open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انتونی گاؤدی

**انتونی گاڈی** سپین دا اک منیا پرمنیا آرکٹیکٹ اے۔ ساگرادا فیمیلیا اودا اک ودیا کم اے۔

**انتونی گودی** (؛ 25 جون 1852 – 10 جون 1926) سپینی کاتالونیائی واستکار سن۔ اوہ ریؤس دے نواسی سن اتے کلا اتے ساہت اندولن کیٹلن موڈرنجمے دے کلپت سردار سن۔ گودی دا کارج جو کہ مکھ طور تے بارسیلونا وچّ کیندرت ہے اس دی بہت زیادہ ویکتی گت اتے وشیش شیلی نوں درساؤندا ہے۔ اس دا سبھ توں اتم کارج سگرادا فیملیا نام دا رومن کیتھلک گرجاگھر ہے جو کہ اپنی ادھوری حالت وچّ وی یونیسکو عالمی ورثہ تھاں ہے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:ہسپانوی شخصیباں
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
گٹھ:بارسیلونا
ملکہ ازابیلا

جم:1451ء

موت؛1504ء

سپین دی ملکہ 1469ہ چ اراگون دے بادشاہ فرڈینند نال ویاہ کیتا تے شریک سلطنت بنی ۔ 1492ء چ اندلس دی آخری مسلم سلطنت غرناطہ تے مل ماریا تے مسلمانان دے نال یہودیاں نوں وی سپین توں باہر کڈ دتا ۔ کولمبس اس دی ای سرپرستی چ 1492ء چ نویں دنیا دی کھوج ج نکلیا سی ۔

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:ہسپانوی شخصیباں
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
بندر سری بیگوان

بندر سری بیگوان (پرانا ناں برونائی ٹاؤن)سلطنت برونائی دا راجگھر تے شاہی شہر اے ،جسدی آبادی 1991ء دی مردم شماری موجب 46 ہزار229 افراد تے مشتمل اے ۔ اہم عمارتاں چ شاہی تقریب ہال جسنوں **لاپاؤ** کہندے نیں ، تے شاہی ریگالیا ، سلطان عمر سیف الدین مسیت ، ملائے تکنیکی عجائب گھر تے برونائی تریخی مرکز شامل نیں ۔

شہر دے ناں دا پہلا حصہ فارسی لفظ **بندر** اے حسدا مطلب بندرگاہ اے تے دوجا حصہ سنسکرت لفظ **سری بیگوان** اے جسدا مطلب **بخشیا ہویا** اے ۔ شہر دا پرانا ناں برونائی ٹاؤن سی حسنوں 3 اکتوبر 1970ء چ بدل کے بندر سری بیگوان رکھیا گیا ۔ 

سلطان عمر سیف الدین مسیت 1958ہ چ اساری گئی ، اسدیاں خصوصیات چ سنہری گنبد ، اٹلی دے سنگ مرمر نال بنائیاں گیاں اندرونی کندھاں نیں اس چ زیر زمین گزرگاہ وی اے جسنوں سلطان ذاتی آمد و رفت لئی ورتدا اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
نکا ایشیاء

ایشیائے کوچک ، براعظم ایشیاء دے لہندے حصے دا ناں اے ، اسنوں ایشیائی ترکی وی آکھیا جاندا اے ۔ ایشیائے کوچک یاں نکا ایشیا چ بوہتا علاقہ اناطولیہ دی سطح مرتفع دا اے ۔ اسدے اتلے تے دکھن چ یونٹک تے ٹورس دے کواستان نیں ۔ جہڑے چڑھدے چ آرمینیا دے پہاڑاں نال جا ملدے نیں ۔ اتلے چ کالا سمندر دا سخت پتھریلا ساحل اے ۔ دکھنی ساحل چ وڈیاں وڈیاں خلیجاں نیں ، پر لہندا ساحل کافی کٹیا پھٹیا اے تے اسدے بالمقابل کئی نکے وڈے جزیرے نیں ۔ اناطولیہ دا علاقہ خشک اے ، جس چ کتے کتے پانی دیاں نمکین جھیلاں نیں ۔ ایتھے اکثر بھچال آندے رہندے نیں ۔ ساحلی علاقہ خطہ روم دی آب و ہوا پاروں سرسبز تے شاداب اے ۔

گٹھ:علاقے
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ترکی
گٹھ:جغرافیہ
حاتم بھٹی

حاتم بھٹی دا اصل ناں عبدالمحید اے۔ اوہ پنجابی دے شاعر نیں

## اتہ پتہ
بندرا بن

بھارت (ہندستان دے صوبہ اترپردیش دا اک شہر ۔ ایتھے کرشن مہاراج دی جوانی دا ویلا لنگھیا ۔ اس شہر چ اک ہزار دے نیڑے مندر نیں ۔ اینہاں چوں بوہتے 16ویں صدی عیسوی دے بنے ہوئے نیں ۔ مہاراج کرشن دا لال مندر خاص طور تے ویکھن لائق اے ۔ 1948ہ چ اس شہر دا ناں بدل کے رنڈابن رکھ دتا گیا اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
بروصہ

**بروصہ** اتلے لہندے ترکی دا شہر تے صوبہ بروصہ دا راجگھر اے ۔ اس شہر دی آبادی سن 2000ء دی مردم شماری موجب 11 لکھ 94 ہزار 687 اے ۔ ایہہ ترکی دا چوتھا سبتوں وڈا شہر اے ۔ اپنے باغاں پاروں ایہہ شہر **یاشلی بروصہ** یعنی سبز بروصہ دے ناں نال جانیا جاندا اے ۔ ایہہ شہر اپنی برفانی تفریع گاہاں ، عثمانی سلطانان دے مزاراں تے زرخیز میداناں پاروں مشہور اے ۔

سن 1326ہ چ ایہہ شہر سلطنت عثمانیہ دا راجگھر بنیا تے 1365ہ چ ادرنہ دی فتح تک اسنوں ایہہ اعزاز حاصل رہیا ۔

الجزائر دے مشہور حریت تسند عبدالقادر الجزائری نے 1852ء توں 1855ء تک اس شہر چ قیام کیتا ۔ جدوں کہ آیت اللہ خمینی نے وی اپنے پہلے دور جلاوطنی (1963ء) چ ایتھے قیام کیتا تے ایتھوں ای پہلے نجف ، عراق تے فیر پیرس روانہ ہوئے ۔

اولیں عثمانی طرز تعمیر دی اک شاہکار مسیت اولو جامع وی ایتھے واقع اے ، جسنوں سلطان بایزید یلدرم نے جنگ نکوپولس ج فتح دی یادگار دے طور تے تعمیر کروایا سی ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
بشیر احمد دیوانا

**بشیر احمد دیوانا** پنجابی دے شاعر نیں ۔

## اتا پتا

گٹھ:پنجابی شاعر
برصغیر

**برصغیر** (انگریزی: Subcontinent) دے معنی براعظم دا چھوٹا جزیرہ نمائی علاقہ یا حِصہ اے، لفظ صغیر عربی تو‏ں ماخوذ اے، براعظم ایشیا وچ برصغیر پاک و ہند اک برصغیر اے جیہڑا بحر ہند دے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس خطے نو‏‏ں برصغیر اس لئی کہیا جان٘دا اے کہ جغرافیے تے علم ارضیات دے مطابق ایہ براعظم دے ہور علاقےآں تو‏ں الگ تھلگ ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* برصغیر پاک و ہند

## حوالے

گٹھ:خطے
گٹھ:علاقے
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:براعظم
گٹھ:برصغیر
انڈورا

**انڈورا**  (کتلانی بولی وچ Principat d'Andorra) ، لہندے یورپ وچ پیرینیز دے پہاڑی دھارے وچ سک نِکا دیس اے ۔ ایہدیاں سرحداں سپین تے فرانس نال مِلدیاں نیں (ایہہ سپین تے فرانس دے وچکار وسدا اے) ۔ سپین دا تھاں کتلونیا تے فرانس دا ضلع اتلا کتلونیا ایہدے نال لگدے نیں ۔ ایہ نِکا جیا دیس اپڻے واسیاں دیاں لمبیاں عمراں پاروں مشہور اے ۔ جہڑیاں 2007ء وچ اوسطن 83.52 سال سی ۔ دیس وچ ٹیکس نئیں لگدا تے سیاحاں دی گنتی بہہت زیادا ہندی اے ۔

## تریخ

ایہنوں فرانس تے سپین نےرَل کے 1278ء وچ بݨایا سی ۔

## جغرافیا

انڈورا دا کل رقبا 468 مربع کلومیٹر اے تے 2006ء دے حساب پاروں ایتھے 81،200 لوک وسدے نیں ۔

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
کالاماتا

کالاماتا  دکھنی یونان چ پیلوپونیس چ دوجا سبتوں ودا شہر اے ۔ ایہہ میسینیا پریفیکچر دا راجگھر تے وڈی بنددگاہ اے ، تے دریائے نیدون دے نال نال  خلیچ میسینیا اتے واقع اے ۔ ایہہ ایتھنز توں 238 کلومیٹر لہندے دکھن چ ، کیپاریسیا توں 60 کلومیٹر چڑھدے دکھن چ ، پیرگوس توں 120 کلومیٹر ، ٹریپولی توں 80 کلومیٹر چ ، سپارٹا توں 60 کلومیٹر لہندے چ تے تھسیالونکی توں 715 کلومیٹر دکھن ج واقع اے ۔ 

2001ء دی مردم شماری موجب اسدی آبادی 57،620 افراد اتے مشتمل اے ۔

## ناں

ناں کالاماتا دا تعلق شاید یونانی لفظ *کالا ماتیا* نال ہوئے  جسدا مطلب *سوہنیاں اکھاں* اے ۔ 

## باہرلے جوڑ

*http://commons.wikipedia.org/wiki/Special:Search/Kalamata

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
سرور سلطان

**سرور سلطان** پنجابی تے اردو شاعر نیں۔ 

## ہور ویکھو
* پنجابی غزل
## کتاب
* ٹوٹے شنیلاں دے

## شاعری
بے جا سنا دینا واں
چیر کے دل وکھا دینا واں
ہوجاۓ کج چانن چوکھا
لعو دے دیپ جلا دینا واں
خبرے غیب دی خبر لیاون
ذہن دے پنکھ اڈا دینا واں
شاید کوئی منصف سن لے
فیر زنجیر ہلادینا واں
سر کپ ہنیریاں اندر
سچ دی الکھ جگا دینا واں
منظور احمد

