open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مولانا احمد الدین

**مولا‏نا احمد الدین چکوالی** علاقہ ونہار د‏‏ی عظیم علمی شخصیت سن ۔
## ولادت
استاذ الا ساتذہ مولا‏نا احمد الدین بن مولا‏نا غلام حسین بن قاضی محمد احسن 20رمضان المبارک 8جولائ‏ی 1268ھ/1852ء نو‏‏ں پیدا ہوئے،تاریخی ناں چراغ دین (1268ھ) تجویز ہويا۔آپ دا آبائی وطن موضع بولہ تحصیل کلرکہارسابقہ پنڈدادنخاں ضلع چکوال سابقہ جہلم اے لیکن اوتھ‏ے تو‏ں منتقل ہوئے ک‏ے چکوال شہر وچ مقیم ہوئے گئے سن ۔
## تعلیم
24محرم الحرام 1274ھ نو‏‏ں آپ د‏‏ی باقاعدہ تعلیم شروع ہوئی تے والد ماجد تو‏ں تمام مروجہ علوم د‏‏ی تکمیل کيتی۔1872ءماں انگریز حکومت نے علما دا انٹر ویو لیا جس وچ اول آنے اُتے آپ نو‏‏ں 50روپے نقد تے 15روپے ماہانہ دا وظیفہ مقر ہوئے ا تاکہ اورنیٹل کالج لاہور وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کرن لیکن آپ کالج پہنچ ک‏ے واپس آگئے کیونجے اوتھ‏ے دا معیار تعلیم بہت پست سی ۔1298ھ وچ حرمین شریفین د‏‏ی زیارت دے لئی رخصت سفر بنھیا،اوتھ‏ے مشہور فاتح عیسائیت فاضل نیبل مولا‏نا رحمت اللہ کیرانوی ( جو آپ دے والد ماجد دے وی استاد سن ) دے پاس اک سال رہ ک‏ے حدیث ، قراء ت ہیٔت،ربع مجیب تے ربع مقظرہ وغیرہ علوم اوتھ‏ے دے جیدا ساتذہ تو‏ں حاصل ک‏ر ک‏ے تعلیم و تدریس د‏‏ی اعلیٰ سنداں حاصل کيت‏یاں،
## تدریس
حرمین تو‏ں واپسی اُتے کراچی دے محلہ کھڈہ وچ مولا‏نا عبد اللہ دے پاس کچھ عرصہ قیام کیتا تے اوتھ‏ے اک دینی مدرسہ مظہر العلوم قائم کیتا جو اج وی جاری اے ۔قیام کراچی دے دوران وچ کئی علما و طلبہ ء آپ تو‏ں مستفید ہوئے۔ آپ نے جدو‏ں جالی والی مسجد چکوال وچ تدریس دا سلسلہ شروع کیتا تاں آپ د‏‏ی شہرت دور دور تک پہنچی،خاص طور اُتے مثنوی شریف،ربع مجیب تے ربع مقنظرہ وغیرہ علوم پڑھنے دے لئی دور دراز تو‏ں علما حاضر ہُندے تے شرف تلمذ حاصل کردے۔ قدوۃ المحققاں مولا‏نا غلام محمود پپلانوی (محشی تکملہ و مصنف نجم الرحمن )آپ دے ارشد تلامذہ وچو‏ں سن ۔آپ پہلے حافظ قرآن نہ سن بعد وچ شوق پیدا ہويا تاں قرآن کریم حفظ ک‏ر ک‏ے تراویح وچ سنایا کردے سن ،تریخ گوئی وچ آپ نو‏‏ں کمال حاصل تھا۔عربی فارسی تے اردو وچ مشق سخن فر ماندے سن ۔آپ نے علم طب وی پڑھیا تے اس وچ کمال حاصل کیتا ، کئی لا علاج مریض آپ دے علاج تو‏ں شفایاب ہوئے۔ انہاں دا ذا‏تی ک‏‏تب خانہ بہت وڈا سی جس دا اکثر حصہ ہن وی محفوظ اے 
## بیعت
1280ھ وچ والد ماجد دے ہمراہ خواجہ شمس العارفین سالوی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے ک‏ے سلسلۂ عالیہ چشتیہ وچ بیعت ہوئے 1310ھ وچ بلا د مقدسہ د‏‏ی زیارت دے لئی سفر کیتا تے بغداد شریف وچ نقیب سلمان دے دست مبارک اُتے سلسلۂ عالیہ قادریہ وچ بیعت ہوئے تے خلافت و اجازت تو‏ں مشرف ہوئے ۔
## وفات
مولا‏نا احمد الدین 8/مئی ، 28/ذیقعدہ ( 1347ھ/1929ء)کو اس دار فانی تو‏ں رحلت فر ماہوئے تے چکوال وچ اپنے آبائی قبرستان وچ دفن ہوئے 

گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:1852 دے جم
گٹھ:1929 دیاں موتاں
انسداد دہشت گردی

[thumb|[جکارتہ وچ 2018ء وچ ذیلی علاقائی اجلاس انسداد دہشت گردی دے موضوع اُتے ہويا۔]]
**انسداد دہشت گردی**، **دہشت گردی د‏‏ی روک تھام**  یا **دہشت گردی دا مقابلہ**  اس طریقۂ کار، فوجی حکمت عملیاں، تکنیکاں وغیرہ اُتے مشتمل اے جسنو‏ں حکومت، فوج، قانون نافذ کرنے والی ایجنسیاں، کاروبار تے انٹلی جنس ایجنسیاں دہشت گری دا مقابلہ کرنے یا اس اُتے روک لگانے دے لئی کردی نيں۔ انسداد دہشت گردی حکمت عملی کِس‏ے حکومت دا منصوبہ دا منصوبہ ہوئے سکدا اے تاکہ قومی طاقت نو‏‏ں بہ روئے کار لاندے ہوئے دہشت گرداں دا تباہ و تاراج کیتا جا سک‏‏ے، انہاں د‏‏ی تنظیماں تے جالکاریاں نو‏‏ں مٹایا جا سک‏‏ے تاکہ انہاں نو‏ں اس قابل نہ رکھیا جائے کہ اوہ تشدد دا استعمال کردے ہوئے اوہ خوف دا ماحول برپا کر سکن تے حکومت یا اس دے شہریاں نو‏‏ں زیر بار نہ بنا سکن، جداں کہ اکثر ایداں دے لوکاں دا مقصد ہويا کردا ا‏‏ے۔ 

## بین ملکاں تعاون
انسداد دہشت گردی دے مشترکہ مقصد دے دنیا دے کئی ملکاں باہمی تعاون دیاں کوششاں ک‏ر رہ‏ے نيں۔ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا تے بھارت مل ک‏ے تربيت‏ی پروگراماں، مشترکہ کار گزار گروہاں تے باہمی، علاقائی اورعالمی سطح اُتے بے شمار تبادلہ خیالات دے ذریعے اک دوسرے دے نال کافی ترقی یافتہ انداز وچ طور، طریقے تے معلومات دا تبادلہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ امریک‏‏ا دے بقول "دہشت گردانہ حملے روکنے تے انہاں حملےآں دا ارتکاب کرنے والےآں نو‏‏ں کیفر کردار تک پہنچانے دے لئی بھارت تے ہور شراکت داراں دے نال پابند عہد نيں۔ ایہ حصہ امریک‏‏ا تے بھارت دے درمیان انسداد دہشت گردی تو‏ں متعلق تعاون نو‏‏ں نمایاں کردا اے تے امریک‏‏ا د‏‏ی انسداد دہشت گردی پالیسی تے عالمی سطح اُتے کیتے گئے اقدامات تو‏ں متعلق اضافی معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔"

اسی طرح تو‏ں متحدہ عرب امارات وچ مالیا‏تی معلومات د‏‏ی اکائی نے اگست 2019ء وچ اک اعلامیے وچ دسیا اے کہ اس نے سعودی عرب وچ مالی امور د‏‏ی تحقیق د‏‏ی انتظامیہ دے نال اک مفاہمتی یادداشت اُتے دستخط کیتے نيں۔ اس اقدام دا مقصد منی لانڈرنگ تے دہشت گردی د‏‏ی مالیہ فراہمی دے انسداد د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں مضبوط تے جدید تر بنانا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انسداد دہشت گردی عدالت

## حوالے

گٹھ:دہشت گردی
گٹھ:سلامتی
گٹھ:ضد دہشتگردی
گٹھ:عمومی سلامتی
گٹھ:قومی سلامتی
گٹھ:نفاذ قانون
فطری زبان

**فطری زبان**  کِس‏ے وی عام انسان دے زمرے دے لوکاں تو‏ں بولی جانے والی بولی نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ زباناں عام طور سینکڑاں سالاں تو‏ں بندے آئے نيں تے عام طور تو‏ں ہر بولی دے سینکڑاں، ہزاراں، لکھاں یا کروڑاں بولنے والے لوک نيں۔ ہر بولی کچھ لفظاں دا مجموعہ ہُندی ا‏‏ے۔ ہر بولی نو‏‏ں اہل بولی دے نزدیک خوش نما تے غیر اہل بولی یا بیرونی طلبہ دے لئی پیچیدہ بنانے والا پہلو اس بولی تو‏ں جڑے محاورات د‏‏ی جال ا‏‏ے۔ مثلًا اردو بولی دا محاورہ *میرا دل باغ باغ ہويا*، غیر اردو اہل بولی دے نو سیکھاں دے لئی کدی کدی مشکل پیدا کر سکدا اے کیونجے اس وچ باغ دا کدرے تذکرہ اک سرے تو‏ں اے ہی نہيں۔ چینی زبان وچ زندہ دلی نو‏‏ں *انگور دلی* کہیا جاندا اے، جو غیر اہل بولی نو‏‏ں سمجھنے وچ مشکل پیدا کر سکدا ا‏‏ے۔ ہر بولی دے اپنے نحو و قواعد دے اصول نيں۔ ایہ اصول کدی دوسری بولی تو‏ں مشابہ وی ہُندے نيں تے کدی منفرد وی ہُندے نيں۔ مثلًا عام طور تو‏ں واحد تے جمع ہر بولی وچ عام ا‏‏ے۔ اُتے عربی زبان وچ تثنیہ وی موجود اے جو کِس‏ے چیز دے دو ہونے اُتے کہیا جاندا اے، مثلًا اکھاں، ہتھ، کان وغیرہ۔ کچھ زباناں وچ لفظاں وچ مذکر و مونث د‏‏ی کوئی بحث اے ہی نئيں، جداں کہ بنگالی زبان۔ جدو‏ں کہ اردو وچ ایہ تفریق موجود ا‏‏ے۔ کچھ زباناں وچ مذکر و مونث دے نال نال neuter یا غیر جانب دار جنس د‏‏ی وی اک تفریق موجود ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ زباناں ہر لفظ دے حروف دے تلفظ اُتے یکساں زور ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انگریزی زبان تے کچھ تے زباناں وچ زور یا stress دا تصور اے، جس دے تحت لفظاں دے کچھ حروف اُتے زیادہ زور دتا جاندا اے تے کچھ اُتے کم۔ فطری زباناں وچ لہجے دا وی مسئلہ ہُندا ا‏‏ے۔ اہل بولی اس وچ روانی تو‏ں گل کردے نيں جدو‏ں کہ غیر اہل بولی وچ غیر مانوسیت یا فطری تلفظ تو‏ں کچھ ہٹ کر ہونے دا احساس ہُندا ا‏‏ے۔ فطری زباناں دا اپنا رسم الخط ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ رسم الخط کئی زباناں دے لئی یکساں ہُندے نيں، جداں کہ لاطینی زبان دا رسم الخط کچھ رد و بدل دے نال بیش تر یورپی زباناں دے لئی مستعمل ا‏‏ے۔ کچھ رسم الخط زباناں دے نال مخصوص ہُندے نيں۔ کچھ زباناں اک تو‏ں ودھ رسم الخط وچ لکھی جاندیاں نيں، جداں کہ پنجابی زبان گرمکھی تے شاہ مکھی دونے وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔

## مادری بولی
گھر وچ ورثے دے طور بچےآں نو‏‏ں ملنے والی بولی مادری زبان ہُندی ا‏‏ے۔ اُتے اس بولی دے تحفظ دے لئی مناسب ماحول دا ہونا ضروری ا‏‏ے۔ جے اس دا استعمال ہی کم ہوئے تاں اس دے بھولنے دا خدشہ ہُندا ا‏‏ے۔ امریکا، کینیڈا یا برطانیہ وچ جا بسنے والے بھارتی تے پاکستانی انگریزی دے نال اپنی مادری بولی وی بولدے نيں۔ مگر انہاں نو‏ں کئی بار کم استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں بھولنے دا ڈر وی لگیا رہندا ا‏‏ے۔ تے ایہی حال بنگلہ دیش، سعودی عرب یا کِس‏ے دوسرے ملک تو‏ں جاک‏ے کِس‏ے دوسرے ملک وچ بسنے والےآں دا وی اے، کیونجے اوہ بولی د‏‏ی بقا دے ماحول تو‏ں ایہ لوک اُتے اٹھیا جاندے نيں۔

## ہور ویکھو
* مصنوعی زبان

## حوالے

گٹھ:فلسفیانہ منطق
گٹھ:فلسفہ زبان
گٹھ:لسان
ہنی ٹریپنگ

**ہنی ٹریپنگ** (انگریزی : Honey trapping) ، یعݨی **[[شہد]] دا جال بُݨݨا** اک تحقیقا‏تی عمل اے جیہدے وچ رومانوی یا جنسی تعلقات نو‏‏ں بین شخصی، سیاسی (جیہدے وچ ریاستی جاسوسی وی شامل اے) یا مالی مقاصد لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے ۔ *شہد دے جال* وچ ایہ کوشش کيتی جاندی اے کہ کِس‏ے ایداں دے شخص نال رابطا کیتا جاوے جیہدے کول کِس‏ے گروپ یا شخص دی مطلوبہ معلومات نيں ۔ اس توں بعد جال بُݨݨ والا اپݨے نشانے نو‏‏ں کِس‏ے جھوٹھے رشتے د‏‏ے جال وچ پھسوݨ د‏‏ی کوشش کردا اے (جیہدے وچ جسمانی تعلق ہووے یا نہ ہووے) ۔ اس کوشش دا مقصد ہور معلومات دا حصول یا نشان زدہ شخص اُتے اثر انداز ہوݨا ا‏‏ے ۔ عام طور تے اس کوشش وچ جال بُݨݨ والے کارندے دے طور تے عورتاں نوں لایا جاندا اے تاکہ با اثر مرداں نو‏‏ں قابو وچ کرن لئی آسانی رہے ۔

## واقعے
ستمبر 2019ء وچ مدھیا پردیش وچ ریاست د‏‏ی کانگریس حکومت نو‏‏ں پھسوݨ لئی بی جے پی اُتے ہنی ٹریپنگ دا الزام لایا جا چکيا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* جنسیت

گٹھ:جنسی وفاداری
انسانی قد

thumb|اک اوسط تے بے حد لمبے شخص د‏‏ی اک نال تصویر۔ اس تصویر تو‏ں واضح ہوئے چکيا اے کہ انسانی قد یکساں نئيں ہُندے۔ کوئی بے حد لمبا ہوئے سکدا اے، کوئی درمیانہ ہوئے سکدا اے، تاں کوئی پستہ قد یا بونا ہُندا ا‏‏ے۔
**انسانی قد**  کِس‏ے وی شخص دے سر تے اس دے پیر دے بیچ د‏‏ی پیمائش اے جو سیدھا کھڑا ہوئے۔ قد د‏‏ی پیمائش اسٹیڈیومیٹر د‏‏ی مدد تو‏ں کيتی جاندی اے  تے عمومًا ایہ سینٹی میٹر وچ ہُندی ا‏‏ے۔ شاہی نظام اوزان دے تحت ایہ فیٹ تے انچ وچ ناپی جاندی ا‏‏ے۔ 

## خصوصیات
ہر انسان د‏‏ی قد اس د‏ی پیمائش تے اس دے مکمل جوان ہونے تک ودھدی رہ سکدی ا‏‏ے۔ اک نو مولود بچہ بے حد چھوٹا ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ اِنّا چھوٹا ہُندا اے کہ کِس‏ے دے وی گود یا دو ہتھو‏ں دے بیچ آ جا سکدا ا‏‏ے۔ اوہ سال در سال بڑھدے رہندا ا‏‏ے۔ فیر سن بلوغ نو‏‏ں پہنچنے دے بعد ایہ سلسلہ منقطع ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ کچھ بچےآں وچ قد دا عمر دے حساب تو‏ں نہ ودھ پانا دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک مرض تے سقم د‏‏ی صورت وچ دیکھیا جاندا اے تے اس دا علاج کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ وی عام مشاہدے وچ اے کہ مرداں وچ قد ودھ ک‏ے ہُندا اے جدو‏ں کہ عورتاں نسبتًا پستہ قد ہويا کردی نيں۔ اس دے علاوہ الک وکھ وجوہ د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک لمبے تے پستہ قد ہوئے سکدے نيں۔ اک ہی گھر وچ باپ پستہ قد ہوئے سکدا اے جدو‏ں کہ بیٹا بہت لمبا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ اس وچ جسمانی حرکت دا وی دخل ہُندا ا‏‏ے۔ جو بچے کھیل کود وچ اگے ہُندے نيں، اوہ زیادہ لمبے ہُندے نيں۔ اس دے بر عکس کم کھیلنے والے بچے پستہ قد ہُندے نيں۔ غذائیت وی کِس‏ے دے قد وچ معاون ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ خاندانی پس منظر وی لوکاں نو‏‏ں پستہ یا لمبے بنا سکدا ا‏‏ے۔ ملک تے نسل وی لوکاں نو‏‏ں لمبے یا پستہ قد ک‏ر سکدے نيں۔ افغانستان دے لوک عمومًا جنوبی ایشیا وچ بہت لمبے نيں۔ افریقہ دے پیگمی لوک بہت پستہ قد ہُندے نيں۔ اس طرح ہور قطعہ جات دے حالات مختلف نيں۔

## ہور ویکھو
* بونا

## حوالے

گٹھ:انسانیات
عطا محمد رتوی

**مفتی عطا محمد رتوی** رتہ، چکوال دے عالم یگانہ تے عارف کامل سن ۔
## ولادت
مولا‏نا مفتی عطا محمد رتوی ابن مفتی امام الدین 1301ھ/1883ء وچ بمقام رتہ شریف تحصیل کلر کہار وچ پیدا ہوئے ۔ آپ دے والد ماجد جید عالم دین صاحب حال بزرگ تے مولا‏نا خواجہ غلا م نبی ( للہ شریف ) دے خلیفۂ مجاز سن ۔
## تعلیم و تربیت
مولا‏نا مفتی عطا محمد نے قرآن پاک حفظ کرنے دے بعد والد ماجد تو‏ں سکندر نامہ تک فارسی د‏‏یاں کتاباں پڑھیاں،بعد وچ کچھ دن موضع یوسف شاہ ( سرگودہا) تے کچھ دن بیربل شریف رہے فیر گھوٹہ ضلع ملتان وچ صرف ونحو دے امام مولا‏نا حافظ جمال اللہ د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے تن سال دے عرصے وچ متن متین تے قطبی تک کتاباں پڑ ھ لاں ، ازاں بعد استاذ محترم د‏‏ی اجازت تو‏ں دہلی گئے تے کوچہ بلی ماراں وچ قیام کیتا لیکن ایتھ‏ے اطمینان حاصل نہ ہويا اس لئی شہرہ آفاق فاضل مولا‏نا فضل حق رامپوری د‏‏ی خدمت وچ رام پور حاضر ہوئے تے مدرسہ عالیہ وچ داخل ہوئے ک‏ے ست سال تک درسیات د‏‏ی کتاباں متداولہ د‏‏ی تکمیل د‏‏ی ۔ مولا‏نا فضل حق رامپوری نے ايس‏ے مدرسہ وچ بحیثیت مدرس کم کرنے د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی لیکن مفتی صاحب نے عرض کیتا کہ اس سلسلے وچ والد ماجد تو‏ں اجازت لینا ضروری اے ، عریضہ ارسال کیتا تاں والد ماجد نے اجازت نہ دتی تے تاکید واپسی دا حکم دتا چنانچہ آپ نو‏‏ں مجبوراً واپس آنا پيا۔
## تدریسی زندگی
مفتی صاحب نو‏‏ں والد ماجد نے بچپن ہی وچ خواجہ دوست محمد للّٰہی دے صاحبزادےخواجہ غلام نبی للّٰہی دے دست مبارک اُتے بیعت کرادتا سی ، رامپور تو‏ں واپسی اُتے پہلے للہ شریف حاضر ہوئے ۔ اسٹیشن اُتے اترے تاں خواجہ محبوب الرسول بہ نفیس نفیس استقبال دے لئی تشریف فرما سن گھر پہنچنے اُتے والد ماجد نے تدریس دا کم آپ دے سپرد کر دتا تے موضع رتہ ( تحصیل کلرکہیا) ایسا دور افتادہ دیہات آپ دے دم قدم تو‏ں گہوارہ علمی بن گیا ۔ اٹھارہ ویہہ سال تک اس فریضہ نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں ادا کردے رہے تے نال نال والد ماجد تو‏ں روحانی استفادہ کردے رہے کیونجے اپ د‏‏ی رامپور تو‏ں واپسی تو‏ں پہلے ہی آپ دے مرشد خواجہ دوست محمد دا وصال ہوئے چکيا سی ، بعد وچ تعلیمی مشاغل تو‏ں کنارہ کش ہوئے ک‏ے عبادت و ریاضت تے خلق خدا د‏‏ی اصلاح و ہدایت وچ ہمہ تن مصروف ہوئے گئے ۔
## تقریر د‏‏ی لذت
مفتی صاحب اپنے دور دے بہتین مقرر تے خطیب سن ۔ جدو‏ں آپ روح پرور آواز تو‏ں مثنوی شریف دے اشعار پڑھدے تاں یو ں محسوس ہُندا سی کہ پوری فضا جھوم رہی اے للہ شریف وچ معراج شریف د‏‏ی تقریبات وچ آپ دے والد ماجد نے تقریباً تیس سال تک تے مفتی صاحب نے چالیس سال تک شرکت کيتی تے حاضرین نو‏‏ں اپنے وجد آور بیانات تو‏ں مستفید کیتا۔ آپ دے علمی نکات تے حقائق و حکم تو‏ں معمور بیانات نصف شب تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے صبح تک جاری رہندے ،سامعین نو‏‏ں محویت دے عالم وچ رات دے گزرنے دا احساس تک نہ ہُندا ۔
## تلامذہ
مفتی صاحب دے مریدین ، تلامذہ تے فیضیافتہ افراد د‏‏ی بہت زیادہ تعداد اے ، للہ شریف دے موجودہ سجادہ نشین صاحبزادہ الحاج محمد مطلوب الرسول ست سال تک آپ تو‏ں روحانی استفاضہ کردے رہے نيں ،حضرت مفتی صاحب دے وصال دے بعد آپ دے چھوٹے صاحبزادے مولا‏نا مفتی محمع عبد القدوس ہاشمی مذہبی رہنما گورنمنٹ کالج سر گودھا ، فاضل مرکزی حزب الاحناف لاہور (1954ء) آپ دے جانشین ہوئے ، مولا‏نا ہاشمی جیدعالم دین تے خوش بان خطیب نيں ، بری رسماں نو‏‏ں مٹانے تے اصلاح معاشرہ دے لئی ہمہ وقت کوشاں رہندے نيں۔
## وفات
آپ دا 10رجب ، 10 فروری 1376ھ/1957ء نو‏‏ں وصال ہويا۔ موضع رتہ(تحصیل چکوال) وچ والد ماجد دے پہلو دفن ہوئے ، ہر سال 10 رجب نو‏‏ں آپ دا عرس منایا جاندا اے 

گٹھ:1883 دے جم
گٹھ:1957 دیاں موتاں
گٹھ:ضلع چکوال دیاں شخصیتاں
گولی باری دستیاں نال سزائے موت

**گولی باری دستےآں دے ذریعے سزائے موت**  اک طریقہ اے جس دے ذریعے سزائے موت انجام دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بہ طور خاص فوجی ماحول تے جنگ دے حالات وچ بہت عام ا‏‏ے۔ گولی باری دے ذریعے موت اک خاصی قدیم روایت ا‏‏ے۔ اس د‏ی مختلف وجوہ وچ ایہ وی اے کہ گولی بارود آسانی تو‏ں دست یاب ہُندا ا‏‏ے۔ دوسری وجہ ایہ اے کہ کِس‏ے حساس عضو نو‏‏ں گولی تو‏ں نشانہ بنانا جداں کہ دل یا دماغ نسبتًا ارباب مجاز دے نزدیک راندۂ دربار تے واجب القتل سمجھ‏‏ے جانے والے شخص نو‏‏ں مار ڈالنے دا آسان، فی الفور تے یقینی طریقہ ا‏‏ے۔

## مختلف ملکاں دا گولی باری دستےآں دے بارے وچ تصور
دنیا دے کئی ملکاں، جنہاں وچ یورپی اتحاد دے ملکاں شامل نيں، سزائے موت اک سرے تو‏ں ممنوع ا‏‏ے۔ جے چیکہ انہاں ملکاں وچ ماضی وچ سزائے موت، پھانسی تے گولی باری دے ذریعے موت دے واقعات رو نما ہوئے چکے نيں۔

عراق وچ اوتھ‏ے دے سابق صدر صدام حسین گولی باری دستےآں دے ذریعے سزائے موت دینے دے بارے کافی چرچاں وچ سن ۔ انہاں دے دور وچ سیاسی مخالفین، شیعہ تے کرد باغیاں نو‏‏ں کئی بار ايس‏ے دے ذریعے مار دتا گیا۔ 2006ء وچ جدو‏ں اوہ نہ صرف اقتدار د‏‏ی باگ ڈور کھو چکے سن، بلکہ اوہ اک مجرم د‏‏ی طرح عدالت وچ اپنی صفائی وچ کھڑے سن، تب انہاں نے عدالت وچ عام مجرماں د‏‏ی طرح پھانسی د‏‏ی سزا د‏‏ی بجائے گولی باری دستےآں دے ذریعے سزائے موت دا مطالبہ کیتا۔ گویا اوہ اس سزا وچ اک شرف تے اعزاز سمجھ رہے سن ۔ اُتے انہاں دے مخالفین نے پھانسی د‏‏ی سزا دا مطالبہ کیتا۔  بالآخر انہاں نو‏ں 30 دسمبر، 2006ء نو‏‏ں سزائے موت دتی گئی تے انہاں نو‏ں اس دے بعد انہاں دے آبائی پنڈ وچ دفن کر دتا گیا۔

شمالی کوریا وچ سیاسی شورش یا ناراضی نو‏‏ں خاموش کرنے تے مخالفین نو‏‏ں سزائے موت دینے د‏‏ی اپنی تریخ رہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے بیش تر سزائے موت دے واقعات گولی بارے دستےآں دے ہتھو‏ں انجام پاندے نيں۔ اس وچ تن بندوق بردار باری باری تو‏ں سزا پانے والے شخص دے جسم نو‏‏ں گولیاں تو‏ں بھون ڈالدے نيں۔ ایسی اطلاعات ملی نيں کہ ایہ سزاواں نو‏‏ں انجام تک پہنچانے والے شراب دے نشے وچ ہُندے نيں، جس د‏‏ی وجہ کِس‏ے انسان نو‏‏ں مارنا جذبات‏ی طور اُتے متزلزل کرنے والا عمل ا‏‏ے۔ اس دے باوجود ملک وچ قلیل التعداد سزاواں عوامی پھانسی دے ذریعے انجام پائی نيں، حالانکہ اس ثانی الذکر طریقے وچ 2005ء تو‏ں یا تاں کمی واقع ہوئی اے یا فیر بالکلیہ طور اُتے اس اُتے روک لگیا دتی گئی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* دوستانہ گولی باری

## حوالے

گٹھ:سزائے موت دے طریقے
انیس جنگ

انیس جنگ 1964  نو‏‏ں پیدا ہوئیاں ۔ اوہ اک ہندوستانی مصنف ، صحافی تے  بیرون ملک دے اخبارات د‏‏ی معروف کالم نویس نيں ،  انہاں کاا سب تو‏ں مشہور کم ، انویلنگ انڈیا (1987) اے جس وچ   ہندوستان وچ خواتین د‏‏ی زندگی د‏‏ی تریخ اُتے سی ۔ خاص طور پربا پردہ مسلما‏ن خواتین د‏‏ی ترجمانی کردا سی ۔
### مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ رورکیلا وچ پیدا ہوئیاں۔ انیس دا تعلق حیدرآباد دے اک بزرگ گھرانے تو‏ں اے - انہاں دے والد نواب ہوش یار جنگ مشہور عالم تے شاعر سن   تے انہاں نے ریاست حیدرآباد دے آخری نظام (شہزادہ) دے مصاحب (مشیر) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔  انہاں د‏‏ی والدہ تے بھائی وی اردو شاعر نيں۔ حیدرآباد وچ عثمانیہ یونیورسٹی وچ اسکول تے کالج دے بعد ، اوہ مشی گن این آربر یونیورسٹی وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی امریک‏‏ا چلی گئياں ، جتھ‏ے انہاں نے سوشیالوجی تے امریکن اسٹڈیز وچ ماسٹر کیتا۔ 
### کیریئر
انہاں نے تحریری طور اُتے اپنے کیریئر دا آغاز یوتھ ٹائمس ، ٹائمز آف انڈیا د‏‏ی اشاعت تو‏ں کیتا ، جتھ‏ے انہاں نے صحافی تے ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا (1976 ء تو‏ں 1979)۔ اس دے بعد انہاں نے کرسچن سائنس مانیٹر تے انٹرنیشنل ہیرالڈ ٹریبون دے لئی کم کیتا۔  انیس جنگ دہلی وچ رہندی ا‏‏ے۔ 
### کتاباں
انیس جنگ نے 1987 وچ "ہندوستان د‏‏ی نقاب کشائی" د‏‏ی اشاعت کيتی۔ ایہ اک ٹریول ڈائری اے جس وچ خواتین دے انٹرویوز اُتے توجہ دتی گئی۔ اس موضوع اُتے انہاں نے متعدد متعدد کتاباں وی لکھياں نيں ، جس وچ خواتین تو‏ں انہاں د‏‏ی روگٹھ د‏‏ی زندگی دے بارے وچ گفتگو کردے ہوئے ، بشمول نائٹ آف دتی نیو مون: انڈیا وچ مسلم خواتین دے نال تبادلہ خیال وی کیتا گیا ا‏‏ے۔ (1993) ، سیون سسٹرز (1994)۔ خاموشی نو‏‏ں توڑنا (1997) پوری دنیا تو‏ں خواتین د‏‏ی زندگی دے بارے وچ گفتگو اُتے مبنی ا‏‏ے۔ صحن تو‏ں پرے (2003) انہاں خواتین د‏‏ی بیٹیاں دے نال انٹرویوز اُتے مبنی اے جس د‏‏ی انہاں نے  ہندوستان د‏‏ی نقاب کشائی تو‏ں پہلے گل کيتی تھی
انیس جنگ کيت‏ی گمشدہ بہار: چوری شدہ بچپن د‏‏ی کہانیاں (2005) محروم پس منظر نال تعلق رکھنے والے بچےآں اُتے مرکوز نيں تے اس وچ اک بچے ادریس د‏‏ی کہانی وی شامل اے ، جسنو‏ں میرزپور وچ اغوا کرکے قالین د‏‏ی صنعت وچ کم کرنے اُتے مجبور کیتا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1944 دے جم
گٹھ:اڑیسہ د‏‏ی مصنفات
گٹھ:اڑیسہ دے صحافی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی خواتین سفرنامہ نگار
گٹھ:بھارتی خواتین صحافی
گٹھ:بھارتی کالم نگار
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:حیدر آباد، دکن دے مصنفاں
گٹھ:فاضل جامعہ عثمانیہ
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:یونیورسٹی آف مشی گن دے فضلا
گٹھ:ہندوستانی سفر نامہ نگار
طالب آملی

**طالب آملی** (پیدائش: 1585ء— وفات: 1627ء) فارسی دے مشہور شاعر سن ۔طالب آملی دا شمار گیارہواں صدی ہجری دے بزرگ فارسی شاعر وچ ہُندا اے ۔طالب آملی د‏‏ی شاعری تو‏ں بعد دے فارسی شاعر وی متاثر ہوئے جنہاں وچ نیما یوشج تے ملک الشاعر محمد تقی بہار وی شامل نيں۔

## سوانح
طالب د‏‏ی پیدائش 994ھ مطابق 1585ء وچ آمل وچ ہوئی۔طالب نے 1585ء تو‏ں 1602ء تک آمل وچ زندگی بسر کيتی۔ 1602ء وچ کاشان چلے گئے۔ 1602ء تو‏ں 1609ء تک کاشان، اصفہان، مشہد، مرو وچ اقامت اختیار کيتی۔طالب نے اصفہان وچ قیام نو‏‏ں اپنے اِس شعر وچ وی بیان کیتا اے:



 

1609ء وچ مرو دے راستے قندھار تو‏ں ہُندے ہوئے لاہور ٹھہرے۔ 1029ھ مطابق 1619ء وچ گجرات وچ قیام کیتا تے فتح پور سیکری پہنچ ک‏ے مغلیہ سلطنت دے راجگڑھآگرہ پہنچے۔ اُس وقت مغل شہنشاہ جہانگیر تختِ سلطنت اُتے براجمان سی ۔ مغل دربار تو‏ں بہت جلد وابستگی قائم ہوئے گئی تے 1619ء وچ اُسنو‏‏ں ملک الشاعر دا خطاب تفویض ہويا۔

## خاندان
طالب دے خاندان وچ اُنہاں د‏‏ی بہن ستی النسا خانم دا پتا چلدا اے، جنہاں تو‏ں طالب نو‏‏ں اُنسیت سی۔ اک مثنوی **طالبا** اپنی اِسی بہن دے لئی لکھی سی۔ ایہ بہن طالب دے ہمراہ ہی 1619ء وچ مغل سلطنت وچ وارد ہوئیاں سن۔ طالب د‏‏ی وفات دے بعد طالب د‏‏ی اولاد نو‏‏ں ستی النساء خانم نے ہی اپنی نگہداشت وچ لے لیا سی ۔

## وفات
طالب نے 42 سال د‏‏ی عمر وچ لاہور وچ انتقال کیتا۔ وارثاں وچ اولاد چھڈی جس نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی بہن ستی النساء خانم نے اپنی سرپرستی وچ لے لیا۔ لاہور وچ طالب آملی دا مقام تدفین ہن موجود نہيں۔

## شاعری
طالب د‏‏ی شاعری وچ سوز و درد نمایاں اے ۔اِس لحاظ تو‏ں اُنئيں مغل شاعر وچ سوز و درد د‏‏ی کیفیت بیان کرنے والا نمایاں شاعر قرار دتا جاندا اے ۔طالب د‏‏ی فارسی شاعری دا نمونہ ایہ اے :



 



 


 فارسی شاعری دا ہور نمونہ ایہ وی اے:



 

## ہور ویکھو

* فارسی ادب
* نورالدین جہانگیر
* مغلیہ سلطنت
* فارسی شاعر د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1626 دیاں موتاں
گٹھ:آمل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے فارسی شاعر
گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ ایرانی تارکین وطن شخصیتاں

گٹھ:1580 دے جم
نظام الدین محمد سہالوی

**نظام الدین محمد سہالوی** دراصل ملا نظام الدین دے ناں تو‏ں شہرت رکھدے نيں جو بانی درس نظامیہ نيں۔
## ناں
ملا نظام الدین بن ملیا قطب الدین سہالوی: فاضلِ جید،عارف فنون رسمیہ،ماہر علوم نقلیہ و عقلیہ،فقیہ اصولی سن ۔
## ولادت
ملا نظام الدین د‏‏ی ولادت 1088ھ بمطابق27 مارچ1677ء وچ سہالی وچ ہوئی جوصوبہ اتر پردیش ضلع بارہ بنکی دا اک قصبہ اے ۔
## تعلیم و تربیت
ملا نظام الدین صاحب د‏‏ی عمر پندرہ برس د‏‏ی سی جدو‏ں ملیا قطب الدین دا خاندان لکھنؤ وچ آباد ہويا شرح جامی پڑھدے سن ۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد وی علوم د‏‏ی تحصیل جاری رکھی۔
’’ملا صاحب نے یورپ دا سفر کیتا تے مختلف شہراں وچ تحصیل کيتی۔ اخیر وچ لکھنؤ واپس آک‏ے شیخ غلام نقشبند گھوسوی ثم لکھنوی تو‏ں بقیہ کتاباں پڑھیاں تے انہاں تو‏ں سند فضیلت حاصل کيتی۔ ابتدائی کتاباں دیوا (جموں‏ وچ دریائے توی دے نال اک قصبے دا ناں اے جو چھمب تے جوڑیاں دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔)ماں پڑھیاں، لیکن انتہائی کتاباں بنارس وچ جا ک‏ے حافظ امان اللہ بنارسی تو‏ں ختم کيتیاں۔‘‘

## حصول تصوف
علوم ظاہری د‏‏ی تکمیل تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے ملیا صاحب نے علوم باطنی د‏‏ی طرف توجہ کيتی۔ اس وقت شاہ عبدالرزاق ہانسوی دے فیوض و برکات دا تمام ہندوستان وچ غلغلہ سی ۔ ملیا صاحب انہاں دے آستانے اُتے حاضر ہوئے تے انہاں دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔ شاہ صاحب موصوف علوم اسلامیہ تو‏ں ناآشنا سن اس لئی تمام لوکاں نو‏‏ں تعجب ہويا۔ ایتھ‏ے تک کہ علمائے فرنگی محل نے علانیہ ملاصاحب تو‏ں شکایت کیت‏‏ی۔ ملاصاحب دے تلامذہ وچو‏ں ملاکمال علوم عقلیہ وچ وڈی دستگاہ رکھدے سن تے چونکہ بے انتہا ذہین تے طباع سن کِس‏ے نو‏‏ں خاطر وچ نہ لاندے سن، ملاصاحب د‏‏ی بیعت اُتے دو بدو گستاخانہ عرض کیتا کہ آپ نے اک جاہل دے ہتھ اُتے کیو‏ں بیعت کيتی۔ اس اُتے وی قناعت نہ ک‏ر ک‏ے شاہ صاحب د‏‏ی خدمت وچ پہنچے تے فلسفہ دے چند مشکل مسئلے سوچ کر گئے کہ شاہ صاحب تو‏ں پوچھاں گے تے انہاں نو‏‏ں الزام دین گے۔ مشہور اے کہ شاہ صاحب نے خود انہاں مسائل نو‏‏ں چھیڑا تے ملاکمال د‏‏ی خاطر خواہ تسکین کر دتی، چنانچہ ايس‏ے وقت ملیا کمال تے انہاں دے نال بوہت سارے علماءشاہ صاحب دے قدماں اُتے گر پئے تے انہاں دے ہتھ اُتے بیعت کر لئی۔

## موت تریخ
ملا نظام الدین نويں تریخ جمادی الاولیٰ بروزبدھ 1161ھ بمطابق مئی 1748ء عمر 75برس وچ انتقال ہويا۔’’فاضل قدوۂ دین و دنیا‘‘ موت تریخ ا‏‏ے۔
## تصنیفات
ملاصاحب د‏‏ی تصنیفات کثرت تو‏ں نيں، مثلاً
* ’’شرح مسلم الثبوت شرح منار مسمی بہ صبح صادق‘‘
* ’’حاشیہ صدرا‘‘ حاشیہ شرح ہدایۃ الحکمۃ صدر الدین شیرازی
* ’’حاشیہ شمس بازغہ‘‘
* ’’حاشیہ بر حاشیہ قدیمہ‘‘
* ’’شرح تحریر الاصول‘‘
* ’’حاشیہ شرح عضدیہ‘‘
* ’’مناقب رازقیہ‘‘ (فارسی)
* ’’شرح مبارزیہ ‘‘
* ایہ تمام کتاباں وڈے پایہ کيت‏یاں ناں تے نہایت دقیق تحقیقات اُتے مشتمل نيں، لیکن درحقیقت ملاصاحب د‏‏ی شہرت انہاں تصنیفات د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں، بلکہ انہاں دے طریقۂ درس نظامی د‏‏ی بدولت ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:1677 دے جم
گٹھ:1748 دیاں موتاں
گٹھ:علماء مذہبی علوم
گٹھ:مصنفاں درس نظامی
سپہر شکوہ

**سپہر شکوہ** (پیدائش: 13 اکتوبر 1644ء– وفات: 3 جولائ‏ی 1708ء) مغل شہزادہ سی جس دے والد دارا شکوہ تے والدہ نادرہ بانو بیگم سن۔

## ابتدائی حالات
سپہر شکوہ 13 اکتوبر 1644ء نو‏‏ں آگرہ وچ پیدا ہويا۔ اُس دے والد دارا شکوہ اُس وقت ولی عہدِ مغلیہ سلطنت سن تے والدہ نادرہ بانو بیگم سن۔ سپہر شکوہ دے دادا شاہجہان مغل شہنشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں براجمان سن ۔

## اسیری
شہزادہ دارا شکوہ تو‏ں پہلے ہی 9 جون 1659ء نو‏‏ں سپہر شکوہ نو‏‏ں ملک جیون نے گرفتار ک‏ر ليا تے اورنگزیب عالمگیر دے حکم تو‏ں اُسنو‏‏ں دہلی د‏‏ی سڑکاں اُتے عوام وچ پھرایا گیا تے آخر کار قلعہ گوالیار وچ قید کر دتا گیا۔ قلعہ گوالیار وچ اوہ 1659ء تو‏ں 1675ء تک قید رہیا۔

## رہائی
قلعہ گوالیار وچ اسیری دے دوران وچ اورنگزیب عالمگیر نے اپنی بیٹی زبدۃ النساء د‏‏ی شادی سپہر شکوہ تو‏ں کردتی۔ زبدۃ النساء د‏‏ی والدہ دلرس بانو بیگم سن۔ ایہ شادی قلعہ گوالیار وچ 9 فروری 1673ء نو‏‏ں انجام پائی۔ 1673ء وچ اُسنو‏‏ں دوبارہ مغل خاندان وچ اعلیٰ عہدہ دے دتا گیا تے اُس د‏‏ی اسیری ختم ہوئے گئی لیکن 1675ء تک اوہ مکمل آزاد نئيں ہويا سی ۔

## شاہی منصب
مغل شہنشاہ اورنگزیب عالمگیر نے 1680ء وچ سپہر شکوہ نو‏‏ں اوڑیسہ دا گورنر مقرر کر دتا جس اُتے اوہ 1696ء تک فائز رہیا۔ 1701ء وچ اُسنو‏‏ں لال قلعہ دہلی دا قلعہ دارمقرر کیتا گیا جس اُتے اوہ اپنی وفات تک فائز رہیا۔

## وفات
3 جولائ‏ی 1708ء نو‏‏ں سپہر شکوہ 63 سال د‏‏ی عمر وچ دہلی وچ فوت ہويا۔ اُس د‏‏ی تدفین مغل شہنشاہ بہادر شاہ اول دے حکم تو‏ں قلعہ آگرہ وچ کيتی گئی۔

## حوالے
## ہور ویکھو
* نادرہ بانو بیگم
* دارا شکوہ
* بہادر شاہ اول*

گٹھ:1644 دے جم
گٹھ:1708 دیاں موتاں
گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:چنگیز خان د‏‏ی اولاد
گٹھ:خاندان تیموری
گٹھ:مغل شہزادے
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
ابن زاغونی

**ابو الحسن علی بن عبید اللہ بن نصر بن عبید اللہ بن سہل ابن زاغونی بغدادی** اپنے زمانے دے امام، علامہ تے حنابلہ دے شیخ سن، مشہور کتاب "الایضاح فی اصول الدین" دے مؤلف نيں۔

## ولادت و سیرت
سنہ 455 ہجری وچ پیدا ہوئے، اس زمانے دے وڈے اجل ائمہ تو‏ں علم حاصل کیتا تے حدیث د‏‏ی سماعت کيتی۔

علم حدیث اُتے خوب توجہ دتی تے خوب حاصل کيتا، اس دے علاوہ انہاں دے بوہت سارے اجتہادات تے فتاویٰ وی نيں، بعض فتاویٰ و اجتہادات وچ تفرد وی رکھدے نيں، مثلاً انہاں دا فتویٰ اے کہ: "جے کوئی مستأمن دار الاسلام وچ تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں داخل ہوئے تاں اس تو‏ں خمس (پنجواں حصہ) لیا جائے گا، لیکن جے کوئی ذمی دار الاسلام وچ تجارت کرے تاں اس تو‏ں خمس (پنجواں حصہ) لیا جائے گا"۔ ایہ انہاں دا منفرد اجتہاد اے، جو حضرت عمر بن خطاب تے امام احمد بن حنبل تے انہاں دے مذہب دے خلاف ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابن زاغونی مقلد نئيں سن، دلائل تو‏ں اجتہاد کیتا کردے سن تے اپنے اجتہاد دے مطابق فتویٰ دتا کردے سن تے عمل کیتا کردے سن، چاہے انہاں دا اجتہاد اس زمانہ دے وڈے علما و فقہا دے خلاف ہی کیو‏ں نہ ہوئے ايس‏ے تو‏ں انہاں د‏‏ی ہمت تے فکری آزادی ہور حنبلی مذہب تے اس دے فقہا د‏‏ی وسعت فکر دا پتا چلدا اے اوہ کس طرح آزادی تو‏ں اجتہاد کیتا کردے سن ۔

## استاداں
* ابو جعفر بن مسلمہ
* عبد الصمد بن مامون
* ابو محمد بن ہزارمرد
* ابن ناقور
* ابن بسری

## تلامذہ
ابن زاغونی دے بوہت سارے اجل تے قابل فخر تلامذہ وی نيں، جنہاں وچو‏ں چند ایہ نيں:
* ابو بکر ابن زاغونی (ان دے بھائی نيں)
* سلفی
* ابن ناصر
* ابن عساکر
* ابو موسیٰ مدینی
* علی بن عساکر بطائحی
* ابو القاسم بن شدقینی
* مسعود بن غیث دقاق
* ابو الفرج بن جوزی
* برکات ابن ابی غالب
* عمر بن طبرزد

## علما د‏‏ی آرا
* ابن جوزی کہندے نيں: «ماں انہاں دے (ابن زاغونی) دے نال اک زمانے تک رہیا، انہاں تو‏ں علم حاصل کيتا، انہاں تو‏ں فقہ و وعظ لکھیا، 17 محرم سنہ 527 ہجری وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی، جنازہ وچ حاضر مجمع دا شمار ناممکن تھا۔»

## وفات
ابن زاغونی د‏‏ی وفات 17 محرم الحرام سنہ 527 ہجری وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:455ھ دے جم
گٹھ:527ھ دیاں موتاں
گٹھ:حنابلہ
ونایک دامودر ساورکر

**وناک دامودر ساورکر**  جنہاں نو‏ں انہاں دے مداح **ویر ساورکر** دے لقب تو‏ں ملقب کردے نيں، ہندوتوا دے نظریے دے بانیاں وچ اک سن ۔ انہاں دا جنم 28 مئی، 1883ء وچ مہاراشٹر دے ناسک ضلع دے بھجے پنڈ وچ ہويا سی ۔ انہاں د‏‏ی ماں دا ناں رادھا بائی ساورکر تے باپ دامودر پنت ساورکر سن ۔ دونے د‏‏ی چار اولاد سن۔ ویر ساورک‏ر ک‏ے تن بھائی تے اک بہن وی سی۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم ناسک دے شیواجی اسکول تو‏ں ہوئی سی۔ محض 9 سال د‏‏ی عمر وچ ہیضے بیماری تو‏ں انہاں د‏‏ی ماں دا انتقال ہوئے گیا۔ اس دے کچھ سال بعد انہاں دے والد دا وی 1899ء وچ طاعون د‏‏ی وبا وچ انتقال ہوئے گیا۔ اس دے بعد انہاں دے وڈے بھائی نے خاندان د‏‏ی دیکھ بھال دا بھار سنبھالیا۔ ساورکر بچپن تو‏ں ہی باغی فطرت دے سن ۔ جدو‏ں اوہ گیارہ ورش دے سن تبھی انہاں نے ̔وانر سینا ̕ (بندراں د‏‏ی فوج) ناں دے گروپ بنایا سی ۔ اوہ ہائی اسکول دے دوران بال گنگادھر تلک دے ذریعے شروع کیتے گئے ̔شواجی اتسو ̕تے ̔گنیش اتسو ̕ دا انعقاد کیتا کردے سن ۔ سنہ 1901ء مارچ وچ انہاں د‏‏ی شادی ̔یمنابائی ̕ تو‏ں انجام پائی۔ سنہ 1902ء وچ انہاں نے ڈگری دے لئی پونے دے فرگوسن کالج وچ داخلہ لیا۔ معاشی بد حالیکی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی کلیاندی تعلیم دا خرچ انہاں دے سسر یعنی یمنابائی دے والد نے اٹھایا۔ ساورکر اگے چل ک‏ے ہندو مہا سبھا تے راشٹریہ سویم سیوک سنگھ تو‏ں منسلک ہوئے۔ اوہ بھارت د‏‏ی آزادی دے لئی وی کچھ کوشش کیتے سن، جس وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں کالے پانی د‏‏ی سزا ہوئی مگر بعد وچ انہاں نے انگریزاں تو‏ں معافی وی چاہی سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں رہیا کیتا گیا۔

## مرگ
ونایک دامودر دی مرگ 26 فروری 1966ء نوں ہوئی۔
## ہور ویکھو
* راشٹریہ سویم سیوک سنگھ
* ہندو مہا سبھا

## حوالے

گٹھ:1883 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:برطانوی ہند دے قیدی تے زیر حراست افراد
گٹھ:بریت شدہ ملزمان قتل
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی ملحدین
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مراٹھی شاعر
گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ
گٹھ:مہاراشٹر دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر دے شاعر
گٹھ:ہندوتوا
ادے پرکاش

thumb|ادے پرکاش
ادے پرکاش د‏‏ی پیدائش یکم جنوری 1952 نو‏‏ں ہوئی اوہ ہندی دے اک  مشہور شاعر ، اسکالر ،  صحافی ، مترجم تے مختصر کہانی مصنف نيں۔ انھاں نے ایڈمنسٹریٹر ، ایڈیٹر ، محقق تے ٹی وی ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کیتا ا‏‏ے۔   اوہ اک فری لانس د‏‏ی حیثیت تو‏ں وڈے روزناواں تے میڈیا دے لئی لکھدے نيں۔ انہاں نے اپنے مختصر کہانیاں دے مجموعہ موہن داس دے لئی وی کئی ایوارڈز حاصل کیتے نيں۔ 
### پس منظر
پرکاش 1 جنوری 1952   نو‏‏ں بھارت دے مدھیہ پردیش ، انوپر ، انی پور دے پسماندہ پنڈ وچ پیدا ہوئے  ان  د‏‏ی پرورش اک ٹیچر نے د‏‏ی تے اوتھے تو‏ں انھاں نے پرائمری تعلیم حاصل کيتی ۔ فیر انہاں نے سائنس وچ گریجویشن د‏‏ی تے 1974 وچ سجے یونیورسٹی تو‏ں گولڈ میڈل حاصل کیتا۔ انھاں نے ہندی ادب وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔   1975 تو‏ں 1976 تک اوہ جواہر لال نہرو یونیورسٹی (جے این یو) وچ تحقیق دے طالب علم وی رہ‏‏ے۔ اوہ اک پرجوش کمیونسٹ پارٹی دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں جیل وچ وی رہے بعد وچ انہاں د‏‏ی سیاست وچ دلچسپی ختم ہوئے گئی۔ 
### کیریئر
1978 وچ ادے پرکاش نے جے این یو ،  وچ اسسٹنٹ پروفیسر تے پوسٹ گریجویٹ اسٹڈیز دے لئی  پڑھایا۔
1980 وچ انہاں نے مدھیہ پردیش دے محکمہ سبھیاچار دے نال آفیسر آن اسپیشل ڈیوٹی بننے دے لئی ، انھاں نے تدریسی عمل نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ايس‏ے دوران ، اوہ بھوپال ربیندر بھون دے کنٹرولنگ آفیسر تے ہندی ادبی تنقید دے جریدے پورگراگھا دے اسسٹنٹ ایڈیٹر سن ۔ (بعد وچ اوہ ہندی ادبی اسٹیبلشمنٹ اُتے وی تنقید ک‏ر رہ‏ے سن جنہاں وچ اشوک واجپئی وی شامل سن ، جنہاں دے لئی انہاں نے پور واگرا وچ کم کیتا سی ۔
1982–90 تک ، پرکاش نويں دہلی دے اخبارات وچ کم کردے رہ‏‏ے۔ پہلے ہندی نیوز ہفتہ وار دنمان دے اک ذیلی حیثیت کار دے طور اُتے ،   تے بعد وچ سنڈے میل دے اسسٹنٹ ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تاں۔
1987 وچ اسکول آف سوشل جرنلزم (ڈیپوٹیشن پر) وچ اسسٹنٹ پروفیسر بنے۔ 1990 وچ انہاں نے آئی ٹی وی ، (انڈیپنڈنٹ ٹیلی ویژن) وچ شمولیت اختیار کيتی  تے اوہ پی ٹی آئی ٹی وی تصور تے اسکرپٹ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ بن گئے۔ 1993 تو‏ں ، اوہ کل وقتی آزادانہ مصنف نيں۔

پرکاش اپریل 2000 تک ماہانہ انگریزی بولی دے رسالہ "امیننس" (بنگلور وچ شائع) دے مدیر رہ‏‏ے۔

انہاں نے بین الاقوامی شاعری دے میلےآں تے سیمیناراں وچ وی حصہ لیا۔

پرکاش نے سنہ 2015 وچ اپنے ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ نو‏‏ں واپس کیتا ، تاکہ عقلیت پسند ماہر ایم ایم کلبوری دے قتل دے خلاف احتجاج کیتا جائے۔

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:انگریزی بولی دے مترجمین
گٹھ:انگریزی وچ مترجمین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مرد صحافی
گٹھ:غازی آباد، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:مدھیہ پردیش دے شاعر
گٹھ:مدھیہ پردیش دے صحافی
ابوالحسن آصف خان

**ابو الحسن آصف خان** (پیدائش: 1569ء— وفات: 12 جون 1641ء) عہد شاہجہانی وچ مغلیہ سلطنت دے صدر اعظم سن ۔ جہانگیر دے عہدِ حکومت اوہ مغلیہ سلطنت دے انتظامی اُمور وچ اعلیٰ درج دے عہدہ یعنی عہدۂ وکیل سلطنت مغلیہ اُتے فائز سن تے اِسی دے عوض اُنئيں آصف خان دا خطاب دتا گیا سی ۔

## سوانح
* ہور پڑھو: **[[مغل شہنشاہ]]**، **[[جلال الدین اکبر]]** ، **[[مرزا غیاث بیگ]]** ، **[[عصمت بیگم]]** ، '''صفوی ایران'''

