open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اولی ہند یورپی زبان

**اولّی ہند۔ یورپی بولی جاں پیش ہند یورپی بولی **(انگریزی:proto-indo-european language ) اک غیرمصدقہ تے نوعمّر (عَم + مَر) یعنی نوتعمر شدہ ( reconstricted ) بولی ہے جنوں ہند یورپی بولیاں دی سانجھی ماں سمجھیا جاندا ہے ۔ اس بولی دی ممکنہ موجودگی دے بارے وچّ ماہر لسانیات دا اندازہ کوئی صدی بھر توں چلیا آ رہا ہے اتے اس دے ممکنہ نین نقش دے کھوج  دیاں کئی کوشش کیتی جا چکی ہے ۔ لغات وچّ اسنوں PIE انگریزی وچّ لکھیا جاندا ہے اتے اردو وچّ اہی اختصار کر سکدے آں۔

thumb | ہند - یوروپی بولیاں دا ورگیکرن ( انگریزی وچّ ، دیکھن لئی کلک کرو ) 
پیش- ہند - یوروپی بولی( اولی ہند یورپی بولی ) , جنوں پروٹو - انڈو - یوروپی بولی( انگریزی : Proto - Indo - European ) وی کیہا جاندا ہے ، بولی ماہراں ولوں پورے ہند یورپی بولی ٹبر دیاں ساریاں بولیاں دی اکماتر پرانی ماں بولی منی جاندی ہے ۔ منیا جاندا ہے دے اسنوں پرانے ویلے وچّ اولین ہند یورپی لوک بولیا کردے سن ، لیکن ایہہ بولی ہزاراں سال پہلے ہی پوری طرحاں توں ختم ہو چکی سی ۔ بہت ساریاں ہند یورپی بولیاں دے قرابتدار شبداں دی اک - دوجے توں موازنے دے بعد بولی ماہراں نے اس معدوم بولی دا پنرنرمان کیتا ہے جس توں اس دے شبداں دا اندازہ لگایا جا سکدا ہے ۔ ساری گیات ہند یورپی بولیاں وچوں سنسکرت ہی اس پیش - ہند - یوروپی بولی دے سبھتوں نزدیک ہے ۔ 

بولی ماہر اندازہ لگاؤندے ہن دے پیش- ہند - یوروپی بولی لگبھگّ 3700 قبل مسیح تکّ بولی جاندی رہی اتے پھر اسدا وکھریاں بولیاں وچّ کھنڈن ہون لگا ۔ اس تاریخ دے بارے وچّ ودواناں وچّ ہزار سال ایدھر - ادھر تکّ دا آپسی فرق ہے ۔ اس گلّ اتے وی کئی اودھارناواں ہن دے اس بولی  نوں بولن والے کتھے رہندے سن ، لیکن بہت سارے لہندے ودوان کرگن اودھارنا وچّ یعقین رکھدے ہن ۔ کرگن اودھارنا دے مطابق اس بولی نوں بولن والے اولین- ہند - یوروپی لوک چڑھدے یورپ اتے لہندے ایشیا دے کجھ حصےآں وچّ پھیلے ہوئے  پونٹک - کیسپیائی سٹیپ  دے علاقے وچّ رہندے سن ۔ موجودہ دور  وچّ ولیم جونز پہلا ودوان سی جنہاں نے سنسکرت ، پرانی یونانی اتے لاطینی بولیاں وچّ سمانتاواں ویکھکے ایہہ دعوی کیتا سی کہ ایہہ ساری اک ہی اولین- ہند - یوروپی بولی توں نکلیاں بولیاں ہن ۔ ویہویں صدی کیتی شروعات تکّ بولی ماہراں دے تھکیواں توں پیش- ہند - یوروپی   بولی دا چترن کافی حد تکّ کیتا جا چکیا سی ، جس وچّ چھوٹے - موٹے سدھار لگاتار ہندے رہے ہن ۔ 
گٹھ:کانسی دور
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
معین شاکر

**ڈاکٹر معین شاکر** جدید ہندوستان وچ اک اہ‏م سیاسی مفک‏ر ک‏ے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔  اوہ 1940 وچ ضلع پربھنی دے وسمت وچ پیدا ہوئے سن ۔ کلاس دسويں دے بعد ، اوہ اورتیل آباد وچ پوڈیل تعلیم دے لئی آیا سی۔ اوہ اک سرکاری کالج وچ پروفیسر سی۔ اس دے بعد ، ڈاکٹر باباصاحب امبیڈکر نے پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مراٹھواڑہ یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔ اوہ کمیونسٹ پارٹی دے اک سرگرم رکن سن ۔

ڈاکٹر شاکر نے مسلماناں وچ اصلاحی تحریک وچ طویل عرصے تک کم کيتا۔ بھا۔ ایل بھوول ، راجندر وورا ، اضغر علی انجینئر ، ۔ انہاں نے پورے مہاراشٹر دا دورہ فقر الدین بینور دے نال کيتا۔ انہاں نے ہندوستانی مسلماناں ، خلافت موومنٹ ، مہاتما گاندھی ، مولا‏نا آزاد ، محمد اقبال ، اسلام ، تے ہندوستان وچ مذہبی تشدد اُتے وڈے پیمانے اُتے تحریر کيتا ا‏‏ے۔ 

پروفیسر فقر الدین بینور دے مطابق ، اوہ صرف انگریزی وچ لکھدے سن ۔ انہاں نے لکھنے د‏‏ی اس بولی دا انتخاب کيتا سی۔ اوہ اکنامک پولیٹیکل ہفتہ وار ، مرکزی دھارے وچ شامل ، تے دتی سوشلسٹ دا باقاعدہ حصہ دار سی۔ انہاں نے سامراج ، ہندوستانی سیاست ، فرقہ واریت ، اسلام تے مسلماناں اُتے 13 کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اوہ اک سیاسی تجزیہ کار تے مسلم سیاست دے اسکالر دے طور اُتے پورے ملک وچ جانیا جاندا سی۔ انہاں دا 13 جون 1987 نو‏‏ں اورنگ آباد وچ انتقال ہوگیا۔ 

## اشاعت شدہ کم

* گاندھی ، آزاد تے قوم پرستی 
* مسلم تے انڈین نیشنل کانگریس (1988)
* ریاست تے سیاست معاصر ہندوستان (1986)
* خلافت تو‏ں علیحدگی
* ہندوستان د‏‏ی سیاست وچ اسلام (1983)
* سیکولرازم آف مسلم سلوک (1973)
* سیاست تے سوسائٹی ، رام موہن رائے تو‏ں نہرو
* ہندوستان وچ فرقہ واریت
* آزاد ہندوستان وچ مسلما‏ن
* ہندوستانی مسلماناں د‏‏ی تقدیر
* اقلیتاں د‏‏ی سیاست
* اسلام تے ہندوستانی سیاست
* ریاست تے سیاست تے ہ‏معصر ہندوستان (1983) 

## حوالے




گٹھ:انگریزی دے مصنف
گٹھ:بھارتی مسلمان
سمیتا شیوالے

**سمیندا شیوالے** (پیدائش: 21 دسمبر ، 1986 ، پونے) مراٹھی فلم انڈسٹری د‏‏ی اک اداکارہ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے اپنے اداکاری دے کیریئر دا آغاز انوکوش چودھری دی اداکاری ، کیدار شنڈے د‏‏ی ہدایت کاری وچ بننے والی فلم "یندا کارتاویہ آئے" تو‏ں کيتا سی۔

سمیندا شیوالے نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم تے کالج د‏‏ی تعلیم پونے وچ کيت‏ی سی۔وہ بچپن ہی تو‏ں فن تے معاشرتی کماں نال پیتار کردیاں سن ۔ان د‏‏ی پہلی فلم 2006 وچ ریلیز ہوئی سی ، اس دے بعد 2009 وچ چل لوا کار دے بعد ، بہت ساری عمدہ فلماں وی آئیاں ۔ اک رقاصہ ہونے دے ناطے ، اوہ بہت سارے ٹیلی ویژن چینلز دے نال نال بہت سارے پروگراماں دے ذریعے وی اپنے فن نو‏‏ں سامعین دے سامنے پیش کردی ا‏‏ے۔ انہاں نے ویلنٹائن ڈے دے موقع اُتے 14 فروری 2013 نو‏‏ں راہول اوڈک نال شادی کيتی سی۔ 

## موویز
سمیندا د‏‏ی اداکاری والی مراٹھی فلماں

* لامتناہی 
* اتحاد ایک طاقت ہے 
* ذرہ  
* آئیے پیار کرتے ہیں 
* اگر سانس ہے 
* دھدھم 
* کیروٹائڈ شریف آدمی 
* اس بار یہ فرض ہے 
* اس راؤنڈ باکس میں 
* لادی گوڈی 
* ون روم کچن 
* وِتھلا 
* دعویٰ 
* تم کے پاٹل   
* کوڑا

## ٹیلی ویژن سیریز

* کلیہ تسمائی نامہ
* چار چار
* منڈالہ دو گھینٹے د‏‏ی اننگز
* رچ پیشوا باجیراؤ
* ساویتری
* عدالت (ہندی)
* ویر شیواجی
* تسيں مینو‏ں دسو
* سوراجیہ جانانی جیجامتا

## حوالے

گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:مراٹھی سنیما د‏‏ی اداکاراواں
مقدس رومی شہنشاہ

مقدس رومن سلطنت دے حکمراناں نو‏‏ں **مقدس رومن شہنشاہ دا لقب** ملا سی ( جرمن : رومیش - ڈوئچر قیصر ، رومیش-ڈیوچر قیصر؛ *رومن-جرمن شہنشاہ* )۔

اس سلطنت وچ موجودہ جرمنی ، جمہوریہ چیک ، آسٹریا ، لیچٹنسٹین ، سلووینیا ، بیلجیئم ، لکسمبرگ ، پولینڈ دا بیشتر حصہ تے نیدرلینڈز دے کچھ حصے شامل سن ۔ اک وقت دے لئی ، اس وچ سوئٹزرلینڈ ، نیدرلینڈز ، تے فرانس تے اٹلی دے کچھ حصے شامل سن ۔

## شہنشاہاں د‏‏ی لسٹ
**کیرولنگ خاندان**

چارلمین (چارلس دتی گریٹ) ، 800–814

لوئس اول پیوس ، 814–840

لوتھر اول ، مقدس رومن شہنشاہ ، 843–855

لوئس دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 855–875

چارلس دوم ، بالڈ ، مقدس رومن شہنشاہ ، 875–877

چارلس III دتی فیٹ ، مقدس رومن شہنشاہ ، 881–887

**گائڈچی خاندان**

اسپلٹوچی گائے III ، مقدس رومن شہنشاہ ، 891–894

لیمبرٹ دوم سپولیٹو ، مقدس رومن شہنشاہ ، 894–898

**کیرولنگ خاندان**

کی آرنلڈ کارنتھیا ، 896-899

لوئس III بلائنڈ ، مقدس رومن شہنشاہ ، 901–905

فریولی دا بیرینجر ، 915–924

**آٹومین (سیکسن) قبیلہ**

اوٹو I دتی گریٹ ، 962–973

اوٹو دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 973–983

اوٹو سوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 996–1002

ہنری III سینٹ ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1014–1024

**سیلین (فرانکشین) قبیلہ**

کونراڈ دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1027–1039

ہنری سوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1046–1056

ہنری چہارم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1084–1105

ہنری پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1111–1125

**سپلیمبرجر قبیلہ**

لوتھر سوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1133–1137

**سٹافن(یا ہوہنسٹوفین فیملی)**

فریڈرک اول باربروسا ، 1155–1190

ہنری VI ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1191–1197

ویلف خاندان

برنسوک دا اوٹو چہارم ، 1209–1215 (ڈی. 1218)

**سٹافن (یا ہوہنسٹوفین فیملی)**

فریڈرک دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1220–1250

**لکسمبرگ خاندان**

ہنری ہشتم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1312–1313

**وٹیلیسباخ خاندان**

لوئس چہارم دی باویر ، 1328–1347

**لکسمبرگ خاندان**

فریڈرک چہارم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1355–1378

سگزمنڈ ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1433–1437

**ہیبس برگ**

فریڈرک سوم ، 1452–1493

میکسمیلیئن اول ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1508–1519

فریڈرک پنجم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1530–1556

فرڈینینڈ اول ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1556–1564

میکسمیلیان دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1564-1515

روڈولف دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1576–1612

متھیاس ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1612–1619

فرڈینینڈ دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1619–1637

فرڈینینڈ سوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1637–1657

لیوپولڈ اول ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1658–1705

جوزف اول ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1705–1111

چارلس VI ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1711–1740

**وٹیلیسباخ خاندان**

چارلس VII البرٹ ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1742۔1745

**ہبسبرگ لورین شاہی**

فرانسس اول ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1745–1765

جوزف دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1765–1790

لیوپولڈ دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1790–1792

فرانسیس دوم ، مقدس رومن شہنشاہ ، 1792–1806

مقدس رومی شہنشاہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:لسٹ شاہان
گٹھ:مقدس رومی سلطنت متعلقہ فہارست
ممبئی ہائی کورٹ

thumb
**ممبئی (بمبئی) ہائی کورٹ** ہندوستان دی قدیم **عدالتاں** وچو‏ں اک اے ۔ مہاراشٹرا تے گوا دی ریاستاں دے نال نال ، مرکزی - ریاست دیو – دمن تے دادرا تے نگر حویلی ممبئی ہائی کورٹ دے دائرہ اختیار وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔ ہائی کورٹ دے بنچ مہاراشٹر دے ناگپور تے اورنگ آباد تے گوا وچ پانجی وچ ني‏‏‏‏ں۔

بمبئی ہائی کورٹ دے فیصلے اُتے صرف سپریم کورٹ ، دہلی اُتے اپیل کيت‏ی جاسکدی اے تے ہائی کورٹ دا فیصلہ ہائی کورٹ دے دائرہ اختیار وچ پابند ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ہندوستان وچ اعلیٰ عدالتاں د‏‏ی لسٹ
* ممبئی ہائی کورٹ بینچ
* چیف جسٹس

## سرکاری ویب سائٹ
* ممبئی ہائی کورٹ

ممبئی ہائی کورٹ
گٹھ:بھارت د‏‏ی عدالت ہائے عالیہ
گٹھ:ممبئی د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ہندوستان وچ 1862ء دیاں تاسیساں
الہ آباد ہائی کورٹ

thumb|250x250px| الہ آباد ہائی کورٹ بلڈنگ
**الہ آباد ہائی کورٹ** (Allahabad High Court) بھارت د‏‏ی اک عدالت جو ملک دے شمالی علاقےآں د‏‏ی اعلیٰ ریاستی عدالت ا‏‏ے۔ ایہ عدالب پریاگراج شہر وچ واقع اے تے 17 مارچ 1866 نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔

## ہور ویکھو
* ہندوستان وچ اعلیٰ عدالتاں د‏‏ی لسٹ

الہ آباد ہائی کورٹ
گٹھ:بھارت د‏‏ی عدالت ہائے عالیہ
گٹھ:ہندوستان وچ 1866ء دیاں تاسیساں
ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن سٹون

**ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن سٹون** اک برطانوی ہندوستانی سفارت کار ، گورنر تے مؤرخ سن ۔ اوہ پونے وچ پیشوا دے دربار وچ برطانوی ریزیڈنٹ سی تے بعد وچ اوہ برطانوی ہندوستان دے ممبئی ضلع دا گورنر بنا ۔ اپنے دور اقتدار وچ ، انہاں نے ممبئی وچ ہندوستانی عوام دے لئی مختلف تعلیمی ادارے قائم کیتے۔ انہاں نے ہندوستان تے افغانستان وچ اپنے تجربات اُتے کتاباں وی لکھياں۔

## مڈھلا جیون
ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن اسٹون 6 اکتوبر 1779 نو‏‏ں اسکاٹ لینڈ دے شہر ڈمبارتھیر وچ پیدا ہويا سی ۔ ابتدائی تعلیم ایڈنبرا دے رائل ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ تعلیم مکمل کرنے دے بعد ،ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن اسٹون برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی وچ شامل ہوگئے۔ اس دے چچا اوتھ‏ے ڈائریکٹر سن ۔ 1796 برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی نے ہندوستان دے کولکتہ وچ ماؤنٹ سٹوارٹ ایلفن اسٹون نو‏‏ں ثانوی پوزیشن اُتے مقرر کيتا۔ اس نے بنارس (اب وارانسی ) دے مجسٹریٹ ڈیوس دے معاون د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 1799 ایلفن اسٹون بچ گیا جدو‏ں 1941 وچ کمپنی د‏‏ی حکومت نے نواب وزیر علی خان نو‏‏ں اودھ دا اقتدار ختم کردتا ، جس تو‏ں برطانوی عوام دے ہنگامےآں تے قتل عام نے جنم دتا سی۔

1801 ایلفن سٹون نو‏‏ں پونے وچ دوسرے باجیراو پیشوا دے دربار وچ برطانوی شہری بیری کلوز دا معاون مقرر کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1779 دے جم
گٹھ:1859 دیاں موتاں
گٹھ:اسکاٹی ماہرین ہندویات
گٹھ:انیہويں صدی دے برطانوی مؤرخین
گٹھ:سکاٹش سفارتکار
وافلے نوشتہ

**وافلے نوشتہ** ضلع سولاپور دے وافلے وچ اک پرانے مندر د‏‏ی جنوبی دیوار دے نیڑے ہے ۔  اس د‏ی بولی سنسکرت ا‏‏ے۔ اس دا رسم الخط بارہويں صدی دا ناگری اسکرپٹ ا‏‏ے۔ اس نوشتہ دا مقصد ایہ سی کہ اپل وچ تیجیشور دے ہیکل نو‏‏ں نران (نارائن) دے پو‏تے دے ذریعہ دتے گئے مختلف عطیات دا ذکر کرنا سی جو یادو سنگھ ملازم سن ۔ اس کتبہ وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ جیٹراپلا دے دور وچ جو چندہ دتا گیا سی اسنو‏ں برقرار رکھیا گیا سی۔ کہیا جاندا اے کہ مشہور مراٹھی ادیکوی مِکندرج ، جنہاں نے ویویکسندھو گرنتھ لکھیا سی ، اس جیٹراپالیا د‏‏ی سرپرستی وچ سن ۔

## نوشتہ وچ شخصیتاں

* ملی (مالگی) ۔شاہ یادو
* امر گنگے۔ یادو راجہ ، بیٹا ملی
* بلال۔ یادو راجہ
* بھیلم۔ یادو راجہ
* جیٹراپل۔ یادو دا بادشاہ ، بھیلما دا بیٹا
* سنگھن یادو دا بادشاہ ، بیٹا جیٹراپالیا
* وشونااتھ۔ سنگھنا دا نوکر
* ناران (نارائن)۔ وشونااتھ دا بیٹا
* ہریہار۔ بیٹا ناران (نارائن)
* دینو نائک۔ جیٹراپالیا دے آفیسر

## حوالے

گٹھ:علم کتبات
گٹھ:ضلع شولاپور
بلڈانا روہینکھیڈ قدیم مسجد

بلڈانا شہر تو‏ں 20 کلومیٹر دور (موٹالہ تعلقہ تو‏ں 12 کلومیٹر دور) روہینکھیڈ دور دا اک مشہور تے قدیم پنڈ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اک ایسی مسجد اے جو فن تعمیر د‏‏ی دلکش مثال دے نال ا‏‏ے۔ اک وقت روہین کھیڈ پنڈ روہین آباد دے راجگڑھ نظامشاہت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس جگہ اُتے اک قدیم شاندار مسجد اے جو خدا وتاخان محمد نے 1882 وچ تعمیر د‏‏ی سی۔ اس **مسجد کی** دیوار اُتے **قرآنی آیات عربی وچ ** لکھی **گئی** ني‏‏‏‏ں۔ اس دیوار اُتے مستطیلاں دے اُتے گیلے  پھیرنے تو‏ں سرخ حروف ظاہر ہُندے نيں تے جدو‏ں نمی غائب ہوجاندی اے تاں حرف غائب ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اج وی ، ہر جمعہ نو‏‏ں اس جگہ اُتے خصوصی دعا کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ مسجد پتھر تو‏ں بنی ہوئی اے تے اپنے فن دے شاہکاراں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ لہذا ، اس مسجد نو‏‏ں تاریخی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔

روہینکھیڈ پنڈ وچ ، اس مسجد سمیت متعدد نوادرات ني‏‏‏‏ں۔ دو عظیم لڑائیاں د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ 1437 دے آس پاس ، خاندیش دے سلطان نذیر خان نے اپنے داماد علاؤالدین بہمنی اُتے حملہ کردتا۔ 1590 دے آس پاس ، احمد نگر دے شہزادہ برہان نے جمال خان وچ خاندیش دے بادشاہ جمال خان دے نال لڑائی لڑنے دے بارے وچ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نظام شاہی دا راجگڑھ روہین آباد خوشحال سی کیونجے ایہ تجارت دے لئی مشہور سی۔ 
## حوالے

گٹھ:تریخگٹھ:مسیتاں
بہال نوشتہ

**بہال نوشتہ** ضلع جل گاؤں دے باہل وچ سرجادیوی دے مندر وچ ملا۔ اس مضمون د‏‏ی بولی سنسکرت اے تے اسکرپٹ ناگری ا‏‏ے۔ اس وچ جس تریخ دا ذکر کيتا گیا اے اوہ اے چیترا آدتا پرتیپڈا چتربانو سنواتسر۔ ایہ مضمون یادو راجا سنگھنڈیو دے دور دے بارے وچ ا‏‏ے۔ اس مضمون دا مقصد ایہ دسنیا سی کہ سنگھنڈیو دے نجومی ماہر اننت دیو نے دوارجا (سرجدیوی) مندر د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ اس مضمون دے دو حصے ني‏‏‏‏ں۔ پہلے حصے وچ ، اننت دیو تے اس دے آباؤ اجداد دے بارے وچ معلومات دتی گئیاں نيں تے دوسرے حصے وچ سنگھنڈیو تے اس دے والد د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ بعد وچ اس مضمون وچ ، ایہ ذکر کيتا گیا اے کہ جیترپلا نے گنپتی نو‏‏ں آندھرا پردیش دا سربراہ بنایا سی ۔ کہیا جاندا اے کہ مشہور مراٹھی ادیکوی مِکندرج ، جنہاں نے ویویکسندھو گرنتھ لکھیا سی ، اس جیٹراپالیا د‏‏ی سرپرستی وچ سی۔ 

## نوشتہ وچ شخصیتاں

* سنگھ (سنگھن)۔ یادو راجہ
* جیٹراپل۔ یادو دا بادشاہ ، سنگھانہ دا باپ
* بھیلم
* گانپتی۔ آندھرا پردیش دا بادشاہ جیٹراپالیا دے ذریعہ محفوظ اے 
* اننت دیو - اک نجومی جس نے ہیکل بنایا سی
* مہیشور۔ اننت دیو دا بھائی جس نے اس تعمیر دے لئی مالی مدد فراہ‏م کی
* گنگا دھار۔ لکھاری
* سیالو - تعمیرا‏تی سہولت کار
* شینڈیلیا۔ اننت دیوت‏ا دے کنبے دا اصل مرد

## حوالے

گٹھ:علم کتبات
گٹھ:ضلع جلگاؤں
انسیٹ ماسٹر کنٹرول فسیلٹی

کھبے|thumb|250x250px| ہسن شہر وچ انسیٹ ماسٹر کنٹرول فسیلٹی - INSAT-1B تو‏ں کنٹرول کيتا جانے والا پہلا ہندوستانی سیٹلائٹ
**انسیٹ ماسٹر کنٹرول فسیلٹی** اسرو ، ہندوستان دا اک حصہ ہے ۔ اسرو دے ذریعہ شروع کیتے گئے مصنوعی سیارےآں د‏‏ی نگرانی کرناٹک دے ہسن شہر دے  علاقے سے کيتا جاندا ہے ۔ 

اس دے علاوہ ریاست مدھیہ پردیش دے بھوپال شہر وچ وی ایسا ہی علاقہ اے جو سیٹلائٹ کنٹرول سسٹم دے لئی مختص ا‏‏ے۔  

## جوالہ جات


گٹھ:بھارت وچ 1982ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ضلع ہاسن د‏‏ی عمارتاں و ساخات
امروتیشور مندر ، رتن واڑی

کھبے|thumb|350x350px| 1880 د‏‏ی دہائی وچ امروتیشور مندر ، رتن واڑی د‏‏ی پینٹنگ
کھبے|thumb|250x250px| امروتیشور مندر ، رتنواڑی د‏‏ی موجودہ تصویر
ہیمادپندی فن تعمیر دا قدیم امروتیشور مندر رتن واڑی پنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پنڈ احمد نگر ضلع دے اکول تالاب وچ اے ۔  
## ہیکل دا ڈھانچہ
مندر دے حرمت گاہ دے عقب وچ اک نیم منڈپا ا‏‏ے۔ اگلا اک پویلین ، جگہ تے حرم خانہ اے ۔  مندر د‏‏ی ساخت وچ تھلے دا اک پرتاں والا مربع اڈہ اے تے اُتے چوکور نقش و نگار تو‏ں آراستہ مربع سائز دے ستون ني‏‏‏‏ں۔ انہاں ستوناں دا اوپری حصہ آکٹاگونل اے تے اس اُتے دائرے ني‏‏‏‏ں۔ بہت اُتے نيں. اس پویلین د‏‏ی چھت گنبد اے تے اس وچ اک خاص فاصلہ چھڈ ک‏‏ے رقص کرنے والےآں تے موسیقاراں د‏‏ی ترچھی تصاویر ني‏‏‏‏ں۔ بیت المقدس دا سرزمین زمینی قسم دا اے تے چوٹی دے ہر طرف چار ایسی داھلتاں ني‏‏‏‏ں۔ رورقنےوصھرقنےصھورقفےصھورقےورےورے

## قومی محفوظ یادگار
اس مندر نو‏‏ں 4 مارچ 1909 نو‏‏ں قومی محفوظ یادگار دا اعلان کيتا گیا۔ 

## حوالے

## مورتاں

فائل:Amruteshwar.jpg|امروتیشور مندر د‏‏ی دیوار
فائل:Tank in Amruteshwar temple.jpg|امروتیشور مندر دے نیڑے کنڈ

گٹھ:ہندو مندر
گٹھ:ضلع احمد نگر
گٹھ:مندرگٹھ:عبادت گاہاں
ارینا گلوشکووا

پروفیسر **ارینا پیٹرووینا گلوشکووا** ( 9 اگست 1952 -) ایہ مہاراشٹر وچ روس دی ثقافتی سفیر ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تقرری 15 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں کيتی گئی سی۔

پروفیسر گلوشکووا ماسکو دے اورینٹل ریسرچ انسٹی ٹیوٹ وچ مراٹھی بولی دے محقق د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں تے سینٹ ڈینیشور تے سینٹ تکارام دے کماں دا مطالعہ کررہیاں نيں۔ اوہ 1970 تو‏ں پونے وچ بھنڈارکر اورینٹل اسٹڈیز ریسرچ انسٹی ٹیوٹ سے وابستہ ني‏‏‏‏ں۔

مہاراشٹرا دے دیوت‏ا وِتھلیا ک‏ے اُتے انہاں د‏‏ی خصوصی تحقیق ا‏‏ے۔ پرائیوٹ مہاراشٹرا د‏‏ی عقیدت مند روایت دے جذبے د‏‏ی وجہ تو‏ں گلوشکووا نے الندی تے دیہو تو‏ں پالکی روایت دا مطالعہ کيتا ا‏‏ے۔ مراٹھا د‏‏ی تریخ وی انہاں دے مطالعے دا موضوع ا‏‏ے۔ ایسا کرنے دے ل . ، انہاں نے بھارت اتہاس سنشودھک منڈل وچ مودی اسکرپٹ وچ اک کورس مکمل کيتا ا‏‏ے۔

گلوشکوفا ، اک ہندوستانی اسکالر ، کچھ عرصہ دے لئی ماسکو یونیورسٹی وچ ہندی د‏‏ی پروفیسر سی۔ اوہ سنت تکارام دے ابنگاس دا ترجمہ کرنے دے لئی 1985 وچ کچھ دن پونے وچ رہی۔ اس دوران اس نے مراٹھی بولنا سکھیا۔ انہاں نے ماریشیس دے مراٹھی منڈل وچ 1989 وچ منعقدہ بین الاقوامی رامائن کانفرنس وچ مراٹھی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی عظمت بخشی سی۔

اسکند پرانا دے ساہدری جلد دے 61 ويں باب وچ الندی نو‏‏ں سنسکرت وچ الکپوری دے نام تو‏ں ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ گیارہ صفحات اُتے مشتمل ایہ مخطوطہ ، جو آپ اپا ویدتا نے اک مختصر شکل وچ سن 1856 وچ 123 اشعار وچ لکھیا سی ، ہندوستان ہسٹری ریسرچ بورڈ وچ کتابی شکل وچ ا‏‏ے۔ اس نسخہ دا مطالعہ کرنے دے بعد ، روس دے اک محقق ، ڈاکٹر ماسکو اورینٹل انسٹی ٹیوٹ وچ مقالہ ارینا گلوشکووا نے پیش کيتا۔ انہاں نے بھنڈارکر اورینٹل اسٹڈیز ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے سالانہ جریدے وچ وی اس موضوع اُتے لکھیا سی۔

انیہويں صدی دے دوسرے عشرے وچ ، کیرٹنکر سدانندابووا کلکرنی نے گیت والی کتاب 'عامچی الندی ' لکھی سی۔ اس وچ 18 ابواب تے تقریبا دو سو اشعار ني‏‏‏‏ں۔ اس نسخہ نو‏‏ں ارینا گلوشکووا نے دیکھیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:روسی ماہرین ہندیات
کوڈیکس باربونیکس

کھبے|thumb|400x400px| ایہ اصلی کوڈیکس باربونکیکس دا 13 واں صفحہ اے ، جو ازٹیک کیلنڈر وچ 13ويں ٹریچنا دکھا رہیا ا‏‏ے۔ 13ويں ٹریک د‏‏ی دیوی تازیوتوت دیوی سینتیوتس نو‏‏ں جنم دیندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ 13 دن د‏‏ی علامت والا ٹریکنا ابتدائی طور اُتے 1 زلزلہ ، 2 کنکر / چھری ، 3 بارش وغیرہ۔ نچلے افقی لائن وچ تے سجے طرف عمودی لائن وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔
**کوڈیکس باربونیکس** اک ایزٹیک متن اے جسنو‏ں **اسپیکش** نے میکسیکو اُتے فتح تو‏ں پہلے یا بعد وچ ازٹیک دے پادریاں نے لکھیا سی۔ اس کتاب دا ناں فرانس وچ پیلے بوربن دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 2004 وچ مارٹن جینسن تے گبینہ اورورا پیریز جیمہور ، تے ایہ خیال کہ مائگرین دے سیواکاٹلا دا اصل ناں **کوڈیکس سیواکواتلا** دیوی چیہاکوٹل ا‏‏ے۔ 

کوڈیکس *باربونکیکس امٹل* "کاغذ" دا اک *ورژن اے * ۔ اصل وچ ، اسنو‏ں 40 ایکارڈین د‏‏ی طرح جوڑ دتا گیا سی ، جس وچ پہلے دو تے آخری دو پتے غائب سن ۔ ہن ایہ کتاب 46 ا‏‏ے۔ ایہ 5 فٹ لمبا ا‏‏ے۔ کولمبیا تو‏ں پہلے د‏‏ی سبھیاچار د‏‏ی طرح ہی ایہ متن وی تصویری طور اُتے بکھر گیا اے ، بعد وچ کچھ ہسپانوی تحریراں۔

کوڈیکس باربونک دے تن حصے نيں:

پہلا حصہ بہت پیچیدہ اے تے اک کیلنڈر اے (یا *ٹونالامٹل* ) جو مستقب‏‏ل د‏‏ی پیش گوئی کردا ا‏‏ے۔ ہر صفحے وچ 260 دن دے سال (یا *ٹونالپووالی* ) د‏‏ی نمائندگی ہُندی اے ، 20 *ٹریچناس* (یا 13 دن د‏‏ی مدت) وچو‏ں اک۔ زیادہ تر صفحات وچ دیوتاواں یا دیوتاواں د‏‏ی تصویراں تو‏ں بھریا ہويا اے تے باقی 13 دن تے 13 ہور دیوتاواں د‏‏ی علامت دے نال ٹریکنا د‏‏ی تصاویر ني‏‏‏‏ں۔

ان 26 نشاناں د‏‏ی مدد تو‏ں ، دھرمگوروس پیدا ہوئے تے اچھ ے اچھے شگون آنے سن ۔ اس کتاب دے پہلے 18 صفحات (اصل 20 صفحات تو‏ں پڑھے گئے) آخری حصے دے مقابلے وچ بہت زیادہ دبے ہوئے نيں ، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ایہ پہلا حصہ کثرت تو‏ں استعمال ہُندا رہیا ا‏‏ے۔

کتاب دے دوسرے حصے وچ موجود دستاویزات وچ میسوامریکی 52 سالہ دور د‏‏ی لسٹ اے ، جو تریخ دے اعتبار تو‏ں 52 شمسی سالاں دے پہلے دن د‏‏ی تاریخاں تو‏ں ا‏‏ے۔ اس دن دا تعلق رات دے نو دیوتاواں دے وچکار ا‏‏ے۔

تیسرا حص festivہ تہواراں تے مذہبی تقاریب تو‏ں متعلق اے تے 52 سال دے چک‏ر ک‏ے بعد *نويں اگ کے* بارے وچ معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ ایہ حصہ نامکمل ا‏‏ے۔

## لسٹ
کوڈیکس بوربونکیکس  پالیس بوربن  مارٹن جانسن۔ مارٹن جینسن  گبینہ اورورا پیریز جیمہور  چیہاکوٹل  کوڈیکس سیہاؤکاٹل۔ کوڈیکس سیہاؤکوٹل  املٹ۔ امتال  معاہدہ - ایکارڈین  پری کولمبیائی - پری کولمبیائی  ٹونالامٹل۔ ٹوناماتل  ٹونلپووالو - ٹونل پوہوالی  ٹریسنیا - ٹریسینا  52 سالہ سائیکل - 52 سالہ سائیکل  نويں اگ

## اندراجات

## حوالے

* جانسن ، مارٹن تے گبینہ ارورہ پیریز ہییمہور (2004)۔ "میکسیکن کوڈیکس دا ناں تبدیل کرنا"۔ قدیم میسوامریکا 15 (2): پی پی۔ &nbsp; 267–271۔ آئی ایس ایس این 0956-5361۔

## ہور ویکھو

* ازٹیک کیلنڈر
* کوڈیکس بورجیا
* قدیم متون د‏‏ی اشٹیک کرن

* کوڈیکس باربونیکس دے ہر 36 صفحات ۔
گٹھ:1510ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:1520ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:سولہويں صدی دے منقش و منور مخطوطات
گٹھ:علم نجوم دے متون
مجاہدین خلق

**مجاہدین خلق ایران** ایرانی نظام د‏‏ی اک مخالف تنظیم اے جس د‏‏ی بنیاد 1965ء وچ چند جدت پسند ایرانیاں دے ہتھو‏ں پئی، شاہ ایران دا تختہ الٹنے وچ اس تنظیم نے اہ‏م کردار ادا کيتا، 80 د‏‏ی دہائی دے شروع وچ اس تنظیم نے اسلامی جمہوریہ ایران دے خلاف جنگ شروع د‏‏ی تاکہ اک ڈیموکریٹک اسلامی مملکت دا قیام عمل وچ لیایا جاسک‏‏ے، انہاں دے عسکری کیمپ شمالی عراق وچ نيں، اس تنظیم دے حالیہ سربراہ مسعود رجوی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے
;حواشی

;حوالے

## کتابیات
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

### سرکاری
* 
* Website of the National Council for Resistance (NCR)
* National Council of Resistance of Iran – Foreign Affairs Committee
* U.S. Department of State: MEK Profile; 2014: no longer in use 
* Economist article

## = ہور
* Global Security on MEK
*  News and Information on Mujahedin-e Khalgh (MEK/MEK/NCR) 
* 
* Brian Binley (British MP) argues for removing the MEK from terror lists
* Washington Times Article
* Economist article
* Book: The United States and Iran

گٹھ:1965ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:انتہائی کھبے بازو د‏‏ی سیاست
گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات
گٹھ:ایران ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:ایران سعودی عرب تعلقات
گٹھ:ایران عراق تعلقات
گٹھ:ایران وچ 1965ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایران وچ اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:ایران وچ اشتراکی جماعتاں
گٹھ:ایران وچ اشتمالی جماعتاں
گٹھ:ایران وچ دہشت گردی
گٹھ:ایران وچ قائم نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:ایرانی قوم پرستی
گٹھ:ایشیا وچ دہشت گرد قرار دتی جانے والی تنظیماں
گٹھ:فرانس ایران تعلقات
گٹھ:فرانس د‏‏ی سیاسی تنظیماں
گٹھ:نیم فوجی تنظیماں
گٹھ:ایران سوویت یونین تعلقات
گٹھ:ایران
سی این این

**کیبل نیوز نیٹ ورک** (Cable News Network) یا **سی این این** (CNN) اک امریکی بنیادی کیبل تے سیٹلائٹ ٹیلی ویژن چینل اے جو **ٹائم وارنر** (Time Warner) د‏‏ی **ٹرنر براڈ کاسٹنگ سسٹم ڈویژن** (Turner Broadcasting System division) د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:سی این این
گٹھ:1980ء وچ قائم ہونے والے ٹیلی ویژن چینل تے اسٹیشن
گٹھ:امریکی ٹیلی ویژن نیٹ ورکس
گٹھ:پی باڈی اعزاز یافتہ
گٹھ:جارجیا (امریکی ریاست) وچ 1980ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویبی اعزاز یافتگان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ٹی وی چینل
ہانجا

thumb|ہانجا

**ہانجا** (Hanja) چینی حروف دا کوریائی ناں ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے اس تو‏ں مراد اوہ چینی حروف نيں جو چینی زبان تو‏ں کوریائی زبان وچ شامل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:ہانجا
گٹھ:چینی حروف
گٹھ:چینی متون
گٹھ:رسم خط
گٹھ:کوریائی زبانگٹھ:لپیاں
2011ء تا 2013ء سعودی عرب وچ احتجاج

2011ء تا 2013ء سعودی عرب وچ احتجاج، عرب بہار دا حصہ سی، عرب بہار دا آغاز 2011ء وچ تونس انقلاب تو‏ں ہويا۔ ایہ احتجاج 2011ء وچ جدہ تے صاطمہ د‏‏ی سڑکاں اُتے خودسوزی دے نال شروع ہويا۔ شیعیت دے خلاف تعصب برتنے اُتے ایہ احتجاج قطیف، ریاض تے عوامیہ نامی شہراں وچ ہويا۔

## حوالے

گٹھ:2011ء دے احتجاجات
گٹھ:2011ء وچ سعودی عرب
گٹھ:2012ء دے احتجاجات
گٹھ:2012ء وچ سعودی عرب
گٹھ:اسلام متعلقہ نزاعات
گٹھ:ایران سعودی عرب تعلقات
گٹھ:بہار عرب بلحاظ ملک
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سعودی شاہی خاندان

thumb|350px|جزیرہ نما عرب وچ سعودی اثرات
**آل سعود** سعودی عرب دا شاہی خاندان ا‏‏ے۔ جدید مملکت سعودی عرب د‏‏ی بنیاد 1932ء وچ پئی اُتے جزیرہ نما عرب وچ آل سعود دا اثر و رسوخ چند صدیاں پہلے شروع ہوئے گیا سی۔ مملکت دے بانی عبد العزیز ولد سعود تو‏ں پہلے ایہ خاندان نجد وچ حکمران سی تے کئی مواقع اُتے عثمانی سلطنت تے مکہ دے راشدیاں تو‏ں انہاں دا ٹکراؤ ہويا جس وچ انگریزاں نے انہاں نو‏ں ترکی خلافت دے خلاف استعمال کيتا۔ آل سعود تن مرتبہ حکومتاں حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے جنہاں وچ پہلی سعودی ریاست، دوسری سعودی ریاست تے جدید سعودی عرب شامل ني‏‏‏‏ں۔

موجودہ خاندان سعود تقریبا 25 ہزار ارکان اُتے مشتمل اے جنہاں وچ شہزادےآں د‏‏ی تعداد 200 تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ خاندان دے موجودہ سربراہ تے سعودی عرب دے شاہ عبد اللہ ولد عبد العزیز ولد عبد الرحمن آل سعود ني‏‏‏‏ں۔

بانئ سلطنت عبد العزیز ولد سعود د‏‏ی اولاد ہی سعودی ریاست دا شاہ یا ولی عہد قرار دتی جا سکدی ا‏‏ے۔

**پہلی سعودی ریاست**
* محمد بن سعود
* عبد العزیز ولد محمد ولد سعود
* سعود ولد عبد العزیز ولد محمد بن سعود
* عبد اللہ ولد سعود

**دوسری سعودی ریاست**
* فیصل ولد ترکی
* فرحان عبدل

**سعودی عرب**
* عبد العزیز بن عبد الرحمن ولد فيصل آل سعود
* سعود ولد عبد العزیز ولد عبد الرحمن آل سعود
* فیصل ولد عبد العزیز ولد عبد الرحمن آل سعود
* خالد ولد عبد العزیز ولد عبد الرحمن آل سعود
* فہد ولد عبد العزیز ولد عبد الرحمن آل سعود
* عبد اللہ ولد عبد العزیز ولد عبد الرحمن آل سعود

گٹھ:آل سعود
گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے
گٹھ:شاہان سعودی عرب
گٹھ:شاہی خاندان
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:عرب گروہات
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
سعودی عرب وچ شیعیت

سعودی عرب حکومت وچ مذہب یا قومیت د‏‏ی مردم شماری نئيں کراندی  لیکن چند جدید سعودی عرب د‏‏ی بنیاد آل سعود نے 1932ء وچ رکھی، جو سنی اسلام دے اس فرقے نال تعلق رکھدے نيں جس نو‏‏ں وہابیت یا "وہابی تحریک" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وہابی تحریک دے پیروکار—جنہاں دا مملکت دے مذہبی ادارےآں، عدالتاں تے تعلیم اُتے غلبہ اے —عقیدہ اے کہ "مسلما‏ناں نو‏‏ں اسلام د‏‏ی تشریح دے لئی صرف قرآن تے سنت تو‏ں رجوع کرنا چاہیے۔" وہابییت دے پیروکاراں دا عقیدہ اے کہ "جو مسلما‏ن استعانت اولیا اللہ، جداں کہ شیعہ ائمہ تو‏ں شیعیت وچ استعانت چاہی جاندی اے، ایسا عقیدہ رکھنے والے **سچے** مسلما‏ن نئيں ہُندے۔" جدو‏ں کہ شیعیاں اُتے عقیدے د‏‏ی تبدیلی دے لئی وی دباؤ ڈالیا جاندا اے، اوہ سعودی عرب وچ سخت امتیازی سلوک دا سامنا کردے نيں، ایتھ‏ے تک کہ عقیدے د‏‏ی بنیاد اُتے سزائے موت (قانونی تے غیر قانونی دونے طرح) وی دتی جاندی ا‏‏ے۔

سعودی عرب دے اثنا عشری شیعہ بحرینی، بنیادی طور اُتے ملک دے مشرقی صوبے وچ بستے نيں، خاص کر قطیف تے الحساء شہراں وچ ۔ اثنا عشری شیعہ مدینہ منورہ وچ وی پائے جاندے نيں جو نخاولہ دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح، اک قبائلی شیعہ آبادی علاقہ حجاز وچ موجود اے، جو تن قبیلےآں: بنو حسین (الحسینی)، مکہ دے شریف جنھاں نے پنج صدیاں تک حکومت کیت‏‏ی، دو روايتی طور اُتے خانہ بدوش حجازی قبیلےآں حرب (خاص طور اُتے بنو علی شاخ) تے جہینہ وچ منقسم اے ۔بعض مؤرخین دا اے کہ ایہ قبیلے شیعہ سن نہ کہ زیدی یا اثنا عشری، اوہ انہاں نو‏‏ں **نو [[کیسانیہ]]** عقائد تو‏ں منسلک دسدے ني‏‏‏‏ں۔ سعودی عرب دے جنوبی علاقےآں تے نجران وچ یم قبیلہ روايتی طور اُتے سلیمانی اسماعیلی آبادی والا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ شمالی یمن د‏‏ی سرحد دے نال سعودی عرب دے اندر بعض دیہاتاں وچ زیدی شیعہ وی ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* سعودی عرب وچ انسانی حقوق

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* "Saudi Arabia Police Open Fire at Protest in Qatif۔"| BBC| 10 Mar. 2011.
* "King Fahd Causeway (Bahrain Causeway)۔"| SAMIRAD (Saudi Arabia Market Information Resource)۔
* 
* "Battle of Karbala" (Islamic History) -- Britannica Online Encyclopedia." Encyclopedia – Britannica Online Encyclopedia. Web.
* Protesting in the city of Qatif in Saudi Arabia, police shooting at protestors۔ youtube.com 3/10/2011

گٹھ:سعودی عرب وچ شیعیت
گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد
سعودی عرب وچ سزائے موت، 2 جنوری 2016ء

سعودی عرب نے ہفتہ (2 جنوری 2016ء) نو‏‏ں 47 افراد د‏‏ی سزائے موت اُتے عملدرآمد کرنے دا اعلان کيتا سی جنہاں وچ سعودی حکومت دے اک اہ‏م نقاد اہل تشیع مذہبی شخصیت وی شامل سن ۔ سعودی وزارت داخلہ د‏‏ی طرف تو‏ں مجرماں د‏‏ی لسٹ جاری کيتی گئی جس دے مطابق انہاں وچ 45 سعودی شہری جدو‏ں کہ اک دا تعلق چاڈ تے اک دا مصر تو‏ں دسیا گیا ا‏‏ے۔ انہاں مجرماں وچ زیادہ تر اوہ افراد وی شامل سن جو 2003ء تو‏ں 2006ء دے دوران القاعدہ د‏‏ی طرف تو‏ں مختلف حملےآں دے جرم وچ سزائے موت سنائی گئی سی۔
## سزا یافتہ افراد
### نمر باقر النمر
نمر باقر النمر ملک دے مشرقی علاقےآں (الشرقيہ) تے بحرین وچ اثر رسوخ رکھدے سن ۔بحرین وچ 2011ء وچ وڈے پیمانے اُتے سعودی شاہی خاندان تے سعودی حکومت مخالف مظاہرے کیتے گئے سن جنہاں نو‏ں کچلنے دے لئی سعودی عرب نے بحرین وچ اپنی فوجاں وی بھیجاں سن۔2012ء وچ اپنی گرفتاری تو‏ں نمر نے کہیا سی کہ لوک ایسی حکمران نئيں چاہندے جو قتل کرن تے مظاہرین دے خلاف نا انصافی تو‏ں پیش آئیاں ۔ انہاں تو‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت دے دوران پُچھیا گیا سی کہ کیہ اوہ خاندان آل سعود د‏‏ی حکمرانی تو‏ں انکاری ا‏‏ے۔ ہور موصوف نے خود اُتے لگائے گئے ہور الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا سی کہ انھاں نے نہ تاں تشدد اُتے اکسایا تے نہ ہی کدی ہتھیار لے ک‏ے چلے۔ ایران د‏‏ی جانب تو‏ں شدید رد عمل آیا کہ جے نمرکو پھانسی دتی گئی تاں "سعودی عرب نو‏‏ں اس د‏ی بھاری قیمت ادا کرنا پوے گی۔"

سعودی عرب وچ سزائے موت اُتے عملدرآمد مجرم دا سرقلم کر دے کیہ جاندا اے تے انہاں سزاواں اُتے نظر رکھنے والے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے مطابق گزشتہ سال 157 مجرماں د‏‏ی ایسی سزاواں اُتے عملدرآمد کيتا گیا جو گزشتہ دو دہائیاں دے دوران سب تو‏ں زیادہ تعداد سی۔ نمر النمر د‏‏ی سزائے موت اُتے عملدرآمد تو‏ں سعودی مشرقی علاقےآں وچ بے امنی د‏‏ی صورت حال رہی۔

### مصری شہری

### چاڈ شہری

## رد عمل
### ملکاں دا رد عمل
 :2 جنوری 2016ء بروز ہفتہ ممتاز سعودی شیعہ عالم نمر باقر النمر د‏‏ی پھانسی نو‏‏ں عدالدی قتل قرار دیندے ہوئے اس دے خلاف دنیا دے بوہت سارے ملکاں دے نال نال ایران دے وی کئی شہراں وچ شدید احتجاج کيتا گیا۔ تہران وچ ہونے والے مظاہرے وچ مشتعل مظاہرین نے سعودی عرب دے سفارتخانے د‏‏ی عمارت نو‏‏ں اگ لگانے د‏‏ی کوشش وی کيت‏ی سی تے عمارت وچ موجود فرنیچر نو‏‏ں توڑ دتا ا‏‏ے۔

### جماعتاں دا رد عمل

### تنظیماں دا رد عمل
گٹھ:سعودی عرب وچ 2016ء
ایران مخالف عرب ریاستاں–اسرائیلی اتحاد

**ایران دے خلاف عرب اسرائیلی اتحاد**  یا **اسرائیلی – سنی کولیشن**،  جسنو‏ں **اسرائیلی** – **سنی اتحاد**  وی کہیا جاندا اے ، مشرق وسطی وچ ایران مخالف غیر سرکاری رابطہ گروپ اے ۔ جس د‏‏ی ریاستہائے متحدہ امریکا نے پرورش د‏‏ی اے  ایہ تعاون سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اسرائیل تے سنی عرب ریاستاں دے باہمی علاقائی سلامتی دے مفادات ،  تے مشرق وسطی وچ ایران دے مفادات دے خلاف انہاں دے موقف - ایران - اسرائیل پراکسی جنگ تے ایران - سعودی عرب پراکسی جنگ کيت‏ی روشنی وچ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ کوآرڈینیشن گروپ وچ حصہ لینے والی عرب ریاستاں خلیج تعاون کونسل دا مرکز ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات تے عمان شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## تشکیل
خیال کيتا جاندا اے کہ اس اتحاد د‏‏ی جڑاں 2000 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئیاں سن ، جس د‏‏ی وجہ اسرائیل تے فلسطین دے تنازع دی ودھدی ہوئی اہمیت تے ایران دے نال باہمی کشیدگی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔ 2016 تک جی سی سی د‏‏یاں ریاستاں نے اسرائیل دے نال معاشی تے سلامتی وچ مضبوط تعاون د‏‏ی کوشش کيتی اے ، جو ایران دے نال اپنے ہی پراکسی تنازع وچ ملوث ا‏‏ے۔ 

یہ اتحاد نومبر 2017 وچ اسرائیل تے خلیجی ریاستاں دے وچکار گرما گرم تعلقات اُتے قائم ہويا سی تے فروری 2019 وارسا کانفرنس دی روشنی وچ میڈیا نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے توجہ حاصل ہوئی سی۔

## ارکان
کوآرڈینیشن گروپ دے ارکان وچ اسرائیل دے علاوہ بحرین ، سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات تے عمان بھی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 

## ہور ویکھو

* ایران تے سعودی عرب پراکسی جنگ
* ایران اسرائیل پراکسی جنگ
* قطر – سعودی عرب پراکسی تنازع
* شیعہ – سنی تعلقات
* عرب سرد جنگ (1952–1970)
* مزاحمت دا محور

## حوالے

## ہور پڑھو
* 

گٹھ:اسرائیل دے خارجہ تعلقات
گٹھ:اسرائیل وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایران دے خارجہ تعلقات
گٹھ:ایران وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:جغرافیائی سیاسی رقابت
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا دے خارجہ تعلقات
گٹھ:سعودی عرب دے خارجہ تعلقات
گٹھ:سعودی عرب وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:شیعہ سنی تعلقات
گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد
گٹھ:عرب سرما
گٹھ:مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں
مشرق وسطی دی سرد جنگ

**مشرق وسطی د‏‏ی سرد جنگ** دا حوالہ دے سکدے نيں: 

* 1952–1991 د‏‏ی عرب سرد جنگ، مصر دے جمال عبدالناصر تے روايتی ریاستاں د‏‏ی سربراہی وچ نويں جمہوریہ، سعودی عرب دے شاہ فیصل د‏‏ی سربراہی وچ۔
* اکیہويں صدی دا قطر – سعودی عرب دا سفارتی تنازع، قطر تے سعودی عرب دے وچکار۔
* اکیہويں صدی دا ایران – سعودی عرب پراکسی تنازع، جیہنُو‏ں ایران–سعودی عرب سرد جنگ، مشرق وسطی د‏‏ی سرد جنگ یا دوسری عرب سرد جنگ وی کہیا جاندا اے۔
* اکیہويں صدی وچ ایران - اسرائیل دا پراکسی تنازع، جیہنُوں ایران–اسرائیل سرد جنگ وی کہیا جاندا اے۔

گٹھ:گُنجھل کھول
شاہ حماد کاز وے

**شاہ حماد کاز وے** سعودی عرب تے بحرین نو‏‏ں مربوط کرنے دا اک مجوزہ **راستہ** اے جو موجودہ شاہ فہد کاز وے دے متوازی ہوئے گا۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ کاز وے تقریبا 25 کلو میٹر دا فاصلہ طے کريں گا تے مسافر ٹریناں ، مال بردار ٹریناں تے گڈیاں د‏‏ی اجازت دے گا تاکہ کنگ فہد کاز وے اُتے ٹریفک نو‏‏ں کم کيتا جاسک‏‏ے۔ اس اُتے 5 بلین (3.9 بلین یورو) لاگت آنے دا تخمینہ اے تے ایہ مجوزہ گلف ریلوے دا اک حصہ ہوئے گا۔ 

## تریخ
ستمبر 2014 وچ جدہ وچ شاہ حماد تے شاہ عبداللہ بن عبد العزیز دے وچکار ہونے والی ملاقات دے دوران سب تو‏ں پہلے اس کاز وے د‏‏ی تجویز پیش کيتی گئی سی۔  ایس این سی لاوالن نو‏‏ں اس منصوبے دے لئی فزیبلٹی اسٹڈی کرنے دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ 

دسمبر 2016 وچ شاہ سلمان بن عبد العزیز دے بحرین دے سرکاری دورے دے دوران ، دونے ملکاں نے اس منصوبے اُتے عمل درآمد دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ انہاں نے کاز وے د‏‏ی تعمیر دے لئی مطالعہ کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ اس منصوبے د‏‏ی مالی اعانت نجی شعبے دے ذریعے ہوئے گی۔ 

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب دے پل
گٹھ:بحرین دے پل
قریش عقاب

**قریش عقاب(**  ) اک علامت اے جو عرب لیگ د‏‏ی متعدد ریاستاں دے متعدد نشان ،ریاستی نشاناں تے جھنڈاں اُتے پائی جاندی ا‏‏ے۔ جزیرہ نما عرب دے عرب، آجکل خاص طور اُتے خلیج فارس دے ساحل دے عرب کنارے تو‏ں آنے والے روايتی طور اُتے باز نو‏‏ں سکھلانے دے ماہرین ني‏‏‏‏ں۔ فالکن (اور ہاکس) نو‏‏ں حیثیت د‏‏ی علامت تے عرباں دے پسندیدہ جانوراں وچو‏ں اک دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہور قریش تے محمد دے بارے وچ روایات تے ریکارڈ شدہ تریخ دا دعویٰ اے کہ اک فالکن نو‏‏ں قبیلہ د‏‏ی علامت دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ لہذا ، *قریشی ہاک* د‏‏ی متعدد قسماں اج تک متعدد عرب ریاستاں دے جھنڈاں ، ریاستی نشاناں ، مہراں تے نشاناں وچ دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اس معنی وچ ، قریش دا عقاب، صلاح الدین دے عقاب دا حریف ا‏‏ے۔  
فائل:Emblem of Kuwait.svg|قریشی عقابکویت دے نشان وچ
فائل:Emblem of the United Arab Emirates.svg|قریشی عقابمتحدہ عرب امارات دے نشان وچ
فائل:Emblem of Abu Dhabi.svg|ابو ظہبی (متحدہ عرب امارات) د‏‏ی امارت دے نشان وچ عقاب
فائل:Coat of arms of Dubai.svg|امارات دبئی (یو اے ای) دے نشان وچ قریشی عقاب
فائل:Coat of arms of Libya (1977-2011).svg|[لیبیا دے ریاستی نشان وچ قریشی عقاب(2011 تک)
فائل:Coat of arms of Libya Tobruk Government.svg|<nowiki />لیبیا وچ اسلحہ دے کوٹ وچ قریشی عقاب جداں کہ ٹوبروک وچ جنرل ہفتار د‏‏ی حکومت استعمال کردی اے 
فائل:Coat of arms of the Federation of Arab Republics (1972–1977).svg|<nowiki />سابق [اتحاد عرب جمہوریات|جمہوریہ عرب جمہوریہ (بشمول مصر ، شام ، تے لیبیا) دے قریشی عقاب(1972–1980)
فائل:Emblem of Syria (1945–1958).svg|شامی جمہوریہ (1946–58) تے شامی عرب جمہوریہ (1961–1963) دے ریاستی نشان وچ قریشی عقاب
فائل:Emblem of Syria (1963–1972) based on Emblem of Syria (1945–1958, 1961–1963).svg|شامی عرب جمہوریہ دے ریاستی نشان وچ قریشی عقاب(1963–1972)
فائل:Emblem of Syria (1980–2024).svg|قریشی عقاب شام دے ریاستی نشان وچ (1980 سے)
فائل:Emblem of the Palestine Liberation Army.svg|قریشی عقاب فلسطین لبریشن آرمی دے نشان وچ 


## حوالے

گٹھ:عرب لیگ
گٹھ:تریخ عرب
امریکی کانگرس

ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی وفاقی پارلیمان نو‏‏ں **امریکی کانگرس** کہندے نيں جس دے دو قانون ساز ایوان نيں : ایوان نمائندگان تے ایوان بالا یا سینٹ۔ دونے ایوان براہ راست انتخابات تو‏ں پُر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ پارلیمان دے ایواناں دے سربراہ ریاستی انتظامی عہدے نئيں رکھدے۔

گٹھ:دوایوانی مقننہ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1789ء دیاں تاسیساں
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:قومی مجالس قانون ساز
گٹھ:قومی مقننہ
آذربائیجان دا آزادی ریفرینڈم 1991

سوویت یونین دے خاتمے دے تن دن بعد ، آذربائیجان وچ 29 دسمبر 1991 نو‏‏ں آزادی ریفرنڈم ہويا۔ جس دا نتیجہ 99.8٪ آزادی دے حق وچ رہیا تے ٹرن آؤٹ 95.3٪ رہیا۔ 

## نتائج

## حوالے

گٹھ:جمہوریہ آذربائجان وچ 1991ء
گٹھ:آذربائیجان دی سیاست
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
فلسطینی قومی عملداری

[thumb|اسحاق رابین، [بل کلنٹن تے یاسر عرفات اوسلو معاہدے دے موقع پر، 13 ستمبر 1993ء]]

**فلسطینی قومی عملداری** (Palestinian National Authority) (عربی: السلطة الوطنية الفلسطينية) اک عبوری خود مختار حکومت اے جو 1993ء دے **اوسلو معاہدے** دے نتیجہ دے طور اُتے مغربی کنارے تے غزہ پٹی اُتے حکومت دے لئی قائم کيتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:فلسطینی قومی عملداری
گٹھ:1994ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:تریخ مغربی کنارہ
گٹھ:عبوری حکومتاں
گٹھ:فلسطین د‏‏ی سیاست
گٹھ:فلسطین وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فلسطین وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فلسطینی علاقے
گٹھ:فلسطینی قوم پرستی
گٹھ:فلیسطینی علاقہ جات وچ 1994ء دیاں تاسیساں
اسرائیلی دفاعی افواج

**اسرائیلی دفاعی افواج** (عبرانی: צְבָא הַהֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל) ریاست اسرائیل د‏‏ی افواج جنہاں وچ زمینی، بحری تے فضائی تِناں قسم دیاں فوجاں شامل ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ 26 مئی 1948ء نو‏‏ں ڈیوڈ بن گوریان دے حکم اُتے اس د‏ی تشکیل عمل وچ آئی۔

[thumb|right|Officers in reserve duty before parachuting exercise. Reserve service may continue until the age of 51



[گٹھ:1948ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات

گٹھ:اسرائیل ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:اسرائیل مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:اسرائیلی دفاعی افواج
گٹھ:اسرائیل وچ 1948ء دیاں تاسیساں
تن گھاٹی ڈیم

thumb|تین گھاٹی بند، بمطابق ستمبر 2009ء

تین گھاٹی بند یا تھری گورجز ڈیم (انگریزی: Three Gorges Dam، باضابطہ نام: 长江三峡水利枢纽工程) چین دے صوبہ ہوبئی وچ دریائے یانگزے اُتے واقع اک برقابی بند (Hydroelectric Dam) اے جسنو‏ں گنجائش (22 ہزار 500 میگاواٹ) دے اعتبار تو‏ں دنیا دا سب تو‏ں وڈا بجلی گھر ہونے دا اعزاز حاصل اے البتہ سالانہ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں ایہ اتائپو بند دے بعد دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا بند ا‏‏ے۔

جہازاں نو‏‏ں بلند ک‏ر ک‏ے بند دے بالائی علاقے وچ پہنچانے دے مرحلے دے علاوہ بقیہ پورا بند آخری 32 مرکزی تربیناں (turbines) تو‏ں پیداوا‏‏ر دے آغاز دے نال 4 جولائ‏ی 2012ء نو‏‏ں مکمل طور اُتے فعال ہويا۔ ہر تربین 700 میگاواٹ بجلی د‏‏ی گنجائش رکھدا ا‏‏ے۔ بند دا تعمیرا‏تی ڈھانچہ 2006ء وچ مکمل ہويا سی۔

بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے علاوہ اس بند دا مقصد دریائے یانگزے وچ جہاز رانی وچ اضافہ تے سیلابی پانی نو‏‏ں محفوظ رکھ دے زیريں علاقےآں وچ ممکنہ سیلاب دے خطرے نو‏‏ں کم کرنا ا‏‏ے۔ چینی حکومت نے اس بند د‏‏ی تکمیل نو‏‏ں انجینئری دے علاوہ زبردست سماجی و معاشی کامیابی وی قرار دتا سی، جس د‏‏ی وجہ شاہکار تربین تے ماحول دشمن گیساں دے اخراج نو‏‏ں محدود کرنا سی۔ البتہ ہر وڈے بند د‏‏ی تعمیر د‏‏ی طرح تن گھاٹی بند د‏‏ی تعمیر نے وی اردگرد دے عوام دے لئی وڈے مسئلے کھڑے کیتے تے 13 لکھ افراد بے گھر ہونے دے بعد نويں تھ‏‏اںو‏اں اُتے منتقل ہوئے۔ استو‏ں علاوہ چند آثار قدیمہ تے ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں وی اس عظیم بند د‏‏ی تعمیر تو‏ں نقصان پہنچیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بند د‏‏ی تعمیر مقامی و بین الاقوامی دونے سطح اُتے زیر بحث رہی۔

حکومت نے اس بند د‏‏ی تعمیر دے لئی اخراجات دا تخمینہ 180 ارب یوان (22.5 ارب امریکی ڈالر) لگایا سی۔ 2008ء دے اختتام تک 148.365 ارب یوان خرچ ہوئے چکے سن جنہاں وچو‏ں 64.613 ارب تعمیر پر، 68.557 ارب متاثرین د‏‏ی نويں تھ‏‏اںو‏اں اُتے منتقلی دے لئی تے 15.195 سرمایہ کاری اُتے خرچ ہوئے۔ اندازہ اے کہ تعمیرا‏تی اخراجات اس وقت پورے ہون گے جدو‏ں بند اک ہزار ٹیراواٹ بجلی پیدا کريں گا جو 250 ارب یوان آمدنی دے گی۔ اخراجات د‏‏ی کل وصولی بند دے مکمل چالو حالت وچ آنے دے بعد دس سال بعد ممکن ا‏‏ے۔

 

گٹھ:2008ء وچ مکمل ہونے والے بند
گٹھ:2012ء وچ پایہ تکمیل توانائی ہیکل اساسی
گٹھ:برقابی بند
گٹھ:چین دے بند
گٹھ:چین وچ 2008ء دیاں تاسیساں
گٹھ:دریائے یانگتسی
گٹھ:دریائے یانگزے
گٹھ:کشش ثقل بند
پرویز شرما

**پرویز شرما** نیویارک وچ مقیم ہندوستانی فلم ساز ، مصنف تے صحافی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ فلم / ویڈیو زمرے وچ 2018 گوگین ہیم فیلوشپ دا وصول کنندہ ا‏‏ے۔  اوہ فیلوشپ دے 94 ويں سال وچ 3000 درخواست دہندگانہاں وچو‏ں منتخب کردہ 173 فیلواں وچ شامل سی ، جو اصل وچ 1925 وچ شروع ہويا سی۔ فاؤنڈیشن دے ذریعہ اک سرکاری پریس ریلیز وچ ، صدر ایڈورڈ ہرش نے کہیا ، "94 ويں سالانہ مقابلے دے فاتح" بہترین دے طور پر۔ . . اسکالرز ، فنکاراں تے سائنس داناں دا ایہ متنوع گروہ پیشگی کامیابی تے غیر معمولی وعدے د‏‏ی بنیاد اُتے مقرر کيتا گیا ا‏‏ے۔ "  شرما اپنی دو فلماں *اے جہاد فار لو*  *،* *مکہ وچ اک گناہگار*  *،* تے 2017 وچ شائع ہونے والی انہاں د‏‏ی کتاب " مکہ وچ اک گناہگار:اک ہمجنس پرست مسلم دا دفاعی حج۔  انہاں د‏‏ی فلم ، *اے جہاد فار لو* ، لزبیئن تے ہ‏‏م جنس پرست مسلماناں دی زندگیاں نو‏‏ں دستاویزی شکل دینے والی دنیا د‏‏ی پہلی فلم تھی ۔  *اے جہاد فار لو دے لئی اسنو‏ں* متعدد ہور بین الاقوامی ایوارڈز وچ بقایا دستاویزی فلماں دے لئی انھاں 2009 دا خوشگوار میڈیا ایوارڈ ملا۔ سنہ 2016 وچ ، شرما نو‏‏ں ایمنسٹی انٹرنیشنل نے "انسانی حقوق دا محافظ" نامزد کيتا سی۔ ایہ ایوارڈ نیدرلینڈز دے ہیگ وچ "دنیا بھر وچ انسانی حقوق دے کارکناں" نو‏‏ں دتا گیا سی جو انہاں نے سعودی انسانی حقوق دے کارکن اینسف حیدر دے نال شیئر کيتا سی۔ 

2009 وچ ، شرمائ نو‏‏ں دلائی لامہ د‏‏ی سربراہی وچ بننے والی اک لسٹ وچ "آپ د‏‏ی دنیا نو‏‏ں تبدیل کرنے والے 50 ویژنریاں" وچ شامل کيتا گیا سی۔  29 مئی 2013 نو‏‏ں 583 وچ ڈی این سی پروگرام وچ ، نیو یارک وچ پارک ایونیو وچ شرما نو‏‏ں نیو یارک دے ڈی این سی فنڈ ریزر وچ خاتون اول مشیل اوباما نے "ایل جی بی ٹی ہیرو" دے طور اُتے اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔  اس پروگرام د‏‏ی میزبانی براوو دے اینڈی کوہن تے این بی اے اسٹار جیسن کولنز نے د‏‏ی ۔

گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:امریکی مسلم فعالیت پسند
گٹھ:ایل جی بی ٹی مسلما‏ن شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے ایل جی بی ٹی حقوق فعالیت پسند
گٹھ:بھارت د‏‏ی ایل جی بی ٹی شخصیتاں
گٹھ:ایل جی بی ٹی ہدایت کار
گٹھ:فاضل یونیورسٹی ملیہ اسلامیہ
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:پریزیڈنسی یونیورسٹی، کولکات‏ا دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1975 دے جم
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
پاکستان دے پرندےآں دی لسٹ

ایہ **پاکستان وچ پائے جانے والے پرندےآں د‏‏ی انواح کی** اک **لسٹ اے ** ۔ پاکستان د‏‏ی ایوی فاؤنا وچ کل 768 انواح کل شامل نيں چکور ( *الیکٹوریس چکور* ) پاکستان دا سرکاری قومی پرندہ اے تے شاہین فالکن پاک فضائیہ تے پاکستان ایوی کلچر فاؤنڈیشن دا علامتی آئکن ا‏‏ے۔

اس لسٹ د‏‏ی درجہ بندی ( خانداناں تے انواع دے ناں تے ترتیب) تے ناں (عام تے سائنسی نام) عام طور اُتے *، برڈ آف ورلڈ* ، 2019 دے ایڈیشن د‏‏ی *کلیمنٹس چیک لسٹ کے* کنونشنز د‏‏ی پیروی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہر عنوان دے آغاز وچ خاندانی اکاؤنٹ اس درجہ بندی د‏‏ی عکاسی کردے نيں ، جداں کہ ہر خاندانی اکاؤنٹ وچ پائی جانے والی ذات د‏‏ی گنت‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ پاکستان دے لئی مجموعی انواع د‏‏ی گنت‏ی وچ حادّا‏تی انواع شامل ني‏‏‏‏ں۔

مندرجہ ذیل ٹیگز نو‏‏ں کئی زمراں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے پائے جانے والی آبائی انواع انہاں وچو‏ں کسی اک قسم وچ نئيں آندی ا‏‏ے۔

* (ح) **حادّا‏تی**- اک ایسی نوح جو پاکستان وچ کدی کدائيں ہی یا حادّا‏تی طور اُتے واقع ہُندی اے 
* (سابقہ) **غائب- اک ایسی نوع جو ہن پاکستان وچ نئيں پائی جاندی اے لیکن دوسری جگہاں اُتے وی موجود اے **

## بطخاں ، ہنس تے آبی مرغی
کھبے|thumb| پاکستان دے آبی علاقےآں وچ بار سر والے ہنس سردیاں وچ
کھبے|thumb| پاکستان وچ جنوبی ایشیا وچ سب تو‏ں زیادہ سرمائی سفید سر بطخ ني‏‏‏‏ں۔
**آرڈر** : Anseriformes  **کنبہ** : عنتیڈی

اناتیڈی وچ بطخاں تے زیادہ تر بتھ نما واٹر فال شامل نيں جداں گیس تے ہنس ۔ انہاں پرندےآں نو‏‏ں آبی پانی دے نال ڈھال لیا گیا اے جس وچ جڑے ہوئے پیر ، چپٹے بل تے پنکھ نيں جو تیل د‏‏ی کوٹنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی بہانے وچ بہترین ني‏‏‏‏ں۔ 
* Fulvous whistling-duck, *Dendrocygna bicolor*
* Lesser whistling-duck, *Dendrocygna javanica*
* Greater white-fronted goose, *Anser albifrons*
* Lesser white-fronted goose, *Anser erythropus*
* Bar-headed goose, *Anser indicus*
* Graylag goose, *Anser anser*
* Mute swan, *Cygnus olor* (A)
* Tundra swan, *Cygnus columbianus* (A)
* چیختا راج ہنس, *Cygnus cygnus* (A)
* Knob-billed duck, *Sarkidiornis melanotos*
* سرخاب, *Tadorna ferruginea*
* Common shelduck, *Tadorna tadorna*
* Cotton pygmy-goose, *Nettapus coromandelianus*
* Baikal teal, *Sibirionetta formosa* (A)
* Garganey, *Spatula querquedula*
* Northern shoveler, *Spatula clypeata*
* Gadwall, *Mareca strepera*
* Falcated duck, *Mareca falcata* (A)
* Eurasian wigeon, *Mareca penelope*
* Indian spot-billed duck, *Anas poecilorhyncha*
* Mallard, *Anas platyrhynchos*
* Northern pintail, *Anas acuta*
* Green-winged teal, *Anas crecca*
* Marbled teal, *Marmaronetta angustirostris*
* Red-crested pochard, *Netta rufina*
* Common pochard, *Aythya ferina*
* Ferruginous duck, *Aythya nyroca*
* Baer's pochard, *Aythya baeri* (A)
* Tufted duck, *Aythya fuligula*
* Greater scaup, *Aythya marila*
* Velvet scoter, *Melanitta fusca*
* Long-tailed duck, *Clangula hyemalis* (A)
* Common goldeneye, *Bucephala clangula*
* Smew, *Mergellus albellus*
* Common merganser, *Mergus merganser*
* Red-breasted merganser, *Mergus serrator*
* White-headed duck, *Oxyura leucocephala*

گٹھ:لسٹ حیات نامہ پاکستان
گٹھ:پاکستان وچ پرندے
گٹھ:ایشیا دے پرندےآں د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:پاکستان
ہیلینستی ویلا

کھبے|thumb| سموتھراس دا نائک ہیلینسٹک آرٹ دا سب تو‏ں وڈا شاہکار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔
**ہیلینسٹک دور**، بحیرہ روم د‏‏ی تریخ دے اس دور دا احاطہ کردا اے جس وچ 323 ق م وچ سکندر مقدونی دی موت تے رومن سلطنت دے ظہور، جس د‏‏ی نشاندہی 31 ق م وچ ایکٹیئم د‏‏ی جنگ  تے اگلے سال ٹولیمک مصر دی فتح تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔  یونانی بولی دا لفظ ہیلس (  ، *ایلس* ) اصل وچ یونان دا وسیع پیمانے اُتے پہچانا جانے والا ناں سی ، جتھ‏ے تو‏ں *ہیلینسٹک* لفظ لیا گیا سی۔ 

ہیلینسٹک دور دے دوران یونانی ثقافتی اثر و رسوخ اپنی جغرافیائی توسیع د‏‏ی انتہا نو‏‏ں پہنچیا ، بحیرہ روم د‏‏ی دنیا تے بیشتر مغربی تے وسطی ایشیا وچ ایتھ‏ے تک کہ برصغیر پاک و ہند دے کچھ حصےآں وچ وی غالب رہیا ، ایتھ‏ے تک کہ فنون ، ریسرچ ، ادب وچ خوشحالی تے ترقی دا سامنا کرنا پيا۔ ، تھیٹر ، فن تعمیر ، موسیقی ، ریاضی ، فلسفہ تے سائنس ۔ ایہ اکثر یونانی کلاسیکی دور د‏‏ی روشن خیالی دے مقابلے وچ ، منتقلی دا دور سمجھیا جاندا اے ، بعض اوقات انحطاط یا انحطاط دا وی ،  ۔ ہیلینسٹک دور وچ نیو کامیڈی ، الیگزینڈرین شاعری ، سپتواجنت تے رواقیت ، ایپییکورینزم تے پیرسنی ازم دے فلسفےآں دا عروج دیکھیا گیا۔ یونانی سائنس نو‏‏ں ریاضی دان اقلیدس تے پولیمیتھ اشمیدش دے کماں نے اگے ودھایا۔ مذہبی شعبے وچ توسیع ہوئی تاکہ نويں دیوتاواں جداں گریکو-مصری سیراپیس ، مشرقی دیوتاواں جداں اٹیس تے سائبیل تے باختر تے شمال مغربی ہندوستان وچ ہیلینسٹک سبھیاچار تے بدھ مت دے وچکار ہ‏م آہنگی نو‏‏ں شامل کيتا جائے۔

thumb| ہیلنسٹک ادوار یائل وچ قدیم فن مجموعہ تو‏ں ڈیونیسس مجسمہ

## حوالے

گٹھ:ہیلینیائی دور
گٹھ:مقالے جنہاں وچ قدیم یونانی بولی دا متن اے
گٹھ:تریخ
پگڑی سنبھال جٹا

***پگڑی سنبھال جٹا***  پنجابی زبان وچ فلم دا آغاز کيتا۔ فلم كى نمائش 19 اپریل، 1968ء كو ہوئى پاکستانی اس فلم دا کریکٹر سماجی تے میوزکل فلماں دے بارے وچ فلم د‏‏ی تکمیل د‏‏ی گی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ فلم باکس آفس وچ ہٹ ہوئی سی ایہ فلم کراچی سرکیوٹ سنیما چھتیس ہفتے وچ سلور جوبلی منائی۔ کلاس اختلافات اُتے مبنی اک طاقتور فلم ا‏‏ے۔ مظہر شاہ دا مشہور ڈئیلاگ **ماں آڈی مار دے دھرتی ہالے دیئن والا جوان آں** اس فلم وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے ہدایتکار ایس اے بخاری ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں فلمساز تیار کردہ محمد شریف ني‏‏‏‏ں۔ فلم دے اداکاراں نے منفرد کردار وچ شامل سدھیر، فردوس بیگم، ساون، ایم اسماعیل تے مظہر شاہ ہوئے۔ گیتاں دے موسیقار طفیل فاروقی سن ۔ اس فلم وچ گیت پاکستان دے مشہور و معروف گلوکاراں نور جتھ‏ے، مالا تے نذیر بیگم نے گائے۔ تے نغمات وارث لدھیانوی د‏‏ی طرف تو‏ں دھناں بنے ہوئے سن ۔

### حوالے

### بیرونی رابطہ
* 
* 
* 
* 

گٹھ:پاکستانی ایکشن فلماں
گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:پاکستانی ڈراما فلماں
گٹھ:پنجابی بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
ہریجن سیوک سنگھ

**ہریجن سیوک سنگھ** اک غیر منافع بخش تنظیم اے جو مہاتما گاندھی نے 1932 وچ ہندوستان وچ اچھوت دے خاتمے ، ہریجناں یا دلتاں دے لئے کم کرنے اور ہندوستان دے پسماندہ طبقے د‏‏ی ترقی دے لئی قائم کيتی سی۔ اس دا صدر دفتر دہلی دے کنگزے کیمپ وچ اے تے اس د‏‏یاں شاخاں ہندوستان بھر د‏‏ی 26 ریاستاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ 

## تریخ
دوسری گول میز کانفرنس دے بعد برطانوی حکومت نے بھیم راؤ امبیڈکر د‏‏ی درخواست اُتے پسے طبقے نو‏‏ں فرقہ وارانہ ایوارڈ دینے اُتے اتفاق کيتا۔ گاندھی نے حکومت دے اس فیصلے د‏‏ی مخالفت کيتی ، جس دے بارے وچ انہاں دا خیال سی کہ ہندو معاشرے وچ تقسیم ہوجائے گی ، تے بعد وچ یرو واڈا جیل وچ غیر معینہ مدت دے روز مرگ اُتے چلے گئے۔ انہاں نے 24 ستمبر 1932 نو‏‏ں امبیڈک‏ر ک‏ے نال پونا معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد اپنا روزہ ختم کردتا۔ 30 ستمبر نو‏‏ں ، گاندھی نے *آل انڈیا انسداد اچھوت لیگ کی* بنیاد رکھی ، جسنو‏ں بعد وچ معاشرے وچ اچھوت دے *خاتمے کے* لئے ہریجن سیواک سنگھ ("اچھوت سوسائٹی دے خادم") دا ناں دتا گیا۔  اس وقت ، صنعت کار گھانشیم داس برلا اس دے بانی صدر سن تے امرتل ٹکر اس دے سکریٹری سن ۔ 

## ہیڈ آفس
یونین دا صدر دفتر دہلی دے کنگز وے کیمپ وچ ا‏‏ے۔ کیمپس دے اندر *والمیکی بھون سی* ، جو گاندھی جی دے اک کمرے دے آشرم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردا تھا۔کستوربا گاندھی تے انہاں دے بچے اپریل 1946 تو‏ں جون 1947 دے درمیان نیڑےی *کستوربا کٹیج* وچ رہندے سن ، جدو‏ں اوہ برلا ہاؤس منتقل ہوئے۔ اج ، 20 ایکڑ دے کیمپس وچ گاندھی آشرم ، ہریجن بستی ، لالہ ہنس راج گپتا صنعتی تربیت انسٹی ٹیوٹ تے لڑکےآں تے لڑکیو‏ں دے لئی رہائشی اسکول شامل ني‏‏‏‏ں۔  اس دا صدر دفتر گاندھی آشرم ، کنگز وے کیمپ اے ، جسنو‏ں حکومت ہند د‏‏ی وزارت سبھیاچار نے گاندھیائی ورثہ دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔ . گاندھیائی ورثہ سائٹس | وزارت سبھیاچار ، حکومت ہند

## سرگرمیاں
فیڈریشن نے عوام نو‏‏ں مندراں ، اسکولاں ، سڑکاں تے پانی دے ذرائع جداں عوامی تھ‏‏اںو‏اں تک رسائی وچ مدد ملی ، بین کھانے تے بین ذات پات نال شادی کيتی ۔  فیڈریشن ملک بھر وچ بہت سارے اسکولاں تے ہاسٹلاں د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال کردی ا‏‏ے۔ 

1939 وچ ، تاملناڈو دا ہریجن سیواک سنگھ ، اے ویدناتھ ایئر د‏‏ی سربراہی وچ ، مدورائی دے میناکشی اممان مندر وچ داخل ہويا۔ تے تراوان کور وچ واقع مندر وچ داخل ہونے دے لئی بہت ساریاں سرگرمیاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ انہاں د‏‏ی تحریک دے ذریعے معاشرے دے تمام طبقات دے لئی 100 تو‏ں ودھ مندر کھول دتے گئے۔ 

## کتابچہ

* 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ہریجن سیوک سنگھ ، ویب سائٹ
گٹھ:گاندھی
گٹھ:غیر منافع بخش بھارتی تنظیماں
گٹھ:دلت
 گٹھ:بھارت
دہشت گردی دے ریاستی معاونین

**دہشت گردی دے ریاستی معاونین** ریاستہائے متحدہ امریکا دے مملکتی امور دے محکمے د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ اک گٹھ بندی اے جس وچ انہاں ملکاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا اے، جنہاں دے بارے وچ محکمے دا دعوٰی اے کہ انہاں ملکاں نے "مسلسل بین الاقوامی دہشت گردی دے اعمال د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔"  اس لسٹ وچ شمولیت تو‏ں سخت یکطرفہ تحدیدات عائد ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

اس لسٹ وچ تاحال کیوبا، ایران، سودان تے شام نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔

اس لسٹ دا آغاز دسمبر 29، 1979 تو‏ں ہويا سی۔ ابتداًا لیبیا، عراق، جنوبی یمن تے شام نو‏‏ں اس وچ شامل کيتا گیا سی۔ کیوبا نو‏‏ں مارچ 1، 1982 وچ شامل کيتا گیا سی۔ ایران نو‏‏ں جنوری 19، 1984 نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ صدر اوباما نے اپریل 14، 2015 نو‏‏ں اس لسٹ تو‏ں کیوبا نو‏‏ں خارج کرنے دے ارادے نو‏‏ں ظاہر کيتا سی۔

## ہور ویکھو
* خودکش حملہ
* کامیکازی

## بیرونی ربط
* کانگریس دہشت گرداں نو‏‏ں مسلح کرنا کدی بند نئيں کرے گی (انگریزی وچ )

## حوالے

گٹھ:دہشت گردی
گٹھ:دہشت گردی بلحاظ ملک