلسٹ لیبر 
* 1967 - نہرو انعام 
* 1971 لینن کومسومول انعام تاجکستان لئی 
* 1974 - طلائی تمغہ سوویت امن کمیٹی 
* اکتوبر انقلاب انعام 
* 2001 - قومی ہیرو 
## باہرلے جوڑ

* Tajik banknotes - includes picture of one Somoni note with Tursunzade's face.

## حوالے

گٹھ:تاجک شاعر

گٹھ:تاجکستان
گٹھ:تاجکستان دی تریخ
گٹھ:تاجک شخصیتاں
گٹھ:شاعر
لنگر

**لنگر** سکھ مت جاں پنجاب وچّ سانجھی رسوئی لئی ورتیا جاندا شبد اے، جتھے گردوارے وچّ سارے عقیدت منداں نوں بناں کسے وتکرے دے مفت کھانا دتا جاندا اے۔ لنگر وچّ عامَ طور اتے ویجیٹیرین کھانا پروسیا جاندا اے تاں جو سارے لوک اپنے پچھوکڑ دے وتکرے بغیر لنگر چھک سکن۔ ایہہ سارے سکھاں اتے غیر سکھاں لئی کھلھا ہندا اے۔ ایہہ اک اجیہی تنظیم اے جسنے منکھی کروپیاں ویلے ہندستان دے وکھ وکھ کھیتراں وچّ اپنا ادر لوکمکھی روپ سدھ کیتا اے۔ گجرات وچّ بھچال، اڑیسہ وچّ ہڑھ اتے دکھنی بھارت وچّ سونامی سمیں اس تنظیم دی گورومئی کردار خاص طور تے الیکھنی اے۔ ایہناں موقعیاں تے مندےحال اتے بھکھے لوکاں نوں پنگت وچّ بٹھا کے بناں کسے بھید بھاوَ توں مفت لنگر چھکایا جانا سکھاں وچّ ملدی ولکھن روایت دی منہ بولدی تصویر سی۔

رسمی طور تے لنگر دی شروعات تیجے گورو امرداس جی دے دور وچّ ہوئی۔

## تریخ
منیا جاندا اے کہ گرو نانک دیو نے لنگر دی روایت شروع کیتی پر لنگر دی روایت چشتی صوفیاں وچّ پہلاں توں پرچلت سی اتے ایہہ اصل وچّ بابا فرید ولوں شروع کیتی گئی۔

## مورتاں

Image:Langar.jpg|سپین دے اک گردوارے وچّ لنگر، فورم 2004
File:Communal lunch in Keshgarh Sahib.jpg|گردوارہ کیس گڑھ صاحب وکھے لنگر
File:Preparing langar.jpg|ہرمندر صاحب، امرتسر وکھے لنگر تیار کردے سیوادار
File:Plates for langar at Golden Temple، Amritsar.jpg|ہرمندر صاحب وکھے لنگر لئی تھال
File:Langar house at Harminder sahib.jpg|ہرمندر صاحب وکھے لنگر ہال


## حوالے

## باہرلے جوڑ
* لنگر والی دال بناؤن دی جگت
* پوتر رسوئیاں - لنگر اتے ویڈیو

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
فردینا د سوسیور

**فردینا د سسیور** (فرانسیسی: Ferdinand de Saussure؛  26 نومبر 1857 –  22 فروری 1913) اک سوسّ لینگوئسٹ سی۔ اس نوں 20ویں صدی دی لینگوئسٹکس دا پیؤ منیا جاندا اے۔

## جم
فردینا د سسیور دا جم 1857 وچّ جنیوا وچّ ہویا۔ چوداں سال دی چھوٹی عمرے ہی چوکھی قابلیت تے  عقل دے اسدے تکڑے آثار نظر آؤن لگّ پئے سن۔ اس دا پیؤ اک مشہور ایٹامالوجسٹ سی۔ اس لئی اوس دی خاہش سی کہ سسیور وی اس مدان وچّ اپنا کیریئر بنائے۔ پر سسیور دی دلچسپی بولی سکھن دے ولّ زیادہ سی۔ ایہی کارن سی کہ جینیوا یونیورسٹی وچّ 1875 وچّ کیمسٹری وچّ داخل ہون توں پہلاں ہی اوہ یونانی دے نال - نال فرانسیسی، جرمن، انگریزی اتے لاطینی بولیاں توں واقف ہو چکا سی اتے 1872 وچّ “بولیاں دا عام طریقہ” ناں دا لیکھ لکھ چکا سی۔ 

اس نے اپنا ڈگری مقالہ جینیوا، پیرس اتے لیپزنگ وچّ سنسکرت اتے ہند یورپی بولیاں دے انترگت مکمل کیتا۔ نال ہی نال اوہ لیپزنگ یونیورسٹی وچّ نویں گرائمرسٹ (برگمین اتے کارل ببڑ) دے رابطے وچّ آیا۔ اکی سال دی عمر وچّ اس نے  ہند یورپی بولیاں چ واول سسٹم(Dissertation on the Primitive Vowel System in Indo-European Languages) اتے لیکھ لکھیا۔ 

اس دا دوجا وڈا کم ڈاکٹریٹ دی ڈگری لئی پیش سودھ پربندھ سی۔  ڈاکٹریٹ دی ڈگری دے بعد اوہ جرمنی وچّ ہور زیادہ نہیں رکیا کیونکہ اسنوں جرمنی دا سماجی اتے اکیڈمی ماحول پسند نہیں آیا ۔

1880 وچّ سسیور جرمنی چھڈکے فرانس آ گیا۔ پیرس وچّ اس نے لگبھگّ دس سالاں تکّ تریخی بولی علم دا مطالعہ کیتا۔ بعد وچّ اوہ پیرس دی بولی علم متعلق ادارے دا میمبر بنیا۔ جرمنی توں پرتن دے بعد جوان لینگوئسٹ  سسیور نے اک سرگرم میمبر وجوں سماج وچّ اپنا اہم  تھاں بنا لیا۔
گیاراں سال اوہ "اکول پراتیک د ہوتس اتیودز" نام دی مشہور کھوج ادارے وچّ پڑھاؤندا رہا۔ اس دوران اس دا نام Chevalier de la Lgion d'Honneur ( لیجن آف آنر دا سورما) پے گیا۔  جدوں 1891 وچّ جنیوا توں پروفیسری دی پیش کش ہوئی،اوہ واپس پرت آیا۔ اتھے ہی جینیوا یونیورسٹی وچّ اس نوں عام بولی علم پڑھاؤن دا موقع حاصل ہویا۔ اسنے اس موضوع وچّ 1907، 1909 اتے 1911 وچّ تنّ وار ادھیاپن کارج کیتا۔ ایہہ لیکچر لڑی ہی اوہناں دی کتاب دا آدھار بنی، جسنوں اس دے دو پربدھّ ساتھیاں نے 1913 وچّ ‘کورس آف لنگئسٹک’ ناں دے جرنل وچّ سنپادت کیتا۔ سسیور دے نوٹس نانہہ دے برابر سی، نہ ہی سسیور نے اپنے جیون وچّ کوئی کتاب لکھی ۔

