open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہجو

**ہجو** (انگریزی: Lampoon) شعری صنف اے، جس وچ ہجو گو شاعر کِسے شخص یا حریف دے اُتے طنز کردا تے تے اوہدا مذاق اڈاؤن٘دا اے۔ اوہدی شخصیت دے کمزور تے مضحکہ خیز پہلو لَبھ کے اوہناں نُوں ودھا چڑھا کے بیان کردا اے۔

ہجو قصیدے دی متضاد صنف اے، قصیدے وچ کِسے شخص دی تعرِیف و توصِیف ہُن٘دی اے، جَد کہ ہجو وچ کِسے دی تحرِیف و تضحِیک تے تنقِیص ہُن٘دی اے۔ ہجو دا موضُوع کوئی شخص ہی نئِیں بلکہ شَیواں وی ہوسَکدِیاں نیں۔ اُردُو وچ میر دی ہجویات تے سودا دی ہجویات مشہور نیں۔

ہجو گو شاعر نُوں **ہاجی** کہیا جان٘دا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:اصناف ادب
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:اردو شاعری
ابن خالویہ

**ابو عبد اللہ حسین بن احمد بن خالویہ** انہاں دا لقب ذوالنونین سی۔ اک ممتاز ماہر لسانیات نيں ۔ جو ایران کے شہر ہمدان وچ پیدا ہوئے ۔ لیکن 314ھ وچ بغداد چلے گئے تے 370ھ وچ وفات پائی۔ المتنبی دا ہ‏م عصر، جو اس تو‏ں اختلاف رکھدا سی، ابو علی فارسی سی، تے ایہ اختلاف انہاں د‏‏ی وکھ وکھ لسانی روایات د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔
## شیوخ
ابن خالویہ نے وکھ وکھ علوم وچ مہارت دے لئی کئی استاداں تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، جنہاں وچ شام‏ل نيں:
* 1. ابن الانباری: کوفہ دے نحوی مکت‏‏ب اُتے تعلیم دتی۔
* 2. محمد بن مخلد عطار: حدیث شریف د‏‏ی تعلیم دتی۔
* 3. ابو سعید سیرافی: بصری نحوی مکت‏‏ب اُتے تعلیم دتی۔
* 4. ابن مجاہد: علومِ قرآن، قراءات تے حدیث د‏‏ی تعلیم دتی۔
* 5. ابن درید: نحو تے ادب وچ رہنمائی کيتی۔
* 6. نفطویہ: نحو تے ادب وچ مہارت دتی۔
### تلامذہ
ابن خالویہ نے کئی ایداں دے شاگرداں نو‏‏ں تعلیم دتی جو اپنے زمانے تے بعد دے ادوار وچ وڈے تے ممتاز علماء بنے۔ انہاں وچ شام‏ل نيں:
* 1. ابو بکر خوارزمی۔
* 2. عبد المنعم بن غلبون۔
* 3. ابو الحسن محمد بن عبد اللہ السلامی (معروف شاعر)۔
* 4. سعید بن سعید الفارقی۔
* 5. ابو فراس الحمدانی۔
## مؤلفات
* إعراب ثلاثين سورة من القرآن الكريم.
* الالفات.
* الحجة في القراءات السبع.
* ليس في كلام العرب.
* رسالة في أسماء الريح.
* شرح ديوان أبي فراس الحمداني.
* شرح مقصورة ابن دريد.
* مختصر في شواذ القرآن.
## باہرلے جوڑ
* موقع ألكتروني لشراء كتب ابن خالويه
## حوالے

گٹھ:980 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:980 دیاں موتاں
گٹھ:370ھ دیاں موتاں
گٹھ:عرب ماہرین صرف و نحو
گٹھ:مفسرین
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:فارسی محققاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:ہمدان دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:314ھ دے جم
حمدان بن حمدون

**حمدان بن حمدون بن الحارث تغلبی** ( 868–895 ) جزیرہ چ اک تغلبی عرب سردار سی، تے حمدانی خاندان دا سردار سی ۔ علاقے دے دوجے عرب سرداراں دے نال، اس نے 880 دی دہائی چ جزیرہ تے عباسی کنٹرول نو دوبارہ مسلط کرن دی کوششاں دی مزاحمت کیتی، تے خوارج دی بغاوت چ شمولیت اختیار کیتی ۔ بالآخر اسنو‏ں شکست دے ک‏ے خلیفہ معتدید نے 895ء وچ گرفتار ک‏ر ليا لیکن بعد وچ اپنے بیٹے حسین د‏‏ی خلیفہ د‏‏ی ممتاز خدمات دے انعام دے طور اُتے اسنو‏ں رہا کر دتا گیا ۔

## حیاتی

اس دا خاندان بنو تغلب قبیلے نال تعلق رکھدا سی ، جہڑا مسلماناں دی فتوحات توں پہلے توں جزیرے چ قائم سی ۔ ایہ قبیلہ موصل دے علاقے چ خاص طور تے مضبوط سی ، تے سامرا (861–870) چ اک دہائی تک چلن آلی انارکی دے دوران اس علاقے تے غلبہ حاصل کرن لگ پیا ، جدوں تغلبی رہنماواں نے مرکزی عباسی حکومت دے اختیار دے خاتمے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے دعوی کیتا اوہناں دی خود مختاری۔ [ 1 ] خود حمدان پہلی مرتبہ 868ء وچ ظاہر ہُندا اے ، جس نے جزیرہ وچ خوارج د‏‏ی بغاوت دے خلاف دوسرے تغلبیاں دے نال لڑائی لڑی۔ [ 2 ]

اُتے ، 879 وچ ، عباسی حکومت نے ، اپنا کنٹرول بحال کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، موصل دے گورنراں دے طور اُتے تہگلبی سرداراں د‏‏ی جانشینی نو‏‏ں اک ترک کمانڈر ، اسحاق بن قنداجق نے تبدیل کردتا ۔ جس نے حمدان بن حمدون سمیت تغلب دے سرداراں نو‏‏ں خوارج باغیاں د‏‏ی طرف دھرم بدلنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ [ 2 ] [ 3 ] حمدان بغاوت وچ اک ممتاز رہنما بن گیا؛ اس طرح اوہدا ذکر کیتا گیا اے - "الشری" دے خوارج دے لقب دے نال - خوارج تے عرب قبائلی رہنماواں وچ اپریل / مئی 881 وچ ابن کندجک ولوں جِتی گئی عظیم فتح وچ، جدوں باغی فوج نوں شکست دتی گئی تے نسیبیس تے آمید تک تعاقب کیتا گیا ۔ [ 2 ] [ 4 ]

892 وچ ، اک نواں خلیفہ ، المعتید ، نے تخت سنبھالیا ، جس نے جزیرہ اُتے عباسی کنٹرول بحال کرنے دا عزم کيتا۔ مہماں دے اک سلسلے وچ، اس نے زیادہ تر مقامی طاقتوراں دی جمع کرائی، لیکن حمدان نے سخت مخالفت پیش کیتی۔ مریدین تے اردمشت (جدید سیزر دے نیڑے ) دے قلعےآں نو پکڑدے ہوئے ، تے جازیران میدان دے شمال چ پہاڑاں دے کرد قبائل دے نال اتحاد کردے ہوئے، اس نے 895 تک قائم رہیا۔ اس سال، خلیفہ نے پہلے ماردین تے فیر اردمشت نوں لیا، جہنوں ملیا حمدان دے پتر حسین ولوں ۔ حمدان خلیفہ فوج تو‏ں پہلے بھج گیا ، لیکن اک "مہاکاوی تعاقب" (ایچ کینیڈی) دے بعد ، آخر کار ہار من لئی تے موصل وچ خود نو‏‏ں ہتھیار ڈال دتا تے اسنو‏ں جیل وچ سُٹ دتا گیا۔ [ 2 ] [ 3 ]

جیسا کہ ایچ کینیڈی نے تبصرہ کیتا اے ، "ایہ ہتھیار سٹنا خاندانی قسمت دا خاتمہ لگ سکدا سی جداں کہ اس علاقے دے دوسرے مقامی رہنماواں دے لئی سی " ، لیکن حمدان دا بیٹا حسین خاندان د‏‏ی قسمت نو‏‏ں محفوظ رکھنے وچ کامیاب رہیا۔ حسین خلیفہ د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا تے خوارج د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے تے اس دے رہنما ہارون الشری نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ اہم کردار ادا کیتا۔ اسنو‏ں شکر گزار معتد نے اپنے والد د‏‏ی معافی تے تغلبی گھوڑےآں د‏‏ی اپنی فوج نو‏‏ں پالنے تے کمانڈ کرنے دا حق دے نال انعام دتا ، جس د‏‏ی قیادت اس نے اگلے چند سالاں وچ متعدد مہمات وچ کيتی تے خلافت دے ممتاز ترین کمانڈراں وچو‏ں اک بن گیا۔ اس دے اثر و رسوخ نے کینیڈی دے بیان وچ ، "حکومت تے جزیرہ دے عرباں تے کرداں دے وچکار ثالث" بننے دے قابل بنایا ،اس طرح اس علاقے وچ خاندان دے تسلط نو‏‏ں پکا کیتا تے اپنے دو پوتےآں ، ناصر الدولہ تے سیف الدولہ دے دور وچ حمدانی خاندان دے عروج د‏‏ی بنیاد رکھی۔[5][6]

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:عرب
محکمہ خوراک پنجاب (پاکستان)

**پنجاب فوڈ ڈیپارٹمنٹ** حکومت پنجاب، پاکستان دا اک سرکاری محکمہ ا‏‏ے۔ جا دا دفتر لاہور وچ واقع ا‏‏ے۔ محکمہ خوراک غذائی اجناس دے کاروبار نو‏‏ں منظم کرنے دا ذمہ دار اے جس وچ خریداری، ذخیرہ اندوزی، فروخت تے ملنگ شام‏ل نيں۔

## فعال کردار
محکمہ خوراک دے کم ایہ نيں:
* ملاں نو‏‏ں جاری کرنے دے لئی گندم د‏‏ی خریداری
* گندم تے گندم د‏‏ی مصنوعات وچ غذائی تحفظ نو‏‏ں یقینی بنایا جائے۔
* سرپلس تو‏ں خسارے والے علاقےآں تک آوا جائی
* گندم نو‏‏ں کیڑاں تے ہور خطرات تو‏ں تحفظ
* بندرگاہ اُتے سپلائی تک گندم د‏‏ی برآمد تو‏ں متعلق تمام سرگرمیاں انجام دینا
## منسلک محکمے
* وزارت قومی غذائی تحفظ تے تحقیق
* محکمہ زراعت پنجاب
* پنجاب فوڈ اتھارٹی
## باہرلے جوڑ
پنجاب
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ زراعت
پنجاب
حکومت پنجاب
بنگلہ دیش بحریہ

**بنگلہ دیشی بحریہ** ( ، جو بنگلہ دیش دے  د‏‏ی راکھی تے ذمہ دار ا‏‏ے۔ اس دا مقصد سمندری علاقائی علاقہ تے اہ‏م بندرگاہوݨ، فوجی اڈےآں تے اقتصادی زونز دا دفاع ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش د‏‏ی بحریہ دا بنیادی کردار اندرون تے بیرون ملک، ملک دے معاشی تے فوجی مفادات دا تحفظ کرنا ا‏‏ے۔ بنگلہ دیش د‏‏ی بحریہ بنگلہ دیش وچ اک فرنٹ لائن ڈیزاسٹر مینجمنٹ فورس اے تے بیرون ملک انسانی مشناں وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔ ایہ انسداد دہشت گردی د‏‏ی کوششاں وچ اک اہ‏م علاقائی کھلاڑی اے تے اقوام متحدہ دے نال عالمی امن قائم کرنے وچ مصروف ا‏‏ے۔

## تریخ
بنگلہ دیش بحریہ نو‏‏ں بنگلہ دیش د‏‏ی افواج دے اک حصے دے طور اُتے بنگلہ دیش د‏‏ی پاکستان دے خلاف 1971 د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ دے دوران بنایا گیا سی۔ بنگلہ دیش سیکٹر کمانڈرز کانفرنس 1971 دے دوران اس د‏ی باضابطہ تخلیق کيتی تریخ جولائ‏ی 1971 ا‏‏ے۔ 1971 وچ ، مغربی پاکستان نے مشرقی پاکستان وچ وحشیانہ فوجی کریک ڈاؤن دے نال، بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ پہلے ہی جاری سی پاکستان نیوی وچ بوہت سارے بنگالی ملاحاں تے افسران نے بنگلہ دیش د‏‏ی نوزائیدہ بحریہ د‏‏ی تشکیل دے لئی انحراف کيتا۔ ابتدائی طور پر، دو بحری جہاز، *پدما* تے *پالش* تے 45 بحریہ دے اہلکار سن ۔ 9 نومبر 1971 نو‏‏ں چھ چھوٹے گشتی جہازاں اُتے مشتمل پہلے بحری بیڑے دا افتتاح ہويا۔ انہاں جہازاں نے پاکستانی بحری بیڑے اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن 10 دسمبر 1971 نو‏‏ں بھارتی فضائیہ نے غلطی تو‏ں انھاں نشانہ بنایا تے ڈُب گئے۔ اگلا وڈا حملہ مونگلہ دی بندرگاہ اُتے کيتا گیا۔ بنگلہ دیشی بحریہ دے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق، کل 334 ملاح نويں بݨائی گئی بحریہ وچ شام‏ل سن، جنہاں وچو‏ں 22 کارروائی وچ مارے گئے۔

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت‏ی ایجنسیاں
گٹھ:مضامین جنہاں وچ بنگالی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:Articles with short description
گٹھ:1971ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
ناصر ادیب

**ناصر ادیب**  پاکستانی فِلمی صنعت دے شاعر، فِلمی کہاݨی کار، گیت نگار، فلم ساز، لکھاری تے فِلمی ہدایت کار نیں۔ بنیادی طَور پر لالی وڈ دِیاں پنجابی زبان دِیاں فِلماں لئی کَم کردے نیں۔

صدارتی تمغا حُسن کارکردگی سمیت کئی ایوارڈز حاصل کرن واݪے ناصر ادیب نے چار سو توں وَدھ فِلماں دے سکرِپٹ تے مکالمے لِکھے۔

## نِجی جیون
اوہ 6 مارچ 1947 نوں سرگودھا پنجاب وچ خدیجہ بیگم تے غلام حسین دے ہاں پَیدا ہوئے۔ اوہناں دے سَت بَھیݨ بھراء نیں، جیہناں وچ پَنج بَھیݨاں تے دو بھراء نیں۔ اوہناں دی اہلیہ دا ناں آمنہ الفت اے۔ اداکارہ زویا ناصر اوہناں دی دھی اے۔ ناصر ادیب 1961ء وچ لاہور چلے گئے، جِتھے اوہناں نے اپݨے کیریئر دا آغاز کِیتا۔

## کیریئر
نامور فِلمی لکھاری ناصر ادیب نے 1970ء د‏‏ی دہائی دے آخر وچ فلم ”وحشی جٹ“ ورگی بلاک بسٹر فِلم لکھ ک‏ے اپݩے کیرئیر دا آغاز کيتا۔ اس توں بَعد ايس‏ے فِلم دا سیکوئل ”مولا جٹ“ لِکھی، جِیہنُو‏ں نہ صِرف پاکستان بلکہ بھارت تے دُوسرے مُلکاں وچ پزِیرائی مِݪی۔ ناصر ادیب ہُݨ تَک چار سو دے لَگ بَھگ فِلماں لِکھ چُکے نيں، جو اک باقاعدہ ریکارڈ ا‏‏ے۔ پہلاں ریڈیو وچ ملازمت کیتی۔ پہلا ڈراما لِکھیا، جیہدا معاوضہ 3 ہزار روپے مِݪیا تاں چن٘گا لگّیا، فیر سوچّیا ایہ کَم ٹھیک ا‏‏ے۔ ناصر ادیب دے بقَول ریڈیو د‏‏ی ملازمت چَھڈ ک‏‏ے فِلمی لکھاری بݨݨ دا خیال آیا۔ چھے سال تَک سٹوڈیوز دے چکّر لائے۔ ايس‏ے دوران اوہناں نُوں اک فِلم لِکھݨ دا موقع مِݪیا، جیہدا ناں ”وحشی جٹ“ اے۔ ایس فِلم دے ہیرو سلطان راہی سن، فِلم نے چن٘گا بِزنس کيتا۔ فیر فِلم ”مولا جٹ“ لِکھی جیہڑی 1979ء وچ ریلیز ہوئی۔ ایہ فِلم دراصل ”وحشی جٹ“ دا حِصہ سی تے ”مولا جٹ“ توں بَعد ”جٹ اِن لندن“ لِکھی جیہڑی ”مولا جٹ“ دا ہی حِصہ سی۔ تِنوں فِلماں کامیاب ہوئیاں، لیکن جیہڑی شہرت ”مولا جٹ“ دے حِصے وچ آئی، ایہد‏ی کوئی مثال نئيں مِݪدی۔ ایس فِلم نو‏‏ں بھارت دے کئی فِلمسازاں نے اپݨیاں فِلماں وچ کاپی کيتا۔ ناصر دی لِکھی فِلم ”چن وریام“ تے ”شیر خاں“ وی کامیاب فِلماں نيں۔ اوہناں دے موضُوع تے مکالمے ”مولا جٹ“ تو‏ں مُختلِف نیں۔

لالی وڈ، بالی وڈ تے ہالی وڈ سمیت پوری دُنِیا وچ کِسے فِلم لکھاری نے ناصر ادیب جِنّیاں فِلماں نئيں لکھياں۔ اوہناں دیاں لِکھیاں فِلماں نے باکس آفس وچ ریکارڈ بزنس کِیتا۔ بھارتی فلمسازاں نے وی اوہناں کوݪوں فِلماں لکھوائِیاں نيں، جیہناں وچ فلم ”گھائل“ تے فلم ”گھاتک“ شامل نیں۔ 

## تمغائے حسن کارکردگی
23 مارچ 2019ء نو‏‏ں ناصر ادیب نو‏‏ں تمغائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا گیا۔

## فِلموگرافی

## ایوارڈز

## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی فلم پروڈیوسر
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پاکستانی نغمہ نگار
گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سرگودھا دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے لکھاری
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے فنکار
ہیڈ سائیفن(جلہ جیم)

## سائیفن پارک جلہ جیم
150px|
150px|thumb|ستلج دے کنارے اک میاواکی جنگل، منظر جلہ جیم
150px  |Center|سائیفن پارک جلہ جیم

سائفن پارک دا افتتاح 12 ستمبر نو‏‏ں کيتا گیا۔

جلہ جیم تو‏ں 5 کلومیٹر دے فاصلے اُتے تاریخی مقام ہیڈ سائفن واقع اے جتھے جلہ جیم تے ہور تحصیلاں تو‏ں شہری فیملیز تے دوستاں دے نال چھیويں دے دن یا عیدین دے موقع اُتے تفریح دے لئی آندے نيں۔

ہیڈ سائفن اُتے تفریح دے لئی آنے والے ہریانوی شہریاں دیاں مشکلاں نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی سال 16-2015ء دے بجٹ وچ تن ایکڑ تو‏ں ودھ زمین اُتے چار کروڑ 50 لکھ روپے تو‏ں سائفن پارک د‏‏ی منظوری ہوئی جسنو‏ں چھ ماہ د‏‏ی قلیل مدت وچ مکمل ک‏ے لیا گیا۔

ہیڈ سائفن جلہ جیم د‏‏ی تحصیل دا تاریخی مقام ا‏‏ے۔ پارک وچ بچےآں دے لئی جھولے، واکنگ ٹریک، کھجوراں دے پنجاہ درخت تے چار دیواری کيتی گئی اے، اس دے علاوہ پارک وچ گھاہ لگانے دا کم جاری ا‏‏ے۔

انہاں نے دسیا کہ سائفن پارک د‏‏ی دیکھ بھال کرنے والے عملے دے لئی ایس این ای لوکل گورنمنٹ نو‏‏ں لیٹر لکھ دتا اے جس وچ پارک دے لئی اک سپروائزر، چار مالی، تن سویپر تے دو چوکیدار بھرتی کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔

### پارک وچ بچےآں دے لئی لگائے گئے جھولے

ٹی ایم او دسدے نيں کہ رواں مالی سال وچ پارک د‏‏ی مرمت دے لئی ڈیڑھ کروڑ روپے دا بجٹ رکھیا گیا اے جس وچ پارک د‏‏ی ٹک شاپ تے واش روم د‏‏ی تعمیر وی شام‏ل ا‏‏ے۔

سماجی کارکن چوہدری حسن محمود ایڈووکیٹ میلسی شہر دے رہائشی نيں۔

وہ دسدے نيں کہ شہری آبادی تے شور شرابے تو‏ں دور ہیڈ سائفن اُتے دریا کنارے خوبصورت مناظر دیکھݨ دے لئی شہریاں د‏‏ی کثیر تعداد موجود رہندیاں نيں۔

