open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ون ڈے انٹرنیشنل کرکٹ دے میداناں دی لسٹ

[thumb|[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ پہلا ایک روزہ بین الاقوامی کرکٹ میچ کھیلیا گیا۔]]

ایہ **اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ دے میداناں دی فہرست** (List of One Day International cricket grounds) اے۔ جنوری 1971ء وچ شروع ہون  والی اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ دے اس وقت 194 تھاں نیں۔

پہلا اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ میچ 5 جنوری 1971ء نوں آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم تے انگلستان قومی کرکٹ ٹیم دے وچکار ملبورن، وکٹوریہ، آسٹریلیا وچ ملبورن کرکٹ گراؤنڈ وچ کھیلا گیا۔ دراصل ایہ اک ٹیسٹ میچ سی لیکن پہلے تن دن بارش دی وجہ توں کھیل نہ ہو سکیا، جس دی وجہ توں ٹیسٹ میچ نوں منسوخ کر کے 40 آٹھ-گینداں دے اوور دا میچ کروایا گیا۔ اس وچ آسٹریلیا نے پنج وکٹاں نال جت حاصل کیتی۔
پہلے اک روزہ میچ وی سفید کٹ تے سرخ گیند نال کھیلے جاندے سن۔ 

اس وقت 12 ٹیماں رسمی طور تے اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیلنے دا درجہ رکھدیاں نیں۔

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## گراؤنڈ بلحاظ ملک
میداناں ای فہرست بلحاظ ملک، 29 مارچ 2015 (ODI#3646)

## ہور دیکھو
* ٹیسٹ کرکٹ دے میداناں دی لسٹ
* اک روزہ بین الاقوامی

## حوالے

گٹھ:کرکٹ دے میداناں دیاں لسٹاں
گٹھ:اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ
گٹھ:لسٹاںگٹھ:کرکٹ
افریقہ دے عالمی ثقافتی ورثہ تھانواں دی لسٹ

**[[یونیسکو]]** نے افریقا وچ 135 عالمی ثقافتی ورثہ تھاںواں نوں نامزد کیتا اے۔

## تھاں

'''

## بیرونی رابطے
*UNESCO World Heritage Centre official website
*List of UNESCO World Heritage Sites official website
*VRheritage.org - documentation of World Heritage Sites
*Worldheritage-Forum - Information and Weblog on World Heritage Issues

## حوالے

## ملاحظے

گٹھ:لسٹ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:افریقا وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھاں
گٹھ:عالمی وراثت تھاں
گٹھ:عالمی وراثت ٹکانے
سیالی بھگت

**سیالی بھگت** (جم 1 جنوری 1984, ناسک مہاراشٹر وچ) اک بھارتی اداکارہ اتے سابقہ بیوٹی کوئین اے۔ اسنے فیمینا مس انڈیا 2004 وچ مقابلہ کیتا اتے فیمنا مس انڈیا ورلڈ دا خطاب جتیا۔

## شروعاتی زندگی
سیالی نشک شہر توں اے اتے اسدا جنم مہاراشٹر دے اک روائتی گجراتی پروار وچ ہویا، اسنے فراوشی اکیڈمی وچ پڑھائی کیتی،
ناسک نے، اتے آلکیش دنیش ماڈی دے  بیچلر آف مینیجمینٹ سٹڈیز  وچ اپنا گریجوئیشن پورا کیتا ایہہ کالج ممبئی یونیورسٹی دے کیمپس، کالینا، سانتکروز دے اندر واقع اے۔

## کریئر
خوبصورتی مقابلے دے جیتوآں وانگ، سیالی وی ماڈلنگ صنعت وچ داخل ہوئی اتے اس توں بعد بالیوڈّ وچ اداکاری کیتی۔ اس دے شروعاتی ماڈلنگ دے کم ڈینٹز، ایس۔این۔ڈی۔ٹی۔ کالج شو اتے سوارووکی رتن فیشن شو لئی سن۔
***د ٹرین: سما لائن شڈ نیور وی کراس*** اوہناں دی پہلی ہندی فلم، اداکار عمران ہاشمی اتے گیتا بسرا دے نال ایہہ فلم 8 جولائی 2007 نوں جاری کیتی گئی سی۔

اوہ سنگاپور دے اک صحافی دے روپ وچ وی دکھائی دے رہی سی، جو بھارتی کرکٹر راہل دراوڑ نوں ایم۔ٹی۔وی۔  تے انٹرویو نوں براڈکاسٹ کردا اے۔ 2009 وچ، اوہ ہندی فلم 'پیرے گیسٹز' ناں دے ہندی فلم وچ نظر آئی سی، جو جاوید جافی دے ساہمنے سی۔
اوہ اے۔ایس کنگ دے مشہور پنجابی گیت "عیش کرو" دے سنگیت ویڈیو وچ دکھائی دتی۔

## نجی زندگی
10 دسمبر 2013 نوں بھگت نے دلی دے وپاری نونیت پرتاپ سنگھ یادو نال ویاہ کروا لیا۔

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1984
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تامل سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:فیمنا مس انڈیا جیتو
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
لسٹ کیلیفورنیا دے شہر تے ٹاؤن

thumb|کیلیفورنیا
ایہ **لسٹ کیلیفورنیا دے شہر تے ٹاؤن** (انگریزی: List of cities and towns in California) اے۔

## لسٹ کیلیفورنیا دے شہر تے ٹاؤن

## حوالے

## ملاحظے

گٹھ:لسٹ امریکہ دے شہر بلحاظ ریاست
گٹھ:لسٹ کیلیفورنیا دے شہر
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاںگٹھ:لسٹاں
خبردار

**خبردار** پاکستان دا اک اردو تے پنجابی سیاسی کامیڈی شو اے ۔ ایہ ہر جمعرات ، جمعا ، چھنچھر تے اتوار نوں ایکسپریس نیوز چینل اُتے 11 بجے لگدا اے ۔

## ہور دیکھو
* خبردار
* خبرناک
* حسب حال
* مذاق رات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Khabardar Youtube Channel
* Khabardar on Express News 

گٹھ:ٹی وی شو
گٹھ:پاکستانی ٹی وی شو
آفتاب اقبال

**آفتاب اقبال**، اک پاکستانی یوٹیوبر تے ٹی وی بَھنڈ شو اینکر اے۔ اوہ اردو تے پنجابی زبان دے شاعر تے کالم نگار ظفر اقبال دا پُتر اے۔ 

آفتاب اقبال 19 ستمبر 1961 نوں پنجاب، پاکستان دے ضلع اوکاڑا وچ جمیا۔ اوہنے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور توں تعلیم حاصل کیتی تے فیر اعلا تعلیم لئی کیلیفورنیا امریکا چلا گیا۔
 
آفتاب اقبال دیاں تن دھی آں نیں۔ اوہدی وڈی دھی عائشہ نور ضلع اوکاڑا توں مسلم لیگ ن دے سابق ایم پی اے منیب الحق نال ویاہی سی، اک بچے دی پیدائش توں بعد دوواں دی طلاق ہوگئی۔  آفتاب اقبال نے 1994–1995 وچ منظور وٹو دے میڈیا ایڈوائزر دے طور اُتے فرائض انجام دِتے۔ 2023ء وچ گرفتاری دے ڈر توں پاکستان توں فرار ہوکے دبئی منقتل ہوگیا۔ اوہدے سارے بَھنڈ اوہدے نفسیاتی عارضے، چِڑچڑے پن تے اہانت آمیز رویے توں تنگ آکے یکے بعد دیگرے اوہنوں چَھڈ گئے۔ 

## کالم نگاری
روزنامہ نوائے وقت وچ 1995ء توں 2010ء تک کالم لِکھدا رہیا اے۔ ایس توں علاوہ نیوز ویک، دی نیوز تے روزنامہ جنگ وچ 
وی کالم نگاری کر چکیا اے۔

## ٹی وی بَھنڈ شو
آفتاب اقبال 2009ء توں 2010ء تک دنیا نیوز اُتے حسب حال ، ستمبر 2010ء توں 2014 تک جیو نیوز اُتے خبرناک ، 2015ء توں 2018ء تک ایکسپریس نیوز اُتے خبردار ، 2018ء توں 2020ء تک آپ نیوز اُتے خبرزار ، 2020ء وچ نیو نیوز اُتے خبریار ، جنوری 2021ء توں 2022ء تک دوبارہ ایکسپریس نیوز اُتے خبردار، 2022ء توں 2023ء تک سماء ٹی وی اُتے خبرہار دے نام توں بَھنڈ شو چلاؤندا رہیا۔

### ٹی وی بَھنڈ شو

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی یوٹیوبر
کن پاٹے جوگی

**کن پاٹے جوگی** اوہناں گورکھ پنتھی جوگیاں نوں آکھدے ہن جو کناں نوں پڑوا کے اوہناں وچ مٹی،لاکھ،دھات،سنگ،کچّ جاں اجیہے کسے ہور مادہ دیاں مندراں،تنگل جاں کنڈل پا لیندے ہن۔گورکھ-پنتھیاں وچ ایہہ روایت پرچلت اے کہ جدوں بھرتھری ہری نے گورکھ توں یوگ لیا سی تاں گورکھ نے پہلاں بھرتھری دے کناں وچ چھیک کیتے تے مگروں ایہناں چھیکاں وچ مٹی دیاں مندراں پا دتیاں۔ہن وی کئی جوگی مٹی دیاں مندراں ہی پاؤندے ہن۔کنّ چرواؤن لئی بسنت پنچمی جاں اجیہا ہی کوئی ہور چنگا دن متھ لیا جاندا اے۔جوگ دھارن کرن والیاں عورتاں نوں وی ایہی مندراں پاؤنیاں پیندیاں ہن بھاویں اوہ گھرہست ہون جاں گھرہستی تج چکیاں ہون۔کن پڑوا کے مندراں پواؤن کرکے ہی ایہناں نوں 'کنّ پاٹے' آکھیا جان لگ پیا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:جوگی
گٹھ:ہندو مت
کݨک دے کھیت تے کاں

**کݨک دے کھیت  تے کاں** (انگریزی:*[[:en:Wheatfield with Crows|Wheatfield with Crows]]*) ونسینٹ وین گاگ دی جولائی 1890 دی پینٹنگ اے۔ عامَ کیہا جاندا اے کہ ایہ اوس دی آخری پینٹنگ اے پر کلا دے تریخ دان ایہ گل پکی نئیں سمجھدے کیونکہ اوس دے آخری ہون دے متعلق کوئی تریخی ریکارڈ موجود نئیں۔ وین گاگ دیاں چٹھیاں دسدیاں نیں کہ *[[کݨک]] دے کھیت  تے [[کاں]]* 10 جولائی نوں مکمل کیتی گئی سی تے ایہ اگلیاں پینٹنگاں توں پہلاں دی اے: *[[اؤورز دا ٹاؤنہال|اؤورز دا ٹاؤنہال 14 جولائی 1890]]* تے *[[ڈوبگنی دا باغ]]*۔ پھر، جان ہلسکر دا کہنا اے وڈھی ہوئی کݨک ، *[[کݨک]] دے تیلیاں والا کھیت* (F771)، لازمی بعد والی پینٹنگ اے۔
## حوالے

