مطہرات

**مُطَہرات** ايک فقہی اصطلاح اے جو پاک کرنے والى انہاں گيارہ چيزاں دے لئی استعمال ہوتى اے جو نجس چيزاں نو‏‏ں پاک کرتى ہيں.

پانى، زمین، سورج، سميت ديگر اٹھ چيزيں مطہرات ميں تو‏ں ہيں، تے نجاست تو‏ں طہارت، نماز تے طواف جيسى عبادتاں دے صحيح ہونے کى شرايط ميں تو‏ں اے نيز نجس چيزاں دا کھانا بھى حرام اے .
## طہارت دا معنى
بيرونى تے اندرونى آلودگى تے پليدى تو‏ں پاک کرنے نو‏‏ں طہارت کہیا جاندا اے  تے اس دے بارے ميں علم فقہ تے علم اخلاق ميں بحث ہوتى اے . فقہ ميں طہارت کى دو قسميں ہيں: نجاست تو‏ں ظاہرى طہارت جو مطہرات دے ذريعے حاصل ہوتى اے جدو‏ں کہ باطنى طہارت وضو، غسل یا تیمم دے ذريعے انجام دى جاتى اے .

مُطہّرات، مُطَہِّر کى جمع اے جس دے معنى پاک کرنے والا، جو طہر تے طہارت دے لفظ تو‏ں ليا گيا اے . عربى لغت ميں طہارت پاکيزگى تے صفائى نو‏‏ں کہیا جاندا اے ؛ جدو‏ں کہ اصطلاح ميں شرعى وضعی احکا‏م ميں تو‏ں ايک اے جو نجس چيزاں دے علاوہ تمام چيزاں اُتے صدق آندا اے . تے ايک چيز کسى دوسرى چيز نو‏‏ں اس وقت پاک کرسکتى اے جدو‏ں اوہ خود بھى پاک ہو.
## کلی احکا‏م
اسلامى فقہ ميں نماز(نماز میت دے علاوہ) تے طواف جيسى بعض عبادتاں نو‏‏ں انجام دينے دے ليے بدن تے کپڑےآں دا نجاست تو‏ں پاک ہونا شرط اے . مسجديں تے پیغمبر(ص) تے ائمہ عليہم السلام دے حرم نو‏‏ں بھى ہر قسم دے نجاست تو‏ں پاک ہونا چاہیدا تے اسى طرح نجس چيزاں دا کھانا بھى حرام اے . اس قسم کى پاکيزگى نو‏‏ں خَبَث (نجاست) تو‏ں طہارت کہیا جاندا اے .
شيعہ اکثر فقہاء دس چيزاں نو‏‏ں ذاتى طور اُتے نجس سمجھدے ہيں جو پاک نہيں ہوسکدے ہيں تے گيلے ہونے کى صورت ميں جو چيز انہاں تو‏ں لگے گى اسنو‏ں بھى نجس (مُتِنَجِّس) کرينگے.

اگر کوئى پاک چیز نجس ہوجائے تاں مطہرات دے ذريعے اسنو‏ں پاک کيا جاسکدا اے تے مطہرات مندرجہ ذيل ہيں:

## مطہرات
### ۱. پانى
تمام مسلماناں دے نزديک پاک کرنے والى چيزاں ميں سب تو‏ں زيادہ رائج پانى اے .

اہل سنت ميں تو‏ں صرف حنفیہ والے مضاف پانى جيسے گلاب دا پانى، سرکہ تے … نو‏‏ں بھى پاک کرنے والا قرار ديتے ہيں.

### ۲. زمین
زمین جے خشک تے پاک ہوئے تاں پااں دے تلوے تے جوندے دے نچلے حصہ نو‏‏ں اس شرط دے نال پاک کرتى اے کہ زمين اُتے چلنے، رگڑنے يا .... تو‏ں عين نجاست دور ہوئى ہو. شيعہ تے حنفى، زمين نو‏‏ں پاک کرنے والى قرار ديتے ہيں..

