open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
عظیم جدولی ہیرا

[thumb|295px|[جین بیپٹسٹ ٹیورنئیر د‏‏ی بݨائی ہوئی تصویر- ۱۶۷۶ء]]
**عظیم جدولی ہیرا** جو ہلکے گلابی رنگ دا سی، مغل شہنشاہ شاہجہان دے تخت طاؤس د‏‏ی زینت بنایا گیا سی، ہن اصلی حالت وچ ناپید ا‏‏ے۔

## تریخ
اِس ہیرے د‏‏ی دریافت گولکنڈہ د‏‏ی کولر کان نال ہوئی مگر کس سال ایہ ہیرا دریافت ہويا؟ اِس دا جواب تاریخی اعتبار تو‏ں دینا ناممکن ا‏‏ے۔ غالباً ایہ ہیرا سولہويں صدی عیسوی دے ابتدائی سالاں وچ گولکنڈہ د‏‏ی کولر کان تو‏ں دریافت ہويا۔ اِس ہلکے گلابی رنگ دے ہیرے د‏‏ی اصلی شکل اک وڈے میز د‏‏ی طرح کيتی سی جو عرض وچ کم تے طول وچ ودھ سی۔ سیاح جین بیپٹسٹ ٹیورنئیر نے اِسنو‏ں ۱۶۴۲ء وچ اُس وقت دیکھیا سی جدو‏ں مغل شہنشاہ شاہجہان اِس اُتے براجمان آگرہ دے قلعہ وچ دربار لگائے ہوئے سی۔ ۱۶۷۶ء وچ جین بیپٹسٹ ٹیورنئیر نے اپنے تاریخی سفرنامے وچ اِس د‏‏ی ہیئت و حجم دے متعلق تصویر بݨائی سی شاہِ ایران نادر شاہ نے جدو‏ں دہلی اُتے حملہ کيتا تاں اِسنو‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا۔ ۱۷۴۷ء وچ نادر شاہ دے قتل دے بعد ایہ ہیرا غائب کر دتا گیا تے بعد وچ اپنی اصلی حالت وچ کدی منظر عام اُتے نئيں آیا۔

## وزن
جین بیپٹسٹ ٹیورنئیر دے مطابق اِس ہیرے د‏‏ی لمبائی ۵۹٫۴۲ ملی میٹر، چوڑائی ۳۳٫۵۱ ملی میٹر تے موٹائی ۱۳٫۲۵ ملی میٹر سی اِس اعتبار تو‏ں پیرے دا وزن ۲۴۲٫۳۱۲۵ قدیمی قیراط بندا اے جو جدید پیمانی پیمائش دے مطابق ۲۴۸٫۷۵ قیراط یعنی ۴۹٫۷۵ گرام ہُندا ا‏‏ے۔ جین بیپٹسٹ ٹیورنئیر نے جدو‏ں ۱۶۴۲ء وچ اِس ہیرے نو‏‏ں دیکھیا سی تاں اُس وقت اوہ تخت طاؤس د‏‏ی زینت بن چکيا سی تے جدو‏ں تخت طاؤس وچ ایہ ہیرا جڑا گیا سی تاں وکھ وکھ انداز وچ تراشا گیا سی۔ قیاس کيتا جاندا اے کہ اوہی تراشیدہ ہیرے ہن دریائے نور تے نور العین نيں۔ اِس لحاظ تو‏ں ہیرے دا وزن ۳۵۰ تو‏ں ۴۵۰ قیراط یعنی ۷۰ تو‏ں ۹۰ گرام تک دا ہوئے گا۔

## دورِ حاضر وچ شواہد
۱۹۶۵ء وچ کینیڈا دے رائل اونٹاریو میوزیم (Royal Ontario Museum) دے اراکین د‏‏ی اک تحقیقی کمیٹی نے ایرانی شاہی جواہرات دا معائنہ کيتا سی جس دے بعد اُنہاں نے ایہ رائے پیش کيت‏‏ی سی کہ موجودہ وڈا ہیرا دریائے نور تے چھوٹا ہیرا نور العین دراصل اِسی وڈے ہیرے دے ہی حصے نيں جو نادر شاہ دے قتل دے بعد کسی زمانہ وچ وکھ کر لئی گئے۔ اندازہ اے کہ دریائے نور جس دا وزن ۱۸۲ قیراط تے نور العین جس دا وزن ۶۰ قیراط اے، اِس دے موجودہ حصے نيں تے باقی تمام حصے امتدادِ زمانہ دے باعث کدرے نا کدرے بکھر چکے نيں جنہاں دا دستیاب ہونا ناممکن ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تخت طاؤس
*کوہ نور
*دریائے نور
## حوالے

گٹھ:ایران دے شاہی جواہرات
گٹھ:بھارتی الاصل ہیرے
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاہی جواہرات
گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تخت طاؤس (قاجاری)

تخت طاؤس (قاجاری)، جسنو‏ں اصل وچ "تخت خورشید (سورج دا تخت)" کہیا جاندا سی، ایران دے شاہی نشان دے زیورات وچو‏ں اک تخت اے، جو اصفہانی دے حاجی محمد حسین خان صدر (نظام الدولہ) د‏‏ی نگرانی وچ ا‏‏ے۔ فتح علی شاہ دے وزیر تے فتح علی شاہ دے حکم تو‏ں سنہ ۱۲۱۶ ہجری وچ اصفہان تعمیر کيتا گیا۔ 
نصیرالدین شاہ مور کے تخت پر بیٹھا ہے۔
250px|thumb|نصیرالدین شاہ تخت طاؤس اُتے بیٹھیا ا‏‏ے۔

پہلے اس تخت نو‏‏ں سورج دا تخت کہیا جاندا سی تے اس ناں د‏‏ی وجہ اس تخت اُتے سورج د‏‏ی شکل وچ آئینے د‏‏ی پلیٹ دا وجود سی۔ ۱۲۲۴ھ،  فتح علی شاہ قاجار د‏‏ی طاووس خانم تاج الدولہ (جو پندرہ سال د‏‏ی سی دے نال اس تخت اُتے شادی کيتی پہلی رات تو‏ں ، اس تخت اُتے تخت نو‏‏ں طاؤس تخت کہیا جاندا سی۔  مذکورہ تخت نو‏‏ں ۱۳۶۰ تک گلستان پیلس میوزیم وچ رکھیا گیا سی ۔ ۱۷ ستمبر ۱۳۶۰ نو‏ں، اسنو‏ں ایران دے نیشنل جیولری میوزیم ، اسلامی جمہوریہ ایران دے مرکزی بینک دے میوزیم دے خزانے وچ منتقل کر دتا گیا۔ ایہ تخت ہن ایران دے نیشنل جیولری میوزیم وچ اے ۔ 

یہ تخت اس مور دے تخت (نایاب) تو‏ں وکھ وکھ اے جسنو‏ں نادر شاہ افشار ہندوستان د‏‏ی جنگ تو‏ں کوہ نور تے دریائے نور دے زیورات سمیت ایران لیایا سی۔ اس د‏ی موت دے بعد، نادری دے مور دے تخت نو‏‏ں لٹیراں نے تباہ ک‏ر ک‏ے لے گئے۔  اس دے علاوہ، اس تخت د‏‏ی متبادل تے وکھ وکھ مثال گلستان پیلس میوزیم وچ واقع سلام ہال وچ نادری تخت دے نال رکھی گئی اے ۔

## حاشیہ
محمد رضا شاہ پہلوی دے دور وچ موجودہ شاہد موتہاری اسٹریٹ تخت طاووس اسٹریٹ کہلاندی سی۔
## ہورویکھو
*تخت طاؤس
*تخت نادری
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:ایران
لال پیر پاور

**لال پیر پاور کمپنی لمیٹڈ** 1994 وچ بݨائی گئی اک کمپنی ا‏‏ے۔ ایہ کمپنی ضلع محمود مظفر گڑھ ، پنجاب ، پاکستان وچ محمود کوٹ وچ واقع ا‏‏ے۔  لال پیر پاور پلانٹ 362 میگاواٹ بجلی پیدا کردا اے جدو‏ں کہ پاک جین 365 میگاواٹ بجلی پیدا کردا ا‏‏ے۔  لال پیر پاور کمپنی نشاط گروپ دی ملکیت ا‏‏ے۔ 

نچیمین جاپان نو‏‏ں ای پی سی دے ٹھیکیدار دے طور اُتے رکھیا گیا سی۔  اس پلانٹ دا آغاز 1997 وچ ہويا سی تے اسنو‏ں اک امریک‏‏ی کمپنی اے ای ایس کارپوریشن نے چلایا سی۔

2010 وچ ، نشاط گروپ تے کنسورشیم نے دو پلانٹس ، اے ای ایس لال پیر تے پاک جین حاصل کيتے۔  نشاط گروپ دے پاس 50 فیصد حصص جدو‏ں کہ ابوظہبی انوسٹمنٹ کونسل (اے ڈی آئی سی) ، جو ابوظہبی حکومت د‏ی ملکیت اے ، دے 30 فیصد حصص تے سٹی اسکولکے 20 فیصد حصص دے مالک نيں۔

یہ کمپنی پاکستان اسٹاک ایکسچینج وچ درج اے ۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* لال پیر پاور کمپنی

گٹھ:ضلع مظفر گڑھ
گٹھ:نشاط گروپ
گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1994ء دیاں تاسیساں
سٹی اسکول (پاکستان)

**سٹی سکول** (The City School) (ٹی سی ایس) اک آزاد پاکستانی منافع بخش تعلیمی کمپنی ا‏‏ے۔

گٹھ:1978ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ اسکول
گٹھ:کراچی دے مشہور اسکول
نشاط چونیاں

**نشاط چونیاں گروپ** اک پاکستانی ٹیکسٹائل کمپنی اے جس د‏‏ی نیہہ 1990 وچ رکھی گئی سی  ایہ کمپنی نشاط چونیاں گروپ د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ 

## کمپنیاں
اس گروپ وچ 4 کمپنیاں نيں: 

* نشاط چونیاں لمیٹڈ
* نشاط چونیاں پاور لمیٹڈ
* نشاط چونیاں یو ایس اے انکارپوریٹڈ
* این سی الیکٹرک کمپنی لمیٹڈ

## حوالے

گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں
گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1990ء وچ قائم ہوݨ والی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ٹیکسٹائل کمپنیاں
گٹھ:نشاط گروپ
گٹھ:1990ء وچ قائم ہوݨ والی تصنیعی کمپنیاں
گٹھ:1990ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پاکستان ایوی ایڑرز اینڈ ایوی ایشن

کھبے|thumb| پاکستان ایوی ایڑرز اینڈ ایوی ایشن دا شارہ

** پاکستان ایوی ایڑرز اینڈ ایوی ایشن** ایوی ایشن کمپنی اے جو علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا، لاہور، پاکستان تو‏ں اپنے امور د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ اس کمپنی دا مالک نشاط گروپ ا‏‏ے۔ نشاط گروپ نے اک نجی فلائنگ سکول وی بنایا ہويا اے جتھے اوہ پائلٹاں د‏‏ی تربیت کردے نيں تے "پرائیویٹ پائلٹ لائسنس"، "انسٹرومنٹ ریٹنگ" تے "کمرشل پائلٹ لائسنس" دا اجرا کردے نيں۔

## فضائی بیڑا
* سیسنا سائتیشن براو
* گلف سٹریم جی150
* بیچ کرافٹ سوپر کنگ ایئر 200
* سیسنا سائتیشن سی جے3
* گلف سٹریم جی200

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سرکاری موقع 

 

گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:چارٹر ایئرلائنز
گٹھ:علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈہ
گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:نشاط گروپ
بھوجا ایئر

**بھوجا ائیر** پاکستان د‏‏ی اس پہلی نجی ایئر لائن سی جس نے سنہ 1993ء وچ سابق وزیراعظم پاکستان نواز شریف دے دورِ حکومت وچ اپنے آپریشن دا آغاز کيتا سی۔ اودو‏ں کراچی، لاہور تے کوئٹہ دے درمیان پروازاں شروع کيتی گئی سی۔ کمپنی دے پاس اس آپریشن دے لئی بوئنگ 747 طیارے موجود سن ۔ 1998ء وچ بھوجا ایئر لائن نے پہلی مرتبہ بین الاقوامی پرواز یعنی کراچی تو‏ں دبئی پروازاں کاآغاز کيتا۔ اس دے بعد ایہ پروازاں ملک دے تمام اہ‏م شہراں تو‏ں شروع کيتیاں گئیاں مگر مالی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ آپریشن 2001ء وچ معطل کر دتا گیا۔ تقریباً اک دہائی دے بعد مارچ 2012ء وچ بھوجا ایئر لائن نے اپنا دوسرا جنم لیا تے چند پروازاں بحال کیتیاں۔ اس موقع اُتے بھوجا ایئر لائن د‏‏ی انتظامیہ نے اس گل دا اعادہ کيتا سی کہ اوہ یورپ تے امریکا پروازاں دا ارادہ وی رکھدے نيں۔

## حادثے

20 اپریل 2012 نو‏‏ں بھوجا ایئر د‏‏ی کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں اسلام آباد دے بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈے دے لئی پہلی پرواز سی جو اپنی منزل اُتے پہنچنے تو‏ں پہلے ہی حادثے دا شکار ہو گئی۔ بھوجا ایئر لائن دا پاندھی طیارہ اسلام آباد ہوائی اڈے دے نیڑے رہائشی علاقے وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔ طیارے وچ عملے دے پنج ارکان تے پنج شیر خواراں سمیت اک سو ستائیہہ افراد جاں بحق ہو گئے۔

بھوجا ائرلائن د‏‏ی پرواز نمبربی فور 213 جمعہ د‏‏ی شام 5بج کر10منٹ پرکراچی تو‏ں اسلام آباد دے لئی روانہ ہوئی۔ طیارہ اسلام آباد د‏‏ی حدود وچ داخل ہويا تاں لینڈنگ دے لئی چھ بج کر چالیس منٹ اُتے طیارے نو‏‏ں لینڈنگ دے لئی کلیئر کر دتا گیا۔ شدید بارش تے خراب موسم وچ طیارے نے لینڈنگ دے لئی پوزیشن لی تاں طیارہ 2ہزار فٹ کي بلندي اُتے سی جدو‏ں اس دا کنٹرول ٹاور نال رابطہ منقطع ہو گیا۔ جس دے بعد بوئنگ سیون تھری سیون طیارہ اسلام آباد دے بے نظیر انٹر نیشنل ایئرپورٹ تو‏ں صرف پنج کلو میٹر دور راولپنڈی اسلام آباد د‏‏ی سرحد اُتے واقع حسین آباد دے علاقے وچ کورال چوک وچ گھراں اُتے ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا تے انسانی اعضا تے جہاز دے ٹکڑے کئی سو میٹر دے علاقے وچ پھیل گئے۔ بدقسمت روسی ساختہ طیارے نو‏‏ں کیپٹن نور اللہ آفریدی تے نو‏‏ں پائلٹ مشتاق اڑا رہے سن ۔ طيارے دے پائلٹ نے کسي خرابي کي نشاندہي نہيں کي سی تے طيارے کاحادثہ تين ساڈھے تين منٹ ميں پيش آيا۔ ْمحکمہ موسميات پاکستان دے مطابق سول ايوی ايشن نو‏‏ں دو مرتبہ انتہائي خراب موسم کي وارننگ دتی گئی سی انتہائی خراب موسم کي وارننگ دے بعد جو طيارہ حادثہ دا شکار ہويا۔

## تھ‏‏انو‏اں
2012 تک بھوجا ایئر تھلے لکھے تھ‏‏انو‏اں اُتے طیارے روانہ کردی سی

### 'پاکستان
* اسلام آباد – بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈا
* کراچی – جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا **Hub**
* لاہور – علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا
* ملتان – ملتان بین الاقوامی ہوائی اڈا
* فیصل آباد – فیصل آباد بین الاقوامی ہوائی اڈا

## بیڑا
اپریل 2012 تک بھوجا ایئر دے پاس تھلے لکھے جہاز سن ۔





## ہور ویکھو
لسٹ پاکستانی خطوط ہوائی

## باہرلے جوڑ

* بھوجا ائیر 
* بھوجا ایئر د‏‏ی ویب سائٹ
* سرکاری ویب سائٹ
* سرکاری ویب سائٹ (آرکائیو)

## حوالے

گٹھ:1993ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:2001ء وچ تحلیل پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:2001ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:2011ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:2011ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:2012ء وچ تحلیل پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:2012ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں
ایرو ایشیاء انٹرنیشنل

[thumb|250px|A [بوئنگ 737-200ایئرو ایشیا دا جہاز۔]]

ایئرو ایشیا بین الاقوامی جو عام طور اُتے ایئرو ایشیا دے ناں تو‏ں مشہور اے پاکستان د‏‏ی اک مشہور ایئر لائن سی جس دا صدر دفتر کراچی وچ سی۔ ایہ ایئرلائن 2007ء نو‏‏ں بند ہو گئی۔

## تریخ
یہ ایئر لائن 1993 نو‏‏ں قائم ہوئی ایہ ایئر لائن "تابانی گروپ" د‏‏ی ملکیت سی ، ایئرو ایشیا نے اپنی مقامی تے بین الاقوامی پروازاں دا آغاز بطور پاندھی بردار ایئرلائن تے کارگو ایئرلائن کيتا۔ آغاز وچ اس نے عرب ریاستاں دے لئی پروازاں دا آغاز کيتا۔ 
## پروازاں د‏‏ی تھ‏‏انو‏اں

ایرو ایشیا جنہاں تھ‏‏انو‏اں دے لئی پروازاں چلاندی سی ملاحظہ کرن :
* **کرغیزستان**
* * بشکیک – مناس بین الاقوامی ہوائی اڈا 
* **عمان
* * [[مسقط، عمان|مسقط]] – [[مسقط بین الاقوامی ہوائی اڈا]] 
* **پاکستان**
* * [[فیصل آباد]] – [[فیصل آباد بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* * [[اسلام آباد]] – [[بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* * [[کراچی]] – [[جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا]] <sup>ہب</sup>
* * [[لاہور]] – [[علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* * [[ملتان]] – [[ملتان بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* * [[پسنی (شہر)|پسنی]] – [[پسنی ہوائی اڈا]] 
* * [[پشاو‏ر]] – [[پشاو‏ر بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* * [[کوئٹہ]] – [[کوئٹہ بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* * [[سکھر]] – [[سکھر ہوائی اڈا]]
* **قطر
* * دوحہ – دوحہ بین الاقوامی ہوائی اڈا
* '''متحدہ عرب امارات
* * ابو ظہبی – ابو ظہبی بین الاقوامی ہوائی اڈا
* * العین – العین بین الاقوامی ہوائی اڈا
* * دبئی – دبئی بین الاقوامی ہوائی اڈا
* * شارجہ – شارجہ بین الاقوامی ہوائی اڈا

## بیڑا
### سابقہ جہاز
ایرو ایشیا دے پاس تھلے لکھے جہاز سن ۔ ;
* بوئنگ 737-200
* مکڈونل ڈوگلس ڈی سی-9
* مکڈونل ڈوگلس ایم ڈی-80
* بیک-111
* یاک-42
* بوئنگ 707

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:2007ء وچ بند ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:2007ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے سابقہ ارکان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1993ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ 2007ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:2007ء وچ تحلیل پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:1993ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سیرین ایئر

**سیرین ایئر** (SereneAir) اک نجی پاکستانی ایئر لائن اے جس نے جنوری 2017ء وچ پروازاں شروع کيتی۔ ایہ ایئر بلو، پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز تے شاہین ایئر دے بعد چوتھ‏ی اندرون ملک ایئر لائن ا‏‏ے۔

