لالا دھنی رام چاترک

**لالا دھنی رام چاترک** (4 اکتوبر 1876– 18 دسمبر 1954) جدید پنجابی شاعری دے بانی منے جاندے ہن۔ اوہناں دیاں رچناواں پرانے اتے نویں پنجابی شاعری وچکار کڑی ہن۔ گورمکھی لپی لئی ٹائیپ سیٹ نوں معیاری بناؤن دا سہرا وی اوہناں نوں جاندا اے۔  اوہ ہی سبھ توں پہلے ودوان‌ ہن، جنہاں نوں ساہت سیوا دے بدلے اوہناں دی 75ویں برسی اتے ابھنندن گرنتھ وقف کرکے نوازیا گیا گیا ۔

**لالا دھنی رام چاترک** (1876–1954) اک پنجابی شاعن سن اوہناں نے ساری زندگی پنجابی ماں بولی دی ترقی لئی کم کیتا ۔ اوہناں نے پنجابی دے معیاری ٹائیپ سیٹ تیار کیتے ۔ اوہناں دی بولی اتے موضوع عام لوکاں دے نیڑے ہون کرکے بہت ہی ہرمن پیارے رہے ہن ۔ اوہناں نے پھلاں دی ٹوکری، بھرتھری ہری بکرماجیت، نل دمئنتی،چندنواڑی، دھرمویر، کیسر کیاری، نواں جہان، نور جہاں بادشاہ بیگم اتے صوفی خانہ رچناواں رچیاں ۔
## جیون
چاترک دا جم قصہ کار امام بخش دے پنڈ پسیانوالا، ضلع سیالکوٹ (پاکستان) وچ 4 اکتوبر، 1876 نوں ہویا۔ اجے اوہناں دی اجے بال عمر ہی سی کہ روزی دے چکر وچ پروار لوپوکے، ضلع امرتسر وچ آ گیا۔ معاشی تنگیاں کارن رسمی سکھیا پرائمری تک ہی محدود ہوکے رہِ گئی اتے وثیقہ نویسی سکھنی پے گئی۔ پر چنگی قسمت کہ اوہناں نوں 17 سال دی عمر وچ ہی بھائی ویر سنگھ دے 'وزیر ہند پریس' وچ نوکری مل گئی۔ اتھے کم کردے ویلے اوہناں نوں شاعری لکھن دی چیٹک لگی۔ 1926 وچ امرتسر وچ جدوں پنجابی سبھا بنی تاں چاترک جی نوں اسدا پردھان چنیا گیا۔ اس سبھا وچ چرن سنگھ، مولٰی بخش کشتہ، ہیرا سنگھ درد، پرنسپل تیجا سنگھ، گیانی گرمکھ سنگھ مسافر، ودھاتا سنگھ تیر، لالا کرپا ساگر، فضل دین اتے استاد ہمدم ورگے اگھے ساہتکار شامل سن۔
## رچناواں
# *[[بھرتھری ہری بکرماجیت|بھرترہری]]* (1905)
# *[[نل دمینتی]]* (1906)
# *پھلاں دی ٹوکری* (1904)
# *دھرمویر* (1912)
# *چندنواڑی* (1931) 
# *کیسر کیاری* (1940)
# *نواں جہان* (1945 )
# *صوفی خانہ* (1950)
# *نورجہاں بادشاہ بیگم* (1953)

اوہناں دی آخری رچنا 1954 وچ شاہمکھی لپی وچ شائع ہوئی سی۔ باقی ساریاں گورمکھی لپی وچ ہن۔ محاوریدار ٹھیٹھ پنجابی اوہناں دی اڈری پچھان اے۔ اوہناں دیاں ارمبھک کویتاواں اتے تاں روحانی اتے پرانے وچاردھارا دی ڈونگھی چھاپ سی۔ پر بعد وچ اوہناں دا رجھان ریئلزم دے ول ہویا۔ اوہناں دے ریئلزم وچ ترقی پسند تنداں اگھڑویاں ہن۔ اوہناں دی کویتاواں وچ تصوف دے فلسفہ وی ہندے ہن مذہبی کھیتر وچ اوہ سیکولر امن دے حامی پرتیت ہندے ہن۔ اوہناں دے ہلکے پھلکے گیتاں وچ انفرادی پریم دا اظہار وی اے۔ پر اس وچ لجا اتے لجا دے بندھن موجود ہن۔ آزاد بھارت دیاں سمسیاواں، دیش اتے سماج وچ انت اتے اونت پکھ صوفی خانہ وچ بھلی پرکار چترت ہوئے ہن۔ مضموناں دی اتے چھنداں دی کثیر صنفی (خاص طور تے بینت، دوہرا، کورڑا) اوہناں دیاں کاوگت خاصیتاں ہن۔ اوہ لوکمکھی سٹائل وچ لکھدے سن۔ ورنناتمک برتانتک سٹائل اوہناں کسانی بارے لکھے ہیٹھلے کاوَ-ٹکڑے وچوں بھلیبھانت دیکھی جا سکدی اے:

   توڑی تند سانبھ ہاڑی ویچ وٹّ کے،
   لمبڑاں تے شاہاں دا حساب کٹّ کے،
   میہاں دی اڈیک تے سیاڑ کڈھ کے،
   مال دھندا سامبھنے نوں چوڑا چھڈّ کے،
   پگّ جھگا چادرا نواں سوائ کے،
   سماں والی ڈانگ اتے تیل لائِ کے،
   کچھے مار ونجھلی انند چھا گیا،
   ماردا دمامے جٹّ میلے آ گیا،


 
 
## تخلیقاں
*پنجابی کویتا
*چندنواڑی
*کیسر کیاری
*نواں جہان
*صوفی خانہ
*چونویں کویتا

## شعری نمونے
**اندھیر نگری (گیت)**
*اس اندھیر نگری وچ میں نہیں رہنا-ٹیکنا*

1
جتھے ہردم رہے اداسی،
اک گلی ویہڑے دے واسی،
ملے ن رل کے رہنا سہنا ۔
اس نگری وچ میں نہیں رہنا ۔

2
اسرافت کڈھیا دیوالا،
مانکھتا منہ کیتا کالا،
مشکل ہو گیا کٹھیاں بہنا ۔
اس نگری وچ میں نہیں رہنا ۔

3
امن-پسندی دی وادی سی،
لکھن پڑھن دی آزادی سی،
سچ سچ سننا، سچ سچ کہنا ۔
اس نگری وچ میں نہیں رہنا ۔

4
اپجی چترائی چلاکی،
کھوٹی محفل، خچرا ساقی،
مومی موتی، گلٹی گہنہ،
اس نگری وچ میں نہیں رہنا ۔
 

## حوالے

 

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شاعر
 
گٹھ:پنجابی لکھاری