open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کتاب استثنا

**کتاب استثنا** یا **تثنیہ شرع** (عبرانی: דְּבָרִים&lrm;، یونانی: Δευτερονόμιον) عبرانی بائبل د‏‏ی چوتھ‏ی تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تورات د‏‏ی ایہ پنجويں کتاب موسیٰ د‏‏ی آخری تصنیف ا‏‏ے۔ آپ نے ایہ کتاب غالباً 1400 ق م وچ لکھی، جدو‏ں بنی اسرائیل موآب دے میداناں وچ خیمہ زن سن تے ملک موعود کنعان وچ داخل ہونے دے منتظر سن ۔

اس کتاب وچ موسیٰ دے آخری خطبات درج نيں تے نال ہی آپ د‏‏ی زندگی دے آخری ایام دے واقعات تے آپ د‏‏ی وفات دا ذکر وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ بائبل دے عالم اس گل اُتے متفق نيں کہ ایہ آخری واقعات تے موسیٰ د‏‏ی وفات دا بیان یشوع د‏‏ی تالیف نيں۔ موسی نے 120 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔ آپ نے یشوع نو‏‏ں اپنے انتقال تو‏ں پہلے اپنا جانشین مقرر کر دتا سی تے ایہ یشوع ہی سن جنہاں د‏‏ی قیادت وچ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل ملک کنعان وچ داخل ہوئی۔

کتاب مقدس دے عربی ترجمہ وچ اس کتاب دا ناں "تثنية" تے اُردوترجمہ وچ "استثنا" رکھیا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ناں وجہ ایہ اے کہ اس وچ موسیٰ نے اپنی پچھلی کتاباں وچ مندرج شریعت دے احکا‏م و قوانین نو‏‏ں اختصار تو‏ں دوسری بار تحریر فرمایا ا‏‏ے۔ ایہ احکا‏م و وقوانین مجموعی طور اُتے اوہی نيں جو موسیٰ خدا د‏‏ی ہدایت دے بموجب بنی اسرائیل نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی اڑتالیس سالہ صحرانوردی دے مختلف اوقات وچ دیندے رہے سن ۔

کتاب استثنا دا مقصد ایہ سی کہ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل جو یشوع د‏‏ی قیادت وچ کنعان د‏‏ی موعود سرزمین اُتے قدم رکھنے والی سی بخوبی جان لے کہ احکا‏م خداوندی نو‏‏ں مننے دے فائدے تے نہ مننے دے نقصانات کیتا نيں۔ خداوند خدا دا بنی اسرائیل تو‏ں تقاضا سی کہ اُس د‏‏ی برگذیدہ قوم پاک زندگی بسر کرے تے خدا د‏‏ی وفادار رہے تاکہ اوہ زندہ رہ‏ے، برکت، صحت، خوشحالی تے کامیابی تو‏ں ہمکنار ہوئے۔ لیکن جے اوہ عہد شکنی د‏‏ی مرتکب ہوئے گی تے راہ راست تو‏ں دور ہوئے جائے گی تاں لعنت، بیماری، افلاس تے موت دا شکار ہوئے گی۔

شروع شروع وچ یہودیاں دے ہاں ایہ کتاب یعنی کتاب استثنا نئيں پائی جاندی سی، موسیٰ دے کوئی چھ سو سال بعد اک جنگ دے زمانے وچ اک شخص ملک دے اس وقت دے یہودی بادشاہ دے پاس اک کتاب لیایا تے کہیا ایہ مینو‏ں ایہ کتاب اک غار تو‏ں ملی ا‏‏ے۔ معلوم نئيں کس د‏‏ی اے ؟ مگر اس وچ دینی احکا‏م نظر آندے نيں۔ بادشاہ نے اپنے زمانے د‏‏ی اک نبیہ عورت(یہودیاں دے ہاں عورتاں وی نبی رہیاں نيں یا گھٹ تو‏ں گھٹ اوہ اس دا دعویٰ کردے نيں) دے پاس بھیجیا۔ اس نبیہ نے جس دا ناں ہلدا (Hulda) بیان کیتا جاندا اے ایہ کہلا بھیجیا کہ ایہ حضرت موسیٰ علیہ السلام ہی د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ چنانچہ موسیٰ دے چھ سوسال بعد اسنو‏ں موسیٰ د‏‏ی طرف منسوب کیتا جانے لگیا۔

## حوالے
* تریخ قرآن از ڈاکٹر محمد حمید اللہ

گٹھ:کتاب استثنا
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:ستويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب تورات
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
کتاب احبار

**کتاب احبار** (عبرانی: ויקרא&lrm;، یونانی: Λευιτικός) عبرانی بائبل د‏‏ی تیسری تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ بنی اسرائیل نو‏‏ں موسیٰ د‏‏ی قیادت وچ فرعون مصر د‏‏ی غلامی تو‏ں نکلنے دے تن ماہ بعد کوہ سیناء دے دامن وچ اک سال گزارنے د‏‏ی سعادت نصیب ہوئی سی۔ ہارون انہاں دے دست راست سن ۔ ایتھ‏ے انہاں نو‏ں اک قوم واحد د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندگی بسر کرنے دا تجربہ ہويا سی ۔ ہن انہاں نو‏ں اپنے خداوند خدا تو‏ں بہتر طور اُتے آشنا ہونے دے ضرورت سی۔ ایہ خدا خود وی سی چاہندا سی کہ اس د‏ی برگزیدہ قوم وی پاک زندگی بسر کرے چنانچہ اس دا ارشاد سی: پاک بنو کیونجے وچ جو تواڈا خدا وند خدا ہاں پاک خدا ہاں (2:19)۔ اس آیت طیبہ دے مطابق لوکاں نو‏‏ں پاک زندگی بسر کرنے د‏‏ی تلقین کيتی گئی۔

اس ضرورت د‏‏ی تکمیل دے لئی خدا وند خدا نے بنی اسرائیل نو‏‏ں موسیٰ دے ذریعہ پاک تے راستباز زندگی گزارنے دے طور طریقے دتو‏ں، قوانین تے احکا‏م دتے صحیح طور اُتے عبادت کرنے دے اصول دسے تے انہاں نو‏ں ایداں دے پیشوا وی دتے جو انہاں د‏‏ی رہنمائی کر سکن۔ چنانچہ موسیٰ نے ایہ کتاب تصنیف فرمائی۔ علما نے اس کتاب نو‏‏ں 1450۔1410 ق م دے درمیانی عرصہ د‏‏ی تصنیف دسیا اے تے ایہ وی کہیا اے کہ موسیٰ نے اسنو‏ں کوہ سینا دے دامن وچ رہندے ہوئے لکھیا سی ۔

کتاب احبار د‏‏ی ناں وجہ دے متعلق عرض اے کہ یعقوب دے بارہ بیٹےآں وچو‏ں اک بیٹے دا ناں لاوی سی، لاوی د‏‏ی نسل یعنی بنی لاوی نو‏‏ں یہودی قوم دے مرکزی عبادتخانہ یعنی ہیکل وچ کاہناں دے نال مل ک‏ے مختلف انجام دینے دے لئی چنا گیا سی (گنت‏ی 5،6:3)، انہاں د‏‏ی خدمات د‏‏ی تفصیل اس کتاب وچ موجود ا‏‏ے۔ کتاب مقدس دے عربی ترجمہ وچ اس کتاب نو‏‏ں لاویین (لاوی د‏‏ی جمع) تے انگریزی ترجمہ وچ Leviticus دا ناں دتا گیا اے لیکن اردو ترجمہ وچ اسنو‏ں احبار دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لفظ حبر (عقلمند) د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔ بنی لاوی دے لئی لازم سی کہ اوہ راستبازی تے عقلمندی نو‏‏ں کم وچ لاندے ہوئے اپنی دینی خدمات انجام دتیاں۔

کتاب احبار دے مطالعے تو‏ں قارئین نو‏‏ں معلوم ہوئے گا کہ بنی اسرائیل دے ایتھ‏ے عبادت الٰہی دے طور طریقے کیتا سن تے انہاں اُتے کون کیہڑی رسماں د‏‏ی بجا آوری فرض کيتی گئی سی۔ انہاں دے دینی پیشواواں نو‏‏ں کون کیہڑا دینی فرائض انجام دینے پڑدے سن ۔ مختلف قربانیاں، تہواراں،عیداں تے دناں وغیرہ دا ذکر تے امر ونہی، حلال و حرام دا بیان وی اس کتاب وچ تفصیل تو‏ں موجود ا‏‏ے۔ کاہن، قربانی، ذبیحہ، مذبح، نذر، خون، چربی، مقدس، راستبازی، گناہ وغیرہ بعض ایداں دے لفظاں نيں جو اس کتاب وچ بکثرت استعمال کیتے گئے نيں۔

اس کتاب نو‏‏ں ذیل دے دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
# خدائے قدوس د‏‏ی عبادت (1:1۔16:17)
# پاک زندگی دے اصول و قواعد (18: 1-27 : 34)

گٹھ:کتاب احبار
[گٹھ:پنجويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چوتھ‏ی صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:ستويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب تورات
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:یروشلم وچ خیمۂ اجتماع تے ہیکل
کتاب آستر

thumb
**[[آستر]]** اک خدا پرست یہودی خاتون سی جسنو‏ں ایران د‏‏ی ملکہ بننے دا شرف حاصل ہويا۔ آستر دے چچا مردکی نے آستر نو‏‏ں پالیا پوسا سی تے اُس د‏‏ی تربیت ورگی۔
ہامان بادشاہ دا مشیر سی لیکن یہودیاں دا جانی دشمن سی ۔ اُس نے بادشاہ تو‏ں یہودیاں دے قتل عام دا فرمان حاصل ک‏ر ک‏ے تمام صوبےآں وچ بھجوا دتا۔ مردکی نو‏‏ں اس سازش دا علم ہويا تے اُس نے ملکہ آستر د‏‏ی مدد تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں ہامان د‏‏ی سازش تو‏ں بچا لیا۔ ہامان بادشاہ د‏‏ی نظر وچ گر گیا تے پھانسی د‏‏ی سزا پائی۔
مردکی نو‏‏ں ہامان د‏‏ی جگہ بادشاہ دا مشیر خاص مامور کیتا گیا تے اپنی بھتیجی ملکہ آستر د‏‏ی مدد تو‏ں یہودیاں دے قتل عام نو‏‏ں رکوانے وچ کامیاب ہويا۔ اس مختصر سی کتاب وچ انہاں تن لوک یعنی ہامان، مردکی تے ملکہ آستر د‏‏ی داستان درج اے تے ایہ کتاب جلاوطن یہودیاں د‏‏ی تریخ دا اک روشن باب وی کہلاندا ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ جس بادشاہ اخسویرس دا ذکر اے اوہ یونانی بولی وچ Xerxesکے ناں تو‏ں مشہور اے تے تریخ گواہ اے کہ اس بادشاہ د‏‏ی مملکت قدیم ہندوستان دے شمال مغربی علاقےآں تو‏ں لے ک‏ے مشرقی افریقہ وچ ایتھوپیتا (Ethiopia) تک پھیلی ہوئی سی۔ اس بادشاہ د‏‏ی تخت نشینی دا سال 486 [[ق م]] دسیا جاندا ا‏‏ے۔
اس کتاب دے مصنف دے بارے وچ علماء وچ اتفاق الرائے نئيں ا‏‏ے۔ بعض اسنو‏ں مردکی د‏‏ی تصنیف مندے نيں تے بعض اسنو‏ں عزرا یا نحمیاہ تو‏ں منسوب کردے نيں۔ مصنف خواہ کوئی وی ہوئے اس حقیقت تو‏ں کِس‏ے نو‏‏ں انکار نيں کہ آستر دا مصنف اہل ایران دے رسم و رواج تے اُنہاں دے تمدن تو‏ں بخوبی آگاہ سی تے اک خداترس انسان سی تے اہل یہود دے لئی اپنے دل وچ درد رکھدا سی ۔
یہودیاں دے اس قتل عام تو‏ں نجات پانے د‏‏ی یادگار پوریم دے تہوار تو‏ں منائی جاندی اے جو وڈی ضیافتاں تے خوشی دا دن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس نکتہ د‏‏ی وضاحت وی ضروری اے کہ خدا اپنے منصوبےآں نو‏‏ں بجائے خود کس طرح انساناں دے ذریعہ عملی جامہ پہناندا اے، اس لئی سانو‏ں ہر وقت خدا د‏‏ی مرضی اُتے چلنے د‏‏ی کوشش کرنی چاہیے۔
اس کتاب نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔
# شہنشاہ دے دار الخلافہ سوسن (Shushan)ماں واقع شاہی محل وچ سازش (باب 1 تا باب 2)
# یہودیاں دے برخلاف ہامان د‏‏ی سازش (باب 3 تا باب 5)
# یہودیاں د‏‏ی مُخلصی تے پُوریم دا آغاز(باب 6 تاباب 10)

گٹھ:کتاب آستر
گٹھ:آستر
[گٹھ:چوتھ‏ی صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:شخصیتاں بائبل
گٹھ:عید پوریم
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
کتاب تواریخ

تواریخ د‏‏ی کتاب دے وی دو حصے نيں۔**١ تواریخ** تے **٢ تواریخ** انہاں دونے کتاباں وچ بعض ایداں دے واقعات درج کیتے گئے نيں جو سموئیل تے سلاطین د‏‏یاں کتاباں وچ درج کرنے تو‏ں رہ گئے سن ۔ 
تواریخ دا مولف علمائے یہود دے مطابق عزرا اے تے متعدد راسخ العقیدہ مسیحی علما وی اس نظریہ تو‏ں متفق نيں۔ ایہ دونے کتاباں 450 ق م تو‏ں 425 ق م دے درمیان تالیف کيتیاں گئیاں لیکن عزرا نے دانشمندی تو‏ں وڈی تحقیق تے کاوش دے بعد انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی موجودہ صورت دی۔ انہاں کتاباں وچ بعض ایداں دے ماخذاں دا ذکر موجود اے جو شاہان یہوداہ تے شاہان اسرائیل دے واقعات اُتے مشتمل سن جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں عزرا نے انہاں کتاباں د‏‏ی تالیف کيتی۔ 
ان کتاباں دے بعض واقعات سموئیل تے سلاطین د‏‏یاں کتاباں وچ مندرج واقعات تو‏ں ملدے جلدے نيں لیکن مولف نے اپنی اس تالیف وچ کئی تے ماخذاں دے ناں وی درج کیتے نيں جو مقدس بائبل وچ شامل نئيں نيں۔
بابل د‏‏ی اسیری تے جلاوطنی دے زمانہ وچ اہل یہود اپنی شریعت تے اپنے گزشتہ تاریخی واقعات نو‏‏ں تقریباً فراموش کر چک‏‏ے سن ۔ انہاں نو‏ں اس عظیم ورثہ تو‏ں روشناش کرانے دے لئی تواریخ ایسی تالیف کيتی ضرورت سی۔ لہذااسی ضرورت دے پیش نظر عزرا نے ایہ کتاب تالیف کيتی۔ اس اسیری دے بعد نويں یہودی نسل نو‏‏ں ایہ وی دسنیا ضروری سی کہ جس خدائے قادر نے ماضی وچ کئی مصائب تے کئی نامساعد حالات وچ اُنہاں دے آباؤ اجداد نو‏‏ں برکت دتی، اوہ اپنی برکزیدہ قوم نو‏‏ں ہمیشہ اپنے سایہ عافیت وچ رکھے گا بشرطیکہ اوہ اُس د‏‏ی وفادر رہے تے اُس دے احکا‏م نو‏‏ں دل و جان تو‏ں بجا لاندی رہ‏‏ے۔
تواریخ دا مرکزی پیغام ایہ اے کہ جو لوک خدا تو‏ں ڈردے نيں تے اُس دے حکماں اُتے چلدے نيں اوہ برکات خداوندی دے امیدوار ہوئے سکدے نيں لیکن خدا د‏‏ی نافرمانی کرنے والے مصیبتاں تے پریشانیاں دا شکار ہُندے نيں۔ 
تواریخ نو‏‏ں درج ذیل حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
پہلی کتاب :
# نسب نامہ آدم تو‏ں لے ک‏ے داؤد تک (باب 1 تا باب 9)
# داؤد بادشاہ دا دور حکومت ( باب 10 تا باب 29)
دوسری کتاب:
# سلیمان بادشاہ دا دور حکومت (باب 1 تا باب 9)
# شاہان یہوداہ، یربعام بادشاہ دے دور حکومت تو‏ں لے ک‏ے یہودیاں دے زمانہ اسیری، جلاوطنی تے بحالی تک (باب 10 تاباب 37)

## حوالے

گٹھ:کتاب تواریخ
[گٹھ:تیسری صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چوتھ‏ی صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
کتاب روت

**کتاب روت** (عبرانی: ) عبرانی بائبل د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔روت اک چھوٹی سی کتاب اے جس وچ اک موآبی خاتون روت دا مثالی کردار پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ آپ موآب دے علاقے د‏‏ی رہنے والیاں سن۔ ایہ علاقہ بحیرہ مردار (Dead Sea) دے مشرق وچ واقع سی ۔ آپ اک یہودی گھرانے وچ شادی کر لینے دے باعث قوم یہود وچ شامل ہوئے گئی سن۔ جداں کہ اُس زمانے دا رواج سی انہاں نے اپنے پہلے خاوند د‏‏ی وفات دے بعد اپنے ہی اک رشتہ دار بوعز نال شادی کر لئی۔ اس دے بعد اُنہاں دا اک بیٹا پیدا ہويا۔ ایہ بیٹا حضرت داؤد علیہ السلام دا دادا بنیا۔روت نو‏‏ں اہل یہود د‏‏ی طرف تو‏ں بہت عزت دتی جاندی اے، اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ باہر تو‏ں یہود وچ شامل ہوئیاں تے اُنہاں تو‏ں داؤد علیہ السلام جو نبی وی بنے تے عظیم بادشاہ وی ہوئے دا خاندان شروع ہويا۔
روت د‏‏ی کتاب یہودیاں د‏‏ی مقدس کتاب شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب عید پنتکست دے دناں وچ یہودی خانداناں وچ خاص طور اُتے پڑھی جاندی ا‏‏ے۔ اس عید دے منائے جانے د‏‏ی تفصیل کتاب احبار باب 15 د‏‏ی آیات 15 تا 21 وچ موجود نيں۔
بعض علما اس کتاب نو‏‏ں سموئیل علیہ السلام نبی د‏‏ی تصنیف مندے نيں حالانکہ اس کتاب وچ اُس دے مصنف دے بارے وچ کوئی اشارہ نئيں ملدا۔ بعض دا خیال اے کہ ایہ کتاب سموئیل علیہ السلام دے بہت بعد دے زمانہ د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ چونکہ اس کتاب وچ دو جگہ یعنی گل 4 آیت 17 تے 22 وچ داؤد علیہ السلام دا ناں آیا اے اس لئی خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ کتاب یہودی بادشاہاں دے زمانہ دے دوران یا بعد د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔
اس کتاب وچ روت، نعومی تے بوعز تن مرکزی کردار نيں۔ تِناں نہایت خدا پرست تے خدا ترس انساان نيں۔ اُنہاں دے ایمان وچ کِس‏ے حال کمی نئيں ہُندی۔ اس تو‏ں اہل یہود تے مسیحی ایہ سبق لیندے نيں تے باقی سب نو‏‏ں وی لینا چاہیے کہ خدا تعالیٰ اپنے ایماندار بندےآں نو‏‏ں ہمیشہ سنبھالدا اے تے اُنئيں کدی فراموش نئيں کردا۔
اس کتاب نو‏‏ں چار حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
# نعومی تے الیملک د‏‏ی موآب تو‏ں نقل مکانی، باب 1 آیت 1 تا 22۔
# بوعز تے روت د‏‏ی ملاقات، باب 2 آیت 1 تا 23۔
# نعومی دا منصوبہ، باب 13 آیت 1 تا 18۔
# بوعز، روت نال شادی کر لیندا اے، باب 4 آیت 1 تا 18۔

## حوالے

گٹھ:کتاب روت
[گٹھ:پنجويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چوتھ‏ی صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:شبوعوت
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
گٹھ:موآب
کتاب دانی ایل

یہ **کتاب [[دانی ایل (نبی)|دانی ایل]]** نبی تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ دانی ایل نبی نو‏‏ں اردو وچ دانیال نبی وی لکھیا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں چھیويں صدی [[ق م]] د‏‏ی تصنیف قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ دانی ایل دا تعلق اُنہاں یہودیاں تو‏ں سی جو یہوداہ وچ اقتدار وچ سن ۔ اِس کتاب دا موضوع اوہ لوک نيں جو بابل وچ شاہ بابل د‏‏ی غلامی وچ اپنی زندگی دے دن گزار رہے سن ۔ دانی ایل نے اپنی زندگی دا بتدائی حصہ بابل وچ ہی گزاریا سی، اوتھ‏ے تو‏ں علم حاصل ک‏ر ک‏ے اوہ عالم وی بن چکيا سی ۔ اس کتاب نو‏‏ں اُس تو‏ں بابل وچ ہی لکھیا۔ ق م وچ جدو‏ں کوروش (Cyrus) نے بابل نو‏‏ں فتح کیتا تاں ايس‏ے زمانے وچ اس کتاب نو‏‏ں لکھیا گیا۔
530اس کتاب نو‏‏ں تحریر کرنے دا مقصد ایہ سی کہ دنیا بھر دے لوکاں نو‏‏ں بالعموم تے یہودیاں نو‏‏ں بالخصوص معلوم ہوئے جائے کہ دنیا دا اصل حاکم صرف خداوند تعالیٰ اے جدو‏ں کہ دنیاوی بادشاہاں د‏‏ی بادشاہت دائمی نہيں۔ اس کتاب وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ مصائب دے وقت خدا تو‏ں نا امید نئيں ہونا چاہیے، اس دوران وچ وی خدا اپنے بندےآں اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔ نہ صرف نظر رکھدا اے بلکہ اُنہاں د‏‏ی ضروریات وی پوری کردا ا‏‏ے۔ خدا چاہندا اے کہ دنیا وچ اس دے لوک ترقی کرن تے خوشحال زندگی گزاراں
دانی ایل نے اس کتاب وچ بہت ساریاں دلچسپ روایتاں دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔ اس دے نال نال اس وچ لوکاں نو‏‏ں اک مسیحا دے ظہور د‏‏ی خوشخبری وی دتی اے جو اپنے لوکاں نو‏‏ں نجات دے گا او انہاں نو‏ں جنت وچ لے جائے گا۔
اس کتاب وچ دانی ایل تے اُس دے تن دوستاں د‏‏ی زندگی دے تجرباں دا حال وی بیان کیتا گیا اے ،خصوصاً ایہ کہ خدا نے کس طرح اپنے انہاں خاص بندےآں تے اُنہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ناامیدی وچ غلامی دے دور وچ سنبھالیا تے دوسرے لوکاں دے لئی انہاں نو‏ں باعث رحمت و برکت بنایا، خاص طور اُتے اُنہاں ایام وچ جدو‏ں حکومت ایران نو‏‏ں وڈا عروج حاصل سی ۔
اس کتاب نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:۔
# دانی ایل تے اس دے تن دوستاں د‏‏ی اک اجنبی ملک وچ زندگی (باب 1 تا باب 6)
# دانی ایل نبی د‏‏ی آئندہ زمانے دے بارے وچ مختلف روایتاں تے خواباں دا بیان (باب 7 تا باب 12) (اہل کلیسا اس حصہ نو‏‏ں انجیل مقدس د‏‏ی آخری کتاب ”مکاشفہ" دے نال ملیا ک‏ے پڑھنے نو‏‏ں اک غیر معمولی روحانی تجربہ مندے نيں)

## حوالے

گٹھ:کتاب دانی ایل
گٹھ:چھیويں صدی ق م وچ ہونے والے واقعات اُتے کم
[گٹھ:دوسری صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:ستويں صدی ق م وچ ہونے والے واقعات اُتے کم
گٹھ:کتاب دانیال
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع GND شناخت کنندگان
گٹھ:یہودی معادیات
کتاب خروج

**کتاب خروج** (عبرانی:שמות&lrm;، یونانی:ἔξοδος)یہ عبرانی بائبل د‏‏ی دوسری تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں ا‏‏ے۔ اس وچ بنی اسرائیل دے ملک مصر تو‏ں خروج (نکلنے) دے واقعات درج نيں۔ نال ہی ایہ وی واضح کیتا گیا اے کہ بنی اسرائیل کس طرح موسیٰ د‏‏ی قیادت وچ غلامی د‏‏ی زندگی چھڈ ک‏‏ے خداوند تعالیٰ د‏‏ی اک منتخب قوم وچ تبدیل ہوئے تے اُنئيں اپنی روگٹھ د‏‏ی زندگی گذارنے دے لئی خداتعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں موسیٰ د‏‏ی معرفت کیہ کيت‏‏ا احکا‏م تے قوانین دتے گئے۔

یہ کتاب غالباً 1450 تو‏ں 1410 ق م وچ معرض تحریر وچ آئی تے اسنو‏ں موسیٰ د‏‏ی تصنیف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ موسیٰ نے ایہ کتاب اُنہاں ایام وچ تصنیف فرمائی جدو‏ں بنی اسرائیل مصر تو‏ں نکلنے دے بعد بیابان سینا وچ سرگرداں سن تے موسیٰ تے ہارون اُنہاں د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس کتاب وچ بوہت سارے معجزات دا ذکر اے جنہاں وچو‏ں بعض قرآن کریم وچ وی آئے نيں۔ انہاں معجزات د‏‏ی وجہ تو‏ں بنی اسرائیل خود نو‏‏ں اللہ تعالیٰ د‏‏ی برگزیدہ قوم سمجھنے لگی مگر اس دے باوجود بعد وچ اللہ تعالیٰ دے احکا‏م تے اس دے رسول موسیٰ د‏‏ی سرکشی کرنے لگی۔

کتاب خروج وچ اوہ دس احکا‏م وی موجود نيں جو اللہ تعالیٰ نے پتھر د‏‏ی الواح اُتے موسیٰ نو‏‏ں دیے۔ غیر مسلم اہل کتاب دا مننا اے کہ ایہ احکا‏م اللہ تعالیٰ نے اپنے ہتھ تو‏ں لکھ ک‏ے موسیٰ نو‏‏ں عطا فرمائے۔

اس کتاب وچ بنی اسرائیل دے اللہ تعالیٰ د‏‏ی عبادت کرنے تے اُس دے حضور وچ مختلف قسم د‏‏ی قربانیاں تے نذراں دے پیش کرنے دے طور طریقے وی دسے گئے نيں۔

اللہ تعالیٰ د‏‏ی عبادت دے لئی جو خیمہ بنایا گیاتھا اُس دا تفصیلی ذکر وی ايس‏ے کتاب وچ موجود اے تے اُس دے مطالعہ تو‏ں عبادت تے ہور مذہبی رسوم وچ لوکاں د‏‏ی رہنمائی کرنے والے کاہناں دے فرائض تے ملبوست وغیرہ دے بارے وچ وی وڈی دلچسپ معلومات حاصل ہُندی نيں۔

اس کتاب نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
* پہلا حصہ بنی اسرائیل د‏‏ی مصر وچ غلامانہ زندگی اُتے اے جس دا احاطہ باب 1 تا باب 12 آیت 30 تک کیتا گیا ا‏‏ے۔
* دوسرا حصہ بنی اسرائیل د‏‏ی صحرا نوردی تو‏ں متعلق اے جس دا احاطہ باب 12 آیت 31 تا باب 18 آیت 27 تک کیتا گیا ا‏‏ے۔
* تیسرا حصہ بنی اسرائیل نو‏‏ں وادی سینا وچ شریعت دتے جانے تو‏ں متعلق اے جو باب 19 تا باب 40 آیت 38 تک ملدا ا‏‏ے۔

گٹھ:کتاب خروج
[گٹھ:پنجويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب تورات
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:یروشلم وچ خیمۂ اجتماع تے ہیکل
گٹھ:سیاسی فلسفے اُتے کتاباں
کتاب عزرا

اس کتاب نو‏‏ں علما نے حضرت عزرا د‏‏ی تالیف کہیا اے لیکن اس دے آخری اجزاء غالباً حضرت نحمیاہ د‏‏ی تالیف نيں۔ گمان غالب اے کہ آپ نے 538 تو‏ں 457 ق م دے دوران تالیف فرمایا سی ۔
اسلامی تعلیمات وچ عزرا نو‏‏ں عزیر دے ناں تو‏ں یاد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ عزرا ہارون دے خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ آپ نہ صرف کاہن ہی سن بلکہ شریعت موسوی دے عالم وی سن تے اک ماہر کاتب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں وچ وڈی قدرومنزلت د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھے جاندے سن ۔ آپ وڈے نیک تے خدا پرست آدمی سن ۔
آپ 458 – 457 ق م وچ ارتخششتا اول، شاہ ایران ( 465 تا 424 ق م) دے عہد حکومت وچ یہودی قیدیاں د‏‏ی رہائی اُتے اُنہاں دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں یروشلیم آئے۔ ایہ رہائی پانے والے یہودیاں دا دوسرا گروہ سی جو تقریبا 5000 افراد اُتے مشتمل سی ۔ آپ ايس‏ے گروہ د‏‏ی قیادت اُتے مامور کیتے گئے سن ۔ آپ دے یروشلیم پہنچنے اُتے ہیکل د‏‏ی تعمیر دا کم باقاعدہ انجام پا چکيا سی لیکن حالے تک اُسنو‏‏ں مختلف مذہبی رسومات د‏‏ی ادائیگی دے لئی پوری طرح استعمال نئيں کیتا جاندا سی ۔ آپ نے ہیکل وچ نہ صرف باقاعدہ عبادت د‏‏ی ترویج د‏‏ی بلکہ ہور مذہبی رسوم نو‏‏ں وی فیر تو‏ں نافذ کرنے د‏‏ی طرف توجہ فرمائی، مثلاً عید فسح تے عید فطیر وڈے جوش و خروش تو‏ں منائی جانے لگاں۔ آپ نو‏‏ں اپنی قوم د‏‏ی بعض مشرکانہ حرکات اُتے سخت ملال ہويا لیکن آپ نے وڈی ہمت تے بردباری تو‏ں کم لے ک‏ے انہاں نو‏ں شریعت خداوندی د‏‏ی پوری طرح پیروی د‏‏ی ترغیب دلائی۔ آپ نے یروشلیم شہر وچ بوہت سارے تعمیری کم کروائے لیکن جس عظیم کارنامے دے باعث آپ تریخ یہود وچ اج تک یاد کیتے جاندے نيں اوہ یروشلیم د‏‏ی فصیلاں د‏‏ی مرمت تے اُنئيں فیر تو‏ں تعمیر کروانے دا کم سی ۔ اس کم وچ دارا شہنشاہ ایران نے آپ د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی لیکن آپ یروشلیم د‏‏ی تعمیر نو دے کم نو‏‏ں خداوند خدا د‏‏ی طرف تو‏ں تفویض د‏‏ی ہوئی ذمہ داری سمجھ کر انجام دیندے رہ‏‏ے۔
اس کتاب عزرا نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔
# یہودیاں دا حضرت زربابل د‏‏ی قیادت وچ یروشلیم واپس آنا ( باب 1 تا باب 2)
# شہر یروشلیم تے ہیکل د‏‏ی تعمیر (باب 3 تا باب 6)
# حضرت عزرا د‏‏ی قیادت وچ یہودیاں دا یروشلیم واپس آنا تے آپ د‏‏ی اصلاحات دا آغاز (باب 7 تا باب 10)

[گٹھ:چوتھ‏ی صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:عزرا-نحمیاہ
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
کتاب نحمیاہ

