open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مدن موہن

**مدن موہن کوہلی** (25 جون 1924 - 14 جولائی 1975) اک بھارتی سنگیتکار سن۔ ایہہ زیادہ تر طلعت محمود، لتا منگیشکر اتے محمد رفیع لئی کمپوز کیتیاں اپنیاں غزلاں لئی جانے جاندے ہن۔ اس مہان گائک تے ہندی پٹھورتی گائن کلا دے اس استاد مدن موہن دا جنم بغداد وچّ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ رائے بہادر چنی لال فلم پروڈیوسر سن اتے سٹوڈیؤ دے مالک وی۔ اوہناں نے سینٹ میری سکول ممبئی توں سینئر کینمبرجّ دی ڈگری حاصل کیتی۔ 
## فلمی سفر
آپ نوں وی فلماں دا زیادہ شونق نہیں سی پر اس دا سنگیت نال بہت لگاؤ سی۔ اوہناں نے فوج وچّ وی سنگیت دی بنیاد اتے نوکری کیتی تے مساں دو سال بعد فوج نوں چھڈّ کے لکھنؤ دے  آل انڈیا ریڈیو سٹوڈیو وچّ سنگیتکار وجوں باقاعدہ نوکری کیتی تے پھر ‘سپنیاں دی نگری’ آ وسیا۔ اس نے فلمی دنیا وچّ داخلہ تاں اک گائک دے وجوں کیتا پر اس دا من تاں ستار-تومبی وجاؤن اتے مولک سنگیت تیار کرن دا سی اتے ایہہ سپنا اس دا ساکار کیتا اگھے فلمکار سی رام چندر نے، جس نے آپ نوں اپنا معاون بنا لیا۔
## فلماں
سال 1950 وچّ فلم ‘آنکھیں’ آپ دی بطور سنگیتکار پہلی فلم سی۔ اس فلم دا مینا کپور دی آواز وچّ گایا گیت ‘میری اٹریا میں کاگا بولے، مورا جیا ڈولے’ اینا مقبول ہویا کہ اس توں بعد اس دے گیت لتا منگیشکر، محمد رفیع اتے مکیش دی آواز وچّ ریکارڈ ہووئے۔ اپنی زندگی دے فلمی سفر دوران اس نے انیکاں لمہیاں نوں سنگیت دی بکل وچّ قید کیتا۔ اس نوں ‘غزلاں دا بادشاہ سنگیتکار’ وی کیہا جاندا سی۔ اس نے کلّ 92 فلماں لئی سنگیت دتا۔ مدن موہن ہندی فلماں وچّ پہلی وار ودیشی ساز ورتن والا سنگیتکار سی۔ 1950-60 دے دہاکے وچّ ہندی سنگیت ’تے راج کرن والا مدن موہن تھوڑھے کو سمیں وچّ ہی لوکاں ’چ حرمن پیارا ہو گیا سی۔ مشہور سنگیتکار نوشاد وی مدن موہن دی کلا دے قایل سن۔ مدن دوارا سنگیتبدھّ لتا منگیشکر تے محمد رفیع دے سارے گیت ہٹ رہے۔ مدن موہن نوں ہمیشاں ستار وجاؤندیاں دیکھیا جاندا سی۔ مدن دی موت توں بعد نوشاد نے مدن دی جیونی ’تے آدھارت اک کتاب ‘راگ موہن’ لکھی، جو کہ خوب چرچت ہوئی سی۔ اپنے فلمی سفر دوران مدن موہن نے اتھاہ پیار، ستکار اتے سنمان حاصل کیتا۔ 
## اعزاز
مدن نوں صرف قومی جاں صوبہ پدھر ’تے ہی نہیں، قومانتری پدھر ’تے وی خوب سنمان تے پیار ملیا۔ میرا سایہ دا نینوں میں بدرا چھائے اتے دلہن ایک رات کی دا مینیں رنگ لی چنریء دے لئی بہترین سنگیت دین کر کے اس نوں کئی ایوارڈ وی ملے جہناں دے وچّ دو قومی ایوارڈ وی شامل ہن۔ ایہناں نوں فلم ''ان پڑھ' 'وو کون تھی' 'موسم' اتے ویر-زارا' لی فلم پھیئر سنمان لئی نامجاد کیتا گیا اتے فلم 'دستک' ایہناں نوں فلم سنمان ملیا۔ اتے فلم ویر-زارا لی آئپھا سنمان مرن توں بعد دتا گیا 
## شاعر
مدن دیاں لکھیاں کویتاواں نوں بلہار پرکاشنا والیاں نے ‘دو رنگ’ ناں ہیٹھ پرکاشت کیتا۔ گاؤنا اس دا کم سی، سنگیت اس دی خوراک سی اتے شاعری اس دا شوق۔
## مولک دھناں
مدن موہن دی موت ہوئی تاں اوہ اپنے پچھے انیکاں ریکارڈ اتے انرکارڈ گیت اتے ایہناں دیاں سنگیتمئی دھناں چھڈّ گیا۔ اس دا پتر کول مدن موہن دیاں تیار کیتیاں 200 توں ودھ مولک دھناں موجود ہن۔ ایہناں وچوں کجھ یش دیاں آ رہیاں فلماں دے وچّ پیش ہوئیاں۔ 14 جولائی 1975 نوں ہندی فلمی دنیاں دا ایہہ ہونہار سنگیتکار وقت دے ریت ’تے اپنیاں سنگیتمئی پیڑاں دے نشان چھڈدا ہویا اس دنیاں توں رخصت ہو گیا۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:سنگیتکار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
کنکاں دے اوہلے

**کنکاں دے اوہلے** 1971 دی اک پنجابی فلم ہے جسدے ہدایتکار اومی بیدی ہن اتے کہانی پرکاش چند گرگ نے لکھی۔ اس دے مکھ ستاریاں وچّ روندر کپور، اندرا، جیون، اما دتّ، ممتاز بیگم شامل ہن۔ دھرمیندر اتے آشا پاریکھ نے اس وچّ مہمان کلاکاراں وجوں اداکاری کیتی۔ سپن جگموہن نے اس دا سنگیت تیار کیتا اتے پلےبیک سنگر محمد رفیع، آشا بھونسلے، اوشا تموتی، بھوپندر اتے بلبیر ہن۔ اس دے گیت کار نقش لائلپوری اتے پروڈیوسر جگدیش گارگی ہن۔

## کردار

## ایہہ وی ویکھو
*ستلج دے کنڈھے
*شہید محبت (بوٹا سنگھ)
*کوڈے شاہ
*بھنگڑا (فلم)
*لچھی

## حوالے

گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:بھارتی پنجابی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
محمد رفیع

**محمد رفیع** (24 دسمبر 1924 - 31 جولائی 1980 ) اک بھارتی پٹھورتی گائک اتے ہندی فلم صنعت دا سبھ توں مشہور گائک سی۔ رفیع اپنے الگّ-الگّ دے گانیاں دے انداز واسطے جانے جاندے سی، اوہناں نے شاستری گیتاں توں لے کے  حب الوطنی دے گیت، اداس ورلاپ توں لے کے رومانٹک  گیت، غزل، بھجن اتے قوالی تکّ حدبندی کیتی سی۔ اوہناں نوں فلم دے اداکارہ دی آواز نال ملدی آواز وچّ گاؤن دی ولکھن قابلیت کرکے جانیا جاندا سی۔ 1950 اتے 1970 دے وچکار، رفیع ہندی فلم صنعت وچ سبھ تو ودھ منگ والے گائک سن۔ اوہناں نے چھ فلم فیئر اوارڈ اتے اک نیشنل فلم اوارڈ حاصل کیتا سی۔ 1967 وچّ، اس نوں بھارت سرکار ولوں پدم شری انعام نال نوازیا گیا سی۔

محمد رفیع عامَ طور 'تے ہندی اردو وچّ گانے گاؤن واسطے جانے جاندے سی، جس اپر اوہناں نوں بہت مہارت سی۔ اوہناں نے کئی بولیاں وچّ گانے گائے جس وچّ آسامی بولی، کوکنی بولی , بھوجپوری , اڑیا بولی , پنجابی، بنگالی، مراٹھی، سندھی، کنڑ، گجراتی، تیلگو، مگاہی، میتھلی اتے اردو شامل ہن۔ بھارتی بولیاں توں علاوہ اوہناں نے انگریزی، فارسی، عربی، ہیتیائی، اتے ڈچ بولیاں وچّ وی گانے گائے سن۔

## مڈھلی زندگی

محمد رفیع چھ بھراواں  وچوں  دوسرے نمبر 'تے سی تے ایہناں دا جنم حاجی علی محمد دے گھر ہویا سی۔ پروار اصل وچّ کوٹلہ سلطان سنگھ، جو  امرتسر، پنجاب (بھارت) دے نیڑے اک پنڈ ہے، وکھے رہندا سی۔  رفیع، جسدا دا کچا-ناں "پھیکو" (Pheeko) سی، نے اپنے جدی پنڈ کوٹلہ سلطان سنگھ، دے اک فقیر دے پاٹھ دی نقل کر کے گلیاں وچّ گاؤنا شروع کر دتا۔ رفیع دے پیؤ 1935 وچ لاہور چلے گئے، جتھے اوہناں نے بھاٹی گیٹ وچّ نور محلاں وچّ اک مرداں دا سیلون شروع کر دتا۔ رفیع دے وڈے بھرا (محمد دین) دے اک دوست عبدالحمید (بعد وچّ رفیع دا سالا) نے لاہور وچ رفیع وچ ٹیلنٹ نوں پچھان اتے اس نوں گائکی ولّ اتشاہت کیتا سی۔ عبدالحمید نے ہی بعد وچّ رفیع دے پروار دے بزرگاں نوں، رفیع نوں ممبئی بھیجن واسطے منایا سی۔

رفیع نے سنگیت استاد عبدل خان، پنڈت جیون لال مٹو اتے فروز نظامی توں سکھیا حاصل کیتی سی۔ اوہناں دا پہلا عوامی گاون 13 سال دی عمر وچّ کے.ایلّ سہگل دی موجودگی  وچّ لاہور وچّ ہویا۔ 1941 وچّ رفیع نے شیام سندر دے ماتحت جوڑی وچّ گانا گایا۔ ایہہ گانا سی “سوہنیئے  نیں، ہیریئے نیں” جو کہ زینت بیگم نال لاہور 'چ پنجابی فلم گل بلوچ (1944 وچّ جاری) واسطے گایا گیا سی۔ اس دے نال ہی اوہناں دی گائک دے طور 'تے شروعات ہو گئی۔ اسے سال وچّ، رفیع نوں آل انڈیا ریڈیو لاہور سٹیشن نے اپنے واسطے گاؤن لئی سدا دتا گیا۔

