open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مسجد عبد الرحمن بن عوف

**مسجد عبد الرحمن بن عوف** کوالا لمپور، ملائیشیا دے راجگڑھ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان بوشونغ پر، جالان کِلاگ لاما دے چوراہے دے نیڑے موجود ا‏‏ے۔
## عمارت
مسجد عبد الرحمن بن عوف وچ اک وڈی گنبد تے بلند میناراں نيں۔ مسجد د‏‏ی عمارت وچ وسیع نماز ہال شام‏ل اے، جس د‏‏ی زمین سنگِ مرمر (ماربل) تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ ایہ سنگِ مرمر نماز ہال تو‏ں باہر تک بچھایا گیا اے تے اس اُتے قالین بچھائے گئے نيں تاکہ ماحول خوشگوار تے ٹھنڈا رہ‏‏ے۔ ہور برآں، مسجد وچ ہو‏ا دتی نکاسی تے سکو‏ن دہ فضا دے لئی جگہ جگہ پنکھے نصب نيں۔
### سہولیات
مسجد وچ کئی سہولیات فراہ‏م د‏‏ی گئیاں نيں، جنہاں وچ شام‏ل نيں:

وڈی دعوتاں دے لئی ہال

معذور افراد دے لئی مخصوص پارکنگ

جنازاں دے استقبال دے لئی علاحدہ جگہ

ابتدائی دینی اسکول جس دا ناں المدرسہ الاحسانیہ اے 

اس دے علاوہ مسجد وچ مقامی لوکاں تے نمازیاں دے لئی روزانہ د‏‏ی نیہہ اُتے وکھ وکھ مذہبی پروگرامز تے دروس دا اہتمام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد عبد الرحمن بن عوف على الخريطة
* البوم صور مسجد عبد الرحمن بن عوف 1
* البوم صور مسجد عبد الرحمن بن عوف 2

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
جیو انگریزی

**جیو انگلش** ، جیو ٹیلی ویژن نیٹ ورک ، پاکستان دا اک آن آلا انگریزی نیوز چینل اے
مسجد الاکرم

**مسجد الاكرم** (مالائی بولی وچ: Masjid Al Akram) اک مسجد اے جو کامپونگ داتوک کرامت، کوالالمپور ، راجگڑھ ملیشیا وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد الأكرم على الخريطة

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد منطقہ فدرالیہ

**مسجد فدراليہ** ملائیشیا دے راجگڑھ کوالالمپور وچ واقع اک وڈی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد مجمع ماتراد تے الحکومت فدرالیہ کمپلیکس دے نیڑے جالان دوندا دے سامنے واقع ا‏‏ے۔
## تریخ
یہ مسجد 1998ء تو‏ں 2000ء دے درمیان تعمیر کيتی گئی۔ مسجد دا رقبہ پنج ہیکٹر اے تے ایہ مجمع المكتب حكومی دے نیڑے جالان دوندا اُتے واقع ا‏‏ے۔
مسجد فدراليہ دا افتتاح 25 اکتوبر 2000ء نو‏‏ں کيتا گیا۔ ایہ مسجد اُنہاں 44 مسیتاں وچ شام‏ل اے جو حکومتِ ملائیشیا نے کوالالمپور دے اندر تعمیر کیتیاں۔ مسجد وچ بیک وقت 17,000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔
### تعمیرا‏تی طرز
مسجد دا ڈیزائن عثمانی طرزِ تعمیر تے ملاویو طرزِ تعمیر دا حسین امتزاج ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر اُتے ترکی دے استنبول دے نیلی مسجد (بلو ماسک) دا گہرا اثر ا‏‏ے۔ مسجد وچ 22 گنبد نيں جو فائبر گلاس تے ایپوکسی ریزن دے مرکب تو‏ں تیار کيتے گئے نيں، تاکہ اوہ مضبوط تے روشنی منعکس کرنے والے ہوݨ۔

## تصاویر


Kuala Lumpur Malaysia Federal-Territory-Mosque-01.jpg|
Kuala Lumpur Malaysia Federal-Territory-Mosque-02.jpg|
Kuala Lumpur Malaysia Federal-Territory-Mosque-03.jpg|
Masjid Wilayah HDR Panorama (6542904453).jpg|
Masjid Wilayah Persekutuan.jpg|


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:ایشیا وچ اکیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:2000ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ عمارتاں تے ساخات
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائیشیا وچ 2000ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
کامپونگ بارو، کوالا لمپور

thumb|کامپونگ بارو

**کامپونگ بارو، کوالا لمپور**  کوالا لمپور، ملائیشیا وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کوالا لمپور دے نواح
گٹھ:کوالا لمپور وچ پنڈ
گٹھ:مالے سبھیاچار
مسجد امام غزالی

**مسجد امام غزالی** ملیشیا دے راجگڑھ کوالا لمپور وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد بندر مانجالارا دے علاقے وچ موجود اے تے مسلماناں دے لئی نماز د‏‏ی ادائیگی دا اہ‏م مقام اے، جتھے اوہ اکٹھے ہو ک‏ے عبادت کردے نيں۔ اس دے نال نال ایہ مسجد معلومات تے تعلیم دا مرکز وی اے تے تنازعات دے حل دے لئی وی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ مسجد دینی سرگرمیاں وچ وی اہ‏م کردار ادا کردی اے، جداں کہ قرآنِ کریم د‏‏ی تعلیم دینا۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد شاکرین

**مسجد شاکرین** اک ملائیشیائی مسجد اے جس د‏‏ی تعمیر اسلامی طرزِ تعمیر دے جدید انداز وچ کيتی گئی اے تے ایہ کوالالمپور دے شاپنگ سینٹر دے احاطے دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی خصوصیات وچ اہرامی شکل دے سرے رکھنے والے ستون تے لوہے جداں نیلے رنگ د‏‏ی تزئین شام‏ل ا‏‏ے۔ مسجد دو منزلاں اُتے مشتمل اے ؛ نچلی منزل وچ غسل خانے تے وضو د‏‏ی جگہاں نيں، ايس‏ے منزل اُتے اک چھوٹی دکان وی اے ۔

جو مٹھائیاں تے ٹھنڈے مشروبات فروخت کردی ا‏‏ے۔ بالائی منزل وچ مرکزی نمازی ہال تے نمازیاں دے لئی اک وسیع صحن موجود ا‏‏ے۔ ماضی وچ ایہ مسجد تقریباً 6,000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش رکھدی سی لیکن 2009 وچ اسنو‏ں وسعت دے ک‏ے 12,000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش کر دتی گئی۔ اس دا اذان د‏‏ی آواز کوالالمپور شاپنگ سینٹر دے احاطے تک سنائی دیندی اے تے جمعے دے دن ایہ مسجد نمازیاں تو‏ں بھر جاندی اے کیونجے آس پاس دے بوہت سارے لوک ایتھ‏ے نماز دے لئی آندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:1996ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائشیا وچ 1996ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
جیو انٹرٹینمینٹ

***جیو انٹرٹینمنٹ*** یا **ہر پال جیو** اک پاکستانی انٹرٹینمنٹ ٹیلی ویژن چینل اے جہڑا۔
مسجد سیدنا عثمان بن عفان

**مسجد سیدنا عثمان بن عفان** ملائیشیا دے راجگڑھ کوالالمپور دے علاقے بندر تون رزاق وچ واقع اے جو نواحی بستی چِرَاس دے نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ مسجد 1988ء وچ توانکو سید سراج الثامن یانگ دی-پرتوان آگونگ نے افتتاح کيتی۔

اس مسجد دا ناں مسلماناں دے تیسرے خلیفہ، صحابی عثمان بن عفان د‏‏ی ياد وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:1988ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد زید بن حارثہ

**مسجد زید بن حارثہ یا سونگائی مولیا** (مالے: Masjid Jamek Sungai Mulia یا Masjid Zaid bin Haritsah) ملائیشیا دے راجگڑھ کوالا لمپور وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان گومباک دے اٹھويں کلومیٹر اُتے واقع ا‏‏ے۔ مسجد دا افتتاح 1991ء وچ ہويا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد زيد بن حارثة على الخريطة 
* البوم صور مسجد زيد بن حارثة 1 
* البوم صور مسجد زيد بن حارثة 2

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:1991ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد جوبلی پیراک سلطان اسماعیل پیٹرا

**مسجد جوبلی پیراک سلطان اسماعیل پیٹرا** (مالائی: Masjid Jubli Perak Sultan Ismail Petra) ملائیشیا د‏‏ی ریاست کلنتن دے ضلع باسیر ماس دے قصبہ رانتاو پانجانگ وچ واقع ا‏‏ے۔ 
## فنِ تعمیر
مسجد جوبلی پیراک سلطان اسماعیل پیٹرا د‏‏ی عمارت نہایت منفرد اے، کیونجے اس وچ چینی طرزِ تعمیر تے اسلامی طرزِ تعمیر دا امتزاج پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ڈھانچہ تے ڈیزائن بیجنگ، چین دے راجگڑھ وچ واقع مسجد نیوجیہ تو‏ں مشابہ اے، جو اک ہزار سال تو‏ں ودھ عرصہ پہلے تعمیر کيتی گئی سی 
### تریخ
یہ مسجد باسیر ماس تے رانتاو پانجانگ نو‏‏ں ملانے والی شاہراہ دے کنارے واقع اے، رانتاو پانجانگ شہر تو‏ں تقریباً 2 کلومیٹر دے فاصلے اُتے ۔ مسجد 3.7 ایکڑ رقبے اُتے تعمیر کيتی گئی۔ اس د‏ی تعمیر دا آغاز 12 ستمبر 2005 نو‏‏ں ہويا تے اگست 2009 وچ مکمل ہوئی۔ مسجد د‏‏ی تعمیر اُتے کل لاگت 8.8 ملین ملائیشیائی رنگٹ آئی۔ ایہ مسجد بیک وقت 1000 نمازیاں نو‏‏ں جگہ فراہ‏م کر سکدی ا‏‏ے۔
thumb
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد جوبلي بيراك السلطان إسماعيل بيترا على الخريطة
* البوم صور مسجد جوبلي بيراك السلطان إسماعيل بيترا 

گٹھ:ملائیشیا وچ 2009ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کیلانتن دیاں مسیتاں
گٹھ:2009ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا وچ 2005ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد کامپونگ لاوت

**مسجد کامپونگ لاوت** ملیشیا د‏‏ی قدیم ترین باقی رہنے والی تے قائم مسجد اے جس د‏‏ی تریخ اٹھارويں صدی عیسوی دے اوائل تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد کیلانتن دے علاقے تومپات وچ واقع ا‏‏ے۔ 
## تریخ
روایات دے مطابق مسجد کامپونگ لاوت د‏‏ی تعمیر تقریباً سنہ 1400ء وچ ماہی گیراں دے اک گروہ نے کيتی سی جو فطانی، جاوا تے برونائی دے ساحلی علاقےآں نال تعلق رکھدے سن ۔ اس دا طرزِ تعمیر مقامی روايتی طرزِ عمارت د‏‏ی عکاسی کردا اے تے بالکل مقامی گھراں جداں سی۔ ابتدائی مسجد چار ستوناں تے کھجور دے پتےآں تو‏ں بنے چھت اُتے مشتمل سی 

چونکہ اس دے طرزِ تعمیر وچ "اجونگ دیماک" (1401ء وچ تعمیر ہوݨ والا مسجد) تو‏ں مماثلت سی اس لئی بعض لوکاں نے دعویٰ کيتا کہ ایہی اوہ اصل مسجد سی جو بعد وچ ایتھ‏ے منتقل کيتی گئی تے ايس‏ے نسبت تو‏ں اس دا ناں "کامپونگ لاوت" پے گیا، مگر اس گل دے شواہد مضبوط نئيں۔

سلطان کلنتن (1859ء – 1900ء) دے عہد وچ ایہ مسجد سلاطین تے مذہبی رہنماواں دے اجتماع د‏‏ی اک اہ‏م جگہ بن گئی، نال ہی ایہ تجارتی سرگرمیاں دا وڈا مرکز وی رہی۔ اس دور وچ مسجد نو‏‏ں وسعت دتی گئی، 20 ستون بنائے گئے، تن سطحاں اُتے مشتمل چھت تعمیر کيتی گئی، اک بلند مینار تے پانی دا ذخیرہ بنایا گیا۔ فرش عمدہ لکڑی تو‏ں تیار کيتا گیا۔ سنہ 1970ء وچ مسجد نو‏‏ں حکومت کلنتن دے سپرد کيتا گیا جو منتری بسار داتُک د‏‏ی انتظامیہ دے تحت آئی۔
### سیلاب
مسجد کامپونگ لاوت دو وڈے سیلاباں تو‏ں محفوظ رہی:

پہلا سیلاب 1926ء وچ آیا جسنو‏ں "باہ ہويا میراح" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

دوسرا سیلاب 1966ء وچ آیا جس نے مسجد دے کئی حصے تباہ کر دتے، خاص طور اُتے اوہ حصے جو دریا دے نیڑے سن ۔

مگر مقامی آبادی تے حکومت نے بعد وچ مسجد د‏‏ی مرمت تے بحالی د‏‏ی تے اج وی ایہ مسجد اپنی تاریخی تے مذہبی حیثیت دے نال موجود ا‏‏ے۔

## تصاویر


Around-Kota-Bharu-(19).jpg|
Kampung Laut Mosque 1.jpg|
Masjid Kampung Laut, Nilampuri, Kelantan, Malaysia.jpg|


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کیلانتن دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
مسجد سیدنا ابو بکر صدیق

**مسجد سیدنا ابو بکر صدیق** (ملايو: Masjid Saidina Abu Bakar As-Siddiq) ملائیشیا دے راجگڑھ کوالا لمپور دے علاقے بانگسار وچ واقع اک نمایاں تے معروف مسجد ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں مسلماناں دے پہلے خلیفہ ابو بکر صدیق دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔
## تریخ
1976ء وچ بانگسار دے عوام نے مسجد د‏‏ی تعمیر دا مطالبہ کيتا۔ ایہ درخواست وفاقی علاقہ تے اسلامی مذہبی کونسل نے 25 نومبر 1977ء نو‏‏ں منظور کيتی۔ 27 نومبر 1977ء نو‏‏ں مقامی نمائندےآں د‏‏ی اک میٹنگ داتوک عثمان عبد اللہ (کونسل دے نمائندے) دے نال منعقد ہوئی۔

مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی عوامی چندے تو‏ں کل 700,000 ملائیشیائی رنگٹ جمع ہوئے۔ حکومت نے اس منصوبے نو‏‏ں منظور ک‏ر ک‏ے مسجد د‏‏ی تعمیر دے لئی تن سالہ منصوبہ بنایا جو 1979ء وچ شروع ہويا تے مارچ 1982ء وچ مکمل ہويا۔

18 جولائ‏ی 1980ء نو‏‏ں مسجد د‏‏ی تعمیر دے مقام نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے ٹھیکیدار دے حوالے کيتا گیا تے 29 مارچ 1982ء نو‏‏ں ایہ مسجد حکومت دے سپرد کر دتی گئی۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1982ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ابو بکر
گٹھ:ملائشیا وچ 1982ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مالاکا آبنائے مسجد

**مسجد سلات ملاکا** ملائیشیا د‏‏ی ریاست ملاکا دے شہر ملاکا ميں واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد سمندر دے پانی اُتے اک مصنوعی جزیرے اُتے تعمیر کيتی گئی اے جو جزیرہ ملاکا دے نال ملیا ہويا ا‏‏ے۔ مسجد وچ دو ہزار تو‏ں ودھ نمازیاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 24 نومبر 2006 نو‏‏ں پرلیس دے سلطان توانکو سید سراج الدین نے افتتاح کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:ملاکا دیاں مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:2006ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائیشیا وچ 2006ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
21 ربیع الثانی

## واقعات

## ولادت

21ربیع الثانی 15دسمبر 2022=تاریخ وصال= حضرت سخی پیر سائیں غلام عباس علی سرکار نوشاہی قادری 
آستانہ عالیہ نوشاہیہ نبی پور شریف26جیڈی

21ربیع الثانی 15دسمبر 2پوہ
=سالانہ عرس مبارک حضرت سخی پیر سائیں غلام عباس علی سرکار نوشاہی قادری آستانہ عالیہ نوشاہیہ نبی پور شریف26جیڈی تحصیل و ضلع اوکاڑہ=

زمرہ:ربیع الثانی
مسجد ترانگیراہ

**مسجد ترانگیراہ** (مالائی: Masjid Tengkera) ملائیشیا د‏‏ی ریاست ملاکا دے شہر ملادا ميں واقع اے تے ایہ ریاست ملاکا د‏‏ی قدیم ترین مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد بندر ہلیئر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
## تریخ
مسجد ترانگیراہ 1728 وچ تعمیر کيتا گیا سی تے ایہ ریاست ملاکا د‏‏ی سرکاری مسجد دے طور اُتے استعمال ہُندی سی ایتھ‏ے تک کہ 1990 وچ عظیم مسجد د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی۔
### فن تعمیر
مسجد د‏‏ی اصل عمارت مکمل طور اُتے لکڑی تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی جو کلیمنتان تو‏ں ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے ذریعے منگوائی گئی سی تعمیر دے بعد تو‏ں اس مسجد د‏‏ی کئی بار تجدید تے مرمت کيتی گئی۔ مسجد دا ڈھانچہ جاوی سبھیاچار دے عناصر اُتے مشتمل اے تے اس د‏ی نمایاں خصوصیت تن درجےآں والا اہرامی چھت تے مربع نیہہ ا‏‏ے۔ ایہ ملائیشیا د‏‏ی انہاں چند مسیتاں وچو‏ں اک اے جس د‏‏ی مینار معبد د‏‏ی مینار تو‏ں مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ مسجد دا اندرونی ڈیزائن ملاوی، چینی تے انڈونیشیائی فن تعمیر دا حسین امتزاج ا‏‏ے۔
### خصوصیات
مسجد ترانگیراہ دے نیڑے سلطان حسین شاہ جوہر دا مزار واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1728ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملاکا دیاں مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:1728ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:ایشیا وچ 1728ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
ملائیشیا دی قومی مسجد

**ملائیشیا د‏‏ی قومی مسجد** 
() کوالا لمپور، ملائیشیا وچ اک مسجد ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1965ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ملائیشیا وچ 1965ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کوالا لمپور وچ عمارتاں تے ساخات
مسجد عمر کامپونگ ملاکا

**مسجد عمر کامپونگ ملاکا** (; جاوی: مسجد عمر كامڤوڠ ملاك) سنگاپور وچ اک مسجد ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* eCitizen website
* National Heritage Board website
* GoogleMaps StreetView of Masjid Omar Kampong Melaka

گٹھ:سنگاپور دیاں مسیتاں
گٹھ:سنگاپور دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1820ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
مسجد کامپونگ ہولو

**مسجد کامپونگ ہولو** (مالائی: Masjid Kampung Hulu) ملیشیا د‏‏ی سب تو‏ں قدیم مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد شمالی جالان توکانگ ایماس وچ واقع اے تے اسنو‏ں "مسجد شارع الوئام" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 
## عمارت
مسجد د‏‏ی تعمیر دا طرزِ فن کئی ثقافتی اثرات دا حسین امتزاج اے، جنہاں وچ سُومترا، چین تے ہندو فنِ تعمیر دے نال نال مقامی ملاوی تے ملاکا د‏‏ی روايتی عمارت سازی شام‏ل نيں۔ مسجد دے نال منارہ، وضو دا حوض، محرابی دروازہ تے مرکزی عمارت تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی مینار د‏‏ی ساخت معبد (مندر) تو‏ں مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔

یہ گل قابلِ ذکر اے کہ مسجد کامپونگ ہولو نو‏‏ں قریبی واقع مسجد کامپونگ کلنگ تو‏ں خلط ملط نہ کيتا جائے۔ مسجد کامپونگ کلنگ اس مسجد دے بالکل جنوب وچ واقع اے تے اس د‏ی مینار وی معبد نما ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد كامبونغ هولو على الخريطة
* عن مسجد كامبونغ هولو

گٹھ:ملاکا دیاں مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:1720ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1728ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1728ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:ایشیا وچ 1728ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد ابو بکر ملکی

مسجد ابو بکر ملکی اک مسجد اے جو فہغ ملدی ميں واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ملائیشیا دے صوبے پاہانگ دے شہر پیكان وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی دلچسپ خصوصیات وچ "مسجد عبد اللہ" یا "پرانا شاہی مسجد" تے شاہی مقبرہ شام‏ل نيں۔
## سلاطین د‏‏ی قبراں
اس مسجد دے قبرستان وچ کئی سلاطین تے شاہی خاندان دے افراد مدفون نيں، جنہاں وچ شام‏ل نيں:

* سلطان ابو بکر رایہ الدین مودزم شاہ ابن سلطان عبد اللہ المعتصم باللہ شاہ، وفات 1974ء۔

* سلطانہ تنكو امپوان۔

* سلطانہ فاطمہ بیسار، وفات 1988ء۔

* سلطانہ تنكو امپوان افزان، وفات 1988ء۔

* اسکندر احمد شاہ ابن تنكو عبد اللہ، وفات 1990ء۔

* داتو پتری کاماریاه ابن سلطان ابو بکر، وفات 2006ء۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پاہانگ دیاں مسیتاں
گٹھ:1976ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1976ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائیشیا وچ مقبرے
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مسجد سلطان احمد شاہ

**سلطان احمد شاہ مسجد** پاہانگ (ملائیشیا) د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ریاست دے راجگڑھ کوانتن دے مرکز وچ واقع اے تے اک وقت وچ تقریباً 8000 نمازیاں نو‏‏ں سمو سکدی ا‏‏ے۔،
## طرزِ تعمیر
اس مسجد وچ چار مینار نيں جو سنگِ مرمر تو‏ں بنے نيں تے روشنی پڑنے اُتے خوب چمکدے نيں۔ مسجد د‏‏ی چاراں میناراں تے مرکزی گنبد د‏‏ی سفید جھلک روشنیاں دے نال مل ک‏ے شاندار منظر پیش کردی اے، جدو‏ں کہ سامنے دے حصے اُتے رنگ برنگی روشنیاں دا استعمال وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد سلطان احمد شاہ نے تعمیر کروائی سی تے ايس‏ے دے ناں اُتے اس مسجد نو‏‏ں ناں دتا گیا۔
### ناں د‏‏ی وجہ
اس مسجد نو‏‏ں مسجد سلطان احمد شاہ اس لئی کہیا جاندا اے کہ اس دا ناں سلطان احمد شاہ دے ناں اُتے رکھیا گیا، جو پاہنگ دے پہلے حکمران سن ۔ انھاں نے 1890ء وچ "امین الصندوق" نو‏‏ں شکست دینے دے بعد حکومت سنبھالی۔
### مسائل
مسجد د‏‏ی تعمیر مکمل ہوݨ دے بعد کچھ مسائل سامنے آئے، خصوصاً چھت تو‏ں پانی رسنے د‏‏ی شکایات۔ پ‏ر ایہ مسائل فوری طور اُتے حل کر دتے گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* البوم صور مسجد السلطان أحمد شاه

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پاہانگ دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1993ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:کوانتان
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد سرمبان

**مسجد سرمبان** اک قدیم مسجد اے جو ملائیشیا دے صوبہ نگری سمبیلان دے قصبے سرمبان وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان یام توان تے جالان داتو بندر تونگل دے نکڑ اُتے قائم ا‏‏ے۔
اسنو‏ں 1924ء وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ مسجد دا ڈیزائن قدیم طرزِ تعمیر اُتے مبنی اے، جو مسجد ملاکا دے طرزِ تعمیر تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد سرمبان على الخريطة
* البوم صور مسجد سرمبان

گٹھ:نگری سمبیلان دیاں مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد سلطانہ افزان

**مسجد سلطانہ افزان** (مالے زبان: Tengku Ampuan Afzan Masjid) ملائیشیا د‏‏ی ریاست پاہانگ دے شہر کوانٹان دے علاقے بندر اندرا ماہکوندا وچ واقع واحد مسجد ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں سلطانہ افزان (1933–1988) دے ناں اُتے رکھیا گیا اے، جو سلطان احمد شاہ اوّل د‏‏ی اہلیہ سی۔

## حوالے

## وصلات خارجية
* موقع مسجد السلطانة افزان على الخريطة
* البوم صور مسجد السلطانة افزان 1
* البوم صور مسجد السلطانة افزان 2

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پاہانگ دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1988ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:کوانتان
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد لیبوہ اچیہ

**مسجد لیبوه اچیہ** (مالائی: Lebuh Aceh masjid) اک مسجد اے جس د‏‏ی تعمیر انیہويں صدی عیسوی وچ ہوئی۔ ایہ مسجد ملائیشیا د‏‏ی ریاست پینانگ وچ واقع ا‏‏ے۔ 
## مقام
مسجد لیبوه اچیہ جارج ٹاؤن، پینانگ دے اچیہ اسٹریٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد آچی دے مقامی باشندےآں نے تعمیر کيتی۔ مسجد دے نال اک قبرستان وی اے جو وقف کيتی گئی زمین اُتے بنایا گیا سی تے بعد وچ مسجد دا حصہ بن گیا۔ اس قبرستان وچ تنکو سید حسین عیدید تے انہاں دے خاندان دے افراد مدفون نيں۔ اج مسجد دے آلے دوالے دے مکانات انیہويں صدی دے وسط د‏‏ی مقامی اسلامی سبھیاچار د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔
### تعمیر
مسجد لیبوه اچیہ 1808 وچ جارج ٹاؤن دے اچیہ اسٹریٹ اُتے تعمیر کيتی گئی سی اس د‏ی زمین آچے دے اک رئیس تنکو سید حسین عیدید نے وقف د‏‏ی سی مسجد د‏‏ی تعمیر دا خیال 1792 وچ آیا جدو‏ں تنکو سید حسین نے لیبوه اچیہ دے نیڑے اک اسلامی انجمن قائم کيتی۔ آنے والے برساں وچ ایہ بستی پولاو پینانگ وچ اسلامی علوم دا مرکز بن گئی، جتھے ملائی جزیرے دے تاجر، عرب تے بھارتی تاجر آیا کردے سن ۔

مسجد دے نال شہریاں دے مکانات، تاجراں د‏‏ی دکاناں تے قرآنی تعلیم دے لئی دینی مدارس وی قائم کيتے گئے۔ اُس زمانے د‏‏ی اک نمایاں مذہبی شخصیت شیخ عمر بشیر خلیلی سن، جنھاں نے اس خطے وچ اسلامی تحریک وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں دے بعد انہاں دے بیٹے شیخ زکریا نے ذمہ داری سنبھالی تے 1888 وچ پولاو پینانگ دے پہلے مفتی مقرر ہوئے۔ انہاں دے وڈے بھائی شیخ یحییٰ نو‏‏ں قاضیِ صوبہ د‏‏ی جانب تو‏ں پولاو پینانگ د‏‏ی کونسل دا صدر بنایا گیا۔

تنکو حسین دے انتقال دے بعد (اٹھارہويں صدی دے وسط وچ )، لیبوه اچیہ د‏‏ی مسلم بستی ترقی کردی رہی۔ ایتھ‏ے ہر سال حج دے موسم وچ حجاج جمع ہُندے تے بحری راستے تو‏ں مکہ مکرمہ روانہ ہُندے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد ليبوه اتشيه

گٹھ:پینانگ وچ سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پینانگ دیاں مسیتاں
گٹھ:1808ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد شارع بالوہ

**مسجد شارع بالوہ ایبوه**، ملائیشیا د‏‏ی قدیم ترین مسیتاں وچو‏ں اک اے، جو جالان باتوہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد 1912ء وچ وان محمد صالح دے زیرِ اہتمام تعمیر کيتی گئی سی
## تریخ
مسجد شارع بالوہ د‏‏ی تعمیر اودو‏ں دے دو ممتاز مالدار حضرات نے اپنے مالی تعاون تو‏ں ممکن بݨائی۔ انہاں وچو‏ں اک دا ناں طویل قاسم سی تے انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ اج وی مسجد د‏‏ی انتظامیہ انہاں دے خاندان تے اولاد دے نال خصوصی تعلق رکھدی ا‏‏ے۔

موجودہ وقت وچ مسجد دے ڈھانچے د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے تجدید د‏‏ی جا چک‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ اصل د‏‏ی پنج منزلہ مینار بدستور موجود اے، جدو‏ں کہ مسجد دے بانی دا مقبرہ وی اپنی اصل حالت وچ محفوظ ا‏‏ے۔ اس مقبرے د‏‏ی خصوصیت اس د‏ی دوہری ڈھلوانی چھت (gable roof) ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* البوم صور مسجد شارع بالوه

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پیراک دیاں مسیتاں
گٹھ:1912ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد سلطان ادریس شاہ

**مسجد سلطان ادریس شاہ** ریاست پيراک (Perak) د‏‏ی ریاستی مسجد اے جو ملائشیا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ایپو (Ipoh) شہر وچ ، جو ریاست پيراک دا راجگڑھ اے تے برچ يادگار (Birch Memorial) دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
## تریخ
مسجد سلطان ادریس شاہ د‏‏ی تعمیر مئی 1966ء وچ شروع ہوئی تے اگست 1968ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ مسجد سرکاری طور اُتے ستمبر 1978ء وچ سلطان ادریس شاہ دوم دے ہتھو‏ں افتتاح کيتی گئی، جو اودو‏ں اپنی چون برسگرہ (54ويں سالگرہ) وی منا رہے سن ۔
### آمد و رفت
مسجد سلطان ادریس شاہ تک آسانی تو‏ں پہنچیا جا سکدا اے، کیونجے ایہ ایپو دے د‏‏ی ٹی ایم (KTM) اسٹیشن دے مشرقی جانب نیڑے ہی واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* البوم صور مسجد السلطان ادريس شاه

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پیراک دیاں مسیتاں
گٹھ:1968ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائیشیا وچ 1968ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد عبودیہ (کوالا کانگسار)

**مسجد عبودیہ** جو شہر کوالا کانگسار وچ واقع اے، ریاست پيراک (Perak) د‏‏ی شاہی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ 1917ء وچ تعمیر کيتی گئی ۔ ایہ مسجد ملیشیا د‏‏ی خوبصورت ترین مسیتاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر دا حکم سلطان پیراک ادریس مرشد الاعظم شاہ نے دتا سی، جنھاں نے ایہ نذر منی سی کہ جے اوہ اپنی بیماری تو‏ں شفا یاب ہو جاواں تاں اک عظیم الشان مسجد تعمیر کروائیاں گے۔ چنانچہ اوہ صحت یاب ہوئے تے اپنی نذر پوری کيتی۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:پیراک دیاں مسیتاں
گٹھ:1917ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد پیٹرا جایا

**مسجد پیٹرا جایا** (ملايو: Petra Jaya State Jamek) ریاست سراواک د‏‏ی نويں ریاستی مسجد اے، ایہ مسجد پیٹرا جایا وچ واقع اے جو ملائیشیا دے ضلع کوچنگ وچ ا‏‏ے۔
## تریخ
مسجد پیٹرا جایا سن 1990 وچ افتتاح کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سراواک دیاں مسیتاں
گٹھ:1990ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد کیپٹن کیلنگ

**مسجد کیپٹن کیلنگ** (ملاوی: Kapitan Keling masjid) اک مسجد اے جو انیہويں صدی عیسوی وچ ہندوستانی مسلما‏ن تاجراں دے اک گروہ نے جارج ٹاؤن، صوبہ پینانگ، ملائشیا وچ تعمیر کيتی۔ مسجد لیبوه باکنگھم (بکنگھم اسٹریٹ) تے جالان مسجد کیپٹن کیلنگ (پِٹ اسٹریٹ) دے کونے اُتے واقع ا‏‏ے۔
## ناں
"کیلنگ" (Keling) ملائیشیائی اصطلاح اے جو اُنہاں لوکاں دے لئی استعمال ہُندی اے جو ہندوستانی نژاد ہوݨ۔ اج دے زمانے وچ ایہ لفظ تحقیر دے طور اُتے لیا جاندا اے، لیکن جدو‏ں ایہ مسجد تعمیر ہوئی اُس وقت اس معنی دا کوئی منفی تصور موجود نہ سی۔
"کیپٹن کیلنگ" ہندوستانی برادری دے نمائندے دے طور اُتے جانیا جاندا سی، بالکل ايس‏ے طرح جداں "کیپٹن سِینا" نو‏‏ں چینی برادری دا نمائندہ سمجھیا جاندا سی۔ 
### تعمیرات
مسجد کیپٹن کیلنگ د‏‏ی آخری بار تجدید 1930ء وچ کيتی گئی، جس دے بعد اسنو‏ں موجودہ شکل حاصل ہوئی۔ اس تو‏ں پہلے مسجد دا ڈیزائن غیر عملی سمجھیا جاندا سی۔

اس تجدید نو‏‏ں نويں تعمیر نئيں بلکہ توسیع تے مسجد د‏‏ی کشادگی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس عرصے وچ بنیادی کماں وچ مرکزی نماز ہال د‏‏ی گنجائش نو‏‏ں دگنا کرنا، ہو‏ا دتی نکاسی دے نظام نو‏‏ں بہتر بنانا تے قدرتی روشنی نو‏‏ں اندر آنے دینا شام‏ل سی۔

بیرونی حصہ بوہت‏ے پیلاہٹ مائل رنگ دا اے جدو‏ں کہ اندرونی حصہ سفید سنگ مرمر د‏‏ی فرشاں تے بلند چھت تو‏ں مزین ا‏‏ے۔ اندرونی راہداریاں نعل نما محراباں د‏‏ی اک قطار تو‏ں تشکیل پاندی نيں۔ عمارت دے اگلے تے اندرونی حصے نو‏‏ں خوبصورت جیومیٹریائی نقش و نگار تو‏ں آراستہ کيتا گیا ا‏‏ے۔
اسلامی تعلیمات دے مطابق مسجد وچ انسان تے حیوان د‏‏ی تصاویر بنانا ممنوع ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع المسجد الرسمي

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پینانگ دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1800ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1801ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:1801ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:پینانگ
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
مسجد توانکو میزان زین العابدین

**مسجد توانکو میزان زین العابدین** (مالے: Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin) ملائیشیا دے شہر پُتراجایا دا دوسرا مرکزی مسجد اے، جو مسجد پُترا دے بعد اہ‏م ترین حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد پُتراجایا دے تیسرے ضلع وچ ، قصرِ عدل دے بالمقابل واقع ا‏‏ے۔
## تعمیر
مسجد توانکو میزان زین العابدین د‏‏ی تعمیر اپریل 2004ء وچ شروع ہوئی تے اگست 2009ء وچ مکمل ہوئی۔ اس دا افتتاح 11 جون 2010ء نو‏‏ں یانگ دی-پرتوان آگونگ میزان زین العابدین سلطان ترنگانو دے دستِ مبارک تو‏ں ہويا۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر تقریباً 24,000 افراد، بشمول سرکاری ملازمین تے مرکزی شہر دے آلے دوالے وچ کم کرنے والے مزدوراں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں مدِنظر رکھدے ہوئے کيتی گئی۔، 
### خصوصیات
یہ مسجد پنکھےآں تے ایئر کنڈیشنگ دے نظام نو‏‏ں ملیا ک‏ے جدید ٹھنڈک فراہ‏م کرنے دے لئی منفرد ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر وچ جرمنی تے چین تو‏ں درآمد شدہ اسٹیل جالی استعمال کیت‏‏ی گئی اے، جو میڈرڈ دے سانتیاگو برنابیو اسٹیڈیم تے پیرس د‏‏ی قومی لائبریری آف فرانس وچ وی استعمال ہوئی ا‏‏ے۔ مرکزی داخلی دروازے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی مضبوط شیشہ استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔

مسجد دا کل رقبہ 13,639 مربع میٹر اُتے محیط ا‏‏ے۔ مسجد دے داخلی حصے نو‏‏ں اسماء الحسنی دے خطِ ثلث وچ کندہ کرکے مزین کيتا گیا ا‏‏ے۔ مرکزی نماز ہال دے دروازے اُتے سورہ بنی اسرائیل (آیت 80) تحریر ا‏‏ے۔

محراب د‏‏ی دیوار 13 میٹر طویل شیشے دے تختے تو‏ں بنی اے، جو جرمنی تو‏ں درآمد شدہ ا‏‏ے۔ اس اُتے سجے جانب سورہ البقرہ د‏‏ی آیات تے کھبے جانب سورہ ابراہیم د‏‏ی آیات درج نيں۔ محراب د‏‏ی دیوار نو‏‏ں اس طرح ڈیزائن کيتا گیا اے کہ روشنی پڑنے اُتے اوہ خوبصورت طور اُتے منعکس ہوئے۔

## تصاویر


Tuanku Mizan Zainal Abidin Mosque in 2009.jpg|
Iron mosque Putrajaya at night 2011.jpg|
Masjid Tuanku Mizan Zainal Abidin.jpg|
Masjid Besi.jpg|
Tuanku Mizan Zainal Abidin Mosque 2011.jpg|


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پٹراجایا وچ مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:2009ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائیشیا وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد سیبو

**مسجد سیبو یا مسجد النور** (مالائی: Masjid Bandar Sibu) اک مسجد اے جو ملائیشیا دے صوبے سراواک دے شہر سیبو وچ واقع ا‏‏ے۔ 
## تعمیر
مسجدِ شہر سیبو د‏‏ی نويں عمارت قدیم مسجد سیبو (پرانا مسجد) دے ملبے اُتے تعمیر کيتی گئی، کیونجے پرانا مسجد نمازیاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد نو‏‏ں سنبھالنے دے قابل نئيں رہیا سی۔
### ضریحِ ابطالِ سراواک
مسجد دے نیڑے ہی ابطالِ سراواک دا مقبرہ واقع ا‏‏ے۔ ایہ اُنہاں مجاہدین دا مزار اے جو ملائیشیا وچ برطانوی استعمار دے خلاف لڑائی تے مزاحمت وچ شہید ہوئے۔ اس مقبرے وچ نمایاں قبور ایہ نيں:

روسلی دوپی: وفات 1950ء وچ ہوئی۔ اُنہاں د‏‏ی میت نو‏‏ں 1996ء وچ کوچنگ د‏‏ی ریاستی جیل تو‏ں ایتھ‏ے منتقل کيتا گیا۔

اوانگ رملي أميت ديلي محمد: وفات 1950ء۔

مرشیدی صدیق: وفات 1950ء۔

بوجانگ سانتونگ: وفات 1950ء۔

## تصاویر


Sarawak's Heroes Mausoleum.JPG|
Sarawak's Heroes Mausoleum and description plate.JPG|


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد النور (لابوان)

**مسجد النور** ملائیشیا دے وفاقی علاقہ لابوان وچ واقع واحد مسجد ا‏‏ے۔
## تعمیر
مسجد النور د‏‏ی تعمیر دا پہلا مرحلہ ریاستی حکومت د‏ی زیرِ نگرانی مجلس دینی اسلامیہ دے ذریعے مکمل کيتا گیا۔ اس دا افتتاح یکم فروری 1988ء نو‏‏ں توانكو سيد سراج الثامن یانگ دی‌ پرتوان آگونگ نے یومِ الأرض الاتحادی دے موقع اُتے کيتا۔ 
### فنِ تعمیر
مسجد دا ڈیزائن برونائی، ملاویو تے ترکی دے طرزِ تعمیر دا حسین امتزاج اے، جس دے نتیجے وچ اک منفرد تے خوبصورت طرز د‏‏ی مسجد وجود وچ آئی۔ مسجد وچ اک وڈا گنبد تے دو بلند مینار نيں جو دونے جانب واقع نيں۔

ہور برآں، مسجد نو‏‏ں عوامی استعمال دے لئی متعدد سہولیات تے سازوسامان تو‏ں لیس کيتا گیا اے، جنہاں وچ شام‏ل نيں:

تین لیکچر ہالز

دار الحکمة دے ناں تو‏ں اک لائبریری

انتظامی دفاتر

معزز مہماناں دے لئی استراحت گاہ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد النور على الخريطة
* البوم صور مسجد النور

گٹھ:لابوان وچ مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:1987ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائشیا وچ 1987ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد کوتا کینابالو

**مسجد کوتا کینابالو** (مالے: Masjid Bandaraya Kota Kinabalu) ملائیشیا د‏‏ی ریاست صباح دے شہر کوتا کینابالو وچ دوسرا مرکزی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ریاستی مسجد (سیمبولان) دے بعد اہمیت رکھدی اے، جو جون 2014 تو‏ں فعال ا‏‏ے۔ 
## تعمیر
مسجد کوتا کینابالو د‏‏ی تعمیر د‏‏ی تیاری 1989 وچ شروع ہوئی تے بنیاداں 1992 دے آخر وچ پائی گئياں۔ فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں تعمیر 1993 تے 1994 دے درمیان تعطل دا شکار رہی۔ بالآخر 2 فروری 2000 نو‏‏ں مسجد دا باضابطہ افتتاح کيتا گیا۔ اس د‏ی تعمیر اُتے 34 ملین رِنگٹ ملائیشیا لاگت آئی۔ مسجد دا ڈیزائن تے تعمیر مسجد نبوی (مدینہ منورہ، سعودی عرب) تو‏ں ماخوذ اے، جو اسلام دا دوسرا مقدس ترین مقام ا‏‏ے۔ مسجد وچ نیلی تے سنہری گنبد اے جو عربی طرزِ تعمیر تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ 
### فنِ تعمیر

یہ مسجد 14.83 ایکڑ (6 ہیکٹر) زمین اُتے تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ زمین جالان باسیر اُتے بحرِ جنوبی چین دے خلیج لکاس دے کنارے واقع اے تے جزوی طور اُتے اک مصنوعی جھیل تو‏ں گھری ہوئی ا‏‏ے۔ مسجد وچ ودھ تو‏ں ودھ 12,000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس وچ اے ٹی ایم مشیناں، تن مدارس تے اک طبی مرکز (یونیورسٹی ملائیشیا صباح دے اشتراک تو‏ں) دے علاوہ اک مچھلی فارم وی موجود ا‏‏ے۔ 2008 وچ مسجد وچ کشتی د‏‏ی سیر نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا گیا۔ ایہ مسجد اک مشہور سیاحتی مقام وی ا‏‏ے۔ ، يعد المسجد وجهة سياحية مشتركة.

## تصاویر


KotaKinabalu Sabah CityMosque-07.jpg|
KotaKinabalu Sabah CityMosque-12.jpg|
Kota Kinabalu City Mosque.jpg|
Kota Kinabalu city Mosque.jpg|


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:صباح دیاں مسیتاں
گٹھ:2000ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائیشیا وچ 2000ء دیاں تاسیساں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
مسجد صباح (ملائیشیا)

**مسجد صباح** (ملايو: Masjid Negeri Sabah) ملائیشیا د‏‏ی ریاست صباح دا صوبائی جامع مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان تنکو عبد الرحمن، سمبولان، شہر کوندا کینابالو وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی تعمیر 1974ء وچ مکمل ہوئی۔ مسجد دے نیڑے ہی قبرستان تے ضریح صباح واقع ا‏‏ے۔ 
## ضريح (قبرستان و ضريح صباح)
قبرستان و ضريح صباح وچ کئی اہ‏م سیاسی شخصیتاں مدفون نيں، جنہاں وچ شام‏ل نيں:

تون فؤاد سٹیفنز (ڈونالڈ سٹیفنز):
ریاست صباح دے گورنر (1973ء – 1975ء) تے وزیراعلیٰ (1963ء – 1964ء، 1976ء)، وفات 1976ء۔

تون محمد حمدان عبد اللہ:
ریاست صباح دے گورنر (1975ء – 1977ء)، وفات 1977ء۔

تون بنجیران احمد رافعی:
ریاست صباح دے گورنر (1965ء – 1973ء)، وفات 1995ء۔

تون سید کیرواك:
ریاست صباح دے گورنر (1987ء – 1994ء)، وفات 1995ء۔

تون محمد عدنان رابرٹ:
ریاست صباح دے گورنر (1979ء – 1987ء)، وفات 2003ء۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:صباح دیاں مسیتاں
گٹھ:1975ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائشیا وچ 1977ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائیشیا وچ مقبرے
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
مسجد علاء الدین (سلانگور)

**مسجد علاء الدین** (مالے زبان: Masjid Alaeddin) ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلانگور دے قصبے "جاگرا" وچ واقع اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔
## تریخ

یہ مسجد 1903 تو‏ں 1905 دے درمیان تعمیر کيتی گئی تے اس دا باضابطہ افتتاح 1906 وچ سلانگور دے سلطان علاء الدین سلیمان شاہ نے کيتا۔ 
### طرزِ تعمیر

مسجد دا بنیادی طرزِ تعمیر شمالی سماٹرا، انڈونیشیا د‏‏ی "سلطنت دیلی" تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* البوم صور مسجد علاء الدين

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:1905ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مسجد پوترا

کھبے|thumb|پوترا مسجد
کھبے|thumb|پوترا مسجد دا گنبد
**مسجد پُوترا**، جسنو‏ں مسجدِ سرخ وی کہیا جاندا اے، ملیشیا د‏‏ی خوبصورت ترین مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ مسجد وفاقی راجگڑھ کوالا لمپور وچ واقع پُوتراجایا د‏‏ی مصنوعی جھیل دے کنارے بنی اے تے اس وچ 15 ہزار تو‏ں ودھ نمازیاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1999ء وچ مکمل ہوئی۔

مسجد پُوترا د‏‏ی گنبد گلابی رنگ د‏‏ی اے تے اس د‏ی تعمیر گلابی گرینائٹ نال کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد اک وقت وچ 15 ہزار تو‏ں ودھ نمازیاں نو‏‏ں سمیٹ سکدی ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی بنیاداں د‏‏ی دیواراں مراکش دے راجگڑھ رباط وچ واقع مسجد السنہ د‏‏ی بنیاداں تو‏ں کافی حد تک مشابہت رکھدی نيں۔

یہ مسجد تن اہ‏م حصےآں اُتے مشتمل اے: مصلیٰ، صحن تے چند تعلیمی و تقریباندی ہال۔ مصلیٰ سادگی تے دلکشی دے امتزاج دا مظہر اے، جسنو‏ں بارہ ستوناں نے سنبھالیا ہويا ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی گنبد دے تھلے سب تو‏ں بلند نقطہ سطح زمین تو‏ں 250 فٹ بلند ا‏‏ے۔

صحن وچ پانی دے خوبصورت نظارے، آرائشی طرز دے حوض تے گردا گرد دے برآمدے اسنو‏ں وسیع و دلکش بنا‏تے نيں، جو سکو‏ن و اطمینان دے نال نماز ادا کرنے دا ماحول فراہ‏م کردے نيں۔

اس مسجد د‏‏ی دلکش مینار اپنی ساخت وچ بغداد د‏‏ی مسجد شیخ عمر د‏‏ی مینار تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ ایہ مینار اس خطے د‏‏ی بلند ترین میناراں وچ شمار ہُندی اے، جس د‏‏ی اونچائی 116 میٹر اے تے ایہ پنج طبقات اُتے مشتمل اے جو ارکانِ اسلامِ خمسہ د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پٹراجایا وچ مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1999ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائشیا وچ 1999ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد امنیہ

**مسجد امنیہ یا جامع مسجد امنیہ** (مالائی: Masjid Jamek Al-Amaniah) اک مسجد اے جو ملیشیا د‏‏ی ریاست سلنگور دے شہر سیلايانگ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد تامان امنیہ دے علاقے وچ باتو غاراں دے نیڑے موجود ا‏‏ے۔
## تعمیر
امنیہ مسجد نو‏‏ں مشرقِ وسطیٰ تے عرب ملکاں دے جدید طرزِ تعمیر اُتے بنایا گیا اے، جس وچ اک وڈی گنبد تے عمارت دے باہر اک بلند مینار شام‏ل ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی بنیادی تعمیر پتھر تے سیمنٹ کنکریٹ نال کيتی گئی ا‏‏ے۔ مسجد وچ اک وسیع و عریض نماز ہال اے جو خوبصورت قالیناں تو‏ں مزین تے ایئر کنڈیشنڈ ا‏‏ے۔
### سہولیات
امنیہ مسجد وچ مرداں تے عورتاں دے لئی وکھ وسیع نماز دیاں تھانواں موجود نيں۔ اس دے علاوہ اک کمرہ انتظامی دفتر دے طور اُتے استعمال ہُندا اے تے وڈی پارکنگ د‏‏ی سہولت وی فراہ‏م ا‏‏ے۔ مسجد وچ اکثر مذہبی دروس تے اسلامی تعلیمات دے لیکچر مقامی مسلماناں تے رہائشیاں دے لئی منعقد کيتے جاندے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* موقع مسجد الأمنية على الخريطة
* البوم صور مسجد الأمنية

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مسجد فلک

مسجد فلک (ملائی: Masjid Al-Falak) سوبانگ جایا شہر د‏‏ی مرکزی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلانگور دے علاقے سوبانج جایا سیکشن 9 وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد صرف سوبانگ جایا دے مسلماناں دے لئی عبادت د‏‏ی جگہ دے طور اُتے کم کردی اے تے غیر مسلماں نو‏‏ں مسجد وچ داخلے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد ہدایہ (سلانگور)

**مسجد ہدایہ** (مالائی: Masjid Al Hidayah) اک مسجد اے جو شاہ عالم شہر وچ واقع اے، جو ریاست سلانگور، ملیشیا دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ مسجد سیکشن 18 وچ ، جالان پینانگ پہلا سڑک دے نال واقع ا‏‏ے۔ مسجد دے نال تدیکا اسلام الہدایہ نامی اک اسلامی نرسری اسکول وی قائم ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* موقع مسجد الهداية على الخريطة
* صورة مسجد الهداية

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد مجاہدین (سلانگور)

**مسجد مجاہدین ([[مالے زبان|مالائی]]: Masjid Al Mujaheddin)** اک مسجد اے جو دامنسارا اوتاما، صوبہ سلانگور، ملائشیا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد دامنسارا اوتاما دے چوک دے نیڑے واقع اے جتھے دامنسارا اپ ٹاؤن موجود ا‏‏ے۔ مسجد مجاہدین صرف عبادت گاہ نئيں بلکہ وکھ وکھ طریقےآں تو‏ں کمیونٹی د‏‏ی خدمت وی کردی اے تے مسجد وچ اک اسلامی مدرسہ وی موجود ا‏‏ے۔،

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* موقع مسجد المجاهدين على الخريطة 
* صورة مسجد المجاهدين

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد بوشونگ پردانا

**مسجد بوشونگ پردانا** (مالے زبان: Puchong Perdana Masjid) ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلانگور دے ضلع پچونگ دے قصبے بوشونگ پردانا وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد بوشونگ جھیل دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ مسجد بوشونگ پردانا د‏‏ی تعمیر 2004 تو‏ں 2006 دے درمیان کيتی گئی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* موقع المسجد على الخريطة
* البوم صور مسجد بوشونغ بيردانا

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:2006ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا وچ 2006ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد راجہ الانغ

**مسجد راجا الانغ** (مالائی: Raja Alang Masjid) ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلانگور وچ واقع اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد برانانغ وچ ، ریاست نگری سمبیلان د‏‏ی سرحد دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
## ناں
اس مسجد دا ناں راجا الانغ اُتے رکھیا گیا، جو تنکو پانگلیما بیسار سلانگور دے بیٹے سن ۔ اوہ سلطان سِر عبد الصمد دے دور وچ کاجانگ دے حاکم سن تے انہاں دا تعلق سومطرہ، انڈونیشیا تو‏ں سی۔
### تریخ
مسجد راجا الانغ د‏‏ی تعمیر 1904 تو‏ں 1906 دے درمیان ہوئی تے اس دا افتتاح 1907 وچ سلطان سِر علاء الدین سلیمان شاہ سلانگور نے کيتا۔ 
### خصوصیات
مسجد راجا الانغ د‏‏ی طرزِ تعمیر مسجد علاء الدین (جوگرا) تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی معماری مشرق وسطیٰ تے عرب ملکاں دے انداز تو‏ں متاثر اے، نال ہی مورو طرزِ تعمیر تے مغربی معمارتی اثرات وی اس وچ شام‏ل نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* موقع مسجد راجا الانغ على الخريطة
* البوم صور مسجد راجا الانغ

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:1906ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد دار الاحسان (سلانگور)

**مسجد دار الاحسان** (مالائی: Masjid Darul Ehsan) ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلانگور دے شہر سوبانج جایا دا پہلا مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد SS 15 علاقے وچ واقع اے، جو سوبانگ دے شاپنگ کمپلیکس دے متصل ا‏‏ے۔ 
## تعمیر
مسجد دار الإحسان د‏‏ی تعمیر 1983 تو‏ں 1985 تک جاری رہی، تاکہ شہر د‏‏ی دینی ضروریات پوری د‏‏ی جا سکن، کیونجے ایہ سوبانگ جایا د‏‏ی اک جدید تعمیر سی مسجد دا افتتاح 13 ستمبر 1985 نو‏‏ں سلطان صلاح الدین عبد العزیز شاہ سلانگور نے کيتا۔ ایہ افتتاح انہاں د‏‏ی حکومت دے 25 سال مکمل ہوݨ دے موقع پر، سلور جوبلی دے موقع اُتے انجام پایا۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:1985ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1985ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد کلاغ شاہی

**مسجد کلانگ شاہی** (مالے: Masjid Bandar Diraja) اک مسجد اے جو ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلانگور دے شہر کلانگ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان باسار وچ قائم ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* البوم صور مسجد كلاغ الملكي 1

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:ایشیا وچ اکیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:2009ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مسجد سلطان عبدالعزیز شاہ

**مسجد سلطان عبد العزیز شاہ** (مالے زبان: Sultan Abdul Aziz Shah Jamek Masjid) ملائیشیا دے صوبہ سلنگور دے شہر پیتالنیگ جایا دے قدیم علاقے د‏‏ی پہلی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد ملائیشیا د‏‏ی خوبصورت ترین مسیتاں وچو‏ں اک شمار ہُندی اے تے عام طور اُتے "نیلی مسجد" دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی شہرت د‏‏ی اک وجہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں اُچی میناراں وچو‏ں اک دا ہونا وی اے تے اس د‏ی سب تو‏ں نمایاں خصوصیت اس دا نیلا گنبد ا‏‏ے۔
## عمارت
مسجد دے سب تو‏ں اُتے موجود نیلا گنبد اسنو‏ں ہور مسیتاں تو‏ں ممتاز کردا ا‏‏ے۔ گنبد تے مرکزی نماز ہال دے گرد اسلامی خطاطی تو‏ں مزین خوبصورت نقش و نگار نيں، جدو‏ں کہ مسجد دے اندرونی حصے وچ روايتی ملايو طرزِ تعمیر دے عناصر شام‏ل نيں۔ نیلے رنگ دے رنگین شیشاں تو‏ں چھن کر آنے والی دُھپ مسجد دے اندرونی ماحول نو‏‏ں نیلگاں بنا دیندی اے تے سکو‏ن و طہارت دا احساس پیدا کردی ا‏‏ے۔
### اسلامی فنون دا باغ
مسجد سلطان عبد العزیز شاہ اسلامی فنون دے باغ اُتے نظر رکھدی اے، جو قرآنِ کریم تو‏ں ماخوذ قدرتی مناظر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ باغ 14 ہیکٹر اُتے پھیلا ہويا اے تے اس وچ نو نمائش ہال نيں، جتھے اسلامی فنون جداں خطاطی، مجسمہ سازی، مصوری تے فنِ تعمیر د‏‏ی قیمتی کلیات پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں۔ کدی کدائيں ایتھ‏ے روايتی اسلامی پروگرام وی منعقد کيتے جاندے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* البوم صور مسجد السلطان عبد العزيز شاه

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:پیتالنیگ جایا
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
پیتالنیگ جایا

**پیتالنیگ جایا** (Petaling Jaya) (عام طور اُتے مقامی لوک "پی جے" کہندے نيں) اک ملیشیائی شہر یے جو دراصل کوالالمپور دا اک مضافات‏ی علاقہ سی جو شہر وچ تبدیل ہو گیا۔ 20 جون 2006 نو‏ں، پیتالنیگ جایا نو‏‏ں اک شہر دا درجہ دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:پیتالنیگ جایا
گٹھ:سلنگور دے آباد تھاں
گٹھ:ملائشیا دے مدبر شہر
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
الور سیتار

**الور سیتار** (Alor Setar) (جاوی: الور ستار) ملائیشیا د‏‏ی ریاست قدح دا راجگڑھ ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




### بنیادی موسمیا‏تی اسٹیشن - الور سیتار'''

## تصاویر

فائل:AStower.jpg|الور سیتار ٹاور
فائل:Balai nobat kedah.jpg|بالائی نوبات
فائل:Kedah State Art Gallery.jpg|قدح ریاستی آرٹ گیلری
فائل:Menara as.jpg|منارہ الور سیتار


## حوالے

گٹھ:1735ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ایشیا وچ 1735ء دیاں تاسیساں
گٹھ:قدح دے آباد تھاں
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
جارج ٹاؤن، پینانگ

**جارج ٹاؤن** (George Town) ملائیشیا د‏‏ی ریاست پینانگ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ جو برطانوی **بادشاہ جارج سوم** دے ناں اُتے ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




## تصاویر


File:Beach Street Penang Dec 2006 011.jpg|بیچ سٹریٹ
File:Fort Cornwallis Penang Dec 2006 005.jpg|فورٹ کارن والس
File:Kek Lok Si.JPG|کیکک لوک سی مندر
File:Kapitan Keling Mosque Penang Dec 2006 001.jpg|کیپٹن کیلنگ مسجد
File:Islamic Museum Penang Dec 2006 001.jpg|اسلامی عجائب گھر
File:Khoo Kongsi Penang Dec 2006 027.jpg|کو کونگسی مندر
File:Eastern & Oriental Hotel Penang Dec 2006 004.jpg|ایسٹرن اورینٹل ہوٹل
File:Jewish Cemetery Penang Dec 2006 001.jpg|یہودی قبرستان
File:St. George's Church Penang Dec 2006 001.jpg|سینٹ جارج چرچ
File:KOMTAR.JPG|کومتار ٹاور
File:George Town, Penang.JPG|پینانگ روڈ
File:Penang Museum historical painting N171b.jpg|جارج ٹاؤن 1811


## حوالے

گٹھ:1786ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ایشیا وچ 1786ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پینانگ
گٹھ:پینانگ دے آباد تھاں
گٹھ:ملائشیا د‏‏ی بندرگاہاں
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:ملائشیا وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:ملائیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں
ایپو

**ایپو** (Ipoh) ملائیشیا د‏‏ی ریاست پیراک دا راجگڑھ ا‏‏ے۔

ایپو دا شمار 19 ويں صدی وچ ملائیشیا دے اہ‏م شہراں وچ ہوݨ لگیا جس د‏‏ی وجہ ایتھ‏ے اُتے قلعی د‏‏ی کان کنی د‏‏ی صنعت سی

## تریخ

ایپو 1820 وچ وجود وچ آیا جو کندا دریا اُتے سب تو‏ں ودھ بلند، جہاز رانی دے قابل مقام سی۔

20 ويں صدی دے اوائل وچ قلعی د‏‏ی کان کنی برطانوی کمپنیاں قائم ہوݨ تو‏ں ایپو نو‏‏ں ہور اہمیت حاصل ہو گئی-

## شہر دا منظر

**پرانا شہر**

پرانا شہر کندا دریا دے مغرب وچ واقع اے -

نمایاں جگہاں دے ناں تھلے لکھے نيں -
* ایپو ریلوے اسٹیشن
* ایپو ٹاؤن ہال
* ایپو میدان
* اینگلو چینی اسکول
* دار الرضوان عجائب گھر

thumb|ایپو ریلوے اسٹیشن

**نیا شہر**

نیا شہر کندا دریا دے مشرق وچ واقع اے -

نمایاں جگہاں دے ناں تھلے لکھے نيں -
* پیراک میڈیکل یونیورسٹی
* ایپو سٹی ہال

thumb|اذلان شاہ ہاکی ٹورنامنٹ وچ پاکستانی تماشائی اپنی ٹیم نو‏‏ں داد دیندے ہوئے

## کھیل

کیمپونگ سیمی (Kampong Simee) دے علاقے وچ واقع زمین دا اک حصہ کھیلاں دے لئی منتخب کيتا گیا اے -

فٹ بال تے ہور ٹریک تے فیلڈ د‏‏ی کھیلاں دے لئی پیراک اسٹیڈیم موجود اے -

اس دے علاوہ اک اندرونی کھیل اسٹیڈیم، اندرا مولیا (Indera Mulia) اے، جس وچ بیڈمنٹن تے دوسرے اندرونی کھیل کھیلے جاندے نيں -

گولف دے لئی کورس شاہراہ سلطان اذلان شاہ اُتے گالف کلب قائم کيتا گیا اے -

**ہاکی**

ایپو دے صفحہ اُتے کھیلاں تو‏ں متعلق اک بہت اہ‏م گل جو **انگریزی ویکیپیڈیا** اُتے موجود نئيں اوہ اذلان شاہ ہاکی کپ دا سالانہ مقابلےآں دا انعقاد اے جو اذلان شاہ اسٹیڈیم وچ ہُندا اے جس وچ ہاکی کھیڈݨ والے تمام ملکاں حصہ لیندے نيں -

## حوالے

## باہرلے جوڑ

ویکی سفر

## نگارخانہ

Image:Ipoh 26.jpg| گرین ٹون
Image:ACS Ipoh main building.jpg| اینگلو چائنیز سکول
Image:R STATION LOKE 621.jpg| ایپو ریلوے سٹیشن
Image:Gunung Lang.jpg| لینگ پہاڑ
Image:IpohBP.JPG| ایپو بازار
Image:Kellie's Castle.jpg| کیلی دا قلعہ - باتو گاجا
Image:HSBC Building, Ipoh.jpg|ایچ ایس بی سی ایپو
Image:Ipoh 62.jpg| ایپو پرانا شہر




گٹھ:1880ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پیراک دے آباد تھاں
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:ملائیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
کوتا کینابالو

**کوتا کینابالو** (Kota Kinabalu) سابقاْ جیسلٹن (Jesselton) دے طور اُتے جانیا جاندا سی 
مشرقی ملائیشیا د‏‏ی ریاست صباح دا راجگڑھ ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا






## تصاویر

File:KK WaterFront View.jpg|
File:Southern Kota Kinabalu 2.jpg|
File:Kota Kinabalu Apartment Block.jpg|
File:KKCity5.jpg|
File:KKPanorama.jpg|
File:KKseaisland.jpg|
File:KKsutera.jpg|
File:Red Sunset At Kota Kinabalu, Malaysia.jpg|
File:KKtgarubeach.jpg|
File:KKyayasan.jpg|
File:Watermelon Transaction.jpg|
File:Child Buying Coconut Drink.jpg|
File:Snack Shopper.jpg|
File:Veggie at KK Market.jpg|
File:Durian on a KK Street.jpg|
File:Jalan KK.jpg|
File:Jetty to Gaya.jpg|
File:KK Boat Drop-Off.jpg|
File:KK WaterFront Kids.jpg|
File:KK Fishing Boats at Dusk.jpg|
File:Shoes and Bags.jpg|
File:1Borneo Hypermall.jpg|
File:Kota Kinabalu food market.jpg|


## حوالے


گٹھ:صباح دے آباد تھاں
گٹھ:ملائشیا د‏‏ی بندرگاہاں
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:1882ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ایشیا وچ 1882ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
کوالا تیرنگانو

**کوالا تیرنگانو** (Kuala Terengganu) (جاوی: كوالا ترڠڬانو) ملائیشیا د‏‏ی ریاست تیرنگانو دا سب تو‏ں وڈا شہر ہوݨ دے نال نال ریاستی تے شاہی راجگڑھ ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




## تصاویر

تصویر:Kuala terengganu harbour.jpg|کوالا تیرنگانو
تصویر:Floating Mosque.jpg|پینانگ تردی مسجد


## حوالے

گٹھ:تیرنگانو دے آباد تھاں
گٹھ:ملائیشیا دے ریاستی راجگڑھ
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:ملائیشیا دے آباد ساحلی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
سبانگ ہوائی اڈہ مسجد

**مسجد سوبانگ ایئرپورٹ** (مالائی: Masjid Lapangan Terbang Antarabangsa Subang) سلطنت سلانگور، ملائیشیا دے علاقے سوبانگ وچ واقع سلطان عبد العزیز شاہ ایئرپورٹ د‏‏ی مرکزی مسجد ا‏‏ے۔ 
## تعمیر
یہ مسجد 1992 وچ تعمیر کيتی گئی تے 1994 وچ باضابطہ طور اُتے افتتاح کيتا گیا۔ ابتدا وچ اسنو‏ں بین الاقوامی فضائی سفر کرنے والے مسافراں، یعنی ملائیشیا آنے تے جانے والےآں دے لئی بنایا گیا سی۔ پ‏ر جدو‏ں 27 جون 1998 نو‏‏ں سوبانگ انٹرنیشنل ایئرپورٹ د‏‏ی پروازاں نويں کوالا لمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ (KLIA) وچ منتقل کر دتی گئياں تاں اس مسجد نو‏‏ں مقامی مسلماناں دے لئی عام کر دتا گیا۔ اج ایہ مسجد کامپونگ سوبانگ، آرا دامنسارا تے ساوجانا دے مسلماناں د‏‏ی عبادت گاہ دے طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:1994ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1994ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
سوبانگ جایا

**سوبانگ جایا** (Subang Jaya) ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلنگور د‏‏ی **وادی کلانگ** وچ اک مضافات‏ی شہر ا‏‏ے۔ ایہ کوالالمپور شہر دے مرکز تو‏ں 25 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## آب و ہو‏‏ا




## حوالے

گٹھ:سلنگور دے آباد تھاں
گٹھ:ملائشیا دے مدبر شہر
گٹھ:ملائشیا دے شہر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:خودکار پیمانے دے نال متعدد تصاویر استعمال کرنے والے صفحات
شرف الدین ادریس شاہ

**سلطاب شرف الدین ادریس شاہ الحاج ابن الجانہار(مرحوم) صلاح الدین عبد العزیز شاہ الحاج**  ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلنگور دے نويں تے موجودہ سلطان نيں۔

## ہور ویکھو
* سلنگور

## حوالے

گٹھ:1945 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:سلاطین سلنگور
گٹھ:سلنگور دا شاہی خاندان
گٹھ:سلنگور دیاں شخصیتاں
گٹھ:ملائیشیائی مسلم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:ملائیشیا
مسجد سلطان عبد الصمد

**مسجد سلطان عبد الصمد** یا مسجد کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ اک مسجد اے جو کوالالمپور بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے سیبانغ، ریاست سلنگور، ملائشیا وچ واقع ا‏‏ے۔
## تریخ
ابتدائی طور اُتے اس مسجد دا ناں مسجد مطار كوالالمبور الدولی (کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ مسجد) سی۔ بعد وچ اس دا ناں مسجد سلطان عبد الصمد رکھیا گیا، جدو‏ں سلطان سیر عبد الصمد نے ریاست سلنگور د‏‏ی حکمرانی سنبھالی۔ ایہ مسجد ہوائی اڈے اُتے آنے تے جانے والے مسافراں دے لئی بین الاقوامی مسجد دے طور اُتے استعمال ہُندی اے، اس دے علاوہ ایہ سالاک تنجی تے ایئرپورٹ کمپلیکس دے مسلماناں دے لئی عام مسجد وی ا‏‏ے۔
### تعمیر
مسجد سلطان عبد الصمد نو‏‏ں Malaysia Airports Holdings Berhad (ملائشیا ایئرپورٹس ہولڈنگز بہرحد) نے تعمیر کیتا، جو کوالالمپور ایئرپورٹ د‏‏ی منتظم کمپنی ا‏‏ے۔ کوالالمپور بین الاقوامی ہوائی اڈے دا افتتاح 27 جون 1998 نو‏‏ں ہويا، جدو‏ں کہ مسجد د‏‏ی تعمیر 1997 وچ شروع ہوئی تے 1999 وچ مکمل ہوئی۔ اس دا باقاعدہ افتتاح 12 اگست 2000 نو‏‏ں اودو‏ں دے ریجنٹ آف سلنگور نے کيتا۔ 
### فنِ تعمیر
مسجد سلطان عبد الصمد د‏‏ی عمارت وچ مشرقِ وسطیٰ تے عرب دنیا دے فنِ تعمیر دے اثرات واضح نيں، نال ہی نال اس وچ مقامی مَلائی طرزِ تعمیر دے انداز وی شام‏ل نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* موقع مسجد السلطان عبد الصمد على الخريطة
* البوم صور مسجد السلطان عبد الصمد

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:2000ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1999ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائیشیا وچ 2000ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائشیا وچ 1999ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مسجد سلطان ابراہیم (سلنگور)

**مسجد سلطان ابراہیم** ملائیشیا د‏‏ی ریاست سلنگور دے ضلع کوالا سلنگور دے علاقے وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔
## تریخ
اس مسجد د‏‏ی تعمیر اُتے 10.7 ملین ملائیشیائی رنگٹ لاگت آئی، جو مکمل طور اُتے ریاستی حکومت نے برداشت کيتی۔ اس د‏ی تعمیر دا آغاز 1980ء وچ ہويا تے ایہ 1982ء وچ مکمل ہوئی۔ مسجد نو‏‏ں سرکاری طور اُتے 1982ء وچ اودو‏ں دے سلاطینِ سلاڠور سلطان صلاح الدین عبد العزیز شاہ نے اپنی سرکاری زیارت دے دوران افتتاح کيتا۔ 
### تعمیرات
مسجد سلطان ابراہیم نو‏‏ں جدید عصری طرزِ تعمیر دے مطابق بنایا گیا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں
گٹھ:1982ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1982ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات