انسان

**انسان** دا جوڑ ددھ پلان والے دو پیراں تے چلن والے بن مانساں دے ٹبر نال اے تے سدھا کھلونا، دوپیراں تے چلنا، ہتھاں تے اوزاراں دا ودھیا ورتن، اک وڈا دماغ تے پؤں وٹیاں رہتلاں ایہدیاں اچیچیاں صفتاں نیں۔ ڈی این اے تے پرانیاں ہڈیاں دسدیاں نیں جے انسان چڑدے افریقہ دے پاسے توں 200000 ورے پیلاں ٹریا تے 50000 ورے پہلے اپنے ہندے نویں پنڈے تے سوچ دے وکھالے تے اپڑیا۔ دوجے آگو مانس نوں سامنے رکھو تے ایدے کول اک بہت ودیا تے وڈا دماغ اے۔

انسان سوچ سکدا اے، بولی بول سکدا اے، تے رپھڑ مکاسکدا اے۔ سوچن دے ایس ودویں ول نال اوس کول اک سدا کھڑا پنڈا اے تے ازاد ہتھ نیں جناں نال اوہ کئی کم کر سکدا اے تے کسے وی ہور جیون دے مقابلے وچ ودیا اوزار بنا تے چنگے ول نال ورت سکدا اے۔ ہور وی اچی پدھر دیاں سوچاں جیویں اپنی پچھان، عقل تے سیانف اوہ گلاں نین جیہڑیاں کہ اوہنوں 'بندہ' بنادیاں نیں۔ انسان سواۓ انٹارکٹکا دے سارے براعظماں تے ریندا اے۔ زمین تے انسانی گنتی ست ارب توں ود اے۔

## [[ناں]]
پنجابی شبد انسان عربی وچون آیا اے۔ جیدا مطلب اے جنا مرد۔
انسان دا سائنسی ناں (Homo Sapien) سویڈنی کارل لنیاس نے اپنی کتاب سسٹما نیچرا 1758 وچ پہلی واری ورتیا تے ادھارن آپنی دتی۔ ایہ لاطینی دے دو شبداں (Homo) مطلب 'مانس' تے (Sapien) 'سیانا' نال رل کے بنیا اے۔ سیانا مانس یا سیانا بندہ۔

## پتھر ویلے توں رہتل ول
اج دے انسان دا ٹانچہ تے پنڈا پرانا سیانا مانس توں وشکارلے پتھ ویلے وچ 200،000 ورے پہلاں افریقہ رچ وکھالے وچ آیا۔ تیسرے پتھر ویلے دے مڈ تے 50،000 ورے پہلے اپنی ہن دی سوچ تے رہتل ؛ اپنی بولی تے موسیقی نال انسان نے اپنا آپ دسیا۔ افریقہ وجوں انسان 70،000 ورے پہلے نکلیا تے ساری دنیا تے پھیل گیا تے اپنے توں پہلے دے پرانے انسانی مانساں نوں مکادتا۔ 40,000 وریاں وچ اوہ ایشیاء یورپ تے اوشیانا تے پھیل گیا14،500 ورے پہلے دے نیڑے تریڑے اوہ اتلے تے دکھنی امریکہ تک اپڑ گیا۔

10000 ورے پہلے تک انسان دا گزارا شکار تے سی۔ وائی بیجی دے ٹرن نال انسان کول کھان پین نوں فالتو شیواں جیدے نال بپار تے کاروبار ٹرے۔ دھاتاں دے اوزاراں دا بنن تے ورتن ٹریا۔ ڈنگراں نوں پھڑ کے پالیا جان لگیا۔ 6000 ورے پہلے مصر عراق تے پنجاب وچ رہتلاں تے سرکاراں دی نیو پئی۔ فوجاں دی بنان دی بچاؤ لئی لوڑ پئی تے دیس دا پربندھ چلان لئی ایس کم دے لوک رکھے گۓ۔ کم دیاں شیواں لئی دیس اک دوجے دا ہتھ وی ونڈاندے سن تے ایس لئی لڑائیاں وی لڑیاں گیاں۔

پرانا یونان اک مڈلی رہتل سی جتھوں لوکراج، فلاسفی سائنس اولمپک کھیڈاں لکھتاں تے ڈرامہ 2000 توں 3000 ورے پہلے ٹرے۔ لیندے ایشیاء توں یہودیت تے ہندستان توں ھندو مت وڈیاں تے مڈلیاں مزہبی سوچاں سن۔ پچہلے 500 وریاں وچ یورپ وچ پرنٹنگ پریس دے بنن ہور نویاں چیزاں بنن نے اک انقلاب لے آندا۔ یورپی کھوجیاں نے دنیا کھنگالدتی تے ساری دنیا تے یورپ نے مل مار لیا۔

