open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
الیکسس کارل

**الیکسس کارل** (28 جون 1873- 5 نومبر 1944) اک فرانسیسی سرجن تے جیون پڑھت گرو سی۔ اوہنے پٹھیاں دی سرجری تے آپریشن لئی نویاں راواں کڈیاں۔ اوہنے انسانی انگاں نوں تبدیل کرن دا ول دسیا تے او یوجینکس دا منن آلا سی۔ اوہنوں 1912 وچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
پال سبٹیائر

**پال سبٹیائر** ( 5 نومبر 1854- 14 اگست 1941) اک فرانسیسی کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے صنعت چ ورتن جان آلی ہائیڈروجینیشن (نکل دے استعمال نال ہائیڈروجن تیزی نال کاربن نال رلدی اے)دا ول دسیا ۔ اوہنوں 1912 وچ وکٹر گرگنارڈ دے نال کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
خانان کاراخیتان

**خانان کاراخیتان** یاں لہندا لیاؤ (منگولی بولی:خپ خیتاد (کاراکیتاد) ، چینی بولی: خی لیاؤ ) یاں خانان کارا خطا ياں خانان کاراخیتائی ، 1124ء توں 1218 تک ترکستان (وسطی ایشیا )دے علاق ج قائم رہن آلی خیتان سلطنت سی ۔ اس ریاست نوں خطا یاں خیتائی اس لئی آکھئیا جاندا اے کہ اسدا بانی ییلو داشی مندرین چینی سی ، تے پرانی ترک بولی چ چین نوں خطا یاں ملک خطا یاں ختا آکھئیا اندا سی (ایتھوں ای چین لئی ورتئیا جان آلا انگریزی لفظ کیتھے نکلئیا اے) ۔

ایس حکومت دا بانی ییلوداشی سی ، جس نے وسطی ایشیا دے چینی لیاؤ شاہی ٹبر دے باقی ماندہ لوکاں دی اگوائی کیتی جدوں اوہ اتلے چین چ جورچن دی مہم توں نسن دے بعد وسطی ایشیا آئیا ۔ خانان تے 1211ء چ کوچلگ دی قیادت چ نئیمان خانہ بدوشاناں دا قبضہ ہو گئیا ، چینی عرب تے ایرانی زرائع دسدے نیں کہ ایس جبری قبضے نا ل ای خانان دا تقریبا خاتمہ ہو گئیا ۔ بعد چ خانان کاراخیتائی نوں 1218ء چ چنگیز خان دیاں فوجاں نے تباہ کر دتا ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:چین
گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:ترکستان
استقلال مارشی

اسقلال مارشی ( آزادی دا مارچ) ترکی دا قومی ترانہ اے ۔ اسنوں سرکاری طور تے 21 مارچ 1921ء چ ، جمہوریہ ترکی دے قیام 29 [اکتوبر] 1923ء توں دو سال پہلے ، اختیار کیتا گئیا ۔ 

اسنوں محمت عاکف ایرسوئے نے لکھئیا تے عثمان ذکی اونگور نے کمپوز کیتا ۔ 

اج کل ایہہ ترکی تے ترک جمہوریہ شمالی قبرص دا قومی ترانہ اے ۔

## ترکی بولی چ بول

:Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak 
:Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak
:O benim milletimin yıldızıdır parlayacak 
:O benimdir, o benim milletimindir ancak 

:Çatma, kurban olayım çehreni ey nazlı hilal
:Kahraman ırkıma bir gül! ne bu şiddet bu celal 
:Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal 
:Hakkıdır, Hak'ka tapan, milletimin istiklal

:Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım 
:Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım 
:Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner aşarım 
:Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım 

:Garbın afakını sarmışsa çelik zırhlı duvar 
:Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var 
:Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar 
:"Medeniyet!" dediğin tek dişi kalmış canavar 

:Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın 
:Siper et gövdeni, dursun bu hayasızca akın
:Doğacaktır sana vaadettiği günler Hak'kın 
:Kimbilir, belki yarın, belki yarından da yakın 

:Bastığın yerleri "toprak" diyerek geçme, tanı 
:Düşün, altında binlerce kefensiz yatanı 
:Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır atanı 
:Verme, dünyaları alsan da bu cennet vatani

:Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda
:Şüheda fışkıracak toprağı sıksan, şüheda 
:Canı, cananı, bütün varımı alsın da Hüda 
:Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda 

:Ruhumun senden, ilahi, şudur ancak emeli
:Değmesin mabedimin göğsüne na-mahrem eli 
:Bu ezanlar ki şahadetleri dinin temeli 
:Ebedi yurdumun üstünde benim inlemeli 

:O zaman vecd ile bin secde eder varsa taşım
:Her cerihamdan, ilahi, boşanıp kanlı yaşım
:Fışkırır ruh-i mücerret gibi yerden naşım 
:O zaman yükselerek arşa değer belki başım 

:Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal
:Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helal 
:Ebediyyen sana yok, ırkıma yok izmihlal
:Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet 
:Hakkıdır, Hak'ka tapan milletimin istiklal

گٹھ:قومی ترانے
گٹھ:ایشیائی ترانے
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
وڈا اردو

وڈا اردو ، گیاہستان ( سٹیپ) چ سلطنت طلائی اردو تے خاتمے دے بعد 1466ء توں 1502ء تک قائم رہن آلی اک مسلمان ترک ریاست سی ۔ اس ریاست دے اج کل روس ج شامل نیں ۔

قازاق تے نغائیاں نے وی وڈا اردو ناں دیاں ریاستاں قائم کیتاں سن ۔ 

سلطنت طلائی اردو دے علاقے ویلے دے نال نال علیحدہ ہندے رہے : 1438ء چ طلائی اردو سلطنت دے علاقےآں تے دریائے وولگا دے کنارے خانان قازان ، 1441ء چ کریمیا چ قریم یورتی (خانان کریمیا ) تے 1466ء چ استراخان دے علاقے چ بحیرہ قزوین دے کنارے تے خانان استراخان قائم ہو گئیاں ۔ تے باقی بچن آلے علاقے وڈا اردو سلطنت دے ناں نال جانے جان لگے جہڑے کہ دریائے ڈینیپر تے دریائے یائیک دے وچکار سن ۔ وڈا اردو دا راجگھر سرائے سی تے ایہہ سلطنت طلائی اردو دی جانشین ہون دی دعویدار سی ۔ 1470ء دے نیڑے بحیرہ کیسپیئن دے اتلے چ نغائی وڈا اردو دے مخالف بن گئے تے لہندے چ پولینڈ لتھوانیا دریائے ڈینیپر دے نالدے علاقےآں تے مل ماردے رہے ۔ 

1480ء چ ماسکوی روس تے کریمیا (قریم یورتی) ، وڈا اردو جسنے پولینڈ لتھوانیا دولت مشترکہ نال اتحاد کیتا سی دے خلاف اتحادی بن گئے ۔ 1480ء چ وڈا اردو نے ماسکو تے حملہ کرن دی کوشش کیتی پر ناکام رہئیا ۔ 1481ء چ وڈا اردو دا خان احمد خان نغائیاں ہتھوں مارئیا گئیا ۔ ایسدی تھاں اسدے پتر شیخ علی نے سمبھالی ، تے ریاست احمد خان دے پتراں وچکار اختلافات پاروں کمزور ہو گئی ۔

1491ء دے موسم بہار چ قریم یورتی دے خان نے تجویز دتی کہ ماسکو فوج بھیج کے ریاست وڈا اردو نوں ختم کر دے ،کیونکہ اسنے اردو دے سارے گھوڑے قبضے چ کر لئے نیں ۔ ماسکو نے کجھ تاتاری تے روسی دستے گھلے تے سلطنت عثمانیہ نے مقابلے ج 2 ہزار ینی چری دے سپاہی بھیجے ۔ نومبر تک وڈا اردو دا اک حصہ ماسکو دے قبضے چ چلا گئیا تے باقی نغائیاں دی لٹ مار چ آ گئیا ۔ 1500ء چ دریائے کوبان دے نیڑے کابردینیاں نے اینہاں نوں بھیڑی شکست دتی ۔ 1501ء چ شیخ احمد خان اپنے 20 ہزار لوکاں نال دریائے ڈون دے اتلے ج منتقل ہو گئیا ۔ اسدے بوہت سارے لوک غائب تے گواچ گئے ۔

1502ء چ کریمیا دے خان نے وڈا اردو دے ہوہت سارے لوکاں تے جانوراں دے اجڑاں نں پھڑ لئیا تے اینہاں نوں کریمیا لے آئیا ۔ شیخ احمد فرار ہو گئیا ۔ اسدے بعد اوہ قازان نیڑے 4 ہزار سواراں نال ماسکو نال گل بات کردتا دسئیا گئیا ۔ اس دے بعد اوہ استراخان آگئیا جتھوں نغائیاں نے اسنوں 1504ء چ کڈ دتا ۔ اوہ اسدے بعد کیف چ پولینڈ دے بادشاہ نال معاہدہ کرن گئیا تے بعد چ اکرمان چ عثمانیاں نال معاملہ کرن گئیا ۔ ۔ اسنوں آخری وار ویلنا ج لتھوانیا دے قیدی دی حیثیت نال ویکھئیا گئیا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:روس
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
آلاش خودمختاری

آلاش خودمحتاری ، 13 دسمبر 1917ء توں 26 اگست 1920ء دے وچکار تقریبا موجودہ قازقستان دی سرحداں تے مشتمل ریاست سی ۔ اسدا راجگھر سیمیے دا شہر سی ( جس نوں اوس ویلے آلاش قلعہ دا ناں دتا گئیا سی ) ۔

 
اسنوں انگریزی چ Alash Autonomy آکھئیا جاندا اے ۔

قازاق لوکاں دی آلاش خودمحتاری دا عالان دسمبر 1917ء ج کیتا گئیا ۔ آلاش رہنماواں نے قازاق حکومت دے طور تے قازاق اوردا (قازاق اردو) تشکیل دتا ۔ جہڑا کہ بالشکویکاں دے خلاف سفید فوج دا اتحادی سی ۔ جدوں 1919ء چ سفید فوجاں ہارن لگئیاں تے آلاش حکومت نے بالشویکاں نال گل بات شروع کر دتی ۔ 
1919-20ء چ بالشویکاں نے علاقے چ روسی سفید فوج نوں شکست دے کے قازقستان تے قبضہ کر لئیا ۔ 26 اگست 1920ء نوں سویت حکومت نے آلاش خودمختاری نوں توڑ کے کرغیر خودمحتار سویت اشتراکی جمہوریہ قائم کیتی ، جسدا 1925ء چ ناں بدل کے قازاق خودمختار سویت اشتراکی جمہوریہ تے 1936ء چ قازاق سویت اشتراکی جمہوریہ رکھ دتا ۔

## ہور ویکھو
*آلاش اردو
* قازقستان
* اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:گھٹ مدتی دیس
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ترکستان دی تریخ
گٹھ:قازقستان
گٹھ:قازقستان دی تریخ
مرزا حسین علی نوری

**بہاء اللہ**' (1817–1892) بہائی عقیدہ دے بانی پیغمبر سی۔ 1863 وچ اس نے خدا دی طرفوں وحی دے اپنے دعوے دا اعلان کیتا، تے اپنی باقی زندگی سلطنت عثمانیہ وچ قید وچ گزاری۔ انہاں دی تعلیمات اتحاد تے مذہبی تجدید دے اصولاں دے گرد گھومدیاں سی ، اخلاقی تے روحانی ترقی توں لے کر عالمی حکمرانی تکر۔ بہاء اللہ دی پرورش بغیر کسی رسمی تعلیم دے ہوئی سی لیکن اہو پڑھے لکھے تے دیندار سی۔ انہاں دا خاندان کافی امیر سی، تے 22 سال دی عمر وچ انہاں نے خاندانی جائیدادوں دا انتظام کرن تے خیراتی اداریاں نوں کافی وقت تے رقم عطیہ کرن دی بجائے حکومت وچ اک عہدہ چھڈ دتا۔ انہاں دی تدفین دی جگہ انہاں دے پیروکاروں دی زیارت دے لئی اک منزل اے، جسے بہائی کیہا جاندا اے، جیڑا ہن 236 ممالک تے خطوں وچ مقیم اے، جناں دی تعداد 5 توں 8 ملین دے درمیان اے،  تے جدید دور وچ ابھرن والے واحد آزاد عالمی مذہب دی نمائندگی کردے نے۔ 

## تعلیمات
### خدا
خدا دا بہائی تصور توحیدی اے۔ خدا اک واحد غیر تخلیق شدہ غیر فانی ہستی اے جیڑا تمام وجود دا مطلق تے حتمی ذریعہ اے۔  بہاء اللہ واضح طور تے "اک ذاتی خدا (خداؤں) دے وجود تے وحدانیت دی تعلیم دیندا اے، نامعلوم، ناقابل رسائی، تمام وحی دا ماخذ، ابدی، ہمہ گیر، ہر جگہ موجود تے قادر مطلق"۔ 

### صحیح زندگی گزارن دے نسخے۔
بہاء اللہ ہر بہائی نوں اک صالح، صحت مند، پیداواری زندگی گزارن دی دعوت دیندا اے، جس وچ چنگے اخلاق تے اخلاقی خوبیاں ہون جدا سچائی، دیانتداری، امانت داری، صبر، شائستگی، مہمان نوازی، وفاداری، پاکیزگی، عفت، اعتدال۔ ،  تحمل، عدل تے انصاف۔  اہو مومنین نوں تمام مذاہب دے ماننے والوں دے نال دوستانہ تے محبت بھرے انداز وچ منسلک ہون دی ترغیب دیندا اے،  ہر قسم دے مذہبی تشدد دی مذمت کردا اے تے منع کردا اے، بشمول جہاد۔  بہاء اللہ دا اپنے پیروکاراں دے لئی بنیادی پیغام اہے اے کہ اہو انسانیت دی خدمت دے لئی ہر ممکن کوشش کرن، تے ہم خیال افراد دے نال تعاون کریں۔ تاکہ دنیا نوں متحد کرن دے عمل نوں خدا دی خوشنودی دے لئی اگے ودیا جا سکے۔

### جانشینی تے بہاء اللہ دا عہد
بہاء اللہ نے اپنی وصیت تے وصیت نامہ وچ بہائیوں دے نال اک واضح عہد تشکیل دتا جیڑا مکمل طور تے انہاں دے اپنے ہاتھ وچ لکھیا گیا سی تے اونوں "بک آف مائی کوینینٹ" دے نام توں جانا جاندیا اے۔ اسے 1892 دے انتقال دے بعد نویں دن گواہوں تے اس دے خاندان دے افراد دے سامنے کھول کر پڑھا گیا سی۔ مسلسل رہنمائی دا اک واحد فوکل پوائنٹ فراہم کرن دے لئی، جیڑا ضرورت دے مطابق انہاں دی تحریروں دی وضاحت تے تشریح کر سکن،  اپنی وصیت وچ بہاء اللہ نے بہائی عقیدے دی قیادت اپنے بڑے بیٹے عبدالبہا نوں سونپ دتی تے اونوں اپنا جانشین نامزد کیتا، جیڑا اس دی تحریراں دا واحد مجاز مترجم سی، اس دا کامل نمونہ سی۔ تعلیمات، تے تمام بہائیوں دے نال اس دے عہد دا مرکز۔

## حوالے

گٹھ:ایران
گٹھ:بہائیت
خانیت خیوا

خانان خیوا (ازبک بولی: خیوا خانلیغی) وسطی ایشیا چ خوارزم دے تریخی علاقے چ 1511ء توں 1920ء تک قائم رہن آلی اک ریاست سی ۔ صرف 1740ء توں 1746ء چ ایران دے بادشاہ نادر شاہ افشار دے مختصر قبضے دے علاوہ ایہہ 4 سو سال تک آزاد قائم رہی ۔ اسدے دے حکومت کرن آلے ٹبر دا تعلق استرا خانیاں دی شاخ کونگراد نال سی ۔جہڑے چنگیز خان دی نسل چوں سن ۔ خانیٹ دا راجگھر خیوا شہر سی ، جہڑا اج دے ازبکستان چ واقع اے ۔ 1873ء خیوا روسی سلطنت دی طفیلی ریاست بن گئیا تے 1920 چ خانان نوں ختم کر کے اسنوں خوارزم عوامی سویت جمہوریہ چ بدل دتا گئیا ۔ 1924 چ اسنوں سویت یونین چ ضم کر لئیا گئیا تے اج کل خانان خیوا دے علاقے وسطی ایشیا دے دیس ازبکستان چ خود مختار جمہوریہ قراقل پاکستان تے صوبہ خورازم دا حصہ نیں ۔

## معشیت

ولیم گریفیتھ دسسدا اے خیوا دی چاء (چائے) 1839ء چ قندھار افغانستان دے بازاراں چ وکن آلی بہتریں چاء سی ۔

## تریخ

خانان خیوا دے علاقےآں تے پہلے خانان چغتائی قائم سی جسدا راجگھر پرانا اورگنچ شہر سی ، جہڑا کہ وسطی ایشیا دے وڈےآں تے اہم تجارتی مرکزاں چوں اک سی ۔ پر امیر تیمور نے اس سلطنت نوں سمرقند دا حریف سمجھئیا تے 5 حملےآں دے دوران ، 1388ء چ اوگنچ نوں مکمل تابہ کر دتا ۔ 1511ء چ یادگاری شیبانیاں (شیبانی ٹبر دے یادگار خان دے نسل دے ) ازبکاں دے اک گروہ نے خیوا دے علاقے چ تے قبضہ کر لئیا تے خود نوں ایتھے دے خان آکھوان لگے ۔ 1576ء چ آمو دریا دے رخ چ تبدیلی نال پرانا اوگنچ شہر بالکل ختم ہو گئیا تے علاقے دا مرکز دکھن ول منتقل ہو گئیا تے 1619ء چ علاقے دے خان ، عرب محمد اول نے خیوا نوں خانان دے راجگھر دے طور تے منتحب کیتا ۔

خیوا دے اگلی تریخ دا وڈا حصہ وڈیاں طاقتاں روسی سلطنت تے سلطنت برطانیہ نال تعلقات دے نال متعلق اے ۔ زار روس پیٹر اعظم دے دور چ آمو دریا دے کنارےآں تے سونا دریافت ہوں تے روس دی ہندستان نال تجارتی رستہ کھولن دی خواہش نے علاقے چ 18-1717ء چ مسلح تجارتی مہماں دی راہ کھولی ، جسدی اگوائی شہزادہ الیگزیندر بیکووچ چیرکاسکی نے کیتی جس نال 750 توں 4،000 تک مسلح بندے سن ۔ خیوا دے خان شیر غازی نے اس قافلے دے ایتھے پہنچن تے حملہ کر کے سارے مسلح بندےآں نوں قتل کر دتا تے صرف 10 بندے واپس بھیجن لئی جیندے چھڈے ۔ پیٹر اعظم سلطنت عثمانیہ تے سویڈن نال جنگاں پاروں کجھ نا کر سکئیا ۔

زار پاول I نے وی خانان نوں فتح کرن دی کوشش کیتی پر ایہہ مہم ادھ راستے توں ای اسدے قتل دے بعد واپس بلا لئی گئی ۔ زار الگزیندر I دی ایداں دی کوئی خواہش نئیں سی ۔ پر زار روس الیگزیندر II تے الیگزیندر III دے روسی سلطنت تے اقتدار دے ویلے خانان خیوا تے مل مارن سنجیدہ کوششان شروع کیتان گئیاں ۔

گریٹ گیم دے دوران 1839ء چ خیوا چ روسی مداخلت ہوئی ۔ ایس مہم دا بظاہر مقصد ترکمان گھرسواراں ہتھوں بحیرہ قزوین توں روسی سرحداں توں غلام بنائے گئے روسیاں آزاد کروانا سی ، پر اصل چ اس مہم دا مقصد روسی سرحد دی توسیع سی ، کیونجے برطانیہ نے پہلی افغان جنگ چ ایس علاقے دے اپنا اثر ودھا لئیا سی ۔

## خیوا دے خان
## ہور ویکھو

* خانان بخارا
* خانان قوقند

## باہرلے جوڑ
* خیوا تے روسی حملہ
* خانان خیوا دا ڈرامائی خاتمہ

گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:خانان
گٹھ:خانیت
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
میکس فان لائو

**میکس فان لائو** (9اکتوبر 1879- 24 اپریل 1960) اک جرمن فزکس گرو سی۔ اوہنے کرسٹل توں ایکس شعاع دی ڈائیفریکشن بارے کھوج کیتی۔ ایس توں علاوہ اوہنے آپٹکس، کرسٹیلوگریفی، قوانٹم نظریہ، سپر کنڈکٹوٹی تے ریلیٹوٹی نظریے تے کم کیتا۔ اوہنوں 1914 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ولیم ہنری بریگ

**ولیم ہنری بریگ** (2 جولائی 1868- 10 مارچ 1942) اک برطانوی فزکس گرو، کیمسٹری گرو، میتھمیٹکس گرو تے کھلاڑی سی۔ اوہنے ایکس رے دی مدد نسل کرسٹل وکھالے بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1915 اچ ولیم لارنس بریگ نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیم لارنس بریگ

**ولیم لارنس بریگ** (31 مارچ 1890-  1 جولائی 1971) اک آسٹریلین-برطانوی فزکس گرو، تے ایکس رے کرسٹلوگریفی گرو سی۔ اوہنے ایکس رے ڈائیفریکشن دے ول بارے کھوج کیتی۔او کیونڈش لباٹری دا ڈائیریکٹر سی۔ او سب توں کم عمر نوبل نعام جتن آلا سی۔ اوہنوں 1915 اچ ولیم ہنری بریگ نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
رچرڈ ولسٹاٹر

**رچرڈ ولسٹاٹر** ( 13 اگست 1872- 3 اگست 1942) اک جرمن آرگینک کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے بوٹیاں دے رنگلے مادیاں تے کم کیتا، جناں چ کلوروفل وی شامل اے۔ اوہنے کاغذ کرومیٹوگریفی دا ول وی دسیا۔ اوہنوں 1915 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
رابرٹ بارانی

**رابرٹ بارانی** ( 22 اپریل 1876- 22 اپریل 1876) اک آسٹرو-ہنگرین کن گرو سی۔ اوہنے اندرونی کن دے وکھالے دی فزیالوجی تے پیتھالوجی بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1914 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
روماں رولاں

**روماں رولاں** ( 29 جنوری 1866- 30 دسمبر 1944) اک فرانسیسی ڈرامہ لکھاری، ناول لکھاری، مضمون لکھاری، آرٹ تریخ لکھاری سی۔ اوہنوں 1915 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
thumb|روماں رولاں

 

فرانسیسی ادیب اور مفکر۔ وسطی فرانس کے ایک گاؤں میں پیدا ہوا۔ پیرس اور روم میں تعلیم پائی۔ سوربون یونیورسٹی پیرس میں پروفیسر مقرر ہوا۔ اس کا عظیم اور ضخیم ناول ژان کرستوف جو ایک ادبی مجلے میں قسط وار 1904ء تا 1912ء چھپا تھا۔ مکمل ہونے پر دس جلدوں میں شائع ہوا۔ انقلاب فرانس پر متعدد ڈرامے تحریر کیے۔ ٹالسٹائے، گاندھی جی، مائیکل اینجلو، گوئٹے اور بیتھون کی سوانح حیات لکھیں۔ عدم تشدد کا مبلغ، فاشزم کا مخالف اور سوشلزم کا زبردست حامی تھا۔ 1915ء میں ادب کا نوبیل انعام حاصل کیا۔
 
**روماں رولاں** (29 جنوری 1866 – 30 دسمبر 1944) نوبل انعام جیتو فرانسیسی لکھاری اتے ناٹک کار سی۔ اس دا جم مرکزی فرانس دے اک پنڈ وچ ہویا سی۔ اس نے پیرس اتے روم وچ پڑھائی کیتی سی۔ اوہ سوربن یونیورسٹی پیرس وچ پروفیسر رہا۔ اس نے لیو تالستوئے، مہاتما گاندھی، مائکلئینجلو، آدی اہم شکھشیئتاں دیاں جیونیاں وی لکھیاں۔ اوہ سماج واد دا حامی سن۔ اسنوں 1915 وچ ساہت دے نوبل انعام نال نوازیا گیا گیا۔
## جیونی
روماں رولاں دا جم 29 جنوری 1866 نوں کلیمینسی وچ ہویا سی۔ اوہ اک ٹھیکے دار دا پتر سی۔ چھ سال بعد اسدی بھین میڈیلین دا جم ہویا جسنے انگریزی بولی دے علم دے کارن رولاں اتے اسدے بھارتی دوستاں دے وچ دبھاشیا دا کم سمپنّ کیتا۔ 1880 وچ ایہہ پروار پیرس وچ بس گیا۔ اکولے نارمیل سپیریئر وچ 1886 توں 1889 تک دے طالب علم جیون وچ رولاں نے اتہاس دا مطالعہ کیتا اتے بھگوتگیتا اتے اپنشد پڑھے جنہاں نوں اسنے پریرنادائک دسیا۔ 1889 وچ اسنے ایگریگیشن کمپیٹیٹو امتحان پاس کیتا اتے روم دے فرینچ سکول دا میمبر بن گیا۔ اٹلی دے پرواس وچ اسنے اپنے ناول *زین کرسٹوپھے* دیشروعاتی روپ ریکھا بنائی۔1895 وچ فرانس آکے اپنی ڈاکٹریٹ دی ڈگری لئی۔ اوہدا تھیسس جدید لرک تھئیٹر دیاں جڑھاں اتے ڈیجیٹیشن یورپ وچ اوپیرا دے اتہاس بارے سی۔ 1897 وچ رولاں نے ناٹک کار وجوں اپنا کیریئر شروع کیتا۔ اسدا ڈرامہ ایتھرٹ کھیڈیا گیا۔ اسدے بعد‌ د سائیکل آف ریوولیوشن دے کرم دا پہلا ڈرامہ د وولوس (Wolves) اتے پھر دانتوں (Doton) دا شو ہویا۔ اسنے اپنے *لائیپھ آف بیتھووین* دا پرکاشن کیتا۔ 1903 توں 1912 تک دا سماں اک خیالی سنگیتکار دی کتھاوستو اتے مشتمل اپنا مہان‌ مہانکاوِ *زین کرسٹوپھے* لکھن وچ بتیت کیتا۔ ایہہ دس حصےآں وچ شائع ہویا۔ اس دوران اسنے لائپھ آف مائکلئینجلو (1906)، ہائینڈیل (1910) اتے لائیف آف ٹالسٹائے (1911) دی رچنا کیتی۔ اسنے سوٹزرلینڈ دا سفر کیتا اتے کولا بروگوں نامک ناول لکھیا۔

## حوالے

 
## ہور ویکھو
* نوبل ادب انعام
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:فرانسیسی لکھاری
گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار

گٹھ:1866دے جم
گٹھ:1944دیاں موتاں
گٹھ:ادب میں نوبل انعام یافتگان
گٹھ:انیسویں صدی کے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:انیسویں صدی کے فرانسیسی ڈراما نگار اور ڈراما نویس
گٹھ:بیسویں صدی کے فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:بیسویں صدی کے فرانسیسی ڈراما نگار اور ڈراما نویس
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد کے روابط پر مشتمل صفحات
گٹھ:فرانسیسی ادیب
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی مرد ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی ناول نگار
گٹھ:فرانسیسی نوبل انعام یافتہ
گٹھ:گاندھیائی شخصیتاں
گٹھ:مفکر
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چارلس گلوور بارکلہ

**چارلس گلوور بارکلہ** (27 جون 1877-  23 اکتوبر 1944) اک برطانوی فزکس گرو سی۔ اوہنے ایکس رے سپیکٹروسکوپی تے کم کیتا۔ اوہنوں 1917 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کارل گیلورپ

**کارل گیلورپ** (2 جون 1857- 13 اکتوبر 1919) اک ڈینش شاعر تے ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1917 اچ ہینرک پونٹوپیڈان‏ نال ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرتز ہابر

