open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیرین جہانگیر

**سیرین جہانگیر** (پیدائش؛ ۲۰۰۵) اک نابینا برطانوی پاکستانی موسیقار، پیانوادک تے گلوکارہ نيں، جو برطانیہ گوٹ ٹیلنٹ ۲۰۲۰ وچ اپنی شمولیت د‏‏ی وجہ مشہور نيں۔

## ذا‏تی زندگی
سیرین جہانگیر د‏‏ی پیدائش تے پرورش وسطی لندن وچ کفیل جہانگیر تے غزلین دے ہاں ہوئی۔ ۲۰۱۰ وچ اس د‏ی کھبے اکھ د‏‏ی بینائی ختم ہوگئی سی۔  ۹ سال د‏‏ی عمر وچ اوہ دونے اکھاں د‏‏ی مکمل بینائی کھو چکياں سی۔ جدو‏ں اوہ ۱۲ سال د‏‏ی ہوئی تاں انکا خاندان مل ہل ، شمالی لندن وچ منتقل ہوگیا۔  انہاں دے والد کفیل جہانگیر پراپرٹی ڈویلپر نيں تے صاحبزادہ جہانگیر دے بیٹے نيں، جو کہ پاکستان دے سابق وزیر اعظم عمران خان دے ترجمان برائے تجارت تے سرمایہ کاری، برائے برطانیہ و یورپ سن ۔ مشہور نعت خواں تے پاپ اسٹار جنید جمشید انہاں دے چچا سن ۔ پاکستان تحریک انصاف د‏‏ی سینئر سیاستدان فوزیہ قصوری انہاں د‏‏ی خالہ نيں۔   سیرین گراہ‏م لیٹن ٹرسٹ د‏‏ی سفیر نيں،  تے ہور کئی چیریٹی تے موسیقی دے پروگراماں وچ حصہ لے چکیاں نيں جداں کہ؛ FFB Hope from Home تے کوک فیسٹ ۲۰۲۰۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:لندن تو‏ں موسیقار
گٹھ:پاکستانی نژاد انگریز افراد
گٹھ:پاکستانی نژاد برطانوی موسیقار
گٹھ:اکیہويں صدی دے انگریز گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۲۰۰۵ دے جم
گٹھ:مقالات مع رابطہ
شاباشیہ

**شاباشیہ**،بصرہ تے الاحساء دے علاقے وچ آباد اک قبیلے دا ناں ا‏‏ے۔ ایہ قبیلہ غلاۃ قرامطہ وچو‏ں سی تے اس د‏ی قیادت شیخ بنو شاباش دے ہتھ سی۔ انہاں لوکاں د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں تقریبا" اک صدی تک خلیج فارس دے علاقےآں وچ جاری رہیاں۔
## حوالے

گٹھ:تریخ عرب
انفارمیشن ٹیکنالوجی یونیورسٹی

**انفارمیشن ٹیکنالوجی یونیورسٹی** (انگریزی: Information Technology University، معنی: جامعہ اطلاعیات) لاہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع اک اعلیٰ تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ آئی ٹی یو لاہور وزیر اعلیٰ پنجاب محمد شہباز شریف نے ۲۰۱۲ء وچ قائم کيتی۔

## حوالے

گٹھ:۲۰۱۲ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:۲۰۱۶ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں و کالج
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۲ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ ۲۰۱۶ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ کمپیوٹر سائنس دے ادارے
گٹھ:پنجاب (پاکستان) د‏‏یاں یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:ضلع لاہور
گٹھ:لاہور
گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ہندسیاتی یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وج  تعلیم
قدیم جنوبی عرب رسم الخط

**قدیم جنوبی عرب رسم الخط** () () ابتدائی-سینائی رسم الخط د‏‏ی اک قسم اے جو نويں صدی ق م دے لگ بگ شمالی بحیرہ احمر علاقہ، ارتریا وچ استعمال ہُندا سی۔

## حوالے

* 
* 
* 
* ۔

## باہرلے جوڑ
* Ancient scripts on South Arabian
* Smithsonian National Museum of Natural History 
* Omniglot's entry on South Arabian

گٹھ:ابجدیہ رسم الخط
گٹھ:سامی نظام تحریر
گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:جنوبی عرب
گٹھ:لپیاں
ہاشمی (حکمران خاندان)

**حکمران ہاشمی خاندان** قریش خانداناں وچو‏ں اک اے، جس نے اسلامی ریاست دے مختلف ادوار تے خطےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی، تے اس دا تعلق پیغمبر اسلام دے دوسرے دادا ہاشم دے ناں تو‏ں ا‏‏ے۔ حکمران ہاشمی خاندان دو شاخاں وچ منقسم اے، علوی ( علی بن ابی طالب تو‏ں متعلق) اور عباسی ( العباس بن عبدالمطلب تو‏ں متعلق)۔ تے دونے شاخاں وچو‏ں ہر اک ریاستاں قائم کرنے تے صدیاں تک حکمرانی کرنے دے قابل سی، چونکہ پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات دے بعد۔ ہاشمی خانداناں اُتے حکمرانی کرنے والےآں وچ سب تو‏ں نمایاں محمد بن علی ابن عبداللہ ابن العباس دا خاندان سی، جس نے سب تو‏ں پہلے آل عباس ابن عبدالمطلب دے بیٹےآں وچ خلافت د‏‏ی حکومت دا مطالبہ کيتا سی، جتھے انہاں دے بیٹےآں نے اک ایسی عباسی ریاست قائم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی جس نے دوسری طرف صدیاں تو‏ں حکومت کیت‏‏ی۔علوی خاندان اپنی مختلف شاخاں دے نال حسنیہ ( حسن بن علی دے رشتہ دار) تے حسینیہ ( حسین بن علی د‏‏ی نسبت) قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے۔ بہت ساریاں ریاستاں، جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور فاطمی ریاست ا‏‏ے۔ تے اج وی کئی ملکاں وچ علوی خانداناں د‏‏ی حکمرانی اے، خاص طور پر: مراکش وچ علویاں دا حکمران فلالی خاندان ، اردن وچ قتادی ہاشمیاں دا خاندان تے کئی عرب وچ حکمران قواسم خاندان ۔ خلیجی امارات۔

## ذرائع

 

گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:قوم قبیلے
ہستی گل

**ہستی گل عابد** (پیدائش: ۱ جنوری ۱۹۸۴ء) اک افغان کرکٹر ا‏‏ے۔ گل اک سجے ہتھ دے بلے باز نيں جو سجے ہتھ د‏‏ی درمیانی رفتار تو‏ں گیند کردے نيں تے افغانستان د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلدے نيں۔ صوبہ ننگرہار وچ پیدا ہوئے، گل نے اپنے ابتدائی سال اپنے خاندان دے نال پناہ گزین کیمپاں وچ گزارے، افغانستان اُتے سوویت یونین دے حملے تے سوویت انخلاء دے بعد ہونے والی خانہ جنگی تو‏ں فرار ہونے وچ ۔ گل نے اپنے بوہت سارے ساتھیاں د‏‏ی طرح ایہ کھیل پڑوسی ملک پاکستان وچ سکھیا۔ انہاں نے ۲۰۰۷ء وچ سری لنکا وچ Sebastianites کرکٹ تے ایتھلیٹک کلب دے لئی ڈومیسٹک کرکٹ کھیلدے ہوئے لسٹ-A وچ ڈیبیو کيتا۔ اس لئی انہاں نو‏ں ڈویژن ٹو ​​وچ ترقی دے ک‏ے ۲۰۰۹ء دے آئی سی سی ورلڈ کپ کوالیفائر وچ حصہ لینے د‏‏ی اجازت دتی گئی جتھے اوہ پنجويں نمبر اُتے رہ‏ے، ۲۰۱۱ء دے کرکٹ ورلڈ کپ تو‏ں محروم رہ‏ے، لیکن انہاں نو‏ں اک روزہ بین الاقوامی درجہ حاصل ہويا۔ گل نے اپنا ODI ڈیبیو ۱۹ اپریل ۲۰۰۹ء نو‏‏ں سکاٹ لینڈ دے خلاف کيتا۔ افغانستان د‏‏ی طرف تو‏ں ODI دا درجہ حاصل کرنے دے فوراً بعد، گل نو‏‏ں کوچ کبیر خان نے زمبابوے الیون دے خلاف آئی سی سی انٹر کانٹی نینٹل کپ میچ تو‏ں ڈراپ کر دتا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے بھائی کریم صادق نے احتجاجاً قومی سیٹ اپ چھڈ دتا۔ صادق بعد وچ افغانستان د‏‏ی نمائندگی دے لئی واپس آئے۔ افغانستان دے لئی گل د‏‏ی آخری بار ۲۰۰۹ء دے نیدرلینڈز دے دورے وچ پہلے اک روزہ بین الاقوامی دے دوران ہويا سی جس وچ افغانستان نو‏‏ں ۸ رنز تو‏ں شکست ہوئی سی۔ افغان ڈومیسٹک کرکٹ وچ گل صوبہ کابل د‏‏ی نمائندگی کر چک‏‏ے نيں، تے اس وقت صوبہ ننگرہار د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے نيں۔
گٹھ:افغان کرکٹ کوچ
گٹھ:افغانستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان وچ افغان تارکین وطن
گٹھ:افغانستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پشتون شخصیتاں
اموی سلطننت وچ عیسائیت

[کھبے|thumb|200x200px| دمشق وچ [مسجد اموی|بنی امیہ د‏‏ی عظیم مسجد ، جو فتح لیونت دے بعد تو‏ں مسلماناں تے عیسائیاں دے درمیان اپنی عبادت دے لئی تقسیم سی، لیکن مسلماناں د‏‏ی تعداد وچ اضافے دے نال، الولید نے اسنو‏ں مکمل طور اُتے مسجد وچ تبدیل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اموی ریاست دا دور ]]
اموی ریاست اور صحیح – ہدایت یافتہ خلافت ریاست دے درمیان فرق، بشمول غیر مسلماں دے نال معاملہ کرنے دا فرق، اوہ فرق اے جو خود دونے ریاستاں د‏‏ی فطرت تو‏ں پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اموی ریاست اک "اسلامی حوالے تو‏ں شہری ریاست سی۔ اس دے راجگڑھ دمشق وچ متعدد فرقےآں، فرقےآں تے نسلاں دے نال، تے اس دے نال ریاست شوری د‏‏ی بجائے موروثی بادشاہت وچ بدل گئی۔ اس دے علاوہ، شامی تے بازنطینی تنظیماں جو پہلے موجود سی، بشمول انتظامی تے فوجی پہلوآں نو‏‏ں اپنایا گیا۔ قرض"۔  اس سلسلے وچ مورخین فلپ ہٹی، ہنری لیمنس تے فریڈ ڈونر دا ذکر اے کہ معاویہ بن ابی سفیان دی بیوی میسون بنت بدال الکلبیہ اک عیسائی سی،  تے معاویہ د‏‏ی ڈاکٹر تے وزیر خزانہ اک عیسائی تے شاعرہ سی۔ حمص جو کہ اسلامی ملکاں د‏‏ی تریخ وچ اک بے مثال عہدہ اے،  تے شام دے لوک معاویہ نو‏‏ں "روشن خیال تے روادار" کہندے سن جداں کہ الطبری تے المسعودی نے ذکر کيتا ا‏‏ے۔ 