**منظور احمد** اک پاکستانی سائینسدان اے۔ ایم ایس سی باتھ یونیورسٹی برطانیہ توں کیتی۔ اودے کماں تے پاکستانی سرکار نیں 2000 چ سوہنے کم دا ٹکا تے 2004 ستارہ امتیاز دتے۔

## ہور ویکھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

## بارلے جوڑ
*http://archives.dawn.com/2004/08/14/nat1.htm ڈان اخبار تے خبر

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
بھوپال

**بھوپال** بھارت دا شہر تے ریاست مدھیا پردیش دا راجگڑھ اے ۔ بھوپال دے ناں توں راگ بھوپالی منسوب اے ۔

**بھوپال** ( () بھارتی صوبے مدھیا پردیش دا راجگڑھ تے بھوپال ضلع تے بھوپال ڈیپارٹمنٹ دا صدر مقام اے ۔ ایہ سابقہ ریاست بھوپال دا راجگڑھ سی ۔ ایہنوں *جھیلاں دا شہر* کیہا جاندا اے ۔  کیونکہ اتھے بہت ساریاں قدرتی تے بناوٹی جھیلاں نیں تے ایہ بھارت دے سبھ توں ہرے بھرے شہراں وچوں اک اے ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*بیگمات بھوپال - سنہری دور 

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:برصغیر
نجم الدین ایوب

**نجم الدین ایوب** یاں نجم الدین ابن شاذی (انتقال:9 اگست1173ء) کرد نسل دا اک سپاہی ، سیاستدان تے فاتح بیت المقدس صلاح الدین ایوبی دا پیؤ سی ۔

## پہلا جیون

نجم الدین ایوب ، شاذی ابن مروان دا پتر تے شیر کوہ دا بھائی سی ۔ اسدا تعلق کرد قبیلے روادیہ نال سی ۔ شاذی دے آل شداد نال فریبی تعلقات سن تے 1130ہ چ اینہاں دی حکومت دے خاتمے مگروں ایہہ پہلے بغداد تے بعد چ تکریت چلا گیا ۔ جتھے اسنوں علاقے بہروز نے حاکم مقرر کر دتا ۔ شاذی دے مرن مگروں نجم الدین ایوب نے اپنے پیؤ دے تھاں تکریت دی گورنری سمبھالی ۔

1132ہ چ ایوب نے زنگی ٹبر لئی خدمات انجام دتیاں تے تکریت دے نیڑے سلجوق سلطان دے خلاف جنگ چ حصہ لیا ۔ نجم الیدن نے دریائے دجلہ عبور کر کے عماد الدین زنگی دے بھائی دی جان وی بچآئی ۔ 1136ہ چ شیرکوہ نے تکریت چ اک سعائی نوں قتلکر دتا ، جس تے دونہاں بھائیاں نوں جلاوطن کر دتا گیا ۔ آکھیا جاندا اے جس رات اینہاں نے تکریت نوں چھدیا اوسے رات نجم الدین دے گھر پتر جمیا جسدا ناں یوسف رکھیا گیا ، ایہو یوسف بعد چ صلاح الدین ایوبی دے نان نال سارے جگ چ پہچانیا گیا ۔

عماد الدین زنگی نے نجم الدین نوں بعلبک دا گورنر مقرر کیتا پر جدوں 1146ء چ دمشق دے بوری اتابک معین الیدن نے اسنوں فتح کر لیا تے نجم دمشق آ گیا ۔ دوجی صلیبی جنگ دے دوران نور الدین زنگی نے شہر فتح کر کے ایوب نوں دمشق دا گورنر مقررکیتا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:کرد شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:کرد
گٹھ:عراق
گٹھ:عراقی شخصیتاں
گٹھ:تریخ اسلام
ہندوپور

ہندوپور ناں دا شہر ہندستان دی ریاست آندھراپردیش دے ضلع انتناپور چ واقع اے ۔ ایہہ بنگلور توں 301 کلومیٹر دور اے ۔ ھندوپور دی کل آبادی ڈھائی لکھ اے جس چ مسلماناں دی آبادی 94 فیصد اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:ہندستان
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
وسطی یورپ

لہندے یورپ تے چڑھدے یورپ دے وشکارلے علاقے نوں وشکارلہ یورپ آکھیا جاندا اے ۔ اس چ تھلویں دیس ہیگے نیں :۔

* آسٹریا
* چیک لوک راج
* پولینڈ
* ھنگری
* سلواکیا
* جرمنی
* سلوینیا
* سویٹزرلینڈ
* لیختنشٹاین

## Education
وسطی یورپ دے سارے دیس بوہت پڑھے لکھے نیں ۔ سب دی شرح خواندگی 96% توں ودھ اے:

## بارلے جوڑ
نینوا

اک بوہت پرانی سلطنت جس دی تریخ غیر متعین اے ۔ اسدیاں سرحداں اتلے چ آرمینیا دے پربت دھارے تک تے دکھن چ بابل تک 280 میل لمبیاں تے 150 میل چوڑیاں سن ۔ ایہہ علاقہ بوہت زرخیر سی تے اسدی واسی تہذیت تے تمدن دے ودے علمبردار سن ۔ 606 ق م چ ایہہ سلطنت میڈیا دا اک صوبہ سی ۔ بعد چ فارس دی حکومت دا اک صوبہ بنیا ۔ 1638ء چ ایہہ سلطنت عثمانیہ چ شامل ہویا تے پہلی جنگ عظیم تک ایہہ ترکی(سلطنت عثمانیہ) چ شامل رہیا ۔ اس دے مگروں شام دے ناں دا دیس یورپ طاقتاں برطانیہ تے فرانس دے زیر اثر قائم ہویا ۔ نینوا شہر دے کھنڈرات اج دے عراق ج موجود نیں ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:شام
گٹھ:شام دی تریخ
معمر قذافی

معمر قذافی 1969 دی بغاوت دے مگروں لبیا دا سردار بنیا۔ اونے لبیا دے 42 ورے راج کیتا۔ اجکل دے دنیا چ بادشاواں نوں چھڈ کے اوہ سب توں چوکھے ویلے تک راج کرچکیا اے تے تریخ دے سب توں چوکھے ویلے تک راج کرن والیاں چ گنیا جاندا اے۔ فروری 2011 چ اودے خلاف لبیا چ لوک اٹھ کھڑے ہوۓ نیں۔

قدافی سرت اطالوی لبیا چ 7 جون 1942 نوں جمیا۔ فوجی سکھلائی یونان تے برطانیہ توں لئی۔ 1 ستمبر 1969 نوں کج نکے رینک دے افسراں نوں نال رلا کے جدوں لبیا دا بادشاہ ادریس ترکی علاج لئی گیا سے ‍زافی نے راج تے مل مار لیا۔ سامراج دے خلاف اودی اواز سب توں اچی سی تے کسے وی ٹولی نوں ہتھیار تے پیسے لبیا توں لب سکدے سن اگ ر اوہ سامراج دے خلاف ہوۓ۔ سکاٹ لینڈ چ اک سفری جعاز وی سٹیا۔ جیدے اونوں مگروں ہرجانہ دینا پیا۔20 اکتوبر 2011 نوں سرتے لبیا چ لبیا دے لوکاں نے اونون ماردتا۔

## بارلے جوڑ

* http://www.jang.com.pk/jang/feb2011-daily/25-02-2011/col1.htm
نیولینڈ چانن گھر

نیولینڈ لائٹ ہاؤس, بالٹک سمندر دے کنڈے جرمنی چ اک چانن گھر اے۔ اے 1915 چ اٹاں نال بنایا گیا سی تے ہن اے کم نیں کر ریا۔ 

## بارلے جوڑ

*http://www.wsv.de/wsa-hl/wasserstrassen/bauwerke/leuchttuerme/lt_neuland/index.html
نثار علی خان

چوہدری نثار علی خان اک پاکستانی سیاستدان نیں۔ ایہناں دا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔

## باہرلے جوڑ
*http://www.pmln.org.pk/  مسلم لیگ ن دی ویب سائیٹ

گٹھ:مسلم لیگ ن
راجا ظفرالحق

**راجا ظفرالحق** پاکستان مسلم لیگ (ن) دے چئیرمین راجا ظفرالحق دا تعلق راولپنڈی د‏‏ی تحصیل کہوٹا دے نواحی علاقا مٹور تو‏ں اے اوہ 1935ء وچ مٹور وچ پیدا ہوئے آپ دے والد محترم دا ناں راجا فضل داد خان اے،
انہاں نے 1956ء وچ گورنمنٹ کالج لاہور تو‏ں گریجویشن د‏‏ی تے اس دے بعد پاکستان مسلم لیگ وچ شمولیت کرلئی تے پنجاب یونیورسٹی لاہور تو‏ں سیاسیات وچ ماسٹر کرنے دے بعد 1958ء وچ پنجاب لا کالج لاہور تو‏ں ایل ایل بی دا امتحان پاس کيتا انہاں نے 1958 تو‏ں 1981ء تک وکالت د‏‏ی تے 1987ء تو‏ں ہن تک سپریم کورٹ دے وکیل نيں
راجا ظفر الحق نے 1963ء تو‏ں 1971 تک پاکستان مسلم لیک ضلع راولپنڈی د‏‏ی جنرل سیکرٹری د‏‏ی ذمہ داریا ں نبھائی تے 1971ء تو‏ں 1981ء تک پاکستان مسلم لیگ ضلع راولپنڈی دے صدر رہے 1973 وچ اوہ پاکستان مسلم لیگ د‏‏ی سنٹرل ورکنگ کیمٹی دے ارکان وی منتخب ہوئے1977 وچ راولپنڈی بار ایسوسی ایشن دے صدر منتخب ہوئے تے 1981 وچ ہائی کورٹ بار دے نائب صدر منتخب ہوئے
ضیاء الحق دے دورحکومت وچ 1981 تو‏ں 1985ء تک وفاقی وزیر اطلاعات ونشریات تے وزرات مذہبی امور دا قلمدان انہاں دے سپرد رہیا تے 1985 وچ اک سال دے لئی مصر وچ پاکستان دے سفیر رہے تے 1986ء وچ وفاقی وزیر د‏‏ی حیشیت تو‏ں وزیر اعظم پاکستان محمد خان جو نیجوکے سیاسی مشیر بنے 1990ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے پندا لیسواں سیشن وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دا وی اعزاز حاصل کيتا 1991 وچ پہلی دفعہ چھ سال دے لئی پاکستان سینٹ دے ارکان منتخب ہوئے تے نواز شریف دے دور حکومت وچ 1991 تو‏ں 1994 تک سینٹ وچ مذہبی امور تے قانون د‏‏ی سٹیڈینگ کیمٹی د‏‏ی بطور چئیرمین د‏‏ی ذمہ داریاں سر انجام دتیاں تے 1992ء تو‏ں 1997ء تک انٹرنیشنل اسلامی یونیورسٹی اسلام آباد دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ارکان وی رہے
1992ء وچ راجا ظفر الحق پہلی بار موتمر عالم اسلام دے جنرل سیکرٹری منتخب ہوئے تے اور ہن تک مسلسل پنجويں مرتبہ وی منتخب ہونے دا اعزاز برقرار رکھیا ہويا اے 1996ء وچ پاکستان مسلم لیگ دے مرکزی نائب صدر بنے نواز شریف دے آخری دور حکومت دے دوران وچ دے 1997ء تو‏ں 1999ء تک سینٹ وچ قائد ایوان دے نال نال وفاقی وزیر مذہبی امور د‏‏ی ورزات دا عہدہ وی آپ دے پاس رہیا تے 2000ء وچ اوہ پاکستان مسلم لیگ دے چئیرمین منتخب ہو گئے
راجا ظفرالحق گزشتہ پنجاہ سال تو‏ں پاکستان مسلم لیگ تو‏ں وابستہ نيں اس دوران وچ اوہ متعدد اہ‏م عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بے داغ سیاست د‏‏ی مثال دتی جاندی ا‏‏ے۔

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے مصر
گٹھ:پاکستانی سیاسی علماء
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:سعودی عرب وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:ضلع راولپنڈی دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی لا کالج
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:قائدین ایوان بالا (پاکستان)
گٹھ:قدامت پسندی
گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان
گٹھ:وزیر اطلاعات و نشریات پاکستان
گٹھ:پاکستانی سفارت کار
گٹھ:وزرائے مذہبی امور پاکستان
تہمینہ دولتانہ

تہمینہ دولتانہ اک پاکستانی سیاستدان اے جیدا جوڑ مسلم لیگ ن نال اے۔

ممتاز دولتانہ اوہدا جاچا سی.
## بارلے جوڑ
*http://www.pmln.org.pk/  مسلم لیگ ن دی ویب سائیٹ

گٹھ:مسلم لیگ ن
فرمیون

**فرمیون** مادے دے مڈلے پارٹیکل چون نیں۔ ایناں دا اے ناں اینریکو فرمی دے ناں تے رکھیا گیا اے۔
گلبرٹ لیوس

**گلبرٹ لیوس** اک امریکی فزکس گرو سی جینے 1916 وچ ایٹماں دے وشکار بنن والے  کوویلنٹ بانڈ دی سوچ دتی۔
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
شیخ مجیب الرحمان

**شیخ مجیب الرحمان** اک بنگالی سیاستدان سی ۔ اوہنے بنگلا دیش نوں پاکستان توں وکھ کرن لئی چوکھا کم کیتا۔ اوہ بنگلا دیش دا صدر تے وزیر اعظم رہیا۔

**شیخ مجیب الرحمٰن** ( *بنگالی دا رومنیکرن|Shekh Mujibur Rôhman*), (17 مارچ 1920&nbsp;– 15 اگست 1975) بنگلا دیش مشہور بنگالی قوم پرست  آگوُ سی۔ اس نوں بنگلہ دیش دا بانی کیہا جاندا ہے۔ اوہ عوامی لیگ دا پردھان سی ۔ اوہنے پاکستان دے خلاف ہتھیاربند لڑائی دی اگوائی کردے ہوئے بنگلا دیش نوں الگ کروایا ۔ بنگلا دیش دا  پہلا صدر بنیا تے بعد وچ وزیر اعظم وی بنیا ۔ اوہنوں بنگابندھو دے خطاب نال اعزازیا  گیا ۔

15 اگست 1975 نوں فوجی تحتہ پلٹ دوران اوہنوں مار دتا گیا ۔ 

گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:بنگالی مسلمان
آئیسوٹوپ

**ہمجا** ایسے جوہراں کیندے نیں جناں دا جوہری پعار وکھرا ہوے پر جوہری عدد اکو ای ہووے۔ ہمجا کسے اک خاص عنصر دیاں ک‏ی ونڈاں ہوندیاں نیں۔ کسے خاص عنصر دیاں وکھریاں ہمجاں وچ اولیاں دی گنتی تے اکو جئی ہوندی اے پر ایناں وچ تعدیلاں دی گنتی وکھری ہوندی اے۔

ایدا ایہ ناں 1913 وچ مارگریٹ ٹوڈ نے رکھیا۔
عوامی لیگ

**بنگلا دیش عوامی لیگ (بی اے ایل)**  
جاں مختصراً **عوامی لیگ (اے ایل)** بنگلا دیش دی اہم سیاسی جماعتاں وچوں   اک اے۔ ایہ ملک اُتے حکومت کرنے والی موجودہ جماعت اے۔ 2014ء دے عام انتخابات وچ اس جماعت نے سبھ توں زیادہ نشستاں جِتیاں سن ۔

آل پاکستان عوامی لیگ پاکستانی صوبے مشرقی بنگال دے راجگڑھ ڈھاکا وچ 1949ء وچ بنگالی قوم پرستاں عبد الحمید خان بھاشانی، شوکت علی،یار محمد خان، شمس الحق تے بعد وچ شمولیت اختیار کرنے والے حسین شہید سہروردی نے قائم کیتی سی۔

عوامی لیگ بنگلا دیش دی اک سیاسی پارٹی اے ۔ عوامی لیگ دی نیوں عبد الحمید خان بھاشانی، شمس الحق تے حسین شہید سہروردی نے 23 جون 1949 وچ ڈھاکا وچ رکھی سی ۔ 

## حوالے

گٹھ:بنگلہ دیش
گٹھ:سیاسی جماعتاں
م ش عالم

م ش عالم پنجابی دے شاعر نیں

سٹھ(طنز) و مزاح دے بہترین شاعر

م ش عالم دا ناں محمد شفیق ملک سی جو والدِ جانہار(مرحوم) دے سجݨ نے رکھیا قلمی ناں م ش عالم اے، ضلع مظفر گڑھ وچ 11 اپریل 1967ء نو‏‏ں پیدا ہوئے ، انہاں دا آبائی علاقہ حیدرآباد سندھ اے 
والد دا ناں ؛صوفی محمد رمضان تھا
پہلا شعر بارہ/تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ کہیا سب تو‏ں پہلے استاد؛ سید ضامن علی حسنی سن،
اپنے بہترین استاد اُتے پیراگراف تے دوسرے بہترین استاد؛ پروفیسر عنایت علی خان سن، رسمی تعلیم نہ حاصل کر سک‏‏ے، دکانداری ذریعہ معاش رہیا ، تے اصلاحِ شاعری وی کردے رہ‏ے،
## اعزازات
اعلیٰ کارکردگی اُتے مݪݨ والا ایوارڈ؛
* اکادمی ادبیات (سندھ) د‏‏ی جانب تو‏ں 2007ء وچ بہترین مزاح گو شاعر دا ایوارڈ
* اکادمی ادبیات (سندھ) د‏‏ی جانب تو‏ں 2008ء وچ 
* کتاب "عالَم آن لائن" نو‏‏ں بہترین 'مزاحیہ شاعری' د‏‏ی کتاب دا ایوارڈ
* وکھ وکھ ادارےآں، کلبز تے تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں بے شمار شیلڈز، سرٹیفیکیٹس
## لکھتاں
*عالم آن لائن(شاعری)
## نمونہ کلام
*جو حلوے پوری کا سن ڈے کو ناشتا نہ کرے 
*تو وہ فضیلت چھٹی کا تذکرہ نہ کرے 

*" سنا ہے  اس کو محبت دعائیں دیتی ہے " 
*جو ایزی لوڈ کرے مگر گلہ نہ کرے 

*یہ ٹھیک ہے  نہیں مرتا کوئی حیا سے کبھی 
*خدا کسی کو  مگر پھر بھی بے حیا نہ کرے

*وہ بے حیائی کا اعلی ترین ماڈل ہے 
*جو بندہ اپنے پرائے کا بھی حیا نہ کرے 

*تو جب بھی ملتا ہے ہم کو مٹن کھلانا ہے  
*" وہ دل ہی ترے ملنے کی جو دعا نہ کرے 

*ہے زن مریدی میں حقدار  گولڈ میڈل کا 
*جو روز مار بھی کھائے مگر گلہ نہ کرے 

*مرے خیال میں عالم ! ہے یہ بھی پامردی 
*کہ بندہ قرض لے،  لیکن کبھی ادا نہ کرے 
۔۔۔     ۔   ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

*ناصر کاظمی اور غلام علی  کی زمین میں 

*'" دل میں اک لہر سی اٹھی ہے ابھی " 
*آن لائن جو تو ہوئی ہے  ابھی

*" بھری دنیا میں جی نہیں لگتا " 

*عقد ثانی کی جو کمی ہے ابھی 

*تو نے میسیج کیا تو ایسے لگا 
*" کوئی تازہ ہوا چلی ہے ابھی " 

*ابھی سریا نہیں ہے گردن میں 
*اپنی شہرت نئی نئی ہے ابھی 

*" شور برپا ہے خانہ دل میں " 
*کہیں مچھلی تلی گئی ہے ابھی 

*لگ رہی ہے  سنی سنی مجھ کو
*یہ جو تو نے غزل پڑھی ہے ابھی 

*اتنی جلدی ہے کیا کمانے کی 
*" غم نہ کر زندگی پڑی ہے ابھی "

*دیکھنا پارلر کے بعد اس کو 
*یہ جو ڈائن سی لگ رہی ہے ابھی 

کہہ رہی تھی مجھے شریف انساں 
وہ  کہاں مجھ کو جانتی یے ابھی 

*چھوڑ دیں ذکر مہ و شاں عالم 
*عمر اتنی کہاں   ڈھلی ہے ابھی 

۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔   ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔

*ادا میں خوش مزاجی کی بناوٹ ہو تو اچھا ہے 
*تعلق میں محبت کی تراوٹ ہو تو اچھا ہے 

*ملاوٹ گو علامت ہے برائی کی مگر عالم 
*تکلم میں تبسم کی ملاوٹ ہو تو اچھا ہے
 
## وفات
13 دسمبر 2022ء نو‏‏ں 55 سال د‏‏ی عمر وچ بوجہ کینسر وفات پا گئے ،

## حوالے

## اتہ پتہ
پیر پگارا

**پیر پگارا** سند دے اک پیر سیاستدان دا ناں تے خطاب اے۔ پیر فارسی چ سردار نوں کیندے نیں تے سندی چ پگارا پگ والے نوں۔ 

پیر پگارا اک سیاسی پارٹی پاکستان مسلم لیگ فنکشنل دے سردار نیں۔ اودا ناں مردان شاہ اے اوہ 1928 چ سند دے اک گراں چ جمے۔ جدی پشتی پیر تے جگیردار نیں۔ اوناں دی سیاست اپنے مریداں توں اے تے سیاست چ فوج دے سنگی نیں۔
سائیں اختر لہوری

سائیں اختر  لہوری پنجابی دے شاعر سن۔  اوہ  لاہور چ جمے۔  اوہ 6 جنوری  2008 چ لاہور چ مرگئے۔ 

## کتاب
* اللہ میاں تھلے آ
* میرے لاہور دے ویکھ نظارے

## اتہ پتہ

گٹھ:پاکستانی
علی زلفی

**علی زُلفی**، پاکستان دے پنجابی زبان دے مخولیا شاعر سن۔ 
23 اگست 2022ء نوں وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ارشاد سندھو

ارشاد سندھو لہندے پنجاب دے پنجابی شاعر نیں

**ارشاد سندھو** اک پاکستانی پنجابی شاعر نیں ۔  جمیل حمد پال ہوراں دے مطابق اوہناں دی شاعری دی خوشبو ہر پاسے پھیل رہی اے۔

## رچناواں
* *انبروں اگے ہتھ (شعری مجموعا) 2009*
* *رہتل ولیاں ورگی* (غزل پراگا) 2016, ناشر پنجابی مرکز لہور)
* رہتل ولیاں ورگی (گورمکھی لپی) غزل مجموعہ 2017, لپیانترن- نودیپ جھنیر، ناشر - لوک گیت پرکاشن موہالی۔
* وگج (شعری مجموعہ) 2019, لپیانترن- نودیپ جھنیر،ناشر: تالف پرکاشن برنالہ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پاکستانی پنجابی شاعر
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
گٹھ:پاکستانی لوک

گٹھ:پاکستانی لوک
شہباز بھٹی

**شہباز بھٹی** (9 ستمبر، 1968 – 2 مارچ، 2011)، پاکستانی مسیحی رومن کیتھولک، جو پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں وابستہ رہے تے وفاقی وزیر اقليتی امور رہے۔ سلمان تاثیر دے قتل توں بعد مبینہ طور تے قانون توہین رسالت دے متعلق مخالفانہ بیان دی وجہ تو‏ں قتل کيتا گيا۔ تحریک طالبان پاکستان نے قتل د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔

## باہرلے جوڑ
* شہباز بھٹی: بین المذاہب ہ‏م آہنگی دے سرگرم کارکن

## حوالے

گٹھ:1968 دے جم
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی رومن کیتھولک
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی مسیحی
گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان
گٹھ:وفاقی وزرائے پاکستان
ہلاکو خان

**ہلاکو خان**، جاں**ہلیکو** جاں**ہلیگو ** (; Chagatay:ہلاکو
Category:Articles containing Chagatay-language text ، *Hulâgu xân*;  [ɕû۔ljê۔û;  8 فروری 1265)، ایلخانی سلطنت دا بانی تے منگول حکمران چنگیز خان دا پوتا سی۔ چنگیز خان دے پتر تلوئی خان دے تن پتر سن، ایہناں چوں اک منگو خان سی، جہڑا قراقرم وچ رہندا سی تے پوری منگول سلطنت دا خان اِ-اعظم سی، دوجا پتر قبلائی خان  سی جہڑا چین چ منگول سلطنت دا بانی سی۔ تیجا پتر ہلاکو خان سی۔
## [[ایلخانی سلطنت]] دی نیہہ
ہلاکو دی فوج نے منگول سلطنت دے دکھن-لہندے حصے وچ کافی ودھا دتا، ایران وچ ایلخانی سلطنت دی نیہہ رکھی۔ ہلاکو دی اگوائی ماتحت، بغداد دی گھیرابندی (1258) نے اسلامی طاقت دے مہان مرکز نوں تباہ کر دتا اتے دمشق نوں وی کمزور کر دتا، جس کارن اسلامی اثر دا مرکز قاہرہ وچ مملوک سلطنت بن گئی سی۔

ہلاکو خان (1217ء  توں 8 فروری 1265ء) ایل خانی سلطنت دا بانی تے منگول حکمران چنگیز خان دا پوتا سی ۔  چنگیز خان دے پتر  تولی خان دے تن پتر  سن  ، اینہاں چوں اک منگو خان سی ، جہڑا قراقرم چ رہندا  سی  تے پوری منگول سلطنت دا خان اعظم سی  ، دوجا پتر قبلائی خان سی جہڑا چین چ منگول سلطنت دا بانی سی ۔ جدوں کہ تیجا پتر ہلاکو  خان سی ۔ منگو خان دے ویلے اتلے لہندے ایران خ اک اسماعلی گروہ حشیشین نے  بوہت ہنگامہ تے خونریزی شروع کر دتی  ۔ ایہہ علاقہ منگو خان  دی حکومبت چ شامل سی  اس لئی اوتھے دے لوکاں نے  اس ظلم دے خلاف فریاد  کیتی ۔  منگو خان نے اس شکایت تے اپنے بھائی ہلاکو خان نوں 1256ء چ ایران دا حاکم بنا کے بھیجیا  تے اسنوں اسماعیلیاں دے خلاف کاروائی کرن دا حکم دتا  ۔ ہلاکو خان  نے ایسے سال اسماعیلیاں دے مرکز قلعہ الموت تے مل مار کر اسماعلی حکومت دا ہمیشہ لئی خاتمہ  کر دتا  تے اینہاں دے آخری بادشاہ خور شاہ نوں قتل کر دتا ۔ ہلاکو خان نے ای ایران چ ایل خانی سلطنت دی نیونہہ رکھی ۔ 
## خاندانی تعلق
ہلاکُو خان منگول راج دے بانی چنگیز خان دا پوتا اتے اسدے پتر تولوئی خان دا پتر سی۔ ہلاکُو دی ماں سورگوگتانی بیکی (تولوئی خان دی بیوی) نے اسنوں اتے اسدے بھراواں نوں بہت نپنتا نال پالیا اتے خاندانی  حالات اتے اجیہا قابو رکھیا کہ ہلاکُو اگے چلکے اک وڈا  راج قائم کر سکیا۔ ہلاکُو خان دی بیوی دوکج خاتون اک نسطوری عیسائی سی اتے ہلاکُو دی ایلخانی سلطنت وچ بودھ دھرم اتے عیسائی دھرم نوں بڑاوا دتا جاندا سی۔ دوکج خاتون نے بہت کوشش کیتی دے ہلاکُو وی عیسائی بن جاوے لیکن اوہ مردے دم تک بودھ دھرم دا پیروکار ہی رہا۔

 

## ہورویکھو
*ایلخانی سلطنت
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:منگول اتہاس
چوکوتکا خودمختار اوکروگ

چوکوتکا خودمختار اوکروگ یاں چوکوتکا  روس دی اک وفاقی اکائی (خودمختار اوکروگ) اے جہڑا  روسی مشرق بعید چ مشرق بعید وفاقی ضلع چ واقع اے ۔

2002ء دی مردم شماری دے موجب چوکوتکا دی آبادی 53،824 اے  تے دا دا کل رقبہ 7،37،700 مربع کلومیٹر اے جہڑا فرانس دے رقبے توں ودھ اے ۔  اس دا وڈا شہر تے انتظامی مرکز  انادیر اے  ۔ ایہہ روس دا سبتوں اتلا تے چڑھدا علاقہ اے ۔ 

## جغرافیہ

چوکوتکا دی سرحد اتلے چ بحیرہ چکچی تے  بحیرہ چڑھدا سائبیریا نال جہڑے وڈا سمندر آرکٹک دا حصہ نیں ،  چڑھدے چ  آبنائے بیرنگ تے بحیرہ بیرنگ نال جہڑے بحر الکاہل دا حصہ نیں ، دکھن چ  کمچاتکا کرائی تے ماگادان اوبلاست نال تے لہندے چ  جمہوریہ ساخا نال ملدیاں نیں ۔ 
## باہرلے جوڑ

*Official website of Chukotka Autonomous Okrug 
*Anadyr - Online
*WWF Chukotka brochure 
*Chukotka page with images 

گٹھ:روس
گٹھ:روس دا جغرافیہ
کوشیار ابن لبان

ابو الحسن کوشیار ابن لبان ابن باشہری گیلانی (971ء توں 1029ء) جسنوں کوشیار گیلانی  وی آکھیا جاندا اے ،  ایران دا اک ریاضی دان ، جغرافیہ دان تے ماہر فلکیات سی  ، ایہہ بحیرہ کیسپیئن دے دکھن چ ایرانی  علاقے گیلان دا رہن آلا سی  ۔

## باہرلے جوڑ
*Laban's Bio from St Andrew's School of Mathematics website, Scotland.کوشیار ابن لبان دی سوانح عمری ، سینٹ اینڈیوز سکول آف میتھیمیٹکس  ، سکاٹ لینڈ ،وی ویب سائیٹ توں 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
وادی آوستہ

وادی آؤستہ اٹلی دے 20 علاقےآں چوں آبادی تے  رقبے دونہاں لحاظاں نال سبتوں نکا علاقہ  اے  ۔ علاقے چ صرف اک صوبہ اے جسنوں 74 کمیونی یاں قصبےآں چ ونڈیا گیا اے  ۔ علاقے دا کل رقبہ 3،263 مربع کلومیٹر اے تے آبادی سوا لکھ دے نیڑے اے ۔  علاقہ زیادہ تر پہاڑی اے  ، جتھے لہندے یورپ دی سبتوں اچی چوٹی مونتے بیانکو واقع اے  ۔ علاق دے لہندے چ فرانس ، اتلے چ سویٹزرلینڈ تے دکھن  چ  اٹلی دا علاقہ  بیعیمونتے واقع اے  ۔ اس علاقے دا شمار اٹلی دے اوہناں پنج علاقےآں چ کیتا جاندا اے جنہاں نوں اطالوی آئین چ علاقائی خودمختاری  دا خصوصی درجہ دتا گیا اے ۔ 

## باہرلے جوڑ

*وادی آؤستہ علاقائی حکومت دی باضابطہ ویب سائیٹ
پہلوی لپی

ساسانی دور چ ایرانی بولی یعنی پہلوی بولی(قدیمفارسی)دی لپی یاں رسم الخط ۔ ایہہ  لپی آرامی لپی توں لئی گئی سی تے سجےاوں  کھبے لکھی جاندی سی ۔  پرانی اوستائی لپی ، جہڑی ہن ناپید اے ، وی اس لپی نال ملدی جلدی سی ۔  ساسانی دور دے کتبےآن تے  زرتشتی  پارسی کتاباں توں ظاہر ہندا اے کہ پہلوی لپی  دیاں وی دو قسماں نیں ۔  زیادہ تر ساسانی آثار تے بالخصوص پل=ہلوی کتاباں جہڑیاں ایس ویلے موجود نیں ، ایسے لپی چ لکھیاں گئیاں نیں ۔ 

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایران دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
پہلوی بولی

قدیم فارسی بولی توں نکلی اک بولی ۔ ویلے دے نال نال پرانی فارسی دے لفظاں تے ترکیباں چ جہڑیاں تبدیلیاں رونما ہوئیاں اوہ پہلوی بولی دی صورت چ ظاہر ہوئیاں ، تے پہلوی بولی موجودہ فارسی چ بدل گئی ۔ اس لئی اس بولی نوں پہلوی دی بجائے **گھبلی فارسی** وی آکھیا جاندا اے ۔ کینجے ایہہ بولی پرانی فارسی تے اج دی فارسی دی درمیانی کڑی اے ۔ پہلوی بولی دیاں دو شاخاں نیں :اک اتلی چڑھدی پہلوی تے دوجی دکھنی پہلوی ۔ ساسانیاں دے ویلےآں دیاں ساریاں لکھتان دکھنی پہلوی چ لکھیاں گئیاں نیں ۔ پہلوی دا مادہ **پہلو** اے ، ایہہ اس قوم دا ناں اے جس نے 250 ق م چ خراسان توں ودھ کے یونانیاں نوں ایران توں کڈیا ۔ اصفہان اس بولی دے وڈے مرکزاں چوں سی ۔ پہلوی تے فارسی چ بنیادی فرق لفظاں دا نئیں ، لپی (رسم الخط) دا اے ، جسنوں ہزوارش کہندے نیں ۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایران دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
نہروان

نہروان عراق دے  اتلے حصے ج اک شہر اے ۔ ایہہ شہر زراعت لئی مشہور ا ے ۔ ایتھے کسری دے ویلے دے آثار موجود نیں ۔ جنگ نہروان وی ایتھے ای ہوئی سی ۔ 

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
مسقط

**مسقط**  عمان دا راجگڑھ تے سبھ توں وڈا شہر اے ۔ 2005ء دے اعداد و شمار دے مطابق شہر دی آبادی 6 لکھ 50 ہزار اے ۔ مسقط 6 ولایتاں چ ونڈیا ہویا اے ۔ 

## تریخ
مسقط لہندے ایشیا دے پراݨے شہران وچوں اک اے۔ ایہدے تریخی حوالے دوجی صدی عیسوی چ ملدے نیں ، جدوں ایہ روم (رومی سلطنت) تے چڑھدے وچکار تجارت دا مرکز سی ۔ 

مشہور جہاز راں واسکو ڈے گاما ہندستان دے سفر دے دوران ایتھے آیا سی۔ 1507ء چ پرتگیزیاں نے شہر تے مَل مار لیا ۔ 1649ء چ امام سلطان بن یوسف نے پرتگیزیاں نوں شکست دے کے مسقط چوں کڈھ دتاا۔

پرتگیزیاں نوں شکست دیݨ مگروں سلطان نے سمندری بیڑے راہیں زنجبار توں گوادر تک اک وڈی سلطنت قائم کیتی۔ ایہ سلطنت اومان تے مسقط دا سنہرا دور سی۔

1679ء چ امام سلطان دے مرن مگروں سلطنت مسائل دا شکار ہو گئی۔ 1737ء چ فارسیاں نے جارحیت کیتی تے بالآخر شکست کھادی ۔

1803ء چ سعودی عرب دے وہابیاں نے اومان اتے حملہ کیتا۔ جیہنوں سید سعید بن سلطان نے ناکام بنا دتا۔ 1853ء چ سلطان نے راجگڑھ اومان توں زنجبار منتقل کر دتا۔ ایہدے نال ای مسقط تے اومان دا زوال شروع ہو گیا۔

1913ء چ سلطان تیمور بن فیصل سلطان بݨیا تے علاقے نوں مسقط تے اومان دا ناں دتا۔ 1947ء چ ہندستان دی ونڈ مگروں سلطان نے برطانیہ دی مدد نال امام نوں شکست دتی تے اومان نوں اکٹھا کر دتا۔ 

## باہرلے جوڑ
* وزارت امور خارجہ 
* اومان وزارت سیاحت

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں

گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
ڈائنا (دیوی)

thumb|381x381px|ڈائنا دیوی دی مورت
رومی دیو مالا چ پاک دامنی ، شکار تے چند دی دیوی ۔ یونانی دیو مالا چ اس دے برابر آرتیمس اے ۔
پیٹروناس ٹوئن ٹاور

پیٹروناس ٹوئن ٹاور ملائشیا دے راجگھر کوالا لمپور چ اساری گئی اک اچی عمارت اے ، جہڑی جگ دی بلند ترین عمارت دا اعزاز وی حاصل کر چکی اے ۔ پر تائی پے ، تائیوان دی تائی پے 101 نے اسدا ایہہ اعزاز کھو لیا ۔ اس دے باوجود پیٹروناس ٹوئن ٹاور دنیا دا سبتوں اچے ٹوئن ٹاورز نیں ۔ 

ٹوئن ٹاورز دا ماہر تعمیرات کیسر پیلی اے تے ایہہ 1998ء چ مکمل ہوئی ۔ 88 منزلہ ایہہ عمارت سٹیل تس شیشے نال اساری گئی اے تے اسنوں اسلامی فن تعمیر دا جدید نمونہ بنایا گیا اے ۔ 

اس عمارت دی بلندی 452 میٹر اے ۔ ٹوئن ٹاورز دی خاص گل دونہاں عمارتاں وچکار رابطے لئی قائم پل اے ۔ ایہہ پل 170 میٹر دی بلندی اتے 42ویں منزل تے قائم کیتا گیا اے تے 58 میٹر لمبا اے ۔ ایہہ پل لوکاں لئی کھلا اے پر پہلے آؤ تے پہلے پاؤ دی بنیاد تے 1400 توں ودھ پاس جاری نئیں کیتے جاندے جہڑے عام طور تے دوپہر توں پہلاں ای ختم ہو جاندے نیں ۔ ایہہ پاس بالکل مفت نیں ۔ ایہہ پل پیر دے دن بند رہندا اے ۔

پہلا ٹاور مکمل طور تے ملائشیا دے ادارے پیٹروناس دی ملکیت اے جدوں کہ دوجے چ الجزیرہ انٹرنیشنل ، بلوم برگ ، بوئنگ ، آئی بی ایم ، مائیکروسافٹ تے دوجے اہم قومی اتے بین القوامی ادارےآں دے دفتر قائم نیں ۔ 

## ہور ویکھو
* دنیا دیاں اچیاں بلڈنگاں

## متعلہ مضمون

* تائی پے 101

* برج دبئی

* برج العرب

## باہرلے جوڑ

* باضابطہ ویب سائیٹ

گٹھ:ملائشیا
گٹھ:ملائیشیا
مدار

فزکس چ مدار گریوٹی پاروں کسے جسم دا کسے دوجے جسم دے دوالے اک دائروی راہ چ گھمنا اے ، جس چ اوہ اس جسم دے گرد حرکت کردا اے ، مثلا اک تارے ھے دوالے کسے پاندھی دا ثقلی مدار ، جیویں زمین سورج دوالے گھمدی اے یاں چند ساڈی زمین دے دوالے گھمدا اے ۔

اس راہ نوں مدار آکھیا جاندا اے ۔

ساڈی زمین دے دوالے چن دے علاوہ کئی ہزار مصنوعی سیارے اسدی مختلف مداراں ، (تھلواں زمینی مدار تے گھبلازمینی مدار وغیرہ) چ گھم رہے نیں ۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
مکناس

**مکناس** اتلے مراکش دا شہر تے مکناس تافیلات علاقے دا صدر مقام اے ۔ مراکش دے راجگھر رباط توں مکناس دا پندھ 130 کلومیٹر تے فاس توں 60 کلومیٹر اے ۔ مکناس مولاۓ اسماعیل (1672ء توں 1727ء تک) دے ویلے چ مراکش دا راجگھر رہیا اے ، جتھوں راجگھر بعد چ رباط منتقل کیتا گیا ۔ 2004ء دی مردم شماری دے موجب شہر دی آبادی 5 لکھ 36 ہزار 322 اے ۔ ش ہر دا ناں ایتھے آباد بربر قبلیلہ مکناسہ دے ناں اتے رکھیا گیا اے ۔

علاقے جتھے مکناس شہر آباد اے تے اسدے آلا دوالا 117ء چ رومی سلطنت دا حصہ رہے ۔ شہر دی نیہہ 8ویں صدی عیسوی چ ایتھے قلعہ یاں قصبہ دی تعمیر نال رکھی گئی ۔ بربر قبیلہ مکناسہ 10ویں صدی عیسوی چ ایتھے آباد ہويا تے شہر ہولی ہوولی قلعے دے دوالے پھیلن لگا ۔ اس شہر دا سنری دور مولاۓ اسماعیل دی حکومت دا ویلا سی ، جدوں اسنے اس شہر نں مراکشی سلطنت دا راجگھر بنایا ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:مراکش
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:افریقہ دے شہر
گٹھ:افریقہ
ڈیوڈ ارونگ

ڈیوڈ جان کیوڈیل ارونگ (جم؛24 جنوری 1938ء) برطانیہ نال تعلق رکھن آلا [اک مورخ اے ، جہڑا [دوجی جنگ عظیم دی عسکری تریخ اتے کئی کتاباں دا لکھاری اے ، تے یہودیاں دی نسل کشی یاں ہولوکاسٹ نوں جھٹلان پاروں دنیا بھر چ شہرت رکھدا اے ۔

ہولوکاسٹ دے خلاف اپنے بیاناں پاروں اسدا جرمنی ، آسٹریا ، کینیڈا ، آسٹریلیا تے نیوزیلینڈ چ داخلہ ممنوع اے ۔ 20 فروری 2006ء چ آسٹریا دی اک عدالت نے ہولوکاسٹ نوں جھٹلان اتے اسنوں تن سال دی سزا سنائی ۔

20 دسمبر 2006ء نوں عدالت نے کو اپیل اتے اسنوں رہا کرن دا حکم دتا۔
## کتاباں

* The Destruction of Dresden
* The Mare's Nest (1964)
* The Virus House (1967)
* The Destruction of Convoy PQ17 (1967)
* Accident — The Death of General Sikorski (1967)
* Breach of Security (1968)
* The Rise and Fall of the Luftwaffe (1973), a biography of Erhard Milch 
* Hitler's War (1977), Hitler in wartime
* The Trail of the Fox (1977), a biography of Erwin Rommel
* The War Path (1978)
* The War Between the Generals (1981)
* Uprising! (1981)
* The Secret Diaries of Hitler’s Doctor (1983)
* The German Atomic Bomb: The History of Nuclear Research in Nazi Germany (1983)
* War Between the Generals (1986)
* Churchill's War (1987), Churchill in wartime
* Destruction of Convoy PQ-17 (1968), reprint (1989)
* Göring (1989), biography of Hermann Göring
* Goebbels — Mastermind of the "Third Reich" (1996)
* Hitler's War (1991), revised edition, incorporating The War Path
* Nuremberg: The Last Battle (1996)
* Churchill's War Volume II: Triumph in Adversity (1997)
* Rommel: The Trail of the Fox, Wordsworth Military Library; Limited edition (1999)
* Hitler's War and the War Path (2002)
* Hess, the Missing Years (1987) Macmillan

## باہرلے جوڑ

ڈیوڈ ارونگ دی باضابطہ ویب سائٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
اسحاق جاوید

اسحاق جاوید پنجابی دے شاعر نیں

## اتہ پتہ

گٹھ:پنجابی شاعر
بیت لحم

thumb
لفظی مطلب **گوشت دا گھر** ۔ فلسطین دی اک پرانی بستی دا ناں اے جہڑی حضرت **عیسی علیہ سلام** دے جمن دی تھاں اے ۔ ایہہ پنڈ فصیل دے اندر چٹے پتھراں نال اساریا گیا اے تے یروشلم دے قدیم شہر توں 5 میل دکھن چ واقع اے ۔ اس

تھاں حضرت عیسی دی روایتی جمن دی تھاں دے اتے صلیب دی شکل دا اک گرجا بنیا ہویا اے ۔ جس دے تھلے اک تہہ خانہ اے ۔ ایہو ای پنڈ اک روایت دے موجب حضرت داؤد (ع) دے جمن دی تھان تے مسکن سی ۔ اس بستی دے رہن آلے عام طور تے سعائی نیں ، جنہاں دی گزر اوقات زائرین دی آمد اتے اے ۔ ایہہ بستی اردن چ شامل سی ۔ جون 1967ء دی جنگ چ اس اتے اسرائیل نے مل مار لیا اے ۔

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں

گٹھ:اسرائیل
گٹھ:اسرائیل دے شہر
نادرہ (بھارتی اداکارہ)

جم:1930ء 

موت:2006ء

بولی وڈ دی مشہور اداکارہ ۔ اصل ناں فلورنس ازاکیل سی ۔ اوہ فلماں چ کم کرن لئی مشرق وسطی توں ہندستان آئی سی ۔ فلمساز محبوب خان نے فلم **آن** چ اسنوں اسدے جیون دا یادگار رول دتا ۔

بالی وڈ د‏‏ی مشہور اداکارہ۔ اصل ناں **فلورنس ازاکیل** سی۔ اوہ فلماں وچ کم کرنے دے لئی مشرق وسطی تو‏ں بھارت آئی سن۔ فلمساز محبوب خان نے فلم ’ آن‘ وچ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی زندگی دا یادگار رول دتا۔ خوبصورت اداکارہ نے ایداں دے وقت وچ ویمپ دا کردار کرنا شروع کيتا جدو‏ں ہیروئین شرمیلی گھریلو خواتین دا کردار کرنا پسند کردیاں سن۔ وقت دے رخ نو‏‏ں اپنے انداز وچ موڑنے والی نادرہ نو‏‏ں فلم ’جولی‘ وچ فلم فیئر ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا سی۔ شہنشاہ جذبات دلیپ کمار دے نال فلم ’آن‘ راج کپور دے نال فلم ’شری چار سو بیس‘، ’ دل اپنا‘ تے ’پریت پرائی‘، ’پاکیزہ‘، ’جولی‘، ’ تمنا‘ تے ٹی وی سیرئیل ’مارگریٹا‘ وچ انہاں نادرہ نے بہترین اداکاری دا مظاہرہ کيتا۔ اپنی آخری عمر کافی تنہائی تے تکلیف وچ گزاری۔ کوئی انہاں دا پرسان حال نہ رہیا۔ ایويں ایڑیاں رگڑ رگڑ کر ممبئی دے اک ہسپتال وچ جان دے دی۔

## حوالے

* Nadira: A woman ahead of her time
* "Veteran actress Nadira passes away" 9 February 2006 

## باہرلے جوڑ
* The Queens of Bollywood – When Jewish women were the leading ladies of Indian cinema. Audio podcast by Eric Molinsky discussing Nadira and other Jewish women in Indian cinema

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی یہودی
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ہندی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:یہودی اداکاراواں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لہندا یورپ

لہندا یورپ عام معنےآن چ اینہاں سارے دیساں لئی ورتی جان آلی اصطلاح اے جہڑے یورپ دے لہندے حصے چ واقع نیں ۔ ایہہ اصطلاح مختلف ویلےآں چ محتلف معنفآں چ ورتی جاندی رہی اے تے اس دے معنےآں چ جغرافیائی دے علاوہ سیاسی تے ثقافتی عناصر وی اہمیت دے حامل نیں ۔ 

لہندے تے چڑھدے یورپ چ پہلا فرق رومی سلطنت دی تریخ چ ملدا اے ۔ رومی تقریبا موجودہ یورپ چ چھا گئے سن پر اسدے باوجود لہندے حصےآں دی بولی لاطینی سی جدوں کہ چڑھدے حصےآں دی بولی یونانی رہی ۔ ایہہ بولی تے رہتل دا فرق دونہاں حصےآں چ پہلا فرق ثابت ہویا تے بعد چ رومی سلطنت دی ونڈ نال ایہہ ہور واضع ہو گیا ۔ 

بعد چ سعائیاں دی **رومن کیتھولک** تے **مشرقی آرتھوڈکس** فرقےآں ج ونڈ تے بعد چ سلطنت عثمانیہ دے ہتھوں مشرقی یورپ دی فتح مگروں دونہاں خطےآں دے وچکار فرقاں چ ہور وادھے دی وجہ بنی ۔ 

لہندا یورپ اینہاں دیساں اتے مشتمل اے :

* برطانیہ
* فرانس
* نیدرلینڈز
* بیلجیئم
* لکسمبرگ
* جرمنی
* اٹلی
* آئرلینڈ
* پرتگال
* سپین
* سان مرینو
* مناکو
* ویٹیکن سٹی
* انڈورا
* مالٹا
* لیشٹینسٹین

## ہور ویکھو

* یورپ
* چڑھدا یورپ
گامینید

گانیمید مشتری دا چند اے تے اپنی جسامت دے لحاظ نال اوہ نظام شمسی دا سب توں وڈا چند اے ۔ ترتیب دے لحاظ نال اوہ مشتری دا ستواں چند اے ۔ اس نوں گیلیلیو نے 11 جنوری 1610 نوں  دریافت کیتا ۔ ایہہ ست دناں چ اپنے مدار چ اک چکر مکمل کردا اے ۔  جسامت دے لحاظ نال ایہہ سیارہ عطارد نالوں وی وڈا اے پر کمیت دے حساب نال اس دا ادھ اے ۔ اس دے اجزاء چ لوہے دی مقدار بوہت زیادہ اے تے اس تے برف وی پائی جاندی اے ۔ خیال کیتا جاندا اے کہ اس دی سطح دے 200 کلومیٹر تھلے برف دی تیہاں چ دبئیا ہوئیا اک لونے پانی دا سمندر وی اے اس دی ہوا چ آکسیجن دی تھوڑی جنی مقدار وی شامل اے ،جس چ عام آکسیجن دے علاوہ اوزون وی اے ۔
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
خبارووسک کرائی

thumb|
**خبارووسک کرائی** روس دا اک وفاقی علاقہ (کرائی) اے جہڑی روسی مشرق بعید چ واقع اے ۔ اس دا بوہتا علاقہ دریائے آمور دے طاس دے تھلویں حصے ج واقع اے ، پر بحیرہ اوخوستسک، جہڑا بحر الکاہل دا اک حصہ اے ، دے ساحل دے نال دا وسیع پہاڑی علاقہ وی اس چ شامل اے ۔ اس کرائی دا انتظامی مرکز خبارووسک شہر اے ۔

اس علاقے دے مقامی لوک ایوینک ، ناگیدال، اولچ ، نانائی ، اوروچ ، اودیکے تے نیوخ نین ۔

## باہرلے جوڑ
*Informations concerning the Shiwei tribes and their relationship with the Khitans 
*خبارووسک کرائی دی مختصر تریخ 

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے علاقے
گٹھ:روسی علاقے
گٹھ:روس دیاں کرائیاں
گٹھ:جغرافیہ
اتلا نمبیکوارا

اتلا نمبیکوارا برازیل دے نمبیکوارا علاقے دے اتلے حصے نوں آکھیا جاندا اے ۔ ایتھے دیاں قدیم امریکی بولیاں نوں نامبکوارائی بولیاں آکھیا جاندا اے ۔

گٹھ:برازیل
گٹھ:برازیل دا جغرافیہ
آمور اوبلاست

**آمور اوبلاست** روس دے 46 اوبلاستاں چوں اک اوبلاست یا صوبہ اے، اسدا راجگڑھ بلاگوویشچنسک شہر اے ۔

آمور اوبلاست روس دی اک وفاقی اکائی (اوبلاست) اے ، جہڑا ماسکو توں 8،000 کلومیٹر چڑھدے چ دریائے آمور تے دریائے زییا دے کنڈےآں اتے واقع اے ۔ اسدیاں سرحداں اتلے چ یاکوتیا ، چڑھدے چ خبارووسک کرائی تے یہودی خودمختار اوبلاست ، دکھن چ چین تے لہندے چ زابیکالسکی کرائی نال ملدیاں نیں ۔ سن 2008ء دے موجب امور اوبلاست دی آبادی 8،69،600 اے ۔

روسی سلطنت دے ویلے چ دریائے آمور دے علاقے دے روسی علاقے نوں آمور کرائی یاں **پریموریا** آکھیا جاندا سی ۔ اس علاقے نوں ہن آمور اوبلاست دا ناں دتا گیا اے ۔ پر اج وی روس چ پریموریا دی اصطلاح عام ورتی جاندی اے ۔

اس دا انتظامی مرکز بلاگوویشچنسک شہر اے ، جہڑا روسی مشرق بعید دی سبتوں پرانی آبادی اے تے اسدی بنیاد 1856ء چ رکھی گئی سی ۔ 
|-
| تھاں: || 363,700 مربع کلومیٹر
|-

## جغرافیہ

## تریخ

## معیشت
## اوبلاست دی انتظامی ونڈ

## ہور ویکھو
* روس دے اوبلاست
* روس دے خودمختار اوکروگ
* روس دے لوک راج
* روس دیاں کرائیاں
* روس دیاں وفاقی اکائیاں دی فہرست

## باہرلے جوڑ

*آمور اوبلاست دے لینڈسکیپ دیاں مورتاں

گٹھ:روس دی انتظامی ونڈ
گٹھ:روس دے اوبلاست
گٹھ:روس
گٹھ:روسی علاقے
محمد وحید الدین

محمد چھیواں یاں محمد محیدالدین (جم:14 جنوری 1861ء - موت:16 مئی 1926ء) سلطنت عثمانیہ دا 36واں تے آخری حکمران سی ، جہڑا اپنے بھائی محمد V دے مگروں 1918ء توں 1922ء تک سلطنت عثمانیہ دا سلطان رہیا ۔ اسنوں 4 جولائی 1918ء نوں سلطنت دے بانی عثمان اول دی تلوار نال نواز کے 36ویں سلطان دیاں ذمہ داریاں دتیاں گئیاں ۔ اس دے دور حکومت دا سبتوں وڈا واقعہ جنگ عظیم اول سی جہڑی سلطنت لئی تباہ کن ثابت ہوئی ۔ جنگ چ شکست دے نتیجے چ برطانیہ دیاں فوجاں نے بغداد تے فلسطین اتے مل مار لیا تے سلطنت دا بوہتا علاقہ اتحادی فوجاں دے مل ہیٹھ آ گیا ۔ اپریل 1920ء چ سان ریمو کانفرنس دے نتیجے چ شام اتے فرانس تے فلسطین تے بین النہرین (عراق) اتے برطانیہ دا اختیار تسلیم کر لیا گئیا ۔ 10 اگست 1920ء نوں سلطان دے نمائندےآں نے معاہدہ سیورے اتے دستخط کیتے جسدے نتیجے چ اناطولیہ تے ازمیر سلطنت عثمانیہ دے قبضے توں نکل گئے تے ترکی دا حلقہ اثر ہوڑ سکڑ گیا ، جدوں کہ معاہدے دے نتیجے چ اینہاں نوں حجاز چ آزاد ریاست نوں وی تسلیم کرنا پیا ۔ ترک قوم پرست سلطان ولوں معاہدے نوں تسلیم کرن دے فیصلے اتے سخت ناراض سن تے اینہاں نے 23 اپریل 1920ء نوں انکرہ چ مصطفی کمال اتاترک دی زیر قیادت ترک ملت مجلس عالی دا اعلان کیتا ۔ سلطان محمد ششم نوں تخت توں لاہ دتا گیا تے عارضی آئین نافذ کیتا گیا ۔ قوم پرستاں نے جنگ آزادی چ کامیابی دے مگروں یکم نومبر 1922ء نوں سلطنت عثمانیہ دے خاتمے دا باضابطہ اعلان کیتا تے سلطان نوں ناپسندیدہ شخصیت قرار دیندے ہوئے ملک بدر کر دتا ، جہڑا 17 نومبر نوں برطانوی بحری جہاز راہیں مالٹا چلا گیا تے بعد چ اسنے اپنے جیون دے آخری دیہاڑے اٹلی چ لنگھائے ۔ 19 نومبر 1922ء نوں اسدے قریبی عزیز عبدالمجید آفندی نوں (عبدالمجید II نوں نواں خلیفہ چنیا گیا جہڑا 1924ء ـ خلافت دے خاتمے تک ایہہ ذمہ داری نبھاندا رہیا ۔ محمد ششم دا انتقال 16 مئی 1926ء چ سان ریمو اٹلی چ ہویا تے اسنوں دمشق چ سلیم اول مسیت چ سپرد خاک کیتا گیا ۔

## ہور ویکھو

* معاہدہ سیورے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترک سلطان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
القاعدہ

**القاعدہ** اک ٹولی دا ناں اے جیدی نیوں 1988 دے دوالے رکھی گئی۔ اے مڈلی تے تیز سوچ رکھن والے کج مسلماناں دی ٹولی اے جیہڑی امریکہ نال لڑ رئی اے ایدا سردار اسامہ بن لادن اے۔
خوش پور

**خوش پور**، پنجاب، پاکستان دی تحصیل سمندری وچ اک پنڈ اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
ابخازیا

**ابخازیا** (abkhazia) ایشیا وچ کالا سمندر تے قفقاز دے جنوب مغربی سمت دے مشرقی ساحل اُتے اک دیس اے ۔ 

ابخازیا دا سرکاری نام جمہوریا ابخازیا اے۔ ایہ مغربی ایشیا دے خِطے جنوبی قفقاز وچ اک مُلک اے۔ ایہ کاݪا سمندر دے مشرقی ساحل اُتے واقع اے۔ ایہ 8,665 مربع کلومیٹر (3,346 مربع میل) رقبے اُتے محیط اے تے ایہدی آبادی تقریبن 245,000 اے۔ ایہدا راجگڑھ تے سَبھ توں وڈا شہر سخومی اے۔

## ہور دیکھو
* ابخاز لوک
* ابخازی بولی

گٹھ:ایشیا دے دیس
گٹھ:ایشیا
گٹھ:قفقاز
گٹھ:ابخازیا
سند لسانیات

**سند لسانیات** (Certificate of Linguistics) اک بین الاقوامی لسانی اعزاز اے جیہڑا اک بین الاقوامی لسانی تنظیم دنیا بھر دے ماہرین لسانیات نوں زبان و ادب تے دوائیاں دے کماں چ اوناں دے ودیا کماں تے دتا جاندا اے۔ اے ۲۵ اپریل ۲۰۰۱ نوں ٹوریا گیا۔

**انعام لین والیاں دی لسٹ**

{| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse"
|- bgcolor="#ECECEC"
! نمبر
! ناں
! جیون
! انعام ورہ
! کیوں دتا
|-
| 1
| align="right" style="background:;" | رحمت عزیز چترالی
| align="right" style="background:;" | ۲۰۰۱
| align="right" style="background:;" | ۲۰۱۱
| align="right" style="background:;" | لسانی خدمات
|-
| 2
| align="right" style="background:;" | جان آر سمتھ
| align="right" style="background:;" | ۲۰۰۱
| align="right" style="background:;" | ۲۰۰۸
| align="right" style="background:;" |
علی انوار احمد

علی انوار احمد پنجابی دے شاعر نیں

## جم

شاہمکھی وچ سال 2017 دا دوسرے ستھان دا ڈھاہاں انعام جتن والے لکھاری علی انور احمد دا جم
لیہندے پنجاب دے ضلع قصور دے اک دور دراڈے پنڈ چاہل کہنہ وچ 1963 وچ ہویا۔ 
## تعلیم تے نوکری
ایمّ۔اے۔(اردو) بی
ایڈّ تک دی تعلیم حاصل کر کے اسنے ستائی سال تک بطور سکول ٹیچر دی نوکری کیتی۔ 
## ساہتی سفر
سن 2000 ء وچ
اسدا پنجابی ساہت ول مہاڑ ہویا اتے اسنے ‘اکھ سمندر ہوئی’ ناں دی پنجابی نظماں دی اپنی پہلی
کتاب چھپوائی۔ لاہوروں چھپن والے ‘سویر انٹرنیشنل’ اتے ‘رویل’ رسالیاں نال جڑے پنجابی دانشوراں جمیل اجمد پال اتے کرامت مغل دے کہن نال اوہ کہانی دی رچنا ول اہلیا۔ سن 2002 وچ اسدیاں
کہانیاں دی پہلی کتاب ‘انسان تے سپّ’ پنجابی مرکز لاہور ولوں چھاپے چڑھی۔ ایس کتاب نوں مسعود کھدرپوش
ٹرسٹ لاہور ولوں پہلا انعام ملیا۔ ہن تک علی انور احمد دیاں کہانیاں دیاں نوں کتاباں چھپ
چکیاں ہن اتے اس ولوں لکھیاں گئیاں کہانیاں دی گنتی 200 تک پجدی اے۔ دو وار مسعود  کھدرپوش ایوارڈ حاصل کرن توں بناں اوہ کئی ہور انعام اعزاز وی حاصل کر چکیا اے، جنہاں وچ پاکستانی پنجاب
دے سرکاری ادارے ‘پنجابی انسٹیچیوٹ آف لینگئیز آرٹ اینڈ کلچر، لاہور’ دا شفقت تنویر مرزاایوارڈ وی شامل اے۔ اسدیاں لکھتاں اپر ‘لاہور یونیورسٹی برائے خواتین’ ولوں ایمّ۔ فل پدھر تے کھوج وی
کروائی جا چکی اے۔ اسدیاں کہانیاں دی ہن تک چھپی آخری کتاب ‘تند تند میلی چادر’ وچ 23 کہانیاں
شامل ہن، جنہاں وچ پنجابی وسیب تے ثقافت دے وکھ وکھ پکھاں نوں کلاوے وچ لیا گیا اے۔ اپنی ایس کتاب
‘تند تند میلی چادر’ نوں دوسرے ستھان دے ‘ڈھاہاں انعام’ لئی چنے جان تے اوہ بے حدّ خوش اے۔ علی انور احمد
دا کہنا اے کہ پنجابی ساہت لئی انٹرنیشنل پدھر تے ڈھاہاں انعام دا جاری ہونا پنجابی زبان تے ادب دی
بہتری لئی چکیا گیا اک وڈا قدم اے، جسدی جنی وی صلاحنا کیتی جاوے گھٹ اے۔

## ہورویکھو
## اتہ پتہ

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
سملو

**سملو** اک جھاڑی دا ناں اے۔ ایہ اتلے پاکستان چ ایبٹ آباد توں اتلے تھاواں تے شاہراہ قراقرم دے دوالے فروری توں اکتوبر دے معینیاں چ ہوندی اے۔ پاکستان توں باہر ایہ ہندستان تے نیپال وچ ملدی اے۔ اینوں کینسر لئی ودیا سمجیا جاندا اے

## وکھالہ

ایہ سدھی پینڈی 2 توں 3 میٹر تک اچا جانوالی کنڈیانوالی جھاڑی اے۔ ایس دی چھل باہروں ہلکی پیلی توں پوری تے اندروں پیلی ہوندی اے۔ پتے 5 توں 8 دے گچھے وچ ہوندے نیں تے 4.9 سینٹی میٹر لمے ہوندے نیں تے 1.8 سینٹی میٹر جوڑے نیں۔ پتے اتیوں گوڑھے ہرے تھلیوں ہلکے ہرے ہوندے نیں۔ پتے موٹے تے دندلے ہوندے نیں۔ مارچ اپریل وچ ایہدے تے پیلے پھل لکدے نیں تے جیہڑے مئی دے انت تک فروٹ بن جاندے نیں۔ ایہدے فروٹ کھادے جاندے نیں۔

## دوائیاں وچ
ایہدے پتے، جڑ تے چھل دوائیاں وچ ورتے جاندے نیں۔ ایہدے وچ اک کیمیائی مادہ بربرائن ہوندا اے جیہڑا بیکٹیریا مار، الی مار، وائرس مار اے۔ ایہ رسولی تے شوگر نال لڑ سکدا اے۔

## بارلے جوڑ
* اردو ڈائجسٹ توں 
* سملو بارے 
* بوٹا لسٹ وچ

گٹھ:دوائیاںوالے بوٹے
گٹھ:بربری ٹبر
انجمن حمایت اسلام

**انجمن حمایت اسلام** اک سنگت دا ناں اے جیہڑی لہور دے مسلماناں نیں 24 ستمبر 1884 نوں بنائی۔ ایدی نیو رکھن والیاں چوں منشی چراغ دین وی سی۔ ایدی نیو مسجد بکی چان اندرون موچی دروازہ لہور چ رکھی گئی۔
فاروق ستار

**محمد فاروق ستار** کراچی، پاکستان دے اک سیاست دان نيں۔ انہاں دا تعلق سیاسی جماعت متحدہ قومی موومنٹ تو‏ں اے جیہدے اوہ چیئرمین وی رہ چکے نيں۔ 9 نومبر 2018ء نو‏‏ں پارٹی قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کرن اُتے ایم کیو ایم (پاکستان) نے اوہناں د‏‏ی بنیادی رکنیت ختم کر دتی۔ دوبارا 12 جنوری 2023 نو‏‏ں ایم کیو ایم وچ شام‏ل ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1988ء تو‏ں 1990ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1990ء تو‏ں 1993ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تو‏ں 1999ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2002ء تو‏ں 2007ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:پاکستانی اطباء
گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:گجرا‏تی نسل دیاں پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:متحدہ قومی موومنٹ دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:کراچی دے ناظمین
عمران فاروق

عمران فاروق متحدہ قومی موومنٹ دے اک سیاستدان 
سی ۔
## موت
عمران فاروق نوں 16ستمبر 2010ء دی شام 5:30بجے اوہناں دے گھر دے کول چُھریاں دے وار کرکے قتل کردتا گیا ۔
ٹرانسلٹریشن

**ٹرانسلٹریشن** یا **لپی وٹاندرا** (انگریزی: transliteration) کِسے کلمے یا لفظ نُوں اوہدی ادائیگی یا آواز دے مطابق اک لپی توں دُوسری لپی وچ بدلݨ دے عمل نُوں کہیا جان٘دا اے۔  

## مثال
جس طرحاں **Big Bang** (رومن لپی) نُوں **بِگ بَین٘گ** (شاہ مُکھی لپی) لِکھنا۔

## ہور ویکھو
* ٹرانسکرپشن
* ہنٹرین ٹرانسلٹریشن
* لپی

## حوالے

گٹھ:لسانیات
گٹھ:لپی
میانمار

**میانمار** (انگریزی:Myanmar)، جِہنو **برما** وی آکھدیں، چڑھدے دکھنی ایشیا‏ء دا اِک دیس ہے. برما هندوستان دے مشرقی پاسے واقع ہے۔ بنگلہ دیش، ھندستان، لاؤس، تھائی لینڈ اتے چین ایہدے آلے دوالے نیں۔

**برما** یا میانمار ( )، سرکاری طور اُتے **میانمار د‏‏ی یونین د‏‏ی جمہوریہ** اَتے عام طور تے مختصر **میانمار** ( ،   یا   (سب تو‏ں پہلے حرف اُتے زور دے نال بھی); )، اک خود مختار ریاست اے جو جنوب مشرقی ایشیا د‏‏ی سرحد بنگلہ دیش، بھارت، چین، لاؤس تے تھائی لینڈ دے نال واقع ا‏‏ے۔ اک تہائی برما دا کل محیط جو 1,930&nbsp;کلو میٹر (1,200 میل) اے جو خلیج بنگال تے بحیرہ انڈمان دے نال نال اک بلاتعطل ساحل بناندا ا‏‏ے۔ برما د‏‏ی 2014 مردم شماری وچ انکشاف ہويا کہ برما د‏‏ی آبادی توقع تو‏ں بوہت گھٹ اے جو صرف 51 ملین ا‏‏ے۔ برما 676,578&nbsp;مربع&nbsp;کلو میٹر (261,227&nbsp;مربع&nbsp;میل) حجم وچ ا‏‏ے۔ برما دا راجگڑھنیپیداو اتے وڈا شہر یانگون ہ‏‏ے۔
## برما/میانمار
4 جنوری 1948ء وچ برما برطانیہ تو‏ں آزاد ہويا۔ اس دے ست صوبے اتے ست ڈویزن نيں۔ شان٬ کایا٬ کچھین٬ ارکان٬ کرین٬ مون٬ کھو۔ ڈویزں ایہ نيں: مانڈلے٬ مگوے٬ پیگو٬ ایراودی٬ رنگون٬ تناسرم٬ اورسگائن۔
تاریخی اعتبارسے سرزمین برما پہلے کئی ملکاں اُتے مشتمل سی۔ خاص برمی جو میانمار قبیلہ دے ناں تو‏ں مشہور ہے جیہڑا مانڈلے اتے اس دے دوالے رہندے نيں اوہ نويں صدی عیسوی وچ تبت چین تو‏ں ایتھ‏ے پہنچے۔ گیارہواں صدی وچ اوہناں نو‏‏ں انوراٹھا نے متحد کیتا۔ جنھاں نے پگان نو‏‏ں دار الحکومت بنایا اتے بودھ مذہب نو‏‏ں درآمد کیتا۔ جیہڑا اج انھاں دا قومی مذہب ہے۔ 1287ء وچ جدو‏ں قبلای خان نے برما اُتے حملہ کر دتا تاں ایہہ ملک کئی حصیاں چ ونڈیا گیا جنھاں اُتے شان قبیلہ دے افراد حکومت کردے سن ایتھ‏ے تک کہ سولہويں صدی عیسوی وچ ٹنگو خاندان د‏‏ی حکومت قائم ہوئی۔ اٹھارواں صدی وچ الونگ پھیہ نے ماں قبیلہ د‏‏ی شورش نو‏‏ں کچل دتا۔ جس دے بعد الونگ پھیہ نے ہندوستان اُتے لشکر کشی کرکے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دی۔
1784ء وچ ميں برمی راجا بودھوپیہ نے ارکان اُتے حملہ کرکے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس تو‏ں پہلے ارکان/اراکان اک آزاد خود مختارملک سی۔ 1826ء وچ ارکان تے تناسرم برٹش انڈیا دے ماتحت آگیا۔ برما اس تو‏ں دست بردار ہوئے گیا۔ اس دے بعد دوسری اینگلو برمن وار 1852ء وچ وسطی برما تے تیسری اینگلو برمن وار 1885ء وچ بالائی برما تے1890ء وچ شان اسٹیٹ اُتے انگریزاں دا قبضہ ہوئے گیا۔

 

## دیسی گؤن
دنیا دے خاتمے تک اے برما
## متعلقہ مضامین میانمار
* لسٹ متعلقہ مضامین میانمار

## باہرلے جوڑ

## حوالے

## حواشی

گٹھ:میانمار
گٹھ:1948ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:آسیان دے رکن ملکاں
گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملکاں
گٹھ:ایشیائی ملکاں
گٹھ:بحر ہند دے ملکاں
گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات
گٹھ:جمہوریتاں
گٹھ:جنوب مشرقی ایشیائی ملکاں
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:غیر ترقی یافیہ ملکاں
گٹھ:مشرقی ایشیا

 

گٹھ:دیس
گٹھ:ایشیا دے دیس
ہنٹرین ٹرانسلٹریشن

**ہنٹریئن ٹرانسلٹریشن** (انگریزی: Hunterian transliteration) برصغیر پاک و ہند وچ رومن نویسی دا نظام اے۔ اِتھے دیاں بہت ساریاں لِپیاں نوں رومن لپی وچ تبدیل کرن دا مروجہ نظام اے۔ ہنٹیریئن ٹرانسلیٹریشن نوں جونیزیئن ٹرانسلیٹریشن سِسٹم وی کہیا جاندا سی کیونکہ ایہ ولیئم جونز (1746–1794) دے تیار کردہ سابقہ ​​نقل حرفی دے طریقہ کار نال بہت قریب توں اخذ کِیتا گیا سی۔

## حروف

## حروف (همخوان)

## ہور دیکھو
*ٹرانسلٹریشن
*لپی

## حوالے

گٹھ:لسانیات
شفقت سلطانہ

شفقت سلطانہ پنجابی دی شاعرہ تے افسانہ لکھاری اے 

## اتہ پتہ
راجہ سلطان محمود ملنگی

راجہ سلطان محمود ملنگی پنجابی دے شاعر نیں

سدھراں دے پھل کتاب دا ناں اے۔

## اتہ پتہ
مشتاق عالم گوگا

**مشتاق عالم گوگا**، پاکستان دے پنجابی زبان دے شاعر سن، اوہ 4 جنوری 2015ء نوں فوت ہوگئے۔

## کتاباں
* میسنا پیار
* چنگا سی تینوں دل نہ دیندے
* متنجن

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں