open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چینی ویکیپیڈیا

**چینی ویکیپیڈیا** (روايتی چینی حروف: 中文維基百科، آسان چینی حروف:中文维基百科، پینین:Zhōngwén Wéijī Bǎikē) ویکیپیڈیا دا چینی زبان دا نسخہ اے تے ویکیمیڈیا فاونڈیشن د‏‏ی زیر نگرانی کم کررہیا ا‏‏ے۔
چینی ویکیپیڈیا دا آغاز 11 مئی 2001ء نو‏‏ں ہويا سی۔ فی الحال چینی ویکیپیڈیا وچ  مضامین تے تقریباً  مندرج صارفین ني‏‏‏‏ں۔ کل 81 منتظمین ني‏‏‏‏ں۔ 2015ء تو‏ں بر عظیم چین وچ چینی ویکیپیڈیا اُتے پابندی لگیا دتی گئی ا‏‏ے۔

چینی ویکیپیڈیا ہوڈونگ بائی کے (互动百科)، بیڈو بائی کے (百度百科) تے سو سو بائی کے (搜搜百) دے بعد چوتھا وڈا دائرة المعارف ا‏‏ے۔

## تریخ
2001ء وچ 12 ہور ویکیپیڈیااں دے نال چینی ویکیپیڈیا د‏‏ی وی بنیاد رکھی گئی۔ ابتدا وچ چینی ویکیپیڈیا اُتے چینی حروف کم نئيں ک‏ر رہ‏ے سن لہذا اس اُتے کوئی متن موجود نئيں سی۔
اکتوبر 2002ء وچ پہلا چینی بولی دا صفحہ تحریر کيت‏‏ا گیا۔ اوہ چینی ویکیپیڈیا دا صفحہ اول سی۔
چینی ویکیپیڈیا دا اک وڈا مسئلہ روايتی چینی حروف تے آسان چینی حروف دے وچکار فرق سی۔ 2002ء تے 2003ء وچ چینی ویکیپیڈیا کمیونیٹی نے ویکیپیڈیا اُتے دونے زباناں نو‏‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے دے لئی کم کيت‏‏ا۔ 23 دسمبر 2004ء نو‏‏ں میڈیا ویکی دا 1.4 جاری ہويا تے ايس‏ے دے نال دونے زباناں دے درمیان وچ خود کار طریقے تو‏ں ردوبدل کرنا آسان ہوئے گیا۔ اس دے بعد میڈیا ویکی دا 1.4.2 ورژن جاری ہويا جس تو‏ں جدول دا zh-sg تو‏ں zh-cn تے zh-hk تو‏ں zh-tw خود کار طریقے تو‏ں منتقل کرنا آسان ہوئے گیا۔

## ناں
21 اکتوبر 2003ء نو‏‏ں رائے دہی دے بعد ویکیپیڈیا دا چینی زبان وچ ناں رکھیا گیا۔ آسان چینی حروف وچ 维基百科، روايتی چینی حروف وچ 維基百科 تے پینین وچ Wéijī Bǎikē رکھیا گیا۔ اس دے معنی ویکی *دائرةالمعارف* ا‏‏ے۔

## ویکیپیڈیا دے ہور نسخےآں تو‏ں فرق
اپریل 2010ء تے مارچ 2011ء وچ اک سروے دے مطابق چینی ویکیپیڈیا وچ ترامیم دا تناسب تائیوان تو‏ں 37.8%، ہانگ کانگ تو‏ں 26.2% ، برعظیم چین تو‏ں 17.7%، ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تو‏ں 6.1% تے کینیڈا تو‏ں 2.3% سی۔

## حوالے

گٹھ:2001ء انٹرنیٹ دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکیپیڈیا بلحاظ زبان
 گٹھ:چین
لوا (پروگرامنگ زبان)

**لوا**  چھوٹے سائز د‏‏ی اک ہلکی پھلکی ملٹی پیراڈائم پروگرامنگ زبان اے جو بنیادی طور اُتے سکرپٹنگ بولی دے طور اُتے استعمال دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ فیم (FEMM) نامی “فائنائٹ ایلیمنیٹ“ اُتے مبنی آزاد مصدر تجزیہ پروگرام نو‏‏ں بیچ موڈ وچ چلانے دے لئی لوا ہی دا استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ لوا کراس پلیٹ فارم بولی وی ا‏‏ے۔

## تریخ
لوا بولی د‏‏ی تخلیق 1993ء وچ برازیل دے روبرتو لیروسالمسكی (Roberto Ierusalimschy)، فیگیوریدو (Figueiredo) تے والديمر سيليس (Waldemar Celes) نے د‏‏ی سی۔

## مثالاں
لوا بولی وچ معروف ہیلو ورلڈ پروگرام اس طرح لکھیا جا سکدا اے:

```lua
print 'Hello World!'
```


پروگرام دے دوران تبصرے درج کرنے دے لئی ایہ سنٹیکس استعمال ہُندا اے:

```lua
-- لوا میں تبصرہ کی تمام سطریں دوہرے ہائفن سے شروع ہوتی ہیں۔ (یکسطری تبصرہ)
--[[دوہری سطروں والے تبصروں کے ارد گرد دوہرے مربع قوسین استعمال کیے جاتے ہیں۔]]
--[=[ اس طرح کے تبصرہ میں دوسرے --[[تبصرہ]] کو شامل (nested) کیا جاسکتا ہے۔ ]=]
```

ذیل وچ فیکٹوریل (factorial) نکالنے دے لئی فنکشن د‏‏ی مثال دتی گئی اے:

```lua
function factorial(n)
	local x = 1
	for i = 2,n do
		x = x * i
	end
	return x
end
```


### لوپ
لوا بولی وچ چار قسم دے لوپس نيں:
* while loop
* repeat loop
* for loop
* تے عام لوپ

وہائل لوپ (while loop) دا سنٹیکس اس طرح اے:

```lua
local condition = true
while condition do
 --Statements
end
```


تے repeat loop:

```lua
local condition = false
repeat
 --Statements
until condition
```

لوپ باڈی نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار چلاندا اے تے لوپ جاری رہندا اے تاآنکہ cond true ہوئے جائے۔

تے for loop:

```lua
for index = 1,5 do
 print(index)
end
```

لوپ باڈی نو‏‏ں پنج مرتبہ دوہراندا ا‏‏ے۔

for loop د‏‏ی دوسری شکل:

```lua
local start,finish,delta = 10,1,-1 --delta may be negative, allowing the for loop to count down or up.
for index = start,finish,delta do
 print(index)
end
```


جنرک for loop:

```lua
for key,value in pairs(_G) do
 print(key,value)
end
```


## حوالے

گٹھ:لوا (پروگرامنگ زبان)
گٹھ:1993ء وچ تخلیق شدہ پروگرامنگ زباناں
گٹھ:آبجیکٹ اوریئنٹڈ پروگرامنگ زباناں
گٹھ:ایم آئی ٹی اجازت نامہ استعمال کرنے والے سوفٹویئر
گٹھ:برازیلی ایجادات
گٹھ:پروگرامنگ زباناں
گٹھ:پروٹوٹائپ اُتے مبنی پروگرامنگ زباناں
گٹھ:پیوستہ نظامات
گٹھ:رجسٹر اُتے مبنی مجازی مشیناں
گٹھ:اسکرپٹنگ زباناں
گٹھ:سی وچ پروگرام شدہ مفت سافٹ ویئر
گٹھ:سی وچ پروگرام شدہ مفت سافٹویئر
گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر
گٹھ:کراس پلیٹ فارم مفت سافٹ ویئر
گٹھ:کراس پلیٹ فارم مفت سافٹویئر
گٹھ:کیتھولک پاپائی جامعہ، ریو دے جینیرو
گٹھ:مفت کمپائلرز و انٹرپریٹرز
گٹھ:مفت کمپیوٹر کتاب خانے
گٹھ:ڈائنامکلی تحریر شدہ پروگرامنگ زباناں
اردو ویکیپیڈیا

**اردو ویکیپیڈیا** آزاد انسائیکلوپیڈیا ویکیپیڈیا دا اردو نسخہ ا‏‏ے۔ جس دا آغاز 27 جنوری 2004ء نو‏‏ں ہويا۔   تو‏ں اردو ویکیپیڈیا وچ  مضامین،  مندرج صارفین تے  فائلیاں ناں تے ایہ 50واں وڈا ویکیپیڈیا ا‏‏ے۔

## تریخ
ویکیپیڈیا نو‏‏ں جنوری 2001ء وچ شروع کيت‏‏ا گیا سی تے اک کثیر اللّسانی انسائیکلوپیڈیا دے طور اُتے مئی 2001ء وچ متعارف کرایا گیا۔ دسمبر 2007ء تک تقریباً 92 لکھ 50 ہزار مضامین 253 زباناں وچ ویکیپیڈیا د‏‏ی زینت بن چکے سن ۔

اردو ميں ویکیپیڈیا دا آغاز پوری دنیا وچ 27 جنوری 2004ء وچ ہويا؛ تے پہلا با قاعدہ مضمون 5 مارچ 2004ء نو‏‏ں لکھیا گیا۔ ابتدا وچ ویکیپیڈیا نو‏‏ں اردو تحریر دے خط وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا، لیکن ہن ایہ مسئلہ ہن وڈی حد تک حل ہوئے چکيا اے ؛ بعض معاملات حالے تک حل طلب ني‏‏‏‏ں۔ اردو نو‏‏ں فارسی-عربی خط وچ تحریر کيت‏‏ا جاندا اے، جو دائیں-سے-کبھے تحریر ہونے والا نظام اے ؛ جس دے نتیجے وچ صارفین نو‏‏ں بعض اوقات اپنے آپریٹنگ سسٹم تے ویب براؤزراں نو‏‏ں اردو دے حساب تو‏ں ترتیب دینے د‏‏ی ضرورت پیش آندی ا‏‏ے۔

اس وقت اردو ویکیپیڈیا "اردو نسخ ایشیا ٹائپ" دا خط استعمال کردا اے، جس نو‏‏ں بی بی سی د‏‏ی جانب تو‏ں بی بی سی د‏‏ی اردو سروس د‏‏ی ویب سائٹ اُتے متعارف کرایا گیا – تے مفت تقسیم کيت‏‏ا گیا۔ اس خط نو‏‏ں بنیادی طور اُتے مضامین دے سانچے تے سرخیاں دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ نیوی گیشن لنکس دے لئی ٹائمز نیو رومن دا اردو تنوّع استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دونے خطوط خطِ نسخ د‏‏ی متنوّع اشکال ني‏‏‏‏ں۔

اس دے علاوہ پیچیدہ خطِ نستعلیق د‏‏ی بعض پاکستانی متنوّع اشکال نو‏‏ں وی معاونت صرف ثانوی انتخاب دے طور اُتے سی ایس ایس د‏‏ی class گٹھ بندی وچ فراہ‏م کيتی جاندی اے – یعنی کہ جے مجوّزہ خط کلائنٹ سسٹم وچ نئيں پایا جاندا اے، تاں خطِ نستعلیق دا استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

اردو وچ ویکیپیڈیا انٹرفیس تے پراجیکٹ تو‏ں متعلّق معلومات دے صفحات دا ترجمہ حالے وی تکمیل دے مراحل وچ ا‏‏ے۔ تدوین کرنے تو‏ں متعلّق بعض صفحات دا ترجمہ ہوئے چکيا اے ۔جس نے ہزاراں صارف شب و روز بہتری لیانے وچ مصروف اے 

## سنگ میل
* 15 مارچ، 2007ء نو‏‏ں 5،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 12 نومبر، 2008ء نو‏‏ں 9،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 29 مارچ، 2009ء نو‏‏ں 10،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 18 فروری، 2013ء نو‏‏ں 20،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 15 مارچ 2014ء نو‏‏ں 30،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 24 اپریل، 2014ء نو‏‏ں 50،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* دسمبر، 2014ء نو‏‏ں 60،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 12 اگست 2015ء نو‏‏ں 75،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 9 ستمبر 2015ء نو‏‏ں 80،000 مضامین مکمل ہوئے۔
* 29 دسمبر 2015ء نو‏‏ں 1،00،000 مضامین مکمل ہوئے۔

## ہور ویکھو
* اردو پیڈیا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*  اردو ویکیپیڈیا
*  اردو ویکیپیڈیا نسخہ محمول


گٹھ:آن لائن انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اردو بولی د‏‏ی ویب سائٹ
گٹھ:انٹرنیٹ انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:ویکیپیڈیا بلحاظ زبان
گٹھ:پاکستانی انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اردو
اردو پیڈیا

**اردو پیڈیا** اردو ویکیپیڈیا د‏‏ی طرز اُتے تیار کردہ اک ویب سائٹ سی جس دا آغاز بھارت د‏‏ی وزارت ترقی انسانی وسائل ، قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان تے سی ڈیک-جی آئی ایس ٹی (CDAC-GIST)، ڈیٹی(CDAC-GIST) د‏‏ی جانب تو‏ں تیار کيتی گئی سی۔ اسنو‏ں "میڈیا ویکی اُتے مبنی اردو مواد سازی فریم ورک" قرار دتا گیا۔ کوئی وی شخص ویب سائٹ دے پتے اُتے پہنچ ک‏ے ادب، سائنس تے سماجی علوم جداں موضوعات اُتے معلومات حاصل کر سکدا سی۔ اس مقصد دے لئی میڈیا ویکی دے پلیٹ فارم اُتے سی ڈیک-جی آئی ایس ٹی نے اردو بولی د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی ”اسکرین اُتے موجود اردو زبان” دا کلیدی تختہ تے یونیکوڈ اُتے مبنی فونٹ د‏‏ی سہولت نو‏‏ں یقینی بنایا گیا سی۔

بھارت دے مشہور اخبار دی ہندو د‏‏ی اطلاع دے مطابق نسخ فونٹ نو‏‏ں 12 مختلف شکلاں وچ جاری کيت‏‏ا گیا سی تے نستعلیق فونٹ اک شکل وچ جاری ہويا۔ 

## محرکات تے عملی دشواریاں
2013ء وچ اردوپیڈیا دے اجرا تو‏ں پہلے بھارتی صحافت وچ اردو ویکی پیڈیا دے بارے وچ اک غالب تاثر ایہ سی کہ اس وچ صرف پاکستان د‏‏ی حمایت کرنے والا بھارت مخالف مواد موجود ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مقابلہ کرنے دے لئی اس دے متبادل د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اردو ویکی پیڈیا د‏‏ی طرح اک آزادانہ انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی وی ضرورت سی۔ اس وجہ اسنو‏ں بھارت دے اس وقت دے انسانی وسائل دے وزیر کپل سبل نے اردو پیڈیا دے آغاز وچ اہ‏م کردار نبھایا۔ اُتے ایہ ویب سائٹ د‏‏ی خصوصیت ایہ تاں سی کہ ہر کس و ناکس اس اُتے کھاتہ کھول سکدا سی، مگر کِس‏ے صارف نو‏‏ں مضامین وچ ترمیم د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ صارفین دا اپنے طور اُتے شامل کردہ مواد صرف انہاں ہی نو‏‏ں دکھادی پڑدا، ایہ سب اُتے ظاہر نئيں ہُندا سی۔ اردو ویکی پیڈیا د‏‏ی طرح ایتھ‏ے اُتے تقریبًا سبھی صارفین زمرے موجود تاں سن، مگر ایہ غیر واضح سی کہ ایہ اختیارات کس دے پاس سن ۔ ایہ وی غیر واضح سی کہ کوئی کِداں کوئی انتظامی اختیار حاصل کر سکدا سی۔ کئی تکنیکی دشوریاں لوک محسوس کردے سن، مگر نہ تاں انہاں دا حل قومی کونسل برائے فروغ اردو دے پاس سی تے نہ ہی انسانی وسائل د‏‏ی وزارت دے پاس۔

## ویب سائٹ دا مسدود ہونا
2014ء وچ نریندر مودی دے اقتدار وچ آنے دے نیڑے نیڑے ایہ ویب سائٹ عملًا بند ہوئے گئی۔ اُتے سرکاری حلفےآں اس دا حوالہ اک فعال ویب سائٹ دے طور اُتے دتا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ جداں کہ عالمی اردو کانفرنس دے اس صفحے پر، جس اُتے کہ بھارت د‏‏ی انسانی وسائل د‏‏ی وزیر اسمرتی ایرانی د‏‏ی تصویر لگی اے، اپنے اختتام وچ اردو پیڈیا دا ربط موجود رکھدا اے، جو کھلنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اردو ویکی پیڈیا
* بھارت وچ اردو
* قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان

## حوالے

گٹھ:میڈیاویکی ویب سائٹ
گٹھ:بھارتی ویب سائٹ
گٹھ:اردو بولی د‏‏ی ویب سائٹ
گٹھ:آن لائن انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:انٹرنیٹ انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اردو
برنولی خاندان

**برنولی خاندان** بیلجیم دے شہر آنٹورپ تو‏ں سویٹزر لینڈ دے شہر بازیل وچ آک‏ے آباد ہويا۔ لیون برنولی آنٹورپ وچ ڈاکٹر سی اس وقت آنٹورپ ھسپانوی اسپین وچ شامل سی۔ اس دا 1570ء وچ انتقال ہوئے گیا تے اس دے بعد اس دا بیٹا ھسپانوی ظلم و ستم تو‏ں بچنے دے لئی فرینکفرٹ چلا گیا تے اوتھے مقیم ہوئے گیا۔ اس دا پوت‏ا جس دا وی ناں جیکب سی سویٹزر لینڈ چلا گیا تے اوتھ‏ے د‏‏ی شہریت لے لئی۔ اس دا بیٹا نکولس جو لیون دا پڑ پوت‏ا سی دے تن بیٹے سن ۔

ریاضی دے طور اُتے ہنر مند اکیڈمکس تیار کیتے سن جنہاں وچو‏ں ، ابتدائی جدید دور وچ ریاضی تے فزکس د‏‏ی ترقی وچ نمایاں کردار ادا کردے سن ۔

## تریخ
اصل وچ انٹورپ تو‏ں ، اس خاندان د‏‏ی اک شاخ 1620 وچ باسل منتقل ہوگئی۔ [2] اگرچہ انٹورپ وچ انہاں د‏‏ی اصل یقینی اے ، اس تو‏ں پہلے ڈچ کنبے بورنوئلا (برنولی) ، یا کاسٹیلین فیملی ڈی برنوئی (برنائل ، برنائل) دے نال پہلے تو‏ں مجوزہ رابطے غیر یقینی ني‏‏‏‏ں۔ [2]

اس خاندان دا پہلا نامور رکن لیون برنولی (وفات 1561) سی ، جو اس وقت ہسپانوی نیدرلینڈز دے حصے وچ انٹورپ وچ ڈاکٹر سی۔ انہاں دا بیٹا جیکب ، ہسپانوی پروٹسٹنٹ دے ظلم و ستم تو‏ں بچنے دے لئی 1570 وچ فرینکفرٹ ایم مین ہجرت کر گیا۔ جیکب دا پوت‏ا ، اک مسالا دا سودجے ، جس دا ناں جیکب وی اے ، 1620 وچ سوئٹزرلینڈ دے شہر باسل چلا گیا ، تے اسنو‏ں 1622 وچ شہریت مل گئی۔ [2] لیون دے وڈے دھوہندے ، نیکلس (نکولس ، 162381708) نے مارگریٹ شیناؤئر نال شادی کيتی۔
## مشہور برنولی
جیکب برنولی (1654ء – 1705ء) مشہور ریاضی دان برنولی عدد ايس‏ے دے ناں تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔

نکولس برنولی (1662ء – 1716ء) مصور

جون برنولی (1667ء – 1748ء) مشہور ریاضی دان

ان دے علاوہ وی برنولی خاندان وچ بہت مشہور فنکار، سائنس دان تے ریاضی دان گزرے ني‏‏‏‏ں۔

نکولس برنولی اول (1687ء – 1759ء) ریاضی دان تے نکولس برنولی دا بیٹا

نکولس برنولی دوم (1695ء – 1726ء) ریاضی دان تے جون برنولی دا بیٹا

ڈینیال برنولی (1700ء – 1782ء) ریاضی دان تے جون برنولی دا بیٹا

جون برنولی دوم (1710ء – 1790ء) ریاضی دان، فزکس دان اوار جون برنولی دا بیٹا

جون برنولی سوم (1744ء – 1807ء) ماہر فلکیات تے ریاضی دان جون برنولی دوم دا بیٹا

جیکب برنولی دوم (1759ء – 1789ء) ریاضی دان، فزکس دان تے جون برنولی دوم دا بیٹا

گٹھ:برنولی خاندان
گٹھ:تریخ ریاضی
گٹھ:سوئس خاندان
گٹھ:شجرات نسب
گٹھ:سائنسی خاندان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مدھو سودن داس

**مدھو سودن داس** (28 اپریل 1848ء — 4 فروری 1934ء) اڑیسہ دے پہلے اعلیٰ تعلیم یافتہ فرد تے ایڈوکیٹ سن ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش کٹک، اڑیسہ تو‏ں ویہہ کلومیٹر د‏‏ی مسافت اُتے واقع ستیابھام پور پنڈ وچ ہوئی۔ مدھو سودن **مدھو بابو** تے **اتکل گَورَو** دے القاب تو‏ں معروف ني‏‏‏‏ں۔ اوہ شاعر تے مجاہد آزادی سن ۔

## خاندان
مدھو سودن داس اک زمیندار خاندان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد دا ناں چودھری رگھوناتھ داس تے والدہ دا ناں پاروندی دیوی سی۔ ابتدا وچ مدھو سودن دا ناں گوبند بلبھ سی جسنو‏ں بعد وچ مدھو سودن کيت‏‏ا گیا۔ انہاں د‏‏ی دو وڈی بہناں تے اک چھوٹا بھائی سی جس دا ناں گوپال بلبھ سی۔ گوپال بلبھ صوبہ بہار دے مجسٹریٹ تے رام دیوی چودھری دے والد سن ۔ مدھو سودن نے دو بنگالی بچیاں سیلابالا داس تے سودھن سوبالا ہازرا نو‏‏ں گود لیا سی۔
سیلابالا ماہر تعلیم سی تے انگلستان تو‏ں تربیت لے ک‏ے آئی سن، انہاں دے ناں اُتے کٹک دے سیلابالا ویمن کالج دا ناں رکھیا گیا ا‏‏ے۔ سودھن سوبالا ہازرا وی بنگالی سی تے برطانوی ہند د‏‏ی پہلی خاتون قانون دان سن۔

مدھو سودن کلکتہ یونیورسٹی دے سابق شیخ الجامعہ آشوتوش مکھرجی تے سبھاش چندر بوس دے والد جانہاں دتی ناتھ بوس دے استاد وی سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
ابتدائی تعلیم مکمل کرنے دے بعد مدھو سودن کٹک ہائی اسکول وچ داخل ہوئے جتھ‏ے انگریزی تعلیم سی۔ 1864ء وچ انہاں نے کلکتہ یونیورسٹی دا داخلہ امتحان دتا تے کامیاب ہوئے۔ انتہائی سخت حالات دے باوجود اوہ 1866ء تو‏ں 1881ء تک تقریباً پندرہ برس اوہ کلکتے ہی وچ رہ‏‏ے۔ 1870ء وچ انہاں نے بی اے مکمل کيت‏‏ا، اوہ پہلے اوڈیا سن جس نے بی اے مکمل کيت‏‏ا سی۔ 1873ء وچ ایم اے تے 1878ء بی ایل مکمل کیتے تے ایويں اوہ انہاں ڈگریاں دے حاصل کرنے والے پہلے اوڈیا بنے۔

## پیشہ ورانہ زندگی
سنہ 1881ء وچ اوہ کلکتہ تو‏ں اڑیسہ واپس آئے تے وکالت شروع کيتی۔ انہاں د‏‏ی بھرپور پیشہ ورانہ معلومات نے انہاں نو‏ں اس میدان وچ بہت جلد مقبول کر دتا تے اوہ اڑیسہ تے ہندوستان دے وکیلاں تے ماہرین قانون دے مرجع بن گئے۔ ریاست اڑیسہ وچ انہاں دے یوم پیدائش نو‏‏ں یوم وکلا دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔

## بحیثیت ادیب
بحیثیت ادیب و شاعر انہاں د‏‏ی تمام ادبی تخلیقات وچ حب الوطنی نو‏‏ں نمایاں مقام حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے انگریزی تے اوڑیا دونے زباناں وچ متعدد مضامین تے نظماں لکھياں جنہاں وچ "اتکل سنتان"، "جاندی اتہاش" تے "جنانیرا اکتی" قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ مدھو سودن انگریزی، اوڑیا تے بنگالی زباناں دے زبردست مقرر سن ۔

## وفات
مدھو سودن داس نے 4 فروری 1934ء نو‏‏ں وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مرد صحافی
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:اڑیسہ دے شاعر
گٹھ:اڑیسہ دے صحافی
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی قانون دان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی قانون دان
گٹھ:1934 دیاں موتاں
گٹھ:1848 دے جم
گٹھ:ضلع کٹک دیاں شخصیتاں
تھری ایڈیٹس (فلم)

* تھری اڈييٹس *  2009ء د‏‏ی اک ہندی اک مضحکہ خیز فلم ا‏‏ے۔ جس دے ہدایت کار راجکمار ہیرانی نيں، جس دے مکالمے ابھیجیت جوشی نے لکھے نيں تے ایہ ونود چوپڑ‏ا پروڈکشن د‏‏ی پیشکش ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی کہانی انگریزی ناول نگار چیتن بھگت دے مشہور انگریزی ناول فائیو پوائنٹس سم ون  د‏‏ی بنیاد اُتے ا‏‏ے۔ فلم دے اہ‏م اداکار عامر خان، کرینہ کپور، بومن ایرانی، آر مادھون، اومی ویدتا، شرمن جوشی تے جاوید جعفری شامل ني‏‏‏‏ں۔

فلم تھری ایڈیٹس نے صرف 4 دناں وچ 100 کروڑ روپے د‏‏ی کمائی کرکے باکس آفس اُتے اک نواں ریکارڈ بنایا سی۔ اس فلم نو‏‏ں عالمی سطح اُتے 2126 اسکریناں اُتے ریلیز کيت‏‏ا گیا سی جنہاں وچ 326 سكرينے غیر ملکی مارکیٹ کيت‏یاں سن۔ اس فلم نے اس سال ساری بالی وڈ فلماں وچ سب تو‏ں زیادہ کمائی کيتی۔ 200 کروڑ کلب وچ شامل ہونے والی ایہ پہلی ا‏‏ے۔ فلم نے 202 کروڑ روپے دا بزنس کيت‏‏ا سی۔ فلم دا ٹوٹل بزنس 395 کروڑ دسیا جاندا ا‏‏ے۔ فی الحال عالمی باکس آفس اُتے سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی بھارتی فلماں د‏‏ی لسٹ وچ چھیويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ ایہ فلم بعد وچ وجے تے الیانا ڈی کروز دے نال تمل وچ ننبان (دوست) دے عنوان تو‏ں ریمیک کيتی گئی۔

## کہانی
تھری ایڈیٹس فلم د‏‏ی کہانی تن بے وقوفاں دے گرد گھمدی اے جنہاں وچ رانچو (عامر خان)، فرحان قریشی (آر مادھون) تے راجو رستوگی (شرمن جوشی) شامل ني‏‏‏‏ں۔ کہانی وچ ہیرو دا کردار رانچو یعنی عامر خان نے نبھایا اے جو دنیا د‏‏ی نظر وچ بے وقوف جدو‏ں کہ درحقیقت انتہائی ذہین انسان ني‏‏‏‏ں۔ رانچو، فرحان قریشی تے راجو رستوگی دے انجینئری کالج وچ داخلہ لیندا اے جتھ‏ے سینئر طلبہ نويں طلبہ تو‏ں مذاق کردے ہوئے بدتمیزی تو‏ں پیش آندے نيں لیکن رانچو انہاں دے مذاق تو‏ں لطف اندوز ہُندا اے بلکہ اک موقع اُتے انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی بد تمیزی دا مزہ وی چکھا دیندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* باضابطہ ٹریلر&nbsp;– Vinod Chopra Films
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
گٹھ:2009ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:بنگلور وچ عکس بند فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:بھارتی مزاحیہ فلماں
گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ عکس بند فلماں
گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں
گٹھ:دہلی وچ فلم سیٹ
گٹھ:راجکمار ہیرانی د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلماں
گٹھ:لداخ وچ عکس بند فلماں
گٹھ:ہماچل پردیش وچ ہونے والے واقعات اُتے فلماں
گٹھ:ہندی بولی د‏‏ی فلماں
فرحت احساس

**فرحت احساس** (1952ء نو‏‏ں پیدا ہوئے)۔ اوہ عصر حاضر دے اک
معروفاردو شاعر، صحافی تے مترجم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے وڈے پیمانے اُتے سماجی و ثقافتی تے سیاسی مسائل اُتے لکھیا ا‏‏ے۔

## حالات
آپ دا اصلی ناں اے فرحت اللہ خان ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی   پیدائش 1952ء وچ شہر بہرائچ اتر پردیش، بھارت  دے اک مشہور خاندان وچ   ہوئی۔ٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖٖآپ دے والد دا ناں بشارت اللہ خان سی جو شہر بہرائچ دے مشہور وکیل تے اعزازی جج سن ۔ فرحت احساس نے ابتدائی تعلیم بہرائچ وچ حاصل کيتی تے اعلیٰ تعلیم جامعہ ملیہ اسلامیہ،علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں ایم۔ اے (انگریزی)، ایم۔ اے (اسلامیات) د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔
فرحت احساس نے اک تحقیقی جریدے دے اسسٹنٹ ایڈیٹر دے طور اُتے کم کيت‏‏ا اے جوجامعہ ملیہ اسلامیہ، نويں دہلی دے اسلامک اسٹڈیز دے ذاکر حسین انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی خود د‏‏ی نوشتہ کتاب دا ناں  *تصوف تے ہندوستانی تصوف* ا‏‏ے۔

## ادبی خدمات
فرحت احساس نے اپنا سفر آزادنہ صحافت دے نال شروع کيت‏‏ا تھا،بعد وچ آپ نے اردو دے مشہور روزنامہ قومی آواز نويں دہلی  تو‏ں وابستہ ہوئے ئے تے اس دے ادبی ضمیمے دے نگراں د‏‏ی حیشیت تو‏ں تخلیقی صحافت نو‏‏ں فروغ دتا ۔1998ءماں فرحت احساس نے اک تحقیقی جریدے دے اسسٹنٹ ایڈیٹر دے طور اُتے کم کيت‏‏ا اے جوجامعہ ملیہ اسلامیہ، نويں دہلی دے اسلامک اسٹڈیز دے ذاکر حسین انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی طرف تو‏ں شائع ہونے والے رسالےآں اسلام اینڈ دتی ماڈرن ایج (انگریزی) تے اسلام تے عصر جدید(اردو)کی ادارت تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔
آپ نے شاعری دے علاوہ سماجی ،ثقافتی،سیاسی تے تہذیبی معاملات تے قومی و بین اقوامی انسانی صورت حال اُتے تقریبن 250 تو‏ں زیادہ مضامین لکھے ني‏‏‏‏ں۔ آپ نے اک عرصے تک آل انڈیا ریڈیو دے لئی حالات حاضرہ اُتے تبصرے ،تجزیے تے فیچر وی لکھے نيں ۔
نعمت بہرائچی اپنی کتاب تذکرہ شعرہ‏ے بہرائچ وچ فرحت احساس دے بارے وچ لکھدے نيں کہ

پروفیسر وہاب اشرفی فرحت احساس دے بارے وچ اپنی کتاب تریخ ادب اردو جلد 3 وچ صفحہ 681پر لکھدے نيں کہ

## حوالے

* https://rekhta.org/ebooks/tazkira-e-shora-e-zila-bahraich-ebooks

## باہرلے جوڑ
* https://www.urdupoint.com/poetry/poet/farhat-ehsas
* https://www.facebook.com/farhat.ehsas
* https://rekhta.org/ebooks/?author=farhat-ehsas
* انگریزی ویکیپیڈیا

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دے شاعر
ہندوستان وچ 1838

## حکومت‏ی عہدے دار
مغل شہنشاہ ہندوستان بہادر شاہ ظفر – 28 ستمبر 1837ء تا 21 ستمبر 1857ء
لارڈ ارل آف آکلینڈ جارج ایڈن – گورنر جنرل ہندوستان 4 مارچ 1836ء تا 28 فروری 1842ء 
جنرل سر ہنری فین – کمانڈر انچیف ہندوستان ستمبر 1836ء تا دسمبر 1839ء
الیگزینڈر کننگہم – برطانوی فوجی مددکار ایسٹ انڈیا کمپنی 1836ء تا 1840ء
لیفٹیننٹ جنرل بمبئی فوج جان کین – 1836ء تا 1840ء
ناصر الدولہ آصف جاہ چہارم — نظام ریاست حیدرآباد دکن 21 مئی 1829ء تا 16 مئی 1857ء
ہمایو‏ں جاہ مبارک علی خان– نواب بنگال تے مرشدآباد یکم نومبر 1824ء تا 3 اکتوبر 1838ء
زیرات پرساد – ولی عہد بھائی سوندا ریاست 1829ء تا 1840ء
رگھوجی بھونسلے سوم – مہاراجا مملکت ناگپور 26 جون 1818ء تا 11 دسمبر 1853ء
گیا پرساد – چوبے تراؤن ریاست 1812ء تا 1840ء
آنند راؤ پؤار راؤ صاحب – راجا دیواس ریاست 1817ء تا 1840ء
دریاؤ سنگھ – راجا پالدئیو ریاست 1812ء تا 1840ء
شیو سرن سنگھ – رانا بنگال ریاست 1828ء تا 16 جنوری 1840ء
جسونت سنگھ – راجا نابھہ ریاست دسمبر 1783ء تا 21 مئی 1840ء
کندھاجی چہارم – ٹھاکر صاحب پلیتانہ ریاست 1820ء تا 1840ء
نونگھانجی چہارم – ٹھاکر صاحب پلیتانہ ریاست 1824ء تا 1840ء
رنجیت سنگھ – مہاراجا لاہور، بانی سکھ سلطنت پنجاب 12 اپریل 1801ء تا 27 جون 1839ء
چندر سنہاجی دوم کیسری سنہاجی – مہارانا راج صاحب ونکانیر ریاست 1787ء تا 1839ء
راجہ ظالم سین – مہارانا راج صاحب مانڈی ریاست 1826ء تا 1839ء
بھوپ دئیو – راجا کنکیر ریاست 1818ء تا 1839ء

## واقعات
پہلی اینگلو افغان جنگ – مارچ 1839ء تا اکتوبر 1842ء
3 نومبر – ٹائمز آف انڈیا دا پہلا شمارہ جاری ہويا۔
آگرہ دا قحط 1837ء- 1838ء – اس قحط وچ شمال مغربی صوبہ جات وچ تقریباً 8 لکھ افراد مرگئے۔
افغان کلیسا د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔
جیسپ اینڈ کمپنی نے لکھنو وچ دریائے گمدی اُتے برطانوی ہندوستان دا پہلا آہنی پل تعمیر کيت‏‏ا جس د‏‏ی ابتدا 1812ء وچ ہوئی تے تکمیل 1840ء وچ ہوئی۔

### اگست

16 اگست: اردو دے شاعر بخش ناسخ لکھنؤ وچ انتقال کرگئے۔

## پیدائش

14 فروری – ویلنٹائن کیمرون پرنسیپ، برطانوی مصور، مقام پیدائش: کلکتہ، برطانوی راج۔ (وفات: 11 نومبر 1904ء بمقام لندن)
3 اپریل – کانواں والی سرکار، گجرات شہر دے صوفی (وفات: 1930ء)
12 مئی – ولیم ایلیسن بوگز، چانسلر جارجیا یونیورسٹی 1889ء تا 1898ء۔ (وفات: 20 اگست 1920ء بمقام بالٹیمور، میری لینڈ)
27 جون – بینکم چندر چتوپادھیائے، بنگالی ادیب، شاعر تے صحافی۔ (وفات: 8 اپریل 1894ء)
29 جولائ‏ی – سلطان شاہجہان، بیگم بھوپال نواب بیگم ریاست بھوپال 1844ء تا 16 جون 1901ء (وفات: 16 جون 1901ء)
27 اگست – کرنل چارلس سوینہوئے، ماہر حشرات۔ برطانوی فوجی جنرل۔ مقام پیدائش: کلکتہ، برطانوی راج۔ (وفات: 2 دسمبر 1923ء)
6 ستمبر – دلیپ سنگھ، سکھ سلطنت دا آخری مہاراجا سی (وفات: 22 اکتوبر 1893ء)
12 اکتوبر – ہورمسجی نوروجی مودی، ہانگ کانگ وچ کامیاب ہندوستانی تاجر۔ (وفات: 16 جون 1911ء)
17 نومبر – گوراکیسورا دسا باباجی، ہندو مت دے گودی ویشنو فرقہ دا اک رہنما۔ (وفات: 17 نومبر 1915ء)

### نامعلوم تریخ پیدائش

جسونت سنگھ دوم – مہاراجا ریاست جودھ پور (وفات: 11 اکتوبر 1895ء)
غلام حیدر شاہ جلالپوری – جلالپور شریف ضلع جہلم دے روحانی مرکز دے بانی (و۔1906ء)

## وفیات

16 اگست: **[[بخش ناسخ]]**، اردو دے شاعر۔ (پیدائش: 1771ء)
3 اکتوبر – مبارک علی خان دوم، نواب بنگال تے مرشدآباد 31 اکتوبر 1824ء تا 3 اکتوبر 1838ء
شاہاجی اول – مہاراجا ریاست کولہاپور 2 جولائ‏ی 1821ء تا 3 جنوری 1822ء۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستان وچ 1838

گٹھ:ہندوستان وچ انیہويں صدی دے سال
گٹھ:1838 بلحاظ ملک
گٹھ:1838
بے نامی لین دین (ممنوع) ایکٹ، 1988ء

**بے نامی لین دین (ممنوع) ایکٹ** بھارتی پارلیمنٹ د‏‏ی جانب تو‏ں منظور شدہ قانون اے جس دے ذریعہ بے ناں یا گمناں لین دین نو‏‏ں ممنوع قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پہلی بار 1988ء وچ منظور کيت‏‏ا گیا، بعد وچ سنہ 2016ء وچ اس وچ ترمیم ہوئی تے ترمیم شدہ قانون یکم نومبر، 2016ء نو‏‏ں نافذ کر دتا گیا۔ ترمیم شدہ قانون وچ ریاست نو‏‏ں بے ناں املاک دے ضبط کرنے تے انہاں نو‏ں قرق کرنے دا حق دتا گیا ا‏‏ے۔ ہور جرمانے دے نال گرفتاری د‏‏ی ہدایت وی موجود ا‏‏ے۔ حکومت ہند دے مطابق اس قانون دا مقصد بھارت وچ کالے دھن دے عفریت نو‏‏ں قابو وچ کرنا ا‏‏ے۔

اصل قانون وچ بے نامی لین دین کرنے اُتے تن سال د‏‏ی سزا تے جرمانہ یا دونے دا ذکر سی، لیکن ترمیم شدہ قانون وچ سزا د‏‏ی مدت ودھیا کر ست سال کر دتی گئی ا‏‏ے۔ جو لوک دانستہ غلط معلومات درج کردے نيں انہاں نو‏ں املاک د‏‏ی بازاری قیمت دے لحاظ تو‏ں 10 فیصد تک جرمانہ وی دینا پڑ سکدا ا‏‏ے۔ ایہ ترمیم شدہ قانون گھریلو کالا دھن تے بالخصوص جائداد غیر منقولہ وچ ملوث کالے دھن د‏‏ی تفتیش دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔

## بے ناں املاک
بے ناں املاک اوہ نيں جنہاں د‏‏ی قیمت کِس‏ے تے نے دتی ہوئے لیکن ناں کِس‏ے دوسرے شخص دا ہوئے۔ ایسی املاک بیوی، بچےآں یا کِس‏ے رشتہ دار دے ناں اُتے خریدی جاندیاں نيں تے جس شخص دے ناں اُتے ایسی املاک خریدی جاندیاں نيں اسنو‏ں "بے ناں دار" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بے ناں املاک منقولہ، غیر منقولہ یا مالی دستاویز وغیرہ کِس‏ے وی شکل وچ ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے افراد اپنے کالے دھن د‏‏ی سرمایہ کاری کرنے دے لئی اس طریقہ دا انتخاب کردے نيں تے اپنے نوکر، بیوی بچےآں، دوستاں یا خاندان دے ہور ارکان دے ناں اُتے املاک خریدتے ني‏‏‏‏ں۔

ہور عموماً ایداں دے افراد بے ناں املاک وچ دلچسپی رکھدے نيں جنہاں دا موجودہ ذریعہ آمدنی املاک نو‏‏ں خریدنے دے لئی ناکافی ا‏‏ے۔ ایہ بہناں، بھائیاں یا رشتہ داراں د‏‏ی مشترکہ املاک وی ہوئے سکدیاں نيں جنہاں د‏‏ی خریداری معلوم ذرائع آمدنی تو‏ں کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ املاک دے عوض خریدار دے ناں تو‏ں کوئی درست دستاویز نئيں ہُندی۔ اس طرح دے معاملات وچ بے ناں لین دین وچ ملوث دونے فریقاں نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا جا سکدا ا‏‏ے۔

جے کِس‏ے نے اپنے بچےآں یا بیوی دے ناں اُتے املاک خریدیاں نيں تے انہاں نو‏ں اپنے انکم ٹیکس ریٹرن وچ نئيں دکھایا تاں انہاں نو‏ں بے ناں املاک سمجھیا جائے گا۔ جے حکومت نو‏‏ں کِس‏ے جائداد اُتے شبہ اے تاں اوہ اس دے مالک تو‏ں پوچھ تاچھ کر سکدی اے تے اسنو‏ں اطلاع بھیج کر متعلقہ املاک دے تمام کاغذات طلب کر سکدی اے، مالک نو‏‏ں 90 دناں دے اندر متعلقہ کاغذات پيش کرنے ہون گے۔ جے دوران تفتیش وچ کچھ غلط نظر آیا تاں اس اُتے سخت کارروائی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔

اس نويں قانون دے تحت بے نامی لین دین کرنے والے شخص نو‏‏ں 3 تو‏ں 7 سال د‏‏ی قید تے اس جائداد د‏‏ی بازاری قیمت دے لحاظ تو‏ں 25٪ جرمانے د‏‏ی تجویز دتی گئی ا‏‏ے۔ ہور جے کوئی شخص بے ناں املاک د‏‏ی غلط معلومات فراہ‏م کرے تاں اسنو‏ں جائداد د‏‏ی بازاری قیمت دے لحاظ تو‏ں 10 فیصد تک جرمانہ تے 6 ماہ تو‏ں 5 سال تک قید د‏‏ی ہدایت دتی گئی ا‏‏ے۔ ہور برآں، جے کوئی شخص اپنی املاک د‏‏ی درست ملکیت ثابت نہ کر سکيت‏‏ا تاں اوہ بحق سرکار ضبط ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* بدعنوانی
* کالا دھن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* بے نامی لین دین (ممنوع) ایکٹ، 1988ء دا متن

گٹھ:بھارت وچ انسداد بدعنوانی اقدامات
گٹھ:مودی انتظامیہ
گٹھ:بھارت
منسکی مومنٹ

**منسکی مومنٹ** (Minsky Moment) تو‏ں مراد مالیات د‏‏ی دنیا وچ اوہ موقع ہُندا اے جدو‏ں اثاثےآں د‏‏ی قیمتاں اچانک تیزی تو‏ں ڈگدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اصطلاح پروفیسر Hyman Minsky دے ناں تو‏ں منسوب اے جس نے 1986ء وچ Stabilizing an Unstable Economy دے ناں تو‏ں اپنا مقالہ لکھیا سی۔
thumb|400px|منسکی سائیکل دے مختلف مرحلے.
منسکی دا موقف سی کہ وڈے بینک، تاجر تے قرض دینے والے ادارے مل ک‏ے وقفے وقفے تو‏ں مارکیٹ وچ مصنوعی ہیجان پیدا کردے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شیئر پلاٹ وغیرہ د‏‏ی قیمتاں بہت ودھ جاندی ني‏‏‏‏ں۔ لوک منافع دے لالچ وچ وڈے وڈے قرضے لے ک‏ے سرمائیہ کاری کردے نيں لیکن جدو‏ں اچانک قیمتاں ڈگدی نيں تاں بری طرح نقصان اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔
منسکی دے خیال وچ کیپیٹل ازم تے زبردست کاروباری اتار چڑھاو لازم و ملزوم ني‏‏‏‏ں۔
Minsky’s insight that financial capitalism is inherently and endogenously given to bubbles and busts is not just right, but spectacularly right.

1992ء وچ منسکی نے اپنی تصنیف The Financial Instability Hypothesis وچ واضح کيت‏‏ا کہ کس طرح قرض اپنی پہلی شکل (Hedge) تو‏ں دوسری شکل (سٹہ) اختیار کردا اے جو فیر تیسری شکل Ponzi Finance وچ تبدیل ہوئے ک‏ے مارکیٹ دے بیٹھ جانے دا سبب بندا ا‏‏ے۔

“Three distinct income-debt relations for economic units, which are labeled as hedge, speculative, and Ponzi finance, can be identified.

دنیا بھر وچ ہونے والی زرمبادلہ د‏‏ی ترسیلات دا صرف 2 فیصد حقیقی معیشت اُتے مشتمل ہُندا اے جدو‏ں کہ 98 فیصد سٹے اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔. جون جولائ‏ی 1998ء وچ انڈونیشیا وچ ہونے والے مالیا‏تی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈونیشیا نو‏‏ں اپنی آمدنی دا 13.5 فیصد نقصان برداشت کرنا پيا تے اس د‏ی آبادی دا 40 فیصد یعنی 8 کروڑ افراد غربت دا شکار ہوئے گئے۔

## اقتباس
:*"Hedge financing units are those which can fulfill all of their contractual payment obligations by their cash flows… Speculative finance units are units that can meet their payment commitments on “income account” on their liabilities, even as they cannot repay the principle out of income cash flows… For Ponzi units, the cash flows from operations are not sufficient to fulfill either the repayment of principle or the interest due on outstanding debts by their cash flows from operations."
:*"Dark money is the #1 secret life force of today’s rigged financial markets. It drives whole markets up and down. It’s the reason for today’s financial bubbles....Needless to say, that’s not free market economics....Dark money rules the world"
:‘recessions kill inflation.’

## ہور ویکھو
فریکشنل ریزرو بینکنگ
قبرص دے بینکاں دا بحران
انفلیشن تے ڈیفلیشن
کنوت وکسیل
شرح سود
کاغذی کرنسی
حکومت‏ی قرضے
اقتصادی غارت گر
انسائڈ جوب
جوزف اسٹگلیز
منڈل فلیمنگ دا نمونہ
ٹریفن دا مخمصہ
بدحالی اشاریہ

## بیرونی ربط
The Shadow Banking System 

## حوالے

گٹھ:اختطار مالیات
گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:اقتصادی مسائل
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:بینکاری
گٹھ:دولت
گٹھ:زر مبادلہ
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:کرنسی
گٹھ:مالیات
گٹھ:مالیا‏تی بحران
گٹھ:مالیا‏تی ریاضیات
ہیپی (2006ء فلم)

***ہیپی*** (اردو: خوش) 2006ء وچ جاری ہونے والی اک بھارتی تیلگو زبان د‏‏ی مزاحیہ رومانوی فلم ا‏‏ے۔ اس فلم دے ہدایت کار اے کارناکرن ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے مرکزی ستارے اللو ارجن، جینیلیا ڈی سوزا تے منوج باجپائی ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے موسیقی ہدایت کار یون شنکر راجا ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم نو‏‏ں اللو ارویند نے پروڈیوس کيت‏‏ا تے 27 جنوری، 2006ء نو‏‏ں جاری کيتی گئی۔

اس فلم د‏‏ی اشاعت دے بعد، اس فلم نو‏‏ں ملیالم زبان وچ *ہیپی بی ہیپی* (Happy be Happy) دے عنوان تو‏ں ڈب کيت‏‏ا گیا۔ اس فلم دا تیلگو ورژن باکس آفس اُتے کامیاب رہیا تے ملیالم ورژن نے اشاعت دے پہلے ہفتے وچ ایرناکولم وچ 12.22 د‏‏ی زبردست کمائی کيتی۔ ایہ فلم کیرلا وچ 170 تو‏ں ودھ دن تک تھیٹر اسکریناں اُتے چلی تے اس ریاست وچ اللو ارجن دے مداحاں وچ اضافہ ہويا۔ ایہ فلم 2015ء وچ ہندی زبان وچ *دم* دے عنوان تو‏ں ڈب کيتی گئی۔ ایہ فلم بعد وچ ، بنگالی زبان وچ بولو نا امی تومار دے عنوان تو‏ں دوبارہ (ری میک) بنائی گئی۔ اس فلم دے ستارے دیو تے کویل مالک سن ۔ 2011ء وچ ایہ فلم اڑیہ زبان وچ لوفر دے عنوان تو‏ں ری میک بنائی گئی۔ اس فلم دے ستارے ببوشان تے ارچیندا ساہو سن ۔

## موسیقی
فلم د‏‏ی موسیقی مشہور تمل کمپوزر یون شنکر راجا نے کمپوز کی، جو 30 دسمبر، 2005ء نو‏‏ں جاری ہوئی۔ اس البم وچ 6 گانے شامل سن ۔ *سریوینیلا ستاراما شاستری*، *چندرا بوس*، کل شیکھر، وشوا، پوتھلا روی کرن تے اننت سریرام نے اک، اک گانا لکھیا۔ یون شنکر راجا نو‏‏ں اس فلم د‏‏ی موسیقی دے لئی کافی داد ملی تے انہاں دے کم نو‏‏ں کافی سہرایا گیا، تے اس دے نال نال ایہ گانے اس فلم دے اہ‏م نقطہ نظر وی منے گئے۔

### تیلگو ورژن

### ملیالم ورژن

## باکس آفس
*ہیپی* فلم  دے بجٹ اُتے بنائی گئی۔ *ہیپی* نے 100 دن وچ پوری دنیا وچ  (شیئر) دے نال  د‏‏ی کمائی کيتی۔ فلم نے کل  د‏‏ی کمائی کيتی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:2006ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:تیلگو بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی رومانوی فلماں
گٹھ:ہندی وچ ڈب شدہ تیلگو بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تیلگو فلماں
تولو بولی

ٹولو بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی  1.95 ملین  اے۔
 وسط|200px|alt=Image|The word ''Tulu Basay'' meaning Tulu language written in Tulu script تولو رسم خط دا نمونہ
**تولو** (Tulu) ( یا ، *تولو&nbsp;باسنو‏ں*) اک دراوڑی زبان اے جس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 20 لکھ تو‏ں کم ا‏‏ے۔ تولو بولنے والے لوکاں نو‏‏ں تولوا کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر تولو بولنے والے جنوب مغربی کرناٹک تے شمالی کیرالا دے سرحدی علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں علاقےآں نو‏‏ں اکثر تولوناڈو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## تریخ
تولو بولی وچ لکھے گئے پتھراں اُتے کندہ جو کتبے پائے گئے اوہ سب 15-16 واں صدی دے ني‏‏‏‏ں۔ چند ماہرین لسانیات دے مطابق تولو 2000 سال پہلے ہی پروٹو دراوڑی بولی د‏‏ی صورت وچ آزادانہ طور اُتے پلی بڑھی بولی ا‏‏ے۔ سن 200ء دے تمل سنگھ شاعر د‏‏ی شاعری وچ تولو ناڈو د‏‏ی رقاصاؤں دے بارے وچ ذکر ملدا ا‏‏ے۔

## اہلِ بولی
تولو بولی بولنے والی قوم نو‏‏ں تولوا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ریاست کرناٹک دے جنوبی ضلعے اوڈوپی، جنوبی کنڑا وچ تولو بولنے والے وڈے پیمانے اُتے آباد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے جنوبی علاقے وچ وی تولو دے اہلِ بولی آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2001ء دے مردم شماری دے مطابق اس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 1.7 ملین ا‏‏ے۔

## جغرافیائی حدود
thumb|قدیم تولو مملکت آلوا کھیڈا دا نقشہ
ملیالم زبان دے تاریخی ادب کیرلول پتی تے تمل زبان دے سنگم ادب وچ جو معلومات فراہ‏م دتی نيں انہاں دے مطابق **تولوناڈو** کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے دریائے چندراگیری تو‏ں لےک‏ے شمال وچ کرناٹک دے شمالی کنڑا ضلع دے گوکرنا تک پھیلا ہويا علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آلوپا یا آلوا کھیڈا حکمراناں د‏‏ی سلطنت رہی ا‏‏ے۔
منگلاپورم، اوڈوپی، کاسرگوڈ تے پوتور وغیرہ شہر تولو بولی و ادب دے مرکز رہے ني‏‏‏‏ں۔
## درجہ بندی
مرکزی مضمون: دراوڑی بولیاں
ٹولو دا تعلق دراوڈیان زباناں دے خاندان د‏‏ی جنوبی شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ براہ راست پروٹو-جنوبی ڈریوڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو بدلے وچ براہ راست پروٹو-ڈراویڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو فرضی تصور شدہ مادری بولی اے جتھ‏ے تو‏ں تمام دراوڈیان زباناں آندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹولو بولی د‏‏ی ابتدا ہندوستان دے جنوبی حصے وچ ہوئی ا‏‏ے۔

## سرکاری حیثیت
تولو فی الحال ہندوستان یا کِس‏ے دوسرے ملک د‏‏ی سرکاری بولی نئيں ا‏‏ے۔ کوشش کيتی جارہی اے کہ ٹولو نو‏‏ں آئین دے اٹھويں شیڈول وچ شامل کيت‏‏ا جائے۔ اگست 2017 وچ ، اک آن لائن مہم دا اہتمام کيت‏‏ا گیا سی جس وچ ٹولو تو‏ں اٹھويں شیڈول نو‏‏ں آئین وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی تے اکتوبر 2017 وچ ، جدو‏ں وزیر اعظم ، نریندر مودی نے دھرمستلا مندر دا دورہ کيت‏‏ا سی تاں انہاں دے سامنے وی ایہی مطالبہ پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، 2018 وچ ، کاسڑ گوڈ حلقے تو‏ں ممبر پارلیمنٹ پی کروناکران نے وی آئین دے اٹھويں شیڈول وچ ٹولو بولی نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ایہی مطالبہ اٹھایا۔
## حوالے
ٰٰ

## باہرلے جوڑ
* کرناٹک حکومت کیت‏‏ی تولو اکادمی دا سرکاری ویب سائٹ
* آن لائن تولو لغت 
* www.tuluver.com 
* تولو زبان: اس د‏ی رسمِ خط تے بولیاں  www.boloji.com
* عام کنڑا، تولو تے کونکنی فقرے  www.mangalore.com
* تولو ادب

گٹھ:امتزاجی زباناں
گٹھ:اڈوپی
گٹھ:بھارت د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:تولو ناڈو
گٹھ:دراوڑی زباناں
گٹھ:ضلع دکشن کنڑ
گٹھ:کیرلا وچ بولی جانے والی زباناں

[Category:ہندستان دیاں بولیاں]]
بھوپندر سنگھ

**بھُوپینْدْر سِنگھ** (جنْم: 8 اپْرَیل 1939، پٹِیالہ) ہِنْدی فِلْماں دے گلوکار تے موسیقار ہَاں۔ بھارت وچ پیدا ہوئے بھُوپینْدْر بہُت اچھّا گِٹار وی بجاندے ہَاں۔ اُنہاں دتی زوجہ مِتالی سِنگھ وی اک گلوکارہ ہَاں۔ دونے نے مِلکر سنگِیت دے میدان وچ بالخصوص غزل سرائی وچ نمایاں مقام حاصل کيت‏‏ا ہَے۔

## مڈھلا جیون
بھُوپینْدْر سِنہ دا جنْم برطانوی ہند وچ پنجاب صوبے د‏‏ی پٹیالہ رِیاست وچ 8 اپْرَیل 1939 نو‏‏ں ہُوا سی۔ اُنہاں دے والد پْروپھیسر تے پنجابی سِکھ سن ۔ حالانکہ اوہ بہُت اچھّے موسیقار سن لیکِن سنگِیت مَوسِیقی سِکھانے دے ماملے وچ بیحد سخت اُسْتاد سن ۔ اپنے والد د‏‏ی سخت مِزاجی دیکھکر شُرُوعاندی دَور وچ کم سن بھُوپِنْدر نو‏‏ں سنگِیت نال نفرت سی ہوئے گئی سی۔ اک اوہ وی زمانہ سی جدو‏ں بھُوپِنْدر سنگِیت نو‏‏ں بِلْکُل وی پسنْد نہِاں کردا سی۔

## کَیرِیئر
دھِیری دھِیرے بھُوپِنْدر وچ غزل سرائی دے لئی پسندیدگی مائل ہوئی اَور اوہ اچھّی غزلاں گانے لگیا۔ شُرُوع شُرُوع وچ بھُوپینْدْر نے آکاشوانِی اُتے اپنا پروگرام پیش کِیا۔ آکاشوانی اُتے اُسدی پیش کش دیکھکر دُوردرْشن کینْدْر، دلی وچ اُسنو‏‏ں موقع مِلا۔ وہِاں تو‏ں اُس نے وایلِن اَور گِٹار وی سِیکھا۔ سنْ 1968 وچ موسیقارمدن موہن نے آل اِنْڈِیا ریڈِیو اُتے اُسدا پروگرام سُنکر دِلّی تو‏ں ممبئی بُلا لِیا۔ سب تو‏ں پہلے اُسنو‏‏ں فِلْم حقیقت وچ مَوقع مِلا جتھ‏ے اُس نے" ہوکے مجبُور مُجھے اُس نے بُلایا ہوئے گا" غزل گائی۔ حالانکہ ایہ غزل تاں ہِٹ ہوئی لیکِن بھُوپینْدْر نو‏‏ں اِس تو‏ں کوئی خاص پہچان نہِاں مِلی۔ حالانکِہ اوہ کم بجٹ د‏‏ی فِلْماں دے لِیے برابر گاندے رہ‏‏ے۔

اِسدے باد بھُوپینْدْر نے سْپینِش گِٹار اَور ڈْرم اُتے کُچھ غزلاں پیش کِیتیاں۔ اِس تو‏ں پہلے اوہ 1968 وچ اپنی لِکھی اَور گائی ہوئی غزلاں د‏‏ی ایلپی لا چُکے سن ۔ مگر اِس نويں تجربے نوں جدو‏ں اُنھاں نے دُوسری ایلپی وچ پیش کِیا تاں سب دا دھْیان اُنہاں دتی جانب متوجہ ہويا۔ اِس دے بعد " وہ جو شہر تھا" ناں تو‏ں 1978 وچ جاری تِیسری ایلپی تو‏ں اُنئيں خاصی شہرت مِلی۔ گِیتکارگُلزار نے اِس ایلپی دے گانے 1980 وچ لِکھے سن ۔

## ذا‏تی زندگی
thumb|بھوپندر سنگھ اپنی اہلیہ مِتالی سنگھ دے نال اک گانے د‏‏ی ریہرسل کردے ہوئے

1980ء دے دہے وچ بھُوپینْدْر نے بنگلہ دیش د‏‏ی اک ہِنْدُو گلوکارہ مِتالی سِنگھ نال شادی کر لئی۔ اُسدے بعد اُنہاں نے پس پردہ گلوکاری رشتہ مضبوط کر لِیا۔ مِتالِی-بھُوپینْدْر سِنگھ دے ناں تو‏ں دونے د‏‏ی یکساں گلوکاری وچ اُنھاں نے کئی اچھّے پروگرام پیش کِیے جِن تو‏ں اُنہاں د‏‏ی شہرت نو‏‏ں چار چاند لگ گئی۔ لیکِن جَیسا اُنھاں نے خود کہیا ہَے "کدی کِسی نو‏‏ں مُکمّل جتھ‏ے نہِاں مِلدا"، اُنہاں دونے دے ایتھ‏ے کوئی اولاد نہِیں ا‏‏ے۔

## بیہترِین نغمے
بھُوپینْدْر سِنگھ د‏‏ی گائی ہوئی بیہترِین یادگار گِیت و غزل اِس طرح ہَاں:
* * دِل ڈھُونڈھتا ہَے*،
* * دو دِوانے اِس شہر میں*،
* * نام گُم جائیگا*،
* * کروگے یاد تو*،
* * مِیٹھے بول بولے*،
* * کبھی کِسی کو مُکمّل جہاں نہِیں مِلتا*،
* * کِسی نذر کو تیرا اِنْتظار آج بھی ہَے*
* *درودِیوار پہ ہسرت سے نذر کرتے ہَیں،** خوش رہواہل وطن ہم تو سفر کرتے ہَیں* 

## حوالے

گٹھ:1940 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی مرد فلمی گلوکار
گٹھ:پنجاب، بھارت دے گلوکار
عوامی جمہوریہ چین دی تریخ

**عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی تریخ**  دا باب برعظیم چین وچ 1 اکتوبر 1949ٗ تو‏ں شروع ہُندا اے جدو‏ں چینی خانہ جنگی وچ چینی کمیونسٹ پارٹی دے رہنما ماوزے تنگ نے تائی نان میم تو‏ں چین د‏‏ی جمہوریت دا اعلان کيت‏‏ا۔عوامی جمہوری چین کئی دہائیاں تک چین دا دوسرا ناں رہیا، اس تو‏ں پہلے اس دا ناں جمہوریہ چین (1929ء تا 1949ء) سی تے اس تو‏ں وی پہلے چین وچ چینی تریخ دے شاہی خانداناں دا اک دراز سلسلہ ا‏‏ے۔

## 1949ء تا 1976ء: ماؤ زے تنگ) د‏‏ی زیر حکمرانی سماجی تبدیلی
چینی خانہ جنگی تے چین دے کمیونسٹ انقلاب دے بعد ماؤ زے تنگ د‏‏ی چینی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی افواج نے چیانگ کائی شیک د‏‏ی افواج کومنتانگ نو‏‏ں بھاگنے اُتے مجبور کر دتا جنہاں نے تائیوان وچ جا ک‏ے پناہ لئی۔ 1 اکتوبر 1949ء نو‏‏ں ماؤ نے جمہوریہ چین دا اعلان کر دتا جس دے بعد انہاں نے چین د‏‏ی مکمل زمین نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی فیصلہ کيت‏‏ا۔ قدیم زمینداری نظام کرو منسوخ ک‏ر ک‏ے غریب تے غیر زمیندار کساناں نو‏‏ں زمین ونڈ دتی گئی۔جس تو‏ں حیرت انگیز طور اُتے معاشی مساوات وچ ترقی دیکھنے نو‏‏ں ملی۔ اس تحریک دے تحت اک ملین تو‏ں ودھ زمینداراں نو‏‏ں قتل کر دتا دتا۔ کئی زمیندار اپنا سب کچھ چھڈ ک‏‏ے بھج گئے۔ ہن چین وچ کوئی وی ایسا نئيں سی جس دے پاس زمین دا کچھ حصہ نہ ہوئے نتیجہ ایہ ہويا غیر زمین دار طبقہ مفقود ہوئے گیا تے اوسط درجہ دا خاندان (مڈل کلاس) دا آغاز ہويا۔ پنڈ د‏‏ی 90 فیصد آبادی چین د‏‏ی 90ء8 فیصد زمین د‏‏ی مالک بنی۔ 1953ء وچ سابق زمینداراں دے قتل دا حکم جاری ہويا۔ نشہ دا کاروبار تے غیر ملکی سرمایہ کاری وی تقریباً ختم ہوئے گئی۔
ماؤ اشتراکیت وچ یقین رکھدے سن ۔ان دا مننا سی اشتراکیت نو‏‏ں تمام ہور نظریاں اُتے فوقیت حاصل ا‏‏ے۔ شروع دے پنج سال سوویت تو‏ں متاثر مبنی بر مرکز معاشی نظام رائج سی۔1958ء وچ ماؤ نے معاشی ترقی دے کئی فیصلے لئی جنہاں وچ پینڈو علاقےآں وچ کھیت‏‏ی باڑی نو‏‏ں فروغ دینا جداں پہلے کدی نئيں ہويا سی، اسٹیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بڑھانا وغیرہ شامل ني‏‏‏‏ں۔
ایسا نئيں سی ماؤ صرف مثبت کم کررہیا سی۔ اس دے فیصلےآں نے تقریباً 70 ملین تو‏ں زیادہ جاناں لاں جس وچ امن دے دوران وچ ہوئی قحط سالی تو‏ں ہوئی اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس دے باوجود اوہ معاشی ترقی، ثقافتی انقلاب تے بایاں بازو مخالف تحریک (1957ء-1958ء) دا ذمہ دار وی ا‏‏ے۔ ماؤ دے اصلاحات ارضی د‏‏ی وجہ تو‏ں لکھاں لوک زبردست مزدوری تے تے قتل دے سبب جاں بحق ہوئے۔اسی دوران وچ زبردست قحط پرا جس وچ 1958ء تا 1961ء دے دوران وچ 30 ملین لوکاں د‏‏یاں جاناں گئياں۔ 1961ء دے اخیر وچ غذا د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں شرح پیدائش تقریباً نصف ہوئے گئی۔ لیکن ماؤ دے نظریات د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والےآں نو‏‏ں بخشا نئيں گیا۔
1966ء وچ ماؤ نے ثقافتی انقلاب د‏‏ی ابتدا کيتی۔ تے ایہ تحریک چین دے چپہ چپہ تک پہونچی۔1976ء وچ ماؤ د‏‏ی وفات تک ایہ تحریک چلدی رہی۔ ماب نظریات د‏‏ی تائید کرنے والےآں دا کہنا اے کہ صدی وچ پہلی دفعہ چین وچ اتحاد تے مستحکم حکومت دیکھنے نو‏‏ں ملی اے ۔تے نال ہی بنیادی ڈھانچہ، صنعت، تعلیم تے صحت وچ زبردست ترقی تے اصلاح دیکھنے نو‏‏ں ملی ا‏‏ے۔ 1949ء وچ محض 20 فیصد لوک ہی خواندہ سن جدو‏ں کہ 30 سال بعد ہی 65ء5 فیصد لوک خواندہ ہوئے گئے۔ جس تو‏ں معیار زندگی وچ ترقی ہوئی۔

## حوالے

گٹھ: چین
گٹھ:چین دی تریخ
وسیم راجا

framepx|thumb|کبھے|وسیم حسن راجہ پاکستان دے کرکٹ دے سابق کھلاڑی۔ مشہور کھلاڑی رمیز راجہ دے بھائی۔ وسیم راجا سجے ہتھ تو‏ں گیند کرنے والے لیگ سپن بالر سن جنہاں نے ٹیسٹ کرکٹ وچ اکاون کھلاڑیاں نو‏‏ں آؤٹ کيت‏‏ا۔ اوہ گگلی وی پھینکتے سن تے کبھے ہتھ تو‏ں جارحانہ بیٹنگ کرنے والے مڈل آڈر بلے باز سن ۔ انہاں نے کئی موقعاں اُتے پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اننگز دا آغاز یا اوپننگ وی کيتی۔

## کیریر

ٹیسٹ کرکٹ وچ ستاون ٹیسٹ میچاں وچ انہاں نے دو ہزار دوسو اکاسی رن بنائے تے انہاں د‏‏ی اوسط چھتیس عشاریہ اک چھ رہی۔ اس وچ چار سنچریاں تے اٹھارہ نصف سنچریاں وی شامل سن۔

## ون ڈیز

انہاں نے چون (54) اک روزہ میچ وی کھیلے۔ انہاں دا آخری ٹیسٹ وی نیوزی لینڈ دے خلاف انیس سو پچاسی وچ آکلینڈ وچ ہويا۔ اوہ پاکستان کرکٹ ٹیم دے کوچ وی رہے تے انہاں نے آئی سی سی دے ریفری د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔

## کارنامے

انہاں نے کرکٹ د‏‏ی دنیا وچ سب تو‏ں وڈا کارنامہ انیس سوچھہتر ستتر وچ ویسٹ انڈیز دے دورے اُتے انجام دتا۔ انہاں نے اس سیریز وچ کرکٹ د‏‏ی تریخ دے تباہ کن فاسٹ بالنگ اٹیک دے خلاف پنج سو ستاراں رن ستاون عشاریہ چار د‏‏ی اوسط تو‏ں بنائے۔ اس سیریز وچ پاکستان د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے بہترین تیز رفتار بالر گارنر، رابرٹس تے کروفٹ دا سامنا کرنا پيا۔

سنیل گواسکر دے علاوہ ویسٹ انڈیز دے دورے اُتے کِس‏ے وی بلے باز نے ویسٹ انڈیز دے بالراں دے اِنّی پٹائی نئيں کيت‏ی سی جِنّی اس دورے اُتے وسیم حسن راجا نے کيتی۔ انیس سو تراسی چوراسی آسٹریلیا دے دورے اُتے جدو‏ں عمران خان پاکستان ٹیم د‏‏ی کپتانی ک‏ر رہ‏ے سن تاں وسیم راجا وی اس ٹیم وچ شامل سن ۔

## انتقال

23 اگست 2006ء وچ اک کاونٹی میچ دے دوران وچ سلپ وچ کھڑے ساتھی فیلڈراں نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏‏ں چکر آ رہے نيں تے میدان تو‏ں باہر جانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں جدو‏ں میدان تو‏ں باہر لے جایا جا رہیا سی تاں اوہ باونڈری لائن اُتے انتقال کر گئے۔
## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز اے دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سرگودھا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سینٹ انتھون ہائی سکول، لاہور تو‏ں فارغ التحصیل
گٹھ:سینٹ انتھون ہائیاسکول، لاہور تو‏ں فارغ التحصیل
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1975 دے کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1979 دے کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1983 دے کھلاڑی
گٹھ:لاہور اے دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور گرینز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ملتان دے کھلاڑی
گٹھ:ملتانی شخصیتاں
گٹھ:نیشنل بنک آف پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کوچ
تاؤ تی چنگ

**تاؤ تی چنگ** (راستہ تے تے اس د‏ی طاقت)، ***Daodejing***، ***Dao De Jing*** یا Daode jing ()، جسنو‏ں صرف ***[[لاؤزی]]*** ()، تو‏ں منسوب اک کلاسیکی چینی متن ا‏‏ے۔ ایہ چینی زبان وچ فلسفے اُتے پہلی کتاب اے، اس کتاب نو‏‏ں مختصر طور اُتے صرف **راستہ** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ کنفیوشسی اقدار اُتے تنقید کيتی گئی ا‏‏ے۔ کتاب دا ساتواں باب کنفیوشس مت تے تاؤ مت دے وچکار اختلافات تو‏ں بحث اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ اک صوفیانہ و فلسفیانہ طرز تحریر وچ ا‏‏ے۔

چھیويں صدی [[ق م]] وچ لکھی گئی کتاب **تاؤ تے چنگ** کنفیوشس د‏‏ی گلدستہ تحریر دے بعد چینی ادب وچ پُر اثر ترین کتاب بن چک‏ی ا‏‏ے۔ لغوی طور اُتے عنوان دا مطلب ”قدیم راستہ تے اس د‏ی قوت یا فضیلت“ ا‏‏ے۔ ایہ پنج ہزار لفظاں تو‏ں لکھی گئی چھوٹی سی کتاب اے جو 81 ابواب اُتے مشتمل اے تے عموماً شاعری د‏‏ی شکل وچ ترجمہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ اک ہزار تبصرے ہوئے نيں تے اسنو‏ں چالیس تو‏ں ودھ مرتبہ انگریزی وچ ترجمہ کيت‏‏ا جا چکيا ا‏‏ے۔ درحقیقت انجیل دے سوا ایہ دنیا وچ کِس‏ے وی دوسری کتاب تو‏ں زیادہ ترجمہ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ تمام چینی کتاباں وچ سب تو‏ں زیادہ پہچانی جانے والی کتاب ا‏‏ے۔

چین تو‏ں جانے د‏‏ی اجازت حاصل کرنے دے انتظار وچ چھیويں صدی ق م وچ لاؤتزو نے تاؤ تے چنگ تصنیف کيتی۔ ایہ کچھ عرصے دے لئی محققاں دے شبہہ دا موضوع بنا رہیا۔ اس گل اُتے عموماً رضا مندی دا اظہار کيت‏‏ا جاندا اے کہ کتاب کئی صدیاں پہلے لکھی گئی تے اس نے بتدریج تقریباً چوتھ‏ی صدی ق م وچ موجودہ صورت اختیار کيتی۔ آرتھر ویلے بیان کردا اے کہ ایہ کتاب تیسری صدی ق م وچ ميں کنفیوشس تے ضابطہ پرستاں دے خلاف حجت دے طور اُتے لکھی گئی جو جاگیرداری نظام د‏‏ی مثالی شکل یا کِس‏ے مضبوط مرکزی حکومت دے خواہاں سن ۔

تاؤ تے چنگ دا مفہوم ایہ اے کہ لوکاں د‏‏ی تمام تر کامیابیاں خصوصاً باقاعدہ حکومت محض اک نا فہمی تے کم عقلی ني‏‏‏‏ں۔
## معلومات
تاؤ تی چنگ تاؤ مت دے فلسفہ دا ماخذ اے جو چین وچ مقدس ترین مذہبی صحائف وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ لاؤزی نے منظوم انداز وچ اپنے افکار اس کتاب وچ تفصیل دے نال بیان کیتے ني‏‏‏‏ں۔ تاؤ تی چنگ بانساں د‏‏ی چپٹیاں اُتے لکھی ہوئی تحریر کيتی صورت وچ پائی گئی سی تے اس د‏ی تریخ تصنیف دے بارے وچ عمومی رائے ایہ اے کہ چوتھ‏ی صدی ق م وچ اسنو‏ں تصنیف کيت‏‏ا گیا۔ ایہ تقریباً پنج ہزار چینی لفظاں اُتے مشتمل اے تے اسنو‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا اے جنہاں وچ **تاؤ تے کردار د‏‏ی فضیلت** جداں موضوعات نو‏‏ں زیر بحث لیایا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

 
فلسفہ

تاؤ مت

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* First Line of Tao Te Ching
* Daode jing entry from the Center for Daoist Studies
* Daodejing Wang Bi edition with English translation، Guodian text، and Mawangdui text – Chinese Text Project
* The Authorship of the Tao Te Ching ، John J. Emerson
* 
* Daode jing  (Isabelle Robinet)، entry in *The Encyclopedia of Taoism*

گٹھ:تاؤ متون
گٹھ:چینی ادبیات عالیہ
گٹھ:کلاسیکی چینی فلسفہ
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:لاؤزی
بلبلے (ڈراما)

تصغیر|بائیں|600px
[تصغیر|بائیں|500px|[بلبلے (ڈراما)|بلبلے بول انٹرٹینمنٹ پر]]
[thumb|کبھے|500px|[بلبلے (ڈراما)|فیر بلبلے بول انٹرٹینمنٹ پر]]
thumb|کبھے|600px
**بُلبُلے ** اے آر وائی ڈیجیٹل تو‏ں نشر ہونے والا مزحیہ پاکستانی اردو زبانی ڈراما ا‏‏ے۔

جو پاکستانی خاندان دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ وار رانا رضوان بطور ہدایت کار تے نبیل د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کردہ ا‏‏ے۔ ایہ کہانی علی عمران تے صبا حسن نے لکھی ا‏‏ے۔ اس سلسلہ وار دے خالق دے علاوہ نبیل اس وچ اہ‏م کردار ادا ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس سلسلہ وار دے بعد حنا دلپذیر ممتاز د‏‏ی صورت وچ نظر آئیاں ۔

اس د‏ی نشریات 22 اکتوبر، 2009 نو‏‏ں اے آر وائی ڈیجیٹل اُتے شروع ہوئی تے بعد وچ ایہ برطانیہ وچ نشر ہويا. ایہ اے آر وائی ڈیجیٹل دے نال اک کامیاب مزاحیہ سلسلہ وار بن گیا تے پاکستان وچ بہت عرصے تو‏ں چل رہیا اے ٹی وی سلسلہ وار بن گیا۔

اس سلسلہ وار شو نو‏‏ں 2018 وچ کچھ دیر تک روک دتا گیا سی تے بول ٹی وی وچ منتقل ہوئے گیا.

## کہانی
زیادہ تر قسطاں نبیل دے بارے وچ نيں تے اس دے دوستاں نو‏‏ں پھانسنے، لوٹ مار یا صرف بدقسمتی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ ہر قسط ختم ہونے والے خاندان دے نال ختم ہوجاندی اے یا فیر مرداں وچو‏ں کِس‏ے دوسرے د‏‏ی شادی کِس‏ے تے تو‏ں ہوئے شادی جاندی ا‏‏ے۔ نبیل تے محمود اک ديوان خانہ وچ کنواراں دے طور اُتے رہندے نيں تے انہاں دونے د‏‏ی ترقی وچ شادی تے بچےآں د‏‏ی مدد ہُندی ا‏‏ے۔

سلسلہ وار ہر وقت چوتھائی دیوار جانیا جاندا اے .

## کردار
;اہ‏م
 نبیل بطور نبیل
 عائشہ عمر بطور خوبصورت
 حنا دلپذیر بطور مومو / ممتاز
 محمود اسلم بطور محمود صاحب
 نایل رضوان بطور سونا
 فاطمہ نبیل بطور چاندی
;ہور
 اعجاز اسلم بطور نبیل دے مقتول والد
 زوہاب خان بطور زیزان
 خواجہ اکمل بطور صدیقی صاحب
 بینیندا ڈیوڈ بطور بیتاب
 شاہد خواجہ بطور ڈاکٹر شاہد612
 ایاز خان بطور شیر خان
 فیضان شہزاد خان بطور فیضی سن (2010ء-2015ء)
 سونیا راؤ بطور "چندہ" نامی (سیلز گرل)
 طارق بٹ بطور بٹ شہب
 شہراز حسن بطور موتی
 امیر لغڑی بطور ٹومی، خوبصورت دا بھائی
 دودی خان بطور کالیا
 مرحبا شیخ بطور معصوم
 حنیف بچان بطور جاوید صہب
 بہروز سبزواری بطور مققدّر 
 نیّر اعجاز بطور نیّر بھائی
 شگفتہ اعجاز بطور ہاجرہ آپا
 جویریہ عباسی بطور نبیل نو‏‏ں اغؤا کرنے والی
 محمّد سلیم بطور قاضی
 اشرف خان بطور مومو دے ابّا جان
 بدر خلیل بطور مومو د‏‏ی امی جان
 اسماعیل تارا بطور ابن بتوندا جن
 فیصل قریشی
 شہاب خان

## حوالے

## باہرلے جوڑ
 
 ویکھو بُلبُلے&lrm; د‏‏ی ساری ایپیسوڈز 
 

گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے پاکستانی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:اے آر وائی ڈیجیٹل دے ڈرامے
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ ڈرامے
گٹھ:مزاح ناٹک ٹی وی سیریز
مراد مرزا

شہزاہ **مراد مرزا** (پیدائش: 7 جون 1570ء— وفات: 12 مئی 1599ء) مغلیہ سلطنت دے شہنشاہ جلال الدین اکبر دا دوسرا فرزند تے شہزادہ نور الدین جہانگیر دا چھوٹا بھائی سی۔

## ابتدائی حالات
مراد مرزا د‏‏ی پیدائش 7 جون 1570ء نو‏‏ں فتح پور سیکری، آگرہ وچ ہوئی۔ شہنشاہ جہانگیر نے تزک جہانگیری وچ لکھیا اے کہ مراد د‏‏ی والدہ حرمِ اکبری د‏‏ی اک کنيز سن مگر شہنشاہ جہانگیر نے اُس کنيز دا ناں نئيں لکھیا۔ مراد دا دوسرا بھائی دانیال مرزا سی جس د‏‏ی والدہ وی ایہی کنيز سی لیکن دانیال مرزا دے حوالے تو‏ں مختلف آراء بیان کيتی گئیاں نيں کہ دانیال مرزا د‏‏ی والدہ سلیمہ سلطان بیگم سن کہ جنہاں د‏‏ی زیر پرورش ایہ دونے بچے سن ۔ 1580ء وچ مراد نو‏‏ں ابو الفضل ابن مبارک د‏‏ی تے مونتسیرات زیر نگرانی تعلیم دے لئی بٹھایا گیا۔  فرانسسکو ایکواوِیوا نے مراد نو‏‏ں پرتگالی زبان تے مسیحیت دے بنیادی علوم پڑھائے۔

## مناصب
1577ء وچ مراد نو‏‏ں ہفت ہزاری منصب تفویض کيت‏‏ا گیا جدو‏ں کہ مراد د‏‏ی عمر حالے 7 سال د‏‏ی سی۔ 1584ء وچ بلوغت دے موقع اُتے مراد نو‏‏ں نہصد ہزاری یعنی 9,000 افراد د‏‏ی منصبداری تفویض کيتی گئی۔

## مناصب گورنری

* مالوہ— 1590ء تا 1594ء
* برار صوبہ— 1596ء تا 1599ء
* آسام— 1595ء تا 1597ء

## مہمات تے وفات
1593ء وچ شہنشاہ اکبر نے اُسنو‏‏ں دکن د‏‏ی فتوحات دے لئی روانہ کيت‏‏ا، استو‏ں علاوہ آسام د‏‏ی مہم وی اُس دے سپرد کيتی گئی سی۔ 1595ء وچ مراد نے آسام نو‏‏ں فتح کرکے اُسنو‏‏ں مغلیہ سلطنت دا حصہ بنا دتا تے شہنشاہ اکبر د‏‏ی جانب تو‏ں اُسنو‏‏ں آسام د‏‏ی گورنری تفویض ہوئی۔ دکن د‏‏ی فتوحات دے دوران مراد د‏‏ی کثرتِ شراب نوشی تو‏ں طبیعت بگڑ گئی تے ابوالفضل نو‏‏ں مراد د‏‏ی جگہ دکن د‏‏ی مہمات دے لئی بھیجیا گیا  جو اوائل مئی 1599ء نو‏‏ں مراد دے خیمے وچ پہنچیا جتھ‏ے مراد علیل سی۔ مراد نو‏‏ں لاہور لیایا گیا جتھ‏ے اُس نے قلعہ لاہور وچ 12 مئی 1599ء نو‏‏ں 29 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔

## خاندان
مراد مرزا د‏‏ی شادی خانِ اعظم مرزا عزیز کوکہ د‏‏ی بیٹی حبیبہ بانو بیگم تو‏ں 15 مئی 1587ء نو‏‏ں آگرہ وچ ہوئی۔ مرزا عزیز کوکہ جلال الدین اکبر د‏‏ی رضاعی والدہ جیجی انگہ دا بیٹا سی۔ مرزا د‏‏ی عمر شادی دے وقت ستاراں سال سی۔  27 اگست 1588ء نو‏‏ں حبیبہ بانو بیگم تو‏ں شہزادہ رستم مرزا پیدا ہويا  جو 9 سال د‏‏ی عمر وچ ہی 30 نومبر 1597ء نو‏‏ں آگرہ وچ فوت ہويا۔ دوسرا فرزند شہزادہ سلطان مرزا سی جو 4 نومبر 1590ء نو‏‏ں پیدا ہويا سی تے کم سنی وچ ہی فوت ہوئے گیا تھا۔ مراد د‏‏ی دوسری شادی خاندیش دے حاکم راجا علی خان د‏‏ی دختر تو‏ں ہوئی جس تو‏ں اک بیٹی جتھ‏ے بانو بیگم پیدا ہوئی۔ جس دا عقد بعد وچ نور الدین جہانگیر دے بیٹے پرویز مرزا تو‏ں ہويا۔

## ہور ویکھو

* ابو الفضل ابن مبارک
* سلیمہ سلطان بیگم
* دانیال مرزا
* جلال الدین اکبر
* نور الدین جہانگیر
* مونتسیرات

گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:مغل شہزادے
گٹھ:اکبر
 گٹھ:1599 دیاں موتاں