**فرتز ہابر** (9 دسمبر 1868-29 جنوری 1934) اک جرمن کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے کھاد بنان دے طریقے، نویں بمب، ہابر پراسس، کیمیائی لڑائی، ہابر-ویس ری ایکشن بارے دسیا۔ اوہنوں 1918 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
ساراواک بادشاہت

سلطنت ساراواک ، سر جیمز بروک نے 1842ء چ سلطنت برونائی دے جزیرہ بورینو دے کجھ علاقے آزاد کروا کے قائم کیتی ۔ 1888ء چ جیمز بروک دے جانشین چارلس انتھونی بروک نے ریاست نوں برطانیہ دے تحفظ چ دے دتا جہڑا کہ 1946ء تک جاری رہئیا ،جدوں تیجے راجے چارلس وینیر بروک نے برطانوی تحفظ توں علیحدگی اختیار کر لئی ۔ 1963ء توں ساراواک ملائشیا دی اک ریاست اے ۔

## تریخ
 
ساراواک سلطنت برونائی دا حصہ سی ۔ پانگیران اندیرا ماہکوتا دے عہد چ ساراواک انتشار دا شکار سی ۔ برونائی دے سلطان عمر علی سیف الدین II (دور حکومت:1827ء توں 1852ء) نے 1839ء چ پانگیران مودا ہاشم نوں حکم دتا کہ اوہ ایتھے امن قائم کردے ۔ ایس ویلے جیمز بروک ایتھے آئیا ۔ پانگیران مودا ہاشم نے ابتداء چ اس نوں مدد لئی آکھئیا پر اسنے انکار کر دتا ۔ 1841ء چ جیمز بروک فیر ساراواک آئیا اسنے پانگیران مودا ہاشم دی مدد کرن تے آمادگی ظاہر کیتی ۔ اسنے اک معاہدے کیتا جس راہیں ساراواک تے سینیان دا انتظام جیمز بروک دے حوالے کردتا گئیا ۔ پانگیران مودا ہاشم نے اسنوں گورنر دا عہدہ دتا ۔ ایداں ایہہ ساراواک دا راجہ بن گئیا تے ، ساراواک چ چٹا راجہ ٹبر دی حکومت دی بنیاد رکھی ۔ بعد چ برونائی دے سلطان نال اک معاہدے دے زریعے جیمز بروک نے اپنا انتظام ودھائیا تے سلطان کولوں کافی وڈا علاقہ لے کے ساراواک دا پہلا چٹا راجہ بن گئیا ۔ ویلے دے نال نال ساراواک دا رقبہ بوہت تیزی نال ودھئیا ، کیونجے ہور علاقے برونائی توں لیز تے لئے گئے یاں کھو لئے گئے ۔

## ہور ویکھو
*ملائشیا
*بورینو
*برونائی

## حوالے

* سٹیون رونچیمین ،چٹے راجے: ساراواک دی 1841ء توں 1946ء تک تریخ: کیمبرج یونیورسٹی پریس ،1960 ۔
* رانی مارگریٹ بروک:ساراواک چ میرا جیون ، 1913ء ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائشیائی بادشاہتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:مشرق بعید
دکن سلطنتاں

**دکن سلطنتاں** ، دکھنی تے گھبلے ہندستان چ پنج مسلم سلطنتاں : بیجاپور ، گولکنڈہ ، احمد نگر ، بیدار تے بیرار سن ۔ دکن سلطنتاں دریائے کرشنا تے سلسلہ کوہ ویندھیا دے وچکار سطح مرتفع دکن چ واقع سن ۔ ایہہ سلطنتاں بہمنی سلطنت دے ٹٹن دے بعد آزاد ریاستاں بنئیاں سن ۔ 1490ء احمد نگر نے اپنی آزادی دا اعلان کیتا تے اسدے بعد ایسے سال بیجاپور تے بیرار نے وی آزادی دا اعلان کر دتا ۔ گولکنڈہ 1518ء چ تے بیدار 1528ء چ آزاد ریاستاں بنئیاں ۔ 1510ء چ بیجا پور نے گوا شہر تے اک پرتگیزی حملے پسپا کر دتا پر ایسے سال چ گوا نوں پرتگیزیاں اگے ہار گئے ۔

اگرچہ ایہہ اک دوجے دیاں حریف سن پر  وجے نگر سلطنت دے خلاف 1565ء چ جنگ چ اتحادی بن گئیاں تے تالیکوٹ دی لڑائی چ وجے نگر سلطنت نوں مستقل طور تے کمزور کر دتا ۔ 1574ء چ ، بیدار چ اک بغاوت دے بعد ، احمد نگر نے بیدار تے حملہ کر دتا تے اسنوں فتح کر لئیا ۔ 1619ء چ بیدار بیجاپور دے قبضے چ چلی گئی ۔ ایہہ سلطنتاں بعد چ مغلیہ سلطنت نے فتح کر کے اپنی سلطنت چ شامل کر لئیاں ۔ احمد نگر 1616ء توں 1636ء دے وچکا ر تے گولکنڈہ تے بیجاپور مغل بادشاہ اورنگزیب نے 7-1686ء چ فتح کیتاں ۔

## احمد نگر سلطنت
 

جونار دے گورنر ملک احمد شاہ باہری نے جنرل جہانگیر خان دی قیادت چ بہمنی فوج نوں 28 مئی 1490ء چ شکست دےکے آزادی دا اعلان کیتا تے احمد نگر سلطنت تے نظام شاہی ٹبر دا اقتدار قائم کر دتا ۔

## بیجا پور سلطنت

بیبا پور سلطنت تے عادل شاہی ٹبر دی حکومت 1490ء توں 1686ء تک رہی ۔ عادل شاہی اصل چ بہمنی سلطنت دے صوبائی حکمران سن پر بہمنی ریاست دے ٹٹن مگروں 1518ء چ اسماعیل عادل شاہ نے اک آزاد سلطنت قائم کیتی جہڑی دکن دیاں پنج سلطنتاں چوں اک سی ۔
## بیدار سلطنت

## گولکنڈہ سلطنت

دکھنی ہندستان چ قطب شاہی ٹبر گولکنڈہ سلطنت دا حکمران ٹبر سی ۔ ایہہ شیعہ مسلمان سن تے ترکمانستان آرمینیا علاقے دے ترکمان قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔

اس ٹبر دے بانی سلطان قلی قطب الملک نے 16ویں صدی عیسوی دے شروع چ اپنے کجھ رشتے داراں تے دوستاں نال دلی ہجرت کیتی ۔ بعد چ ایہہ دکن چ ہجرت کر گئیا تے بہمنی سلطان محمد شاہ دی ملازمت اختیار کر لئی ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:ہندستان
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:بھارت دی تریخ
خالصتان

thumb|300x300px|خالصتان دا جھنڈا

خالصتان ہندستان دی ریاست پنجاب دے علیحدگی پسند سکھاں دے مجوزہ دیس دا ناں اے ۔ ہندستان وچ خالصتان دی علیحدگی دی تحریک 1980ء دی دہائی وچ عروج تے سی ۔ جرنیل سنگھ بھنڈراں والا خالصتان تحریک دا اک مہاݨ آگو سی ۔ امریکہ ، برطانیہ تے کینیڈا وچ رہݨ آلے سکھ خالصتان تحریک دی حمایت کردے نیں ۔ 
## ہور ویکھو
*خالصتان تحریک
*آپریشن بلیوسٹار
انڈو سیتھی

**انڈو سیتھی** یاں **سندھو ساکا** ایرانی ساکا (سیتھی) دیاں شاخاں نیں ، جنہاں نے دکھنی سائبیریا توں باختر ، سوگدیانا ، آراچوسیا ، گندھارا ، کشمیر ، پنجاب ، لہندے تے گھبلے ہندستان ، گجرات تے راجستھان چ ، دوجی صدی قبل مسیح توں چوتھی صدی عیسوی دے وچکار ، ہجرت کیتی ۔ ہندستان چ پہلا ساکا بادشاہ ماؤئس یاں موگا سی ، جسنے گندھارا چ ساکا اقتدار قائم کیتا تے ہولی ہولی پورے اتلے ہندستان نوں اپنےاقتدار چ لے آئیا ۔ ہندستان چ انڈو سیتھی حکومت آحری بادشاہ رودراسیمہا سوم دے نال 395ء عیسوی ج مکی ۔ 

گھبلے ایشیاء توں ہندستان چ سیتھی حملے ۔ جنہاں نوں اکثر انڈو سیتھی حملے آکھئیا جاندا اے ، نے ہندستان تے نالدے دیساں دی تریح چ اہم کردار ادا کیتا اے ۔ حقیقت چ انڈو سیتھی جنگ ، وسطی ایشیا چ چینی قبیلےآں نال تنازعاں دا صرف اک باب اے ، جسنے باختر ، کابل تے ہندستان ، ایتھوں تک کہ دور پرے روم تک تے اثر پائے ۔

سیتھی قبیلے جنہاں نے ہندستان تے چڑھائی کیتی تے ایتھے کئی بادشاہتاں قائم کیتیاں اینہاں چ ساکا دے علاوہ میدی ، خنتھی ، ماساگیتے (شاید جٹ) ، گیتے ، پراما کمبوجا ، باہلیکا ، ریشیکا تے پرادا قبیلے شامل نیں ۔

## ابتدا

انڈو سیتھیاں دے آباو اجداد ساکا (سیتھی) قبیلے سمجھے جاندے نیں ۔ جہڑے ابتدا چ دکھنی سائبیریا چ دریائے الی دے علاقے چ آباد سن ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:معدوم نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ایرانی قبیلے
گٹھ:ہند یورپی قبیلے
گٹھ:جٹ قبیلے
گٹھ:ایران
کارل سپتلر

**کارل سپتلر** (24 اپریل 1845- 29 دسمبر 1924) اک سوس شاعر سی۔ اوہنوں 1919 اچ  ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔ اوہدی شاعری چ میوسی تے بہادری آلی نظماں نیں۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
جولے بوردے

**جولے بوردے** ( 30 جون 1870-9 اپریل 1961) اک بیلجین مائکروبیالوجی گرو تے ایمیونولوجی گرو سی۔ اوہنوں 1919 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:مائکروبیالوجی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
چارلس ایڈورڈ گیوم

**چارلس ایڈورڈ گیوم** (  15 فروری 1861- 13 مئی 1938) اک سوس فزکس گرو سی۔ اوہنے نکل -سٹیل چورناں دی خرابیاں بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1920 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
والٹر ہرمن نرنسٹ

**والٹر ہرمن نرنسٹ** ( 25 جون 1864-  18 نومبر 1941) اک جرمن فزیکل کیمسٹری گرو تے فزکس گرو سی۔ اوہنے تھرموڈائینامکس دے تیجے قنون، نرنسٹ لالٹین، نرنسٹ مساوات، نرنسٹ گلوور، نرنسٹ افیکٹ، نرنسٹ گرمی تھیورم، نرنسٹ پوٹینشل، نرنسٹ-پلانک مساوات بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1920 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اگست کروغ

**اگست کروغ** ( 15 نومبر 1874-13 ستمبر 1949) اک ڈینش سی جو یونیورسٹی آف کوپن ہیگن وچ زوفزیالوجی دا پروفیسر سی۔ اوہنے فزیالوجی دے میدان چ بہت ساریاں کھوجاں کیتیاں۔ او "کروغ اصول" بنان لئی مشہور اے۔ اوہنوں 1920 اچ فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کنٹ ہامسن

**کنٹ ہامسن** ( 4 اگست 1859- 19 فروری 1952) اک ناروجین لکھاری سی۔  اوہنوں 1920 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لیون بارگیو

**لیون بارگیو** ( 21 مئی 1851- 29 ستمبر 1925) اک فرانسیسی سیاست گرو سی۔ اوہنے انکم ٹیکس تے انشورنس سکیم بارے دسیا۔ اوہنوں 1920 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
فریڈرک سوڈی

**فریڈرک سوڈی** (2 ستمبر 1877- 22 ستمبر 1956) اک انگریز ریڈیوکیمسٹری گرو سی۔ اوہنے نیوکلیائی ری ایکشن تے آئسو ٹوپ تے کم کیتا۔ اوہنوں 1921 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اناطولے فرانس

**اناطولے فرانس** (16 اپریل 1844- 12 اکتوبر 1924) اک فرانسیسی شاعر، صحافی تے ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1921 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یلمار برانٹنگ

**یلمار برانٹنگ** ( 23 نومبر 1860- 24 فروری 1925) اک سویڈش سیاست گرو سی۔ اوہنوں 1921 کرسچن لؤس لانگے نال اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کرسچن لؤس لانگے

**کرسچن لؤس لانگے** ( 17 ستمبر 1869-  11 دسمبر 1938) اک ناروجین تریخ گرو، استاد تے سیاسی سینسدان سی۔ اوہنوں 1921 اچ یلمار برانٹنگ نال  امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرانسس ولیم آسٹن

**فرانسس ولیم آسٹن** (1 ستمبر 1877- 20 نومبر 1945) اک انگریز کیمسٹری گرو تے فزکس گرو سی۔ اوہنے نا ریڈیائی آئیسو ٹوپاں تے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1922 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
آرچیبالڈ ہل

**آرچیبالڈ ہل** ( 26 ستمبر 1886- 3 جون 1977) اک انگریز فزیالوجی گرو سی۔ اوہنے بائیو فزکس، آپریشن دے ولاں، تے پٹھیاں چ تاپ بنن بارے کھوج کیتی۔ اوہنوں 1922 اچ آٹو فرٹز میرہوف نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
آٹو فرٹز میرہوف

**آٹو فرٹز میرہوف** (12 اپریل 1884- 6 اکتوبر 1951) اک جرمن ڈاکٹر تے بائیو کیمسٹری گرو سی۔ اوہنوں 1922 اچ آرچیبالڈ ہل دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
سولو سلطنت

سولو سلطنت ، دکھنی فلپائن چ بحیرہ سولو دے کئی جزیرےآں تے قائم رہن آلی اک مسلمان سلطنت سی ۔ سلطنت دی بنیاد 1450ء چ رکھی گئی ، پر کجھ دوجے زرائع استوں پہلے دا دسدے نیں ۔ مسلمان تریح دان یعقین رکھدے نین کہ اس توں صدیاں پہلے راجہ باگوئینڈا علی دے ویلے توں قائم اے ۔

اس عروج تے اسدیاں سرحداں چڑھدے چ لہندے جزیرہ نما منڈاناؤ دے نال لگدے جزیرےآں ، لہندے تے دکھن چ اج دے ملائشیا دی ریاست صباح تے اتلے چ پالاوان نال لگدیاں سن ۔

اج کل سولو دے شاہی ٹبر دیاں شاخاں چ ایہہ مسئلہ پیدا ہو گئیا اے کہ سولو دا قنونی سلطان کون ہوئے گا ۔ اگرچہ جانشینی دا سلسلہ 1823ء توں 1936ء چ آخری اقتدار چ رہن آلے سلطان دی موت تک کریم شاخ چ اے ۔

## تریخ

**سلططنت دی تشکیل**

13ویں صدی عیسوی چ مینانگکاباو لوکاں نے سماٹیرا جزیرے دے لہندے ساحل تے کالونیاں بنانا شروع کر دتیاں ۔ جہڑے کہ آچے سلطنت چ مسالےآں دے تاجر سن ۔ آچے چ اینہاں نوں انیؤک جیمی آکھئیا جاندا سی ۔ راجہ باگینڈو نے دکھنی فلپائن چ ہجرت کیتی تے 1390ء چ سولو سلطنت قائم کیتی ۔

اک دوجے زریعے موجب 1450ء دی دہائ ی چ اک عرب ہاشم سعید ابو بکر ۔ جہڑا کہ جوہر سلطنت چ جمئیا سی ، ملاکا توں سولو آئیا ۔ 1457ء چ اسنے سولو سلطنت دی بنیاد رکھی تے "پاکودا مولانا مہاساری شریف سلطان ہاشم ابو بکر " دے لقب نال حکومت سمبھالی ۔

1658ء چ (اک دوجے زریعے موجب 1703ء چ) سولو سلطنت نے برونائی دے سلطان دی برونائی چ اک بغاوت ختم کرن چ مدد دین دے بدلے چ برونائی توں اتلے بورینو دا علاقہ لئیا ۔ تے ایسے سال پالاوان دا علاقہ ماگوئینڈاناؤ سلطنت دے سلطان قدرت نوں دتا جس نے سولو دی شہزادی نال ویاہ کیتا تے سولو سلطنت نال اتحاد قائم کیتا سی ۔ بعد چ سلطان قدرت نے 1705ء ج پالاوان دا علاقہ سلطنت ہسپانیہ نوں دے دتا ۔ جسنوں سپین نے ہسپانوی شرق الہند ناں دی ہسپانوی کالونی چ شامل کر دتا سی ۔

گٹھ:ایشیا
گٹھ:فلپائن
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:اسلامی سلطنتاں
گٹھ:مشرق بعید
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتان
گٹھ:سابق سلطنتاں
عارضی حکومت آزاد ہند

**عارضی حکومت آزاد ہند** یاں صرف آزاد ہند ، 1943ہ چ سنگا پور چ قائم ہندستان دی جلاوطن حکومت سی ۔
[ایہہ 1940ء دی دہائی چ [ہندستان دے باہر پیدا ہون آلی سیاسی تحریک دا حصہ سی جس دا مقصد محوری طاقتاں دا اتحادی بن کے ہندستان نوں برطانیہ آزاد کروانا سی ۔

ایہہ ہندستان دے جلاوطن قوم پرستاں نے دوجی جنگ عظیم دے دوران جاپان دی مالی ، فوجی تے سیاسی مدد نال ، ہندستان چ برطانیہ دے قبضے دے خلاف قائم کیتی سی ۔ ایہہ عارضی حکومت 21 اکتوبر 1943ء چ نیتاجی سبھاش چندر بوس دے نظریہ توں متاثر ہو کے قائم کیتی گئی سی جہڑا کہ جلاوطن عارضی حکومت دا صدر تے اک رہنما وی سی ۔

ایہہ عارضی حکومت برطانیہ دے قبضے تھلے ہندستان دے علاقے تے اثاثےآں تے دوجی جنگ عظیم چ جاپان ولوں ہندستان دے فتح کیتے گئے علاقےآں تے حق دا دعوی کردی سی ۔ آزاد ہند حکومت دا سکہ ، عدالتاں تے قنونی ضابطے سن تے بوہت سارے لوکاں دے خیال چ ایہہ حکومت دے وجود دی وجہ توں ہندستان دی آزادی دی تحریک نوں قنونی جواز مل گئیا سی ۔

گٹھ:تحریکاں
گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ہندستان
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
کونگ بادشاہت

کونگ بادشاہت (1710ء توں 1895ء) ، جسنوں اسدے بانی دے ناں تے وٹارا بادشاہت یاں اواٹارا بادشاہت وی آکھئیا جاندا اے ، اتلے چڑھدے آئیوری کوسٹ چ واقع جس چ اج دے برکینا فاسو دا وڈی علاقہ شامل سی ، افریقہ چ سامراجی دور توں پہلے دی ای ریاست سی ۔ 

## ابتدا

کونگ بادشاہات دا علاقہ ابتدا چ شمال دے مانڈینکا لوکاں دے مذہبی جبر توں بھجے سینوفو لوکاں نے آباد کیتا ۔ سینوفو روایتی افریقی مذہب دے منن آلے سن جدوں کہ مانڈینکا مسلمان ہو گئے سن ۔ چھیتی ای لہندے افریقہ چ مشہور مانڈینکا دی جولا تاجر برادری سینوفوآں دے پچھے ایتھے آ گئی ۔ جولا لوکاں نے ایتھے آ کے 12ویں صدی عیسوی ج کونگ شہر بسائیا ۔ سینوفو لوکاں دی گنتی ودھ ہون دے باوجود جولا تاجراں تے علاقے دے معزو لوکاں دے طور تے کامیاب رہے ۔ 

## شروع دا دور

علاقے چ پہلی صحیح معنےآں چ مرکزی ریاست جولا لوکاں دے تاراویرے قبیلے نے قائم کیتی ، جنہاں نے نالدے علاقےآں تے اپنا اقتدار قائم کرن لئی جولا تے سینوفو رسم و وراج نوں اکٹھا کیتا ۔  اپنیاں اسلامی تعلیمی روایت تے تجارتی تجرےآں نال کونگ بادشاہت نوں اتلے صحرا (صحراۓ اعظم) دے مال (لون یعنی نمک تے کپڑا) تے دکھنی جنگلاتی علاقے دی برآمدات ( کولا ، سونا ، میوے تے غلام) دی بین القوامی منڈی بنا دتا ۔  

## وٹارا دور

کونگ دی کشش نے حملہ آوراں نوں دعوت دتی ۔ 1710ء دے لاگےاواٹارا یاں وٹارا جامو دے  سیکو عمر ناں دے  جولا جنگجو نے علاقے تے حملہ کیتا تے گھڑسوار دستےآں دی مدد نال شہر فتح کر لئیا ۔ اسنے خود نوں فاما (بادشاہ) قرار دتا تے کونگ نوں علاقے دی با اثر بادشاہت دے مرکز چ تبدیل کر دتا ۔ اسنے جولا بولی نوں سرکاری بولی تے اسلام نوں سرکاری مذہب قرار دتا ۔ اس نے غلاماں  نوں کپڑا بنان تے چول ، کپاہ تے باجرہ کاشت چ استعمال کیتا ۔  اسنے اوسے ، گھڑسوار دستےآں دی مدد نال تجارتی رستےآں نوں محفوظ کیتا ، جداں تن صدیاں پہلے سلطنت مالی نے کیتا سی ۔  1714ء چ سیکو عمر واٹارا دے بھائی ماغان (شہزادہ) فامارا واٹارا دی مدد نال سلطنت اتلے  پاسے پھیلی ۔ اس نے بوبو ڈیولاسو شہر نوں فتح کیتا تے اج دے برکینا فاسو دے وڈے حصے تے وی مل مارئیا ۔ فامارا نے بوبو ڈیولاسو نوں گویریکو علاقے دا صدرمقام بنائیا جہڑا بعد چ خود بادشاہت بن گئیا ۔ 

## عروج

1730ء د ی دہائی چ کونگ بادشاہت دریائے نائجر دے لہندے چ افریقہ دی سبتوں وڈی ریاست بن گئی ۔ ایہہ لہندے تے اتلے ج سینکڑاں میلاں تے پھیلی ہوئی سی ، جس ج وڈی گنتی چ مسلم تے غیر مسلم قبیلے رہندے سن ۔    

1745ء چ سیکو وٹارا دے مرن مگروں قابل شہزادے اس دے جانشین بنے جنہاں سبتوں پہلا کومبی وٹارا سی ۔ اینہاں دے اقتدار ج کونگ  بدستور اقتصادی مرکز رہئیا تے اسلامی تعلیم دا وی وڈی مرکز بن گئیا ۔  وٹارا ٹبر دی اساری گئی کونگ جامع مسجد  نے سارے عالاقے ج اسلامی مفکر پیدا کیتے ۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
رابرٹ اے ملیکنز

**رابرٹ اے ملیکنز** (22 مارچ 1868- 19 دسمبر 1953) اک امریکی فزکس گرو سی۔ اوہنے الیکٹران دے چارج دی کھوج کیتی تے فوٹو الیکٹرک اثر تے کم کیتا۔ اوہنوں 1923 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرٹز پریگل

**فرٹز پریگل** (3 ستمبر 1869 -14 جولائی 1954) اک آسٹرین کیمسٹ سی۔ اوہنوں 1923 دا کیمسٹری دا نوبل انعام کوانٹیٹیٹو اورگینک مائکروانیلیسس وچ دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فریڈرک بانٹنگ

**فریڈرک بانٹنگ** (14 نومبر 1891 - 21 فروری 1941) اک کینیڈین میڈیکل سینسدان، ڈاکٹر تے پینٹر سی۔ اوہنے سب توں پہلاں انسولین دی کھوج کیتی۔ اوہنوں 1923 اچ جان جیمز رچرڈ میکلوڈ دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جاسنٹو بیناونٹے

**جاسنٹو بیناونٹے** (12 اگست 1866- 14 جولائی 1954) اک سپینی ڈرامہ گرو سی۔ ریڈیوکیمسٹری گرو سی۔ اوہنوں 1922 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فرڈتجوف نانسن

**فرڈتجوف نانسن** (10 اکتوبر 1861- 13 مئی 1930) اک ناروی کھوجی، سینسدان، انسان دوست تے نوبل انعام جتن والا سی۔ اوہنوں 1922 اچ امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جان جیمز رچرڈ میکلوڈ

**جان جیمز رچرڈ میکلوڈ** (6 ستمبر 1876 - 16 مارچ 1935) اک سکاٹش بائیو کیمسٹری گرو تے فزیالوجی گرو سی۔ یونیورسٹی اف ٹورونٹو وچ پڑھاندے سمے اوہنے انسولین تے کم کیتا۔ اوہنوں 1923 اچ فریڈرک بانٹنگ دے نال فزیالوجی دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
مان سیگباہن

**مان سیگباہن** (3 دسمبر 1886 - 26 ستمبر 1977) اک سویڈش فزکس گرو سی۔ اوہنوں ایکس رے سپیکٹروسکوپی تے کھوج کرن تے 1924 اچ فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیڈیسلا ریمونٹ

**ولیڈیسلا ریمونٹ** (7 مئی 1867 -  5 دسمبر 1925) اک پولش ناول لکھاری سی۔ اوہنوں 1924 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جیمز فرینک

**جیمز فرینک** (26 اگست 1882 - 21 مئی 1964) اک جرمن فزکس گرو سی۔ اوہنوں 1925 اچ گستاف ہرٹز دے نال فزکس دا نوبل انعام دتا گیا۔
## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
رچرڈ ایڈالف سگمونڈی

**رچرڈ ایڈالف سگمونڈی** (1 اپریل 1865 - 23 ستمبر 1929) اک آسٹرین-ہنگرین کیمسٹری گرو سی۔ اوہنے کولائڈاں تے کم کیتا۔ اوہنوں 1925 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
جارج برنارڈ شا

**جارج برنارڈ شا** (26 جولائی 1856 - 2 نومبر 1950) اک آئرش ڈرامہ لکھاری تے لندن اکنامکس سکول دے بنان آلیا چ سی۔ اوہنے موسیقی، تنقید تے ڈرامہ بارے لکھیا۔ او اک مضمون لکھاری، ناول لکھاری تے نکی کعانیاں دا لکھاری وی سی۔ اوہنوں 1925 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
اسٹن چیمبرلین

**اسٹن چیمبرلین** (16 اکتوبر 1863 - 17 مارچ 1937) اک برطانوی سیاسی گرو سی۔ اوہنوں 1925 اچ چارلز ڈاز نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیم بٹلر ییٹس

**ولیم بٹلر ییٹس** (13 جون 1865 - 28 جنوری 1939) اک آئرش شاعر سی۔ اوہنوں 1923 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
*انگریزی شاعری
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ولیم انٹہوون

**ولیم انٹہوون** (21 مئی 1860 - 29 ستمبر 1927) اک جرمن ڈاکٹر تے فزیالوجی گرو سی۔ اوہنے پہلی واری الیکٹرو کارڈیاگرافی (ای سی جی) دا ول دسیا۔ اوہنوں 1924 اچ طب دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
چارلز ڈاز

**چارلز ڈاز** (17 اگست 1865 - 23 اپریل 1951) اک امریکی بینکر تے سیاسی گرو سی او۔ امریکہ دا 30 واں نائب صدر سی۔ اوہنوں 1925 اچ اسٹن چیمبرلین نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
یان باپٹسٹے پیرن

**یان باپٹسٹے پیرن** (30 ستمبر 1870-17 اپریل 1942) اک فرانسیسی فزکس گرو سی جنے 1926 دا فزکس وچ نوبل انعام جتیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گرازیا ڈیلیڈا

**گرازیا ڈیلیڈا** (27 ستمبر 1871- 15 اگست 1936) اک اطالوی لکھاری سی۔اوہنوں 1926 اچ ساہت دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
تھیوڈر سویڈبرگ

**تھیوڈر سویڈبرگ** (30 اگست 1884- 25 فروری 1971) اک سویڈش کیمسٹری گرو سی۔اوہنے کولائیڈاں تے کم کیتا تے ایلبرٹ آئینسٹائن تے میرین سمولچوسکی دی دتی ہوئی تھیوری براؤنی ٹور نوں سہارا دتا۔اوہنوں 1926 اچ کیمسٹری دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:کیمسٹری گرو
جوہانز اینڈریاس گرب فبگر

**جوہانز اینڈریاس گرب فبگر** (23 اپریل 1867-30 جنوری 1968) اک ڈینش سینسدان، ڈاکٹر تے پیتھالوجیکل اناٹومی دا پروفیسر سی۔ اوہنوں 1926 وچ طب تے فزیالوجی وچ نوبل انعام دتا گیا۔۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:نوبل انعام جتن والے
ارسٹائڈ بریانڈ

**ارسٹائڈ بریانڈ** (28 مارچ 1862- 7 مارچ 1932) اک فرانسیسی سیاسی گرو سی۔ او فرانس دا صدر ریا۔اوہنوں 1926 اچ گستاف سٹریسمان دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گستاف سٹریسمان

**گستاف سٹریسمان** (10 مئی 1878-  3 اکتوبر 1929) اک جرمن سیاسی گرو سی۔اوہنوں 1926 اچ ارسٹائڈ بریانڈ دے نال امن دا نوبل انعام دتا گیا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
قوقند خانیت

خانان قوقند وسطی ایشیا دی اک ریاست سی جیہڑی 1709ء توں 1876ء تک قائم رہی ۔ اس دے علاقے اج دے ازبکستان ، قازقستان ، کرغیزستان اتے تاجکستان دے کجھ حصیاں تے مشتمل سن ۔ خانان تے شہر دا ناں اج کل دے ادب چ اکثر خوقند وی لکھیا جاندا ہے۔

## تریخ
 

خانان قوقند 1709ء چ قائم کیتی ہوئی جدوں مینگلر ازبکاں دے شیبانیاں دے امیر شاہ رخ نے خانان بخارا توں آزادی دا اعلان کر دتا اتے وادی فرغانہ دے لہندے حصے چ اک راجواڑا قائم کیتا ۔ اس نے قوقند دے نکے جیہے قصبے اِچ اپنے راجگھر دے طور تے اک قلعہ اساریا اتے اینج خانان قوقند تشکیل پا گئی ۔

اسدے پتر عبدالکریم تے پوتے نربوتا بیگ نے قلعے نوں ہور وسیع کیتا ۔ عبدالکریم تے نربوتا بیگ دوناں نوں چین دی چنگ سلطنت نے 1774ء تے 1798ء دے وچکار مجبور کیتا کہ اوہ اسدی پناہ وچ آ جان تے تاوان دین ۔ ایس بنیاد تے ای کدی کدائین چینی وادی فرغانہ تے ملکیت دا دعوی کردے نیں ۔
## عروج
نربوتا بیگ دا پتر عالم بے رحم سی پر قابل وی سی ۔ اس نے پہاڑی تاجکاں دی اک مل (خریدی) دی فوج یاں کرائے دی فوج بنائی اتے خجند اتے تاشقند سمیت وادی فرغانہ دا لہندا ادھ وی فتح کر لیا ۔ اسنوں اسدے بھائی عمر نے 1809ء چ قتل کر دتا ۔ عمر دے پتر محمد علی (مدالی خان) 1821ء چ 12 سال دی عمر چ تخت تے بیٹھا ۔ اس دے عہد ج خانان قوقند رقبے چ وسعت دے اعتبار نال اپنے عروج تے سی ۔

## روسی اثر تے رسوخ
1841ء چ برطانوی کیپٹن آرتھر ، مختلف خاناناں نوں اپنے اختلافات اک پاسے رکھ کے علاقے چ روسی سلطنت دا ودھدا ہوئیا نفوز روکن لئی مشترکہ اقدامات کرن دیاں اپنیاں کوششاں چ ناکام ہوئیا ۔ اوہ نومبر 1941ء چ قوقند توں بخارا اپنے اک ساتھی کرنل چارلس سٹوڈاٹ نوں بچان لئی آیا پر دوواں نوں 1942ء وچ پھانسی دے دتی گئی ۔

## باہرلے جوڑ

قوقند دی سیاحتی ویب سائیٹ 

گٹھ:خانان
گٹھ:خانیت
گٹھ:ترکستان
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
گٹھ:قازقستان
گٹھ:قازقستان دی تریخ
گٹھ:کرغیزستان
گٹھ:کرغزستان دی تریخ
گٹھ:تاجکستان
گٹھ:تاجکستان دی تریخ
امارت بخارا

امارت بخارا اک وسطی ایشیائی ریاست سی جہڑی 1785ہتوں 1920ء تک قائم رہی ۔ ایہہ آمو دریا تے سر دریا دے وچکار دے علاقے چ واقع سی جس نوں پہلے ماوراء النہر آکھئیا جاندا سی ۔ اسدا مرکزی علاقہ دریائے زرفشان دے نالدے علاقے سن تے اسدے شہری مرکز قدیم شہر سمرقند تے اسدا راجگھر بخارا سن ۔ خوارزم چ اسدے لہندے چ خانان خیوا تے وادی فرغانہ چ اسدے چڑھدے ج خانان قوقند اسدے ہم عصر سن ۔

## تریخ

امارت بخارا سرکاری طور تے 1785ء چ قائم کیتی گئی جدوں مانغیت امیر شاہ مراد نے حکمرانی دی ذمہ داریاں سمبھالئیاں ۔ 18ویں صدی عیسوی دے دوران بخارا دے امیراں نے اتالیق دے منصب توں ہولی ہولی خانان بخارا دا موثر انداز نال اقتدار اپنے قابو چ لیاندا ۔ 1740ء دی دہائی چ ایران دے بادشاہ نادر شاہ افشار دے خانان نوں فتح کرن دے پہلے امیر بخارا دے کول ای حقیقی طاقت سی ۔ 1747ء چ نارد شاہ دی موت دے بعد اتالیق محمد رحیم بی مردیرد ابو الفیاض خان تے اسدے پتر نے جانی ٹبر دا خاتمہ کر دتا ۔ تےاوس ویلے توں لے کے ابو الغازی خان دی موت تک امارت تے کٹھ پتلی خاناں دی حکومت رہی ۔ شاہ مراد نے مکمل اختیارات نال تاج سر تے رکھئیا ۔
1868ء چ امارات نے روسی سلطنت توں جنگ چ شکست کھادی جسدے علاقےچ توسیع پسندانہ عزائم سن ۔ روس نے خانان دے کافی علاقے تے مل مار لئیا جس ج سمرقند وی شامل سی ۔ خانان دا باقی حصہ وی 1873ء چ روسی تحفظ ہیٹھ چلا گئیا تے چھیتی ای ترکستان چ روسی گورنریٹ جنرل اسدے گوانڈھ تک آ گئی ۔

امارات دے اصلاح پسنداں نے قدامت پسند امیر محمد عالم خان دے امارات تے اپنی گرفت گھٹ نا کرن دے بعد روسی بالشویک انقلابیاں کولوں فوجی مدد منگی ۔ لال فوج نے مارچ 1920ء چ اک ناکام حملہ کیتا تے ایسے سال ستمبر چ اک کامیاب حملہ کیتا ۔ بالشویکاں نے امارت بخارا فتح کر کے اسنوں بخارا عوامی سویت جمہوریہ چ بدل دتا ۔ اج کل امارت بخارا دا بوہتا علاقہ ازبکستان چ تے کجھ حصے ترکمانستان تے تاجکستان چ نیں ۔

## ثقافت

16ویں صدی عیسوی چ یورپی وسط ایشیا چ آئے تے اوہناں نے ویکھئیا کہ یہودی امارت بخارا چ رہ رہے نیں ۔ ایہہ یہودی بخاری یہودی کہلاندے نیں ۔
## ہور ویکھو

*خانان بخارا
*بخارا

## حوالے

*سواٹ سوسک ؛ اندرلے ایشیا دی تریخ (2000ء) صفحہ 170 تے 180 ۔
*روس بخارا جنگ 1868ء ۔ فوجی تنازعات دا ڈیٹا بیس ۔ آن وار ڈاٹ کوم ۔

گٹھ:امارتاں
گٹھ:ترکستان
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ترکستان دی تریخ
گٹھ:اسلامی سلطنتاں
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
اساہان سلطنت

اساہان سلطنت ، 1630ء توں 1946ء تک قائم رہن آلی اک ملایا سلطنت سی ۔ ایہہ موجودہ انڈونیشیا چ سماٹرا جزیرے دے اتلے چڑھدے چ واقع سی ، جس نوں بدل کے اج کل اساہان ریجنسی بنا دتا گیا اے ۔

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دیاں بادشاہتاں
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:اسلامی سلطنتاں
گٹھ:مشرق بعید
درواز

**درواز** 19ویں صدی عیسوی تک اک آزاد بادشاہت سی ۔ درواز دا حکمران امیر کہلاندا سی تے اسدا راجگھر قلعہء خمب سی ۔ درواز بادشاہت دا علاقہ آمو دریا دے سجے تے کھبے کنڈےآں تے سی ۔ 1878ء تے درواز تے گوانڈھی بخارا تے حملہ کر دتا تے درواز نوں امارت بخارا چ ضم کر لئیا ۔ 1895ء چ درواز دا کھبا حصہ افغانستان نوں سرحدی معاہدے چ دے دتا گئیا ۔

اج کل درواز بادشاہت دا اتلا حصہ ضلع درواز دے ناں نال تاجکستان دے کوہستانی بدخشان خودمختار صوبے چ اے (قلعہء خمب اج کل ضلعی مرکز اے) ۔ درواز دا دکھنی حصہ افغانستان دے صوبہ بدخشان چ ضلع درواز اے ۔ ایہہ دونہے حصے تاجک افغان دوستی پل راہیں جڑے ہوئے نيں ۔ ایہہ پل چلائی 2004ء چ کھولئیا گئیا سی ۔ ۔ افغانستان دے درواز ضلعے دی آبادی 21ہزار اے تے 2005ء چ درواز نوں ونڈ کے ضلع درواز بالا تے ضلع درواز پایین بنا دتے گئے نیں ۔

گٹھ:افغانستان
گٹھ:ترکستان
گٹھ:جغرافیہ
خوتان بادشاہت

**خوتان بادشاہت** (انگریزی: Kingdom of Khotan)، سن 56ء توں 1006ء تک قائم رہݨ آݪی اک قدیم بدھ بادشاہت سی۔ جیہڑی تارم دریا دے طاس تے صحرائے تکلامکان دے جنوبی سِرے تے شاہراہ ریشم دیاں شاخاں اُتے واقع سی۔ ایہدے علاقے اج کل چین دے صوبے سنکیانگ (مشرقی ترکستان) وچ واقع نیں۔

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
خانان بخارا

خانان بخارا وشکارلے ایشیاء دی اک ریاست سی جیہڑی ۱۵۰۰ء توں ۱۷۸۵ء تک رئی۔ بخارا ایدا راجگرھ سی۔ ایتھے پہلے حکمران شیبانیاں دی ریاست (۱۵۰۰ء توں ۱۵۹۸ء تک) نے جدوں بخارا نوں اپنا راجگھر بنائیا تے اودوں ایس خانان نوں خانان بخارا دا ناں ملئیا ۔

اسنوں وسعت تے اثر و رسوخ چ عروج اسدے آخری شیبانی حکمران عبداللہ خان دوم (۱۵۷۷ء توں ۱۵۹۸ء) دے دور چ ملئیا ۔ 

۱۷۴۰ء استے ایران دے بادشاہ نادر شاہ افشار نے فتح کر لئیا ۔ ۱۹۴۷ء چ نادر شاہ دے مرن مگروں خانان دا اقتدار ازبک امیر چدایار بی دے جانشیناں نے سمبھالئیا ۔ پر اینہاں دی حیثیت صرف وزیراعظم دے برابر عہدے اتالیق دی سی ۔ ۱۷۸۵ء چ خدایار بی دے اک پوتے شاہ مراد نے خانان تے ٹبر (مانغیت ٹبر) دا اقتدار بحال کیتا ۔ تے خانان ، امارت بخارا چ بدل گئی ۔
## تریخ
بخارا خانات اک جاگیردارانہ حکومت سی جس نے ۱۶ويں صدی دے اوائل تو‏ں ۱۸ويں صدی دے آخر تک وسطی ایشیاء دے جنوبی ازبکستان تے جنوبی تاجکستان سمیت کئی حصےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی ۔

شیبانی خاندان دے بانی محمد شیبانی نے سمرقند (۱۵۰۵-۱۵۰۵ ) تے بخارا (۱۵۰۶ ) اُتے حکمرانی دے نال اس حکومت نو‏‏ں قائم کيتا تے بخارا نو‏‏ں اپنا راجگڑھ منتخب کيتا۔ عبداللہ خان دوم (۱۵۹۸-۱۵۷۷) دے دور وچ بخارا دے خاناں د‏‏ی طاقت تے وسعت اپنے عروج اُتے پہنچ گئی ۔

۱۷ويں تے ۱۸ويں صدی وچ ، جانی خاندان (اشترخانی یا ہشترخانی) نے اس امیر اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ ۱۷۴۰ وچ ، نادر شاہ نے اسنو‏ں فتح کیتا، لیکن ۱۷۴۷ وچ ، نادر د‏‏ی موت دے نال، امیر کھوڈیار خان دے بیٹے اقتدار وچ آئے. ۱۷۸۵ وچ ، شاہ مراد ، انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک، نے اپنے خاندان د‏‏ی موروثی حکمرانی نو‏‏ں باقاعدہ بنایا تے بخارا د‏‏ی خانیت بخارا د‏‏ی امارت بن گئی ۔ اس فرق دے نال کہ اک دیرینہ رسم و رواج د‏‏ی بنیاد اُتے صرف چنگیز د‏‏ی نسل نال تعلق رکھنے والے حکمراناں نو‏‏ں خان ​​کا خطاب مل سکدا سی تے باقی حکمراناں نو‏‏ں مثال دے طور اُتے ’’امیر‘‘ کہیا جاندا سی۔

امیر عالم خان، ۱۹۱۱ وچ امارت بخارا دے آخری حکمران سن ۔

۱۸۶۸ وچ ، امارت بخارا نو‏‏ں روسی سلطنت دے ہتھو‏ں شکست ہوئی تے سمرقند سمیت اس دے علاقے دا کچھ حصہ کھو کر روس دا محافظ بن گیا ۔ اکتوبر انقلاب دے نال ، سرخ فوج نے ۲ ستمبر ۱۹۲۰ نو‏‏ں بخارا نو‏‏ں فتح کیتا، تے بخارا عوامی سوویت جمہوریہ قائم ہويا۔ اس دے بعد، ۱۹۲۴ وچ ، اس دا زیادہ تر علاقہ سوویت جمہوریہ ازبکستان وچ سی تے اس دا کچھ حصہ سوویت جمہوریہ تاجکستان وچ سی۔

گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:خانان
گٹھ:خانیت
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ترکستان دی تریخ
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
کھمیر بادشاہت

**کھمیر بادشاہی** دکھنی ایشیا وچّ بہت ہی طاقتور  ہندی-بودھی بادشاہی سی۔ ایہہ پہلا کمبوڈیا سلطنت سی۔ ایہہ بادشاہی پھنن اتے چینلا بادشاہی توں وکھ ہویا اتے ودھیا پھلیا۔ 802 سال وچّ اس بادشاہی دا شروع کیہا جاندا ہے۔ اس سال بادشاہ جیورمن دوجا نے اپنے آپ نوں چکراورتی بادساہ اعلان کیتا۔ ایہہ بادشاہی دا 15ویں صدی وچّ انت ہو گیا۔

کھیمر سلطنت 802ء توں 1431ء تک دکھنی چڑھدے ایشیاء ،جہڑا اج کل کمبوڈیا اے ، چ سبتوں وڈی بادشاہت سی ۔ ایہہ سلطنت جہڑی کہ چینلا بادشاہت توں علیحدہ ہوئی سی ، کئی ویلےآں چ اج دے لاؤس ، تھائی لینڈ ، ویتنام تے ملائشیا دے مختلف حصے اسدے باجگزار رہے ۔ 

سلطنت دی اساری دے دران کھیمر دے جاوا تے بعد چ سری ویجائیا سلطنت نال قریبی ثقافتی ، سیاسی تے تجارتی تعلقات رہے جہڑے کہ کھیمر دی دکھنی سرحد دے پرے واقع سن ۔ اسدی سبتوں وڈی میراث انگکول شہر اے جہڑا اسدے عروج ویلے اسدا راجگھر سی ۔ انگکول شہر کھیمر سلطنت دی طاقت تے ثروت دا مرکز سی ۔ بادشاہت دے سرکاری مذہباں چ ہندومت ، ماہایانا بدھ مت سن تے بعد چ 13ویں صدی عیسوی چ سری لنکا توں تھیراواڈا بدھ مت ایتھے متعارف ہوئیا تے غالب آ گئیا ۔ جدید تحقیق نے ایہہ ثابت کیتا اے اے کہ انگکول صنعتی زمانے توں پہلے جگ دا سبتوں وڈا شہری مرکز سی تے اج دے نیو یارک توں وی وڈا سی ۔ 

## زوال تے انگکول دا خاتمہ

بادشاہ سریندرا ورمان دے ویلے دے کجھ تریحی دستاویزاں موجود نیں ۔ تے آخری معلوم تھم (پلر) تے لکھی تحریر وی 1327ء دی اے ۔ ہور نویں وڈے پگوڈے وی نئیں اسارے گئے ۔ تریخ داناں نے اسدی وجہ بادشاہ دا تھیراواڈا بدھ مت نوں اختیار کرنا دسئیا اے ۔ اینہاں بادشاہاں نوں ہن "دیوا راجا" نئیں منئیا جاندا سی تے ایس لئی اینہاں لئی یاں اوہناں دیوتاواں لئی ، جنہاں دی حفاظت چ ایہہ سن ، وڈے مندر اسارن دی لوڑ نئیں سی ۔ دیوا راجا دے نظریئے دے خاتمے نال اینہاں بادشاہاں دے شاہی اختیارات چ وی کمی آئی سی ۔

## مندر

کھمیر سامراجی کمبوجا وچ پرانے سامراجی سی۔ اس دے ہی دور وچ انگکور واٹ دا وڈا مندر بنیا۔ ایہہ دنیا دا سبھ توں وڈا مندر گروہ اے۔ اس نھوں 12ویں صدی وچ راجا سوریاورمن 2 نے بنوایا سی۔

## ہورویکھو
*انگکور واٹ
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:کمبوڈیا دی تریخ