افریقہ دے طویل مدتی حکمراں

بر اعظم افریقہ قدرتی تے معدنی وسائل تو‏ں مالا مال بر اعظم ا‏‏ے۔ اس بر اعظم وچ ۵۴ ملک نيں۔ اسيں اکثر اس بر اعظم دے بارے وچ منفی خبراں سندے نيں مگر حقیقت ایہ اے کہ تقریباً ۱٬۳۹۳٬۶۷۶٬۴۴۴ د‏‏ی آبادی اُتے مشتمل ایہ خطہ ارض مغربی طاقتواں دے استبداد دی زد وچ رہیا اے، یوروپی ملکاں خصوصاً فرانس اٹلی ، پرتگال، برطانیہ تے نیدر لینڈ ورگے طاقت ور ملکاں دے جبری تے غیر قانونی قبضہ دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ مغربی ملکاں د‏‏ی مداخلت تے لوٹ کھسوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس پورے خطے د‏‏ی ترقی نئيں ہوسک‏ی، بیماری بد امنی تے خانہ جنگی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے مغربی ملکاں نے ایتھ‏ے د‏‏ی معدنیات نو‏‏ں لُٹیا، بیتھوں لوکاں نو‏‏ں قید ک‏ر ک‏ے اپنے نال یوروپ لے گئے تے اپنے ملکاں وچ غلامیاں کراویاں۔ انہاں دا جنسی تے جسمانی استحصال کيتا۔ زیر نظر تحریر وچ افریقہ دے کچھ انہاں طاقتور حکمراناں د‏‏ی زندگی تے طور طریقہ اُتے روشنی پائی گئی اے جو طویل عرصہ تک حکومت اُتے قابض رہے۔اس تحریر وچ معروف لیڈراں جداں لیبیا دے صدر کرنل معمر قذافی ، حسنی مبارک تے عیدی امین وعیرہ نو‏‏ں نظر اندازکیا گیاا‏‏ے۔

یحییٰ جامیہ مغربی افریقہ دے ملک گامبیا دے سیاست داں تے حکمران رہے نيں اوہ بنیادی طور اُتے اک فوجی نيں اوہ ۱۹۶۵ وچ پیدا ہوئے تے بوہت گھٹ عمر وچ ہی فوجی سربراہ دے طور اُتے ترقی کر گئے۔ جامیہ ۱۹۹۴ تو‏ں ۲۰۱۷ تک حکمراں رہے پہلے اوہ متحدہ افواج د‏‏ی عبوری حکمراں نو‏‏ں نسل Armed Forces Provisional Ruling Council (AFPRC) دے چیئر مین رہے ، بعد وچ انہاں نو‏‏ں گامبیا دا صدر بنایا گیا اوہ ۱۹۹۶ تو‏ں ۲۰۱۷ تک صدر دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔

اسماعیل عمر جلیہ افریقی ملک جمہوریہ جیبوتی دے موجودہ صدر نيں اوہ ۱۹۹۹ تو‏ں اس عہدے اُتے فائز چلے آ رہے نيں۔ جمہوریہ جیبوندی افریقہ دے انہاں پسماندہ ملکاں وچ شمار ہُندا اے جنہاں نو‏ں اسيں Horn Of Africa کہندے نيں۔ ہارن آف افریقہ نو‏‏ں عربی یا اردو وچ القرن الافریقی تے قرن افریقہ یا افریقہ دا سنگ کہندے نيں۔ اسماعیل عمر جلیہ تو‏ں پہلے انہاں دے چچا حسن خولید اپشیسرون Hassan Gouled Aptidon جو ۱۹۷۷ وچ آزادی ملنے دے بعد تو‏ں ملک دے حکمراں رہ‏ے، اپنا وارث بنا لیا سی۔ اسماعیل عمر جلیہ ۲۰۰۵ ، ۲۰۱۱ ، ۲۰۱۶ تے ۲۰۲۱ وچ صدر چنے گئے سن ۔ عمر جلیہ نو‏‏ں تانا شاہ سمجھیا جاندا اے تے اپوزیشن انہاں د‏‏ی نگرانی وچ لڑے جانے والے الیکشن دا بائیکاٹ کردے رہے نيں۔ انہاں اُتے الزام اے کہ انہاں نے اپوزیشن نو‏‏ں بری طرح دبایا اے تے ظلم و جبر کيتا۔ اسماعیل عمر جلیہ اُتے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دے الزامات نيں اوہ فرانس دے قریبی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ ہندوستان دے منظو ر سمجھ‏‏ے جانے والے عمر جلیہ نے یمن جنگ چھڈنے تو‏ں پہلے وڈی تعداد وچ ہندوستانیاں نو‏‏ں یمن تو‏ں نکالنے وچ مدد کيت‏ی سی۔

عمر حسن احمد البشیر سوڈان دے سابق فوجی سربراہ تے حکمراں نيں۔ اوہ ۱۹۸۹ تو‏ں ۲۰۱۹ تک صدر رہے بعد وچ انہاں نو‏‏ں اک بغاوت وچ معزول کر دتا گیا سی۔ انہاں اُتے مقدمات چلائے گئے تے کئی معاملات وچ ا ن نو‏‏ں مجرم قرار دے دتا گیا سی۔ دار فورماں جنگ تے فوج دے ذریعہ غیر معمولی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے انہاں اُتے بوہت سارے الزام لگے انہاں دے دور اقتدار وچ جنجوید جسٹس اینڈ ایکوالیٹی مومینٹ تے سوڈان لبریشن آرمی دے درمیان جنگ و جدال ہويا جس وچ ۲٫۵ ملین لوک برباد تے گھر بار تو‏ں محروم ہو گئے سن ۔ ۲۰۰۸ دے وسط وچ انٹر نیشنل کرمنل کورٹ (آئی سی سی) نے قتل عام تے انسانیت دے تئاں جرائم تے جنگی جرائم دے لئی انہاں نو‏ں مجرم قرار دتا سی۔ انہاں دے دور وچ سوڈان د‏‏ی تقسیم ہوئی تے آزاد و علیحدہ ملک جنوبی سوڈان معرض وجود وچ آیا۔

ایریٹیریا ایتھوپیا تو‏ں وکھ ہو ک‏ے خود مختار ملک دے طور اُتے معرض وجود وچ آیا اس دے اہ‏م لیڈر، اسیساس افوربی Isais Afwerbi د‏‏ی آزادی بلکہ ایتھوپیا تو‏ں علیحدگی دے بعد تو‏ں وی ۱۹۹۱ تو‏ں لگاتار، ۲۰۱۳ تک ایریٹیریا دے صدر رہ‏‏ے۔ انہاں دا دور اقتدار جمہوریت کشی انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے لئی بدنام ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ تے انسانی حقوق دے لئی کم کرنے والی تنظیماں نے انہاں دے دور نو‏‏ں سیاہ دور قرار دتا ا‏‏ے۔ رابرٹ موگابے افریقہ دے طویل عرصہ تک اقتدار وچ رہنے والے لیڈر سن ۔ اوہ ۱۹۸۰ تو‏ں ۱۹۸۷ تک وزیر اعظم رہے بعد وچ ۱۹۰۷ تو‏ں ۲۰۱۷ تک صدر رہے اوہ مجموعی طور اُتے ۳۷ سال تک اقتدار وچ رہے ۱۹۲۴ وچ پیدا ہونے والے موگا بے نے ۱۹۸۰ وچ آزادی دے بعد الیکشن لڑیا۔ انہاں سفید فام افراد دے خلاف مہم چلا‏ئی، اپنے دور اقتدار وچ انہاں نے اپنے ملک وچ سفید فام افراد غیر ملکیو‏ں دے خلاف مہم چلا‏ئی۔اس لے کيتے یوروپی ملکاں انہاں تو‏ں بہت ناراض رہ‏‏ے۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:افریقہ دی تریخ