open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
برطانوی ہند دیاں ایجنسیاں

**[[ایجنسی (انتظامی تقسیم)|ایجنسی]]** برطانوی ہند دی 1947ء توں پہلے اک انتظامی اکائی سی۔ 

## ایجنسیاں دی فہرست
* عدن ایجنسی (1839 – 1859)
* الوار ایجنسی (حصہ راجپوتانہ ایجنسی)
*باغل کھنڈ ایجنسی 1871 / 1933
*بلوچستان ایجنسی
*بناس کانتھا ایجنسی
*بڑودا ایجنسی
*بڑودا تے گجرات ایجنسی
*بڑودا، مغربی ریاستاں، تے گجرات ایجنسی
*بنگال ریاستاں ایجنسی
*بھوپال ایجنسی 1818 / 1947-08-15
*بھوپاوار ایجنسی 1882 / 1925
* بیکانیر ایجنسی (حصہ راجپوتانہ ایجنسی)
*بندیل کھنڈ ایجنسی 1811
*وسطی ہند ایجنسی 1854
*چھتیس گڑھ ایجنسی
*کچھ ایجنسی
*دکن ریاستاں ایجنسی 1930 
*دہلی ایجنسی
* مشرقی راجپوتانہ ریاستاں ایجنسی (حصہ راجپوتانہ ایجنسی)
*مشرقی ریاستاں ایجنسی 1930 
*گنجم ہل ٹریکس ایجنسی (مدراس پریزیڈنسی)
*گلگت ایجنسی 1889
* کوتاہ-جھالاواڑ ایجنسی (حصہ راجپوتانہ ایجنسی)
*ہراوتی ایجنسی
* ہراوتی-ٹونک ایجنسی (حصہ راجپوتانہ ایجنسی)
*کائرہ ایجنسی
* کاٹھیاواڑ ایجنسی (بمبئی پریذیڈنسی)
*کولابا ایجنسی
*کولہاپور ایجنسی
*مدراس ریاستاں ایجنسی 1930 
*ماہی کانتھا ایجنسی (بمبئی پریذیڈنسی)
*مالوہ ایجنسی
** 1895 / 1925 (ضم مع بھوپاوار ایجنسی از مالوہ اور بھوپاوار ایجنسی)
** 1934 / 1947
*مالووہ اور بھوپاوار ایجنسی 1925 / 1927 
*مالوہ اور جنوبی ریاستاں ایجنسی 1927
*ناسک ایجنسی
*شمال مشرقی سرحدی ایجنسی
*شمال مغربی سرحدی ریاستاں ایجنسی
*اڑیسہ ایجنسی 1905
*پالنپور ایجنسی 1819 (حصہ بمبئی پریذیڈنسی، ضم 10 اکتوبر 1924 )
*پونا ایجنسی
*پنجاب ریاستاں ایجنسی 1930s
*راجپوتانہ ایجنسی (تین ریڈینسی اور چھ ایجنسیاں)
*ریوا کانتھا ایجنسی (بمبئی پریذیڈنسی)
* سابار کانتھا ایجنسی
*سورت ایجنسی
*تھانہ ایجنسی
*وزگاپٹنم ایجنسی (مدراس پریزیڈنسی)
*مغربی ہند ریاستاں ایجنسی (WISA)
* مغربی راجپوتانہ ریاستاں ایجنسی (حصہ راجپوتانہ ایجنسی، حصہ میواڑ ریزیڈینسی حتی 1906، الگ ہون تک)

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*IPS Index، First Edition - نوابی ریاستیں ریپورٹ 

گٹھ:برطانوی ہند دیاں ایجنسیاں
گٹھ:برطانوی ہند دی ذیلی ونڈ
گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندوستان دی تریخ
گٹھ:برصغیر
کیمیائی عنصراں دی لسٹ

## Notes


## References
* Atomic Weights of the Elements 2001, Pure Appl. Chem. 75(8), 1107-1122, 2003. Retrieved 30 جون, 2005. Atomic weights of elements with atomic numbers from 1-109 taken from this source.
* IUPAC Standard Atomic Weights Revised  (2005).
* WebElements Periodic Table. Retrieved 30 جون, 2005. Atomic weights of elements with atomic numbers 110-116 taken from this source.

گٹھ:لسٹ عناصر
گٹھ:عناصر
گٹھ:کیمسٹری
نواب بنگال

**نواب بنگال** (مکمل لقب **نواب نظام بنگال، بہار تے اڑیسہ**) بنگال، بہار تے اڑیسہ دے حکمران سن۔ 1717 تے 1765 دے دوران ایہ مغلیہ سلطنت دے ماتحت بنگال صوبہ دے حکمران سن۔ سراج الدولہ آخری آزاد **نواب بنگال** نوں جنگ پلاسی چ میر جعفر دی غداری دے پاروں شکست ہوئی۔ 1757 چ برطانیہ توں شکست دے بعد میر جعفر نوں تخت اتے بٹھایا گیا۔ 

## نقشے

File:Location-Bangla01.png| موجودہ بنگال تے بنگلا دیش
File:Bengal map 1893.JPG|1893 بنگال دا نقشہ
File:Hindoostan map 1831.jpg|1831 ہندوستان دا نقشہ،  شمال مشرقی علاقے چ سبز رنگ چ اس وقت دا بنگال


## لسٹ نواب بنگال

## لسٹ نواب مرشدآباد

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* The arrival of the Nawabs of Bengal and their decline 
*  ''Nawab Nizams of Bengal, Bihar and Orissa'' and ''Nawab Bahadurs of Murshidabad'' 
*  Posts under the Nawabs 

گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:نواب بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگلہ دیش دی تریخ
گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:ضلع مرشد آباد
گٹھ:برصغیر
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
حیدرآبادی مسلمان

**حیدرآبادی مسلم ** اردو زبان بولن والے مسلماناں نوں کہندے نیں جو حیدرآباد دکن چ  وسدے نیں۔ انہاں لوکاں دا تعلق بہمنی سلطنت تے دکن سلطنتاں نال سی۔ موجودہ اصطلاح انہاں لوکاں لئی ورتی جاندی اے جو ریاست  حیدرآباد چ آباد سن۔ اُس توں پہلے سلطنت آصفیہ فیر اس توں پہلے قطب شاہی سلطنت چ رہیا کردے سن ۔ انہاں دے علاوہ کچھ اوہ قبائل جو بہمنی سلطنت دے دور دورے چ ایتھے  وسے سن۔ صرف شہر حیدرآباد (دکن) چ وسے لوکاں نوں ہی نہیں بلکہ انہاں لوکاں نوں وی  حیدرآبادی مسلم کہیا جاندا اے، جو حیدرآباد دے آلے دوالے دے ضلعےآں دے واسی سن ۔

## سیاسی شخصیتاں
* محمد قلی قطب شاہ
* میر عثمان علی خان
* ذاکر حسین
* مخدوم محی الدین
* صلاح الدین اویسی
* اصدالدین اویسی
## علمی شخصیتاں
* 
* 
* 
## ادبی شخصیتاں
* امجد حیدرآبادی
*

## ہور شخصیتان
* محمد اظہر الدین
* ارشد ایوب
* ثانیہ مرزا

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ریاست حیدرآباد
گٹھ:پاکستان دے معاشرتی گروہ
مسلم
گٹھ:حیدر آباد دکن دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے مسلم سماج
حیدرآباد
گٹھ:مہاجر
گٹھ:حیدرآباد، بھارت چ اسلام
گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
پنجاب (گُنجھل کھول)

thumb|پنجاب دا محل وقوع
پنجاب دو لفظاں دا مرکب ہے یعنی پنج (5) اتے آب (پانی (دریا)). لہٰذا پنجاب دا مطلب ہے پنچ دریاواں والا علاقہ ۔ لفظ پنجاب تھلے لکھیاں دا حوالہ دیندا ہے:

* پنجاب، جنوبی ایشیا دا علاقہ، جیہڑا پاکستان اتے بھارت وچ ہے۔
* صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)
* پنجاب (بھارت)، بھارت دی اک ریاست
* پنجاب (پاکستان)، پاکستان دا اک صوبہ
* ضلع پنجاب، افغانستان 
** پنجاب، افغانستان
* پنجاب (آسٹریلیا)

گٹھ:گُنجھل کھول
بلوچستان ریاستی اتحاد

**بلوچستان ریاستی اتحاد** جنوب مغربی پاکستان دے علاقے چ 3 اکتوبر 1952 تے 14 اکتوبر 1955 دے درمیان موجود ریا۔ا یہ اتحاد ریاست قلات، ریاست خاران، ریاست لسبیلہ تے ریاست مکران دے درمیان قائم ہوئیا تے اسدا دارالحکومت قلات شہر سی۔ اتحاد عمومی طور اتے موجودہ صوبے بلوچستان دا تقریبا  ادھ سی ۔ اتحاد وچ  گوادر شامل نہیں سی جو کہ سلطنت عمان دے تحت سی۔

## حکومت
اتحاد دے سربراہ دا لقب **خان اعظم** سی جو کہ **[[خان آف قلات]]** سی ۔ مرکزی گورننگ باڈی **خان اعظم**، **جام لسبیلہ**، **نواب خاران** تے **نواب مکران** اتے مشتمل سی۔

## ہور ویکھو
٭ بلوچستان
*صوبہ بلوچستان
٭ پاکستان دی سیاست
٭ پاکستان دی تریخ

## باہرلے جوڑ
* حکومت بلوچستان

گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:بلوچستان
گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی ونڈ
ریاست مکران

**ریاست مکران**برطانوی ہند (بعد چ پاکستان) چ اک نوابی ریاست (دیسی ریاست) سی۔  ایہ ریاست اج دے صوبہ بلوچستان چ سی ۔

## ہور ویکھو
٭ پاکستان دیاں نوابی ریاستاں

گٹھ:ہندستان دیاں نوابی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:بلوچستان
گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی ونڈ
گٹھ:بلوچستان دی تریخ
پاکستان دیاں سابقہ انتظامی اکائیاں

**پاکستان دیاں سابقہ انتظامی اکائیاں**، بنیادی طور تے ریاستاں، صوبےآں تے مرکزی علاقےآں اُتے مشتمل سی جو 1947ء توں 1971ء تک قائم رہیاں۔ ساریاں نوابی ریاستاں مختلف صوبیاں وچ شامل کردتیاں گئیاں۔ 1971ء وچ مشرقی بنگال الگ مُلک بݨ گیا۔ 2018ء وچ فاٹا نوں صوبہ خیبر وچ شامل کردتا گیا۔

## سابقہ انتظامی اکائیاں
1947ء وچ پاکستان مندرجہ ذیل انتظامی اکائیاں اتے مشتمل سی۔

### صوبے
* بلوچستان (چیف کمشنر صوبہ)
* مشرقی بنگال
* مغربی پنجاب
* سندھ
* شمال مغربی سرحدی صوبہ

### نوابی ریاستاں
* ریاست بہاولپور
* ریاست خیرپور
* ریاست قلات
* ریاست لسبیلا
* ریاست مکران
* ریاست خاران
* ریاست امب
* ریاست چترال
* ریاست دیر
* ریاست ہنزا
* ریاست نگر
* ریاست پھلرا
* ریاست سوات
* ریاست یاسین
* ریاست جموں تے کشمیر

### علاقے
* بلتستان
* گلگت ایجنسی
* وفاقی قبائلی علاقہ جات

### وفاقی دارالحکومت
کراچی

## اک اکائی نظام
* مغربی پاکستان
* مشرقی پاکستان

## نویاں انتظامی اکائیاں

## نویاں تبدیلیاں
* 1964 - پنجاب دے علاقے اُتے نواں دارالحکومت اسلام آباد بݨایا گیا۔
* 1971 - مشرقی بنگال علیحدہ ملک بنگلا دیش بݨ گیا۔
* 1974 - ریاست ہُنزا تے ریاست نگر نوں گلگت بلتستان وچ ضم کر دتا گیا۔
* 2018 - شمال مغربی سرحدی صوبہ دا ناں بدل  کے خیبر پختونخوا رکھ دتا گیا
* 2018 - وفاقی قبائلی علاقہ جات نوں صوبہ خیبر وچ ضم کردتا گیا۔

گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:پاکستان دی سابقہ انتظامی ونڈ
ریاست لسبیلا

**[[ریاست لسبیلا]]** برطانوی ہند تے اوہدے توں بعد پاکستان وچ اک دیسی ریاست سی جیہڑی عملن 1955 تک موجود رہی ۔ ایس ریاست دا رقبا 18،254 مربع کلومیٹر (7،048 مربع میل) اے ۔ لمے پاسے عرب سمندر تے اک کُھلا سمندری کنڈھا اے ۔ ریاست لسبیلا اُبھے تے لہندے پاسےوں ریاست قلات تے ریاست مکران نال لگدی سی ۔ چڑھدے پاسےوں صوبا سندھ تے لموچی چڑھدے پاسے کراچی سی ۔
ریاست لسبیلا دا مُڈھ 1742 وچ علی خان (پہلے) نے رکھی سی ۔ علی خان جام جاموٹ جٹ سی ۔ اوہناں دی اولاد نے ریاست لسبیلا اُتے 1955 تک حکومت کیتی جدوں ایہ ریاست صوبا لہندے پاکستان دا حصہ بݨ گئی ۔ تے انتظامی طور تے قلات ڈویژن نال شامل کر دتا ۔ 1962 وچ ریاست لسبیلا دا علاقہ قلات ڈویژن توں الگ ہوگیا تے کراچی-بیلا ڈویژن وچ شامل ہو گیا ۔ جد 1970 وچ صوبائی نظام نوں بدلیا گیا تے سابق ریاست لسبیلا نوں ملو ملی نویں بݨائے گئے صوبے بلوچستان وچ رلا دتا گیا ۔ 

## لسبیلا دے جام

## ہور دیکھو
* جام لسبیلا
* پاکستان دیاں نوابی ریاستاں

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:دیسی ریاستاں
گٹھ:لسبیلا
خان قلات

350px|thumb|خان قلات اپنے پتراں نال

**خان قلات** (Khan of Kalat یا Khan-e-Qalat) ریاست قلات دے سابقہ حکمراناں دا لقب سی۔ ریاست قلات تے بلوچستان ہن پاکستان دا حصہ اے۔

## تریخ
### قلات دے خان

## حوالے

گٹھ:ہندستان دیاں نوابی ریاستاں
گٹھ:خانان قلات
گٹھ:بلوچستان دی تریخ
مشرقی بنگال

**مشرقی بنگال** (East Bengal)
( *PurbôBônggô*;  }} )
بنگلہ دیش دی جدید ریاست دے قیام توں پہلے 20ویں صدی ھے دو دوراں دے دوران ورتیا جان والا ناں سی  ۔ 

## پہلی تقسیم، 1905-1912 (برطانوی دور)
نام کی پہلی مثال ہندوستان پر برطانوی حکومت کے دوران تھا۔ ہندوستانی علاقوں کے بڑے قطعات پر برطانوی حکمرانی بنگال میں 1757ء میں جنگ پلاسی کے دوران رابرٹ کلائیو کی نواب سراج الدولہ کو شکست دینے کے ساتھ شروع ہوئی۔

1905ء میں لارڈ کرزن (Lord Curzon) ہندوستان کے وائسرائے بنے، ان کی سفارش پر برطانوی پارلیمنٹ نے انتظامی سہولت کے پیش نظر بنگال کو دو حصوں میں تقسیم کرنے کا منصوبہ منظور کر لیا، کیونکہ انگریزوں کے مطابق اتنے بڑے اور وسیع صوبے کا انتظام صحیح طریقے سے چلانا ایک گورنر کے بس کی بات نہ تھی۔ اس تقسیم کے نتیجے میں بنگال کے دو صوبے بن گئے۔
# مشرقی بنگال (رقبہ : 106،540 مربع میل)
# مغربی بنگال (رقبہ : 141،580 مربع میل)

## دوسری تقسیم، [[1947ء]] - (پاکستان دور)
بنگال کو تقسیم ہند کی تیاری کے لیے 3 جولائی 1946ء کو دو صوبوں میں تقسیم کیا گیا۔ ہندو اکثریتی مغربی بنگال اور مسلم اکثریت والے مشرقی بنگال کی صورت میں۔ دونوں صوبوں کے اپنے وزیر اعلی تھے۔ اگست 1947ء میں مشرقی بنگال ڈومنین پاکستان کا حصہ بنا جبکہ مغربی بنگال ڈومنین بھارت کا حصہ بن گیا۔

یہ نظام 1971ء تک چلا جب مشرقی پاکستان نے آزادی کا اعلان کیا اور نیا ملک بنگلہ دیش قائم ہوا، تاہم پاکستان نے 22 فروری، 1974ء تک بنگلہ دیش کو تسلیم نہیں کیا۔

## حوالے

گٹھ:برصغیر
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:بنگلہ دیش
لواء زینبیون

لشکر زینبیون دے ارکان شیعہ پاکستانیاں اتے مشتمل شام چ حکومت نواز لڑاکے نیں  ۔ ایہ لشکر پاکستان چ رہن والے شیعہ ہزارہ پناہ گزیناں ، ایران چ رہن والے پاکستانی شیعاں تے خیبر پختونخواہدے مقامی پاکستانی شیعاں توں بھرتی کردا اے ۔اگرچہ  پاکستانی نومبر ۲۰۱۴ء دے بعد توں شام چ لڑ رہے نیں،  افغان لواء فاطمیون دے حصے ھے طور اتے ، پر الگ لشکر  دے طور پر قابل شماریہ صرف ابتدائی۲۰۱۵ء چ ہو سکے نیں ۔ یہ لشکر ایرانی انقلابی گارڈز ولوں قائم تے تربیت کیتا گیا سی تے اس  ہی دے زیر کمان چلدا اے۔ اس نوں ابتدائی طور اتے حضرت زینب (س) دے حرم دا دفاع کرن دا کم سونپیاگیا سی ، تاہم اس دے بعد ایہ حلب دی لڑائی چ داخل ہو گیا اے، دوسرے غیر ملکی شیعہ جنگجواں سمیت۔ اس لشکر دے شہداءبنیادی طور اتے ایران چ دفن کیتے جاندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:شام
سیدہ زینب

**سیدہ زینب** ( عربی: السيدة زينب) شام دا اک شہر اے  جو صوبہ ریف دمشق چ واقع  اے۔

## تفصیلاں
سیدہ زینب شہر دی مجموعی آبادی 136,427 لوکاں اتے مشتمل اے۔

## ہور ویکھو
* شام
* لسٹ شام دے شہر

## حوالے

گٹھ:شام
گٹھ:شام دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
پیلبو

پیلبو (انگریزی: Pelabo) اک نجی علمی اداره اے جس دی بنیاد افغان تاجر غلام سرور ظہیر نے مارچ ۲۰۱۶ نوں  کابل، افغانستان چ رکهی۔ ایہ افغانستان چ یا بیرون ملک کسے حکومتی یا سیاسی ادارے نال منسلک نہیں اے۔ پیلبو دا اصل مقصد ایہ ہے کہ دنیا بهر چ افغانی مصنفاں تے محققاں دے درمیان علمی رابطہ بحال کرنا، مختلف فناں نال متعلق ماہراں  دے چهوٹے پینلز تنظیم کرنا، مختلف علمی مقاصد دے حصول لئی انہاں نوں مالی مدد فراہم کرنا، تے چهوٹے تے وڈے منصوبےآں دے ذریعے پشتو تے دری زباناں چ لسانیات، سائنس تے ادب دی ترقی نوں فروغ دینا۔

گٹھ:پشتو
گٹھ:افغانستان
گٹھ:تنظیماں
مائیکروسوفٹ ونڈوز

**مائیکروسوفٹ ونڈوز** کمپیوٹراں لئی چلاؤ پربندھاں دا اک ٹبر اے جینوں مائیکروسوفٹ نیں بنایا سی۔ جگ دے تقریبا 90٪ کمپیوٹر تے موبائل اینوں ورتدے نیں۔ ایہ سب توں پہلاں 20 نومبر 1985 نوں آیا سی۔
گوگل کروم

thumb|left
**گوگل کروم** اک مفت دا ویب براؤزر اے جینوں گوگل نیں بنایا سی۔ ایہ مائیکروسافٹ ونڈوز لئی سب توں پہلاں 2 ستمبر 2008 نوں آیا سی۔ مارچ 2016 چ جگ وچ 60٪ کمپیوٹراں تہ گوگل کروم ورتیا جاندا اے۔ ایہ موبائل فوناں اتے سب توں مشہور براؤزر اے تے کمپیوٹر تے فوناں نوں ملا کہ ایہ سارے براؤزراں دے ورتن وچ 45٪ اے۔
ویب براؤزر

**ویب براؤزر** اک کمپیوٹر پروگرام اے جیڑا اج کل دے ہر کمپیوٹر اتے ہوندا اے۔ ایہ اج کل دے موبائل فوناں تے دوجے نکے کمپیوٹراں دی وی خاصیت ہوندی اے۔ ویب براؤزر لوک انٹرنیٹ اتے ویب سائٹاں نوں لبن تے ویکھن لئی ورتدے نیں۔ پہلا ویب براؤزر 1990 وچ بنایا گیا سی۔ کئی قسماں دے ویب براؤزر مفت دے ملدے نیں۔ سارے ویب براؤزر ویب سائٹاں کھولدے نیں مگر ہر براؤزر دیاں کج چنگیاں بریاں گلاں ہوندیاں نیں۔ مثلا کج براؤزر کمپیوٹر بچاؤ واسطے بنے ہوندے نیں تے کج ویب سائٹاں نوں بوت تیزی نال کھولدے نیں۔

کج مشہور ویب براؤزر اے نیں:
* انٹرنیٹ ایکسپلورر
* گوگل کروم
* موزیلا فائرفوکس
* اوپرا
* سفاری

گٹھ:کمپیوٹر
سمستا کیرلا سنی جمعیت العلماء

**سَمَستا کیرلا سُنّی جمعیت العلماء** بھارت دی ریاست کیرالہ دی اک اسلامی تنظیم اے۔

گٹھ:کیرالہ چ اسلام
گٹھ:کیرالہ
گٹھ:تنظیماں
لسٹ قنون ساز اسمبلیاں بلحاظ دیس

اjیہ **لسٹ قنون ساز اسمبلیاں بلحاظ ملک** (List of legislatures by country) اے۔

## لسٹ  قانون ساز اسمبلیاں
### ماورائے قوم  قانون ساز اسمبلیاں

### لسٹ اقوام متحدہ دے رکن دیساں دیاں  قانون ساز اسمبلیاں

## حوالے

گٹھ:قومی قنون ساز اسمبلیاں
گٹھ:قنون ساز اسمبلیاں
گٹھ:لسٹاں بلحاظ دیس
پرانے مسلسل آباد شہراں دی لسٹ

ایہ اُنہاں شہراں دی لسٹ اے جو لمبے عرصے توں مسلسل آباد نیںَ۔ دنیا دے بوہت سارے شہراں دے شہری قدیم ترین شہر دے باسی ہون دا دعویٰ کردے نیں۔ انہاں چ 
(بلخ, جبیل, حلب, دمشق, اور اریحا) شامل نیں۔ 
## افریقہ, شمالی

## افریقہ, دکھنی

## امریکہ, وچکارلا

## امریکہ, اتلا

## امریکہ, دکھنی

## ایشیا, وچکارلہ تے دکھنی

## ایشیا, چڑھدا

## ایشیا, دکھن چڑھدا

## ایشیا, لہندا
Continuous habitation since the Chalcolithic (or Copper Age) is vaguely possible but highly problematic to prove archaeologically for several سرزمین شامine cities (اریحا, جبیل, حلب, دمشق, صیدا and بیروت).

Cities became more common outside the زرخیز ہلال with the آہنی دور from about 1100 BC. The foundation of Rome in 753 BC is conventionally taken as one of the dates initiating Classical Antiquity.

## یورپ

## اوشیانہ

## ہور ویکھو
*Cities of the ancient Near East
*Historical cities
*Historical urban community sizes
*List of American cities by year of foundation (includes ancient native sites)

## حوالے

*Aldred, Cyril (1998). *The Egyptians*. Thames and Hudson: London.
*Overy et al. (1999). *The Times History of The World: New Edition*. Times Books/Harper-Collins: London.

گٹھ:تریخ نال متعلقہ لسٹاں
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
لسٹ بحری تجارت صلاحیت بلحاظ دیس

ایہ **لسٹ بحری تجارت صلاحیت بلحاظ ملک** اے۔ اسکی معلومات ورلڈ فیکٹ بک توں لئی گئی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:بحری تجارت
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:لسٹاں بلحاظ دیس
شرح خواندگی دے لحاظ نال دیساں دی لسٹ

ایہ **لسٹ دیس بلحاظ شرح خواندگی** اے۔ رپورٹ دے اعداد تے  شمار سی آئی اے دی ورلڈ فیکٹ بک دے اعداد تے  شمار دے توں لئے گغے نیں۔

## لسٹ

## حوالے

گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:خواندگی
گٹھ:لسٹاں
لوک گنتی دے لحاط نال چاپانی شہراں دی لسٹ

ایہ **لسٹ جاپانی شہر بلحاظ آبادی** (List of Japanese cities by population) اے۔

## لسٹ

## فہرست بمطابق 1889
* جاپانی قومی آبادی 31 دسمبر، 1888ء کے مطابق 

## حوالے

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹ جاپانی شہر
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی
عالمی شہر

**عالمی شہر** (Global city، ّWorld city, Alpha city) جسنوں **عالمی مرکز** (World center) وی کہیا جاندا ہے اک ایہو جیہا شہر ہُندا ہے جیہڑا **عالمی اقتصادی نظام** دا اہم جزو سمجھیا جاندا ہے۔

## مطالعہ
### عالمگیریت تے عالمی شہر (Globalization and World Cities)

















### عالمی شہر انڈیکس (Global Cities Index)














### عالمی اقتصادی طاقت  انڈیکس(Global Economic Power Index)




### عالمی طاقت شہر  انڈیکس(Global Power City Index)

### روداد دولت (The Wealth Report)

### عالمی شہر تقابلی اشاریہ (Global City Competitiveness Index)










## حوالے

## مزید دیکھیے
* ام البلاد
* فہرست شہر بلحاظ خام ملکی پیداوار

## باہرلے جوڑ

* شہری مقامات نال متعلق ویب سائٹس دا مخزن 
* عالمی نظام شہر سسٹم: ایک تحقیق ایجنڈا  
* دنیا دے شہراں دی ریاست, 2001 

گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:اقتصادی جغرافیہ
گٹھ:شہری علاقہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:میٹروپولیٹن علاقے
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

اس لسٹ دیساں دی بحریہ دے جنگی جہازاں، لڑاکا طیارےآں تے ایٹمی ہتھیاراں دی تعداد دے بارے چ اے۔

## کنجی

* - اعلان کردہ جوہری ہتھیار ریاست
* - عراق صدام حسین کے تحت 400،000 فعال افواج
* *کلید* **AC** - ہوائی جہاز کیریئر
* *کلید* **AWS** - برآبی جنگی جہاز
* *کلید* **Cr** - کروزرز
* *کلید* **D** - ڈسٹرویرز
* *کلید* **F** - فرگیٹ
* *کلید* **Co** - کرویٹس
* *کلید* **PB** - گشتی کشتیاں 
* *کلید* **NS** - جوہری آبدوز
* *کلید* **S** - روایتی آبدوز
* *کلید* **Air** - لڑاکا طیارے 
* *کلید* **AH** - حملہ آور ہیلی کاپٹر 
* *کلید* **Nu** - جوہری ہتھیار

 

## ہور ویکھو
* عالمی عسکریت انڈیکس پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
* صنعت اسلحہ
* فوجی اخراجات پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

## حوالے

## ملاحظے

گٹھ:اسلحہ ضابطہ
گٹھ:فوجی سازوسامان
گٹھ:فوجی لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

ایہ **فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ** اے۔ عسکری قوت دا اندازہ دیساں دے دفاعی بجٹ دی رقم دے موازنے تے عسکری آلات دی تعداد دے موازنے نال کیتا جاندا اے۔

## مجموعی لسٹ

## عسکری تربیت
ایہ جدول دنیا چ عسکری تربیت تے کمانڈو دی خدمات دی فہرست اے.

## خصوصی اکائیاں
بہترین پنچ عسکری اکائیاں.

## '''سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ''' سالانہ کتاب 2012 - دنیا دے 15 سبتوں زیادہ فوجی اخراجات کرن والے

## ہور ویکھو
* عالمی عسکریت انڈیکس پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* صنعت اسلحہ
* فوجی اخراجات پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ

## حوالے

 

گٹھ:اسلحہ ضابطہ
گٹھ:فوجی سازوسامان
گٹھ:فوجی لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
فوجی اخراجات پدھر اتے دیساں دی لسٹ

ایہ لسٹ دیس بلحاظ عسکری اخراجات اے۔ پہلی لسٹ **سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ** سالانہ کتاب ۲۰۱۲ (Stockholm International Peace Research Institute) دی معلومات اتے مبنی اے جدونکہ دوسری لسٹ **سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ** عسکری اخراجات قاعدۂ معطیات (ڈیٹا بیس) ۲۰۱۱ (Stockholm International Peace Research Institute) دی معلومات اتے مبنی اے۔

## '''سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ''' سالانہ کتاب ۲۰۱۳ - دنیا دے سبتوںزیادہ عسکری خرچ کرن والے ۱۵ دیے

## '''سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ''' سالانہ کتاب ۲۰۱۲ - دنیا دے سب توں زیادہ عسکری خرچ کرن والے ۱۵ دیس

## '''سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ''' عسکری اخراجات قاعدۂ معطیات (ڈیٹا بیس) ۲۰۱۱

## ہور ویکھو
* عالمی عسکریت انڈیکس پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* صنعت اسلحہ
* بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
* فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

## حوالے

 

گٹھ:حکومتی مالیات
گٹھ:عسکری معاشیات
گٹھ:اسلحہ ضابطہ
گٹھ:فوجی سازوسامان
گٹھ:فوجی لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:بحریہ
عالمی عسکریت انڈیکس پدھر اتے دیساں دی لسٹ

ایہ فہرست دیس بلحاظ **عالمی عسکریت انڈیکس** (global militarization index - gmi) اے جسدی معلومات بون بین الاقوامی مرکز برائے تغیر (bonn international center for conversion) دے مطابق نیں۔ http://www.bicc.de/our-work/gmi/gmi-table.html?year=2010&sort=rank_asc 

## عالمی عسکریت  انڈیکس
عالمی عسکریت انڈیکس (gmi) مجموعی طور اتے اک ریاست دے فوجی سازوسامان تے اس دے معاشرے چ اک تعلق نوں ظاہر کردا اے۔ 

* عسکری اخراجات بہ مقابلہ خام ملکی پیداوار
* صحت دے اخراجات بہ مقابلہ خام ملکی پیداوار
* مجموعی آبادی چ ڈاکٹراں دی تعداد بہ مقابلہ افواج دی تعداد
* بھاری ہتھیاراں دی تعداد تےمجموعی آبادی دا تناسب

## ہور ویکھو
* فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
* فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* صنعت اسلحہ
* فوجی اخراجات پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

## حوالے

 

گٹھ:عسکری معاشیات
گٹھ:فوج
گٹھ:فوجی سازوسامان
گٹھ:فوجی لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:فوجاں
صنعت اسلحہ

thumb|ورکر ہائی پاور پستول اسیمبل کردے ہوئے - کینیڈا، اپریل 1944
اسلحہ دی صنعت اک عالمی کاروبار اے جس چ اسلحہ تے فوجی ضرورت دا سامان تیار کیتا جاندا اے.

## دنیا دے وڈے دفاعی بجٹ
ایہ معلومات سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ  ولوں نیں۔ 

## دنیا دے وڈے ہتھیار  ویچن آلے دیس
ایہ معلومات سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ  ولوں نیں۔ 

## دنیا دے وڈے ہتھیار  خریدن آلے دیس

## ہور ویکھو
* فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
* فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* عالمی عسکریت انڈیکس پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی اخراجات پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

## حوالے

 
 

گٹھ:عسکری معاشیات
گٹھ:فوج
گٹھ:فوجی سازوسامان
گٹھ:فوجی لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:فوجاں
گٹھ:آتشیں اسلحہ
گٹھ:اسلحات
گٹھ:اسلحہ دی تجارت
گٹھ:صناعات
گٹھ:اسلحہ ضابطہ
گٹھ:فوجی صنعت
دیساں دی اچ قومانتری درجہ بندی

ایہ اچ قومانتری  درجہ بندی بالحاظ ملک اے۔

## لسٹ

ایہ دیس  اتلیاں لسٹاں چ نئیں:

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## حوالے

گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:امتیازی مقام اعتبار نال دیساں دیاں لسٹاں
ایٹمی طاقتاں

ايٹمى طاقتوں توں مراد اوہ ملك نيں جو ايٹم بم بنان دى صلاحيت ركھدے نيں انہاں دے ناں ایہ ايں:
# امریکہ 
# برطانیہ
# روس
# چین
# فرانس 
# بھارت
# پاکستان

# اسرائیل

اسرائیل تے ایران اتے وی جوہری بم بنان دا الزام اے۔ اسرائیل نے 200 دے لگ بھگ ایٹم بم تیار کیتے ہوئے نیں لیکن اس نے اج تک کوئی وی اعلانیہ ایٹمی تجربہ نہیں کیتا۔

## ہور ویکھو
* فوجی تے نیم فوجی عملہ پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* بحری جنگی جہازاں نال دیساں دی لسٹ
* فوجی آلات دی پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* عالمی عسکریت انڈیکس پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی اخراجات پدھر اتے دیساں دی لسٹ
* فوجی درجہ بندی پدھر اتے دیساں دی لسٹ

## حوالے

 
 

گٹھ:عسکری معاشیات
گٹھ:فوج
گٹھ:فوجی سازوسامان
گٹھ:فوجی لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:فوجاں
گٹھ:آتشیں اسلحہ
گٹھ:اسلحات
گٹھ:اسلحہ دی تجارت
گٹھ:سرد جنگ
گٹھ:اسلحہ ضابطہ
گٹھ:فوجی صنعت
عالمی امن انڈیکس

350px|thumb|مشعر عالمی امن 2011
**عالمی امن انڈیکس** (global peace index - gpi) قوم تے خطے چ امن دے تعلق اندازہ کرن دی کوشش اے۔

## طریقہ کار
* اپسلا تنازعات ڈیٹا پروگرام (uppsala conflict data program - ucdp)
* اکانومسٹ انٹیلی جنس یونٹ (economist intelligence unit - eiu)
* اقوام متحدہ ہائی کمشنر برائے پناہ گزیں (united nations high commissioner for refugees - unhcr)
* سٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ (stockholm international peace research institute - sipri) 
* ادارہ برائے اقتصادیات و امن (institute for economics and peace - iep)

## عالمی امن درجہ بندی انڈیکس

## ہور ویکھو
عالمی دہشت گردی انڈیکس

## حوالے

گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
گٹھ:عالمگیریت متعلقہ انڈیکس
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:امن
گٹھ:فوجی لسٹاں
لوک گنتی اعتبار نال دنیا دیاں وڈیاں بلدیاتاں

ایہ فہرست **‎ لوک گنتی اعتبار نال دنیا دیاں وڈیاں بلدیاتاں** (World's largest municipalities by population) اے۔

## میونسپلٹیاں بلحاظ آبادی
}

|}

## حوالے

گٹھ:مردم شماری
گٹھ:آباد مقامات بلحاظ قسم
گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:لوک گنتی لسٹاں
جیٹ انجن

**جیٹ انجن** اک نیوٹن دے تیجے قنون تے ٹرن آلا انجن اے جیڑا اک تیز گیس دی جیٹ نال تکا لاندا اے۔ جیٹ انجن بالن نوں اگ لا کہ اپنا کم کردے نیں۔ جیٹ انجن ہوا کھچدا اے تے اس ہوا نوں دباؤ وچ بالن نال کول کہ بالدا اے جس نال گیساں دا اک تیز دباؤ آلا جیٹ بندا اے جس نال تکا لگدا اے۔ جیٹ انجن دا سب توں ضروری پرضا اک کمن آلا پکھا جیڑا ہوا دی دب وداندا اے۔ جیٹ انجن جعازاں وچ ورتے جاندے نیں جیڑے اس نال بوت دور تک تیزی نال اڈ سکدے نیں۔ پرانے جیٹ انجن ساری ہوا نوں دباندے کہ بالدے سن جس نال اوہ بوت زيادہ بالن کھاندے سن۔ اج کل دے جیٹ انجن کافی ہوا اینج ای جیٹ نال جان دیندے نیں تہ اوہ بالن اس وجہ توں کٹ کھاندے نیں۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
عالمی دہشت گردی انڈیکس

**عالمی دہشت گردی انڈیکس** (Global Terrorism Index) منظم دہشت گردی دیاں سرگرمیاں دے مطابق دنیا دے ملکاں دی درجہ بندی دی اک کوشش اے۔ 

## عالمی دہشت گردی درجہ بندی انڈیکس

## عالمی دہشت گردی رپورٹ 2015

## ہورویکھو
* عالمی امن انڈیکس
* دہشت گردی

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی
گٹھ:امن
گٹھ:دہشت گردی
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
آکسیڈائيز

کیمسٹری وچ **آکسیڈائزر** ایسی شے ہوندی اے جیدا گن دوجیاں شیواں نوں آکسیڈائز کرنا مطلب اوناں دے الیکٹران کڈنا ہوندا اے۔ عام آکسیڈائزر آکسیجن، ہائيڈروجن پیرآکسائڈ تے فلورین نیں۔

گٹھ:کیمسٹری
خلائی دور

**خلائی دور** اس ویلے دا ناں ایہ جیدے وچ خلائی دوڑ، خلائی کھوج تے خلائی ٹیکنالوجی دے کم ہوۓ تے ایناں دا اثر انسانی کلچر اتے پیا۔ خلائی دور اس ویلے ٹریا جدوں انسان نے اپنی سب توں پہلی سیٹلائٹ سپوتنک 1 1957 وچ خلا پیجی۔
برطانوی ریفرنڈم برائے یورپی یونین رکنیت 2016

**برطانوی ریفرنڈم برائے یورپین یونین رکنیت، 2016ء** اس ریفرنڈم نوں کہیا جاندا اے جس چ برطانوی عوام نے یورپی یونین نال جڑنے یا علیحدہ ہون دا فیصلہ کرنا سی۔ریفرنڈم دا اہتمام جمعرات 23 جون 2016ء نوں برطانیہ تےجبل الطارق چ کیتا گیا۔اس ریفرنڈم چ 51.9 فیصد ووٹرز نے یورپ توں علیحدگی جدونکہ 48.1 فیصد لوکاں نے یورپی یونین نال جڑے رہن دے حق چ ووٹ دتے۔ 3 فیصد دی برتری دے نال ریفرنڈم دا  نتیجہ ایہ نکلیا کہ یورپی توں  برطانیہ علیحدہ ہوجائے۔

برطانیہ چ ووٹ بنیادی طور اتے دو حصےآں چ تقسیم ہوئے، انگلینڈ تے ویلز دے اکثریتی عوام نے یورپی اتحاد نوں چھڈن  دے حق چ جدونکہ سکاٹ لینڈ تے اتلے آئیرلینڈ دے اکثریتی عوام نے یورپی اتحاد دے نال رہن دے حق چ ووٹ دتے۔

## ہور ویکھو
* برطانیہ
* یورپی یونین

## حوالے

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:یورپی یونین
چین دے صوبے

چین وچ **صوبہ** (شینگ یا 省)، باضابطہ طور اُتے **صوبائی سطح دی وَنڈ** درجہ اول انتظامی وَنڈ اے۔ اس طرحاں دیاں 34 ونڈاں نیں۔

* 22 **صوبے**
* 4 بلدیات
* 5 خود مختار علاقے
* 2 خصوصی انتظامی علاقے

تے دعوا کیتا گیا **[[صوبہ تائیوان، چین|صوبہ تائیوان]]**.

## لسٹ صوبائی سطحی ونڈ

## حوالے

گٹھ:چین دے صوبے
گٹھ:چین دی انتظامی ونڈ
گٹھ:ملکی ونڈاں دیاں لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
عالمی مزدور دیہاڑ

**عالمی مزدور دیہاڑ** ہر سال 1 مئی نوں دنیا پَعھر وچ منایا جاندا اے ۔ اس دن نوں مناون دی وجہ امریکا دے شہر شکاگو دے محنت کش مزدوراں دی جدوجہد نوں یاد کرنا اے ۔

## اتا پتا

گٹھ:عالمی دن
گٹھ:سال
گٹھ:دن
لڑاکا جہاز

**لڑاکہ جہاز** جنگی جہازاں دی اک ونڈ اے جیڑے دوجے جہازاں نوں مارن لئی ورتے جاندے نیں۔ لڑاکہ جہازاں دیاں خاصیتاں تیزی، پھرتیلی تے اوناں دا نکا پنڈا ہوندا اے۔ کئی لڑاکہ جہاز دوجے جہازاں نوں مارن دے علاوہ تھوڑی بوتی بمباری وی کر سکدے نیں، اوناں نوں ہر فن مولا فائٹر کہندے نیں۔ لڑاکہ جعازاں نوں پہلی وڈی جنگ توں ورتیا جاریا اے۔ ایناں نوں زیادہ تر ہوائی چودراہٹ رکھن لئی ورتیا جاندا ے۔

پہلی وڈی لڑائی دے بعد اس گل دا جدوں پتہ چلیا کہ جنگ چ ہوائی چودراہٹ دی کنی لوڑ ہوندی اے دیساں نیں لڑاکہ جعازاں دے وڈی گنتی اپنی ہوائی فوجاں چ پعرتی کیتی تے اج تک لڑاکہ جہاز ہوائی فوج دا سب توں وڈا انگ ہوندے نیں۔

## ہور ویکھو
* ایف 16
* ایف 22 ریپٹر
* سو-27
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:جہاز
گٹھ:ہوائی جہاز
پائلٹ

**پائلٹ** اس بندے نون کیندے نیں جیڑا ہوائی جہاز اڈاندا اے۔ پائلٹ بنن لئی کج امتحاناں نوں پاس کرنا پیندا اے جیدے بعد جہاز اڈان دا لائسنس لب جاندا اے۔

گٹھ:انسان
سجاد ظہیر

**سید سجاد ظہیر ** (1904- 1973) اک پاکستان اردو لکھاری، انقلابی اور مارکسی گرو سی جیڑے بھارت تے پاکستان چ کم کردے سن۔ دوناں دیساں دی آزادی توں پہلاں اوہ کمیونسٹ پارٹی انڈیا دے بنان آلیاں چوں اک سن۔ تقسیم توں بعد اوہ اپنے ٹبر نال پاکستان آۓ تہ ایدر وی کمیونسٹ پارٹی بنائی۔ 1951 وچ اوہ سوویت یونین نال وزیراعظم پاکستان دے خلاف سازش کردیاں پڑھے گۓ تہ اوناں نوں جیل ہوگئی۔ جیل توں رہائی توں بعد اوہ بھارت ٹر گۓ تہ اودر کمیونسٹ کم کرن لگ گۓ۔ 1973 وچ اوہ سوویت یونین گۓ ہوۓ سن تہ اودر مر گۓ۔

اوناں دی تئی نادرہ بابر تے بھتیجا نور الحسن اوناں دے بعد بھارت دی سیاست چ آۓ تے اوناں نیں بھارت چ مارکسسٹ سوچ نوں ودھایا۔

## جیون

اوہ 5 نومبر، 1905 نوں ریاست اودھ دے چیف جسٹس سر وزیر خاں دے کعر جمے۔ لکھنؤ یونیورسٹیتوں ادب پڑھنے دے بعد اپنے پیو دے نقش قدم تے چلدے  ہوئے انہاں نیں برطانیہ جا کہ  آکسفورڈ یونیورسٹی وچ قنون پڑھیا تے  بیرسٹر بن کے واپس آے۔ اتھے اونہاں نے قنون دے نال ادب دا وی کافی پڑھیا.

