open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کنان پوشپورا واقعہ

**کنان پوشپورا واقعہ** بھارتی فوج اتے لگیا اک الجام ہے، جس مطابق بھارتی فوجیاں دے اک گروپ نے فروری 1991 وچ جموں اتے کشمیر وچ کنان اتے پوشپورا ناں دے دو پنڈا دیاں عورتاں نال گینگریپ کیتے۔ سبھ توں چھوٹی ریپ وکٹم دی عمر صرف 14 سال سی۔ پولیس FIR وچ 23 عورتاں نے اپنے نال ریپ کیتے جان دی شکایت درج کیتی۔ 2007 وچ 40 عورتاں جموں کشمیر ہیومن رائٹس کمیشن کول انصاف دی گہار لے کے پہنچیاں۔ فوج اتے سرکار اس الزام نوں بے بنیاد دسدی ہے، جدکہ گھٹنا تے پہنچن والے پہلے سرکاری افسر اتے اس وقت دے کپواڑا دے ڈپٹی کمیشنر S M یاسن اپنی رپورٹ وچ لکھدے ہن کہ فوج نے "درندیاں وانگو سلوک کیتا۔"

## واقعہ

1991 دی فروری دی اک رات نوں بھارتی فوج دی 68 بریگیڈ دی 4 راجپتانا رائپھلس دے جوان گشت کردے ہوئے کنان اتے پوشپورا پنڈاں وچ پہنچے۔ اتھے اوہناں نے دوویں پنڈا دے مردا نوں کنان دے دو گھراں وچ بند کر دتا اتے اتھے دیاں اؤرتا نال ریپ کیتے۔ الزام لگاؤن والی سبھ توں بزرگ عورت 70 سال اتے سبھ توں جوان عورت صرف 14 سال دی سی۔ واکئے توں بعد کجھ دناں بعد تک کسی بندے نوں پنڈ توں باہر نہی آؤن دتا گیا۔ اس لئی ریپ دی گھٹنا دی FIR دو ہفتے بعد اٹھ مارچ نوں لکھائی گئی۔

## انویسٹگیشن

اس وقت دا کپواڑا دا ڈپٹی کمیشنر S M یاسن کنان پہنچن والا پہلا سرکاری ملازم سی۔ اس نے اس وقت دے کشمیر دے ڈوجن کمیشنر وضاحت ہبیبلاہ نوں لکھی رپورٹ وچ کیہا کہ اوہ اس زیادتی نوں کالے اکھراں وچ اتاردے ہوئے شرمسار سی۔ ہبیبلاہ نے اک ہفتے توں زیادہ وقت تک کوئی جواب نہ دتا۔ پھر اوہنے پنڈاں دا دورہ کیتا اتے اک کانپھیڈینشل رپورٹ لکھی جس وچ اس نے کیہا کہ ریپ دے الزام شکی اتے ودھائے-چڑھائے لگدے ہن۔ اس توں بعد ڈپھینس منسٹری نے انویسٹیگیشن لئی اک ٹیم بھیجی۔ ٹیم دا چیئرمین اس وقت دا پریس کاؤنسل دا پریزیڈینٹ  B G ویرگیز سی۔ اس نے کیہا کہ ایہہ ریپ دا الزام آنتکوادی گروپاں اتے اوہناں دے سہیوگیاں ولوں بنایا گیا اک بہت وڈا دھوکھا ہے۔ 

## اثر

### پڑھائی تے

واکئے نے کنان اتے پوشپورا پنڈا دے رہن والیاں دی زندگی تے بڑا ماڑا اثر چھڈیا ہے۔ 21 جولائی 2013 وچ چھپی اک رپورٹ دستاویز کردی ہے کہ وکٹماں دے ٹبراں نوں برادری وچوں کڈھ دتا گیا ہے۔ واکئے دے 22 سالاں دوران صرف 2 سٹڈینٹ یونورسٹی وچ پہنچے ہن۔ بہتے ودیارتھی اٹھویں جماعت توں بعد کپواڑا اتے تریگام پنڈاں دے لوکاں دے تانے اتے کٹن والے بول سنن دی تھاں سکول چھڈنا پسند کردے ہن۔ دوویں پنڈا دا صرف اک سرکاری سکول اٹھوی جماعت تک پڑھاؤداں ہے۔

### بچیاں دے ویاہ تے

اوہ پریوار جو شکار ہون توں بچ گئے سن، وکٹماں دے پریواراں نال گل بات نہی کردے۔ مانپے کہندے ہن کہ بچیاں نوں وہاؤنا بہت اوکھا ہے۔ گھٹو-گھٹو اک ٹبر نے اپنی 16 سالاں دھی نوں 50 سالاں دے تنّ بچیاں دے رنڈے پیو نال وہاؤن دی گل قبولی ہے کیونکہ پنڈ وچوں کوئی وی جوان منڈا اگے نہی آیا اتے واکئے توں بعد پنڈ دے باہر لاڑا لبھنا ناممکن سی۔

### ڈر دا ماحول

پنڈ والیاں نے انصاف لین لئی 2007 وچ کنانپوشپورا کوآرڈینیشن کمیٹی  (KCC) بنائی۔  KCC دا ہیڈّ 70 سالیں غلام احمد در ہے۔ اس نے جولائی 2013 وچ The Indian Express نوں دسیا، جے کوئی رپورٹر جاں ہیومن رائٹس گروپ دا بندہ ساڈے پنڈ وچ آؤندا ہے تا پلسوالے اتے انٹیلیجینس بیورو دے بندے اوہدے پچھے-پچھے آ جاندے ہن۔ اخبار مطابق پنڈ دے لوک مسسل چوکس رہندے ہن، بھلے سادے کپڑے پائی کوئی پلسوالا جاں جاسوس ہی نہ ہووے۔

## حوالے
مسور

**مسور** اک دال دا نا اے جو کھائی جاندی اے۔ ایہ وکھرے رنگاں دی ہوندی اے۔ کینیڈا، ہندستان، آسٹریلیا تے ترکی وچ ود اگائی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

* وائی بیجی پروگرام 
* [[پاکستان] دی دالاں]
کاہلوں

کاہلوں پنجاب دی اک ذات اے۔ اے راجہ وکرم جیت دی اولاد نیں۔

 

## مشہور لوک

1. ممتاز کاہلوں،پاکستان دے قومی پیشہ ورانہ تے تکنیکی تربیت کمیشن دے چیئرمین .

2.ابرار الحق، پاکستانی پاپ / راک گلوکار۔

3. روی کاہلوں، کینیڈین فیلڈ ہاکی پلیئر.

4. پرینیت کور، بھارتی وزیر مملکت امور خارجہ، بھارتی پنجاب دے سابق وزیر اعلی، کیپٹن امرندر سنگھ، پٹیالہ دے مہاراجہ دی بیوی اے.

## حوالے

* انگریزی کاہلوں

* بی بی سی دا حوالہ
آ مین آف د پیپل

***آ مین آف دا پیپل***(انگریزی چ A Man of the People) نائیجیریائی لکھاری چینوا آچیبے دی لکھی اک کتاب دا ناں ہے۔ ایہہ ناول 1966 وچ پبلش ہویا سی۔

## ناول

### پچھوکڑ

نائیجیریا نوں انگریزاں توں آزادی ملے کئی سال بیت چکے ہن۔ عامَ لوک اتے اوہ لوک جنہاں نے دلوجان نال گوریاں خلاف سنگھرش کیتا سی دوویں ہن اپنی بھرشٹ سرکار توں مایوس ہو چکے ہن۔ سیاست لوکاں دی سیوا کرن والے اک اعلیٰ پیشے توں گر کے سیاستداناں لئی خود دیاں جیبا بھرن دا اک ذریعہ بن چکی ہے۔

ایہناں حالاتاں وچ اک چھیویں پاس سیاستدان، جس نوں سارے چیف نانگا آکھدے ہن، اپنے ہلکے دبدبا جمائے رہِ رہا ہے۔ اک دن اپنے پنڈ آناتا دے سرکاری سکول دا گیڑا ماردیاں چیف نانگا دی ملاقات اپنے اک پرانے سٹوڈینٹ اودیلی نال ہندی ہے۔ چیف نانگا اودیلی نوں مل کے خوشی ظاہر کردا ہے اتے اس نوں اپنے نال بوری ناں دے شہر وچ اپنے محل ورگے بنگلے وچ آ کے رہن دا سدا دندا ہے۔ چیف دا پلان اودیلی نوں اپنے اہساناں ہیٹھ دبا کے اتے کوئی چھوٹی-موٹی سرکاری پوسٹ دے کے اس نوں اپنے غلام واگوں استعمال کرنا ہے۔ لیکن کسمت نوں کجھ ہور ہی منظور ہندا ہے۔

### کہانی

## پاتر

### اودیلی

اودیلی ناول دا ہیرو ہے۔ اوہ اک لایق گبھرو ہے، جو کہ سکالرشپ دے زرئے کافی پڑھ چکا ہے۔ ہن بھرشٹ سرکار دے ستا وچ ہون کارن اسدا یورپ جان دا خواب دور دی کوڈی لگ رہا ہے۔ لیکن اودیلی خوش ہے۔ اس نے کسی نوں وی رشوت نہ دین دا فیصلہ لتا ہویا ہے۔ اوہ آناتا دے سرکاری سکول وچ ٹیچر ہے۔ چیف نانگا نوں ملن توں بعد اوہ اس نال بوری رہن چلا جاندا ہے۔ چیف نال جھگڑا ہون کر کے اودیلی واپس آ جاندا ہے اتے اپنے دوست میکس دی پارٹی ولوں ووٹاں وچ کھڑھا ہندا ہے۔

### چیف نانگا

### اڈنا

### میکس

### یونس

## ویکھو

چیمامانڈا آدیچیئے

گٹھ:نائیجیریا

گٹھ:کتاباں
ممنون حسین

**ممنون حسین** اک  پاکستانی سیاستدان ، سابق صدر پاکستان تے سابق گورنر سندھ سی ۔ ممنون حسین 9 ستمبر 2013 توں 9 ستمبر 2018 تک پاکستان دے صدر رہے ۔ اوہ 19 جون 1999 توں 12 اکتوبر 1999 تک سندھ دے گورنر وی رہے نیں ۔

گٹھ:صدر پاکستان
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
کھرمنگ

**کھرمنگ** بلتستان دی اک وادی تے ضلع اے۔ ایہ سکردو توں 100 کلومیٹر دے پینڈے تے اے۔ بکریاں تے ڈنگر پالنا عام کم اے۔ ٹولٹی ایتھے دا راجگڑھ اے۔
برائنٹ پارک

**برائنٹ پارک** مینہیٹن نیو یارک شہر وچ اک پارک اے۔ ایہ 1832 توں 1840 دے وشکار بنیا۔

گٹھ:نیو یارک شہر
نیویارک پبلک لائبریری

**نیویارک پبلک لائبریری** نیویارک شہر دی اک لائبریری اے۔ 53 ملین شیواں نال ایہ امریکہ دی دوجی وڈی تے دنیا دی تیجی وڈی لائیبریری اے۔ 

* ویب سائٹ
ماش

**ماش** اک دال دا نا اے جو کھائی جاندی اے۔ ایہ دکھنی برصغیر دی سوغات اے۔ ایہ سب توں ود ہندستان وچ اگائی تے کھائی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

* وائی بیجی پروگرام 
* [[پاکستان] دی دالاں] 

گٹھ:دالاں
ففتھ ایوینیو

**ففتھ ایوینیو** نیو یارک شہر دی ونڈ مینہیٹن دے وشکار اک وڈی سڑک اے۔ ایہ سڑک مینہیٹن دے دکھن توں ٹردی اے تے مینہیٹن نوں دو انگاں وچ ونڈدی ہوئی مینہیٹن دے اتر تک جاندی اے۔ ایس سڑک اتے نیویارک پبلک لائبریری، راکفیلر سینٹر، سینٹرل پارک تے مینگیاں دکاناں نیں۔

## بارلے جوڑ
*مورتاں 

گٹھ:نیو یارک شہر
لانگ آئیلینڈ

**لانگ آئیلینڈ** امریکی صوبے نیویارک وچ اک جزیرہ اے۔ ایہ وڈے سمندر اٹلانٹک وچ اے تے ایہدے تے نیویارک شہر دے دو برا کوینز تے بروکلین تے دو کاؤنٹیاں سفالک کاؤنٹی تے نساؤ کاؤنٹی اے۔ 2012 وچ ایتھے 7,686,912 لوک وس رۓ سن۔ ایہ 1,401 مربع میل تھاں تے پھیلیا ہویا اے تے 118 میل لماں تے 23 میل سب توں چوڑا اے۔

نیو یارک دے دو وڈے ہوائی اڈے جان ایف کینیڈی تے لا گارڈیا ایس تے نیں۔
پنجابی امریکی

**پنجابی امریکی** اوہ امریکی نیں جیہڑے آپ یا اوہناں دے پُرکھ لموچی ایشیا دے خِطا پنجاب توں امریکا آئے سی تے ایتھے وس گئے ۔ ایہ عام طور تے سارے امریکا وچ پھیلے ہوئے نیں پر ایہناں دی وڈی گݨتی نیویارک تے کیلیفورنیا وچ اے ۔

## ہور دیکھو
* پنجابی میکسیکن امریکن

* پنجابی کینیڈیئن
* پنجابی امریکی

## باہرلے جوڑ
* http://www.infinityfoundation.com/mandala/h_es/h_es_korit_histical.htm#Pioneers

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی قوم
گٹھ:پنجابی امریکی
گیووانی ڈی ویرازانو

**گیووانی ڈی ویرازانو** (1485–1528) فلورنس دا اک سمندری کھوجی سی۔ اوہ فرانس دے بادشاہ دا ملازم سی۔ 1524 وچ اوسنے اتلے امریکہ دے چڑھدے کنڈیاں دا کھوج لایا تے اوہ نیویارک دے کول تک آیا۔ نیویارک وچ ویرازانو-نیروز پل اوہدے ناں تے اے۔
ویرازانو-نیروز پل

**ویرازانو-نیروز پل** دی نیروز نیو یارک وچ ای دوہرا پل اے جیہڑا نیو یارک شہر دے دو انگاں بروکلین تے سٹیٹن آئیلینڈ نوں آپس وچ رلاندا اے۔ ایس پل دی نیو 13 اگست 1959 نوں رکھی گئی۔ 21 نومبر 1964 نوں ایہ پورا ہویا۔ 

ایس دا ناں فلورنس دے کھوجی گیووانی ڈی ویرازانو تے رکھیا گیا جیہڑا 1524 نوں ایتھے آیا سی۔

## حوالے

گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
لیکسنگٹن ایوینیو

**لیکسنگٹن ایوینیو** نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دی اک سڑک اے۔ اے مینہیٹن دے دکھن توں اتر ول جاندی اے۔

## بارلے جوڑ
*http://www.nysonglines.com/lexington.htm
ہارلم (مینہیٹن)

**ہارلم** نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دے اتر چڑھدے ول دا پاسہ اے۔ 1920 توں ایہ افریقی امریکی لوکاں دا کاروبباری تے رہتلی گڑھ اے۔ ایہدا مڈھ ڈچاں نے 1658 وچ رکھیا۔ ایہدی لوک گنتی 335,109 اے تے تھاں 10.03 مربع کلومیٹر اے۔

## بارلے جوڑ
*مورتاں
بیٹری پارک

**بیٹری پارک** نیویارک شہر دے انگ دکھنی مینہیٹن دا اک پارک اے۔

## بارلے جوڑ
*http://www.thebattery.org/
باؤلنگ گرین

**باؤلنگ گرین** نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دا اک پارک اے۔

## بارلے جوڑ
انٹریپڈ میوزیم

انٹریپڈ میوزیم نیو یارک شہر، امریکہ وچ اک جنگی تے سمندری تاریخی میوزیم اے۔ میوزیم وچ امریکی انٹریپڈ جہاز، گراؤلر پنڈوبی، سپیس شٹل انٹرپرائز، کنکورڈ تے لاکہیڈ اے-12 نیں۔ اے منہیٹن آئلینڈ دے لیندے نکڑ تے بندرگاہ تے اے۔ اے میوزیم 1982 وچ کھلیا سی۔
میڈیسن سکوائر

**میڈیسن سکوائر** جیتھے ففتھ ایوینیو تے براڈوے ملدے نیں اوتھے بندا اے۔ اے نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دا اک انگ اے۔

## بارلے جوڑ
*http://www.nycgovparks.org/parks/madisonsquarepark/history

گٹھ:نیو یارک شہر
ٹرینیٹی گرجا (مینہیٹن)

**ٹرینیٹی گرجا مینہیٹن** نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن وچ اک گرجا اے۔

## بارلے جوڑ
*http://www.trinitywallstreet.org/
لیچن

**لیچن** یا لائکن الی تے کسے ہور جیون دی اک رلویں سنگت اے۔ ایہ زمین دیاں اوکھیاں رہنوالیاں تھانواں تے ہوندی اے۔
اولنگیٹو

**اولنگیٹو** اک میمل اے جیڑا دکھنی امریکہ دے دیس ایکواڈور تے کولمبیا دے لیندے پاسے دی پعاڑی جنگلاں وچ وسدا اے۔ ایدا اوسط وزن 900 گرام ہوندا اے۔ اولنگیٹو پھل کھاندا اے مگرے اے پھلاں دا رس تے کیڑے مکوڑے وی کھا لیندا اے۔ اولنگیٹو کلے رین آلا جانور اے جیڑا راتی زیادہ پھردا ٹردا تے کھاندا اے تے اے دوجے جانوراں توں وی کافی ہد تک دور ای ریندا اے۔ اے عام طور تے اینڈیس دے پعاڑاں وچ 1500 میٹر توں 2750 میٹر تک پایا جاندا 
اے۔
فرسٹ ایوینیو

**فرسٹ ایوینیو** نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دی اک سڑک اے۔
## بارلے جوڑ
*http://www.nysonglines.com/1av.htm
فلیٹآئرن بلڈنگ

**فلیٹآئرن بلڈنگ** نیویارک شہر دے انگ مینہیٹن دی سڑک ففتھ ایوینیو دی اک بلڈنگ اے۔ ایہ تکونی بلڈنگ 1903 وچ بنی تے نیویارک دی پہلی اچی بلڈنگ سی۔

## بارلے جوڑ
سری

**سری** اک شمارندی مصنع لطیفی برنامج اے۔ ایہ برنامج صرف ایپل دی iOS شمارندے دے نال کم کردا اے۔ ایدے نال بول کر شمارندے توں کم کراندے نے۔ سری نوں سب تون پہلی واری 4 اکتوبر 2011 نوں انٹرنیٹ تے چاریا گیا سی۔ اے برنامج ہجے تک 9 ذباناں بول تے سمجھ سکتا اے ۔سری دا ناں ناوری بولی توں لیا گیا اے۔ اے سب توں پہلاں iOS-5 تے آئی فون-4s تے ورتیا گیا سی۔
## دستیاب بولیاں
*عربی
*چینی (کینٹنیز، ماندارن)
*ڈینی
*ڈچی
*انگریزی
*فنستانی
*فرانسیسی
*آلمانی
*عبرانی
*جاپانی
*کوریائی
*مالے
*ناروائی
*پرتگالی
*روسی
*ہسپانوی
*سویڈی
*تھائی
*ترکائی
انڈرس سیلسیس

**انڈرس سیلسیس** (27 نومبر 1701 – 25 اپریل 1744) اک سویڈن دا سینسدان سی۔ایدے ناں تے سیلسیس گرمی ناپ بنایا گیا سی۔

انڈرس سیلسیس 27 نومبر 1701 نوں اپسالہ سویڈن وچ جمیا۔ اوہدا پیو تارہ پڑھت دا پروفیسر تے دادا میتھمیٹکس دا پروفیسر سی۔ اوہ اپسالہ یونیورسٹی وچ پڑھیا تے ایتھے ای تارہ پڑھت دا استاد لگیا۔

گٹھ:سویڈن
پاکستان دی انتظامی ونڈ

گٹھ:پاکستان دی انتظامی ونڈ
گٹھ:پاکستان دے صوبے
گٹھ:پاکستان
کنسنگٹن تے چیلسی

**کنسنگٹن تے چیلسی** وڈے لندن دا اک برا یا انگ اے۔ 

## بارلے جوڑ

* برا دی ویب سائٹ
پوپ آرٹ

**پوپ آرٹ** نویں آرٹ دی اک ونڈ اے جیہڑی انگلینڈ وچ 1950 دے دھاکے وچ  شروع ہوئی تے امریکہ تے ریندی دنیا وچ 1960 مگروں چلی۔ ایہ رہتل دیاں عام ورتن دیاں شیواں نوں وکھالے لئی ورتدی اے۔

ایہدا ناں آرٹ لکھاری لارنس الوے توں چلیا۔ راۓ لکٹنسٹائن تے اینڈی وارہول ایس تحریک دے وڈے ناں نیں۔
### بارلے جوڑ
راۓ لکٹنسٹائن

**راۓ لکٹنسٹائن** اک امریکی پوپ آرٹ پینٹر سی۔ اینڈی وارہول، جیسپر جانز تے جیمز روزنکوسٹ نال رل کے پوپ آرٹ دا امریکہ وچ مڈ رکھیا۔

راۓ فاکس لکٹنسٹائن 27 اکتوبر 1923 نوں مینہیٹن نیویارک وچ جمیا۔ ہارلم چوں پڑھیا۔ دوجی وڈی لڑائی وچ اوہ فوج وچ سی۔ اوہائیو یونیورسٹی توں اوہنے سوہنے کم دی ڈگری لئی۔ ویلے نال اوہنوں مانتا لبھی۔

29 ستمبر 1997 نوں اوہ مریا۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
لزے میٹنر

**لزے میٹنر** اک آسٹریا تے فیر سویڈن دی نیوکلئر فزکس دی گرو سی۔ ایدھے ناں تے اک عنصر میٹرنیم دا ناں رکھیا گیا سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رچمونڈ تھیمز اتے

