open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہیزل کِیچ

**ہیزل کیچ** بھارتی مول دی اک بریٹیش ماڈل اے۔ اسنے کئی بھارتی فلماں اتے ٹیلیوژن پروگراماں وچ کم کیتا۔ اسنے تمل فلم بلا اتے بالیوڈّ دی فلم باڈیگارڈ وچ کم کیتا۔ اسنے *کہیں پے نگاہیں* ناں دے گانے وچ ڈانس وی کیتا سی۔

## مڈھلا جیون
ہیزل کیچ دا جم ایسیکس، انگلینڈ وچ ہویا جسدے پیؤ بریٹیش اتے ماں ماؤریٹیئنز سی۔ اسدی ماں بہاری ٹبر دے ماؤریٹیئن ہندو وچوں اے۔ ہیزل نے اپنی سکولی سکھیا ریڈبرج، لندن وچ بیل ہائی سکول توں پوری کیتی جتھے اسنے بہت سارے سٹیج پردشن کیتے اتے بھارتی کلاسک بریٹیش ناچ اتے ویسٹرن کنٹینپریری ورگیاں بہت ساریاں ناچ قسماں سکھیاں۔

## کیریئر

کیچ ٹیلیوژن، فلماں اتے سٹیج نال جڑی ہوئی اے۔ کیچ نے بریٹیش پروگرام، "اگتھا کرائیشٹ'س میپل" وچ اپنے ناچ دی نمائش کیتی۔ بی۔بی۔سی دے دستاویزی شو 'کال دی شاٹس' نے اس نوں ہندی فلماں وچ کم کردیاں دکھایا۔ اوہ 2002 وچ لنڈن دے اپنے پرچار دورے لئی بالیوڈّ دے میوزیکل بامبے ڈریمز دی ٹیم وچ شامل ہوئی اتے اگلے سال ویسٹ اینڈ دے میوزیکل جوسیپھ اتے امیزنگ ٹیکنیکلر ڈریمکوٹ وچ گایا۔ اوہ ہیری پوٹر دیاں کئی فلماں وچ وادھو سی۔

سال 2005 وچ، ممبئی وچ چھٹیاں مناؤن ویلے، اس نوں کم دیاں پیشکشاں ملیاں اتے اس نے رہن دا اتے بھارت وچ ماڈلنگ اتے اداکاری کریئر نوں اگے ودھاؤن دا فیصلہ کیتا۔ کیچ پھر وکھ-وکھ سنگیت وڈیؤز وچ "کہیں پے نگاہیں" دے نال-نال بہت سارے ٹیوی کمرشیئلز، جویں کہ آئیٹیسی ولوں وویل، اتے سپرائیٹ 'یونیورسٹی آف پھریشولوجی' وپاری طور اُتے ظاہر ہویا۔ کیچ 2007 دی تامل فلم 'بلا' وچ دکھائی دتی، جتھے اس نے گانے "سیئی اتھواتھُ" وچ اک آئیٹم نمبر پیش کیتا۔ 2011 وچ، اس نے اتل اگنیہوتری ولوں نرمت اتے سدک ولوں ڈاریکٹ ہندی فلم 'باڈیگارڈ' وچ اک معاون کردار نبھائی۔ اس نے 'میکسیمم' فلم وچ “اے اینٹے املاپرم” سرلیکھ نال اک آئیٹم نمبر وی کیتا۔ اس نے 'کرشنم وندے جگدگرم' (2012) وچ اک گیت، “چل چل چل” پیش کیتا۔

### بگ بوس 7
اوہ ستمبر 2013 وچ مشہور بھارتی ٹی۔وی۔ شو 'بگّ بوس 7' وچ نظر آئی سی پر اک ہفتے بعد اس نوں باہر جان والی پہلی مقابلے بازی توں باہر کر دتا گیا۔ اپنی بے دخلی توں بعد اک انٹرویو وچ اس نے پرتیؤشا بینرجی بارے اپنا غصہ ظاہر کردیاں کیہا، "اوہ مشکلاں پیدا کرنا پسند کردی اے۔"

## نجی جیون
ہیزل کیچ دی سگائی 12 نومبر، 2015 نوں بھارتی بلیباز کھلاڑی یوراج سنگھ نال ہوئی اتے حال وچ ہی ہیزل اتے یوراج نے 29-30 نومبر، 2016 نوں ویاہ کروا لیا۔۔

## حوالے

گٹھ:جم 1987
گٹھ:21ویں-صدی دیاں انگریز اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما اداکاراواں
گٹھ:بگ بوس وچ حصہ لین والے
گٹھ:برطانوی اداکاراواں
گٹھ:انگریزی فلم اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
تجمل کلیم

**تجمل کلیم** (انگریزی: **Tajammul Kaleem**، جم ) پاکستانی پنجاب دا اک پنجابی شاعر اے۔ اس دا جم تحصیل چونیاں، ضلع قصور، پاکستان وکھے ہویا۔

## کتاباں

* *برفاں ہیٹھ تندور (1996)*
* *ویہڑے دا رکھ (2010)*
* *ہان دی سولی (2012)*
* *چیکدا منظر (2017)*

## شاعری-نمونہ

مرن توں ڈر دے او بادشاہو
کمال کر دے او بادشاہو

کسے نوں مارن دا سوچدے او
کسے تے مردے او بادشاہو

تُسی نا پاؤ دِلاں تے لَوٹی
تُسی تے سَر دے ہو بادشاہو

اے میں کھڈاری کمال دا ہاں
کہ آپ ہَر دے او بادشاہو

کلیم ککھاں توں ہَولے او نا!
تدے ای تر دے او بادشاہو
۔

اکھ کھولی تے دُکھان دے جال ویکھے
اُتوں ہنڈدے جندڑی نال ویکھے

اک دن سی ہجر دا سال ورگا
اسیں دن نئیں سالاں دے سال ویکھے

تُونہہ کیڑے دے رزق دی سوچ ربا
اسیں بُھکھ توں وکدے بال ویکھے

اسیں ویکھیا لہوُ دا رنگ چٹا
اسیں پُھل کپاہواں دے لال ویکھے

میں نچیاں جگ دے سُکھ پاروں
سد بُلھے نوں میری دھمال ویکھے

ایس جھلے کلیم نوں روک دلا
ایہنوں آکھ سُو ویلے دی چال ویکھے
۔


۔جیون رُکھ نوں ہتھیں ٹکے نہ مارو  
    
ساہ دے دانے چبو، پھکے نہ مارو

بال کھڈونے ویہندا اے تے کیہ ہویا 
     
آپے ٹر جاوے گا، دھکے نہ مارو

حرصاں اگے موت دہائیاں دیندی رہی
      
ریفل اگے ویر جے سکے نہ مارو

جت لینا تے کھوہنا اک برابر نئیں
     
دُکیاں نال تے ساڈے یکے نہ مارو

سارے یار کلیمؔ جی لوبھی نئیں ہندے 
    
دل نوں جندرے پکے پکے نہ مارو


## باہرلے لنک

* Punjabi-Kavita.com – Tajammul-Kaleem

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ضلع قصور دیاں شخصیتاں
ایمی روسم

گٹھ:Articles with hCards

**امینئلے گرے "ایمی" روسم**  (انگریزی: **Emmanuelle Grey "Emmy" Rossum** جم 12 ستمبر 1986) اک امریکی اداکارہ اتے گائک-گیت کار اے۔ اوہ ٹیلیوژن سیریز شیملیس وچ فیونا گیلگر دا کردار لئی جانی جاندی اے۔ "مسٹک رور" (2003) وچ اس دا کردار نے شروع وچ اس نوں مانتا دتی۔ اسنے سائنسی سوچ فلم *"*دِ ڈے آپھٹر ٹمورو" (2004) وچ اداکاری کیتی اتے *د پھینٹم آف اوپیرا* (2004) دے فلم موافقت وچ کرسٹین ڈے دی مکھ کردار وچ اسدی اداکاری لئی تنقید ہوئی۔ 2007 وچ، روسم نے اپنی پہلی ایلبم *انسائیڈ آؤٹ* جاری کیتی۔ اسنے اسے سال کرسمس ایپی وی جاری کیتی، جسدا سرلیکھ "*کیرل آف بیلز"* اے۔ 2013 وچ، اسنے "*سینٹیمینٹل جرنی*" نامک اک فالو-اپل ایلبم وی جاری کیتی۔

## کریئر

### اداکاری
left|thumb| 2011 وچ روسم
روسم دا ٹیلیوژن دی شروعات اگست 1997 وچ ڈے ٹائم سوپ اوپیرا وچ ورلڈ ٹرنز دے روپ وچ اصل ابیگیل ولیئمز وجوں سی۔ سنوپس وچ اس دی کیرولن بلز وجوں مہمان دا کردار سی۔ روسم نوں 1999 وچ اسنوں ٹیوی فلم "فلم جینیئس" وچ کم کرن لئی سروبہترین کارکردگی لئی اک ینگ آرٹسٹ انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔ پھر اسنے ایبیسی ٹیلیوژن فلم "*دِ اؤڈری ہیپبرن سٹوری"* (2000) وچ اک جوان آڈرے ہیپبرن نوں چتریا۔

## حوالے
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دے امریکی گلوکار
گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:جم 1986
چندرشیکھر اگاشے

thumb
**چندرشیکھر اگاشے** (مراٹھی: चंद्रशेखर आगाशे; IAST: ؛ 14 فروری 1888 – 9 جون 1956) اک بھارتی صنعت کار اتے وکیل سی، برہان مہاراشٹر شوگر سنڈیکیٹ لمیثڈ اسنے 1934 وچ 1956 وچ اپنی موت تک کمپنی دے پربندھ ڈریکٹر وجوں کم کیتا۔

چندر شیکھر آگاشی (14 فروری 1888 - 9 جون 1956 ء) ایک ہندوستانی صنعتکار تھا ، جو برہان مہاراشٹرا شوگر سنڈیکیٹ لمیٹڈ کے بانی کے طور پر جانا جاتا ہے ۔ چندر شیکھر آغاشی کالج آف فزیکل ایجوکیشن ، شنیور پیٹھ ، چندر شیکھر آگاشی روڈ راجا دنکر کیلکر میوزیم کو چندر شیکھر چندر شیکھر میں آگاشی میوزیم کا نام ان کے نام پر رکھا گیا ہے۔ 

## کتابچہ

*  
*  
* 
* 
* 
* 
گٹھ:بھارتی لوک
بہی کھاتہ

**بہی کھاتہ** جاں **لیجر** (ledger) اس مکھ بہی (کتاب) نوں کہندے ہن جس وچ پیسے دے لین-دین دا حساب رکھیا جاندا اے۔ اجکل ایہہ کمپیوٹر-فائیل دے روپ وچ وی ہندا اے۔ بہی کھاتہ وچ سارے لین-دین نوں کھاتے دے مطابق لکھیا جاندا اے جس وچ ڈیبٹ اتے کریڈٹ دے دو وکھ-وکھ کالم ہندے ہن۔

