تنگسی بولیاں

thumb|220x220px|تنگسی بولیاں دا ایشیاء وچ پھیلاو<br>
thumb|220x220px|ایویکی بولی دی لکھائی جو تنگسی بولیاں دا حصہ ہے<br>
thumb|318x318px|تنگسی بولیاں- مانچو<br>
**تنگسی بولیاں**( انگریزی :  Tungusic languages )  جاں مانچو - تنگسی بولیاں چڑھدے سائبیریا اتے منچوریا وچّ بولی جان والیاں بولیاں دا اک بولی- پروار ہے ۔  اس بولیاں نوں ماںبولی دے روپ وچّ بولن والے لوکاں نوں تنگسی لوک کیہا جاندا ہے ۔  بوہت ساریاں تنگسی بولیاں ہمیشہ لئی ولپت ہون  دے خطرے وچّ ہن اتے بولی ماہراں نوں ڈر ہے کہ آؤن والے سماں وچّ کِتے ایہہ بولی- پروار پورا جاں ادھک انش روپ وچّ ختم ہی نہ ہووے جاوے ۔  بہت سارے ودواناں  دے مطابق تنگسی بولیاں التائی بولیاں دی اک ذیلی شاخ ہے ۔ دھیان دیو کہ منگول بولیاں اتے ترک بولیاں وی اس پروار دی  ذیلی شاخاں منیاں  جاندیاں ہن. اس لئی ،  جیکر ایہہ سچ ہے ،  تاں تنگسی بولیاں دا ترک بولی ،  ازبک بولی،  ایغور بولیاتے منگولی بولی ورگیاں بولیاں دے نال گہرا تعلق ہے اتے ایہہ سارے کسے اک ہی اولین التائی بولی دیاں اولاداں ہن ۔ تنگسی بولیاں بولن والے قبیلےآں نوں گروہی روپ ولوں تنگسی لوک کیہا جاندا ہے ۔

## تنگسی دیاں ذیلی شاخاں
تنگسی بولیاں دی اندرونی شرینی کرن نوں لے کے بولی ماہراں وچّ بحث چلدی رہندی ہے ،  لیکن زیادہتر ودوان ایہناں نوں شمالی تنگسی اتے دکھن تنگسی وچّ ونڈھدے ہن :
* **شمالی تنگسی بولیاں**
** ایوینکی بولی  -  جو وچکار سائبیریا اتے اتلے لہندے چین دا ایوینکی قبیلہ بولدا ہے ؛  دھیان دیو دی پرانے زمانے وچّ اس بولی نوں تنگسی کیہا جاندا سی ،  لیکن ہن ایہہ بہت سی تنگسی بولیاں وچوں اک منی جاندی ہے
*** اوروچین بولی،  نیگدل ،  سولون اتے منیگر  -  ایہہ جاں تاں ایوینکی دیاں ذیلی شاخاں ہن جاں اسدے بہت قریب دی بھین بولیاں ہن
** ایوین جاں لموت  -  جو چڑھدے سیبیریا وچّ بولی جاندی ہے
* **دکھن تنگسی بولیاں**
** دکھن چڑھدیاں تنگسی بولیاں
*** نانائی  ( جنوں گولد ،  گولدی اتے ہیجھین وی کیہا جاندا ہے )  ,  اکانی ،  برر ،  قلعے ،  سماگر ،  اوروک ،  الچ ،  اوروچ ،  ادیگے
** دکھنی لہندیاں تنگسی بولیاں
*** مانچو بولی  -  ایہہ مانچھو لوکاں دی بولی ہے ،  جنہاں نے چین اتے قبضہ کرکے کدے اتھے اپنا چنگ راجٹبر نام دا شاہی سلسلہ چلایا سی
*** شبے  -  ایہہ لہندے چین  دے سنکیانگ صوبے وچّ بولی جان والی بولی ہے ؛  اسنوں انھان مانچواں دی اولاد بولدی اے جو چن راجٹبر  دے زمانے وچّ اتھے دی فوجی چھاؤنی وچّ تعینات ہون لئی بھیجے گئے سن
*** جرچین بولی-  ایہہ چین  دے جن راجٹبر  دے زمانے وچّ بولی جاندی سی لیکن ہن ولپت ہو چکی ہے ؛  ایہہ اصل وچّ مانچھُو بولی دا اک پچھلا روپ ہی ہے

## تنگسی بولیاں دے کجھ لچھن
تنگسی بولیاں وچّ ابھشلیشن ویکھیا جاندا ہے ،  جتھے شبداں دی مول جڑاں وچّ اکھر اتے دھونیاں جوڑکے اوہناں  دے  مطلبّ وچّ اضافہ کیتا جاندا ہے ۔  اداہرن لئی مانچو بولی وچّ ایہہ ویکھیا جاندا ہے ایمبی ، آمبی جاں امبی جوڑن ولوں کرن ، آؤن جاں کسے اتے پرکار دا حوالہ آ جاندا ہے :

** ایجین  ( متلبّ :  راجا )  → ایجیلیمبی  ( متلبّ :  راج کرنا ) 
** جالی  ( متلبّ :  چلاک / دھوکھیباز )  → جالیدمبی  ( متلبّ : دھوکھا دینا ) 
** اچن  ( متلبّ :  ملن / ولا )  → اچنمبی  ( متلبّ :  ملنا ) 
** گسن  ( متلبّ :  شبد )  → گسریمبی  ( متلبّ :  شبد بناؤنا ،  یعنی بولنا )
** ایپھمبی  ( متلبّ :  کھیڈنا )  → ایپھچیمبی  ( متلبّ :  اکٹھا کھیڈنا ) 
** جمبی  ( متلبّ :  آنا )  اتے اپھمبی  ( متلبّ :  لڑنا )  → اپھنجمبی  ( متلبّ :  لڑن لئی آنا )
اس بولیاں وچّ آواز سہیوگ وی ملدا ہے ،  جس وچّ کسے شبد  دے اندر  دے سوراں دا آپس وچّ میل کھانا ضروری ہندا ہے ۔  کجھ حد تکّ ایہہ سارے التائی بولیاں وچّ ویکھیا جاندا ہے ۔  مانچھُو وچّ ویکھیا گیا ہی کہ لنگ وچّ ماملیاں وچّ شبد  دے اک ولوں زیادہ سوراں نوں بدلہ جاندا ہے :

** ایملے  ( مرغی )  → آملا  ( مرغا )   -  دھیان دیو کہ ہندی  دے شبد وچّ کیول انت دا آواز ای ولوں آ بدلہ جدوں کہ مانچھُ وچّ دو جگہ اے نوں آ بنایا گیا   → 
** ہیہے  ( عورت ) → ہیہے ( آدمی )   
** گینگین  ( کمزور )  → گانگان  ( طاقتور )   
** نیچے  ( سالی / ننان ،  پتی / پتنی دی بھین )  → ناچا ( سالا / دیور / جیٹھ ،  پتی / پتنی دا بھرا ) 

## ایہہ وی ویکھو
* تنگسی لوک 
* التائی بولیاں
* سائبیریا
*مانچو لوک
 
 

## حوالے

 گٹھ:التائی بولیاں

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016