20ویں صدی دے انت تے انفارمیشن ویلے دا مڈ بجن تے دھیا اک نویں ویلے وچ آگئی ت ے اک دوجے نال جڑگئی۔ ایہ دنیا ہن اک پنڈ وانگوں اے۔ ایس ویلے 2 ارب دے نیڑے انسان انٹرنیٹ نال اک دوجے نال جڑے ہوۓ نیں۔ 3۔3 ارب لوک موبائل فون ورت رۓ نیں۔

## جیون
انسان دا قد نسل جغرافیہ کھان پین تے کم نال جڑیا اے۔ اک جوان وشکارلے ناپ دے انسان دا قد 1.5 to 1.8 میٹر (5 to 6 فٹ) ہو سکدا اے اک انسانی مادھ دا جوکھ 54–64 کلوگرام تے نر دا 76–83 کلوگرام ہوندا اے۔

جنا زنانی دے ملن نال زنانی یا مادہ اندر نیانے دے ہون دا کم ٹردا اے تے 9 مہینیاں مگروں اوہ جمدا اے۔ انسان دے نیاے دا جمنا دوجے بن مانساں نالوں چوکھے درد والا ہوندا اے تے ایدے نال موت وی ہوسکدی اے۔ ایدا وجہ انسانی نیانے دے سر دا وڈا ہونا تے دو پیراں تے چلن باجوں زنانہ پیلوس ہڈیاں دا تنگ ہونا اے۔ نیانہ جمن تے زنانیاں دے مرن دی گنتی غریب دیساں وچ زیادہ اے۔ امیر دیساں وچ جمے نیانے دا جوکھ 3–4 کلو (6–9 پاؤنڈ) تے قد 50–60 سینٹی میٹر (20–24 انچ) ہوندا اے۔ عریب دیساں وچ کاکے دا تھوڑا جوکھ ہونا اوہناں دے مرن دی وڈی کارن اے۔ انسانی نیانے جمن ویلے بالکل بے بس ہوندے نیں تے 12 توں 15 وریاں دی عمر وچ جنسی ناپ نال وڈے ہوندے نیں۔ انسان دے جین دی عمر وکھرے دیساں وچ وکھری اے۔ امیر دیساں وچ زیادہ تے غریب دیساں وچ تھوڑی۔ ہانگ کانگ وچ جنیا دی ایورج عمر 78.9 تے زنانیاں دی 84.8 اے۔ سوازی لینڈ وچ ایہ 31.3 اے۔ اک فرانسیسی سوانی جین کالمنٹ نوں 122 ورے دی عمر نال سب توں زیادہ عمر دی انسان منیا گیا اے۔


File:Punjabi Kids.JPG|نیانیاں 
File:Punjabi woman smile.jpg|جوان سوانی
Image:Old Punjabi Woman.JPG|بڈھی سوانی
File:Pakistani Scout.jpg|نیانا
File:Pataxo001.jpg|جنا
File:Ajaz Anwar in Islamabad.JPG|بڈھا جنا


## کھان پین
انسان دے کھان پین وچ بے انت شیواں نیں۔ ایدے وچ اوہدا تھاں رہتل تے مزہب دی چنوتی وڈا ناپ اے۔ 10000 ورے پہلاں تک انسان شکار تے گزارا کردا سی ۔ فیر جدوں انسان نے وائی بیجی دا مڈ رکھیا تے اوہدا کھان پین ای پلٹ گیا۔ وائی بیجی نال لوک گنتی ودی۔ شہر بنے۔ لوکاں دے چوکھا تے کٹھا رہن نال اک دوجے نوں لگن والے روگ ودے۔ ویلے نال کھان پین وچ پلٹے آۓ۔ انسان جنج ہن کھا پی ریا اے اج توں دو صدیاں پہلے اینج نئیں سی۔ سائنس نے انسانی کھان پین نوں وی پلٹ کے رکھ دتا اے۔

بناں کھان پین دے انسان اپنی جربی دے آسرے تے 4 توں 8 ہفتے تک جی سکدا اے تے پانی بنا تن توں چار دن تک۔ پکھ باجوں 3 کروڑ 60 لکھ لوک ہر ورے مرجاندے نیں۔ ساری دنیا وچ کھان پین اکو جیا نئں. دنیا دے اک ارب لوک موٹے نیں۔

## نیندر
انسان عام ول نال دن نوں جاگدا تے رات نوں سوندا اے۔ اک جنے ل‏ی ست تون نو کینٹے سین دی لور اے نیانے لئی نو توں دس کینٹے۔ بڈھیاں ل‏ی چھ تون ست کینٹے دی نیندر کافی اے۔

## بارلے جوڑ

* سیانا مانس

## اتہ پتہ

گٹھ:انسان
گٹھ:آگو مانس