گٹھ:پینٹنگ
لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (D–I)

دنیا  دے بوہتے دیساں دے ناں مختلف بولیاں چ  مختلف نیں۔ ایہ مضمون تمام قوماں، دیس تے خود مختار ریاستاں دے سارے مشہور  ناواں  دے متبادل دین دی کوشش اے۔

حجم دی وجوہوں اس مضمون نوں چار حصےآں چ تقسیم کیتا گیا اے:
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (A–C) 
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (D–I)
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (J–P)
* لسٹ مختلف بولیاں چ دیساں دے ناں (Q–Z)

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## حوالے

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دے ناواں دیاں لسٹاں
گٹھ:بولی تقابل
فلوریڈا دیاں میونسپلٹیاں دی لسٹ

امریکی ریاست فلوریڈا دے 282 شہر، 109 ٹاؤن، تے پنڈ نیں۔

## انکارپوریٹڈ شہر، ٹاؤن تے پنڈ

## بیرونی رابطے

* Florida League of Cities
* US Geological Survey: Geographic names in Florida

## حوالے

گٹھ:فلوریڈا دےجغرافیہ متعلقہ لسٹاں
گٹھ:فلوریڈا دے شہر
گٹھ:فلوریڈا دے آباد تھاں
گٹھ:فلوریڈا دے ٹاؤن
گٹھ:لسٹ امریکہ دے شہر بلحاظ ریاست
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
لتا منگیشکر دے گانےآں دی لسٹ

thumb|لتا منگیشکر

لتا منگیشکر بھارتی ریاست مدھیہ پردیش دے شہر اندور وچ 28 ستمبر 1929ء نوں پیدا ہوئی۔ بھارت رتن اعزاز یافتہ بھارت دی نامور گلودارہ لتا منگیشکر نے ہیما توں لتا منگیشکر تک دا سفر انتہائی محنت تے جانفشانی نال طے کردے ہوئے قومی ہی نہیں بلکہ بین الاقوامی شہرت حاصل کیتی۔ لتا دا بطور گلوکارہ تے اداکارہ  فلماں وچ آغاز 1942ء وچ مراٹھی فلم ’’کیتی هسال ‘‘ نال ہویا۔ لیکن بدقسمتی نال ایہ گیت فلم وچ شامل نہیں کیتا گیا۔ سال 1942ء وچ لتا منگیشکر دے والد دینا ناتھ دی دفات دے بعد لتا نے کچھ برساں تک ہندی تے مراٹھی فلماں وچ کم کیتا، جنہاں وچ انہاں دی پہلی ہندی فلم *آپ کی سیوا میں* سی دیگر اہم فلماں وچ ’’ میرا بائی ‘‘، ’’ پہیلی مگلاگور‘‘، ‘‘ماجھے بال‘‘، ’’ گجا بھاو‘‘، ’’ چھمكلا دنیا‘‘، ’’ بڑی ماں‘‘، ’’زندگی سفر‘‘، تے ’’ چھترپتی شیواجی ‘‘ شامل نیں۔ لیکن لتا دی منزل تاں گانے تے موسیقی ہی سن۔ بچپن ہی توں سنگیت دا شوق سی تے موسیقی وچ انہاں دی دلچسپی سی۔ لتا نوں وی سنیما دی دنیا وچ کیریئر دے ابتدائی دناں وچ کافی جدوجہد کرنی پئی۔ انہاں دی پتلی آواز دی وجہ نال آغاز وچ موسیقار فلماں وچ انہاں نوں گانے توں منع کر دیندے سن۔ لیکن اپنی لگن دے زور اُتے  اگرچہ آہستہ آہستہ انہاں نوں کم تے شناخت دونے ملن  لگے۔

1947ء وچ منظر عام اُتے  آنے والی فلم ’’ آپ کی سیوا میں‘‘ وچ گائے گئے گیت نال لتا نوں پہلی بار بڑی کامیابی ملی تے پھر انہاں نے پیچھے مڑكر نہیں دیکھا۔ 1949ء وچ گیت ’’ آئے گا آنے والا ‘‘، 1960ء وچ ’’ او سجنا برکھا بہار آئی ‘‘،  1958ء وچ ’’ آجا رے  پردیسی ‘‘، 1961ء وچ ’’ اتنا نہ تو مجھ تے محبت بڑھا ‘‘،  ’’ اللہ تیرو ناں ‘‘،  ’’ احسان تیرا ہوگا مجھ  پر ‘‘  تے 1965ء وچ ’’یہ سماں ، سماں ہے یہ پیار کا ‘‘ ورگے  گیتاں دے نال انہاں دے پرستار تے انہاں دی آواز دے چاہنے والےآں دی تعداد مسلسل ودھدی گئی۔ انہاں دی بہن آشا بھوسلے نے وی گلوکاری وچ اہم مقام حاصل کیتا تے اک وقت ایسا وی آیا کہ دوناں بہناں دی آوازیں بھارتی فلم انڈسٹری اُتے  چھا گئی۔

بھارتی فلم صنعت وچ دیدی دے ناں نال پہچانی جانے والی لتا منگیشکر نے اپنے کیریئر وچ مختلف زباناں وچ پجاہ ہزار توں ودھ گانے گائےنیں۔ انہاں وچ 1974ء توں 1991ء تک سب توں زیادہ گانے ریکارڈ کرانے اُتے  انہاں دا ناں گنیز بک آف ورلڈ ریکارڈ وچ وی درج کیتا جا چکیا اے۔ اوہ محمد رفیع، کشور کمار تے مکیش کمار سمیت اپنے دور دے سارے کامیاب گلوکاراں دے نال اپنی آواز دا جادو جگا چکی اے۔ لتا منگیشکر نوں انہاں دی گائیکی دی بدولت متعدد وڈے اعزازاں نال وی نوازیا جا چکیا اے۔ لیکن انہاں دا کہنا اے کہ انہاں دے لئی سب توں وڈا اعزاز انہاں دے گیتاں نوں پسند کرنے والےآں دی چاہت اے۔ 

تھلویں فہرست نامکمل اے، فی الحال اس وچ ‌لتا دے مشہور گانےآں ہی نوں درج کیتا گیا اے۔

## 1940 دا دہاکا

## 1950 دا دہاکا

## 1960 دا دہاکا

## 1970 دا دہاکا

## 1980 دا دہاکا

## 1990 دا دہاکا

## 2000 دا دہاکا تے اگے

نوٹ: اپنے پورے کیرئیر وچ صرف 2003ء اوہ واحد سال رہیا اے جس وچ لتا منگیشکر دا کوئی گانا ریلیز نہیں ہوئیا ۔
## ہورویکھو
*لتا منگیشکر
*لتا منگیشکر دے پنجابی گانے
## حوالے

## بیرونی لنک
* 
* List of Hindi Songs by Lata Mangeshkar 

گٹھ:بالی وڈ

گٹھ:بالی وڈ
گٹھ:ہندی گیت
گٹھ:بھارتی فلم متعلقہ لسٹاں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
لسٹ شہر بلحاظ شرح قتل

ایہ **لسٹ شہر بلحاظ شرح قتل** اے۔ (جنگ دے علاقے شامل نہیں ہن)

## ہور ویکھو
* دیساں دی لسٹ بلحاظ شرح دانستہ قتل
* دہاکے مطابق دانستہ قتل دی شرح بلحاظ دیس‏

## حوالے

گٹھ:قتل
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
دیساں دی لسٹ بلحاظ شرح دانستہ قتل

ایہ **دیساں دی لسٹ بلحاظ شرح دانستہ قتل** فی سال فی 100،000 لوگ اے، جس دی بنیادی معومات دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات تے جرائم (nnited nations office on drugs and crime) توں لئیاں گئیاں ویں۔ 

## بلحاظ خطہ

## بلحاظ ذیلی خطہ جات

## بلحاظ ملک

## ہور ویکھو
* دیساں دی لسٹ بلحاظ شرح دانستہ قتل
* دہاکے مطابق دانستہ قتل دی شرح بلحاظ دیس‏

## حوالے

گٹھ:قتل
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں

گٹھ:قتل بلحاظ ملک
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
لسٹ امریکی شہر بلحاظ آبادی

مندرجہ ذیل ریاستہائے متحدہ امریکہ وچ سب توں زیادہ آبادی والے شہراں دی اک فہرست اے۔  

## ریاستہائے متحدہ امریکہ

 



### تصاویر

## 100،000 سے زائد آبادی والے سابقہ شہر

## ہور ویکھو
* لسٹ امریکہ دیاں ریاستاں دے وڈے شہر بلحاظ آبادی
* لسٹ وڈے امریکی شہر بلحاظ آبادی بلحاظ دہائی
* لسٹ ریاستہائے متحدہ امریکا دے شہر

## حوالے

گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:لسٹ امریکی شہر بلحاظ آبادی
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی
لسٹ شاہان روم

**شہنشاہان روم تے رانیاں** رومی سلطنت  تے  حکومت تے شہریاں تے فوج تے قدرت رکھن  والے مرد تے عورتاں  سن۔ سلطنت رومی جمہوریہ توں وجود وچ آئی جو تقریبا سارے یورپ، شمالی افریقہ دے کچھ حصے تے مغربی ایشیاء اُتے قائم سی۔

## فہرست شہنشاہان روم
### [[جولیو کلاڈیوی خاندان]]

### [[چار شہنشاہوں کا سال]] اور [[فلاویان خاندان]]

### [[نیروا آنتونینے خاندان]]

### Year of the Five Emperors and Severan dynasty

### Crisis of the Third Century and Gordian dynasty

## ڈومینیٹ
### Tetrarchy and Constantinian dynasty

### Valentinian dynasty

### Theodosian dynasty

### The last emperors of the Western Empire

## مشرقی شہنشاہان

### Leonid dynasty (457–518)

### Justinian dynasty (518–602)

### Non-dynastic (602–610)

### Heraclian dynasty (610–695)

### Twenty Years' Anarchy (695–717)

### Isaurian dynasty (717–802)

### Nikephorian dynasty (802–813)

### Non-dynastic (813–820)

### Amorian dynasty (820–867)

### Macedonian dynasty (867–1056)

### Non-dynastic (1056–1057)

### Komnenid dynasty (1057–1059)

### Doukid dynasty (1059–1081)

### Komnenid dynasty (1081–1185)

### Angelid dynasty (1185–1204)

### Laskarid dynasty (Empire of Nicaea, 1204–1261)

### Palaiologan dynasty (restored to Constantinople, 1261–1453)

### Palaiologan dynasty (claimants in exile)

## حوالے

گٹھ:رومی شہنشاہ
گٹھ:بادشاہاں دیاں لسٹاں
گٹھ:رومی سلطنت
دنیا دے سبتوں وڈے پہلس 30 شہر

ایہ لسٹ جگ دے سب توں وڈے شہراں دی اے۔

## لسٹ

## ہور ویکھو
* لسٹ قومی دارالحکومت تے وڈے شہر بلحاظ دیس
* لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ آبادی
* لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ سنگھنائی آبادی

## حوالے

 
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:لسٹاں
نوین تاجک

**نوین تاجک** اک پاکستانی ڈراما اداکارہ سی جو مشہور ڈرامہ سیریل *قراۃ العین*  وچ کردار نبھاؤن لئی مشہور سی۔
مشہوری حاصل کرن توں بعد، اوہ بعد وچ فلم صنعت وچ چلی گئی۔

اوہ ان پچھاتے کارناں کرکے 1970 دے دہاکے وچ پاکستان چھڈّ گئی سی۔
## فلماں

* *اکج دیان کورین* (1977)
* *پرکھ*  (1978)
* *خاک اور خون*  (1979)
* *پاکیزہ* (1979)
## حوالے

## باہری کڑیاں
* 

گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی لوک
کاشی بائی

**کاشیبائی ** 18ویں صدی دے مراٹھا سلطنت دے پردھانمنتری ( پیشوا ) باجیراؤ پہلا  دی پہلی بیوی سی ۔ اوہناں دے چار پتّ سن جنہاں وچوں بالاجی باجیراؤ اتے رگھوناتھراؤ اگے چل کے پیشوا بنے ۔  باجیراؤ دا دسرے ویاہ دے بعد بندیلکھنڈ راج دی مستانی کاشیبائی دی سوتن سی ۔ باجیراؤ دی موت دے بعد کاشیبائی نے کئی تیرتھ یاتراواں کیتی ۔ کجھ اتہاسکاراں دے مطابق اوہ اک پرکار دے گٹھیا دی مریض رہی ۔
## جیون
کاشیبائی چھاس دے مہاداجی کرشن جوشی اتے شیوبائی دی دھی سی ، جو اک دھنی پروار سی ۔ 

اسدا  کرشنراو چھاسکر نام دا اک بھرا وی سی ۔   مارچ 1720 نوں ساسوڈ وچّ اک گھریلو تقریب وچّ انھاننے باجیراو نال ویاہ کیتا سی ۔ 
 

## حوالے

## باہری کڑیاں

گٹھ:بھارتی شخصیتاں

گٹھ:مرہٹہ سلطنت
گٹھ:مہاراشٹر دی تریخ

گٹھ:برصغیرگٹھ:بھارتی لوکگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
مستانی

**مستانی** پیشوا باجی راؤ I، جو کہ اک مراٹھا جرنیل سی، دی دوجی گھروالی سی۔ اس بارے کیہا جاندا اے کی اوہ بہت سوہنی اتے بہادر سی۔

## جیون
مستانی دا جم مہاراجہ چتراسل دے گھر ہویا سی۔ اسدا جم ماؤ سہانیا، مدھ پردیش وچ ہویا۔ دبیلا وچ جتھے مستانی رہندی سی، اتھے مستانی محل بنیا ہویا اے۔

## حوالے

## اگے پڑو

* Godse, D. G. *Mastānī*، Pôpyulara Prakāśana, 1989 (Marathi)
* Anne Feldhaus. *Images of women in Maharashtrian society*۔ SUNY Press (1998)، p. 70۔
* Stewart Gordon. *[[The New Cambridge History of India]] vol. 2 part 4: The Marathas 1600–1818*۔ Cambridge University Press (1993)،p. 130۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:مرہٹہ سلطنت
باجی راؤ I

**باجیراؤ بلال بھٹّ**، جہڑا کہ **باجیراؤ I** وجوں وی جانیا جاندا اے، 1720 توں اپنی موت تک مراٹھا راج دے پنجویں چھترپتی چھترپتی شاہو راجے بھونسلے دے ماتحت پیشوا سی। ایہ راؤ تخلص نال وی مشہور سی۔ باجیراؤ لگبھگ 41 لڑائیاں لڑیا جہناں وچوں اوہ اک وی لڑائی نہیں ہاریا۔ باجیراؤ نوں اتہاس دا اک مہان جنگجو منیا جاندا اے।

## حوالے

## باہری لنک

* Shaniwar Wada – the Peshwa palace at Pune 
* pratapi bajirao-must read book 

گٹھ:بھارت دا اتہاس
گٹھ:مرہٹہ سلطنت
کوریگاؤں دی لڑائی

**کوریگاں دی لڑائی** 1 جنوری 1818 نوںبریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی اتے اتے مراٹھا سلطنت دے پیشوا جز دے وچ کوریگاؤں بھیما وچ لڑی گئی سی۔ باجیراؤ دوسرے دے اگوائی وچ 28 ہزار مراٹھا فوج نے پونے اتے حملہ کرنا سی ۔ رستے وچ اوہناں دا سامنا کمپنی دی فوجی طاقت نوں مضبوط کرن پونے جا رہی اک 800 فوجیاں دی ٹکڑی نال ہو گیا۔ پیشوا نے کوریگاں وچ تعینات اس کمپنی فوج اتے حملہ کرن لئی 2 ہزار فوجی بھیجے۔ کپتان فرانسس سٹونٹن دی اگوائی وچ کمپنی دے فوجی لگپگ 12 گھنٹے تک ڈٹے رہے۔ آخیر جنرل جوسیف سمتھ دی اگوائی وچ اک وڈی بریٹیش فوج دے آمد دے امکان دے کارن پیشوا دی فوج پچھے ہٹّ گئی۔

کمپنی دیاں بھارتی مول دیاں فوجاں وچ بمبئی نیٹو انفینٹری نال متعلق مہار دلت سپاہی شامل سن اتے اس لئی دلت کارکن اس لڑائی نوں دلت اتہاس وچ اک بہادری دی واقعے دے روپ وچ مندے ہن۔

## پچھوکڑ
1800ویاں تک مراٹھے اک ڈھلے جہے اتحاد وچ متحد ہو گئے، جس وچ پرمکھ اتحادی پنے دے پیشوے، گوالیار دے سندھیا، اندور دے ہولکر، بڑودا دے گائیکواڑ اتے ناگپور دے بھوسلے سن۔  بریٹیش نے ایہناں گٹاں دے نال امن معاہدےآں  اتے دستخط  کیتے، اوہناں دی راجدھانیاں اتے ریزیڈینسیاں دا قیام کیتا۔ بریٹیش نے پیشوا اتے گائیکواڑ دے وچ معاملہ-ونڈنا دے اختلاف وچ دخل دتا، اتے 13 جون 1817 نوں، کمپنی نے پیشوا باجی راو دوسرا نوں گائیکواڑ دے مالیئے تے داہویاں نوں چھڈن اتے انگریزاں لئی وڈے علاقہ چھڈ دین لئی سمجھوتے اتے دستخط کرن لئی مجبور کیتا۔ پونے دے اس معاہدے نے رسمی طور تے ہور مراٹھا سرداراں اتے پیشوا دی حکومت ختم کر دتی، اس پرکار سرکاری طور اتے مراٹھا راج دا انت ہو گیا۔ اسدے ترنت بعد، پیشوا نے پونے وچ بریٹیش ریزیڈینسی نوں ساڑ دتا، لیکن 5 نومبر 1817 نوں پونے دے کول  کھڈکی دی لڑائی وچ ہار گیا سی۔

پیشوا پھر ستارا توں بھجّ گیا، اتے کمپنی فوجاں نے پونے دا پورا کنٹرول حاصل کیتا۔ پونے نوں کرنل چارلس بارٹن بر دے تحت رکھیا گیا سی، جدوں کہ جنرل سمتھ نے اک بریٹیش فوج دے اگوائی وچ پیشوا نوں اپنایا سی۔ سمتھ نوں ڈر سی کہ پیشوا کونکن نوں بچ کے جا سکدا سی اتے اتھے چھوٹی بریٹیش ٹکڑی اتے قبضہ کر سکدا سی۔ اسلئی، اس نے کرنل بر نوں ڈاریکٹ کیتا کہ اوہ کونکن نوں ہور ​​فوج بھیج دیوے، اتے بدلے وچ، لوڑ پین تے شرور توں فوجی بلا لوے۔  اس دوران، پیشوا سمتھ دے پچھا کرن توں بچ کے بھجن وچ کامیاب رہا، لیکن اسدے دکھن ول سفر نوں جنرل تھیوفلس پرٹزر دی اگوائی وچ کمپنی دی فوج دی روک پے گئی۔ اسدے بعد اس نے اپنے رستہ بدل لیا، مشرق ول مڑ گیا اتے پھر اتلے لہندے ول ناسک دے ول ہو گیا۔ ایہہ سوچ کے کہ جنرل سمتھ اسنوں روکن دی حالت وچ سی، اوہ اچانک پونے دی طرف دکھن دے ول چلا گیا۔ دسمبر دے اخیر وچ، کرنل بر نوں خبراں ملیاں کہ پیشوا دا پونے اتے حملہ کرن دا ارادہ  اے ، اتے اسنے شرور وچ مدد لئی تعینات کمپنی دے فوجیاں نوں بلاوہ بھیج دتا۔ شرور توں بھیجے گئے فوجی پیشوا دی فوج نوں راہ وچ ٹکر گئے، جسدے نتیجے وجوں کوریگاؤں دی لڑائی ہوئی۔

## ہور ویکھو
* پہلی اینگلو-مراٹھا لڑائی
* دوجی اینگلو-مراٹھا لڑائی
* اینگلو-مراٹھا لڑائیاں
* کوریگاؤں دی لڑائی
## حوالے

## حوالے

## باہری کڑیاں

گٹھ:بھارت دیاں لڑائیاں
گٹھ:ایسٹ انڈیاں کمپنی دیاں لڑائیاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں لڑائیاں
گٹھ:مہمقصد دی تریخ

گٹھ:برصغیرگٹھ:لڑائیاںگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
عدالت

**عدالت** اک ٹربیونل جاں نیاں سبھا ہندی اے جس کول دو دھڑیاں دے آپسی اختلاف نوں سلجھاؤن دی قانونی طاقت ہندی اے۔ ایہہ انصاف (نیاں) دا حکمرانی بنائی رکھن لئی  سول ،  جرم  اتے پربندھکی معاملیاں نوں قانون مطابق نجٹھدی اے۔ عام قانون اتے سول قانون وچ عدالت نیاں دا مکھ سروت ہندی اے۔ جھگڑیاں نوں سلجھاؤننا اس دا مکھ کم اے اتے کوئی وی متاثرہ انسان اپنی مسئلہ عدالت اگے رکھ سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:انصاف
گٹھ:قنون
چھترپتی شاہو

**چھترپتی شاہو** (١٦٨٢ ١٧٤٩) مراٹھا سلطنت  دا بادشاہ تے چھترپتی شیوا جی دا  پوترا تے سامبھا جی دا پتر سی۔ ایہ **چھترپتی شاہو مہاراج**  دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔

## ایہ وی دیکھو
* شیوا جی
* شری چھترپتی شاہو سنگرہالیہ، کولہاپور
* ساتارا
* مراٹھا راج

## حوالے

گٹھ:مرہٹہ سلطنت
گٹھ:بادشاہ
پیشوا

مراٹھا  راج دے وزیر اعظماں  نوں **پیشوا** (مراٹھی:: पेशवे) کیہا جاندا سی۔ ایہہ راجے دی صلاح کار کونسل اشٹپردھان دے سبھ توں پرمکھ مکھی سن۔ راجا توں اگلا تھاں ایہناں دا ہی ہندا سی۔ ایہہ عہدہ شیوا جی دے اشٹپردھان منڈل وچ پردھانمنتری جاں وزیر دے برابر ہندا سی۔ 'پیشوا' فارسی دا شبد اے، جسدا مطلب 'آگوُ' اے۔

شروع وچ پیشوا چھترپتی(مراٹھیاں دے راجا) دے ماتحت کم کردے سن۔ پر بعد وچ اوہ مراٹھیاں دے  حقیقی  اتے ان اعلانے مکھی بن گئے اتے چھترپتی محض اک ناں برابر  آگوُ بن کے رہِ گیا سی۔ مراٹھا  راج دے آخری سالاں وچ پیشوا خود وی ناں دے مکھی بن گئے سن جہڑے کہ ایسٹ انڈیا کمپنی اتے مراٹھا ر ئیساں دے ہیٹھاں کم کردے سن۔

چھترپتی شیواجی اتے چھترپتی سامبھا جی دے راج وچ سارے پیشوا دیشاستا براہمن پروار نال تعلق رکھدے سن۔ پہلا پیشوا موروپنت پنگل سی، جسنوں شیواجی ولوں اشٹپردھان کونسل دا مکھی بنایا گیا سی۔ پہلے پیشوا منتری ہندے سن جہڑے راجے دے ہیٹھاں مکھ ایگزیکٹیو دے طور اُتے کم کردے سن۔ بعد والے پیشوا راج دے مکھ پربندھک ہندے سن اتے مراٹھا  راج ایہناں دے حکم نال چلدا سی۔

چتپاون براہمن بھٹ پروار دے راج وچ پیشوا راج دے خاندانی(موروثی) پربندھک بن گئے۔ باجی راؤ I (1720–1740) دے ہیٹھاں پیشوا دا عہدہ سبھ توں طاقتور سی۔ پیشوا دی حکمرانی دے ہیٹھاں اتے کجھ اہم جرنیلاں اتے راجنیتکاں دے کارن مراٹھا  راج اپنے سکھر اتے پہنچ گیا جسنے برصغیر دے وڈے حصے اُتے راج کیتا۔ اس توں رگھوناتھ راؤ نے انگریزاں نال معاہدہ  کیتا اتے پیشوا دی طاقت ہولی-ہولی گھٹدی گئی۔ اس توں بعد والے پیشوا صرف نانماتر ہی رہِ گئے سن اتے ایہناں نوں ہی مراٹھا سامراج دی گراوٹ لئی ذمہ وار کیہا جاندا اے کیونکہ ایہہ پیشوا سامراج دا کارجبھار سنبھالن وچ نااہل سن۔ اس توں بعد دولت راؤ سندھیا جاں ایسٹ انڈیا کمپنی جہے سمجھدار آگوآں نے کافی صوبیاں اُتے راج کیتا اتے  حکومت نوں سمبھالیا۔ اس عرصے دوران، مرہٹہ سلطنت دا انگریزی راج وچ رسمی طور اُتے شامل ہون توں بعد انت ہو گیا۔ چلاک دیشاستھ براہمن مراٹھیاں دی بربادی توں بہت خوش سن کہ اوہناں نے سوجھ وان چتپاوناں نوں لمے عرصے لئی دور رکھیا۔

## حوالے

 
گٹھ:مہاراشٹر دی تریخ
گٹھ:پیشوا شاہی خاندان
گٹھ:بھارت دی تریخ
رانی کرناوتی (گڑھوال)

گڑھوال ریاست  دی **رانی کرناوتی**، نوں تہری گڑوال دے ناں نال وی جانیا جاندا سی، ماہیپت شاہ (جاں ماہیپتی شاہ) دی بیوی سی، گڑھوال دا راجپت راجا جسنے شاہ تخلص دا استعمال کیتا۔

گڑھوال راج دے راجگڑھ نوں ماہیپت نے دوالگڑھ توں شرینگر، اتراکھنڈ وچ تبدیل کیتا سی، جو 1622 وچ گدی اُتے بیٹھا سی اتے گڑھوال دے زیادہ تر حصیاں وچ اپنی راجپالیسی نوں ہور مضبوط کردا رہا۔

بھاویں کہ 1613 وچ راجا ماہیپتی شاہ دی موت ہو گئی سی، اسدی موت پچھوں رانی کرناوتی نے اپنے چھوٹے پتر، پرتھویپتی شاہ، دی طرفوں راج کیتا۔ اسنے آؤن والے کئی سالاں تک حکمرانی کیتی، جس دوران اسنے حملہ آوراں توں اپنے راج دا سفلتا نال بچاء کیتا اتے 1640 وچ نجابت خان دی اگوائی ہیٹھ شاہ جہان دی مغل فوج دے حملے دا جواب دتا، جس ویلے اسنوں اپنام 'نکٹی رانی' (نکّ-کٹی -رانی) دتا گیا اس نوں حملہ آوراں دیاں نکاں نوں کٹن دی عادت سی۔

## حوالے

گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارت دی تریخ
دیس لسٹ بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل

ایہ مضمون تقریبا تمام سیاسی دنیا تے انحصاری علاقےآں دی آبادی 1950 توں 2050 تک ماضی تے  مستقبل دے بارے وچ اے۔

## ملکاں تے خطےآں دی آبادی 1950 توں 1980 تک

## ملکاں تے خطےآں دی آبادی 1980 توں2015 تک

## ملکاں تے خطےآں دی آبادی 2020 توں 2050 تک

 
## ہور ویکھو
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی
* لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی
* لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010
* لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی
*لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900
* لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907
* لسٹ براعظم بلحاظ آبادی
* لسٹ آبادی بلحاظ مذہب
* وڈے مذہبی گروہ
* مذہب بلحاظ دیس
* بدھ مت بلحاظ دیس
* لادینییت بلحاظ دیس
* رومن کیتھولک بلحاظ دیس
* پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس
* آرتھوڈاکس بلحاظ دیس
* یہودیت بلحاظ دیس
  *اسلام بلحاظ دیس

گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی

آبادی
سیالکوٹ دی لڑائی

**سیالکوٹ دی لڑائی** 4 نومبر، 1763 دے دن سکھ گورو دا چک وچ اکٹھے ہوئے-ہوئے سن۔ اوہناں نوں پتہ لگا کہ افغان دھاڑوی احمد شاہ درانی دا جرنیل جہان خان کابل ول جا رہا اے۔ سکھ فوجاں نے اس نوں سزا دین دا فیصلہ کیتا۔ اوہ اجے جھناں دریا پار کر کے وزیر آباد پجا سی کہ سکھ اتھے آ پہنچے۔ اس نے بھجّ کے سیالکوٹ قلعے وچ مورچہ لا لیا۔ سکھ فوجاں نے قلعے نوں گھیر لیا۔ کئی دن تک لڑائی ہندی رہی۔ اک موقعے اُتے جہان خان دے گھوڑے نوں گولی لگی تے اوہ مر کے ڈگّ پیا تے نال ہی جہان خان وی ڈگّ پیا۔ سکھاں نے سمجھیا کہ جہان خان وی مر گیا اے۔ جد سکھاں نے جہان خان دے مرن دا رولا پایا تاں افغان فوجی میدان چھڈّ کے بھجن لگ پئے۔ ایہناں بھجن والیاں وچ زخمی ہویا جہان خان وی سی۔ افغاناں دا بہت سارا اسلحہ وی سکھاں دے ہتھ آ گیا۔ سکھاں نے 200 دے قریب افغان فوجیاں نوں قید کر لیا۔ اس موقعے اُتے جہان خان دا ٹبر وی اس نال سی۔ سکھاں نے افغان عورتاں تے بچیاں نوں کجھ نہ کیہا سگوں اوہناں نوں محفوظ جموں بھیج دتا۔
## حوالے

 گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں

گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:جنگاں
گلیر دی لڑائی

**گلیر دی لڑائی** :1696 وچ لاہور دے ڈپٹی گورنر دلاور خان نے کانگڑے دے قلعہ دار حسین خان نوں فوج دے کے پہاڑاں ول بھیجیا۔ اس مہم دوران مغل فوجاں نے گلیر ریاست اُتے وی حملہ کیتا۔ راجا گوپال نے گرو صاحب دی مدد منگی۔ 20 فروری، 1696 دے دن ہوئی اس لڑائی وچ سکھ جرنیلاں دے تیراں دی واچھڑ نے مغلاں اتے اوہناں توں ہار کے غلامی قبول کرن والے پہاڑی رجواڑیاں دیاں فوجاں دے چھکے چھڈا دتے۔ کانگڑے دا قلعہ دار حسین خان تے اس دے کئی پہاڑی ساتھی مارے گئے۔ سکھاں وچوں وی بھائی لہنو (بھرا بھائی منی سنگھ)، بھائی سنگت، بھائی ہنومنت، بھائی درسو تے تن ہور سکھ مارے   گئے۔
## پچھوکڑ
لاہور دے صوبیدار نے حملے دی سکیم بنائی۔ صوبیدار نوں پہاڑی راجاواں نوں سزا دینا چاہندا سی۔ صوبیدار دے حکم تے   کانگڑے دا قلعہ دار حسین  خان اک وڈی وڈا فوج لے کے پہاڑ پردیش دے ول ودھیا۔ اسدا نشانہ راجا بھیمچند اتے  گرو گوبند سنگھ  سن کیونکہ ایہناں دوناں دے کارن الف خان  نادون دی لڑائی ہاریا سی۔ حسینی خان اپنی فوج لے کے کانگڑا دے رستے ولوں ہی  آنندپور صاحب  دے ول ودھیا۔ کانگڑا وچ کپالچند نے حسینی خان نال دوستی کر لئی۔ کہلور دا راجا بھیمچند کپالچند ولوں پہلاں ہی صلاح کر چکیا سی۔ دوناں نے ملکے حسینی خان نوں سمجھائیا کہ جھگڑے دی جڑ صرف  آنندپور صاحب والے   گرو گوبند سنگھ  ہن۔ فیصلہ ہویا کہ حسینی خان کانگڑا ولوں سدھے  آنندپور صاحب   اتے حملہ کر دیویگا اتے کرپالچند اتے بھیمچند اسدے ساتھی ہونگے۔ گوپال نے گرو جی توں مدد منگی۔ گرو جی گلیر دی مدد کرن دا وعدا کیتا تے اپنے اک سپہ سالار بھائی سنگتیا نوں بہت وڈی گنتی وچ سوربیر فوجی دیکے گوپال دی مدد نوں بھیجیا۔ اچانک سکھ فوج دیکھ کہ حسینی خان نے بھائی سنگتیا  نوں کیہا کہ جے گوپال انھاننوں پنج ہزار روپئے دے دوے تاں لڑائی ولوں بچیا جا سکدا اے۔ گلیر نریش گوپال نے پیسہ دینا قبول کر لیا۔ بھائی سنگتیا نے اپنے سکھ بہادراں  اتے گوپال دی فوج نوں کیمپ ولوں کجھ دور بلکل تیار رہن نوں کہہ دتا سی، لڑائی کدے وی چھڑ سکدی سی۔ گوپال دے نال بھائی سنگتیا اتے اوہناں دے ستّ شرویر جودھا حسینی خان دے کیمپ وچ پیسہ دین لئی گئے تاں بدلے ہوئے طیور ویکھکے انھاننے جلدی نال  اپنی سمچی رقم سمبھالی اتے ویری دے کیمپ توں  تیزی نال باہر نکلے حسینی خان دیاں فوجاں نے جدوں تدّ انھاننوں گھیرن دی کوشش کیتی، سکھ فوجیاں اتے گوپال دیاں فوجاں نے اوہناں اتے ہلاّ بول دتا۔ گل ہی گل وچ گھمسان دی لڑائی چھڑ گئی۔
## نتیجہ
ڈیڑھ دو گھنٹے دی   لڑائی ہوئی۔ آپ حسینی خان اتے کرپالچند لڑائی وچ مارے گئے۔ گلیر پکھ ولوں بھائی سنگتیا جی اتے کئی سرمہ مارے گئے۔ لڑائی دے مکھ لیڈراں دی موت ویکھکے فوج بھجّ گئی۔گلیریا گوپال نوں جت انوکھی فتح حاصل ہوئی۔ اس لڑائی دا سامان وی بھاری مقدار وچ اسدے ہتھ لگیا۔ گوپال  آنندپور صاحب گرو  کول پہنچے۔ لاہور دے صوبیدار نے بادشاہ اورنگزیب نوں دسیا کہ پہاڑی راجے اتے گرو   ٹیکس دی رقم نہیں دندے۔ اورنگزیب نے گرو  نوں دنڈت کرن دی سکیم بناؤن لگا۔

حوالے

گٹھ:دنیا دے لڑائی
گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
سرہند دی لڑائی

**سرہند دی لڑائی**:راہوں توں سرہند جا رہے بایزید خان نوں جد سکھاں دی امین گڑھ دی لڑائی وچ ہار دی خبر ملی تاں اوہ فوج لے کے سرہند نیڑے پجّ چکا سی۔ اس نال اس دا بھتیجا شمس خان وی سی۔ اوہ اجے کجھ دن پہلاں ہی سکھاں نوں راہوں وچ ہرا کے آئے سن۔ اس کر کے اوہ تکڑے حوصلے اتے اچیاں ہواواں وچ سن۔ اوہ **12 اکتوبر**، 1710 دے دن سرہند کول پجّ گئے۔ اس ویلے سرہند وچ بہت تھوڑی جہی ہی سکھ فوج سی۔ صوبیدار بھائی باز سنگھ وی اس ویلے سرہند وچ نہیں سی۔ اس دے باوجود، اگلے دن، 13 اکتوبر نوں، بھائی سکھا سنگھ تے شام سنگھ دی اگوائی ہیٹھ، سکھ فوجاں نے، شمس خان تے بائزید خان دی فوج نال، یعقوب خان دے باغ وچ تے اس دے باہر خوب لوہا لیا۔ پر تھوڑی گنتی اتے بہت گھٹ اسلحہ ہون کارن سکھ بہتی دیر نہ ٹک سکے۔ اس لڑائی وچ بہت سارے سکھ مارے گئے۔ سکھ اپنے جرنیل بھائی سکھا سنگھ دی موت مگروں پچھے ہٹّ کے سرہند دے قلعے وچ جا وڑے پر سکھ بوہتی دیر قلعہ وی قابو وچ نہ رکھ سکے اتے دو دن دی لڑائی مگروں ہنیرے وچ گھیرا توڑدے ہوئے کھرڑ ول بھجّ گئے۔
## حوالے
 

گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں لڑائیاں تے جنگاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:سکھاں دیاں لڑائیاں تے جنگاں
اکالی پھولا سنگھ

**اکالی پھولا سنگھ** (1761–1823) سری اکال تخت صاحب دے جتھیدار سن۔ آپ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے ویلے وچ اک مہان سکھ ہیرو تے پرمکھ مذہبی شخصیت سن۔ آپ اک ندھڑک تے سرکڈھّ جرنیل سن، جنہاں نے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے کئی فوجی حملیاں وچ اہم کردار نبھایا۔

آپ  دے پیؤ ایشر سنگھ، نشانوالی مثل نال متعلق سن اتے اوہناں نے 1762 وچ وڈے گھلوگھارے دوران احمد شاہ درانی دیاں فوجاں نال لڑدیاں شہیدی پائی۔ اس توں بعد آپ  دی دیکھ-ریکھ شہید مثل دے بابا نرین سنگھ نے کیتی، جنہاں نے آپ  نوں سکھ ساہت دے نال-نال جنگی تعلیم دی وی سکھلائی دتی۔ نال ہی آپ   نے کھنڈے کی پاہل حاصل کیتی اتے انندپور وچ بابا نرین سنگھ دے جتھے وچ شامل ہو کے کئی جنگاں وچ حصہ لیا۔ بابا نرین سنگھ دے اکال چلانا توں بعد آپ نوں جتھے دا مکھی تھاپ دتا گیا۔

فوجی کاروائیاں وچ رجھے رہن دے باو جود بابا پھولا سنگھ نے گردھاماں دے پربندھ دے ڈھنگ بارے چنتا پرگٹائی اتے اس ویلے پرچلت کئی غلط ریتاں اتے ٹھلھ پائی۔ 1800 وچ آپ اپنے جتھے نال امرتسر آ گئے اتے اتھوں دے گردھاماں دی سیوا-سنبھال لئی۔ آپ ولوں ہی مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں کسے کوتاہی کرکے مذہبی دنڈ لایا گیا، جس نوں مہاراجہ نے کھڑے متھے منیا۔

مہاراجہ رنجیت سنگھ اکثر اکالی فوجاں دی کمان کر رہے   پھولا سنگھ دی مدد لیندے۔ اکالی فوج، بھاویں سدھا مہاراجہ دے ماتحت نہیں سن پر اس دے جنگجو اوہناں دے سارے فوجیاں توں ودھ دلیر سن۔ فروری، 1807 وچ اکالی پھولا سنگھ اتے اوہناں دے جتھے نے قصور دی جنگ وچ بڑی بہادری نال لڑدیاں لاہور دیاں فوجاں دی پٹھان گورنر اُتے جت پاؤن وچ مدد کیتی۔ انعام وجوں مہاراجہ نے اکالی پھولا سنگھ دی فوجی ٹکڑی نوں امرتسر وچ پکیاں بیرکاں دے دتیاں، جو کہ بعد وچ نہنگاں دی چھاؤنی وجوں مشہور  ہوئی اتے اس نوں بعد وچ اکالیاں دی چھاؤنی کیہا جان لگا۔

1818 وچ ملتان دی جت توں بعد مہاراجہ رنجیت سنگھ نے اکالی پھولا سنگھ نوں 'خالصہ راج دے محافظ' دی خطاب نال نوازیا۔ اس جنگ وچ اکالی بہت بہادری نال لڑے اتے ایہناں نے پشاور (1818) اتے کشمیر (1819) دی لڑائی وچ وی حصہ لیا۔

نوشہرہ دی جنگ وچ 1500 دی فوج نال اکالیاں نے چڑھائی کیتی اتے گہگچّ لڑائی ہوئی۔ اچانک ہی  پھولا سنگھ دے گھوڑے نوں گولی وج  گئی اتے اوہ ہیٹھاں ڈگ پیا۔ بابا پھولا سنگھ نوں وی سٹّ وجی پر آپ اک ہاتھی اُتے جا چڑھے اتے اگے نوں ودھدے گئے۔ افغان فوج نے آپ   نوں گھیرا پا لیا اتے آپ گولیاں دی بچھاڑ ہیٹھ آ گئے۔ بھاویں اکالی پھولا سنگھ اتے اوہناں دے زیادہ تر ساتھیاں نے اس جنگ وچ موتاں پائیاں پر پھر وی ایہہ جنگ جت لئی گئی اتے افغان فوج نوں نوشہرہ چھڈّ کے بھجنا پیا۔

اکالی بابا پھولا سنگھ نے 14 مارچ، 1823 نوں موت پائی۔ آپ   دا سسکار نوشہرہ دے نیڑے پرسباک وکھے پورے فوجی اعزاز نال کیتا گیا۔ اس تھاں اُتے اک یادگار قائم ہوئی اتے مہاراجہ نے اس دی سنبھال لئی اک جگیر نال لا دتی۔ اکالی پھولا سنگھ دی یادگار وجوں امرتسر وکھے برج بابا پھولا سنگھ وی کھڑا اے۔
 
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی جرنیلگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
اُما آنند

**اُما آنند** (1923 – 13 نومبر، 2009) اک بھارتی صحافی، اداکارہ اتے 1950 دے دہاکے دے  وچ اک براڈکاسٹر سی۔

اوہ 1923 وچ لاہور، پاکستان وچ پیدا ہوئی۔ اوہ مشہور بالیوڈّ فلم ڈریکٹر چیتن آنند دی بیوی سی (1943 وچ اس نال ویاہی ہوئی) اتے کیتن انند اتے وویک آنند دی ماں اے۔

اسنے نیچا نگر (1946) وچ اک اداکارہ دے روپ وچ کم کیتا۔ اسنے ٹیکسی ڈرائیور (1954 فلم) نوں اپنے شوہر چیتن اتے اس دے جیجے وجے آنند نال مل کے لکھیا سی، جس نوں اپنی ماں دے چچیرے بھرا سوچ کارتک اتے اسدے دادے دیو آنند نال شروع کیتا۔ اپنے شوہر نال ان بن توں بعد اوہ ایباہم القاضی دی ساتھی بن گئی۔ اوہ 13 نومبر 2009 نوں گزر گئی۔

## زندگی
 اوہ سنگیت ناٹک دے اک اڈیٹر سن جو 1 965 توں 1 9 81 تک سنگیت ناٹک اکادمی ولوں چھاپیا گیا اک رسالہ سی۔ اسنے کئی بچیاں دیاں کتاباں وی لکھیاں جنہاں دا ترجمہ اتے وکھ وکھ بھارتی بولیاں وچ نیشنل بکّ ٹرسٹ آف انڈیا۔
آخری کتاب اُتے اوہناں دے کم دا اوہناں دے سبھ توں وڈے پتر کیتن آنند نے  سنساریکرن کیتا سی۔ کتاب دا ناں چیتن انند: دِ پوئٹکس آف فلم اتے اس نے ممبئی دے تھئیٹر اتے سنیما دے جیون نوں 40 ویں اتے 50 دے دہاکے دے شروع وچ درسایا۔

## فلموگرافی
* نیچا نگر
* ٹیکسی ڈرائیور (1954 film)

## حوالے

گٹھ:جم 1923
گٹھ:موت 2009
گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
ناگا پیپلز فرنٹ

**ناگا پیپلز فرنٹ** (انگریزی: Naga Peoples Front) بھارت دی اک علاقائی پارٹی اے، جو بھارتی صوبے ناگالینڈ اتے منیپور وچ سرگرم اے۔ ایہہ پارٹی ڈیموکریٹک الائنس آف ناگالینڈ دا حصہ رہندے ہوئے ناگالینڈ وچ 2003 توں بھارتی جنتا پارٹی دے نال سرکار چلا رہی اے۔ ڈاکٹر۔شئیرہوزیلی لیزیتسو اس پارٹی دا پردھان اے۔

## حوالے

گٹھ:سیاست
گٹھ:سیاسی پارٹیاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی پارٹیاں
ٹوکیلاؤ

left|thumb|300px|ٹوکیلا‌ؤ۔

ایہ جنوبی بحر الکاہل وچ واقع اے۔ اس دے مشرق وچ شمالی کک جزیرے تے جنوب وچ مغربی سموا تے مغرب وچ ٹووالو اے۔

## رقبہ

رقبہ 4 مربع میل یا 10 مربع کلومیٹر، ساحل میل لمبا اے۔

## سرزمین

ایہ مونگے دے تن جزیرےآں اٹافو، نوکونونو تے فکاؤفو  تے مشتمل اے۔ ہر اک دا اپنا اپنا انتظمی مرکز اے۔

## آبادی

آبادی (2006ء): 1392۔ تمام تر تعداد پولینیشیائی باشندےآں دی اے۔ زباناں: ٹوکیلا‌ؤن تے انگریزی۔ مذہب: مسیحیت۔

## سیاسی نظام

نيوزی لینڈ دا علاقہ اے۔ سکہ: نيو زيلنڈ ڈالر۔

## معيشت

ناریل، کھوپرا، غذائی فصلاں کیلا، رپاپا نقد آور فصلاں نیں۔ ٹکٹاں، سکے تے لکڑی اُپر کندہ کاری اہم صنعتاں نیں۔

 
## حوالے

گٹھ:انگریزی بولن والے دیس تے علاقے
گٹھ:برطانیہ دیاں سابقہ کالونیاں
گٹھ:پولینیشیا
گٹھ:1948ء وچ قائم ہون  والے دیس تے علاقے
گٹھ:نیوزی لینڈ
گٹھ:ٹوکیلاؤ
گٹھ:اوشیانا دے دیس
دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)

ایہ دیس لسٹ بلحاظ خام ملکی پیداوار اے جسنوں مساوی قوت خرید توں حاصل کیتا گیا اے۔

## لسٹاں

## قدیم

## حوالے

گٹھ:لسٹاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:خام ملکی پیداوار
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
دیس لسٹ بلحاظ غیرملکی نژاد آبادی

ایہ دیس لسٹ بلحاظ غیر ملکی نژاد آبادی اے۔ ایہ تارکین وطن دی آبادی بلحاظ دیس دی اک فہرست اے۔

----

## حوالے

گٹھ:ترک وطن
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
لسٹ خودمختار ریاستاں بلحاظ بیرونی اثاثے

ایہ فہرست خود مختار ریاستاں بلحاظ بیرونی اثاثے اے۔

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:دولت بلحاظ ملک
گٹھ:دولت
گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
سنمُکھ سنگھ آزاد

**سنمُکھ سنگھ آزاد** پنجابی گیت کار سن۔
اوہناں دے جنم دا پکا پتہ کسے نوں نہیں پر ایہہ 1930 دے نیڑ تیڑ سی۔
## مشہور گیت
*ہتھ دکھا لو ---نرندر بیبا اتے ترسیم لال
*میلے آئیاں دو جٹیاں (جگموہن کور)
*بھابی تینوں لے جاؤ (گرچرن پوہلی پروملا پمی)
*ٹاہلیاں دے ٹاہن چیکدے پینگھ ٹٹگی ہلارا کھا کے (ملکہ ترنم نورجہاں)
*ہائے او ربا نئیؤں لگدا دل میرا (ریشماں)
*دل ٹٹیا خبر نہ ہوئی تے لگیاں دے ڈھول وجع گئے (جناب شوکت علی صاحب)
*میرے دل دا محرم چاک نی کوئی موڑ لیاوو (جناب غلام علی صاحب) 
*تساں نوں مان وطناں دا، اسیں آں تیرے یار پردیسی (عطا اللہ خاں)
*اکھیاں بول پئیاں (عالم لوہار) 
*اکھیاں اکھیاں اکھیاں (نصرت فتح علی خاں)
*توں تاں سو گئی گوڑھی نیندرے (لتا منگیشکر)
*نی میں نہیں سہرے جانا اڑیؤ، بھاویں چل کے آ جائے تھانا (سلکشنا پنڈت) 
*کنگھی واہواں تے دکھن میرے وال نی مائی (سریندر کور) 
*جدوں گدھے 'چ ننان بھابی نچیاں تے گٹھّ-گٹھّ بہگی دھرتی (نرندر کور تے پرکاش کور)
*سرمہ پنج رتیاں ڈبل ڈاک وچّ آیا (جسپندر نرولا تے موہنی نرولا)
*بکی رو-رو پاؤندی وین (جگت سنگھ جگا) 
*کی سجنا سنگ نین لڑے ویری کولیاں وانگ سڑے (ڈولی گلیریا) 
*جے میں ہندی فنیئر سپنی، تیرا راہ روکدی (سکھی براڑ)
*نہ مارو نہ مارو پورن پتّ وچارے نوں (کلدیپ مانک)
*ہائے دبوکا پے گیا (سریندر چھندا)
*عاشق دا جنازہ چلیا اے (من موہن وارث)
*میری اکھاں 'چوں ہنجھو کردے نے (ہنس راج ہنس) 
*جے نچیئے تاں لکّ لچکا کے نہیں تاں کوئی لوڑ نہیں (ہربھجن مان) 
*اک تیرا اے سوال (ستوندر بٹی تے پرمندر سندھو) 
*ڈیموں لڑیا (کلدیپ پارس) 
*نچدی پنجیباں پا کے (انگریز علی)
*جھانجر نہ چھنکا نی کڑیئے 
*توں انگریزن بوٹی میں ہاں پھلّ گلاب دا (منجیت روپووالیا)
*سن سیالاں دیئے چھوکریئے (سردول سکندر)
*لونگ منگوایا نی میں سئیؤ کشمیر توں (مینوں پرشوتم)
*جی کردے اس دنیاں نوں میں ہسّ کے ٹھوکھر مار دیاں (محمد رفیع) 
*چن ماہیا وے ڈھول ماہیا (نصرت فتح علی) 
*اک واری ہسّ کے تاں بول ماہیا 
*ایہہ اکھیاں اکھیاں

گٹھ:گیت کار
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
انڈکشن موٹر

اک **انڈکشن موٹر** جاں **ایسنکرونس موٹر** اک اے سی موٹر ہندی اے جس وچ روٹر وچلے بجلئی کرنٹ توں سٹیٹر وائنڈنگ دی میگنیٹک فیلڈ دی الیکٹرومیگنیٹک انڈکشن ولوں ٹارک پیدا کیتی جاندی اے۔اس کرکے اک انڈکشن موٹر نوں روٹر نوں بنھاں بجلئی کنیکشن دتیاں بنایا جاندا اے۔ انڈکشن موٹر دو طرحاں دی ہندی اے، واؤنڈ روٹر موٹر جاں سکوئرل کیج روٹر والی موٹر۔

تن فیزاں والی سکوئرل کیج انڈکشن موٹر دی ورتوں بہت ساریاں صنعتی مشیناں وچ کیتی جاندی اے کیونکہ ایہہ بہت سخت، سستیاں اتے بھروسیمند ہندیاں ہن۔ اک فیز والیاں انڈکشن موٹراں دی ورتوں گھٹ لوڈ لئی کیتی جاندی اے جویں کہ گھریلو مشیناں، پانی والیاں موٹراں اتے پکھےآں وغیرہ وچ۔

## حوالے

گٹھ:اے سی موٹراں
گٹھ:بجلی
گٹھ:الیکٹریکل انجنیئرنگ
گٹھ:موٹر
شریکا

**شریکا** بھائیچاری رشتیاں دا مکھ حصہ اے۔ شریکے وچ پیؤ دے خاندان نال متعلق رشتے دار شامل ہندے ہن۔ عامَ طور تے اک پنڈ جاں اکو شہر وچ رہن والے لوک اکو وڈیرے دے اولاد ہون کرکے شریکا-برادری دے رشتے دار ہندے ہن۔ عامَ معنےآں وچ بھین-بھراواں دے خون دے رشتے نوں چھڈّ کے ،پیؤ دے خاندان نال متعلق پیؤ دے چاچے،تائے تے اوہناں دے دھیاں -پتر وی شریکا برادری دے رشتے وچ شامل کر لئے جاندے ہن۔ جائیداد دی ونڈ کارن کئی وار بھراواں دا نگھا رشتہ اتے جدوں بھین اپنے بھرا کولوں جائداد وچوں حصہ ونڈا لیندی اے تاں ایہہ دودھ دی سانجھ ویلے رشتے وی شریکے دے رشتے وچ وٹ جاندے ہن۔
## شریکے بارے ہور جانکاری
اس توں علاوہ شریکا کسے خاندان دے اوہناں انسان دے گروہ نوں شریکا کیہا جاندا اے جہڑا جدی-پشتی جائیداد دا بھائیوال ہووے۔ ایہہ انگا ساکہ دی اس شینی دا نہ اے، جس وچ آپسی لہو دی سانجھ تاں ہووے، پر ایہہ انگ-ساک اپنے وکھ-وکھ ٹبراں وچ رہندے ہون۔ پنجابی سبھیاچاری رہتل وچ جیکر سکے بھرا وی ویاہے جان مگروں وکھ-وکھ ٹبراں وچ رہندے ہون تاں اہ  وی اک دوجے لئی شریک دا درجہ رکھدے ہن۔ شریک انگا-ساکاں دے شینی وچ صرف پتری لہو دی سانجھ والے انگ ساک ہی آؤندے ہن۔چاچے، تائے وغیرہ  دی پیڑی وچ پیدا ہوئی اولاد شریک شریکا شینی وچ آؤن والے انگا- ساکاں وچوں کسے اک انسان نوں دتا وشیشن اے۔ اس وچ مرد نوں شریک تے عورت نوں شریکنی کیہا جاندا اے ۔ نابالغ بچے اس دی سنگیا توں باہر رہندے ہن ۔ پنجابی سبھیاچاری نظر توں کوئی وی انسان اپنے شریک نوں محبت نظر نال نہیں دیکھدا، کیونکہ اک پرچلت دھارنا اے کہ شریک اک دوجے دی باہرلے منوں تعریف کرن دا وکھاوا کردے ہن پر اندرلے منو مخالف دھر نوں اپنے توں نیواں ہویا دیکھنا لوچدے ہن۔شریکے دے لوک آپس وچ کھہبازی رکھن دے باو جود آپس وچ مل کے رہن لئی مجبور ہندے ہن۔

## شریکے نال متعلق بولیاں تے اکھاناں

* اک ویر دیئیں وی ربا،
اسیں لینے نی شریکاں کولوں بدلے۔

* سسّ میری نے منڈا جمیا
لوکی دین ودھائی،
نی شریک جمیا،
جان مٹھی وچ آئی۔

* بول شریکاں دے،
میں نہ ظالما سہندی۔

* شریک سہرے بنّ کے نی ڈھکدا،باقی کسر کوئی نی چھڈدا

## حوالے

گٹھ:لوکدھارا
گٹھ:پنجابی رہتل
لسٹ حکومتی بجٹ بلحاظ دیس

thumb|حکومتوں کے بجٹ میں آمدنی 2006
ایہ **لسٹ حکومتی بجٹ بلحاظ ملک** اے، اسدیاں معلومات سی آئی اے کتاب حقائق عالم توں لئی گئیاں نیں۔ 

## اندازا بجٹ

## حوالے

گٹھ:حکومتی بجٹ بلحاظ ملک
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
لسٹ گھٹ توں گھٹ اجرت بلحاظ دیس

یہ فہرست کم از کم اجرت بلحاظ ملک اے۔

## کم از کم اجرت بلحاظ ملک

## ہور  ویکھو
لسٹ یورپی دیس بلحاظ ماہانہ اوسط اجرت

## حوالے

 
گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
دیس لسٹ بلحاظ اوسط اجرت

ایہ ** دیس لسٹ بلحاظ اوسط اجرت** اے۔

## ہور ویکھو
* دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)
* انجمن اقتصادی تعاون تے ترقی

## حوالے

گٹھ:لسٹاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس اقدار
گٹھ:خام ملکی پیداوار
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار (مساوی قوت خرید)

ایہ دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار اے جسنوں مساوی قوت خرید توں حاصل کیتا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:دولت بلحاظ ملک
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوار
گٹھ:دیس لسٹ بلحاظ فی کس اقدار
گٹھ:خام ملکی پیداوار
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
دیس لسٹ بلحاظ فی کس ذاتی آمدن

ایہ **دیس لسٹ بلحاظ فی کس ذاتی آمدن** اے۔

## فہرست

## حوالے

گٹھ:خام ملکی پیداوار
گٹھ:لسٹاں بلحاظ اقتصادی اشارے
گٹھ:اقتصادی لسٹں ابلحاظ ملک
گٹھ:آمدنی
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
دیس لسٹ بلحاظ بیرون ملک براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری - ماضی

ایہ دیس لسٹ بلحاظ بیرون ملک براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری - ماضی اے۔ اسدیاں معلومات سی آئی اے دی کتاب حقائق عالم توں لئیاں گئیاں نیں۔

## 2006

## ہور ویکھو
* مکمل فہرست 
## حوالے

گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:اقتصادی لسٹاں بلحاظ ملک
گٹھ:براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری
لسٹ قومی جانور

ایہ **لسٹ قومی جانور** (List of national animals) اے۔

## قومی جانور

## حوالے

گٹھ:جانوراں دی لسٹ
گٹھ:لسٹ قومی علامات
گٹھ:لسٹاں
نہنگ خان

**نہنگ خان** (شاہمکھی: نهنگ خاں) روپڑ نیڑے پنجاب، بھارت اک چھوٹی جہی ریاست کوٹلہ نہنگ خان دا ذمیندار حاکم سی۔ اوہ دسم اتے آخری سکھ گرو، گرو گوبند سنگھ دا دوست اتے پیروکار سی۔ گرو اتے اس دے ساتھی اکثر نہنگ خان کول آ کے ٹھدل سن۔ جدوں گرو جی مغل فوجاں دے ظلماں دا ساہمنا کر رہے سن، نہنگ خان اوہناں دی پوری مدد کردا ہندا سی۔ نہنگ خاں پٹھان شاہ سلیمان غزنوی دی کل وچوں نورنگ خاں دا پتر سی۔

گرو گوبند سنگھ جی اتے نہنگ خان دی پہلی ملاقات وکرم سنوت سال 1745 (1688 عیسوی) وچ مگھر دے مہینے دی مسیا نوں ہوئی سی۔ نہنگ خان گرو جی توں اینا متاثر ہویا کہ اس نے اپنا سارا کجھ گرو دے کاج لئی پیش کرن دا اعلان کر دتا سی۔ اس دے اعزاز وجوں، سکھ مذہبی ساہت وچ اس نوں اکثر بھائی نہنگ خان دے روپ وچ مخاطب کیتا جاندا اے۔ نہنگ خان دا اک پتر بھائی عالم خان سی جس دے ویاہ موقعے 3 مئی 1694 نوں گرو جی وی حاضر ہوئے سن۔

## حوالے

گٹھ:سکھ اتہاس
گٹھ:پنجاب دی تریخ
چتر سنگھ اٹاریوالا

**جرنل چتر سنگھ اٹاری والا**، جیہنوں **چتر سنگھ اٹاری والا** وی کہیا جاندا سی، چتر سنگھ ہزارا ریاست دا گورنر تے مہاراجہ دلیپ سنگھ دے ویلے وچ پنجابی صوبے اندر سکھ راج دی فوج دے کمانڈراں وچوں اک سی۔ دوجی اینگلو سکھ جنگ وچ چتر سنگھ انگریزاں خلاف لڑائیاں لڑیاں۔ چتر سنگھ دی موت کلکتا وچ 27 دسمبر 1855 نوں ہوئی۔ 

## ٹبر
چتر سنگھ جودھ سنگھ اٹاریوالا دا پتر سی۔ اوہدے دو پتر سن، راجا شیر سنگھ اٹاریوالا اتے اوتار سنگھ اٹاریوالا۔ شیر سنگھ دے ہمتی ووہار نے چیلیانوالا دی لڑائی  وچ بریٹیش فوج نوں صدمہ پہچان والاں دھکہ دتا۔ اسدی بیٹی تیز کور دلیپ سنگھ دی منگیتر سی۔ پر پہلی اینگلو سکھ جنگ توں بعد بریٹیش  سر فریڈرک کری نے اوہناں دی منگنی نوں مان اعزاز نہیں دتا۔

## حوالے

## ہور دیکھو
پنجابی فوج

## باہرلے جوڑ
* Battle of Chillianwalah – second Anglo-Sikh war۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
شیر سنگھ اٹاریوالا

**شیر سنگھ اٹاریوالا** ( م۔ 1858ء) : انگریزاں نال سن 1849ء وچ ہوئی سکھ فوجاں دی دوجی لڑائی (چیلیانوالا دی لڑائی) دے اک پرمکھ ہیرو شیر سنگھ دا جم س۔ چتر سنگھ اٹاریوالے دے گھر ہویا ۔ اس نوں اکتوبر 1845ء وچ لاہور دربار ولوں پشاور دا حاکم بنا کے بھیجیا گیا ، پر اگست 1846ء وچ لاہور واپس بلا کے کونسل آف ریجنسی دا میمبر نامزد کیتا گیا ۔ اپریل 1848ء وچ اس نوں دیوان مول راج ولوں کیتی گئی بغاوت نوں دباؤن لئی ملتان بھیجیا گیا ۔ پر جدوں اس نوں پتہ لگا کہ اسسٹینٹ ریزیڈنٹ جیمز ایبٹ نے اس دے پیؤ س۔ چتر سنگھ ، جو ہزارا دا حاکم سی ، دی ہیٹھی کیتی اے اتے اس دی بھین دا ویاہ مہاراجہ دلیپ سنگھ نال ہونوں روک دتا اے ، تاں ایہہ انگریزاں دا پاسہ چھڈ کے لاہور دربار دی فوج سمیت دیوان مول راج نال جا رلیا ۔ اتھوں ایہہ اپنے پیؤ دی فوج نال ملن لئی شل ماول چل پیا ۔ مغربی پنجاب دے فوجی نوکری توں کڈھے فوجی وی اس دے دل وچ شامل ہندے گئے ۔ اس توں علاوہ بنوں ، کوہاٹ ، ٹانک ، پشاور ، اٹک وغیرہ قلعےآں وچ تعینات فوج وی اس نال رل گئی ۔ دوہاں پیو-پتراں دیاں فوجاں نے مل کے چیلیانوالا دے میدان وچ 13 جنوری 1949ء نوں انگریز فوج دا کافی نقصان کیتا ، پر 21 فروری 1849  نوں گجرات وچ ہوئی لڑائی وچ بری طرحاں ہار گئے ۔ انت وچ دوہاں نے انگریز کمانڈر جنرل گلبرٹ اگے خدسپردگی کر دتی ۔ ایہناں دوہاں نوں پہلاں اٹاری وچ نظربند رکھیا گیا اتے پھر الہٰ آباد وچ قید کر دتا گیا ۔ بعد وچ ایہناں نوں کلکتہ دے فورٹ ولیئم وچ بھیج دتا گیا ۔ اتھوں ایہناں نوں جنوری 1854ء  وچ رہا کیتا گیا ۔ شیر سنگھ سن 1858ء وچ بنارس وچ پورا ہو گیا ۔
## ہورویکھو
*چیلیانوالا دی لڑائی
*گجرات دی لڑائی
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاںگٹھ:سکھ سلطنت
لینیئر میپ

**لینیئر میپ** اوہ ہومومورفزم ہندا اے جو ویکٹر سپیس بنتر نوں سرکھات کردا اے، جس نوں 'ابیلیئن گروپ' بنتر اتے سکیلر معکب کہندے ہن۔ سکیلر قسم ہور اگے ہومومورفزم خاص طور تے درساؤندی ہون لئی درسائی جانی چاہیدی اے، جویں، ہریک R-لینیئر میپ اک Z-لینیئر میپ ہندا اے، پر ہریک Z-لینیئر میپ R-لینیئر میپ نہیں ہندا۔

## تشریح اتے پہلے نتیجے
منّ لؤ V اتے W اکو فیلڈ K اتے ویکٹر سپساں ہون۔ اک فنکشن f: V → W اک لینیئر میپ کیہا جاویگا جیکر V وچلے کسے دو ویکٹراں x اتے y لئی، اتے K وچلے کسے سکیلر α لئی، ہیٹھاں لکھیاں دو شرطاں دی پالنا ہووے:

ایہہ ویکٹراں دے کسے لینیئر (ریکھک) میل لئی اسے چیز دی منگ کرن دے برابر اے، یانِ کہ، کسے وی ویکٹراں  لئی اتے سکیلراں  لئی، ہیٹھاں لکھیاں سمانتاواں لاگوُ رہندیاں ہن:

: f(a_1 \mathbf{x}_1+\cdots+a_m \mathbf{x}_m) = a_1 f(\mathbf{x}_1)+\cdots+a_m f(\mathbf{x}_m). \!

ویکٹر سپیساں V اتوے W دے زیرو ایلیمینٹاں نوں ترتیب وار **0***V* اتے **0***W* نال لکھدے ہوئے، ایہہ پتہ چلدا اے کہ  اے کیونکہ α = 0 ہون دین تے ہوموجینیئٹی (اکسارتا) دی 1 ڈگری لئی مساوات ایہہ بن جاندی اے؛

:f(\mathbf{0}_{V}) = f(0 \cdot \mathbf{0}_{V}) = 0 \cdot f(\mathbf{0}_{V}) = \mathbf{0}_{W} .

کجھ موقعیاں اتے، V اتے W نوں وکھریاں فیلڈاں اتے ویکٹر سپیساں وی منیا جا سکدا اے۔ پھیر ایہہ درساؤنا لازمی ہو جاندا اے کہ ایہناں گراؤنڈ پھیلڈاں وچوں کس نوں ‘لینیئر’ دی تشریح وچ ورتیا جا رہا اے۔ جیکر V اتے W نوں اپر دسے مطابق فیلڈ K اتے سپیساں دے طور تے لیا جاندا اے، تاں اسیں K-لینیئر میپاں بارے گل کر رہے ہندے ہاں۔ اداہرن دے طور تے، کمپلیکس نمبراں دے کنجوگیٹ اک R-لینیئر میپ C → C ہندے ہن، پر ایہہ C-لینیئر میپ نہیں ہندے۔

V توں K تک دے اک لینیئر میپ (اس دے اپنے اتے اک ویکٹر سپیس دے طور تے دیکھے جان والے K نال) نوں اک **لینیئر فنکشنل** کیہا جاندا اے۔

## بناوٹ
ایہہ سٹیٹمینٹاں (کتھن) کسے وی کھبے-ماپانک *R**M* تک کسے رنگ R اتے بغیر سدھار توں سرو عام بنائے جا سکدے ہن، اتے کسے سجے-ماپانک تک سکیلر معکب نوں الٹاؤن نال سرو عام بنائے جا سکدے ہن۔

## حوالہ
گٹھ:الجبرا
گٹھ:فزکس
چندردھر شرما گُلیری

**چندردھر شرما گلیری** (7 جولائی 1883 – 12 ستمبر 1922) ہندی ساہتکار سن۔ اوہ جے پور، راجستھان توں ہندی، سنسکرت، پراکرت اتے پالی دے ودوان اتے تیکھن قابلیت دے مالک سن۔  اوہ 1915 وچ چھپی کہانی *اسنے کہا تھا* (ہندی: उसने कहा था) دے لکھاری سن، جس بارے ہندی دی پہلی نکی کہانی ہون دی چرچہ اے۔
## روپانترن
*[[اسنے کہا تھا]]* 1960 وچ بمل رائے نے فلمی پردے تے لیاندی سی اتے اس وچ سنیل دت اتے نندہ نے کردار نبھایا۔ اس دل ڈریکشن مونی بھٹاچاریا نے کیتل سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1883
گٹھ:موت 1922
گٹھ:ہندی لکھاری
بسیاں دی کوٹھی

**بسیاں دی کوٹھی** رائیکوٹ-بسیاں سڑک توں کافی ہٹویں سنسان جگہ وچ تے اے۔ سکھ راج دے آخری راجے، مہاراجہ دلیپ سنگھ نے پنجاب اندر اپنی آخری رات اس کوٹھی وچ کٹی سی۔ آزادی توں بعد اس کوٹھی نوں نہری ڈیپارٹمنٹ دا ریسٹ ہاؤس بنا دتا گیا۔ 200 سال پرانی انگریزی فن تعمیر دا شاندار نمونہ اے۔
## اتہاس
ایہہ کوٹھی اپنے وچ سکھ اتہاس، کُوکیاں اتے اتے انگریزاں نال متعلق کئیاں تریخی واقعے سموئی بیٹھی۔ انگریزی راج ولوں مارچ 1849 وچ پنجاب نوں اپنے قبضے ہیٹھ لین توں بعد مہاراجہ دلیپ سنگھ نوں وی قید کر لیا تے اک رات اسے کوٹھی وچ کٹی سی۔ 1 جنوری 1850 نویں سال دی سویر اوہناں اگے چالے پائے سن۔ بسیاں دی کوٹھی نال بریٹیش ملٹری ڈویزن فیروزپور دا اسلحہ سپلائی ڈیپو سی۔ انگریزاں اتے سکھاں دی پھیرو شہر دی جنگ اتے مدکی دی لڑائی ویلے لارڈ ہارڈنگ دا ایہہ کوٹھی فوجی ہیڈکواٹر سی اتے اسے تھاں غدار تیجو تے لالو نے سکھاں دی چڑھت نوں انگریزاں پاس سکھاں دی ساری ویونتبندی دا بھید کھولھ کے سکھاں دی انکھ نوں مٹی وچ رول کے سکھاں دی جت نوں ہار وچ بدل دتا سی۔
## [[کوکا لہر]]
کوکا لہر ویلے  جدوں کوکیاں نے رائیکوٹ دے بُچڑاں نوں موت دے گھاٹ اتاریا تاں انگریزاں نے پنج کوکیاں تے قتل کیس دی سنوائی لئی اس کوٹھی نوں کجھ ویلے لئی سیشن کورٹ لدھیانہ وچ تبدیل کر دتا سی۔ ایہناں کوکیاں نوں اسے تھاں پھانسی دی سزا سنائی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:سکھ اتہاس
پھیرو شہر دی جنگ

**پھیرو شہر دی جنگ** جو سکھاں اتے انگریزاں وچکار جنگ ہوئی سی۔ اس وچ لاہور دربار اتے انگریزاں وچکار دوجی لڑائی  21 دسمبر، 1845 دے دن پھیرو شہر وچ ہوئی۔ اس وچ 694 انگریز مارے تے 1721 زخمی ہوئے سنمیجر بروڈفٹ مارے جان والیاں وچوں 103 افسر وی سن تے ایہناں وچ اوہ میجر بروڈفٹ وی شامل سی جس نے اس جنگ دی پہلی گولی چلائی سی۔ اس لڑائی وچ ڈھائی-تن ہزار سکھ وی مارے گئے سن۔ اس لڑائی وچ سکھ سلطنت دے براہمن  سپہ سالاراں لال سنگھ تے تیجا سنگھ نے انگریزاں دا پورا ساتھ دین دے باوجود وی انگریز افسر سکھاں توں بری طرحاں ڈرے ہوئے سن۔ اس جنگ دوران ریاست پٹیالہ، ریاست نابھہ تے ہور ستلج پارلیاں سکھ ریاستاں وی انگریزاں ولوں لڑیاں سن۔ انج ہی انگریزی فوج دے افسر سارے ہی انگریز سن پر اوہناں ہیٹھ لڑن والے سپاہیاں وچوں بوہتے ہندوستانی ہی سن۔ پنجاب اُتے انگریزی قبضہ دا قبضہ ہو گیا جس دا کارن ہندوستانی اتے ستلج پار پنجابی ریاستاں دے فوجی سن جہناں نے انگریزا دی مدد کیتی تے سکھاں خلاف لڑے۔
## حوالے

 گٹھ :سکھاں دیاں لڑائیاں
 [ [گٹھ :سکھ اتہاس]]
رائے کوٹ

**رائے کوٹ** (انگریزی:Raikot) ضلع لدھیاݨا وچ واقع شہر تے تحصیل راجگڑھ اے ۔ اتھے دی  آبادی تقریبن 28000 دے لگ بھگ اے ۔

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
اسنے کہا تھا

***اسنے کہا تھا*** 1960 دی مونی بھٹاچارجی ڈاریکٹ بمل رائے دی ہندی فلم اے۔ اس وچ سنیل دت اتے نندہ نے مکھ کردار نبھایا۔ بھٹاچارجی دا ڈریکٹر وجوں ایہہ پہلا کا سی۔ اس توں پہلاں اسنے کئی فلماں، خاصکر *[[مدھومتی]]* اتے *[[دو بیگھا زمین]]* وچ بمل رائے دے معاون ڈریکٹر وجوں کم کیتا سی۔

## ستارے
* سنیل دت
* نندہ
* راجندر ناتھ
* درگا کھوٹے
* ترن بوس
* است سین
* لیلا مشرا
* اندرانی مکھرجی
* سریتا دیوی
* رشید خان
* پروین کول
* بیبی شوبھا
## حوالے

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بالیوڈ