فروری 1913 وچّ 53 سال دی عمر وچّ سسیور دی موت ہو گئی۔ اپنے جیون ویلے وچّ سسیور نے آپ بہت گھٹّ لکھیا۔ ڈاکٹریٹ ڈگری لئی لکھے گئے اپنے مقالے دے علاوہ اس نے کوئی کتاب نہیں لکھی۔ 4 فروری 1854 نوں لکھے گئے اس دے اک پتر توں ایہہ اشارہ ضرور لبھدا ے کہ اوہ بولی علم اتے اک کتاب لکھنا چاہندا سی۔
## باہرلے جوڑ

* 
* 
* ''The poet who could smell vowels'' : an article in The Times Literary Supplement by John E. Joseph, November 14, 2007.
* Original texts and resources , published by *Texto*,  .
* Hearing Heidegger and Saussure by Elmer G. Wiens.

## حوالے

 
گٹھ:بولی علم
گٹھ:سوٹزرلینڈ
پنجر (ناول)

**پنجر** امرتا پریتم دا لکھیا اک پنجابی ناول اے جو پہلی وار 1950 وچّ چھپیا۔

ایہہ اک ہندو کڑی، پورو دی کہانی اے جو کہ اک مسلمان آدمی، رشید، ولوں زبردستی اغوا کر لئی جاندی اے اتے جدوں اوہ کجھ وقت بعد اس توں بچ کے واپس آؤندی اے تاں اس دے ماپے اک ناپاک کڑی نوں اپناؤن توں انکار کر دندے نیں۔

اس دا انگریزی التھا خشونت سنگھ اتے فرانسیسی التھا دینِی ماترینژ نے کیتا۔

## مکھ کردار
* پورو (بعد وچّ، حمیدہ)
* رشید
* رام چند
* لاجو
* ترلوک
* رجو
* تارہ (پورو دی ماں)
* موہن لال ( پورو دا پیؤ)
* شیام لال (رام چند دا پیؤ)
* پگلی
* جاوید
## کہانی اپنائی

اس دی کہانی نوں 2003 دی اک اسے ناں دی بالیوڈ فلم وچّ اپنایا گیا جس وچّ مکھ کردار ارملا ماتونڈکر، منوج باجپائی اتے سنجے سوری نے نبھائے نیں۔ اس فلم نوں قومی ایکتا بارے سبھ توں ودھیا فیچر فلم دا انعام ملیا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:کتاباں
گٹھ:ناول
رزم نامہ

**رزمنامہ** (فارسی: رزم نامہ جنگ دی کتاب) مہا بھارت دا فارسی ترجمہ اے جو کہ بادشاہ اکبر دے ویلے وچّ کروایا گیا۔

1574 وچّ اکبر نے فتح پور سیکری وکھے مکتبخانہ (کتاب گھر) شروع کیتا۔ اس دے نال اکبر نے راجترنگنی، رامائن اتے مہابھارت ورگے سنسکرت گرنتھاں نوں فارسی وچّ ترجمہ کرن لئی سرسپرتی دتی۔

## پہلا ترجمہ
مہابھارت نوں فارسی وچّ ترجمہ کرن دا حکم 1582 وچّ دتا گیا اتے اسدے 1 لکھ شلوکاں دا ترجمہ 1584 توں 1586 تکّ کیتا گیا۔ اس ترجمہ ویلے مشفق نے تصویراں بناؤن دا کم کیتا جس نال مہابھارت دی کتھا نوں سمجھن وچّ سوکھ ہندی اے۔ اس ویلے اس ترجمہ دی اک نقل جے پور شہر دے "محل عجائبگھر" وکھے موجود اے۔

## دوجا ترجمہ
اس کتاب دا دوجا ترجمہ1598 توں 1599 دے وچّ کیتا گیا۔ پہلے ترجمے دی مقابلے وچّ دوجے ترجمے وچّ زیادہ وضاحت اے۔ اس وچّ 161 مورتاں موجود سن۔ اس ترجمہ دیاں کئی نقلاں شاہی پروار دے میمبراں نوں تحفے وجوں دتیاں گئیاں۔

ایہ تصویراں تے پئینٹنگ، اکبر دے دور دے فنون دا اک بہترین نمونہ نیں۔اس نال اس  گل دا پتہ لگدا اے کہ اکبر فنکاراں دی قدرشناسی رکھدا سی۔ رزم نامے دیاں کاپیاں اوہنان سارے  مسلم امراء نوں بھیجیاں گئیاں، جو ہندو علاقےآں چ اموری کم کردے سن۔
 
اکبر دے درباری عبدالقادر بدایونی دے مطابق، اکبر نے انہاں کاپیاں نوں اپنی سلطنت دے تمام علاقےآں دے امراء نوں بھیجیا، تے شاہی فرمان جاری کیتا کہ اس کتاب نوں اللہ ولوں تحفہ منیا جائے۔ ابوالفضل دے مطابق، اس کتاب دی اشاعت تے تحفہ دے پچھے اچھے تے نیک ارادے سن۔

## حوالے

گٹھ:کتاباں
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
دلت

**دلت** ناں ہزاراں سالاں تک اچھوت سمجھیاں جان والی اوہناں تمام ذاتیاں لئی گروہی طور تے لاگو ہندا اے جو ہندو سماج وچ سبھ توں ہیٹھلے ڈنڈے تے سمجھیاں جاندیاں نیں۔ آئينی بولی وچ ایہناں نوں ہی شیڈولڈ کاسٹس جاں ذاتیاں کیہا گیا ے۔ مکھ طور تے شیڈولڈ ذاتیاں اتے شیڈولڈ قبیلیاں دے لوکاں نوں دلت کیہا جاندا اے۔ بھارت دی لوک گنتی وچ لگبھگ 24.4 فیصد آبادی دلتاں دی اے۔سن 2011 دی جنگننا مطابق بھارت دی آبادی وچ شیڈولڈ ذاتیاں دا حصہ16. 2 فیصد اتے شیڈولڈ قبیلیاں دا 8. 2 فیصد اے۔ صوبےآں دی آبادی وچ شیڈولڈ ذاتیاں سبھ توں ودھ 28.9 فیصد حصے نال پنجاب موہری اے۔ شیڈولڈ قبیلیاں دا آبادی وچ  سبھ توں ودھ تناسب میزورام وچ 94.5 فیصد اے۔ اسے جنگننا مطابق بھارت وچ شیڈولڈ جاتی دے لوک 16،66،35،700 اتے شیڈولڈ قبیلیاں دے لوک 8،43،26،240 نیں۔

## شبد مطلب
بھائی کانھ سنگھ نابھہ کرت 'مہان کوش' مطابق:

**دلت**
# دلیا ہویا، کچلیا ہویا ۔
# ہینی جات والا، جو اچی جاتاں توں پیراں ہیٹھ دلیا گیا اے۔

لینگوئیج ڈیتارٹمنٹ، پنجاب دے 'پنجابی کوش' مطابق:
دلت
# کچلیا ہویا
# پچھڑیا ہویا، دبیا ہویا پُ۔ پچھڑیا جاں دبیا ہویا آدمی۔

دلت طبقہ، سماج دی اوہ کیٹاگری جو سبھ توں پچھڑی منی گئی ہووے اتے جسنوں اچے لوک اپر نہ اٹھن دندے ہون۔
## پچھوکڑ
بھارت اندر سماجی حثیت کارن سماج چار طبقےآں وچ ونڈیا ہویا سی جس دا سروپ کجھ گھٹ شدت نال اجے وی موجود ااے۔ کیہا ایہہ جاندا اے کہ منوںولوں ہندواں دی پیشےآں دی بنیاد تے ونڈ کیتی گئی جو سماں پا کے جم تے مشتمل ہو گئی۔ ایہہ ونڈاں براہمن، کھتری، ویش اتے شودر سن۔ایہناں سبھ لئی کرن یوگ اتے نا کرنیوگ کماں دا پورا ویروا پروہتاں ولوں پرچاریا جاندا سی۔ اصولاں دی اُلنگھنا(خلاف ورزی) دی سزا مقرر سی۔ایہہ سزا  نا صرف جسمانی، مالی دنڈ دے روپ وچ دتی جاندی سی سگوں موت مگروں نرکاں دا ڈر وی وکھایا جاندا سی۔

دلت طبقہ نوں صدیاں تک دبایا گیا ۔نفرت تے استحصال دا شکار بنایا گیا اتے مالی زریعےآں تے قابض نہیں ہون دتا گیا۔ تمام اوہ شبد جنہاں نال انسانی ستکار نوں سٹّ لگدی اے،اس دا حوصلہ ڈگمگاؤندا اے؛ دلتاں نال جوڑ دتے گئے۔اس طریقے نوں برقرار رکھن لئی دھرم گرنتھاں دے حوالے دتے گئے۔ایہہ غلامی دا ہی اک روپ سی۔

## موجودہ حالات
دلت اتے آدواسی یعنی قبائلی ساڈے سماج وچ حاشیے جاں کنارے تے رہِ رہے نیں۔سماجی دمن ، جاتی مشتمل بھیدبھاو اتے دلتاں دا مالی استحصال لگاتار جاری اے۔ دلت سماج دے باقی سبھ سماجی گروہاں توں ترقی دے ہر پیمانے تے پچھے نیں۔

آزادی توں بعد سرکاری مدد نال ہن تک دلتاں نوں برابری دواؤن دے یتناں تے پچھلے دو دہاکیاں دوران لاگوُ کیتیاں نوَ- اداریکرن دیاں پالیسیاں نے سٹّ ماری اے۔
## فلسفی حوالے
خاص سہولتاں حاصل لوک اپنے آپ نوں اتے پھیر دوسریاں نوں یقین دواؤندے نیں کہ ایہہ دنیا ایہو جہی جگہ اے، جتھے لوک اونا ہی حاصل کردے نیں، جنے دے قابل ہندے نیں۔ الزام توں مکت ہون دے اس اصول دے وکھو-وکھرے بہت سارے روپ نیں اتے اس اصول نال حاکم جماعت غیربرابرتا اتے انیاں(بے انصافی) نوں صحیح ثابت کردے نیں۔ 

## باہرلے جوڑ

* Dalits in India
* Dalits in Nepal
* Dalits in Pakistan
* Dalits in Bangladesh
* Dalits in Sri Lanka
* Dalits in Japan
* Dalits in Yemen
* Dalits in Africa
* Dalits in the UK
* Dalits in diaspora communities
## حوالے

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دراوڑ قبیلے
گٹھ:بھارت
گٹھ:سماج
گٹھ:بھارت دیاں قوماں
مور (فلم)

***مور*** (پشتو:   ،  اردو:   ) اک پاکستانی فلم اے اتے اسدا لکھاری ڈریکٹر  جامی اے۔ فلم دا پہلا ناں *مروکئے* (ماں صاحبہ) سی پر بعد وچّ اسدا ناں **مور** کر دتا گیا۔ مور پشتو شبد اے جسدا مطلب اے - ماں۔ ایہہ بلوچستان دے پہاڑی علاقیاں اتے اتھوں دے ریلوے پربندھ دی  کہانی  اے۔ فلم وچّ دکھایا گیا کہ کویں ایہہ پروار صرف ماواں دے سہارے چلدے نیں۔
مور فلم  14 اگست 2015 نوں ریلز ہوئی اتے ایہہ 20ویں بوسان قومانتری فلم فیسٹیول وچّ وی دکھائی گئی اتے اس سال ہی اسنوں ہون والے  88ویں اکیڈمی انعام وچّ ودیسی فلماں دی کیٹیگری وچّ نامزد کیتا گیا۔ 
 
## پلاٹ
بلوچستان وچّ اک غریب سٹیشن ماسٹر واحد جسدی زنانی پلواشا دی اچانک موت ہو جاندی اے۔ واحد نوں نوکری کارن گھر توں دور ہی رہنا پیندا سی۔ پلواشا دی موت توں بعد سوچدا اے کہ اوہ بلوچ ورگے خطرناک علاقے وچّ پروار دا پالن کویں کردی ہوویگی۔ اسدی خواہش اے کہ اوہ اپنے بیٹے نوں پڑھا لکھا کے کجھ بناوے، پر غریبی دے چلدے اوہ اجیہا نہیں کر پاؤندا۔ اسدا بھرا اک خراب آدمی اے جو لوکائی خلاف کم کردا اے اتے پیسے کماؤندا اے۔ اوہ واحد نوں اسدا ساتھ دین دے پیش کش دندا اے پر اس ویلے واحد سوچدا اے، جے اج پلواشا ہندی تاں اوہ کی کردی۔ سمچّ وچّ فلم پاکستان دے، خاصکر فوجداری علاقے بلوچستان دے عامَ منکھ دی ہمت نوں پیش کردی اے۔ 
## باہرلے جوڑ
* 
* 
## حوالے

گٹھ:فلماں
گٹھ:پاکستانی فلماں
نادیہ علی

نادیہ علی اک مشعور پاکستانی امریکی سوانی اے۔ اے لبیا چ جمی. ایدی مشعوری دی وجہ نگریزی بولی چ گیت لکھنا تے گانا اے۔ ایناں نیں 2005 چ اپنا گان دا سفر شروع کیتا۔ 

## بارلے جوڑ

*نادیہ علی ویب سائیٹ 

## حوالے
مہرین راحیل

**مہرین راحیل**  (جم: 8 فروری 1981ء)، اک پاکستانی اداکارہ، ماڈل تے میزبان نيں جو پاکستانی فلماں تے ڈرامےآں وچ نظر آؤندیاں نيں۔ اوہ اپݨی فیملی کمپنی، آر وژن د‏‏ی انتظامی ڈائریکٹر وی نيں۔ 

مہرین راحیل *[[میری ذات ذرہ بے نشاں]]*، *داستان*، *مستانہ ماہی*، *اشک* تے *زندگی گلزار ہے* وچ مرکزی کردار ادا کرن لئی مشہور نيں۔ اوہناں نے 2011ء وچ جواد احمد د‏‏ی فلم *ورثہ* تو‏ں فلمی دنیا وچ قدم رکھیا۔ 2013ء وچ مہرین راحیل اک برطانوی ہدایت کار اسٹیون ڈین مور د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنن والی فلم *تمنا* وچ نظر آئیاں۔

## مڈھلا جیون
مہرین 8 فروری 1981ء نو‏‏ں پنجاب، پاکستان دے شہر لہور وچ پیدا ہوئی۔ اوہ اداکارہ تے سماجی کارکن سیمی راحیل د‏‏ی دھی نيں۔ اوہناں دا بھائی دانیال راحیل وی ماڈل تے اداکار ا‏‏ے۔ مہرین راحیل نے لہور گریمر اسکول تے لہور کالج آف آرٹس اینڈ سائنسز تو‏ں تعلیم حاصل کيتی فیر رقص، ڈراما تے منظر نگاری وچ ڈپلومے لئی لندن چلی گئياں۔

## پیشا وارانہ زندگی
جد مہرین راحیل 8 سال د‏‏ی سی اُدوں اوہناں نے ماڈلنگ تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ اوہ اشتہارات وچ نظر آئی۔

## فِلموگرافی

## ایوارڈ

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سواݨیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
بی گل

**بی گل** اک پاکستانی ٹی وی لکھاری اے۔ ایناں نے کئی مشہور لکھتاں تے کم کیتا۔ ایناں دے لکھے کج پروگرام اے نیں۔ 
 
بی گل پاکستانی ٹی وی لکھاری تے ہدایتکارہ نيں۔انھاں نے مختلف ٹی وی ڈرامے تے فلماں لکھياں نيں جنہاں وچ تلخیاں  پہچان  ، کون قمر آرا ، فردوس د‏‏ی دوزخ  تے ڈر سی جاندی اے صلہ شامل نيں 

بی گل د‏‏ی کہانیاں اکثر حقیقت تے شناخت دے موضوعات تو‏ں متعلق ہُندی نيں  منافقت انہاں د‏‏یاں تحریراں دا بنیادی موضوع اے انہاں د‏‏ی تحاریر وچ قدامت پسند معاشورے دے اقدار د‏‏ی عکاسی کيتی جاندی ا‏‏ے۔

ان دے کم نو‏‏ں اکثر آرسی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے سوانیاں دے موضوع اُتے مبنی ڈرامے لکھے نيں جنہاں وچ معاشرتی امور اُتے روشنی پائی گئی اے ، خاص طور اُتے ایشیائی یا ہندوستانی سوانیاں تو‏ں متعلق جنہاں وچ با ہمت عورت د‏‏ی طاقت د‏‏ی تصویر کشی وی شامل اے ۔

* کون قمر آرا
*تلخیاں، 
*پہچان، 
*فردوس کی دوزخ، 
*ضد، 

### ٹی وی سیریز
تلخیاں وچ ابتدائی خیال "میرے تو‏ں ہن میری محبت دے فسانے نہ کہو"  ساحر لدھیانوی د‏‏ی نظم اُتے مبنی سی تے اس سیریل دا ناں وی ساحر لدھیانوی د‏‏ی کتاب تلخیاں دے ناں اُتے رکھیا گیا۔

بی گل نے ڈر سی جاتی ہے صلہ دے لئی بہترین ٹی وی مصنفہ دا لکس اسٹائل ایوارڈ (2019) وی جِتیا، اس ڈرامہ جنسی ہراسگی نو‏‏ں بنیادی موضوع بنایا گیا تھا ۔

عین  کہانیاں اُتے مشتمل اک سیریز سی جس وچ زندگی دے انہاں تمام رشتاں دا ذکر اے جنہاں دا سامنا اسيں زندگی بھر کردے نيں تے نبھاندے نيں ۔ ایہ باپ بیٹے دے درمیان تنازعہ ہوسکدا اے، شوہر تے بیوی دے وچکار رشتہ بدل وی سکدا اے یا بھائی / بہن دے رشتے دے وچکار کش مکش ہوسکدی ا‏‏ے۔ ۔

### ٹیلی فلم
بی گل د‏‏ی پہلی اسکرپٹ کون قمر آرا اک ٹیلی ویژن فلم سی جو ہ‏م ٹی وی دے دوسرے ٹیلی فلمی میلے وچ نشر کيتی گئی ۔ اس ٹیلی فلم وچ غیر منقسم ہندوستان دے مسائل اُتے توجہ مرکوز رکھی گئی تے اس دور وچ اک شوہر تے بیوی د‏‏ی کہانی نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا گیا۔ اس اک گھینٹے د‏‏ی ٹیلی فلم وچ شکیل تے فائزہ حسن نے اداکاری دے جوہر دکھائے۔ کون قمر آرا دے لئی بی گل نو‏‏ں بہترین ٹیلی فلم لکھاری ایوارڈ گیا گیا تے اس ٹیلی فلم نو‏‏ں اسيں ٹیلی فلم میلے د‏‏ی تمام زمراں وچ نامزد گیاں وی ملیاں۔ 
 

## ہور ویکھو
* پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ 

## بارلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنف
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:لاہور دے مصنف
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
ماورا حسین

**ماورا حسین**   پاکستان دی مشعور اداکارہ تے ماڈل اے۔ اے کراچی چ جمی۔ ایناں نے کئی پاکستانی ڈرامے آں چ کم کیتا۔ ایناں نے ہندستان دی فلم *صنم تیری قسم* چ وی کم کیتا اے۔ 

## بارلے جوڑ

* ویب سائیٹ 

## حوالے

-
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
صنم بلوچ

** صنم بلوچ**  پاکستان دی اک  ماڈل, میزبان تے اداکارہ اے۔ ایناں نے کئی ڈرامے آں  چ کم کیتا. سب توں مشعور ڈرامے داستان-( ڈرامہ) تے درشہوار نیں۔
ایس توں علاوہ ایناں نیں کئی پروگرام ہوسٹ وی کیتے۔ ااجکل اے آر وائے نیوز چینل توں سویر دا پروگرام کر رئی نیں۔ 

## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ

-
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
مہوش حیات

**مہوش حیات** پاکستان دی مشعور ماڈل، اداکارہ تے گائیکہ اے۔ اے کراچی چ جمی۔ ایناں نیں کئی پروگرام تے ڈرامے کیتے۔ ایناں نے  کئی فلماں چ وی کم کیتا۔ 

## فلماں
**جوانی پھر نئیں آنی*

## بارلے جوڑ

## حوالے

-
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
دھیان چند

**دھیان چند** اک بھارتی ہاکی کھڈاری سی جسدا ناں ہاکی دے سب توں مہان کھڈاریاں وچوں اک اے۔ دھیان تن اولمپک گولڈ میڈل حاصل کرکے کافی مشہور ہویا۔ اس ویلے برطانوی ہند ہاکی ٹیم ودھیا ٹیماں چوں اک سی۔ میجر دھیان نے اپنی پوری زندگی چ 400 توں ودھ گول کیتے۔

## زندگی
دھیان چند دا جنم دن 29 اگست نوں منایا جاندا اے جس دن نوں "قومی خد دوس" وجوں منایا جاندا ہے۔ اس دن کھیڈاں چ ودیا کرتب پیش کرن والے کھڈاریاں نوں ارجن تے دروناچاریا انعام دتے جاندے نیں۔

## حوالہ
لگے رہو منّا بھائی

**لگے رہو منّا بھائی** (، ) اک مزاحیہ ہندی فلم اے۔ ایہ فلم راجکمار حرانی دی ہدایتکاری وچ ودھو ونود چوپڑا نے بنائی اے۔ایہ فلم 2006 وچ بنائی گ‏ئی سی۔ ایہ فلم 2003 دی فلم منّا بھائی ایم-بی-بی-ایس دا اگلا حصہ اے۔ ایس فلم وچ سنجے دت نیں منّا بھائی دا کردار نبایا۔

## حوالہ
تمس (فلم)

**تمس** گوبند نہلانی ولوں بنائی اک ٹی.وی. فلم اے جو کہ بھیشم ساہنی ولوں لکھے اسے ناں دے تمس ناول اتے بنی اے۔  اس ناول لئی بھیشم ساہنی نوں ساہت اکادمی پرسکار ملیا سی۔ تمس وچ بٹوارے دا درد بلکل ناول وانگوں گووند نہلانی نے ٹیوی سکرین تے محسوس کرا دتا۔ اس فلم لئی سریکھا نوں سب توں ودھیا مددگار ایکٹریس دا قومی انعام تے ونراج بھاٹیا نوں سب توں ودھیا سنگیتکار دا قومی انعام دتا گیا سی۔

## اداکر
* اوم پوری
* امریش پوری
* منوہر سنگھ
* دیپا ساہی
* دینا پاٹھک
* بھیشم ساہنی
* اے .کے. ہنگل
* سعید زافری

## باہرلے لنک
* 

## حوالے
الکالی دعات

**الکالی دعات** جھ کیمیائی عنصراں دی پیریاڈک ٹیبل  وچ اک ٹولی اے۔ ایہ پیریاڈک ٹیبل دی پہلی ٹولی اے۔ ایہ ٹولی پیریاڈک ٹیبل دے ایس-بلاک (s-block) وچ اے۔ساری الکالی دعاتاں نرم ہوندیاں نیں۔ الکالی دعاتاں نوں ہوا وچ بہت پھرتی نل زنگ لگدا اے تے کج اگ وی پھڑ لیندے نیں۔ الکالی دعاتاں بہت ریایکیٹیئو
ہوندیاں نیں تے اپنے سب نوں آخری الیکٹران نوں دے کے +1 چارج دا کیٹآئن بناندا اے۔
ساریاں الکالی دعاتاں پانی نل رل کے ہائیڈروجن گیس بناندی اے تے لیتھیم دے علاوہ باقی ساریاں اگ پھڑ لیندیاں نیں۔

## الکالی دعاتاں
# لیتھیم
# سوڈیم
# پوٹاشیم
# روبیڈیم
# سیزیم
# فرانسیم
عمیرہ احمد

**عمیرہ احمد ** پاکستان چ اردو بولی دی مشعور لکھاری تے ادیب  نیں . اے نویں نسل دی لکھاری نیں تے ایناں نے کئی مشعور ناول ، افسانے لکھے جناں تے بعد اچ ڈرامے وی بنے تے چوکھے مشعور ہوئے.
۔ ایناں دا تعلق سیالکوٹ توں اے۔ تے ایناں نے مشعور مرے کالج توں  انگریزی ادب اچ ایم اے کیتا۔ 
 
اج کل ٹیلیوژن تے ایناں دے لخے کئی ڈرامے آ رئے نیں۔

## لکھتاں
*آبِ حیات
*پیرِ کامل
*من و سلویٰ
*امر بیل
*زندگی گلزار ہے

## ہور ویکھو
* زندگی گلزار ہے (ڈرامہ)‏
* پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

## حوالے

## بارلے جوڑ
*IMDB چ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت

گٹھ:پاکستانی ڈرامہ لکھاری
قصہ (فلم)

**قصہ** انوپ سنگھ دی لکھی تے بنائی 2013 دی بھارتی-جرمن ڈرامہ فلم اے۔ ایہہ پنجابی فلم 38ویں 2013 ٹورانٹو انٹرنیشنل فلم پھیسٹیول وچ وکھائی گئی۔ اتھے اس نے 15 ستمبر 2013 دی بیسٹ ایشیئن فلم دا انعام جتیا اے۔ اس فلم دے بنن وچ بھارت، جرمنی، نیدرلینڈ تے فرانس شامل ہن۔ کو-پروڈیوسر وجوں این.ایف.ڈی.سی. دا یوگدان اے۔
## کہاݨی

امبر سنگھ بھارت دی ونڈ دا درد ہنڈا رہیا اے۔ اُس نوں اجڑ کے آؤنا پیندا اے۔ اوہدی تن دھِیاں نیں پُتّر کوئی نہیں اے۔
ایسے دوران جدوں اس دے گھر چوتھی بیٹی جنم لیندی اے تاں اوہ اس نوں لُکا اک پُتّر وانگوں پالدا اے اَتے پتراں دی طرحاں پالیا کنور سنگھ وڈا ہو کے ٹرک ڈرائیور بݨ جاندا اے۔ امبر سنگھ اس دا ویاہ نیلی ناں دی کڑی نال کر دیندا اے۔ اس توں بعد کہاݨی الجھ جاندی اے۔ ایہہ امبر سنگھ دی کہاݨی نہ رہِ کے بندے دی اندرلی بھٹکن دی کہاݨی بݨ جاندی اے۔

## اداکار
* عرفان خان - امبر سنگھ
* تلوتما شوم - کنور سنگھ
* رسیکا دگل - نیلی
* ٹسکا چوپڑہ
* فائزے جلالی
* سونیا بندرا

## حوالے

گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں
پہلا ہم ایوارڈ

پاکستانی ٹی وی چینل ہم ٹی وی ولوں سال 2013 وچّ پہلی وار اپنے ڈرامے اتے اس نال جڑیاں شخصیتاں دے کماں نوں سراہن لئی پہلے **ہم اوارڈز** کروائے گئے۔ ایہہ کراچی وچّ 12 مارچ 2013 نوں کروائے گئے سن جدکہ ایہناں دی ٹی وی نشریات 28 اپریل 2013 نوں ہم ٹی وی اپر کیتی گئی۔ اس اوارڈ تقریب دے پیشکار *سروس* برانڈ سی اتے اس تقریب نوں پاکستان سمیت کئی ہور ملکاں توں 5 ملیان دے قریب درشکاں نے دیکھیا۔
## اوارڈز
*[[میرے قاتل میرے دلدار (ٹی وی ڈرامہ)|میرے قاتل میرے دلدار]]* اتے *[[شہر ذات (ٹی وی ڈرامہ)|شہر ذات]]* نوں سبھ توں ودھ اعزاز لبھے   اتے *[[میرے قاتل میرے دلدار (ٹی وی ڈرامہ)|میرے قاتل میرے دلدار]]* سبھ توں ودھ کیٹیگریاں وچّ نامزد ہون والاں ڈرامہ سی۔ ماہرہ خان اتے نعمان اعجاز نوں ترتیب وار سبھ توں ودھیا اداکارہ اتے سبھ توں ودھیا اداکار دا اعزاز ملیا۔ ہیٹھاں سارے ایوارڈاں دی لسٹ اے جس وچّ جیتو دا ناں گوڑے اکھراں وچّ اے اتے اس توں ہیٹھاں اوہ ناں نیں جو اس کیٹیگری وچّ جیتو نال اعزاز لین لئی نامزد ہوئے سن۔ 
#### ٹیلیوژن

#### فیشن

#### سنگیت

### خاص اوارڈ
؛ لائف ٹائم اچیومینٹ اوارڈ

* معین اختر

؛ سنگیت وچّ خاص حصے لئی ہم اوارڈ

* استاد رئیس خان

؛ داستان ڈرامے ورگے حساس موضوع لئی خاص اوارڈ

* رضیہ بھٹ (ایہہ ڈرامہ اوہناں دے بانو اپر بنیا سی۔)
* مومنہ درید
* ہیسم حسین 
* سمیرہ فضل

؛ ڈرامے وچّ خاص حصے لئی ہم اوارڈ

* نیر کمل 
* ذہین طاہرہ
* منور سعید  
* بدر خلیل
* قاضی واجد

* قوی خان  
* طلعت حسین
* انور مقصود  
* شکیل  
* عابد علی 

؛ہم سفر ڈرامے نال نویں سٹنڈرڈ قایم کرن لئی خاص اوارڈ

* مومنہ درید
* فرحت اشتیاق 
* سرمد سلطان 
* ماہرہ خان
* فواد خان 
* عتیقہ اوڈھو 
* نویں وقار
*  حنا خواجہ بیات  
* قیصر نقوی
* صبا فیصل 
* سارا کاشف
* نور حسن رضوی
* قراۃالعین بلوچ 
* وقار علی 
* نصیر ترابی 
* شہزاد کشمیری 
* تنویر

### سبھ توں ودھ اوارڈ اتے نامزدگیاں حاصل کرن والے ڈرامے

ہیٹھلے 21 ڈرامیاں نوں سبھ توں ودھ نامزدگیاں حاصل ہوئیاں:

ہیٹھلے ڈرامیاں نوں سبھ توں ودھ اوارڈ حاصل ہوئے:

## حوالے

## باہرلے جوڑ

;ویب سائیٹاں
* Hum Awards official website
* Hum Television Network and Entertainment Channel (HTNEC)
* Hum's Channel at YouTube (run by the Hum Television Network and Entertainment Channel)
* Hum Awards at Facebook (run by the Hum Television Network and Entertainment Channel)

;حبراں چ
* 1st Hum Awards The Express Tribune
* Hum Awards celebration Pakistan Today
* Hum Awards to go Live  Urdu Wire

;تجزی‏ے
* 2013 Hum Awards Winners list reviewit.com
* 1st Hum Awards press release  Media of Pakistan
* Hum Awards Reviews  dramapakistani.com

گٹھ:پاکستانی ایوارڈز شو
گٹھ:ہم ٹی وی دے ایوارڈز شو
داستان (ٹی وی ڈرامہ)

**داستان** اک پاکستانی ٹی وی ڈرامہ اے۔ ایہہ رضیہ بٹ دے لکھے اک ناول بانو اپر بݨیا اے۔ اس 2010 وچ ہم ٹی وی اپر نشر ہویا۔ ایہہ ڈرامہ پاکستان دی ازادی دی تحریک ڈرامے وچلے زمانے دا ویلہ 1947 توں لے کے 1956 تکّ دا اے۔ ایہہ ڈرامہ 1947 دی ونڈ نال تباہ ہوئی اک عورت دی کہاݨی اے۔ داستان اپنے آپ وچ اوہ پہلا پاکستانی ٹی وی ڈرامہ سی جو کسے ناول اپر بݨیا سی۔
## کہاݨی

ثریا (صبا قمر) دے سلیم (احسن خان) نال نکاح ہو جان مگروں ثریا دے بھرا حسن (فواد خان) دا اسدے گھر آؤنا اکثر ہو جاندا اے۔ کافی وار آؤن دا کارن اسدے من اندر ثریا دی نند بانو (صنم بلوچ) ول پیدا ہوئی کھچ اے۔ اوہ ہولی ہولی اک دوجے نوں جاننا شروع کردے ہن جس نال حسن دا لدھیانے اوہناں دے گھر آؤنا ہور ودھ جاندا اے۔ حسن مسلم لیگ دا کٹڑ حمایتی اے اتے پرتی دی لدھیانہ شاخ دا مکھی وی اے۔ اوہ محمد علی جناح توں بہت متاثر اے اتے نال ہی اس مت دا دھارنی اے کہ پاکستان دی اساری ہی ہر مسلمان دے بھوکھ دی نِیہہ اے۔ دوجے پاسے، سلیم انڈین نیشنل کانگرس دا کٹڑ حمایتی اے۔ اس مطابق بھارت پاک ونڈ کسے مصلے دا حل نہیں اے اتے نہ ہی ایہہ کسے قوم لئی سکھاویں ہو سکدی سی، سگوں اس نال تاں مسلماناں دی بھارت وچ حالت ہور وی پتلی ہو جانی سی۔ ڈرامے وچ تھاں-تھاں آؤندی حسن-سلیم دی دلیلاتمک بحث کافی منورنجک اتے بھاوک اے۔
 
کافی کنتو-پرنتو توں بعد حسن اتے بانو دا نکاح ہو جاندا اے اتے حسن اتے سلیم وچ سیاسی جنگ وی سلجھ جاندی اے پر سبھ کجھ ٹھیک ہو جان توں بعد وی سبھ کجھ ٹھیک نہیں ہندا۔ ہندو-مسلمان دنگیاں وچ سلیم ماریا جاندا اے تے ثریا اسدے غم وچ کھڑکی توں ہیٹھاں چھال مار دندی اے تاںجے اوہ وی اپنے شوہر نال مر سکے۔ بانو اتے حسن وچھڑ جاندے نیں اتے بہندے ورھے مل نہیں پاؤندے،اسے ویلے دوران بانو دنگاکاریاں ہتھ لگّ جاندی اے اتے وار-وار بلاتکار دا شکار ہندی اے۔ آخر، اوہ کسے طرحاں حسن نوں اک خط لکھدی اے تاں جو حسن اسنوں چھڑا سکے پر حسن نے ہن رابعہ(مہرین راحیل) ناں دی عورت نال ویاہ کر چکیا ہندا اے پر خط ملدے سار ای اوہ بانو نوں گھر لیاؤن دا فیصلہ کر لیندا اے۔ بانو نوں گھر لیاؤن مگروں رابعہ اسدی بھین وانگ سیوا کردی اے۔ بانو نوں پتہ لگّ جاندا اے اک اسدے کرکے رابعہ نال نا انصافی ہو رہی اے۔ اس لئی، اوہ کسے نوں کجھ دسن باجھوں گھر چھڈّ کے چلی جاندی اے۔

## کاسٹ
* صنم بلوچ (بانو)
* فواد خان (حسن)
* مہرین راحیل (رابعہ)
* صبا قمر (سرئیا)
* احسن خان (سلیم)

## اعزاز

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:ہم ٹی وی دے ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ناولاں اپر بنے ڈرامے
گٹھ:بھارت وچّ نشر ہوئے پاکستانی ٹی وی ڈرامے
مدیحہ گوہر

**مدیحہ گوہر** اک پاکستانی اداکارہ، ناٹک کار تے ​​سماجی تھئیٹر (اجوکا تھئیٹر) دی ڈائریکٹر، تے عورتاں دے حقاں لئی لڑن والی اک کارکن اے۔ اوہ 1956 نوں کراچی وچ پیدا ہوئی سی۔ اسنے عورتاں دے حقاں لئی 1983 وچ اک تنظیم *اجوکا* بنائی جو ایشیا تے یورپ وچ سرگرم اے۔ 2006 وچ اجوکا دی بانی مدیحہ گوہر نوں اجوکا وچ اس دے کم لئی نیدرلینڈ توں پرنس کلوس اوارڈ دتا گیا سی۔

## زندگی
مدیحہ گوہر دا جم کراچی وچ 1956 وچ ہویا سی۔ انگریزی ساہت وچ ڈگری کرن دے بعد اوہ انگلینڈ چلی گئی، جتھے اس نے لندن یونیورسٹی توں تھئیٹر سائنساں وچ، اک ہور ماسٹر دی ڈگری کیتی۔ مدیحہ گوہر نے 25 اپریل، 2018ء نوں 62 سال کی عمر وچ وفات پائی۔ او پچھلے 3 سالاں توں کینسر دی بیماری نال جنگ لڑ رہی سن۔

## ناٹک
* *[[امریکہ چلو (ناٹک)|امریکہ چلو]]*
* *بلھا*

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:۱۹۵۶ دے جم
ہندستان دا گورنر جنرل

**ہندوستان دا گورنر جنرل** (جاں 1858 - 1947 تکّ وائسرائے اتے گورنر-جنرل) ہندستان وچّ برطانوی راج دا پردھان، اتے ہندستان دی آزادی توں پہلے ہندستان وچّ، برطانوی بادشاہ دا نمائندہ ہندا سی۔ ایہہ دفتر 1773 وچّ بنایا گیا سی، جس نوں فورٹ ولیئم دی پریزیڈینسی دے گورنر جنرل دے تحت رکھیا گیا سی۔ اس دفتر دا فورٹ ولیئم اتے سدھا کنٹرول سی، اتے ہور برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے اہلکاراں دی وی نگرانی کردا سی۔ سمچے برطانوی ہند اتے مکمل اختیار 1833 وچّ دتے گئے، اتے ادوں توں ایہہ بھارت دا گورنر جنرل بن گیا۔

گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:ہندستان
ہند یونانی راج

**ہند یونانی راج** برصغیر دے اتلے لہندے  علاقے وچّ قایم 200 ق م توں 10 عیسوی تکّ دے ویلے وچّ یونانی مول دے راجیاں دے راج سن۔thumbnail|'''''دیمیتریس پہلے''''' دا اک سکہ، اس بیکٹریائی یونانی راجا نے ہی بھارت تے پہلی وار حملہ کیتا۔ اپنی ہاتھی ورگی ٹوپی نال دکھائی دے رہا اے۔ اس دوران اتھے 30 توں وی زیادہ ہند یونانی راجے رہے جو آپس وچّ وی لڑیا کردے سن۔ اس راجاں دا سلسلہ تدّ شروع ہویا جدوں باختر دے دیمیتری  (دیمیتریس پہلے) یون (یونانی) راجا نے 180 ق م وچّ ہندوکش پہاڑ سلسلہ پار کرکے اتلے لہندے ہندستان اتے ہلاّ بول دتا۔ اپنے راج وچّ ایہناں راجےآں نے بولی ، رہتل، چہناں، حکومت اتے رہن-سہن وچّ یونانی-بھارتی تہذیباں وچّ ڈونگھا رلیواں کیتا اتے بہت سارے ہندو اتے بدھ دھرم دے تتاں نوں اپنایا۔ ہند-یوناں دا راج دا ساکا لوکاں دے حملےآں نال انت ہویا، بھاویں 10 عیسوی دے بعد وی اکا-دکا جگاواں اتے کجھ دیر تکّ یونانی برادری نے اپنی پچھان بنائی ہوئی سی۔ سماں بیتن دے نال اوہ بھارتی سماج وچّ سمو گئے۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
*Indo-Greek history and coins 
*Ancient coinage of the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms
*Text of Prof. Nicholas Sims-Williams (University of London) mentioning the arrival of the Kushans and the replacement of Greek Language. 
*Wargame reconstitution of Indo-Greek armies 
*Files dealing with Indo-Greeks & a genealogy of the Bactrian kings
*The impact of Greco-Indian Culture on Western Civilisation
*Some new hypotheses on the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms by Antoine Simonin
*Greco-Bactrian and Indo-Greek Kingdoms in Ancient Texts 
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:پرانے دیس
گٹھ:ہندستان
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
پاکستان دے شہراں دی لسٹ

ایہہ **پاکستان دے شہراں** دی لسٹ اے۔
## صوبے

### بلوچستان
٭ بلوچستان دے شہراں دی لسٹ

### خیبر پختونخوا
٭ خیبر پختونخوا دے شہراں دی لسٹ

### پنجاب
٭ پنجاب دے شہراں دی لسٹ (پاکستان)

### سندھ
٭ سندھ دے شہراں دی لسٹ

## ریاستاں
### گلگت بلتستاں
*گلگت
*سکردو
*ہنزا نگر
*گپی

### آزاد جموں اتے کشمیر
*مظفرآباد
*میرپور
*بھمبر
*کوٹلی
*راولاکوٹ
*باغ

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دا جغرافیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
جین فرانسس الارڈ

