open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آمور دریا

**دریائے آمور** (Amur River) یا **[[ہائیلونگ جیانگ]]** (Heilong Jiang) (ایون: Тамур \ Tamur، مانچو: ، Sahaliyan Ula، چینی:. 黑龙江؛ پنین: Hēilóng Jiāng، روسی: Амур река) دنیا دا دسواں سب توں لمبا دریا ہے۔ ایہ روسی مشرق بعید تے شمال مشرقی چین (اندرونی منچوریا) دے درمیان سرحد تشکیل کردا ہے۔

روس اتے چین دے وچّ زمین لئی جو جھڑپیں 17ویں صدی وچّ شروع ہوئیاں اتے 20ویں صدی تکّ چلیاں ، اوہناں وچّ آمور دریا دااہم کردار سی ۔ ।

## دریا دا رستہ
آمور دریا لہندے منچوریا دیاں پہاڑیاں وچّ شلکا دریا اتے ارگن دریا دے ملاپ توں 303 میٹر دی اچائی اتے جنم لیندا ہے ۔ اتھے  ایہہ چڑھدے دا رخ کردا ہے جتھے ایہہ چین اتے روس دی سرحد دی سرحد بناندا ہے ۔ 400 کلومیٹر تکّ ایہہ گھمدا ہوئیا دکھن - چڑھدے دی طرف وگن لکدا ہے ، جس دوران اسوچّ بہت سارے چھوٹے ندی - نالے مل جاندے ہن ۔ اس علاقے دے کئی نگر - قصبے آمور دے کنڈے بسے ہوئے ہن ۔ پھر ایہہ دکھن دے ولّ وگدا ہے جتھے ایہہ روس دے بلاگوویچینسک شہر اتے چین دے ہیئیہی شہر دے وچّ توں گزردا ہے ۔ اتھے اس توں جیا دریا وی آ ملدا ہے جس توں اسدا پانی اتے چوڑائی کافی ودھ جاندے ہن ۔ 

تھوڑھا اگے چلکے اس نال بریا دریا وی مل جاندا  ہے اتے پھر 250 کلومیٹر بعد اس توں سونگہوا دریا ملدا ہے ۔ ہن ایہہ چڑھدے دا رخ کردا ہے اتے روس دے خبارووسک  نگر دے طرف جاندا ہے ۔ اتھے اس نال اسوری دریا ملدا ہے ، جسدے بعد ایہہ چین - روس دی سرحد نہیں رہندی اتے پوری طرحاں روس وچّ ہی آ جاندا ہے ۔ اس تھاں اتے اس وچّ انا پانی ہندا ہے کہ اک دھار دی بجائے اسوچّ کئی دھارے نال - نال اک چوڑی گھاٹی وچّ چلدیاں ہن ۔ لگبھگّ 200 کلومیٹر بعد ایہہ وادی تھوڑھی تنگ ہو جاندی ہے اتے پھر دریا شمال دے ولّ چلکے امگن دریا  نال ولا کردا ہے ۔ اسدے بعد ایہہ اچانک چڑھدے نوں مڑ کے لگبھگّ 20 کلومیٹر بعد اوخوتسک سمندر اتے جاپان سمندر نوں جوڑن والے تاتاری آبنائے وچّ بحر الکاہل وچ جا ڈگدا ہے ۔ 
## حوالے

گٹھ:ایشیاء دے بین الاقوامی دریا
 
گٹھ:چین کے دریا
 
گٹھ:چین روس سرحد
آمور

گٹھ:روس دے دریا
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ
گٹھ:دنیا دے دریا
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:آبی جغرافیہ
سکیفل پائیک

**سکیفل پائیک** انگلینڈ دا سبھ توں اُچا پہاڑ اے۔ ایدی اچائی 978 میٹر / 3209 فٹ اے۔

## ہور دیکھو
* برطانیا دے اچے پہاڑاں دی لسٹ

گٹھ:برطانیا دے پہاڑ
گٹھ:انگلینڈ دے پہاڑ
سنوڈن

**سنوڈن** ویلز دا سب توں اچا پعاڑ اے۔ ایدی اچائی 1085 میٹر / 3560 فٹ اے۔
## ہور ویکھو
* برطانیہ دے اچے پعاڑاں دی لسٹ
باس

**باس** چڑھدے سکاٹلینڈ دے سمندر چ اک چٹانی جزیرہ اے۔ اے کنڈے توں 2 کلومیٹر دے پینڈے تے اگ دے پعاڑ (Volcanic Rock) والی ٹعلوانی چٹان اے۔ ایدی اچائی 107 میٹر / 351 فٹ اے۔ اے 7 ایکڑ تے پھیلی ہوئی اے۔ایتھے اک چانن کعر تے قلعہ وی ہے۔ باس دے جزیرے تے گینٹ پنچھیاں دا اک وڈا ٹکانہ اے۔ ڈیوڈ ایٹنبرا نے اینے چوکھے پنچھیاں باجوں ایس تھاں نوں دنیا دے جنگلی جیون دے عجوبیاں چ گنیا اے۔ 
## بارلے جوڑ

* باس دے پنچھی - جنگلی جیون دا اک عجوبہ
* باس دی تریخ
* باس تے اک آرٹیکل

گٹھ:سکاٹلینڈ
گٹھ:برطانیہ دے جزیرے
گٹھ:برطانیہ دے پعاڑ
گینٹ

**گینٹ** سلیڈا ٹبر دا اک سمندری پنچھی تے جنس اے۔ 
## ونڈ

گینٹ جنس وچ 3 ونڈاں  نیں: 
 

* مورس
** اتلا گینٹ
** اسٹریلوی گینٹ
** کیپ گینٹ

## ہور ویکھو
* باس
مونٹ بلانک ڈی کورمئیر

**مونٹ بلانک ڈی کورمئیر** الپس دے پعاڑی سلسلے دا دوجا اچا پعاڑ اے۔ ایدی اچائی 4،768 میٹر / 15577 فٹ اے۔
اولڈ مین آف ہوۓ

**اولڈ مین آف ہوۓ** جزیرہ ہوۓ سکاٹلینڈ برطانیہ چ اک 449 میٹر اچی تے پتلی اک پڑی اے۔
لیوس اینڈ ہیرس

**لیوس اینڈ ہیرس** سکاٹلینڈ دا سب توں وڈا جزیرہ اے تے برطانوی جزیریاں چ وڈے برطانیہ تے آئرلینڈ مگروں تیجا وڈا جزیرہ ہے۔ جزیرے دا اتلا پاسہ لیوس اکھواندا اے تے تھلواں پاسہ ہیرس۔ اے سکاٹلینڈ توں 24 میل / 39 کلومیٹر دی واٹ تے سمندر چ اے۔

## بارلے جوڑ
وڈا برطانیا

**وڈا برطانیا** اک جزیرا اے جیہڑا براعظم یورپ دے اُبھے لِہندے پاسے ول اے ۔ برطانیا دنیا دا نوواں وڈا جزیرا اے ۔
 
**جزیرہ برطانیہ عظمی** (Great Britain / Britain) شمالی بحر اوقیانوس وچ اک وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 209331 کلومیٹر (80823 مربع میٹر) ا‏‏ے۔ ایہ جزائر برطانیہ تے یورپ دا سب تو‏ں وڈا تے دنیا دا نواں سب تو‏ں وڈا جزیرہ ا‏‏ے۔

اس دے مغرب وچ جزیرہ آئرلینڈ واقع اے ایہ دونے تے ہور 1000 چھوٹے جزیرے مل ک‏ے مجموعہ جزائر برطانیہ بنا‏تے نيں۔
اس اُتے واحد **[[مملکت برطانیہ عظمی]]** مملکت انگلستان تے مملکت سکاٹ لینڈ دے اتحاد تو‏ں قائم ہوئی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Interactive map of Great Britain
* Coast – the BBC explores the coast of Great Britain
* The British Isles
* 200 Major Towns and Cities in the British Isles
* CIA Factbook United Kingdom
* Touring Britain and Ireland Interactive Map

### ویڈیو روابط
* Pathe travelogue, 1960, ''Journey through Britain''
* Pathe newsreel, 1960, ''Know the British'' 
* Pathe newsreel, 1950, Festival of Britain

گٹھ:برطانوی جزیرے
گٹھ:برطانیہ عظمٰی
گٹھ:ٹائٹل اسٹائل وچ بیک گراؤنڈ تے ٹیکسٹ الائن دونے دے نال ٹوٹنے والی لسٹ دا استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
سکائی

**سکائی**، سکاٹلینڈ، برطانیہ دا اک جزیرہ اے۔

## مورت نگری

File:Isle of Skye, Sound of Sleat - geograph.org.uk - 42292.jpg
File:Hazelnut trees - geograph.org.uk - 1722201.jpg
File:Bearreraig Waterfall - geograph.org.uk - 947475.jpg
File:Skye Coastline.jpg|
File:Old School at Colbost - geograph.org.uk - 124778.jpg

## بارلے جوڑ
سٹونہنج

**سٹونہنج** انگلینڈ دی کاؤنٹی ولٹشائر چ سالسبری دے نیڑے اک پرانی یادگار اے۔ اے یادگار اک چکر چ کھڑے پتھراں نال بنی اے۔ اے سعاب لایا گیا جے اے یادگار 4 توں 5 ہزار ورے پرانی اے

## بارلے جوڑ

۔
سالٹئیر

**سالٹئیر** لیندا یارکشائر، انگلینڈ چ وکٹورین ویلے دا بریڈفورڈ شہر اندر اک پنڈ اے۔
جوراسک کوسٹ

**جوراسک کوسٹ** انگلینڈ دے سمندری کنڈے تے پرانے ویلیاں دی اک تھاں اے۔

* جوراسک

گٹھ:انگلینڈ
ہیڈرین کند

**ہیڈرین کند**رومن ویلے دی برطانیہ چ اک بچاؤ کند اے۔ اے 122 چ بننا ٹری۔ رومی بادشاہ ہیڈرین نے ایس نوں بنایا سی ایس لئی اینوں ہیڈرین کند کیا جاندا اے۔
برطانیا دے اچے پہاڑاں دی لسٹ

## [[سکاٹلینڈ]] دے اچے پہاڑاں دی لسٹ

## [[انگلینڈ]] دے اچے پہاڑاں دی لسٹ

## [[ویلز]] دے اچے پہاڑاں دی لسٹ

گٹھ:برطانیا دے پہاڑ
گٹھ:انگلینڈ دے پہاڑ
سکافل

**سکافل** 950 میٹر دی اچائی نال انگلینڈ دا دوجا سب توں اچا پعاڑ اے۔

## ہور ویکھو
* برطانیہ دے اچے پعاڑاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
ونہار

**ونہار** ضلع چکوال دا اک جغرافیائی تھاں اے۔ اے کلرکہار توں لے کے سرگودہ روڈ ول منارہ گراں تک، سردھی توں لے کے وسنال تک دا تھاں ونہار چ کنیا جاندا اے۔ ونہار اچی تھاں تے اے تے ایدی اچائی 2500 فٹ دے نیڑے تریڑے اے۔

## ونہار دے گراں

سرکلاں,میانی، وسنال،چک مصری، پہاڑ خان، کہوٹ، جھامرہ،مانکپور، رنسیال، گفانوالہ، بوچھال کلاں، دھروکنہ، بوچھال خورد، بھسینمنارہ،نورپور

## نقشہ
http://maps.google.com/maps?hl=en&client=opera&rls=en&channel=suggest&q=Topographic+map+of+islamabad&biw=1440&bih=788&um=1&ie=UTF-8&hq=&hnear=0x38dfbfd07891722f:0x6059515c3bdb02b6,Islamabad&gl=pk&t=p&ei=faw_TqeqMoPG-QbIod2LDQ&sa=X&oi=geocode_result&ct=image&resnum=1&ved=0CBoQ8gEwAA}

## ہورویکھو
*وادی ونہار
لیزگی لوک

لیزگی لوک روس دے لوک راج داغستان دے تھلویں تے آذربائیجان دے اتلے علاقے چ وسن آلا اک نسلی گروہ اے تے ایہہ لیزگی بولی بولدے نیں ۔

## تریخ
پرانے یونانی تریخ داناں ، جنہاں چ ہیروڈوٹس ، سٹرابو تے پلینی وغیرہ وی شامل نیں ، نے *لیگوئی لوکاں* دا ذکر کیتا اے ، جہڑے قفقازی البانیا دے واسی سن ۔ 9ویں تے 10ویں صدی عیسوی دے عرب تریخ داناں نے اج دے داغستان تھلویں علاقے چ **لاکز بادشاہت** دا ذکر کیتا اے ۔ المسعودی نے اس علاقے دے باشندےآں نوں **لاکزام (لیزگن)** آکھیا ، جہڑے شیروان شاہ بادشاہت دا اتلے توں آن آلے حملہ آوراں توں دفاع کردے سن ۔

## نویں ویلے چ

انقلاب روس توں پہلاں *لیزگی* دی اصطلاع اج دے روس دی ریاست داغستان چ وسن آلے سارے نسلی گروہاں لئی ورتی جاندی سی ۔

اج لیزگی لوکاں دی اکثریت سنی مسلمان اے تے داغستان دے اک پنڈ **مسکندجا** دے لیزگی لوک شیعہ مسلمان نی‍ں ۔

لیزگی لوکاں دی اکثریت آذربائیجان تے روس دی ریاست داغستان چ وسدی اے ۔ اینہاں دی کل آبادی دا اندازا 7 لکھ دے نیڑے اے ، جنہاں چوں 4،12،000 روس تے 1،78،000 (آذری حکومت موجب) آذربائیجان رہندی اے ۔ پر لیزگی تنظیماں آذربائیجان چ اپنی آبادی 6 لکھ توں 9 لکھ دے وچکار دسدیاں نیں ۔

کجھ لیزگی لوک وسطی ایشیا چ وی وسدے نیں ۔

## باہرلے جوڑ

*کوثر ڈاٹ نیٹ
*زی وطن لیزگی ویب سائیٹ 
*شارویلی لیزگی ویب سائیٹ 
*شاہ داغ لیزگی ویب سائیٹ
*سامور پریس 
*سامور ویب سائیٹ 
*سووار ویب سائیٹ 
*لیزگی نیٹ
*لیزگی ویب سائیٹ
*لیزگی چال
*لیزگی ایم پی3 ویب سائیٹ
*آذربائیجان چ لیزگی لوک
*لیزگی قومی برقی کتب خانہ 
*آذری لیزگی
*لیزگی لوکاں بارے اک کالم
*News: The holiday of Lezghi national heroic epos "Sharvili" in the Akhty 

گٹھ:روس
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:داغستان
گٹھ:یورپ دیاں مسلمان قوماں
گٹھ:قفقاز
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ایرانی قبیلے
گٹھ:ہند یورپی قبیلے
گفانوالہ

گفانوالا (انگریزی: Gufanwala) پاکستان دی سب تحصیل سب کلرکہار دی یونیئن کونسلاں وچّ ستھت چکوال زلے دا اکّ پنڈ ہے۔
کہون

**کہون** ضلع چکوال دا اک جغرافیائی تھاں اے۔ 
## ونہار دے گراں

مگھال، 

## نقشہ
http://maps.google.com/maps?hl=en&client=opera&rls=en&channel=suggest&q=Topographic+map+of+islamabad&biw=1440&bih=788&um=1&ie=UTF-8&hq=&hnear=0x38dfbfd07891722f:0x6059515c3bdb02b6,Islamabad&gl=pk&t=p&ei=faw_TqeqMoPG-QbIod2LDQ&sa=X&oi=geocode_result&ct=image&resnum=1&ved=0CBoQ8gEwAA}
احمد شجاع پاشا

**لیفٹیننٹ جنرل احمد شجاع پاشا** پاکستان دی وڈی انٹیلیجنس ایجنسی انٹر سروسز انٹیلیجنس دے اکتوبر 2008 توں ڈائریکٹر اے۔

## فوج چ
احمد شجاع پاشا1974 چ پاک فوج چ پعرتی ہوۓ تے فرنٹیر فورس چ آۓ۔ اقوام متجدہ ولوں سیرہ لیون چ 2001 توں 2002 تک رۓ۔ پاشا نوں 2003 چ میجر جرنل بنا دتا گیا۔ 2006 توں 2008 تک وزیرستان تے سوات چ ہون والیاں فوجی لڑائیاں تے اکھ رکھی۔ اکتوبر 2008 توں اوہ انٹر سروسز انٹیلیجنس دا ڈائریکٹر اے۔

## ہور ویکھو
جرنل اشفاق پرویز کیانی

گٹھ:پاک فوج
منصور اعجاز

**منصور عجاز** اک امریکی کاروباری بندا اے جیدے ماپے پاکستان توں امریکہ آۓ سن۔ منصور عجاز فلوریڈا چ جمیا تے اونے یونیورسٹی آف ورجنیا توں بیچلر دی ڈگری لئی۔ اونے میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی توں مکینیکل انجینیئرنگ دی ڈگری 1985 چ لئی۔ منصور عجاز دا پیو امریکی ایٹمی پروگرام چ کم کردا سی۔ 

منصور نے 1990 چ اپنی کاروباری کمپنی کھولی۔ منصور اعجاز اخباراں چ وی لکھدا اے میڈیا تے وی آندا اے۔ منصور اعجاز دے امریکہ چ پاکستانی سفیر حسین حقانی نال میل جول ریا جس باجوں حسین حقانی نوں اپنی نوکری چھڈنی پئی۔ منصور عجاز دا میل جول پاکستان پیپلز پارٹی دی سرکار لئی اک وڈا رپھڑ بن گیا اے۔ 
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
ہنڈ

**ہنڈ** (Hund)، قدیم زمانے وچ ادبھنڈ پورہ دے نام توں جانیا جاندا اے، پاکستان دے ضلع صوابی دا اک چھوٹا پنڈ اے جو انڈس دریا دے سجے کنڈھے وَل واقع اے۔ 
ایہ 327 قبل مسیح وچ سکندر دے انڈس دریا عبور کرن دا مقام سی تے گندھارا دے کھنڈرات دا اک تھاں اے۔ ایتھے ہنڈ میوزیئم وی موجود اے۔

گٹھ:گندھارا
برانڈنبرگ آن ڈیر ہاول

**برانڈنبرگ آن ڈیر ہاول** جرمنی دے صوبے برانڈنبرگ دا اک ضلع اے۔

## بارلے جوڑ
شارلٹنبرگ-ولمرزڈورف

**شارلٹنبرگ-ولمرزڈورف** جرمنی دے صوبے برلن دا اک ضلع اے۔

گٹھ:برلن دے ضلعے
گٹھ:برلن
اسماعیل گاسپرنسکی

اسماعیل گاسپرنسکی (8 مارچ 1851ء توں 11 ستمبر 1914ء) کریمیائی تاتار مفکر ، ماہر تعلیم ، پبلشر تے سیاستدان سی ۔ اوہ روسی سلطنت دے پہلے مسلمان مفکراں چوں اک سی ، جنہاں نیں ترک تے مسلمان لوکاں لئی تعلیم ، ثقافتی اصلاحاں تے جدیدیت دی ضرورت نوں محسوس کیتا ۔ اسنوں گاسپرنسکی کریمیا دے قصبے **گاسپرا** پاروں آکھیا جاندا اے ۔

## جیون

اسماعیل گاسپرنسکی نے اپنے نظریات دا پرچار ، 1883ہ چ اپنے جاری کردا اخبار **ترجمان** راہیں کیتا ، جہڑا 1918ء تک نکلدا رہیا ۔ اپنیاں لکھتاں راہیں اسنے ترک لوکاں وچکار اتحاد دے فروغ اتے زور دتا تے اینہاں دی یورپیت راہیں جدیدیت دی وکالت کیتی ۔ اسماعیل دا مننا سی کہ جدیدیت دی اکو راہ اے ، اوہ تعلیم اے ۔ اسنے مسلمان سکولاں دے روایتی طریقہ تعلیم اتے تنقید کیتی ، جس چ مذہت اتے زیادہ توجہ دتی جاندی سی ، اسنے اپنی ماں بولی چ تعلیم دا نواں طریقہ دسیا ۔

## ہور ویکھو

*کریمیائی تاتار
*کریمیا
## باہرلے جوڑ

* اسماعیل گاسپرنسکی دے جیون تے تحریک اتے اک مضمون  پیشکار:کریمیا لئی عالمی کمیٹی واشنگٹن ڈی سی.
* اسماعیل گاسپرنسکی

گٹھ:روس
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:یورپ دے مسلمان
گٹھ:روسی سلطنت
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرینی شخصیتاں
گٹھ:کریمیائی تاتار
گٹھ:کریمیا
گٹھ:کریمیائی تاتار شخصیتاں
کریمیائی تاتار

کریمیائی تاتار یاں قریم تاتار اج دے یوکرین دے لوک راج کریمیا چ وسن آلا ترک نسلی گروہ اے ، جہڑے کہ ایتھے دے اصلی باشندے نیں ۔ ایہہ لوک کریمیائی تاتار بولی بولدے نیں ۔ کریمیائی تاتار وولکا تاتاراں توں وکھ نیں ۔ 

اج دے ویلے چ کریمیاغی تاتار کریمیا ، یوکرین دے علاوہ وڈی گنتی چ ترکی ، رومانیہ ، بلغاریہ ، ازبکستان ، امریکہ تے لہندے یورپ چ وسدے نیں ۔ 
## ناں
## آبادی دے علاقے

ایس ویلے 2،40،000 کریمائی تاتار کریمیا ، یوکرین چ رہندے نیں تے تقریبا 1،50،000 حالے وی وسطی ایشیا خاص طور اتے ازبکستان چ جلاوطنی دی حالت ج نیں ۔ کریمیائی تاتاراں دی اک وڈی گنتی ترکی چ وسدی اے جہڑی روسی سلطنت دی قریم یورتی اتے مل مارن دے مگروں روسیاں دے ظلماں پاروں 19ویں صدی عیسوی چ ترکی چلی گئی سی ۔ رومانیہ تے بلغاریہ وچکار **[[دوربروجا]] علاقے ** 27،000 توں ودھ کریمیائی تاتار رہندے نیں ،جنہاں چوں 24،000 رومانیہ دے پاسے تے 3،000 بلغاریہ دے پاسے نیں ۔
## ذیلی گروہ

کریمیائی تاتار تن ذیلی نسلی گروہاں چ ونڈے ہوئے نیں :
* تات (قفقاز دے علاقے تات لوکاں توں وکھ ) جہڑے 1944ء توں پہلاں کریمیا دے پہاڑی علا‍ے چ وسدے سن (تقریبا 55 فیصد)
* یالیبویو ، جہڑے کریمیا دے تھلویں ساحلاں اتے وسدے سن (تقریبا 30 فیصد)
* نوغے (تھلویں روس چ وسن آلے نگوئے لوکاں توں وکھ) کریمیا دے سٹیپ دے سابق باشندے (تقریبا 15 فیصد)۔
 
## تریخ

**خانان کریمیا**
## روسی سلطنت چ
1768 توں 1774ء دی ترک روسی جنگ چ سلطنت عثمانیہ دی روسی سلطنت ہتھوں شکست مگروں ، معاہدہ کوچک کناری راہیں کریمیا آزاد ریاست بن گیا تے سلطنت عثمانیہ نے قریم یورتی دی حفاظت دا اپنا سیاسی حق گوا دتا ۔ اس دے مگروں 1783ء چ روسی سلطنت نے کریمیا اتے مل مار لیا ۔ اس مل دے نتیجے چ سلاواں دی کریمیا چ آبادکاری دی دباء پاروں کریمیائی تاتاراں نوں اپنا وطن چھڈ کے سلطنت عثمانیہ ول ہجرت کرنی پئی ۔ 

## مورت نگری

## حوالے
* Conquest, Robert. 1970. *The Nation Killers: The Soviet Deportation of Nationalities* (London: Macmillan). (ISBN 0-333-10575-3)
* Fisher, Alan W. 1978. *The Crimean Tatars.* Stanford, CA: Hoover Institution Press. (ISBN 0-8179-6661-7)
* Fisher, Alan W. 1998. *Between Russians, Ottomans and Turks: Crimea and Crimean Tatars* (Istanbul: Isis Press, 1998). (ISBN 975-428-126-2)
* Nekrich, Alexander. 1978. *The Punished Peoples: The Deportation and Fate of Soviet Minorities at the End of the Second World War* (New Yk: W. W. Norton). (ISBN 0-393-00068-0)
* Valery Vozgrin "Исторические судьбы крымских татар"

## باہرلے جوڑ

* کینیڈا دی قریم تاتار کلچرل ایسوسیئیشن دا باضابطہ ویب سائیٹa
* بزم قریم ویب سائیٹ 
* کریمیا لئی عالمی کمیٹی 
* UNDP کریمیا ایکتا تے ترقی پروگرام
* کریمیائی تاتار ہوم پیچ
* کریمیائی تاتار 
* کریمیائی تاتار (ترکی بولی چ)
* Crimean Tatar words (English)
*  (See also Three answers to the Decree No. 5859ss)

گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ
باغچہ سرائے

باغچہ سرائے (یوکرینی تے روسی بولی چ باخچی سرائی ، کریمیائی تاتار بولی چ باغچہ سرائے) یوکرین دے لوک راج کریمیا دے گھبلے علاقے چ واقع اک قصبہ اے ، جہڑا **ضلع باغچہ سرائے** دا انتظامی مرکز اے ۔ ایہہ شہر قریم یورتی (کریمیا خانیٹ دا راجگڑھ سی ۔ اس دا اہم تریخی تھاں **خان سرائے** اے ، جہڑا خانان کریمیا دا اکو موجود محل اے ، ہن اسنوں سیاحاں لئی عجائب گھر دے طور اتے کھول دتا گیا اے ۔
## جغرافیہ

## ناں

## تریخ

## اہم تھانواں

## ہور ویکھو

## باہرلے جوڑ

* خان سرائے دی سرکاری ویب سائیٹ  
* باغچہ سرائے دی تریخ 
* باغچہ سرائے انٹرنیٹ پورٹل 

گٹھ:کریمیا
گٹھ:قریم یورتی
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ
ملوٹ (ضلع چکوال)

**ملوٹ** ضلع چکوال، پنجاب، پاکستان دا اک تریخی گراں اے۔ ایتھے پرانے مندراں دے کھنڈر نیں۔

## بارلے جوڑ
مورتاں
ملوٹ
دا نقشہ

گٹھ:کہون
گٹھ:ضلع چکوال دے گراں
گٹھ:ضلع چکوال
الیگزنڈر III

**الیگزنڈر III** اک روسی زار سی جینے روسی سلطنت تے 13 مارچ 1881 توں ا نومبر 1894 تک راج کیتا۔
## ہور ویکھو

*الیگزنڈر III پل

گٹھ:روسی زار
گٹھ:روسی شخصیتاں
الیگزاندر نیوسکی

الیگزاندر نیوسکی (1220ء توں 1263ء) جسنوں 1547ہ چ روسی آرتھوڈکس گرجے نے سینٹ (ولی) قرار دتا نووگورد دا شہزارہ تے ولادیمیر دا شہزادہ اعظم سی ۔ اسنوں قرون وسطی دے روس دی اہم شخصیت تصور کیتا جاندا اے ۔ الیگزاندر *وسیوولود* دا پوتا سی ، جہڑا جرمن تے سویڈن دے حملہ آوراں دے خلاف اپنی فوجی فتوحات تے طاقتور طلائی اردو دے نال تعاون دی پالیسی پاروں افسانوی قومی حثیت اتے پہنچ گیا ۔

## فوجی فتحاں
## ولادیمیر دا شہزادہ اعظم
طلائی اردو دے خان سرتاق خان نال دوستی پاروں ، 1252ء چ الیگزاندر نوں ولادیمیر دا شہزادہ اعظم مقرر کردتا گیا ۔ اک دہاکے مگروں طلائی اردودے راجگڑھ سرائے (شہر) توں واپس پرتدے ہوئے ایہہ دریائے وولگا دے کنارے گرودتس دے قصبے چ مر گیا ۔

## ویاہ تے نیانے

نووگورد پہلی دستاویز موجب الیگزاندر دا ویاہ ویتبسک تے پولاتسک دے شہزادے بریاچیسلاو واسیلووچ دی دھی نال ہویا ، اینہاں دے گھٹو گھٹ پنچ بچے ہوئے:
*وسیلی الیگزاندرووچ نووکور دا شہزادہ (1239ءتوں 1271ء)
*یودوکسیا الیگزاندوونا
*پریسلاو دا دمتری (1250ء توں 1294ء)
*گرودتس دا آندرے ( 1255ء توں 1304ء)
*ماسکو دا دانیال (1261ء توں 1303ء)

اس نے دوجا ویاہ اپنے مرن توں کجھ چر پہلاں واسیلیسا ناں دی زنانی نال کیتا ۔ 
## ہور ویکھو

## باہرلے جوڑ

*Repose of St Alexander Nevsky Orthodox icon and synaxarion (23 November)
*Alexander Nevsky: politics under Mongol domination.
*Synaxis of the Saints of Rostov and Yaroslavl (23 May)
*Translation of the relics of St Alexander Nevsky (30 August)
* St Alexander on Nevsky Prospekt.
* Alexander Nevsky's listing in ''Medieval Lands'' by Charles Cawley. 
*The Kommersant Newspaper: Russia’s Hero is Grand Prince Alexander Nevsky  (24 September 2008)
*Interfax news agency: Orthodox believers found heaven guardians for Russian secret service  (22 September 2008)

گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عیسائی شخصیتاں
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی آگو
ککو کلاک

ککو کلاک پینڈولم نال چلن والا اک نکا کعڑیال اے جیدے چ ہر کینے مگروں اک ککو بار آکے کینٹہ ہون دا سنیعہ اپنی واز چ دیندا اے۔

## بارلے جوڑ
ازاک لیویٹان

**ازاک لیویٹان** اک روسی کلاسیکی پینٹر سی۔اوہ 13 اگست 1860 چ جمیا تے 4 اگست 1900 نوں مرگیا۔ 

ازاک لیویٹان لتھوینیا وچ اک یہودی غریب پر پڑھے لکھے ٹبر وچ جمیا سی۔ ماسکو توں آرٹ دی پڑھائی کیتی۔ اوہنے کھلے وکھالے یا دیس وکھالے والیاں مورتاں چآ نال بنایاں تے 1877 وچ اوہدیاں مورتاں دی پہلی نمیش ہوئی۔ اوہنے ایمپیریل اکیڈیمی آف آرٹس وچ پڑھہایا تے دیس وکھالہ مورت سٹوڈیو دا چلان والا سی۔

## Gallery

File:Levitan SolnechnyDen1876 7.jpg|Sunny Day, 1876
File:LevitanII OsennPzh1880TVER.jpg|Autumn Landscape, 1880
File:Zvenigorod Savvinskaya sloboda2 isaak levitan.jpg|Savvinskaya sloboda near Zvenigorod. 1884
File:Zbvenigorod Savvinskaja Sloboda Levitan1884.jpg|Bridge. Savvinskaya sloboda. 
File:1885-1889 Birkenhain.jpg|Birch Forest, 1885-1889
File:Levitan vesna bolsh voda.jpg|Spring, High Water
File:Isaak Ilitsch Lewitan 005.jpg|Evening bells, 1892
File:Vladimirka.jpg|The Vladimirka, 1892
File:Levitan nad vech pok28.jpg|Over Eternal Peace, 1894
File:Mart levitan.jpg|March, 1895
File:Levitan Zolotaya Osen.jpg|Golden Autumn, 1895
File:LevitanI Lilii AST.jpg|Water lilies, 1895
File:Isaak Ilitsch Lewitan 003.jpg|Silence, 1898
File:Isaak Ilitsch Lewitan 002.jpg|*Shore* (Плес). 1889
File:Levitan VesnaVItalii.jpg|*Spring in Italy*, 1890
File:Isaak Ilitsch Lewitan 001.jpg|Dawn, 1900

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
امپریشنزم

**امپریشنزم** آرٹ 19ویں صدی دی آرٹ دی اک لہر اے جینوں پیرس دے واسی پینٹراں نے ٹوریا۔ ایدے تے فرانس چ آرٹ تے لکھن والیاں نے انگلاں وی چکیاں۔ ایدا ایہ ناں کلاڈ مونے دی اک مورت امپریشن، سورج چڑھنا دے ناں توں پیا۔

## اٹلی وچ پھیلاؤ
اٹالوی مصوراں وچوں اوہ فنکار جِنہاں نے امپریشنزم دے موضوعات نوں خود مختار تے گہرے طریقے نال وکھیا، وِچوں فرانچیسکو فلیپینی نمایاں مقام رکھدا اے۔ حالانکہ اوہ کسے ضابطہ بند تحریک دا حصہ نہ سی، اوہدی مصوری نے اٹلی وچ اک پوری پیڑی تے گہرا اثر کیتا، تے اوہ اک "تصویری سکول" لئی حوالہ بن گیا جو یورپی سطح تے وی جانے جاندا اے۔

