open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ٹچسکرین

**ٹچسکرین** (Touchscreen) ایسی الیکٹرانک سکرین یا تختی نوں کیندے نین جیدے تے انگلی دے پوٹے نال ٹچ کرکے کم کری دا اے تے ایدے تی ماؤس یاکی بورڈ دی لوڑ نئیں ہوندی۔ اینوں کمپیوٹر کھیڈاں، کج کمپیوٹراں تے سمارٹفوناں جیویں آئی فون چ ورتیا جاندا اے۔ 

پہلی ٹچسکرین 1965 چ اک انگریز جانسن نے بنائی۔
ویڈیو کیمرا

**ویڈیو کیمرا** (Video camera) اک ایہجا کیمرا اے جیہڑا الیکٹرونک مووی پکچر بݨوݨ لئی استعمال ہُندا اے ۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:کیمرے
کیمرہ فون

**کیمرہ فون** (Camera phone) ایسا موبائل فون اے جیہڑا مورتاں یا وڈیو بناسکدا اے۔ اجکل ایہ نیڑے تریڑے سارے کیمریاں چ وصف رکھیا جاندا اے۔
پورٹایبل میڈیا پلیئر

**پورٹایبل میڈیا پلیئر** (Portable media player) ایسا الیکٹرانک ڈجیٹل میڈیا اے جیدے ج آڈیو وڈیو گانے تے ڈیٹا رکھیا جاسکدا اے تے۔ رکھن دی ایہ تھاں ہارڈ ڈرائیو، مائیکروڈرائیو یا فلیش میموری ہوسکدی اے۔ 

## ہور ویکھو
* آئی پوڈ شفل
* آئی فون
سٹائلس

**سٹائلس** (Stylus) اک الیکٹرانک پن اے جیہڑا کمپیوٹر سکرین تے کج موبائلاں تے ماؤس یا کی بورڈ دی تھاں ورتیا جاندا اے۔
آئی فون 3جی

آئی فون 3جی ایپل کمپنی دے آئیفوناں دے ٹبر چ دوجافون ایہ۔
## ہور ویکھو

گٹھ:ایپل
آئی فون (پہلا)

آئی فون موبائیلاں دے ٹبر دا پہلا فون جینوں ہن **آئی فون (پہلا)** کیا جاندا اے 2007 چ آیا تے اینوں امریکی کمپنی ایپل نے بنایا۔ 9 جنوری 2007 نوں سٹیو جابز نے ایدا پہلی واری وکھالہ کرایا تے مارکیٹ چ 29 جون 2007 نوں آیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو

گٹھ:ایپل
نطق

"نطق" جدید ترکی دے بانی راہ نما مصطفٰی کمال اتاترک دا 1927ء وچ ترکی دی قومی اسبلی وچ خطاب دا ناں اے۔ لگاتار 6 دن تک جاری رھن والے ایس اجلاس وچ مصطفٰی کمال اتاترک نے ساڑھے چھتی گھنٹے خطاب کیتا تے آپ ای ایس خطاب نوں "نطق" دا نام دتا۔ اپنے ایس خطاب وچ اونہاں نے ترکی وچ بادشاہت دے اخیر تے ترکی دے زوال توں عروج تیک پہنچنے دی ہمت تے کوششاں نوں بیان کیتا نال مستقبل وچ ترکی لئی کامیابی دے تسلسل نوں ویکھن دی خواہش دا اظہار وی کیتا۔ مصطفٰی کمال اتاترک دے اس خطاب دی پہلی وار اشاعت 1927ء وچ "عثمانی زبان" وچ ہوئی جیدا رسم الخط عربی زبان دے مطابق سی۔ اس دے بعد اس نوں انگریزی، فرانسیسی، جرمن، روسی، فارسی، ترکمانی تے قزاقی زبان وچ وی شائع کیتا گیا۔ فروری 2011ء وچ پروفیسر ڈاکٹر احمد بختیار اشرف تے پروفیسر ڈاکٹر جلال صوئیدان ھوراں نے ایس دا اردو ترجمہ کیتا، ایسے خطاب نوں انقرہ وچ قائم سرکاری ادارے "مرکز مطالعہ اتا ترک" نے شائع کیتا۔

## بارلے جوڑ
* مقتدرہ قومی زبان، پاکستان دا ماھوار رسالا "اخبار اردو"، جنوری 2012ء
* مرکز مطالعہ اتا ترک

گٹھ:دیس
گٹھ:ترکی
میگا بائیٹ

**میگا بائیٹ** کمپیوٹر چ جانکاری سٹور کرن دا ناپ اے۔ اک میگا بائٹ = 1,048,576 بائٹ دے۔

## رلدے ناپ
بٹ • بائٹ • کلوبائٹ • میگا بائیٹ • گیگا بائٹ

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:ناپ
گیگا بائٹ

گیگا بائٹ کمپیوٹر چ جانکاری سٹور کرن دا ناپ اے. اک گیگا بائٹ = 1,073,741,824 بائٹ دے برابر ہوندا اے۔

## رلدے ناپ
بٹ • بائٹ • کلوبائٹ • میگا بائیٹ
میکنٹوش

میکنٹوش *Macintosh* ایپل دے بناۓ ہوۓ کمپیوٹراں دا اک ٹبر اے۔ ایپل نے پہلا میکنٹوش 24 جنوری 1984 نوں ٹوریا۔ میکنٹوش کمپیوٹر ایپل دے اپنے بناۓ ہوۓ آپریٹنگ سسٹم میک او ایس *Mac OS* تے ٹردے نیں، اس توں پہلاں میکنٹوش مائکروسافٹ ڈوس *MS DOS* تے مائکروسافٹ ونڈوز *Microsoft Windows* تے وی ٹردے سن۔ میکنٹوش 1984 چ آن توں بعد بوت وکے، مگر 1990 دی پہلی دہائی چ ایںاں دی وکائی کٹ گئی۔ مگر 1998 چ ایپل نے میکنٹوش دا نواں کمپیوٹر آئی میک بنایا جیڑا کے بوت زیادہ وکیا۔ اس ویلے میکنٹوش 5 کمپیوٹراں دا ٹبر اے: میکبک ایئر، میکبک پرو، میک منی، آئی میک تے میک پرو۔

میکنٹوش کمپیوٹر ایپل نے ہر قسم دے ورتن والیاں واسطے بناۓ نیں۔ ایناں نوں کعر، سکولاں تے پروفیشنل کماں واسطے ورتیا جاندا اے۔ میکنٹوش کمپیوٹر دا تقریبا ہر پرزا تے سافٹویئر ایپل آپے بناندا اے۔ اس طرح ایپل ایناں دا مل وی اپنی مرضی نال لا سکدا اے۔ میکنٹوشاں دے پراسیسر انٹل کمپنی بناندی اے تے گرافکس کارڈ اے ٹی آئی *ATI* یا این وڈیا *nVidia* بناندی اے۔ سب توں پرانے میکنٹوش (1984-1994) موٹورولا دے پراسیسر دے اتے ٹردے سن تے اس توں بعد آئی بی ایم دے پراسیسر ورتے گۓ تے 2006 توں بعد انٹل دے پراسیسر ورتے جاندے نیں۔
آئی پوڈ کلاسک

**آئی پوڈ کلاسک** (IPod Classic) اک ڈجیٹل میڈیا پلیئر اے جینوں ایپل کمپنی نے بنایا اے۔ ایدا پہلی واری 23 اکتوبر 2001 نوں وکھالہ کرایا گیا۔ ایدے چ ہارڈ ڈرائیو ورتی جاندی اے۔

## ہور ویکھو

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:آئی پوڈ
گٹھ:ایپل
آئی پوڈ نینو

**آئی پوڈ نینو** (IPod Nano) اک ڈجیٹل میڈیا پلیئر اے جینوں ایپل کمپنی نے بنایا اے۔ ایہ پہلی واری 7 ستمبر 2005 نوں وکھالہ کرایا گیا۔ ایہ آئی پوڈ منی دی تھاں تے لیایا گیا۔ ایدے چ میڈیا دا ڈیٹا رکھن لئی فلیش میموری ورتی جاندی اے۔ ایدے ہن تک چھے ماڈل آچکے نیں تے ہن والے چھیویں ماڈل چ ایف ایم ریڈیو، پیڈومیٹر تے ٹچسکرین لگی ہوئی اے۔ 
## ہور ویکھو

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:آئی پوڈ
گٹھ:ایپل
ہارڈ ڈسک ڈرائیو

**ہارڈ ڈسک ڈرائیو** یا **قرص کثیف** (Hard disc drive) اک آلہ اے جیدے چ رقمی معطیات رکھیا تے ویکھیا جاسکدا اے۔ اینوں شمارنداں چ ورتیا جاندا اے۔ ایہ اک یا اک توں بوتیاں سخت اقراص یا پلیٹاں دی بنی ہوندی اے جیناں دے اتے مقناطیسی مواد لگیا ہوندا اے تے اس مقناطیسی مواد نوں اک مقناطیسی سر اگے پچھے کر کے معطیات لکھدا اے یا اینوں پڑھدا اے۔ قرص کثیف معطیات جدوں بجلی بند ہوۓ تاں وی سامبی رکھدا اے اس لئی اینوں غیر وولاٹائل *Non-Volatile* کیندے نیں۔ ایدے چ معطیات جدروں چآہو اودروں کڈیا جا سکدا اے اس لئی اے رینڈم رسائی *Random Access* مقناطیسی معطیات رکھن آلی کل اے۔ 

قرص کثیف نوں امریکہ مشارکت آئی بی ایم نے 1956 چ بنایا۔ 1956 توں ہلے تک قرص کثیف دا ناپ تے مل بوت زيادہ کٹ گیا اے تے ایدی معطیات رکھن دی تھاں تے رفتار بوت زیادہ ودی اے۔

گٹھ:طرزیات
آئی ٹیونز

**آئی ٹیونز** (iTunes) ایپل کمپنی دا اک کمپیوٹر سافٹویئر اے جیڑا ويڈیو تے آڈیو گانے سنن، ڈاؤنلوڈ کرن، بچان تے سنبھالن دا کم کردا اے۔ اے آئی پوڈ، آئی فون تے آئی پیڈ دے اتے شیواں سنبھالن واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ آئی ٹیونز ایپل دی انٹرنیٹ دے اتے گانیاں دی دکان: آئی ٹیونز سٹور نال کنکٹ ہو کے گانے، گیماں، فلماں، بولن آلی کتاب تے ٹی وی شو خرید سکدا اے۔ اے آئی فون تے آئی پوڈ اتے سافٹ ویئر پان واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ آئی ٹیونز ایپل نے 9 جنوری 2001 نوں ٹوریا۔ آئی ٹیونز میک او ایس ایکس تے مائیکروسافٹ ونڈوز اتے ٹردا اے۔

* ویب سائیٹ

گٹھ:ایپل
بل گیٹس

**بل گیٹس** اک امریکی کاروباری لیکھی تے انساناں دا دردی اے۔ اونے کمپیوٹر کمپنی مائیکروسوفٹ دی نیو رکھی۔ اوہ بوت عرصے واسطے جگ دا سب توں امیر بندہ ریا تے ہن اوہ جگ دا دوجا سب توں امیر بندا اے۔

## جم پل

بل گیٹس سیاٹل، واشنگٹن چ 28 اکتوبر 1955 چ جمیا۔ اودا پیو ہینری گیٹس اک وکیل سی تے اودی ماں اک کمپنی چ ڈائیریکٹر سی۔ اوہ نکی عمر دا سی جدوں اونوں پہلا کمپیوٹر ملیا۔ اونوں پروگرامنگ دا چا سی تے اونے بیسک چ پروگرامنگ شروع کر دتی۔ اونے انپا پہلا پروگرام اک زیرو-کاٹے دی گیم بنائی جیدے چ ورتن آلے کمپیوٹر دے خلاف کھیڈدے سن۔ اونے تے اودے تین سنگیاں نے پروگرامنگ سکھی تے پروگرام بناندے رۓ۔ اوناں نوں 1971 چ انفارمیشن انکارپوریشن نے نوکری دے دتی۔ اونے مدرسے واسطے وی پروگرام لکھے۔

1973 چ اونے ہائی سکول پاس کرلیا تے *SAT* ٹیسٹاں چ 1600 چوں 1590 نمبر لۓ جیدے توں اونوں ہارورڈ یونیورسٹی چ داخلہ مل گیا۔ اونے اپنی یونیورسٹی چ دوجے ورے چ اک کیکاں نوں سنبھالن دا پروگرام بنایا جیڑے 30 وریاں چ سب تیز کم کرن آلا پروگرام سی۔ اج تک اس توں تیز کم کرن آلا پروگرام وی صرف 1٪ بوتا تیز اے۔ گیٹس ہارورڈ دے کمپیوٹراں تے اپنا بوتا ویلا لنگاندا سی تے 1974 چ اوہ اپنے سنگی پال ایلن دے نال ہنی ول کمپنی چ ٹر گیا۔

## مائیکروسافٹ
جنوری 1975 چ اونے *MITS* کمپنی نوں سنعیا لکھیا کہ اوناں دے نووے کمپیوٹر دا سافٹویئر سسٹم اوہ بنا دۓ گا۔ اس کمپنی دا صدر گیٹس تے ایلن نوں ملن آیا تے اونوں اوناں دا کم پسند آیا۔ صدر نے ایلن نوں رکھ لیا تے گیٹس نے وی کم کرن واسطے یونیورسٹی توں چھٹیاں لے لئیاں تے کمپنی آگیا۔ اوسے ویلے بل گیٹس تے پال ایلن نے اپنی ساجےداری دا ناں مائیکروسافٹ رکھ لیا۔ 26 نومبر 1975 نوں مائیکروسافٹ کمپنی رجسٹر ہو گئی۔ 

1976 چ مائیکروسافٹ *MITS* توں وکھری اک علیحدہ کمپنی بن گئی۔ کمپنی دے شروع دے وریاں چ کمپنی دے سارے ملازم کمپنی دے کئی کم کردے سن تے گیٹس آپے سارے سافٹویئر نوں ماپدا سی تے اپنی طرفوں وی شیواں پاندا سی۔ 1980 چ آئی بی ایم *IBM* کمپنی نے اپنے کمپیوٹر *IBM-PC* واسطے آپریٹنگ سسٹم بنان لئی مائیکروسافٹ نوں کیا۔ مائیکروسافٹ نے 50،000 ڈالر دے بدلے مائیکروسافٹ ڈاس*MS-DOS* بنا دتا۔ مگر گیٹس نے ڈاس دا پروگرام آئی بی ایم دے ناں نئیں کیتا جیدے توں دوجیاں کمپنیاں نے مائیکروسافٹ توں اے سافٹویئر لیا۔ مائیکروسافٹ اک وڈی کمپنی بن گئی تے اینوں واشنگٹن چ ٹوردتا گیا۔ بل گیٹس ایدے بورڈ دا چیئرمین تے کمپنی دا صدر بن گیا۔ 

مائیکروسافٹ نے 20 نومبر 1985 نوں مائیکروسافٹ ونڈوز دا پہلا ورژن ویچنا شروع کیتا۔ اوہ اپنی کمپنی مائیکروسافٹ نوں بوت سختی دے نال ٹوردا سی تے کمپنی دے دوجے مینیجراں نال ویلے توں ویلے گل بات کردا ریندا سی۔ اودا کم تے صرف کمپنی نوں ٹورنا سی مگر اوہ 1989 تک سافٹویئر کوڈ لکھدا ریا۔ 15 جون 2006 نوں اونے اے دسیا کے اوہ 2 وریاں چ کمپنی دا کم دوجیاں دے ہتھ دے دۓ گا تے آپے فلاحی کم شروع کرے گا۔ 

## بارلے جوڑ

* ویب سائیٹ
پال ایلن

**پال ایلن** اک امریکی کاروباری تے بل گیٹس نال رل کے مائیکروسوفٹ دی نیو رکھن والا اے۔ اوہ 21 جنوری 1953 چ امریکہ چ جمیا۔ اودے کول 16 ارب ڈالر دے نیڑے پیسے نیں اینج اوہ امریکہ دا پنجواں وڈا امیر بندا اے۔ ایدے نال اودی باسکٹ بال دی وی اک ٹیم اے۔
بیسک

**بیسک** (BASIC) کمپیوٹر تے پروگرام بنان دی اک کمپیوٹر بولی اے۔ اینوں 1964 چ بنایا گیا سی۔
لیپ ٹاپ

left|250x250px
**لیپ ٹوپ** (laptop) ایہجا کمپیوٹر اے جیہنوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے سوکھا لجایا، لیایا تے چکیا، رکھیا جاسکدا اے ۔ ایہ بیٹری تے چل سکدا اے تے ایہنوں چولی (lap) وچ رکھ کے چلایا جاسکدا اے ۔ ایس لئی اینون لیپ ٹوپ کمپیوٹر کہیا جاندا اے ۔
لیپ ٹوپ کمپیوٹر دی بیٹری نوں دوبارہ چارج کیتا جاسکدا اے ۔ ایہ بغیر چارجنگ توں ڈایریکٹ بجلی نال وی چل سکدا اے ۔

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:ٹیکنالوجی
غلاف کعبہ

**غلاف کعبہ (کسوہ)** کعبہ دے کمرے اُتے کالے رنگ دے غلاف یا کپڑا اے ۔ کعبہ مسجد الحرام، مکہ، سعودی عرب وچ مسلماناں دا سبھ توں مقدس تھاں اے ۔ 
غلاف کعبہ ہر سال ذُلحج نوں بدلیا جاندا اے ۔ غلاف کعبہ دا رواج اسلام توں پہلاں دا اے ۔ کدے اک سال وچ اک توں زیادہ وار وی غلاف بدلیا جاندا اے ۔ نواں کسوہ (غلاف) پاوݨ توں بعد پراݨے غلاف دے ٹکڑے کرکے لوکاں وچ تبرک لئی ونڈ دِتا جاندا اے ۔

غلاف کعبہ اج کل 658 مربع میٹر دا ہُندا اے ۔ ایہدے اُتے 15 کلو گرام سونے دے تار لگے ہُندے نیں ۔
 
## باہرلے جوڑ

* غلاف کعبہ 

گٹھ: مسجد الحرام
گٹھ: اسلام
حجر اسود

**حجرہ اسود یا کالا پتھر** (عربی:حجر أسود) کعبہ دے اک کونے تے لگیا اک پتھر اے ۔ کعبہ مسلماناں دا سَبھ توں مقدس تھاں اے ۔ ایہ سعودی عرب دے شہر مکہ وچ مسجد الحرام وچ واقع اے ۔ ایہ پتھر اسلام توں وی پہلے ویلیاں وچ خاص پتھر منیا جاندا سی ۔ حج ویلے حاجی ایہنوں چُمدے نیں یا ایہدے وَل اشارا کردے نیں ۔

ایہ پتھر چاندی دے فریم وچ فِٹ کیتا گیا اے ۔ ایہ 20 سینٹی میٹر (7.9 انچ) لمبا تے 16 سینٹی میٹر (6.3 انچ) چوڑا اے ۔ 

گٹھ:مسجد الحرام
گٹھ:اسلام
منا

**منا** مکہ توں بار 5 کلومیٹر دے پینڈے تے جبل عرفات ول جاندیاں ہویاں اک تھاں اے۔ منا چ ای اوہ تھاں اے جتھے شیطان نوں حاجی وٹے ماردے نیں۔

* منا دیاں مورتاں
مقام ابراہیم

**مقام ابراہیم** اوہ پتھر اے جو بیت اللہ د‏‏ی تعمیر دے وقت حضرت ابراہیم نے اپنے قد تو‏ں اُچی کندھ قائم کرن لئی استعمال کيتا سی تاکہ اوہ اس اُتے کھڑے ہوک‏ے کندھ تعمیر کرسکݨ۔

مقام ابراہیم خانہ کعبہ تو‏ں تقریبا سوا 13 میٹر مشرق د‏‏ی جانب قائم ا‏‏ے۔ مقام ابراہیم دا ذکر قرآنِ حکیم د‏‏ی سورۂ البقرہ د‏‏ی آیت 125 وچ وی موجود ا‏‏ے۔

1967ء تو‏ں پہلے اس مقام اُتے اک کمرا سی پَر ہُݨ سؤݨ د‏‏ی اک سنہری جالی وچ بند ا‏‏ے۔ اس مقام نو‏‏ں مصلے دا درجا حاصل اے تے امام کعبہ ايہد‏‏ی طرفو‏ں کعبہ د‏‏ی طرف رخ کرکے نماز پڑھاؤندے نيں۔ طواف توں بعد ایتھ‏ے دو رکعت نفل پڑھݨ دا حکم ا‏‏ے۔ احناف دے نزدیک طواف توں بعد دو رکعت واجب نيں، نفل نئيں۔

ابراہیم علیہ السلام دے پا&lrm;واں دے نشانات اسلام د‏‏ی ابتدا تک اس چٹان اُتے موجود سن ۔

حافظ ابن حجر رحمہ اللہ تعالٰی عنہ کہندے نيں :

:مقام ابراھیم تو‏ں اوہ پتھر مراد اے جس پرابراھیم علیہ السلام دے پیر دے نشانات نيں ۔

حافظ ابن کثير رحمہ اللہ تعالٰی دا قول اے :

:اس پتھر وچ پیر دے نشانات ظاہرتھے اوراج تک ایہ گل معروف اے اورجاھلیت وچ عرب وی اسنو‏ں جاݨدے سن، اورمسلماناں نے وی ایہ نشانات پا&lrm;ئے، جس طرح کہ انس بن مالک رضی اللہ تعالٰی عنہ فرماندے نيں کہ :

ميں نے مقام ابراھیم دیکھیا کہ اس وچ ابراھیم علیہ السلام د‏‏ی انگلیاں تے ايڑیاں دے نشانات موجود سن ۔

لیکن ایہ گل اے کہ لوکاں دے ہتھ لگنے تو‏ں اوہ نشانات جاندے رہے ۔

ابن جریر نے قتادہ رحمہ اللہ تعالٰی تو‏ں روایت بیان کيتی اے کہ قتادہ کيتا بیان اے کہ:

:"اورمقام ابراھیم کونماز د‏‏ی جگہ بناؤ" اس وچ حکم ایہ دتا گيا اے کہ اس دے نیڑے نماز پڑھیاں اوریہ حکم نئيں گیا کہ اسنو‏ں ہتھ پھیراں اورمسح کرن، اوراس امت نے وی اوہ تکلیف شروع کردتی جو پہلی امت کردی سی، سانو‏ں دیکھݨ والے نے دسیا کہ اس وچ ابراھیم علیہ السلام د‏‏ی انگلیاں اورايڑياں دے نشانات موجود سن تے لوک اس پرھاتھ پھیردے رہے حتی کہ اوہ نشانات مٹ گئے۔ دیکھو: تفسیر ابن کثیر ( 1 / 117 ) ۔

شيخ ابن عثیمین رحمہ اللہ تعالٰی دا کہنا اے :

:اس وچ کوئی شک نئيں کہ مقام ابراھیم دا ثبوت ملدا اے اورجس اُتے کرسٹل چڑھایا گيا اے اوہ مقام ابراھیم ہی اے لیکن اوہ گڑھے جواودو‏ں اس اُتے نيں اوہ پا&lrm;واں دے نشانات ظاہرنئيں ہُندے، اس لئی کہ تاریخی طورپر اس دا ثبوت ملدا اے کہ پا&lrm;واں دے نشانات زمن طویل تو‏ں مٹ چکے نيں ۔

## ہور دیکھو

## حوالے

گٹھ:ابراہیم
گٹھ:حج
گٹھ:کعبہ
گٹھ:مسجد الحرام
حطیم

**حطیم** سعودی عرب دے شہر مکہ چ مسجد الحرام چ کعبہ کول اک تھاں اے۔ ایہ ادے چکر ورگی اے تے ایدے اندر طواف کرن والے نئیں جاندے۔ کعبے دا پرنالہ جینوں میزاب رحمت کیندے نیں اودی راہیں کعبے دی چھت توں مینہ دا پانی حطیم ول ٹیندا اے۔

گٹھ:مسجد الحرام
میزاب رحمت

**میزاب رحمت** یا کعبے دا پرنالہ سعودی عرب دے شہر مکہ چ مسجد الحرام چ کعبہ دی چھت تے لگیا سونے دا پرنالہ اے۔ جدوں کعبے تے مینہ وسدا اے تے چھت دا پانی ایس پرنالے راہیں کعبے نال حطیم ناں دی تھاں تے ٹیندا اے۔

گٹھ:مسجد الحرام
الملتزم

**الملتزم** کعبہ، مسجد الحرام دا اک انگ اے۔ اے حجرہ اسود تے کعبہ دے بوۓ دے وشکار تھآں نوں کیندے نیں۔ ایدی لمبائی دو میٹر دے نیڑے اے۔ کعبے دے دوالے چکر کٹن والے ایتھے کھلو کے دعا منگدے نیں۔

گٹھ:مسجد الحرام
سی++

**سی++** کمپیوٹر دی پروگرامنگ بولی اے۔ اے مڈلے درجے دی اے۔ اے ہر کم کرن واسطے ڈیزائن اے تے اے بوت مشہور بولی اے تے اینے کئی دوجیاں پروگرامنگ بولیاں دے اتے اپنا اثر چھڈیا اے جنج جاوا تے سی#۔ اینوں بیارن سٹاروپ نے بیل لیبز چ 1979 چ بنانا شروع کیتا۔ اے بولی سی بولی دی اک ودیا شاخ سی۔ سی++ سسٹم سافٹویئر، ایپلیکیشن سافٹویئر، ڈیوائس ڈرائیور، سرور تے کلائٹ سافٹویئر تے وڈیو گیماں بنان واسطے ورتی جاندی اے۔ کئی کمپنیاں سی++ دے کمپائلر بناندیاں نیں جیناں چ انٹل، مائیکروسافٹ، جی این یو پراجیکٹ تے امبارکاڈیرو پراجکٹ نیں۔ سی++ نوں ہارڈویئر دے ڈیزائن واسطے وی ورتیا جاندا اے۔ سی++ دا اک نکا پروگرام اے ہے:

گٹھ:پروگرامنگ
گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:سافٹوئیر
گٹھ:سافٹویئر
مزدلفہ

**مزدلفہ** مکہ سعودی عرب چ اک کھلی پدھری تھاں اے۔ ایہ منا دے دکھن چ منا توں عرفات جان والی راہ تے اے۔ ہر سال اسلامی معینے زلحج دی نو تریخ نوں ایتھے حاجی آندے نیں۔ مزدلفہ چوں حاجی شیطان نوں مارن لئی وٹے چندے نیں۔
جبل عرفات

**جبل عرفات** مکہ سعودی عرب چ چڑھدے پاسے گرینائیٹ دا اک پہاڑ اے۔ اے ۷۰ میٹر اچا اے۔ ایتھے پعغمبر اسلام **[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** نے اپنا آخری  حطبہ دتا سی۔ حج وچ ذلحج دی نو تریخ نوں ایتھے حاجی آندے نیں۔ ایدے نال ای عرفات دا میدان اے۔
[thumb|'''جبل رحمت'''، [عرفات]]

میدان عرفات وچ واقع اک پہاڑ جسنو‏ں جبل عرفہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عرفہ عربی وچ اُچی تے نمایاں جگہ نو‏‏ں کہندے نيں اس لئی اس پہاڑی دا ناں ایہی پے گیا۔ جبل رحمت دا قطر تقریبا ۱۰۰میٹر اے تے ایہ ۶۰ میٹر بلند ا‏‏ے۔ ایہ پہاڑی ہلکے سبزی مائل چھوٹے وڈے پتھراں تے بھربھری مٹی تو‏ں بنی ا‏‏ے۔ جبل رحمت اُتے سفید لوح عین اس جگہ ایستادہ کيتی گئی اے جتھے نبی  د‏‏ی اونٹنی قصواء حجۃ الوداع دے روز کھڑی سی جبل رحمت دے چاراں جانب میدان عرفات ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حج
گٹھ:سعودی عرب جغرافیہ نامکمل
گٹھ:سعودی عرب دے پہاڑ
گٹھ:مکہ دے پہاڑ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
میقات

میقات سعودی عرب چ مکہ دے دوالے اوناں تھاواں نوں کیندے نین جتھے حاجی لوک حج دے کپڑے جینوں احرام کیندے نیں پاندے نیں۔
خبب

**خبب** شام دا اک شہر اے۔ اكه درعا.

## بارلے جوڑ
*'''khabab'''.net
*khabab town site
*from Arabic wikipedia
*come to syria
دکھنی

گٹھ:شام دے نگر
گٹھ:شام دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
کوہ ملک سیاہ

**کوہ ملک سیاہ** پاکستان دا اک پعاڑ اے۔ ایہ پاکستان ایران تے افغانستان دے باڈر تے اے تے ایدی اچائی 4634 فٹ اے۔

* http://peakery.com/kuh-e-malek-siah/
* https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:iTYsccSxpiQJ:www.nihcr.edu.pk/Latest_English_Journal/The_British_Advent.pdf+Mir+Mehrab+Khan&hl=en&gl=pk&pid=bl&srcid=ADGEESiBz1x6-4gzhMSnGFKJCTOlxALn-oa6ILtsS1pQ9__7g8mNtsgFVa46xV8MWPriOSLByHpR3VIHLXZZgst3ZFej2NCcvV088edhTx-rqDsZ7DHt6M-b_q75G07p4uznN3zNpJ4G&sig=AHIEtbQWZ3zT2-VuhFZBTKZupPKOaLlKgQ

گٹھ:بلوچستان
بلیکبیری

بلیکبیری اک ای-میل تے سمارٹ فوناں دا ٹبر اے جینوں کینیڈا دی کمپنی ریسرچ ان موشن نے 1999 چ بنانا شروع کیتا۔ بلیکبیری موبائل فون دے ٹبر دے سارے فون سمارٹ فون نیں جیڑے موبائل فون دے نال نال، گانے ٹورن، گیماں کھیڈن تے انرنیٹ چلان لئی وی ورتے جا سکدے نیں۔ اوہ آسانی دے نال ای-میل پیج سکدے نیں تے اوہ اس گل واسطے مشہور نیں کہ اوناں دے پیجے گۓ میسج چھپے ہوۓ ہوندے نیں۔ اس واسطے بلیکبیری فوناں نوں حکومتی ایجنسیاں ورتدیاں نیں، امریکی صدر باراک اوباما وی بلیکبیری فون ورتدا اے تے اینوں مجرم وی ورتدے نیں۔
ضمیر

بولیاں چ **ضمِیر** یا **پڑناں** اجیہے بول شبد یا لفظ نوں کیندے نیں جیہڑا ناں دی تھاں ورتیا جاوے۔

ادھارن: میں، توں، اوہ، اسیں

## حوالے
* ضمِیر۔ صلاح الدین، محمداقبال۔ وڈی پنجابی لغت (۲۰۰۲ء)۔

## باہرلے جوڑ
* وڈی پنجابی لغت: ضمیر، سارے نتیجے

گٹھ:گریمر
گٹھ:کلمے
صفت

بولی وچ ایہجا لفظ جیہڑا کسے اسم دی صفات دسے، ناں نال بولیا جاوے۔ انگریزی وچ اوہنوں (adjective) کہیا جاندا اے۔

ادھارن: **سوہنا** منڈا، **کالی** بلی، **پھکا** شربت۔

گٹھ:گریمر
اگیتر

**اگیتر** یا **سابقہ** (انگریزی: Prefix) لسانیات وچ کِسے لفظ دے شُرُوع وچ لگّݨ آݪا اوہ حرف اے جیہڑا کِسے باقاعدہ، بامعنی لفظ دا مطلب بدل دیندا اے۔ اگیتر کِسے لفظ ناݪ جُڑن توں بغَیر اکلّا کوئی معنی نہِیں رَکھدا۔ 
مُختلِف زباناں وچ اگیتر ہُندے نیں۔ ایہ اک زبان توں دُوجی زبان دا حِصہ وی بَݨ جان٘دے نیں۔

## اگیتر، پچھیتر تے مرکب الفاظ دا فرق
مرکّب الفاظ نُوں وی اگیتر، پچھیتر سمجھ لیا جان٘دا اے پَر لسانیات دے مطابق ایہ اگیتر، پچھیتر نہِیں کیون٘کہ لفظی مرکّب بݨاؤݨ واݪے دوویں الفاظ اکلّے اکلّے وی اپݨے اپݨے باقاعدہ معنی رَکھدے نیں، جَد کہ اگیتر، پچھیتر الَگ الَگ حالت وچ اپݨے کوئی معنی نہِیں رَکھدے۔ 
خوش حال، ترقی پسند، حملہ آور وغیرہ مرکّب الفاظ نیں۔ 

## پنجابی اگیتراں دِیاں مثالّاں
### ک
**ک** (بَھیڑا ۔ ماڑا)

### اَن
**اَن** (بے ۔ بغَیر)

### ا
**ا** (بے ۔ بغَیر)

### ن
**ن** (بے ۔ بغَیر)

### نا
**نا** (بے ۔ بغَیر)

### با
**با** (واݪا)

### بے
**بے** (اَن ۔ بغَیر)

### س
**س** (چن٘گا ۔ سوہݨا)

### سو
**سو** (اپݨا)

### پر
**پر** (پرایا ۔ پرے دا)

### پڑ
**پڑ** (ہیٹھلا ۔ اُپرلا ۔ دُور دا)

### پُر
**پُر** (واݪا ۔ بھریا ہویا)

## ہور دیکھو
*پچھیتر
*پنجابی اگیتر
*پنجابی پچھیتر

## حوالے

گٹھ:اگیتر
گٹھ:زبان
گٹھ:لفظ
گٹھ:گریمر
گٹھ:لسانیات
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی گریمر
پچھیتر

**پچھیتر** یا **لاحقہ** (انگریزی: Suffix) لسانیات وچ کِسے لفظ دے آخر وچ لگّݨ آݪا اوہ حرف اے جیہڑا کِسے باقاعدہ، بامعنی لفظ دا مطلب بدل دیندا اے۔ پچھیتر کِسے لفظ ناݪ جُڑن توں بغَیر اکلّا کوئی معنی نہِیں رَکھدا۔ 
مُختلِف زباناں وچ پچھیتر ہُندے نیں۔ ایہ اک زبان توں دُوجی زبان دا حِصہ وی بَݨ جان٘دے نیں۔

## اگیتر، پچھیتر تے مرکب الفاظ دا فرق
مرکّب الفاظ نُوں وی اگیتر، پچھیتر سمجھ لیا جان٘دا اے پَر لسانیات دے مطابق ایہ اگیتر، پچھیتر نہِیں کیون٘کہ لفظی مرکّب بݨاؤݨ واݪے دوویں الفاظ اکلّے اکلّے وی اپݨے اپݨے باقاعدہ معنی رَکھدے نیں، جَد کہ اگیتر، پچھیتر الَگ الَگ حالت وچ اپݨے کوئی معنی نہِیں رَکھدے۔ 
خوش حال، ترقی پسند، حملہ آور وغیرہ مرکّب الفاظ نیں۔ 

## پنجابی پچھیتراں دِیاں مثالّاں
### واݪ
**واݪ** (واݪا ۔ مالک)

### اری
**اری** (واݪا ۔ مالک)

### ِیر
**ِیر** (مجمُوعہ ۔ جمَع)

### ک
**ک** (حالت ۔ صِفت ۔ منسُوب ۔ واݪا)

### ہارا
**ہارا** (واݪا ۔ کرن واݪا)

### ہار
**ہار** (واݪا ۔ کرن واݪا)

### سال
**سال** (تھاں ۔ عمارت)

### ستھان
**ستھان** (تھاں ۔ جگہ)

### وان
**وان** (واݪا ۔ منسُوب)

### واں
**واں** (واݪا ۔ حالت ۔ منسُوب ۔ نمبر)

### گر
**گر** (واݪا)

### گار
**گار** (واݪا)
 

### چی
**چی** (واݪا)
 

### اس
**اس** (کیفیت ۔ طلب)

### س
**س** (عمل ۔ کیفیت ۔ منسُوب)

### اپا
**اپا** (کیفیت ۔ عمل)
 

### پُݨاں
**پُݨاں** (پیشا ۔ کیفیت)

### پَن
**پَن** (کیفیت)

### اوا
**اوا** (عمل ۔ کیفیت)

### اوٹ
**اوٹ** (عمل)

### اہٹ
**اہٹ** (عمل ۔ کیفیت)

### لا
**ایلا** (منسُوب ۔ صِفت)

### ِیلا
**ِیلا** (واݪا ۔ منسُوب ۔ صِفت)
 

## ہور دیکھو
*اگیتر
*پنجابی اگیتر
*پنجابی پچھیتر

## حوالے

گٹھ:پچھیتر
گٹھ:زبان
گٹھ:لفظ
گٹھ:گریمر
گٹھ:لسانیات
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی گریمر
کرم (گریمر)

پنجابی باک وچ جس شے تے کم ہورہیا ہووے اونوں کرم کہندے نیں۔ انگریزی وچ (object) تے اردو وچ مفعول کہندے نیں۔

گٹھ:گریمر
کرتا

پنجابی باک چ کم کرن والے نوں کرتا کہندے نیں۔

ادھارن: سلیم پانی پیندا اے۔ اس باک وچ سلیم کرتا اے۔

گٹھ:گریمر
ریڈمونڈ

**ریڈمونڈ** امریکہ دا اک شہر اے جیہڑا کنگ کاؤنٹی، واشنگٹن وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 54،144 اے۔ ایتھے مائیکروسوفٹ کمپنی دے دفتر نیں۔

گٹھ:امریکہ دے شہر
اوریکل کارپوریشن

اوریکل کارپوریشن اک امریکی کمپیوٹر ٹیکنالوجی دی کمپنی اے جیڑی کئی دیساں چ اپنا کاروبار کردی اے۔ اوریکل دی خاصیت کمپیوٹر ہارڈویئر سسٹم، انٹرپرائز سافٹویئڑ خاص طور تے ڈیٹابیس سنبھالن دے سسٹم۔ ایدا ہیڈکواٹر کیلیفورنیا، امریکہ چ اے تے سارے جگ چ 111،298 لوک اوریکل لئی کم کردے نیں۔ اوریکل تیجی سب توں وڈی کمپنی اے جینے سافٹویئر بنان توں پیسے کماۓ، اس توں اگے مائیکروسافٹ تے آئی بی ایم نیں۔ اوریکل نوں لیری پیج، باب مائنر تے ایڈ ایٹس نے ٹوریا تے اوریکل نوں لیری پیج چلاندا اے۔

ایلسن اوریکل دے سافٹویئر آئی بی ایم دے ڈیٹابیس سسٹم *System R* دے نال دا بنانا چاندا سی مگر آئی بی ایم نے اپنے سسٹم دے کوڈ نوں خفیہ رکھیا۔ 1977 چ اوریکل کارپوریشن ٹری تے ایدی شروع شروع دی جت سی بولی دی وجہ توں ہوئی۔ سی پروگرامنگ بولی چ پروگرام بنان دی وجہ توں ایناں دے پروگرام ہر سسٹم تے ٹر سکدے سن کیونجے سی بولی تقریبا ہر سسٹم ٹوردا اے۔ اوریکل آلیاں نے آئی بی ایم واسطے سی بولی دا پہلا کمپائلر وی بنایا تا کے اوناں دے پروگرام آئی بی ایم اتے ٹر سکن۔

اوریکل کارپوریشن دا سب توں منیا تے سافٹویئر اوریکل ڈیٹابیس اے۔ اوریکل ڈیٹابیس سی++ چ لکھیا ڈیٹابیس سنبھالن دا سافٹویئر جیڑا سارے جگ چ ورتیا جاندا اے۔ اوریکل ڈیٹابیس 63 بولیاں چ ہيگا اے۔

گٹھ:امریکہ
گٹھ:ٹیکنالوجی
شرمین عبید چنائے

**شرمین عبید چنائے** اک پاکستانی کینیڈین عورت اے جینے پہلی واری ایمی تے آسکر ایوارڈ جتیا اے۔ اوہنوں ایمی انعام 2010 چ بنی اک ڈوکومنٹری فلم Pakistan: Children of the Taliban دے بنان تے دتا گیا اے۔ 26 فروری 2012 چ اونوں آسکر انعام اک ہور ڈوکومنٹری فلم Saving Face بنان تے دتا گیا۔ اینج اوہ پہلی پاکستانی عورت اے جینے آسکر انعام جتیا اے۔

شرمین عبید چنائے کراچی وچ 1978 وچ جمی۔ کراچی گریمر سکول تے سمتھ کالج چ پڑھیا۔ سٹینفورڈ یونیورسٹی توں ماسٹر ڈگری لئی۔ 

## بارلے جوڑ
* آسکر انعام والی پہلی پاکستانی - مورتاں
* مورت
* وڈیو
* فلم 

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ضلع سیحان

**ضلع سیحان** ترکی دے صوبہ ادانا دا اک ضلع اے۔

## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
متعلق فعل

جملے وچ ایہجا لفظ جیہڑا اس کریا دی صفت دسے یا اوہدے چ وادھا یا تھوڑ کرے۔

ادھارن: کھوتا ہولی ٹردا اے۔ اس باک چ ہولی کریاگن اے۔

گٹھ:گریمر
سنجوگ

بولی دا ایہجا لفظ جیہڑا کسے جملے دے دو حِصیاں نوں یا دو لفظاں نوں جوڑے اوہنوں سنجوگ یا سنجوگ کہیا جاندا اے۔
ادھارن: اَتے، یا، جاں وغیرہ۔

گٹھ:گریمر
دریاۓ اردن

**دریاۓ اردن** لیندے ایشیاء دا اک دریا اے جیہڑا 251 کلومیٹر لماں اے تے مریا سمندر چ آکے ڈگدا اے۔ دیس اردن دا ناں ایس دریا توں پیا۔

مسیحی روایت چ عیسیٰ علیہ السلام نوں یحییٰ علیہ السلام نے ایسے  دریا   چ  بپتسما دتا سی ۔
## مورتاں

File:Jordan River in spring.jpg|
File:Aerial jordan.jpg|
File:Jordan River.jpg|
File:Yarden 0182.JPG|
File:Yarden 034PAN2.JPG|
File:Jordan River in spring.jpg|
File:BnotYaakovBridge.JPG|


## حوالے

گٹھ:اردن
گٹھ:اردن دے دریا
دریاۓ یرموک

دریاۓ یرموک لیندے ایشیاء دا اک دریا اے جیہڑا اردن چوں ٹردا اے تے دریاۓ اردن چ جا ڈگدا اے۔
دریاۓ زرقا

**دریاۓ زرقا**اردن دا اک دریا اے ایہ 65 کلومیٹر لماں اے تے ایہ دریاۓ اردن چ ڈگدا اے۔
ماؤنٹ ہرمن

**ماؤنٹ ہرمن** جڑھدے ایشیاء چ شام لبنان تے اسرائیل دے وشکار پربت دھارا اے جیدی سب توں اچی چوٹی دی اچائی 2814 میٹر اے۔
راجا رسالو

**راجا رسالو** (Raja Rasalu)، پنجابی لوکدھارا دا اک افسانوی کردار اے جو اک پنجابی لوک داستان *راجا رسالو دی مہم جوئی* دا مرکزی کردار اے۔ داستان دے مطابق اوہ سیالکوٹ (پنجاب) دے بادشاہ راجا سلوان دا پُتر تے پورن بھگت دا چھوٹا بھراء اے۔ راجا رسالو دی ماں دا نام راݨی لوناں سی۔ 

راجا سلوان تے اوہدے دو پُتراں پورن تے رسالو دی لوک کہاݨی کئی صدیاں توں پنجاب وچ مشہور اے۔ ابتدائی کہاݨیاں 19ویں صدی وچ لِکھیاں گئیاں سی۔

## ہور دیکھو
* راجا سلوان
* پورن بھگت
* راجا رسالو (لکھاری)

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پنجابی ادب
سچل سرمست

**سچل سرمست** سرائیکی بولی دا اک شاعر سی ۔ اوہدا مزار ضلع خیرپور وچ اے ۔

* شاعری 

گٹھ:شاعر
گٹھ:سندھ
منظور اعجاز

**منظور اعجاز** اک پاکستانی پنجابی لکھاری تے سوجھوان سی۔

## جم پل
منظور اعجاز 60/5-L برجوالا ضلع ساہیوال، پنجاب، پاکستان وچ پہلی جنوری 1949 نوں جمے۔ گورنمنٹ کالج ساہیوال توں بی اے کیتا۔

## لاہور وچ
پنجاب یونیورسٹی لہور توں فلاسفی وچ ایم اے کیتا تے ایتھے کچھ چر پڑھایا۔ پنجابی ٹی وی پروگرام پنجند دی کمپئیرنگ کیتی۔

## امریکا وچ
ستر دے دہاکے وچ امریکا آئے تے ہاورڈ یونیورسٹی واشنگٹن ڈی سی توں اکنامکس وچ پی ایچ ڈی کیتی۔ اوہ امریکا وچ ای وس گئے۔ اخباراں وچ کالم وی لکھدے رہے۔

## ویب سائیٹ
منظور اعجاز نے وچار دے ناں نال پنجابی زبان دی اک ویب سائیٹ بنائی جیہدے اُتے پنجابی وچ سیاست، تاریخ تے ادب بارے آرٹیکل لِکھے گئے نیں۔

اپنا (www.apnaorg.com) اوہناں دی پنجابی ادب اُتے اک ہور ویب سائیٹ اے۔

منظور اعجاز دیاں لِکھتاں وچ پنجابی اپنے ودھیا رُوپ وچ دِکھدی اے۔ اوہناں نوں لِکھݨ لگیاں پنجابی دے لفظاں دی تھوڑ نئیں لگدی۔

## کتاباں
* My People, My Thought
* Epistemology of Development Economics
* رانجھن یار (ڈراما)
* وارث نامہ
* اجوکی وچاردھارا (ڈاکٹر منظور اعجاز دے مضمون)

## بارلے جوڑ
* اپنا ویب سائیٹ
* وچار ویب سائیٹ
* فیس بک اُتے

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ضلع بنگول

**ضلع بنگول** ترکی دے صوبہ بنگول دا اک ضلع اے۔
## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
مولوی

مولوی مزہب اسلام وچ ایسے بندے نوں کیندے نیں جیہڑا کسے مسیت چ نماز دی امامت کداندا ہوے ہور مزہبی کم کردا ہووے جناں مزہب دیاں گلاں ہیگیاں نیں۔
گٹھ:اسلام
افریقی پلیٹ

افریقی پلیٹ اک پلیٹ ٹیکٹونکس اے جیدے براعظم افریقہ تے دوالے دے سمندراں تک پھیلی ہوئی اے۔
ضلع دوزجے

**ضلع دوزجے** ترکی دے صوبہ دوزجے دا اک ضلع اے۔
## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے
زنگ

زنگ (Rust) اک ٹٹ پھٹ والا کم اے۔ ایہ دھاتاں نال اودوں ہوندا ایھ جدوں اوناں نوں ہوا یا پانی وچ چوکھے چر لئی رکھیا جاندا اے۔ ہوا یا پانی وچ ہیگے آکسیجن دے مالیکیول دوجیاں دھاتاں نال رل کے اوناں نوں توڑدندے نیں۔

## کیمیائی ریئکشن
O2 +  4e−  + 2(H2O) → 4 OH−
Fe → Fe2+ + 2 e−
4 Fe2+ + O2 → 4 Fe3+ + 2 O2−

اوہ کیمیائی ریئکشن جیڑے زنگ لگن وچ فرق پاندیں نیں:-

Fe2+ + 2 H2O ⇌  Fe(OH)2 + 2 H+
Fe3+ + 3 H2O ⇌ Fe(OH)3 + 3 H+

Fe(OH)2 ⇌ FeO +  H2O
Fe(OH)3 ⇌ FeO(OH) +  H2O
2 FeO(OH) ⇌ Fe2O3 +  H2O
اردو شاعری

**<big>میں نے جس پر دل کا افسانہ لکھا - ایک مدت تک وہ کاغذ نم رہا
</big>**
*** جسن شاد
**<big>کوئی تعویز ہو رد بلا کا - میرے پیجھے محبت پڑ گئی ہے
</big>**

**<big>خوف اور خواہش کے درمیان نہیں رلنا - یہ جہاں جیسا بھی ہو اب یہاں نہیں رہنا
</big>**

**<big>یہ شہر چھوڑنا ہے مگر اس سے پیشتر - اس بے وفا کو ایک نظر دیکھنا بھی ہے
</big>**

**<big>یا تو تیرا ہی تذکرہ کرے ہر شخص - یا پھر کوئی ہم سے گفتگو نہ کرے
</big>**

**<big>یہ جو ہم لوگ ہیں احساس میں جلتے ہوۓ - ہم زمیں زاد نہ ہوتے تو ستارے ہوتے
</big>**

**<big> محبت میں نہیں ہے فرق جینے اور مرنے کا
اسی کو دیکھ کر جیتے ہیں جس کافر پہ دم نکلے
</big>**
*** مرزا اسد اللہ خان غالب
**<big>وہ ایک پل ہی سہی جس میں تم میسّر ہو
اس ایک پل سے زیادہ تو زندگی بھی نہیں
</big>**
یش چوپڑا

**یاش چوپڑا** اک منیا پرمنیا پعارتی فلماں بنان والا اے جیہڑا 27 ستمبر 1932 وچ لہور وچ جمیا۔ اودے ودیا کماں توں پعارتی سرکار نے اونوں 2005 وچ پدم بھوشن دا تمغہ دتا۔ اوہ 21 ستمبر 2012 نوں ڈینگی تاپ نال مریا۔

## فلماں
# وفت
# دیوار
# کبھی کبھی
# سلسلہ
# ویر زارا
# ڈر
# چاندنی
# لمحے
# دل تو پاگل ہے
# رب نے بنادی جوڑی

## بارلے جوڑ
* http://www.sanjhapunjab.net/yash/
کھیڈ مقدراں دی

**کھیڈ مقدراں دی**، اک پنجابی ناول اے جیہڑا راجا محمد احمد نے لِکھیا تے 1974ء وچ چھپیا۔ اس ناول اُتے راجا محمد احمد نُوں پاکستان رائٹرز گلڈ ایوارڈ مِلیا۔ 1985ء وچ اِس ناول دا دُوجا ایڈِیشن چھپیا، جیہدی مُکھ دکھالی دی تقرِیب بہت شاندار سی تے مُلک دے نامور ادِیبّاں تے لکھارِیاں نے ایہدے وچ رلت کِیتی۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
کلاشا

**کلاشا** اتلے پاکستان دی اک بولی اے۔ ایہ بولی پاکستان دی خوبصورت وادی کیلاش ، بریر ، رومبور تے بمبوریت وچ بولی جاندی اے ۔ کھوار اکیڈمی دے صدر نشین رحمت عزیز چترالی دی حالیہ تحقیق دے مطابق پوری دنیا وچ کلاشا بولن والیاں تعداد چار توں چھے ہزار تک اے-

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ضلع بوزیازی

**ضلع بوزیازی** ترکی دے صوبہ میرسن دا اک ضلع اے۔
## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
پھالولا زبان

پھالولا پاکستان دے ضلع چترال دی اک بولی اے۔ یہ زبان پاکستان دی خوبصورت وادی چترال دی اک بولی اے ۔ کھوار اکیڈمی دے صدر نشین رحمت عزیز چترالی دی حالیا تحقیق دے مطابق پوری دنیا وچ پھالولا بولݨ والیاں تعداد باراں ہزار اے ۔ 

**پھالولہ پالولا** زبان، جسنو‏ں پالولہ، ڈنگریکوار تے عشیریندی وی کہیا جاندا اے پاکستان دے ضلع چترال د‏‏ی وادی عشیریت، بیوڑی، شیشی تے کلکٹک وچ بولی جاندی اے، انگریزی وچ اسنو‏ں Palula کہیا جاندا اے تے چترالی اس بولی نو‏‏ں ڈنگریکوار تے اس بولی دے بولنے والےآں نو‏‏ں ڈنگریک کہندے نيں اس بولی دے حروف تہجی وضع کیتے جاچکے نيں تے اس دے ادب نو‏‏ں محفوظ کرنے دا بیڑا کھوار اکیڈمی نے اٹھایا ہويا ا‏‏ے۔ فرنٹیر لینگویج انیشٹیو دے ناں تو‏ں اک ادارہ پھالولہ بولنے والےآں نو‏‏ں تربیت دے رہی اے 

## باہرلے جوڑ

پالُولا بولی دا لسانی تعلق:
ہندیورپی⇽ ہندایرانی⇽ ہندآرہائی⇽ شمال مغربی لسانی گروہ⇽ داردی⇽ شینا لسانی گروہ⇽ پالولا

لسانی علاقہ و آبادی:

ضلع چترال وچ عشریت و بیؤڑی وادی دے علاقے

موجودہ تعداد: 10000 تو‏ں 11000 تک

پالُولا بولی ضلع چترال دے علاقہ عشریت, بیؤڑی، کلکٹک تے شیشی کوہ دے بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ پالُولا بولی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد دس تو‏ں گیارہ ہزار ا‏‏ے۔ اس بولی دا تعلق داردی لسانی گروہ وچ شینا لسانی شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ پالُولا بولی بولنے والےآں نے قدیم وقتاں وچ شمالی پاکستان دے علاقہ چھلاس/چِلاس تو‏ں نقل مکانی د‏‏ی سی۔ انہاں لوکاں دا تعلق شمالی پاکستان دے ݜیٗݨ بوٹہ قبیلے تو‏ں اے جنہاں د‏‏ی کدی چھلاس وچ اک مضبوط حکومت قائم سی۔ پالُولا تے شینا بولی چونکہ اک ہی بولی اے لیکن موجودہ جغرافیائی بُعد د‏‏ی وجہ تو‏ں پالُولا نے اپنی انفرادی شناخت قائم رکھی ہوئی اے لیکن اپنے ارد گرد د‏‏ی زباناں تو‏ں متاثر وی ہوئے رہی ا‏‏ے۔ پالُولا بولی وچ لوک ادب، لوک کہاؤتاں، لوک قصے، لوک داستاناں تے لوک شاعری د‏‏ی کئی اصناف پائی جاندیاں نيں۔ اس بولی وچ قاعدے، لُغوی کتاب، کہاؤتاں تے بعض دوسری کتاباں شائع ہوئے چکيا‏‏ں نيں۔ اک مقامی تنظیم انجمن ترقی پالُولا اس بولی د‏‏ی ترویج و احیاء دے لئی کم کر رہ‏ی اے جسنو‏ں فورم فار لینگوج انیشٹیوز اسلام آباد دا فنی تعاون حاصل ا‏‏ے۔ اس بولی اُتے بعض دوسرے محققاں دے علاوہ پالُولا بولی دے ماہر جناب نسیم حیدر تے جناب Henrik Liljegren نے قابل قدر تے اہ‏م لسانی تحقیقی کم کيتا ا‏‏ے۔ [رازول کوہستانی]

* پھالولہ زبان

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:چترال د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:داردی زباناں

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گلدستہء رحمت

گلدان رحمت کھوار بولی چ لکھی گئی اک کتاب اے۔ اے چترال وچ کھوار مزاحیہ شاعری دی پہلی کتاب اے رحمت عزیز چترالی اس کتاب دے لکھاری نیں اے کتاب 1996  چ  لخی گئی۔
گواربتی

گواربتی اتلے پاکستان دی اک بولی اے۔ اے بولی پاکستان دی خوبصورت وادی چترال کی آرندو وچ بولی جاندی اے، کھوار اکیڈمی دے صدر نشین رحمت عزیز چترالی دی حالیہ تحقیق دے مطابق پوری دنیا وچ گواربتی بولن والیاں تعداد چودہ ہزار اے- 

**گواربتی** جسنو‏ں **نرساتی**، **نریساتی**، **گواری**، **آرندوئ وار** تے **ساتر** وی کہیا جاندا اے، اک داردی زبان ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پاکستان دے ضلع چترال تے افغانستان بارڈر دے نیڑے بولا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چترال وچ وادی آرندو وچ تے افغانستان وچ برکوٹ وچ بولیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے تقریباً 9،000 متکلمین نيں جنہاں وچو‏ں 15،00 پاکستان وچ تے 7،500 افغانستان وچ نيں۔

 

گواربتی داردی لسانی گروہ د‏‏ی کُنڑی شاخ د‏‏ی اک بولی اے جو چترال وچ ارندو گول تے افغانستان د‏‏ی کُنڑ وادی دے بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس بولی دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد بتِیہہ ہزار دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس بولی وچ معیاری لوک ادب تے لوک شعری اصناف پائی جاندیاں نيں۔ اس زُبان وچ جناب عبداللّٰہ نے قرآن مجید دے تِیہہ پارےآں دا گواربتی ترجمہ وی کيتا ا‏‏ے۔ جناب عدیم شاہ نے کم و پیش پینتِیہہ ہزار لفظاں اُتے مشتمل لُغت د‏‏ی اک قلمی کتاب وی مرتب کيتی اے جس اُتے ہور کم جاری ا‏‏ے۔ فورم فار لینگویج انیشیٹیوز اسلام آباد نے اس بولی وچ ابتدائی قاعدہ تے گورباندی مجموعہ لفظاں د‏‏ی کتاب شائع د‏‏ی ا‏‏ے۔ [رازول کوستانی]
## حوالے

گٹھ:چترال د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:داردی زباناں

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
کینن ای او ایس 5ڈی مارکIII

**کینن ای او ایس 5ڈی مارکIII** کینن کمپنی دا 22.3 میگا پکسل دا اک کیمرہ اے  ایدا ہوکا 2 مارچ 2012 نوں
کیتا گیا تے ایدا مل 3499 ڈالر اے۔

## بارلے جوڑ
سہاگا

**سہاگہ** وائی بیجی دا اک اوزار اے جیہڑا ہل چلان مگروں مٹی نوں نرم کرن کھیت نوں پدھرا کرن تے بیاں نون زمین وچ دبن لئی ورتیا جاندا اے۔ ایہ 9 فٹ لما اک فٹ چورا تے ادھ فٹ موٹا ہوندا اے۔ ایدا وزن سوا دو من ہوندا اے تے پجھے ول اک لوۓ دی پتری سہاکے نوں کسن توں بچاں لئی لگی ہوندی اے جینون لپا کیندے نیں۔ ایہ ککر دی لکڑ دا ہوسکدا اے۔ سہاگے نوں کھچن لئی بلداں دی جوڑی چائیدی اے۔

سہاگی نکے ناپ دے سہاگے نوں کیندے نیں۔
کراہ

**کراہ** وائی بیجی دا اک اوزار اے۔ ایہ اک چوڑا پھٹہ ہوندا اے جیدے نال دو ہتھیاں تے تھلے دو کنڈے لگے ہوندے نیں۔ پھٹے دے تھلے لوۓ دا پترا لگیا ہوندا اے جینوں دند کیندے نیں۔ نوين زمین نوں پدہرا کرن لئی ایدے نال بلداں دی جوڑی بنکے کھچیا جاندا اے۔

کراہی نکے ناپ دے کراہ نون کیندے نیں۔
کھرپا

**رمبا یا کھرپا** کھیتی باڑی دا اک اوزار اے۔ ایہ گوڈی کرن، گھاہ تے چارا کھوتݨ، جڑی بوٹیاں تلف کرن تے کھیت تے باغیچے وچ ہور کئی رلدے کماں لئی ورتیا جاندا اے۔

ایہدا مٹھا داتری دے مٹھے ورگا ہندا اے پر اگے اکّ لوہے دا پترا لگیا ہندا اے، جیہنوں کچھ چِر بعد چَنڈ کے تِکھا کرنا پیندا اے۔ 

گوڈی کرن والے، گھاہ کھوتݨ والے کھیتی سند نوں کھرپا کہندے نیں۔ کئی علاقیاں وچ کھرپے نوں رمبا کہندے نیں۔ کھیتی دے مڈھلے ویلے وچ کھیتی دے مڈھلے سنداں وچ کھرپا اک مڈھلا سند رہا اے۔ شروع وچ انسانی وسوں دی زیادہ نربھرتا پسوآں اتے پشوآں دے ددھ اپر سی۔ بہتی دھرتی غیر آباد سی۔ جتھے گھاہ ہندا سی، گھاہ نوں کھرپے نال کھوت کے پسوآں نوں پایا جاندا سی۔ جد مکی، کپاہ، گنا وغیرا دیاں فصلاں ہوݨ لگیاں تاں ایہناں فصلاں وچ جہڑا ککھّ، گھاہ ہندا سی، اس نوں کھرپے نال گڈّ کے ہی باہر کڈھیا جاندا سی۔ پودیاں دی پنیری نوں کھرپے نال پٹّ کے دوسری تھاں کھرپے نال ہی لایا جاندا اے۔ گنے دی انھی گوڈی کھرپے ناݪ کیتی جاندا سی۔ پہلے سمیاں وچ جد کھڑی کپاہ وچ گاجراں جاں کوئی ہور پسو چارا چھٹا دے کے بیجیا جاندا سی، اس ویلے کپاہ دے کھیت دی کھرپے نال گوڈی کرکے گاجراں/پسو چارے دے بیج نوں کھیت وچ مݪایا جاندا سی۔ کھاݪے دیاں وٹاں تے دوسریاں کھیت دیاں وٹاں 'تے ہویا کھبل، گھاہ نوں کھرپے ناݪ ہی کھوتیا جاندا اے۔ 

کھرپے دا ہتھا لکڑ دا ہندا اے جہڑا لکوں تھوڑا اٹھواں ہندا اے جس وچ اسانی نال ہتھ دا پنجہ آ جاندا اے۔ کھرپے دا بلیڈ/پھل لوہے دی چدر دا ہندا اے جہڑا عام طور 'تے ۶ کُ انچ چوڑا تے ۷ کُ انچ لما ہندا اے۔ بلیڈ دا اگلا حصہ تکھا ہندا اے۔ بلیڈ دے پچھلے حصے نوں لکڑ دے ہتھے نال ربٹاں/میکھاں لا کے جوڑیا جاندا اے۔ ایہہ میں عام کھرپے دی بنتر دسی اے۔ کھرپے اس نالوں وڈے سائیز وچ وی تے چھوٹے سائیز وچ وی بندے ہن۔ جس کھرپے دا پھل ۲/۳ کُ انچ چوڑا اتے ۶/۷ کُ انچ لمبا ہندا اے، اس نوں کھرپی کہندے ہن۔ کھرپے اتے کھرپیاں دی بنتر کئی قسم دی ہندی اے۔ 

## لوکدھارا وچ
;جس کھیتی وچ پھر جاوے رمبا،
;اتھے دانہ ہندا چنگا

رمبے بارے بجھارت:

;بھبل وچ دندیا نچے، پوچھ میرے ہتھ
;

## حوالے

گٹھ:کھیتی دے سند
گٹھ:زرعی آلات
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:اوزار
گٹھ:سَند
کسولا

**کسولا** وائی بیجی دا اک اوزار اے۔ کپاہ، مکی تے کماد ورگیاں فصلاں وچ گوڈی کرن تے کھاݪیاں دے کنڈھیاں اُتوں جڑی بوٹیاں پٹݨ دے کم آؤندا اے۔ 

گٹھ:وائی بیجی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:سَند
گٹھ:زرعی آلات
بگوڑی

**بگوڑی** وائی بیجی دا اک اوزار اے۔ ایہ کماد دی گوڈی کرن تے سمے بنان دے کم آندا اے۔
ٹوکا

ٹوکہ لوۓ دا اک اوزار اے جیدا لکڑ دا دستہ ہوندا اے۔ ایہ چارہ لکڑ کمار کٹن وڈن تے سمے بناں دے کم اندا اے۔

اینوں گنڈاسہ وی کیندے نیں۔
جندرا

**جندرا** وائی بیجی دا اک اوزار اے۔ ایہ وٹ بنان، زمین پدھری کرن تے دانے کٹھےکرن دے کم اندا اے۔

جندرا تالے نوں وی کیندے نیں۔
نکون ڈی 3100

**نکون ڈی 3100** نکون کمپنی دا بنایا اک کیمرا اے۔ ایدا روّپ وکھالہ پہلی واری 19 اگست 2010 نوں کیتا گیا۔ ایہ نکون دے ودیا کیمریاں وچوں مڈ تے ایہ۔ 

## ہور ویکھو

**بارلے جوڑ**
* 
* نکون ویب سائٹ 
* کم دیاں گلاں
نکون ڈی 7000

**نکون ڈی 7000** نکون کمپنی دا بنایا اک کیمرا اے۔ ایس کیمرے دا وکھالہ کمپنی نے 15 ستمبر 2010 نوں کیتا۔ایہ نکون دے ودیا کیمریاں وچوں وشکار تے اے۔ 

## ہور ویکھو

**بارلے جوڑ**
* 
* نکون ویب سائٹ
سراں دے سوداگر

سراں دے سوداگر کتاب اقبال ماہل ولوں لکھیاں گئیاں اے۔ ایہہ کتاب چیتنا پبلشرز لدھیانہ، پنجابی بھون لدھیانہ ولوں شائع کیتی گئی اے۔ اس دا اشاعتاں ورھا 2014 اے۔

## کتاب بارے
اس کتاب وچ 12 وکھ-وکھ گائکاں اتے گیت کاراں بارے ریکھا چتر شامل ہن۔

* جگجیت سنگھ
* سریندر کور
* مہدی حسن
* نور جہاں
* آسا سنگھ مستانہ
* ایس مہندر
* جگت سنگھ جگا
* پرکاش کور
* ہزارا سنگھ رمتا
* شوکت علی
* ریشما
* گرداس مان

## حوالے

گٹھ:پنجابی کتاباں

گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی شاعری
ضلع وان

**ضلع وان** ترکی دے صوبہ وان دا اک ضلع اے۔
## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
یاداں گنجی بار دیاں

یاداں گنجی بار دیاں ہرکیرت سنگھ دی خود نوشت اے ، مصنف پنجابی زبان دے ماہر لسان مصنف نیں جس نے پنجابی تلفظ دے اصول وی مرتب کیتے نیں۔ ایہہ کتاب گنجی بار دی آباد کاری توں لے کہ سن سنتالی تک اس دے ٹبر دے حالات تے مستمل اے جو ضلع خانیوال پاکستان دے اک پنڈ چ گزرے۔
نکون 1 وی 1

**نکون 1 وی 1** نکون کمپنی دیا بنیا اک کیمرا اے جیدا روّپ وکھالہ نکون نے 21 ستمبر 2011 نوں کیتا۔ اے بنا شیشے دے بدلیا جان والا لنز لگسکدا اے

## ہور ویکھو

**بارلے جوڑ**
* 
* نکون
بچوں دے ادب دا ایوارڈ

**بچوں دے ادب دا ایوارڈ** اک ایوارڈ اے جیہڑا پاکستانی زبانن وچ کام کرن واسطے پاکستانیاں نوں دتا جاندا اے۔ اے ایوارڈ اوناں پاکستانیاں نوں دتا جاندا اے جناں نے پاکاستانی زباناں وچ بچوں دے ادب دے فروع واسطے کام کیتا ہو ۔ ایس ایوارڈ چ اک سرٹیفیکیٹ تے 100000 پاکستانی روپیہ ہوندے نیں۔ پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا دے ضلع چترال دے رحمت عزیز چترالی نوں وزارت تعلیم، نینل بک فاونڈیشن حکومت پاکستان نے اے انعام دو واری دیتا اے۔

گٹھ:بچوں دا ادبی ایوارڈ لین والے
لالہء کہسار

لالہء کہسار اردو بولی چ لکھی گئی اک کتاب اے۔ اے چترال وچ اردو شاعری دی اک کتاب اے رحیمہ ناز اس کتاب دے لکھاری نیں ۔

گٹھ:اردو کتاباں
گٹھ:رحیمہ ناز دیاں کتاباں
گٹھ:اردو
گٹھ:کتاباں
جوخم گاؤک

**جوخم گاؤک** (1940) (انگریزی Joachim Gauck)جرمنی داصدر اے۔ اوہنوں 18 مارچ 2012 نوں صدر بنایا گیا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمن صدر
رحیمہ ناز

**رحیمہ ناز** کھوار تے اردو دی شاعرہ نیں ۔ کھوار دے نال اوہناں نے اردو وچ وی شاعری کیتی اے ۔
رحیمہ ناز چترال دی وادی کھوت، تورکھو پاکستان وچ جمے ۔ اوہ حاجی خان دی دھی نیں تے لالہء کہسار اوہناں دی کتاب دا ناں اے ۔ اجکل چترال چ وس رہے نیں ۔
رحیمہ کھوار تے اردو دی منی پرمنی شاعرہ نیں ۔ اوہناں دا شعر سناون دا اپنا ای رنگ اے ۔
شاعری دا شوق اوہناں نوں اپݨے پنڈ کھوت توں ملیا ۔ اوہناں دے پنڈ وچ رحمت عزیز چترالی شاعر سن ۔ گلدان رحمت تے گلدستہء رحمت اوہناں دی شاعری دے مجموعے نیں ۔

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:چترالی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:کھوار شاعر
بیسٹ ویسٹرن

left|frameless
بیسٹ ویسٹرن سارے جگ تے پھیلے ہوٹلاں دی اک سنگت اے جیدا گڑھ فینکس ایریزونا امریکہ وچ اے۔

گٹھ:امریکہ
گٹھ:ہوٹل
کریگ ہیریسن

کریگ ہیریسن نے نومبر 2009 وچ 2,475 میٹر دی واٹ توں اپنی ریفل نال سب توں  چوکھے پینڈے توں بندا مارن دا رکارڈ بنایا
ضلع الیچ

**ضلع الیچ** ترکی دے صوبہ ایلازغ دا اک ضلع اے۔
## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
آئی پیڈ 2

آئی پیڈ 2 اک سلیٹ کمپیوٹر اے جینون ایپل کمپنی نے ڈیزائن کیتا تے بنایا اے۔ 
## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ
آئی پیڈ 3

**آئی پیڈ 3** اک سلیٹ کمپیوٹر اے جینوں ایپل کمپنی نے ڈیزائن کیتا تے بنایا اے۔

## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ

* http://www.apple.com/ipad/
ریکارڈ گرنتھ

**ریکارڈ گرنتھ**

ایہ ریکارڈاں دی گرنتھ اے۔ چاہیدا ریکارڈ لبن لئی اوس تے کلک کرو۔
کھیڈاںفوجیجغرافیہنیچر



|
 


**کھیڈاں دے ریکارڈ**

کرکٹفٹ بال


|
 


**[[فوجی ریکارڈ]]**

لڑائیاںفوجی



**دنیا دے ریکارڈ**

*دنیا دا سب توں وڈا براعظم:ایشیاء
*دنیا دا تھاں نال سب توں وڈا دیس:روس
*دنیا دا لوکاں نال سب توں وڈا دیس:چین
*فوجی زور نال سب توں وڈا دیس: امریکہ
*سب توں بوتی بولی جانے آلی بولی:چینی
*دنیا دا سب توں وڈا سمندر:بحرالکاہل
*جگ دا سب توں اچا پہاڑ:ماؤنٹ ایورسٹ
*جگ دی سب توں ڈونگی تھاں:ماریانہ 
*جگ دا سب توں وڈا پھل:ریفلیزیا
*جگ دا سب توں لمبا دریا:دریاۓ نیل
*پانی دے ناپ نال سب توں وڈا دریا:دریاۓ ایمیزن
*انگریزی بولی چ سب توں بعوتے بول نیں
*افریقہ دا صحراۓ اعظم جگ دا سب توں وڈآ صحرا اے
*امریکہ دا سب توں بعوتے تمغے جتن والا فوجی: آڈی مرفی
*دنیا دا سب توں بعوتے جعاز مارن والا پائلٹ:ایرخ ہارٹمان
*دنیا دے گرد سب توں تھوڑی عمر چ کشتی چ چکرلان والا اک انگریز مائیکل پرہام اے۔
* دنیا دا سب توں اچا کوٹھا برج دبئی دبئی متحدہ عرب امارات چ اے۔ کھول توں بعد ایدھا ناں برج خلیفہ رکھیا گیا اے۔
* دنیا چ سب توں چوکھی گنتی والا پنچھی ککڑ اے۔
* دنیا چ سب توں چوکھا کھادا جان والا گوشت سور دا اے۔
* دنیا 13۔7 ارب سال پرانی اے۔
* اینجل چھمبر 3212 فٹ/979 میٹر نال سب توں اچی چھمبر اے۔
* ایمیزن اک تھاں تے 11 کلومیٹر چوڑائی نال دنیا دا سب توں چوڑا دریا اے۔
* کوین ایلیگنڈرا بردونگ 11 انچ یا 28 سینٹیمیٹر پر ناپ نال دنیا دی سب توں وڈی تتلی اے۔
* پارسن دا گرگٹ 27 انخ نال دنیا دا سب توں وڈا گرگٹ اے۔
* مکھی چڑی جیدا جوکھ دو گرام توں تھوڑا تے لمبائی دو انچ اے دنیا دا سب توں نکا پنچھی اے۔
* اناپورنا تے چڑھدیاں ہویاں 53 لوک مارے گۓ۔
* دنیا دی تریخ چ سب توں وڈی اسلامی سلطنت ہشام بن عبدالملک (691 - 743) اموی خلیفہ دے ویلے سی۔
* پنچھی کھانی مکڑی دنیا دی سب توں وڈی مکڑی اے۔ ۔ اے 90 ملی میٹر لمی اے تے جیدے پیر 250 ملی میٹر لمے نیں۔




گٹھ:ریکارڈ گرنتھ
کھیڈاں دے ریکارڈ

**کھیڈاں دے ریکارڈ**

جس کھیڈ دے ریکارڈ ویکھنے ہون اوس تے کلک کرو۔


کرکٹ دے ریکارڈ
 

فٹ بال دے ریکارڈ
 


ہاکی دے ریکارڈ
کرکٹ دے ریکارڈ

کرکٹ دے ریکارڈ
 


* پہلا ٹیسٹ کرکٹ میچ انگلینڈ تے آسٹریلیا دے وشکار 15 مارچ 1877 نوں ہویا۔
* سچن ٹنڈلکر سب توں زیادہ 15470 دوڑاں بنائیاں نیں۔
* ڈونلڈ بریڈمین نے سب توں زیادہ اوسط 99.94 نال دوڑاں بنایاں۔
* عرفان پٹھان نے 2006 وچ ٹیسٹ کرکٹ وچ میچ دی پہلی واری وچ ہٹ ٹرک کیتی۔
فٹ بال دے ریکارڈ

**فٹ بال دے ریکارڈ**



* برازیل دے پیلے نے سب توں زیادھ 1383 میچاں وچ 1281 گول کیتے۔
* برازیل نے 5 واری فیفا ورلڈ کپ جتیا اے۔
پیلے

پیلے برازیل دا اک منیا پرمنیا فٹ بال دا کھڈاری اے۔

گٹھ:برازیل
گٹھ:کھیڈاری
نینو میٹر

**نینو میٹر** (Nanometre) میٹرک پربندھ وچ لمبائی دا اک ناپ اے۔ ایہ اک میٹر دا اک اربواں حصہ ہوندا اے۔

ایہ ناں یونانی بولی وچوں آیا اے۔ نینو دا مطلب اے بونا تے میٹر، ناپ۔
بلی بوٹی

**بلی بوٹی** موہری ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ اک نکی تے ہر ورے ہون والی بوٹی اے۔ایہ یورپ، اتلے افریقہ تے لیندے ایشیا دی واسی اے پر ہن ایہ ساری دنیا وچ ملدی اے۔ بلی بوٹی دا ماڑا تنا ہوندا اے جیہڑا زمین تے پھیلیا ہوندا اے۔ ایہ 50 سینٹی میٹر (20انچ) تک لمی ہوندی اے۔ ایہدے تے کھٹے یا نیلے پھل کھڑے ریندے نیں۔

## بارلے جوڑ
* [ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سند وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبہ سرحد وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 

گٹھ:موہری ٹبر
باتھو

thumb|300px|باتھو دے ہرے پتے
thumb|300px|باتھو دے پُھل
**باتھو** (انگریزی نام: **Chenopodium album**) تیزی نال ودھن والی اکّ عام بوٹی اے۔ ایہ پہلاں سِدھ اُگدا اے تے 10–150 سینٹی میٹر تک اُچا جاندا اے پر فیر بی آں تے پتیاں دے بوجھ باجھوں ڈگھݨ لگ جاندا اے ۔ پہلاں پُھٹݨ آلے پتے چوڑے تے ہیرے وَرگے ہُندے نیں تے مگرلے نیزے ونگوں تِکھے ہُندے نیں ۔ ایہ پودا جنوبی ایشیا وچ وچ عام ملدا اے۔ پنجاب تے شمالی بھارت دے لوک باتھو دی ورتوں سرھوں دے ساگ وچ پاؤݨ لئی کردے نیں۔ باتھو دے پتے ابال کے تے نچوڑ کے دہیں وچ ملا کے رائتا وی بݨایا جاندا اے۔ ایہدی تاثیر ٹھنڈی اے تے ایہ طبی غذائیت نال بھرپور بوٹی اے۔

### ندین وجوں
ایہہ اکّ ودھیرے مضبوط تے مقابلہ باز ندیناں وچوں اکّ اے، جو کہ اوسط پودیاں دی ونڈ 'تے مکی وچ 13%, سویابین وچ 25%, اتے شوگر بیٹ وچ 48% تک دا نقصان پیدا کرن دے اہل اے۔ جدوں پودے چھوٹے ہندے ہن تاں اس نوں گوڑھے واڈھی، روٹری ہوئنگ، جاں پھلیمنگ ولوں ریگولیٹ کیتا جا سکدا اے۔ چھوٹے دانیاں دا فصلی چکر اکّ لاگ نوں دبا دیویگا۔ اس نوں کئی مشرق-ابھرن والیاں جڑی-بوٹیاں نال آسانی نال ریگولیٹ کیتا جاندا اے۔ اسدا پراگ تاپ ورگی ایلرجی وچ یوگدان پا سکدا اے۔ 

### غذا
پتے اتے کچیاں کومل تنیاں سبزیاں وچ پکا کے کھادھیاں جاندیاں ہن، جاں پالک مربعے کھانے وچ رلا کے پکائے جاندے ہن، پر اچّ پدھری آکسیلک ایسڈ کارن اس نوں سنجم وچ کھانا چاہیدا اے۔ ہریک پودے ہزاراں کالی بیج پیدا کردے ہن۔ ایہہ پروٹین، وٹامن اے، کیلسیئم، فاسفورس، اتے پوٹاشیئم وچ اچّ ہن۔ کؤنوآ، جو کہ اکّ پرمکھ متعلق انواع ہن، خاص طور 'تے اس دے بیجاں لئی ودھیاں ہن۔ زونی لوک چھوٹے پودیاں دیاں سبزیاں نوں پکاؤندے ہن۔ باتھو دا بیج وی چول اتے دال لئی دگنا اے۔ کیہا جاندا اے کہ اکّ وار نیپولیئن بوناپارٹ نے کمزور ویلے دوران اپنیاں فوجاں نوں غذا کھان لئی باتھو دے بیجاں تے انحصار ہونا پیا سی۔

پنجاب وچ، اس پودے نوں عام طور 'تے باتھو ناں نال جانیا جاندا اے اتے ایہہ سردیاں دے موسم وچ بہت زیادہ ملدا اے۔ اس پلانٹ دے پتے اتے جڑاں جویں سوپ، کروریاں اتے پررا-سپھید بریڈ مربعے وئنجن وچ ورتے جاندے ہن، خاص کرکے پنجاب وچ مشہور اے۔

### ڈنگر چارا
جِداں کہ ناں سجھاء دیندے نیں، اس نوں چکن اتے ہور پولٹری لئی فیڈ (پتے اتے بیج دونو) وجوں وی ورتیا جاندا اے۔

## گیلری

File:Melganzenvoet bloemen Chenopodium album.jpg|Close-up of flower and flower bud
File:6H-Lambs-quarter.jpg|Young *Chenopodium album*
File:Lamb's Quarter.jpeg|Domestic Lamb's Quarter - Cecil County, MD - November 2015


 
## ہور دیکھو
*سرھوں
*سرھوں دا ساگ

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:طبی پودے
گٹھ:چارا
گٹھ:کݨک
گٹھ:جڑی بوٹیاں
کرنڈ

**کرنڈ**  اسنو‏ں انگریزی وچ (Nettle-leaved Goosefoot)، (Australian-spinach, salt-green) تے (sowbane) کہندے نيں۔ اس دا سائنسی ناں (Chenopodiastrum murale) اے۔ آبائی طور اُتے اس دا تعلق یورپ ، ایشیا دے کچھ حصےآں تے افریقہ تو‏ں اے لیکن ایہ حاری تے نیم حاری علاقےآں سمیت تقریباؑ دنیا وچ ہر جگہ پایا جاندا اے۔

## حوالے

## بارلے جوڑ
* [ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سند وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبہ سرحد وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 

گٹھ:بوٹے
لے

**لے** بیساکھ وچ عام ہونوالا اک جنگلی پھل تے بوٹا اے۔ ایہ پنجاب تے دنیا دیاں ہور کئی تھانواں تے ہوندا اے۔ ایہدا پھل گوڑا کاسنی تے پتے ہلکے لشکدے ہرے رنگدے نیں۔ دکھنی یورپ تے ایشیاء ایہدے اصل دیس نیں۔ ایہ تارہ پھل ٹبر توں اے۔

## وکھالہ
لے دا بوٹا 20 توں 150 سینٹی میٹر تک اچا جاندا اے۔ پتے 25-50 سینٹی میٹر لمے تے 12-25 سینٹی میٹر تک چوڑے ہوندے نیں۔ پتے چنجوالے تے کنڈیالے ہوندے نیں۔ 

## ورتن
ایس بوٹے دی دوائی کینسر دے روگ لئی چنگی اے۔

## ہور ویکھو
* پنجاب دے جنگلی پھل
## بارلے جوڑ

* [ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سند وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبہ سرحد وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں
ضلع شہیتکامل

**ضلع شہیتکامل** ترکی دے صوبہ غازی انتپ دا اک ضلع اے۔
## ہور پڑھو
٭ ترکی دے ضلعے

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
سینجی

**سینجی** پھلیاں ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایس دے پھلاں توں ماکھیو بندا اے تے زمین دی نائیٹروجن ٹھیک ریندی اے۔
## بارلے جوڑ
* [ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سند وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبہ سرحد وچ کنک دیاں جڑی بوٹیاں
جنگلی پالک

**جنگلی پالک** (انگریزی وچ نام: **Rumex dentatus**) گنڈھاں والے پروار وچ پھلدار پودے دی اکّ پرجاتی اے، جس نوں عام ناواں ٹوتھڈ ڈوک اتے ایجیئن ڈوک نال جانیا جاندا اے۔ ایہہ یوریشیا اتے اتری افریقہ دے کجھ حصیاں دا جدی اے، اتے ایہہ مکمل طور 'تے ندین وجوں جانیا جاندا اے۔ ایہہ پریشان نواس ستھاناں وچ اگدا اے، اکثر نمی والے کھیتراں وچ، جویں کہ جھیلاں دے کناریاں اتے کاشت کیتے کھیتاں دے کناریاں وچ۔ ایہہ اکّ سلانہ جاں دو-سالا جڑی بوٹی اے جو ودھ توں ودھ اچائی وچ 70 جاں 80 سینٹیمیٹر تک اکّ پتلی، کھڑی ڈنڈی پیدا کردی اے۔ پتے 12 سینٹیمیٹر دے آلے-دوآلے ودھ توں ودھ لمبائی تک ودھدے ہوئے، تھوڑھے جہے لہردار کناریاں دے نال انڈاکار توں لینس دے سائز دے ہندے ہن۔ پھلّ پھلاں دے گچھیاں دی اکّ رکاوٹی لڑی اے، جس وچ متعلق گچھے 10 توں 20 پھلّ ہندے ہن اتے ہر اکّ پھلّ اکّ پیڈیسل اتے لٹکدا اے۔ ہریک پھلّ وچ عام طور 'تے چھ ٹیپل ہندے ہن، جیہناں دے 3 اندرلے حصے ریڑھ دی ہڈی مربعے دنداں نال بنے ہندے ہن اتے اوہناں دے مرکزاں وچ ٹیوبرکل ہندے ہن۔

اس پودے وچ ایلیلوپیتھک سرگرمی اے۔
center|thumb|جنگلی پالک

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* [ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سندھ وچ کݨک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبا سرحد وچ کݨک دیاں جڑی بوٹیاں 

گٹھ:کݨک
گٹھ:بوٹے
اک مصرعی نظم

اک مصرعی نظم اردو تے کھوار شاعری دی اک جدید قسم اے ۔ اس دی ابتدا چترال توں ہوئی۔, رحمت عزیز چترالی  پہلی یک مصرعی نظم 1996 وچ لکھی، اس توں بعد 2010 میں روف خیر تے دیگر پاکستانی شعراء وی چند یک مصرعی نظمیں کہیں۔ اُردو تے کھوار زبان وچ سب توں پہلی یک مصرعی نظمیں رحمت عزیز چترالی نے کہی,۔ تے اوناں نو ہی اردو تے کھوار زبان وچ یک مصرعی نظم کہن والے شعراء توں سبقت حاصل اے -

## باہرلے جوڑ
امین الرشید

**امین الرشید** عباسی خلافت دا اک خلیفہ سی۔

گٹھ:عباسی خلافت
نکون ڈی 1

**نکون ڈی 1** نکون کمپنی دا بنایا اک کیمرا اے۔ ایدا روّپ وکھالہ پہلی واری 15 جون 1999 نوں کیتا گیا۔

## ہور ویکھو

**بارلے جوڑ**
* 
* نکون ویب سائٹ 
* کم دیاں گلاں