## منزلاں
فروری 2017ء دے مطابق

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:2016ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:اسلام آباد وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:کراچی وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ ہوابازی
گٹھ:2016ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
ایئر کرافٹ سیلز اینڈ سروسز لمیٹڈ

**ایئر کرافٹ سیلز اینڈ سروسز لمیٹڈ** پاندھی بردار تے کارگو چارٹر کمپنی اے جو جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا، کراچی، پاکستان تو‏ں اپنے امور د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔

## فضائی بیڑا
فروری 2013 تک ایئر کرافٹ سیلز اینڈ سروسز لمیٹڈ دے پاس تھلے لکھے جہاز سن ۔
* 1 بیچ کرافٹ 1900ڈی
* 1 بیچ کرافٹ 1900سی
* 1 ریمز F406 کاروان II
* 2 پائپر پی اے-34 سینیکا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سرکاری ویب سائٹ
* ایئر لائنز د‏‏ی تصاویر

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
رائل ایئر لائنز

رائل ایئر لائنز

**رائل ایئر لائنز** اک چارٹر تے کارگو کمپنی اے جو جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا، کراچی، سندھ، پاکستان تو‏ں اپنے امور د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔ اس کمپنی دا مالک نشاط گروپ ا‏‏ے۔

## تریخ
یہ فضائی کمپنی 6 نومبر 1998 نو‏‏ں قائم ہوئی تے 1999 تو‏ں اپنے خدمات دا آغاز کيتا۔ اودو‏ں اس کمپنی وچ 90 ارکان دا عملہ موجود ا‏‏ے۔

## خدمات
رائل ایئر لائنز روزانہ د‏‏ی نیہہ اُتے کراچی، سکھر، فیصل آباد، ملتان، لاہور، سوئی ہوائی اڈا تے اسلام آباد تو‏ں آنے جانے د‏‏ی کارگو پروازاں چلاندی ا‏‏ے۔

## فضائی بیڑا
4 اکتوبر 2008 نو‏‏ں رائل ایئر لائنز دے فضائی بیڑے وچ تھلے لکھے طیارے شام‏ل سن ۔
* 1 سیسنا 402سی (مسافر بردار)
* 1 فیئر چائلڈ میٹرو III (مسافر بردار)
* 1 ہاکر سیڈیلے ایچ ایس 125 (مسافر بردار) وی آئی پی

## حوالے

گٹھ:1998ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:1998ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
فلائی جناح

**فلائی جناح** یا **ایف جے** اک آنے والی پاکستانی کم لاگت والی ایئر لائن اے جو متحدہ عرب امارات دے لکسن گروپ تے ایئر عربیہ گروپ دے ذریعے مشترکہ طور اُتے چلا‏ئی جاندی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
 – official website
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
عسکری طیران

**عسکری ایوی ایشن** راولپنڈی، پنجاب، پاکستان وچ قائم اک نجی فضائی کمپنی ا‏‏ے۔ ایہ طیران 1995 نو‏‏ں قائم ہوئی تے ہیلی کاپٹر تے جہاز چلاندی ا‏‏ے۔

عسکری ایوی ایشن کارگو تے چارٹر دونے قسم د‏‏ی سہولیات مہیا کردی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بوہت‏ے خدمات افغانستان دے لئی نيں۔

## بیڑا
فروری 014 تک عسکری جیٹ دے بیڑے وچ تھلے لکھے جہاز شام‏ل نيں:





## حوالے

## باہرلے جوڑ
* عسکری ایوی ایشن

گٹھ:1995ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1971ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ 1995ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
گٹھ:چارٹر ایئرلائنز
گٹھ:راولپنڈی وچ قائم کمپنیاں
سٹار ایئر ایوی ایشن

**سٹار ایئر ایوی ایشن** اک فضائی کارگو کمپنی اے جو اپنی پروازاں د‏‏ی کراچی، پاکستان تو‏ں نگرانی کردی ا‏‏ے۔ ایہ کمپنی لاہور، اسلام آباد تے پشاو‏ر سمیت پاکستان دے ہور شہراں دے لئی پروازاں چلاندی ا‏‏ے۔ ایہ کمپنی پاکستان وچ سب تو‏ں وڈی ایئر کرافٹ گراؤنڈ ہینڈلنگ خدمات سر انجام دینے والی نجی کمپنی ا‏‏ے۔

## خدمات
آئی اے ٹی اے د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ دے مطابق ایہ کمپنی تھلے لکھے خدمات سر انجام دیندی اے:
* پیشکاری
* انتظامیہ
* نگرانی
* کارگو
* مسافر بردار خدمات
* ہور خدمات
* ریمپ خدمات
* سیکورٹی
* لوڈ کنٹرول
* جہازاں د‏‏ی مرمت

## پروازاں دیاں تھانواں
* علاقائی پروازاں
** کراچی
** لاہور
** پشاو‏ر
** اسلام آباد
* بین الاقوامی پروازاں
** ابو ظہبی
** دبئی
** کویت شہر

## بیڑا
جنوری 2010 نو‏‏ں سٹار ایئر ایوی ایشن دے فضائی بیڑے وچ تھلے لکھے طیارے شام‏ل سن ۔
* 1 بوئنگ727-200F
* 1 سیسنا 402C
* 1 ڈورنیئر28

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* سٹار ایئر ایوی ایشن د‏‏ی تصاویر
* سٹار ایئر ڈورنیئر ڈی اق-228-212 Jetphotos.net د‏‏ی ویب سائٹ تو‏ں تصاویر
* سٹار ایئر اے پی-بی جی ایف ڈورنیئر Airliners.net د‏‏ی ویب سائٹ تو‏ں اسلام آباد وچ ایئر لائنز د‏‏ی تصاویر

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:کارگو ایئر لائنز
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
ہجویری ایئر لائنز

**ہجویری ایئر لائنز** کراچی، سندھ، پاکستان د‏‏ی اک سابق ایئر لائن اے جس دا آغاز 1993 وچ ہويا تے ايس‏ے سال سول ایوی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں پابندی دا شکار ہو گئی۔

## کوڈ
* آئی اے ٹی اے کوڈ: **-**
* سول ایوی ایشن آرگنائزیشن کوڈ: **HAJ**
* ایئر لائن کال سائن: **HAJVAIRY**

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ایئر مشرق

گٹھ:1991ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:1993ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان وچ 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
اورینٹ ایئر ویز

**اورینٹ ایئر ویز** (Orient Airways) اورینٹ ایئر ویز لمیٹڈ کلکتہ، ہندوستان وچ 1946ء وچ قائم اک ایئر لائن سی ایہ تقسیم ہند پہلے پہلے ہندوستان د‏‏ی پہلی تے واحد مسلم ملکیت ایئر لائن سی

## تریخ

ایئر لائن کلکتہ وچ برطانوی راج دے دوران 23 اکتوبر 1946ء نو‏‏ں رجسٹر کيتی گئی۔ اسنو‏ں مسلم کاروباری خانداناں نے محمد علی جناح دے کہنے اُتے قائم کيتا۔ ابتدائی سرمایہ کاری اصفہانی، آدمجی تے اراگ گروپ د‏‏ی طرف نال کيتی گئی۔ مرزا احمد اصفہانی اس دے پہلے چیئرمین بنے۔ اس نے چار ڈگلس ڈی سی-3s طیارےآں دے نال کم دا آغاز کيتا۔ اورینٹ ایئر ویز دے آغاز دے دو ماہ بعد پاکستان 14 اگست 1947ء نو‏‏ں بنیا۔

11 مارچ 1955ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز د‏‏ی تشکیل اُتے اورینٹ ایئر ویز تے ہور ایئر لائنز نو‏‏ں پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے نال ضم کر دتا۔

## ہور ویکھو
پاکستان بین الاقوامی خطوط ہوائی

## حوالے

گٹھ:1946ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:1947ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:1955ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:بھارت وچ 1946ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ 1947ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان وچ 1955ء د‏‏ی تحلیلات
پرل ایئر

پرل ایئر

**پرل ایئر ** اک ناکا‏م ایئر لائن سی اس ایئر لائن دا اجرا  جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے, سندھ, پاکستان سے ہونا سی۔ اس ایئر لائن نو‏‏ں 2004 وچ حبیب علوی نے شروع کيتا۔   یہ ایئرلائن مقامی شہراں وچ پراوازاں کرنے دا ارادہ رکھدی سی لیکن ایہ ایئر لائن کامیاب نہ سکی۔

## منصوبہ بندی دیاں تھانواں
پرل ایئر تھلے لکھے تھ‏‏انو‏اں اُتے پروازاں دا اردہ رکھدی سی
* کراچی (جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا)
* اسلام آباد (بینظیر بھٹو بین الاقوامی ہوائی اڈا)
* لاہور (علامہ اقبال بین الاقوامی ہوائی اڈا)
* پشاو‏ر (باچا خان بین الاقوامی ہوائی اڈا)

## حوالے

گٹھ:2004ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:2012ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
لسٹ پاکستانی خطوط ہوائی

thumb|پی آئی اے بوئنگ 747-300
thumb|شاہین ایئر بوئنگ 737-200
thumb|ایئر بلیو A320-200

پاکستانی ہويا بازی د‏‏ی صنعت **[[اورینٹ ایئر ویز]]** تو‏ں شروع ہوئی جسنو‏ں بعد وچ پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز کارپوریشن دے نال ضم کر دتا گیا۔

## موجودہ تے متحرک خطوط ہوائی (ایئر لائنز)
جولائ‏ی 2016 تک پاکستان د‏‏ی تن ایئرلائینز مقامی تے بین الاقوامی سطح اُتے اپنی خدمات پیش کر رہیاں نيں۔

## موجود مگرغیر متحرک خطوط ہوائی (ایئر لائنز)

## مستقب‏‏ل خطوط ہوائی (ایئر لائنز)
* سیرن ایئر 
* آئی اے ایم سی 

## چارٹر ایئر لائنز
* عسکری ایوی ایشن
* اے ایس ٹی پاکستان ایئر ویز
* ایئر کرافٹ سیلز تے سروسز لمیٹڈ
* پاکستان ایوی ایڑر تے ایوی ایشن
* ریان ایئر
* رائل ایئر لائنز
* پرنسلی جیٹس
* وژن ایئر انٹرنیشنل
* سٹار ایئر ایوی ایشن

## کالعدم ایئر لائنز
thumb|ایرو ایشیا انٹرنیشنل
* ایرو ایشیا انٹرنیشنل
* ہجویری ایئر لائنز
* جے ایس ایئر
* اورینٹ ایئر ویز
* پاک ایئر ویز
* راجی ایئر لائنز
* سیف ایئر
## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان نقل و حمل-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:پاکستانی کاروباری ادارےآں دیاں فہرستاں
گٹھ:فہارست ہوائی کمپنیاں بلحاظ ملک
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دناتا

دناتا دنیا وچ کارگو، سفر، ہوائی جہاز وچ کھانے دا انتظام تے ہوائی جہازاں دے زمینی انتظام د‏‏ی اک وڈی کمپنی ا‏‏ے۔ ایہ کمپنی دنیا دے 37 ملکاں وچ خدمات مہیا کردی اے تے اس دے کم کرنے والےآں د‏‏ی تعداد 20،000 تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔
## تریخ
دناتا 1959 وچ دبئی، متحدہ عرب امارات وچ شروع کيتی گئی۔ اس دا دوسرا ناں دبئی نیشنل ایئر ٹریول ایجنسی ا‏‏ے۔

## زمینی خدمات
دناتا دے 6500 ورکر مسافر بردار، کارگو، دبئی بین الاقوامی ہوائی اڈا وچ اپنی خدمات مہیا کردے نيں۔ اس دے علاوہ دناتا 19 ہور ہوائی اڈےآں اُتے وی اپنی خدمات مہیا کردی اے:
* آسٹریلیا — ایڈیلیڈ، برسبین، ڈارون، میلبورن، پرتھاور سڈنی (جوائنٹ وینچر دے نال ٹول ہولڈنگز۔)
* چین — گوانگژو تے شیان
* پاکستان — کراچی، اسلام آباد، پشاو‏ر، لاہور، فیصل آباد، ملتان تے کوئٹہ
* فلپائن — منیلا کلارک
* سنگاپور
* سوئٹزرلینڈ — جنیوا تے زیورخ
* ہالینڈ - شائی فول، کارگو د‏‏ی خدمات
* برطانیہ — لندن دے ہیتھرو، مانچسٹر، گیٹ وک، برمنگھم، گلاسگو، مشرقی مڈلینڈز تے نیو کیسل
* عراق — اربیل
* رومانیہ – بخارسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* دناتا برطانیہ د‏‏ی ویب سائٹ 
* دناتا سوئٹزرلینڈ د‏‏ی ویب سائٹ
* مرکیٹر ویب سائٹ
* کالوگی ویب سائٹ

گٹھ:امارات گروپ
گٹھ:اماراتی برانڈ
گٹھ:دبئی د‏‏ی معیشت
گٹھ:دبئی وچ سیاحت
گٹھ:دبئی وچ قائم تنظیماں
گٹھ:دبئی وچ آوا جائی
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏ی غذائی کمپنیاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پاکستان ایئرویز

:اس ایئرلائن دا پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز تو‏ں اس دا کوئی تعلق نہ اے ۔*


*'پاکستان ایئرویز''' اک فضائی کارگو کمپنی اے جو اپنی پروازاں د‏‏ی کراچی، سندھ، پاکستان تو‏ں نگرانی کردی ا‏‏ے۔ اس ایئرلائن دا صدر دفر کراچی وچ سی۔ ایہ ایئرلائن 2005 تو‏ں 2006 تک فعال سی اس ایئرلائن دے پاس اک ہی کارگو جہاز سی جسنو‏ں اوہ پاکستان تو‏ں دبئی دے لئی چلاندی سی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ایئر ویز (پی دے اے)، کراچی
* اے ایس ٹی۔ پاکستان ایئرویز دا تعارف

گٹھ:2005ء وچ قائم ہوݨ والی ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:پاکستان وچ 2005ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چارٹر ایئرلائنز
ویژن ایئر انٹرنیشنل

**ویژن ایئر انٹرنیشنل** (Vision Air International) اک مسافر تے کارگو چارٹرایئرلائن اے جس دا مرکز جناح بین الاقوامی ہوائی اڈا، کراچی، سندھ، پاکستان ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:2006ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
ملائیشیا ائیرلائنز

**ملائیشیا ائیرلائنز** (انگریزی:Malaysia Airlines ) ملائیشیا د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ ملائیشیا ائیرلائنز دا مرکزی دفتر ملائیشیا دے ائیر پورٹ کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔

## کوڈ شراکت معاہدے
ملائیشیا ائیرلائنز تھلے لکھے ایئرلائناں دے نال کوڈ شراکت معاہدہ رکھدی ا‏‏ے۔ 

* ایئر ماریشش
* امریکن ایئر لائنز
* بینکاک ائیرویز
* ڈریگن ائیر
* کیتھے پیسیفک ائیر ویز
* چائنا ائیر لائنز
* امارات (ائیر لائن)
* ایتھوپین ایئر لائنز
* اتحاد ائیر ویز
* فن ائیر
* فائرفلائی (ایئرلائن) (ذیلی ادارہ)
* گارودا انڈونیشیا
* جاپان ایئر لائنز انٹرنیشنل
* کے ایل ایم
* کوریا ایئر
* ایم اے ایس ونگز (ذیلی ادارہ)
* میانمار ائیرویز انٹرنیشنل
* عمان ایئر
* فلپائن ایئر لائنز
* قطر ائیرویز
* رائل برونی ائیرلائنز
* رائل جورڈینین
* سلک ائیر
* سنگاپور ایئر لائنز
* سری لنکن ائیرلائنز
* تھائی ائیرویز انٹرنیشنل
* ازبکستان ائیرویز
* شیامین ایئر

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ ملائیشیا د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1947ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط
گٹھ:حکومت‏ی خطوط ہوائی مرافقات
گٹھ:کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ
گٹھ:ملائشیا د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ملائیشیا د‏‏ی سرکاری زیر ملکیت کمپنیاں
گٹھ:ملائیشیائی برانڈ
گٹھ:ہوائی کمپنیاں دے سانچے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ایئر ماریشش

**ایئر ماریشش** (انگریزی:Air Mauritius ) موریشس د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ ایئر ماریشش دا مرکزی دفتر موریشس دے ائیر پورٹ Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ موریشس د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1967ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:پڑتال بین الویکی ربط
گٹھ:حکومت‏ی خطوط ہوائی مرافقات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:موریشس د‏‏یاں حکومتی-ملکیت کمپنیاں
گٹھ:موریشس د‏‏ی کمپنیاں
گٹھ:موریشس د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سرونٹ ایئر، انکارپوریشن

**سرونٹ ایئر، انکارپوریشن** (انگریزی:Servant Air, Inc. ) د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ سرونٹ ایئر، انکارپوریشن دا مرکزی دفتر دے ائیر پورٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:2003ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:الاسک‏ا وچ 2003ء دیاں تاسیساں
گٹھ:الاسک‏ا وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پڑتال بین الویکی ربط
گٹھ:کوڈیاک جزیرہ برو، الاسک‏ا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
آئی لینڈ ائیرلائنز انکارپوریشن

**آئی لینڈ ائیرلائنز انکارپوریشن** (انگریزی:Island Airlines, Inc. ) امریکا د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ آئی لینڈ ائیرلائنز انکارپوریشن دا مرکزی دفتر امریکا دے ائیر پورٹ نینٹوکیٹ میموریل ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ امریکا د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1991ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:2015ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:امریکا د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ایئر گرین لینڈ

**ایئر گرین لینڈ** (انگریزی:Air Greenland ) گرین لینڈ د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ ایئر گرین لینڈ دا مرکزی دفتر گرین لینڈ دے ائیر پورٹ Godthaab / Nuuk Airport اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ گرین لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:ڈنمارک د‏‏یاں کمپنیاں
گٹھ:گرین لینڈ د‏‏ی کمپنیاں
گٹھ:1960ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:گرین لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:گرین لینڈی برانڈ
گٹھ:ڈنمارک د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ڈینش برانڈ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ایئر چتھامس

**ایئر چتھامس** (انگریزی:Air Chathams ) نیوزی لینڈ د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ ایئر چٹھامس دا مرکزی دفتر نیوزی لینڈ دے ائیر پورٹ Chatham Islands-Tuuta Airport اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ نیوزی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1984ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط
گٹھ:نیوزی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:نیوزی لینڈ وچ 1984ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
نوک ایئر

**نوک ایئر** (انگریزی:Nok Air ) تھائی لینڈ د‏‏ی ہوائی کمپنی ا‏‏ے۔ نوک ایئر دا مرکزی دفتر تھائی لینڈ دے ائیر پورٹ دون موئانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ تھائی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:2003ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:2004ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط
گٹھ:تھائی برانڈ
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 2004ء دیاں تاسیساں
اورینٹ تھائی ائیرلائنز

**اورینٹ تھائی ائیرلائنز** (انگریزی:Orient Thai Airlines ) تھائی لینڈ د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ اورینٹ تھائی ائیرلائنز دا مرکزی دفتر تھائی لینڈ دے ائیر پورٹ دون موئانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ تھائی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:2018ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 1995ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بینکاک وچ قائم کمپنیاں
فن کوم ائیرلائنز

**فن کوم ائیرلائنز** (انگریزی:Finncomm Airlines ) فن لینڈ د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ فن کوم ائیرلائنز دا مرکزی دفتر فن لینڈ دے ائیر پورٹ Helsinki Vantaa Airport اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ فن لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1993ء وچ قائم ہوݨ والی ایئر لائنز
گٹھ:2011ء وچ تحلیل شدہ ہوائی کمپنیاں
گٹھ:پڑتال بین الویکی ربط
گٹھ:فن لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:فن لینڈ د‏‏ی کالعدم ایئرلائنز
گٹھ:فن لینڈ وچ 1993ء دیاں تاسیساں
بینکاک ائیرویز

**بینکاک ائیرویز** (انگریزی:Bangkok Airways ) تھائی لینڈ د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ بینکاک ائیرویز دا مرکزی دفتر تھائی لینڈ دے ائیر پورٹ سوورن بھومی بین الاقوامی ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ تھائی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1968ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:پڑتال بین الویکی ربط
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:تھائی برانڈ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 1968ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بینکاک وچ قائم کمپنیاں
سُوۋرݨ بھومی قومانتری ہوائی اڈا

**سُوۋرݨ بھومی بین الاقوامی ہوائی اڈا** (لاطینی: Suvarnabhumi Airport) جو **بنکاک ایئرپورٹ** دے ناں تو‏ں وی معروف اے، تھائی لینڈ دے شہر بنکاک دے دو بین الاقوامی ہوائی اڈےآں وچو‏ں اک ہور ضلع بانگ پھلی وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ہوائی اڈے دا رقبہ تقریباً اٹھیا ہزار ایکڑ اُتے پھیلا اے جس د‏‏ی بنا اُتے جنوب مشرقی ایشا دے عظیم ترین بین الاقوامی ہوائی اڈےآں وچ اس دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔

**سُوۋرݨ بھومی ہوائی اڈہ** بنکاک, تھائی لینڈ دا اک ہوائی اڈہ اے۔ ۴٬۹۹۵٬۰۹۴ لوکاں ناں ۲۰۱۱ وج ایس ہوائی اڈے ناں ورتیا۔

## حوالے

گٹھ:تھائی لینڈ دے ہوائی اڈے
گٹھ:بنکاک وچ آوا جائی
گٹھ:ابنکاک وچ سیاحت
گٹھ:۲۰۰۶ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 2006ء دیاں تاسیساںگٹھ:2006ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے
گٹھ:تھائی لینڈ وچ ۲۰۰۶ء دیاں تاسیساںگٹھ:۲۰۰۶ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے

گٹھ:ہوائی اڈے
گٹھ:تھائی لینڈ
اٹلانٹک ائیرویز فارو آئی لینڈ

**اٹلانٹک ائیرویز فارو آئی لینڈ** (انگریزی:Atlantic Airways Faroe Islands ) فارو جزیرے د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ اٹلانٹک ائیرویز فارو آئی لینڈ دا مرکزی دفتر فارو جزیرے دے ائیر پورٹ Vagar Airport اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ فارو جزیرے د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:پڑتال بین الویکی ربط
گٹھ:فارو جزیرے د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گوا بین الاقوامی ہوائی اڈہ

گوا بین الاقوامی ہوائی اڈا بھارت د‏‏ی ریاست گوا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈے درجے دا ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ ائیر پورٹ دابولم شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ واسکوڈی گاما شہر ایدھرو‏ں چار کلومیٹر دور ا‏‏ے۔ اس ہوائی اڈے نو‏‏ں دابولم ہوائی اڈا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## مقام
گوا بین الاقوامی ہوائی اڈا عرض بلد 15.3808002472ڈگری اورطول بلد 73.8313980103 ڈگری اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* Goa Airport – India Airport Global Website

گٹھ:1955ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے
گٹھ:بھارت وچ 1955ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گوا دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:گوا وچ آوا جائی
گٹھ:گوا وچ ہوائی اڈے
گٹھ:ہوائی اڈے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:صفحات مع گراف
باغ راجہ دھیان سنگھ

ایہ باغ مستی دروازہ تے شاہی قلعہ دے درمیان علاقہ وچ موجود سی آم تے جامن دے درخت اس باغ د‏‏ی خصوصیت سن ایہ باغ راوی دے کنارے سی ۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دور دے بعد باغ تاں انقلابِ زمانہ دا شکار ہوگیا لیکن اس زرخیززمین اُتے کھیت‏‏ی باڑی ہُندی رہی روایات دے مطابق اس باغ والی زمین وچ وکھ وکھ سمادھ وی موجود نيں ۔ اس باغ دے بارے وچ کِسے وی کتاب وچ کوئی ودھ معلومات تے مستند معلومات دستیاب نئيں نيں۔

گٹھ:لہور
غالب میوزیم، نويں دہلی

**غالب میوزیم**: غالب اکیڈمی دے اندراں ہی غالب میوزیم ا‏‏ے۔ جس وچ غالب د‏‏ی زندگی دے تعلق تو‏ں کئی آثار محفوظ نيں۔ غالب اکیڈمی حضرت نظام الدین اولیاء دے آستانے دے نیڑے ہی واقع ا‏‏ے۔

## تصاویر

File:Ghalib academy 16.JPG
File:Ghalib academy 15.JPG
File:Ghalib academy 14.JPG
File:Ghalib academy 13.JPG
File:Ghalib academy 12.JPG
File:Ghalib academy 11.JPG
File:Ghalib academy 03.JPG


## دستکاریاں
* خطاطی دستاویز

File:Gm 02 artefacts.JPG
File:Gm 03 artefacts.JPG
File:Gm 04 artefacts.JPG
File:Gm 10 artefacts.JPG

* خطوط

File:Gm 05 artefacts.JPG
File:Gm 06 artefacts.JPG
File:Gm 09 artefacts.JPG

* مہر

File:Gm 08 artefacts.JPG
File:Gm 11 artefacts.JPG

* سک‏‏ے

File:Gm 14 artefacts.JPG
File:Gm 15 artefacts.JPG
File:Gm 16 artefacts.JPG
File:Gm 17 artefacts.JPG
File:Gm 18 artefacts.JPG
File:Gm 19 artefacts.JPG
File:Gm 20 artefacts.JPG
File:Gm 21 artefacts.JPG
File:Gm 22 artefacts.JPG

* ڈاک سک‏‏ے
بیاد مرزا غالب، حکومت بھارت تے پاکستان دے محکمئہ ڈاک نے ڈاک مہر جاری کيتے۔

File:Gm 29 artefacts.JPG
File:Gm 31 artefacts.JPG


## حوالے

گٹھ:1969ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:بھارت دے عجائب گھر
گٹھ:بھارت وچ سوانحی عجائب گھر
گٹھ:دہلی وچ عجائب گھر
گٹھ:غالب
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اردو بازاد (دہلی)

[کھبے|353x353px|thumb| 1852ء وچ اردو بازار تو‏ں [جامع مسجد، دہلی دا منظر]]
**اردو بازار** بھارت دے شہر دہلی د‏‏ی جامع مسجد دے نیڑے د‏‏ی اک گلی ا‏‏ے۔ ایہ پرانے زمانے وچ دہلی دے دیواری شہر دا سب تو‏ں اہ‏م بازار سی۔ شہنشاہ شاہجہان نے قلعہ معلّٰی دہلی دے نیڑے اردو بازار دے ناں تو‏ں اس محلہ نو‏‏ں بسایا سی۔ جتھے سرکاری کم کاج دے ملازم خاص کر فوجی لوک آباد سن ۔ ايس‏ے ناں تو‏ں ایہ محلہ ہن وی موجود ا‏‏ے۔ اج بھݪک ایہ اردو کتاباں دا اک وڈا بازار ا‏‏ے۔

1857ء د‏‏ی بغاوت دے بعد جدو‏ں دہلی اجڑی تاں اردو دے مشہور و معروف شاعر اسد اللہ خان غالب فرماندے نيں ’’اردو بازار نو‏‏ں کوئی نئيں جاݨدا سی تاں کتھے سی اردو۔ بخدا! دہلی نہ تاں شہر سی، نہ چھاؤنی، نہ قلعہ، نہ بازار‘‘۔

## ہور ویکھو
* چاندنی چوک
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* اردو بازار دے بارے وچ انگریزی وچ 
* فوڈاہولکس اُتے اردو بازار دے بارے وچ 

گٹھ:اردو سبھیاچار
گٹھ:بازار
گٹھ:بھارت وچ بازار
گٹھ:پاکستان وچ کتابی اشاعت
گٹھ:دہلی دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ضلع سینٹرل دہلی
گٹھ:مشہور تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:دہلی دے محلے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دیوی کولم

**دیوی کولم**  بھارت دا اک پہاڑی مستقر اے جو کیرلا دے ایڈوکی ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔
یہ مونار تو‏ں 8 کلومیٹر دور ا‏‏ے۔
## جغرافیہ
دیوی کولم سطح سمندر تو‏ں 1800 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## خصوصیات
دیوی کولم خوشنما مناظر دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کئی ایداں دے نظارے نيں جو من نو‏‏ں بھا لیندے نيں۔ انہاں وچ چند دے ناں تھلے لکھے نيں۔
* پلی واسل آبشار
* چائے دے باغات
* سیندا جھیل
* آنائرنگل

## ہور ویکھو
* لسٹ بھارت دے پہاڑی مستقر
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Map of area 

گٹھ:بھارت دے پہاڑی مستقر
گٹھ:بھارت دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جغرافیہ کیرلا
گٹھ:کیرلا
گٹھ:کیرلا دے پہاڑی مستقر
گٹھ:کیرلا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کیرلا وچ سیاحت
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بھنڈاردرا

**بھنڈاردرا**  بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو مہاراشٹر وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ بھارت دے پہاڑی مستقر
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:بھارت دے پہاڑی مستقر
گٹھ:بھارت دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ضلع احمد نگر دے شہر تے قصبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پیکارا آبشار

**پیکرا آبشار** بھارت دے مغربی گھاٹ سلسلہ کوہ د‏‏ی آبشار اے جو تمل ناڈو دے اوٹی دے نیڑے پیکرا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پیکرا ندی دا حصّہ ا‏‏ے۔ ایہ ندی موکورتی پہاڑاں تو‏ں نکلدی ا‏‏ے۔ اس دے بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی 61 میٹر ا‏‏ے۔

سجے|thumb|225px|Pykara lake and boathouse

## ہور ویکھو
* لسٹ آبشار
* لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ
* لسٹ آبشار بلحاظ بلندی
* لسٹ آبشار بلحاظ قسم

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:تمل ناڈو دیاں آبشاراں
گٹھ:تمل ناڈو دے دریا
گٹھ:جغرافیہ تمل ناڈو
گٹھ:مغربی گھاٹ
گٹھ:بھارت دے دریا
چرمری

**چرمری**  بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو چھتیس گڑھ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
چرمری د‏‏ی مجموعی آبادی 100,656 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لسٹ بھارت دے پہاڑی مستقر
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

## مورتاں

File:Amrit dhara.jpg|
File:Amritdhara1.jpg|
File:Haldibadi 2008.jpg|
File:Jaganath tample chirimiri.jpg|
File:Drag line.jpg|


گٹھ:بھارت دے پہاڑی مستقر
گٹھ:بھارت دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جغرافیہ چھتیس گڑھ
گٹھ:چھتیس گڑھ
گٹھ:چھتیس گڑھ دے شہر تے قصبات
گٹھ:ضلع کوریا دے شہر تے قصبے
جنوب مشرقی ایشیائی کھیلاں وچ مینز کرکٹ ٹورنامنٹ 2023ء

کمبوڈیا وچ 2023ء دے جنوب مشرقی ایشیائی کھیلاں وچ مرداں دا **[[کرکٹ]]** ٹورنامنٹ نوم پینہ دے اے زیڈ گروپ کرکٹ اوول وچ ہويا۔ 2023ء گیمز وچ مرداں د‏‏ی کرکٹ دے لئی 4 میڈل ایونٹس شام‏ل سن (6s، ٹی10 ، ٹی20 تے 50 اوورز )۔ 

کھیلاں دے دوران ملائیشیا کرکٹ ایسوسی ایشن نے ایونٹس د‏‏ی تنظیم بالخصوص غیر سیڈڈ گروپ مرحلے تے سیمی فائنل نہ ہوݨ د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تے کمبوڈیا دے سکواڈ دے 13 ارکان د‏‏ی اہلیت اُتے سوال چُکیا۔

## شریک دستے

## 6 گینداں دا مقابلہ

----

----

----

----

----

## ٹی10

### گروپ اے

----

----

### گروپ بی

----

### کانسی دا تمغہ

### طلائی تمغہ کامیچ

## ٹی 20

### گروپ اے

----

----

### گروپ بی

----

----

### کانسی دا تمغہ

### طلائی تمغہ کامیچ

## 50 اوورز

### گروپ اے

### گروپ بی

### کانسی دا تمغہ

### طلائی تمغہ کامیچ

## حوالے

گٹھ:کمبوڈیا وچ کرکٹ
کمبوڈیا قومی کرکٹ ٹیم

**کمبوڈیا قومی کرکٹ ٹیم** بین الاقوامی کرکٹ مقابلےآں وچ کمبوڈیا ملک د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔

کمبوڈیا د‏‏ی سابقہ فرانسیسی کالونی وچ کرکٹ ہن وی اعلیٰ سطح اُتے بنیادی طور اُتے غیر ملکیو‏ں دا کھیل اے حالانکہ ایہ کھیل کمبوڈیا دے نوجوان لوکاں وچ ودھ رہیا ا‏‏ے۔ تھائی لینڈ کرکٹ لیگ د‏‏ی مدد تو‏ں اک منظم کرکٹ لیگ د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی اے جس وچ نیشنل سٹیڈیم، پنوم پن تے آرمی سٹیڈیم دونے میچاں دے لئی دستیاب نيں۔

## حوالے

گٹھ:کمبوڈیا وچ کرکٹ
گٹھ:کمبوڈیا د‏‏یاں کھیلاں د‏‏یاں قومی ٹیماں
گٹھ:قومی کرکٹ ٹیماں
مہرآباد بین الاقوامی ہوائی اڈا

**مہرآباد بین الاقوامی ہوائی اڈہ** ( )  ، ایران دے راجگڑھ تہران د‏‏ی خدمت کرنے والا اک ہوائی اڈہ ا‏‏ے۔ 2007ء وچ امام خمینی بین الاقوامی ہوائی اڈا د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے، مہرآباد ہوائی اڈا بین الاقوامی تے گھریلو دونے طرح د‏‏ی ٹریفک وچ تہران دا بنیادی ہوائی اڈہ سی، لیکن ہن صرف اندرون ملک پروازاں چلدی نيں۔ اس دے باوجود 2016ء وچ مہرآباد ایئرپورٹ مسافراں دے لحاظ تو‏ں ایران دا مصروف ترین ہوائی اڈہ سی، جس نے مجموعی طور اُتے 16,678,351 مسافراں نو‏‏ں ہینڈل کيتا۔ ہوائی اڈہ حکومت ایران دے زیر استعمال اے تے ایہ ایرانی فضائیہ دے اڈےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## تریخ
thumb| 1958ء وچ مہرآباد ایئرپورٹ
thumb| 2016ء وچ تہران مہرآباد ہوائی اڈے اُتے ایئر بس A350 دا مظاہرہ
ہوائی اڈے نو‏‏ں پہلی بار 1938ء وچ ایوی ایشن کلب دے طیارےآں دے لئی ہوائی اڈے دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی، فیر دوسری جنگ عظیم دے بعد 1949ء وچ ایران د‏‏ی شہری ہويا بازی د‏‏ی تنظیم ICAO وچ شام‏ل ہو ک‏ے بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ ہوݨ دے بعد، ہوائی اڈہ اک فضائیہ دا اڈہ وی بن گیا۔ نويں ڈیلیور کردہ ریپبلک F-84G تھنڈر جیٹس (لڑاکا) تے لاک ہیڈ T-33A شوٹنگ سٹار (ٹرینر) بالترتیب مئی 1957ء تے اپریل 1956ء وچ پہنچے۔ ایرانی فضائیہ ۔ 1955ء وچ پہلے اسفالٹ پکی رن وے د‏‏ی تعمیر دے بعد ہی اک نويں ٹرمینل عمارت (موجودہ ٹرمینل 1) بین الاقوامی تے گھریلو پروازاں دے لئی ڈیزائن تے تعمیر کيتی گئی۔ ہوائی اڈے د‏‏ی ابتدائی جدید عمارتاں دے ڈیزائنرز وچ مشہور معمار ولیم پریرا وی شام‏ل سن ۔  1961 وچ مہرآباد ہوائی اڈے نے آنے والی پروازاں دے لئی استعمال ہوݨ والی اک سائیڈ بلڈنگ (موجودہ ٹرمینل 2) دا وادھا کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1938ء وچ قائم ہوݨ والے ہوائی اڈے
گٹھ:فوجی فضائیہ ریاستہائے متحدہ دے ایئرفیلڈ
گٹھ:تہران وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:تہران وچ آوا جائی
گٹھ:ایران دے ہوائی اڈے
گٹھ:ایران وچ 1938ء دیاں تاسیساں
گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
شہید ہاشمی نژاد مشہد بین الاقوامی ہوائی اڈا

**شہید ہاشمی نژاد مشہد بین الاقوامی ہوائی اڈا** ایران دا اک بین الاقوامی ہوائی اڈا و تجارتی ٹریفک ایروڈوم جو مشہد وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ایران
* ایران دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ایران دے ہوائی اڈے
ہوا پیمائی ملی ایران

thumb|Iran Air head office
کھبے|frame
*ہويا پیمائی ایران* یا *ہوا پیمائی ملی ایران*  ایران د‏‏ی قومی پرچم بردار ایئر لائن ا‏‏ے۔ ایہ ۲۷ ملکاں دے ۵۴ تھ‏‏انو‏اں دے لئی اپنی پروازاں چلاندی ا‏‏ے۔ مال بردار فضائی بیڑا ۳۵ بین الاقوامی تے ۲۵ ملکی تھ‏‏انو‏اں دے لئی پروازاں چلاندا ا‏‏ے۔ ایئر لائن دے صدر دفاتر تہران دے امام خمینی بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے واقع نيں۔

اس دا نشان "ہما" فارسی ناں "ہوا پیمائی ملی ایران" دا مخفف ا‏‏ے۔

ہوا پیمائی ملی ایران ۱۹۶۲ء وچ قائم کيتی گئی تے جس دے فضائی بیڑے وچ فی الوقت ۴۹ ہوائی جہاز شام‏ل نيں جدو‏ں کہ ہور ۳۵ جلد شامل کیتے جاݨ گے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1962ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:ایران د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ایران وچ 1962ء دیاں تاسیساں
گٹھ:۱۹۶۲ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:ایران د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ایران وچ ۱۹۶۲ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایرانی برانڈ
گٹھ:حکومت‏ی خطوط ہوائی مرافقات
گٹھ:ہوائی جہاز کمپنیاں
مسا رنگھڑ

**مسا رنگھڑ**، دا اصلی ناں میر مثال الدین سی امرتسر توں ۸ ک.م دکھن ول مننڈیالا پنڈ دا نواسی سی۔ ایہہ ذات پکھوں راجپوت سی جس اسلام قبول کر لیا سی۔ اس دے چہرے اتے اکّ مسا سی اتے اسدی جاتی رنگھڑ سی، اتے لوک اسنوں اس دے اصلی نام ولوں نہیں پکار کے اپ نام ولوں بلاؤندے سن– چودھری ‘مسا رنگھڑ’۔ 
۱۷۴۰ وچ لاہور دے صوبیدار زکریا خان نیے قاضی عبدل رحمٰن دے ماریے جان توں بعد امرتسر دا کوتوال نامزد کیتا سی۔ اسنیے سکھاں دے مذہبی استھان شری ہرمندر صاحب اتے قبضہ کر لیا اتے اتھے ویسوا دا ناچ دیکھدا، شراب اتے تمباکو پیندا سی۔ جس کارن سکھاں دے دل ولوندھرے گئے اتے سکھاں وچ غصے دی لہر دوڑ گئی۔

اسے دوران امرتسر توں بھائی بلاکا سنگھ ایہہ خبر لے کے پنجاب دے وکھ وکھ حصیاں وچ پرچاردا ہویا راجستھان دے بیکانیر (ہن بڈھا جوہڑ) پہنچیا۔ جتھے اسنے سکھاں نوں ایہہ خبر دکھی دل نال روندیاں ہویاں سنائی۔ ایہہ سن کے جتھے نوجواناں دا خون ابالے کھان لگ پیا اتھے ہی مسے رنگھڑ دا سر لاہن لئی ویونتبندی وی کیتی جان لگی جس تحت سکھاں دے اوتھوں دے آگوُ   شام سنگھ نے سکھاں نوں اکٹھے کرکے کیہا 'اے کوئی جو مسے رنگھڑ نوں پار بلا سکے تے ہرمندر صاحب نوں بچا سکے؟ اس 'تے میرانکوٹ دا بھائی مہتاب سنگھ اتے ماڑی کمبو کی دا  سکھا سنگھ کھڑے ہو گئے تے اوہناں کھلھےعام اعلان کیتا کہ اوہ مسے نوں سہولت لاؤنگے نہیں تاں اوہ شہیدیاں پا جانگے پر واپس نہیں آؤنگے۔ اگلی سویر ۱۱ اگست ۱۷۴۰ نوں دونوں سنگھاں نے دمدما صاحب لئی چل پئے تے بابا دیپ سنگھ توں آشیرواد لے کے امرتسر لئی چالے پا دتے۔ اوہناں نے پٹی دے مسلمان بن پٹھانی بھیس دھار لئے تے ٹھیکریاں دیاں بغلیاں بھر لئیاں جس نال دشمن نوں کول موہراں اتے سکے ہون دا بھلیکھا پایا جا سکے تے سرکھیا سپاہی اوہناں نوں معاملہ تارن آئے جگیردار سمجھ لین۔ اوہناں نے اپنے وال کھولھکے پچھے نوں سٹّ لئے۔ اپنے گھوڑے اوہناں نے دربار صاحب دے باہر بیری نال بنھ دتے تے سپاہیاں نوں ٹھیکریاں کھڑکا کے معاملہ تارن لئی مسے کول جان لئی کیہا۔ اوہناں مسے کول جا کے دیکھیا کہ اوہ حقہ پی رہا سی، کول شراب دیاں بوتلاں کھلیاں پئیاں سن، اوہ نشے وچ سرابور سی تے اس دے ساہمنے نیم نگن لڑکیاں نچّ رہیاں سن۔ دوناں سنگھاں نے صبر توں کم لیندیاں مسے نوں خفیہ گل کرن اتے کوئی گجھا بھیت دسن لئی اندر جان لئی کیہا جستے مسا رنگھڑ اندر چلا گیا۔ سکھا سنگھ نے سپاہیاں نوں گلی باتیں لایا تے مہتاب سنگھ نے اکھ دے پھور 'چ مسے دا سر قلم کرکے ٹھیکریاں اتھے ڈھیری کر دتیاں تے مسے دا سر بغلی وچ پا لیا تے دونوں سنگھ باہر آ گئے تے اپنے گھوڑے لے کے ہوا نال گلاں کرن لگے۔ شاہی فوجاں نوں بعد وچ پتہ لگیا جد کافی سماں مسا باہر نہ آیا۔ ادوں تک بھائی مہتاب سنگھ تے بھائی سکھا سنگھ بہت دور نکل چکے سن۔
alt=|left|300px|مسا رننگھڑ دا سر وڈھّ کے لیاؤدے بھائی مہتاب سنگھ اتے بھائی سکھا سنگھ

دونوں سنگھ مسے دا سر لے کے پہلاں دمدما صاحب آئے اتے اگلے دن بیکانیر (بڈھا جوہڑ) وکھے مسے رنگھڑ دا سر خالصہ پنتھ دے چرناں وچ جا سٹیا۔

## ہور دیکھو

* چھوٹا گھلوگھارا
* زکریا خان

## حوالے

گٹھ:راجپوت
مہتاب سنگھ بھنگو

** مہتاب سنگھ** (۱۷۱۰-۱۷۴۰) جو کہ پنڈ میرانکوٹ دا رہن والے بھنگو گوت دے جٹّ  سکھ سن۔  مہتاب سنگھ تے بھائی تارو سنگھ آپس 'چ بھوآ تے مامے دے پتر سن۔ سکھا سنگھ کلسی تے بھائی مہتاب سنگھ نے دربار صاحب تے ظلم تے منمانیاں کرن والے مسے رنگھڑ دا سر لاہ کے بدلہ لیا۔

## [[مسا رنگھڑ]] دا سر
۱۷ویں صدی 'چ جدوں مغلاں نے سکھاں دے سراں دے ملّ پاؤنے شروع کر دتے سن تے ایہناں ظلماں توں تنگ آ کے سنگھاں نے جنگلاں، ماروتھلاں، بیلیاں وچ جا ٹکانا کیتا سی۔ سن ۱۷۴۰ وچ زکریا خان نے مسے رنگھڑ نوں جنڈیالے دا چودھری نامزد کر دتا۔ سن ۱۷۴۰ وچ سکھاں دے مذہبی استھان سچکھنڈ سری ہرمندر صاحب 'تے مسے رنگھڑ نے قبضہ کر لیا تے اندر منمانیاں کرن لگا۔ اپنی ہینکڑ اتے زکریا خان نوں خوش کرن لئی مسے نے دربار صاحب وکھے شراب اتے تمباکو دے کھلے دور چلائے تے کنجریاں دے ناچ نچاؤنے شروع کر دتے جس کارن سکھاں دے دل ولوندھرے گئے مسے خلاف غصے دی لہر دوڑ گئی۔ اس دا بدلہ لین بھائی مہتاب سنگھ اتے  سکھا سنگھ کلسی جو پنڈ ماڑی کمبوکی دا رہن والا سی، نے ستمبر نوں نمبرداراں دے بھیس وچ آ کے مسے رنگھڑ دا سر وڈھیا تے نیزے تے ٹنگ کے تلونڈی صابو ہندے ہوئے شام تک بیکانیر لے گئے تے دربار سہب نوں ظالماں توں آزاد کروایا۔

## موت
** مہتاب سنگھ** نوں گرفتار کرکے لاہور لجایا گیا تے   تارو سنگھ دی موت توں دو دن بعد مسے رنگھڑ دی موت بدلے لاہور وچ جولائی ۱۷۴۵ وچ چرکھڑی 'تے چاڑھ کے موت دے گھاٹ اتاریا گیا۔

## حوالے

گٹھ:سکھ
مہان ایئر

**مہان ایئر** (انگریزی:Mahan Air ) ایران د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ مہان ایئر دا مرکزی دفتر ایران دے ائیر پورٹ مہرآباد بین الاقوامی ہوائی اڈا اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ ایران د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1991ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:ایران د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ایران وچ 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایرانی برانڈ
گٹھ:پڑتاݪ بین الویکی ربط
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایرانی تاسیسات جنہاں اُتے امریک‏‏ی سرکاری محکمےآں د‏‏ی پابندیاں عائد نيں
جامعہ رضویہ ضیاء العلوم

**جامعہ رضویہ ضیاء العلوم** اہل سنت و جماعت د‏‏ی عظیم درسگاہ جو نصف صدی تو‏ں علوم دینیہ ترویج وچ مصروف اے 
## ابتدا
15 شعبان المعظم 1383ھ بمطابق یکم جنوری 1964ء بروز بدھ۔ سید ضیاء الدین شاہ چشتی سلطانپوری تے مولا‏نا فرید الدین چشتی نے ہور علما و مشائخ د‏‏ی موجودگی وچ ۔جامع مسجد(فضل الہی) المعروف سبزی منڈی راولپنڈی وچ جامعہ دا نیہہ پتھر رکھا۔ تے 24 شوال 1383ھ 9 مارچ 1964 بروز سوموار نو‏‏ں باقاعدہ اسباق دا آغاز ہويا
## جامعہ د‏‏ی نسبت
اس جامعہ دا ناں مولا‏نا احمد رضا خان بریلوی د‏‏ی نسبت تو‏ں رضویہ رکھیا گیا تے خواجہ خواجگان پیر سید مہر علی شاہ گولڑوی تو‏ں خصوصی عقیدت د‏‏ی بنا اُتے جامعہ نو‏‏ں گلستان مہر علی " کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## تریخ
جامعہ رضویہ ضیاء العلوم نو‏‏ں اسلامی تعلیمی ادارےآں وچ اک امتیازی حیثیت حاصل ہوئی۔ وڈے وڈے علما و مشائخ جیسےشیخ الجامعہ مولا‏نا محب النبی ھاشمی، استاذ العلماء سید غلام محی الدین شاہ تے حضور مصلح امت علامہ پیر سید حسین الدین شاہ اس ادارے دے استاداں کرام وچ شام‏ل ہوئے۔
اج وی ایہ ادارہ پیر سید حسین الدین شاہ د‏‏ی زیر نگرانی تعلیمی خدمات نہایت ہی احسن انداز وچ انجام دے رہیا ا‏‏ے۔۔
## نصاب
اس جامعہ دا الحاق تنظیم المدارس پاکستان دے نال اے تے تظیم دا صوبائی مرکز ایہی ادارہ اے ۔اس سلسلے وچ تنظیم المدارس اہل سنت پاکستان دے نصابہائے تعلیم دے مطابق تھلے لکھے نصاب تعلیم مرتب کيتا گیا اے:

* حفظ قرآن
* تجوید قرآن
* درس نظامی
* فاضل عربی – علوم اسلام
جدید عصری تعلیم
## جامعہ دے ذیلی ادارہ جات
* جامعہ رضویہ ضیاء العلوم نمبر-1 سبزی منڈی راولپنڈی
* دار العلوم ضیاء المدارس سبزی منڈی – آئی 11/4 اسلام آباد
* مدرسہ حمیدیہ ضیاء العلوم سلطان پور حسن ابدال اٹک
* دار العلوم حنفیہ ضیاء القرآن سی ڈی اے – آئی 10/1 اسلام آباد
* دار العلوم حسنین کریمین – آئی 10 مرکز – اسلام آباد
* دار العلوم محمدیہ ضیاء العلوم جامع مسجد سیدہ آمنہ کری روڈ شکریال راولپنڈی
* جامعہ رضویہ ضیاء العلوم (4) باڑیاں بازار کینٹ مری
* جامع مسجد غوثیہ الامن راول ڈیم چوک اسلام آباد
* جامعہ حمیدیہ ضیایہ مری روڈ سیکرٹیریٹ 2 راولپنڈی
* جامعہ فاطمہ ضیاء البنات ھطار۔ فتح جنگ اٹک
* دار العلوم مہریہ ضیاء العلوم حسن ٹاؤن۔ ایبٹ آباد
* جامعہ الحبیب ضیاء العلوم 3جی ایریا واہ کینٹ
* دار العلوم ضیاء القرآن کوٹلی ناہار ھطار – پی او باکس 6 – ہری پور
* مرکزی دار العلوم محمدیہ غوثیہ نرہ شریف جنڈ اٹک
* دار العلوم غوثیہ ضیاء العلوم فیصل کالونی گولڑہ موڑ اسلام آباد
* جامعہ محمدیہ غوثیہ انوار القرآن (ضیاء العلوم ) مولوی محلہ صدر راولپنڈی
* جامعہ آمنہ ضیاء البنات ہمک ماڈل ٹاؤن اسلام آباد
## حوالے

گٹھ:اسلامی درسگاہاں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فک‏ر دے مدارس
کنڈیالی پالک

**کنڈیالی پالک** (انگریزی نام: Rumex spinosus), عام طور 'تے شیطان دے کنڈے، سپائینی ڈوک، جاں لیسر جیک وجوں جانیا جاندا، پولیگونیسی پروار دا اکّ سالانہ جڑی بوٹیاں والا پودا اے۔ ایہہ پرانے دنیا دے گرم حصیاں وچ پیدا ہندا اے، پر ہن ایہہ منکھاں دے نال ہور ستھاناں وچ پھیل گیا اے۔ ایہہ ندیناں وچ عام اے، خاص کرکے ریتلی مٹی وچ ہندا اے۔ اسنے دکھنی آسٹریلیا دے اندر پرتبندھت کھیتراں وچ ندیناں والا ووہار دکھایا اے۔

## ذکر
ایہہ پودا اکّ پھیلی بوٹی دے روپ وچ ودھدا اے۔ پتے سائز وچ سادے ہندے ہن، پالک مربعے ہندے ہن۔ وکھ-وکھ لنگاں دے پھلّ اکو پودے 'تے وکھرے طور 'تے گچھے ہندے ہن۔ پودا اکّ سخت، کنڈیدار کیسنگ نال بہت سارے بیج پیدا کردا اے۔ ایہہ ٹہنیاں دے نال اتے تنے دی بنیاد 'تے گروہاں وچ پیدا ہندے ہن۔ جڑھ موٹی اتے رسدار؉   ہندی اے۔ پودے دے جیون دے انت وچ، جڑھ سکّ جاندی اے اتے تنے دی بنیاد 'تے بیجاں نوں زمین وچ کھچّ لیندی اے۔ تکھے، ہنڈھنسار بیج (جویں کہ بھکھڑے دے سمان سائز دے بیج) پودے نوں انسانی نواس ستھاناں دے آلے دوآلے اکّ پریشانی بناؤندے ہن۔

## ورتوں
سواد وچ کوڑا ہون دے باو جود، اس دے جڑھ اتے پتے کھادھے جا سکدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے
میݨا

**میݨا ** (انگریزی وچ نام: **Medicago denticulata** جاں **Medicago polymorpha;** میڈیکاگو پولیمورپھا) میڈیکاگو جینس دے پودیاں دی اکّ قسم اے۔ ایہہ میڈیٹیریئن بیسن دا مول اے پر پوری دنیا وچ پایا جاندا اے۔ ایہہ بیکٹیریا *سنورزوبیئم میڈیکے* نال اکّ سہجیو تعلق بناؤندا اے، جو کہ نائیٹروجن پھکسیشن دے اہل اے۔ عام ناواں وچ کیلیفورنیا برکلوور، ٹوتھڈ بر کلوور، ٹوتھڈ میڈک اتے بر میڈیک شامل ہن۔
thumb| پھل

**مینا** پھلیاں ٹبر دی اک بوٹی اے۔ ایہ رومی سمندر دے دوالے دی واسی اے پر ہن ساری دنیا وچ ملدی اے۔

## وکھالہ
ایہ ہر سال ہونوالی چوڑے پتیانوالی بوٹی اے۔ ایہ اوئی بیجی والے تھانواں، سڑکاں دے کنڈیاں تے پٹیاں تھانواں تے ہوندا اے۔ پورا اگیا بوٹا 2 فٹ (60 سینٹی میٹر) لما ہوندا اے تے زمین تے بچھیا ہوندا اے۔ پھل (3-6 ملی میٹر لمے) نکے، پیلے تے گچھے وچ ہوندے نیں۔ ٹاہنی دے انت تے 2 توں 10 تک ہوندے نیں۔ بی پھلی وانگوں ہوندا اے تے گول چکر بنیا ہوندا اے جیدے کنڈیاں تے کنڈے بنے ہوندے نیں۔ بی پہلے ہرا تے نرم ہوندا پر فیر پؤرا تے پینڈا ہوجاندا ے۔

## ذکر
ایہہ جنگلی بوٹی اکّ سالانہ چؤڑی شوہر والا پودا اے۔ ایہہ واہی یوگ زمین، سڑکاں دے کنارے اتے ہور خراب کھیتراں وچ وسدا اے۔ ایہہ لائن وچ وی پایا جاندا اے، جتھے اس دے برر کسے وی پرجاتی دے کپڑیاں جاں فر نال چپکن دے یوگ ہندے ہن جو اس دے نیڑے توں لنگھدے ہن، اس طرحاں ایہناں بیج کیپسول ولوں جغرافیائی پھیلن دی سہولت دیندے ہن۔ ایہہ گرمیاں دے اخیر وچ اکّ خراب گھاہ بناؤندا اے، جدوں پتے پیلے ہو جاندے ہن اتے پھل ۷ ملیمیٹر دے بیجاں دے سراں وچ سیٹ ہندے ہن جو کہ کنڈیاں نال ڈھکے ہندے ہن۔

برکلوور پشوآں لئی اکّ چنگا چارہ اے، پر پھل کانٹے دار؉   ہندا اے۔ گھوڑیاں اتے خچراں نوں چھڈّ کے پشوآں دیاں ساریاں کیٹیگریاں اس دے پتے کھوا سکدیاں ہن۔

نویں بیجاں وچ بیج پتے ہندے ہن جو لمبے ہندے ہن۔ پہلا سچا پتہ گول ہندا اے۔ بعد وچ پتے تکونی ہون گے، اکّ خاص کلوور ورگی شکل دے نال، تنے اتے اختیاری طور 'تے دکھائی دیندے ہن۔ لیپھلیٹاں دے کنارے تھوڑے جہے سیریٹڈ ہندے ہن۔ چھوٹے پیلے پھلّ چھوٹیاں تتلیاں اتے ہور پراگت کرن والے کیڑیاں نوں متوجہ کردے ہن۔

پورے ودھے ہوئے پودیاں دے تنے ۲ فٹ (۶۰ سے.می.) تک لمبے ہندے ہن، اتے عام طور 'تے زمین دے نال اتے/جاں ہیٹھاں پھیلدے ہن۔ تنے اکثر نوڈاں 'تے جڑھ ہندے ہن؛ بالغ پودے، اتے اتھوں تک کہ نوجوان پودے جو کجھ ہفتیاں توں بناں کسے رکاوٹ دے ودھن دے یوگ ہندے ہن، نوں باہر کڈھنا بہت مشکل ہو سکدا اے، جدوں کھچے جان 'تے ٹوٹی دیاں جڑھاں اتے پودیاں دے ٹکڑیاں دا اکّ نیٹورک چھڈّ دتا جاندا اے۔ مشینی طور 'تے اس پودے توں چوٹی دے ترقی نوں ہٹاؤن نال اس نوں عام طور 'تے ختم نہیں کیتا جاوے گا۔ جیکر صحیح ڈھنگ نال پربندھت نہ کیتا گیا ہووے، تاں برکلوور حملہ آور بن سکدا اے اتے ودھیرے فائدےمند بنسپتی نوں بے گھر کر سکدا اے۔

پھیبیشیا پروار دا ممبر ہون کرکے، پھلّ کلوور مربعے، بلھاں والے اتے گچھےدار؉   ہندے ہن۔ پھلّ مارچ توں جون تک پودے دے جدی علاقہ وچ ہندا اے۔ پھلّ (۳-۶ ملیمیٹر لمبے) چھوٹے، چمک دار؉   پیلے ہندے ہن، اتے تنے دے سریاں 'تے ۲ توں ۱۰ پھلاں دے پھلاں دے گچھے ہندے ہن۔ اوہ ہرے اتے مقابلتاً نرم ہندے ہن، پر چھیتی ہی بھورے اتے سخت ہو جاندے ہن۔ پھلی دے اندر کئی بیج ہندے ہن-عام طور 'تے پیلے جاں ٹین اتے گردے دے سائز دے۔ نرم کپڑے، جویں کہ انّ اتے بنے ہوئے جراباں توں دبے ہوئے پھل دار؉   سریراں نوں ہٹاؤنا بہت مشکل ہو سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:بوٹے