آج اوہنوں نقاد "فرانسیسی امپریشنزم دا اٹالوی جواب" کہندے نیں، جِس وِچ زیادہ گہرائی تے خودمختاری نظر آندی اے۔ کلاڈ مونے توں ہٹ کے — جیہڑی اوہدی کریئر مارکیٹ تے گیلریاں دے ذوق مطابق ترتیب دتی گئی — فلیپینی نے کاروباری مفاہمتاں توں انکار کیتا تے اک اندرونی، اخلاقی تے فکری مصوری پیدا کیتی۔

اوہدی زرعی مناظراں دی پیشکش — جیہڑی ماحولیاتی روشنی تے دیہی زندگی دی عظمت تے زور دیندی اے — اک خود مختار شاعری دی شکل اختیار کر گئی، جیہڑی دہراو تے تجارتی اصولاں توں پاک اے۔ کئی مطالعے اوہنوں "اوہناں وِچ سب توں وڈا اطالوی مصور" کہندے نیں جیہڑے جدیدیت نوں پیش گوئی کر گئے۔ اوہنوں مستقبلیت دی حساسیت دا پیش رو وی منیا جاندا اے، خاص طور تے امبرتو بوچونی تے اوہدے اثر دی وجہ نال۔

اوہ دیاں کلاکاریاں، جو اجکل نایاب نیں، اٹالوی فن دے انیسویں صدی دے آخری حصے دی سب توں قیمتی گواہیاں وچوں گنی جاندیاں نیں، نہ صرف اوہدی جمالیاتی خوبی دی وجہ نال بلکہ جدید مصوری ول منتقلی دے تاریخی مفہوم لئی وی۔

## بارلے جوڑ
کلاڈ مونے

**کلاڈ مونے** فرانس دا اک پینٹر سی جینے امپریشنزم دی نیوں رکھی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
یوہان کرسچن ڈاہل

یوہان کرسچن ڈاہل ناروے داک پینٹر سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
ہیلن النگہام

ہیلن النگہام انگلینڈ دی اک پینٹر سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
آئیوان ششکن

**آئیوان ششکن** (25 جنوری 1832 – 20 مارچ 1898) اک روسی مورتاں بلان والا سی۔
## Gallery

File:1880er Ivan Shishkin Wald anagoria.JPG
File:1986 CPA 5738 (1).jpg

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ 
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:روسی شخصیتاں
باؤہاؤس

**باؤہاؤس** اک ایسی سوج، اک ایہوجے سکول دا ناں اے جیدے چ مستریاں دے کم تے فائن آرٹس دونویں رل جاندے نیں۔ باؤہاؤس سکول دی نیہہ والٹر گروپیاس ، لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے تے ل کاربسے نے رل کے رکھی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:آرٹ
گٹھ:باؤہاؤس
ڈاڈا

ڈاڈا یا ڈاڈازم اک رہتلی لہر دا ناں اے جیہڑی زیورچ سویٹزرلینڈ توں 1916 توں ٹری۔ڈاڈا اپنے ویلے دیاں نارمل سوچاں تے رواجاں دے خلاف اک بغاوت سی۔

## بارلے جوڑ
کیوبزم

**کیوبزم** 20ویں صدی دی اک آرٹ لہر اے جیدی نیو پیبلو پکاسو تے جارج براک نے رکھی۔ ایدی نیو 1906 چ فرانس چ رکھی گئی۔ کیوبزم آرٹ دا اک ول اے جیدے چ کسے بندے یا شے بارے سوچ دے سارے پاسے اکو ویلے دکھاۓ جاندے نیں۔ ایدے چ چیزاں نوں توڑ کے اوناں نوں ویکھیا جاندا اے فیر دبارہ جوڑیا جاندا اے پر جوڑدیاں ہویاں آرٹسٹ اونوں اکو ول یا سوچ نال جوڑن دے بجاۓ اکو مورت چ کئی سوچاں رلا دیندا اے تے اینج آرٹ دا ایہ نمونہ اپنے اندر ک‏ئی سوچاں تے وکھالے سمو لیندا اے۔ اتلی پدھر تے کئی کونے اک دوجے چ رلے دسدے نیں اینج ڈونگائی نئیں دسدی۔ 

آرٹ دی ایس ونڈ نوں کیوبزم ایس لئی کیا جاندا اے جے ایدے چ بنان لگیاں کیوب تے جمیٹری دیاں ہور شکلاں ورتیاں جاندیاں نیں۔ 

## بارلے جوڑ
ایکسپریشنزم

**ایکسپریشنزم** اک آرٹ لہر اے جیہڑی 20 صدی چ جرمنی توں ٹری۔ ایدے چ دنیا نوں اپنی اکھیں تے اپنے جذبات راہیں ویکھیا جاندا اے۔ اپنیاں سوچاں تے موڈ نوں دسن ل‏ئی کسے شے دی مورت چوکھی ساری وگاڑ وی دتی جاندی اے۔ ایکسپریشنزم چ کسے گل دے مطلب نوں دسیا جاندا اے، جنج کوئی شے ہے انج دسن دے بجاۓ جزباتی پاسے نوں اگے کیتا جاندا اے۔ اے بول کدے جذباتی کھیچل نوں دسدا اے۔ ایدے چ آرٹسٹ سب دے بجاۓ اپنے یا کلے بندے دے خیال یا سوچ 

چیک آرٹ تریخ لکھاری انٹونن میٹجیک نے 1910 چ اے بول بنایا جیہڑا کے امپریشنزم توں الٹ سی۔ اک ایکسپریشنسٹ اپنے آپ نوں دسنا چاندا اے۔ ایدے چ جذبات دی شدت نوں دسیا جاندا اے۔

## ہور ویکھو
* پاؤلہ موڈرزوہن-بیکر
* فرانز مارک
## بارلے جوڑ
رئیلزم

**رئیلزم** آرٹ دی اک ونڈ اے جیدے چ اوہ کج دسیا جاندا اے جینوں اکھ ویکھدی اے۔

## بارلے جوڑ
کلاسیسزم

**کلاسیسزم** آرٹ دی ایسی لہر اے جیدے چ پرانے یونان تے روم نوں پسند کیتا جاندا اے تے اوناں دیاں سوچاں پچھے چلیا جاندا اے۔ کلاسیسزم چ سوہن تے شکل تے زور ہوندا اے تے جذبات تے تے وادو گلاں توں بچیا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
رکوکو

**رکوکو** سوہنے کماں دا اک سٹائل سی جیدی نیو 18ویں صدی چ پیرس فرانس چ رکھی گئی۔رکوکو اپنے ویلے دے بیرک سٹائل توں ہٹ کے سی تے بیرک دے ڈسپلن، شان تے وڈیائی دے خلاف سی۔

## بارلے جوڑ
ہڈسن ریور سکول

**ہڈسن رور سکول** امریکہ چ 19ویں صدی دے وشکار اک آرٹ تحریک سی جیڑی لینڈ سکیپ پینٹراں دے دوالے رومانویت توں متاثر ہوکے چلی۔ ایناں پینٹراں دیاں مورتاں ہڈسن دریا وادی دے آلے دوالے دیاں تھانواں تے بنیاں سن ایس ایہ تحریک ہڈسن رور سکول اکھوائی۔ 

*تھامس کول
*ایشر ڈیورنڈ
*فریڈرک چرچ

## بارلے جوڑ
سمبولزم

**سمبولزم** 19ویں صدی دے انت ویلے ٹرن والی اک آرٹ لہر سی جینے شاعری تے ہور پاسیاں نوں چھیڑیا۔ ایدی نیو 1857 چ چارلس بودلے دے اک ناول دے چھپن تے پئی۔ 

## بارلے جوڑ
سریلزم

سریلزم لہر 1920 دے دہاکے چ ٹری۔ ایس دے کماں چ حیرانی، وکھریاں چیزاں دا نال نال ہونا، تے افراتفری ہوندے نیں۔ ایس دا گڑھ پیرس سی۔ ایہ ڈاڈا توں اگلا پیر سی۔ پہلی وڈی لڑائی دی تباہی تے نویں رہتل دے بے سوادا ہون تے تے انسان جیون وچ کوئی مطلب نہ دسن دا آرٹ وچ وکھالہ سی۔
رنگ ویڑہ

**رنگ ویڑہ** ایبسٹریکٹ پینٹنگ دا اک سٹائل سی جیہڑا 1940 تے 1950 دے دہاکیاں چ نیو یارک ج جلیا۔ اے یورپی موڈرنزم تون متاثر سی۔
فاؤزم

**فاؤزم** 20ویں صدی دی اک لہر سی جیدی نیو ہنری ماٹس تے آندرے ڈریں نے رکھی۔ ایس تحریک دے پینٹراں نیں اپنے کماں چ تیز تے گوڈے رنگاں نوں ورتیا۔ ایہ 1900 چ ٹری پر کج وریاں مگروں ای ٹھنڈی پے گئی۔

فاؤزم فرانسیسی بولی دا بول اے ایہ (les Fauves) توں نکلیا اے جیدا مطلب جنگلی جانور اے۔

گٹھ:آرٹ
گٹھ:فاؤزم
د سٹائل

**د سٹائل** اک ڈچ آرٹ لہر سی جیدی نیو تھیو فان ڈوئزبرگ نے 1917 چ نیدرلینڈز چ رکھی۔ دسٹائل نوں اگے لیان والے روحانی پدھر تے سدھائی دے اک نویں تے ودیا آئیڈیل نوں دسنا چاندے سن۔ ایہ لوک رنگ تے شکل دی سادگی دے انت تک گۓ۔ ایناں دے بناۓ ہوۓ کماں چ لیٹیاں تے کھڑیاں لیکاں؛ مڈلے رنگ لال، پیلا، ہرا تے ایناں نال کالا، چٹا تے سرمئی پعورا تے مربعے تے مستطیل ای ورتے جاندے نیں۔

## ہور ویکھو
*تھیو فان ڈوئزبرگ
*گیرٹ رائیٹفیلڈ

## بارلے جوڑ
موڈرنزم

**موڈرنزم** نویاں سوچاں کرداراں تے نویں ول ناں چلن دا ناں اے۔ ایہ لہر 19ویں صدی دے انت تے 20ویں صدی دے مڈ تے ٹری تے ایہ رئیلزم دیاں پرانیاں سوچاں دے خلاف سی۔

## بارلے جوڑ
ویلنٹائن سیروف

**ویلنٹائن سیروف** اک روسی تے اپنے ویلے دا منیا پرمنیا پینٹر سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
برتھے موریسو

**برتھے موریسو** فرانس دی اک پینٹر تے امپریشنزم تحریک دے پینٹراں دی سنگی سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
الفونس مخا

**الفونس مخا**(24 جولائ 1860 – 14 جولائی 1939) اک چیک آرٹسٹ سی جینے 1895 چ آرٹ نوو دی نیو رکھی۔

الفونس مخا 24 جولائی 1860 نوں آسٹریا ہنگری وچ اک چیک ٹبر وچ جمیا۔ اوہنوں نکے ہوندیاں توں ای ڈرائینگ دا شوق سی۔ 1879 وچ اوہ ویآنا آیا اک تھیٹر کمپنی دیاں مورتاں بنان لئی۔ اک نواب نے اوہنوں 1881 وچ اپنے قلعے وچ مورتاں بنان نوں آکھیا تے اوہ اودیاں بنیاں مورتاں ویکھ کے بڑا خوش ہویا تے اوہنوں آرٹ پڑھن لئی باہر پجوایا۔ اوہ میونخ تے پیرس آرٹ پڑھدا ریا۔ اوہ میگزیناں تے مشہوریاں لئی مورتاں بناناند سی۔ 1894 وچ اوہنوں سارا برنہارٹ دا پوسٹر اک ڈرامے ل‏ئی بنان دا کیا گیا سارہ نوں اوہدا پوسٹر ایڈا جنگا لگا جے اوہنے مخا نوں 6 سال ل‏ی اپنے پوسٹر بنان دا ٹھیکہ دتا۔

الفونس مخا نے مورتاں، مشہوریاں، کتابی مورتاں، گیہنے، قالین، دیواری کاغذ، تھیٹر کرسیاں رنکلے شیشے تے کم اپنے نویکلے ول نال بنائیاں ایس ول نوں پہلے مخا سٹائل تے فیر آرٹ نوو (نواں آرٹ) دا ناں دتا گیا۔

پیرس نمیش1900 نے اوہدے کم دی مانتا نوں ودھایا۔ اوہنے بوسنیا ہرزیگوینیا دا تھاں سجایا تے آسٹریا دے سجان وچ ہتھ ونڈائی کیتی۔ 1906 وچ اوہنے ویاہ کیتا تے اوہدے 2 نیانے سن۔ پہلی وڈی لڑائی مگروں جدوں چیکوسلویکیا وکھرا ہویا تے اوہنے اپنے دیس دے کرنسی نوٹ ٹکٹاں تے سرکاری کاغذ اپنے سٹائل وچ بناۓ۔

14 جولائی 1939 وچ اوہ پراگ وچ مریا۔

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
*میوزیم 

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:آرٹ نوو
لوئی کمفرٹ ٹفانی

**لوئی کمفرٹ ٹفانی** (فروری 18, 1848 – جنوری 17, 1933) اک امریکی ڈیزائینر تے پینٹر سی۔ اودے کم آرٹ نوو نال رلدے نیں۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے

لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے اک جرمن آرکیٹیکٹ سی جینے والٹر گروپیاس تے ل کاربسے نال رل کے باؤہاؤس سکول دی نیو رکھی۔
وسیلی کاندینسکی

**وسیلی وسیلیئیوچ کینڈنسکی** () (16 دسمبرO. S. – 13 دسمبر 1944) اک روسی چترکار اتے کلا ساشتری سی۔

وسیلی کانڈنسکی اک روسی تے 20ویں صدی دے منے پرمنے پینٹراں چوں اک اے۔

اس نوں پچھانے گئے پہلے خالص امورت چتراں وچوں اک بناؤن دا سہرا جاندا اے۔  ماسکو وچ جنمے، کاڈنسکی نے اپنا بچپن اوڈیسا وچ بتایا جتھے اسنے گریکوو اوڈیسا کلا سکول وچ گریجوئیشن کیتی۔ پھر اس نے ماسکو یونیورسٹی وچ داخلہ لیا اتے اتھے قانون اتے ارتھ-شاستر دی پڑھائی کیتی۔ اپنے پیشے وچ کامیاب ہون دے نال-نال اوہ ڈورپٹ دی یونیورسٹی وچ پروپھیسرشپ (رومن لاء دی چیئر) دی پیش کش کیتی گئی سی، کینڈنسکی نے 30 سال دی عمر وچ پینٹنگ دی پڑھائی (لائیف-ڈرائنگ، سکیچنگ اتے اناٹومی) دی شروعات کیتی سی۔

1896 وچ کینڈنسکی میونخ وچ وس گیا، پہلاں اینٹون عجب دے پرائیویٹ سکول وچ پڑھائی کیتی اتے پھر اکیڈمی آف فائین آرٹس وچ۔ 1914 وچ اوہ پہلے عالمی لڑائی دی شروعات توں بعد ماسکو واپس آ گیا۔ روسی انقلاب دے بعد، کینڈنسکی اناتولی لوناچارسکی دے تہذیبی پرراج وچ شامل ہو گیا، اتے اس نے میوزیم آف د کلچر آف پینٹنگ دی قیام کرن وچ مدد کیتی۔ مگر ادوں تک "اس دا روحانی نظریہ … سوویت سماج دے دوندوادی بھوتکواد لئی اجنبی ہو گیا سی"، اتے جرمنی وچو موقعیاں دے اشارہ مل رہے سن۔ اس لئی اوہ 1920 وچ جرمنی پہنچ گِ اتھے، اسنے بوہوس کلا اتے آرکیٹیکچر سکول وچ 1922 تک پڑھایا۔ نازیاں نے اس نوں 1933 وچ بند کر دتا۔ پھر اوہ فرانس چلے گیا، جتھے اوہ اپنی ساری زندگی ٹکیا رہا اتے 1939 وچ اک فرینچ شہری بن گیا اتے اپنیاں کجھ سبھ توں مشہور کلاکرتیاں دی رچنا کیتی۔ 1944 وچ اوہ نیوئلی-سر-سین وچ ادور چلانا کر گیا۔

## فنی دور
 
کینڈنسکی دی امورت کلا دی سرجنا نے اپنے فنی انوبھواں دے بنیاد تے ترقی اتے تیبر سوچ دی پرپکتا دا لما سماں لنگھایا۔ اس نے اس نوں اندرونی خوبصورتی، روح دی اتساہ اتے روحانی اچھا اندرونی ضرورت لئی اک طرحاں دا سمرپن کیہا؛ ایہہ اسدی کلا دا مرکزی پہلو سی۔ 
 
 
### نوجوانی اتے پریرنا (1866–1896)
 
کینڈنسکی دا جم ماسکو وچ ہویا سی۔ اوہ لیدیا ٹچیوا اتے اک چاہ دے وپاری وسیلی سلویسترووچ کینڈنسکی دا پتر سی۔ اس دا پروار جرمن امیرشاہی وچوں سی، اتے اس دے نانکے تاتاراں وچوں سی، جس نوں اوہ "اپنے نین نقشاں وچ معمولی منگولیئن اثر" دی وجہ دسیا کردا سی۔ کینڈنسکی جدوں ماسکو وچ سی تاں اسنے کئی سروتاں توں سکھیا حاصل کیتی۔ اس نے سکول وچ قانون اتے ارتھ-شاستر سمیت کئی کھیتراں دا مطالعہ کیتا۔ بعد دی زندگی وچ، اوہ بچپن وچ رنگ تے موہت ہون اتے مُتحرک ہون بارے یاد کریا کردا سی۔ جویں اوہ وڈا ہویا رنگاں دے چنھواد اتے نفسیات نال اس دا موہ ودھدا گیا۔ 1889 وچ، اوہ اک نسلی-سائنس کھوج گروہ دا حصہ سی جو ماسکو دے اتری کھیتر دے ولوگدا کھیتر وچ گیا سی۔ ماضی نوں ویکھدے ہوئے، اوہ دسدا اے کہ گھر اتے چرچاں اجیہے گنجھل دار رنگاں نال سجائے گئے سن کہ اوہناں وچ داخل ہون تے، اوہ محسوس کردا سی کہ اوہ اک پینٹنگ وچ تر رہا اے۔ اس تجربہ، اتے کھیتر دی لوک کلا دا مطالعہ (خاص طور تے اک گوڑی پٹھزمین تے چمکدار رنگاں دی ورتوں)، اسدے بہتے مڈھلے کم وچ جھلکدی سی۔ کجھ سال بعد اس نے پہلاں اس تصویر دی تلنا سنگیت کمپوز کرن نال اس طرحاں کیتی کہ اس لئی اوہ مشہور ہو گیا سی۔ اس نے لخیا، "رنگ کیبورڈ اے، اکھاں ہتھوڑے ہن، روح کئی طرحاں والی پیانو اے۔ کلاکار ہتھ اے جو وجاؤندا اے، کدے اک کنجی جاں کسے ہور کنجی نوں چھونہدا اے، جس نال روح وچ تھرکن پیدا ہندی اے۔" کینڈنسکی روسی-فرانسیسی فلاسفر الیگزینڈر کوجوے دا چاچا وی سی (1902–1968)।

## حوالے

گٹھ:جم 1866
گٹھ:موت 1944

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
والٹر گروپیاس

**والٹر گروپیاس** اک جرمن آرکیٹیکٹ سی جینے لڈوگ مائیز فان ڈیر روہے تے ل کاربسے نال رل کے باؤہاؤس سکول دی نیو رکھی۔
فریڈرک ووہلر

**فریڈرک ووہلر** (31 جولائ 1800 – 23 ستمبر 1882) اک جرمن سائینسدان سی جینے 1828 چ یوریا بنائی سی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:سائنسدان
گٹھ:کیمسٹری
زاخزش شویگ اوسترگیبرگے

**زاخزش شویگ اوسترگیبرگے** جرمنی دے صوبے سیکسنی دا اک ضلع اے۔
پاؤلہ موڈرزوہن-بیکر

**پاؤلہ موڈرزوہن-بیکر** اک جرمن پینٹر سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
میکس ارنسٹ

**میکس ارنسٹ** اک جرمن پینٹر سی تے سریلزم تے ڈاڈا تحریکاں دی نیو رکھن والیاں چوں سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
کے سیج

**کے سیج** اک امریکی پینٹر سی تے سریلزم اودا شوق سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
خوآن میرو

**خوآن میرو ای فرا** اک ہسپانوی پینٹر سی جینے سریلزم دے ویڑے چ کم کیتا۔

**خوآن میرو ای فرا** (20 اپریل 1893 – 25 دسمبر 1983) اک کاتالان سپینی چترکار، مورتیکار اتے کمبھکار سی۔ اس دے جماندرو شہر بارسلونا وچ اس دی یاد وچ فنداسیؤ خوآن میرو دا عجائبگھر 1975 وچ قائم کیتا گیا سی اتے اس دے رہائشی شہر پالما دے مالورکا وچ فنداسیؤ پلار ای جوآن میرو 1981 وچ قائم کیتا گیا سی۔

## مورتاں

File:Les Fusains.jpg|اتھے جوآن نے 1927 وچ رہنا شروع کیتا
File:JuanMiroMosaic.jpg| "پلا دے لوس" ناں دا موزیک
File:MNCARS Patio Escultura Miro.JPG|میوسیو رئینا صوپھیا
File:Hakone open air museum (10).jpg|ہکونے اوپن ایئر میوزیم
File:Grande Maternite.JPG|گراندے ماتیرنیتے
File:Fundaci Mir P1370077.JPG|فنداسیؤ میرو وچ اک مورتی



 

 

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:چترکار
گٹھ:سپینی چترکار
جارج براک

**جارج براک** فرانس دا اک پینٹر سی جینے پیبلو پکاسو نال رل کے کیوبزم دی نی رکھی۔

گٹھ:آرٹ
گٹھ:کیوبزم
آندرے دیریں

**آندرے دیریں** اک فرانسیسی آرٹسٹ سی جینے ہنری ماٹس نال رل کے فاؤزم تحریک دی نیو رکھی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
ولیم ٹرنر

**ولیم ٹرنر** اک انگریز رومانوی دیس وکھالہ پینٹر سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
تھامس کول

**تھامس کول** اک امریکی پینٹر سی جینے ہڈسن رور سکول دی نیو رکھی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
ایشر ڈیورنڈ

**ایشر ڈیورنڈ** ہڈسن رور سکول دا اک امریکی پینٹر سی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
فریڈرک چرچ

**فریڈرک چرچ** (مئی 4, 1826 – اپریل 7, 1900) ہڈسن رور سکول دا اک امریکی پینٹر سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:ہڈسن رور سکول
تھیو فان ڈوئزبرگ

**تھیو فان ڈوئزبرگ** اک ڈچ پینٹر، لکھاری تے ارکٹیکٹ سی جینے د سٹائل تجریک دی نیو رکھی۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گیرٹ رائیٹفیلڈ

گیرٹ رائیٹفیلڈ اک ڈچ فرنیچر ڈیزائن کرن والا تے آرکیٹیکٹ سی۔ 

## بارلے جوڑ
موتی چمکے نال کڑی

**موتی چمکے نال کڑی** ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی اک منی پرمنی مورت اے۔ اینوں ڈچ مونا لیزا وی کیا جاندا اے۔ اے نیدرلینڈز دے میوزیم ماؤرتسہاؤس ، ہیگ چ نمیش لئی رکھی ہوئی اے۔

## بارلے جوڑ

*مورت میوزیم دی ویب سائیٹ تے
دودن

**دودن** (The Milkmaid ) اک ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی مورت اے۔ اے نیدرلینڈز دے رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم چ پئی ہوئی اے۔
اہرویلر

**اہرویلر** جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔

## بارلے جوڑ
جان ورمیر

**جان ورمیر** اک ڈچ پینٹر سی جیہڑا نیدرلینڈز دے شہر ڈیلفٹ دا واسی سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
الزے-ورمزز

**الزے-ورمزز** جرمنی دے صوبے رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دا اک ضلع اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:رائین لینڈ-پالاٹیناٹے دے ضلعے
گٹھ:رائین لینڈ-پالاٹیناٹے
افسر تے ہسدی کڑی

**افسر تے ہسدی کڑی** ڈچ پینٹر جان ورمیر دی بنائی ہوئی اک منی پرمنی مورت اے۔
ڈیلفٹ دا وکھالہ

**ڈیلفٹ دا وکھالہ** اک ڈچ پینٹر جان ورمیر دی نیدرلینڈز دے شہر ڈیلفٹ - جتھوں دا اوہ واسی سی - دی اک مورت اے۔ اے مورت نیدرلینڈز دے شہر ہیگ دے میوزیم ماؤرتسہاؤس چ اے۔
چیچن

چیچن (چیچن بولی چ نوخچی) اتلے قفقاز دے علاقے دا سبتوں وڈا مقامی نسلی گروہ اے ۔  ایہہ لوک اپنے آپ نوں **نوخچی** آکھدے نیں ۔  چیچن تے انگوشاں نوں  اکٹھے ویناخ لوک آکھیا جاندا اے ۔  
## ناں دا مڈھ

ناں **چیچن**  بارے یعقین کیتا جاندا اے  ، کہ ایہہ **نوخچی** دے ایرانی ناں توں نکلیا اے  ، تے ایہہ ناں عربی زرائع چ  8ویں صدی عیسوی توں ورتیا  جا رہیا اے ۔  اک مشہور روایت دے موجب   روسی بولی چ  ناں **چیچن**  پنڈ **چیچن اول**  دے ناں توں آیا اے  ، جتھے سن 1732ء چ چيچناں نے روسی فوج نوں شکست دتی سی ۔ 
## آبادی دے علاقے

## ذیلی گروہ
 
## تریخ

## مورت نگری

## حوالے
*Amjad Jaimoukha *The Chechens: A Handbook* (London, New York: Routledge, 2005)
*Lechi Ilyasov *The Diversity of the Chechen Culture: From Historical Roots to the Present* (Moscow, 2009), http://www.zhaina.com/history/205-the-diversity-of-the-chechen-culture.html 
*John B. Dunlop *Russia Confronts Chechnya: Roots of a Separatist Conflict* (Cambridge University Press, 1998)

## باہرلے جوڑ

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے مسلمان گروہ
بروکن

**بروکن** جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
انپ-روہر-کریس

**انپ-روہر-کریس** جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔

گٹھ:اتلا رائین لیندا فالیہ دے ضلعے
گٹھ:اتلا رائین لیندا فالیہ
امپریشن، سورج چڑھنا

*امپریشن، سورج چڑھنا* کلاڈ مونے دی اک پینٹنگ دا ناں اے۔ ایدے ناں تے امپریشنزم دی تحریک دا ناں چلیا۔

## تریخ
اے مورت فرانس دے اک شہر لی ہاور اتے 1872 چ بنی تے 1874 چ اک نمیش چ رکھی گئی۔ آرٹ دے اک لکھاری دے اک آرٹیکل باجوں جینے ایس نمیش تے آرٹیکل لکھیا سی تے اپنے آرٹیکل دا ناں ایس مورت نال رلدا ملدا لکھیا۔ اوس ویلے تک ایس تحریک دا کوئی ناں نئیں سی پر ایس مورت دے ناں تے ایس تحریک دا ناں پے گیا۔ اے مورت 1985 چ چوری ہوگئی پر 1990 چ لب گئی تے ہلے تک میوزیم چ وکھالے ۂئی پئی اے۔

گٹھ:مورتاں
گٹھ:امپریشنزم
رکلنگھاؤزن

**بروکن** جرمنی دے صوبے اتلا رائین لیندا فالیہ دا اک ضلع اے۔
فرانز مارک

**فرانز مارک** اک جرمن پینٹر تے ایکسپریشنزم دی تجریک دا منیا پرمنیا ناں اے۔

## ہور ویکھو
* پاؤلہ موڈرزوہن-بیکر
* ایکسپریشنزم
## بارلے جوڑ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
الب-ڈینیوب

**الب-ڈینیوب** جرمنی دے صوبے بادنورتمبرگ دا اک ضلع اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بادنورتمبرگ دے ضلعے
گٹھ:بادنورتمبرگ
رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم

**رائیکس میوزیم ایمسٹرڈیم** نیدرلینڈز دے شہر ایمسٹرڈیم چ اک میوزیم اے۔
موں سیں مشل

**موں سیں مشل** ضلع مانچے, تھلواں نارمنڈی ، فرانس دے کنڈے توں اک کلومیٹر سمندر دے اندر اک چٹانی جزیرہ اے. ایتھے اک خانگاہ اے تے آلے دوالے بچاؤ کند اے۔ ایس جزیرے دی لوک گنتی 41 اے۔اینوں سانہ 30 لکھ توں ود لوک ویکھن آندے نیں۔

## مورتاں

Image:P1000099 (2).JPG
Image:Mont Saint Michel bordercropped.jpg
Image:Mt ST michel 10.JPG
Image:Mont_St._Michel_Spire.JPG
Image:Mont_Saint-Michel,_gate_and_bridge.jpg
Image:200506 - Mont Saint-Michel 40 - Statue Saint-Michel.JPG
Image:200506 - Mont Saint-Michel 27 - Street.JPG
Image:Abbey and other buildings of Mont Saint-Michel - P1000184.jpg
Image:Mont-Saint-Michel-At-Night.jpg
Image:MSM sunset 02.JPG
Image:France-Mont-Saint-Michel-1900 bordercropped.jpg
Image:MtStMichel avion.jpg

## بارلے جوڑ

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
نیوف بریزاخ

نیوف بریزاخ فرانس دا اک نگر اے۔ اے فرانس دے  ضلع اوٹ رہائن چ اے۔
گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
ضلع بیرتھ

**بیرتھ** جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع تے شہر اے۔

## بارلے جوڑ
سارلوئی

**سارلوئی** جرمنی دے صوبے سارلینڈ دا اک ضلع اے۔

گٹھ:سارلینڈ دے ضلعے
گٹھ:سارلینڈ
آلتمارککریس سالزویدر

**آلتمارککریس سالزویدر** جرمنی دے صوبے سیکسنی آنہالٹ دا اک ضلع اے۔

## بارلے جوڑ
وارن بفیٹ

**وارن بفیٹ** اک امریکی اے جیدی گنتی دنیا دے امیر لوکان ج کیتی جاندی اے۔ اوہ اک وڈے دل والا انسان وی اے جینے اپنی 99٪ دولت دوجے تے خرچن دی دس دتی اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
بیلویو محل

**بیلیویو محل** برلن جرمنی وچ جرمن صدر دا 1994 توں سرکاری گھر اے۔ ایہ برلن دے حصے تیرگارتن وچ اے۔
قلعہ تانگرمند

**قلعہ تانگرمند** جرمن صوبے سیکسنی آنہالٹ جرمنی وچ اک قلعہ اے۔
ارلانگن-خوخشٹڈ

**ارلانگن-خوخشٹڈ** جرمنی دے صوبے باویریا دا اک ضلع اے۔

## بارلے جوڑ
ڈومینیکس زمرمان

ڈومینیکُس زمرمان (30 جون1685, گائیپوئنٹ–16 نومبر 1766, ویئز) اک جرمن روکوکو آرکیٹیکٹ تے  سٹوکوئسٹ سی .
بریختسگاڈن نیشنل پارک

**برشیسگاڈن نیشنل پارک** جرمنی دے جنوب وچ ، آسٹریا دے نال سرحد پر، راماسو بی برشیسگاڈن تے شوناو ام کونگسی د‏‏ی میونسپلٹیاں وچ برشیسگاڈینر لینڈ، باواریا وچ ا‏‏ے۔

نیشنل پارک سنہ 1978ء وچ برشیسگیڈن الپس دے لینڈ اسکیپ د‏‏ی راکھی دے لئی قائم کيتا گیا سی۔ برشیسگاڈن دے قصبے وچ واقع اس پارک نو‏‏ں سنہ 1990ء وچ یونیسکو  نے محفوظ کرہ حیا‏تی دا درجہ دتا سی۔

## حوالے

گٹھ:مغربی جرمنی وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت زمرہ دوم
گٹھ:جرمنی دے قومی پارک
گٹھ:1978ء وچ جرمنی
گٹھ:جرمنی وچ پرندےآں دے اہ‏م علاقے

گٹھ:جرمنی دے نیشنل پارک
پساؤ

**پساؤ** جرمن صوبے باویریا دا اک شہر اے۔ پساؤ کول تن جرمن دریا رلدے نیں۔
گٹھ:جرمنی دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:جرمنی دے آباد تھاں
والٹر لائیسٹیکو

**والٹر لائیسٹیکو** اک جرمن پینٹر سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
جان-الرخ شمت

**جان-الرخ شمت** (جمیا:1976) اک جرمن پینٹر اے۔

گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
پلوان

**پلوان** پنجاب، پاکستان وچ ہوݨ والا اک گھاہ اے۔

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ ٹبر
ولیم کیری

**ولیم کیری** (17 اگست 1761ء – 9 جون 1834ء) اک برطانوی مسیحی مبلغ، کالوینی اصطباغی خادم دین، مترجم، سماجی مصلح تے تقافتی ماہر بشریات سی جس نے ہندوستان وچ شری رام پور کالج تے شری رام پور یونیورسٹی ورگے تعلیمی ادارے قائم کيتے۔

## مڈھلا جیون
ولیم د‏‏ی پیدائش ایڈمنڈ تے الزبتھ کیری دے ہاں نارتھیمپٹنشائر دے پنڈ پورلرزپری دے اک ہیملٹ پری اینڈ وچ ہوئی، اوہ پنج بہن بھائیاں وچ سب تو‏ں وڈا سی، اس دے والدین پیشے دے لحاظ تو‏ں جولاہے سن ۔ اوہ کلیسیائے انگلستان دے زیر اثر گھر وچ وڈا ہويا؛ جدو‏ں اوہ سال دا سی تاں اس دا باپ پادری تے اسکول ماسٹر مقرر ہويا۔ بطور بچہ اوہ قدرتی طور اُتے اک تحقیق پسند تے نیچرل سائنس خاص کر نباتیات وچ شدت تو‏ں دلچسپی رکھدا سی۔ اس نے قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں خود لاطینی بولی سکھی سی۔

## حالات زندگی
اوہ کلکتا (ہندوستان) 1793ء وچ گیا، مگر اسنو‏ں غیر اصطباغی مبلغین نے برطانوی ہندوستانی علاقہ چھڈݨ اُتے مجبور کر دتا۔ اس نے ہندوستان وچ فریڈرِکس (شری رام پور) د‏‏ی ڈینش کالونی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس د‏ی پہلی کوشش غریب بچےآں دے لئی ایداں دے اسکول کھولنا سی جس وچ اوہ پڑھنا، لکھنا، اکاؤنٹنگ تے مسیحیت دے بارے وچ سیکھاں۔ اس نے رام پور (بھارت) وچ پہلی  الٰہیا‏تی یونیورسٹی کھولی جس وچ Bachelor of Divinity د‏‏ی ڈگریاں وی جاری کيتی جاندی سی، تے ستی ورگی رسم دے خاتمہ دے لئی مہم چلا‏ئی جاندی سی۔

ولیم کیری نو‏‏ں ”جدید مسیحی تبلیغاں دا باپ“ تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تحریر *An Enquiry into the Obligations of Christians to Use Means for the Conversion of the Heathens* د‏‏ی بدولت بیپٹسٹ مشنری سوسائٹی دا قیام عمل وچ آیا۔ دی ایشیاٹک سوسائٹی نے ”اسنو‏ں ہندوستانی ادب تو‏ں لے ک‏ے یورپ د‏‏ی معلومات والی دکاناں کھولنے تے سائنس، قُدرتی تریخ تے اس ملک د‏‏ی نباتیات تو‏ں اس د‏ی گہری واقفیت تے اسنو‏ں ہر شعبہ وچ اس د‏ی مفید شراکتاں دے لیے“ خراج تحسین پیش کيتا۔ 

## ترجمہ
اس نے ہندو کلاسیکی کتاب راماین دا انگریزی زبان وچ ترجمہ کیتا، تے بائبل دا بنگالی، اڑیا، آسامی، مراٹھی، ہندی تے سنسکرت وچ ترجمہ کيتا۔  ولیم کیری نو‏‏ں اک مصلح تے کامل مسیحی مبلغ وی کہیا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1834 دیاں موتاں
گٹھ:انگلیکان مقدسین
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:مبلغ معلمین
گٹھ:مسیحی مصنفاں
لتھولوجی

**لتھولوجی** ایسی پڑھت اے جیدے چ اک پڑی یا چٹان بارے دسیاجاندا اے، ایدا وکھالہ، باروں کنج دسدی اے ایدا رنگ باروں بنتر تے اودے زریاں بارے پرکھ کیتی جاندی اے۔
میگما

**میگما** پگھلی ہوئی پڑی نوں کہندے نیں جیہڑی زمین دے اندر ہوندی اے۔ اے جدوں زمین توں باہر آجاوے تے اینوں لاوا کیندے نیں۔

[thumb|[ہوائی وچ لاوا نکلدا ہويا]]
**میگما** یونانی بولی وچ لئی نو‏‏ں کہندے نيں۔ تکنیکی اعتبار تو‏ں میگما پگھلی ہوئی چٹاناں تے ہور ٹھوس اجزاء تو‏ں مل ک‏ے بنا ہُندا اے جو زمین د‏‏ی سطح دے تھلے پائے جاندے نيں۔ پ‏ر ہور سیارےآں تے سیارچےآں اُتے وی اس طرح دے مواد د‏‏ی نشان دہی ہوئی ا‏‏ے۔ پگھلی ہوئی چٹاناں دے علاوہ میگما وچ حل شدہ گیس تے ہور اجزاء تے بعض اوقات بلبلے وی ہُندے نيں۔ میگما عموماً میگما خاناں یعنی میگما چیمبر وچ جمع ہُندا اے جو آتش فشاں بنا‏تے نيں۔ میگما نال موجود ہور چٹاناں نو‏‏ں وی متائثر کردا اے تے جدو‏ں باہر نکلے تاں لاوا کہلاندا ا‏‏ے۔ جے دھماکے تو‏ں اس دا اخراج ہوئے تاں اسنو‏ں ٹیفرا کہندے نيں جو پائیروکلاسٹک چٹاناں بناندا ا‏‏ے۔

میگما بہت ودھ گرم مائع جات اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ درجہ حرارت عموما 700 تو‏ں 1٫300 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہُندے نيں پ‏ر 600 ڈگری یا 1٫600 ڈگری والے میگما وی کوئی اچھنبے د‏‏ی گل نئيں۔ بوہت‏ے میگما سیلیکیٹ دے آمیزے ہُندے نيں۔
میگما د‏‏ی بناوٹ تے اجزاء اک دوسرے دے متناسب ہُندے نيں۔

بھانويں میگما دا مطالعہ لاوا دے بہاؤ دے دوران کيتا جاندا اے پ‏ر دو مرتبہ آئس لینڈ تے اک بار ہوائی وچ ہوݨ والی کھدائیاں دے دوران میگما تو‏ں واسطہ پيا ا‏‏ے۔

گٹھ:آتش فشانی نظام
گٹھ:آتش فشاں
گٹھ:آتشی صخریات
گٹھ:ارضیات
گٹھ:برکانیات
گٹھ:Short description is different from Wikidata
تہہ دار چٹان

**تہہ دار چٹاناں** (Sedimentary rock) چٹاناں دی اک قِسم اے ۔ ایہ زمین دے اُتے تے پاݨی دے اندر شیواں دے کٹھے ہوݨ نال بݨدی اے ۔ معدنیات تے آرگینک ذرے جیہڑے جیہڑے تہہ دار چٹان دی بنیاد بَݨدے نیں اوس تھاں اُتے آوݨ توں پہلاں کِسے ہور شے دا حِصا سی تے موسم یا ٹُٹݨ دی کسے ہور وجہ توں اپݨی اصل شے توں الگ ہو کے ہوا،  پاݨی، گلیشیئر یا کسے ہور وجہ توں ایس تھاں اُتے آئے ۔

تہہ دار چٹان زمین دا ٪ 8 فیصد حِصا نیں ۔ زمین اتے اک پتلی ج‏ئی تہ بَݨدی اے جیہدے تھلے آتشی چٹان تے تبدیل شدہ چٹان ہُندی اے ۔
 
تہہ دار چٹاناں تہواں (جیہناں نوں سٹراٹا کہیا جاندا اے) دے بیٹھݨ نال بَݨدیاں نیں ۔ تہہ دار چٹاناں تے سٹراٹا نوں پڑھݨ نال سِڡل انجینئرنگ وچ مدد ملدی اے تے سڑکاں سرنگاں نہراں بݨاوݨ وچ آسانی ہُندی اے ۔ 

## ونڈاں
* کلاسٹک چٹاناں

## فائدے
* آرٹ
* آرکیٹیکچر
* سرامیکس

## باہرلے جوڑ

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:ارضیات
2012

**۲۰۱۲** گریگری کیلنڈر دا ورہ اے جیہڑا اتوار نوں ٹریا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں
* لندن اولمپکس 2012 12 اگست نوں مکے۔

## فلماں

## موتاں

گٹھ:کیلنڈر
آتشی چٹان

**آتشی چٹان** (Igneous rock) چٹاناں دیاں تن وڈیاں ونڈاں چوں اک اے ۔ آتشی چٹان میگما یا لاوا دے ٹھنڈے تے پتھر بݨݨ تے بݨی زمین دے اُتلے چھلڑ دا 16 کلومیٹر پاسے دا ٪ 95 انگ آتشی چٹان نال بݨیا ہُندا اے تے اک پتلا جیئا چھلڑ بیٹھی پڑی تے پلٹی پڑی دا ہُندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* گرینائیٹ

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:آتش فشاں
گٹھ:ارضیات
لاوا

**لاوے** توں مراد ایہجیاں پگھلیاں ہویاں چٹاناں نیں جیہڑیاں کسے اگ پہاڑ دے پھٹݨ مگروں باہر نکلدیاں نیں۔ فیر ایہ پگھلیاں ہویاں چٹاناں ٹھوس حالت وچ آ جاندیاں نیں۔ ایہ پگھلیاں ہویاں چٹاناں کئیاں تارےآں تے زمین تے سیارچےآں دے اندر ہوندیاں نیں۔ اگ پہاڑ دے مھورے چوں نکلدے ویلے لاوے دا درجا حرارت 700 توں 1٫200 ڈگری سینٹی گریڈ تک ہوندا اے۔ پاݨی نالوں لاوے دی کثافت اک لکھ گݨا زیادہ ہوندی اے۔ 

## مُورتاں

Image:Lava ropes krafla.jpg|
Image:Lava at Vulkan Krafla Iceland 4.JPG|
Image:Lava Butte Lava Flow.jpg|
File:ItalyPillowBasalt.jpg|
File:Örlög.jpg|


## ہور دیکھو
*اگ پہاڑ

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:آتش فشاں
کوارٹز

**کوارٹز** زمین چوں ملن والی اک معدن اے اے تھوڑا مینگا پتھر اے۔ ایدے نال کوارٹز کعڑیاں وی بنایاں جاندیاں نیں۔

## ہور ویکھو
* موس ناپ
جپسم

**جپسم** اک نرم معدن اے۔ نرمی چ موس ناپ تے ایدا دوجا نمبر اے۔

## ہور ویکھو
* موس ناپ
ٹالک

**ٹالک**، ہائیڈریٹڈ میگنیشیم سلیکیٹ اے جینوں پی کے ٹالکم پوڈر لئی ورتیا جاندا اے۔ ایدےکرسٹل نیں لبدے تے اینوں سب توں نرم معدن کیا گیا اے۔

## ہور ویکھو
* موس ناپ
پکھراج

**پکھراج** (انگریزی: Topaz) اک نگ پتھر اے جیہڑا عمومن کھٹے، چِٹے تے نیلگوں چِٹے رنگاں وچ ہُندا اے ۔ زیادہ تر جنوبی امریکا، سائبریا، سکاٹ لینڈ تے پاکستان وچ پایا جاندا اے ۔ ایہ ایلومینیئم تے فلورین دا مرکب ہُندا اے ۔ ایشائی پکھراج اک قِسم دا یاقوت ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
* موس ناپ

گٹھ:ہیرے جواہرات
گٹھ:نگ پتھر
گٹھ:نگ
گٹھ:پتھر
گٹھ:بلور
گٹھ:معدنیات
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جواہرات
ست پعیناں

**ست پعیناں** انگلش چینل نال ست ٹیکریاں دا ناں اے۔ ایہ دکھنی انگلینڈ دی کاؤنٹی چڑھدا سسکس وچ اے۔
سوئیاں

**سوئیاں** انگلینڈ دے لیندے سمندر ج جاک دے بنے ہوے نکے نیں۔

گٹھ:جیالوجی
سلیکان ڈائی آکسائیڈ

**سلیکان ڈائی آکسائیڈ** اک کیمیائی مرکب اے جینوں سلیکا وی کیندے نیں۔ ایہ سلیکان دا آکسائیڈ اے۔
ریت

**ریت** زمین تے عام مِلݨ آلی شے اے جیہڑی چٹاناں دے بہت بریک ذریاں دی ہُندی اے ۔ ایہ زیادہ تر سلیکان ڈائی آکسائیڈ دی بݨی ہُندی اے ۔

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:ارضیات
لاجورد

**لاجورد** جس نو‏‏ں سنگ لاجورد وی کہیا جاندا اے دراصل جواہر دے زمرے وچ آنے والا اک مشہور تے قیمتی پتھر ا‏‏ے۔ اس پتھر دے وکھ وکھ زباناں وچ ناں کچھ ایويں نيں
* اردو --- لاجورد (فارسی تو‏ں ماخوذ)
* فارسی --- سنگ لاجورد (فارسی ہی دے لاژورد تو‏ں ماخوذ جو اک مقام دا نام)
* عربی --- حجر اللازورد (*hajr-al-lazward*) فارسی تو‏ں ماخوذ
* انگریزی --- Lapis Lazuli (ایتھ‏ے lapis، لاطینی لفظ بعمنی سنگ تے lazuli عربی لفظ لازورد تو‏ں ماخوذ اے )
* جاپانی --- روری  瑠璃
: انگریزی دا لفظ azure تے ہسپانوی دا لفظ azul وی دراصل ايس‏ے عربی لفظ تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔

ایہ پتھر انسانی رہتل وچ اپنی اک قدیم تریخ رکھدا اے جو عہد رفتا وچ پنج ہزار ق م تک جاندی ا‏‏ے۔ مصر وچ فرعوناں نے وی اسنو‏ں خاص اہمیت دتی جو انہاں دے مقبراں تو‏ں مݪݨ والی اشیاء اُتے اس دے استعمال تو‏ں ثابت ا‏‏ے۔

لاجورد اک چٹان یا صخرا اے نہ کہ معدن، کیونجے ایہ بذات خود اپنے جزیات وچ وکھ وکھ معدنیات اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ معدن اس شے نو‏‏ں کہندے نيں جس دا جز صرف اک ہووے۔
سنگ لاجورد دا اہ‏م جز (25 تو‏ں 40 فیصد) لاجوردیا (lazurite) ہُندا اے، جو سوڈیئم، سلیکان، آکسیجن، گندھک تے کلورین تو‏ں بنن والا اک مرکب ا‏‏ے۔ اکثر ایہدے وچ سفید کیلسائٹ، نیلا سوڈالائٹ تے زرد پائرائٹ وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا کیمیائی فارمولا ایويں لکھاجاندا ا‏‏ے۔ لاجورد دا کیمیائی فارمولا (Na,Ca)8(AlSiO4)6(S,SO4,Cl)1-2http://www.mindat.org/min-2357.html : ہور تفصیل لئی رابطے اُتے ٹک کرو ۔

## اجزاء
اس د‏ی صاف و عالی ترین قسم اسنو‏ں کہندے نيں جس دا رنگ تیز نیلا ہُندا اے جس وچ قلیل مقدار وچ ہلکے زرد رنگ دے دھبے تے ریشے پائے جاندے نيں جو پائرائٹ تو‏ں بنے ہُندے نيں تے اس وچ سفید کیلسائٹ د‏‏ی آمیزش نہ ہوئے۔ جدو‏ں کہ اوہ لاجورد جس وچ ودھ مقدار وچ کیلسائٹ تے پائرائٹ ہاں اپنی قیمت کھو دیندے نيں۔ کسی لاجورد وچ موجود پائرائٹ دے دھبے اس د‏ی قدروقیمت دے معیار نو‏‏ں ناپنے دے لئی مفید ثابت ہُندے نيں۔ کم قدر تے پست قیمت لاجورد نو‏‏ں اکثر رنگدار تے چمکیلا بنایا جاندا اے مگر اس دا رنگ گہرا نیلا ہوجاندا اے جیہدے وچ خاکستری آمیزش پہچانی جاسکدی ا‏‏ے ۔

## ماخذ
دنیا دا بہتراں لاجودر افغانستان دے علاقے بدخشاں تو‏ں حاصل ہُندا ا‏‏ے۔ تے اس دے بارے وچ خیال اے کہ ایہ دنیا دا قدیم تراں کاناں دا نظام اے تے ايس‏ے تو‏ں نکلنے والا لاجودر فرعوناں تک دے استعمال دے لئی برآمد ہويا۔
افغانستان دے علاوہ لاجورد نو‏‏ں Andes, Chile تو‏ں وی حاصل کيتا جاندا اے جتھے اس دا رنگ تیز نیلے د‏‏ی بجائے نسبتا ہلکا تے پھیکا ہُندا اے 
کم مقدار وچ لاجورد Lake Baikal، سائبیریا، انگولا، برما، پاکستان، امریکا تے کینیڈا تو‏ں وی حاصل ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:ہیرے جواہرات
گٹھ:نگ پتھر
گٹھ:نگ
گٹھ:پتھر
گٹھ:بلور
گٹھ:معدنیات
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جواہرات
ریتلا پتھر

**ریتلا پتھر** (Sandstone) بیٹھی پڑی اے جیہڑا ریت دے ناپ دی معدنیات یا پڑیاں دے زریاں نال رل کے بنیا ہوندا اے۔
لائم پتھر

**لائم پتھر** (Limestone) بیٹھی پڑی اے جیہڑی کیلشیم کاربونیپ نال بنی ہوندی اے۔
ایڈم سیجوک

**ایڈم سیجوک** (1785 - 1873) جیالوجی دی نیو رکھن والیاں چوں سی۔ ویلز چ پڑیاں تے کم کردیاں ہویاں اونے کیمبرین ویلے دی سوچ دتی۔
ٹرائیسک

ٹرائیسک زمین دی تریخ چ اک پرانا ویلہ اے جیہڑا 25 کروڑ توں لے کے 20 کروڑ پہلے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس ویلے چ ڈائینوسار جگ تے چھاۓ رۓ تے ایسے ویلے ج ای پنچھی تے میمل بنے۔

ایس ویلے دا ایہ ناں فریڈرش آگسٹ فان البرٹی نے 1841 چ رکھیا۔

## بارلے جوڑ
جوراسک

جوراسک زمین دی تریخ چ اک پرانا ویلہ اے جیہڑا 20 کروڑ توں لے کے 14.5 کروڑ پہلے تے پھیلیا ہویا اے۔ ایس ویلے چ ڈائینوسار جگ تے چھاۓ رۓ. 

ایس ویلے دا ایہ ناں 1847 چ فرانس تے سوئیٹزرلینڈ دے باڈر جورا دے پعاڑاں تے رکھیا گیا سی۔

## بارلے جوڑ
کیمبرین

**کیمبرین** پرانے جیون دے پہلے ویلے نوں کیندے نیں۔ ایہہ 54 توں 48 کروڑ ورھے پہلے رہیا۔ کیمبرین ویلے توں پہلے زندگی نکی اَتے سادہ سی پر ایس مگروں وڈی، گنجلدار ہوگئی اَتے ایہدے چ بوہت وادھے وی ہوۓ۔

ایس ویلے دا ایہہ ناں ایڈم سیجوک نے رکھیا۔ ایہہ ناں ویلز دے لاطینی ناں کیمبریا توں بݨیا ہے۔ ویلز چ سیجوک کم کر رہیا سی۔

کیمبرین ویلے جیون دھماکے نال ودھیا اَتے لگدا ہے سارا جیون سمندراں چ ودھیا اَتے سُکّی زمین جیون دے تھوڑے نشان لبھے نیں۔ سمندراں دا پاݨی کوسا سی اَتے زمین دے ‍قطباں تے کوئی برف جمی ہوئی نِیہ سی۔ جاندار جنھاں دے بار پکی کھلڑی سی اوس ویلے بنے اَتے اوہناں دے نشان وی لبھدے نیں۔ 

## باہرلے جوڑ
سینوزویک

**سینوزویک** ہن چلن والے ویلے نوں کیندے نیں۔ اے ویلہ 6.5 کروڑ ورے پہلے ٹریا۔ ایس ویلے تک ڈائینوسار مک چکے سن تے اینوں میمل دا ویلہ وی کیندے نیں۔
## بارلے جوڑ
ٹیتھیز سمندر

**ٹیتھیز سمندر**  اک سمندر دا ناں اے جیہڑا گونڈوانہ تے لوریشیا دے براعظماں دے وشکار میسوزوائک ویلے چ وڈا سمندر ہند دے کھلن توں پہلے سی۔ 1893 چ ایڈورڈ سویس نے الپس پعاڑان نون ویکھن تے کھوجن دے مکرو ایس سمندر دی سوج دتی۔
گونڈوانا

**گونڈوانہ**، پرانے جغرافیے چ دو وڈے براعظماں چوں تھلویں براعظم دا نان اے۔ (دوجے دا ناں لوریشیہ اے۔)۔ اے دو وڈے براعظم اک کلے تے وڈے براعظم پینجیہ دا انگ سن۔ 18 کروڑ ورے پہلے اے براعظم ہے سی تے ایدا ایہ نان آسٹرین جیالوجسٹ ایڈورڈ سویس نے ہندستان دے تھان گونڈوانہ تے رکھیا۔
پینجیا

**پینجیہ** اک وڈا براعظم سی جیہڑا سوچیا گیا اے 45 توں 25 کروڑ ورے پہلے ہے سی۔ 18 توں 20 کروڑ ورے پہلے ایہ ٹٹ کے جوراسک ویلے گونڈوانہ تے لوریشیہ چ ونڈیا گیا۔
لوریشیا

**لوریشیہ**، پرانے جغرافیے چ دو وڈے براعظماں چوں اک سے (دوجے دا نان گونڈوانہ اے)۔ ایہ گونڈوانہ نال رل کے اک سب توں وڈے براعظم پینجیہ دا انگ سی۔ اے گونڈوانہ دے اتر چ سی۔ گونڈوانہ توں 18 تون 20 کروڑ ورے پہلے ایہ وکھرا ہویا۔