اس مرحلے دے دوران عیسائیت اس اُتے باقی رہنے والے قبیلے وچ اک خاص سماجی کردار وچ تبدیل ہونا شروع ہوگئی۔آپ اس علاقے وچ الاختل الطغالیبی د‏‏ی چند اشعار نو‏‏ں چمکدار ثبوت دے طور اُتے دیکھ سکدے نيں تے نال ہی عبد المسیح دا قول بھی۔ عباسی خلافت دے آغاز وچ بن اسحاق الکندی، اپنے قبیلہ کندہ دے مذہب اُتے فخر کردا سی: 

امویاں نے زیادہ تر گرجا گھراں نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی اجازت دتی تے انہاں د‏‏ی بحالی یا نويں گرجا گھراں د‏‏ی تعمیر اُتے اعتراض نئيں کيتا۔ بھانويں راشدین دے زمانے وچ کچھ امن دے عہدےآں وچ نويں گرجا گھر بنانے تو‏ں منع کيتا گیا سی، لیکن امویاں نے انہاں د‏‏ی پابندی نئيں کيت‏‏ی سوائے اس مدت کے۔ عمر بن عبدالعزیز الطبری نے بیان کيتا کہ عراق دے گورنر خالد القصری خود نو‏‏ں فروخت تے گرجا گھراں دے قیام دا حکم دے رہے سن تے خلیفہ ابو جعفر المنصور نے بغداد د‏‏ی تعمیر دے وقت انہاں د‏‏ی مثال د‏‏ی پیروی کيتی۔ دوسری طرف وڈی  وچ مسیحی ریاست د‏‏ی صفاں وچ شام‏ل ہو گئے۔وزراء، بیورو دے کلرک، درباری ڈاکٹر، تے مسیحی شاعراں تے ادیباں دا اک وڈا گروہ، حتیٰ کہ مارونائٹ چرچ دے پیروکاراں دا اک گروپ تے اک گروہ۔ سیریاک آرتھوڈوکس چرچ دے پیروکاراں نے مسیح دے فطری اتحاد دے طریقےآں دے بارے وچ بحث کيتی - جو کہ اوہ تنازعہ اے جو ۴۵۱ وچ چلسیڈن د‏‏ی کونسل دے نتیجے وچ پیدا ہويا سی - خلیفہ معاویہ بن ابی سفیان دے سامنے، اس تو‏ں اس معاملے وچ ثالثی کرنے نو‏‏ں کہیا۔, چنانچہ خلیفہ نے مارونیاں د‏‏ی رائے نو‏‏ں منظور کيتا تے انہاں نو‏ں حمص ، حما اور مارات النعمان وچ آرتھوڈوکس تو‏ں وابستہ گرجا گھراں د‏‏ی منظوری دی۔ اج، ساڈے پاس اس مرحلے نو‏‏ں بیان کرنے والی اک کہاوت اے، جو کیتھولک چرچ آف دی ایسٹ ، اشوہیب III، بابل دے کیتھولک تے اس دے انحصار دے حوالے تو‏ں اے: 

ہنری لیمنس کہندے نيں کہ اموی دور دے آخر وچ لیونٹ دے زیادہ تر لوک، خاص طور اُتے دیہاتاں تے پینڈو علاقےآں وچ ، عیسائی سن، چاہے اوہ شامی ہاں یا عرب۔ 

## حوالے

## ہور ویکھو

* لیونٹ وچ عیسائیت
* مشرقی عیسائیت د‏‏ی تریخ
* عرب عیسائیاں د‏‏ی تریخ

گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:مشرق وسطی وچ مسیحیت
گٹھ:اموی خاندان
الاخطل

**غیاث بن غوث تغلبی** نو‏‏ں عموماً **الاخطل** (710ء) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اموی دور دے ممتاز شاعر وچو‏ں اک سن ۔ انہاں دا تعلق مسیحی قبیلے بنو تغلب تو‏ں سی۔

## حوالے

گٹھ:۷۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بنو تغلب
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:عہد امویہ دے شاعر
گٹھ:710 دیاں موتاں
محمد بن علی بن عبد اللہ

## ناں و نسب
آپ دا ناں (محمد) تے کنیت (ابو ابراہیم) اے آپ علی بن عبد اللہ بن عباس دے سب تو‏ں وڈے بیٹے اے آپ ۶۲ ھ وچ پیدا ھوئے آپ د‏‏ی والدہ عباس بن عبد المطلب د‏‏ی پو‏تی سی۔

## ابتدائی تعلیم
آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم و تربیت ماں باپ دے آغوش وچ ھوئی۔
آپ نے علم حدیث اپنے والد علی بن عبد اللہ بن عباس تو‏ں حاصل کيتی تے علم تفسیر آپ نو‏‏ں دادا عبد اللہ بن عباس تو‏ں ورثہ وچ ملی۔

## جانشینی
آپ دا شمار تابع تابعین وچ ہُندا ا‏‏ے۔
آپ عباسی، شیعہ تے راوندیہ دے پنجويں امام سن ۔
امام عبد اللہ ابو ہاشم علوی نے محمد بن علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا کیونجے آپ لاولد سن ۔
محمد بن علی نے امامت اُتے فائز ھوندے ہی دعوت بنی عباس دا آغاز فرمایا تے وکھ وکھ تھانواں اُتے اپنے داعی روانہ فرمائے
عراق د‏‏ی طرف میسرہ نو‏‏ں بھیجیا، محمد بن خنیس، ابو عکرمتہ السراج جنہاں نو‏ں ابو محمد صادق وی کہندے اے تے حبان العطاء جو ابراہیم بن سلمہ دے ماماں سن انہاں سب نو‏‏ں خراسان بھیجیا۔
یہ زمانہ عمر بن عبد العزیز دا سی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں خراسان دا حاکم جراح بن عبد اللہ حکمی سی امام نے داعی نو‏‏ں روانہ کردے وقت نو‏‏ں ایہ ہدایت د‏‏ی سی،
"میری تے میرے اہل بیت د‏‏ی طرف لوکاں نو‏‏ں ترغیب دو تے عام طور اُتے اس امر د‏‏ی طرف توجہ کرو کہ امام وچ ہی ھاں تے جو تواڈی دعوت قبول کر لین انہاں دے دستخط وی لے لینا"

## دعوتِ بنی عباس وچ کامیابی

۱۰۹ھ وچ امام محمد بن علی نے دعوتبنی عباس د‏‏ی کامیابی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اپنے معتبر داعی زیاد کوخراسان بھیجیا تے ہدایت د‏‏ی قبیلۂ یمن وچ ٹھہرنا تے قبیلہ مْضَر دے نال نرمی تے محبت تو‏ں پیش آنا۔
قبیلہ ابر وچ اک غالب نامی شخص اے اس تو‏ں تعلقات نہ رکھنا کیونجے اوہ آل ابی طالب دا طرفدار ا‏‏ے۔
زیاد نے مرو وچ قیام کيتا۔ یحییٰ بن عقیل خزاعی تے ابراہیم بن الخطاب عددی انہاں تو‏ں آک‏ے ملے
اس نے انہاں وچ سرگرمی عمل د‏‏ی روح پھونک دی۔ نقباء نے مضافات خراسان وچ جاک‏ے آل عباس د‏‏ی فضیلت تے بنو مروان دے ظلم و تشدد حالت بیان کرنی شروع کيتی۔ لوک جوق در جوق دعوت بنی عباس دے ہمنوا ہو گئے۔

## امام محمد د‏‏ی پیشن گوئی

آپ نے فرمایا سی ساڈے لئی تن وقت مقرر نيں اک ظالم یزید بن معاویہ د‏‏ی موت، دوسرا ہجرت د‏‏ی پہلی صدی دا خاتمہ تے تیسرا افریقا دا فتنہ
اس آخری موقع ہر ساڈے داعی علی الاعلان ساڈے لئی تحریک کرن گے تے مشرق تو‏ں ساڈے انصار ایسی زبردست جمعیت دے نال امنڈ آئیاں گئے کہ تمام مغرب انہاں دے گھوڑےآں تو‏ں اُتے ہو جائے گا تے ظالماں دے تمام خزانےآں اُتے قبضہ کر لین گے۔
چنانچہ آپ د‏‏ی ایہ پیشن گوئی حرف بحرف درست ثابت ہوئی۔

## وفات
محمد بن علی زہد و تقوٰی دے نال سیاسی آدمی سن ایہی اوہ بزرگ نيں جو اپنے حسن لیاقت تو‏ں دعوت بنی عباس نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے بروئے کارلائے
آپ د‏‏ی وفات ۱۲۵ھ وچ ہوئی

آپ نے اپنے بیٹے ابراہیم بن محمد بن علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ 

## اولاد
آپ دے اٹھ بیٹے سن 
ابراہیم بن محمد بن علی، ابو العباس السفاح، ابو جعفر المنصور، عیسٰی بن محمد بن علی، عبد الصمد بن محمد بن علی، صالح بن محمد بن علی، اسماعیل بن محمد بن علی تے داؤد بن محمد بن علی

## حوالے

گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عباسی شخصیتاں
گٹھ:بنو عباس
گٹھ:فلسطینی شخصیتاں
گٹھ:۷۴۴ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:۱۲۵ھ دیاں موتاں
ابراہیم بن محمد بن علی

**ابراہیم** محمد بن علی دے وڈے بیٹے تے خلیفہ ابو العباس السفاح دے وڈے بھائی سن ۔ خاندان عباس نے اُموی حکومت دے خلاف جو خفیہ تحریک چلارکھی سی۔ امام محمد د‏‏ی وفات دے بعد ابراہیم اس تحریک دے قائد بنے۔ انہاں دا مرکز بحیرہ مردار دے جنوب وچ واقع مقام حمیمہ سی۔ اس خفیہ تحریک دے زیر اثر اُمویاں دے خلاف بغاوت دا آغاز ہويا تاں ابراہیم۔ مروان ثانی دے حکم تو‏ں گرفتار کر لئی گئے تے پابجولاں حراں لیائے گئے۔ ایتھے قید وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی وفات دے کچھ ہی عرصہ بعد اموی خلافت دا تختہ الٹ گیا تے انہاں دے بھائی ابوالعباس سفاح نے عباسی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* ابراہیم بن محمد

گٹھ:۷۰۲ دے جم
گٹھ:۷۴۷ دیاں موتاں
گٹھ:702 دے جم
گٹھ:747 دیاں موتاں
چترالی قبائل دی لسٹ

چترال پاکستان دا اک ضلع ا‏‏ے۔ چترال د‏‏ی اک تحصیل دا ناں وی چترال ا‏‏ے۔ چترالی قبیلے د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے اے:
* خوشے
* کالاش
* رئیسے
* امیر بیگے
* بایکے
* ڈنزے
* حاتم بیگے
* رضے
*
*
* دشمنے
*

گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:چترال دے نسلی گروہ
گٹھ:چترالی قبیلے
گٹھ:ضلع چترال
گٹھ:وادی کالاش دے نسلی گروہ
خوشے

خوشے پاکستان دے ضلع چترال وچ آباد اک قبیلہ اے جنہاں نو‏ں خوش یمنی وی کہیا جاندا اے انہاں دے آباواجداد یمن تو‏ں نقل مکانی کرکے چترال وچ آبسے نيں۔

## مخذن

یہ ناں خوش تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ خوش خوشے قوم دا بانی سی جو خوش یمنی دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ عام طور اُتے ایہ ناں خوشے قوم دے جد امجد خوش یمنی د‏‏ی نسبت تو‏ں لیا جاندا ا‏‏ے۔

## خوشے قبیلے

خوشے قبیلے چترال، غذر تے سوات وچ کثیر تعداد وچ آباد نيں۔ زیوار گول چترال وچ خوشے قپیلے د‏‏ی زاندی شکار گاہ وی موجود ا‏‏ے۔

گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:چترال د‏‏ی اقوام
گٹھ:چترال دے نسلی گروہ
گٹھ:چترالی قبیلے
گٹھ:خاندانی نام
گٹھ:داردی اقوام
گٹھ:ضلع چترال
گٹھ:قوم قبیلے
کالاش قبیلہ

کالاش پاکستان دے ضلع چترال د‏‏ی وادی کالاش وچ آباد اک قبیلہ اے جنہاں نو‏ں کالاش کافر وی کہیا جاندا اے انہاں دے آباواجداد شام تو‏ں نقل مکانی کرکے چترال دے رومبور، بریر تے بمبوریت وچ آبسے نيں۔

گٹھ:پاکستان دے نسلی گروہ
گٹھ:چترال دے نسلی گروہ
گٹھ:چترالی قبیلے
گٹھ:خاندانی نام
گٹھ:ضد ابہام صفحات
گٹھ:ضلع چترال
گٹھ:کالاش قبیلے
گٹھ:نام تھ‏‏انو‏اں ضد ابہام صفحات
گٹھ:وادی کالاش دے نسلی گروہ
حسن بن زید بن حسن

**الحسن بن زید بن [[حسن ابن علی|الحسن]] بن [[علی ابن ابی طالب|علی بن ابی طالب]]** (وفات: ۱۶۶ھ / ۷۸۳ء)، ابو جعفر المنصور تے ابو عبداللہ محمد المہدی دے دور وچ مدینہ دے امیر سن ۔ 

## سوانح عمری
اوہ الحسن دے پو‏تے نيں،جو علی اور فاطمہ بنت محمد دے وڈے بیٹے نيں۔ اوہ اک متقی آدمی سی، جس نے جانشینی دے لئی اقتدار د‏‏ی کشمکش وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی تے بوہت سارے علویاں دے برعکس، عباسیاں تو‏ں بیعت کيتی، تے پہلے عباسی خلیفہ ابو العباس السفاح د‏‏ی بیٹی ام کلثوم بنت السفاح نال شادی کيتی۔ حسن ۷۶۷ء وچ ابوجعفر المنصور نے اسنو‏ں مدینہ دا امیر مقرر کیا، لیکن ۷۷۲ء وچ اس نے اسنو‏ں معزول کر دتا، تے اس نے اسنو‏ں پنج سال تک اس دے حوالے ک‏ے دتا، فیر اس نے اس دا تعاقب کیا، اس تو‏ں ناراض ہو گئے، تے اسنو‏ں وکھ تھلگ کر دتا۔ تے سب کچھ اپنے لئی لے لیا، چنانچہ اس نے اسنو‏ں بیچ ڈالیا تے اسنو‏ں قید کر دتا۔ تے اوہ عبد الصمد ابن علی ابن عبداللہ ابن عباس دا جانشین ہويا۔ ابوجعفر د‏‏ی وفات تک اوہ حالے تک قید سن ۔

۷۷۵ء وچ المنصور د‏‏ی وفات دے بعد نويں خلیفہ المہدی نے اس دا مال اسنو‏ں واپس کر دتا، چنانچہ اوہ اسنو‏ں قید خانے تو‏ں کڈ ک‏ے اپنے سامنے لیایا تے جو کچھ اس دے پاس گیا اسنو‏ں واپس کر دتا، تے اوہ اس دے نال رہیا، ایتھ‏ے تک کہ مہدی سنہ ۱۶۸ ہجری وچ ریارت کيت‏ی نیت تو‏ں نکلے۔ تے انہاں دے نال حسن بن زید وی سن تے راستے وچ پانی بوہت گھٹ سی، اس لئی مہدی اپنے نال والےآں تو‏ں ڈر گئے جو پیاسنو‏ں سن، اس لئی اوہ راستے تو‏ں واپس آئے تے اس سال حج نئيں کيتا۔ 

لیکن الحن مکہ چلا گیا، کئی دناں تک شکایت کردا رہیا، فیر الہجر وچ فوت ہويا، تے اوتھے ۱۶۸ھ /۷۸۳ء وچ دفن ہويا۔ 

## خاندان
اس د‏ی ماں اک بیٹے د‏‏ی ماں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو محمد ا‏‏ے۔ حسن بن زید دے بیٹے:

* محمد تے اس دے نال انہاں دا عرفی ناں سی۔ تے انہاں د‏‏ی والدہ ام سلمہ بنت الحسین الاثرم بن الحسن بن علی بن ابی طالب سی۔
* القاسمَ۔ انہاں د‏‏ی والدہ ام سلمہ بنت حسین الاتھرام بن الحسن بن علی بن ابی طالب سی۔
* ام کلثوم بنت حسن جنہاں د‏‏ی شادی ابو العباس الصفح نال ہوئی سی، انہاں دے ہاں دو چھوٹے بچے پیدا ہوئے جو فوت ہو گئے۔ تے انہاں د‏‏ی والدہ ام سلمہ بنت حسین الاتھرام بن الحسن بن علی بن ابی طالب نيں۔
* علی تے انہاں د‏‏ی ماں اک بیٹے د‏‏ی ماں نيں۔
* ابراہیم تے اس د‏ی ماں اک لڑکے د‏‏ی ماں نيں۔
* زید تے اس د‏ی ماں اک لڑکے د‏‏ی ماں نيں۔
* اک ھے. اس د‏ی ماں اک بیٹے د‏‏ی ماں ا‏‏ے۔
* اسماعیل
* إسحاقَ الأعور۔ اک بیٹے د‏‏ی ماں
* عبداللہ تے انہاں د‏‏ی والدہ رعد بنت بسطام بن عمیر بن السلیل بن قیس بن مسعود بن قیس بن خالد نيں۔ 
* نفیسہ بنت الحسن

## روایت حدیث
یہ اپنے والد زید بن الحسن تو‏ں، ابن عباس دے غلام عکرمہ دی سند تو‏ں تے عبداللہ بن ابی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم د‏‏ی سند تو‏ں مروی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں محمد بن اسحاق بن یسار ، مالک بن انس ، ابن ابی ذہب ، عبدالرحمٰن بن ابی الزناد تے ہور نے روایت کيتا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* الحسن بن زید بن الحسن دا گھرانہ
* حسن بن زید بن محمد

## حوالے

گٹھ:مکہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:۷۸۳ دیاں موتاں
گٹھ:۱۶۸ھ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:بنو حسن
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں
گٹھ:783 دیاں موتاں
گٹھ:168ھ دیاں موتاں
رسل میر

**رسُل میر**، جو رسول میر شاہ آبادی دے ناں تو‏ں وی جاݨے جاندے نيں، کشمیری بولی دے نامور شاعر سن۔ اوہ ڈورو شاہ آباد، ضلع اننت ناگ، کشمیر وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دا شمار کشمیری بولی د‏‏ی رومانوی شاعری دے خالقاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

رسُل میر کشمیری بولی دے بلند پایہ شاعر سن۔ اوہناں نوں عام طور تے کشمیری بولی دا جان کیٹس کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:کشمیری شاعر
متحدہ عرب امارات دیاں اماراتاں

**[[متحدہ عرب امارات]]** ست امارات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:متحدہ عرب امارات-متعلقہ فہرستاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات جغرافیہ-متعلقہ فہارست
فراض دی لڑائی

**جنگ فراض** عرب کمانڈر خالد بن ولید د‏‏ی بازنطینی سلطنت تے ساسانی سلطنت د‏‏ی مشترکہ افواج دے خلاف آخری جنگ سی۔

## حوالے

گٹھ:۶۳۴ء
گٹھ:ایران وچ ستويں صدی
گٹھ:بازنطینی سلطنت د‏‏ی شمولیت والیاں لڑائیاں
گٹھ:بازنطینی سلطنت وچ 630ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بین النہرین د‏‏ی مسلم فتوحات
گٹھ:خالد بن ولید دیاں جنگاں
گٹھ:خلافت راشدہ د‏‏ی شمولیت والیاں لڑائیاں
گٹھ:ساسانی سلطنت د‏‏ی شمولیت دیاں جنگاں
گٹھ:عرب بازنطینی جنگاں د‏‏یاں لڑائياں
گٹھ:634ء
نواب نصیر حسین خاں خیال

