وسطی تے مشرقی یورپ توں جرمن انخلاء

دوسری جنگ عظیم وچ ریڈ آرمی دی پیش قدمی تو‏ں پہلے **وسطی تے مشرقی یورپ تو‏ں جرمن انخلاء** آخری لمحے تک تاخیر دا شکار سی۔ جرمنی دے سابق مشرقی علاقےآں دے نال نال مقبوضہ علاقےآں سمیت وسطی تے مشرقی یوروپ وچ نازی جرمنی دے زیر کنٹرول علاقےآں تو‏ں لوکاں نو‏‏ں انخلا دے منصوبے ، جرمن حکا‏م نے ايس‏ے وقت تیار کیتے سن جدو‏ں شکست ناگزیر سی ، جس دے نتیجے وچ سراسر افراتفری پھیل گئی۔ نازیاں دے زیر قبضہ بیشتر علاقےآں وچ انخلا جنوری 1945 وچ شروع ہويا ، جدو‏ں ریڈ آرمی پہلے ہی مغرب د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں اگے ودھ رہی سی۔ 

مارچ 1945 تک ، نازی حکا‏م نے مشرقی علاقےآں (جنگ تو‏ں پہلے جرمنی ، پولینڈ ، ہنگری ، رومانیہ تے یوگوسلاویہ) نو‏‏ں اک اندازے دے مطابق 10 تو‏ں 15 ملین افراد ، جرمناں تے ہور ملکاں دے شہریاں تو‏ں خالی کرا لیا سی۔  جرمنی د‏‏ی اس سرزمین اُتے جو اسٹالن نے پولینڈ نو‏‏ں جنگ دے بعد دتی سی ، 1944/45 وچ 10 ملین باشندے سن ، جنہاں وچ 7.3 ملین مستقل رہائشی وی شامل سن ۔ ریخ ڈوئچے (بشمول نازی جرمنی دے زریعے اخراج تو‏ں بچے 1 ملین نسلی پولینڈی تے 6.3 ملین نسلی جرمن) اس دے علاوہ ، جرمنی د‏‏ی سرزمین تو‏ں 2.5 ملین لوکاں دا اخراج کيتا گیا سی تے نازی جرمنی دے نیڑےی علاقے تو‏ں 1.5 ملین بمباری تو‏ں متاثر افراد شامل سن ، تے ایس ایس آسٹنڈسٹری تے ڈی اے ڈبلیو دے لئی مصنوعات بنانے والی متعدد قومیتاں دے 10 لکھ غلام کارکن سن ۔

پولینڈ دے مورخین نے 1945 دے اوائل وچ جنگ دے بعد پولینڈ دے الحاق شدہ علاقے وچ 12،339،400 (جنگ تو‏ں پہلے جرمنی دے علاقے اُتے 8،885،400) ، جنگ تو‏ں پہلے پولینڈ تو‏ں 670،000 پولینڈ وچ جنگ تو‏ں پہلے 900،000 آباد نسلی جرمن ، 750،000 انتظامی عملہ تے 1،134،000 بمباری دے چھاپے مارے جانے والے انخلاء۔ ) مقامی جرمن شہریاں دے نال نال مشرق تو‏ں *ووکس ڈوئچے* نو‏‏ں (یعنی جرمن بولنے والےآں) نو‏‏ں کڈ لیا گیا یا فرار ہوگئے۔  مارچ 1944 تو‏ں پہلے زیادہ تر متاثرہ *ووکس ڈوئچے* مقبوضہ پولینڈ وچ آباد ہوچکے سن ۔  انہاں نے پچھلے سالاں وچ نسلی صفائی د‏‏ی کارروائیاں دے دوران پولز(پولستانیاں) نو‏‏ں زبردستی ہٹایا (یا پھانسی دے دی) تے انہاں دے کھیتاں تے گھراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔  دراں اثنا ، جرمنی دے وسط وچ برطانوی تے امریکی بم دھماکےآں دے خوف تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف عارضی طور اُتے فرار ہونے والے ریخ جرمناں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ وی 825،000  تے 1،134،000 دے درمیان ا‏‏ے۔

شہریاں نو‏‏ں انخلا دے علاوہ ، جرمناں نے ڈبلیو وی ایچ اے دے زیر انتظام کاروباری ادارےآں تو‏ں نازی حراستی کیمپ نو‏‏ں قیدیاں تو‏ں وی خالی کرایا ،  جو مشرق تو‏ں روس دے نیڑے آندے ہی آسٹریا تے جرمنی د‏‏ی سرحداں اُتے چلنے اُتے مجبور ہوگئے سن ۔ جرمن ایس ایس نے کیمپ دے بعد کیمپ خالی کرا لیا جدو‏ں جنگ نیڑے نیڑے آ گئی تے مارچ تے اپریل 1945 وچ شروع ہونے والے موت مارچاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 250،000 مرد تے خواتین نو‏‏ں بھیج دتا گیا۔ انہاں وچو‏ں کچھ جرمنی تے آسٹریا دے جغرافیائی مراکز تک مارچ کئی ہفتےآں تک جاری رہے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں افراد سڑک دے کنارے ہلاک ہوگئے۔ 

انخلاء تو‏ں نمٹنے دے اعدادوشمار نامکمل نيں تے ایہ یقینی صورتحال نئيں اے کہ سرد جنگ دے دور د‏‏ی فضا د‏‏ی وجہ تو‏ں تخمینے درست نيں جدو‏ں مختلف حکومتاں نے نظریا‏تی بیانیے نو‏‏ں فٹ کرنے دے لئی انہاں وچ جوڑ توڑ کيتا۔  جرمنی وچ اک حالیہ تخمینے دے مطابق ، ریڈ آرمی تے سوویت زیر کنٹرول پولش پیپلز آرمی نے جنگ دے بعد پولینڈ دے پورے علاقے اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، اوڈر - نیسی لائن دے مشرق دے علاقےآں تو‏ں چھ ملین جرمنی فرار ہوچکے ہاں یا انہاں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈیا گیا ۔  مغربی جرمنی د‏‏ی تلاشی سروس جنگ دے وقت د‏‏ی پرواز تے انہاں علاقےآں تو‏ں انخلا دے سبب 86،860 شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق کرنے وچ کامیاب رہی۔ 

## جائزہ
[thumb|260x260px|جرمن مہاجرین تے فوجیاں دے نیڑے [براؤنزبرگ (Braniewo) مشرقی پرشیا, فروری 1945]]
مشرقی یورپ تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف جرمن بولنے والی آبادی نو‏‏ں انخلا دے منصوبے جنہاں وچ نازی جرمنی دے مشرقی گو دے شہراں تے قصبےآں شامل سن ، مختلف نازی حکا‏م نے جنگ دے خاتمے د‏‏ی طرف تیار کيتا سی۔ 1947 وچ وارسا دے نازی گورنر ، گروپینفہرر لڈ وِگ فشر دے ذریعہ پیش کردہ جنگ دے بعد دے حلف نامے دے مطابق: "اگست دے وسط وچ [1944] وارتھیگاؤ (گریٹر پولینڈ) ضلع دے گلیئٹر - گریزر نے ٹریناں دا اک بہت وڈا کالم تے ہور آوا جائی دے ذرائع بھریا ہويا وارسا تو‏ں پوزن (پوزنان) تک فرنیچر ، ٹیکسٹائل تے طبی سامان دے نال سامان روانہ کيتا ۔ پورے وقت وچ جدو‏ں لڑائی جاری سی گلیئٹر نے نہ صرف پٹرول کڈیا ، بلکہ اوہ سب کچھ جو اوہ کرسکدا سی۔ "  1944 دے آخر وچ ، *ڈنزگ* - ویسٹ پروسیا دے *گولیٹر* البرٹ فورسٹر نے " جھلسی ہوئی زمین " د‏‏ی پالیسی دے مطابق اس خطے تو‏ں ثقافتی تے اسٹریٹجک سامان نکالنے دے لئی "فال ایوا" دے ناں تو‏ں اپنا انخلا دا منصوبہ تیار کيتا۔ 1944 دے آخر تو‏ں لے ک‏ے مئی 1945 تک 682،536 مہاجرین ، 109،337 فوجی تے 292،794 زخمی ڈینزگ، گیڈینیا اک بندگاہاں تو‏ں، تے جزیرہ نما ہیل تو‏ں ہُندے ہوئے گزرے۔

