الاختصاص (کتاب)

**الإختصاص** نامی کتاب ائمہ معصومین د‏‏ی مختلف احادیث دے مجموعے اُتے مشتمل اے جس وچ عقائد، سيرت تے تاريخ، حكمت ، اخلاق تے آداب، فضائل اہل بیت ، مخالفین دے نقائص، معجزات تے كرامات جداں عناوین دے متعلق احادیث ذکر نيں . اس دے مؤلف دے متعلق اختلاف پایا جاندا اے ۔ شیخ مفید ، جعفر بن حسين المؤمن تے أبو علی أحمد بن الحسين بن أحمد بن عمران دے ناں مختلف منابع وچ اسک‏‏ے مؤلف دے طور اُتے ذکر ہوئے نيں ۔بعض اسک‏‏ے مؤلف نو‏‏ں مجہول کہندے نيں لیکن ایہ کتاب شیخ مفید د‏‏ی نسبت زیادہ مشہور اے ۔
## موضوع‏ کتاب
الإختصاص دا اک موضوع نئيں اے بلکہ مؤلف نے اس دے مقدمے وچ اس نقطے کہ جانب اشارہ کردے ہوئے کہیا :
::اس کتاب د‏‏ی تالیف تے تصنیف وچ احادیث د‏‏ی جمع آوری وچ بہت زحمت د‏‏ی اے تے ایہ کتاب مختلف انواع د‏‏ی برجستہ احادیث تے روایات، اچھے آثار، افراد د‏‏ی مدح تے فضائل وچ کثیر معانی اُتے مشتمل حکایات ،انہاں د‏‏ی فضیلت تے علماء د‏‏ی اقدار تے انہاں دے مراتب دے بیان اُتے مشتمل اے ۔

## مؤلف
اس کتاب دے متعلق عمدہ ترین بحث اس دے مؤلف دے بارے وچ اے ۔اسک‏‏ے متعلق کل تن نظریات پائے جاندے نيں :
# شیخ مفید
# جعفر بن حسين المؤمن
# أبو علی أحمد بن الحسين بن أحمد بن عمران
# مؤلف مجہول

### شیخ مفید
علامہ مجلسی، شیخ حر عاملی، محقق بحرانی، شیخ انصاری تے امام خمینی نے اس نظریے نو‏‏ں قبول کيتا اے ۔

### جعفر بن حسين المؤمن
صاحب کشف الحجب اس کتاب دے مؤلف نو‏‏ں اک مجہول شخص د‏‏ی طرف نسبت دیندے نيں ۔ 

### ابو علی احمد بن الحسين بن احمد بن عمران
آقا بزرگ تہرانی تے سید محسن امین معتقد نيں کہ اس کتاب اصلی مؤلف ، أبوعلی احمد بن الحسين بن احمد بن عمران اے تے شیخ مفید نے اس کتاب دا خلاصہ کيتا ا‏‏ے۔

### مؤلف مجہول
سید جواد شبیری زنجانی نے اس نظریے نو‏‏ں قبول کيتا تے درج ذیل دلائل ذکر کيتے نيں :
# اشکالات سندی
# شیخ مفید دے آثار د‏‏ی لسٹ وچ اس کتاب دا ناں نئيں
# اسلوب تحریر وچ شیخ مفید دے ہور کتاباں دے نال ہ‏‏م آہنگ نئيں اے 

ان نظریات دے علاوہ بعض اس گل دے قائل نيں کہ اختصاص حقیقت وچ قدیمی دانشمند د‏‏ی یادداشتاں نيں متاخرین نے انہاں نو‏ں اک کتاب دا ناں دتا اے ۔

## روش تالیف
مؤلف اس کتاب دوسری روائی کتاباں د‏‏ی مانند روایات نو‏‏ں سند دے لے ک‏ے آیا اے ۔کتاب د‏‏ی اسناد دے ذکر وچ کِسے خاص روش دا انتخاب نئيں کيتا گیا تے روایات دے درمیان اس لحاظ تو‏ں کسی قسم د‏‏ی وحدت نئيں پائی جاندی۔ایسی روایات وی نيں جو مرسلہ صورت وچ مستقیم امام معصوم تو‏ں شروع ہُندیاں نيں تے ایسی روایات وی نيں جو 8 واسطےآں دے نال امام اُتے منتہی ہُندیاں نيں تے کدی روایات سند دے بغیر وی ذکر ہوئیاں نيں ۔ 

## کتاب د‏‏ی ترتیب
کتاب اک مختصر مقدمے دے نال شروع ہُندی اے فیر کتاب دے مطالب دا آغاز فضیلت علم وچ دو روایات دے نال ہُندا اے ۔فیر شرطۃ الخمیس تے اسک‏‏ے بعد فضائل علما د‏‏ی روایات ہور اصحاب ائمہ (ع) د‏‏ی روایات آندیاں نيں ؛ رسول اللہ دے وصال دے بعد دے واقعات ، ابوحنیفہ دا امام صادق (ع) تو‏ں مناظرہ ، قصیدۂ فرزدق،حکما دے اقوال ، لقمان حکیم د‏‏ی وصیتاں انہاں ہور موضوعات وچو‏ں جو اس کتاب دا حصہ اے ۔

## مخطوط نسخہ جات‏
# کتابخانۂ آستان قدس رضوی دا نسخہ جس دتی تریخ ۱۰۵۵ ہ. ق. ا‏‏ے۔
# شیخ حر عاملی دا نسخہ جو کتابخانۂ شیخ محمد سماوی نجف وچ موجود اے ۔اسکی تریخ آن ۱۰۸ ہ. ق. ا‏‏ے۔

## ترجمے تے طباعت
کتاب الاختصاص توسط حسین صابری تحقیق تے ترجمہ ہوئی ۔

# قم، ۱۱۳ ق. علی اکبر غفاری د‏‏ی تصحیح تے تعلیق، کنگره ہزارۂ شیخ مفید.
# نجف، ۱۳۹۰ ق. چاپ حیدریہ، تحقیق سید مہدی خرسان.
# تہران، ۱۳۹۰، انتشارات علمی فرہنگی.
# تہران، ۱۳۹ق، مکتبہ صدوق، تحقیق علی اکبر غفاری کہ جسنو‏ں یونیورسٹی مدرسین نے چاپ کيتا۔
 
## حوالے

## منابع

* امین، سید محسن، اعیان الشیعہ، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۰ق.
* بحرانی، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراہیم، الحدائق الناضرة فی أحکا‏م العترة الطاہرة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابستہ بہ جامعۃ مدرسین حوزه علمیہ قم، ۱۰۵ق.
* تہرانی، آقا بزرگ تہرانی، الذریعہ الی لکھتاں الشیعہ، قم، اسماعیلیان قم تے کتابخانہ اسلامیہ تہران، ۱۰۸ق.
* خمینی، سید روح اللّه موسوی، المکاسب المحرمہ، قم، مؤسسہ تنظیم تے نشر آثار امام خمینی قدس سره، ۱۱۵ق.
* دزفولی، مرتضی، کتاب الطہاره، قم، کنگره جہانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، ۱۱۵ق.
* شیخ حر عاملی، محمد بن حسن‏، الفصول المہمہ فی أصول الأئمۃ (تکملۃ الوسائل)، قم، مؤسسہ معارف اسلامی امام رضا، ۱۱۸ق.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسہ الوفاء، ۱۰۳ق.

 

گٹھ:چوتھ‏ی صدی ہجری د‏‏ی شیعہ کتاباں حدیث
گٹھ:شیخ مفید دے علمی آثار
گٹھ:کتاباں
گٹھ:شیعہ کتاباں