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لکھاری
آزادی

**آزادی** دا مطلب اے کہ کسے دوجیاں دے آسرے نا رہنا بلکہ آپ حالات اگے پکے رہنا تے کلیاں جی لینا۔ **سیاسی آزادی** (انگریزی:Independence) اک قوم،  دی  اس  ریاست دی اک حالت اے جس وچ  اس دے لوک، کج تھاں یا ریاست دوجیاں توں سیاسی طور تہ وکھرے ہون تے اپنے قنون ورتدے ہون۔

گٹھ:سیاست
وی واۓ کانس ماجورس

**وی واۓ کانس ماجورس** اک لال بوت وڈا جن تارہ اے جیڑا تارہ چرمٹ کانس ماجورس دا سنگی اے۔ اے کائنات دے سب توں وڈے تہ سب توں بوتے چانن آلیاں تاریاں چوں اک اے۔ ایدا ریڈیس 1،420 سورجی ریڈیس اے جیڑا 990,000,000 کلومیٹر بندا اے۔ اے تارہ زمین توں 1200 پارسک دی دوری تے اے۔ ایہ ایناں وڈا اے کہ اگر اینوں سورجی پربندھ دے وشکار رکھیا جاۓ تہ ایدی کھل مشتری دے مدار توں وی ودد ہووے گی۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
قومی رنگ

**قوم دے رنگ** عام طور تے کسی ملک دی  قومی علامات دا حصہ ھوندا ۓ ۔ کیہ ممالک تے ریاستاں نے اک یا دو رنگوں تو قومی رنگ یا ریاستی طور تے اپنا واسطے هوندا نے۔ اے رنگ اکثر استعمال مقبولیت دے وجہ توں اے حیثیت اختیار کردے نے ۔ قوم دے رنگ اکثر ذرائع ابلاغ تے کھیلوں صیا  کدیی ملکی دی ٹیم نو شناخت دین واسطے استعمال ہوندے نے۔ 

## .

## حوالے

گٹھ:رنگ
گٹھ:دیس
گٹھ:قومی علامتاں
امجد ایوب مرزا

ڈاکٹر **امجد ایوب مرزا** پاکستان وچ کھبے بازو د‏‏ی تحریک دے رہنما، دانشور تے سیاسی کارکن نيں۔

## مُڈھلا سیاسی جیون
ڈاکٹر امجد نے اپنی سیاست دا آغاز 1973ء وچ ، راولپنڈی وچ ریڑھی باناں تے دیہاڑی دار مزدوراں د‏‏ی یونین منظم کرنے تو‏ں کيتا ۔ 
1977ء وچ جنرل ضیاء الحق دے مارشل لاء دے نفاذ دے وقت اوہ پیپلز پارٹی دے نوجواناں وچ صف اول دے سیاسی مزاحمتکاراں وچو‏ں سن، جس وجہ تو‏ں جنرل ضیاء د‏‏ی فوجی عدالت نے انہاں نو‏ں اک سال قید بامشقت تے پنج کوڑاں د‏‏ی سزا سنائی۔ اس وقت انہاں د‏‏ی عمر فقط 17 برس سی تے اوہ اس وقت پاکستان د‏‏ی جیلاں وچ قید سب تو‏ں کم عمر سیاسی قیدیاں وچو‏ں اک سن ۔

## جلا وطنی
جیل تو‏ں رہا ہون توں بعد اوہناں نے 1978ء تو‏ں لے ک‏ے 1984ء تک دے 6 سال چین جلاوطنی وچ گزارے ۔ ایتھ‏ے انہاں نو‏ں بدلدے ہوئے چین نو‏‏ں نہایت نیڑے تو‏ں دیکھنے دا موقع ملا۔ چین تو‏ں انہاں نے اک اردو خُفیا انقلابی فکری رسالہ “فکر نو“ دے ناں تو‏ں جاری کيتا۔ 
سابق پاکستانی وزیر اعظم، ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی پھانسی دے موقع اُتے انہاں نے بیجنگ وچ بیرون ملک دا پہلا تے سبھ تو‏ں وڈا احتجاجی مظاہرہ کيتا۔ 

## واپسی
1984ء وچ اوہ پاکستان واپس لوٹے تے راولپنڈی وچ میڈیکل ڈاکٹر د‏‏ی پریکٹس شروع کر دتی۔ ایتھ‏ے انہاں نے مزدور کسان پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی تے پارٹی سنٹرل کمیٹی دے علاوہ راولپنڈی ڈویژن دے صدر وی مقرر ہوئے۔ 1986ء وچ اوہ جدوجہد گروپ شام‏ل ہوئے تے بعد وچ داخلیت د‏‏ی پالیسی تو‏ں اختلاف د‏‏ی بنا اُتے وکھ ہو ک‏ے “پیپلز فکری محاذ“ دے ناں تو‏ں تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی۔

1995ء وچ انہاں نے برطانیا وچ خود ساختہ جلاوطنی اختیار کيتی تے اوتھ‏ے کھبے بازو د‏‏ی سیاست وچ عملی حصہ لینا شروع کيتا۔ اس دوران اوہ لیبر پارٹی پاکستان دے رکن قومی کمیٹی تے منتظم لیبر پارٹی اوورسیز رہ‏‏ے ۔
مئی 2009ء وچ اوہ پاکستان لوٹے تے مختلف انقلابی گروہاں دے ساتھہ کم دے نال نال پاکستان وچ نیشنل سٹوڈنٹس فیڈریشن د‏‏ی انقلابی بنیاداں اُتے تنظیم نو تے سیاسی تربیت وچ پوری سرگرمی تو‏ں کوشاں نيں ۔

لیبر پارٹی دے جنرل سیکرٹری فاروق طارق انہاں دے بارے وچ لکھدے نيں :

“اوہ آسانی نال ہار منن والا نئيں تے اپنی جدوجہد د‏‏ی پچھان کروانا وی خوب جاندا ا‏‏ے ۔ کچھ دوستاں دا خیال اے کہ ایہ ٹکدا نئيں ، لیکن ایہ تصور غلط ا‏‏ے ۔ امجد ایوب نظریا‏تی تے شخصی لحاظ تو‏ں کدی وی غلامانا “یس“ دا حامی نئيں ۔ اوہ خود اپنے اندر وی تے دوسرےآں وچ وی انقلابی آزادی دا خواہش مند اے “۔

## مطبوعات
ڈاکٹر امجد د‏‏ی لکھی ہوئی تحاریر، فیچر، دستاویزات تے مقالات متعدد اخبارات و جریدے وچ تے وکھ تو‏ں کتابی شکل وچ چھپ چکے نيں، انہاں وچو‏ں چند اک درج نيں :
* اک تیر، دو شکار
* لڑنے د‏‏ی تیاری
* اسيں غلام کِداں بنے
* یوم مئی، کل تے اج
* سرمائے د‏‏ی موت
* طالبان کون نيں؟
* اس توں علاوہ روزناما جنگ ، مساوات ، امروز ، جدوجہد تے کھبے بازو دے برطانوی روزناما “مارننگ سٹار“ وچ متعدد فیچرز، ادارتی مضامین تے تجزئیے ۔

گٹھ:پاکستانی انقلابی
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی کمیونسٹ
گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند
عقاب

thumb|250px|left|گنجا عقاب
**عقاب** الاں ٹبر دے کئی شکاری پنچھیاں دا ناں اے۔ وکھرے جنساں آلے پنچی وی عقاب اکھواندے نیں۔ عقاباں دیاں 60 کسماں یوریشیا تے افریقہ وچ پائی جاندیاں نیں تے اس تعرتی توں بار 14 کسماں ہوندیاں نیں - 2 اتلے امریکہ، 9 دکھنی امریکہ تے 3 آسٹریلیا وچ۔

## وکھالا

عقاب وڈے، جان آلے، وڈے سر تے چنج آلے شکاری پنچھی ہوندے نيں۔ سب توں نکے عقاباں دے پر دوجے پنچھیاں توں وڈے ہوندے نیں جس نال اوہ تیز اڈ سکدے نیں۔ کج گدھاں نوں چھڈ کہ عقاب دوجے شکاری پنچھیاں توں وڈے ہوندے نیں۔ باقی شکاری پنچھیاں آر شکار توں گوشت نوچن لئی عقاباں دی وڈی کنڈے ورگی چنج ہوندی اے، پعاری شکار چکن لئي جان آلیاں لتاں تے طاقتور پنجے ہوندے نیں۔ عقاباں دیاں اکھاں بوت چنگیاں ہوندیاں نیں، انسان دی اکھ توں 3.6 گنا چنگا ویکھ سکدی اے، جس نال اوہ شکار بوت دوروں ویکھ سکدے نیں۔ سارے عقاباں دیاں ونڈاں دی مادہ عقاب نر توں وڈے ہوندے نیں۔

عقاب اپنا گونسلا اچے رکھاں یا چٹاناں تہ بناندے نیں۔ کئی قسماں 2 انڈے دیندیاں نیں مگر اکثر وڈی عمر آلا چوزا نکے نوں مار کھاندا اے۔ عام طور تہ مارہ آلا چوزہ مادہ ہوندا اے کیونجہ اوہ نر توں وڈا ہوندا اے۔ چوزیاں دے ماپے اس مار نوں روکن واسطے کج نئیں کردے۔

سب توں وڈا عقاب ہارپی عقاب اے جیڑا وشکارلے امریکہ چ پایا جاندا اے۔

## شکار

عقاباں دے زور تے وڈے پسار دی وجہ نال اوہ پنچھیاں دی دنیا وچ سب اتے دے شکاری ہوندے نیں۔ عقاب کئی قسماں دے شکار کردے نیں: مچھیاں، سپ، نکے میمل تے دوجے پنچھی۔ شکار دا طریقہ جنس دے نال نال وکھرا ہوندا اے۔ کئی عقاب زمین تہ اترے بغیر ای پنجیاں وچ شکار نوں پھڑ کہ گونسلے لے جاندے نیں جتھے اوہ اونوں نوچ کھاندے نیں۔ 

گنجا عقاب سب توں پعاری وزن چکدیاں ویکھیاں گیا سی: اک گنجے عقاب نیں 6.8 کلوگرام وزنی ہرن دے بچھڑے نوں چک لیا۔ کج عقاب اس توں وزنی شکار کردے نیں اس لئی اوہ اونوں چکن دے بجاۓ اودر ای کھا پی جاندے نیں۔ سنہری عقاب نوں 30 کلوگرام وزنی کھروالیاں دا شکار کردیاں ویکھیا گیا اے جیڑا اس توں وزن چ 6-7 گنا وڈا ہوندا اے۔

گٹھ:پنچھی
گٹھ:الاں
تاجک خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ

**تاجک خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Tajik Autonomous Soviet Socialist Republic) (روسی: Таджикская Автономная Социалистическая Советская Республика) سوویت یونین دی ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ چ اک خود مختار جمہوریہ سی۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

گٹھ:تاجکستان دی تریخ
گٹھ:1924ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:ازبک سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:تریخ سوویت یونین

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:تریخ سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:تاجکستان
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:تاجک سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
ابن ملجم

ابن ملجم نے  علی المرتضی  نوں شہید کرن دا ذمہ لیا۔ تیناں نے تجویز دے مطابق اک ہی دن فجر دے وقت وار کیتے۔ معاویہ اتے وار اوچھا پڑا (کئی روایتاں مطابق اوہ اودن نماز پڑھ ای نئیں آیا سی)۔ عمرو بن العاص دی جگہ دوسرا آدمی قتل ہوئیا۔ لیکن علی نوں زہر آلود خنجر دا کاری زخم لگیا تے تن دن بعد 21 رمضان 40ہجری نوں  علی  رحلت فرما گئے۔کچھ ہور روایاں دے مطابق ابن ملجم نوں معاویہ نے علی دے قتل اتے مامور کیتا سی۔۔۔۔ خود ابن ملجم نے اس گل دا اقرار کیتا تے کہیا کہ میں معاویہ دے کہن اتے ایسا فعل کیتا جس دا کوئی فائدہ نہ ہوئیا۔۔۔
۔ آپ دے وصال دے بعد لوکاں نے ابن ملجم نوں حضرت حسن دے سامنے پیش کیتا تو آپ نے خود اسنوں  قتل کیتا ایہ 40ھ دا واقعہ اے۔

## حوالے

گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:خارجی
اجار خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ

**اجار خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Adjar Autonomous Soviet Socialist Republic) یا **اجاری خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Adjarian Autonomous Soviet Socialist Republic) (جارجیائی: აჭარის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა; روسی: Аджарская Автономная Советская Социалистическая Республика) جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے اندر سوویت یونین دی  اک خود مختار جمہوریہ سی ۔ 1991 چ  سوویت یونین   دے ٹنن دے بعد ایہ جارجیا چ**[[خود مختار جمہوریہ اجاریہ]]** بن گئی۔

## حوالے

## ہور ویکھو
*جارجیا
* جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

گٹھ:جارجیادی تریخ
گٹھ:1921ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:جارجیائی سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:گرجستان

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:تریخ سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:جارجیا
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:گرجستان دی تریخ
 
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:قفقاز
گٹھ:قفقاز دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گبھلا امریکا

**گبھلا امریکا**، شمالی امریکا دا سبھ توں تھللا حِصہ اے۔ ایہ شمالی امریکا نوں جنوبی امریکا نال رلاؤندا اے۔ وسطی امریکا دے شمالی پاسے میکسیکو، جنوبی پاسے کولمبیا، مشرقی پاسے کیریبین سمندر تے مغربی پاسے وڈا سمندر کاہل اے۔ گبھلے امریکا وچ 7 ممالک واقع نیں: بیلیز، کوسٹا ریکا، ال سالواڈور، گویٹے مالا، ہونڈراس، نکاراگوا تے پاناما۔ اس خِطے دا رقبا 523،780 کلومیٹر اے۔

وسطی امریکا (central america) بر اعظم امریکا دا وسطی جغرافیائی علاقہ اے جسنو‏ں ہسپانوی زبان وچ **سینٹرو امریکا** یا **امریکا سینٹرل** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس طرحاں وی بیان کيتا جا سکدا اے کہ براعظم شمالی امریکا دا جنوبی علاقہ جو جنوب مشرق وچ براعظم جنوبی امریکا نال منسلک اے۔

بحر الکاہل ایہدے جنوب مغرب، بحیرہ کیریبین ایہدے شمال مشرق تے خلیج میکسیکو ایہدے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔

ایہ علاقہ آتش فشانی پٹی اُتے واقع اے اس لئی آتش فشاں پھٹن تے زلزلےآں دے واقعات ایتھ‏ے اکثر رونما ہُندے نيں۔ نکاراگوا دا راجگڑھ ماناگوا 1931ء تے 1972ء وچ زلزلےآں نال تباہ ہويا جد کہ 2001ء وچ دو زلزلےآں نے ایل سیلواڈور نو‏‏ں زبردست نقصان پہنچایا۔

وسطی امریکا مندرجہ ذیل مُلکاں وچ منقسم اے:

وسطی امریکا د‏‏ی کئی جدید تعریفاں وچ بیلیز تے پاناما نو‏‏ں اس وچ شامل کيتا گیا اے جو 19 ويں صدی وچ اسپین تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد تخلیق پانے والی وفاقی جمہوریہ وسطی امریکا وچ شامل نئيں سن ۔

خاکنائے پاناما اُتے واقع پاناما اک بین البراعظمی ملک اے، جتھے بحر اوقیانوس تے بحر الکاہل نو‏‏ں ملانے والی نہر پاناما ملک نو‏‏ں دو حصےآں وچ منقسم کرنے دے نال نال براعظم شمالی امریکا تے جنوبی امریکا نو‏‏ں وکھ وی کردی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:وسطی امریکا
گٹھ:امریکہ
گٹھ:خطے
2017

**2017** 21ویں صدی اتے 2010 دا دہاکا دا اک سال ہے۔ ایہہ سال اتوار نوں شروع ہویا۔
 

 
 

## دساں

 

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں

گٹھ:سال
چیچن-انگُوش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ

**چیچن-انگُوش خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Chechen–Ingush Autonomous Soviet Socialist Republic) (چیچن: Нохч-ГІалгІайн Автономнин Советски Социалистически Республика، روسی: Чечено-Ингушская Автономная Советская Социалистическая Республика) روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ دی ایک خود مختار جمہوریہ سی جسکا دارالحکومت گروزنی سی ۔

1979 دی مردم شماری دے مطابق علاقے دی آبادی 1،155،805 تے رقبہ 19.300 مربع کلومیٹر سی۔ 
جنہاں چ 611،405 چیچن، 134.744 تے اور باقی روسی تے ہور نسلی گروہ سن ۔

## لوک گنتی آنکڑے

# چیچنیا تے انگوشتیا دے مشترکہ نتیجے
## حوالے

## ہور ویکھو
*چیچنیا
*چیچن جمہوریہ اشکیریہ
* روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

گٹھ:چیچنیا دی تریخ
گٹھ:1934ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:چیچن-انگُوش سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:تریخ سوویت یونین

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:تریخ سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:چیچنیا
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:قفقاز دی تریخ
 
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:قفقاز
کراچائے-چرکیس خود مختار اوبلاست

**کراچائے-چرکیس خود مختار اوبلاست** (Karachay-Cherkess Autonomous Oblast) 
(; ; ; ) سوویت یونین چ اک خود مختار اوبلاست سی جسنوں 12 جنوری، 1922 نوں قائم کیتا گیا۔ بعد چ ایہ کراچائے-چرکیس جمہوریہ چ تبدیل ہو گیا۔  **کراچائے-چرکیس خود مختار اوبلاست** 1922 چ اصل چ چرکیس تے کراچائے قوماں لئی قائم کیتا گیا سی، جسنوں 1926 چ تحلیل کر دتے جان دے بعد کراچائے خود مختار اوبلاست تے چرکیس خود مختار اوبلاست بنائے گئے۔
 
## حوالے

## ہور ویکھو
*کراچاۓ چرکسیا
 
* روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

گٹھ:کراچائے چرکیس دی تریخ
گٹھ:1922ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:کراچائے چرکیس خودمختار اوبلاست
گٹھ:تریخ سوویت یونین

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:تریخ سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:کراچائے چرکیسیا
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:قفقاز دی تریخ
 
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:قفقاز
بلاک پرنٹنگ

*بلاک پرنٹنگ* مورتاں، لفظ تے ڈیزین پرنٹ کرن دا اک ول اے۔ ایہ کم چڑھدے ایشیا وچ بہت ہوندا اے۔ بلاک پرنٹنگ چین وچ شروع ہوئی سی تے اوہ کپڑیاں تے کاغذ اتے پرنٹ کڈدے سن۔
پہاڑی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ

**پہاڑی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Mountain Autonomous Soviet Socialist Republic) 20 جنوری، 1921 توں 7 جولائی، 1924 تک اتلے قفقاز چ روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ دے اندر اک گھٹ مدتی خود مختار جمہوریہ سی۔

اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ **تیریک** تے **کوبان**اوبلاستاں  دے حصےآں  اتے انقلاب روس دے بعد مقامی قومیتاں  ولوں قائم کیتی گئی سی، تاہم سرخ فوج دے روسی خانہ جنگی دے دوران شمالی قفقاز  دی فتح دے بعد ایہ علاقہ سوویت حکمرانی دے تحت آ گیا۔

## حوالے

## ہور ویکھو
*آذربائیجان
*اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ
* روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

گٹھ:چیچنیا دی تریخ
گٹھ:1921ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:چیچن-انگُوش سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:تریخ سوویت یونین

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:ناخچیوان خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:داغستان
گٹھ:داغستان دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:چیچنیا
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:قفقاز دی تریخ
 
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:قفقاز
کریمیائی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ

**کریمیائی خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Crimean Autonomous Soviet Socialist Republic) 
(جدید ; سرکاری کریمیائی تاتاری ناں ( [ترکیائی حرف): *Qrьm Avonomjalь Sotsialist Sovet Respublikasь*;  *Krymskaya Avtonomnaya Socialisticheskaya Sovetskaya Respublika*) جزیرہ نما کریمیا چ روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ دی اک خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ سی۔

## ہور ویکھو
*قریم یورتی
*سورگون
* روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

 
گٹھ:1921ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:یوکرین سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:تریخ سوویت یونین

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:یوکرین
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:یوکرین دی تریخ
گٹھ:یوکرین دے خودمختار لوکراج
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:چیچنیا
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:کریمیا دی تریخ
 
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:کریمیا
سمفروپول

**سمفروپول** (Simferopol)
(تلفظ: ; ; ;) جزیرہ نما کریمیا چ اک شہر اے جو یوکرین تے روس دے درمیان متنازعہ اے۔ ایہ (یوکرین چ) **[[خود مختار جمہوریہ کریمیا]]** دا انتظامی مرکزا ے، یا (روس چ ) **[[جمہوریہ کریمیا]]** دا انتظامی مرکز اے۔ کریمیا دے دارالحکومت دے طور اُپر سمفروپول جزیرہ نما چ اک اہم سیاسی، اقتصادی، تے  ٹرانسپورٹ دا مرکز اے۔ اسدی آبادی 337،285 (2013 آبادی تخمینہ) لوکاں اُپر مشتمل اے۔
## ناں تے تریخ
قریم یورتی یعنی خانیت کریمیا دے ویلے ایہ کریمیا دا اہم مسلمان شہر تے اسدا ناں **آق مسجد**(کریمیائی تاتار بولی چ *اق مسجت*) اسدا مطلب **سفید مسجد** روسی سلطنت دے قریم یورتی اتے مل دے بعد اسدا موجودہ ناں رکھ دتا گیا۔
## آب و ہوا




## حوالے

گٹھ:روسی لوکراجاں دے راجگڑھ
گٹھ:سمفروپول
گٹھ:کریمیا
گٹھ:کریمیا دے شہر
گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:روس دے آباد تھاں
جمہوریہ کریمیا

**جمہوریہ کریمیا** (Republic of Crimea) 
(تلفظ:  یا ; ; کریمیائی تاتار: Къырым Джумхуриети, *Qırım Cumhuriyeti*; , *Respublika Krym*) روس دی اک فاقی موضوع اے جو کہ جزیرہ نما کریمیا چ واقع اے۔ ایہ علاقہ یوکرین تے روس دے درمیان جھیڑے دی تھاں اے۔ 

16 مارچ، 2014 نوں روس نواز حکومت خود مختار جمہوریہ کریمیا جسنوں  یوکرینی حکومت نے تسلیم نہیں کیتا سی، روس دے تعاون نال اک ریفرنڈم منعقد کیتا۔ ریفرنڈم کمیشن دے اعلان کردہ بتیجےآں دے مطابق 96.77٪ ووٹراں نے روس چ شمولیت دے حق چ ووٹ دتا۔ کریمیا نے آزادی دا اعلان کیتا تے اگلے دن روس چ شمولیت اختیار کیتی۔ یوکرین تے اقوام متحدہ دے رکن دی اکثریت واضح طور بیان دتا کہ اوہ جزیرہ نما کریمیا اتے روسی حکمرانی تسلیم نہیں کردے۔ روس نے اس دے جواب چ کوسووہ تے دکھنی سوڈان دا حوالہ دتا جدوں  اقوام متحدہ نے انہاں دے وکھ ہوجانے دی حمایت کیتی سی۔

جمہوریہ کریمیا کریمیائی وفاقی ضلع چ روس دے دو وفاقی موضوعات وچوں اک  اے جدونکہ دوسرا روس دا وفاقی شہر سواستوپول اے۔

## مورتاں

Celebrating Victory Day and the 70th anniversary of Sevastopol’s liberation (2493-26).jpg|سواستوپول، کریمیا (9 مئی 2014)
Встреча министра иностранных дел Донецкой Народной Республики Екатерины Губаревой и Главы Республики Крым Сергея Аксенова.JPG|جمہوریہ کریمیا دے صدارتی ایلچی سرگئی اکسیونوف دونیتسک عوامی لوکراج دی وزیر خارجہ ایکاترینا گوباریوا دے نال


## حوالے

گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ
گٹھ:2014 چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:کریمیائی وفاقی ضلع
گٹھ:یورپ دے متنازع علاقے
گٹھ:روس کی جمہوریات
گٹھ:روسی زبان بولنے والے دیس تے علاقے
گٹھ:کریمیا
خود مختار جمہوریہ کریمیا

**خود مختار جمہوریہ کریمیا** (Autonomous Republic of Crimea) (یوکرینی: Автономна Республіка Крим، روسی: Автономная Республика Крым، ریمیائی تاتار: Къырым Мухтар Джумхуриети) 
اک خود مختار جمہوریہ اے جیڑی جزیرہ نما کریمیا چ کالا سمندر دے شمالی ساحل تے اے۔ ایس دی بوہتی آبادی روسی اے۔

علاقے چ سیاسی عدم استحکام دی وجہ توں جزیرہ نما اتے یوکرین تے روس دے درمیان پھڈا اے۔ (2014 مارچ) 
خود مختار جمہوریہ کریمیا کالا سمندر دے اتلے پاسے دی ساری تھاں جزیرہ نما دی اے سوائے سواستوپول دے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* جزیرہ نما کریمیا
* خانان کریمیا
* جنگ کریمیا
* ** [[کریمیائی تاتاریاں دا دیس نکالا]]**
* معاہدۂ پیرس 1856ء

گٹھ:یوکرین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:کریمیا
گٹھ:خودمختار لوکراج
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:یورپ دے متنازع علاقے
گٹھ:روسی زبان بولنے والے دیس تے علاقے
گٹھ:یوکرائن دے خودمختار لوکراج
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ
سواستوپول

**سواستوپول** () جزیرہ نما کریمیا چ اک شہر اے جو روس چ آنداں اے۔ اس دی لوک گنتی 379,200 اے، ایہ  2014 توں پہلے یوکرین چ خود مختار جمہوریہ کریمیا چ سی ،ہن ایہ روس چ جمہوریہ کریمیا دے راجگڑھ اے ۔

## مورتان

File:Fiolent Sevastopol 2009 G1.jpg|
File:Sevastopl view 2.jpg|
File:Soviet and Russian Black Sea Fleet.jpg|
File:Sevastopol. Nakhimov square.JPG|
File:Sevastopol Nahimova 4-1.jpg|


## ہور ویکھو
* لسٹ روس دے شہر

## حوالے

گٹھ:روس دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن
گٹھ:یوکرین دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن
گٹھ:روس دے علاقائی تنازعے
گٹھ:یوکرین دے علاقائی تنازعے
گٹھ:کریمیائی وفاقی ضلع
گٹھ:یورپ دے متنازع علاقے
گٹھ:کریمیا
گٹھ:قدیم یونانی شہر
گٹھ:بحیرہ اسود
گٹھ:روس دے شہر
گٹھ:روس دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:روس دے آباد تھاں
ابخاز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ

**ابخاز خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ** (Abkhaz Autonomous Soviet Socialist Republic) (ابخاز: Аҧснытәи Автономтә Советтә Социалисттә Республика; روسی: Абхазская Автономная Советская Социалистическая Республика) سوویت یونین دی جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ چ اک خود مختار جمہوریہ سی۔ ایہ فروری 1931 چ وجود چ آئی جدوںاشتراکی سوویت جمہوریہ ابخازیا قائم کیتی گئی تے جارجیائی سوویت اشتراکی جمہوریہ دے اندر اسنوں خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ دی حیثیت چ تبدیل کر دتا گیا۔

## حوالے

## ہور ویکھو
*آبخازیہ
 
* روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
* سوویت یونین دے خود مختار سوویت اشتراکی لوکراج

گٹھ:آبخازیہ دی تریخ
گٹھ:1931ء چ قائم ہون والے دیس تے علاقے
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:جارجیا سوویت اشتراکی لوکراج
گٹھ:تریخ سوویت یونین

گٹھ:سوویت یونین دی تریخ

گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:تریخ سویت یونین
گٹھ:سوویت وسطی ایشیاء
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:سویت یونین دے اشتراکی لوکراج
گٹھ:آبخازیہ
گٹھ:سوویت یونین دیاں  ریاستاں
گٹھ:سوویت یونین دی ذیلی ونڈ
گٹھ:سوویت لوکراج
گٹھ:قفقاز دی تریخ
 
گٹھ:گرجستان دی تریخ
گٹھ:سوویت یونین دے خود مختار لوکراج
گٹھ:سویت یونین دیاں مسلم اشتراکی ریاستاں
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:قفقاز

زمرہ:1931ء میں قائم ہونے والے ممالک اور علاقے
زمرہ:سوویت اتحاد کی خود مختار جمہوریات
زمرہ:ایشیا کے سابقہ ممالک
زمرہ:تاریخ ابخازيا
زمرہ:تاریخ جارجیا