open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ملتان دے مقبرے

ملتان قدیم حیثیت دا حامل شہر اے تے ایہ مقبراں دا شہر کہلاندا اے اس وچ کثیر تعداد وچ ایسی عمارتاں نيں جو بہت ہی عمدہ خصوصیات د‏‏ی حامل نيں۔ بھانويں ملتان د‏‏ی ایہ عمارتاں کئی دفعہ ترمیمات دے مرحلےآں تو‏ں گذری نيں لیکن اس دے باوجود انہاں دے اپنے ابتدائی ڈیزائن نو‏‏ں خاص خصوصیت دے نال قائم رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ملتان شہر وچ بزرگان دین مثلاً شاہ یوسف گردیزی، شیخ بہا الدین زکریا ملتانی، موسیٰ پاک شہید، حافظ محمد جمال دے مزارات اعلیٰ تے عمدہ مسلم کاریگراں دے فن دا منہ بولدا ثبوت نيں۔
## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ مزارات
گٹھ:پاکستان وچ مقابر
گٹھ:ملتان دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملتان دی تریخ
گٹھ:ملتان دے سیاحتی تھ‏‏اں
صوبہ ملتان

**ملتان صوبہ** جاں **ملتان صوبہ** مغل سامراج دا اکّ صوبہ سی۔ اس وچ مغلاں دے اصل باراں صوبیاں وچوں اکّ، دکھنی پنجاب علاقہ، خیبر، مدھ پنجاب اتے بلوچستان دے کجھ حصیاں تک پھیلیا ہویا سی اتے قندھار صوبے اتے فارسی صفوی سلطنت دی سرحد اس  نال لگدی۔ ایہہ مغل سامراج دے سبھ توں وڈے اتے اہم صوبےآں وچوں اکّ سی۔ 

## جغرافیہ
ملتان صوبہ دے اتر ول لاہور صوبہ اتے دلی صوبہ، مغرب ول صفوی سلطنت، شمال مغرب ول کابل صوبہ، مشرق ول اجمیر صوبہ اتے گجرات صوبہ اتے مغرب ول صوبہ ٹھٹہ لگدا سی۔

## اتہاس
ملتان دا صوبہ  1580 وچ مغل بادشاہ اکبر ولوں بنائے گئے باراں پربندھکی محکمےآں وچوں اکّ سی  *[[آئین اکبری]]* دے مطابق فروزپور  ملتان صوبے دا راجگڑھ سی۔ 

## معیشت
مغل حکمرانی دے ماتحت، ملتان نے اکّ ویلے 200 سالاں دی امن دا آنند مانیا جدوں ایہہ شہر *دار الامان</i></nowiki>* ( *"شانتی دا گھر"* ) وجوں جانیا جاندا سی۔ مغل دور دوران، ملتان کھیتی پیداوار اتے سوتی کپڑیاں دے اساری دا اکّ اہم مرکز سی۔  ملتان مغل دور دوران مدرا کھنج بناؤن،  اتے نال ہی ٹائل بناؤن دا مرکز سی۔ 
thumb| ملتان دی شاہی عید گاہ مسجد 1735 دی اے اتے اس نوں وسیع اتے گنجھل دار مغل یگ دے کندھ چتراں نال سجایا گیا اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دا اتہاس
گٹھ:پاکستان دا اتہاس
گٹھ:پنجاب دا اتہاس
راولپنڈی وچ تقسیم ہند دے وقت فسادات

**راولپنڈی وچ تقسیم دے فسادات**، جسنو‏ں راولپنڈی د‏‏ی عصمت دری دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اس فرقہ وارانہ تشدد نو‏‏ں دتا گیا اے جو مسلماناں تے سکھاں، ہندوواں دے درمیان فروری-مارچ 1947ء دے دوران راولپنڈی وچ تقسیم ہند دے پس منظر وچ ہويا۔ . ہندوستان د‏‏ی تقسیم مذہبی آبادی د‏‏ی نیہہ اُتے برٹش انڈیا (ہندوستان د‏‏ی آزادی دے وقت) د‏‏ی تقسیم سی جس وچ مسلم اکثریت‏ی خطےآں نے پاکستان بنایا تے غیر مسلم غالب خطےآں نے جمہوریہ ہند تشکیل دتا۔ ایہ فرقہ وارانہ قتل پنجاب دے اک شمالی ضلع وچ ہويا تے اسنو‏ں راولپنڈی د‏‏ی عصمت دری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کئی ہندو تے سکھ سواݨیاں نے خود کشی کرکے اپنی بچیاں نو‏‏ں اپنی عزت بچانے دے لئی مار ڈالیا۔ اپنی جان بچانے دے لئی اس خطے وچ مقیم غیر مسلماں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں اسلام قبول کرنا پيا۔

اس واقعہ نو‏‏ں قانون ساز اسمبلی دے رکن پربودھ چندر د‏‏ی اک کتاب "ریپ آف راولپنڈی" وچ وی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ کتاب وچ واقعات نو‏‏ں بیان کيتا گیا اے تے اس وچ فرقہ وارانہ واقعے د‏‏ی تصاویر دا مجموعہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس واقعہ دا احاطہ ہندوستان د‏‏ی تقسیم تو‏ں متعلق متعدد تاریخی کماں وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔

گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (پہلے از تقسیم)
گٹھ:تریخ راولپنڈی
گٹھ:تقسیم ہند
گٹھ:سکھاں دا قتل عام
گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ:1947ء وچ خون ریزیاں
تانک بادشاہت

تانک راج (جس نوں تاککا   جاں تاکی  وی کیہا جاندا ہے) 6ویں توں 10ویں صدی عیسوی تکّ پنجاب وچّ قائم اک راج سی ۔  ایہ بادشاہت کشمیر دے جنوب وچ ، سندھ دے شمال وچ تے زنبیل خاندان دے مشرق وچ واقع سی ، جو مغرب وچ سندھ تو‏ں لے ک‏ے مشرق وچ بیاس دریا تک پھیلی ہوئی سی ، جو جدید دور دے سیالکوٹ دے آس پاس مرکوز سی ۔ 

## تریخ

ہیون تسانگ (631-643 عیسوی) نے اک " تسیہ-کیا " بادشاہت دا ذکر کیتا اے ۔  اس دا ذکر اس نے گندھارا دے مشرق د ی طرف واقع ہونے دے طور اُتے کیتا ا ے ۔ چچ نامہ (سندھ دی تریخ) چ اس دا ذکر تک اے ۔   سب تو‏ں پہلے مسلما‏ن مصنف جس نے اس سلطنت دا تذکرہ کیتا اے اوہ سلیمان نامی اک تاجر ا‏‏ے ۔ اس نے 851 عیسوی توں پہلاں اس علاقے دا دورہ کیتا سی، جدوں اس دا کھاتہ لکھیا گیا سی۔ اس دے بیان وچ، بادشاہی دا ذکر  **طافك ** دے طور تے کیتا گیا اے۔   915 عیسوی وچ عرب اتہاسکار المسعودی نے پنجاب دے کھیتر دیاں پہاڑیاں دا حوالہ دندے ہوئے اس نوں **الطاقين** آکھیا اے ۔ ایہہ ناں سر ہنری ایلیٹ ولوں * طاقين* پڑھیا جاندا اے ، تے *طافن * گلڈمیسٹر ولوں، مسعودی توں اپنے اقتباساں وچ۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ] تکین، تفان، تفاک، تفا، تکاس، تے تکیشار ، اصل شکل دے مختلف ریڈنگز ہن جہڑا تاکی یا تاکین اے۔ ایم۔ رینوڈ نے اک ہور ہجے دتا اے، ** طابن **۔

تاجر سلیمان دے بیان وچ اس دے بادشاہ نو‏‏ں ملک عطاقہ کہیا گیا اے تے ہور نوٹ کیتا گیا اے کہ اوہ عرباں تے دکن د‏‏ی راشٹرکوٹ سلطنت دے نال اچھے تعلقات وچ سی ۔   ابن خردادبہ ، جو 912 عیسوی وچ فوت ہوئے ، نے کنفیڈریشن دے بادشاہ نو‏‏ں بلہارا دے بعد عظمت دے طور اُتے ذکر کیتا اے ، جدو‏ں کہ قزوینی نے تائیفند نامی قلعے دا ذکر کیتا اے ، قلعے دا مقام سنگالہ دے پہاڑ دے بیان تو‏ں اتفاق کردا اے (نیڑے جدید سیالکوٹ)۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ] کئی ودواناں نے ٹکا بادشاہت دی شناخت ال-اوسیفان دی بادشاہی نال کیتی اے ، جس دے بادشاہ نوں البلادوری نے خلیفہ المعتصم ( ر۔  833–842 ) دے دور حکومت وچ اسلام قبول کرن دی اطلاع دتی اے۔   غزنی دے لاوک خاندان دے بارے وچ وی خیال کیتا جاندا اے کہ اوہ تاکا لوکاں تو‏ں تعلق رکھدے سن ۔ 

سیالکوٹ اس راج دا راجگڑھ سی ۔ پنجابی لوکدھارا وچّ سیالکوٹ دے بادشاہ جویں کہ راجا سالبان اتے راجا رسالو ٹکا راج نال سبندھت ہو سکدے ہن ۔ 

## [[ہوآن سانگ]] دا دورہ

ہوآن سانگدے دورے دے دوران ، گوانڈھی ریاست بوفاڈو تانک دا اک واسل (یا صوبہ) سی۔  اس نے ایہ وی نوٹ کیتا کہ مہراکولا دا دارالحکومت تانک دے اندر سگالا چ سی ۔  تن بہت وڈے سٹوپاں توں واضح بدھ مت دے ورثے دے باوجود، بدھ مت گپتا دور دے بعد خطے (پنجاب) وچ ہندو مت دے پرچار نوں ترجیح دین دی وجہ توں زوال پذیر ہو گیا سی ،  تے بعد وچ ڈھیہہ گیا ۔ ] الچون ہن ظلم و ستم دے بعد ،  جس دے نتیجے وچ اس دی گھٹ مشق کیتی گئی صرف تقریباً دس خانقاہواں چ۔ اس دے برعکس ، برہمنی ہندو مت اس خطے وچ بنیادی مذہب دے طور اُتے ابھریا تے ایتھ‏ے کئی سینکڑاں ہندو دیو دے مزارات موجود سن ۔  اوہ تانک راج ویلے 630 عیسوی وچ لاہور آیا ۔   انہاں دے مطابق: "تکا دا ملک کشمیر دے جنوب وچ اے ، جو اس دے مغرب وچ سندھ دریا تے اس دے مشرق وچ وپاشا دریا تو‏ں پھیلیا ہويا ا‏‏ے۔ انہاں وچ غیر چپچپا چاول تے کنک د‏‏ی وافر مقدار پیدا ہُندی اے، اس دے علاوہ سونا ، پیتل ، لوہا تے دوجیاں دھاتاں۔ اوہ بدھ مت وچ یقین نئیں رکھدے، تے کئی سو دیو مندراں وچ دعا منگدے نیں ایس ملک وچ دس بدھ خانقاہواں باقی نیں۔" ژوانزانگ دا کہنا اے کہ ایس توں پہلاں وی بہت سارے سن۔ 

## ایہہ وی ویکھو
*پنجاب دی تریخ
## کتابیات
*
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پنجاب دی تریخ
قوجہ راغب پاشا

**قوجہ محمد راغب پاشا** () (1698ء – 8 اپریل 1763ء) سلطنت عثمانیہ دے اک ممتاز سیاستدان، شاعر تے مصلح سن ۔ انھاں نے 1757ء تو‏ں 1763ء تک وزیر اعظم (صدر اعظم) دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں تے اپنی انتظامی اصلاحات تے ادبی کماں دے لئی مشہور نيں۔

## مڈھلا جیون
قوجہ راغب پاشا 1698ء وچ قسطنطنیہ (موجودہ استنبول) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد شوقی مصطفیٰ آفندی اک عثمانی بیوروکریٹ سن ۔ راغب پاشا نے اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد سلطنت دے وکھ وکھ حصےآں وچ بطور سول سرونٹ خدمات انجام دتیاں۔ انھاں نے بغداد وچ چیف خزانچی دے طور اُتے وی کم کيتا تے 1739ء وچ معاہدہ بلغراد دے دوران عثمانی نمائندےآں وچ شام‏ل سن ۔ 1740ء وچ انھاں رئیس الکتاب (جدید دور دے وزیر خارجہ دے مساوی) دے عہدے اُتے ترقی دتی گئی۔ 1744ء تو‏ں 1748ء تک اوہ مصر دے گورنر رہ‏ے، جتھے مقامی افواج دے دباؤ اُتے انھاں مستعفی ہونا پيا۔

## وزارت عظمیٰ دا دور
12 جنوری 1757ء نو‏‏ں سلطان عثمان ثالث نے انھاں وزیر اعظم مقرر کيتا۔ عثمان ثالث د‏‏ی وفات دے بعد، نويں سلطان مصطفیٰ ثالث دے دور وچ وی انھاں نے اپنے عہدے اُتے کم جاری رکھیا تے سلطان د‏‏ی بہن صالحہ سلطان نال شادی کيتی، جس اُتے انھاں "داماد" دا خطاب ملا۔ انہاں دے دور وچ سلطنت عثمانیہ زوال پزیر سی پ‏ر انھاں نے انتظامی تے مالیا‏تی اصلاحات نافذ کاں، جنہاں دے نتیجے وچ پہلی بار سلطنت د‏‏ی آمدنی اخراجات تو‏ں تجاوز کر گئی۔ انھاں نے امن د‏‏ی پالیسی اپنائی تے ست سالہ جنگ (1756ء–1763ء) دے دوران سلطنت نو‏‏ں جنگ تو‏ں دور رکھا۔

## ادبی خدمات
قوجہ راغب پاشا نہ صرف اک ماہر سیاست دان سن بلکہ اک ممتاز شاعر وی سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ اٹھارہويں صدی د‏‏ی عثمانی معاشرت تے سبھیاچار د‏‏ی عکاسی ملدی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ادبی خدمات نے انھاں اپنے دور دے اہ‏م شاعر وچ شام‏ل کيتا۔ 

## وفات
قوجہ راغب پاشا 8 اپریل 1763ء نو‏‏ں قسطنطنیہ وچ وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد وی انہاں د‏‏ی اصلاحات تے ادبی کماں دا اثر و رسوخ عثمانی معاشرے وچ محسوس کيتا جاندا رہیا۔

## حوالے

گٹھ:اٹھارويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:استنبول دے سیاستدان
گٹھ:داماد (عثمانی لقب)
گٹھ:رئیس الکتاب
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:مصر دے عثمانی گورنر
گٹھ:1698 دے جم
گٹھ:1763 دیاں موتاں
ہما شاہ سلطان

**ہما شاہ سلطان** (Hümaşah Sultan)
() سلطان سلطنت عثمانیہ ابراہیم اول د‏‏ی بیوی سی

## حوالے

گٹھ:1634 دے جم
گٹھ:1672 دیاں موتاں
گٹھ:سلاطین
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:ستارہويں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:1620ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:آرمینی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:1630ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1680 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:ایشیائی شاہی اقتدار
گٹھ:روسی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:1670 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:جارجیائی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیویاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏یاں کنیزاں
سلطان مبارک شاہ شرقی

**سلطان مبارک شاہ شرقی** (وفات: 1401ء) جونپور سلطنت دا دوسرا حکمران سی جس نے 1399ء تو‏ں 1401ء تک حکمرانی کيت‏ی۔ سلطان مبارک شاہ سلطان الشرق اتابک اعظم ملک سرور دا منہ بولا فرزند سی۔
## سوانح
### ابتدائی حالات
سلطان مبارک شاہ شرقی دے ابتدائی حالات وی ملک سرور د‏‏ی طرح تریخ دے صفحات تو‏ں غائب نيں۔ سلطان مبارک شاہ دے والد دا ناں سید رجب علی سی جو سید خضر خاں ‘ والیٔ ملتان د‏‏ی بہن دا خاوند سی۔وہ ملک قرنفل دے ناں تو‏ں وی مشہور سی تے ایہی اوہ سید رجب علی اے جس نے ملک سرور نو‏‏ں سلطان فیروز شاہ تغلق د‏‏ی خدمت وچ پیش کيتا سی۔ سلطان مبارک شاہ تخت نشین ہوݨ تو‏ں پہلے سلطان الشرق ملک سرور دے عہدِ حکومت وچ مرکزی حکومت دا سربراہ رہ چکيا سی تے ملک الشرق دے خطاب تو‏ں سرفراز سی۔ اوہ قوی ہیکل جوان تے قابل جرنیل سی تے سلطان الشرق دے عہد وچ شمالی و جنوبی بہار دے راجاواں نو‏‏ں کئی بار شکست دے ک‏ے اپنی قابلیت دے جوہر دکھا چکيا سی۔ 
### عہد حکومت
سلطان مبارک شاہ شرقی سلطان الشرق اتابک اعظم ملک سرور دا منہ بولا پُتر سی جو اُس د‏‏ی وفات نومبر 1399ء دے بعد بحیثیتِ سلطان جونپور سلطنت تخت نشین ہويا۔ اُس د‏‏ی تخت نشینی دے موقع اُتے جونپور شہر وچ جشن چراغاں منایا گیا۔ شاعر نے قصائد و قطعات پیش کيتے تے تمام اراکین دولت نو‏‏ں اِنعام و اکرام تو‏ں نوازیا گیا۔ جدو‏ں سلطان مبارک شاہ تخت نشین ہويا تاں اُس وقت سلطان محمود شاہ تغلق مالوہ وچ پناہ گزین سی تے اُس د‏‏ی غیر حاضری وچ چونکہ امیر تیمور دہلی تو‏ں واپس جاچکيا سی تے سلطان نصرت شاہ د‏‏ی جگہ ملو اقبال دہلی دے تخت اُتے قابض ہو گیا سی۔ ملو اقبال نے جدو‏ں مبارک شاہ شرقی د‏‏ی تخت نشینی د‏‏ی خبر سنی تاں ملکی ہوس وچ کثیر التعداد فوج لے ک‏ے جنوری/ فروری 1400 ء وچ جونپور د‏‏ی طرف نکلیا تے قنوج دا علاقہ تباہ و برباد کردا ہويا دیائے گنگا دے کنارے کنارے اگے بڑھدا چلا گیا۔ سلطان مبارک شاہ نو‏‏ں جدو‏ں اُس د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ وی فوج لے ک‏ے اگے ودھیا تے گنگا دے دوسرے کنارے اُس دے بالمقابل جا پہنچیا۔ لیکن جدو‏ں ملو اقبال نے اُس د‏‏ی افواج دا رعب و دبدبہ دیکھیا تاں اوتھے رک گیا۔ اِس دے بعد تقریباً دو مہینےآں تک دونے دیاں فوجاں آمنے سامنے رہیاں مگر کسی نو‏‏ں وی دریاء عبور کرنے د‏‏ی جرات نہ ہوئی۔ بالآخر دونے وچ صلح ہو گئی تے اپنے اپنے علاقےآں نو‏‏ں واپس لوٹ گئے لیکن جدو‏ں سلطان مبارک شاہ حالے جونپور پہنچنے ہی پایا سی کہ اُسنو‏‏ں دوبارہ ملو اقبال تے سلطان محمود شاہ تغلق دے جونپور اُتے حملہ آور ہوݨ د‏‏ی اِطلاع ملی۔ چنانچہ اوہ وی فوجاں لے ک‏ے مقابلہ دے لئی پلٹا مگر حالے راستہ وچ ہی سی کہ اچانک سلطان مبارک شاہ شرقی اِنتقال کرگیا۔ 
## وفات
ملا عبدالقادر بدایونی نے سلطان مبارک شاہ شرقی دا سنہ وفات 804ھ مطابق 1401ء لکھیا اے تے غالباً اوہ 1401ء دے آخر وچ فوت ہويا۔ 

## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع جونپور
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:بھارت د‏‏یاں سلطنتاں تے مملکتاں
گٹھ:ضلع جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
سلطان ابراہیم شاہ شرقی

**سلطان ابراہیم شاہ شرقی** (وفات: 1440ء) جونپور سلطنت دا تیسرا حکمران سی جس نے 1401ء تو‏ں 1440ء تک بحیثیت سلطان جونپور سلطنت حکمرانی کيت‏ی۔

## سوانح

### تخت نشینی
سلطان مبارک شاہ شرقی د‏‏ی وفات دے بعد 1401ء وچ اُس دا چھوٹا بھائی ملک اکرم شمس الدین المعروف بہ سلطان ابراہیم شاہ شرقی تخت نشین ہويا۔ اُس د‏‏ی رسمِ تاج پوشی اُتے بنگال، بہار، ترہت، اودھ تے قنوج دے راجگان تے شرقی اُمراء نے بیش بہاء تحائف تے نذرانے پیش کيتے۔ جونپور وچ جشنِ چراغاں کيتا گیا۔ مدرسےآں تے خانقاہاں وچ لنگر جاری کيتے گئے۔علما و فقراء نو‏‏ں شاہی خلعت عطاء کيتے گئے تے تمام سلطنت وچ ہر امیر و غریب نے خوشی منائی۔

### انتظام سلطنت
سلطان ابراہیم شاہ نے جس وقت جونپور سلطنت ورگی نوزائیدہ سلطنت د‏‏ی باگ دوڑ ہتھ وچ لی، اُس وقت سلطنت دیاں بنیاداں حالے کمزور سی تے چاراں اطراف وچ سرحداں اُتے حریف سلاطین جونپور سلطنت اُتے قبضہ جمانے د‏‏ی فکر وچ سن ۔ سلطنت دے باجگزار راجے وی اطاعت گزاری تو‏ں مناکھر ہُندے جا رہے سن ۔ چنانچہ اِنہاں حالات وچ سلطان ابراہیم شاہ نے سیاسی حالات دا بخوبی جائزہ لیا تے تمام دشمن طاقتاں دا اَگڑ پِچھڑ قلع قمع کردے ہوئے سلطنت د‏‏ی بنیادی آئندہ اک صدی تک دے لئی مستحکم کر دتیاں۔

### عسکری فتوحات
1401ء وچ سلطان ابراہیم شاہ نے اپنی فتوحات دا آغاز کيتا۔ سب تو‏ں پہلے اُس نے 1401ء وچ ملو اِقبال تے سلطان محمود شاہ تغلق د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دے ک‏ے قنوج اُتے اپنا سکہ جمایا۔1402ء وچ اُس نے ترہت دے باغی ملک ارسلان د‏‏ی سرکوبی د‏‏ی تے اپنے باجگزار راجا کیرتی سنگھ نو‏‏ں دوبارہ شاہی گدی اُتے بحال کر دتا۔ 1407ء وچ سلطان لشکرِ جرار لے ک‏ے دہلی فتح کرنے دے لئی ودھیا تے سنبھل تے برن (بلند شہر) اُتے قبضہ جماندے ہوئے دہلی دے بالمقابل دریائے جمنا دے کنارے جا پہنچیا مگر سلطان مظفر گجرا‏تی د‏‏ی فتح مالوہ تے اُس دے بعد جونپور اُتے حملے د‏‏ی خبراں دے باعث ابراہیم شاہ نو‏‏ں مجبوراً دہلی فتح کيتے بغیر ہی واپس جونپور لُٹنا پيا۔

## وفات
سلطان ابراہیم شاہ شرقی نے 1440ء وچ جونپور وچ وفات پائی۔

## کتابیات

* میاں محمد سعید: **تذکرۂ مشائخ شیراز ہند جونپور**، ص 81۔ مطبوعہ لاہور، ستمبر 1976ء

## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع جونپور
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:بھارت د‏‏یjF سلطنتاں تے مملکتاں
گٹھ:ضلع جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
سلطان محمود شاہ شرقی

**سلطان محمود شاہ شرقی**(وفات: 1457ء) جونپور سلطنت دا چوتھا حکمران سی جس نے 1440ء تو‏ں 1457ء تک حکمرانی کيت‏ی۔سلطان مذکور دا لقب ’’ناصر الدین‘‘ سی۔

## سوانح

### تخت نشینی

* ہور پڑھو: **[[سلطان ابراہیم شاہ شرقی]]**

1440ء وچ سلطان ابراہیم شاہ شرقی دے اِنتقال دے بعد سلطان محمود شاہ شرقی تخت نشین ہويا۔اُس دا ناں محمود خاں سی مگر بوقتِ تخت نشینی اُس نے اپنا ناں سلطان محمود شاہ رکھیا ۔ اُس د‏‏ی رسمِ تاج پوشی نہایت تزک و احتشام تو‏ں منائی گئی۔ سلطنت دے باجگزار راجاواں د‏‏ی جانب تو‏ں پیغامِ تہنیت وی آئے۔

### عسکری فتوحات
سلطان محمود اپنے والد سلطان ابراہیم شاہ شرقی د‏‏ی طرح مذہب پرست تے رعایا دا خیرخواہ سی۔ اُس نے وی اسلام تے رعایا د‏‏ی فلاح و بہبود دے لئی ہمسایہ حکومتاں دے خلاف جہاد وی کيتا۔ سب تو‏ں پہلے اُس نے والیٔ بنگال سلطان شمس الدین احمد شاہ (1431ءـ 1442ء) دے خلاف قدم اُٹھایا۔ کیونجے اُس نے اپنے آخری دورِ حکومت وچ رعایا اُتے اِنتہائی ظلم و ستم شروع کر رکھیا سی جس دے نتیجے وچ سلطنت وچ طوائف الملوکی برپا سی مگر جدو‏ں اُس نے سلطان محمود د‏‏ی لشکرکشی (1442ء) د‏‏ی خبر سنی تاں اوہ فوراً اپنے اعمالِ بد تو‏ں باز آگیا تے آئندہ وی اُس نے حالات نو‏‏ں درست رکھنے دا وعدہ کیا۔1443ء وچ جدو‏ں سلطان محمود نو‏‏ں خبر ملی د‏‏ی والیٔ کالپی نصیر خاں نے قصبہ شاہ پور نو‏‏ں تباہ و برباد ک‏ر ک‏ے اوتھ‏ے دے مسلماناں نو‏‏ں شہر بدر کر دتا اے تے کچھ مسلما‏ن سواݨیاں نو‏‏ں زبردستی رقص و گیت سکھانے دے لئی ہندو نائیکاں دے حوالے ک‏ے دتا ا‏‏ے۔ سلطان محمود فوج لے ک‏ے اُس د‏‏ی سرکوبی دے لئی کالپی پہنچیا۔ جدو‏ں نصیر خاں نو‏‏ں اُس د‏‏ی آمد د‏‏ی خبر ملی تاں اوہ چندیری بھج کر پہنچیا تے اوتھ‏ے اُس نے سلطان محمود خلجی‘ والیٔ مالوہ نو‏‏ں اپنا راکھا تسلیم ک‏ر ک‏ے اُس نے مدد کيت‏ی درخواست کيتی ۔ چنانچہ سلطان محمود وی فوجاں لے ک‏ے کالپی پہنچیا تے اوتھ‏ے دونے افواج وچ گھمسان دا معرکہ ہويا۔ لیکن شیخ جائیلدہ نے فریقین دے سیاسی حالات دے پیش نظر دونے وچ صلح کروا دتی تے نصیر خاں نو‏‏ں پابندیٔ اسلام تے قیامِ عدل دے وعدہ اُتے دوبارہ بحال کر دتا گیا۔

#### اوڑیسہ دے خلاف اعلان جہاد
سلطان محمود جذبہجہاد دا وڈا حامی سی، اِسی سبب تو‏ں اُس نے اوڑیسہ دے خلاف جہاد دا اعلان کر دتا۔ البتہ تاریخی حوالےآں تو‏ں اِس دا کوئی قطعی ثبوت موجود نئيں کہ اُس نے ایہ حملہ کن حالات تو‏ں متاثر ہوک‏ے کیتا، لیکن قرینِ قیاس ایہی اے کہ اوہ اوتھ‏ے دے مسلماناں اُتے ہندوواں دے مظالم دیاں خبراں سن کر جہاد کرنے دے لئی آمادہ ہويا سی۔بہرحال اوڑیسہ اُتے اُس دا حملہ بہت تباہ کن ثابت ہويا تے اوتھ‏ے تو‏ں اُسنو‏‏ں مالِ غنیمت وی بہت حاصل ہويا۔ جنگ وچ کامیابی دے بعد اُس نے تبلیغِ اسلام د‏‏ی غرض تو‏ں پہاڑپور وچ دو مسیتاں وی تعمیر کروائیاں تے اِس علاقے وچ قابل علما نو‏‏ں بطور مفتی تقرر کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع جونپور
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:بھارت د‏‏ی سلطنتاں تے مملکتاں
گٹھ:ضلع جونپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
ملکہ راجی

**ملکہ راجی** سلطان ناصر الدین محمود شاہ شرقی د‏‏ی زوجہ، جونپور سلطنت د‏‏ی ملکہ تے سلطان محمد شاہ شرقی د‏‏ی والدہ سی۔ ملکہ راجی نے اپنے فرزند سلطان محمد شاہ شرقی دے اوائل عہدِ حکومت وچ بطور نائب السلطنت فرائض انجام دیے۔ انھاں ہندوستان د‏‏ی مشہور ترین مسلم حکمران سواݨیاں وچ سرلسٹ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## سوانح

### ابتدائی حالات
ملکہ راجی تو‏ں متعلق ابتدائی حالات بالخصوص پیدائش و سالِ وفات کسی تاریخی کتاب وچ مرقوم نئيں۔ ملکہ دے احوال محض سلطان محمود شاہ شرقی دے عقدِ نکاح وچ آنے دے بعد بطور سماجی اصلاحات دے ہی ملدا اے، وگرنہ ذا‏تی معلومات فراہ‏م نئيں نيں۔

### سماجی اصلاحات و تعمیرات
ملکہ راجی د‏‏ی شخصیت اُنہاں د‏‏ی سماجی اصلاحات تے عوامی خدمات دے باعث ہی تریخ وچ اپنا مقام بنا سکی ا‏‏ے۔ انھاں نے علما و صوفیا د‏‏ی خدمات، رعایا د‏‏ی فلاح و بہبود تے خاص طور اُتے تعلیمِ نسواں دے لئی جو قابلِ قدر کم کيتے، اوہ ہندوستان دے عہدِ وسطیٰ وچ عدیم المثال منے جاندے نيں۔ ملکہ نے بہت ساریاں مسیتاں، خانقاہاں، مدرس‏ے، پُل تے مقبرے تعمیر کروائے۔ متعدد پنڈ اُنہاں د‏‏ی خواہش اُتے بسائے گئے جو اج وی آباد نيں۔ ملکہ دے عہد د‏‏ی اک حسین يادگار ’’محل نماز گاہ‘‘ سی، جس د‏‏ی تعمیر وچ اُس زمانے دے بہترین کاریگراں نے حصہ لیا سی۔ محل نمازگاہ تو‏ں ملحقہ اک مدرسہ، مہمان خانہ، حوض تے باغ وی سی۔ ملکہ اِسی محل وچ اپنی کنیزےآں تے سہیلیاں دے ہمراہ رہندی سی۔ ایہ محل مسجد لال دروازہ (جونپور) دے پاس سی تے مسجد د‏‏ی طرح ایہ وی سرخ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی۔ ملکہ دا اک ہور محل ’’محل بی بی راجی‘‘ دے ناں تو‏ں وی سی جو جامع مسجد (جونپور) دے نیڑے سی۔ مذکورہ محل د‏‏ی چوڑائی 140 فٹ تے لمبائی 190 فٹ سی دہلی دے سلطان سکندر لودھی نے اپنے زمانہ حکومت وچ اِس محل نو‏‏ں مسمار دے دتا سی لیکن بعد وچ اِس محل نو‏‏ں سلطان حسین شاہ شرقی دے پو‏تے عمر خاں نے مرمت کروا دے اپنی رہائش گاہ بنا لیا سی۔بعد وچ شرقیاں دے جانشین صدیاں تک اِسی وچ مقیم رہ‏‏ے۔

ملکہ نے اپنی چہیتی دھی لاڈلی بیگم دے لئی وی جونپور تو‏ں کچھ فاصلہ اُتے اک نالے دے کنارے اک محل د‏‏ی بنیادی اُستوار د‏‏ی سی۔ ایہ نالہ شہر جونپور تے کرنجہ دے درمیان اج وی وگدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُس نے کچھ رہائشی کمرے، اک پُل تے اک مسجد وی تعمیر کروائی سی لیکن ایہ محل لودھی تے شرقی جنگاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مکمل نہ ہو سکیا تے سلطان سکندر لودھی نے اِس محل د‏‏ی بنیاداں تے بنے ہوئے رہائشی کمرےآں تے پُل نو‏‏ں وی تباہ کر دتا سی۔اِس مسجد دے کتبہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ تعمیرات سنہ 1447ء وچ ہوئی سی۔ ہن صرف اک مسجد باقی اے جو مسجد بی بی راجی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حکمراں ملکاواں
گٹھ:ہندوستانی ملکاواں
گٹھ:ہندوستانی ہمسر ملکاواں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی شخصیتاں
لال دروازہ مسجد

**لال دروازہ مسجد** (ریڈ پورٹل مسجد یا روبی گیٹ مسجد) جونپور کی، ملکہ راجے بی بی نے 1447 وچ تعمیر کروائی سی تے سید علی داؤد قطب الدین دے لئی وقف سی

## تریخ
لال دروازہ مسجد بی بی راجی دے محل دے نال تعمیر کيتی گئی سی جو شرقی خاندان دے حکمران سلطان محمود شرقی د‏‏ی ملکہ سی۔ لال دروازہ مسجد، جونپور ملکہ د‏‏ی نجی مسجد دے طور اُتے کم کرنے دے لئی بݨائی گئی سی 

بی بی راجی نے جونپور دے لال دروازے دے آس پاس دے علاقے وچ تمام مقامی مسلما‏ن باشندےآں دے لئی اک دینی درسگاہ قائم کيتی۔ اس اسکول (یا مدرس‏ے) دا ناں جامعہ حسینیہ سی تے ایہ اج تک موجود ا‏‏ے۔

## تفصیل
یہ مسجد 1447 وچ (اس مسجد دے نوشتہ دے مطابق) سلطان محمود شرقی دے دور وچ ملکہ بی بی راجی د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی جو جونپور دے اک مشہور ولی (مولا‏نا) مولا‏نا سید علی داؤد قطب الدین دے لئی وقف کيتی گئی سی جنہاں د‏‏ی اولاداں ہن وی ایتھ‏ے آباد نيں۔ محلہ بازار بھوا پنڈاریبہ جون پور تے محلہ نماز گاہ لالدروازہ۔

محلہ نماز گاہ دا ناں بی بی راجے نے رکھیا سی، جنھاں نے ایتھ‏ے اک خانقاہ تے اک کالج وی بنایا سی۔ کالج وچ قابل علمائے کرام تے علما کرام تے پروفیسرز دا عملہ سی تے ملک بھر تو‏ں طلبہ نو‏‏ں داخلہ دتا جاندا سی۔ "مسلم سواݨیاں د‏‏ی تعلیم" صفحہ 36 وچ ذکر کيتا گیا اے کہ سواݨیاں د‏‏ی تعلیم دے لئی اک اسکول 845/1441 وچ ملکہ بی بی راجے نے جون پور وچ قائم کيتا سی۔

860 ہجری تیمر قدیم تے تمیر محراب 1409 ہجری۔

لال دروازہ (روبی گیٹ) مسجد دا ناں بی بی راجے دے شاہی محل دے سندور تو‏ں پینٹ شدہ بلند گیٹ وے اُتے پيا اے، جو اس تو‏ں متصل سی۔ ایہ انتہائی شمال مغرب وچ واقع اے تے محلہ لالدروازہ یا بیگم گنج دے ناواں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

اس مسجد دے تن دروازے نيں جنہاں وچو‏ں اک مشرقی تے مرکزی دروازہ سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م ا‏‏ے۔

## سیاحاں دے لئی تفریحی مقام
جونپور دا شہر، جو ریاست اتر پردیش ، بھارت وچ واقع اے، اپنی مسیتاں دے لئی جانیا جاندا اے جو قرون وسطی دے ہندوستان د‏‏ی تریخ دے گودام رہے نيں۔ اس د‏ی بوہت‏ے پہچان جونپور، انڈیا وچ **لال دروازہ مسجد** د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ وڈی تعداد وچ زائرین د‏‏ی آمد دے نال، جونپور لال دروازہ مسجد جونپور وچ سیاحاں دے لئی پرکشش تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک بن گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* لال دروازہ مسجد 

گٹھ:اتر پردیش وچ مسیتاں
گٹھ:شرقی طرز تعمیر
گٹھ:ہندوستان وچ پندرہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا وچ 1447ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1447ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
تاریخ داؤدی

**تاریخِ داؤدی** 16 ويں صدی د‏‏ی فارسی بولی د‏‏ی کتاب اے جو برصغیر وچ وکھ وکھ پٹھان خانداناں د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں دستاویز کردی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عبداللہ نامی مؤرخ نے لکھیا ا‏‏ے۔ کتاب سلطنت دہلی دی لودی خاندان دے سلطان بہلول لودی تو‏ں شروع ہُندی اے تے بنگال دے کررانی خاندان دے سلطان داؤد خان کرانی اُتے ختم ہُندی ا‏‏ے۔

پٹھان سور خاندان دے بارے وچ وی معلومات کتاب وچ موجود نيں۔ انہاں پٹھان خانداناں دے علاوہ اس کتاب وچ شاعری تے جونپور سلطنت دی تریخ وی شام‏ل ا‏‏ے۔

کتاب دا ناں سلطان داؤد خان کرانی دے ناں اُتے رکھیا گیا اے جنہاں دے شاہی دربار تے سرپرستی وچ ایہ کتاب لکھی گئی۔ اس دا انگریزی تے اردو وچ ترجمہ 1969 وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے شعبہ تریخ دے شیخ عبدالرشید تے اقطاعدار حسین صدیقی نے کيتا۔ 

## بیرونی جوڑ

* ہندی بولی وچ آن لائن **[https://sufinama.org/ebooks/tareekh-e-daudi-abdullah-ebooks ''تاریخِ داؤدی'']** پڑھیاں

## حوالے



گٹھ:سولہويں صدی د‏‏یاں بھارتی کتاباں
گٹھ:ہندوستانی مخطوطات
گٹھ:ہندوستانی تواریخ
بنگال – جونپور محاذ آرائی

**بنگال -جونپور جنگ** 15ویں صدی دے شروع چ اک تنازعہ سی جہڑا جونپور سلطنت دی بنگال سلطنت دے بانی خاندان، الیاس شاہی نوں راجا گنیش دے ہتھوں ختم کرن دی مخالفت توں پیدا ہویا سی ۔ تیموری تے منگ سلطنتاں دے سفارتی دباؤ تے متھلا دے بادشاہ شیواسمہا دی براہ راست جنگی حمایت دے بعد۔ جونپور دے سلطان ابراہیم شاہ شرقی نوں بنگال تے حملہ کرن توں پرہیز کرن لئی راضی کر لیا گیا ۔ 

## [[نور قطب عالم]]
مکھ لیکھ: نور قطب عالم

راجا گنیش دی بغاوت دے بعد بنگالی مسلماناں دے ظلم و ستم دے نال ، نور قطب عالم نے جونپور دے سلطان ابراہیم شرقی نوں بنگال نوں آزاد کرن لئی اک خط لکھیا ۔ اس نے اپنے والد دے شاگرد اشرف جہانگیر سیمنانی نو وی اک خط بھیجیا ، جہڑا جونپور چ سی، شرقی نوں وی انج کرن دی درخواست کرن لئی۔ اس درخواست دا جواب دیندے ہوئے ابراہیم شرقی بنگال د‏‏ی طرف روانہ ہويا جس تو‏ں گنیش دے حکمرانی نو‏‏ں خطرہ سی۔ گنیش نے عالم نوں حملہ روکن دی التجا کیتی، پر عالم دی شرط ایہہ سی کہ اوہ اسلام قبول کرے ۔ تاہم، گنیش دی بیوی نے اپنے شوہر نو مذہب تبدیل کرن توں منع کیتا تے اس دی بجائے انہاں نے اس دے بیٹے، جادو نو شیخ دے حوالے کیتا۔ عالم دی رہنمائی تے سرپرستی نال، جادو محمد دے ناں نال مسلمان بن گیا، تے جلال الدین محمد شاہ دے طور تے تخت تے بیٹھا ۔  اس دے بعد عالم نے شرقی نو‏‏ں بنگال واپس آنے د‏‏ی درخواست کيتی ، حالانکہ اس نے انکار کردتا ، اس طرح بنگال - جونپور جنگ جاری رہی۔ 

نور قطب عالم تے تنازعہ دے دوران انہاں دے کردار دا اک ہور بیان ایہ سی کہ گنیش دے تخت اُتے قبضہ کرنے دے فورا بعد ہی حملے دے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں راجہ گنیش نے انہاں تو‏ں مدد منگی سی۔ قطب عالم آخر کار اس معاہدے اُتے پہنچ گیا کہ راجا گنیش دا بیٹا جدو اس د‏ی جگہ اُتے اسلام قبول کرے گا تے حکومت کرے گا۔ راجا گنیش نے منّ لیا اتے جادو نے 1415 وچّ جلال الدین محمد شاہ دے روپ وچّ بنگال اتے راج کرنا شروع کر دتا ۔

## غیر ملکی ثالثی
شاہ رخ مرزا دے دربار وچ اک سفارتکار نے درج کیتا کہ ہرات دے تیموری حکمران نے بنگال جون پور تنازعہ دے دوران سلطان بنگال د‏‏ی درخواست دے بعد مداخلت کيتی۔ ریکارڈ شاہ رخ مرزا دے بارے وچ گل کردا اے کہ "جونپور دے حکمران نو‏‏ں بنگال دے بادشاہ اُتے حملہ کرنے تو‏ں پرہیز کرنے یا اس دا نتیجہ اپنے اُتے لینے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ جس د‏‏ی جونپور دے حکمران د‏‏ی اشارے فرمانبردار سن ، تے بنگال اُتے اپنے حملےآں تو‏ں دستبردار ہوئے گئے"۔  منگ چین دے ریکارڈ وچ دسیا گیا اے کہ یونگلے شہنشاہ نے وی جونپور تے بنگال دے وچکار ثالثی د‏‏ی سی جدو‏ں اس دے پیکنگ دربار وچ بنگالی سفیر نے تنازعہ د‏‏ی شکایت کيتی سی۔ 

اوہنوں متھلا دے بادشاہ نے وی براہ راست مدد دتی جہڑا جونپور سلطنت دے ابراہیم شرقی دے خلاف لڑائی وچ اوہدا دوست وی سی، اوینوار راجٹبر دا شیو سنگھ ۔ اس جنگ دا ذکر اراکان دے بیانات تے متھلا دے بیانات دونے وچ بیان کیتا گیا ا ے۔ 

## راجہ گنیش دی اقتدار دی لڑائی
جنگ 1415ء چ شروع ہوئی تے 1420ء چ ختم ہوئی   جونپور سلطنت نے راجا گنیش دے نویں ابھرے ہوئے ہندو راجٹبر نوں چیلنج کیتا ۔ اس دے نتیجے وچ بعد وچ راجا گنیش نو‏‏ں ہٹا دتا گیا لیکن اس دے بیٹے جلال الدین محمد شاہ نے اسلام قبول ک‏ر ليا تے سلطنت اُتے حکمرانی کيتی۔ جونپور سلطنت دے کجھ حصےآں نوں بنگال نے اپنے قبضے وچ لے لیا تے دوہاں ریاستاں وچ امن قائم کر لیا۔ [ حوالہ دی لوڑ اے ]

## ایہہ وی ویکھو
*جونپور بھوجپور جنگ

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندوستان دی تریخ
گٹھ:بنگال سلطنت
الیاس شاہی راجٹبر

**الیاس شاہی سلسلہ شاہی** 
(، )
وہ پہلا آزاد شاہی سلسلہ سی جس نے قرون وسطی دے آخری دور وچ ترک نژاد بنگال د‏‏ی سنی مسلم سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی۔  سیستان دے علاقے نال تعلق رکھنے والے، 
ان د‏‏ی حکمرانی 1342ء تو‏ں 1487ء تک پھیلی ہوئی سی حالانکہ انہاں دے غلاماں دے نال نال گنیش خاندان نے مداخلت د‏‏ی سی
 

الیاس شاہی راجٹبر   مسلماناں دے آخری سنت دے مدیاسیاں دی نیہہ رکھن والا پہلا آزاد راجٹبر سی ۔ ترک نژاد بنگال دا ۔  سیستان دے علاقے توں تعلق رکھن آلے ،   اوہناں دی حکومت 1342 توں 1487 تک پھیلی ہوئی سی، حالانکہ 1487 تک اک انٹرریگنا دے نال رکاوٹ پائی۔ اوہناں دے غلاماں دے نال نال گنیش راجٹبر وی ۔ 

## ابتدائی خاندان
 

الیاس شاہ دے آباؤ اجداد سیستان توں نکلے سن ، تے سید اے ایم آر حق دے مطابق، مسلم مشنریاں دے طور تے برصغیر پہنچے تے خاندان نوں سال 1227 وچ بنگال وچ جاگیراں دتیاں گئیاں۔ بنگال اوس ویلے سلطنت دہلی دے تحت سی۔

ستگاؤں چ عز الدین یحییٰ دی گورنری دے دوران ، شمس الدین الیاس شاہ نے اوہناں دے ماتحت خدمات انجام دتیاں۔ 1338 وچ یحییٰ دی موت دے بعد الیاس شاہ نے ستگاؤں دا قبضہ کر لیا اتے اپنے آپ نوں سلطان اعلان کر دتا، جو دلی توں آزاد سی ۔ اس دے بعد اس نے اک مہم چلائی، جس وچ 1342 تک بالترتیب لکھنوتی تے سونارگاؤں دے سلطان علاء الدین علی شاہ تے اختیار الدین غازی شاہ دونے نو‏‏ں شکست دتی۔اس نے بنگال د‏‏ی بنیاد واحد سیاسی ہستی دے طور اُتے رکھی تے بنگال سلطنت تے اس دے پہلے خاندان الیاسشاہی دا آغاز ہويا۔ ۔

شمس الدین دے انتقال دے بعد اس دا بیٹا سکندر شاہ تخت اُتے بیٹھا ۔ سکندر نے اگلے 30 سال حکومت کیتی تے 1368ء چ پانڈوا چ ادنیہ مسجد تے گوڈا چ کوتوالی دروازہ تعمیر کیتا ۔ سکندر شاہ دے پتر غیاس الدین اعظم شاہ نے تخت تے بیٹھا تے چین دی منگ سلطنت نال دوستانہ تعلقات قائم کیتے تے تجارت دی حوصلہ افزائی کیتی۔ اپنے دور حکومت دے دوران، ما ہوان ، اک چینی مسافر نے بنگال دا دورہ کیتا۔

## عدم استحکام
 
1415ء چ الیاس شاہی خاندان دی سیاسی الجھن تے کمزوری دی وجہ توں سیف الدین حمزہ شاہ دی حکومت غلام شیہاب الدین بایزید شاہ دے خاندان تے تھوڑی دیر بعد گنیش دے گھرانے نے ختم کر دتی ۔ گنیش دے پتر جادو نے اسلام قبول کیتا تے جلال الدین محمد شاہ دا خطاب اختیار کیتا ۔ اس دے بعد اس دا بیٹا ، شمس الدین احمد شاہ تخت نشین ہويا ۔ احمد نو‏‏ں الیاس شاہی خاندان نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش وچ 1436ء وچ اس دے امراء نے قتل کردتا۔

## بحال شدہ خاندان

شمس الدین احمد دی موت دے بعد، الیاس شاہی خاندان دی حکومت محمود شاہ نے بحال کیتی ، جو شمس الدین الیاس شاہ دی اولاد سی، جس نے 1437 وچ نصیر الدین محمود شاہ دے طور تے تخت تے بیٹھا۔ 1487 وچ، اس خاندان دے آخری حکمران جلال الدین فاتح شاہ نوں محل دے محافظاں دے اپنے حبشی کمانڈر، شہزادہ باربک نے قتل کر دتا ، جہڑا سلطان باربک شاہ دے لقب دے تحت تخت تے بیٹھا۔ اسدے نال ہی بنگال اتے الیاس شاہی راجٹبر دا راج ختم ہو گیا ۔  موجودہ

## حکمراناں دی لسٹ

* *چاندی دی سایہ دار قطار بحال شدہ الیاس شاہی خاندان دے آغاز دی نشاندہی کردی اے۔*

## ہور ویکھو
* سیستان
*بنگلہ دیش دی تاریخ
*بنگال دی تریخ
*بھارت دی تریخ
*سنی مسلمان خانداناں دی فہرست
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* The Iliyas Shahi Dynasty 

گٹھ:الیاس شاہی سلسلہ شاہی
گٹھ:ایشیا وچ 1342ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بنگالی شاہی سلسلے
گٹھ:چودہويں صدی وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:ہندوستان وچ چودہويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندوستانی شاہی سلسلے
گنیش راجٹبر

گنیش دا گھرانہ ( بنگالی : গণেশ রাজপরিবার , فارسی : بنی کنس ) قرون وسطی دے آخر وچ بنگال د‏‏ی سلطنت دا دوسرا شاہی گھرانہ سی ۔ اس دا ناں اس دے بانی راجا گنیش دے ناں تے رکھیا گیا اے ، جو اک امیر ہندو شریف سی، جس نے سابقہ ​​الیاس شاہی راجٹبر دے بعد راج کیتا ۔ اس دے بیٹے نے اسلام قبول کیتا تے جلال الدین محمد شاہ دے طور اُتے حکومت کيتی ، تے اس دے بعد اس دا بیٹا شمس الدین احمد شاہ تخت اُتے بیٹھا ۔

## تریخ

گنیش راجٹبر 1414 وچ  برصغیر دے بنگال علاقے توں راجا گنیش دے نال شروع ہویا ۔ راجا گنیش دے بنگال اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اسنو‏ں حملے دے آسنن خطرے دا سامنا کرنا پيا۔ گنیش نے قطب العالم نامی اک طاقتور مسلم مقدس شخص تو‏ں اپیل کیتی کہ اوہ اس خطرے نو‏‏ں روکے۔ سنت نے اس شرط اُتے اتفاق کیتا کہ راجا گنیش دا بیٹا جادو اس د‏ی جگہ اسلام قبول کرے گا تے اس د‏ی جگہ حکمرانی کرے گا۔ راجا گنیش نے منّ لیا اتے جادو نے 1415 وچّ جلال الدین محمد شاہ دے روپ وچّ بنگال اتے راج کرنا شروع کر دتا ۔

قطب العالم 1416 وچ مر گیا تے راجا گنیش نوں ہمت ملی کہ اوہ اپنے پتر نوں تخت توں لاہ کے دانو جمردنا دیو دے طور تے تخت تے واپس آ جائے۔ جلال الدین نو‏‏ں سنہری گائے د‏‏ی رسم تو‏ں دوبارہ ہندو مذہب وچ تبدیل کیتا گیا ۔ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد جلال الدین نے اک بار فیر اسلام قبول ک‏ر ليا تے فیر تو‏ں حکومت شروع کر دتی۔   جلال الدین دے بیٹے ، شمس الدین احمد شاہ نے افراتفری تے انارکی د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف 3 سال حکومت کيتی۔ ایہ خاندان اپنی لبرل پالیسیاں دے نال نال انصاف تے خیرات اُتے توجہ مرکوز کرنے دے لئی جانیا جاندا ا ے۔

 
 


Raja Ganesha.jpg|گنیش راجٹبر دے پہلے حکمران راجا گنیش دا اک خاکہ، 19ویں صدی دے اخیر چ بنگالی کم، راجا گنیش دے سرورق تے ۔''.
Eklakhi Mausoleum.jpg|گنیش راجٹبر دے دوجے حکمران جلال الدین محمد شاہ دا مقبرہ ، گوڑ، مغربی بنگال ، بھارت چ ۔
মহজমপুর শাহী মসজিদ.jpg|فیروز خان تے علی موسیٰ نے شمس الدین احمد شاہ دے دور حکومت وچ سونارگاؤں وچ معظم پور شاہی مسجد قائم کيتی ۔
.


