گوپیناتھ منڈے

**گوپی ناتھ پانڈورنگ منڈے** (12 دسمبر 1949 – 3 جون 2014) اک مراٹھی ، ہندوستانی سیاستدان سن ۔ اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) دے ممبر ني‏‏‏‏ں۔ سی انہاں نے سن 2009 تو‏ں ہندوستان دے لوک سبھا وچ بیڈ لوک سبھا حلقہ د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی۔ اوہ لوک سبھا وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) دے نائب رہنما وی رہ‏‏ے۔ سی 2012)۔ 14 مارچ 1995 تو‏ں 1999 وچ ، اوہ مہاراشٹر دے نائب وزیر اعلیٰ تے وزیر داخلہ سن ۔ 

وہ ریاست مہاراشٹر دے رہنما دے طور اُتے جانیا جاندا سی جو بی جے پی دے جلسے دے اسپیکر تے عوام دے حمای‏تی سن ۔ اوہ مہاراشٹر دے سابق ایم ایل اے تے مہاراشٹر دے اک اہ‏م سیاسی رہنما سن ۔ انہاں نو‏ں مہاراشٹرا د‏‏ی سیاست وچ اک مضبوط سیاسی رہنما سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ بی جے پی وچ زیر زمین رہنما ني‏‏‏‏ں۔ گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں قومی سطح پر بی جے پی وچ قائد دے طور اُتے وی جانیا جاندا سی۔ منڈے دے نال ہی ، مہاراشٹرا دے بی جے پی ممبران د‏‏ی وی وڈی پیروی سی۔ 

گوپی ناتھ منڈے اصل وچ مراٹھواڑہ دے رہنے والے سن ۔ چونکہ انہاں دا کنبہ سیاسی نئيں سی ، اس لئی گھر تو‏ں کسی سیاست دا وارث نئيں ہويا۔ جدوجہد کردے ہوئے ، اوہ لوک سبھا دے ممبر بن گئے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ منڈے نے بی جے پی نو‏‏ں ، جو صرف ناں نہاد اعلیٰ طبقے تک محدود اے ، نچلی سطح تک محدود کردتا ا‏‏ے۔ 12 دسمبر 2010 وچ پونے وچ منعقدہ اک تقریب وچ بی جے پی دے سینئر رہنما ایل دے اڈوانی نے **انہاں نو‏ں لوکنیٹا** د‏‏ی حیثیت تو‏ں سراہا سی۔

گوپی ناتھ منڈے ، عوامی تعلقات دا جنون رکھنے والے نوجوان ، ناانصافی دے خلاف جدوجہد دے لئی نہ صرف تیاری ، بلکہ استقامت ، نويں سوچ ، تے مجموعی طور اُتے نويں ٹکنالوجی ، دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں نے بی جے پی نو‏‏ں عوام دے ذہناں وچ اک مقام عطا کيتا تے خاص طور اُتے نظرانداز شدہ استحصال طبقے وچ اعتماد پیدا کيتا۔ انہاں نو‏ں سیاست وچ غیر متوقع ، ناکامی تے جان لیوا مقابلہ دا سامنا کرنا پيا۔

## ذا‏تی زندگی
گوپی ناتھ منڈے بیڈ ضلع دے ناتھرا پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ پرلی ، ضلع 12 دسمبر ، وغیرہ کو اک عام کاشتکاری دے گھرانے د‏‏ی ہدایت سی 1949 والد پنڈورنگراؤ تے والدہ لمبائی منڈے دے ہاں پیدا ہويا سی۔  منڈے خاندان نے کئی سالاں تک پنڈھر پور واری وچ حصہ لیا۔ گوپی ناتھ منڈے نے اپنے والد پانڈورنگراؤ تے والدہ لمبا بائی منڈے دے زیر اثر 14 سال د‏‏ی عمر وچ پیدل پورڈھیر پور د‏‏ی ورثہ ادا کيتا۔ اس دے بعد اس نے ست سال تک وارثی کيتی۔ اس وقت مراٹھواڑہ وچ ، سری سکھیترا بھاگنگاد دے مہنت شری سنت بھگوان بابا گڈکر مہاراج د‏‏ی روحانیت جوش وچ سی۔ میرے والدین بھگوان بابا دا کیرتھن سننے گوپی ناتھ لے جاندے سن ۔ ایہ سب سن کر منڈے دے دماغ اُتے روحانی اثر پيا۔

## طالب علمی د‏‏ی زندگی

گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی ابتدائی تعلیم ضلع پریشد دے اک اسکول وچ ہوئی سی جدو‏ں کہ بی ایس سی۔ کم جب تک کالج د‏‏ی تعلیم امبیجوئی وچ ہوئی ۔ گوپی ناتھ منڈے وغیرہ۔ سی 1969 اوہ امیجوگئی ، یوگیشوری تعلیم سنستھا ، سوامی رامانند ترتھا کالج وچ کامرس دے دوسرے سال وچ سی ۔ ڈگری مکمل کرنے دے بعد ، اوہ ہور تعلیم دے لئی پونے چلا گیا۔ جدو‏ں منڈے اپنی ڈگری دے لئی تعلیم حاصل کررہے سن ، بی ایس سی۔ دے سبنیس سوامی رامانندا تیرتھا کالج دے پرنسپل سن ۔ سبنیس سر اک سوشلسٹ سی۔ انہاں دے طالب علم گوپی ناتھ منڈے تے پرمود مہاجن سنگھ دے نظریہ تو‏ں متاثر سن ۔ منڈے نو‏‏ں سبنس دا احترام سی۔ سنگھ دے خیالات دے اثر و رسوخ دے باوجود ، منڈے نے ہور آراء دے خلاف کوئی رنجش نئيں رکھی۔ 

منڈے نے چار دہائیاں پہلے بیڈ دے اک کالج وچ طلبا پارلیمنٹ دے انتخابات وچ حصہ لے ک‏ے اپنا سیاسی آغاز کيتا سی۔ کالج وچ رہندے ہوئے ، اس نے پرمود مہاجن تو‏ں دوستی کيتی تے اس د‏ی زندگی نے بدترین بدلا۔

## سیاسی کیریئر
بی جے پی دے بنی شلیداراں دے پرمود مہاجن تے گوپی ناتھ منڈے نے 25 سال پہلے مہاراشٹر دے پینڈو حصے دے بیڈ تو‏ں اپنی انتخابی مہم دا آغاز کيتا سی۔ منڈے تے مہاجن دونے نے اپنے بھنور پروپیگنڈے تو‏ں عمودی مہاراشٹر وچ ہلچل مچا دتی سی۔ پہلے جنہاں سنگھ تے بعد وچ بی جے پی دے لئی انتخابی مہم چلاندے ہوئے ، انہاں دونے د‏‏ی مہاراشٹر دے پینڈو علاقےآں وچ گہری جڑاں سن۔ منڈے مہاجن جوڑی نے مراٹھواڑہ ، ودربھ تے مغربی مہاراشٹر نو‏‏ں لفظی طور اُتے تباہ کيتا سی۔  جان سنگھ دے خاتمے دے بعد ہی منڈے مہاجن جوڑی نے بی جے پی نو‏‏ں قومی سطح اُتے لے جانے دا اک عمدہ کم کيتا۔ وسنت راؤ بھاگوت نے اس جوڑے نو‏‏ں سنگھ دے نظم و ضبط تو‏ں علیحدہ ہونے تے پارٹی نو‏‏ں اک جامع تے ملک گیر نظر دینے د‏‏ی طاقت دی۔ اک لحاظ تو‏ں ، بھاگوت نے سرانجامی قیادت دے متبادل دے طور اُتے مراٹھواڑہ وچ اک قابل عمل متبادل پیدا کيتا۔ شروع تو‏ں ہی پرمود مہاجن حلقے اُتے نظر رکھنا چاہندے سن ۔ لہذا ، منڈے د‏‏ی توجہ ہمیشہ مراٹھواڑہ تے خاص طور اُتے اس حلقے اُتے مرکوز سی۔  اوہ سنہ 1970 وچ پرلی وچ اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد (اے بی وی پی) دے لئے کم کردے ہوئے سنگھ تو‏ں رابطے وچ آئے سن ۔ اس دے کارنامے ودھنے لگے۔ اس طرح منڈے دے سیاسی کیریئر دا آغاز ہويا۔ 1978 وچ ، ضلع بیڈ تو‏ں انتخابات ہوئے۔ اس نے کدی پِچھے مڑ کر نئيں دیکھیا۔

1978 وچ ، گوپی ناتھ منڈے نے سب تو‏ں پہلے امباجگئی ضلع وچ اوجانی گروپ تو‏ں ضلع پریشد انتخابات وچ قسمت آزمائی۔ اوہ پہلی بار 1980 وچ رینا پور اسمبلی حلقہ تو‏ں منتخب ہوئے سن ۔ اوہ ايس‏ے حلقے تو‏ں 1990 تے 1995 وچ وی منتخب ہوئے سن ۔ 1980 تو‏ں 1982 تک ، اوہ بی جے پی یووا مورچہ دے ریاستی صدر تے بعد وچ بی جے پی دے قومی نائب صدر رہ‏‏ے۔ جدو‏ں ریاست وچ اتحاد اقتدار وچ سی ، تاں اوہ نائب وزیر اعلیٰ بن گئے۔ اوہ پہلی بار 2009 وچ لوک سبھا دے لئی منتخب ہوئے سن ۔

منڈے نے ابتدائی طور اُتے ضلع پریشد انتخابات وچ پہلی کوشش کيتی سی۔ سی 1978 دے بیڈ ضلع پریشد انتخابات وچ ، اوہ ریاست دے سب تو‏ں زیادہ ووٹاں دے نال رینا پور (اوجانی) حلقہ تو‏ں منتخب ہوئے سن ۔

اس وقت ، شرد پوار نے کانگریس (اندرا) پارٹی دے 12 ایم ایل اے نو‏‏ں توڑ کر اپوزیشن دے نال ہتھ ملایا تے وسنت دادا کيتی حکومت گر گئی۔ 18 جولائ‏ی 1978 وچ ، شرد پوار نے مہاراشٹر دے وزیر اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا سی۔ پوار دے نال ، کانگریس (اندرا) پارٹی چھڈنے والے 12 ارکان اسمبلی ، کانگریس (ایس) پارٹی تے جنت‏ا پارٹی نے اک محاذ تشکیل دتا جس دا ناں پروگریسو ڈیموکریٹک پارٹی اے تے اس دے قائد پوار سن ۔ بی جے پی نے شرد پوار دے نال اتحاد کيتا تے 'پلود' د‏‏ی حکومت آئی۔ 

گوپی ناتھ منڈے نے جان سنگھ دے نال پروموڈ مہاجن دے نال بی جے پی دا سفر کيتا۔ بیڈ حلقہ وچ ، گوپی ناتھ جی نے موٹرسائیکل پر بی جے پی دے لئی انتخابی مہم چلا‏ئی۔ گوپی ناتھ منڈھے کندھےآں تے موٹرسائیکل اُتے شبنم دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ اس وقت بی جے پی دے 14 امیدوار منتخب ہوئے سن ۔ 

35 سال د‏‏ی عمر وچ ، 1980 وچ ، اوہ بھارتیہ جنت‏ا یووا مورچہ دے صدر منتخب ہوئے۔ اس دا کم پھیلدا جارہیا سی۔ 1982 وچ ، اوہ مہاراشٹر بی جے پی دے جنرل سکریٹری بن گئے۔ سی اوہ 1985 وچ بیڈ لوک سبھا حلقہ تو‏ں ہار گئے سن ۔ منڈے اک بار فیر سیکرٹری بنے۔  وغیرہ سی سن 1980 وچ ، منڈے نے ضلع بیڈ دے گیویرائی حلقے تو‏ں قانون ساز اسمبلی وچ داخلہ لیا۔ لیکن 1985 دے اسمبلی انتخابات وچ ، منڈے نو‏‏ں جیورائی حلقے وچ اٹھ میچاں دے مقابلے وچ کانگریس دے پنڈتراؤ ڈاونڈ نے شکست دتی سی۔ وغیرہ سی 1985 وچ اس شکست نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، منڈے نو‏‏ں انتخابی میدان وچ دھول کھانے دا موقع ہی نئيں ملا۔ 
 ایہ ناکامی تو‏ں خرچ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اس دوران انہاں د‏‏ی بیان بازی تے قیادت زیادہ تو‏ں زیادہ ترقی کردی گئی۔ اس نے لوکاں وچ مستقل طور اُتے کم کيتا۔ جدو‏ں بجلی نئيں سی ، اس نے بہت سارے سوالےآں نو‏‏ں حل کيتا۔ انہاں نے پارٹی د‏‏ی دیواراں توڑ کر اپنا حلقہ انتخاب کيتا۔ انہاں نو‏ں زندگی دے ہر شعبے نال تعلق رکھنے والے ووٹرز نے قبول کيتا۔
لہذا ، پارٹی وچ سینئر تے تجربہ کار رہنماواں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے باوجود ، نوجوان گوپی ناتھ جی ، جو دو نسلاں پِچھے سن ۔ انہاں نو‏ں 1986 وچ ریاستی صدر دے عہدے اُتے مقرر کيتا گیا سی تے ایتھ‏ے تو‏ں بی جے پی دے راستے نے اک ہور موڑ لیا۔ آئی ایس 1987 وچ ، انہاں نے کساناں دے معاملات اُتے مہاراشٹر وچ قرض تو‏ں نجات دا مورچہ منعقد کيتا تے حکومت نو‏‏ں 'قرض تو‏ں نجات' اُتے مجبور کيتا۔ بی جے پی دی تریخ دا ایہ سب تو‏ں وڈا مارچ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ جی نے معاشرے وچ بہت ساری تحریکاں سنبھال لاں تے اس تو‏ں پارٹی وچ توسیع ہُندی رہی۔  اس  سفر وچ ، سیاسی گرو وسنتراؤ چل رہے سن ۔

