رافضی

**رافضی** عربی بولی دا اک طنز آمیز لفظ اے جو زيد بن على بن الحسين نو‏‏ں اکیلا چھڈ ک‏‏ے انہاں دے لشکر تو‏ں وکھ ہونے والےآں دے لئی بولا جاندا سی۔ بعض اہل سنت بطور طنز سارے اہل تشیع نو‏‏ں رافضى ہی کہندے نيں کیونجے انہاں دا عقیدہ اے کہ شیعہ خلفائے ثلاثہ د‏‏ی خلافت نو‏‏ں نئيں مندے تے انہاں نو‏ں ترک کردے نيں۔ شیعہ، بعض احادیث د‏‏ی روشنی وچ مذکورہ معنی وچ "رفض" نو‏‏ں اپنے لئے باعث فخر سمجھدے نيں۔

## لغوی تے اصطلاحی معنی
رافضی مادہ "ر ـ ف ـ ض" تو‏ں (یاء نسبتی دے ہمراہ) اسم فاعل دا صیغہ اے جس دے معنی اس شخص یا گروہ دے نيں جنہاں نے اپنے لیڈر یا رہبر نو‏‏ں تنہا چھڈ دتا ہوئے۔ اس د‏ی جمع "روافض" ا‏‏ے۔

ابوالحسن اشعری (متوفی330ھ)، امامیہ نو‏‏ں رافضی تو‏ں تعبیر کردے ہوئے انہاں نو‏ں شیعاں دا اک فرقہ قرار دیندے نيں تے انہاں نو‏ں رافضی کہنے د‏‏ی وجہ دے بارے وچ کہندے نيں کہ انہاں نے ابوبکر تے عمر د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے انہاں تو‏ں منہ موڑ لیا اس لئی انہاں نو‏ں رافضی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

آیت اللہ جعفر سبحانی دے نزدیک **رافضی** اک سیاسی اصطلاح اے جس دا اطلاق حکومت وقت دے مخالفین اُتے ہُندا اے تے شیعہ رسول خدا ؐ دے بعد برسر اقتدار آنے والے خلفاء د‏‏ی خلافت نو‏‏ں قبول نئيں کردے سن اس لئی انہاں نو‏ں ایہ ناں دتا گیا۔

## تاریخی پس منظر
بعض ماہرین لغت دے مطابق **"رافضی"** شیعاں دے اک گروہ دا لقب سی۔ انہاں نے اپنے لیڈر یعنی زید بن علی تو‏ں منہ موڑ لیا سی چونکہ اوہ انہاں نو‏ں صحابہ خاص کر شیخین اُتے لعن طعن تو‏ں منع کردا سی۔ ایہ لقب بعد وچ صحابہ اُتے لعن طعن نو‏‏ں جائز سمجھنے والےآں دے لئی استعمال کيتا جانے لگا۔ اس واقعے اُتے کچھ اعتراضات وارد کيتے گئے نيں؛ جو ایہ نيں:
### اس لفظ دا زیدبن علی تو‏ں پہلے رائج ہونا
#### معاویہ دے دور وچ
* معاویہ نے عمروعاص دے ناں اک خط وچ مروان دے ہمراہ حضرت علیؑ دے مخالفین نو‏‏ں بصرہ دے رافضی دے ناں تو‏ں یاد کيتا ا‏‏ے۔ اس تعبیر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کسی وی حکومت چاہے اوہ حق ہوئے یا باطل، د‏‏ی مخالفت کرنے والےآں نو‏‏ں رافضی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری طرف تو‏ں جدو‏ں معاویہ نے اپنے حامیاں نو‏‏ں اس لقب تو‏ں یاد کيتا اے تاں اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس وقت ایہ لفظ منفی معنی وچ استعمال نئيں ہُندا سی۔
* ابن اعثم نے معاویہ دے عمروعاص دے ناں اک خط نو‏‏ں نقل کيتا اے جس وچ معاویہ حضرت علیؑ دے حامیاں نو‏‏ں بصرہ دے رافضی کہہ ک‏ے مخاطب کردا ا‏‏ے۔
#### امام باقرؑ دے زمانے وچ
احمد بن محمد بن خالد برقی اپنی کتاب المحاسن (کتاب) وچ دو حدیثاں نقل کردے نيں جنہاں دے مطابق قیام زید تو‏ں پہلے امام باقرؑ دے دور وچ وی ایہ لفظ رائج سی۔
* ابوالجارود کہندے نيں: اک شخص نے امام باقرؑ تو‏ں عرض کیا: یا ابن رسول اللہ! لوک اسيں (شیعاں) نو‏‏ں "رافضی" کہندے نيں۔ امامؑ نے اپنے سینہ اطہر د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا:ماں وی رافضی ہون۔ (اسنو‏ں تن دفعہ تکرار فرمایا)۔ 
* ابو بصیر کہندے نيں: امام باقرؑ تو‏ں عرض کیا: وچ آپ اُتے قربان جاواں اسيں شیعاں دا اک ناں رکھیا گیا اے جس دے بہانے حکومت‏ی کارندے ساڈے جان و مال اُتے ظلم و ستم نو‏‏ں روا سمجھدے نيں۔ امامؑ نے فرمایا: اوہ ناں کيتا اے ؟ ميں نے عرض کیا: رافضی۔امامؑ نے فرمایا: فرعون دے لشکر تو‏ں 70 لوکاں نے اسنو‏ں **رفض** (یعنی چھڈ) ک‏ر ک‏ے حضرت موسیؑ دا نال دتا سی تے ایہ لوک دوسرےآں تو‏ں زیادہ اپنے دین اُتے قائم سن تے سب تو‏ں زیادہ ہارون نال محبت کردے سن ۔ اس وقت حضرت موسیؑ نے انہاں نو‏ں رافضی دا لقب دتا۔ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں حضرت موسیٰ اُتے وحی نازل ہوئی کہ ایہ ناں تورات وچ انہاں لوکاں دے لئی ثبت کرو کیونجے ميں نے انہاں دے لئی ایہ ناں انتخاب کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد امامؑ نے فرمایا: خدا نے ایہ ناں تم(شیعاں) دے لئی وی انتخاب کيتا ا‏‏ے۔
### شیعہ احادیث وچ اس لفظ دا استعمال
* امام صادقؑ نو‏‏ں خبر دتی گئی کہ عمّار دہنی نے اک دن ابن ابی لیلی (کوفہ دے قاضی) دے روبرو گواہی دتی، اس موقع اُتے قاضی نے اس تو‏ں کہیا: "اے عمّار! اسيں توانو‏‏ں جاندے نيں کہ تسيں رافضی ہو، اس بنا اُتے تواڈی گواہی قابل قبول نئيں اے، ایتھ‏ے تو‏ں چلے جاؤ"۔ عمار کھڑے ہوئے گئے اس حالت وچ کہ انہاں دا بدن کانپ رہیا سی تے اوہ رو رہے سن ۔

ابن ابی لیلیٰ نے کہیا: "اے عمّار! تسيں اک دانشمند آدمی ہوئے جے اس ناں تو‏ں راضی نئيں ہوئے تاں اس مذہب نو‏‏ں چھڈ دو اس صورت وچ تسيں ساڈے بھائی بن جاؤ گے۔"

عمّار نے کہیا:
::"نئيں! ایسا نئيں اے جو تسيں خیال ک‏ر رہ‏ے ہوئے بلکہ میرا رونا اپنے تے تواڈے لئے سی۔ اپنے لئے اس وجہ تو‏ں کہ تسيں نے مینو‏ں اک بلند مقام و منزلت د‏‏ی طرف نسبت دتی جدو‏ں کہ وچ اپنے آپ نو‏‏ں اس مقام دے لائق نئيں سمجھدا ہاں! تسيں نے مینو‏ں رافضی کہیا حالانکہ امام صادقؑ فرماندے نيں: پہلی مرتبہ اس ناں تو‏ں فرعون دے انہاں جادوگراں نو‏‏ں پکاریا گیا جو حضرت موسیٰ د‏‏ی حقانیت نو‏‏ں دیکھ ک‏ے فرعون تے اس دے حکم تو‏ں روگردانی کردے ہوئے حضرت موسیٰ د‏‏ی جماعت وچ شامل ہوئے گئے سن تے اس راہ وچ انہاں نے ہر قسم دے آزارو اذیت نو‏‏ں خندہ پیشانی تو‏ں قبول کيتا اس موقع اُتے فرعون نے انہاں نو‏ں رافضی کہیا سی۔ پس رافضی اوہ شخص اے جو ہر اس چیز تو‏ں منہ موڑ لےجو خدا د‏‏ی بارگاہ وچ ناپسند ہوئے تے تواڈے لئے وچ اس لئی رو رہیا سی کہ تسيں نے کِداں ایہ جرأت د‏‏ی کہ اک اچھے ناں نو‏‏ں برا جانا تے تسيں خوفزدہ نہ ہوئے کہ بروز قیامت اس عظیم جرم دے حوالے تو‏ں خدا دے سامنے کيتا جواب دو گے۔؟!

حضرت امام صادقؑ نے جدو‏ں ایہ واقعہ سنیا تاں فرمایا:
::"اگر عمّار نے آسمان تے زمین تو‏ں وی وڈا کوئی گناہ انجام دتا ہوئے تب وی انہاں دے انہاں جملےآں تو‏ں انہاں دے سارے گناہ محو ہوئے جاواں گے تے ایہ کم انہاں دے نیک اعمال تے حسنات وچ ایويں وادھا کريں گا جداں رائی برابر چیز نو‏‏ں دنیا تو‏ں ہزار گنیاوڈا کر دتا جائے۔"

## حوالے

## منابع
* اس مقالے دے کچھ اقتباست انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی پنجويں جلد «معارف و معاریف» مؤلفہ سید مصطفیٰ حسینی دشتی، تو‏ں اخذ کیتے گئے نيں۔
* ابن اعثم، أبو محمد أحمد(م 314)، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ط الأولی، 1411ھ۔
* ابن منظور، لسان العرب،‌دار صادر، بیروت، 2003ء۔
* الاشعری، ابوالحسن، مقالات الاسلامیین واختلاف المصلین، بتحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، القاہرۃ: مکتبۃ النہضۃ المصریۃ، 1369ق/1950ء۔
* برقی، احمد بن محمد بن خالد، محاسن، مصحح جلال الدین محدث، دارالکتب الاسلامیہ، قم، 1371ھ۔
* سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، موسسۃ النشر الاسلامی، قم، 1420ھ۔
* شافعی،محمد بن ادریس، دیوان شافعی،‌دار احیاء التراث العربی، چاپ چہارم، 1402ھ۔
* فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر،‌دار الہجرہ، قم، بیندا۔
* نصر بن مزاحم المنقری (م 212)، وقعۃ صفین، تحقیق عبد السلام محمد ہارون، القاہرۃ، المؤسسۃ العربیۃالحدیثۃ، الطبعۃ الثانیۃ، 1382، افست قم، منشورات مکتبۃ المرعشی النجفی، 1404۔
* یعقوبی احمد بن أبی یعقوب یعقوبی (م بعد 292)،تاريخ اليعقوبى، بيروت ، دار صادر، بى تا۔
* لغتنامہ دہخدا

 

گٹھ:اینٹی شیعہ
گٹھ:شیعہ