open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کوئی صاف ستھری اتے روشن جگہ

***کوئی صاف ستھری اتے روشن جگہ*** (A Clean, Well-Lighted Place) امریکی لکھاری ارنیسٹ ہیمنگوے دی اک نکی کہانی اے۔ ایہہ پہلی وار *سکرائیبنر دے رسالے* (Scribner's Magazine) وچ 1933 وچ چھپی سی اتے اس دے 1933 والے کہانی مجموعہ *[[ونر ٹیک نتھنگ]]* وچ شامل سی۔

## روپ ریکھا
کیفے وچ اک بڈھا بولا گاہک دیر رات تک برانڈے وچ بیٹھا پی رہا سی۔ کیفے خالی ہو گیا سی، بسّ اوہ اکلا گاہک سی۔ کیفے دے اندر موجود دونوں ویٹر اک جوان اتے دوجا وڈیری عمر دا اس بڈھے بارے سنی سنائی جانکاری سانجھی کردے ہن۔ اک ویٹر کہندا اے کہ بیتے ہفتے اس نے خدکشی دی کوشش کیتی سی۔ کارن پچھن تے کہندا اے کہ کوئی وجہ نہیں؛ کہ بڈھا بہت دولتمند اے۔ (ایہہ موضوع اتے ڈائلاگ دی ترتیب وچ اک حد تک گھچولا واد وواد دا معاملہ رہا ہے-اس تعلقات وچ کہ کہڑے ویٹر نوں بڈھے ولوں کیتی خدکشی دی کوشش دا پتہ اے، دو وار سودھ کیتی گئی اے۔)  جدوں اک جوان کڑی اتے اک فوجی کولوں لنگھدے ہن تاں جوان ویٹر بے چین ہو جاندا اے اتے گل شروع کر دندا اے کہ کویں پہریدار جلدی دیر ہون کر کے بڈھے نوں چکّ کے اتھوں ہٹا دیویگا۔ جدوں بڈھا پلیٹ کھڑکاؤندا اے، جوان ویٹر ہنگارا بھردا اے، اتے بڈھا ہور برانڈی منگدا اے۔ بوڈھے دے سرابی ہو جان دے اپنے ہی روسے بھلکے ویٹر سراب پاؤندا اے اتے بولے بندے نوں کہندا اے کہ بیتے ہفتے اسنے اپنا انت ہی کر لینا سی۔ بڈھا تھوڑی ہور برانڈی پا دین لئی کہندا اے؛ ویٹر جان کے جام اینا بھر دندا اے، کہ تھوڑی جہی برانڈی چھلک کے پلیٹ وچ پے جاندی اے۔

## حوالے

گٹھ:ہیمنگوے دیاں کہانیاں
گٹھ:انگریزی ساہت
اک دن دا انتظار (نکی کہانی)

"**اک دن دا انتظار**" (*A Day's Wait*) امریکی لکھاری ارنیسٹ ہیمنگوے دی نو  سال دے بیمار منڈے بارے اک نکی کہانی اے۔ اس دے 1933 والے کہانی مجموعہ *[[ونر ٹیک نتھنگ]]* وچ شامل سی۔ ایہہ کہانی اس لڑکے اتے اس دے پیؤ بارے اے جو اس نوں شاتز (جرمن شبد دا مطلب ڈارلنگ اے) کہندا اے۔ جدوں منڈے نوں فلو ہو جاندا اے تاں ڈاکٹر نوں بلایا جاندا اے اتے اوہ تن وکھ-وکھ دوائیاں دی سفارش کردا اے اتے منڈے دے پیؤ نوں دسیا جاندا اے کہ اسدا تاپ  102 ڈگری فارنہیٹ (39 ڈگری سیلسیس) اے۔ اوہ بہت پرسکون اتے اداس ہندا اے، انت وچ ایہہ پچھدا اے کہ اوہ کدوں مر جاویگا؛ اس نے سوچیا سی کہ 102 ڈگری دا تاپ  مارو سی کیونکہ اس نے فرانس (جتھے سیلسیس ورتیا گیا سی) وچ سنیا سی کہ 44 ڈگری توں زیادہ تاپ  تے بندہ زندہ نہیں رہِ سکدا۔ جدوں پیؤ نے اس نوں سقیلاں وچ انتر سمجھایا، تاں منڈا ہولی ہولی رلیکس ہو جاندا اے، اتے اگلے دن، "اوہ بہت اسانی نال اوہناں نکیاں گلاں تے چیکادا سی جنہاں دی کوئی اہمیت نہیں سی۔"

کہانی دا موضوع لڑکے دی غلط فہمی اے، جس کرکے موت دا ڈر اس نوں دبوچ رہا اے اتے اس دے پیؤ نوں اس دا احساس نہیں۔

گٹھ:ہیمنگوے دیاں کہانیاں
گٹھ:انگریزی ساہت
مُومُو (ترگنیف)

**"مُومُو"** (1854 ،)    اک روسی ناول کار اتے کہانی لکھاری ایوان تُرگینیف دی اک چھوٹی جہی کہانی اے۔
[thumb|[سینٹ پیٹرزبرگ، روس وچ نامور کیفے دے ساہمنے مُومُودی مورتی]]
ایہ کہانی، اک بولے اتے گُنگے غلام دی کہانی اے جس دی غریبی دی زندگی، اک کتے مُومُو، جس نوں اس نے بچایا سی، نال اسدے تعلق کارن واہوا سکھی ہو گئی سی۔ اس نے غلاماں دی بے رحمی ول دیس دا بہت زیادہ دھیان کھچیا، اتے روسی سماج وچ اس ادارہ دی نردئی کردار دی پیشکاری لئی خوب تعریف کھٹی سی۔

۔.

گٹھ:روسی ساہت
چوکھنڈی سٹوپا

thumb|270x270px|چوکھنڈی ستمب
thumb|چوکھنڈی ستمب دیاں وکھ-وکھ ٹکڑیاں
thumb|چوکھنڈی ستمب دیاں بند کنڈلیاں
سارناتھ دا مکھ یادگار چوکھنڈی ستمب جان سٹوپا اے، جو سارناتھ توں 800 میٹر دکھن-لہندے دی دوری تے اے۔ایہہ اٹاں نال بنایا گیا اے۔ ایہہ اہم بدھ مت سٹوپا وارانسی توں 13 کلومیٹر دور واقع اے۔ ایہہ وی چینی سیاح ہنسانگ ولوں بیان کیتا گیا سی۔ اس ستمپ دا سائز مربع اے۔ کرسی دے سائز والیاں تن منزلاں ٹھوس اٹاں توں بنائیاں گئیاں ہن، اس لئی اس نوں چوکھنڈی ستمب کیہا جاندا اے۔ اٹاں اتے بروتھ دی ورتوں اس پڑائ وچ وڈی مقدار وچ کیتی گئی اے۔ ایہہ وڈا سٹوپا اٹھبھجی ٹاور ولوں آلے دوآلے اے۔ کیہا جاندا اے کہ ایہہ ستو مول روپ وچ بادشاہ اشوک ولوں بنایا گیا سی۔ ایہہ گپتا دور وچ اک وڈا ستمب بنایا سی۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* سارناتھ- ویب ۔ انڈیا

گٹھ:اتر پردیش دی تریخ
گٹھ:بدھ مت
رتناگری

رتناگری اڑیسہ وچ واقع اے، جو کہ پرانے ویلے وچ اک مہاویر (بدھی مٹھ) سی۔ ایہہ اڑیسہ دے جے پور ضلعے دے برہمی اتے برپا دریاواں دی وادی وچ واقع اے۔ ہور پرانے بودھ مت مقام جویں کہ پشپگری، للتگری اتے ادیگری نیڑے دے ہن۔

## گیلری

File:Structure inside Ratnagiri.jpg|Structure inside Ratnagiri
File:Buddha's head.jpg|Statue at Ratnagiri
File:Buddha's structure inside main complex.jpg|Buddha's structure inside main complex
File:Statue at Ratnagiri.jpg|Statue at Ratnagiri
File:Stupas at Ratnagiri.jpg|Stupas at Ratnagiri
File:Relics at Ratnagiri 01.jpg|Votive Stupas
File:Relics at Ratnagiri 02.JPG|Stupas
File:Relics at Ratnagiri 03.JPG|Stupas
File:Relics at Ratnagiri 04.jpg|Stupas

 
گٹھ:بدھ مت
گوری لنکیش

**گوری لنکیش** ( *Gauri Laṅkēś*، 29 جنوری 1962 – 5 ستمبر 2017) بلند آواز والی کارکن اُتے صحافی سی۔ ٹائیمز آف انڈیا دے بنگلور ایڈیشن، ‘سنڈے’ رسالے اتے اک تیلگو ٹیلیوژن چینل نال کم کرن مگروں گوری نے اپنے پیؤ پی لنکیش توں ‘لنکیش پترکے’ دا ذمہ سمبھالیا سی۔ خاندانی اختلاف مگروں اس نے 2005 وچ اپنا پرچہ ‘غوری لنکیش پترکے’ کڈھیا سی۔
## حوالے

گٹھ:1962 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی خواتین صحافی
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:جم 1962
گٹھ:صحافی
گٹھ:موت 2017
گرو نانک کالج بڈھلاڈا

**گرو نانک کالج** بڈھلاڈا، مانسا ضلعے دے حلقہ بڈھلاڈا وچ واقع اے۔ گرو نانک دیو جی دی 500ویں جم صدی سمے سال 1971 وچ اس کالج دا قیام کیتا گئیا۔ اس کالج وچ پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ دی مانتا ہیٹھ کورس کروائے جاندے ہن۔ کالج ولوں ہر خطے نال متعلق سکھیا مہیا کرواؤن دے نال پنڈ وچوں کالج آؤندیاں لڑکیاں دے سفر لئی بساں دا پربندھ کیتا گیا اے۔ شاندار کھیڈ سٹیڈیم، اے۔سی۔ کمپیوٹر لیب، اے۔سی۔ انگلش کمیونیکیشن لیب، فیشن ڈزائیننگ لیب، سائنس لیب اتے وڈا اے۔سی۔ کمپیوٹرائیزڈ لائبریری جہے ونگ کالج دی شان ہن۔

## حوالے

گٹھ:کالج
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:پنجاب دے تعلیمی ادارے
پرکاش جاوڑیکر

**پرکاش جاوڑیکر** (جم 30 جنوری 1951) اک بھارتی سیاستدان ہن۔ اوہ بھارتی جنتا پارٹی (بھاجپا) دے میمبر ہن اتے بھارت سرکار دے انسانی وسائل ترقی وزارت دے موجودہ مرکزی وزیر  ہن۔

اوہ 2008 وچ مہاراشٹر توں میمبر پارلیمینٹ دے طور تے اچّ ایوان راج سبھا لئی چنے گئے سن اتے 2014 وچ مدھیہ پردیش توں دوبارہ چنےگئے سن۔

2014 دیاں عام چوناں وچ بھارتی جنتا پارٹی دی جت توں بعد، اوہناں نوں وزیراعظم نرندر مودی نے ماحول، جنگلات اتے موسم بدلاء ڈیپارٹمنٹ لئی راج وزیر (آزاد چارج) تعینات کیتا۔ اوہ پارلیمانی کارجاں لئی راج منتری وی ہن، اتے اوہناںنےکجھ سماں اطلاع تے نشریات وزارت دی سربراہی وی کیتی۔

جاوڑیکر بھاجپا دے سرکاری بلارےہن۔

اوہناں دا ویاہ ڈاکٹر۔ پراچی جاوڑیکر نال ہویا اتے اوہناں دے دو پتر ہن۔

## تغلیم
اوہناں نے یونیورسٹی آف پونے توں بی۔ کام۔ آنرز) دی ڈگری کیتی۔

## سیاسی جیون
جاوڑیکر کالج دے دناں توں ایبیویپی، طالب علم یونین دے میمبر دے طور تے راجپالیسی وچ سرگرم سن۔ 1975–77 دے دوران وزیراعظم اندرا گاندھی ولوں ایلانی ایمرجینسی دے دوران، جاوڑیکر نے سرکار دے خلاف طالب علم تحریکاں وچ حصہ لیا۔ اس ویلے دوران، اوہناں نے پونے وچ اک عدم تشدد تحریک دی اگوائی کیتی اتے کئی مہینیاں تک گرفتاررہے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1951
گٹھ:بھارتی جنتا پارٹی دے سیاستدان
گٹھ:زندہ لوک
معلق مندر

کوآرڈینٹس: [//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?pagename=%E0%A4%B9%E0%A4%B5%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82_%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0&params=39_39_57_N_113_42_18_E_type:landmark 39°39 ′57 ″n 113°42 ′18 ″e & #xfeff ; / &#xfeff;39.66583°n 113. 70500°e & #xfeff ; / 39. 66583 ; 113. 70500]
thumb|300x300px|ہوا وچ کھڑیا مندر
**ہوا وچ کھڑیا مندر، **جاں **ہوا وچ مٹھّ** جاں شوآن کھونگ س: ( آسان چینی بولی :悬空寺; پرانی چینی بولی : 懸空寺 ) شمالی چین دےشانشی صوبے وچ ہنگ پہاڑی دی اک کھڑی چٹان اتے بنایا گیا اک مندر اے۔  اس مندر دا نیڑلا نگر تاتھونگ اے، جو شمال مغرب وچ 64.23 ک م ۔ دور اے۔ اتھے ینکانگ گپھاواں توں علاوہ ہوا وچ کھڑا مندر اتے تریخی تھاں ہون کارن لوکاں وچ کچھ دا مرکز اے۔ چین دا ایہہ اکلا سرکھات بدھ دھرم، تاؤ، اتے کنفوشیئس دھرماں دے ملے جلے سٹائل نال بنیا بے مثال مندر اے۔ اسدی سنرچنا اوک وچ رکھے چٹاناں وچ فٹ کرن دے برابر اے۔ اسدا مکھ معاون ڈھانچہ اندر چھپیا ہویا اے۔ دسمبر 2010 وچ ٹائم پترکا نے اس نوں دنیا دیاں سبھ توں عجیب اتے خطرناک عمارتاں وچ شامل کیتا اے۔

## اتہاس
ہنگ پہاڑی دے اتہاس مطابق اس مول مندر دا اساری لیائو ران (了然) نامی اک بھکھشو ولوں اکلیاں ہی شروع کیتی گئی سی۔ ایہہ مندر 1600 سال توں زیادہ پرانا اے جس دی کئی وار مرمت ہو چکی اے۔

## مورتاں

Image:Xuankongsi.jpg|جھولدا ہویا مندر
File:Heng Shan Hanging Monastery Close view.jpg| مندر دی نیڑلی مورت
File:Figure inside Hanging Monastery.jpg| مندر وچ واقع اک مورتی
Image:Thunder Hall.jpg|مندر حال


## حوالے

## باہری کڑیاں
* یاترا لئی رستہ جانکاری
گٹھ:بدھ مت
مہاویر

**مہاویر** دا جم بہار دے شاہی پروار وچ ہویا۔ اوہناں دے پیؤ دا نام سدھارتھ  اتے ماں دا نام ترشلا سی۔ 30 سال دی عمر وچ آپ نے دیکھسا دی پرپتی لئی گھر دا تیاگ کر دتا۔ ساڈے باراں سال اوہناں نے بھگتی  کیتی تے دیکسا دا حصول کیتا۔ اوہناں نے سارے بھارت دی یاترا کیتی تے جین فلسفہ دا پرچار کیتا۔ 72 سال دی عمر وچ آپ نوں موکھس دا حصول ہوئیا۔  مہاویر نے اپنے پیروکار سادھوآں اتے گرہستھاں لئی عدم تشدد، سچ، برہمچریا دے پنج ورتاں دی پالنا کرنی ضروری دسی اے پر ایہناں سبھ وچ عدم تشدد دی بھاونا شامل اے۔ وردھمان، ویر، ابھویر، مہاویر اتے سنمتی اکھواؤن والے   مہاویر  جین دھرم دے 24ویں تے آخری تیرتھنکر ہوئے ہن۔
## بھاوناواں
مہاویر نے دنیا وچ جیو دی ستھتی اتے کرم مطابق اس دے چنگے-ماڑے بارے ڈونگھائی نال سوچ وچار توں بعد جس جیون نظام نوں پیش کیتا اے، اوہ جین دھرم وچ 'بارھاں بھاونا' ناں نال مشہور اے۔ ایہہ بارھاں بھاوناواں ہن-
# 'انت بھاونا' مطلب اندری سکھ پل بھر لئی اے، اس لئی اس ناشوان جگت لئی میں اتسک نہیں ہووانگا۔
# 'اشرن بھاونا' مطلب جس طرحاں ویران جنگل وچ شیر دے پنجے وچ آئے شکار لئی کوئی شرن نہیں ہندی، اسے طرحاں سنسارک پرانیاں دی روگ اتے موت توں رکھیا کرن والا کوئی نہیں اے۔
# 'سنسارانپریکشا بھاونا' دا مطلب اے کہ اگیانی لوک بھوگ ولاس نوں وی سکھ مندے ہن پر گیانی اوہناں نوں نرک سمجھدے ہن، اس لئی انسان نوں چنگے کرماں راہیں پاپ توں چھٹن دا یتن کرنا چاہیدے۔
# 'ایکتو بھاونا' مطلب پرانی نوں جم توں بعد اکلے ہی دنیا روپی جنگل وچ بھٹکنا پیندا اے۔
# 'انیتو بھاونا' دا مطلب اے کہ جگت وچ کوئی وی رشتہ جاں تعلقات ستھر نہیں اے۔ ماتا-پیؤ، بیوی اتے سنتان وی اپنے نہیں ہن۔ سارے سنسارک مادہ انسان توں وکھ ہن۔
# 'اشچی بھاونا' دا مطلب اے ایہہ سریر مل-موتر آدی نال بھریا ہویا اے۔ اس لئی اس اتے مان کرنا غلط اے۔
# 'استو بھاونا' مطلب جس طرحاں چھیک والا جہاز پانی وچ ڈبّ جاندا اے، اسے طرحاں جیو وی کرماں مطابق اس بھوساگر وچ ڈبدا اتے تردا رہندا اے۔
# 'نرجرا بھاونا' دا مطلب پہلے کرماں دی تپسیا راہیں چلنا ہی یوگیاں دا کرتوّ اے۔
#  مہاویر دے تجربہ اپنے یگ دیاں سمسیاواں دے حل ہی نہیں، سگوں یگاں-یگاں دیاں سمسیاواں دے حل ہن۔
#  مہاویر دا جیون اک خالص منی اے، ہریک پرانی اس وچ اپنے اصل روپ دا فلسفہ کر سکدا اے۔
# من، وعدہ اتے سریر پکھوں کسے وی پرانی نوں دکھ نہیں دینا چاہیدا۔
# تسیں متراں نوں باہر کیوں لبھدے ہو، تسیں آپ ہی اپنے متر ہو اتے آپ ہی اپنے دشمن۔ مترتا اتے مٹھاس حاصل کرنی اے تاں اس نوں اپنے اندر دیکھو۔

مہاویر دا جیون فلسفہ سبھ لئی اک اے۔ اس نوں کوئی وی قبول کر سکدا اے، اوہناں دا جیون فلسفہ دیس اتے دور دیاں حداں وچ نہیں بنھیا جا سکدا، اوہ سارے دنیا لئی ہن۔  مہاویر نے انسانی جم دی نایابی دا ذکر کردیاں گوتم نوں کیہا سی کہ 'اے گوتم سارے ذی روحاں لئی چردور وچ منکھا جم نایاب اے، کیونکہ عملاں  دی پرط بہت سنگھنی اے، اس لئی اس جم نوں پا کے اک پل لئی وی غفلت اتے آلس نہیں کرنی چاہیدی۔ بہت ساریاں جوناں وچ بھٹک-بھٹک کے جدوں جیو 'خالص' نوں حاصل کردا اے، تاں کتے جا کے انسانی جون ملدی اے۔
## حوالے
 

گٹھ:جین دھرم
گٹھ:شخصیتاں
ایلی دریا

thumb|240px|ایل دریا دا اک نظارہ
[thumb|240px|[بلخش جھیل جلسمبھر علاقے دا نقشہ جس وچ ایلی دریا اتے اسدے معاون دریا ویکھے جا سکدے نیں]]
**ایلی دریا** (قازق: Іле، الے؛ انگریزی: Ili River) وچکار ایشیا دا اک دریا اے جو چین دے شنجیانگ صوبے دے ایلی قازاق خودمختار پریفکچر وچ تیان شان پہاڑاں توں پیدا ہوکے دکھن چڑھدے قازقستان دے صوبہ آلماتی توں گزر کے بالخش جھیل دے وچ ڈگدا  اے ۔ اسدی کل لمبائی 1439 ک م اے جس وچوں ٨١٥ ک م  قازقستان دی زمین وچ آؤندا اے ۔ بالخش جھیل وچ ڈگدے ہوئے  ایلی دریا  اک وڈا دریامکھ ( ڈیلٹا ) علاقہ بناؤندا اے جس وچ جھیلاں ، دلدلی دھرتی ہور سرکنڈیاں نال بھرپور آبی علاقے آؤندے ہن ۔

کل ملکے ایلی دریا دا جلسمبھر علاقہ 1،40،000 مربی کلومیٹر اے۔ ایلی دریا  سٹیپ (گیاہستان) دے تن  سبتوں  اہم دریاوان وچوں اک اے - دوجے دو چیا دریا تے تلاس دریا نیں۔

## ناں
ایلی دریا دا نام محمود کاشغری دی مشہور 'دیوانِ لغات الترک' (ترک بولیاں دی لغت ) وچ ملدا اے۔ اس وچ اس نے اسنوں کچھ اس طرح درج کیتا سی: 'ایلی، اک دریا دا نام، جسدے کنارے یغما، توخسی تے چگلگ​ قبیلے وسدے نیں تے جسنوں ترکی دیس اپنا جیحون (آمو دریا) سمجھدے نیں'۔ اس توں اندا مطلب سی کہ جس طرح وچکار ایشیا دے باقی حصہ وچ آمو دریا نوں  بہت اہمیت دتی جاندی اے اسی طرح ایلی دریا  ترک لوکاں لئی  اے۔ ممکن اے کہ دریا دا نام ایغور بولی دے 'ال' شبد توں ہوئے جس دا مطلب '(مچھلی پھڑن والا) کانٹا' ہوندا اے۔ ایہ نام دریا دے سائز دے اوپر مشتمل ہو سکدا اے۔

## ایلی دریا  دے کجھ نظارے

File:Kapchigai lake.jpg|قازقستان وچ کپچگئی سروور
Image:river-ili-1.jpg|ایلی دریا دی اک مورت
Image:buddhas at ili.jpg|ایلی دریا دے کنارے بنے مہاتما بدھ دے شلاچتر
Image:river-ili-3.jpg|ایلی دریا دی اک ہور مورت
File:Altynemel dune.jpg|آلتین امیل وچ ایلی دریا دے نزدیک 'گاون والا' ٹیلہ

 
 
## ایہ وی ویکھو
* تارم دریا
* تارم طاس
* یارقند کاؤنٹی
* سنکیانگ
* تکلامکان
* تاشقورغان دریا
* بالخش جھیل
* تلاس دریا
## حوالے

گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:سنکیانگ دے دریا
گٹھ:چین دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ: وچکار ایشیا دے دریا
گٹھ:قازقستان دے دریا
جھیل بالخش

[thumb|260px|بالخش جھیل دے [جلسمبھر دا نقشا]]
thumb|260px|خلاء توں بلخش جھیل دا نظارا
**بالکاش جھیل** (قازق: Балқаш Көлі، انگریزی: Lake Balkhash) وچکار ایشیا دے قازقستان دیس وچ واقع اک وڈی جھیل اے۔ ایہ ایشیا دیاں سب توں وڈیاں  جھیلاں وچون اک اے۔ اسدا کل رقبہ 16،400 مربع کلومیٹر2 اے، لیکن اس وچ پانی پاؤن والےآں دریاواں توں  آبپاشی لئی پانی کھچن دی وجہ توں اسدا سائز گھٹ رہا اے۔ وچکاروں اک دھرتی دی اونگلی اسنوں  دو حصےآں وج ونڈدی اے - مغربی حصہ دا پانی میٹھا اے جدوںکہ مشرقی حصہ دا پانی کھارا اے۔ مشرقی حصہ مغربی حصے توں ودھ  گہرا اے۔ اسدا سب توں ڈونگھا تھان صرف 26 میٹر گہرا اے۔

بالخش جھیل اک بند جلسمبھر وچ واقع اے جس وچ ست دریاواں دا پانی آندا اے، جس وچ سب توں  پرمکھ ایلی دریا (Ili River) اے۔ جھیل دے کنارے بہت سارے  شہر وسے ہوئے نیں جنہاں وچ سب توں وڈے دا ناں وی بالخش شہر اے۔ اس وچ ٦٦،٠٠٠ لوک وسدے نیں۔

بالکش جھیل مشرقی قزاقستان وچ اک وڈی ہلال شکل دی کھارے پانی دی جھیل اے۔ اسدی سمندر توں اونچائی ٩٠٠ فٹ اے۔ ایلی، آسک تے لیپسا وغیرہ دریا اس وچ ڈگدے نیں، تے اس جھیل توں کوئی دریا نکلدا نہیں۔ ایہ ریگستانی حصہ وچ واقع اے۔ اسدا ساحلی حصہ کھاری مٹی دا علاقہ اے۔ اسدے ساحلاں اُپر مچھلیاں پھڑیاں جاندیاں نیں۔ شمالی کنارے تے تانبے دیاں کاناں نیں، تے بالکاش نگر وچ تانبا گلان دا کم وی ہوندا اے۔

## بالکاش جھیل دے کچھ نظارے

File:Balkhash labeled eng.jpg|خلاء توں جھیل دا فوٹو-  
File:Lake Balkhash May 2007 2.JPG|جھیل دے نیڑے  اگے سرکنڈے
File:Lake Balkhash May 2007 1.JPG|پریوسرسک شہر توں جھیل دا نظارہ
File:Lake Balkhash, 2008.jpg|سن 2008 وچ بسنت آن تےجھیل سطح دی پگھلدی برف
File:Lake Balkhash 1588.jpg|جھیل توں ساحل دا اک فوٹو


## ایہ وی ویکھو
* ایلی دریا
* قازقستان

## حوالہ


گٹھ:قازقستان دیاں جھیلاں
گٹھ:وچکار ایشیا دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ساغر صدیقی

﻿**ساغر صدیقی (محمد اختر)** اک پنجابی پاکستانی اردو شاعر سی ۔

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
کرغیر آلاتو

[thumb|230px|[کرغیزستان وچ کرغیز آلاتو دا اک نظارا]]
**کرغیر آلاتو** ( کرغیز بولی: кыргыз ала - тоосу ، انگریزی : kyrgyz ala – too ) شمالی تیان شان دا اک پہاڑی سلسلہ ے جو مشرق توں مغرب سمت وچ اسک کول جھیل توں قازقستان​ دے تراز شہر تک چلدا اے ۔ اسدا لہندا حصہ کرغیزستان اتے قازقستان​ دے وچ   اک قدرتی سرحد وی بناندا اے ۔ ایہہ سلسلہ چئے وادی نوں کوچکور وادی ، سوسمر وادی اتے تلاس وادی توں وی وکھ کردا اے ۔ اسدا سبھتوں اچا سکھر 4،855 میٹر ( 15،928 فٹ ) اُچا آلامودون ( аламүдүн ، alamyudyun ) پہاڑ اے ۔

## ایہ وی ویکھو
*تیان شان  

## حوالے

گٹھ:تیان شان
گٹھ:قازقستان دے پہاڑی سلسلے
گٹھ:کرغیزستان دے پہاڑ
گٹھ:قازقستان دا جغرافیہ
گٹھ:کرغزستان دا جغرافیہ
کرغیزستان دے صوبے

**[[کرغیزستان]]** ست علاقےآں یا صوبےآں جنہیں مقامی طور تے **[[اوبلاست]]** کہیا جاندا اے (واحد: област، جمع: областтар) وی ونڈیا ہویا اے۔ اسدا دارالحکومت بشکیک اے جو انتظامی طور تے اک آزاد شہر (کرغیز: shaar) اے۔

## حوالے

گٹھ:کرغیزستان دے صوبے
گٹھ:کرغیزستان دی ذیلی ونڈ
 گٹھ:کرغیزستان
صوبہ نارین

**صوبہ نارین** ( لاطینی: Naryn Region) کرغیزستان دا اک صوبہ علاقہ اے۔
 
نارین صوبہ ( کرغیز بولی : Нарын областы ، انگریزی : Naryn Province ) وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دا اک صوبہ اے ۔ اس صوبہ دا راجگڑھ وی نارین نام دا ہی شہر اے ۔
## قیام
نارین صوبے دا قیام سوویت یونین دے زمانے وچ 21 نومبر 1939 وچ تیان  شان صوبہ دے نام نال ہوئیا سی لیکن 20 دسمبر 1962 نوں اسدی صوبائی حثیت ختم کردتی گئی۔ 11 دسمبر 1970 نوں اسدا پھر تون قیام  ہویا لیکن 5 اکتوبر 1988 نوں اسنوں صوبہ اسیک کول   وچ رلا   دتا گیا ۔ 14 دسمبر 1990 نوں اسنوں پھر نارین صوبہ دے نام نال صوبائی درجہ ملیا ۔  ایہہ صوبہ اک خوبصرت پہاڑی علاقہ اے جتھے  پہاڑ ، جھرنے اتے اُچے پہاڑی میدان پھیلے ہن ۔ اس صوبہ دی جھیل سون کول ( Son – Kul ) اتے جھیل چتیر کول ( Chatyr – Kul )  مشہور ہن ۔ اتھے اک تاش رباط ( Tash Rabat ) ناں دا 15ویں صدی دی پتھر دی اک سرائے وی اے جتھے پاندھی سستایا کردے سن ۔
## تفصیلاں

### آبادی
صوبہ نارین دی مجموعی آبادی 245,266 افراد تے مشتمل اے۔
### لوک تے پیشے
سن 2009 دی جنگننا وچ صوبہ دے 99.2 % لوک کرغیز نسل دے سن ۔ اسدے علاوہ اتھے ازبیک ، دونگن ، ایغور، قازق اتے روسی لوک  وی رہندے ہن ۔ ایہہ صوبہ کرغیستان دا سبھتوں غریب صوبہ منیا جاندا اے ۔ اتھے بھیڈاں ، گھوڑیاں اتے یاکاں دا پسو - پالن آمدن دا مکھ سروت اے اتے ایہناں توں دودھ ، اُن اتے گوشت حاصل ہندا اے ۔ سوویت زمانے وچ اتھے معدنیات دیاں کاناں ترقی یافتہ کیتیاں گئیاں لیکن اوہناں نوں زیادہ منافع نہیں ہویا اتے اوہ زیادہتر بند ہو گئیاں اے ۔

## مورتاں

File:Naryncountryside.jpg|اک مورت
File:Tash Rabat in mountains.jpg|پہاڑاں دے وچ تاش رباط سرائے
File:Kyrgyz boys at a school, 2010.jpg|نارین صوبے دے کچھ کرغیز بچے
File:SongKolHorses.jpg|سون کول جھیل دے نیڑے چردے گھوڑے
File:Chatyr kul lake.JPG|چتر کول جھیل دا کنارا
File:Camels in Naryn Rayon, Kyrgyzstan.jpg|نارین ضلعے وچ باختری اونٹھ


## ہور ویکھو
* کرغیزستان
* کرغیزستان دے صوبے
*نارین دریا
## حوالے

گٹھ:نارین صوبہ
گٹھ:کرغیزستان دے صوبے
گٹھ:کرغزستان دا جغرافیہ
طراز دریا

[thumb|240px|[قازقستان دے طراز شہر دے کول تلاس دریا]]
**تلاس جان طراز دریا** (کرغیز: Талас дарыя، تلاس دریا؛ انگریزی: Talas River) وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دے تلاس صوبہ توں پیدا ہوکے لہندے وچ  قازقستان وچ وگن والا اک دریا اے جو کراکول دریا تے اُچ کوشویہ دریا دے سنگم تون بندا اے۔ تلاس دریا دے ناں تے کرغزستان دے تلاس صوبہ تے تلاس شہر دا ناں پیا اے۔ ایہ قازقستان دے ژامبیل​ صوبہ  دے طراز شہر توں لنگھدا اے اور آئیدین جھیل (Lake Aydyn) پہنچن توں  پہلے سٹیپ وچ دھرتی ولوں سوکھ لین نال  لپت ہو جاندا اے۔ کل ملکے تلاس دریا ٦٦١ ک م  لمبا اے تے اسدا جلسمبھر علاقہ 52،800 مربع کلومیٹر اے۔ تلاس دریا سٹیپ دے تن سبتوں اہم دریاواں وجون اک اے - دوجے دو چیا دریا تے ایلی دریا نیں۔