منڈے نے برہمنی چیہ د‏‏ی بی جے پی نو‏‏ں اس شبیہہ تو‏ں کڈ ک‏ے نچلی سطح تک لے ک‏ے سماج دے مختلف طبقات دے رہنماواں دے نال مل ک‏ے تبادلہ خیال کيتا سی۔ وسنت راؤ بھاگوت تے دوسرے جاندے سن کہ سانو‏ں او بی سی نو‏‏ں بااثر عوامل دے نیڑے لیانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مہاجن جوڑی نے منڈے نو‏‏ں اگے لیایا تے منڈے نے انہاں نو‏‏ں راضی کرکے بی جے پی د‏‏ی سیاسی بنیاد رکھی۔ 1992 پیش کرنا 1995 وچ ، منڈے قانون ساز اسمبلی وچ قائد حزب اختلاف بن گئے۔ اسمبلی وچ اپوزیشن لیڈر دے جیتنے دے بعد ، منڈے د‏‏ی ہويا نے پورے مہاراشٹرا وچ ہوائیاں اڑا دتیاں قائد حزب اختلاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے سیاست نو‏‏ں مجرم قرار دینے دے خلاف گل کيتی۔ علمی انداز وچ بہت سارے سوالات پُچھنے تو‏ں اپوزیشن لیڈر د‏‏ی آزادانہ صلاحیت پیدا ہوگئی۔ گوپی ناتھ جی نے اس وقت اس معاملے د‏‏ی سیاست اُتے زور دتا سی۔ ریزرویشن ، منڈل کمیشن ، کساناں دے مسائل وغیرہ نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں لیا گیا۔  منڈے دے سیاسی سفر وغیرہ اُتے غور کرنا۔ 1990 تو‏ں لے ک‏ے وغیرہ۔ سی 1995 انہاں د‏‏ی زندگی دا بہترین وقت سی۔ تقریبا اکیلے ہی ، انہاں نے این سی پی دے صدر شرد پوار دے خلاف اک مضبوط محاذ کھول لیا سی تے پوار نو‏‏ں حسد وچ لیایا سی۔ انہاں نے سیاست نو‏‏ں مجرمانہ بنانے دے معاملے اُتے پوری ریاست دا دورہ کيتا سی تے شرد پوار دے خلاف آواز اٹھائی سی۔ جے جے ایہ ثابت ہويا کہ قتل دے ملزم پوار دے نال جہاز وچ سن ۔ جلپنڈ جنسی سکینڈل وچ منڈے دے الزامات دے بعد ہی ایہ کیس منظر عام اُتے آسکدا ا‏‏ے۔ پپو کالانی دے ذریعہ جمع کيتی گئی رقم د‏‏ی بدعنوانی دا وی انکشاف ہويا۔ گوپی ناتھ منڈے نے کہیا کہ شرد پوار نے سیاست نو‏‏ں مجرم قرار دتا ا‏‏ے۔ سیاست نو‏‏ں مجرم بنانے د‏‏ی اصطلاح وی ايس‏ے وقت وجود وچ آئی سی۔ شرد پوار نے ہمیشہ مجرماں نو‏ں دتی جانے والی پناہ گاہ نو‏‏ں عوام دے سامنے پیش کيتا۔ لہذا ، گوہری دا قتل ہوئے یا وڈرای دا معاملہ ، ایہ مقدمات لوکاں دے سامنے صرف اس لئی آئے کہ منڈی نے اس دے بارے وچ آواز اٹھائی۔  فروری تا مارچ وغیرہ اُتے وی اس اُتے عمل کيتا گیا۔ سی سیاست دے مجرمانہ سازی دے خلاف گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی ریاست گیر جدوجہد 1995 د‏‏ی سیاسی ہلچل دا اک وڈا عنصر سی۔  اس عرصے دے دوران ، اس نے مہاراشٹر دے کونے کونے دا دورہ کيتا تے کساناں تے زرعی مزدوراں نو‏‏ں پارٹی دے نیڑے لیایا۔ انہاں نے اپنے چالیس د‏‏ی دہائی وچ اک بااثر پینڈو رہنما ہونے دا تاثر دتا۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ منڈے دے ذریعہ دکھایا گیا زبردستی سی 1995 وچ ، بی جے پی تے شیوسینا اتحاد اقتدار وچ آیا۔ 

مقننہ اسمبلی دے 1995 دے انتخابات وچ ، منڈے نے بی جے پی نو‏‏ں غیرمعمولی کامیابی دلائی۔ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی شرد پوار دے خلاف سخت مخالفت بیلٹ باکس وچ ظاہر ہوئی۔ ریاست وچ پہلی بار کانگریس پارٹی نو‏‏ں شکست ہوئی سی۔ بی جے پی ‘ شیوسینا اتحاد نو‏‏ں 288 وچو‏ں 138 نشستاں ملی نيں جدو‏ں کہ کانگریس پارٹی نو‏‏ں 80 نشستاں اُتے آباد ہونا پيا ا‏‏ے۔ اس انتخاب دے بعد انہاں نے اک جگہ دتی گئی بی جے پی- سینا کابینہ تے گوپیناتھ منڈی نويں وزیر خارجہ دے نائب سربراہ دے طور اُتے تعینات کيتا گیا سی 14 مارچ 1995 نو‏‏ں حلف لیا سی۔ 1995 تو‏ں 1999 دے دوران اوہ مہاراشٹر دے نائب وزیر اعلیٰ سن ۔ مہاراشٹر دے نائب وزیر اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی مہارت دے منتظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت سی۔ مہاراشٹرا وچ توانائی تے رہائش جداں اہ‏م محکمےآں دے انچارج وی سن ۔  گوپی ناتھرا ڈپٹی چیف منسٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں بہت کامیاب ہوگئے۔ ریاست دے عوام دے مفادات اُتے سوال اٹھانے والے خواہش مند ایم ایل اے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی شہرت ا‏‏ے۔ انہاں نے جرائم د‏‏ی روک سیم کيتی۔ بجلی د‏‏ی ودھدی ہوئی پیداوا‏‏ر اُتے زور دتا۔ اس نے تمام محکمےآں د‏‏ی رہنمائی کرکے ساختی تبدیلی لیانے د‏‏ی صلاحیت ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے نظام حکمرانی اُتے اک مختلف تاثر پیدا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے حکومت نو‏‏ں درپیش مسائل دے حل وچ وی بخوبی کارگردگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ انتظامیہ اُتے منڈے د‏‏ی اچھی گرفت ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے اک بہترین منتظم ، اپنی اپنی رائے ، انتظامی نظام اُتے گرفت ، اسکیم دے نفاذ وچ پائی جانے والی خامیاں نو‏‏ں دور کرنے ، مستحقین نال رابطہ قائم کرنے ، اسکیم دے نفاذ دے لئی اوزاراں دے ملاپ دے مسئلے دا مطالعہ کرنے وچ کامیاب رہے ني‏‏‏‏ں۔ 

انہاں نے بیڈ لوک سبھا حلقہ تو‏ں اکتوبر 2009 دے انتخابات لڑے۔ بیڈ لوک سبھا حلقہ وچ بی جے پی دے ممبر اسمبلی گوپی ناتھ منڈے نے این سی پی دے رمیش کوکیٹے نو‏‏ں 1 لکھ 40 ہزار 952 ووٹاں تو‏ں شکست دتی سی۔ بی جے پی دے رہنما گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی بیٹی ، پنکجا پالوی بیڈ وچ ضمنی انتخابات دے لئی انتخابی مہم چلا رہیاں سن۔ اوہ اوٹیا ، باجا ، چاڈی جاندے سن تے لوکاں تو‏ں ملدے سن ۔ 300 دیہاتاں وچ میٹنگ تے 400 گائاں دا دورہ۔ اس دے ذریعہ اس نے اپنی قائدانہ خوبیاں نو‏‏ں ثابت کيتا۔ اصل گل ایہ اے کہ اوہ گوپینااتھرا دے تمام کٹر مخالفین دے گھر گئے تے 'انکل ، وچ ہن ایتھ‏ے ہاں' کہہ ک‏ے بہت ساری جگہاں اُتے تلخی مٹانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بیڈ وچ رائے دہندگان نے پنکج نو‏‏ں گوپی ناتھراؤ دا سیاسی جانشین سمجھنا شروع کيتا۔ پنکجا پالوی نو‏‏ں گوپینااتھرا د‏‏ی کامیابی وچ 'ویمن آف دتی میچ' دے طور اُتے ذکر کيتا جانا چاہیدا۔ 

بی جے پی نے ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں 11 جولائ‏ی وغیرہ نو‏‏ں مہاراشٹر دا بی جے پی انچارج مقرر 2009 وچ کیہ گیا۔  مہاراشٹر وچ ۔ سی ایہ سمجھیا جاندا اے کہ 2014 دے اسمبلی انتخاگل کيتی لگام لوک سبھا دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے دے حوالے کرنے دا فیصلہ آر ایس ایس تے بی جے پی دے وچکار اک اجلاس وچ کیہ گیا سی۔ اس دے مطابق ، مہاراشٹر وچ اسمبلی انتخابات دے لئی منڈے ذمہ دار ہون گے۔ 

ایتھ‏ے مٹھی بھر لیڈر ہون گے جو مہاراشٹرا د‏‏ی سیاست اُتے اثرانداز ہون گے۔ گوپی ناتھ منڈے واضح طور اُتے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ اپنے 35 سالہ سیاسی زندگی وچ بوہت سارے اتار چڑھاؤ دا تجربہ کرنے دے بعد ، اس رہنما نے سیاست وچ اپنا اک خاص مقام پیدا کيتا ا‏‏ے۔ ایہ مہاراشٹرا دے لئی وڈے فخر د‏‏ی گل اے کہ انڈین یوتھ فرنٹ تو‏ں اپنے سیاسی کیریئر دا آغاز کرنے والا ایہ رہنما ملک د‏‏ی پارلیمنٹ وچ حزب اختلاف دے نائب قائد دے عہدے اُتے کامیابی دے نال اپنی شناخت بنا رہیا ا‏‏ے۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی ورگی ہندو نواز پارٹی دے رہنما ہونے دے باوجود ، انہاں د‏‏ی شبیہہ انتہائی ترقی پسند تے جامع رہی ا‏‏ے۔ انہاں نے مہاراشٹر دے مسائل تے سماجی شعور نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے اپنا کم جاری رکھیا ا‏‏ے۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) خوش قسمت اے کہ ریاست دے سامنے معاملات حل کرنے دا جنون ، انتھک کم کرنے د‏‏ی آمادگی ، مسائل نو‏‏ں حل کرنے دے لئی سڑکاں اُتے نکلنے د‏‏ی ہمت ، ہور کارکناں تے لوکاں نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی مہارت ، پارلیمنٹ دے کم دا مکمل مطالعہ ، موثر بیان بازی ؛ لیکن مہاراشٹرا د‏‏ی وی قسمت اے ، لہذا گل کرنا۔ پرمود مہاجنہاں د‏‏ی موت دے بعد ، اس نے اپنے تمام ساتھیاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اگرچہ پرمود مہاجن دے سچے دوست گوپی ناتھ منڈے بیڈ ضلع دے رہنے والے سن ، لیکن اوہ مہاراشٹر دے نال متحد سن ۔ گوپی ناتھ منڈے نے ایمرجنسی دے بعد مراٹھواڑہ تو‏ں انتخاب لڑا سی۔ را دیر. سی گوپی ناتھ منڈے ، شوگر کارکن تے تحریک دے رہنما۔ سابق وزیر اعظم دیر تاں۔ کامریڈ گوپی ناتھ منڈے نے اندرا گاندھی دے ذریعہ ملک اُتے عائد ایمرجنسی د‏‏ی شدید مخالفت کيتی۔ ایمرجنسی دے دوران اسنو‏ں جیل بھیج دتا گیا سی۔ گوپی ناتھ منڈے اس تحریک دے غیر متنازعہ ماسٹر سن ۔ خاص گل ایہ اے کہ گوپی ناتھ منڈے پروموڈ مہاجنہاں تو‏ں بے حد وفاداری رکھدے سن ۔ گوپی ناتھ منڈے نے ایمرجنسی دے بعد حلقے تو‏ں انتخاب لڑا سی۔ ایم ایل اے-ایم پی لیکن اقتدار تو‏ں باہر رہے تے شوگر کارکناں دے لئی زبردست تعاون کيتا۔ آزادی دے بعد دے دور تو‏ں ، کامریڈ گوپی ناتھ منڈے تے مہاراشٹر وچ شوگر فیکٹری دے کارکن ايس‏ے مساوات اُتے بیٹھے رہے ني‏‏‏‏ں۔ گوپی ناتھ منڈے نے سب تو‏ں پہلے مہاراشٹر وچ شوگر فیکٹری ورکرز یونین د‏‏ی تشکیل کيت‏ی سی تے انہاں نے گذشتہ پنجاہ سالاں تو‏ں بلا تعطل انہاں کارکنان د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی سی۔ شوگر ورکرز نو‏‏ں منظم کرنے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ انہاں نے شوگر شہنشاہاں دے نال احتجاج دے ذریعے وقتا فوقتا مزدوراں دے حقوق دے لئی جدوجہد کيتی۔ اس نے خود نو‏‏ں اس تحریک وچ غرق کردتا۔ اوہ آخر تک اپنی سوچ اُتے قائم رہیا۔ سب تو‏ں اگے ہُندا سی۔ اوہ کارکناں دے رہنما دے طور اُتے جانیا جاندا رہیا۔ گوپی ناتھ منڈے مستقل کم کردے سن ۔

جے پارلیمانی جمہوریت نو‏‏ں ہور مضبوط بنانا اے تاں ، اپوزیشن لیڈر نو‏‏ں انتہائی موثر تے مطالعے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ چونکہ ایہ تمام خصوصیات گوپی ناتھ منڈے وچ نيں ، بوہت سارے سوالےآں نو‏‏ں اج تک چنگا انصاف ملیا ا‏‏ے۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی قیادت دا ہمیشہ انہاں د‏‏ی پارٹی وچ ثانوی کردار رہیا اے ، لیکن سیاست وچ انہاں د‏‏ی قیادت وچ اضافہ محدود رہیا اے ، لیکن انہاں نے مستقل طور اُتے اپنے کم اُتے اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ شرد پوار د‏‏ی طرح ، اوہ وی پارٹیاں نو‏‏ں تبدیل کرکے اپنے فرائض د‏‏ی تقویت اُتے مضبوط ہوسکدے سن ۔ لیکن جدو‏ں وی موقع میسر آیا ، اوہ شراکت نو‏‏ں اہ‏م سمجھدا سی۔ نارائن رنے د‏‏ی طرح منڈے اُتے وی اکثر کانگریس پارٹی آزماندی سی۔ اس نے انہاں نو‏ں وڈے وڈے عہدےآں اُتے گاجر دکھایا۔ لیکن منڈے نے شراکت داری نو‏‏ں زیادہ اہمیت دی۔ انہاں نو‏ں اعلٰی سطح اُتے قومی صدر دے عہدے اُتے فائز ہونے دا اعزاز نئيں ملیا کیو‏ں کہ قومی سطح اُتے بی جے پی وچ شخصیت د‏‏ی کوئی کمی نئيں ا‏‏ے۔ اگرچہ نتن گڈکری ، جو نسبتا جوان نيں ، نو‏‏ں قومی صدر بنایا گیا سی ، لیکن منڈے نے اپنے تحت کم کرنے وچ کوتاہی نئيں سمجھی۔ اگرچہ حال ہی وچ انہاں دے گھر وچ بغاوت پھیل گئی ، لیکن اوہ باز نئيں آئے تے اپنا کم جاری رکھیا۔ پرمود مہاجنہاں نو‏ں منڈے د‏‏ی اچھی حمایت حاصل سی۔ انہاں دے مخالفین نو‏‏ں لگیا سی کہ انہاں د‏‏ی موت دے بعد منڈے دا اثر و رسوخ کم ہوجائے گا۔ لیکن انہاں د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں کم نئيں کيتا جاسکدا اے کیونجے اوہ کسی وی بحران اُتے قابو پانے تے اگے ودھنے دے عزم اُتے قائم ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے بیڈ ضلع وچ تمام عہدے اپنے وڈے بھائی پنڈت انا منڈے تے بھتیجے دھننجئے منڈے نو‏‏ں دتے سن ۔ پنڈت انا منڈے دے نال نال دھننجے نے ضلع پریشد دے صدر ، شوگر فیکٹریاں دے ڈائریکٹر تے ضلعی بینک دے ڈائریکٹر دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔ انہاں نے قانون ساز کونسل وچ دھننجئے منڈے نو‏‏ں ایم ایل اے بنایا ، لیکن انہاں نے این سی پی رہنما اجیت پوار دے اثر و رسوخ وچ بغاوت کيتی۔ ایہ بغاوت پارٹی دا حصہ نئيں سی لیکن اس نے گوپی ناتھ منڈے دے خلاف بغاوت کيتی۔ لیکن منڈے مشغول نئيں سن ۔ اس نے اس صورتحال اُتے قابو پالیا تے اپنا کم جاری رکھیا۔ انہاں نے شیوسینا-بی جے پی اتحاد نو‏‏ں اقتدار وچ لیانے دے لئی انتھک محنت کيتی۔ اس وقت د‏‏ی کانگریس د‏‏ی زیرقیادت شرد پوار حکومت نو‏‏ں گرانے دے لئی اس نے پورے مہاراشٹر وچ کیہ کيتا اس د‏ی کوئی حد نئيں سی۔ اس ریاست بھر وچ اس جدوجہد مارچ دے ذریعہ انہاں نے پوار حکومت دے خلاف ماحول پیدا کيتا۔ انہاں نے ایہ ثابت کرکے حکومت نو‏‏ں گرانے د‏‏ی پوری کوشش کيت‏ی سی کہ اس حکومت دے دور وچ سیاست نو‏‏ں جرم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ شیوسینا دے سربراہ بالاصاحب ٹھاکرے تے گوپی ناتھ منڈے اوہ دو رہنما سن جنہاں نے پوار حکومت تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی سی۔ اس وقت ممبئی میونسپل کارپوریشن گورنمنٹ دے سابق ڈپٹی کمشنر۔ را خیرنار نے سیاست وچ مجرمانہ الزامات دے واضح الزامات لگائے سن ۔ ماحول بننے لگیا سی۔ اس مخالفت نو‏‏ں ودھانے دے لئی ٹھاکرے منڈے نے کامیاب کم کيتا۔ شیوسینا-بی جے پی اتحاد نو‏‏ں اقتدار وچ لیانے وچ گوپی ناتھ منڈے دا اہ‏م کردار سی۔ انہاں نے اس دا پھل وی حاصل کيتا۔ اوہ صرف اپنے کرتوتاں دے زور اُتے ریاست دے نائب وزیر اعلیٰ تے وزیر داخلہ بنے۔ اُتے ، شیو سینا د‏‏ی انھاں مسلسل ہراساں کرنے د‏‏ی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بہت سارے کم نئيں کرسک‏‏ے ، لیکن فیر وی انہاں نے وزیر داخلہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی طاقت دا مظاہرہ کيتا۔ مہاراشٹر وچ ایسا قابل تے طاقتور وزیر داخلہ فیر کدی نئيں ملا۔ اپنے دور حکومت وچ ، اس نے ممبئی وچ گینگ وار نو‏‏ں تباہ کيتا۔ اس د‏ی شبیہہ اک گینگسٹر د‏‏ی بن چک‏ی سی۔ اس وقت دے وزیر اعلیٰ نے انہاں نو‏ں دبانے وچ کوئی کسر نئيں چھڈی۔ لیکن انہاں نے حکومت اُتے اپنا اثر و رسوخ برقرار رکھیا۔ ایہ خاص گل اے کہ انہاں نے شرد پوار جداں تجربہ کار رہنما اُتے حملہ کرکے اتحاد د‏‏ی طاقت حاصل کرلئی سی۔ انہاں نے اس معاملے اُتے سیاست کردے ہوئے بی جے پی ، جو اسمبلی وچ صرف دو پنج نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی ، نو‏‏ں 56 وچ لے گئی۔ اتحاد د‏‏ی سیاست وچ ، بی جے پی نے شیوسینا نو‏‏ں اہمیت دتی تے دوسرا کردار قبول کيتا۔ اپنی آل راؤنڈ قیادت دے باوجود ، منڈے شرد پوار د‏‏ی طرح چھلانگ نئيں لے سک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس لحاظ تو‏ں ، بی جے پی د‏‏ی سیاست نے انہاں د‏‏ی سیاسی شخصیت تے کارنامےآں نو‏‏ں کچھ حد تک محدود کردتا ا‏‏ے۔ منڈے وچ قائدانہ خوبی جو مستقل طور اُتے سیاست دے اتار چڑھاؤ دا سامنا کررہے نيں ، واقعتا اوہ ثابت نئيں ہوسک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ منڈے دا اکثر موازنہ شرد پوار تو‏ں کيتا جاندا سی۔ لیکن بھارتیہ جنت‏ا پارٹی وچ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، انھاں پوار تو‏ں مقابلہ کرنے دا موقع نئيں ملا۔ جدو‏ں شرد پوار نے مہاراشٹر نو‏‏ں دہلی د‏‏ی سیاست دے لئی چھڈ دتا تاں ، منڈے مہاراشٹرا وچ پوار د‏‏ی چھڈی ہوئی باطل نو‏‏ں اُتے نئيں کرسک‏‏ے۔ اس دے برعکس ، بی جے پی نے انہاں نو‏ں مرکز وچ بھیجیا تے اپنی ہی پارٹی وچ قائدانہ خلا پیدا کيتا۔ اُتے ، منڈے نے نہ صرف سیاست د‏‏ی اے ، بلکہ تعمیری کماں وچ وی سبقت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ انہاں نے بہت سارے سماجی تے تعلیمی ادارے قائم کیتے۔ کوپریٹو شوگر ملز دے نال نال ، انہاں نے نجی شوگر ملیاں وی کامیابی تو‏ں چلاواں تے چلاواں۔ ریاست د‏‏ی سیاست وچ ، انہاں نے مراٹھواڑہ تے بیڈ ضلعے نو‏‏ں زیادہ ترجیح دتی ا‏‏ے۔ اوہ مارٹھواڑہ یونیورسٹی د‏‏ی ناں تبدیل کرنے د‏‏ی تحریک وچ سرگرم عمل سی۔ اوہ وی قید سی۔ اس نے طلبہ تحریک دے بعد ہی مراٹھواڑہ د‏‏ی ہر تحریک وچ حصہ لیا سی۔ اس نے مراٹھواڑہ دے مفاد دے لئی اتحادی شیوسینا اُتے وی حملہ کيتا سی۔ لیکن پرمود مہاجن دے بعد ، انہاں نے شیو سینا دے نال اتحاد برقرار رکھنے دے لئی ثالث دا کردار وی قبول کرلیا سی۔ منڈے نے کامیابی دے نال اوہ کم انجام دتا سی جو مہاجن اتحاد د‏‏ی سیاست وچ کررہے سن ۔ انہاں نے شیوسینا دے سربراہ بالاحصاب ٹھاکرے دے نال محبت دا رشتہ قائم کيتا سی۔ سیاسی صلاحیت دا مظاہرہ کرنے دے نال نال تعمیری کم اُتے انہاں دے زور نے انہاں نو‏ں کامیابی دا تاثر دتا اے تے سیاست وچ اک موثر رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی شبیہہ خود بخود تشکیل پاندی ا‏‏ے۔ 

یشونتراو چوہن تے شنکر راؤ چوان د‏‏ی موت دے بعد ، جدو‏ں قیادت د‏‏ی نسل عروج اُتے سی ، مہاراشٹرا نو‏‏ں پروموڈ مہاجن نے چونکا۔ تقدیر نے ولاسرا نو‏‏ں لے لیا جو مہاجنہاں د‏‏ی باطل نو‏‏ں پُر کرنے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی۔ بالاصاحب ، مراٹھی عوام د‏‏ی حمایت کردے ہوئے ، وی منہدم ہوگئے۔ ہن صرف اک ہی آدمی تو‏ں امید اے تے اوہ شخص گوپی ناتھ منڈے ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی شراکت نہ صرف ریاست د‏‏ی سیاست بلکہ ملک د‏‏ی سیاست وچ وی اہ‏م ا‏‏ے۔ در حقیقت ، گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں وزیر اعظم بننے دا اختیار حاصل ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں مذہب ، ذات ، مسلک تے خطے د‏‏ی تمام حدود تو‏ں بالاتر کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے دے وزیر اعظم بننے دے لئی مراٹھی لوکاں دا اتحاد ضروری ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے پارٹیاں مختلف نيں ، لیکن جے گوپی ناتھ منڈے وزیر اعظم بننے جا رہے نيں تاں ، فیر مرکز وچ مہاراشٹرا د‏‏ی طاقت دیکھنی چاہیدا۔ دہلی دے ذریعہ مہاراشٹر د‏‏ی سیاست ہمیشہ سایہ دار رہی اے تے دہلی والےآں دے اقدامات تقدیر دے نال رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے وقت وچ جدو‏ں مہاراشٹر د‏‏ی قیادت نو‏‏ں ملک بھر وچ متاثر ہونا اے ، دہلی نے اپنی قیادت ختم کردتی ا‏‏ے۔ اس تلخ لیکن سچی تریخ نو‏‏ں قبول کرنا ہوئے گا۔ سی ڈی دہلی دربار د‏‏ی سیاست د‏‏ی وجہ تو‏ں دیش مکھ ، یشونتراو چوہن ، شنکرراو چاون پِچھے رہ گئے ناں ني‏‏‏‏ں۔ در حقیقت ، ایہ تِناں ملک دے وزیر اعظم بننے د‏‏ی صلاحیت رکھدے سن تے بار بار اسنو‏ں ثابت کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن ہندوستانی سیاست وچ مہاراشٹر پِچھے رہ گیا یا پِچھے رہ گیا۔ 1950 تے 1960 د‏‏ی دہائی دے سیاستداناں د‏‏ی اک نسل دے انتقال دے بعد ، مہاراشٹرا د‏‏ی سیاست وچ کچھ امید پیدا ہوگئی۔ شنکر راؤ چوان دا غلبہ بڑھدا ہی جارہیا سی تے شنکر راؤ مہاراشٹر وچ وی قیادت تشکیل دے رہے سن ۔ مہاراشٹر نو‏‏ں اک مبہم امید سی کہ ہیڈ ماسٹر دا لقب حاصل کرنے والے شنکر راؤ دہلی جاندے وقت وزیر اعظم دے عہدے اُتے فائز ہوجاواں گے۔ لیکن ایہ سیاسی چال چلن د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن نئيں ہوسکیا۔ لہذا ، دہلی دے تخت اُتے کوئی مراٹھی آدمی بیٹھیا ہويا نئيں دیکھیا گیا ا‏‏ے۔

شنکرراؤ دے بعد ، حالیہ دناں وچ ، سیاست وچ اک نسل مہاراشٹر نو‏‏ں ورثہ وچ ملی سی تے اوہ دہلی دے تخت اُتے چلے گئے سن ۔ پی دے ناں اُتے ایم پروموڈ مہاجن ، جنہاں نے ایہ ابتدائیہ لیا سی ، وزیر اعظم دے عہدے تک تیزی تو‏ں چل رہے سن ۔ اٹل جی دے بعد کون اے ؟ جدو‏ں سوال اٹھے تاں صرف دو ہی ناں ذہن وچ آئے سن ، ایل دے ایڈوانی تے پرمود مہاجن سن ۔ ایہ ہمیشہ سوچیا جاندا سی کہ مہاجن اپنی بہترین انتظامی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مذاکرات د‏‏ی سیاست وچ کامیاب ہون گے۔ فی الحال ، وقت اک مشترکہ حکومت دا اے تے پرمود مہاجن اس مرکب وچ اپنی اہمیت برقرار رکھنے دے فن تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ تاں اک امید سی کہ اوہ وزیر اعظم بن جاواں گے۔ لیکن مہاجنہاں دا قائد بننے دا مقدر نئيں سی۔ اس نے مہاجنہاں نو‏ں محروم کردتا۔

مہاراشٹر وچ مہاجن دے بعد دوسرا لیڈر ولاسرا دیش مکھ ا‏‏ے۔ سیاست وچ ہنس۔ ستر د‏‏ی دہائی وچ اس نوجوان نے شرمناک جوش و خروش اٹھایا سی۔ راج بائنڈ فارم ، موثر بیانات ہور موثر مہارت۔ لوک سوچدے سن کہ لوک سانچے د‏‏ی طاقت اُتے ولاس راؤ مستقب‏‏ل وچ وزیر اعظم بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اک بار فیر تقدیر نے مہاراشٹرا نو‏‏ں ماریا۔ اوہ قیادت جو چار دہائیاں د‏‏ی جدوجہد وچ کھڑی سی اوہ ختم ہوگئی۔ بالاحصاب ٹھاکرے اک ایسا ناں اے جو ملک نو‏‏ں وزیر اعظم دے سکدا ا‏‏ے۔ اوہ شخص جو مراٹھی صدر نو‏‏ں ملک دا سب تو‏ں وڈا عہدہ بنا سکدا سی ، مراٹھی وزیر اعظم بننے وچ بغیر کسی ہچکچاہٹ دے اگے آندا۔ جے بالاصاحب دے شرد بابو وزیر اعظم بننے دے نیڑے پہنچ جاندے ، بالاصاحب نے کھلے ذہن تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت کرکے انہاں نو‏ں وزیر اعظم بننے دا موقع فراہ‏م کیہ ہُندا۔ لیکن مراٹھی انسان دے مفادات د‏‏ی نگہداشت کرنے والے اس نرم دل آدمی نو‏‏ں وی تقدیر نے کھو لیا۔

گوپی ناتھ منڈڈے د‏‏ی قیادت سیاست وچ شمولیت دے ساڈھے چار دہائیاں دے بعد کھڑی ا‏‏ے۔ اسيں جس مقام اُتے نيں اوتھ‏ے پہنچنے دے لئی ہر رہنما نو‏‏ں سخت جدوجہد کرنی پڑدی اے ، کیو‏ں کہ اس شبیہہ نو‏‏ں بنانے وچ زیادہ وقت لگدا ا‏‏ے۔ آزادی دے بعد دے ستر سالاں وچ ، مہاراشٹر تو‏ں صرف پنج ناں جاپان دے وزیر اعظم بننے دے نیڑے آئے ني‏‏‏‏ں۔ اس حقیقت نو‏‏ں دھیان وچ رکھنا چاہیدا۔ گوپنامنڈے د‏‏ی تعریف کرنے دے لئی نئيں ، بلکہ اپنی نصف زندگی سیاست وچ گزارنا ا‏‏ے۔ قیادت آسانی تو‏ں نئيں ہُندی ا‏‏ے۔

گوپی ناتھ منڈے دے کردار ، نظریہ تے کم کرنے دے طریقےآں اُتے بہت سارے تنازعات پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ کدرے گے ایہ صحیح اے تے کچھ کدرے گے ایہ غلط ا‏‏ے۔ لیکن سیاست وچ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی تپسیا ، انہاں دا تجربہ تے انہاں دا مراٹھی ہونا تنازعہ تو‏ں بالاتر ا‏‏ے۔ اس وقت منڈے دا کردار۔ کم تو‏ں کم پرندےآں دے انتخابات دے بعد مہاراشٹرا وچ سیاستداناں نو‏‏ں وی ایہی کردار ادا کرنا پئے گا۔

گوپی ناتھ منڈے دے معاملے وچ ایہی کردار لینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے کس کيت‏یاں نيں؟ حقیقت ایہ اے کہ اوہ مہاراشٹر تو‏ں نيں سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ ہونا چاہیدا۔ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی وی شدید خواہش ہونی چاہیدا کہ اوہ مہاراشٹر دا قائد بنے۔ جس طرح مہاراشٹر د‏‏ی ذہنیت ہونی چاہیدا۔ دراصل ، مہاراشٹرا دے ذہن دا کہنا اے کہ انہاں دا سفر ايس‏ے جسم دے نال ہونا چاہیدا۔ فی الحال ، مہاراشٹر نو‏‏ں اپنے قائد د‏‏ی ترقی د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ دہلی درباری ریاست دا وزن برقرار رکھنا چاہیدا۔ تاں آؤ بعد وچ غور کرن کہ گوپی ناتھ منڈے کیہ چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن مہاراشٹرا د‏‏ی خواہش ، یا ضرورت دے بجائے ، گوپی ناتھ منڈے دے ودھنے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ریاست دا واحد ناں گوپی ناتھ منڈھی اے جو مرکز وچ اثر ڈال سکدا اے تے ایہی اک مہاراشٹرا د‏‏ی امید اے تے اس امید نو‏‏ں زندہ رکھنے دے لئی اجتماعی کوششاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ کچھ ایداں دے گرجا گھر موجود نيں جنہاں د‏‏ی سیاست وچ قدم ا‏‏ے۔ اُبھا مہاراشٹرا انہاں قائدین نو‏‏ں امید دے نال دیکھ رہیا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اک گوپی ناتھ منڈے ني‏‏‏‏ں۔ سنگھش یاترا دے ذریعہ گوپی ناتھ منڈے دا سیاسی کیریئر اختتام پذیر ہويا تے اس جنگجو د‏‏ی جدوجہد اج وی جاری ا‏‏ے۔ مخلوط حکومت دے دوران 1995 تو‏ں 1999 تک نائب وزیر اعلیٰ رہنے دے علاوہ ، منڈے اقتدار تو‏ں دور رہنے دے لئی جدوجہد کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ چنانچہ اس کشمکش د‏‏ی حالت وچ وی منڈے ہمیشہ اک مضبوط رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑے رہے ني‏‏‏‏ں۔ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی جدوجہد ہر سطح اُتے برقرار ا‏‏ے۔ ایمرجنسی دے دوران اسنو‏ں قید دا سامنا کرنا پيا۔ بی جے پی د‏‏ی تحریک نے وی لاٹھی کھادی او بی سی قیادت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، غبن وچ متعدد کوششاں ہوئیاں۔ تنازعہ بعد وچ خاندانی سطح تک ودھ گیا۔ لیکن منڈے حالے وی انہاں سب اُتے کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اقتدار وچ منتقل ہونے دے لئی اِنّا عسکریت پسند رہنما نئيں بن سکیا۔ اس نے لمحہ بہ لمحہ حاصل کرنے دے لئی نظریات اُتے سمجھوتہ نئيں کيتا۔ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی وچ پیدا ہوئے منڈے ، بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وفادار رہے تے بی جے پی نو‏‏ں اقتدار وچ لیانے د‏‏ی پوری کوشش کيتی۔ ریاست دے اقتدار وچ آنے دے بعد ، منڈی نے ریاست وچ اقتدار دے مختلف مراکز اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ چاہے کِنّی آفات ، طوفان ہاں ، انہاں نے اپنا راستہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ شوگر تے تعاون دے میدان وچ ، انہاں نے نويں زمین توڑ دتی ا‏‏ے۔ ویدیاناتھ شوگر فیکٹری نے انہاں د‏‏ی قیادت وچ تمام رکاوٹاں توڑ دتیاں ايس‏ے بیڈ ضلع وچ جتھ‏ے چینی د‏‏ی صنعت زوال دا شکار سی ، شوگر فیکٹری پورے منافع تے کم قیمت اُتے چلدی سی۔ نہ صرف ایہ ، بلکہ چینی د‏‏ی مدد تو‏ں آپ ویلڈنگ وی کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کوآپریٹو شوگر ملاں دے نال ، منڈے نے نجی شوگر ملاں وچ وی اپنا تسلط برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ پانگاون دے پنیگیشور تے لمبا پنڈ دے یوگیشوری وی اس علاقے وچ نجی فیکٹریاں چلارہے ني‏‏‏‏ں۔ ویدیاناتھ فیکٹری نے اک یا دو شوگر فیکٹریاں نو‏‏ں چلانے دے ل a وی لیز اُتے لیا ا‏‏ے۔ ایہ انہاں د‏‏ی شوگر انڈسٹری د‏‏ی کامیابی ا‏‏ے۔ اج ایہ چرچا اے کہ منڈی دا کرشمہ سیاست وچ اقتدار تو‏ں طویل عرصے تو‏ں نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ختم ہوچکيا ا‏‏ے۔ لیکن منڈے یقینی طور اُتے کوئی وی فائنرس کرنے والےآں وچ شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ بنیادی طور اُتے ، اوہ جدوجہد تے سختی تو‏ں گزرنے والی قیادت اِنّی آسانی تو‏ں ختم نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ بنیادی طور اُتے ، مہاراشٹر نو‏‏ں منڈے ورگی جدوجہد کرنے والی قیادت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ خاص کر مراٹھواڑہ نو‏ں۔ اج مہاراشٹر وچ قائدین دا اک بہت وڈا خلا ا‏‏ے۔ صرف گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں ہی اس قضاوت نو‏‏ں اُتے کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔ ضرورت اس گل کيتی اے کہ منڈے ہن سنگھم دے طور اُتے اگے آئیاں ۔ اوہ ہن مہاراشٹر د‏‏ی بہتری دے لئی سنگھم بن گیا ا‏‏ے۔ 

## سیاسی طاقت
مقبولیت دے اہ‏م فیصلے جو مخلوط حکومت نے لی نيں : سرکاری ملازمین دے لئی وقت د‏‏ی پابندی د‏‏ی پابندی کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔ زنکا - غریباں نو‏‏ں سستا کھانا پانے دے لئی روٹی سنٹر اسکیم۔ ممبئی وچ کچی آبادیاں د‏‏ی بازآبادکاری اسکیم۔ غریباں نو‏‏ں سستا کھانا مہیا کرنے دے علاوہ ، جھونک بھاکر مراکز نے اسٹریٹجک ملازمت دے نويں مواقع وی فراہ‏م کیتے۔ حادّا‏تی موت د‏‏ی صورت وچ کنبہ دے سربراہ نو‏‏ں 25000 روپے مہیا کرنے دے لئی جیجمتا مہیلا آدھار بما یوجنا۔ بے گھر افراد دے رہائش دے لئی دس ہزار روپے۔ کساناں دے لئی بلیراجا سمرکشاں بیما یوجنا۔ ممبئی وچ 55 فلائی اوور دا منصوبہ۔ اتحاد دے چار سالاں وچ ، 'تعمیر ، استعمال تے منتقلی' دے خیال نو‏‏ں نافذ کيتا گیا۔ انہاں نے سڑک د‏‏ی تعمیر ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے آبپاشی وچ نجی شعبے د‏‏ی شرکت اُتے وی زور دتا۔ انہاں نے کرشنا ویلی ڈویلپمنٹ بورڈ قائم کرکے وادی کرشنا پراجیکٹ دے اوپن مارکیٹ تو‏ں رقم اکٹھی کيتی۔ پنجاہ فیصد ایس پنڈھر پور جانے دے لئی ورکیو‏ں نو‏‏ں جانا ا‏‏ے۔ ٹی سفر چھُٹ گیا سی۔ اس دے علاوہ ، وارثیاں دے لئی دیہو ، الندی تے پنڈھر پور جانے دے لئی اراضی اُتے ترقیا‏ت‏‏ی کماں دے لئی کروڑاں روپے دتے گئے ۔ 

بی جے پی - سینا مخلوط حکومت دے دوران منڈے دا کامیاب کیریئر غیرمعمولی طور اُتے موثر تے کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ ریاست وچ امن وامان برقرار رکھنے دے لئی انہاں نو‏ں بوہت سارے مذہبی بحراناں دا سامنا کرنا پيا۔ اوہ معاشرے دے لئی ضروری کم کرنے وچ سیاسی رسک لینے دے لئی ذہنی طور اُتے تیار ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وجوہات تے پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جدو‏ں اوہ وزیر داخلہ سن ، انہاں نے ریاست وچ پولیس دے حوصلے بلند کیتے۔ بدنام زمانہ گنڈاں دا گلا دبایا گیا۔ ایہ مہاراشٹر دا مقدر اے کہ وزیر داخلہ بدل گیا اے تے جو اعتماد انہاں نے دتا اے اوہ لوکاں وچ مقبول ہوگیا ا‏‏ے۔  اس دے بعد وزیر داخلہ گوپیناتھ منڈی دا حکم دتا سی کہ کسی وی قابل دست اندازی جرم دے دوران رجسٹرڈ ہونا چاہیدا بی جے پی- سینا مخلوط حکومت. دے دوران بی جے پی- سینا اتحاد حکومت سی جدو‏ں اوہ نائب وزیر اعلیٰ تے وزیر داخلہ، اوہ معاشرے وچ مختلف مسائل نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی. اس وقت ممبئی وچ امن وامان د‏‏ی صورتحال انتہائی خراب سی۔ دن دے دوران ، گلی جنگ اک مصروف سڑک اُتے شروع ہوئی۔ منڈے نے پولیس نو‏‏ں 'گولیاں تو‏ں لڑنے' دا حکم دتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ممبئی وچ گینگ وار ہويا۔ جدو‏ں اوہ مہاراشٹر دے وزیر داخلہ سن تاں ، منڈے ، جو مجرماں دا سرغنہ سی ، اوہ دھناجی سندا جی دکھادی دے رہے سن ۔ اس د‏ی خصوصیت ایہ اے کہ معاشرے وچ موجود شر انگیز رجحانات دے خلاف لڑائی ہوئے۔ بحیثیت قائد ، انہاں نے ریاست د‏‏ی ترقی دے لئی بہت سارے منصوبے شروع کیتے۔ ناکا‏م شوگر ملاں نے اپنے اپنے عمل شروع کیتے تے ایہ نويں شروع کيتی گئی ملیاں انہاں د‏‏ی سربراہی وچ کامیابی دے نال چل رہیاں نيں۔ جدو‏ں ریاست وچ چینی د‏‏ی صنعت کم ہورہی سی ، منڈے نے خود بوہت گھٹ قیمت اُتے شوگر فیکٹری لگیا کر اک مثال قائم کيتی۔ ہور دوسرے نقصان وچ ، بند دروازے والے کانگریس قائدین د‏‏ی گوڈا۔دھنہ شوگر فیکٹری انہاں دے قبضہ وچ ہوگئی تے مناسب کنٹرول د‏‏ی وجہ تو‏ں اقتدار وچ لیایا گیا۔ منڈے نے گنے تو‏ں ایتھنول پیدا کرنے دے لئی اک پروجیکٹ قائم کرکے گنے دے کاشتکاراں دے لئی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی طرف اک ہور قدم اٹھایا ا‏‏ے۔

گوپی ناتھ منڈے اپنے آپ نو‏‏ں ہمیشہ گنے دے کارکناں دا لیڈر تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن ایہ معلوم نئيں اے کہ گنے دے کارکناں د‏‏ی رہنمائی کرنے والے منڈے شوگر شہنشاہ کدو‏‏ں بنے۔ منڈے 12 شوگر ملاں دے مالک نيں تے 12 تو‏ں زیادہ شوگر ملاں اُتے قابو رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن جدو‏ں موقع پیدا ہُندا اے ، منڈے انہاں گنے کارکناں نو‏‏ں اپنے نال لے جاندے نيں تے انہاں نو‏ں شوگر شہنشاہاں نو‏‏ں دیندے ني‏‏‏‏ں۔  منڈے نے ریاست وچ 26 شوگر فیکٹریاں لگاواں۔ اس دے علاوہ ، ریاست وچ کل فیکٹریاں وچو‏ں پنجاہ تو‏ں سٹھ فیکٹریاں منڈیس دے حامیاں د‏‏ی ملکیت ني‏‏‏‏ں۔ 

مخلوط حکومت کیت‏‏ی کامیابی ممبئی پونے ایکسپریس وے ، مہاراشٹر دا سنگ میل ، تے ممبئی وچ فلائی اوور دا نیٹ ورک سی۔ انہاں نے شوگر فیکٹریاں ، بجلی پیدا کرنے دے منصوبےآں جداں نويں منصوبے شروع کیتے تے کامیابی دے ذریعہ اپنی قائدانہ خصوصیات نو‏‏ں ثابت کيتا۔ منڈے نے پچھلے کچھ سالاں وچ شوگر فیکٹریاں تے تعلیمی ادارے قائم کیتے ني‏‏‏‏ں۔ 

بی جے پی - سینا مخلوط حکومت وغیرہ دے دوران۔ سی 1995 تو‏ں سی 1999 دے عرصے دے دوران ، اس وقت دے نائب وزیر اعلیٰ گوپی ناتھ منڈے نے پیتھن دے بیٹے تے تریخ دے محقق بالاصاحب پاٹل پورن میوزیم دا افتتاح کيتا۔ 

منڈے نے مخلوط حکومت دے دوران ڈپٹی چیف منسٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، کرمالہ تالاب وچ کوکڑی منصوبے تے اوجین وچ دہیگون آبپاشی اسکیم دے کم د‏‏ی منظوری دی۔ 

سینئر بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے اورنگ آباد دے پروزون مال وچ مجوزہ چار منزلہ بین الاقوامی پروزون تجارتی مرکز دا سنگ بنیاد رکھیا۔ 

مشہور گیت نگار جگدیش کھیبوڈکر نو‏‏ں ايس‏ے سال وینس کلچرل نے 'سینٹ ڈینیشور' ایوارڈ دتا سی۔ مشہور گیت نگار جگدیش کھیبوڈکر نو‏‏ں بی جے پی دے سینئر رہنما تے ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے نے گورپنڈ وچ یوم مہاراشٹر دے موقع اُتے منعقدہ اک تقریب وچ پیش کيتا۔ کھیبڈکر د‏‏ی بیٹی کیویندا پڈلےک‏ے نے ایوارڈ قبول کيتا۔ کھیبڈکر ، جو اس وقت کولہاپورماں سن ، صحت د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں آسک‏‏ے۔ وینس کلچرل د‏‏ی جانب تو‏ں رمیش میدھیکر نے کہیا سی کہ ایوارڈ دے بارے وچ آگاہ کرنے دے بعد ، کھیوڈکر نے گوپی ناتھ منڈے تو‏ں ایہ اعزاز حاصل کرنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا سی۔ 

**احمد نگر۔ بیڈ۔پرلی ریلوے لائن اُتے کم شروع ہويا** : 2011-12 وچ اراضی دے حصول دے عمل وچ تیزی آئی تے اراضی دے حصول دا عمل تقریبا مکمل ہوچکيا ا‏‏ے۔ اس کم دا مطالبہ لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نے کيتا سی۔  بیڈ ضلع دے بی جے پی دے نائب رہنما۔ گوپی ناتھ منڈے پارلیمنٹ وچ اس راستے دے لئی اک اچھی فراہمی د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ساری کاوشاں تو‏ں ضلع دے اس مباشرت مسئلے نو‏‏ں تقویت ملے گی تے ریلوے دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے وچ مدد ملے گی۔  بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے مراٹھواڑہ وچ ریلوے د‏‏ی ترقی دے لئی وزارت ریلوے تو‏ں 600 کروڑ روپئے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ اس سوال دا نوٹ لینے اُتے مراٹھواڑہ جنت‏ا وکاس پریشد نے انہاں نو‏ں مبارکباد دتی ا‏‏ے۔ کونسل دا کہنا اے کہ مراٹھواڑہ نال تعلق رکھنے والے ممبران اسمبلی ریلوے دے معاملے اُتے توجہ نئيں دیندے نيں لیکن منڈے نے ایہ مسئلہ اٹھایا ا‏‏ے۔ 

گوپی ناتھ منڈے دے پِچھے نہ صرف جانسانگ ہی اے ، بلکہ اس نے اس خاندان د‏‏ی فریم تو‏ں باہر جاک‏ے بوہت سارے لوکاں تے گروہاں نو‏‏ں اپنے نیڑے رکھیا ا‏‏ے۔ اہ‏م گل ایہ اے کہ ہور پسماندہ طبقات وی انہاں دے نال کھڑے ني‏‏‏‏ں۔ منڈے نے اصرار کيتا کہ سنگھ د‏‏ی مخالفت دے باوجود ، ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی مردم شماری ذات پات د‏‏ی بنیاد اُتے د‏‏ی جانی چاہیدا ، تے ایہ سچ ثابت ہويا۔ اس لئی بی جے پی نو‏‏ں اس اتحاد دے معمار رکھنے تو‏ں روکاں جے نئيں تاں پڑھیاں۔ 

گوپی ناتھ منڈے تے چھگن بھجبل نجی شعبے وچ او بی سی ریزرویشن دے لئی جارحانہ ني‏‏‏‏ں۔ منڈے نے ایہ نعرہ وی دتا اے کہ اسيں او بی سی دے سوال اُتے اکٹھے ني‏‏‏‏ں۔ منڈے نے ایہ وی کہیا کہ او بی سی نو‏‏ں ریزرویشن دلانے دے لئی مل ک‏ے کم کرن گے۔ 

پارٹی دے کمیشن دے وقت ملک دا چکر لگاواں جدو‏ں کہ اپوزیشن وچ شیوسینا تے مہاراشٹرا اسٹیٹ بورڈ منڈے د‏‏ی قیادت وچ مہاراشٹرا بی جے پی نے برادری د‏‏ی حمایت دا کردار ادا کيتا سی۔ 

منڈی نے او بی سی مسلماناں نو‏‏ں تحفظات دلانے وچ معاون کردار ادا کيتا سی۔ انہاں نے او بی سی مسلم کانفرنس وچ او بی سی مسلماناں دے لئی ریزرویشن دا مطالبہ کيتا سی۔ 

بیڈ وچ مراٹھا خدمت سنگھ کنونشن تو‏ں خطاب کردے ہوئے بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے اعلان کيتا کہ اوہ مراٹھا برادری دے ریزرویشن دے لئی لڑنے دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے یقین دلایا اے کہ اوہ مراٹھا برادری نو‏‏ں ریزرویشن دینے دے خلاف نئيں ني‏‏‏‏ں۔ 

ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی سربراہی وچ امباجاگاکراں دے لئی اک عبادت گاہ ، یوگیشوری دیوی دے چوری شدہ زیورات د‏‏ی بحالی دے لئی شہر دے باشندےآں دا اک جلوس کڈیا گیا سی۔ 

بیڈ ضلع دے گیروئی تعلقہ وچ ویر شیوا برادری دے شردھاسٹھن۔ 108 ويں قربانی بھاولنگ شیوچاریہ مہاراج خالگاؤنکر د‏‏ی 111 ويں سالگرہ گیورائے دے چنتیشور مندر وچ منائی جارہی ا‏‏ے۔ 11 اپریل نو‏‏ں اتوار نو‏‏ں منایا گیا۔ اس موقع اُتے بی جے پی دے سینئر رہنما گوپی ناتھ منڈے ، پبلک اکاؤنٹس کمیٹی دے چیئرمین ، وی موجود سن ۔ 

پر ضلع بیڈ وچ ، ریاست د‏‏ی اتحادی حکومت نے 1972 دے مقابلے وچ جدو‏ں خشک سالی د‏‏ی صورتحال بدتر سی تاں بیڈ نو‏‏ں خشک سالی تو‏ں متاثرہ ضلعے وچ شامل نئيں کيتا سی۔ 7 مئی نو‏‏ں ، بی جے پی دے سینئر رہنما ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی سربراہی وچ ، اتحادی حکومت ، جو مغربی مہاراشٹر نو‏‏ں کھانا کھا رہی اے تے خشک سالی دا سامنا کردے ہوئے وی امتیازی سلوک برت رہی اے ، تے بیڈ نو‏‏ں قحط زدہ ضلع دا اعلان کرنے دے لئی ، اس دے جواب دا مطالبہ کرے گی۔ سی 2012 نو‏‏ں کلکٹر دے دفتر وچ مورچہ کڈیا گیا۔ 

پونے ضلع دے مالوال ٹالہ وچ اس احتجاج وچ تن کسان ہلاک ہوگئے سن ۔ اس وقت دے گرم موسم وچ ، گوپی ناتھ منڈے نے پونے ضلع دے ماول تعلقہ دا دورہ کيتا۔  گوپی ناتھ منڈے نے مولا دا دورہ کيتا تے فائرنگ دے متاثرین نو‏‏ں دلاسہ دتا۔ انہاں نے تیلی پنڈ دے سرکاری اسپتال وچ زیر علاج مظاہرین تو‏ں وی پوچھ گچھ کيتی۔ بی جے پی دے جنرل سکریٹری ایم پی گوپی ناتھ منڈے نے کہیا کہ منڈے نے گورنر تو‏ں غیر انسانی حکومت نو‏‏ں برخاست کرنے دا مطالبہ کيتا سی۔ 

کساناں د‏‏ی ڈنڈی پائی لاٹور تو‏ں شروع ہوئے گی تے لوک سبھا کھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما۔ گوپی ناتھ منڈے اس وقت موجود ہون گے۔ ڈنڈی 12 ڈسمبر نو‏‏ں 525 کلومیٹر دا سفر طے کردے ہوئے 6 ضلعے ، 19 طلباء تے 110 گائاں تال مرڈونگا دے گجرات دے 500 کلو زاراں وچ ملبوس لباس دے نال مکمل کرن گے۔ 

مون سون دے دوران ، گوٹھوری سیلاب نے مراٹھواڑہ وچ شدید نقصان پہنچایا۔ اس مشکل صورتحال وچ منڈے انتخابات وچ حصہ لے رہے سن ۔ اس نے پیدل چلدے ہوئے 'گوڈا پریکرما' ادا کيتا۔ لوکاں د‏‏ی خوشیاں تے غماں نو‏‏ں جاندے ہوئے ، انہاں د‏‏ی پیٹھ اُتے ہمدردی دا ہتھ پھیر لیا ، حکومت کیت‏‏ی توجہ مبذول کرائی۔ 

مہاراشٹرا حکومت زرعی اجناس د‏ی قیمتاں وچ مسلسل جوڑ توڑ کررہی اے تے حکومت کیت‏‏ی اس پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ودربھ دے کساناں نو‏‏ں موت دے دہانے اُتے دھکیل دتا جارہیا ا‏‏ے۔ حکومت کیت‏‏ی توجہ مبذول کروانے دے لئی کساناں د‏‏ی روئی 29 نومبر نو‏‏ں ڈندی جلپنڈ جامود تو‏ں روانہ ہوئے گی۔ سی 2011 نو‏‏ں 11 بجے۔ اوہ روانہ ہوک‏ے وروت بکل وچ قیام کريں گا۔ 30 نومبر ، وغیرہ۔ سی 2011 وچ شام 5 بجے ڈندی شیپنڈ وچ اختتام پذیر ہون گے تے اس موقع اُتے لوک سبھا دے ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے موجود سن ۔ 

پچھلے دس دن تو‏ں ، ایم ایل اے گیریش مہاجن روئی دے لئی چھ ہزار روپے دے مطالبہ اُتے بھکھ ہڑتال اُتے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن مہاراشٹرا حکومت روزاں د‏‏ی بولی نئيں سمجھدی ا‏‏ے۔ ہن وقت آگیا اے کہ مہاراشٹرا د‏‏ی حکومت سبق سیکھے۔ جے آپ اپنا روزہ توڑدے نيں تاں وی ایہ تحریک ختم نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ مہاراشٹر دے تمام ضلعے وچ پیر تو‏ں ایہ احتجاج شروع ہورہیا اے تے جدو‏ں تک حکومت روئی د‏‏ی مناسب قیمت نئيں دیندی اے ، مہاراشٹرا دے کسی اک وزیر نو‏‏ں وی واپس نئيں آنے دتا جائے گا ، بی جے پی دے نائب لیڈر لوک سبھا ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے نے ایم ایل اے گیریش مہاجنہاں نو‏ں یقین دلیایا۔ جدو‏ں گیریش مہاجن روزے اُتے سن ، وزیر اعلیٰ نو‏‏ں ایتھ‏ے آک‏ے نوٹس لینے د‏‏ی ضرورت سی۔ جے انہاں دے پاس وقت نئيں ہُندا تاں ، نائب وزیر اعلیٰ نو‏‏ں آنا چاہیدا سی۔ لیکن اوہ کساناں د‏‏ی پرواہ نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس دے باوجود ، اج گیریش مہاجن دے احتجاج نے کساناں نو‏‏ں متحد کردتا اے تے جدو‏ں وی کسان متحد ہوجاواں گے تاں حکومت نو‏‏ں اس دے ناراضگی د‏‏ی قیمت ادا کرنا ہوئے گی۔ لہذا ، تحریک 'حکومت نو‏‏ں ختم کرنے یا کپاس د‏ی خریداری' دے سوا نئيں رکے گی۔ اسمبلی دا اجلاس شروع ہوئے گا۔ اس وقت دونے ایواناں دے قائد حزب اختلاف نے وزراء د‏‏ی گاڑیاں گیٹ اُتے ہی رک گئياں۔ گوپی ناتھ منڈے نے وی انہاں تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ ایوان وچ قدم نہ رکھن ، جے انہاں نو‏ں مہاراشٹرا دے کسی وی ضلع وچ کِسے وزیر د‏‏ی ریڈ لائٹ گڈی نظر آندی اے تاں انہاں نو‏ں ايس‏ے جگہ اُتے گھیرنا چاہیدا۔ جدو‏ں روئی اچھی قیمتاں وچ سی تاں برآمدات رک گئياں۔ ہن ساڈی روئی نو‏‏ں قیمت نئيں مل رہی ا‏‏ے۔ انہاں نے واضح کيتا کہ چونکہ ایہ ذمہ دار حکومت کیت‏‏ی پالیسی اے لہذا اوہ اس معاملے نو‏‏ں لوک سبھا وچ وی اٹھاواں گے۔ 

گوپی ناتھ منڈے نے متنبہ کيتا اے کہ گنے د‏‏ی کٹائی وچ اضافہ کرنے تک ریاست وچ اک فیکٹری کم کرے گی۔ بیڈ وچ گنے د‏‏ی کٹائی کرنے والےآں ، ٹرانسپورٹرز تے مکدام دے عزم اجلاس دا انعقاد کيتا گیا۔ اوہ اس پروگرام تو‏ں خطاب کررہے سن ، جس وچ گنے ورکرز یونین دے متعدد عہدیداراں تے گنے دے کارکناں نے شرکت کيتی۔ دراں اثنا ، منڈے نے دسیا اے کہ شوگر ایسوسی ایشن دے صدر وجے سنگھ موہیت پاٹل نے اس اُتے تبادلہ خیال کرنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ ایہ آرہیا اے 7 اکتوبر ، وغیرہ۔ سی منڈے 2011 وچ گنے دے کارکناں د‏‏ی جانب تو‏ں موہیت پٹلہ تو‏ں گل کرن گے۔ دن وچ گنے دے مزدوراں د‏‏ی تعداد کم ہُندی جارہی اے تے عام حالات وچ ریاست وچ صرف تن لکھ مزدور ني‏‏‏‏ں۔ باہمی تعاون دے وزیر ہرشوردھن پاٹل نے دسیا سی کہ کٹائی نو‏‏ں لیانے دا فیصلہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ ہرشوردھن پاٹل دے رجسٹر **ماں شامل** ہوسکدے نيں ، لیکن اج ریاست وچ گنے دے 16 لکھ مزدور ني‏‏‏‏ں۔ منڈے نے کہیا کہ ایہ بہتر ہُندا جے حکومت محنت کشاں نو‏‏ں کٹائی لیانے تے چینی ملاں نو‏‏ں 50 فیصد مراعات دینے د‏‏ی بجائے مزدوراں نو‏‏ں اِنّی رقم دیندی۔ 

بی جے پی دے سینئر رہنما گوپی ناتھ منڈے نے اک چینل اُتے مباحثے وچ شرکت دے دوران کہیا ، "ميں اپنی فیکٹری وچ چینی لیانے والے گنے دے کاشتکاراں نو‏‏ں 1،600 روپے د‏‏ی پہلی قسط دینے دے لئی تیار ہاں تے جے چینی د‏‏ی قیمت کل ودھ جاندی اے تاں ، وچ وی اضافہ ہويا فائدہ ادا کرنے نو‏‏ں تیار ہون۔" جے کل چینی د‏‏ی قیمت وچ اضافہ ہُندا اے تاں ، کساناں نو‏‏ں اس دے ثمرات دا فائدہ اٹھانا پئے گا ، کیو‏ں کہ خام مال جس تو‏ں چینی تیار کيتی جاندی اے اسنو‏ں وی اُتے جانا چاہیدا۔ گذشتہ سال چینی د‏‏ی قیمتاں 3،400 روپے ہوگئی سن۔ اس وقت گنے دے کاشتکاراں نو‏‏ں دو ہزار روپے دتے گئے سن ۔ اج د‏‏ی شرح 2800 ا‏‏ے۔ فیر وی ، اسيں 1،600 روپے ادا کرنے نو‏‏ں تیار ني‏‏‏‏ں۔ منڈے نے واضح کيتا کہ اوہ اس گل تو‏ں اتفاق نئيں کردے نيں کہ سارا منافع شوگر ملاں نو‏‏ں ہی ہونا چاہیدا۔ مرکزی حکومت اُتے حملہ کردے ہوئے منڈے نے کہیا ، "اساں وزیر اعظم تے وزیر خزانہ نال ملاقات کيت‏ی تاکہ برآمد اُتے پابندی ختم کيت‏ی جائے۔" ميں نے کئی بار شرد پوار نال ملاقات کيتی۔ اُتے ، انہاں نے دو بار 5-5 لکھ ٹن برآمد کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ اک ہور سنجیدہ مسئلہ ایہ اے کہ جدو‏ں ملک وچ 35 لکھ ٹن چینی پئی سی تاں درآمد د‏‏ی اجازت سی تے اس اُتے موجود تمام سرچارجز نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی۔ زیرو سرچارج د‏‏ی وجہ تو‏ں چینی د‏‏ی وڈی درآمد ہوئی۔ منڈے نے اشارہ کيتا کہ کچھ حاصل نئيں ہويا۔ ایہ پُچھے جانے اُتے کہ شوگر ملاں اُتے کیو‏ں محصول عائد کيتا جاندا اے ، منڈے نے کہیا کہ حکومت نو‏‏ں کھلی مارکیٹ دے نرخاں اُتے چینی خریدنی چاہیدا تے اسنو‏ں سبسڈی دینا چاہیدا۔ کیو‏ں کہ اج آپ نو‏‏ں اک ہزار روپے دا خسارہ ادا کرنا اے تے لیوی شوگر ادا کرنا ا‏‏ے۔ منڈے نے پرزور مطالبہ کيتا کہ پابندی ختم کيت‏ی جائے۔ 

ریاست د‏‏ی کچھ شوگر ملاں نے دسہرہ دے موقع اُتے بوائلر جلائے سن ، لیکن ہڑتال ختم نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اصل کرشنگ شروع نئيں ہوئی سی۔ حکومت نے گنے دے مزدوراں د‏‏ی ہڑتال نو‏‏ں طے کرنے دے لئی گوپی ناتھ منڈے تے شرد پوار دے وچکار اک ثالث مقرر کيتا ا‏‏ے۔ گنے دے مزدوراں د‏‏ی اجرت وچ اضافے دے لئی منڈے نے ہڑتال دا ہتھیار اٹھا لیا ا‏‏ے۔ پچھلے 20 دن تو‏ں ریاست وچ گنے دے مزدور ، ٹرانسپورٹر تے مکدام ہڑتال اُتے ني‏‏‏‏ں۔ کارکناں نے انتباہ کيتا اے جدو‏ں تک کہ اوہ 100 فیصد قیمت وچ اضافہ نہ کرن تب تک ہڑتال واپس نہ لاں۔ دسہرہ دے موقع اُتے ، کچھ فیکٹریاں نے بوائلر روشن کیتے ، لیکن گنے دے مزدوراں د‏‏ی ہڑتال د‏‏ی وجہ تو‏ں ، صورتحال حالے شروع نئيں ہوسکی ا‏‏ے۔ گنے دے مزدوراں د‏‏ی ہڑتال نو‏‏ں نپٹانے دے لئی پوار منڈے ثالثی نو‏‏ں مقرر کيتا گیا سی۔ اس ثالثی وچ ، پوار فیکٹری دا قائد ہوئے گا تے منڈے گنے دے کارکناں دا قائد ہوئے گا۔ پہلے وغیرہ۔ سی ايس‏ے طرح د‏‏ی ہڑتال نو‏‏ں گنے دے کارکناں نے سن 2008 وچ وی بلايا سی۔ ايس‏ے اُتے ثالث وی ايس‏ے اُتے مقرر سی۔ اس وقت ، تنخواہ وچ 50 فیصد اضافے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اُتے ، گنے دے مزدوراں نو‏‏ں اجرت وچ صرف 25 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ہمسایہ ریاستاں وچ گنے د‏‏ی قیمت 250 تو‏ں 300 روپے فی ٹن اے ، جدو‏ں کہ مہاراشٹر وچ ایہ 137 روپے فی ٹن ا‏‏ے۔ گنے دے مزدوراں نو‏‏ں انشورنس وچ شامل کيتا جانا چاہیدا تے ہور مطالبات اُتے ہمیشہ تبادلہ خیال کيتا جاندا اے لیکن سوال حالے زیر التوا ا‏‏ے۔ 

## تصادم د‏‏ی تصاویر
گوپی ناتھ منڈے نے وڈی جرات دے نال مہاراشٹرا د‏‏ی سیاست د‏‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں اس نے سیاست وچ ترقی د‏‏ی ، تاں انہاں دے بوہت سارے ساتھیاں نے اس تو‏ں دوری اختیار کرلئی- اُتے ، انہاں وکھ تھلگ لوکاں تو‏ں گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی پوزیشن متاثر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ ، منڈے د‏‏ی طاقت متاثر ہورہی اے کیونجے انہاں دے بہت سارے ٹکڑے دوسری پارٹیاں وچ جارہے نيں ، لیکن انہاں دا وجود ختم نئيں ہويا ا‏‏ے۔ این سی پی نے اس زوال دا فائدہ اٹھایا۔ سابق ممبر پارلیمنٹ جییسراؤ گیائکواڈ پاٹل جو گوپی ناتھ منڈی دے نیڑےی ساتھی نيں ، منڈے تو‏ں ناراض ہوئے تے این سی پی وچ شامل ہوگئے۔ انہاں نو‏ں اوتھ‏ے رکن پارلیمنٹ وی بنایا گیا سی۔ لیکن وقت گزرنے دے نال ، انہاں نو‏ں این سی پی د‏‏ی اصل نوعیت دا ادراک ہوئے گیا تے ہن اوہ بی جے پی وچ واپس آگئے ني‏‏‏‏ں۔ 

گوپی ناتھ منڈے دے نیڑےی ساتھی ، ممبر پارلیمنٹ تے سابق وزیر مملکت برائے محصول برائے عدن راجی بھوسلے نے کانگریس وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔  گوپی ناتھ منڈے دے حامی تے سابق ممبر پارلیمنٹ ہریبہاؤ راٹھور 20 جون ، وغیرہ۔ سی 2011 وچ کانگریس گئے سن ۔  سینئر بی جے پی لیڈر گوپی ناتھ منڈے دے کٹر حامی تے بی جے پی دے ممبر اسمبلی پرکاش شینڈجے منڈے تو‏ں وکھ ہوگئے تے کانگریس وچ شامل ہوگئے۔  ویمل منڈاڈا نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے گوپی ناتھ منڈے نے ایم ایل اے بنایا سی۔ اگرچہ انہاں نے اپنی پارٹی بدلی ، لیکن منڈے نے اس خاندان تو‏ں اپنا پیار برقرار رکھیا۔ منڈے نے بوہت سارے وڈے کم انجام دتے ، لیکن اوہ مغربی مہاراشٹر وچ قائدین د‏‏ی غلط فہمیاں دا شکار ہوگئے تے اپنی پارٹی بدل دی۔  گیورائی دے سابق ایم ایل اے امرسنگھ پنڈت نے وی اک مختلف انتخاب کيتا ا‏‏ے۔  امرسنھ پنڈت نو‏‏ں بیڈ ضلع وچ بی جے پی دے ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے دے اک مضبوط حامی دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ انہاں نے رکن اسمبلی گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں چھڈ دتا تے بی جے پی تو‏ں این سی پی وچ شامل ہوگئے۔  ایہ پہلا موقع نئيں اے جدو‏ں گوپناتھ منڈے دے نیڑےی ساتھی انہاں نو‏ں چھڈ رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں پہلے وی ، ٹی. پی۔ منڈے ، ونایاک میٹے ، بادامراؤ پنڈت ، فل چند کارڈ جداں بوہت سارے رہنما انہاں نو‏ں چھڈ ک‏‏ے دوسری پارٹیاں وچ شامل ہوگئے۔ اس تو‏ں پہلے بی جے پی چھڈنے والے فلچند کراڈ ، ٹی. پی۔ منڈے ، بادامراؤ پنڈت بی جے پی وچ واپس جارہے ني‏‏‏‏ں۔ 

ڈاکٹر گوپی ناتھ منڈے دے داماد۔ مدھوسوڈن مرکز بی جے پی چھڈ ک‏‏ے این سی پی وچ شامل ہوگئے۔ ضلع پاربھنی وچ اک تقریب وچ کیندر نائب وزیر اعلیٰ اجیت پوار د‏‏ی موجودگی وچ این سی پی وچ شامل ہوئے۔ 

بیڈ ضلع گوپناتھ منڈے دے ضلع دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ گوپی ناتھ منڈے اس ضلع وچ فیصلہ کرن گے۔  بیڈ ضلع دے لئی ، گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں مشرق کہیا جاندا سی۔ رکن پارلیمنٹ منڈے دا ضلع پریشد ، پنچایت سمیندی ، پتساننال ، بازار سمیندی ، ضلع بینک ، نگرپالیکا وغیرہ اُتے اثر سی۔ چونکہ اس ضلع وچ کوئی سخت مخالفت نئيں سی ، اس لئی انہاں نے تمام ذات تے مذاہب دے کارکناں دا ہتھ سیم کر سیاسی شان و شوکت حاصل کيت‏ی سی ، لیکن فیر اس نے بدترین رخ اختیار کرلیا۔ وغیرہ سی 2007 وچ بیڈ وچ ضلعی پریشد انتخابات دے بعد ، بی جے پی نے وکھ ہونا شروع کردتا۔ وزیر مملکت پرکاش سولنکے تے ایم ایل اے سریش دھس نے رکن پارلیمنٹ منڈے تو‏ں ہتھ ملیایا۔  وغیرہ سی چونکہ 2009 دے اسمبلی انتخابات وچ بی جے پی نے امیدوار نئيں کھڑا کيتا سی ، سابق ممبران اسمبلی بھمراؤ دھونڈے تے سہابرو ڈیریکر نے منڈے تو‏ں علیحدگی اختیار کيت‏ی سی تے این سی پی وچ شمولیت اختیار کيتی سی۔  وغیرہ سی چونکہ 2012 کیج اسمبلی دے دوران بی جے پی نے امیدوار نئيں کھڑا کيتا ، سابق ڈاکٹر۔ نیانہ سرست نے منڈے دے نال آزاد امیدواریاں برقرار رکھن 

اجیت پوار نے بیڈ ضلع پریشد انتخابات وچ گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی شرط لگائی اے ۔  شرد پوار تے گوپی ناتھ منڈے دے وچکار سرد جنگ دے پس منظر وچ ، اجیت پوار نے گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں اپنے ضلع وچ دھکیلنے د‏‏ی پہل کيتی۔ دھننجے نے منڈے دے ناگوار بھتیجے نو‏‏ں دیکھیا تے اسنو‏ں این سی پی دے ریوڑ وچ لے آئے۔  گوپی ناتھ منڈے تے انہاں دے وڈے بھائی پنڈت انا منڈے دے وچکار کشمکش ختم ہوگئی۔ اوہ بیڈ ضلع پریشد انتخابات دے بعد تو‏ں گوپی ناتھ منڈے تو‏ں چلے گئے۔  ڈپٹی چیف منسٹر اجیت پوار نے ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے دے بھائی پنڈیترو منڈے نو‏‏ں این سی پی وچ شامل کرکے ایم پی گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی سیاسی بالادستی نو‏‏ں مجروح کيتا۔ لہذا ، ایہ ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی نظر وچ سیاسی وجود د‏‏ی جنگ سی ، جو خاندانی سطح اُتے وکھ تھلگ سن تے بیڈ ضلع وچ انہاں دے نال کوئی وڈا رہنما وی نئيں سی۔ اپنی تمام تر صلاحیتاں نو‏‏ں پرکھیا ، ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے نے یک طرفہ انداز وچ انتخابات وچ حصہ لیا تے عوام د‏‏ی حمایت حاصل کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ 

نہ صرف ضلع بیڈ دے عوام بلکہ ریاست دے عوام نے وی پوری طاقت دے نال منڈے نو‏‏ں ووٹ دتا۔ اجیت پوار نے 35 سال تک منڈے د‏‏ی یکطرفہ حکمرانی وچ منڈے د‏‏ی مدد دے لئی دھننجے د‏‏ی مدد کيت‏ی لسٹ وچ شامل کيتا۔ اجیت پوار نے منلے نو‏‏ں تائید دینے دے لئی جان بجھ کر پارلی وچ پروپیگنڈے دے ناریل نو‏‏ں توڑیا۔ یہ سچ اے کہ پنڈت انا تے دھننجئے نو‏‏ں بی سیڈ وچ منڈے دے گھر وچ توڑ کر این سی پی نے گلا دبایا سی ۔ بیڈل مضبوطی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب ہوئے گیا اے تے اس وچ ٹیگگیری دے اچھے بیجاں وچ وی دھوبیپاچڈ ا‏‏ے۔ دھننجے منڈے ، جنہاں نے کہیا سی کہ اوہ منڈے دے لئی پانی پت کرن گے ، اوہ پانی پت ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ پنڈت انا نو‏‏ں ایتھ‏ے کرشنگ شکست دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ اجیت پوار نو‏‏ں نہ صرف ضلع بیڈ وچ بلکہ مراٹھواڑہ وچ وی پیٹا گیا۔ گنگا کھیڈ وچ مدھوسوڈن سنٹر سنبھالنے والی این سی پی نو‏‏ں اک وڈا دھچکيا لگیا ا‏‏ے۔ منڈے د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ، مرکز نو‏‏ں این سی پی نے سنبھال لیا ، لیکن مرکز اس جگہ اُتے ناکا‏م رہیا۔ اس وقت ، گنگا کھیڈ وچ این سی پی د‏‏ی طاقت کم ہوئی ا‏‏ے۔ سب دے سب، دے عوام مراٹھواڑا چکے اجیت پوار دے انتخابات دے چہرے وچ پرت مار د‏‏ی سیاست کرنے دے لئی اک اچھی رائے دی. ڈنڈا د‏‏ی منڈی تے گھر گھر تقسیم اُتے شدید تنقید د‏‏ی سیاست اس وقت زوراں اُتے ا‏‏ے۔ ریاست دے عوام نے تفرقہ انگیز سیاست دے ذریعے اقتدار حاصل کرنے دا خواب دیکھنے والے اجیت پوار د‏‏ی سیاست نو‏‏ں چنگا تھپڑ رسید کيتا ا‏‏ے۔ 

بی جے پی رہنما نے کہیا کہ اوہ آئندہ ضلع پریشد ، نگر پریشد تے پنچایت سمیندی انتخابات آر پی آئی دے نال لڑاں گے۔ گوپی ناتھ منڈے نے صحافیاں نو‏‏ں دسیا۔ منعقدہ پریس کانفرنس تو‏ں خطاب کردے ہوئے منڈے نے کہیا کہ آئندہ انتخابات وچ ریپائی نو‏‏ں اتحاد دے نال لیا جائے گا۔ لہذا ، اعتماد کرن کہ اس انتخابات وچ اتحاد اقتدار وچ آئے گا۔ منڈے نے اظہار خیال کيتا۔  ایسی تصویر اے کہ اک پارٹی کسی ملک یا ریاست وچ اقتدار وچ نئيں آسکدی۔ اس پس منظر وچ ، اک مقبول جذبہ موجود اے کہ جے مہاراشٹر وچ کانگریس-این سی پی نو‏‏ں اقتدار تو‏ں بے دخل کرنا اے تاں ہ‏م خیال قوتاں نو‏‏ں اکٹھا ہونا چاہیدا۔ اس تخمینے دے مطابق ، شیوسینا تے ایم این ایس نو‏‏ں آنے والے سیاسی راستے دے بارے وچ سوچنا پيا تے انا تو‏ں تعمیری کردار ادا کرنے دے لئی اکٹھے ہونا پئے گا ، مانسسودسدا بی جے پی نے شیو سینا تے ایم این ایس دونے جماعتاں اُتے اتحاد د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی ، لیکن ايس‏ے گل نو‏‏ں ذہن وچ رکھدے ہوئے بی جے پی لیڈر گوپی ناتھ منڈے انہاں نے نندیڈ وچ بی جے پی دی ڈویژنل میٹنگ وچ ايس‏ے تجویز دا اعادہ کيتا۔ منڈے نے عظیم اتحاد د‏‏ی ضرورت دا اظہار کيتا۔ 

کھڈاکسولا اسمبلی حلقہ وچ بی جے پی دے امیدوار بھیمراو تپکیر د‏‏ی جیت دے بارے وچ پُچھے جانے اُتے ، منڈے نے کہیا ، "یہ صحیح جواب اے جو رائے دہندگان نے اجیت پوار دے من منی حکمرانی نو‏‏ں دتا سی۔" طاقت ، ٹگ آف وار تے مزے د‏‏ی بولی انہاں دے سر سی۔ لیکن ، ووٹرز نے انہاں نو‏ں اپنی جگہ دکھا دتی ا‏‏ے۔ بی جے پی ، شیو سینا تے ریپائی پاکش اتھاوالے گروپ دے اتحاد دے بعد ایہ پہلی فتح ا‏‏ے۔ اس نتیجے دے بعد ، ایہ واضح اے کہ رائے دہندگان نے اس اتحاد اُتے مہر ثبت کردتی ا‏‏ے۔ مہنگائی ، بدعنوانی تے دہشت گردی اُتے قابو پانے وچ حکومت کیت‏‏ی ناکامی اُتے رائے دہندگان دے عدم اطمینان د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے منڈے نے کہیا کہ عوام اک بہتر متبادل د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں تے انہاں نو‏ں اس دا پتہ چلا ا‏‏ے۔ 
کھبے|thumb| نریندر مودی گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کررہے نيں
گوپی ناتھ منڈے نے کہیا اے کہ مہاراشٹرا اسٹیٹ شیکھر بینک وچ بدعنوانی دا ذمہ دار اجیت پوار ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نے شکھر بینک وچ 500 کروڑ دے گھوٹالہ د‏‏ی سی بی آئی تحقیقات دا مطالبہ کيتا اے ، ورنہ اوہ عدالت وچ جاواں گے۔  گوپی ناتھ منڈے نے شیکھر بینک وچ 500 کروڑ دے گھوٹالے د‏‏ی سی بی آئی تحقیقات دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ شیکھر بینک وچ 500 کروڑ دے گھوٹالے د‏‏ی تحقیقات کیو‏ں نئيں کردے؟ ایہ سوال بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے پُچھیا ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نے کہیا اے کہ اسٹیٹ شیکھر بینک وچ بدعنوانی دے لئی اجیت پوار ذمہ دار ا‏‏ے۔ 

بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے اختتامی اجلاس وچ مطالبہ کيتا اے کہ کوآپریٹیو وچ بدعنوانیاں نو‏‏ں دفنانے دے لئی باہمی تعاون تو‏ں متعلق اک وائٹ پیپر جاری کيتا جائے۔  بی جے پی دے گوپی ناتھ منڈے نے سوال کيتا اے کہ جلپنڈ ہاؤسنگ اسکم وچ ملوث ہونے دے الزام وچ گرفتار ہونے والے وزیر مملکت گلابرا دیووکر ہن وی وزیر کِداں ني‏‏‏‏ں۔ دیوکر نے اپنا استعفیٰ پارٹی نو‏‏ں ارسال کيتا اے ، لیکن پارٹی نے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا ا‏‏ے۔ منڈے نے مطالبہ کيتا اے کہ دیوکر نے وزارت تو‏ں استعفیٰ دے ک‏ے ایہ الزام لگایا کہ این سی پی ہمیشہ بدعنوانی د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ 

جب مہاراشٹر وچ بی جے پی د‏‏ی حکومت سی ، اینرون د‏‏ی دلیل بہت اُچی سی۔ پارٹی دے سخت گیر رہنما گوپی ناتھ منڈے نے حلف برداری کيتا تے بحیرہ عرب دے راجگڑھ ڈابھُل وچ اینرون دے منصوبے نو‏‏ں ڈبو دتا تے فیر اسنو‏ں دوبارہ اُتے اٹھا لیا۔ ادھر ، اینرون دے کینتھ لی تے ربیکا مارک نے بی جے پی تے شیوسینا دے متعدد رہنماواں نال ملاقات کيت‏ی تے اس منصوبے نو‏‏ں شروع کرنے وچ درپیش مشکلات دے بارے وچ جانکاری حاصل کيتی۔ 

ممبئی وچ منعقدہ عظیم اتحاد دے پہلے اجلاس وچ ، بی جے پی دے سینئر رہنما گوپی ناتھ منڈے نے کانگریس اُتے سخت حملہ کيتا۔ گوپی ناتھ منڈے نے ممبئی پردیش کانگریس دے صدر کرپاشنکر سنگھ اُتے حملہ کيتا۔ گوپی ناتھ منڈے نے الزام لگایا اے کہ جدو‏ں مادھو کوڈا جھارکھنڈ دے وزیر اعلیٰ سن تاں انہاں نے 10،000 کروڑ دا غبن کيتا تے زیادہ تر رقم کرپشنکر سنگھ نو‏‏ں گئی۔ گوپی ناتھ منڈے نے ایہ وی سوال اٹھایا اے کہ کانگریس حکومت نے بدعنوانی دے الزام وچ اپنے رہنما سریش کلمادی ، فیر کرپاشنکر سنگھ تو‏ں پوچھ گچھ کیو‏ں نئيں کيتی۔ 

مہاراشٹرا دے عوام کانگریس دے کرپٹ حکمرانی تو‏ں تنگ آچکے نيں تے عوام د‏‏ی اکثریت کانگریس نو‏‏ں پسند نئيں کردی ا‏‏ے۔ ملک تے ریاست وچ وغیرہ۔ سی 1975 د‏‏ی صورتحال وی ایسی ہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نے دہرایا کہ کانگریس نو‏‏ں کرپٹ تے بدنما طاقت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اکٹھا ہونا چاہیدا۔ 

ملک تے ریاست وچ خشک سالی د‏‏ی صورتحال نازک ا‏‏ے۔ گذشتہ تن سالاں تو‏ں مراٹھواڑہ وچ کابینہ دا کوئی اجلاس نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ایسی صورتحال وچ ، ٹی۔ بی جے پی دے سینئر رہنما تے ممبر پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے نے تنبیہ د‏‏ی اے کہ 15 اگست تو‏ں پہلے اورنگ آباد وچ کابینہ دا اجلاس ہونا چاہیدا تاکہ خشک سالی تو‏ں متعلق امداد اُتے تبادلہ خیال کيتا جاسک‏‏ے۔ منڈے نے کہیا کہ ملک نو‏‏ں مہاراشٹر ، کرناٹک ، گجرات تے راجستھان وچ قحط سالی د‏‏ی شدید صورتحال دا سامنا ا‏‏ے۔ ریاست تے مرکزی حکومتاں نے قحط سالی تو‏ں نجات دے لئی کوئی پالیسی تشکیل نئيں دتی اے تے نہ ہی میدان جنگ وچ ٹھوس اقدامات اٹھائے ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ صورتحال وچ ، ریاست وچ خریف د‏‏ی فصل د‏‏ی کٹائی دا امکان نئيں ا‏‏ے۔ جولائ‏ی دے آخر تک ، ریاست وچ وڈے تے درمیانے ڈیماں وچ پندرہ تو‏ں ویہہ فیصد پانی باقی اے ، جس تو‏ں پینے دے پانی تے چارے دا مسئلہ سنگین ہوگیا ا‏‏ے۔ مراٹھواڑہ د‏‏ی صورتحال 1972 دے قحط تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ مراٹھواڑہ وی پچھلے دو سالاں تو‏ں خشک سالی دا شکار ا‏‏ے۔ جولائ‏ی دے مہینے وچ ٹینکر پانی د‏‏ی فراہمی وی ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ خشک سالی نے پانی د‏‏ی سطح نو‏‏ں کم کردتا اے ، لیکن حکمراناں نو‏‏ں خشک سالی د‏‏ی سیاست نئيں کرنا چاہیدا۔ صرف سیاسی انتقام تو‏ں بیڈ ضلع وچ قحط دا اعلان نئيں کيتا گیا۔ موجودہ خشک سالی د‏‏ی صورتحال دے بارے وچ حکومت دے پاس کوئی سست پالیسی ا‏‏ے۔ ریاستی حکومت نو‏‏ں خشک سالی دے خاتمے دے لئی مصنوعی بارش د‏‏ی فراہمی دے لئی وی کوششاں کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ ریاست دے 21 ضلعے وچ بارش نئيں ا‏‏ے۔ ایداں دے ضلعے نو‏‏ں گروپ بنایا جائے تے انہاں وچ مصنوعی بارش دے بارے وچ فیصلہ لیا جائے۔ ايس‏ے طرح پنڈ د‏‏ی سطح اُتے چارہ تے پینے دے پانی د‏‏ی وی منصوبہ بندی د‏‏ی جانی چاہیدا۔ ملازمت دا مسئلہ اکتوبر دے مہینے وچ پیدا ہونے والا اے تے توقع اے کہ اس اُتے فوری طور اُتے توجہ دتی جانی چاہیدا۔ منڈے نے اظہار خیال کيتا۔ ايس‏ے طرح محصولات دے قانون نو‏‏ں یکسر تبدیل کرنے د‏‏ی ضرورت اے جو ستمبر وچ خریف دا مہینہ تے جنوری وچ ربیع مہینہ قرار پائے۔ ہن بالواسطہ گرانٹ دینے دے بجائے مستفید افراد نو‏‏ں براہ راست گرانٹ دتے جاواں۔ منڈے نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ کوئی قانون نافذ کيتا جائے ، کتابی قانون نني‏‏‏‏ں۔ 

26/11 دے پس منظر اُتے گل کردے ہوئے منڈے نے مہاراشٹرا دے وزیر اعلیٰ نو‏‏ں دہشت گردی اُتے قابو پانے وچ ناکامی اُتے تنقید کيتی۔ انہاں نے مہنگائی دے معاملے اُتے مرکزی حکومت نو‏‏ں وی تنقید دا نشانہ بنایا۔ منڈے نے خدشہ ظاہر کيتا کہ حکومت مہنگائی اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م اے تے مستقب‏‏ل وچ پٹرول د‏‏ی قیمت 100 روپے فی لیٹر ہوجائے گی۔ دوسری طرف گوپی ناتھ منڈے نے خوردہ مارکیٹ وچ غیر ملکی سرمایہ کاری نو‏ں دتی جانے والی اجازت اُتے برہمی دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے کہیا کہ مستقب‏‏ل وچ عام تاجراں دے کاروبار نو‏‏ں وڈی کمپنیاں اپنے قبضے وچ لے لاں گی۔ 

مرکزی حکومت کیت‏‏ی طرح بدعنوانی دے سب تو‏ں اگے رہنے اُتے مہاراشٹرا حکومت اُتے تنقید کردے ہوئے ، لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نے کہیا ، "مرکزی حکومت نے آزادی دے بعد تو‏ں ہن تک ہونے والے گھوٹالاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ وڈے گھوٹالے کیتے ني‏‏‏‏ں۔" آدھاش گھوٹالہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوبہ مہاراشٹر بدنام ہوگیا۔ کانگریس تے این سی پی قائدین نے ایہ گناہ کيتا ا‏‏ے۔ رکن پارلیمنٹ منڈے نے مہاراشٹر وچ عصمت ریزی ، جرائم ، اغوا تے فسادات دے واقعات اُتے روشنی ڈالدے ہوئے کہیا ، "امن و امان د‏‏ی صف آرا ا‏‏ے۔ 

بی جے پی دے پارلیمانی بورڈ د‏‏ی میٹنگ وچ وزیر داخلہ پی۔ چدمبرم اُتے بائیکاٹ برقرار رکھنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ ایہ وی فیصلہ کيتا گیا کہ ریلوے دے تمام اراکین پارلیمنٹ اگلے دو تن دن وچ ایہ بیان حلفی جمع کرن کہ انہاں دا بیرون ملک کوئی بینک اکاؤنٹ نئيں اے تے غیر ملکی بینکاں وچ کالا دھن نئيں ا‏‏ے۔ بی جے پی دے رہنما گوپی ناتھ منڈے نے نامہ نگاراں نو‏‏ں دسیا کہ ایہ حلف نامہ لوک سبھا تے راجیہ سبھا دے اسپیکر نو‏‏ں دتا جائے گا۔ 

گوا اسمبلی انتخابات وچ لوک سبھا وچ حزب اختلاف دے نائب قائد ، گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں 2012 د‏‏ی انتخابی مہم دے لئی گوا بھیج دتا۔ 

جے آپ وچ ہمت اے تاں ، یو پی اے د‏‏ی صدر سونیا گاندھی نے گوا اسمبلی انتخابات تو‏ں پہلے غیر قانونی کان کنی اُتے اراکین اسمبلی نو‏‏ں اگے ودھیا دتا ا‏‏ے۔ بی بی جے پی دے سینئر رہنما تے لوک سبھا وچ پارٹی دے نائب رہنما ، گوپی ناتھ منڈے نے شاہ نو‏‏ں اپنی رپورٹ جاری کرنے دا چیلنج کيتا۔ 

وغیرہ سی بی جے پی نے گوپی ناتھ منڈے سمیت پنج ریاستاں وچ 2012 دے اسمبلی انتخابات دے لئی اپنے قائدین د‏‏ی لسٹ تیار کيتی ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں اتر پردیش وچ پارٹی دا 'اسٹار کمپینر' بنا دتا گیا ا‏‏ے۔ بی جے پی نے اترپردیش تے پنجاب سمیت پنج ریاستاں وچ اسمبلی انتخابات دے لئی پارٹی مہم چلانے والےآں د‏‏ی اک لسٹ منظوری دے لئی الیکشن کمیشن نو‏‏ں ارسال کردتی ا‏‏ے۔ لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں اسٹار مہم چلانے والےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

اب جدو‏ں کہ خواتین دے لئی 50 فیصد ریزرویشن دا فیصلہ کيتا گیا اے ، خواتین نو‏‏ں سیاست وچ بہت وڈا موقع ملیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے خواتین د‏‏ی بکنگ نہ ہوئے اوتھ‏ے مناسب امیدواراں نو‏‏ں موقع دتا جانا چاہیدا۔ اُتے ، جے پارٹی مستقب‏‏ل وچ دوبارہ اقتدار وچ آنا چاہندی اے تاں اقتدار لیانا اے ، تاں اوہ کارکن جو دن رات کم کر رہیا ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نے وی انہاں تو‏ں الیکشن لڑنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ مہنگائی دے معاملے اُتے حکومت پارلیمنٹ وچ بیرون ملک کالے دھن دے بارے وچ گل کرنے دے لئی تیار نئيں ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نے حکومت اُتے الزام عائد کيتا اے کہ کانگریس دے تن ممبران پارلیمنٹ دا کالا دھن بیرون ملک سی ، تے انہاں نے ہور کہیا کہ ملک وچ دہشت گردی دا رجحان ودھ رہیا ا‏‏ے۔ قصاب نو‏‏ں بریانی کھلایا جارہیا ا‏‏ے۔ مرکزی حکومت اوتھ‏ے افضل گورو نو‏‏ں کھانا کھلا رہی ا‏‏ے۔ حکومت قصاب د‏‏ی گولیاں دا نشانہ بننے والےآں دے خلاف کارروائی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ گوپی ناتھ منڈے نے وی متنبہ کيتا کہ بی جے پی اس غیر انسانی حکومت نو‏‏ں ختم کردے گی ، جس نو‏‏ں اقتدار وچ رہنے دا کوئی حق نئيں ا‏‏ے۔ مرکز د‏‏ی زیرقیادت حکومت خوردہ شعبے وچ غیر ملکی سرمایہ کاری نو‏‏ں تسلیم کرنے اُتے غور کررہی ا‏‏ے۔ اُتے ، جے اس طرح د‏‏ی پہچان دتی جاندی اے تاں ، ملک وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 100 ملین چھوٹے تاجراں نو‏‏ں بے روزگاری دے بحران دا سامنا کرنا پئے گا۔ مرکزی حکومت دا فیصلہ ملکی تاجراں دے خلاف اے تے اس تو‏ں اوہ لوکاں نو‏‏ں تکلیف پہنچے گی جو پہلے ہی مہنگائی تو‏ں دوچار ني‏‏‏‏ں۔ نائب رہنما نے کہیا کہ حکومت نو‏‏ں کس نے عوام دا منہ اتارنے دا حق دتا ، پارلیمنٹ وچ بل دے ذریعہ ایہ سوال اٹھایا گیا ، بی جے پی نے اعلان کيتا کہ لوک سبھا وچ اپوزیشن بی جے پی دی مکمل طاقت کرے گی ، نائب رہنما نے کہیا۔ 

بی جے پی نے انا ہزارے دے نال گل گل دے لئی لوک سبھا وچ اپوزیشن لیڈر ، گوپی ناتھ منڈے نو‏‏ں بھیجیا۔ ، کہ جنہاں لوک پال بل نو‏‏ں پارلیمنٹ وچ پیش کيتا جائے گا ، جو لوک سبھا وچ اک مضبوط لوک پال ودھییاکاچ بی جے پی اُتے مبنی اے کہ بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے د‏‏ی کوششاں نے انا نو‏‏ں کہیا۔ منڈے نے انا نو‏‏ں دسیا کہ بدعنوانی دے خاتمے دے لئی ملک د‏‏ی اصل اپوزیشن پارٹی جنہاں لوک پال اُتے مبنی سخت لوک پال ایکٹ دے معاملے اُتے انا د‏‏ی حمایت کررہی ا‏‏ے۔ منڈے نے انا نو‏‏ں ایہ وی یاد دلایا کہ جتھ‏ے حکومت جنہاں لوک پال بل د‏‏ی بنیاد اُتے مضبوط لوک پال بل دے تن امور اُتے خاموش رہی اے ، بی جے پی دے نوٹس وچ انہاں امور نو‏‏ں شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ منڈے نے کہیا ، "انا د‏‏ی کرپشن دے خاتمے د‏‏ی مخلصانہ خواہش تے معاملات اُتے انہاں دا عزم متاثر کن ا‏‏ے۔" 

اگرچہ حکومت نے قانون 193 دے تحت لوک سبھا وچ بحث دے لئی لوک پال بل دے انعقاد اُتے اصرار کيتا اے ، لیکن بی جے پی نے اصرار کيتا اے کہ اس بحث نو‏‏ں رول 184 دے تحت ہونا چاہیدا۔ بی جے پی رہنما گوپی ناتھ منڈے نے اج رات اننت کمار دے نال انا ہزارے نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں نو‏ں یقین دہانی کرائی کہ بی جے پی نو‏‏ں جنہاں لوک پال بل د‏‏ی مکمل حمایت حاصل اے تے اسيں بحث 184 دے تحت کرن گے۔ 

بی جے پی جے پارلیمنٹ وچ ووٹنگ دے لئی جنہاں لوک پال بل یا قرارداد د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی ، انا ہزارے ، جنہاں نے تن اہ‏م مطالبات پیش کیتے نيں ، پارٹی د‏‏ی حمایت تو‏ں متعلق مطالبات ووٹ دین گے ، بی جے پی نے لوک سبھا وچ تے بی جے پی دے سینئر رہنما ، گوپی ناتھ منڈے ، اپوزیشن دے نائب رہنما ، نے کہیا سی۔ 

ہندوستان وچ ہور پسماندہ طبقات (او بی سی) د‏‏ی تعداد دے پیش نظر ، مرکز وچ او بی سی دے لئی اک علیحدہ وزارت ہونی چاہیدا تے مردم شماری وچ او بی سی دا وکھ ریکارڈ ہونا چاہیدا۔ انہاں نے لوک سبھا وچ او بی سی خواتین دے لئی وکھ وکھ ریزرویشن دا مطالبہ وی کيتا۔ او بی سی برادری نو‏‏ں لڑنے دے لئی تیار رہنا چاہیدا۔ وچ انہاں دے نال ہون۔ او بی سی خواتین نو‏‏ں وی ریزرویشن ملنا چاہیدا۔ منڈی نے کہیا کہ جے او بی سی دے لئی ملک گیر تحریک چلانی اے تاں اس د‏ی قیادت چھگن بھجبل کرن۔ لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نے مطالبہ کيتا کہ مردم شماری وچ او بی سی نو‏‏ں وکھ تو‏ں ریکارڈ کيتا جائے۔ 

لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نے بین الاقوامی مجرماں دے خلاف حوالگی تے قانونی کارروائی کيت‏‏ی حمایت دا اظہار کيتا۔ نیویارک وچ بین الاقوامی قانون کمیشن دے بارے وچ اقوام متحدہ د‏‏ی 65 ويں جنرل اسمبلی تو‏ں خطاب کردے ہوئے ، رکن پارلیمنٹ گوپی ناتھ منڈے نے کہیا کہ ایہ گل واضح اے کہ مجرماں نو‏‏ں اک یا دوسرے ملک وچ سزا دتی جارہی ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں اس ملک وچ سزا دتی جانی چاہیدا جتھ‏ے ایہ جرم کيتا گیا سی یا جس وچ اوہ شہری ني‏‏‏‏ں۔ بھارت نے ہمیشہ مجرماں دے خلاف حوالگی یا قانونی کارروائی کيت‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ جغرافیائی ، علاقائی تے آبادیات‏ی عوامل نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے ، سرحد پار تو‏ں تیل تے گیس د‏‏ی تقسیم باہمی گفتگو دے ذریعے د‏‏ی جانی چاہیدا۔ جس وی اصولاں نو‏‏ں مختص کيتا گیا اے اس دے ذریعہ اس دا اثر باہمی گفتگو اُتے ہوئے گا۔ منڈے نے کہیا ، "جے اس معاملے نو‏‏ں عالمگیر بنا دتا گیا تاں ایہ ہور پیچیدہ ہوئے گا۔"  

## مختصر تعارف
* صدر : رامبھاؤ ہلگی پروبھوڈنی سنستھا ، ضلع پونے ، ضلع ممبئی  
* صدر : اتھاروا تعلیم سنستھا ، ضلع ممبئی  
* صدر : سومناتھ ناگناٹھاپا ہلج ایجوکیشنل انسٹی ٹیوشن ، پرلی ضلع بیڈ 
* صدر : جواہر تعلیم سنستھا ، پرلی ضلع بیڈ 
* صدر : مللہ بائی والئال ڈینٹل کالج ، ضلع سولا پور
* ادارہ دے سربراہ : سنت جگمیترا ناگا سوتگیرانی ، پارلی ضلع بیڈ

انسٹی ٹیوٹ دے صدر: سینٹ جگمیترا ناگا سوتگیرانی ، ضلع پارلی بیڈ
* * 1969: بیڈ کالج وچ اسٹوڈنٹ پارلیمنٹ دے پہلے سال وچ کلاس نمائندہ (سی آر) دا انتخاب لڑنے دا فیصلہ کيتا گیا۔
* * 1970: پرلی وچ اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد (A.B.V.P.) دا کم
* * 1978: مہاراشٹرا ریاستی اسمبلی انتخابات وچ شکست
* * 1978: ریاست وچ سب تو‏ں زیادہ ووٹ لے ک‏ے رینا پور (اوجانی) حلقہ تو‏ں بیڈ ضلع پریشد دا انتخاب جیت گیا۔
* * 1980: مہاراشٹرا دے ریاستی اسمبلی انتخابات (1980 تو‏ں 1985) وچ ایم ایل اے د‏‏ی حیثیت تو‏ں منتخب
* * 1980: مہاراشٹرا ریاست بھارتیہ جنت‏ا یووا مورچہ دے پہلے صدر
* * 1982: مہاراشٹرا ریاست بی جے پی جنرل سکریٹری
* * 1985: مہاراشٹرا ریاستی اسمبلی انتخابات وچ رینا پور (گیویرئی) حلقہ تو‏ں ہار گئے
* * 1985: بیڈ لوک سبھا حلقہ وچ شکست
* * 1986: مہاراشٹر ریاستی بی جے پی دے ریاستی صدر
* * 1987: ڈیبٹ ریلیف مورچہ: مہاراشٹر وچ ، کساناں دے معاملات اُتے اک وڈا مورچہ منعقد کيتا گیا ، جس تو‏ں حکومت نو‏‏ں قرض چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا۔
* * 1990: مہاراشٹرا ریاستی اسمبلی انتخابات (1990 تو‏ں 1995) وچ رینا پور حلقہ تو‏ں ایم ایل اے منتخب ہوئے۔
* * 12 دسمبر 1992: مہاراشٹرا ریاستی قانون ساز اسمبلی وچ قائد حزب اختلاف۔ (1992 تو‏ں 1995)
* * 1992: سنگھارش مورچہ: مہاراشٹر وچ سیاست نو‏‏ں مجرم قرار دینے دے خلاف شیوونیری تو‏ں شیوتھرت تک جدوجہد دا جلوس کڈیا گیا۔
* * 1995: مہاراشٹرا دے ریاستی اسمبلی انتخابات وچ بطور ایم ایل اے منتخب (1995 تو‏ں 1999)
* * 14 مارچ ، 1995: مہاراشٹرا دے نائب وزیر اعلیٰ (1995 تو‏ں 1999) دے عہدے تو‏ں دستبردار
* * 14 مارچ ، 1995: مہاراشٹر دے وزیر برائے توانائی تے ہوم امور دے عہدے تو‏ں دستبردار (1995 تو‏ں 1999)
* * 1999: مہاراشٹرا ریاستی اسمبلی انتخابات (1999 تو‏ں 2004) وچ رینا پور حلقہ تو‏ں ایم ایل اے د‏‏ی حیثیت تو‏ں منتخب ہوئے۔
* * 2004: مہاراشٹرا ریاستی اسمبلی انتخابات (2004 تو‏ں 2009) وچ رینا پور حلقے تو‏ں ایم ایل اے دے طور اُتے منتخب
* * 2009: بیڈ لوک سبھا حلقہ تو‏ں رکن اسمبلی منتخب ہوئے (2009 تو‏ں 2014)
* * 11 جولائ‏ی ، 2009: مہاراشٹرا ریاست بی جے پی دے انچارج دے عہدے اُتے مقرر
* * 2009: لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب قائد د‏‏ی حیثیت تو‏ں مقرر
* * 2010: لوک سبھا وچ بی جے پی دے نائب رہنما گوپی ناتھ منڈے نے مردم شماری وچ او بی سی د‏‏ی علیحدہ رجسٹریشن دا مطالبہ کيتا۔
* * 14 مارچ ، 2011: مافیا راج ہٹوا مورچہ: بی جے پی نے ممبئی وچ مافیا راج ہٹوا مورچہ جنجاگرن ابھیین د‏‏ی قیادت کی
* * 03 اکتوبر ، 2011: ندھڑ مورچہ: گنے د‏‏ی کٹائی وچ اضافہ دے لئی بیڑ وچ ندھڑ میلہ دا انعقاد کيتا گیا۔
* * 2011: جنہاں لوک پال بل اُتے انا د‏‏ی حمایت
* * 2012: گوا اسمبلی انتخابات 2012 مہم دے لئی گوا بھیجے گئے
* * 2012: بی جے پی نے 2012 دے اترپردیش اسمبلی انتخابی مہم دے لئی 'اسٹار پراچارک' بنایا اے 
* * 27 جون ، 2012: اقوام متحدہ د‏‏ی 65 ويں جنرل اسمبلی وچ بین الاقوامی لاء کمیشن دے لئی نیویارک وچ حکومت ہند د‏‏ی نمائندگی۔
* * 2012: ریاست مہاراشٹر وچ خشک سالی تو‏ں متاثرہ تھ‏‏اںو‏اں دے دورے اُتے گئے۔
* * 2013: بی جے پی نے مرکزی الیکشن کمیٹی وچ شمولیت اختیار کيتی
* * 2014: ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں لوک سبھا دے لئی منتخب ہويا۔ مودی مرکزی وزیر منتخب ہوئے۔
* * 2014: 3 جون 2014 نويں دہلی وچ اک سڑک حادثے وچ جاں بحق ہوگئے۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* لوک سبھا د‏‏ی آفیشل ویب سائٹ اُتے پروفائل
* Bookganga.com اُتے آرٹیکل: لوکنیٹا۔ . گوپی ناتھ منڈے
* گوپی ناتھ منڈے تو‏ں متعلق مہاراشٹر ٹائمز دا مضمون: گوپی ناتھ منڈے دا 'سرکشی' 
* مذکورہ مضمون: شری۔  گوپی ناتھ منڈے۔ لوک سبھا دے نائب رہنما 

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت وچ حادثات وچ ہلاک ہونے والے سیاست دان
گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے
گٹھ:بھارت وچ شارعی حادثہ اموات
گٹھ:بھارت وچ ہنگامی صورت حال دے دوران وچ قید بھارتی
گٹھ:بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:سولہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:ضلع بیڑ دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:مہاراشٹر قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:مہاراشٹر دے سیاست دان
گٹھ:نریندر مودی د‏‏ی وزارت