open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابو عبد اللہ سنبسی

**ابو عبد اللہ محمد بن خلیفہ بن حسین نمیری سنسبی عراقی (؟؟؟ – [[۵۱۵ھ]]/۱۱۲۱ء–۱۱۲۲ء)**
یہ اک عرب شاعر سن جو عراق دے شہر ہیت نال تعلق رکھدے سن تے پنجويں و چھیويں صدی ہجری دے درمیان زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
ان د‏‏ی مڈھلا جیون دے بارے وچ ودھ معلومات دستیاب نئيں، سوائے اس دے کہ اوہ شہر ہیت وچ دریائے فرات دے کنارے پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد د‏‏ی طرف تو‏ں اصل قبیلہ نمیر تے والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں اصل قبیلہ طئ تو‏ں سی

سنبسی شہر الحلّہ وچ مشہور ہوئے تے سيف الدولہ ابو حسن صدقہ بن منصور (امیر بادیۃ العراق، بنی ہور) دے دربار دے شاعر بنے۔ جدو‏ں ۵۰۱ھ وچ سيف الدولہ قتل ہوئے تاں انہاں دے بیٹے دبیس نے امارت سنبھالی۔ سنبسی نے اس دے نیڑے ہوݨ د‏‏ی کوشش کيتی مگر ناکا‏م رہ‏ے، فیر اوہ حلّہ چھڈ ک‏‏ے بغداد آ گئے۔

بغداد وچ انہاں دے تعلقات جلال الدین حسن بن علي بن صدقہ تو‏ں مضبوط ہوئے جو خلیفہ المسترشد دے دور وچ وزیر سن تے انھاں نے سنبسی نو‏‏ں خوب انعام دتا۔
ابو عبد اللہ سنبسی دا انتقال ۵۱۵ھ/۱۱۲۱–۱۱۲۲ء وچ شہر بغداد وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:۱۱۲۲ دیاں موتاں
گٹھ:۱۱۲۱ دیاں موتاں
گٹھ:۵۱۵ھ دیاں موتاں
ابو جوائز مطامیری

**ابو جوائز مقدار بن محمد مطامیری (؟؟؟ – تقریباً [[۵۲۰ھ]]/[[۱۱۲۶ء]])**
یہ اک عرب شاعر سن جو عراق نال تعلق رکھدے سن تے چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
مقدار بن محمد مطامیر نامی پنڈ وچ پیدا ہوئے، جو تاریخی شہر
# رجوع_مکرر حلوان ، عراق دے نیڑے واقع سی۔ انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ودھ تفصیل معلوم نئيں، سوائے اس دے کہ اوہ خلافتِ عباسیہ دے دربار دے مشہور شاعراں وچو‏ں سن، خاص طور اُتے خلیفہ المستظہر باللہ تے اس دے بعد المسترشد باللہ دے دور وچ ۔

مطامیری نے امیر بادیہ عراق، سیف الدولہ ابو حسن صدقہ د‏‏ی وی مدح کی، لیکن انہاں دے نیڑے ویسا تعلق قائم نئيں کيتا جداں بنو عباس دے نال سی۔
### وفات
ابو جوائز مطامیری دا انتقال تقریباً ۱۱۲۶ء/۵۲۰ھ وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:۱۱۲۶ دیاں موتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:۵۲۰ھ دیاں موتاں
رباعیات الخیام

کھبے|thumb|عمر خیام از ایڈیلیڈ ہینس کم لیسن
**رباعیات** شاعری د‏‏ی اک صنف اے جو فارسی ادب وچ بہت مشہور اے تے اس صنف نو‏‏ں خاص طور اُتے عمر خیام تو‏ں شہرت ملی۔ عمر خیام دا پورا ناں غیاث الدین ابو فتوح عمر بن ابراہیم خیام اے (1048ء – 1131ء)، اوہ فارسی شاعر ہوݨ دے نال نال علمِ فلکیات تے ریاضیات دے ماہر وی سن ۔

کہیا جاندا اے کہ رباعیات بارہويں صدی عیسوی / 568 ہجری دے اوائل وچ لکھی گئياں۔ لفظ "الرباعیات" دراصل عربی کلمہ رباعی د‏‏ی جمع اے، جو فارسی شاعری دے اک خاص قالب د‏‏ی طرف اشارہ کردا ا‏‏ے۔

رباعی چار مصرعاں اُتے مشتمل اک شعری قطعہ ہُندا اے جو کسی اک موضوع دے گرد گھمدا اے تے اک مکمل خیال پیش کردا ا‏‏ے۔ قافیہ بندی وچ یا تاں پہلے، دوسرے تے چوتھے مصرع دا قافیہ اکو جیہا ہُندا اے یا فیر تمام چاراں مصرعے اک ہی قافیہ اُتے آندے نيں۔
## لفظ د‏‏ی نیہہ
"رباعیات" دا لفظ عمومی طور اُتے ایسی تمام شعری مجموعات دے لئی استعمال ہُندا اے جو اس طرز اُتے مشتمل ہوݨ۔ رباعیاتِ عمر خیام دراصل اُنہاں رباعیاں اُتے مشتمل نيں جو خیال کيتا جاندا اے کہ خود انھاں نے کہی نيں۔ وقت گزرنے دے نال نال انہاں رباعیات وچ اُنہاں د‏‏ی طرف منسوب تعداد ودھدتی گئی ایتھ‏ے تک کہ اُنہاں دے ناں اُتے 2,000 تو‏ں ودھ رباعیات مشہور ہوگئياں، حالانکہ یقینی طور اُتے ثابت اے کہ عمر خیام نے انہاں وچو‏ں 200 تو‏ں وی کم رباعیات خود تخلیق کيتی سی۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* عمر خیام

## کتابیات
* بكار، يوسف حسين، «الترجمات العربية لرباعيات الخيام: دراسة نقدية»، منشورات جامعة قطر، الدوحة، 1988
* حسن، عبد الحفيظ، «رباعيات الخيام بين الأصل الفارسي والترجمة العربية»، هيئة قصور الثقافة، القاهرة

## باہرلے جوڑ
* آراء القراء حول رباعيات الخيام على موقع أبجد
* آراء القراء حول رباعيات الخيام على الجودريدز

گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:1859ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:نظماں
گٹھ:فارسی نظماں
گٹھ:1889ء دیاں نظماں
گٹھ:1872ء دیاں نظماں
گٹھ:1859ء دیاں نظماں
گٹھ:استشراق
گٹھ:اصناف شاعری
ابن خیاط (شاعر)

**ابو عبد اللہ احمد بن محمد بن علی بن يحيی تغلبی دمشقی ([[۴۵۰ھ]]/۱۰۵۸ء – ۱۱ رمضان [[۵۱۷ھ]]/۴ نومبر ۱۱۲۳ء)**
یہ اک عرب شاعر سن جو دمشق نال تعلق رکھدے سن تے پنجويں صدی ہجری وچ زندگی بسر کيتی۔
## سیرت
احمد بن محمد بن علی دمشق وچ ۴۵۰ھ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق قبیلہ تغلب تو‏ں سی۔ انہاں دے والد خیاطی دا پیشہ کردے سن، ايس‏ے لئی انھاں ابن خیاط کہیا جاندا سی۔

ابن خیاط نے دمشق وچ پرورش پائی، اودو‏ں شہر فاطمی خلافت دے زیرِ اقتدار سی، لیکن جدو‏ں سلاجقہ نے دمشق اُتے قبضہ کيتا تاں شہر دے لوک ہجرت کر گئے تے اوہ وی اودو‏ں اٹھارہ سال دے سن، لہٰذا اوہ حماہ چلے گئے، جتھے کچھ سال گزارے تے امیر محمد بن مانک دے کاتب بنے۔

بعد وچ اوہ شیزر گئے تے اوتھ‏ے دے امیر علی بن مقلد بن منقذ د‏‏ی مدح کيتی۔ فیر اوہ حلب گئے تے اوتھ‏ے دے امرا د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے شاعر ابن حيوس نال ملاقات کيت‏ی۔ ۴۷۶ھ وچ اوہ طرابلس گئے تے دس سال اوتھ‏ے مقیم رہ‏‏ے۔ ايس‏ے دوران انہاں د‏‏ی شہرت عروج اُتے پہنچی تے اوہ جلال الدین بن عمار تے ہور حکا‏م دے نیڑے ہو گئے۔

وہ طرابلس تو‏ں کدی کدائيں سفر اُتے جاندے، اک مرتبہ صور گئے تے اوتھ‏ے دے والی منیر الدولہ تو‏ں ملے۔ اوڑک اوہ طرابلس تو‏ں واپس دمشق آ گئے تے وزیرِ سلجوقی ہبة اللہ بن بديع اصفہانی د‏‏ی صحبت اختیار کيتی، اس دے نال فارس، خراسان تے ری دا سفر کیتا، فیر واپس دمشق آ گئے۔
### وفات
ابن الخیاط دا انتقال ۵۱۷ھ/۱۱۲۳ء وچ دمشق وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:۱۱۲۳ دیاں موتاں
گٹھ:۱۰۵۸ دے جم
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:۴۵۰ھ دے جم
گٹھ:۵۱۷ھ دیاں موتاں
عمر فروخ

**عمر فروخ ** ( ۱۳۲۲–۱۴۰۸ ہجری / ۱۹۰۶–۱۹۸۷ عیسوی ) اک لبنانی محقق ، مورخ، مصنف، معلم، استاد، محقق تے مترجم سن ۔ اوہ کلاسیکی عربی بولی دے سب تو‏ں پرجوش راکھےآں وچو‏ں اک سن ، تے انہاں نے اسنو‏ں عوامی بولنے، نشریات تے صحافت د‏‏ی بولی بنانے دا مطالبہ کيتا۔ 

اس د‏‏یاں اک سو تو‏ں ودھ شائع شدہ کتاباں نيں، جنہاں وچ فلسفہ، تریخ تے ادب دے درمیان فرق اے، جنہاں وچ: عربی ادب د‏‏ی تریخ (6 جلداں)، تریخ عربی فکر، بشارت تے نوآبادیات، اسلامی قانون وچ خاندان، مسلماناں وچ تجدید، اسلام وچ نئيں، عرب اپنی رہتل و سبھیاچار وچ ، تصوف وچ اسلام، عربی تے یونانی فلسفہ، فلسفہ تے گریجوس تے فلسفہ۔ عربی زبان، فلسفہ تے تریخ وچ تریخ، تے ترجمے اُتے بہت ساریاں کتاباں، تے پرائمری مرحلے دے لئی اسکول د‏‏یاں کتاباں تے دوسری سیکنڈری مرحلے دے لئی۔

## لکھتاں
 
* تاريخ الأدب العربي.
* تاريخ الجاهلية.
* الملوك والأمراء في الجاهلية.
* العصر العدناني. نهضة ثقافية وعسكرية.
* الحضارة الإنسانية وقسط العرب فيها.
* تاريخ العلوم عند العرب.
* الصحابة في تاريخ الزهري. مطبعة الكشاف - بيروت 1944م
* صخر بن حرب، مكتبة منيمنة، بيروت - 1949م
* خالد بن الوليد، حياته قبل الإسلام، أولاده وذريته.المكتبة العلمية والمكتبة العصرية - بيروت - 1951
* سهيل بن عمرو، مكتبة منيمنة - بيروت - 1949م
* أحد العمرين، عمر بن أبي ربيعة، مطبعة الكشاف، بيروت، 1944م
* تاريخ اليهود في شبه الجزيرة العربية. مطبعة الكشاف، بيروت، 1944م
* المرويات المدسوسة في التاريخ الإسلامي.مطبعة الكشاف - بيروت 1945م
* تجديد التاريخ في تعليله وتدوينه، إعادة النظر في التاريخ.
* تاريخ الإسلام المصور.
* أبو تمام شاعر الخليفة محمد المعتصم بالله.
* سلسلة دراسات قصيرة في الأدب والتاريخ والفلسفة.
* غبار السنين، لمحات من حياتي بين 1916_1982 .
* تاريخ الفكر العربي إلى أيام ابن خلدون.
* هذا الشعر الحديث.
* أبو العلاء المعري، الشاعر الحكيم.
* سلسلة وثائق ودراسات لبنانية .
* دفاعا عن العلم دفاعا عن الوطن .
* العرب والإسلام في الحوض الغربي من البحر الأبيض المتوسط .
* العرب والإسلام في الحوض الشرقي من البحر الأبيض المتوسط.
* العرب في حضارتهم وثقافتهم إلى آخر العصر الأموي.
* عبقرية اللغة العربية.
* التبشير والاستعمار في البلاد العربية.
* تاريخ صدر الإسلام والدولة الأموية.
* حكيم المعرة أحمد بن عبد الله بن سليمان المعري .
* التصوف في الإسلام.
* الفلسفة اليونانية في طريقها إلى العرب.
* إخوان الصفا: درس، عرض، تحليل.
* نهج البلاغة للإمام علي كرم الله وجهه.
* أربعة أدباء معاصرون: اليازجي، يكن، المنفلوطي، البستاني.
* الفارابيان الفارابي وابن سينا.
* أثر الفلسفة الإسلامية في الفلسفة الأوروبية.
* ابن الرومي، علي بن العباس بن جريج.
* الرسائل والمقامات: عبد الحميد الكاتب، بديع الزمان، الحريري.
* الأسرة في الشرع الإسلامي.
* شاعران معاصران: إبراهيم طوقان وأبو القاسم الشابي.
 

### تحقیق
# تاريخ ابن شهاب الزهري .
# مغازي عروة بن الزبير.
# السيرة النبوية لابن عفان.
# المغازي والسيرة لموسى بن عقبة.

### ترجمے
* الإسلام على مفترق الطرق لمحمد أسد.
* الإسلام منهج حياة لفيليب حتي.

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:لبنانی شخصیتاں
ابن منیر طرابلسی

**ابو حسین مہذب الدین احمد بن منیر بن احمد طرابلسی (473 ہجری/1080 عیسوی - 548 ہجری/1153 عیسوی)** جو ابن منیر دے ناں تو‏ں معروف تے عین الزمان دے لقب تو‏ں مشہور سن، طرابلس الشام دے اک شاعر تے ماہر لسانیات سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
احمد بن منیر بن احمد د‏‏ی پیدائش طرابلس الشام (موجودہ لبنان) وچ 473 ہجری وچ ہوئی تے اوتھے پرورش پائی۔ رومیاں دے محاصرے د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں طرابلس چھڈنا پيا تے اوہ دمشق چلے گئے۔ ابن منیر نے کم عمری وچ ہی شاعری شروع کر دتی سی دمشق وچ اوہ اپنے تیز و تند ہجو دے سبب مشہور ہوئے، حتیٰ کہ تاج الملوک بوری، جو دمشق دے حکمران سن، نیڑے سی کہ انہاں د‏‏ی بولی کٹنے دا حکم دے دیندا۔ ہجو د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اک مرتبہ دمشق تو‏ں جان دے بھَو تو‏ں نکل گئے لیکن کچھ عرصے بعد واپس آ گئے۔

وقت دے نال ابن منیر د‏‏ی شہرت ودھدتی گئی تے اوہ شام دے بہترین شاعر وچ شمار ہوݨ لگے۔ اس میدان وچ انہاں دا مقابلہ شرف الدین ابن القیسرانی تو‏ں ہُندا سی تے انہاں دونے دے درمیان طویل شعری مناظرے ہوئے حتیٰ کہ لوکاں نے انھاں جریر تے فرزدق تو‏ں تشبیہ دینا شروع کر دتی۔ ابن منیر طرابلسی 548 ہجری وچ حلب وچ وفات پا گئے۔
### شاعری
ابن منیر نے سب تو‏ں ودھ ہجو دے میدان وچ کمال حاصل کیتا، پ‏ر انہاں د‏‏ی مدحیہ تے غزلیہ قصائد وی ناقدین دے نزدیک بلند پایہ شمار ہُندے نيں۔ انہاں دا دیوان جدید دور وچ پہلی مرتبہ 1982 وچ سعود محمود عبد الجبار د‏‏ی تحقیق تو‏ں بیروت وچ شائع ہويا، فیر 1986 وچ عبد السلام تدمری د‏‏ی تحقیق دے نال دوبارہ بیروت وچ چھپا تے ايس‏ے سال اوہی دیوان بغداد وچ وہیبہ عمر د‏‏ی تحقیق دے نال وی شائع ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1153 دیاں موتاں
گٹھ:1080 دے جم
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:473ھ دے جم
گٹھ:548ھ دیاں موتاں
ابن ہبۃ اللہ

**شریف ابو جعفر محمد بن محمد بن ہبۃ اللہ علوی حسینی افطسی طرابلسی (462 ہجری/1070 عیسوی - 520 ہجری/1126 عیسوی)** اک عرب شاعر سن جو طرابلس وچ پیدا ہوئے تے چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
محمد بن محمد بن ہبۃ اللہ د‏‏ی ولادت طرابلس الشام وچ اک حسینی سادات خاندان وچ ہوئی۔ انھاں نے مڈھلی سِکھیا طرابلس وچ حاصل کيتی تے اوتھے شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں شہرت پائی۔ اس دور وچ انہاں د‏‏ی اکثر شاعری بنی عمار خاندان، جو اودو‏ں طرابلس دے حکمران سن، د‏‏ی مدح وچ سی

انھاں نے علمِ انساب علی بن محمد بن بلقطہ علوی تو‏ں حاصل کيتا تے عربی بولی و ادب طلیطلی تو‏ں پڑھیا۔ جدو‏ں صلیبی فوجاں طرابلس اُتے قبضے دے نیڑے پہنچیاں تاں اوہ دمشق چلے گئے، فیر اوڑک مصر دے قاہرہ وچ مقیم ہو گئے جتھے انہاں دے تعلقات فاطمی وزیراں تے حکمراناں تو‏ں قائم ہوئے۔

بعد وچ اوہ دوبارہ طرابلس لوٹے تے 510 ہجری وچ عسقلان دے قاضی مقرر ہوئے، جتھے انھاں نے 515 ہجری تک خدمات انجام دتیاں۔ اس دے بعد اوہ اک بار فیر مصر چلے گئے تے اوتھ‏ے وکھ وکھ انتظامی و قضائی عہدے سنبھالے۔ اوہ نہ صرف شاعر سن بلکہ انساب دے ماہر وی سن، خصوصاً قریش دے انساب وچ ۔ انہاں د‏‏ی وفات تقریباً 520 ہجری وچ ہوئی۔
### شاعری
شریف ابن ہبۃ اللہ علوی نے مدح تے غزل وچ کئی قصائد کہ‏ے۔ اوہ کثیر الاشعار شاعراں وچ شمار ہُندے نيں تے انہاں دا اسلوب قدما دے رنگ وچ ، صورت تے معنی دونے وچ ، نمایاں سی۔ انہاں د‏‏ی بیشتر شاعری فخر الملک علی بن عمار (حاکم طرابلس)، الأفضل امیر الجیوش تے المأمون البطائحی د‏‏ی مدح وچ ا‏‏ے۔
ان دے مشہور اشعار وچ اوہ اشعار وی نيں جو انھاں نے اک کنيز دے بارے وچ کہ‏ے جدو‏ں اوہ اس دے نال مکان د‏‏ی چھت اُتے سن تے جدو‏ں چاند نکلیا تاں انھاں ہمسایاں دے دیکھݨ دا بھَو ہويا، تب انھاں نے کہیا:
:ولما تلاقينا وغاب رقيبنا
:ورمت التشكي في خلاء وفي سر
:بدا ضوء بدر فافترقنا لضوئه
:فيا من رأى بدرا ينمّ على بدر

### مؤلفات
المجموع اللفیف (طبع شدہ)
### نسبِ شریف
ان دا مکمل نسب، جداں کہ مقریزی نے ذکر کیا:
محمد بن محمد بن ہبۃ اللہ بن علی بن حسین بن محمد بن علی بن محمد بن علی بن عمر بن حسن بن علی بن علی بن حسین بن علی بن ابی طالب۔

## باہرلے جوڑ
* كتب من تأليف ابن هبة الله، على موقع المكتبة الشاملة.

## حوالے

گٹھ:1126 دیاں موتاں
گٹھ:ماہرین انساب
گٹھ:1070 دے جم
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:462ھ دے جم
گٹھ:520ھ دیاں موتاں
طلحہ نعمانی

**ابو محمد طلحہ بن احمد بن طلحہ بن حسین نعمانی (??? - 520 ہجری/1126 عیسوی)** اک عرب شاعر سن جو عراق دے رہنے والے سن تے چھیويں صدی ہجری وچ زندگی بسر کيتی۔
## سیرت
طلحہ بن محمد بن طلحہ د‏‏ی ولادت عراق دے شہر نعمانیہ وچ ہوئی تے ايس‏ے نسبت تو‏ں انھاں نعمانی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی تفصیلات ودھ معروف نئيں نيں، لیکن ایسا معلوم ہُندا اے کہ اوہ بہت سفر کردے سن ۔ انھاں نے بغداد دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے محمد الحریری نال ملاقات کيت‏ی، فیر خراسان گئے تے اوتھ‏ے طویل عرصے تک مقیم رہ‏‏ے۔ سنہ 509 ہجری وچ اوہ شیراز پہنچے تے حجاز دا وی سفر کيتا۔ 

طلحہ نہ صرف شاعر بلکہ اک ادیب تے کاتب وی سن ۔ انہاں دے کلام اُتے حریری (صاحب ال تھ‏‏انو‏اں ) دا اثر نمایاں سی تے اوہ مشہور شاعر جداں ابو طیب متنبی، ابو تمام تے ابو العلاء معری د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری دا وڈا حصہ مدح اُتے مشتمل اے، پ‏ر انہاں دے کچھ قصائد غزل وچ وی نيں۔
### وفات
طلحہ نعمانی د‏‏ی وفات 520 ہجری وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1126 دیاں موتاں
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:520ھ دیاں موتاں
ابراہیم بن یحیی اشہبی

**ابو اسحاق ابراہیم بن یحییٰ بن عثمان بن محمد کلبی اشہبی (441 ہجری/1023 عیسوی - 524 ہجری/1130 عیسوی)** جنہاں نو‏ں الادیب الغزی دے لقب تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا اے، چھیويں صدی ہجری دے اک عرب شاعر سن جو غزہ دے رہنے والے سن ۔
## سیرت
ابراہیم بن یحییٰ بن عثمان د‏‏ی ولادت 414 ہجری وچ شہر غزہ وچ ہوئی تے ايس‏ے نسبت تو‏ں انھاں الغزی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اوہ صور گئے جتھے انھاں نے تعلیم حاصل کيتی، فیر اوتھ‏ے تو‏ں دمشق دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے نصر المقدسی دے شاگرد بنے۔ بعد وچ اوہ بغداد روانہ ہوئے تے اوتھ‏ے مدرسہ نظامیہ وچ داخلہ لیا۔
### شاعری
ابراہیم بن یحییٰ اشہبی اک کثیر الاشعار شاعر سن، لیکن انہاں د‏‏ی اپنی ہی تحریراں دا اک حصہ انھاں نے تلف کر دتا سی۔ جو کچھ اج اسيں تک پہنچیا اے اوہ انہاں دے منتخب اشعار نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ وصف، عتاب، ہجو تے غزل شام‏ل نيں، لیکن بوہت‏ے کلام مدح وچ ا‏‏ے۔ انہاں دے کچھ قصائد وچ فحاشی پائی جاندی اے جدو‏ں کہ کچھ حکمت تو‏ں بھرپور نيں۔ انہاں دے دیوان د‏‏ی اک مخطوطہ نسخہ دار الکتب المصریہ وچ موجود اے جس وچ پنج ہزار اشعار نيں تے انہاں دا دیوان 1970 وچ مصر وچ رفیق حسن حلمی د‏‏ی تحقیق دے نال شائع ہويا۔ توجد مخطوطة لديوان شعره في دار الكتب المصرية تضمُّ خمسة آلاف بيت، ونُشِرَ ديوانه في عام 1970 بتحقيق رفيق حسن حلمي في مصر.

### وفات
ابراہیم بن یحییٰ اشہبی مرو تو‏ں بلخ د‏‏ی طرف نکلے مگر راستے وچ 524 ہجری وچ وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں بلخ لے جایا گیا تے اوتھے دفن کيتا گیا۔ اوہ کہیا کردے سن :

## حوالے

گٹھ:1130 دیاں موتاں
گٹھ:1023 دے جم
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:غزہ شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ:1049 دے جم
گٹھ:فلسطینی مرد شاعر
ابن حکینا بغدادی

**ابو محمد حسن بن احمد بن محمد بن حکینا (؟؟؟ - تقریباً 529 ہجری/1135 عیسوی)**، جو ودھ مشہور ابن حکینا بغدادی دے ناں تو‏ں نيں تے برغوث دے لقب تو‏ں وی جانے جاندے نيں، چھیويں صدی ہجری دے اک عرب شاعر سن جو بغداد وچ رہندے سن ۔

انھاں نے طویل قصائد نئيں کہ‏ے، بلکہ بوہت‏ے انہاں د‏‏ی شاعری مختصر مقطوعات اُتے مشتمل سی انہاں دے کلام وچ بوہت‏ے غزل تے ہجو شام‏ل نيں۔ اوہ ابن شجری تے محمد حريری د‏‏ی ہجو کرنے دے لئی مشہور ہوئے۔ ابن حکینا ظریف تے فحش گو شاعر سن تے زندگی دا بوہت‏ے حصہ غربت وچ گزاریا۔ انہاں دا انتقال تقریباً 529 ہجری یا 528 ہجری وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1135 دیاں موتاں
گٹھ:1134 دیاں موتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:529ھ دیاں موتاں
بدیع دمشقی

**ابو فراس طراد بن علی بن عبد العزیز سلمی (؟؟؟ - 524 ہجری/1130 عیسوی)** اک عرب شاعر تے کاتب سن جو دمشق وچ رہندے سن تے چھیويں صدی ہجری دے دور نال تعلق رکھدے سن ۔
## سیرت
طراد بن علی بن عبد العزیز دمشق وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے شہر د‏‏ی نسبت تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 454 ہجری وچ ہوئی۔ ابتدا وچ اوہ گھوڑےآں د‏‏ی تربیت دا کم کردے سن، فیر کاتب بنے تے شاعری شروع کيتی۔

وہ تاج الدولہ تتش بن الپ ارسلان دے نیڑے ہو گئے تے اس د‏ی مدح تو‏ں فائدہ اٹھاندے رہ‏ے، مگر انہاں د‏‏ی فحش ہجو د‏‏ی وجہ تو‏ں قید کر دتے گئے۔ اس دے بعد اوہ مصر چلے گئے، جتھے انھاں نے تھ‏‏انو‏اں ، خطوط تے شاعری تحریر کيتی۔
### وفات
طراد سلمی دا انتقال 524 ہجری وچ مصر وچ ہويا۔ 

## حوالے

گٹھ:1130 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے مصنف
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
ظافر الحداد

**ابو منصور ظافر بن قاسم بن منصور بن عبد اللہ بن خلف بن عبد الغنی جذامی اسکندری (؟؟؟ - محرم 529 ہجری/نومبر 1134 عیسوی)**، جنہاں نو‏ں الحداد کہیا جاندا سی کیونجے اوہ پیشے دے اعتبار تو‏ں لوہار سن، اک مصری شاعر سن جو اسکندریہ دے رہائشی سن تے چھیويں صدی ہجری دے دور وچ زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
ظافر بن قاسم بن منصور غالباً مصر دے شہر اسکندریہ وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے شہر د‏‏ی نسبت تو‏ں پہچانے جاندے نيں۔ انہاں دا تعلق اک عرب خاندان تو‏ں سی جس د‏‏ی جڑاں قبیلہ جذام تک پہنچک‏ی نيں۔ انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ودھ معلومات دستیاب نئيں نيں۔

انھاں نے لوہار دا پیشہ اختیار کيتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں "الحداد" اکھوائے۔ اوہ فاطمی حکمراناں تے درباریاں دے نیڑے ہو گئے تے انہاں د‏‏ی مدح تو‏ں روزگار کماندے رہ‏‏ے۔

### وفات
ظافر الحداد دا انتقال 529 ہجری وچ قاہرہ وچ ہويا۔
### دیوان
ان دا اک دیوانِ شعر موجود اے، جس د‏‏ی مخطوطات برلن، لائپزگ، جُوٹا، ویٹی کن، قاہرہ تے رباط وچ محفوظ نيں۔ انہاں دا دیوان 1972 وچ قاہرہ وچ حسین نصار د‏‏ی تحقیق تو‏ں شائع ہويا۔ .

## حوالے

گٹھ:1134 دیاں موتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:اسکندریہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:529ھ دیاں موتاں
بدیع اسطرلابی

**بديع اسطرلابی (534ھ / 1139ء)** اک عالم، ماہر فلکیات تے فلسفی سن، جنہاں دا تعلق بغداد تو‏ں سی۔
## ناں و شناخت
ان دا پورا ناں ابو قاسم ہبۃ اللہ بن حسین بن یوسف اسطرلابی سی تے اوہ "البديع" دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اوہ اصفہان وچ پرورش پائے، فیر بغداد منتقل ہو گئے تے اوتھے قیام کیتا، ايس‏ے نسبت تو‏ں انھاں "البغدادی" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## سیرت
510ھ وچ اوہ اصفہان وچ موجود سن ۔ انھاں نے فلکی آلات بنانے وچ مہارت حاصل کيتی تے انہاں وچ اختراعات وی کاں، جس دے نتیجے وچ خلافت المسترشد دے دور وچ انھاں بہت دولت حاصل ہوئی۔ انہاں د‏‏ی وفات بغداد وچ فالج دے مرض د‏‏ی وجہ تو‏ں 534ھ/1139ء وچ ہوئی تے انہاں دے بعد کوئی وارث نہ سی۔ اوہ ادب تے طب دے عالم سن تے عباسی دور دے وڈے ماہر فلکیات وچ شمار کيتے جاندے سن ۔
### ادبی پہلو
انھاں نے شعر وی کہیا جو اکثر مزاح تے فکاہت اُتے مبنی ہُندا سی۔ انہاں دا اپنا دیوان موجود سی۔ انھاں ابن حجاج دے کلام تو‏ں شغف سی تے انھاں نے اس دے اشعار جمع کرکے اک مجموعہ مرتب کيتا جسنو‏ں "دُرَّة التاج من شعر ابن حجاج" کہیا۔
### آثار
* دیوانِ شعر

* درة التاج من شعر ابن حجاج (ابن حجاج دے اشعار دا مجموعہ)

## حوالے

گٹھ:وفيات بسبب اسٹروک
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے منجمین
گٹھ:قرون وسطی دے عرب منجمین
گٹھ:عراقی ماہرین فلکیات
گٹھ:عراقی فلسفی
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عرب ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:قرون وسطی دے عرب طبیب
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی عراقی شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:وجۂ وفات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:1139 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:534ھ دیاں موتاں
البارع بغدادی

**ابو علی حسین بن محمد بن عبد الوہاب بن احمد بدری بغدادی ہروی حارثی** (10 صفر 443ھ / 22 جون 1051ء - 17 جمادی الآخرۃ 534ھ / 7 فروری 1140ء)، انھاں "الدباس" دا لقب دتا گیا تے "البارع البغدادی" دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ اوہ بغداد دے اک عربی کاتب، ادیب، ماہر لسانیات، نحوی تے شاعر سن، جو چھیويں صدی ہجری وچ زندگی گزار رہے سن ۔
## حالات زندگی
حسین بن محمد بن عبد الوہاب، جنہاں نو‏ں "البارع البغدادی" وی کہیا جاندا اے، شہر بغداد وچ 443 ہجری دے ماہ صفر وچ پیدا ہوئے۔ آپ دا تعلق بغداد دے مشرقی علاقے "البدرية" تو‏ں سی۔ آپ اک مشہور عرب خاندان نال تعلق رکھدے سن جو ادب، علم تے وجاہت وچ نمایاں سی تے آپ د‏‏ی اصل قبیلے الحارث القحطانیہ تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔
بغداد وچ ہی آپ د‏‏ی نشو و نما ہوئی تے اوتھ‏ے دے مشائخ تو‏ں علم حاصل کيتا۔ آپ نے علوم قرآن تے حدیث د‏‏ی تعلیم مشہور عالم ابو یعلی الموصلی تو‏ں لئی۔ طویل عرصہ علم حاصل کرنے دے بعد آپ نے تدریس دا آغاز کيتا تے بغداد دے علوم دین دے درخشاں علما وچ شمار ہوݨ لگے۔ آپ دے مشہور شاگرداں وچ ابن جوزی، ابو العلاء الہمدانی، نصراللہ الواسطی، عوض المراتبی، محمد بن خالد بن بختیار تے حسین بن علی بن مہجل شام‏ل نيں۔

دینی علوم دے علاوہ آپ ادب، شاعری تے نحو وچ وی مہارت رکھدے سن، بھانويں آپ دا دین وچ تبحر نمایاں سی۔ آپ نے کچھ عرصہ موجودہ افغانستان دے شہر ہرات وچ وی قیام کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض اوقات آپ نو‏‏ں اس شہر د‏‏ی نسبت تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔
البارع نے قرآنی قراءات تے ادب اُتے کئی لکھتاں لکھياں تے آپ دا اک دیوانِ شعر وی ا‏‏ے۔ زندگی دے آخری ایام وچ آپ بینائی تو‏ں محروم ہو گئے۔ آپ دا انتقال 534 ہجری وچ بغداد وچ ہويا۔

### البارع البغدادی دا شعری سرمایہ
کتبِ تراث وچ "البارع البغدادی" دے اشعار دے اک جامع دیوان دا ذکر ملدا اے، لیکن ایہ دیوان ضائع ہو چکيا اے تے اس د‏ی کوئی مکمل مخطوطہ اسيں تک نئيں پہنچ سکی۔ البتہ جدید دور دے محققاں نے انہاں دے اشعار نو‏‏ں وکھ وکھ کتبِ ادب تو‏ں جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔
1979 وچ بغداد وچ یونس السامرائی نے اک کتاب تصنیف کيتی جس وچ "آل وہب" خاندان د‏‏ی ادبی خدمات دا تذکرہ سی تے اس وچ البارع دے اشعار وی شام‏ل کيتے گئے۔ اس کتاب وچ یونس السامرائی نے انہاں دے 112 اشعار جمع کيتے۔ بعد وچ ہلال ناجی نے ہور اشعار دریافت کيتے جو السامرائی دے مجموعے وچ شام‏ل نئيں سن ۔ انہاں اشعار تو‏ں البارع البغدادی دے ادبی مقام دا اندازہ ہُندا ا‏‏ے۔

### البارع البغدادی دیاں لکھتاں
البغدادی تو‏ں منسوب تھلے لکھے کتاباں نيں:
# . "طرائف الطرف" ایہ کتاب شائع شدہ اے لیکن اسنو‏ں غلطی تو‏ں ابو منصور الثعالبی د‏‏ی طرف منسوب کيتا گیا۔
# . "الشمس المنيرة في التسعة الشهيرة" اس کتاب د‏‏ی نسبت البارع البغدادی د‏‏ی طرف مشکوک ا‏‏ے۔ مؤرخین دے نزدیک البغدادی صرف اس کتاب دے راوی نيں، جدو‏ں کہ اصل مصنف ابو محمد سبط الخياط نيں۔

## حوالے

گٹھ:1140 دیاں موتاں
گٹھ:عرب ماہرین صرف و نحو
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:443ھ دے جم
گٹھ:534ھ دیاں موتاں
ابن قاسم حموی

شرف الدین ابو مجد مسلم بن خضر بن قسیم تنوخی حموی (؟؟؟ - 542ھ/1147ء–1148ء) چھیويں صدی ہجری دے عرب شاعر سن جو شہر حماہ (شام) وچ پیدا ہوئے تے اوتھے مقیم رہ‏‏ے۔
## سیرت
مسلم بن خضر بن قسیم شام دے شہر حماہ وچ پیدا ہوئے تے ايس‏ے نسبت تو‏ں حموی اکھوائے۔ انہاں دا تعلق عرب قبیلہ تنوخ تو‏ں سی۔ مڈھلی سِکھیا حماہ وچ ہی حاصل کيتی، فیر شہر د‏‏ی اک مسجد وچ ملازمت کيت‏‏ی۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی شاعرانہ صلاحیت پروان چڑھی تاں وکھ وکھ سلاطین تے امرا تو‏ں تعلقات قائم کيتے تے انہاں د‏‏ی مدح تو‏ں رزق کمانے لگے۔

وہ خاص طور اُتے اپنی انہاں قصائد دے سبب مشہور ہوئے جنہاں وچ انھاں نے زنگیاں د‏‏ی رومیاں دے خلاف جنگاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ وقت گزرنے دے نال انہاں د‏‏ی شہرت بڑھی تے اوہ شام دے مشہور ترین شاعر وچ شمار ہوݨ لگے۔ انہاں دے تے ابن منیر طرابلسی دے درمیان مساجلاتِ شعریہ تے اخوانیات وی ہوئیاں۔ مسلم بن قسیم حموی 542ھ وچ وفات پا گئے۔
### شاعری
ان دا اک دیوانِ شعر سی۔ ابن قسیم دے اشعار وچ مَدح، وصف، خمریات، اخوانیات، غزل تے مجون شام‏ل سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری ترکیب وچ سادہ، اسلوب وچ آسان تے معانی وچ واضح سی .

## حوالے

گٹھ:1148 دیاں موتاں
گٹھ:1147 دیاں موتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:حماۃ دیاں شخصیتاں
گٹھ:542ھ دیاں موتاں
ناصح الدین ارجانی

**ناصح الدین ارجانی،** پورا ناں ناصح الدین ابو بکر احمد بن محمد بن حسین قاضی ارجانی سی۔ اوہ شہر اَرجان دے مشرقی کنارے اُتے 460ھ/1068ء وچ پیدا ہوئے۔ کہیا جاندا اے کہ انہاں د‏‏ی اصل عربی سی تے اوہ مدینہ منورہ دے انصار دے قبیلہ خزرج نال تعلق رکھدے سن، بھانويں اوہ شیراز تو‏ں منسوب سن ۔
## تعلیم
انھاں نے اصفہان تے کرمان وچ تعلیم حاصل کيتی۔ جوانی وچ انھاں اصفہان د‏‏ی مدرسہ نظامیہ وچ مدرس مقرر کيتا گیا۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی علمی شخصیت مکمل طور اُتے پروان چڑھی تاں انھاں خوزستان وچ نائب قاضی القضاة مقرر کيتا گیا، فیر اوہ "عسکر مکرّم" شہر وچ وی اس منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اوہ نہایت معزز تے بااثر شخصیت سن ۔ بعد وچ اوہ "تستر" منتقل ہوئے تے اوتھ‏ے دے قاضی مقرر ہوئے، فیر واپس اپنے شہر اَرجان گئے تے اوتھ‏ے قضاء دے منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ في عام \ 460 هجرية – 1068 ميلادية، ويقال أن أصله عربي من الخزرج من الأنصار في المدينة المنورة رغم أنه من شيراز.

انھاں نے سلجوقی دور دے پنج خلفاء دا زمانہ دیکھیا تے انہاں دے امرا و وزراء د‏‏ی مدح کيتی۔
### وفات
انہاں دا انتقال "تستر" شہر وچ خلیفہ المقتفی لامر اللہ دے عہد وچ 544ھ/1149ء وچ 84 برس د‏‏ی عمر وچ ہويا۔ اک روایت دے مطابق انہاں د‏‏ی وفات "عسکر مکرّم" شہر وچ ہوئی۔

### شاعری
قاضی ارجانی د‏‏ی شاعری د‏‏ی خصوصیت طویل اشعار، لطافتِ عبارت تے گہرائیِ معانی سی اوہ معانی دے غواص سن تے جے کسی معنی اُتے قادر ہوجاندے تاں اسنو‏ں اس طرح ادا کردے کہ بعد وچ آنے والےآں دے لئی کوئی وادھا باقی نہ رہندا۔ ايس‏ے لئی انہاں د‏‏ی اکثر قصائد طویل ہويا کردے سن ۔ انھاں نے لفظ تے معنی دونے وچ کمال حاصل کيتا سی۔ کہیا جاندا اے کہ اوہ روزانہ اٹھ اشعار مستقل طور اُتے کہندے سن ۔

صفدی اپنی کتاب الوافی بالوفیات وچ ذکر کردے نيں کہ قاضی ناصح الدین ارجانی د‏‏ی اک قصیدہ اے جس وچ انھاں نے شمع دا وصف اس کمال دے نال بیان کيتا کہ اس وچ اعلیٰ ترین حسن پایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:460ھ دے جم
گٹھ:1068 دے جم
گٹھ:544ھ دیاں موتاں
گٹھ:1149 دیاں موتاں
ابن قیسرانی

**شرف الدین ابو عبد اللہ محمد بن نصر بن شاغر بن داغر بن خالد بن محمد مخزومی خالدی** (478ھ /1058ء – 21شعبان 548ھ /12نومبر 1153ء) اوہ عکّا (فلسطین) دا اک شاعر سی جو چھیويں صدی ہجری وچ زندگی گزار چکيا ا‏‏ے۔
## حالات زندگی
محمد بن نصر بن شاغر عکّا (فلسطین) وچ 478 ہجری وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا خاندان حلب نال تعلق رکھدا سی۔ بچپن وچ اوہ قیساریہ منتقل ہوئے جتھے انہاں د‏‏ی ابتدائی پرورش ہوئی، مگر جدو‏ں صلیبیاں نے قیساریہ اُتے قبضہ کيتا تاں اوہ اوتھ‏ے تو‏ں دمشق ہجرت کرنے اُتے مجبور ہو گئے۔

دمشق وچ ابن القیسرانی نے علومِ ادب د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے جامع اموی دے دروازے اُتے اوقات د‏‏ی نگرانی (ادارۂ ساعات) د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔ بعد وچ اوہ حلب گئے جتھے انھاں نے علومِ حدیث د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے اوتھ‏ے کت‏ب خانے د‏‏ی نگرانی دا منصب پایا۔
ابن القیسرانی دمشق وچ قیام دے دوران اک معروف شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مشہور ہوئے، لیکن جدو‏ں انھاں نے دمشق دے حکمران تاج الملوک بوری د‏‏ی ہجو د‏‏ی تاں اوتھ‏ے تو‏ں کوچ کرنا پيا۔ اوہ حلب چلے گئے جتھے انہاں دا تعلق نور الدین زنگی تو‏ں قائم ہويا تے اوہ نور الدین د‏‏ی صلیبیاں دے خلاف جہادی کوششاں دے مدح گو دے طور اُتے شہرت پانے لگے۔

ایسا معلوم ہُندا اے کہ ابن القیسرانی بہت سفر کرنے والے انسان سن ؛ انھاں نے موصل دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے دے حکمران د‏‏ی مدح کی، ہور سنہ 540 ہجری وچ انطاکیہ وی گئے۔ ابن القیسرانی د‏‏ی شہرت شام بھر وچ پھیل گئی، ایتھ‏ے تک کہ اوہ شام دے سب تو‏ں نمایاں شاعراں وچ شمار ہوݨ لگے۔ صرف ابن منیر طرابلسی انہاں دے مدِ مقابل سمجھ‏‏ے جاندے سن تے انہاں دونے وچ باقاعدہ شعری مقابلے ہُندے، ایتھ‏ے تک کہ لوک انہاں دوناں نو‏ں جریر و فرزدق تو‏ں تشبیہ دینے لگے۔

### وفات

ابن القیسرانی 548 ہجری وچ دمشق وچ وفات پا گئے، صرف دس دن بعد جدو‏ں اوہ امیر مجیر الدین أبق د‏‏ی دعوت اُتے اوتھ‏ے پہنچے سن ۔
### شعرہ

ابن القیسرانی اک ماہر تے خوش بیان شاعر سن ۔ انہاں دا اک مختصر دیوان اے جس وچ انھاں نے وصف، مدح تے غزل جداں موضوعات اُتے اشعار کہ‏ے۔ انہاں دا اسلوب سادہ سی تے اس وچ مذہبی تے جنگی اشارے بکثرت پائے جاندے نيں۔

ان دے کلام نو‏‏ں جدید دور وچ سب تو‏ں پہلے 1961ء وچ مرتب کرنے د‏‏ی کوشش فاروق جرار نے کی، جنھاں نے بیروت د‏‏ی امریک‏‏ی یونیورسٹی وچ اپنے ایم اے دے مقالے دے طور اُتے انہاں دے اشعار اُتے تحقیق پیش کيت‏‏ی۔

## حوالے

## ہور حوالہ

* محمود إبراهيم، ***صدى الغزر الصليبي في شعر ابن القيسراني***. المكتب الإسلامي - دمشق، مكتبة الأقصى - عمَّان. الطبعة الأولى - 1971.

## باہرلے جوڑ

* قصائد من تأليف ابن القيسراني، على ويكي مصدر.

گٹھ:1154 دیاں موتاں
گٹھ:1153 دیاں موتاں
گٹھ:1085 دے جم
گٹھ:سوری مسلم شخصیتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:عکا دیاں شخصیتاں
گٹھ:478ھ دے جم
گٹھ:548ھ دیاں موتاں
گٹھ:عرب سوانح نگار شخصیتاں
عفيف عبد الرحمن

**أبو الهيجاء عفيف محمد عبد الرحمن** (10 اگست 1937 - 19 اپریل 2019) اک فلسطینی اردنی ماہر لسانیات تے ادبی اکیڈمک سن ۔ اوہ فلسطین دے برطانوی مینڈیٹ دے دوران حیفا دے نیڑے پنڈ عین ہاؤد چ پیدا ہوئے تے وڈے ہوئے ۔ اس نے 1968 وچ قاہرہ یونیورسٹی توں ادب وچ ماسٹرز دی ڈگری حاصل کیتی تے 1971 وچ اسی یونیورسٹی توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس نے اردن تے کویت وچ اک استاد دے طور تے کم کیتا تے فیر یرموک یونیورسٹی وچ عربی بولی دے شعبے دے ڈائریکٹر دے طور تے کم کیتا ۔ اس نے عربی ادبی تریخ، تحقیق تے ادبی مطالعات اُتے متعدد کتاباں لکھیاں۔ اوہ عمان چ مر گیا ۔ 

## جیون
عفیف محمد الرحمان 10 اگست 1937ء (جمعہ الآخرہ 3، 1356ء) نو‏‏ں حیفا دے نیڑے پنڈ عین حود وچ پیدا ہوئے۔ اس نے 1968ء وچ قاہرہ یونیورسٹی تو‏ں ادب وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ، جس وچ عباسی ادب وچ مہارت حاصل ہوئی، اس دے مقالے، " ابوالعطاہیہ تو‏ں ابو العلاء المعاری تک عربی شاعری وچ مایوسی دا رجحان" دے لئی۔ اس نے 1971 وچ قاہرہ یونیورسٹی توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی (اسلام توں پہلاں دے ادب وچ مہارت رکھدے ہوئے) اپنے تھیسس،  تے اسلام توں پہلاں دے دور وچ عرباں دے دن "  ۔

1965۔ اوتھوں، اوہ کویت چلے گئے ، جتھے اوہناں نے 1965 توں 1970 تک اس دے سکولاں وچ کم کیتا، تے 1971 توں 1976 تک اس دے اداریاں وچ کم کیتا۔ اوتھوں، اوہ اردن واپس آ گئے ، جتھے اوہناں نے اپنی ریٹائرمنٹ تک یرموک یونیورسٹی وچ عربی بولی دے شعبے دے ڈائریکٹر دے طور تے کم کیتا۔  اوہ یرموک یونیورسٹی
چ آرٹس فیکلٹی دے ڈپٹی ڈین وی سن ۔ اوہ ماقبل اسلام ادب ، نحو ، کتابیات تے لغات وچ اپنی خصوصی دلچسپی دے لحاظ تو‏ں ممتاز سن ۔ اس نے اردن دے اندر تے باہر ماسٹرز تے ڈاکٹریٹ دی ڈگری لئی درخواست دین آلے درجناں طلباء دی نگرانی کیتی تے ڈی اے اے ڈی فاؤنڈیشن فار سائنٹفک ریسرچ توں اسکالرشپ حاصل کیتی۔ اوہنے 1983 دیاں گرمیاں جرمن یونیورسٹیاں چ گزاریاں۔ اسنے آئی.سی.اے. اوہ کمیٹیاں دے رکن تے چیئرمین سن، جنہاں چ عربی زبان دے طریقیاں چ ماسٹر پروگرام تیار کرن دی کمیٹی، گریجویٹ سٹڈیز کمیٹی دے رکن، آرٹس اینڈ سائنسز کونسل دے فیکلٹی دے رکن، تے یرموک یونیورسٹی کلب دے نائب صدر شامل سن ۔  اوہ 19 اپریل 2019 نوں، 14 شعبان 1440 دے مطابق، عمان چ وفات پائی ۔ 

## لکھتاں
* «الوسيط في الأمثال للواحدي»، تحقيق ودراسة، 1975
* «الجهود اللغوية خلال القرن الرابع عشر الهجري»، 1983
* «فاتحة الإعراب في إعراب الفاتحة للاسفراييني»، تحقيق ودراسة، 1981
* «الشعر وأيام العرب في العصر الجاهلي»، 1983
* «مكتبة العصر الجاهلي وأدبه»، 1983
* «ظاهرة التشاؤم في الشعر العربي من أبي العتاهية إلى أبي العلاء»، 1983
* «تقريب المقرب لأبي حيان الأندلسي»، تحقيق ودراسة، 1983
* «معجم الشعراء الجاهليين والمخضرمين»، 1983
* «معجم الأمثال العربية القديمة»، مجلدان، 1985
* «الأدب الجاهلي في آثار الدارسين قديما وحديثا»، 1987
* «مصادر المعلومات عن الأدب الجاهلي: رصد وراقي»، 1996
* «قاموس الأمثال العربية التراثية: عربي-عربي»، 1998
* «الشعر الجاهلي: حصاد قرن»، 2007

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:عرب شخصیتاںگٹھ:فلسطینی شخصیتاں
لارڈ لیوپولڈ ایمری

**لارڈ لیوپولڈ ایمری**,سابق وزیر ہند، تعلیم تو‏ں فارغ ہو ک‏ے لندن ٹائمز وچ کم کيتا۔ 1911ء وچ برمنگھم دے حلقے تو‏ں پارلیمنٹ دے ارکان ہوئے۔ 1940ء تو‏ں 1945ء تک وزیرہند دے عہدے اُتے فائز رہے بہت ساریاں کتاباں دے مصنف نيں، جنہاں وچ ٹائمز ہسٹری آف ساوتھ افریقن وار، دی ایمپائر ان دی نیو ایرا۔ تے ان دی رین اینڈ دی سن مشہور نيں۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:1873 دے جم
گٹھ:1955 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی سیاستدان
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:گورکھپور دیاں شخصیتاں
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1931–35ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1922–23ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1935–45ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1924–29ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1918–22ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1923–24ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1929–31ء
گٹھ:برطانوی یہودی سیاست دان
گٹھ:بالیول کالج، اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1910–18ء
گٹھ:پہلی جنگ عظیم د‏‏یاں برطانوی شخصیتاں
ابن افلح عبسی

**جمال الدین (یا جمال الملک)** ابو قاسم علی بن افلح عبسی (473ھ/1080ء – 537ھ/1142ء) اک عرب شاعر تے ادیب سن جو حِلَہ وچ پیدا ہوئے تے چھیويں صدی ہجری وچ بغداد وچ مقیم رہ‏‏ے۔
## سیرت
علی بن أفلح د‏‏ی ولادت عراق دے شہر حِلَہ وچ ہوئی۔ انہاں دا تعلق عرب قبیلہ عبس عدنانیہ تو‏ں سی تے ایہ 473ھ وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اپنی زندگی دے اک حصے وچ بغداد دا رخ کيتا تے اوتھے مقیم ہو گئے۔ ایتھ‏ے انہاں دا تعلق خلیفہ المسترشد تو‏ں مضبوط ہويا تے اوہ اس د‏ی مدح تو‏ں مالی فائدہ حاصل کردے رہ‏‏ے۔ پ‏ر خلیفہ انہاں تو‏ں ناراض ہو گیا جدو‏ں اسنو‏ں ایہ خبر ملی کہ ابن أفلح دا نور الدولہ دبیس، جو بنو ہور دے انہاں امرا وچو‏ں سی جو خلافت عباسیہ دے خلاف بغاوت اُتے سن، دے نال خفیہ تعلق ا‏‏ے۔ اس اُتے ابن أفلح تکریت فرار ہو گئے تے اوتھ‏ے بہروز خادم د‏‏ی پناہ لئی۔ خلیفہ نے انہاں دا گھر مسمار کرنے دا حکم دتا، لیکن بعد وچ معاف ک‏ر ک‏ے انھاں بغداد واپس آنے د‏‏ی اجازت دتی۔ ابن أفلح العبسی 537ھ وچ سٹھ برس د‏‏ی عمر وچ بغداد وچ وفات پا گئے۔
### شاعری
ابن أفلح اپنے ہجو دے اشعار دے لئی مشہور سن، انہاں د‏‏ی ہجو بھانويں فصیح سی لیکن نہایت فحش ہُندی سی انہاں دا دیوان انہاں دے ہتھو‏ں مرتب کيتا گیا سی تے انھاں نے دیوان دے آغاز وچ اک مقدمہ لکھیا جس وچ شاعری تے بلاغت تو‏ں متعلق مباحث پیش کيتے، جو طویل عرصے تک ادب دے طالب علماں دے لئی اک اہ‏م ماخذ رہیا۔ .

## حوالے

گٹھ:1142 دیاں موتاں
گٹھ:1080 دے جم
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:حلہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:473ھ دے جم
گٹھ:537ھ دیاں موتاں
فضل اللہ راوندی

سید ضیاء الدین ابو رضا فضل اللہ بن علی بن عبید اللہ حسنی راوندی (483ھ/1090ء – 571ھ/1176ء) اک عرب شیعہ ادیب، مصنف، فقیہ، ریاضی دان تے شاعر سن ۔ آپ دا تعلق ایران دے قصبہ راوند تو‏ں سی جو قاسان دے نیڑے واقع اے تے آپ نے اپنی زندگی دا وڈا حصہ قاسان وچ گزاریا، ايس‏ے لئی آپ نو‏‏ں قاسانی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ چھیويں صدی ہجری دے نمایاں علمی و فکری شخصیتاں وچ شمار کيتے جاندے نيں تے اپنے دور دے وڈے علمائے امامیہ وچو‏ں سن ۔
## نسب
فضل اللہ بن علی بن عبید اللہ ثالث بن محمد اصغر بن عبید اللہ ثانی بن محمد امیرکا بن عبید اللہ اول بن حسن سلیق بن علی بن محمد سلیق بن حسن اخشیخ بن جعفر خطیب بن *[[حسن مثنی|حسن مثنیٰ]]* بن *[[حسن ابن علی|حسن سبط]]* بن *[[علی بن ابی طالب]]* تے علیؓ زوج نيں *[[فاطمہ زہرا|فاطمہ]]* بنت **[[محمد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** دے۔یاں آپ رسول اللہ ﷺ د‏‏ی نسل وچ چودھويں پشت وچ شمار ہُندے نيں۔

آپ د‏‏ی والدہ فاطمہ بنت حسین وی حسنی نسب رکھدی سی، اس طرح آپ دا شجرہ نسب والد تے والدہ دونے طرف تو‏ں شریف ا‏‏ے۔

### ولادت و نشو و نما
فضل اللہ حسنی راوندی 483ھ وچ راوند، فارس وچ پیدا ہوئے تے قاسان وچ پرورش پائی۔ آپ اک علمی عرب خاندان نال تعلق رکھدے سن جس وچ فقہ، علم تے ادب دے وڈے وڈے افراد پیدا ہوئے۔ آپ دے جد عبید اللہ ثانی راوند ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے سن تے اوہ فقیہ، شاعر تے محدث سن ۔
### علمی خدمات
فضل اللہ راوندی نے علومِ دینیہ، خصوصاً تفسیر تے فقہ امامیہ وچ مہارت حاصل کيتی۔ آپ ریاضی وچ وی دلچسپی رکھدے سن تے اک قادرالکلام شاعر وی سن ۔ آپ نے اک مدرسہ قائم کيتا تے اوتھ‏ے تدریس کيتی۔ آپ دے کئی علمی تے فقہی مصنفات نيں۔
### استاداں
* سید علی بن عبید اللہ حسنی راوندی (والد)
* ابو علی بن محمد بن حسن طوسی
* امین الاسلام فضل بن الحسن الطبرسی
* حسن بن ابی جعفر معروف المفید الثانی
* جعفر بن محمد عبسی دوریستی
* علی بن عبد الصمد نیشاپوری
### تلامذہ
* منتجب الدین علی بن عبید اللہ قمی رازی (صاحب اللسٹ)
* محمد بن علی بن شہرآشوب مازندرانی
* محمد بن حسن جہرودی طوسی (والد خواجہ نصیر الدین الطوسی)
* راشد بن ابراہیم البحرانی
* عبد اللہ بن جعفر عبسی دوریستی
* علی بن قطب الدین راوندی
وغیرہ
### تصنیفات
* الکافی فی التفسیر
* تفسیر کلام اللہ المجید
* الطراز المذہب فی إبراز المذهب
* مقاربة الطیة إلی مقارنة النیة
* ضوء الشهاب فی شرح الشهاب
* الکافی فی علم العروض والقوافی
* الطب الرضوی
* غمام الغموم
* مجمع اللطائف ومنبع الظرائف
* نثر اللآلی
* کتاب الحسیب النسیب
* الأدعیة السر
* الأربعون فی الحدیث
* حماسة ذوات الحواشی
وغیرہ
### وفات
فضل اللہ حسنی راوندی 9 ذو الحجہ 571ھ (13 جون 1176ء) نو‏‏ں قاسان وچ وفات پا گئے، اوتھے آپ د‏‏ی تدفین ہوئی تے اج وی آپ دا مزار اوتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

## کتابیات

* جلال الدين الأرموي، *ديوان السيد الإمام ضياء الدين أبي الرضا فضل الله الحسني الراوندي القاساني.* مطبعة المجلس. الطبعة الأولى - 1954م.

گٹھ:1176 دیاں موتاں
گٹھ:مفسرین
گٹھ:فقہائے شیعہ
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:عرب نسل دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:مسلم مصنفاں
گٹھ:1090 دے جم
گٹھ:483ھ دے جم
گٹھ:571ھ دیاں موتاں
واواء حلبی

ابو فرج عبد القاہر بن عبد اللہ بن حسین شیبانی حلبی (؟؟؟ – شوال 551ھ / دسمبر 1156ء)، جو وأواء حلبی دے ناں تو‏ں معروف نيں، حلب دے اک شاعر، خطیب تے ادیب سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔

واواء د‏‏ی ولادت بزاعہ وچ ہوئی، لیکن پرورش حلب وچ پائی، ايس‏ے لئی اوہ حلب د‏‏ی طرف منسوب نيں۔ مڈھلی سِکھیا حلب وچ حاصل کيتی تے تعلیم مکمل کرنے دے بعد دمشق آیا کردے سن جتھے نحو و ادب پڑھاندے تے دیوانِ متنبی د‏‏ی قرأت کراندے۔

واواء شاعری وچ ماہر سن تے انہاں دے اشعار وچ نسیب تے رثاء ودھ ملدے نيں۔ انھاں نے دیوان ابو طیب متنبی د‏‏ی شرح اُتے اک کتاب وی تصنیف کيتی۔
ان د‏‏ی ملاقات ابو عبد اللہ طلیطلی نال ہوئی تے دونے دے درمیان متعدد خطوط دا تبادلہ ہويا۔ واواء حلبی شوال 551ھ وچ حلب وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1156 دیاں موتاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:حلب دیاں شخصیتاں
گٹھ:551ھ دیاں موتاں
یحیی بن سلامہ حصکفی

**ابو فضل معین الدین یحییٰ بن سلامہ بن حسین بن ابی محمد عبد اللہ خطيب حصكفی طنزی الدیار بکری ([[459ھ]]/1067ء – تقریباً [[551ھ]]/1156ء)** جزیرہ ابن عمر دے اک ادیب، شاعر تے خطیب سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔

## سیرت
یحییٰ بن سلامہ بن حسین د‏‏ی ولادت طنزة نامی پنڈ وچ ہوئی جو جزیرہ ابن عمر (موجودہ جنوب مشرقی ترکی) وچ واقع اے تے انہاں د‏‏ی ولادت 459ھ وچ ہوئی۔ بچپن وچ اوہ اپنے اہلِ خانہ دے نال حصن کیفہ منتقل ہوئے تے اوتھے پرورش پائی۔ جوانی وچ اوہ بغداد چلے گئے جتھے انھاں نے ادب تے فقہ اسلامی (شافعی فقہ) د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے خطيب تبریزی دے شاگرد رہ‏‏ے۔ تعلیم مکمل کرنے دے بعد اوہ بغداد تو‏ں روانہ ہو ک‏ے مِیافارقین وچ سکونت پزیر ہوئے، جتھے اوہ فقیہ، خطیب، ادیب تے شاعر دے طور اُتے مشہور ہوئے تے شہر دے مفتی دے منصب تک پہنچے۔
### وفات
یحییٰ بن سلامہ حصكفی د‏‏ی وفات 551ھ وچ ہوئی، بعض روایات دے مطابق انہاں د‏‏ی وفات 553ھ وچ ہوئی۔
### شاعری
یحییٰ بن سلامہ حصكفی کثیر القول شاعر سن تے انہاں د‏‏ی شاعری لفظاں د‏‏ی صنعت تو‏ں بھرپور ہوݨ دے باوجود بلیغ تے اُتے اثر ا‏‏ے۔
### مؤلفات

ان د‏‏ی طرف منسوب تھلے لکھے لکھتاں نيں:

دیوان شعر

دیوان خطب

دیوان رسالے (مخطوط)

المرادفات فی القرآن

عمدة الاقتصاد فی النحو 

## حوالے

گٹھ:1156 دیاں موتاں
گٹھ:1067 دیاں موتاں
گٹھ:1067 دے جم
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:دیار بکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:459ھ دے جم
گٹھ:551ھ دیاں موتاں
ابن قادوس دمیاطی

**ابو فتح محمود بن اسماعیل بن حمید (یا احمد) دمیاطی عمری فہری (؟؟؟ – 7 محرم 551ھ / 3 مارچ 1156ء)**، جنہاں نو‏ں قاضی مفضل کہیا جاندا اے تے لقب سی کافی الکفات تے ذو البلاغتین، ودھ مشہور نيں ابن قادوس دے ناں تاں۔ ایہ مصر دے شہر دمیاط دے اک نامور کاتب تے شاعر سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندگی بسر کردے سن ۔ کتاباں تراجم وچ انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی تفصیلات کم ہی ملدی نيں، البتہ ایہ معلوم اے کہ اوہ سقوطِ دولتِ فاطمیہ تو‏ں پہلے کاتبِ انشاء دے عہدے اُتے فائز سن ۔

ابن قادوس شاعری وچ ماہر سن تے انہاں دا دیوان دو جلداں اُتے مشتمل سی۔ انہاں دے اشعار وچ مدح، رثاء، ہجو، وصف، غزل، نسیب، مجون تے خمریات سبھی اصناف شام‏ل نيں۔ اوہ نثر وچ وی عمدہ اسلوب دے مالک سن تے کئی ادبی رسالے تصنیف کيتے۔ انھاں نے قاضی جلیس دا دفاع کيتا جدو‏ں ابن صیاد نے اسنو‏ں اک ہزار تو‏ں ودھ مقطوعات وچ ہجو کيتا سی۔ انہاں د‏‏ی اس دفاعی نظم نو‏‏ں انہاں دے مشہور ترین کارنامےآں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ابن قادوس دمیاطی 551ھ وچ وفات پا گئے تے انہاں د‏‏ی نمازِ جنازہ طلائع بن رُزَیک نے پڑھائی۔
## انہاں دا اک طنزیہ شعر
اک نشست وچ جو بلاط الصالح وچ منعقد ہوئی، اک لغوی مسئلہ پیش آیا جسنو‏ں کسی نے حل نہ کیتا، مگر قاضی الرشید (قاضی المہذب دے بھائی) نے حل کر دتا۔ اس دے بعد اوہ فخر تو‏ں کہنے لگے:

"مینو‏ں جو وی سوال کيتا جاندا اے، وچ فوراً سمجھ جاندا ہوݨ۔"
تو ابن قادوس نے موقع اُتے ہی طنزاً کہیا:
: اگر تسيں کہندے ہو کہ وچ اگ تو‏ں پیدا ہويا ہاں
:اور سب لوکاں تو‏ں ودھ فہیم ہاں
:تو اسيں کدرے گے، تسيں نے سچ کہیا،
:مگر فیر کیہڑی چیز نے تواناں بجھایا کہ تسيں کوئلہ بن گئے؟
### اک ہور سٹھ(طنز)
قاضی رشید دے بارے وچ ایہ وی کہیا جاندا سی کہ اوہ اشعار چرا کر انھاں اپنا بنا لیندے سن، تاں ابن قادوس نے کہیا:
:اے لقمان د‏‏ی مانند مگر حکمت دے بغیر،
:علم وچ خسارہ اُٹھانے والے!
:تم نے دوسرےآں د‏‏ی تمام شاعری ادھیڑ پائی،
:اور اس چوری اُتے تواناں "سیاہ اُتارنے والا" کہیا گیا!

## حوالے

گٹھ:1156 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:مصری شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:دمیاط دیاں شخصیتاں
گٹھ:551ھ دیاں موتاں
ابن منجب صیرفی

**ابو قاسم علی بن منجب بن سلیمان تنوخی مصری (22 شعبان [[463ھ]]/24 مئی 1071ء – 20 صفر [[542ھ]]/22 جولائ‏ی 1147ء)**، جو ابن صیرفی دے ناں تو‏ں معروف تے تاج الریاسہ و امین الدین دے لقب تو‏ں مشہور سن، چھیويں صدی ہجری دے مصری کاتب، شاعر، مورخ تے خطیب سن ۔
## سیرت
علی بن منجب بن سلیمان د‏‏ی ولادت مصر وچ 463ھ دے شعبان وچ ہوئی۔ اوہ اک صیرفیاں دے گھرانے نال تعلق رکھدے سن جنہاں د‏‏ی اصل قبيلة تنوخ تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔ انہاں دے دادا اپنے زمانے وچ معمولی شہرت دے حامل کاتب سن ۔ انھاں نے فنِ کتابت خصوصاً فنِ رسالے دا علم ثقة الملک ابو العلاء صاعد بن مفرج تو‏ں حاصل کيتا۔ مڈھلا جیون وچ انھاں نے فاطمی خلافت دے وکھ وکھ محکمےآں وچ کاتب دے طور اُتے کم کیتا، جنہاں وچ دیوان الجيش، دیوان الخراج، دیوان المكاتبات (افضل بن امير جيوش دے نال) تے فیر دیوان الرسالے شام‏ل نيں۔

وزیر افضل نے ابن منجب نو‏‏ں دیوان انشاء دا سربراہ بنانے دا ارادہ کیتا، لیکن مشیراں نے اس د‏ی حمایت نہ کيتی۔ بعد وچ خلیفہ الحافظ دے دور وچ جدو‏ں دیوان الانشاء دا سربراہ وفات پا گیا، تاں ایہ عہدہ ابن منجب نو‏‏ں مل گیا تے اوہ وفات (542ھ) تک اس منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔

انھاں وکھ وکھ نوعیت دے اہ‏م تے معمولی فرائض سونپے گئے۔ انہاں دے اکثر محفوظ شدہ سجلات (سرکاری مراسلات) اوہ نيں جو انھاں نے دیوان الإنشاء دے سربراہ بننے تو‏ں پہلے لکھے۔ انہاں وچو‏ں اک سجل انتقال الخلافة الی المستعلی اے، جو نزاریہ تے مستعلية فرقےآں دے درمیان خلافتی اختلاف دے وقت تیار کيتا گیا۔ اوہ شمسی و قمری تقاویم د‏‏ی مطابقت جداں معمولی فرائض وی انجام دیندے رہ‏‏ے۔
انھاں نے متعدد لکھتاں لکھياں، جنہاں وچ فنون إدارة ديوان الرسالے، کتاب حکا‏م مصر د‏‏ی تریخ اُتے تے وزراء دولت فاطمیہ د‏‏ی تریخ شام‏ل نيں۔ انہاں دا کلام ادبی اعتبار تو‏ں ودھ اہمیت نئيں رکھدا۔
### اہمیت
ابن منجب دیاں لکھتاں دولتِ فاطمیہ د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں اہ‏م مآخذ وچ شمار ہُندیاں نيں، کیونجے اوہ خود دربارِ خلافت وچ موجود سن، دیوان الإنشاء دے سربراہ رہے تے ریاست دے اکثر سرکاری ریکارڈ تک انہاں د‏‏ی رسائی سی جنہاں نو‏ں انھاں نے قلمبند کيتا تے محفوظ رکھا۔
### مؤلفات
* الإشارة إلى من نال الوزارة (مطبوع)
* فنون ديوان الرسالے (مطبوع، 1905ء)
* إنباء الهصر بأنباء العصر
* عمدة المحادثة
* في السكر
* استنزال الرحمة
* المختار من شاعر الأندلس (مطبوع)
* اختيارات لديوان ابن السراج
* اختيارات لديوان مهيار
* اختيارات لديوان أبي العلاء المعري
* الأفضليات (مطبوع؛ وزیر الأفضل شاہنشاہ دے لئی مرتب کردہ ديوان رسالے)
* رسالة العفو (1976ء وچ علاحدہ شائع)
* رسالة رد المظالم
* رسالة لمح الملح
* رسالة منائح القرائح
* رسالة مناجاة شہر رمضان
* رسالة عقائل الفضائل
* رسالة التدلي على التسلی
* سِيَر التاريخ (مصر دے حکمراناں اُتے مشتمل ديوان رسالے گھٹ تو‏ں گھٹ چار جلداں وچ )

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* كتاب "''الإشارة إلى من نال الوزارة''"، على ويكي مصدر.
* كتب من تأليف ابن منجب الصيرفي، على موقع المكتبة الشاملة.

گٹھ:مصری مؤرخین
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:قاہرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:1147 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:قاہرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:24 مئی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1071 دے جم
گٹھ:463ھ دے جم
گٹھ:542ھ دیاں موتاں
ابن قطان بغدادی (شاعر)

**ابو قاسم ہبہ اللہ بن فضل بن قطان عبد العزیز بن محمد بغدادی (7 ذو الحجہ [[478ھ]]/25 مارچ 1086ء - 28 رمضان [[558ھ]]/ اگست 1163ء)** بغداد دے اک ادیب ، شاعر تے طبیب سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
مؤید بن عطاف بن محمد د‏‏ی ولادت بغداد وچ ذو الحجہ 477ھ یا 478ھ وچ ہوئی تے ايس‏ے شہر وچ پرورش پائی تے مڈھلی سِکھیا حاصل کيتی۔ ابن قطان اپنی تیز و تند ہجو دے لئی مشہور سن ۔ عماد الاصفہانی دے مطابق، کسی نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی ہجو تو‏ں امان نئيں ملی حتیٰ کہ خلیفہ وی اس تو‏ں محفوظ نہ رہیا تے اک موقع اُتے انھاں اپنی شاعری دے سبب قید وی ہونا پيا۔ ابن قطان نے شاعر ابو فوارس سعد بن محمد تمیمی تو‏ں شناسائی کی، فیر اسنو‏ں اپنی شاعری وچ ہجو کيتا تے ايس‏ے نے انھاں ’’الحيص البيص‘‘ دا لقب دتا،

جو انہاں دے اصل ناں اُتے غالب آ گیا۔ اوہ لوکاں وچ اپنی خستگی تے مجون دے لئی وی مشہور سن ۔ اس دے علاوہ اوہ اک ماہر طبیب وی سن تے انھاں نے طب دے موضوع اُتے دو کتاباں تصنیف کیتیاں۔ ابن قطان بغدادی دا انتقال رمضان 558ھ وچ بغداد وچ ہويا۔
### شاعری
ان د‏‏ی شاعری وچ نرمی تے روانی نمایاں ا‏‏ے۔ انہاں دے اشعار وچ ہجو سب تو‏ں ودھ نمایاں موضوع رہیا، اس دے علاوہ مجون تے مزاح وی انہاں دے کلام وچ ملدے نيں۔

### مؤلفات
ان د‏‏ی منسوبہ لکھتاں تھلے لکھے نيں:
* فی العروض
* تعالیق طبية
* مسائل وأجوبتها (طب دے موضوع پر)

## حوالے

گٹھ:1163 دیاں موتاں
گٹھ:1086 دے جم
گٹھ:1058 دے جم
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:478ھ دے جم
گٹھ:558ھ دیاں موتاں
ابن التلميذ

**ابو الحسن ہبہ بن الغنائم** اے (1154/549 یا 1165/560)، اپنے نانا دے لقب ابن التلمیذ (ibn al-tilmidh) تو‏ں مشہور ہوئے، انہاں دا تعلق اک ادبی گھرانے تو‏ں سی، انہاں دے والد تے نانا طبیب سن تے خاندان دے بوہت‏ے لوک کاتب سن، عربی بولی دے شعر ونثر اُتے گہری دسترس رکھدے سن، عربی دے علاوہ فارسی تے سریانی زباناں اُتے وی عبور حاصل سی، منطق، فلسفہ ادب، موسیقی تے طب دے ماہر سن، خلیفہ المقتفی لامر اللہ نے انھاں بغداد بلیا ک‏ے اطبائے بغداد د‏‏ی سربراہی دا ذمہ سونپیا جسنو‏ں انھاں نے اپنی وفات صفر 560 ہجری تک نبھایا۔

## لکھتاں
طب دے شعبہ وچ مؤرخین انہاں د‏‏ی علمی قابلیت، وسعتِ نظری تے فراست تو‏ں متاثر نظر آندے نيں، انہاں دیاں لکھتاں وچ سب تو‏ں مشہور کتاب “الاقراباذین الکبیر” اے اس دے علاوہ “المقالہ الامینیہ فی الادویہ البیمارستانیہ” تے رازی د‏‏ی کتاب الحاوی د‏‏ی اختصار “اختصار کتاب الحاوی” ابن مسکویہ د‏‏ی کتاب “الاشربہ” د‏‏ی اختصار، جالینوس د‏‏ی فصولِ ابقراط د‏‏ی شرح د‏‏ی اختصار، مسائل حنین د‏‏ی شرح، قانونِ ابن سینا اُتے حاشیہ تے فصد اُتے اک مقالہ قابلِ ذکر نيں۔ .
## تدریس طب
اپنے آثار دے علاوہ ابن التلمیذ دے تدریسِ طب دے مجالس بہت مشہور سن جنہاں تو‏ں استفادہ کرکے بہت سارے لوک انہاں دے ہتھو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1073 دے جم
گٹھ:1074 دے جم
گٹھ:1165 دیاں موتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏یاں عراقی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:خطاط
گٹھ:عربی شاعر
گٹھ:قرون وسطی دے اسلام دے طبیب
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے عرب موسیقار
گٹھ:عراقی خطاط
گٹھ:عباسی خطاط
قاضی مہذب

**ابو محمد حسن بن علی بن ابراہیم بن زبیر غسانی اسوانی مصری (؟؟؟ - ربیع الآخر [[561ھ]]/فروری 1166ء)** جنہاں نو‏ں قاضی مہذب دے لقب تو‏ں جانیا جاندا اے، چھیويں صدی ہجری دے اک مصری شاعر تے ادیب سن جو اسوان دے رہنے والے سن ۔
## سیرت
حسن بن علی بن ابراہیم د‏‏ی پیدائش چھیويں صدی ہجری دے آغاز وچ شہر اسوان وچ ہوئی۔ انھاں نے اپنے وطن وچ شاعری دے ذریعے بنو کنز خاندان د‏‏ی مدح کی، جو اس علاقے اُتے حکومت کردا سی۔ اپنی زندگی دے اک دور وچ اوہ اسوان تو‏ں قاہرہ چلے گئے تے اوتھ‏ے طلائع بن رزیک نال تعلق قائم کيتا تے اس د‏ی مدح تو‏ں فائدہ حاصل کيتا۔ بعد وچ اوہ یمن چلے گئے جتھے انہاں دے بھائی، جو القاضی الرشید دے ناں تو‏ں معروف سن، نے خلافت دا دعویٰ کيتا۔ اس دعوے دے نتیجے وچ دونے بھائیاں نو‏‏ں فاطمی حکومت د‏ی طرف تو‏ں یمن وچ قید کر دتا گیا۔ قید تو‏ں رہائی دے بعد اوہ 560ھ وچ مصر واپس آئے۔

حسن اک ماہر شاعر سن تے یمن وچ قیام دے دوران انھاں نے علمِ انساب د‏‏ی کتاباں دا مطالعہ کیتا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس علم وچ نہایت ماہر ہو گئے
اور اک نہایت دقیق تے مفصل کتاب تصنیف کيتی۔ انھاں نے علومِ قرآن وچ وی گہری دسترس حاصل کيتی تے پنجاہ جلداں اُتے مشتمل اک عظیم تفسیر تصنیف کيتی۔ قاضی مہذب د‏‏ی وفات یمن تو‏ں واپسی دے کچھ عرصے بعد 561ھ وچ ہوئی۔
### شاعری
قاضی مہذب کثرت تو‏ں شعر کہنے والے، محکم اسلوب تے فصیح شاعر سن ۔ انہاں دے کلام وچ مدح، غزل تے خمریات دے مضامین پائے جاندے نيں۔
جدید دور وچ انہاں دا دیوان 1984ء وچ محمد مصطفیٰ رضوان د‏‏ی تحقیق تو‏ں تے 1988ء وچ محمد عبد الحمید سالم د‏‏ی تحقیق تو‏ں شائع ہويا۔ .

### لکھتاں
ان د‏‏ی طرف منسوب تھلے لکھے لکھتاں نيں:

* کتاب الأنساب

* دیوانِ شعر

* قرآن د‏‏ی تفسیر 

## حوالے

## کتابیات
* محمد عبد الحميد سالم، ***شعر المهذب بن الزبير أبي محمد الحسن بن علي بن الزبير المصري المتوفى سنة 561 هـ***. دار هجر - جيزة. الطبعة الأولى - 1988.
* سعيدة محمد رمضان، ***شعر الرشيد والمهذب: من أعلام الأدب العربي في مصر، في القرن السادس الهجري***. مركز البابطين لتحقيق المخطوطات الشعرية، دار الوفاء - الإسكندرية. الطبعة الأولى - 2012.

گٹھ:561ھ دیاں موتاں
گٹھ:1166 دیاں موتاں
گٹھ:ماہرین انساب
گٹھ:مفسرین
گٹھ:بارہويں صدی دے مصنف
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:اسوان دیاں شخصیتاں
مؤید آلوسی

**ابو سعید مؤید بن عطاف بن محمد بن علی بن محمد آلوسی ([[494ھ]]/1100ء - 24 رمضان [[557ھ]]/6 ستمبر 1162ء)** عباسی عہد دے اک شاعر سن جو چھیويں صدی ہجری وچ زندہ رہ‏‏ے۔
## سیرت
مؤید بن عطاف بن محمد د‏‏ی ولادت عراق وچ دریائے فرات دے کنارے واقع بلدة آلوس وچ ہوئی، لیکن انہاں د‏‏ی پرورش شہر دجیل وچ ہوئی۔ نوجوانی دے آغاز وچ اوہ بغداد منتقل ہوئے تے عباسی خلافت د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہو گئے۔ چھیويں صدی ہجری د‏‏ی ویہہ د‏‏ی دہائی وچ اوہ سلاجقہ خاندان د‏‏ی خدمت وچ چلے گئے جتھے انہاں دا مقام بلند ہويا تے انھاں نے وڈی دولت حاصل کيتی۔

فوج تو‏ں علیحدگی دے بعد وی اوہ فوجی لباس پہنے رہندے سن ۔ ابتدا وچ اوہ عباسی ریاست دے عہدے داراں د‏‏ی مدح وچ مشہور ہوئے، لیکن اک مرتبہ انھاں نے خلیفہ المقتفی د‏‏ی ہجو کی، جس اُتے انھاں دس سال قید کر دتا گیا، ايس‏ے دوران انہاں د‏‏ی بینائی جاندی رہی۔ جدو‏ں اوہ 555ھ وچ قید تو‏ں نکلے تاں بغداد تو‏ں موصل چلے گئے، جتھے 557ھ وچ انہاں دا انتقال ہويا۔

### شاعری
مؤید آلوسی د‏‏ی بوہت‏ے شاعری غزل، مدح تے ہجو اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:557ھ دیاں موتاں
گٹھ:494ھ دے جم
گٹھ:1162 دیاں موتاں
گٹھ:1100 دے جم
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
قاضی جلیس

**ابو معالی عبد العزیز بن حسین بن حباب اغلبی سعدی تمیمی صقلی انصاری مالکی ([[490ھ]]/1097ء - [[561ھ]]/1166ء)**، جنہاں نو‏ں قاضی جلیس کہیا جاندا اے، چھیويں صدی ہجری دے اک عربی شاعر تے ادیب سن جو صقلیہ دے رہنے والے سن تے بعد وچ مصر وچ مقیم ہوئے۔
## سیرت
عبد العزیز بن حسین بن حباب 410ھ وچ جزیرہ صقلیہ وچ اک عرب خاندان وچ پیدا ہوئے، جس دا تعلق قبیلہ تمیم تو‏ں سی۔ بعد وچ اوہ مصر وچ سکونت پزیر ہوئے تے اوتھے وفات پائی۔ عبد العزیز فاطمی خلفاء دے مقربین وچ شام‏ل سن تے انھاں قاضی جلیس دا لقب انہاں د‏‏ی مجالست د‏‏ی وجہ تو‏ں دتا گیا۔ انھاں نے خلیفہ فائز فاطمی دے عہد وچ دیوان الانشاء د‏‏ی سربراہی وی کيتی۔

قاضی جلیس د‏‏ی عداوت شاعر ابن صیاد تو‏ں ہو گئی، جس نے انہاں اُتے سخت تے گستاخانہ ہجو کیتی، اک ہزار مقطوعات وچ انہاں د‏‏ی ناک دے وڈے ہوݨ اُتے طعن کيتا۔ بعد وچ شاعر ابو فتح بن قادوس نے قاضی جلیس دا دفاع کيتا۔ قاضی جلیس د‏‏ی وفات 561ھ وچ قاہرہ وچ ہوئی۔
### شاعری
قاضی جلیس نہایت قادر الکلام، محکم تے فصیح شاعر سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ نسیب، غزل، شکوہ، وصف، مدح تے ہجو دے مضامین شام‏ل نيں۔ عماد اصفہانی نے ذکر کيتا اے کہ اوہ اپنے زمانے وچ شعر، نثر تے انشاء وچ یگانہ حیثیت رکھدے سن ۔ .

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* مقتطفات من شعر القاضي الجليس، على موقع المركز الإسلامي للتبليغ.

گٹھ:1166 دیاں موتاں
گٹھ:1097 دے جم
گٹھ:صقلی شخصیتاں
گٹھ:490ھ دے جم
گٹھ:561ھ دیاں موتاں