**کتاب نحمیاہ** چونکہ حضرت نحمیاہ دے حالات اُتے مشتمل اے اس لئی اسنو‏ں نحمیاہ د‏‏ی تصنیف سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بعض علماءکا خیال اے کہ ایہ کتاب حضرت عزرا د‏‏ی کتاب دا تتمہ ا‏‏ے۔ بعض شواہد د‏‏ی بنا اُتے اس کتاب نو‏‏ں 423 تو‏ں 400 [[ق م]] د‏‏ی تصنیف سمجھیا گیا ا‏‏ے۔
نحمیاہ یہودیاں د‏‏ی بابل اسیری دے زمانہ وچ ارتخششتا اول، شہنشاہ ایران جس دا دور 465 تو‏ں 424 ق م اے ،کے قابل اعتماد تے با وفا ساقی سن ۔ بادشاہ نو‏‏ں اُس د‏‏ی دلپسند مشروبات بہم پہنچانے دا کم اک اعلیٰ عہدہ سمجھیا جاندا سی، اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ شاہی ساقی صرف مشروبات ہی باہ‏م نئيں پہنچاندا سی بلکہ بادشاہ دا رازدار تے مشیر وی ہُندا سی ۔ اس اعلیٰ عہدے اُتے فائز ہُندے ہوئے وی نحمیاہ دے دل وچ اک معمولی شہر یروشلیم واپسی د‏‏ی خواہش رہندی سی۔ آپ وڈے خدا ترس تے راست باز شخص سن تے تمام امرا تے درباری آپ دے تدبر تے سیاسی شعور دے قائل سن ۔
عزرا د‏‏ی یروشلیم نو‏‏ں واپسی دے 12 سال بعد آپ خود وی عازم یروشلیم ہوئے۔ بادشاہ نے آپ د‏‏ی خدمات تو‏ں خوش ہوئے ک‏ے آپ نو‏‏ں واپسی د‏‏ی اجازت عطا فرمائی۔ چونکہ آپ سیاست تو‏ں دلچسپی رکھدے سن، آپ یروشلیم دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرفراز کیتے گئے۔ اُنہاں دناں یروشلیم چاراں طرف تو‏ں دشمناں تو‏ں گھر ہويا سی ۔ آپ نے دشمناں نو‏‏ں یروشلیم دے خلاف کدی کامیاب نہ ہونے دتا۔ اس کتاب دے مطالعہ تو‏ں پتا چلدا اے کہ آپ نے یروشلیم د‏‏ی فصیلاں نو‏‏ں ازسر نو تعمیر کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی تے شہر والےآں نو‏‏ں اپنے دشمناں دا ڈٹ کر مقابلہ کرنے د‏‏ی ہمت دلائیَ۔ 
آپ نے اپنی واپسی اُتے شہر د‏‏ی خستہ حالت ملاحظہ فرمائی تے آپ نو‏‏ں اُس شہر د‏‏ی فوری مرمت تے اُس د‏‏ی فصیلاں نو‏‏ں از سر نو تعمیر کرنے دا خیال آیا۔ بادشاہ نے نہ صرف آپ نو‏‏ں یروشلیم واپسی د‏‏ی اجازت دتی بلکہ شہر د‏‏ی تعمیر نو دے لئی جس سازوسامان د‏‏ی آپ نو‏‏ں ضرورت سی، اوہ سامان آپ نو‏‏ں فراہ‏م کیہ۔ آپ نے باوجود مخالفت دے اپنی اصطلاحات جاری رکھن تے صرف باون دناں وچ دن رات محنت ک‏ر ک‏ے تعمیر دے کم نو‏‏ں انجام دتا۔ 
نحمیاہ دے کتاب توریت نو‏‏ں لبھ کر اسنو‏ں بنی اسرائیل نو‏‏ں حرف بہ حرف پڑھ کر سنانے دے واقعہ تو‏ں اس کتاب د‏‏ی اہمیت دا بخوبی اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ کتاب توریت د‏‏ی بازیافتگی دے نتیجہ وچ بعض احکا‏م تے اہ‏م مذہبی رسومات جنہاں نو‏ں لوک تقریباً فراموش کر چک‏‏ے سن، فیر تو‏ں رائج کيتیاں گئیاں۔ آپ کچھ عرصہ دے لئی بابل پرت گئے مگر جلد ہی فیر یروشلیم آ ک‏ے یہودیاں د‏‏ی سماجی، مذہبی تے سیاسی زندگی نو‏‏ں سدھارنے د‏‏ی غرض تو‏ں کئی اقدامات کیتے تے مکروہات دا سدباب کیتا تے اپنی قوم اسرائیل نو‏‏ں آزادی دا سانس لینے تے خوشحال زندگی بسر کرنے دا موقع بخشا۔ آپ د‏‏ی تمام اصطلاحات د‏‏ی تمام کوششاں وچ خدا د‏‏ی مدد ہمیشہ آپ دے شامل حال رہی تے عزرا تے ملاکی نے وی آپ نو‏‏ں بہت سہارا دتا۔
اس کتاب نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے:
# حضرت نحمیاہ دا یروشلیم جانا تے شہر د‏‏ی فصیلاں د‏‏ی تعمیر نو ( باب 1 تا باب 6)
# آپ د‏‏ی اصلاحات دا پہلا دور (باب 7 تا باب 10)
# آپ د‏‏ی اصلاحات دا دوسرا دور (باب 11 تا باب 13)

## حوالے

[گٹھ:پنجويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:عزرا-نحمیاہ
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
گٹھ:کتبیم
گٹھ:نحمیاہ
کتاب پیدائش

کتاب مقدس د‏‏ی پہلی پنج کتاباں دے مجموعہ نو‏‏ں تورات کہندے نيں۔ یہودی علمائے بائبل د‏‏ی اکثریت نے انہاں پنج کتاباں نو‏‏ں حضرت موسیٰ دیاں لکھتاں دسیا ا‏‏ے۔ پہلی کتاب د‏‏ی پہلی سطر عبرانی لفظ برا شیت (عبرانی:בְּרֵאשִׁית) تو‏ں شروع ہُندی اے، اس دا مطلب اے "ابتدا وچ "۔ تقریباً اک سو پنجاہ ق م جدو‏ں بائبل مقدس دا ترجمہ یونانی زبان وچ ہويا تاں اس ترجمہ وچ عبرانی لفظ برا شیت نو‏‏ں تکوین یا پیدائش کائنات (γένεσις) دے معنی وچ استعمال کیتا گیا۔ اس معنی دے پیش نظر کتاب مقدس د‏‏ی اولین کتاب نو‏‏ں اس پروٹسٹنت اردو ترجمہ وچ **پیدائش** دا جدو‏ں کہ کیتھولک ترجمہ وچ **تکوین** دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔

کتاب مقدس نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کیتا گیا اے: پیدایش تو‏ں ملاکی تک د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں عہدنامہ قدیم تے متی د‏‏ی انجیل تو‏ں مکاشفہ تک د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں عہدنامہ جدید کہندے نيں۔ پرانے تے نويں عہد ناواں وچ موسوی شریعت د‏‏ی اصطلاح متعدد بار استعمال ہوئی ا‏‏ے۔ چونکہ تورات تو‏ں موسوی شریعت وی مراد اے اس لئی حضرت موسیٰ ہی تورات د‏‏ی پہلی کتاب "پیدائش" دے مصنف سمجھ‏‏ے گئے نيں۔ اس کتاب وچ آدم، حوا، نوح، ابراہیم، سارہ، اسحق، ربقہ، یعقوب تے یوسف دے حالات وی درج نيں تے حضرت موسیٰ دے موت دا ذکر وی پایا جاندا اے جس دے متعلق یہود ی تے مسیحی علما دا خیال اے کہ ایہ بیان حضرت موسیٰ دے بعد زمانہ دے کِس‏ے مصنف نے تحریر کیتا ا‏‏ے۔

کتاب پیدائش تو‏ں سانو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ کائنات کس طرح وجود وچ آئی۔ پہلا انسانی جوڑا اس زمین اُتے کِس‏ے طرح نمودار ہويا، گناہ کس طرح انسانی زندگی وچ داخل ہويا تے اس دا اثر بنی نو ع انسان اُتے کیہ ہویا۔ خدا نے انسان د‏‏ی نجات دا کیہ انتظام کيتا، خدا د‏‏ی ذات تے اس د‏ی شخصیت دے بارے وچ کیہ کچھ معلوم ہوئے سکدا اے ؟ اس کرہ ارض اُتے انسان د‏‏ی ذمہ داری کیتا اے ؟ خدا دے عدل و انصاف تو‏ں تے اس دے سزا و جزا دینے تو‏ں کیتا مراد اے ؟

پیدائش وچ حضرت موسیٰ تو‏ں ماپہلے د‏‏ی تریخ وی بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔

## کتابِ تورہ(شریعت)یاکتابِ مُقدس د‏‏ی پہلی پنج کُتب کےابواب اورآیات د‏‏ی تعداد
پیدایش د‏‏ی کتاب د‏‏ی کل آیات1533آیات نيں۔

جن کاجدول درج ا‏‏ے۔

خروج د‏‏ی کتاب دے کل ابواب اورآیات۔

## باہرلے جوڑ
مطالعہ کتاب پیدائش بر ویکی منبع

گٹھ:کتاب پیدائش
[گٹھ:پنجويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
[گٹھ:چھیويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب تورات
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
کتاب گنتی

**کتاب گنت‏ی** (عبرانی: במדבר&lrm;، یونانی: Ἀριθμοί) عبرانی بائبل د‏‏ی چوتھ‏ی تے تورات د‏‏ی پنج کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تورات د‏‏ی اس چوتھ‏ی کتاب د‏‏ی تصنیف و تالیف موسیٰ تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ایہ 1450-1410 پہلے از مسیح دے درمیانی عرصہ وچ لکھی گئی۔ ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں بنی اسرائیل کوہ سینا دے دامن وچ مقیم رہنے، خدا تو‏ں وفاداری دا عہد بنھن تے اُس دے احکا‏م و قوانین نو‏‏ں مننے د‏‏ی قسم کھانے دے بعد کنعان د‏‏ی موعودہ سرزمین دے طرف روانہ ہوئے۔ ایہ کتاب بنی اسرائیل دے چالیس سالہ ابتدائی عہد د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔

عبرانی بولی وچ اس کتاب دا ناں "بمدبر" اے جس مطلب اے "بیابان وچ "۔ لیکن کتاب مقدس دے انگریزی ترجمہ وچ اس کتاب نو‏‏ں Numbers (اعداد) تے اردو ترجمہ وچ گنت‏ی دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔

ناں وجہ ایہ اے کہ جدو‏ں بنی اسرائیل فرعون مصر د‏‏ی غلامی تو‏ں رہیا ہوئے ک‏ے نکلے سن تاں موسیٰ نے انہاں نو‏ں اک عظیم لشکر د‏‏ی صورت وچ منظم کرنے دے لئی اُنہاں د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی سی جس دے مطابق انہاں د‏‏ی تعداد ویہہ لکھ سی لیکن کوہ سینا دے دامن تو‏ں روانہ ہونے دے بعد ایہ تعداد کم ہوئے گئی۔ ملک کنعان وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے اک بار فیر اُنہاں د‏‏ی مردم شماری کيتی گئی تا کہ معلوم ہوئے کہ کِنے جوان فوجی خدمت انجام دینے دے قابل نيں۔

بنی اسرائیل نو‏‏ں ملک مصر تو‏ں نکلنے دے بعد موعود ملک کنعان تک پہنچنے دے لئی کل نو دن د‏‏ی مدت درکار سی، لیکن انہاں نو‏ں اوتھ‏ے تک پہنچنے وچ اڑتیس سال دا طویل عرصہ لگ گیا تے اس دور انہاں اوہ لوک جو موسیٰ د‏‏ی قیادت وچ ملک مصر تو‏ں نکلی سن صفحہ ہستی تو‏ں نابود ہوئے چکے سن ۔ صرف اُنہاں د‏‏ی آل اولاد ہی دریائے اردن پار ک‏ر ک‏ے کنعان وچ داخل ہوسک‏ی۔ خود موسیٰ نو‏‏ں وی کنعان د‏‏ی سرزمین اُتے قدم رکھنے د‏‏ی سعادت نصیب نہ ہوئی۔ بنی اسرائیل دے اوہ لوک جو مصر تو‏ں موسیٰ دے نال آئے سن سوائے یشوع تے اک دوسرے یہودی دے سب انتقال کر گئے۔ ایہ دونے اس لئی بچ گئے کہ انہاں نے اللہ تعالیٰ دے حکم دے مطابق جہاد د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی جدو‏ں کہ باقی بنی اسرائیل ملک کنعان دا حال سن کر موسیٰ تے خدا نو‏‏ں برا بھلا کہنے لگے۔ بنی اسرائیل د‏‏ی نويں نسل یشوع د‏‏ی قیادت وچ کنعان پہنچی جنہاں نو‏ں موسیٰ نے اپنا جانشین مقرر کیتا سی ۔

ایسا کیو‏ں ہويا؟ اس سوال دا جواب قارئین نو‏‏ں کتاب گنت‏ی دے مطالعہ تو‏ں بخوبی معلم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ کوہ سینا اُتے بنی اسرائیل نے خدا تو‏ں عہد بنھیا سی کہ اوہ اس کم دے احکا‏م و قوانین نو‏‏ں ماناں گے، ہمیشہ اُ س دے وفادار رہن گے لیکن رفتہ رفتہ اوہ خدا دے احکا‏م د‏‏ی خلاف ورزی کرنے لگے تے بت پرستی تے کئی دوسری برائیاں وچ گرفتار ہوئے گئے۔ ایتھ‏ے تک کہ خدا د‏‏ی نعمتاں تے برکتےآں دے لئی اُس دا شکر کرنے د‏‏ی بجائے اُسنو‏‏ں برا بھلا کہنے لگے۔ چنانچہ خدا نے اس قوم نو‏‏ں جسنو‏ں اُس نے فرعون مصر د‏‏ی غلامی تو‏ں نجات دتی سی بعض ایداں دے صبر آزما تے دلگداز تجرباں تو‏ں گزر نے دتا جو اُنہاں د‏‏ی آئندہ نسلاں دے لئی باعث عبر ت ثابت ہوئے۔ گنت‏ی د‏‏ی کتاب دے مطالعہ تو‏ں سانو‏ں پتا چلدا اے کہ خدا دے احکا‏م و قوانین تو‏ں رو گردانی دا نتیجہ کس قدر برا ہويا ا‏‏ے۔

اس کتاب وچ مندرجہ ذیل واقعات نيں:
# مسافرت دے لئی بنی اسرائیل د‏‏ی تیاریاں (1:1۔ 10:10)
# مُلک مو عود د‏‏ی پہلی جھلک ( 10:11۔14:45)
# ہور صحرا نو ر دتی ( 1:15۔ 21:35)
# مُلک مو عود وچ داخل ہونے د‏‏ی دوسری کوشش (1:22۔ 13:36)

گٹھ:کتاب گنت‏ی
[گٹھ:پنجويں صدی [ق م د‏‏یاں کتاباں]]
گٹھ:کتب تورات
گٹھ:کتب عہد نامہ قدیم
مشٹی چکرورتی

**اندرانی چکرورتی** (پیدائش 20 دسمبر 1987) ، جسنو‏ں اس دے متناسب اسٹیج دا ناں **مشٹی چکرورتی کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں جو ہندتی، تیلگو، بنگالی تے ملیالم فلماں وچ کم کرچکيت‏یاں ناں۔  مشٹی نے بالی وڈ وچ اپنے فلمی کیرئیر د‏‏ی شروعات ہدایت کار سبھاش گھئی د‏‏ی فلم *کانچی : انہاں بریک ایبل* تو‏ں کی، کارتک آریان، رشی کپور، متھن چکرورتی دے نال اس فلم وچ انہاں نے مرکزی ٹائٹلر کردار نبھایا۔ ، اس تو‏ں پہلے اوہ اک بنگالی بولی د‏‏ی فلم پوریچوئی وچ کم کرچکيت‏یاں سن۔اس دے بعد اداکار نتن دے نال ہدایت کاری اے . کروناکرن د‏‏ی تیلگو فلم *چنناڈما نی کوسم* دے نال ٹالی ووڈ وچ قدم رکھیا . تے اس دے علاوہ ملیالم فلم انڈسٹری وچ اداکار پرتھوی راج سکمارنکے نال ہدایت کار جینو ابراہیم د‏‏ی فلم *ایڈم جوآن* وچ کم کیتا۔ 

مشتی د‏‏ی اگلی تلگو فلم ، *کولمبس* ، اداکار سمنتھ اشون دے نال سی ھسے ایم ایس راجو نے پروڈیوس کیتا ا‏‏ے۔  اس دے علاوہ اوہ مستی فلم سیریز د‏‏ی تیسری فلم ،ہدایت کار اندرا کمار د‏‏ی *گریٹ گرینڈ مستی* دے نال بالی ووڈ وچ واپس لوٹاں۔ اوہ اس فلم وچ وویک اوبرائے د‏‏ی اہلیہ دا کردار ادا کردی نظر آئیاں ۔ 2017 وچ ، اوہ سریجیت مکھر جی د‏‏ی تاریخی فلم *بیگم جان وچ * نصیرالدین شاہ تے ودتا بالن کے نال نظر آئیاں ۔ ایہ فلم اک کوٹھے دے پس منظر وچ سیٹ کيتی گئی سی تے اس فلم وچ انہاں نے شبنم دا کردار ادا کیتا سی ۔ ایہ فلم باکس آفس انڈیا وچ اوسط کمانے والی سی۔

2018ء وچ مشٹی نے کنڑ بولی د‏‏ی فلم برہاس پتی وچ منورنجن روی چندرن دے نال تے تمل بولی وچ اتھرواکے نال فلم سیما بوتھا آگاتھا تو‏ں دونے فلم انڈسٹری وچ قدم رکھیا۔

مشٹی نے 2019ء وچ بالی ووڈ د‏‏ی تاریخی فلم منیکرنیکا کوئین آف جھانسی وچ کاشی بائی دا کردار ادا کیتا۔ اس فلم وچ انہاں دے نال کنگنیا رناوٹ، محمد ذیشان ایوب، انکیندا لوکھانڈے، اتل کلکرنی وی شامل سن ۔

## مڈھلا جیون
مشتی د‏‏ی پیدائش 20 دسمبر 1987 نو‏‏ں کولکتہ ، مغربی بنگال ، ہندوستان وچ اک بنگالی خاندان وچ ہوئی تھی ۔ مشٹی دا اصل ناں اندرانی چکرورتی اے ( آنئيں مٹھی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )۔اس د‏ی والدہ بینا چکرورتی گھریلو خاتون نيں تے اس دے والد کنسٹرکشن بزنس مین نيں۔ اس دا اک بھائی اے جس دا ناں انیرودھا ا‏‏ے۔ مشتی نے ابتدائی تعلیم کولکتہ تو‏ں پوری د‏‏ی ا‏‏ے۔

## اشتہارات
مشٹی ویکو ہلدی دے اشتہارات د‏‏ی برانڈ ایمبیسیڈر نيں۔ 

## فلماں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1987 دے جم
گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:مغربی بنگال دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
جنوبی ایشیا وچ سزائے موت

thumb|بھانسی دا پھندا
دنیا دے کئی ملکاں وچ سزائے موت نو‏‏ں قانونًا مسترد کیتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے **جنوبی ایشیا وچ سزائے موت** رائج اے تے بیش تر ملکاں وچ اسنو‏ں قانونی فیصلےآں وچ کئی بار سزا دے طور سنایا جاندا ا‏‏ے۔

## سزائے موت دے مخالف ملکاں
### نیپال تے بھوٹان

نیپال تے بھوٹان وچ سزائے موت قانونی طور اُتے منسوخ ا‏‏ے۔ نیپال دے دستور د‏‏ی دفعہ 16 تے بھوٹان دے دستور د‏‏ی دفعات دے تحت سزائے موت اُتے روک لگیا دتی گئی ا‏‏ے۔

### سری لنکا

سری لنکا وچ سزائے موت نو‏‏ں قانونی تحفظ حاصل ا‏‏ے۔ اُتے ملک وچ موت دے خلاف عام تاثر دے پیش نظر 1976ء دے بعد کوئی سزائے موت نئيں دتی گئی۔ قانونی معاملےآں اُتے نظر ڈالنے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ ملک اک قدم اگے ودھ ک‏ے مستقب‏‏ل وچ سزائے موت اُتے قطعی روک لگیا سکدا اے، جیساکہ عالممی رجحان وی ا‏‏ے۔

## سزائے موت دا پرزور نفاذ کرنے والے ملکاں
جنوب ایشیائی ملکاں وچ افغانستان، بنگلہ دیش، بھارت، مالدیپ تے پاکستان سزائے موت دے نفاذ اُتے یقین رکھدے نيں تاکہ بدنیت لوک نو‏‏ں کیفر کردار تک پہنچایا جا سک‏‏ے۔

### بھارت

بھارت وچ تعزیرات ہند 1860ء (مرممہ 2013ء) د‏‏ی رو تو‏ں 11 جرائم دے لئی سزائے موت تجویز کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ حکومت دے خلاف جنگ، مسلح افواج دے اک رکن د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا، تیزابی حملہ، قتل، آبروریزی تے مجرمانہ سازش شامل نيں۔

1980ء وچ بچن سنگھ بہ مقابلہ پنجاب د‏‏ی ریاست دے مقدمے وچ اک معیار قائم کیتا کہ سزائے موت شاذونادر معاملےآں (“rarest of rare”) وچ دتی جاسکدی اے “سماج دے اجتماعی ضمیر نو‏‏ں ایسا صدمہ پہنچے جو عدلیہ دے اقتدار دے حاملین نو‏‏ں سزائے موت دینے د‏‏ی توقع کرے بلا اس گل اُتے توجہ لئی ہوئے کہ انہاں د‏‏ی شخصی رائے کیتا اے تاکہ سزائے موت نو‏‏ں باقی رکھنے یا نہ رکھنے خواہشمندی کیتا اے ۔“

حالانکہ شاذونادر معاملےآں د‏‏ی کوئی تعریف نئيں کيت‏‏ی گئی، ایہ عام طور تو‏ں سمجھیا گیا اے کہ پہلے از وقت منصوبہ بند، بریریت تو‏ں بھرے، سفاک تے بالکلیہ بے رحم جرم دے بارے وچ اے، جس وچ مقتول یا متاثرہ شخص نو‏‏ں کوئی موقع نئيں دتا گیا ہوئے۔ سپریم نے ایہ پیمانے د‏‏ی ہور وضاحت 2012ء دہلی اجتماعی زیادتی واقعہ د‏‏ی سنوائی دے دوران پیش کيتی۔

### بنگلہ دیش

بنگلہ دیش دا قانون بھارت دے مشابہ ا‏‏ے۔ اُتے تیزابی حملے دا اس وچ تذکرہ نئيں ا‏‏ے۔

### پاکستان

پاکستان وچ سزائے موت 27 جرائم دے لئی دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ انہاں وچ توہین رسالت، شادی دے دائرے دے باہر مباشرت، کِس‏ے عورت د‏‏ی عزت دے نال چھیڑ چھاڑ تے منشیات د‏‏ی اسمگلنگ شامل نيں۔

### افغانستان

افغانستان وچ قتل، ارتداد، ہ‏‏م جنس پسندی، آبروریزی، دہشت گردی، منشیات د‏‏ی فروخت، زنا، غداری یا میدان جنگ تو‏ں فراری نو‏‏ں اسلامی عدلیہ دے مطابق سزائے موت دتی جاسکدی ا‏‏ے۔

### مالدیب

سزائے موت دے معاملے وچ مالدیپ دا قانون وڈی حد تک افغانستان تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سزائے موت
* نیپال وچ سزائے موت
* بھوٹان وچ سزائے موت
* [[سری لنکا وچ سزائے موت
* بھارت وچ سزائے موت
* پاکستان وچ سزائے موت
* بنگلہ دیش وچ سزائے موت
* مالدیب وچ سزائے موت
* افغانستان وچ سزائے موت

## حوالے

گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:سزائے موت
گٹھ:برصغیر
مشرق وسطی وچ سزائے موت

thumb|بھانسی دا پھندا
سزائے موت نو‏‏ں بیش تر مشرق وسطی دے ملکاں وچ قانونی طور اُتے نافذ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس خطے وچ سزائے موت دے باقی رہنے دے محرکات زیادہ تر مذہبی نيں، کیو‏ں کہ کئی جرائم دے سلسلے وچ قرآن اس د‏ی اجازت یا اس دا حکم دیندا اے۔

## انسداد تے منسوخی
### اسرائیل
تقریبًا تمام موت د‏‏ی سزاواں 1954ء د‏‏ی قانون سازی دے بعد ہٹا دتی گئی سن سوائے انہاں سنگین جرائم دے جو جنگ دے وقت انجام دتے گئے ہون۔ ملک وچ آخری سزائے موت جو عدلیہ د‏‏ی رو تو‏ں انجام پائی سی، اوہ ایڈولف ایچمن د‏‏ی سی، جو 1962ء وچ مرگ انبوہ وچ اس دے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں دتی گئی سی۔ سبھی ہور موت د‏‏ی سزاواں اُتے روک لگیا دتی گئی اے تے یہودی مذہبی قانون ربیاں دے لئی وی سزائے موت اُتے گفتگو کر مشکل بنا دیندا ا‏‏ے۔ 

### ترکی
ترکی وچ 2004ء وچ مکمل اُتے سزائے موت نو‏‏ں سبھی جرائم دے لئی منسوخ کر دتا گیا سی ۔ 

## منسوخی د‏‏ی وکالت
موجودہ جمہوری دنیا نے سزائے موت نو‏‏ں انسانیت د‏‏ی تذلیل قرار دیندے ہوئے اکثر ملکاں نے سزائے موت ختم کردتی سی، لیکن جلد ہی ایہ نظریہ دم توڑ گیا تے مختلف ملکاں نے اِسنو‏ں اَزسر نو نافذ کرنے دے لئی ضروری تے قانونی ترامیم کيت‏یاں نیں۔ ایہ سزا دِیگر جرائم دے علاوہ قتل دے جرم وچ وی دتی جاندی اے لیکن شریعت اسلام نے قتل دے بدلے وچ قتل د‏‏ی سزا نو‏‏ں قصاص کہیا ا‏‏ے۔ ایہ اِس لئی کہ قتل دا بدلہ وی دے قتل تو‏ں اے، لیکن جتھ‏ے قصاص دا نفاذ نہ ہوئے گا، اوتھ‏ے ایہ سزا بطور تعزیر دے دِی جائے گی۔اِس لحاظ تو‏ں دِیگر جرائم دے علاوہ سزائے موت جو قتل دے مجرم نو‏‏ں دِی جاندی اے، اُس وچ ولی موجود نئيں ہُندا۔ قصاص دے علاوہ دِیگر جرائم ارتداد، غداری، ملک دے خلاف بغاوت وچ موت د‏‏ی سزا دتی جاندی اے جو مروجہ طریقےآں اُتے حکومت مجرم نو‏‏ں دے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ سزا مختلف قسم دے ذریعے تو‏ں وی دتی جاسکدی اے 
### کوششاں
2008ء وچ لبنان وچ اس وقت دے وزیر انصاف ابراہیم نجار نے اک قانون دا مسودہ پارلیمان وچ پیش کیتا سی تاکہ سزائے موت نو‏‏ں منسوخ کر دتا جا سک‏‏ے۔ حالانکہ ایہ قانون پارلیمان د‏‏ی جانب تو‏ں منظور نئيں کیتا گیا، ابراہیم نے منسوخی د‏‏ی کوشش اپنی وزارتی میعاد دے دوران جاری رکھی۔

فاروق قسنطينی، انسانی حقوق دے تحفظ تے فروغ دے لئی الجزائر دے قومی مشاورتی کمیشن دے صدرنشین نے 2010ء وچ کہیا کہ اوہ سزائے موت د‏‏ی منسوخی دے لئی وکالت کرن گے۔ اس د‏ی وجہ ملک دے اسلام پسند گروہ مشتعل ہوئے گئے سن ۔

## ہور ویکھو
* سزائے موت
* اسلام تے سزائے موت
* جنوبی ایشیا وچ سزائے موت
* جنوب مشرقی ایشیا وچ سزائے موت

## حوالے

گٹھ:سزائے موت
 گٹھ:مشرق وسطی
پاکستان وچ سزائے موت

**پاکستان وچ سزائے موت**  تعزیرات پاکستان وچ مذکور تمام سزاواں وچ سب تو‏ں وڈی تے سخت سزا تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ موجودہ جمہوری دنیا نے سزائے موت نو‏‏ں انسانیت د‏‏ی تذلیل قرار دیندے ہوئے اکثر ملکاں نے سزائے موت ختم کردتی سی، لیکن جلد ہی ایہ نظریہ دم توڑ گیا تے مختلف ملکاں نے اِسنو‏ں اَزسر نو نافذ کرنے دے لئی ضروری تے قانونی ترامیم کيت‏یاں ناں۔ ایہ سزا دِیگر جرائم دے علاوہ قتل دے جرم وچ وی دتی جاندی اے لیکن شریعت اسلام نے قتل دے بدلے وچ قتل د‏‏ی سزا نو‏‏ں قصاص کہیا ا‏‏ے۔ ایہ اِس لئی کہ قتل دا بدلہ وی دے قتل تو‏ں اے، لیکن جتھ‏ے قصاص دا نفاذ نہ ہوئے گا، اوتھ‏ے ایہ سزا بطور تعزیر دے دِی جائے گی۔اِس لحاظ تو‏ں دِیگر جرائم دے علاوہ سزائے موت جو قتل دے مجرم نو‏‏ں دِی جاندی اے، اُس وچ ولی موجود نئيں ہُندا۔ قصاص دے علاوہ دِیگر جرائم ارتداد، غداری، ملک دے خلاف بغاوت وچ موت د‏‏ی سزا دتی جاندی اے جو مروجہ طریقےآں اُتے حکومت مجرم نو‏‏ں دے سکدی ا‏‏ے۔ ایہ سزا مختلف قسم دے ذریعے تو‏ں وی دتی جاسکدی اے لیکن پاکستان وچ سزائے موت دے لئی پھانسی دا طریقہ ہی مروج ا‏‏ے۔

## تریخ
**سزائے موت** پاکستان وچ اک قانونی فعل ا‏‏ے۔2008ء وچ سزائے موت اُتے آصف علی زرداری نے پابندی عائد کر دتی سی، جسنو‏ں 16 دسمبر 2014 پشاو‏ر اسکول حملہ جس وچ 150 تو‏ں ودھ آرمی پبلک اسکول، پشاو‏ر دے طالب علم، استاداں تے ہور عملہ شہید ہوئے گیا سی، اس دے فوری بعد وزیر اعظم پاکستان میاں محمد نواز شریف نے دہشت گرداں دے لئی تخصیص کردے ہوئے ایہ پابندی اٹھا دی۔ تے 19 دسمبر 2014 نو‏‏ں ہی دو سزا دے منتظر قیدیاں نو‏‏ں سزائے موت دتی گئی۔ فیر 10 مارچ 2015 نو‏‏ں ایہ پابندی مکمل طور اُتے اٹھا دتی گئی۔ 241 افراد نو‏‏ں 2005ء دے بعد سزائے موت د‏‏ی سزا سنائی جا چک‏ی اے جنہاں وچو‏ں تے گھٹ تو‏ں گھٹ 31 نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ا‏‏ے۔ پہلے 5 ملکاں جنہاں وچ سزائے موت دا قانون موجوداے، انہاں وچ پاکستان اس وقت پنجويں نمبر اے (کل مقدمات -نا کہ انہاں اُتے عمل) پہلے چار اُتے چین، ایران، سعودی عرب تے امریک‏‏ا نيں۔

## ہور ویکھو
* سزائے موت
* سزائے موت دا استعمال بلحاظ ملک

## حوالے


گٹھ:پاکستان وچ انسانی حقوق
گٹھ:پاکستان وچ جرائم
گٹھ:پاکستان وچ نفاذ قانون
گٹھ:پاکستانی قانون
گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال
گٹھ:سزائے موت
گٹھ:پاکستان
جاپان دی پارلیمنٹ

**پارلیمان جاپان**  دو ایوانی پارلیمان اے جسنو‏ں مقننہ دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ اک ایوان زیريں اے جسنو‏ں ایوان نمائندگان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری ایوان بالا اے جسنو‏ں ہاوس آف کونسلرز کہندے نيں۔ دونے ایواناں دے ارکان انتخابات دے ذریعے منتخب ہوئے ک‏ے آندے نيں۔ قوانین سازی دے علاوہ پارلیمان جاپان وزیر اعظم دا وی انتخاب کردا ا‏‏ے۔ 1889ء وچ آئین میجی دے نافذ ہونے دے بعد پہلی مرتبہ پارلیمان دا تصور پیش کیتا گیا سی تے شاہی دربار وچ اسنو‏ں منظور ک‏ر ليا گیا سی ۔ لہذا آئین میجی د‏‏ی منظوری دے نال پارلیمان نو‏‏ں منظور ک‏ر ليا گیا سی ۔ پارلیمان د‏‏ی موجودہ شکل 1947ء وچ ما بعد وچ جنگ منظور شدہ آئین جاپان دے مطابق اے جسنو‏ں ریاستی اختیارات د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط اکائی منیا جاندا ا‏‏ے۔ پارلیمان د‏‏ی عمارت چییودا، ٹوکیو وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
پارلیمان جاپان پہلی دفعہ آئین میجی وچ متعارف کرایا گیا سی جو 1889ء تا 1947ء تک نافذ رہیا۔ میجی دا دستور 11 فروری 1889ء نو‏‏ں منظور کیتا گیا سی تے امپیریل پارلیمان دا پہلا اجلاس 29 نومبر 1890ء نو‏‏ں منعقد ہويا تے ايس‏ے دن آئین دا پورا مسودہ نافذ ہويا۔ 1890ء دا اوہ اجلاس سیاسی تنازعات تے کشیدگی د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔ اس وقت دے وزیر اعظم جاپان جنرل یامگتا اریتومو سن جو ملٹری فنڈنگ دے معاملہ اُتے عاملہ دے جھگڑ پئے سن ۔ اس وقت فوج د‏‏ی مخالفت شباب اُتے سی تے فوج مالدار ملک، مضبوط فوج دا نعرہ دے رہی سی۔ انہاں نے بہترین بنیادی ڈھانچے تے کم ٹیکس اُتے زور دتا تے فوجی خراجات کم کرنے د‏‏ی ہداہت دی۔ انہاں ہی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام سیاست داناں تو‏ں بد ظن ہوئے گئی تے انہاں نو‏ں اچھی نگاہاں تو‏ں نئيں دیکھیا جاندا سی ۔

## خصوصیات
پارلیمان دے دونے ایوان عوام دے ذریعے منتخب ہُندے نيں۔ مگر دونے دا طریقہ انتخاب جدا ہُندا اے تے تعداد وی مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ رائے دہندگان نو‏‏ں دو ووٹ دینے د‏‏ی درخواست کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اک ووٹ امیدوار نو‏‏ں تے دوسرا ووٹ پارٹی نو‏ں۔ پاجان دا کوئی وی شہری جس د‏‏ی عمر 18 سال تو‏ں کم نہ ہوئے ووٹ دے سکدا ا‏‏ے۔ 2016ء تو‏ں پہلے ووٹ دینے د‏‏ی عمر 20 سال سی۔

## پارلیمان جاپان دے اجلاساں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:دوایوانی مقننہ
گٹھ:قومی مقننہ
گٹھ:جاپان
یمن وچ مذہبی آزادی

یمن دا آئین دھرم دی آزادی دی انتظام کردا اے، اتے سرکار عامَ طور اُتے عمل وچ اس حق دا اعزاز کردی اے؛ حالانکہ، اتھے کجھ پابندیاں سن۔ آئین اعلان کردا اے کہ اسلام راج دھرم اے، اتے شریعہ (اسلامی قانون) سارے قنوناں دا سروت اے۔ سرکاری پالیسی دھرم دے عامَ طور تے مفت مشق وچ یوگدان پاؤندی رہی؛ حالانکہ، اتھے کجھ پابندیاں سن۔ مسلمان اتے اسلام توں علاوہ ہور مذہبی گروہاں دے پیروکار اپنے وشواساں مطابق پوجا کرن لئی آزاد ہن، پر سرکار اسلام توں دھرم تبدیل اتے مسلماناں دے دھرم بدلن توں ورجدی اے۔ حالانکہ مذہبی گروہاں وچکار تعلقات مذہبی آزادی وچ یوگدان پاؤندے رہے ہن، پر سماجی استحصال اتے مذہبی یعقین جاں مشق دی بنیاد تے وتکرے دیاں کجھ خبراں آئیاں ہن۔ اتھے یہودیاں اتے الگّ-تھلگ حملے ہوئے اتے کجھ پرمکھ زیدی مسلمان اپنے مذہبی تعلقاں لئی سرکاری ادارےآں ولوں نشانہ بنایا محسوس کیتا۔ سادہ دے راجگڑھ وچ سرکاری ملٹری رینجینجمینٹ کارن جنوری 2007 وچ سیاسی، قبائلی اتے مذہبی تناء مڑ شروع ہو گیا سی۔
## مذہبی آبادی
اصل وچ سارے شہری مسلمان ہن، جاں تاں شیعہ اسلام دے زیدی فرقے نال متعلق ہن (45% -50%) جاں سنی اسلام (55-50%) دے شافعی فرقے نال متعلق ہن ۔ یہودی سبھ توں پرانی مذہبی گھٹ گنتی ہن۔ دیش دے لگبھگ سارے ہی وڈیرے یہودی آبادی پرواس کر گئے ہن۔ دیش وچ 500 توں گھٹ یہودی رہندے ہن۔ دیش بھر وچ 3,000 عیسائی ہن، جنہاں وچوں بہتے پہاہ گیر جاں غیرمستقل غیرملکی نواسی ہن۔
## مذہبی آزادی دی حالت
آئین دھرم دی آزادی دی انتظام کردا اے، اتے سرکار عامَ طور اُتے عمل وچ اس حق دا اعزاز کردی اے؛ حالانکہ، اتھے کجھ پابندیاں سن۔ آئین اعلان کردا اے کہ اسلام راج دھرم اے اتے شریا سارے قنوناں دا سوما اے۔ اسلام توں علاوہ ہور مذہبی گروہاں دے پیروکار اپنے وشواساں مطابق پوجا کرن اتے مذہبی وکھرے گہنیاں جاں پہراوے لئی آزاد ہن؛ حالانکہ، شریا دھرم-پرورتن توں ورجدی اے اتے غیر مسلماناں نوں دھرم پرورتن کرن توں ورجدی اے، اتے سرکار اس مناہی نوں لاگوُ کردی اے۔ سرکار نوں نویں پوجا ستھاناں دی اساری لئی اجازت دی لوڑ اے اتے غیر-مسلماناں نوں چنے ہوئے عہدے اُتے آؤن توں ورجدی اے۔

## حوالے

* United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. Yemen: International Religious Freedom Report 2007۔ *This article incorporates text from this source, which is in the pubic domain]۔*
گٹھ:یمن
ویتنام وچ مذہبی آزادی

ویتنام دھرم متعلق رواداری لئی مکمل طور تے جانیا جاندا اے۔ ویئتنام دا آئین سرکاری طور اُتے پوجا دی آزادی دا پربندھ کردا اے، جدوں کہ سرکار نے مذہبی ابھیاساں' تے روک لگاؤن لئی کئی طرحاں دے قانون لاگوُ کیتے ہن۔    
## پچھوکڑ
مہایان بدھ دھرم ویئتنام دا سبھ توں وڈا دھرم اے۔ کیتھولک عیسائیاں دی اک اہم گھٹ گنتی اے۔ دوسرے دھرماں وچ پروٹیسٹینٹ عیسائی، تھیرودا بدھ، اسلام، ہائِ ہوؤ اتے سنکریٹک کاؤ آئی دھرم شامل ہن۔ بہت سارے شہری اپنے آپ نوں غیر-مذہبی مندے ہن، حالانکہ اوہ روائتی وشواشاں دا مشق کر سکدے ہن جویں کہ پرکھیاں اتے قومی نائکاں دی پوجا۔ نسلی گھٹگنتی تریخی طور تے نسلی بہو گنتی کنھ نالوں وکھرے روائتی وشواساں دا مشق کردے ہن۔ بہت ساریاں نسلی گھٹ گنتیاں، خاصکر اتر پچھم اتے مرکزی اچے ہلاں وچ ہونگ، زاؤ اتے جرائ گروہاں وچوں، نے پروٹیسٹینٹواد وچ دھرم تبدیل کیتا اے۔

اتر وچ پارٹی نے 1954 توں اتے دکھن توں 1975 وچ، بہت سارے روائتی مذہبی ابھیاساں اتے لوک وشواساں تے حملہ کیتا۔ مارکسسٹ نظرئیے توں عامَ لوکاں دی روحانی پوجا دی وضاحت سماجی ترقی دے پہلے پڑاؤ توں بچاء وجوں کیتی جاندی سی جدوں لوک قدرت نوں اس اتے قابو پاؤن جاں کنٹرول کرن وچ اسمرتھتا نال سمجھدے سن۔ ایہناں وشواساں نوں بھرم منیا جاندا سی اتے ایہہ کہ اوہناں نے لوکاں نوں ‘نامزد’ اتے گھاتک بنایا سی۔ ایہہ یعقین لوکاں دے یعقین نوں کمزور کرن لئی وچارے جاندے سن اتے اوہناں نوں یعقین کرن لئی اتشاہ نہیں کردے سن کہ لوک اپنیاں سمسیاواں دا حل کر سکدے ہن۔ روحانی پوجا نوں اپنے جبر-ظلم دے راج نوں قایم رکھن لئی 'جگیرو' کلین لوکاں دا اک زریعہ منیا جاندا سی۔ ویئتنامی لوک دھرم وچ پوجا کیتی جان والی دیوی لیڈی لِễن ہونہ وی چینی تاؤواد توں اک آیات منیا جاندا سی اتے اس لئی چینی کلونیکل دی وراثت منیا جاندا سی۔
## حوالے

گٹھ:ویت نام
ازبکستان وچ مذہبی آزادی

ایشیا دے مرکزی حصہ وچ واقع اک دیش اے جو چارے پاسے توں زمین نال گھریا اے۔ انا ہی نہیں، اس دے نال لگدے دیساں دی خود وی سمندر تک کوئی پہنچ نہیں اے۔ اس دے اتر وچ قا‍زقستان، مشرق وچ تاجکستان دکھن وچ ترکمینستان اتے افغانستان واقع اے۔ بہت سارے گھٹ گنتیاں والے مذہبی گروہ، جنہاں وچ کجھ عیسائی قوماں دیاں سنگتاں شامل ہن، رجسٹریشن بغیر کم کرنا جاری رکھدیاں ہن کیونکہ اوہناں نے قانون ولوں مقرر کیتیاں سختی رجسٹرڈ شرطاں نوں پورا نہیں کیتا سی۔ پچھلے سمیاں دی طرحاں، جاتیگت ازبیک میمبراں والے پروٹیسٹینٹ گروہاں نے پریشان کرن اتے ڈر دے ماحول وچ کم کرن دی رپورٹ دتی۔ 2006 وچ لاگوُ کیتے گئے نویں جرم قنوناں دی ورتوں کردیاں، سرکار نے دو پادریاں خلاف جرم الزام لائے سن۔ اک نوں کرت کیمپ وچ 4 سال دی سزا سنائی گئی؛ دوسرے نوں معطل دی سزا اتے پروبیشن ملیا۔ قانون لاگوُ کرن والے اہلکاراں نے چھاپیماری کیتی اتے کجھ غیر-رجسٹرڈ گروہاں نوں تنگ پریشان کیتا،  لیڈراں اتے میمبراں نوں حراست وچ لیا اتے جرمانہ کیتا۔ اتوادی بھاوناواں جاں سرگرمیاں دے شکّ دے انئدھکارت اسلامک گروہاں خلاف سرکار نے اپنی مہم جاری رکھی، ایہناں گروہاں دے کئی کتھت میمبراں نوں گرفتار کیتا اتے اوہناں نوں لمی جیل دی سزا سنائی۔ ایہناں وچوں بہت سارے ہزب التحریر (ایچّ۔ ٹی۔)، اک پابندیشدا سخت گیر اسلامی سیاسی لہر، پابندیشدا اسلامک گروہ اکرومیا (اکرومیلر)، جاں اسہمت " وہابی " گروہاں دے شکی میمبر سن۔ سرکار نے عامَ طور اُتے منظور شدہ مسجداں وچ آؤن والے پوجا کرن والیاں وچ دخل نہیں دتا اتے نویں اسلامی پرنٹ، آڈیؤ اتے ویڈیو سامان نوں منظوری دتی۔ مذہبی اتھارٹیاں اتے سرکھیا سنوجواناں دی نزدیکی پڑتال ماتحت تھوڑھی جہی “زیر زمین” مسجداں چل رہیاں ہن۔
## مذہبی آزادی دی حالت
آئین دھرم دی آزادی دا پربندھ کردا اے؛ حالانکہ، سرکار اتے قنوناں نے ایہناں حقاں نوں مشق وچ پابندی لگائی اے۔ آئین چرچ اتے راج نوں وکھ کرن دا اصول وی قائم کردا اے۔ سرکار مذہبی گروہاں نوں سیاسی پارٹیاں بناؤن اتے سماجی لہراں بناؤن توں ورجدی اے۔

قانون مذہبی گروہاں نوں مذہبی اہلکاراں نوں سکھلائی دین توں ورجدا اے جے اوہناں کول رجسٹرڈ مرکزی پربندھکی ادارہ نہیں اے۔ مرکزی ادارہ دی رجسٹریشن لئی دیش دے 13 صوبیاں وچوں 8 وچ رجسٹرڈ مذہبی گروہاں دی ضرورت اے، زیادہ تر مذہبی گروہاں لئی ایہہ اک ناممکن ضرورت اے۔ اتھے چھ اجہیے ادارےآں ہن جو قانونی طور تے مذہبی اہلکاراں نوں سکھلائی دے سکدے ہن۔ قانون سرکاری طور تے منظور شدہ مذہبی سکول اتے راج ولوں پروانت انسٹرکٹراں تک مذہبی ہدایتاں نوں محدود کردا اے۔ قانون کسے نجی ہدایت دی اجازت نہیں دندا اتے النگھنا کرن اُتے جرمانے دی انتظام کردا اے۔ قانون پبلک سکولاں وچ مذہبی موضوعاں دے پڑھاؤن اُتے پابندی اے۔

جرم اتے سول کوڈ وچ دھرم دے قنوناں دی النگھنا کرن اتے مذہبی سرگرمیاں متعلق ہور اصولاں لئی سخت جرمانے ہندے ہن۔ ورجت سرگرمیاں توں علاوہ، اک غیر قانونی مذہبی گروہ دا انعقاد کرنا وی شامل اے، اس قانون وچ دوجیاں نوں اجیہے گروہ وچ شامل ہون لئی راغب کرن اتے نابالغاں نوں اوہناں دے ماپیاں دی اجازت توں بنھاں کسے مذہبی ادارہ وچ شامل کرن لئی وی پروانگی دتی گئی اے۔ کسے رجسٹرڈ مذہبی ادارہ ولوں کیتی کوئی وی مذہبی سیوا غیر قانونی اے۔
## حوالے

* United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor. Uzbekistan: International Religious Freedom Report 2007۔ *This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]]۔*
* Forum 18 Religious Freedom Survey, اگست 2008
گٹھ:ازبکستان
ترکمانستان وچ مذہبی آزادی

ترکمانستان وچ صدر صفر مراد نیازوف دے دور وچ مذہب تے سخت پابندیاں سن ۔21 دسمبر، 2006 نوں، صدر سپرمرت نیازوو مر گیا۔ راج سرکھیا کونسل نے منتریاں دی کیبنٹ دا ڈپٹی چیئرمین اتے صحتَ وزیر گربنگلی بردیمہمدوو نوں ایگزیکٹیو پردھان تعینات کیتا؛ بردیم مہمدوو فروری، 2007 وچ صدر چنیا گیا سی۔ رپورٹنگ پیریڈ دے دوران ترکمینستان دی سرکار نے مذہبی آزادی متعلق پچھلیاں پالیسیاں نوں واپس لین جاں اس وچ سودھ کرن دی سکیم بنائی کوئی اشارہ نہیں ملے۔ ترکمنیستان سرکار نے گھٹ گنتی مذہبی گروہاں دے میمبراں نوں اوہناں دے یعقین کارن جرمانے، روزگار اتے مکان گواؤن اتے قید دی دھمکی دتی سی۔

مذہبی وشواساں جاں مشق دی بنیاد تے سماجی استحصال جاں تشدد دیاں کوئی خبراں نہیں ہن۔ بہو گنتی شہری اپنے آپ نوں سنی مسلمان وجوں پچھاندے ہن؛ نسلی ترکمن دی پچھان اسلام نال جڑی ہوئی اے۔ نسلی ترکمن جو دوجے مذہبی گروہاں، خاصکر گھٹ جانے-پچھانے پروٹیسٹینٹ گروہاں وچ تبدیل ہون دی چون کردے ہن، نوں شکّ دی نظر نال ویکھیا جاندا اے اتے کئی وار اس توں وکھرا کیتا جاندا اے، پر ترکمنیستان سماج تریخی طور اُتے رواداری اتے وکھ-وکھ مذہبی مانتاواں نوں شامل کردا آیا اے۔
## ترکمینستان وچ دھرم
ترکمنیستان، ازبیکستان، افغانستان اتے ایران وچ مسلمان ہن ۔ کل ملا کے ترکمینستان 89% مسلمان اتے 9% پوربی آرتھوڈاکس اے ۔ زیادہ تر نسلی روسی آرتھوڈاکس عیسائی ہن ۔ باقی دے 2% انجان ہن۔
## مذہبی آزادی دی حالت
آئین دھرم دی آزادی دا پربندھ کردا اے ؛ حالانکہ، عمل وچ سرکار ایہناں حقاں تے پابندی لگاؤندی اے۔ مجرمانہ قانوناں(فوجداری قوانین) مطابق مذہبی آزادی دی النگھنا جاں پرائیویٹ ادارےآں ولوں اتیاچاراں دی گہار لگائی گئی اے؛ مشق وچ اس نوں لاگوُ نہیں کیتا جاندا اے۔ 2004 وچ سرکار نے دھرم بارے 2003 دے قانون وچ سودھ شائع کیتی جس وچ 500 میمبراں توں رجسٹر کرن لئی انکاں دی تھریشہولڈ نوں گھٹا کے 5 کر دتا گیا، اتے سارے گھٹگنتی گروہاں نوں رجسٹر کرن دے یوگ بنایا۔ سودھاں نے مذہبی اسمبلی دیاں دو کیٹیگریاں قائم کیتیاں: مذہبی گروہ (قانونی عمر دے گھٹو گھٹ 5 اتے 50 توں گھٹ میمبراں والے) اتے مذہبی ادارےآں (گھٹو گھٹ 50 میمبراں والے)۔ سودھاں قانون دے اہم سلیٹی کھیتر نوں چھڈدیاں ہن۔
## حوالے

* United States Bureau of Democracy, Human Rights and Labor। Turkmenistan: International Religious Freedom Report 2007। *This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]]।*
* Forum 18: Religious Freedom Survey, اگست 2008
گٹھ:ترکمانستان
ایران دا جنگلی جیون

ایران ایشیا دے دکھن-پچھم کھنڈ وچ واقع دیش اے۔ اسنوں سن 1935 تک فارس ناں نال وی جانیا جاندا سی۔ اس دا راجگڑھ تہران اے اتے ایہہ دیش شمال-مشرق وچ ترکمینستان، اتر وچ کیسپیئن سمندر اتے آزربائیجان، دکھن وچ فارس دی کھاڑی، پچھم وچ عراق ( کردستان سرزمین) اتے ترکی، مشرق وچ افغانستان اتے پاکستان نال گھریا اے۔ اتھے دا پرمکھ دھرم اسلام اے اتے ایہہ کھیتر شیعہ اکثریت اے۔ ایران دے وسیع علاقے وچ جنگل پائے جاندے نیں خاص طور تے شمال وچ کیسپین سمندر دے جنگل سوہنے تے وڈے علاقے وچ نیں  
## اتہاس
ایران دے جنگلی جیون دا سبھ توں پہلاں 14 ویں صدی وچ حمد اللہ مستوافی ولوں انشک طور تے ذکر کیتا گیا سی جنہاں نے صرف جانوراں دا ذکر کیتا سی۔ 18 ویں اتے 19 ویں صدی وچ، سیموئل گوٹلب گلیمن اتے آڈور مونیٹریز نے کیسپیئن سمندری کھیتر اتے ٹیلیش پہاڑ دی کھوج کردیاں کیسپیئن جیو دے دستاویزاں دا پتہ لگایا۔ 19 ویں صدی وچ بہت سارے کدرتیوادیاں نے اسدا پالن کیتا، جس وچ پھلپو ڈی پھلپی، ولیئم تھومس بلینپھورڈ اتے نکولائی زارودنی شامل ہن، جنہاں نے تھندھاری، پنچھی، سامری، دوہاواں اتے مچھی دیاں قسماں دا دستاویزیکرن کیتا۔  
## فلورا
دیس دا دسوندھ توں وی زیادہ جنگلات اے۔ سبھ توں ودھ مکمل وادھے کیسپیئن ساگر توں چڑھن والے پہاڑی لاناں اُتے، اوک، سواہ، ایلم، سائیپرس اتے ہور قیمتی درختاں دے سٹینڈ دے نال ملدے ہن۔ اچے پٹھار اُتے، رگڑے اوک دے کھیتر سبھ توں ودھیا پانی والے پہاڑ دیاں' تے دکھائی دندے ہن، اتے پنڈ دے لوک بغیچیاں دی کاشت کردے ہن اتے جہاز دے درخت، پوپلر، ولو، اخروٹ، بیچ، میپل اتے ملبیری اگاؤندے ہن۔ جنگلی پودے اتے جھاڑیاں بسنت رتّ وچ بنجر دھرتی توں اگدیاں ہن اتے چارہ چاراجوئی کردیاں ہن، پر گرمی دے سورج نے اوہناں نوں ساڑ دتا۔ ایپھئیؤ رپورٹاں دے مطابق، جنگلاں دیاں پرمکھ قسماں جو ایران اتے اوہناں دے متعلق کھیتراں وچ موجود ہن:
اتری ضلعیاں دے کیسپیئن جنگل (33,000) کلومیٹر 2 )
* اتر-پوربی ضلعیاں وچ چونے پتھر والے پہاڑی جنگل ( جنیپیرس جنگل، 13,000) کلومیٹر 2 )
* پوربی، دکھنی اتے دکھن-پوربی ضلعیاں وچ پستا جنگل (26,000) کلومیٹر 2 )
* مرکزی اتے مغربی ضلعیاں وچ اوک جنگل (100,000 کلومیٹر 2 )
* دیش دے مرکزی اتے اتر-پوربی حصے وچ دشت کویر ضلعیاں دے بوٹے (10,000 کلومیٹر 2 )
* دکھنی ساحل دے اپ-کھنڈی جنگل (5,000 کلومیٹر 2 ) ہارا جنگلاں وانگ۔  
## حوالے

گٹھ:ایران