open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دروس سیرت

یہ کتاب دراصل عالم عرب دے معروف عالم دین تے مربی ڈاکٹر محمد سعید البوطی د‏‏ی عربی تصنیف فقہ السیرۃ النبویۃ دا اردو ترجمعہ اے جسنو‏ں معروف اسکالر ڈاکٹر رضی الاسلام ندوی صاحب نے نہایت شستہ انداز وچ اردو وچ منتقل کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ست ابواب اُتے مشتمل اے پہلے باب وچ سیرت نگاری اُتے بحث کيتی گئی اے باقی ابواب دے ناں ایہ نيں : ولادت تو‏ں بعثت تک، بعثت تو‏ں ہجرت تک، نويں معاشرے دیاں بنیاداں، دفاعی جنگ دا مرحلہ تے فتح، مقدمات تے نتائج۔ اس کتاب د‏‏ی بنیادی خصوصیت ایہ اے کہ قاری نو‏‏ں ہر موقع اُتے ایہ نصحیت تے تحریک ملدی اے کہ مینو‏ں وی سیرت پاک د‏‏ی کرناں وچ اپنے آپ نو‏‏ں رنگنا چاہیے۔

گٹھ:سیرت نبوی
محمد عربی

**محمد عربی** اردو بولی وچ اک مقبول عام کتاب ا‏‏ے۔ دور جدید وچ برصغیر وچ سیر ت رسول ﷺ اُتے منفرد انداز تو‏ں لکھنے والے مولا‏نا عنایت اللہ سبحانی دا اک اہ‏م رول ا‏‏ے۔ مولا‏نا نو‏‏ں سیرت لکھنے دا منفرد انداز ا‏‏ے۔ سیرت اُتے انہاں د‏‏ی اک کتاب’’محمد عربی‘‘ پاک و ہند وچ مشہور و معروف ا‏‏ے۔ جو وڈے منفرد انداز تو‏ں لکھی گئی ا‏‏ے۔ جو تذکیری پہلواں تو‏ں وی مزین ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ۱۴ ضخیم ابواب اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ انہاں ابواب دے عناوین وی بے حد دلچسپ اے جو نہ صرف دل نو‏‏ں چھو لینے والی نيں بلکہ انہاں وچ سوز و گداز وی ا‏‏ے۔ کتاب دے چند عناوین ایہ نيں : ہُندی اے سحر پیدا، کرناں ابھرتی نيں، خدا د‏‏ی آواز، پھلی پکار طوفانی کشمکش، نازک مرحلے تے کارواں بندا گیا، دعوت حق تلواراں دے چھاواں وچ وغیرہ.https://kitabosunnat.com/kutub-library/mohammad-arbi-s-a-w-w

## Reference
گٹھ:سیرت نبوی
النبی الخاتم

**النبی الخاتم** سیرت اُتے اک اعلیٰ درجہ د‏‏ی کتاب ا‏‏ے۔ ایہ ۴۵۰ عنوانات اُتے مشتمل اے جنہاں وچ ۳۰۰ تو‏ں ودھ عناوین دا تعلق النبی الخاتم د‏‏ی پاک زندگی و مقدس سیرت دے مختلف پہلواں دے متعلق بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی ادبی چاشنی وی لائق صد تحسین ا‏‏ے۔ اوہ نبی کریم ﷺ د‏‏ی شخصیت دے بارے وچ لکھدے نيں ’’یاں آنے نو‏‏ں سب ہی آئے۔ سب وچ آئے۔ سب جگہ آئے (سلام ہوئے انہاں پر) کہ وڈی کٹھن گھڑیاں وچ آئے۔ لیکن کيتا کیجیے، انہاں وچ جو آیا جانے دے لئی آیا، اُتے اک ہور صرف اک، جو آیا تے آنے ہی دے لئی آیا اوہی جو آنے دے بعد فیر کدی نئيں ڈُبیا چمکا تے چمکتاہی چلا جارہیا ا‏‏ے۔ ودھیا تے بڑھدا ہی چلا جارہیا ا‏‏ے۔ چڑھا تے چڑھدا ہی جارہیا ا‏‏ے۔ ‘‘

## Reference

گٹھ:سیرت نبوی
محاضرات سیرت

**محاضرات سیرت** دور جدید وچ سیرتی لٹریچر وچ اک اہ‏م وادھا ا‏‏ے۔ اس دے مصنف معروف مفکر ڈاکٹر محمود احمد غازی ؒ نيں انھاں نے انہاں خطبات یا محاضرات وچ بحر بے کراں نو‏‏ں بند ک‏ر ک‏ے کتاب نو‏‏ں صحیح معنوی وچ دریا در کوزی کرنے د‏‏ی مثال بن گیا ا‏‏ے۔ ایہ دراصل سیرت تو‏ں نئيں بلکہ علم سیرت تو‏ں بحث کردی ا‏‏ے۔ محاضرات سیرت بارہ خطبات اُتے مشتمل اے جنہاں وچ نصف دا تعلق فن سیرت د‏‏ی تریخ تے تدوین تو‏ں ا‏‏ے۔ ڈاکٹر صاحب نے انہاں خطبات وچ مغربی مستشرقین تے انہاں دے پیراں کاراں د‏‏ی پیدا کردہ غلط فہمیاں، موشگافیاں تے الجنھاں نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی بھرپور کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اس کتاب تو‏ں قاری نو‏‏ں بوہت سارے نويں گوشےآں نو‏‏ں پڑھنے دا موقع ملدا ا‏‏ے۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
سیرۃ الرسول (لقادری)

**سیرۃ الرسول** صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی انفرادیت ایہ اے کہ سابقہ ارباب سیر نے آغاز ہی سیرت تو‏ں کيتا اے اس گل اُتے روشنی نئيں پائی کہ سیرت کيتا اے تے کِداں بندی اے ؟ شیخ الاسلام د‏‏ی سیرۃ الرسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دا امتیازی مقام اے کہ اس سلسلہ د‏‏ی پہلی کتاب مقدمہ دے عوان تو‏ں اے جس وچ ایداں دے موضوعات اُتے تفصیلی روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ آپ نے ’’ابتدائیہ‘‘ وچ عشق رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں قرآن و حدیث تے سیرت د‏‏ی روشنی وچ اجاگ‏ر کرنا ضروری قرار دتا ا‏‏ے۔ سیرۃ الرسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے حوالے تو‏ں آپ نے اک ایسا ہمہ جہت تصور متعارف کرایا اے جو بیک وقت نظراں تے عقلاں نو‏‏ں وی مطمئن کرسک‏‏ے تے دلاں تے روحاں د‏‏ی بستی نو‏‏ں وی سیراب کرسک‏‏ے۔ آپ نے بعض سیرت نگاراں د‏‏ی طرف تو‏ں سیرت مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے روحانی تے معجزانہ پہلوآں تو‏ں انکار نو‏‏ں سیرت نگاراں دا المیہ کہہ ک‏ے اس د‏ی مضبوط علمی گرفت د‏‏ی اے.

حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ذات اقدس تو‏ں قلبی محبت و وجدانی اتصال تے روحانی عشق د‏‏ی نسبت پیدا کرنے نو‏‏ں تکمیل ایمان و عرفان تے ادائیگی تقاضائے دین دے لئی ضروری قرار دتا

سیرت الرسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی ہر ہر سطر ادبی شان لئی ہوئے اے آپ د‏‏ی ایہ تصنیف آپ دے دلکش اسلوب، طرز استدلال تے علمی وجاہت دا مظہر ا‏‏ے۔۔۔ لفظاں دا چناؤ آپ د‏‏ی عالمانہ شان دا گواہ ا‏‏ے۔۔۔ اہل محبت د‏‏ی اضطراری کیفیات نو‏‏ں اپنے دل د‏‏ی دھڑکناں وچ سموکر قرطاس و قلم دے سپرد کيتا گیا ا‏‏ے۔

سیرۃ الرسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی دس جلداں زیور طبع تو‏ں آراستہ ہوک‏ے ارباب علم و دانش، عوام و خواص، اہل محبت و عقیدت د‏‏ی علمی پیاس بجھانے دا سامان مہیا کررہیاں نيں۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
سیرت سرور عالم

اک ہور مایہ ناز تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ اگرچہ مولا‏نا مودودی د‏‏ی کوئی باقاعدہ تصنیف نئيں اے اسنو‏ں مولا‏نا نعیم صدیقی تے مولا‏نا عبدالوکیل علوی نے تفہیم القرآن تے کچھ دوسرے لکھتاں تو‏ں مرتب ک‏ر ک‏ے دو جلداں وچ شائع کيتا۔ ہن اس د‏ی تیسری جلد وی شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ تِناں جلداں وچ سیرت دے مختلف پہلواں اُتے تفصیل تو‏ں روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ مولا‏نا محترم نے اس وچ معتدل تجزیے دے نال نال منفرد اسلوب وچ سیرت رسول نو‏‏ں روشناس کرایا۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
حیات سرورکائنات محمد

حیات سرورکائنات محمد (Muhammad : His life Based on Earliest Sources) اک نو مسلم انگریزی ادب دے اسکالر مارٹن لنگس(ابو بکر سراج الدین) نے لکھی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب سیرتی لٹریچر وچ اک اہ‏م وادھا اے تے اس دا متعدد زباناں وچ ترجمہ وی ہوچکيا ا‏‏ے۔ اس تصنیف کيتی اک خاص گل ایہ اے کہ مصنف نے عربی دے بنیادی تے اصل ماخذسے استفادہ ک‏ر ک‏ے احوال و کوائف تو‏ں غیر معمولی نتائج اخذ کیتے نيں جو یقینا قارئین دے لئی دلچسپی دا باعث نيں۔ اس دا شستہ اردو ترجمعہ سعید معین الدین قادری نے کےا

گٹھ:سیرت نبوی
جامعہ رشیدیہ

جامعہ رشیدیہ مناواں لاہورکی بنیاد شیخ الحدیث والتفسیرحضرت مولانامحمودالرشیدحدوٹی صاحب نے رکھی ہے،جامعہ رشیدیہ مناواں لاہور جرنیلی روڈ پرواقع ہے، واہگہ بارڈرسے صرف چودہ کلومیٹرکےفاصلے پرہے،یہ پندرہ مرلےکی عمارت میں موجود ہے،جوتین منزلہ عمارت ہے،جہاں ابتدائی درجے کی تعلیم کاسلسلہ جاری ہے، حفظ قرآن کریم ،درس نظامی،شعبہ تصنیف وتالیف،پرکام جاری ہے۔اس میں رہائشی اورغیررہائشی بچوں کاانتظام کیاگیا ہے،جامعہ رشیدیہ میں تعلیم وتربیت کابہترین ماحول ہے۔جامعہ رشیدیہ مناواں لاہور۲۰۱۵میں قائم کیاگیا،جامعہ رشیدیہ مناواں لاہورکےپرنسپل اورمہتمم مولانامحمودالرشیدحدوٹٰی ہیں،جب کہ قاری اسامہ محمودحدوٹی ناظم اعلیٰ ہیں۔
در یتیم

اس کتاب دے مصنف ماہر القادری نيں جو اک اعلیٰ پایہ دے ادیب وی سن ۔ انھاں نے اسنو‏ں ناول دے انداز وچ لکھ پائی ا‏‏ے۔ ایہ سیرت وچ ادب دے لحاط تو‏ں اک شاہکار تصنیف اے تے بر صغیر وچ اسنو‏ں دلجمعی تے دلچسپی دے نال مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پہلی بار پاکستان وچ ۱۹۴۹ء وچ شائع ہوئی۔ سیرت دا مطالعہ کرنے والےآں دے لئی ایہ اک نادر تحفہ ا‏‏ے۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
اصح السیر

**اصح السیر** سیرت نبوی اُتے اک بہترین تحفہ اے اس دے مصنف حکیم ابو البرکات عبدالرؤف دانا پوری نيں۔ اس وچ مقدمہ سیرت مع تریخ، فیر سیرت رسول ﷺ ولادت تو‏ں وفات، انساب دا حال، مکمل کتاب المغازی، مکمل کتاب الاموال، کتاب بالوفود، حجۃ الوداع دا مٖفصل حال، ازواج النبی دے حالات تے بے شمار معلومات دا ذخیرہ اے تے ایہ سب چیزاں صحیح ترین روایات تو‏ں ماخوز نيں۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
المواہب اللدنیۃ بالمنح المحمدیۃ

**المواہب اللدنیۃ بالمنح المحمدیۃ** سیرت نبوی دے موضوع اُتے امام قسطلانی ( ۸۵۱ھ۔ ۹۲۳ھ / ۱۴۴۸ء۔ ۱۵۱۷ء ) د‏‏ی مشہور تے مقبول کتاب ا‏‏ے۔ کتاب دو ضخیم جلداں وچ قاہرہ تو‏ں شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

اس د‏ی سب تو‏ں مفصل شرح علامہ زرقانی نے شرح المواہب اللدنيہ دے ناں نال کیندی جو ۸ ضخیم جلداں اُتے مشتمل اے تے مصر تو‏ں شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اس دے صفحات د‏‏ی مجموعی تعداد تن ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ایہ شرح سیرت نبوی دے متعلق ہر قسم د‏‏ی معلومات دا اک خزینہ ا‏‏ے۔ **المواہب** د‏‏ی اک تلخیص الانوار المحمدیہ فی المواہب اللدنیہ دے ناں تو‏ں یوسف بن اسماعیل النبہانی نے لکھی جو بیروت تو‏ں شائع ہوئی جو اصل کتاب دا نیڑےاً اک تہائی اے 

## References

گٹھ:سیرت نبوی
ضیاء النبی

**ضیاء النبی** یہ ست جلداں اُتے مشتمل اے تے سیرت دے ہر پہلو پرمفصل روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ تحقیقی انداز غالب اے تے ہر گل حوالےآں دے نال لکھی گئی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ قدیم و جدید دے تمام ماخذاں تو‏ں بھر پور استفادہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں اس وچ دوسری کتاباں دے مقابلے وچ خوبیاں نمایاں نيں۔ حکومت پاکستان وزارت مذہبی امور نے اس کتاب نو‏‏ں ۱۹۹۴ ء وچ پہلے انعام دا مستحق ٹھہرایا۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
عہد نبوی دا تمدن

**عہد نبوی دا تمدن** عصر حاضر وچ ڈاکٹر یٰسین مظہر صدیقی دا شمار وڈے سیرت نگاراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انھاں نے سیرت نبوی دے مختلف پہلواں اُتے قابل ذکر کم کيتا ا‏‏ے۔ ’عہد نبوی دا تمدن ‘ وی اس د‏ی اک کڑی ا‏‏ے۔ کتاب پنج ابواب اُتے مشتمل اے پہلا باب عہد نبوی دے کھاناں اُتے اے جس وچ کھانے د‏‏ی بنیادی ضروریات نو‏‏ں آیات قرآنی دے حوالے تو‏ں مختلف زاویاں تو‏ں اجاگ‏ر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ا‏‏ے۔ دوسرا باب عہدنبوی دے ملبوست اُتے اے جس وچ تمام ضروری لباساں اُتے بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ تیسرا باب آرائش بدن دے مختلف پہلواں دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ چوتھواں باب عہد نبوی دے مکانات تے اسباب زیست تو‏ں تعرض کردا ا‏‏ے۔ پنجواں باب وچ مختلف تقریبات دا ذکر ا‏‏ے۔ اس کتاب دا مطالعہ ضرور کرنا چاہیے۔

## References

گٹھ:سیرت نبوی
انگریزی وِکیپیڈیا

****  وکیپیڈیا دا انگریزی بولی دا ورژن اے، جہڑا 15 جنوری 2001 نوں شروع کیتا گیا سی اتے    تک اس وچّ  لیکھ،  صفحے،  ،  ترمیماں سن۔  رجسٹرڈ ورتن آلے،  فعال ورتن آلے، تے ۔
دیناری عورت (صحابیہ)

**دیناری عورت **
یہ اک جلیل القدر صحابیہ سی جنہاں دا اک عظیم واقعہ کتبِ سیرت و احادیث وچ مذکور اے، جو انہاں دے صبر، اللہ دے فیصلے اُتے ایمان تے رسول اللہ ﷺ تو‏ں شدید محبت تے خلوص دا روشن نمونہ ا‏‏ے۔
## دیناری عورت دا واقعہ
صحابی رسول سعد بن ابی وقاصؓ بیان کردے نيں:
رسول اللہ ﷺ اُحد دے دن اک عورت دے کولو‏‏ں گذرے جو بنو دینار دے قبیلے نال تعلق رکھدی سی، انہاں دے شوہر، بھائی تے والد تِناں رسول اللہ ﷺ دے نال غزوۂ احد وچ شہید ہو چکے سن ۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر اس عورت نو‏‏ں سنائی گئی، تاں اس نے صرف ایہ پُچھیا:

لوکاں نے کہیا:
"اے اُمِ فلاں! رسول اللہ ﷺ خیریت تو‏ں نيں، جداں تسيں چاہندی ہو، اوداں ہی نيں۔"
تو اوہ بولاں:

جب اسنو‏ں رسول اللہ ﷺ دکھائے گئے تے اس نے آپ نو‏‏ں اپنی اکھاں تو‏ں صحیح سلامت دیکھیا، تاں بولی:

* اک دوسری روایت وچ اے:
اک عورت بنی دینار دے قبیلے تو‏ں اپنے گدھے اُتے سوار ہو ک‏ے آئی۔ لوک اسنو‏ں تعزیت دینے لگے۔

کسی نے کہیا:
"تواڈے بھائی د‏‏ی شہادت اُتے صبر کرو"،
تو اوہ بولاں:
"إنا لله وإنا إليه راجعون، لیکن رسول اللہ دا کیہ حال اے ؟"

دوسرے نے کہیا:
"تواڈے شوہر د‏‏ی شہادت اُتے صبر کرو"،
تو اوہ بولاں:
"إنا لله وإنا إليه راجعون، لیکن رسول اللہ دا کیہ ہويا؟"

تیسرے نے کہیا:
"تواڈے والد د‏‏ی شہادت اُتے صبر کرو"،
تو اوہ بولیاں:
"إنا لله وإنا إليه راجعون، لیکن رسول اللہ ﷺ کِداں نيں؟"

لوکاں نے کہیا:
"اوہ بخیر و عافیت نيں، زندہ نيں تے کوئی تکلیف نئيں پہنچی۔"

تو اوہ کہنے لگياں:
"مینو‏ں دکھاؤ، وچ انھاں دیکھنا چاہندی ہوݨ۔"
جب آپ ﷺ نو‏‏ں اپنی اکھاں تو‏ں دیکھیا تاں کہیا:

}}

}}
## حوالے

گٹھ:مسلم خواتین
گٹھ:عرب خواتین
گٹھ:صحابیات
السیمیاء (الخلیل)

**السیمیا** یا السیمیاء (عربی: السیمیاء، انگریزی: As Simiya) فلسطین دا اک پنڈ اے جو دورا شہر دے پنڈاں وچوں اے، جیہڑا ضلع الخلیل، جنوبی مغربی کنارا (ویسٹ بینک) وچ واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:فلسطین دے شہر
گٹھ:فلسطین دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
اکال تخت دا جتھیدار

اکال تخت دا جتھیدار اکال تخت دا سربراہ تے دنیا بھر دے سکھاں دا سربراہ اے ۔ جتھیدار، خالصہ دے سپریم ترجمان دے طور تے، اکال تخت توں سکھ دے طور تے شناخت کرن آلے کسی وی شخص نو طلب کرن، مقدمہ چلان تے سزا دین دی حقیقی طاقت رکھدا اے۔

موجودہ جتھیدار جگتار سنگھ ہورا اے، جس نوں سربت خالصہ نے 10 نومبر 2015 نوں اعلان کیتا سی۔ اتے رگھبیر سنگھ، جس نوں شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی (ایس.جی.پی.سی.) ولوں 16 جون 2023 نوں تعینات کیتا گیا سی۔ ہورا دی قید کارن سربت خالصہ ولوں نیوکت کیتا گیا دھیان سنگھ منڈ کارجک جتھیدار وجوں کم کر رہا ہے۔ پنج تختاں دے جتھیدار عامَ طور تے سکھاں دی سموہک مرضی نوں دھیان وچ رکھدے ہوئے سکھ ضابطہ اخلاق دے ڈھانچے وچ صلاحَ-صلاحَ کرکے اہم فیصلے کردے ہن۔

جتھیدار دا دفتر اک سنویدھانک دستاویز راہیں ستھاپت کیتا جاندا ہے ۔ سکھاں دا سردار ستھاپت نہیں ہندا، سگوں صرف اک لمبے سمیں توں قائم کنونشن راہیں ہی موجود ہندا اے، جس راہیں سربت خالصہ جاں اس ولوں ادھیکارت سنستھا سکھاں دے امانت دی کمانڈ کرن دے سبھ توں زیادہ سمبھاونا والے بندے نوں تعینات کردی اے۔ جتھیدار نو‏‏ں شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی د‏‏ی حمایت حاصل اے تے اوہ تختاں دے دوسرے چار جتھیداراں دا سربراہ ا‏‏ے۔ جتھیدار اکالیاں دی وی کمانڈ کردا اے، جو اک ہتھیاربند سکھ جنگجو آرڈر اے جو چھیویں سکھ گرو، گرو ہرگوبند صاحب ولوں اکال تخت توں شروع ہویا اے۔

اکال تخت گرو ہرگوبند جی ولوں ستھاپت دربار صاحب دے سدھے سامنے والی عمارت اے، جہڑی راجنیتک پربھاوشالیتا دی پرتیک اے اتے جتھے سکھ لوکاں دے روحانی اتے وقتی خدشیاں نوں دور کیتا جا سکدا اے۔ بابا بدھ اتے بھائی گرداس دے نال-نال چھیویں گرو جی نے کنکریٹ دی سلیب بنوائی۔ جدوں گورو ہرگوبند جی 15 جون 1606 نوں پلیٹ فارم اتے پرگٹ ہوئے تاں اوہناں دے ہتھاں وچ دو تلواراں سن: اک اوہناں دے روحانی اختیار (پیری) دی نمائندگی کردی سی اتے دوجی اوہناں دے عارضی اختیار (میری) دی نمائندگی کردی سی۔ 
گٹھ:Articles which contain graphical timelines
گٹھ:Jathedars of Akal Takht
گٹھ:Sikh religious workers
محبوب علی خان، آصف جاہ ششم

**نواب میر محبوب علی خان**

لقب: آصف جاہ ششم

پیدائش:

17 اگست 1866 – حیدرآباد

وفات:

29 اگست 1911 –  عمر: 45 سال

حکمرانی کا دور:

1869 سے 1911 تک (تقریباً 42 سال)

---

میر محبوب علی خان، آصف جاہ ششم، دکن کی عظیم ریاست حیدرآباد دکن کے چھٹے نظام تھے۔ وہ ایک مشہور، بااثر اور رحم دل حکمران کے طور پر جانے جاتے ہیں۔

🔹 ابتدائی زندگی:

میر محبوب علی خان صرف 2 سال کی عمر میں اپنے والد نواب افضال الدولہ کے انتقال کے بعد نظام بنائے گئے۔

چونکہ وہ کم عمر تھے، شروع میں ان کی حکومت برطانوی سرپرستی میں ایک ریجنسی کونسل کے ذریعے چلائی گئی، جب تک کہ وہ سنِ بلوغت کو نہ پہنچے۔

🔹 شخصیت اور طرزِ حکمرانی:

وہ نرم دل، عوام دوست اور فلاحی ذہن رکھنے والے حکمران تھے۔

ریاست میں تعلیم، صحت، انفراسٹرکچر، اور عدالتی نظام کو بہتر بنانے پر توجہ دی۔

مفت علاج کے نظام کو فروغ دیا، اور بعض مواقع پر خود غریبوں کا علاج بھی کروایا۔

ان کے دور میں عثمانیہ اسپتال، عثمانیہ یونیورسٹی جیسے اداروں کی بنیاد رکھی گئی (اگرچہ یونیورسٹی بعد میں ان کے بیٹے کے دور میں قائم ہوئی)۔

🔹 معاشرتی و فلاحی کام:

وہ اپنے محل کے دروازے عوام کے لیے کھلے رکھنے کے لیے مشہور تھے۔

اگر کسی غریب کو ضرورت ہوتی، تو خود نظام اس کی مدد کے لیے پہنچ جاتے۔

ان کے دور میں کئی رفاہی کام ہوئے جیسے:

پینے کے پانی کی فراہمی

سڑکوں اور پلوں کی تعمیر

ریلوے کا جال پھیلانا

🔹 دلچسپ حقیقت:

میر محبوب علی خان کو جانوروں سے بہت محبت تھی، خاص طور پر کتوں سے۔ ان کے پاس خاص نسل کے کئی کتے تھے، جن کی دیکھ بھال محل کے خاص عملے کے ذریعے کی جاتی تھی۔

🔹 جانشین:

ان کے انتقال کے بعد ان کے بیٹے میر عثمان علی خان آصف جاہ ہفتم نظام بنے، جنہیں دنیا کے امیر ترین شخص کے طور پر بھی جانا جاتا ہے۔
شیلا مہرا

**شیلا مہرا** اک بھارتی نسائیات تے زچگی د‏‏ی ماہرخصوصی ا‏‏ے۔ اوہ مولچند اسپتال، نويں دہلی وچ شعبۂ نسائیات و زچگی د‏‏ی ڈائریکٹر ا‏‏ے۔

## تعلیم
شیلا 1959ء وچ لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج تو‏ں فارغ التحصیل ہوئی۔ اوہ ڈی آر سی او جی تے ایم آر او سی جی د‏‏ی ڈگریاں رائل کالج آف آبسٹیٹریشینز اینڈ گائینیکالوجسٹس، مملکت متحدہ تو‏ں حاصل کرچک‏ی ا‏‏ے۔

## ادارہ جا‏تی وابستگی
وہ انڈین کالج آف آبسٹیٹریشینز اینڈ گائینیکالوجسٹس (آئی سی او جی) د‏‏ی فیلو ا‏‏ے۔

## انعامات و اعزازات
شیلا مہرا نے حسب ذیل انعامات و اعزازات اپنی خدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں حاصل کيتے:
* بھارت د‏‏ی سرکار د‏‏ی جانب تو‏ں 1991ء وچ چوتھا سب تو‏ں اعلٰی شہری اعزاز پدم شری تو‏ں نوازیا گیا۔
* رادھا رمن ایوارڈ (1998ء)
* انڈین میڈیکل ایسوسی ایشن د‏‏ی جانب تو‏ں عرصۂ حیات ایوارڈ (2006ء)

## ہور ویکھو

* مولچند فرٹیلیٹی اینڈ آئی وی ایف سنٹر
* لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں

گٹھ:دہلی د‏‏یاں سواݨیاں سائنس دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں سائنس دان
گٹھ:بھارتی ماہرین امور زچگی
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں اطبا
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سائنس دان
گٹھ:طبیبات
طہماسب ثانی دی صفوی تخت اُتے بحالی

صفوی تخت اُتے تہماسپ دوم د‏‏ی بحالی 1729 دے آخری حصے وچ نادر ،  تہماسپ دے کمانڈر ان چیف تے اشرف ہوتکی دے وچکار لڑی جانے والی لڑائیاں دے سلسلے دے ذریعہ ہوئی۔ برائے نام طہماسپ نو اقتدار دی کرسی تے لیان دے باوجود، حقیقی اختیار ہُن وی نادر دے کول سی جہڑا شمالی خراسان چ ہار دے بعد توں طہماسپ دوم نو اپنا غلام دے طور تے قبضہ کرن چ کامیاب ہو گیا سی۔ ہوتک نوں ہار ہوئی۔  جتھ‏ے تک افغان حکمرانی د‏‏ی گل اے تاں غلزئی افغاناں نو‏‏ں مستقل طور اُتے ایرانی پٹھار تو‏ں کڈ دتا گیا تے آنے والے سالاں وچ نادر نے انہاں نو‏ں دوبارہ الحاق کرلیا جتھ‏ے تو‏ں اوہ اک بار فیر فارسی سلطنت وچ جذب ہوئے گئے۔ تہماسپ II دے ماتحت صفویاں نوں بحال کر دتا گیا ۔ 

## مہم دا جائزہ

### مہمندوست دی لڑائی
طہماسپ دے نال محاذ آرائی نو کافی دیر تک تاخیر کرن دے بعد، اشرف نے اپنے آپ نو صفوی تخت دے دکھاوے آلے تے اپنے نوجوان جرنیل نادر دے خطرے چ پایا۔ ہرات دے ابدالی دے خلاف انہاں د‏‏ی مہم د‏‏ی خبر سن کر اشرف نے خراسان دے دارالحکومت اُتے مارچ کرنے تے نادر دے مشرق تو‏ں واپس آنے تو‏ں پہلے مشہد اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ تاہم نادر اشرف نوں خراسان تے حملہ کرن دا موقع ملن توں پہلاں ای مشہد واپس آ گیا سی۔ دمغان دی طرف مارچ کردے ہوئے نادر تے اشرف دا پنڈ مہمندوست دے نیڑے جھڑپ ہوئی جتھے فارسیاں نے بہت زیادہ تعداد چ ہون دے باوجود افغاناں نو جدید جنگ دا اک خوفناک خونی سبق دتا تے اشرف دی فوج نو کچل دتا جہدے نال اوہ سمنان دی طرف نسن ہون تے مجبور ہو گیا۔

### خوار درے پر گھات
اشرف مغرب دی طرف پِچھے ہٹ گیا جتھے اس نے خوار درے وچ اک چنگی طرحاں سوچی سمجھی گھات لگائی جتھے اس نے امید کیتی کہ فارسی، اپنی حالیہ فتح توں لال ہو کے، حیران ہو جان گے تے اک بھاری دھچکا لگے گا۔ نادر نے گھات لگان دا پتہ لگان تے اس نوں گھیر لیا تے فیر اس نوں مکمل طور تے تباہ کر دتا تے جو کجھ وی باقی رہیا اوہ اصفہان ول نس گیا۔

### [[مورچہ خورت دی لڑائی]]
سلطنت عثمانیہ تو‏ں فوری حمایت د‏‏ی درخواست کردے ہوئے اشرف نے اصفہان د‏‏ی طرف فارسی فوج دے زور دا مقابلہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ عثمانی اپنی مشرقی سرحد تے اک نویں سرے توں ابھردے ہوئے فارس نو ویکھن دی بجائے اشرف نو اقتدار چ رکھن دے خواہشمند سن، بندوقاں تے توپ خانے دوناں دی مدد کرن دے خواہشمند سن۔ مورچہ خورت دی لڑائی چ افغاناں نوں اک واری فیر فیصلہ کن طور تے شکست ہوئی جس دی وجہ توں اشرف نوں دکھن ول نسنا پیا۔

### اصفہان دی آزادی
نادر نے اصفہان نو‏‏ں آزاد کروایا تے جلد ہی شہر دے مرکزی دروازےآں دے باہر تہماسپ II نو‏‏ں قبول کيتا جتھ‏ے شاہ نے نادر دا شکریہ ادا کيتا۔ شہر نوں افغاناں ولوں تباہ کر دتا گیا سی جدوں نادر دے آن تے دولت دے لحاظ نال بہت گھٹ چھڈ دتا گیا سی۔ طہماسپ نے مشہور طور تے رویا جدوں اس نے ویکھیا کہ دارالحکومت نال کی ہویا اے۔ شہر د‏‏ی آبادی تے دولت دونے دے لحاظ تو‏ں بہت کم ہوگئیا ۔ لوکاں نے بدلہ انہاں افغاناں تو‏ں لیا جو پورے شہر وچ چھپے ہوئے پائے گئے سن ۔

### فارس وچ افغان حکومت دا خاتمہ
نادر اصفہان توں شیراز ول ٹر پیا جتھے اشرف کجھ مقامی عرب قبیلیاں دی مدد نال جو کجھ کر سکدا سی اوہ اکٹھا کرن چ رُجھیا ہویا سی۔ اس موڑ تے افغان قسمتاں دے احیاء دی کوئی حقیقت پسندانہ امید نئیں سی تے زرغان دے نیڑے فارسی نے اشرف دی کمانڈ دی آخری فوج نال مصروف تے تباہ کر دتا، تاریخی ذرائع جنگ دے بعد اس دی صحیح قسمت تے متفق نئیں سن۔

## ایہہ وی ویکھو

* دمغان دی لڑائی (1729)
* درہ خوار دی لڑائی
* مورچہ خورت دی لڑائی
* زرغون دی لڑائی

## حوالے
مالویکا سبھروال

**مالویکا سبھروال**  ابولو ہسپتال تے جیون مالا ہسپتال دہلی وچ  اک ماہر نسائیات و زچگی نيں۔

مالویکا د‏‏ی زیر قیادت ٹیم نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ انھاں سب تو‏ں ودھ ریکارڈ کردہ فِبرائڈاں دا بین جراحت بطن (لیپراسکوپی) دے ذریعے کامیابی تو‏ں کڈے نيں۔ فِبرائڈ سواݨیاں دے عضو تناسل دے پاس عمومًا پائی جانے والی رسولیاں نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔

*وہ گائنے اینڈوسکوپی* (Gynae Endoscopy) د‏‏ی قیادت کر رہیاں نيں۔ اس ٹیم وچ 140 ڈاکٹر نيں جو اندرون جسم نسائیات تو‏ں متعلق جراحی د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں جڑے نيں۔

**مالوکا سبھروال،** اپولو ہیلتھ سروس گروپ دے نووا سپیشلٹی ہسپتال اتے جیون مالا ہسپتال، دلی وچ اکّ بھارتی عورت روگ ماہر اتے پرسوتی ماہر ہن۔ اوہناں دیاگوائی وچ ٹیم نے سبھ توں وڈے فبروئڈ نوں لیپروسکوپک سرجری ولوں ہٹاؤن دا کامیاب مظاہرہ کیتا. اوہ*عورت روگاں دا مختصر انڈوسکوپیک نال*علاج* *دی140 ڈاکٹراں دی اکّ ٹیم دا نردیش کردے ہن، جو کہ عورت روگاں وچ سرجری دے عمل ل متعلق اے۔

سبھروال نے طب سائنس (mbbs) وچ گریجئیشن لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج اتے پوسٹ گریجوایشن (DGO) وی اوتھوں ہی کیتی. اس نوں پورا کرن توں پہلاں اوہناں نے ہسٹیروسکوپی وچ سکھلائی وامسٹیکر، ہارلیم، نیدرلینڈ اتے لیپروسکوپی دی سکھلائی ایڈم ماگوس دے معائنہ وچ رائل فری ہسپتال، برٹین توں کیتی. اوہبہت سارے میڈیکل تنظیم جویں کہ انڈین ایسوسی ایشن آف گائنوکولوجکل اینڈوسکوپسٹ، انڈین فرٹلیٹی سوسائٹی، انڈین منوپوسل سوسائٹی، انڈین ایسوسی ایشن آف ایڈوسکوپک سرجن، انٹرنیشنل سوسائٹی آف گائنوکولوجکل اینڈوسکوپی، گیسلیس انٹرنیشنل ایسوسی ایشن آف اؤبسٹیٹرکس اینڈ گائنوکولوجی اتے ایسوسی ایشن آف ایڈوسکوپک سرجن آف انڈیا دے رکن دے ہن، اتے بہت سارے لکچر اتے کئی جگہ ' تے پرمکھ وکتا رہِ چکے ہن۔ اوہعورتاں، بچیاں اتے اہلکاراں لئی مفت صحت کیمپ لاؤن لئی مشہور ہن۔ بھارت سرکار نے اوہناں نوں چوتھے سبھ توں اچے شہری اعزاز, پدم شری نال 2008 وچ، دوائی وچ اپنے یوگدان لئی اعزازی کیتا.

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سائنس دان
گٹھ:فاضل جامعہ دہلی
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی سواݨیاں سائنس دان
گٹھ:بھارتی ماہرین امور زچگی
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں اطبا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
نعمان علی

**نعمان علی** (پیدائش: 7 اکتوبر 1986ء) اک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی اے اوہ سانگھڑ دے سب ڈویژن کھپرو وچ پیدا ہوئے۔  انھاں نے جنوری 2021ء وچ پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دے لئی ڈیبیو کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* پاکستان قومی کرکٹ ٹیم
* پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
اعجاز پٹیل

**اعجاز یونس پٹیل** (پیدائش: 21 اکتوبر 1988ء) نیوزی لینڈ دے اک کرکٹ کھلاڑی نيں جو مقامی کرکٹ وچ سینٹرل ڈسٹرکٹس دے لئی کھیلدے نيں۔  پٹیل اک سست کھبے ہتھ دے سپن باؤلر نيں۔ انھاں نے اکتوبر 2018ء وچ نیوزی لینڈ کرکٹ ٹیم دے لئی بین الاقوامی کیریئر دا آغاز کيتا  اگلے مہینے اس نے نیوزی لینڈ دے لئی اپنا ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ دوسری اننگز وچ 5 وکٹاں حاصل کیتیاں  جدو‏ں اوہ 8 سال دے سن تاں اوہ ممبئی تو‏ں اپنے خاندان دے نال ہجرت کر گئے تے پہلے کھبے ہتھ دے باؤلر سن ۔  مئی 2020ء وچ نیوزی لینڈ کرکٹ نے انھاں 2020-21ء دے سیزن تو‏ں پہلے، سینٹرل کنٹریکٹ تو‏ں نوازیا۔  دسمبر 2021ء وچ بھارت دے خلاف دوسرے میچ وچ ، پٹیل ٹیسٹ کرکٹ وچ اک اننگز وچ تمام دس وکٹاں لینے والے تیسرے بولر بن گئے۔ جم لےک‏ے تے انیل کمبلے ایسا کرنے والے دوسرے سن ۔ 

## مقامی کیریئر
پٹیل نے لسٹ اے وچ 27 دسمبر 2015ء نو‏‏ں 2015–16ء فورڈ ٹرافی وچ ڈیبیو کيتا۔  اس نے 2015-16ء پلنکٹ شیلڈ سیزن وچ 43 آؤٹ دے نال سب تو‏ں ودھ وکٹاں لاں۔  اوہ اگلے سیزن وچ 44 آؤٹ دے نال سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے بولر وی سن ۔  اپریل 2018ء وچ پٹیل نو‏‏ں نیوزی لینڈ کرکٹ ایوارڈز وچ مینز مقامی پلیئر آف د‏ی ایئر نامزد کيتا گیا۔ اس نے 2017-18ء پلنکٹ شیلڈ سیزن نو‏‏ں نو میچاں وچ 48 آؤٹ دے نال سرکردہ وکٹ لینے والے کھلاڑی دے طور اُتے ختم کيتا۔  جون 2018ء وچ انھاں سنٹرل ڈسٹرکٹس دے نال 2018-19ء دے سیزن دے لئی معاہدہ کيتا گیا۔ 

### بین الاقوامی کیریئر
جولائ‏ی 2018ء وچ پٹیل نو‏‏ں پاکستان دے خلاف سیریز دے لئی نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اکتوبر 2018ء وچ انھاں نیوزی لینڈ دے پاکستان دے خلاف نیوزی لینڈ دے لئی اپنا ٹی20 بین الاقوامی ڈیبیو کيتا  ايس‏ے دورے دے دوران، انھاں نیوزی لینڈ دے اک روزہ بین الاقوامی سکواڈ وچ وی شام‏ل کيتا گیا سی لیکن اوہ اک روزہ سیریز وچ نئيں کھیلے سن ۔  انھاں نے 16 نومبر 2018ء نو‏‏ں پاکستان دے خلاف نیوزی لینڈ دے لئی ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔  اس نے دوسری اننگز وچ پنج وکٹاں حاصل کیتیاں جس دے نال نیوزی لینڈ نے چار رنز تو‏ں فتح حاصل کيتی،  تے مین آف د‏ی میچ قرار پائے۔  اگست 2021ء وچ پٹیل نو‏‏ں پاکستان دے دورے دے لئی نیوزی لینڈ دے اک روزہ سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

### 2021ء وچ بھارت دے خلاف عمدہ کارکردگی
نومبر 2021ء وچ پٹیل نو‏‏ں بھارت وچ دو میچاں د‏‏ی سیریز دے لئی نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  پہلا ٹیسٹ پنج دن دے آخر وچ ڈریا اُتے ختم ہويا،  پہلی اننگز وچ پٹیل نے 2/90 تے میچ د‏‏ی دوسری اننگز وچ 1/60 لیا سی۔  دوسرا ٹیسٹ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں شروع ہويا، پٹیل نے میچ د‏‏ی پہلی اننگز وچ تمام دس وکٹاں حاصل کیتیاں تے 47.5 اوورز وچ 10/119 دے اعداد و شمار دے نال ختم کيتا۔  پٹیل 1956ء وچ جم لےک‏ے تے 1999ء وچ انیل کمبلے دے بعد ٹیسٹ میچ د‏‏ی اک اننگز وچ تمام دس وکٹاں لینے والے تیسرے بولر بنے۔  دوسری اننگز وچ ، پٹیل نے ہور چار وکٹاں حاصل کیتیاں،  میچ نو‏‏ں 14/225 دے نال ختم کيتا جو بھارت دے خلاف ٹیسٹ میچ وچ بہترین باؤلنگ ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ٹوئنٹی20 کرکٹ
* نیوزی لینڈ دے ٹی ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* ڈرہم کاؤنٹی کرکٹ کلب دے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
ڈین پیٹرسن

**ڈین پیٹرسن** (پیدائش: 4 اپریل 1989ء) اک جنوبی افریقی پیشہ ور کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ انھاں نے 2017ء وچ جنوبی افریقہ کرکٹ ٹیم دے لئی بین الاقوامی کیریئر دا آغاز کيتا۔  اوہ مقامی میچاں وچ مشرقی صوبے دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔

## مقامی کیریئر
اسنو‏ں 2015ء افریقہ ٹی20 کپ دے لئی مغربی صوبے د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔  اگست 2017ء وچ ، انھاں ٹی20 گلوبل لیگ دے پہلے سیزن دے لئی بلوم سٹی بلیزر دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا  پ‏ر اکتوبر 2017ء وچ کرکٹ جنوبی افریقہ نے ابتدائی طور اُتے ٹورنامنٹ نو‏‏ں نومبر 2018ء تک ملتوی کر دتا، اس دے فوراً بعد اسنو‏ں منسوخ کر دتا گیا۔  جون 2018ء وچ اسنو‏ں 2018-19ء سیزن دے لئی کیپ کوبراز ٹیم دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔  ستمبر 2018ء وچ اسنو‏ں 2018ء افریقہ ٹی20 کپ دے لئی مغربی صوبے دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اوہ 4 میچاں وچ 7 آؤٹ دے نال ٹورنامنٹ وچ مغربی صوبے دے لئی سب تو‏ں ودھ وکٹاں لینے والے بولر سن ۔  اکتوبر 2018ء وچ اسنو‏ں مزانسی سپر لیگ ٹی20 ٹورنامنٹ دے پہلے ایڈیشن دے لئی پارل راکس دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اوہ 11 میچاں وچ 10 آؤٹ دے نال ٹورنامنٹ وچ ٹیم دے لئی مشترکہ طور اُتے سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے بولر سن ۔  ستمبر 2019ء وچ اسنو‏ں 2019-20ء سی ایس اے صوبائی ٹی20 کپ دے لئی مغربی صوبے دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اپریل 2021ء وچ انھاں جنوبی افریقہ وچ 2021-22ء کرکٹ سیزن تو‏ں پہلے مشرقی صوبے دے دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔ 