## اتہاس
پرانے دور وچ چینی دھرم یاتری ہوینسانگ، جنہے ہندستان دا سفر کیتا سی، تلاس دریا دے علاقے توں گزریا سی تے اس نے اپنے سفرنامے وچ اسدا ذکر کیتا سی۔ بعد وچ 751 عیسوی وچ تلاس دریا دی وادی وچ عرب فوج تے چین دے تنگ شاہی خاندان دی فوج دے وچکار'تلاس دی لڑائی' ہوئی سی جے وچ چینی فوج دی ہار ہوئی تے تنگ شاہی خاندان دا لہندے ول ودھاء  ہمیشہ لئی  تھم گیا۔

## ایہ وی دیکھو
* تلاس
* تلاس صوبہ
* ایلی دریا
* جھیل بالکش
## حوالے


گٹھ:تلاس صوبہ
گٹھ:کرغیزستان دے دریا
گٹھ:قازقستان دے دریا
گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا
صوبہ طلاس

**صوبہ تراز جاں طلاس** ( لاطینی: Talas Region) کرغیزستان دا اک  صوبہ اے۔
 
تلاس صوبہ ( کرغیز بولی : талас областы ، انگریزی : talas province ) وچکار ایشیا دے کرغیزستان دیس دے اتلے لہندے وچ واقع اک صوبہ اے ۔ اس صوبے دے راجگڑھ دا ناں وی تلاس شہر اے ۔ اسدیاں سرحداں   قازقستان اتے ازبکستان نال وی لگدیاں ہن ۔ اس صوبہ دے شمال وچ کرغیر آلاتو دے پہاڑ ہن اتے وچکارلے حصے توں تلاس دریا نکلدا اے ۔ 

## تفصیلاں
صوبہ تراز دی مجموعی آبادی 219,615 افراد تے  مشتمل اے۔

## ٹیکا
[thumb|240px|[تلاس شہر دے نیڑے مناس دا  مقبرہ]]
منیا جاندا اے کہ کرغیز لوکاں دا مشہور تریخی لوک ہیرو مناس اس صوبہ وچ پیدا ہویا سی ۔ تلاس دی وادی 751 عیسوی وچ عرباں اتے چین دے تنگ شاہی خاندان دے وچ ہوئی طلاس دی لڑائی لئی وی مشہور اے ، جس وچ چینی فوج دی ہار ہوئی اتے نتیجے وچ آمو  پار علاقے دا اسلامیکرن  زوراں نال  ہونا شروع ہویا ۔ وچکار دور اتے سوویت یونین دے زمانے وچ ایہہ کھیتر طلاس دریا دی وادی وچ ہی واقع قازقستان دے تراز شہر نال متعلق سی لیکن ہن ایہناں دوناں دے وچ دی سرحد بند ہون نال صوبہ اتے طلاس شہر دی اہمیت گھٹی اے کیونکہ اتھوں باقی کرغیزستان دے وچ آواجائی اُچیاں پہاڑیاں دی وجہ توں محدود اے ۔ 2009 دی جنگننا دے مطابق تلاس صوبہ دے 91.9 % فیصدی لوک کرغیز نسل دے ہن ۔ ایہناں دے علاوہ اتھے کجھ روسی ، کردی ، قازق، ازبیک ، تاتار ، جرمن اتے ہور نسلاں دے لوک وی رہندے ہن ۔ قازقستان دی نزدیکی دے کارن تلاس صوبہ وچ بولی جان والی کرغیز بولی وچ کجھ قازق بولی دا اثر نظر آؤندا اے ۔ کرغیزستان وچ جدوں کسے منڈے - کڑی دے ویاہ ہندا اے تاں لڑکیوالے کڑی دے پروار نوں اک رقم ادا کردے ہن جنوں کالم ( Kalym ) کیہا جاندا اے ۔ کیہا جاندا اے کہ تلاس کھیتر وچ لڑکیاں لئی دتے جان والے کالم کرغیزستان دے کسے وی ہور حصہ توں زیادہ اے ۔

 

## ہور ویکھو
* کرغیزستان
* لسٹ کرغیزستان دے شہر
* طراز دریا
* کرغیزستان دے صوبے
## حوالے

گٹھ:کرغیزستان دے صوبے
گٹھ:کرغزستان دا جغرافیہ
گٹھ:کرغیزستان
نارین دریا

thumb|240px|کرغزستان دے نارین شہر دے کول نارین دریا
[thumb|240px|خلاء توں لئی گئی [کارا دریا تے نارین دریا دے سنگم علاقے دی تصویر، جسدے ارد گرد بہت سارے کھیت نظر آ رہے نیں]]
**نارین دریا** ( کرغیز بولی: Нарын ، انگریزی : Naryn ) وچکار ایشیا  وچ کرغیزستان اتے ازبکستان وچ وگن والے سر دریا   دا اک پرمکھ معاون دریا اے ۔ ایہہ 807 ک م  لمبا دریا کرغیزستان دے تیان شان پہاڑاں وچ ابھردا اے اتے لہندے وچ فرغانہ وادی اتے ازبکستان وچ داخل ہوکے کارا دریا نال سنگم کردا اے جسدے بعد اس مشترک دھارے نوں وچکار ایشیا دا دوجا سبھتوں وڈے دریا ، سر دریا ، دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔ نارین دریا اتے بہت سارے بنھ ہن ۔ اسدے جلسمبھر دا رقبہ 59،100 مربع کلومیٹر اے ۔

## ایہ وی دیکھو
* نارین
* نارین صوبہ
* ایلی دریا
* جھیل بالکش
## حوالے


گٹھ:نارین صوبہ
گٹھ:کرغیزستان دے دریا
گٹھ:ازبکستان دے دریا
گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا
کارا دریا

[thumb|240px|خلاء توں لئی گئی  کارا دریا  تے [نارین دریا دے سنگم علاقے دی تصویر، جسدے ارد گرد بہت سارے کھیت نظر آ رہے نیں]]
**کارا دریا **( کرغیز بولی: Кара - Дарыя ، انگریزی : Kara Darya ) ، جنوں کدے - کدے کارادریو ( Qaradaryo ) وی اچاریا کیتا جاندا اے ، وچکار ایشیا  وچ کرغیزستان اتے مشرقی ازبکستان وچ وگن والے سر دریا  دا اک پرمکھ معاون دریا اے ۔

## ٹیکا
کارا دریا دا مطلب  کالا دریا اے ۔ ایہہ دریا کارا کلجا دریا اتے تر دریا دے سنگم توں شروع ہندا اے اتے اسوچ پانی چھڈن والے لگبھگ 200 معلوم معاون دریا ہن ۔ کارا دریا دی لمبائی 177 ک م  اے اتے اسدے جلسمبھر دا رقبہ 30،100 مربع ک م  اے ۔ ایہہ کرغیزستان دے مشرقی اوش صوبہ توں شروع ہوکے فرغانہ پربتاں دے برابر اتلے لہندے دی طرف وگدا اے ، جتھوں ایہہ فرغانہ وادی وچ داخل ہندا اے اتے پھر سرحد اتے کرکے ازبکستان پہنچ جاندا اے ۔ فرغانہ وادی وچ اسدے پانی نال آبپاشی ہندی اے اتے اتھے اسدا سنگم نارین دریا سے ہندا اے جسدے بعد اس مشترک دھارے نوں وچکار ایشیا دا دوجا سبھتوں وڈے دریا ، سر دریا ، دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔ کارا دریا اتے بہت سارے بنھ ہن ۔ اسدے جلسمبھر دا رقبہ 30،100 مربع کلومیٹر اے ۔

## ایہ وی دیکھو
* سر دریا
* نارین دریا
* ایلی دریا
* وادی فرغانہ
## حوالے


گٹھ:اوش صوبہ
گٹھ:کرغیزستان دے دریا
گٹھ:ازبکستان دے دریا
گٹھ:وچکار ایشیا دے دریا
گٹھ:فرغانہ وادی
ایلی قازاق خودمختار پریفکچر

**الی قازق خود مختار پریفیکچر** ( لاطینی: Ili Kazakh Autonomous Prefecture) چین کدا اک چین دے خود مختار پریفیکچر جو سنکیانگ وچ واقع اے۔

## تفصیلاں
الی قازق خود مختار پریفیکچر دی مجموعی آبادی 2,482,627 افراد اُپر مشتمل اے۔

## ھور ویکھو
* چین
* لسٹ چین دے شہر
*ایلی دریا

## حوالے

گٹھ:1954ء وچ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:چین دے خود مختار پریفیکچر
گٹھ:شنجیانگ دی پریفیکچر سطح تقسیم
گٹھ:چین وچ 1954ء دیاں تاسیساں
گٹھ:چین دی انتظامی ونڈ
گٹھ:چین دا جغرافیہ
گٹھ:چین دے آباد تھاں
گٹھ:چین دے پریفیکچر
پوڈے

**پوڈا** (Stair tread) پوڑی دے سیٹ دا اوہ حصا ہُندا اے جیہدے اُتے پیر رکھ کے ، کھڑے ہو کے یا چَل کے پوڑی دے ذریعے چھت اُتے چڑھیا یا تھلے اُتریا جا سکدا اے ۔ پوڑی دی اچائی دے حساب نال اوہدے وچ گھٹ یا وَدھ پوڈے بݨائے جاندے نیں ۔ پوڈے لکڑی ، دھات ، پلاسٹک ، کنکریٹ یا دیگر مواد دا بݨے ہو سکدے نیں ۔
پوڑی دی اچائی دے حساب نال اوہدے وچ گَھٹ یا وَدھ پوڈے بݨائے جاندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* پوڑی

## تصویراں

File:Yerewan architects monument.jpg
File:Vatican Museums Spiral Staircase 2012.jpg
File:Naiku 02.JPG
File:Steps-ankor.jpg
File:Thai-stairs.jpg
File:potemkinstairs.jpg|.
File:White metal spiral staircase.jpg
File:Jamestown Jacobs Ladder.jpg
File:RudkhanCastle.JPG
File:Rockstairs.JPG
File:Alameda Stairway 3.jpg
File:Spiral staircase, Deaf Smith County, TX, Museum IMG 4880.JPG
File:Kaiserstiege, Residenz München.jpg
File:Weissenhorn Stadttheater Treppenhaus.jpg
File:Endlose Treppe KPMG Muenchen.JPG
File:Salisbury Cathedral, tower interior, uppermost spiral staircase.jpg
File:AbbayeDeFontevraud20110830a.jpg
File:Bundesarchiv Bild 192-269, KZ Mauthausen, Häftlinge im Steinbruch.jpg
File:PetraStairs.jpg
File:Antique-Theater-Staircase.jpg
File:Klausenturm Treppenhaus.jpg
File:Bundeshaus Kuppelhalle Uebersicht.jpg
File:Molières (24) Bayle escalier.jpg
File:Alabama-State-Capitol-spiral-staircase.jpg


گٹھ:تعمیرات
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:گھر
ٹینا امبانی

**ٹینا انل امبانی**(عورت نووروتی منیم) اک بھارتی فلم اداکارہ اتے خوبصورتی اتپتی اے، اس نوں فیمنا ٹین شہزادی بھارت دا خطاب دتا گیا۔ اسنے  1975 وچ انتر قومی ٹین شہزادی وکھے بھارت دی نمائندگی کیتی اتے دوجی رنر اپ دے طور تے تاج حاصل کیتا  ۔ اسنے 1970 دے دہاکے دے اخیر وچ بالیوڈّ فلماں وچ کم کیتا اتے 1980 دے دہاکے دے انت وچ  اسدا ویاہ انل امبانی نال  ہوئیا ۔ اوہ کئی پراپکاری اتے چیرٹی سرگرمیاں وچ شامل اے اتے اس ویلے اک غیر سرکاری ادارہ اتے اک ہسپتال چلا رہی اے۔

گٹھ:بھارتی عورتاں
سیموئل جان

**سیموئل جان** اک بھارتی اداکار اتے تھئیٹر فنکار اے۔ اس نے نیشنل اوارڈ-جیتوڈ پنجابی فلم، انھے گھوڑے دا دان وچ مکھ پاتر دا کردار نبھایا۔
## جیون
سیموئل جون بھارتی پنجاب دے شہر کوٹکپورا توں پنج کلومیٹر دوری تے پنڈ  ڈھلواں  دا جمپل اے۔ اسنے شہید بھگت سنگھ کالج، کوٹکپورا توں گریجوئیشن اتے پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ توں تھئیٹر اتے ٹیلیوژن وچ  پوسٹ گریجوئیشن کیتی اتے اپنا جیون اپٹا دیاں لیہاں تے لوک تھیٹر دے ناویں کر دتا۔
## پیپلز تھئیٹر لہراگاگا

## ناٹک اتے نکڑ ناٹک
* جوٹھ
* ماتلوک
* گھسیا ہویا آدمی
* تے کی درد نہ آیا
* میکبیتھ
* چھپن توں پہلاں
* باغاں دا راکھا
* کرتی
* بال بھگوان
* پڑاں وچالے
* جدوں بوہل روندے نے
* مودن عملی
* آجو دیییئے ہوکا
* ویہڑے آلیاں دا پالا
* ماں دھرت محت

## اوپیرے
* شہید اودھم سنگھ
* کامریڈ بنت علی شیر
* لال پھریرا(مئی دن)

## بچیاں دے ناٹک
* کاں تے چڑی
* شیر تے خرگوش
* آجڑی تے بگھیاڑ
* روبوٹ تے تتلی
* شیر تے چوہا
* اک باندر دو بلیاں
* راجا وانوٹّ
* جبل راجا
* کہانی گوپی دی
* نا شکرا انسان

## فلماں
* انھے گھوڑے دا دان
* آتو کھوجی
* پولیس ان پولیووڈ

## باہرلے لنک
* پنجابی دے دہاڑیدار تھیٹر فنکار سیموئل جوہن نال ملاقات
* سیموئل جوہن: اک ملاقات
* جوٹھ
* Samuel John Brings Theatre Back to Punjab 
* سیموئل جوہن ولوں کیلگری وچ دو ناٹکاں دی پیشکاری
* کیلگری وچ سیموئل جوہن ولوں ناٹک جوٹھ دی پیشکاری
* [Sahitik Milnee : Meera Gill with Samuel John and Rupy
* [https://www.youtube.com/watch?v=staWi9BD4Xo| Samuel John on theatre for social change
* [https://www.youtube.com/watch?v=DDrxDt6rnv4| تھیٹر فنکار سیموئل جوہن نال ملاقات- An Interview with the Punjabi Theatre Activist Samuel John
* [https://www.youtube.com/watch?v=BI_F_EZ02V4| KIRTI NATAK PLAYED BY SAMUEL JOHN _NEWS
* [http://archive.indianexpress.com/news/everyman-s-theatre/1108878/ Everyman’s Theatre
* [http://www.sunday-guardian.com/investigation/samuel-brings-theatre-back-to-punjab-villages|
Samuel brings theatre back to Punjab villages
* [http://www.tribuneindia.com/2013/20130117/bathinda.htm| The Tribune, Chandigarh, India – Bathinda Edition
* [http://www.rediff.com/movies/report/from-bathinda-with-love/20120813.htm| From Bathinda, with love – Rediff.com Movies

== حوالے ==


[گٹھ:پنجابی اداکار]
گٹھ:تھیٹر
گٹھ:ناٹک کار
گٹھ:پنجابی ناٹک کار
گٹھ:پنجابی لوک
انجمن تھیٹر عوام ہندوستان

**اپٹا** (انڈین پیپلز تھئیٹر ایسوسی ایشن) بھارت وچ کمیونسٹ لہر نال جڑی تھئیٹر کلاکاراں دی تنظیم سی۔ اس دا مقصد کلا-طاقتاں دی ورتوں کر کے بھارتی جنتا نوں انصاف پسند سماج دے قیام لئی جاگرت کرنا سی۔ ایہہ بھارتی کمیونسٹ پارٹی دا تہذیبی ونگ سی۔
## شروعات

1943 وچ قائم اس گروہ دے شروعاتی میبراں وچوں کجھ سن: پرتھویراج کپور، بجون بھٹاچاریا، رتوک گھٹک، اتپل دت، خواجہ احمد عباس، سلل چودھری، پنڈت روی شنکر، جیوتیرندرا موئترا، نرنجن سنگھ مان، تیرا سنگھ چن، راجیندر رگھوبنشی، صفدر میر وغیرہ۔ اس دے پہلے پردھان ایچ۔ایم۔جوشی سن۔ اپٹا نے اپنے قیام موقعے ہی اعلان کر دتا سی کہ کلا صرف کلا لئی نہیں بلکہ لوکاں لئی کم کریگی۔
## ناٹک
اپٹا نے اپنے قیام دے سال توں 1960 دے وچ سینکڑے ناٹک  اتے ون ایکٹ کھیڈے۔ کجھ ایہہ ہن:
* ’’یہ کس کا خون ہے’’(علی سردار جعفری)
* ’’آج کا سوال’’
* ’’آدھا سیر چاول’’
* ’’راجا جی دل بیٹھا جائے’’
* ’’گھائل پنجاب’’،
* ’’لپٹوں کے بیچ’’
* ’’پلاننگ’’
* ’’پہیلی’’(راجیندر رگھونشی)
* ’’کانپور کے ہتیارے’’
* ’’جمیندار کلبورن سنہ’’
* ’’سیتا کا جنم’’
* ’’تلسیداس’’ (ڈاکٹر۔ رامولاس شرما)
* ’’ہمالیا’’
* ’’آخری دھبہ’’ (ڈاکٹر۔ رانگیی راگھو)
* ’’یہ امرت ہے’’
* ’’جبیدا’’
* ’’میں کون ہوں’’ (کھواجا احمد عباس)
* ’’جادو کی کرسی’’
* ’’مشال’’ (بلراج ساہنی)
* ’’بے کاری’’
* ’’سنگھرش’’
* ’’کسان’’ (شیل)
* ’’طوفان سے پہلے’’ (اپیندر ناتھ ’اشک’)
* ’’پیر علی’’ (لکشمی نارائن، پٹنا، اپٹا)
* ’’دھنی بانکے’’
* ’’
 
   (کانپور، اپٹا)
ایہہ ناٹک بار-بار منچت ہوئے سن۔ ایہناں وچوں ’’جادو کی کرسی’’، ’’میں کون ہوں’’، ’’جبیدا’’اتے ’’کسان’’ دوجیاں بھارتی بولیاں وچ ترجمہ ہوکے کھیڈے تے سرااے گئے۔ بنگلا وچ ’’نورتن’’، ’’زبان بندی’’، ’’نوان’’ (وجون بھٹاچاریا)، تیلگو وچ ’’ہٹلر پربھاوم’’، ’’ماں-بھومی’’، ملیالم وچ ’’تمنے مجھے کمیونسٹ بنایا’’ (توپپیل بھاشی)، مراٹھی وچ ’’دادا’’ (ٹی۔ سرمالکر)، گجراتی وچ ’’البیلی’’ ناٹک کھیڈے گئے۔

## [[مغربی بنگال]] وچ اپٹا

حال ویلے مغربی بنگال وچ اپٹا، اپٹا دی مغربی بنگال سٹیٹ کمیٹی دی اگوائی وچ چل رہی اے۔ اس دا سیکٹری سری گورا گھوش، پردھان سری سسر سین اتے معاون سیکٹری سری اشیم بندوپباب ہن۔ شکتی بندوپباب، ببلو داسگپیؤ، پیوش سرکار، کنکن بھٹاچاریا، سنکر مکھرجی، ہرانموئے گھوسال، تپن ہازرا، باسودیو داسگپیؤ، سویندو میٹی، ابھے داسگپیؤ، رتن بھٹاچاریا ورگیاں بہت ساریاں تہذیبی ہستیاں اس نال جڑیاں ہوئیاں ہن۔
## اپٹا پنجاب وچ

اپٹا دا پنجاب وچ مڈھ سن 1961 نوں تیرا سنگھ چن دی اگوائی وچ بنیا گیا سی۔ اس تھیٹر لہر نے بلونت گارگی، سریندر کور، پرکاش کور، جگدیش فریادی، ہرنام سنگھ نرولا، جوگندر باہرلا، شیلا دیدی، حکم چند کھلیلی اتے امرجیت گرداس پوری ورگے وڈے کلاکاراں نوں لوک لہر دیاں سرگرمیاں نال جوڑ لیا سی۔
## ایہہ وی
* بلراج ساہنی
* سٹار تھئیٹر، کولکاتہ
* دھرتی کے لال

## حوالے

گٹھ:بھارت دی کمیونسٹ تحریک
گٹھ:اپٹاگٹھ:فن
گٹھ:بھارت
پرتھوی راج کپور

**پرتھویراج کپور** اک بھارتی فلم اتے تھئیٹر کلاکار سی۔
## شروعاتی جیون
پرتھویراج کپور سمندری، لائلپور (برطانوی پنجاب، ہن پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ مڈھلی پڑھائی لاہور وچ حاصل کیتی۔ اوہناں دے پیؤ دا تبادلہ جدوں پشاور ہویا تاں ایڈورڈ کالج پشاور توں اسنے بی اے تک پڑھائی کیتی۔ اداکاری دے شوق وچ اپنی اک ماسی نال قرض لے کے بمبئی چلے گیا۔
## کیریئر
کئی خاموش فلماں وچ کم کرن دے بعد پرتھویراج کپور نے برصغیر  دی پہلی بولدی فلم *عالم آرا* وچ وی کم کیتا۔ خاموش اتے بولدی فلماں دے اس اداکار نے فلمی دنیا وچ کجھ اجیہے یادگاری کردار ادا کیتے جہناں نوں فلمی درشک کدے بھلا ہی نہیں سکدے لیکن پرتھوی نوں فلماں توں زیادہ تھئیٹر نال لگاؤ سی اتے اس لئی اسنے 1944 وچ اپنا چلدا پھردا تھئیٹر گروپ قایم کیتا جس دا نام پرتھوی تھئیٹر رکھیا سی۔ 1960 تک ایہہ گروپ کم کردا رہا لیکن پھر اس دی صحت نے جواب دتا اتے اس نے کم چھڈّ دتا۔
پرتھویراج کپور اپنے پرتھوی گروپ دے نال ملک بھر گھمدے سی۔ 16 سالاں وچ اس نے 2662 شو کیتے۔ اوہ آپ ہریک شو دے لیڈ ایکٹر ہندے۔ اس دا اک ناٹک *پٹھان* (1947) بڑا مشہور ہویا، اتے اس دے لگپگ 600 شو بمبئی وچ ہوئے۔ ایہدا پہلا شو 13 اپریل 1947 نوں ہویا سی، ایہہ اک مسلمان اتے اس دے ہندو دوست دی کہانی اے۔
اس دے ہر ڈرامے وچ اک سنیہا ہندا سی۔ گمبھیر سماجی مسئلیاں نوں اس نے ہمیشہ اہمیت دتی۔
اس دا اندازہ اس دے ڈرامیاں توں لگایا جا سکدا اے جہناں وچ سماجی مسئلے اس دور وچ کساناں دی بدحالی، ہندو مسلمان تعلقات جاں پھر سماج وچ دھن دولت دی ودھ رہی اہمیت نمایاں ہندے۔
اس دے کجھ چونویں اتے مشہور ڈرامے دیوار، شکنتلا، پٹھان، غدار، آہوتی، پیسہ، کسان اور کلاکار ہن۔
پرتھوی راج کپور نے اپنیاں فلماں وچ تھئیٹر دے فن نوں آزمایا۔ اس دی آواز دی گھور غرض جیکر اس دے تھئیٹر دے فن وچ کم آئی تاں اتھے ہی فلم مغل اعظم وچ اس دی آواز اس فلم دا اہم حصہ بنی اتے اوہ کردار اس دی بھاری بھرکم شخصیت اتے گرجدار آواز دی وجہ نال زندہ جاوید بنکے رہِ گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی تھیٹر ڈریکٹر
گٹھ:کپور پروار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
مغل اعظم

**مغل اعظم** (ہندی: *मुग़ल-ए आज़म* ; اردو: مغلِ اعظم ; رومن لپی: *Mughal-e-Azam*) 1960 دی کے آصف دی ڈاریکٹ اتے شاپورجی پالونجی دی بنائی اردو فلم اے۔ اس فلم وچ پرتھویراج کپور، دلیپ کمار، مدھوبالا اتے درگا کھوٹے نے مکھ کردار  نبھائے ہن۔
## کہانی سار
فلم اکبر دے بیٹے شاہزادہ سلیم (دلیپ کمار) اتے دربار دی اک کنیز نادرہ (مدھوبالا) دے وچ  پیار دی کہانی وکھاندی اے۔ نادرہ نوں اکبر ولوں انارکلی دا خطاب دتا جاندا اے۔ فلم وچ وکھایا گیا اے کہ سلیم اتے انارکلی وچ پیار ہو جاندا اے اتے اکبر استوں ناخوش ہندے ہن۔ انارکلی نوں قیدخانے وچ بند کر دتا جاندا اے۔ سلیم انارکلی نوں چھڈاؤن دی ناکام کوشش کردا اے۔ اکبر انارکلی نوں کجھ ویلے بعد رہا کر دندے ہن۔ سلیم انارکلی نال ویاہ کرنا چاہندا اے اتے اکبر اسدی اجازت نہیں دندے۔ سلیم بغاوت دی اعلان کردا اے۔ اکبر اتے سلیم دیاں فوجاں وچ جنگ ہندی اے اتے سلیم پھڑیا جاندا اے۔ سلیم نوں بغاوت لئی موت دی سزا سنائی جاندی اے اتے آخری پل اکبر دا اک ملازم انارکلی نوں آؤندا ویکھ توپ دا منہ موڑ دندا اے۔ اسدے بعد اکبر انارکلی نوں اک بے ہوش کر دین والا کھنبھ دندا اے جو انارکلی نے اپنے حجاب وچ لگاکے سلیم نوں بے ہوش کرنا ہندا اے۔ انارکلی اجیہا کردی اے۔ سلیم نوں ایہہ دسیا جاندا اے کہ انارکلی نوں دیوار وچ چنوا دتا گیا اے پر اصل وچ اسے رات انارکلی اتے اسدی ماں نوں راج توں باہر بھیج دتا جاندا اے۔

## پاتر
## مکھ کلاکار
* دلیپ کمار - سلیم
* مدھبالا - انارکلی
* پرتھویراج کپور - بادشاہ جلالددین اکبر
* درگا کھوٹے - مہارانی جودھا بائی
* نگر سلطانہ - باہر
* اجیت
* ایم کمار
* مراد
* وجیلکشمی
* ایس نظیر
* سریندر
* جانی واکر
* جلال آغا
* تبسم

## دل
## سنگیت
سنگیت نوشاد نے دتا اے۔ بوہتے گیت لتا منگیشکر نے گائے ہن۔

گیت:
* موہے پنگھٹ پے - لتا منگیشکر
* پیار کیا تو ڈرنا کیا -  لتا منگیشکر
* بیکس پے کرم کیجیے سرکار اے مدینہ - لتا منگیشکر
* محبت کی جھوٹھی کہانی پے روئے
* پریم جوگن بن کے
* جب رات اے ایسی متوالی
* تیری محفل میں قسمت
* جاگ درد عشقَ جاگ - بڑے غلام علی خان
* زندہ باد، زندہ باد اے محبت زندہ باد
* اے عشق یہ سب دنیانوالے

گٹھ:ہندی فلماں
نوشاد علی

**نوشاد** (جاں **نوشاد علی**؛ 25 دسمبر 1919 – 5 مئی 2005) اک بھارتی سنگیتکار سن۔ اوہ بالیوڈّ دے سبھ توں پہلے سنگیتکاراں وچوں اک سی۔ اک آزاد سنگیتکار دے طور تے اس دی پہلی فلم 1940 وچ بنی پریم نگری سی اتے 1944 وچ بنی فلم رتن اوہناں دی پہلی سنگیتک کامیابی سی۔ 1982 وچ نوشاد نوں دادا صاحب پھالکے انعام اتے 1992 وچ پدم بھوشن نال اعزازیا گیا۔
## مڈھلی زندگی اتے سکھیا
نوشاد علی دا جم لکھنؤ وچ 25 دسمبر 1919 نوں ہویا۔ اوہناں دے پیؤ دا ناں واحد علی سی جو پیشے وجوں عدالت وچ منشی سی۔ نوشاد نوں سنگیت ول  وڈی کھچّ سی۔ اس لئی اس نے اپنے گھر نزدیک سازاں دی اک دوکان تے نوکری کر لئی تاں کہ اس دی سازاں نال نیڑتا ہو سکے۔ بچپن وچ، نوشاد، لکھنؤ توں 25 کلومیٹر دور بارابنکی وچ دیوا شریف دا سالانہ میلہ دیکھن جایا کردا سی۔ اتھے اس زمانے دے سارے مہان قوال اتے سنگیتکار عقیدت منداں اگے اپنی سنگیت کلا پیش کریا کردے سن۔ اس نے استاد غربت علی، استاد یوسف علی، استاد ببن خاں صاحب، اتے ہورناں کولوں ہندوستانی سنگیت دا مطالعہ کیتا۔
## ایوارڈ
* فلم ‘بیجو باورا’ لئی فلمفیئر سبھ توں ودھیا سنگیتکار (1954)
* فلم ‘گنگا یمنا’ لئی ‘بنگال فلم جرنلسٹ ایسوسی ایشن’ ایوارڈ (1964)
* دادا صاحب پھالکے ایوارڈ (1981)
* امیر خسرو ایوارڈ (1987)
* پدم بھوشن ایوارڈ (1992)

## حوالے

گٹھ:بھارتی سنگیتکارگٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی مسلمان
دادا صاحب پھالکے انعام

**دادا صاحب پھالکے** بھارت دا سبھّ توں اعزاز یوگ سنیما واسطے اعزاز اے جو 1969 وچ دادا صاحب پھالکے دل ١٠٠ سالگرہ تے شروع کیتا گیا سی جس وچ اک سنہری کنول دا اعزاز، شال اتے نقد رقم جو ویلے ویلے ودھدی رہندی اے، دتی جاندی اے۔
جو ہیٹھا لکھی اے۔

## حاصل کرتا دی لسٹ
## Recipients

گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:فلماں
گٹھ:فلم انعام
عبدالحمید (بھارتی فوجی)

**عبدالحمید** (1 جولائی 1933 – 10 ستمبر، 1965) بھارتی فوج  دے چار گرنیڈیئر دا سپاہی سی۔ اس سپاہی نے پاک بھارت  لڑائی  1965 ویلے کھیمکرن میدان وچ بہت بہادری نال دشمن نوں مات دتی جس تے بھارت سرکار نے اس مہان بھارتی مسلمان سپاہی  نوں مرن مگروں بھارت دا سبھ توں ودھ بہادری والا انعام پرم ویر چکر دتا۔ اس بہادر سپاہی نے مرن توں پہلا اپنی گن والی جیپ دی مدد نال پاکستان دے پیٹرن ٹینک نوں تباہ کیتا۔ اس بہادر سپاہی دا جم اتر پردیش دے نگر غازی آباد وکھے اک عام پروار وچ ہویا۔ اس دا  پیؤ  وی سپاہی سی۔ عبدالحمید 27 دسمبر 1954 نوں چار گرنیڈیئر وچ بھرتی ہویا۔ اس نے اپنی سیوا دور ویلے فوج سیوا پدک، سرم سیوا پدک اتے رکشا پدک حاصل کیتا۔ اس دے نام تے پرم ویر چکر ٹیوی پروگرام وچ عبدالحمید دے کردار نصیرالدین شاہ نے نبھائیا۔ 10 ستمبر 1965 نوں بہادر سپاہی جنگ دے میدان وچ ماریا  گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بھارتی فوج
گٹھ:جم 1933
گٹھ:موت 1965
پیرا شاہ غازی

**پیرا شاہ غازی** قلندردوراں عرف دمڑیاں آلی سرکار کھڑی شریف میرپور آزاد کشمیر
## ولادت
پیرا شاہ غازی دمڑیاں آلی سرکار1665ء بمطابق1076ھ موضع بہرام ضلع گجرات چ پیدا ہوئے۔ پیرا شاہ غازی دے جد امجد بہرام (براھم جدے ناں نال چک براھم مشہور ہے)اہدے بڈے پتر پیرو دی اولاد وچوں چھویں پشت وچ نور محمد تے نکے پتر شیرو دی پنچویں پشت وچ بختاور نے چک براھم وچوں ہجرت کر کے نور محمد ہزارہ پنجول چلے گئے تے بختاور دی اولادتے خواجہ دین محمد جد امجد میاں محمد بخش ہور چک ٹھاکرہ میرپور آزاد کشمیر آباد ہو گئے۔ ۔

## ناں تے نسب
آپ دا ناں"پیرا والد دا ناں بختاور ہے"جنہاں دا تعلق گوجر قوم دی ذیلی شاخ پسوال دے گھرانے نال اے تے لقب پیرا شاہ غازی المعروف دمڑیاں  آلی سرکار ہے انہاں دی پنچویں پشت وچ بابا بہرام ہین جنہاں دے ناں اتے چک بہرام گجرات آباد ہے۔ شجرہ اس طرح ہے پیرا شاہ غازی قلندر ولد بختاور ولد قوی  ولد مراد ولد شیرو ولد بہرام پسوال  ۔

## نسب طریقت
انہہاں دا نسب طریقت خاندان قادریہ تے گروہ شاہ مقیم نال تعلق اے
پیرا شاہ غازی،سید شاہ محمد امیر بالاپیر،سید شاہ محمد مقیم محکم الدین،سید جمال اللہ حیات المیر زندہ پیر،غوث صمدانی شیخ عبد القادر جیلانی۔تے بقول فقراء انہاں دی نسبت خضر علیہ السلام نال روحانی طورتے وی اے۔
## القاب تے خطابات
سخی سرکار،شاہ شاہاں،پیر پیراں،دستگیر درماندگاں،راہنمائے گمراہاں،مشکل کشائے ہر دو جہاں،قطب الاقطاب،فرد الاحباب،پیران پیر،عالیجناب مست،مست ساز ،بادشاہ بے نیاز ،شیر بیشہ اولیاء،اوج کبریائی کے شہباز،شہادت پناہ،غازی پیر پیرا شاہ قادری۔غازی، المغازی، امیر العساکر۔

## دمڑی والا ناں دی وجہ
ایک واری غوث الاعظم دی بارگاہ چ حاضر سن آپ نے فرمایا اے فقیراساڈی طرفوں تا قیامت اک لکھ ٹکہ وظیفہ مقرر کیتا جاندا اے جو مخلوق خدا تیرے لئی ہر روز نذر نیاز من کے پیش کیتا کرے گی انہاں نے عرض کیتی غریب نواز دنیاوی مال تے میرے کسی کم دا نیئں  پرمیرے جانشین اس دولت دی وجہ توں اللہ دی یاد توں غافل رہن گے اس نوں کم کر دیو دوبارہ فرمایا سوالکھ روپے چوں سوالکھ دمڑی (اک پیسہ وچ چاریااٹھ دمڑیاں ہوندیاں نیں)تہاڈی نذر ہوویگی ایہہ ضرورت توں زیادہ وی نیئں تے نہ دین والے لئی بوجھ ہوویگی۔
ہن سوالکھ روپے لوکی غوث پاک دی نذر مندے نیں جس چوں سوالکھ دمڑی پیرا شاہ غازی دے ناں دی نذر ہوندی اے

## وصال
آپ دا وصال 14شعبان1155ھ بمطابق1742ء ہویا تےکھڑی شریف چ دفن نیں وصال دا عدد "زہے پیر مردان حق پیرشاہ"

گٹھ:بزرگان دین
سردار پنچھی

**سردار پنچھی** (اصل نام: کرنیل سنگھ، جم 14 اکتوبر 1932) پنجابی، اردو تے ہندی شاعر اے۔ اسنے *وارث* اتے *[[ایک چادر میلی سی]]* فلماں دے گیت وی لکھے ہن۔
## جیون ویروے
سردار پنچھی دا جم اتے گجرانوالہ، (برطانوی پنجاب) دے نیڑے اک پنڈ (ہن پاکستان) وچ 14 اکتوبر 1932 نوں سردار فوجا سنگھ بجلا تے سردارنی جیون کور دے گھر ہویا۔ اوہناں نے اس دا نام کرنیل سنگھ رکھیا۔ اوہ تیراں سالاں دا سی جدوں اس نوں اتے اس دے پروار نوں ڈر اتے بیوساہی دے سائے ہیٹھ بھارت والے پاسے پرواس کرنا پیا۔
## نمونہ شاعری

پہلاں پتے وکے وکیاں پھر ٹہنیاں،
رکھ دی باقی بچی سی جو چھاں وک گئی۔
ہن پرندے کویں اس نوں گھر کہنگے؛
جتھے اگیا سی رکھ اوہ وی تھاں وک گئی۔

ماں دے دودھ وچ ہندا اے کیسا مزہ،
کس نوں کہندے نے ممتا نہیں جاندے؛
برکی برکی دا ملّ جاندے، ایپراں،
روٹی بدلے سی جنھاں دی ماں وک گئی۔

## کتاباں
* *مزدور کی پکار*
* *سانولے سورج*
* *سورج کی شاخیں*
* *ادھورے بت*
* *درد کا ترجما*
* *ٹکڑے-ٹکڑے آئینہ*
* *ونجھلی دے سر*
* *شورنجنی*
* *نقش قدم*
* *میری نظر میں آپ*
* *اجالوں کے ہم سفر*
* *گلستان  عقیدت*
* *بوستان عقیدت*
* *پنچھی دی پرواز*
* *قدم قدم تنہائی*
## باہری لنک
# http://www.tribuneindia.com/2009/20090117/aplus1.htm
# https://www.youtube.com/watch?v=fmeKdukkxJY

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارت دے شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹگٹھ:سکھ شخصیتاں
ڈولا بینرجی

**ڈولا بینرجی** (بنگالی: ڈولا بینرجی؛ جم 2 جون 1980) اک بھارتی کھڈارن اے، جو تیر اندازی کھیڈ نال جڑی اے۔
 
## شروع دا جیون
ڈولا بینرجی اشوک بینرجی اتے سوچ بینرجی دی دھی اے۔ اوہ کولکاتہ دے نیڑے بارنگر وچ پیدا ہوئی۔ اسنے بارنگر شہزادی میموریال گرلز ہائی سکول وچ پڑھائی کیتی۔ اٹھ سال دی عمر وچ، اوہ بارنگر تیر اندازی کلب وچ شامل ہو گئی سی۔ اس دا پہلا انترقومی مظاہرہ 1996 وچ سان ڈیاگو وچ یوتھ ورلڈ چیمپیئن شپ وچ سی۔

## نجی زندگی
بینرجی دے چھوٹے بھرا راہل بینرجی وی اک تیرانداز اے۔ اوہ گلوکار شان اتے ساگرکا دی اک چچیر بھرا اے۔

## ہور ویکھو
* Archery at the 2010 Commonwealth Games
* Indian Squad for 2008 Olympics

## حوالے

گٹھ:جم 1980
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
عریشہ رازی

**عریشہ رازی** 17 اکتوبر 2002ء نوں پیدا ہون والی اک پاکستانی اداکارہ اے۔
**عریشہ رازی ** اردو ٹیلیوژن دی اک پاکستانی اداکارہ اتے ٹیلیوژن اتے میزبانی وی کردی اے۔ اسدا جم 17 اکتوبر 2002 نوں کراچی وچ ہویا۔ اسنے کجھ کمرشیل اشتہاراں وچ اداکاری نال اپنا کریئر شروع کیتا۔ اسنے اک سال دی عمر وچ اپنا پہلا وپاری کم کیتا۔ اوہ چھوٹی عمر وچ ہی کامیڈی شو ہم سب امید سے ہیں وچ کم کرکے اک مشہور بال کلاکار بن گئی۔ اوہ کئی وپاری کامیاب ٹیوی سیریزاں وچ سبھ توں مشہور اے، جویں عمیر دادی اور گھڑوال، مستانہ ماہی، کتنی گرہن باقی ہیں،  آستانہ ،  سناتا ، نا کہو تم میرے نہیں، تنہائی، ملکہ عالیہ،  ابرو ، صدقے تمہارے۔**اس نوں اپنے سکول وچ سبھتوں سمجھدار لڑکی دے روپ وچ جانیا جاندا اے۔۔اس دا شوق جانکاری حاصل کرنا اتے اس اُپر کم کرنا اے۔

## کریئر
اسنے ڈرامہ مستانہ ماہی، نہ کہو تم میرے نہ، عمر دادی اتے گھڑوالے وچ کم کرنا شروع کر دتا، اسنے مشہور کامیڈی شو ہم سب امید سے ہیں وچ اک کھنڈ دی میزبانی کیتی۔ بعد وچ اسنے واہ واہ سبحان ﷲ وچ شریک میزبانی کیتی جو کہ بچیاں لئی اک نیٹ مقابلہ سی۔ اوہ تنہائی وچ گوہر ممتاز، عائشہ عمر، ازفار رحمان اتے صبا حمید دے نال پیش ہوئی۔ تنہائی نوں ہم ٹیوی اتے براڈکاسٹ کیتا گیا سی۔

## ٹیلیوژن

## باہرلے جوڑ
http://www.ursongspk.com/ 
## حوالے

گٹھ:جم 2002
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
ہرندر سنگھ خالصہ

**ہرندر سنگھ خالصہ**، اک بھارتی سیاستدان اے۔ اس نے شرومنی اکالی دل دے اک میمبر دے روپ وچ 1996–98 دے دوران بٹھنڈہ توں پارلیمنٹ میمبر دے طور تے سیوا کیتی۔ 2014 وچ اوہ عام آدمی پارٹی وچ شامل ہو گیا اتے فتح گڑھ صاحب توں اک پارلیمنٹ میمبر دے طور تے چنیا گیا۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاستدان
گٹھ: 16ویں لوک سبھا میمبر
گٹھ: پنجاب توں عام آدمی پارٹی دے سیاستدان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ: جم 1947
گٹھ: زندہ لوک
گٹھ: لدھیانہ دے لوک
گٹھ: بھارتی سکھ
گٹھ: پنجاب، بھارت توں لوک سبھا میمبر
گٹھ: شرومنی اکالی دل دے سیاستدان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
پریس ٹرسٹ آف انڈیا

**پریس ٹرسٹ آپ انڈیا** (**پیٹیائی**) بھارت دی خبراں دی ایجنسی اے۔ اس ادارہ دا مکھ دفتر نویں دلی وکھے اے۔ ایہہ 500 بھارتی اخبار اتے 1,000 توں زیادہ اہلکاراں  دا ادارہ اے۔
## اتہاس

## حوالے
ازفر رحمان

**ازفر رحمٰن** اک پاکستانی ماڈل اتے اداکار اے۔ اسنوں سبھ توں ودھیا لڑیوار *ڈگڈگی*، *لیڈیز پارک*، *ستمگر*، *بائتیان*، *مہر بانو اور شاہ بانو*، *نور پور کی رانی*، *محبت روٹھ جائے تو* تے *پھر چاند پے دستک* وچ کردار لئی جانیا جاندا اے۔ اس نوں فلحال *تمہاری نتاشہ* وچ ویکھیا گیا اے۔ اس نے سبھ توں ودھ فہیم برنی دے ناٹکاں وچ کم کیتا اے جویں کہ 7 ناٹک جنہاں وچ دی اجازت جو توں، جم جلی، تنہائی، سیتاگر، *مہر بانو اور شاہ بانو*، *عشقَ میں تیرے* اتے *تمہاری نتاشہ* شامل ہن۔

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
ایسوسی ایٹڈ پریس

**ایسوسیئیٹڈ پریس** امریکہ دا خبراں دا ادارہ اے اس دا مکھ دفتر نیو یارک وکھے اے۔ اس ادارہ نوں اس دے اپنے اخبار، ریڈیو اتے ٹیلیوژن چلاؤندے ہن۔اس دے سارے کہانیاں نوں اس دے اپنے اہلکار ہی لکھدے ہن۔
## حوالے

گٹھ:صحافی
گٹھ:صحافتگٹھ:امریکہ
وسیلی الیکزیندرووچ سُوخوملنسکی

**وسیلی الیکزیندرووچ سُوخوملنسکی** (; ) (28 ستمبر 1918 – 2 ستمبر 1970) سوویت یونین وچ اک یوکرینی لکھاری سی۔ پنجابی ساہتی حلقیاں وچ اوہ *بچیاں نوں دل دتا* () دے لکھاری وجوں مشہور اے۔

## زندگی
وسیلی الیکزیندرووچ سُوخوملنسکی، اومیلنک نام دے اک یوکرینی پنڈ وچ اک کسان پروار وچ پیدا ہویا سی۔ 1933 وچ اسنے ست سالا پرائمری سکھیا سکول ختم کر لیا جس توں بعد اس دی ماں اوہناں نوں کرمنچک لے گئی جتھے اس نے اک مقامی میڈیکل کالج وچ داخلہ لے لیا۔ پر جلد ہی اس نے میڈیکل سکول چھڈّ دتا اتے روبٹفک وچ بھرتی ہو گیا، جو اس نے تھوڑے ویلے وچ ختم کر لیا۔ 1935 وچ اس نے اپنے جدی پنڈ دے نیڑے ہی استاد وجوں کم کرنا شروع کر دتا۔ 1938 وچ وسیلی الیکزیندرووچ سُوخوملنسکی نے پولتاوا پیڈاگوگیکل انسٹیچیوٹ وچ داخلہ لیا جس وچوں اسنے اسے سال گریجوئیشن کیتی۔ گریجوئیشن توں بعد اوہ اپنی مول زمین وچ پرط آیا جتھے اوہناں نے اونوفرییوو مڈل سکول وچ یوکرینی بولی اتے ساہت دے استاد وجوں کم شروع کیتا۔ دوجی عالمی لڑائی دوران اسنے 1941 وچ اگلی لائن تے ولنٹیئر وجوں سیوا کیتی اتے ماسکو دی حفاظت دے دوران جنوری 1942 وچ جدوں اک جونیئر پلسرک سی، اوہ گمبھیر طور تے زخمی ہو گیا اتے صرف اک چمتکار ہی سی کہ اوہ بچ گیا سی۔ شیل دا ٹکڑا رہندی عمر اوہدی چھاتی وچ رہا۔ اس نوں ارال پہاڑاں وچ اک فوجی ہسپتال وچ منتقل کر دتا گیا جتھے اس دا ڈاکٹری علاج جاری رہا۔ اس ویلے دوران اوہ لگاتار محاذ تے واپس آؤن لئی بینتی کردا رہا جدوں کہ میڈیکل کمیشن نے اس نوں ایہدی اجازت نہیں سی دتی۔ اس نوں اوفا وچ اک مڈل سکول دا پرنسپل تعینات کیتا گیا سی۔ 1944 وچ جدوں مول بھوئیں نازی جرمنی توں آزاد ہو گئیاں سن تاں اوہناں نوں علاقائی پیپلز ایجوکیشن دا ڈائریکٹر تعینات کیتا گیا سی۔ 1947 وچ، اوہ پالیش، اونفرییائیو رائین دے پولیش سیکنڈری سکول دا (اپنی بینتی تے) پرنسپل بن گیا اتے اس پوسٹ تے اوہ اپنے جیون دے انت تک رہا۔
## باہرلے جوڑ
* ''My Heart I Give to Children''  – Sukhomlynsky's book translated into English by Holly Martin Smith
* ''V. Sukhomlinsky on Education'' – translation into English, Progress Publishers 1977
* *[http://www.ejr-com-au.theholisticeducator.net/wp-content/uploads/2016/02/Each_One_Must_Shine_2009.pdf Each One Must Shine]* – a pdf version of "Each One Must Shine: The Educational Legacy of V.A. Sukhomlinsky", originally published by Peter Lang, New York, in 1999.
* *[http://theholisticeducator.com/sukhomlinsky/ V.A. Sukhomlinsky: holistic educator] * – A web site promoting Sukhomlynsky's ideas and containing photo-galleries.
* ''In Search of Sukhomlinsky'' – A blog describing Alan Cockerill's visit to Ukraine to research Sukhomlynsky's legacy. Contains photographs.
* A brief biography of Vasyl Sukhomlynsky, excerpts from his works, and descriptions of his pedagogical approach  
* ''Vasily Aleksandrovich Sukhomlinsky on Education''  – translation into English.
* ''Vasily Aleksandrovich Sukhomlinsky on Education''  – translation into Bengali.

گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
تارا سنگھ واں

بھائی **تارہ سنگھ واں** (1702) اٹھارویں صدی دے اک سکھ شہید سن۔ *واں* ایہناں دے پنڈ دا نام اے جس نوں واں تارہ سنگھ اتے ڈل واں دے ناں نال وی جانیا جاندا اے۔ اج-کل ایہہ پنڈ چڑھدے پنجاب دے امرتسر ضلعے تحت پیندا اے۔

## مڈھلی زندگی

بھائی تارہ سنگھ دا جم تقریباً 1702 ء وچ ماجھے دے پنڈ ‘واں’ (ہن ضلع امرتسر) وکھے، اک بٹر سکھ پروار وچ بھائی گرداس سنگھ دے گھر ہویا۔ آپ چڑھدی کلا والے، پورن رہتوان تے تیار-بر-تیار سنگھ سن۔ اتہاس وچ لکھیا اے کہ بھائی صاحب صرف نیلے کپڑے پاؤندے اتے سریر تے ہتھیار سجا کے رکھدے۔ ہر ویلے پاٹھ کردے رہندے، گربانی نال اوہناں نوں عشق سی تے چہرے تے نام دا نور۔ موت دا ذرا خوف نہیں سی، ہر ویلے میدان جنگ وچ اپنے جوہر وکھاؤن لئی تیار رہندے۔
پنڈ ’واں’ وکھے آپ نے اک بنگا (ڈیرہ) قایم کیتا، جتھے آپ آؤندے جاندے مسافراں اتے سنگھاں نوں پناہ دندے تے اوہناں لئی لنگر اتیادِ دا انتظام کر کے اوہناں دی سیوا کردے۔ آپ دے ساتھی سنگھ کھیتی وچ ہتھ آپ دا ہتھ وٹاؤندے، پاٹھ کردے تے ہتھیار مشق وی کردے۔ ہر ویلے 10-12 سنگھ آپ دے نال رہندے۔

## شہیدی

نال دے پنڈ ‘نوشہرا پنوآں’ دا اک ہنکاری چودھری ‘صاحب رائے’ سنگھاں نال نفرت کردا سی۔ اپنے پنڈ وچ رہندے دو سنگھاں دے کھیتاں وچ اوہ جان-بجھّ کے اپنے گھوڑے چرن واسطے چھڈّ دندا، جو فصل دا بہت نقصان کردے، مسئلہ گل بات نال حل نہ ہویا تاں اوہناں سنگھاں نے بھائی تارہ سنگھ دے ساتھی جودھیاں - بگھیل سنگھ اتے امر سنگھ دی مدد لئی اتے اک گھوڑا پھڑ کے بھائی لکھمیر سنگھ دے ذریعے مالوے وچ ویچ دتا تے حاصل ہوئی رقم بھائی تارہ سنگھ دے لنگر وچ پا دتی۔ اس تے چودھری نے بھائی تارہ سنگھ جی دے خلاف پٹی دے فوجدار ‘جعفر بیگ’ نوں شکایت کیتی کہ بھائی تارہ سنگھ مجرماں تے باغیاں نوں پناہ دندا اے۔ جعفر بیگ نے لاہور ‘زکریا خاں’ نوں اطلاع دتی، جس تے لاہور دربار نے آپدے خلاف فوج بھیج دتی اتے میدان جنگ وچ لڑدے-لڑدے گولی لگن کر کے آپ شہیدی پا گئے۔

جتھے بھائی تارہ سنگھ جی واں اتے ساتھی سنگھاں دا آخری سنسکار کیتا گیا، اج اوتھے یادگاری گردوارہ صاحب واقعہ اے۔

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ مت
گٹھ:سکھی
دلیانا پاپووا

**دلیانا پاپووا** (; جم 24 ستمبر 1981)
اک بلغاروی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ ایہ گیالانتسی وچ جنمی۔ اوہ گریڈ 8 جد تک اتھے رہی۔، پوپووا  نے نیو بلغارین یونیورسٹی وچ ماڈلنگ ڈزائن دا مطالعہ کیتا۔

2010 وچ، اسنوں پلیبیئے میگزین دے بلغارین ورژن لئی فوٹو کھچی گیا سی۔
پوپووا فلم لڑی شیشے ہوم دی فلم لو، اتے  ناٹک  اتے رومانٹک لڑی 'رولوٹوٹوسیا زیڈ' وچ وی کردار نبھاء رہی اے۔
2014 وچ، اس نے اپنے ساتھی اداکار آسن بلیچکی نال اپنے رشتے نوں قانوقی کیتا، جس دے نال اس دا بوریل ناں دا اک پتر اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1981
گٹھ:بلغاروی عورت ماڈل
گٹھ:زندہ لوک
دیدار (اداکارہ)

**دیدار** (اردو بولی: ديدار) (سونیا ادریس دا جم مئی 15, 1979 لاہور وچ ہویا)جو کہ اک پاکستانی سٹینڈ اپ کامیڈیئن، سٹیج ڈانسر اتے اداکارہ اے۔ اوہ پنجابی ناٹکاں وچ اپنی اداکاری لئی مشہور اے۔

## نجی جیون اتے پروار
اسنے بہاول پور وچ سٹیج ڈرامہ توں اپنا کریئر شروع کیتا۔ اوہ مشہور ڈانسر نرگس دی چھوٹی بھین اے اتے اسدا بھرا وی اے۔ دوویں بھیناں نے بہت سارے ناٹکاں وچ اکٹھے کم کیتا اے۔ دیدار ناٹکاں وچ وکھ وکھ کردار وچ ویکھی گئی اے اتے بہت ہی مشہور اے۔

## کریئر
دیدار اتے اسدی بھین نے لاہور، اسلام آباد، کراچی اتے پاکستان وچ اک مشی ناں دی سیلون لائن شروع کیتی۔ دوہاں بھیناں نے 2009 وچ ٹورانٹو، کینیڈا وچ سیلون وی شروع کیتا سی۔ دیدار نے اپنا سٹیج ڈرامہ جاری رکھیا اسنوں پاکستانی گانیاں اتے فلماں وچ اسدے نچن دے ہنر لئی جانیا جاندا اے۔ دیدار دے ناچ نوں پسند کرن والے سروتیاں وچ مرداں دی گنتی ودھ اے۔

اسنے لاہور وچ کئی مقابلیاں وچ اپنا فن مظاہرہ دکھایا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1980
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی رقاصہ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم