open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
واہی

thumb|275x275px|بارش دے بعد زمین دی وہائی۔<br />
**واہی جاں کھیت واہنا** (Eng: Tillage)وکھ-وکھ قسماں دے مکینیکل آلات نال کھیتی باڑی لئی مٹی دی تیاری اے، جویں کہ کھدائی، چٹاؤنا، اتے الٹاؤنا۔ہینڈ ٹولاں دی ورتوں کردے ہوئے انسانی-طاقت  ٹللنگ ڈھنگاں دیاں اداہرناں وچّ شامل ہن شاونگ، پکنگ، میٹک ورک، ہوئنگ اتے ریکنگ۔ ڈرافٹ-جانور ولوں چلایا جاں مکینیکل کیتے کارجاں دیاں اداہرناں وچّ شامل ہن کلٹیویٹر، پلو جاں ہور رولراں نال رولنگ، ہیرووں (ڈسکاں) اتے رولنگ نال رولنگ، قصائی دے نال (چھال مار کے الٹاؤنا جاں چزل شیڈ دے نال چپنگ)۔ چھوٹے پدھر دے باغبانی اتے کھیتی، گھریلو کھانے دے پیداوار جاں چھوٹے کاروبار دے پیداوار لئی، چھوٹے پیمانے دے ڈھنگاں دی ورتوں کرن دی پربھاوی ہندی اے، جد کہ مادھئم- وڈے پیمانے اُتے کھیتی وڈے پیمانے دے ڈھنگاں دی ورتوں کرن لئی ہندے ہن۔ اک ترل سینٹام اے، حالانکہ کوئی وی قسم دی باغبانی جاں کھیتی، پر کھاستور تے وڈے پیمانے اُتے وپاری قسم، وی گھٹّ-ویلے جاں کوئی-کدوں طریقیاں دی ورتوں وی کر سکدے ہن۔

ٹلج نوں اکثر دو پرکار، پرائمری اتے سیکنڈری وچّ ونڈیا جاندا اے۔ اوہناں دے وچکار کوئی سخت فرق نہیں اے جو کہ ڈونگھے اتے زیادہ ڈونگھے (پرائمری) اتے ہولی اے اتے کئی وار تھاں (سیکنڈری) دی ودھیرے چونتمک اے۔ پرائمری ڈرل، جویں کہ حل کھڑے ستہی نوں توڑ کے ٹکڑے پیدا کرن دی پرورتی کردا اے، جد کہ سیکنڈری رڑھائی اک سچجی ستہی پھنش داپیداوار کردی اے، جویں کہ بہت سارے فصلاں نوں ودھیا بیجائی دی لوڑ ہندی اے۔ ہاروئنگ اتے روٹو ٹلنگ اکثر پرائمری اتے سیکنڈری ڈرل نوں اکاوپریشن وچ جوڑدے ہن۔

## ٹلج سسٹم

### گھٹائی ہوئی ٹلج (گھٹّ واہی)
thumb|275x275px|پلو پھیلڈ نوں واہندا ہویا۔<br />
گھٹّ واہی دی ورتوں مٹی اُتے 15 توں 30% رہند-کھونہد جاں گمبھیر ایروزن ویلے دے دوران چھوٹے اناج دی رہند-کھونہد دے فی ایکڑ (500 توں 1000 پاؤنڈ فی ایکڑ) وچکار ہندی اے۔ اس وچّ اک چزل حل، فیلڈ رینجینٹس، جاں ہور آلات دی ورتوں شامل ہو سکدی اے۔ ہیٹھلیاں عامَ ٹپنیاں ویکھو کہ اوہ باقی رہت دی مقدار نوں کویں متاثر کر سکدے ہن۔

## ملاحظے

گٹھ:کھیتی باڑی
تاؤ تاؤ

thumb|353x353px| ٹوراجان امیر آدمیاں دے کئی تاؤ تاؤ، 1972 وچّ
thumb|253x253px|لیمو پنڈ دے لاگے چٹان دے چہرے وچ قابض کیتے، قبر دے داخلہ دوار تے کئی تاؤ محافظ، 1971
right|thumb|351x351px| دا تاج پہنے ہوئے تاؤ تاؤ،1972
**تاؤ تاؤ** (انگریزی :Tau tau) تاؤ لکڑ جاں بانس دا بنیا پرانے قسم دا پتلا اے۔ اوہ دکھنی سلاویسی، انڈونیشیا دے ٹوراجا نسلی گروہ لئی خاص ہن شبد "تاؤ" دا مطلب اے "آدمی"، اتے "تاؤ تاؤ" دا مطلب اے "پرکھ" جاں "پتلا"۔

1900 دے دہاکے دے شروع وچ، ٹورازا وچ ڈچ عیسائی مشنریاں دے آؤن نال، تاؤ تاؤ دی پیداوار کجھ حد تک گھٹ گئی  سی۔

روایتی روپ وچّ، کسے انسان خاص دی موت توں بعد مرن والے دی پچھان لئی نشان وجوں اس دی سرجنا کیتی جاندی اے۔ اصل وچ مرتک دی نقل دی نقل کرن دی کوشش کردے ہن۔ اجکلھ، تاؤ تاؤ وچّ اوہناں لوکاں دی فوٹو دی پرتیک اے جو اوہ پرتیندھتا کردے ہن۔ اوہ جھرڑیاں نال اکریاں ہوئیاں ہن اتے بائبلس ورگیاں چیزاں چکدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:رہتل
ترلوچن سنگھ کلیر

**ترلوچن سنگھ کلیر** پنجابی دا سٹیجی شاعر سی جو چاندی رام گیت کار، گردتّ سنگھ کندن، جسونت سنگھ ونتا پٹیالوی دا ہم عصر شاعر تے ہرسا سنگھ چاتر دا چیلا سی۔

## جیون
ترلوچن سنگھ کلیر دا جم 20 جون 1937 نوں پیؤ مستری روڑ سنگھ اکالی، ماں تیز کور اکالن دے گھر امرتسر وکھے گلی نڈالیاں، چوک منا سنگھ وکھے ہویا۔ ملک ونڈ ویلے کلیر صرف 11 سالاں دا سی جدوں سر توں پیؤ دا سایہ اٹھ گیا۔ اس نے صرف چار جماعتاں تکّ ہی تعلیم حاصل کیتی گھر دی غریبی کارن جدی-پشتی ترکھاناں دا کم کرن لگّ پئا۔پڑھن دی لگن لگی تے دوبارہ پڑھائی شروع کیتی پر معاشی تنگی کارن پھر پڑھائی ادھوری رہِ گئی۔ اسنوں شاعری لکھن دا شوق گیانی ترلوک سنگھ طوفان ناول کار دی پریرنا نال پیدا ہویا۔ اوہ کامریڈاں دے اثر ہیٹھ آ کے شاعری رچن لگیا تے کامریڈاں دے جلسیاں ’چ بولن لگّ پیا۔ پنجابی واراں دے بادشاہ ہرسا سنگھ چاتر نوں استاد دھار لیا تے مذہبی کویتاواں ولّ رچت ہو گئا۔ 1965 دی جنگ دوران اسنے آل انڈیا ریڈیو جالندھر دے شاعر درباراں وچ کویتاواں بولیاں۔ اس نے جنگی جتاں، جنگی نظارے، شہید بھگت سنگھ دی گھوڑی، میرا ویاہ، پوہ سدی ستویں ٹریکٹ شاعری وچ لکھے۔ اس دیاں کویتاواں ماسک پرچیاں سنت سپاہی، فتح دلی، نہنگ سنگھ سندیس، پنجاب دی آواز، رامگڑھیا یودھا تے رامگڑھیا بیر آدی وچ چھپدیاں رہیاں۔ چاندی رام گیت کار، گردتّ سنگھ کندن، جسونت سنگھ ونتا پٹیالوی آدی کئی شاعر اسدے ہم عصر تے ساتھی سن۔

اسنے سری دربار صاحب، گرودوارہ منجی صاحب دیوان ہالَ وچ ہندے شاعر درباراں توں علاوہ ٹاٹا نگر، دھنباد، رانچی، ہزاری باغ، بھاگلپر، گیا جی، پٹنا صاحب، لکھنؤ، بنارس، بریلی، شاہجہانپر، نانکمتا، ردرپر چندوسی، گنگانگر، رائے سنگھ آدی تھاواں ’تے شاعر درباراں وچ حصہ لئا تے بہت سارے انعام اعزاز حاصل کیتے۔ اسنے نے 2006 وچّ کویتاواں دی اپنی پہلی کتاب ‘من ساگر دے موتی’ رلیز کیتی۔ دل دا دورہ پین کارن 2013 وچّ اسدی موت ہو گی۔

## شعری کتاب
* من ساگر دے موتی (2013

## شعری نمونہ
رن اندر تیغاں چلیاں،

بن موت آئی طوفان

سن کھنڈے چمکاں ماردے،

کر خون دے وچّ اشنان

رن اندر وانگ مناریاں،

سن ڈھیہہ ڈھیہہ پین جوا

سی رن وچّ مچی کربلا،

سبھ ویکھ رہا شیطان

سی ہونی پاؤندی بھنگڑا،

پیا آئتاں پڑھے شیطان

اے ناچ نچاؤندی چنڈکا،

اوہ بنی پھرے پردھان

جو ہندے مرد میدان دے،

اوہ کدے نہ کنڈھ وکھان

جس سر ’تے ہتھ ‘کلیر’

گراں دا، اوہ چڑ جاندے پروان۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
ہتھوڑا

**ہتھوڑا**  ہتھ نال ورتیا جاݨ آلا اک سَند اے۔ شبد *ہتھوڑا* ہتھ توں بݨیا اے جیس طرحاں *پکݨا* توں *پکوڑا*۔ ایہدا ورتوں کِل ٹھوکݨ، کسے شے نوں توڑݨ، کُٹ کُٹ کے وڈا کرن تے ہور دوجیاں کماں لئی کیتا جاندا اے۔ ایہدا ورتوں ہتھیار دے روپ وچ وی کیتا جا سکدا اے۔ ہتھوڑے دے مکھ طور تے دو ٹُکڑے ہندے نیں: لکڑی دا ہتھا تے لوہے دا بٹا۔ ہتھوڑے وَن سونے ہُندے نیں۔ 

## ہتھوڑیاں دیاں قِسماں
*ہتھوڑا
*ہتھوڑی
*تیسی
*کِل پٹݨ آلی ہتھوڑی
*موچی آلی ہتھوڑی

## ہتھوڑیاں دیاں مورتاں


File:Ball-peen hammer 380mm.JPG|
File:Hammer ball pane.jpg|[File:Stockhammer.JPG|
File:hammer2.jpg|
File:Hammer-1.jpg|
File:Hammer dog-head.jpg|
File:Framing hammer.jpg|
File:BrokenConcretion22.jpg|
File:hifit-hammer.jpg|
File:Hammer Long cross-face.jpg|
File:Sledgehammer.jpg|
File:Mallet.jpg|
File:Sledgehammers-1.jpg|
File:Hammer straight pane sledge.jpg|
File:Hammer twist.jpg|
File:Hammer tapissier.jpg|
File:Wooden mallet.jpg|
</gallery>

==ہور دیکھو==
*[سَند

گٹھ:اوزار
گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
ہتھ پکھی

**ہتھ پکھی** اوہ شے اے جیہنوں ہتھ چ پھڑ کے جَھل ماری جاندی اے۔ عام طور تے ہتھ پکھی نال جَھل مار کے پِنڈے نوں ہوا لوائی جاندی اے۔ پکھی کھجور دیاں پتیاں یا کپڑے دی بݨائی جاندی اے تے ہتھ نال پھڑن لئی کھجور دی ٹہݨی یا سوٹی دی ہتھی یا دستی ہُندی اے۔

