open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شرط (کہانی)

**شرط** (نکی روسی کہانی)، اک بینکر اتے اک جوان وکیل بارے کہانی ہے۔ اوہ اک دوجے دے نال شرط لا لیندے ہن کہ موت دی سزا بہتر ہے جاں جیل وچّ عمر قید۔ ایہہ انتون چیخوف دی 1889 دی کہانی ہے۔ کہانی دا انت بے حدّ ناٹکی ہے۔
## کہانی
بینکر نوں پندراں سال پہلاں والے شرط لاؤن دے موقعے دی یاد نال کہانی شروع ہندی ہے۔ اس دن اوہ اک پارٹی وچّ مہماناں دی میزبانی کر رہا سی کہ موت دی سزا بارے  چرچہ چھڑ پیندی ہے۔ بینکر دی دلیل ہے کہ موت دی سزا عمر قید توں ودھیرے مانوی ہے، جدوں کہ جوان وکیل متفق ہے۔ اوہدا کہنا ہے کہ موت دے بجائے عمر قید چننا بہتر ہووےگا۔ اوہ دو لکھ روبل دی شرط لا لیندے ہن اتے وکیل پندراں سال اکانت سزا کٹن لئی راضی ہو جاندا ہے۔

آدمی اپنی سزا دوران کتاباں پڑھن، لکھن، پیانو وجاؤن، پڑھائی، اتے اپنے آپ نوں سکھئت کرن وچّ اپنا سماں خرچ کردا ہے۔
سانوں اس دے لگاتار بودھک وکاس دی بھنک پیندی ہے۔ قید دے اس دے کارجکال 'چ اسیں لنگھ رہے وکھ-وکھ پڑائ ویکھدے ہاں۔ پہلاں تاں وکیل گمبھیر اکلیپن اتے ڈپریشن دیاں ٹیساں بھوگدا ہے۔ پر چھیتی ہی اوہ پورے زور نال سٹڈی شروع کر دندا ہے۔ اس نے بھاشا اتے ہور سنبندھت وشیاں توں پڑھنا شروع کیتا۔ تد، وگیان، ساہت، فلسفے اتے ہور بے ترتیبے پرتیت ہندے وشیاں دا اک ملگوبھا جیہا ہو گیا۔ اس نے چار سالاں دے دوران کوئی چھ سو کتاباں پڑھ دندا ہے۔ پھر، انجیل اتے اسدے بعد دھرم شاستر اتے دھرماں دا اتہاس۔ آخری دو سالاں وچّ، قیدی وکیل خوب پڑھدا ہے، جس وچّ رسائن وگیان، میڈیشن اتے فلسفے بارے، اتے کئی وار بائرن جاں شیکسپیئر دیاں رچناواں وی شامل ہن۔

اس دوران بینکر دی قسمت وچّ گراوٹ آؤندی ہے اتے اوہ جاندا ہے کہ جیکر اوہ شرط ہار جاندا ہے، شرط بھگتاؤن نال اوہ دوالیہ ہو جاویگا۔  پندراں سال دی معیاد ختم ہون توں اک دن پہلاں بینکر وکیل نوں مارن دا فیصلہ کردا ہے تاں جو شرط دے پیسے نہ دینے پین۔ جدوں اوہ چپکے وکیل دے چیمبر وچّ جاندا ہے، تاں بینکر نوں اک وکیل ولوں لکھت اک نوٹ ملدا ہے۔ نوٹ وچّ کیہا گیا ہے کہ سزا دوران اپنے سمیں وچّ اس نے سکھیا ہے کہ مادی شیواں ترسکار دیاں حقدار ہن کیونکہ ایہہ چھنبھنگر وجود رکھدیاں ہن۔ اس لئی، اپنے ترسکار ​​دا پرگٹا کرن لئی، اوہ شرط دی معیاد پورے ہون توں پنج گھنٹے پہلاں اتھوں چلیا جاویگا یعنی اس پرکار جان بجھ کے شرط ہار جاویگا۔
## کردار
**شرط** کہانی وچّ اک بینکر اتے اک وکیل بسّ دو ہی پاتر ہن۔ کسے دا وی رسمی نام چیخوف دی کہانی وچّ نہیں دتا گیا۔
### وکیل

گٹھ:نکیاں کہانیاں
گٹھ:روسی ساہت
گٹھ:چیخوف دیاں کہانیاں
نرمل رائے

**نرمل رائے **( جنم : 6 اگست 1995 ) اک پاکستانی گائکہ اتے سنگیتکار ہے۔ اسدا جنم عیسائی پریوار وچ ہویا۔ اسنے 12 سال دی عمر وچ گاؤنا شروع کیتا اتے بہت سارے نیسنل لیول دے سنگیتک اوارڈ جتے۔ 

2016 وچ اسنے کوک سٹوڈیؤ (پاکستان ) سیزن-9 وچ  شیراز اپل نال گیت  گایا۔
**نرمل رائے** (پیدائش 6 اگست 1996) اک پاکستانی گلوکارہ نيں۔  نرمل لاہور وچ پیدا ہوئی۔ انہاں نے بارہ سال د‏‏ی عمر وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ رائے نے قومی سطح اُتے موسیقی دے بوہت سارے مقابلےآں د‏‏ی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا اے اوران وچ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں وہکنیئرڈ کالج وچ پڑھدی سی تب اس نے کالج دے زیرانتظام گلوکاری دے مقابلے وچ حصہ لیا تے تب اسنو‏ں 2014 وچ *[[کنیئرڈ کالج|وائس آف]] [[کنیئرڈ کالج]]<nowiki/> دا خطاب دتا گیا۔*  2016 وچ ، اس نے*[[کوک اسٹوڈیو (پاکستان)|کوک اسٹوڈیو]] کے* نويں سیزن وچ بطور نمایاں فنکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں گلوکاری د‏‏ی تے جابر عباس دے نال اک دوگانا "اللہ بیلی" گایا۔  ایہ گانا انہاں نے شیراز اپل د‏‏ی کمپوزیشن وچ پیش کيتا۔ اس گانے د‏‏ی ریلیز دے بعد رائے دے گانے دے انداز د‏‏ی وی تعریف کيت‏ی گئی۔ 2015 وچ اسنو‏ں "نوری" گروپ دے علی حمزہ دے نال کوک اسٹوڈیو وچ حصہ لینے دے لئی منتخب کيتا گيا سی۔اس نے پاکستانی فلم *[[پنجاب نئيں جاواں گی]]* د‏‏ی پس پردہ گلوکاری کردے ہوئے اک گانا "رونق عاشقی" گایا۔

2018 وچ اس نے انٹرنیشنل مینجمنٹ ایجنسی اسٹارڈریمز گلوبل انٹرٹینمنٹ دے نال معاہدہ کيتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
رائے دا تعلق اک عیسائی گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ 

## ڈسکوگرافی

## ایوارڈز تے نامزدگیاں

* 17 ويں لکس اسٹائل ایوارڈز وچ "رونقِ عاشقی" دے لئی بہترین گلوکارہ د‏‏ی نامزد گی [1]

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* *[[کوک اسٹوڈیو (پاکستان)|کوک اسٹوڈیو]]* وچ نرمل رائے
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:1996 دے جم
گٹھ:پاکستانی موسیقار
گٹھ:پاکستانی مسیحی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
## حوالے

گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پاکستانی گائیک
عمان ایئر

**عمان ایئر** عمان دی قومی ایئر لائن اے  ایہہ مسقط انٹر نیشنل ایئر پورٹ سیب تے موجود اپنے مکھ دفتر وچو ہی گھریلو اتے قومانتری ہوائی سیوا تے مقامی ایئر ٹیکسی اڈاناں  دی سیوا مہیا کردی ہے. اس دا مکھ دفتر مسقط انٹر نیشنل ایئر پورٹ اُتے اے۔ اومان ایئر عرب ایئر کیریئر اوگنائیزیشن دا مِمبر اے۔

## تریخ
عمان ایئر دی تریخ 1970 تو شروع ہندی اے جدوں عمان انٹر نیشنل سروسز دا قیام کیتا گئا سی۔ ایہہ اک سول ایئر کرافٹ دے رکھ رکھاو دی کمپنی دے طور تے بیت ال فضل ایئر پورٹ تے اپنیاں سیواوا دیندی سی. 1972 وچّ اومان انٹر نیشنل سروسز نے اپنا سارا کم سیب انٹر نیشنل ایئر پورٹ تے شروع کر دتا. 1977 وچّ ایئر کرافٹ انجینیئرنگ ڈویزن بناؤن تو پہلا کمپنی نے گلف ایئر دے ہلکے ایئر کرافٹ دے سارے کاروبار دا ادھگرہن کر لیتا. اومان دی بہت ہی تیزی نال ودھ رہی سول ایئرویز انڈسٹری نے  اومان انٹر نیشنل سروسز نوں ہور سیواوا (facilities) دین واسطے پروتساہت کیتا۔ ایہہ سیواوا وچ ایئر کرافٹ ہینگیر، ورکشاپ اتے اڈاناں دی کیٹرنگ وغیرہ دیاں سیواواں شامل سن. 

1981 وچّ اومان انٹر نیشنل سروسز اک جوئنٹ سٹوک کمپنی وچّ تبدیل ہو گئی. اومان انٹر نیشنل سروسز نے گلف ایئر تو 13 ایئر کرافٹ دی خرید کیتی، جس دے نال ہن ایہہ اپنے پرانے ٹربو پروپ فوکر 27-600 نوں 500 سیریز نال بدل سکدی سی . اس تو اگلے سال اومان انٹر نیشنل سروسز  نے گلف ایئر نال مل کے ایویشن سیواوا شروع کیتیا . 1983 تو 1993 تک کمپنی نے نوے ساز و سامان دی خریدداری کیتی. جس وچ سیسنا سٹینیشن وی شامل سی

### 1993 تو نویں ایئر لائن
1993 وچ عمان ایئر دی ستھاپنا کیتی گئی`. اسے سال مارچ اومان ایئر نے انسیٹ ورڈ وائیڈ تو  بوئنگ 737-300 لیز  تے لتے اتے مسقط تو صالح تک دیا اڈانا شروع کیتیا.  اسے سال جولائی وچّ، ایئر لائن نے اپنی پہلی انٹرنیشنل اڑان جو کی دبئی تک دی سی دا سنچالن کیتا، اس اڑان واسطے بوئنگ 737-300 دی ورتو کیتی گئی  اس تو کچھ سمے بعد ہی دوسرے ٹیچیاواستے اڈانا دی شروات کیتی گئی جس وچّ ترویندرم (ترویندرم پورا) تک سیواوا نوبر وچّ، کویت تے کراچی دیا سیواوا جنوری 1994 وچّ اتے کولمبو واسطے اڑان اکتوبر 1994 وچّ شروع کیتیا گئیا. پھر 1995 تو 1997 تکّ ممبئی، ڈھاکا، ابوظہبی، دوہا اتے چینئی واسطے اڈانا شروع کیتیا گئیا. اکتوبر 1998 وچّ اومان ایئرویز نوں انٹر نیشنل ایویئیشن انڈسٹری دے وپارک گروپ انٹرنیشنل ایئر ٹرانسپورٹ ایسوشیئیشن وچّ شامل کر لیتا گیا.  اس تو اگلے سال تک گوادر، جیدا اتے ال ان نوں وی اڈانا دے روٹ وچ شامل کیتا گیا پر بعد وچّ اہنا وچو کچھ 2000 وچّ بند وی کر دتا گئے 

### 2000 توں بعد
مارچ 2007 وچ عمان گورنمنٹ نے ایئر لائن نوں ہور پونجی مہیا کروائی اتے سرکار دی حصیداری اس ایئر لائن وچّ 33٪ تو ودھ کے 80٪ ہو گئی  ایہہ وی اعلان کیتا گئیا کیہ اومان ایئر اپنے ہدف دا ،مڑ کے مولیاکن کریگی.

