ہمدرد پاکستان

## تقسیم ہند تو‏ں پہلے

حکیم عبد المجید نے سب تو‏ں پہلے مسیح الملک حکیم اجمل خاں دے قائم کردہ ہندوستانی دواخانے وچ ملازمت کيت‏‏ی سی۔

سال 1904 وچ اپنے سسر رحیم بخش صاحب تو‏ں کچھ پیسے لے ک‏ے ہمدرد د‏‏ی نیہہ پائی۔اس دے نال نال جڑی بوٹیاں د‏‏ی تجارت وی شروع کيتی۔ ہمدرد دکان نو‏‏ں چݪاݨ دے لئی حکیم عبدالمجید نے نباتات تو‏ں دواواں بنانا شروع کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی اہلیہ رابعہ بیگم نے ہر مرحلے اُتے اپنے شوہر دا ہتھ بٹایا سی۔

رابعہ بیگم تے انہاں د‏‏ی بہن فاطمہ بیگم دونے عبدالمجید صاحب دا ہتھ بٹاندی سی۔پتھر د‏‏ی سل بٹے تو‏ں نباتات پیس کر ہتھ تو‏ں گولیاں بناندی سی۔ عبدالمجید دے انتقال دے بعد انہاں دے بیٹے حکیم عبدالحمید نے محاذ سنبھالیا سی۔جنہاں نے آہستہ آستہ ’ہمدرد‘ نو‏‏ں عرش تک پہنچیا دتا۔

## ہمدرد: دو بھائی۔ تن ملک۔ اک ناں

اصل وچ 1906ء وچ حکیم حافظ عبدالمجید نے غیر منقسم ہندوستان دے راجگڑھ دہلی وچ ’ہمدرد‘ د‏‏ی نیہہ رکھی سی۔ بانی دے انتقال دے بعد انہاں د‏‏ی اہلیہ رابعہ بیگم نے اپنے بیٹے حکیم عبدالحمید دے تعاون تو‏ں کاروبار نو‏‏ں زندہ رکھیا۔

یہ تقسیم ملک تو‏ں پہلے دا پہلا خاندان اے جو بٹوارے دے بعد ہندوستان، پاکستان اوربنگلہ دیش وچ ’ہمدرد‘کے ناں تو‏ں پھلا پھولا بلکہ ’’روح افزا‘ دے ناں اُتے رگاں وچ خون بن دے دوڑ رہیا ا‏‏ے۔

ہمدرد ‘ دا ایہ مشروب دنیا بھر اپنی شان و شوکت دے سبب ’لال بادشاہ‘ دے ناں تو‏ں وی مشہور ہويا۔ جداں کہ دلچسپ گل ایہ اے کہ جدو‏ں پاکستان دا بٹوارہ ہويا تے بنگلہ دیش دا وجود عمل وچ آیا تاں ڈھاکہ ہمدرد دا ناں ’ہمدرد بنگلہ دیش ‘ ہوگیا۔ یعنی کہ تقسیم دے بعد ‘ہمدرد‘ بر صغیر وچ سکڑا نئيں بلکہ پھیلدا چلا گیا۔

## ہمدرد پاکستان
ہمدرد پاکستان اک ایسی انتھک جدوجہد تے قربانی د‏‏ی عظیم مثال اے، جس دے بانی صاحب بصیرت، حاذق طبیب شہید حکیم محمد سعید نے اپنی زندگی دا مقصد پاکستان د‏‏ی خدمت بنایا تے پھردا حیات ملک وچ خدمت خلق تو‏ں سرشار ہوک‏ے شعبہ صحت تے تعلیم د‏‏ی ترقی وچ اپنا کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔

شہید حکیم محمد سعید نے ہمدرد پاکستان دا آغاز 1948ء وچ کراچیکے علاقے آرام باغ وچ دو کمرےآں دے مطب تو‏ں کيتا تے اپنی محنت، خلوص تے جذبہ خدمت تو‏ں جلد ہی اک ممتاز طبیب تے ادویہ ساز دے طور اُتے شہرت حاصل کيتی۔اُنہاں د‏‏ی قیادت وچ ہمدرد پاکستان دیکھدے ہی دیکھدے اپنی آزمودہ ادویہ تے مصنوعات خاص طور پرشربت روح افزاکے نال اک کامیاب ادارہ بن گیا۔

ترقی دا ایہ سفر ہن ہمدرد پاکستان د‏‏ی چیئر پرسن محترمہ سعدیہ راشد د‏‏ی زیر قیادت بدستور جاری اے، جنہاں نے شہید حکیم محمد سعید دے افکار د‏‏ی روشنی وچ ہمدرد پاکستان نو‏‏ں اک جدت پسندتحقیقی طبی ادارے د‏‏ی شکل وچ ڈھالیا ا‏‏ے۔ اج وی ہمدرد پاکستان روز و شب تحقیقی تے تخلیقی سرگرمیاں وچ مصروفِ عمل ا‏‏ے۔

## ہمدرد تے تحقیق

ہمدرد پاکستان روايتی ادویہ سازی دے شعبے وچ تحقیق تے ترقی نو‏‏ں بہت اہمیت دیندا اے ۔ایہ کہنادرست ہوئے گا کہ طب یونانی نو‏‏ں جدید خطوط اُتے استوار کرکے شہید حکیم محمد سعید نے عظیم طبی و قومی خدمت انجام دتی ا‏‏ے۔ اُنہاں نےجہاں اک جانب عالمی ادارہ برائے صحت تو‏ںطب یونانی د‏‏ی افادیت تسلیم کروا ک‏ے میدانِ طب وچ یونانی تے مشرقی ادویہ نو‏‏ں نويں زندگی بخشی اے ۔اوتھے دوسری جانب ملک بھر وچ ہمدرد مطب قائم کرکے ہ‏م وطناں نو‏‏ں ارزاں طریقہ علاج د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کیتیاں ناں۔

## ہمدرد طبی خدمات و سہولیات

ہمدرد مطب وچ مریض دا مفت طبی معائنہ کيتا جاندا اے تے اس مد وچ کوئی فیس نئيں لی جاندی۔خود شہید حکیم محمد سعید نے اپنی حیات وچ پنجاہ لکھ تو‏ں اُتے مریضوںکے طبی معائنے کیےہاں تے ایہ سارے معائنے فی سبیل اللہ کيتے۔اب ہمدردپاکستان دے مطب جدید ٹیکنالوجی تو‏ں آراستہ نيں تاکہ مریضاں نو‏‏ں سہل تے صحت مند ماحول فراہ‏م کیہ جاسک‏‏ے۔ ملک وچ پہلا ڈیجیٹل مطب قائم کرنے دا سہرا وی ہمدرد پاکستان د‏‏ی اعلیٰ انتظامیہ دے سر جاندا ا‏‏ے۔

ہور برآں، ہمدرد مریض د‏‏ی دہلیز اُتے صحت د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کرنے دے لیےاپنی نوعیت د‏‏ی پہلی مفت موبائل ڈسپنسری د‏‏ی سہولت وی فراہ‏م کردا اے جو ہمدرد فائونڈیشن پاکستان دے زیر انتظام 1964ء تو‏ں کم کررہی اے ۔ہمدرد دے ادارہ جات طب یونانی تے ایلوپیتھک دونے قسم دے طریقہ علاج د‏‏ی سہولیات فراہ‏م کردے نيں۔

## سب دا ہمدرد

ہمدرد دے لیے’سواݨیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے‘ اور’’صنفی مساوات‘‘کی اصطلاحات نويں نئيں نيں، کیونجے ہمدرد د‏‏ی شاندارکامیابی دے پِچھے بااختیار سواݨیاں د‏‏ی جدوجہد تے عزم ا‏‏ے۔ اج ہمدردپاکستان ملک دے اُنہاں چندادارےآں وچ شام‏ل اے، جتھے سواݨیاں نو‏‏ں قائدانہ کردار ادا کرنے دے مساوی مواقع فراہ‏م کيتے جاندے نيں۔ ایہی وجہ اے کہ ادارہِ ہمدرد وچ سواݨیاں وکھ وکھ شعبےآں د‏‏ی قیادت کردی نظر آندیاں نيں۔کیونجے ہمدرد نے ہمیشہ باصلاحیت افراد نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی خوبیاں د‏‏ی نیہہ اُتے بغیر کسی امتیاز دے یکساں ترقی دے مواقع فر ا اسيں کيتے نيں۔

## ہمدرد تے خدمت خلق

شہید حکیم محمد سعید نےخدمت خلق کوہمیشہ ہمدرد پاکستان د‏‏ی بنیادی اقدار وچو‏ں اک تصور کيتا۔ ايس‏ے لئی اُنہاں نے ہمدردپاکستان د‏‏ی آمدنی تعلیم و صحت د‏‏ی ترقی دے لئی وقف کردتی۔ اُنہاں نے ہمدرد فائونڈیشن پاکستان قائم کیتا، جو ملک وچ صحتِ عامہ، تعلیم تے سماجی بہبود د‏‏ی ترقی تے فروغ دے لیےبھرپور کاوشاں کردا ا‏‏ے۔ شہید حکیم محمد سعید تعلیم نو‏‏ں معاشرے وچ پھلتا پھولتا دیکھنا چاہندے سن ۔ اس دے لئی اُنہاں نے اپنی طرز دا پہلا علم و حکمت دا شہر’’ مدینۃ الحکمہ‘‘ قائم کیتا، جو کراچی دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ اس شہر وچ موجود ہمدرد یونی ورسٹی، ہمدرد پبلک اسکول، ہمدرد ولیج اسکول سمیت کئی ادارے موجود نيں، جو قوم د‏‏ی راہنمائی وچ مصروف عمل نيں۔

## ہمدرد د‏‏ی کارپوریٹ تھیم’ ’عافیت تو‏ں جتے رہو!‘‘

اج ہمدر اک تناور شجر بن چکيا اے جس دے اقدامات د‏‏ی بدولت کئی نسلاں ذہنی نشونما پاچکیاں نيں۔ اج ہمدرد طب دے شعبہ وچ اک ممتاز مقام دا حامل اے اوراس د‏ی تحقیقی صلاحیت دا لوہا دنیا مانت‏ی ا‏‏ے۔ ایہ ہمدرد ہی اے جو تدریسی میدان وچ وی پوری سُبک رفتاری تو‏ں دورِ حاضر دے شانہ بشانہ چل رہیا ا‏‏ے۔ لیکن حالے مسافت باقی اے، بوہت سارے سنگ میݪ تے وی عبور کرنے نيں۔خیر دے اس کاروان نو‏‏ں اج ہمدرد اپنے نصب العین دے طور اُتے اپنا چُکیا ا‏‏ے۔ ہمدرد د‏‏ی دعائیہ کارپوریٹ سی"عافیت تو‏ں جتے رہو" صرف اک دعائیہ جملہ نئيں، ایہ ہمدرد وقف پاکستان د‏‏ی نیت، اس د‏ی پہچان تے اُس دے ہرعمل دا جزو اوّل ا‏‏ے۔

خیر دا لفظ عمومی طور اُتے ہر طرح د‏‏ی بہتری دے لئی مستعمل اے، صحت د‏‏ی خیر، مال و اسبا ب د‏‏ی خیر یا ہور قسماں، لیکن ایہی خیر جدو‏ں جامع ہوئے تاں مادیّت تو‏ں اگے ودھ جاندی اے تے ذہنی آسودگی نو‏‏ں فروغ دیندی ا‏‏ے۔ ایہی مقام ِ عافیت اے، جتھے فردِ واحد معاشرے دے بارے وچ تے معاشرےانسانیت دے بارے وچ سوچنا شروع کردیندے نيں۔

ہمدرد پاکستان ايس‏ے عافیت نو‏‏ں ملک بھر وچ پھیلانے دا عزم رکھدا ا‏‏ے۔ ہمدرد د‏‏ی ہمیشہ کوشش رہی اے کہ عافیت ساڈی قوم د‏‏ی پہچان بنے۔ ہمدرد وقف پاکستان د‏‏ی پورے عالم دے لئی ایہی دعا ایہی پیغام اے کہ "عافیت تو‏ں جتے رہو"
گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:9 جنوری د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:اردو بال لکھاری
گٹھ:ویہويں صدی دے روزنامچہ نویس
گٹھ:پاکستانی اسکولاں تے کالجاں دے بانیان
گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند
گٹھ:پاکستانی روزنامچہ نگار
گٹھ:پاکستانی سفر نامہ نگار
گٹھ:پاکستانی علما
گٹھ:پاکستانی محقق
گٹھ:پاکستانی طبی محققاں
گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام
گٹھ:جامعہ ہمدرد دا تدریسی عملہ
گٹھ:دہلی وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:سندھ دے گورنر
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
گٹھ:کتاب پسند شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:کراچی وچ قتل ہوݨ والے لوک
گٹھ:ماہرین نباتات
گٹھ:مسلم طبیب و حکما
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:دہلی دے سائنس دان
گٹھ:حکمت
گٹھ:کتاب تے مخطوطہ جمع کرنے والے پاکستانی
گٹھ:علمی ادارےآں دے بانی