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
کاجول

**کاجول** اک بھارتی اداکارہ اے۔

## جیون
کاجول دا جنم  5 اگست 1974 نوں ہویا سی۔ اوہناں دی  ماں (تنجا) تے نانی(شوبھنا سمرتھ) وی اداکارہ سی۔ اوہناں دی چھوٹی بھین تنیشا مکھرجی وی  فلماں وچ کم کر رہی اے۔ اوہدے پیو دا نام شومو مکھرجی اے۔ اوہ فلماں بناؤندے سن۔ کاجول نے اپنا فلمی سفر فلم بے خودی نال شروع کیتا جیہدے چ اوہدے پاتر دا نام رادھکا سی۔ اوہ فلم تاں نہی چلی پر اس دیاں بعد دیاں فلماں بہت پرسدھ ہویاں۔ جویں کہ بازی گر تے دل والے دلہنیاں لے جائینگے۔ اوہنے اجے دیوگن نال 24 فروری 1999 وچ بیاہ کروایا۔ اوہناں دی اک چھوٹی دھی اے جیہدا نام نئسا اے۔

## مشہور فِلماں

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
پڑبولی

**پڑبولی ** کسے بولی دی وکھو وکھ تھاں واں دے لحاظ نال تھللی ونڈ ہُندی اے۔
ہر وڈی بولی چ بہت ساریاں پڑبولیاں ہُندیاں نیں۔

گٹھ:بولی
گٹھ:بولی علم
تبتی مہایان (بدھ مت)

**تبتی مہایان** بدھ مت جیہڑا کہ سارے وسطی ایشیا وچ پایا جاندا اے تعلیم اوپر زور دیندا اے – اچیچ منطق اتے مکالمے راہیں من اتے جذبات دی ککنتا نوں سمجھن لئی – تے ایس دے نال ڈاڈھا مراقبہ وی لوڑی دا اے۔ ایس وچ تنتر دی عبادت وی رلت ہوندی اے جدے وچ انسان تصور دی شکتی نوں ورت کے، اتے شریر دی لطیف شکتی نوں اپنے آپ نوں مہاتما بدھ بناون لئی کم وچ لیاوندا اے۔ ایہ کم خالی پن اتے درد مندی اوپر گوہ کرن نال ہوندا اے، تے ایس معاملے وچ ایہ سوچ کے کہ انسان آپوں مہاتما بدھ دا اک خاص روپ بن گیا اے۔ اسی کدے ایہناں نوں 'مراقبے دے رب" وی آکھنے آں، پر ایہ اپنے معنے یا کم دے لحاظ نال خدا وانگوں نئیں، کیوں جے بدھ مت کسے طراں وی کوئی کژت پرست دھرم نئیں۔ ہر بدھا-روپ مہاتما بدھ دے گیان دے اک پکھ دا مثالی روپ اے، جویں بدھی یا درد مندی۔ اپنے آپ نوں ایس طراں تک کے اتے ایدے نال جُڑے ہوئے پوتر شبد (منتر) پڑھ کے انسان نوں اپنے جھوٹے، منفی ذاتی تصور نوں نتھ پان اتے اوس روپ دے گُن پیدا کرن وچ مدد ملدی ہے۔ اجیہی عبادت بڑی اُگواڑی اے تے ایہ اک قابل استاد دی نگرانی ہیٹھ ہونی چاہیدی اے۔

تبتی بدھ مت وچ بوہت ساریاں رسماں اتے ورد شامل نیں، جس دا عام طور تے مقصد منفی طاقت اتے بھوت پریت دی دخل اندازی نوں مکاونا اے۔ ایہناں رسماں وچ انسان اپنے آپ نوں اک بڑے ڈاڈھے اتے غصے والے روپ وچ تکدا اے تاں جے بطور مراقبے دے سہائت دے ایس راہیں مشکلاں اوپر قابو پان لئی شکتی اتے خود اعتمادی حاصل کر سکے۔ ایس وچ تصور نوں ورت کے، مراقبہ کرن دے طریقیاں اوپر وی بڑا زور دتا جاندا اے تاں جے انسان پیار اتے درد مندی پیدا کر سکے۔

گٹھ:بدھ مت
مشرقی ایشیا دا مہایان (بدھ مت)

'''مشرقی ایشیا دے مہایان پنتھ جیہڑے چین توں آۓ دے دو روپ نیں:

'نرول دھرتی' اتے اوہ جس نوں جاپان وچ 'زین' آکھدے نیں۔ نرول دھرتی پنتھ وچ امیتابھ، ات جوتی دا مہاتما بدھ، دا نام لین اوپر زور دتا جاوندا اے، تاں جے ایس دے راہیں خوشی دی نرول دھرتی تک اپڑیا جا سکے، اک اجیہی جنت جس وچ ہر شے مہاتما بدھ بنن وچ سہائت ہوندی اے۔ زین ڈاڈھے مراقبے اوپر زور دیندا اے جس راہیں انسان اپنے من وچوں سب تصوراتی وچار کڈ دیندا اے تاں جے من دی نرول ککنتا جویں درد مندی اتے بدھی مانی ہی سامنے نظر آوے۔ مجور اتے مجورنیاں دوہناں پنتھاں وچ دھرمی لکھتاں دا ورد کردے نیں، اتے کنفیوشیس دی تہذیب دا ستکار کردیاں ہویاں، رسماں کردے نیں اچیچ عام جنتا دے جنت واس وڈیریاں لئی۔

گٹھ:بدھ مت
سید اکبر شاہ

*سید اکبر شاہ* دا تعلق صوفیاں دے مداری سلسلے نال منیا جاندا اے، جس دا بانی بدیع الدین مدار سی۔ شاہ مدار شام دیس دے اک یہودی پروار وچوں سی۔ بھارت آ کے اس نے اجمیر شریف دی زیارت کیتی، جتھے اس نوں بڑا سکون ملیا۔ شاہ مدار کانپور دے لاگے مدنپور آ کے رہن لگّ پیا اتے اتھے ہی اس دا انتقال ہویا۔ پنجاب وچ اس فرقے دا مرکز بہاول پور (پاکستان) وکھے اے۔ اکبر شاہ ملتان دا وسنیک سی۔ 
## تخلیقاں
سید اکبر شاہ دا ویلہ 19ویں صدی عیسوی اے۔ رچناواں دا ویروا ایہہ اے :
#. مجموعہ کافیاں۔
#. قصہ سسی و پنو۔
#. قصہ مصری۔
#. قصہ مرزا صاحباں۔
#. جنگ نامہ کربلا۔
## صوفی رنگ
ایہناں ساریاں وچوں ودھیرے صوفی رنگ کافیاں وچ اے۔ کافیاں وچ اوہ انسانی سریر (سادھک) نوں دپٹے دے روپک نال بیان کردا اے، جس دا دھونہارا مرشدِ کامل جاں پورن گرو اے۔ مرشد نے سالک نوں عشقَ دی خیر پا کے اس نوں پریم دی کھنب چاڑھ کے اس دے نیناں دے ٹوبھے وچ درداں دا اجیہا پانی بھردا اے، تاں جو ایہہ قبول ہو سکے اتے اس طرحاں اس دی کرم فرمائی حاصل ہو سکے۔ سید اکبر شاہ نے صرف باہر دی صفائی دی گلّ نہیں کیتی اے، سگوں باطنی (اندرلی) وی صفائی، عشقَ، طوبیٰ، زہد، زیارت، ربی کرم اتے بندگی نال ہون دی حامی وی بھری اے۔

اتھے ایہہ ذکر ضروری لگدا اے کہ صوفی شاعراں نے جہڑے قصے وی لکھے ہن، اوہناں وچ ستے سدھ صوفی رنگن وی آ جاندا اے۔ وارث شاہ اپنے قصہ ہیر کرکے پنجابی دا سرمور قصہ کار منیا گیا اے پر پاکستان وچ اس دی مشہوری اک صوفی وجوں ودھیرے اے۔ جنڈیالہ شیرخان (ضلع شیخوپورا، پاکستان) اس دے مزار اپر ہر سال عرص منایا جاندا اے، جتھے لوکیں ہمہما کے پہنچدے ہن، منتاں مندے تے مراداں پاؤندے ہن۔ سید اکبر شاہ دا قصہ سسی-پنوں ملتان دے علاقے وچ بڑا مشہور اے۔ اس دی شاعری اپر ہاشم شاہ دا اثر پرتکھ نظریں پیندا اے اتے سمچیاں رچناواں وچ تصوف دے بنیادی مثلیاں نوں وچاریا گیا اے۔ ہاشم دی سسی وانگ اس وچ وی درد اتے سوج اے۔ سید ہاشم شاہ اتے مولوی غلام رسول عالمپوری توں بعد اکبر شاہ دی سسی دی تھاں اے۔ اکبر شاہ نے ہاشم وانگ عشقَ دے سوہلے گائے ہن :

ہو قربان تناں توں اکبر،
جناں عشقَ دی منزل گھالی۔

قصہ سسی پنوں دی سماپتی تاں ہندی ہی عشقَ دی جیجیکار نال اے :

اس عشقے دی رسم ایہہ اے،
جیں لایا تیں پایا۔
اکبر شاہ اس عشقَ دے باجھوں،
ہور نگاہ ن آیا۔

سید اکبر شاہ دا دوجا قصہ مصری 1237 ہِ: مطابق 1821–22 ء نوں مکمل ہویا :

باراں سے تے سینتری
ہجروں ہوئی قلم۔
دین محمد دی گود وچ،
قصہ ہویا ختم۔

## جنگ نامہ کربلا
جنگ نامہ کربلا وچ اسلامی بزرگاں دیاں شہیدیاں دا ذکر اے۔ قصہ مرزا صاحباں وچ عامَ پرچلت پریم کہانی نوں کانی-بدھی کیتا گیا اے۔ قصیاں وچ دکھانت دا رنگ ودھیرے اے۔ سید اکبر شاہ دے شعری-سٹائل اپر ہاشم دے شعری-سٹائل دے اثر دے نال-نال بابا وجید دے شعری-سٹائل دا رنگ وی ملدا اے۔ قادر دی قدرت بیان کردا اوہ وجیدی سٹائل وچ لکھدا اے :


اکنا لنگر حوالے کیتے،
ہکنا اگّ ن بالی۔
ہک مال متا رکھ ہوئے سوداگر،
ہک وتّ کرن دلالی۔
ہکنا رنج رنجور کیتا،
ہک پھردے مست موالی۔

## لہندی دا رنگ
سید اکبر شاہ کیونکہ ملتان دا وسنیک سی، اس لئی اس دیاں رچناواں وچ لیہندی دا رنگ بڑا گوڑہا اے۔ اک نوں ہک، دیکھوں نوں ڈیکھوں، جنہاں دی تھاں 'جیندی'، ہوویگی دی تھاں 'ہوویسی' وغیرہ لیہندی پنجابی دے ہی اداہرن ہن۔ انج وی صوفی مت دے جاں قرآنی سنکلپاں دی ویاکھیا لئی عربی، فارسی ووکیبولری دی کھلھی جاں اوکھی ووکیبولری ورتن توں سنکوچ ہی کیتا گیا اے۔ سید اکبر شاہ دی گنتی 19ویں صدی دے پرمکھ شاعراں وچ ہندی اے۔

