open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
تحصیل اوگی

**تحصیل اوگی** (Oghi Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع مانسہرا دی اک تحصیل اے۔ 

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
تحصیل پٹن

**تحصیل پٹن** (Pattan Tehsil)، ہزارا، پاکستان دے ضلع تھللا کوہستان دی اک تحصیل اے۔

گٹھ:ہزارا
گٹھ:ہزارا دیاں تحصیلاں
فلک سر

**فلک سر**، پاکستان وچ ضلع سوات دی سَبھ توں اُچی پہاڑی چوٹی اے۔ ایہ ہندوکش دے پہاڑی سِلسلے وچ واقع اے۔

گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
پاٹن

**پاٹن** (انگریزی: Patan)، بھارت دی ریاست گجرات دا اک شہر تے ضلع پاٹن دا صدر مقام اے۔

گٹھ:گجرات
گٹھ:گجرات دے شہر
ضلع پاٹن

**ضلع پاٹن** (انگریزی: Patan district)، بھارت دی ریاست گجرات دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام پاٹن شہر اے۔

گٹھ:گجرات
گٹھ:گجرات دے ضلعے
گجر خاں

**گجر خاں** (Gujar Khan)، ضلع راولپنڈی، پنجاب، پاکستان دا اک شہر اے تے تحصیل گجر خاں دا صدر مقام اے۔
گجر خاں وفاقی دارالحکومت اسلام آباد توں تقریبن 57 کلومیٹر (35 میل) جنوب مشرق وچ تے پنجاب دے دارالحکومت لہور دے شمال مغرب وچ 220 کلومیٹر (140 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے۔ ایہدے شمال وچ راولپنڈی تے اسلام آباد، جنوب وچ جہلم، مشرق وچ آزاد کشمیر تے کلر سیداں تے مغرب وچ چکوال واقع نیں۔

گجر خاں تے گردو نواح دے علاقے نوں پوٹھوار دے ناں توں وی جانیا جاندا اے۔ اِس شہر دے آسے پاسے دے علاقے نوں 'شہیداں دی سرزمین' وی کہیا جاندا اے، جِتھوں نشان حیدر دے دو وصول کنندگان دا تعلق اے۔ شہر دے وسط وچ مرکزی سرکاری ہسپتال اے۔ کاروباری سرگرمیاں لئی شہر وچ غلہ منڈی تے بازار موجود نیں۔ قومی شاہراہ این 5 شہر وِچوں لنگدی اے۔ 

## تریخ
اس تھاں دا ناں گُجراں دی بڑی آبادی دی وجہ توں پیا جیہڑے اس علاقے وچ آباد سن۔ تحصیل گجر خاں وچ اک وڈی گجر بستی ہُن وی موجود اے۔ اس جدید قصبے نوں برطانوی نوآبادیاتی حکام نے 1848ء وچ اس علاقے دے برطانوی راج وچ آؤن مگروں تیار کیتا سی۔

گجر خاں وچ ہندواں تے سکھاں دی اک قابل ذکر آبادی سی، اس آبادی دا زیادہ تر حصہ قیام پاکستان توں بعد بھارت ہجرت کر گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
تحصیل گجر خاں

**تحصیل گجر خاں** (Gujar Khan Tehsil)، پنجاب، پاکستان دے ضلع راولپنڈی دی اک تحصیل اے۔ ایہدا صدر مقام گجر خاں شہر اے۔
ایہ انتظامی طور تے 36 یونیئن کونسلاں وچ تقسیم اے۔ تحصیل گجر خاں دی آبادی 678503 افراد اُتے مشتمل اے۔

برطانوی دور وچ تحصیل گجر خاں دی آبادی تے اہمیت وچ اضافہ ہویا۔ مسلماناں نے تحریک پاکستان دی حمایت کیتی۔ 1947ء وچ قیام پاکستان توں بعد ہندو تے سکھ آبادی بھارت ہجرت کر گئی۔

گٹھ:ضلع راولپنڈی
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
ٹانڈا

**ٹانڈا** (Tanda)، پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات، تحصیل جلالپور جٹاں وچ اک آباد تھاں اے۔ ایہدے مشرق وچ ضلع سیال کوٹ تے شمال وچ ضلع بھمبر اے۔

ایتھے مقیم غیر مسلم لوک قیام پاکستان توں بعد مشرقی پنجاب دی طرف ہجرت کر گئے تے جموں توں مسلم قبائل ٹانڈا وچ آ کے آباد ہوگئے۔ 

## جغرافیا تے آب و ہوا
ٹانڈا  اُپر واقع اے۔ ٹانڈا اک آباد تھاں اے جو پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات دا اک قصبا اے۔ 

ایتھے آب و ہوا معتدل اے۔ موسم گرما دے وسط وچ دن دے وقت درجا حرارت 45 ° C تک پہنچ جاندا اے لیکن بھمبر دے پہاڑاں دے نزدیک ہوݨ دی وجہ توں موسم گرما نِسبتن چھوٹا ہُندا اے۔ موسم سرما دے دوران، گھٹ توں گھٹ درجا حرارت 2 ° C توں گھٹ سکدا اے۔ اوسط بارش 67 سینٹی میٹر اے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع گجرات
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع گجرات دے آباد تھاں
پنجابی لکھاریاں دی لسٹ

اس صفحے وچ **پنجابی لکھاریاں** د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

## لسٹ بلحاظ دور

### 10ويں صدی
* گورکھ ناتھ (10ويں صدی)

### 12ويں صدی
* بابا فرید الدین گنج شکر (1173–1266)

### 15ويں- 16ويں صدی
* گرو نانک (1469–1539)

### 16ويں صدی
* بھائی گرداس (1551–1636)
* دمودر

### 17ويں صدی
* سلطان باہو (1628–1691)
* بھائی نند لال (1633–1713)
* بھائی منی سنگھ (1666–1737)
* بلھے شاہ (1680–1757)

### 18ويں صدی
* وارث شاہ (1722–1798)
* ہاشم شاہ (1735–1843)
* شاہ محمد (1780–1862)
* رتن سنگھ بھنگو (died 1846)

### 19ويں صدی
* شردھا رام پھلوری (1837–1881)
* کاہن سنگھ نابھا (1861–1938)
* بھائی ویر سنگھ (1872–1957)
* دھنی رام چاترک (1876–1954)
* پورن سنگھ(1881–1931)
* بھائی جودھ سنگھ (1882–1981)
* صاحب سنگھ (1892–1977)
* گربخش سنگھ پریتلڑی (1895–1978)
* نانک سنگھ (1897–1971)
* جسونت سنگھ ( -1999)

### 20ويں صدی
* بھگت پورن سنگھ (1904–1992)
* موہن سنگھ (1905–1978)
* سجان سنگھ (1909–1993)
* بلراج ساہنی (1913–1973)
* ہرچرن سنگھ (1914–2006)
* شریف کنجاہی (1915–2007)
* بلونت گارگی (1916–2003)
* کرتار سنگھ دگل (1917–2012)
* امرتا پریتم (1919–2005)
* جسونت سنگھ کنول (1919–)
* ہربجن سنگھ (شاعر) (1920–2002)
* سنتوکھ سنگھ دھیر (1920–2010)
* کلونت سنگھ ورک (1921–1987)
* جسونت سنگھ راہی (1930–1996)
* بوٹا سنگھ (1934–2021)
* سنت سنگھ مسکین (1934–2005)
* انور مسعود (1935–)
* دلیپ کور ٹواݨا (1935–2020)
* دلبیر چیتن (1944–2005)
* شو کمار بٹالوی (1937–1973)
* فرخ ہمایوں (1951-)
* نریندر سنگھ کپور (1944–)
* سرجیت پاتر (1945–)
* پاش (1950–1988)
* انعام الحق جاوید (1949–)
* شہزاد اسلم (1968–)

## لسٹ بلحاظ حروف تہجی

### ا
* گرو ارجن دیو (1563-1606)
* انور مسعود (1935–)
* پاش (1950–1988)
* امرتا پریتم (1919–2005)
* انعام الحق جاوید (1949–)

### ب
* بلراج ساہنی (1913–1973)
* بلونت گارگی (1916–2003)
* بلھے شاہ (1680–1757)
* بوٹا سنگھ (1934–2021)

### د
* دلبیر چیتن (1944–2005)
* دلیپ کور ٹواݨا (1935–2020)
* دمودر
* دھنی رام چاترک (1876–1954)

### ف
* بابا فرید الدین گنج شکر (1173–1266)
* فرخ ہمایوں (1951-)
* فرزند علی (1944-2016)

### گ
* گورکھ ناتھ (اندازن 10ویں صدی)
* گربخش سنگھ پریتلڑی (1895–1978)
* بھائی گرداس (1551–1636)

### ہ/ح
* ہربجن سنگھ (1920–2002)
* ہرجندر سنگھ دلگیر (1947–)
* ہاشم شاہ (1735–1843)
* ہرچرن سنگھ (1914–2006)

### ج
* جسونت سنگھ (1919–)
* جسونت سنگھ راہی (1930–1996)
* جودھ سنگھ (1882–1981)
* جسونت سنگھ (کھوجی) (- 1999)

### ک
* کرتار سنگھ دگل (1917–2012)
* کاہن سنگھ نابھا (1861–1938)
* کرپا ساگر (1875–1939)
* کلونت سنگھ ورک (1921–1987)

### م
* منی سنگھ (1644–1738)
* موہن سنگھ (1905–1978)

### ن
* گرو نانک (1469-1539)
* نند لال (1633–1713)
* نانک سنگھ (1897–1971)

### پ
* بھگت پورن سنگھ (1904–1992)
* پورن سنگھ (1881–1931)

### ر
* رتن سنگھ بھنگو (1785–1846)

### س/ش/ص/ث
* صاحب سنگھ (1892–1977)
* سوہن سنگھ سیتل (1909–1998)
* سنتوکھ سنگھ دھیر (1920–2010)
* سنت سنگھ مسکین (1934–2005)
* شریف کنجاہی (1915–2007)
* شاہ محمد (1780–1862)
* شو کمار بٹالوی (1937–1973)
* سجان سنگھ (1909–1993)
* سلطان باہو (1628–1691)
* سرجیت پاتر (1945–)
* شردھا رام پھلوری (1837–1881)

### و
* ویر سنگھ (1872–1957)
* وارث شاہ (1722–1798)
* وریام سنگھ سندھو (1945-)

## ہور دیکھو
* پنجابی شاعراں دی لسٹ

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی لکھاری
لبانکی

**لبانکی**، اک انڈو آریا پنجابی پڑبولی اے جیہڑی پاکستان تے بھارت دے لبانہ قبیلے دے لوک بولدے نیں۔ ایہ پنجابی دی اک شاخ اے۔ لبانکی راجستھان تے گجرات، بھارت دے علاقے تے پنجاب، پاکستان دے کجھ علاقےآں وچ بولی جاندی اے۔ ایہ پڑبولی ہولی ہولی معدوم ہو رہی اے کیونکہ ہُݨ لبانہ لوک جس علاقے آباد نیں، زیادہ تر اوتھے دے مقامی پنجابی لہجےآں نوں اپݨے مادری لہجیاں دے طور تے بول رہے نیں۔

## باہرلے جوڑ
*لبانہ آرگ 

گٹھ:پنجابی دے لہجے
گٹھ:پنجابی بولی
پنجاب دے قلعے

ایہ پنجاب، پاکستان دے قلعے نیں۔

* شاہی قلعہ
* قلعہ روہتاس
* قلعہ دراوڑ
* قلعہ نندنا
* قلعہ بجنوٹ
* چولستان دے قلعے

گٹھ:قلعے
گٹھ:پنجاب دے قلعے
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
مجارستانی زبان

وی یوم سگوکوائٹس. - بوئیسز کیولیہ1. سیفاق ہجوپیدن بز کسویسادگجی . 

وئٹس وی قے. گالزز اسکغسوسو. وائی نوقل وہیکٹسسویز بھو …
کامران شاہد

**کامران شاہد** (Kamran Shahid)، پاکستانی، پنجابی ٹی وی اینکر پرسن، ماہر تعلیم، مصنف، صحافی تے فِلم ڈائریکٹر نيں۔ اوہ دنیا نیوز اُتے *آن دی فرنٹ وِد کامران شاہد (On The Front with Kamran Shahid)* ٹی وی نیوز شو دے اینکر نيں۔ 

## نِجی زِندگی
کامران شاہد دا تعلق پنجابی راجپوت گھرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ لہور، پنجاب، وچ پیدا ہوئے۔ 

اوہناں دے والد شاہد حمید معروف پاکستانی فِلمی اداکار نيں، جد کہ اوہناں د‏‏ی والدہ منزہ شاہد نے کنیئرڈ کالج فار ویمن لہور ناݪ وابستہ اک ماہر تعلیم نيں۔ 

## تعلیم
کامران شاہد نے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور تو‏ں ماڈرن ہِسٹری وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ یونیورسٹی آف ویسٹ منسٹر، لندن تو‏ں بین الاقوامی تعلقات وچ ڈِگری حاصل کيتی۔ وَکھ وَکھ بین الاقوامی فورمز اُتے اپݨے تحقیقی مقالے پیش کر چُک‏‏ے نيں۔ 

## کیریئر
10 سال تک پنجاب یونیورسٹی لہور تے قائداعظم یونیورسٹی اسلام آباد وچ پڑھاؤندے رہ‏‏ے۔  اوہناں نے اپݨے کیریئر دا آغاز پی ٹی وی نیوز تو‏ں بطور ٹی وی اینکر کیتا۔  کرَنٹ افیئرز دے ٹیلی ویژن اینک‏ر د‏ے طور تے کامران شاہد نے اپݨے آپ نو‏‏ں کِسے اک فارمیٹ تک محدود نئيں رکھیا۔ اوہناں نے سماجی، سیاسی تے حالات حاضرہ دے ٹاک شوز تو‏ں لے ک‏ے دستاویزی فِلماں تے دستاویزی ڈرامےآں تَک وَکھ وَکھ قِسم دے پروگرام کيتے نيں۔ بہت سارے تحقیقا‏تی پروگراماں دا سہرا وی اوہناں دے سر ا‏‏ے۔ اوہناں نے بین الاقوامی شخصیات سمیت کئی سرکردہ مُلکی شخصیتاں دے انتہائی معلومات‏‏ی تے مشکل، دُو بہ دُو انٹرویوز وی کيتے نيں۔ 

کامران شاہد ہُݨ پاکستانی ٹی وی چینل دنیا نیوز اُتے *آن دی فرنٹ* وچ فلیگ شپ شو د‏‏ی بہترین طریقے ناݪ قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں۔  اس ٹی وی شو تو‏ں پہلاں اوہ اک پاکستانی ٹی وی چینل ایکسپریس نیوز اُتے بطور اینکر ٹی وی شو *آن دی فرنٹ وِد کامران شاہد (On The Front with Kamran Shahid)* کردے رہے۔  اوہ فروری 2011ء وچ پاکستان یَنگ لیڈرز کانفرنس دے دوران آکسفورڈ یونیورسٹی – (پاکستان سوسائٹی) دے آکسفورڈ شائر کاؤنٹی ہال وچ مہمان مقرر سن۔ 

## کم

### بطور ہدایت کار فِلم
2023ء وچ اوہناں نے اک فِلم **ہُوئے تُم اجنبی** دی ہدایت کاری کرکے پاکستانی فِلم انڈسٹری وچ قدم رکھیا۔

* *دی ٹرائل* (2017 فلم) 

### کتاباں
**Gandhi and the partition of India : a new perspective*, Lahore : Ferozsons, 2005, 124 pages
**International relations & political theory*, Lahore : Ferozsons, 2006, 235 p.

## حوالے

گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے صحافی
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
شاہد حمید

**شاہد حمید** (Shahid Hameed)، اک پاکستانی فلمی اداکار نیں جیہناں نے 1970ء تے 1980ء دیاں دہائیاں وچ کئی فِلماں وچ اداکاری کیتی اے۔

اوہناں دی پہلی فِلم *آنسو* سی جو 1971ء وچ ریلیز ہوئی سی۔ اوہناں نے 150 توں وَدھ اُردو تے پنجابی فِلماں وچ کم کیتا۔ 1998ء وچ ریلیز ہوݨ آݪی ZOR وچ کم کرن توں بعد شاہد نے پاکستان فلم انڈسٹری وچ غیر معیاری فِلم پروڈکشن دے نتیجے وچ فِلماں وچ کَم کرنا چَھڈ دِتا۔ اوہناں نے 20 سال دے وقفے توں بعد فلم *وجود* (2018ء) توں فِلم انڈسٹری وچ واپسی کیتی۔

اس توں علاوہ اوہناں نے کچھ ٹیلی ویژں ڈرامےآں وچ وی اداکاری کیتی اے۔

## نِجی زِندگی
شاہد دی پہلی بیوی منزہ شاہد نیں، جیہناں ناݪ اوہناں دے ویاہ نوں 50 سال توں زائد ہوچکے نیں۔ جد اوہناں دا ویاہ ہویا تاں اوہ دونوں چھوٹے سن تے ویاہ دا اہتمام اوہناں دے گھر آݪےآں نے معمول دے مطابق جنوبی ایشیائی انداز وچ کیتا سی۔ اوہناں دے تن بیٹے کامران، عمران تے ظہیر نیں۔ اوہناں دا بیٹا کامران شاہد اک مشہور ٹی وی اینکر اے۔

پہلے ویاہ توں بعد شاہد نے اداکارہ زمرد تے بابرہ شریف ناݪ وی ویاہ کیتے لیکن ایہ ناکام رہے، اوہناں دا پہلا ویاہ کامیاب رہیا۔
زمُرد وِچوں اوہناں دی اک بیٹی ربیعہ شاہد اے۔ بابرہ شریف وِچوں اوہناں دا اک بیٹا اے۔

## فِلمو گرافی
* *یہ امن* (1971)
* *تہذیب* (1971)
* *امراؤ جان ادا* (1972)
* *ٹھاہ* (1972)- پنجابی 
* *بہاروں کی منزل* (1973)
* *انمول* (1973)
* *دیدار* (1974)
* *نوکر ووہٹی دا* (1974) پنجابی
* *بِن بادل برسات* (1975)
* *تیرے میرے سپنے* (1975)
* *ایک گناہ اور سہی* (1975)
* *زینت* (1975)
* *شبانہ* (1976)
* *ثریا بھوپالی* (1976)
* *بیگم جان* (1977)
* *شمع محبت* (1977) 
* *سیتا مریم مارگریٹ* (1978)
* *مِسٹر رانجھا* (1979)
* *خوشبو* (1979)
* *آپ کی خاطر* (1980)
* *بڑا آدمی* (1981)
* *مِرزا جٹ* (1982)
* *دو ہَتھکڑیاں* (1985)
* *چَن پنجاب دا* (1988) پنجابی
* *وجود* (2018)

## ایوارڈز
* نگار ایوارڈ : فِلم *شبانہ* وچ بطور بہترین اداکار (1976)
* نگار ایوارڈ : فِلم *دیدار* وچ بطور بہترین معاون اداکار (1974)

## باہرلے جوڑ
* 
* Filmography of actor Shahid on Pakistan Film Magazine website

## حوالے

گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
والدین

**والدین** (انگریزی: Parent)، بچےآں یا اولاد دے حیاتیاتی تے معاشرتی ماں باپ دے جوڑے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو نہ صِرف بچے د‏‏ی پیدائش بلکہ افزائش وی کردے نيں۔ دنیا وچ زندگی گزارن دے طور طریقے تے ڈَھنگ سکھاؤندے نيں۔ بچےآں د‏‏ی چنگی تربیت والدین د‏‏ی معاشرتی ذمہ داری ہُندی ا‏‏ے۔

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
بدخش

**بدخش** یا **بدخشاں** یا **بیداخش** (Bidaxsh)، فارسی زبان دا اک لفظ اے جیہدے معنی گورنر تے سرحدی محافظ دے نیں، جو حکومت توں علاوہ مقامی گُھڑ سوار فوج دے سربراہ وی سی۔ ایہ لقب قفقازی البانیا (ایرانی آرمینیا) تے ابیریائی قفقاز (جارجیا) دے اک صوبے دے فوجی گورنر نے پہلی تے اٹھویں صدی عیسوی دے درمیان استعمال کیتا تے گوگارک دے خانداناں دا موروثی لقب سی۔ ایہ عنوان یورپی زباناں وچ مارکوس تے مارگراف دے برابر اے۔

رومن ذرائع وچ (Vitaxa) ایرانی نژاد دا اک لقب سی جو پہلی توں اٹھویں صدی تک مُختلف زباناں وچ تصدیق شدہ اے۔ انگریزی وچ ایہدا کوئی اک جیہا لفظ نئیں، لیکن ایہ مارگریو، ٹاپارک تے مارچر لارڈ ناݪ مِݪدا جُݪدا اے۔ اس اصطلاح دی تشبیہات وچ اختلاف اے تے ایہدی تشریح کیتی گئی اے لفظی معنی "بادشاہ دی اَکھ،" "دوسرا حکمران" یا "نائب بادشاہ"۔ ایہ لفظ آرمینیائی زبان وچ Bdeašx (բդեաշխ)، تے جارجیائی وچ بطور Pitiaxshi (პიტიახში) تے Patiaxshi (პატიახში) اے۔

## ہور دیکھو
* بدخشاں

## حوالے

گٹھ:عہدے
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:القاب
ضلع بلند شہر

**ضلع بلند شہر** (انگریزی: Bulandshahr district)، بھارت دی ریاست اتر پردیش وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام بلند شہر اے۔

گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
باپ

**باپ** یا **والد** (انگریزی: Father)، بچے دا مرد والدین ہُندا اے۔ باپ دے اپݨے بچےآں دے نال پدرانہ رِشتےآں توں علاوہ باپ دا بچے دے نال قانونی تے سماجی تعلق ہو سکدا اے جو اوہدے نال کچھ حقوق تے ذمہ داریاں رکھدا اے۔ اک حیاتیاتی باپ جِنسی ملاپ یا سپرم فراہمی دے ذریعے بچے دی تخلیق وچ مردانہ جینیاتی معاون ہُندا اے۔ اک حیاتیاتی باپ دی اوس بچے لئی قانونی ذمہ داریاں ہو سکدیاں نیں جیہدی پرورش اوہنے نہ کیتی ہووے، جِداں مالی امداد دی ذمہ داری۔ گود لیݨ والا باپ اوہ شخص ہُندا اے جو گود لیݨ دے قانونی عمل دے ذِریعے بچے دا والدین بݨ گیا ہووے۔ سوتیلا باپ اک غیر حیاتیاتی مرد والدین ہُندا اے جیہدا ویاہ بچے دے پہلے توں موجود والدین نال ہُندا اے تے اوہ خاندانی اکائی تشکیل دے سکدا اے۔

## ہور دیکھو
* ماں
* والدین
* خاندان

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
گٹھ:بچےآں د‏‏ی پرورش
یونیورسٹی آف ویسٹ منسٹر

**یونیورسٹی آف ویسٹمنسٹر** ، برطانیا دی اک سرکاری یونیورسٹی اے جو ویسٹمنسٹر شہر وچ واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:برطانیہ دیاں یونیورسٹیاں
ضلع اورایا

**ضلع اورایا** (انگریزی: Auraiya district)، بھارت دی ریاست اترپردیش وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام اورایا اے۔

گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
اورایا

**اورایا** (Auraiya)، بھارت دی ریاست اتر پردیش وچ اک شہر اے تے ضلع اورایا دا صدر مقام اے۔

گٹھ:اترپردیش دے شہر
گٹھ:اترپردیش دے آباد تھاں
ثمینہ شہزادی

ثمینہ شہزادی ایک پاکستان دے چھوٹے جئے پنڈ شرقپور روڈ تے ڈھامکے دی ایک عورت نیں نہایت غریب عورت ہوون دے باوجود وی شرافت نال زندگی بسر کرن والی عورت ایس وقت دراز آن لائن خریداری دے انٹر نیٹ اوتے وہدیا دوکان داراں وچہ شامل نیں
تری پورا

**تری پورا** (Tripura)، بھارت دے مشرقی علاقے وچ واقع اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ مُلک د‏‏ی تیسری سَبھ توں چھوٹی ریاست ا‏‏ے۔ ایہدا کل رقبہ  ا‏‏ے۔ ایہدے مغرب، جنوب تے شمال وچ بنگلا دیش تے مشرق وچ آسام تے میزورم واقع نيں۔

## حوالے

گٹھ:تری پورا
گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
ضلع فیض آباد، بدخشاں

**ضلع فیض آباد** ()، شمال مشرقی افغانستان وچ صوبہ بدخشاں دا اک ضلع اے۔

## حوالے

گٹھ:بدخشاں
گٹھ:بدخشاں دے ضلعے
فیض آباد، بدخشاں

**فیض آباد** (Fayzabad)، صوبہ بدخشاں دا اک شہر اے جیہدی آبادی تقریبن 39,555 افراد اُتے مشتمل اے۔ ایہ صوبہ بدخشاں دا راجگڑھ تے سبھ توں وڈا شہر اے۔ ایہ ضلع فیض آباد وچ واقع اے تے 1,254 میٹر (4,114 فٹ) دی بلندی اُپر اے۔

فیض آباد پامیر دے علاقے دا اہم تجارتی تے انتظامی مرکز اے۔ دریائے کوکچا شہر دے نال نال وَگدا اے۔ فیض آباد ہوائی اڈا شہر دے نزدیک واقع اے، جو محدود اندرونی پروازاں دی خدمات فراہم کردا اے۔

## حوالے

گٹھ:بدخشاں
گٹھ:بدخشاں دے آباد تھاں
ضلع اٹاوہ

**ضلع اٹاوہ** (انگریزی: Etawah district)، بھارت دی ریاست اتر پردیش وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام اٹاوہ اے۔

گٹھ:اتر پردیش دے ضلعے
ضلع للتپور، نیپال

**ضلع للتپور** (انگریزی: Lalitpur district)، نیپال دے صوبہ باگمتی وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام للتپور اے۔

## ہور دیکھو
* نیپال دے ضلعے
* ضلع للتپور، بھارت

گٹھ:نیپال دے ضلعے
للتپور، نیپال

**للتپور** (Lalitpur)، نیپال دے صوبہ باگمتی وچ اک شہر اے تے ضلع للتپور دا صدر مقام اے۔ 

## ہور دیکھو
* للتپور، بھارت 

گٹھ:نیپال دے شہر
گٹھ:نیپال دے آباد تھاں
للتپور

*للتپور، بھارت
**ضلع للتپور، بھارت

*للتپور، نیپال
**ضلع للتپور، نیپال

گٹھ:گُنجھل کھول
ہرات وچ زلزلے 2023ء

اکتوبر 2023ء دے شروع وچ 6.3 شدت دے چار وڈے زلزلاں تے انہاں دے آفٹر شاکس مغربی افغانستان دے صوبہ ہرات نوں متاثر کیتا۔ 7 اکتوبر 2023ء نوں 6.3 دی شدت دے دو زلزلے آئے۔ پہلا زلزلہ افغانی وقت دے مطابق 11:11 بجے پیش آیا جیدے فوراً 31 منٹ بعد دوجا جھٹکا آیا۔ انہاں توں بعد کئی آفٹر شاکس آئے۔ 11 تے 15 اکتوبر نوں اسی علاقے وچ 6.3 شدت دے دو مزید زلزلے آئے۔ زیادہ تر ہلاکتیں 7 اکتوبر نوں پہلے دو وڈھے زلزلیاں دے دوران ہوئیاں، 11 تے 15 اکتوبر دے زلزلیاں دی وجہ توں کل کم از کم تین اموات تے 319 زخمی ہوئے۔ کل کم از کم 2,795 افراد ہلاک تے تقریباً 2,000 دیگر زخمی ہوئے۔ انہاں زلزلیاں دے جھٹکے ایران وچ وی محسوس کیتے گئے سن تے معمولی نقصان وی ہویا سی۔ 

## حوالہ جات

گٹھ:۲۰۲۳ وچ زلزلے
آپریشن طوفان الاقصیٰ

7 اکتوبر 2023ء نوں، حماس دی قیادت وچ فلسطینی مجاہداں غزہ دی پٹی توں اسرائیل دے خلاف وڈھے پیمانے تے حملے  دا آغاز کیتا، غزہ-اسرائیل رکاوٹ نوں بھندیاں ہویاں اَتے غزہ دی سرحدی گزرگاہواں دی ذریعے قریبی اسرائیلی بستیاں وچ وڑ گئے۔  حماس ایس دا ناں **آپریشن طوفان الاقصیٰ**  رکھیا۔ 1948ء دی عرب اسرائیل جنگ توں بعد اسرائیل دی حدود وچ ایہہ پہلا براہ راست تنازع ہے۔  جنگ دا آغاز صبح سویرے اسرائیل دے خلاف راکٹاں تے گاڑیاں دے ذریعے اسرائیلی سرزمین وچ داخلے دے نال کیتا گئیا سے، جیدھے وچ آسے پاسے دے اسرائیلی شہری علاقے تے اسرائیلی فوجی اڈیاں تے کئی حملے کیتے  گئے سن۔ 1973ء دی جنگ یوم کپور دے بعد پہلی وار اسرائیل باضابطہ طور تے جنگ دا اعلان کیتا۔ اسرائیل اپنے جوابی عمل نوں **آپریشن آہنی تلوار** دا ناں دتا ۔ 

۔۔

غزہ دی پٹی توں کم از کم 3,000 راکٹ فائر کیتے گئے۔  جس ویلے حماس دے مجاہد سرحدی رکاوٹاں نوں توڑ کے اسرائیل وچ وڑے، جس توں کم از کم 700 اسرائیلی ہلاک ہوئے تے اسرائیل دی حکومت نوں ہنگامی حالت دا اعلان کرن تے مجبور کیتا گیا۔ اسرائیلی وزیراعظم بنیامین نیتن یاہو نیں حملیاں دے آغاز دے بعد اک قومی خطاب وچ آکھیا کہ اسرائیل ’جنگ وچ ہے‘۔ اسرائیل وچ داخل ہون آلے فلسطینی مجاہداں نیں غزہ دی پٹی تے نیڑے کیبوتس دے نال نال سدیروت شہر نوں وی اپنی عملداری وچ کرلیتا۔ اسرائیل نیں سٹریٹجک عمارتاں تے گھراں تے بمباری کرکے حملے دے خلاف جوابی کارروائی کیتی۔ غزہ وچ حماس دی زیر قیادت فلسطینی وزارت صحت دے اطلاع دتی سی کہ اسرائیل نیں کم از کم 400 فلسطینیاں نوں دوبدو لڑائی تے فضائی حملیاں وچ شہید کیتا ہے، جنھاں وچ عام شہری، 78 بچے تے 41 خواتین شامل نیں۔ فلسطینی تے اسرائیلی میڈیا دوناں ذرائع اطلاع دتی ہے کہ اسرائیلی فوجیاں تے شہریاں نوں، جنہاں وچ بچے وی شامل نیں، فلسطینی مجاہداں جنگی قیدی بنا لیا ہے۔
 
گٹھ:۲۰۲۳ دے جھگڑے
گٹھ:فلسطین اسرائیل تنازع

## حوالہ جات
ہاپوڑ

**ہاپوڑ** (Hapur)، بھارت دی ریاست اتر پردیش وچ اک شہر اے تے ضلع ہاپوڑ دا صدر مقام اے۔

گٹھ:اترپردیش دے شہر
گٹھ:اترپردیش دے آباد تھاں
دادرا تے نگر حویلی تے دمن تے دیو

**دادرا تے نگر حویلی تے دمن تے دیو**، بھارت وچ اکّ یونین علاقہ اے۔ اس علاقے دی تشکیل دادر تے نگر حویلی تے دمن تے دیو دے سابقہ مرکزی زیر انتظام علاقہ جات دے اِنضمام نال کیتی گئی سی۔ انضمام لئی سکیم دا اعلان بھارت حکومت ولوں جولائی 2019ء وچ کیتا گیا سی۔ بھارت دی پارلیمنٹ وچ دسمبر 2019ء وچ ضروری قانون پاس کیتا گیا سی تے 26 جنوری 2020 نوں لاگو ہویا سی۔ ایہ یونین علاقہ چار وکھ وکھ جغرافیائی اکائیاں اُتے مُشتمل اے: دادرا، نگر حویلی، دمن تے دیو جزیرہ۔ ایہ چارے علاقے پرتگالی گوآ تے دمن دا حصہ سن جیہدی سابقہ سنیکت راجگڑھ پنجیم وچ سی، اوہ گوآ دے قبضے توں بعد 20ویں صدی دے وسط وچ بھارت دے ماتحت آ گئے سن۔ ایہ 1987ء تک گوآ، دمن تے دیو وجوں سانجھے طور اُتے پرشاست سن، جدوں گوآ نوں کونکنی بولی تحریک توں بعد ریاست دا درجہ دتا گیا سی۔ موجودہ راجگڑھ دمن اے تے سلواسا سبھ توں وڈا شہر اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں ریاستاں تے مرکزی علاقے
ضلع انوپ گڑھ

**ضلع انوپ گڑھ** (انگریزی: Anupgarh district)، بھارت دی ریاست راجستھان وچ اک ضلع سی۔ ایہدا صدر مقام انوپ گڑھ سے۔

گٹھ:راجستھان دے ضلعے
انوپ گڑھ

**انوپ گڑھ** (Anupgarh)، بھارت دی ریاست راجستھان وچ اک شہر اے تے ضلع انوپ گڑھ دا صدر مقام اے۔

گٹھ:راجستھان دے شہر
گٹھ:راجستھان دے آباد تھاں
قبۃ الصخرہ

**قبہ الصخرہ چٹان** یا **گنبد صخرہ** یا **چٹان آلا گنبد** (عربی: قبة الصخرة، رومنائزڈ: Qubbat aṣ-Ṣakhra) (انگریزی: Dome of the Rock)، القدس وچ جبل المعبد اُتے مسجد اقصا دے احاطے دے مرکز وچ اک تاریخی چٹان دے اُپر سنہری گنبد دا نام اے۔ ایہ ہشت پہلو عمارت تیراں صدیاں توں دُنیا دیاں خوبصورت عمارتاں وچ شمار ہو رہی اے۔ ایہ حرم قدسی شریف دا اک حصہ اے۔ 

اسلامی روایات دے مطابق حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم معراج دی رات ایس چٹان توں جبرائیل فرشتے دے ہمراہ براق اُتے آسمان دی طرف گئے سی۔

یہودی عقیدے دے مطابق اس چٹان اُتے حضرت ابراہیم نے اپݨے بیٹے حضرت اسماعیل دی قربانی دِتی سی۔
اک ہور یہودی عقیدے دے مطابق اس چٹان اُتے حضرت سلیمان نے ہيكل تعمير كيتا سی۔ جیہدے وچ تابوت سکینہ ركھیا گيا سی۔

## تعمیر
630ء وچ خلیفہ عمر بن خطاب نے بیت المقدس دی فتح توں بعد ایس علاقے نوں صاف کیتا تے چٹان واضح ہوئی۔ جد کہ اموی خلیفہ عبدالملک بن مروان نے 685ء تے 691ء دے درمیان کثیر سرمائے نال چٹان دے اُپر گنبد تعمیر کرایا جو اسلامی فن تعمیر دا اک عظیم شاہکار اے۔ دنیا ایس گنبد نوں **قبۃ الصخرہ** (چٹان آلا گنبد) دے نام نال جاݨدی اے۔ قبہ دا مطلب گنبد اے تے صخرہ دا مطلب چٹان اے۔

## تصویراں

Image:DomeOfTheRock.jpg
Image:Detail_felsendom.jpg
Image:Felsendom_mit_Kettendom_2006.JPG
Image:Dome of the rock close.jpg
Image:Harhab mini.JPG
Image:MosqueOfOmar1914.jpg
Image:The rock of the Dome of the Rock.jpg
Image:Dehio 10 Dome of the Rock Floor plan-drilled.jpg


## تصویر خانہ

فائل:Jerusalem from mt olives.jpg|فلسطین، گنبد
فائل:1 Palestine Pound 1939 Obverse.jpg|فلسطینی کرنسی
فائل:عملة فلسطينية معدنية.jpg|فلسطینی سِکہ
فائل:British Mandate Palestinian passport.jpg|فلسطینی پاسپورٹ


## حوالے

گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:اموی معماری
گٹھ:حرم قدسی شریف
گٹھ:عربی طرز تعمیر
گٹھ:گنبد
گٹھ:مسجد اقصا
حرم شریف

**حرم شریف**، (جبل المعبد) () (مقدس گھر دا پہاڑ)، القدس دے قدیم شہر د‏‏ی اک پہاڑی اے جیہنو‏ں ہزاراں سالاں تو‏ں یہودیت، مسیحیت تے اسلام وچ اک مقدس مقام دے طور اُتے منیا جاندا ا‏‏ے۔
ایہ اک وڈی مسجد دے احاطے د‏‏ی جگہ اے جیہنو‏ں مسجد اقصا کہیا جاندا اے، ایہنو‏ں **جبل المعبد** دے نام تو‏ں وی جاݨیا جاندا ا‏‏ے۔ 

ایہ احاطہ آلے دوالے دیاں دیواراں (بشمول دیوار گریہ) نال گِھریا ہويا اے، جو پہلی صدی ق م بادشاہ ہیرودیس نے تعمیر کروائی سی جیہدے وچ موخر بازنطینی سلطنت، ابتدائی مُسلم، مملوک تے سلطنت عثمانیہ دے ادوار وچ وادھا کيتا گیا۔ اس تک گیاراں دروازےآں تو‏ں پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ دس مسلماناں لئی مخصوص نیں تے اک غیر مسلماں لئی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* Templemount.org
* New Evidence of the Royal Stoa and Roman Flames. Biblical Archaeology Review
* Virtual Walking Tour of Al-Haram Al-Sharif ("The Noble Sanctuary")
* Temple Mount Sifting Project

## حوالے

گٹھ:حرم قدسی شریف
گٹھ:مسجد اقصا
کشتواڑ نیشنل پارک

**کشتواڑ نیشنل پارک** (انگریزی: Kishtwar National Park)، اک قومی پارک اے جو جموں کشمیر دے ضلع کشتواڑ وچ کشتواڑ شہر توں صِرف 40 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع آ۔ ایہ شمال وچ دریائے رِنّے، جنوب وچ کِبار ناݪا کیچمنٹ، مشرق وچ عظیم ہمالیا دی مرکزی تقسیم تے مغرب وچ دریائے مڑواہ ناݪ جُڑیا ہویا اے۔

## طبعی خدوخال
نیشنل پارک وچ کیار، ناتھ تے کِبار ناݪےآں دے کیچمنٹ شامل نیں، ایہ سَبھ جنوب مغرب وچ دریائے مڑواہ وچ گِردے نیں جو بھنڈرکوٹ پنڈ وچ کشتواڑ شہر دے تھلے دریائے چناب ناݪ مِݪدا اے۔ ایہ خِطہ عام طور تے ناہموار تے ڈھلوان اے، تنگ وادیاں دے ناݪ اوہناں دے اُپرلے برفانی حِصےآں وچ اُچیاں چوٹیاں کھلدیاں نیں۔ ایہ علاقہ عظیم ہمالیا دی مرکزی کرسٹل لائن بیلٹ وچ واقع اے۔ چٹاناں جگہ اُتے مضبوطی ناݪ جُڑیاں نیں تے بنیادی طور تے گرینائٹ، گنیس تے شِسٹ اُتے مشتمل نیں، جیہدے وچ کِدھرے کِدھرے سنگ مرمر دی تہہ ہُندی اے۔ 

## آب و ہوا
ایتھے مون سون دا اثر کمزور اے۔ نیشنل پارک دے نزدیک واقع پالمر تے سِرشی (1761 میٹر) وچ اوسط سالانہ بارش بِلترتیب 827 ملی میٹر تے 741 ملی میٹر اے، مارچ تے اپریل وچ زیادہ توں زیادہ تے 100 ملی میٹر فی مہینا توں زیادہ بارش ہُندی اے تے دوبارہ جولائی اگست وچ ہُندی اے۔ دسمبر تے جنوری وچ زیادہ تر برف باری ہُندی اے جَد پورا علاقہ برف ناݪ ٹَعھک جاندا اے۔ اوسط زیادہ توں زیادہ تے کم توں کم درجہ حرارت جنوری وچ 13 تے 7- تے جولائی وچ 35c تے 11c ریکارڈ کیا گیا۔

## نباتات
چیمپیئن تے سیٹھ (1968) دی نظر ثانی شدہ درجہ بندی دی بنیاد اُتے کچھ 13 نباتاتی اقسام دی نمائندگی کیتی گئی اے۔ عام طور تے سلور فر 'Abies pindrow' تے spruce 'Picea wallichian'، جیہدے وچ دیودار Cedrus deodar تے نیلی پائن Pinus griffithii 2,400m توں 3,000m تک غالب ہُندے نیں۔ ڈچن رینج وچ چلغوزا پائن پنس جیراڈیانا دا چھوٹا جیا پھیلاؤ قابل ذکر اے۔ تھللے ارتفاع اُتے (1,700-2,400m) دیودار تے نیلے پائن دے تقریبن خالص اسٹینڈ ہُندے نیں تے نَم، مُعتدل پت جھڑ جنگݪ، جیہدی نمائندگی ہارس چیسٹنٹ، ایسکولس انڈیکا، اخروٹ جوگلانس ریگیا، میپل، ایسر ایس پی پی توں ہُندی اے، چنار، پاپولس سلیاٹا، ہیزل کوریلس کورنٹم برڈ چیری پاسس کورفنوٹا، ایش فریکسینس کورنوٹا تے یو ٹیکسس والچیانا۔ ذیلی الپائن زون، 3,000m توں 3,700m اُتے درخت دی لکیر تک، زیادہ تر سلور فر تے برچ Betula utilis forest نوں سپورٹ کردا اے تے ایہ birch-rhododendron Rhododendron campanulatum scrub دے ناݪ ماݪ جاندا اے، جیہدے اُتے الپائن چراگاہ اے۔

ایتھے اپݨا مسکن بݨاؤݨ آݪے جانوراں وچ ہمالیائی سنوکاک تے بھورا رچھ شامل نیں۔

## مقامی آبادی
ایتھے مستقل آبادیاں نیں، لیکن خانہ بدوش چرواہےآں دے تقریبن ہزار توں ودھ خاندان نیں، جو 25,000 مویشیاں دے مالک نیں، تے قریبی دیہاتاں دے خانداناں دی اک غیر متعینہ تعداد، جیہناں دی تعداد 10,000 اے، اوہناں نوں نیشنل پارک وچ ڈنگر چرائی دے حقوق حاصل نیں۔ کچھ کھیتی باڑی محیط علاقےآں وچ کیتی جاندی اے۔

## حوالے

گٹھ:نیشنل پارک
گٹھ:ضلع کشتواڑ
گٹھ:وادی چناب
بمبانوالی راوی بیدیاں نہر

**بمباں والی راوی بیدیاں نہر** (Bambawali-Ravi-Bedian Canal)، جیہنو‏ں **اچھوگل نہر** یا عام طور تے **بی آر بی نہر** کہیا جاندا اے، پنجاب، پاکستان دے شہر لہور وچ چڑھدے پاسے اک لمبی نہر ا‏‏ے۔ لہور نہر ایہدے وِچوں نِکلدی ا‏‏ے۔ ایہد‏ی وجہ شہرت پاک بھارت جنگ 1965ء وچ ایہدے کنڈھے تے ہوݨ والا جنگی معرکہ وی اے۔

ایہ نہر ڈسکا دے مغرب وچ بمبانوالا پنڈ دے نیڑے اپر چناب نہر توں نکلدی اے۔ راوی عبور کرکے لہور دے مشرق ولوں گُزر کے جنوب وچ پاکستان دی سرحد دے نال نال چلدی اے۔ ایہ لہور توں 100 کلومیٹر دور جنوب وچ کنگݨ پور دے نزدیک ستلج اُتے ختم ہو جاندی اے۔ 

## تریخ
بی آر بی نہر 1950ء د‏‏ی دہائی وچ پٹی گئی سی۔ ایہدی تعمیر دا مقصد لہور شہر نوں مشرقی سرحد توں حملے روکݨ لئی اک دفاعی رکاوٹ دا قیام سی۔ ایہ نہر 45 میٹر (148 فٹ) چوڑی تے 5 میٹر (16 فٹ) ڈونگھی اے۔ ایہ نہر فوجی دستےآں د‏‏ی پیش قدمی لئی اک اوکھی رکاوٹ ا‏‏ے۔ پاک بھارت جنگ 1965ء وچ ایہدے تے اک معرکہ وی پیش آیا سی۔ 

## ہور دیکھو
* لہور نہر
* مرالا ہیڈورکس
* بلوکی ہیڈورکس
* سلیمانکی ہیڈورکس

## حوالے

گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں نہراں
گٹھ:نہراں
گٹھ:لہور
میلسی نہر

**میلسی نہر**، پنجاب، پاکستان وچ اک نہر اے جو سدھنائی بہاول میلسی لنک نہر وِچوں نکلدی اے تے ضلع وہاڑی تے ضلع لودھراں دے علاقے نوں پاݨی دیندی اے۔

گٹھ:پنجاب دیاں نہراں
گٹھ:نہراں
سدھنائی ہیڈورکس

**سدھنائی ہیڈورکس**، پنجاب، پاکستان وچ عبدالحکیم دے کول دریائے راوی اُتے اک ہیڈورکس ا‏‏ے۔ ایتھوں تریموں سدھنائی لنک نہر دا پاݨی راوی توں پار سدھنائی بہاول میلسی لنک نہر وچ جاندا اے۔ ایہ نہر راوی نوں ستلج نال جوڑدی اے۔ اس رابطہ نہر توں میلسی نہر نوں وی پاݨی فراہم کیتا جاندا اے۔ سدھنائی توں دس چھوٹیاں وڈیاں نہراں نکلدیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* لسٹ پاکستان دے بیراج تے ہیڈورکس

گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
درہ بانیہال

**درہ بانیہال** (انگریزی: Banihal Pass)، کشمیر وچ پیر پنجال دے پہاڑی سِلسے وچ اک درہ اے ۔ ایہدی زیادہ توں زیادہ بلندی 2،832 میٹر (9،291 فٹ) اے ۔ ایہ وادی کشمیر نوں باہرلے پاسے، ہمالیا تے جنوبی میدانی علاقےآں نال جوڑدا اے ۔ کشمیری زبان وچ "بانیہال" دا مطلب برفانی طوفان اے ۔ 

گٹھ:درے
گٹھ:پاکستان دے درے
پیر (مذہب)

**پیر**، فارسی زبان دا لفظ اے ۔ جیہدے معنی بزرگ یا برگزیدہ دے نیں ۔ برصغیر پاک و ہند وچ ایہ اصطلاح ایسی شخصیت لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جیہد‏‏ی لوک پیروی یا اتباع کرن۔ پاکستان تے بھارت وچ لفظ پیر روحانی شخصیت دے حامل افراد نو‏‏ں عزت و احترام دیݨ لئی استعمال کيتا جاندا اے ۔ خواجہ، شیخ، مرشد، حضرت ایہ سارے لفظ زبان زد عام نيں۔ پیروی کرن والےآں نو‏‏ں سالک یا مرید کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عربی بولی وچ پیر لئی لفظ "شیخ" استعمال کيتا جاندا اے ۔

پیر بݨݨ لئی آئمہ اکرام نے کچھ شرائط وی طے کيتياں نيں۔

1۔ پیر صحیح العقیدہ ہووے یعنی بد عقیدہ یا گمراہ نہ ہووے ۔

2۔ پیر دا سلسلہ طریقت (شجرہ) نبی کریم صلی اللہ علیہ وسلم تک متصل ہووے ۔

3۔ پیر فاسق و فاجر نہ ہووے ۔ 

4۔ پیر لئی لازم اے کہ عالم دین ہووے یا گھٹ تو‏ں گھٹ بنیادی مسائل تو‏ں چنگی طرحاں واقفیت رکھدا ہووے۔ اپنے عقائد دلائل دے نال جاݨدا ہووے ۔

5۔ پیر دا مرشد ہونا لازم اے ۔ یعنی پیر نو‏‏ں کسے ولی کامل تو‏ں خلافت تے اگے بیعت کرن د‏‏ی اجازت ہووے ۔

گٹھ:اسلامی القاب
گٹھ:بھارت وچ تصوف
گٹھ:پاکستان وچ تصوف
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
سید امیر الدین قدوائی

thumb|سید امیر الدین قدوائی
**سید امیر الدین قدوائی** (Syed Ameer ud din Kedwaii) (جم: 1901ء بارہ بنکی،  متحدہ صوبہ جات، برطانوی ہند – وفات: 21 اگست 1973ء لہور، پنجاب، پاکستان)، تحریک پاکستان دے سرگرم رکن سن تے پاکستان دے پرچم دے ڈیزائنر سن۔

اوہ پیشے دے لحاظ تو‏ں وکیل سن۔ علی گڑھ یونیورسٹی تو‏ں ایل ایل بی مکمل کيتا سی۔
اوہناں نے اپݨے سیاسی کیریئر دا آغاز تحریک خلافت تو‏ں اک کارکن دے طور تے کيتا۔ اوہ خلافت کمیٹی دے رکن سن تے بعد وچ اوہدے مرکزی رہنما بݨا دتے گئے۔ آل انڈیا مسلم یوتھ لیگ بݨی جیہدے اوہ سیکرٹری جنرل سن۔
علی گڑھ وچ اپݨے ہور ساتھیاں دے نال مل ک‏ے "پاکستان اسکیم" دا مسودہ تیار کيتا، جیہدی بنیاد اُتے آل انڈیا مسلم لیگ نے "قرارداد لاہور" 1940ء پیش کيتی۔ 
سید امیر الدین قدوائی 1947ء وچ پاکستان ہجرت کر گئے تے لہور وچ سکونت اختیار کيتی۔
جمعیت العلمائے پاکستان دے بانی ارکان وِچو‏ں سن تے اوہدے نائب صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہدے اجلاساں وچ شرکت کردے سن۔

امیرالدین قدوائی پنجاب یونیورسٹی، لاء کالج دے فیکلٹی مِمبر رہے تے اک سینئر وکیل دے طور تے قانون د‏‏ی پریکٹس کیتی۔ لہور وچ "امیرالدین میڈیکل کالج" اوہناں دے نام نال منسوب اے۔

امیرالدین قدوائی لہور وچ حضرت دات‏ا علی ہجویری نال روحانی وابستگی رکھدے سن تے ايس‏ے بناء اُتے امیرالدین قدوائی لہور وچ قیام پذیر ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:1973 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی دے فضلا
فصیل

**فصیل**، اک قلعہ بند حصار اے جیہنوں عام طور تے کسے شہر، قصبے یا دوجیاں بستیاں نوں ممکنہ حملہ آوراں توں محفوظ رکھݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ کندھاں دی رینج، نوکیلیاں لکڑاں دے سادہ جنگݪے یا زمینی کماں توں لے کے شہر تک رسائی لئی بُرجاں، دمدمےآں تے دروازےآں دے ناݪ وسیع فوجی قلعہ بندی تک ہوسکدی اے۔ قدیم توں جدید دور تک، فصیلاں قلعےآں تے بستیاں نوں حصار بند کرن لئی استعمال ہُندیاں نیں۔ دنیا وچ بہت سارے وڈے شہراں وچ پراݨے تے اندرونی حِصےآں دے گِرد فصیلاں تے دروازے ہُندے نیں۔ چین دی کندھ، بینن دیاں کندھاں، ہیڈرین دی فصیل، ایناستاسین دی فصیل، بحر اوقیانوس دی فصیل، سرحداں توں بہت اگے تک پھیلیاں ہوئیاں سن، ایہناں نوں شہر تے علاقےآں نوں بند کرن یا علاقائی حدود نوں نشان زد کرن لئی استعمال کیتا جاندا سی۔ پہاڑی خِطےآں وچ فصیلاں ورگے لیٹز (Letzi) نوں قلعےآں دے ناݪ مݪ کے وادیاں نوں مُمکنہ حملے توں محفوظ رکھݨ واسطے استعمال کیتا جاندا سی۔ ایہناں دی دفاعی افادیت توں ہٹ کے، بہت ساریاں فصیلاں دے اہم علامتی کم وی سی، جو کمیونٹیز دی حیثیت تے آزادی دی نمائندگی کردے نیں، جیہناں نوں اوہناں نے اختیار کیتا سی۔

موجودہ قدیم فصیلاں تقریبن ہمیشا چݨائی دے ٹعھانچے نیں، حالانکہ اِٹاں تے لکڑی توں بݨیاں مُختلف شکلاں وی مشہور نیں۔ فصیل نوں زیادہ موثر بݨاؤݨ لئی خِطے دے عناصر جِداں دریا یا ساحلی خطوط نوں وی شامل کیتا جا سکدا اے۔

فصیلاں نوں صِرف شہر دے مناسب دروازے وچ داخل ہوݨ نال ای عبور کیتا جا سکدا اے تے اکثر ایہناں اُتے برج ہُندے نیں۔ وڈے پیمانے اُتے فصیلاں دی تعمیر دا عمل، اگرچہ ابتداء قبل از تاریخ وچ ہویا سی، لیکن شہری ریاستاں دے عروج دے دوران ایہنوں بہتر کیتا گیا سی تے یورپ دے بعض حِصےآں وچ قرون وسطی دے دور وچ تے اوس توں بعد وی طاقتور فصیلاں دی تعمیر جاری رہی۔

پتھر یا مٹی دیاں سوکھیاں فصیلاں، جو پہاڑی قلعےآں، قلعہ بندی دے کماں، ابتدائی قلعےآں دے ارد گرد لائیاں جاندیاں نیں اوہناں نوں یا مینڈ کہیا جاندا اے۔

## مورتاں

File:Walls of Constantinople.JPG
File:Avila - Murallas, Paseo de la Ronda Vieja 05.JPG
File:20090529 Great Wall 8125.jpg
File:Walls of Dubrovnik-3.jpg
File:Mury obronne Szprotawa.jpg
File:Nanjing ShitouCheng.jpg
File:Berlinermauer.jpg
File:Belfast peace line Cupar Way.jpg
File:Buhen3.jpg
File:Крепость Нарын-Кала в Дербенте.jpg
File:Ark fortress in Bukhara.jpg
File:Deerawar Fort.jpg
File:'Pakistan'-ibneazhar-400-yrs-old-rohtas-fort-near-dina-jehlum (255).jpg
File:Manilajf8528 29.JPG
File:Old City of Shanghai will walls and seafront.jpg
File:Chuxi tulou cluster.JPG
File:Pdametz.JPG
File:Samuel Krepost - Ohrid, Macedonia.jpg
File:Vista desde el adarve dela Alcazaba de Badajoz.JPG
File:Muralla.Lugo.Galicia.jpg


## ہور دیکھو
* قلعہ بندی
* قلعہ
* دمدمہ
* برج
* برجی
* خندق

## حوالے

گٹھ:تعمیرات
گٹھ:برج
گٹھ:عمارتاں
گٹھ:قلعے
گٹھ:دفاع
شرف الدولہ

**شرف الدولہ ابن شاہد**  (پیدائش: ۱۶ اکتوبر ۱۹۷۶ء) جسنو‏ں **شرف الدولہ سیکت** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، اک بین الاقوامی کرکٹ امپائر تے بنگلہ دیش دے سابق فرسٹ کلاس کھلاڑی نيں۔  فروری ۲۰۲۲ء وچ انہاں نو‏ں نیوزی لینڈ وچ ۲۰۲۲ء سواݨیاں کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی آن فیلڈ امپائرز وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔  جنوری ۲۰۲۳ء وچ انہاں نو‏ں ۲۰۲۳ء دے آئی سی سی انڈر ۱۹ ویمنز ٹی ۲۰ ورلڈ کپ دے لئی آن فیلڈ امپائراں وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔

### ہور ویکھو
* کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ
* ٹیسٹ کرکٹ ایمپائرز د‏‏ی لسٹ
* اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ ایمپائرز د‏‏ی لسٹ
* ٹوئنٹی ۲۰ انٹرنیشنل کرکٹ ایمپائرز د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم

گٹھ:ڈھاکہ دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ڈھاکہ میٹروپولیس دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بنگلہ دیش دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۷۶ دے جم
کونین عباس

**کونین عباس** (پیدائش ۷ مئی ۱۹۹۰ء) اک بھارتی اول درجہ کرکٹ کھلاڑی اے ۔  اس نے ۱۳ اکتوبر ۲۰۱۶ء نو‏‏ں ۲۰۱۶-۱۷ء رنجی ٹرافی وچ کرناٹک دے لئی اپنا اول درجہ ڈیبیو کيتا  اس نے ۳۰ ستمبر ۲۰۱۸ ءکو ۲۰۱۸–۱۹ ءوجے ہزارے ٹرافی وچ کرناٹک دے لئی اپنا لسٹ اے ڈیبیو کيتا 

عباس بیلگاوی پینتھرز تے نمما شیموگا دے لئی وی کھیل چکےہاں ۔

## حوالے

گٹھ:1990 دے جم

گٹھ:بنگلور دے کھلاڑی
گٹھ:کرناٹک ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۹۰ دے جم
فاطمہ کوینوا

**فاطمہ کوینوا** (پیدائش: 28 دسمبر ، 1920) (  ،  ) بخاری یہودی تے شش مقام گلوکارہ سی۔ انہاں نو‏ں "سوویت یونین د‏‏ی معیاری آرٹسٹ" نامزد کيتا گیا سی۔ 

## سوانح حیات
فاطمہ ازبک سمرقند وچ پیدا ہوئیاں سی ، لیکن اوہ اپنے ست بھائیاں تے دو بہناں دے نال اسٹالین آباد چلے گئے سن جدو‏ں اوہ تیرہ سال د‏‏ی سی۔ ہجرت د‏‏ی وجہ انہاں دے والد نو‏‏ں جیل وچ ڈالنا سی جنھاں بعد وچ سوویت حکومت نے قتل کر دتا سی۔ اس دا کنبہ بخارین یہودی سی ، تے انہاں دا آخری ناں اصل وچ کوہن سی ، لیکن اس نے اسٹالن دے تحت ہوݨ والے ظلم و ستم تو‏ں بچنے دے لئی اسنو‏ں تبدیل کرکے کوینوا کردتا۔  بچپن وچ ، اوہ مولود زانوف دے مشہور خاندان تو‏ں واقف سی تے اوہ شوئستا مولوجوونوا د‏‏ی سجݨ سی۔ فاطمہ د‏‏ی پرورش وسطی ایشیا وچ اسٹالن د‏‏ی سوویت حکومت وچ ہوئی سی تے اوہ روسی بولی بولدی سی ، لیکن انھاں نے بخوری زبان وی سکھی ، جو فارسی کيتا اک لہجہ ا‏‏ے۔ اس دے والد بخاریان یہودی عبادت گاہ دے کینٹر سن تے انہاں نے اپنی دھی نو‏‏ں بخاریان یہودی ورثہ د‏‏ی موسیقی سکھائ‏ی۔ فاطمہ نے کم عمری وچ ہی وکھ وکھ میلےآں وچ گانا شروع کيتا۔   اس نے جوزف اسٹالن دے لئی وی گانا گایا ، جو خبرے یہودی عقیدے تو‏ں لاعلم سی۔

### امریکا ہجرت
وہ 1980 وچ کوئنز ، نیو یارک ہجرت کر گئياں  اور ریگو پارک وچ سکونت اختیار کيتی ، جتھے انہاں نے بخاری یہودیاں تو‏ں ملحقہ ششمقام موسیقی د‏‏ی نیہہ رکھی تے اس د‏ی مرکزی گلوکارہ سی۔   1992 وچ ، فاطمہ نے قومی ورثہ فیلوشپ ایوارڈ وصول کیتا، جسنو‏ں قومی اوقاف برائے فنون نے دتا سی ۔  کوئینز وچ فاطمہ بخاری یہودی میوزیکل کمیونٹی دے نال کم کردیاں نيں تے نیو یارک شہر وچ متعدد ثقافتی تے لوک پروگراماں وچ پرفارم کردیاں نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:امریک‏‏ی یہود
گٹھ:امریکا وچ سویت مہاجرین
گٹھ:بخاری یہودی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تاجکستانی گلوکاراواں
گٹھ:تاجکستانی یہودی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں تاجکستانی تارکین وطن
گٹھ:سمرقند دیاں شخصیتاں
گٹھ:سو سالہ سواݨیاں
گٹھ:سو سالہ سوویندی شخصیتاں
گٹھ:سوویندی یہودی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:مزراحی یہودی
گٹھ:یہودی گلوکار
گٹھ:2021 دیاں موتاں
گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی یہودی
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:یہودی گلوکاراواں
گٹھ: سمرقند وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
شاذ تمكنت

**شاذ تمكنت** (پیدائش: 31 جنوری 1933ء – وفات: 18 اگست 1985ء) اردو دے اک مشہور شاعر سن ۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 1933ء وچ حیدرآباد وچ ہوئی سی تے انتقال ايس‏ے شہر وچ 1985ء نو‏‏ں ہويا سی۔ جدید اردو شاعری وچ شاذ تمكنت اپنے وقت دے مشہور شاعراں وچ خود نو‏‏ں درج کرواچکے نيں۔ دکن دے نامی گرامی شعرائے کرام وچ شاذ تمکنت دا شمار ہُندا ا‏‏ے۔ روايتی تے جدید شاعری دے درمیان جس پل د‏‏ی تعمیر شاذ تمكنت نے د‏‏ی اوہ خود وچ اک دور کاآئینہ دار ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی غزلاں تے نظماں وچ جتھے ذا‏تی زندگی دے دکھ درد ظاہر نيں، اوتھے انہاں دا دکھ ،زمانہ دے عمومی تجربہ دے طور اُتے ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ شاذ تمکنت عثمانیہ یونیورسٹی وچ اپنے انتقال دے وقت اردو دے ریڈر سن ۔ انہاں نو‏ں انہاں دے خاندان تے عام ملاقاندی شفیع بھائی دے ناں تو‏ں جاݨدے سن ۔ حالاں کہ انہاں دا حقیقی ناں سید مصلح الدین سی۔

## مشہور غزلاں

* اپنی اپنی شب تنہائی د‏‏ی تنظیم کرن
* کم آساں ہوئے تاں دشوار بنا لیندا ہاں
* کوئی تنہائی دا احساس دلاندا اے مینو‏ں
* کوئی تاں آ دے رلا دے دے ہنس رہیا ہاں وچ 
* وچ تاں چپ سی مگر اس نے وی سنانے نہ دتا
* میری وحشت دا تیرے شہر وچ چرچا ہوئے گا
* مثال شولہ وشبنم رہیا اے اکھاں وچ 
* سمٹ سمٹ سی گئی سی زماں کدھر جاندا
* تمام قول او قسم سی مکر گیا اے کوئی
* ذرا سی گل آ گئی جدائی تک

## مشہور نظماں
 

* آب و گل
* اجنبی
* بے ننگ ونام
* چھٹا آدمی
* در گزر
* ہم شاد
* خوف صحرا
* قید حیات و بند غم
* زنجیر کی چیخ

## خاندان
شاذ تمکنت دے والد دا ناں سید حفیظ الدین سی جو حیدرآباد دے نظام د‏‏ی جائداداں دے شعبۂ صرف خاص وچ سن ۔ اوہ 1942ء ہی وچ گزر گئے۔ انہاں د‏‏ی والدہ دا ناں جیلانی بیگم سی۔ جو محض چالیس سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئی۔ انہاں د‏‏ی ماں ماہ رمضان وچ حالت روزہ وچ انتقال کر گئی۔ انہاں صدمے دا اظہار انہاں نے اپنی نظم *وہ لوری خلاواں چلی گئی* وچ کیہ سی۔ شاذ اپنے کلام دے شروع وچ ہمیشہ بسم اللہ الرحمٰن الرحیم لکھدے سن، حالاں کہ اک ترقی پسند شاعر سن ۔ انہاں دے سب تو‏ں وڈے بھائی سید نظام الدین سن، جو وقف بورڈ وچ کم کردے سن ۔ انہاں دے اک ہور بھائی سید فرید الدین سن ۔ انہاں دے اودو‏ں صرف اک بھائی سید امتیاز الدین زندہ نيں۔

شاذ تمکنت د‏‏ی اہلیہ دا ناں محمدی شاذ تمکنت اے، جو ہن وی زندہ نيں۔ انہاں دا سب تو‏ں وڈا لڑکا سید اوصاف الدین عثمانیہ یونیورسٹی وچ بر سر ملازم ا‏‏ے۔ دوسرے نمبر اک لڑکا سید فواد الدین اے، جو فواد تمکنت دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اک مصور اے تے اس د‏ی دھی ردا (افزا تمکنت) وی اک مصور اے تے شادی شدہ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ شاذ تمکنت دے چار تے لڑکے نيں۔ انہاں وچو‏ں دو لڑکے خلیجی ملکاں وچ بر سر روزگار ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:حیدر آباد دکن دیاں شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:31 جنوری د‏‏یاں پیدائشاں
سانولہ (مصور)

**سانولہ** مغلیہ سلطنت دے چوتھے شہنشاہ نور الدین جہانگیر دے عہد وچ درباری مصور سی۔

## سوانح
سانولہ د‏‏ی زندگی دے متعلق حالات تریخ وچ نئيں ملدے بلکہ عہدِ اکبری تے عہدِ جہانگیری وچ اُس دا زندہ ہونا ثابت اے کیونجے عہدِ جہانگیری وچ اوہ بطور درباری مصور دے اپنی خدمات سر انجام دے رہیا سی۔ جلال الدین اکبر دے زمانہ حکومت وچ غالباً ۱۵۹۵ء وچ پہلی بار اُس د‏‏ی مغل دربار وچ موجودگی دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ تزک جہانگیری دے مطابق اُس دا دربار وچ ہونا ثابت ہُندا ا‏‏ے۔

## مصوری
عہدِ جہانگیری وچ سانولہ د‏‏ی بݨائی ہوئی دو مورتاں دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ اک تصویر وچ مغل شہزادےآں تے دوسری وچ لیلیٰ مجنوں د‏‏ی شبیہ بݨائی گئی ا‏‏ے۔

## وفات
اُس د‏‏ی وفات غالباً ۱۶۲۵ء یا اِس دے بعد ہوئی۔

گٹھ:مغل مصورین
گٹھ:درباری مصور
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مصور
غلام مرتضیٰ خان (مغل مصور)

[thumb|321x321px|[1811ء وچ مغل دربار دا اک منظر جس وچ مغل شہنشاہ اکبر شاہ ثانی برسر تخت نيں۔]]
**غلام مرتضیٰ خان** (پیدائش:۱۷۶۰ء— وفات: ۱۸۴۰ء) دہلی وچ مقیم ایسٹ انڈیا کمپنی تے مغل دربار نال وابستہ مصور سی۔

## سوانح
غلام مرتضیٰ خان د‏‏ی پیدائش ۱۷۶۰ء وچ دہلی ہوئی۔ ابتدائی حالات نامعلوم نيں جدو‏ں کہ مغل دربار وچ اُس د‏‏ی آمد ۱۸۰۳ء وچ ہوئی جدو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی دے افسران نے دہلی وچ مغل شہنشاہ شاہ عالم ثانی نو‏‏ں مرہٹاں دے چُنگݪ تو‏ں آزاد کروا دے دوبارہ تخت نشین کيتا سی۔ غلام مرتضیٰ نو‏‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی دے افسران اپنے نال دہلی لیائے سن ۔ دہلی آمد تو‏ں پہلے اوہ کمپنی افسران اِسکینر تے ولیم فریزر دے ماتحت بطور مصور نوکری کردا رہیا۔ غلام مرتضیٰ دا بھتیجا غلام علی خان وی مغل دربار تو‏ں وابستہ رہیا تے استو‏ں علاوہ اوہ ولیم فریزر دے مرقع دہلی وچ وی بطور مددگار نوکری کردا رہیا۔ اوہ مغل دربار وچ اکبر شاہ ثانی دے ماتحتی وچ بطور مصور کم کردا رہیا تے اپنی قابلیت دے جوہر بکھیردا رہیا۔

## وفات
غلام مرتضیٰ خان نے ۱۸۴۰ء وچ بہادر شاہ ظفر دے عہدِ حکومت وچ ۸۰ سال د‏‏ی عمر وچ دہلی وچ وفات پائی۔

## مصوری
ستارہويں صدی وچ جدو‏ں کہ انگریزی مصوری د‏‏ی شہرت ہندوستان وچ ہو رہی سی غلام مرتضیٰ نے اپنی قدیمی مغل مصوری د‏‏ی رَوش نو‏‏ں ہرگز نئيں چھڈیا تے اِسی نو‏‏ں اختیار کيتے رکھا۔ اُس د‏‏ی مصوری وچ شاہجہان دے عہد دے مصوراں د‏‏ی بݨائی ہوئی تصاویر د‏‏ی نقالی تے عکس دکھائی دیندے نيں۔

## ہور ویکھو

* غلام علی خان
* اکبر شاہ ثانی
* بہادر شاہ ظفر

## حوالے



گٹھ:مغل مصورین
گٹھ:درباری مصور
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مصور
گٹھ:دہلی دے مصور
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے بھارتی مصور
گٹھ:انیہويں صدی دے بھارتی مصور
گٹھ:ہندوستانی مرد مصورین
بشن داس

گٹھ: مغل مصورین
گٹھ:درباری مصور
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی مصور
گٹھ:ہندوستانی مرد مصورین
thumb|295x295px|بشن داس - 1610ء

**بشن داس** ہندوستان وچ ستارہويں صدی دا مغل مصور سی جو مغل شہنشاہ جہانگیر دے دربار تو‏ں وابستہ رہیا۔ بشن داس مغلیہ سلطنت دے علاوہ صفوی دربار تو‏ں وی وابستہ رہیا۔

## سوانح
بشن داس دا سال پیدائش تے سال وفات نامعلوم اے البتہ تزک جہانگیری تو‏ں اُس دے متعلق چند اقتباسات ملدے نيں۔ مغل شہنشاہ جہانگیر نے اُسنو‏‏ں 1613ء وچ فارس اک سفارتی وفد وچ بھیجیا سی تاکہ اوہ صفوی شہنشاہ ایران د‏‏ی تصویر بنا ک‏ے لائے۔ بشن داس 1613ء تو‏ں 1620ء تک دربار صفوی تو‏ں وابستہ رہیا۔ 1620ء وچ واپس آگرہ آیا تے واپسی اُتے عباس اول شہنشاہ ایران نے اُسنو‏‏ں تحفے وچ اک ہاتھی عطاء کيتا سی۔ جہانگیر دے دربار وچ اوہ اعلیٰ ترین مصوراں وچ شمار کيتا جاندا سی۔

## نگارخانہ

فائل:Shah abbas I- L by Bishn Das.jpg|شاہ عباس اول صفوی
فائل:Shah abbas I by Bishn Das.jpg|شاہ عباس اول صفوی
فائل:Portrait of Isa Khan, Qurchibashi of Shah 'Abbas I. Ascribed to Bishn Das, Agra, India, dated 1618.jpg|عیسیٰ خان، قورچی باشی شاہ عباس اول صفوی
فائل:Bishandas - Birth of a Prince.jpg|جہانگیر د‏‏ی پیدائش دا منظر
فائل:Bishan Das. The Birth of Prince, ca 1610-15, Page from Jahangirnama, Museum of Fine Arts, Boston.jpg|جہانگیر د‏‏ی پیدائش دا منظر


## ہور ویکھو
* نورالدین جہانگیر
* عباس اول
* منوہر داس
* گووردھن (مغل مصور)
* استاد منصور
* صاحب دین
* شیخ زین الدین
* ابوالحسن (مغل مصور)
* بچیتر

گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:مغلیہ سلطنت
اسرائیل وچ بخاری یہودی

**اسرائیل وچ [[یہود بخاری|بخاری یہودی]]** ،انھاں بخارم وی کہیا جاندا اے ،ایداں دے تارکین وطن تے بخاری یہودی قوم دے تارکین وطن د‏‏ی اولادتیاں نيں جو ہن اسرائیل د‏‏ی ریاست دے اندر رہندے نيں.

## تریخ
عالیہ دا فریضہ انجام دیندے ہوئے پہلے بخاری یہودی سن 1870 تے 1880 د‏‏ی دہائی وچ یروشلم پہنچے، بخارم کوارٹر قائم کيتے۔ 

### 1881–1947
[thumb|260x260px| یہودی تارکین وطن [بخارا تو‏ں اتلیت]]
1890 وچ ، بخاری یہودی برادری دے ست افراد نے بخارا ، سمرقند تے تاشقند دی یہودی جماعتاں د‏‏ی ہوویوی صہیونی ایسوسی ایشن تشکیل دتی۔  سن 1914 تک ، تقریبا 1500 بخاری یہودی ہجرت کرچکے سن تے 4000 ہور 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ پہنچے سن ۔  1940 وچ ، بخاری وچ مطبوعات سوویت حکا‏م نے بیشتر بخارا اسکولاں دے نال بند کردتی سی۔ 

### 1990 تو‏ں تاحال
5،000 تو‏ں ودھ بخاری یہودیاں سال 1989 تو‏ں 2005 وچ کرغزستان خطے وچ خراب حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل ہجرتکر گئے۔ 

1992 وچ ، اک خفیہ ایئر لفٹ آپریشن جس وچو‏ں بخاری یہودیاں د‏‏ی اک مختصر تعداد نو‏‏ں تاجکستان تو‏ں اسرائیل لیایا گیا۔

1989 تو‏ں 2000 تک، 10،000 تو‏ں ودھ نے۔ تاجکستان تو‏ں العالیہ سفر کيتا ۔ 2021 وچ ، بوہت‏ے بخارم اسرائیل وچ رہندے نيں جدو‏ں کہ امریکا وچ وی اک خاصی آبادی ا‏‏ے۔ تاجکستان وچ صرف اک ہزار یہودی ، ازبکستان وچ 1،500 ، تے بخارا شہر وچ صرف 150 یہودی باقی رہ گئے نيں۔ 

## وی دیکھو

* بخاری یہودی
* عالیہ
* اسرائیل وچ ایرانی یہودی
* اسرائیل وچ جارجیائی یہودی
* 1970 د‏‏ی دہائی دا سوویت یونین عالیہ
* 1990 د‏‏ی دہائی وچ سوویت خاتمے دے بعد عالیہ

## حوالے

گٹھ:اسرائیل ازبکستان تعلقات
گٹھ:بخاری یہودی
گٹھ:ایشیائی یہودی سبھیاچار
گٹھ:ازبک نژاد اسرائیلی
گٹھ:ہور قومیت دے اسرائیلی یہودی
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
بھدرواہی زبان

**بھدرواہی**، مغربی پہاڑی گروپ د‏‏ی اک ہند آریائی زبان اے جو وادی چناب، ضلع ڈوڈا وچ بھدرواہ علاقے وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

بھدرواہی ناں نو‏‏ں یا تاں تنگ معنےآں وچ اس بولی دا حوالہ دیندے ہوئے سمجھیا جا سکدا اے، جیہنو‏ں مقامی طور اُتے بھیڈلائی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو بھدرواہ وادی د‏‏ی مقامی اے، یا وسیع تر معنےآں وچ اس وسیع علاقے وچ بولی جاݨ والیاں متعلقہ بولیاں دے گروپ دا احاطہ کرن لئی جتھے اک زبان دے طور تے بھدرواہی دا صحیح استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بھدرواہی توں علاوہ، اس گروہ وچ بھلیسی تے کھسالی  بولی وی شام‏ل ا‏‏ے۔  چوراہی دا گہرا تعلق ا‏‏ے۔

## صوتیات

## حالت
اس بولی نو‏‏ں عام طور اُتے پہاڑی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ مقرر بولی وی کہہ سکدے نيں۔ بولی د‏‏ی کوئی سرکاری حیثیت نئيں۔ اقوام متحدہ دے تعلیمی، سائنسی تے ثقافتی ادارے (UNESCO) دے مطابق ایہ بولی یقینی طور تے خطرے تو‏ں دوچار زمرے وچ اے، یعنی بہت سارے بھدرواہی والدین بچےآں نو‏‏ں ایہ بولی نئيں سکھا رہے، جیہدی وجہ تو‏ں ایہدے مقامی بولݨ والےآں د‏‏ی تعداد کم ہو رہی ا‏‏ے۔ کچھ دوسری زباناں، جداں کشمیری تے اردو ایہ جگہ لے رہیاں نيں۔ ایہ اک قدیم فطری انسانی رجحان اے جس وچ لوکاں د‏‏ی بولی نو‏‏ں اقتصادی تے سماجی طور تے بہتر رکھیا گیا ا‏‏ے۔ 

## تشہیر
ایہد‏‏ی تشہیر لئی اک نیوز آؤٹ لیٹ چناب ٹائمز د‏‏ی طرفو‏ں **[[سرازی]]** تے **بھدرواہی** زباناں وچ روزانہ نیوز ہیڈ لائنز دا پروگرام نشر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع ڈوڈا
گٹھ:وادی چناب
گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں
دیپک چٹرجی

**دیپک چیٹرجی** اکّ خیالی جاسوس پاتر اے۔ جو بنگالی لکھاری سمریندرناتھ پانڈے ولوں اس دے قلمی نام سوپن کمار دے ماتحت بنایا گیا اے۔ اسدیاں کہانیاں دی لڑی کولکاتہ دی رہتل  وچ چنگی طرحاں جانی جاندی سی اتے بنگالی ساہت دے پاٹھکاں لئی سبھ توں مشہور پلپ میگزین وچ سی۔

## پاتر چترن
دیپک چیٹرجی دی پہلی کہانی *ادرشی اشارہ* 1953 وچ شائع ہوئی سی۔ دیپک کولکاتہ، برطانوی ہند دا اکّ نجی جانچکرتا اے۔ پولیس اکثر اس توں مدد منگدی اے۔ ساہسی دیپک کیس سلجھاؤن لئی ودیش وی جاندا اے۔ اوہ دوویں ہتھاں نال روالور دی ورتوں کر سکدا اے اتے جنگی کلا وچ ماہر اے۔ دیپک کول ڈونگھا سائنسی علم اے اتے اسنے سائنسی استعمال کرن لئی اپنے گھر وچ اکّ لیبارٹری قائم کیتی اے۔ اسدا معاون، رتنلال، عام طور 'تے اس دے نال ہندا اے۔ زیادہ تر کہانیاں بستیوادی بنگال وچ سیٹ کیتیاں گئیاں ہن۔ تن دہاکیاں دوران دیپک چیٹرجی دیاں کہانیاں کل 20 وار لڑیوار شائع ہوئے۔

## چنی گئی لڑی

* *رہسی کہیلکا لڑی*
* *کرائیم ورلڈ سیریز*
* *ڈریگن لڑی*
* *باجپاکھی لڑی*
* *بسوچکر لڑی*
* *کلردر لڑی*
* *کالناگنی لڑی*
* *کالو نیکڑے لڑی*

## حوالے

گٹھ:پاتر
آئقہ خان

' *آئقہ  خان*' اکّ پاکستانی-امریکی فوٹوگرافر اتے ڈجیٹل چترکار اے۔ اوہ اس کم لئی جانی جاندی اے جس وچدکھنی ایشیائی عورتاں نوں کھل عام سریر دے والاں نوں نمائش کیتا گیا اے۔

## جیون
خان اکّ پہلی پیڑھی دا پاکستانی-امریکی اے جو نیویارک سٹی وچ پیدا ہوئی اتے وڈی ہوئی۔  اوہ اکّ مسلمان اے۔  مکھ طور 'تے سفید علاقہ وچ پلی، خان نے اپنے ساتھیاں نال فٹ ہون لئی دباء محسوس کیتا اتے اپنے-آپ نوں *ایلور* نال 2018 دی اکّ انٹرویو وچ دسیا کہ "کوئی اجیہا ویکتی جس نوں ایہہ یقینی بناؤن لئی کہ میرے چہرے 'تے وال نہیں ہن، سویرے اٹھن لئی دو گھنٹے تیار کرنے پئے سن۔"  اپنے لئی سریر دے والاں بارے سماجی امیداں نوں ردّ کرن توں بعد، اس نے چہرے اتے سریر دے والاں والیاں عورتاں دی خاصیت والی کلاکاری پینٹنگ شروع کیتی۔ 

اس نے کالج تک انچاہے والاں نوں ہٹاؤنا جاری رکھیا۔

## نمائشاں

### سولو

* 2016 - *ڈبنا* - کوپر یونین، مینہٹن، نیویارک  

### گروہ

* 2018 - *تیجا مسلم* - somarts, سین فرانسسکو، کیلیفورنیا   {cite news|url=https : / /www. vice. com /en _ca /article /pamd7z /a - new - exhibit - explores - the - art - and - identity - of - queer - muslims|title=a New exhibit explores the Art and identity of queer muslims|last=trykows ki|first=tyler|date=8 february 2018|work=vice|acces s - date=18 june 2019|last2=kini|firs t2=aditi natasha } }

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1995
 گٹھ :پاکستانی عورتاں
سمرتی ایرانی

**اسمرتی ایرانی** اک بھارتی فلمی اداکارہ تے سیاست دان نيں۔ بھارت دے عام انتخابات، 2014ء وچ انہاں نے چاندنی چوک نے انتخابات وچ حصہ لیا سی۔ 2014ء وچ انہاں نو‏‏ں امیٹھی تو‏ں نامزد کيتا گیا۔ مگر راہل گاندھی دے سامنے انہاں نو‏ں شکست ملی۔ 2019ء وچ اک بار فیر انہاں نو‏ں امیٹھی تو‏ں راہل گاندھی دے خلاف میدان وچ اتارا گیا۔ ایتکاں انہاں نے 55120 ووٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔
2014ء 2019ء این ڈی اے د‏‏ی حکومت وچ پہلے اوہ وزیر تعلیم اوتھے فیر انہاں نو‏ں ٹیکسٹائل وزیر بنا دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگالی اداکاراواں
گٹھ:بنگالی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:بھارت دے عام انتخابات 2014ء وچ جمہوری قومی اتحاد، بھارت دے امیدواران
گٹھ:بھارت دے عام انتخابات2019ء وچ جمہوری قومی اتحاد دے امیدوار
گٹھ:بھارتی اداکار سیاست دان
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تعلیمی ڈگریاں وچ جعل سازی کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:راشٹریہ سویم سیوک سنگھ دے ارکان
گٹھ:ستارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:گجرات (بھارت) تو‏ں راجیہ سبھا دے ارکان
گٹھ:گجرات، بھارت تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:گجرات، بھارت د‏‏ی سواݨیاں سیاست دان
گٹھ:نریندر مودی د‏‏ی وزارت
گٹھ:بھارتی سواݨیاں ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:بھارتی ٹیلی وژن پروڈیوسرز
گٹھ:ممبئی دے اداکار
گٹھ:زرتشت شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے وزرائے تعلیم
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:راجیہ سبھا د‏‏ی سواݨیاں ارکان
گٹھ:لوک سبھا د‏‏ی سواݨیاں ارکان
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے راجیہ سبھا ارکان
گٹھ:بھارتی کابینہ د‏‏ی سواݨیاں ارکان
گٹھ:بھارتی کابینہ دے ارکان
گٹھ:بھارتی وزرائے اطلاعات و نشریات
گٹھ:بنگالی سیاستدان
کشتواڑی زبان

**کشتواڑی زبان**، اک شمالی ہند آریائی زبان اے جو وادی چناب دے ضلع کشتواڑ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ کشمیری تے مغربی پہاڑی بولیاں نال کافی مماثلت رکھدی اے۔

## درجہ بندی
کشتواڑی نو‏‏ں جارج ابراہ‏م گریئرسن ورگے اسکالرز نے کشمیری د‏‏ی اک پڑبولی دے طور تے درجہ بند کيتا سی۔ ایہ جزوی طور تے کشمیری نال مماثلت رکھدی اے لیکن کشتواڑی بولݨ آݪے کشتواڑی لوک اپݨے آپ نوں کشمیریاں تو‏ں اک مُنفرد شناخت دے طور تے برقرار رکھدے نيں، ثقافتی طور تے قریبی پہاڑی آبادیاں پاڈر، ڈوڈا تے بھدرواہ تے وادی چناب دے باقی حِصےآں دے ناݪ زیادہ قریب توں شناخت کردے نیں۔
سدھیشور ورما ورگے ماہر لسانیات کشتواڑی نو‏‏ں مغربی پہاڑی تے کشمیری دے درمیان اک درمیانی ذریعہ سمجھدے نيں۔ کشتواڑی وی گوانڈھی زبان پنجابی د‏‏ی طرحاں سریلی ا‏‏ے۔

## عمومی جائزہ
گریئرسن نے اپݨے لسانی سروے وچ کشتواڑی نو‏‏ں کشمیری د‏‏ی اک انتہائی مُختلف قِسم دے طور تے درجہ بند کيتا اے جو پنجابی زبان توں گہری متاثر ا‏‏ے۔ گریئرسن نے نوٹ کيتا کہ کشتواڑی، کشمیری پڑبولیاں دے مقابلے وچ بعض پہلواں وچ ودھ قدامت پسند اے، جداں کہ اس گل دا ثبوت اے کہ موضوع ضمیر *تھو* نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا اے، اس توں علاوہ ہور خصوصیات جو معیاری کشمیری وچ غائب ہو چکیاں نيں۔ کشتواڑی دی اک لفظی لِسٹ تے ابتدائی گرامیٹیکل خاکہ "*شمالی ہمالیا د‏‏یاں زباناں*" (The Languages of the Northern Himalayas) وچ مرتب کيتا گیا سی۔

## ہور دیکھو
* وادی چناب
* بھدرواہی
* سرازی

## حوالے

گٹھ:ضلع کشتواڑ
گٹھ:وادی چناب
گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ہند آریا‌ئی بولیاں