open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پٹنہ عجائب گھر

**پٹنا عجائب** **گھر** بھارت دے بہار راج دا راجکی عجائب گھر اے۔ 3 اپریل 1917 نوں بریٹیش راج دوران پٹنا دے آس پاس ملیاں تریخی شیواں نوں رکھن لئی شروع ہویا سی،  ایہہ مغل اتے راجپوت آرکیٹیکچر دی سٹائل وچ اے اتے مقامی طور تے **جادو گھر** وجوں جانیا جاندا اے۔ شروعاتی مجموعہ دیاں بہہتیاں وستاں ہن بہار عجائب گھر وچ رکھ دتیاں گئیاں ہن۔

## اتہاس
اجائب گھر دا اساری برتانویاں ولوں راج دا راجگڑھ دے آس پاس ملیاں تریخی قلعواں دی سنبھال اتے نمائش لئی کیتا گیا سی۔ عجائب گھر دی دھارنا بیہار اتے بنگال دے وکھ ہون توں بعد 1912 وچ ابھری سی۔ پٹنا عجائب گھر نے 1915 وچ کمیشنر دے بنگلے توں اے۔این۔ سنھا انسٹیچیوٹ دے کیمپس وچ کم کرنا شروع کیتا۔

اس توں بعد ایہناں کلاکاراں نوں 1929 وچ موجودہ عمارت وچ لجان توں پہلاں پٹنا ہائی کورٹ دی عمارت دے نویں کمریاں وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ ایہہ زمین جس نوں اجائب گھر لئی چنیا گیا سی، 1925 وچ، اوہ پٹنا-گیاا روڈ (ہن بدھ رستہ) اُتے سی۔ رائے بہادر بشنو سوروپ ولوں ڈزائن کیتی دو منزلا عمارت 1928 وچ پوری ہوئی سی۔  اسنوں بہار اتے اڑیسہ صوبہ دے پہلے عجائب گھر دے روپ وچ بہار اتے اڑیسہ دے تتکالی گورنر سر ہیوگ لینسڈان سٹیفنسن نے کھولھیا سی۔

## مورتاں

تصویر:Lohanipur torso.jpg|لوہانیپور دھڑ، تیجی صدی بی۔سی۔ای۔
تصویر:002 Brick Sculpture (9218736145).jpg|بدھ دی اٹّ دی مورتی
تصویر:003 Torana, 8c Udayagiri (9221507404).jpg|'دوار ستمب'، ادیاگری، 8 ویں صدی ای
تصویر:015 Buddha calling Earth, 10c Gaya (9218690093).jpg|بدھ، گیا، 10 وی صدی
تصویر:020 Samvara 10c Ratnagiri (9221447100).jpg|سمورا، رتنگری، 10 ویں صدی
تصویر:025 Tara 10-11c Gaya (9221433136).jpg|تارہ، گیا، 10 ویں -11 ویں صدی


## حوالے

گٹھ:عجائبگھر
گٹھ:بھارتگٹھ:عجائب گھر
پشپا گجرال سائنس سٹی جالندھر

**پشپا گجرال سائنس سٹی** پنجاب دے جالندھر-کپورتھلہ سڑک تے واقع اے۔ اس دا افتتاح سابقہ وزیر اعظم اندر کمار گجرال نے کیتا۔ ایہہ ادارہ 72 ایکڑ وچ پھیلیا ہویا اے۔

## خاصیتاں
اس وچ 12 فٹ دے دل دے ماڈل، ہوموڈائلسس، سیٹی سکین، پاردرشی انسان دے تھئیٹر، ایچ۔ آئی۔ وی۔ ایڈز اتے بائیوٹیک نال متعلق رکھیاں نمائشاں ہن۔

بھوچال والا سمولیٹر سانوں بھچال دے بالکل اصلی جھٹکیاں دا احساس کرواؤندا اے۔ سائنس سٹی دی سپیس گیلری وچ اپر خلاء وچ کویں رہندے ہن تے کیہو جیہا غذا کھاندے ہن دی جانکاری ملدی اے۔ سپیس وچ پہلاں کون-کون گیا تے اتھے کی-کی کم ہویا۔ سائنس سٹی وچ 328 سیٹاں والا بنیا سپیس تھئیٹر وی اپنے-اپنے وچ کمال اے۔ اس وچ پانی دی اک بوند ڈگن دی آواز توں لے کے بدل گرجن تک دی آواز بہت ہی صاف تے واضع دکھائی دندی اے۔ ہر سال اتھے فلم بدلی جاندی اے۔ انج محسوس کروگے جویں تسیں وی بڑی تیزی نال خود جہاز چلا رہے ہو۔ اس تھئیٹر وچ عامَ سنیما نالوں 10 گنا وڈی سکرین تے فلم دکھائی جاندی اے۔ اس سپیس تھئیٹر وچ ہی ڈجیٹل پلینیٹیریئم دا شو وی خاص طور تے بچیاں لئی چلایا جاندا اے۔ پولسٹار لانچنگ وہیکل (پی۔ ایس۔ ایل۔ وی۔) سانوں ایہہ دسدا اے کہ اپر کھوجاں کرن والیاں نوں کویں سپیس شٹل راہیں سامان بھیجیا جاندا اے۔ بالکل اصلی جہاز وانگ اس وچوں وی دھوآں نکلدا اے پر ڈرن دی لوڑ نہیں، کیونکہ دھوآں صحتَ لئی نقصان دہ نہیں اے۔ سائنس سٹی دا لیزر شو وچ لیزر تکنیک بارے وی بہت سارا علم ملدا اے۔ سائنس سٹی دے 3-ڈی تھئیٹر وچ فلم دیکھدیاں تہانوں اک وار تاں اویں لگیگا کہ تسیں وی اس فلم دا اک حصہ ہو۔ خاص عینکاں نال دیکھے جاندے اس شو وچ فلم دے کردار تہانوں چھونہدے محسوس ہندے ہن۔ پھلائیٹ سمولیٹر وچ انج محسوس کراؤندا اے جویں سپیس وچ اڈدے جا رہے ہو۔ سائنس سٹی دے 3-ڈی تھئیٹر وچ فلم دیکھدیاں تسیں وی اس فلم دا اک حصہ ہو جاندے ہو۔ فلائیٹ سمولیٹر وچ بیٹھ کے تاں تسیں انج محسوس کروگے جویں تسیں کسے ہور ہی دنیا وچ پہنچ گئے ہو۔ اس سمولیٹر وچ بیٹھ کے تہانوں انج لگیگا، جویں تسیں سپیس وچ اڈدے جا رہے ہو۔ سائنس سٹی وچ راج پدھری توانائی پارک سورجی توانائی دی ورتوں ول راغب کردا اے۔ اس سارے پارک وچ بنیا سولر ریسٹورینٹ سورجی توانائی دی اک مثال اے۔ ہائیڈل پاور پلانٹ اتے ایٹمی طاقت مرکز وی علم وچ چوکھا وادھا کردے ہن۔

## مورتاں
* ڈجٹل تاراسائنس
* لیزر تھئیٹر
* 3ڈی تھئیٹر
* پھلائٹ سٹمولیٹر
* موسم دا بدلہ تھئیٹر
* بھوچال سمولیٹر
* خلاء
* ارجا پارک
* صحتَ گیلری
* کھیڈ سائنس
* ابھاسی اتے اصلی
* روچک سائنس
* ڈائناسور پارک
* انسانی جیون
* رکھیا گیلری
* موبائل سائنس بس
* گھٹناوا دا کلنڈر

## حوالے

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنس دے مظاہرہ
گٹھ:ضلع جالندھر
گٹھ:عجائبگھر
نیشنل پیلس عجائب گھر

تائیپیئی اتے تائباؤ، تائیوان وچ واقع نیشنل پیلیس میوزیم، وچ تقریباً 700,000 پرانے چینی سامراج دیاں چیزاں اتے کلاکاری دے مستقل بھنڈار ہن، جس نال ایہہ دنیا وچ ایہہ سبھ توں وڈی قسم دا اک میوزیم اے۔ ایہہ مجموعہ نوؤلیتھک عمر توں لے کے جدید تک چینی کلا دے 8000 سالاں دے اتہاس نوں درساؤندا اے۔ زیادہ تر مجموعہ چین دے سمراٹاں ولوں اکتر کیتے گئے اچّ گنوتا دے ٹکڑے ہن نیشنل پیلیس میوزیم دیاں جڑھاں پھاربڈ سٹی وچلے پیلیس میوزیم جڑدیاں ہن، جس وچ کلاکاری اتے کلاکاری دا مکمل مجموعہ منگ اتے کنگ راجپوت دے اتے مشتمل اے،
thumb|250x250px|قومی پیلیس میوزیم دی دکھنی شاخاں
left|thumb|200x200px|نیشنل پیلیس میوزیم دے اتری شاخاں دا پیپھنگ۔<br />
right|thumb|250x250px|1970 دے دہاکے وچ نیشنل پیلیٹ میوزیم دے پھلار دے دوجے پڑائ توں بعد مکھ عمارت وچ دو کھنبھ جوڑے گئے سن۔<br />

## میوزیم دیاں عمارتاں
right|thumb|220x220px|نیشنل پیلیس میوزیم دے اتری شاخاں دا مکھ ہال۔
thumb|دکھنی برانچ میوزیم

## ہور وزٹر سہولتاں

### ذیشان گارڈن
right|thumb|ذیشان گارڈن
نیشنل پیلیس میوزیم دے احاطے وچ واقع ایہہ کلاسیکل چینی سونگ اتے منگ سٹائیل باغ وچ 1.88 ہیکٹیئر (18,800 می 2) اے۔ اس وچ پھینگ شوئی، چینی آرکیٹیکچر، پانی پربندھن، لینڈسکیپ ڈزائین اتے چینی لوک گیت اتے النکار ورگے وکھ وکھ کھیتراں دے نظریات نوں شامل کیتا گیا اے۔ اس وچ بہت سارے تلاب، واٹر ورکس اتے لکری دیاں چینی منڈریاں ہن۔ ایہہ 1985 وچ کھولھیا گیا سی۔ اتھے اک ہور چینی سٹائیل گارڈن وی اے جس نوں شوانگی پارک اتے چینی گارڈن کیہا جاندا اے۔

### چانگ دائی-چائینی نواس
اوہ نیشنل پیلیٹ میوزیم مشہور چینی چترکار چانگ دائی-چن دے نواس دی وی رکھیا کردا اے۔ ایہہ گھر، جس نوں چانگ دائی-چین رسیجن جاں مایہ دی رہائش کیہا جاندا اے، 1976 وچ بنایا گیا سی اتے 1978 وچ پورا کیتا گیا سی ایہہ چینی-سٹائل دے لگبھگ 1,911 میٹر² وچ واقع باغاں والی اک دو-منزل سہیئن اے۔ 1983 وچ چانگ دی موت توں بعد گھر اتے باغ نیشنل پیلیس میوزیم نوں دان کیتے گئے اتے اک عجائب گھر اتے یادگار بن گیا۔

### گرینڈ پیلیس میوزیم پروجیکٹ
2011 وچ آدھکارک طور اُتے شروع کیتا گیا گرینڈ پیلیس میوزیم پرسکیم، تائیپیئی وچ نمائش کھیتر دا پھلار کرن اتے ماحول نوں بہتر بناؤن دی اک سکیم اے۔ نویاؤن دا کل بجٹ NT دے وچکار ہونا چاہیدا اے $ 10 توں 12 عرب

### مورتاں

File:Fan Kuan - Travelers Among Mountains and Streams - Google Art Project.jpg|
File:Guo Xi - Early Spring (large).jpg|
File:Li Tang - Wind in Pines Among a Myriad Valleys.jpg|
File:Lofty Mt.Lu by Shen Zhou.jpg|
File:Immortal in Splashed Ink.jpg|
File:Ma Yuan Walking on Path in Spring.jpg|
File:A palace concert.jpg|
File:文會圖.jpg|
File:Ma Lin 010.jpg|
File:Li Di, Homeward Oxherds in Wind and Rain.jpg|
File:Cui Bai - Magpies and Hare.jpg|
File:Herd of Deer in a Maple Grove.png|


## ڈریکٹر

* ٹو چینگ-شینگ (مئی 2000–20 مئی 2004)
* شہ شو-چیئین (20 مئی 2004–25 جنوری 2006)
* لن من-لی (25 جنوری 2006–20 مئی 2008)
* چو کنگ-شن(20 مئی 2008–29 جولائی 2012)
* چو چو-کنّ (30 جولائی2012–18 ستمبر 2012) (acting)
* پھینگ منگ-چگ (18 ستمبر 2012–19 مئی 2016)
* لن جینگ-یینگ (20 مئی 2016–*ہن تک*)

## حوالے

گٹھ:عجائبگھر
قومانتری عجائب گھر دن

**قومانتری عجائبگھر دن** ہر سال **[[18 مئی]]** نوں منایا جاندا اے۔ اس دا اہمیت اس گل وچ اے کہ اسیں تہذیبی سرمائے دا بھنڈار، شاندار ماضی اتے حال دی سنبھال کر سکیئے۔ دنیا دے 129 دیساں وچ 40,000 عجائبگھر ہن۔
## بھارت وچ عجائبگھر
* الہ آباد عجائبگھر،
* چینئیّ عجائبگھر،
* چھترپتی شواجی مہاراج اصل عجائبگھر،
* انڈین عجائبگھر،
* نیشنل کونسل آف سائنس میوزیئمز،
* نیشنل گیلری آف ماڈرن آرٹ، نویں دلی، ممبئی، بنگلرو،
* نیشنل میوزیم، نویں دلی،
* سالارجنگ عجائب گھر حیدرآباد،
* وکٹوریا میموریال ہال، کولکاتہ،
* عجائبگھر سارناتھ، نالندا، کونارک،ناگارجن، کونڈا اتے
* بھارتی پراتتو سرویکھن دیاں 40 ہور تھانواں۔
## سال مطابق تھیم
* 2014 – عجائب گھر مجموعہ نال تعلق
* 2013 - عجائبگھر (میمری + رچناتمکتا = سماجی تبدیلی)
* 2012 - اک بدل رہی دنیا وچ عجائبگھر ۔ نویں چیلنج، نویں پبھاو
* 2011 - عجائبگھر اتے میمری
* 2010 - سماجی سدبھاونا لئی عجائبگھر
* 2009 - عجائبگھر اتے سیر
* 2008 - سماجی تبدیلی اتے ترقی دے ایجنٹ دے روپ وچ عجائبگھر
* 2007 - عجائبگھر اتے مکمل وراثت
* 2006 - عجائبگھر اتے نوجوان لوک
* 2005 - عجائبگھر سبھیاچار پل
* 2004 - عجائبگھر اتے وراثت
* 2003 - عجائبگھر اتے متر
* 2002 - عجائبگھر اتے بین القوامیت
* 2001 - عجائبگھر: بلڈنگ بھائیچارے
* 2000 - سماج وچ امن اتے سدبھاونا لئی عجائبگھر
* 1999 - کھوج دے سکھ
* 1998-1997 - تہذیبی سمپتی دے ناجائز ٹریفک دے خلاف لڑائی
* 1996 - بھلکے دے لئی اج ہی اکٹھی کرو
* 1995 - جواب اتے ذمہ واری
* 1994 - عجائبگھر دا دوجا پاسہ
* 1993 - عجائبگھر اتے دیسی لوک
* 1992 - عجائبگھر اتے ماحول
## ہور ویکھو
عجائبگھر
## حوالے

گٹھ:عجائبگھر
گٹھ:اتہاس
گٹھ:تریخ
عجائب گھر

**عجائب گھر** یا **عجائب خانہ**، اک ادارہ اے جو اوہناں چیزاں نوں سنبھالدی اے جیہدی سائنسی، فنی، تہذیبی یا تریخی پکھ توں اہمیت اے اتے اوہناں نوں عامَ لوکاں نوں دکھاؤن واسطے پکی یا کچی نمائش لاؤندی اے۔ زیادہ تر عجائب گھر وڈے شہراں وچ موجود ہُندے نیں، پر اَج کل چھوٹے شہراں وچ وی عجائب گھر بݨائے جاݨ لگ گئے نیں۔ ایہناں دی اہمیت محقق طالب علماں تے عام لوکاں نوں معلومات فراہم کرنا اے۔ دنیا وچ اندازن 55,000 عجائب گھر نیں۔

## ہور دیکھو
* قومانتری عجائب گھر دن
* آرٹ گیلری

## حوالے

گٹھ:میوزیم
گٹھ:تریخ
گٹھ:عجائب گھر
رس ملائی

رس ملائی اتری اتے پوربی بھارت دی اک مٹھیائی اے۔ اسدا مول وی بھارتی اپّ براعظم وچ اے۔ اس وچ رسگلے ورگا گول سائز دا پنیر ہندا اے، جس نوں کریم دے رس وچ ڈبویا جاندا اے۔ ایہہ رس اکثر کیسر یکت ہون کارن پیلے رنگ دا ہندا اے۔ رس ملائی اک طرحاں دا پکوان اے، جو دودھ، پنیر اتے کھنڈ توں بنایا جاندا اے۔

## حصہ

رس ملائی نوں کریم وچ دودھ دی کریم جاں کیسر ملا کے بنایا جاندا اے، جس نال اس نوں کجھ کریم رنگ ملدا اے۔ اس نوں پنیر دے پیڑے جوڑ کے پکایا جاندا اے، پھر ایہہ کجھ پتلی کھیر دی طرحاں بن جاندی اے۔ اس رس ملائی نوں پستیا نال سجایا جاندا اے تے پروسیا جاندا اے۔

## فوٹو گیلری

گٹھ:کھان پین
بنارسی ساڑھی

[thumb| وارانسی (بنارس) دی [ساڑھی، پورک ویپھٹ بروکیڈ ( زاری ) دے نال ریشم اتے سونے نال لپیٹے ہوئے ریشم دا دھاگہ۔]]
**بنارسی ساڑی** نوں اک ساڑھی دی قسم اے جس نو وارانسی وچ تیار کیتا جاندا اے، جو اک پرانے شہر اے۔ اس شہر نوں بنارس وی کیہا جاندا اے۔ ایہہ ساڑھیاں بھارت وچ سبھ توں ودھیا ساڑھیاں وچوں ہن اتے اوہناں نوں سونے اتے چاندی دے بروکیڈ جاں ضری، ودھیا ریشم اتے ودھیا کڈھائی لئی جانیا جاندا اے۔ ساڑھی باریکی نال ریشم دی بنی ہوئی ہندی اے اتے گنجھل دار ڈزائین نال سجائی گئی اے، اتے، ایہناں اکریاں کارن، تلناتمک طور اُتے بھاری ہن۔
left|thumb|320x320px| اک آدمی ہتھے والی بنارسی ریشم دی ساڑھی بناؤندا ہویا
ایہناں دیاں خاص خاصیتاں گنجھل دار پھلاں اتے پھولیئیٹ روپاں، *کلغا* اتے *بیل* نوں *جوڑدیاں ہن*، ساڑھی دے پلے نوں جھالر کہندے ہن سدھے پتیاں دی اک سطر، ایہناں ساڑھیاں دی خاصیت اے۔ ہور خاصیتاں سونے دا کم، مختصر بنائی، چھوٹے ویرویاں دے انکڑے، دھاتو درشنی پرجذبات، پیلس، جال ، اتے مینا کم ہن۔

ساڑھیاں اکثر ہی اک بھارتی دلہن دے داج دا حصہ ہندیاں ہن۔

اس دے ڈزائین اتے نمونے دی گنجھلتا دی بنیاد اُتے، اک ساڑھی 15 دناں توں اک مہینے وچ اتے کئی وار چھ مہینیاں تک پوری ہو سکدی اے۔ بنارسی ساڑھیاں زیادہ تر بھارتی عورتاں اہم موقعیاں اُتے پہنیاں جاندیاں ہن جویں کہ ویاہ وچ شامل ہون ویلے اتے عورت دے ودھیا گہنیاں ولوں پورک ہون دی امید کیتی جاندی اے۔

## اتہاس
thumb| سونے دے بروکیڈ والی اک روائتی بنارسی ساڑھی
رالف فچ (1583–91) نے بنارس نوں سوتی ٹیکسٹائیل صنعت دا اک ودھیا ہویا کھیتر دسیا اے۔ بنارس دے بروکیڈ اتے زری ٹیکسٹائیل دا سبھ توں پرانا ذکر 19ویں صدی وچ ملدا اے۔ 1603 دے ادور ویلے گجرات توں ریشم بنے دے پرواس نال، ایہہ سمبھاونا اے کہ ستارھویں صدی وچ بنارس وچ ریشم بروڈ بنائی دی شروعات ہوئی اتے 18ویں اتے 19ویں صدی وچ اتمتا نال ترقی یافتہ ہوئی۔ مغل دور دے دوران، لگبھگ 14ویں صدی وچ، سونے اتے چاندی دے دھاگے دی ورتوں کردیاں گنجھل دار ڈزائین والے بروکیڈاں بنائی بنارس دی خاصیت بن گئی۔

روائتی بنارسی ساڑھی گورکھپور، چندولی، بھدوہی، جونپور اتے اعظمگڑھ ضلعیاں دے آس پاس دے کھیتر دے لگبھگ 12 لکھ لوک ہینڈ-لوم ریشم صنعت دے نال سدھے جاں اسدھے طور اُتے جڑے ہوئے ہن۔

پچھلے کجھ سالاں وچ، وکھ-وکھ آزاد، وارانسی مشتمل برانڈ بنارسی ساڑھی نوں مڑ سرجیت کرن اتے اوہناں نوں ایکایا، تلپھی بنارس سمیت مکھ دھارا دے اپبھوگتاواں تک لیاؤن لئی ساہمنے آئے ہن۔

## قسماں
بنارسی ساڑھی دیاں چار مکھ قسماں ہن، جس وچ زری اتے ریشم دے نال خالص ریشم (کتان)، اورگینزا (کورا) شامل ہن؛ جارجیٹ، اتے شاطر، اتے ڈزائن دی عمل دے مطابق، جنگلا، تنچوئی، واسکت، کٹورک،ٹشو طبقہ وچ ونڈے ہوئے ہن۔

## ہور پڑھو

* *Banaras brocades*، by Anand Krishna, Vijay Krishna, All India Handicrafts Board. Ed. Ajit Mookerjee. Crafts Museum, 1966.

## باہری لنک

* Timeless Grace of Banarsi saris 
* Banarasi sari and Brocades at Varanasi Official website.
* Banarasi sari 
* Banarasi saris history and facts
گٹھ:کپڑے
ساڑھی

**ساڑی** (کجھ علاقیاں وچ ساری آکھیا جاندا اے) بھارتی عورت دا مکھ پہناوا اے۔ ایہہ شاید دنیا دی سبھ توں لمی اتے پرانے پہناوا وچوں گنیا جاندا اے۔ ایہہ لگپگ 5 توں 6 یارڈ لمبے بناں سلی ہوئے کپڑے دا ٹکڑا ہندا اے جو بلاؤز جاں چولی اتے لہنگے دے اتے لپیٹ کے پایا جاندا اے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:بھارتی پہناوا
گٹھ:کپڑے
ایلا ارب مہتا

**ایلا ارب مہتہ** (جم 16 جون 1938) گجراتی ناول کار اتے کہانی لکھاری اے۔

## جیونی
مہتہ دا جم 16 جون 1938 نوں بامبے (ہن ممبئی ) وکھے گجراتی لکھاری گنونترائ آچاریہ دے گھر ہویا سی۔ اس دا پروار جامنگر نال متعلق سی۔ اسنے اپنی سکولی پڑھائی جامنگر، راجکوٹ اتے ممبئی توں پوری کیتی۔ اسنے گجراتی نال 1958 وچ رامنرائن رئیا کالج توں بی۔اے۔ اتے 1960 وچ ایم۔اے۔ کیتی۔ اسنے 1960 توں 1967 تک رئیا کالج اتے اس توں بعد1970 توں 2000 وچ اپنی رٹائرمینٹ تک سینٹ زیویئرز کالج، ممبئی وچ پڑھایا۔

## لکھتاں
اپنے شروعاتی دناں وچ مہتہ نے *اکھنڈ انند*، *نونیت* اتے *ستری جیون* رسالیاں وچ لکھیا۔ اسنے *ترکونی تران ریکھاؤ* (1966)، *تھیجیلو عقر* (1970)، *رادھا* (1972)، *ایک ہتا دیوان بہادر* (1976)، *بیترس لکشو* (1976)، *وراسدار* (1978)، *اوتی کلنو سورج* (1979)، سمیت کئی ناول لکھے ہن۔ *بیترس پتلینی ویدانا* (1982)، *انے موت* (1982)، *دریایانو مانس* (1985)، *وسنت چھلکے* (1987)، *ناگ پریکشا*، *پنچ پگلا پرتھوی پار* (1995)، *دِ* *نیو* *لائیپھ* (2004)، *پرپوتانی پنچ* (1988)، *زیلی می کمپل ہیتھلیما* (2007)، *جہرخبرنو ماناس* (1985)، *شبنے نام ہوتو ناتھی* (1981) آدی وکھ-وکھ موضوعاں والے ناول ہن۔ ریٹا کوٹھاری ولوں اسدے ناول *واد* (2011) دا انگریزی وچ *پھینس* (2015) وجوں ترجمہ کیتا گیا اے۔  اسدا ناول *بیترس* *پتلینی ویدنا* عورتاں نال ہو رہے انیاں اتے اوہناں دی اپنی وکھری پہچان قائم کرن دے جدوجہد دی کہانی اے۔

*ایک سگریٹ ایک دھوپسلی* (1981)، *ویینا-وڈس* (1989)، *بھاگیریکھا* (1995)، *بالوو بالوی بالو* (1998)، *یوم* *کپر* (2006)۔ *الا ارب مہتنو ورتا ویبھو* (2009) اسدیاں کہانیاں دے مجموعہ ہن۔ اس نے *ورشا ادالجانی شریشٹ ورتاؤ* (1991) وچ ورشا ادالجا دیاں کہانیاں نوں سمپادت کیتا۔

*موت نام پرپوتا میر* (1984) اسدی موت نال متعلق وکھ وکھ لکھاریاں دیاں ساہتی رچناواں دا مجموعہ اے۔

اسدی لکھت ناریوادی منی جاندی اے۔ 

## اوارڈ
اسنوں گجرات ساہت اکادمی، مہاراشٹر گجراتی ساہت اکادمی اتے گجراتی ساہت کونسل ولوں وکھ وکھ انعام دتے گئے ہن۔

## نجی زندگی
اسنے 1964 وچ ارب مہتہ، اک ڈاکٹر نال ویاہ کروا لیا اتے اسدا اک بیٹا سلیل اتے اک بیٹی سونالی اے۔ اوہ ممبئی وچ رہندی اے۔ اس دے پیؤ گنونترائ آچاریہ اتے اسدی چھوٹی بھین ورشا ادالجا وی گجراتی لکھاری ہن۔ 

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ
گٹھ:گجراتی لکھاری
گٹھ:جم 1938
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی لکھارناں
گٹھ:زندہ لوک
ورشا ادالجا

**ورشا ادالجا** ( ; جم ممبئی وچ 10 اپریل، 1940)، جسدا دا پورا ناں **ورشا مہیندر ادالجا** اے، اک بھارتی ناریوادی ناولکارا، ناٹک کارا اتے وارتاکار اے۔ 1995 وچ اسنوں اپنے ناول "عنصر" لئی ساہت اکادمی اوارڈ ملیا۔ ورشا نے سٹیجی ناٹک، سکرینپلے اتے ریڈیو ناٹک وی لکھے ہن۔

## جیون
ورشا ادالجا دا جم 10 اپریل، 1940 وچ ممبئی وچ ہویا۔ اس دے پیؤ گنونترائے آچاریا وی اک گجراتی ناول کار رہے ہن۔ ورشا نے گجراتی اتے سنسکرت دی بی۔اے۔ 1960 وچ ممبئی یونیورسٹی توں پوری کیتی۔ پھر 1962 وچ اسنے ایم۔اے۔ دی امتحان سماج سائنس وچ کیتی۔ اسنے نیشنل سکول آف ڈرامہ، دلی توں ڈرامہ دا مطالعہ کیتا۔

## ساہتی کیریئر
ورشا نے اپنے ساہتی جیون دی شروعات 1973 توں 1976 تک "سدھا" نامی اک میگزین دے ایڈیٹر وجوں کیتی جو خواتین دے ہفتہ وار میگزیناں وچوں اک سی۔ اس توں بعد اسنے "گجراتی پھیمینا" نامی عورتاں دے اک ہور میگزین دی 1989–1990 تک ایڈیٹر رہی۔ اسنے 1978 وچ ساہت اکادمی کونسل نال مل کے اک ایگزیکٹیو آفس کھولھیا۔

## کم
ورشا ادالجا نے 22 ناول اتے ستّ نکی کہانیاں دے والئمز نوں ملا کے کل 40 کتاباں دی رچنا کیتی اے۔

## انعام
* ساہت اکادمی انعام (1995)
* سوویت لینڈ نہرو ایوارڈ (1976)
* گجراتی ساہت اکادمی انعام (1977، 1979، 1980)
* گجراتی ساہت کونسل اوارڈ (1972، 1975)
* رنجیترام سورن چندرک (2005)

## حوالے

گٹھ:بھارتی فیمینسٹ لکھاری
گٹھ:گجراتی شخصیتاں
ممبئی یونیورسٹی

**ممبئی یونیورسٹی**، جس نوں انؤچت روپ نال ممبئی یونیورسٹی (ایمّ۔یو) وجوں جانیا جاندا اے، بھارت دی سبھ توں پرانی راج دیاں یونیورسٹیاں وچوں اک اے اتے مہاراشٹر وچ وی سبھ توں پرانی یونیورسٹی اے۔

ممبئی دی یونیورسٹی بیچلرز، ماسٹرز اتے ڈاکٹریل کورساں دے نال-نال بہت سارے موضوعاں وچ ڈپلومے اتے سرٹیفکیٹاں راہی مہارات حاصل کرواؤندی اے۔ زیادہ تر کورساں لئی سکھیا دی بولی انگریزی اے ممبئی دی یونیورسٹی وچ تن کیمپس (کالینا کیمپس، تھانے سب کیمپس اتے پھورٹ کیمپس) اتے ممبئی توں باہر اک کیمپس اے۔ پھورٹ کیمپس وچ صرف پرشاسکی کم اے۔ پہلاں یونیورسٹی نال جڑیاں ممبئی دیاں کئی ادارےآں ہن خدمختیار ادارےآں جاں یونیورسٹیاں ہن۔ ممبئی دی یونیورسٹی دنیا بھر دیاں سبھ توں وڈیاں یونیورسٹیاں وچوں اک اے۔ 2011 وچ، داخل ہوئے طالب علماں دی کل گنتی 549,432 سی۔ ممبئی دی یونیورسٹی وچ ہن 711 متعلق کالج ہن۔

## ہور ویکھو

* بھارت وچ یونیورسٹیاں دی لسٹ
* Universities and colleges in India
* List of universities by number of billionaire alumni
* سکھیا (بھارت)

## حوالے

## باہری کڑیاں

* 

گٹھ:1857 وچ قائم تعلیمی ادارےآں
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
نیشنل سکول آف ڈراما

**نیشنل سکول آف ڈراما** (این ایس ڈی) نویں دلی، بھارت وچ واقع تھیٹر سکھلائی دی ادارہ اے ۔ ایہ بھارت سرکار دے ثقافت وزارت ماتحت اے۔ ایہدی قیام 1959 وچ سنگیت ناٹک اکادمی نے کیتی سی تے 1975 وچ ایہنوں آزاد سکول دا درجا دے دتا گیا تے بہاولپور ہاوس دہلی وچ منتقل کر دِتا گیا ۔ 2005 وچ ایہنوں ڈیمڈ یونیورسٹی دا درجہ دے دتا گیا سی، پر 2011 وچ ادارہ دی بینتی تے ایہہ واپس لے لیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ ڈرامہ سکول
گٹھ:نیشنل سکول آف ڈرامہ
گٹھ:بھارت وچ فلم سکول
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
چنڈی پرشاد بھٹ

**چنڈی پرشاد بھٹّ** (جم 1934) اک بھارتی گاندھسٹ ماحول اتے سماجی کارکن اے۔ اسنے 1964 وچ گوپیشور وچ **دسولی گرام آزادی سنگھ** دا قیام کیتا، بعد وچ ایہہ سنگھ نے 1973 وچ چپکو تحریک دی شروعات وچ اہم رول ادا کیتا۔ اس لئی اس نوں 1982 وچ رمن میگسیسے اعزاز اتے 2005 وچ پدم بھوشن اعزاز نال نوازیا گیا گیا۔ چنڈی نوں بھارت دا پہلا جدید ماحول کارکن کیہا جاندا اے۔ 2013 وچ اوہناں نوں گاندھی امن اعزاز دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
گاندھی امن اعزاز

**انٹرنیشنل گاندھی امن انعام**، مہاتما گادھی دے نام تے اک انعام اے جوبھارت سرکار ہر سال دتا جاندا اے۔

گاندھی دے آدرشاں نوں اک نذرانہ دے طور اُتے انٹرنیشنل گاندھی امن انعام، بھارت سرکار نے 1995 موہنداس گاندھی دی 125ویں جم ورھےگنڈھ دے موقعے تے قائم کیتا سی۔ ایہہ سالانہ اوارڈ اے جو اہنسا اتے ہور گاندھیوادی ڈھنگاں ولوں سماجی، معاشی اتے سیاسی تبدیلی وچ یوگدان لئی ویکتیاں اتے ادارےآں نوں دتا جانداہے۔ اوارڈ 1 کروڑ (10 ملیان) رپے نقد راشی، جو دنیا دی کسے وی مدرا وچ بدلی جا سکدی اے، علاوہ اک تختی اتے اک تعریف پتر دے روپ وچ اے۔ ایہہ قومیت، نسل، دھرم جاں لنگ دے کسے وتکرے دے بغیر سبھ ویکتیاں لئی کھلا اے۔

## انعام جیتو

## ایہہ وی ویکھو
* گاندھی میموریال انٹرنیشنل فاؤڈیشن
* اندرا امن انعام
* امن کارکناں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بھارتی روپئے
گٹھ:امن انعام
سُرجیت ہانس

**سرجیت ہانس** پنجابی لکھاری، اتہاس دا پروفیسر اتے ودوان کھوجی سی، جسنوں ودھیرے کرکے ولیئم شیکسپیر دے سارے ناٹک پنجابی وچ التھا کرن دا پروجیکٹ دو دہاکیاں وچ نیپرے چڑھن صدقہ جانیا جاندا اے۔

## جیون ویروا
سرجیت ہانس دا جم پنڈ سجانپر ضلع لدھیانہ وچ ہویا۔ اس نے انگریزی تے فلاسفی دی ایم۔ اے۔ کیتی اتے پیئیچّ۔ ڈی۔ اس گرو نانک دیوَ یونیورسٹی دے اتہاس ڈیپارٹمنٹ توں ڈاکٹر۔ جے۔ ایس۔ گریوال نال کیتی۔ سبھ توں پہلاں اوہ گرو ہرگوبند خالصہ کالج گروسر سدھار وکھے انگریزی دا لکچر تعینات ہویا سی۔ پھر اوہ نویں بنی یونیورسٹی وچ گرو نانک مطالعہ ڈیپارٹمنٹ وچ چلیا گیا۔ اسے زمانے وچ ہی اس نوں نوکری توں برخاست کر دتا گیا۔

سرجیت ہانس اک ویلے شیکسپیار دے شہر وچ ڈاکیئے دا کم کردا رہا اے۔ 1980ویاں وچ اس نے برطانیہ دے پنجابی بھائیچارے نال لگ کے وچ پندراں روزہ عالمی پنجابی کانفرنس کروائی سی۔ اس نے سوہن سنگھ جوش، سنت سنگھ سیکھوں، ہربھجن سنگھ ورگیاں نوں برطانیہ گھمایا سی۔

پھر ہانس 1970ویاں دے شروع وچ یوکے توں پنجاب پرط آئے اتے اتھے دیاں یونیورسٹیاں وچ ادھیاپن اتے لیکھنی دے کم وچ جٹّ گیا۔ اوہ گرو نانک دیوَ یونیورسٹی وچ گرو نانک مطالعہ ڈیپارٹمنٹ وچ سینئر لکچرار دے روپ وچ شامل ہو گیا۔ اوہ سرگرم استاد کارکن وی سی اتے جدوں 1975 وچ گرو نانک یونیورسٹی استاد ایسوسی ایشن (GNUTA) دا قیام کیتا گئی سی، اوہدا اس وچ کنزندہ رول سی۔ ادوں ادھیاپن فیکلٹی دی گنتی دے مساں 40 کو سی۔

سرجیت ہانس یونیورسٹی فیکلٹی دی اکادمک آزادی دا اک بہت وڈا گھلاٹیا سی اتے اسنوں اپنے وشواساں دے لئی لڑن کرکے یونیورسٹی سیوا توں خارج کر دتا گیا سی۔ پر اوہ جلد یونیورسٹی بحال ہو گیا اتے اتہاس ڈیپارٹمنٹ دا پروفیسر اتے مکھی بن گیا۔ پروفیسر ہانس نے آرٹس دی ڈین فیکلٹی، یونیورسٹی دے سنڈیکیٹ، سینیٹ اتے اکادمک کونسل دے میمبر دے طور تے اپنی گنجائش مطابق اکادمک ترقی وچ اپنا یوگدان پایا۔

اس نے کئی کتاباں اتے کھوج پتر وی لکھے ہن۔ گرو نانک دے کندھ-چتراں/مصوری تے مشتمل بی - 40, اس دیاں مشہور کتاباں وچوں اک اے۔ ایہہ کتاب گرو نانک یونیورسٹی ولوں شائع کیتی گئی اے۔ اس نے دو-ماسک ساہتی رسالہ، لکیر سمپادت کیتا۔

گرو نانک دیوَ یونیورسٹی توں ریٹائرڈ ہون دے بعد، پروفیسر ہانس، پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچ شامل ہو گیا اتے پنجابی وچ ولیئم شیکسپیئر دے سارے ناٹکاں دا پنجابی ترجمہ کرن دے کم وچ جٹ گیا۔ اس نے ودھیرے سماں پنجابی یونیورسٹی وچ بتایا۔  ہن اوہ چنڈی گڑھ وچ رہندا اے اتے پنجابی ساہت وچ یوگدان پا رہا اے۔

## رچناواں
* B-40 Janamsakhi Guru Baba Nanak Paintings (پیپربیک – 1 جنوری 1987)
* A Reconstruction of Sikh History from Sikh Literature (ہارڈکور – 1 جنوری 1988)
* ولیئم شیکسپیئر دیاں ساڈھے تن درجن کتاباں دا پنجابی شاعری وچ ترجمہ

### شعری مجموعہ
* لون دی ڈلی (1969)
* گلابی پھلّ
* گلو (1986)
* سابقہ (1988)
* اپسرا (1990)
* امعلوم مرتک دے ناؤں (1991)،
* کانجلی (2000)
* نظرثانی(2000)
* پرشملڑائی
* ہن تاں
* لنگھ چلی
* بردھ لوک (2003)

### ہور
* مٹی دی ڈھیری (ناول)
* امتحان (ناولٹ)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
سوہن سنگھ جوش

**کامریڈ سوہن سنگھ جوش** (12 نومبر، 1898-29 جولائی 1982) اک آزادی گھلاٹیئے،سماج وادی فلسفہ دے پرچارک تے اگھے نیتا سن۔ شہید بھگت سنگھ دے ساتھیاں وچوں اک سوہن سنگھ جوش سن تے کرتی نام دے رسالے دے اڈیٹر وی رہے اتے آپ ساری عمر کھبے پکھی وچاردھارا تے مارکسی سوچ دے دھارنی رہے۔
## جیون
سوہن سنگھ جوش دا جم ماجھے دے ضلع امرتسر دے پنڈ چیتنپورا وکھے 12 نومبر، 1898 عیسوی نوں ہویا۔ اس دے پیؤ نام سری لال سنگھ اتے ماں دا سری متی دیال کور سی۔

12ویں جماعت پاس کر کے اس نے پہلاں ہگلی، کولکاتہ اتے پھر ممبئی نوکری کیتی۔ پھر اوہ مجیٹھا، پنجاب دے چرچ مشن سکول وچ استاد وجوں کم کرن لگے۔ ایہہ غدر لہر دے کارکنا تے ظلم اتے جلھیانوالا باغ دا سماں سی۔ سنگھ سبھا لہر وی متاثر کر رہی سی۔ اس وقت کانگرس دی ناملورتن لہر وی چل رہی سی۔ چرچ مشن سکول مجیٹھا وچ ہڑتال کرواؤن نال سوہن سنگھ آزادی دے سنگرام وچ سرگرمی ہو گیا۔
اس نے چرچ مشن سکول دی نوکری چھڈّ دتی اتے 'اکالی اخبار لاہور' دے سمپادکی منڈل وچ کم کرن لگ پیا۔ مہنتاں توں گوردواریاں نوں آزاد کراؤن دے جدوجہد وچ سوہن سنگھ مکھ آگوآں وچوں اک سی اتے جدوں شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی بنی تاں سوہن سنگھ اس دے مکھ صلاحکاراں وچوں سی۔ اس نے بھارت دی آزادی اندولناں وچ سرگرمی نال حصہ لینا شروع کر دتا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:جم 1898
گٹھ:موت 1982
گٹھ:پنجابی لوک
رما چودھری

**رما چودھری** (14 اکتوبر 1936 – 3 ستمبر 2018)  اک بنگلہ دیش لکھاری اتے 1971 دوران بنگلہ دیس مکتی سنگرام دی بیرانگنا سی۔ اوہ بنگلہ دیش وچ اپنی سوے-جیونی رچنا " *ایکاتور جونونی* " ("71 دی ماں") لئی سبھ توں ودھ جانی جاندی اے  جس وچ بنگلہ دیس دی آزادی دی لڑائی دوران پاکستانی فوج ولوں کیتے گئے تشدد دا ذکر کیتا گیا اے۔ اسدے مرن مگروں 2019 وچ بنگلہ دیس سرکار نے اسنوں 'بیگم رقیہ انعام' نال نوازیا گیا سی۔ 

## مڈھلا جیون
چودھری دا جم چٹگاؤں دے بولکھلی اپازلا پنڈ پوپڈیا وچ 14 اکتوبر 1936 نوں ہویا سی۔ 1961 وچ اسنے ڈھاکا یونیورسٹی توں بنگالی ساہت وچ ماسٹر دی ڈگری حاصل کیتی اتے چٹگاؤں دے دکھنی حصے توں ایہہ ڈگری حاصل کرن والی پہلی عورت وجوں جانی گئی۔

## کریئر
سال 1962 وچ،چودھری نے اپنے کریئر دی شروعات کوکس بازار ہائی سکول دی پرنسپل وجوں کیتی اتے اگلے 16 سالاں تک اسنے بنگلہ دیس دے وکھ-وکھ کالجاں وچ اوہی کردار نبھایا۔ پڑھاؤن توں علاوہ اسنے اک پندرواڑے رسالے وچ لکھیا اتے بعد وچ اسنے لکھن نوں اپنا اکلوتے کم وجوں لیا۔ اپنے جیون دور دوران اسنے لگبھگ 20 کتاباں لکھیاں ہن، جس وچ شاعری، ناول اتے یاداں شامل ہن۔ آزادی دی لڑائی توں بعد رما گمبھیر وتی سنکٹ وچوں گزری، پر اسنے کدے کسے توں مدد نہیں منگی۔ اسنے اپنیاں کتاباں لکھیاں اتے گھر-گھر جا کے ویچیاں اتے ایہہ اسدی آمدنی دا اکماتر سروت رہا۔ اسنے 19 کتاباں لکھیاں جس وچ لیکھ مجموعہ، ناول اتے شاعری شامل سن۔

## نجی زندگی
چودھری نے تن پتراں نوں جم دتا اتے اس دے پہلے دو پتراں دی موت آزادی دی لڑائی دے دو سالاں بعد ہوئی، اوہ ادوں صرف پنج اتے تن سال دے سن۔  اس دے تیجے بچے دی 1998 وچ سڑک حادثے وچ موت ہو گئی۔

چودھری نے اپنے تن پتراں نوں روائتی ہندو سنسکار نظام دا خلاف کردیاں زیر زمین ہیٹھ دفن کیتا، جس نال اوہ سہمت نہیں سی۔  اپنے تیجے بچے دی موت توں بعد، اسنے کدے جتی نہیں پائی۔ رما نے کیہا کہ اوہ اسے مٹی اتے جتے لے کے نہیں تر سکدی سی جتھے اس دے تن بچیاں نوں دفنایا گیا سی تاکہ اوہناں نوں سٹّ نہ لگ جاوے۔

## موت
چودھری دی موت 3 ستمبر 2018 نوں چٹگاؤں دے میڈیکل کالج ہسپتال وچ ہوئی۔ اس نوں بڈھاپے دیاں کئی بیماریاں نے گھیر لیا سی اتے اسدی حالت ادوں وگڑ گئی جدوں 2014 وچ اوہ ہیٹھاں ڈگّ پئی اتے اسدے کلھے نوں ستّ لگی۔ اس نوں اپنے تیجے پتر دے مقبرے توں علاوہ پوپڈیا پنڈ وچ پورے راج دے سنماناں نال دفنایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:موت 2018
گٹھ:جم 1936
گٹھ:بنگالی لکھاری
کرتی

**کرتی** نام دے رسالے دا جنوری 1926 دے شرُ ہو جان دا اشتہار سارے پرمکھّ اکھبارا وچ دتا گیا۔ تے فروری 1926 وچ اس پہلا انک پرکاست ہوئیا۔اس سمھے اس دے موڈھی تے کرتا دھرتا بھائی سنتوکھ سنگھ دھردیو سن۔ مئی 1927 وچ بھائی صاحب دے انتقال تو بعد سوہن سنگھ جوش نے اس دی اڈیٹری کیتی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی رسالے
مارتھا ایکلزبرگ

**مارتھا اے۔ ایکلزبرگ** اک امریکی سیاسی ماہر اتے ومن'ز سٹڈیز ودوان اے۔ اسدا کم طاقت دی نیچر اتے اس دے بھائیچارے نال تعلقات اُتے مرتکز اے۔ اسدی کھوج وچ ورتے جان والے معاملیاں وچ یونائیٹڈ سٹیٹ وچ ناریوادی سرگرمیاں اتے 1936 سپین دے انقلاب ویلے فاشسٹ عورت تنظیم مجیرس لبریس شامل ہن ۔

## کریئر
ایکلزبرگ نے ریڈکلف کالج وچ بی۔اے۔ اتے پرنسٹن یونیورسٹی وچ ایم۔اے۔ اتے پی۔ایچ۔ڈی۔ کیتی۔ ایکلزبرگ 1972 وچ سمتھ کالج دی فیکلٹی وچ شامل ہوئی۔ ایکلزبرگ سمتھ کالج وچ عورتاں دے مطالعہ نال متعلق پروگرام وچ پہلے اوہناں پروفیسراں وچوں اک سی، جنہاں نوں اسارن وچ مدد کرن دا سہرا دتا گیا اے۔ بطور پروفیسر اس دے پہلے کئی دہاکیاں دوران ایکلزبر، بنوٹ ایش ورگے گروہاں نال یہودی ناریوادی سرگرمیاں وچ سرگرم رہی۔  2006 وچ اسنوں سمتھ کالج وچ 40ویں ورھےگنڈھ پروفیسر تعینات کیتا گیا سی اتے 2007 وچ اسنوں ولیئم آر کینن جونیئر پروفیسر دا نام دتا گیا سی۔ اوہ 2014 وچ رٹائر ہوئی سی۔

ایکلزبرگ نے کئی کتاباں لکھیاں اتے سمپادت کیتیاں ہن۔ 1991 وچ اسنے *سپین دی آزاد خواتین: اراجکتاواد اتے جدوجہد لئی عورتاں دی مکتی لئی* شائع کیتی اے۔ ایہہ کتاب مجیرس لبریس (فری وومین)، 1936 ویلے سپین دے انقلاب دوران عورت ادارہ دا اتہاس اے جس نے سپین دے سماج وچ عورتاں دی مکمل مکتی دی منگ کردیاں اپنے آپ نوں ہور پھاسیوادی مخالف گروہاں توں وکھ کیتا سی۔ 

ایکلزبرگ نے 2010 وچ *رسسٹنگ* *سٹیزنشپ: پھیمینسٹ ایسے اون پولیٹیکس کمیونٹی اینڈ ڈیموکریسی* کتاب لکھی۔ ایہہ لیکھاں دا مجموعہ جنہاں وچ بھائیچارے اتے طاقت درمیان تعلقات دا مطالعہ کیتا گیا اے اتے جنہاں وچ امریکہ نوں لوکتنتری اصول دے حوالہ وچ اس متعلق پڑتال کرن لئی کیس سٹڈی وجوں ورتے گئے۔ لیکھ خاص طور اُتے طاقت اُتے مرتکز ہن۔

کرسٹن رینوک منرو اتے روجرس ایم۔ سمتھ دے نال ایکلزبرگ نوں امریکی پولیٹیکل سائنس ایسوسی ایشن ولوں 2010 دا پھرینک جانسن گڈناؤ اوارڈ ملیا، ایہہ اک جیون-کالن انعام اے، جو "استاداں، کھوجکرتاواں اتے عوامی سیوکاں دے گروہ لئی سیوا دے اعزاز وجوں دتا جاندا اے۔"

ایکلزبرگ دے کم نوں نیکسو( pt )  اتے د جیوش ووئس  ورگے میڈیا ولوں کور کیتا گیا اے۔ اسنے *گوتھم گزٹ*  لئی وی کم کیتا اے۔ اسدا ساتھی جڈیتھ پلاسکو اے، جو مینہٹن کالج وچ مذہبی مطالعہ دی پروفیسر اے۔

## چنیندا کم

* *Women, Welfare, and Higher Education: Toward Comprehensive Policies*، edited, with Randall Bartlett and Robert Buchele (1988) 
* *Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women* (1991)
* *Resisting Citizenship: Feminist Essays on Politics, Community, and Democracy* (2010)

## اوارڈ

* فرینک جانسن گڈناؤ اوارڈ، امیریکن پولیٹیکل سائنس ایسوسی ایشن (2010) 

## حوالے

گٹھ:یہودی
گٹھ:زندہ لوک
کے سرسوتی اما

**کے۔ سرسوتی اماں** (14 اپریل 1919–26 دسمبر 1975) اک ملیالم ناریوادی لکھاری سی جس دیاں چھوٹیاں کہانیاں نوں کئی امریکی کتاباں وچ ترجمہ وچ مانو-ترجمہ کیتا گیا اے۔ نقاد جینسی جیمز دے مطابق، "کیرلا وچ عورتاں دے لکھن دے پورے اتہاس وچ، سرسوتی اماں دا خواتین صلاحیت دی جان-بجھّ کے انگہلی کرن دا سبھ توں دکھدائی معاملہ اے۔"

## ساہتی کیریئر
کے۔ سرسوتی اماں نے 1938 وچ چھپی اک چھوٹی کہانی دے نال ملیالم ساہتی مورت وچ داخلہ کیتا، جس توں بعد چھوٹیاں کہانیاں، اک ناول، اک ناٹک اتے سن 1958 وچ، پرشمرللاتھ لوکم نامک لیکھاں دی کتاب دے 12 حصہ ہن۔ اس ویلے اس نوں 'مین ہیٹر' وجوں حاشیے اُتے رکھیا گیا سی۔ پر موجودہ ناریوادی ودواناں نے اس نوں صلاحیت وجوں منایا اے۔

جے دیوکا سرلیکھ نوں اس دے لیکھ وچ 'کلینا اتے کلتا توں پرے: کے سرسوتی اماں دیاں لکھتاں وچ لنگ انتر دی تنقید'، وچ بھارتی جرنل لنگ دے سٹڈیز کے سرسوتی اماں دی لکھائی نوں مڑ-پڑھدی اے تے دسدی اے، "اک لکھاری مالیلی ساہتی کائنات دے اندر حاشیے اُتے اے اتے اک ایوگ مرد-ویر وجوں لیبل لگاؤندا اے۔" اوہ اس دے پیپر نوں "20 ویں صدی دے شروع وچ ملیالی عوامی کھیتر وچ جدید لنگ دے آلے دوآلے بحثاں وچ لیائے گئے عہدیاں نال جڑ کے اس دے لیکھ نوں پڑھن دی کوشش مندی اے۔"

سرسوتی اماں دے اک گلپنک مجموعہ، جس دا کجھ انگریزی وچ ترجمہ کیتا گیا سی، نوں 'سٹوریز پھرام اے پھورگٹن پھیمینسٹ' دے نام تے شائع ہویا سی۔ جینسی جیمز دے محاورے وچ اوہ کہندی اے کہ "کہانیاں وچ اس نے مرداں اتے پیار بارے عورتاں دے بھرماں نوں توڑیا اتے پترستا ٹے پرمپرا اُتے قراری سٹّ ماری، جس نال اس نوں اک کٹڑ ناریوادی ہون دا عہدہ ملیا۔"

## کم
 ناول

* پریمبھجم (ڈارلنگ) - - 1944

**ناٹک**

* دیودتھ (میسینجر آف گوڈ) -1945

**چھوٹیاں کہانیاں**

* پونمکدم (سونے دا گھڑا) - - 1946
* ستری جنمم (اک عورت دے روپ وچ جم) – 1946
* کیزیجیوانککری (سبجگتیپھ عورت) – 1949
* کلامندرم (کلا مندر) – 1949
* پینبدھی (عورتاں دی سوجھ) – 1951
* کاناتھا ماتھل (سنگھنی کندھ) – 1953
* پریما پرکشنم (پیار دا استعمال) – 1955
* چوانا پککل (لال پھلّ) – 1955
* چولامرنگل (چھاندار رکھ) – 1958

**لیکھاں دا مجموعہ**

* پرشمانمارلاتھ لوکم (انسان بنا دنیا)

**موت توں بعد شائع**

* بھلی ناریوادی دیاں کہانیاں

## حوالے

گٹھ:بھارتی خواتین ناول کار
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی لکھارناں
گٹھ:موت 1975
گٹھ:جم 1919
گٹھ:بھارتی خواتین فیمینسٹ
جگتار سنگھ ہوارا

**جگتار سنگھ ہوارا** (جم 16 مئی 1973) ببر خالصہ دا اک آگوُ اے جسنوں پنجاب دے 12 ویں وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ دی قتل وچ سازشکرتا وجوں دوشی ٹھہرایا گیا سی۔  اوہ تہاڑ جیل، نویں دلی وکھے عمر قید کٹّ رہا اے۔
## جیون
ہوارا دا جم 16 مئی 1973 نوں ہوارا پنڈ، ضلع فتح گڑھ صاحب وچ ہویا جو سکھ دھرم نال متعلق اے۔ ایہناں دے پیؤ دی موت 1991 وچ ہوئی۔ ہوارا، پنجاب دے وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ دے قتل کرن والیاں وچوں مکھ سن۔ اس توں پہلاں ایہناں نے 15 سال دی عمر وچ مکتسر دے اک گرنتھی دا وی کتل کیتا پر اس الزام لئی ایہناں نوں بعد وچ بری کر دتا گیا۔ 2004 وچ ایہہ مڑ سرخیاں وچ آیا جدوں ایہناں نے "بڑیل" جیل دیاں سخت سرکھیا پابندیاں نوں توڑ کے ننگے ہتھاں نال 90 فٹ لمبی سرنگ پٹّ کے فرار ہویا جس وچ اہناں دے دو ساتھیاں نے اس دی مدد کیتی۔

## مجرمانہ ریکارڈ
**قتل دے الزام**

اس اُتے 21 دسمبر 1992 نوں چمکور صاحب وکھے شہیدی زور میلے وچ خاص پولیس اہلکار سنیل کمار دی قتل کرن دا وی الزام لایا گیا سی۔ حالانکہ فروری 2017 وچ اسنوں الزام توں بری کر دتا گیا۔

**پنجاب دے 12 ویں وزیر اعلیٰ دا قتل**

ہوارا اُتے پنجاب دے 12 ویں وزیر اعلیٰ بے انت سنگھ دی قتل دا الزام لگایا گیا سی۔ 31 اگست 1995 نوں، دلاور سنگھ ببر، نے اک انسانی بمب نے بے انت سنگھ نوں اپنی بلٹ-پروف کار، پنجاب اتے ہریانہ سول سکتریت، چنڈی گڑھ وکھے اڈا کے مار دتا۔ ستاراں لوک مارے گئے اتے پندراں ہور زخمی ہوئے۔

2007 وچ، اس نوں چنڈی گڑھ دی عدالت وچ مقدمہ چلن توں بعد موت دی سزا سنائی گئی سی۔  ہوارا نے پنجاب اتے ہریانہ ہائی کورٹ وچ اپیل کیتی، جس نے اکتوبر 2010 وچ اس دی موت دی سزا نوں عمر قید وچ بدل دتا سی۔  ہوارا نے اس معاملے دی اگلی سنوائی سپریم کورٹ وچ بھارت دی سپریم کورٹ وچ کیتی، جتھے اس ویلے ایہہ وچار ماتحت اے۔

**2004 بڑیل جیل**

2004 وچ، ہوارا اس ویلے سرخیاں وچ آیا جدوں اوہ بڑیل دی ودھ توں ودھ سرکھیا جیل وچوں بچ نکلیا اتے دو ہور سکھ قیدیاں سمیت اپنے ننگے ہتھاں نال 90 فٹ دی سرنگ پٹّ کے چلا گیا۔ اسنوں 2005 توں دلی توں دوبارہ قبضہ کر لیا گیا سی۔  اوہ تہاڑ جیل، نویں دلی وکھے قید اے۔

## 2015 دے سربتّ خالصہ ولوں جتھیدار ایلانیا گیا
10 نومبر، 2015 نوں، جگتار سنگھ ہوارا نوں گربچن سنگھ نوں اکال تخت دا انترم جتھیدار تعینات کرن دی اعلان کیتی گئی سی، جس نوں سکھ سنگٹھناں ولوں پنجاب دے امرتسر دے باہری علاقے چبا پنڈ وکھے منعقد کیتا گیا سربتّ خالصہ کیتا گیا سی۔  اس نے دھیان سنگھ منڈ نوں اکال تخت دا انترم جتھیدار اعلان وی کیتا۔  اس نے منگ کیتی کہ گربچن سنگھ سنے سارے موجودہ جتھیداراں نوں ہٹا دتا جاوے۔ اس ویلے شرومنی کمیٹی دے پردھان اوتار سنگھ مکڑ نے اس کانفرنس نوں سکھ دھرم دے نظریات دے خلاف دسدیاں اس دی نکھیدھی کیتی سی اتے اس دے فیصلیاں نوں ردّ کر دتا سی۔  اوہناں کیہا کہ جتھیداراں نوں ہٹاؤنا سکھ گرودوارہ ایکٹ، 1925 دے تحت آیا اے اتے کوئی وی شرومنی کمیٹی دے حق نوں چیلنج نہیں دے سکدا۔

## نجی زندگی
2005 وچ ہوارا نے پنڈ دوہلا دے اک گرودوارہ وکھے دارا سنگھ دی دھی بلوندر کور نال ویاہ کروا لیا۔  3 مارچ 2006 نوں، بلوندر کور دی ویاہ ردّ کرن دی پٹیشن ملتوی کر دتی گئی۔  کور نے صاحب سنگھ (عرف ہوارا) دے نال صرف 11 دناں لئی رہن دا دعوہ کیتا، جس توں بعد اس نوں اپنے ماپیاں دے گھر چھڈّ دتا گیا، جتھے ہوارا اک دن رہا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:خالصتانی آگو
گٹھ:سکھ
سُریندر گِل

**سریندر گل** (جم 23 مارچ 1942) پنجابی شاعر ہن اتے مشہور گیت *چھٹا چانناں دا دیئی جانا ہو* دے رچیتا ہن۔ اوہ بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب دے 2010 لئی شرومنی پنجابی شاعر انعام نال سنمانت ہن۔
## جیون ویروے
سریندر گل دا جم 23 مارچ 1942 نوں سانجھے پنجاب دے ضلع لدھیانہ دے پنڈ رومی وچ س۔ سوداگر سنگھ گل اتے سری متی دلیپ کور دے پروار وچ ہویا۔
## شعری مجموعہ
* *شگن* (1963)
* *سفر تے سورج* (1967)
* *گنگا درد* (1987)
* *آواز* (1998)
* *ہن دھیاں دی واری* (2005)
* *دوستی دی رتّ* (2007)
* *ادے توں است ہون تیک*
* *من دا اتھرا گھوڑا*
## شعری نمونہ

لہو

ایہہ لہو میرے پنجاب دا اے
دھرتی تے ڈلھیا رنگ نہیں
ایہہ لہو میرے پنجاب دا اے

کوئی شہر دلی جاں امرتسر
میرا پنڈ رومی جاں پریت نگر
جدھروں وی چندری سوٕ آوے
میرے دل وچ ڈونگھی لہہ جاوے
ایہہ جو چوک وچ لہو-لہان پیا
ایہہ پنہ میری کتاب دا اے

کلھ رات پنڈ دیاں نیائیاں ’چوں
تڑ تڑ تڑ تڑ آواز پئی
ہر منہ تے سہم دا جندرا سی
ہر اکھ سی جیکن تڑک گئی
جہنوں ‘انپہچانی لاش’ کہن
ایہہ شو تاں کسے گلاب دا اے

کجھ شیطاناں دی چال صحیح
ساڈی جون تاں خراب ہوئی
کیوں شہر دے متھے سہم جیہا
کیوں پنڈ دی ستھّ بے آب ہوئی
اس چندری بوا دی جڑھ پھڑیئے
ایہہ لیکھا کس حساب دا اے

دھرتی تے ڈلیا رنگ نہیں
ایہہ لہو میرے پنجاب دا اے
ایہہ تتا لہو پنجاب دا اے
ایہہ گاڑھا لہو پنجاب دا اے



## باہرلے لنک
* سریندر گل دا مقبول گیت چھٹا چانناں دا دیئی جانا ہو۔.۔”
* سریندر گل نال انٹرویو -1
* سریندر گل نال انٹرویو -2
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
1لیب 1 ریف

thumb| مہم نال متعلق بل ورگے بنو یادگار
**#1لب1ریف ( # 1Lib1Ref )** اک وکیپیڈیا مہم اے جو دنیا دے ہر لائبریرین نوں آنلائین وشوکوش پروجیکٹ وچ حصہ لین لئی سدا دندی اے، خاص طور اُتے حوالے جوڑ کے لیکھاں وچ سدھار کردی اے۔

پہلی **#1لب1ریپھ** مہم جنوری 2016  ورھےگنڈھ دے نال میل کھاندی اے۔ **اک لائبریرین، اک ریفرینس**، دی بنیاد تے پربندھکاں نے اندازا لگایا کہ جے دھرتی اتے ہریک لائبریرین اک تعریف پتر جوڑن وچ 15 منٹ بتاؤندا اے تاں سانجھے یتناں نال انگریزی وکیپیڈیا دے 350,000 [حوالے دی لوڑ] نوٹساں دا بیکلاگ ختم ہو جاویگا۔  ادگھاٹنی، ہفتہ بھر دا اوینٹ 15-23 جنوری، 2016 تک چلیا، اتے وکھو-وکھرے سوشل میڈیا پلیٹفارماں اُتے *#1lib1ref* ہیشٹیگ لگایا گیا۔ 

## پہلی مہم دے نتیجے
افتتاح مہم 99 بولیاں وچ 327 اپبھوگتاواں ولوں، اڈیٹنگ دے مختصر وچ ہیشٹیگ # 1lib1ref دی ورتوں کردیاں، 879 پنیاں تے 1,232 سودھاں نال ختم ہوئی؛ ایہہ آبادی سمبھاوت طور اُتے سمچے اثر نوں گھٹ انکدی اے، کیونکہ بہت سارے بھاگیداراں نے اڈیٹنگ دے سنکھیپاں توں ہیشٹیگ نوں چھڈدے ہوئے دیکھیا۔ ٹوٹر اُتے #1lib1ref ہیشٹیگ نوں 630 اپیوگکرتاواں ولوں 1,100 پوسٹاں وچ استعمال کیتا گیا سی۔ 

## اوینٹ دی آورتی
اس مہم نوں وکیپیڈیا دے جم دن دے سالانہ تقریب وجوں اگلے سالاں وچ تن ہفتیاں دے پروگرام وچ پھیلاؤندے ہوئے مڑ سرجیت کیتا گیا اے۔  #1Lib1Ref دی مہم وکیمیڈیا ادارہ دی وکیپیڈیا دے سدھار وچ لائبریرین شامل کرن لئی گلیم آؤٹریچ رنپالیسی دا حصہ اے۔

## حوالے

## باہری لنک

*  (میٹا وکی تے)
* وکیمیڈیا مختصر وچ مختصر ہیشٹیگ کھوج: 1lib1ref
گٹھ:لائبریری سائنس
گٹھ:وکیپیڈیا
گٹھ:ہیشٹیگ
جینا ویلنٹائن

**جینا ویلنٹائین** (جم 9 نومبر 1979, برون، پینسلوینیا وچ ) اک ہم عصر امریکی وزوئل کلاکار اے جسدا کم امریکی لوک کلاکاراں دیاں تکنیکاں اتے رنپالیسیاں توں جانو اے۔ اوہ اتہاس چترن لئی کئی قسماں دے میڈیا دی ورتوں کردی اے- جس وچ ڈرائنگ، پیپرمیکنگ، فاؤنڈ-آبجیکٹ کولاج اتے ریڈیکل آرکائیو شامل ہن۔

## سکھیا
ویلنٹائین نے پینسلوینیا یونیورسٹی اتے کلا دے کیلیفورنیا کالج توں پڑھن توں بعد سٹینفورڈ یونیورسٹی توں ایم۔ایف۔اے۔ حاصل کیتی۔ اسنے کارنیگی میلن یونیورسٹی توں بی۔ایف۔اے۔ اتے فرانس دے لکوسٹ سکول توں پڑھائی کیتی۔

## کریئر
جینا ویلنٹائین شکاگو توں اے، جتھے اوہ شکاگو دے سکول آف آرٹ انسٹیچیوٹ وچ پرنٹمیڈیا دی اک معاون پروفیسر اے۔ پہلاں اوہ یو۔این۔سی چیپل ہلّ وکھے آرٹ دی اک معاون پروفیسر سی۔ اس دیاں نمائشاں د ڈرائنگ سینٹر،  ہرلم دے سٹوڈیؤ میوزیم،  سی۔یو۔ای۔پھاؤڈیشن،  ایلزابیتھ پھاؤڈیشن،  پیٹرکا سویٹو گیلری، فلیشر-اولمنگیلری،  مارلبرو گیلری،  اوگلوی گیلری، اتے 21سی میوزیم ہوٹل (ڈرہم) آدی وچ ہوئیاں ہن۔

اسنے پیرس وچ ایٹلانٹک سینٹر پھارّ آرٹس، وومن سٹوڈیؤ ورکشاپ، سکلپچر سپیس، سکوہیگن سکول آف پینٹنگ اینڈ سکلپچر، سینٹا پھے آرٹ انسٹیچیوٹ اتے پیرس وچ سیٹی انٹرنیشنیل ڈیس آرٹس دے نواس ستھاناں وچ حصہ لیا اے۔

2011 وچ اسنے *ٹکٹ ٹو د اننون* شائع کیتا، جو سوس آؤٹسائیڈر کلاکار الوئس کورباز دے کم دا ترجمہ سی۔ ایہہ کتاب سٹیپھنی جیمسن دی مستقبل سکیم اتے پروگرام دے حصے وجوں شائع کیتی گئی سی، جو رنگاں دے وزوئل کلاکاراں ولوں ساہتی رچناواں شائع کرن لئی پروجیکٹ سی۔

اسنوں زون مشیل ایم۔ایف۔اے۔ گرانٹ،  اک سین پھرانسسکو آرٹس کمیشن فیلوشپ  اتے کریئیٹو کیپیٹل امرجنگ پھیلڈز اوارڈ ملیا اے۔ اس دی کلا 2015 دیاں گرمیاں دے 'ساؤتھرن کلچرز' دے کور اتے وی پردرشت کیتی گئی اے۔

ویلنٹائین نے 2005 وچ کلاکار ہیدر ہارٹ دے نال بلیک لنچ ٹیبل  دی سہِ-قیام کیتی۔ چل رہا ایہہ پروجیکٹ زبانی پرالیکھ، سیلون اتے وکیپیڈیا ایڈٹ-آ-تھانٹ بناؤندا اے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی کلاکار
گٹھ:جم 1979
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
بلیک لنچ ٹیبل

**بلیک لنچ ٹیبل** (بیئیلٹی) اک موکھک-اتہاس دا پرالیکھ پراجیکٹ اے جو سیاپھام کلاکاراں دے جیون اتے کارجاں تے مرتکز اے۔ بلیک لنچ ٹیبل دے کم وچ اورل آرکائیونگ، سیلون، پیئر ٹیچنگ ورکشاپاں، میٹئپس اتے وکیپیڈیا ایڈٹ-آ-تھانٹ شامل ہن۔  بی۔ایل۔ٹی لکھت، رکارڈنگ اتے شامل کلا اتہاس نوں مُتحرک کرن بارے سنواداں وچ شامل ہون لئی لوکاں نوں اکٹھے کردا اے۔ بلیک لنچ ٹیبل پراجیکٹ دا اک مقصد افریقہ دے امریکی کلاکاراں بارے وکیپیڈیا لیکھاں نوں مُتحرک کرکے وکیپیڈیا اتے نسلی اتے لنگ پکھپات نوں سنبودھت کرنا اے۔

## اتہاس
کلاکار جینا ویلنٹائین اتے ہیتھر ہارٹ نے 2005 وچ سکوہیگن سکول آف پینٹنگ اینڈ سکلپچر کلاکار ریزیڈینسی وکھے اک تقریب دے نال بلیک لنچ ٹیبل دا قیام کیتا۔

### تقریب

#### ایڈٹ-آ-تھانٹ
بلیک لنچ ٹیبل نے بوسٹن یونیورسٹی، رٹجرز، د نیو سکول، برک اتے کئی ہوراں سمیت کئیاں ادارےآں وچ ایڈٹ-آ-تھانٹ دی میزبانی کیتی اے۔ 2020 تک بی۔ایل۔ٹی۔ تنظیم نے چھ دیساں وچ 72 وکیپیڈیا اوینٹاں دی میزبانی کیتی، 385 نویں لیکھ بنائے اتے 727 نویں چتر اپلوڈ کیتے ہن۔

## حوالے

## باہری لنک

* وکیپیڈیا: میٹئپ پیج - بلیک لنچ ٹیبل
گٹھ:وکیپیڈیا
ہرشالی ملہوترا

**ہرشالی ملہوترا **بھارتی فلموں اور ڈراموں کی ایک چائلڈ آرٹسٹ اداکارہ ہیں۔ 2015ء کی فلم بجرنگی بھائی جان میں اپنے کردار ‘‘مُنی’’ کی وجہ سے پہچانی جاتی ہیں۔ اس فلم میں سلمان خان مرکزی کردار میں تھے۔ 

**ہرشالی ملہوترا** اک بھارتی بال اداکارہ اتے ماڈل اے جو وچ ہندی-بولی دیاں فلماں اتے ٹیلیوژن وچ کم کردی اے۔

ہرشالی ملہوترا نے 2015 وچ کبیر خان دی ڈرامہ فلم *[[بجرنگی بھائی جان|بجرنگی بھائیجان]]*، جو اسدی شروعاتی فلم سی، وچ مکھ کردار ادا کیتی اتے سلمان خان، قرینہ کپور اتے نوازدین سدیکی نال کم کیتا۔ اسنے فلم وچ صاحبہ دی کردار نبھایا، جسنوں "منی" دے ناں نال وی جانیا جاندا اے، جو اک پاکستانی مسلم کڑی ہندی اے اتے بھارت وچ گواچ جاندی اے تے اک بھارتی پون کمار چترویدی (سلمان خان) دی مدد نال اپنے گھر واپس پہنچدی اے۔ ملہوترا نے اک گونگی کڑی دی کردار نبھایا جس لئی اسنوں بہت تعریف ملی اتے اسنوں فلمفیئر سبھ توں ودھیا نویں اداکارہ لئی نامزد کیتا گیا اتے سکرین اوارڈ ودھیا بال کلاکار لئی جتیا۔

اسنے سیریئلاں وچ *[[قبول ہے]]* (2014) اتے *لوٹ آؤ ترشا ٹرشا* (2014) وی کم کیتا اتے اسنے ٹی۔ وی۔ کمرشیئل اتے پرنٹ اشتہار لئی کم کیتا جنہاں وچوں فیئر اینڈ لولی، پیئرس (کاسمیٹک)، ایچ ڈی ایف سی بینک، ہورلکس، ایس گروپ ہن۔

## فلموگرافی

## ٹیلیوژن

## اوارڈ اتے نامزدگی

 
## فلمیں

## ڈراما سیریل

 

## حوالے

## باہری لنک
* 
* 
* 

گٹھ:بھارتی بال اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 2008

گٹھ:2008دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اداکارہ بچیاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:ممبئی دیاں اداکاراواں
قبول ہے

**قبول اے **اک جی ٹیوی۔ براڈکاسٹ ہون والاں دھاراواہک اے۔ اس دے ڈریکٹر امندیپ سنگھ، آریف علی اتے اجے ایس مشرا اے۔ گل خان، نثار پرویز اتے کرشمہ جین نے اس دا اساری کیتا گیا اے۔ ایہہ ڈرامہ شو جی ٹیوی اتے 29 اکتبر 2012 توں شروع ہویا سی۔

## کہانی

## ڈریکٹر

### حالیہ ڈریکٹر
* سربھی جیوتِ - صنم
* کرنویر بوہرا - آہل رجاں ابراہم
* ادتِ گپیؤ - صنم

### سابق ڈریکٹر
* کرن سنگھ گروور - اسد احمد خان
* راکیش وششٹ - اسد احمد خان
* موہت سیہگل - حیدر شیخ

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 

گٹھ: ہندوستانی ٹیلی ویژن دے سوپ اوپیرا
گٹھ: زی ٹی وی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ: 2010 دی ہندوستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ: 2012 ہندوستانی ٹیلی ویژن سیریز دی شروعات
گٹھ: غیر افسانوی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ: ہندی زبان دی ٹیلی ویژن پروگرامنگ
فلمفیئر سبھ توں ودھیا نویں اداکارہ

**فلم فیئر اعزاز برائے نئی اداکارہ** فلم فیئر اعزاز کا ایک اعزاز اے جو ہندی زبان میں بننے والی فلموں میں بہترین اُبھرتی ہوئی نئی خاتون اداکارہ کی خدمات کے اعتراف میں ہر سال کسی ایک اداکارہ کو دتا جاندا اے۔

## فلم فیئر فاتح کی فہرست

## فہرست

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* 
* Filmfare Nominees and Winners 
* Official site 

گٹھ:بالی وڈ
گٹھ:فلم فیئر اعزازات
رفیق غزنوی

**رفیق غزنوی** عرف محمد رفیق غزنوی (1907- 2 مارچ 1974) برطانوی ہند  دے سنگیتکار، اداکار، گلوکار، گیت کار اتے ہدائتکار سن۔ اوہناں دا جم راولپنڈی دے مسلم پروار وچ ہویا۔ ایہناں دے پرکھیاں دا تعلق افغانستان دے شہر غزنی نال سی، جتھوں اوہ ہجرت کر کے پیشاور توں بعد راولپنڈی وس گئے۔
## سنگیت سفر
رفیق غزنوی نوں سکول ویلے توں ہی شاعری اتے اداکاری نال جنونّ دی حد تک محبت سی۔ اوہناں نے کلاسیکل دی سکھیا استاد عبدالعزیز خان، استاد میاں قادر بخش ‘لاہوری’، عاشق علی خان ‘پٹیالہ’ توں لئی۔ اوہناں نے اپنی پڑھائی شملہ دے کالج توں کیتی۔
اوہناں دی کراچی وکھے 67 سال دی عمر وچ 2 مارچ 1974 نوں موت ہو گئی۔
## حوالے

گٹھ:سنگیتکار
گٹھ:اداکار
گٹھ:جم 1907
گٹھ:موت 1974
ریٹا کوٹھاری

**ریٹا کوٹھاری** ( گجراتی : **રીટા કોઠારી**، جم 30 جولائی 1969) گجرات، بھارت توں گجراتی اتے انگریزی بولی دی لکھاری اتے انووادک اے۔ اپنی یاداں اتے سندھی لوکاں دے اک میمبر وجوں اپنی پچھان بنائی رکھن دی کوشش وچ، کوٹھاری نے ونڈ اتے اس دے لوکاں اتے اثر بارے کئی کتاباں لکھیاں۔ اسنے کئی گجراتی رچناواں دا انگریزی وچ ترجمہ کیتا اے۔

## زندگی
کوٹھاری نے 1989 وچ سینٹ زیویئرز کالج، احمدآباد وچ بی۔اے۔ دی اتے اس توں دو سال بعد پنے یونیورسٹی وچ انگریزی ساہت وچ ایم۔اے۔ ڈگری پوری کیتی۔ اسنوں1995 وچ ایم۔فل اتے 2000 وچ گجرات یونیورسٹی توں پی۔ ایچ۔ڈی۔ دی ڈگری نال نوازیا گیا گیا۔

کوٹھاری اشوکا یونیورسٹی، سونیپت وکھے انگریزی ڈیپارٹمنٹ وچ پڑھاؤندی اے۔ اسنے 2007 توں 2017 تک انڈین انسٹیچیوٹ آف ٹیکنالوجی گاندھینگر وکھے منکھتا اتے سماج سائنس ڈیپارٹمنٹ نال کم کیتا۔  اسنے انگریزی وچ بھارتی ساہت اتے 1992 توں 2007 تک احمدآباد دے سینٹ زیویئرز کالج وچ ترجمہ بارے پڑھایا۔ اس توں بعد اوہ ایم۔آئی۔سی۔اے۔ (انسٹیچیوٹ آف سٹریٹیجک مارکیٹنگ اینڈ کمیونیکیشن) وچ سبھیاچار اتے کمیونیکیشن وچ پروفیسر وجوں شامل ہوئی۔ 

کوٹھاری دے پڑھاؤن دیاں رچیاں وچ ساہت، سنیما، نسلی شاستر اتے تہذیبی اتہاس شامل ہن۔ بولیاں، حوالےآں اتے سبھیاچاراں وچ لہر اسدیاں رچیاں دی تکمیل بندی اے، جسدا ترجمہ پرواد اے جس راہیں اوہ بھارتی حوالہ نوں ویکھدی اے۔

اوہ احمدآباد وچ رہندی اے۔

## کم
یاداں اتے اپنی سندھی وجوں پچھان نوں قایم رکھن دی کوشش وچ کوٹھاری نے ٹرانسلیٹنگ انڈیا: د کلچرل پولیٹکس آف انگلش (2003)، د برڈن آف رفیوجی: د سندھی ہندوز آف گجرات (2007)، انبورڈرڈ میمریز: پارٹیشن سٹوریز فار سندھ (2009) ، اتے میمریز اینڈ موومینٹس (2016) آدی۔

کوٹھاری نے ماڈرن گجراتی پوئٹری اتے کورل آئیلینڈ دا سہِ-ترجمہ کیتا۔ اسنے جوسیپھ میکوان دے گجراتی ناول انگالیات نوں د سٹیچچائیلڈ اتے ایلا مہتہ دے واد نوں پھینس (2015) وجوں انگریزی وچ ترجمہ کیتا۔ اسنے ڈیسٹرنگ ٹرانسلیشن سٹڈیز: انڈیا اینڈ بیونڈ (2009) دا جڈی وکابیشی نال اتے چٹنیپھائینگ انگلش: د پھینومونن آف ہنگلش (2011) روپٹ سنیل نال سہِ-سمپادت کیتی۔ اسنے سپیچ اینڈ سائیلینس: لٹریری جرنی بائے گجراتی ومنج دا انووادک کیتا۔ اسنے اپنے پتی، ابھجیت کوٹھاری، کے۔ایمّ۔ منشی دی پاترن ٹریلوجی: پاٹن نی پربھوتا ایز گلوری آف پاتن (2017)، گجرات نو ناتھ ایز د لارڈ اینڈ ماسٹر آف گجرات (2018) اتے راجادھراج ایز کنگ آف کنگز (2019) دے طور اُتے ترجمہ کیتا۔

## کتابچہ

* 
* 
* 
* 

## حوالے

## باہری لنک

* گوگل سکالر اُتے ریٹا کوٹھاری
* 
گٹھ:20ویں صدی دے لکھاری
گٹھ:گجراتی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1969
گٹھ:Articles with hCards
جیک ‍ گراف

**جیک گراف** اک انگریزی اداکار، سکرینرائٹر، ڈریکٹر اتے ٹرانسجینڈر حق کارکنّ اے۔ گراف اوہناں مختصر فلماں وچ ماہر اے جو ٹرانسجینڈر مدعیاں نال نجٹھن دی کوشش وچ کئیر نوں عام بناؤن اتے تجربے نوں ودھیرے مکمل، ودھیرے مکھدھارا دے ناظرین تک پہنچاؤن دی کوشش کردیاں ہن۔ گراف دیاں بہت ساریاں فلماں ٹرانس مین دے روزانہ زندگی دے تزربیاں اُتے زور دندیاں ہن۔

## مڈھلا جیون
گراف دا جم لنڈن وچ ہویا سی۔  گراف مطابق، اک لڑکی ہون دے باو جود اتے لڑکی وانگ پالن پوشن دے باو جود، اوہ چھوٹی عمر توں ہی اپنے آپ نوں اپنے لڑکے ہون بارے بولدا رہندا سی۔ اسنوں محسوس ہویا کہ زندگی دا عامَ حصہ جو ہورناں منڈیاں کول سی، اس کول نہیں سی۔ گراف نوں بچپن وچ ہمیشہ اکلا محسوس ہندا سی۔ وڈے ہندیا گراف نے ایہناں بھاوناواں نوں اپنے کول نینترت رکھنا سکھیا۔

## کریئر
انڈسٹری اندر گراف دا پہلا کم اک سکرینپلیء دا سی جو عورت دے مرد ؛چ بدلن دے تزربیاں نال متعلق سی۔ اسنے *ایکس-وائے* (2011)، *بریس* (2015)، اتے *چانس* (2015) جہیاں مختصر فلماں نوں ڈائریکٹر کیتا اے۔

گراف اتے اس دی بیوی ٹرانسجینڈر حق کارکنّ ہن۔

## اوارڈ اتے اعزاز
گراف پہلا ٹرانسجینڈر فلم ڈریکٹر بنیا۔ اسنوں کیوئیکس سمیت چار رسالیاں دے کور اُتے فیچر کیتا گیا۔ اسنے کوسموپولٹن لئی اک لیکھ وی لکھیا، جسدے سرلیکھ وچ اس طرحاں لکھیا ہویا سی، "17 چیزاں جو تہانوں کدے وی کسے ٹرانس انسان نوں نہیں کہنیاں چاہیدیاں،" اتے اسدیاں کجھ مختصر فلماں توں بعد، اوہ *ڈان* نامی اک ہور فلم بناؤن دی عمل وچ اے۔ 2015 وچ گراف نوں صدر براک اوباما نال اک سوال-جواب وچ حصہ لین لئی وھائیٹ ہاؤس آؤن دا سدا دتا گیا سی۔ 2016 وچ گراف نوں *جی زون* میگزین، ترکی اتے مدھ مشرق دے *ایلجیبیٹی میگزین* وچ پردرشت کیتا گیا اے۔ انت وچ 28 سال دی عمر وچ تبدیلی دی عمل دی شروعات ہون تک*ایپھٹیئیم میگزین* دے سرکاری چہریاں وچوں اک بنیا۔ ایہہ عمل گراف دی پہلی مختصر فلم، *ایکس-وائے* لئی پریرنا دا کم کریگی۔

2015 وچ گراف 101 ویکتیاں وچوں اک سی جو اک رینبو انعام لئی نامزد سن، جو برٹین وچ مشہور ایل۔جی۔بی۔ٹی۔+ لوکاں نوں مانتا دندا اے۔ نامزدگی نے گراف دے فلم ولوں ٹرانس اتے برے مثلیاں متعلق جاگروکتا پیدا کرن دے کم نوں قبول کیتا۔

## نجی زندگی
گراف نے اپنی لنگ تبدیلی دی شروعات ادوں کیتی جدوں اوہ 28 سالاں دا سی۔ گراف اتے اس دی بیوی ہناہ ونٹربورن نے گراف دے نیویارک سٹی وچ پیش کیتے جان توں بعد 2017 وچ اپنی منگنی دی اعلان کیتی۔ ونٹربورن بریٹیش آرمی وچ اک انجینیئر اے اتے موجودہ ویلے وچ سبھ توں اچّ عہدے والی ٹرانسجینڈر اہلکار اے۔ اس جوڑے نے بچیا نوں جم دین وچ دلچسپی ظاہر کیتی اے اتے ایہہ سمبھاوت طور اُتے سروگیسی ولوں کیتا جاویگا۔ گراف اتے اسدی بیوی دے گھر 16 اپریل، 2020 نوں اک دھی نے جم لیا۔ اوہناں دے بچے نوں گراف دے انڈیاں دی ورتوں کردیاں سروگیسی دے راہیں سپرد کیتا گیا سی جس نوں اسنے اپنے لنگ پرورتن توں پہلاں رکھیا سی۔

## فلموگرافی

### فلماں

* *کولیٹ* (2018) گیسٹن ارمان ڈی کیلویٹ دے روپ وچ&#x5B; ** &#x5D;

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:ٹرانسجینڈر حق کارکنّ
گٹھ:زندہ لوک
تَاجُ الْمَسَاجِد

**تاج-ال-مسجد** (  'مسجداں دا &#x27;تاج ') جاں **تاج-ال-مسجد** ( تَاجُ ٱلْمَسْجِد )، بھوپال، مدھ پردیش، بھارت وچ واقع اک مسجد اے۔ ایہہ بھارت دی سبھ توں وڈی اتے ایشیا دی وی سبھ توں وڈی مسجد اے۔ 
گٹھ:Articles containing Arabic-language text

## اتہاس
اس مسجد دا اساری کم مغل بادشاہ بہادر شاہ ظفر دے راج ویلے بھوپال دے نواب شاہ جہاں بیگم (1844–1860 اتے 1868–1901) (نواب سعید سدیک حسن خان دی بیوی) ولوں شروع ہویا سی اتے اسدی بیٹی ولوں اساری جاری جاری رکھیا گیا سی۔ سلطان جہاں بیگم، اسدے جیون تک مسجد فنڈاں دی گھاٹ کارن پوری نہیں ہوئی سی اتے 1857 دی جنگ توں بعد لمبا ویلے لٹکن توں بعد، 1971 وچ علامہ محمد عمران خان ندوی ازاری اتے بھوپال دے مولانا سعید حشمت علی سہب نے اس دی اساری دوبارہ شروع کیتی سی۔ اساری نوں 1985 تک مکمل کیتا گیا سی اتے داخلہ دوار (پوربی) دے پھاٹک زوسونال تک پرانے نمونے ورت کے مرمت کیتی گئی۔ اس دی وداع ہوئی بیوی دی یاد منؤن لئی کویت دے امیر دے یوگدان نال لگبھگ 1250 سیریان دیاں مسجداں وچوں پرانے روپاں دی ورتوں کردیاں شاندار ڈھنگ نال مرمت کیتی گئی سی۔۔

## آرکیٹیکچر
اس مسجد وچ گلابی چہرہ اے جس وچ اپرلیا 18 منزلا اچے اٹھبھجار مینارے ہن، جو کہ سنگمرمر دے گمبدیاں نال اک بااثر مکھ ہال اے۔ جس وچ دل کھچویں تھم اتے سنگمرمر دے فرش نال مغل آرکیٹیکچر دی طرحاں ملدی اے۔ جویں کہ دلی وچ جامہ مسجد اتے لاہور دی وڈا بادشہی مسجداں ہن۔ اس دے ویہڑے وچ اک وڈا ٹینک اے۔ اس وچ دو منزلا گیٹوے اے جس وچ چار پرویشت پرالیکھ اتے نوں مقصد کیتے بہو-پھولڈ دروازے مکھ دعا ہال وچ ہن۔ ہال دے وڈا تھمھاں وچ چھت والیاں کماناں ولوں 27 چھتاں لگیاں ہوئیاں ہن جنہاں وچوں 16 چھتاں سجاوٹی پیٹلڈ ڈزائین نال سجائیاں گئیاں ہن۔

## سلانہ کلیسیا
thumb|  مسجد وچ مدرسہ
عالمی تبلیگھی اجتما سالانہ تن دناں دی کلیسیا اے جو پوری دنیا دے لوکاں نوں آکرشت کردی اے۔ ایہہ تاج-ال-مساجد وکھے رکھیا گیا سی جدوں کہ جگھاں دی گھاٹ کارن اس نوں شہر توں باہر اسلام نگر شفٹ کیتا گیا سی۔

## مورتاں

تصویر:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|تاج-ال-مسجد گیٹ
تصویر:Entrance to Taj-ul Masajid.JPG|تاج-ال-مسجد دا داخلہ دوار
تصویر:Taj-ul-Masajid Aerial Photo.jpg|تاج-ال-مسجد ہوائی فوٹو
تصویر:Taj-ul Masajid outside.png|تاج-ال-مسجد گراؤنڈ
تصویر:Tau-ul-Masajid Entrance gate.jpg|تو-ال-مسجد داخلہ دوار
تصویر:Madarsa in Taj-ul-Masajid.jpg|تاج-ال-مسجد وچ مدرسہ
تصویر:Carvings on wall.jpg|کندھ اُتے تراشی
تصویر:Clock showing Namaz Timing.jpg|گھڑی نماز ٹائیمنگ دکھاؤندی ہوئی
تصویر:Taj-ul-Masajid inside.jpg|تاج-ال-مسجد اندر
تصویر:Taj-ul-Masajid, Bhopal.jpg|تاج-ال-مسجد اندر
تصویر:Taj-ul-masajid.jpg|تاج-ال-مسجد باہری مورت


## حوالے

گٹھ:مسیتاں
جتندر ناتھ ٹیگور

**جتندر ناتھ ٹیگور** () (4 مئی 1849 – 4 مارچ 1925) اک ناٹک کار، سنگیتکار، اڈیٹر اتے چترکار سی۔ اسنے اپنے چھوٹے بھرا ربندر ناتھ ٹیگور دی صلاحیت نوں ابھارن وچ بہت یوگدان پایا۔

## رچناواں
### تریخی ناٹک
* پوربیکرم (1874)
* سروجنی (1875)،
* اشرومتی (روندی عورت، 1879)
* سوپنمئی (سپنے دے عورت 1882)۔

### وئنگاتمک ناٹک
* کنچت جلاجوگ (1873)
* ایمن کرم آر کوربو نہ (1877)
* ہتھاتھ نباب (1884)
* الیق بابو (1900)۔

## حوالے

گٹھ:بنگالی لوک