**رچمونڈ تھیمز اتے** وڈے لندن دا اک برا یا انگ اے۔

## بارلے جوڑ

* برا دی ویب سائٹ

گٹھ:لندن
گٹھ:وڈا لندن
ماؤنٹ ورنن

**ماؤنٹ ورنن** امریکہ دے صوبے ورجینیا دی کاؤنٹی فیئرفیکس کاؤنٹی وچ پہلے امریکی صدر جارج واشنگٹن دا گھر اے۔ ایہ 1757 وچ لکڑ نال بنایا گیا۔ ایہدا ناں اوہدے اک پرکھ لارنس ورنن تے رکھیا گیا۔

## بارلے جوڑ
وڈبرج، ورجینیا

**وڈبرج، ورجینیا** امریکی صوبے ورجینیا دی پرنس ولیم کاؤنٹی دا اک نکا شہر اے۔ ایتھے 4,055 لوک وسدے نیں۔

گٹھ:امریکہ دے آباد تھاں
بیکسلے

**بیکسلے**، وڈے لندن وچ جنوب مشرقی لندن دا اک لندن بورو اے جیہڑا باہرلے لندن دا حصہ اے۔ ایہدیاں بستیاں سڈکپ، ایرتھ، بیکلی ہیتھ، کری فورڈ، ویلنگ تے اولڈ بیکسلے نیں۔ لندن بورو آف بیکسلے ٹیمز گیٹ وے دے اندر اے۔ مقامی اتھارٹی بیکسلے لندن بورو کونسل اے۔

## باہرلے جوڑ

* برو دی ویب سائٹ

## حوالے

گٹھ:لندن
گٹھ:وڈا لندن
بارنیٹ

**بارنیٹ**، وڈے لندن دے شمالی مضافات وچ مقامی اتھارٹی دا علاقہ اے۔ 

## باہرلے جوڑ

* برو دی ویب سائٹ

## حوالے

گٹھ:لندن
گٹھ:وڈا لندن
بورو ہرو، لندن

**ہرو** لندݨ دا اک بورو اے ۔

## باہرلے جوڑ

* برا دی ویب سائٹ

گٹھ:لندن
گٹھ:وڈا لندن
ہلنگڈن

**ہلنگڈن** وڈے لندن دا اک برا یا انگ اے۔ 

## بارلے جوڑ

* برا دی ویب سائٹ
وولورتھ بلڈنگ

**وولورتھ بلڈنگ** امریکہ دے شھر نیو یارک وچ اک ٹاور اے
## ہور ویکھو
* دنیا دیاں اچیاں بلڈنگاں

## بارلے جوڑ
جارج واشنگٹن پل

**جارج واشنگٹن پل** امریکہ دے شھر نیو یارک وچ اک پل اے۔ ایہ ہڈسن دریا اتے اے۔ ایہ مینہیٹن نوں برگن کاؤنٹی نال ملاندا اے۔ ایہدے اتے تھلے دو رستے بنے نیں تے اتلے تے 4 آن دے تے 4 جان دے راہ نیں تے تھلے والے راہ تے 6 راہ نیں 3 جانوالے تے 3 آنوالے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:نیو یارک شہر
ڈیلاور دریا

**ڈیلاور** ایٹلانٹک کنڈے ول امریکہ دا اک دریا اے۔ ایہ دریا 419 میل (674 کلومیٹر)  لمبا اے۔ ایہ کیٹسکل دے پہاڑاں توں پانی کٹھا کردا اے تے کٹھا کرن تھاں 14,119  مربع میل بندا اے۔ ایہ نیویارک، نیوجرسی، ڈیلاویر، پنسلوینیا تے میری لینڈ توں لنگھدا اے۔
لندن اکھ

**لندن اکھ** اک وڈا فیرس پیا اے۔ اے برطانیہ دی راجنگری لندن وچ تھیمز دریا دے نال اے۔ اے 135 میٹر (443 فٹ) اچا اے تے اس پیے دا ریڈیس 60 میٹر (197 فٹ) اے۔ اے جگ دے سب توں وڈے فیرس پیاں چوں اک اے تے یورپ دا سب توں وڈا اے۔ اے برطانیہ وچ سب توں بوتی مولے دے کر ویکھی جان آلی تھاں اے، اک ورے چ ایدے تے 35 لکھ بندے آندے نیں۔ اے 1999 وچ بنایا گیا سی تے اس ویلے جگ دا سب توں وڈا فیرس پیا سی، اس توں وڈے پیئا 2006 وچ سٹار آف نانچنگ (160 میٹر اچا) تے اس توں وی وڈا 2008 وچ سنگاپور فلائر (165 میٹر اچا) بن گیا۔ مگر ایدی اک خاص گل اے جیڑی اس توں وڈۓ پیئاں وچ نئیں: ایدی بنیاد انگریزی ہندسے A دی مورت وچ صرف اک پاسے اے تے سارا وزن اوہ پاسا ای چکدا اے۔
مینہیٹن پل

**مینہیٹن پل** امریکہ دے شھر نیو یارک وچ اک پل اے۔ ایہ مینہیٹن تے بروکلین نوں ملاندا اے۔
## ہور ویکھو

## حوالے

## بارلے جوڑ

گٹھ:پل
گٹھ:پݪ
باستے

thumb
**باستے** دریائے ایلب دے کنڈے تے جرمنی وچ 194 میٹر اچیاں پہاڑی بنتراں نیں ایہ ریتلے پتھر دیاں بنیاں نیں۔ ایہ دس لکھ وریاں وچ پانی نال چٹاناں دے کٹن ٹٹن نال بنیاں نیں۔ ایہ سیکسن سوئیٹزرلینڈ نیشنل پارک دی ویکھن والی تھاں اے۔ ایہناں تے لوک چڑھدے نیں۔ جرمن شہر ڈریزڈن توں ایہ چوکھیاں دور نہیں۔ پچھلے 200 وریاں توں ایہناں دی مانتا اے۔ ایہناں تک اپڑن لئی 1824 وچ اک لکڑ پل تے فیر پتر دا پل بنایا گیا سی۔
کونگشٹائن قلعہ

**کونگشٹائن قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ ایہ سیکسنی دے صوبے وچ اک اچی پہاڑی تے 240 میٹر دی اچائی تے بنیا ہویا اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
شنیبرگ

**شنیبرگ** جرمنی چ اک پرانے قلعہ دے کھنڈر نیں۔ اے ابرنگن تے فرائیبرگ دے وشکار جرمن صوبے بادن-ورتمبرگ چ اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
ہورنبرگ قلعہ

**ہورنبرگ قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے قلعہ نکارزمرن دے گراں دے نال وادی دے اتے اے تے اے اس تھاں دا سب توں پرانا قلعہ اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
روتلن قلعہ

**روتلن قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے قلعہ جرمنی دے دکھن وچ بادن-ورتمبرگ دے صوبے وچ اک پعاڑی دے اتے اے۔ 

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
ارباخ قلعہ

**ارباخ قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ ارباخ جرمنی دے صوبے ہیسے دے دکھن وچ برگسٹراسے دے نال اک قلعہ اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
سپیس دوڑ

‎سپیس دوڑ 20ویں صدی وچ امریکہ تے سوویت یونین دے وشکار سپیس کمن دا اک مقابلہ سی۔ 1957 توں 1975 تک، دوویں دیس سپیس پھرن وچ ہر پہلا کم کرن پچھے لگے سی، اس دی وجہ اے سی کہ دوجے دیس توں اگے رینا اس دیس دا سوچ تے ٹیکنالوجی وچ چنگا ہونا ثابت کردا اے۔ سپیس ریس وچ پہلی وار سپیس وچ سیٹلائٹ پیجنا، زمین دے مدار وچ بندہ پیجنا تے چن تے پیر رکھن دی دوواں دیساں دے وشکار دوڑ سی۔ سپیس دوڑ 4 اکتوبر 1957 نوں ٹر پئی جدوں سوویت یونین نے پہلی سیٹلائٹ، سپٹنک 1، زمین دے مدار وچ پیجی تے اے دوڑ جولائی 1975 وچ مکی جدوں دوویں دیساں نے، امریکہ تے سوویت یونین، اک سپیس مشن اکھٹیاں کیتا: اپولو-سویوز ٹیسٹ منصوبہ۔ اس مشن نے امریکہ تے سوویت یونین دے تعلقات وچ سختی نوں وی کم کیتا۔ 

سپیس دوڑ شروع چ سوویت یونین تے امریکہ دی میزائل ریس توں نکلی سی۔ دوجی وڈی جنگ دے بعد دوویں دیساں نے جرمن میزائل گروواں نوں پکڑیا تے اونھاں کولوں جرمن میزائل ٹیکنالوجی دی مدد لئی تے اپنے میزائل بناۓ۔ 

سپیس دوڑ دا دوویں دیساں نوں اک وڈا فیدہ ہویا: سپیس دوڑ دی وجہ توں دوویں دیساں دے بجٹ وچ پڑھائی لکھائی تے ریسرچ ٹیکنالوجی نوں وڈا حصہ لبیا جیدے توں کئی اور ٹیکنالوجیاں تے سینسی ترقیاں ہوئیاں۔ اسی دوڑ وچ سپیس توں زمین دیاں کئی فوٹواں کچھیاں گئیاں جیدے توں کئی لوکاں وچ احساس پیدا ہویا کہ زمین کائنات دا اک زرہ اے تے اینوں سمبھال کے رکھنا چائیدا اے، اس توں ماحول نوں بچان دے بارے چ کئی تحریکاں ٹر پئیاں۔ 

سپیس دوڑ دے مشہور مشن تے سپیس پروباں دے ناں اے نیں: سپٹنک 1، ایکسپلورر 1، واسٹک 1، مارینر 2، رینجر 7، لونا 9، الویٹ 1، اپولو 8 تے اپولو 11۔
سگمارنگن قلعہ

**سگمارنگن قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے جرمن صوبے بادن-ورتمبرگ وچ سوابین الب علاقے وچ اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
وائیلڈنشٹائین قلعہ

**وائیلڈنشٹائین قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے قلعہ 1200-1300 وچ بنایا گیا سی مگر اج کل اے اک ہاسٹل اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
وائیزنشٹائین محل

**وائیزنشٹائین محل** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے محل جرمن صوبے باویریا وچ اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے


Pommersfelden-Schloss Weissenstein-04-Marstall-2009-gje.jpg
Pommersfelden-Schloss Weissenstein-14-2009-gje.jpg
Pommersfelden-Schloss Weissenstein-22-2012-gje.jpg
Pommersfelden-Schloss Weissenstein-24-2009-gje.jpg
Pommersfelden-Schloss Weissenstein-30-Giebel-2009-gje.jpg


## بارلے جوڑ
سپانڈاؤ قلعہ

**سپانڈاؤ قلعہ** جرمنی چ اک قلعہ اے۔ اے 16ویں صدی برلن وچ بنایا گیا سی تے اج تک کافی سمبھال کے رکھیا ہویا اے۔

## ہور ویکھو
*جرمنی دے قلعے

## بارلے جوڑ
پیل پی50

**پیل پی50** تن پہیاں تے دنیا دی اک نکی کار اے۔ ایہ پہلی واری 1962 توں 1965 دے وشکار بنی۔ فیر ایہ 2010 وچ بنن لگی۔ ایس نوں دنیا دی سب توں نکی کار کیا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ

* نکی کار
* نکی کار

گٹھ:نکیاں کاراں
گٹھ:گڈیاں
کوکو رکھ

**کوکو رکھ** مالویسی ٹبر دا سدا ہرا رکھ اے۔  کوکو رکھ سدا ہرا رکھ ہوندا اے جیدا اصل دیس امریکہ دے ٹراپیکل تھاں نیں۔ ایہ (4–8 میٹر (یا 15–26 فٹ) تک اچا ہوندا اے۔ ایہ ایمیزن دے جنگلاں دا رکھ سی تے ایس نوں انسان دوجے تھانواں ول لے گۓ۔ ایہدا سائنسی ناں تھیوبروما دا مطلب اے دیوتاواں دی خراک۔ چاکلیٹ کوکو بی توں بنائی جاندی اے جیہڑا کوکو رکھ تے لگدا اے۔ ایہ 15–30 سینٹی میٹر (یا 6–12 انچ)  لماں تے  8–10 سینٹی میٹر (3–4 انچ) چوڑا ہوندا اے۔ پکن تے پیلا یا کھٹے رنگدا ہوجاندا اے تے وزن ادھے کلو تک ہوسکدا اے۔ 

کوکو رکھ نکے ناپ دے چنگی زمین وچ جتھے پانی دا ودھیا نکاس ہووے ہوندے نیں۔ ایہ ایکویٹر دے دونویں پاسے 20 ڈگری تک ہوندا اے۔ ایس نوں 2000 ملی میٹر تک مینہ دی سلانہ لوڑ ہوندی اے تے 21 توں 32 سیلسیس تک دی گرمی سہ سکدا اے تے 15 سیلسیس توں تھلے دی ٹھنڈ نہیں سہ سکدا۔

* چاکلیٹ

## بارلے جوڑ
بشار الاسد

**بشار الاسد** (؛ 11 ستمبر 1965ء) شام دا صدر تے   عرب سوشلسٹ بعث پارٹی (عربی:*حزب البعث العربي الاشتراكي – قطر سوريا*‎) دا شام  والی شاخ دا صدر اے. اوہ  اپنے توں  پہلے 30 سال تک شام دی قیادت کرن  والے اپنے والد حافظ الاسد دی موت اتے شام دا صدر بنیا، اوہ 2000 ء دے بعد توں صدر دے طور اتے خدمت کررہا اے.

**بشار الاسد** شام دا صدر اے۔ اوہ 2000 وچ اپنے پیو حافظ الاسد دے مرن مگروں راج وچ آیا۔

## جیون
بشار الاسد 11 ستمبر 1965 نوں دمشق وچ جمیا۔ پڑھن مگروں اوہ ڈاکٹر بنیا فیر اکھاں دے روگاں وچ اتلی پدھر دی پڑھائی لئی لندن گیا۔ 1994 وچ اوہدے بھرا دے مرن تے جن سوں اوہدا پیو اپنے مگروں راج کرن لئی تیار کر ریا سی اوہدے اک کار ایکسیڈنٹ وچ مرن باہجوں بشار نوں واپس بلالیا گیا تے سیاست وچ پادتا گیا۔

1994 وچ ڈاکٹر بشار نوں راج وچ لین لئی حمص دی فوجی اکیڈیمی وچ پایا گیا۔ جنوری 1999 وچ اوہ شامی فوج وچ کرنل بنادتا گیا۔ بشار تے اوہدے پیؤ دا تعلق علوی نصیری فرقے نال اے تے اایس فرقے دے لوکاں نوں اگے لیایا گیا۔ 10 جون 2000 نوں اپنے پیو تے شام دے ملوزوری آگو حافظ الاسد دے مرن تے فوج تے دیس دا آگو بنا دتا گیا۔ اوس نوں صدر بنان لئی صدر بنن دی عمر 40 توں گھٹا کے 34 کردتی گئی تے بنا کسے مقابلے دے بشار 97.2% ووٹ لے کے دیس دا آگو بن گیا۔ 15 مارچ 2011 توں اوس دے ملوزوری راج دے خلاف لوگ اٹھ کھڑے ہوۓ نیں۔ بشار سرکار اوہناں نوں مارمار کے دبا رئی اے۔ ہن تک 110,371 لوک مارے جاچکے نیں۔ 21 اگست نوں اپنے ای لوکاں تے کیمیائی سارن گیس مارن تے جیدے وچ 1452 لوک مارے گۓ دنیا بشار دے خلاف اٹھ کھڑی ہوئی اے۔ بشار نال ایران اے۔

گٹھ:شام
گٹھ:شامی شخصیتاں
گٹھ:عرب
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:شامی خانہ جنگی نال منسلک شخصیتاں
 
گٹھ:عرب سیاست دان
گٹھ:1965ء دے جم
گٹھ:شام دے صدر
مکویان گوریوچ مگ-1

**مگ-1** دوجی وڈی لڑائی دا سوویت یونین دا لڑاکا جہاز سی۔ ایہ 1939 وچ بنانا شروع کیتا گیا۔ ایہ بوت اچائی تے لڑن لئی بنایا گیا سی۔ ایدے وچ تھوڑی تبدیلی کر کے مگ-3 بنا لیا گیا۔

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-1.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-3

**مگ-3** دوجی وڈی جنگ دا سوویت یونین دا لڑاکا جعاز سی۔ اے جعاز مگ-1 وچ چنگی تبدیلیاں کر کے بنایا گیا سی۔ اینوں بوت اچائی تے لڑن واسطے بنایا گیا سی۔ اینوں اڈانا بوت مشکل سی۔ اے کم اچائی تے جرمن جعازاں توں کٹ چنگا سی کیونجے اینوں بنایا ای اچائی تے لڑن واسطے سی۔ 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-9

**مکویان گوریوچ مگ-9** سوویت یونین دا اک جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے دوجی وڈی جنگ دے کج عرصے بعد بنانا شروع کیتا۔ ایدا انجن جرمن انجناں دی کاپی سن۔ مگر اڈدیاں ایدی توپاں توں توؤاں اینے انجن وچ ٹرجاندا سی جیدے توں اگ لگ جاندی سی۔ اس واسطے ایدی جگہ مگ-15 نے جلد ای لے لئی۔ تائیواں توں اپنا بچاؤ کرن لئی چین نے 372 مگ-9 لے لۓ سن۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-15

**مکویان گوریوچ مگ-15** سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے کوریا دی جنگ وچ امریکی ایف 86 سیبر دے مقابلے تے لڑیا سی۔ اے اج تک جگ دا سب توں بوتا بنایا جان آلا جیٹ لڑاکا جعاز اے۔ اے پہلے پچھے نوں مڑے ہوۓ پراں آلے جعازاں چوں اک سی۔ کوریا دی جنگ دے شروع چ اے سب توں چنگا جعاز سی فیر ایدے مقابلے لئی امریکہ نے ایف 86 سیبر بنایا۔ مگ-15 دی سند تے زیادہ چنگے مگ-17 بنایا گیا۔

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-15.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-17

**مکویان گوریوچ مگ-15** سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے جعاز آواز دی تیزی توں زرا جیا کٹ تیز اڈدا سی۔ اے 1958 وچ تائیوان تے چین دے وشکار سمندر وچ چینی فوج وچ لڑیا سی۔ اے اس ویلے دے تیز امریکی جعازاں خلاف بوت چنگا سی۔

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-17.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
بھونڈ تے ڈھگا

اک سجری سویرے اک ڈھگا(بیل) اک کھیت وچ چین نال چر ریا سی۔ اوتھے ای اک بھونڈ وی ایدر اودر اڈ رہیا سی۔ بھونڈ جدوں تھک گیا تے ارام کرن لئی ڈھگے دے اک سنگ تے بیہ گیا۔ کجھ چر مگروں جدوں بھونڈ اڈن لگا تے اڈدیاں بھونڈ نے ڈھگے نوں آکھیا،"لے ہݨ میں چلیا واں"۔ "کی؟ مینون تے ایہ وی نہیں پتہ توں بیٹھیا کدوں ایں"۔

## ایسوپ دیاں کہانیاں
مکویان گوریوچ مگ-19

**مکویان گوریوچ مگ-19** سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز سی۔ اے مکویان دا پہلا جعاز سی جیدے دو انجن سن تے اے پہلا سوویت جعاز سی جیڑا آواز توں تیز اڈ سکدا سی۔ اے ویتنام دی جنگ وچ اپنے توں زیادہ چنگے امریکی جعازاں دے خلاف اڈایا گیا سی۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-19.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
تھیوبرومائن

**تھیوبرومائن** اک کمیائی کمپاشںڈ اے جیہڑا کوکو رکھ دے بی کوکو وج ہوندا اے۔ ایہ کیفین ورگا اے تے جگاندا اے۔ ایہ چآ وچ وی ہوندا اے۔
مکویان گوریوچ مگ-25

**مکویان گوریوچ مگ-25** سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز اے۔ اے جگ دے سب توں تیز لڑاکا جعازاں چوں اک اے۔ ایدا کم جسوسی کرنا تے دوجے جعازاں نوں روکنا سی۔ اے 1970 وچ سوویت یونین دی ہوائی فوچ وچ آگیا۔ اے ماخ 2۔83 دی تیزی نال تے 75،000 فٹ اچا اڈ سکدا سی(اے ماخ 3۔2 تک وی جا سکدا سی مگر انجن خراب ہوندے سن کرن توں)۔ ایدا ریڈار بوت زور آلا سی تے اے 4 دور تک جعازاں نوں مار کرن آلے میزائل لے کر جاندا سی۔

امریکہ نے جدوں سیٹلائٹاں توں مگ-25 ویکھیا تے اوہ سمجیا کے اے جعاز بوت پھرتیلا اے جیڑا اس ویلے دے امریکی جعاز ایف-4 نوں مار سکدا اے۔ جس وجہ توں اونھاں نیں ایف-15 تے ایف-16 بناۓ۔ مگر جدوں سوویت یونین دا اک پائلٹ جعاز لے کر جپان نسیا تے فیر اس جعاز دے بارے چ ٹھیک پتہ چلیا۔ امریکی اس ویلے اے ویکھ کے حیران ہوگۓ کہ سوویت یونین ہلے تک ویکیو ٹیوباں آلے کمپیوٹر ورتدا اے(اس ویلے ٹرانسسٹر آلے کمپیوٹر بننے ٹر پۓ سن)۔

بھارت نے وی سوویت یونین توں مگ-25 خریدے تے ایناں نوں اپنے کول بوت چھپا کے رکھیا تے ایناں دا ناں گارود رکھیا۔ 1997 چ اک مگ-25 پاکستان دے شہر اسلام آباد اتے 65،000 فٹ تے آواز توں تیز اڈیا، جس تے پاکستان دی فوج کافی پریشان ہوئی کیونجہ اونھاں دے کول کوئی جعاز نئیں سی جیڑا اینی اچائی تے اینوں روک سکے۔ مگر 2006 وچ سپیئر پارٹاں دی کمی توں ایناں جعازآں نوں فوج چوں کڈ دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-25.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-29

**مکویان گوریوچ مگ-29** سوویت یونین دا بنایا چوتھی جینریشن دا جیٹ لڑاکا جعاز اے۔ اینوں مکویان بیورو نیں ہوا چ زور رکھن لئی ڈیزائن کیتا سی تے اس جعاز دا تے سو-27 دا کم نوے امریکی ایف-15 تے ایف-16 توں لڑنا سی۔ مگ-29 دا کم تے ہوا چ لڑائی سی مگر اوہ بمباری وی کر سکدا اے تے اکو پھیرے چ دو کم وی کر سکدا اے۔ مگ-29 دا ڈیزائن بوت چنگا سی اس لئی ایسے ڈیزائن دے اتے نوویاں شیواں لا کر اینوں چنگا کیتا گیا اے۔ مگ-29 دے ٹبر دے تین جعاز نيں: مگ-29M, مگ-29K تے مگ-35۔ ایناں ماڈلاں چ چنگے انجن، سکریناں آلی کاکپٹ، پائلٹ دی آسانی آلے کنٹرول، ہوا چ بالن پرن لئی سسٹم تے وڈی ٹینکی، چنگا ریڈار تے انفراریڈ سنسر لگے ہوۓ نیں۔ 

ٹھنڈی لڑائی دے وشکار چڑدے جرمنی نیں 24 مگ-29 لۓ، جدوں جرمنی کھٹا ہویا اوہ جعاز جرمنی کول ٹر گۓ۔ جرمنی نیٹو دا سنگی سی جدوں امریکی ہوائی فوج نال ٹریننگ ایکسرسائز ہوئی اونھاں نيں مگ-29 ایف-15 دے خلاف اڈاۓ۔ مگ-29 دے پائلٹاں کول ہیلمٹ توں نشانا لے سکدے سن جیدا مطلب سی کہ اوہ صرف ایف-15 نوں ویکھ کر میزائل فیئر کرسکدے سن جدوں کہ ایف-15 نوں مگ-29 ول منہ کرنا ہوندا سی۔ ایدے نال نال جرمنی کول روسی میزائل آۓ سن جیڑے جعاز دی نک توں 45 ڈگری دے فرق تے وی ٹر سکدے سن۔ اس طرح جرمنی نے اوناں نوں ہرا دتا۔ اس ایکسرسائز توں سکھ کہ جرمنی نے روس دی طرح دے میزائل بناۓ تے امریکی ہوائی فوج نے 2003 وچ ہیلمٹاں تے نشانہ لین دی ٹیکنالوجی لائی۔

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-29.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-29M

**مکویان گوریوچ مگ-29M** سوویت یونین دا بنایا چوتھی جینریشن دا جیٹ لڑاکا جعاز اے۔ اے مگ-29 نوں چنگا کر کے 1980 دی دہائی چ بنایا گیا سی۔ 
## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-29.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-29K

**مکویان گوریوچ مگ-29K** اک روسی ایئر کرافٹ کیرئیر توں کم کرن آلا ہر فن مولا لڑاکا جعاز اے۔ اے جعاز مگ-29M توں بنایا گیا اے، ایدے وچ کھٹے کئی کم کرن آلا ریڈار جیڑا 120 کلومیٹر دور توں جعاز ویکھ سکدا اے، 300 کلومیٹر توں سمندری جعاز تے 25 کلومیٹر توں ٹینک، لگے آ اے۔ اس توں علاوہ چنگا کاکپٹ، دور تک مار کرن آلے میزائل، سمندری جعازاں نوں مار کرن آلے میزائل تے ٹھیک بمباری کرن آلے بمب لان دی تھاں اے۔ 

روسی نیوی نوں سو-27K اس توں بوتا چنگا لگدا سی اس لئی 1992 وچ روس نیں مکویان نوں ایس جعاز نوں بنان واسطے مولے روک دتے، مگر مکویان گوریوچ ایدے تے کم کردی رئی۔ بھارت نے 1990 دی دہائی چ روس توں ایئرکرافٹ کیریئر لیا تے اودے توں اڈان لئی جعازاں لئی سو-27K یا مگ-29K دے بارے چ سوچن لگ گئی جس توں مکویان دے پروگرام وچ دوبارہ جان پے گئی۔ آخر بھارت نیں مگ-29K نوں پسند کر لیا تے 2009 چ بھارتی نیوی نوں پہلا مگ-29K دے دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-29K.html

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-35

**مکویان گوریوچ مگ-35** اک روسی ہر فن مولا لڑاکا جعاز اے۔ اے مگ-29M دی ٹیکنالوجی توں بنایا گیا اے۔ اینوں 4++ جینریشن دا جعاز کیا جاندا اے جیدی وجہ AESA ریڈار، بوت نوۓ الیکٹراکس تے 3D زور موڈن آلی انجن ٹیکنالوجی اے۔ اے پرانے مگ-29 ٹبر دے جعازاں توں 30٪ بوتا اسلحہ لے کر اڈ سکدا اے۔ ایدے وچ OLS سسٹم لایا گیا اے جیدے توں اے زمین توں مدد دے بغیر پورا مشن کر سکدا اے۔ 
## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-35.html

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
مکویان گوریوچ مگ-23

**مکویان گوریوچ مگ-23** سوویت یونین دا جیٹ لڑاکا جعاز اے۔ اے جعاز دے پراں نوں اڈدیاں وی مرضی دے نال موڑیا جاسکدا اے۔ اے سوویت یونین دا پعلا جعاز سی جیدے وچ نظر توں دور مار کرن آلے میزائل لگے ہوۓ نیں۔ اینوں 1970 وج بنانا ٹوریا گیا تے 5000 تک بنے۔ اج وی اے جعاز کئی فوجاں وچ کم کریا اے۔ اینے کئی لڑائیاں وچ حصہ لیا اے۔
## بارلے جوڑ

*http://www.ctrl-c.liu.se/misc/ram/mig-23.html 

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
لاکہیڈ یو-2

لاکہیڈ یو-2 اک امریکی جسوسی جعاز اے۔ اے 1957 توں اج تک ورتیا جاریا اے۔ اے انہائی اچائی (70،000 فٹ) توں دن-رات جسوسی کر سکدا اے۔ اینوں ٹھنڈی لڑائی وچ جگ دیاں کئی تھاواں تے ورتیا گیا سی۔ اینوں امریکی ہوائی فوج، تائیواں ہوائی فوج، سی آئی اے تے ناسا اڈاندی اے۔ ٹھنڈی لڑائی وچ یو-2 سوویت یونین، چین، ویتنام تے کیوبا دی جسوسی کرن واسطے ورتیا جاندا سی۔ یو-2 اوناں امریکی جعازاں چوں اک اے جیڑے 50 وریاں توں زیادہ ویلے تک اپنا کم کر رۓ نیں، اس طرح دے ہور جعاز سی-130، بی-52 بمبار، کی سی-135 ٹینکر تے پی-3 نیں۔

یو-2 جسوسی جعازاں نوں 2 واری ٹھنڈی جنگ وچ مار دتا گیا سی، اک واری 1960 وچ سوویت یونین اتے تے اک واری 1962 وج کیوبا اتے۔ 1957 وچ امریکہ نے پاکستان دے شہر پشاور وچ یو-2 دا اڈا بنا لیا سی جیدے توں اوہ سوویت یونین دی جسوسی کردے سی۔ امریکی صدر روزویلٹ سوویت یونین نال پھڈا نا کرن واسطے یو-2 جسوسی جعازاں نوں برطانیہ دے پائلٹ اڈاندے سی تاکہ سارا ملبہ امریکہ تے نا آۓ تے جنگ نا ہوۓ۔ 2 واری براطنوی پائلٹ یو-2 نال سوویت یونین دی جسوسی کر کے آۓ تے صدر روزویولٹ نیں 2 ہور جسوسی مشناں دی اجازت سی آئی اے نوں دے دتی۔ مگر اس واری پائلٹ امریکی سن۔ اوناں وچوں پہلے جعاز دا سوویت یونین نوں اس ویلے پتہ چلیا جدوں اوہ 250 کلومیٹر اودی ہوا دے اندر سی مگر اوہ بچدیاں ایران اتر گیا۔ دوجی وار 1 مئی 1960 نوں امریکی پائلٹ گیری پاورز پشاور توں یو-2 وچ اڈیا۔ اونے سوویت یونین دے اتوں بلسٹک میزائلاں دیاں فوٹواں کھچ کے ناروے جانا سی۔ پچھلی اڈان تے روسیاں نے لڑاکہ جعازاں نال یو-2 مارن دی نکام کوشش کتی سی، یو-2 اپنی بوت اچائی دی وجہ توں بچ نکلیا سی۔ اس واری ایس اے - 2 میزائلاں نال یو-2 مار گرایا گیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
سخوئی سو-11

**سخوئی سو-11** سوویت یونین دا اک انجن آلا ہر موسم چ کم کرن آلا روک جعاز سی۔ ایدا کم دشمناں دے جعازاں نوں روکنا سی۔

## بارلے جوڑ

*http://www.fas.org/nuke/guide/russia/airdef/su-11.htm

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
ایووکیڈو

**ایووکیڈو** اک رکھ تے اوہدے فروٹ دا ناں اے۔ ایہ وشکارلے میکسیکو وچ ہوندا اے تے ہن ساری دنیا چ اگایا جاندا اے۔ فروٹ دے اندر اکو ای بی بوندا اے۔ ایہ کھان لئی ورتیا جاندا اے۔ 
thumb
گٹھ:پھل
سخوئی سو-30

**سخوئی سو-30** دو انجناں آلا تے دو سیٹاں آلا بوت پھرتیلا لڑاکا جہاز اے۔ اے ہر موسم وچ دن رات ہوائی لڑائی یا دشمن دی تھاں چ اگے جاکر بمباری کر سکدا اے۔ اے سو-27 ٹبر دا جعاز اے۔ سو-30 اپنے آپ وچ وی اک وڈا ٹبر اے: بھارت لئی سو-30MKI، چین لئی سو-30MKK تے ‏MK2، انج ای ہور دیساں واسطے وی تھوڑا وکھرے سسٹماں آلا جعاز اے۔ 

چین دے سو-30 دے علاوہ تقریبا سارے سو-30 وچ دو نکے پر وڈے پراں دے اگے لگے ہوندے نیں جیناں نوں canard کیندے نیں اس توں جہاز بھاری تے بوتا طاقتور ریڈار چک سکدا اے۔ بھارت دے جعاز وچ اسرائیل دے الیکٹرانکس وی لگے ہوۓ نیں تے انجناں دا زور موڑن آلا سسٹم وی جیدے توں اونھاں دا ورژن بوت زيادہ پھرتیلا اے۔ روس دی ہوائی فوج نیں بھارت دے سو-30MKI نوں کافی پسند کیتا تے اسرائیل دی تھاں اپنے سسٹم لا کے سو-30SM اپنے لئی بنایا جیڑے اوہ 60 لین گے۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.milavia.net/aircraft/su-30/su-30.htm

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
سخوئی سو-33

**سخوئی سو-33** روس دا ایئر کارفٹ کیریئر توں اڈن آلا لڑاکا جعاز اے۔ اے روس نے امریکی ایئر کرافٹ کیریئراں دے بیڑے توں بچاؤ کرن واسطے بنایا سی۔ مگر سوویت یونین دے ٹٹن دی وجہ توں صرف 24 بناۓ گۓ سن۔ چین تے بھارت نوں ویچن دی کوشش وی کیتی گئی مگر اونھاں نے نئی لۓ۔ بھارت نيں مگ-29K لے لیا تے چین نے سو-33 دی دو نمبر کاپی جے-15 بنالئی۔ مگ-29K دے مقابلے تے اے زیادہ دور تک اڈ سکدا اے تے زیادہ اسلحہ چک سکدا اے مگر مگ-29K بمباری تے ہوائی لڑائی کرن چ بوتا چنگا اے تے نکا جیدی وجہ توں ایئر کرافٹ کیریئر تے زيادہ مگ-29K پورے آکسدے نیں۔ اس وجہ توں روسی نیوی وی مگ-29K ای لۓ گی۔
## بارلے جوڑ

*http://www.milavia.net/aircraft/su-30/su-33.htm

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
سخوئی سو-34

**سخوئی سو-34** اک روسی دو سیٹاں آلا لڑاکا بمبار جعاز اے۔ ایدا پہلا کم بمباری اے مگر اے ہوائی لڑائی وی لڑ سکدا اے۔ ایدا کاکپٹ کافی وڈا اے، تے پائلٹ لمبے مشناں تے ٹر پھر وی سکدے نیں تے کاکپٹ وچ لیٹرین وی اے۔ اے بوت کم اچائی تے 1100 کلومیٹر دور تک جاسکدا اے تے اگر ہوا چ بالن پریا جاۓ تے اے جگ تے کھتے وی بمباری کر سکدا اے۔ اے سو-27 جعازاں دے ٹبر دا اے، تے ہلے تک صرف روس نے اے جعاز خریدیا اے تے 2020 تک اوہ 200 جعاز لۓ گا۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.globalaircraft.org/planes/su-34_fullback.pl

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
ٹامو ماسف

**ٹامو ماسف** زمین تے سب توں اجا اگپہاڑ اے۔ ایہ سمندر تھلے تے بحرالکاہل وچ اے۔ ایسدا پتہ 5 ستمبر 2013 نوں لگیا۔ ایہ جپان توں 1600 کلومیٹر چڑھدے ول اے۔ ایہ 4400 میٹر اچا اے تے 1,980 میٹر پانی دے اندر اے۔

**ٹامو ماسِف**دنیا دے ابتک دریافت ہوݨ والے آتش فشاں پہاڑاں وچ ابتک سب تو‏ں وڈے آتش فشاں دا ناں اے جو اک دیو قامت چٹان د‏‏ی مانند بحرالکاہݪ دے تہ وچ پوشیدہ ا‏‏ے۔ ایہ زیر آب سطح مرتفع شاتسکی اُتے واقع اے جو جاپان تو‏ں سولہ سو کلومیٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔
## غیر وکی مقالہ
٭ دنیا دا سب تو‏ں وڈا آتش فشاں دریافت

## حوالے

گٹھ:آبدوز آتش فشاں
گٹھ:بحر الکاہݪ دے آتش فشاں
گٹھ:زمین دے نقاط انتہا
گٹھ:معدوم آتش فشاں

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:آتش فشاں
سخوئی سو-35

left|thumb|سخوئی سو-35 طیارہ
**سخوئی سو-35** سو-27 ٹبر دا بوت زیادہ چنگا کرن توں بعد بنایا گیا روسی لڑاکا جہاز اے۔ ایدے انجن سب توں نویں تے چنگے نیں جہدے وچ زور موڑن دا سسٹم اے جہدے توں اے بوتہ پھرتیلا جہاز اے۔ اس وچ AESA ریڈار تے سب توں نواں روسی انفراریڈ سسٹم لگے آ اے۔ پہلی واری اینوں 1988 وچ بنا کے چیک کیتا فیر 2003 وچ دوبارہ سخوئی نے سو-27 نوں چنگا کیتا تے جیڑا جہاز بنایا اوہ جگ دے سب توں پھرتیلے جہازاں چوں اک اے۔ اینوں سخوئی باقی جہازاں توں وکھریاں 4++ جینریشن دا آخری اے۔ روس نیں 48 خریدن دا منصوبہ بنایا اے تے اے جہاز دوجے دیساں نوں وی ویچن دی کوشش ٹوری اے۔ چین نے اے جہاز خریدن وچ توجہ وکھائی اے مگر روسی اپنے انجن دی دو نمبر کاپی بنان توں روکن واسطے رکے ہوۓ نیں۔ 

سو-27 ٹبر دے سارے جہاز بوہت وڈے نیں جہدی وجہ توں ایناں نوں ریڈار دوروں ویکھ سکدا اے مگر سو-35 دی باڈی خاص شیواں توں بنائی اے جہدے توں اوہ ریڈار تے نکا نظر آوندا اے۔ 
## بارلے جوڑ

*http://www.milavia.net/aircraft/su-30/su-35.htm

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
سخوئی پاک فا

**سخوئی پاک فا** دو انجناں آلا ریڈار توں لکیا (Stealth) 5 پنجویں جینریشن دا جعازا اے جیدے تے ہلے کم ہوریا اے۔ اے جگ دے چند اک پنجویں جینریشن لڑاکا جعازاں دے پروگراماں چوں اک اے۔ اے جعاز روس تے بھارت رل کے بنا رۓ نیں تے دوویں اپنے آپ لئی تے دوجے دیساں نوں ویچن لئی 1000 تک بنان گے۔ روس وچ اے جعاز پرانے سو-27 تے مگ-29 دی تھاں لۓ گا۔ پاک فا دا پہلا ٹولا اج کل دی ٹیکنالوجی آلے انجناں نال اڈے گا تے بعد اچ ایدے چ بہتریاں اندیا رین گیاں۔ اے اگلے 30-35 وریاں تک اڈن گے۔ مڈلے جعاز وچ 43 شیواں ٹھیک ہون توں بعد جعاز فوج نوں دتا جاۓ گا۔

دوجے پنجویں جینریشن دے جعاز اے نیں: امریکی ایف-22 تے ایف-35۔ چینی جے-20 تے جے -31۔ کج ہور دیس وی پنجویں جینریشن دے جعاز بنان دی کوشش کر رۓ نیں۔ مگر صرف امریکی ایف-22 ہلے فوج اڈا رئی اے باقی ساریاں تے ہلے کم ہوریا اے۔
## بارلے جوڑ

*http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/pak-fa.htm

گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
ٹوپولف ٹو-95

**ٹوپولف ٹو-95**(نیٹو کوڈ ناں: بیئر/رچھ) اک وڈا چار انجناں آلا دور مار کرن آلا بمبار اے۔ اے روسی فوج چ 1956 چ اڈیا تے خیال کیتا جاندا اے کہ اے روس دی فوج وچ 2040 تک رۓ گا۔ اس جعاز دے چار وڈے ٹربو پکھے آلے انجن نے، ہر انجن اتے 2 پکھے لگے ہوۓ نیں جیناں دے 4 بلیڈ نیں۔ دوویں پکھے اک دوجے توں وکھری طرف آواز دی تیزی توں وی تیز کمدے نیں۔ اس طرح بالن بوت کٹ لگدا اے مگر بوت زیادہ شور ہوندا اے۔ اس جعاز دا ایناں شور اے کہ اینوں ٹھنڈی لڑائی چ امریکی سمندری فوج دیاں پنڈوبیاں وی سونار تے سن سکدیاں سن۔ اس جعاز دے پر 35° تے پچھے مڑے ہوۓ نیں ایناں دی وجہ توں اے بوت اچا تے تیز اڈ سکدا اے۔ اے جعاز 15 ٹن دے بمب چک کے 15،000 کلومیٹر دور بمباری کر سکدا اے۔ 

1961 وچ جگ دا سب توں زور آلا ایٹم بمب، زار بمب، ٹوپولف بیئر چک کے لے کہ گیا تے روس دے اتے اک حالی جزیرے تے سٹ آیا۔ بمب زمین توں 4 کلومیٹر اتے پھٹیا مگر ایدا زور رکٹر سکیل تے 8.1 سی۔ تے دور ناروے سویڈن وچ لوکاں دیاں کھڑکیاں ٹٹ گئیاں سن۔ بمب دے بجلی چٹکے توں کم از کم 2 کینٹے ریڈیو خراب ہوگۓ تے پائلٹ جعاز نوں اندازہ تے واپس اڈا لاۓ۔

اس جعاز نوں ٹھنڈی جنگ دا نشان سمجیا جاندا اے۔
## بارلے جوڑ

*http://www.fas.org/nuke/guide/russia/bomber/tu-95.htm
ٹوپولف ٹو-22M

**ٹوپولف ٹو-22** آواز توں تیز، کمدے پراں آلا بمبار اے جیڑا بوت دور بمباری کر سکدا اے تے سمندری جعازاں نوں تباہ کر سکدا اے۔ اینوں سوویت یونین نے بنایا سی تے اج اے روسی فوج وچ اڈدا اے تے بھارت دی نیوی وی اینوں کراۓ تے اڈاندی اے۔ اے جعاز رادوگا میزائل چکن لئی ڈیزائن کیتا گیا سی جس توں اے امریکی سمندری فوج دے ایئرکرافٹ کیریریاں دے پورے جوڑے نوں برباد کرسکدا سی۔ ایدی 6800 کلومیٹر تک مار اے جیڑی سمندری فوج لئی بوت خطرناک ہوندی اے۔ مارچ 2013 وچ 2 ٹو-22 نیں سویڈن اتے چھوٹ وچ حملہ کیتا، سویڈن دی ہوائی فوج نے ٹیئم تے کج وی نا کیتا۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.fas.org/nuke/guide/russia/bomber/tu-22M.htm
ٹوپولف ٹو-160

**ٹوپولف ٹو-22** آواز توں تیز، کمدے پراں آلا بمبار اے جیڑا بوت دور بمباری کر سکدا اے۔ اے جگ دا سب توں وڈا جنگی جعاز اے تے سب توں وڈا آواز توں تیز اڈن آلا جعاز اے۔ اے سمان چکن آلا جعازاں نوں کڈ کے سب توں بوتا وزن چک کہ اڈ سکدا اے۔ ایدے اتے ایٹمی تماکے توں اندر دیاں شیواں نوں بچان لئی چٹا رنگ کیتا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

*http://www.fas.org/nuke/guide/russia/bomber/tu-160.htm
دکھنی سمندری ہاتھی

**دکھنی سمندری ہاتھی** سمندر ول جانوالا اک وڈا ماس کھانا تے دد پلانوالا ڈنگر اے۔

* میرونگآ

گٹھ:دد پلان والے
گٹھ:ڈنگر
کتے

**کتے** ماس کھانے جنوراں دا  اک ٹبر اے جیدے وچ کتا، بگیاڑ، لومڑ تے گدڑ ورگے جانور آندے نیں۔

## ونڈاں
* ایتھوپی بگیاڑ
* ڈنگو
* کویوٹ
* بگیاڑ
* کتا
* افریقی جنگلی کتا
* جانگلی کتا
* کالے مگر آلا گیدڑ
* کلپیو
* پمپاس لومڑ
* سیچورا لومڑ
* برازیلی لومڑ
* امریکی جنگلی کتا
* گدڑ
* ڈارون دا لومڑ
* دکھنی امریکی پؤرا لومڑ
## بارلے جوڑ

* کتے
لومڑ

لومڑ کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ انگریزی شبد فوکس تے پنجابی شبد پوچھل دا مدھ اک ای اے۔

## بارلے جوڑ

* کتے
ایتھوپی بگیاڑ

**ایتھوپی بگیاڑ**کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔

## بارلے جوڑ

* کتے
سمندری ہاتھی

**سمندری ہاتھی** سمندر ول جانوالا اک وڈا ماس کھانا تے دد پلانوالا ڈنگر اے۔

* میرونگآ
کلپیو

**کلپیو**کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا کتا اے۔

## بارلے جوڑ

* کتے
پانیویا ٹورنیڈو

**پانیویا ٹورنیڈو** آواز توں تیز، کمدے پراں آلا ہر فن مولا لڑاکا جعاز اے۔ اس جعاز دے 3 ورژن نیں: ٹورنیڑو IDS لڑاکا بمبار، ٹورنیڈو ECR دشمن دے ریڑار تے ہوائی بچاؤ پنن آلا تے ٹورنیڈو ADV روک جعاز۔ ٹورنیڑو برطانیہ، جرمنی تے اٹلی نے رل کے بنایا سی۔ اینوں برطانیہ، سعودی عرب تے اٹلی نے 1991 دی عراق جنگ وچ بوت کم اچائی تے اڈاندے ہوۓ دشمن دے رن وے تے ریڑار تباہ کرن لئی ورتیا۔ اینوں بوزنیا دی جنگ، افغانستان دی جنگ تے لبیا دی جنگ وچ وی ورتیا گیا سی۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.airforce-technology.com/projects/tornado/
ایف-18 ہارنیٹ

**ایف-18 ہارنیٹ** امریکی لڑاکا جعاز اے جیڑا ایئر کرافٹ کیریئر توں اڈ کہ بمباری تے ہوائی لڑائی لڑ سکدا اے۔ اے جعاز بوت پھرتیلا اے تے بوت زیادہ ایلفا تے وی کنٹرول چ ریندا اے۔ اس وجہ توں ایدا اک نوا ماڈل وی بنایا گیا اے جینوں ایف-18 سپر ہارنیٹ کیندے نیں۔ مگر اس ویلے دونوں جعاز اڑ رۓ نیں۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.globalsecurity.org/military/systems/aircraft/f-18.htm
ایف-18 سپر ہارنیٹ

**ایف-18 سپر ہارنیٹ** امریکی ایئر کرافٹ کیریئر توں اڈن آلا لڑاکا جعاز اے۔ اے ایف-18 ہارنیٹ توں بنایا گیا اے، ایدی مورت اودے نال کافی ملدی اے مگر اے 25٪ زیادہ وڈا اے۔ ایدے نال نال ایدے وچ چنگا ریڑار، بوتا بالن، بوتا وزن چکن دی خاصیت تے ہور چنگیاں شیواں وی لگے آ نیں۔

## بارلے جوڑ

*http://www.is.northropgrumman.com/systems/fa18efsuperhornet.html 

گٹھ:لڑاکا جعاز
کٹ لومڑ

**کٹ لومڑ** کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ اتلے امریکہ دا اک نکے ناپ دا لومڑ اے۔

## بارلے جوڑ
ایف-15E سٹرائک ایگل

**ایف-15E سٹرائک ایگل** امریکہ 2 سیٹاں آلا لڑاکا بمبار جعاز اے، جیڑا ایف-15 جعاز توں بنایا گیا اے۔ اینوں 1980 دی دہائی چ دور دشمن دی تھاں چ بمباری کر کے دوجے جعازاں تے زمین تے لگے میزائلاں نال لڑ لڑ کے واپس آن لئی ڈیزائن کیتا گیا سی۔ ایناں جعازاں نوں زیادہ سخت بنایا سی تا کہ بوتا وزن چک سکن تے ایناں دے پراں دے تھلے باڈی نال مزید بالن رکھن دیاں ٹینکیاں نیں اس توں اوہ پراں تھلے ہور بمب چک کے بوتا دور جا سکدا اے۔ امریکی ہوائی فوج وچ ایناں نوں کالا رنگ کیتا جاندا اے۔ خیال کیتا جاندا اے کہ اے جعاز امریکی ہوائی فوج چ 2030 دی دہائی تک رۓ گا۔

سٹرائک ایگل 1991 دی عراق جنگ، افغانستان تے 2003 دی عراق جنگ چ ورتے گۓ جیناں چ ایناں توں خاص نشانیاں تے بمباری زمینی فوج نوں مدد تے ہور ریڑار وغیرہ تے بمباری کرن چ ورتیا گیا۔ 

2010 وچ اس توں وی چنگا ماڈل ایدے ڈیزائن تے ای بنایا گیا: سائلنٹ ایگل۔ اے جعاز کافی حد تک سٹیلتھ اے مطلب اے ریڑار تے نئی دسدا۔ مگر ہلے تک اینوں کسے فوج نے نئیں خریدیا۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.boeing.com/boeing/defense-space/military/f15/index.page
گٹھ:لڑاکہ جعاز
گٹھ:لڑاکا جہاز
ڈیسالٹ میراج 2000

**ڈیسالٹ میراج 2000** فرانس دا اک انجن آلا ہر فن مولا لڑاکا جعاز اے۔ اینوں 1970 دی دہائی چ میراج 3 توں ڈیزائن کیتا گیا سی۔ ایدے کئی ورژن بنے جیناں چ اک لڑاکا بمبار تے اک ایٹ بمب گران آلا جعاز نیں۔ اے ایف-16 توں بعد پہلا امریکہ توں بار دا جعاز سی جیدے چ کمپیوٹر جعاز نوں اڈاندے سن اس سسٹم نوں Fly-By-Wire آخدے نیں۔ اس توں علاوہ اے جعاز انج ڈیزائن کیتا گیا اے کہ اے بغیر کمپیوٹراں دے نئیں اڈ سکدا اس توں جعاز بوت زيادہ پھرتیلا ہوجاندا اے۔ 

اینوں فرانس نیں کئی جنگاں چ ورتیا : 1991 دی عراق جنگ، یوگوسلاویا دی جنگ، افغانستان دی جنگ تے لیبیا دی جنگ۔ اس توں علاوہ یونان نے اپنی ہوا اتے آن دی وجہ توں اک ترک ایف-16 میراج 2000 توں مار گرایا۔ 

بھارت نیں 49 جعاز فرانس توں 1980 دی دہائی چ ایمرجنسی خریدے جس توں اوناں نوں بوت جلدی مل گۓ۔ ایناں نوں 1985 وچ ایٹم بمب گران دا کم پھڑا دتا گیا سی۔ 1999 دی کارگل جنگ وج ایناں نوں ورتیا گیا سی تے ایناں نے 240 بمبار مشناں وچ 55 ٹن دے بمب گراۓ۔ ٹوٹل 515 مشن میراج 2000 نے کیتا پوری جنگ چ۔ ایناں جعازاں دی مکینکی بوت آسان سی تے اے بوت اچائی تے چنگے اڈدے سن اس لئی اے بھارت دی ہوائی فوج دا جنگ چ سب توں چنگا جعاز ریا۔

## بارلے جوڑ

*http://www.airforce-technology.com/projects/mirage/
بلی ٹبر

**بلی ٹبر** اک ماس کھانا جانوراں دا اک ٹبر اے ایھدے وچ بلی، شیر، چیتا ورگے جانور آندے نیں۔

## ٹبر سنگی
*ببر شیر
*جیگوار
*تیندوہ
*شیر
*بدل چیتا
*سنڈا بدل چیتا
*مرمر بلی
*بورنیو بلی
*ایشیائی سنہری بلی
*سروال
*کرکل
*افریقی سنہری بلی
*پنٹانل بلی
*کولوکولو
*جیفراۓ دی بلی
* کوڈکوڈ
* انڈی پہاڑی بلی
* پمپاس بلی
* اسلٹ
* اونکلا
* مارگے
* جنگلی بلی
* چیتا بلی
* مانول
* پدھرے سروالی بلی
* روہی بلی
* زنگی بلی
* جنگل بلی
* چیتا
* آئیبیری بلا
* کینیڈی بلا
* یوریشی بلا
* باب بلا
* کوگار
* جیگورنڈی
## بارلے جوڑ
جیگوار

**جیگوار** بلی ٹبر دا اک ماس کھانا اے تے شیر، ببرشیر مگروں بلی ٹبر دا ایہ تیجا وڈا ماس کھانا اے۔ ایہ اتری تے دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ اہی تیندوے ورگا اے پر اوس توں پینڈہ تے تکڑا اے۔ اپنے رہن تے ویہار وچ ایہ شیر ورگا اے۔ رہن تھاں گھٹن باہجوں ایہدی گنتی گھٹ رئی اے۔

## وکھالہ
جیگوار نویں دنیا دا سب توں وڈا ماس کھانا اے۔ ایہ پینڈا تے بھارا اے۔ عام ول نال ایہدا بھار 56–96 کلو ہوندا اے تے جوکھے بھارے 160 کلو تک وی جاندے نیں۔ مادھ نر توں 10–20% تک نکی ہوندی اے۔ ایہ نک توں پوچھل دے مڈھ تک 1.2 توں 1.95 میٹر (3.9 توں 6.4 فٹ) تک لما ہوسکدا اے۔ جیگوار مگراں توں 63 توں 76 سینٹی میٹر (25 توں 30 انچ) اچا ہوندا اے۔
## بارلے جوڑ

*http://www.arkive.org/jaguar/panthera-onca/#text=Facts 

گٹھ:بلی ٹبر
کولوکولو

**کولوکولو** بلی ٹبر دی  اک ماس کھانی بلی  اے۔ ایہ دکھنی امریک دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ
جیفراۓ دی بلی

**جیفراۓ دی بلی** بلی ٹبر دی اک ماس کھانی بلی اے۔ ایہ دکھنی امریک دی واسی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بلی ٹبر
یورو کاپٹر ٹائیگر

**یوروکاپٹر ٹائگر** چار بلیڈ تے دو انجناں آلا حملہ کرن آلا ہیلیکاپٹر اے جینوں یورپی کمپنی یوروکاپٹر نے بنایا۔ اینوں 1980 دی دہائی چ بنان دا پروگرام شروع کیتا گیا مگر سوویت یونین دے ٹٹن توں بعد دفائی بجٹ کٹن دی وجہ توں ایدا پروگرام آہستہ ہوگیا سی۔ ٹائگر پہلا یورپی ہیلاکپٹر اے جیڑا سارا کمپوزیٹ شیواں دا بنیا ہویا اے۔ اے دوجی ہیلیکاپٹراں دے مقابلے تے بوت پھرتیلا اے تے اے ریڑار تے انفراریڈ سنسراں تے کٹ دسدا اے۔ ٹائگر ہیلیکاپٹراں نوں افغانستان، لیبیا تے مالی چ لڑن واسطے ورتیا گیا اے۔ 
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.army-technology.com/projects/tiger/
کاموف کا-50

**کاموف کا-50** اک روسی اک سیٹ آلا حملہ کرن آلا ہیلیکاپٹر اے۔ اے 1980 دی دہائی چ ڈیزائن کیتا گیا سی تے اینوں روسی فوج نے 1995 چ پرتی کیتا۔ ایدی اک خاص گل ایدے اک پکھے اتے دوجا پکھا اے، اے کاموف دے کج دوجے ہیلیکاپٹراں چ وی اے۔ اس توں اے زیادہ وزن چک سکدا اے تے میزائلاں تے توپاں لئی مشکل نشانہ ہوندا اے۔ اینوں روسی فوج جسوسی کرن تے حملہ کرن لئی ورتدی اے۔ 
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.globalsecurity.org/military/world/russia/ka-50.htm
ایم آئی-28

**ایم آئی-28** اک روسی ہر موسم چ اڈن آلا دو انجن تے سیٹاں آلا حملہ کرن تے ٹینک توڑ ہیلیکاپٹر اے۔ اے اک 30 ملیمیٹر دی توپ دے نال نال میزائل تے راکٹ لے کہ جاسکدا اے۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.army-technology.com/projects/mi28/
ایم آئی-24

**ایم آئی-24** اک وڈا روسی گنشپ تے حملہ کرن آلا ہیلیکاپٹر اے۔ ایدے وچ پائلٹاں دے علاوہ 8 بندے وی بہ سکدے نیں۔ اے روس توں علاوہ چڑدے بلاک دے کئی دیساں نوں ویچیا گیا سی۔ اینوں افغانستان چ بوت ورتیا گیا تے اینوں مارن لئی سی آئی اے نیں طالیبان نوں سٹنگر دتا۔

## بارلے جوڑ

*http://www.faqs.org/docs/air/avhind1.html/
## حوالے

گٹھ:ہیلیکاپٹر
لڑاکا ہیلی کاپٹر

**لڑاکا ہیلی کاپٹر** اس فوجی ہیلیکاپٹر نوں کیندے نیں جیڑا دشمن نال لڑ سکے جنج ٹینکاں نوں تباہ کر سکے، فوجیاں تے حملہ تے ریڑار تے دوجیاں فوجی شیواں نوں برباد کرن دی خاصیت رکھدا ہوۓ۔ اے مشین گناں، توپاں، راکٹ، میزائل تے کدی کدی ہوائی مار کرن آلے میزائل چکدے نیں۔ اج کل دے لڑاکہ ہیلیکاپٹراں چ لیزر نال نشانہ لے کر دن رات مار کرن لئی میزائل لگے ہوندے نیں تے انفریریڈ سنسراں دے ہتھ نال اوہ گپ اندھیرے تے تووئیں چ وی لڑ سکدے نیں۔ کج لڑاکہ ہیلیکاپٹراں چ ریڑار وی لگے ہوندے نیں جیناں توں اوہ 10 کلومیٹر دوروں وی ٹینکاں تے میزائل مار سکدے نیں۔ لڑاکہ ہیلیکاپٹر زمینی فوج دے نال رل کے حملہ کرن چ مدد دیندے نیں تے فوجیاں نوں لڑائی لڑن چ ہتھ ریندے نیں۔ روسی انفراریڑ میزائلاں دے عام ہون توں لڑاکہ ہیلیکاپٹراں نوں مارگرانا وی تھوڑا سوکھا ہوگیا اے، اس لئی لڑاکہ ہیلیکاپٹراں نوں لڑاکہ جعاز ہوا توں بچاؤ دیندے نیں۔ اس توں علاوہ ہیلیکاپٹر زمین دے بلکل نال اڈدے نیں جس توں اوناں نوں دوروں ریڑار نئیں ویکھ سکدا مگر انفراریڑ میزائل فیر وی وار کرسکدے نیں۔ اس لئی جنج جنج ہیلیکاپٹراں نوں چنگا کیتا جاریا اے، ایناں دے انجناں توں توؤاں دے گرمی کٹ کیتی جارئی اے۔ حساب دے مطابق اک لڑاکہ ہیلیکاپٹر آپ مرن توں پہلاں اپنے توں 17 گنا زیادہ مولے دا نقصان کرے گا۔

پہلا لڑاکا ہیلی کاپٹر امریکی اے ایچ-1 کوبرا سی جیڑا ویتنام جنگ چ ورتیا گیا۔ اس توں بعد کئی دیساں نیں اپنے لڑاکہ ہیلیکاپٹر بناۓ نیں۔ سب توں بوتا مشہور لڑاکہ ہیلیکاپٹر امیکی اے ایچ-64 آپاشے اے۔ اینے 1991 دی عراق جنگ چ انت مچا دتی: 500 ٹینک، 300 بکتر بند گڈیاں تے کئی توپاں تے ریڑار آپاشے ہیلیکاپٹراں نے ماریاں۔ اس جنگ وچ ایدے کم دی وجہ توں اینوں کئی دیساں نیں خریدیا تے کئیاں نیں اپنے لڑاکہ ہیلیکاپٹر بنان ٹر پۓ۔

## لڑاکا ہیلی کاپٹراں دی لسٹ

کج لڑاکہ ہیلیکاپٹر اے نیں:
*  اے ایچ-1 کوبرا 
*  اے ایچ-64 اپاشے 
*  ایم آئی-24 
*  ایم آئی-28 
*  کاموف کا-50 
*  مینگوسٹا ہیلیکاپٹر 
*  اے ایچ-2 روئیوالک 
*  لڑاکہ ہیلیکاپٹر-10 
*  ہیلیکاپٹر-19 
*  یوروکاپٹر ٹائگر 
*  ردرا ہیلیکاپٹر 
*  ہلکہ لڑاکہ ہیلکاپٹر
## حوالے

گٹھ: ہیلی کاپٹر
مائلی سائرس

**مائلی سائرس** اک امریکی ایکٹرس، گانوالی تے گانے لکھنوالی اے۔ 

مائلی سائرس 23 نومبر 1992 نوں نیشول، ٹینیسی، امریکہ وچ جمی۔ اوہ 11 ورے دی سی جدوں اوہنے اک ٹی وی سیریز توں اپنے کم دا مڈھ رکھیا۔ اوہ فلماں وچ کم کرچکی اے تے اک کارٹون پچھے اواز دے چکی اے۔ 

## بارلے جوڑ

*[ویب سائٹ:http://www.mileycyrus.com/]
مینگوسٹا ہیلیکاپٹر

**مینگوسٹا** اک لڑاکا ہیلیکاپٹر اے جینوں اٹلی دی کمپنی اگسٹا نے بنایا۔ اے پہلا لڑاکا ہیلیکاپٹر سی جیڑا کسے یورپ دے دیس نے بنایا ہوۓ۔ ترکی نے اس ہیلیکاپٹر نوں چنگا کر کے اپنے لئی خریدیا اے۔ پاکستان وی ترک ورژن نوں خریدن دا سوچ ریا اے۔ 
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.agustawestland.com/product/t129-0
اے ایچ-2 روئیوالک

**اے ایچ-2 روئیوالک** اک لڑاکا ہیلیکاپٹر اے جینوں دکھنی افریقہ دی کمپنی ڈینل نے بنایا۔ اے فرانس دے ہیلیکاپٹر پوما دے اتے بنایا گیا سی۔ ڈینل نے پوما چ پہلاں وی کم کیتا ہویا سی اس لئی اوناں نے اوسے توں لڑاکا ہیلیکاپٹر بنایا۔ اے ہیلکاپٹر افریقہ دے خراب حلات چ بوت کم مینٹینس دے نال اڈایا جاسکدا اے تے اے ہیلکاپٹر بوت شدید گرمی چ وی کم کردا اے۔ 
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.airforce-technology.com/projects/rooivalk/
ماس کھانے

ماس کھانے جنوراں دی اک وڈی ٹولی ہے۔ ایہہ سارے ماس یا گوشت کھاندے نیں۔ ایس ٹولی وچ 16 ٹبر، 110 جنساں تے 280 ونڈاں آندیاں نیں۔ شکار کرن لئی ایہناں دے پنجے تے دند ہوندے نیں۔ کُجھ رل کے شکار کردے نیں۔

## ٹبر

* کتے
* بلی ٹبر
* مشکی بلی
* ہائینا
* مڈغاسکری شکاری
* مونگوز
* رچھ
* بلی رچھ
* سکنک
* نیولے
## باہرلے جوڑ

* ماس کھانے

گٹھ:ماس کھانے
گٹھ:جیون پڑھت
لڑاکا ہیلی کاپٹر-10

**لڑاکہ ہیلیکاپٹر-10** اک چینی لڑاکا ہیلکاپٹر اے۔ اینوں ٹینک توڑ مشناں لئی ڈیزائن کیتا گیا سی مگر اے ہوائی لڑائی وی لڑ سکدا اے۔ اینوں چانگے کمپنی بناندی اے۔ 
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.globalsecurity.org/military/world/china/wz-10.htm
ہیلیکاپٹر-19

**ہیلیکاپٹر-19** اک چینی لڑاکا ہیلکاپٹر اے۔ اے لڑاکہ ہیلیکاپٹر-10 دے نال کم کرن لئی ڈیزائن کیتا گیا سی۔ اے جسوسی تے نشانے لبن دا کم کردا اے تے لڑاکا ہیلکاپٹر-10 اوناں نوں تباہ کردا اے۔
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://airforceworld.com/pla/wz9-tandem-seating-helicopter-china.htm
ردرا ہیلیکاپٹر

**ردرا ہیلیکاپٹر** بھارت دا اک ہلکہ لڑاکا ہیلیکاپٹر اے۔ ردرا وچ انفراریڈ سنسر، ہوا چ مار کرن آلے میزائل، ٹینک توڑ میزائل تے 20 میلیمیٹر دی توپ لگی ہوئی اے۔ اے بھارت دی ہوائی فوج، سمندری فوج تے زمینی فوج ورتدے نیں۔ اس توں علاوہ اینوں کج دوجے دیساں نے وی خریدیا اے۔
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://idp.justthe80.com/common-projects/dhruv---advanced-light-helicopter-alh#TOC-Rudra---Weaponized-Dhruv-ALH-WSI- 

گٹھ:ہیلیکاپٹر
ہلکہ لڑاکہ ہیلکاپٹر

**ہلکہ لڑاکہ ہیلکاپٹر** بھارت دا اک ہلکہ لڑاکا ہیلیکاپٹر اے۔ اینوں کارگل دی لڑائی دے تجربے توں بعد بوت اچائی تے لڑن لئی بنایا گیا۔ ایدے وچ انفراریڈ سنسر، ہلکے گویلیاں توں بجاؤ تے دو انجن لگے ہوۓ نیں۔ اے ہیلکاپٹر 20،000 فٹ تک لڑ سکدا اے۔ 
## حوالے

## بارلے جوڑ

*http://www.hal-india.com/futureproducts/products.asp
کیفین

**کیفین** اک کیمیکل تے دوائی دا ناں اے جیہڑی بوٹیاں وچ ہوندی اے۔ ایہ کافی کوکو تے چآ وچ وی ہوندی اے۔ ایہ دل دی دھڑکن، لہو دے دباؤ تے میٹا بولزم نوں ودھاندی اے۔

گٹھ:دوائی
امینو ایسڈ

**امینو ایسڈ** پروٹین بنان والے مڈھلے انگ نیں۔ ایہدیاں 500 دے نیڑے ونڈاں لبھیاں جاچکیاں نیں۔ اسپاراگائن پہلا امینو ایسڈ سی 1806 وچ جیہڑا اک فرینچ کھوجی نے لبھیا سی۔