ظفیر الدین مفتاحی

**ظفیر الدین مفتاحی** (7 مارچ 1926–31 مارچ 2011) اک بھارتی مسلما‏ن عالم تے فقیہ سن، جنھاں نے دارالعلوم دیوبند دے تیرہويں صدر مفتی تے اسلامک فقہ اکیڈمی دے دوسرے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ عزیز الرحمن عثمانی کے12 جلداں اُتے مشتمل مجموعۂ فتاوی ("فتاوی دار العلوم دیوبند") دے مرتب،*اسلام دا نظام مسیتاں* ، *اسلام دا نظام عفت و عصمت* تے *تاریخ مسیتاں* ورگی کئی کتاباں دے مصنف سن ۔ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے کلیہ سنی دینیات وچ بورڈ آف اسٹڈیز دے رکن وی رہ‏‏ے۔

1926 وچ دربھنگہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی تعلیم جامعہ مفتاح العلوم نال ہوئی سی۔ انھاں نے تقریباً پنجاہ سال مدرسۂ دیوبند وچ خدمات انجام دیے۔ انھاں نے تقریباً اک لکھ فتاوٰی جاری کیتے۔ 31 مارچ 2011 نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا۔

## سوانح
ظفیر الدین مفتاحی 7 مارچ 1926 (22 شعبان 1344 ہجری) نو‏‏ں دربھنگہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم گھر اُتے فیر * مدرسہ محمودیہ *راج پور، ترائی، نیپال وچ ہوئی۔ انھاں نے 1933ء تو‏ں 1940ء تک مدرسہ وارث العلوم چھپرا، بہار وچ عربی و فارسی د‏‏ی درمیانی درجات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے جامعہ مفتاح العلوم تو‏ں تعلیم د‏‏ی تکمیل کی، جتھے انھاں نے 1940 تو‏ں 1944 تک حبیب الرحمن محدث اعظمی تے عبد الطیف نعمانی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں دے ہور استاداں وچ حسین احمد مدنی ، سید سلیمان ندوی ، منت اللہ رحمانی ، ابوالحسن علی ندوی تے محمد طیب قاسمی شامل نيں۔

1944ء وچ اپنے فارغ التحصیل ہونے دے بعد انھاں نے جامعہ مفتاح العلوم وچ اک سال درس دتا۔ فیر *معدن العلوم* لکھنؤ چلے گئے، جتھے انھاں نے ستمبر 1945ء تو‏ں جنوری 1948ء تک تن سال تک درس دتا۔ جنوری 1948 تو‏ں لے ک‏ے 1956 تک *دار العلوم معینیہ* بیگوسرائے وچ مدرس رہے ، ايس‏ے عرصہ دے دوران آپ اک سال جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل وچ وی استاذ رہ‏‏ے۔ شوال 1364 ہجری وچ مفتی ظفیر الدین سید سلیمان ندوی دے مشورہ اُتے دار العلوم ندوۃ العلماء وی گئے سن، جتھے کچھ مہینےآں تک انھاں نے تعلیم حاصل کيتی۔

مفتی ظفیر الدین نو‏‏ں پہلے دار العلوم دیوبند وچ ترتیب فتاوی دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ 1962 تو‏ں 1972 دے درمیان انھاں نے عزیز الرحمن عثمانی دا مجموعۂ فتاوٰی بارہ جلداں وچ مرتب کيتا۔  صفر 1385 ہجری وچ دار العلوم دیوبند د‏‏ی مجلس شورٰی نے انھاں "ماہنامہ دار العلوم" " دا اداریہ لکھنے دے لئی منتخب کیا، جو انھاں نے مسلسل ستاراں سال تک لکھیا۔ 1993 وچ دارالعلوم دیوبند دے دار الافتا وچ صدر مفتی دے عہدہ اُتے فائز کیتے گئے۔ 21 اگست 2008 تک انھاں نے اس عہدہ اُتے رہ صدر مفتی دے فرائض انجام دیے۔ انھاں نے پنجاہ سال دار العلوم دیوبند وچ خدمات انجام دتیاں تے بہ قول سعید احمد پالنپوری مفتی صاحب نے تقریبا اک لکھ فتاوی لکھے نيں۔ اوہ 22 اگست 2008 نو‏‏ں دیوبند تو‏ں 2000 ₹ د‏‏ی ماہانہ پنشن اُتے ریٹائر ہوئے، جو انھاں زندگی بھر وصول ہُندی رہی

مفتی صاحب د‏‏ی شخصیت اسلامک فقہ اکیڈمی دے لئی اک بانی شخصیت کيتی سی تے قاضی مجاہد الاسلام قاسمی دے بعد انھاں اس دا صدر منتخب کيتا گیا۔ اوہ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی دے کلیہ سنی دینیات وچ بورڈ آف اسٹڈیز دے اک ممبر وی سن ۔

31 مارچ 2011ء نو‏‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا۔ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ یکم اپریل 2011 نو‏‏ں علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ کلیہ سنی دینیات دے سابق ڈین سعود عالم قاسمی نے پڑھائی۔

## تصنیفی خدمات
مفتی ظفیر الدین نے 1962 تو‏ں 1972 دے درمیان عزیز الرحمن عثمانی دے مجموعۂ فتاوٰی نو‏‏ں بارہ جلداں وچ مرتب کيتا ، جو * "فتاوٰی دار العلوم دیوبند" * دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کچھ کتاباں دے ناں درج ذیل نيں:
* *"اسلام دا نظام مساجد"* (اس دا انگریزی ترجمہ * "موسک ان اسلام" (Mosque in Islam)* ظہیر النبی نے 1996 وچ انسٹی ٹیوٹ آف آبجیکٹیو اسٹڈیز ، نويں دہلی دے ذریعہ شائع کيتا سی)۔
* *"اسلام دا نظام عفت و عصمت"* اس دا انگریزی ترجمہ *"موڈیسٹی اینڈ چیسٹیٹی ان اسلام" (Modesty and chastity in Islam)* پہلی بار کویت وچ تے دوسری بار 1993 دے دوران قاضی پبلشرز دے ذریعہ نويں دہلی وچ شائع کيتا گیا سی۔ تہران وچ فارسی ترجمہ * "حجاب و عفت از دیدگاہ اسلام" * دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔
* *تاریخ مساجد*
* *اسوۂ حسنہ*
* * تعارف مخطوطات*
* *جماعت اسلامی دے دینی رجحانات*
* *مشاہیر علمائے دیوبند*
* *دار العلوم: قیام تے اس دا پس منظر*
* *دار العلوم: اک عظیم مکتب فکر*
* *نظام تربیت* (دار العلوم دیوبند نے اس دا عربی ترجمہ *عناية الإسلام على تربية الإسلام* شائع کيتا اے )۔
* *نظام تعمیر سیرت*
* *مسائل حج و عمرہ*
* *اسلام دا نظام حیات*
* *درس قرآن* (دس جلداں)
* *حکیم الاسلام تے انہاں د‏‏ی مجالس ۔
* *جرم و سزا کتاب و سنت د‏‏ی روشنی وچ *
* *اسلامی حکومت دے نقش و نگار*
* *اسلام دا نظام امن*
* *حیات گیلانی*
* *حضرت نانوتوی اک مثالی شخصیت*
* *تاریخی حقائق*
* *اسلامی زندگی دے اثر و نقوش*
* *اسلام دا نظام معیشت''

## نوٹ

## حوالے

## کتابیات
* 
* 
* 

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:دار العلوم دیوبند دا تدریسی عملہ
گٹھ:دربھنگہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:دیوبندی شخصیتاں
گٹھ:مفتیان