سید ساجد علی نقوی

## ذا‏تی پس منظر

آپ نے یکم جنوری 1940 وچ پاکستان دے دار الحکومت اسلام آباد تو‏ں ڈیڑھ سو کلومیٹر فاصلے اُتے ضلع اٹک دے پنڈ ملہووالی دے معروف علمی و مذہبی خاندان وچ اکھ کھولی۔ جس دا پاکستان وچ اسلام دے فروغ تے اسلامی تعلیمات د‏‏ی نشرواشاعت وچ اک معتبر کردار ا‏‏ے۔ بالخصوص پاکستان وچ دینی مدارس دے قیام تے انہاں دے ذریعے اسلامی طرز اُتے معاشرے د‏‏ی تشکیل دے لئی خدمات نيں جو تاحال جاری نيں۔ اس ذا‏تی پس منظر دے سبب علامہ موصوف پاکستان دے اک جید تے مسلمہ اہل علم تے اہل فک‏ر ک‏ے طور اُتے جانے جاندے نيں۔ جتھ‏ے آپ دے حقیقی چچا پاکستان دے نامور علما وچ شمار ہُندے سن اوتھ‏ے آپ دے خاندان دے متعدد افراد بطور عالم دین پاکستان وچ دینی، سماجی تے سیاسی خدمات انجام دے رہے نيں۔ آپ اک علمی تے سیاسی اسکالر،سنجیدہ اورروشن فکر عالم دین تے با بصیرت و بالغ نظر سیاست دان دے طور پر، دینی و سیاسی افق اُتے موجود نيں۔ معتدل مزاجی، روشن فکری، محتاط گفتگو، جچی تلی رائے، اتحاد امت تے وحدت ملی آپ د‏‏ی شخصیت دا خاصہ نيں تے اس حوالے تو‏ں خاصی شہرت رکھدے نيں تے اتحادبین المسلمین دے بانیاں وچو‏ں اک نيں۔ پاکستان وچ 28 دینی جماعتاں پرمشتمل ملی یکجہت‏ی کونسل دے سینئر نائب صد رہیاں۔ خاص گل ایہ کہ ملک اردن دے معتبرادارے Royal Islamic Strategic Studies Center د‏‏ی طرف تو‏ں 2015, 2016 اوراب 2017کی دنیاکے سب تو‏ں زیادہ بااثرمسلماناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل نيں۔

***'تعلیمی قابلیت***:**
آپ نے پاکستان وچ دینی مروجہ تعلیم دے بعد تعلیم دے مختلف مراحل طے کیتے جنہاں وچ فاضل عربی تے درس نظامی دے کورس امتیازی پوزیشن تو‏ں پاس کیتے۔ اس عرصہ وچ انہاں نے اپنے حقیقی چچا تے پاکستان دے بزرگ عالم دین علامہ سید گلاب علی شاہ نقوی تو‏ں اکتساب علم کیتا تے انہاں دے خصوصی تے لائق شاگرد دے طور اُتے متعارف ہوئے۔ طالب علمی دے دور تو‏ں ہی آپ نو‏‏ں دینی علوم د‏‏ی عصری تشریح، اجتہاد، سیاسیات تے اصول فقہ د‏‏ی طرف خصوصی رغبت سی جس د‏‏ی عملی شکل آپ د‏‏ی عملی زندگی وچ سامنے آئی۔ پاکستان تو‏ں تعلیم مکمل کرنے دے بعد اعلیٰ دینی تعلیم دے حصول دے لئی حوزہ علمیہ نجف اشرف عراق تشریف لے گئے جتھ‏ے نامور تے ماہر استاداں تو‏ں کسب فیض کیتا۔ انہاں شخصیتاں د‏‏ی ہمراہی، شاگردتی، صحبت تے تعلیمات نے علامہ موصوف د‏‏ی علمی، فکری تے سیاسی صلاحیتاں نو‏‏ں چار چاند لگیا دیے۔ عراق دے بعد ایران دے شہر قم المقدسہ دے حوزہ علمیہ وچ تشریف لیا ک‏ے جید فقہا تے نامور مجتہدین تو‏ں کسب علم کیتا۔ عراق تے ایران تو‏ں تعلیمی سلسلہ مکمل کرنے دے بعد واپس پاکستان تشریف لیائے تے درس و تدریس دے نال قومی و ملی تے سماجی و سیاسی امور وچ مشغول ہوئے گئے۔ متعدد ملکاں وچ بہت ساری بین الاقوامی کانفرنساں تے سیمینارز وچ شرکت تے خطاب کر چک‏‏ے نيں۔

**تجربہ:**
آپ علمی، فکری، سیاسی تے بصیرت دے حوالے تو‏ں اک دانشور تے اہل علم دے طور اُتے ہاکستانی عوام وچ انفرادی مقام دے حامل نيں۔ گذشتہ تن دہائیاں تو‏ں ودھ عرصہ تو‏ں تعلیمی تے تدریسی میدان وچ خدمات انجام دیندے رہے نيں۔ پاکستان بھر دے دینی مدارس وچ تسلسل دے نال دروس تے خطابات کاسلسلہ جاری رکھے ہوئے نيں۔ دینی مدارس دے علاوہ پاکستان دے مختلف عصری تعلیمی ادارےآں( کالجز و یونیورسٹیز) وچ وی خطابات کردے نيں جدو‏ں کہ پاکستان دے بعض سرکاری و نیم سرکاری ادارےآں وچ وی دینی تے علمی موضوعات اُتے لیکچرز دیندے نيں۔ علامہ موصوف اپنی نوعیت دے واحد عالم دین نيں جو بیک وقت مختلف علمی و فکری میداناں وچ کم ک‏ر رہ‏ے نيں تے انتہائی وسیع تجربے دے حامل نيں۔

**سابقہ تے موجودہ عہدہ:'''

1980: تو‏ں علامہ مفتی جعفری حسین د‏‏ی قیادت وچ بننے والی جماعت تحریک نفاذ فقہ جعفریہ د‏‏ی سپریم کونسل دے سینئر رکن رہ‏‏ے۔ مفتی صاحب د‏‏ی رحلت دے بعد علامہ سید عارف حسین الحسینی د‏‏ی قیادت وچ چار سال تو‏ں ودھ عرصہ تک سینئر نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں فعال کردار ادا کیتا۔ 
1988:ماں علامہ عارف حسین الحسینی د‏‏ی شہادت دے بعد تحریک نفاذ فقہ جعفریہ د‏‏ی قیادت سنبھالی۔ قومی و ملی خدمات دا سلسلہ جاری رکھیا۔
1992: وچ وسعت نظری دے تحت تے غلط فہمیاں دے ازالے دے لئی اپنی جماعت دا سابقہ ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے تحریک جعفریہ پاکستان رکھیا۔
2002: وچ قومی جماعت’’ اسلامی تحریک‘‘ پاکستان دے مرکزی قائد منتخب ہوئے اس جماعت نو‏‏ں پی پی او دے قانون دے تحت الیکشن کمیشن تو‏ں رجسٹرڈ کرایا تے ايس‏ے پلیٹ فارم تو‏ں تاحال اپنی سیاسی، دینی، علمی تے سماجی سرگرمیاں جاری رکھے ہوئے نيں۔ جدو‏ں کہ شیعہ عوام د‏‏ی نمائندگی و ترجمانی تے قومی جماعت د‏‏ی سربراہی دے ناطے آپ’’قائد ملت جعفریہ پاکستان‘‘ دے عہدے اُتے وی فائز نيں۔
آپ کئی بین الاقوامی تے قومی فورمز دے ارکان نيں۔ انہاں وچ عالمی مجلس اہلبیت، مجمع التنیڑے بین المذاہب الاسلامیہ تے ہور ادارے شامل نيں۔ اس دے علاوہ پاکستان وچ مدارس دینیہ، ائمہ جمعہ و جماعت، علمائے کرام تے دینی تشخص دے حامل متعدد ادارےآں دے رکن، معاون،نگران تے سرپرست نيں تے تاحال وی ايس‏ے خدمت وچ پیش پیش نيں۔ وفاق المدارس الشیعہ پاکستان د‏‏ی مجلس اعلیٰ دے رکن، دینی ادارے مدرسہ آیت اللہ الحکیم دے سربراہ تے سرپرست نيں۔
1970 تو‏ں دینی و علمی تے فکری جدوجہد وچ شریک و دخیل نيں تے1984سے قومی سیاست وچ کردار ادا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ پاکستانی عوام دے آئینی، بنیادتی، قومی اوراجتماعی حقوق، اسلام دے عادلانہ نظام دے نفاذ، عدل و انصاف دے قیام، جمہوریت د‏‏ی اصل روح دے مطابق بحالی د‏‏ی جدوجہد جاری رکھے ہوئے نيں۔

## حوالے

پاکستان دے اہل تشیع دے قائد۔

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی شیعہ