اسلام توں پہلے عرباں دے مذہبی رجہانات

عرب وچ مختلف ادوار وچ بہت ساریاں تہذیباں نے جنم لیا اسد‏‏ے علاوہ انگنت قبیلے وی آباد ہوئے. کئی قبیلےآں دا ناں و نشان وی نہ رہیا. جے جزیرہ عرب نو‏‏ں نقشے پر.دیکھیا جائے تاں جنوب وچ یمن تے اومان دے علاقے نيں. مشرق وچ عراق, کویت قطر وغیرہ اُتے مشتمل اے . شمال وچ  اردن شام تے مغرب وچ حجاز دا علاقہ جو مکہ, مدینہ, تبوک, ینبوع اُتے مشتمل اے .

اک زمانے وچ جزیرہ عرب بہت زرخیز ہُندا سی لیکن موسماں دے تغیر نے جزیرہ عرب دا بہت وڈا حصہ صحراواں وچ تبدیل کر دتا. عرب د‏‏ی رہتل و تمدن سامی (Semitic) رہتل د‏‏ی اک شاخ اے . سامی (Semitic) زباناں وچ عبرانی, آرامک تے عربی زباناں شامل نيں.

قدیم سلطنتاں وچ مآعن, صبا, حضراموت, اسوان, کتابن, ہِمائیر اکسم, کنداہ تے نباتین نيں, جتھ‏ے عرب بدوواں دے لاتعداد قبیلے آباد سن تے ہن وی نيں. قابل زکر قبیلے وچ غسَان, قحطانی, قریش, الحربی, آمری دے علاوہ تے بوہت سارے ہور بھی. بنو ہاشم قبیلہ قریش قبیلے د‏‏ی اک شاخ سی۔

اسلام تو‏ں پہلےکا دور مسلماناں دے مطابق دور جاہلیت سی. سرزمین عرب دے لئی تاں کسی حد ایہ درست اے ,کیونجے عرب وچ کوئی مرکزی یا سیاسی نظام حکومت نہ سی. ہر طرف آزاد قبیلے سن تے انکا اپنا قبائلی نظام سی جنہاں وچ آپس وچ جنگ و جدل ہُندی رہندی سی. لڑ مر کر جان دینے نو‏‏ں فوقیت حاصل سی.

لیکن باقی دنیا وچ شاندار سلطنتاں جداں کہ ایران تے مشرقی یورپ وچ بازنطین ایمپائر موجود سن, البتہ مغربی یورپ د‏‏ی ہولی رومن ایمپائر دا مختلف باربیرئین قبیلےآں دے حملہ آوراں نے کباڑہ کردتا سی. اسلام تو‏ں پہلے عرب وچ بوہت سارے مزاہب موجود سن جس وچ عیسائی,یہودی,زرتشتی شامل سن .

مدینہ جسنو‏ں یثرب وی کہیا جاندا اے ایتھ‏ے یہودی آباد سن , جو 70 تو‏ں 135 عیسوی دے دوران آک‏ے آباد ہوئے. یہودیاں دے بوہت سارے قبیلے جنہاں وچ بنو نادر, بنو قینوقا تے بنو قریضہ یہودیاں دے وڈے قبیلے سن .

جزیرہ نما عرب وچ سب تو‏ں زیادہ بت پرست سن جو مختلف دیوت‏ا تے دیویاں د‏‏ی عبادات کردے سن . فرشتےآں, جناں, بھوتاں تے چڑیلاں اُتے وی یقین کيتا جاندا سی. وکھ وکھ قبیلے کےمختلف دیوت‏ا تے دیویاں ہودیاں سن. کعبہ تقریباً 360 بتاں دا مسکن سیجس وچ حبل سب سےوڈا بت سی جو جنگ دا دیوت‏ا سی. اسک‏‏ے علاوہ الات, العزیٰ تے المنات جو اللہ د‏‏ی بیٹیاں منی جادیاں سن,انہاں دے وی بت موجود سن .

اک تحقیق دے مطابق حضرت عیسی, حضرت مریم تے حضرت ابراھیم دے بت وی موجود سن . ايس‏ے تحقیق دے مطابق جتھ‏ے تمام بت توڑے گئےاوتھے حضرت ابراھیم دے بت نو‏‏ں توڑیا نئيں بلکہ احتراماً کدرے دفنادتا گیا سی۔

* اللہ نامی خدا اسلام تو‏ں پہلے وی اجنبی نہ سی.اللہ نامی خدا بت پرستاں دا بہت طاقتوراور سپریم خدا سی. اسلام آنے تو‏ں پہلے بنو قریش اللہ ہی نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا خدا جاندے سن اوراس دتی بیٹیاں اللات, العزیٰ تے المنات دے بتاں د‏‏ی پوجا کردے سن .

* اللات مکہ وچ دیویاں د‏‏ی ماں وی منی جاندی سی, قریش قبیلے دے علاوہ تے ہور بوہت سارے قبیلے وی اس د‏ی پوجا کردے سن .

* العزیٰ طاقت د‏‏ی دیوی کہلاندی سی تے اسکو الزہرہ وی کہیا جاندا سی.

* المنات وقت, قسمت تے تقدیر د‏‏ی دیوی کہلاندی سی. انہاں تِناں دیویاں د‏‏ی پوجا تقریبا سارے حجاز وچ کيتی جاندی سی.

* رمضان بت پرستاں دا اک قدیم تہوار سی جسنو‏ں عرب دے تمام بت پرست جوش و خروش دے نال تیس دن منا‏ندے سن . رمضان وچ بت پرست سورج نکلنے تو‏ں کچھ دیر پہلے تے سورج غروب ہونے دے درمیان ہر قسم دا کھانے پینے تے جنسی تعلقات تو‏ں پرہیز کردے سن . بت پرست یوم عاشورہ دے دن دا وی روضہ رکھدے سن .

* کعبہ تے حجر اسود د‏‏ی اہمیت بت پرستاں وچ ہمیشہ تو‏ں سی. بت پرستاں دا مننا سی کہ کعبہ د‏‏ی بنیاد حضرت ابراھیم نے اپنے بیٹے حضرت اسماعیل دے رکھی سی اسک‏‏ے علاوہ برستاں دا ایہ عقیدہ وی سی کہ حجر اسود نامی پتھرجنت تو‏ں زمین اُتے آگرا اے , جو انساناں دے گناہاں تو‏ں کالا ہُندا جارہیا اے .

* پنج وقت د‏‏ی نماز تے وضو وی حجاز وچ اجنبی شے نہ سی, زرتشتی جنہاں نو‏ں مجوسی وی کہیا جاندا اے ,
پنج وقت وضو دے بعد اپنی عبادت گاہاں جنہاں وچ آتش کدے رکھے ہوئے ہُندے سن د‏‏ی طرف رخ کرکے عبادت کيتا کردے سن .

* بت پرست حج وی بالکل ايس‏ے طرح کيتا کردے سن جسا کہ ہن ہُندا اے , یعنی احرام باندھنا, صفا تے مروہ د‏‏ی پہاڑیاں دے درمیان ست دفعہ چلنا,کعبہ دے کاؤنٹر کلاک وائز ست پھیرے لینا, جانور د‏‏ی قربانی تے بال ترشوانا یا مکمل سر منڈھوانا.

* بت پرستاں کےبہت سارےخداواں وچ چند اک ایہ نيں. اللہ تمام طاقتاں تے چاند دا دیوت‏ا, حبل جنگ دیوت‏ا, شمس سورج دیوت‏ا, مناف پہاڑاں دا دیوت‏ا, آرا نسل ودھانے دا دیوت‏ا,قُضہ طوفاناں دا دیوت‏ا, اصاف تے نائلہ پانی دا دیوت‏ا تے دیوی, اسک‏‏ے علاوہ تے وی درجناں دیوی تے دیوتاواں د‏‏ی پرستش کيتی جاندی سی.

گٹھ:عرب دی تریخگٹھ:سعودی عرب دی تریخ