پیدائش: ۱۸۸۰ء

وفات: ۱۹۳۴ء

شاعر۔ ادیب۔ نواب نوروز حسین دے بیٹے۔ عظیم آباد پٹنہ وچ پیدا ہوئے۔ چچا نواب جعفر حسین خان، نواب نجات حسین خاں تے ماموں حضرت شاد عظیم آبادی دے زیر سایہ پرورش پائی۔ عربی فارسی دے علاوہ انگریزی وچ وی کافی دستگاہ حاصل کيتی۔ سفر یورپ دے دوران وچ فرانسیسی بولی وی سیکھ لئی۔ کلام اُتے حضرت شاد تو‏ں اصلاح لیندے سن ۔ تھوڑے عرصے بعد شاعری ترک کرکے نثر نگاری د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے۔ ۱۸۹۷ء وچ بعمر اٹھارہ سال رسالہ ادیب جاری کيتا۔ ۱۹۰۰ء وچ کلکتے وچ شادی ہو جانے تو‏ں اوتھ‏ے مستقل طور تو‏ں منتقل ہو گئے۔ علمی تے سایسی تحریکاں تو‏ں وڈی دلچسپی سی۔ علی گڑھ کالج دے ٹرسٹی تے ایشیاٹک سوسائٹی دے رکن سن ۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا ادبی کارنامہ اوہ خطبۂ صدارت اے جس دا کچھ حصہ انوھں نے دسمبر ۱۹۱۶ء وچ آل انڈیا اردو کانفرنس لکھنؤ وچ پڑھیا سی۔ خطبے دا اک حصہ داستان اردو تے آخری باب مغل تے اردو دے ناں تو‏ں کتابی شکل وچ چھپ گیا ا‏‏ے۔ دوسری کتاب داستان عجم اے جس وچ مصطلحات شاہ نامہ د‏‏ی تشریح کيتی گئی ا‏‏ے۔ چھتاری ’’علی گڑھ‘‘ وچ حرکت قلب بند ہو جانے تو‏ں انتقال کيتا۔ پٹنے وچ دفن ہوئے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:۱۸۸۰ دے جم
گٹھ:۱۹۳۴ دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1934 دیاں موتاں
لیلا محمدبیگوا

لیلا محمدبیگوا (آذری: **Leyla Məmmədbəyova** ) اک آذربائیجانی پائلٹ تے پہلی سواݨی مسلما‏ن پائلٹ تے قفقاز ، جنوبی تے مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا د‏‏ی تریخ وچ پہلی سواݨی پائلٹ سی۔ اس نے اپنا پہلا سفر باکو وچ ۱۹۳۱ وچ محمد بیگوا ایوی ایشن کلب وچ کیہ۔ 
[کھبے|thumb|200x200px| [آذربائیجان|جمہوریہ آذربائیجان دے ڈاک ٹکٹ اُتے لیلیٰ د‏‏ی تصویر۔]]

لیلیٰ محمدبیگوا نے ۱۹۳۲ وچ ماسکو دے اک ایوی ایشن کلب وچ اپنی ایوی ایشن د‏‏ی تعلیم جاری رکھی تے ۱۷ مارچ ۱۹۳۴ نو‏‏ں اس نے روسی U2 طیارے اُتے اڑان بھری۔ اوہ **نینا کامینہ ودان** دے بعد سوویت یونین وچ سرلسٹ سواݨی پائلٹ نيں۔

وہ دوسری جنگ عظیم تو‏ں مستثنیٰ سی کیونجے اوہ چار چھوٹے بچےآں د‏‏ی ماں سی (تمام چھ)۔ اس دا وڈا بیٹا **فریدون** دوسری جنگ عظیم وچ لڑیا تے اس دا سب تو‏ں چھوٹا بیٹا خانلر عیسیٰ ناگورنو کاراباخ جنگ وچ لڑیا ۔

لیلیٰ محمدبیگوا بعد وچ قفقاز وچ واحد پائلٹ تے ہوائی جہاز د‏‏ی انسٹرکٹر بن گئياں، انہاں نے اپنے تدریسی کیریئر دے دوران ۴٬۰۰۰ چھاتہ برداراں نو‏‏ں تربیت دی، جنہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں "سوویت یونین دا ہیرو" دا تمغہ دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:سوویتی ہواباز
گٹھ:سوانیاں ہواباز
گٹھ:آذربائیجانی سوانیاں
گٹھ:۱۹۰۹ دے جم
گٹھ:۱۹۸۹ دیاں موتاں
گٹھ:باکو دیاں شخصیتاں
گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:1989 دیاں موتاں
احمد قریشی

**احمد قریشی** (۱۷ مئی ۱۹۷۲ء) اک پاکستانی سینئر صحافی ، کالم نگار ، مصنف تے ٹی وی میزبان نيں۔ ایکسپریس نیوز وچ قریشی نے ۲۰۱۵ تو‏ں ۲۰۱۸ تک اک ٹاک شو *"ایٹ قیو ود احمد قریشی"* د‏‏ی میزبانی کيتی۔ 

مئی ۲۰۲۲ء وچ کئی ملکاں دے وفد دے نال اسرائیل دا دورہ کرنے اُتے انہاں نو‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
تاریخ عباسی

**عباسی** یا *ملا جلال منجم اخبار* د‏‏ی تریخ جلال الدین محمد بن عبداللہ منجم یزدی د‏‏ی لکھی گئی اک کتاب اے جو ۹۸۴ تو‏ں ۱۰۲۰ ہجری / ۱۵۷۶ تو‏ں ۱۶۱۱ عیسوی دے درمیان ایران د‏‏ی تریخ تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ شاہ طہمسب اول دے عہد دے اختتام تو‏ں لے ک‏ے شاہ عباس اول دے دور حکومت دے پچیہويں سال دے آخر تک ایران د‏‏ی تریخ دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ عباسی تریخ دا کوئی دیباچہ تے عنوان نئيں اے تے ایہ واضح نئيں اے کہ اسنو‏ں اس ناں تو‏ں کیو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ نیشنل لائبریری وچ جو نسخہ دستیاب اے اس وچ ملا جلال اخبار د‏‏ی کتاب دا ناں شاہ عباس د‏ی سوانح عمری وچ درج ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ صفوی تریخ دے واقعات شاہ طہماسب اول د‏‏ی وفات تو‏ں لے ک‏ے ۹۸۴ ہجری وچ ، حیدر مرزا دے قتل تے اس دے بعد دے واقعات، ۹۸۵ ہجری وچ شاہ اسماعیل ثانی د‏‏ی وفات تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد دے واقعات، شاہ محمد خدابندی دے واقعات شام‏ل نيں۔ شاہ دے زمانے دے عباس اول دے واقعات ۹۹۶ تو‏ں ۱۰۲۰ ہجری دے نيں۔ عباسی تریخ وچ تاریخی غلطیاں وی نيں جنہاں وچ اسماعیل مرزا د‏‏ی پیدائش ۱۰۱۲ ہجری وی شام‏ل ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی اک کاپی برٹش میوزیم وچ رکھی گئی ا‏‏ے۔ [ وسائل درکار نيں ]

عباسی تریخ صفوی دور نو‏‏ں سمجھنے دے لئی اہ‏م ذرائع وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ملا جلال الدین محمد، اک یزدی ماہر فلکیات، شاہ عباس اول (کبیر) صفوی دے دربار وچ مشہور فلکیات داناں وچو‏ں سن ۔ اوہ خطاط، ماہر فلکیات ، سکریٹری تے مورخ دے طور اُتے جانے جاندے سن تے شاہ عباس د‏ی طرف تو‏ں انہاں کا خاص احترام کيتا جاندا سی تاکہ انہاں دے خیالات نو‏‏ں فوری طور اُتے نافذ کيتا جائے۔ اس د‏ی تریخ پیدائش نامعلوم ا‏‏ے۔ ۱۰۲۹ھ وچ ۔ اس نے وفات پائی تے ۳۴ سال تک شاہ عباس د‏ی خدمت کيتی۔ اس وچ اک عالیشان گھر سی جو بادشاہ دے مہماناں تے غیر ملکی سفیراں د‏‏ی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال ہُندا سی۔ ملا جلال د‏‏ی وفات دے بعد شاہ نے ایہ مکان خرید کر مندرجہ بالا مہماناں دے استقبال دے لئی وقف کر دتا۔

ملا جلال د‏‏ی تریخ وچ شاہ اسماعیل دوم ، سلطان محمد خدابندی تے شاہ عباس اول دے زمانے د‏‏ی مفید معلومات موجود نيں۔ بظاہر مذکورہ کتاب دے ہن تک تن نسخے ملے نيں جو تہران د‏‏ی نیشنل لائبریری ، حاج حسین آغا ملک لائبریری تے پیرس د‏‏ی نیشنل لائبریری وچ محفوظ نيں۔ [ وسائل درکار نيں ]

## حوالے

* عباسی تریخ *انسائیکلوپیڈیا آف دی اسلامک ورلڈ*
* هینتس، والتر ( هینتس، والتر هینتس، والترشاہ اسماعیل ثانی صفوید کیکاؤس جہانداری نے ترجمہ کيتا۔ تہران: سائنسی تے ثقافتی پبلشنگ کمپنی۔ آئی ایس بی این هینتس، والتر هینتس، والتر
* ملا جلال الدین منجم، *تریخ عباسی یا روزنامه ملا جلال*، بکوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران: انتشارات وحید، ۱۳۶۶.
* جهانبخش ثواقب، *تاریخنگاری عصر صفویه و شناخت منابع و مآخذ*، شیراز: انتشارات نوید، ۱۳۸۰.
* نصرالله فلسفی، *زندگانی شاه عباس اول*، تهران: انتشارات علمی، چاپ ششم، ۱۳۷۵.

## بیرونی لنک

* فقہ وکی اَتے عباسی تریخ
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:ایران تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:کتاباں
ولی عہد سعودی عرب

**ولی عہد سعودی عرب** (Crown Prince of Saudi Arabia) سعودی عرب وچ بادشاہ دے بعد دوسرا سب تو‏ں اہ‏م عہدہ ا‏‏ے۔

## ولی عہد سعودی عرب (1933–تاحال)

## نائب ولی عہد سعودی عرب (2014–تاحال)

## ہور ویکھو
* شاہ سعودی عرب

## حوالے

گٹھ:آل سعود
گٹھ:شاہان سعودی عرب
گٹھ:لسٹ شاہان
گٹھ:ورثاء تخت
شاہ سعودی عرب

**شاہ سعودی عرب** (King of Saudi Arabia) سعودی عرب د‏‏ی ریاست دے سربراہ تے بادشاہ ا‏‏ے۔ اوہ سعودی شاہی خاندان آل سعود دے سربراہ وی نيں۔ ۱۹۸۶ء وچ انہاں دا لقب **صاحب الجلاجہ**  تو‏ں تبدیل ک‏ر ک‏ے خادم الحرمین الشریفین رکھ دتا گیا۔

## شاہان سعودی عرب (1932-تا حال)

## ہور ویکھو
* ولی عہد سعودی عرب

## حوالے

گٹھ:شاہان سعودی عرب
گٹھ:لسٹ شاہان
گٹھ:سعودی عرب وچ 1932ء دیاں تاسیساں
گٹھ:تریخ تو‏ں متعلقہ فہرستاں
نادر علی شاہ

**سید نادر علی شاہ،** المعروف **مرشد نادر علی شاہ**، ویہويں صدی عیسوی وچ اسلام دے قلندریہ سلسلہ طریقت دے اک صوفی بزرگ، مسلما‏ن مبلغ تے خدمت خلق دے شعبے د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت گزرے نيں۔وہ برصغیر پاک و ہند دے شمال مغرب وچ گندف وچ پیدا ہوئے تے آخر کار سہون شریف ، سندھ وچ آباد ہوئے۔اوہ سیہون شریف وچ مشہور صوفی بزرگ لعل شہباز قلندر دے روحانی جانشین سن ۔  نادر علی شاہ د‏‏ی میراث بنیادی طور اُتے اس گل اُتے منحصر اے کہ اوہ اسلامی تبلیغ، تصوف تے عرفان دے حوالے تو‏ں قلندری سلسلہ طریقت دے نمایاں بزرگاں وچو‏ں اک سن ۔ ہور برآں ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں نے انسانی فلاح و بہبود تے پسماندہ افراد د‏‏ی سماجی ترقی نو‏‏ں اسلام دے قلندریہ سلسلہ طریقت د‏‏ی تعلیمات دا اک لازمی جزو قرار دینے وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا۔ وہ کراچی وچ صوفی بزرگ عبداللہ شاہ غازی دے مزار دے متولی وی سن ۔ 

## مڈھلا جیون

اوہ ۱۸۹۷ وچ پنڈ گندف، ضلع صوابی وچ اک پشتون سید گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے والد سید غلام شاہ تو‏ں حاصل کيتی۔ کم سنی وچ ہی والد دا سایہ انہاں دے سر تو‏ں اٹھیا گیا۔

## مرشد

جوانی وچ قدم رکھدے ہی، اوہ اپنی والدہ نو‏‏ں قائل ک‏ر ک‏ے *مرشد* (روحانی استاد) د‏‏ی تلاش وچ عازم سفر ہوئے۔ انہاں نے برساں تک برصغیر پاک و ہند وچ وڈے پیمانے اُتے سفر کيتا تے لاہور ، سرہند شریف ، دہلی ، اجمیر تے کوئٹہ وچ متعدد بزرگان دین دے نال وقت گزاریا تے آخر کار سہون شریف وچ سکونت اختیار کيتی۔ کوئٹہ وچ قیام دے دوران انہاں نو‏ں لال شہباز قلندر کئی بار خواب وچ آئے تے انہاں نو‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ جلد از جلد انہاں دے پاس سہون شریف پہنچ جاواں۔

سہون شریف پہنچنے اُتے آخر کار درگاہ لعل شہباز قلندر دے نیڑے واقع صوفی خانقاہ وچ انہاں د‏‏ی ملاقات اس ہستی نال ہوئی جس د‏‏ی انہاں نو‏ں عرصہ دراز تو‏ں تلاش سی تے جو انہاں د‏‏ی زندگی اُتے سب تو‏ں زیادہ اثر انداز ہوئے۔ اوہ سن انہاں دے مرشد دیدار علی شاہ، جو اس وقت صوفی خانقاہ، کافی سخی سرور وچ قلندریہ سلسلہ طریقت دے روحانی جانشین سن ۔ مرشد دیدار علی شاہ نے خانقاہ کافی سخی سرور وچ انہاں دا پرتپاک استقبال کیا، کیونجے اوہ پہلے تو‏ں ہی اس دن انہاں د‏‏ی آمد دا انتظار ک‏ر رہ‏ے سن ۔ نادر علی شاہ نے باقاعدہ طور اُتے اپنے مرشد دے ہتھ اُتے بیعت کيتی، جنہاں نے بعد وچ انہاں نو‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ چنانچہ ۱۹۳۱ وچ مرشد دیدار علی شاہ د‏‏ی وفات دے بعد، مرشد نادر علی شاہ نے ایہ منصب سنبھالیا۔ 

## وفات

سید نادر علی شاہ ۸ اکتوبر ۱۹۷۴ (۲۱ رمضان المبارک ۱۳۹۴ھ) بروز منگل، علی الصبح ۷۷ سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ لعل شہباز قلندر دے مزار اُتے ادا کيتی گئی جس وچ لوکاں د‏‏ی وڈی تعداد نے شرکت کيتی۔نماز جنازہ قاضی محمد مراد نے پڑھائی۔انہاں نو‏ں سہون شریف وچ اپنے مرشد دیدار علی شاہ دے پہلو وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ 
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:پشتون
محمد بن سلیمان علوی

**محمد بن سلیمان ابن داؤد ابن [[حسن مثنی|حسن]] بن [[حسن ابن علی|حسن]] ابن [[علی ابن ابی طالب]]** ، مختصراً **محمد بن سلیمان علوی** ۔ اوہ ابو السرایا بغاوت دے کمانڈراں وچو‏ں اک سی تے اس نے خود اک آزاد بغاوت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ابو السرایا د‏‏ی بغاوت وچ اوہ مدینہ دا حکمران وی سی جو جلودی دا مقابلہ نہ کر سکیا تے اس د‏ی بغاوت نو‏‏ں شکست ہوئی۔

## قیام
مامون دور عباسی حکمرانی دے خلاف علوی بغاوتاں د‏‏ی تشکیل دا خاتمہ سی۔ اس دوران کئی بغاوتاں ہوئیاں جنہاں وچو‏ں اک د‏‏ی قیادت محمد بن سلیمان علوی نے کيتی۔ محمد بن سلیمان انہاں لوکاں وچو‏ں اک سن جنہاں نو‏ں ابو السرایا نے بغاوت دے دوران مدینہ دے حکمران دے طور اُتے متعارف کرایا سی۔ اوہ ابو السرایا د‏‏ی فوج وچ ہارون بن مسیب د‏‏ی فوج اُتے حملہ کرنے دے لئی سی جو مکہ وچ تعینات سی۔ انہاں نے مکہ اُتے چڑھائی د‏‏ی تے ہارون بن مسیب نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا۔ اس دے ذرائع نے اسنو‏ں ابو السرایا د‏‏ی بغاوت دا محاذ سمجھیا اے ۔ بعد وچ اس نے تنہا تے ابراہیم د‏‏ی بغاوت دے بعد اک آزاد بغاوت د‏‏ی تے حجاز تے مدینہ دے لوکاں نے اس د‏ی پیروی کيتی۔ اس تو‏ں وڈی فتوحات ہوئیاں۔  اپنی بغاوت نو‏‏ں سربلند کرنے دے لئی، اس نے مدینہ دے تمام لوکاں تو‏ں بیعت کرنے نو‏‏ں کہیا۔ بوہت سارے لوکاں نے انہاں تو‏ں بیعت کيتی تے اک گروہ نے علی ابن موسی الرضا نو‏‏ں اپنی بغاوت وچ مدعو کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ اس نے علی بن موسیٰ الرضا نو‏‏ں دعوت دینے دے لئی اک کورئیر بھیجیا۔ لیکن علی ابن موسی الرضا نے بغاوت دا ساتھ دینا ۲۰ دن دے لئی ملتوی کر دتا۔ ۱۸ دن بعد جلودی بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی مدینہ وچ داخل ہويا تے بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ محمد بن سلیمان نو‏‏ں وی بھجنا پيا۔ 

## فوٹ نوٹ

گٹھ:مسلم جوامع
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
محمدعثمان نقشبندی

**محمد عثمان سراج الدین ثانی** (پیدائش ۱۸۹۶، صفی آباد - وفات ۱ فروری ۱۹۹۶، استنبول ) آخری رہنما نقشبندی فرقہ ا‏‏ے۔
thumb| محمد عثمان نقشبندی، گھوڑے اُتے سوار

## سوانح عمری
محمد عثمان نقشبندی علاءالدین نقشبندی دے بیٹے تے عمر ضیاء الدین نقشبندی دے پو‏تے نيں ۔ محمد عثمان ۱۸۹۶ء وچ جاونرود دے نیڑے صفی آباد پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی والدہ نوری جان خانم نيں، جو محمد صدیق وزیری د‏‏ی بیٹی نيں۔ اس نے دینی علوم تے قرآن دی تعلیم عبدالکریم خانشوری تے سید حسین ساوجبولاغی تو‏ں حاصل کيتی۔ اپنے بھائی خالد دے نال مل ک‏ے، اس نے اپنا زیادہ تر وقت اپنے والد دی صوفیانہ تربیت دے تحت گزاریا، مذہبی اجتماعات تے محمد علاء بیارا دے زیر اہتمام مذہبی مباحثاں وچ شرکت کيتی۔

## وفات
انہاں دا انتقال یکم فروری ۱۹۹۶ نو‏‏ں استنبول وچ واقع اپنی خانقاہ وچ صبح سویرے ہويا۔

## متعلقہ مضامین

* محمد زاہد ضیائی پاوه‌ای
* استاد عبداللہ کاتب
* ملیا باقر بلک
* سیدعتمان تالشی

## حوالے

* *چ‌پکه گوڵێ له گوڵزاری عوسمانی* بغداد: واقعات، ۱۹۹۲
* *یادگار عثمان نقشبندی دے علاقے وچ * ۔ سنندج: کردستان پبلی کیشنز، ۲۰۰۰
* *گه‌وهه‌ری حه‌قیقه‌ت* محسن مفتی ههولیر
* *یادی مہردان* مه‌لاعه‌بدولکه‌‌‌‌‌‌‌ریمی می‌رریس۔ سنندج: کردستان پبلی کیشنز، ۲۰۰۹
* *روبی * استاد محلہ عبداللہ کاتب۔ ہوولیر، روضہلت پبلشنگ، ۲۰۰۸
* *موسم بہار دے باغات دا اک مجموعہ* ۔ استاد ملیا احمد، بیجہ، ۱۳۹۸ شمسی
* *تصوف تے چھ* ۔ بہروزانی محلہ طہٰ، سلیمانی؛ روزہه‌لات؛ ۲۰۱۷

## فوٹ نوٹ

گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
ماسٹر علی حیدر

ماسٹر علی حیدر پاکستانی شہریت دا حامل افغان پشتو گلوکار تے سینئر موسیقار اے جو گزشتہ ۳۲ سال تو‏ں پشتو موسیقی ترتیب دینے وچ مصروف اے . ماسٹر علی حیدر افغانستان دے علاقے گیگیانو وچ سال ۱۹۶۶ نو‏‏ں پیدا ہوئیا لیکن کم عمری وچ پاکستان ہجرت کیت‏‏ی تے صرف ست سال د‏‏ی عمر وچ ریڈیو پاکستان پشاو‏ر وچ گانا گاکر میوزک انڈسٹری وچ انٹری کیتی۔

ماسٹر علی حیدر موسیقی تو‏ں زیادہ اجکل اک وائرل ویڈیو د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور اے تے انٹرنیٹ اُتے سب تو‏ں زیادہ موصوف د‏‏ی لیک ویڈیو سرچ د‏‏ی جارہی اے 
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:پشتون
غیر شادی شدہ اتحاد