گٹھ:بہی کھاتہ
کیہر سنگھ ماہلا

بابا کیہر سنگھ ماہلا ضلع موگا دے وڈا محلا پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ ایہ پنڈ موڈکی-باگھاپورنا سڑک تو‏ں تھوڑا فاصلہ اُتے ا‏‏ے۔ اوہ بابا ماہلا دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ مشہور انقلابی تیجا سنگھ سوتنتر غدر پارٹی د‏‏ی تنظیم نو دے لئی 1929 وچ کینیڈا تو‏ں امریکا پہنچے سن ۔ انہاں نے ارجنٹائن تے ہور لاطینی امریک‏‏ی ملکاں دا وی سفر کيتا۔ انہاں د‏‏ی حب الوطنی تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، مہالا جی نے وی ملک د‏‏ی آزادی دے لئی لڑنے دا عزم لیا۔
گٹھ:پنجابی لوک
مانا پٹیل

**مانا پٹیل** (جم 18 مارچ 2000) احمدآباد، گجرات توں اک بھارتی بیکسٹروک تیراک اے |

## تیراکی کیریئر
مانا پٹیل نے ستّ سال دی ہون تے تیرنا شروع کر دتا سی| 

جدوں اوہ 13 سالاں دی سی، اسنے حیدرآباد وچ 2: 23.41 سکنٹ وچ 200 میٹر بیکسٹروک، 40 ویں جونیئر نیشنل ایکواٹکس چیمپیئن شپ جیتی، اگست 2009 وچ ٹوکیو وچ ایشیئن ایج گروپ چیمپیئن شپ وچ شکھا ٹنڈن ولوں رکھے گئے 2: 26.41 دے قومی ریکارڈ نوں توڑیا  |مانا نے نیشنل کھیڈاں وچ 50 بیکسٹروک اتے 200 میٹر بیکسٹروک وچ سونے دے تمغے جتے ہن| مانا نے 60 ویں نیشنل سکول گیمز (2015) وچ بیکسٹروک وچ قومی ریکارڈ توڑدیاں 100 میٹر بیکسٹروک وچ سون تمغہ وی جتیا اے| مانا پٹیل، رقم پٹیل، گیتانجلی پانڈے اتے دلپریت کور نے مل کے 60 ویں نیشنل سکول کھیڈاں وچ 4X100 میٹر پھری-سٹائیل رلیء وچ چاندی دا تمغہ جتیا سی۔ 

اس نوں 2015 وچ اولمپک گولڈ کئیسٹ لئی چنیا گیا  |اسنے 50 میٹر، 100 میٹر اتے 200 میٹر بیکسٹروک وچ سلور ؛ 50 میٹر فری سٹائیل وچ کانسی؛ 4 × 100 میٹر فری سٹائیل ریلیء وچ سونا؛ 12 ویں دکھنی ایشیائی کھیڈاں (2016) وچ 4 × 100 میٹر دی میڈلیء رلیء جتے سن|

مانا نے 72 ویں سینئر نیشنل ایکواٹک چیمپیئن شپ -2018 وچ 3 سونے دے تمغے جتے| 

مانا نے بنگلور وچ منعقد کیتی 10 ویں ایشیئن ایج-گروپ چیمپیئن شپ -2019 وچ چھ تمغے (1 سونا، 4 چاندی، 1 کانسی) جتے| 

اگست 2016 تک، اسنے 11 قومانتری، 61 قومی اتے 75 راج پدھری تمغے جتے ہن| 

## نجی زندگی
اسنے ادگم سکول فار چلڈرن، احمدآباد وکھے ونج دی پڑھائی کیتی۔  اسنوں گجرات ودیاپیٹھ تیراکی مرکز وچ کملیش ناناوتی نے کوچنگ دتی سی۔  اوہ موجودہ ویلے کوچ پیٹر کارسویل دی اگوائی ہیٹھ ممبئی دی گلینمارک ایکواٹک فاؤنڈیشن وکھے سکھلائی دے رہی اے|

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دے بھارتی لوک
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 2000
بیکری

اک بیکری اک اجیہی تھاں ہندی اے جو بھٹھی وچ پکا کے آٹے نال بنی غذا تیار کردی اے اتے ویچدی اے جویں بریڈّ، کوکیز، کیک، پیسٹری اتے پائی۔ کجھ پرچون بیکری نوں وی کیفے وجوں زمرہ بند کیتا جاندا اے، جو گاہکاں نوں کافی اتے چاہ دی سیوا کردی، اوہناں گاہکاں نوں جو اسے تھاں تے بیکری وچ بنے ہوئے سامان دا سیون کرنا چاہندے ہن۔ پوری دنیا دیاں زیادہ تر مٹھائیاں وی بیکری وچ وی بنیاں ہندیاں ہن۔

### اتہاس

بیکری وچ شیواں ہزاراں سالاں توں بنائے جا رہے ہن۔ بیکری دی کلا دا ترقی رومن سامراج دے شروع ویلے ہویا سی۔ ایہہ اک بہت مشہور کلا سی کیونکہ روم دے شہری پکائیاں ہوئیاں چیزاں نوں پسند کردے سن اتے اہم موقعیاں جویں تیوہاراں اتے ویاہاں لئی اوہناں دی اکثر منگ کردے سن۔

7 جولائی، 1928 نوں، چلیکوتھے، مسوری وچ اک بیکری نے اوٹو فریڈرک رووڈیڈر ولوں بنائی گئی آٹومیٹک پہلاں توں کٹی ہوئی بریڈّ-کٹن والی مشین پیش کیتی۔ بھاویں کہ شروع وچ اجیہی بریڈّ زیادہ نہیں وکّ سکی، کیونکہ اسدی ڈکھّ چنگی نہیں سی اتے ایہہ جلدی ہی خراب ہو جاندی سی، ایہہ بعد وچ مشہور ہو گئی۔ دوجی وڈی  لڑائی وچ ایہناں بریڈّ دیاں مشیناں تے بااثر ڈھنگ نال پابندی لگا دتی گئی، کیونکہ اوہناں وچلی دھات جنگ دے ویلے دی ورتوں لئی ضروری سی۔ جدوں اوہناں نوں واپس لے لیا گیا تاں جو 100 ٹن دھات بنایا جا سکے، ایہہ فیصلہ گھریلو عورتاں وچالے لئی بہت ہی مایوس کن ثابت ہویا۔ 

### خاصیتاں

کجھ بیکری خاص موقعیاں (جویں ویاہ، ورھےگنڈھ، جم دن دیاں پارٹیاں، کاروباری نیٹورکنگ پروگراماں، وغیرہ) جاں کجھ کھانیاں لئی ایلرجی جاں سنویدنشیلتا والے لوکاں (جویں نٹّ ، مونگ پھلی، ڈیئری جاں گلوٹن، آدی توں ) لئی انکولت بیکری اتپاد سیواواں حاصل کردیاں ہن۔ بیکری کئی طرحاں دے کیک ڈزائین حاصل کر سکدیاں ہن جویں شیٹ کیک، لیئر کیک، ویاہ دے کیک، ٹیئرڈ کیک، آدی۔ دوسریاں بیکریاں روائتی جاں ہتھ نال بنیاں وستاں وچ ماہر ہو سکدیاں ہن جو مقامی طور اُتے ملّ والے آٹے، بناں آٹا بلیچ کرن والے ایجنٹ جاں آٹا دے ٹریٹمینٹ ایجنٹاں نال بنیا ہون جنہاں نوں کئی وار آرٹیسن بریڈّ کیہا جاندا اے۔ 

### وپاریکرن

بہت سارے دیساں وچ گروسری دیاں دوکاناں اتے سپرمارکیٹ، پہلاں توں پیک کیتے ہوئے جاں پہلاں توں کٹے ہوئے اتپاد جویں بریڈّ، کیک اتے ہور پیسٹریاں ویچدیاں ہن۔ اوہ سٹور وچ بنے بیکنگ اتے بیسک کیک سجاوٹ دی پیش کش وی کر سکدیاں ہن۔  پھر وی، بہت سارے لوک اجے وی اپنی بیکری دے پیداواراں نوں اک چھوٹی گھریلو بیکری توں حاصل کرنا پسند کردے ہن۔ اسدا کارن روایت، بیکری پیداواراں دی وڈی قسم دی اپلبدھتا، جاں بیکنگ دی خاصیت والے اچّ گنوتا والے اتپاد دا ملنا ہو سکدا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:کھان پین
منوہر شیام جوشی

منوہر شیام جوشی ہندی دے بہترین ماہر ادیب ، ناول نگار ، طنزیہ نگار ، ایڈیٹر ، دور درشن سیریل مصنف ، جمہوری مفکر ، فلم دے اسکرین رائٹر ، اعلیٰ صلاحیت دے مدیر ، ہنر مند بولی بولنے والے تے کالم نگار سن ۔ مشہور ٹیلی ویژن تے مقبول دھارایکم - فاؤنڈیشن ، نیندا جی کاہینہ ، ہسی نے منگیری لال دا خواب دیکھیا ، اسيں اوہ لوک جو ہندوستانی گھراں وچ مقبول سن ۔ اوہ رنگ وچ وی عبور سی۔

منوہر شیام جوشی 1933- ( وفات : 30 مارچ ، 2006) جدید ہندی ادب دے بہترین نثر نگار ، ناول نگار ، طنزیہ نگار ، صحافی ، دوردرشن سیریل مصنف ، جمہوری مفکر ، فلم دے اسکرین رائٹر ، ہائی آرڈر دے مدیر ، ہنر مند ترجمان تے کالم۔ مصنف. دوردرشن دے مشہور تے مشہور سیریل د‏‏ی وجہ تو‏ں- 'بونیہاد' 'نیندا جی کہن' ، 'منگیری لال دے حسین سپنے' ، 'ہم لوک' وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ ہندوستان دے ہر گھر وچ مشہور ہوئے۔ اوہ رنگاں وچ وی عبور سی۔ انہاں نے سیریل تے فلمی تصنیف تو‏ں متعلق 'اسکرین پلے تحریر' دے ناں تو‏ں اک کتاب تصنیف کيتی ا‏‏ے۔ اوہ 'ڈین مین' تے 'ہفتہ وار ہندوستان' دے مدیر وی رہ‏‏ے۔

## سوانح عمری
وہ راجستھان دے اجمیر وچ اک معروف تے پڑھے لکھے گھرانے وچ 09 اگست 1933 نو‏‏ں پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں تعلیم سائنس وچ گریجویشن مکمل کيتی۔ نسل در نسل خاندانی نسل وچ ، پڑھنے تے سیکھنے تے سیکھنے دا حکم چل رہیا سی ، لہذا تعلیم تے مواصلات دے اوزار دے بارے وچ متجسس رویہ بچپن ہی تو‏ں سبھیاچار د‏‏ی شکل وچ موصول ہويا ، جو بعد وچ انہاں د‏‏ی روزی معاش تے تعلیم بن گیا۔ . . انہاں د‏‏ی شخصیت د‏‏ی مجموعی نشوونما د‏‏ی بنیاد تشکیل دتی گئی۔ 
## لکھتاں
### ناول
#کورو کرو سوہا -1980
#کے ایس پی۔ 1982
#ہرکیولس کی حیرت - 1994
#ہمزاد - 1996
#ٹا ٹا پروفیسر۔ 2001
#کیپ - 2001
#میں کون ہوں - 2006
#کپیش جی ۔2009
#ذبح - 2009
#وارث - 2015
### سیریل
جد انہاں دا پہلا ڈرامہ "ہم لوگ" 1982 وچ ہندوستان دے قومی چینل دوردرشن اُتے نشر ہونا شروع ہويا تاں ٹیلی ویژن زیادہ تر ہندوستانیاں دے لئی عیش و عشرت سی۔ منوہر شیام جوشی نے ایہ ڈرامہ اک عام ہندوستانی د‏‏ی روزمرہ د‏‏ی زندگی اُتے مرکوز کردے ہوئے لکھیا سی - لہذا لوک خود نو‏‏ں اس تو‏ں جڑے ہوئے محسوس کرنے لگے۔ لاجو جی ، بادکی ، چٹکی ، بیسسار رام جداں اس ڈرامے دے کرداراں دے ناں عوام د‏‏ی بولی اُتے سن ۔ اس دے وڈے سیریل اس طرح نيں۔

#ہم لوگ
#بنیاد
#کاکا جی کہین
#منگیری لال کے خوبصورت خواب
#ہمراہی
#زمینی آسمان
#ساگا
### ہندی فلمیں
#ارے رام
#پاپا کہتے ہیں
#اپو راجہ
#بدعنوانی
## ایہ وی دیکھو
ہندی نثر نگار
## باہرلے جوڑ
* کییاپ  (گوگل کتاباں؛ مصنف - منوہر شیام جوشی)
* جوشی جی د‏‏یاں کتاباں 

## حوالے

گٹھ: ہندی بولی دے ادیب جنہاں نو‏ں ساہتیہ اکیڈیمی نال نوازیا
گٹھ: 2006 دیاں موتاں
گٹھ: ہندی نثر
ڈاکٹر کنہیالال نندن

**ڈاکٹر کنہیالال نندن** (1 جولائ‏ی 1933 – 25 ستمبر 1010) ہندی دے اک سینئر صحافی ، ادبیات ، اسٹیج شاعر تے گیت نگار سن ۔ پیراگ ، ساریکا تے دنمن ورگے رسالےآں وچ بطور ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنا نشان چھڈنے والے نندن نے متعدد کتاباں وی لکھياں۔ کنہیاالل نندن نو‏‏ں ہندوستان سرکار دے پدما شری ایوارڈ دے علاوہ بھرنینڈو ایوارڈ تے نہرو فیلوشپ ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔

## زندگی
وہ اترپردیش دے فتح پور ضلع دے اک پنڈ پرسدی پور وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے کانپور دے ڈی اے وی کالج تو‏ں بی اے ، پریاگ یونیورسٹی ، الہ آباد تو‏ں ایم اے تے بھاون نگر یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ کے

بمبئی ، بمبئی یونیورسٹی تو‏ں منسلک کالجاں وچ چار سال ہندی پڑھانے دے بعد ، 1961 تو‏ں 1972 تک ، اوہ ٹائمز آف انڈیا دے پبلشنگ گروپ ' دھرمیگ' دے اسسٹنٹ ایڈیٹر رہ‏‏ے۔ اوہ سنہ 1972 تو‏ں دہلی وچ بالترتیب 'پراگ' ، ' سریکا' تے دنمن دے ایڈیٹر سن ۔ روزنامہ نوبھارت ٹائمز وچ تن سالاں تک اس فیچر وچ ترمیم کيتی۔ چھ سال ہندی 'سنڈے میل' دے چیف ایڈیٹر دے طور اُتے رہنے دے بعد ، اوہ 1995 تو‏ں 'انڈس انڈیا میڈیا' وچ ڈائریکٹر رہ‏‏ے۔

## تخلیقات
انہاں نے ڈیڑھ درجنہاں تو‏ں زیادہ کتاباں شائع کيتياں جنہاں وچ 'لوکوا دا شاہناما' ، 'گھاٹ گھاٹ کا پانی' ، 'انترنگ' ، نتیا پرویش '،' آگ کے رنگ '،' امریتا شیرگل ، 'وقت کی دہلیز '،' ثریا۔نظریہ 'اور' گیت سنچایان 'مشہور و معروف نيں۔

## اعزاز
ڈاکٹر کنہیالال نندن نو‏‏ں کئی ایوارڈ ، 'پدما شری' دے نال ادب وچ تعاون کرنے اُتے 'پریوار پورسکر' تو‏ں نوازیا گیا اے تے نہرو فیلوشپ تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔

## موت
کنہیالال نندن 25 ستمبر 2010 نو‏‏ں دہلی دے اک نجی اسپتال وچ انتقال کر گئے۔ موت دے وقت اوہ 77 سال دے سن ۔

## باہرلے جوڑ

* کنہیالال نندن (اوورسیز ورلڈ)

* کنہیالال نندن - میرے بامبے والا ماموں
* کنہیالال نندن : خراج تحسین
## حوالے

گٹھ:ہندی لکھاری
گٹھ:ادب
گٹھ:ہندی ساہت
سری کانت ورما

شریکانت ورما (18 ستمبر 1931 – 25 مئی 1986) چھتیس گڑھ دے شہر بیلاسپور وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک گیت نگار ، کہانی نویس تے نقاد دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ سیاست تو‏ں وی وابستہ سن تے راجیہ سبھا دے ممبر وی سن ۔ انہاں دیاں نظماں 'بھٹکا میگ' 1957 وچ شائع ہوئیاں سن ، 'مایادرپن' تے 'دینارمبھ' 1967 وچ شائع ہوئیاں سن ، 'جالسھاگر' 1973 وچ شائع ہوئیاں سن تے 'مگدھا' 1984 وچ شائع ہوئیاں۔ 'مگدھا' شعری مجموعہ دے لئی 'ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ' تو‏ں نوازیا گیا۔ 'جڑی' تے 'سمندر' انہاں دے افسانےآں دا مجموعہ نيں۔ 'اپالو دا رتھ' سفر نامہ ا‏‏ے۔ 'ویہويں صدی دے اندھیرے وچ ' اک انٹرویو نامہ ا‏‏ے۔

ابتدائی تعلیم بلس پور تے رائے پور وچ ہوئی ۔ انہاں نے 1956 وچ ناگپور یونیورسٹی تو‏ں ہندی ادب وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد اوہ دہلی چلے گئے تے اوتھ‏ے مختلف رسالے وچ تقریبا اک دہائی تک بطور صحافی کم کيتا۔ وہ سن 1966 سے 1977 تک ڈین مین دے خصوصی نمائندے رہ‏‏ے۔ 1976 وچ ، اوہ کانگریس دے ٹکٹ اُتے الیکشن جِت کر راجیہ سبھا دے رکن بن گئے۔ انہاں نے ستر د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ايس‏ے د‏‏ی دہائی دے اوائل تک پارٹی دے ترجمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ وہ 1980 وچ اندرا گاندھی د‏‏ی قومی انتخابی مہم دے پرنسپل منیجر سن اور 1984 وچ راجیو گاندھی دے مشیر تے سیاسی تجزیہ کار دے طور اُتے کم کردے سن ۔ کانگریس نو‏‏ں اپنا "غریبی ہاتائو" دا لازوال نعرہ دتا۔ اوہ پنجاہ د‏ی دہائی وچ ابھرنے والی نويں شاعری د‏‏ی تحریک دے اک اہ‏م شاعر سن ۔

1970–71 تے 1978 وچ آئیووا یونیورسٹی دے زیر اہتمام 'انٹرنیشنل رائٹنگ پروگرام' وچ بطور 'وزٹنگ شاعر' دے طور اُتے مدعو کيتا گیا۔

## وڈے کم

### [[شاعری]]

جس نے آوارہ بادل ، مایا آئینہ ، دینارمبھ ، واٹرشیڈ ، مگدھا ، گروڈا نو‏‏ں دیکھیا اے 

### کہانی مجموعہ

بش ، مکالمہ ، مکان ، سردی ، باس ، دے نال

### [[ناول]]

دوسری بار ، اشوتھ ، خرید

### [[تنقید]]

جانچ پڑتال

### سفر نامہ

اپولو دا رتھ

### [[انٹرویو]]

ویہويں صدی دے اندھیرے وچ 

### شعری مجموعہ

مکتیبھوڈ دے شعری مجموعہ 'چاند دا منہ ٹیڑھا اے ' تو‏ں شائع ہويا

شریکانت ورما نے 1973 وچ مدھیہ پردیش حکومت دا 'تلسی سمن' حاصل کيتا سی۔ 1984 وچ 'اچاریہ نانددالیرے واجپئی ایوارڈ'؛ 1981 وچ 'شیکھر سمن'؛ کیرالا حکومت دا 'کمار آشاں' شاعری تے قومی یکجہت‏ی دا قومی ایوارڈ 1984 وچ ۔ 1987 وچ ، ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ 'مگدھا' دے عنوان تو‏ں نظماں دے مجموعے دے بعد دے بعد وچ دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے ہندی ادب
پنکج بِشٹ

**پنکج بشت** ہندی ادب دے نامور صحافی ، کہانی مصنف ، ناول نگار تے نقاد نيں۔ فی الحال اوہ دہلی تو‏ں شائع ہونے والے سمایانتار نامی ہندی ادب دے ماہانہ رسالے دے اڈیٹر نيں۔  د 

 
## زندگی
بشٹ 20 فروری 1946 نو‏‏ں ممبئی وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ بنیادی طور اُتے ریاست اتراکھنڈ دے کمون خطے دے تحت المورا ضلع وچ واقع نوپنڈ (پورانیک ورڈہیکڑر دے قریب) دے اک پنڈ تو‏ں نيں۔ 1966 وچ آگرہ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کرنے دے بعد ، انہاں نے 1969 وچ میرٹھ یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ ایم اے د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ کيتا اس د‏ی تعلیم دے دوران تحریر جاری رہی۔ پنکج بشٹ د‏‏ی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز 1969 وچ حکومت ہند دے محکمہ انفارمیشن سروسز تو‏ں ہويا سی۔ آپ بھارت حکومت دے انفارمیشن سروس د‏‏ی اشاعت دے سیکشن وچ اپسپادك تے اسسٹنٹ ایڈیٹر، منصوبہ بندی دے انگریزی اسسٹنٹ ایڈیٹر، ریڈیو د‏‏ی خبراں سروس وچ مددگار خبراں ایڈیٹر تے رپورٹر، حکومت ہند دے فلمز ڈویژن وچ گل گل لکھنے دے طور اُتے کم ک‏ر رہ‏ے، **ریڈیو** میگزین ترمیم کيتا تے حکومت ہند د‏‏ی اشاعت محکمہ د‏‏ی اج کل نامی ہندی میگزین دے نال ایڈیٹر دے طور اُتے کم کیا. اس دے بعد ، 1998 وچ ، انہاں نے حکومت ہند دے شعبہ اشاعت تو‏ں رضاکارانہ چھیويں حاصل کيتی۔ فی الحال ، اوہ اک ماہانہ رسالہ سمیندر نامی وچ ترمیم تے چلا رہے نيں ، جو دہلی تو‏ں شائع ہورہیا ا‏‏ے۔

## اعزاز

## تخلیقات

### کہانی مجموعہ

* اندھیرے سے اصغر وجاہت کے ساتھ
* بچے گواہ نہیں ہو سکتے
* پندرہ جمع پچیس
* ٹنڈرا علاقہ اور دیگر کہانیاں
* مرتب کہانیاں (نیشنل بوک ٹرسٹ ، انڈیا دے زیر انتظام)

### ناول

* لیکن دروازہ
* اس چڑیاکا نام
* پنکھ والی ناؤ (پراں والی کشتی)
* ستابدی سے شیش

### بچوں کا ناول

* گولو اور بھولو

### مضمون مجموعہ

* ہندی پہلو
* کچھ سوالات کچھ جوابات
* الفاظ کا گھر

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1946 دے جم
گٹھ:مصنف
گٹھ:ہندی بولی دا ادب
گٹھ:ادب
گٹھ:ہندی ساہت
رویندر کالیا

ہندی ادب وچ ، رویندر کالیا د‏‏ی شہرت بطور ناول نگار ، کہانی مصنف تے یادداشت دے مصنف ہونے دے نال نال اک بہترین ایڈیٹر وی اے ، جو اکثر رسالے نو‏‏ں زندگی بخشتی ا‏‏ے۔ رویندر کالیا ہندی دے انہاں چند مدیراں وچو‏ں اک نيں جو قارئین د‏‏ی نبض تے بازار دے کھیل دوناں نو‏ں جاندے نيں۔ 11 نومبر ، 1939 نو‏‏ں جالندھر وچ پیدا ہوئے ، رویندر کالیا نے حال ہی وچ ہندوستانی علم پیٹھ دے ڈائریکٹر دے عہدے تو‏ں سبکدوشی ک‏ر ليا اے ، انہاں نے 'نیا گیانایا' د‏‏ی ترمیم د‏‏ی ذمہ داری سنبھالدے ہی اسنو‏ں ہندی ادب دا لازمی رسالہ بنا دتا۔

پوری ادبی دنیا دھرم یگ وچ رابندر کالیا د‏‏ی شراکت دے نال واقف اے . رویندر کالیا **غالب چھٹی شراب وچ لکھدے نيں** ، "موہن راکیش ، اپنے گھنے شیشے دے اندر تو‏ں دیکھدے ہوئے ، واقف نظراں تو‏ں اس تو‏ں پُچھیا / 'کیہ تسيں بمبئی جاؤ گے؟ '/' بمبئی ؟ 'اوتھ‏ے کوئی میٹنگ اے ؟ '/' نئيں ، 'دھرم یوگا' وچ ۔ '/' دھرم یوگا 'اک وڈا ناں سی ، اکثر یقین نئيں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ / اس نے اگلے ہی دن گھر بلايا تے مینو‏ں سادہ کاغذ اُتے 'دھرمیگ' دے لئی درخواست لکھنے اُتے مجبور کيتا تے کچھ ہی دناں وچ نہ صرف نوکری مل گئی بلکہ دس انکرائمنٹ وی مل گئياں۔ "

رویندر جی دتی واگرتھ ، گنگا جمونا ، مشہور داستان گو سال ، نقطہ نگاری اُتے تبادلہ ، موہن راپیش کی‏تی کٹائی ، امرکانت نے کٹائی سمیت متعدد کتاباں د‏‏ی تدوین کیتی ا‏‏ے۔

*حال ہی وچ ، انہاں نے 'اوتار ساہتیہ* ' وچ کنسلٹنٹ ایڈیٹر دا چارج سنبھال لیا اے ، جو 31 سالاں تو‏ں ادب دے سب تو‏ں اہ‏م مضمون وچ شائع ہُندا ا‏‏ے۔

## شائع شدہ کتاباں

### کہانی مجموعہ

* نو سال چھوٹی بیوی
* غریبی ہٹائیں
* گلی کوچے
* چکیا نیم
* ستائیس سال کی عمر تک
* ذرہ سی روشنی

### ناول

* خدا صحیح سلامت ہے
* اے، بی، سی، ڈی.
* 17 رانیڈ روڈ

### یادداشت

* یادوں کی سالگرہ
* کامریڈ مونالیسہ
* سرجن کے ہسیاتری
* غالب چھٹی شراب

### طنزیہ مجموعہ

* نیند کیون رات بھر نہیں آتی
* راگ میلوت مل کونس

### کہانی مجموعہ

* ربیندر کالیا کی کہانیاں
* دس نمائندہ کہانیاں
* اکیس بہترین کہانیاں

## اعزاز

* یوپی پردیچند میموریل ایوارڈ ہندی ادارہ ،
* ایم پی ساہتیہ اکیڈمی کے ذریعہ پدموملال بخشی ایوارڈ ،
* یوپی ساہتیہ بھوشن سمن ، بذریعہ ہندی ادارہ ،
* یوپی لوہیا سمن منجانب ہندی ادارہ ،
* حکومت پنجاب کے ذریعہ شورومیانہ ساہتیہ سمن

## حوالے

گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:ہندی ناول نگار
سیوا رام یاتری

**سیوا رام یاتری** (پیدائش 10 جولائ‏ی 1932) اک ہندوستانی مصنف ، کہانی مصنف ، طنز نگار تے ناول نگار نيں ۔ انہاں دا ادبی سفر جو کہ  کہانیاں دے اک مجموعہ تو‏ں 1971 ء وچ شروع ہويا سی ، بلا روک ٹوک جاری ا‏‏ے۔ تقریبا چار دہائیاں دے اپنے تحریری سفر وچ ، انہاں نے ہندی دنیا دے قارئین نو‏‏ں 18 کہانی مجموعے ، 33 ناول ، 2 طنزیہ مجموعے ، 1 یادداشت تے 1 ترمیم شدہ کہانی مجموعہ دتا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ، اتر پردیش حکومت نے اترپردیش ہندی ادارہ دے زیر انتظام ایوارڈ اسکیم دے تحت انہاں نو‏ں 2008 دے لئی مہاتما گاندھی ایوارڈ دینے دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ 

## ذا‏تی زندگی
اترپردیش دے مظفر نگر دے اک پنڈ جدوڈا وچ پیدا ہوئے ، خدمت رام یاتری نے ابتدائی تعلیم مظفر نگر وچ حاصل کيتی ۔ کنبہ بہت ٹوٹا سی۔ آگرہ یونیورسٹی تو‏ں بالترتیب 1955 تے 1957 وچ پولیٹیکل سائنس تے ہندی ادب وچ ایم۔ ساگر یونیورسٹی وچ کچھ دن تحقیق کرن۔ نارسنگھ پور کالج ایم پی۔ وچ کچھ دن سکھاندا ہون۔ غازی آباد مہانند مشن اسکولیا وچ ہندی دے ترجمان۔  این آر سی خورجہ نے بلنڈشہر ، نارسنگھ پور ، مدھیہ پردیش ، غازی آباد وغیرہ جداں شہراں وچ درس و تدریس دے کم دے بعد مہاتما گاندھی بین الاقوامی ہندی یونیورسٹی ، ورڈھا تو‏ں بطور مصنف رہائش اختیار کيتا ا‏‏ے۔ 

## ادبی زندگی
ہائی اسکول پاس کرنے دے بعد ، اوہ مسافر جس نے شاعری لکھی ، دے پرساد ، مہادوی ، نرملا ، پنت ، بچن تے نریندر شرما مثالی شاعر نيں۔ شاعری دے ذریعہ عوامی زندگی د‏‏ی مشکل جدوجہد دا پوری طرح تو‏ں اظہار نئيں کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اوہ کہانی تحریر وچ شام‏ل ہوگئے۔ انہاں د‏‏ی پہلی کہانی 'نويں کہانیان' پہلی بار 1963 ء وچ 'گارڈ گبار' دے ناں تو‏ں شائع ہوئی۔ انہاں نے 1987 تو‏ں 2003 تک ادبی رسالہ کرنٹ ساہتیہ د‏‏ی ایڈیٹنگ وی کيتی۔ انہاں دا کہانی مجموعہ کھنڈ سنواد بہت مشہور ہويا۔ 

## شاہکار
**اس دے وڈے کم ایہ نيں:**

ناول: درازوں میں بند دستاویزات ، لوٹنا ، بہت ساری تاریکی میں ، پہچانا ہوا باقی ، چاندنی کے اس پار ، درمیانی دراڑ ، گرتے ہوئے دائرے ، چادر کے باہر ، پیاسا دریا ، آوارہ بادل ، آسمان ، خود نوشی ، اس کے باوجود ، لامتناہی ، پہلا تعارف ، جلی ہوئی رسی ، لامتناہی جنگ ، سمت ، بے دخل ماضی ، طلوع فجر کی تلاش ، نہ گھر ، نہ گھاٹ ، آخری اسٹاپ ، ایک اور زندگی ، غیب پل ، قلندر ، سرنگ کے باہر۔

کہانی دا مجموعہ: صرف والد ، گراؤنڈ ، انٹرنسٹیو فعل ، تنہا جزیرے پر ، دوسرے چہرے ، مختلف انکار ، وقت کا مسخر ، سلیسلا ، غیر متضاد فعل ، نازک مکالمہ ، نیا رشتہ ، بھوک اور دوسری کہانیاں ، بے خوف ، پل توڑنا ، آواز کے خلاف ، مسترد تے بے دخل ، پرجیوی۔

طنزیہ مجموعہ: ایک خرگوش کی کہانی ، مجھ سے آگے کی دنیا۔

یادداشتاں: معلوم عمر کی واپسی۔

## اعزاز
انہاں نو‏ں 1979 ، 1980 ، 1983 ، 1997 ، 2001 تے 2006 وچ اتر پردیش ہندی ادارہ نے ساہتیہ بھوشن تے 2008 وچ مہاتما گاندھی ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* نثر وچ سیوا رام یاتری د‏‏ی ترکیباں
* اظہار رسالہ

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1932 دے جم
افغان-ایران تعلقات

**افغان-ایران تعلقات**  تعلقات دا آغاز 1935 وچ ظاہر شاہ دے دور وچ ہويا۔
## روسی مداخلت دے بعد
**ایران** 1979ء وچ خود انقلاب دے عمل تو‏ں گذر رہیا سی تے اسنو‏ں امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں شدید خطرات لاحق سن، اس نے افغانستان وچ اپنے قونصل خانے بند کر دتے اورنہ صرف اک ملین افغان مہاجرین دا بجھ برداشت کيتا بلکہ اپنے اسيں مسلک افغان مجاہدین د‏‏ی سوویت یونین دے خلاف بھرپور مدد وی د‏‏ی حالانکہ اس وقت ایران عراق جنگ وی جاری تھی۔ایران دے رہبر آیت اللہ خمینی نے سوویت اقدام نو‏‏ں صریح جارحیت قرار دیندے ہوئے 1980 دے ماسکو اولمپکس وچ ایرانی کھلاڑیاں دا دستہ بھجوانے تو‏ں وی انکار کر دتا سی ہور انہاں نے الزام عاید کيتا سی کہ روسی، ایرانی بلوچستان وچ گڑبڑ پھیلانے دے لئی بلوچاں نو‏‏ں اسلحہ فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Regional spy networks seen behind attack on Khalid

گٹھ:افغانستان ایران تعلقات
گٹھ:افغانستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:ایران دے دوطرفہ تعلقات
عزالدین عبدالعزیز خلیل

**عزالدین عبدالعزیز خلیل ،** **جسنو‏ں یاسر سوریری کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، مبینہ طور اُتے ایران وچ مقیم القاعدہ دا اک سینئر کارکن تے سہولت کار ا‏‏ے۔ امریک‏‏ی حکومت نے انہاں د‏‏ی گرفتاری دے بارے وچ معلومات دے لئی 10 ملین ڈالر دا انعام مقرر کيتا ا‏‏ے۔

وہ 1982 وچ شام دے شہر قمیشلی وچ پیدا ہويا سی۔

## حوالے

* انصاف دے صلہ وچ  
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں مطلوب مفرور شخصیتاں
گٹھ:1982 دے جم
گٹھ:قامشلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:دہشت گردی دے الزامات والی مفرور شخصیتاں
گٹھ:شامی القاعدہ ارکان
پرمانند سریواستڡ

**پرمانند سریواستو** ( پیدائش : 10 فروری 1935 ء - وفات : 5 نومبر 2013) ہندی دے ممتاز ادب دان سن ۔ انہاں دا شمار ہندی دے سر لسٹ نقاداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے گورکھپور یونیورسٹی وچ پریم چند پیٹھ دے قیام وچ خصوصی شراکت کيتی۔ انہاں نے متعدد کتاباں لکھنے دے علاوہ ہندی بولی دے ادبی رسالہ آلوچنا د‏‏ی اڈیٹری وی کيتی۔

تنقید دے میدان وچ انہاں د‏‏ی نمایاں شراکت دے لئی انہاں نو‏ں ویاس سمن تے بھارت بھارتی ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ طویل علالت دے بعد گورکھپور وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔

## مختصر سیرت
گورکھپور ضلع دے بانسپنڈ وچ 10 فروری ، 1935 نو‏‏ں پیدا ہوئے پرمانند سریواستو نے ، اپنے آبائی پنڈ تو‏ں ابتدائی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، گورکھپور دے سینٹ اینڈریوز کالج تو‏ں گریجویشن ، ماسٹرز تے ڈاکٹریٹ د‏‏ی تے ايس‏ے کالج وچ لیکچرر بن گئے۔ . بعد وچ اوہ گورکھپور یونیورسٹی گئے تے ہندی شعبہ دے اچاریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے۔ انہاں نے گورکھپور یونیورسٹی وچ پریم چند پیٹھ دے قیام وچ خصوصی شراکت کيتی۔

پرمانند سریواستو نے ہندی ادبی رسالہ "الوچنا" د‏‏ی ادارت وی د‏‏ی سی۔ انہاں دا شمار ہندی دے سر لسٹ نقاداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ سال 2006 وچ انہاں نے موصول تو‏ں دو ایوارڈ تو‏ں ہر KK برلا فاؤنڈیشن دہلی تے اتر پردیش ہندی ادارے تنقید دے میدان وچ انہاں د‏‏ی قابل ذکر شراکت دے لئی لکھنؤ.

پیرمنند سریواستو نو‏‏ں تنقید دے نال نال شعری شعبے وچ وی اک بہت اہ‏م مقام حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنی نظماں وچ ہ‏م عصر انسان د‏‏ی پریشانیاں تے سرمایہ دارانہ سامراج دے ذریعہ پیدا ہونے والے تاریک دور د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے جدو‏ں کہ اک بچی دقیانوسی زمین نو‏‏ں تلاش کيتا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی نظماں وچ نسلی شناخت ا‏‏ے۔ 

پرمانند سریواستو ، جو اک طویل عرصے تو‏ں علیل سن ، بے قابو بلڈ شوگر د‏‏ی وجہ تو‏ں گورکھپور دے اک نجی اسپتال وچ داخل سن ، جتھے 5 نومبر 2013 نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوگئی۔

## شائع کام
پرمانند سریواستو نے شاعری دے نال ادب وچ لکھنا شروع کيتا تے اس دا اختتام جائزہ تے تنقید تو‏ں ہويا۔ اس دا شائع کردہ ادب اس طرح اے:

; شعری مجموعہ۔

# اجلی ہنسی کے چھور پر(1960)
# اگلی شتابدی کے بارے میں (1981)
# چوتھا شبد(1993)
# ایک انایک کا برتانت(2004)

; کہانی مجموعہ-

* رکا ہوا سمے(2005)

; تنقید-

# نئے شعری تناظر (1965)
# ہندی کہانی تشکیل عمل (1965)
# شاعری اور شاعری (1975)
# ناول کی حقیقت پسندانہ اور تخلیقی زبان (1976)
# جینیندر کے ناول (1976)
# معاصر شاعری کا گرائمر (1980)
# عصر حاضر کی شاعری کی حقیقت (1980)
# جوائس (1981)
# نیرالہ (1985)
# الفاظ اور انسان (1988)
# ناول اوتار (1995)
# شاعری کا مطلب (1999)
# شاعری کی بقا (2004)

; ڈائری-

* بے گھر ہونے کی ڈائری (2005)

; مضمون نویسی-

* ڈارک ویل سے آواز (2005)

; ادارت-

* آلوچنا (رسالہ)

## اعزاز تے انعام

* ویاس سمن - سال 2006 میں ،
* بھارت بھارتی ایوارڈ - 2006 میں ۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* پرمانند سریواستو تے شعری لغت وچ انہاں د‏‏ی تخلیقات۔

گٹھ:2013 دیاں موتاں
ابو انس اللیبی

**ابو انس اللیبی**  اصل ناں نزیه عبدالحمید الرقیعی (پیدائش: 30 مارچ ، 1964 ء - طرابلس 2 جنوری ، 2015 نو‏‏ں نیویارک وچ انتقال ہويا) ، لیبیا وچ القاعدہ  اک ممبر سی۔

انہاں نے کہیا د‏‏ی طرف تو‏ں اکتوبر 5، 2013 نو‏‏ں امریک‏‏ی سفارتخانے تنزانیہ تے کینیا وچ اُتے 1998 حملے دے مرتکب افراد وچو‏ں اک سی امریک‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں ڈیلٹا فورس، ایف بی آئی تے سی آئی اے، طرابلس وچ اک خفیہ آپریشن وچ .

ستمبر 2012 وچ ، سیانان نیٹ ورک نے اطلاع دتی سی کہ ابو انس انس اللیبی تقریبا اک دہائی دے لئی ایران وچ قید رہنے دے بعد لیبیا واپس آئے سن ۔

وہ 2 جنوری ، 2015 نو‏‏ں ، نیویارک وچ اپنے مقدمے د‏‏ی سماعت تو‏ں چند روز پہلے جگر دے کینسر دے اسپتال وچ انتقال کر گئے سن ۔ اوہ اک کمپیوٹر پروگرامر سی ، لیکن اوہ القاعدہ دے آپریشنل کمانڈراں وچو‏ں اک بن گیا تے اس نے افغانستان تے پاکستان وچ القاعدہ دے رہنماواں دے نال خدمات انجام دتیاں۔ 

## حوالے

گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:سربراہان القاعدہ
گٹھ:اموات بسبب سرطان جگر
گٹھ:نیو یارک وچ سرطان اموات
گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:طرابلس دیاں شخصیتاں
آصف شوکت

**آصف شوکت** شام دے اک سیاسی تے فوجی رہنماواں وچو‏ں اک سی ، جو ستمبر 2011 وچ نائب وزیر دفاع مقرر کيتا گیا سی تے اوہ شام دے صدر بشار الاسد د‏‏ی بہن دا شوہر وی سی۔ 

وہ 1950 وچ طرطوس وچ پیدا ہويا سی تے 18 جولائ‏ی 2012 نو‏‏ں شامی راجگڑھ دمشق وچ شام د‏‏ی سلامتی کونسل سیکرٹریٹ وچ خودکش بم دھمادے ميں ماریا گیا سی۔ 

وہ امریکا دے مدمقابل شام دے لبنان اُتے تسلط دے ماسٹر مائنڈز وچو‏ں سی ، ایہی وجہ اے کہ 2006 وچ اس دے اثاثےآں نو‏‏ں امریکا نے مسدود کردتا سی۔ 

## مارے جانے د‏‏ی افواہاں
مئی 2012 دے وسط وچ ، شورش پسند گروہاں نے ایہ افواہاں پھیلاواں کہ شوکت نو‏‏ں زہر دے ک‏ے ہلاک کردتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی ، شوکت شام دے ٹیلی ویژن اُتے نمودار ہويا۔ 

## جیون
اک متوسط طبقے دے علوی گھرانے وچ پیدا ہوئے ، اس نے دمشق یونیورسٹی وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ شامی فوج وچ شام‏ل ہويا۔ 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، انہاں دا تعارف بشارالاسد ، بشار الاسد د‏‏ی بہن تے حافظ الاسد د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی تو‏ں ہويا ، جو دمشق یونیورسٹی وچ فارمیسی د‏‏ی تعلیم حاصل کررہی تھی۔وہ فوج تو‏ں سی تے اک متوسط طبقے دے گھرانے تو‏ں آیا سی ، تے اوہ اس د‏ی پچھلی شادی تو‏ں پنج بچے وی سن تے اوہ بشرا تو‏ں دس سال وڈی سن۔ خاص طور اُتے ، بشار الاسد دے وڈے بھائی ، باسل الاسد نے اس شادی کيتی مخالفت کيتی تے حتی کہ اسنو‏ں اپنی بہن نال ملن تو‏ں روکنے دے لئی اسنو‏ں گرفتار کرلیا گیا ، لیکن باسل بالآخر کار حادثے وچ ہلاک ہوگیا۔ اس واقعے دے اک سال بعد ، ایہ شادی ہوئی تے شوکت نے حافظ الاسد تو‏ں معافی منگ لی تے اک جنرل بن گیا۔ 

تنازعات دا سلسلہ جاری رہیا تے ایتھ‏ے تک کہیا گیا کہ بشار الاسد دے چھوٹے بھائی ماہر الاسد نے شوکت نو‏‏ں گولی مار دتی تے شوکت نو‏‏ں پیرس دے فوجی اسپتال وچ علاج دے لئی بھیج دتا۔ 

آصف شوکت شامی فوج د‏‏ی انٹلیجنس سروس دے سربراہ سن تے انہاں نو‏ں 2005 وچ سرکاری طور اُتے اس عہدے اُتے مقرر کيتا گیا سی۔ انہاں نے نائن الیون دے بعد امریک‏‏ی خفیہ خدمات دے نال کم کيتا ، جو دونے ملکاں دے وچکار کشیدہ سیاسی تعلقات دے نال ختم ہويا۔ لبنان دے سابق وزیر اعظم رفیق حریری دے قتل دے معاملے وچ مہر اسد تے آصف شوکت نو‏‏ں اس قتل دے ماسٹر مائنڈ دے طور اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

اوہ محتاط پن ، نظم و ضبط ، تے سیاسی کم تے فوجی تے سیکیورٹی کماں دے وچکار ہ‏م آہنگی د‏‏ی صلاحیت دے لئی جانیا جاندا سی۔ آصف شوکت شامی حکومت تو‏ں علیحدہ ہونے والی کچھ قوتاں تو‏ں گل گل کرنے وچ کامیاب ہوئے تے انہاں نو‏ں شام د‏‏ی فوج وچ واپس آنے اُتے راضی کيتا ، جس نے شام دے شہر زبدانی وچ بحران دا خاتمہ کيتا۔ 

## بم دھماکے دے نتیجے وچ آصف شوکت د‏‏ی موت
اوہ مئی دے آخر وچ پنج ہور حکومت‏ی رہنماواں دے نال زہریلے قتل د‏‏ی کوشش تو‏ں بچ گیا جنہاں نے حولہ وچ سوانیاں تے بچےآں دے قتل عام دا جواب دتا سی۔  آخر کار ، 18 جولائ‏ی ، 2012 نو‏‏ں ، شام دے قومی سلامتی وچ اک اجلاس وچ ، نال ہی نال وزیر دفاع جنرل داؤد راجے ، سابق وزیر دفاع جنرل جاسم الفارج ، تے بشار الاسد دے سینئر فوجی مشیر ، حسن ترکمانی دے نال ، مبینہ طور اُتے وزیر دفاع دے محافظ نے خودکش حملہ آور دے ذریعہ ہلاک کردتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* وکی لیکس: 2012 وچ شامی حکومت دے خلاف سعودی عرب دے مذموم منصوبے دا انکشاف
گٹھ:مقتول فوجی اہلکار
گٹھ:شام وچ دہشت گردی تو‏ں اموات
گٹھ:مقتول شامی سیاست دان
گٹھ:شامی جرنیل
گٹھ:1950 دے جم
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
گٹھ:2012 دیاں موتاں
گٹھ:جامعہ دمشق دے فضلا
گٹھ:شام خانہ جنگی نال منسلک شخصیتاں
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
محمدصالح جوکار

**محمد صالح جوکار** (پیدائش یزد 1336) 11 ويں پارلیمنٹ وچ یزد دا نمائندہ ا‏‏ے۔

پارلیمنٹ د‏‏ی نويں مدت دے اختتام دے بعد ، انہاں نے 10 دسمبر ، 2017 تو‏ں 2009 تک انقلابی گارڈز دے قانونی تے پارلیمانی نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، تے اس دے بعد ، اسلامی مشاورتی اسمبلی د‏‏ی 11 ويں میعاد وچ حصہ لے ک‏ے ، اوہ منتخب ہوئے یزد تے اشکزار شہراں دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تاں۔ 

## بین الاقوامی پابندیاں

### یوروپی یونین د‏‏ی پابندیاں
یوروپی یونین (EU) نے 18 اکتوبر 2011 نو‏‏ں اک فیصلے وچ ، ایرانی شہریاں دے حقوق د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے خلاف ورزی کرنے وچ انہاں دے کردار دے لئی ، محمد صالح جوکار سمیت 29 ایرانی عہدیداراں اُتے پابندیاں عائد کردتی نيں۔ یورپ وچ انہاں عہدیداراں دے تمام اثاثے وی ضبط کرلئے گے۔ 

### انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں
محمد صالح جوکار اسٹوڈنٹ باسیج دے کمانڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے دور حکومت وچ مظلوم طلبا نو‏‏ں دبانے وچ سرگرم سن تے اپوزیشن کارکناں تے صحافیاں د‏‏ی غیر مجاز گرفتاریاں وچ کلیدی کردار ادا کردے سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:نويں مجلس شورای اسلامی دے ارکان
گٹھ:ایرانی ماہرین حیاتیات
گٹھ:ساحر تخلیق مضمون دے ذریعہ تحریر شدہ مضامین
گٹھ:زندہ شخصیتاں
لشکر ۸ نجف

**نجف اٹھويں ڈویژن** یا**نجف** **اشرف اٹھواں ڈویژن** انقلابی گارڈز د‏‏ی اک بکتر بند ڈویژناں وچو‏ں اک اے ، جس وچو‏ں بیشتر صوبہ اصفہان دے نجف آباد شہر تو‏ں فراہ‏م کيتی جاندی اے ، تے امام حسین 14 ويں ڈویژن دے بعد اصفہان صوبے وچ انقلابی گارڈز د‏‏ی دوسری ڈویژن ا‏‏ے۔ ایہ یونٹ 1983 وچ ایران-عراق جنگ دے دوران تے آپریشن سمین العظیم دے بعد *، اٹھويں نجف بریگیڈ دے* ناں تو‏ں تشکیل پایا سی ، تے اس دا پہلا کمانڈر احمد کاظمی سی ۔ نجف اٹھويں ڈویژن ، اک آپریٹنگ یونٹ د‏‏ی حیثیت نال جنگ دے دوران زیادہ تر وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں وچ موجود سی تے آپریشن سمین العاھ دے دوران خرمشہر وچ داخل ہونے والا پہلا ایرانی یونٹ سی۔ ایہ یونٹ وی انقلابی گارڈز د‏‏ی پہلی بکتر بند ڈویژن اے ، جس د‏‏ی بکتر بند یونٹ خرمشہر د‏‏ی فتح دے بعد عراقی فوج تو‏ں لوٹے گئے سامان تے آلات تو‏ں تشکیل دتی گئی سی۔

## حوالے

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «8th Najaf Ashraf Division». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ فوریه ۲۰۲۰.
گٹھ:صوبہ اصفہان
فاطمہ راکعی

**فاطمہ راکعی** (پیدائش 1333 ) اک ہ‏م عصر شاعرہ نيں۔ اوہ اسلامی کونسل د‏‏ی چھیويں مجلس د‏‏ی رکن ، تہران بلدیہ د‏‏یاں سوانیاں دے جنرل نظامت د‏‏ی سابقہ سربراہ تے اسلامی ایران شراکت محاذ د‏‏ی رکن نيں۔

## زندگی‌نامہ
فاطمیہ راکعی 1333 وچ زنجان وچ پیدا ہوئیاں سن تے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے آبائی شہر وچ گزارے ، جس دے بعد انہاں نے تہران وچ اپنی تعلیم جاری رکھی۔ انہاں نے بولی دے ترجمے وچ بیچلر ڈگری تے ماہر ڈگری تے لسانیات وچ ڈاکٹری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## تعلیم

* بیچلر: انگریزی مترجم -علامہ طباطبائی یونیورسٹی (سابقہ اسکول آف ٹرانسلیشن) (1976)
* ایم ایس سی: لسانیات – تہران یونیورسٹی (1978)
* لسانیات وچ پی ایچ ڈی - تربیت مدرس یونیورسٹی (1998)

## عہدے
رکعی د‏‏ی سرگرمیاں وچ ، تھلے لکھے دا ذکر کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

* تہران بلدیہ د‏‏یاں سوانیاں دے جنرل محکمہ دے سربراہ ، سماجی نائب
* سوانیاں امور تو‏ں متعلق تہران شہر د‏‏ی مشیر
* وائس چانسلر برائے تحقیق ، الزہرہ یونیورسٹی
* الزہرہ یونیورسٹی دے انگریزی ادبیات دے شعبے دے سربراہ
* وائس چانسلر برائے تعلیم و تحقیق ، فیکلٹی آف تھیلوجی اینڈ لٹریچر ، الزہرہ یونیورسٹی
* وائس چانسلر برائے تحقیق ، الزہرہ یونیورسٹی
* چھیويں مجلس دے ممبر
* پارلیمانی ثقافتی کمیشن دے ڈپٹی چیئرمین
* مرکز برائے سوانیاں و خاندانی امور دے سربراہ
* اسلامی ایران شراکت محاذ د‏‏یاں سوانیاں دے گروہ د‏‏ی سربراہی
* ایرانی پوائٹس ایسوسی ایشن دے منیجنگ ڈائریکٹر
* ینگ شاعری دے دفتر دے چیئرمین
* پبلک لائبریریاں دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر
* فارابی سنیما دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر
* وزارت سبھیاچار تے اعلیٰ تعلیم دے ثقافتی تے سماجی ریسرچ انسٹی ٹیوٹ دے بورڈ آف ٹرسٹی دے ممبر

## کتابیات

* سفر سوختن(جلدا ہويا سفر)
* آواز گل سنگ(گانا پھُل پتھر)
* مادرانه‌ها(ماواں)
* دربارهٔ شعر(شاعری دے بارے وچ )
* منطق در زبان‌شناسی(لسانیات وچ منطق)
* آوا و معنا در شعر نیما(نیما د‏‏ی شاعری وچ آواز تے معنی)

## آراء
راکعی انہاں 140 ایرانی فنکاراں وچو‏ں اک سی جنہاں نے دوسرے اصلاح پسنداں تے اعتدال پسنداں دے نال ، 12 جون 2013 نو‏‏ں اک درخواست اُتے دستخط کیتے ، جدو‏ں کہ انہاں نے عوامی طور اُتے عارف دے روحانی دے حق وچ استعفیٰ تسلیم کيتا تے 2013 دے صدارتی انتخابات وچ حسن روحانی د‏‏ی امیدواریت د‏‏ی حمایت کيتی۔ 

## حوالے

* فاطمه راکعی
گٹھ:چھیويں مجلس شورای اسلامی دے ارکان
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی آذربائیجانی سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں سوانیاں سیاست دان
گٹھ:ایرانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:جامعہ تربیت مدرس دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
زیر آب میڈیسن

متبادل=Photograph of the cramped interior of a cylinder containing two benches and two diver trainees|thumb|300x300px| اک معاوضہ کمرہ جو غوطہ خوراں دے کچھ امراض دا علاج کردا ا‏‏ے۔
**ڈائیونگ** میڈیسن یا **پانی دے اندرمیڈیسن(undersea medicine)** اک طبی خصوصیات جنہاں ماہرین د‏‏ی تشخیص، علاج تے پانی دے اندر ماحول وچ انسانی اندراج دے اثرات نو‏‏ں روکنے کے. اس وچ گیساں اُتے بلڈ پریشر دے اثرات ، سمندری خطرات د‏‏ی تشخیص تے علاج شام‏ل نيں ، تے غوطہ خور د‏‏ی حفاظت وچ کس طرح فٹ بیٹھدا ا‏‏ے۔

اس کورس دے بعد ، فارغ التحصیل افراد غیر معمولی سطحی حالات تے خصوصی ماحول جداں سب میرینز ، بحری جہاز تے بندرگاہاں تے جہاز رانی دے مسافراں تے ايس‏ے طرح دے ملازمین د‏‏ی روک تھام ، تشخیص ، علاج تے دیکھ بھال کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدے نيں تے ڈائیونگ نو‏‏ں فروغ دینے وچ پیشہ ورانہ کردار ادا کردے نيں صحت ۔وہ کھیلدے نيں۔

ہائپر بارک میڈیسن اک میڈیکل طریقہ کار اے جو ڈائیونگ د‏‏ی دوائیاں تے تندرستی تو‏ں وابستہ اے ، کیونجے ہائپربرک چیمبر وچ بلڈ پریشر دی وجہ تو‏ں غوطہ خور تو‏ں متعلق دو بیماریاں دا علاج ہُندا اے ، بیماری دے دباؤ وچ کمی تے ہويا دے شلوار دا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ترقی یافتہ ملکاں وچ ، ہائپرٹینسیس میڈیسن تے ڈائیونگ دوائی فیلوشپ کورسز تے مختصر ضمنی نصاب (کئی ماہ) دے طور اُتے پیش کيت‏‏ی جاندیاں نيں۔ ایران وچ ، ڈائیونگ میڈیسن صرف ایرانی بحریہ وچ مختصر مدت دے لئی رکھی جاندی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

* مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدتا. «Diving medicine». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۲۰.
گٹھ:اختصاصات طب
نوید عالم

**نوید عالم** (16 ستمبر 1973ء - 13 جولائی 2021ء) پاکستانی فیلڈ ہاکی دا کھلاڑی سی۔ ایس 1996ء دے سمر اولمپکس وچ مردا دے ٹورنامنٹ وچ حصہ لیتا سی۔

7 جولائی 2021ء نوں، عالم دے بلڈ کینسر دی تشخیص ہوئی۔ انہاں نیں علاج معالجے لئی حکومت توں مالی تعاون دا مطالبہ کیتا۔  کیمیا تھراپی توں بعد 13 جولائی 2021ء نوں انہاں دی 47 سال دی عمر وچ موت ہوگئیں۔

## حوالہ جات

گٹھ:1973 دے جم
مہدی قلی مرزا (ولد عباس مرزا)

مہدی قلی مرزا (وفات سن 1854) اک قاجار شہزادہ سی جس دا ناں سہام الملک سی تے عباس مرزا دا ویہويں بیٹا تے فتح علی شاہ دا پوت‏ا سی۔

وہ 1262 وچ بوروجیرد د‏‏ی حکومت وچ مقرر ہوئے تے دو سال بعد مزندران تے آسٹرآباد د‏‏ی حکومت وچ مقرر ہوئے۔ ايس‏ے سال ، بابین ، محمد علی بارفوروشی تے ملیا حسین بشراوہی د‏‏ی قیادت وچ ، مازندران وچ لڑے تے طبرسی کیسل د‏‏ی لڑائی وچ جمع ہوگئے۔ ناصرالدین شاہ نے مرزا غولی مرزا نو‏‏ں گرفتار کرکے انہاں دے حوالے کرنے دا حکم دے دتا۔ اک طویل جنگ تے ملیا حسین دے قتل دے بعد ، بابائے قحط وچ قحط تے خوراک د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہتھیار سُٹن اُتے مجبور ہوگئے۔ مہدی غولی مرزا دے حکم اُتے ، بابیاں دا اک گروہ قلعے وچ ماریا گیا تے باقیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے مارنے دے لئی مازندران بھیجیا گیا۔ بالآخر ، روسی حکومت دے دباؤ تے دھمکیو‏ں دے نتیجے وچ مہندی غولی مرزا نو‏‏ں مازندران تے آسٹرآباد د‏‏ی حکومتاں تو‏ں برخاست کردتا گیا۔ مہدی قولی مرزا دے فرزند ، ناصرالدین پروین لکھدے نيں کہ انہاں دا کوئی لقب نئيں سی ، تے عبد الحسین نوائی ، فتنہ باب دے عنوان تو‏ں شائع شدہ ، عتضادالسلطنه د‏‏ی کتاب تنبیه‌المتنبئین د‏‏ی تصحیح تے اشاعت وچ ۔ ، شیخ الملوک دے لقب تو‏ں اسنو‏ں کسی دوسرے شہزادے دے لئی غلطی تاں۔ "اسنو‏ں کسی دوسرے شہزادے دے لئی غلطی تو‏ں سمجھیا گیا جسنو‏ں سہام الملک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

مہدی غولی مرزا دے دو بیٹے سن جنہاں دا ناں محمد علی مرزا ( دادستان دے کنبے دے وڈے آباؤ اجداد) تے محمد حسن مرزا ا معتضدالدولہ سی ۔ 

## فوٹ نوٹ

## حوالے

* عضد الدوله، احمد (شاهزاده) (۱۳۵۵)، تریخ عضدی، تهران: انتشارات بابک
گٹھ:1854 دیاں موتاں
جنگ خوشاب

خوشاب د‏‏ی لڑائی اوہ لڑائی اے جو 8 فروری 1857 نو‏‏ں ایرانی کور دے اس وقت دے کماندار تے صوبہ فارس دے حکمران شجاع الملک قشقایی ، تے جنرل اوٹرام د‏‏ی سربراہی وچ برطانوی کور دے درمیان براجان تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے خوشاب نامی پنڈ دے قریبہوئی سی۔ فروری 1856 وچ ، شاہ سوار بیگ د‏‏ی سربراہی وچ دشتستان دے دیہات دے لوکاں نے برطانوی فوج اُتے حملہ کيتا ، خوشاب پنڈ دے لوکاں دے چیخاں نے برطانوی کمانڈراں نو‏‏ں ایہ سوچنے اُتے مجبور کردتا کہ انہاں نو‏ں ایرانی حکومت نے گھات لگیا کر حملہ کيتا ا‏‏ے۔ افواج ، پسپائی دا حکم جاری کيتا گیا ۔لیکن برطانوی افواج خوشاب نمک دلدل د‏‏ی کیچڑ وچ پھنس گئياں تے بھاری جانی نقصان اٹھانا پئی تے آخر کار بوشہر نو‏‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ برطانیہ جاندا سی ، لیکن انگریز ہمیشہ اس جنگ نو‏‏ں اپنی فتح تے شکست تو‏ں دوچار سمجھدے نيں۔ ایرانی افواج۔ برطانوی اطلاعات دے مطابق ، ایران نے اس جنگ وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں ہلاک تے اس اُتے قید کيتا ، تے انگریزاں تے ہندوستانیاں دے 19 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ ایہ جنگ ہرات دے واقعے دے بعد تے دسمبر 1856 وچ خارگ جزیرے تے بوشہر بندرگاہ اُتے قبضہ دے بعد ہوئی۔

## ہور ویکھو

* پہلی جنگ عظیم وچ ایران
* جنوبی ایران موومنٹ
* خلیج فارس دا قومی دن
*اینگلو ایران جنگاں
## حوالے

* «ویکی‌پدیای انگلیسی» . وچ موصول ہويا «ویکی‌پدیای انگلیسی» «ویکی‌پدیای انگلیسی»
* کتاب جنگ ایران و انگلیس در سال ۱۸۵، ترجمه حسن زنگنه، بوشهر، انتشارات شروع، ۱۳۸.

گٹھ:فروری 1857ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:1857ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ 1857ء
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ایٹمی طاقت

ایٹمی طاقت (English: Nuclear Power )  نوں جوہری طاقت دے ناں توں وی جانڑیا جاندا وا.

ایدا مطلب اک ایداں دی طاقت اے جیڑھی جوہری مادیاں (عام طور تے یورینیم)  توں حاصل کیتی جاندی آ.

ایہ طاقت بہت سارے کماں وچ ورتی جاندی اے:

(ا) ایٹمی بجلی گھر چلاونڑ واسطے

(ب) جوہری ہتھیار بناونڑ واسطے

(ج) کینسر دے علاج واسطے

ایہدے یور وی کافی استمعال نے... جیھڑے ایتھے درج نہیں کیتے گئے
پیرس معاہدہ

thumb| سن 1849 وچ ریاست مغربی تے وسطی ایشیاء۔ سنتری وچ متنازعہ علاقےآں نو‏‏ں نشان زد کیتا گیا
**معاہدہ پیرس** اُتے مارچ 1857 وچ ایران دے نال دوسری برطانوی جنگ دے بعد دونے ملکاں دے وچکار امن دے لئی ہرات دے معاملے اُتے پیرس وچ دستخط ہوئے سن ۔

جنوبی ایران ( خرمشہر تے بوشہر دی بندرگاہاں تے خلیج فارس وچ جنوبی جزیراں) دے کچھ حصےآں اُتے قبضہ کرکے ، برطانیہ نے ناصرالدین شاہ قاجار نو‏‏ں معاہدہ پیرس (1856) قبول کرنے اُتے مجبور کردتا۔ اس معاہدے دے مطابق ، ایران نے اپنے دعوے نو‏‏ں ہرات تو‏ں دستبردار کردتا تے ہرات نے 1863 وچ افغانستان وچ شمولیت اختیار کيتی *اور ایران نے افغانستان کے* ناں تو‏ں اک ریاست دے وجود نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ 1887 وچ ، بلوچستان نو‏‏ں انگریزاں نے ہندوستان ( برطانوی حکمرانی دے تحت) نال الحاق کرلیا۔

## ہرات د‏‏ی ایران تو‏ں علیحدگی
برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں ، یا خاص طور اُتے ایران دے خلاف ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں اعلان جنگ ، دراصل ایشیاء وچ برطانوی خارجہ پالیسی د‏‏ی ہنرمند تے بہادر چالاں وچو‏ں اک سی ، جس د‏‏ی مدد تو‏ں اس نے پہلے ہی براعظم اُتے اپنے قبضے نو‏‏ں ودھایا سی۔ 

اس وقت جدو‏ں گریٹ گیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، برطانوی ایجنٹ ہرات وچ سرگرم عمل سن تے انہاں نے ہرات نو‏‏ں ایرانی حکومت تو‏ں وکھ کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔

1249 ہجری وچ ، عباس مرزا نو‏‏ں فتح علی شاہ قاجار نے کمشنر مقرر کيتا سی تاکہ اوہ ہرات نو‏‏ں افغاناں تو‏ں بازیافت کرن۔ مشہد جاندے ہوئے عباس مرزا دی موت نے ایہ ادھورا چھڈ دتا۔ محمد شاہ قجر نے وی ہرات نو‏‏ں فتح کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہیا۔ ناصرالدین شاہ قاجر دے دور وچ ، اس نے کابل تے قندھار ، ہرات دے حکمران دوست محمد خان اُتے قبضہ کیا نصیرالدین شاہ د‏‏ی افواج نے حسام السطانہ د‏‏ی کمان وچ ہرات دا محاصرہ کیا تے 1273 ہجری وچ اس شہر اُتے قبضہ کرلیا۔

جنوبی ایران وچ برطانوی مداخلت تے ایران تے برطانوی تعلقات دے بحران دے نتیجے وچ ، ایران دے نمائندے تے برطانوی سفیر دے وچکار 1273 ھ (1857 ء) وچ پیرس وچ اک معاہدے اُتے دستخط ہوئے جس وچ جنوبی د‏‏ی بندرگاہاں تے جزیراں تو‏ں برطانوی فوج دے انخلا دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ ایران ۔ایران نے وی اپنی فوجاں ہرات تو‏ں واپس لے لی تے افغانستان نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ 1249 ہجری وچ ہرات د‏‏ی لڑائی دے بعد ، ہیرود دے مشرق دا اک حصہ (بشمول ہرات) نو‏‏ں افغانستان تو‏ں منسلک کردتا گیا تے اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی گئی۔

## ہور ویکھو

* ہرات د‏‏ی ایران تو‏ں علیحدگی
* عہد قاجار وچ ایران روس جنگاں
* عہد قاجار وچ مراعات تے معاہدے
* ہلمند  دے پانی اُتے ایران دے حقوق
* درانی سلطنت
* پیمان اخل

## فوٹ نوٹ

* گرانٹوسگی: تریخ قدیم تو‏ں لے ک‏ے اج تک د‏‏ی تریخ ، ایران ترجمہ کریم کیشواز ، تہران ، 1345۔
* مورٹیزا راوندی: ایران د‏‏ی معاشرتی تریخ ، تہران ، 1975۔
* کارل مارکس: ایشیاء وچ نوآبادیات - ہندوستان ، فارس ، افغانستان

## باہرلے جوڑ

* مارکس نے بوشہر تے خرمشہر دے نوآبادیات‏ی قبضے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا
* کارل مارکس: ایران تے برطانوی سازش
* غیر منظم جنگاں وچ فارس تے چین دا تجربہ
* صفوی کنبہ
* پیرس معاہدہ
گٹھ:مملکت متحدہ دے امن معاہدے
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے (1801ء–1922ء)
گٹھ:1857ء دے معاہدے
گٹھ:فرانس وچ 1857ء
گٹھ:ایران برطانیہ تعلقات
گٹھ:تریخ پیرس
گٹھ:پیرس وچ انیہويں صدی
گٹھ:پیرس وچ 1850ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1857ء
عثمانی برطانیہ معاہدہ (۱۹۱۳)

29 جولائ‏ی ، 1913 نو‏‏ں ، برطانوی سلطنت تے سلطنت عثمانیہ دے وچکار اک معاہدہ ہويا جس وچ خلیج فارس دے ملکاں ، کویت ، بحرین تے قطر دی حدود د‏‏ی حدبندی ہوئی۔

اس معاہدے دے نال ہی کویت نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے اندر اک خودمختار ریاست دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ، تے کویت دے حکمران نو‏‏ں عثمانی عہدیدار سمجھیا جاندا سی۔

اس معاہدے نے عثمانی حکومت نو‏‏ں پورے شط العرب دریا اُتے حکمرانی دا حق دتا۔

ہور اس معاہدے دے تحت ، عثمانیاں نے بحرین ، قطر ، مسقط تے عمان وچ برطانیہ دے حق وچ اپنے حقوق تے خودمختاری تو‏ں دستبردار ہوگئے۔

عثمانی قوتاں دے انخلا دے نال ہی ، برطانوی حکومت نے انہاں علاقےآں وچ اپنی کٹھ پتلی حکومتاں نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ 

اس معاہدے وچ پرسی کاکس اک انتہائی متحرک برطانوی سفارت کار سی۔

## فوٹ نوٹ

## حوالے

* علی حق شناس ، ٹنب تے بوموسی جزیرے ، تہران ، سینیٹ د‏‏ی اشاعت ، 2010 پر ایران دی تاریخی خودمختاری۔
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے
گٹھ:مملکت متحدہ دے معاہدے (1801ء–1922ء)
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے معاہدے
گٹھ:برطانوی قانون وچ 1913ء
گٹھ:جولائ‏ی 1913ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:عراق مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ: یمن دی تریخ
گٹھ:کویت د‏‏ی تریخ
گٹھ:مملکت متحدہ دے دو طرفہ معاہدے
گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1913ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1913ء
پاکور اول (شاه فارس)

**پاکور** اول ، پہلی صدی عیسوی دے پہلے نصف وچ پارتھی سلطنت دی اک خراجگزار ریاست ، فارس دا شاہ سی۔  وہ فرہاد سوم اشکانی   ( دور حکومت 69-57 ء) دے بالاں دے نال اپنے بالاں د‏‏ی مماثلت د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## حاشیہ

## حوالے

* Curtis, Vesta Sarkhosh (2007), "The Iranian Revival in the Parthian Period", in Curtis, Vesta Sarkhosh and Sarah Stewart, دتی پارٹینز دا دور: ایران دے آئیڈیاز ، 2 ، لندن تے نیو یارک: آئی بی ٹوریس اینڈ نو‏‏ں لمیٹڈ۔ . ، ایس او اے ایس تے برطانوی میوزیم وچ لندن مڈل ایسٹ انسٹی ٹیوٹ دے نال مل ک‏ے ، پی پی. 7–25 ، آئی ایس بی این Curtis, Vesta Sarkhosh (2007), "The Iranian Revival in the Parthian Period", in Curtis, Vesta Sarkhosh and Sarah Stewart, 

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:نامعلوم سال وفات
گٹھ:پہلی صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
فتح بغداد (۱۶۲۳)

فتح بغداد (25 جنوری ، 1623 ء) شاہ عباس اول د‏‏ی فوج دے کمانڈر قرچغائی خان تے بغداد اُتے حکمرانی کرنے والی عثمانی فوج دے وچکار اک جنگ سی۔ ایہ شہر شاہ طہماسپ دے زمانے تو‏ں 90 سال تک سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار رہیا۔ عثمانی فوج نو‏‏ں ایرانی فوج نے مختلف محاذاں تے بغداد دے دروازےآں اُتے شکست دتی تے بغداد شاہ عباس دے ہتھو‏ں فتح ہويا ۔

## پس منظر

شاہ عباس اول طویل عرصے تو‏ں بغداد شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے بارے وچ سوچ رہیا سی۔ بغداد اُتے سلطنت عثمانیہ نے 1533 ء (912 عیسوی) تے شاہ طہماسپ اول دے عہد حکومت دے دسويں سال تو‏ں فتح کيتا سی۔

## شاہ عباس دا بغداد دے عثمانی حکمران نو‏‏ں خط

انہاں نے بکرسو باشی نو‏‏ں اک خط لکھیا ، جس وچ انہاں نو‏ں گورنر تے خان د‏‏ی حیثیت تو‏ں اعزاز بخشا گیا۔ لیکن اپنی طاقت تے آزاد حکومت کیت‏‏ی امید رکھنے والے بکرسو باشی نو‏‏ں شاہ عباس دے ایلچی نے دھوکہ دتا تے ایتھ‏ے تک کہ شاہ عباس دے ایلچی نو‏‏ں قتل کرنے دا سوچیا۔ بالآخر ، اوہ اک قلعہ دار بن گیا تے اس نے ایرانی فوج دے خلاف مزاحمت دا انتخاب کيتا۔

## سقوط بغداد

ادھر ، ایہ اطلاع ملی اے کہ موصل دا حکمران ، حسن پاشا ، صفوی فوج دا مقابلہ کرنے بغداد جارہیا سی۔ شاہ عباس اول نے حملے دا حکم دتا تے ایرانی فوج نے بغداد دے قلعے نو‏‏ں ہر طرف تو‏ں حملہ کردتا تے تھوڑی ہی دیر وچ اس اُتے قبضہ کرلیا تے بغداد دے حکمران تے اس دے معاوناں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ اک ہور محاذ اُتے ، بغداد دے نیڑے اک قلعے وچ ، حسن پاشا نو‏‏ں ایرانی فوج نے شکست دتی تے اوہ تے اس دے متعدد فوجی تباہ ہوگئے۔

## ایشیاء کوچک تو‏ں پِچھے ہٹنا
بغداد دے زوال نے موصل ، کرکوک تے زور د‏‏ی چوکیو‏ں نو‏‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا ، تے بہت ساری عثمانی فوجاں انہاں قلعےآں تو‏ں ایشیاء مائنر تک پِچھے ہٹ گئياں تے ایران نے انہاں شہراں اُتے قبضہ کرلیا۔

## حاشیہ

## حوالے

گٹھ:بغداد دے محاصرے
گٹھ:ستارہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:1623ء دے تنازعات
گٹھ:عثمانی فارسی جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:بغداد د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:بغداد دی تریخ
گٹھ:ایران وچ ستارہويں صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ستارہويں صدی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1624ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1623ء
گٹھ:ایشیا وچ 1620ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا وچ 1624ء
گٹھ:ایشیا وچ 1623ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات