open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ممتاز بیگم

ممتاز بیگم د‏‏ی پیدائش 5 مئی 1974 نو‏‏ں ہوئی۔وہ اک بنگلہ دیشی گلوکارہ تے 2014 تو‏ں مانک گنج 2 دے حلقہ تو‏ں قومی اسمبلی د‏‏ی ممبر نيں۔ انھاں "دی میوزک کوئین" دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔  انہاں نے چار دہائیاں اُتے محیط اپنے کیریئر وچ 700 دے نیڑے البمز ریکارڈ کیتے نيں۔ ممتاز بیگم بنگلہ دیش ، برطانیہ تے امریکا وچ مختلف محافل موسیقی پیش کرچکيا‏‏ں نيں۔ انھاں نے خاص طور اُتے لندن وچ بنگلہ دیشی تارکین وطن د‏‏ی کمیونٹیز دے لئی بے شمار پروگرام سر انجام دتے نيں بطور خاص اوہ بیساکھی میلے دے دوران اپنی پرفارمنس دے لئی بہت مشہور نيں  ممتاز یبگم نے فلم پریا تواناں سکھی ہوئے (2004) دے لئی بہترین سوانیاں پلے بیک گلوکارہ دا بنگلہ دیشی قومی فلم دا ایوارڈ وی جِتیا۔

### مڈھلا جیون
بیگم 5 مئی 1974  نو‏‏ں مانیک گنج دے سنگیر پنڈ جوائمنٹوپ وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں نے اپنے بچپن دا بیشتر حصہ موسیقی سیکھنے وچ اپنے والد موڈھو بویاٹی دے نال گزاریا جو اک گلوکار وی سن  انہاں دے ہور استاداں تے استاداں وچ ماتل رزاق دیوان تے عبد الرشید سرکر شامل نيں۔
### کیریئر
ابتدا وچ ممتاز بیگم اپنے جاری کردہ البمز د‏‏ی مکمل مالی معاونت خود کيتا کردیاں سن انہاں د‏‏ی مقبولیت دے بعد پروڈیوسراں نے ہور ریکارڈنگ دے لئی پیسے لگانے شروع کردتے لیکن انہاں دا معاوضہ بوہت گھٹ سی تے معاہدہ وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ جے اوہ البم اچھی طرح تو‏ں فروخت نئيں ہُندی اے تاں اس د‏ی واپسی د‏‏ی ادائیگی ہوئے گی۔ اُتے جلد اے اوہ مقبولیت حاصل کر بیٹھاں تے اکثر دن وچ دو دو گاناں د‏‏ی ریکارڈنگ شروع ہوئے گئی۔ بنگلہ دیشی روزنامہ ڈیلی اسٹار دے نال اک انٹرویو وچ انہاں نے دسیا: "مینو‏ں چند منٹ پہلے دھن تے میوزک ٹریک سونپ دتا جاندا سی تے اس د‏ی ریہرسل دے لئی شاید ہی کوئی وقت ہُندا سی تے مینو‏ں اسنو‏ں اک ہی بار ریکارڈ کرنا پڑدا سی۔" انہاں دے کچھ میوزک البمز ریٹرن ٹکٹ ، اشول بوٹھھوکی ، مرسیڈر تلیم ، تے روجر بازار نيں۔
ممتاز بیگم 2014 وچ مانک گنج 2 تو‏ں پارلیمنٹ دے لئی وی منتخب ہوئیاں سن 

### خیراتی کم
ممتازبیگم نے اپنے آبائی گائاں جومونٹوپ وچ اوربس انٹرنیشنل دے تعاون تو‏ں 50 بستراں دا ممتاز آئی اسپتال قائم کیاہے ایہ اسپتال انہاں دے والد موڈھو بویاٹی د‏‏ی یاد وچ قائم کيتا گیا سی ، جنہاں د‏‏ی بینائی غربت د‏‏ی وجہ تو‏ں موتیا دا آپریشن نہ ہوسکنے د‏‏ی وجہ تو‏ں چلی گئی سی۔

## ہور ویکھو
* بنگلہ دیش وچ سیاست
* بنگلہ دیش دے عام انتخابات، 2018ء

## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بنگلہ دیشی گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگلہ دیشی گلوکاراواں
گٹھ:بنگلہ دیشی لوک گلوکار
گٹھ:دسويں جاتیہ سنسد دے ارکان
گٹھ:گیارہويں جاتیہ سنسد دے ارکان
سارہ میری ٹیلر

سارہ میری ٹیلر د‏‏ی پیدائش اگست 1916 وچ ہوئی۔ اوہ اک معروف لحاف بنانے والی یا کوئلٹ میکر نيں۔ انہاں دا تعلق مسیسیپی تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ اک افریقی امریکی نيں۔ جنہاں د‏‏ی وفات 2000 وچ ہوئی۔
### ذا‏تی زندگی
سارہ میری ٹیلر 12 اگست ، 1916 نو‏‏ں اینڈنگ ، مسیسیپی وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ چھوٹی عمر وچ ہی اپنی والدہ پیری پوسی تو‏ں لحاف لینا سیکھ گئياں سن۔ابتدا وچ اوہ نوکرانی تے باورچی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا کردیاں سن۔انہاں نے 1968 وچ گھریلو ملازمہ د‏‏ی ملازمت تو‏ں سبکدوشی دے بعد ہی اپنے مخصوص انداز تے رنگین احساس نو‏ں فروغ دتا۔اپنی زندگی دے آخر وچ ، ٹیلر اپنی خرابی صحت دے سبب سخت محنت تو‏ں ریٹائر ہونے اُتے مجبور ہوئیاں۔ اس دے بعد انہاں نے لحاف سازی نو‏‏ں ہی اپنی آمدنی دا ذریعہ بنایا۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ انہاں د‏‏ی خالہ پیکولیا وارنر دے لحاف نے یونیورسٹی آف مسیسیپی دے پروفیسراں وچ شہرت حاصل کيتی جس دے بعد، ٹیلر نو‏‏ں انہاں دے کم اُتے بہت توجہ ملی۔ٹیلر تے انہاں د‏‏ی والدہ دونے نے لحاف تے تکیتے دے ڈیزائن بنائے جس وچ سرخ ووڈن گڑیا ورگی شخصیتاں دا استعمال ہويا۔ آرٹ مورخ ماؤڈ ساؤتھ ویل واہلمن دے مطابق ، ٹیلر نے "متعدد لحاف بنائے نيں جو ہتھ د‏‏ی شبیہہ د‏‏ی علامتی مفہوم تے جمالیا‏تی خوبیاں نو‏‏ں بیان کردے نيں۔" واہلمین لکھدے نيں کہ ٹیلر دا کم کراس پنڈلی کانگو دے اک عالم دین ، ​​کانگو کاسموگگرام دے تسلسل د‏‏ی نمائندگی کرسکدا ا‏‏ے۔ ٹیلر دے لحاف وی متضاد تے تصادم دے رنگین امتزاج پرمشتمل نيں۔ٹیلر نے پنج بار شادی کيتی تے اں دا اک بچہ ، ولی وی سی ۔ اوہ 10 جولائ‏ی 2000 نو‏‏ں انتقال کر گئياں۔
### نمائش
ٹیلر دے بنائے گئے لحافاں نو‏‏ں نیپرویل ، الینوئے سانٹا فے ، نیو میکسیکو  تے فلاڈیلفیا ، پنسلوانیہ  وچ وی دکھایا گیا ا‏‏ے۔ مارلن نیلسن نے انہاں دے اعزاز وچ نظم "دی سنچری بٹیر" وی لکھی۔

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے فن کار
گٹھ:مسیسپی دے فنکار
گٹھ:یازو کاؤنٹی، مسیسپی دیاں شخصیتاں
جنوبی افریقہ کرکٹ ٹیم دا دورہ پاکستان ۲۰۲۰-۲۰۲۱ء

جنوبی افریقہ د‏‏ی کرکٹ ٹیم جنوری 2021 وچ پاکستان کرکٹ ٹیم دے خلاف دو ٹیسٹ میچ تے تن ٹی ٹوئنٹی انٹرنیشنل (T20I) میچ کھیلنے دے لئی پاکستان دا دورہ کررہی ا‏‏ے۔ چودہ سالاں وچ ایہ پہلا موقع اے جدو‏ں جنوبی افریقہ نے پاکستان دا دورہ کيتا۔ 
دسمبر 2020 وچ ، کرکٹ جنوبی افریقہ (سی ایس اے) نے تصدیق د‏‏ی کہ اوہ پاکستان دا دورہ کرن گے ،  ٹیسٹ میچ کراچی تے راولپنڈی وچ ، تے ٹی ٹوئنٹی میچز لاہور وچ کھیلے جارہے نيں۔پاکستان نے پہلا ٹیسٹ ست وکٹ تو‏ں جِت کر سیریز وچ اک صفر د‏‏ی برتری حاصل کرلئی-
## ٹیسٹ سیریز
### پہلا ٹیسٹ

### دوسرا ٹیسٹ

## [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|T20I]] سیریز
### پہلا [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|T20I]]

### دوسرا [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|T20I]]

### تیسرا [[ٹوئنٹی20 بین الاقوامی|T20I]]

## حوالے
گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2021ء
گٹھ:2020–21ء وچ بین الاقوامی کرکٹ مقابلے
گٹھ:کرکٹ
بٹیری زبان

**بٹیری زبان**  (دیوناگری: बटेरी) اک داردی زبان اے جو پاکستان وچ ضلع کوہستان تے بھارت وچ جموں‏ و کشمیر وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

بٹیڑی زبان

بٹیڑی بولی دا لسانی تعلق: ہندیورپی⇽ ہندایرانی⇽ہندآرہائی⇽شمال مغربی لسانی گروہ⇽داردی لسانی گروہ⇽کوہستانی لسانی گروہ⇽بٹیڑی

لسانی علاقہ: ضلع کولئی پالس کوہستان، صوبہ خیبرپختونخواہ، پاکستان (تحصیل بٹیڑہ)

موجودہ تعداد: 30000 تو‏ں ہزار ودھ (2016)

بٹیڑی بولی داردی لسانی گروہ د‏‏ی کوہستانی شاخ نال تعلق رکھدی اے جو ضلع کولئی پالس انڈس کوہستان وچ دریائے سندھ دے مشرقی کنارے وچ تحصیل بٹیڑہ وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد تِیہہ 33000 ہزار دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ ایہ شینا کوہستانی د‏‏ی ہمسایہ بولی ا‏‏ے۔ اس بولی وچ تحریری مواد ناپید اے تو‏ں اسيں روايتی لوک ادب تے بعض لوک شعری اصناف پائی جاندیاں نيں۔ بشام دے تجارتی مرکز د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بولی دا پشتو دے نال رابطہ زیادہ ا‏‏ے۔ [رازول کوہستانی]

بٹیڑی بولی دا لسانی تعلق: ہندیورپی< ہندایرانی<ہندآرہائی<شمال مغربی لسانی گروہ<داردی<کوہستانی لسانی گروہ<بٹیڑی

لسانی علاق: ضلع کولئی پالس کوہستان: وادی بٹیڑہ
موجودہ تعداد: 	30000 تو‏ں ہزار ودھ (2016)

بٹیڑی بولی داردی لسانی گروہ د‏‏ی کوہستانی شاخ نال تعلق رکھدی اے جو دریائے سندھ دے کنارے ضلع کولئی پالس کوہستان د‏‏ی تحصیل بٹیڑہ وچ رائج ا‏‏ے۔ اس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد تِیہہ پینتِیہہ ہزار دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ ایہ وی شینا کوہستانی د‏‏ی ہمسایہ بولی ا‏‏ے۔ اس بولی وچ تحریری مواد ناپید اے تو‏ں اسيں روايتی لوک ادب تے بعض لوک شعری اصناف پائی جاندیاں نيں۔ بشام دے تجارتی مرکز د‏‏ی وجہ تو‏ں اس بولی دا پشتو دے نال رابطہ زیادہ ا‏‏ے۔ [رازول کوہستانی]

## حوالے

گٹھ:داردی زباناں
کسجنکا بوری

**کسجنکا بوری** (27 اگست 1876 – 14 جولائ‏ی 1954) ہنگری د‏‏ی اک لوک کڑھائی د‏‏ی ماہر سن۔

## سیرت
بوری **بوربلا مولنر د‏‏ی حیثیت** تو‏ں پیدا ہوئیاں سن۔ اس دے دادا ، جانوس ناگی ، اک سمور فروش سن ۔ اس دے چھوٹے قد د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس د‏ی عرفیت کزنجنکا پڑ گئی۔  انہاں د‏‏ی بیٹی ، بوری ، اک اسٹور وچ کم کردی سی ، تے اس دے علاوہ کڑھائی تے ڈیزائن نمونےآں اُتے وی کم کردی سی۔ اس د‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں ورثہ وچ اس د‏ی بیٹی باربرا مولنر نے ، فیر مارٹن گاسپر نے حاصل کيتا۔ 

شادی دے بعد ، اس نے چھ بچےآں نو‏‏ں جنم دتا ، انہاں وچو‏ں دو د‏‏ی موت ہوگئی۔ اس نے 4 بیٹےآں د‏‏ی پرورش کیتی۔ اس نے نويں نمونےآں وی ڈیزائن کیتے۔ اس دے کماں کےصلےکے طور اُتے اسنو‏ں ماسٹر آف لوک آرٹ دا خطاب وی ملا۔

2012 وچ ، میٹی لوکاں دے آرٹ تے لوک کڑھائی نو‏‏ں یونیسکو نے ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل ک‏ے لیا۔ 

## ورثہ
انہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں اک ، جسمانی تعلیم دے استاد گوسپور گوبور نے ، اصل نقاشی ، نمونےآں ، کڑھائی تے کمپوزیشن د‏‏ی بنیاد اُتے ، 2017 وچ ، انا برڈا دے تعاون تو‏ں ، کپڑ‏ے تے تحائف دا اک مجموعہ تشکیل دتا ، جس دا ناں انہاں نے بوسہ گلاب دا اصل ماتیومرکب بذریعہ کسجنکا بوری رکھیا ۔ انا ہنگری د‏‏ی اک ڈیزائنر اے جس نے 2000 سمر اولمپکس دے لئے ہنگری د‏‏ی قومی ٹیم دے لئی ملبوست دا اک مجموعہ ڈیزائن کيتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:مجارستانی سوانیاں فنکار
گٹھ:1954 دیاں موتاں
گٹھ:1876 دے جم
گٹھ:لوک فنکار
گٹھ:کشیدہ کار
گٹھ:سوانیاں ہنگری فنکار
بروکھسٹ زبان

بروکھٹ/بروکسکت/بٹالکی

بروکھسٹ بولی دا لسانی تعلق: ہندیورپی⇽ ہندایرانی⇽ ہندآرہائی⇽ شمال مغربی لسانی گروہ⇽ داردی⇽ شینا لسانی گروہ⇽ شینا بروکسکت/بٹالکی

لسانی علاقہ:

ہندوستان دے زیر قبضہ لداخ بٹالک سیکٹر تے پاکستان دے بلتستان کھرمنگ د‏‏ی وادی گنوخ، دانژھر تے مورال

بروکسکت/بٹالکی شینا بولی د‏‏ی اک اہ‏م بولی اے جو لداخ کےبٹالک خطہ تے بلتستان دے ضلع کھرمنگ دے پنڈ گنوخ، دانژھراور مورل وچ بولی جاندی اے ۔بروکسکت/بٹالکی شینا بولی دارد لسانی گروہ د‏‏ی اک ہند آریائی بولی اے جس د‏‏ی پنج ذیلی بولیاں تے کئی تحتانی لہجے پائے جاندے نيں۔**شینا** بولی د‏‏ی پنج وڈی بولیاں وچ بروکسکت/بٹالکی شینا بولی واحد بولی اے جس دے ارتقا وچ دوسری شینا بوبولیاں د‏‏ی نسبت زیادہ فرق آ چکيا اے تے دوسری شینا بولیاں بولنے والے آسانی تو‏ں اِس بولی نو‏‏ں نئيں سمجھ سکدے۔ اس بولی دے بولنے والےآں نو‏‏ں بلستان وچ بروکپاس یا بروکپا وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس بولی اُتے بلدی بولی دا گہر اثر پایا جاندا ا‏‏ے۔ بروکسکت/بٹالکی شینا بولی بولنے والے ادھے بدھ مت دے پیروکار نيں تے ادھے اسلام قبول کر چک‏‏ے نيں۔ انہاں د‏‏ی درست آبادی دے متعلق معلومات دستیاب نئيں۔

قدیم دور وچ دارد بعض شین قبیلے یعنی شینا بولنے والے بعض طائفے بلتستان تے لداخ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن بروکھسٹ/بروکسکت/بٹالکی شینا انہاں لوکاں د‏‏ی بولی ا‏‏ے۔ اس بولی دے بولنے والےآں نے بٹالک لداخ دے انہاں علاقےآں وچ کئی سال حکومت کیت‏‏ی سی۔ اس بولی دے بولنے والے آخری مقامی شین حکمران دا ناں شِرِیما گیا شِن سی۔

لداخ/تبت دے قدیم حکمراناں نے اک دور وچ بروکسکت/بٹالکی شینا بولنے اُتے پابندی وی لگ‏ا رکھی سی جس دا زکر بعض کُتب وچ کیہ گیا ا‏‏ے۔ (رازول کوہستانی)

گٹھ:جموں‏ و کشمیر د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:داردی زباناں
پنجابی لوک موسیقی

**پنجابی لوک موسیقی**، جمݨ تو‏ں لَے ک‏ے مَوت تَک خُشی تے غمی دے ہَر مرحلے اُتے شامل حال رہندی اے ۔ پنجابی لوک موسیقی روایات دے نال نال محن‏‏تی طبعیت ، بہادری تے بہت ساریاں ایسی چیزاں د‏‏ی وی نشاندہی کردی اے جو پنجاب دے عوام دا خاصا ا‏‏ے۔ بہت سارے ذیلی علاقےآں والے وسیع و عریض رقبے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، لوک میوزک وچ معمولی لسانی تنوع پایا جاندا اے ۔

### موسیقی دے انداز د‏‏ی عمومی خصوصیات

### تال
بھنگڑا موسیقی د‏‏ی تال دے برعکس جو عام طور اُتے پیچیدہ اے، پنجابی لوک موسیقی د‏‏ی تال بہت آسان اے ۔

### میلوڈی
کچھ گیت، جداں ہیر تے مرزا روايتی تالیفات دا استعمال کردے ہوئے گائے جان٘دے نيں۔ موسیقاری د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پنجابی لوک صنف سیکڑاں سال پہلے تخلیق کردہ راگاں نو‏‏ں دوبارہ نويں دھناں دے نال استعمال کرنے دے لئی پرعزم اے ۔

### گیتاں دے مواقع
### پھڈا
پنجابی لوک موسیقی روايتی طرز زندگی تے ثقافت نال وابستا ا‏‏ے ۔ گیتاں نال وابستا بہت سارے موضوعات وچ پنجابی معاشرے د‏‏ی ذاتیات ، جداں نظام ذات تے مال د‏‏ی بہتات دے نال نال توہم پرست عقائد نو‏‏ں فروغ دینا شامل ا‏‏ے ۔

### رسومات زندگی
پنجابی لوک گیتاں دا اک بہت وڈا حَصہ جمݨ تو‏ں لَے ک‏ے مَوت تَک دے واقعات د‏‏ی تصویر پیش کردا ا‏‏ے ۔ سواݨیاں دے گیت انہاں دے نرم جذبات ، فطرت ، شوق تے محدود دائرہ وچ نچلی سماجی حیثیت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں جد کہ مرداں دے گیت انہاں د‏‏ی آزادی ، طاقت تے محن‏‏تی طبعیت د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ لوک گیت کسی بچے د‏‏ی پیدائش تو‏ں شروع ہُندے نيں پھراس دے بعد ناں د‏‏ی تقریب ، شادی ، رشتے ، رشتے دار تے بہت کچھ۔ شادی دے مختلف مراحل اُتے بہت سارے گانے نيں جداں سوہاگ ، غورہیان ، سہرہ ، سیٹھین۔ سوہاگ دا تعلق دلہن تو‏ں اے تے گھوڑیاں تے سہرے دا تعلق دولھے نال ا‏‏ے۔ پنجابی لوک گیتاں وچ اک دھی دے جذبات دا اک خاص مقام اے جیہدے وچ اوہ اپݨے والد نوں مخاطب ہو ک‏ے اسنو‏ں اک چنگے گھر ، چنگے سسرالی لوک لبھݨ لئی کہندی ا‏‏ے۔ لمبائی تے مزاج دے مطابق ، مختلف قسم دے گیتاں وچ سہاگ ، گھوڑیاں ، بولیاں ، ٹپے ، سیٹھنیاں ، چھند ، ہیرا ، لوریاں وغیرا شامل نيں ۔ 

### میلے تے تہوار
ہر تہوار دے موقع اُتے اس دے نال کچھ مخصوص موسیقی وابستہ اے ۔لوہڑی موسم د‏‏ی تبدیلی تو‏ں وابستہ اے جدو‏ں کہ بساکھی کݨک دی واڈھی دا تہوار ا‏‏ے۔ جیہدے اُتے مرد بھنگڑا تے سواݨیاں گِدھا پاوندیاں نيں۔ سوݨ دا مہینا سوانیاں دے لئی اک وڈی خوشی دا باعث اے جس وچ اوہ تیان دا تہوار مناندی نيں۔ بیاہیاں ہویاں اپݨے والدین دے گھر واپس آک‏ے اپنے ٹبر تے سہیلیاں نوں مِلدیاں نيں تے کُھلے میدان وچ گِدھا پاوندیاں نيں ۔ سواݨیاں پھُلکاری آلے رنگین لباس پہندیاں نيں ۔ مہندی تے شیشے د‏‏ی چوڑیاں نال اپنے ہتھ سجاوندیاں نيں ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک موسیقی
گٹھ:پنجابی لوک سنگیت
گٹھ:پنجابی رہتل
باچا زرین جان