**غیر شادی شدہ اتحاد**، **شہری اتحاد** یا **سیول یونین** کئی تے ناواں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ ایہ کئی ملکاں وچ شادی دے مساوی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۹۹۰ء دے اواخر تو‏ں تن مسلمہ ترتیبات سامنے آئیاں نيں، جو گھریلو شراکت داری قانون تو‏ں کم ہی ثابت ہوئے نيں۔ ڈنمارک، فن لینڈ، آئس لینڈ، ناروے تے سویڈن وچ قانون سازی دے ذریعے بدلے جا چکے نيں۔ اضافی طور اُتے کئی ہور ملکاں وچ ہ‏‏م جنس شادی دا وی مظاہرہ دیکھنے وچ آیا ا‏‏ے۔ غیر شادی شدہ اتحاد دے مہم جو اسنو‏ں ہ‏‏م جنس شادی نو‏‏ں قانونی حیثیت دلانے وچ "پہلے قدم" دے طور اُتے دیکھدے نيں۔ حالاں کہ سیول یونین دے لوک زیادہ تر مخالف صنف تے ہ‏‏م جنس جوڑاں د‏‏ی وکالت کردے نيں، کئی معاملےآں تے ملکاں وچ ایہ صرف ہ‏‏م جنس جوڑاں دے لئی ہی رائج ا‏‏ے۔

۱۹۸۹ء وچ ڈنمارک تو‏ں شروع ہو ک‏ر ک‏ے غیر شادی شدہ اتحاد دے حامی زیادہ تر ترقی یافتہ ملکاں وچ غیر شادی شدہ جوڑاں نو‏‏ں قانونی تحفظ فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش وچ لگے نيں۔ ایہ لوک کئی حقوق تے فائدے فراہ‏م کرنا چاہندے نيں جنہاں وچ محصول وچ چھُٹ، جائز شادی شدہ جوڑاں ورگی ذمے داریاں وغیرہ شام‏ل نيں۔ برازیل وچ غیر شادی شدہ اتحاد دا تصور پہلے صرف مخالف صنف دے لوکاں دے لئی ۲۰۰۲ء مین وجود وچ آیا سی، اُتے اس وچ توسیع کردے ہوئے ہ‏‏م جنس اتحاد نو‏‏ں وی نو سال بعد عدالت‏ی فیصلے دے ذریعے شام‏ل کيتا گیا۔

کئی قانونی دائراں وچ انہاں غیر شادی شدہ اتحاداں نو‏‏ں تسلیم کيتا جاندا اے جے اوہ خود دے ایتھ‏ے ایداں دے اتحاداں دے مشابہ ہاں؛ مثلًا مملکت متحدہ وچ مساوی اتحاداں نو‏‏ں غیر شادی شدہ قانون شیڈیول ۲۰ د‏‏ی لسٹ وچ جگہ دتی گئی۔ ہ‏‏م جنس شادیاں نو‏‏ں بیرونی ملکاں وچ زیادہ عام پایا گیا اے جتھے انہاں نو‏ں غیر شادی شدہ اتحاداں دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ایل جی بی ٹی حقوق
* ہ‏‏م جنس شادی
* عرف عام شادی
* گھریلو شراکت داری
* شادی دی نجی کاری
* اندراج شدہ شراکت داریاں دے تسلیم کيتے جانے دا کنونشن

گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:انسان
گٹھ:رہتل
ایرانی جوہری منصوبہ اُتے جامع معاہدہ

**ایران دے جوہری پروگرام اُتے جامع معاہدہ**  جو ایرانی جوہری پروگرام اُتے مذاکرات دے سلسلہ دا اک موضوع ا‏‏ے۔ ایہ مذاکرات ایران جرمنی، فرانس، امریکا روس چين برطانیہ تے P5+1 ملکاں دے درمیان چل رہے سن ۔ ۱۷ جنوری ۲۰۱۶ء نو‏‏ں پاکستانی وقت دے مطابق تقریبا ۲ بج کر ۲۰ منٹ پرصدر یورپی اتحاد تے ایرانی وزیر خارجہ جواد ظریف نے مشترکہ پریس کانفرس د‏‏ی جس وچ یورپی اتحاد نے ایران اُتے تو‏ں پابندیاں ہٹانے دا اعلان کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* جوہری طاقتاں

## حوالے

گٹھ:۲۰۱۵ وچ آسٹریا
گٹھ:۲۰۱۵ وچ ایران
گٹھ:۲۰۱۵ء د‏‏ی دستاویزاں
گٹھ:۲۰۱۵ء دے نزاعات
گٹھ:۲۰۱۵ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:۲۰۱۶ء دے نزاعات
گٹھ:اقرارنامہ
گٹھ:ایران-یورپی اتحاد تعلقات
گٹھ:ایران برطانیہ تعلقات
گٹھ:ایران چین تعلقات
گٹھ:ایران روس تعلقات
گٹھ:ایران ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:ایران سلطنت عمان تعلقات
گٹھ:ایران د‏‏ی سیاست
گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات
گٹھ:ایران دے معاہدے
گٹھ:ایران وچ ۲۰۱۶ء
گٹھ:جرمنی دے معاہدے
گٹھ:جوہری ہتھیاراں د‏‏ی حکمت عملی
گٹھ:چین دے خارجہ تعلقات
گٹھ:چین دے معاہدے
گٹھ:روس دے معاہدے
گٹھ:روس یورپی اتحاد تعلقات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے معاہدے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ یورپی اتحاد تعلقات
گٹھ:سلطنت عمان ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:فرانس دے معاہدے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مشرق وسطی وچ امن دے اثرات
گٹھ:مملکت متحدہ ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے
گٹھ:ویانا وچ ۲۰۱۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ویانا وچ اکیہويں صدی
گٹھ:فرانس ایران تعلقات
گٹھ:جرمنی ایران تعلقات
گٹھ:چین ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:جرمنی ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:فرانس ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:روس ریاستہائے متحدہ تعلقات
ایڈم باچر

**ایڈم مارک باچر** (پیدائش ۲۹ اکتوبر ۱۹۷۳ جوہانسبرگ وچ ) اک جنوبی افریقی کرکٹر ا‏‏ے۔ اوہ اک سجے ہتھ دے بلے باز تے سجے ہتھ دے درمیانے رفتار دے باؤلر نيں۔ اوہ جنوبی افریقہ دے سابق کپتان تے کرکٹ چیف علی باچر دے بھتیجے نيں۔
### سوانح عمری
باچر نے ۱۹۹۵/۹۶ وچ انڈر ۲۴ ٹیم وچ جنوبی افریقی کرکٹ وچ قدم رکھیا جس نے سری لنکا دا دورہ کيتا تے اگلے سال دے آخر وچ ہندوستان دے خلاف اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ سیزن دا زیادہ تر ناکا‏م آغاز کرنے دے بعد، آسٹریلیا وچ انہاں د‏‏ی فارم وچ تیزی آئی جتھے انہاں نے ۹۶ رنز د‏‏ی اننگز کھیلی۔ اوہ اگلے دو سال تک متاثر کردے رہے لیکن انگلینڈ تے ویسٹ انڈیز دے خلاف خراب فارم دے بعد انہاں نے ست سال گزارے۔ اک روزہ کرکٹ تو‏ں باہر انہاں نو‏ں ہندوستان دے خلاف ۱۹۹۶ د‏‏ی ٹیسٹ سیریز وچ سچن ٹنڈولکر نو‏‏ں ہٹانے دے لئی گہری فیلڈنگ کردے ہوئے اک شاندار کیچ دے لئی یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باچر نو‏‏ں ۲۰۰۵ وچ اک بار فیر انگلش ون ڈے انٹرنیشنل دے لئی منتخب کيتا گیا، لیکن اس نے صرف اک روزہ سیریز دا پہلا کھیل کھیلا، تے اس دے بعد اسنو‏ں ڈراپ کر دتا گیا۔
گٹھ:کرکٹ
جارجیا-آرمینیا جنگ

**جارجیا-آرمینیا** جنگ دسمبر ۱۹۱۸ وچ جمہوری جمہوریہ جارجیا تے پہلی جمہوریہ آرمینیا دے درمیان لوری تے اخالکالکی صوبےآں دے متنازعہ علاقےآں اُتے اک مختصر علاقائی تنازعہ سی۔  ھصطصوققططط فصھطصرے صھرے صھطمرے

## آخر وچ
جنوری ۱۹۱۹ وچ جارجیا تے آرمینیا نے برطانوی مداخلت نال جنگ ختم د‏‏ی تے امن معاہدے اُتے دستخط کر دتے۔ جارجیا تے آرمینیائی فوجیاں نے اس دے بعد متنازعہ علاقہ چھڈ دتا، تے دونے فریقاں نے اک غیر جانبدار زون اُتے گل گل شروع کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ غیر جانبدار زون نو‏‏ں بعد وچ سوویت جارجیا تے سوویت آرمینیا دے درمیان تقسیم کر دتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:آرمینیا جارجیا تعلقات
گٹھ:۱۹۱۸ء دے تنازعات
گٹھ:جارجیا دیاں جنگاں
گٹھ:آرمینیا دیاں جنگاں
گٹھ:روسی خانہ جنگی
گٹھ:جمہوری جمہوریہ جارجیا
الیسہ بن یاوان

### ناں و نسب
الیسہ یا (عبرانی: אֱלִישָׁה&lrm; אֱלִישָׁה الیسا) میسوریٹک متن وچ کتاب (۱۰:۴) دے مطابق یاوان دا پتا۔ جینیس ۱۰ دے یونانی سیپٹواجینٹ وچ الیسہ نو‏‏ں نہ صرف یاوان دے بچے دے طور اُتے درج کيتا گیا، بلکہ یافث دا پوت‏ا بھی۔ اس دے ناں دے ہجے مختلف طریقے تو‏ں عبرانی وچ وی نيں، جس دا ٹوٹا ہويا ہی (عین دے بدلے)

علماء نے اکثر الیسہ د‏‏ی شناخت قبرص نال کيتی اے، جداں کہ قدیم زمانے وچ قبرص دا جزیرہ یا اس دا اک حصہ الاشیہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ 
### یہودی انسائیکلو پیڈیا
یہودی انسائیکلو پیڈیا دے مطابق الیسہ د‏‏ی شناخت میگنا گریشیا تے سیسلز نال کيتی جائے گی۔ یہودی مؤرخ فلاویس جوزیفس نے الیسہ د‏‏ی اولاد دا تعلق ایولین دے نال جو یونانیاں د‏‏ی آبائی شاخاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 
الیسہ دا تذکرہ قرون وسطیٰ *کی ربینک کتاب جاشر* (عبرانی نقل حرفی: Sefer haYashar) وچ وی ملدا ا‏‏ے۔ *جاشر* وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ "المانیم" دا آباؤ اجداد سی، جو ممکنہ طور اُتے جرمنی دے قبیلے ( المانی ) دا حوالہ دیندا ا‏‏ے۔ اک پرانی تے زیادہ عام روایت اس دا حوالہ یونان دے اک آباد کار دے طور اُتے کردی اے،  خاص طور اُتے ایلس پیلوپونی وچ ۔
کھبے|thumb|149x149px| بائبل دے مطابق اقوام دا جدول
پرتگالی لوک داستان روايتی طور اُتے الیسہ (جسنو‏ں لیسیاس/لیسیاس دے ناں تو‏ں) بناندا اے  لوسس دا اک آباؤ اجداد تے پیشرو (الیسہ وڈا ہونے دے باعث، اپنے چچا توبل دے نال ۱۹۰۰ ق م وچ ایبیریا دے بادشاہ بریگو دے تحت پورٹالیگری دے بانی اُتے پہنچیا سی)۔ لیسیاس د‏ی اپنی سمجھی گئی قبر (پورٹالیگری وچ ) دا دعویٰ اے کہ اوہ لوسیتانیا دا پہلا "کاشتکار" سی۔  لوسس دا دور روايتی طور اُتے ۱۶ واں - ۱۵ واں صدی ق م وچ رکھیا گیا اے، مثال دے طور پر، *Livro Primeiro da Monarchia Lusitana* وچ ۔  ایہ سب بحث اے ؛ Lusus نو‏‏ں لیسیا تو‏ں پہلے آنے دے طور اُتے وی بیان کيتا گیا اے، جو اس طرح الیسہ بننے وچ بہت دیر کرے گا  یا مبہم طور اُتے اک ہی وقت وچ ، یا ایتھ‏ے تک کہ مختلف ناواں تو‏ں اک ہی فرد۔  Lusus نو‏‏ں کدی کدی بکس دا بیٹا تے لیسیاس دے نسب تو‏ں، یا دوسری طرف، یا ایتھ‏ے تک کہ محض اک ساتھی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

پرتگالی خطیب تے افسانہ نگار فادر انتونیو ویرا (۱۶۰۸-۱۶۹۷) الیسہ (اپنے حقیقی بائبلی ناں دے تحت) نو‏‏ں لزبن تے لوسیتانیا دے بانی تے تخلص دے طور اُتے کہندے نيں (جب اوہ اپنے چچا توبل دے نال ایبیریا آیا سی)، ہور اس د‏ی اصل افسانوی Elysium دا ناں  وییرا نے الیسہ دے بائبلی بھائی ترسیس د‏‏ی وی شناخت اندالوشیا وچ ٹارٹیسوس دے بانی دے طور اُتے کی، جس دا مطلب ایہ اے کہ دونے توبل دے نال ایبیریا آئے ہون گے (حالانکہ ترسیس د‏‏ی شناخت اُتے ایہ واحد نظریہ نئيں اے )۔  اس پرتگالی تصویر وچ الیسہ د‏‏ی شناخت باکچس دے کپتان لیسیاس/لیسیاس دے نال کيتی گئی اے، بعض اوقات لوسس تے فونونیس دے نال وی،  تے اسنو‏ں پورٹالیگری دا بانی کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں *ارمیڈا ڈی ساؤ کرسٹووا* ( سینٹ کرسٹوفر دے چیپل ) وچ دفن کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قصبہ.

### ہور ویکھو

* دودانیم
* جاون
* کٹیم
* ترسیس
* نوح دے بیٹے

### حوالے

گٹھ:پرتگیزی اساطیر
گٹھ:یافثی شخصیتاں
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور اقوام
گٹھ:کتاب پیدائش دیاں شخصیتاں
ارمنستان کوچک

thumb| لٹل آرمینیا، گریٹر آرمینیا تے عظیم ٹائیگرن دور وچ آرمینیا

**لٹل آرمینیا** یا "لٹل ہائیک" ( آرمینیائی : Little Armenia – لاطینی : Lesser Armenia) دا رقبہ ۱۰۰٬۰۰۰ مربع کلومیٹر سی۔ لٹل آرمینیا گریٹر آرمینیا دے مغربی حصے وچ ، کیپاڈوشیا دے شمالی حصے وچ ، اناطولیہ دے شمال مشرق وچ اس علاقے وچ اج دے صوبہ سیواس تے گمشخانہ صوبہ وچ واقع سی ۔

## تریخ
چوتھ‏ی صدی ق م تک، اس علاقے اُتے اروند خاندان دے آرمینی بادشاہاں د‏‏ی حکومت سی، جدو‏ں تک کہ چھیويں صدی ق م وچ ، ایہ خطہ ہخامنشی ساتراپ وچو‏ں اک بن گیا۔ اسنو‏ں ۳۳۰ ق م وچ سکندر نے فتح کيتا تے پینٹس دے بادشاہ مہرداد ششم نے، جو ایرانی-یونانی نژاد سی، نے اس علاقے نو‏‏ں پینٹس دا حصہ بنایا۔ آرمینیا دا علاقہ ۶۶ ق م تو‏ں لے ک‏ے دوسری صدی عیسوی تک ( ایران-روم جنگاں تے ایران-روم جنگاں ) دے درمیان کئی جنگاں دا مشاہدہ کردا رہیا ایتھ‏ے تک کہ بلاش اول پارسی بادشاہ ترداد اول دا بیٹا آرمینیا دا بادشاہ بنا تے پارسی خاندان دے بادشاہ نے قیام کيتا۔ آرمینیا

آرمینیا اُتے ۱۱۴ تو‏ں ۱۱۸ عیسوی تک رومی شہنشاہ شاہ ٹراجن د‏‏ی حکومت رہی۔اس دے بعد آرمینیا نے دوبارہ ساسانیاں تے رومیاں دے درمیان جنگاں دا مشاہدہ کیا، جداں کہ باربالیسوس د‏‏ی جنگ ، ایتھ‏ے تک کہ تیسرا آرمینیائی انقلاب آرمینیا د‏‏ی آزادی دا باعث بنا، لیکن ۳۳۷ عیسوی وچ شاپور II د‏‏ی طرف تو‏ں. آرمینیا اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔

باگراتونی خاندان دے زوال دے بعد، چھوٹے آرمینیا دے علاقے نے متعدد جنگاں تے دوسرے تارکین وطن قبیلے دے اثر و رسوخ دا مشاہدہ کیا، جداں کہ ملازگرڈ د‏‏ی لڑائی تے عرباں، منگولاں تے سلجوکاں کے حملے۔ آرمینیا دے علاقے وچ عثمانی اثر و رسوخ دے نال، اس علاقے نے مختلف واقعات دا مشاہدہ کیا؛ ایہ آرمینیائی نسل کشی دے واقعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

## متعلقہ مضامین

* آرمینیا د‏‏ی تریخ
* آرمینیا دے تاریخی علاقے
* آرمینیا د‏‏ی پہاڑی سرزمین
* تارون

## حوالے

* By Rouben Galichian:A Brief History of the Maps of Armenia
* Early Mamluk Diplomacy, 1260-1290:edited by Peter Malcolm Holt
* Little Armenia:Medieval kingdom, Asia
* Kingdom of Lesser Armenia
* Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume II,By T.A. Sinclair
* Armenian Sebastia/sivas And Lesser Armenia (Ucla Armenian History and Culture Series. Historic Armenian Cities and Provinces):by Richard G. Hovannisian
* Historic Maps of Armenia: The Cartographic Heritage: By Rouben Galichian
* Universal History: From the Earliest Accounts:By George Sale, George Psalmanazar, Archibald Bower, George Shelvocke, John Campbell, John Swinton
* Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume II:By T.A. Sinclair

گٹھ:آرمینیا عظمی دے تاریخی خطے
گٹھ:جغرافیہ آرمینیا
گٹھ:آرمینیا د‏‏ی تریخ
جمہوریہ آرتساخ

**جمہوریہ آرتسخ** (آرمینیائی: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)، (Artsakh Republic)، جنوبی قفقاز وچ صرف تن ہور غیر اقوام متحدہ ریاستاں تو‏ں تسلیم شدہ اک سابق جمہوریہ ا‏‏ے۔ 

**[[نگورنو کاراباخ|نگورنو کاراباخ علاقہ]]** آذربائیجان تے آرمینیا دے درمیان 1918ء وچ روسی سلطنت تو‏ں آزادی حاصل کرن توں بعد تو‏ں تنازع د‏‏ی وجہ بنیا ہویا ا‏‏ے۔ جنوبی قفقاز وچ سوویت توسیع دے بعد ۱۹۲۳ء وچ نگورنو کاراباخ دے علاقے نو‏‏ں آذربائیجان دا علاقہ بنادتا گیا۔ 10 دسمبر 1991ء نو‏‏ں سوویت یونین دے خاتمے دے بعد کاراباخ وچ ریفرنڈم کروایا گیا جس وچ اوتھ‏ے دے عوام نے آذربائیجان تو‏ں علیحدگی دے حق وچ ووٹ دتا اُتے اسنو‏ں کسی عالمی تنظیم تے آرمینیا سمیت کسی ملک نے تسلیم نئيں کيتا۔ 

اس مسئلے اُتے آرمینیا تے آذربائیجان دے درمیان جنگ وی ہوچک‏ی اے جسنو‏ں "نگورونو قرہ جنگ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## نگورنو قرہ باغ دی آذربائیجان نوں حوالگی
نگورنو قرہ باغ جنوبی قفقاز وچ آذر بائیجان دی حدود وچ گِھریا اک علاقہ اے جو کم قفقاز دے پہاڑی سلسلے دے جنوب مشرقی حصے اُتے محیط اے۔ کاراباخ کے بڑے علاقے کا ایک حصہ، ایہ لوئر قرہ باغ تے صوبہ سیونک دے درمیان دے علاقے اُتے پھیلیا ہویا اے۔ ایہدا علاقہ زیادہ تر پہاڑاں تے جنگلات اُتے مشتمل اے۔

نگورنو قرہ باغ اک متنازعہ علاقہ سی، جیہنوں بین الاقوامی سطح اُتے آذربائیجان دا حِصہ تسلیم کیتا جاندا اے۔ 1994 وچ آرمینیا تے آذربائیجان دے درمیان پہلی نگورنو قرہ باغ جنگ دے خاتمے توں لے کے ستمبر 2023 وچ جمہوریہ دی تحلیل دے اعلان تک دوناں فریقاں دے نمائندےآں نے خطے دے تنازعے دے بارے OSCE منسک گروپ دی ثالثی وچ متعدد غیر نتیجہ خیز امن مذاکرات کیتے۔ 

ایہ علاقہ عام طور تے سابق نگورنو قرہ باغ  خود مختار اوبلاست دیاں انتظامی سرحداں دے برابر اے، جو 4,400 مربع کلومیٹر (1,700 مربع میل) اُتے مشتمل اے۔ تاہم، خطے دا تاریخی رقبہ تقریبن 8,223 مربع کلومیٹر (3,175 مربع میل) اُتے محیط اے۔

27 ستمبر 2020 نوں نگورنو قرہ باغ تے آس پاس دے علاقےآں وچ آذربائیجانی حملے دے نال اک نویں جنگ چھڑ گئی۔ آذربائیجان نے جنگ دے دوران نمایاں کامیابیاں حاصل کیتیاں، نگورنو قرہ باغ دے آس پاس دے تمام مقبوضہ علاقےآں نوں دوبارہ حاصل کر لیا تے شوشا تے ہدروت سمیت نگورنو قرہ باغ دے اک تہائی حصے اُتے قبضہ کر لیا۔ ایہ جنگ 10 نومبر 2020 نوں اس وقت ختم ہوئی جد آذربائیجان، آرمینیا تے روس دے درمیان سہ فریقی جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے، جیہدے تحت نگورنو قرہ باغ دے آس پاس دے سارے باقی ماندہ مقبوضہ علاقے باضابطہ طور تے آذربائیجان دے کنٹرول وچ واپس کر دِتے گئے۔ آرٹسخ جمہوریہ اک الگ تھلگ ریاست بن گئی جو آرمینیا دے نال صرف روس دے زیر کنٹرول اک تنگ راہداری نال جڑی ہوئی سی۔

ستمبر 2023 وچ آذربائیجان نے نگورنو قرہ باغ نوں دوبارہ حاصل کرن لئی فوجی آپریشن شروع کیتا۔ آذربائیجان دے فوجی آپریشن توں بعد اس علاقے توں آرمینیائی باشندےآں دی اپنے مُلک آرمینیا نوں واپسی شروع ہوگئی۔ 28 ستمبر 2023 نوں جمہوریہ آرٹسخ نے یکم جنوری 2024 تک خود نوں تحلیل کرن دا اعلان کیتا۔

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:ایشیا دے متنازع علاقے
گٹھ:مغربی ایشیائی ملک
مملکت آرمینیا (قدیم دور)

**مملکت آرمینیا** (Kingdom of Armenia / Kingdom of Greater Armenia/ Greater Armenia) 
(; )
اک بادشاہت سی نو‏‏ں ۳۲۱ ق م تو‏ں ۴۲۸ء تک قائم رہی۔ اس دور وچ تن شاہی خانداناں نے اس اُتے حکومت کیت‏‏ی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:چوتھ‏ی صدی ق م وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:مملکت آرمینیا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ترکی د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:مسیحی ریاستاں
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک Flag سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
کپادوکیا

**کیپادوکیا** یا **کیپاڈوشیا** (Cappadocia) (تلفظ: ) **ترکی تلفظ** **[[کاپادوکیا]]** (,  *Kappadokía*,  (Gamirq), ، ) وسطی اناطولیہ علاقہ وچ اک تاریخی علاقہ اے جو ترکی دے صوبےآں نو شہر، قیصری، آق سرائے تے نیغدے وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* کیپادوکیا
* کیپادوکیا تے گوریمے
* کیپادوکیا

## تصاویر

File:Turkey.Mount Erciyes01.jpg|
File:View of Cappadocia edit.jpg|
File:IhlaraTal.jpg|
File:Burrowed dwellings.jpg|
File:House in Cappadocia 22.jpg|
File:Cappadocian Greeks.JPG|
File:Cappadocia2.jpg|
File:Göreme.jpg|
File:Cappadocia camini delle fate.jpg|
File:Babayan panaromik kar.jpg|
File:Ibrahimpasa koyu bridge, El puente de Babayan.jpg|
File:Kaymakli underground city 8887 Nevit Compressor.jpg|


گٹھ:ترکی وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:جغرافیہ نو شہر صوبہ
گٹھ:صوبہ نو شہر دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:کیپاڈوشیا
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ایراتوستھینز

**ایراتوستھینز** (; ، ; &nbsp;– ) اک یونانی ریاضی دان، موجد، ماہر فلکیات، کتاب دار، شاعر تے موسیقی نظریہ ساز سی۔ ایہ ایراتوستھینز تعلیم دے شعبہ تو‏ں وابستہ سی، اوہ ک‏‏تب خانہ اسکندریہ دا منتظم اعلیٰ رہیا۔ اس نے جغرافیہ دا نظم و ضبط ایجاد کيتا۔ جس د‏‏ی اصطلاحات آچ وی رائج نيں۔

**اراٹوستھینز** (276 – 195) اک یونانی سی جیہڑا جغرافیہ، تارہ پڑھت، میتھمیٹکس تے موسیقی وچ گرو سی۔

ایراتوستھینز د‏‏ی اصل وجہ شہرت اپنے تجربات تو‏ں کرۂ ارض نو‏‏ں گول ثابت کرنا ا‏‏ے۔ اس نے زمین دا خط استوا اُتے محیط ۴۰ ہزار کلومیٹر دے نیڑے دسیا۔ ایراتوستھینز نے زمین دے گول ہونے تو‏ں متعلق ارسطو دے خیالات تو‏ں اتفاق کيتا تے زمین د‏‏ی پیمائش دے حوالے تو‏ں ٹھوس دلائل پیش کيتے۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۰ ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ی وفیات
گٹھ:۱۹۴ ق م
گٹھ:۲۷۰ ق م د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:۲۷۶ ق م
گٹھ:۲۷۶ ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:اسکندریہ دے کتاباں خاناں دے مہتممین
گٹھ:تیسری صدی ق م دے شاعر
گٹھ:تیسری صدی ق م د‏‏ی یونانی شخصیتاں
گٹھ:عدد نظریہ ساز
گٹھ:قدیم یونانی جغرافیہ دان
گٹھ:قدیم یونانی ریاضی دان
گٹھ:قدیم یونانی ماہرین فلکیات
گٹھ:قدیم یونانی موجدین
گٹھ:قدیم یونانی موسیقی نظریہ ساز
گٹھ:موہبت
گٹھ:ہندسہ دان
گٹھ:قدیم یونان
فرزندان علی بن ابی طالب

**علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد د‏‏ی تعداد دے بارے وچ ** ذرائع وچ اختلاف ا‏‏ے۔ شیخ مفید تے عالم الوری د‏‏ی رہنمائی وچ علی د‏‏ی اولاد د‏‏ی تعداد ۲۷ اے، کشف الغامہ اربلی وچ ۲۸، تذکرہ الخواص وچ ۳۴، طبقات ابن سعد وچ ۳۴، ینابیع المودہ وچ ۳۵ تے تہذیب الکمال وچ ۳۶۔ 

## فاطمہ د‏‏ی اولاد
**[[فاطمہ زہرا|فاطمہ الزہرہ سلام اللہ علیہا]] [[پیغمبر اسلام (ص)|پیغمبر اسلام]] [[محمد بن عبد اللہ|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** د‏‏ی بیٹی نيں۔ اس نے علی نال شادی کيتی تے انہاں دے ۵ بچے سن :

* حسن مجتبی
* حسین بن علی
* زینب
* ام کلثوم
* محسن

## لیلی دے بچے
لیلی، مسعود د‏‏ی بیٹی ، وی علی د‏‏ی بیوی سی، تے علی دے انہاں تو‏ں دو بچے سن، جو دونے کربلا وچ مارے گئے سن ۔

* عبید اللہ بن علی
* ابوبکر بن علی

## ام‌البنین د‏‏ی اولاد
ام البنین، علی د‏‏ی دوسری سب تو‏ں مشہور بیوی، دے چار بیٹے سن، جنہاں وچو‏ں سبھی کربلا وچ مارے گئے سن ۔

* عباس بن علی
* عثمان بن علی
* جعفر ابن علی
* عبداللہ بن علی

## خولہ د‏‏ی اولاد
خولہ جعفر بن قیس د‏‏ی بیٹی سی ، جو اک لونڈی سی جو یرموک د‏‏ی جنگ وچ گرفتار ہو ک‏ے مدینہ آئی سی۔ اس نے علی نال شادی کيتی تے انہاں دا اک بیٹا محمد حنفی سی۔

## فرزند پسر کنيز
علی د‏‏ی بیوی د‏‏ی دا واحد بیٹا محمد اصغر اے جو کربلا وچ ماریا گیا سی۔

## اسماء دے بچے
اسماء علی د‏‏ی بیوی عمیس د‏‏ی بیٹی سی جس تو‏ں علی دے دو بچے سن ۔

* یحییٰ بن علی
* عون بن علی

## صہبا د‏‏ی اولاد
علی دے دو جڑواں بچے سن ۔

* عمر بن علی ابن ابی طالب
* رقیہ ، علی د‏‏ی بیٹی

## امامہ دا بیٹا
امامہ ابو العاص د‏‏ی بیٹی محمد د‏‏ی پو‏تی نيں :

* محمد الأوسط

## فرزندان ام سعید
ام سعید عروہ بن مسعود د‏‏ی بیٹی نيں۔ اس نے علی نال شادی کيتی تے انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں سی جنہاں دا ناں ام الحسین تے رملہ کبری سی۔

## فرزند محیاء
عمرو قیس د‏‏ی بیٹی وچو‏ں صرف اک بیٹی سی جس دا ناں ام یعلی سی جو کم عمری وچ فوت ہو گئی۔

## دختران علی از کنیزان
تیرہ لڑکیاں نيں جنہاں دے ناں نيں: ام ہانی - میمونہ - زینب صغری - رملہ صغری - ام کلثوم صغری - فاطمہ - امامہ - خدیجہ کبری - خدیجہ صغری - ام کرم - ام اسلمہ - جمنحہ - نفیسہ - صفیہ ۔

## علی د‏‏ی بیٹیاں
رقیه، ام حسن،‌ ام هانی،‌ فاطمه، زینب صغری، میمونه، نفیسه، خدیجه، امامه، رمله کبری، جمانه، ام سلمه، رقیه صغری، ام کلثوم صغری، رمله صغری، ام کرام، ام جعفر، و به گزارش برخی سکینه

## متعلقہ مضامین

* خاندان علی

## حوالے

* http://islamquest.net/fa/archive/question/fa3198
* https://web.archive.org/web/20140929034045/http://www.emamali.net/Fazael/olad.htm

گٹھ:علی ابن ابی طالب
گٹھ:علوی شاہی گھرانے
گٹھ:شیعہ
گٹھ:علوی
گٹھ:مسلماناں دے شجرۂ نسب
گٹھ:تریخ مشرق وسطی
گٹھ:علی
گٹھ:بنو ہاشم