### ۳. سورج
وہ چيزيں جو زمين ميں لگى ہوئى ہيں جيسے درخت تے جو زمين تو‏ں اگتى ہيں، عمارتيں، ميخ تے چٹائى وغيرہ جے صرف دُھپ کى وجہ تو‏ں خشک ہوجائيں توشیعہ فقہ دے مطابق ہوئے پاک ہوتى ہيں.
* حنفیہ: جدو‏ں بھى نجس زمين خشک ہوجائے دُھپ کى وجہ تو‏ں ہوئے يا ہويا کى وجہ تو‏ں، دونے صورتاں ميں زمين پاک ہوگى.
* شافعی، مالکی و حنبلی: انہاں دے مطابق زمین خشک ہونے تو‏ں پاک نہيں ہوتى اے سورج دے ذريعے خشک ہوجائے يا ہويا کى وجہ تو‏ں، بلکہ اس اُتے پانى ڈالنا چاہیدا. ليکن پانى دے ذريعے کيسے پاک ہونگى اس بارے ميں بھى مختلف نظريات ہيں.

### . استحالہ تے انقلاب
استحالہ یعنی کسى چيز کى حقيقت تے ماہيت کسى دوسرى چيز ميں بدل جانا، جيسے نجس لکڑى جل ک‏ے راکھ بن جانا. شافعى تے حنبلى، نجس چيز دا دھواں تے راکھ نو‏‏ں بھى نجس سمجھدے ہيں.

مشہور فقہاء دے نظريے دے مطابق شراب دا سرکے ميں بدل جانے نو‏‏ں «انقلاب» کہیا جاندا اے جو پہلے والے شراب تے اس دا برتن پاک ہونے دا باعث بندا اے .

### ۵. انتقال
«انتقال» یعنی نجس چيز پاک چيز دا جز بن جائے جيسے مچھر دا انسانى جسم تو‏ں ليا ہويا خون، مچھر دے بدن ميں منتقل ہونے دے بعد پاک اے . يا نجس کھاد درخت ميں جذب ہونے دے بعد پاک ہوتى اے .

### ٦. اسلام
کافر خود نجس اے تے اسلام لیانے دے بعد اس دا بدن پاک ہُندا اے .

### . تبعیت
نجاست ميں تو‏ں کوئى ايک، دوسرے نجس دے پاک ہونے کى وجہ تو‏ں پاک ہوجائے تاں اسنو‏ں «تبعیت» کہیا جاندا اے، مثلا شراب سرکہ ميں تبديل ہوک‏ے پاک ہُندے ہى شراب دا برتن بھى خود بخود پاک ہوئے گا يا والدين دا اسلام لاندے ہى بچہ بھى پاک ہوئے گا.

### ۸. عین نجاست دا زائل ہونا
بعض اوقات عين نجاست دا دور ہُندے ہى نجس شدہ چيز پاک ہوتى اے مثلا حيوان دا بدن کہيں اُتے نجاست تو‏ں آلودہ ہوچکيا ہوئے تاں اس جگہے تو‏ں نجاست دور ہُندے ہى حيوان دا بدن پاک ہوئے گا اسى طرح انسان دے بدن دے داخلى اعضاء جيسے منہ تے ناک بھى بدن پاک ہُندے ہى پاک ہونگے.

### ۹. نجاست کھانے والے جانور دا استبراء
ان حلال گوشت جانوراں دا پيشاب تے پاخانہ نجس اے جنہيں انسانى نجاست کھانے کى عادت اے تے ايسے جانوراں نو‏‏ں پاک کرنے دے لئی استبراء کى ضرورت اے . يعنى کچھ عرصہ انہاں جانوراں نو‏‏ں نجاست کھانے تو‏ں روکنا ہوئے گا تے يہ مدت مختلف جانوراں دے لئی مختلف اے .

### ۱۰. مسلما‏ن دا غائب ہونا
اگر کسى مسلما‏ن دا بدن يا کپڑ‏ے يا اس دے پاس موجود دوسرى کوئى چيز نجس تھى تے کچھ عرصہ بعد جدو‏ں دوبارہ ملاقات ہوئى تاں انہيں پاک کرنے دا احتمال ديا جاندا اے تاں اوہ چيزيں پاک تے طہارت دے حکم ميں ہيں تے اس تو‏ں پُچھنے کى ضرروت نہيں اے ليکن اس شرط دے نال کہ اوہ مسلما‏ن مميز ہوئے تے طہارت دے موضوع تے احکا‏م تو‏ں آگاہ ہو.

### ۱۱. معمول دے مطابق (ذبیحہ کے) خون دا بہہ جانا
حلال گوشت جانور نو‏‏ں شرعی ذبح تے اس کى رگاں تو‏ں معمول دے مطابق خون نکلنے دے بعد جو خون اس دے بدن ميں رہ جاندا اے اوہ پاک اے .

### شيعہ تے اہل سنت دے فقہ ميں مطہرات دا تقابلى جايزہ
مطہرات دے احکا‏م دے بارے ميں شيعہ تے اہل سنت دے مذاہب ميں مندرجہ ذيل کچھ فرق پائے جاندے ہيں:

## اہل سنت دے مخصوص نظريے
اہل سنت دے بعض گروہ خاص کر حنفى مسلک والے بعض دوسرى چيزاں نو‏‏ں بھي مطہرات ميں تو‏ں شمار کردے ہيں:

::::**کھل نو‏‏ں پکانا**: حنفی تے شافعی دے ہاں، صرف سور دے سوا ہر مردار جانور کى کھل پکانے تو‏ں پاک ہوتى اے (اور کتے کى نجاست ميں اختلاف اے ).
حنفی فقہاء مندرجہ ذيل امور نو‏‏ں بھى مطہرات ميں تو‏ں شمار کردے ہيں:

::::**دُھننا**: نجس روى دھننے تو‏ں پاک ہوجاتى اے .

::::**کسى چيز نو‏‏ں استعمال کرنا**: جے گندم يا کسى تے چيز کى خاص مقدار نجس ہوجائے تے اتنى مقدار نو‏‏ں استعمال کرے يعنى کھا لے يا بيچے يا کسى نو‏‏ں ديدے تاں باقى مقدار جو رہ گئى اے اوہ پاک اے .

::::**مَلنا (مالش کرنا)**: جے منی مَلنے تے مالش کرنے تو‏ں ختم ہوجائے تاں جس چيز اُتے منى لگى اے اوہ پاک ہوگى تے فیر پانى تو‏ں دھونے کى ضرورت نہيں اے .

::::**پونچھ لينا**: اوہ چمکيلى تے صاف چيزيں جنہاں ميں مسام نہيں تے نجاست داخل نہيں ہوسکتى اے ؛ جيسے لوہا، گلٹ، شيشہ تے آئينہ انہاں نو‏‏ں ہتھ تو‏ں پونچھ لينے تو‏ں پاک ہوتى ہيں تے پاني تو‏ں دھونے کى ضرورت نہيں.

::::**لعاب دہن**: جے پستان يا انگلى نجس ہوجائے تاں تين مرتبہ چاٹنے تو‏ں پاک ہوتى ہيں.

::::**ابالنا**: جے گھى يا گوشت نجس ہوجائے تاں ابالنے تو‏ں پاک ہُندے ہيں.

## اس مطلب تو‏ں مربوط ديگر مطالب
* فقہی اصطلاحات

## حوالے

## منابع
* مغنیہ، محمد جواد‌، الفقہ علی المذاہب الخمسۃ،‌ بیروت، دار التیار الجدید و دار الجواد، چاپ دہم، ۱۲۱ق.
* الطباطبائی الیزدی، سید محمد کاظم، العروۃ الوثقی، تہران، المکتبہ العلمیہ الاسلامیہ

گٹھ:احکا‏م طہارت
گٹھ:فقہی اصطلاحات
گٹھ:مطہرات