open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صدراعظم

**صدراعظم** سلطنت عثمانیہ چ سلطان دے وزیراں چ سب توں اہم عہدہ سی ۔ صدراعظم نوں بے پناہ اختیارات حاصل سن تے سلیمان قنونی( سلیمان اعظم )دے دور توں محمود II دے دور تک ۔ جدوں سلطان نے دربار چ آنا تے اہم اجلاساں چ شرکت کرنا چھڈ دتا سی ، اجلاس دی قیادت صدر اعظم ای کردا سی ۔ دوجے وزیراں نالوں صدراعظم دی اہمیت ایس لئی وی ودھ سی کیونجے سلطان دی مہر وی اسدے کول ای ہندی سی تے وزیراں دا اجلاس وی ایہو ای طلب کردا ہندا سی ، جہڑا توب کاپی محل چ ہوئیا کردا سی ۔ اس دا دفتر باب عالی چ واقع ہندا سی ۔ صدراعظم دے علاوہ اسنوں وزیر اعظم ، صدر عالی ، وکیل مطلق ، صاحب دولت ، سردار اکرم ، سردار اعظم تے ذات آصفی وی آکھئیا جاندا سی ۔ سلطنت عثمانیہ دے مشہوd صدرا‏عظماں چ محمد صوقوللی ، قرہ مصطفی پاشا تے محمد کوپریلی شامل نیں ۔ 1656ء توں 1703ء تک جدوں کمزور سلطان سلطنت عثمانیہ دے تخت تے بیٹھے اس زمانے چ کوپریلی ٹبر نے سلطنت دے کماں نوں سمبھالئیا ۔

سلطنت عثمانیہ لئی کوپریلی ٹبر دی خدمات دا موازینہ اسیں خلافت عباسیہ لئی برامکہ دی خدمات نال کر سکدے آں ۔ 19ویں صدی چ دور تنظیمات دے بعد صدراعظم دا کردار ، مغربی بادشاہتاں دے وزیراعظماں ورگا سی ۔ آخری دور چ طلعت پاشا ، اسماعیل انور پاشا تے احمد جمال پاشا نے عالمی شہرت حاصل کیتی ۔ ایہہ تنوں تن پاشا اکھواندے سن ۔

پاکستان چ وی سبتوں وڈے حکومتی عہدے دا اردو چ سرکاری ناں وزیراعظم اے ۔

## ہور ویکھو

* سلطنت عثمانیہ

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:یورپ
پورٹ سعید

پورٹ سعید (عربی:بور سعید) اتلے چڑھدے مصر دj اک اہم سمندری اڈہ اے جیہڑا نہر سوئز دے نیڑے  اے ۔ شہر دی آبادی 5 لکھ اے ۔

مچھیاں پھڑنا، کیمیکل ، کھان پین دیاں شیواں تے سگرٹ پورٹ سعید دے وڈے نیں ، جدوں کہ مصر دی اہم پیداوار کپاہ تے چول دی باہرلے دیس پیجن دا گڑھ وی ایہو شہر اے ۔ اس دے علاوہ پورٹ سعید نہر سوئز توں لنگھن آلے سمندری جہاز چ ایندھن بھرن لئی وی مرکزی حیثیت رکھدا اے ۔

گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دا جغرافیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تن پاشا

**تن پاشا** ، سلطنت عثمانیہ دے آخری چ مجموعی طور تے اینہاں تن اہم وزیراں نوں آکھئیا جاندا سی جہڑے 1913ء توں لے کے پہلی وڈی لڑائی دے خاتمے تک سلطنت عثمانیہ دے عملا حاکم سن ۔ اینہاں چ وزیر داخلہ محمد طلعت پاشا (1874ء- 1921ء) ۔ وزیر جنگ اسماعیل انور پاشا (1881ء - 1922ء) تے وزیر خارجہ احمد جمال پاشا (1872ء- 1922ء9 شامل سن ۔ ایہہ تنوں پہلی جنگ عظیم دے دوران سلطنت عثمانیہ دی اہم ترین شخصیتاں سن ۔ اینہاں تناں دا ترک جرمن اتحاد تے جنگ عظیم اول چ ترکی دی شرکت چ اہم ترین کردار سی ۔

معاہدہ مدروس دے مگروں ایہہ تنوں قسطنطنیہ توں فرار ہو گئے ۔ 20-1919ء چ ترک فوجی عدالت نے اینہاں دی غیرموجودگی چ اینہاں نوں سزائے موت سنائی ۔ بعد چ طلعت پاشا تے احمد جمال پاشا آپریشن نیمیسس چ مارے گئے ، جدوں کہ اسماعیل انور پاشا روسی خانہ جنگی دے دوران وچکارلے ایشیا دے لوکاں دی روس دے خلاف بسماچی تحریک دی قیادت کردے ہوئے تاجکستان چ اک روسی فوجی دے ہتھوں مارے گئے ۔ کہئیا جاندا اے انور دا قتل وی آپریشن نیمیسس دا حصہ ای سی ۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
نوجوانان ترک

thumb|200x200px|پیرس چ نوجوانان ترک (عثمانی حزب اختلاف) دا 1902ء چ پہلا اجلاس
نوجوانان ترک (ترکی بولی:جون ترک لر) سلطنت عثمانیہ چ اصلاحات دے حامی مختلف گروہاں دا اتحاد سی ۔ نوجوانان ترک انقلاب دے ذریعے ای سلطنت دوجے آئینی دور چ داخل ہوئی ۔ ایہہ تحریک 1889ء چ پہلے فوجی طلبہ چ پھیلی تے فیر سلطان عبدالحمید II دے استبدادی رویہ دے پاروں اگے پھیلدی چلے گئی ۔ 1906ء چ باضابطہ طور تے جمیت اتحاد و ترقی دے ناں نال خفیہ طور تے وجود چ آون آلا گروہ نوجوانان ترک دے بیشتر ارکاں تے ای مشتمل سی ۔ 

نوجوانان ترک دے تن پاشےآں]] نے 1913ء دی بغاوت توں پہلی وڈی لڑائی دے خاتمے تک سلطنت عثمانیہ تے حکومت , کیتی ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1889ء
دریائے سواں

**دریائے سواں** (Soan River) پنجاب دا اک چھوٹا دریا اے جیہڑا پنجاب پٹھار وچ واقع اے ۔ ایہ مری دیاں پہاڑیاں توں نکلدا اے تے ضلع اسلام آباد ، ضلع راولپنڈی، ضلع تلا گنگ تے ضلع میانوالی توں گُزردا ہویا کالا باغ دے کول اِنڈس دریا وچ جا ڈگھدا اے ۔ ایس دریا دی لمبائی 250 کلومیٹر اے ۔

گٹھ:پنجاب دے دریا
گٹھ:پاکستان دے دریا
گٹھ:دریا
گٹھ:پنجاب
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دے پہاڑی نالے
گٹھ:پنجاب دے ندی نالے
عالمی بنک

عالمی بنک یاں عالمی بنک گروپ کل پنج عالمی تنظیماں تے مشتمل اے ۔ جہڑیاں رکن دیساں نوں غربت دے خاتمے لئی قرضہ فراہم کردیاں نیں یاں اس لئی مشورے دیندیاں نیں ۔ اس دا قیام برٹین وڈز دے معاہدے دے تحت 27 دسمبر 1945ء چ عمل چ آئیا سی ۔ اس نے 25 جون 1946ء چ کم شروع کیتا ۔ اسدیاں پنج ذیلی تنظیماں ایہہ نیں ۔

* بین الاقوامی بنک برائے تعمیر و ترقی ۔

* بین الاقوامی مالیاتی شرکت ۔

* بین الاقوامی انجمن برائے ترقی ۔

* کثیر الفریق گماشتگی برائے ضمانت سرمایہ کاری ۔

* بین الاقوامی مرکز برائے تصفیہ تنازعات سرمایہ کاری ۔

انہاں چ پہلا ادارہ 1945ء ہچ بنئیا ، باقی مگروں ہولی ہولی بنے ۔ عالمی بنک دا بوہتا تعلق ترقی پزیر دیساں دی ترقی خصوصا انسانی جیون نوں بہتر بناون ، تعلیم ، زراعت نوں ترقی دیون تے ذرائع رسل و رسائل نوں ترقی دیون دے نال نیں ۔ اگرچہ کجھ لوکاں دے خیال چ عالمی بنک اس سلسے چ وڈیاں طاقتاں دے مفاد دے مطابق کم کردا اے تے اس دی قرضے دی فراہمی کجھ ایہو جہی شرطاں تے مبنی ہندی اے جہڑیاں ترقی پزیر دیساں دے مفاد دے مطابق نئیں ہندیاں ۔ آخری دوہنے ادارے حکومتاں دے علاوہ شخصی ادارےآں نوں وی قرضے تے ضمانتاں مہیا کردے نیں ۔

گٹھ:بنک
گٹھ:بینک
غیاث الدین بلبن

راج ویلہ 1266ء توں 1286ء ۔

**غیاث الدین بلبن** دلی دے غلام ٹبر دا اٹھواں سلطان سی۔ اوہنے 1266 توں 1286 تک دلی سلطنت تے راج کیتا۔ اوہ غلام بنا کے ہندستان لیائیا گئیا ، سلطان التتمش نے اسنوں ملیں لئیا۔ اس نے اپنے راج ویلے چ وڈے سرداراں دا زور توڑ کے دلی راج نوں تکڑا کیتا ۔ بغاوتاں نوں مکا کے دیس وچ امن بنایا۔ اوہنے سلطنت دلی نوں چنگیز خان دے مگروں آنوالے منکول دھاڑیاں نون روکیا۔ اوہدا پتر منگولاں نال لڑدا ہویا ماریا گیا سی۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
بنیاباشی مسیت

بنیا باشی مسیت ، بلغاریہ دے راجگھر صوفیہ چ واقع اک مسیت اے ۔ ایہہ یورپ دیاں قدیم ترین مسیتاں چوں اک اے ، جہڑی 1576ء چ اوس ویلے اساری گئی جدوں صوفیہ سلطنت عثمانیہ چ شامل سی ۔ ایہہ مسیت عثمانی دور دے مشہور معمار سنان پاشا نے تعمیر کیتی ۔ اس مسیت دی سب توں اہم خصوصیت ایہہ وے کہ ایہہ قدرتی تتے(گرم) چشمےآں دے اتے اساری گئی اے ۔ ایہہ مسیت اپنے وسیع گنبد تے اچّے میناراں پاروں وی مشہور اے ۔ بنیا باشی صوفیہ دی کلی مسلم عبادت گاہ اے جس دی مسیت دی حثیت حالے تک قائم اے ۔ ایہہ بلغاریہ تے پنج صدیاں تک رہن آلے عثمانی دور دی یادگار اے ۔ ایہہ شہر چ ہزاراں مسلم باشندےآں لئی عبادت دے کم آندی اے ۔

## باہرلے جوڑ
* بانیا باشی مسیت 

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ

گٹھ:یورپ دیاں مسیتاں
گٹھ:مسجداں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
تارتار

**تارتار** آذربائیجان دا اک شہر اے ، انتظامی طور تے ایہہ ضلع تارتار چ شامل اے ۔ اسدی آبادی2008ء چ 19 ہزار دے نیڑے سی ۔ آبادی دے لحاظ نال ایہہ اک نکا شہر اے پر اسنوں سرکاری حثیت حاصل اے ۔

گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
کیومرث

**شمس الدین کیومرث** (1290ء) دلی دے غلاماں ٹبر دا آخری بادشاہ سی ۔ اوہ مغزالدین کیقباد(1286ء - 1290ء) دا پتر سی تے اپنے پیؤ دی بیماری تے بعد چ خلجی سرداراں ولوں اسدے قتل دے بعد دلی دے تخت تے بیٹھا ۔ پر جلال الدین فیروز خلجی اسنوں اقتدار ٹوں لاہ کے خود تخت تے بیہہ گئیا ۔ اینچ سلطنت دلی دے پہلے ٹبر دی حکومت دا خاتمہ ہوگئیا ۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:بادشاہ
مریم جمیلہ

**مریم جمیلہ** ( پیدائشی ناں : مار‍گریٹ مارکس) معروف ، لکھاری ، صحافی ، شاعرہ تے مضمون نگار نیں ، جہڑیاں 23 مئی 1923ء چ امریکہ دے شہر نیو یارک دے اک یہودی ٹبر چ پیدا ہوئیاں ۔ دکھنی افریقہ دے شہر ڈربن دے اک مسلم ڈائجسٹ لئی تحریراں لکھن دے بعد اوہناں نے 24 مئی 1961ء چ اسلام قبول کر لئیا ۔ جمیلہ اسلام دے حوالے نال دو درجن کتاباں دی مصنفہ نیں ۔ اوہ پاکستان دے سید ابوالاعلی مودودی دی تعلیمات توں بے حد متاثر سن ۔ اس لئی اسلام قبول کرن دے بعد اوہناں نے پاکستان چ سکونت اختیار کیتی ۔

انہاں دے اسلام قبول کرن دی وجہ مسلم ڈائجسٹ چ سید مودودی دا چھپن آلا مضمون **حیات بعد موت** سی جس دے بعد اوہناں نے 5 دسمبر 1960ء چ سید مودودی نال خط راہیں پہلا رابظہ کیتا ۔

1962ء چ اوہ لہور آئیاں تے مودودی تے اسدے ٹبر نال ملیاں ۔ بعد چ اوہناں نے پاکستان چ ای محمد یوسف خان ناں دے بندے نال ویاہ کر لئیا ۔

اوہ محمد مارمادوک پکتھال دے ترجمہ قرآن تے محمد اسد دی یہودیت چھڈ کے اسلام ول آن دی کہانی توں بے حد متاثر سن ۔

مریم جمیلہ اج کل لہور چ رہائش پزیر نیں ۔

گٹھ:نو مسلم
گٹھ:امریکی مسلمان
گٹھ:امریکہ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
نیولتھک

نیولتھک (عربی : نوحجری ؛ فارسی: نوسنگی) یاں جدید پتھر دا زمانہ ، بنی نوع انسان دی قدیم تریخ چ پتھردے زمانے دے آخری دور نوں آکھئیا جاندا اے ، جہڑا پالیولتھک تے میٹرولتھک دوراں دے بعد آندا اے ۔ ایہہ اوہ دور سی جدوں انسان نے اپنی ضرورتاں پوریاں کرنے لئی زراعت دا آغاز کیتا تے پتھر دے بعد دھاتی سنداں(اوزاراں) دی تیاری تے ورتوں سکھی۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
تبت پٹھار

چڑھدے ایشیا دی اک وڈی پٹھار اے ۔ ایہ تبت تے چین دے صوبا شنگھائی تے لداخ تک پھیلی ہوئی اے ۔ ایہنوں دنیا دی چھت وی آکھیا جاندا اے ۔ کیونکہ ایس پٹھار دی اوسط اُچای 4500 میٹر اے ۔ ایہ جگ دی سبھ توں وڈی تے اُچی پٹھار  اے جیہدا رقبا 25 لکھ مربع کلومیٹر اے یعݨی امریکا دی ریاست ٹیکساس یا فرانس توں 4 گنا ودھ ۔

## تریخ
ایہ پٹھار ساڈھے 5 کروڑ سال پہلاں ہند آسٹریلوی پرت تے یوریشین پرت دے آپس وچ ٹکرواݨ نال وجود وچ آئی سی تے ایہہ عمل حلے وی جاری اے ۔
## جغرافیا تے موسم

پٹھار دے اُبھے تے اُبھے لہندے علاقے بوہتے ٹھنڈے تے خشک نیں تے انتہائی اُبھا لہندا علاقا سمندر دی پدھر توں 5 ہزار میٹر اچا اے ۔ جتھے فضا وچ سمندری سطح دے مقابلے وچ صرف 60 فیصد آکسیجن ہُندی اے تے سال دا اوسط درجا حرارت 4 ڈگری سینٹی گریڈ اے ۔  سردیاں وچ درجا حرارت منفی 40 ڈگری سینٹی گریڈ تک ڈگھ جاندا اے ۔ ایس قدر سخت موسم پاروں ایس پٹھار دا انتہائی اُبھا لہندا علاقا براعظم ایشیا دا سبھ توں گھٹ آباد تے انٹارکٹکا تے اُبھے گرین لینڈ مگروں دنیا دا تیجا سبھ توں گھٹ آباد علاقا اے ۔

## تبت پٹھار توں نکلݨ آلے دریا

تبت پٹھار جگ دے کئی وڈے دریاواں دا منبع اے ۔

* دریائے یانگزے ۔

* دریائے زرد ۔

* دریاۓ سندھ ۔

* دریائے ستلج ۔

* دریائے برہم پتر ۔

* دریائے میکانگ ۔

* دریائے اراوتی ۔

## ہور ویکھو

* تبت

* چین

* ہمالیا

* تکلامکان

## نوٹ

1۔ اٹلس آف ورلڈ ہسٹری (1998ء) ہرپر گولنز ، صفحا 39 ۔

2۔ نیچرل ورلڈ:صحرا نیشنل جیوگرافک ۔

3۔ ڈیوڈ ملر۔ *[http://www.asianart.com/exhibitions/miller/index.html تبت تے بھوٹان دے خانہ بدوش]*

## حوالے

* پیٹر ہوپکرک ۔ دنیا دی چھت وچ خفیا داخلے:تبت دی خفیا کھنگال (1983ء)

## باہرلے جوڑ

* پتلی برف تے

* زمین یاں گرمیاں دا خاتما 

* ''دنیا دی چھت'' گویڑ لاوݨ وچ مدد کردی آ کہ کداں ساڈا سیارا بݨیا 

* پلیٹیو پرسپکٹیوز (بین الاقوامی این جی او)

* تبت دے پکھی واساں دیاں مورتاں

گٹھ:چین
گٹھ:چین دا جغرافیہ

گٹھ:ایشیا دا جغرافیا
گٹھ:پٹھار
تاؤ مت

ایہہ چین دا اک پرانا تے مکمل طور تے اک چینی مذہب اے ۔ اس دا بانی چڑھدے ہان عہد چ صوبہ چیانگسو دا اک باشندہ چانگ تائولنگ سی ۔ اس مذہب دے پیروکار لاوزی (604 ق م) نوں اپنا دیوتا تے اسدی کتاب تائوتہہ چنگ (تاؤمت دیاں بنیاداں) نوں اپنا عقیدہ قرار دیندے نیں ۔
تولی خان

تولی خان(1190ء توں1230ء) چنگیز خان دا سبتوں نکا اتے پسندیدہ پتر سی۔ انگریزی اسنوں Tolui Khan دے ناں نال جاݨیا جاندا ہے۔

## تریخ

اپنے پیؤ دے حکم نال اسنے نیشاپور ، ہرات تے مرو دے علاقے فتح کیتے ۔ اسدی موت اپنے پیؤ دے جیوندیاں ہی 1230ء چ ہوئی ۔

## اولاد

تولی خان دی اولاد یوان مغل کہلا‏ندی سی ۔ تبت چ جا کے دلائی لامہ مشہور ہوئے ۔ تولی دے پتر قبلائی خان دا راجگھر "بائع" شہر سی ۔ تولی خان دا پتر منکو تخت تے بیٹھا اتے اسنے اپنے بھائی ہلاکو خان نوں اک وڈی فوج دے کے ایران تے عراق دے علاقے فتح کرن لئی گھلیا ۔ ہلاکو خان اَتے اوہدی اولاد ایران اَتے عراق تے حکمران رہی اَتے بعد چ ایہناں نے اسلام قبول کر لیا ۔ محمود خان غازان اینہاں چوں پہلا مسلمان حکمران سی ۔ چین ، منگولیا اَتے کوریا چ تولی خان دی اولاد نے بدھ مت اختیار کر لیا ۔

## جغرافیہ

تولی خان نوں اپنے پیو چنگیز خان ولوں کوریا ، تبت اتے منگولیا دا علاقہ دتا گیا ۔
## ہور ویکھو

* قبلائی خان
* ہلاکو خان
* ایل خانی سلطنت
* چنگیز خان

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ہند یورپی بولیاں

**ہند-یورپی بولیاں** بولیاں دی اک ٹولی اے۔ جس دے وچ دنیا دیاں ۴۴۹ بولیاں ہیگیاں نیں ۔ 

**ہند۔ یورپی زباناں** (Indo-European Languages) دنیا دا اک اہ‏م خاندان زبان ا‏‏ے۔ اس لسانی گروہ وچ اج د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ بولے جانے والی زباناں شام‏ل نيں۔ ایہ ساڈھے چار سو تو‏ں کچھ زیادہ زباناں دا اک خاندان ا‏‏ے۔ انھاں اک خاندان وچ انہاں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ہند۔ یورپی زباناں دے خاندان دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دنیا وچ کِسے وی تے زباناں دے خاندان دے بولنے والےآں تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ جغرافیائی لحاظ تو‏ں وی زباناں دا ایہ خاندان دنیا دے اک وسیع رقبہ اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

بولیاں دی اس ٹولی دیاں وڈیاں بولیاں انگریزی، جرمن، پنجابی، اردو، فرانسیسی ، ہسپانوی ، پرتگیزی ، اطالوی ، روسی، فارسی، دری ، پشتو، سندی، ہندی ، مراٹھی ، کشمیری تے بنگالی بولیاں ہے گیاں نیں۔ اینہاں بولیاں دے بولن آلے دی گنتی ۱ ارب ۷۰ کروڑ توں ودھ اے ۔
## ہند یورپی بولیاں دی تریخ
ہندستان تس یورپ دیاں بولیاں چ مماثلت ہندستان چ ۱۶ویں صدی عیسوی چ آن آلے یورپیاں نے لبھی ۔ ۱۵۸۳ء چ گوا چ اک انگریز مشنری ، تھامس سٹیفنز ، نے ہندستانی بولیاں تے ، یونانی تے لاطینی وچکار مماثلت نوٹ کیتی ۔ اپنے ایہہ مشاہدے اسنے اپنے بھائی نوں لکھے اک خط چ لکھے ۔
قدیم بولی سنسکرت بارے سبتوں پہلے فلیپو ساسیتی (فلورنس ، اٹلی چ ۱۵۴۰ء چ جمیا) نے لکھیا ، جہڑا اک تاجر سی تے ہندستان چ آیا ۔ اسنے سنسکرت تے اطالوی بولی چ کجھ مشترک لفظ مشاہدہ نوٹ کیتے ۔
 
## ہند۔ یورپی زباناں د‏‏ی لسٹ
ہند۔ یورپی زباناں د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔ اس وچ ایتھنولوک د‏‏ی خاندان بندی نو‏‏ں مدِنظر رکھیا گیا اے  مگر اناطولیائی زباناں تے تخارستانی زباناں دا وادھا کيتا گیا اے جو ہن ناپید نيں تے ایتھنولوک وچ انہاں دا ذکر نئيں ا‏‏ے۔




## گروہ بندی
اس خاندان د‏‏ی اہ‏م زباناں اردو، بنگالی، ہندی، پنجابی، پشتو، فارسی، کردتی، روسی، آلمانی، فرانسیسی، ڈینسک، ولندیزی تے انگریزی نيں۔

## ہور ویکھو
* زبان
* لسانیات
* خاندانہائے زبان

## باہرلے جوڑ
* ہند یورپی اشتقاق الفاظ ڈکشنری
* فن بولی چ محفوظ مڈھلے ہند یورپی الفاظ
* http://books.google.com/books?id=J3RSHWePhXwC&printsec=frontcover&dq=indo-aryan+languages#v=onepage&q&f=falseتریخ
* زباناں د‏‏ی ایتھنولوک خاندان بندی

## حوالے

گٹھ:ہند یورپی زباناں
گٹھ:خاندانہائے زبان
گٹھ:فہرستاں (لسانیات)
گٹھ:ہند یورپی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایران دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
یاسر عرفات

یاسر عرفات (24 اگست 1929ء توں 10 نومبر 2004ء) فلسطینی حریت پسند گروپ پی ایل او دا سربراہ تے فلسطینی صدر سی ۔ یاسر عرفات دے مطابق اوہ یروشلم(بیت المقدس) چ جمئیا پر کجھ اطلاعاں موجب اوہ مصر دے شہر کیرو چ جمئیا ۔ عرفات دے سارے بھین بھائی کیرو چ ای رہندے رہے تے اوتھے ای مرے ۔ یاسر عرفات نے کیرو یونیورسٹی توں انجنئرنگ دی تعلیم حاصل کیتی ،۔ اوہناں نے اپنی جدوجہد دا آغاز 1956ء چ فتح تحریک شروع کر کے کیتا ۔ جس دے بعد اسنے 1966ء چ پی ایل او دی بھاگ دوڑ سمبھالی ۔ یاسر عرفات نے اپنی جوانی فلسطین دی آزادی لئی جدوجہد کردے ہوئے گزاری تے ویاہ جیون دے آخری حصے چ سوہا ناں دی زنانی نال کیتا ۔ یاسر عرفات دی اکلوتی اولاد اسدی دھی اے جہڑی 1996ء چ فرانس چ جمی تے ہن اپنی ماں نال فرانس چ رہندی اے ۔

عرفات نے 1974ء چ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی چ چھاپہ مار دی وردی چ تریخی خطاب کیتا ۔ اسنے سارا جیون خطرےآں نال کھیڈدے ہوئے لنگھائیا تے جدوں 1982ء چ اسرائیل نے بیروت تے حملہ کیتا اوہ اوس ویلے بیروت چ موجود سی ۔ اسرائیل دا کہنا اے کہ اسنے بیروت چ روس دے سفارت خانے چ لک کے جان بچآئی سی ۔ یاسر عرفات نے اپنی جدوجہد دے دوران کویت ، تیونس ، لبنان دے علاوہ کئی ملکاں چ قیام کیتا ۔ اس تے کئی قاتلانہ حملے وی ہوئے ۔ اسرائیل نے تیونس چ پی ایل او دے ہیڈکواٹر تے حملہ کیتا پر یاسر عرفات اس حملے چ بچ گئیا ۔

اردن دی حکومت نے 1986ء چ راجگھر عمان ج اسدے دفتراں نوں بند کر دتا ۔ 1988ء چ امریکہ نے فلسطینی رہنما نوں اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نال خطاب کرن توں روکن لئی اسنوں امریکہ دا ویزہ دین توں انکار کر دتا بعد چ اسنے جنیوا چ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نال خطاب کیتا ۔

یاسر عرفات نے 1988ء چ امریکی یہودیاں دے نال اک مشترکہ بیان چ اسرائیل دے وجود نوں منن دا اعلان کیتا ۔ 1990ء دی دہائی چ یاسر عرفات نوں امن دے کئی انعاماں نال نوازئیا گئیا ۔ اسنوں اسرائیلی وزیراعظم رابن اسحاق تے وزیر خارجہ شمعون پیریز دے نال مشترکہ امن دا نوبل انعام دتا گئیا ۔ دکھنی افریقہ دے رہنما نیلسن منڈیلا نے وی فلسطینی رہنما نوں کیپ ہوپ انعام دتا ۔

40 ورہےآں توں ودھ جلاوطنی دے مگروں 1994ء چ اوہ فلسطین واپس پرت آئیا ۔ اسنے اسرائیل دے نال اک امن سمجھوتہ کیتا جس دے تحت فلسطین نیشنل اتھارٹی قائم ہوئی ، بعد چ یاسر عرفات نے دو سال رام اللہ چ محصور زندگی گزاری پر باوجود اسرائیلی حملےآں دے اسنوں چھڈن تے کدے وی تیار نئیں ہوئے ۔

اس دا پیرس دے نیڑے اک ہسپتال چ انتقال ہوئیا ۔ کجھ لوکاں دے مطابق اسنوں زہر دتا گئیا سی تے ہسپتال دی رپورٹ وی اسدے ٹبر نوں نئیں دتی گئی ۔ یاسر عرفات نوں غزہ چ اسدے کمپاؤنڈ دے نیڑے دفن کیتا ئیا ، تے اسدا نماز جنازہ مصر چ پڑھائیا گئیا ، جس چ دنیا دے بوہت سارے سربراہان مملکت نے شرکت کیتی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مسلم بن الحجاج

مسلم بن الحجاج حدیثاں دی کتاب صحیح مسلم دے لکھاری سن۔ علمائے اسلام دا اگرچہ ایہہ فیصلہ اے کہ قرآن مجید دے بعد امام بخاری دی کتاب صحیح بخاری دا مرتبہ اے تے فیر اسدے بعد صحیح مسلم دا ۔ اس نال امام مسلم دی عظمت دا اندازہ ہو جاندا اے ۔ پر کجھ علماء دا ایہہ وی خیال اے کہ صحیح مسلم دا درجہ جے صحیح بخاری توں اچا نئیں تے اسدے برابر ضرور اے ۔ کیونجے صحیح مسلم دیاں حدیثاں وی کافی تحقیق دے بعد جمع کیتیاں گئیاں نیں ، تے بعض اعتباراں نال امام مسلم دا درجہ امام بخاری نالوں ودھ اے ۔

## جیون
امام مسلم دا پورا ناں ابوالحسن مسلم بن الحجاج بن مسلم القشیری بن دردین سی ۔ ابوالحسن اسدی کنیت سی تے عساکرالدین لقب سی ۔ قبیلہ بنوقشیر نال اسدا تعلق سی ، جہڑا عرب دا اک مشہور ٹبر سی ۔ ایران چ خراسان دا مشہور شہر نیشاپور اسدا وطن سی ۔ امام مسلم 203ھ یاں 206ھ چ پیدا ہوئے ، پر بوہتے علماء تے مورخاں دی تحقیق ایہہ وے کہ اوہ 206ھ چ جمے ۔ امام نووی شارح صحیح مسلم لکھدا اے کہ امام مسلم 206ھ چ پیدا ہوئیا ، 55 سال دی عمر پائی تے 24 رجب 261ھ نوں اتوار دے دن شام دے ویلے وفات پائی تے نیشا پور چ دفن ہوئے ۔

## تعلیم تے تربیت

امام مسلم نے والدین دی نگرانی چ بہترین تربیت حاصل کیتی تےاس پاکیزہ تربیت دا ای ایہہ اثر سی کہ ابتدائے عمر توں آخری ساہ تک آپ نے پرہیزگاری تے دینداری دا جیون بسر کیتا ۔ کدے وی کسے نوں اپنی زبان توں برا نا آکھئيا ۔ ابتدائی تعلیم نیشاپور توں حاصل کیتی ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:ایران
گٹھ:محدث
ابن باجہ

اسدا پورا ناں :ابو بکر بن یحیی بن الصا‏غ التجیبی" اے تے ابن باجہ دے لقب نال مشہور ہوئیا ۔ اوہ اندلس چ عرب دے سبتوں پہلے مشہور فلسفی سن ۔ فلسفہ دے علاوہ اوہ سیاست ، طبیعات علم فلک(فلکیات) ریاضی ، موسیقی تے طب چ وی مہارت رکھدا سی ۔ خاص طور تے علم طب چ اسقدر شہرت پائی کہ اسدے ہم عصر طبیب اس نال حسد کرن لگے تے اک سازش دے تحت اسنوں زہر دے دتا گئیا ، جس نال اوہ فاس (مراکش) چ 529 ہجری چ انتقال کر گئیا ۔

ابن ابی اصیبعہ تن مختلف زمرےآں ( شررحات ارسطو طالیس ، تصنیفات اشراقیہ ، طبی تصنیفات) چ اسدیاں 28 تصنیفاں دسدے نیں ۔ اس دیاں طبی لکھتاں ایہہ نیں ۔

* کلام علی شیء من کتاب الادویہ المفردہ لجالینوس ۔

* کتاب التجربتین علی ادویہ و افد ۔

* رازی دی کتاب "الحاوی" دی "اختصار الرازی" دے ناں نال اختصار ۔

* کلام فی المزاج بما ہو طبی ۔

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:اندلسی مسلمان

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
نیلی مسیت

دنیا بھر چ کئی مسیتاں نیلی مسجد دے طور تے معروف نیں ،جنہاں چ سبتوں مشہور ترکی دے شہر استمبول دی سلطان احمد مسجد اے ۔

اس دے علاوہ ملائشیا دے شہر عالم شاہ چ واقع سلطان صلاح الدین عبدالعزیز مسیت وی نیلی مسجد دے طور تے جانی جاندی اے ۔

اینہاں دے علاوہ افغانستان دے شہر مزار شریف چ واقع روضہ شریف ، ایران دے شہر تبریز دینیلی مسجد، مصر دے راجگھر قاہرہ دی نیلی مسیت تے آرمینیا دے راجگھر یریوان دی نیلی مسجد وی ایسے ناں دیاں مسیتاں نیں ۔
thumb|سلطان احمد مسجد

thumb|سلطان صلاح الدین عبد العزیز مسجد

اپنے متعلقہ لیکھ اتے جاؤ: 

*سلطان احمد مسجد 
*سلطان صلاح الدین عبد العزیز مسجد
*روضۂ شریف
*نیلی مسیت ، تبریز
*نیلی مسجد، قاہرہ 
*نیلی مسجد، یریوان 

گٹھ:مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:عبادت گاہاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
آل طاہر

**آل طاہر** (فارسی: سلسلہ طاہریان) 821ء توں 873ء تک اتے چڑھدے تاجیک هراتی علاقے خراسان تے حکومت کرن آلا اک ٹبر سی ، جس دی حکومت چ موجودہ ایران ، افغانستان ، تاجکستان ، ترکمانستان تے ازبکستان دے علاقے شامل سن ۔ طاہری حکومت دا راجگھر نیشاپور سی ۔

اوداں تے ایہہ ٹبر خلافت عباسیہ نوں تسلیم کردا سی پر حقیقت چ طاہری آزاد سن ۔ اس حکومت دا بانی طاہر ابن حسین سی ، جسنوں عباسی خلیفہ مامون الرشید نے خراسان دا مستقل والی مقرر کیتا سی ۔ متوکل باللہ دے مرن مگروں اس حکومت نے خودمحتاری حاصل کر لئی ۔

طاہری ٹبر دے حکمراناں چوں طاہر دے پتر عبداللہ نے اپنی سخاوت ، تدبر تے دانش مندی تے رعایا پروری دی وجہ توں بوہت شہرت حاصل کیتی ۔ عبداللہ بن طاہر اپنے کارنامےآں دے لحاظ نال برامکہ توں کسے طرح وای گھٹ نئیں سی ۔

طاہری حکومت نوں خلافت عباسیہ توں آزاد ہون آلی پہلی ریاست سمجھئیا جاندا اے ۔ 873ء چ صفاریاں نےاس حکومت دا خاتمہ کر دتا ۔

## آل طاہر دے حکمران

طاہریاں چ تھلڑے حکمران لنگھے نیں ۔

* طاہر بن حسین 821ء توں 822ء ۔
* طلحہ  822ء توں 828ء ۔
* عبداللہ بن طاہر 828ء توں 845ء ۔
* طاہر ثانی  845ء توں 862ء ۔
* محمد خراسانی 862ء توں 873ء ۔

## حوالے

*1 تاریخ الدول الاسلامیہ المستقلہ از عبدالحمید حمودہ طبع قاہرہ صفحہ 30-40

## ہور ویکھو

* برامکہ
* خلافت عباسیہ
* بنی بویہ

گٹھ:خلافت عباسیہ
گٹھ:ایران دی تریخ
گٹھ:ایران
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
آگسٹس

آکیٹوین **آگسٹس** ۔ روم دا شہنشاہ ، جولیس سیزر دی بھین دا پوتا ۔ پیؤ دے مرن مگروں جولیس سیزر نے اسنوں اپنا پتر تے وارث بنا لئیا ۔ سیزر دے قتل 44 م پ چ روم آئیا تے انتھونی دے نال مل کے مجلس ارباب ثلاثہ بنائی ۔ 42 ق-م چ انتھونی نال مل کے بروٹس نوں شکست دتی ۔ 40 ق-م چ اپنی بھین اوکٹاویا دا ویاہ اینٹنی نال کیتا ۔ بعد چ اسدی اینٹنی نال وی وگڑ گئی تے چھوٹیاں چھوٹیاں لڑائیاں دے بعد آخر چ 31 ق-م چ اینٹنی تے قلوپطرہ نوں شکست دتی ۔ 27ق-م چ رومن سینٹ ولوں اسنوں آگسٹس (واجب التعظیم) دا خطاب دتا گئیا ۔ اسنے زرعی اصلاحات کیتیاں تے کجھ مفید قنون وی نافذ کیتے ۔ اس دے دور نوں لاطینی ادب دا سنہری دور آکھئیا جاندا اے ۔ ورجل ہورس تے لیوی ورگے وڈے شاعر اس دے ہم عصر سن ۔ ایہہ خود وی ادیب سی ۔ حضرت عیسی علیہ سلام اسدے عہد چ پیدا ہوئے ۔ اگست دا مہینہ ایسے دے ناں نال منسوب اے ۔

## باہرلے جوڑ
* آگسٹس دا جیون

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:رومی سلطنت
گٹھ:بادشاہ
ازوف سمندر

**ازوف سمندر** کالا سمندر دا اتلا حصہ اے۔ ایہدے اتر چ یوکرین ، چڑھدے چ روس تے لہندے چ جزیرےورگا کریمیا چ گھرئیا ہوئیا اے۔ 

ایہہ سمندر 340 کلومیٹر لمبا تے 135 کلومیٹر چوڑا اے تے 37 ہزار 555 مربع کلومیٹر رقبے تے پھیلیا ہوئیا اے۔ اس چ ڈگن آلے اہم دریاواں چ دریائے ڈون تے دریائے کوبان نیں۔

ایہہ دنیا دا سب توں گھٹ ڈوہنگا سمندر اے ، جس دی مدری ڈونگائی 13 میٹر اے تے ودھ توں ودھ ڈونگائی 15.3 میٹر اے۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
ایوب سلطان مسیت

ایوب سلطان مسیت ترکی دے شہر استمبول چ واقغ اک مسیت اے ، جہڑی شاخ زریں دے نیڑے پرانے شہر قسطنطنیہ دی فصلاں دے باہر واقع اے ۔ ایہہ تھاں استمبول شہر دے یورپی حصے دے موجودہ ضلع ایوب چ اے ۔ ایہہ مسیت 1453ء چ سلطنت عثمانیہ دے ہتھوں قسطنطنیہ دی فتح دے مگروں 1458ء چ اساری گئی سی ۔ ایہہ مسیت عین اوس تھاں تے اساری گئی اے جتھے صحابی رسول صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم حضرت ابو ایوب انصاری رضی اللہ عنہ (ترک: ایوب سلطان) 670ہجری چ محاصرہ قسطنطنیہ دے دوران شہید ہوگئے سن ۔ اینہاں دا مزار ترکاں لئی انتہائی مقدس تے پر عقدت مقام اے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ

گٹھ:یورپ دیاں مسیتاں
گٹھ:مسجداں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں اساریاں مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1458ء
ہوانگ سیانفان

جم: 13 نومبر 1899ء 

موت: 18 جنوری 1982ء 

ہوانگ سیانفان چین دا مشہور ماہر بشریات تے مورخ سی ۔

## جیون

اوہ 1899ء چ چین دے علاقے گوانکسی ج جمئیا ۔ اسدے ماں پیؤ بوہت غریب سن تے اسنے اپنا بچپن گوانگسی چ لنگھائیا ۔ تے مڈھلی تعلیم ٹین سین دے اک رتوائی سکول توں لئی ۔ 1926ء چ گریجوئیشن کرنے دے مگروں ہور تعلیم لئی بیجنگ گئیا ۔ 1926ء توں 1935ء تک بیجنگ یونیورسٹی چ تعلیم حاصل کیتی ۔ 1935ء توں 1937ء تک جاپان چ ٹوکیو یونیورسٹی چ تعلیم حاصل کیتی ۔ اوس ویلے چین سیاسی افراتفری دا شکار سی ۔ اوہ 1937ء چ واپس چین پرتئیا تے گوانکسی یونیورسٹی چ استاد لگ گئیا ۔ 1941ء چ بطور پروفیسر سونیاتسن یونیورسٹی چلا گئیا ۔ 1949ء چ گوانگسی یونیورسٹی چ ڈین آف ایجوکیشن مقرر ہوئیا ۔ 1953ء توں 1982ء تک اوہ بطور پروفیسر کالج آف گوانگسی نال منسلک رہئیا ۔

گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فراسکاتی

فراسکاتی اٹلی دا اک قصبہ تے کمونے اے جہڑا اٹلی دے علاقہ لازیو دے صوبہ روما چ واقع اے ۔ قصبہ اٹلی دے راجگھر روم دے لہندے دکھن چ 20 کلومیٹر دے فاصلے تے البان دیاں چ پرانے شہر تسکولم دے نیڑے واقع اے ۔ شہر دا رقبہ 22 مربع کلومیٹر اے تے دسمبر 2005ء دے مطابق آبادی 20،149 اے ۔ شہر سمندر دی پدھر توں 320 میٹر دی بلندی تے واقع اے ۔ 

شہر دیاں ویکھن لائق تھانواں چ 17ویں صدی دا تعمیر شدہ سینٹ پیٹر گرجا ، جیسو گرجا ، بشب دا محل ، سانتا ماریا ویواریو گرجا شامل نیں ۔ اس دے علاوہ شہر چ دو عجائب گھر ، کارڈینل جیولیعیلمو ماسائعیہ دا ایتھوپیائی عجائب گھر تے سیوک آرکیالوجیکل عجائب گھر وی نیں ۔

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
شاہراہ قراقرم

شاہراہ قراقرم پاکستان نوں چین نال ملاوݨ دا زمینی ذریعا اے ۔ ایہنوں قراقرم ہائی وے یا شاہراہ ریشم وی کہیا جاندا اے ۔ ایہ دنیا دے عظیم پہاڑی سلسلےآں کوہ قراقرم تے ہمالیا نوں عبور کردی اے ۔ درہ خنجراب دے مقام تے سطح سمندر توں اسدی بلندی 4693 میٹر اے ۔ ایہہ چین دے صوبہ سنکیانگ (مشرقی ترکستان) نوں پاکستان وچ گلگت نال ملاوندی اے ۔ ایہ جگ دی بلند ترین بین الاقوامی شاہراہ اے ۔
ایہ 20 سال دے عرصے وچ 1986ء وچ مکمل ہوئی سی ۔ ایہنوں پاکستان تے چین نے مِل کے بنایا اے ۔ ایہنوں تعمیر کردے ہوئے 810 پاکستانیاں تے 82 چینیاں نے اپنیاں جاناں دتیاں ۔ ایہدی لمبائی 1300 کلومیٹر اے ۔ ایہ کاشغر شہر توں شروع ہندی اے تے پاکستان وچ ہنزا ، نگر ، گلگت ، چلاس ، داسو ، بشام ، ایبٹ آباد ، ہری پور توں ہُندی ہوئی حسن ابدال دے مقام تے جی ٹی روڈ نال مل جاندی اے ۔
اِنڈس دریا ، دریائے گلگت ، دریائے ہنزا ، نانگا پربت تے راکا پوشی ایہدے نال نال واقع نیں ۔
ایہ شاہراہ ، کوہ قراقرم دے مشکل پہاڑی علاقے وچ بنائی گئی اے ایس لئی ایہنوں دنیا دا اٹھواں عجوبا وی کہیا جاندا اے ۔

پرانے ویلیاں دے اینہاں تجارتی رستیاں نوں مجموعی طور تے شاہراہ ریشم کہیا جاندا سی ،جہڑے چین نوں ایشیاۓ کوچک تے
رومی سمندر نال ملاندے سن ۔ ایہہ گزرگاہواں کل 8 ہزار کلومیٹر اُتے پھیلیاں ہوئیاں سن ۔ شاہراء ریشم دی تجارت مصر ، چین،بین النہرین، فارس ، برصغیر پاک و ہند تے روم دیاں تہذیباں دی ترقی دا اہم ترین عنصر سی تے جدید دنیا دی تعمیر چ اسدا کلیدی کردار رہیا اے ۔

## شاہراہ قراقرم دا افتتاح
شاہراہ ریشم یا شاہراہ قراقرم زمانہ قدیم ہی تو‏ں اک اہ‏م شاہراہ د‏‏ی اہمیت رکھدی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں چین د‏‏ی بہت ساریاں اجناس دنیا دے دوسرے خطےآں تک پہنچدتیاں سن چونکہ انہاں اجناس وچ خاص جنس ریشم ہی سی اس لئی اس شاہراہ دا ناں ہی شاہراہ ریشم پڑگیا سی۔ جدو‏ں چین د‏‏ی اجناس تجارت بحری راستے تو‏ں خلیج فارس تک پہنچنے لگياں تاں ایہ شاہراہ رفتہ رفتہ بند ہوگئی۔ قیام پاکستان دے بعد جدو‏ں عوامی جمہوریہ چین تے پاکستان وچ دوستی دے اٹُٹ رشتے استوار ہوئے تاں اس شاہراہ د‏‏ی ازسرنو تعمیر دا سوال وی سامنے آئے۔ 3 مئی 1962ء نو‏‏ں دونے دوست ملکاں نے اک معاہدے اُتے دستخط کيتے جس د‏‏ی رو تو‏ں 1969ء وچ شاہراہ ریشم دا اوہ حصہ بحال ہوگیا جو پاکستان د‏‏ی شمالی سرحد تک آتا سی۔ اس دے نال ہی اس قدیم شاہراہ د‏‏ی دوبارہ تعمیر دا آغاز وی ہويا تے پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد تو‏ں 62 میل دے فاصلے اُتے حویلیاں دا مقام اس شاہراہ دا نقطہ آغاز ٹہریا۔ کوئی 500 میل طویل ایہ عظیم شاہراہ، جسنو‏ں دنیا دا آٹھواں عجوبہ کہیا جاندا اے، 1978ء وچ مکمل ہوئی۔ اس شاہراہ د‏‏ی تعمیر وچ پاکستانی فوج دے انجینئرز تے چینی ماہرین نے اک دوسرے دے دوش بدوش کم کيتا۔ ایہ شاہراہ گلگت تے ہنزہ دے علاقےآں نو‏‏ں درہ خنجراب دے راستے وچ چین دے صوبہ سنکیانگ تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ ایہ سطح سمندر تو‏ں 15,100 فٹ بلند ا‏‏ے۔ اس عظیم شاہراہ قراقرم د‏‏ی تعمیر نو دا آغاز 16فروری 1971ء نو‏‏ں ہويا سی اورتعمیر مکمل ہونے دے بعد 18جون 1978ء نو‏‏ں افتتاح ہويا۔
## ہورویکھو
*شاہراہ ریشم

 

گٹھ:چین
گٹھ:چین دا جغرافیہ

گٹھ:سڑکاں
اکٹھا عرب لوکراج

اکٹھا عرب لوکراج (عربی: الجمھوریۃ العربیہ المتحدہ) 1958ء چ مصر تے شام دے اتحاد نال بنن آلی ریاست سی ۔ ایہہ 1961ء چ شام دے علیحدہ ہوون تک قائم رہی پر مصر 1971ء تک اس ناں نوں ورتدا رہئیا ۔

1956ء چ سوئز بحران دے مگروں مصر دے صدر جمال عبد الناصر دی مقبولیت تے عرب قوم پرستی توں متاثر ہو کے شام دے سیاسی تس عسکری رہنماواں دے اک گروہ نے دونہاں دیساں دے اتحاد دی اک تجویز پیش کیتی جس تے یکم فروری 1958ء چ عملدرآمد کیتا گئیا ۔

دونہاں دیساں دے صدراں جمال عبد الناصر تے شکری القوتلی نے مصر تے شام چ ریفرنڈم دے بعد 22 فروری 1958ء چ اتحاد دے معاہدے تے دستخط کیتے ۔ صدر جمال نوں ایس نویں لوکراج دا صدر منتخب کیتا گئیا تے قاہرہ راجگھر قرار دتا گئیا ۔ اک نواں وفاقی آئین وی تشکیل دتا گئیا ۔

اکٹھا عرب لوکراج دے جھنڈے تے دو تارے دونہاں ریاستاں دی نمائندگی کردے سن ۔ ایہہ پرچم اج وی شام ورت رہئیا اے ، جدوں کہ عراق چ وی ایسے قسم دا جھنڈا استعمال کیتا جاندا اے تاہم اس چ تن تارے نیں ۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:شام
گٹھ:شام دی تریخ
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دیاں بادشاہتاں
نمٹز کلاس طیارہ بردار جہاز

نمٹز کلاس طیارہ بردار جہاز امریکہ دے بحریہ چ شامل طیارہ بردار جہازاں دا اک جتھا اے ۔ ایہہ جگ دا سبتوں وڈا طیارہ بردار جہاز اے ۔ اینج دے امریکہ کول دس جہاز نیں ۔ اس چ 90 طیارےآں نوں ٹھہران دی گنجائش اے ۔ ایہہ ایٹمی ریکٹر|ایٹمی ریکٹراں]] دی توانائی نال چلدا اے ۔ اس چ 5700 تک دے عملے دی گنجائش اے ۔

اس چ جنگی طیارےآں نوں ڈیگن لئی سی سپیرو میزائل نصب نیں ۔ اس دے لمبائی 333 میٹر(1090 فٹ) اے ۔ اس دی رفتار 56+ کلومیٹر فی گھنٹہ اے ۔ اس کلاس دے اک جہاز دی قیمت ساڈھے 4 ارب امریکی ڈالر اے ۔ اسدی عمر 50 سال توں ودھ اے ۔ اسدا سالانہ خرچہ 16 کروڑ امریکی ڈالر اے ۔

گٹھ:امریکی فوج
گٹھ:امریکہ
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:سائنس
گٹھ:جنگی جہاز
فدک

**فدک** اک باغ دا ناں اے تے ایہہ زمین دا ٹکڑا عرب چ اج دے سعودی عرب دے اتر ج خیبر دے تھاں تے مدینہ توں 30 میل دے پینڈے تے ہیگا اے ۔

ایہہ باغ خیبر دی لڑائی ویلے مئی 629ء چ اللہ دے رسول محمد دی ملکیت چ آئیا ۔ محمد دے اس دنیا توں ظاہری پردہ کرن دے بعد آپ دی دھی فاطمہ نے اسنوں منگئیا ، پر ابو بکر تے عمر نے دین توں انکار کر دتا جے رسول دی وراثت نئیں ہوندی ۔ عثمان نے ایہہ باغ اپنے دور چ مروان بن الحکم دے حوالے کردتا سی ، اس دور چ باغ دی آمدنی 40 ہزار دینار سی ۔ عمر بن عبدالعزیز نے ایہہ بنو امیہ ولوں لوکاں دیاں مل ماریاں جائیداداں واپس پرتاندے ویلے فاطمہ دی اولاد نوں واپس پرتا دتا سی پر بعد چ آن آلے خلیفےآں نے مڑ واپس لے لیا ۔

## باہرلے جوڑ
* شیعہ نقطہ نظر
* سنی نقطہ نظر 
* فدک دی اک مورت

## حوالے
*1 تاریخ طبری جلد 3
*2 صحیح بخاری 5:54:325
*3 سیرت رسول اللہ از ابن اسحاق
*4 تفسیر کبیر از فخر الدین رازی
*5 معجم البلدان از یاقوت الحماوی الرومی صفحہ 139 جلد 14
*6 قرۃ العین از شاہ ولی اللہ
*7 در المنثور از جلال الدین سیوطی جلد 4 صفحہ 177

گٹھ:عرب
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
تاریک مادہ

**تاریک مادہ** (Dark matter) اصل چ ہن تک دے شواہد دے مطابق کائنات چ موجود اوہ مادہ اے جہڑا نظر نئیں آندا تے اسدی تاریکی چ لکے ہون دے پہلو پاروں اسنوں تاریک مادہ آکھئیا جاندا اے ۔ جدوں اسیں کسے شے نوں ویکھدے آں تے اسدی وجہ ایہہ ہندی اے کہ ساڈی اکھ اس شے دی سطح توں منعکس ہو (یاں اس چوں نکل ) کے آون آلی روشنی ساڈی اکھ چ داخل ہندی اے تے ساڈے اعصاب چ نظر دا احساس بیدار کردی اے ۔ ہن جے کوئی مادے دی قسم ایہوجہی اے جہڑی نا تے چانن نوں خارج کردی اے نا ای استوں کسے قسم دی روشنی منعکس ہو کے پلٹ سکدی اے تے فیر ایہوجہی مادے نوں نا تے ساڈی اکھ دیکھ سکدی اے تے نا ای کوئی ہور انسٹرومنٹ براہ راست اس مادے دا مشاہدہ کر سکے گا ۔ یعنی دوجے لفظاں چ ایداں آکھئیا جا سکدا اے کہ اوہ مادہ تاریک ہوئے گا تے ناقابل مشاہدہ ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
ابو سعید

ابو سعید بن محمد بن میران شاہ بن تیمور (1424ہ توں 1469ء) امیر تیمور دے اساری ہوئی تیموری سلطنت دا اک حکمران سی ، جہڑی موجودہ قازقستان ، ازبکستان ، ایران تے افغانستان تے مشتمل سی ۔ ابو سعید امیر تیمور دا پڑپوتا ، میران شاہ دا پوتا تے الغ بیگ دا بھتیجا سی ۔ اوہ ہندستان دی مغلیہ سلطنت دے بانی بابر دا دادا سی ۔ شروع چ ابو سعید نے فوجی لشکر تشکیل دتا پر سمرقند تے بخارا چ پیر جمان چ ناکام ہوئیا تے بالاخر یاسی چ اڈا قائم کیتا ۔ 1450ء تک اسنے ترکستان دا بیشتر علاقہ فتح کر لئیا ۔ 1451ء چ اسنے ابو الخیر شیبانی خان دے زیر قیادت ازبک ترکاں دی مدد نال سمرقند فتح کر لئیا ۔ اینج تیموری سلطنت دا سارا چڑھدا حصہ اسدے قبضے چ آ گئیا ۔ اسنے 1458ء چ ہرات نوں فتح کر کے ثابت کر دتا کہ اوہ وسطی ایشیا دا سب توں طاقتور تیموری شہزادہ اے ۔ 1459ء چ اسنے تن تیموری شہزادےآں دیاں فوجاں نوں اک جنگ چ شکست دے دتی تے 1461ء تک مشرقی ایران تے افغانستان دا بوہتا حصہ حاصل کر لئیا ۔ 1469ء چ آق قویونلو ترکماناں دے خلاف اک مہم دے دوران اوہ گرفتار ہو گئیا تے اوزون حسن دے ہتھوں مارئیا گئیا ۔ ابو سعید صوفیاں نال خاص عقیدت رکھدا سی تے نقش بندی سلسلے دے شیخ خواجہ عبید اللہ احرار دے نال بوہت قریبی تعلق رکھدا سی ۔ 

## ہور ویکھو

*تیموری سلطنت
*امیر تیمور

*مغل
*بابر

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ترکستانی شخصیتاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
بیئر گرلز

**ایڈورڈ مائیکل "بیئر" گرلز** اک برطانوی مہم جو، لکھاری تے ٹی وی پروگرام پیش کرن آلا بندہ اے۔ اوہ اپنے ٹی وی پروگرام Man VS Wild جینوں Born Survivor وی کیا جاندا اے دی وجہ توں مشہور اے۔ اوہ 35 سال دی عمر چ سب توں کم عمر جیف سکاؤٹ وی بنیا۔ اوہ 23 سال دی عمر چ ماؤنٹ ایورسٹ تے وی چڑیا۔ اوہ اپنے ٹی وی پروگراماں چ دنیا دیاں سب توں مشکل تھاواں تے جاندا اے تے اوتھے اک ہفتے چ انساناں دیاں بستیاں تک پہنچن دی کوشش کردا اے۔

## جیون
بیئر گرلز اتلے آئرلینڈ چ 7 جون 1974 چ جمیا۔ اودا ٹبر سیاست نال گہرا تعلق رکھدا سی تے اودا پیو سیاستدان سی۔ اوہ ایٹن کالج تے لندن یونیورسٹی توں ہسپانوی پڑھائی چ گریجیوٹ بنیا۔ اونے اپنے پیو توں بادبانی تے پعاڑ چڑنا سکھیا۔ اونے 20 دی عمر توں پہلاں ای کراٹے چ کالی بیلٹ لے لئی۔ اونوں یوگا تے ننجوٹسو وی آندا اے۔ اوہ اٹھ ورے دی عمر چ سکاؤٹ بن گیا۔ اونوں انگریزی دے علاوہ ہسپانوی تے فرانسیسی وی آندی اے۔ اونے 2000 چ ویا کر لیا تے اودے تن پتر نیں۔
نے۔

## فوج
1994 تون 1997 تک اوہ برطانیہ دی کمانڈو فوج چ پرتی ہوگیا۔ 1996 چ اوہ پیراشوٹ دے حادثے چ زخمی ہو گیا تے اودھیاں تین پسلیاں ٹٹ گئیاں تے اودی کمر دی ہڈی نوں نقصان پہنچیا جس دی وجہ توں اونے 1 سال تے 6 مہینے ہسپتال لنگا چھڑے۔ اونوں 2004 چ برطانوی نیوی نے لیفٹین کمانڈر دا رینک دتا۔
## [[ماؤنٹ ایورسٹ|ایورسٹ]]
بیئر گرلز نے 16 مئی 1998 نوں ماؤنٹ ایورسٹ اتے چڑ گیا۔ اے کم اونے 23 سال دی عمر چ کیتا تے اس نال اوہ سب توں کم عمر برطانوی سی جیڑا ماؤنٹ ایورسٹ اتے چڑیا۔ اودا اے ریکارڈ اک اور برطانوی راب گانٹلٹ نے 19 وریاں دی عمر چ چڑ کے توڑیا۔ ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑن توں پہلاں اونے 5 مہینے اس پعاڑ دی جسوسی چ لا دتے تے فیر اوہ اک سنگی نال اتے چڑ گیا۔

اچے پعاڑاں تے چڑن دی ٹیننگ آستے اوہ 22 وریاں دی عمر چ اما دبلام پعاڑ اتے چڑیا۔
## دوجیاں مہم جوئیاں
* اونے 2000 چ اک ٹیم نال پورے برطانیہ جزیرے دا جیٹ سکی(نکی کشتی) اتے پھیرا کیتا۔
* 2003 چ گرلز 5 سنگیاں نال اتلا ایٹلانٹک سمندر اک کشتی چ بغییر کسی مدد دے کراس کیتا۔ اس کم ج اس دی ٹیم نے شدید طوفان، نمونیے، برفیلے پعاڑ تے برفیلی تیز ہوا دا مقابلہ کیتا تے اس کم چ اونوں برطانوی نیوی نے لفٹین کمانڈر بنایا۔
* بیئر گرلز نے 2005 چ پیراشوٹ نال دنیا دی سب توں اچی چھمبر اینجل چھمبر، وینیوزویلا دے اتوں دی اڈیا۔
* 2005 چ اونے دو سنگیاں نال رل کے 25000 فٹ دی اچائی تے کھلی ہوا چ اک غبارے چ کھانے دی پارٹی کیتی۔ 
* 2007 چ گرلز نے ماؤنٹ ایورسٹ دے اتوں دی پیراشوٹ نال اڈ کے ورلڈ ریکارڈ بنایا۔ اس کم چ اوہ 16000 فٹ دی اچائی توں اڈیا تے 29500 فٹ تک گیا۔ اس کم نال اونے ورلڈ ریکارڈ بنایا۔
* 2008 چ اونے اک سدھے ہوائی سرںگ چ 1 کینٹے 36 منٹ دی چھال ماری تے کج سکنٹاں نال نوا ورلڈ ریکارڈ بنایا۔

## بارلے جوڑ
* ویب سائیٹ
* BearGrylls.com ویب سائیٹ
* وڈیو 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
منصور قلاوون

**منصور قلاوون** مصر چ مملوکاں دا دوجا حکمران سی ، جہڑا رکن الدین بیبرس دے دو سال مگروں تخت تے بیٹھا ۔ اوہ وی بیبرس وانگوں ملک صالح ایوبی دا غلام سی ۔ اس دا تعلق دشت قپچاق نال سی ۔

قلاوون دے ویلے چ ایل خانی سلطنت دے حکمراناں اباقا خان تے ارغون نے یورپ دے عیسائیاں نوں مصر دے خلاف صلیبی جنگاں دا اک نواں سلسلہ شروع کرن تے بیت المقدس نوں فتح کرن دی ترغیب دتی ۔ اباقا خان نے عیسائیاں دے تعاون نال شام تے حملہ وی کیتا پر قلاوون نے حمص دے نیڑے 1280ء چ اباقا خان نوں شکست دے کے اس منصوبے نوں ناکام بنا دتا ۔

رکن الدین بیبرس وانگ قلاوون نے وی شام دی بھوئیں تے عیسائی نوآبادیاں دے خلاف مہم جاری رکھی تے لطاکیہ تے طرابلس نوں یورپی فوجاں توں کھو لئیا ۔ قلاوون دے مگروں اس دے پتر اشرف جلال نے عکہ ، صور ، صیدا ، حیفہ تے دوجے شہراں نوں وی فتح کر لئیا ۔ اینج شام دے ساحلاں توں یورپ دے عیسائیاں دا اقتدار ہمیشہ لئی ختم کر دا گئیا
## حوالے

گٹھ:افریقہ
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دے بادشاہ
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:بادشاہ
صوبہ فارس

ایران براعظم ایشیاء دا اک دیس اے ، اس دیاں سرحداں پاکستان ، افغانستان ، ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا ، ترکی ، عراق نال لگدیاں نیں ، آذربائیجان دی خودمختار جمہوریہ نخچیوان وی اس دی سرحد نال لگدی اے ، خلیج فارس تے بحیرہ قزوین (کیسپیئن) وی ایران سرحداں نال لگدے نیں ۔

صوبہ فارس ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے جہڑا ایران دے دکھن چ واقع اے ۔ صوبہ فارس دا رقبہ 1،22،400 مربع کلومیٹر اے تے آبادی 38 لکھ دے نیڑے اے ۔ صوبائی صدرمقام ایران دا پنجواں وڈا شہر شیراز اے ۔

فارس فارسی لوکاں دا اصل وطن اے تے ایسے ناں دی وجہ توں ایران دی بولی نوں فارسی آکھئیا جاندا اے ۔ فارسی ، پارسی یاں پرشیئن اینہاں سارے ناواں دا ماخذ قدیم فارسی لفظ پارسا اے ۔ 1935ء تک ایران دا سرکاری ناں دی فارس سی جسنوں بدل کے ایران رکھ دتا گئیا ۔

صوبے دا ذریعہ معاش زراعت تے منحصر اے ۔ اہم زرعی پیداوار چ کنک ، بارلے ، رس دار پھل ، کھجور تے کپاہ اے ۔ صوبے چ لگے ہوئے کارخانےآں چ اک آئل ریفائنری ۔ ٹائر بنان دا اک کارخانہ ، اک وڈا الیکٹرانکس کارخانہ تے شوگر مل شامل نیں ۔ اسدے علاوہ سیاحت وی ا ہم صنعت اے ۔ یونیسکو ولوں صوبہ چ واقع دشت ارجان نوں عالمی ورثہ قرار دتا گئیا اے ۔
ایران دے کل 31 صوبے نیں تے اس دے صوبےآں نوں شہرستاناں (ضلع)دی انتظامی ونڈ چ ونڈیا گیا اے ۔

صوبہ فارس ایران دے 31 صوبےآں چوں اک صوبہ اے ، اس دا راجگہڑ شیراز شہر اے ۔

صوبہ البرز دے کل 27شہرستان نیں ۔

گٹھ:ایران
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:ایران دے صوبے
گٹھ:ایشیا
گٹھ:صوبہ فارس
حواری بومدین

جم : 1927ء

موت : 1978ء

الجزائر دا فوجی افسر تے سیاستدان سی ۔ محمد بوخارویہ ناں ۔ حواری عرفیت ۔ بومدین لقب ۔ کسان دا پتر سی ۔ قسطنطین دی اسلامی درس گاہ تے قاہرہ دی جامعہ الازہر توں تعلیم پائی ۔ فرانس دے خلاف الجزائری حریت پسنداں دے اعلان جنگ دے بعد 1954ء چ مصر چ فوجی تربیت حاصل کیتی ۔ ہور تربیت لئی مراکش چلا گئیا ۔ 1955ء چ لہندے الجزائر دے اک گوریلا دستے چ شامل ہوئے ۔ تن سال مگروں لہندے سیکٹر دی مہماں دا انچارج بنا دتا گئیا ۔ 1960ء قومی فوج آزادی دا کمانڈر مقرر ہوئیا ، اس دا ہیڈ کواٹر تیونس چ سی ۔

الجزائر دی آزادی ویلے 1962ء چ 30 ہزار قومی فوج بومدین دی زیر کمان سی ۔ ستمبر 1962ء چ اس فوج دے نال راجگھر الجزیرہ چ داخل ہوئیا تے احمد بن بیلا نوں صدر بنن چ مدد دتی ۔ خود اسنوں وزیر دفاع دا عہدہ ملئیا ۔ کجھ چر مگروں اسنوں نائب صدر مقرر کر دتا گئیا ۔ بن بیلا نال اختلاف پاروں 1965ء چ حکومت دا کنٹرول اپنے ہتھاں چ لے لئیا ۔ دسمبر 1976ء چ صدارتی چوناں چ اسنوں 100 فیصد ووٹ ملے ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:افریقہ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:صدور
گٹھ:گوریلا لیڈر
چرچ آف انگلینڈ

انگریزی کلیسا ۔ انگریز عیسائیاں دا مذہبی نظام ۔ انگریزی کلیسا وی پہلے پاپائے روم نال ملحق سی ۔ پر اس نال ایہہ نا سمجھنا چاہیدا کہ عیسائی مذہب انگلستان چ رومی سلطنت دے نال داخل ہوئیا ۔ سبتوں پہلے مقدس آگسٹین نے انگریزاں نوں عیسائی مذہب نال روشناس کروائیا ۔ تے کنٹری بری کینٹ نوں اپنا مرکز بنائیا ۔ شروع چ مقدس آگسٹین دی جماعت وی کلیسائے روم دا اک حصہ سی ، پر صحیح معنےآں چ انگریزی گرجا نارمن فتح دے بعد یورپ دے انتظامی اقتدار دے ہیٹھ آئیا ، پر ایہہ جماعت کسے ویلے وی مکمل طور تے پوپ دے ماتحت نا آئی تے اس دا ناں کیتھولک چرچ آف انگلینڈ ای رہئیا ۔

پروٹسٹنٹ اصلاحات دے دوران ہنری VI نے پوپ دے جوئے نوں مکمل طور تے لاہ سٹئیا تے شاہ انگلستان امیر جماعت تے محافظ قرار پائیا ۔

ایہہ جماعت حسب ضابطہ انگلینڈ دی شاہی مذہبی جماعت اے تے دیس دا اک اہم محکمہ بنی ہوئی اے ۔ اس جماعت دے بشپ یعنی لاٹ پادری اپنے عہدے دے پاروں برطانوی پارلیمنٹ دے دارالامراء دا رکن ہندا اے تے قنون سازی دے موقعے تے اسدی مخالفت کر سکدا اے ۔ ایڈورڈ VIII دی تخت دستبرداری چ ایسے طبقے دا ہتھ سی ۔

16ویں صدی عیسوی چ مذہبی آزادی دے اصول نوں تسلیم کر لئیا گئیا تے ہر مذہب تے ملت دے لوک انگلستان چ بلا خوف تے خطر جیون بتان لگے ۔ پر حالے وی انگلستان دے دو تہائی نویں جمن آلے بچے چرچ آف انگلینڈ دے گرجےآں چ جا کے " بپتسمہ" لیندے نیں ۔

کنٹری بری دا آرچ بشپ سارے نظام دا سردار اے ۔ اسدے انتظامی عہدے دا ناں پرائمیٹ اے ۔ اس دے تھلے ویلز تے آئرلینڈ اے ۔

اس دی اک چرچ اسمبلی اے جس چ پادریاں دے علاوہ دوجے رکن وی ہندے نیں ۔ ایہہ صرف انتظامی امور لئی منعقد ہندی اے ۔ اس اسمبلی دے وضع کردا قنون پارلیمنٹ چ جاندے نیں ، جہڑی اینہاں نوں رد کر سکدی اے پر اینہاں چ ترمیم نئیں کر سکدی تے جے منظور کرے تے شاہی مہر لگ کے دوجے قنوناں وانگ نافذ العمل ہندے نیں ۔

## ہور ویکھو

* چرچ آف سکاٹ لینڈ

## حوالے

1۔ فیکٹ فائل:انگلستانی گرجا پورے جگ چبی بی سی فیکٹ فائل ۔

* چرچ آف انگلینڈ دی تریخ انگلستان دے گرجے دے لاٹ پادری دی کونسل ۔

## باہرلے جوڑ

* انگلستان دے چرج دی ویب سائیٹ

* چرچ آف انگلینڈ بارے تریخی دستاویزی زرائع

* ویسٹ انڈیز چ انگلستانی گرجے دی تریخ
ابو بکر بن داؤد

جم : 1380ء

موت : 1456ء

عالم دین سن تے اسدا پورا ناں عبدالرحمن بن ابی بکر داؤد الدمشقی الصالحی سی ۔ ایہہ دمشق , شام چ جمے تے اوتھے ای مرے ۔ ایہہ اپنے ویلے دے بوہت وڈے عالم سن تے کئی کتاباں دے مصنفت نیں ۔ جنہاں چ سیرت تے دینی علوم دے نال نال اک کتاب چ حیوانیات ، نباتات تے معدنیات دے متعلق معلومات درج نیں ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
علامہ ذہبی

**امام شمس الدین الذہبی** (پیدائش: 5 اکتوبر 1274ء — وفات: 3 فروری 1348ء) اک مشہور عرب محدث تے مؤرخ سن ۔

علامہ ذہبی دا اصل ناں شمس الدین سی تے اوہ اک مورّح تے محدث سن ۔ اوہ شام دے راجگھر دمشق چ 1274ء چ جمے تے اُچےآں مورخاں تے محدثاں چ شمار ہندے نیں ۔ اوہ کئی کتاباں دے مصنف وی نیں ۔ اوہ مصر چ قاہرہ تے شام چ دمشق چ درس تے تدریس دے فرائض وی سر انجام دیندے رہئیا ۔ اسدیاں دو کتاباں تذکرہ الحافظ تے میدان الاعتدال فی نقد الرجال بوہتیاں مشہور نیں ۔

## ولادت
ذہبی دا مکمل نام ایویں اے: **حافظ شمس الدین ابو عبد اللہ محمد بن احمد بن عثمان بن قايماز ذهبی دمشقی ترکمانی شافعی**۔امام ذہبی دی پیدائش ربیع الثانی 673ھ مطابق 5 اکتوبر 1274ء و کفربطنا، دمشق وچ ہوئی۔

## ابتدائی زندگی
شام وچ تعلیم حاصل کیتی تے ساری عمر تصنیف و تالیف وچ گزاری۔ بلند پایہ مورخین تے محدثین وچ شمار ہوندے نيں تے متعدد کتاباں دے مصنف نيں۔ دمشق تے قاہرہ وچ درس و تدریس دے فرائض وی انجام دتے۔

## اساتذہ
ابن دقیق العید، یوسف بن عبد الرحمن المزی، علم الدین البرزالی، ابن تیمیہ، ابو بکر بن عبد الحکم

## وفات و تدفین
امام ذہبی 3 ذوالقعدۃ 748ھ 1348ء نو‏ں انتقال ک‏ر گئے دمشق وچ دفن نيں۔

## لکھتاں
* تاریخ الاسلام و الطبقات المشاہیر و الاعلام۔ عرب دی ضخیم تریخ۔
* تذکرۃ الحفاظ۔ علم اسماء الرجال اُتے تصنیف
* میزان الاعتدال فی نقد الرجال۔ علم اسماء الرجال اُتے تصنیف
* سير اعلام النبلاء۔
* سير أعلام النبلاء، 25 مجلداً۔
* طبقات القراء
* طبقات الحفاظ
* المثبت فی الاسماء و الانساب
* نبا الرجال
* تہذيب التہذيب
* اختصار سنن البيہقی
* تنقيح احاديث التعليق ابن جوزی
* المستحلی اختصار المحلی
* المقتنى فی الضعفاء
* اختصار المستدرك للحاكم
* اختصار تاريخ الخطيب
* توقيف اهل التوفيق۔ مناقب ابو بکر صدیق
* نعم السمر۔ سيرت حضرت عمر
* التبيان۔ مناقب حضرت عثمان
* فتح الطالب۔ اخبار علی ابن ابی طالب
* معجم اشياخه
* اختصار كتاب الجهاد ابن عساكر
* ما بعد الموت
* ھالة البدر
## حوالے

گٹھ:1274 دے جم
گٹھ:1348 دیاں موتاں
گٹھ:673ھ دے جم
گٹھ:748ھ دیاں موتاں
گٹھ:اثری شخصیتاں
گٹھ:چودہواں صدی دی ترک شخصیتاں
گٹھ:چودہواں صدی دے مؤرخین
گٹھ:چودہویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت مملوک مصر دے علماء
گٹھ:شامی مورخین
گٹھ:شوافع
گٹھ:عرب محدثین
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:مسلم قاموس نگار شخصیتاں
گٹھ:مسلم مؤرخین
گٹھ:محدثین
گٹھ:محدث
گٹھ:مصر
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:شام
گٹھ:شامی شخصیتاں
گٹھ:عرب
گٹھ:مسلم شخصیتاں
اینڈیں ریاستاں

thumb
اینڈین ریاستاں براعظم دکھنی امریکہ دے اینہاں دیساں نوں آکھئیا جاندا اے جہڑے کوہ انڈیز دے پربت دھارے دے نال نال واقع نیں ۔ سیاسی طور تے ارجنٹاین نوں ایڈین ریاستاں چ شامل نئیں کیتا جاندا کیونکہ اوہ جنوبی مخروط دا حصہ اے تے ایڈین انجمن اقوام دا رکن نئیں ۔ ایہہ علاقہ دکھنی امریکہ دے لہندے حصے تے پھیلئیا ہوئیا اے ۔ اس لحاظ نال تھلڑے دیس اس چ شامل نیں ۔

اتلا: بحیرہ کیریبین نال لگدے علاقے ۔

٭ کولمبیا ۔

٭ وینیزوویلا ۔

لہندا : بحر الکاہل نال لگدے علاقے ۔

٭ایکوآڈور

٭ پیرو

گھبلا : جس دیاں سرحداں کسے وی سمندر نال نئیں لگدیاں ۔

٭  بولیویا

دکھنی :

٭ ارجنٹاین

٭ چلی

گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
انقلاب فروری

انقلاب فروری (روسی:فیورالسکایا ریوولوسیا) روس چ 1917ء چ آن آلے دو انقلاباں چوں پہلا انقلاب سی ۔ ایہہ 8 توں 12 مارچ (23 توں 27 فروری بمطابق جولین کیلنڈر) نوں پیش آئیا ، جس دے نتیجے چ زار روس نکولس II دے عہد ، روسی سلطنت تے رومانوف ٹبر دے اقتدار دا خاتمہ ہوگئیا ۔ زار دی تھاں روس دی غیر اشتراکی عبوری حکومت نے شہزادہ گيورگی لفوف دی قیادت ہیٹھ اقتدار سمبھالئیا ۔ جولائی دے فساداں مگروں لفوف دی تھاں الیگزیندر کیرنسکی نے لے لئی ۔ عبوری حکومت آزاد خیال تے اشتراکیآں وچکار اک اتحاد سی ، جہڑا سیاسی اصلاحات دے بعد اک جمہوری طور تے منتخب اسمبلی ساہمنے لیانا چاہندا سی ۔

ایہہ انقلاب بغیر کسے واضع قیادت یاں منصوبہ بندی دے وجود چ آئیا ۔ آمرانہ طرز حکومت ، اقتصادی کمزوری ، بدغنوانی تے قدیم طرز تے بنی فوج تے عوامی غیض تے غضب بالآخر اک انقلاب دی صورت چ ڈھل گئیا ۔ جس دا مرکز مغربی شہر پیٹروگراد سی ( جہڑا پہلی جنگ عظیم توں پہلاں سینٹ پیٹرزبرگ کہلاندا سی ؛ انقلاب روس دے بعد اسدا ناں بدل دے بالشویک آگو لینن دے ناں تے لینن گراد رکھ دتا گئیا سی تے سویت یونین دے ٹٹن مگروں مڑ اسدا ناں بحال کر کے سینٹ پیٹرزبرگ کر دتا اے )۔ انقلاب فروری دے بعد 1917ء چ دوجا انقلاب آئیا جسنوں انقلاب اکتوبر آکھئیا جاندا اے ۔ جس دے نتیجے چ بالشویک برسراقتدار آ گئے تے روس دے سماجی ڈھانچے چ وڈیاں تبدیلیاں ہوئیاں تے اس دے نتیجے چ سویت یونین قائم ہوئیا ۔ 1917ء دے ایہہ دونہے انقلاب دیس دے نظام حکومت ج مڈھلیآں تبدیلیآں لیائے : پہلا نقلاب ملوکیت دے خاتمے دا باعث بنئیا تے دوجے نے نویں طرز حکومت دی نیونہہ رکھی ۔

## ہور ویکھو

* انقلاب روس
* انقلاب اکتوبر
* لینن
* بالشویزم

گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
ایران پٹھار

**ایران پٹھار** لمے ایشیا تے لہندے ایشیا دا اک جغرافیائی خطا اے جیہڑا قدیم رہتلاں دا مرکز رہیا اے ۔
جغرافیائی طور تے ایران پٹھار اُبھے لہندے ایران وچ صوبا چڑھدا تورکیا توں لہندے پاکستان تک پھیلیا ہوئیا اے ۔ ایہدے وچ کردستان ، آذربائیجان تے ترکمانستان دے کچھ حصے وی شامل نیں ۔ ایہنوں ۵ وڈے ذیلی خطےآں چ ونڈیا جا سکدا اے ۔ جیہناں وچ اُبھے لہندے ایرانی پہاڑ ، کوہ البرز ، گبھلی ایرانی پٹھار ، چڑھدے ایرانی پہاڑی دھارے تے بلوچستان شامل نیں ۔

**سطع مرتفع ایران** جنوب تے مغربی ایشیا دا اک جغرافیائی خطہ اے جو قدیم تہذیباں دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔ اس سطح مرتفع دا جو حصہ پاکستان وچ آندا اے اوہ بوہت‏ے بلوچستان وچ اے تے پاکستان وچ اسنو‏ں **سطح مرتفع بلوچستان** کہیا جاندا ا‏‏ے۔

جغرافیائی طور اُتے سطح مرتفع ایران شمال مغربی ایران وچ صوبہ مشرقی تورکیا تو‏ں جنوبی پاکستان تک پھیلا ہويا اک خطہ ا‏‏ے۔ اس وچ پورا کردستان تے آذربائیجان تے ترکمانستان دے چند حصے وی شام‏ل نيں۔ اسنو‏ں ۵ وڈے ذیلی خطےآں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے جنہاں وچ شمالی مغربی ایرانی پہاڑ، البرز، وسطی ایرانی سطح مرتفع، مشرقی ایرانی سلسلہ ہائے کوہ تے بلوچستان شام‏ل نيں۔

یہ سطع مرتفع ۱٫۴۵ ملین مربع میݪ (۳٫۷ ملین مربع کلو میٹر) اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

ایران
گٹھ:آذربائیجان دے تغیرات ارض
گٹھ:افغانستان دے تغیرات ارض
گٹھ:ایران دے تغیرات ارض
گٹھ:ایرانی سطح مرتفع
گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:پاکستان دے تغیرات ارض
گٹھ:ترکمانستان دے تغیرات ارض
گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا
گٹھ:سطح مرتفع ایشیا
ایران
ایران
گٹھ:قفقاز دے تغیرات ارض
گٹھ:مشرق وسطی دے تغیرات ارض
گٹھ:مغربی ایشیا
گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:جغرافیہ مشرق وسطی
گٹھ:جغرافیہ کردستان

گٹھ:ایشیا دا جغرافیا
گٹھ:پٹھار
کریٹو

کریٹو پرانے یونان چ ایتھنز دا واسی سی تے یونانی فلسفی سقراط دا یار تے شگرد سی۔ سقراط دے مرن ویلے اوہ اودے کول سی۔ افلاطون نے اپنی کتاب **ڈائیلاگ** وچ سقراط دی جیڑی آخری گل لکھی اے اوہ اودھی کریٹو نال ای ہوئی سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ڈیموستھین

ڈیموستھین (384-327BC) پرانے یونان دے نگر ایتھنز دا واسی سیاستدان تے تقریراں کرن والا سی۔ اوہ مل تے تقریراں لکھدا سی تے وکالت وی کردا سی۔ 

جدوں مقدونیہ دے بادشاہ فلپ II نے پورے یونان نوں اک کرن لئی ایتھنز تے مل مار لیا تے ڈیموستھین نے ایتھنز دے لوک راج تے آزادی لئی کوششاں کیتیاں۔ فلپ دے مرن توں نوے بادشاہ سکندر دے خلاف اونے ایتھنز چ بغاوت کرا دتی پر سکندر دیاں فوجاں نے اس بغاوت نوں کچل دتا۔ ڈیموستھین نے پکڑائی دین دی بجاۓ خود کشی کر لئی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فيثاغورث

فیثاغورث(570-495BC) اک یونانی فلسفی، مزہبی رہبر تے ریاضی دان سی۔ اوہ ساموس یونانی جزیرے تے جمیا مصر تک گیا۔ 530BC چ تھلویں اٹلی دی تھاں کروٹون دی یونانی نگری چ آ کے وس گیا تے ایتھے ای اودے نال وادے پیروکار ریندے سن۔ پر اودیاں وکھریاں سوچاں دی وجہ توں اونوں کروٹون چھڈنا پیا۔

ریاضی چ اودی مشہوری مسئلہ فیثاغورث توں اے۔ 

گٹھ:یونانی لوک
گٹھ:یونان
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونانی شخصیتاں
گٹھ:فلاسفی
گٹھ:ریاضی
ڈیموکریٹس

**ڈیموکریٹس** (460-370BC) اک پرانہ یونانی فلسفی سی اوہ سقراط توں پہلاں دا سی۔ اوہ تھریس یونان چ جمیا۔ اونے جیڑی ایٹمی تھیوری دسی اوہ اج کل دی ایٹمی تھیوری دے نیڑے  تریڑے ای  اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایپیکیورس

ایپیکیورس(341-270BC) پرانے یونان دا اک فلسفی سی۔ اودی اے سوچ سی جے فلاسفی دا مقصد اک ہسدی کھیڈدی تے شانت جیون دی راہ دسنی اے جتھے امن ہووے تے کوئی ڈر نہ ہووے کسے دے سہارے بنا یور بیلیاں چ وسدے روو اونے آکھیا جے دکھ تے سکھ برائی تے اچھائی دے ناپ نیں۔

اونے فلسفے دے ایپیکیورین سکول دی نیو ‏‏‏‏‏رکھی۔
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ارسطیفوس

ارسطیفوس(435-256BC) اک یونانی فلسفی سی تے سقراط دا شگرد سی۔ اونے سائرانیک فلسفے دی نیو رکھی۔ اوہ آزادی تے برابری دا پرچارک سی۔ اوہ اک ایسی دنیا چاندا سی جیدے چ نہ تے کوئی غلام ہوۓ تے نا ای کوئی مالک۔ اودیاں کج سوچاں اپنے استاد سقراط توں وکھریاں سن۔ اودے خیال چ جیون دا مقصد خوشیاں حاصل کرنا تے اے غریبی تے خوشحالی دے درمیان وشکارلی راہ تے چلدیاں ہوئیاں لبدا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونانی شخصیتاں
ہیراکلیٹس

ہیراکلیٹس(535-475BC) سقراط توں پہلے ویلیاں دا اک یونانی فلسفی سی جیڑا نکے ایشیاء(اج کل دے ترکی) دا رہن والا سی۔ اودی سوچ سی جے تبدیلی ہر ویلے یا ہر ویلے بدلدیاں رہنا اس کائنات دی خاصیت اے۔ اودا مشہور بول اے جے تسی اک دریا چ دو واری پیر نئیں رکھ سکدے۔

گٹھ:یونانی لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:یونان
گٹھ:فلاسفی