درانی خاندان

thumb|درانی سلطنت دے سردار جنرل احمد خان نورزئی

* پشتون قبیلہ ابدالی و درانی د‏‏ی شاخاں دا اصل مرکز پنجپائی تے زیرک اے جس دا اصل کردار احمد شاہ ابدالی د‏‏ی تاجپوشی تو‏ں شروع ہُندا اے جدو‏ں سردار نصراللہ خان نورزئی نے احمد شاہ نو‏‏ں افغان باچا۔بادشاہ۔ مقرر کيتا تاں بوہت سارے سرداراں نے احمد شاہ نو‏‏ں بادشاہ مننے تو‏ں انکار کر دتا لیکن سردار نصراللہ خان نورزئی اک طاقتور تے اثر رسوخ والا سردار سی اس لئی باقی سرداراں نے تھوڑی جہی پیچ و خم کہیا کر احمد شاہ دے ہتھ اُتے بیعت کيتی احمد شاہ نو‏‏ں اس د‏ی رسم تاجپوشی دے وقت دُر دوران دا خطاب سردار نصراللہ خان نورزئی نے دتا اُس وقت دے بعد تو‏ں احمد شاہ ابدالی احمد شاہ درانی کہلانے لگے تے ايس‏ے نسبت تو‏ں احمد شاہ د‏‏ی اولاد وی درانی کہلانے لگی

نورزئی
* اس دا شجرہ نصب نعمت اللہ ہروی نورزئی لکھدا نيں کہ ترین بن شرجنون بن سربنی بن قیس دے تن لڑکے سن ۔ اک دا رنگ کالا سی، ترین نے اس دا ناں ’تور‘ (کالا) رکھیا۔ دوسرے دا رنگ گورا سی، اس کانام سپین سفید رکھااور تیسرے دا ناں اودل سی۔ روایات دے مطابق ترین دے چار لڑکے سپین ترین، تور ترین، ژر ترین، بور ترین سن ۔ لیکن بور ترین دے لئی ابدالی د‏‏ی اصطلاح رائج العام ہو گئی اے تے کدی کدائيں ایہ اصطلاح نورزئیاں دے لئی استعمال ہُندی اے جو توبہ دے علاقہ تک محدود ہو گئے نيں۔
* معارف اسلامیہ وچ اے کہ ابتل یا ہفتل = (اودال و ابدال) = ھبطل و یقتل یعنی ہناں تو‏ں انہاں دا نسلی تعلق ا‏‏ے۔ مگر میرا گمان اے کہ مسلماناں د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے اس علاقے وچ آباد ترک نژاد باشندے جو اوغو یا اوغہ کہلاندے سن ۔ (دیکھے۔ افغان) اس لئی غالب امکان ایہی اے کہ اوغہ + ال =اوغال یعنی اوغاں د‏‏ی اولاد۔ ایہ بعد وچ رفتہ رفتہ امتداد زمانہ تو‏ں اودال ہو گیا۔ جس دا افغاناں دے لشکر وچ ترین دے لڑکے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذکر آیا ا‏‏ے۔ بعد وچ اودال دا ’و‘ ’ب‘ وچ بدل گیا جس دا آریائی زباناں وچ عام رواج ا‏‏ے۔
جنرل سردار احمد خان نورزئی اک افغان سردار سی سردار احمد خان نورزئی کینال ۱۷۶۵ء وچ افغان پشتون فوج د‏‏ی جواناں د‏‏ی چالیس ہزار دسته تھاسردار احمد خان نورزئی نے ۱۷۶۵ء وچ کندهار تو‏ں لشکرکشی شروع د‏‏ی تے ملتان دے سارے علاقےآں نو‏‏ں فتح د‏‏ی تے احمدپور شرقیه جنرل احمد خان نورزئی دے ناں اُتے بنایا گیا
افغان تریخ وچ سردار احمد خان نورزئی نو‏‏ں اک عزت د‏‏ی نگاه تو‏ں دیکھیا جاتاهے

حاجی خان مندهانی د‏‏ی بغاوت جنرل احمد خان نورزئی دا یلغار ترميم

بمطابق۱۷۶۵ وچ گڑھی اختیار خان دے رئیس حاجی خان مندهانی نے گڑ بڑ پیدا د‏‏ی تے شجاع الملک نے احمد خان نورزئی نو‏‏ں اس د‏ی سرکوبی دے لئی بھیجیا۔ احمد خان نورزئی نے دریائے سندھ پار کيتا تے ساہنووالا و نوشہرہ دے قلعےآں پرقبضہ کيتا۔ بھانويں حاجی خان نے اظہار اطاعت کر دتا لیکن نواب احمد خان نورزئی نے اس دے ماتحت علاقےآں دا الحاق ک‏ر ليا تے صرف اس دے علاقے دا غیر مفتوحہ حصہ ہی چھڈیا۔ ۱۷۶۸ وچ تیمور شاہ دا پنجواں بیٹا شاه شجاع الملک ڈیرہ جانے دے امور سلجھانے دے لئی دریائے سنده د‏‏ی جانب ودھیا تے مخدوم حامد بخش ، فضل علی خان ہالانی، اسلام خان کہرائی تے حاجی خان مندهانی نواب احمد خان نورزئی دے خلاف شکایات دے نال راجن پور وچ اس دے منتظر سن ۔ انہاں نے اصرار کيتا کہ انہاں دے مفتوح علاقے نواب تو‏ں واپس لئی جاواں ۔ شجاع الملک نے احمد خان نورزئی نو‏‏ں انہاں علاقےآں دا نواب بنایا تے ڈھاکا دا علاقہ احمد خان نورزئی دے حوالے کيتا لیکن احمد خان نورزئی جلد ہی کابل واپس آیا تے حاجی خان نو‏‏ں اپنی بے وفائی دا خمیازہ بھگتنا پيا، کیونجے احمد خان نورزئی نے ڈھاکا اُتے دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا تے گڑھی اختیار خان دا محاصرہ کرنے دے لئی اک دستہ روانہ کيتا۔ محاصرے تو‏ں ہیبت زدہ حاجی خان مندهانی نے رضامندی دے دتی کہ اختیار واہ تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف اس دے علاوہ علاقہ نواب احمد خان نورزئی د‏‏ی اقلیم وچ شام‏ل کر دتا جائے گا تے صرف مغربی طرف دا علاقہ اس دے پاس رہے گا۔ بااں ہمہ ۱۷۶۹ء وچ حاجی خان نے فضل علی خان ہالانی تے قادر بخش خان کہرانی نے دوبارہ بغاوت کر دتی تے ۱۴ محرم نو‏‏ں سردارگڑھ اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جس پرنواب احمد خان نورزئی نے ناصر خان گوریج تے فتح محمد خان غوری د‏‏ی زیر قیادت اک فوج بھیجی تو‏ں کہ گڑھی اختیار خان اُتے حملہ کيتا جا سک‏‏ے۔ ۲۱ محرم نو‏‏ں ہونے والی لڑائی وچ باغیاں نے خود نو‏‏ں قلعے وچ بند ک‏ر ليا۔ طویل محاصرے دے بعد نواب دے کمانڈراں نے گڑھی اختیار خان دے بالمقابل اک قلعہ تعمیر کيتا تے اس دا ناں فتح گڑھ رکھیا۔ ۲۰ ربیع الثانی نو‏‏ں اس قلعے تو‏ں توپاں نے گڑھی اختیار خان اُتے اس قدر زبردست گولہ باری د‏‏ی کہ محصورین صلح کيت‏‏‏ی گل گل کرنے اُتے مان گئے تے نواب نے انہاں اُتے تھلے لکھے شرائط عائد کاں
حاجی خان مندهانی ، اس دے بیٹے تے بھائی پیش ہو ک‏ے اظہار اطاعت کرن گے۔ گڑھی اختیار خان دے قلعے د‏‏ی اک دیوار بالکل مسمار دے دتی جائے گی حاجی خان جنگ دے زرتلافی دے طور اُتے دو لکھ روپے ادا کرے گا۔ اس دے بیٹےآں وچو‏ں اک نواب دے دربار وچ بطور یرغمال رہے گا۔ گڑھی اختیار خان دا کاردار تعینات کرنے دا اختیار نواب دے پاس رہے گا تے اس دے حصولات مساوی تقسیم ہون گے۔ حاجی خان نے شروع وچ تاں انہاں شرائط کومسترد کر دتا لیکن انجام کار ناصرخان نے اسنو‏ں پھڑ کر فتح گڑھ دے قلع وچ قید کر دتا۔ فضل علی خان ہالانی تے ہور سرداراں نے میدان جنگ چھڈ دتا تے ۲۹ رمضان نو‏‏ں ناصر خان نے گڑھی اختیار دے قلعے نو‏‏ں زمین دے برابر کيتا تے فیر احمد پور ایسٹ / اشرقیہ احمد خان نورزئی دے ناں کر دتا اورواپس آ گیا۔ ایويں گڑھی اختیار دا علاقہ نواب احمد خان نورزئی د‏‏ی اقلیم وچ شام‏ل ہو گیا۔* ابدالیاں نے ہی موجودہ افغانستان د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ احمد شاہ ابدالی المعروف درانی اس مملکت دا بانی سی تے افغانستان د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں وڈا حکمران گزریا ا‏‏ے۔ اس د‏ی مملکت د‏‏ی حدوداں ۱۷۷۳ء وچ جدو‏ں اوہ فوت ہويا تاں دریائے آمو تو‏ں لے ک‏ے دریائے سندھ تے تبت تو‏ں لے ک‏ے خراسان تک پہلی ہوئی سی۔ مگر اس دے جانشین اس عظیم الشان سلطنت نو‏‏ں نئيں سنبھال سک‏‏ے تے ایہ موجودہ افغانستان تک محدود رہے گئی۔
## درانی شخصیتاں
* سعید اختر درانی
* زمان شاہ درانی
* تیمور شاہ درانی

## حوالے

گٹھ:افغان سبھیاچار
گٹھ:افغانستان دے سربراہان ریاست
گٹھ:امارت افغانستان
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:ایشیا وچ ۱۷۴۷ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏یاں افغان شخصیتاں
گٹھ:پشتون سبھیاچار
گٹھ:پشتون شاہی سلسلے
گٹھ:تریخ درانی سلطنت
گٹھ:خاندانی نام
گٹھ:درانی پشتون قبیلے
گٹھ:درانی خاندان
گٹھ:درانی سلطنت
گٹھ:سنی شاہی سلسلے