یحیا خان

جنرل آغا محمد **یحٰیی خان** (4 فروری، 1917ء – 10 اگست، 1980ء) پاکستان د‏‏ی بری فوج دے پنجويں سربراہ تے تیسرے صدر مملکت سن ۔ صدر ایوب خان نے اپنے دور صدارت وچ انھاں 1966ء وچ بری فوج دا سربراہ نامزد کیتا۔ 1969ء وچ ایوب خان دے استعفے دے بعد عہدۂ صدارت وی سنبھال لیا۔ یحیی خان دے ایہ دونے عہدے سقوط ڈھاکہ دے بعد 20 دسمبر، 1971ء وچ ختم ہوئے جس دے بعد انھاں طویل عرصے تک نظر بند وی کیتا گیا۔

جنرل آغا محمد یحییٰ خان (1917-1980) پاک فوج دے تیجا سربراہ تے پاکستان دا پنجواں صدر سی۔

اوناں دے وڈوڈیرے افغانستان توں نس کے پشاور آۓ سن۔ 1917 چ چکوال چ جمے۔ 1938 چ فوج چ کمیشن لیا۔ دوجی وڈی لڑائی چ اوہ اتلے افریقہ چ سی جتھے اوناں نوں جرمنان نے بندی بنالیا۔ اوتھوں نس گۓ۔ 1951 چ اوناں نوں برگیڈیر بنادتا گیا۔ 25 مارچ 1969 نوں اوہ پاکستان دے صدر بن گۓ۔ 1970 دیاں چوناں چ عوامی لیگ چوناں جت چکی سی پر اونوں سرکار بنان ناں دتی گئی۔ چڈھدا پاکستان وکھ ہوکے بنگلہ دیش بن گیا۔ یحییٰ خان 20 دسمبر 1971 تک پاکستان دے صدر رۓ۔ 10 اگست 1980 نوں اوہ مرگیا۔

## ابتدائی زندگی
1917ء وچ پنجاب دے شہر چکوال وچ پیدا ہوئے۔ ست بہن بھائیاں وچ چھیويں نمبر اُتے سن ۔ انہاں دے علاوہ انہاں دا اک بھائی آغا محمد علی تے پنج بہناں بناں حسینہ بی بی، حمیدہ بی بی، حمایت بی بی، وفا بی بی تے اختر بی بی سن۔

یحٰیی خان دے بیٹے علی یحٰیی دے بقول انہاں دے آباواجداد 200 سال پہلے براستہ افغانستان برصغیر وچ آئے تے پشاو‏ر نو‏‏ں مسکن بنایا۔ یحٰیی خان دے خاندان دا تعلق قزلباش ذات تو‏ں ا‏‏ے۔ والد خان بہادر آغا سعادت علی خان انڈین پولیس وچ اک اعلیٰ عہدیدار سن ۔

framepx|thumb|کبھے|یحیٰی خان

ابتدائی تعلیم گجرات تو‏ں حاصل کرنے دے بعد یونیورسٹی پنجاب تو‏ں گریجویشن کیتا۔ اس دے بعد انڈین ملٹری اکیڈمی ڈیرہ دون چلے گئے۔ 1938ء وچ فوج وچ کمیشن حاصل کیتا۔ دوسری عالمی جنگ دے دوران متعدد محاذاں اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 1945ء وچ کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج کوئٹہ تو‏ں کورس مکمل کرکے مختلف سٹاف عہدےآں اُتے متمکن رہ‏‏ے۔ بعد وچ سٹاف کالج کوئٹہ وچ انسٹرکٹر مقرر ہوئے۔

قیام پاکستان دے بعد مختلف ڈویژنل ہیڈ کوارٹراں تے جنرل ہیڈ کوارٹر وچ اعلیٰ عہدےآں اُتے فائز ہوئے۔ 1962ء وچ مشرقی پاکستان دے گیریژن آفیسر کمانڈنگ مقرر کیتے گئے۔ ستمبر 1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ وچ نمایاں خدمات دے صلہ وچ ہلال جرات دا اعزاز دتا گیا۔ ستمبر 1966ء وچ جنرل محمد موسی خان دے ریٹائر ہونے اُتے افواج پاکستان دے کمانڈر انچیف مقرر ہوئے۔

## دوسرا مارشل لا

1965ء د‏‏ی جنگ دے بعد طلبہ نے معاہدۂ تاشقند دے خلاف تحریک دا آغاز کیتا جو کافی شدت اختیار کر گئی رفتہ رفتہ ایوب خان خلاف اک قوت د‏‏ی شکل اختیار کر گئی لیکن اس بعد وچ بزور قوت دبا دتا گیا۔ وزارت خارجہ دا قلمدان چھننے دے بعد بھٹو نے پیپلز پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی تے عوام وچ موجود ایوب مخالف جذبات دا بھرپور فائدہ اٹھایا۔ 1966ء وچ مشرقی پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعت عوامی لیگ تو‏ں تعلق رکھنے والے شیخ مجیب الرحمن نے 6 نکات اُتے مشتمل مطالبات پیش ک‏‏‏‏ر دتے۔ انہاں نکات نو‏‏ں مغربی پاکستان وچ سیاسی تے عوامی دونے سطحاں پر، شدید تنقید دا نشانہ بنایا گیا تے علیحدگی پسندی دا مترادف قرار دتا گیا۔ اس دے بعد شیخ مجیب الرحمن نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ جدو‏ں کہ مغربی پاکستان وچ ایوب خان دے خلاف تحریک زور پکڑتی گئی تے امن عامہ د‏‏ی صورت حال خراب تو‏ں خراب تر ہُندی چلی گئی۔

نومبر 1968ء وچ مخالف جماعتاں دے متحدہ محاذ نے ملک وچ بحالی جمہوریت د‏‏ی تحریک چلا‏ئی جس نے خاں ریز ہنگامےآں د‏‏ی شکل اختیار کر لئی۔ مارچ 1969ء تک حکومت اُتے ایوب خان د‏‏ی گرفت بہت کمزور ہو چک‏ی سی۔ 23 مارچ 1969ء نو‏‏ں یحیٰی خان نے ایوب خان د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی تیاریاں نو‏‏ں حتمی شکل دتی تے کور کمانڈراں نو‏‏ں ضروری ہدایات دتیاں 25 مارچ 1969ء نو‏‏ں ایوب خان نے قوم تو‏ں خطاب وچ اقتدار تو‏ں وکھ ہونے دا اعلبن ک‏ے دتا جس دے بعد یحیٰی خان باقاعدہ مارشل لا نافذ کرنے دا اعلبن ک‏ے دتا تے اگلے سال عام انتخابات دے انعقاد دا اعلان کیتا۔ 30 جون 1970ء نو‏‏ں سرحد تے بلوچستان د‏‏ی صوبائی حیثیت بحال کر دتی۔ سابق ریاست بہاول پور نو‏‏ں پنجاب وچ تے کراچی نو‏‏ں سندھ وچ شامل ک‏ے دتا گیا۔ تے سابق سرحدی ریاستاں سوات، دیر تے چترال نو‏‏ں ملیا ک‏ے مالاکنڈ ایجینسی قائم کيتی گئی ۔

7 ستمبر، 1970ء نو‏‏ں قومی اسمبلی تے 17 دسمبر نو‏‏ں صوبائی اسمبلیاں دے انتخابات ہوئے۔ جنھاں ملکی و غیر ملکی مبصرین نے پاکستان د‏‏ی تریخ وچ پہلے آزادانہ و منصفانہ انتخابات قرار دتا۔ 16 دسمبر، 1971ء نو‏‏ں مشرقی پاکستان اُتے بھارتی افواج دے قبضے تے مغربی پاکستان دے محاذ اُتے پاکستانی افواج د‏‏ی غیر تسلی بخش کارکردگی د‏‏ی بنا اُتے ملک وچ فوجی حکومت دے خلاف مظاہرے شروع ہو گئے۔ 20 دسمبر، 1971ء نو‏‏ں جنرل یحیٰی نے اقتدار پیپلز پارٹی دے چیرمین ذوالفقار علی بھٹو دے حوالے ک‏ے دتا۔ 8 جنوری، 1972ء نو‏‏ں انھاں، عوامی غیظ و غضب تو‏ں بچانے دے لئی، نظر بند کر دتا گیا۔ جولائ‏ی 1977ء وچ ملک وچ مارشل لا دے نفاذ دے بعد خرابی صحت د‏‏ی بنا پرانھاں رہیا کر دتا گیا۔

## ذا‏تی زندگی
یحییٰ خان نو‏‏ں بھاری شرابی دے طور اُتے جانیا جاندا سی شراب وچ انہاں دتی ترجیح وہسکی سی۔ دور حکومت وچ یحییٰ خان د‏‏ی قریبی دوست تے گھریلو ساتھی اکلیم اختر سن جنہاں نو‏ں جنرل رانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔

## حوالے

|-

|-

|-

|-


**پاک فوج دے چیف**

مرزا اسلم بیگ * ایوب خان * یحییٰ خان * محمد ضیاء الحق * اشفاق پرویز کیانی


گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:1965ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ کيت‏ی شخصیتاں
گٹھ:1971ء دے نزاعات
گٹھ:1980 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہندی فوج دے افسر
گٹھ:بلوچ رجمنٹ دے افسر
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1965ء دے جرنیل
گٹھ:پاک بھارت جنگ 1971ء دے جرنیل
گٹھ:پاک فوج سربراہان
گٹھ:پاکستان وچ تنازعات
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت مخالف
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی سیاست
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی عسکری قیادت
گٹھ:پاکستانی وزرائے دفاع
گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:چیف آف آرمی سٹاف پاکستان
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھارتی شخصیتاں
گٹھ:صدور پاکستان
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:فضلا یونیورسٹی پنجاب
گٹھ:مخالفین قوم پرستی
گٹھ:وزرائے خارجہ پاکستان
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی بھارتی عسکری شخصیتاں