## حوالے

گٹھ:ہوائی کمپنیاں
گٹھ:عمان
نصرالدین مراد خان

**نصر الدین مرات خان** (۱۹۰۴ء–۱۹۷۰ء) اک روسی نژاد، ترک الاصل، پاکستانی معمار تے سول انجینیئر سن ، جس نوں سب توں زیادہ مینار پاکستان دے معمار ہون پاروں یاد کیا جاندا ہے۔

## جیون

### وڈھلا جیون

نصر الدین مرات خان ۱۹۰۴ء وچ قفقاز (کوہ قاف) چ واقع روسی سلطنت دے علاقے داغستان وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۳۰ء وچ اس نے لینن گراڈ یونیورسٹی نوں سول انجینیئر دی ڈگری حاصل کیتی، تے بعد وچ ، اس نے اسے یونیورسٹی توں معماری تے عمرانی طرحبندی دیاں ڈگریاں وی حاصل کیتیاں۔

### پناہ گزینی

مرات خان قفقاز دے علاقے نوں سوویت راج توں آزاد کروانا جاہندا سی ۔ اس دے سبب، ۱۹۴۳ء وچ اسنوں اپنی جان بچان لئی داغستان توں جرمنی فرار ہونا پئیا ،  حتھے اوہ برلن وچ اقوام متحدہ انتظامیہ برائے بحالی تے ریلیف دے قائم کردہ پناہ گزین کیمپ وچ ٹھہرے۔ اوتھے اس نے اک ترکی پناہ گزین خاتون، حمیدہ آکموت نال، ۱۹۴۴ء وچ شادی کر لی۔

### پاکستان آمد

جرمنی وچ ست سالہ پناہ گزینی دے بعد، ۱۹۵۰ء میں، مرات خان اپنے خاندان سمیت پاکستان آ گئے۔

### وفات

۱۵ اکتوبر، ۱۹۷۰ء نوں دل دے دورہ دے باعث مرات خان وفات پا گئے۔

## فنی کیریئر

۱۹۳۰ء وچ مرات خان داغستان تے لینن گراد وچ کئی عہدےآں  اُتے فائز رہ چکے سی ۔ اسنوں سٹالن دی تطہیر مہندسان دے دوران گرفتار کیتا گیا، مگر فروری ۱۹۴۰ء وچ اسنوں دوبارہ شمالی قفقاز پروجیکٹ ٹرسٹ دی پیتی گورسک شاخ دا مہندس اعلى تے معمار اعلى مقرر کر دتا گیا۔

## مینار پاکستان

## انعامات

## نظریات

## ہور ویکھو
* مینار پاکستان

## حوالے

گٹھ:تمغا امتیاز لین والے
گٹھ:سوویتی مسلم
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:داغستان
گٹھ:سوویتی ماہرین تعمیرات
گٹھ:1970ء دیاں موتاں
گٹھ:1904ء دے جم
گٹھ:1970ء دے دہاکے دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی معمار
گٹھ:مدنی مہندس
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:تمغا امتیاز
پراکسس سکول

**پراکسس سکول** اک مارکسسٹ ہیومینسٹ فلسفی تحریک سی۔ اس دا مڈھ 1960ویاں دوران یوگوسلاویا وچّ زاغریب اتے بیلگراد وچّ بجھا۔

سکول دے بانیاں دیاں پرمکھ ہستیاں وچّ شامل ہن، زاگریب دے گیؤ پیترووچ اتے ملان کانگرگا اتے بیلگراد توں مہیلو مارکووچّ۔ 1964 توں  1974 تکّ اوہناں نے مارکسسٹ جرنل* پراکسس* شائع کیتا سی، جہڑا مارکسسٹ تھیوری دے مشہور اک موہری انٹرنیشنل رسالے وجوں مشہور ہویا سی۔ اس گروپ ولوں کورچلا جزیرے ویاپک طور تے مشہور کورچلا سمر سکول دا انعقاد کیتا جاندا۔

اس دے میمبر لہندے مارکسسٹ تحریک توں متاثر سی۔

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:مارکسسٹ نظریئے
کرمجیت انمول

**کرمجیت انمول** پنجابی ہاسرس کلاکار، فلم اتے ٹیلیوژن اداکار اتے گائک ہن۔ ایہناں نے پنجابی، ہندی اتے انگریزی دیاں کئی مشہور فلماں وچّ کم کیتا جویں کہ 'ویسٹ از ویسٹ' (انگریزی)، 'کیری اون جٹا'، 'جٹّ & جولیئٹّ'، 'ڈسکو سنگھ'، 'جٹّ جیمس بونڈ'، 'دیوَ ڈی' (ہندی) اتے کئی ہور۔

## فلمی جیون

## فلمی گائکی

## حوالے

## باہری لنک
٭
٭
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
بمبوکاٹ

**بمبوکاٹ** اک پنجابی دی فلم اے جیہڑی پنکج بترا نے ڈایریکٹ کیتی سی ۔ ایس فلم نوں جس گریوال نے لکھیا تے ایمی ورک، بِنو ڈِھلوں، سمی چاہل تے شیتل ٹھاکر نے فلمایا۔ ایہ فلم 29 جولائی، 2016 وچ دنیا بھر چ رلیز ہوئی ۔ 

## سار
ایہہ فلم فیروزپور دے اک چھوٹے جہے پنڈ وچ فلمائی گئی اے ۔ فلم وچ دو بھیناں نیں جیہناں وچوں اک گورے رنگ دی اے تے دوجی سانولی اے ۔ گوری افسر نوں بیاہی جاندی اے تے سانولی گریوب کسان نوں بیاہی جاندی اے ۔ کسان محسوس کردا اے کہ ایہدا سوہرا ٹبر اوہدی اوداں عزت نہیں کردا جِداں افسر دی کردا اے ۔ ایس لئی اوہ ااپݨا رعب پگاؤن لئی بمبوکاٹ لیݨ دی سوچدا اے ۔ غلطی نال اوہ چوری دا بمبوکاٹ خرید لیندا اے ۔ ایس وجہ توں اوہنوں سزا ہو جاندی اے ۔

## پاتر
٭ایمی ورک- چنن سنگھ  
٭بِنو ڈِھلوں- ریشم سنگھ
٭سمی چہل- پکو
٭شیتل ٹھاکر- سمی
٭کرمجیت انمول
٭سردار سوہی
٭نِرمل رِشی
٭ہوبی دھالیوال
٭انیتا دیوگن
٭ہربلاس سنگھا
٭رزیا سکھبیر

## فلم دے گیت

## حوالے

گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:پنجابی فلم
سیاسی معیشت دی تنقید وچ حصہ

**امورت کرت اتے سمورت کرت** (انگریزی: Abstract labour and concrete labour) کارل مارکس دے اقتصادی تجزیئے وچّ درسایا گیا اک اہم فرق ہے جس راہیں کارل مارکس نے کرت(مزدوری) دے دولے سبھا نوں اجاگر کیتا۔
## مڈھ
مارکس نے پہلی دفعہ ایہہ فرق اپنی لکھت ‘سیاسی معیشت دی تنقید وچ حصہ' (A Contribution to the Critique of Political Economy) (1859)وچّ کیتا سی اتے پھیر کیپیٹل دے پہلے حصے وچّ ہور وی وضاحت نال اس بارے گل بات کیتی۔ مارکس نے لکھیا ہے:
 

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
ہریک توں قابلیت مطابق، ہریک نوں لوڑ مطابق

**ہریک توں قابلیت مطابق ، ہریک نوں لوڑ مطابق** (جرمن وچّ: **"Jeder nach seinen F higkeiten، jedem nach seinen Bed rfnissen!"**)، کارل مارکس ولوں 1875 وچّ اپنے کتابچے *[[گوتھا پروگرام تے اک تنقیدی نظر]]* وچّ پیش کیتا نعرہ ہے۔ مارکسی درشٹی توں ایہہ گلّ ممکن ہے کیونکہ وکست کمیونسٹسماج وڈی بہتات وچّ شیواں اتے سیواواں پیدا کریگا؛ یعنی، سائنسی سماجیت دے مکمل وکاس اتے بے لگام پیداواری طاقتاں نال، ہریک دیاں لوڑاں دی پورتی لئی لوڑیندیاں شیواں اتے سیواواں بتھیریاں ہونگیاں۔  
## اس واک دی ہوند
مارکس دے 'گوتھا پروگرام تے اک تنقیدی نظر' اس نعرے والا وچّ پورا پیرھا اس طرحاں ہے:
:*کمیونسٹ سماج دے اچیرے دور وچّ، جدوں آدمی نوں کرت دی ونڈ دے شکنجے وچّ کسنا ختم ہو جاویگا، جدوں کرت ونڈ دے نال نال ذہنی اتے جسمانی کرت دی لاگ ڈانٹ جاندی رہیگی، جدوں کرت صرف زندگی بچائی رکھن دا ذریعہ نہ رہِ جاوے گی،  بلکہ زندگی دا پہلا تقاضہ بن چکی ہوویگی، جدوں انسان دی ہر پہلو، ہر پکھ توں ترقی دے نال نال پیداواری طاقتاں وی بہت ترقی کر چکیاں ہونگیاں اتے سماجی دولت دے سارے ندی نالے ملکے اک بھرپور دھارا بن چکے ہونگے، تدّ جا کے بورزوا حق دے تنگ دائرے توں نجات ملیگی اتے سماج اپنے پرچم تے ایہہ اعلان لکھ سکینگا: *ہریک شخص توں اسدی قابلیت مطابق، ہریک شخص نوں اسدی لوڑ مطابق!