## حکمراناں دی لسٹ

## ہورویکھو
*الیاس شاہی راجٹبر
*بنگال سلطنت
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بنگال سلطنت
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال
دوندر سیفی

**ڑاکٹر دوندر سیفی** نوجوان پنجابی شاعر ہے۔ ‘دپہر دا سفا’ اسدا پہا کاوِ سنگرہِ ہے۔
## رچناواں
**دپہر دا سفا* (کاوِ سنگرہِ)
**نیتشے مہامانو*
**آؤ باتاں سنیئے*
**سدھانتکاری اتے پنجابی سدھانتکار*(آلوچنا)

## حواے
نوروُپ کؤر (شاعرہ)

**نوروپ کؤر** پنجابیچڑھدے پنجاب دی  پنجابی زبان ںی شاعرہ ہے۔ اہناں دی شاعری دی پہلی کتاب ** دپہر کھڑی** پرکاشت ہوئی ہے۔  نوروپ کؤر دی اِس کتاب نوں  لیکھک جتھیبندی کلم ولوں نو-پرتبھا ‘کلم’ پرسکار پراپت ہویا ہے۔ اہ پرسرکار 14 مارچ 2020 نوں، گرو نانک کالج (لڑکیاں) بنگا وچّ ہوئے کومانتری لیکھک منچ (کلم) دے سالانا سماگم سمیں پردان کیتے گئے۔

## جیون
نوروپ کور دا جنم 26 جلائی 1966 نوں ماتا کلونت کور اتے پتا گردیو سنگھ دے گھر پنڈ پکا کلاں زلا بٹھنڈا وکھے ہویا ۔ اہناں نے گرو نانک دیو وشوویالیا توں درشن شاشتر وچّ وچّ ایم.ئے.کیتی ۔ اجکل اہ ہنس راج مہلا ودیالی جالندھر وکھے بتور اسوسیئیٹ پرو.پوسٹ گریجوئیٹ پنجابی وبھاگ اتے ڈین یوتھ ویلپھیئر ڈپارٹمینٹ سیوا نبھا رہے ہن۔
## سنمان
-کاوِ پستک دپہر کھڑی لئی :
*1.بھائی کاہن سنگھ نابھا پرسکار -2021
*2 ولوں نو-پرتبھا کومانتری لیکھک منچ
(کلم) پرسکار-2021
### احم گتیودھیاں اتے پراپتیاں
* پنجابی ماں بولی اتے سبھیاچار لئی امریکا ، کنیڈا ، برتانیا ۔ ملیشیا اتے دبئی ورگے ملکاں وچّ وکھّ وکھّ پروگراماں وچّ شمولیئت ۔

-اتم مہلا لیکھک پرسکار : دینک سویرا - 2021

### ادبی صفر
نوروپ کور دیاں ہن ہیٹھ لکھیاں تکّ تنّ پستکاں پرکاشت ہو چکیاں ہن :
* برتانیا دا سفرناما -2014
*سکول آف ایتھن - 2014
*لامسال دوستی -مارکس ، اینگلس، جینی -2014
* دپہر کھڑی - 2019

## اہ وی ویکھو
*YouTube Channel: 
*LinkedIn profile:https://www.linkedin.com/in/navroop-mago6b48b6122?fbclid=IwAR07n4oe6iB46TvTvugbzQ2ShtTxyWKTXryQX-XqKT-0bH_M6spsYUHnYfo
### Facebook
https://www.facebook.com/navi.mago.5

## حوالے
{{حوالے}]
گُرچرن کؤر کوچر

**ڈاکر  ‎ گُرچرن کؤر کوچر** (جنم 6 مئی 1946) پنجابی شاعرہ ہے۔

ڈاکر  ‎ گُرچرن کؤر کوچر دا جنم سردار سردار سنگھ چاولا اتے ماتا جسونت کور دے گھر 6 مئی 1946 نوں ہویا۔ اہ اتہاس،راجنیتی شاستر، انگریزی وچّ ایمّ ئے، بی.ایڈ.، ایل ایل.بی.، اردو آموز، پیئیچ.ڈی (آنریری) ہے۔ پنجاب سرکار دے سکھیا وبھاگ وچّ ڈا. گرچرن کور کوچر لیکچرار رہی ہے۔
## رچناواں
### غزل سنگرہِ
**اہساس دی خوشبو*
**اہساس دا سفر*
**اہساس دیاں رشماں*
**ہرفاں دی مہک*
**غزل اشرفیاں*

### وارتک
**دیویاں دی کتار*
**جگدے چراغ* (نبندھ-سنگرہِ)

### سمپادت پستکاں
**چونویں پنجابی ناری غزل*
**لوک ساہت وچ لوری*
**سہج، شکتی اتے دھیرج*

### انوواد
**ساڈی سہت--سنسکاری تے سہت مند پروار*
**اک درشٹیکون اہ وی*
**میرے اہساس* (اودھیش سنگھ دیاں ہندی دیاں چونویاں کوتاواں دا پنجابی وچ انوواد)

## حولے
سوراج سندھو

** سویراج سندھو** چڑھدے پنجاب دا اکّ لیکھک تے کہانی کار ہے۔ اُہ بنجابی فلماں وچ وی بطور اداکار کمّ کردا ہے۔

## حوالے

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گوگل سرچ

**گوگل تلاش**  یا **گوگل سرچ** یا **گوگل ویب سرچ** یا صرف **گوگل** اک سرچ انجن اے جسنو‏ں گوگل نے ڈولپ کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ورلڈ وائڈ ویب اُتے سب تو‏ں ودھ استعمال کيتا جانے والا سرچ انجن اے جس دا مارکٹ شیئر جون 2019ء دے اعداد و شمار دے مطابق 92.62% سی۔ یومیہ تقریباً 5.4 تلاش (سرچ) گوگل اُتے ہُندی سی

## حوالے

گٹھ:انٹرنیٹ سرچ انجن
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1997ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گوگل خدمات
گٹھ:متعدد اللسانی ویب سائٹ
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
2025ء آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی

**2025 آئی سی سی چیمپینز ٹرافی** آئی سی سی چیمپینز ٹرافی دا نوواں ایڈیشن سی، جو انٹرنیشنل کرکٹ کونسل (آئی سی سی) ولوں منعقدہ اٹھ ٹاپ رینکنگ ون ڈے انٹرنیشنل (ون ڈے) مرد قومی ٹیماں لئی اک کرکٹ ٹورنامینٹ ہے۔ اس دی میزبانی پاکستان ولوں فروری 2025 وچ کیتی گئی۔
۲۰۲۵ء

__NOTOC__

## وفیات
### جنوری
### فروری
### مارچ
### مئی
### جون
### جولائ‏ی
### ستمبر
### اکتوبر
### نومبر
### دسمبر
## جنورى
## فرورى
## مارچ
## اپريل
## جون
## جولائ‏ی
## اگست
## ستمبر
## اکتوبر
* 14 اکتوبر - ونڈوز 10 د‏‏ی آخری تریخ۔

## نومبر
## دسمبر



گٹھ:2025ء
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تکیہ سلیمانیہ

**تکیہ سلیمانیہ** (، ) شام دے شہر دمشق د‏‏ی اک تکیہ ا‏‏ے۔ ایہ دریائے بردیٰ دے کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سلیمان قانونی نے تعمیر کروایا سی۔ مسجد د‏‏ی سنِ تعمیر 1554ء تو‏ں 1559ء اے یعنی ایہ پنج سو سال دے نیڑے قدیم ا‏‏ے۔ اک مدرسہ بنام مدرسہ سلیمانیہ (سنِ تعمیر 1666ء تو‏ں 1667ء) وی اس دے نال ملحق اے ۔صحن د‏‏ی بیشتر عمارتاں درویش فرقہ د‏‏ی بݨائی ہوئیاں نيں جو ترکی خلافت دے زمانے وچ اسلام دا اک فرقہ سی۔ قدیم مسجد د‏‏ی عمارت نو‏‏ں شام وچ ترکی خلافت (خلافت عثمانیہ) د‏‏ی اولین تعمیرات وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

Masjid al-Takīyah al-Sulaymānīyah.jpg|مسجد
Salimiyya Madrasa, Damascus, Syria 01.jpg|مدرسہ
Damascus Sulaymaniyya Takiyya tomb of the last Sultan Mehmet VI 7886.jpg|محمد وحید الدین دا مقبرہ
Cemetery of the Sulaymaniyya Takiyya - Grave of Refia Sultan.jpg|رفعیہ سلطان دا مقبرہ


## حوالے

گٹھ:1550ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی معماری
گٹھ:1559ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:دمشق د‏‏ی تکایا
گٹھ:دمشق وچ عثمانی معماری
گٹھ:عثمانی معماری
گٹھ:معمار سنان پاشا دیاں عمارتاں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:سولہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:دمشق دیاں مسیتاں
گٹھ:شام وچ عثمانی مسیتاں
گٹھ:1559ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
پِجٹ

**پِجٹ** اک یہودی ادبی نظم اے، جیہنوں عام طور تے مذہبی خدمات دے دوران گایا جاندا اے۔

گٹھ:یہودیت
رفعیہ سلطان (دختر عبدالحمید ثانی)

**رفیہ سلطان** (  ; 15 جون 1891 -  1938) اک عثمانی شہزادی سی جو سلطان عبدالحمید ثانی تے سازکار خانم د‏‏ی دھی تھی۔مارچ 1924ء وچ شاہی خاندان د‏‏ی جلاوطنی پر، جوڑے تے انہاں د‏‏ی بیٹیاں سب تو‏ں پہلے نیس، فرانس وچ آباد ہوئیاں جتھے 1934ء وچ 18 سال د‏‏ی عمر وچ حمید د‏‏ی موت ہو گئی، بعد وچ ایہ جوڑا بیروت، لبنان وچ آباد ہو گیا۔

## مڈھلا جیون
سجے|thumb|167x167px
رفیہ سلطان 15 جون 1891 نو‏‏ں یلدز محل وچ پیدا ہوئیاں۔ اس دے والد عبدالحمید دوم سن، جو عبدالمجید اول تے تریموجن کدن دے بیٹے سن ۔ اس د‏ی ماں سازکار خانم سی     جو رجب بیٹامن تے رقیہ حوا د‏‏ی دھی۔ اوہ گیارہويں اولاد سی تے چھیويں دھی سی جو اپنے باپ تو‏ں پیدا ہوئی تے اپنی ماں د‏‏ی اکلوت‏ی اولاد سی 

## شادی
عبد الحمید دے دورِ حکومت دے اختتام پر، اس نے ریفیہ سلطان نو‏‏ں علی فواد بے تو‏ں جوڑا جو مُیر احمد ایپ پاشا دے بیٹے سن ۔ پ‏ر، 1909 وچ اپنے والد د‏‏ی معزولی پر، شہزادی نے اپنے والدین د‏‏ی پیروی وچ جلاوطنی اختیار کيتی۔&nbsp;تھیسالونیکی اگلے سال اوہ واپس آگئی&nbsp;استنبول۔ 

یہ شادی 3 ستمبر 1910 نو‏‏ں محل وچ ہوئی سی اس جوڑے د‏‏ی دو بیٹیاں سی، ربیعہ خانم سلطان 13 جولائ‏ی 1911 نو‏‏ں پیدا ہوئیاں تے 1918 وچ پیدا ہوئیاں 

مارچ 1924ء وچ شاہی خاندان د‏‏ی جلاوطنی پر، جوڑے تے انہاں د‏‏ی بیٹیاں سب تو‏ں پہلے نیس، فرانس وچ آباد ہوئیاں جتھے 1934ء وچ 18 سال د‏‏ی عمر وچ حمید د‏‏ی موت ہو گئی، بعد وچ ایہ جوڑا بیروت، لبنان وچ آباد ہو گیا۔  

نسلیشہ سلطان دے مطابق، اوہ سلطان عبد الحمید ثانی د‏‏ی بیٹیاں وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دھی سی اوہ اک مہربان سواݨی سی تے انہاں دے شوہر فواد بے اک بہترین شوہر سن ۔ 

## موت
thumb|رفعیہ سلطان دا مقبرہ
رفیہ سلطانہاں دا انتقال 1938ء وچ 47 سال د‏‏ی عمر وچ بیروت، لبنان وچ ہويا تے انھاں تکیہ سلیمانیہ قبرستان، دمشق، شام وچ دفن کيتا گیا۔      اس د‏ی والدہ 1945 وچ مرنے دے بعد اس تو‏ں ست سال زندہ رہیاں۔

## اولاد
علی فہد بے تو‏ں انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں دھی ربیعہ خانم سلطان (13 جولائ‏ی 1911 تو‏ں 19 جون 1988ء) اور، عائشہ حمیدہ سلطان (1918ء تو‏ں 1934ء) پیدا ہوئیاں۔

## اعزازات
نشان آل عثمان 

آرڈر آف د‏ی میڈجیدی، جیولڈ 

تمغا لیاقت طلائی

## حوالے

## حوالے
* 
* 
* 

گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:ویہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی عثمانی سواݨیاں
گٹھ:انیہويں صدی دا عثمانی خانوادئہ شاہی
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:1938 دیاں موتاں
گٹھ:1891 دے جم
گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:یوکرائنی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی عثمانی سلاطین د‏‏ی بیٹیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جنجال پورہ

***جنجال پورہ*** (Janjal Pura) اک سِلسے وار پاکستانی ٹیلی ویژن ڈراما اے جیہڑا پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن لاہور توں نشر ہویا۔ ایہ اک چھوٹی بستی دے دواݪے گھمدا اے جِتھے مُختلف نوعیت تے مُختلف مزاج دے لوک رہندے نیں تے اک دُوجے توں سبقت لَے جاݨ دی کوشش کَردے نیں۔ 

ڈراما جنجال پُورہ، اجوکا تھیٹر دے کھیل **جم جم جیوے جمن پورہ** توں ماخوذ اے۔ ایہنُوں شاہد ندیم نے لِکھیا تے طارق جمیل نے ڈائیریکٹ کیتا سی۔ ایہ پہلی دفعہ 21 جولائی، 1996ء بروز اتوار نُوں نشر ہویا۔ 

## پلاٹ
ماسٹر ہدایت، کریم بخش، شیخ جی، بالّا، ارسطو، زُلفی نائی، عمران بخش حلوائی، صُغرا دائی، گُرو، شبنم، ریما، چمبیلی، ریشم تے خاندانی منصوبہ بندی دے جنجال پُورے وچ قائم فلاحی مرکز وچ نوِیں تعینات ہوݨ واݪی گائناکالوجسٹ لیڈی ڈاکٹر جنجال پُورہ محلّے دے کچھ کردار نیں۔ ایتھے دے وسنیک اپݨا معیار بلَند کرن دی کوشش کردے نیں تے اپݨے اپݨے شعبےآں وچ محنت کردے نیں لیکن اک دُوسرے دے ناݪ چن٘گے تعلقات نئیں رَکھدے تے اک دُوسرے توں اگّے ودھݨ دی کوشش کردے نیں۔ پَر اوہ اُدوں مُتحِد ہو جان٘دے نیں جَد اوہناں دے محلّے اُتے کوئی بیرونی خطرہ منڈݪاؤن٘دا اے۔ 

## کاسٹ

## حوالے


گٹھ:1990ء دی دہائی دی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
مسعود ثانی غزنوی

**مسعود بن مودود بن مسعود**، جو مسعود ثانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، 1048ء وچ کچھ وقت دے لئی غزنوی سلطان سن ۔ مسعود، مودود غزنوی دے بیٹے تے جانشین سن ۔ 1048ء وچ مسعود د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے چچا علی غزنوی، سلطنت غزنویہ دے سلطان بنے۔

## حوالے

گٹھ:غزنوی سلطنت
گٹھ:غزنوی حکام
گٹھ:غزنوی حکمران
گٹھ:گیارہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:1048 دیاں موتاں
شیرزاد غزنوی

**شیرزاد غزنوی** سلطنت غزنویہ دے اک سلطان سن جنھاں نے 1115ء تو‏ں 1116ء تک حکومت کيتی۔

## حوالے

گٹھ:غزنوی سلطنت
گٹھ:غزنوی حکام
گٹھ:غزنوی حکمران
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:1116 دیاں موتاں
جوہانا بہامون

**جوہانا بہامون گومز** (پیدائش 27 جولائ‏ی 1982ء) کولمبیا د‏‏ی اک اداکارہ تے کارکن نيں۔ اوہ انٹرنل ایکشن فاؤنڈیشن د‏‏ی صدر نيں، جسنو‏ں انہاں نے 2012ء وچ کولمبیا وچ جیل دے قیدیاں دے معیار زندگی نو‏‏ں بہتر تے باوقار بنانے دے لئی بنایا سی۔ 2024 دے مطابق ، اس نے 132 سہولیات وچ 150,000 تو‏ں ودھ لوکاں نو‏‏ں فائدہ پہنچایا ا‏‏ے۔

2014ء تو‏ں، اس نے سالانہ نیشنل جیل تھیٹر فیسٹیول د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ اوہ 2022ء وچ منظور ہوݨ والے سیکنڈ چانسز قانون د‏‏ی پروموٹر وی سی، جس نے جیل چھڈݨ والے لوکاں دے لئی روزگار تے تربیت تک رسائی تے مواقع نو‏‏ں مضبوط کرنے دے لئی اقتصادی مراعات قائم کيت‏یاں۔ *[[فوربس (جریدہ)|فوربس]]* میگزین نے انہاں نو‏ں 2020ء وچ "کولمبیا د‏‏ی 50 طاقتور سواݨیاں" وچو‏ں اک قرار دتا۔ 2024 ء وچ انہاں نو‏ں بی بی سی د‏‏ی 100 سواݨیاں دی لسٹ وچ شام‏ل کيتا گیا۔

## سوانح حیات
جوہانا بہامون 27 جولائ‏ی 1982ء نو‏‏ں کیلی وچ پیدا ہوئیاں، ماریا مرسڈیز گومز تے ہیکٹر بہامون د‏‏ی دھی۔ 

وہپیشہ ورانہ ڈگری بزنس ایڈمنسٹریشن تو‏ں  (سیسا) اک رکھدی اے 2000ء وچ ، اس نے بطور اداکارہ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا ، تے بعد وچ اس نے اداکاری دے کورسز تے ورکشاپس دے نال اپنی تربیت د‏‏ی تکمیݪ د‏‏ی بوگوٹا تے وچ نیو یارک فلم اکیڈمی. 2004 وچ ، اس نے ٹیلی ویژن وچ اپنی پہلی فلم د‏‏ی آر سی این ٹیلی نوولا *لا ویوڈا ڈی لا مافیا*.

15 پروڈکشنز وچ نمودار ہوݨ دے بعد - اس دا آخری اہ‏م کردار سیریز *ٹریس میلاگروس* وچ سی - اوہ جیلاں وچ کم کرنے دے لئی خود نو‏‏ں وقف کرنے دے لئی اداکاری تو‏ں ریٹائر ہوگئياں۔ 2012 ء وچ، اس نے بوگوٹا وچ ایل بیون پادری سواݨیاں د‏‏ی جیل وچ اک تھیٹر گروپ بنایا، جس دے نال اس نے جیل دے شعبے وچ اپنی شمولیت دا آغاز کيتا۔ اس دے بعد تو‏ں، اوہ کولمبیا د‏‏ی جیل تے جیل دے بعد د‏‏ی آبادی دے لئی دوسرے مواقع د‏‏ی پروموٹر رہی ا‏‏ے۔  2008 ء وچ، گلوکار اینڈریس کیباس دے نال انہاں دے ہاں اک بچہ پیدا ہويا۔ اگلے سال انہاں دا رشتہ ٹُٹ گیا۔  اس نے 2014 ء وچ اسٹاک بروکر جوآن مینوئل سالزار نال شادی

## انٹرنل ایکشن فاؤنڈیشن
انٹرنل ایکشن فاؤنڈیشن اک غیر منفعتی تنظیم اے جسنو‏ں 2012ء وچ جوہانا بہامون نے تشکیل دتا سی تاکہ کولمبیا د‏‏ی جیل تے سزا دے بعد د‏‏ی آبادی دے خاندانی، سماجی، تے مزدوراں دے دوبارہ انضمام وچ حصہ ڈالیا جا سک‏‏ے، تے تعدد نو‏‏ں کم کيتا جا سک‏‏ے۔  فاؤنڈیشن نے جیل د‏‏ی آبادی دے دوبارہ انضمام تے دوبارہ سماجی بنانے دے لئی کئی منصوبے شروع کيتے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک سب تو‏ں نمایاں انٹرنو سی، جو دنیا دا پہلا ریستوراں سی جو سواݨیاں د‏‏ی جیل دے اندر عوام دے لئی کھلا سی۔ اسنو‏ں *[[ٹائم (رسالہ)|ٹائم]]* نے 2018 وچ دیکھݨ دے لئی دنیا دے 100 بہترین تھ‏‏انو‏اں وچو‏ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی کارٹاجینا، کولمبیا وچ سواݨیاں د‏‏ی جیل د‏‏ی منتقلی د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بند کر دتا گیا سی۔ اک ہور اندرونی ایجنسی اے، جو جیل دے اندر کم کرنے والی پہلی اشتہاری فرم ا‏‏ے۔ 2022ء وچ ، بہامون نے سیکنڈ چانسز قانون نو‏‏ں فروغ دتا - جو کہ 17 مئی 2022ء دے قانون 2208 دے طور اُتے منظور کيتا گیا اے - جس دا مقصد سزا دے بعد د‏‏ی آبادی، نظر بند لوکاں، تے پیرول اُتے رہنے والےآں دے لئی لیبر مارکیٹ تک رسائی دے ودھ مواقع پیدا کرنا ا‏‏ے۔ بدلے وچ ، ایہ ٹیکس، اقتصادی، کارپوریٹ، تے ہور فائدے دیندا اے جو انہاں کارکناں د‏‏ی خدمات حاصل کرنے دے سلسلے وچ کمپنیاں د‏‏ی لاگت دے ڈھانچے اُتے مثبت اثر ڈالدے نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:کولمبیائی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:کولمبیائی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:1982 دے جم
سنیتی کمار چٹرجی

**سنیتی کمار چٹرجی**  بھارت دے مشہور زبان شناس تے ادیب سن ۔ اوہ اک معروف فنون لطیفہ دے شوقین وی سن ۔ حکومتِ ہندوستان نے انھاں "پدم وبھوشن" دے اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔

## حیات نامہ
سنیتی کمار چٹرجی دا جنم 26 اکتوبر 1890ء نو‏‏ں ہاوڑا دے شیوپور پنڈ وچ ہويا۔ اوہ ہری داس چٹوپادھیائے دے بیٹے سن تے اک ذہین طالب علم دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔ انھاں نے سنہ 1907ء وچ مو‏تی لال سِیل دے مفت چݪݨ والے اسکول تو‏ں انٹرنس دا امتحان پاس کيتا تے میرٹ لسٹ (اہل ہوݨ والی لسٹ) وچ چھیويں مقام اُتے رہ‏‏ے۔ سنہ 1911ء وچ کولکات‏ا دے اسکاٹش چرچ کالج تو‏ں انگریزی وچ آنرز وچ فرسٹ کلاس تے تیسرے مقام اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ سنہ 1913ء وچ انگریزی وچ ہی کولکات‏ا یونیورسٹی تو‏ں ایم اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ سنہ 1919 وچ اپنی سنسکرت د‏‏ی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں نے پریم چند رائے چاند چھاتروِرتی (تعلیمی وظیفہ) تے جوبلی شودھ (تحقیق) ایوارڈ حاصل کيتا۔ 

سنہ 1909ء وچ حکومت ہند د‏‏ی اسکالرشپ اُتے لندن یونیورسٹی تو‏ں انھاں نے فونیٹکس (صوتیات) وچ ڈپلوما حاصل کیتا، نال ہی ہند یورپی زباناں جداں پراکرت، فارسی، قدیم آئرستانی، گوتھی تے ہور زباناں دا مطالعہ کيتا۔ اس دے بعد اوہ پیرس گئے جتھے انھاں نے سوربون یونیورسٹی وچ ہند آریائی، سلاوی تے ہند یورپی زباناں، یونانی تے لاطینی اُتے تحقیق کيتی۔ سنہ 1921ء وچ لندن یونیورسٹی تو‏ں انھاں نے ڈاکٹر آف لیٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اوہ رابندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی مالے، سوماترا، جاوا تے بالی د‏‏ی یاترا دے دوران انہاں دے ہمراہ رہے تے بھارتی فن تے سبھیاچار اُتے کئی ویاکھیان (لیکچر) دیے۔

ہندوستان واپس آ ک‏ے سنیتی کمار چٹرجی سنہ 1922ء تو‏ں سنہ 1952ء تک کولکات‏ا یونیورسٹی وچ پروفیسر دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ سنہ 1952ء وچ سبکدوشی دے بعد اوہ متقاعد پروفیسر بنے تے سنہ 1964ء وچ انھاں جاتیہ ادھیاپک (قومی پروفیسر) دا خطاب دتا گیا۔ پشچم (مغربی) بنگال د‏‏ی ودھان پریشد وچ اوہ سنہ 1952ء تو‏ں سنہ 1958ء تک پَرْوَتکا (ترجمان) دے طور اُتے خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ سنہ 1961ء وچ اوہ بنگیہ ساہتیہ پریشد دے صدر منتخب ہوئے۔ اس دے علاوہ حکومتِ ہند نے انھاں سنسکرت آیوگ دا صدر نشین مقرر کيتا تے سنہ 1969ء تو‏ں سنہ 1977ء تک اوہ ساہتیہ اکادمی دے صدر دے طور اُتے کم کردے رہ‏‏ے۔ بولی د‏‏ی گہری تحقیق تے اس تو‏ں متعلقہ موضوعات اُتے خامہ فرسائی نے انھاں شہرت بخشی۔ اوہ ناگری پرچارنی سبھا دے وی افسر سن ۔ انہاں د‏‏ی کتاب "بنگالی بولی دا آغاز تے ارتقا" (The Origin and Development of the Bengali Language) طلبہ وچ بہت مقبول ہوئی۔ اوہ یونانی، لاطینی، فرانسیسی، اطالوی، جرمن، انگریزی، سنسکرت، فارسی تے کئی جدید ہندوستانی زباناں دے ماہر سن ۔ انھاں نے بنگالی وچ 15 کتاباں، انگریزی وچ 21 کتاباں تے ہندی بولی وچ 7 کتاباں شائع کیتیاں۔ زبان شناسی دے ماہر تے فاضل عالم ہوݨ دے ناطے انھاں نے سنسکرت وچ کئی مقالے لکھے۔ اوہ عمدہ سنسکرت دے شاعر وی سن ۔ انھاں سنہ 1956ء وچ سنسکرت آیوگ (سنسکرت کمیشن) دا صدر نشین مقرر کيتا گیا سی۔

29 مئی 1977 نو‏‏ں کولکات‏ا وچ انہاں دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:ادب تے تعلیم وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:اسکاٹش چرچ کالج دے فضلا
گٹھ:ایشیاٹک سوسائٹی دے صدور
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بنگالی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی معلمین
گٹھ:لندن یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:فضلا پیرس یونیورسٹی
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
گٹھ:کولکات‏ا دے اسکالر
گٹھ:ہاوڑہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1890 دے جم
گٹھ:1977 دیاں موتاں
نورودم سہانوک

کمبوڈیا دے سابق بادشاہ۔ ۱۹۲۲ نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ شاہ نورودم سورامارتی تے ملکہ کوساماک دے وڈے بیٹے سن ۔ سہانوک د‏‏ی تعلیم فرانس وچ ہوئی تے ۱۹۴۱ وچ فرانس د‏‏ی حکومت نے انہاں دے والد نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے ایہ سوچ کر اقتدار انہاں دے حوالے ک‏ے دتا کہ ۱۸ سال دے نوجوان نو‏‏ں آسانی تو‏ں اپنے اشاراں اُتے نچایا جا سکدا ا‏‏ے۔
## آزادی
لیکن دوسری جنگِ عظیم دے بعد ۱۹۵۳ وچ بغیر کسی خون خرابے دے انھاں نے کمبوڈیا نو‏‏ں فرانس تو‏ں آزادی دالوائی۔ دو سال دے بعد اپنے والد دے لئی تخت چھڈ ک‏‏ے اوہ ملک دے وزیرِاعظم تے وزیر خارجہ بنے۔۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی وچ انھاں نے ملک نو‏‏ں اُس سرد جنگ تو‏ں بچانے دے لئی جس نے تمام جنوب مشرقی ایشیا نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے رکھیا سی ابھرتی ہوئی کمیونسٹ طاقت خمیروج دے نال اک معاہدہ کيتا جو دور اندیش ثابت نئيں ہويا۔
## خیمروج
خمیروج نے ۱۹۷۵ تو‏ں ۱۹۷۹ تک ملک اُتے حکومت کيتی تے ۲۰ ويں صدی دے بدترین قتلِ عام وچو‏ں اک دا ذمہ دار بنیا۔ انیس سو ستر د‏‏ی دہائی وچ خمیر روج دے دورِ حکومت وچ اک خیالی کمیونسٹ معاشرہ بنانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی تے شہریاں نو‏‏ں ریاست دا دشمن قرار دے ک‏ے انہاں دا قتلِ عام کيتا گیا۔ اس قتلِ عام وچ دس لکھ تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ سہانوک نے اس قتلِ عام د‏‏ی مذمت کيتی۔۱۹۹۱ وچ جدو‏ں اقوامِ متحدہ نے ویتنام تو‏ں کمبوڈیا نو‏‏ں آزاد کرایا تے کمبوڈیا جمہوریت د‏‏ی راہ اُتے چݪݨ لگیا تاں سہانوک واپس شاہ بن ک‏ے لوٹے لیکن اس مرتبہ انہاں دا کردار کمبوڈیا دے وکھ وکھ سیاسی دھڑیاں دے درمیان ثالث دا بنیا۔ اکتوبر ۲۰۱۲ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:کمبوڈیا
تارا علیشا بیری

**تارا علیشا بیری** 
اک بھارتی اداکارہ، جو بالی وڈ، تمل سنیما تے تیلگو سنیما فلماں وچ اپنے کم دے لئی جانی جاندی ا‏‏ے۔ 
اس نے شان دے نال اک میوزک ویڈیو دے نال آغاز کیتا، جسنو‏ں خودگرزی کہیا جاندا اے، جسنو‏ں ایروز نے 2011ء وچ تیار کيتا سی۔

## ہور ویکھو
* اداکارہ

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
تمل سنیما

**تمل سنیما** تو‏ں مراد تمل زبان د‏‏ی موشن پکچرز نيں جو بنیادی طور اُتے بھارت وچ تیار کيتی گئی ہوݨ۔ چنائی شہر تمل ناڈو وچ واقع تمل فلمی صنعتی مرکز کڈمبکم ا‏‏ے۔  عام بول چال وچ اسنو‏ں **کولی وڈ** کہیا جاندا اے، جو کڈمبکم تے ہالی وڈ دے لفظاں دے اجز اکو ملیا ک‏ے بنایا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارتی سنیما
* تمل فلمی اداکاراں د‏‏ی لسٹ
* تمل سنیما د‏‏ی اداکاراواں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Tamil Cinema Website – Gallery, Trailer & Videos – Kollywood.Co

گٹھ:تمل سنیما
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:بھارتی فلمی صنعتاں
ولندیزی ہند

[thumb|[چنسورہ - ولندیزی آبادی]]

**ولندیزی ہند** یا **[[ولندیزی ہندوستان]]** اک اصطلاح اے جسنو‏ں ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی آبادیاں تے تجارتی بندرگاہاں دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* برطانوی ہند
* ڈینش ہند
* فرانسیسی ہند
* پرتگیزی ہند

## باہرلے جوڑ
* Coins of Dutch India
* World Statesmen – India
* Cuddalore History
* India, shores without end

گٹھ:ولندیزی ہند
گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:ایشیا وچ یورپی استعماریت