### ممبئی وچّ
1944 وچّ، رفیع ممبئی چلے گئے۔ اوہناں نے حمید صاحب سہت بھیڑ-بھرے بھنڈی بازار علاقے وچّ اک کمرہ کرائے 'تے لے کے رہنا شروع کیتا۔ شاعر تنویر نقوی نے محمد رفیع نوں فلم  پروڈیؤسر عبدالرشید کاردار محبوب خان اتے اداکار ڈائریکٹر نظیر نال ملوایا سی۔ 

## ایہہ وی ویکھو
*کندن لال سہگل
*طلعت محمود
*لتا منگیشکر
*آشا بھونسلے
*شمشاد بیگم

## حوالے

گٹھ:بھارتی گائک
گٹھ:1924ء دے جم
گٹھ:1980ء دیاں موتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان

گٹھ:پدم شری وجیتا
گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
مکیش

**مکیش** (22 جولائی 1923 – 27 اگست 1976) اک بھارتی گائک سی۔ جس نے 'توبہ یہ متوالی چال، جانے کہاں گئے وہ دن، میرا جوتا ہے جاپانی، سبھ کجھ سیکھا ہمنے نہ سیکھی ہوشیاری، سجن رے جھوٹھ مت بولو، اے بھائی ذرا دیکھ کے چلو، کوئی جب تمارھا ہردے توڑ دے' وغیرہ جہے دل-ٹمبویں گیتاں نال سروتیاں دے دل جتے۔ آپ دا جنم 22 جولائی، 1923 نوں ماں چاند رانی دے گھر ہویا۔

## فلمی سفر
**مکیش** نے سنّ 1945 وچّ فلم 'پہلی نظر' لئی 'دل جلتا ہے تو جلنے دو' گا کے پورے بالیوڈ 'چ دھماں پا دتیاں سن ۔ بطور اداکار وی اس نے اک درجن توں ودھ فلماں کیتیاں سن ۔ جس نے توبہ یہ متوالی چال، جانے کہاں گئے وہ دن، میرا جوتا ہے جاپانی، سبھ کجھ سیکھا ہمنے نہ سیکھی ہوشیاری، سجن رے جھوٹھ مت بولو، اے بھائی ذرا دیکھ کے چلو، کوئی جب تمارھا ہردے توڑ دے' وغیرہ جہے دل-ٹمبویں گیتاں نال سروتیاں دے دل جتے۔ سنّ 1941 توں لے کے سنّ 1976 تکّ مکیش نے کلّ پنج سو توں ودھ فلماں لئی نوں سو دے قریب گیت گائے سن ۔ اس دا تقریباً ہریک گیت ہٹ رہا سی تے اداکار راج کپور دی کامیابی پچھے مکیش دی گائکی دا بھرپور یوگدان رہا سی| راج کپور دی فلم 'آگ' توں لے کے 'ستئم شوم سندرم' تکّ دوواں درمیان نہوں تے ماس والا رشتہ رہا سی ۔
## اعزاز
### قومی فلم ایوارڈ
* 1974 - قومی فلم ایوارڈ ودھیا گائک "کئی بار یوہی دیکھا ہے** فلم رجنیگندھا

===[[فلم فیئر ایوار]]===
====جیتو====

====نامزدگی====

===بنگالی فلم اوارڈ===
**جیتو**
* 1967 - فلم **تیسری قسم** لئی ودھیا گائک
* 1968 - فلم **ملن** لئی ودھیا گائک
* 1970 - فلم **سرسوتی چندر''' لئی ودھیا گائک  
## موت
22 جولائی، 1976 نوں امریکہ وکھے سٹیج شوٕ دوران 'جینا یہاں مرنا یہاں، اس کے سوا جانا کہاں' نامک گیت گاؤندے سمیں دل دا دورہ پین کارن ایہہ مہان گائک ساتھوں سدا لئی خوس گیا سی |
## حوالے

گٹھ:فلماں
گٹھ:فلمی فنکار
گٹھ:گلوکار
گٹھ:فلمی گائک
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
میرا نام جوکر

**میرا نام جوکر** 1970 وچّ بنی ہندی فلم ہے۔ اس دا بنان والا اتے ڈریکٹر راج کپور ہے اتے اسے نے مکھ کردار نبھایا ہے۔
## کہانی
﻿ایہہ راجو (راج کپور) دی کہانی ہے جسدا باپ سرکس دی دنیا دا مشہور اداکار سی پر کلا بازی دا سٹنٹ دکھاؤندے وقت ہوئے حادثے وچّ اس دی موت ہو جاندی ہے۔ اس دے باو جود راجو دا جھکاؤ شروع توں ہی سرکس ولّ ہو جاندا ہے۔ اس فلم وچّ راجو دے جوان ہون توں لیکے اس دے آخری دن تکّ کی انتہائی جذباتی کہانی ہے۔ ایہہ تنّ حصیاں وچّ ونڈی ہوئی ہے۔

پہلا حصہ راجو منڈے دی کہانی ہے جو اپنی ٹیچر میری (سیمی گریوال) نوں چاہندا ہے۔ اسے عمر چ راجو نوں ایہہ احساس ہو جاندا ہے کہ اوہ دوسریاں نوں خوشی دین لئی پیدا ہویا ہے چاہے اس دے اپنے دل تے جو بھی گزرے۔ پھر نوجوان راجو دی کہانی شروع ہندی ہے جو جیمنی سرکس وچّ اک جوکر ہے۔ ایہہ سرکس مہیندر سنگھ (دھرمندر) دی ہے۔

اتھے راجو دی ملاقات اک روسی آرٹسٹ مرینا (کسینیا) نال ہندی ہے۔ راجو اتے مرینا درمیان زبان دی رکاوٹ تاں ہے پھر بھی راجو اپنے دل دی آواز مرینا تکّ پہنچا دندا ہے۔ آخر اوہ دن آؤندا ہے جدوں سرکس ختم ہون دے بعد مرینا واپس روس چلی جاندی ہے۔ راجو دا دل اک بار پھر ٹٹّ جاندا ہے۔

کہانی دے آخری حصے چ راجو مینا (پدمنی) نوں ملدا ہے۔ مینا راجو نال لڑکے دی شکل وچّ رہندی ہے اتے دونوں گلیاں وچّ ناچ تماشہ دکھا کے گزارا کردے ہن۔ اک دن راجو سامھنے مینا دی حقیقت کھلھ جاندی ہے۔ اس بعد اوہ مینا نال لگاؤ محسوس کرن لگدا ہے۔ اس دوران مینا نوں سپر سٹار راجندر کمار دی اک فلم وچّ رول مل جاندا ہے جس دے بعد اوہ پچھے مڑ کے نہیں دیکھدی۔ راجو پھر اکلا رہی جاندا ہے اتے اس دے ہتھ وچّ اوہی پرانی محبوب کلاؤن ڈول ہے، جو اس دے بھولے دل دا نشان ہے۔ 
## کلاکار
* راج کپور - راجو (جوکر)
* منوج کمار - ڈیوڈ 
* سمی گریوال - مریئم
* رشی کپور - ینگ راجو
* دھرمندر - مہیندر
* دارا سنگھ - شیر سنگھ
* کسینیا ریابنکینا - مرینہ
* پدمنی - مینا
* راجندر کمار - اپنے آپ 
* اچلا سچدیو - راجو دے ماتا
* ایڈورڈ سجیریدا - سوویت راج سرکس دے میمبر 
## باہرلے لنک
*Film review at ''Let's talk about Bollywood''

 

## ایہہ وی ویکھو
*برسات (فلم)
*میرا نام جوکر
*آوارہ (فلم)
*تمس
*دیوداس

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
سنگم

**سنگم** (انگریزی: Confluence) 1964 وچّ بنی ہندی فلم ہے۔ اسدا ڈریکٹر اتے بنان والا راج کپور ہے اتے اس وچّ وجنتیمالا، راج کپور اتے راجندر کمار نے مکھ کردار نبھائیا ہے۔

## ایہہ وی ویکھو
*برسات (فلم)
*میرا نام جوکر
*آوارہ (فلم)
*تمس

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
راہول دیڡ برمن

**راہول دیڡ برمن**  *Rahul Deb Bôrmôn* (27 جون 1939 – 4 جنوری 1994) ہندی فلماں دے اک مشہور سنگیتکار سن۔ اوہناں نوں پنچم جاں پنچمدا نام نال وی پکاریا جاندا سی۔ مشہور سنگیتکار سچن دیڡ برمن تے اوہناں دی تیویں میرا دی ایہہ اکلوتی اولاد سن۔ اپنی انوٹھی سنگیتی قابلیت دے کارن اوہناں نوں دنیا دے سبھ توں اتم سنگیتکاراں وچوں اک منیا جاندا ہے۔ منیا جاندا ہے کہ اوہناں دے سٹائل دی اج وی کئی سنگیت کار نقل کردے نیں ۔

## حوالے

گٹھ:فلمی سنگیتکار
گٹھ:1939ء دے جم
گٹھ:1994ء دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی گائک
گٹھ:بنگالی سنگیتکار
گٹھ:فلم فیئر انعام وجیتا
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
خواجہ احمد عباس

** خواجہ احمد عباس** () (7 جون 1914 – 1 جون 1987), ودھیرے لوکپری نام **کے اے عباس**، اک بھارتی فلم ڈائریکٹر، ناول کار، مکالمہ نگار، اتے صحافی سی۔ اوہ اوہناں کجھ گنے چنے لکھاریاں وچوں اک ہے جنہاں نے محبت، امن اتے انسانیت دا پیغام دتا۔ اس نے *علیگڑھ اوپینیئن* شروع کیتا۔ بمبے کرانیکل وچّ ایہہ لمبے سمیں تکّ بطور صحافی اتے فلمی صحافی رہے۔ ایہناں دا قلم *د لاسٹ پیج* سبھ توں لما چلن والے قلماں وچّ گنیا جاندا ہے۔ ایہہ 1941 توں 1986 تکّ چلیا۔ عباس اپٹا دے بانی  میمبراں وچوں سن۔
 
## جیونی
خواجہ احمد عباس صاحب دا جنم 7 جون 1914 نوں ہریانہ صوبے دے پانیپت شہر وچّ ہویا۔ اوہ خواجہ غلام عباس دے پوترے سن جو 1857ء دی جنگ آزادی دے شہیداں وچوں اک سن۔ اوہناں دے والد غلام سبطین سن جو اوہناں نوں پوتر قرآن پڑھن لئی پریرت کردے، جدوں کہ مسرور خاتون اوہناں دی ماں سی۔ اوہناں دے خاندان دا اتہاس حضرت ابو ایوب انصاری تکّ جاندا ہے جو پیغمبر **[[محمد|محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]** دے صحافی سن۔ اپنی شروعاتی سکھیا دے لئی، عباس صاحب حالی مسلمان ہائی سکول گئے جسنوں اوہناں دے پڑدادا یعنی پرسدھ اردو شاعر خواجہ الطاف حسین حالی اتے مرزا غالب دے شاگرد؛ ولون قایم کیتا گیا سی۔ پانیپت وچّ اوہناں نے 7ویں جماعت تکّ پڑھائی کیتی، 15 سال دی عمر وچّ میٹرک پوری کرن توں بعد اوہ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں انگریزی ساہت وچّ بی اے (1933) اتے ایل . ایل . بی (1935) پوری کیتی۔
## فلمی سفر
1945 وچّ خواجہ صاحب دا اک ڈریکٹر دے روپ وچّ کیریئر شروع ہویا جدوں اس نے اپٹا (انڈین پیپلز تھئیٹر ایسوسی ایشن) لئی 1943 دے بنگال وچّ پئے اکال اُتے  دھرتی کے لال نام دی اک فلم بنائی۔ 1951 وچّ، اس نے 'نیا سنسار' نام دی اپنی  کمپنی بنا لئی جسنے انہونی (1952) ورگیاں معنی بھرپور فلماں دا نرمان کیتا۔ عباس دی فلم راہی , ملک راج آنند دی اک کہانی اتے  سی جس وچّ چاہ دے باغاں وچّ کم کرن والے مزدوراں دی دردشا نوں وکھایا گیا سی۔ چیتن آنند لئی نیچا نگر (1946) لکھن توں پہلاں، عباس نے وی. شانتارام لئی ڈاکٹر. کوٹنیس کی امر کہانی (1946) وی لکھی سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی ناول کار
گٹھ:پدم شری وجیتا
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی مسلمان
ہلدھر ناگ

**ہلدھر ناگ** اڑیسہ، بھارت توں کوشلی بولی دا اک شاعر اتے لکھاری ہے۔ اس نوں لوک کبی رتن دے طور تے وی جانیا جاندا ہے۔ ہلدھر ناگ دا جنم اڑیسہ دے بارگڑھ ضلعے وچ گھیناں دے اک غریب پروار وچ 31 مارچ 1950 نوں ہویا سی۔

دس سال دی چھوٹی عمر وچّ ہی اس دے پیؤ دا انتقال ہو گیا۔ اوہی مکمل طور تے ذریعے سادھناں والا آدمی نہی سی پر اس دی شعری مہک نے بہت سارے سجن موہ لئے۔
ناگ دا موازنہ گنگادھر مہر نال کیتا جاندا ہے۔ بی بی سی نے اس دی زندگی اتے کم بارے اک دستاویزی فلم بنائی سی۔

پورے لہندے اڑیسہ وچّ کوشالی شاعر ہلدھر ناگ ہی اکو اک بندہ ہے جس نوں اک مسیحا دے طور تے ستکاریا جاندا ہے۔ اسدے اڑیسہ اتے چھتیسگڑھ وچّ لکھاں چیلے ہن، جو وڈی گنتی وچ اسدیاں شاعریاں سنن لئی اکتر ہندے ہن جد کدے اوہ پوڈیئم توں کوشالی شاعری اچاردا ہے۔
شروع وچّ اوہ لوک کہانیاں لکھدا سی۔ اسنے 1990ویاں وچ کوشلی بولی  وچ شاعری لکھنا شروع کیتا۔ 

اسنوں  بھارت سرکار نے 2016 وچّ پدم شری  نال نوازیا ۔

## چونوینیاں لکھتاں
* *لوک گیت*
* *سمپردا*
* *کرشنگرُ*
* *مہاستی ارملا*
* *تارہ مندودری*
* *اچھیا*
* *بچھر*
* *شری سملائ*
* *بیر سریندر سائی*
* *کرمسانی*
* *رسیا کوی* ( تلسی داس دی جیونی)
* *پریم پچھان*

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پدم شری وجیتا
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:شاعر
گٹھ:ہندو شخصیتاں
ودیا بالن

**ودیا بالن** بھارتی بالی وڈ فلمی اداکارہ ا‏‏ے۔ انھاں نے اپنی فلمی زندگی دا آغاز بالی وڈ فلمی صنعت تو‏ں کيتا ا‏‏ے۔ اوہ فلم فیئر اعزاز تے قومی فلمی اعزاز سمیت متعدد اعزازات تو‏ں نوازی گئیاں نيں۔ تے 2014ء وچ حکومتِ ہند نے انھاں پدم شری اعزاز تو‏ں نوازیا۔

**ودیا بالن** (اچارن ; جنم 1 جنوری 1978) اک بھارتی اداکارہ ہے جسنے اپنے فلمی کیریئر دی شروعات بالیوڈ  وچّ کیتی۔ ودیا بالن دی وڈی بھین،پریا بالن،اشتہاربازی دے میدان وچّ کم کردی ہے۔ ودیا دی دوجی کزن،پریامنی، وی بھارتی اداکارہ ہے۔

## فلماں د‏‏ی لسٹ

## ٹیلی وژن

## میوزک ویڈیو

## فلماں
اس دیاں کجھ مشہور فلماں:

* *[[پرینیتا (2005 فلم)|پرینیتا]]* (2005)
* *[[بھول بھلیاں]]* (2008)
* *[[پا (فلم)|پا]]* (2009)
* *[[عشقیہ]]* (2010)
* *[[نو ون کلڈ جیسیکا]]* (2011)
* *[[د ڈرٹی پکچر]]* (2011)
* *[[کہانی]]* (2012)

## متعلقہ روابط
* بھارتی فلمی اداکارا واں د‏‏ی لسٹ
* بھارتی سنیما

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:1978 دے جم
گٹھ:1979 دے جم
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل
گٹھ:بھارتی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پالگھاٹ د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:تمل شخصیتاں
گٹھ:سینٹ زیوئرز کالج، ممبئی دے فضلا
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:کیرلا د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:کیرلا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
گٹھ:ممبئی د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں عورتاں ماڈل
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں

گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی اداکار
گٹھ:پدم شری وجیتا
گٹھ:بالی وڈ
عشقیہ

**عشقیہ** 2010 دی اک بھارتی ہندی فلم ہے۔ اس وچّ ودیا بالن، نصیرالدین شاہ اتے ارشد وارثی نے اداکاری کیتی گئی ہے۔ ایہہ ابھیشیک چوبے دی ڈریکٹر دے طور تے پہلی فلم ہے۔

## حوالے

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
وشال بھاردواج

**وشال بھاردواج** (جنم 4 اگست 1965) بھارتی ہندی فلمی صنعت بالیوڈ دا اک مشہور  سنگیتکار، گیت کار، مکالمہ نویس اتے دریکٹر ہے۔  اوہ وی بی پکچرز دے بینر تھلے اپنیاں فلم  بناندا ہے۔ اس نے چار نیشنل فلم اوارڈ حاصل کیتے ہن۔ اس دی ڈریکٹ کیتی پہلی فلم * [[مکڑی (فلم)|مکڑی]] * کینس فلم فیسٹیول 2003 وکھے دکھائی گئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بھارتی فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بالی وڈ
ریکھا بھاردڡاج

**ریکھا بھاردڡاج** اک بھارتی پلے بیک گائیکہ اے ۔
**ریکھا بھاردڡاج** (ولادت: 24 جنوری 1964ء) بھارتی گلوکارہ نيں۔ انہاں نو‏ں دو فلم فیئر اعزازات تے اک قومی فلم اعزازات مل چکيا ا‏‏ے۔  اویناں نے ہندی توں علاوہ بنگالی ، مراٹھی ، پنجابی تے ملیالم زباناں وچ وی گانے گائے نيں۔ 

## ذا‏تی زندگی
ریکھا بھاردڡاج دہلی وچ پیدا ہویاں سن تے اوہ چھے بہن بھائیاں (5 بہناں تے اک بھائی) وچو‏ں اک نيں۔

انہاں نے 1991ء وچ معروف فلم ہدایتکار، نغمہ ساز تے پس پردہ گلوکار وشال بھاردواج نال شادی کيتی۔  ریکھا بھاردواج پہلی بار وشال بھاردواج تو‏ں 1984ء وچ نويں دہلی وچ ہندو کالج دے سالانہ تقریب د‏‏ی تیاری دے وقت ملیاں سن۔

## پیشہ وارانہ زندگی
ریکھا بھاردڡاج نو‏‏ں ابتدا وچ انہاں د‏‏ی وڈی بہن نے موسیقی د‏‏ی تربیت دتی تھی۔انہاں نے پنڈت امرناتھ تو‏ں موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ 

بھاردڡاج دا پہلا البم 'عشقہ عشقہ' دے عنوان تو‏ں 2002ء وچ جاری ہويا سی۔ اس د‏ی کامیابی نے انھاں پہچان حاصل کيتی تے 2006ء وچ بننے والی فلم اوم کارا وچ *"نمک عشق کا*" (جس وچ انہاں دے شوہر وشال بھارواواج نے نغمہ لکھیا اے ) تو‏ں فلم دنیا وچ قدم رکھیا۔ اس دے *بعد 2009ء د‏‏ی فلم دہلی ۔6 دے نغمے "سسرال گیندا پھُل* "(اک چھتگھری لوک گیت جسنو‏ں اے آر رحمان نے تیار کیا) گایا۔ 

## ایوارڈ تے اعزاز
* **2015ء** نامزد فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ "*ساڈی اتاریا پے*" گانے دے لئی ، 2014ء د‏‏ی فلم دیڑھ عشقیہ تو‏ں 
* **2014ء** نامزد، ہ‏م ٹی وی ایوارڈ، ہمنشین دے لئی
* **[[چھٹا مرچی میوزک ایوارڈ|2013ء]]** مرچی میوزک ایوارڈ *[[دی-دے(2013ء film)|دی-دے]]*
* **2012ء** فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ ،شریک فاتح، اوشا اتھپ دے نال 
* **2011ء** قومی فلم اعزازات (بھارت) 
* **[[4th Mirchi Music Awards|2011ء]]** مرچی میوزک ایوارڈ، بہترین گلوکارہ 
* **2010ء** فلم فیئر اعزاز برائے بہترین پس پردہ گلوکارہ 
## حوالے

گٹھ:دہلی دے گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی سوانیاں گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:فضلاء ہندو کالج، دہلی یونیورسٹی
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں
گٹھ:ہندی بولی دے گلوکار
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1964 دے جم

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بالی وڈ
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی گائک
گٹھ:گلوکارہ
راکھی گلزار

**راکھی ماجومدار** (جنم 15 اگست 1947) اک بھارتی فلم اداکارہ ہے، جسنے مکھ طور تے بالیوڈ وچّ پر نال ہی کئی بنگالی فلماں وچّ وی کم کیتا ہے۔ 

## مڈھلا جیون
راکھی دا جنم ضلع نادیہ، لہندا بنگال وچّ 15 اگست 1947 دے شروعاتی گھنٹیاں وچّ آزادی دی اعلان توں کجھ سماں بعد ہویا۔ اسدی مڈھلی سکھیا اک مقامی کڑیاں دے سکول وچّ ہوئی۔ اسدا پیؤ دا چڑھدا  بنگال (ہن بنگلہ دیش) وچّ جتیاں دا کاروبار سی اتے اوہ ونڈ توں بعد لہندا بنگال وچّ آ گیا۔ جوانی وچّ اسدا ویاہ بنگالی فلمکار اجے بسواس نال کر دتا گیا پر ایہہ ارینجڈ ویاہ جلدی ہی ٹٹّ گیا۔

## حوالے

گٹھ:پدم شری وجیتا
گٹھ:1947ء دے جم
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:زندہ لوک
بیلور کرشناماچر سندرراجا آئنگر

**بیلور کرشناماچر سندرراجا آئنگر** (14 دسمبر 1918 – 20 اگست 2014), جاں **بی.کے.ایسّ. آئنگر**، دنیا  دے پرمکھ یوگا استاداں وچوں سی جس نے  یوگا سٹائیل "آئنگر یوگا" دی ایجاد کیتی سی۔ اس نے یوگا دے فلسفے بارے کئی کتاباں لکھیاں ہن؛ یوگا اتے روشنی، پرانایام اتے روشنی، پتنجلی دے یوگسوتراں اتے روشنی اتے زندگی اتے روشنی۔ ایہہ تروملائی کرشناماچاریا، جسنوں جدید یوگا دا پیؤ کیہا جاندا ہے، دے مڈھلے طالبعلماں وچوں سی۔  اس نوں بھارت اتے دنیا  بھر وچّ یوگا مشہور کرن لئی جانیا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:1918ء دے جم
گٹھ:2014ء دیاں موتاں
گٹھ:پدم شری جیتو
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:کرناٹک
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
برکھا دت

**برکھا دتّ** اک بھارتی  ٹیلیوژن صحافی اتے کالم نویس ہے۔ اوہ این ڈی ٹیوی اُتے اک گروپ اڈیٹر ہے۔ دتّ نے کارگل لڑائی دوران رپورٹنگ لئی مشہوری کھٹی۔ دتّ نے بھارت دے چوتھے سبھ توں وڈے  شہری انعام پدم شری سمیت بہت سارے قومی اتے قومانتری انعام، جتے ہن۔ دتّ راڈیا ٹیپ سکینڈل وچّ ٹیپ صحافیاں وچوں اک سی، اتے اسنوں " ٹیپ گھوٹالے دے چہرے" دے طور تے پیش کیتا گیا سی۔
## زندگی
برکھا دتّ دا جنم نویں دلی وچّ ایئر انڈیا وچّ اک اہل کار. ایس.پی. دتّ اتے پربھا دتّ، جو ہندوستان ٹائیمز دی اک چنگی منی پرمنی صحافی سی، دے گھر ہویا سی۔ برکھا صحافت دے اپنے ہنر دا سہرا، بھارت وچّ زنانہ صحافت دی اک پائنیئر، اپنی ماں پربھا نوں دندی ہے۔ پربھا دتّ دی دماغ دی نس پھٹّ جاں نال 1984 وچّ موت ہو گئی سی۔ برکھا دی چھوٹی بھین، بہار دتّ وی سی این این آئی بی این لئی کم کردی اک ٹیلیوژن صحافی ہے۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی صحافی
گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن صحافی
گٹھ:پدم شری جیتو
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
ایئر انڈیا

**ایئر انڈیا** (انگریزی: Air India; ہندی: एअर इंडिया) بھارت دی مسافر بردار ہوائی سروس ہے۔ ایہہ بھارت سرکار دیاں چلائیاں ہوئیاں دو ہوائی سیواواں وچوں اک ہے (دوجی ہے انڈین ایئرلائینز)۔

ایئر انڈیا دا  ہیڈ آفس ممبئی دا چھترپتی شواجی انٹرنیشنل ہوائی اڈا ہے۔ اتھوں ایئر انڈیا دی اڈاناں دنیا وچّ 39 منزل تھانواں اتے بھارت وچّ 12 منزل تھاواں تکّ جاندیاں ہن۔

گٹھ:ہوائی کمپنیاں
گٹھ:بھارت
ہندوستان ٹائیمز

**ہندوستان ٹائیمز** (انگریزی: Hindustan Times (HT)) بھارت دا اک روزانہ انگریزی اخبار ہے۔ پڑھن والےآں دی گنتی مطابق ایہہ بھارت دے وڈے اخباراں وچوں ہے۔ د ٹائیمز آف انڈیا توں بعد اسدا دوجا نمبر ہے۔

ایہہ 1924 وچ ماسٹر سندر سنگھ لائلپوری ولوں قایم کیتا گیا۔

## ایہہ وی ویکھو
*د ٹائیمز آف انڈیا
*د ٹربیون

## باہری کڑیاں
*ہندوستان ٹائیمز دی ویبسائیٹ 

## حوالے

 

گٹھ:انگریزی اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
دی ٹریبیون

**دی ٹریبیون** (انگریزی: The Tribune) بھارت دا اک روزانہ انگریزی اخبار ہے جو نویں دلی، چنڈی گڑھ، جالندھر اتے بٹھنڈہ توں چھپدا ہے۔ اسنوں 2 فروری 1881 نوں لاہور (ہن پاکستان) وکھے سردار دیال سنگھ مجیٹھیا نے قایم کیتا سی۔ بھارت وچّ ایہہ پنجاب، ہماچل پردیش، ہریانہ اتے چنڈی گڑھ وچّ موہری انگریزی اخبار ہے۔ 28 جولائی 1998 نوں انٹرنیٹّ  اُتے اس دی ویبسائیٹ لانچ ہوئی اتے ایہہ آنلائین ہویا۔

15 اگست 1978 نوں د ٹربیون گروپ نے اپنے پنجابی اتے ہندی ایڈیشن، ترتیبوار، پنجابی ٹریبیون اتے دینک ٹریبیون شروع کیتے۔ ایہہ دوویں وی 30 اگست 2010 نوں آنلائین ہو گئے۔

 

## قیام دا مقصد
‘دِی ٹربیون’ شروع کرن دا مڈھلا مقصد کمزور جنتا دے حقاں اتے حقاں لئی آواز اٹھاؤنا سی۔ دوجا مقصد ہندوستان دے رہن والیاں دی سکھیا، صحتَ اتے کھیتی باڑی متعلق حقاں دی رکھیا لئی عزم نال یوگدان پاؤنا سی۔ مڈھلے ویلے توں ہی سمپادکاں دیاں لکھتاں دے موضوع اداروادی، دھرم-نرپکھّ، جات-پات دے خلاف ‘دِ ٹربیون’ شبد دے مطلب مطابق لوک-مناں دے پہریدار اتے جنتا دے حقاں دی رکھیا کرن والے رہے ہن۔ اخبار دی شروعات دا تیجا مقصد سماجی سمسیاواں بھاویں اوہ لوکاں دیاں نجی، ادارہ جاتی، صوبائی، قومی جاں قومانتری سن، دی اہمیت مطابق اخبار وچ صحافت راہیں آواز اٹھاؤنا سی۔ ‘دِ ٹربیون’ دے پہلے اڈیشن ویلے بھارت دا وائسرائے لارڈ رپن (1880–84) سی۔ اوہ اداروادی وچاراں والا سی۔

## اشاعتاں
اخبار دے پہلے اڈیشن توں اک مہینے تک صرف بدھوار نوں ہی اک دن اخبار لاہور دے انارکلی بازار وچوں ٹربیون پریس وچ چھپدا سی۔ اک مہینے بعد بدھوار توں شنچروار نوں اک دن ہی جاری رکھیا گیا۔ ساڈھے پنج سال بعد 1886 وچ ہفتے وچ دو وار مطلب بدھوار تے شنچروار دے دن شائع کیتا جان لگا۔ 1898 وچ ہفتے وچ تن وار مطلب منگلوار، جمعرات اتے شنچروار نوں شائع کیتا جان لگا۔ 9 ستمبر 1898 نوں مجیٹھیا ہوراں دا انتقال ہون تک ‘دِ ٹربیون’ اوہناں دی نگرانی ہیٹھ چھپدا رہا۔ اوہناں 23 جون 1895 نوں لکھی وصیت وچ اپنی موت پچھوں اخبار دی نگاہبانی لئی ٹرسٹ دا قیام کیتا۔ اتہاسکار وی۔این۔ دتا دی کتاب ‘دِ ٹربیون: اے وٹنیسّ ٹو ہسٹری’ مطابق دسمبر 1900 دے آخری پورے پنج دن چھپیا سی۔ 1906 توں لگاتار روزانہ چھپ رہا اے۔15 اگست 1947 نوں بھارت-پاکستان دی ونڈ نال ‘دِ ٹربیون’ لاہور توں امرتسر آ گیا۔ پرکاش آنند نے ‘دِ ٹربیون’ دا اتہاس’ وچ لکھیا: ‘دِ ٹربیون صرف اپنا نام لے کے آیا سی۔’ اس دی ساری دی ساری سامان (بینک جماں پونجیاں تے سرکاری بونڈاں دا تاں کہنا ہی کی) گواچ گئی سی۔ 25 ستمبر 1947 نوں شملہ توں مڑ شائع ہون لگا۔ 3 مئی 1948 توں اخبار انبالہ چھاؤنی وکھے چھپن لگا۔ ‘دِ ٹربیون’ 21 سال انبالہ وکھے چھپدا رہا۔ 25 جون 1969 نوں اخبار دا دفتر انبالہ توں چنڈی گڑھ موجودہ تھاں تے تبدیل ہویا۔

## ہورناں بولیاں وچ
15 اگست 1978 نوں د ٹربیون گروپ نے اپنے پنجابی اتے ہندی ایڈیشن، ترتیبوار، پنجابی ٹریبیون اتے دینک ٹریبیون شروع کیتے۔ ایہہ دوویں وی 30 اگست 2010 نوں آنلائین ہو گئے۔

## ایہہ وی ویکھو
* دی ٹائیمز آف انڈیا
* ہندوستان ٹائیمز
* پنجابی ٹریبیون
* دینک ٹریبیون

## باہری کڑیاں
* د ٹربیون دی ویبسائیٹ
* پنجابی ٹربیون دی ویبسائیٹ
* دینک ٹربیون دی ویبسائیٹ

 
## حوالے

گٹھ:بھارت دے انگریزی اخبار
گٹھ:پنجاب وچ ماس میڈیا

 

## باہری کڑیاں
*د ٹربیون دی ویبسائیٹ
*پنجابی ٹربیون دی ویبسائیٹ
*دینک ٹربیون دی ویبسائیٹ

گٹھ:بھارت دے انگریزی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:انگریزی اخبار
پنجابی ٹریبیون

**پنجابی ٹریبیون** پنجاب ،بھارت وچّ د ٹریبیون گروپ دا اک پنجابی اخبار ہے جو 15 اگست 1978 نوں چھپنا شروع ہویا اتے انٹرنیٹّ اُتے اس دی ویبسائیٹ 30 اگست 2010 نوں لانچ ہوئی۔ اس دے مکھ اڈیٹر  ہریش کھرے ہن۔ اڈیٹر سریندر سنگھ تیز ہے جس توں پہلاں ورندر والیا اڈیٹر سی۔

## ایہہ وی ویکھو
*د ٹریبیون
*دینک ٹریبیون
*روزانہ اجیت
*روزانہ جگ بانی

## باہری کڑیاں
*پنجابی ٹربیون دی اپنی ویبسائیٹ
## حوالے

 

 

گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:پنجابی اخبار
روزانہ جگ بانی

**جگ بانی** بھارت دے صوبے پنجاب اندر  پنجابی وچّ نکلدا اخبار ہے۔ ایہہ 1978 وچّ پنجاب کیسری گروپ نے شروع کیتا سی۔ ایہہ اخبار جالندھر اتے لدھیانہ توں روزانہ شائع ہندا ہے۔

## ایہ وی ویکھو
 
*دینک جاگرن
*پنجابی ٹریبیون
*روزانہ نواں زمانہ
*د ٹریبیون
*دینک ٹریبیون
*روزانہ اجیت
*روزانہ اجیت

## حوالے

 

 

گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:پنجابی اخبار
گرمکھی اخبار

**گورمکھی اخبار** جو لاہور توں شروع ہویا پہلا سی۔ اس دے ایڈیٹر پرو: گرمکھ سنگھ سن۔ ڈاکٹر لائیٹنر دی مدد نال سنگھ سبھا لہر دے آگوآں نے 1877 وچّ اوریئینٹل کالج ہن پنجاب یونیورسٹی، لاہور وچّ پنجابی دی پڑھائی شروع کروا لئی۔ پرو: گرمکھ سنگھ اس کالج وچّ پنجابی دے پروفیسر لائے گئے۔ صرف اینا ہی نہیں، بلکہ اس کالج وچّ گرو گرنتھ صاحب دا پرکاش ہونا وی شروع ہو گیا سی۔ سنگھ سبھا، لاہور وچّ وی قایم ہوئی۔ اس دا پہلا اکٹھ، 2 نومبر، 1879 دے دن ہویا۔ اس دے نال ہی 10 نومبر، 1879 دے دن اک گورمکھی اخبار وی شروع کیتا گیا۔

## ایہہ وی ویکھو
*د ٹریبیون
*پنجابی ٹریبیون
*دینک جاگرن
*پنجابی ٹریبیون
*روزانہ نواں زمانہ
*د ٹریبیون
*دینک ٹریبیون
*روزانہ اجیت
*روزانہ جگ بانی

## حوالے

گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:پنجابی اخبار
روزانہ نواں زمانہ

***نواں زمانہ*** پنجاب ،بھارت وچّ ارجن سنگھ گڑگج فاؤنڈیشن دا اک پنجابی اخبار ہے جو 21 فروری 1970 نوں  جالندھر، پنجاب توں چھپنا شروع ہویا۔

## ایہ وی ویکھو
 
*دینک جاگرن
*پنجابی ٹریبیون
*روزانہ نواں زمانہ
*د ٹریبیون
*دینک ٹریبیون
*روزانہ اجیت
*روزانہ جگ  بانی

## حوالے

 

 

گٹھ:بھارت دے پنجابی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:پنجابی اخبار
ہرچرن سنگھ دھالیوال

## مڈھلا جیون
ہرچرن سنگھ دا جنم 15 دسمبر 1997 نوں پنڈ بہنیوال ماں نصیب کور پیؤ بابا کرم سنگھ دے گھر   ہویا

## ہور دیکھو
*بابا کرم سنگھ
*نصیب کور
*بہنیوال
*دھالیوال

## حوالے

 
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
بھگت ترلوچن

**بھگت ترلوچن جی** دا جنم 1268ء  وچّ مہاراشٹر دے ضلع شعلہ پور دے بارسی قصبے وچّ ہویا۔ میکالف مطابق آپدا جنم 1267ء  وچّ گجرات وچّ ہویا وی منیا جاندا ہے۔ کجھ ودواناں  مطابق اوہناں دا جدی پنڈ اتر پردیش وچّ سی اتے گیان دیوَ دے تعلق وچّ آؤن مگروں اوہ مہاراشٹر ولّ چلے گئے۔آپ بھگت نامدیو دے ہم عصر سن۔ آپدا ویاہ اننتا نام دی زنانی نال منیا جاندا ہے۔ بھگت مالا دی اک گاتھا مطابق ترلوچن جی دا اکلوتا پتر انتقال کر گیا، جس کرکے بردھ عمر وچّ کوئی سیوا کرن والا نہ رہا۔ آپ جی دے جوتی جوت سماؤن دا سنّ واضع نہیں،پر بھائی گھنئیا سیوا جوتی ستمبر 1991  خاص نمبر ، پنجابی ماسک وچ آپ دا انتم سماں 1335ء تک دسیا گیا ہے۔ میاں بیوی نے انتم جیون پاسرپور وچّ ہی گزاریا تے دوہاں دے چلانے وی پاسرپرو وچّ ہی منے جاندے ہن۔ 

گرو گرنتھ صاحب وچّ بھگت ترلوچن دے چار شبد، ہیٹھ لکھے تنّ راگاں وچّ اس پرکار ہن-
# سری راگُ (شبد -1, پنہ-91),     
# گوجری (شبد-2, پنہ-525,526),   
# دھناسری (شبد-1 پنہ-694)   

ایہناں دی بولی اپر مراٹھی دا اثر دکھدا ہے۔ آپ جی فرماؤندے ہن کہ انسان جنم کوڈیاں بدلے گوا بیٹھدا ہے

*[[مایہ]] موٹھا چیتسِ ناہی [[جنم]] گواہیو آلسیا*

بھگت ترلوچن دی انسان دوستی دی سبھ توں وڈی خاصیت ایہی سی کہ اوہ سادھوآں نال بے حدّ عقیدت تے ستکار رکھدے سن اتے اوہناں دی روٹی پانی نال سیوا کردے سن، پر سیوا دا کم آپدی بیوی توں اکلیاں نہ سامبھیا نہ جان کارن آپ نے 'انتریامی' نامک اک نوکر رکھ لیا۔ اس نوکر نال ایہہ شرط رکھی گئی کہ اوہ نت گھٹو گھٹّ پنج جاں ستّ سیر بھوجن کریگا اتے اجیہا کرن اتے اسنوں کوئی وی نہیں ٹوکیگا نہیں تاں اوہ نوکری چھڈّ جاویگا۔ اس نوکر نے اپنا کم انی رچی اتے پریم بھاوَ نال کیتا کہ اتتھی سادھوآں دی گنتی نت ودھدی گئی فلسروپ بھوجن تیار کرن دا کم ودھ گیا۔ اک وار ادھک کم ہو جان کارن بھگت ترلوچن دی پتنی نے اپنی کسے گوانڈھن نوں کہہ دتا کہ اس نوکر دے آؤن نال سادھوآں دی آمد ودھ گئی ہے تے آپ بے حسابہ کھاندا ہے۔ جدوں اس گلّ دا پتہ 'انتریامی' نوں پتہ لگیا تاں اوہ چپّ چاپ نوکری چھڈّ کے چلا گیا۔ بعد وچّ بھگت ترلوچن نوں لگیا کہ اوہ نوکر سچ مچّ ہی 'انتریامی' (پربھو) سی، جس کرکے پچھتاوا ہون لگا۔ اس توں زیادہ جانکاری آپدے بارے ہور نہیں ملدی۔
## حوالے

 
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
دینک ٹریبیون

**دینک ٹریبیون** (ہندی: दैनिक ट्रिब्यून) بھارت وچّ د ٹریبیون گروپ دا اک ہندی اخبار ہے جو 15 اگست 1978 نوں چھپنا شروع ہویا اتے انٹرنیٹّ اُتے اس دی ویبسائیٹ 30 اگست 2010 نوں لانچ ہوئی۔ اس دے مکھ اڈیٹر نریش کوشل ہن۔

## ایہہ وی ویکھو
*د ٹریبیون
*پنجابی ٹریبیون
*دینک جاگرن
*پنجابی ٹریبیون
*روزانہ نواں زمانہ
*د ٹریبیون
*دینک ٹریبیون
*روزانہ اجیت
*روزانہ جگ  بانی

## حوالے

 
## باہری کڑیاں
*دینک ٹربیون دی اپنی ویبسائیٹ

 

 
 

 

گٹھ:بھارت دے ہندی اخبار
گٹھ:بھارت دے اخبار
گٹھ:اخبار
گٹھ:ہندی اخبار
بھگت بینی

**بھگت بینی  ** دا جنم سمت 1390 بکرمی صدی وچّ پنڈ آسنی، مدھیہ پردیش وچّ اک غریب براہمن پروار وچّ ہویا۔بھگت بینی جی بال عمر وچّ ہی ویراگ وان سن۔آپ جی نوں مردہ سریر دیکھ کے من وچّ ویراگ دی بھاونا پیدا ہوئی اتے اک جوگی راج دے چرن پکڑ لئے۔ اتھوں بھگت بینی جی نے یوگ دی گُڑتی حاصل کیتی۔گرو گرنتھ صاحب وچّ بھگت بینی دے 3 شبد، 3 راگاں وچّ اس طرحاں ہن :-                      
 #سری راگ (پنہ 92),                      
 # رامکلی (پنہ 974),                     
 # پربھاتی (پنہ 1350)

      
## حوالے

 
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
بھگت بھیکھن

جم: 1480 عیسوی

جم تھاں: پنڈکاکوری لکھنؤ دے کول

گرو دا نام: سید میر ابراہیم  

بانی وچّ کی یوگدان: دو شبد، راگ سورٹھ وچّ، انگ 659, 660 اتے درج ہن۔

موت: 1573 عیسوی

بھگت بھیکھن جی اک صوفی مسلمان ہوئے ہن۔ (لیکن اناں دی بانی وچّ لکھے گئے لفظاں ولوں ایہہ ثابت نہیں ہندا کہ اوہ اک مسلمانی گھر وچّ جمیں اتے پلے)۔ اوہناں دا جم کاکوری، ضلع لکھنؤ وچّ ہویا۔ ایہہ گرو سید پیر میر ابراہیم جی دے چیلے سن۔ (پر ایہہ وی ثابت نہیں ہندا) اوہناں دے صرف دو شبد شری گرو گرنتھ صاحب جی وچّ سملت کیتے گئے ہن۔

بھگت بھیکھن جی دی بانی گرو گرنتھ صاحب جی دے انگ 659 وچّ درج اے۔ اوہناں دے دو شبد راگ سورٹھ وچّ ہن۔ بانی دے پہلے شبد دی مکھ بھاونا بیراگ اے اتے دوجے شبد وچّ بیراگ، انجن ماہِ نرنجن دے بعد اکالپرکھ، ایشور دی حصول دی سمت دا ذکر اے۔ "ڈاکٹر۔ تارن سنگھ" ایہناں نوں اکبر دے راج دے ویلے پیدا ہوئے منندے ہن اتے آپ اسلام دھرم دے صوفی  سن اتے ایہناں دا اخیر سماں 1574 عیسوی سی۔ "بھائی کاہن سنگھ نابھہ" ایہناں نوں کاکوری دا وسنیک اتے صوفی فقیر دے روپ وچّ مانتا دندے ہن۔ "میکالف" وی اس دھارنا نوں قبول کردا اے۔   

**بھگت بھیکھن ** دی بانی گرو گرنتھ صاحب وچّ انگ 659 اتے درج اے۔ اوہناں دے دو شبد راگ سورٹھ وچّ ہن۔ آپ جی دا جم پنڈ کاکوری، لکھنؤ وچّ 1480ّء نوں ہویا اتے آپ اسلام دھرم دے صوفی پرچارک سن اتے آپ جی دا آخری سماں 1574ء سی۔

اوہناں دا انتقال 1631 وکرمی وچّ ہو گیا۔
## حوالے

گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
بھگت جیدیو

**جےدیو**  () (odia:ଜୟଦେବ) سنسکرت دا وڈا شاعر سی جس نے *[[گیت گووند]]* اتے *رتیمنجری* دی رچنا کیتی۔  

جےَ دیوَ اک ویشنو بھگت اتے سنت دے روپ وچّ سنمانت سی۔ اس دی لکھت ‘گیت گووند’ نوں شریمد‌بھاگوت دے بعد رادھاکرشن دی لیلا دا انپم ساہتی-اظہار  منیا گیا ہے۔ سنسکرت شاعراں دی پرمپرا وچّ وی اوہ آخری شاعر سی، جس نے ‘گیت گووند’  دے روپ وچّ سنسکرت  دے مدھرتم گیتاں دی رچنا کیتی۔

## جیونی

جےَ دیوَ دا جنم اندازاً 1170ء  نوں اڑیسہ دے بیربھوم ضلعے دے بھبانیسور دے نیڑے اک پنڈ ہویا۔ ایہہ قنوج نواسی بھوجدیو براہمن اتے رمادیوی دے پتر سن۔ گرو گرنتھ صاحب وچّ درج بھگت بانی دے رچیتا وچوں بھگت جےَ دیوَ جی سبھ توں وڈیری عمر دے سن۔ شروع وچّ آپ ویشنو متدھاری کرشن اپاسک سن پر تتویتا سادھوآں دی سنگت کر کے اک کرتار دے اننّ سیوک ہو گئے۔ بھگت جےَ دیوَ دی بانی مطابق رب دا حصول وچّ دنیاوی اؤگن جا ہؤمے روڑا بندے ہن اتے اس توں نورتی دا اکو-اک راہ من بچن کم دی پاکی ہے۔ بانی: 2 شبد گوجری اتے مارو راگ وچّ۔
 
      
## حوالے

 
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
بھگت سورداس

**بھگت سورداس  ** اک اجیہے بھگت ہن جہناں دی صرف اک پنگتی گرو ارجن دیو دے شبد نال جڑ کے گرو گرنتھ صاحب وچّ موجود ہے اتے ایہہ 'سارنگ محلہ 5 سورداس' ہینٹھ ہے۔ بھگت سورداس دا تعلق اکبر دے سمیں دے راج سندیلا نال سی اتے آپ اکبر دے پرمکھ اہل کار سن۔ ایہناں دا جنم براہمن پروار وچّ ہویا سی۔
      
## حوالے

 گٹھ:سکھ مت دی تریخ
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
گیت گووند

**گیت گووند** (, دیوناگری: गीत गोविन्द) 12ویں- صدی دے شاعر بھگت جیدیو دا لکھیا شعری-گرنتھ ہے، جسدا جنم شاید جیدیو کیندلی، بنگال جاں کیندلی ساسن، اڑیسہ وچّ ہویا، پر اک ہور امکان کیندلی متھلا دا وی ہے۔

گیتگووند وچّ کرشن دی گوپیاں دے نال راسلیلا، رادھاوشاد ذکر، کرشن لئی ویاکلتا، اپالمبھ وچن، کرشن دی رادھا لئی اتکنٹھا، رادھا دیاں سہیلیاں ولوں رادھا دے ورہ سنتاپ دا ذکر  ہے۔ اس رچنا وچّ باراں سرگ ہن، جنہاں نوں اگوں چووھی پربندھاں وچّ ونڈیا ہویا ہے۔ ایہناں پربندھاں دی  ذیلی ونڈ پداں اتے گیتاں وچّ ہوئی ہے۔ ہر اک پد اتے گیت وچّ اٹھ پد ہن۔ گیتاں دے موضوع کرشن، رادھا اتے رادھا دیاں سہیلیاں ہن۔  

 
## حوالے

گٹھ:سنسکرت ساہت
گٹھ:سنسکرت
بھگت پرمانند

**بھگت پرمانند** جی دا اک شبد راگ سارنگ وچّ گرو گرنتھ صاحب دے انگ 1253 اتے انکت ہے۔ ایہہ وچکارلے ویلے دے اُگھے بھگت جن سن۔ بھگت پرمانند جی دا جو شبد   گورو گرنتھ صاحب  وچّ درج ہے، اس وچّ انسان نوں مرکز بنا کے اس دے اندر دے وکاراں دا وکھیان کردیاں اسنوں عملی جیون دے حصول لئی سچیت کیتا ہے اتے رستہ سادھ سنگت دی سیوا تے اپما دسیا ہے۔
بھگت پرمانند جی بارے اندازا ہے کہ ایہناں دا جنم 14ویں صدی دے اخیر وچ ہویا۔  
بھگت پرمانند جی بارسی ضلع شعلہ پور دے وسنیک سن۔ 
بھگت پرمانند دا سارنگ راگ وچ اچاریا اکو اک شبد گرو گرنتھ صاحب وچ درج ہے۔ 
اوہناں دا کتھن ہے کہ پران  پڑھن دا کوئی فائدہ نہیں، جیکر منکھ لوڑوند نوں دان نہیں کردا:-
                                                    ** ان پاونی بھگتِ نہیں**
                                                   **  اپ جی بھوکھے دان نا کینہ**
                                                     
اوہ پرائی نندا کرن دی عادت نوں برا سمجھدے ہن۔ 
 

 

      
## حوالے

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
بھگت پیپا

**بھگت پیپا جی** دا جنم 1426 عیسوی وچّ راجستھان وچّ کوٹا توں 45 میل چڑھدے پاسے وچّ گاگرونگڑھ ریاست وچّ ہویا سی۔ اوہ بھگتی تحریک(بھگتی لہر)  دے پرمکھ سنتاں وچوں اک سن۔ گرو گرنتھ صاحب دے علاوہ اوہناں دی پرمانیک رچناواں ہور کتے نہیں ملدیاں۔
## بچپن
پیپا جی دے پڑدادا جیتپال نے مسلماناں توں مالوا دا علاقہ کھوہ لیا سی اتے اتھوں دے حاکم بن گئے سن۔ پیؤ دی موت دے کارن پیپا جی چھوٹی عمر وچّ ہی راجا بن گئے سن۔ شان و شوکت وچّ رہن دے باو جود اوہناں دا جھکاؤ ادھیاتم دے ولّ سی۔

## رامانند دی سیوا وچّ
پیپا جی درگا بھگت بن گئے پر اوہناں دی ترپتی نہیں ہوئی۔ اس دے بعد اوہناں نے رامانند جی نوں اپنا گرو من لیا۔ پھر اوہ اپنی بیوی سیتا دے نال ٹوڈا نگر (راجستھان) دے اک مندر وچّ رہن لگے۔

## بانی دی سنبھال
گرو نانک دیوَ جی نے آپ جی دی رچنا آپ جی دے پوترے اننتداس دے کولوں ٹوڈا نگر وکھے ہی حاصل کیتی۔ اس گلّ دا پرمان اننتداس ولون لکھی 'پرچئی' دے پچیویں پرسنگ توں وی ملدا ہے جس وچّ اسنے لکھیا ہے کہ پنچند(پنجاب) توں اک نوجوان جوگی نے ایہہ رچنا اس پاسوں لئی سی۔ اس رچنا نوں بعد وچّ گرو ارجن دیو نے گرو گرنتھ صاحب وچّ جگہ دتی۔
## گرو گرنتھ صاحب وچّ شبد

## بانی دا مطلب
پیپا جی دی رچنا وچّ اوتارواد دی تھاں نرگن نراکار پرماتما دی اپاشنا اتے گرو دی اہمیت اتے زور دتا گیا ہے۔
جو برہمنڈے سوئی پنڈے جو خوجے سو پاوے ۔۔(گورو گرنتھ صاحب، پنہ 685) 

(جو رب پوری کائنات وچّ موجود ہے،اوہ انسان دے دل وچّ بھی موجود ہے۔) 
پیپی پرنوے پرم تتُ ہے،ستیگرُ ہوئِ لکھاوے ۔۔ 2 ॥ 
 (گورو گرنتھ صاحب،پنہ 685)
پیپا پرم تتّ دی ارادھنا کردا ہے، جسدے درشن پورن ستگورو راہیں کیتے جا سکدے ہن۔)

## حوالے

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
نِرگُن دھارا

**نِرگُن دھارا** بھگتی لہر دیاں دو پرمکھ دھارواں وچوں اک ہے۔ نِرگُن دھارا دے بھگت شاعر نِرگُن برہم، جو روپ تے رنگ توں رہت ہے، پر گھٹ گھٹ وچّ رمیا ہوویا ہے، دی اپاشنا کردے ہن۔ کبیر، رویداس وغیرہ بھگت شاعر اس دھارا دے ہن۔ پنجاب وچّ بھگتی شاعری دا ودھیرے پردھان روپ نرگن دھارا ہی ملدا ہے، پر بھگت کبیر دے پتر کمال دی کویتا دی جہڑی ٹوک'شبد شلوک' کتاب وچوں لے کے موہن سنگھ نے پیش کیتی ہے، اوہ سرگن دھارا نال تعلق رکھدی ہے۔ جہناں بھگتاں دیاں رچناواں اتے پنجابی دا اثر  ہے، اونھاں وچوں اسیں کبیر، دھنا، رویداس،نامدیو تے کمال نوں لے سکدے ہاں۔

## [[بھگت کبیر]]
کبیر جی دا جنم اک براہمن ودھوا دے پیٹوں ہویا، مگر پالنا نیرو نامی جلاہے دے گھر ہوئی۔ اس لئی آپ دی نظر وچّ ہندو اتے مسلمان براہمن تے شودر سبھ اکو مٹی دے وکھ-وکھ بھانڈے ہن۔ کبیر جی نے جتھے 'ہندو مسلمان کا صاحب ایک' کہہ کے ہندواں اتے مسلماناں وچّ ودھ رہے پاڑ نوں دور کر کے، اونھاں وچّ ایکتا  پیدا کرن دا یتن کیتا، اوتھے دوہاں دھرماں وچّ پرچلت پھوکے کٹڑواد تے ہور کریتیاں دی وی پورے زور نال مخالفت کیتی۔
 
## حوالے

 

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
گٹھ:بھگتی تحریک
بھگت سین

**بھگت سین جی** دا اک شبد، گرو گرنتھ صاحب دے انگ 695 اتے راگ دھناسری وچّ درج ہے۔ بھگت سین جی دا جنم 1390ء  ہے اتے انتم سماں 1440ء  ہے۔ آپ جی بدار دے راجا دے شاہی نائی سن اتے اس ویلے دے پرمکھ سنت گیانیشور جی دے وڈے خدمت گار سن۔ 

## حوالے

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
بھگت سدھنا

**بھگت سدھنا** جاں سدھنا قصائی اتلے ہندستان  دا اک مسلمان سنت شاعر ہویا ہے۔

بھگت سدھنا جی دا جنم 1180 وچّ سیہون، صوبہ سندھ (پاکستان) وچّ ہویا۔ سری گرو گرنتھ صاحب وچّ اوہناں دا اک شبد بلاول راگ وچّ درج ہے۔

تو گن کہا جگت گرا جؤ کرمُو نا ناسے۔۔

سنگھ سر نکت جائیئ جؤ جمبکُ گراسے۔۔

بھگت سدھنا جی دی اکو اک یادگار سرہند کول فتح گڑھ صاحب دی دھرتی تے، جتھے اوہناں دی موت ہوئی سی، اک مسجد بنی ہوئی ہے۔ 

## حوالے

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
بھٹ کیرت

**بھٹ کیرت**، اک شاعر ہون دے علاوہ، سکھاں دے چھویں گرو ہرگوبند دی فوج وچّ اک نامی فوجی وی سی۔ اوہ گرو رام داس اتے گرو ارجن دیو دے درباراں وچّ شامل رہا سی اتے میری پیری دے مالک چھویں گورو دے حکم دے تحت، اوہ لڑائی دے میدان وچّ لڑدے شہید ہو گیا سی۔ 
## بانی
 
آدی گرنتھ وچّ 1395 توں 1405 پنیاں تے اسدے لکھے اٹھ سوئیے شامل ہن۔ ایہناں وچوں چار سوئیے تیجے گرو امر داس دی اتے اینے ہی چوتھے گرو رام داس وڈیائی وچّ ہن۔

کیرت دے سوئیے اک ارداسِ بھاٹُ کیرتِ کی گر رام داس راکھہُ سرنائی دے گائن مگروں ہرمندر صاحب اندر سری گورو گرنتھ صاحب دا پرکاش کیتا جاندا ہے اتے اسنال نال سکھاں دا نت نیم شروع ہندا ہے۔

## شہادت
کیرت بھٹّ بھائی منی سنگھ دے دادے بلو دے نال امرتسر دی لڑائی وچّ میری پیری دی بھاونا مطابق شہید ہو گیا سی۔

گیانی گرجا سنگھ نے ‘شہید بلاس بھائی منی سنگھ’ دے کردار وچّ لکھیا ہے، ‘‘کیرت دی شہیدی بھائی منی سنگھ دے دادا بلو پنوار سمیت امرتسر، مخلس خان فوجدار گورکھپوری نال لڑدیاں 17 ویساکھ 1691 بکرمی (15 اپریل 1634ء) نوں ہوئی سی۔’’ 

 

## حوالے

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
گٹھ:بانی کار
ستا تے بلونت ڈوم

ستا تے بلونتا دو ربابی گرو ارجن دیو  دے دربار وچّ سن، ستا کھنڈور صاحب دا رہن والا سی اتے بلونت مالوے دا رہن والا سی۔ دونوں ربابی سرری گرو انگد دیو صاحب جی نے شبد
کیرتن کرن لئی اپنی سیوا وچّ رکھے سن۔ ایہہ پنجوی پاتشاہی تک سنگتاں نوں اپنے شبد کیرتن نال نہال کردے رہے، انت بڈھے ہو گئے، سیوا وی پرانی ہو گئی۔ اک واری ایہناں دی پتری
دا ویاہ سی ایہناں نے گورو جی اگے بینتی کیتی کہ دیپ مالا دی آمدن سانوں دے دتی جاوے۔ گورو جی نے دیپ مالا دی عمداً دے دتی، جو سببّ نال اس واری اگے نالوں بہت تھوڑی سی، پر ایہناں
ربابیاں نے جھگڑا کیتا تے آکڑ تے مان وچّ روپیہ موڑ گھولیا آکھن لگے اسیں ہی گرو ارجن دیو جی نوں گورو بنایا ہے، اسیں چوکی نہ کراگے تا گریائی ہی جاندی رہوگی۔ گورو جی نے اپنے
سکھ منان نوں گھلے، پر ایہہ نہ منے، سگوں اگو ایوگ بچن کہن لگے کہ گرو نانک دیوَ نوں وی اسیں نے ہی گورو بنایا سی ایہہ گلّ توں گورو جی نے اہنا نوں سراپ دتا حکم دتا کہ کوئی سکھ
ایہناں نوں منہ نہ لائے، اتے جو کوئی ایہناں دی شفارس کریگا اسدا سر منہ کالا کرکے، کھوتے اتے چڑاکے پچھے ڈھول تے منڈے لا کے گلی گلی گھمایا جاویگا۔
گورو دا بھانا اہناں ربابیاں دیاں دیہیاں فٹّ گئیاں کوئی سکھ منہ نہی سی لا رہا۔ لاہور وچّ اک سکھ بھائی لدھا سی ستا تے بلونت انت لاہور وچ بھائی لدھا کول شفارش لے کے گئے بھائی  جی
نے ایہناں تے ترس کھا کے گورو جی دا حکم پورا کرن لئی اپنا سر منہ کالا کر کھوتے تے سوار ہو لاہور تے امرتسر دیاں گلیاں وچّ گھم کے گورو جی دے دربار وچّ متھا ٹیکیا، گورو جی ویکھ
کے پرسنّ ہوئے فرمایا۔

“دھنّ بھائی لدھا پرؤپکاریں ایہہ کیہا روپ وٹایا ہے؟

لدھے بینتی کیتی مہاراج ستے تے بلونت نوں بخشو اس اپر ربابیاں نے ہیٹھ لکھی وار آکھی، ایہہ وار بلونت تے ستا دوواں نے رل کے بولی ہے پر برج بھاشا نال ملدی ہے۔ (رام کلی کی وار
رائے بلونڈِ تکھا ستے ڈرمِ آکھی)
ناؤ کرتا قادرُ کرے کیؤ بولُ ہووے جو کھیودے۔
دے گنا ست بھین بھراو ہے پارنگتِ دان پڑیودے۔
نانکِ راجُ چلایا سچُ کوٹ ستانی نیودے۔........
اہنا بارے بابا بدھ نے ‘ہنس چوگ  نامی اپنی پستک وچ درج کیتا ہے۔ ایہناں بارے بہت گھٹّ جانکاری ملدی ہے۔

## حوالے

گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
گٹھ:بانی کار
بابا سندر

**بابا سندر**  گرو امر داس دے پڑپوترے سن۔ گورو جی ایہناں نوں بڑا پیار کردے سن۔ جد گورو امر داس دا انتقال ہویا تے اس ویلے ایہہ کول ہی سن۔ ایہناں نے گورو جی دے انت سمیں دے   برتانت نوں اک سدّ نامے بانی وچ لکھیا ہے، جہڑی گرو گرنتھ صاحب وچ چڑھی ہوئی ہے، اتے اسدا نام “سدں ہے، کویتا سدھی سادی ہے:_

 رامکلی سدخ
 جگِ داتا سوئِ بھگتِ وچھتُ تہ لوئِ جیؤخ
 گورو سبدِ سماوے اورُ ن جانے کوئِ جیؤخ
 اورو ن جانہِ سبدِ گر کے ایکو نامُ دھیاوہیخ
 پرسادِ نانک گورو انگد پرم پدوی پاہویخ
 آیا ہکارا چلن وارا ہرِ رامِ نامِ سمایاخ
 جگِ امرُ اٹلُ اڈولُ ٹھاکر بھگتِ تے ہرِ پایاخñخ

اس سبد سری گورو گنرتھ صاحب وچ پنجوے پاتاہ نے اس واسطے چڑھایا کہ ہک تے اس وچ تیجی پاتاہی دی وارتا ہے۔ دوبرے تیجی پاتاہی دے اپرنت گریائی سری گورو رام داس جی، جو تیجی پاتشاہی دے سکھ دوجے گھر جائے تاں ایرکھا ہندی ہے۔ جیکن گرو انگد دیو جی دے اہباندیاں گورو امرداس جی نال کیتی۔ پر تیجی پاتاہی دے ساہباندیاں ایرکھا نہیں کیتی، اتے حکم منّ کے
  گورو رام داس  جی دی پیری آ پئے۔۔

 

## حوالے

 گٹھ:بھگتی لہر
گٹھ:سکھ بھگت
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
گٹھ:بانی کار
سرہند

**سرہند** پنجاب دا اک پرانا تریخی شہر اے ۔ ایہ شہر ضلع فتح گڑھ صاحب وچ اے ۔ ایہ پٹیالا توں شمال ول 23 کلومیٹر دی دوری تے واقع اے ۔ تریخ داناں دا مننا اے کہ ایہ شہر آریا لوکاں نے وسایااے ۔ ایس نگر نوں 3 دفعہ تباہ کیتا گیا ۔ سن 1011 وچ محمود غزنوی نے سرہند توں تھانیسر تک سارا علاقا  تباہ کر دتا ۔ دوجی واری سن 1710 وچ بندہ سنگھ بہادر نے ایہی اٹ نال اٹ کھڑکا دتی ۔ تیجی واری 1763 وچ خالصا دل نے سرہند دے نواب زین خان نوں ہرا کے نگر نوں خوب لٹیا ۔ اس نگر دے  آبادی 60852 اے۔ جس وچ مردا 54% اتے عورتاں 46% ہن۔ 

## تریخ
سرہند دی تریخ صدیاں پراݨی اے ۔ ایہ کسے سمیں لہور تے دلی دے وچکار طاقت دا مرکز  رہیا سی ۔ ایس نگر وچ 360 مسجداں، مقبرے، سراواں تے کھوہ سن ۔ اکبر دے سمیں پرسدھ ہوئے سرہند دے شاعر  ناصر علی سرہندی ولوں فارسی وچ لکھی اک کتاب  مطابق ہنسلا دریا دے کنارے تے ایہہ نگر 3 کوہ تک وسیا ہویا سی ۔ اچیاں کندھاں نال گِھرے ایس نگر دے چار وڈے تے چار چھوٹے دروازے سن ۔ دریا دے کنارے بݨیا قلعا شہر دے بلکل وچکار سی ۔ ایہ سرنگ نال شاہی باغ نال جڑیا ہویا سی ۔ چین دا بنیا سامان اتھے دے بازاراں وچ وکدا سی ۔ ایہدے دو چوک تے 20 محلے سن ۔ ہنسلا دریا ہن سرہند چوں ہٹ چکیا اے ۔ قلعے دی تھاں تے ہن اک تھیہ آ جیہدے تھلے پراݨے قلعے دے نشان دِکھ جاندے نیں ۔ شاہی باغ وچ کچھ کھنڈر نما عمارتاں دکھائی دیندیاں نیں ۔ قلعے توں شاہی باغ تک آؤݨ والی سرنگ دا کوئی وجود نہیں ملدا۔ سرہند ہن چھوٹا جیہا نگر اے ۔

### سرہند اتے پنجاب وچ سکھ سامراج
گرو گوبند سنگھ دے چھوٹے صاحبزادیاں دی شہادت مگروں اتھوں دے مغرور حکمراناں نوں سبق سکھاؤن لئی سن 1710 وچ بابا بندہ سنگھ بہادر نے اس ’تے حملہ کیتا۔ 12 مئی نوں چپڑ چڑی دے میدان وچ اتھوں دے صوبیدار وزیر خاں نوں مارن مگروں 14 مئی نوں سنگھاں نے سرہند ’تے قبضہ کر لیا اتے باز سنگھ نوں اتھوں دا حکمران تھاپ دتا۔ سکھ جرنیل جسا سنگھ آہلووالیا نے 14 جنوری 1764 نوں سرہند ’تے حملہ کیتا۔ نیڑے دے پنڈ منہیڑا وچ اتھوں دے صوبیدار جین خاں نوں مار کے اوہناں سرہند ’تے قبضہ کر لیا۔ پھر گرو گوبند سنگھ جی دے شبداں نوں سچ کر وکھاؤندیاں اتھوں دی اٹّ نال اٹّ کھڑکا دتی۔ کافی دیر تک سکھ اتھوں دیاں اٹاں لجا کے ستلج اتے یمنا دریاواں وچ سٹنا اپنا پرم دھرم سمجھدے رہے پر ایہہ سکھاں دی فراکھدلی سی کہ اوہناں نے مذہبی ستھاناں نوں کوئی نقصان نہیں پہنچایا۔ ایہناں وچوں کئی مذہبی تھاں اج وی سرہند نیڑے ویکھے جا سکدے ہن۔

## گیلری

File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 18.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 02.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 13.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 04.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 27.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 25.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 11.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 14.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 15.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 10.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 21.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 08.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 26.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 22.jpg|
File:Sirhind-Fatehgarh Sahib WikiExpedition 07.jpg|

## حوالے

گٹھ:فتح گڑھ صاحب ضلعے دے پنڈ

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
دلیر مہندی

**دلیر سنگھ**، سٹیج دا نام، **"دلیر مہندی"** (جنم 18 اگست 1967) اک بھارتی رکارڈنگ کلاکار، سنگیتکار، گیت لکھاری ، لکھاری، ریکارڈ  پروڈیسر، پرفامر اتے ماحول-پریمی ہے۔ اس نوں بھنگڑا،  دنیا بھر وچّ لوکپری بناؤن دا، اتے ادوں والے دلیر-توں پہلے ویلے دے بالیوڈ سنگیت صنعت دے پیرلل غیر-فلم سنگیت صنعت قایم کرن دا سہرا جاندا ہے۔ اوہ اک بھارتی پوپ آئیکان ہے، جو اپنے   ناچ گیتاں، اپنی ولکھن آواز، دستار اتے لمبے لہردے لباساں  لئی جانیا جاندا ہے۔

## شروع دا جیون
دلیر سنگھ دا  جنم، پٹنا، بہار وچّ 18 اگست 1967 نوں ہویا سی.  
## سنگیت کیریئر

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی لوک

گٹھ:جٹ
بھائی گرداس

**بھائی گرداس** (1551 – 25 اگست 1636) دا جنم پنجاب دے چھوٹے جیہے پنڈ  گوئندوال  وچّ پیؤ سری *بھائی ایشرداس*  اتے *ماں  جیوانی* دے گھر  وکھے ہویا۔ آپ جدوں صرف 3 سال دے سن تاں آپ دے ماں جی دا انتقال  ہو گیا۔ آپ اک پنجابی سکھ لکھاری ، اتہاسکار اتے پرچارک سن۔ آپ گرو گرنتھ صاحب دے اصلی لکھاری سن اتے آپ نے چار سکھ گروآں دا ساتھ نبھایا۔

## بچپن اتے پالن-پوسن
آپ  دا پالن-پوسن اتے تعلیم دا پربندھ وی سری گرو امر داس نے ہی کیتا سی۔تیسرے ستگور دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ وچردیاں ہی آپ نے پنجابی، ہندی ،سنسکرت تے برج بھاشاوغیرہ دا مکمل گیان حاصل کیتا۔ آپ جی سری  گرو امر داس جی توں پچھوں چوتھے پاتشاہ سری گرو رام داس جی تے پھر بانی کے بوہتھ سری گرو ارجن دیو جی دی سیوگ اگوائی ہیٹھ آگرہ تے کانشی وکھے رہِ کے اس علاقے وچّ گرمتِ دا پرچار کیتا۔ 
## گورو نال تعلق
بھائی گرداس جی رشتے داری کرکے تیسرے پاتشاہ ستگورو سری گرو امر داس جی دے بھتیجے اتے پنچم پاتشاہ سری گرو ارجن دیو جی دے ماما جی لگدے سن۔
 
## پہلی بیڑ دا لکھاری
آدی سری گرو گرنتھ صاحب جی دی پہلی بیڑ دے لکھاری ہون دا مان بھائی گرداس جی نوں پراپت ہے۔ایہہ مہان کارج بھائی صاحب جی نے سری گرو ارجن دیو جی دی سیوگ اگوائی تے نگرانی ہیٹھ کیتا۔ سکھ دھرم وچّ اجیہی سیوا نبھاؤن دا مان بھائی صاحب بھائی گرداس جی نوں حاصل ہویا۔
## خاص حصہ
جد امرتسر وکھے گرتاگدی دے مالک پنچم پاتشاہ سری گورو ارجن دیوَ جی براجمان سن تاں پرتھی چند نے گریائی ہتھیاؤن لئی ادھمول مچایا ہویا سی۔ اس سمیں بھائی گرداس جی نے آگرے توں واپس سری امرتسر پہنچ کے پرتھی چند دا کرودھ شانت کرن دا یتن کیتا۔ آپ نے اپنیاں واراں وچوں 36ویں وار راہیں پرتھی چند دی کپٹتا نوں جگّ-ظاہر کیتا۔
## واراں
پنجابی  وچّ آپ جی دی مہان رچنا "واراں گیان رتناولی" نوں پنچم پاتشاہ سری گورو ارجن دیوَ جی نے آپ جی دی رچنا ’واراں گیان رتناولی’ نوں گربانی دی کنجی کہہ کے نوازیا۔ سکھ اتہاس تے پنجابی ساہت وچّ ایہناں واراں دا اک خاص تھاں ہے۔ گنتی وچّ ایہہ واراں 40 ہن تے ایہناں وچّ 41 ویں وار جو ’وار سری بھگؤتی جی کی’ ناں نال پرسدھ ہے۔

## آخری ویلہ
آپ 74 سال دی رب ولوں بخشی سواساں دی پونجی نوں گورو-گھراں دے لیکھے لاؤندیاں ہی سمت 1686 نوں   گرو ہرگوبند صاحب جی دی حضوری وکھے ہی ستگورو جی دے درشن-دیدار کردیاں  انتقال کر گئے۔

 
## حوالے

 گٹھ:سکھ
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:سکھ مت دا اتہاس
گٹھ:بانی کار
شیری مان

**شیری مان** اک پنجابی  گائک  اتے گیت کار ہے۔

## جیون
اس دا جنم موہالی وچّ 12 ستمبر 1982 نوں سردار بلبیر سنگھ اتے سردارنی ہرمیل کور دے گھر ہویا سی۔ اس دی اک بھین اتے اک بھرا ہے۔ اس نے موہالی توں میٹرک کیتی اتے جیٹیوی کالج روڈے، موگا توں سول انجینیئرنگ۔ پڑھائی ختم کرن مگروں اوہ واپس موہالی آ گیا اتے اک سول انجینیئر دے طور تے کم کرن لگا۔ شیری مان ہمیشہ سنگیت دا بہت شوقین سی اتے اوہ ہمیشہ اپنے ویہلے سمیں گاؤن وچّ مست رہندا۔ پھر اس نے دوستاں دیاں محفلاں وچّ گاؤنا شروع کر دتا اتے دوست اس دے گیتاں اتے اس دی آواز نوں بہت پسند کردے۔ اوہناں نے اسنوں اک پیشہ ور گائک بنن لئی اتساہت کیتا۔ پر اس ویلے تکّ کیریئر دے طور تے شیری نے گاؤن دی چون کرن بارے سوچیا نہیں سی۔ اسدی نویں ایلبم 2015 دی بسنت رتے آ رہی ہے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی گائک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی سنگیت
میکا سنگھ

**امریک سنگھ** (جنم 10 جون 1977) میکا وجوں مشہور، اک بھارتی پاپ گائک اتے ریپر ہے اتے اس نے کئی بنگالی فلماں وچّ وی اپنی آواز دتی ہے۔ اس نے کئی بالیوڈ فلماں وچّ وی گیت گائے ہن۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی سنگیت
روندر گریوال

thumb
روندر گریوال پنجابی دا اک مشہور گلوکار اے ۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی سنگیت