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:کارل مارکس
گٹھ:کمیونزم
تھیبز دی لپی

**تھیبز دی لپی** 16ویں صدی وچّ ہوند وچّ آئی۔ اس دے مول بارے بھید برقرار ہے۔

## اکھر

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ آمنیگلوٹز 'تے تھیبز دی لپی 
٭ Except from Trithemius' Polygraphia
٭ Agrippa، OP3

گٹھ:بولی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:لپیاں دیاں قسماں
چنو کملی یار دی

***چنو کملی یار دی***  اک پنجابی ناٹک قسم دی فلم ہے، جو کہ 19 فروری 2016 نوں ریلیز کیتی گئی سی۔ اس فلم دا بنان والا پنکج بترا ہے اتے فلم وچّ نیرو باجوا اتے بینو ڈھلوں نے مکھ کردار نبھائیا ہے۔

## کردار
*نیرو باجوا، چنپریت کور چنو وجوں
*بینو ڈھلوں، تازی وجوں
*کرمجیت انمول، ذیلی وجوں
*رانا رنبیر، تازی دے دوست وجوں
* انیتا دیوگن، تازی دی ماتا وجوں
* بنندرجیت سنگھ
* جسی گِل، جیت سندھو وجوں (خاص حاضری)
## فلم دے گیت

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ 
٭ 
گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:2016 دیاں فلماں
ڈینور، آخری ڈائینوسور

***ڈینور، آخری ڈائینوسور***  اک امریکی کارٹون ہے جو 1998 وچّ ورلڈ ایوینٹس پروڈکشن ولوں رلیز کیتا گیا۔ اسدا جھکاء ماحول ، قدرت اتے دوستی ولّ سی۔ ایہہ کارٹون دو سیزن تکّ چلیا۔ 

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Official website from World Events Productions 
*   at the Internet Movie Database
* ''Denver، the Last Dinosaur''  at TV.com  
* Denver، the Last Dinosaur at YouTube
گٹھ:کارٹون
گٹھ:امریکی کارٹون
رعنا ایوب

**رعنا ایوب** اک بھارتی صحافی ہے۔ اس نے پہلاں  *[[تہلکہ]]* لئی اک پترکار وجوں کم کیتا، اتے ہن این ڈی ٹیوی اتے آؤٹ لک لئی ستنتر کالم نویس ہے۔

رعنا ایوب نے *تہلکہ*  توں نومبر 2013 وچ، اس دے ایڈیٹر-ان-چیف ترن تیجپال دے خلاف اک جنسی حملے دے دوش دی سنگٹھن دے پربندھن ولوں کوتاہی دے خلاف مخالفت کرن لئی.استعفٰی دے دتا۔ اوہ نرندر مودی دی اگوائی والی بھارتی جنتا پارٹی (بھاجپا) دی سرکار دی ناقد رہی ہے۔

گجرات دے فرضی مقابلیاں دی رعنا ایوب دی تفتیش نوں آؤٹ لک رسالے نے دنیا بھر دے سبھناں سمیاں دیاں ویہہ مہان میگزین کہانیاں وچوں اک دے روپ سوچیبدھّ کیتا ہے۔ نرندر مودی بارے اس دی کتاب 25 مئی 2016 نوں ریلز کیتی گئی۔ اداکارہ رچا چڈا دا کہنا ہے کہ  اسنوں اپنی آ رہی فلم *چاک اتے ڈسٹر* لئی رعنا ایوب توں پریرنا ملی ہے، جس وچّ اوہ پترکار دا رول کردی ہے۔ اس اک سوے پرکاشت پاٹھ "گجرات فائلز: انوٹمی آف اے کور اپّ" دی لکھاری ہے۔
 
## حوالے

گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:مسلمان
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
اے پیسیج ٹو انڈیا

***اے پیسیج ٹو انڈیا*** (A Passage to India) (1924) برطانوی راج اتے 1920ویاں وچّ بھارتی آزادی تحریک دے پس منظر وچّ انگریزی لکھاری ایڈورڈ مارگن فورسٹر دا لکھیا اک ناول ہے۔ ایہہ جدید لائبریری ولوں انگریزی ساہت دیاں 100 مہان رچناواں وچوں اک دے روپ وچّ چنیا گیا ہے اتے اسنے گلپ لئی 1924 جیمس ٹیٹ بلیک میموریئل انعام جتیا سی۔ ٹائم اخبار نے 1923 توں 2005 تکّ انگریزی بولی دے 100 سبھ توں اتم ناولاں دی اپنی لسٹ وچّ شامل کیتا سی۔ ناول بھارت وچّ فورسٹر دے تجربےآں اتے آدھارت ہے۔ ای ایم فورسٹر نے ''گھاہ دیاں پتیاں'' وچّ اس ہی نام دی والٹ وٹمین دی اک کویتا توں اس کتاب دا سرلیکھ ادھار لیا۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی ناول
ایڈورڈ مارگن فورسٹر

thumb

**ایڈورڈ مارگن فورسٹر** (انگریزی: Edward Morgan Forster، 1 جنوری 1879 - 7 جون 1970) اک انگریزی ناول کار، نکی کہانی لیکھک، مضمون نگار اتے اوپیرا-لیکھک سی۔ اوہدا اصل نام ہینری مارگن فورسٹر سی جو بپتسمے سمیں غلطی نال ایڈورڈ مارگن فورسٹر درج ہو گیا۔ اوہ اپنے وینگ بھرپور گٹھویں پلاٹ والے ناولاں لئی پرسدھ جہناں وچّ بیہویں صدی دے برطانوی سماج وچّ جماعتی وکھریویاں اتے پکھنڈی جیون نوں ادھیڑیا گیا ہے۔ 
## جیون
فورسٹر لنڈن دے اک انگریز-آئرش اتے ویلش مڈل-کلاس پروار وچّ ہویا سی۔ اوہ ایلس کلارا "للی" اتے ایڈورڈ مورگن للیویلن فورسٹر دا اکلوتا بچہ سی۔ اسدا پیؤ اک آرکیٹیکٹ سی۔ فورسٹر دا نام سرکاری رجسٹر وچّ ہینری مورگن فورسٹر دے طور تے درج کیتا گیا سی، پر اس دے بپتسمے سمیں اوہدا نام سببّ نال ایڈورڈ مورگن فورسٹر ہو گیا۔ اس نوں اس دے پیؤ نالوں اڈری پچھان لئی، اس نوں ہمیشہ مورگن کہہ کے بلایا گیا سی۔ مورگن دے دوجی جنم دن توں پہلاں ٹی بی نال 30 اکتوبر 1880 نوں اس دے پیؤ دی موت ہو گئی۔  

فورسٹر نے کیمبرج یونیورسٹی توں اپنی پڑھائی کیتی۔ کیمبرج وچّ اپنے ٹیوٹر، نتھینیئل ویڈ دے پربھاووش پراچین گریک اتے رومن ساہت اتے آپ یونان وچّ اسدی رچی جاگرت ہوئی۔ اس کارن ساہت رچنا دا شریگنیش اسنے پراچین کتھاواں دے سٹائل وچّ لکھیاں ہوئیاں کہانیاں نال کیتا۔

## پرمکھ رچناواں
### ناول
* * [[ویئر اینجلز فیئر ٹو ٹریڈ]] * (1905)
* *[[د لونگیسٹ جرنی]] * (1907)
* *ےا روم ود اے ویو * (1908)
* *[[ہووارڈز اینڈ]] * (1910)
* *[[اے پیسج ٹو انڈیا]]* (1924) 
* *[[مورس (ناول)|مورس]] * (1913-14 وچ لکھیا ہے اتے فورسٹر دی موت دے بعد 1971 وچ شائع)

## حوالے

گٹھ:انگریز لکھاری
کلدیپ پارس

کلدیپ پارس
**کلدیپ پارس** (1962-2009) اک پنجابی کائیک سی ۔
## جم
کئی مشہور گیت پنجابی ننس والےآں دی جھولی پاؤن والے کلدیپ پارس دا جنم ضلع روپنگر دے پنڈ رولوماجرا وچّ 1962 وچّ پیؤ بلویر سنگھ اتے ماں لچھمی دیوی دے گھر ہویا۔ بچپن وچّ ہی گائیکی دا شوق پال بیٹھا پارس 1979 وچّ لدھیانے آ گیا تے لوک گائیک سریندر چھندا نوں اپنا استاد دھار لیا۔
## گائیکی
شروعاتی دناں وچّ 1982 وچّ پارس دی آواز وچّ چار کلیاں ‘کڑیاں کھیڈن آئیاں’، ‘تیر دا نشانہ’، ‘آرے نال چیردے’، ‘بہہ گیا نینوی پا کے’ ریکارڈ ہوئیاں۔ اس توں بعد 1984 وچّ سکھونت کور نال اس دا ریکارڈ ‘جیٹھ میرا کم نہ کرے’ آیا۔ 1985 وچّ پارس دا پہلا ایل.پی. ریکارڈ ‘میرا یار شرابی’ آیا۔ اس وچلا حاکم بکھتڑیوالے دا لکھیا گیت ‘سادھ دا نہ ٹیم لنگھے بھنگ توں بناں’ انا ہٹ ہویا کہ پارس دی سمکالی کلاکاراں وچّ چنگی پچھان بن گئی۔

سنگیتکار چرنجیت آہوجا دے سنگیت ہیٹھ کلدیپ پارس دی آواز وچّ ریکارڈ کیسیٹ ‘گلّ مکدی آ کے دارو تے’ نے اس دی گائکی نوں سکھر اتے پہنچا دتا۔ اس مگروں آئیاں اس دیاں کئی کیسیٹاں مشہور ہوئیاں۔ پارس دی آواز وچّ ریکارڈ دھارمک ٹیپاں ‘خون شہیداں دا’ اتے ‘جنگ نامہ امرتسر’ وی بہت ہٹ ہوئیاں۔ کلدیپ پارس نے سکھونت کور، گلشن کومل، اوشا کرن، رپندر روپی اتے بلجندر رمپی نال سٹیج پروگرام کیتے تے گیت وی ریکارڈ کروائے۔ کلدیپ پارس نے پنجابی فلماں وچّ وی کئی ہٹ گیت گائے۔ پنجابی فلم ‘پتّ جٹاں دے’ وچّ پارس نے امر سنگھ چمکیلے نال کورس وچّ گایا۔ کلدیپ پارس نے مرزا سنگووالیا، چھندا بسراوانوالا، پالی دیتوالیا، بلبیر سنگھ گریوال، بنت رامپرے والا، بھپندر کھرمی، جگا گلّ، حاکم بکھتڑیوالا، تیجا بھٹے والا، رندھیر سنگھ دھیرا تے کئی ہور گیت کاراں دے لکھے گیت گائے۔

کلدیپ پارس دی آواز انی بلند سی کہ اک وار پرو. موہن سنگھ میلے ’تے بجلی چلی گئی۔ اس نے بناں مائیک توں گیت گا کے اتھے موجود سارے کلاکاراں تے سروتیاں نوں حیران کر دتا۔ 2002 وچّ بیماری کرکے پارس نوں ڈاکٹر نے نہ گاؤن دی صلاحَ دتی سی، پر اس نے اپنے دوست جگی دے ویاہ موقعے اکھاڑا لایا تے جاندے سمیں پیسے وی سازیاں نوں دے گیا۔ امر سنگھ چمکیلا  وانگ کلدیپ پارس نے وی کئی غریب لوکاں دے گھر مفت وچّ اکھاڑے لائے تے کئی وار سمیں توں ودھ چھ گھنٹے تک اکھاڑا وی لایا۔ کلدیپ پارس کرکٹ میچ دیکھن دا بہت شوقین سی۔ اوہ امر سنگھ چمکیلا، کلدیپ مانک، لتا منگیشکر تے نور جہاں دے گیت سننے بہت پسند کردا سی۔ پارس دی چمکیلے نال کافی نیڑتا سی۔ چمکیلے نے پارس دے ویاہ ’تے گلابی پگّ بنھ کے اکھاڑا لاؤنا سی تے امرجوت نے پارس دے سرمہ پاؤنا سی، پر دوواں دی موت دا پارس نوں ڈونگھا صدمہ پجیا۔ چمکیلے دے تر جان توں بعد اوہ زیادہ شراب پین لگّ پیا تے جگدیو سنگھ جسووال دے گھروں چمکیلے دی دگری وکھے بنی سمادھ ’تے جا کے روندا وی رہا۔
## موت
انتلے سمیں وچّ اس نوں کینسر ہو گیا۔ اخیر لما سماں بیماری نال لڑن پچھوں 17 دسمبر 2009 نوں موہن دیئی کینسر ہسپتال، لدھیانہ وچّ اس دی موت ہو گئی۔ اس دے پریوار وچّ پتنی پرمجیت کور، پتر سکھدیپ پارس اتے دھی گرپریت کور ہے۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:گلوکار
کلنگ دی جنگ

**کلنگ دی جنگ **اشوک دے موریا راجپاٹ دی فوج اتے کلنگ وچالے ہوئی سی، جو کہ دنیا دے اتہاس دیاں سبھ توں ودھ خون-خرابے والیاں جنگاں وچوں اک ہے۔ اس توں بعد اشوک نے بدھ دھرم اپنا لیا سی حالانکہ اس نے کلنگ اتے قبضہ نہیں سی چھڈیا۔

thumb|300x300px|کلنگ (بنگال دی کھاڑی دے نال) اتے موریا راج دا علاقہ (نیلے رنگ وچّ)

## حوالے

گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:اشوک
گٹھ:موریہ راج
ڈیوڈ ہربرٹ لارنس

**ڈیوڈ ہربرٹ لارنس** (11 ستمبر 1885&nbsp؛– 2 مارچ 1930) انگریزی ناول کار، شاعر، ناٹک کار، مضمون نگار، ساہتک نقاد اتے چترکار سی۔ اوہناں دیاں سمچیاں رچناواں، ہور گلاں دے علاوہ حدیدت اتے ادیوگیکرن دے امانوی پربھاو دے اک وستھارت پرتیبمب دی ترجمانی کردیاں ہن۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* Works by D. H. Lawrence at Project Gutenberg Australia (includes content not in the public domain in some jurisdictions)
* 
* 
* ''With the Guns'' article by Lawrence. ''Guardian'' 18 August 1914. Accessed 2010-09-15
* D. H. Lawrence free downloadable books including kindle editions at feedbooks 
* Nickolas Muray's portrait sittings of D. H. Lawrence; photo #1, photo#2, photo #3 
* The D. H. Lawrence Review, scholarly journal

### Lawrence archives
* Guide to the D. H. Lawrence Archive at The Bancroft Library, California. Accessed 2010-09-15
* Inventory of the D. H. Lawrence Papers, 1920-1963, University of New Mexico Libraries, Center for Southwest Research & Special Collections .
* Collection of D. H. Lawrence Correspondence, 1920-1925, University of New Mexico Libraries, Center for Southwest Research & Special Collections .
* Inventory of the D. H. Lawrence Photograph Collection, 1923, University of New Mexico Libraries, Center for Southwest Research & Special Collections .
* Inventory of the Witter Bynner Photographs of D.H.Lawrence, 1922-1923, University of New Mexico Libraries, Center for Southwest Research & Special Collections .
* Frieda Lawrence Collection. Accessed 2010-09-15
* D. H. Lawrence resource at the University of Nottingham. Accessed 2010-09-15
* D. H. Lawrence archive held at the University of Nottingham. Accessed 2010-09-15
* Lawrence archive at Harry Ransom Center University of Texas at Austin . Accessed 2010-09-15
* D. H. Lawrence Letters, 1916–1929  at Southern Illinois University Carbondale, Special Collections Research Center
گٹھ:20ویں صدی دے برطانوی لکھاری
گٹھ:لکھاری
گٹھ:برطانوی لکھاری
ہریونا

**ہریونا**، کئی وار **ہریونیا** جاں **گریونا** (، ، چھوٹا روپ.: грн (*hrn* لاطینی وچّ))؛ نشان: **₴**، کوڈ: (**UAH**)، 2 ستمبر، 1996 توں یوکرین دی کرنسی ہے۔ اک ہریونا وچّ 100 *[[کوپیک]]* ہندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:یوکرین
گٹھ:کرنسیاں
حاجی علی درگاہ

thumb|
**حاجی علی درگاہ [[ممبئی]] **دے** برلی **ساحل دے کنارے نیڑے  واقع اک چھوٹے جہے ٹاپو اُپر واقع اک مسجد ہے۔ سنوں سید پیر حاجی علی شاہ بخاری دی یاد وچ 1431 ای. وچ بنایا گیا۔ ایہہ مسجد مسلم اتے ہندو دوواں دھرماں دے لوکاں لئی خاص اہمیت رکھدی ہے۔ ایہہ ممبئی دے اہم دھارمک اتے سیر سپاٹے دا تھاں  ہے۔

حاجی علی ٹرسٹ دے انوسار حاجی علی ازبکستان دے بخارا راج توں ساری دنیا دا چکر لاؤندیاں ہویا ہندستان پہنچے۔

## آرکیٹیکچر
thumb|درگاہ نوں مکھ سڑک نال جوڑن والا پلّ
پیر حاجی علی دی درگاہ برلی کھاڑی وچ واقع ہے۔ مکھ سڑک توں لگبھگ 400 میٹر دی دوری اتے اک جزیرے اپر اس نوں بنایا گیا ہے۔ اتھے اان لئی مکھ سڑک توں اتھے تکّ پلّ بنایا گیا ہے۔ اس پلّ دی اچائی بہت گھٹّ ہے جس کارن جوار بھاٹے دے دناں وچ جانا بہت مشکل ہے۔ زیادہتر ایہہ پلّ پانی وچ ڈوبیا رہندا ہے۔ سمندری پلّ دی خاص اہمیت کارن ایہہ رستہ درگاہ وچ جان والیا لئی ہور وی خاص بن جاندا ہے۔
thumb|درگاہ
مکھ سیلّ(کمرے) وچ ماربل توں بنے کئی ستمبھ ہن جس دے اپر رنگدار کچّ نال کاریگری کیتی ہے اتے اللہ 11 نام وی کارے کرے ہن۔

سمندری نمکین ہواواں دے کارن اس عمارت نوں بہت نقصان ہویا ہے۔ 1960 وچ آخری وار درگاہ دا سدھار ہویا سی۔

## دلجسپ تتھّ
* ہندی فلمفضا وچ پیر حاجی علی دے اپر اادھارت اک قوالی فلمائی گئی ہے۔
* پرسدھ ہندی فلم قلی  دا اخیرلا درش پیر حاجی علی درگاہ وچ فلمایا گیا ہے۔

## ہور پڑھو
* History of Pir Haji Ali Shah Bukhari (R.A.)
* *Haji Ali to be razed, rebuilt*, Manoj R Nair, pg 1, ''Mumbai Mirror; Sunday, 28 August 2005.
* Haji Ali Dargah, Muslim Pilgrimage
* Haji Ali Mosque, Pilgrimage-India.com
* 
* Haji Ali Dargah to rise again in Makrana marble 
* HAJI ALI DARGAH, History and Structure
## باہری کڑیاں
* Official website of Haji Ali Dargah Trust, Mumbai.

*حاجی علی وچ زنانیاں کا پرویش نیدھ 

گٹھ:درگاہاں
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:بھارت دیاں درگاہاں
پورشے 911

**پورشے 911** جرمن کمپنی پورشے دی اک کھیڈ کار اے جیڑی 1963 نوں بننا ٹری سی۔ ایدی سب توں اچیچی گل جیڑی اینوں دوجی کھیڈ کاراں توں وکھرا کردی اے اوہ اے وے کہ ایدا انجن پچھے ہوندا اے جتھے دوجیاں گڈیاں دی ڈگی ہوندی اے۔ ایدے وچ اک 6 سلنڈر باکسر انجن ہوندا اے جیڑا سارے ٹائراں وچ زور پیجدا  اے تے ہر ٹائر دی وکھری سسپنشن ہوندی اے۔ 1963 توں ہن تک انجنیئراں نیں ایدے وچ بوت چنگیاں شیواں کیتیاں نیں مگر ایدا ڈیزائن بلکل 1963 آلا ای اے بس اونوں ای چنگا کیتا گیا اے۔ ایہ سب توں مشہور کھیڈ کاراں چوں اک اے تے 1963 توں 1989 دے وشکار بنیاں 150،000 پورشے 911 ہلے وی روڈاں دے اتے نیں۔ 2013 وچ ایدی 50ویں جنم دیاڑہ تک 820،000 پورشے 911 وکیآں جا چکیاں سن۔

گٹھ:کھیڈ کاراں
لیمبورگینی

**لیمبورگینی** اٹلی دے نگر سانٹاگاٹا بولونیز دی گڈیاں بنان آلی کمپنی اے۔ ایدی مالک جرمن کمپنی فولکسویگن گروپ اے۔ ایدی نیو 1963 وچ فیروچیو لیبورگینی نیں رکھی سی۔ لیمبورگینی بوت شوخ کھیڈ کاراں بناندی اے۔ اوناں دیاں گڈیاں وچ کج خاص شیواں ہوندیاں نیں: اوناں دا ڈیزائن بوت شوخ، انجن دی آواز بوت ودہیا تے اچی تے اینی تیز کہ لگدا اے کہ گڈی ڈرائیور نوں مارن پئی اے۔ لیمبورغینی دیاں گڈیاں دے ناں وی اوناں آر بوت شوخ ہوندے نیں: اوناں دے ناں سپین دے لڑاکو بیلاں اتے رکھے جاندے نیں۔ اک گڈی کونٹاش اینی سوہنی سی کہ اودا ناں بیل دے بجاۓ اطالوی بولی وچ سوہنی کڑی نوں ویکھ کہ بولن آلے بول دے اتے رکھیا۔

لیمبورغینی دو گڈیاں بناندی اے: اک وی 12 انجن آلی لیمبورغینی ایونٹاڈور تے اودا نکا پرا لیمبرورغینی ہراکان جیدا انجن وی 10 اے۔ اے دوویں وشکارلے انجن آلیاں کھیڈ کاراں نیں۔

گٹھ:کھیڈ کاراں
دوہڑا

**دوہڑا** یا **دوہا**، پنجابی لوک شاعری دی اک صنف اے جیہڑی بوہتی پنجاب، پاکستان دے ساندل بار دے علاقے وچ گائی جان٘دی اے۔ ساندل بار توں علاوہ دُوجیاں باراں وچ وی دوہڑے دی صنف وچ ڈھیر شاعری کِیتی جان٘دی اے۔ ایہجئی شاعری صِرف مشاعریاں یا مقامی گلُوکاراں دی آواز راہِیں لوکاں تَک پہنچدی اے جَد کہ ایہ لِکھتی شکل وچ اینّی پرچلت نئِیں ہوئی۔ ایسّے پاروں ایہناں دا وزن صِرف شاعر دی زبان دا ای ہُندی اے۔ جیہڑا لفظ اوہناں دی زبان توں تھڑکن لَگ پوے اوہ وزن توں باہر ہُندا اے۔ زبان دے وزن دی اک خرابی ایہ وی اے کہ لفظ نوں لمکا کے یا گھٹا کے وزن پورا کرن دے آہر کیتے جان٘دے نیں، جیہڑے مشاعریاں وچ سپَھݪ ہُندے نیں۔ اصل توجّہ تخیّل اُتے دِتی جان٘دی اے۔ دوہڑے دے شاعر فِکری حوالّے ناݪ چن٘گّے شاعر نیں تے کِسے دُوجی صنف دے شاعراں توں گھٹ نئِیں، پَر جدوں وزن دی گَلّ آؤن٘دی اے تاں ایہ دیسی یا بدیسی شاعری دے پِڑ وچ پِچھے دکھائی دین٘دے نیں۔ 

جے مُڈھ توں دوہڑے دے شاعراں دے سامّݨے کوئی ایہجئا نمُونّہ یا معیار ہُن٘دا تاں اوہنُوں مُکھ رَکھ کے شاعر دوہڑا لِکھدے، پَر نَہ تاں کوئی وڈا شاعر ہویا تے نہ ای کوئی ایکتا ہوئی۔ پِچھلے دَور وچ ٹان٘وِیاں ٹان٘وِیاں کتابّاں ای دوہڑے دیاں دِکھدیاں نیں۔ ممتاز بلوچ نے "چج دے دوہڑے" لِکھ کے اکّ نویکلا آہر کیتا اے، اِس توں اَڈ پرکھ تے پڑچوݪ دے حوالّے ناݪ کوئی سُچّا نمُونّہ نظر نئِیں آؤندا۔ اجوکے ویلّے وی جیہڑِیاں کتابّاں لِکھݨ دے آہر ہُندے نیں اوہناں وچ وی وزن، ردیف، قافیے یا کوئی ہور فنّی غلطیاں سوکھیائی ناݪ لَبّھ جان٘دِیاں نیں۔ ایہی آس اے کہ دوہڑے دیاں کتاباں لِکھݨ ناݪ دوہڑے دا کوئی ایہجئا معیار قائم ہوجاوے جیہڑا سارے شاعراں واسطے قابل قبُول ہووے۔

دوہڑے دے پرچلت شاعراں وِچ چراغ مولائی، میاں عاجز، رفیق واگھرا، عمر حیات عمر، رائے مہتاب، رائے منور، یاسین، عابد تمیمی، ریاض حسین ابرار، غلام محمد درد تے کئی ہور ایہجئے شاعر نیں جیہناں نے دوہڑے پاروں وڈا نام کھٹّیا اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی شعری صنفاں
گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
آسٹریا دے گردوارے

یورپ وچ سکھ  وڈی گنتی وچ پہلیاتے دوجی وڈی لڑائی توں بعد پہنچنے شروع ہوئے سن۔ اوہ انگلینڈ ولوں جرمنی اتے اٹلی دے خلاف لڑن لئی یورپ گئے سن۔ اوہناں وچوں بوہت سارے اتھے ہی وس گئے تے اوہناں نے اپنے رشتے دار وی بلاؤنے شروع کر دتے۔ ویسے تاں سکھ سارے یورپ وچ کھلرے پئے ہن، پر سبھ توں وڈی گنتی وچ اٹلی، جرمنی، یونان ، آسٹریا، بیلجیئم، فرانس، ہالینڈ اتے ناروے وغیرہ وچ وسدے ہن۔ آسٹریا وچکارلے یورپ  دا اک امیر جرمن بولی دیس ہے۔ اس دا کلّ رقبہ 83879 مربع کلومیٹر، آبادی 90 لکھ دے قریب، راجگڑھ ویانا اتے کرنسی یورو ہے۔ ایہہ چارے پاسے توں جرمنی، چیک لوکراج ، ہنگری، سلوواکیا، اٹلی اتے سوٹزرلینڈ نال گھریا ہویا ہے۔ اتھے وی سکھ دوجی وڈی لڑائی توں بعد آؤنے شروع ہوئے سن۔ اتھے سکھاں دی آبادی قریب 5000 ہے تے 3 پرمکھ گورو-گھر ہن۔
## آسٹریا دے گرودوارے
آسٹریا دے تن اہم گردوارے ایہ نیں:
*گردوارہ سنگھ سبھا صاحب، ویانا
*گردوارہ سانجھیوال سنگھ سبھا صاحب، سالزبرگ
*گردوارہ گورو نانک پرکاش جی، لانگوبارٹن، ویانا
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
گردوارہ سنگھ سبھا صاحب، ویانا

**گردوارہ سنگھ سبھا** آسٹریا دے راجگڑھ ویانا وچ واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔ ایہ گردوارہ 2009 نوں کھلیا ۔
## اساری
اس گورو-گھر دی تعمیر مقامی سکھ آبادی دے سرگرم تعاون کارن ممکن ہوئی ہے۔ اس دی اساری 2007 وچ شروع ہو کے 2009 وچ مکمل ہوئی۔ اس 'تے قریب 15،50،000 یورو خرچ ہوئے ہن تے ایہہ 666 مربع میٹر وچ بنیا ہویا ہے۔ اس وچوں 5 لکھ یورو بینک توں قرضہ لیا گیا ہے تے باقی مقامی سکھاں نے دسوندھ کڈھیا ہے۔ اس دی عمارت دو منزلا ہے۔ لنگر ہال ہیٹھلی منزل اتے دربار صاحب پہلی منزل 'تے ہے۔

## خدمتاں
گورو-گھر لوکاں دے درشن دیدارے لئی روزانہ سویر 5 وجے توں رات 8 وجے تکّ کھلھا رہندا ہے۔ دو گرنتھی سنگھ پکے طور 'تے تعینات کیتے ہوئے ہن۔ اوہناں دی رہائش لئی الگّ کواٹر بنے ہوئے ہن۔ عامَ دناں وچ 100-200 اتے سنچروار-ایتوار نوں 1500-2000 سنگت دا اکٹھ ہو جاندا ہے۔ پرشادیاں دا لنگر صرف سنچروار-ایتوار نوں. پر چاہ دا لنگر روز چلدا ہے۔ مقامی سکھ آبادی بچیاں دے ویاہ موقعےآں دوران لاواں پھیرے اس گورو-گھر وچ ہی کردے ہن۔ لنگر سچجے ڈھنگ نال چلاؤن لئی دو سیوادار پکے طور 'تے رکھے ہوئے ہن، جو سنگتاں دی مدد نال لنگر تیار کردے ہن۔ بچیاں نوں پنجابی-گورمکھی دی سکھیا دین لئی جولائی-اگست وچ گرمیاں دیاں چھٹیاں دوران کلاساں لائیاں جاندیاں ہن۔ پر دستار سجاؤنا، طبلہ-ہرمونیئم، کتھا-کیرتن کرنا وغیرہ سکھاؤن لئی گرنتھی سنگھ سارا سال موجود رہندے ہن۔ گورو-گھر دی 16 میمبری کمیٹی ہے، جس دے پردھان نرندر سنگھ ہن۔ ساری کمیٹی سربسمتی نال چنی جاندی ہے۔ 
## پتہ
گورو-گھر دا پتہ اس طرح ہے-
*رکرگاس 12 وین، ویانا، آسٹریا
## ہور ویکھو
*آسٹریا دے گردوارے

## حوالے

گٹھ:یورپ دے گردوارے
گٹھ:آسٹریا دے گردوارے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
گردوارہ سانجھیوال سنگھ سبھا صاحب، سالزبرگ

*'‎ گردوارہ سانجھیوال سنگھ سبھا صاحب*، آسٹریا دے شہر سالزبرگ وچ واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔ ایہ گردوارہ 2002ء وچ کھلیا ۔
## اساری
سالزبرگ وچ سکھاں دی آبادی گھٹّ ہون کارن گورو-گھر اسارنا اک بہت وڈی چنوتی سی۔ اتھے سکھاں دی آبادی صرف سینکڑیاں وچ ہے۔ پر لوکاں دے سرڑ  نال 2002 وچ ایہہ اساری مکمل کر لئی گئی۔ 
## خدمتاں
ایہہ گورو-گھر سالزبرگ وچ اکو-اک گورو-گھر ہے۔ ایہہ نویں پیڑھی نوں سکھ دھرم نال جوڑن لئی بہت وڈا کردار نبھاء رہا ہے۔ ہر ایتوار دیوان سجائے جاندے ہن تے گورو کا لنگر اٹٹّ ورتدا ہے۔ جدوں وی کوئی پرمکھ راگی-ڈھاڈی جتھا آسٹریا دے دورے 'تے آؤندا ہے تاں اتھے ضرور بلایا جاندا ہے۔ لوک اپنے بچیاں نوں خاص طور 'تے نال لے کے کیرتن سرون کرن آؤندے ہن۔ بچیاں نوں پنجابی، کیرتن، طبلہ، ہرمونیئم اتے پگڑی بنھن دی سکھلائی دتی جاندی ہے۔ 
## پتہ
گورو-گھر دا پتہ ہے- 
*شیلموزر ہوپسٹریز 40، سالزبرگ، آسٹریا، 5020
## ہور ویکھو
*آسٹریا دے گردوارے
## حوالے

گٹھ:یورپ دے گردوارے
گٹھ:آسٹریا دے گردوارے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
گردوارہ گورو نانک پرکاش جی، لانگوبارٹن، ویانا

&lrm;** گردوارہ گورو نانک پرکاش جی، لانگوبارٹن**، آسٹریا دے راجگڑھ ویانا وچ واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔
## اساری

اس گورو-گھر دی اساری ،شروع وچ 4 ڈسٹرکٹ دی اک پرانی کرائے دی عمارت وچ کیتی گئی سی۔ اس توں بعد ایہہ گورو-گھر 22 ڈسٹرکٹ وچ اک کرائے دے مکان وچ شفٹ کر دتا گیا۔ سنّ 1993 وچ مقامی سکھاں دی مدد نال اپنی جگہ ملّ لے کے گورو-گھر دی اساری کیتی گئی۔ اس کار سیوا دی اگوائی جسبیر سنگھ مانگٹ، ڈھلوں پروار اتے رندھاوا پروار نے کیتی۔ اوہ عمارت چھوٹی ہون کارن سکھ آبادی دیاں مذہبی تے سماجی ضرورتاں پوریاں نہیں سی کردی۔ اس لئی 2005 وچ اس نوں ڈھاہ کے پنج پیاریاں نے ارداسا سودھ کے موجودہ عمارت دا نیہہ-پتھر رکھیا۔ ایہہ کار سیوا 2008 وچ مکمل ہوئی۔ اس گورو-گھر دی اساری اُتے قریب 16 لکھ یورو خرچ آیا تے ایہہ 1000 مربع میٹر وچ بنیا ہویا اے۔ ساری مایہ دی بھیٹا آسٹریا، جرمنی اتے اٹلی دیاں سنگتاں نے کیتی اے۔
## عمارت
اس گورو-گھر دیاں دو منزلاں تے اک بیسمینٹ اے۔ اس وچ پارکنگ نہیں اے، کیونکہ آس-پاس سرکاری پارکنگ دا پورا پربندھ اے۔ اس دا لنگر ہال بیسمینٹ وچ اے
### خدمتاں
لنگر روز ورتایا جاندا اے۔ ایتوار نوں سپیشل بھوجن پروسے جاندے ہن۔ ساری سیوا سنگت کردی اے۔ گراؤنڈ فلور اُتے لائبریری، گورمکھی سکھلائی سکول دا کمرہ، واشروم اتے 2 رہائشی کمرے ہن۔ اپرلی منزل اُتے دربار ہالَ اتے گورو صاحب دا پرکاش اے۔ نت نیم سویرے 5 وجے، رہراس اتے گورو صاحب دا سکھ آسن شامیں 8-9 وجے ہندا اے۔ یورپ آؤن والے ہریک مشہور جتھے نوں اتھے کتھا-کیرتن کرن لئی بلایا جاندا اے۔ روزانہ 100-150 تے سنچروار-ایتوار 500 توں 600 دے قریب سنگت ہو جاندی اے۔ لوہڑی، دیوالی، نواں سال، سنگراند اتے گرپرباں اُتے 2000 توں 2500 دا اکٹھ ہو جاندا اے۔ ہریک سنچروار-ایتوار بچیاں نوں گورمکھی سکھاؤن، گرمتِ تعلیم، گتکا، سکھ اتہاس اتے پگڑی بنھن دی سکھلائی دتی جاندی اے تے سال وچ اک وار کیمپ لگا کے مقابلے کروائے جاندے ہن۔ گورو-گھر وچ 2 گرنتھی سنگھ پکے طور اُتے سیوا نبھاء راے ہن۔
## پرہندھ
اس گورو-گھر دا پربندھ چلاؤن لئی 7 میمبراں دی پربندھک کمیٹی اے۔ پردھان کوئی نہیں اے۔ ایہناں دی چون ہر 4 سال بعد ہندی اے۔ سنگت وچ اینا ایکا اتے پیار اے کہ کمیٹی ہمیشہ سربسمتی نال چنی جاندی اے۔ کدے کوئی جھگڑا نہیں ہویا۔ اک ہور مان والی گلّ اے کہ لوکل گورے طالب علم ، پروفیسر، استاد اتے پادری وغیرہ سکھ دھرم بارے جانکاری لین لئی اس گورو-گھر وچ آؤندے رہندے ہن۔

## ہور ویکھو
* آسٹریا دے گردوارے

گٹھ:یورپ دے گردوارے
گٹھ:آسٹریا دے گردوارے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
کینیڈا وچ سکھ

*کینیڈا وچ سکھ*' وڈی گنتی وچ آباد نیں تے بھارت توں بعد اینہاں دی سبتوں وڈی گنتی کینیڈا وچ اے ۔
## تریخ
کینیڈا روس توں بعد دنیا دا دوسرا سبھ توں وڈا دیس ہے۔ اس دا راجگڑھ اوٹاوا، آبادی 3 کروڑ 65 لکھ اتے رقبہ 99،84،670 مربع کلومیٹر  ہے۔ کینیڈا وچ سکھاں دی آبادی 4،70،000 دے قریب ہے۔ بھارت وچ سکھ کلّ آبادی دا 1.72 فیصدی ہن تے کینیڈا وچ کلّ آبادی دا 1.40 فیصدی ہن۔ سکھ مکھ طور 'تے برٹش کولمبیا، انٹاریؤ، البرٹا، مینیٹوبا اتے کیوبک صوبیاں وچ وسدے ہن۔ برٹیش کولمبیا دے ایبٹسفورڈ شہر وچ سکھاں دی آبادی کینیڈا دے سارے شہراں توں ودھ، 17 فیصدی ہے۔ برٹیش فوج دا رسالدار میجر کیسر سنگھ پہلا سکھ سی، جس نے 1897  وچ کینیڈا (وینکوور) دی دھرتی 'تے پیر رکھیا سی۔ اوہ سکھ ریجمینٹ دی اک ٹکڑی نال مہارانی وکٹوریا دے ڈائمنڈ جوبلی تقریبات وچ حصہ لین لئی کینیڈا آیا سی۔ وڈی پدھر 'تے سکھاں دا کینیڈا پرواس 1905 توں بعد شروع ہویا۔ شروعات وچ اوہناں نے کینیڈیئن پیسیفک ریلوے، لمبر ملاں اتے کوئلا کھداناں وچ روزگار شروع کیتا۔ 1906 تکّ کینیڈا وچ سکھاں دی گنتی 1500 تکّ پہنچ گئی۔ 26 فروری، 1911  نوں امریکی براعظم دا پہلا گرودوارہ، گرسکھ ٹیمپل، ایبٹسفورڈ وچ بنایا گیا۔ 1943 وچ خالصہ دیوان سوسائٹی دے میمبراں سمیت اک 12 میمبری ڈیلیگیشن پردھان منتری ہارٹ نوں ملیا کہ بھارت سمیت دکھنی ایشیئن لوکاں نوں وی ووٹ دا اختیار دتا جاوے۔ اس کارن 1945 وچ کینیڈیئن پارلیمینٹ نے قانون پاس کر دتا کہ دوجی وڈی لڑائی وچ حصہ لین والے سارے دکھنی ایشیئناں نوں ووٹ دا حق دتا جاویگا۔ اس قانون کارن جنگ لڑن والے کافی سکھ فوجیاں نوں ایہہ حق حاصل ہو گیا۔ 1947 وچ سارے ایشیئناں نوں ہی ووٹ دا حق دے دتا گیا۔
## اجوکے کینیڈا وچ
سکھاں نوں کینیڈا وچ اجوکا مقام حاصل کرن وچ بہت مشکلاں دا ساہمنا کرنا پیا ہے۔ نسل پرست حملے اتے کاماگاٹامارو ورگے کئی کانڈ ہوئے، پر ہن سکھ کینیڈا دے ہر میدان وچ چھائے پئے ہن۔ سیاست ، وپار، نوکریاں، کھیڈاں اتے کلا دے میدان وچ ملاں مار رہے ہن۔ وساکھی وغیرہ موقعے سجائے جان والے وشال نگر کیرتناں دی جھلک ویکھن لئی ہزاراں گورے پہنچدے ہن۔ 2015 وچ سری نگر کیرتن اکٹھ پکھوں بھارت توں باہر ھنیا دی سبھ توں وڈی سکھ پریڈ اعلان کیتی گئی ہے۔ کسے نے کدے سوچیا وی نہیں ہونا کہ اک سکھ (ہرجیت سنگھ سجن) کینیڈا دا وزیر دفاع بن جاویگا۔ اس ویلے کینیڈا وچ 20 سکھ ایم.پی. تے جسٹن ٹروڈو دی سرکار وچ چار کیبنٹ وزیر ہن۔ کینیڈا دے صوبیاں وچ درجناں ہی سکھ ایم.ایل.اے. تے وزیر ہن۔
## ہور ویکھو
*سکھ
*سکھ مت
*کینیڈا دے گردوارے

گٹھ:سکھ
گٹھ:کینیڈا
کینیڈا دے گردوارے

26  فروری ، 1911  نوں امریکی براعظم دا پہلا گرودوارہ،  گرسکھ ٹیمپل  ، کینیڈا دے شہر ایبٹسفورڈ وچ بنایا گیا۔

## کینیڈا وچ سکھاں دی آبادی
کینیڈا وچ سکھاں دی آبادی 4،70،000 دے قریب ہے۔ بھارت وچ سکھ کلّ آبادی دا 1.72 فیصدی ہن تے کینیڈا وچ کلّ آبادی دا 1.40 فیصدی ہن۔ سکھ مکھ طور 'تے برٹش کولمبیا، انٹاریؤ، البرٹا، مینیٹوبا اتے کیوبک صوبیاں وچ وسدے ہن۔ برٹیش کولمبیا دے ایبٹسفورڈ شہر وچ سکھاں دی آبادی کینیڈا دے سارے شہراں توں ودھ، 17 فیصدی ہے۔ 
## [[کینیڈا وچ سکھ|کینیڈا وچ سکھاں دی آمد]]
برٹیش فوج دا رسالدار میجر کیسر سنگھ پہلا سکھ سی، جس نے 1897  وچ کینیڈا (وینکوور) دی دھرتی 'تے پیر رکھیا سی۔ اوہ سکھ ریجمینٹ دی اک ٹکڑی نال مہارانی وکٹوریا دے ڈائمنڈ جوبلی تقریبات وچ حصہ لین لئی کینیڈا آیا سی۔ وڈی پدھر 'تے سکھاں دا کینیڈا پرواس 1905 توں بعد شروع ہویا۔ شروعات وچ اوہناں نے کینیڈیئن پیسیفک ریلوے، لمبر ملاں اتے کوئلا کھداناں وچ روزگار شروع کیتا۔ 1906 تکّ کینیڈا وچ سکھاں دی گنتی 1500 تکّ پہنچ گئی۔

## کینیڈا دے اہم گردوارے
کینیڈادے پرمکھ گورو-گھر اس پرکار ہن :

***[[گرسکھ ٹیمپل]]**، ایبٹسفورڈ : ایہہ گورو-گھر کینیڈا-امریکہ دا سبھ توں مڈھلا گورو-گھر اے۔
***[[گرودوارہ انٹاریؤ خالصہ دربار]]**ڈکسی روڈ مسیساگا، ٹورانٹو ،: ایہہ گورو-گھر شروع وچ اک چھوٹے جہے ٹرالر وچ قایم کیتا گیا سی۔
*گرودوارہ شرومنی سکھ سنگت ،پیپ ایوینیو، ٹورانٹو : ،ایہہ گورو-گھر ٹورانٹو دا سبھ توں پرانا گورو-گھر اے ۔

## حوالے

گٹھ:گردوارے
گٹھ:کینیڈا دے گردوارے
گٹھ:امریکین دے گردوارے
گرسکھ ٹیمپل

**گر سکد گردوارہ**  ایبٹسفورڈ برٹش کولمبیا وچّ اتلے امریکہ دا سبھ توں پرانا سکھ  گرودوارہ اتے کینیڈا دا اک قومی تریخی تھاں ہے۔ 

**گرسکھ ٹیمپل، ایبٹسفورڈ**  ایہ گردوارہ کینیڈا صوبے برٹش کولمبیا دے شہر ایبٹسفورد وچ واقع اے تے  ایہہ گورو-گھر کینیڈا-امریکہ دا سبھ توں مڈھلا گورو-گھر ہے۔
## اساری تریخ
ایبٹسفورڈ دی سکھ سنگت نے اس دی اساری دا فیصلہ 1908 وچ کیتا سی۔ اس دی اساری لئی سکھ سنگت نے پیسے اکٹھے کرکے اک چھوٹی پہاڑی 'تے اک ایکڑ زمین خریدی۔ گورو-گھر دی ساری عمارت لکڑ دی بنی ہوئی ہے۔ سنگت نے بہت ہی محنت نال نزدیکی لکڑ ملاں توں سینکڑے چھتیریاں اپنے سراں 'تے ڈھوء کے اپر پہنچائیاں۔ اساری مکمل ہون توں بعد گورو-گھر 1911 نوں سنگتاں دے درشناں لئی کھولھ دتا گیا۔ سارے برٹش کولمبیا توں ہندو سکھ اس تقریب وچ بھاگ لین لئی ہمّ-ہما کے آئے سن۔ 
### عمارت

اس گورو-گھر دی خوبصورت دو منزلا عمارت ہے۔ باہری دکھّ سادھارن ہے، پر اندرونی طور 'تے سکھ عمارت سازی دی ورتوں کیتی گئی ہے۔ پہلی منزل 'تے لنگر ہالَ اتے دوسری منزل 'تے دربار ہالَ ہے۔ 1932 اتے 1960 وچ اس دا ودھا کیتا گیا۔ 1975 تکّ اس دی سیوا خالصہ دیوان سوسائٹی وینکوور کول سی، پر 1975 توں اس دا پربندھ ایبٹسفورڈ دی سنگت دے حوالے کر دتا گیا ہے۔
## قومی وراثت
1983 وچ پرانے گورو-گھر دے بالکل ساہمنے 8 کلیاں وچ اک نویں گورو-گھر دی اساری کیتی گئی۔ اس وچوں 5 ایکڑ زمین انگریز راج دے خلاف لڑن لئی ہندستان جان لگیاں سندر سنگھ اتے کرم سنگھ ببر نے ارداس کروائی سی۔ 26 جولائی، 2002 والے دن کینیڈا دے پردھان منتری حین کرسچیئن نے اک تقریب وچ پرانے گورو-گھر نوں قومی وراثت اعلان کر دتا۔ تقریب وچ برٹش کولمبیا دے وزیر اعلی توں علاوہ سارے کینیڈا دیاں سنگتاں نے حصہ لیا۔ سرکار نے گورو-گھر دی سانبھ-سنبھال اتے مرمت واسطے 5 لکھ 60 ہزار ڈالر دی راشی بھیٹ کیتی۔

## مرمت
پرانے گورو-گھر دی مرمت 2003 وچ شروع ہوئی اتے 2006 تکّ مکمل کر لئی گئی۔ اس موقعے بہت وڈی تقریب ہوئی۔ سری گرو گرنتھ صاحب جی دے سری اکھنڈ پاٹھ صاحب دے بھوگ پائے گئے تے نگر کیرتن کڈھیا گیا۔ 2011 وچ گورو-گھر دے 100 سالا تقریباں نوں سمرپت اک چھوٹا میوزیم پرانے گورو-گھر دی بیسمینٹ وچ قایم کیتا گیا ہے۔ 100 سالا سماگماں 'تے پردھان منتری سٹیفن ہارپر اتے مکھ منتری کرسٹی کلارک سمیت کافی ہندو-سکھ ہستیاں نے وی حصہ لیا سی۔
## ایہ وی ویکھو
*کینیڈا دے گردوارے
*کینیڈا وچ سکھ
## حوالے

گٹھ:گردوارے
گٹھ:کینیڈا دے گردوارے
گٹھ:امریکین دے گردوارے
گرودوارہ انٹاریؤ خالصہ دربار

**گرودوارہ انٹاریؤ خالصہ دربار** کینیڈا دے شہر ٹورانٹو وچ واقع اک سکھ گردوارہ اے ۔
## اساری تریخ
ایہہ گورو-گھر شروع وچ اک چھوٹے جہے ٹرالر وچ قایم کیتا گیا سی ۔ پھر 1974 وچ سنگت دے تعاون نال سرمایہ اکٹھا کرکے موجودہ تھاں 'تے جگہ خرید کے عمارت تعمیر کیتی گئی ۔ ایہہ جگہ اک سپینش کسان دی مالکی سی ۔ 
## اتلے امریکہ دا سبتوں وڈا گردوارہ
قریب 40 کلے رقبے دی مالکی کارن ایہہ گورو-گھر اتلے امریکہ دا سبھ توں وڈا تے دنیا دا چوتھا سبھ توں وڈا گورو-گھر ہے ۔81 19  وچ اس دی نویں عمارت دے افتتاح ویلے 10،000 توں ودھ سنگت اکتر ہوئی سی ۔ 1990 وچ ہور جگہ خریدی گئی ۔ عمارت دی روپ-ریکھا تیار کرن لئی مشہور آرکیٹیکٹ ہردیال دھیر دیاں سیواواں لئیاں گئیاں  اس نے شاندار آؤٹڈور سٹیڈیم اتے کمیونٹی سینٹر تیار کیتے تے گورو-گھر دی عمارت وچ ہور وادھا کیتا ۔  ایہہ گورو-گھر گریٹر ٹورانٹو ایریا دی سکھ سنگت وچ مرکزی کردار رکھدا ہے ۔
## وادھا
1990ویاں وچ نویں عمارت وی سنگت دے ودھدے ہوئے ہڑ نوں نہ سنبھال سکی ۔ عمارت وچ ہور وادھا کرن تے نویں ونگ جوڑن لئی 60 لکھ ڈالر  توں ودھ دی رقم خرچ کیتی گئی ۔
## مشہوری
اس گورو-گھر دی اینی مشہوری ہے کہ ایہہ وڈی عمارت وی گرپرباں، دیوالی، وساکھی اتے نویں سال وغیرہ نوں چھوٹی پے جاندی ہے ۔ وساکھی ویلے کڈھے جاندے نگر کیرتن وچ اک لکھ توں ودھ سنگت اکٹھی ہو جاندی ہے ۔
## عمارت
ہن سنگت دی سہولت لئی 30 لکھ ڈالر نال کئی منزلا پارکنگ اساری جا رہی ہے ۔ اس گورو-گھر دی 3 منزلا خوبصورت عمارت ہے ۔ بیسمینٹ وچ 2 لنگر ہالَ، لائبریری، واشروم، راگی سنگھاں دے کمرے اتے بچیاں واسطے جمّ ہے ۔ پہلی منزل 'تے 4 وڈے تے 2 چھوٹے دربار ہالَ ہن  دوسری منزل 'تے خالصہ سکول تے دفتر ہن ۔ 
## پربندھ
-13 راگی ڈھاڈی جتھے ہر ویلے موجود رہندے ہن ۔  ۔ گورو-گھر دی کمیٹی وچ پردھان سمیت 11 میمبر ہن ۔ہریک 3 سال بعد چون ہندی ہے ۔
## پتہ
***گرودوارہ انٹاریؤ خالصہ دربار** ڈکسی روڈ مسیساگا، ٹورانٹو 
## ایہ وی ویکھو
*کینیڈا دے گردوارے
*کینیڈا وچ سکھ
## حوالے

گٹھ:گردوارے
گٹھ:کینیڈا دے گردوارے
گٹھ:امریکین دے گردوارے
گرودوارہ شرومنی سکھ سنگت

**گرودوارہ شرومنی سکھ سنگت **کینیڈا دے شہر ٹورانٹو وچ واقع  اک سکھ گردوارہ اے ، ایہ گردوارہ    1969ء وچ اساریا گیا ۔
## تریخ
ایہہ گورو-گھر ٹورانٹو  دا سبھ توں پرانا گورو-گھر ہے تے ڈاؤن ٹاؤن دی سنگھنی آبادی وچ واقع ہے۔ اتھے 4-4، 5-5، مرلے دے چھوٹے-چھوٹے مکاناں وچ گورو-گھر دی قریب 2 کنال ایریا وچ بنی کھلھی عمارت بہت منموہنی لگدی ہے۔ اوہ سکھ وی دھنّ ہونگے، جنہاں نے کینیڈا دے سخت قنوناں دے باو جود اس مہنگے رہائشی علاقے وچ اینی کھلھی جگہ الاٹ کروا لئی۔ پر ہن اتھے سکھ آبادی گھٹّ ہون کارن عمارت سنسان دکھائی دندی ہے۔ دنے 11 کو وجے گرنتھی توں علاوہ ہور کوئی وی حاضر نہیں سی۔ ایہہ گورو-گھر 1969 وچ قایم ہویا سی۔ 
## عمارت
بیسمینٹ سمیت تنّ منزلاں ہن۔ بیسمینٹ وچ لنگر، کچن اتے 4 چھوٹے-چھوٹے کمرے ہن۔ کوئی لانگری نہیں ہے۔ لنگر پکاؤن دی سیوا سنگت آپ ہی کردی ہے۔ گراؤنڈ فلور 'تے گرنتھی سنگھ دا کمرہ اتے دفتر ہن۔ پہلی منزل 'تے دربار ہالَ تے سکھ آسن دا کمرہ ہے۔ نت نیم سویرے 5 توں 7.30 تے رہراس 7 وجے توں 9 تکّ ہندی ہے۔

## پتہ
***گرودوارہ شرومنی سکھ سنگت **پیپ ایوینیو، ٹورانٹو 
## ہور ویکھو
*کینیڈا وچ سکھ
*کینیڈا دے گردوارے
## حوالے

گٹھ:گردوارے
گٹھ:کینیڈا دے گردوارے
گٹھ:امریکین دے گردوارے
دی لیجنڈز آف دی پنجاب

**دی لیجنڈز آف دی پنجاب** (The legends of the Punjab) (پنجاب دے افسانے) ہندوستان وچ برطانوی راج دے اک افسر کپتان رچرڈ کارنیک ٹیمپل دی پنجاب دِیاں لوک داستاناں اُتے لِکھی گئی کتاب اے، جیہدے ذِریعے پنجابی لوک داستاناں دُنِیا وچ متعارف ہوئِیاں۔ "حکایات پنجاب" دے نام نال مجلس ترقی ادب لاہور نے ایہدا اردو ترجمہ کرکے چھاپیا۔ 

## کتاب دی تیاری
رچرڈ کارنیک ٹمپل نے ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ تِن جِلداں وچ مرتّب کِیتی۔ ایہدی پہلی جِلد 1884ء وچ دُوسری 1885ء تے تِیسری 1900ء وچ چھپی۔ 
’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ دے حوالے توں لِکھیا اے:

’’ایہناں وِچوں دو اشخاص چن٘گی شہرت شہرت حامل نیں، جیہناں نے ہندوستان دِیاں لوک داستاناں نُون دُنِیا وچ متعارف کروایا۔ اک وِلیئم کروک اے، جیہنے دو جِلداں وچ شمالی ہندوستان دِیاں لوک داستاناں (1894ء) دا مطالعہ کِیتا۔ اَج وی اوہدا کوئی مدمقابل نئِیں۔ دُوسرا رچرڈ کارنیک ٹیمپل اے جیہنے تِن جِلداں وچ ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ (1900ء - 1884ء) وچ اعلا معیار قائم کِیتا۔ اوہنے زبانی مواد نُوں جمع کرکے ایہدا ترجمہ، ترتِیب، تفصِیل، تبصرہ تے درجہ بندی کر کے آپ چھپوایا۔‘‘

## مواد دی دستیابی
’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ دِیاں لوک داستاناں پنجاب دے طول و عرض وچ گھم پھر کے مُختلِف کھیتراں دے لوکاں، بھٹ میراثیاں تے گوئِیاں کولوں اکٹِھیاں کِیتِیاں گئِیاں۔ ایہناں کہاݨِیاں وچ نثری تے شعری دوویں انداز شامل نیں۔
لوک کہاݨِیاں پنجاب وچ عام نیں، ایہ ہر پنڈ، بستی، سواݨِیاں تے نیاݨیاں دی محفل وچ موجُود ہُندیاں نیں۔ ایہ اوہ لوک کہاݨِیاں نیں جیہڑِیاں دادِیاں نانِیاں نیاݨیاں نُوں سݨاؤندِیاں نیں۔ دُوسرے پاسّے لوک گیت وی بہت نیں لیکن ایہناں نُوں گاؤݨ سݨاؤݨ والے بھٹ ہَولی ہَولی گَھٹ رہے نیں۔ 

آر سی ٹیمپل نے ’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ وچ لوک کہاݨِیاں اکٹھِیاں کرن وچ مدد فراہم کرن والے کچھ زمِینداراں اور مُنشِیاں دا شُکریہ ادا کِیتا اے لیکن ایہ کہاݨِیاں اوہنے جیہناں کولوں وی سُݨِیاں اوہناں دا نام نئِیں لِکھیا۔ پنجابی لوک کہاݨِیاں نُوں پِیڑھِیو پِیڑھی اگّے ودھاؤݨ تے سݨاؤݨ والے لوکاں نُوں اَج وی پنجاب وچ میاں، میر تے قریشی دے ناماں نال پکاریا جان٘دا اے۔ 

## موضُوعات
’’دی لیجنڈز آف دی پنجاب‘‘ دِیاں تِن جِلداں وچ کُل اناہٹ کہاݨِیاں شامل نیں۔ ایہناں وچ جِنّاں، بُھوتّاں، دیوئاں، ڈائݨاں، مکارناں، سپّاں، جل پرِیاں، جادُو ٹُوݨے، ٹوٹکے وغیرہ دے موضُوعات نُوں ابھاریا گیا اے۔ آر سی ٹیمپل نے اس گل نُوں ثابت کرنا چاؤہن٘دا اے کہ برصغیر دی ثقافت بہت قدیم تے دقیانوسی اے۔ اس تصوّر دے پِچھے میکس مولر تے ایڈورڈ ۔ بی ۔ ٹائلر دی سوچ نظر آؤن٘دی اے۔ مولر آریائی سوچ مݨݨ والیاں وِچوں سی، اوہنے کہیا کہ برصغیر دا شمالی حِصہ وی آریاواں دا ہی اے، اِتھے دی اپݨی ثقافت وی اُبھری لیکن بعد وچ اس خِطے نے جنوبی حصے دی ثقافت نُوں اپنالیا۔ یورپی کھوجکاراں نُوں مولر دی ایہ گَل وی چن٘گی نہ لگی کہ پراݨے وقتاں وچ اِتھے دے لوک متمدن تے علُوم و فنون دے ماہر ہویا کردے سی۔

## باہرلے جوڑ
* لیجنڈ آف پنجاب (انگریزی) - پہلی جِلد
* لیجنڈ آف پنجاب (انگریزی) - دُوسری جِلد
* لیجنڈ آف پنجاب (انگریزی) - تِیسری جِلد
* حکایات پنجاب - پہلی جِلد
* حکایات پنجاب - دُوسری جِلد
* حکایات پنجاب - تِیسری جِلد

## حوالے

گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:پنجابی لوک ادب
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:لوک داستاناں
گٹھ:لوک ادب
گٹھ:کتاباں
گٹھ:تریخی کتاباں
ایرج میرزا

شاہزادہ **ایرج مرزا**   (اکتوبر 1874 - 14 مارچ 1926) (خطاب: جلال الممالک)، فارسی: ), شاہزادہ غلام حسین مرزا دا پتر، اک مشہور ایرانی شاعر سی۔ اوہ اک جدید شاعر سی اتے اس دیاں لکھتاں پرمپرا دی تنقید نال جڑے رہے ہن۔

## زندگی
ایرج اکتوبر 1874 نوں ایران  دے صوبہ چڑھدا آذربائیجان   راجگرھ تبریز وچ پیدا ہویا سی۔ اوہ قاجار راج ٹبر (راج 1797-1834) دے دوجے شہنشاہ فارس فتح علی شاہ قاجار  دا پڑپوتا سی۔

### پڑھائی
کجھ تریخی سروتاں توں پتہ لگدا ہے کہ ایرج مرزا دی مڈھلی تعلیم گھر پر ہی کیتی گئی اتے 15 سال دی عمر وچّ تبریز دے دارلفنون بھیج دتا گیا سی۔ اوہ فارسی، فرانسیسی، ترکی بولی، عربی، آذری  زباناں بڑی اسانی نال بول لیندا سی۔ اوہ کیلیگرافی جاندا سی اتے اس کلا وچ ماہر سی۔ اس دی خوش نویسی دا شمار اسنوں ایران دے ماہر کیلیگرافاں دی لسٹ وچّ لے آیا۔
گٹھ:ایران
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شاعر
گٹھ :فارسی شاعر
عائشہ بیبی

عائشہ بیبی مقبرہ (قازق: Айша бибі) اک 11ویں جاں 12ویں-صدی دا **عائشہ بیبی پنڈ** وچ اک اچّ گھرانے دی عورت **عائشہ بی بی** دا مقبرہ ہے۔ ایہہ شاہراہ ریشم  اتے طراز، قازقستان دے لہندے ولّ 18 کلومیٹر (11 میل) دوری تے واقع ہے۔ ایہہ اس علاقے دے لوکاں ولوں محبت اتے وفاداری دے مقبرے دے طور تے مشہور ہے۔

بھاویں مقبرے دی اساری بارے کوئی وی بھروسے یوگ جانکاری نہیں ملدی پر عائشہ بی بی دے پیار بارے اک قازق دند کتھا ہے۔ اس کتھا دیاں 28 وکھ-وکھ  روایتاں ہن۔ ایہناں سبھناں دے مطابق عائشہ بیبی گیارویں صدی دے مشہور وگیانی، صوفی شاعر اتے حکیم سلیمان باکر گونی دی دھی سی۔ باپ دی موت دے بعد، اس نوں شیخ آئہوجی اپنے پاس لے گیا۔ اک وار طراز دا بادشاہ کر خان محمد (جسدے سنمان وچ طراز وچ مقبرہ بنایا گیا) نے عائشہ دا رشتہ منگیا، پر اس دے پالک نے رضامندی نہیں دتی۔ پر دوناں پریمیاں نے شادی کرواؤن دا فیصلہ کر لیا۔ شادی توں پہلاں ہی عائشہ بی بی دیسپّ دے ڈنگن نال موت ہو گئی۔

 
## اتہاس

### چلنت ورتوں
اس جگہ دی پرانے   زمانے توں ہی بڑی منتا چلی آ رہی ہے۔ تاراز نخلستان دیاں مقامی عورتاں اجے وی بال بچے لئی اتے خوش حال پریوار لئی اتھے دعا  کردیاں ہن۔ ایہہ روایت چلی آ رہی ہے کہ طراز دے نویں-ویاہے جوڑے اپنے ملاپ لئی مرت پریمیاں دی دعا لین۔ ایہہ رسم متھّ نوں مڑ جیوتّ کر دندی ہے۔ تعریب دے بعد ویاہ دی پارٹی طراز توں منگیتر دی موت دی تھاں تکّ کرخان دی یاترا مڑ  کردی ہے۔ یاترا دی شروعات تراز وچّ کرخان دے مقبرے توں ہندی ہے، اتے عائشہ بیبی دے تے ختم ہندی ہے۔ دوناں تھاواں تے لاڑی اتے لاڑا موئے پریمیاں دی ارادھنا کردے ہن اتے اپنے لئی برکتاں دی دعا منگدے ہن۔

روسی آرکیؤلجسٹ وسیلی برتولد پہلا سائنسدان سی جسنے 1893 وچ کھنڈراں دا مطالعہ کیتا سی۔ سوویت یونین نے یادگار نوں سرکھات رکھن لئی (اں۔1960) اک سرکھیا گلاس شیلّ بنایا اتے تراز دے طالب علماں دی سکھیا اتے سیر-سپاٹے دے لئی اس نوں ورتیا۔ 2002 وچ قازقستان  نے عائشہ بیبی دے مقبرے نوں بحال کرن لئی اتے اس دے آلے-دوآلے پارک ادھار ڈھانچہ بناؤن لئی نشان رامیتو نوں بھگتان کیتا۔

## مورتاں

image:Aisha_bib_elevation.png| اچائی
image:Aisha_bibi_corner_detail.png| کھونجے والا کھمبھا 
image:Aisha_bibi_arch_detail.png| دو سینٹر والیاں ڈاٹاں
image:Aisha_bibi_squinch.png| Squinch د ویروا
image:Aisha_bibi_tile_detail.png| اگواڑے دی ٹائل
image:Aisha_bibi_tile_detail_two.png| کالم ٹائل
image:Bibi_khatum_elevation.png|اچائی
image:Cupola_detail_bibib_kkhatum.png| کپولا ویروا
image:Aisha_bib_plan.svg| Plan 1**m**=20**mm**


 

## تصویراں

image:Aisha_bib_elevation.png| 
image:Aisha_bibi_corner_detail.png|  
image:Aisha_bibi_arch_detail.png| 
image:Aisha_bibi_squinch.png|  
image:Aisha_bibi_tile_detail.png| 
image:Aisha_bibi_tile_detail_two.png| 
image:Bibi_khatum_elevation.png|
image:Cupola_detail_bibib_kkhatum.png| 
image:Aisha_bib_plan.svg| 


## حوالے

گٹھ: 12ویں صدی وچ مکمل عمارتاں اتے بنتراں
گٹھ: قزاقستان وچ عمارتاں اتے بنتراں
گٹھ: قزاقستان وچ مقبرے
گٹھ: 11ویں صدی وچ مکمل عمارتاں اتے بنتراں
گٹھ: وسطی ایشیا
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
گٹھ:ویکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
گٹھ:قازقستان
گٹھ:قازقستان دی تریخ
گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
گرودوارہ نانک شاہی

**گرودوارہ نانک شاہی** (بنگالی: গুরুদুয়ারা নানকশাহী) ,بنگلہ دیش دے راجگڑھ ڈھاکاشہر وچّ پرمکھ سکھ گردوارہ ہے۔ ایہہ ڈھاکا یونیورسٹی دے اندر واقع ہے۔ بنگلہ دیش دیش وچّ قریب 10 گردوارے ہن جہنا ں چو ں ایہہ سبھ توں وڈا منیا جاندا ہے۔ گرودوارہ گورو نانک جی اداسی دورے (1506-1507) دی یادگار ہے۔ ایہہ 1830 وچّ بنایا گیا سی۔ گرودوارہ دی موجودہ عمارت 1988-1989 وچّ سنواری گئی سی۔
## اتہاسک ویروا

گردوارے دی عمارت 1830 وچّ اک سوے سیوی سیوادار ، *بھائی نتھاجی * نے چھویں گورو دے زمانے وچّ بنوائی سی۔ ایہہ گرودوارہ سری گورو نانک دیوَ جی (1469-1539) دے اتھے ٹھہرن دی یادگار وجوں قایم کیتا گیا سی۔ 1988 - 1989 وچّ عمارت دی مرمت کیتی گئی سی اتے اس دے سرکھیا اتے سنبھال لئی بنگلہ دیش اتے ہور دیساں دے شری گورو نانک دیوَ جی دے چیلیاں توں حاصل مدد نال باہر برانڈا بنوایا گیا سی۔ ایہہ کم سردار ہربنس سنگھ دی اگوائی ہیٹھ کیتا گیا سی۔
## موجودہ صورتَ حالَ
گرودوارہ مرمت توں بعد ہن چنگی حالت وچّ ہے۔ ساری دی ساری عمارت چٹے رنگ نال رنگی ہوئی ہے۔ 1988-1989 وچ مرمت دے بعد ایہہ عمارت سوہنی دکھّ والی بن ہے
## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش دے گردوارے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:ایشیا دے گردوارے