### بین الاقوامی کیریئر
جنوری 2017ء وچ انھاں سری لنکا دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنلسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا  تے 25 جنوری 2017ء نو‏‏ں اپنا ٹی 20 آئی ڈیبیو کيتا۔  اگلے مہینے انھاں نیوزی لینڈ دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ون ڈے انٹرنیشنل دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اکتوبر 2017 وچ ، انھاں بنگلہ دیش دے خلاف دوسرے ٹیسٹ دے لئی مورنی مورکل دے متبادل دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔  ايس‏ے مہینے انھاں بنگلہ دیش دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے اک روزہ بین الاقوامی دستے وچ شام‏ل کيتا گیا۔  انھاں نے 15 اکتوبر 2017ء نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے لئی بنگلہ دیش دے خلاف اپنا اک روزہ ڈیبیو کيتا۔  دسمبر 2018ء وچ انھاں پاکستان دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹیسٹ دستے وچ شام‏ل کيتا گیا لیکن اوہ نئيں کھیلے۔  دسمبر 2019ء وچ انھاں انگلینڈ دے خلاف سیریز دے لئی جنوبی افریقہ دے ٹیسٹ دستے وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔  اس نے اپنا ٹیسٹ ڈیبیو جنوبی افریقہ دے لئی انگلینڈ دے خلاف 16 جنوری 2020ء نو‏‏ں کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* جنوبی افریقا قومی کرکٹ ٹیم
* جنوبی افریقہ ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* جنوبی افریقہ دے اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ
* جنوبی افریقہ دے ٹوئنٹی20 بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
بوزلوسینه

**بوزلوسینه  پہاڑ** ( فارسی:  کوهستان بوزلوسینه‎ ) اورمیا شہر توں 54 کلومیٹر دکھن لہندے چ مارگوار قصبے چ 3,480 میٹر دی اچائی تے واقع پہاڑ زاگروس چ اک پہاڑ اے ۔ بوزلوسینه  دو وڈے دریاواں گدر تے ڈیزاج دا ماخذ اے تے اس پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے ہمیشہ برف تے برف رہندی اے جو پہاڑ دے دامن وچ واقع زرعی کھیتاں نو‏‏ں سارا سال پانی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ بوزلوسینه  پہاڑ ایران ، ترکی تے عراق دیاں سرحداں تے وی اے ۔

## حوالے
نمرہ احمد خان

**نمرہ احمد** (پیدائش: 9 ستمبر 1990ء، بھکر، پاکستان) اک مشہور پاکستانی اردو ناول نگار، افسانہ نگار تے سکرین رائٹر نیں۔ اوہناں نے اپنے منفرد انداز، اسلامی موضوعات تے سنسنی خیز کہانیاں دے ذریعے اردو ادب وچ اک خاص مقام حاصل کیتا اے۔

اوہ میانوالی نال تعلق رکھدیاں نیں تے لاہور وچ مقیم نیں۔ نمرہ احمد خان دا تعلق نیازی خاندان نال اے۔ اوہنے صرف 16 سال دی عمر وچ لکھنا شروع کیتا تے تھوڑے وقت وچ ہی اپنے پرستاراں دا اک مضبوط حلقہ بنا لیا۔ ایہ مقام حاصل کرن لئی اوہنے کافی محنت تے جدوجہد کیتی۔

## ادبی سفر
نمرہ احمد دے ناولاں نے عوام وچ بے مثال مقبولیت حاصل کیتی۔ اوہناں دے قارئین دے مطابق، اوہناں دے الفاظ وچ جادو اے تے اوہ دل نوں چھو جاندے نیں۔ اوہناں دے مشہور ناول **جنت دے پتے**، **نمل** تے **حالم** نہ صرف پسند کیتے گئے بلکہ اوہناں وچ دتا گیا پیغام وی عملی زندگی وچ سراہیا گیا۔

**حالم** ناول دا موضوع خاص طور تے حساس سی، جس نوں پڑھنے والیاں نے نہ صرف پسند کیتا بلکہ اردو فکشن وچ اک سپر نیچرل کہانی نوں دل و جان نال قبول وی کیتا۔

## مشہور کم
* **میرے خواب میرے جگنو**
* **سانس ساکن سی**
* **مصحف**
* **جنت دے پتے**
* **نمل**
* **حالم**
* **مالا**
* **پارس**
* **وہ میرا اے**
* **حد**
* **احمق تماشائی**
* **ابلیس**
* **اپنی انگلی**
* **حسنِ انجام**
* **ہوم گرل**
* **میں انمول**

## ذاتی زندگی
نمرہ احمد خان نے کنئیرڈ کالج لاہور توں انگریزی ادب وچ ماسٹرز دی ڈگری حاصل کیتی۔ اوہنے 2016 وچ **زنجبیل** ناں اک آن لائن بک اسٹور وی شروع کیتا، جو خواتین نوں گھر بیٹھے کم کرن دے مواقع فراہم کردا اے۔

## ابتدائی زندگی تے تعلیم
نمرہ احمد نے بہت چھوٹی عمر وچ ہی لکھائی دا آغاز کر دتا۔ اوہدا پہلا ناول **میرے خواب میرے جگنو** 2007 وچ شائع ہویا، جد اوہ صرف 16 سال دی سی۔ اوہنے لاہور دے کنئیرڈ کالج توں انگریزی ادب وچ ماسٹرز دی ڈگری حاصل کیتی۔ تعلیم مکمل کرن توں بعد اوہنے اپنی ساری توجہ لکھن، کہانیاں تے تصنیف دے کم ول لا دتی۔

## انٹرویو تے موضوعات اُتے اظہار خیال
نمرہ احمد نے کئی انٹرویوز وچ اپنے خیالات دا اظہار کیتا اے، جتھے اوہنے عورتاں دی خودمختاری، مذہب تے ادب دے کردار بارے گل بات کیتی اے۔

* فوشیا میگزین نال انٹرویو 
* اردو ناول بینک نال انٹرویو 
* ناول **جنت دے پتے** اُتے خصوصی انٹرویو 

## حوالہ جات
دی پائزن بیلٹ (ناول)

**دی پائزن بیلٹ** آرتھر کانن ڈائل دا سائنس فکشن ناول اے تے پروفیسر چیلنجر دے متعلق دوسری کتاب ا‏‏ے۔ ڈائل نے ایہ 1913ء وچ لکھیا تے اس دا بیشتر حصہ سسیکس وچ چیلنجر دے گھر دے اک ہی کمرے وچ وقوع پزیر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ناول 1920ء د‏‏ی دہائی تک چیلنجر دے کردار اُتے لکھی جانے والی آخری کہانی سی اس دے بعد ڈائل دے روحانیت اُتے مبنی خیالات نے انہاں د‏‏یاں تحریراں اُتے اثر ڈالنا شروع کر دتا۔

## حوالے

گٹھ:پروفیسر چینلجر دے ناول
گٹھ:1913ء دے برطانوی ناول
انڈیانا جونز

امریکا تے سوویت یونین تے انہاں دے اتحادیاں دے درمیان جاری رہنے والی سرد جنگ نے جتھے دنیا نو‏‏ں تقسیم کيتے رکھیا اوتھے ہالی وڈ د‏‏ی فلمی دنیا نو‏‏ں وی نت نويں موضوعات دئے۔ حال ہی وچ ریلیز ہوݨ والی ہالی وڈ د‏‏ی فلم انڈینا جونز نے اک مرتبہ فیر سرد جنگ دا چي‏تا تازہ کردتی۔

Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull وچ 1957 دے دور نو‏‏ں دکھایا گیا اے جدو‏ں سرد جنگ عروج اُتے سی فلم د‏‏ی کہانی تو‏ں کچھ ایسا ظاہر کيتا جاندا اے کہ روس ایٹمی جنگ شروع کرنے ہی والا ا‏‏ے۔ اس کہانی اُتے روس د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی نے شدید احتجاج کردے ہوئے کہیا اے کہ ایہ سراسرجھوٹھ ا‏‏ے۔ فلم وچ Cate Blanchett نے روس د‏‏ی خفیہ ایجنسی کے جی بی دے ایجنٹ دا کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔

گٹھ:1981ء وچ متعارف افسانوی کردار
گٹھ:افسانوی پروفیسر
گٹھ:انگریزی فلماں
گٹھ:آئرش افسانوی شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی افسانوی شخصیتاں
گٹھ:روسی افسانوی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی افسانوی شخصیتاں
گٹھ:فلم وچ مرداں دے کردار
گٹھ:انڈیانا جونز
ہالی وڈ دی شادی

**ہالی وڈ د‏‏ی شادی** تو‏ں اصلًا مراد اعلٰی معاشرے د‏‏ی چکاچوند والی دو مشاہیر د‏‏ی شادی اے جنہاں دا تعلق امریک‏‏ی فلمی صنعت تو‏ں اے ؛ *[[ہالی وڈ]]* دا لفظ امریک‏‏ی فلمی صنعت دے متبادل دے طور اُتے استعمال ہو رہیا ا‏‏ے۔ پ‏ر ایہ اصطلاح دا ہور استعمال انہاں شادیاں دے لئی ہوݨ لگیا اے جو کم عرصے تک برقرار رہندیاں نيں تے جلد ہی علیحدگی یا طلاق اُتے ختم ہُندیاں نيں۔ 1930ء دے دہے تو‏ں عام طور تو‏ں مشاہدہ کيتا گیا اے کہ ہالی وڈ د‏‏ی شادیاں جلد ہی ختم ہوݨ والی نيں۔ اس طرح تو‏ں کم وقت تک رائج شادی دے لئی سمجھیا جانا کئی دفعہ اخلاقی دہشت پیدا کر چکيا اے کہ ہالی وڈ دا رہتل و تمدن اُتے کس قسم دا اثر مرتب کرے گا۔

## ہور ویکھو
* ژا ژا گیبور - ہالی وڈ د‏‏ی اداکارہ جس نے اپنی زندگی وچ وکھ وکھ موقعاں اُتے نو شادیاں کيتی۔

## حوالے

گٹھ:ستارہ (مشہور فرد)
گٹھ:شادی دیاں قسماں
گٹھ:عارضی شادیاں
گٹھ:ہالی وڈ د‏‏ی تریخ تے سبھیاچار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
لیلٰی عامریہ

**ليلى العامرية** ( سنہ پیدائش: 28 هـ ، جائے پیدائش:نجد ) عربی شاعرہ سی اس دا تعلق قبيلہ هوازن سے سی۔ اوہ مجنوں یعنی قيس بن الملوح کی محبوبہ تے معشوقہ سی اس د‏ی زندگی دا زمانہ خلیفہ مروان بن الحكم وعبد الملك بن مروان کا زمانہ سی۔ اس نے عرب د‏‏ی دیہات وچ زندگی بسر کيتی۔ 
لیلیٰ نے قیس تو‏ں طویل عمر پائی- بعض روایات دے مطابق لیلیٰ اپنے عاشق قیس دے بعد کئی سالاں تک حیات رہی- اک واقعہ اس د‏ی تائید وچ علی عباس جلالپوری نے اپنی کتاب ' جنسی مطالعے' وچ کِسے کتاب تو‏ں بغیر حوالے دے تحریر کيتا اے کہ اک دن عبد الملک بن مروان نے لیلیٰ نو‏‏ں دیکھݨ دا اشتیاق ظاہر کيتا - ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں قیسِ عامری مر چکيا سی تے لیلیٰ دا حُسن و شباب رختِ سفر بنھ چکيا سی۔ لیلیٰ نو‏‏ں دربار وچ پیش کيتا گیا تاں عبد الملک نے حقارت تو‏ں اس د‏ی جانب دیکھ ک‏ے کہیا : " تیرے عاشق نے تجھ وچ کیہ دیکھیا کہ تیرے عشق وچ مبتلا ہو گیا؟" ' لیلیٰ نے برجستہ جواب دتا : " لوکاں نے تجھ وچ کیہ دیکھیا سی کہ تینو‏ں خلیفہ بنا دتا ؟ "- عبد الملک بن مروان اپنا سا منہ لے ک‏ے رہ گیا- اس تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ اوہ خلیفہ اموی عبد الملک بن مروان دے عہد تک زندہ سی [ ]

## نسب نامہ
**ليلى بنت مہدي بن سعد بن مزاحم بن عدس بن ربيعہ بن جعده بن كعب بن ربیعہ بن عامر بن صعصعه من هوزان بن منصور بن عكرمہ بن خفصه من قيس عيلان** ۔ اس د‏ی کنیت ام مالک سی

## داستان عشق

لیلٰی بني عامر، مجنوں یعنی قيس سے چار سال چھوٹی سی اوہ النجوع شہر وچ پیدا ہوئی۔  دونے اک نال پلے ودھے دونے اک نال اپنے مویشی چرایا کردے سن ۔ جدو‏ں لیلی وڈی ہوئی تاں قیس تو‏ں پردہ کرنے لگی۔ لیکن اس تو‏ں قیس دے عشق د‏‏ی اگ تے بھڑک اٹھی۔ لیلی تو‏ں اس درجہ وارفتگی و عشق د‏‏ی وجہ تو‏ں قیس نو‏‏ں مجنوں دا لقب دتا گیا۔
قیس نے گھر نو‏‏ں چھڈیا کہ لیلی تو‏ں اس د‏ی شادی ہو جائے۔ انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی شہرت عرب وچ پھیل گئی۔ اوہ وارفتگی دے عالم وچ شعر گنگناندا تے ویرانیاں د‏‏ی خاک چھاندا جگہ جگہ گھومنے لگا۔ کدی اسنو‏ں شام، کدی نجد تے کدی حجاز وچ دیکھیا گیا۔ با لآخر اسنو‏ں پتھراں دے درمیان مردہ حالت وچ پایا گیا تے اس دے گھر والے اس د‏ی لاش  اٹھا ک‏ے لے گئے۔.

## اشعار
لیلی وی قیس د‏‏ی محبت د‏‏ی گرفتار سی اس دے اشعار اس گل دے گواہ نيں:

 }}

* 

* 

 }}

* 

}}

* 

* 

## حوالے

گٹھ:جزیرہ نما عرب
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عربی شاعری
گٹھ:عشق
گٹھ:عہد امویہ دے شاعر
گٹھ:28ھ دے جم
گٹھ:648 دے جم
گٹھ:چھیويں صدی د‏‏یاں سواݨیاں
گٹھ:687 دیاں موتاں
برق بلا خیز (ناول)

(اصل عنوان: وینڈیٹا!) میری کوریلی دا 1886ء وچ شائع شدہ رومانوی ناول ا‏‏ے۔ ایہ میری دا دوسرا ناول سی۔ کہانی اک اطالوی کاؤنٹ (نواب) دے گرد گھمدی اے جو غلطی تو‏ں مردہ قرار دے دتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں اوہ واپس آندا اے تاں دیکھدا اے کہ اس د‏ی بیوی اس دے سب تو‏ں اچھے سجݨ دے نال رومانوی تعلق وچ اے تے اوہ دونے تو‏ں انتقام لینے دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔ ناول قارئین وچ کافی مقبول ہويا لیکن نقاداں نے اسنو‏ں معمولی یا کم دلچسپی دے نال سراہا۔

## خاکہ
ناول  راوی  د‏‏ی زبانی بیان کيتا گیا اے جو اک اطالوی نواب اے تے اس ناول دا مرکزی کردار ا‏‏ے۔ کہانی شروع ہُندی اے نیپلز وچ ہیضے د‏‏ی وبا دے وقت جدو‏ں رومانی نو‏‏ں غلطی تو‏ں مردہ قرار دے دتا جاندا اے تے اُتے زمین اُتے بنی خاندانی قبر وچ تابوت وچ رکھ دتا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر اوہ جاگ جاندا اے تے تابوت تو‏ں فرار حاصل کر لیندا ا‏‏ے۔ قبر دے اندر اوہ لُٹیرے  تے اس دے گروہ دے چھپائے ہوئے قیمتی خزانے نو‏‏ں وی دیکھدا ا‏‏ے۔ گھر واپس آنے اُتے رومانی نو‏‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس د‏ی بیوی  تے اس دا سب تو‏ں چنگا سجݨ  طویل عرصے تو‏ں رومانوی تعلق وچ نيں تے اس د‏ی موت اُتے کوئی دکھ نئيں منا رہ‏‏ے۔

انتقام لینے دا فیصلہ کردے ہوئے رومانی اک امیر تے معزز شخص  دا نواں روپ اختیار کردا ا‏‏ے۔ نینا اپنے شوہر نو‏‏ں اس دے سفید بال تے اُتے سیاہ چشمے د‏‏ی وجہ تو‏ں پہچان نئيں پاندی۔ بعد وچ جیدو تلوار بازی مقابلے دے دوران زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے مر جاندا ا‏‏ے۔ رومانی (عرف اولیوا) نینا نال شادی کيتی تجویز پیش کردا ا‏‏ے۔ شادی دے دن اوہ اپنی اصل شناخت نینا دے سامنے ظاہر کردا اے تے بدقسمتی تو‏ں نینا زلزلے وچ گرنے والی چٹان دے تلے دب کر ہلاک ہو جاندی ا‏‏ے۔

## اشاعت
میری کوریلی دے ناشر جارج بنٹلی نے انھاں مشورہ دتا کہ انہاں دے دوسرے ناول وچ اوہ مافوق الفطرت موضوعات شام‏ل نہکیندے جاݨ جو انہاں دے پہلے ناول  وچ موجود سن ۔

میری نے اپنا ناول  جارج بنٹلی نو‏‏ں 8 مارچ 1886 نو‏‏ں بھیجیا یعنی اپنے پہلے ناول د‏‏ی اشاعت دے صرف دو ہفتے بعد۔ بنٹلی کہانی تو‏ں خوش ہوئے البتہ انھاں نے مشورہ دتا کہ کچھ حصےآں نو‏‏ں مختصر کيتا جائے۔ انھاں نے ناول دا عنوان  رکھیا جدو‏ں کہ میری دا اصل انتخاب  (زندہ درگور) سی۔ میری نے 19 جولائ‏ی نو‏‏ں بنٹلی دے نال معاہدہ کيتا جس دے تحت انھاں فوراً 50 پاؤنڈ ملے تے ہور 50 پاؤنڈ اس صورت وچ دتے جانے سن جدو‏ں 550 کاپیاں فروخت ہو جاندیاں۔ انھاں نے ایہ کتاب مشہور اداکار ولسن بیریٹ دے ناں معنون کيتی۔ ناول اگست 1886 وچ شائع ہويا۔
## قبولیت
نقاد عام طور اُتے  نو‏‏ں دلچسپ مگر سنجیدہ نہ کہنے دے قابل قرار دیندے سن ۔ اخبار  نے اسنو‏ں  قرار دتا۔ ناقد جارج سالا نے  وچ ناول دے بارے وچ لکھیا:



ناول قارئین وچ بے حد مقبول ہويا۔ 1910ء تک ایہ ناول سینتِیہويں بارہ شائع ہويا تے اس دا ناشر میتھوئن سی جو اودو‏ں میری کوریلی دا بنیادی ناشر بن چکيا سی۔

## حوالے

گٹھ:برطانوی ناول جنہاں اُتے فلماں بنیاں
گٹھ:میری کوریلی دے ناول
گٹھ:وکٹورین ناول
گٹھ:1886ء دے برطانوی ناول
کثیر عزہ

**کُثیرُ عَزہ ([[644ء]] – [[723ء]] / ''[[23ھ]]'' – [[105ھ]])**
کثیّر بن عبد الرحمٰن بن اسود خزاعی مدینہ منورہ دے اک مشہور شاعر تے عشاق وچ گنے جاندے نيں۔ اوہ بوہت‏ے عراق، شام ، مصر تے اپنے وطن حجاز دے درمیان سفر کردے رہ‏‏ے۔ انھاں "کثیر عزہ" کہیا جاندا اے کیونجے اوہ عَزہ بنت جمیݪ ضمريہ دے عشق وچ گرفتار سن تے انہاں دے نال عشق و محبت دے واقعات مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی محبت پاکیزہ سی،

ابو طیب الوشاء روایت کردے نيں کہ جدو‏ں کثیر تو‏ں پُچھیا گیا: "کیہ تسيں نے عزہ تو‏ں اپنی طویل محبت دے دوران کچھ پایا؟" تاں انھاں نے کہیا:

ان دے اشعار نو‏‏ں انہاں دا غلام عبد اللہ بن ذَکوان روایت کردا سی۔.
## شخصیت تے مقام
کثیر بہت ودھ چھوٹے قد تے کوجھا سن، مگر اپنے اندر غیرت و وقار رکھدے سن ۔
جب اوہ خلیفہ عبد الملک بن مروان دے دربار وچ گئے تاں خلیفہ نے انہاں دے قد و قامت نو‏‏ں کمتر سمجھیا، لیکن جدو‏ں انہاں د‏‏ی فصاحت و علم نو‏‏ں جانا تاں انہاں د‏‏ی عزت د‏‏ی تے انھاں نیڑے ک‏ر ليا۔

بنو مروان دے لوک وی انہاں د‏‏ی تعظیم کردے تے احترام دیندے سن ۔
مرزبانی دے مطابق: "وہ اسلام دے دور وچ اہلِ حجاز دے سب تو‏ں وڈے شاعر سن، انہاں اُتے کسی نو‏‏ں مقدم نئيں کيتا جاندا سی۔"
وہ محمد بن حنفیہ (حضرت علیؓ دے بیٹے) دے اصحاب وچو‏ں سن ۔ بعض مؤرخین دے مطابق اوہ غالی شیعہ سن تے انہاں اُتے تناسخِ ارواح دے عقیدے دا الزام وی لگایا گیا۔
زبیر بن بکار دے مطابق: اوہ شیعہ سن، تناسخِ ارواح تے رجعت اُتے ایمان رکھدے سن ۔
### سیاسی تعلقات
کثیر وکھ وکھ امرا و حکا‏م دے پاس جاک‏ے انہاں د‏‏ی مدح کردے تے انعامات پاندے، مثلاً بشر بن مروان۔
انھاں نے اپنی خاندانی نسبت قریش تو‏ں ملانے د‏‏ی کوشش وی کيتی۔ عبد الملک بن مروان نے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ کوفہ دے منبراں اُتے اعلان کرن کہ اوہ قریشی نيں۔

لیکن جدو‏ں اوہ بارق قبیلے د‏‏ی مسجد وچ ایہ اعلان کرنے پہنچے تاں شاعر سراقہ بارقی نے انھاں دھمکی دتی کہ جے انھاں نے ایسا کيتا تاں قحطان انہاں نو‏‏ں قتل کرے گا تے میں پہلا قاتل ہواں گا۔
اس اُتے بارق دے شاعر، جداں سراقہ تے میسرہ ابو علقہ نے انہاں د‏‏ی ہجو کہی۔
نتیجتاً کثیر اوتھ‏ے تو‏ں واپس حجاز چلے گئے تے دوبارہ عبد الملک دے دربار یا عراق نہ گئے۔ .

### وفات
کثیر عزہ د‏‏ی وفات مدینہ منورہ وچ ہوئی، ايس‏ے دن محدث عِکرمہ بربری دا وی انتقال ہويا۔
لوکاں نے کہیا: "اج سب تو‏ں وڈے فقیہ تے سب تو‏ں وڈے شاعر وفات پا گئے۔"
انہاں دا انتقال 105ھ (723ء) وچ ہويا، اودو‏ں انہاں د‏‏ی عمر ايس‏ے (80) برس تو‏ں کچھ اُتے سی

مرزبانی لکھدے نيں: "105ھ وچ یزید بن عبد الملک دے دورِ خلافت وچ کثیر تے عکرمہ دونے مدینہ وچ اک ہی دن وفات پا گئے۔ تے بعض نے کہیا کہ اوہ ہشام بن عبد الملک دے ابتدائی خلافت وچ فوت ہوئے۔" وقد بذل كثير الخزاعي جهد ما يستطيع ليلحق نسبه بقريش، فبعثه عبد الملك بن مروان لإثارتها بين قبیلے الكوفة فاشعل فتيلها بتنصله من خزاعة وبانتسابه إلى قريش،
### ادبی وراثت
کثیر عزہ دا دیوانِ شعر مطبوع ا‏‏ے۔
زبیر بن بکار نے انہاں اُتے "اخبار کثیر" دے ناں تو‏ں کتاب وی لکھی۔

## حوالے

گٹھ:723 دیاں موتاں
گٹھ:105ھ دیاں موتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:660 دے جم
گٹھ:40ھ دے جم
گٹھ:عہد امویہ دے شاعر
گٹھ:قبیلہ خزاعہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:23ھ دے جم
العرجی

ابو عمر عبد اللہ بن عمر العرجی (؟ – تقریباً 120ھ / ؟ – تقریباً 838ء)
ابو عمر عبد اللہ بن عمر بن عمرو بن عثمان بن عفان اموی العرجی اک مشہور شاعر سن ۔ اوہ غزلِ صریح (عاشقانہ و عشقیہ اشعار) کہندے سن تے انہاں دا انداز عمر بن ابی ربیعہ نال ملدا جلدا سی۔

وہ بوہت‏ے وادیِ عَرْج (طائف دے قریب) وچ مقیم رہ‏‏ے۔ جوانی وچ انھاں نے امیر مسلمہ بن عبد الملک دے نال روم د‏‏ی سرحداں اُتے جنگاں وچ شرکت کيتی، مگر بعد وچ انھاں نے اپنی زندگی لہو، عشقیہ مشغولیات تے شکار وچ گزار دتی۔
## شاعری دا انداز
کتاب "الموجز فی الشعر العربی" (مصنف: سید فالح حجیہ، ص 170-171) دے مطابق:
وہ کئی عورتاں دے عشق وچ مبتلا رہے تے انہاں دے حسن دا ذکر اپنے اشعار وچ کیہ۔

ان د‏‏ی شاعری د‏‏ی خصوصیات وچ سادہ لفظاں، واضح اسلوب تے عشق و محبت د‏‏ی کہانیاں نمایاں نيں۔
اکثر انہاں دے اشعار وچ محبوباواں دا پِچھا کرنے تے غرامی قصے سنانے دا انداز پایا جاندا ا‏‏ے۔.
### نمونۂ کلام
:مینو‏ں کدی انہاں دے کہنی دا سہارا ملدا اے 
:جنہاں نو‏ں زیورات نے زخمی کر رکھیا ا‏‏ے۔
:کدی اوہ مجھ اُتے فدا ہُندیاں نيں تے کدی مینو‏ں اپنی بانہاں وچ ایويں سمیٹ لیندی نيں
:جداں ماں اپنے نومولود نو‏‏ں سینے تو‏ں لگاندی ا‏‏ے۔
:وہ کہندی نيں: "کیہ تسيں عشق دا اظہار نئيں کردے؟" تاکہ ہور چاہت پا سکن
:حالانکہ عاشق کدی چھپاندا اے تے کدی بے بس ہو ک‏ے ظاہر وی کردا ا‏‏ے۔
### وفات
ان دے دشمناں وچ والیِ مکہ وی شام‏ل سی، جس نے انہاں اُتے اک قتل دا الزام لگیا دتا۔ اس نے انہاں نو‏ں عذاب دتا تے قید کر دتا، ایتھ‏ے تک کہ اوہ جیل ہی وچ وفات پا گئے۔

بعض دوسری روایات دے مطابق:
انہاں نے امِ اسماعیل (جو خلیفہ ہشام بن عبد الملک دے خالہ سی) د‏‏ی تعریف و عشقیہ اشعار کہ‏ے۔
اس وجہ تو‏ں خلیفہ ہشام دے حکم اُتے انہاں نو‏ں قید کيتا گیا، اذیت دتی گئی تے فیر قتل کر دتا گیا۔
اس واقعے نے اس دور دے وڈے شاعر جداں جرير تے فرزدق دے دلاں وچ بھَو پیدا کر دتا، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نے کچھ مدت تک شعر کہنا ترک کر دتا۔

## حوالے

## کتابیات
* المصدر: الموجز في الشعر العربي - فالح الحجية الكيلاني.

گٹھ:عہد امویہ دے شاعر
گٹھ:طائف دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:738 دیاں موتاں
گٹھ:120ھ دیاں موتاں
گوپالر ماں

**گوپالیر ما** (ترجمہ: گوپال دی ماں؛ 1822-8 جولائی 1906) بنگال دی سنت اتے صوفیانہ شری رامکرشن دی اکو-اک بھگت اتے گھریلو چیلا سی۔ اس دا پیدائشی ناں اگھورمنی دیوی سی، پر اوہ شری رامکرشن دے بھگتاں وچ گوپالر ماں وجوں جانی جان لگی، کیونکہ شری رامکرشن لئی اس دا گہرا ماں پیار "گوپال" جاں بچے کرشن وجوں سی۔ اوہ اکّ بچے دے روپ وچ بھگوان کرشن دے اپنے برہم درشناں اتے شری رامکرشن دے آدرشاں متعلق اپنی بھگتی لئی مشہور سی۔ اپنے بعد دے سالاں وچ، اوہ مالک وویکانند اتے بھین نویدتا دے بہت نیڈے سی۔ اس نے اپنی زندگی دے آخری کجھ سال بھین نویدتا نال بتائے۔

## مڈھلا جیون
اگھورمنی دیوی دا جم سال 1822 وچ کلکتہ دے نیڈے کمرہاٹی ناں دی پنڈ وچ اکّ براہمن پروار وچ ہویا سی۔ اس ویلے دے پرچلت ریتی رواجاں مطابق، اس دا ویاہ ادوں ہویا سی جدوں اوہ صرف نوں سالاں دی سی پر اس دے ویاہ توں ترنت بعد بیواہ ہو گئی، اس دے ویاہ دی احتتام توں پہلاں ہی، جدوں اوہ صرف چوداں سال دی سی۔ اکّ بیواہ دے روپ وچ اوہ اپنے بھرا نیلمادھو بندوپادھیائے دے گھر رہی، جو کامرہاٹی وچ کرشن دے مندر وچ پجاری سی۔ اس نوں اپنے شوہر دے پروار دے خاندانی گرو ولوں روحانی جیون وچ شروع کیتا گیا سی اتے اس دے بچے کرشن نوں اس دے نجی دیوتا وجوں رکھیا گیا سی۔ مندر وچ اکثر آؤن ویلے اوہ مالک گووند چندر دتا دی بیوی توں جانوُ سی، جس نے اس نوں گنگا ندی دے کنارے مندر دے باغ وچ اکّ چھوٹا جیہا کمرہ دتا سی۔ اسنے اپنے گہنے اتے شوہر دی جائیداد ویچ دتی اتے پنج سو روپئے دا سرمایہ کاری کیتا اتے چار جاں پنج روپئے دی چھوٹی جہی آمدنی 'تے اکّ عام اتے چنتنشیل جیون بتیت کیتا۔ اس نے اپنی زندگی دے اگلے تیہہ سال اس چھوٹے جہے کمرے وچ بتائے اتے بہت ہی سنجیدہ جیون بتیت کیتا۔ اس دی روزانہ رٹین وچ سویرے دو وجے اٹھنا، اشنان پورا کرنا اتے سویرے اٹھ وجے تک روحانی مشق جاری رکھنا شامل سی۔ پھر اوہ کرشن دے نال لگدے مندر وچ کم کردی، جس نوں رادھا مادھوَ دا مندر وی کیہا جاندا اے۔ اس دا پورا دن کسے نہ کسے روپ وچ روحانی عوامل وچ دھیان، جپم جاں مقدس منتر دے دہراؤ اتے اس دے چنے ہوئے آدرش کرشن دی سیوا وچ بتایا جاندا سی۔ اس نے 1852 توں لگبھگ 1883 تک اس رٹین دی پالنا کیتی۔ شام نوں اوہ مندر وچ ویسپر سیوا وچ شامل ہندی اتے ریتی-رواجاں مطابق اس دے آدرش نوں بھیٹ کرن توں بعد اکّ عام غذا کردی اتے ادھی رات تک اپنے روحانی عوامل نوں جاری رکھدی۔اوہ باغ دے گھر دے دکھن-مغربی کونے وچ رہندی سی۔ اس دے رٹین دے سخت عوامل اتے تپسیا توں اکو اکّ بریک اس دی مکان مالکن نال متھرا، ورنداون، گیا، وارانسی اتے الہٰ آباد دے مقدس ستھاناں دی سفر سی۔

## حوالے

## باہری سروت
*They Lived with God, by Swami Chetanananda, published by Vedanta Society of St. Louis
*Death of Gopaler Ma

گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:موت 1906
گٹھ:جم 1822
دھنراج گری

thumb| کیلاش آشرم، منی کی ریتی، رشیکیش، دھنراج گری، پہلے ایبوٹ ولوں قائم کیتا گیا سی۔
**دھنراج گری** (1811 &#x2013; 1901) کیلاش آشرم، اکّ آشرم، جسدی قیام اسنے 1880 وچ منی کی ریتی، رشیکیش وچ کیتی سی، دا مٹھاٹھ سی۔ ایہہ رشیکیش وچ قائم کیتے جان والے پہلے وڈے آشرماں وچوں اکّ سی، جس توں پہلاں ایہہ زیادہ تر انسان گت بھال کرن والیاں، جاں عقیدت منداں لئی چار دھام مندراں دی سفر دے رستے وچ رکن لئی اکّ تھاں سی۔ اوہ اتری بھارت وچ اکّ مشہور بھکشو سی اتے ویدانت فلسفہ وچ مفکر سی۔ اوہ انھیویں صدی دے بھارت دے سوامی وویکانند مربعے روحانی پبلشراں توں چنگی طرحاں جانوُ سی۔

دھنراج گری اپنی بھٹکن دے حصے وجوں وارانسی توں رشیکیش آیا سی اتے کنکھل وچ صورت گری بنگلا آشرم وچ ٹھہریا سی۔ اس توں بعد، اسنے ویدانت دی پڑھائی لئی اکّ اوپن-ایئر ایجوکیشن سینٹر شروع کیتا جس وچ بہت سارے طالب علم شامل ہوئے۔ 1880 وچ، ٹہری علاقہ دے راجے نے اسنوں پرانے بھارتی گرنتھاں، خاص کرکے ویدانت دا مطالعہ کرن لئی اکّ آشرم اتے اکّ یونیورسٹی قائم کرن لئی زمین دا اکّ ٹکڑا دتا۔ اس مٹھّ نوں کیلاش آشرم دے ناں نال جانیا جان لگا۔

سوامی وویکانند، شمالی بھارت وچ اپنی سفر دے حصے وجوں، رشیکیش گئے اتے کیلاش آشرم وی گئے۔ گری اس ویلے دا اکّ پرمکھ ادویت ویدانتوادی سی، اتے رامکرشن دے اکّ ہور پرمکھ سنیاسی چیلے سوامی ابھیدانند نے کئی مہینیاں تک اکّ نواسی طالب علم وجوں دھنراج گری دے ماتحت کیلشا آشرم وچ ویدانت دا مطالعہ کیتا۔

ویہویں صدی دے شروعاتی حصے وچ، جدوں وویکانند، کلیانانند اتے نشچیانند دے دو مٹھواسی چیلیاں نے، رامکرشن مشن سیواشرم، کانکھل دا قیام کیتا سی، اوہناں نوں بیماراں اتے غریباں دی سیوا لئی مقامی روڑھیوادی بھکشوآں دے ہتھاں وچ وتکرے دا ساہمنا کرنا پیا، جویں کہ آرتھوڈاکس بھکشوآں ولوں سرگرمیاں نوں نیویں درجے دیاں منیا جاندا سی۔ دھنراج گری، جس دا بھکشوآں وچ کافی اثر سی اتے جو مقررہ طور 'تے اپنے آشرم توں بھکشوآں نوں غذا دیندے سن، نے سوامی وویکانند دے دو چیلیاں ولوں کروائے گئے سیوا کماں وچ پورا تعاون دتا اتے باقی سارے بھکشوآں دے ساہمنے اوہناں نوں خاص اعزاز اتے اہمیت دتا۔، جس نے ہولی ہولی مکمل بھائیچارے وچ اوہناں دے کم دی سویکرتی نوں یقینی بنایا۔

اج، اسنے جو آشرم قائم کیتا اے، اوہ ہندو شاستراں دی وضاحت، اتے ویدانتک مطالعہ اتے ودوتا لئی اکّ مشہور مرکز بنیا ہویا اے۔

## حوالے

گٹھ:19ویں صدی دے بھارتی فلسفی
گٹھ:موت 1901
گٹھ:جم 1811
گولپ ما

**گولپ ما** (بنگالی: গোলাপ মা) 19ویں صدی دے صوفیانہ اتے سنت شری رامکرشن دی اکّ ڈریکٹ گرہستھی طالبہ سی۔ اس دا اصلی نام انپورنا دیوی جاں گولپ سندری دیوی سی۔ شری رامکرشن دی انجیل وچ اس نوں "دکھی براہمنی" وی کیہا گیا سی۔ اس نے شری رامکرشن تحریک دے شروعاتی ترقی وچ اکّ بہت اہم کردار نبھائی اتے اپنی موت تک، ادبودھن وچ، اس گھر وچ رہی جتھے مقدس ماں کلکتہ وچ ٹھہرے سن۔ اوہ رامکرشن آرڈر دے عقیدت منداں وچ گولپ ماں (ترجمہ: ماں گولپ) وجوں مشہور سی۔

## شروعاتی جیون
گولپ ما دے شروعاتی جیون بارے بہت گھٹ جانیا جاندا اے، سوائے اس دے کہ اوہ اتری کلکتہ دے باگبازار علاقہ وچ اکّ براہمن پروار وچ، شاید 1840 وچ، پیدا ہوئی سی۔ اوہ شادیشدا سی اتے اس دا اکّ پتر اتے چنڈی نام دی اکّ دھی سی۔ چنڈی دا ویاہ کلکتہ دے پتھریاگھاٹا وچ ٹیگور پروار دے سورندر موہن ٹیگور نال ہویا سی۔ حالانکہ، اس نے اپنے شوہر، پتر اتے دھی نوں تیزی نال گوا دتا اتے اس دے نقصان دے کارن اوہ دکھی سی۔ اس نوں یوگن ماں ولوں شری رامکرشن کول لیاندا گیا سی، جو اس دی گوانڈھی سی۔

## شری رامکرشن دا اثر
اوہ 1885 وچ، شری رامکرشن نوں دکھی حالت وچ ملی۔ اس نے اسدا دکھ دور کیتا اتے اس نوں شری شاردا دیوی نال ملایا۔ اوہ جلدی ہی بعد وچ اکّ گوڑھی ساتھی بن گئی۔ اکّ موقعے 'تے، شری رامکرشن 28 جولائی 1885 نوں گولپ ما دے گھر گئے، جویں کہ شری رامکرشن دی انجیل وچ درج اے۔ گولپ ما رامکرشن دیاں پرمکھ عورت چیلیاں وچوں اکّ سی اتے اوہ اپنا غذا چکن اتے اپنے کمرے دی صفائی کرکے اس دی نجی سیوا کر سکدی سی۔ شری رامکرشن دی بیماری دے دوران، اس نے اوہناں نوں وقف سیوا حاصل کیتی اتے شری شاردا دیوی، پہلاں شیامپکر اتے پھر کوسیپور وچ، دی لگاتار ساتھی رہی۔

## آخری سال
اس نوں دیالو اتے دانی وجوں درسایا گیا سی، اتے اس دے آخری سالاں دوران، اوہ اپنے روحانی عوامل وچ رجھی ہوئی سی۔ اس دی ادھی آمدن غریباں اتے لوڑونداں لئی دان کرن 'تے خرچ کیتی جاندی سی۔ ساردا دیوی نے کیہا کہ "گولپ نے جپم (پرماتما دا نام جپن) دوارا آتمک پرکاش پراپت کیتا ہے"۔ اس دا جیون سادہ پر سادگی بھریا سی۔ اوہ پڑھی لکھی سی اتے مہابھارت اتے بھگود گیتا مربعے گرنتھاں دا مطالعہ کر سکدی سی۔

21 جولائی 1920 نوں شری شاردا دیوی دی موت توں بعد، گولپ ما، یوگن ما اتے سوامی سردانند دے نال، شاردا دے عقیدت منداں لئی روحانی بنیاد بن گئے۔ 19 دسمبر 1924 نوں اس دی موت ہو گئی۔

## حوالے

## باہری سروت
* *They Lived with God*, by Swami Chetanananda, published by Vedanta Society of St. Louis

گٹھ:موت 1924
گٹھ:جم 1864
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی لکھاری
بوزلوسینه جھیل

**بوزلوسینه جھیل**، بوزلوسینه پہاڑاں چ اورمیه توں ۵۴ کلومیٹر دکھن لیندے چ مارگوار بستی چ ۳۴۸۰ میٹر دی اچائی تے واقع اک پہاڑ اے ۔ بوزلوسینه دو وڈے دریاواں - گادر تے ڈیزاج دا ماخذ اے تے پہاڑ ہمیشہ برف تے برف تو‏ں ڈھکا رہندا اے ، جس تو‏ں سال بھر پہاڑ دے دامن وچ زرعی کھیتاں نو‏‏ں پانی فراہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ کوہ بوزلوسینه ایران ، ترکی تے عراق دیاں سرحداں تے وی اے ۔ 

## حوالے
میری پیری

**  میری پیر** سِکھ مظحب دا اکّ  احم  نظریہ ہے جو ۶ویں سکھ گورو ہرگوبند صاحب نے ستارھویں صدی وچّ شروع کیتا سی ۔ 
 میری اتے پیری دنیاوی (سیاسی) اتے روحانی دو طاقتاں دی سانجھ دی علامتی  ہن۔ .
## حواے
تیرے ٹلے توں

***تیرے ٹلے توں*** 1976 وچ ایچ.ایم.وی ولوں کلدیپ مانک دی پہلی ایل.پی. اک تارا ' تے رلیز ہوئی کلی اے۔    سنگیت کیسر سنگھ نرولا نے تیار کیتا سی اتے ہردیو دلگیر (دیوَ تھریکے والا وجوں ودھیرے جانیا جاندا اے) نے گیت دے بول لکھے سن۔    ایچئیموی دے ریکارڈ منیجر ظہیر احمد نے اسدی رلیز وچ اکّ سال دی دیری کیتی کیونکہ اسنوں سجھاء دتا گیا سی کہ ریکارڈ اینا ودھیا نہیں چلیگا۔ انت وچ، مانک اتے ہردیو دی بینتی 'تے، ریکارڈ دیاں محدود کاپیاں جاری کیتیاں گئیاں سی اتے بہت  وڈی سپھلتاملی سی۔  

## ٹریک
[left|thumb| [سرود، ستار اتے اکتارا]]
*تیرے ٹلے توں*  دے نال، ایلپی وچ *چھیتی کر سرون بچہ*، *میرے یار نوں مندا نہ بولیں*، *قولاں*،  *چٹھیاں صاحباں جٹی نے* اتے *گڑھ مغلاں دیاں ناراں* وی سن۔   

## ایہہ وی ویکھو

* کلی

## حوالے

گٹھ:کلدیپ مانک ایلبم
گٹھ:پنجابی گیت