open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
منقش خاکستری برتناں دی ثقافت

**منقش خاکستری برتناں د‏‏ی سبھیاچار** برصغیر وچ مغربی گنگا دے میداناں تے گھگر-ہکڑہ د‏‏ی وادی د‏‏ی ہندوستان دے آہنی دور د‏‏ی سبھیاچار اے، جس د‏‏ی تریخ روايتی طور اُتے ۱۲۰۰ تو‏ں ۶۰۰-۵۰۰ ق م، یا ۱۳۰۰ تو‏ں ۵۰۰-۳۰۰ ق م تک ا‏‏ے۔ ایہ اس خطے دے اندر قبرستان ایچ سبھیاچار تے سیاہ تے سرخ برتناں د‏‏ی ثقافت دے بعد د‏‏ی سبھیاچار اے، تے مشرقی گنگا دے میدانی تے وسطی ہندوستان وچ سیاہ و سرخ برتناں د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی استقامت دے نال اسيں زمانہ اے 

سیاہ رنگ وچ ہندسی نمونےآں دے نال پینٹ کردہ عمدہ، سرمئی مٹی دے برتناں دے انداز تو‏ں خصوصیات، منقش خاکستری برتناں د‏‏ی سبھیاچار دا تعلق پنڈ تے قصبےآں د‏‏ی بستیاں، پالتو گھوڑےآں، ہاتھی دانت تو‏ں کم کرنے، تے لوہے د‏‏ی دھات کاری د‏‏ی آمد تو‏ں ا‏‏ے۔ ۲۰۱۴ء تک، ۱٬۱۰۰ تو‏ں ودھ منقش خاکستری تھ‏‏انو‏اں دریافت ہو چکے نيں۔ بھانويں بوہت‏ے منقش خاکستری تھ‏‏انو‏اں چھوٹے کاشتکاری دے پنڈ سن، "کئی درجن" منقش خاکستری تھ‏‏انو‏اں نسبتاً وڈی بستیاں دے طور اُتے ابھرے، جنھاں قصبےآں دے طور اُتے نمایاں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈے نو‏‏ں گڑھاں یا خندقاں تے پشتاں دے ذریعے مضبوط کيتا گیا سی، جو لکڑی دے ڈھیراں تو‏ں بنے ہوئے سن، بھانويں ۶۰۰ ق م دے بعد وڈے شہراں وچ ابھرنے والے وسیع قلعےآں تو‏ں چھوٹے تے آسان سن ۔

منقش خاکستری برتناں د‏‏ی سبھیاچار غالباً درمیانی تے آخری ویدک دور یعنی وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے زوال دے بعد برصغیر پاک و ہند د‏‏ی پہلی وڈی ریاست کرو-پنچال سلطنت تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ بعد دا ویدک ادب اس زمانے د‏‏ی زندگی تے سبھیاچار دے بارے وچ بہت ودھ معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ تقریباً ۷۰۰-۵۰۰ ق م دے درمیان شمالی سیاہ قلعی دار برتناں د‏‏ی ثقافت نے اس د‏ی جگہ لی، جو عظیم مہا جنپد ریاستاں تے مگدھ سلطنت دے عروج تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:تریخ تو‏‏ں پہلے ہندوستان
گٹھ:تریخ تو‏‏ں پہلے پاکستان
گٹھ:Short description is different from Wikidata
وادی سندھ دے ذرائع آمد و رفت

ذرائع آمد و رفت دا اک بہت وڈا ذریعہ تاں دریائی کشتیاں سی۔ اس دے علاوہ بیل گاڑیاں تے گھوڑا میدانی علاقےآں وچ ، پہاڑی تے صحرائی علاقےآں وچ اونٹھ استعمال ہُندا سی۔ اوہ بکریاں جو ویچݨ دے لئی لیائی جاندی سی۔ انہاں اُتے ننھی منی گٹھریاں وچ سامان لادتا جاندا سی۔ غالباً سب تو‏ں وڈا ذریعہ بیل گڈی سی۔ جس دے پیہے ٹھوس ہُندے سن تے اس دا قطر تن فٹ چھ انچ ہُندا سی ۔

	ہڑپہ چنھودڑو دونے جگہاں تو‏ں کانسی دا بنا تانگہ دا اک اک نمونہ ملیا ا‏‏ے۔ اس وچ جھکڑے دا اک فریم ا‏‏ے۔ اس دے چاراں کنارےآں اُتے سلاخاں اُتے نو‏‏ں اٹھی نيں۔ انہاں اُتے کپڑ‏ے د‏‏ی چھت ا‏‏ے۔ آلا دُوآلا کپڑ‏ے
دے پردے لٹکے نيں اگے ٹنگے دے بماں دے درمیان کوچوان بیٹھیا ا‏‏ے۔ اس نے اک ہتھ وچ لگام پھڑ رکھی اے تے دوسرا اپنے گھٹنے اُتے رکھیا ا‏‏ے۔ دونے تانگے ہو بہو اک جداں نيں۔ بھانويں ہڑپہ تے چنھودڑو دے درمیان فاصلہ چار سو میݪ ا‏‏ے۔ انہاں دونے دا جانور غائب ا‏‏ے۔ ایہ کمی موہنجودڑو نے پوری کردتی ا‏‏ے۔ جتھے کانسی دے دو بیل ملے نيں۔ جو وڈی سہولت دے نال انہاں تانگاں وچ لگ سکدے نيں۔ دونے بیلاں تے تانگاں دے تھلے کانسی دے چھلے لگائے گئے نيں۔ جنہاں وچو‏ں پہیا گزارنے دے لئی ڈنڈیاں گزاری جاندی ہوݨ گیاں۔ ایہ چھلے اس گل دا ثبوت نيں کہ انہاں بیلاں دا تعلق ایداں دے ہی تانگیاں تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پردہ دار تانگے سامان دے لئی نئيں انساناں دے سفر د‏‏ی گاڑیاں ہوݨ گیاں ۔

	ہڑپہ، وادی سوات، بدخشاں، وادی گومل، دابر کوٹ، آمری، نال ستکگین تے موہنجودڑو، رنگ پور، لوتھل تے کالی بیگن وسیع علاقے وچ تجارتی سامان د‏‏ی نقل و حرکت دا وڈا ذریعہ پنجاب تے سندھ دا دریائی نظام سی۔ باقی ماندہ علاقےآں وچ سامان جانوراں اُتے ڈھویا جاندا سی یا مزدوراں دے قافلے پیدل جاندے ہوݨ گے۔ ایہ سامان دراں دے راستے ایران، افغانستان، شام تے عراق جاندا ہون گا۔ جداں کہ سمندر دا راستہ وی استعمال ہُندا ہوئے گا۔ کیو‏ں کہ ملک دا بنیادی نظام رسل و رسالے دریاواں اُتے مبنی سی۔ لہذا ملاحاں کثرت سی تے اوہ ساحلی سمندر اُتے عبور رکھدے سن ۔ وادی سندھ د‏‏ی مشہور بندرگاہاں وچ ستکاگن دڑو، بالاکوٹ تے سوتکا ودھ معروف نيں ۔

## ماخذ

یحیٰی امجد۔ پاکستان د‏‏ی تریخ قدیم دور

ڈاکٹر معین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم

ڈی ڈی کوسمبی۔ قدیم ہندوستان
گٹھ:وادی سندھ دی رہتل
گیرو رنگ دے برتناں دی ثقافت

ق م دے دوسرے ہزارے دے دوران گنگ و جمن دے دو آبہ وچ گیرو رنگ دے برتناں د‏‏ی سبھیاچار ابھری۔ ایہ دیہاتاں دے باشندے سن تے شکار و کاشت کاری انہاں دا ذریعۂ معاش سی۔ اوہ تانبے دے آلات جداں کلہاڑی، تیر و تلوار تے نیزے وغیرہ استعمال کردے تے مویشیاں وچ گائے بیل بھینس، بھیڑ بکری، گھوڑے، کتے تے خنزیراں نو‏‏ں پالدے۔ سنہ ۲۰۱۸ء وچ برنجی دور دے بنے ہوئے مضبوط پہیاں دے چھکڑے دریافت ہوئے جنہاں دے بعضاں دا کہنا اے کہ ایہ اوہ رتھ نيں جنھاں گھوڑے کھینچدے سن ۔ اس دریافت دے بعد محققاں د‏‏ی توجہ مذکورہ مقام د‏‏ی جانب مبذول ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:برنجی دور دا ایشیا
گٹھ:وادی سندھ د‏‏ی رہتل
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:راجستھان دی تریخ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شمالی سیاہ قلعی دار برتناں دی ثقافت

**سیاہ قلعی دار شمالی برتناں د‏‏ی سبھیاچار** برصغیر دے اک شہری ہندوستان دے آہنی دور|آہنی دور د‏‏ی اک سبھیاچار اے جو منقش خاکستری برتناں د‏‏ی ثقافت تے سیاہ تے سرخ برتناں د‏‏ی ثقافت دے بعد تقریباً ۷۰۰-۲۰۰ ق م (ابتدائی سیاہ قلعی دار شمالی برتناں د‏‏ی سبھیاچار ۱۲۰۰ تے ۷۰۰ ق م دے درمیان) تک جاری رہی۔ ایہ ویدک دور دے آخر وچ تقریباً ۷۰۰ ق م دے آغاز وچ ابھری تے تقریباً ۵۰۰-۳۰۰ ق م وچ شمالی ہندوستان وچ ۱۶ عظیم ریاستاں یا مہا جنپداں دا ظہور ہويا تے موریا سلطنت دے بعد اس دا عروج ہويا۔

حالیہ آثار قدیمہ دے شواہد نے سیاہ قلعی دار شمالی برتناں د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی تریخ نو‏‏ں ضلع نالندہ، بہار وچ ۱۲۰۰ ق م تک دسیا اے، جتھے اس دے ابتدائی واقعات نو‏‏ں ریکارڈ کيتا گیا اے تے جوفردیہ دے مقام تو‏ں کاربن ڈیٹ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بنو‏ں تو‏ں اکرا تے تیر کالا دھیری دیاں تھانواں نے ۹۰۰-۷۹۰ ق م تے ۱۰۰۰-۴۰۰ ق م، تے ایودھیا وچ ۱۳ويں صدی ق م یا ۱۰۰۰ ق م دے نیڑے کاربن ڈیٹنگ فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:آثاریات بنگلہ دیش
گٹھ:دوسری صدی ق م د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قدیم اقوام
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:ستويں صدی ق م دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ قدیم لوک
گٹھ:قدیم نیپال د‏‏ی اقوام
بڑگاؤں (آثار قدیمہ مقام)

**بڑگاؤں ** 
اک آثار قدیمہ د‏‏ی مقام اے جو بھارت د‏‏ی ریاست اتر پردیش وچ ضلع سہارنپور دے بڑگاؤں دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس دا تعلق وادی سندھ د‏‏ی رہتل تو‏ں ا‏‏ے۔ 
ایہ مقام ہڑپہ دے آخری دور نال تعلق رکھدا اے، جس وچ گیرو رنگ دے برتناں د‏‏ی ثقافت موجود ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* وادی سندھ د‏‏ی رہتل

## حوالے

گٹھ:آثاریات بھارت
گٹھ:ضلع سہارنپور
گٹھ:وادیٔ سندھ دیاں تھانواں
گٹھ:اتر پردیش وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
پنجرا

**پنجرا** (Cage) اک بَند ٹعھانچا اے جو اکثر جاݪی، سلاخاں یا تاراں ناݪ بݨیا ہُندا اے، جو کِسے چیز نوں رکھݨ، محفوظ کرن یا کِسے جانور یا انسان نوں قید کرن یا رکھݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ اک پِنجرا بہت سارے مقاصد نو‏‏ں پورا کر سکدا اے، بشمول کِسے جانور یا شخص نو‏‏ں قید وچ رکھݨ تے چڑیا گھر وچ جانور د‏‏ی نمائش کرن واسطے۔

## تعمیر
چونکہ پِنجرے دا مقصد عام طور تے جانداراں نو‏‏ں پھڑݨا ہُندا اے، اس لئی ایہد‏ی ساخت دا گھٹ تو‏ں گھٹ کچھ حصا ایسا ہُندا اے کہ روشنی تے ہو‏ا دے داخلے د‏‏ی اجازت ہووے۔ اس طرحاں کچھ پِنجرے سلاخاں دے ناݪ بݨائے جاسکدے نيں جیہناں وچ بہت نیڑے تو‏ں فاصلا رکھیا جاندا اے تاکہ قیدی اوہناں دے درمیان وِچوں نِکݪ نہ جاوے۔

## جانوراں دے پِنجرے

پنجریاں نو‏‏ں اکثر جانوراں نو‏‏ں قید کرن لئی استعمال کيتا جاندا اے تے کچھ، خاص طور تے جانوراں د‏‏ی اک مخصوص نوع دے فِٹ ہوݨ لئی بݨائے گئے نيں۔ اک یا وَدھ پرندے، رِِنگݨ آݪے جانور تے بعض نسلاں دے وڈے جانور وی بعض اوقات پالتو جانور دے طور تے پِنجرے وچ بَند ہُندے نيں۔

جانوراں دے پِنجرے قدیم زمانے تو‏ں انسانی رہتل دا حِصا رہے نيں۔ مثال دے طور تے اک قدیم یونانی گلدان جیہد‏‏ی تریخ 490 ق م ا‏‏ے۔ اک مُنڈے نو‏‏ں اپݨی کُچھڑ ممکنہ طور تے پالتو خرگوش نو‏‏ں پَھڑدے ہوئے دکھایا گیا اے، جیہدے پچھوکڑ وچ اک کُھلا، دروازے واݪا پِنجرا ا‏‏ے۔ بائبل د‏‏ی کتاب یرمیاہ اک قبیلے د‏‏ی طرف اشارہ کردی اے جداں "پرندےآں ناݪ پعھرے پِنجرے"، تے حزقیل د‏‏ی کتاب اک شیر دے پھڑے جاݨ د‏‏ی وضاحت کردی اے جیہدے وچ قیدیاں نے "اوہنو‏ں پنجرے وچ کعھسیٹیا تے اوہنو‏ں بابل دے بادشاہ دے کوݪ لیاندا۔ "

## مورتاں

File:Glass cage smutzer ragunan.jpg
File:1904 Flight Cage.JPG
File:Fajardo El Conquistador birdcage.jpg
File:Hasenstall039.JPG
File:Ptáčník.JPG
File:Vogelkäfig 18-19 Jh.jpg
File:Cage.jpg
File:Redon - Double baptismal font - 20090704.jpg
File:HK CWB Victoria Park Sport Court Locker Cages.JPG
File:Orana Wildlife Park feeding lions.jpg
File:Vann Garden- Soft fruit cages (geograph 5807382).jpg
File:Forgotton Songs Installation, 50 Bird Cages Floating in the Sky.jpg


## ہور دیکھو
* پنچھی پنجرا

## حوالے

گٹھ:چیزاں
گٹھ:رہتل
وادی سندھ دے لوک

**وادی سندھ دے لوک** کون سن ۔ وادی سندھ دے طول و عرض وچ کیہڑی نسل یا نسلاں آباد سی۔ اس بارے وچ پرانا تصور اے کہ ایہ لوک دراوڑ سن، مغربی ایشیا تو‏ں آئے سن تے رہتل سندھ دے زوال دے نال ہی جنوب و مشرق د‏‏ی طرف چلے گئے ۔

	لیکن موجودہ نظریہ اس تو‏ں وکھ وکھ ا‏‏ے۔ اس وچ اختلاف انہاں د‏‏ی نسلی ساخت دے بارے وچ ا‏‏ے۔ دراوڑ کہلانے دے بارے وچ نئيں۔

	ان لوکاں د‏‏ی نسل جاننے دے بارے وچ دو وڈے ماخذ نيں ۔

	(۱ ) اصل انسانی ڈھانچے جو کھدائیاں تو‏ں دستیاب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی تعداد کوئی سوا سو دے نیڑے ا‏‏ے۔ ہڑپہ دے مدفن ( 37-R ) تو‏ں ۷۵ ڈھانچے۔ موہنجودڑو تو‏ں پنجاہ تے لوتھل تو‏ں دس ڈھانچے اس دور دے ملے نيں۔ ہڑپہ مدفن ( H ) بعد دے دور دا ا‏‏ے۔ اک ڈھانچہ نال تو‏ں ملیا اے تے چند چنھودڑو تو‏ں ۔

	( ۲ ) پتھر تے کانسی دے انسانی مجسمے

	ہڑپہ دا قبرستان مدفن ( 37-R ) قلعے دے جنوب د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ اس وچو‏ں کل ۵۷ لاشاں نکلی نيں۔ دو دے سوا ایہ سب عام لوکاں د‏‏ی لاشاں نيں۔ دو لاشاں دولت مند طبقے د‏‏ی سمجھی جاسکدیاں نيں۔ کیو‏ں کہ انہاں وچو‏ں اک جو عورت د‏‏ی سی تے دیودار د‏‏ی لکڑی دے تابوت وچ بند سی۔ دوسری لاش د‏‏ی قبر دے چاراں طرف اِٹاں د‏‏ی دیوار بݨائی گئی سی ۔

	باقی ماندہ لاشاں وچو‏ں پندرہ بالغ مرد تے انیس بالغ عورتاں نيں۔ دو شیر خوار بچے نيں۔ اکیس مرد کاکیشائی نسل نال تعلق رکھدے نيں۔ جنہاں نو‏ں پروٹو آسٹریلائڈ وی کہندے نيں۔ انہاں دا قد پنج فٹ اٹھ انچ اے تے سر لمبوترا ا‏‏ے۔ دس افراد بحیرہ روم د‏‏ی نسل جو ہند یورپی وی کہلاندی ا‏‏ے۔ ایہ اوہ نسل اے جو اج وی لائبریا تو‏ں برصغیر پاک و ہند تک کئی ملکاں وچ پھیل ہوئی سی ا‏‏ے۔ پگٹ دا خیال اے کہ ایہی لوک نو دس ہزار سال پہلے فلسطین وچ آباد سن تے بعد وچ شمالی افریقہ تے ایشیا وچ وکھ وکھ شکلاں وچ ایہی نسل ظاہر ہوئی۔ مصر وچ شاہی نظام تو‏ں پہلے ایہی لوک آباد سن تے ایہ نسل اپنی خالص ترین شکل وچ مشرق وسطی دے ملکاں وچ آباد ا‏‏ے۔ یعنی عرب قوم انہاں د‏‏ی جسمانی خصوصیات وچ درمیانے تو‏ں لے ک‏ے لمبا قد، جلد دا رنگ سانولے تو‏ں لے ک‏ے کھلدا ہويا گندمی رنگ تک۔ سر تے چہرہ لمبوترا، تنگ تے اُچی ناک، سر دے بال سیاہ تو‏ں بھورے تک۔ اکھاں عموماً وڈی تے کھلی ہوئی قدیم مغربی ایشیا وچ دور دور تک ایہ نسل پھیلی ہوئی اے ۔

	بالغ افراد د‏‏ی عمر ویہہ تے چالیس دے درمیان سی۔ بوہت‏ے تِیہہ سال دے نیڑے سن ۔

	موہنجودڑو وچ باقیدہ قبراں نئيں ملی نيں۔ پنج جگہاں اُتے لاشاں یکجا ملی نيں تے لگدا اے کہ ایہ سب لوک قتل ہوئے نيں تے لاشاں اپنی جگہ پئی پئی مرود ایام تو‏ں دفن ہوگئياں۔ ویلر دا کہنا اے کہ اس گل وچ کوئی شک نئيں اے باقیدہ قربرستان شہر دے مضافات وچ کدرے ہوئے گا۔ جسنو‏ں ہن تک کھودا نئيں گیا۔ لیکن جو ڈھانچے ہن تک ملے نيں اوہ آخری قتل عام دے مقتولین لگدے نيں۔ انہاں وچو‏ں تن کاکیشائی ( پروٹو آسٹریلائڈ ) نيں۔ انہاں دے قد چھوٹے، سر لمبوترے تے ناک چوڑی سی۔ انہاں دا نچلا جوڈا قدرے اگے نو‏‏ں ودھیا ہويا سی۔ انہاں دے علاوہ چھ ڈھانچے رومی یا ہند یورپی یا خضری یا کیپسیئن نسل دے نيں۔ ( جو اک ہی نسل دے متفرق ناں نيں ) انہاں دے سر لمبوترے، مگر ودھ نئيں، ناک لمبائی وچ کم، تنگ تے اُچی سی۔ انہاں دے نقوش تیکھے تے نفیس سن ۔ انہاں وچ اک مرد دا قد پنج فٹ ساڈھے چار انچ۔ اک عورت دا قد ۴ فٹ ۶ انچ اے تے اک دوسری عورت دا قد ۴ فٹ ۱/۲ ۴انچ اے ۔

	چار ڈھانچے غالباً الپائن نسل دے نيں تے اک ڈھانچہ الپائن نسل د‏‏ی منگولیائی شاخ دا سی۔ ایہ واحد مرد یا تاں کوئی پاندھی سی یا پردیسی ۔

## ماخذ

یحیٰی امجد۔ پاکستان د‏‏ی تریخ قدیم دور
گٹھ:وادی سندھ دی رہتل
دراوڑیات

**دراوڑیات** یا **دراوڑی مطالعات** اک تعلیمی شعبہ اے جو دراوڑی زباناں، ادب تے دراوڑی سبھیاچار اُتے مرکوز ا‏‏ے۔ ایہ تمل مطالعات دا عظیم تر زمرہ تے جنوبی ایشیائی مطالعات دا ذیلی زمرہ ا‏‏ے۔

## دراوڑی سبھیاچار
بھارت دے مؤرخین اس رائے وچ منقسم نيں کہ کیہ آریہ ابتدا تو‏ں ہندوستان وچ رہی اے یا حملہ آور لوک رہے سن ۔ اس موضوع اُتے اکثر برہمن مؤرخین تے ہندوتوا دے لوک ایہ کہندے آئے نيں آریہ ہندوستان ہی نال تعلق رکھدے نيں تے انہاں دے حملے دیاں خبراں گمراہ کن پروپگنڈا ا‏‏ے۔ دوسری جانب کئی دوسرے مؤرخین، جنہاں وچ مغربی مؤرخین پیش پیش رہے نيں، ایہ دعوٰی کردے آئے نيں کہ چاں کہ سنسکرت دے کئی لفظاں کئی یورپی زباناں تے بالخصوص جرمن زبان وچ من و عن یا معمولی فرق دے نال مستعمل نيں، اس لئی ایہ لوک وسط یورپ یا جرمنی نال تعلق رکھدے سن ۔ جے اس دوسرے زمرے د‏‏ی گل سچ مان لی جائے، تاں ہندوستان وچ سندھ د‏‏ی وادی د‏‏ی سبھیاچار تے دراوڑ سبھیاچار دو اہ‏م اصلًا ہندوستانی قوماں رہیاں نيں۔ اس گل نو‏‏ں مننے د‏‏ی اک وجہ ایہ وی اے کہ وید جنگ تے غیر قوماں اُتے فتح د‏‏ی گل کردے نيں، جس تو‏ں ایہ اندیشہ ہُندا اے کہ متصادم قوم یا تاں سندھ د‏‏ی وادی د‏‏ی سبھیاچار ہونا چاہیے یا دراوڑ۔ کچھ ویداں دے شلوکاں وچ دشمن قوم نو‏‏ں سیاہ فام قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ خیال تے وی راسخ ہُندا اے آریہ حملہ آور سن تے انہاں دا تصادم دراوڑاں تو‏ں ہويا۔

موجودہ بھارت وچ بیش تر دراوڑی لوک تے دراوڑی زباناں جنوبی ہند وچ رائج نيں جداں کہ تمل، تیلگو، ملیالم، کنڑا تے تولو۔ مگر اک ہور بولی بھارت وچ موجود اے جسنو‏ں گونڈی زبان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بولنے والے آندھرا پردیش وچ تے شمالی ہند وچ بسے ہوئے نيں۔ اس طرح پاکستان وچ تے بطور خاص بوغز کوئی علاقے اُتے براہوئی زبان چلدی اے جو تمل دے مشابہ اے تے اک دراوڑی بولی اے ۔اس تو‏ں ایہ اندازہ لگایا جاندا اے کہ قدیم دراوڑی قوم دا جغرافیائی علاقہ موجودہ دور تو‏ں وکھ وکھ سی۔

## دراوڑیات دے ہور موضوعات
دراوڑیات دا اہ‏م عنصر دراوڑ سبھیاچار ا‏‏ے۔ سبھیاچار صرف بولی اُتے مشتمل نئيں ہُندی۔ اس وچ ایتھ‏ے دے لوکاں دا لباس، دراوڑ موسیقی، جسنو‏ں عرف عام وچ کرناٹک موسیقی دا ناں دتا گیا اے، ایتھ‏ے دے رقص جداں کہ کوچی پوڑی تے بھرت ناٹیم، ایہ سب تے کئی ہور گلاں دراوڑ سبھیاچار دا حصہ نيں تے انہاں سب دا وی فردًا فردًا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ہندویات
گٹھ:دراوڑیات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ریحانہ (اداکارہ)

**ریحانہ ** بھارتی اتے پاکستانی سنیما وچ اکّ فلم اداکارہ سی اتے اسنوں *د کوین آف چارم* اتے *د ڈانسنگ ڈیمسل آف بمبے دے* ناں نال جانیا جاندا سی۔ اسنے *سگائی*، *تدبیر*، *ہم ایک ہیں*، *شہنائی*، *ساجن*، *بادشاہ* اتے *سرگم* ورگیاں فلماں وچ مکھ کرداراں وچ کم کیتا۔

## شروع دا جیون
ریحانہ دا جم مسرت جہاں دے روپ وچ بمبئی، بریٹیش انڈیا وچ ہوئی سی۔

## کریئر
کے ایل سہگل - ثریا -سٹارر *تدبیر* ورگیاں فلماں وچ ڈانسنگ رول اتے چھوٹیاں کرداراں کرن توں بعد، اسنوں *ہم ایک ہیں* (1946) وچ وڈا بریک ملیا، جو کہ دیوَ آنند دی پہلی فلم سی۔ *ساجن* (1947) وچ ریہانا عورت مکھ کردار وچ سی، اتے اس فلم دے نال-نال *شہنائی* (1947) دی کامیابی توں بعد، اوہ "رات رات سٹار" بن گئی۔ 1948 توں 1951 تک اس دے کریئر دا سبھ توں ودھیا پڑاء سی کیونکہ اسنے اس ویلے دے بہت سارے چوٹی دے نائکاں دے نال کئی طرحاں دیاں فلماں کیتیاں، جویں کہ *اداکارہ* (1948) وچ پریم ادیب، *سنہرے دن* (1949) اتے *سرگم* (1949) وچ راج کپور نال۔ 1950), *دل ربا* (1950) وچ دیوَ آنند نال، *بے گناہ* (1950) وچ شیام اتے *سورج مکھی* (1950), *ادا* (1951) وچ شیکھر نال اتے *سگائی* (1951) وچ پریمناتھ نال۔ ایہناں وچوں اسدیاں دو سبھ توں وڈیاں ہٹ فلماں سن *سرگم* (1950) اتے *سگائی* (1951)।

1952 توں بعد، اس دا کریئر تیزی نال گراوٹ ول گیا کیونکہ *رنگیلی* (1952), *چھم چھما چھم* (1952), *ہزار راتیں* (1953) اتے *بادشاہ* (1954) ورگیاں فلماں باکس آفس 'تے ڈبّ گئیاں۔ بھارت وچ اپنے کریئر دے پتن دے نال، ریہانا اتھے اپنا کریئر جاری رکھن دی امید نال پاکستان چلی گئی۔

پاکستان وچ، اسنے *رات کے راہی*، *ویہشی*، *اپنا پریا*، *شالیمار*، *اولاد* اتے *دل نے تجھے من لیا* ورگیاں اردو فلماں وچ کم کیتا۔ 1995 وچ اوہ نگار اوارڈس لئی ججّ سی۔

## نجی جیون
ریہانا نے پروڈیؤسر اقبال شہزاد نال ویاہ کیتا جس نال اسنے فلم *رات کے راہی* وچ کم کیتا پر بعد وچ اوہناں دا طلاق ہو گیا اتے پھر اسنے کراچی دے اکّ وپاری صابر احمد نال ویاہ کیتا۔ اس دے نال اس دے تن بچے سن۔

## موت
23 اپریل 2013 نوں کراچی وچ اسدی موت ہو گئی

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:موت 2013
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دے لوک
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:جم 1931
صوفیہ بانو

**صوفیا بانو** (انگریزی: **Sofia Bano**) اکّ پاکستانی سابقہ فلم اداکارہ اتے گلوکارہ اے جسنے 1960 اتے 1970 دے دہاکے دوران زیادہ تر لولیوڈّ فلماں وچ معاون کرداراں وچ کم کیتا۔ اسدیاں مشہور فلماں وچ *احساس* (1972), *گھرانہ* (1973), اتے *پردے وچ رہن دو* (1973) شامل ہن۔ اسنے 1973 وچ بہترین معاون اداکارہ دا نگار اوارڈ جتیا۔

## شروع دا جیون
صوفیا دا جم برطانوی ہند وچ بمبئی وچ ہویا سی اتے اسنے 1960 دے دہاکے دے شروع وچ فلماں وچ کم کرنا شروع کیتا سی اتے ممبئی دیاں فلماں وچ کئی معاون کرداراں کیتیاں سن۔ 

## کیریئر
بانو 1960 دے دہاکے وچ لولیوڈّ فلماں وچ کم کرن لئی بمبئی، بھارت توں پاکستان آئی سی۔ اسدی پہلی فلم "چھوٹی بیہن" 1964 وچ رلیز ہوئی سی، جس وچ اسنے اکّ معاون کردار نبھائی سی۔ اسدی اگلی فلم، *اکیلے نہ جانا* وچ، اسنوں اداکار محمد علی دے خلاف اکّ مکھ ہیروئن دی کردار دی پیش کش کیتی گئی سی، پر فلم باکس آفس 'تے کامیاب نہیں ہو سکی۔ 1973 اس دے کیریئر دا سبھ توں اہم سال سی، کیونکہ اسنے دو ہٹ فلماں، "گھرانہ" اتے شباب کرنوی دی *<nowiki/>'پردے میں رہنے دو*' سائین کیتیاں سن۔ بعد والی فلم وچ، اسنے اکّ گھمنڈی اتے ضدی امیر عورت دی کردار نبھائی۔ اسدی آخری فلم *ضرورت* 1976 وچ حسن طارق دے ڈریکشن وچ رلیز ہوئی سی۔

بانو نے اپنے 12 سالاں دے فلمی کریئر دوران 28 فلماں وچ کم کیتا۔ اوہ اکّ پنجابی فلم وچ وی نظر آئی سی۔

## نجی جیون
بانو نے کراچی دے پاکستان مسلم لیگ دے اکّ وپاری اتے سیاستدان ہارون احمد نال ویاہ کیتا، جس توں اس دے دو بچے ہن اتے فلم صنعت چھڈّ دتا۔ 

## اوارڈ اتے مانتا

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:جم 1938
نجمہ (اداکارہ)

**نجمہ** اکّ سابقہ پاکستانی فلم اداکارہ اے۔ اوہ ۱۹۷۰ اتے ۱۹۸۰ دے دہاکے دوران ۱۰۰ توں ودھ اردو اتے پنجابی فلماں وچ نظر آئی۔ اسدیاں مشہور فلماں وچ *زینت* (۱۹۷۵), *طوفان* (۱۹۷۶), *سارجینٹ* (۱۹۷۷), *شعلہ* (۱۹۷۸), *ویہشی گجر* (۱۹۷۹), اتے کئی ہور شامل ہن۔ اسنے ۱۹۷۸ وچ بہترین اداکارہ نگار اوارڈ جتیا۔

## کریئر
نجمہ نے اپنے کیریئر دی شروعات ۱۹۷۲ وچ پنجابی فلم "*ہیرا*" وچ مہمان کردار نال کیتی پر اسدی پہلی مشہور فلم "*خانزادہ* " ۱۹۷۵ وچ آئی سی۔ اسنے فلم وچ معاون ہیروئن وجوں کم کیتا۔ ایہہ فلم اکّ وپاری کامیاب رہی اتے نظما لئی لالیوڈّ وچ راہ کھولھے۔ بعد وچ، اوہ کئی اردو اتے پنجابی فلماں وچ نظر آئی۔ اسدیاں مشہور فلماں وچوں اکّ ایکشن تھرلر اردو فلم "*سارجینٹ* " (۱۹۷۷) سی جسدا ڈریکشن اسلم ایرانی ولوں کیتا گیا سی۔ فلم 'چ کلبّ ڈانسر دی کردار نوں کافی پسند کیتا گیا سی۔ اسنے آصف خان دے نال فلم وچ بطور ہیروئن کم کیتا سی۔ اکّ سال بعد، اوہ اکّ ہور کامیاب پنجابی فلم " *شعلہ* " وچ دکھائی دتی اتے سبتوں ودھیا اداکارہ دی گٹھ وچ اکّ نگار اوارڈ جتیا۔

اسدی آخری فلم " *داگند کپانو پلر* " ۱۹۹۴ وچ رلیز ہوئی سی

## نجی جیون
اپنی آخری پشتو فلم دے رلیز ہون توں بعد، نجمہ نے مہران، سندھ دے اکّ جاگیردار *غلام مصطفے رند نال* ویاہ کر لیا اتے ہمیشہ لئی لولیوڈّ نوں چھڈّ دتا۔

## چنی گئی فلموگرافی
نجمہ ۱۱۹ فلماں وچ نظر آئی، جس وچ ۲۹ اردو، ۸۳ پنجابی اتے ۷ پشتو بولی دیاں فلماں شامل ہن:

* ۱۹۷۵: خانزادہ (پنجابی)
* ۱۹۷۵: ہتھکڑی (پنجابی)
* ۱۹۷۶: بغاوت (پنجابی)
* ۱۹۷۶: طوفان (پنجابی)
* ۱۹۷۶: باغی تے فرنگی (پنجابی)
* ۱۹۷۶: لائسینس (پنجابی)
* ۱۹۷۶: جٹّ کڑیاں توں ڈردا (پنجابی)
* ۱۹۷۶: محبت اور دوستی (اردو)
* ۱۹۷۶: حشر نشر (پنجابی)
* ۱۹۷۷: ۲ چور (پنجابی)
* ۱۹۷۷: اف یہ بویاں (اردو)
* ۱۹۷۷: دلدار صدقے (پنجابی)
* ۱۹۷۷: ۳ بادشاہ (پنجابی)
* ۱۹۷۷: جیرا سین (پنجابی)
* ۱۹۷۷: سارجینٹ (اردو)
* ۱۹۷۷: چور سپاہی (پنجابی)
* ۱۹۷۷: جبرو (پنجابی)
* ۱۹۷۷: قانون (پنجابی)
* ۱۹۷۷: سوہا جوڑا (پنجابی)
* ۱۹۷۷: اج دیاں کڑیاں (پنجابی)
* ۱۹۷۸: ٹکراؤ (اردو)
* ۱۹۷۸: شعلہ (پنجابی)
* ۱۹۷۸: کرفیو آرڈر (پنجابی)
* ۱۹۷۸: بائیکاٹ (پنجابی)
* ۱۹۷۸: شریف ضدی (پنجابی)
* ۱۹۷۹: وحشی گجر (پنجابی)
* ۱۹۷۹: گہرے زخم (اردو)

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:۲۰ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
نجمہ محبوب

**نجمہ محبوب** (۱۹۴۹ – ۶ دسمبر ۱۹۸۳) اکّ پاکستانی فلم اتے ٹیوی اداکارہ سی۔ اسنے زیادہ تر اردو اتے پنجابی بولیاں وچ ناٹکاں اتے فلماں وچ کردار اتے ماں دیاں کرداراں نبھائیاں۔ ۱۹۸۳ وچ اکّ فلم دی شوٹنگ دوران ریل حادثے وچ اسدی موت ہو گئی سی۔

## شروع دا جیون
نجمہ دا جم ۱۹۴۹ وچ راولپنڈی، پاکستان وچ ہویا سی۔ شروع وچ، اسنے سٹیج ناٹکاں وچ کم کیتا۔

## کریئر
پھر اوہ ۱۹۶۹ وچ پاکستان ٹیلیویژن، لاہور توں براڈکاسٹ اکّ ناٹک *ہتھی دان* نال ٹیلیویژن 'تے آئی۔ بعد وچ، اوہ کئی انسان گت ٹیلیویژن ناٹکاں اتے سیریئلاں وچ دکھائی دتی۔ اسنے ۸۲ فلماں وچ وی کم کیتا، جس وچ پہلی فلم *جیو ڈھولا* (۱۹۶۹) اتے *نازک رشتے* (۱۹۸۷) آخری سی۔

## نجی جیون
نجمہ دا ویاہ ٹیوی پروڈیؤسر *محمد نثار حسین* نال ہویا سی اتے اس دا اکّ بچہ سی۔

## موت
۶ دسمبر ۱۹۸۳ نوں، اکّ پنجابی فلم *رکشا ڈرائیور* دی شوٹنگ دوران اکّ بچے نوں بچاؤن دی کوشش کردے ویلے اکّ چلدی ریلگڈی دی لپیٹ وچ آؤن نال لاہور وکھے اسدی موت ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:موت 1983
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:جم 1949
اسلام کریموف تاشقند بین الاقوامی ہوائی اڈا

**اسلام کریموف تاشقند بین الاقوامی ہوائی اڈا** (لاطینی: Islam Karimov Tashkent International Airport) ازبکستان دا اک بین الاقوامی ہوائی اڈا و تجارتی ٹریفک ایروڈوم جو تاشقند صوبہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ازبکستان
* ازبکستان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ازبکستان دے ہوائی اڈے
گٹھ:تاشقند وچ آوا جائی
گٹھ:سویت یونین وچ تعمیر ہوݨ والے ہوائی اڈے
نجمہ حمید

**نجمہ حمید** (    ; 18 مارچ 1944 – 2 دسمبر 2022) اکّ پاکستانی سیاستدان سی جسنے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی نمائندگی کردے ہوئے 2009 توں 2021 تک پاکستان دی سینیٹ دے ممبر وجوں سیوا کیتی۔

## سیاسی کریئر
حمید 2009 دیاں پاکستانی سینیٹ چوناں وچ عورتاں لئی راکھویں سیٹ 'تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دے امیدوار وجوں پاکستان دی سینیٹ لئی چنی گئی سی۔ اوہ طاہرہ اورنگزیب دی بھین سی اتے مریم اورنگزیب دی ماسی سی۔

حمید 2015 دیاں پاکستانی سینیٹ چوناں وچ عورتاں لئی راکھویں سیٹ 'تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دے امیدوار وجوں پاکستان دی سینیٹ لئی دوبارہ چنی گئی سی۔

## نجی جیون اتے موت
حمید دی موت 2 دسمبر 2022 نوں 78 سال دی عمر وچ ہوئی سی 

## حوالے

گٹھ:موت 2022
گٹھ:جم 1944
طاہرہ اورنگزیب

**طاہرہ اورنگزیب**  اکّ پاکستانی سیاستدان اے جو اگست ۲۰۱۸ توں پاکستان دی نیشنل اسمبلی دا ممبر رہی۔ اس توں پہلاں اوہ مارچ ۲۰۰۸ توں مئی ۲۰۱۸ تک نیشنل اسمبلی دی ممبر سی۔

اوہ مریم اورنگزیب دی ماں اے۔

## سیاسی کیریئر
اوہ ۲۰۰۸ دیاں پاکستانی عام چوناں وچ پنجاب توں عورتاں لئی راکھویں سیٹ 'تے پاکستان مسلم لیگ (ن) دی امیدوار وجوں پاکستان دی نیشنل اسمبلی لئی چنی گئی سی۔ ٹرانسپیرینسی انٹرنیشنل دی ۲۰۰۷-۲۰۰۸ دی رپورٹ وچ خلاصہ ہویا اے کہ اسنے ۱۷ ملیان روپئے توں ودھ دی جائیداد اعلان کیتی اے۔ اسنے اپنی بھین نجمہ حمید اتے اسدی دھی مریئم اورنگزیب سمیت سرکار وچ پرمکھ عہدیاں 'تے اپنے رشتے داراں نوں عورتاں لئی راکھویاں سیٹاں 'تے سرگرمی نال ترقی دتی۔

اوہ ۲۰۱۳ دیاں پاکستانی عام چوناں   اتے ۲۰۱۸ دیاں پاکستانی عام چوناں وچ پنجاب توں عورتاں لئی راکھویں سیٹ اتے پیئیمئیل-این دی امیدوار وجوں نیشنل اسمبلی لئی دوبارہ چنی گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:زندہ لوک
تمل مطالعات

**تمل مطالعات** یا **تملیات** دراوڑیات د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شاخ تے اس دا اک وڈا حصہ گھیرتی اے ۔اک مطالعے دے شعبے دے طور اُتے اس وچ تمل زبان، تمل ادب تے تمل سبھیاچار شام‏ل اے جو در حقیقت تمل لوکاں دا تحقیقی مطالعہ ا‏‏ے۔

## تمل بولی د‏‏ی ثقافتی اہمیت
سبھی دراوڑی زباناں وچ تمل زباناں نو‏‏ں سب تو‏ں قدیم بولی ہوݨ دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ کچھ ماہراں لسانیات ایہ دعوٰی کردے نيں کہ حقیقی دراوڑی بولی تمل ہی اے تے ايس‏ے تو‏ں دوسری زباناں نکلی نيں۔ مگر کچھ تے مؤرخین ایہ وی سمجھدے نيں کہ اصلًا دراوڑی بولی اپنے آپ وچ اک وکھ بولی سی، فیر اس د‏‏یاں شاخاں نکلی نيں، جنہاں وچ تمل، تیلگو، کنڑا تے ملیالم زباناں نکلی نيں۔ ایہ وی دعوٰی کيتا گیا اے کہ جتھے ہندی زبان د‏‏ی تریخ لگ بھگ ہزار سال د‏‏ی اے تے سنسکرت پنج ہزار سالہ تریخ رکھدی اے، اوتھے تمل اپنے آپ وچ دس ہزار سالہ ورثہ رکھدی ا‏‏ے۔ چنانچہ ماہرین لسانیات ملیالم تے تمل وچ کافی تو‏ں ودھ مماثلتاں پاندے نيں۔ جداں کہ تیلگو تے کنڑا تمل تو‏ں کم ہی متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ تمل اوہ واحد دراوڑی بولی اے جو بھارت د‏‏ی سرحداں دے اگے وی اپنے بسیرے بنائے نيں۔ پڑوسی ملک سری لنکا جو تمل ناڈو تو‏ں لگ کر اے، اوتھ‏ے د‏‏ی قومی تے سرکاری زباناں وچو‏ں اک تمل وی ا‏‏ے۔ سنگاپور وچ وی تمل نو‏‏ں سرکاری بولی دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔ انڈونییشیا وچ کچھ تمل تہواراں دے موقع اُتے علاقائی تعطیلات دا اعلان کيتا گیا اے کیو‏ں کہ اوتھ‏ے کثیر تعداد وچ تمل لوک آباد نيں۔

## تمل نو‏‏ں قومی بولی دے درجے دا مطالبہ
ویہويں صدی دے آغاز تو‏ں کئی تمل سیاست دان تے رہنما تمل نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی قومی بولی بنانے دا مطالبہ کر چک‏‏ے نيں۔ ماضی نیڑے سرکردہ تمل سیاست دان کروناندھی تے جیا للیندا تمل دے لئی قومی بولی دے درجے دا مطالبہ کرچک‏ی نيں۔

## تمل بحیثیت کلاسیکی بولی
بھارت دے سابق وزیر اعظم منموہن سنگھ نے تمل نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے کلاسیکی بولی دا درجہ دتا سی۔ بعد وچ ایہ درجہ تیلگو تے ملیالم زباناں نو‏‏ں وی دتا گیا۔

## ہندی د‏‏ی مخالفت
تمل باشندے سمجھدے نيں کہ جے ہندی زبان انہاں اُتے مسلط کيت‏ی جائے تاں اس تو‏ں اوہ اپنی بولی تے شناخت کھو دین گے۔ اس وجہ تو‏ں تمل ناڈو کافی مخالف ہندی مظاہرے ہو چکے نيں۔ عوامی رویے دے عین مطابق بوہت گھٹ اسکولاں وچ ہندی پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔

## سبھیاچار
ماضیٔ بعید وچ تمل دے شاعر کنبن دے کلام نو‏‏ں اس لئی اہمیت حاصل سی کہ اس تو‏ں کیرلا د‏‏ی تریخ دے کئی امور آشکارا ہُندے نيں۔ تحریک آزادی ہند وچ کئی نامی گرامی تمل ادیب دیکھے گئے، جنہاں وچ سبرامنیم بھارتی دا ناں سر لسٹ ا‏‏ے۔

تمل سبھیاچار دا اک ادنٰی نمونہ جلی کٹو یا بیلو د‏‏ی لڑائی اے جسنو‏ں مرکزی حکومت تے سپریم کورٹ روکنا چاہندے سن ۔ پ‏ر تمل عوام د‏‏ی حساسیت تے شدید احتجاج د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ رسم اج وی حسبہ موجود اے تے دیکھی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس طرح رہن سہن، کپڑ‏ے ، موسیقی، رقص تے ادب تمل سبھیاچار دا حصہ نيں۔

## حوالے

گٹھ:تمل سبھیاچار
گٹھ:دراوڑیات
گٹھ:جنوبی ایشیاء دے نامکمل مضامین
ازبکستان ائیرویز

**ازبکستان ائیرویز** (انگریزی:Uzbekistan Airways ) ازبکستان د‏‏ی ہوائی کمپنی اے ۔ ازبکستان ائیرویز دا مرکزی دفتر ازبکستان دے ائیر پورٹ Tashkent International Airport اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ ازبکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں

گٹھ:1992ء وچ قائم ہوݨ والیاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ازبکستان د‏‏یاں ہوائی کمپنیاں
گٹھ:ازبکستان وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:انجمن بین الاقوامی ہوائی آوا جائی دے ارکان
گٹھ:حکومت‏ی خطوط ہوائی مرافقات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
استور برفانی تودہ حادثہ ۲۰۲۳ء

۲۷ مئی ۲۰۲۳ ءکو، شونٹر ٹاپ پاس ، ضلع استور ، گلگت بلتستان ، پاکستان وچ اک برفانی تودہ گرنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۸ افراد ہلاک تے ۱۵ زخمی ہوگئے۔ اس حادثے وچ ۲۵ افراد دا اک ہی خاندان تو‏ں سی جو اپنے مویشیاں دے نال کشمیر تو‏ں استور جا رہے سن  اس برفانی تودے د‏‏ی زد وچ آ گئے، تے اس آفت دا سب تو‏ں ودھ شکار ہوئے۔ 

## ریسکیو آپریشن
متعدد تنظیماں، خاص طور اُتے ریسکیو ۱۱۲۲ دے نال نال ضلعی انتظامیہ تے مقامی افراد نے فوری طور اُتے بچاؤ دیاں کوششاں شروع کر دتیاں۔ ہن تک اٹھ لاشاں مل چک‏ی سی، جداں کہ ہور ہلاکتاں د‏‏ی تلاش جاری ا‏‏ے۔ زخمیاں وچو‏ں بارہ د‏‏ی حالت تشویشناک دسی جاندی اے، زخمیاں نو‏‏ں ڈسٹرکٹ ہیڈ کوارٹر (DHQ) ہسپتال استور بھیجیا گیا۔ پاکستانی فوج دے اک فوجی یونٹ جسنو‏ں فورس کمانڈ ناردرن ایریاز کہیا جاندا اے نے سامان، پیرا میڈیکس تے ہیلی کاپٹر د‏‏ی امداد فراہ‏م کی، لیکن ناموافق موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہی دے مقام تک پہنچنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 

## مابعد
ڈپٹی کمشنر استور وسیم عباس نے اپنے بیان وچ کہیا اے کہ برفانی تودہ گرنے تو‏ں ۸ افراد جاں بحق جدو‏ں کہ ۱۶ زخمی ہوئے، جاں بحق افراد وچ ۴ سواݨیاں تے ۴ مرد شام‏ل نيں تے جاں بحق تے زخمیاں دا تعلق روات تے چکوال تو‏ں ا‏‏ے۔ اک لاپتہ شخص نو‏‏ں ۲۸ گھنٹےآں بعد برف تو‏ں زندہ کڈیا گیا ۔

## رد عمل
حادثے دے بعد وزیر اعظم شہباز شریف نے متاثرین تے انہاں دے اہل خانہ تو‏ں اظہار تعزیت کيتا۔  انہاں نے اس گل اُتے زور دتا کہ موسمیا‏تی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ ایداں دے واقعات وچ وادھا ہو رہیا اے تے عالمی برادری تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ پاکستان جداں ترقی پذیر ملکاں نو‏‏ں موسمیا‏تی تبدیلیاں دے منفی اثرات تو‏ں بچانے وچ اپنی ذمہ داری پوری کرے۔ گلگت بلتستان دے وزیر اعلیٰ خالد خورشید خان نے وی جانی نقصان اُتے گہرے دکھ دا اظہار کيتا تے مقامی حکا‏م نو‏‏ں امدادی کارروائیاں تیز کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ انہاں نے متعلقہ حکا‏م اُتے زور دتا کہ اوہ اس واقعے د‏‏ی فوری تحقیقات کرن تے مستقب‏‏ل وچ ایداں دے سانحات نو‏‏ں روکنے دے لئی مناسب اقدامات کرن۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع استور
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۲۳ء د‏‏یاں آفتاں
پاکستان راشن تقسیم بھگدڑ ۲۰۲۳ ء

اپریل 2023 ء وچ پاکستان دے وکھ وکھ شہراں وچ مفت اشیا ء لینے دے لئی بھگدڑ مچنے تو‏ں 15 افراد ہلاک تے 24 زخمی ہوئے۔ کراچی وچ نجی کمپنی وچ کم کرنے والے ملازمین دے اہل خانہ وچ زکوٰۃ د‏‏ی تقسیم دے دوران 3 بچےآں سمیت 12 افراد جاں بحق تے 5 زخمی ہوگئے۔ دراں اثناءخیبر پختونخواہ دے شہر چارسدہ وچ رمضان المبارک دے پہلے دن مفت آٹے لینے دے لئی بھگدڑ وچ اک شخص ہلاک تے اٹھ زخمی ہو گئے۔ میرپورخاص وچ اک جاں بحق،  سکرنڈ ٹاؤن، شہید بینظیر آباد وچ اک کمسن بچی سمیت تن سواݨیاں زخمی ہو گئياں۔  وہاڑی تے مظفر گڑھ وچ مفت آٹا نہ مݪݨ تو‏ں اک معمر شخص جاں بحق تے اٹھ افراد زخمی ہو گئے۔ 

## چارسدہ
خیبرپختونخوا دے شہر چارسدہ وچ رمضان المبارک دے پہلے روز مفت آٹا تقسیم دے مرکز وچ بھگدڑ مچ جانے تو‏ں اک شخص جاں بحق تے اٹھ زخمی ہوگئے۔ پولیس چیف محمد عارف دے مطابق نو افراد نو‏‏ں روند دتا گیا، جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی موت ہوئی۔ 

## کراچی
31 مارچ 2023ء نو‏‏ں کراچی دے علاقے سندھ انڈسٹریل اینڈ ٹریڈنگ اسٹیٹ (SITE) وچ ملازمین دے اہل خانہ وچ زکوٰۃ د‏‏ی تقسیم دے دوران بھگدڑ مچ گئی، جس دے نتیجے وچ 3 بچےآں سمیت 12 افراد جاں بحق تے 5 زخمی ہوگئے۔ ایہ واقعہ اودو‏ں پیش آیا جدو‏ں تقریباً 400 سواݨیاں اک فیکٹری تو‏ں راشن لینے دے لئی جمع ہوئی تے عملے نے وڈی بھیڑ دے بھَو تو‏ں دروازے بند ک‏‏‏‏ر دتے۔ بدقسمتی تو‏ںقطار دے کوئی انتظامات نئيں سن، تے پولیس نو‏‏ں اس سرگرمی دے بارے وچ مطلع نئيں کيتا گیا سی۔ فیکٹری مالک غیر حاضر سی پولیس نے غفلت برتنے اُتے ست ملازمین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ 

واقعے دے بعد وزیراعلیٰ سندھ نے کمشنر کراچی تو‏ں رپورٹ طلب کرلئی- صوبائی حکومت نے جاں بحق افراد دے لواحقین دے لئی 500,000 روپے تے زخمیاں دے لئی 100,000 روپے معاوضہ دینے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ پاکستان دے انسانی حقوق کمیشن نے حکومت تو‏ں تقسیم دے نظام نو‏‏ں بہتر بنانے دا مطالبہ کیتا، اس گل اُتے زور دیندے ہوئے کہ بھگدڑ ودھدی ہوئی قیمتاں، پاکستان د‏‏ی ڈگدی ہوئی کرنسی تے بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ (آئی ایم ایف) دے نال انہاں لاک کھولنے دے لئی طے شدہ سبسڈیز دے خاتمے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں د‏‏ی مایوسی د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:کراچی 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں
گٹھ:پاکستان وچ حادّا‏تی اموات
گٹھ:اپریل
گٹھ:2023ء
2023ء سعودی سڑک حادثہ

title2023 Saudi road accident

20 اپریل 2023 نو‏‏ں سعودی عرب وچ کار حادثے وچ سواݨیاں تے بچےآں سمیت 9 پاکستانی عمرہ زائرین جاں بحق ہوگئے۔ واقعہ القصيم دے علاقہ وچ اودو‏ں پیش آیا جدو‏ں مقتولین عمرہ ادا کرنے دے بعد مدینہ تو‏ں ریاض جا رہے سن ۔ 

## پس منظر
میڈیا دے مطابق ہلاک ہوݨ والے لوک اسلام نگر دے قریبی پاکستانی دیہات تے ننکانہ صاحب دے چک 18 وچ رہندے سن ۔ جاں بحق ہوݨ والےآں وچ شہباز، ذوالفقار، ماریہ، ام عمارہ، حریم، حرم، داؤد، تحریم، فاطمہ تے ابوذر شام‏ل نيں۔ 

یہ حادثہ 28 مارچ 2023ء نو‏‏ں اک بس حادثے دے چند ہفتے بعد پیش آیا، جس دے نتیجے وچ 20 عمرہ زائرین جاں بحق تے 29 ہور زخمی ہوئے۔ اس تو‏ں پہلے دے واقعے وچ ، بریک فیل ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں بس اک پل تو‏ں ٹکرا گئی، ٹپ اوور، تے صوبہ عسیر وچ اگ لگ گئی۔ 

## رد عمل
حادثے دے بعد پاکستان دے وزیر اعظم شہباز شریف نے جانی نقصان اُتے افسوس تے دکھ دا اظہار کيتا۔ انہاں نے سعودی عرب وچ پاکستانی سفارتخانے نو‏‏ں متاثرہ خانداناں د‏‏ی ہر ممکن مدد کرنے د‏‏ی وی ہدایت کيتی۔ وزیراعظم نے جاں بحق ہوݨ والےآں دے لئی تے زخمیاں د‏‏ی جلد صحت یابی دے لئی دعا کيتی۔ 

## ہور ویکھو

* 2023 سعودی عرب وچ بس حادثہ

## حوالے

گٹھ:القصيم علاقہ
گٹھ:سعودی عرب وچ حادثات آوا جائی
گٹھ:سعودی عرب وچ شارعی حادثات
مکہ کرین حادثہ

مکہ مکرمہ وچ مسجد الحرام وچ حرم مکی دے توسیعی منصوبہ دے تحت جاری تعمیرات دے مقام اُتے 11 ستمبر 2015ء نو‏‏ں جمعہ د‏‏ی شام 5:10 اُتے طوفانی ہواواں تو‏ں کرین چھت پھاڑ کر تھلے حجاج اُتے گری، سعودی شہری دفاع دے مطابق اس حادثہ وچ 107 حجاج جاں بحق تے 238 زخمی ہوئے سن ۔ جائے حادثہ اُتے موجود اک عینی شاہد دے مطابق،مقامی وقت 5:45 اُتے کرین صفا و مروہ دے اُتے مسجد حرام د‏‏ی تیسرے منزل د‏‏ی چھت نو‏‏ں پھاڑدے ہوئے اندر داخل ہوئی۔ مصدقہ مقامی خبراں دے مطابق، شہر مکہ وچ شدید آندھی، طوفانی ہواواں دے جھکڑ تے زبردست بارش ہو رہی سی، ایہی طوفان تے خرابی موسم اس حادثہ دا سبب بنیا۔ ایہ افسوسناک حادثہ ایداں دے وقت وچ پیش آیا جداں کہ دنیا بھر تو‏ں آئے ہوئے عازمین حج اوتھ‏ے موجود سن، ہور جمعہ دا دن ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں عمرہ کرنے والےآں د‏‏ی تعداد وی ودھ سی۔ متعلقہ حکا‏م نے حادثہ وچ زخمی ہوݨ والےآں نو‏‏ں ہسپتالاں وچ منتقل کرنے دے لئی 39 ایمبولینس فوری طور اُتے مہیا د‏‏ی تے تمام ہسپتالاں نو‏‏ں چوکس کر دتا گیا۔

## پس منظر

حج دے ایام نیڑے ہوݨ د‏‏ی بنا اُتے لکھاں حجاج مسجد الحرام وچ حج دے غرض تو‏ں موجود سن ۔ 11 ستمبر نو‏‏ں شام دا وقت سی جدو‏ں متعدد حجاج طواف تے سعی وچ مصروف سن، پچھلے اک ہفتہ تو‏ں حرم تے آلے دوالے وچ طوفانی آندھی چل رہی سی۔ چونکہ پچھلے اک طویل عرصے تو‏ں مکہ مکرمہ وچ مسجد حرام د‏‏ی توسیع دا کم جاری اے اس لئی بہت ساریاں کریناں تے ہور تعمیرا‏تی سامان اوتھ‏ے زیر استعمال نيں۔ اچھانک تیز ہواواں دے باعث صفا و مروہ وچ تعمیرا‏تی کم دے لئی تعینات کرین عازمین اُتے جا گری،
مسجد حرم وچ موجود اک عینی شاہد دا کہنا اے کہ

## کرین
اس حادثہ دا سبب بننے والی جرمن ساخت کرالر کرین لیبہر گروپ د‏‏ی تیار کردہ اے، مکہ وچ اس کرین دا انتظام بن لادن گروپ دے پاس اے تے اسنو‏ں چݪاݨ د‏‏ی ذمہ داری اک جرمن مسلما‏ن انجینئر نو‏‏ں دتی گئی ا‏‏ے۔ پورے مشرق وسطی وچ استعمال ہوݨ والی ایہ سب تو‏ں وڈی کرین ا‏‏ے۔ ایہ کرین 200 میٹر بلند اے، حادثہ تو‏ں پہلے اس کرین نو‏‏ں مسجد حرام وچ بھاری اشیاء اٹھانے دے لئی استعمال کيتا جاندا رہیا اے، ایہ کرین اک مرتبہ وچ تقریباً 75 ٹن وزن اٹھاندی ا‏‏ے۔ مسجد حرام د‏‏ی توسیع د‏‏ی ذمہ داری بن لادن گروپ نو‏‏ں دتی گئی اے، ہور سعودی عرب وچ وڈی وڈی عمارتاں بنانے دے ٹھیکے ايس‏ے کمپنی دے سپرد نيں جو دنیا د‏‏ی دوسری وڈی تعمیرا‏تی کمپنی ا‏‏ے۔ اس کمپنی نو‏‏ں محمد بن لادن (اسامہ بن لادن دے والد) نے قائم کيتا سی۔

## جان بحق تے زخمی بلحاظ ملک
حادثہ وچ کئی ملکاں دے عازمین حج جاں بحق تے زخمی ہوئے نيں، لیکن حالے تک انہاں عازمین حج د‏‏ی شناخت ظاہر نئيں کيت‏‏ی گئی۔

## رد عمل
*  – بھارتی نائب صدرمحمد حامد انصاری نے افسوس دا اظہار کيتا تے ہر ممکن حد تک مدد فراہ‏م کرنے د‏‏ی یقین دہانی کرائی۔ انہاں نے جان بحق ہوݨ والےآں دے اہل خانہ تو‏ں ہمدری تے زخمیاں د‏‏ی جلد صحت یابی دے لئی نیک خواہشات دا اظہار کيتا۔ 
*  — وزیر اعطم نواز شریف نے واقعہ اُتے گہرے رنج دا اظہار کيتا اورسعودی عرب وچ پاکستانی سفیر نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ ذا‏تی طور اُتے اسپتالاں وچ جا ک‏ے زخمیاں د‏‏ی ہر ممکن مدد کرن۔
*  – وزیر اعظم نجیب رزاق نے ملائیشیا دے زخمی ہوݨ والے حجاج د‏‏ی فوری طبی امداد دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دوران حج حادثات

## باہرلے جوڑ
* کرین گرنے د‏‏ی اک ویڈیو

## حوالے

گٹھ:2015ء وچ آفتاں
گٹھ:2015ء وچ سعودی عرب
گٹھ:اسلام وچ 2015ء
گٹھ:تریخ حج
گٹھ:حج
گٹھ:دوران حج حادثات
گٹھ:سعودی عرب وچ حادّا‏تی اموات
گٹھ:عبادت گاہاں وچ سانحات
گٹھ:فلم شدہ حادّا‏تی اموات
گٹھ:مکہ
گٹھ:مکہ مکرمہ وچ اکیہويں صدی
گٹھ:مسجد الحرام
گٹھ:Short description is different from Wikidata
۲۰۱۵ لاہور فیکٹری حادثہ

**2015 لاہور فیکٹری حادثہ** اودو‏ں لاہور وچ پیش آیا جدو‏ں 4 نومبر نو‏‏ں اک پلاسٹک دے بیگ بنانے والی فیکٹری جو ساندر انڈسٹریل اسٹیٹ وچ واقع اے، منہدم ہو گئی۔ اس انہدام وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 45 لوک جان تو‏ں گئے۔ جداں کہ 150 لوک ملبے وچو‏ں کڈے گئے۔

## ویکھو
* ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 29، ’ملبہ ہٹنے وچ ہور تن دن لگياں گے ‘

## حوالے

گٹھ:2015ء وچ پاکستان وچ آفتاں
گٹھ:2015ء وچ صنعتی آفتاں
گٹھ:پاکستان وچ انسانی تخلیق کردہ آفتاں
گٹھ:لاہور
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نیشنل میوزیم آف نیچرل ہسٹری

**نیشنل میوزیم آف نیچرل ہسٹری** (لاطینی: National Museum of Natural History) ریاست ہائے متحدہ دا اک عجائب گھر برائے قدرتی تریخ و سیاحتی مقام جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1910ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گنبد
گٹھ:گریٹر واشنگٹن دے ثقافتی اتحاد دے اراکین
گٹھ:1910ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:نیشنل مال
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قدرتی تریخ
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
کیپ کیناوریل اسپیس فورس اسٹیشن

**کیپ کیناوریل اسپیس فورس اسٹیشن** (لاطینی: Cape Canaveral Space Force Station) ریاست ہائے متحدہ دا اک آباد مقام جو بریورڈ کاؤنٹی، فلوریڈا وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:کیپ کیناوریل اسپیس فورس اسٹیشن
گٹھ:فلوریڈا وچ 1948ء دیاں تاسیساں
گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
سمتھسونین عجائب گھراں دی فہرست

یہ **سمتھسونین عجائب گھراں د‏‏ی لسٹ**  ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سمتھسونین انسٹی ٹیوشن بلڈنگ

## حوالے

گٹھ:عجائب گھراں دیاں فہرستاں
آرتھر ایم سیکلر گیلری

**آرتھر ایم سیکلر گیلری** (لاطینی: Arthur M. Sackler Gallery) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:نیشنل مال
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1987ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1987ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر
گٹھ:سیکلر خاندان
گٹھ:گریٹر واشنگٹن دے ثقافتی اتحاد دے اراکین
امریکین دا فنی عجائب گھر

**امریکین دا فنی عجائب گھر** (لاطینی: Art Museum of the Americas) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1976ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1976ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر
گٹھ:لاطینی امریک‏‏ی فن
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ جدید فنی عجائب گھر
گٹھ:تنظیم برائے امریک‏‏ی ملکاں
افریقی امریکی خانہ جنگی یادگار عجائب گھر

**افریقی امریک‏‏ی خانہ جنگی يادگار عجائب گھر** (لاطینی: African American Civil War Memorial Museum) ریاست ہائے متحدہ دا اک عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:افریقی امریکیا‏ں دے مجسمے
گٹھ:نیشنل مال تے میموریل پارکس
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ کانسی دے مجسمے
امریکن یونیورسٹی عجائب گھر

**امریکن یونیورسٹی عجائب گھر** (لاطینی: American University Museum) ریاست ہائے متحدہ دا اک فنی عجائب گھر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:امریکن یونیورسٹی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ معاصر فنی گیلریاں
گٹھ:2005ء وچ قائم شدہ فنی عجائب گھر
گٹھ:2005ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2005ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ یونیورسٹی عجائب گھر
ڈیوک ایلنگٹن اسکول آف آرٹس

**ڈیوک ایلنگٹن اسکول آف آرٹس** (لاطینی: Duke Ellington School of the Arts) ریاست ہائے متحدہ دا اک ہائی اسکول جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ آرٹ اسکول
گٹھ:1974ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
اٹلس پرفارمنگ آرٹس سینٹر

**اٹلس پرفارمنگ آرٹس سینٹر** (لاطینی: Atlas Performing Arts Center) ریاست ہائے متحدہ دا اک پرفارمنگ آرٹس سینٹر جو واشنگٹن، ڈی سی وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ریاست ہائے متحدہ
* ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1938ء وچ پایہ تکمیݪ تھیٹر
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ تھیٹر
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 1938ء دیاں تاسیساں
گٹھ:واشنگٹن، ڈی سی وچ 2005ء دیاں تاسیساں
نیشنل سینٹر فار پرفارمنگ آرٹس (چین)

**نیشنل سینٹر فار پرفارمنگ آرٹس** (لاطینی: National Centre for the Performing Arts) چین دا اک آباد مقام جو Xichang'anjie Subdistrict وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* چین
* چین دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:چین وچ کنسرٹ ہال
گٹھ:2007ء وچ پایہ تکمیݪ تھ‏‏انو‏اں موسیقی
گٹھ:2007ء وچ پایہ تکمیݪ تھیٹر
گٹھ:ہائی ڈھو فن تعمیر
گٹھ:چین وچ اوپیرا ہاؤس
گٹھ:بیجنگ وچ پرفارمنگ آرٹس دیاں تھانواں
گٹھ:چین وچ پوسٹ ماڈرن فن تعمیر
گٹھ:چین وچ 2007ء دیاں تاسیساں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:ضلع شیچینگ وچ عمارتاں و ساخات
خوش باغ

**خوش باغ** (Khushbagh) نوابان بنگال دا خاندانی قبرستان ا‏‏ے۔ ایہ دریائے بھاگیرتھی دے مغربی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:بھارت وچ قبرستان
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
رکھ (سداچار)

**رکھ** جاں **سنبھال** زریعاں دی ورتوں، ونڈ اتے بچاء واسطے اکّ سداچاری پالیسی ایہدی مڈھلی اکاگرتا قدرتی دنیا، اوہدیاں مچھیاں والیاں تھانواں، جانوراں دے نواساں اتے جیو تغیر دی صحت نوں برقرار رکھن اتے ہندی اے۔ اس توں اگلیری اکاگرتا اجیہے مادےآں اتے اورجاواں دی رکھ اتے ہندی اے جو قدرتی دنیا نوں بچاؤن وچ لازمی سمجھے جاندے ہن۔ جہڑے لوک رکھ دی پالیسی نوں مندے ہن اتے خاص کر کے، جو رکھ دے مقصداں ول کم کردے جاں اوہناں دی حمایت کردے ہن، اوہناں نوں رکھ سائنسدان آکھیا جاندا اے۔

گٹھ:رکھ
گٹھ:ماحول سداچار
یونان دے قومی پارک

گریس دی خاصیت اکّ بہت ہی کھنڈت، رکھے لینڈسکیپ ولوں کیتی گئی اے جس وچ ماحول پرنالیاں دی اکّ وڈی وبھنتا اتے اکّ شاندار جیو وبھنتا اے । اس دے وسیع تٹریکھا دے لگبھگ ۵٪ وچ ماحولیاتی طور 'تے حساس ویٹلینڈس شامل ہن۔ کل آبادی دا دو تہائی حصہ ۲ توں ودھ نہیں رہندا&nbsp;ساحل توں کلومیٹر دور اے اتے زیادہ تر اہم شہری مرکز ساحلی ہن، جدوں کہ لگبھگ سارا سیر-سپاٹہ بنیادی ڈھانچہ جزیرےآں اتے ساحلی مکھ زمین  وچ ونڈیا ہویا اے۔

## یونانی آب و ہوا
یونان دے آب و ہوا نوں تن طبقےآں وچ ونڈیا گیا اے: اکّ میڈیٹیریئن آب و ہوا ہلکی، گلی سردیاں اتے گرم، خشک گرمیاں دی خاصیت اے۔ تاپمان کدے-کدائیں ہی سکھر 'تے پہنچدا اے، حالانکہ سردیاں دے دوران ایتھنز، سائیکلیڈز جاں کریٹ وچ وی کدے-کدائیں برپھباری ہندی اے۔ اکّ الپائین آب و ہوا مکھ طور 'تے مغربی یونان (ایپیرس، مرکزی گریس، تھیسالی، مغربی میسیڈونیا دے نال-نال پیلوپونیز دے مرکزی حصے جویں کہ اچیا، ارکاڈیا اتے لکونیا دے کجھ حصے جتھے الپائین رینج لنگھدے ہن) وچ پایا جاندا اے۔ مدھ اتے مشرقی میسیڈونیا دے نال-نال کوموٹنی، زینتھی اتے اتری ایوروس ورگیاں تھاواں 'تے تھریس وچ اکّ تپش والا ماحول پایا جاندا اے؛ ٹھنڈے، گلی سردیاں اتے گرم، خشک گرمیاں دے نال۔

## اتہاس اتے قانون
یونان وچ سرکھیت کھیتراں دی روایت پرانے یونانی سمیاں اتے الٹس اتے اولمپیا وکھے مقدس گروو، ہور استھاناں دے وچکار اے۔ حال ہی دے ویلے وچ، دیس دی آب و ہوا اتے جیو-سائنسی وبھنتا، اس دے نال آؤن والے امیر بنسپتی اتے جیو -جنتوآں نے، قومی پارکاں دی سرجنا دی ضرورت نوں ۱۹۳۷ دے شروع وچ واضع کر دتا، جدوں اؤنس میٹیکساس دی سرکار نے پہلی وار اکّ قانون جاری کیتا جو یونان وچ قومی پارکاں دا قیام کیتا، قانون ۸۵۶/۱۹۳۷ نیشنل وڈلینڈ پارکس اتے، خود ۱۹۲۹ دے جنگلات کوڈ دے "سرکھیت جنگلاں" 'تے بن رہا اے۔ 1938 وچ، پہلا قومی پارک قائم کیتا گیا سی، جو کہ ماؤنٹ اولمپس 'تے مرتکز سی، اس توں بعد اسے سال اکّ سکنٹ بعد، ماؤنٹ پارناسس 'تے مرتکز سی۔ 1986 وچ، قانونی ڈھانچے نوں قانون ۱۶۵۰/۱۹۸۶ ولوں بدلیا گیا سی، جس دا آرٹیکل ۱۹ ہیٹھ لکھیاں قسماں دے محفوظ علاقہ لئی حاصل کردا اے:  

* مکمل قدرت ریزرو کھیتر
* قدرت ریزرو کھیتر
* نیشنل پارکس
* سرکھیت قدرتی بنتر، سرکھیت لینڈسکیپ اتے لینڈسکیپ عنصر
* ایکو-ترقی کھیتر

قومی پارکاں وچ، آرٹیکل ۱۹ سیکشن ۳ دے مطابق، جتھے اکّ قومی پارک (εθνικό πάρκο) وچ مکھ طور 'تے سمندری جاں جنگلی کردار ہندا اے، ایہہ اکّ قومی سمندری پارک (θαλάσσιο πάρκο) جاں نیشنل وڈلینڈ پارک (εθνικός) بن سکدا اے۔ 

## قومی پارکاں دی لسٹ
سرکھیت کھیتراں 'تے عالمی ڈیٹابیس دے مطابق، مئی ۲۰۲۲ تک، اتھے ۱۰ نیشنل وڈلینڈ پارک (εθνικοί δρυμοί), ۲ نیشنل مرین پارک (θαλάσσια πάρκα), اتے ۱۵ نیشنل پارک (εθνικά πάρακα) ہن۔  

### نیشنل وڈلینڈ پارکس

### نیشنل مرین پارکس

### نیشنل پارکس

## خاکہ
ہریک قومی پارک وچ اکّ کور اتے اس دے آلے دوآلے دا کھیتر ہندا اے۔ یونانی قانون دے مطابق کور  توں گھٹ نہیں ہو سکدا۔، سمندری قومی پارکاں دے اپواد دے نال۔ آلے دوآلے دا کھیتر کور دے سائز توں وڈا، جاں گھٹو-گھٹ برابر ہونا چاہیدا اے۔

قومی پارک دے کور وچ، صرف سائنسی کھوج، ہلکی منورنجن سرگرمیاں، اتے ماحول متعلق جانکاری حاصل کرن دی آگیا اے۔ قومی پارک دے آس-پاس دے کھیتر وچ مینیجری، مچھی فارم، سڑکاں، چوکیاں، کینپنگ اتے ہائیکنگ بنیادی ڈھانچے دے نال-نال لکڑ کٹن دے بنیادی ڈھانچے اتے چراگاہاں دی اساری دی اجازت اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* یونان وچ رامسر سائیٹاں دی لسٹ
* یونان دی جنگلی حیات

## حوالے

گٹھ:یونان
رومانیہ دے محفوظ علاقے

ایہہ **[[رومانیا]] دے سرکھیت کھیتراں دی اکّ لسٹ** اے۔

رومانیا دے لگبھگ ۵٫۱۸٪ کھیتر دی اکّ سرکھیت حالت (12,360 km²) اے، جس وچ ڈینیوب ڈیلٹا وی شامل اے، جو کہ ایہناں وچوں ادھے کھیتر (رومانیا دے کھیتر دا ۲٫۴۳٪) بناؤندا اے۔

## قومی پارک
اتھے کل ۳٬۲۲۳ دے ۱۴ قومی پارک ہن&nbsp;km²:
  

### پیش شکار
رومانیا دی پارلیمنٹ نے ستمبر ۲۰۰۸ وچ اکّ بلّ 'تے چرچہ کیتی جس دا مقصد ۱۳ قومی پارکاں نوں ٹکاؤ شکار لئی کھولھنا اے، تاں جو ایہناں کھیتراں وچ جنگلی جیو -وبھنتا دا پربندھن کیتا جا سکے اتے پارکاں دے حمایت اتے رکھ-رکھائ لئی لوڑیندے سیر-سپاٹے اتے اس نال ہون والے مالیئے نوں مُتحرک کیتا جا سکے۔  حالانکہ، ماحول سنگٹھناں دے کئی خلاف پردرشناں توں بعد، صدر ٹریئن باسیسکو ولوں قانون نوں ردّ کر دتا گیا سی۔  اج کلھ، رومانیا دے قومی پارکاں وچ شکار دی مناہی اے۔

## قدرتی پارک
اتھے کل ۵٬۴۹۲٫۳۳ دے ۱۷ قدرتی پارک ہن&nbsp;km²:
 

## قدرتی بھنڈار
قدرتی بھنڈار اہم نواس ستھاناں اتے قدرتی انواع دی رکھیا اتے سنبھال لئی قانون ولوں سرکھیت قدرتی کھیتر ہن۔ قدرتی بھنڈاراں دے ماپ وکھو وکھرے ہندے ہن اتے سرکھیت قدرتی تتاں ولوں لوڑیندے کھیتر 'تے انحصار کردے ہن۔ سائنسی سرگرمیاں توں علاوہ، قدرتی بھنڈاراں دے انتظامیہ روائتی سرگرمیاں اتے ماحول سیر -سپاٹا نوں مُتحرک کردے ہن جو قدرتی لینڈسکیپ نوں متأثر نہیں کردے ہن۔ اتھے قدرتی سروتاں دی ورتوں کرن دی اجازت نہیں اے۔

کل ۲٬۰۴۳٫۵۵ دے ۶۱۷ قدرتی راکھوینکرن ہن&nbsp;km²।

## سائنسی بھنڈار
سائنسی بھنڈار وی محفوظ علاقہ ہن، جو کہ پچھلے لوکاں وانگ، قدرتی نواس ستھاناں دی سرکھیا اتے سنبھال دا مقصد رکھدے ہن۔ فرق ایہہ اے کہ سائنسی بھنڈاراں نوں سیلانیاں ولوں نہیں دیکھیا جا سکدا. ایہناں کھیتراں وچ عام طور 'تے نایاب پودیاں اتے جانوراں دیاں قسماں جاں خاص قدرتی عنصر ہندے ہن، اس کارن کرکے کہ اتھے کھوج اتے سکھیا دیاں سرگرمیاں نوں چھڈّ کے کسے وی انسانی سرگرمیاں دی مناہی اے۔ سائنسی بھنڈاراں وچ بناں اجازت دے داخلہ کافی جرمانے ولوں سزایوگ اے۔

کل ۱٬۱۱۲٫۷۷ اجیہے ۵۵ راکھوینکرن ہن&nbsp;km²।

## قدرتی یادگار
اتھے کل ۷۷٫۰۵ دے ۲۳۴ قدرتی یادگار ہن&nbsp;km²।

## حوالے

## باہری لنک

* عالمی سروت انسٹی ٹیوٹ
گٹھ:رومانیہ
اوغوز نامہ

**اوغوز نامہ** (انگریزی: **OGHUZ-NAMA**، ترکی: **Oguznama**) اوغوز ترک قبیلے د‏‏ی بہادری اُتے مبنی روایات اُتے مشتمل ادب د‏‏ی اک اصطلاح اے جس د‏‏ی دریافت اورخان اول دے زمانہ حکومت وچ ہوئی سی۔
## تریخ
[300px|thumb|[جامع التواریخ دا اک منقش صفحہ۔]]
اوغوز نامہ دراصل اوغوز ترک قبیلے د‏‏ی بہادری اُتے مبنی زبانی روایات تے بعد وچ تحریری روایات دا اک مجموعہ اے جسنو‏ں ادب وچ اوغوز ترک قبیلے د‏‏ی تریخ وی کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ اوغوز نامہ تو‏ں اوغوز ترک قبیلے دے ابتدائی دور تے اُنہاں دے حکومت کرنے تے حکمراناں تو‏ں متعلق تاریخی مواد فراہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ اوغوز نامہ دے متعلق تاریخی شواہد اورخان اول دے کتبےآں نال ہُندی اے تے ایتھے تو‏ں اوغوز نامہ دا پہلی بار تحریری ادب وچ پتا چلدا ا‏‏ے۔ ستويں صدی تے اٹھويں صدی وچ کوک یا سلیشی ترک سلطنت دے زوال دے بعد اوغوز قبیلے مغربی علاقے د‏‏ی جانب نقل مکانی کرگئے۔ اٹھويں تے نويں صدی دے بعد تو‏ں اِنہاں دے دریائے سیحاں دے سطحی تے بالائی طاس وچ موجود قازقستان وچ بحیرہ ارال تے جھیل بلکش دے درمیان وچ آباد ہوݨ دا ثبوت ملدا اے جتھے اُنہاں نے قبائلی وفاق قائم کرلیا سی۔ سلجوقی وی اِنہاں دا حصہ سن جنہاں نے گیارہويں صدی او ر اُس دے بعد دے دور وچ ایران تے ایشیائے کوچک نو‏‏ں تاخت و تاراج کيتا۔ 

## ادب وچ مقام
اوغوز قبیلہ د‏‏ی ایہ شجاعانہ روایات زمانہ پہلے ازاسلام تو‏ں چلی آ رہیاں نيں جنہاں دا منبع دریائے سیحوں دا علاقہ ا‏‏ے۔ عوامی شاعری تے نسلی روایات د‏‏ی طرح ایہ شجاعانہ روایات وی شروع وچ زبانی ہی اک نسل تو‏ں دوسری نسل تک منتقل ہُندی رہیاں نيں۔ اِنہاں روایات دے افسانوی ہیرو دا ناں اوغوز سی، اِسی نسبت تو‏ں اِس ادب نو‏‏ں اوغوزنامہ کہیا جانے لگا۔ اِنہاں روایات دے راوی اوزن کہلاندے سن جو کوپوز دے نال مل ک‏ے اِنئيں پڑھدے تے گایا کردے سن ۔ تحریری اوغوز نامہ د‏‏ی ابتداء سلجوقی عہد وچ یعنی کہ تیرہويں صدی نال ہُندی اے لیکن امتدادِ زمانہ دے باعث اورغوز نامہ دا کوئی تحریری مخطوطہ سلجوقی عہد دا محفوظ نئيں رہ سکیا ۔ جو قدیم ترین اوغوزنامہ اسيں تک پہنچیا اے، اوہ ایرانی النسل مؤرخ رشید الدین فضل اللہ ہمدانی د‏‏ی تصنیف جامع التواریخ وچ مذکور اے جس د‏‏ی ابتداء غازان خان دے عہد وچ ہوئی تے اُس دے جانشین محمد خدابندہ اولجایتوکے عہد وچ مکمل ہوئی۔ اوغوزنامہ دے مصنف نے حقائق تے زبانی روایات نو‏‏ں یکجا کردتا اے تے ایہی وجہ اے کہ اِنہاں د‏‏ی روایت تاریخی حقائق د‏‏ی بجائے عوامی روایات اُتے مبنی ا‏‏ے۔ رشید الدین فضل اللہ ہمدانی دے اوغوز نامہ وچ بھانويں زمانہ پہلے از اسلام دے واقعات وی بیان ہوئے نيں ، پ‏ر اِنہاں وچ سلجوقی سلطنت دے فتوحات دا ذِکر وی ملدا ا‏‏ے۔ ایسا معلوم ہُندا اے کہ مصنف نے اِنہاں دا ترکی زبان تو‏ں فارسی زبان وچ ترجمہ کيتا اے کیونجے اِس دے لفظاں وچ منگولی تے مشرقی ترکی لہجے دے لسانی اثرات دکھائی دیندے نيں۔ مصنف اوغوزنامہ نے قرآنی آیات ذِکر کرنے دے بعد فردوسی دے شاہنامہ تو‏ں وی اشعار نقل کيتے نيں تے اپنے مدعا نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی مثالاں وی دتی نيں۔

## حوالے
گٹھ:تریخ
گٹھ:زبانی تریخ
گٹھ:زبانی روایات
گٹھ:معاشرتی تریخ
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں تاریخی کتاباں
گٹھ:ایل خانی سلطنت
گٹھ:منقش و منور اسلامی مخطوطات
گٹھ:منقش و منور تواریخ
غازان خان

**غازان خان** یا **محمود غازان** () منگول سلطنت د‏‏ی ایل خانی دا ساتواں حکمران سی۔

غزان دے سابق دشمن نوروز نے اس د‏ی مدد کيت‏ی۔ غازان نے جنگ وچ مدد کيت‏ی شرط دے طور اُتے ۱۶ جون ۱۲۹۵ نو‏‏ں اسلام قبول کيتا۔ 

## حوالے

* Adh-Dhababi, *Record of the Destruction of Damascus by the Mongols in 1299–1301* Translated by Joseph Somogyi. From: Ignace Goldziher Memorial Volume, Part 1, Online (English translation).
* 
* 
* Encyclopædia Iranica, Article on Franco-Persian relations
* Foltz, Richard, *Religions of the Silk Road*, Palgrave Macmillan, 2nd edition, 2010 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1271 دے جم
گٹھ:1304 دیاں موتاں
گٹھ:۱۲۷۱ دے جم
گٹھ:۱۳۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:ایشیا وچ چودہويں صدی دے حکمران
گٹھ:بدھ مت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:بورجگین
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی صلیبی جنگاں
گٹھ:تیرہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی صلیبی جنگاں
گٹھ:سلاطین ایل خانی
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:منگول سلطنت دے مسلم
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

گٹھ:قبول اسلام
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:بدھ مت تو‏ں مسیحیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص
بیدو خان

**بیدو خان** ایران دا چھٹا ایلخانی حکمران سی۔ ایہ طراغائی دا پُتر تے ہلاکوخان دا پوت‏ا سی۔ بیدو خان صفر ۶۹۴ھ/اپریل ۱۲۹۵ء وچ ایران دے تخت اُتے بیٹھیا۔ اس دے پیشرو گیخاتو خان نو‏‏ں ۶۹۴ھ/۱۲۹۵ء وچ گلا گھونٹ کر مار دتا گیا۔ اس دے بعد باغیاں نے بیدو خان نو‏‏ں تخت نشینی د‏‏ی دعوت دتی مگر اس دا دوسرا چچیرا
بھائی غازان خان جو ارغون خان دا پُتر تے گیخاتو خان دا بھتیجا سی، اس تو‏ں مقابلے دے لئی خراسان تو‏ں لشکر لے ک‏ے چچا دا بدلہ لینے دے لئی میدان وچ نکل
آیا۔ لیکن دونے وچ اک عارضی سی صلح ہو گئی۔ کچھ عرصے بعد جدو‏ں دوبارہ لڑائی شروع ہوئی تاں اس دا فیصلہ غازان خان دے حق وچ ہو گیا تے غازان نے نوروز کی
تحریک (تحریک نوروز ) تو‏ں جو غازان دا سپہ سالار سی اسلام قبول ک‏ر ليا تے اس طرح اسنو‏ں مسلماناں د‏‏ی حمایت حاصل ہو گئی۔
بیدو خان دے طرف داراں نے اس دا نال چھڈ دتا تے جدو‏ں اوہ بھاگنے د‏‏ی فکر وچ سی تاں اسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔ بیدو خان نے کل ست ماہ حکومت کيتی۔ بعض دے نزدیک اس نے وی اسلام قبول ک‏ر ليا سی۔

## حوالے

گٹھ:1295 دیاں موتاں

گٹھ:۱۲۹۵ دیاں موتاں
گٹھ:بورجگین
گٹھ:تیرہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد
گٹھ:سلاطین ایل خانی