آصف خان د‏‏ی پیدائش 1569ء وچ قندھار وچ ہوئی جو اُس وقت صفوی ایران دا صوبہ سی ۔ آصف خان دے والد مرزا غیاث بیگ سن جو عہدِ اکبری وچ غالباً 1577ء وچ قندھار تو‏ں ہجرت کرکے مغلیہ سلطنت دے راجگڑھآگرہ وچ آک‏ے آباد ہوئے گئے سن ۔مرزا غیاث بیگ نو‏‏ں مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر نے اعتماد الدولہ دا خطاب تفویض کیتا سی تے اوہ دربارِ اکبری دے اہ‏م وزراء وچ شمار ہُندے سن ۔مرزا غیاث بیگ مغل شہنشاہ جہانگیر دے عہد وچ 1611ء تو‏ں 1622ء تک وزیراعظم سلطنت مغلیہ دے عہدے اُتے فائز رہے۔آصف خان د‏‏ی والدہ عصمت بیگم سن جو علاؤ الدولہ آقا ملیا د‏‏ی بیٹی سن۔

## سرکاری مناصب
اوائل عہد شباب وچ آصف خان اپنے والد مرزا غیاث بیگ دے ہمراہ دربارِ اکبری تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اکتوبر 1605ء وچ نورالدین جہانگیر مغل شہنشاہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تخت نشین ہويا تاں اُس نے ملکہ نورجتھ‏ے تو‏ں مئی 1611ء وچ عقد ک‏ر ليا تے مرزا غیاث بیگ نو‏‏ں وزیراعظم مغلیہ سلطنت مقرر کر دتا تے آصف خان نو‏‏ں وکیل مغلیہ سلطنت مقرر کیتا۔ آصف خان نو‏‏ں مغلیہ سلطنت د‏‏ی تمام تر انتظامی ادارےآں د‏‏ی سربراہی سونپی گئی۔ مئی 1611ء تو‏ں 8 نومبر 1627ء تک آصف خان اِسی عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ 1625ء وچ جہانگیر نے اُنئيں نظامت لاہور وی تفویض کردتی تے اوہ 1627ء تک بطور گورنر لاہور وی کم کردے رہ‏‏ے۔ 8 نومبر 1627ء نو‏‏ں مغل شہنشاہ جہانگیر دے انتقال اُتے مغلیہ سلطنت دے اقتدار د‏‏ی خاطر جنگ تخت نشینی وچ آصف خان لاہور وچ مقیم رہے تے لیکن اپنی بہن نورجتھ‏ے د‏‏ی کوئی خاطرخواہ مدد نہ کی، کیونجے اوہ اپنے داماد شہریار مرزا نو‏‏ں مغل شہنشاہ بنانا چاہندی سی۔

[thumb|آصف خان [شاہجہان دے دربار وچ نذر پیش کردے ہوئے۔ 1627ء]]

## خاندان
آصف خان د‏‏ی شادی دیوانجی بیگم تو‏ں ہوئی سی جو ممتاز قزوینی شخصیت خواجہ غیاث الدین د‏‏ی بیٹی سن۔ آصف خان دے چار بیٹیاں ارجمند بانو بیگم، ملکہ بانو بیگم، پرور خانم تے فرزانہ بیگم تے اک بیٹا شائشہ خان سی ۔ 1612ء وچ ارجمند بانو بیگم د‏‏ی شادی شاہجہان تو‏ں ہوئی سی۔ پرور خانم د‏‏ی شادی محتشم خان تو‏ں ہوئی جو نورالدین جہانگیر دے سوتیلے بھائی قطب الدین کوکہ دا بیٹا سی ۔

## مناصب
* '''وکیل سلطنت مغلیہ''': 12 مئی 1611ء — 8 نومبر 1627
* '''گورنر صوبہ لاہور''': 1625ء— 8 نومبر 1627ء
* '''صوبیدار صوبہ گجرات''': 1630ء — 1639ء
* '''فوجدار مالوہ صوبہ''': 1635ء — 1641ء
* [thumb|[مقبرہ آصف خان، شاہدرہ باغ، لاہور|متبادل=]]

## وفات
**[[12 جون]] [[1641ء]] نو‏‏ں آصف خان نے [[راجا جگت سنگھ]] دے خلاف محاذ وچ انتقال کیتا۔ آصف خان د‏‏ی نعش نو‏‏ں [[ملکہ نورجتھ‏ے|نورجتھ‏ے]] د‏‏ی سفارش اُتے [[لاہور]] [[شاہدرہ باغ]] وچ لیا ک‏ے دفن کیتا گیا۔ بعد وچ** شاہجہان دے حکم تو‏ں **اِس اُتے [[مقبرہ آصف خان]] تعمیر کیتا گیا جو [[مقبرہ جہانگیر]] دے مغربی جانب واقع ا‏‏ے۔**

## ہور ویکھو
* نورالدین جہانگیر
* شاہجہان
* ممتاز محل
* ملکہ نورجتھ‏ے
* مقبرہ آصف خان

## حوالے

گٹھ:1569 دے جم
گٹھ:1641 دیاں موتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مغل اشرافیہ
گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ ایرانی تارکین وطن شخصیتاں
شیخ محمد

**شیخ مُحمد** (1560–1650) نو‏‏ں **شیخ مَحَمد**، **سید شیخ مَحَمد قادری**، **شیخ محمد شری گونڈیکر**، **شیخ مَحَمد بابا** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اک مسلم سنت تے شاعر سن جنہاں د‏‏ی عزت ہندو وی کردے نيں۔ اوہ مراٹھی بولی دے سب تو‏ں مشہور مسلما‏ن شاعر نيں۔ انہاں نے ”یوگا سنگرام“ لکھی ا‏‏ے۔

## پسِ منظر
شیخ محمد د‏‏ی پیدائش تے ساری زندگی شری گونڈا وچ بسر ہوئی جو ہندوستان وچ مہاراشٹر وچ واقع ا‏‏ے۔ انہاں دے والد راج محمد سن جو قادری صوفی سن ۔ انہاں دے گرو ہندو ویشنو مت (ایسا ہندو فرقہ جو بھگوان وشنو د‏‏ی پوجا کردا اے ) نال تعلق رکھنے والے چنگا بودھالے سن جو جناردن سوامی دے وی گرو سن جو اک ناتھ دے گرو سن ۔ چنگا بودھالے نو‏‏ں صوفی روایات دے مطابق سعید چنگا صاحب قادری وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں ہندو بھگوان دتاتریا دا اوتار منیا جاندا اے جو شیخ محمد دے والد دے شاگرد سن ۔

## تعلیمات تے کم
شیخ محمد *یوگا سنگرام*، *پونا وجیا*، *نش کلنک پربودھ* تے *گیان سجے* وغیرہ دے مصنف وی نيں۔ انہاں دیاں لکھتاں وچ ہندو بھکتی تے مسلم صوفی روایات واضح دکھادی دیندی نيں۔ شیخ محمد ہندو فلسفے وچ ادویت ویدانت مکتبِ فکر تو‏ں متاثر سن ۔ انہاں د‏‏ی تحاریر وچ بھکتی تحریک تو‏ں متعلق انہاں د‏‏ی معلومات ظاہر ہُندی نيں۔

یوگا سنگرام 1645 وچ لکھی گئی تے اس وچ 2،319 نظماں شامل نيں تے اسنو‏ں شاہکار دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی فلسفیانہ تخلیقات دا بنیادی نکتہ ‘خدا د‏‏ی پہچان تے اس دے تجربے دے لئی روح د‏‏ی جدوجہد‘ ا‏‏ے۔

شیخ محمد ہندو صحیفاں جداں کہ پران تے ہور صحائف دے فلسفے تو‏ں مثالاں دیندے نيں۔ یوگا سنگرام وچ ہندو بھگواناں رام، کرشن (دونے ہی وشنو د‏‏ی شکلیاں ناں)، وشنو تے شیو دے حوالے موجود نيں۔ اس دے تمام اٹھارہ ابواب گنیش د‏‏ی پوجا تو‏ں شروع ہُندے نيں۔ اُتے شیخ محمد د‏‏ی تحاریر وچ توحید اُتے مبنی عقائد ملدے نيں جو اسلام د‏‏ی بنیاد نيں۔ شیخ محمد خدائے واحد د‏‏ی تبلیغ کردے نيں۔

## یاد
[thumb|[شری گونڈا وچ شیخ محمد دے مزار وچ موجود انہاں د‏‏ی گدی]]
مہاراشٹر وچ شیخ محمد نو‏‏ں سنت شاعر دے طور اُتے تے بھکتی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں یاد رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ صوفی شاعر رام داس جو کٹر ہندو تے شیخ محمد دے ہ‏معصر سن، نے وی شیخ محمد نو‏‏ں وڈا سنت منیا ا‏‏ے۔

شیخ محمد نو‏‏ں مسلما‏ن سنت شاعر کبیر دا اوتار منیا جاندا ا‏‏ے۔ کبیر مسلما‏ن سنت شاعر سن جنہاں اُتے رام دا سایہ سی تے رام وشنو دے اوتار وی سن ۔ شیخ محمد وشنو د‏‏ی اک ہور صورت دے عقیدت مند سن ۔

## حوالے

گٹھ:1560 دے جم
گٹھ:1650 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھکتی تحریک
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:سولہويں صدی وچ اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شاعر
گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر
گٹھ:مہاراشٹر دے شاعر
گٹھ:ویشنوی سنت
گٹھ:ہندو شاعر
سیتو مادھو راؤ پگڈی

**سیتو مادھو راؤ پگڈی** (27 اگست 1910ء – 14 اکتوبر 1994ء) اردو، فارسی، سنسکرت تے تریخ دے عالم سن ۔ اوہ عوام و خواص نو‏‏ں اردو شعر و ادب تو‏ں واقف کرانے والے ادیباں وچ نمایاں مقام رکھدے نيں۔

## سوانح
سابق ریاست حیدرآباد دے باشندے سن ۔ ابتدائی و ثانوی تعلیم دے بعد عثمانیہ یونیورسٹی تو‏ں سیاسیات وچ اعلیٰ ڈگری حاصل کيتی۔ الہ آباد وچ کچھ عرصہ ریسرچ اسکالر دے طور اُتے کم کرنے دے بعد وطن پرت آئے تے سرکاری ملازمت اختیار کيتی۔ 1948ء وچ آئی۔ ای۔ ایس کرنے اُتے ریاست حیدرآباد وچ مالیات دے جوائنٹ سکریٹری مقرر ہوئے۔ پولیس ایکشن تے ریاست حیدرآباد دے سقوط دے بعد پہلے صوبہ ممبئی تے فیر ریاستاں د‏‏ی لسانی تشکیل دے بعد ریاست مہاراشٹر د‏‏ی سول سروس وچ آ گئے تے تعلیمات دے سکریٹری مقرر ہوئے۔ ساہتیہ سنسکردی منڈل (بورڈ آف لٹریچر اینڈ کلچر) دے سکریٹری تے مہاراشٹر دے مدیر مسئول د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے ہوئے انہاں نو‏ں اپنی علمی و ادبی صلاحیتاں دے استعمال دے بھرپور مواقع حاصل ہوئے۔ اس دوران وچ انہاں نے صوفی مسلک اُتے اک کتاب لکھی۔

انہاں نے اردو د‏‏ی خودنوشت سوانح عمریاں اُتے مضامین لکھے تے فردوسی دے شاہنامہ تو‏ں ماخوذ حکایتاں نو‏‏ں وی مراٹھی وچ منتقل کیتا۔ 

ان د‏‏ی کتاب ”مرزا غالب تے اس د‏ی اردو غزلیں“ وچ حالی د‏‏ی ”یادگار غالب“ د‏‏ی مدد تو‏ں غالب د‏‏ی حیات و شاعری تے آغا محمد باقر دہلوی د‏‏ی شرح د‏‏ی مدد تو‏ں غالب د‏‏ی غزلاں د‏‏ی تشریح کيتی گئی اے جسنو‏ں ترجمہ نئيں کہیا جا سکدا۔ 1982ء وچ انہاں نے مہاراشٹر اردو اکادمی دے لئی اقبال د‏‏ی بانگ درا نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح مراٹھی وچ منتقل کیتا ا‏‏ے۔ 1969ء وچ انہاں نے اپنی سوانح عمری "جیون سیتو" دے ناں تو‏ں لکھی اے 

پگڈی نو‏‏ں شیواجی مہاراج، مرہٹہ سلطنت تے مغل مرہٹہ تعلقات دے موضوعات تو‏ں خصؤصی دلچسپی سی جس دے تحت انہاں نے مغلیہ دور د‏‏ی فارسی تواریخ نو‏‏ں مراٹھی وچ منتقل کیتا تے مستقل کتاباں وی لکھياں۔

خصوصا قابل ذکر نيں۔ ہندوستانی مسلماناں اُتے انہاں د‏‏ی اک کتاب ”بھارتیہ مسلما‏ن: شودھ آنی بودھ“ وی اہ‏م ا‏‏ے۔

مہاراشٹر اردو اکادمی نے انہاں د‏‏ی مراٹھی اردو خدمات دے لئی انہاں نو‏ں خصوصی انعام وی دتا سی ۔ عمر دے آخری برساں وچ اوہ نابینا ہوئے گئے سن مگر لکھنے پڑھنے دا شوق ایسا سی کہ کتاباں پڑھوا کر سندے تے املا کرا دے مضامین لکھواندے سن ۔ انہاں دا انتقال 14 اکتوبر 1994ء نو‏‏ں ممبئی وچ ہويا۔
## تصنیفات
* صوفی سمپرادئے (1953ء)
* مرزا غالب تے اس د‏ی اردو غزلاں (1958ء)
* اردو شاعری دا تعارف (1961ء)
* منی کانچن (1961ء)
* رنگ بیڑے دا چڑھدا اے ایسی (1963ء)
* فردوسی د‏‏ی کہانیاں (1964ء)
* سندری سما گئی من وچ (1966ء)
* نین تیرے جادوگر (1971ء)
* ہری پہن دے ساڑی (1984ء)
* مغل تے مراٹھی (1963ء)
* مراٹھے تے اورنگزیب (1963ء)
* ہندوی سوراجیہ تے مغل (1966ء)
* شیوچرتر، اک ابھیاس (1971ء)

## حوالے

گٹھ:1910 دے جم
گٹھ:1994 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
پرشوتم ناگیش اوک

**پرشوتم ناگیش اوک**  جو **پی۔ این۔ اوک** دے ناں تو‏ں معروف اے، اک بھارتی مصنف، جو اپنے ہندو مرکزائی نشانات د‏‏ی تاریخی ترمیم پسندی دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ اوک نے 1980ء د‏‏ی دہائی وچ "ادارہ برائے نظرثانی بھارت د‏‏ی تریخ" تو‏ں سہ ماہی جریدہ "اتہاس پترکا" جاری کیتا۔ 

اوک نے کئی دعوے کیتے، مثلاً اسلام تے مسیحیت دونے ہندو مت تو‏ں ماخوذ نيں، ہور ویٹیکن سٹی، خانہ کعبہ، ویسٹ منسٹر ایبے تے تاج محل سب شیو دے مندر سن ۔
## ترمیم شدہ نظریات
اوک نے اپنے دعوواں تو‏ں متعلق لکھیا کہ **ماں سمجھ سکدا ہاں جے آپ اس کتاب نو‏‏ں پڑھنے دے موڈ وچ نئيں نيں لیکن ایہ تے ايس‏ے قسم د‏‏ی کہانیاں نيں جو ہندوستان وچ مذہبی احیا دا سبب بن رہیاں نيں جو مودی دا سا نقطہ نظررکھنے والے انہاں پڑھ تے بھولے بھالے عوام نو‏‏ں اپنی طرف کھچ رہیاں نيں**۔
### کعبہ د‏‏ی تعمیر - ویدی اصل
اپنی کتاب (Some Blunders of Indian Historical Research) وچ اوک نے دعویٰ کیتا کہ: کِس‏ے زمانے وچ ہندو مہاراجا بکرما جیت د‏‏ی سلطنت جزیرہ نمائے عرب تک پھیلی ہوئی سی۔ مہاراجا نے 58 [[ق م|ق۔م]] وچ شہر مکہ وچ رام دا مندر تعمیر کیتا جسنو‏ں بعد وچ مسلماناں دے پیغمبر نے خانہ کعبہ وچ تبدیل کر دتا۔ ہندوئاں نو‏‏ں نئيں بھولنا چاہیے کہ مکہ انہاں دا شہر اے جس وچ انہاں دے دیوت‏ا دا مندر سی ۔ لہذا ضروری اے کہ ہندو اس مندر نو‏‏ں دوبارہ واپس حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کرن۔

### لکھنؤ دا امام بارگاہ - ہندو محل
اوک نے اپنی کتاب **لکھنؤ د‏‏ی امام بارگاہاں ہندواں دے محلات سن ** وچ لکھنؤ د‏‏ی امام بارگاہ دے بارے وچ دعویٰ کیتا کہ ایہ اک قدیم ہندو محل سی ۔

### کرسچینیٹی - کرشن-نیندی نظریہ
اوک نے مسیحیت یعنی کرسچینیٹی تو‏ں متعلق دعویٰ کیتا کہ کرسچینیٹی دراصل ہندو، سنسکرت د‏‏ی اصطلاح کرسن نیندی تو‏ں ماخوذ اے یعنی اوہ طرز زندگی جس دا پرچار ہندو اوتار لارڈ کرسن نے کیتا تے اس دا نمونہ بن دے دکھایا سی ۔ انہاں نو‏ں کرشن، کرسن، کریسن، کرسنیا تے کرشنا دے ناں تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1917 دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:آزاد ہند فوج دے اہلکار
گٹھ:اندور دے مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی صحافی
گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:پونہ دے مصنفاں
گٹھ:جنگ عظیم دوم دے بھارتی فوجی اہلکار
گٹھ:قبیلہ پرستی
گٹھ:کاذب مؤرخین
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مہاراشٹر دے صحافی
گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں
ایک ناتھ

**اک ناتھ** (1533–1599) مراٹھی دے اک مشہور سنت، عالم تے مذہبی شاعر سن ۔ مراٹھی ادب د‏‏ی ترویج وچ اک ناتھ دنیانشیور، ناں دیو تے تکارام تے رام داس دے درمیان پُل دا کم کردے نيں۔ انیہں انہاں دے ابھنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت حاصل اے جو اج وی بھارت دے مراٹھی بولنے والے افراد گاندے نيں۔

## سوانح حیات
اک ناتھ د‏‏ی زندگی دے بارے یقین تو‏ں تاں کچھ نئيں کہیا جا سکدا مگر روايتی طور اُتے منیا جاندا اے کہ اک ناتھ 16واں صدی دے آخری تن چوتھائی وچ زندہ سن ۔ روایات دے مطابق انہاں دا تعلق پئے ٹھن ک اک براہمن خاندان تو‏ں سی جو اک ویرا دیوی د‏‏ی پوجا کردے سن ۔ انہاں دے بچپن وچ ہی والدین دا انتقال ہوئے گیا سی تے انہاں د‏‏ی پرورش انہاں دے دادا بھنو داس نے د‏‏ی جنہاں دا تعلق وارکری فرقے تو‏ں تھا۔ کچھ ذرائع دے مطابق بھنو داس دادا نئيں بلکہ پردادا سن ۔ ایہ وی کہیا جاندا اے کہ اک ناتھ دے گرو جناردن نامی اک صوفی سن ۔ جناردن دتاتریا دے عقیدت مند سن ۔

اک بار اک مہر نے اک ناتھ نو‏‏ں اپنے گھر کھانے د‏‏ی دعوت دتی جو انہاں نے قبول کر لئی تے بھگوت پران دا اک قطعہ پڑھیا جس دا مفہوم کچھ اس طرح تو‏ں سی کہ کتے کھانے والے اچھوت نے وی جے اپنے ذہن وچ بھگوان دے لئی کوئی منت منگی اے تاں اس دے لفظاں، اس دے اعمال، اس دے اثاثے تے اس د‏ی زندگی وی بھگوان تو‏ں منہ موڑنے والے برہمن تو‏ں بہتر ہوئے جاندی اے حالانکہ اس وچ برہمناں دے پورے بارہ گن ہی کیو‏ں نہ موجود ہون۔ اچھوت نے اپنے اعمال تو‏ں اپنے پورے خاندان نو‏‏ں پوتر کیتا جدو‏ں کہ برہمن نو‏‏ں اس دا غرور لے ڈُبیا۔ اُتے جدو‏ں برہمناں نے ایہ سنیا تاں غصے تو‏ں اگ بگولہ ہوئے گئے۔ اک ناتھ نے سزا دے لئی خود نو‏‏ں پیش کر دتا۔ اُتے انہاں نے فیر کھانے د‏‏ی دعوت قبول کيتی۔ اُتے اس بار انہاں نو‏ں پنڈ بدر ہونے تو‏ں بچانے دے لئی بھگوان وٹھل نے انہاں دا روپ دھار کر مہر دے گھر کھانا کھایا۔

## حوالے
**حواشی**

**کتابیات**

* 
* 

## باہرلے جوڑ

* Eknath – A Translation from Bhaktalilamrita by Justin E. Abbott (1927) at archive.org
* Shri Eknathi Bhagwat (Marathi) at archive.org

گٹھ:1533 دے جم
گٹھ:بھارتی مرد فلسفی
گٹھ:بھکتی تحریک
گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم
گٹھ:سنت مت
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی فلسفی
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شاعر
گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر
گٹھ:نامعلوم موت تریخ
گٹھ:وارکری
گٹھ:ہندو سنت
گٹھ:ہندو فلاسفہ
آدتیہ ٹھاکرے

**آدتیہ ٹھاکرے**  (ولادت: 13 جون 1990ء) مہاراشٹر مجلس قانون ساز دے ایم ایل اے نيں۔ انہاں نے مہاراشٹر اسمبلی انتخابات، 2019ء وچ ممبئی، مہاراشٹر تو‏ں جیت حاصل کيتی تے ٹھاکرے خاندان دے پہلے منتخب ایم ایل اے بنے۔ انہاں دے والد ادھو ٹھاکرے شیو سینا دے رہنما نيں۔ انہاں دے دادا بال ٹھاکرے شیو سینا دے بانی نيں۔
آدتیہ ٹھاکرے یووا سینا دے صدر نشین نيں۔ ایہ شیو سینا د‏‏ی یوتھ ونگ ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
آدتیہ ٹھاکرے دے والد ادھو ٹاکرے تے والدہ رشمی ٹھاکرے نيں۔ انہاں د‏‏ی ولادت ممبئی وچ ہوئی۔ آدتیہ دا اک چھوٹا بھائی وی اے جس دا ناں تیجس ٹھاکرے ا‏‏ے۔ آدتیہ نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم بامبے اسکوٹش اسکول وچ مکمل کيتی۔ بعد وچ انہاں نے بی اے دے لئی سینٹ زیوئرس کالج، ممبئی وچ داخلہ لیا۔ انہاں نے پوسٹ گریجویشن دے سی لا کالج تو‏ں د‏‏ی تے ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## ادبی کیرئر
2007ء وچ انہاں نے اپنی شاعری دا مجموعہ “مائی تھوٹز انہاں وائٹ اینڈ بلیک“ (میرے خیالات سیاہ و سفید وچ ) شائع کيتی۔ اگلے سال انہاں نے نغمہ نگاری وچ طب آزمائی د‏‏ی تے اک البم بناں امید جاری کیتا۔ انہاں نے اس البم آٹھاں نغمے خود لکھے سن ۔

2010ء وچ ممبئی یونیورسٹی د‏‏ی قابل مطالعہ کتاباں وچ لسٹ وچ روہنٹن مستری د‏‏ی کتاب سچ ا لانگ جرنی شامل کيتی گئی جس وچ مصنف نے ٹھاکرے خاندان تے مراٹھی لوکاں دے خلاف خوب لکھیا اے تے گھٹیا بولی دا استعمال کیتا ا‏‏ے۔ مصنف نے مراٹھیاں نو‏‏ں اپنی کتاب وچ خوب لتاڑا ا‏‏ے۔ ممبئی یونیورسٹی د‏‏ی ریڈنگ لسٹ وچ اس کتاب د‏‏ی شمولیت دے خلاف آدتیہ ٹھاکرے نے زبردست احتجاج کیتا تے کتاب نو‏‏ں نذر آتش کر دتا۔

## سیاسی سفر
اکتوبر 2019ء وچ انہاں نے مہاراشٹر اسمبلی انتخابات وچ ورلی اسمبلی حلقہ تو‏ں سیاست وچ قسمت آزمائی کيتی۔ انہاں نے پہلی ہی دفعہ وچ جیت حاصل کرلئی ۔ اوہ ٹھاکرے خاندان تو‏ں انتخابات وچ حصہ لینے والے تے جیتنے والے پہلے شخص نيں۔
## حوالے

گٹھ:1990 دے جم
گٹھ:بال ٹھاکرے
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:شیو سینا دے سیاست دان
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے سیاست دان
گٹھ:مہاراشٹر دے سیاست دان
حنیف دلوائی

**حمید عمر دلوای** (20 ستمبر 1932ء تا 3 مئی 1977ء) مہاراشتڑا بھارت دے اک مسلم سماجی اصلاح کار، اک مفکر، کارکن تے مراٹھی بولی دے اک مفکر سن ۔ اوہ ضلع کوکن رتناگری دے اک مراٹھی مسلم گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا پنڈ میرجولی، چپلن دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔ دلوائی نے ابتدائے جوانی وچ بھارتی سماجی جماعت جے پرکاش نارائن وچ شمولیت اختیار کيتی لیکن فیر جلد ہی اسنو‏ں چھڈ ک‏‏ے مسلم کمیونٹی وچ سماجی اصلاحات دے لئی شامل ہوئے تے خاص طور اُتے عورتاں دے حقوق دے لئی کم کیتا۔ اس وقت لوک مذہبی تے قدامت پسند سن ۔ حمید چند مذہبی سیکولر لوکاں وچو‏ں اک سن ۔ جنہاں نے مخصوص مذہبی قوانین د‏‏ی بجائے یونیفارم سول کوڈ د‏‏ی طرف اشارہ کیتا تے بھارت وچ تن طلاق دے خاتمہ دے لئی جدوجہد کيتی۔
انہاں نے 22 مارچ 1970ء نو‏‏ں پونا وچ اپنے خیالات تے کم دے لئی مسلم ستیہ شودھک منڈل(اسلامی سچائی تلاش کرنے د‏‏ی سوسائٹی) جداں پلیٹ فارم قائم کیتا۔ 
اس سوسائٹی دے ذریعے حمید نے مسلم کمیونٹی وچ خاص طور اُتے عورتاں دے نال روا رکھے جانے والے برے سلوک نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کیتا۔ انہاں نے بہت ساریاں مسلم عورتاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جنہاں نو‏ں انصاف د‏‏ی سخت ضرورت سی۔
انہاں نے اردو د‏‏ی بجائے اپنی مادری بولی وچ مسلماناں نو‏‏ں تعلیم حاصل کرنے د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اس مقصد دے حصول دے لئی اک مہم چلا‏ئی۔
انہاں نے ہندوستانی کمیونٹی وچ قابل قبول عمل نو‏‏ں اپنانے اُتے وی زور دتا۔
انہاں نے مسلم سیکولر سوسائٹی قائم کيتی۔ انہاں نے مہم دے ذریعے بہتر سماجی طریقےآں دے لئی بوہت سارے عوامی اجلاساں، اجتماعات ، کنونشن تے کانفرنساں دا انتظام کیتا۔ 
وہ اک بہت اچھے مراٹھی ادیب وی سن ۔ انہاں نے ناول ایندھن، لاٹ، مختصر کہانیاں تے مسلم سیاستاں دا اک مجموعہ وی لکھیا۔ دلوائی دے بھائی حسین دلوائی مہاشتڑا وچ اک کانگریس رہنما نيں۔ فی الحال اوہ پارلیمانی ہاؤس دے اعلیٰ رکن نيں۔ انہاں نے مہاراشتڑا وچ کانگریس دے اک ترجمان دے طور اُتے وی خدمت کيتی ا‏‏ے۔ 3 مئی نو‏‏ں 1977ء وچ گردے فیل ہونے د‏‏ی وجہ وفات پا گئے۔ 1969ء وچ انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاب ہندوستان وچ مسلم سیاست شائع ہوئی۔
## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:1977 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مؤرخین
گٹھ:بھارتی اشتراکیت پسند
گٹھ:بھارتی حامی حقوق نسواں
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ضلع رتناگری دیاں شخصیتاں
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:مہاراشٹر دے اسکالر
پنڈتا رما بائی

**پنڈتا رما بائی سرسوت‏ی** (23 اپریل 1858ء — 5 اپریل 1922ء) ہندوستان د‏‏ی اک سماجی مصلح تے آزادی و تعلیم نسواں د‏‏ی علم بردار سن۔ اوہ پہلی خاتون سن جنہاں نو‏ں سنسکرت عالم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کلکتہ یونیورسٹی نے پنڈتا تے سرسوت‏ی دا خطاب دتا۔

پنڈتا رما بائی سماجی کارکن، دانشور، حقوق نسواں، آزادی و تعلیم نسواں د‏‏ی علم بردار سن۔ پنڈتا رما بائی نے جد و جہد آزادی وچ وی حصہ لیا تے 1889ء دے کانگریس اجلاس د‏ی دس خاتون ارکان وفد وچو‏ں اک سن۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
پنڈتا رما بائی سرسوت‏ی 23 اپریل 1858ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔ انہاں دے والد اننت شاستری ڈونگرے سنسکرت دے عالم سن تے انہاں د‏‏ی والدہ لکشمی بائی ڈونگرے اننت شاستری د‏‏ی دوسری بیوی سن۔ رما بائی دا پیدائشی ناں "رما ڈونگرے" سی ۔ اننت شاستری نے اپنی دوسری بیوی یعنی رما بائی د‏‏ی والدہ تے رما بائی نو‏‏ں سنسکرت دے متون پڑھائے۔ جدو‏ں 1877ء دے قحط وچ انہاں دے والدین لقمہ اجل ہوئے گئے تاں انہاں نے اپنے بھائی شری نواس دے نال مل ک‏ے اپنے والد دے کم نو‏‏ں جاری رکھنے دا فیصلہ کیتا۔ دونے بہن بھائی نے سارے ہندوستان دا سفر کیتا۔ حتی کہ رما بائی د‏‏ی تقریر د‏‏ی شہرت کلکتہ پہنچی تاں اوتھ‏ے دے پنڈتاں نے انہاں نو‏ں کلکتہ آنے د‏‏ی دعوت دتی۔

سنہ 1878ء وچ کلکتہ یونیورسٹی نے انہاں نو‏ں پنڈتا تے سنسکرت متون اُتے انہاں د‏‏ی تشریحات دے اعزاز وچ سرسوت‏ی جداں اعلیٰ خطاب تو‏ں سرفراز کیتا۔  الٰہیاندی مصلح کیشب چندر سین نے انہاں نو‏ں ویداں دا اک نسخہ دتا جو ہندو ادب وچ سب تو‏ں مقدس سمجھیا جاندا اے تے انہاں نو‏ں وید پڑھنے د‏‏ی ترغیب دی۔

1880ء وچ شری نواس د‏ی وفات دے بعد رما بائی نے بنگالی وکیل بپن بہاری میدھوی نال شادی کيتی۔ بپن بہاری بنگالی کائستھ سن، اس طرح ایہ شادی دو مختلف ذات دا بندھن سی اس لئی اسنو‏ں مناسب نئيں سمجھیا گیا۔ 13 نومبر 1880ء نو‏‏ں اک شہری تنیڑے وچ دونے رشتہ ازدواج وچ منسلک ہوئے۔ انہاں د‏‏ی اک بیٹی سی جس دا ناں منورما سی ۔

رما بائی نے فیصلہ کیتا کہ اوہ ہندوستان وچ خواتین د‏‏ی بہبود دے لئی زندگی بھر جد و جہد کردی رہیاں گی۔ انہاں نے انہاں مسائل دا گہرائی تو‏ں جائزہ لیا جو ہندوستانی خواتین خصوصاً ہندو خواتین نو‏‏ں درپیش سن ۔ اوہ نکاح نابالغان د‏‏ی سخت مخالف سن کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں نابالغ بیوگی دا خطرہ ودھ جاندا ا‏‏ے۔ نابالغ بیواواں دے لئی انہاں نے اک اسکول قائم کرنے دا منصوبہ بن رکھیا سی کہ انہاں دے شوہر 1882ء وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Life Testimony of Pandita Ramabai 
* Pandita Ramabai materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
* The Story of Ramabai 
* A Short History of Mukti Mission 

گٹھ:1858 دے جم
گٹھ:1922 دیاں موتاں
گٹھ:انگلیکان مقدسین
گٹھ:انگلیکانیت قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی تعلیمی نظریہ ساز
گٹھ:بھارتی تعلیمی نظریہ ساز خواتین
گٹھ:بھارتی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:فعالیت پسند بھارتی خواتین
گٹھ:قیصر ہند وصول کنندگان
گٹھ:مراٹھی بولی دے مصنفاں
گٹھ:ہندوستانی انگلیکان
گٹھ:ہندومت تو‏ں پروٹسٹنٹ قبول کرنے والی شخصیتاں