گٹھ:پنجابی شاعر
پرات

**پرات** اک فلیٹ گوݪ برتݨ اے جیہڑا تھاݪ ورگا ہُندا اے۔ پرات پنجاب وچ اک عام ورتوں دا پعھانڈا اے جو زیادا تر آٹا گُنّݨ لئی ورتیا جاندا اے، اس توں علاوا ایہنوں بطور تھاݪ یا ٹرے، کھاݨ پیݨ آݪیاں چیزاں رکھݨ لئی وی ورتیا جاسکدا اے۔

پرات زیادا تر پِتّݪ، تان٘بے یا سٹیل دی بݨی ہُندی اے پَر ایلومینیم ناݪ بݨیا سستا ورژن وی عام اے۔ 

----

## پنجابی رہتل وچ
پنجابی رہتل وچ سواݨیاں شادیاں ویاہواں اُتے پرات بطور ٹعھولک وی وجاؤندیاں نیں۔ پرات وجاؤݨا شادی ویاہ دی اک عام اِصطلاح اے۔

## پنجابی ادب وچ

کئی پنجابی شاعراں نے اپݨی شاعری وچ پراتاں دا ذِکر کیتا اے۔

## ہور دیکھو
* تھاݪ
* پرات
* کناݪی

## حوالے

گٹھ:برتݨ
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:ظروف
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجابی رہتل
ایف سی بارسیلونا

**فٹ بال کلب بارسیلونا**، اک مشہور سپینی فٹ بال کلب اے، ایہہ بارسیلونا، سپین وکھے واقع اے۔ ایہہ کیمپ نوؤ، بارسیلونا مشتمل کلب اے۔، جو لا لیگ وچ کھیڈدا اے۔

## 2015 وچ جتے خطاب
سال دے انت وچ فیفا کلب عالمی کپ جتن توں پہلاں ہی سے سال بارسیلونا نے جوینٹس کلب نوں ہرا کے یو ایف اے چیمپیئنز لیگ دا خطاب جتیا سی۔ سے سال بارسیلونا نے اپنے رواتی حریف ریال میڈرڈ نوں پچھاڑ کے سپین دی وقاری گھریلو لیگ 'لا-لیگا' دا خطاب وی جتیا سی اتے اک ہور گھریلو ٹورنامینٹ 'کوپا ڈیل رے' دا خطاب وی سے سال ہی جتیا سی۔ س طرحاں سال 2015 وچ بارسیلونا کلب نے کل چار خطاب جتدے ہوے، ریکارڈ کام کیتا اے۔
### فیفا کلب عالمی کپ 2015
2015 وچ ہ خطاب حاصل کرن لئی بارسیلونا کلب نے دنیا دے ہر براعظم وچوں آئی جیتو ٹیم دا ساہمنا کیتا اتے فاینل وچ ارجنٹائن دیس دے تیز-ترار فٹ بال کلب رور پلیٹ نوں ہرایا۔ جاپان وچ ہوے فاینل وچ لویس سواریز اتے لیونل میسی ولوں داغے گولاں دی مدد نال بارسیلونا نے رور پلیٹ نوں 3-0 نال ہرا کے کو سال وچ لگاتار چار وڈے خطاب جت کے اک ہور نواں ریکارڈ بنا دتا۔ ہر سال دسمبر مہینے ہون والے اس کلب عالمی کپ ٹورنامینٹ وچ دنیا دے ہر براعظم دیاں جیتو ٹیماں ہی آپس وچ کھیڈدیاں ہن اتے انھاں وچوں ہی عالمی دی سبھ توں بہترین کلب ٹیم دا پتہ لگدا اے۔
اس پورے ٹورنامینٹ وچ بارسیلونا نے کوئی میچ نہیں ہاریا اتے سارے انعام وی بارسیلونا دے حصے آے۔ سبھ توں ودھ گول کرن دا انعام بارسیلونا دے لویس سواریز نوں ملیا، جدکہ دوجے اتے تیجے نمبر اُتے وی بارسیلونا دے کھڈاری لیونل میسی اتے آندرے ینیئیسٹا رہے۔ ٹورنامینٹ وچ سبھ توں صاف ستھری کھیڈ وکھاؤن دا ایوارڈ مطلب 'فیئرپلے ایوارڈ' وی بارسیلونا نوں ملیا اے۔ کوچ لویس اینریکے دی اپنے کارکردگی نال سبھ نوں حیراں کرن والی طاقتور ٹیم بارسیلونا وچ لیونل میسی، لویس سواریز، نیئمار، آندرے ینیئیسٹا ورگے زبردست کھڈاری ہن۔

## اعزاز
11 می، 2013 مطابق، بارسیلونا نے 22 لا-لیگا، 26 کوپا ڈیل رے اتے انتر-قومی منچ اُتے، 4 و۔ای۔ایف۔اے چیمپیئنز لیگ، ریکارڈ 4 یو۔ای۔ایف۔اے ونرز کپ، 4 و۔ای۔ایف۔اے سوپر کپ اتے ریکارڈ 3 وار فیفا کلب عالمی کپ جتیا اے۔

### گھریلو مقابلے

* **لا لگا**

: **وجیتا (23):** 1928–1929, 1944–45, 1947–48, 1948–49, 1951–52, 1952–53, 1958–59, 1959–60, 1973–74, 1984–85, 1990–91, 1991–92, 1992–93, 1993–94, 1997–98, 1998–99, 2004–05, 2005–06, 2008–09, 2009–10, 2010–11, 2012–13, 2014–15

: **اپّ-وجیتا (23):** 1929–30, 1945–46, 1953–54, 1954–55, 1955–56, 1961–62, 1963–64, 1966–67, 1967–68, 1970–71, 1972–73, 1975–76, 1976–77, 1977–78, 1981–82, 1985–86, 1986–87, 1988–89, 1996–97, 1999–00, 2003–04, 2006–07, 2011–12,2014-15

* **کوپا ڈیل رے: **

: **وجیتا (26):** 1909–10, 1911–12, 1912–13, 1919–20, 1921–22, 1924–25, 1925–26, 1927–28, 1941–42, 1950–51, 1951–52, 1952–53, 1956–57, 1958–59, 1962–63, 1967–68, 1970–71, 1977–78, 1980–81, 1982–83, 1987–88, 1989–90, 1996–97, 1997–98, 2008–09, 2011–12, 2014–15

* **سپیر کوپ دے یسپن:**

: **وجیتا (10):** 1983, 1991, 1992, 1994, 1996, 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013

### یورپی مقابلے

* **یورپیئن کپ/و۔ای۔ایف۔اے چیمپیئنز لیگ**

: **وجیتا (4):** 1996, 2006, 2009, 2011, 2015

* **و۔ای۔ایف۔اے سوپر کپ**

: **وجیتا (4):** 1992, 1997, 2009, 2011

### عالمی مقابلے
* **فیفا کلب عالمی کپ**

: **وجیتا (3):** 2009, 2011, 2015

## حوالے

## باہری کڑیاں

* فٹ بال کلب بارسیلونا ادھکارک ویبسائیٹ
* فٹ بال کلب بارسیلونا لا لیگ تے

گٹھ:سپین دے فٹ بال کلب
تبتی ٹکا

**تبتی ٹکا** 1941 تک تبت دی کرنسی سی۔ چین دے تبت اُتے مَل مارن مگروں ایتھے چینی کرنسی رائج کر دتی گئی۔
پہلاں 1763/1764 تے 1785 تے 1791 توں 1948 تک بڑی تعداد چ تبتی ٹکےآں دے ٹھیپے بݨائے گئے۔ 

گٹھ:کرنسی
گٹھ:تبت
گٹھ:تبت دی تریخ
پرسا

**پرسا** گیانپیٹھ انعام جیتو پنجابی ناول کار گردیال سنگھ دا 1992 وچّ شائع ناول اے۔ ایہہ ناول ویلے دیاں حقیقتاں دیاں سدیوی اتے مکمل سچائیاں دے نال متعلق اے۔ ایہہ ناول گردیال سنگھ دے ہور ناولاں دے مقابلے ودھیرے دارشنک اے۔ اس دا برتانت ودھیرے گنجھل دار اتے بہوپکھی اے۔ لکھاری نے اس نوں لکھن لئی کافی چر لایا۔

## پاتر
# پرسا (مکھ پاتر)
# بسنتا (پرسے دا پتر)
# مختیار کور
# سوتری
# پالا راگی (پرسے دا دوست)
# سنت نارنگ داس (مہنت)
## پلاٹ

## حوالے

 

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:گردیال سنگھ دے ناول
نیمار

**نیمار ڈاکٹر سلوا سینٹوس جنؤر** (;جم 5 فروری 1992) عامَ-طور اُتے نیمار دے نانم نال جانیا جاندا، فٹ بال کھڈاری اے۔ جو لا-لیگا وچّ سپینش کلب بارسیلونا ولوں کھیڈدا اے اتے انتر-قومی پدھر اُتے اوہ برازیل  دیس  ولوں کھیڈدا اے۔ 19 سال دی عمر وچّ نیمار نے 2011 وچّ دکھنی امریکی  فٹ بال کھڈاری دا انعام جتیا سی اتے دوبارہ 2012 وچّ وی ایہ انعام جتیا سی۔نیمار نوں اسدی رفتار، تیبرتا، پریکھن-شکتین اتے دوواں پیراں دی گنجائش کرکے جانیا جاندا اے۔ فٹ بال دے مہان کھڈاری جویں کہ پیلے، رونالڈنہو آدی وی اسدی کھیڈ دی پرسنشا کردے ہن۔

## حوالے

گٹھ:فٹ بال کھڈاری
گٹھ:برازیل دے فٹ بال کھڈاری
گٹھ:جم 1992

گٹھ:فٹ بال کھڈاری
گٹھ:برازیل دے فٹ بال کھڈاری
گٹھ:جم 1992
گٹھ:برازیل
ڈاکیا

**ڈاکیا** (انگریزی: Mail carrier)، ڈاک دے محکمے یا ادارے دا ہرکارا ہُن٘دا اے۔ ڈاکیے دا کَم لیٹر بکساں یا چھوٹے ڈاکخانےآں وِچّوں ڈاک اکٹّھی کر کے مرکزی ڈاکخانے لے کے جاݨا تے ڈاکخانے وِچوں چھان٘ٹی ہوݨ توں بَعد ڈاک متعلقہ پتے اُتے لجا کے لوکّاں دے حوالے کرنا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:ڈاک
گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
فیفا

**فیفا** فٹ بال دی اک ارارہ ہے۔ فیڈریشن انٹرنیشنیل ڈی فٹ بال ایسوسئیشن (ایسوسئیشن فٹ بال دی انٹرنیشل فیڈریشن دا فرانسیسی نام)، جنوں عامطور اتے فیفا دے نام ولوں جانیا جاندا ہے، فٹ بال دا قومانتری قابوکردہ ادارہ ہے۔ اسدا مکھالا زیورخ، سوٹزرلینڈ وچ ہے، اَتے اسدے حال پردھان سیپ بلیٹر ہن۔ فیفا فٹ بال دے پرمکھ انترقومی مقابلیاں دے تنظیم اتے پربندھ، جنمے سبھ توں الیکھنیی فیفا عالمی کپ ہے لئی ذمہ دار ہے، اتے اسدا پربندھ 1930 توں کر رہیا ہے۔

