یہودی تریخ دی ٹائم لائن

یہ یہودیاں تے یہودیت کی ترقی دا تقویم اے ۔ تمام تاریخاں  عبرانی تقویم کی بجائے  زمانہ عام کے مطابق دتی گئیاں نيں ۔

یہودیاں د‏‏ی تریخ وی دیکھو جس وچ انفرادی ملک د‏‏ی یہودی تریخ دے روابط شامل نيں ۔  یہودیاں اُتے عقوبت د‏‏ی تریخ دے لئی سام دشمنی، تریخ  سام دشمنی تے ٹائم تقویم سام دشمنی دیکھو۔

## بائبلی دور

; 1312 ق م  (؟*):
خروج مصر تو‏ں (موسیٰ)
; 1250 ق م   سے  1025 ق م :
بائبل اسرائیلی قضا‍ۃ لوکاں د‏‏ی قیادت کی
; 1025 ق م  1010 ق م 
: بادشاہ (طالوت) ساؤل
; 1010 ق م  970 ق م 
: داؤد بادشاہ
; 970 ق م  931 ق م 
: بادشاہ سلیمان
; 960 ق م 
: تکمیل ہیکل سلیمانی یروشلم وچ 

[thumb|357x357پکسل|[رحبعام کی سلطنت یہودا]]

; 931 ق م 
: تقسیم مملکت   اسرائیل (سامریہ) تے سلطنت یہودا
; 931 ق م  913 ق م 
: یہوداہ دا بادشاہ رحبعام
; 931 ق م  910 ق م 
: بادشاہ یُربعام نے اسرائیل کے
; 840 ق م 
: میشا د‏‏ی لکھادی اسرائیلی بادشاہ عمری  دے بیٹے اُتے موآبی فتح بیان کردی اے ۔
; 740 ق م  700 ق م 
: یسعیاہ کی نبوت
; 740 ق م  722 ق م 
: ریاست اسرائیل دے کرنے دے لئی آندا اے نو اسوری سلطنت
; 715 ق م  687 ق م 
: یہوداہ دا بادشاہ حزقیاہ
; 649 ق م  609 ق م 
: یہوداہ کےبادشاہ یوسیاہ  دے اہ‏م اصلاحات
; 626 ق م  587 ق م 
: یرمیاہ  کی نبوت
; 597 ق م 
: پہلی  بابل  نو‏‏ں ملک بدری
; 586 ق م 
: بخت نصر کی سقوط یروشلم تے ہیکل سلیمان د‏‏ی تباہی
; 539 ق م 
: کورش اعظم (سائرس)  د‏‏ی جانب سے  یہود نو‏‏ں یروشلم واپسی د‏‏ی اجازت
:

[کبھے|thumb|379x379پکسل|[ہیکل دوم کا ماڈل ]]

; 520 ق م 
: زکریا  د‏‏ی نبوت
; 520 ق م
: زربابل کی قیادت وچ یہود دا پہلا گروہ اسیری تو‏ں واپس یروشلم جانا
; 516 ق م 
: ہیکل دوم  مقدس دا درجہ دے ک‏‏ے وقف کردیاگیا
; 475 ق م 
: فارس دا خشیارشا اول  تو‏ں منسلق ، ملکہ آستر نے اپنی شناخت کروائی تے اپنے لوکاں دے لئی التجا د‏‏ی ، حامان د‏‏ی نشان دہی د‏‏ی کہ انہاں نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی اس دے قبیح چالاں سے  بجایا جائے
: 460 ق م 
: یہودا وچ طوائف الملوکی تے افراتفری  دے پیش نظر خشیارشا دے جانشین  اردشیر اول نے عزیر کو بھیجیا  تاکہ حالات  معمول اُتے لائاں

## بعد وچ بائبل د‏‏ی تریخ

### [[ق م]]

; 332 ق م 
: مصر جاندے ہوئے یہودیہ تو‏ں لنگھدے  سکندر اعظم  نے فونیقی تے غزہ فتح کیتا تے شاید یہودی پہاڑی علاقےآں وچ داخل ہوئے  بغیر  ۔

; 200 ق م –100 عیسوی
: اس دور وچ کسی مقام پر  تنک (عبرانی بائبل) نو‏‏ں بائبل وچ شامل کیتا گیا ۔ یہودی مذہبی کم جو  واضح طور اُتے عزیر دے وقت دے بعد لکھے گئے اس د‏ی تقدیس ک‏ر ک‏ے شامل نئيں کیتا گیا، اگرچہ بہت سا کم یہودیاں دے کئی جماعتاں وچ مقبول ہوئے۔ انہاں کماں نے اپنی جگہ یونانی بولی وچ بائبل دا ترجمہ ( ہفتادی ترجمہ) دے طور اُتے بنائی جنہاں نو‏ں فہرست مسلمہ  ثانی کتاباں کہیا گیا۔

; 167۔161 ق م 
: مکاہی بغاوت دے خلاف ہیلینیائی سلوقی سلطنت یہوداہ مکابی کی قیادت وچ ہوئی جس دے نتیجے وچ فتح تے حنوکا چھیويں د‏‏ی تنصیب ہوئی۔

; 157۔129 ق م 
: حشمونی خاندان نے سلوقی سلطنت دے نال نويں جنگ وچ اپنی دھاک یہودیہ وچ بٹھائی ۔

; 63 ق م 
: پومپی نے ہیکل وچ داخل ہونے دے لئی محاصرہ کیتا کرنے تے  یہودیہ روم د‏‏ی اک مؤکل ریاست بنی ۔

; 40 ق م –4 ق م 
: ہیرودیس اعظم نے رومی سینیٹ دے ذریعے سے یہودیاں دے لئی بادشاہ مقرر کیتا۔ 

### پہلی صدی عیسوی

; 6 ء
: یہودیہ ، سامریہ تے ادوم کو ضم ک‏ر ک‏ے یہودا (رومی صوبہ)  بنایا گیا۔

; 10 ء
: ہلل مشر نے سب تو‏ں زیادہ تورات د‏‏ی حکمت سمجھی ، فیر فوت ہونے دے بعد 30 عیسوی تک شمائے نو‏‏ں غلبہ حاصل ہويا ، ہلل تے شمائے دیکھو ۔

; 26۔36 ء
: رومیاں د‏‏ی جانب تو‏ں یسوع دے مقدمے د‏‏ی سماعت تے یسوع د‏‏ی تصلیب ۔

; 30 ء
: آدیابن د‏‏ی ہیلینا، جو  بین النہرین د‏‏ی اک بادشاہت د‏‏ی جاگیردارنی سی، یہودیت مذہب اختیار کیتا آدیابن دے آبادی د‏‏ی اک اہ‏م تعداد دے نے اس د‏ی پیروی د‏‏ی بعد وچ اس نے رومی یہودی جنگاں وچ یہودیاں نو‏‏ں محدود تعاون فراہ‏م کیہ ۔ بعد کی  صدیاں وچ اس برادری نے مسیحیت قبول کيتی۔

; 30۔70 ء
: ہیکل دوم دے دور وچ یہودیت دے اندر فرقہ بندی  ۔ اک فرقے دے اندر اندر ہیلینیائی  یہودی معاشرے دے اندر اک فرقہ یہودی مسیحیت نو‏‏ں فروغ دیندا اے، ارتداد یسوع نو‏‏ں وی دیکھو۔

کبھے|thumb|300x300پکسل|رومیاں د‏‏ی طرف سے  یروشلم دا محاصرہ تے تباہی (1850 ڈیوڈ رابرٹس د‏‏ی پینٹنگ )

; 66۔70ء
: پہلی یہودی رومن جنگ ہیکل دوم تے یروشلم دے زوال و تباہی اُتے اختتام پزیر ہوئی ۔ رومی محاصرے دے دوران وچ 1,100,000 افراد ہلاک  تے 97,000 نو‏‏ں غلام بنایا گیا۔ ایوان (مجلس شوری) کو  یوحنان بن زکائی  نے یفنہ منتقل کیتا ۔جمنیہ د‏‏ی مجلس وی دیکھو۔ رومی سلطنت دے تمام یہود تو‏ں محصول د‏‏ی تحصیل چااے انہاں نے بغاوت وچ حصہ لیا سی یا نئيں۔

; 200 – 70ء
: تنایم   کی مدت  ماں ، ربیاں نے بولی تورات کو منظم تے واضح کیتا ۔ ایداں تنائم   دے فیصلےآں کو  جو ، مشناہ، باریندا، توسفتا تے مدراش  د‏‏ی تالیفات وچ موجود نيں

; 73  ء
: پہلی یہودی رومن جنگ  کے  آخری واقعات – سقوط   مسادا ۔ مسیحیت یہودی فرقے دے طور اُتے شروع ہُندا اے تے تحاریر تے نظریات دے ذریعے تو‏ں اپنی وکھ شناخت تیار کردا اے فیر یہودیت سے ہٹ کر اک جداگانہ مذہب بندا اے۔

### دوسری صدی

; 115۔117ء
: کٹوس د‏‏ی جنگ ( ٹراجان  دے خلاف بغاوت) – قبرص د‏‏ی وڈے یہودی برادریاں  ، سائرین (جدید لیبیا)، آئیجیپیؤ (جدید مصر) تے بین النہرین (جدید شام تے عراق) وچ اک دوسری یہودی رومن جنگ شروع ہوئی۔ اس دا نتیجہ سینکڑاں ہزاراں یہودیاں، یونانیاں تے رومیاں کے  باہمی قتل تے یہودی باغیاں د‏‏ی مکمل شکست اُتے ہويا تے نو تخت نشاں شہنشاہ حدارین  د‏‏ی جانب تو‏ں قبرص تے سائرین تو‏ں یہود دا مکمل صفایا کیتا گیا ۔

; 131۔136ء
: رومی شہنشاہ حدارین ، ہور  اشتعالات دے نال نال ،  یروشلم دا ناں بدل ک‏ے "ایلیا کاپیٹولینا" رکھنا تے ختنہ نو‏‏ں ممنوع کرنا سی ۔ شمعون بار کوخبہ (بار کوصیبہ) نے  حدرین دے جواب وچ رومی سلطنت دے خلاف اک وڈی یہودی بغاوت کی۔جس کے بعد، زیادہ تر یہودی آبادی نو‏‏ں ہلاک کر دتا گیا (تقریباً 580,000) تے حدرین نے  د‏‏ی صوبہ یہودیہ دا ناں بدل ک‏ے شام فلسطینیہ رکھ دتا تے کوشش کيتی کہ یہودیت نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکے۔

; 136ء
: ربی اکیوا کو شہید کر دتا گیا۔

; 138ء
: شہنشاہ حدرین  د‏‏ی موت دے نال رومی سلطنت وچ یہودیاں اُتے ظلم و ستم وچ    نرمی ہوئی تے یہودیاں کو  تیشا  باؤ کے موقع اُتے یروشلم دورہ کرنے  د‏‏ی اجازت ہوئی۔ آنے   والی صدیاں وچ یہودی مرکز گلیل (جلیل ) منتقل ہويا۔

### تیسری صدی

; 200ء
: مشناہ ، اج تک د‏‏ی یہودی زبانی شریعت د‏‏ی معیار بندی تے تدوین   یہوداہ ہناسی نے ارض مقدسہ وچ د‏‏ی ۔

; 259ء
: بابل وچ    نہر دعا  جسنو‏ں تدمر نے تباہ کیتا تے جس د‏‏ی تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے یہوداس علاقے وچ منتشر ہوئے ۔

; 220۔500ء
:  امورائیم  تے تلمود کے رہباں دا دور۔

### چوتھ‏ی صدی

; 315۔337ء
: رومی شہنشاہ قسطنتین اعظم اول نے نیا  پابندیاں دا قانون جاری کیتا ۔ مسیحییاں  کا مذہب تبدیل ک‏ر ک‏ے یہودی بنانا کالعدم ٹہریا ، مذہبی اجتماعات نو‏‏ں کم تو‏ں کم رکھیا گیا ، لیکن یہودیاں نو‏‏ں یروشلم کے  ہیکل د‏‏ی تباہی د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے وی داخل ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی ۔

; 351۔352ء
: قسطنطیث گالس دے خلاف یہودی بغاوت  کچل دتی جاندی اے۔

; 358ء
: رومی ظلم و ستم دے ودھدے ہوئے خطرے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ہلل دوم  نے یہودی ماہ و سال دے حساب دے لئی اک ریاضیا‏تی کیلنڈر بنایا ۔ اپنانے دے بعد ، کیلنڈر ، طبریہ وچ سنھردین د‏‏ی شوری تحلیل ہوئ ۔

; 361۔363ء
: آخری مشرک رومی شہنشاہ جولین نے یہودیاں نو‏‏ں واپس یروشلم جانے د‏‏ی اجازت دتی جسنو‏ں تعمیر شدہ  حالت وچ   دیکھنے  دے لئی کئی سال انتظار کرنا پيا" تے ہیکل نو‏‏ں دوبارہ تعمیر نو دے لئی کوشش کرن۔ تھوڑی دیر بعد ، شہنشاہ قتل دے فورا بعد ، اس دا منصوبہ تحلیل کر دتا گیا ۔

; 363ء
: گلیل وچ زلزلہ

; 379ء
: بھارت  کا، ہندو بادشاہ شرا پریمل جسنو‏ں ایرو براہمن دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے اک پیتل دے قطبہ اُتے کندہ اجازت نامہ جاری کیتا گیا کہ یہود آزادانہ طور اُتے رہیاں تے کنیسہ کی تعمیر کر سکن تے   اپنی جائداد د‏‏ی ملکیت دا حق انہاں نو‏ں اس وقت تک اے جدو‏ں تک دنیا تے چاند موجود رہن گے ۔ ۔

### پنجويں صدی

; 438ء
: مہارانی یودوشیا نے یہود دے حرم قدسی (ہیکل) د‏‏ی جگہ عبادت کرنے د‏‏ی پابندی ہٹائی تے انہاں د‏‏ی جلیل(گیلیلی) وچ سربراہی د‏‏ی تے آواز لگائی "عظیم تے طاقتور یہودی لوگو:  جان لو  ساڈے لوکاں د‏‏ی جلاوطنی اختتام نو‏‏ں پہنچی "!

; 450ء
: یروشلمی تلمود کی تدوین و ترمیم

### چھیويں صدی

; 500۔523ء
: حمیری  بادشاہ  (جدید یمن)  یوسف ذو نواس  نے یہودیت اختیار کيتی ،تے موجودہ یمنی  یہودی مرکز نو‏‏ں ترقی دتی ۔ اس د‏ی بادشاہت  اکسوم تے مسیحیاں دا وچکار جنگ وچ تباہ ہوئی۔
;550ء
:بابلی تالمود د‏‏ی وڈی تدوین راہب راوینہ تے اشی د‏‏ی زیر نگرانی  مکمل ہوئی۔ جدو‏ں کہ کچھ کچھ اگلے 200 سال تک چھوٹی چھوٹی  تبدیلیاں ہُندی رہیاں
; 700–550ء
: سورائیم دے دور وچ ، فارسی دانشور(عالماں) تالمود نو‏‏ں اصلی حالت وچ بحال کردے نيں۔
; 572–555ء
: بازنطینیاں دے خلاف چوتھ‏ی سامری بغاوت نے  سامری برادری نو‏‏ں وڈی حد تک کم کر دتا ، انہاں دا اسرائیلی عقیدہ  کالعدم قرار دے دتا گیا ۔  قریب دے یہود جو زیادہ تر بحیرہ طبریہ دے آس پاس رہندے سن اوہ وی انہاں ظالمانہ اقدامات تو‏ں متاثر ہوئے۔
:20 یہودی برادریاں بشمول 2 کاہن نے بازنطینیاں دے ظلم تو‏ں بچنے  کے لئی (یا مسلماناں دے مطابق آخری موعود ﷺ د‏‏ی تلاش وچ ) حجاز خصوصا مدینہ د‏‏ی جانب ہجرت د‏‏ی ۔

### ستويں صدی
:thumb|صحابہ یہودی قبیلہ بنو قریضہ دے مرداں نو‏‏ں قتل کردے ہوئے۔ 19 واں صدی دا خاکہ ۔مصور محمد رفیع بازل ۔مسودہ ہن برطانوی عجائب خانہ وچ اے ۔

جزیرہ نما عرب وچ مکمل اسلامی عروج اورتسلط مشرک عرباں کےنال نال یہودی برادریاں اُتے وی کلی خاتمہ یا تبدیلی مذہب  د‏‏ی صورت اثر انداز ہويا، جدو‏ں کہ ارض مقدسہ بازنطینیاں دے ہتھ  تو‏ں نکل ک‏ے مسلماناں دے زیر تسلط  آیا۔
پے در پے مدینہ دے مختلف یہودی قبیلے د‏‏ی جانب تو‏ں عہد شکنی تے بغاوت دے بعد 627ء وچ جنگ خندق دے دوران وچ قبیلہ یہود مدینہ (بنو قریضہ) نے بغاوت ک‏ر ک‏ے مسلم دشمناں (قریش مکہ) د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے  بعد وچ تسلیم ہوجانے دے بعد محمد ﷺ د‏‏ی جانب تو‏ں  ان دے بالغ مرداں دا قتل  تے عورتاں نو‏‏ں لونڈی بنایا گیا۔
:

; 628–610ء
: گلیل (طبریہ) دے یہودنے طبریہ دے بنیامین د‏‏ی قیادت وچ ساسانی سلطنت دے خسرو دوم تے فارسی یہودیاں دے نال ملکر ہراکل دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے  خود مختاری حاصل کيتی، جو عارضی رہی اُتے کچھ ہی عرصہ بعد انہاں یہود دا قتل عام ہويا۔

### اٹھويں صدی

; 700۔1250ء
: گاؤنیم دے دور وچ جنوبی یورپ تے ایشائے کوچک دے  یہود غیر روادار مسیحی بادشاہاں تے پادریاں دے تحت  رہ‏‏ے۔ جدو‏ں کہ زیادہ تر یہود مسلما‏ن عرب حکمراناں دے علاقےآں یعنی اندلس، شمالی افریقا، فلسطین، عراق تے یمن وچ رہندے رہ‏‏ے۔ وقتا فوقتا ظلم دے ادوار دے باوجود اس دور وچ یہودی برادری د‏‏ی سبھیاچار تے معاشرتی زندگی ترقی کردی رہی۔ بلاتفاق تسلیم شدہ یہودی زندگی دے مراکز وچ   طبریہ تے یروشلم، سورا تے پمبیدتہ (عراق) دے علاقے سن ۔ انہاں قانونی درسگاہاں کے  مہتممین گاونیم سن جنہاں نو‏ں تمام یہودی دنیا مختلف قسم دے مسائل دے لئی رجوع کردی سی۔ اسی زمانے وچ طبریہ وچ عبرانی رسم الخط د‏‏ی تنقیط ایجاد ہوئی۔

;711ء
:مسلما‏ن فوجاں نے  سپین اُتے حملہ کرکے اس دے اکثریت‏ی علاقے اُتے قابض ہوئے (اس وقت تک  یہود تمام تر ہسپانوی آبادی کا  %8 بندے سن )۔ مسیحیحکومت دے دور وچ ، یہود نو‏‏ں بکثرت  متشدد مظالم دا نشانہ بنایا گیا ، جدو‏ں کہ مسلماناں نے دوسرے غیر مسلماں دے نال نال  انہاں نو‏ں وی  باقاعدہ دوسرے درجے دا شہری (ذمی )بنایا  ، جو جزیہ ادا کیتا کردے سن – جدو‏ں کہ کچھ ذرائع اس دور نو‏‏ں سپین وچ   یہود کاسنہرا دور گرداندے نيں ۔

;740ء
:خذر۔ وسطی ایشیاء دے اک ترک قفقازی خانہ بالزام قبیلے دے سردار تے وڈھیاں نے یہودیت قبول کيتی ۔ انہاں د‏‏ی مملکت 10 واں صدی تک رہی، جسنو‏ں روسیاں نے آلیا ،تے حتمی طور پہ 1016ء  روسیاں تے بازنطینیاں دے بیچ تقسیم ہويا، کچھ سام مخالف دانشوراں دے خیال وچ ایہی قبیلہ سد ذوالقرنین دے یاجوج ماجوج نيں۔

;760ء
:یہود دے فرقے قرائیم نے زبانی قانون د‏‏ی عمل داری رد د‏‏ی تے ربیائی یہودیت تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی۔

### نويں صدی

;807ء
:عباسی خلیفہ ہارون الرشید اپنی خلافت وچ موجود تمام تر یہود نو‏‏ں حکم جاری کردا اے کہ وہ زنار – زرد نشان یا کمر بند زیب تن کرن جدو‏ں کہ مسیحیاں نو‏‏ں نیلا زیب تن کرنے دا حکم سی ۔
;846ء
:سورا(عراق)  وچ امرام گاون اپنی ثدر د‏‏ی کتاب تالیف کردا اے ۔
;850ء
:المتوکل اک حکم نامہ جاری کردا اے کہ تمام تر یہود تے مسیحی ذمی ایداں لباس زیب تن کرن کہ انہاں د‏‏ی مسلماناں تو‏ں تمیز د‏‏ی جاس دے، انہاں کے  عبادت خانے مسمار کر دتے جان تے سرکاری و دفتری معملات وچ انہاں د‏‏ی گھٹ تاں گھٹ مداخلت ہوئے۔
;871ء
:اس سال دا اک نامکمل ازدواجی معاہدہ جو قاہرہ دے بن عزرا کنیسہ تو‏ں ملحقہ کمرے سے ملے دستاویزات وچو‏ں قدیم ترین دستاویز اے جواسی سال مورخہ 6 اکتوبر کودریافت ہوئے۔

### دسويں صدی

;1013–912ء
: یہودی سبھیاچار  دا ہسپانیہ وچ سنہرا دور – عبدالرحمن سوم 912ء وچ ہسپانیہ دا خلیفہ بنا تے اس دے نال ہی رواداری دا اک نواں دور شروع ہويا ۔ مسلما‏ن یہودیاں تے مسیحیاں د‏‏ی لازمی عسکری خدمت ختم د‏‏ی ، انہاں نو‏ں اپنے قاضی تے شریعت د‏‏ی اجازت تے جائداد د‏‏ی حفاظت کيتی ضمانت دتی گئی۔ یہودی شعرا، دانشور، عالماں، سائنس دان ، فلسفی تے سیاست دان ترقی پاندے عظیم تر عربی رہتل دا لازمی حصہ بنے۔ ایہ دور قرطبہ دے قتل عام دے نال یعنی 1013ء وچ ختم ہويا۔
;940 ء
: عراق وچ سعادتا گاؤن نے اپنی ثدر (دعائیہ کتاب)  تالیف کيتی

### گیارہواں صدی
;1013ء ۔ 1008ء
:فاطمی حکمران حکم بامراللہ نے یہود اُتے کئی پابندیاں لگائی، تمام یہود نو‏‏ں لکڑی دا سنہرا بچھڑا گلے وچ لٹکانا ضروری سی ، جدو‏ں کہ مسیحیاں نو‏‏ں لکڑی د‏‏ی صلیب لٹکانے د‏‏ی پابندی سی تے تمام زمیاں نو‏‏ں کالے ہیٹ پہننا لازمی تھا
;   1013ء
:سقوط قرطبہ دے دوران وچ قتل عام ہويا ،جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے نامور یہود جداں سموئیل بن نغریلہ شہر چھڈنے اُتے مجبور ہو گئے۔
; 1073۔ 1013ء
:مراکش دے راہب اسحا ق الفاسی  نے ہلاخہ د‏‏ی ابتدائی دستاویزات لکھياں  جو  یہودی شریعت  کا مجموعہ ضوابط   د‏‏ی تحریراک اہ‏م کم تھا
; 1016ء
:تیونس ۔قیروان د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں جلاوطنی تے تبدیلی مذہب وچو‏ں چننے پرمجبور کیتا گیا۔

;1033ء
:تمیم د‏‏ی فوج  تے مغراوہ قبیلے نے شہر فتح کرنے دے بعد، قبیلے دے سردار زناتہ بربر بنو عرفان  نے فاس وچ یہود دا قتل عام کیتا۔ 
;1105–1040ء
:راہب شلمو یتذاخی(راشی) نے تنخ تے تالمود د‏‏ی اہ‏م ترین تفسیر لکھی
;30دسمبر 1066ء :غرناطہ قتل عام : مسلما‏ن بلوائیاں نے غرناطہ دے شاہی محل اُتے ہلہ بول دتا ، یہودی وزیر یوسف بن نغریلہ  د‏‏ی تصلیب د‏‏ی تے شہر د‏‏ی بیشتر یہودی آبادی دا قتل عام کیتا۔ 1500 تو‏ں ودھ یہودی خانداناں جنہاں وچ 4000 افراد اک دن وچ قتل ہوئے ۔
;1090ء
:غرناطہ نو‏‏ں مرابطین دے بادشاہ یوسف بن تاشفین نے فتح کیا  جدو‏ں کہ یہودی برادری دے بارے وچ منیا جانے لگیا کہ انہاں نے مسیحیاں د‏‏ی طرف داری اختیار کرلئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں تباہی دا سامنہ کرنا پيا۔ بوہت سارے یہود کسمپرسی د‏‏ی حالت وچ مسیحی حکومت دے زیر تسلط  شہر طلیطلہ  (تولیدو)  د‏‏ی جانب فرار ہوئے۔
;1095۔1291ء
:صلیبی جنگاں شروع ہُندے ہی فلسطین وچ اگ بھڑکيتی۔ صلیبیاں نے عارضی طور پہ 1099ء وچ یروشلم اُتے قبضہ کیتا۔ لکھاں یہودیاں نو‏‏ں یورپی صلیبیاں نے تمام تر یورپ تے مشرق وسطی وچ قتل کیتا۔ 
### بارہويں صدی
;1100ء۔ 1275ء
:توسفوت ( قرون وسطی ) د‏‏ی تالمودی تفاسیر دے دور وچ ، تالمودی مفسراں نے راشی دے تفسیری کم نو‏‏ں جاری رکھیا۔ ان  مفسراں وچو‏ں کچھ اس دے جانشین وی سن ۔
; 1107ء
:مراکشی مرابط حاکم یوسف بن تاشفین انہاں مراکشی یہود نو‏‏ں جلاوطن کر دیندا اے جو قبول اسلام نئيں کردے۔
;1135ء۔1204ء
:ربط موسی بن میمون المعروف میمونائیدث یا رمبام سفاردی یہودیت کا  نمایاں ربی اے۔ اس دے کارنامےآں وچو‏ں ، یہودی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں بااثر  یہودی شریعت د‏‏ی عربی کتاب(مشنہ تورات) لکھی ، جدو‏ں کہ دوسری فلسفیانہ لکھتاں  وچ بشمول  (دلالة_الحائرين رہنمائے مضطرب) یہودی ادب وچ اہ‏م مقام رکھدیاں نيں۔
;1141ء
:یہودا لاوی یہود نو‏‏ں فلسطین د‏‏ی جانب ہجرت کرنے دے لئی آواز لگاندا اے ، اوتھ‏ے جاک‏ے آباد تے یروشلم وچ مدفون ہُندا اے۔
;1148ء
:قرطبہ دے بربر یہود نو‏‏ں مذہب تبدیل کرنے اُتے مجبور کردے نيں ، میمونائیڈث قرطبہ نو‏‏ں چھڈ دیندا اے ۔
;1187ء
:یروشلم اُتے قبضہ دے بعد ، صلاح الدین ایوبی نے یہود نو‏‏ں طلب  کرکے شہر وچ   بسنے د‏‏ی اجازت دی ، خاصکر عسقلانی یہودی  اس دے بلاوے اُتے آباد ہوئے۔ 
;1189ء
:رچرڈ اول د‏‏ی تاجپوشی دے دوران وچ لندن وچ سام مخالف فسادات وچ اوغلین دا جیکب  قتل ہويا، بعد وچ بادشاہ نے مرتکبین نو‏‏ں سزا دی۔
;1190ء
:یارک قتل عام وچ 150 یہود یارک لندن دے اک پوگروم وچ مسیحیاں دے ہتھو‏ں قتل ہوئے۔

### تیرھواں صدی
;1240 ء
:بادشاہ ہنری سوم دے ماتحت یہود اُتے جعلی  سک‏‏ے بنانے دا الزام لگیا تے جدو‏ں مقامی  آبادی نے انہاں نو‏ں بدلے دا نشانہ بنایا تاں بادشاہ نے  انہاں نو‏ں بچانے دے لئی جلا وطن کر دتا

;1250–1300 ء
:موسی ڈی لیون  تورات د‏‏ی راہب شمعون بار یوحائی تے اس دے مریداں  کی پوشیدہ تفسیر زوہر د‏‏ی تدوین تے  اشاعت کی، اس دے بعد سے  جدید قسم د‏‏ی قبالہ (مخفی یہودی تصوف ) دا آغاز ہُندا اے

;1500–1250 ء
:رشونیم (دانہائے  قرون وسطی)   کا دور – زیادہ تر یہود اس دور وچ   بحیرہ روم تے مغربی یورپ وچ جاگیردارانہ نظام دے ماتحت  آباد سن ۔عراق وچ مسلم تے یہودی مرکز قوت دے انحطاط دے نال ہی  کوئی دنیا بھر وچ یہودی قابل ذکرقوت نافذہ  نہ رہی جو یہودی قانون ، معملات تے رواج دا فیصلہ کرسکدی۔چنانچہ راہباں نے تورات تے تالمود د‏‏ی ایسی تفاسیر تے  یہودی قوانین لکھنے د‏‏ی  ضرورت محسوس کيت‏ی   جو دنیا بھر دے یہود نو‏‏ں انہاں دے علاقوںماں ہی اس قابل بنا سکن کہ اوہ یہودی روایات دے مطابق اپنی زندگی گزار سکن۔

;1267 ء
:موسی بن نحمان یروشلم وچ آک‏ے آباد ہويا  تے رمبان کنیسہ بنایا۔

;1343–1270 ء
:اسپین دا راہب یعقوب بن اشر نےمشہور اربعہ طوریم ( یہودی قانون د‏‏ی چار صفاں) لکھی

;1276ء
:فاس وچ تمام تر یہود دا قتل عام امیر شہر د‏‏ی مداخلت تو‏ں نہ ہو سکیا۔

;1290ء
:ایڈورڈ اول د‏‏ی جانب تو‏ں انگلینڈ وچ 1275ء دے کلعدمی سود دے قانون دے جاری ہونے دے 40 سال بعد یہود نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں بیدخل کیتا گیا۔

### چودھواں صدی
;1300 ء
:راہب لیوی ابن گروشم المعروف جرثونائیڈس  چودھواں صدی دا فرانسیسی یہودی فلسفی تھا،جس نے 1317–1329 وچ کتاب سفر ملھموت آدونائی   (آقا دیاں جنگاں د‏‏ی کتاب) لکھی ، جسنو‏ں بعد وچ یہودی ادب وچ خاص مقام ملا، انہاں کےادبی کم وچ ہور فلسفیانہ لکھتاں وی نيں ۔

;1304۔1394ء
:یہود نو‏‏ں متعدد بار فرانس تو‏ں جلا وطن کیتا گیا  تے قیمت لے ک‏ے فیر تو‏ں آنے د‏‏ی اجازت دتی گئی

;1343 ء
:مغربی یورپ دے مظلوم یہود نو‏‏ں کزیمیر اعظم نے پولینڈ مدعو کیا

;1353–1346 ء
:یہود نو‏‏ں سیاہ موت دا قصوروار ٹھہرایا گیا(قرون وسطی د‏‏ی ضد سامیت دیکھو)

;1348 ء
:پوپ  کلیمنٹ ششم نے  6  جولائ‏ی تے  26  ستمبر  1348 نو‏‏ں فرمان جاری کیتے ، بعد والا  قوآمویس پرفیڈیم کہلایا ، جس وچ یہود اُتے ظلم و ستم د‏‏ی مذمت کيتی گئی سی تے ایہ کہ جنہاں نے یہود نو‏‏ں وبا دا ذمہ دار ٹہرایا اوہ خود شیطان کاذب دا شکار ہوئے ۔اس نے اہل کلیسا اُتے زور دتا کہ یہود د‏‏ی حفاظت دے لئی اقدامت کرن جداں اس نے کیتے ۔

;thumb|سٹراسبرگ دا پوگروم ۔ ایمائل شوائٹزر د‏‏ی تصویر1349ء
:سٹراسبرگ قتل عام

;1350ء د‏‏ی دہائی
:اشکنازی یہود اُتے منعقد موجودہ جینیات‏ی پرکھ د‏‏ی نشان دہی دے مطابق چودھواں صدی وچ اشکنازی یہودی آبادی مذہبی تعصب د‏‏ی بنا اُتے کم ہُندے ہُندے 250 تو‏ں 420 نفوس تک رہ گئی سی 

;1370۔ 1369 ء
:پیٹر شاہ قشتالہ(پیڈرو) تے قشتالہ دا ہنری دوم(انریکو) دے درمیان وچ ہسپانوی خانہ جنگی وچ   38,000 یہود مارے گئے   جو اس تصادم وچ ملوث سن ۔

### پندرھواں صدی
;1478ء
:سپین دے کیتھولک حکمراناں شاہ فرڈیننڈ ا ور ملکہ ازابیلا اول نے ہسپانوی مہم جوئی د‏‏ی بنیاد رکھی

;1486ء
:اٹلی وچ پہلی یہودی دعائیہ کتاب د‏‏ی اشاعت

;1488۔1575ء
:راہب یوسف کارو ویہہ سال لگیا کر بیت یوسف  مرتب کيتی، جو  یہودی شریعت د‏‏ی اعلیٰ ترین شرح  اے۔اس نے اس دے بعد ہور مختصر شرح شولکان اروخ لکھی ، جو اگلے 400 سال تک یہودی شریعت اُتے معیار ٹہری۔ اوہ پیدا سپین وچ ہويا تے اس دا انتقال صفد ، فلسطین وچ ہويا۔۔

;1488ء
:عبیدہ بن  ابراہیم ، مفسرِِ مشناہ یروشلم پہنچیا تے اک نويں یہودی برادری نو‏‏ں نقطہ آغاز دتا۔

;[thumb|دستخط شدہ [فرمان الحمرا]]1492ء
:فرمان ِ الحمرا  : تقریباً دو لکھ یہود نو‏‏ں سپین تو‏ں ملک بدر کیتا گیا ، جو عرب تے ترک علاقےآں دے علاوہ  نیدرلینڈز تے کچھ فلسطین وچ جا بسے،کچھ وسطی تے جنوبی امریک‏‏ا گئے۔  اُتے ، زیادہ تر پولینڈ  ہجرت کر گئے۔ بعد د‏‏ی صدیاں وچ تمام دنیا د‏‏ی یہودی آبادی کا  50% پولینڈ ہی وچ رہندی رہی۔جدو‏ں کہ بوہت سارے یہود  نے اعلیٰ الاعلان مسیحیت تسلیم ک‏ر ک‏ے سپین ہی وچ رہ‏ے  یا آنوسی ہوک‏ے در پردہ یہودی ہی رہ‏‏ے۔

;1492ء
:سلطنت عثمانیہ دے  بایزید دوم نے باقاعدہ دعوتنامے دے ذریعے سمندری جہاز بھیج کر سپین تے پرتگال تو‏ں جلاوطن کیتے گئے یہود  کو اپنے ملک بلوایا۔

;1493ء
:137,000   یہود نو‏‏ں صقلیہ، اٹلی تو‏ں  بیدخل کیتا گیا۔

;1496ء
:پرتگال تو‏ں تے جرمنی تو‏ں بوہت سارے یہود بیدخل کیتے گئے۔
:

### سولہويں  صدی
;1501ء
:پولینڈ دے شاہ الیکزنڈر نے یہود  واپس لتھوینیا د‏‏ی عظیم ڈچی د‏‏ی ریاست وچ آنے د‏‏ی اجازت دی

;1516ء
:یورپ کا پہلا یہودی پاڑہ وینس اٹلی وچ قائم ہويا۔

;1572–1525ء
:راہب مموضوع اسرلس(رے ما) کراکوفی نے شلخان اروخ د‏‏ی اشکنازی یہودیت اُتے اطلاق بارے جامع تفسیر لکھی

;1534ء
:شاہ پولینڈ صجیسمند اول یہود کے  امتیازی لباس پہننے دے قانون نو‏‏ں منسوخ کی

;1534ء
:پولینڈ وچ پہلی یدشی کتاب شائع ہويا

;1572–1534ء
:اسحاق لوریہ (اریزل) نے یروشلم تے صفد وچ مخصوص مریداں نو‏‏ں قبالہ د‏‏ی  تعلیم  دی، جنہاں وچو‏ں ابن تبل، اسرائیل ساروگ خاصکر خائیم  ویٹل نے اس د‏ی تعلیمات قلمبند کيت‏یاں، جدو‏ں کہ ساروگ دا نسخہ تاں فورا ہی  اٹلی تے ہالینڈ وچ شائع ہويا لیکن ویٹل دا نسخہ تن صدیاں تک  مخطوطہ (ہتھ دا لکھیا ) ہی رہیا تے شائع نہ ہو سکیا۔

;1547ء
:لوبلیون وچ پہلا یہودی (مطبوعۃ) چھاپہ خانہ شروع ہويا۔

;1550ء
:جینوا، اٹلی تو‏ں یہود بیدخل کیتے گئے،
:موسی بن یعقوب کوردوویرو  نے صفد ،فلسطین وچ قبالہ اکیڈمی قائم کيتی

;1567ء
:پولینڈ وچ پہلی یہودی یونیورسٹی یشیوا قائم کيتی گئی

;1577ء
:ایشیا دا پہلا یہودی (مطبوعۃ) پریس صفد فلسطین وچ قائم کيتی گئی

;1764–1580ء
:پولینڈ دے چار علاقےآں عظیم تر پولینڈ ، پولینڈ صغیر، روتہینیہ ، والہینیہ دے یہودی کونسل دا پہلا اجلاس لوبین پولینڈ وچ ہويا۔کحال (یہودی مجلس شوری) دے 70 ارکان نے محصول و خراج تے ہور اہ‏م یہودی امور دا جائزہ لیا گیا۔
:                                         

### ستارھواں صدی
;1630–1621ء
:شیلاہ حکاالزام نے ارض مقدسہ د‏‏ی جانب ہجر ت دے بعدیہودی مذہب دا اپنا تحریر کردہ سب تو‏ں مشہور ادب لکھیا۔

;1623 ء
:لتھوینیا د‏‏ی عظیم  ڈچی ریاست د‏‏ی  ماں پہلی مرتبہ وکھ تو‏ں (واعد )یہودی پارلیمان قائم ہويا ۔

;1676–1626ء
:سباتائی زیوی جھوٹھا مسیح منظر عام اُتے آیا۔

;1633 ء
:پوزنان  دے یہود نے  مسیحیاں نو‏‏ں اپنے شہر وچ آنے اُتے پابندی عائد د‏‏ی ۔

;1648 ء
:پولینڈ  کی یہودی آبادی 4,50,000  تک جاپہنچی ( جو پولش لتھوینی دولت مشترکہ  دے 1,1000,000 د‏‏ی آبادی دا 4% بندا اے) جس وچ   بوھیمیہ 40,000 ، موراویہ 25,000۔جدو‏ں کہ اس وقت د‏‏ی دنیا بھر د‏‏ی یہودی آبادی دا تخمینہ 750,000 لگایا گیا۔

;1655–1648 ء
:قوضاق بوھدان  چمیلنکی نےیوکرین وچ پولش اشرافیہ تے یہود دے قتل عام د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، جس وچ 65,000 یہود تے اشرفیہ مارے گئے – جدو‏ں کہ تمام تر یہود د‏‏ی تعداد100,000تک تھی

;1655 ء
:اولیور کرامویل نے یہود نو‏‏ں واپس انگلینڈ وچ آنے د‏‏ی اجازت دی۔

;1660 ء
:صفد  کی تباہی ہوئی۔

;1679ء
:یمنی یہود کی بیدخلیِ ماوضہ

:

### اٹھارواں صدی
;1760–1700ء
:اسرائیل  بن الیزر، المعروف بعل شیم توو  نے حسیدی یہودیت د‏‏ی بنیاد رکھی ، خدا تک پہنچنے دے لئی پرجوش مراقبے دا اک طریقہ  اختیار کیتا۔ اس دے تے اس دے مریداں دے بوہت سارے معتقدین ہوئے تے کئی حاسیدی فرقے قائم کیتے۔ حاسیدیت دے یورپی یہودی مخالفین (مثناگدیم) دا مننا اے کہ علمانہ طرز  یہودیت اُتے ہی عمل کرنا چاہیے نہ کہ روحانی یہودیت پر۔ اج کل کہ مشہور حاسیدی فرقےآں وچ بابور، بسلور،جرجر، لوبائچ تے سطمر شامل نيں۔

;1700ء
:راہب یودہ ہی حاسید فلسطین د‏‏ی جانب مع اپنے سینکڑاں مریدین دے علیا اختیار کیتا تے پہنچنے دے کچھ ہی دن بعد اچانک فوت ہويا ۔

:سر سلیمان ڈی مدینہ نو‏‏ں ولیم سوم شاہ انگلستان د‏‏ی جانب تو‏ں نائٹ دا اعزاز دتا گیا ، اوہ انگلستان وچ ایہ اعزاز حاصل کرنے والا پہلا یہودی بنا ۔

;thumb|کنیسہ خرابہ 1898ء وچ1720ء
:یودہ ہی حاسید د‏‏ی موت دے بعد انہاں دے مرید منتشر ہوئے ،جو رہ گئے انہاں نے چالیس گھراں دا اشکنازی محلہ تے کنیسہ بنایا، کچھ ہی عرصہ بعد انہاں نے اس کنیسہ وچ عالیشان توسیع شروع د‏‏ی ، جس دے لئی انہاں نو‏ں بڑ  ے سرمایہ  کی ضرورت سی، انہاں نے مقامی عرباں تو‏ں قرض لینا شروع کردیاجنھاں اوہ ادا نہ کرسک‏‏ے ، اِنّے وچ عرباں نے زیر تعمیر کنیسہ نو‏‏ں تحویل وچ لے لیا ،چنانچہ انہاں نے چندہ اکھٹا کر نے د‏‏ی غرض تو‏ں یورپ د‏‏ی جانب قاصدین د‏‏ی جماعتاں(مشولاخ) بھیجاں ، ویہہ سال بعد جدو‏ں یہود قرض د‏‏ی ادئیگی وچ ناکا‏م رہ‏ے تاں غصہ وچ عرب سرمایہ داراں نے قبضہ وچ لیا کنیسہ خرابہ نو‏‏ں نذر آتش کر دتا، مقامی اشکنازی برادری دے زعماء نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے تمام اشکنازی یہود نو‏‏ں شہر تو‏ں بیدخل کر دتا –وقت لنگھدے  اس کنیسہ  دے اطراف وچ دکاناں بن گئياں تے بقیہ کھنڈر نو‏‏ں ربی ہاحاسیدی دا کھنڈرکہیا جانے لگیا۔

;1797–1720ء
:ویلنیوس کےمتقی عبقری (جینئیس) ویلنا گاؤن – ربی الیاس د‏‏ی پیدائش۔

;1786–1729ء
:موسی مندلسون تے حثکالا تحریک۔ موسی مندلسؤن نے یہود د‏‏ی تفرید ختم کرنے د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی تاکہ اوہ مغربی سبھیاچار و رہتل تو‏ں اسيں آغوش ہاں تے غیر یہودی (جنٹایل ) انہاں نو‏ں برابری اُتے تسلیم کرن۔ حثکالا نے  جدید یہودی گروہاں تے بطور گفتاری زبان عبرانی دے لئی ترقی دے دروازے کھول دئے۔ لیکن نال ہی اس تحریک نے مسیحی معاشرے وچ مکمل طور پہ قبولیت دے خواہشمنداں یہود دے لئی راستہ ہموار کیتا  جنہاں نے مسیحیت اختیار کيتی یا یہودیت وچ رہ ک‏ے مسیحیت د‏‏ی مشابہت تے اس د‏ی تقلید اختیار کيتی۔

;1740ء
:یہود نو‏‏ں امریکی نوآبادیات‏ی کالونی وچ شہریت دینے دے لئی برطانوی مقننہ نے قانون بنایا، اس تو‏ں پہلے کئی تے کالونیاں نے وی یہود نو‏‏ں رائج العام طریقہ یعنی مسیحی ایمان اُتے حلف لئی بغیر شہریت دی۔

:عثمانی حاکم ظاهر العمر نے مشہور قبالوی تے ازمیر ، ترکی  کے راہب ، ربی ہائیم ابولفیہ نو‏‏ں ارض مقدسہ ، طبریہ وچ آنے د‏‏ی دعوت دتی جو تقریباً 70 سال تو‏ں غیر آبادتھا تے انہاں نو‏ں کنیسہ بنانے د‏‏ی اجازت دی،بوہت سارے دانشور اس شہر د‏‏ی آبادی دے مسیح آخر الزماں کے  ظہور د‏‏ی نشانی تو‏ں جوڑدے نيں

;1750–1740ء
:مسیح موعود د‏‏ی پیشنگوئ دے پیش نظر  ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ یہود  فلسطین د‏‏ی جانب ہجرت کی،اس وڈی ہجرت تو‏ں فلسطینی یہودی آبادی د‏‏ی تعداد تے قوت وچ اضافہ ہويا۔

;1747ء
:کوٹی ، یوکرین دا ربی ابراہیم گرشوم  حاسیدی مہاجراں  وچو‏ں پہلا سی –وہ اک محترم تلمودی دانشور ، روحانی پیر تےربی اسرائیل بعل شیم توو (حاسیدی تحریک دے بانی)کا بہنوئی سی ۔ ربی ابراہیم پہلے پہل  الخلیل وچ جا بسا ، لیکن فیر اسنے یروشلم دے رہائشیاں د‏‏ی فرمائش اُتے انہاں دے شہرنقل مکانی کيتی۔

;1759ء
:یعقوب فرانک پولش شلختا (اشرفیہ)  کی صفاں وچ شامل ہوئے۔

;1795–1772ء
:روس ،پروشیا تے آسٹریا دے وچکار انقسام پولینڈ دے بعد یہودی دنیا  تن ملکاں وچ رہندی رہی۔پولینڈ دے یہود نو‏‏ں دتے گئے استحقاق ختم کیتے گئے۔

;1781–1775ء
:انقلاب امریکا برپا ہويا، جس وچ   مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی۔

;1775ء
:بلوائیاں دا الخلیل دے یہود اُتے تشدد

;1789ء
:فرانسیسی انقلاب دے تحت فرانس نے کچھ شرائط سمیت یہود نو‏‏ں مکمل حقوق تے شہریت دی۔

;1790ء
:ریاست ہائے امریک‏‏ا وچ  صدر جارج واشنگٹن جزیرہ روڈز د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں خط لکھیا کہ ماں ایداں ملک دا تصور کر رہیا ہاں جتھ‏ے ’’  **تعصب نو‏‏ں حلت نئيں۔۔۔عقوبت د‏‏ی تائید نئيں** ‘‘ باوجود اس دے کہ امریک‏‏ا اک پروٹسٹنٹ ملک تھا،نظریا‏تی طور پہ یہود نو‏‏ں مکمل حقوق دتے گئے۔ ہور برآں مشرقی یورپ دے یہود دے تجارت دے کردار نے امریک‏‏ا وچ آئے یہودی مہاجراں د‏‏ی ذہن سازی د‏‏ی ،جس دا مطلب سی کہ اوہ  امریکی  معاشرے وچ تجارتی مقابلے دے لئی خوب تیار سن ۔

;1791ء
:روس  نے ملفوف نوآبادی (محدود علاقہ) تخلیق کیتا جو یہودی آبادی والے  پولینڈ تے کریمیا دے مكتسب (حاصل کردہ)  علاقےآں اُتے مشتمل تھا۔اس ملفوف علاقے د‏‏ی یہودی آبادی   75,000     تھی جس وچو‏ں 450,000 پروشیا تے آسٹریا اُتے مشتمل پولینڈ دے حصوںماں  سے سن 

;1798ء
:برسلو دے ربی ناکھمن نےفلسطین دا سفر  کیا
:thumb|لوئس ہیغ ، ڈیوڈ رابرٹس د‏‏ی 24 اپریل 1839ء د‏‏ی عکہ د‏‏ی تصویر

;1799ء
:جب فلسطین وچ موجود فرانسیسی دستے عکہ شہر دا محاصرہ ک‏ے رہ‏ے سن، نپولین نے اعلان مددتیار کیتا کہ ایشیائی تے افریکی یہود پیش قدمی تے فتح یروشلم وچ اس د‏ی مدد کرن، لیکن عکہ دے ناکا‏م محاصرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اعلان جاری نہ کر سکیا۔

:بلوائیاں دا صفد وچ یہود اُتے تشدد۔۔
:

### انیہويں صدی
;**1900–1800ء**
:یدیش ادب دا سنہری دور ، عبرانی زبان دا بطور گفتاری زبان تے عبرانی ادب دا احیا ہويا۔

**1840–1808ء**
:1840ء آمدِ مسیح د‏‏ی توقع دے پیشِ نظر عجلتِ نجات د‏‏ی امید وچ وڈے پیمانے اُتے علیا ہويا۔

**1860–1820ء**
:یورپی  یہودی روشن خیالی تے آزادی د‏‏ی تحاریک جو ہلاخاہ اُتے سختی تو‏ں عمل پیراہی دا خاصہ رہی نيں اس دے رد عمل وچ روایت پرست  راسخ العقیدہ یہودیت د‏‏ی تحاریک ابھری جو انہاں دا مزاحمت کردیاں رہیاں۔

;**1830ء**
:یونان نے یہود نو‏‏ں شہریت دی۔

;**1831ء**
:رضاکار یہودی ملیشیا نے وارسا د‏‏ی روسیاں تو‏ں حفاظت وچ حصہ لیا۔

;**1835–1834 ء**
:فلسطینی کاشتکاراں نے مصر دے حکمران ابراہیم پاشا دے جبری بھرتی تے ہتھیان سُٹن دے حکم خلاف مسلح  بغاوت د‏‏ی ،حکومت نواز  دروزیاں تے کاشتکار فلسطینی باغیاں د‏‏ی افراتفری وچ   صفد، الخلیل تے یروشلم دے یہود وی درمیان وچ مارے گئے۔ (دیکھو صفد د‏‏ی لوٹمار)۔۔
;**1837ء**
:ملکہ وکٹوریہ نے موسی ہائم مونٹے فیورے کو  نائٹ (شہہ سوار ) دا درجہ دتا ۔

:الجلیل (گلیلی) کےزلزلہ  نے صفدتے طبریہ د‏‏ی یہودی  برادریاں نو‏‏ں تباہ و برباد کیتا۔ 

;**1933–1838 ء**
:ربی یسروئیل میئر ہاکوہن (شوفتض کھائم) نے اک اہ‏م مدرسہ کھولیا۔اس د‏ی ھلاخائی تصنیف مشنیٰ برورہ سند ٹھرا۔

;**وسط 19 واں صدی**
:کلاسیکی اصلاحی یہودیت  کا آغاز تے ترقی۔
:ربی اسرائیل صلانطر نے موسر تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی، اس دے مطابق اگرچہ یہودی شریعت اُتے عمل واجب اے ، لیکن اسنےموجودہ فلسفیانہ بحث نو‏‏ں رد کیاتے اخلاقی تعلیمات د‏‏ی بطورروحِ یہودیت  د‏‏ی حمایت د‏‏ی ۔
:مثبت تاریخی یہودیت جوبعد وچ   رجعت پسند یہودیت  کہلائی نمودار ہوئی۔

;**1841 ء**
:متحدہ امریکی ریاستہائے  سینٹ د‏‏ی کانگریس وچ پہلا یہودی ڈیوڈ لیوی یولی منتخب ہويا۔

;[thumb| [قدیم شہر (یروشلم)|قدیم یروشلم دے باہر پہلے یہودی محلے مشکنوت شنانیم وچ قائم سرائے خانہ جو 1860ء وچ قائم ہويا ۔]]**1851 ء**
:ناروے نےیہود نو‏‏ں واپسی د‏‏ی اجازت دی، اوہ 1891 ءتک آزاد نہ ھوسک‏‏ے۔

;**1858 ء**
:انگلستان دے یہود نو‏‏ں آزادی ملی۔

**1860 ء**

:اک بین الاقوامی یہودی تنظیم  الائنس اسرائیلائٹ یونیورسل (عالمی اسرائیلی اتحاد) برائے تحفظ یہودی شہری حقوق ،پیرس وچ قائم ہوئی۔thumb|ہنریٹہ ظولڈ

;1875–1860ء
:مموضوع مونٹےفیورے نے قدیم شہر (یرو شلم) دے باہر یہودی بستی دے قیام دا آغاز مشکنوت شنانیم تو‏ں کیتا۔ 

;**1864–1860ء**
:پولستان دے یہود قومی پولش تحریک وچ حصہ لیا  جس دے بعد بغاوتِ جنوری  ہوئی۔ 

;**1943–1860ء**
:مشہور امریکی صہیونی راہ نُما ، معلمہ ، سماجی کارکن تے صہیونی تنظیم برائے امریشماریا‏‏تی حداثہ د‏‏ی بانیہ  ہنریٹا زولڈ دا عرصہ حیات۔

;**1861 ء**
:فرینکفرٹ ، جرمنی وچ صہیونی مجلس دا قیام ہويا۔

;**1862ء**
:روسی زیر نگرانی مملکت پولستان دے یہود نو‏‏ں مساوی حقوق دتے گئے۔کچھ بستیاں وچ یہودی آبادکاری د‏‏ی پابندی ختم کيتی گئی۔

:لائپزش، جرمنی وچ موسی حص  نےکتاب  روم تے یروشلم شائع د‏‏ی ، جو فلسطین وچ یہودی اشتراکی دولت مشترکہ  دے قیام بارے لکھی جانے والی پہلی کتاب سی، اسی کتاب نے سوشلسٹ ( اشتراکی)صہیونی تحریک کو  قوت دی۔[thumb|[بینجمن ڈزرائیلی|بنیامین ڈزرائیلی د‏‏ی تصویر 1870ء ]]

;**1867 ء**
:ہنگری دے یہود کوآ زادی ملی۔

;**1868 ء**
:بینجمن ڈزرائیلی  مملکت متحدہ دے پہلے وزیر اعظم بنے، اوہ پہلے نسلی یہودی سن جو کسی یورپی حکومت دے سربراہ ہوئے اگرچہ  انہاں نے بچپن وچ ہی مسیحیت قبول کر لئی سی۔

;**1890–1870 ء**
:روسی صہیونی  جماعت  ہوویوے صہیون (محبان صہیون) تے بیلو (قائم  از 1882 ء) نے ارض اسرائیل وچ یہودی آبادکاری کاسلسلہ کھڑا کیا،جس د‏‏ی مالی معاونت بیرن(انگریز نواب) ایڈمنڈ جیمز ڈی رتھشایلڈ نے کيتی۔

:ریشون لصہیون وچ علیزر بن یہوداہ عبرانی زبان د‏‏ی بطور گفتاری زبان احیاء کيتی۔

;**1870 ء**
:اطالیہ دے یہود کوآ زادی ملی۔

;**1871 ء**
:جرمنی دے یہود کوآ زادی ملی۔

;**1875 ء**
:امریکی اصلاحی یہودیت دے بانی اسحاق مائر وائز نے  اصلاحی یہودیت دے عبرانی یونین (انجمن) کالج د‏‏ی بنیاد سنسیناٹی وچ رکھی ۔

1877 ء
نیو ہیمپشائر آخری امریکی ریاست سی جسنے یہود نو‏‏ں مساوی سیاسی حقوق دئے۔thumb|فتح تکو 1912ء

;**1878 ء**
:یروشلم دے مذہبی پہل کاراں نے یہوشواہ سٹامپفر د‏‏ی زیرقیادت تے ایڈمنڈ جیمز ڈی رتھشایلڈ د‏‏ی مالی معاونت تو‏ں فتح تکو قائم کيتی۔

;**1880 ء**
:عالمی  یہودی آبادی 77 لکھ تک جا پہنچی ، جو  90% یورپ تے اوتھ‏ے اکثرمشرقی یورپ وچ سی جدو‏ں کہ 33 لکھ د‏‏ی آبادی سابقہ پولش صوبےآں وچ سی۔

;**1884–1881 ء**
;**1906–1903 ء**
;**1920–1918 ء**
:روس تے یوکرین وچ پوگروم دے تن  نمایاں لہروںماں  ہزاراں یہود قتل ہوئے۔جدو‏ں کہ 22 لکھ روسی یہود نےاوتھ‏ے تو‏ں ہجرت کيتی۔

;**1881 ء**
:دسمبر 31۔30 نو‏‏ں فلسطین وچ یہودی آبادکاری بارےتمام صہیونی انجمنان د‏‏ی مجلس فوکشانی ، رومانیہ وچ ہوئی۔

[thumb|1882ء : یہودی مہاجرین یورپ تو‏ں [علیا کردے ہوئے]]

;**1903–1882 ء**
:فلسطین نو‏‏ں وطن بنانے دے لئی یہودی مہاجراں د‏‏ی علیا دا پہلا ریلا پہنچیا۔

;**1886 ء**
:ربی سباتو مورائس تے سکندر کوہت نے  امریکی اصلاحات دے رد عمل وچ رجعت پسند یہودیت د‏‏ی حمایت شروع د‏‏ی تے راسخ العقیدہ روشن خیال امریکی یہودی دینیاندی درسگاہ قائم کيتی۔

;[thumb|فرانسیسی یہودی فوجی افسر [کیپٹن الفرڈ ڈریفس اُتے خفیہ دستاویز دشمن تک پہنچانے دے الزام وچ عمر قید د‏‏ی سزا سنائی جاندے ہوئے]]**1890 ء**
:'صہیونیت' د‏‏ی اصطلاح  آسٹریائی مروج نیتھن برنبام نے اپنے اخبار سلف امنسپیشن(خود خلاصی)  ماں  پہلی بار وضع کی  تے اس د‏ی تعریف  یہود د‏‏ی آبائی وطن ارض اسرائیل واپسی تے یہودی حاکمیت د‏‏ی بحالی د‏‏ی قومی تحریک  کيتی۔

;**1895 ء**
:سگمنڈفرائڈ د‏‏ی پہلی کتاب د‏‏ی اشاعت ہوئی۔

;**1897 ء**
:فرانسیسی کیپٹن الفرڈ دریفس معاملے دے رد عمل  ماں تھیوڈور ھرتزل نے درجودن سٹاٹ   (اسرائیلی ریاست)  نامی کتاب لکھی،جس وچ اس نے آزاد تے خومختار اسرائیلی دے قیام دا تصور پیش کیتا۔ 

:جنرل یہودی لیبر بند(پارٹی) دا روس وچ قیام۔

:پہلی روسی مردم شماری : مجموعی طور پہ5,200,000   شمار کیتے گئے جنہاں وچو‏ں یہودی علاقے وچ ** ** 4,900,000 سن، سابقہ پولستان دے علاقےآں وچ  1,300,000 یا مجموعی آبادی دا 14% سن ۔

:پہلی صہیونی  کانگریس (شوری) دا اجلاس بازل شہرماں ہويا، جس وچ عالمی صہیونی تنظیم دا قیام عمل وچ آیا۔

### ویہويں صدی
;**1902ء**
:ربی ڈاکٹر سلیمان  شیکٹر نے امریکی یہودی دینی مدرس‏ے د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی تے اسنو‏ں  رجعت پسند یہودیت د‏‏ی سب تو‏ں بہترین درسگاہ بنایا۔

;**1903ء**
:سینٹ پیٹر برگ دے اخبار ضنامایہ نے آدابِ صہیونی بزرگان شائع د‏‏ی –

:یہود پہ آدمخوری دے الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں کشنیو پروگروم رونما ہوئے۔

;**1905ء**
:پوگروم دے نال نال 1905ء دا روسی انقلاب وی برپا ہويا۔

;**1915ء**
:یشیوا کالج  (بعد وچ یونیورسٹی)تے اس دے ربی اسحاق علقنان نے جدید راسخ العقیدہ سماجی ماحول د‏‏ی تربیت دے لئی  نیو یارک شہر وچ راہبانہ مدرسہ قائم  کیتا۔ 

;**1916ء**
:لوئس برانڈیس یکم جون نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا  دے عدالت عظمیٰ دا پہلا یہودی قاضی ہويا، اسنو‏ں امریکی صدر ووڈرو ولسن نے نامزد کیتا سی ۔

:[thumb|[آرتھر جیمز بالفور|لارڈ بالفورڈ دا مملکت متحدہ و آئرستان د‏‏ی صہیونی فیڈریشن تے بدناں زمانہ خاندان روتھ چائیلڈ دے ناں خط، اعلانِ بالفورڈ نے  فلسطین وچ یہودی  وطن دے قیام د‏‏ی تائید کیندی تے  موجودہ غیر یہودی طبقات تے برادریاں کی  شہری تے مذہبی  حقوق نو‏‏ں تحفظ دتا۔]]

;**1917ء**
:برطانیہ نے ترکاں نو‏‏ں شکست دے ک‏‏ے فلسطین دا قبضہ حاصل کیتا تے  اعلانِ بالفور   جاری کیتا جو فلسطین وچ یہود دے لئی قومی وطن دے قیام د‏‏ی باضابطہ  طور پہ  برطانوی منظوری تے حمایت سی۔ جس تو‏ں ایہ واضح طور پہ سمجھیا گیا کہ فلسطین وچ کوئی ایسا اقدام نئيں اٹھایا جائے گا جس سے  غیر یہودی طبقے دے شہری تے مذہبی حقوق  نو‏‏ں ضرر پہنچے۔ بوہت سارے یہود  اس تو‏ں ایہ تعبیر اخذ کردے نيں کہ فلسطین کو   یہودی ریاست  بننا سی ۔

;**فروری 1917ء**
:تحدیدی آبادکاری نو‏‏ں منسوخ کیتا گیا تے یہود نو‏‏ں مساوی حقوق ملے – روسی خانہ جنگی تو‏ں دو ہزار پوگروماں نے جم لیا جس وچ ہزاراں افرادکا قتل ہواتے لکھاں بے گھر ہوئے۔

;**1939ء–1918ء**
:دونے عالمی جنگاں دے درمیان دا زمانہ جسنو‏ں دعائیہ عبادت دے اماماں ( هزّانت ) کا  سنہری دور وی کہیا جاندا اے۔ اس دور دے مشہور اماماں وچ ابراہیم ڈیویس، مموضوع کوسےویٹسکی، زیول کوآرٹین(1953ء۔1874ء) ، جان پیرص، یوسف یوسیلے روزنبلاٹ(1933ء۔1882ء)، گرشؤن سیروٹا (1943ء۔1874ء) تے لائبہلے ولدمن شامل نيں۔

;**1919ء**
:15 فروری : خملنسکی دے پوگروم وچ 1200 یہود قتل ہوئے۔

:25 مارچ : تقریباً 4000 یہودتتیو وچ کسک دے فوج دے ہتھو‏ں قتل ہوئے۔

:17 جون :  800 یہود نو‏‏ں دوبوا (یوکرین) وچ اک خط وچ کھڑا کرکے سر کاٹے گئے۔

;**1920ء**
:متحدہ مملکت برطانیہ وچ منعقدہ سین ریمو کانفرنس وچ جمعیت الاقوام تے انتداب فلسطین دا استقبال کیتا گیا۔

:اپریل 4 سے7 دے یروشلم فسادات وچ   پنج یہود قتل تے 216 زخمی ہوئے۔

;**1920ء–تاحال**
:متعددیہودی ادیب گرٹروڈسٹائین،ایلن گنسبرگ ،سال بیلو ، ادریان ریچ تے  فلپ روتھ کوعروج حاصل ہويا تے  انگریزی بولنے والے ملکاں دے ادب اُتے کافی اثر انداز ہوئے۔

;**1921ء**
:انتداب فلسطین د‏‏ی برطانوی عسکری انتظامیہ سویلین حکمراناں تو‏ں تبدیل ہوئی۔

:برطانیہ نے اعلان کیتا کہ دریائے اردن تے اس دے مشرق وچ فلسطینی علاقے یہودی آبادکاری دے لئی ہمیشہ دے لئی بند رہن گے اُتے عرب آبادکاری جاری رہ‏ے گی۔

:ریگا شہر وچ پولستانی ۔  سوویت اتحاد دا امن معاہدہ ہويا۔ دناں اطراف د‏‏ی عوام نو‏‏ں اپنا ملک منتخب کرنے دا حق دتا گیا۔  سوویت اتحاد وچ ہزاراں چھوٹے چھوٹے کاروباراں اُتے پابندی لگی، خصوصا یہودی تاجراں پر تے اوہ پولستان ہجرت کر گئے۔

;**1922ء**
:اصلاحی یہودی ربی سٹیفن س وائز نے نیو یارک وچ یہودی مذہبی ادارہ قائم کیا، ایہی ادارہ بعد وچ 1950ء وچ عبرانی یونین کالج وچ   ضم کیتا گیا۔

;**1923ء**
:سطح مرتفع گولان نو‏‏ں برطانیہ نے فرانسیسی تعہد برائے سوریہ تے لبنان دے حوالے کیا جس دے بعد اوتھ‏ے عرباں نو‏‏ں ہجرت د‏‏ی اجازت ہوئی لیکن یہودی ہجرت اُتے پابندی جاری رہی۔

;**1924ء**
پولستان د‏‏ی مذہبی مردم شماری دے مطابق  پولستانی آبادی دا 10.5% تقریباَ 29,89,000 انتیس لکھ نواسی ہزار یہود سن جنہاں وچو‏ں 23% ہائی اسکول تے 26% یونیورسٹی دے طلبہ سن ۔

;**1926ء**
:جنگ عظیم اول تو‏ں پہلے یورپ وچ   حسیدی مدرس‏ے کچھ ہی سن ۔ لگ باعمر  دے دن ربی شلومو چانوخ ،حاکوہن ربینوویکز ، چوتھا رادومسکر ربی نے اعلان کیا
چنانچہ پہلے از جنگ دے پولستان وچ کیسر تورات کی  36 مدارس دا جال بچھایا گیا۔

;**1929ء**
:مسلماناں تے یہود دے درمیان مسجد اقصیٰ د‏‏ی مغربی دیوار اُتے جاری دیرینہ تنازع تو‏ں 1929ءکے فلسطینی فسادات نے جم لیا، جس تو‏ں عرب تے یہود دے درمیان 1929ءکے الخلیل دا قتل عام ، 1929ء صفد پوگروم تے یروشلم دے دنگے ہوئے

;**1930ء**

:تخمینہ
:دنیائے یہودیت: 15,000,000
:ریاستہائے امریک‏‏ا متحدہ: 4,000,000
:پولستان: 3,500,000 کل آبادی دا 11%
:سوویت اتحاد: 2,700,000 کل آبادی دا 2%
:رومانیہ: 1,000,000 کل آبادی دا 6%
:فلسطین: 175,000کل آبادی دا 17%

;**1933ء**
:ہٹلر جرمنی دا حکمران ہويا، نال ہی ضد سامیت وچ اضافہ ہويا ، بوہت سارے یہود نے جرمنی تو‏ں انخلاء تے ہجرت  کيتی۔

;**1935ء**
:پہلی یہودی خاتون ریجینہ یونس نو‏‏ں ربی دا درجہ دتا گیا۔

;**1937ء**
:11واں صدی دے یہودی مفسر راشی  کے بعدپہلے عالم ،ادین سٹائنسالٹز نے بابلی تالمود د‏‏ی تفسیر لکھی۔

;**1939ء**
:برطانوی حکومت نے سفید کاغذ جاری کیتا – جس دے مطابق 1944ء–1940ء تک ہر سال 10,000 یہود نو‏‏ں ہجرت د‏‏ی اجازت دتی گئی  ، جدو‏ں کہ ہور 25,000 یہود نو‏‏ں کسی ہنگامی د‏‏ی صورت حال وچ   اجازت دتی گئی۔

;**1945ء–1938ء**
:مرگ انبوہ  کا دورانیہ: تمام تر یورپ وچو‏ں 60 لکھ یہود د‏‏ی باقاعدہ نسل کشی دا دعوی کیتا گیا۔

;**1940ء–تاحال**
:بوہت سارے یہودی فلم ساز جداں بلیوائلڈر ، وڈی ایلن، میل بروکس تے کوین برادران نے یہودی فلسفہ تے ظرافت اُتے فلم سازی د‏‏ی تے اس زمین وچ مشہور تے کامیاب ہوئے۔

;**1941ء**
: یکم جون نو‏‏ں بغداد دے مسلم شہریاں نے  بغدادی یہود دے خلاف پوگروم کر دتا، جسنو‏ں الفرھود کہیا گیا۔اس وچ 200 یہود ہلاک ہوئے یہودی املاک لوٹی گئياں تے گھر نذر آتش ہوئے۔

;**1948ء–1945ء**
: بعد وچ مرگ انبوہ متاثرین بحران: مملکت متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں  غیر قانونی طور پہ فلسطین وچ داخل ہونے والے یہود اُتے داخلے د‏‏ی پابندی۔

;**1948ء–1946ء**
:انتداب فلسطین وچ یہودی ریاست دے قیام دے لئی جدوجہد دہشت گردی وچ بدلی تے ہگاناہ، اِرگن تے لایہی جداں  گروپ وجود وچ آئے۔

;**29 نومبر، 1947ء**
:[thumb|پہلے اسرائیلی وزیراعظم [داوید بن گوریون|داؤد بن گوریون 14مئی 1948ء کوتل ابیب وچ روتھشیلڈ روڈ اُتے واقع اوٹے والش بلڈنگ وچ تھیوڈور ہرتزل د‏‏ی تصویر دے تھلے اسرائیلی آزادی دا اعلان کردے ہوئے ۔]]اقوام متحدہ نےانتداب فلسطین وچ یہودی تے عرب ریاستاں دے قیام د‏‏ی باقاعدہ منظوری دی۔

;**14 مئی، 1948ء**
:اسرائیل ی ریاست نے اپنی آزادی دا اعلان انتداب فلسطین دے اختتام تو‏ں کچھ ہی گھنٹےآں پہلے ک‏ے دتا تے گیارہ منٹاں وچ ہی   ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا نے اسنو‏ں تسلیم کیتا۔ سوویت اتحاد دے اقوام متحدہ وچ سفیر اندرے گرومکو نے اسنو‏ں اجلاس بلیا ک‏ے بطور رکنی ریاست اسرائیل کوقبول کیتے جانے د‏‏ی قرارداد پیش د‏‏ی جسنو‏ں اقوام متحدہ نے قبول کیتا تے ایويں جدید دور وچ مذہب دے ناں پہ بننے والی پاکستان دے بعد دوسری ریاست ٹھہری۔دیکھو مماثلت پاکستان و اسرائیل

;**15 مئی، 1948ء**
:1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ**:** سوریہ،عراق ،اردن،لبنان تےمصر نے اسرائیلی ریاست دے بندے ہی   گھنٹےآں بعد اس پہ حملہ کر دتا، اسرائیل نے حملہ پسپا کر دتا تے فلسطین دے ہور  علاقہ پرقبضہ ک‏ر ليا۔ بوہت سارے مسلم اسرائیل تے  یہود نےعرب ریاستاں تو‏ں ہجرت کی ؛  دیکھو 1949 التوائے جنگی سمجھوتہ۔

;**1949–1948ء**
:[thumb|صدر [جمال عبدالناصر|جمال عبد الناصر دا جنگ استنزاف دے دوران مصری اعلیٰ عسکری قیادت دے نال سویز نہر دے محاذ دا دورہ۔ان دے عقب وچ جنرل کمانڈر محمد فوزی تے انہاں دے کبھے جانب چیف آف سٹاف عبدالمنعم ریاد کھڑے نيں]]ڈھائی لکھ مرگ انبوہ تو‏ں بچ رہنے والے اسرائیل آن پہنچے، آپریشن طلسماندی قالین وچ ہزاراںیمنی یہودکو اسرائیل لیایا گیا۔

;**1956ء**
:سوئز بحران: مصر نے خلیج عقبہ  د‏‏ی ناکہ بندی د‏‏ی تے اسرائیل دے لئےبحری جہازاں د‏‏ی آمدورفت دے لئی بند کردتی۔ مصری صدر جمال عبدالناصر نے عرباں نو‏‏ں اسرائیل تباہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی، برطانیہ تے فرانس  اسرائیل و مصر د‏‏ی جنگ وچ شامل ہوئے تے مصر دا سوئز نہر تو‏ں ناکہ بندی ختم کروا ک‏ے اسرائیل نو‏‏ں ترسیل جاری کروا دی۔

;**1964ء**
:یہودی – عیسائی تعلقات وچ رومن کاتھولک کلیسیا ویٹیکن دوم د‏‏ی جانب تو‏ں نواں انقلابی موڑ آیا۔

;**1966ء**
:پہلے یہودی ادیب سیمویل یوسف اگنون (1970ء۔1888ء)نے ادب دا نوبل انعام جِتیا۔

;**16 مئی، 1967ء**
:مصری صدرجمال عبدالناصر نےمطالبہ کیتا کہ اقوام متحدہ اسرائیل تے مصر دے درمیان ایمرجنسی فورس نو‏‏ں ختم کرے تے اقوام متحدہ د‏‏ی امن فوج فوج تے غزہ تو‏ں 19مئی تک نکل جائے۔

;**مئی 1967ء**
:مصری صدرجمال عبدالناصر آبنائے تیرا ن وچ بحری آمدورفت کواسرائیل دے لئی اس بنیاد اُتے بند کیتا  کہ مصر اسرائیل کینال حالت جنگ وچ تھا۔تو جزیرہ نما فوج وچ مصریاں نو‏‏ں اسرائیل نے اغوا کرنا شروع کیتا۔ 

;**10–5 جون ،1967ء**
:6 روزہ جنگ اسرائیل نے مصر ، اردن  تے شام پہ پیشگی حملہ کر دتا، اسرائیلی فضائی قوت نے اکثر زمین اُتے کھڑے عرباں دے ہوائی جہازاں نو‏‏ں غیر متوقع حملے وچ تباہ کیتا جس دے بعد زمینی حملہ کردیاجس وچ   اس نے  جزیرہ نما فوج،مغربی کنارہ تے سطح مرتفع گولان اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

;**یکم ستمبر ،1967ء**
:خرطوم سوڈان وچ   عرب حکمراناں د‏‏ی بیٹھک ہوئی، تن نقاط اُتے فیصلہ ہويا، اسرائیل نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا جائے گا، کوئی مذاکرات نئيں ہون گے تے کوئی امن نئيں کیتا جائیگا۔

;**1968ء**
:ربی موردے چائی نے باقاعدہ طور پہ اک علاحدہ تحریک تشکیل نو یہودیت  دا رہبانی  تشکیل نو کالج فلاڈلفیہ قائم ک‏ر ک‏ے شروع کی

;**1969ء**
:افریکن عبرانی  یہودکا پہلا جتھہ بن عمی بن اسرائیل د‏‏ی قیادت وچ اسرائیل ہجرت کرنا شروع کيتی۔

;**دہائی وسطی 1970ء تو‏ں تاحال**
:کلضمیر موسیقی (یورپی یہود د‏‏ی لوک موسیقی)کی بحالی بڑھی  http://www.klezmershack.com/

;**1972ء**
:سیلی پریسنڈ امریک‏‏ا د‏‏ی پہلی خاتون ربی بنی، جو یہودیت د‏‏ی تریخ وچ باقاعدہ طور پہ بنی   دوسری خاتون نيں ۔

thumb|تل ابیب : میونخ اولمپکس وچ مارے گئے اسرائیلی کھلاڑیاں د‏‏ی یادگار اُتے موجود انہاں دے ناں و تصاویر دا قطبہ ۔

;**1972ء**
:گرمائی اولمپک کھیلاں 1972ء گرمائی اولمپکس وچ مارک سپیٹز نے اک کھلاڑی د‏‏ی جانب تو‏ں کسی گرمائی اولمپک کھیلاں گرمائی اولمپکس مقابلوںماں جتے گئے طلائی تمغاں وچ سب تو‏ں زیادہ یعنی 7 جیت کر پچھلاں پہ سبقت لی اورنیا کارنامہ (ریکارڈ)سر انجام دتا۔

:سیاہ ستمبرتنظیم نے اسرائیلی کھلاڑیاں کومیونخ دے گرمائی اولمپکس وچ یرغمال بنایا جو بعد وچ انہاں نو‏ں بچانے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے دوران قتل ہوئے۔

;[thumb|نقّاشی : مصری سپاہی [جنگ رمضان وچ نہر سویز عبور کردے تے اسرائیلی مورچاں (Bar۔Lev line)کو د‏‏ی پانی دے بلند فشار دے نل تو‏ں روندتے ہوئے۔|متبادل=]]**اکتوبر 24–6, 1973ء**
:جنگ یوم کپور: مصر تے شام نے دیگرعرب قوماں د‏‏ی مہم جو فوجاں دے نال ملکر اسرائیل اُتے یوم کپور دے دن حملہ کیا، ابتدائی حملےآں نو‏‏ں پسپا کرنے دے بعداسرائیل نے کھوئے ہوئے علاقے واپس لئےتے مصر و شام وچ پیش قدمی د‏‏ی –بالاخر اوپیک نے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ کمی د‏‏ی جس سےتیل د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ اورعالمی اقتصادی بحران پیدا ہويا۔

;**1975ء**
:صدر جیرالڈ فورڈ نے جیکسن وکئی ترمیم سمیت قانون سازی اُتے دستخط کیتے، جس نے کہ امریکی تجارتی مفادات نو‏‏ں سویت یونین و ہور کمیونسٹ ملکاں تو‏ں سے یہود د‏‏ی ہجرت و انخلا تو‏ں جوڑا۔

:اقوام متحدہ نے اک قرارداد منظور د‏‏ی جس دے مطابق صہیونیت نو‏‏ں نسل پرستی تو‏ں جوڑا جو بعد وچ 1991ء وچ منسوخ کيتی گئی۔

;**1976ء**
:اسرائیل نے انٹیبے ، یوگانڈا لیجائے گئے یرغمالیاں نو‏‏ں چھڑوا کر آزاد کرایا۔

;**18 ستمبر، 1978ء**
:کیمپ ڈیوڈ نزد واشنگٹن ڈی سی وچ اسرائیل تے مصر نےاک جامع معاہدہ اُتے دستخط کیتا جسنو‏ں کیمپ ڈیوڈ سمجھوتہ کہیا گیا، جس وچ اسرائیل دے صحرائے جزیرہ نما فوج تو‏ں انخلاء د‏‏ی شق وی شامل سی۔

;**1978ء**
:[thumb|اسرائیلی وزیراعظم مناکھیم بیگن تے مصری صدر [انور سادات ، ستمبر 1978ء کیمپ ڈیوڈ وچ ہتھ ملاندے ہوئے ، عقب وچ امریکی صدر جمی کارٹر کھڑے نيں ]]یدیش زبا ن کےامریکی  ادیب و لکھار ی آئزک بشویس سنگر نو‏‏ں نوبل انعام برائے ادب تو‏ں نوازیا گیا۔

;**1979ء**
:اسرائیلی وزیر اعظم مناخم بیگن تے مصری صدر انور سادات نو‏‏ں نوبل امن انعام تو‏ں نوازیا گیا۔

;**1983ء–1979ء**
:آپریشن الیہ:حبشی یہود نو‏‏ں چھڑوایا گیا۔

;**جون۔ دسمبر ،1982ء**
:1982ء د‏‏ی جنگ لبنان :  اسرائیل نے جنوبی لبنان اُتے حملہ کر دتا   تاکہ تنظیم آزادی فلسطین نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈیا جاس دے۔

;**1983ء**
:امریکی اصلاحی یہودیت نےباقاعدہ پدری نسب نو‏‏ں تسلیم کیتا ، جس سے'یہودی کون اے' د‏‏ی نويں تعریف تخلیق ہوئی۔

;**1985ء–1984ء**
:آپریشن موسی، یوشع: اسرائیل نے حبشی یہود نو‏‏ں چھڑوایا۔

;**1986ء**
:امریکی یہودی ادیب ایلی ویزل نو‏‏ں نوبل امن انعام دتا گیا

:سویت نژاد اسرائیلی سیاست دان ، انسانی حقوق کاسرگرم کارکن نیتھن شارنسکی نو‏‏ں جیل تو‏ں رہائی ملی۔

;**1987ء**
:اسرائیل مخالف انتفاضہ اول دا آغازہويا۔

;**1989ء**
:مشرقی تے مغربی جرمنی دے درمیان دیوار برلن ڈھا دتی گئی مشرقی جرمنی د‏‏ی کمیونسٹ حکومت ختم ہوئی تے  جرمن اتحاد مکرر دا آغاز ہويا ، جو باقاعدہ اکتوبر َ1990ء نو‏‏ں ہويا۔ اسرائیلی وزیر اعظم  اسحاق شامیر نو‏‏ں اندیشہ سی کہ
کھلے عام اس اتحاد مکررکی مخالفت  صرف اسرائیل نے د‏‏ی ، اگرچہ یورپی ملکاں تے نیٹو نجی تے خانگی مخالفت کردے رہ‏‏ے۔

;**1990ء**
:سویت یونین نے تیس لکھ سویت یہود دے لئی اپنے حدود نو‏‏ں کھول دئے،علیہ دے تحت بہت سےیہود نے اوتھ‏ے تو‏ں اسرائیل تے امریک‏‏ا ہجرت کيتی۔

;**1991ء–1990ء**
:thumb|25مئی 1991ء ، آپریشن سلیمان دے بعد اسرائیلی فضائی قوت د‏‏ی کسی ایئر ویہہ اُتے جبشی یہود ہرکولیس جہاز تو‏ں نکل ک‏ے بساں د‏‏ی طرف جاندے ہوئے ہوئے۔عراق نے کویت پرحملہ کر دتا جس تو‏ں عراق تے کویت مع امریک‏‏ا وچ جنگ چھڑ گئی تے امریکی اتحادی  اسرائیل اُتے عراق نے 39 سکڈ میزائل داغے۔

;**1991ء**
: آپریشن سلیمان: 24 گھنٹےآں اُتے محیط فضائی انتقال وچ بچے کچھے حبشی یہود نو‏‏ں حبشہ تو‏ں منتقل کیتا گیا۔

;**30 اکتوبر، 1991ء**
:اسرائیل تے فلسطین دے درمیان میڈرڈ امن کانفرنس ہسپانیہ وچ شروع ہوئی، جس وچ   ہسپانیہ میزبان جدو‏ں کہ سویت اتحاد تے متحدہ امریک‏‏ا شریک معاون سن ۔

;**22 اپریل، 1993ء**
:[thumb|1993ءماں [اسحاق رابین تے یاسر عرفات اوسلو معاہدےپر دستخط دے موقع اُتے ہتھ ملاندے ہوئے ،عقب وچ امریکی صدر بل کلنٹن کھڑے نيں ۔]]ریاستہائےمتحدہ امریک‏‏ا دا مرگ انبوہ یادگاری عجائب گھر منوسب کیتا گیا۔

;**13 ستمبر، 1993ء**
:اسرائیل تے تنظیم آزادی فلسطین نے اوسلو معاہدے اُتے دستخط کیتے۔

;**1994ء**
:لوباؤچر (چبعد)فرقے دا راہب ،مناکھیم مینڈل شنیرسن دا انتقال ہويا۔

;**26 اکتوبر، 1994ء**
:اسرائیل تے اردن نے باقاعدہ امن معاہدے اُتے دستخط کیتے۔اسرائیل نے متنازع زمین دا کچھ حصہ اردن نو‏‏ں تفویض کیاتے انہاں ملکاں نے کھلی سرحداں تے آزادانہ تجارت سمیت سفارتی تعلقات قائم کیتے۔

;**10 دسمبر، 1994ء**
:اسحاق رابینتےیاسر عرفات کیساتھاسرائیلی وزیر خارجہ شمعون پیریز نو‏‏ں اک  ہی نوبل امن انعام دتا گیا۔

;**4 نومبر، 1995ء**
:اسرائیلی وزیر اعظم اسحاق رابین نو‏‏ں قتل کیتا گیا ۔

:**1996ء**
:شمعون پیریز نے بنیامین نیتن یاہو د‏‏ی لوکیڈ پارٹی تو‏ں شکست کھادی

;**1999ء**
:ایہود باراک بطور اسرائیلی یوزیراعظم چنے گئے۔

### اکیہواں صدی
;**24 مئی، 2000ء**
:اسرائیل نے یکطرفہ طور اُتے اس د‏ی بقیہ فوجاں جنوبی لبنانی جنگی علاقے تو‏ں ندور لاں تے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 425 پرمکمل  عمل درآمد کیتا۔ 

;** جولائ‏ی 2000ء**
:کیمپ ڈیوڈ اجلاس ہويا۔۔

;** موسم گرما 2000ء**
:thumb|جوزف لیبرمینسنیٹر جوزف لیبر مین پہلا امریکی یہودی جو کسی قومی دفتر ( نائب صدر ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا)کے لئی کسی وڈی امریکی سیاسی جماعت ڈیموکریٹک پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں نامزد ہويا۔

;**29 ستمبر، 2000ء**
:الاقصی انتفادہ دا آغاز ہويا۔

;**2001ء**
:آرئیل شارون نو‏‏ں وزیر اعظم منتخب کیتا گیا
:ترک یہود نے ترکی وچ یہودی عجائب گھر قائم کیا

;**2004ء**
:ٹیکنیون دے اورام ہرشکو تے ہارون چیکونور نے نوبل انعام برائے کیمیا جِتیا۔
:خود مختار یہودی اوبلاست(روسی صوبہ) نے اپنا پہلا کنیسہ بنایا،بیروبدضہان کنیسہ، جو یہودی شریعت(ہلاخاہ)کے عین مطابق سی،
:افریقی عبرانی اسرائیلی برادری دے اوریاھو بٹلر پہلے رکن سن جو اسرائیلی فوج وچ شامل ہوئے۔

;**31 مارچ، 2005ء**
:thumb|بنی مناشے لوک اسرائیل پہنچنے دے بعداسرائیلی حکومت نے شمال مشرقی بھارت دے بنی مناشے لوکاں نو‏‏ں باقاعدہ دس گمشدہ قبیلے وچ سےتسلیم کیا،جس سےہزاراں لوکاں دے اسرائیل ہجرت دا دروازہ کھلا۔

;**اگست 2005ء**
:حکومت اسرائیل نے غزہ د‏‏ی پٹی تو‏ں اپنی عسکری فوجاں تے نو آبادلوک واپس بلائے۔

;**دسمبر 2005ء**
:آرئیل شارون قومہ وچ گئے جدو‏ں کہ نائب وزیر اعظم ایہود المرٹ قائم مقام  وزیر اعظم منتخب ہوئے۔

;**مارچ 2006ء**
:ایہود المرٹ نے کدیمہ پارٹی نو‏‏ں اسرائیلی انتخابات وچ فتح دلیا ک‏ے وزیر اعظم د‏‏ی کرسی سنبھالی۔

;thumb|نہل بریگیڈ تو‏ں اسرائیلی فوجی لبنان تو‏ں انخلا کردے ہوئے**جولائ‏ی تا اگست 2006ء**
:حزب اللہ دے سرحد پار حملے دے بعد، 12 جولائ‏ی نو‏‏ں لبنان تے شمالی اسرائیل کےوچکار عسکری تنازعہ شروع ہويا، 34 دن د‏‏ی لڑائی اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد 1701 د‏‏ی منظوری اُتے ختم ہوئی، جس وچ 159اسرائیلی قتل تے تقریباْ 2000 لبنانی شہید ہوئے،جدو‏ں کہ بوہت سارے شہری املاک نو‏‏ں وی سخت نقصان پہنچیا۔

;**دسمبر 2008ء**
:غزہ د‏‏ی پٹی وچ حماس دے خلاف اسرائیلی فوج نے سیسہ ڈھالو آپریشن(2008ء۔2009ء) شروع کیتا۔ 

;**مارچ 2009ء**
:بنیامین نیتن یاہو لوکیڈ پارٹی دے چیرمین تے اسرائیلی وزیراعظم منتخب ہوئے۔

;**جنوری 2014ء**
:thumb|یروشلم وچ واقع نويں امریکی سفارتخانہ د‏‏ی منتقلی دے موقع اُتے امریکی صدر ٹرمپ دے حق وچ آویزاں بینرآرئیل شارون دا انتقال تیز تر صحت د‏‏ی خرابی تے 8 سال قومہ وچ رهنے دے بعد ہويا۔

;**دسمبر 2017ء**
:ڈونلڈ ٹرمپ نے امریکی سفارت خانے نو‏‏ں یروشلم منتقل کرنے دا باقاعدہ اعلان کرکے یروشلم نو‏‏ں اسرائیل دا راجگڑھ تسلیم کیا ۔

;**مارچ 2019ء**
:امریکی صدرڈونلڈ ٹرمپ نے سطح مرتفع گولان پراسرائیلی عملداری تسلیم کرکےریاستہائےمتحدہ امریک‏‏ا نو‏‏ں اس علاقےپرصہیونی خود مختاری تسلیم کرنےوالادنیاکاپہلاملک بنایا ۔

## حوالے


گٹھ:یہودیت