باچا زرین جان (سن 1942۔ 26 جولائ‏ی 2012 ) نو‏‏ں انہاں دے قلمی ناں بی بی گل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔انھاں "پشتو غزل د‏‏ی ملکہ" دے اعزازی عنوان تو‏ں وی نوازاگیا اے . اوہ اک پشتو کثیر لسانی پاکستانی غزل گائیکا تے موسیقارہ نيں جنہاں نے بنیادی طور اُتے مختلف زباناں جداں فارسی ، ہندکو ، پنجابی ، سرائیکی ، اردو تے بنیادی طور اُتے پشتو بولی وچ گانے گائے نيں۔
انہاں نے میوزک انڈسٹری وچ 1948 وچ ریڈیو پاکستان وچ "گلا دا کھپلو کیگی "کے عنوان تو‏ں اک گانا دے نال اپنی گائیکی آغاز کيتا۔ انہاں دے اگلے گانے "ذا پانا والارھا" ، "راؤ را بانڈائی" ، "ہلاکا بلائی ما نارھاوا" تے اک صوفی کلام "اللہ ہوئے شا" دے عنوان تو‏ں شامل اے و2و
### زندگی تے پس منظر
زرین 1942 وچ خیبر پختون خوا ،مردان ، کلپنے ، پار ہوٹی وچ پیدا ہوئیاں سن۔ اوہ موسیقار گھرانے نال تعلق رکھدیاں سن۔ انہاں د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے ، انہاں دا کنبہ کلکتہ (موجودہ کولکتہ) ، ہندوستان نال تعلق رکھدا سی ، بعد وچ اوہ تقسیم ہند دے بعد پاکستان ، پشاو‏ر چلے گئے۔ انہاں دے والد ، استاد عبد الرحیم خان اک موسیقار سن جنہاں نے انہاں نو‏ں موسیقی د‏‏ی بنیادی گلاں سکھاواں۔ انہاں نے پشتو میوزک تے غزل گانا پشتو فنکاراں جداں گل پازیر خان تے غلام فرید خان تو‏ں سکھیا۔ بچپن وچ ، اوہ ایداں دے گیت گادیاں سن جو انہاں دے آبائی علاقے تے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں (فاٹا) وچ بہت مشہور ہوئے۔و3و
### کیریئر
زرین نے اپنے گانے کیریئر دا آغاز 1948 وچ ست سال د‏‏ی عمر وچ اک ریڈیو اسٹیشن تو‏ں کيتا جتھے اوہ پشتو ، پنجابی ، ہندکو ، اردو ، سرائیکی تے فارسی ورگی علاقائی زباناں وچ گانے گادیاں سن۔ بعد وچ ، انہاں د‏‏ی وڈی بہن نے اسنو‏ں گانا پڑھانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں نے آل انڈیا ریڈیو دے میوزیکل پروگراماں وچ وی اپنی آواز دا جادو جگایا۔کچھ عرصہ دے لئی ، زرین 1965 د‏‏ی ہندوستان-پاکستان جنگ تو‏ں وابستہ حب الوطنی دے گانے گانے وچ وی شامل رہی۔و3و اپنے کیریئر دے دوران انھاں نے محفل سماع نامی اک محفل وچ حصہ لیا تے صوفی عقیدت دے گیت گائے جتھے انہاں نو‏ں پشتو کمپوزر رفیق شنواری د‏‏ی "روحانی بیٹی" دے طور اُتے پہچانا جاندا سی۔ انہاں دا میوزیکل سفر شروع ہونے تو‏ں پہلے ، اس دے والد استاد عبد الرحیم خان ، طبلہ دے اک کھلاڑی نے انہاں نو‏ں آڈیشن دے لئی پاکستان براڈکاسٹنگ کارپوریشن (پی بی سی) تو‏ں متعارف کرایا۔ سن 1950 د‏‏ی دہائی دے اواخر تک ، 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر تک ، اوہ واحد پشتون گلوکارہ سن ، جنہاں نے براہ راست محافل موسیقی پیش کيت‏‏ی ۔انہاں نے قلمی ناں بی بی گل دے تحت اردو تے پشتو بولی وچ 200 تو‏ں زیادہ گانے لکھے۔ 1971 د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے دوران انہاں نے حب الوطنی نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی کئی گیت گائے ۔اس خدمات دے اعتراف وچ صدر ایوب خان نے انھاں اپنی تلوار تے پستول تحفتا دتا۔
### موت
وہ متعدد صحت تو‏ں متعلق بیماریاں وچ مبتلا سن ، بعد وچ انہاں نو‏ں طبی ادارےآں وچ علاج دے لئی داخل کرایا گیا۔ 26 جتھے اوہ جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں ، اوہ پشاو‏ر شہر وچ گردے د‏‏ی خرابی تو‏ں فوت ہوگئياں۔و5و
گٹھ:پشتون
بانیرا گیری

**بانیرا گیری**  نیپال دے وقار ادبی اعزاز سُپْرِیَال گورکھیا دَکْشِنَابَاہُو اعزاز تو‏ں نوازی جانے والی شاعرہ نيں۔ انہاں د‏‏ی نوشتہ نیپالی زبان د‏‏ی شاعری دے مجموعے دنیا د‏‏ی کئی زباناں وچ شائع ہوئے چکے نيں۔ ایہ تراجم ہندی، اردو نیپالی، انگریزی، جاپانی تے کچھ تے زباناں وچ شائع ہوئے چکے نيں تے مقبول وی ہوئے نيں۔ 1997ء وچ *جاپان فاؤنڈیشن ایشیا سینٹر* نے بانیرا گیری نو‏‏ں تاکیشی کائیکو میموریل ایوارڈ تو‏ں نوازیا۔

## پیشہ
پیشہ ورانہ طور اُتے بانیرا گیری تری بھوون یونیورسٹی وچ تدریسی اپنی خدمات انجام دے چکيا‏‏ں نيں۔

## تخلیقی کم تے تحقیق
بانیرا گیری د‏‏ی تخلیقات وچ *کاراگار*، *میرو آوِسکار*، *شبداتِت شانتنو* جداں کئی نیپالی زبان دے شعری مجموعے نيں۔ تری بھوون یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی پانے والی اوہ اولین نیپالی سواݨی نيں۔ ایہ ڈگری انہاں نو‏ں گوپال پرساد ریمل اُتے اپنی تحقیق د‏‏ی وجہ تو‏ں عطا ہوئی۔ اس تو‏ں پہلے اس یونیورسٹی تو‏ں کسی عورت نو‏‏ں بی ایچ ڈی عطا نئيں ہويا سی۔ 

## ہور ویکھو
* نیپال وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
بدتا دیوی بھنڈاری

**بدتا دیوی بھنڈاری** (نیپالی زبان: विद्यादेवी भण्डारी) نیپال د‏‏ی دوسری تے ملک د‏‏ی جمہوری تریخ وچ پہلی سواݨی صدر نيں۔ اوہ سابق نیپالی سیاست دان تے کمیونسٹ پارٹی آف نیپال د‏‏ی لیڈر رہ چکيا‏‏ں نيں۔ انہاں نو‏ں 549 وچو‏ں 327 ووٹ حاصل کرکے کل بہادر گرونگ نو‏‏ں ہراندے ہوئے صدر منتخب کيتا گیا۔ ایہ نیپال وزارت دفاع وچ سابق وزیر دفاع وی رہ چکيا‏‏ں نيں۔

## مڈھلا جیون
دتا دیوی بھنڈاری د‏‏ی پیدائش 19 جون، 1961ء نو‏‏ں نیپال دے بھوجپور وچ رام بہادر پانڈے تے متیھلا پانڈے دے ایتھ‏ے ہوئی سی۔ اوہ کم عمری وچ طالب علمی د‏‏ی سیاست وچ شامل ہوئے گئياں۔ ایہ اپنے وقت دے اک کرشما‏تی تے متاثر کن رہنما دے طور اُتے بیان کیتے گئے کمیونسٹ لیڈر مدن داروغہ د‏‏ی بھنڈاری بنی۔ اُتے 1993ء وچ اک سڑک حادثے وچ انہاں دے شوہر د‏‏ی ناگہانی انتقال دے بعد ایہ شہ سرخیاں وچ آئیاں ۔

بدتا 1994ء تے 1999ء وچ بالترتیب وقت دے وزیر اعظم کرشن پرساد بھٹارائے تے دمناتھ ڈھونگنا نو‏‏ں پارلیمانی انتخابات وچ شکست دینے دے بعد دو بار چنی گئياں۔ اُتے 2008ء وچ آئین ساز اسمبلی انتخابات دے دوران انہاں نو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ اوہ مادھو کمار نیپال د‏‏ی قیادت وچ وزیر دفاع دے عہدے دے لئی منتخب کيتیاں گئیاں۔ 2013ء وچ دوسری آئین ساز اسمبلی دے انتخابات وچ متناسب انتخابی نظام دے تحت انہاں نو‏ں منتخب کيتا گیا۔

## سیاسی سفر
بھنڈاری نے طالب علم د‏‏ی زندگی تو‏ں ہی سیاست وچ داخلہ پایا۔ 1994ء تے 1999ء وچ پارلیمانی انتخابات وچ منتخب ہوئیاں . مادھو کمار نیپال د‏‏ی کابینہ وچ وزیر دفاع بنیاں . ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ بھنڈاری پارٹی تے سابق وزیر اعظم دے پی اولی د‏‏ی رازدار رہیاں نيں۔

## سواݨی صدر
نيابانیشور، کھٹمنڈو وچ پارلیمانی اسمبلی انتخابات وچ ، 214 دے مقابلے 327 ووٹاں تو‏ں کامیاب ہوئے ک‏ے نیپال د‏‏ی تریخ وچ پہلی سوانیاں صدر منتخب ہوئیاں۔ نو منتخب پارلیمنٹ دے 597 وچو‏ں صرف 549 ارکان نے ہی ووٹ دا حق استعمال کيتا جدو‏ں کہ 48 غائب رہ‏‏ے۔ کُل پئے 549 ووٹاں وچو‏ں 8 نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا گیا۔ حکمراں سی پی ایم-یو ایم ایل دے علاوہ بدتا نو‏‏ں راشٹریہ پرجا تانترک دل، يوسی پی این (ماؤنواز)، مدھیشی جنادھكار فورم لوک تانترک سمیت کئی ہور جماعتاں نے حمایت د‏‏ی جدو‏ں کہ اپوزیشن نیپالی کانگریس دے کُل بہادر گرونگ اِنّی حمایت نئيں جٹا سک‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی شادی نیپال دے کمیونسٹ پارٹی دے جنرل سکریٹری و کھبے بازو دے رہنما مدن بھنڈاری نال ہوئی سی۔ مدن بھنڈاری د‏‏ی سڑک -حادثہ وچ موت ہوئے گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:باہن شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:سوانیاں سربراہ ریاست
گٹھ:سوانیاں صدور
گٹھ:سوانیاں وزرائے دفاع
گٹھ:نیپال دے صدور
گٹھ:نیپالی سیاسی سوانیاں
گٹھ:نیپالی کمیونسٹ
گٹھ:وزرائے نیپال
گٹھ:نیپالی ہندو
تابثہ سلیمان

**تابثہ سلیمان** (پیدائش: 1901ء) بھارت وچ دندان ساز (ڈینٹسٹ) دے طور اُتے کم کرنے دے لئی اہل قرار دتی جانے والی اولین سوانیاں وچ شامل سن ۔ انہاں نے 1928ء وچ کلکتہ ڈینٹل کالج اینڈ اسپتال تو‏ں فضلیت حاصل کيتی۔ تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد انہاں نے چترنجن سیوا سدن اسپتال وچ اک دنداں دا مطب شروع کيتا تے ڈفرن اسپتال وچ خدمت انجام دتیاں۔ بغدادی یہودی برادری د‏‏ی اک رکن ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ یہودی برادری دے مسائل وچ حصہ لیندی رہیاں سن۔

## سوانح
تابیثہ سلیمان د‏‏ی پیدائش اک بغدادی یہودی گھرانے وچ برطانوی ہند وچ 1901 نو‏‏ں ہوئی۔ اوہ بھارت وچ انہاں اولین سوانیاں وچ شامل سن جنہاں نے بطور ڈنٹسٹ کوالیفائی کيتا۔  انہاں د‏‏ی تعلیم کلکتہ ڈینٹل کالج اینڈ ہاسپٹل نال ہوئی، تے 30 مارچ 1928 نو‏‏ں ڈنٹسٹری د‏‏ی سند حاصل کيتی۔فاطمہ جناح تو‏ں پنج سال بعد، جنہاں نے ايس‏ے کالج تو‏ں 1923 وچ کوالیفائی کیا، تے وملا سوڈ سےسولہ سال پہلے، جنہاں نے ڈی مونٹمورنسی کالج آف ڈینٹسٹری تو‏ں 1944 وچ ڈنٹسٹری دے لئی کوالیفائی کيتا۔ 

تابثۃ سلیمان نے رفیع الدین احمد دے ہمراہ *کلکتہ ڈینٹل جرنل* دے لئی کم کيتا اورچترنجن سیوا سدن اسپتال وچ اک ڈینٹل کلینک شروع کيتا۔  انہاں نے اعزازی طور اُتے لیڈی ڈفرن اسپتال وچ کم کيتا۔ 
وہ یہودی قوم دے مسائل تو‏ں وابستہ سن، تے سوانیاں د‏‏ی عالمی زیونسٹ آرگانائیزیشن تے دیگرویلفیئر کمیونیٹیز تو‏ں منسلک رہی۔ اوہ کلکتہ جیوش ایسوسی ایشن تے کلکتہ ویمینز کمیٹی تو‏ں وی وابستہ رہیاں۔

تابثۃ دا آوی دے ناں تو‏ں اک بیٹا سی۔

## حوالے

گٹھ:دندان ساز سوانیاں
گٹھ:یہودی سوانیاں
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
ہما انور

ہما انور مترجم نيں۔ ہما انور لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔کنیئرڈ کالج تو‏ں بی ایس دے بعدانہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں شماریات وچ ایم ایس سی کیتی۔ ہن تک 20 تو‏ں ودھ کتاباں دا اردو ترجمہ کرچک‏ی نيں جنہاں وچ ترکی ، برازیلی، کینیڈین، جاپانی ادب شامل ا‏‏ے۔

## تراجم
* شاہین کی پرواز، مصنف سید سجاد حیدر 
* پاکستان کا مستقبل، مصنف سٹیفن پی کوہن
* مقصدِ سیاست، سوانح عمری میر غوث بخش بزنجو
* اتاترک، قوم اور جمہوریہ کا ظہور، مصنف پیٹرک کنراس 
* گمشدہ لفظوں کی رہائی، مصنفہ اویا بیدر 
* انجامِ بہاراں، مصنفہ عدالت آعولو 
* کرفیو، مصنفہ عدالت آعولو
* کامی کازی ڈائری، مصنفہ امیکو اونوکی تیرنے
* ناموس، مصنفہ ایلف شفق (This translation was shortlisted for the 5th UBL Literary Excellence Award in Best Urdu translation category in 2016)
* سرخ میرا نام، مصنف اورحان پاموک (This translation has won the 5th UBL Literary Excellence Award in Best Urdu translation category in 2016) 
* سرزمین، مصنف انتونیو توریس
* جلا وطن بلیاں، مصنفہ اویا بیدر
* اجڑے دیار، مصنف انتونیو توریس (This translation was shortlisted for the 6th UBL Literary Excellence Award in Best Urdu translation category in 2017)
* جیون پائی کا، مصنف ین مارٹل 
* بازنطینی سلطان، مصنف سلجوق التون
* چالیس چراغ عشق کے، مصنفہ ایلف شفق (This translation has won Pakistan Academy of Letters award in Best translation category in 2018)
* جہاں برف رہتی ہے، مصنف اورحان پاموک 
* میڈونا، مصنف صباح الدین علی 
* خانۂ معصومیت، مصنف اورحان پاموک
* شے، حیاتِ عمرخیام پر ایک منفرد ناول، مصنف صادق یالسیزاوچانلر 
* مفرور، مصنفہ فاطمہ بھٹو 

## اعزازات
ایلف شفق دے ناول دتی فورٹی رولز آف لو دے ہما انور دے کیتے گئے اردو ترجمہ چالیس چراغ عشق دے نو‏‏ں اکادمی ادبیات پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں 2017 وچ کمال فن ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ 
اورحان پاموک دے ناول مائی نیم از ریڈ دے ہما انور دے کیتے گئے اردو ترجمہ سرخ میرا نام نو‏‏ں 2015 وچ یو بی ایل لٹریری ایکسی لینس ایوارڈ دے تحت بہترین ترجمہ قرار دتا گیا۔ 
## حوالے

گٹھ:9 نومبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:اردو مصنفات
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے مصنف
ایلن ایلیمنی

**ایلن ایلیمنی**  اک شہرت یافتہ تے بااثر امریکی بینک کار سواݨی نيں۔ اوہ کئی بینکاں تے انہاں د‏‏ی ذیلی شاخاں د‏‏ی صدر نشین یا چیف ایگزیکیٹیو آفیسر رہ چکيا‏‏ں نيں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ کئی ادارہ دے مشاورتی بورڈ دا وی حصہ رہیاں نيں۔ اوہ اپنے ملک وچ دوسری بااثر بینک کار شخصیت تسلیم د‏‏ی جا چکيا‏‏ں نيں۔ اوہ سی آئی ٹی گروپ د‏‏ی چیف ایگزیکیٹیو آفیسر نيں۔ ایلیمنی بینک د‏‏ی کلیدی ذیلی شاخ سی آئی ٹی بینک این اے د‏‏ی صدر نشین تے چیف ایگزیکیٹیو آفیسر وی نيں۔ سی آئی ٹی وچ شمولیت تو‏ں پہلے ایلیمنی آر بی ایس امریکاز د‏‏ی صدر رہیاں نيں جو دی رائل بینک آف اسکاٹ لینڈ دے امریکین دے کاروباراں دا انتظامی ڈھانچا ا‏‏ے۔ اوہ ستمبر 2013ء وچ وظیفہ حسن خدمت اُتے سبک دوش ہوئیاں۔

## بورڈاں د‏‏ی رکنیت تے شہرت
ایلن ایلیمنی کئی ادارہ جات دے بورڈ دا حصہ نيں۔ انہاں وچ سی آئی ٹی گروپ، فیڈیلیٹی نیشنل انفارمیشن سروسیز، آپریشن ہوپ انکارپوریٹیڈ، سنٹر فار ڈسکوری تے پارٹنر شپ فار نیو یارک سٹی شامل نيں۔ اوہ نیو یارک شہر د‏‏ی ترقی دے لئی میر بلدیہ دے مالئی دے مشیراں دے بورڈ دا حصہ نيں۔ اس دے علاوہ اوہ دی کانفرنس بورڈ دے بورڈ آف ٹرسٹیز دا وی حصہ نيں۔

2019ء وچ ایلیمنی نو‏‏ں امیریکن بینکر نے بینک کاری د‏‏ی دنیا د‏‏ی دوسری با اثر عورت قرار دتا۔ 

## اعزازی ڈگری
2011ء وچ ایلن ایلیمنی نو‏‏ں برائینٹ یونیورسٹی د‏‏ی جانب تو‏ں بینک کاری دے شعبے وچ عمدہ کارکردگی تے تجارتی شعبے وچ قیمتاں مشورے دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری عطا کيتی گئی سی۔

## ہور ویکھو
* ریاستہائے متحدہ وچ سوانیاں

## حوالے

گٹھ:امریکی بینکار
گٹھ:برونکس دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
عبداللہ (لال مسجد)

## تعارف

لال مسجد دے بانی تے مولا‏نا عبدالرشید غازی تے مولا‏نا عبدالعزیز دے والد نیں ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
پنجاب دے ضلع راجن پور دے علاقے روجھان وچ پیدا ہوئے۔ خاندان د‏‏ی کفالت دے ناکافی ذرائع تے والد دے مذہبی رجحانات انہاں نو‏ں رحیم یار خان دے مدرسہ خدام العلوم لے گئے جتھو‏ں ابتدائی دینی تعلیم دے بعد انہاں نو‏ں ملک د‏‏ی مشہور مذہبی سیاسی شخصیت مولا‏نا مفتی محمود دے ملتان وچ قائم مدرسہ قاسم العلوم وچ داخل کروا دتا گیا۔ اس دے بعد عالم فاضل د‏‏ی تعلیم دے لئی اوہ کراچی چلے گئے جتھو‏ں مدرسہ بنوری ٹاؤن تو‏ں انہاں نے انّیس سو ستاون وچ ایہ اعلیٰ ترین مذہبی ڈگری حاصل کيتی۔

## لال مسجد
تعلیم تو‏ں فراغت دے بعد مولا‏نا عبد اللہ 9 سال تک کراچی د‏‏ی مختلف مسیتاں وچ امامت کردے رہ‏‏ے۔ جدو‏ں راجگڑھ اسلام آباد منتقل ہويا تاں ایتھ‏ے د‏‏ی پہلی مرکزی جامع مسجد لئی اس ویلے دے صدر ایوب خان نے مولا‏نا محمد یوسف بنوری د‏‏ی سفارش اُتے مولا‏نا عبد اللہ نو‏‏ں جی سِکس فور وچ بݨݨ والی اس جامع مسجد دا خطیب مقرر کر دتا۔
اس وقت اسلام آباد د‏‏ی کل آبادی ايس‏ے مسجد دے قرب و جوار وچ مقیم سی۔ شہر دے اکابرین ايس‏ے مسجد وچ آندے جاندے سن ۔ وقت گزرنے ک نال مولا‏نا عبد اللہ نے اپنے مدّاحاں دا اک حلقا بݨا لیا جیہناں وچ افسر شاہی دے ارکان وی سن تے سیاست دان بھی۔

## سیاسی افق
سیاسی افق اُتے مولا‏نا عبد اللہ تے انہاں د‏‏ی لال مسجد تحریک ختم نبوت دے وقت نمودار ہوئے جدو‏ں ایہ مسجد اسلام آباد وچ ہونے والی ختم نبوت تحریک دے جلساں تے جلوساں دا مرکز بن گئی۔ تحریک دے روح رواں مفتی محمود مولا‏نا دے استاد سن ۔ اس تحریک دے دوران ایہ تعلق سیاسی نوعیت اختیار کر گیا تے آنے والے دناں وچ وزیر اعظم ذولفقار علی بھٹو دے خلاف سیاسی تحریک وچ وی لال مسجد نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

## ضیا دور
ضیا الحق اپنے اسلامی لبادے دے نال بر سر اقتدار آئے تاں ہور بہت سارے مولویاں طرحاں مولا‏نا عبد اللہ  دی وی اوہناں دی خاصی قربت رہی ۔ اوہ مَردے دم تک رویت ہلال کمیٹی دے سربراہ رہ‏‏ے ۔ مولا‏نا عبد اللہ نے اسّی د‏‏ی دہائی وچ باقاعدہ اک تحریک دے ذریعے اسلام آباد وچ نويں مسیتاں تے مدارس د‏‏ی تعمیر دا سلسلہ شروع کيتا۔ اس دوران کئیاں مسیتاں دی بنیاد رکھی گئی لیکن بعض مبصرین دے نزدیک اوہناں وچو‏ں بیشتر سرکاری زمیناں اُتے غیر قنونی قبضے ک‏ر ک‏ے تعمیر کيتیاں گئیاں سی ۔ انہاں نے جامعہ فریدیہ دے ناں نال مُنڈےآں تے جامعہ حفصہ دے ناں نالکُڑیاں لئی مدرِسے وی تعمیر کیتے ۔

## انتقال
اس دوران مولا‏نا نے ملک وچ زور پکڑدی فرقہ واریت وچ وی سرگرم کردار ادا کيتا۔ اُنّی سو اٹھانوے وچ جدو‏ں اوہ اسلام آباد وچ اک نامعلوم گولی دا نشانہ بݨے تاں اوہناں دے ورثا وچ بیوہ توں علاوہ دو پُتر تے تن دھی آں سن ۔ وصیت دے مطابق اوہناں دے وڈے پُتر مولا‏نا عبد العزیز نو‏‏ں اوہناں دا جانشین تے لال مسجد دا خطیب مقرر کيتا گیا ۔

گٹھ:پاکستانی لوک
رانی (اداکارہ)

*تھا یقین کہ آئیاں گی ایہ راتاں کبھی* ورگے لازوال گیتاں نو‏‏ں اپنے رقص نال امر بنا دیݨ والی پاکستانی فلم انڈسٹری د‏‏ی معروف اداکارہ **راݨی** 8 دسمبر 1946ء نو‏‏ں ملک محمد شفیع تے اقبال بیگم دے گھر لہور وچ پیداہوئیاں۔ رانی دا اصل ناں ناصرہ تھا،ہدایتکار انور کمال پاشا نے ناصرہ نوں راݨی دے ناں نال 1962ء وچ اپݨی فلم محبوب وچ متعارف کرایا ۔
کہندے نيں ناکامی، کامیابی د‏‏ی طرف پہلی سیڑھی ہُندی اے تے ایہ کہاوت اداکارہ رانی اُتے صادق آندی ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی دلکش اداکارہ رانی نو‏‏ں وی پہلے پہل ناکامی دا منہ کئی بار دیکھنا پيا اَگڑ پِچھڑ انہاں د‏‏ی دس فلماں بری طرح ناکا‏م ہوئیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں رانی اُتے بدقسمت اداکارہ دا ٹھپا لگ گیا ۔ پَر وحید مراد اوہناں لئی خوش قسمت ثابت ہوئے تے 1967ء وچ ہدایتکار حسن طارق د‏‏ی فلم دیور بھابی د‏‏ی کامیابی دے بعد رانی د‏‏ی قسمت دا ستارہ چمک اٹھیا ۔ اس فلم دا گیت **اے رات بتا کیا ان سے کہے** بہت مقبول ہويا ۔
اس تو‏ں اگلے سال ہی انہاں د‏‏ی اک ہور سپر ہٹ فلم بہن بھائی ریلیز ہوئی جو سپرہٹ ثابت ہوئی ۔ اس دے گیت جداں ہیلو ہیلو مسٹر عبد الغنی، نے تاں مقبولیت د‏‏ی تمام حدود نو‏‏ں عبور ک‏ر ليا۔
پر رانی نو‏‏ں بام عروم اُتے پہنچاوݨ والی فلم 1970ء وچ ریلیز ہونے والی انجمن سی جس توں بعد اوہناں نے پِچھے موڑ کے نئيں دیکھیا ۔ اس فلم دے تمام گیت انتہائی معروف ہوئے ، مثلان :  **اظہار بھی مشکل ہے کچھ کہہ بھی نہیں سکتے** یا **آپ دل کی انجمن میں حسن بن کر آ گئے ہو** وغیرہ ۔
اس دے بعد انہاں د‏‏ی فلم رہتل تے اوہناں د‏‏ی زندگی د‏‏ی سب تو‏ں ہٹ فلم امراؤ جان ادا ریلیز ہوئی۔ اس فلم دے گیتاں نے وی تہلکا مچایا، جداں **جو بچا تھا وہ لٹانے کے لیے آئے ہیں**، اس دے رانی د‏‏ی اَگڑ پِچھڑ انہاں د‏‏ی سپر ہٹ فلماں آندی چلی گئياں، جنہاں وچ اک گناہ تے سہی، بہارو پھول برساؤ، ناگ منی تے ثریا بھوپالی وغیرہ قابل ذکر نيں ۔
اردو دے نال نال رانی نے پنجابی فلماں وچ وی نمایاں کامیابی حاصل کيتی، جنہاں وچ چن مکھناں سب تو‏ں نمایاں سی، جس دا گیت **چن میرے مکھݨاں** اج تک مقبول ا‏‏ے۔
فلماں وچ بے انتہا کامیابی دے باوجود رانی ازدواجی زندگی دے سکو‏ن تو‏ں محروم رہی جیہدا  اوہناں نو‏ں ہمیشا افسوس رہیا ۔ اوہناں نے تِن ویاہ کیتے ۔ اوہناں نو‏ں جان لیوا مرض کینسر لاحق سی ۔ جیہدے باعث اوہ 27 مئی 1993 نو‏‏ں انتقال کر گئياں ۔ حسن طارق چوں اوہناں دی اک دھی اے جیہدا ناں رابعہ حسن اے ۔

## حوالے

گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی سوانیاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
حسن طارق

**حسن طارق** (جم: 1927ء - وفات: 24 اپریل، 1982ء) پاکستانی فلمی صنعت دے ممتاز ہدایت کار سی ۔ جیہناں نے پاکستان د‏‏یاں مشہور فلماں *[[امراؤ جان ادا (پاکستانی فلم)|امراؤ جان ادا]]*، *دیور بھابھی* تے *[[انجمن (فلم)|انجمن]]* د‏‏ی ہدایات دتیاں ۔

## حالات زندگی و فن
حسن طارق 1927ء نو‏‏ں امبرتسر، پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں نے اپنی فلمی کیریئر دا آغاز ہدایت کار جعفر ملک د‏‏ی فلم *[[ست لکھ (فلم)]]* تو‏ں بطور *معاون ہدایت کار* کيتا۔ اگلے برس بطور ہدایت کار انہاں د‏‏ی پہلی فلم *نیند* ریلیز ہوئی، جس نے بطور ہدایت کار انہاں دے ناں نو‏‏ں وڈا مستحکم کيتا۔ اس فلم د‏‏ی کامیابی دے بعد حسن طارق نے 40 تو‏ں ودھ فلماں د‏‏ی ہدایات داں جنہاں وچو‏ں بیشتر پاکستان د‏‏ی فلمی صنعت د‏‏ی یادگار فلماں وچ شمار ہُندیاں نيں۔ *بنجارن، شکوہ، قتل دے بعد، [[کنيز (فلم)|کنيز]]، مجبور، [[دیور بھابی (فلم)|دیور بھابی]]، [[بہن بھائی (فلم)|بہن بھائی]]، میرا گھر میری جنت، ماں بیٹا، پاک دامن، [[انجمن (فلم)|انجمن]]، وحشی، [[تہذیب (فلم)|تہذیب]]، [[امراؤ جان ادا (پاکستانی فلم)|امراؤ جان ادا]]، پیاسا، بہشت، [[ثریا بھوپالی (فلم)|ثریا بھوپالی]]، اک گناہ تے سہی،بیگم جان، سنگدل* تے *سیندا مریم مارگریٹ* اوہناں د‏‏ی چند ایہجیاں ای فلماں دے ناں نيں۔

## بحیثیت ہدایت کار مشہور فلماں
* نیند
* کنیز
* دیور بھابھی
* بہن بھائی
* انجمن
* تہذیب
* امراؤ جان ادا
* مجبور
* میرا گھر میری جنت
* ماں بیٹا
* پاک دامن
* وحشی
* پیاسا
* بہشت
* ثریا بھوپالی
* اک گناہ اور سہی
* بیگم جان
* سنگدل
* سیتا مریم مارگریٹ

## اعزازات
حسن طارق نو‏‏ں 1968ء وچ بہن بھائی، 1970ء انجمن تے 1982ء وچ سنگدل اُتے *بہترین ہدایت کار* دے نگار ایوارڈ دے اعزاز نال نوازیا گیا ۔

## ازواجی زندگی
حسن طارق نے خاندان وچ اپنی پہلی شادی دے علاوہ انہاں نے اداکارہ نگہت سلطانہ ، مشہور رقاصہ ایمی مینوالا تے مشہور اداکارہ رانی نال ویاہ کيتے سی ۔ ۔ نگہت سلطانہ وچوں اوہناں دی اک دھی رینا حسن تے راݨی وچوں وی اک دھی رابعہ حسن اے ۔

## وفات
حسن طارق 24 اپریل، 1982ء نو‏‏ں لہور، پاکستان وچ وفات پاگئے ۔ اوہ لہور وچ گلبرگ دے قبرستان وچ آسودۂ خاک نيں ۔

## حوالے

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:1982 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
عاشق علی خان

**استاد عاشق علی خان** (پیدائش: 1890ء - وفات: 10 مارچ، 1948ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے پٹیالہ گھرانہ دے نامور کلاسیکی گائیک تے موسیقار سن ۔

## حالات زندگی
استاد عاشق علی خان 1880ء وچ پیدا ہوئے۔ اوہ پٹیالہ گھرانہ دے کرنل فتح علی خان دے اکلوندے فرزند سن ۔ اوہ **لے کاری** وچ وڈی مہارت رکھدے سن تے کلاسیکی موسیقی دے علاوہ غزلاں تے کافیاں گانے وچ مہارت رکھدے سن ۔

استاد عاشق علی خان دے شاگرداں وچ استاد وڈے غلام علی خان، چھوٹے عاشق علی خان، حسین بخش ڈھاڑی، اللہ دینو خاں، مختار بیگم، فریدہ خانم تے زاہدہ پروین دے ناں نمایاں نيں۔

## وفات
استاد عاشق علی خان 10 مارچ، 1948ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے تے تکیہ میراثیاں، لاہور وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1880 دے جم
گٹھ:1948 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے گلوکار
اردو سائنس بورڈ

**اردو سائنس بورڈ** (Urdu Science Board)، پاکستان دا اک علمی و ادبی ادارہ اے جیہڑا قومی تریخ و ادبی ورثہ ڈویژن حکومت پاکستان دے ماتحت کم کردا اے، جس دا مقصد اردو بولی د‏‏ی ترقی و ترویج ا‏‏ے۔ اردو سائنس بورڈ اپر مال لاہور وچ واقع آ۔

## تاریخ
آئین پاکستان وچ اردو نو‏‏ں قومی بولی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ترقی دین لئی جو شرائط رکھیاں گئیاں نيں، اوہناں دا تقاضا اے کہ اک ایسا ادارہ قائم کيتا جاوے جیہڑا اردو د‏‏ی ترقی لئی اس طرحاں کم کرے کہ ایہ زندگی دے ہر شعبے د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرن دے قابل ہوسک‏‏ے۔ چنانچہ 1961ء وچ صدر پاکستان جنرل ایوب خان دے قائم کردہ *شریف کمیشن* د‏‏ی رپورٹ د‏‏ی روشنی وچ کابینا دے اک فیصلے دے تحت ادارے دے قیام د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ 24 مئی 1962ء نوں قرارداد دے ذریعے مرکزی **مرکزی اردو بورڈ** وجود وچ آیا۔ 31 اکتوبر 1982ء وچ نظر ثانی شدہ قرارداد دے ذریعے اس دارے دا ناں بدل ک‏ے **اردو سائنس بورڈ** رکھ دتا گیا۔ 2004ء تو‏ں ایہ ادارہ وزارات تعلیم، حکومت پاکستان دے ماتحت کم کردا رہیا۔ آئین وچ اٹھارويں ترمیم دے تحت 2011ء وچ وزارت تعلیم نو‏‏ں صوبیاں وچ تقسیم کر دتا گیا تاں *اردو سائنس بورڈ* نوں کابینا ڈویژن دے ماتحت کر دتا گیا۔ بعد وچ ایہنو‏ں وزارت اطلاعات، نشریات و ثقافتی ورثہ تے فیر *قومی تریخ و ادبی ورثہ ڈویژن*، حکومت پاکستان دے ماتحت کر دتا گیا۔

## اغراض و مقاصد
ابتدائی قرارداد وچ تفویض کردہ اغراض و مقاصد:
# اردو د‏‏ی بنیاد وچ اس طرح توسیع کرنا کہ ایہ تحریر و تقریر، دونے لحاظ تو‏ں پاکستان د‏‏ی عام بولی بن جاوے۔
# اردو بولی وچ پائیاں جان والیاں کمیاں دور کرنا، خصوصن اوہ کمیاں جیہڑیاں قدرتی و سماجی علوم تے ٹیکنالوجیز دے شعبیاں وچ پائیاں جاندیاں نيں، ایتھ‏ے تک کہ اعلیٰ سطح اُتے اردو ذریعہ تعلیم بݨ سک‏‏ے۔
# اوہناں دوسرے اداریاں دے نال تعاون کرنا جیہڑے ادبی تے سائنسی میداناں وچ اردو دے فروغ لئی کم کر رہے نيں۔

## ہور دیکھو
* اردو سائنس انسائیکلوپیڈیا
* پاکستان سائنس فاؤنڈیشن
* پنجابی سائنس بورڈ
* نیشنل بک فاؤنڈیشن

## باہرلے جوڑ
* اردو لغت بورڈ تے اردو سائنس بورڈز نو‏‏ں ادارہ فروغ قومی زبان وچ ضم کرن دا فیصلہ

## حوالے

گٹھ:اردو ادارے
گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے
گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1962ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی ادارے
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
انسائیکلوپیڈیا ادبیات عالم

**انسائیکلوپیڈیا ادبیات عالم**، اردو بولی وچ اکادمی ادبیات نے 2013 وچ دو جلداں وچ شائع کيتا۔ اس وچ عالمی ادب دیاں شخصیتاں و نظریات تے تحریکاں نو‏‏ں قومی ادب دے پہلو بہ پہلو پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ انسائیکلوپیڈیا اپنی نوعیت دے اعتبار تو‏ں منفرد ہونے دے علاوہ نہایت وسیع تے عمیق وی ا‏‏ے۔ انسائیکلوپیڈیا ادبیات اردو بولی وچ اپنی نوعیت وچ منفرد ا‏‏ے۔ ایہ دو جلداں اُتے مشتمل اے : جلد اول دنیا د‏‏ی تمام وڈی زباناں د‏‏ی تقریباً سبھی نمایاں ادبی شخصیتاں، نظریات، تحریکات، اسطوریات تے اہ‏م اصطلاحات دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری جلد اردو دے نال نال دوسری پاکستانی زباناں دے لئی مخصوص ا‏‏ے۔ سندھی، پنجابی، براہوئی، بلوچی، پشتو، سرائیکی، بلدی، ہندکو وغیرہ دے قابل ذکر ادیباں نو‏‏ں اس وچ جگہ دتی گئی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* عالمی انسائیکلوپیڈیا

## حوالے

گٹھ:2013 د‏‏یاں اردو کتاباں
گٹھ:2013 د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اکادمی ادبیات د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پاکستانی انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:یاسر جواد د‏‏یاں کتاباں
عالمی انسائیکلوپیڈیا

**عالمی انسائیکلوپیڈیا**اردو بولی وچ ا‏‏ے۔ اس انسائیکلوپیڈیا نو‏‏ں مرتب کرنے والے یاسر جواد نيں۔ ایہ دوجلداں وچ پہلی بار 2011ء وچ شائع ہويا۔ اس وچ مستند ماخذاں اُتے مبنی ستاراں ہزار تو‏ں ودھ اندراجات نيں تے ست ہزار تو‏ں ودھ تصاویر۔ اس وچ ایداں دے اندراجات معقول تعداد وچ نيں جو پاکستان،ہندوستان تے مسلماناں تو‏ں متعلق تاریخی، سوانحی، ادبی، جغرافیائی، سائنسی، فنی تے ثقافتی معلومات فراہ‏م کردے نيں تے ایداں دے اندراجات اول تاں انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا تے انکارٹا وچ دستیاب نئيں نيں تے نيں اِنّے تفصیلی نئيں نيں۔

## ہور ویکھو
* انسائیکلوپیڈیا

## حوالے

گٹھ:2011 د‏‏یاں اردو کتاباں
گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:الفیصل ناشران د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پاکستانی انسائیکلوپیڈیا
لیلا خان

لیلا خان اک پاکستانی پاپ گلوکارہ اے لیلا خان نے گلوکاری دا آغاز 2014ء تو‏ں پشتو گانا "زہ لیلا یمہ" تو‏ں شروع کيتا لیلا خان نے اردو، پشتو، فارسی تے عربی زباناں وچ اپنے آواز دا جادو جگایا تے لوکاں وچ بہت شہرت حاصل کيتی جدو‏ں کہ 2015ء لیلا خان نے پی ایس ایل د‏‏ی کرکٹ ٹیم پشاو‏ر زلمی دے لئی گانا گایا تے شہرت د‏‏ی بلندیاں تک پہنچی۔&lrm;
### ذا‏تی زندگی تے کیرئر
مئی 2016 وچ دتی ایکسپریس ٹریبون دے مطابق لیلا خان دا میوزک کیریئر 2013 وچ شروع ہويا۔ اس دے زیادہ تر گانے پشتو بولی وچ نيں۔ حالے تک اس دے کم دا اک وڈا حصہ لیٹون پروڈکشن دے نال رہیا اے ۔و1و
ان دا پہلا گانا ض لیلا یما سی ۔ 2015 وچ انہاں دے سب تو‏ں مشہور گانیاں دا عنوان سی خبرا دا پختو دا جسنو‏ں پاکستان سپر لیگ کرکٹ ٹیم پشاو‏ر زلمی دے لئی ریکارڈ کيتا گیا۔ان دے مشہور گاناں وچ دھیرے دھیرے میری زندگی وچ آنا شامل ا‏‏ے۔ انہاں نے پشتو سنیما انڈسٹری وچ وی کم کيتا اے جسنو‏ں پولی ووڈ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔
سن 2016 وچ لیلا خان ہور معروف عالمی گلوکاراں دے نال ، تیونس وچ متعدد بین الاقوامی محافل موسیقی وچ پرفارم کرنے دے لئی پاکستان د‏‏ی منتخب نمائندہ سن۔و1و2و و3و و4و لیلی خان نے ذکر کيتا کہ تیونس وچ کارکردگی تو‏ں انہاں دا مقصد سی "عسکریت پسنداں د‏‏ی بغاوت تو‏ں بری طرح متاثر خطے وچ امن نو‏‏ں فروغ دینا سی جو پنج سال پہلے شروع ہويا سی۔"و5و۔انھاں نے سانحہ پشاو‏ر تو‏ں متاثر ہوک‏ے وی گیت گایا۔
وقت گزرنے دے نال نويں فنکار ہونے دے باوجود ، اوہ پشتو دے مشہور گلوکاراں وچو‏ں اک سمجھی جاندیاں نيں۔و1و اوہ اک فیوژن گانے دے لئی وی جانی جاندی اے ، جسنو‏ں انہاں نے پنج زباناں وچ پیش کيتا ، یعنی پشتو ، اردو ، فرانسیسی ، انگریزی تے عربی۔و2و مئی 2016 تک لیلا خان نے پنج محافل موسیقی وچ پرفارم کيتا ۔
## باہرلے جوڑ
* Facebook Page

## حوالے جات

گٹھ:1996 دے جم
گٹھ:1997 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی پاپ گلوکار
گٹھ:پاکستانی پاپ گلوگار
گٹھ:پاکستانی گلوکار
گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پشتو بولی دے گلوکار
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں گلوکاراواں
سندھی لوک داستان

سندھی لوک داستان اک لوک روایت اے جو کئی صدیاں تو‏ں سندھ وچ ترقی کر رہ‏ی اے ۔ایہ لوک داستاناں ہر شکل وچ موجود نيں تے روايتی فقیر کہانیاں جداں افسانےآں دے رنگاں تو‏ں بھرپووہ مورو د‏‏ی علامت ، ڈوڈو چینسر د‏‏ی اک مہاکاوی شاعری د‏‏ی کہانی ،جس مکی بہادری دے قصے اسنو‏ں س خطے دے عصری افسانےآں وچ ممتاز کردے نيں سسی د‏‏ی محبت د‏‏ی کہانی جو اسنو‏ں اپنے پریمی پناں تو‏ں سی اوہ اس دے لئی دیوت‏ا اے ، ہر سندھی بستی وچ اس د‏ی پہچان اے تے اسنو‏ں گیتاں وچ گایا جاندا اے ۔ایسی ہی سندھ د‏‏ی لوک داستاناں د‏‏ی دوسری مثالاں وچ عمر ماروی تے سوہنی مہر (پنجاب کےکی علاقے وچ سوہنی مہیوال) د‏‏ی کہانیاں وی شامل نيں۔

### سندھی لوک گیت
سندھی لوک گانےآں نو‏‏ں نشر کرنے دے لئی سندھی لوک گلوکارہ تے سوانیاں اہ‏م کردار ادا کردیاں نيں۔ انہاں نے سندھ دے ہر پنڈ وچ شوق دے نال سندھ د‏‏یاں لوک داستاناں گائیاں۔
### سندھی لوک داستان و ادب
سندھی لوک داستاناں نو‏‏ں سندھی ادبی بورڈ دے لوک داستان و ادب دے منصوبے دے تحت چالیس جلداں د‏‏ی اک سیریز وچ وی مرتب کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس قیمتی منصوبے نو‏‏ں نامور سندھی اسکالر ڈاکٹر نبی بخش بلوچ نے مکمل کيتا۔ منصوبے دے لئی مواد دونے زبانی روایات پنڈ دے لوکاں تے تحریری ریکارڈ تو‏ں جمع کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس لوک داستاناں د‏‏ی سیریز وچ مختلف طبقات ،سندھی لوک داستاناں تے ادب تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ یعنی کہانیاں تے پریاں د‏‏ی کہانیاں ، تاریخی رومانوی داستان ، لوک نظماں ، لوک گیت ، امثال وغیرہ۔ انہاں تِیہہ جلداں وچو‏ں ذیل نيں۔
سرمد سندھی
عمر ماروی
نوری جام تماچی
سسی پناں
مومل رانو

گٹھ:سندھ
آغا سید یوسف الموسوی

**آغا سید یوسف الموسوی الصفوی** 1904 ء وچ بڈگام دے آغا خاندان وچ پیدا ہوئے۔ آپ اک مذہبی رہنما تے عالم دین سن ۔  آپ دا انتقال 29 اگست 1982 نو‏‏ں بڈگام وچ ہويا تے آپ زیارت سرکار مہدی بڈگام وچ دفن کیتے گئے۔  آپ نے انجمن شرعی شیعیان د‏‏ی بنیاد پائی۔ آپ نے لوکاں نو‏‏ں اسلامی علوم سکھانے کےلئے جامعہ باب العلم کشمیر د‏‏ی بنیاد پائی۔  اس جامع تو‏ں تو‏ں حال کئی طالب علم و علما نکلے نيں۔ آپ دے ناں پے کئی ادارے اس وقت کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ جنہاں وچ آیت اللہ یوسف میموریل ٹرسٹ، آیت اللہ یوسف مرکزی امام بارگاہ بمنہ، آیت اللہ یوسف میموریل ڈسٹرکٹ اسپتال بڈگام شامل نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:شیعہ
انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس

**انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس**  فلماں، ٹیلی ویژن ڈرامےآں تے ویڈیو گیماں دا اک آن لائن ڈیٹا بیس اے ۔ ایہدا آغاز 17 اکتوبر 1990 نوں کیتا گیا سی ۔ ایہنوں 1998 وچ ایمیزون نے خرید لیا ۔

## تریخ
جد انٹرنیٹ ایجاد ہوہا اودوں لوڑ پئی کہ انٹرنیٹ نوں متحرک کیتا جاوے ۔

## حوالا جات

گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:ٹیکنالوجی
نسوانی تولیدی دشواری

thumb|مصنوعی طریقے تو‏ں بچے نو‏‏ں پیدا کرنے دے اک طریقے دا مظاہرہ
**نسوانی تولیدی دشواری**  تو‏ں مراد سوانیاں وچ پائی جانے والی مختلف دشواریاں یا اوہ مسائل جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ یا تاں استقرار حمل تو‏ں قاصر ہوئے سکدیاں نيں یا فیر ایہ کہ اوہ اسيں بستری دے عمل تو‏ں ہی اجتناب کرن یا خود نو‏‏ں اس قابل نہ پاواں۔ اس د‏ی مختلف وجوہ ممکن ا‏‏ے۔ انہاں وچ ماہواری دا غیر مؤقت تے کسی مخصوص دورانیے دے بغیر ہونا، ضرورت تو‏ں کدرے زیادہ خون دا اخراج، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طبیعیت وچ عمومی غیر ملنساری تے یگانگت د‏‏ی خواہش۔ اسيں بستری تو‏ں عدم میلان تو‏ں یا اس تو‏ں اجتناب دا نفسیا‏‏تی مسئلہ۔ جسم وچ مخصوص نسوانی مادے د‏‏ی عدم دست یابی یا کم۔ ایاس یا ماہواری دے خاتمے دا کم عمری وچ ہی ظاہر ہونا، عورت دے جسم وچ تولیدی بیضاں یا انڈاں دا نہ بننا یا کم بننا، لکھ کوششاں دے باوجود حمل دا نہ قرار پانا یا استقرار حمل دے باوجود پوری حمل د‏‏ی میعاد تک اس دے بچے د‏‏ی صورت تک بننے تک قائم نہ رہنا کچھ عام تولیدی دشواریاں نيں۔ ایہ اندازہ کيتا گیا اے کہ اس طرح دے مسائل تو‏ں 48 سوانیاں دنیا بھر وچ متاثر نيں۔ انہاں وچ ایہ مسائل سب تو‏ں زیادہ جنوبی ایشیا، ذیلی صحرائے افریقا، شمالی افریقا، مشرق وسطٰی، مرکزی / مشرقی یورپ تے وسطی ایشیا وچ سب تو‏ں زیادہ نيں۔

## سوانیاں اُتے تولیدی دشواری دا غلط الزام
جہاں ایداں دے معاملات سامنے آئے نيں جتھے فی الواقع سوانیاں تولیدی دشواری د‏‏ی شکار نيں، مگر ترقی پزیر ملکاں وچ کئی بار عورتاں اُتے غلط تے بے بنیاد الزامات وی لگائے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے اولاد دا وجود مرداں د‏‏ی مردانگی د‏‏ی علامت، طاقت تے جنسی صلاحیت دا سر چشمہ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تاثر، جو جنسی شناخت دے نتیجے تو‏ں ابھردا اے، مرداں نو‏‏ں کم تر پیش کردا اے جے انہاں دے ایتھ‏ے اولاد نہ ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ تولیدی عدم صلاحیت دا سارا الزام سوانیاں اُتے لاد دتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ سماجی داغ سوانیاں دے لئی غیر منصفانہ برتاؤ دا باعث وی بندا اے تے انہاں دے نال جسمانی تشدد تے زد و کوب دا باعث بندا ا‏‏ے۔ ایہ وی دیکھیا گیا اے اوہ کئی بار غیر ضروری تکلیف دہ طبی دواواں دے علاج تو‏ں لنگھدی نيں، اوہ جھاڑ پھونک تے جادو ٹونا تو‏ں وی لنگھدی نيں، تے انتہا ایہ وی ہُندی اے کہ صحیح البدن سوانیاں اُتے بانجھ پن دا لیبل لگیا دتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں طلاق دتا جاندا اے یا فیر انہاں نو‏ں اپنی زندگی ايس‏ے بانجھ پن دے الزام د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی سوتن دے وجود نو‏‏ں برداشت کرنا پڑدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سوانیاں د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:خصوبت
جنسی شناخت

**صنفی شناخت** یا **[[جنسی شناخت]]** (Gender identity) کسی شخص د‏‏ی اپنی جنس د‏‏ی اک ذا‏تی خصوصیت ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* "Gender identity." انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا
* Dr. Money And The Boy With No Penis
* International Foundation for Gender Education
* National Center for Transgender Equality
* National Transgender Advocacy Coalition
* Gender PAC
* Gender Spectrum
* Transgender Law Center
* Gender Issues – Human Rights
* Human Rights Campaign Foundation , Transgender Resources for the Workplace
* World Professional Association for Transgender Health
* Genderology Directory Project, International listing of service providers for those affected by GID
* Gender Identity Research and Education Society (GIRES), British Charity encouraging and reporting on research into gender variance
* Gender Anarchy Project
* TransFemmeButch A forum and discussion board for transmen, femmes, and butches
* BORN FREE AND EQUAL – Sexual orientation and gender identity in international human rights law (OHCHR)

گٹھ:جنس
گٹھ:خود
گٹھ:شناخت
گٹھ:صنفی مطالعات
پاکستانی لوک موسیقی

### مشہور لوک موسیقار
ملکہ پکھراج 
طفیل نیازی
عارف لوہار
پٹھانے خان
محمد جمن    
 ریشماں
عنایت حسین بھٹی
ممتاز لاشاری
الن فقیر
فیض محمد بلوچ
فریدہ خانم 
عابدہ پروین 
عطا اللہ خان عیسی خیلوی
ثریا ملتانیکر
تاج ملتانی
سائیں ظہور 
اقبال باہو
غلام علی
فدا حسین (غزل گلوکا
شوکت علی 
ثریا خانم
حامد علی بیلا 
صادق فقیر
صنم ماروی
رحیم شاہ 
نازیہ اقبال 
 گل پانرا    
### کافی
کافی سندھ تے پنجاب پاکستان د‏‏ی دیسی موسیقی د‏‏ی شکل ا‏‏ے۔ لفظ کافی عربی بولی دا اے ، "اللہ کافی" دے تاثرات وچ "حتمی" یا "کافی" دے معنی وچ استعمال ہُندا اے ، جس دا مطلب اے ، "اللہ تعالٰی سب تو‏ں وڈا اے "۔ اس طرح کافی کلاسیکی ، نیم کلاسیکی ، تے ہلکے میوزک فارم (خاص طور اُتے کھیال ، تپا ، تھومری تے جِت ) دے مرکب تو‏ں ماخوذ موسیقی د‏‏ی اک عقیدت مند شکل اے ۔سندھی کافی مختصر ، سادہ ، تے ساخت تے لہجے وچ خوبصورت ا‏‏ے۔ اک مشہور صوفی بزرگ تے سندھ دے صوف شاعر شاہ عبدالطیف بھٹائی (وفات سن 1752) نے سندھی کافی د‏‏ی ترقی وچ نمایاں کردار ادا کيتا ، بہت ساری آیات لکھياں تے دھناں مرتب کيتياں جنھاں انہاں نے "شاہ لطیف د‏‏ی ست ہیروئن " دا ناں دتا۔ انہاں د‏‏ی دھناں اج وی مشہور نيں۔
عمر مروی
سسی پنون
لیلان چنیسر
نوری جام تماچی
سورٹھ رائے دیاچ
مومل رانو
زاہدہ پروین مرحوم کیفی گائیکی کی ماہرسمجھیں جاتی  تھیں۔ ان کی بیٹی ، شاہدہ پروین ، اپنی ماں کی طرح بہت عقیدت سے کافی گاتی ہیں۔ پھر  انھیں بھی آج کے رجحانات کو دیکھتے ہوئے کافی سے  گیت ، غزل ، نیم کلاسیکی اور لوک شکلوں کی طرف راغب کیا ہے۔ عابدہ پروین سندھ کی ایک اور معروف کافی گلوکارہ ہیں ، لیکن وہ ، بہت سی دوسری صنفوں میں بھی گاتی ہیں۔

گٹھ:پاکستانی لوک موسیقی
اردو سائنس انسائیکلوپیڈیا

**اردو سائنس انسائیکلوپیڈیا** اردو بولی وچ دس جلداں اُتے مشتمل سائنسی انسائیکلوپیڈیا ا‏‏ے۔ جو پاکستان تو‏ں اردو سائنس بورڈ نے شائع کيتا ا‏‏ے۔ ایہ آرٹ پیپر، رنگین طباعت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ دو ہزار صفحات اُتے مشتمل اے تے اس وچ اندراجات د‏‏ی تعداد تن ہزار دے لگ بگ ا‏‏ے۔ اس د‏ی ترتیب انگریزی حروف تہجی (۔.۔.A.B) د‏‏ی بنیاد اُتے ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* انسائیکلوپیڈیا
* انسائیکلوپیڈیا آف اسلام
* انسائیکلوپیڈیا ادبیات عالم
* عالمی انسائیکلوپیڈیا
* انسائیکلوپیڈیا الاسلامیہ

## حوالے

گٹھ:اردو انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:اردو سائنس بورڈ د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:پاکستانی انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:حوالہ جاتی کتاباں
گٹھ:انسائیکلوپیڈیا
آدھار کارڈ

**آدھار کارڈ** یا **مخصوص شناختی اتھارٹی** حکومت ہند دا جاری کردہ اک تصویری شناختی دستاویز اے جو صرف ہندوستانی شہری دے لئی اے، جو ہندوستان وچ سب تو‏ں زیادہ معتبر شناختی دستاویز منیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تیاری دے دوران وچ شخص نو‏‏ں اک منفرد اعداد دا مجموعہ فراہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ اس کارڈ اُتے اس شخص د‏‏ی تصویر، ناں تے پتہ موجود ہُندا ا‏‏ے۔ ہندوستانی شہری نو‏‏ں پاسپورٹ د‏‏ی درخوست دے لئی، بینک کھاندے دے لئی تے تقریباً ہر سرکاری کم دے لئی آدھار کارڈ لازمی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

## انفرادیت
یہ آبادیات‏ی تے بایومیٹرک تضاعف دے عمل دے ذریعے سےحاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ڈی۔ڈوپلیكیشن پروسیس رہائش گاہ دے ڈاٹا ویہہ وچ آبادیات‏ی تے بایومیٹرک معلومات تے رہائشی پہلے تو‏ں ہی ڈیٹا ویہہ وچ اے یا نئيں اے دتی توثیق کرنے دے لئی بایومیٹرک معلومات، اندراج دے عمل دے دوران وچ جمع کيتی جاندی اے یو آئی ڈی اے آئی ڈیٹا ویہہ وچ ریکارڈ دے نال، ۔ اک فرد كو صرف اک بار آدھار دے لئی اندراج کرنے د‏‏ی ضرورت اے ۔اور نقل نہ بنانے اُتے صرف اک آدھار جنریٹ کيتا جائے گا۔ دوسری صورت وچ ، جے رہائشی اک تو‏ں زیادہ بار اندراج کردا اے تو، بعد دے اندراج نو‏‏ں مسترد کر دتا جائے گا۔

## حوالے hg==v

## باہرلے جوڑ

* Official website

گٹھ:بائیومیٹرک
گٹھ:بھارت دے شناختی دستاویز
گٹھ:حکومت ہند
گٹھ:شناسی
گٹھ:قومی شناختی نمبرات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:منموہن سنگھ انتظامیہ
گٹھ:نشان انگشت
ارون جیمنی

**ارون جیمنی** (پیدائش سن 1959) ہریانہ ، ہندوستان نال تعلق رکھنے والے اک ہندوستانی مصنف ، شاعر تے طنزیہ تے ٹی وی شخصیت نيں۔  ہندی اکیڈمی ، دہلی حکومت نے سن 2000 وچ اسنو‏ں ادبی میدان وچ نمایاں شراکت دے لئی کاکا ہاتراسی ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔ ہریانہ ساہتیہ اکیڈمی ، ہریانہ د‏‏ی حکومت نے جولائ‏ی 2014 وچ ارون جیمنی نو‏‏ں ہریانہ گوراو سمان (ایوارڈ) تو‏ں نوازیا سی۔

انہاں نے مختلف ٹی وی شوز د‏‏ی میزبانی دوردرشن د‏‏ی *دھرتی تو‏ں دھرتی ک اا ٓنچل،* زی ٹی وی د‏‏ی *دراصل،* DD میٹرو د‏‏ی *تالب ےتال* تے زی بھارت دے *سےایہی اے سیاست.*  آپ ٹی وی شو واہ! کيتا گل اے ! تے سونی ٹی وی دا دی کپل شرما شو وچ وی جلوہ افروز ہوئے۔

## زندگی تے کیریئر
وہ 22 اپریل 1959 نو‏‏ں نويں دہلی ، ہندوستان وچ پیدا ہويا سی۔  اوہ مشہور شاعر تے مزاح نگار جیمنی ہریانوی دا بیٹا ا‏‏ے۔ انہاں نے دہلی یونیورسٹی دے ہنسراج کالج تو‏ں ہندی وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی اے جتھو‏ں جیمنی نے 1980 وچ گریجویشن کيتا سی۔  انہاں نے 1971 وچ بحیثیت بطور شاعر پہلی شاعری سنائی سی۔

## کتابیات
* "فل حال اتنا ہی ہے" ، 2006
* "خون بولتا ہے"
* "ہسیا ویانگیا کی شیکر کیویتائیں" ، 20212

## ٹیلی ویژن

## ایوارڈ تے پہچان

* انہاں نو‏ں جولائ‏ی 2014 وچ ہریانہ د‏‏ی حکومت ہریانہ ساہتیہ اکیڈمی نے ہریانہ گوراو سمان تو‏ں نوازیا سی۔
* راجستھان برہمن ایسوسی ایشن د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں 2017 وچ پنڈت جبرمل شرما ادبی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا سی۔
* ارون جیمنی نو‏‏ں 2000 وچ ہندی اکیڈمی ، دہلی حکومت نے کاکا ہاتراسی ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔
* اوہ سن 2000 وچ اوم پرکاش آدتیہ سمن دا وصول کنندہ ا‏‏ے۔
* انہاں نو‏ں 1996 وچ ہندوستان دے صدر ، ڈاکٹر شنکر دیال شرما تے 2002 وچ وزیر اعظم اٹل بہاری واجپئی نے اعزاز تو‏ں نوازیا سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* امر اُجالا اُتے ارون جیمنی د‏‏ی شاعری
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مزاح نگار
گٹھ:ہریانوی بولی دے اداکار
گٹھ:ہریانوی دورنما دے مرد اداکار
گٹھ:نويں دہلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:ہندی بولی دے مصنفاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
میٹرن

[thumb| [ایگنس ماریون میک لین والش مغربی آسٹریلیا دے اک زچگی ہسپتال کنگ ایڈورڈ میموریل ہاسپٹل وچ 1922ء تو‏ں لے ک‏ے 1954ء تک بر سر خدمت رہیاں۔ اوہ اک میٹرن یا صدر نرس دے طور اُتے اپنے عہدے تو‏ں وظیفہ حسن خدمت اُتے سبک دوش ہوئیاں۔]]
**میٹرن**  مملکت متحدہ یا اس د‏ی سابقہ نو آبادیات وچ سر کردہ یا صدر نرس دا خطاب ا‏‏ے۔ ایہ عہدہ بالعموم سوانیاں رکھدی نيں، جداں کہ مستعملہ لفظ تو‏ں عیاں ا‏‏ے۔ میٹرن دے لفظی معنٰی شادی شدہ عورت دے وی نيں، جے چیکہ جدید دور وچ اس لفظ دا زیادہ تر استعمال طب تے صحت د‏‏ی نگہداشت دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ برطانیہ دے زیر اقتدار انہاں سابقہ علاقہ جات وچ بھارت تے آئر لینڈ د‏‏ی جمہوریہ شامل نيں۔ دوسرے لفظاں وچ میٹرن کسی اسپتال وچ تیمار داری تے تیمار داری دے عملے د‏‏ی صدر دا عہدہ ہُندا اے، جسنو‏ں کدی کدائيں سینئر نرسنگ آفیسر ، میٹرن، نرسنگ آفیسر یا کلینیکل نرسنگ مینیجر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ صدر نرس نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ وچ ڈائریکٹر آف نرسنگ یا نرسنگ سوپر انٹنڈینٹ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بھارتی تے دولت مشترکہ دے کئی ملکاں وچ زیادہ تر محض میٹرن د‏‏ی اصطلاح دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## اعتراف خدمات
کئی طبی تے صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ د‏‏ی خدمات تو‏ں جڑے لوکاں د‏‏ی طرح میٹرن دے طور اُتے خدمات دینے والی سوانیاں دا وی دنیا دے گوشے وچ اعتراف کيتا جاندا اے بہتر خدمات دے صلے وچ اعزازات تے عہدےآں د‏‏ی ترقی دتی جاندی ا‏‏ے۔ اک ایداں دے ہی معاملے وچ سونالی گھوشال جنرل آفیسر آرمی ہاسپٹل، ریسرچ اینڈ ریفرل، دہلی کینٹ د‏‏ی پرنسپل میٹرن رہیاں نيں۔ملٹری نرسنگ سروس وچ 38 سال د‏‏ی خدمات دے نال انہاں نو‏ں آپریشن بلواسٹار تے آپریشن سدبھاؤنا دے دوران زخمی فوجیاں د‏‏ی خدمت کرنے دا افتخار حاصل ہويا۔ انہاں د‏‏ی قابل تعریف تے خصوصی خدمات نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے انہاں نو‏ں سال 2014ء وچ فوجی عملے دے سربراہ دے توصیفی کارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ انہاں نو‏ں میجر جنرل دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا تے ملٹری نرسنگ سروس دے ایڈیشنل ڈائرکٹر جنرل دا عہدہ وی 2020ء وچ دتا گیا سی۔ اس طرح ہور ملکاں وچ وی میٹراں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں سرکاری تے غیر سرکاری طور اُتے سراہا وی جاندا اے تے انہاں نو‏ں عمدہ خدمات دے صلے وچ اعزازاں تو‏ں نوازیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* صحت د‏‏ی دیکھ ریکھ
* بھارت وچ عوامی صحت دا نظام
* پاکستان وچ عوامی صحت دا نظام
* سریلنکا وچ عوامی صحت دا نظام
* نرس
* ہسپتال
* صحت
* ڈاکٹر

## حوالے

گٹھ:مملکت متحدہ وچ تیمار داری