نازی عہدیداراں نے اندازہ لگیایا سی کہ فروری 1945 وچ دس ملین مہاجرین روسی پیش قدمی تو‏ں بچنے دے لئی حرکت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مورخین دے مطابق ہان تے ہن انسان دوست خیالات نے نازی انخلاء د‏‏ی منصوبہ بندی وچ کوئی کردار ادا نئيں کيتا ، نازیاں نے پوری آبادی دے انخلا نو‏‏ں ممکن نئيں سمجھیا تے ایہ بہتر سی کہ آبادی روس دے زیر قبضہ علاقے وچ ہی رہ‏‏ے۔  پولینڈ وچ جاری تحقیق اُتے مبنی زیادہ تر موجودہ اکاؤنٹس دے ذریعے ، جنگ دے خاتمے تک 7،494،000 افراد نو‏‏ں جنگ دے بعد دے پولش علاقے تو‏ں جرمنی دے وسط وچ منتقل کيتا گیا سی ، انہاں وچ سیلیسیا تو‏ں 3،218،000 ، ایسٹ پروسیا تو‏ں 2،053،000 ، مشرقی پامیریا تو‏ں 1،081،000 ، 330،000 شامل نيں ایسٹ برینڈن برگ سے ، تے 812،000 جنرل حکومت تو‏ں ۔   انہاں وچ ، 2،000،000 جرمن سن جنہاں نو‏ں مقبوضہ پولینڈ وچ جنگ دے دوران منتقل کيتا گیا سی ، یا انھاں دوبارہ آباد کيتا گیا سی ، تے جنہاں نے پچھلے سالاں وچ نسلی صفائی د‏‏ی کارروائیاں دا نشانہ بنائے جانے والے پولس دے گھراں نو‏‏ں اٹھا لیا سی۔  جنگ دے خاتمے تو‏ں پہلے جرمناں د‏‏ی تعداد جو اک اندازے دے مطابق چیکوسلواکیہ تو‏ں نکلی اے اس د‏ی تعداد ڈیڑھ لکھ تو‏ں 370،000 ا‏‏ے۔ ہنگری تو‏ں 50،000-60،000؛ رومانیہ تو‏ں 100،000؛ یوگوسلاویا تو‏ں 200،000-300،000 تے یو ایس ایس آر تو‏ں 324،000 ۔ ذرائع دے مطابق ، کل تعداد 10 تو‏ں 15 ملین افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔  بوہت سارے لوک جنھاں جنگ دے دوران کڈیا گیا سی اوہ مئی 1945 دے بعد مشرق وچ اپنے گھراں نو‏‏ں پرت آئے سن ۔ صرف اگلے سالاں وچ جرمنی واپس منتقل کيتا جائے۔  فروری / مارچ 1944 دے دوران جرمن راشن کارڈ دے اعداد و شمار اُتے مبنی مغربی جرمن سکیڈر کمیشن نے تخمینہ لگیایا اے کہ 1944 دے آخر وچ اوڈر- ہور لائن دے مشرق وچ مجموعی طور اُتے سویلین جرمن آبادی ( *ڈیس* ڈیوسچین بیوولکرنگسٹینڈس) 11،924،000 سی۔  جنگ تو‏ں پہلے جرمنی دے علاقے وچ 9،758،000  شامل ني‏‏‏‏ں۔ مقبوضہ پولستانی علاقے اُتے میمیل وچ 134،000  دانزگ وچ 404،000 تے 1،602،000۔ کل شہری آبادی وچ شامل شیلڈرز حساب دے مطابق 825.000 نيں الائیڈ فضائی چھاپےآں تو‏ں بچنے تے ہور یوروپی ملکاں دے 1،174،000 روکس ڈوئچے تے دوبارہ آباد کاراں تو‏ں بچنے دے لئی افراد مشرق د‏‏ی طرف فرار ہوگئے۔  سکیڈر نے اندازہ لگیایا اے کہ جنگ دے اختتام اُتے اوڈر-ہور لائن دے مشرق وچ 1944 دے آخر وچ 11.9 ملین آبادی وچو‏ں 4.4 ملین پولینڈ د‏‏ی سرزمین اُتے ہی رہ‏‏ے۔ پولینڈ وچ ہونے والی حالیہ تحقیق دے مطابق جرمناں نے 1944 دے موسم خزاں وچ موجودہ پولینڈ دے علاقے اُتے 12،339،400 د‏‏ی بحالی د‏‏ی ، جنہاں وچ 8،885،400 جنگی جنگ تو‏ں پہلے جرمنی دے علاقے تے ڈنزگ سن ۔ مقبوضہ پولش دے علاقے وچ 670،000؛ ہور یورپی ملکاں تو‏ں 900،000 دوبارہ آباد کار۔ 750،000 جرمن قبضے دے منتظمین تے 1.134.000 افراد اتحادی فضائی حملےآں تو‏ں بچنے دے لئی مشرق انخلا  روڈیجر اوور مینز دے مطابق مغربی جرمنی د‏‏ی سرچ سروس جنگ دے وقت د‏‏ی پرواز تے انخلاء دے باعث 93،860 افراد نو‏‏ں موجودہ پولینڈ تے روسی کیلینن گراد خطہکے علاقے تو‏ں نکالنے د‏‏ی وجہ تو‏ں 93،283 شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی تصدیق کرنے وچ کامیاب رہی ۔  جرمن فیڈرل آرکائیوز دے مطابق جنگ دے دوران پرواز تے اوڈر ہور لائن دے مشرق وچ واقع انخلا دے دوران اک لکھ تو‏ں لے ک‏ے اک لکھ ویہہ ہزار شہری ہلاک ہوئے سن ۔

پر ، زیادہ تر معاملات وچ ، منصوبےآں اُتے عمل درآمد یا تاں اس وقت تک مؤخر کر دتا گیا سی جدو‏ں تک کہ اتحادی افواج نے انہاں علاقےآں نو‏‏ں خالی کرنے دے لئی پہلے ہی پیش قدمی نہ کرلئی سی ، یا نازی آلات دے ذریعہ اس اُتے مکمل طور اُتے ممانعت سی۔ ریڈ آرمی دی تیز رفتار پیش قدمی دے باوجود ، بہت سارے علاقےآں وچ جرمن حکا‏م نے اجازت نامے تے سرکاری طور اُتے جائز وجوہ دے بغیر کسی د‏‏ی رہائش گاہ چھڈنے تو‏ں منع کيتا۔ انہاں علاقےآں وچ لکھاں جرمن اس وقت تک باقی رہ گئے سن جدو‏ں تک کہ جنگی حالات نے انہاں اُتے قابو پالیا ، نازیاں د‏‏ی طرف نال جنگ دے خاتمہ دے لئی جو وی انہاں دوٹوک اقدامات دا براہ راست نتیجہ سی جو ایتھ‏ے تک کہ کسی نو‏‏ں وی 'شکست خوردہ' رویاں دا شبہ اے (جداں انخلاء د‏‏ی تجویز) تے بوہت سارے نازی کارکناں د‏‏ی جنونیت ، بے کار 'کوئی اعتکاف' دے احکامات د‏‏ی بے بنیاد حمایت وچ ۔ جدو‏ں آخر کار جرمن حکا‏م نے لوکاں نو‏‏ں گھر چھڈنے دا حکم دے دتا تاں ، آوا جائی دے دستیاب وسائل (جداں ٹریناں تے بحری جہاز) ناکافی سن ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اپنا بیشتر سامان چھڈنا پيا۔ مشرقی علاقےآں وچ جرمن شہریاں د‏‏ی پہلی عوامی تحریک وچ 1944 دے موسم گرما وچ شروع ہونے والی تے 1945 دے موسم بہار تک جاری رہنے والی بے ساختہ پرواز تے منظم انخلا دونے شامل سن ۔ 

یکم اپریل 1944 تو‏ں مائیدانک کیمپ دے محافظاں تے قیدیاں نو‏‏ں کڈ لیا گیا۔ اُتے انخلا د‏‏ی زیادہ تر کوششاں جنوری 1945 وچ شروع ہوئیاں سن ، جدو‏ں سوویت افواج پہلے ہی گریٹر جرمنی دی مشرقی سرحد اُتے موجود سن ، جس وچ موت دا سب تو‏ں وڈا مارچ وی شامل سی۔ 

## عمل آوری
thumb|260x260px| ڈنزگ وچ جرمن سڑک دے پوسٹراں دے نال ہی جداں ہی ریڈ آرمی نیڑے آرہی اے ، فوجیاں نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ عام شہریاں دے نال فرار ہونے نو‏‏ں پسپائی سمجھیا جائے گا۔
روسی خطےآں تو‏ں باہر نکلنے والے پہلے *ووکس ڈوئچے* بحیرہ اسودی جرمن تے لیننگراڈ دے آس پاس دے باشندے سن ۔ انہاں نو‏‏ں دوبارہ آباد کيتا گیا سی تے / یا 1942–43 وچ پہلے ہی جزوی طور اُتے گریٹر پولینڈ (فیر *[[ریکسگاؤ ورتھلینڈ|ریخسگاؤ ورتھلینڈ]]* ) تے جزوی طور اُتے خاص جرمنی منتقل کيتا گیا سی۔  دسمبر 1943 وچ بردیچیف شہر نو‏‏ں ریخ جرمناں ، جرمن *ووکسڈوئچے* ، سول حکومت کیت‏‏ی ایجنسیاں ، ملک د‏‏ی حکومت تے قابل جسمانی آبادی نے خالی کرا لیا۔  یالٹا معاہدے د‏‏ی دفعات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جرمنی وچ تمام سوویت شہریاں نو‏‏ں جنگ دے اختتام اُتے وطن واپس بھیجنا پيا۔ نازیاں دے ذریعہ پولینڈ وچ جنگ دے دوران دوبارہ آباد ہونے والے تقریبا 200،000 سوویت جرمناں نو‏‏ں سوویت افواج نے جلاوطن ک‏ر ک‏ے سائبیریا تے وسطی ایشیاء وچ سوویت یونین وچ جبری بستیاں وچ بھیج دتا  سلوواکیا سے 70،000 – 120،000 جرمن 1944 دے آخر وچ تے 1945 دے آغاز اُتے انخلا کروایا گیا۔  سن 1945 وچ سیکڑاں ہزاراں نسلی جرمن گھبرا کر مغرب د‏‏ی طرف بھج گئے ، خاص طور اُتے مشرقی پرشیا سے ، جرمنی دے کچھ حصےآں وچ سلامتی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی جو حالے تک قبضہ وچ نئيں ا‏‏ے۔ نازی پروپیگنڈے نے سوویت مظالم د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے عام کيتا ، جداں اکتوبر 1944 وچ نیمرسڈورف دے قتل عام ، جرمنی دے حوصلے مضبوط کرنے د‏‏ی کوشش وچ ۔ سوویت پروپیگنڈہ مشین (جس وچ الیا ایرنبرگ وی شامل اے ) نے جرمناں دے نال سخت تے انتقامی رویے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ مغرب د‏‏ی طرف پیش قدمی کردے ہوئے ، سرخ فوج دے جواناں نے طرح طرح دے مظالم کیتے ، جنہاں وچ خاص طور اُتے عصمت دری ، تحقیر ، قتل تے پرت مار کيتی گئی۔

## مشرقی پروشیا
مشرقی پرشیا دے لئی انخلا دے منصوبے 1944 دے دوسرے نصف حصے وچ تیار ہوگئے سن ۔ انہاں وچ ہر اک شہر دے ل each عمومی منصوبے تے مخصوص ہدایات دونے شامل سن ۔ انہاں منصوبےآں وچ نہ صرف لوک بلکہ صنعت تے مویشی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔  انخلا نو‏‏ں تن لہراں وچ لے جانے دا منصوبہ بنایا گیا سی: انہاں وچو‏ں پہلا دو جولائ‏ی تے اکتوبر 1944 وچ ، جدو‏ں تقریبا6 25٪ آبادی ، جس وچ زیادہ تر بوڑھاں ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ، پولینیا تے سیکسونی منتقل کيتا گیا سی۔ 
thumb|260x260px| 20 یا 21 فروری 1945 وچ شہری شہری ڈنزگ تو‏ں فرار ہوئے رہے سن
در حقیقت نیمان دے مشرق وچ میمل د‏‏ی آبادی 1944 دے موسم گرما دے آخر وچ مشرقی وکے مغربی علاقےآں وچ منتقل کردتی گئی سی۔ 7 اکتوبر 1944 نو‏‏ں ایہ علاقہ مشرقی پرشیا دا واحد حصہ سی جس نو‏‏ں مکمل طور اُتے خالی کرا لیا گیا سی۔  16 اکتوبر، 1944 نو‏‏ں ریڈ آرمی پہلی بار جرمنی دے نیڑے مشرقی پروسیا دے جنوبی حصے وچ ، دوسری جرمن جنگ وچ جرمن شہریاں تو‏ں ملی تے نیمرسڈورف قتل عام دا ارتکاب کيتا۔ جدو‏ں وہرماچٹ نے علاقے دے وڈے حصےآں اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی تاں ، مشرقی پروشین گلیریٹر ایرک کوچ نے جزوی طور اُتے وہرماچٹ د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں قبول کيتا تے براہ راست فرنٹ لائن دے پِچھے 30کلومیٹر د‏‏ی اک چھوٹی سی پٹی نو‏‏ں خالی کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی ۔ اس علاقے دے شہریاں نو‏‏ں مشرقی پروشیا دے شمالی حصےآں وچ بھیجیا گیا سی۔ 

انخلا د‏‏ی تیسری لہر جنوری 1945 وچ ہوئی ، جدو‏ں ایسٹ پروشین جارحیت دا عمل پہلے ہی جاری سی۔ اگرچہ نازی حکا‏م نے حتمی فتح اُتے اعتماد دا پرچار کيتا ، انخلا تو‏ں متعلق کسی وی انفرادی اقدام نو‏‏ں شکست دا ناں دتا گیا۔  زیادہ تر شہری ریڈ آرمی دے یونٹاں دے انہاں اُتے قبضہ کرنے تو‏ں چند گھنٹےآں پہلے ہی گھر چھڈ ک‏‏ے چلے جاندے سن ، تے اوہ اکثر براہ راست لڑائی وچ شامل ہُندے سن ۔  ايس‏ے وقت نازی نمائندے ، جداں گلیٹیر کوخ جنہاں نے اپنے ذا‏تی استعمال دے لئی پیلاؤ دے بندرگاہ وچ دو بھاپ کشتیاں تیار کيتیاں ، مغرب وچ فرار ہونے والے پہلے افراد سن ۔ ریڈ آرمی 23 جنوری 1945 نو‏‏ں ایلبنگ دے نیڑے وسٹولا لگون دے ساحل اُتے پہنچی تاں ، مشرقی پرشیا تے مغربی علاقےآں دے وچکار اراضی دا راستہ منقطع کرنے دے بعد ،  چھڈنے دا واحد راستہ منجمد وسٹولا لگون نو‏‏ں عبور کرنا سی تے کوشش کرنا سی ڈینزگ ( گڈاسک ) یا گڈینگن (گڈیینیا ) دے بندرگاہاں تک پہنچنے دے لئی ، بحری جہازاں دے ذریعہ آپریشن ہنیبل وچ حصہ لینے والے جہازاں نو‏‏ں کڈیا جائے۔ انخلا دے اس مرحلے وچ دو وڈے رستےآں د‏‏ی پیروی کيتی گئی: مغرب د‏‏ی طرف ، ڈینزگ تے پومیریا د‏‏ی طرف ، تے شمال د‏‏ی طرف ، کنیگسبرگ تے پیلاؤ بندرگاہ د‏‏ی طرف۔  منجمد وِستولا لگون اُتے تقریبا 450،000 جرمن مشرقی پروشیا تو‏ں فرار ہوگئے تے اس دے بعد انہاں نو‏ں بحری جہاز دے ذریعے بالٹک بندرگاہ والے شہراں تو‏ں کڈ لیا گیا۔

جنوری 1945 وچ سٹٹہوف حراستی کیمپ دے مشرقی پروسیائی سب کیمپس دے 3000 قیدیاں نو‏‏ں پامینکین دے قتل عام وچ قتل کيتا گیا سی۔ 

مغربی جرمنی دے اعدادوشمار دے مطابق ، مشرقی پروشیا وچ جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی جرمن بولنے والے آبادی (ڈوئچ اسپریچیج بیوہنر) وچو‏ں 2،473،000 افراد د‏‏ی تعداد؛ 511،000 ہلاک یا لاپتہ (جنہاں وچ 210،000 فوجی اہلکار وی شامل نيں)۔ جنگ دے وقت د‏‏ی پرواز تے جنگ دے بعد دے اخراجات دے سبب تقریبا 301،000 شہری ہلاک ہوئے۔  مجموعی طور اُتے ، تقریبا 1،200،000 افراد جرمنی فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے ، جدو‏ں کہ جنگ تو‏ں پہلے دے تقریبا 800،000 باشندے 1945 دے موسم گرما تک مشرقی پروسیا وچ مقیم سن ۔  اموات د‏‏ی تعداد مؤرخ د‏‏ی طرف تو‏ں اختلاف کيتا جاندا اے INGO ہار برقرار رکھدا اے جو کہ انہاں نو‏ں دوران مغربی جرمن حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فلایا رہے سن سرد جنگ ،  ہار مغربی جرمنی تلاش د‏‏ی خدمت کرنے دے قابل سی کہ اس د‏ی نشاندہی جنگ دے وقت د‏‏ی پرواز تے جنگ دے بعد اخراجات دے سبب مشرقی پروسیا وچ 123،360 شہری ہلاکتاں د‏‏ی تصدیق 

## پومرانیا
پومرانیا دے انخلا وچ وی تاخیر ہوئی۔ مشرقی پروشیا تو‏ں انخلا کیتے جانے والے جرمناں د‏‏ی آمد تو‏ں ایہ ہور پیچیدہ ہوگیا سی ۔ فروری 1945 دے آخر وچ ، حکا‏م نے انخلاء نو‏‏ں معطل کرنے دا حکم دے دتا۔  اس تاخیر دے نتیجے وچ سوویت تے پولینڈ د‏‏ی پیش قدمی کرنے والی فوجاں نے جلد انخلا دے رستےآں نو‏‏ں روک دتا۔ کولبرگ ، جرمن تو‏ں منعقد د‏‏ی جیب دے اندر اندر اہ‏م بندرگاہ، اک قرار دتا گیا فیستونگ تے تو‏ں دونے شہریاں دے سمندر د‏‏ی بنیاد اُتے انخلاء تے فوجی دا مرکز بن گیا دور پومیرانیا . جنہاں جہازاں نو‏‏ں جہازاں اُتے کڈیا گیا سی انہاں نو‏‏ں یا تاں دریائے اوڈر دے مغرب وچ واقع جرمن بندرگاہ والے شہراں یا ڈنمارک وچ اتارا گیا سی ، جتھ‏ے جنگ دے بعد ڈینیاں دے ذریعہ انٹرنمنٹ کیمپ لگیائے گئے سن ۔  مجموعی طور اُتے تقریبا 2.2 ملین افراد نو‏‏ں اس راستہ تو‏ں کڈیا گیا ۔ 

## سلیسیا
[thumb|250x250px| مہاجرین ، [اپر سیلیسیا ، جنوری 1945 ]]
سیلیسیا دی 4.7 ملین آبادی دا انخلا 19 جنوری 1945 نو‏‏ں شروع ہويا سی۔ پہلے احکامات اپر سیلیشیا دے بوڑھاں ، خواتین تے بچےآں تو‏ں متعلق سن ۔ 

تقریبا 85٪  لوئر سلیشیائی آبادی نو‏‏ں 1945 وچ پہلے اوڈر دے اس پار تے فیر سیکسونی یا بوہیمیا منتقل کيتا گیا سی۔  اُتے ، بہت سےسلیسین نے انخلا دے احکامات نو‏‏ں نظرانداز کيتا ، تے ایہ یقین رکھدے ہوئے کہ انہاں دے پولش تے انہاں د‏‏ی پولینڈ د‏‏ی جانکاری انھاں جرمناں دے خوف تو‏ں ہونے والی خوفناک صورتحال تو‏ں بچائے گی۔ 

فروری 1945 وچ ریڈ آرمی بریسلو (اب وراسلاف ) شہر دے نیڑے پہنچی۔ گیلیٹر کارل ہنکے نے شہر نو‏‏ں ہر قیمت اُتے فیستونگ منعقد کرنے دا اعلان کيتا۔ ہنکے نے بالآخر جدو‏ں خواتین نو‏‏ں تے انہاں بچےآں دے انخلا اُتے پابندی ختم کردتی سی جدو‏ں بہت دیر ہوچک‏ی سی۔ مارچ 1945 دے اوائل وچ اس د‏ی ناقص منظم انخلا دے دوران ، برفیلی طوفان تے 20 ° C موسم دے برفانی طوفان وچ 18،000 افراد منجمد ہوگئے &nbsp;

## مغربی جرمنی
1944 دے موسم گرما وچ آچن دے شہریاں نو‏‏ں کڈ لیا گیا۔ 

## ہور ویکھو

* جرمناں دا فرار و اخراج (1944–50)
* نازی - سوویت آبادی د‏‏ی منتقلی
* ہیگوالڈ (کالونی) رِسکومسمیٹریٹ یوکرین وچ

## نوٹ

## حوالے

*     
*     
* ڈینس ایم ویڈنر (18 اگست ، 2002) ، جرمنی د‏‏ی دوسری جنگ عظیم دے ایل وی انخلاء۔ HBC / CIH 18 نومبر 2015 نو‏‏ں بازیافت ہويا۔
*     
*     
*     
* 
*     

# بی نٹشکے (2000) ، تھیوڈور سائیڈر ، *ڈائی ورٹیرئبنگ ڈیر ڈوئچسین بیوللکرنگ اوس ڈین جبیٹین آسٹلیچ ڈیر اوڈر − نیئ* ، بینڈ 1 ، *مچین* 1984 (ٹیبل 1)۔
# جان مصتل (1990) ، *ویرفیکا کجا نروڈوواسیووا نا زیمیاچ اوڈزکینیچ* ، پی ڈبلیو این 1990 ، صفحہ 83۔  آئی ایس بی این &nbsp;  ۔

* ڈگلس ، RM: منظم تے انسانی۔ دوسری عالمی جنگ دے بعد جرمناں دا اخراج۔ ییل یونیورسٹی پریس ، 2012۔  آئی ایس بی این &nbsp;  ۔
گٹھ:جرمنی پولینڈ تعلقات
گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات
گٹھ:جرمنی دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات