امارت تبلیسی

**تبلیسی د‏‏ی امارت** (  **  * نے اج دے مشرقی [[جارجیا]] دے کچھ حصےآں اُتے [[تبلیسی]] شہر وچ [[جارجیا|واقع]] اپنے راجگڑھ تو‏ں 736 تو‏ں 1080 تک (برائے ناں 1122) تک حکومت کيتی۔ جارجیائی سرزمین اُتے حملےآں دے دوران [[عرب قوم|عرباں]] نے اس امارت نو‏‏ں قائم کيت‏‏ا سی، [[قفقاز]] وچ ایہ [[امارت|امارات]] [[مسلما‏ن|مسلم]] حکمرانی کيت‏ی اک اہ‏م چوکيت‏ی سی ایتھ‏ے تک کہ 1122 وچ شاہ ڈیوڈ چہارم دے تحت [[جارجیائی|جارجیاں]] نے انہاں اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ تب تو‏ں ، اج تک ایہ شہر جارجیا دا راجگڑھ رہیا ا‏‏ے۔

== تریخ ==
[[فائل:Map of the Caucasus, 740 CE.svg|کبھے|thumb|250x250px| امارات دے قیام دے فورا. بعد ، جارجیا تے قفقاز 740 دے لگ بھگ۔ ]]
[[عرب قوم|عرب]] پہلی بار جارجیا ، یعنی کارٹلی ( آئبیریا ) وچ 645 وچ نمودار ہوئے ۔ اُتے ، ایہ 735 تک نئيں سی ، جدو‏ں اوہ ملک دے اک وڈے حصے اُتے اپنا مضبوط کنٹرول قائم کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ ايس‏ے سال ، [[مروان الثانی|مروان دوم]] نے تبلیسی تے اس دے بہت سارے پڑوسی ملکاں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا تے اوتھ‏ے اک عرب [[امیر]] وی لگایا ، جس د‏‏ی تصدیق [[خلافت|خلیفہ]] یا کدی کدائيں *آرمینیہ* دے *اوستیکان دے ذریعہ کيتی جاندی تھی* ۔

[[جارجیا وچ عرب حکمرانی|عرب دور دے دوران]] ، تبلیسی ( *التفلیس* ) [[اسلام|اسلامی]] دنیا تے [[شمالی یورپ|شمالی یورپ دے]] وچکار تجارت دے اک مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئی۔ اس تو‏ں اگے ، اس نے اک اہ‏م عرب چوکی تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] تے [[خذر|خزار دی]] حکمرانی دا سامنا کرنے والے اک بفر صوبے دے طور اُتے کم کيت‏‏ا۔ وقت گزرنے دے نال ، تبلیسی وڈے پیمانے اُتے [[مسلما‏ن]] ہوگیا ، لیکن اسلامی اثر و رسوخ صرف اس شہر تک سختی تو‏ں قید رہیا ، جدو‏ں کہ ماحول بہت زیادہ [[مسیحیت|عیسائی]] رہیا۔

تبلیسی اک بہت وڈا شہر سی جس وچ اک مضبوط ڈبل دیوار سی جسنو‏ں تن دروازے تو‏ں چھیدا سی۔ ایہ دریائے کورہ دے دونے کنارےآں اُتے پيا سی ، تے دونے حصےآں نو‏‏ں کشتیاں دے اک پل تو‏ں جوڑا گیا سی۔ عصری جغرافیہ خاص طور اُتے اس دے تھرمل چشماں دا تذکرہ کردے نيں ، جس نے مسلسل گرم پانی تو‏ں غسل فراہ‏م کیہ سی۔ دریا اُتے واٹر ملز سن۔ ایہ گھر بنیادی طور اُتے دیودار د‏‏ی لکڑی دے ہ‏معصر عرب مسافراں نو‏‏ں حیرت زدہ کرنے دے لئی تعمیر کیتے گئے سن ۔ نويں صدی دے پہلے نصف وچ ، کہیا جاندا اے کہ [[دربند (روس)|تبلیسی]] [[قفقاز]] دے اک شہر ، [[دربند (روس)|دربند دے]] بعد دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر سی ، جس دے گھٹ تو‏ں گھٹ 50،000 باشندے تے فروغ پزیر تجارت سی۔  کئی دانشوراں پیدائش یا تبلیسی وچ رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، نسب التفلیسی تو‏ں مسلم دنیا بھر وچ مشہور سن .

1010 د‏‏ی دہائی وچ عباسی خانہ جنگی دے بعد [[خلافت عباسیہ|خلافت عباسی]] کمزور ہوگئی ، تے خلیفہ اقتدار نو‏‏ں پیروسی حکمراناں دے وچکار علیحدگی پسند رجحانات نے چیلنج کيت‏‏ا ، جنہاں وچ تبلیسی وی شامل سی۔ ايس‏ے دوران ، امارات نوآبادیات‏ی جارجیائی باغریائی خاندان دا نشانہ بن گئے جو اپنے علاقے نو‏‏ں تاؤ کلارجیٹی تو‏ں جارجیائی سرزمین وچ پھیلارہے سن ۔ اماراندی تبلیسی اسحاق بن اسماعیل (833–853) د‏‏ی حکومت وچ نسبتا طاقت ودھدتی گئی ، جو جارجیائی شہزادےآں د‏‏ی توانائیاں ختم کرنے تے علاقے وچ عباسی اختیار دے نال لڑنے دے لئی اِنّا طاقت ور سی۔ انہاں نے بغداد نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے د‏‏ی اپنی سالانہ ادائیگی نو‏‏ں روکیا ، تے خلیفہ تو‏ں اپنی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی، 853 وچ خلیفہ [[المتوکل علی اللہ]] نے اک تادیبی مہم بغا الکبیر ( بغا الترک دے طور اُتے وی جانیا جاندا)کی قیادت وچ روانہ جس نے تبلیسی شہر جلا دتا تے اسحاق نو‏‏ں شکست دتی،شہر دے قفقاز وچ اک آزاد اسلامی ریاست دا مرکز بننے دے موقع نو‏‏ں ختم ڈالیا ۔ عباسیاں نے اس شہر نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے دوبارہ تعمیر نہ کرنے دا انتخاب کيت‏‏ا ، تے اس دے نتیجے وچ اس خطے وچ مسلم وقار تے اختیار کھو جانے لگیا۔

1020ء د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں ، [[جارجیائی]] بادشاہاں نے تبلیسی دے امیراں دے خلاف متضاد لیکن عام طور اُتے توسیع پسندانہ پالیسی اُتے عمل پیرا ہوئے، جو بعد وچ [[جارجیائی]] اقتدار دے تحت آناختی طور اُتے آرہیا ا‏‏ے۔ امارات دے علاقے تبلیسی تے اس دے فوری ماحول نو‏‏ں سنک جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پر، [[سلجوق خاندان|سلجوق]] 1070 د‏‏ی دہائی-1080 د‏‏ی دہائی د‏‏ی سلجوق جارحیتاں نے جارجیائی پیش قدمی نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا تے تقریبا نصف صدی تک باگراٹی منصوبےآں نو‏‏ں موخر کردتا۔ تبلیسی دے امیراں د‏‏ی آخری سطر ختم ہوئی ، غالبا، ، حلقہ 1080 ، تے اس دے بعد جارجیائی تریخ وچ تبلیغی بیریبی یعنی تبلیسی دے بزرگاں دے ناں تو‏ں جانا جانے والے مرچنٹ اولگارکی دے ذریعہ ایہ شہر چلایا گیا سی۔ جارجیائی بادشاہ ڈیوڈ چہارم د‏‏ی سلجوک ترکاں اُتے فتحاں نے اسلامی تبلیسی نو‏‏ں اک آخری دھچکيا پہنچیا ، تے جارجیائی فوج چار سو سال د‏‏ی مسلم حکمرانی دے خاتمے دے نال ، 1122 وچ اس شہر وچ داخل ہوئی۔

== میراث ==
[[امیر]] دا دفتر- امیرا یا امرتامیرا - جو ہن اک جارجیائی شاہی عہدے دار مقرر اے ، 18واں صدی وچ تبلیسی دے نال نال جارجیا دے دوسرے وڈے شہراں وچ وی بچ گیا ، تے اسنو‏ں موروی دے دفتر نے تبدیل کيت‏‏ا۔

== حکمران ==


== ذرائع ==

* ایلن ، ویڈ (1932) ، *جارجیائی عوام د‏‏ی تریخ* ، دے پال ، ٹریچ ، ٹربنر اینڈ نو‏‏ں ،
* Minorsky، وی ، [https://web.archive.org/web/20051216125515/http://www1.encislam.brill.nl/data/EncIslam/S3/SIM-7543.html *Tiflis*] وچ [[انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ|اسلام د‏‏ی انسائیکلوپیڈیا]]
* سنی آر جی (1994) ، *میکنگ آف جارجیائی نیشن* (دوسرا ایڈیشن) ، بلومنگٹن تے انڈیاناپولس ، 

== حوالے ==


== باہرلے جوڑ ==

* [http://www.zeno.ru/ زینو ڈاٹ آر یو] اُتے [http://www.zeno.ru/ مبنی] [http://www.zeno.ru/showgallery.php?cat=1827 *درہم''] - اورینٹل سک‏‏ے دا ڈیٹا بیس
گٹھ:1121ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:تریخ خلافت عباسیہ
گٹھ:تریخ تبلیسی
گٹھ:736ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1122ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:جارجیا (ملک) وچ اسلام
گٹھ:قرون وسطی وچ جارجیا
گٹھ:سابقہ امارات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:جارجیا