فیفا دے 208 میمبر  ہن، جو اقوام متحدہ دے میبراں توں 16 زیادہ اتے انترقومی اولمپک کمیٹی توں تن زیادہ نیں، حالانکہ ایہہ گنتی انٹرنیشنل ایسوسئیشن آف ایتھلیٹکس فیڈریشن توں پنج میمبر گھٹ ہے۔

## حوالے

گٹھ:فیفا
گٹھ:فٹ بال کھڈاری
گٹھ:تنظیماں
گھر آلی

ویاہ کرن مگروں جوڑا وجود وچ آؤندا اے جیہدے وچ مذکر گھر آلا تے مونث **گھر آلی** کہلاؤندی اے۔ گھر آلی نوں انگریزی وچ وائِف، مِسِز تے عربی وچ زوجہ، منکوحہ، اہلیہ تے اردو تے ہندی وچ جورُو، پتنی، بیوی تے فارسی وچ بیگم کہیا جاندا اے۔ پنجابی وچ ووہٹی تے تیویں وی کہیا جاندا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:خاندان
گٹھ:شادی
تری دیو رائے

**تری دیو رائے**  چٹاگانگ پہاڑی پٹی دے چکما قبیلے دے 50 ویں راجکمار سن ۔ ایہ تھاں تے قبیلا ہُݨ بنگلا دیش وچ اے ۔ 1971 وچ چڑھدے بنگال دے پاکستان توں وَکھ ہوݨ مگروں اوہناں نے پاکستان نوں اپݨا دیس چُݨ لیا ۔ اوہ اک لکھاری، بدھ مت دے آگو، سفارت کار تے پاکستانی سیاست دان سن ۔ پاکستان دی سرکار نے اوہناں نوں ساری عُمر واسطے وفاقی وزیر دا درجا دتا سی ۔ اوہ کئیاں دیساں وچ پاکستان دے سفارت کار وی رہے ۔ اوہناں نے بہت ساریاں کتاباں وی لِکھیاں ۔

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:بدھ مت
ناہن دا قلعہ

**ناہن **،بھارت دے ہماچل پردیس دے سرمور ضلع وچ پیندا اک شہر اے۔ایہہ اس ضلعے دا سبھ توں وڈا شہر اے اتے سرمور ضلعے دا مکھ دفتر اتھے ہی اے جتھے ضلعے دا ساری پرشاشکی مشینری بیٹھدی اے۔ایہہ سرمور ریاست دا راجگڑھ رہا اے جتھے راجپوت راجیاں دا راج رہا اے۔
## ناہن دا قلعہ
ناہن بریٹیش راج توں پہلاں راجپوت راجیاں دے ماتحت اک پہاڑی سرمور ریاست دا راجگڑھ ہون کرکے اتھے اک قلعہ اساریا گیا سی۔ ایہہ ریاست اس ویلے پنجاب دیاں پہاڑی ریاستاں وچو مکھ ریاست سی۔بھائی کاہن سنگھ نابھہ رچت مہان کوش مطابق ناہن دے قیام سال 1616 وچّ راجا کرم پرکاش ولوں کیتی گئی اتے گرو گوبند سنگھ اتھوں دے اس ویلے دے راجا سری میدنی پرکاش دا پیار ویکھکے پاؤنٹا صاحب توں اتھے ٹھہرے سن۔

## قلعے دیاں تصویراں

File:Fort Nahan.JPG|قلعے دی اتر والے پاسے دی دیوار
File:Fort of Nahan, Himachal Pradesh.JPG|قلعے دی پچھم والے پاسے دی دیوار
File:Nahan Fort.JPG|قلعے دی پچھم والے پاسے دی دیوار والے پاسہ
File:Fort of Nahan Himachal Pradesh, India.JPG|ملکیت درساؤندا انگریزی وچ لکھیا بورڈ

## حوالے

گٹھ:بھارت دے قلعے
البیلا

**حاجی البیلا** اسٹیج تے فلم دے مخولیا اداکار سن اوہناں نے 70 دے دہاکے توں پہلاں اسٹیج تے فیر فلم وچ اداکاری شروع کیتی ۔ لارنس باغ لہور وچ اوہناں دا پہلا اسٹیج ڈراما ’یہ بیچارے لوگ‘ خاصا مقبول ہویا ۔ البیلا جسمانی حرکات و سکنات تے مکالمیاں دی مخصوص طرز تے ادائیگی نال مخول پیدا کر دے سن۔ البیلا نے کئی فلماں چ وی کم کیتا جیہناں وچ باؤ جی، عشق نچاوے گلی گلی تے سویرا بہت مشہور نیں۔ اوہناں نے زیادہ تر کم اسٹیج واسطے کیتا۔ بلیک اینڈ وائٹ ٹیلیوژن دے زمانے چ البیلا نے عارف علی عارف دے کھیل ’ اک سی بادشاہ‘ چ اکبرِ اعظم دا کردار ادا کیتا جیہنوں بہت سراہیا گیا۔ ایہ کھیل مغل دور دی مشہور کہانی انارکلی دی پیروڈی سی جیہدے چ شہزادہ سلیم دا کردار امان اللہ نے ادا کیتا سی۔ ایہناں دوناں دی جوڑی نے فیر سٹیج ڈرامیاں چ بہت مقبولیت حاصل کیتی۔ اوہناں دا اک پُتر ہنی البیلا وی اسٹیج اداکار اے۔

## فِلمو گرافی

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:مخولیا اداکار
میروسلاو کلوزے

thumb|میروسلاو کلوزے
**میروسلاو کلوزے** جرمنی دی قومی فٹ بال ٹیم دا اک اُگھا کھڈاری اے جو کہ بنڈیسلیگا وچ ایف۔سی۔بایرن، میؤنک ولوں بھی کھیڈدا اے۔ کلوزے دا جم 9 جون 1978 نوں اوپولے، پولینڈ وکھے ہویا۔)پولینڈ وچّ جم لین دے باو جود کلوز کول جرمن شہریت  اے۔

## کارکردگی

* Includes Liga-Pokal۔

## باہری کڑیاں
* Klose's official site 
* Profile at official Bayern Munich site
* Profile at UEFA.com
* Profile at Kicker.de 
* Career stats at Fussballdaten.de 
* Profile at Transfermarkt.de 
* Klose´s ancestors from Upper Silesia, Poland

## حوالے

گٹھ:لوک
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:کھڈاری
گٹھ:فٹ بال کھڈاری
ٹکسال

**ٹکسال** اوہ ادارہ ہُندا اے جیہدے وچ کسے دیس دے  ٹھیپے ڈھالے جاندے نیں۔  ٹکسال دا افسر اعلا چانسلر آف دی ایکسچکر یا وزیر خزانہ ہُندا اے۔ پاکستان چ ٹکسال دے اعلا افسر نوں منٹ ماسٹر کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* پاکستان ٹکسال

گٹھ:کرنسی
انیتا ہسنندنی ریڈی

**انیتا ہاسنندنی ریڈی** اک بھارتی اداکارہ اتے ماڈل اے جسنے کئی بولیاں دیاں فلماں اتے ٹیلیوژن پروگراماں وچّ کم کیتا اے۔ 2001 وچّ اسدے اک سیریل *کبھی سوتن کبھی سہیلی* نال ملی چرچہ نال اسنے بالیوڈّ وچ قدم رکھیا۔ اسدی پہلی فلم 2003 وچّ *کچھ تو ہے* سی۔ ہن اوہ یہ ہے محبتیں وچّ سگن اروڑا دا کردار نبھا رہی اے۔

## نجی جیون
انیتا دا ویاہ 14 اکتوبر 2013 نوں کاروباری روہت ریڈی نال گوا وچّ ہویا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
سورج لتا دیوی

**سورج لتا دیوی** (3 جنوری 1981 منیپور وچ) بھارت دی خواتین قومی ہاکی ٹیم دے سابقہ کپتان اے اتے منیپور دی رہن والی اے۔

2002 وچ راشٹرمنڈل کھیڈاں (2007 دی بالیوڈّ ہٹ فلم چکّ دے انڈیا)، 2003 افرو-ایشیائی کھیڈاں اتے 2004 دے ہاکی ایشیا کپ نوں کھیلدے کردے ہوئے اوہ لگاتار تنّ ورھیاں دوران گولڈ ٹیم دی اگوائی کیتی۔

## حوالے
* Biography
* Commonwealth Games Biography 
* Mothers’ Day Out on the BHA turf 
گٹھ:جم 1981
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
بلوندر کور بیگووال

**بلوندر کور بیگووال** اک پنجابی اداکارہ اے جسنوں پالیوڈ وچ بیگو دے ناں نال جانیا جاندا اے۔ اسدی ولکھنتا ایہ اے کہ اسنے ہر طرحاں دا کردار نبھان دی کامیاب کوشش کیتی اے۔

## جیون
بلوندر کور بیگووال دا جم پنڈ بیگووال ضلع کپورتھلہ وچ ہویا۔ اسنے خالصہ کالج بیگووال وچ پڑھدیاں ہی ناٹک کھیڈنا شروع کر دتا۔ اس توں بعد پنجابی یونیورسٹی پٹیالا توں 1990 وچ تھییٹر دی ایم اے کیتی۔ تھییٹر کردیاں اسنے ہر طرحاں دا ناٹک کھیڈیا تے ہر طرحاں دا عورت کردار نبھایا۔ تھیٹر متعلق اسدا پریرنا سروت ناٹک کار گرشرن بھاجی اے۔ اسنے لما سماں دوردرشن جالندھر دے انیکاں پروگراماں وچ اپنا کردار نبھایا۔

## کھیڈے ناٹک
* شکنتلا دی انگوٹھی
* ٹوبھا ٹیک سنگھ
* آگرا بازار
* ڈیپس
* وگدے پانی
* راجا رسالو
* ہاے میرا دل
* پرپوزل
* رہرسل
* ناٹ-سمراٹ
* مصلی

## ڈانس ڈرامے
* ہیر رانجھا
* مرزا صاحبہ
* سوہنی مہیوال
* سسی پنوں
* یاداں
* بیگو نعر
* ڈھولی سمی

## پنجابی فلماں
* اک کڑی پنجاب دی
* جیہنے میرا دل لٹیا
* بیسٹ آف  لک
* ویاہ 70 کلومیٹر
* ساکہ ننکانہ
* لاہوریے
* فرنگی

## حوالے

گٹھ:پنجابی کلاکار
ہرسا سنگھ چاتر

**ہرسا سنگھ چاتر** پنجابی دا اک سٹیجی شاعر سی جسنوں اسدے ہم عصر شاعراں وچّ *واراں دے بادشاہ* دے طور تے جانیا جاندا سی کیونکِہ اہناں دیاں بہت ساریاں رچناواں واراں وچ ہی ہن۔ ہمدم شرف، دھنیرام چاترک، باوا بلونت، ودھاتا سنگھ تیر، کرتار سنگھ بلگن، گردتّ سنگھ کندن، تیجا سنگھ دردی اسدے ہم راہ شاعر سن جناں نال ہرسا سنگھ مشاعریاں وچ حصہ لیندا رہیا۔

## جیون
ہرسا سنگھ چاتر دا جم 1901 وچّ پنڈ رٹول وکھے ہویا۔ اہناں دے پیؤ دا نام ودھاوا سنگھ تے ماں دا نام گنگی سی۔ اسنے مڈھلی تعلیم اردو  فارسی بولی وچّ مولوی فیزوردین توں حاصل کیتی۔ استوں بعد لنڈیاں دی پڑھائی کرکے منیمی(منشی دا کم) وی کیتی۔ شاعری دی چیٹک لگن تے اسنے ودھاتا سنگھ تیر نوں گرو دھار کے بریکیاں سکھنیاں شروع کر دتیاں۔ اسدی محنت دا ہی نتیجہ سی کہ اس ولوں رچیاں گئیاں واراں سن کے وڈے وڈے شاعر وی دنگ رہِ گے۔ استوں بعد چاتر مشاعریاں دا شنگار بن گیا تے بہت سارے نام، اعزاز حاصل کیتے۔

## رچناواں
* سنگھ دی کار
* دو وارا
* وار شہید ودھم سنگھ
* کوکیاں دی- وار
* پرتھم بھگوتی کویتاواں
* لہو دے لیکھ
* لہو دیاں دھاراں
* ڈھاڈی حوالہ
* 1965 دی جنگ دی وار

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
سریندر سیما

**سریندر سیما** اک پنجابی دوگانا گلوکارہ سی جو اصل وچ کشمیری عورت سی۔ اس نے سری رام درد، ہرچرن گریوال، کلدیپ مانک، سیتل سنگھ سیتل نال دوگانا گیت گائے۔ اسنے پنجاب دے مشہور گیت کاراں اندرجیت حسن پوری، گردیو مان، چمن لال شغل، بابو سنگھ مان، امر سنگھ چمکیلا تے پالی دیتوالیا دے لکھے گیت اپنی آواز وچّ ریکارڈ کروائے۔

## نجی زندگی
سریندر سیما دا جم کشمیر وچّ ہویا۔ اسدے پیؤ دا نام کالیچرن اتے ماں دا نام ودیاوتی سی۔اسنوں شروع توں ہی سنگیت دا شونق سی جس کرکے اسنے سنگیت وچّ بی۔اے۔ کیتی۔ مڈھلے طور تے اسنے پنجابی گلوکار سری رام درد نال کم کیتا تے 1964 دے نیڑے تیڑے دوگانے ریکارڈ کروائے۔ اس توں بعد پنجابی گلوکار ہرچرن گریوال نال کم کیتا تے ویاہ وی کروایا۔ اوہناں دا گیت 'میرا بڑا کرارا پودنہ' کافی مشہور ہویا۔ کشمیری ہون کرکے اسدا پنجابی اچارن خالص نہیں سی جس کارن پنجابی گیتاں وچ وی ہندی شبد بول جاندی سی۔ کجھ ویلے بعد ہرچرن گریوال نال طلاق ہو گئی تے پھیر اوہ سیتل سنگھ سیتل نال ویاہ کرا کے اس نال دوگانا جوڑی بنا لئی پر زندگی دے اخیرلے سالاں وچ ان بن ہون کارن اوہ امبالے چلی گئی تے آرکیسٹرا گروپ چلاؤن لگ گئی۔ امبالے ہی اسدی موت ہو گئی۔

## گیت
* ہائے ہائے وے میرے لڑ گیا ٹھوہاں
* ہاکاں ماردی سروں دے پھل ورگی
* اکھیاں مار گیا ذیلدار دا پوتا
* ٹر مکلاوے گئیاں
* سسّ میری نے جوڑے جمے

## حوالے

http://epaper.dainiktribuneonline.com/m/1238500/Filmnama/ST_10_June_2017#issue/2/1

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:گلوکارہ
ملے رائے چودھری

**ملے رائے چودھری** (جم 29 اکتوبر 1939) (মলয় রায়চৌধুরী) بنگالی ساہت دا مشہور شاعر تے نقاد اے۔ اسنوں سٹھویاں دے دہاکے دی ساہتی تحریک بھکھی پیڑھی (ہنگری جنریشن) دا جم داتا منیا جاندا اے۔ اس تحریک نے بنگلا ساہت نوں اک نویں سمت دتی اتے پورے بھارت وچ اتھلپتھل مچائی۔
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:بنگالی شاعر
شمشیر سنگھ اشوک

**شمشیر سنگھ اشوک** پنجابی دے لکھاری ہن۔ اوہناں نے بہت ساریاں کتاباں ایڈٹ کیتیاں ہن۔ شمشیر سنگھ اشوک دا جم 10 فروری 1904ء نوں پنڈ گوارا، تحصیل دھوری، ضلع سنگرور وکھے ہویا۔ لکھاری نے ہندی وچّ وی رچنا کیتی۔ شمشیر سنگھ اشوک نوں گربخش سنگھ پریتلڑی ایوارڈ نال نوازیا گیا۔ 1978ء  وچّ لکھاری نوں لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ نے نوازیا  ۔ اوہ شرومنی گردوارہ پربندھک کمیٹی دے ریسرچ سکالر تے سکھ ریفرینس لائبریری سری امرتسر دے انچارج وی رہے۔

## رچناواں
# پراچین جنگ نامے (ایڈٹ )،
# مجلومبیر (شاعری)، 
# مدرا راکھش ناٹک(ترجمہ)،
# جنگ نامہ لاہور کرت قان سنگھ بنگا(ایڈٹ )،
# دھرم،ساہت اتے اتہاس(لیکھ مجموعہ)،
# گرو نانک جیونی تے گوشٹاں ،
# شہیداں دے سرتاج شری گرو ارجن دیوجی (جیونی)،
# سکھی تے اتہاس (لیکھ مجموعہ)،پنجاب دیاں لہراں (1850–1910)،
# ساہتی لیہاں (لیکھ مجموعہ)،
# آدمی دی پرکھ (ترجمہ)،
# پنجاب دا ہندی ساہت (ہندی)،
# ہیر وارث (اڈیٹ)،
# مقبل دے قصے ،
# پنجابی ہتھ لکھتاں دی لسٹ،
# ویلے دا سنیہا (ناول)،
# شاہ محمد دا جنگ نامہ (اڈیٹ)،
# مادھوَ نل کام کندلا تے راگمالا نرنی 
# شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی دا پنجاہ سالا اتہاس(1982)
# نیسان تے حکم نامے (اڈیٹنگ)
# جیونی بھائی کانھ سنگھ نابھہ
# ویر ہیرو س ہری سنگھ نلوآ
# شیریں فرہاد
# مذہبی سکھاں دا اتہاس
# پراچین واراں تے جنگ نامے
# مشہور گردوارے
# پنجاب دا مختصر اتہاس
# ساڈا ہتھ-لکھت پنجابی ساہت
# پنجابی ویر پرمپرا (17ویں صدی)
# سی حرفیاں سادھو وزیر سنگھ سنگھ جی کیاں
# ویر ہیرو ہری سنگھ نلوا (جیونی)۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنابی لوک
جگتار سوکھی

جگتار سوکھی (جم 5 جون 1969) شاعر ، مصور اتے مترجم ہن جو پنجابی دی سندر لکھائی لئی پچھلے کی سالاں توں نٹھّ کے کم کر رہے ہن۔ پیشے وجوں اوہ سکول ماسٹر ہن تے اج کل سرکاری مڈل سکول پنڈ کبروچھا ضلع فیروزپور وچ پڑھا رہے ہن۔ ہن تکّ اوہ پنجابی دی سندر لکھائی متعلق کئی  ورکشاپاں لگا چکے ہن۔ سندر لکھائی متعلق اوہناں دیاں کئی ہتھ لکھت کتاباں چھپ چکیاں ہن۔ اوہناں دے ہتھ لکھت شعر کنیاں ہی پینٹنگز تے چھپ چکے ہن۔ اوہ اردو فارسی دے چنگے عالم ہن۔ اوہناں نے گرو گوبند سنگھ رچت ظفرنامہ نوں فارسی توں پنجابی، ہندی اتے انگریزی وچ ترجمہ کیتا اے۔

## کتاباں
*  موتیاں ورگے اکھر لکھیے
*  اردو پڑھنا سکھیے
*  اردو لکھنا سکھیے
* پنجابی شبد جوڑ طلبہ ایڈیشن
* وار سری بھگاؤتی جی کی (ارتھاولی)

## ترجمہ
* جت دا پتر ظفرنامہ پاتشاہی دسویں (فارسی توں پنجابی، ہندی، انگریزی)

## اڈیٹنگ
* مہک سندھوری (سکول میگزین)

گٹھ:پنجابی شاعر
دنڈی

**دنڈی [[سنسکرت بولی]] **دا مشہور ساہتکار سی۔ ایہناں دے جیون متعلق جانکاری دی گھاٹ اے۔ کجھ ودوان ایہناں دا جم ستوی صدی دے اخیر اتے اٹھویں صدی دے شروع وچ وچکار مندے ہن اتے کجھ ودوان ایہناں دا جم 550-650 دے وچکار مندے ہن۔

## جان-پچھان
دنڈی کس دور نال تعلق  رکھدے ہن اتے ایہناں دیاں رچنا کہڑیاں کہڑیاں ہن، بارے ودوانا وچ اختلاف ہن۔ دکھن بھارت وچ ملدے 'اونتیسندری کتھا' اتے 'اونتیسندری کتھاسار' دے بنیاد تے ایہہ معلوم ہندا اے کہ ایہناں دے ہم عصر دامودر پنڈت سن۔ ایہہ بھاروی دے متر سن۔ ایہناں دی مدد نال چالکیا راجٹبر دے راجا وشنونوردھن دے کول پہنچ سکے۔  بھاروی دی چوتھی وچ دنڈی دا جم ہویا سی۔ کانچینریش دے آشرم وچ ایہناں دا جیون بتیت ہویا۔ کنڑ بولی دے النکارگرنتھ 'کوراجمارگ (815 ء) اتے دنڈی دے 'کاویمورت' دا بہت اثر دکھائی دندا اے۔ اسدا پرکار اسدا سماں کالیداس توں پچھوں ہون دا اندازا لایا جاندا اے۔ پرو۔ پاٹھک دی متّ مطابق کاویمورت نال متعلق ڈیپارٹمنٹ بھرتھری ہری (650ء) دے بنیاد اتے اسدا دور کاویمورت توں بعد دا منیا گیا اے۔ جیکر 'کاویامورت' دے اک شلوک اتے کادمبری دے شکناشوپدیس دا اثر قبول کیتا جاوے تاں اوہناں دا دور بانبھٹ دے دور دے بروبرابر ہووےگا۔

## رچناواں
کنودنتی اتے سبھاشت دے مطابق دنڈی دیاں تن رچناواں دا ذکر کیتا گیا اے۔ پہلی رچنا 'کاچیامورت'  اے، دوسری دشکمارچرت اتے تیسری رچنا مرچھکٹکم منی جاندی اے

## ایہناں نوں وی دیکھو
* دشکمارچرت
* مرچھکٹکم

## باہری کڑیاں
* Kavyadarsa – word, pdf 
* Poetics  — *Banglapedia*
* Kavyadarsha of Dandi, Sanskrit text
* Kavyadarsa, Paricchedas 1 and 2  (input by Somadeva Vasudeva) at GRETIL
* Kavyadarsha, Paricchedas 1; 2.1-144, 310-368  (input by Reinhold Grünendahl) at GRETIL

گٹھ:سنسکرت ساہت
گٹھ:سنسکرت ساہتکار
گٹھ:سنسکرت
چالوکیا راج ٹبر

**چالوکیہ خاندان** () اک کلاسیکی ہندوستانی خاندان سی، جس نے ویں تے ۱۲ویں صدی دے درمیان جنوبی تے وسطی ہند دے وڈے حصےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ اس عرصے دے دوران، انھاں نے تن متعلقہ لیکن انفرادی خانداناں دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ قدیم ترین خاندان، جسنو‏ں "بدامی چالوکیہ" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، چھیويں صدی دے وسط تو‏ں واتپی (جدید بدامی) تو‏ں حکومت کردا سی۔ بدامی چالوکیہ حکمراناں نے کدمب بادشاہی بنواسی دے زوال اُتے اپنی آزادی دا دعویٰ کرنا شروع کيتا تے پلکیشی دوم دے دور حکومت وچ تیزی تو‏ں عروج حاصل کيتا۔ پلکیشی دوم د‏‏ی موت دے بعد، مشرقی چالوکیہ مشرقی دکن وچ اک آزاد مملکت بن گئی۔ انھاں نے وینگی تو‏ں تقریباً گیارہويں صدی تک حکومت کیت‏‏ی۔ مغربی دکن وچ ، ۸واں صدی دے وسط وچ راشٹر کوٹاں دے عروج نے بدامی چالوکیہ حکمراناں نو‏‏ں گرہن لگیا دتا، اس تو‏ں پہلے کہ انہاں د‏‏ی اولاد، مغربی چالوکیہ، ۱۰ویں صدی دے آخر وچ دوبارہ زندہ ہوئی۔ انہاں مغربی چالوکیہ حکمراناں نے کلیانی (جدید بسوا کلیان) تو‏ں ۱۲ویں صدی دے آخر تک حکومت کیت‏‏ی۔

چالوکیہ حکمراناں د‏‏ی حکمرانی جنوبی ہند د‏‏ی تریخ وچ اک اہ‏م سنگ میل تے کرناٹک د‏‏ی تریخ وچ اک سنہرے دور د‏‏ی نشاندہی کردی ا‏‏ے۔ جنوبی ہند دا سیاسی ماحول؛ چالوکیہ حکمراناں دے عروج دے نال چھوٹی سلطنتاں تو‏ں وڈی سلطنتاں وچ منتقل ہو گیا۔ جنوبی ہند وچ مقیم اک سلطنت نے دریائے کاویری تے دریائے نرمدا دے درمیان پورے علاقے نو‏‏ں اپنے قبضے و اختیار وچ لے لیا تے مضبوط کيتا۔ اس سلطنت دے عروج نے موثر انتظامیہ، بیرون ملک تجارت تے نويں طرز تعمیر د‏‏ی ترقی نو‏‏ں دیکھیا، جسنو‏ں "چالوکیائی فن تعمیر" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کنڑ ادب، جسنو‏ں ۹ویں صدی دے راشٹر کوٹ دربار وچ شاہی حمایت حاصل سی، نو‏‏ں جین تے ویرشیو روایات وچ مغربی چالوکیہ حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں بے چین سرپرستی ملی۔ ۱۱ویں صدی وچ مشرقی چالوکیہ حکمراناں دے تحت تیلگو ادب د‏‏ی سرپرستی دیکھنے وچ آئی۔

**چالوکیا** پرانے ہندستان دا اک مشہور راجٹبر سی۔ ایہناں دا راجگڑھ بادامی (واتاپی) سی۔ اپنے ودھ تون ودھ پھیلار دے ویلے (ستویں صدی) ایہہ موجودہ ویلے دے مکمل کرناٹک، مشرقی مہاراشٹر، دکھن مدھیہ پردیش، کناری دکھن گجرات اتے لہندے  آندھرا پردیش وچ پھیلیا ہویا سی۔

### کرسی نامہ

* پلکیسی ۱ (۵۳ – ۵)
* کیرتیورمن ۱ (۵ – ۵۹)
* منگلیش (۵۹ – ۰۹)
* پلکیسی ۲ (۰۹ – ۲)
* وکرمات ۱ چالکء (۵۵ – ۸۰)
* ونیادتیا (۸۰ – ۹)
* وجیادتیا (۹ – ۳۳)
* وکرمادتیا ۲ چالوکیا (۳۳ – )
* کیرتیورمن ۲ ( – ۵۳)
* دنتیدرگ (راشٹرکوٹ راج) (۳۵ – ۵) نے چالوکیا راج نوں ہار کر راشٹرکوٹ راج دی نیہہ پائی۔

 
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:چالوکیا راجٹبرگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:بھارت دی تریخ
بھاروی

**بھاروی** (دیوناگری: भारवि، چھیویں صدی) سنسکرت دے مہان شاعر سن۔ اوہ معنے جاں مطلب دی اہمیت لئی مشہور ہن (بھارویررتھگوروں)۔ کراتارجنیا مہانکاوی اوہناں دی مہان رچنا اے۔ اسنوں اک ودھیا کیٹیگری دی کاوی رچنا منیا جاندا اے۔ ایہناں دا دور چھیویں-ستویں صدی دسیا جاندا اے۔ ایہہ شاعری کراتروپدھاری شیو اتے پانڈوپتر ارجن دے وچ دے دھنریودھّ اتے واد-وارتالاپ تے مرتکز اے۔ مہابھارت دے اک پرب اتے مشتمل اس مہانکاوی وچّ اٹھارہ سرگ اے۔ بھاروی سمبھوت دکھنی بھارت دے کتے جمے سن۔ اوہناں دا رچنادور لہندا گنگ راجٹبر دے راجے درونیت اتے پلو راجٹبر دے راجے سنہوشن دے حکمرانی دور دے ویلے دا اے۔

شاعر نے وڈے-وڈے مطلب نوں تھوڑھے-جہیاے شبداں وچ بیان کر کے اپنے شعری فن دا پرچے دتا اے۔ کومل جذبات دا مظاہرہ وی کامیابی نال گیا اے۔ اس دی بولی ادات اتے دلی جذبات نوں بیان کرن والی اے۔ پراکرتی دے درشٹیاں دا ذکر وی بوہت زیادہ منوہر اے۔ بھاروی نے صرف اک اکھر ‘ن’ والا شلوک لکھ کے اپنی شاعری چترائی دا پرچے دتا اے۔

 
گٹھ:سنسکرت
گٹھ:سنسکرت ساہتکار
پلۉ راجٹبر

**پلۉ راجٹبر جاں پلۉ شاہی خاندان** پرانے دکھن ہندستان دا اک شاہی خاندان سی۔ چوتھی صدی وچ اسنے کانجچی پورم وچ راج قائم کیتا اتے لگبھگّ ۶۰۰ سال تامل اتے تیلگُو علاقے وچ راج کیتا۔ بدھ دھرم اس شاہی خاندان دا سی جنھے دھیان یوگ نوں چین وچ پھیلایا۔ ایہہ راجا اپنے آپ نوں برہما - کشتری منندے سن۔

### کرسی نامہ

* سنہورمن ۱ ۲۷۵ – ۳۰۰ عیسوی
* سکندورمن
* وشنگوپ ۳۵۰ – ۳۵۵ عیسوی
* کماروشنُو ۱ ۳۵۰ – ۳۷۰ عیسوی
* سکندورمن ۲ ۳۷۰ – ۳۸۵ عیسوی
* ویرورمن ۳۸۵ – ۴۰۰ عیسوی
* سکندورمن ۳ ۴۰۰ – ۴۳۶ عیسوی
* سنہورمن ۲ ۴۳۶ – ۴۶۰ عیسوی
* سکندورمن ۴ ۴۶۰ – ۴۸۰ عیسوی
* نندورمن ۱ ۴۸۰ – ۵۱۰ عیسوی
* کماروشنُو ۲ ۵۱۰ – ۵۳۰ عیسوی
* بدھورمن ۵۳۰ – ۵۴۰ عیسوی
* کماروشنُو ۳ ۵۴۰ – ۵۵۰ عیسوی
* سنہورمن ۳ ۵۵۰ – ۵۶۰ عیسوی

#### بعد ویلے پلۉ
* سنہوشنُو ۵۵۵ – ۵۹۰ عیسوی
* مہیندرورمن ۱ ۵۹۰ – ۶۳۰ عیسوی
* نرسنہورمن ۱ (مملّ) ۶۳۰ – ۶۶۸ عیسوی مہان راجا
* مہیندرورمن ۲ ۶۶۸ – ۶۷۲ عیسوی
* پرمیشورمرمن ۱ ۶۷۲ – ۷۰۰ عیسوی مہان راجا
* نرسنہورمن ۲ (راجسنہ) ۷۰۰ – ۷۲۸ عیسوی
* پرمیشورورمن ۲ ۷۰۵ – ۷۱۰ عیسوی
* نندورمن ۲ (پلۉ مل) ۷۳۲ – ۷۹۶ عیسوی
* تندورمن ۷۷۵ – ۸۲۵ عیسوی
* نندورمن ۳ ۸۲۵ – ۸۶۹ عیسوی
* اپراجتورمن ۸۸۲ – ۹۰۱ عیسوی

گٹھ:پلو شاہی خاندان
گٹھ:بھارت دے شاہی خاندان
گٹھ:تامل راجے
گٹھ:تاملناڈو دا اتہاس
گٹھ:پلو راجٹبر
گٹھ:بھارت دے راجٹبر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:تاملناڈو دی تریخ
فیروز شاہ تغلق

**فیروز شاہ تغلق ** (1308–20 ستمبر 1388) دلی سلطنت وچ تغلق خاندان دا اک حاکم سی جسنے 1351 توں لیکے 1388 تک راج کیتا۔ فتوحاتِ فیروزشاہی، فیروزشاہ تغلق دی آپ بیتی اے۔

گٹھ:تغلق خاندان
گٹھ:دلی سلطنتگٹھ:تغلق راجٹبرگٹھ:بادشاہ
حوض خاص کمپلیکس

حوض خاص (हिन्दी: हौज़ ख़ास، English :اردو : حوض خاص&lrm;)  ، English: Hauz Khas)  دلی دے دکھن وچ بنیا پانی دے تلاباں، اسلامی سکول، قبراں اتے مسیتاں دا گروہ اے جو 13ویں صدی دے وچکار ویلے دے اسلامی اتہاس دی منہ بولدی تصویر اے جو دلی دے سلطان علاء الدین خلجی (1296–1316)دے راج وچ بنیا۔
thumb|حوض خاص جھیل سردیاں دے دناں وچ<br />
thumb|حوض خاص کمپلیکس<br />

## مورتاں

## حوالے



گٹھ:دلی
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:دلی دا اتہاس
گٹھ:دلی دی تریخ
پنڈت کانسی رام

**پنڈت کانسی رام** بھارت دی آزادی دی تحریک دے انقلابی آگوآں وچوں اک سن جہناں نے لالہ ہردیال، سوہن سنگھ بھکنا، تے بھائی پرمانند نال مل کے “ہندی پیسیفک ایسوسی ایشن” نادی تنظیم    قایم کیتی سی۔ بعد وچ اس تنظیم نے کینیڈا تے امریکہ وچّ قایم ہوئیاں کئی ایسوسیئیشناں نوں نال لیکے 21 اپریل 1913 نوں غدر پارٹی دا قیام کیتا، جس دے پردھان بابا سوہن سنگھ بھکنا، جنرل سیکٹری لالہ ہردیال تے خزانچی پنڈت کانسی رام منڈولی چنے گئے۔

پنڈت کانسی رام دا جم انبالہ دا اے۔ پنڈت جی غدر پارٹی وچ لالا ہردیال،سوہن سنگھ بھکنا،کرتار سنگھ سرابھا تے وشنو گنیش پنگلے سمیت غدر پارٹی دے مڈھلے میمبراں وچوں سن۔ فروری،1915 نوں متا پاس کیتا گیا کہ بھارتی فوج وچلے بھارتیاں نوں جاگرت کرکے بغاوت کیتی جاوے۔ ایہہ پہلی جنگ عظیم دا سماں سی۔ اس سازش وچ بھارتی دیش-بھگت جو انڈیا،امریکہ تے جرمن وچ رہندے سن تےآئریش رپبلکن تے جرمن دے غیرملکی دفتراں توں مدد حاصل کیتی جاوے۔ پنڈت جی نوں کرتار سنگھ سرابھا تے وشنوں گنیش پنگلے نال مارچ،1915 نوں لاہور وچ پھانسی دتی گئی۔
 

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:تحریک آزادی دے کارکن
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:تحریک آزادی ہند

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:بھارتی شخصیتاںگٹھ:ہندستان
جلال الدین خلجی

**جلال الدین خلجی** دلی سلطنت دے خلجی خاندان دا پہلا حاکم سی۔ اسنے 1290 توں 1296 تک راج کیتا۔

خاندان خلجی دا پہلا بادشاہ ۔ تخت نشینی دے وقت اس دی عمر ستر سال سی۔ فطرتاً رحم دل سی۔ ایہی وجہ اے کہ اس دے عہد وچ بغاوتاں زور پھڑ گئیاں۔ مغلاں نے بھی حملے کیتے لیکن انھاں نوں پسپا کر دتا گیا۔ کچھ مغل دہلی دے قریب ہی بس گئے تے اس جگہ دا نام مغلپورہ پے گیا۔ اس دے عہد دا سب توں مشہور واقعہ دیوگری اُپر حملہ اے۔ اس نے اپنے بھتیجے علاؤ الدین خلجی نوں، جو اس دا داماد وی سی۔ صوبہ اودھ وچ کڑہ دا حاکم مقرر کیتا سی۔ علاؤ الدین نے دکن وچ واقع دیوگری دی دولت دا حال سن رکھیا سی۔ اس نے 1294ء وچ دیوگری دے راجا رام چندر تے حملہ کر دتا۔ راجا نے شکست کھادی تے بوہت سارا زر و مال تے ایلچ پور دا علاقہ علاؤ الدین دے حوالے کرنا پیا۔ علاؤ الدین مال و دولت لے کے کڑہ پرت گیا۔ جدوں جلال الدین اپنے بھتیجے دی فتح دی خبر سن کے ملاقات لئی آیا تے علاؤ الدین نے اسنوں قتل کر دتا اور پھر اس دے سارے خاندان دا خاتمہ کر کے خود بادشاہ بن گیا۔

گٹھ:خلجی خاندانگٹھ:بادشاہگٹھ:دلی سلطنت
مبارک خلجی

دلی سلطنت دے خلجی خاندان دا حاکم ۔ مبارک خلجی نے سن 1316 ولوں 1320 تک دلی وچ حکمرانی کیتی  . خسرو خان نامی اسدے اک وفادار نے اسدا قتل کرکے تخت اتے قبضہ کیتا  .

گٹھ:خلجی خاندانگٹھ:بھارت دی تریخگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:بادشاہگٹھ:دلی سلطنت
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ

احمدشاہ ابدالی درانی دا دوجا حملہ

دسمبر، 1748 عیسوی، حالے میر منوں (معیدالملک) پنجاب دی حالت آدی درست  وچ ہی مصروف سی کہ احمد شاہ ابدالی دے دوجے حملے دی اطلاع اسنوں ملی۔ ادوں میر منو نے مرکزی سرکار دلی نوں مدد لئی لکھیا پر اتھے ولوں کوئی مدد نہیں آئی۔ اس اتے میر منو اپنے بلبوتے کافی فوج لے کے احمد شاہ ابدالی دا سامنا کرن لئی اگے ودھیا۔ اسدی مدد لئی ادنیہ بیگ سپہ سالار جالندھر اتے محمد علی خان سپہ سالار سیالکوٹ وی آ گئے۔ پر ایہہ فوج ابدالی دی فوج دے برابر نہیں سی، ات: دو مہینے چھوٹی–چھوٹی جھڑپاں ہندی رہیاں۔ اخیر وچ میر منو نے ہار قبول کر لئی۔ اس اتے دوناں طاقتاں دے وچ تھلے لکھیاں دفعات نوں مدنظر رکھکے صلح کر لئی گئی–

#. چار محل یعنی سیالکوٹ، پسرور، گجرات اتے اورنگ آباد ہن ابدالی دا علاقہ منیا جاویگا پر حکمرانی انتظام میر منو کریگا، جسدے بدلے چوداں لکھ روپئے سالانہ لگان دے روپ وچ ابدالی نوں دین دا وعدہ دتا۔
#. سندھ دریا دے پار دے علاقےآں نوں افغانستان دے راج دا حصہ منیا جاویگا۔

دلی راج دا یعقین میر منو اتوں ہٹ گیا کیونکہ اوہ احمد شاہ ابدالی نال مل گیا سی۔ دلی دے وزیر صفدرجنگ دے خلاف دے کارن میر منو نوں ویلے تے مدد نہیں ملی سی اتے ایہی کارن اسدی ہار دا وی سی۔

میر منو اتے اسدی فوج دی لاہور نگر ولوں بے دھیانی دا منافع چکدے ہوئے سکھاں نے نواب کپور سنگھ دے نیترتو وچ امرتسر دے پرانے ووبھو نوں واپس لوٹان لئی کئی نو اساری دے کم کیتے اتے اوہ ہن ہولی، دیوالی اتے وساکھی دے پرباں(مذہبی میلےآں) نوں اتھے اکٹھ روپ وچ منان لگے۔ اس وچ انھاننے سکھی پرچار اتے بہت زور دتا اتے بہت سارے جواناں نوں امرت دھارن کروا کے سنگھ سجایا جسدے نال ‘دل خالصہ’ دی گنتی وچ انقلابی وادھا ہویا۔

## ایہ وی ویکھو
*افغان سکھ لڑائیاں
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پہلا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پنجواں حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چھیواں حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے ستواں حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے اٹھواں حملہ

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:لڑائیاںگٹھ:احمد شاہ ابدالی
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ

احمدشاہ ابدالی دا بھارت اتے تیجا حملہ

احمد شاہ ابدالی دے دوجے حملے دے نتیجے وچ ہوئی صلح دیاں شرطاں دے مطابق میر منو نے ‘چار محل’ دا چوداں لکھ روپا سالانہ لگان دے روپ وچ احمدشاہ ابدالی نوں دین دا وعدہ دتا سی، جو پوری طرحاں نہیں کیتا گیا۔ سن 1750 وچ تقاضہ کرن اتے وی میر منو نے وعدہ پورا نہیں کیتا۔ کوڑا مل دی ملتان فتح دے بعد تاں اوہ باقی دی رقم چکتا کرن لئی پوری طرحاں مکر گیا کیونکہ اسنوں اپنی طاقت اتے بھروسہ ودھ گیا سی۔

اس تے ابدالی نے تیجا حملہ کر دتا۔ 6 مارچ سن 1752 وچ محمود بوٹی نامی پنڈ دے میدان وچ گھمسان لڑائی شروع ہو گئی۔ جنگ  وچ ستر ہزار فوج میر منو دے ولوں لڑ رہی سی۔ اس وچ کوڑا مل نے سکھاں نوں وی شامل کر لیا سی۔ کوڑامل ہاتھی اتے سوار ہوکے اپنی فوج دی آگوائی کر رہا سی کہ اسدے ہاتھی دا پیر اک بنکے وچ گہرا دھنس گیا، جسدے نال ہاتھی توازن کھوہ بیٹھا اتے پلٹ کے ڈگّ گیا۔ ویری فوج نے اس موقعے دا منافع چککے کوڑا مل دا سر کٹ لیا۔ بس پھر کی سی، مغلاں دا حوصلہ ٹٹ گیا، اوہ پچھے ہٹن لگے۔

اخیر وچ لاہور دے قلعے وچ آکے پناہ لئی۔ جدوں سکھاں نے کوڑامل دی ویر گتِی ویکھی تاں انھاننے پچھے ہٹدے ہوئے مغلاں دا ساتھ چھڈ دین دا فیصلہ لیا پر اس وچ سردار سکھا سنگھ ماڑی کمبوں ابدالی دی کھوج کردا ہویا رنکشیتر وچ ویرگتی پا گیا۔ اس اتے سکھاں نے جنگ  دے میدان وجوں جنگ دا سامان اکٹھا کیتا اتے اپنے رستے ہو لئے۔ افغان فوج نے لاہور نگر نوں لٹنا اتے برباد کرنا شروع کر دتا۔ اجیہا ہندا ویکھکے میر منو نے سفید جھنڈا لہرا دتا۔

لڑائی رک گئی۔ اس اتے احمدشاہ نے میر منو نوں اپنے کیمپ وچ سدیا  ۔

میر منو نوں ابدالی نے پچھیا: دسو تہاڈے نال کویں سبھاء کیتا جاوے ؟

جواب وچ میر منو نے بہت صبر نال کیہا: جویں اک جیتو بادشاہ اک ہارے ہوئے انسان ولوں کردا اے۔

اس اتے اسنے پھیر پچھیا کہ: جیکر تسی جیتو ہندے میں ہاریا تاں تسی میرے نال کویں سبھاء کردے ؟

جواب وچ میر منو نے کیہا کہ: میں تہاڈا سر اپنے بادشاہ نوں دلی بھیج دندا۔ احمد شاہ میر منو دا حوصلہ ویکھکے حیرانی وچ پے گیا۔

پھر اسنے بڑی گمبھیر مدرا وچ کیہا: جیکر میں تینوں معاف کر دیوا تاں توں کیہ کرینگا ؟

جواب وچ میر منو نے کیہا: جنوں میں اپنا بادشاہ سمجھدا سی، اسنے میری اوکھے سماں وچ مدد نہیں کیتی جیکر تسی مینوں معاف کر دیوو تاں میں ہمیشاں لئی تہھاننوں اپنا بادشاہ سمجھانگا۔

اس جواب ولوں مطمعن ہوکر احمد شاہ ابدالی نے کیہا: کہ ٹھیک اے، میں تہاڈی وفاداری ولوں بہت متاثر ہویا ہاں۔ جیکر تسی میرے وفادار بنن جاؤ تاں میں تہانوں منہ بولیا پتر من کے لاہور دا پھیر گورنر تعینات کردا ہاں۔ ہن تسی افغانستان  راج دے صوبیدار ہوئے۔

## ایہ وی ویکھو
*افغان سکھ لڑائیاں
احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پہلا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے دوجا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے تیجا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چوتھا حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے پنجواں حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے چھیواں حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے ستواں حملہ

احمد شاہ ابدالی دا ہندستان اُتے اٹھواں حملہ

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستانگٹھ:پنجاب دی تریخگٹھ:لڑائیاںگٹھ:احمد شاہ ابدالی
چِھلا

**چِھلا**  نیاݨا جمݨ نوں آکھیا جاندا اے۔  سواݨی دے گبھݨ ہوݨ توں 9 مہینے یا کچھ گھٹ یا ودھ چِر مگروں اوہدے ڈِھڈ چ نیاݨا بݨݨ آلی تھیلی چ نیاݨا تیار ہوجاندا اے تے گربھ اپݨے انت تے ہُندا اے۔ نیاݨا سواݨی دے ڈِھڈ چوں باہر کڈھیا جاندا اے۔ ایس کم نوں چھِلا آکھیا جاندا اے تے عام طور تے دای چِھلا کرواوندی اے۔

## چِھلے دے ڈھنگ
چِھلے دا سبھ توں عام ڈھنگ یوگ راہیں چِھلا اے۔ ایہدے چ ایہ حالتاں نیں: بچہ دانی دا مونھ گھٹنا، بچہ دانی کُھلنا تے تھلے ول جانا تے نیاݨے دا جنم تے زیر دا باہر آؤنا۔ پہلی حالت نوں اکثر 12 توں 19 گھینٹھے لگدے نیں، دوجی حالت نوں 20 منٹ توں 2 گھینٹھے تے تیجی حالت نوں 5 توں 30 منٹ لگدے نیں۔ پہلی حالت چ ڈھڈ یا پٹھ وچ کڑول پیڑاں نال شروع ہندی اے۔ ایہ لگ بھگ ادھے منٹ لئی تے ہر 10 توں 30 منٹاں وچ ہندیاں نیں۔ کڑول آلیاں پیڑاں تیز تے اکٹھیاں آؤندیاں نیں۔ دوجی حالت چ سنگڑن نال دھکنا ہو سکدا اے۔پیڑاں روکݨ واسطے کئی آرام دہ ٹکنیکاں، نشیلیاں دوائیاں تے کنگروڑ روک ورگے ڈھنگ نیں۔

بوہتے نیاݨے پہلاں سِر باہر آؤݨ نال جِمدے نیں پر ٪4 دے پہلاں پیر باہر آؤندے نیں۔ پیڑاں دے دوران عورتاں اپنی لوڑ دے مطابق عام طور تے کھاندیاں پیندیاں تے ٹہلدیاں نیں۔ پہلے حالت دے دوران یا سر دے پہلاں باہر آؤݨ دے دوران زور نہ لاؤݨ دی سفارش کیتی جاندی اے تے انیما (پیٹ صاف کرنا) دی سفارش نہیں کیتی جاندی۔

گٹھ:پنڈا
گٹھ:جیون پڑھت
دائی پُݨاں

گبھݨ عورتاں دی دیکھ بھال تے اوہناں دا چِھلا کروݨ دے کم نوں دائی پُݨاں آکھیا جاندا اے تے ایہ کم کرن آلی عورت دائی ہُندی اے ۔ ایس پیشے نوں انگریزی وچ (Midwifery) آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:پیشے
گٹھ:کامے
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:طب
لہوریئے

**لہوریئے** (انگریزی:Lahoriye) اک بھارتی پنجابی فلم اے جیہنوں امبردیپ سنگھ نے لکھیا تے ڈایریکٹ کیتا۔ ایس فلم دے مُکھ کردار امریندر گل، سرگون مہتا، یوراج ہنس تے سردار سوہی نیں ۔ ایہ فلم دنیا بھر چ 12 مئی 2017 نوں رلیز ہوئی۔

## کاسٹ
* امریندر گل
* سرگون مہتا
* یوراج ہنس
* نِمرت کھیڑا
* سردار سوہی
* نِرمل رِشی
* امبردیپ سنگھ
* گُگو گِل
* ہوبی دھالیوال
* راجیو ٹھاکر
* سندیپ ملھی

## گیت

## حوالے

گٹھ:پنجابی فلم
گٹھ:پنجابی فلماں
ڈالر

*امریکی ڈالر
*آسٹریلوی ڈالر
*کینیڈیئن ڈالر
*ہانگ کانگ ڈالر

گٹھ:گُنجھل کھول
سیری قلعہ

**سیری قلعہ**،نویں دلی وچ اے۔ اسدی اساری علاء الدین خلجی نے کروائی جو کہ اک ترک ( افغان)سی اتے اس ویلے دلی دا حاکم سی۔
## اتہاس
علاؤ الدین خلجی خاندان وچوں سبھ توں ودھیا حاکم سی، کیونکہ اسنے دکھنی بھارت نوں دبا کے دلی دے دوسرے شہر سیری نوں قائم کیتا۔ اس نے سیری شہر دی اساری منگولاں دے خلاف وچ کیتی اتے سیری قلعہ وی بنوایا کیونکہ قلعہ طاقت دا پرتیک سن۔سیری ہن نویں دلی دا حصہ اے۔ اس نوں 1398 دے ویلے دوران "دار الخلافہ" دے ناں نال وی جانیا جاندا سی۔
## بنتر
اسدے نے ڑے شاہ پور پنڈ وسیا ہویا اے جو کہ جٹاں نے وسایا۔ سیری قلعہ شمال مغرب وچ قطب مینار توں 5 ک م دور پرانی دلی تک پھیلیا پہلا اسلامی شہر سی۔ پر ہن اسدا رقبہ گھٹ کے 1.7 ک م تک رہِ گیا۔

تصویر:View of Masjid in Siri Fort.JPG|right|thumb|200x200px|توہپھے والی مسزد، سیری قلعہ، نیڑے شاہ پور جاٹ پنڈ

## سیری قلعہ کھیڈ کمپلیکس
ایشیئن ویلیج کمپلیکس جسنوں زیادہ 'تر سیری قلعہ کمپلیکس ہی کہہ دتا جاندا اے، دی سانبھ سنبھال دا کم 1982 وچ ہوئیاں کھیڈاں نال شروع ہویا۔











## فوٹو گیلری

File:Ruins of Siri Fort wall, New Delhi, India - 20090517.jpg|سیری قلعے دی کھنڈر کندھ
File:Siri Fort auditorium.JPG|سیری قلعے دا آڈیٹوریم
File:Siri Fort wall at Panchsheel Park1.jpg|سیری قلعے دے پھاٹک دی فلانکنگ کندھ دا نیڑلی جھلک
File:Siri Fort wall at Panchsheel Park2.jpg| سیری قلعے دی پارک دی کھنڈر کندھ


## ایہناں نوں وی دیکھو
* علاء الدین خلجی
* خلجی خاندان

## حوالے

گٹھ:دلی دے قلعے
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:بھارت دے قلعے
سید راجٹبر

سید خاندان دلی سلطنت دا اک حاکم خاندان سی ۔ ایہہ صرف 37 سالاں تک اقتدار وچ رہ سکیا ۔ اسدے بعد لودھی خاندان بر سر اقتدار آیا۔

## حکمران

* خضر خاں
* مبارک شاہ
* محمد شاہ

گٹھ:بھارت دی تریخ
گٹھ:سید خاندان
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
جوہی چاولا

**جوہی چاولا** (13 نومبر؛1967) اک بھارتی اداکارہ اتے فلم پروڈیؤسر اے۔ جوہی 1984 وچ مس انڈیا دی وجیتا رہی۔ چاولا نے زیادہ تر ہندی فلماں وچ کم کیتا،اس توں علاوہ اسنے تامل،تیلگو،ملیالم،پنجابی،بنگالی اتے کنڑ بولیاں دی فلماں وچ وی کم کیتا۔ جوہی 1980،1990 دے انت وچ اتے 2000 دے شروع تک موہری اداکارہ رہی۔

جوہی چاولا نے اپنے فلمی کیریئر دی شروعات  سلطنت (1986) فلم توں کیتی اتے قیامت سے قیامت تک (1988) فلم توں بعد جوہی نے بہت سفلتا حاصل کیتی اتے اس فلم لئی اسنوں فلمفیئر بیسٹ فیمیل اوارڈ ملیا۔ اس توں بعد جوہی نے اپنا ہندی فلماں وچ موہری رول ادا کردے ہوئے بہت ساریاں فلماں وچ کم کیتا؛ بول رادھا بول (1992)،راجو بن گیا جینٹلمین (1992)،لٹیرے (1993)،آئینہ (1993)،ہم ہیں راہی پیار کے (1993)،ڈر (1993)،دیوانہ مستانہ (1997)،یس بوس (1997)،اشک (1997)। جوہی چاولا نوں،ہم ہیں راہی پیار کے فلم لئی فلمفیئر اوارڈ فار بیسٹ ایکٹریس ملیا۔

## جیون
جوہی چاولا دا جم انبالہ،ہریانہ،بھارت وچ اک فوجی پروار وچ ہویا۔ اسنے اپنی سکولی سکھیا فورٹ کونونٹ سکول،ممبئی توں پوری کیتی۔ اسنے اپنی گریجوئیشن ممبئی دے سدینھم کالج توں پوری کیتی۔ پھر اوہ 1984 وچ مس انڈیا دی وجیتا رہی۔ اس توں بعد اس نے 1984 وچ ہی مس یونیورس لئی بیسٹ کوسٹیم اوارڈ حاصل کیتا۔ جوہی چاولا اک ودھیا رقاصہ اتے کلاسیکل گیت کار وی اے۔

گٹھ:بھارتی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
مُنڈکو اُپنیشد

**مُنڈکو اُپنیشد **اتھرو وید شاخاں دے ماتحت اک اپنشد اے۔ ایہہ اپنشد سنسکرت بولی وچ لکھیا گیا اے۔ اس دے رچنہار ویدک دور دے رشی منے جاندے ہن پر مکھ روپ وچ ویدویاس (رشی) نوں کئی اپنشداں دا لکھاری منیا جاندا اے۔
## رچنا دور
اپنشداں دے رچنا دور بارے ودواناں وچ اختلاف ہن۔ کجھ اپنشداں نوں ویداں دا مول منترکھنڈ دا حصہ منیا گیا اے۔ اپنشداں دا رچنا دور 3000 ق م توں 4000 ق ممنیا گیا اے۔ 

## حوالے

## باہری کڑیاں
* اپنشدوں نے آتمنریکشن کا مارگ بتایا

### مول گرنتھ
* Upanishads at Sanskrit Documents Site 
* پیڈیئییپھ پراروپ، دیوناگری میں انیک اپنشد 
* GRETIL
* TITUS

### ترجمہ
* Translations of major Upanishads
* 11 principal Upanishads with translations 
* Translations of principal Upanishads at sankaracharya.org
* Upanishads and other Vedanta texts
* ڈا مردل کیرتی دوارہ اپنشدوں کا ہندی کاویہ روپانترن 
* Complete translation on-line into English of all 108 Upaniṣad-s  [not only the 11 (or so) major ones to which the foregoing links are meagerly restricted]-- lacking, however, diacritical marks
گٹھ:ہندو دھرم
گٹھ:وید
مچھیرا

**مچھیرا** (انگریزی: Fisherman)، اوہنوں کہیا جان٘دا اے جیہڑا پاݨی دے اجسام، دریا، نہر، ندی، جھیل، سمندر وغیرہ وِچوں مچّھیاں یا ایہدے ورگے دوجے آبی جانور جھین٘گے تے کیکڑے وغیرہ پھڑدا اے۔

لفظ *مچھیرا* مچھی توں بݨیا اے۔ مچھیرا دا مونث لفظ مچھیرن اے۔ 

دُنیا بَھر وچ 38 مِلیئن دے نیڑے مچھیرے نیں جو تجارتی مقصد لئی تے اپݨی خوراک لئی مچھیاں دا شکار کردے نیں۔ مچھیرے پیشا ور وی ہوسکدے نیں تے تفریحی وی۔  

مچّھیاں پھڑن دا دھن٘دا پراݨے ویلّیاں توں انسان دا خوراک حاصل کرن دا اک ذریعہ اے۔ ہڑپا رہتل تے پراݨی مصری رہتل وچ وی مچھیاں پھڑݨ تے کھاݨ دا رواج سی۔

## ہور دیکھو
* مچھی پالݨ
* شکار

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:شکار