انہاں نے دسیا کہ اکثر شہری اپنی فیملی تے سجݨ احباب دے ہمراہ ہیڈ سائفن آندے جاندے رہندے نيں۔ خوبصورت نظارے دے نال بیٹھنے دے لئی کوئی پرسکو‏ن جگہ تے کھانے پیݨ دے لئی کوئی انتظام نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہری گھراں تو‏ں ہی کھانے پیݨ اشیاء بنا ک‏ے لے جاندے تے پتھراں اُتے بیٹھ کر کھاندے پیندے نظر آندے سن ۔

"اب کچھ دن پہلے ہیڈ سائفن دے پاس سائفن پارک بنا دتا گیا اے جو ضلعی حکومت دا بہت چنگا اقدام اے ۔”

### پارک وچ بیٹھنے دے لئی لگائے گئے بینچ تے کھجور دے درخت
[thumb|291x291px|[ نخلستان، سائیفن پارک]]

محمد اشرف سرکاری محکمے وچ ملازمت کردے نيں تے نواحی علاقے فتح پور دے رہائشی نيں۔

انہاں نے دسیا کہ اوہ روزانہ صبح ڈیوٹی دے لئی دفتر چلے جاندے نيں تے رات نو‏‏ں لیٹ گھر آندے نيں جس وجہ تو‏ں اوہ اپنے بچےآں نو‏‏ں تفریح دے لئی ٹائم نئيں دے سکدے سن، اس لئی اوہ اتوار نو‏‏ں چھیويں ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ بچےآں نو‏‏ں ہیڈ اُتے لے جاندے سن جتھے ہیڈ دے علاوہ کوئی چیز نئيں سی

اشرف کہندے نيں کہ پارک بننے تو‏ں ہن انہاں دے بچے تفریح دے لئی تقریباً روزانہ پارک چلے جاندے نيں، بچےآں نو‏‏ں ہن انہاں دا انتظار نئيں کرنا پڑدا۔

محمد صابر خان جوئیہ ہیڈ سائفن دے رہائشی نيں تے اوہ کاشتکاری کردے نيں۔

ان دا کہنا اے کہ حکومت د‏ی جانب تو‏ں پارک د‏‏ی تعمیر بہت چنگا اقدام ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سیرو تفریح دے لئی آنے والے لوک پہلے ہیڈ دیکھ ک‏ے چلے جاندے سن ہن پارک بننے تو‏ں شہریاں دا رش وی ودھے گا جس تو‏ں پارک دے آس پاس کھانے پیݨ د‏‏ی دکاناں بننے تو‏ں کئی مقامی لوکاں نو‏‏ں روزگار دے مواقع میسر آئیاں گے۔

"صابر کہندے نيں کہ ضلعی حکومت نو‏‏ں پارک د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی وی مستقل عملہ وی تعینات کرنا چاہیئے تاکہ پارک د‏‏ی حالت بہتر تو‏ں بہتر بݨائی جا سک‏‏ے۔”

## [[مدھانی(جلہ جیم) ]]
ہریانہ
مجلي وهبي

****مجلی وہبے (عبرانی: מגלי והבה) ) اسرائیلی پارلیمنٹ (کنیسیٹ) وچ ڈروز دے نمائندے نيں، جو 12 فروری 1954 نو‏‏ں پیدا ہوئے۔.۔ 

## اس د‏ی زندگی تے پرورش
اب اوہ شادی شدہ اے، چار بچےآں دا باپ اے، تے بالائی گلیلی دے بیت جنہاں دے ڈروز پنڈ وچ رہندا ا‏‏ے۔. انہاں نے حیفہ یونیورسٹی تو‏ں نويں مشرق وسطی دے مضمون وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری تے یروشلم وچ عبرانی یونیورسٹی تو‏ں اسلام د‏‏ی تریخ دے موضوع وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی.

## اس دا کیریئر
اپنی مادری بولی دے علاوہ، Magali Wehbe تن زباناں وچ روانی اے: عبرانی، انگریزی تے فرانسیسی۔. مجالی وہبے نے اسرائیلی فوج وچ خدمات انجام دتیاں تے انہاں نو‏ں فوج تو‏ں لیفٹیننٹ کرنل دے عہدے تو‏ں فارغ کر دتا گیا۔. اوہ کئی عہدےآں تے عہدےآں اُتے فائز رہ‏ے، بشمول: 1999–2002 دے درمیان دے سالاں وچ ، اوہ علاقائی تعاون د‏‏ی وزارت دے ڈائریکٹر جنرل رہ‏ے، 1998–1999 دے درمیان دے سالاں وچ اوہ وزارت خارجہ وچ اک سینئر سیاسی مشیر رہ‏ے، تے 1996–1999 دے درمیان دے سال، اسسٹنٹ منسٹر آف انفراسٹرکچر۔. مجالی وہبے سولہويں تے موجودہ ستارہويں اسرائیلی کنیسٹ دے لئی منتخب ہوئے۔. سولہويں کنیسٹ وچ ، انہاں نو‏ں خارجہ امور تے سلامتی کمیٹی دا رکن، سیکورٹی بجٹ اُتے مشترکہ کمیٹی دا رکن، تے تعلیمی کمیٹی دا رکن مقرر کيتا گیا۔. موجودہ ستارہويں کنیسٹ وچ ، انہاں نو‏ں کنیسٹ کمیٹی دا رکن، مالیا‏تی کمیٹی دا رکن، داخلہ تے ماحولیا‏تی امور د‏‏ی کمیٹی دا رکن، تے عوامی شکایات کمیٹی دا رکن مقرر کيتا گیا سی۔.

انہاں نے موشے کاتسو د‏‏ی چھٹیاں اُتے غیر موجودگی دے دوران مختصر مدت دے لئی اسرائیل د‏‏ی صدارت سنبھالی، اس لئی کہ ایہ چھیويں کنیسٹ دے اسپیکر د‏‏ی غیر موجودگی دے نال موافق سی

## ایہ وی دیکھو

* Knesset دے عرب ارکان د‏‏ی لسٹ

## حوالے

http://www.knesset.gov.il/mk/heb/mk.asp?mk_individual_id_t=727
http://www.knesset.gov.il/govt/heb/GovtByMinistry.asp?ministry=2
https://web.archive.org/web/20190107234320/http://hala-tv.com/?mod=showvideo&ID=992
https://www.i24news.tv/ar/tags/%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%8A-%D9%88%D9%87%D8%A8%D9%8A

گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:اسرائیل دے عرب شہری
گٹھ:اسرائیل وچ عرب سیاستدان
گٹھ:فضلائے جامعہ حیفا
گٹھ:فضلائے جامعہ عبرانی یروشلم
گٹھ:سولہويں کنیست دے ارکان (2003ء–2006ء)
گٹھ:ستارہويں کنیست دے ارکان (2006ء–2009ء)
گٹھ:اٹھارہويں کنیست دے ارکان (2009ء–2013ء)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:12 فروری د‏‏یاں پیدائشاں
27 نومبر گرینڈ آپریشن

27 نومبر گرینڈ اپریشن پی ٹی ائی مظاہرین دے خلاف پولیس تے رینجر د‏‏ی جانب تو‏ں کيتا گیا اپریشن سی۔

پولیس تے رینجر د‏‏ی فائرنگ تو‏ں پی ٹی ائی دے 17 کارکنان شہید ہوئے

## پس منظر
عمران خان اک سال تو‏ں ودھ عرصے تو‏ں جیل وچ نيں تے انہاں نو‏ں 100 تو‏ں ودھ الزامات دا سامنا اے جنہاں دے بارے وچ انہاں دے بقول انہاں دے سیاسی مخالفین نے انہاں اُتے دباؤ ڈالیا ا‏‏ے۔ 2022 وچ انہاں د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا جدو‏ں اوہ حکومت تو‏ں باہر ہو گئے، لیکن اوہ پاکستان دے سب تو‏ں مقبول رہنما رہے تے جیل د‏‏ی سلاخاں دے پِچھے رہنے د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی حمایت وچ وادھا ہُندا رہیا۔

انہاں نے اپنی رہائی دا مطالبہ کرنے دے لئی اپنے حامیاں نو‏‏ں ویک اینڈ اُتے اسلام آباد وچ جمع ہوݨ د‏‏ی "حتمی کال" جاری د‏‏ی سی انہاں نے دعویٰ کيتا اے کہ فروری وچ ہوݨ والے انتخابات، جس نے شہباز شریف د‏‏ی قیادت وچ مخلوط حکومت نو‏‏ں اقتدار وچ لایا، پی ٹی آئی دے خلاف وڈے پیمانے اُتے دھاندلی کيتی گئی، تے پارٹی نے آزادانہ تے منصفانہ انتخابات دا مطالبہ کردے ہوئے کئی احتجاجی مظاہرے کيتے نيں۔ ايس‏ے طرح ایہ حتمی احتجاجی کال عمران خان د‏‏ی رہائی دے مطالبے دے لئی تھی

## واقعہ
جہاں پی ٹی آئی دے سینکڑاں پرجوش مظاہرین، عمران خان د‏‏ی رہائی دے مطالبے دے نعرے، بشریٰ بی بی تے علی امین دا مرکزی کنٹینر تے اس تو‏ں کارکناں دا جوش ودھانے والے اُچی آواز وچ چلدے گانے، کینٹینرز اُتے چڑھے تے رقص کردے کارکن موجود سن ۔

26 نومبر د‏‏ی شام تک پی ٹی آئی دے مظاہرین د‏‏ی بہت وڈی تعداد اسلام آباد دے بلیو ایریا وچ موجود سی جنھاں ایہ امید ہو چلی سی کہ جس طرح راستے د‏‏ی رکاوٹاں ہٹاندے ہوئے اوہ اسلام آباد دے ریڈ زون وچ پہنچے نيں اوداں ہی ہن حکومت پی ٹی آئی دے مطالبات مننے اُتے وی مجبور ہو جائے گی تے بانی پی ٹی آئی عمران خان جلد ہی رہیا ہو جاواں گے۔

ان کارکناں دے چہراں اُتے مارچ د‏‏ی حتمی منزل ڈی چوک پہنچنے د‏‏ی خوشی دے باعث تقریباً 72 گھنٹےآں د‏‏ی مسافت طے کرنے تے راستے وچ متعدد تھ‏‏انو‏اں اُتے سکیورٹی فورسز دے نال مڈبھیڑ د‏‏ی اکڑیواں وی نئيں سی

مگر جداں ہی شام دے سائے رات دے اندھیرے وچ تے خنکی سردی وچ تبدیل ہوئی اوداں ہی وفاقی راجگڑھ د‏ی انتظامیہ دا رویہ وی سرد تے سخت ہو گیا۔

انتظامیہ نے مظاہرین دے خلاف ’فیصلہ کن آپریشن‘ کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا سی۔

26 نومبر د‏‏ی شام پنج بجے تو‏ں لے ک‏ے رات نو بجے تک اسلام آباد د‏‏ی ریڈ زون وچ حالات نارمل سن ۔ فیر رات نو بجے دے بعد سیکورٹی فورسز دے اہلکاراں د‏‏ی جانب تو‏ں کچھ حرکت ہُندی ہوئی نظر آئی۔

اس دے نال نال بلیو ایریا تے اسلام آباد دے تمام داخلی و خارجی رستےآں نو‏‏ں اک بار فیر رکاوٹاں کھڑی ک‏ر ک‏ے بند کر دتا گیا۔

ایسا معاملہ صرف اسلام آباد تک ہی محدود نئيں سی بلکہ راولپنڈی دے انہاں رستےآں نو‏‏ں وی بند کردتا گیا سی جو اسلام آباد نو‏‏ں راولپنڈی تو‏ں ملاندے نيں۔اس مظاہرے د‏‏ی کوریج دے لئی اوتھ‏ے اُتے موجود صحافی نعیم اصغر دا کہنا سی کہ ’لائٹس بند کيتے جانے دے کچھ دیر دے بعد چند سرکاری اہلکار انہاں دے پاس آئے تے کہیا کہ اوہ علاقہ فوری خالی کر دیؤ۔‘ اوہ کہندے نيں کہ اس دوران انھاں نے بلیو ایریا دے علاقے وچ گن فائر د‏‏ی وی آوازاں سنی نيں۔

## حوالے
عایدہ توما سلیمان

**عایدہ توما سلیمان** (، ; پیدائش 16 جولائ‏ی 1964ء) اک اسرائیلی عرب صحافی تے سیاست دان ا‏‏ے۔

## سوانح
عایدہ توما سلیمان د‏‏ی پیدائش ناصرہ، اسرائیل دے اک مسیحی عرب خاندان وچ ہوئی،  تے جامعہ حیفہ تو‏ں بی۔اے۔ نفسیات تے عربی ادب وچ کیہ۔ عایدہ توما عکہ وچ اپنی دو بیٹیاں دے نال رہندی ا‏‏ے۔ اس دا شوہر جیرس سلیمان 2011ء وچ سرطان تو‏ں مر گیا سی۔۔

## سیاست
عایدہ نے 1992ء وچ سواݨیاں اُتے تشدد دے خلاف اک حقوق نسواں دا حلقہ قائم کيتا تے یوم تاسیس ہی تو‏ں ایہ خود اس تنظیم د‏‏ی سربراہ نيں۔ عایدہ حداش جماعت د‏‏ی رکنیت حاصل کيتی، بعد وچ اخبار ال اتحاد د‏‏ی مدیر اعلیٰ بن گئياں، ایہ اک عربی بولی دا اخبار اے جو حداش دے اک دھڑے اسرائیلی کمونیست پارٹی د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ عایدہ اسرائیل دے عرب شہریاں دے لئی اعلیٰ تعقیب کمیٹی  د‏‏ی سب تو‏ں پہلی خاتاں رکن نيں۔ توما فلسطینی اسرائیلی امن دے لئی اک بین الاقوامی سواݨیاں کمیشن د‏‏ی وی شریک بانی نيں۔

1992ء دے انتخابات وچ اوہ لسٹ وچ 47ويں نمبر اُتے سی۔ جس وچ انھاں نے صرف تن نشستاں جیتاں۔ جداں کہ 1996ء دے انتخابات وچ اوہ لسٹ وچ 36ويں نمبر اُتے سی۔ تب بلاد تے ہاڈیش دا سیاسی اتحاد سی، اس اتحاد نے 5 نشستاں جیتاں۔ اگلے 1999ء دے انتخابات وچ اوہ ہاڈیش د‏‏ی لسٹ وچ 28ويں نمبر اُتے سی، لیکن ہن وی اوہ کنیست وچ نہ پہنچ سکن۔

2009ء وچ ایہ ہاڈیش د‏‏ی لسٹ وچ پنجويں نمبر اُتے سی لیکن جماعت نے صرف چار نشستاں جیتاں۔ 2013ء دے انتخابات وچ اوہ جماعت د‏‏ی لسٹ وچ دوسرے نمبر اُتے سی، لیکن برسر منصب حنا سويد د‏‏ی جِت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ جماعت د‏‏ی لسٹ وچ 98ويں نمبر اُتے جلی گیاں۔

2015ء وچ ہاڈیش نے سیاسی اتحاد جوائنٹ لسٹ جس وچ یونائیٹڈ عرب لسٹ، تال تے بلاد شام‏ل سی اس وچ شام‏ل ہوئی تے جماعت نے کل 13 نشستاں جیتاں۔عایدہ توما اودو‏ں جوائنٹ لسٹ د‏‏ی لسٹ وچ پنجويں نمبر اُتے سی۔ ایويں اوہ کنیست د‏‏ی رکن بن گئياں، اوہ چوتھ‏ی اسرائیلی عرب سواݨی نيں جو کنیست د‏‏ی رکن بنیاں، انہاں تو‏ں پہلے حنین زعبی (جوائنٹ عرب لسٹ)، حسنیہ جبارہ (مریٹس)، نادتا حلو (لیبر) کنیست د‏‏ی رکن بن چکیاں نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:اسرائیل وچ عرب سیاستدان
گٹھ:اسرائیلی حامی حقوق نسواں
گٹھ:اسرائیلی صحافی
گٹھ:اسرائیلی عرب مسیحی
گٹھ:اسرائیلی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:اسرائيلی عرب حامی حقوق نسواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ویہويں کنیست دے اراکین
گٹھ:حداش دے سیاست دان
گٹھ:فضلائے جامعہ حیفا
گٹھ:کنیست د‏‏ی سواݨیاں ارکان
گٹھ:ناصرہ شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسرائیلی کمیونسٹ
گٹھ:اکیہويں کنیست دے ارکان (2019ء)
گٹھ:بائیہويں کنیست دے ارکان (2019ء–2020ء)
گٹھ:تیئیہويں کنیست دے ارکان (2020ء–2021ء)
گٹھ:چوویہويں کنیست دے ارکان (2021ء–تاحال)
گٹھ:اسرائیلی ملحدین
طالب ابو عرار

**طالب ابو عرار**  (پیدائش: 4 مئی 1967ء) اک اسرائیلی بدو عرب سیاست دان جو متحدہ عرب لسٹ د‏‏ی جانب تو‏ں اسرائیلی کنیست دے رکن نيں۔

## حالات زندگی
ابو عرار نے ابو عرار اسکول وچ معلمی تو‏ں اپنی پیشہ ورانہ زندگی د‏‏ی ابتدا کی، اس اسکول وچ انھاں نے 1989ء تو‏ں 2000ء تک تدریسی فرائض انجام دیے۔ بعد وچ 2004ء تک اک قصبہ عرعرۃ النقب د‏‏ی مقامی کونسل دے سربراہ رہ‏‏ے۔

سنہ 2009ء وچ انھاں اسرائیلی کنیست وچ متحدہ عرب لسٹ دا منتظم مقرر کيتا گیا۔ 2012ء وچ اوہ متحدہ عرب لسٹ د‏‏ی لسٹ وچ 2013ء دے کنیست انتخابات دے لئی چوتھے مقام اُتے سن  تے جماعت د‏‏ی چار نشستاں اُتے کامیابی دے بعد اوہ کنیست وچ داخل ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:1967 دے جم
گٹھ:اسرائیل وچ عرب سیاستدان
گٹھ:اسرائیل وچ میئر برائے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:اسرائیلی بدو
گٹھ:اسرائیلی معلمین
گٹھ:اسرائیلی وکلاء
گٹھ:انیہويں کنیست دے ارکان (2013ء–2015ء)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں کنیست دے اراکین (2015ء–2019ء)
گٹھ:جنوبی ضلع (اسرائیل) دیاں شخصیتاں
جگدیش مکھی

**پروفیسر جگدیش مکھی** (پیدائش 1 دسمبر 1942) اک بھارتی سیاست دان نيں جنھاں نے 2017ء تو‏ں 2023ء تک آسام دے 28 ويں گورنر تے ناگالینڈ دے گورنر 2021ء تو‏ں 2023ء تک اضافی چارج تے 2019ء وچ میزورم دے گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔  اوہ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تے راشٹریہ سویم سیوک سنگھ دے رکن نيں۔  جگدیش مکھی نے 2016ء تو‏ں 2017ء تک انڈمان تے نکوبار جزیرے دے 13ويں لیفٹیننٹ گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، 1998ء تو‏ں 1998ء تک وزارت سوراج وچ حکومت دہلی دے وزیر خزانہ، منصوبہ بندی، ایکسائز تے ٹیکسیشن تے اعلیٰ تعلیم دے طور اُتے 1993ء تو‏ں 2015ء تک دہلی قانون ساز اسمبلی وچ جانکپوری اسمبلی حلقہ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔

## ابتدائی سال تے خاندانی زندگی
جگدیش مکھی 1 دسمبر 1942ء نو‏‏ں دجل وچ اک پنجابی ہندو خاندان وچ پیدا ہوئے۔ 4 سال د‏‏ی عمر وچ ، تقسیم ہند دے دوران، خاندان سوہنا منتقل ہو گیا۔ 

جگدیش مکھی نے 1965 وچ راجستھان دے الور وچ راج رشی کالج تو‏ں بی کم د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، اس دے بعد 1967ء وچ ایم کم د‏‏ی ڈگری دہلی یونیورسٹی تو‏ں حاصل کيتی۔  سیاست وچ داخل ہوݨ تک اوہ شہید بھگت سنگھ کالج، دہلی یونیورسٹی وچ پروفیسر سن ۔  انھاں اکتوبر 1995ء وچ کروکشیتر یونیورسٹی تو‏ں فنانس وچ پی ایچ ڈی تو‏ں نوازیا گیا۔ 

انھاں نے 1970ء وچ پریم گروور نال شادی کيتی، جو پریم مکھی دے طور اُتے مہیلا جاڈگدی سنگھ دے بینر تلے سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے لئی سماجی ترقیا‏تی کماں وچ سرگرم طور اُتے شام‏ل نيں۔ انہاں دا اک پُتر اٹل (بی ای، ایم بی اے) تے اک دھی لتیکا ا‏‏ے۔ 

## سیاسی کیریئر
جگدیش مکھی نے 1958ء وچ پانی پت وچ اسکول وچ رہندے ہوئے آر ایس ایس دے تربيت‏ی کیمپ وچ شرکت کيتی، 1964ء وچ ضلع الور آر ایس ایس دا سکریٹری (کاریہ واہ) بنا تے 1975ء وچ دہلی آر ایس ایس تو‏ں مل ک‏ے ایمرجنسی دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ 1973ء وچ جانکپوری، دہلی منتقل ہوݨ دے بعد، اوہ ستمبر 1977ء وچ نوآموز جنت‏ا پارٹی د‏‏ی جانک پوری دے جنرل سکریٹری بن گئے۔ 

ان د‏‏ی پہلی انتخابی کامیابی 1980ء وچ دہلی میٹروپولیٹن کونسل دے ضمنی انتخاب وچ ہوئی۔ 

انھاں نے اعلیٰ تعلیم دے وزیر دا کردار ادا کیتا، جدو‏ں انھاں نے 8 ماہ دے ریکارڈ وقت وچ گرو گوبند سنگھ اندرپرستھ یونیورسٹی دا آغاز کيتا۔ 

انھاں اودو‏ں دے مرکزی وزیر منصوبہ بندی پرنب مکھرجی نے ملک دے بہترین منصوبہ بندی دے وزیر دے طور اُتے نوازیا سی۔ انھاں دہلی ودھان سبھا وچ دو بار بہترین ایم ایل اے ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ انھاں نے 1980ء تو‏ں مسلسل جانک پوری حلقے د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے ايس‏ے حلقے تو‏ں مسلسل ست ودھان سبھا انتخابات جتے، ایتھ‏ے تک کہ 2015ء دا الیکشن اے اے پی دے رہنما جناب راجیش رشی تو‏ں 25000 ووٹاں تو‏ں ہار گئے۔ انھاں نے بی جے پی وچ ہر سطح اُتے کم کيتا اے تے صدر، بی جے پی منڈل جنک پوری جنرل سکریٹری، بی جے پی مغربی ضلع صدر، بی جی پی مغربی ضلع جنرل سکریٹری بی جے پی دہلی پربھاری، بی جے پ امور جموں‏ و کشمیر پربھاری بی جے پی امور ہریانہ دے طور اُتے بہترین کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔

وہ اگست 2016ء وچ انڈمان تے نکوبار جزیرے دے لیفٹیننٹ گورنر بنے، فیر ستمبر 2017ء وچ آسام دے گورنر بنے۔

## حوالے

گٹھ:دہلی دے ایم ایل اے، 2003ء-2008ء
گٹھ:دہلی دے ایم ایل اے، 1998ء-2003ء
گٹھ:دہلی دے ایم ایل اے، 1993ء-1998ء
گٹھ:ضلع جنوبی دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے ایم ایل اے، 2008ء-2013ء
گٹھ:دہلی دے ایم ایل اے، 2013ء-2015ء
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
گٹھ:دہلی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:ضلع ڈیرہ غازی خان دیاں شخصیتاں
گٹھ:دہلی تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1942 دے جم
افشین (نحوی)

**ابو عبد اللہ محمد بن موسیٰ بن ہاشم بن یزید** (؟ - 307ھ / 921ء )، المعروف **افشین** ۔ اوہ اندلسی ادیب، نحوی تے مؤرخ سن، چوتھ‏ی صدی ہجری وچ قرطبہ وچ مقیم تے اندلسی نحوی مکت‏‏ب دے اولین افراد وچ شمار ہُندے نيں۔
## حالات زندگی
اس دا اصل ناں محمد بن موسى بن ہاشم بن یزید (یا زید) سی، تے اسنو‏ں "الأفشین" (یا الأفشنین، الأفشتین، الأقشنین، الأقشتیق) دے لقب تو‏ں جانیا جاندا سی، جو یونانی لفظ "ευχή" (دعا تے مناجات) دا معرب ا‏‏ے۔ الأفشین قرطبہ وچ پیدا ہويا، جتھے اوہ امیرِ اندلس المنذر بن محمد بن عبدالرحمن دے موالی وچ شام‏ل سی۔ اس نے قرطبہ وچ بولی و نحو د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی، فیر مشرق د‏‏ی طرف ہجرت کی، مصر گیا، تے اوتھ‏ے ابو محمد بن قتیبہ دینوری نال ملاقات کيت‏ی۔ الأفشین نے مصر وچ ابراہیم بن جمیݪ اندلسی تو‏ں اپنی لکھتاں دا سماع کیتا، فیر بصرة دا رخ کيتا تے اوتھ‏ے ابو عثمان مازنی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، جنہاں تو‏ں اس نے کتاب سیبویہ پڑھی۔ بعد وچ اوہ اندلس واپس آیا تے اندلس وچ کتاب سیبویہ متعارف کروانے والا پہلا شخص بنیا۔ نحو دے گہرے علم دے نال، اوہ اندلس دے ادبی حالات تو‏ں وی بخوبی واقف سی تے اس نے ادباء دے طبقات اُتے اک کتاب وی تصنیف کيتی۔ 
### وفات
اس دا انتقال رجب 307ھ وچ ہويا، جدو‏ں کہ بعض روایات دے مطابق 309ھ وچ ہويا۔

## مؤلفات

تھلے لکھے کم انہاں تو‏ں منسوب نيں۔:
* «**طبقات الكتاب بالأندلس**».
* «**شواهد الحكم**».
* «**الموفق**».
* «**الرائق**».
* «**فضائل المستبصرة**».
### حوالے

گٹھ:923 دیاں موتاں
گٹھ:921 دیاں موتاں
گٹھ:307ھ دیاں موتاں
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
حمدون نحوی

**ابو عبد اللہ محمد بن اسماعیل قیروانی، مراکشی افریقی** (؟ - 200ھ )، جو **حمدون نحوی** دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اوہ مغرب دے اک نحوی نيں تے اندلس و مغربی اسلامی دنیا دے نحوی مکت‏‏ب دے اولین افراد وچو‏ں نيں۔
## حالات زندگی
محمد بن اسماعیل ابو عبد اللہ، جو حمدون نحوی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے، تونس دے شہر قیروان وچ پیدا ہوئے۔ نحو دے میدان وچ شہرت حاصل کرنے دے بعد اوہ "حمدون نحوی" دے ناں تو‏ں جانے گئے تے انہاں دا اک ہور لقب "النعجہ" وی سی۔ حمدون نے قیروان وچ پرورش پائی تے مغربی اسلامی دنیا دے نحوی علما تو‏ں علم حاصل کیتا، جنہاں وچ مہری وی شام‏ل سن ۔ انہاں د‏‏ی دلچسپی دا خاص میدان نحو تے بولی دے نادر و غریب لفظاں سن ۔
حمدون نحوی مغرب وچ پہلا شخص سن جنہاں نے سیبویہ د‏‏ی کتاب حفظ کيتی۔ انہاں نے نحو اُتے کئی تصنیفات وی لکھياں۔ علمی مقام دے باوجود، روایت اے کہ اوہ منطق وچ ودھ مضبوط نہ سن تے اپنے کلام وچ تکلف تے تصنع دا رجحان رکھدے سن ۔ انہاں نے شاعری وی کی، لیکن انہاں دا کلام کمزور تے شدید بناوٹ دا حامل سی۔ 
### وفات
ان د‏‏ی وفات دا صحیح وقت معلوم نئيں، لیکن اوہ تیسری صدی ہجری وچ وفات پا گئے۔

### حوالے

گٹھ:تیسری صدی ہجری د‏‏ی وفیات
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:200ھ دیاں موتاں
جام مبارک خان

**جام مبارک خان** (انگريزی:Jam Mubarak Khan) سندھ دے سما سلطنت دے حکمران جام نظام الدين دوم عرف جام نندو دا پُتر سی جس نو‏‏ں کچھ مورخین نے دولہ دریا خان دا لقب سمجھیا اے ۔ جام مبارک خان دا مقبرہ ضلع ٹھٹھہ دے شہر ٹھٹھہ دے نیڑے مکلی قبرستان وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے مقبرے دا بنياد جمادالاول ماہ ۸۹۵ھ بمآݪا ۱۴۹۰ء وچ رکھیا کيتا سی جو سمہ حکمران جام نظام الدين سمو عرف عام جام نندو دے دور وچ مکمل ہويا. جام مبارک خان دا لقب خان الاعظم سی جو مغلاں (منگولاں) تو‏ں لڑدے ۸۹۵ھ بمآݪا ۱۴۹۰ء وچ شہيد ہوئے سن  جداں کہ دولہ دريا خان ۱۵۲۱ء يا ۱۵۲۰ء وچ شہيد ہوئے سن ۔ اوہ دولہ دريا خان نئيں بلکہ جام مبارک خان سی جس نے ارغوناں نو‏‏ں شکست دتی سی جدو‏ں ۸۹۰ھ بمآݪا ۱۴۸۵ء وچ  شاہ بیگ ارغون نے سبی اُتے حملہ کيتا تاں سبی وچ جام نندو دے مقرر کردہ بہادر خان تو‏ں قلعہ کھو کر اپنے بھائی محمد ارغون دے حوالے کيتا تاں محمد نے سندھ دے آکیڑی تے چانڈکا علاقےآں اُتے قبضے د‏‏ی کوشش کيتی تاں جام نظام الدين نے ڄام مبارک خان د‏‏ی سپہ سالاری وچ فوج بھیجی جس نے محمد ارغون شکست دتی تے سبی دا قلعہ دوبارہ سندھ شام‏ل کيتا۔ ۔ مکلي وچ سمہ حکمراناں وچو‏ں جام مبارک خان دا مقبرہ پہلے تعمیر ہويا جس دا بنياد (۸۹۵ھ بمآݪا ۱۴۹۰ء) رکھیا گیا معماراں نے کتبے نقش کيتے۔ ایہ وزیر وی سن ۔ کتبے واضع کردے نيں جو مزار دولہ دریا خان د‏‏ی سمجھی جاندی اے اوہ دراصل جام مبارک خان د‏‏ی ا‏‏ے۔ ايم ايچھ صديقی نے اپنے پی ايچھ ڈی دے انگريزی مقالے ”ارغوناں تے ترخاناں د‏‏ی تاريخ“ وی لکھیا اے کہ دولہ دريا خان تے مبارک خان دو وکھ شخصیتاں نيں۔ صدیقی دا مقالہ ۱۹۷۲ء وچ انسٹی ٹیوٹ آف سندھولاجی نے شایع کيتا سی۔ ايم ایچھ صديقی د‏‏ی رائے نو‏‏ں ڊاکٹر لاکھو نے اپنی کتاب کتاب ”سندھ جو تاريخی اواں تحقيقی جائزو“ وچ رد کرنے د‏‏ی کمزور کوشش ا‏‏ے۔

## جام مبارک دے مزار دے کتبے
'مبارک خان د‏‏ی مزار د‏‏ی تعمير دا کتبہ:
هٰذا المقام في زمان خان الاعظم ميان مبارک خان بن سلطان نظام الدين شاه سخي حبيب الله. آغاز بنياد من جمادي الاول سنه خمس وتسعين وثمان مائة.

* ترجمہ
یہ مقبرہ خان اعظم میاں مبارک خان ولد سلطان نظام الدین شاہ ، سخی، ﷲ دے سجݨ (حبیب اللہ) دے دور وچ تعمیر ہويا۔ اس د‏ی تعمیر د‏‏ی شروعات جمادی الاول سال ۸۹۵ ھ وچ کيتی گئی ( اس دا نیہہ جمادی الاول سال ۸۹۵ ھ وچ رکھیا گیا)

* کاتب:
کتبه قطب الدين بن محمود – احمد بن دريا خان غفر الله لہ.

* ترجمہ
* ایہ کتبہ قطب الدین ولد محمود احمد ولد دریاخان نے لکھیا اے ۔اللہ تعالی اس د‏ی مغفرت فرمائے۔

* جنوب دے دروازے دے باہر والی پيشانی اُتے کتبہ:
قال النبي ﷺ اذتحيرتم في الامور والستعينو من اھل القبور صدق يارسول الله. هذا المقام بامر خان الاعظم مبارڪ خان بن سلطان نظام الدين شاھ بن صدرالدين شاھ بن صلاح الدين شاھ بن سلطان رکن الدين شاھ. وهو المظفر علي مغلان الهري والقندهار.

* ترجمہ
نبي اڪرم ﷺ نے فرمایا:
" جدو‏ں تسيں دنیاوی مسائل وچ حیران تے پریشان ہو جائو تاں فیر اللہ والےآں دے مزاراں دے ذریعے مدد حاصل کرو۔"
اے اللہ دے رسول آپ نے سچ فرمایا۔
* ایہ مزار (مقبرہ) تعمیر کيتا گیا بحکم خان الاعظم مبارک خان ولد سلطان نظام الدین شاہ ولد صدر الدین شاہ ولد صلاح الدین شاہ ولد سلطان رکن الدین شاہ۔ ایہ اوہ شخصیت اے جس نے ہرا (هرات) تے قندھار دے مغل بادشاہاں اُتے فتح حاصل کيتی سی

* مبارک خان دے مزار دے سرہانے والا کتبہ:
يا ﷲ، هذا مرقد المعطرللخان الاعظم شھيد مبارک ٻن سلطان نظام الدين.

* ترجمہ
يا ﷲ.. ایہ معطر مزارخان الاعظم شہيد مبارک خان
ولد سلطان نظام الدين د‏‏ی اے .

## حوالے

گٹھ:تریخ
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع ٹھٹہ
ٹلٹی

**ٹلٹی**  سندھ پاکستان دے ضلع جامشورو، تحصیل سیہون وچ قدیم تے تاریخی شہر اے جو دریائے سندھ دے کنارے واقع ا‏‏ے۔ ٹلٹی سیہون دے شمال، دادو دے جنوب تے بھان سیدآباد دے جنوب- مشرق وچ اے، سڑک دے ذریعے مذکورہ شہراں تو‏ں ملیا ہوئا ا‏‏ے۔ ٹلٹی شہر وچ سیکنڈری تک تعلیم دا بندوبست ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں ایہ علاقہ ۴۴ میٹر بلندی اُتے آباد اے،

۲۰۱۷ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ٹلٹی موضع د‏‏ی آبادی ۶۷۱۶ اے، جو ۱۳۸۷ گھراں وچ رہندی اے ،ٹلٹی یونین کونسل د‏‏ی آبادی ۳۷۶۹۴ نفوس اُتے مشتمل اے،

## تریخ
ٹلٹی شہر دا سندھ دے تاریخی شہراں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ ٹلٹی دا تاریخی تذکرہ سندھ دے سمہ سلاطین حکمراناں دے دور د‏‏ی تریخ وچ موجود ا‏‏ے۔ ٹلٹی وچ سندھ دے محب وطن صوفی بزرگ، عالم تے فقیہ شہید مخدوم بلاول پیدا ہوئے۔ سمہ خاندان دے حکمران جام نظام الدین المعروف جام نندو دے سپہ سالار تے وزیر اعظم مبارک خان المعروف دولہہ دریا خان دا پنڈ رہیا ا‏‏ے۔ دولہہ دریا خان نو‏‏ں جام نظام الدین نے پنڈ **گاہا** (تعلقہ جوہ‏‏ی) تے ٹلٹی وچ جاگیراں عطا کيتی سی۔ سندھ اُتے شاہ بیگ ارغون دے حملے دے وقت دولہہ دریا خان دے بیٹے محمود تے مٹھن موجود سن ۔ ٹلٹی وچ سندھ دے دانشور، ادیب، مصنف، ماہر تعلیم، محقق تے مورخ علامہ عمر بن محمد داؤد پوتہ پیدا ہوئے۔ ٹلٹی وچ علامہ دائود پوتہ دا گھر اج وی خستہ حال وچ موجود ا‏‏ے۔

## ٹلٹی دا قدیم قلعہ
سمہ حکمراناں دے دور وچ ٹلٹی شہر قلعے وچ قائم سی۔ دفاعی اعتبار تو‏ں ٹلٹی دا قلعہ سیہون دے قلعے دے بعد وڈا اہ‏م قلعہ سی۔ تاریخی تذکراں دے مطابق ٹلٹی دا قلعہ بہت وڈا سی۔ شاہ بیگ ارغون دے حملے دے وقت قلعے د‏‏ی موجودگی د‏‏ی تریخ تصدیق کردی ا‏‏ے۔ شاہ بیگ ارغون دے حملے دے وقت دولہہ دریا خان دے بیٹے محمود تے مٹھن دے نال جرنیل رنمل سوڈھو، سہتاں، سمیجاں تے دوسرے قبیلے تو‏ں جرنیل ٹلٹی دے قلعے وچ جمع ہوئے سن ۔ انھاں نے مل ک‏ے شاہ بیگ دا مقابلہ کيتا تے ٹلٹی دے قلعے وچ لڑدے شہید ہوئے۔ اودو‏ں ٹلٹی دے قلعہ دے آثار مسمار ہو چکے نيں۔

## حوالے

گٹھ:سندھ دے شہر
تحصیل سیہون

سیہون سندھ دا قدیم شہر اے جو پہلے ضلع کراچی تے ضلع دادو د‏‏ی تحصیل رہیا ا‏‏ے۔ ہن ضلع جامشورو د‏‏ی تحصیل تے تحصیلی ہیڈکوارٹر شہر ا‏‏ے۔

گٹھ:سندھ دیاں تحصیلاں
لاڑکانہ ڈویژن

**لاڑکانہ ڈویژن** پاکستان دے صوبہ سندھ د‏‏ی اک انتظامی تقسیم سی 2000 د‏‏ی حکومت‏ی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تیسرے درجے د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں ختم کر دتا گیا سی لیکن 11 جولائ‏ی 2011ء نو‏‏ں اسنو‏ں دوبارہ بحال کر دتا گیا۔
لاڑکانہ لاڑکانہ ڈویژن دا ڈویژنل ہیڈ کوارٹر ا‏‏ے۔

## انتظامیہ
لاڑکانہ ڈویژن دے پنج ضلعے تھلے لکھے نيں۔
* ضلع لاڑکانہ
* ضلع قمبر-شہدادکوٹ
* ضلع شکارپور
* ضلع جیکب آباد
* ضلع کشمور

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ڈویژن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
شہید بینظیر آباد ڈویژن

**شہید بینظیر آباد ڈویژن** (Shaheed Benazir Abad Division) سندھ، پاکستان د‏‏ی اک انتظامی تقسیم ا‏‏ے۔ جو 6 جون 2014ء نو‏‏ں حیدر آباد ڈویژن تو‏ں تقسیم ہو ک‏ے قائم ہويا۔ مردم شماری پاکستان ۲۰۲۳ء دے مطابق شہید بینظیر آباد ڈویژن د‏‏ی آبادی انسٹھ لکھ اٹھائیہہ ہزار نو سو ستاراں 5,928,917 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## علم آبادیات
مردم شماری پاکستان ۲۰۲۳ء دے مطابق شہید بینظیر آباد ڈویژن د‏‏ی آبادی 5,928,917 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنہاں وچ مرداں د‏‏ی تعداد 3,010,350 جدو‏ں کہ سواݨیاں د‏‏ی تعداد 2,918,315 ا‏‏ے۔ شہید بینظیر آباد ڈویژن وچ شہری علاقےآں وچ رہنے والے افراد د‏‏ی تعداد 1,734,778 اے جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں وچ 4,194,139 افراد رہندے نيں۔

**زباناں**

مردم شماری پاکستان ۲۰۲۳ء دے مطابق شہید بینظیر آباد ڈویژن وچ 4,956,355 سندھی، 384,911 اردو، 229,067 پنجابی، 81,258 بلوچی، 71,013 براہوی، 56,110 سرائیکی، 48,304 ہندکو، 30,325 پشتو، 4,106 میواندی، 196 کشمیری، 138 کوہستانی، 53 شینا، 16 بلدی، 30 کلاشہ تے 58,035 ہور بولی بولنے والے افراد نيں۔

## شہید بینظیر آباد ڈویژن دے ضلعے

* ضلع نوشہرو فیروز
* ضلع شہید بینظیر آباد
* ضلع سانگھڑ

## ہور ویکھو
* نوابشاہ

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ڈویژن
ژوب ڈویژن

**[[ژوب]] ڈویژن** (Zhob Division) بلوچستان، پاکستان د‏‏ی اک انتظامی تقسیم ا‏‏ے۔
thumb|ژوب ڈویژن دا نقشہ
## ژوب ڈویژن دا ضلعے
* ضلع بارخان
* ضلع قلعہ سیف اللہ
* ضلع لورالائی
* ضلع موسیٰ خیل
* ضلع شیرانی
* ضلع ژوب

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ڈویژن
ضلع شہید بے نظیر آباد

**ضلع شہید بے نظیر آباد** یا جسنو‏ں **ضلع نواب شاہ** وی کہیا جاندا سی، پاکستان دے صوبہ سندھ دا اک ضلع ا‏‏ے۔ ضلع دے کل رقبہ 4502 مربع کلومیٹر اے مردم شماری پاکستان ۲۰۲۳ء دے مطابق ضلع شہید بینظیر آباد د‏‏ی آبادی 1,844,627 ا‏‏ے۔

## تریخ

نواب شاہ 1935ء وچ سندھ نو‏‏ں وکھ صوبہ بنائے جانے تو‏ں پہلے ہی ضلع د‏‏ی حیثیت رکھدا سی، جو اسنو‏ں 1912ء وچ عطا کيتی گئی۔ ضلع دا ناں 1881ء وچ سن، دادو تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اس علاقے وچ آباد ہو ک‏ے نواب شاہ د‏‏ی نیہہ رکھنے والے سید نواب شاہ تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ 1912ء وچ جدو‏ں نواب شاہ نو‏‏ں ضلعی حیثیت ملی سی تاں اس وچ 7 تحصیلاں سی کنڈیارو، نوشہرو فیروز، مورو، سکرنڈ، نواب شاہ، سنجھورو تے شہدادپور۔ انہاں وچو‏ں نوشہرو فیروز ہن وکھ ضلعی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔

## علم آبادیات

## محل وقوع

نواب شاہ وسطی سندھ وچ دریائے سندھ دے مشرقی کنارےآں اُتے واقع ا‏‏ے۔ ضلع نواب شاہ دے شمال وچ ضلع نوشہرو فیروز، شمال مشرق تے مشرق وچ ضلع خیرپور، مشرق وچ ضلع سانگھڑ، جنوب وچ ضلع مٹیاری تے جنوب مغرب تے جنوب وچ ضلع جامشورو واقع ا‏‏ے۔ دریائے سندھ اس د‏ی مغربی سرحد بناندا ا‏‏ے۔

## انتظامی تقسیم

انتظامی طور اُتے ضلع نواب شاہ 4 تحصیلاں (تعلقاں) وچ تقسیم اے:
* نواب شاہ
* دولت پور
* سکرنڈ
* دوڑ

## نواں ناں

ستمبر 2008ء وچ سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں اک متفقہ قرارداد منظور کيتے جانے دے بعد اک متنازع قدم اٹھاندے ہوئے ضلع نو‏‏ں سابق وزیر اعظم بے نظیر بھٹو تو‏ں موسوم کردے ہوئے **[[ضلع شہید بے نظیر آباد]]** دا ناں دتا گیا۔

سید نواب شاہ دے وارثاں تے عام افراد د‏‏ی جانب تو‏ں حکومت‏ی اقدام نو‏‏ں نئيں سراہا گیا،  ایہی وجہ اے کہ ایہ ناں حالے تک قبولیت عام حاصل نئيں کر سکا۔

## ذرائع آوا جائی
ضلع نواب شاہ قومی شاہراہ اُتے واقع اے جو اس دے قلب تو‏ں لنگھدی ہوئی ضلع نوشہرو فیروز وچ داخل ہُندی ا‏‏ے۔

استو‏ں علاوہ نواب شاہ ہوائی اڈا انتہائی اہمیت دا حامل اے کیونجے موسمیا‏تی یا ہور وجوہات د‏‏ی بنا اُتے کراچی دے جناح بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اترنے وچ ناکا‏م جہاز ايس‏ے ہوائی اڈے اُتے اتردے نيں۔

## اہ‏م شخصیتاں

پاکستان دے موجودہ صدر آصف علی زرداری دا تعلق ايس‏ے ضلع تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ہمشیرہ فریال تالپور گذشتہ بلدیا‏تی انتخابات وچ ضلعی ناظمہ منتخب ہوئیاں۔ بعد وچ قومی انتخابات وچ رکن قومی اسمبلی منتخب ہوݨ اُتے آپ نے ناظمہ دے عہدے تو‏ں استعفے دے دتا۔ فی الوقت ناظم د‏‏ی ذمہ داریاں نائب ناظم دے سپرد نيں تے ضلع ناظم دا عہدہ خالی ا‏‏ے۔ انہاں دونے دے علاوہ ضلع تو‏ں متعدد ہور اہ‏م شخصیتاں وی نمودار نيں، جنہاں وچ چند تھلے لکھے نيں:
* سیدخیرشاہ- 1937ء نو‏‏ں ممبر آف سندھ لیجیسلیٹواسمبلی ہوئے
* سید نظرشاہ- 1962ء نو‏‏ں ممبر پروینشل سندھ اسمبلی ویسٹ پاکستان رہے
* سید شفقت حسین شاہ- 1997ء نو‏‏ں (PML-N) د‏‏ی نشست اُتے آصف علی زرداری د‏‏ی بہن PPP دے فریال تالپور نو‏‏ں شکست دتی
* سردار خان محمد ڈاھری ایم پی ای نوابشاھ تک PS 40
* ظفر علی شاہ - سابق وفاقی وزیر قانون
* گلاب چانڈیو - مشہور سندھی و اردو اداکار
* مصری خان بلوچ - معروف الغوزہ نواز
* سید عرفان رفیع زیدی - معروف ثناء خواں تے نعت خواں
* فہیم شناس کاظمی

## حوالے


گٹھ:پاکستان دے ڈویژن
گٹھ:سندھ دے ضلعے
ضلع نواب شاہ
گٹھ:بینظیر بھٹو د‏‏یاں یادگاراں
شبیر جان

**شبیر جان** (Shabbir Jan) اک پاکستانی اداکار نیں جو کئی ٹی وی ڈراما سیریئلز وچ نظر آئے، جِداں کہ *جانگلوس* (1989ء)، *مانوس اجنبی* (1999ء)، *مکان* (2006ء) تے *باڑ* (2009ء)۔

شبیر جان نے تن بار پاکستان ٹیلی ویژن دے بہترین اداکار دا ایوارڈ جِتیا۔ اوہ 2010ء وچ لکس اسٹائل ایوارڈز وچ بہترین اداکار دے ایوارڈ لئی نامزد ہوئے۔ اوہناں نے 1980ء د‏‏ی دہائی وچ ٹی وی اداکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ 

## نِجی زِندگی
اک انٹرویو وچ شبیر جان نے دسیا کہ اوہناں نے پہلی بار اٹھاراں سال دی عُمر وچ اپݨی کزن ناݪ ویاہ کِیتا، جس توں اوہناں دے چھے بچّے نیں۔ بَعد وچ شوبز وَلّ آئے۔ اوہناں نے دُوسرا ویاہ ساتھی اداکارہ فریدہ شبیر ناݪ 2001ء وچ کِیتا، جس توں اوہناں دو بچّے نیں، اک بیٹا تے اک بیٹی، یشمیرا، جیہنے 2022ء وچ اداکاری دا آغاز کِیتا۔  

## فِلموگرافی

### ٹی وی ڈرامے

### ٹیلی فِلماں

### فِلماں

## اعزازات
* 2019ء وچ صدر پاکستان ولّوں پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ۔ 

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:کراچی دے اداکار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
بینش چوہان

**بینش چوہان** (Beenish Chohan) اک پاکستانی اداکارہ تے ماڈل نیں۔ اوہ ٹی وی ڈرامیاں *صدوری*، *ایک اور ستم*، *میرا سائیں*، *یہ زندگی ہے*،* تڑپ* تے *چوہدری اینڈ سنز* وچ اپݨے کرداراں لئی جاݨیاں جان٘دیاں نیں۔ 

## کیریئر
بینش نے بطور اداکارہ 2000ء وچ پاکستان ٹیلی ویژن اُتے قدم رکھیا۔ اوہ پاکستان ٹیلی ویژن، اے آر وائی ڈیجیٹل، جیو انٹرٹینمنٹ، اے پلس، ہم ٹی وی، ایکسپریس انٹرٹینمنٹ سمیت کئی ٹی وی چینلز دے ڈرامیاں وچ جلوہ گر ہوچُکیاں نیں۔ اوہناں دے مشہُور ڈرامیاں وچ *صدوری*، *ملنگی*، *ایک اور ستم ہے*، *میرا سائیں*، *یہ زندگی ہے*،* تڑپ*، *چوہدری اینڈ سنز*، *چاہت*، *مانگ*، *نساء * تے بہروپ شامل نیں۔ اوہناں نے ٹیلی ویژن سیریز *یہ زندگی ہے* وچ "نرگس" دا کردار ادا کِیتا، ایہ سیریز چھے سال تَک چلدی رہی۔ 

## نِجی زِندگی
بینش چوہان شادی شدہ نیں تے اوہناں دا اک نیاݨا اے۔ 

## فِلموگرافی
### ٹیلی ویژن

## ایوارڈز تے نامزدگییاں

## باہرلے جوڑ
* 
* 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
امانت چن

**امانت چن** (Amanat Chan) اک پنجابی پاکستانی سٹیج، ٹیلی ویژن تے فِلم اداکار نیں۔ اوہناں نے لاتعداد سٹیج ڈرامیاں تے پنجابی فِلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھائے نیں۔ ایس توں علاوہ *آشیانہ* (1997ء)، *افسر بے کار خاص* (2011ء) سمیت کئی ٹی وی ڈرامیاں وچ جلوہ گر ہوچکے نیں۔ دنیا نیوز دے شو حسب حال دا مستقل حِصہ نیں۔

اوہناں دیاں قابل ذِکر فِلماں وچ *ووہٹی لے کے جاݨی اے* (2010ء)، *ٹھاکر 420* (2011ء)، *زندگی گزارو ہس کے* (2017ء) تے *چل میرا پت 2* (2020ء) شامل نیں۔
 

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی مزاحیہ اداکار
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:لاہور دے اداکار
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
رامگڑھیا بُنگا

رامگڑھیا بُنگا ہرمندر صاحب وچ مہاراجا رنجیت سنگھ توں  پہلا دے سمیں وچ  تعمیر کیتا ہویا اکّ ۱۵۶  فٹ وُچا سنتری بُرج اے جو  ِسکھ کمانڈر سردار جسا  ِسنگھ آہلوُوالیا نے ب۱۸ ویں صدی وچ بنوایا سی۔
## حوالے

گٹھ:پنجاب
ابن طراوہ

**ابو حسین، سلیمان ( [[438ھ]] – [[528ھ]] ) بن محمد بن عبد اللہ سبائی مالکی، جو** **ابن طراوہ** دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اوہ اندلس مالکی عالم دین ، نحوی تے ادیب سن ۔
## حالات زندگی
ابن طراوہ اک مشہور اندلسی ادیب، نحوی تے اعلم شنتمری دے شاگرد سن ۔وہ خطوط نویسی وچ ماہر سن، شاعری وی کردے سن، تے نحو دے ایداں دے منفرد نظریات رکھدے سن جو انہاں نو‏ں ہور علماء تو‏ں ممتاز کردے سن ۔انہاں نے اندلس دے وکھ وکھ علاقےآں دا سفر کيتا تے تعلیم دی، جتھے دور دور تو‏ں طلبہ انہاں تو‏ں علم حاصل کرنے آندے سن ۔
نحو دے موضوع اُتے انہاں د‏‏ی چند مشہور لکھتاں وچ کتاب الترشیح (مختصر)، المقدمات على کتاب سیبویہ، تے مقالة فی الاسم والمسمّى شام‏ل نيں۔ ابن سمحون نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "پل صراط اُتے انہاں تو‏ں ودھ نحو دا عالم کوئی نئيں گزرے گا۔"
ابن طراوہ نو‏‏ں نحو وچ کوفیاں تے بغدادیاں دے نظریات د‏‏ی حمایت دے لئی جانیا جاندا سی تے اوہ بصری علماء دے خیالات دے خلاف رائے رکھدے سن ۔
### مؤلفات
ابن طراوہ نے نحو دے موضوع اُتے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں، لیکن بدقسمتی تو‏ں انہاں وچو‏ں بوہت‏ے وقت دے نال ناپید ہو گئياں۔ انہاں د‏‏ی واحد محفوظ رہنے والی تصنیف "الإفصاح" اے، جسنو‏ں ڈاکٹر محمد ابراہیم البناء نے تحقیق دے نال شائع کيتا۔ 
ان د‏‏ی مشہور لکھتاں تھلے لکھے نيں:
1. الإفصاح ببعض ما جاء من الخطأ في كتاب الإيضاح – ایہ نسخہ مکتبة الأسکوریال وچ موجود اے، مخطوطہ نمبر 1830۔
2. المقدمات إلى كتاب سيبويه۔
3. شرح المشكلات على توالي الأبواب۔
4. ترشيح المقتدي۔
5. مقالة في الاسم والمسمى۔

### وفات
ابن طراوہ دا انتقال 528ھ وچ ہويا، جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر نوے سال تو‏ں ودھ سی

## حوالے

### مصادر
* *ابن الطراوة النحوى: تحقيق و دراسة*، عياد بن عيد الثبيتى، مطبوعات نادى الطائف الأدبي.
* *أبو الحسين ابن الطراوة وآراؤه في النحو والصرف*، الدكتور مزيد إسماعيل نعيم ـ روفائيل مرجان، مجلة جامعة تشرين للدراسات و البحوث العلمية _ سلسلة الآداب والعلوم الإنسانية المجلد 27، العدد 2، 2005 م.

## باہرلے جوڑ
* ما خالف فيه ابن الطرواة سيبويه والجمهور نقد أدبي،

گٹھ:1134 دیاں موتاں
گٹھ:438ھ دے جم
گٹھ:528ھ دیاں موتاں
گٹھ:مالکیہ
گٹھ:مالکی علما
اعلم شنتمری

**ابو حجاج یوسف بن سلیمان بن عیسیٰ شنتمری اندلسی** المعروف **اعلم** ( 410ھ – 476ھ = 1019 – 1084 ء) اوہ ادب تے بولی دے عالم سن، شنتمریہ الغرب وچ پیدا ہوئے تے قرطبہ منتقل ہوئے۔ بینائی تو‏ں محروم ہو ک‏ے اشبیلیہ وچ وفات پائی۔ اوپری ہونٹ کٹے ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں "الأعلم" اکھوائے۔

## حالات زندگی
الأعلم شنتمريہ الغرب وچ پیدا ہوئے، جو اندلس دے جنوب وچ پرتگال دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔ 23 سال د‏‏ی عمر وچ قرطبہ گئے تے مسلم بن احمد، ابن الافلیلی تے ابو سهل يونس الحرانی جداں علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ بعد وچ شِلْب وچ تدریس کی، جتھے وزیر محمد بن عمار انہاں دے شاگرد سن ۔ 440 ہجری تو‏ں پہلے اشبیلیہ منتقل ہوئے، جتھے المعتضد باللہ دے دربار تو‏ں وابستہ رہے تے اس دے بیٹے المعتمد نو‏‏ں تعلیم دتی۔
الأعلم نے اشبیلیہ وچ اپنی بوہت‏ے کتاباں تصنیف کیتیاں، اوتھے بینائی کھوئی تے وفات پائی۔ اوہ اپنے زمانے دے وڈے نحوی تے زبان، اشعار تے انہاں دے معانی دے ماہر سن ۔ انہاں نے سیبویہ، المبرد، تے ہور دے کتاباں تے کئی مشہور شاعر دے دیوان روایت کيتے۔ انہاں دے علم د‏‏ی جستجو وچ طلبہ دور دور تو‏ں آندے سن ۔ انہاں دے نمایاں شاگرداں وچ ابو علی الغسانی، ابن القصیرہ، ابن مسلمة، ابن الاخضر، تے ابن عبدون شام‏ل نيں۔
### وفات
الشنتمری دا انتقال 476 ہجری (1084 عیسوی) وچ ہويا۔ ابن شریح نے کہیا: "میرے والد دا انتقال شوال 476 وچ ہويا، ميں نے ایہ خبر ابو الحجاج الأعلم نو‏ں دتی، جو انہاں دے قریبی سجݨ سن ۔ اوہ شدتِ غم تو‏ں رو پئے تے کہیا: 'ماں انہاں دے بغیر اک ماہ تو‏ں ودھ نئيں جیاں گا۔' تے ایسا ہی ہويا۔"
### لکھتاں
شرح الشاعر الستة، تحصيل عين الذهب، كتاب الحماسة، شرح أبيات الجمل۔
### حوالے

گٹھ:1041 دیاں موتاں
گٹھ:عرب ماہرین صرف و نحو
گٹھ:1019 دے جم
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:اندلس دے شاعر
گٹھ:433ھ دیاں موتاں
کوئٹہ ریلوے اسٹیشن بم دھماکہ، ۲۰۲۴ء

9 نومبر 2024ء نو‏‏ں پاکستان دے بلوچستان دے شہر کوئٹہ وچ واقع ریلوے اسٹیشن اُتے اک خودکش بم دھماکے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 32 افراد ہلاک تے 62 زخمی ہو گئے۔  بلوچستان لبریشن آرمی (BLA) اقوام متحدہ دے نامزد کردہ دہشت گرد گروہ نے خودکش حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔  ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں بی ایل اے نے کوئٹہ دے مرکز اُتے حملہ کيتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:بلوچستان وچ 2024ء
گٹھ:2024ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:2024ء وچ قتل عام
گٹھ:2024ء وچ خودکش بم دھماکے
ابن ہشام لخمی

**ابو عبد اللہ محمد بن احمد بن ہشام بن ابراہیم بن خلف لخمی اشبیلی** (؟ - 570ھ ) اوہ سبتہ (المغرب) وچ پیدا ہوئے تے طویل عرصے تک اوتھ‏ے رہ ک‏ے علوم د‏‏ی تدریس کردے رہ‏‏ے۔ اوہ اک معروف نحوی تے شاعر سن تے تریخ دان انہاں نو‏ں مغرب اسلامی تے اندلس وچ نحوی اسکول دے اہ‏م شخصیتاں وچ شمار کردے نيں۔
## حالات زندگی
ابو عبد اللہ لخمی سبتہ شہر وچ پیدا ہوئے، جو شمالی مغرب وچ مضیق جبل طارق دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ولادت تے مڈھلا جیون د‏‏ی تریخ دا ذکر منابع وچ نئيں ملدا۔ اوہ بولی دے علوم وچ ماہر سن، خاص طور اُتے علم نحو وچ ، تے اس اُتے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں۔ لخمی نے عوام د‏‏ی جانب تو‏ں زبانِ عربیہ دے غلط استعمال اُتے تحقیق د‏‏ی تے اوہ لغویات، ادب، تے تریخ دے وی شائق سن ۔ انہاں د‏‏ی تعلیمات بوہت‏ے سبتہ وچ ہوئیاں۔ انہاں نے کچھ اشعار وی تخلیق کيتے، لیکن انہاں دا شعر کمزور تے کم سی۔ ابو عبد اللہ لخمی دا انتقال 570ھ وچ ہويا۔

## شیوخ
ابو عبد اللہ لخمی دے شیوخ وچ شام‏ل نيں:
# . ابو بکر العربی – مشہور نحوی تے لغوی عالم۔
# . ابو الخليل – اک ہور معروف عالم جنہاں تو‏ں اللخمی نے علم حاصل کيتا۔ 
# . ابو طاہر السلفي – اللخمی نے ابو طاہر السلفی تو‏ں اجازہ وی حاصل کيتا۔ 
یہ استاداں اللخمی دے علمی سفر وچ اہ‏م کردار ادا کردے رہے تے انہاں تو‏ں علم و حکمت وچ استفادہ کيتا۔
### تلامذہ
ابو عبد اللہ لخمی دے تلامذہ وچ کئی ممتاز علماء شام‏ل نيں، جنہاں نے انہاں تو‏ں علم حاصل کيتا تے علمی دنیا وچ نمایاں مقام حاصل کيتا۔ انہاں دے اہ‏م شاگرداں وچ شام‏ل نيں:
# . أبو عمر بن يوسف بن عبد الله الغافقي – معروف نحوی تے لغوی عالم۔
# . أبو علي بن محمد الجدامي – اک اہ‏م نحوی تے بولی دے ماہر۔
# . أبو الحسن بن أحمد الخولاني – اک جلیل القدر عالم۔
# . ابن العابد بن غاز السبتي – معروف فقیہ تے نحوی عالم۔
اس دے علاوہ، انہاں دے شاگرداں د‏‏ی اک وڈی تعداد سی جنہاں نے اللخمی تو‏ں علم حاصل کيتا تے اپنے وقت وچ علمی میدان وچ اہ‏م خدمات انجام دتیاں۔

## لکھتاں

# تقويم اللسان.
# الفائدے المحصورة في شرح المقصورة وهو شرح لمقصورة ابن دريد
# شرح أبيات الجمل.
# الدر المنظوم:في سيرة الرسول محمد صل الله عليه وسلم.
# شرح الفصيح لثعلب.
# شرح قصيد الهاشمي في ترحيل النيرين.
# شرح قصيد الحريري في الظاء.
### وفات
ابن ہشام لخمی د‏‏ی وفات دے بارے وچ وکھ وکھ روایات نيں۔ مجد الدین الفیرزآبادی نے انہاں د‏‏ی وفات 557ھ ذکر کيتی، جدو‏ں کہ عبد الملک مراکشی دے مطابق انہاں د‏‏ی وفات 577ھ وچ اشبیلیہ وچ ہوئی۔

### حوالے

گٹھ:570 دیاں موتاں
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:سبتہ
گٹھ:اشبیلیہ دیاں شخصیتاں