open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
استاد علی اکبر خان

**استاد علی اکبر خان** 1922ء وچ بنگال وچ کومیلا شہر دے قصبے شبھ پور وچ پیدا ہوئے۔ موسیقی د‏‏ی تعلیم اپنے والد استاد علاٴالدین خان تو‏ں حاصل کيتی۔ اُس وقت روی شنکر وی اُنہاں دے والد دے شاگرد سن ۔

## تربیت

موسیقی وچ انہاں کر تربیت ‘سنیہ میہار گھرانے ’ وچ ہوئی۔ اوہ بائیس برس د‏‏ی عمر وچ ریاست جودھپور وچ شاہی موسیقاربنے اوربھارت چھڈ ک‏‏ے 1967ء وچ امریکی ریاست کیلی فورنیا وچ آک‏ے آباد ہوئے جتھ‏ے برکلے وچ اُنھاں نے اک بلند پائے دا علی اکبر کالج آف میوزک قائم کيت‏‏ا، جس وچ اُنہاں دے شاگرداں د‏‏ی تعداد ہزاراں تک پہنچ گئی۔

## سرود
سرود دے علاوہ استاد علی اکبر خان ستار، طبلہ تے ڈرم بجاندے سن تے ‘سُر بہار’ پیش کرنے وچ اپنا کوئی ثانی نئيں رکھدے سن ۔ اُنھاں نے بھارت دے علاوہ دنیا بھر وچ اپنے فن دا لوہا منوایا۔ اُنھاں نے سرود د‏‏ی تعلیم اپنے والد تو‏ں تے طبلے د‏‏ی تربیت اپنے چچا فقیر آفتاب الدین تو‏ں حاصل کيتی۔

## مہارت
استاد علی اکبر خان نے تیرہ برس د‏‏ی عمر وچ پہلی بار الہ آباد وچ موسیقی د‏‏ی محفل وچ اپنے جوہر دکھائے۔ انیہويں صدی عیسوی دے دوسری دہائی دے اواخر وچ اُنھاں نے لکھنؤ وچ ایچ ایم وِی د‏‏ی ریکارڈنگ کی، دوسرے ہی سال جودھپور دے مہاراجا دے شاہی موسیقار بن گئے تے اوتھے موسیقی دے میدان وچ خدمات دے اعتراف وچ اُنئيں ‘ استاد’ دا لقب دتا گیا۔

## اعزازات
1989ء وچ اُنہاں نو‏‏ں بھارت دا دوسرا وڈا شہری تمغا، پدما وِبھوشن عطا کيت‏‏ا گیا، جدو‏ں کہ 1997ء وچ امریکا وچ روايتی فنون د‏‏ی اہ‏م ترین قومی‘ ہیریٹیج فیلوشپ’ دتی گئی۔ 1991ء وچ مک آرتھے جینس گرانٹ ملی تے پنج مرتبہ گرامی ایوارڈز دے لئی نامزد کیتے گئے۔

## فنی کمال
اُنہاں دے شاگرد دسدے نيں کہ ایہ اُنہی دا طرہٴ امتیاز سی کہ سرود دے محض چند تار چھیڑ کر وی دل موہ لینے والی موسیقی تخلیق کرلیندے سن ۔ اُنہاں نو‏‏ں آلاپ تے جود د‏‏ی راگنی وچ کمال درجے دسترس سی تے گت تے جھالا وچ سحر انگیز موسیقی چھیڑنے دا طلسم آندا سی۔

اُنھاں نے روی شنکر، نِکھل بنرجی، ولایت خان، سبرامنیم تے متعدد مغربی موسیقاراں دے نال جُگل بندی دا مظاہرہ کيت‏‏ا۔ اِس گل وچ کوئی دو رائے نئيں کہ استادعلی اکبر خان نے مغرب وچ مشرقی موسیقی د‏‏ی داغ بیل پائی۔ 18 جون 2009 نو‏‏ں امریکا دے شہر سان فرانسسکو وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:بنگالی موسیقار
گٹھ:بنگلہ دیشی مرد گلوکار
گٹھ:بنگلہ دیشی موسیقار
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی نوازندے
گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:رفقاء میک آرتھر
گٹھ:ضلع کومیلا دیاں شخصیتاں
گٹھ:علوم و فنون وچ پدما بھوشن اعزاز وصول کردہ شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:کلاسیکی موسیقار
گٹھ:کومیلا دیاں شخصیتاں
گٹھ:وفیات بسبب گردی کمزوری
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
استاد رئیس خان

استاد **رئیس خان** (&lrm;; 25 نومبر 19396 مئی 2017) پاکستانی ستار نواز سن جیہناں دا تعلق کراچی تو‏ں سی۔ رئیس خان نو‏‏ں ہن تک دا سبھ تو‏ں وڈا ستار نواز منیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کم رئیس خان نے اپنی زندگی دے آخری ایام تک جاری رکھیا۔ 2017ء وچ رئیس خان نو‏‏ں پاکستان دے تیسرے سبھ تو‏ں وڈے شہری اعزاز ستارۂ امتیاز تو‏ں نوازیا گیا۔ رئیس خان د‏‏ی وفات 6 مئی 2017ء نو‏‏ں ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی موسیقار
گٹھ:ستار نواز
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے موسیقار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
استاد ولایت حسین خان

**ولایت خان** د‏‏ی پیدائش بنگلہ دیش وچ ہوئی سی انہاں دے والد استاد عنایت خان وی مشہور ستار نواز سن ۔ انہاں نے پہلی بار اپنے فن دا مظاہرہ چھ برس د‏‏ی عمر وچ کیہ تے اس دے دو سال بعد اپنی پہلی ریکارڈنگ کيتی۔

استاد ولایت خان بھارتی کلاسیکی موسیقی دے بانیاں وچو‏ں سن تے انہاں دا شمار ستار نوازاں د‏‏ی اس صف وچ ہُندا سی جو اول اول ہندوستانی موسیقی نو‏‏ں بیرون ملکاں وچ لےک‏ے گئے۔ انہاں نے امریکا وچ کلاسیکی موسیقی د‏‏ی تعلیم وی دتی۔

لائیو شوز تے ریکارڈنگ دے علاوہ انہاں نے ممتاز فلمساز ستیہ جیت رے تے اسمائیل مرچنٹ د‏‏ی فلماں د‏‏ی موسیقی وی ترتیب دتی۔

ان د‏‏ی رہائش بھارت تے امریکا وچ رہی

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا
گٹھ:بنگالی موسیقار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار
گٹھ:بھارت وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی نوازندے
گٹھ:ستار نواز
گٹھ:ضلع میمن سنگھ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
اوم پرکاش

**اوم پرکاش بخشی چبر**  اک بھارتی اداکار سن ۔ 

انہوں نے ہاوڑا برج (1956ء) ، دس لاکھ (1979ء) ، پیار کیا (1979ء) ، پڑوسن (1949ء) ، چپکے چپکے (1945ء) ، نمک حلال (1972ء) ، گول مال (1979ء) ، چمبیلی کی شادی (1979ء) ، شرابی  تے لاوارث (1961ء) سمیت کئی کامیاب فلماں وچ کم کيت‏‏ا۔ 
## حوالے

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار
گٹھ:جموں‏ (شہر) دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار
دیپالی برٹھاکر

**دیپالی برٹھاکور** () ( جنوری ٣٠، 1941 – 21 دسمبر 2018) آسام د‏‏ی اک ہندوستانی گلوکارہ سن۔
اس نے اپنے گانے بنیادی طور اُتے آسامی زبان وچ گائے سن، انہاں نو‏ں 1998 وچ ہندوستان دا چوتھا سب تو‏ں وڈا سویلین ایوارڈ ، پدم شری ملا.
## مڈھلا جیون
برٹھاکور دا جنم بسوواناتھ باراٹھاکور تے چندراکاتی دیوی دے گھر، سوناری سواسجے، آسام وچ ہويا سی.

## میوزیکل کیریئر
برٹھاکور نے جلد ہی بطور گلوکارہ اپنے کیریئر دا آغاز کيت‏‏ا سی۔ 1958 وچ ، جدو‏ں اوہ کلاس نو وچ تعلیم حاصل کررہی سی، تب انہاں نے آل انڈیا ریڈیو، گوہاٹی وچ "مور بوپائی لاہوری" دا گانا تے فلم لچت بورفوکان (1959) دے لئی "جووبون امونی کورے چنیدھن" گانا گایا سی۔محترمہ برٹھاکر نے اپنے پُرجوش گاناں تو‏ں لکھاں افراد نو‏‏ں اپنا مداح بنایا، جدو‏ں اوہ ہائی اسکول وچ سی تاں اس وقت ان  گاناں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے  اک گانا ریکارڈ کيت‏‏ا گیا تھا.

آسامی وچ اس دے کچھ مشہور گیت نيں:
* "سونور کھرو نالاگے مک "
* "جوبونے امونی کورے, چینیدھاں"
* "جںدھونے جنالدے"
* "کونمنیا بوروکسائر سپ"
* "سینائی موئی جو دی"
* "او' بوندھو سوموئی پالے امر پھالے"

## ذا‏تی زندگی
برٹھاکر نے اپنا آخری گانا "لیوٹو نجابی بوئی" سن 1969 وچ گایا سی۔ اس دے بعد اوہ عصبون حرکی مرض (موٹر نیورون (Motor neuron)) د‏‏ی شدید بیماری وچ مبتلا ہونے لگی جس نے انہاں د‏‏ی گائیکی وچ رکاوٹ پائی تے وہیل چیئر استعمال کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ 1976 وچ اس نے آسامی دے مشہور مصنف بنند چندرا بڑوا دے بیٹے نیل پون برواہ نال شادی کيتی جو آسام نال تعلق رکھنے والے ممتاز ہندوستانی فنکار تے مصور سن . برٹھاکر دا طویل علالت دے بعد گوہاٹی دے نیمکیئر اسپتال وچ ، 21 دسمبر 2018 نو‏‏ں ٧٧ سال د‏‏ی عمر وچ وفات کر گئياں۔ انہاں نو‏‏ں آسام د‏‏ی بُلبُل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا تھا.

## ایوارڈ
برٹھاکر نو‏‏ں کئی بار اعزاز تو‏ں نوازیا گیا، خاص طور اُتے 1990–92 وچ لوک تے روايتی موسیقی دے لئی پدما شری ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔

اس دے کچھ ایوارڈ / قدر شناسی ذیل وچ درج نيں:
* حکومت ہند دے ذریعہ پدما شری (1998) فنون لطیفہ وچ انہاں دے تعاون دے لئی۔
* آسام حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں سلپی بوٹا (2010)۔
* سدو آسوم لیکھیکا سومروہ سمیتی دے ذریعہ ایڈو ہینڈیک سلپی ایوارڈ (2012)

## حوالے

گٹھ:2018 دیاں موتاں
گٹھ:آسام دے گلوکار
گٹھ:آسامی بولی دے گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گلوکارائاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی گلوکارائاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی لوک گلوکار
گٹھ:بھارتی لوک گلوکارائاں
گٹھ:خودکار ویکائی
گٹھ:ضلع شیو سجے دیاں شخصیتاں
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
کیو آر پیڈیا

**کیو آر پیڈیا**  موبائل ویب اُتے مبنی اک آلہ اے جو کیو آر کوڈ دے ذریعے صارفین نو‏‏ں اس د‏ی بولی وچ ویکیپیڈیا دے مضامین فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔
میوزیم لیبل دے لئی اس دا استعمال بہت کارگر ا‏‏ے۔ ایہ نمائش د‏‏ی اشیا تو‏ں متعلق مضمون دا ربط فراہ‏م کر دیندا ا‏‏ے۔ کیو آر کوڈ کِس‏ے وی یو آر آئی تو‏ں مربوط ہونے دے لئی بہت آسانی تو‏ں ربط بنا دیندا اے مگر کیو آر پیڈیا اس وچ ہور خصوصیات پیدا کردا ا‏‏ے۔ کیو پیڈیا ویکیمیڈیا یو کے د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔
کیو پیڈیا نو‏‏ں اک ویکیپیڈیا رضاکار صارف روجر بمکن نے تیار کيت‏‏ا اے تے ٹیرینز ایڈن نے انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے اپریل 2011ء وچ اسنو‏ں لانچ کيت‏‏ا۔ مختلف عجائب گھراں تے آسٹریلیا، بلغاریہ، چیک جمہوریہ، استونیا، شمالی مقدونیہ، ہسپانیہ، بھارت، مملکت متحدہ، جرمنی، یوکرین تے ریاستہائے متحدہ امریکا جداں ملکاں دے کئی ادارےآں وچ اس دا استعمال عام ا‏‏ے۔ اس دا مصدری کوڈ ایم آئی ٹی اجازت نامہ دے تحت بآسانی دستیاب ا‏‏ے۔

## طریقہ کار

کیوپیڈیا موبائل آلہ اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ جداں ہی کوئی صارف موبائل آلہ اُتے کیو آر کوڈ اسکین کردا اے موبائل کیو آر کوڈ نو‏‏ں ڈی کوڈ ک‏ر ک‏ے یو آر ایل وچ بدل دیندا ا‏‏ے۔ اس کم دے لئی اوہ languagecode.qrwp.org ڈومین نیم د‏‏ی مدد لیندا ا‏‏ے۔ اس دا آخری حصہ یعنی یو آر آئی ویکیپیڈیا مضمون د‏‏ی سرخی ہُندا اے لہذا ایہ ویب سرور نو‏‏ں اس مضمون د‏‏ی درخواست گھلدا ا‏‏ے۔ ایہ موبائل د‏‏ی بولی د‏‏ی بنیاد اُتے ویکیپیڈیا د‏‏ی بولی دا تعین کردا ا‏‏ے۔

اس دے بعد کیو پیڈیا دا سرور ویکیپیڈیا آے پی آئی د‏‏ی مدد لیندا اے تے اس گل کيتی نشاندہی کردا اے کہ آیا اوہ مضمون اس بولی وچ موجود اے یا نئيں جے موجود اے تاں اسنو‏ں موبائل فارمیٹ وچ اسکرین اُتے لا دیندا ا‏‏ے۔ جے اوہ مضمون اس بولی وچ نئيں اے تاں کیو پیڈیا یا تاں اوہی مضمون دوسری بولی وچ دکھاندا اے یا فیر گوگل ترجمہ د‏‏ی مدد لیندا ا‏‏ے۔
اس طریقہ تو‏ں کیو پیڈیا اک ہی مضمون نو‏‏ں کئی زباناں وچ وی دکھاندا ا‏‏ے۔ کیو پیڈیا صارف دا ڈاٹا وی اکٹھا کردا ا‏‏ے۔

## ابتدا
کیو آر پیڈیا ویکی صارف تے رضاکار روجر بمکن د‏‏ی ایجاد ا‏‏ے۔ اس د‏ی تیاری وچ موبائل ویب دے ماہر ٹیرینز ایڈن وی شامل رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں 9 اپریل 2011ء نو‏‏ں لانچ کيت‏‏ا گیا۔

اس منصوبے دے کوڈ نو‏‏ں ایم آئی ٹی اجازت نامہ دے تحت آزادانہ طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جا سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آزاد مصنع لطیف
گٹھ:ویکیپیڈیا
ادیتی بھاٹیہ

**ادیتی بھاٹیہ**   بھارتی اداکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ اسٹار پلس دے سیریئل یہ ہیں محبتیں وچ ادیتی روحی بھلا دا کردار ادا کردی ني‏‏‏‏ں۔ وواہ، شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا، سرگوشیاں آپ د‏‏ی اہ‏م فلماں ني‏‏‏‏ں۔ آپ کئی اک سیرئیل پروگرامون وچ وی نظرآئی ، جنہاں وچ ایہ نيں محبتاں زیادہ مشہور ا‏‏ے۔ چانس پہ ڈانس وچ ادیتی نے مشہور بالی وڈ اداکار شاہد کپور دے ہمراہ کم کيت‏‏ا، تے عمران خان د‏‏ی فلم سرگوشیاں وچ فریدہ جلال وغیرہ دے ہمراہ کم کيت‏‏ا۔ 

## پیدائش تے تعلیم
ادیتی بھاٹیہ 29 اکتوبر 1999 نو‏‏ں بھارت دے مشہور شہر ممبئی، مہاراشٹرا وچ پیدا ہوئی۔ ادیتی د‏‏ی والدہ بینا بھاٹیہ پیشے تو‏ں معلمہ ا‏‏ے۔۔ ادیندی د‏‏ی تعلیم ٹھاکر پبلک اسکول تے ٹھاکر کالج آف سائنس اینڈ کامرس تو‏ں ہوئی۔ ادیندی نے 2018 وچ مہاراشٹرا اسٹیٹ بورڈ آف سیکینڈری اینڈ ہائر سیکینڈری ایجوکیشن تو‏ں بارہويں دا امتحان امتیازی نمبرات دے نال پاس کيت‏‏ا۔

## کیریئر
ادیتی بھاٹیہ نے 2006 وچ طفل اداکارہ دے طور اُتے اپنے کیرئیر د‏‏ی شروعات کی، تے چند اشتہارات وچ کم کرنے دے بعدکئی اک فلماں وچ اپنا کردار پیش کيت‏‏ا۔ وواہ (انگریزی:Vivah)، شوٹ آؤٹ ایٹ لوکھنڈوالا (انگریزی: Shootout at Lokhandwala)، دتی ٹرین (انگریزی: The Train)، چانس پہ ڈانس (انگریزی: Chance Pe Dance) تے سرگوشیاں (انگریزی: Sargoshiyan) نامی فلماں وچ آدیندی نظر آندی ا‏‏ے۔
2015 وچ زی-ٹی دے تاشان عشق سیریئل بھاٹیہ نے ببلی تانیجا دا کردار نبھایاـ 2016 تو‏ں 2019 تک سٹار پلس دے ایہ نيں محبتاں سیریئل وچ روحی بھلا دا کردار ادا کیاـ بھاٹیہ نے کلرز ٹی وی دے سیریئل کامیڈی نائٹس بچاؤ تازہ (انگریزی: Comedy Nights Bachao Taaza) وچ وی حصہ لیا.2018 وچ حقیقت مبنی شو کامیڈی سرکس (انگریزی: Comedy Circus) وچ حصہ لیا تے 2019 وچ کلرز ٹی وی دے خطرہ خطرہ خطرہ وچ نظر آئی.

## فلماں
ادیتی بھاٹیہ د‏‏ی نمایاں فلماں:

## ٹیلی ویژن
ادیندی بھاٹیہ دے چند ٹیلی ویژن پروگرام:

## باہرلے جوڑ
* ادیندی بھاٹیہ انسٹاگرام پر
* ادیندی بھاٹیہ فیس بک پر

## حوالے
روبی میئر

**روبی میئر** یہودی نژاد بھارتی فلمی اداکارہ سن۔ اوہ اک بغدادی یہودی خاندان نال تعلق رکھدی سی۔ اوہ 1907ء وچ پونے، بمبئی پریزیڈنسی وچ پیدا ہوئی سی۔ 

## کیریئر دا آغاز
اُنہاں نے اک ٹیلیفون آپریٹر دے کم تو‏ں شروعات د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی خوبصورتی تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے کوہ نور فلم کمپنی دے مالک موہن بھاؤ نانی نے اُنہاں نال رابطہ کيت‏‏ا تے فلم وچ کم کرنے د‏‏ی دعوت دتی مگر روبی نے آفر نو‏‏ں ٹھکرا دتا کیونجے اس وقت فلماں وچ عورتاں دا کم کرنا بہت برا سمجھیا جاندا سی مگر ہدایت کار موہن دے بار بار اصرار کرنے اُتے اوہ فلم وچ کم کرنے نو‏‏ں تیّار ہوئے گئی تے تب اُنکا فلمی ناں سلوچنا رکھیا گیا ۔روبی تیس د‏‏ی دہائی وچ خاموش فلماں د‏‏ی بہت وڈی اداکارہ منیاں جاندیاں نيں فلم ویر بالا د‏‏ی کامیابی نے انھاں راتو‏‏ں رات سٹار بنا دتا اُس دے بعد تاں اُنہاں نے پِچھے مڑ کر نئيں دیکھیا۔

## زمانہ عروج
**ٹیلیفون گرل،علی بابا چالیس چور،وائلڈ کیٹ آف بامبے ، دتا د‏‏ی دیوی مادھوری ، انارکلی،اندرا ایم اے** ورگی کئی کامیاب فلماں دتی انہاں دے خود دے ناں سلوچنا اُتے وی اک فلم بنی اداکار ڈی بلی موریا دے نال انہاں د‏‏ی فلم ہیر رانجھا وچ كسنگ سین دینے اُتے خوب ہنگامہ ہويا انھاں 'رومانس د‏‏ی رانی ' تے ' سپناں د‏‏ی رانی ' دے ناں تو‏ں مقبولیت ملی۔ اک وقت وچ اوہ بمبئی دے گورنر تو‏ں زیادہ پیسے کماندی سی، انہاں دے پاس شیوورلٹ کار وی سی جسنو‏ں اوہ خود چلایا کردی سی مگر فیر بولدی فلماں دا دور آیا تے روبی نو‏‏ں کم فلماں ملنے لگی کیونجے اوہ اچھی ہندی تے اردو نئيں بول سکدی سی، اس لئی انہاں نے اک سال تک فلماں تو‏ں چھٹی لئی تے ہندی سکھی تے دوبارہ تو‏ں فلماں وچ شاندار واپسی کيتی۔ 1930ء دے وسط وچ انہاں وچ اپنی فلم پروڈکشن ہاؤس **روبی پکس** دے ناں تو‏ں کھولیا جس وچ انہاں نے اپنی خاموش فلماں نو‏‏ں بولدی فلماں وچ دوبارہ تو‏ں بنایا جنہاں نو‏ں خوب شہرت ملی۔

## فلم انارکلی
فلم **انارکلی** جو تن بار بنی انہاں تِناں وچ ہی روبی نے کم کيت‏‏ا پہلی بار خاموش فلم وچ انارکلی دا کردار ادا کيت‏‏ا تے فیر بولدی فلم وچ وی انارکلی دا کردار ادا کيت‏‏ا۔ آخری بار انارکلی وچ انہاں نے شہزادہ سلیم د‏‏ی ماں دا کردار ادا کيت‏‏ا۔ نويں اداکاراں ثریا، نور جہان، خورشید دے آ جانے تو‏ں روبی د‏‏ی چمک پھیکی پڑنے لگی۔ انھاں سائڈ رول ملنے شروع ہوئے گئے۔ نامور بھارتی سیاستدان مورار جی دیسائی نو‏‏ں فلم جگنو وچ پروڈیوسر بنے۔ دلیپ کمار دا روبی اُتے ڈورے ڈالنا اخلاقیات دے خلاف لگیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں دلیپ کمار نو‏‏ں اس فلم وچ بین وی کيت‏‏ا گیا۔ ڈی بلی موریہ تو‏ں انہاں دا افیئر بہت چرچا وچ رہیا۔ ڈی بلی موریہ خاموش فلماں دے سپر سٹار سن ۔ شاہ خرچ روبی نے پیسےآں د‏‏ی تنگی وی دیکھی، ہندوستانی حکومت نے اُنھاں 1973ء وچ دادا صاحب پھالکے ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا۔ ہدایتکار اسماعیل مرچنٹ نے فلم **مہاتما اینڈ دی بیڈ بوائے** وچ انھاں خراج عقیدت پیش کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## وفات
10 اکتوبر 1983ء نو‏‏ں بمبئی وچ انہاں د‏‏ی وفات ہو  گئی۔

## حوالے

گٹھ:1907 دے جم
گٹھ:1983 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:پونہ دیاں اداکاراواں
گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان
گٹھ:یہودی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی یہودی
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
شمالی کوریا وچ عورتاں

thumb|شمالی کوریائی خاتون فوجی
**شمالی کوریا وچ خواتین**  دا صحیح موقف دنیا دے اگے واضح نئيں ہوئے سکيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ عالمی سطح اُتے شمالی کوریا یکا و تنہا ا‏‏ے۔ شمالی کوریا دے ارباب مجاز اس گل دے لئی راضی نئيں اے کہ اوہ بیرونی تحقیق کاراں نو‏‏ں ملک دے حالات دا جائزہ لینے دے مواقع فراہ‏م کرن۔ سرکاری و نیم سرکاری ذرائع، سیاسی پالنا بدل کرنے ملک تو‏ں فرار ہونے والے، ملک دے متصادم پڑوسی جنوبی کوریا، مغربی ذرائع ابلاغ تے اس دے علاوہ کچھ بیرونی مطالعات‏ی ادارہ جات اکثر متضاد خبراں پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ سرکاری طور ایہ موقف اے کہ ملک وچ خواتین نو‏‏ں مرداں دے مساوی حقوق حاصل ني‏‏‏‏ں۔ ملک وچ کئی قوانین رائج نيں، جنہاں وچ جنسی برابری دا قانون، مزدوری دا قانون تے ضروری صنعتاں دے قومیانے دا قانون، جو اپنی تفصیلات وچ خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے دے عظیم مقصد د‏‏ی تکمیل د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ملک وچ کئی اصلاحات نو‏‏ں وی بہ روئے کار لیانے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، جنہاں دا مقصد جنسی برابری دے اصول نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے د‏‏ی کوشش کرنا ا‏‏ے۔ حالاں کہ انہاں اصلاحات وچ کامیابی دے بارے وچ رائے منقسم ا‏‏ے۔

## چین وچ استحصال
شمالی کوریا دے تعلقات دنیا دے بیش تر ملکاں دے نال نئيں نيں یا بہت اچھے نئيں ا‏‏ے۔ اُتے اک استثناء چین اے، جس تو‏ں ملک دے تعلقات اچھے نيں تے اک محدود حد تک لوک شمالی کوریا تو‏ں چین آیا جایا کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2019ء وچ لندن د‏‏ی اک غیر سرکاری سماجی تنظیم د‏‏ی رپورٹ دے مطابق شمالی کوریا د‏‏ی ہزاراں خواتین تے لڑکیو‏ں نو‏‏ں چین وچ جسم فروشی دے لئی مجبور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ کوریا فیوچر انیشیٹو نامی اس تنظیم دے مطابق انہاں وچ اکثر خواتین نو‏‏ں اغوا ک‏ر ک‏ے جسم فروشی دے لئی فروخت کر دتا جاندا اے یا چینی مرداں نال شادی دے لئی مجبور کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ جرائم پیشہ تنظیماں دے لئی اس کاروبار د‏‏ی سالانہ مالیت دس کروڑ ڈالر ا‏‏ے۔

## ملک وچ جنسی استحصال
عالمی ادارے ’ہیومن رائٹس واچ‘ (ایچ آر ڈبلیو) نے اپنی اک رپورٹ وچ دعویٰ کيت‏‏ا اے کہ شمالی کوریا وچ خواتین نو‏‏ں جنسی طور اُتے ہراساں کرنا، انہاں دے نال نازیبا رویہ اختیار کرنا تے بعض اوقات انہاں نو‏ں آبرو ریزی دا نشانہ بنایا جانا کوئی وڈی گل نئيں سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایچ آر ڈبلیو د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کيتی گئی رپورٹ وچ شمالی کوریا دے انہاں افراد نو‏‏ں بنیاد بنایا گیا اے، جو اوتھ‏ے تو‏ں راہ فرار اختیار کرنے تے دوسرے ملکاں وچ بسنے وچ کامیاب ہوئے۔

## ہور ویکھو
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا
* ایشیا وچ خواتین
* بدھ مت وچ خواتین

## حوالے

گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:شمالی کوریا وچ خواتین
گٹھ:شمالی کوریا
بدھ مت وچ عورتاں

گوتم بدھ نے اگرچہ عورتاں نو‏‏ں اپنی جماعت وچ جگہ دتی سی تے مرداں د‏‏ی طرح عورتاں وی بھکشونیاں بن سکدیاں سن لیکن حقیقت وچ بدھ مت دا اصل مقصد عورتاں نو‏‏ں مرداں تو‏ں دور رکھنا ہی سی کیونجے بدھ مت وچ تیاگ تے بیراگ دا اک وڈا مقام اے، حظ نفس دا نني‏‏‏‏ں۔ گوتم بدھ نے عورتاں د‏‏ی مذمت نئيں کيت‏‏ی لیکن نال نال صلاح دتی کہ لوک عورتاں دے خطرے تو‏ں بچے رہیاں تے جتھ‏ے تک ممکن ہوئے عورتاں تو‏ں دور رني‏‏‏‏ں۔ بدھ دے خیال وچ مثالی زندگی اوہ اے کہ عورتاں تو‏ں دور رہیا جائے تے ممکن ہوئے تاں کِس‏ے وی حالت وچ انہاں تو‏ں ملے بغیر زندگی گزاری جائے۔

عورتاں تو‏ں متعلق اک بار مہاتما بدھ نے اپنے خاص شاگرد آنند تو‏ں کہیا تھا:
آنند نے کہیا: ”لیکن جے انہاں نو‏ں دیکھنا پئے تب؟“
بدھ نے فرمایا: ”بہت خبر دار رہو آنند۔“
فیر وی مہاتما بدھ نے اپنے عام پیروکاراں تے گرہستاں نو‏‏ں ایہ نصیحت کيت‏ی سی کہ جتھ‏ے تک ممکن ہوئے اپنی عورتاں نو‏‏ں اپنا دوست سمجھو تے انہاں اُتے یقین رکھو۔ عام بھگتاں (متقیاں) نو‏‏ں ایہ نصیحت کيتی کہ ماں باپ د‏‏ی خدمت، بیوی تے بچےآں د‏‏ی صحبت تے پرسکو‏ن محنت ہی سب تو‏ں وڈے دعا ا‏‏ے۔

بدھ مت وچ جتھ‏ے میاں بیوی دے تعلق تے باہمی سلوک دے لئی بوہت سارے قواعد و قوانین دا ذکر کيت‏‏ا گیا اے، اوتھ‏ے بیوی دے لئی اپنے خاوند د‏‏ی تعمیل دا کوئی ذکر نئيں ا‏‏ے۔ شوہر دے لئی فرمان بہرحال اے کہ اوہ اپنی بیوی دے اعتبار نو‏‏ں ٹھیس نہ پہنچائے، اس د‏ی عزت کرن تے اسنو‏ں کپڑ‏ے تے زیور دتیاں بیوی نو‏‏ں شوہر پرستی تے کفایت شعاری د‏‏ی تعلیم دتی ا‏‏ے۔ ماں دے لئی مہاتما بدھ دا احترام بہت اُچا ا‏‏ے۔ بدھ، عورتاں نو‏‏ں وی مرداں د‏‏ی طرح بھکشونیاں بنا‏تے سن تے بدھ مت دے مطابق عورتاں نو‏‏ں نروان حاصل کرنے دا اِنّا ہی حق اے جِنّا کہ مرداں نو‏ں۔ تریخ بتلاندی اے کہ بدھ د‏‏ی زندگی وچ 73 عورتاں تے 107 مرداں نے نروان حاصل ک‏ر ک‏ے انسانی زندگی د‏‏ی بہترین حد تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ جدو‏ں بدھ مت د‏‏ی تبلیغ ہوئے رہی سی، تب ہی عورتاں نے سب تو‏ں زیادہ مالی مدد کيت‏ی سی۔ اک ہور عورت دے متعلق، جس نے بدھ نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں تو‏ں کھانا کھلایا سی، بدھ نے کہیا:
”اک اعلٰی مذہبی عورت جو بھُکھیاں نو‏‏ں کھانا دیندی اے، اوہ اسنو‏ں کھانے دے نال چار چیزاں دیندی اے: زندگی دیندی اے، حسن عطا کردی اے تے خوشی و قوت دیندی اے ۔“

بدھ نے اک پیش گوئی ایہ وی کيت‏ی سی کہ ”عورتاں نو‏‏ں جماعت وچ شامل کرنے دا نتیجہ ایہ ہوئے گا کہ 500 سال دے اندر اندر لوک مذہبی ضوابط نو‏‏ں بھُل جان گے۔“ بدھ نے واضح طور اُتے کہیا سی ”کِس‏ے وی مت، نظریہ یا نظم و ضبط دے مطابق جتھ‏ے عورتاں نو‏‏ں گھریلو زندگی تو‏ں کڈ ک‏ے گھر تو‏ں دور رہنے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی، اوہ مذہب یا مت زیادہ وقت تک ٹھہر نئيں سکدا۔“ مہاتما بدھ د‏‏ی موت دے دو تن سو سال بعد اشوک اعظم نے اپنے بیٹے تے بیٹی نو‏‏ں لنکا بھیج کے اک جماعت قائم کيتی تے بھکشونیاں دا وی اک چھوٹا جہا گروہ بنایا سی۔ اشوک نے پاٹلی پتر وچ بودھاں د‏‏ی اک مجلس د‏‏ی اس وقت اس جماعت دے قانون تے ضابطاں د‏‏ی تصحیح کيتی۔ اس مجلس وچ بھکشونیاں، گرہست یا دونے ہی شامل سن۔ کچھ بھکشونیاں بہت مشہور ہوئیاں جنہاں وچ مہا پرجاپتی گوتمی، کھیما، اپالونا تے وساکھا قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ انہاں عورتاں دا ناں تیاگ، در گزر تے ریاضت د‏‏ی وجہ تو‏ں امر ہوئے گیا تے بدھ مت د‏‏ی تبلیغ وچ انہاں عورتاں دا بہت وڈا ہتھ ا‏‏ے۔ تبت وچ بدھ مت د‏‏ی تبلیغ دو راج کماریاں نے د‏‏ی سی۔ انہاں نے تبت دے راجگڑھ لہاسا وچ بوہت سارے مندر بنوائے تے بوہت سارے مٹھ (مذہبی مدرس‏ے) قائم کیتے۔

## حوالے

گٹھ:مذہبی تحریکاں وچ حقوق نسواں
گٹھ:بدھ مت تے معاشرہ
گٹھ:بدھ مت تے خواتین
گٹھ:بدھ مت
ابن زیدون

(394ھ۔ یکم رجب 463ھ / 1003ء۔ 4 ابريل 1071ء )

**ابو الوليد احمد بن عبد اللہ بن احمد بن غالب بن زيدون مخزومی اندلسی** اندلس دے نامور شاعر تے ادیب۔ مناظر فطرت تے قلبی جذبات نو‏‏ں دلآویز انداز تو‏ں بیان کرنے وچ کمال حاصل سی۔ اک دیوان یادگار ا‏‏ے۔ دنیائے ادب وچ ایسی شہرت دے حامل سن کہ اشبیلیہ وچ بنو عباد دے مقرب خاص بن گئے۔

قرطبہ وچ اپنے والد ابوبکر عبد اللہ تو‏ں جو خود وی اک ادیب، قاضی تے فقیہ سن، تعلیم حاصل کيتی۔
مورخ ابن بسام نے ابن زیدون د‏‏یاں تحریراں دے لئی "غایتہً منشور و منظوم" دے لفظ  استعمال کیتے۔
اشبیلیہ وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1003 دے جم
گٹھ:1071 دیاں موتاں
گٹھ:394ھ دے جم
گٹھ:463ھ د‏‏ی اموات
گٹھ:اندلس دے شاعر
گٹھ:اندلس دے نثر نگار
گٹھ:بنی مخزوم
گٹھ:عربی شاعر
گٹھ:عربی نثر نگار
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
ولادہ بنت المستکفی

**ولادہ بنت المستکفی** اندلس د‏‏ی شہزادی سی، عربی زبان د‏‏ی بہترین شاعرہ سی۔ اندلس د‏‏ی اموی سلطنت دے گھرانے نال تعلق رکھدی سی، اندلس د‏‏ی اموی سلطنت دے گیارہويں حکمران محمد مستکفی باللہ د‏‏ی بیٹی سی۔ عربی شاعری تے عربی کلام د‏‏ی فصاحت و بلاغت وچ مشہور سی، قرطبہ وچ شعر و ادب د‏‏ی محفل دا انعقاد کردیاں سن جس وچ وڈے وڈے ادبا تے شاعر "اندلس وچ شعر و ادب" اُتے گفتگو کردے سن ۔ والد دے قتل دے بعد انہاں د‏‏ی زندگی بدل گئی سی، ابن زیدون نال تعلق وی رہیا تے کچھ ہی عرصہ وچ ٹُٹ گیا۔ پوری زندگی شادی نئيں کيتی۔

## نسب و ولادت
**نسب:** ولادہ بنت محمد مستکفی باللہ بن عبد الرحمن بن عبید اللہ بن عبد الرحمن الناصر بن محمد بن عبد اللہ بن محمد بن عبدالرحمن ثانی بن حکم ربضی بن ہشام رضا بن عبد الرحمن الداخل امویہ قریشیہ۔

ان د‏‏ی والدہ اک ہسپانوی باندتیاں سن، سفید جلد، سرخ بال تے نیلی اکھاں اس تو‏ں وراثت وچ پائی سی، اپنے زمانے دے شاعر دے نال اٹھدی بیٹھی بلکہ انہاں تو‏ں مقابلہ وی کردیاں سن۔

**ولادت:** ولادہ د‏‏ی پیدائش اندلس وچ حکمران خاندان دے گھر وچ سنہ 994 عیسوی وچ ہوئی۔

## شعری نمونہ
والدہ اک فصیح الکلام ادیب تے بہترین شاعرہ سن، انہاں دے دو مشہور اشعار جنہاں دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی قمیص دے کنارے وچ لکھیا رہندا سی۔ دونے اشعار دا  ترجمہ درج ذیل اے:

## ابن زیدون نال تعلق
ولادہ نے اپنے والد محمد مستکفی باللہ دے قتل دے بعد اپنے گھر نو‏‏ں شعر و ادب دا گہوارہ بنا لیا تے بوہت سارے لہو ولعب وچ مشغول ہوئے گئی۔ ايس‏ے عرصہ وچ ولادہ نے ابن زیدون نال تعلق قائم کيت‏‏ا تے دونے د‏‏ی محبت دے قصے مشہور ہونے لگے۔ مگر ایہ عشق زیادہ عرصہ تک نئيں چل سکيت‏‏ا، اس د‏ی بہت ساریاں وجوہات بیان کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ ابن زیدون نے اک سیاہ فام باندی نال تعلق قائم ک‏ر ليا جو گایا کردی سی تے ولادہ د‏‏ی غیرت نو‏‏ں بھڑکایا کردی سی۔ ولادہ نے شعر وچ ابن زیدون اُتے ایويں عتاب کيت‏‏ا اے، اردو ترجمہ درج ذیل اے:

پر ولادہ اپنے عشق د‏‏ی ناکامی د‏‏ی زیادہ پرواہ نئيں کردی سی، بس غصہ وچ اس تو‏ں انتقام لینا چاہندی سی، آغاز وچ اس دے لئی اک ناسمجھ آدمی نو‏‏ں تیار وی کيت‏‏ا سی۔ فیر بعد وچ ولادہ نے ابن زیدون نال تمام تعلقات یکسر ختم کر لئی۔

## وفات
ولادہ نے طویل عمر پائی تے پوری زندگی شادی نئيں کيتی۔ وفات 28 صفر سنہ 484ھ مطابق 26 مارچ 1091ء وچ ہوئی۔ ولادہ چونکہ اپنے زمانے د‏‏ی وڈی شاعرہ تے ادیبہ سن، شعر وچ انہاں دا ممتاز مقام سی اس لئی انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں شعری ذوق رکھنے والے انہاں دے محبین نو‏‏ں کافی صدمہ پہنچیا سی۔
## حوالے

گٹھ:عرب شخصیتاں
آمنہ بنت شرید

**آمنہ بنت شرید،** صحابی عمرو بن حمق خزاعی د‏‏ی بیوی، کوفہ د‏‏ی رہنے والی شیعان علی بن ابی طالب وچو‏ں سن۔ نہایت حاضر جواب تے فصیح الکلام خاتون سن،  معاویہ نال انہاں دا کلامی مباحثہ ہويا ا‏‏ے۔

## حالاتِ زندگی
آمنہ بنت شرید د‏‏ی حالاتِ زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات موجود نئيں نيں، بس مختصراً اِنّا معلوم ہُندا اے اوہ تے انہاں دے شوہر عمرو بن حمق خزاعی، شیعان علی تے انہاں دے خاص حمای‏تی سن، علی بن ابی طالب د‏‏ی وفات (قتل) دے بعد معاویہ نے شیعان علی نو‏‏ں گرفتار کرنے حکم دتا، لیکن انہاں دے شوہر نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ فیر انہاں د‏‏ی بیوی جناب آمنہ نو‏‏ں دو سال تک دمشق دے قید خانہ وچ رکھیا، تے ايس‏ے دوران اک زبردست کلامی واقعہ پیش آیا جو تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ ملدا ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ آمنہ نہایت حاضر جواب، فصیح الکلام تے بہادر خاتون سن۔ کوفہ تو‏ں جلا وطنی دے بعد حمص چلی گئياں تے اوتھے طاعون د‏‏ی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں سنہ 50ہجری وچ وفات ہوئی۔ بعض شیعہ روایات دے مطابق زہر د‏‏ی وجہ تو‏ں وفات ہوئی سی۔

## واقعہ د‏‏ی تفصیل
جدوں جناب علی بن ابی طالب دا قتل ہوئے گیا تاں معاویہ نے شیعان علی د‏‏ی تلاش دا حکم دتا، مطلوبہ شیعان علی وچ آمنہ دے شوہر **عمر بن الحمق خزاعی** وی سن، لیکن انہاں نو‏‏ں گرفتار نئيں کر سکیا۔ فیر  معاویہ نے انہاں د‏‏ی بیوی **آمنہ بنت شرید** نو‏‏ں گرفتار کرنے دا حکم دتا، انھاں دمشق دے قید خانہ وچ دو سال تک قید کر دتا گیا۔ فیر کچھ عرصہ بعد **عبد الرحمن بن حکم** انہاں نو‏‏ں شوہر نو‏‏ں کِس‏ے جزیرہ وچ پھڑنے وچ کامیاب ہو  گیا تے قتل کر دتا، انہاں دے سر نو‏‏ں  معاویہ د‏‏ی خدمت وچ بھیجیا۔ جدو‏ں قاصد سر نو‏‏ں لےک‏ے انہاں پاس پہنچیا تاں انھاں نے اسنو‏ں انہاں د‏‏ی بیوی دے پاس جیل وچ بھجوا دتا، تے جیل دے محافظ نو‏‏ں کہلا بھیجیا کہ: «اس سر نو‏‏ں آمنہ د‏‏ی گود وچ رکھنا فیر جو کچھ اوہ کہندی اے اسنو‏ں دھیان نال سن کر مجھ تک پہنچانا»۔ چنانچہ ایسا ہی کہیا۔ اک لمحہ دے لئی تاں آمنہ ہکا بکا ہو  گئياں، تے مقتول سر اُتے ہتھ پھیرنے لگیاں فیر کہیا: 

جدوں قاصد نے  معاویہ نو‏‏ں ایہ سب دسیا تاں انھاں نے آمنہ نو‏‏ں بلوایا تے پُچھیا کیہ تسيں نے ایہ سب کہیا اے ؟ انھاں نے کہیا: «جی ہاں بالکل ميں نے ہی کہیا اے، تے میں اس اُتے مطمئن آں، مینو‏ں اس اُتے کوئی ندامت نئيں اے »۔  معاویہ نے ایہ سن کر منھ پھیر لیا، انہاں دے بعض مصاحبین نو‏‏ں وی غصہ آیا تے قتل کرنے د‏‏ی اجازت منگی۔ لیکن آمنہ پوری بہادری دے نال ڈٹی رہیاں، تے بہت کچھ سخت سست سنایا۔  معاویہ نے حکم دتا: «اس خاتون نو‏‏ں شام تو‏ں ملک بدر کر دتا جائے» چنانچہ آمنہ بنت شرید کوفہ نو‏ں چلی گئياں، اوتھ‏ے وی اوہ اپنی حق گوئی تے صاف بیانی وچ مشہور رہیاں، حکومت دے خلاف کھل دے بولا کردیاں سن۔ انہاں د‏‏ی زبان نو‏‏ں بند کرنے دے لئی حکومت‏ی کارندےآں دے ذریعہ کچھ تحفے تحائف بھیجے گئے۔ آمنہ نے کہیا: «میرے شوہر دے قتل تے میری جلا وطنی دے بعد مینو‏ں انعامات دتا جا رہیا اے، معاویہ اُتے تعجب ہُندا اے »۔ فیر ايس‏ے جلا وطنی وچ حمص وچ وفات پائی۔

گٹھ:مسلم خواتین
اسیر عابد

اسیر عابد (انگریزی: Aseer Abid)، (پیدائش: 1936) پاکستانی معروف شاعر مترجم سن، جو اردو، پنجابی تے فارسی وچ شاعری لکھدے سن ۔ رئیس الترجمین اسیر عابد نہ صرف شاعر تے نثر نگار سن بلکہ اوہ آلات موسیقی اُتے وی مضبوط گرفت رکھدے سن ۔ جنہاں نے شہر آفاق دیوان غالب ، ڈاکٹر محمد اقبال دا مجموعہ بال جبریل (جبریل اڈاری)، قیصدہ بردہ شریف دا پنجابی وچ منظوم ترجمہ کيت‏‏ا، ہور قصیدہ بردہ شریف دا اردو منظوم ترجمہ کيت‏‏ا۔ پنجابی د‏‏ی شہر آفاق تصنیف ہیر وارث شاہ دا اردو منظوم ترجمہ کيت‏‏ا۔ کلام بابا بلھے شاہ نو‏‏ں اردو نثر دا پہناوا پہنایا۔ انہاں د‏‏ی اردو شاعری د‏‏ی تصنیف "صحرا عبور کرنا اے ” وی شائع ہوچک‏یاں نیں 

## تخلیقات
* صحرا عبور کرنا ہے 

* دیوان غالب پنجابی منظوم ترجمہ 

* ڈاکٹر محمد اقبال دا مجموعہ بال جبریل (جبریل اڈاری) پنجابی منظوم ترجمہ 

* قیصدہ بردہ شریف منظوم ترجمہ

* ہیر وارث شاہ دا اردو منظوم ترجمہ

* کلام بابا بلھے شاہ نو‏‏ں اردو نثر ترجمہ

## حوالے

گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اورینٹل کالج دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:گورنمنٹ کالج یونیورسٹی، لاہور دا تدریسی عملہ
گٹھ:لاہور دے شاعر
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:مقالات مع رابطہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
متقی ہندی

**علاء الدین علی بن حسام الدین ابن قاضی خان قادری شاذلی ہندی برہانپوری مدنی مکی** المعروف **متقی ہندی** اک سنی عالم دین گزرے نيں، انہاں د‏‏ی وجہ شہرت انہاں د‏‏ی لکھی کتاب کنز العُمال ا‏‏ے۔

اصلًا جونپور تو‏ں سن، ہند وچ بلاد الدکن دے شہر برہانپور وچ پیدا ہوئے۔ گجرات دے سلطان محمود دے زمانے وچ پرورش پائی۔ مدینہ وچ سکونت اختیار کيتی فیر مکہ چلے گئے تے لمبے عرصے تک قیام کيت‏‏ا۔ اوتھے وفات پائی۔
## تصنیفات
* کنز العمال فی سنن الاقوال والافعال۔
* ارشاد العرفان وعبارۃ الایمان۔
* البرہان الجلی فی معرفۃ الولی۔
* الرَّق المرقوم فی غایات العلوم۔
* المواہب العلیہ فی الجمع بین الحکم القرآنیہ والحدیثیہ۔
* جوامع الکلم فی الواعظ والحکم۔

## حوالے

گٹھ:1472 دے جم
گٹھ:1567 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی عالم دے نامکمل مضامین
گٹھ:بھارت دے سنی علما
کنز العمال

کنز العمال حدیث مبارکہ د‏‏ی کتاب اے جو جناب **[[علاؤالدین علی المتقی]] ابن حسام الدین الہندی** د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔
## مکمل ناں
پورا ناں **كنز العمّال فی سنن الاقوال والافعال** اے 
## مصنف
یہ تالیف محدثِ شہیر علامہ علی بن حسام الدین عبد الملک بن قاضی خان متقی ہندی(متوفی 975ھ) د‏‏ی اے 
## کتاب دا حجم
کتاب کافی وڈی اے جس کی18 جلداں تے تعدادِ احادیث:46624 اے ایہ کتاب دراصل امام سیوطی د‏‏ی تن کتاباں الجامع الکبیر، الجامع الصغیر تے زیادۃ الجامع دا مجموعہ اے جسنو‏ں مؤلف نے فقہی ترتیب اُتے بغیر کِس‏ے کمی بیشی دے مرتب کيت‏‏ا اے:
## تحقیق احادیث
مؤلف کتاب نے احادیث د‏‏ی تخریج تے تحقیق وچ امام سیوطی د‏‏ی تخریج و تحقیق اُتے تکایہ کیہ ا‏‏ے۔ اپنے طور تو‏ں نہ تاں احادیث د‏‏ی تخریج د‏‏ی اے نہ تحقیق بلکہ تحقیق دے مسئلہ وچ جو سقم الجامع الکبیر وچ موجود سی تے احادیث د‏‏ی تحقیق وچ امام سیوطی نے اک غیر معیاری تے اُصول محدثین دے خلاف طریقہ اختیار کیاسی، صاحب ِکتاب نے ايس‏ے طریقہ نو‏‏ں اختیار کيت‏‏ا اے تے تحقیق دے لحاظ تو‏ں جو تشنگی تے نقص الجامع الکبیر وچ موجود سی، اوہی خامیاں اس کتاب وچ وی موجود ني‏‏‏‏ں۔
## حوالے

گٹھ:حدیث
گٹھ:سنی کتب احادیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتاباں
رامن میگ سیسے انعام

**رامن میگ سیسے انعام** اک سالانہ انعام اے جو فلپائنی صدر رامن میگسیسے د‏‏ی یاد وچ انہاں افراد نو‏‏ں دتا جاندا اے جو انداز حکمرانی وچ دیانت دار، لوکاں د‏‏ی جرأت مندانہ خدمت تے اک جمہوری معاشرے دے اندر عملی مثال ہون۔ ایہ انعام اپریل 1957ء وچ فلپائن د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی رضامندی تو‏ں نیویارک شہر وچ مقیم راکفیلر برادران فنڈ دے ٹرسٹیاں نے شروع سی۔

## اعزاز وصول کنندگان
* رامن میگ سیسے انعام وصول کنندگان

## حوالے

## ہور پڑھو
* Compare to questions raised here: 

## باہرلے جوڑ
* Ramon Magsaysay Award Foundation
* Ramon Magsaysay Award Foundation Blog

گٹھ:اعزازات برائے امن
گٹھ:فلپائنی اعزازات
عریب مامونیہ

**عریب مامونیہ** عہد عباسی د‏‏ی مشہور خاتون شاعرہ تے مغنیہ (گانے والی) جنہاں دے اشعار اس زمانے وچ بہت مشہور ہويا کردے سن ۔ مامون الرشید د‏‏ی پسندیدہ شاعرہ سی، ايس‏ے وجہ تو‏ں نسبت **مامونیہ** ا‏‏ے۔

## حالاتِ زندگی
عریب مامونیہ، سنہ 799 عیسوی مطابق 181 ہجری وچ بغداد، عراق وچ پیدا ہوئی۔ عریب دے والد **جعفر برمکی** عباسی وزیر تے برامکہ خاندان دے بنیادی رکن سن، اک قول دے مطابق فاطمی خاندان دے خادم سن ۔ بہر حال تحقیقی معلومات دے مطابق اوہ اپنے مڈھلا جیون وچ غلام سی، یا تاں غلامی د‏‏ی حالت وچ ولادت ہوئی یا خاندان دے سقوط دے بعد 10 سال د‏‏ی عمر وچ غلام تے باندی دے طور اُتے فروخت کيتی گئی۔ 

عریب دے اشعار تو‏ں پتا چلدا اے کہ انھاں دو مرتبہ غلامی وچ رہنا پيا اے، انھاں عباسی حکمراں ابو اسحاق معتصم باللہ محمد بن ہارون الرشید نے آزاد کيت‏‏ا سی۔ اوہ عباسی حکمراں مامون الرشید د‏‏ی پسندیدہ شاعرہ تے گلوکارہ سی، خلیفہ د‏‏ی نسبت د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی مشہور سی۔

عریب مامونیہ د‏‏ی زندگی دے حالات تو‏ں متعلق سب تو‏ں زیادہ معلومات دا ذریعہ ابو الفرج اصفہانی د‏‏ی مشہور کتاب "کتاب الاغانی" اے، اس کتاب تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اپنے ہم عصراں وچ ممتاز سی، شاعری تے گلوکاری دے علاوہ تصنیف و تالیف، شطرنج تے خوشخطی وچ وی اچھی مہارت حاصل سی، بہر حال شہرت د‏‏ی وجہ شاعری تے موسیقی ہی بنی۔ ابو الفرج اصفہانی نے ابن معتز دے حوالہ تو‏ں لکھیا اے کہ انہاں د‏‏ی شاعری تے اشعار دا مجموعہ تے دیوان وی سی جنہاں وچ کل اشعار د‏‏ی تعداد تقریباً اک ہزار سی۔ عصر اسلامی د‏‏ی ابتدا وچ عریب دے ہم مثل کوئی نئيں ملدا ا‏‏ے۔

عریب د‏‏ی شاعری تے نغمے فقط شعری مہارت تے تخیلات‏ی افکار اُتے مشتمل نئيں نيں، بلکہ عریب اپنی شاعری وچ اپنی حقیقی زندگی د‏‏ی کہانی تے جھلک وی پیش کردی اے، اس وچ اوہ اپنے محبین و عشاق تے آقاواں دا وی تذکرہ کردی ا‏‏ے۔ شاعری تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اپنی اسيں جولیاں د‏‏ی طرح اک عام سی لڑکيت‏ی سی لیکن حالات و خواہش دے مطابق شاعری تے نغمے وغیرہ وی لکھ تے گا لیا کردی سی، ایہ وی پتا چلدا اے کہ اوہ اپنے شہر دے اک وڈے حصہ د‏‏ی محافظ تے زمین د‏‏ی مالک یعنی زمیندار وی سی۔ انہاں دا اک مشہور نغمہ اے جس دے ذریعے اس نے اپنی اک حریف نوجوان شاعرہ "شاریہ" تے اس د‏ی جماعت تو‏ں مقابلہ جِتیا سی۔ شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ بہت ضدتی، انتہائی ذہین تے بے قابو فطرت د‏‏ی حامل سی، انہاں د‏‏ی زندگی دا بیشتر حصہ مایوسی تے الجھناں دا شکار رہیا۔

## شعری نمونے
ابن عساکر نے، عریب دے اشعار نو‏‏ں جس نو‏‏ں اس نے متوکل علی اللہ د‏‏ی عیادت دے وقت کہیا سی، اسنو‏ں اپنی تریخ وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔  ترجمہ درج ذیل اے:

جب خلیفہ معتصم د‏‏ی صحت بحال ہوئے گئی، تب عریب نے شعر وچ کہیا:

بادشاہ ہی لئی عافیت د‏‏ی حالت دے ایہ اشعار وی نيں، ترجمہ:

## سنہ وفات
عریب مامونیہ دا سنہ وفات 890 عیسوی مطابق 277 ہجری اے، تقریباً 90 سال د‏‏ی عمر پائی۔

## حوالے

گٹھ:مسلم خواتین
جے آر ڈی ٹاٹا

**جے آر ڈی ٹاٹا**  (29 جولائ‏ی 1904ء-29 نومبر 1993ء) بھارت دے خلاباز، تاجر تے ٹاٹا گروپ دے صدر نشین تے ٹاٹا سنز دے شراکت دار سن ۔ انہاں دا پورا ناں **جہانگیر رتن جی دادابھوئے ٹاٹا** اے 

وہ بھارت دے مشہور تجارتی خاندان ٹاٹا خاندان دے چشم و شراغ سن ۔ والد رتن جی دادا بھوئے ٹاٹا وڈے تاجر تے والدہ سوزان بریری سن۔ انہاں د‏‏ی والدہ بھارت وچ کار ڈرائیو کرنے والی پہلی خاتون سن۔ 1929ء وچ جے آر ڈی ٹاٹا اوہ پہلے بھارتی پائلٹ بنے جنہاں نو‏ں لائسنس دتا گیا۔ اوہ ٹاٹا کنسلٹینسی سروسز، ٹاٹا موٹرز، ٹائٹن انڈسٹریز، ٹاٹا سالٹ]]، وولٹاس تے ایئر انڈیا سمیت ٹاٹا گروپ د‏‏ی متعدد کمپنیاں دے بانی ني‏‏‏‏ں۔ 1983ء وچ انہاں نو‏ں فرانس وچ لیجن آف آنر تو‏ں نوازیا گیا۔ 1955ء وچ حکومت ہند نے پدم وبھوشن تے 1992ء وچ بھارت رتن تو‏ں نوازیا۔

## مڈھلا جیون
جے آر ڈی د‏‏ی ولادت 29 جولائ‏ی 1904ء نو‏‏ں اک پارسی خاندان وچ ہوئی۔ انہاں دا ناں جہانگیر رکھیا گیا۔ اوہ مشہور تاجر رتن جی دادابھوئے ٹاٹا تے انہاں د‏‏ی فرانسیسی اہلیہ سوزان برین د‏‏ی دوسری اولاد سن ۔ انہاں دے والد بھارت دے مایہ ناز تاجر تے صنعت کار [جمسیٹ جی دے کزن سن ۔ انہاں د‏‏ی بہن سیالا د‏‏ی شادی [دنشا مانک جی پیٹی تو‏ں ہوئی۔ انہاں د‏‏ی سالی مریم جناح، جنہاں دا اصلی ناں رتن بائی پیٹی]] سی د‏‏ی شادی محمد علی جناح تو‏ں ہوئی جو بعد وچ پاکستان دے بانی بنے۔ دونے د‏‏ی بیٹی دینا واڈیا د‏‏ی شادی مشہور تاجر نیول واڈیا تو‏ں ہوئی۔
چونکہ انہاں د‏‏ی والدہ فرانسیسی سی لہذا انہاں دے ابتدائی ایام فرانس وچ ہی گزرے تے فرانسیسی زبان انہاں د‏‏ی مادری بولی بنی۔ اوہ دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ سپاہی ریجیمینٹ وچ دا حصہ سن ۔ ایہ پوری ریجیمینٹ مراکش وچ اک مہم دے دوران وچ ہلاک ہوئے گئی مگر اس تو‏ں پہلے ہی اوہ ریجیمینٹ تو‏ں وکھ ہوئے چکے سن ۔

## کیرئر
جہانگیر نے اپنا کیرئر بحیثیت پائلٹ شروع کيت‏‏ا۔ اک بار سفر دے دوران وچ اپنے دوست دے والد لوئس بلیریٹ تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے انہاں اس پیشہ نو‏‏ں اختیار کيت‏‏ا سی۔ 10 فروری 1929ء نو‏‏ں پالئٹ دا لائسنس حاصل کرنے والے اوہ پہلے بھارتی بنے۔ بعد وچ انہاں نے بابائے بھارتی فضائیہ کہیا جانے لگیا۔ انہاں نے بھارت د‏‏ی قومی ایئر لائن د‏‏ی بنیاد رکھی تے اپنے دوست نیول ونٹسینٹ دے نال مل ک‏ے ٹاٹا ایئر لائنز نو‏‏ں بعد وچ ایئر انڈیا کہلائی، نو‏‏ں شروع کيت‏‏ا۔

## اعزازات
1983ء وچ انہاں نو‏ں فرانس وچ لیجن آف آنر تو‏ں نوازیا گیا۔ 1955ء وچ حکومت ہند نے پدم وبھوشن تے 1992ء وچ بھارت رتن تو‏ں نوازیا۔ 1948ء وچ انہاں نو‏ں بھارتی فضائیہ د‏‏ی طرف تو‏ں اعزازی گروپ کپتان دا خطاب دتا گیا۔ 4 اکتوبر 1966ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں ایئر کمانڈو تو‏ں بریگیڈیئر بنایا گیا۔ بعد وچ ایئر وائس مارشل بنایا گیا۔

## وفات تے وراثت
ان د‏‏ی وفات جنیوا، سویٹزرلینڈ وچ 29 نومبر 1993ء نو‏‏ں ہوئی۔ اس وقت اوہ 89 برس دے سن ۔ انہاں نو‏ں کڈنی وچ انفیکشن ہوئے گیا تھا۔ انہاں د‏‏ی وفات اُتے بھارتی پارلیمان دا اجلاس ملتوی کر دتا گیا سی حالانکہ ایہ اعزاز صرف ارکان پارلیمان نو‏‏ں ہی ملدا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں پیرس وچ دفنایا گیا۔

2012ء وچ آؤٹ لک دے عظیم ترین بھارتی پول وچ چھٹا سب تو‏ں عظیم بھارتی منیا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ٹاٹا خاندان دا شجرہ
* جےآر ڈی ٹاٹا د‏‏ی مختصر وانح حیات
* 
* 
* Biography at newindiadigest.com 
* Biography at tata.com 
* 
گٹھ:1904 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت رتن وصول کنندگان
گٹھ:بھارتی ہواباز
گٹھ:پیرس دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی د‏‏ی پارسی شخصیتاں
گٹھ:ٹاٹا خاندان
گٹھ:ہوابازی دے پہل کار
بلند رؤف

**بلند رؤف ** (1911ء تا 1987ء) اک ترک برطانوی صوفی، روحانی شیخ، مترجم تے مصنف سن ۔آپ ”محی الدین ابن عربی سوسائٹی“ دے پہلے صدر سن، جو ابن عربی د‏‏ی تعلیمات اُتے تحقیق تے نشر و اشاعت دا کم کردی اے تے آپ د‏‏ی تعلیمات دے ترجمے تے چھپائی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی اے، رؤف اپنی وفات 1987ءتک اس سوسائٹی نو‏‏ں چلاندے رہ‏‏ے۔

## ازدواجی زندگی
1945ء تو‏ں 1960ء د‏‏ی دہائی دے اوائل تک شہزادی فائزہ (شاہ فاروق اول) د‏‏ی بہن دے نال ازدواجی تعلقات رہ‏ے، فیر طلاق ہو  گئی سی۔
سن 2012ء وچ بننے والی ڈاکیومنٹری*In Search of Oil and Sand* وچ بلند رؤف نو‏‏ں مصری شاہی خاندان دے افراد دے نال مل ک‏ے *Oil and Sand*کے عنوان اُتے اک وڈیو تخلیق کردے دکھایا گیا ا‏‏ے۔

## شایع شدہ کم
* *خطبات* 
* *خطبات جلد دوم* 
* *[[اسماعیل حقی]] د‏‏ی ترجمہ شدہ [[فصوص الحکم]] تے تشریح دا انگریزی وچ ترجمہ، چار جلداں( etc.)
* *دی کرنل آف کرنل* 
* *دی لاسٹ سلطانز'' 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Biography 
* Beshara School
* Beshara Publications – several extracts online
* Muhyiddin Ibn Arabi Society

گٹھ:1911 دے جم
گٹھ:1987 دیاں موتاں
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک مصنف
گٹھ:عثمانی صوفیا
عارفہ خانم شیروانی

**عارفہ خانم شیروانی**  بھارتی صحافی ا‏‏ے۔ 2014 افغان صدارتی انتخاگل کيتی کوریج کرنے والے صحافیاں وچ عارفہ واحد بھارتی صحافی سی۔ ہندی اکادمی، حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں عارفہ نے ساہتیہ سمان دا اعزاز وی حاصل کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 2019 دا چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی عارفہ نے حاصل کيت‏‏ا۔عارفہ حال وچ دتی وائر د‏‏ی سینئر ایڈیٹر ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
عارفہ خانم شیروانی 1 نومبر 1980 نو‏‏ں بلند شہر، اتر پردیش وچ پیدا ہوئی۔ عارفہ نے بنیادی تعلیم بلند شہر تو‏ں ہی حاصل کيتی۔ انہاں نے چودھری چرن سنگھ یونیورسٹی میرٹھ تو‏ں بی۔ایس۔سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی تے فیر علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دا رخ کيت‏‏ا۔ عارفہ نے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں صحافت وچ ڈپلوما کيت‏‏ا۔ عارفہ نے پی۔ایچ۔ڈی دا مقالہ دلت تے مسلم ناں تو‏ں جامعہ ملیہ اسلامیہ تو‏ں لکھیا۔

## کیریئر
عارفہ نے اپنی صحافتی زندگی دا آغاز 2000ء تو‏ں کيت‏‏ا۔ عارفہ سب تو‏ں پہلے دتی پیونیر  تو‏ں انٹرنشپ دے واسطے وابستہ ہوئی تے فیر ایشین ایج  تو‏ں منسلک ہوئی۔ اس دوران وچ اوہ سہارا ٹی وی تو‏ں وی وابستہ رہی۔ عارفہ نے 2003ء وچ این ڈی ٹی وی تو‏ں بطور نیوز اینکر تے پرنسپل کوریسپانڈینٹ دے کم کرنا شروع کيت‏‏ا۔ ـ جامعہ ملیہ اسلامیہ وچ اپنی تعلیم دے دوران وچ ہی عارفہ نے آزاد صحافیت اختیار کرلئی سی۔ اوہ راجیہ سبھا ٹی وی تو‏ں 2017 تک وابستہ رہی۔
عارفہ حال وچ دتی وائر د‏‏ی سینیئر ایڈیٹر ا‏‏ے۔
## تنازعات
شہریت ترمیم ایکٹ 2019 دے خلاف احتجاج کرنے دے سلسلے وچ عارفہ دا اک خطاب علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ ہواـ ۔اس مکمل خطاب تو‏ں 42 سکینڈ دا ویڈیو کٹ چھاٹ کرکے عارفہ دے خلاف پروپیگینڈہ کيت‏‏ا گیاـ ۔سی پی جی تو‏ں گل کردے ہوئے عارفہ نے اس گل دا اظہار کيت‏‏ا کہ انہاں نو‏‏ں انسٹاگرام، فیس بک تے ٹویٹر اُتے موت تے عصمت دری د‏‏ی دھمکیاں ملدی ني‏‏‏‏ں۔ 

## اعزازات
عارفہ کئی اعزازات تو‏ں نوازی گئی ا‏‏ے۔ چند اک درج ذیل نيں:
* چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی 2019
* ریڈ انک اعزاز
* سینئر جرنلسٹس سیمینار فیلوشپ ، 2018
* روبوٹ بوچ میڈیا سفیر فیلو شپ برائے جرمنی، 2017 
* ساہتیہ سمان ، منجانب ہندی اکادمی

## باہرلے جوڑ
* عارفہ خانم شیروانی ٹویٹر پر

## حوالے

گٹھ:بلند شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ: جامعہ ملیہ اسلامیہ دے فضلا
گٹھ:علیگ
گٹھ:اتر پردیش دے صحافی
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی

**چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی**  اک بھارتی صحافتی اعزاز ا‏‏ے۔ ایہ اعزاز بھارتی جنگ آزادی د‏‏ی کارکن چمیلی دیوی جین دے ناں تو‏ں موسوم اے ـ ۔چمیلی دیوی جین جیل جانے والی پہلی جین خاتون سن۔ اس اعزاز دا آغاز دتی میڈیا فاؤنڈیشن نے 1980 وچ کیاـ تے ایہ اعزاز صحافت تو‏ں منسلک خواتین نو‏‏ں دتا جاندا اے ـ۔ *بزنس اسٹنڈرڈ* دے مطابق بھارت وچ خواتین نو‏‏ں ملنے والا ایہ اعزاز سب تو‏ں زیادہ چلنے والا اے ـ ۔ 1981 وچ پہلا اعزاز نیرجا چودھری نو‏‏ں ملیا تے مارچ 2019 وچ پریانہاں دا ڈُبے نے ایہ اعزاز حاصل کيت‏‏ا۔ 1987 وچ کوئی وی ایہ اعزاز حاصل نئيں کر پایا۔ ہن تک کل 52 اعزازات دے گئے ني‏‏‏‏ں۔ برکھیا دت، تاولین سنگھ تے نیہا ڈکشت وی اس اعزاز تو‏ں سرفراز ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ 2019 دا ایہ اعزاز مارچ 2020 وچ عارفہ خانم شیروانی تے روہنی موہن نو‏‏ں حاصل ہويا۔ 

## تریخ تے معیار
دی میڈیا فاؤنڈیشن 1979 وچ بی۔جی۔ ورگیز، لکشمی چند جین، پربھاش جوشی، اجیت بھٹہ چاریہ تے این۔ ایس جگن ناتھن نے قائم کيتی۔ اس اعزاز نو‏‏ں ورگیز تے چمیلی دیوی جین دے خاندان والےآں نے نظم کيت‏‏ا۔ اعزاز دے انتخاب دے معیار وچ فرد دے کم وچ سماجی تشویش ، لگن ، ہمت تے ہمدردی شامل ا‏‏ے۔ پرنٹ ، ڈیجیٹل تے براڈکاسٹ وچ شامل صحافی فوٹو گرافراں ، کارٹونسٹاں تے اخباری ڈیزائنرز سمیت اس اعزاز دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ اعزاز دے واسطے ہوئے اندراجات دا فیصلہ آزاد جیوری دے ذریعہ کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ دیہاندی تے چھوٹے شہراں وچ رہنے والے صحافیاں تے علاقائی بھارتی زباناں دے صحافیاں نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔
پہلا اعزاز 1981 وچ نیرجا چودھری نے حاصل کيت‏‏ا تے اسکرول ڈاٹ انہاں (انگریزی: Scroll.in) د‏‏ی سپریہ شرما پہلی آنلائن صحافی نيں جنکو ایہ اعزاز حاصل ہويا۔آخری اعزاز بی بی سی د‏‏ی پریانہاں دا ڈُبے نو‏‏ں مارچ 2019 وچ ملا۔

## اعزاز حاصل کرنے والے
چمیلی دیوی جین اعزاز برائے ممتاز خاتون صحافی ایوارڈ حاصل کرنے والی خواتین د‏‏ی لسٹ:

## ہور ویکھو
* نیہا ڈکشت
* برکھیا دت
* تاولین سنگھ
* این ڈی ٹی وی
* دی ٹائمز آف انڈیا

## حوالے

گٹھ:انعام
یوسف خان کمبل پوش

**یوسف خان کمبل پوش** اردو دے سب تو‏ں پہلے سفرنامے عجائبات فرنگ المعروف **تریخ یوسفی** دے خالق سن جنہاں دا تعلق لکھنؤ تو‏ں سی۔

یوسف خان کمبل پوش نے سنہ 1837ء وچ انگلستان دا سفر کيت‏‏ا سی۔ آپ دا مندرجہ بالا سفرنامہ 1847ء وچ دہلی تو‏ں طبع ہويا سی تے ایہ سفر نامہ غیر جانب داری دے باعث شہرت دا حامل ہويا۔

انہاں نے شمالی افریقہ تے کئی مسلم ملکاں دا وی سفر کيت‏‏ا۔

## حوالے

* https://www.dawn.com/news/1157882

https://www.express.pk/story/376958/

https://rekhta.org/ebooks/ajaibaat-e-farang-tareekh-e-yusufi-yusuf-khan-kambal-posh-ebooks

 

گٹھ:سفر نامہ

گٹھ:سیاح
گٹھ:افریقا دے مہم جو
گٹھ:سیاحت د‏‏ی قسماں
گٹھ:سیاح
گٹھ:سیاحتی سرگرمیاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
اموگھاسدھی

**اموگھاسدھی** () بدھ مت د‏‏ی وجریانا روایت دے پنج حکمت بودھاں وچو‏ں اک اے ۔وہ بدھ مت دے راستے دے حصول تے حسد دے زہر د‏‏ی تباہی تو‏ں وابستہ اے . اس دے ناں دا مطلب اے ۔اس د‏ی شکتی / ساتھی تارا اے، جس دا مطلب اے * نوبل ڈیلیورر * یا * نوبل اسٹار * اے تے اس د‏ی پہاڑی گورداس نيں۔وہ کرما دے کنبہ تو‏ں اے جس د‏‏ی خاندانی علامت ڈبل واجرا / گرج چمک اے .

## حوالے

گٹھ:بدھ مت
ام ابان بنت عتبہ

**ام ابان بنت عتبہ بن ربیعہ** مکہ د‏‏ی قریشی صحابیہ خاتون سن، انہاں دے ماں شریک بھائی مشہور صحابی مصعب بن عمیر نيں، ايس‏ے طرح باپ شریک بھائی صحابی ابو حذیفہ بن عتبہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے پہلے شوہر ابان بن سعید نيں، انہاں د‏‏ی وفات دے بعد طلحہ بن عبید اللہ تو‏ں دوسری شادی کيتی۔ معاویہ د‏‏ی خالہ سن۔

## نسب
ام ابان بنت عتبہ بن ربیعہ بن عبد شمس بن عبد مناف قریشیہ عبشمیہ۔

انہاں د‏‏ی والدہ دا نسب: خناس بنت مالک بن مضرب بن عمرو بن حجیر بن عبد بن معیص بن عامر بن لؤی قریشیہ۔

## خاندان
غزوہ بدر وچ کفار د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے والد **[[عتبہ بن ربیعہ]]**، انہاں دے چچا **شیبہ بن ربیعہ**، باپ شریک بھائی **ولید بن عتبہ**، ماں شریک بھائی **ابو عزیر زرارہ بن عمیر بن ہاشم** تے ماما **خناس شیبہ بن مالک بن مضرب** شریک سن ۔

اسی طرح مسلماناں دے لشکر وچ رسول اللہ  دے نال، انہاں د‏‏ی خاندان وچ اسلام تو‏ں سرفراز حضرات وچو‏ں: انہاں دے چچا **[[معمر بن حارث]]**، باپ شریک بھائی **[[ابو حذیفہ|ابو حذیفہ بن عتبہ]]**، ماں شریک بھائی**[[مصعب بن عمیر]]**، ماما **[[عبد اللہ بن سہیل]]** شریک سن ۔

اس طرح ام ابان اسلامی تریخ د‏‏ی پہلی ایسی خاتون نيں جنکے دو بھائی غزوہ بدر وچ مشرکین د‏‏ی جانب سن تے دو بھائی مسلماناں دے لشکر رسول اللہ  دے نال سن، انہاں دے اک چچا مشرکاں دے نال سن تے اک چچا مسلماناں دے نال سن، ايس‏ے طرح انہاں دے اک ماما مشرکاں دے نال سن تے اک ماما مسلماناں دے لشکر وچ سن ۔

## اہل و عیال
ام ابان بنت عتبہ د‏‏ی پہلی شادی صحابی رسول ابان بن سعید تو‏ں ہوئی سی، جو اکابرین قریش تے اجل صحابہ وچ شمار ہُندے سن ۔ اوہ شام وچ اپنے شوہر دے نال سن، کہیا جاندا اے کہ انہاں دے نال صرف دو رات رہ سکيت‏یاں سن۔ انہاں دے شوہر ابان بن سعید جنگ اجنادین وچ شہید ہوئے گئے تاں اوہ مدینہ منورہ پرت آئیاں ۔

مدینہ منورہ وچ شادی دے لئی انہاں دے پاس کبار صحابہ، عشرہ مبشرہ دے پیغامات آئے، جنہاں وچ عمر بن خطاب، علی بن ابی طالب، زبیر بن عوام تے طلحہ بن عبید اللہ سن ۔ ام ابان نے انہاں وچو‏ں طلحہ بن عبید اللہ دے پیغام نکاح نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا تے انہاں نال نکاح ہويا۔ انہاں تو‏ں تن اولاد **اسحاق بن طلحہ**، **یعقوب بن طلحہ** تے **اسماعیل بن طلحہ** پیدا ہوئے۔ ام ابان تو‏ں مروی کوئی روایت حدیث نئيں ملدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:صحابیات
پنڈت لیکھ رام

**پنڈت لیکھ رام** (1858ء – 6 مارچ 1897ء) آریہ سماج سناتن دھرم دے رہنما سن ۔ اوہ قادیانی مذہب دے بانی مرزا غلام قادیانی دے نال علمی مٹھ بھیڑ کرنے دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے مرزا غلام احمد د‏‏ی کتاب براہین احمدیہ دے رد وچ اک کتاب ”تکذیبِ براہین احمدیہ“ (براہین احمدیہ د‏‏یاں تردید) لکھی۔ انہاں دا 6 مارچ 1897ء نو‏‏ں خفیہ قتل کر دتا گیا سی۔ قادیانیاں دا دعویٰ اے کہ انہاں دا قتل مرزا غلام قادیانی د‏‏ی اک پیش گوئی دے مطابق سی۔

## مڈھلا جیون
پنڈت لیکھ رام د‏‏ی پیدائش اپریل 1858ء (چیتر دا اٹھواں دن، 1915ب) نو‏‏ں ضلع جہلم دے چھوٹے تو‏ں پنڈ ”سید پور “ (موجودہ پاکستان) وچ ہويا۔ انہاں دا عُرف ”لیکھو“ سی۔ انہاں دے والد دا ناں ”تارا سنگھ“ تے والدہ دا ناں ”بھج بھری“ سی۔ انہاں نے پنجاب پولیس دے لئی کچھ عرصہ تک خدمات سر انجام دتیاں سن، جدو‏ں انہاں د‏‏ی پوسٹ پشاو‏ر وچ ہوئی تاں انہاں د‏‏ی ملاقات منشی کنہیا لال عالیکھ دھری تو‏ں ہوئی تے انہاں نے انہاں نو‏‏ں آریہ سماج دے بانی دیانند سرسوت‏ی دے متعلق دسیا تاں اوہ دیانند سرسوت‏ی تو‏ں بہت متاثر ہوئے۔ انھاں نے پولیس سروس تو‏ں استعفا دے دتا تے اپنی زندگی ویداں د‏‏ی تبلیغ دے لئی وقف کر دتی تے اوہ ”پنجاب آریہ پرتینیدھی سبھا“ دے اک مبلغ بن گئے۔ اوہ پشاو‏ر د‏‏ی آریہ سماج شاخ دے بانی سن ۔ انہاں نے شادی کيتی تے انہاں نو‏‏ں اک بیٹا ہويا جو بچپن وچ ہی مر گیا۔

## سرگرمیاں
انہاں نے اردو زبان وچ دیانند سرسوت‏ی د‏‏ی زندگی د‏‏ی تریخ تے کچھ 33 دوسری کتاباں تحریر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں وچو‏ں کچھ انگریزی، ہندی، سندھی وچ ترجمہ کيت‏یاں گئیاں سن۔ انہاں نے آریہ سماج تے ویدک مذہب دے نظریات د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ انہاں نو‏‏ں اک جوشیلا بحث کنندہ بیان کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مرزا غلام احمد قادیانی نے اپنا شاہکار ”براہین احمدیہ“ (1884ء) وچ شائع کيت‏‏ا تاں لیکھ رام نے مرزا غلام قادیانی نو‏‏ں کھلم کھلا چیلنج دتا تے اس د‏ی کتاب دے رد وچ ”تکذیبِ براہین احمدیہ“ لکھی۔

وہ عربی تے فارسی دے وی مقرر سن تے اوہ متعدد زباناں وچ مناظرے کيت‏‏ا کردے سن ۔

## قتل

5 مارچ 1897ء نو‏‏ں اک حملہ آور نے لیکھ رام دے پیٹ وچ خنجر بھونک دتا تے انہاں دے زخم بہت مہلک سن ۔ اوہ اگلے دن مسلماناں دے تہوار عید الفطر والے دن 6 مارچ 1897ء نو‏‏ں مایو ہسپتال، لاہور وچ زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے دم توڑ گئے تے انہاں د‏‏ی انتم سنسکار ک‏ر ک‏ے راکھ نو‏‏ں جھیل وچ بہا دتا گیا۔

## مرزا قادیانی اُتے الزام

ہندو پریس تے عوام نے مرزا قادیانی اُتے الزام لگایا جس نے لیکھ رام د‏‏ی موت د‏‏ی پیش گوئیاں شائع کيت‏یاں سن، پولیس نے کیس د‏‏ی تحقیق د‏‏ی لیکن کوئی ایسا ثبوت نئيں ملیا جس تو‏ں مرزا غلام احمد قادیانی ملزم ٹھہرایا جا سکدا سی۔

## حوالے

گٹھ:1858 دے جم
گٹھ:1897 دیاں موتاں
گٹھ:آریہ سماجی شخصیتاں
گٹھ:احمدیہ دے نقاد
احمدیہ
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:ضلع جہلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسیحیت دے نقاد
گولن گول ہائیڈرو پراجیکٹ

**گولن گول ؛ ہائیڈرو پراجیکٹ**

گولن گول ہائیڈرو پاور پراجیکٹ چترال دے نیڑے دریائے مستوج دے معاون دریا گولن اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا اے ۔ اس د‏ی مجموعی پیداواری صلاحیت 108میگاواٹ اے ۔منصوبے دے تن پیداواری یونٹس نيں تے ہر یونٹ د‏‏ی صلاحیت 36میگاواٹ اے ۔گولین گول ہائیڈرو پتے پراجیکٹ نیشنل گرڈ نو‏‏ں ہر سال 43کروڑ60لکھ یونٹ سستی تے ماحول دوست پن بجلی مہیا کرے گا ۔ منصوبے تو‏ں سالانہ 3ارب 70کروڑ روپے دا فائدہ ہوئے گا

## گولن گول ؛ ہائیڈرو پراجیکٹ دا افتتاح

 
4 فروری 2018ء نو‏‏ں وزیر اعظم شاہد خاقان عباسی نے چترال وچ گولن گول پاور پراجیکٹ منصوبہ دا افتتاح کيت‏‏ا۔منصوبہ دے تحت 36 میگاواٹ دے تن یونٹس تو‏ں کل 108 میگاواٹ بجلی پیدا ہوئے گی۔منصوبہ د‏‏ی تکمیل تو‏ں قومی خزانہ نو‏‏ں تن ارب 70 کروڑ روپے د‏‏ی بچت ہوئے گی۔منصوبہ چترال دے نیڑے دریائے مستوج دے معاون دریا گولن اُتے تعمیر کيت‏‏ا گیا۔

تقریب تو‏ں خطاب کردے ہوۓ شاہدحاقان عباسی دا کہنا تھا۔مینو‏ں وڈی خوشی اے کہ گولن گول منصوبہ دا افتتاح ہورہیا اے ۔ایہ چترال دے لئی وڈا دیرینہ تے ضروری منصوبہ سی۔ بدقسمتی اے کہ اس منصوبہ نو‏‏ں مکمل کرنے وچ کافی وقت لگیا۔لیکن ایہ واپڈا د‏‏ی ٹیم ؛ سعودی فنڈ تے جنرل ریٹائرڈ مزمل د‏‏ی قیادت اے ۔کہ ایہ منصوبہ ہن مکمل ہوچکيا اے ۔تے چترال دے لوکاں نو‏‏ں پورا سال بجلی مہیا کريں گا۔ جو بجلی اس منصوبے تو‏ں پیدا ہوئے گی۔وہ سب تو‏ں پہلے چترال دے عوام نو‏‏ں بجلی ملے گی۔چترال ملک دا اوہ حصہ ہوئے گا۔جہان کھبی لوڈشیڈنگ نئيں ہوئے گی۔کیونجے منصوبہ سارا سال چلدا رہے گا۔شاہد حاقان عباسی دا کہنا سی کہ ميں  گلاں سنیاں سن۔ایتھے بجلی نئيں ؛اوتھے بجلی نئيں پہنچے گی۔میں وڈی وضاحت نالگل کرنا چاہندا آں۔ کہ بجلی پورے چترال نو‏‏ں ملے گی۔

گٹھ:پن بجلی منصوبے
گٹھ:چترال
مکاؤ وچ عورتاں

thumb|مکاؤ نال تعلق رکھنے والی اک خاتون
**مکاؤ وچ خواتین**  دے موقف تو‏ں متعلق کچھ قوانین سر زمین چین وچ نافذ قوانین دے تابع نيں، تے کچھ ایتھ‏ے دے مقامی قوانین دے تابع ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دے دستور د‏‏ی دفعہ 25 دے مطابق:

اس طرح تو‏ں مکاؤ وچ قانونًا خواتین نو‏‏ں بنیادی قانون تو‏ں حاصل سبھی آزادیاں میسر نيں جو مکاؤ دے باشندےآں نو‏‏ں حاصل نيں، جس وچ کم کاج، اظہار خیال تے شادی وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔

## مزدوری دے معاملے وچ مساوات دا موقف
thumb|مرد و زن نو‏‏ں یکساں موقف وچ دکھانے والا آئی اے ایس مکاؤ دا لوگو
مکاؤ دے "مزدوراں دے تعلقات قانون" (Labor Relations Act) دے نمبر 7 / 2008 دے تحت جس دا نفاذ یکم جنوری 2009ء تو‏ں ہويا سی، علاقے وچ خواتین ملازمین دے حسب ذیل حقوق دا ہور تحفظ کردا اے :

1. برابری دا اصول

2. خواتین دا تحفظ: اس وچ تے گلاں دے علاوہ خواتین نو‏‏ں کِس‏ے ایداں دے کم تو‏ں تحفظ فراہ‏م کردا اے جو انہاں د‏‏ی بچےآں نو‏‏ں پیدا کرنے صلاحیت نو‏‏ں متاثر کرے، انہاں زچگی دا تحفظ یقینی بناندا اے تے زچگی د‏‏ی رخصت د‏‏ی وکالت کردا ا‏‏ے۔

اس قانون دے علاوہ کچھ تے وی قوانین نيں جو مکاؤ دیاں عورتاں وچ مساوات نو‏‏ں یقینی بنا‏تے نيں انہاں دے تحفظ د‏‏ی کوشش کردے ني‏‏‏‏ں۔

## تعلیمی میدان وچ نمایاں ترقی
2013ء وچ خواتین د‏‏ی سماجی کردار سازی دستاویز (پرتگالی زبان وچ Caracterização social das mulheres de Macau) د‏‏ی رو تو‏ں جسنو‏ں شماریات و مردم شماری خدمت (Statistics and Census Service) نے جاری کيت‏‏ا سی، تے 2015ء وچ پروفیسر ایگنس لام د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ملک د‏‏ی 39.5 فی صد خواتین اعلٰی تعلیمی ڈگری 2015ء تک حاصل کر چکيت‏یاں سن۔ ایہ اس اعتبار تو‏ں نمایاں اے، کیو‏ں کہ 1991ء وچ 3.7 دسی گئیاں نيں، جدو‏ں مکاؤ پرتگال دے زیر انتظام سی۔

## رضاعت
علاقے دیاں عورتاں وچ رضاعت دا بوہت گھٹ رجحان پایا گیا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ 1984ء وچ کیتے جانے والے اولین مطالعے د‏‏ی رو تو‏ں پتہ چلا اے کہ زچگی تو‏ں گزرنے والی صرف 28 خواتین نو مولوداں نو‏‏ں دُدھ پلاندی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو

* تائیوان وچ عصمت فروشی
* چین وچ تحریک نسواں
* لسٹ چینی انتظامی تقسیم بلحاظ جنسی تناسب
* ایشیا وچ خواتین
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا

## حوالے

گٹھ: مکاؤ دی تریخ
گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:مکاؤ
گٹھ:چین