پنجابی تے انٹرنیشنلزم

پنجاب دی اکالی پارٹی نے ستا اتے قابض ہون لئی پنجابی بھاشا نوں آدھار بنا کے 'پنجابی صوبے' لئی کئی مورچے لگائے پر وڈمبنا ایہہ رہی ہے کہ پنجابی صوبہ ملن توں بعد اکالی سرکار پنجابی نوں راج بھاشا بناؤن اتے اس دی ترقی توں پچھانہ ہٹن لگی۔ اس دا پرمکھ کارن ایہہ سی کہ 'ہرے انقلاب' دی آمد توں بعد پنجاب دی امیر کسانی وی قومی اتے قومانتری منڈی نال جڑن لئی اتاولی سی۔ جیوں-جیوں ہرے-انقلاب دا لابھ امیر جٹّ کسانی کول پہنچدا گیا، اس نے وی اپنے بچیاں نوں پڑاؤن دا رخ انگریزی مادھیام سکولاں ولّ کر لیا۔ اس دی دیکھا-دیکھی پنجاب دی درمیانی کسانی نے وی اپنے بچے انگریزی مادھیام سکولاں وچّ پڑھاؤنے ارمبھ کر دتے۔ سٹے وجوں پنڈاں وچّ وی انگریزی سکولاں دی 'دوکانداری' ارمبھ ہو گئی اتے سرکاری سکولاں وچّ پنجاب دی چھوٹی کسانی اتے دلت بھائیچارے دے لوک پڑھن لئی مجبور ہو گئے۔ اس طرحاں ہرے انقلاب توں بعد جیوں-جیوں پنجابیاں دی ورگ ونڈ تکھی ہندی گئی تؤں-تؤں پنجاب دے سکول تے بورڈ وی ونڈے گئے۔ پنجابی مادھیام لئی پنجاب سکول سکھیا بورڈ، موہالی رہِ گیا، جتھے پنجاب دا غریب، دلت اتے پرواسی مزدور طبقہ اپنے بچیاں نوں پنجابی وچّ تعلیم دوا رہا ہے۔ ایہو کارن ہے کہ پنجابی بھاشا دا رتبہ پنجاب دی بھونے وچّ نگونا ہوئی جا رہا ہے۔

بھاویں 1967 وچّ پنجاب سرکار دوارا پنجابی نوں راج بھاشا دا درجہ دے دتا گیا پر آرتھک، سماجک، سبھیاچارک، پربندھکی آدی کارناں کر کے پنجابی حقیقی طور اتے راج بھاشا نہ بن سکی۔ لچھمن سنگھ گلّ دی سرکار توں بعد بنیاں سرکاراں پنجابی نوں سرکار اتے روزگار دی بھاشا نہ بنا سکیاں۔ ہن بہو-قومی کمپنیاں دوارا وپار وی انگریزی بھاشا نال جوڑ دتا گیا ہے۔ 1991 دیاں وشویکرن دیاں نیتیاں توں بعد تاں امریکی نوَ-سمراج انگریزی بھاشا نوں سمچے وشو دی بھاشا بناؤن لئی پورا تان لگاؤن لگا ہے۔ اجوکے وشویکرن دی بھاشا انگریزی ہون کر کے ایہہ پنجابی بھاشا نوں اونی دیر ہی برداشت کر سکدی ہے، جنی دیر تکّ ایہہ وپار وچّ رکاوٹ نہ بنے بلکہ سہائک بھاشا دا رول ادا کرے۔ اس لئی انگریزی بھاشا دا پاسار کیول بھاشا دا پاسار نہیں سگوں نوَ-سامراجواد دا پاسار وی ہے۔ وشویکرن آرتھک، سیاسی اتے سبھیاچارک طور اتے نوَ-سامراجواد نال نیڑیوں جڑیا ہویا ہے، جس کر کے ایہہ انگریزی بھاشا دے نوَ-سامراجوادی دابے نوں پنجابی بھاشا اپر تھوپن لئی بھرپور یتن کر رہا ہے۔ اس دابے دا سٹہ ایہہ نکلیا ہے کہ اس نے ساہت، کلا، فلماں، میڈیا آدی دے ذریعے پنجابیاں دے دماغاں نوں وی اپنے قبضے ہیٹھ لے لیا ہے۔ اس طرحاں وشویکرن بے روک-ٹوکوک لٹّ دا دوسرا ناں ہے۔ ایہہ لٹّ صرف قدرت جاں منکھ دی نہیں سگوں ساڈی بھاشا اتے ساڈے سبھیاچار دی وی لٹّ ہے۔ اس نے جتھے ساڈے کولوں ساڈی زبان اتے شبد کھوہ لئے ہن، اتھے ایہہ 'کھاؤ-پیو عیش کرو' دا نعرہ لا کے سانوں مورکھ تے کھپتوادی بنا رہا ہے۔ اجوکے پنجاب دا لکھنکار، بدھیجیوی، پنجابی ادھیاپک، وشا ماہر، اکادمک ماہر آدی اجیہے ماحول وچّ ہی پنپ رہے ہن تے کھپت ہو رہے ہن۔ سوال ایہناں پرستھتیاں نوں سمجھ کے بدلن دا ہے۔

پنجابی بھاشا تے ساہت دے اپروکت مصلے سیاسی ہن۔ اس لئی ایہناں دے حلّ وی پنجاب دی سیاست نال جڑے ہوئے ہن۔ اس توں علاوہ پنجاب دی اجوکی آرتھکتا دی دشا تے دشا نوں سمجھنا وی ضروری ہے۔ اج جیکر پنجابی بھاشا دے ختم ہون دا خدشہ محسوس کیتا جا رہا ہے تاں اس وچّ بنیادی رول وشویکرن دیاں نیتیاں دا وی ہے۔ پنجابی بھاشا دا ختم ہونا کیول پنجابی دا ہی ختم ہونا نہیں ہووےگا سگوں اس نال ساڈی سبھیتا اتے سبھیاچار وی ختم ہو جانگے، جس نوں پنر-جیوتّ نہیں کیتا جا سکیگا۔ اس لئی وشویکرن نال لڑن لئی پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت دی چنتا کرنی بندی ہے۔ اس کارج لئی جتھے سانوں پنجابی نوں بچاؤن اتے اس نوں ہور امیر بناؤن بارے سوچنا ہووےگا، اتھے پنجاب دے حاکماں ورودھ وی جد وجہد کرنی پویگی، جہڑے پنجابی ہتیشی ہون دا ڈھنڈورا تاں ضرور پٹدے ہن پر بنیادی طور اتے اوہ پنجابی ورودھی رول ادا کر رہے ہن۔ پنجابی نال سبندھت وکھ-وکھ سرکاری اداریاں نوں جان-بجھّ کے ساڈے حاکماں دوارا بے لوڑے تے بے جان بنایا جا رہا ہے۔ سرکاراں دوارا پنجابی دی ترقی لئی یوجنابدھّ وکاس اتے اس نوں مکھ طور اتے روزگار دی بھاشا بناؤنا ہووےگا۔ گیان، وگیان اتے تکنیک دیاں پستکاں دے پنجابی انوواد کرواؤنے پینگے تاں کہ اج دے تکنیکی یگ وچّ پنجابی نوں اس دے ہان دی بھاشا بنایا جا سکے۔ پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت نوں وشویکرن دے ماڑے پربھاواں توں بچاؤن لئی ساڈے سمیاں دا سبھ توں مہتوپورن کارج ہے۔ پنجابی بھاشا پرتیرودھک سر والی بھاشا ہے۔ پنجاب دے لوک جیوں-جیوں اپنی زندگی دی رکھیا لئی لڑنگے تؤں-تؤں اوہ اپنی بھاشا نوں بچاؤن لئی وی سنگھرش تیز کرنگے۔ پنجاب دے ودیک اداریاں وچّ ماں-بولی دی عزت ہونی لازمی ہے کیونکہ ماں-بولی راہیں ہی منکھ اپنے ساہت اتے سماج دا نرمان کر سکدا ہے۔ ماں-بولی ہی منکھ نوں سہج اتے چیتن بناؤندی ہے اتے منکھ قدرت نال سبندھ وی ماں-بولی راہیں ہی ستھاپت کردا ہے۔ ایہو کارن ہے کہ ماں-بولی توں بناں سبھیاچار دی کلپنا وی نہیں کیتی جا سکدی۔ موجودہ دور پنجابی بھاشا لئی سبھ توں خطرناک اتے چنوتیاں بھرپور دور ہے۔ ساڈے حاکماں نے پنجاب، پنجابی اتے پنجابیت نوں وشویکرن دی جھولی وچّ سٹّ دتا ہے۔ اس کر کے ایہہ کیول پنجابی بھاشا دا مصلیٰ نہیں ہے سگوں پنجاب دی راجنیتک-آرتھکتا اتے وکھ-وکھ ورگاں دے سماجک سبندھاں دا مصلیٰ ہے۔ ایہناں مثلیاں نوں حلّ کیتے بناں پنجابی بھاشا، ساہت تے اکادمکتا نوں بچاؤنا مشکل ہی نہیں سگوں اسمبھو وی ہے۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی