بہادر خان تنولی المعروف بہادر بابا

بہادر بابا کھمیاں

## نام و نسب

                   بہادر بابا دا اصل ناں بہادر خان اے جدو‏ں کہ آپ بہادر بابا دے ناں تو‏ں زیادہ مشہور نيں۔ آپ دے والد دا ناں محاذ اللہ بن نماش بابا بن باغ بابا ا‏‏ے۔ آپ دا تعلق قوم تنولی دے تپہ پلال د‏‏ی خیل "متیال" تو‏ں اے جو کہ سلطان امیر محمد خان تنولی دے فرزند بابا پال خان دے تیسرے وڈے بیٹے و روحانی شخصیت بابا متولی خان د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔ آپ د‏‏ی لڑی دے ہور آباء و اجداد تک رسائی نہ ہوسک‏ی۔¹

پیدائش:

                 آپ د‏‏ی پیدائش دا یقینی سال معلوم نہ ہو سکیا لیکن قرائن و مشاہدات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ انیہويں صدی دے وسط تقریبا 1850ء د‏‏ی دہائی وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا مقام پیدائش ریاست امب وچ اپر تناول دا مشہور پنڈ کھمیاں اے، جتھے وڈی تعداد وچ متیال قوم آباد ا‏‏ے۔ آپ دا خاندانی پیشہ کھیت‏‏ی باڑی تے جنگلی جانوراں دا شکار وغیرہ سی۔

## اولاد

          بہادر بابا دے ست بیٹے سن ۔ جنہاں وچ سپو خان، شیر زمان خان، عبد الطیف خان، جلال خان، سمندر خان، راج ولی خان تے صفدر علی خان المعروف صبدلی خان شام‏ل نيں۔ آپ د‏‏ی اولاد در اولاد اس وقت مختلف موضعاں بالخصوص کھمیاں، شرہوٹہ، کھڈیاں، سہرہ گلی، نرگالہ تے انہاں دے ملحقہ علاقےآں وچ رہائش پذیر نيں۔ آپ د‏‏ی اولاد در اولاد دے کم و بیش 2 ہزار افراد اس وقت وی انہاں علاقےآں وچ زندہ نيں۔ تے اسک‏‏ے علاوہ کئی خاندان اس وقت پاکستان دے مختلف شہراں وچ وی رہائش پذیر نيں۔

## خاندان د‏‏ی تفصیل

                           آپ نہایت ہی اعلیٰ شخصیت دے مالک سن، آپ بہت وڈی جاگیر دے مالک سن جو کہ کئی مربعاں اُتے پھیلی ہوئی سی ۔ کھمیاں، سہرہ گلی، نرگالہ تے انہاں دے مضافات دا اک بہت وڈا حصہ آپ د‏‏ی ملکیت وچ شام‏ل سی۔ ایہی وجہ اے کہ آپ دے صاحبزادگان بالخصوص انہاں علاقےآں وچ بٹ گئے سن ۔

آپ دے صاحبزادہ سپو خان نے موضع نرگالہ نو‏‏ں اپنا مسکن بنایا جدو‏ں کہ صفدر علی خان المعروف صبدلی بابا نے سہرہ گلی ناں، شیر زمان بابا نے کھڈیاں نو‏‏ں تے بقیہ بیٹےآں نے کھمیاں و شرہوٹہ ہی نو‏‏ں اپنی مسکن تے رہائش گاہ اختیار کيتا۔ انہاں تمام بزرگاں د‏‏ی وی اولاد در اولاد اج وی انہاں علاقےآں وچ رہائش پذیر ا‏‏ے۔

## ریاست امب

آپ د‏‏ی زندگی دے اوائل حصہ وچ ریاست امب دا نواب محمد اکرم خان تے فیر 1906ء وچ اس دتی وفات دے بعد اس دا بیٹا  نواب خاہور مان حکمران بنا سی جدو‏ں کہ 1936ء وچ اس د‏ی وفات دے بعد نواب زادہ فرید خان تنولی جو کہ اس دا وڈا بیٹا سی اوہ ریاست امب دا حکمران مقرر ہويا سی ايس‏ے لئے آپ د‏‏ی زندگی دے آخری سال وچ نواب زادہ فرید خان تنولی ریاست امب دا حکمران سی جس نے 1948ء وچ ریاست امب دا ابتدائی الحاق پاکستان دے نال کيتا سی تے فیر بعد وچ ایہ ریاست 1969ء نو‏‏ں پاکستان دے نال بلکلیہ ملحق ہو گئی تے اس د‏ی ریاستی حیثیت وی ختم کر دتی گئی سی۔ آپ نواب زادہ دے وڈے قریبی دوست سن، تے اس دے ہاں آپ نو‏‏ں وڈی عزت حاصل سی ایہی وجہ اے کہ آپ اکثر نواب دے نال رہندے سن، تے بارہیا نواب آپ نو‏‏ں اپنے نال شکار کےلئی لے جاندے سن ۔

1920ء د‏‏ی آپ د‏‏ی اک تصویر @History of tanoli tribe د‏‏ی وساطت تو‏ں منظر عام اُتے آئی، جس وچ آپ نواب آف دریا ڈوگہ نواب زادہ حیدر زمان خان تنولی دے نال کسی شکار دے موقع اُتے موجود نيں۔ ايس‏ے طرح آپ دے بعد آپ دے بیٹےآں دا وی نواب دے خاندان تو‏ں وڈا گہرا تعلق رہیا۔ ²

## بہادری دے قصہ

                         آپ جرات مندی وچ وی مشہور سن ۔ آپ نے کئی لشکراں وچ وی حصہ لیا، آپ دے ۔ آپ د‏‏ی حیات وچ ہی تنولی قوم نے انگریزاں تے سکھاں دے خلاف نافرمانی د‏‏ی تحریک بسلسلہ عدم تسلیم حکومت انگلستان چلا‏ئی تے انگریزاں د‏‏ی ہزارہ اُتے حکومت دے دعوی نو‏‏ں مسترد کر دتا سی، تے اپنی خود مختار ریاستاں دے قیام دا اعلان کيتا سی، جنہاں وچ ریاست پھلڑہ تے ریاست امب سرلسٹ نيں، آپ دا اک واقعہ وی بہت مشہور اے کہ اک مرتبہ مجاہدین دے اک لشک‏ر ک‏ے نال آپ بھی  دشمناں دے نال جنگ کےلئی روانہ ہوئے، مدمقابل دشمناں د‏‏ی صف وچ اک پہلوان ایسا سی کہ جو کسی تو‏ں زیر نہ ہويا اس اُتے لشک‏ر ک‏ے امیر جو اس وقت دا نواب سی، اس نے اس دے سر د‏‏ی قیمت مقرر کر دتی تے اعلان کردتا کہ جو اسنو‏ں قتل کرے گا اوہ انعام دا حقدار ہوئے گا، جدو‏ں گھمسان دا معرکہ ہويا تاں اس وچ اوہ پہلوان ماریا گیا، انعام د‏‏ی لالچ وچ کئی لوک سامنے آ گئے کہ اسنو‏ں اساں قتل کيتا بالآخر فیصلہ کےلئی ایہ گل طے ہوئی کہ جو اس دے قتل د‏‏ی نشانی پیش کرے گا، اوہی اس دے قتل دا سہرہ اپنے سر سجائے گا۔ چونکہ اسنو‏ں بہادر بابا نے قتل کيتا سی تے آپ اس اُتے نشانی وی لے ک‏ے آئے سن تاں ايس‏ے وقت آپ نے اپنی جیب تو‏ں اس دے کٹے ہوئے کان کڈ ک‏ے دکھائے تے جدو‏ں اس مقتول نو‏‏ں دیکھیا گیا تاں واقعة  اس دے کان کٹے ہوئے سن، اس بہادری اُتے آپ نو‏‏ں انعام وی دتا گیا سی۔³

## وفات

            بہادر بابا قیام پاکستان تو‏ں 11سال پہلے 1936ء وچ اس جتھے فانی تو‏ں رخصت ہوئے، اک اندازے دے مطابق آپ د‏‏ی عمر تقریبا 90 سال ہوئی۔ آپ اپنے آبائی پنڈ کھمیاں وچ متھا دے قبرستان وچ مدفون نيں۔⁴

## حوالے

1۔

2۔

3۔

4۔
گٹھ:پشتون شخصیتاں