**یوں-فرانسوآ آلار** (فرانسیسی: Jean-François Allard؛ 1785 - 1839) اک فرانسیسی فوجی سی جو نیپولین اتے رنجیت سنگھ دی فوج دا حصہ رہا۔

## جیون
### نیپولیئن ویلہ
ایہہ نیپولیئن دی فوج وچّ لڑدے وقت دو وار زخمی ہویا۔ اس دے کر کے اسنوں خاص انعام دتا گیا اتے اسنوں 7ویں ہسار دا کپتان بنا دتا گیا۔ واٹرلو دی لڑائی توں بعد ایہہ پہلاں ایران ولّ گیا اتے پھر 1820 وچّ پنجاب ولّ تریا۔

### سکھ ویلہ
ایہہ 1822 وچّ جین باپٹیسٹ وینتورا دے نال رنجیت سنگھ دی فوج وچّ شامل ہویا۔ اسنے جرنیل دا عہدہ حاصل کیتا اتے یورپی فوجیاں دی اگوائی کرن لگیا۔ کجھ سال بعد پاؤلو دی آویتابیلے اتے کلود اگست کور وی سکھ فوج وچّ شامل ہوئے۔

جون 1834 وچّ آلار 18 مہینیاں دی چھٹی لیکے فرانس واپس گیا اتے اس توں بعد 1839 وچّ اپنی موت تکّ پنجاب فوج دا حصہ رہا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* The residence built by Allard in Saint Tropez in 1834: the Pan Dei Palais 

گٹھ:جرنیل
گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:پنجاب
وڈالی بھراء

پدم شری **پورن چند** اتے **پیارے لال** *وڈالی بھرا* بھارتی صوفی  گائیک  جوڑی ہے جسدا تعلق صوفی گائیکی نوں سمرپت خاندان دی پنجویں پیڑی نال اے۔ اوہناں دا پنڈ امرتسر ضلعے وچّ  گورو کی وڈالی اے۔ گائیکی وچّ آؤن توں پہلاں پورن چند پہلوانی لئی اکھاڑے جاندا ہندا سی۔
## فلماں

*پنجر (2003)
*دھوپ (2003)  
*چکو بکو (2010، تامل) گیت: "Thooral Nindralum" 
*Tanu Weds Manu (2011)
*موسم (2011)

## باہرلے جوڑ
*Interview - Wah ustad, wah! The Tribune

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
گٹھ:گلوکار
پارسا(ٹی وی ڈرامہ)

**پارسا** اک پاکستانی ڈرامہ اے جو بشریٰ رحمٰن دے لکھے پارسا (ناول) اپر ادھارت اے ،ایہہ سماج دے لوکاں وچ جات اتے دھرم توں باہرے ویاہاں اتے دوجے سبھیاچاراں نوں نیواں سمجھن دی پرورتی نوں پیش کردا اے ۔ ایہہ ڈرامہ پارسا ناں دی اک مسلمان کڑی دی کہانی اے جو اک ڈیوڈ ناں دے عیسائی منڈے نال پیار کر بیٹھدی اے تے ویاہ وی کر لیندی اے ۔

## کہانی

پارسا (عائشہ خان) دے ماں پیؤ  دا سنی مسلمان ہون دے باو جود آپنے عیسائی گانڈھیاں نال بہت نیڑتا اے ،پارسا اہنا دے ای منڈے ڈیوڈ(احسن خان) نال پیار کر بیٹھدی اے ، پارسا دے گھردے اس دا ویاہ سلمان(عدنان صدیقی) نال پکا کر دندے ہن ۔ سلمان پارسا نوں بہت پیار کردا اے پر پارسا نوں سلمان بالکل پسند نہیں ، ڈیوڈ تے پارسا آپس وچ ویاہ کراؤنا چاہندے نے پر اہنا دا دھرم اس وچ روڑا بندا اے ۔آخرکار اوہ دوویں ویاہ کر لیندے نے پر اتھوں ہی شروع ہندیاں ہن اصلی سمسیاواں، جنہاں نال لڑدیاں لڑدیاں پارسا ہار جاندی اے ۔

## کاسٹ

* عائشہ خان  پارسا
* احسن خان  ڈیوڈ
* عدنان صدیقی  سلمان
* ندا خان  مریم
* شیہروز سبزواری = شاہ رخ
* ثنائ عسکری = سونوں
* فرح شاہ  =صدف
ثمینہ پیرزادہ

**ثمینہ پیرزادہ** اک پاکستانی اداکارہ، فلم ہدایت کارہ تے فلم پروڈیوسر نیں۔

## جیون
ثمینہ پیرزادہ لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہناں دا پہلا ناں *ثمینہ بٹ* اے۔ اوہ کراچی منتقل ہوگئیاں تے اپنی تعلیم کراچی وچ ہی مکمل کیتی تے فیر اداکاری دے میدان وچ آ گئیاں۔ عثمان پیرزادہ نال ویاہ توں مگروں اوہناں دا ناں ثمینہ پیرزادہ ہو گیا۔

## کیریئر
ثمینہ نے اپنا کیریئر 1982ء وچ شروع کیتا تے کئی فلماں وچ اداکاری کیتی جیہناں وچ *نزدیکیاں*، *مکھڑا*، *بازار حُسن*، *شادی میرے شوہر کی* تے *بلندی* شامل نیں۔ ایس توں علاوہ ٹی وی ڈرامیاں *زندگی گلزار ہے*، *میری ذات ذرہ بے نشان*، *رہائی*، *کٹھ پتلی*، *در شہوار* تے *داستان* سمیت کئی ٹی وی ڈرامیاں وچ کم کیتا۔

## ہدایت کاری
ثمینہ پیرزادہ نے *انتہا* فلم دی ہدایت کاری نال اپنا ہدایت کاری کیریئر شروع کیتا۔ ایہ فلم ویاہتا جیون وچ بلاتکار ورگے بے حد نازک وشے نال جڑی سی۔ ایس توں علاوہ اس نے *شرارت* فلم وی بنائی۔

## ایوارڈ
ثمینہ پیرزادہ دی ہدایتکاری وچ بنن والی پہلی فلم *انتہا* نوں 9 قومی ایوارڈ ملے۔ اوہناں نے نومبر 2013ء وچ برطانیا دے شہر بریڈ فورڈ وچ منعقدہ منگو فلم فیسٹیول وچ لائف ٹائم اچیومنٹ ایوارڈ نال وی نوازیا گیا۔ اوہناں نے *روشن ستارہ* تے *زندگی گلزار ہے* لئی 2013ء تے 2014ء وچ بہترین معاون اداکارہ دا ہم ایوارڈ جِتیا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں