open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فیفا ورلڈ کپ

فیفا ورلڈ کپ ٹورنامینٹ دے حالیہ روپ وچّ 32 ٹیماں حصہ لیندیاں نیں اَتے مقابلیاں دا پربندھ میزبان دیس (جاں دیساں) دے اندر پھیلے وکھرے تھانواں اتے کیتا جاندا ہے۔ ایہہ مقابلے لگ بھگ اک مہینے چلدے ہے اتے اس پڑاؤ نوں بہت کر کے عالمی کپ دا فائنل کیہا جاندا ہے، کیونکہ استوں پہلاں اک ارہک پڑاؤ دے دوران جو لگبھگ تن سالاں دی معیاد دا ہندا ہے وکھری ٹیم آخری 32 وچّ (جس وچّ میزبان دیس  شامل  ہندا ہے)، پہنچن لئی دے لئی  مقابلیاں وچّ حصہ لیندے ہن۔ **فیفا عالمی کپ** دنیا وچ سبھ توں زیادہ ویکھی جاݨ والی کھیل کشمکش ہے، اتے اک اندازا دے مطابق 71.51 کروڑ لوکاں نے 2006 دا آخری مقابلہ ویکھیا سی۔ ہن تکّ منعقد 19 مقابلیاں وچ، ست دیساں نے ایہہ خطاب جتیا ہے۔ برازیل ہی واحد دیس ہے جنھے ہر عالمی کپ وچّ حصہ لیا ہے اتے ایہہ خطاب پنج وار جتیا اے۔ اٹلی حالیہ چیمپئن ہے اتے اسنے ایہہ خطاب چار وار جتیا ہے، جرمنی نے تن وار، ارجنٹینا نے دو وار، یوراگوئے (1930 دا خطاب)، انگلستان تے فرانس نے اک اک وار ایہہ خطاب جتیا ہے۔ سبھ توں حالیہ دے عالمی کپ دا پربندھ 2006 وچّ جرمنی وچّ کیتا گیا سی۔ اگلا عالمی کپ دکھنی افریقہ وچّ 11 جون توں 11 جولائی 2014 دا عالمی کپ برازیل وچّ منعقد کیتا گیا۔

ہݨ تک ہوݨ والے 20 مقابلیاں وچ صرف ست قوماں نے عالمی کپ جیتن دا اعزاز حاصل کیتا ہے جنھان وچوں  برازیل ہݨ تک دی سب توں کامیاب ٹیم رہی ہے جس نے 5 مرتبہ عالمی کپ آپݨے ناں کیتا۔ موجودہ فاتح جرمنی تے اطالیہ نے چار وار ٹرافی اپنے ناں کیتی۔ ہور جیتوآں وچوں یوروگوئے تے ارجنٹائن نے دو دو اَتے انگلستان اَتے  فرانس اَتے ہسپانیہ نے اک اک وار عالمی کپ جیتا ہے۔ 2014 فیفا عالمی کپ جرمنی نے جیتا ہے۔ 2018 فیفا عالمی کپ دی میزبانی روس نوں دتی گئی ہے۔

فٹ بال دی عالمی انتظامی مجلس فیفا 1991ء توں خواتین دا عالمی کپ وی باقاعدگی نال منعقد کر رہی ہے۔

## حاضری

* ماخذ:
## نتیجے

### ودھیا چار ٹیماں

## باہری کڑیاں
# :en:FIFA World Cup

گٹھ:فٹ بال کھڈاری
گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:فٹ بال
گٹھ:فیفا ورلڈ کپ
بڈھا تے سمندر

***بڈھا اتے سمندر*** (مول انگریزی:The old man and the sea, د اولڈ مین اینڈ د سی) امریکی لکھاری ارنسٹ ہیمنگوے ولوں 1951 وچ کیوبا وچ لکھیا اتے 1952 وچ چھپیا اک ناول اے۔ ایہہ ہیمنگوے ولوں لکھی آخری مکھ رچنا اے جو اسنے اپنے جیوندور وچ چھپوائی۔

ایہہ بڈھے ہو رہے ماہیگیر سینٹیاگو تے مرتکز اے جو گلف سٹریم وچ اک وڈا مارلن دے نال جوجھ رہا اے۔ اس ناول لئی ہیمنگوے نوں 1953 وچ پلتزر انعام نال نوازیا گیا گیا اتے نوبل کمیٹی ولوں اس انعام دے حوالے نال ہیمنگوے نوں 1954 وچ ساہت لئی نوبل انعام دتا گیا۔

## کہانی سار
ایہہ اک گھاگ اتے تجربہ کار ماہیگیر سینٹیاگو دے عظم دی کہانی اے جو کیوبا دی بندرگاہ ہوانا دے قریب سمندر وچ مچھلیاں پکڑن دا کم کردا اے۔ اسنوں چوراسی دن تک کوئی وی مچھلی پکڑن وچ ناکامی دا ساہمنا کرنا پیا۔ لوکاں وچ اس دی سرے دی بدبختی دی مشہوری ہندی اے۔ اس دے شاگرد نیک دل مانولن نوں اس دے ماپیاں نے بڈھے سینٹیاگو دے نال جان توں روک دتا اتے کسے کامیاب مچھیرے نال وابستہ ہون دا حکم دتا۔ پھر وی مانولن بڈھے نوں ملن آیا۔ اتے پچاسیویں دن سینٹیاگو نے لڑکے توں کجھ چھوٹیاں مچھیاں لئیاں اتے گلف سٹریم وچ کسے وڈی مار لئی روانہ ہویا۔ آخر اوہ اک وڈی مچھی پھساؤن وچ کامیاب ہو ہی گیا۔ مچھی ایڈی وڈی سی کہ اس کولوں ایہہ دھوہی نہیں سی جا رہی۔ سگوں اوہ کشتی نوں دھوہ رہی سی۔ سورج ڈبّ گیا لیکن مچھلی اپنے سفر تے چلدی رہی۔ اس دے نال نال بڈھے دا سفر وی جاری رہا۔ اوہ نال نال ایہہ وی کہی جاندا سی کہ مچھلی میں آخر دم تک تیرے نال رہونگا اتے تیرا ڈٹ کے مقابلہ کرونگا۔ اگلی سویر اس دی ڈور نوں جھٹکا لگا اتے اوہ گھٹنیاں بھار کشتی وچ جا گریا۔ اس دے ہتھ وچوں خون بہہ نکلیا اس نے مچھلی نوں اس وقت دیکھیا، جدوں اوہ اک دم اچھلی اتے دوبارہ پانی وچ چلی گئی۔ اس نوں مچھلی دے شکار وچ بڑیاں ہی مشکلاں پیش آئیاں لیکن اس نے اک پل لئی وی امید دا دامن ہتھوں نہیں چھڈیا۔ دو دن اتے دو راتاں اس جدو جہد وچ لنگھ گئیاں۔ تیسرے دن مچھلی تھکّ گئی اتے کستی دوآلے گیڑے لاؤن لگی۔ بے شمار مشکلاں دے بعد جدوں اوہ کامیاب ہو گیا اتے جنگ جت گیا، اوہ رسی دی مدد نال مچھلی نوں بنھ کے جس بارے اس دا خیال سی کہ اس دا وزن گھٹ توں گھٹ ڈیڑھ ہزار پونڈ ہووےگا، خوشی خوشی گھر نوں روانہ ہویا۔ اس دوران اک خونخار شارق نے مچھلی تے حملہ کر دتا اتے اس دا گوشت نوچنا شروع کر دتا۔ بڈھے نے نیزہ اس دے سر تے دے ماریا۔ شارق الٹ تاں گئی لیکن اس دے ہتھوں نیزہ اتے رسا وی گیا۔ دو گھنٹے بعد ہور شارکاں نے مچھلی تے حملہ کر دتا۔ بڈھے نے چپو نال تیزدھار والا چاقو بنھیا اوہناں نال جدوجہد لئی تیار ہو گیا۔ اوہ اوہناں تمام شارکاں نوں ختم کرن وچ کامیاب تاں ہو گیا لیکن اس وقت تک اوہ مچھلی دا اک تہائی حصہ کھا چکیاں سن۔ بڈھا غمغین سی؛ اس دی محنت ضایع جا رہی سی۔ رات نوں شارکاں اک بڑی تعداد نے بچی کھچی مچھلی تے حملہ کر دتا۔ اوہناں دا مقابلہ کرنا تاں سینٹیاگو لئی کسے طرحاں وی ممکن نہیں سی۔ ایہہ اوہ وقت سی کہ بڈھے نوں شکشت دا احساس ہویا اتے اوہ کشتی چلان لگا۔ رات دے آخری حصے وچ شارکاں نے مچھلی دے جسم تے تکڑا حملہ بول دتا اتے اس دے جسم دا سارا گوشت نوچ کے لے گئیاں۔ اگلے دن پو پھٹن توں پہلاں اوہ ساحل تے پہنچیا۔ تھکیا ہاریا بڈھا جھونپڑی وچ جا کے سوں گیا۔ اکتر ہوئے دوسرے ماہیگیر حیرت نال بڈھے دی کشتی اتے مچھلی دے عظیم پنجر نوں دیکھ رہے سن۔

## پنجابی ترجمہ

* بڈھا تے سمندر (انُ۔- پون گلاٹی)
* بڈھا آدمی تے سمندر (انُ۔- اچھرو سنگھ)
* بڈھا تے سمندر (انُ۔- بلدیو سنگھ بدن)

## حوالے

گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:انگریزی ساہت
گریگوریؤ فئیونتس

**گریگوریؤ فئیونتس** (11 جولائی 1897 – 13 جنوری 2002) اک ماہیگیر سی۔ اوہ امریکی لکھاری ارنیسٹ ہیمنگوے دی کشتی پلار دا پہلا میٹ سی۔ گریگوریؤ فئیونتس نوں ہیمنگوے دے ناول بڈھا اتے سمندر دے ہیرو لئی ماڈل منیا جاندا اے۔

گٹھ:سپینی ملاح
گٹھ:ہسپانوی شخصیتاں
جیٹ بلیو

جیٹ بلیو ایئرویز کارپوریشن، اک گھٹ قیمت والی امریکن کیریئر اے جوکِہ امریکہ وچ چھیویں وڈی ایئرلائین اے ۔ کمپنی دا مکھ دفتر نیویارک شہر دے لونگ آئیلینڈ سٹی نیڑے واقع اے، اتے اسدا مکھ بیس جان ایف۔ کینیڈی انٹرنیشنل ہوائی اڈا اے ۔ اسدے کارپوریٹ دفتر کوٹنووڈ ہائٹس، یوٹاہ  اتے اورلینڈو، فلوریڈا وچ ہن ۔

ایئرلائین مکھ طور تے جہناں  تھانواں لئی سیوا دیندی  اے اوہ ہن، امریکہ، اروبا لئی اڈاناں،  بہاماس برمودا،بارباڈاس، کییمن آئیلینڈ، کولمبیا،کوسٹاریکا، کیوبا،  ڈومینیکن رپبلک، گریناڈا، جمیکا، میکسیکو، پیرو، پورٹو ریکو، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو، ٹرکس تے کائکوس آئیلینڈ، اتے ہور وی بہت سارے ۔ سال 2017 دے موجودہ ویلے تک، جیٹ بلیو امریکہ، میکسیکو، کریبئن، سینٹرل امریکہ اتے دکھن امریکہ دے 106  تھانواں لئی سیوا مہیا اے ۔

## اتہاس

### قیام

جیٹبلو اگست 1998 وچ ڈیلاویئر وچ شامل کیتا گیا I  ڈیوڈ نلیمن نے فروری 1999 وچ، اس کمپنی دا قیام “نیو ایئر” دے ناں تحت کیتا I جیٹ بلیو دی شروعات ساؤتھویٹ دی پہنچ دے تحت کیتی گئی سی، جس وچ گھٹ قیمت وچ سفر دی سودھا دتی جاندی سی، پر اوہ اس وچ مہیا کیتی جان والیاں سہولتاں جویں کہ اڈان دے ویلے منورنجن، ہر سیٹ تے ٹیوی، سائریکس ایکسئیم سیٹالائٹ ریڈیو، اسنوں وکھ کردیاں ہن  ۔نلیمن دے شبداں وچ کیہا جاوے تاں، جیٹ بلیو نوں ویکھکے اجیہا لگدا اے جویں “انسانیت نوں ہوائی سفر لئی واپس لیایا گیا اے” I

سال 1999 دے ستمبر مہینے وچ، ایئرلائین نوں 75 شروعاتی ٹیک آف/ لینڈنگ سلاٹاں لئی، جان ایف۔کینیڈی انٹرنیشنل ایئرپورٹ تے سہولت مہیا کیتی گئی اتے فروری 2000 وچ، ایئرلائین نوں امریکہ ولوں رسمی طور تے اختیار ملیا ۔ اسنے اپنے چلاون دی شروعات بفیلو اتے فورٹ لاؤڈرڈیل نوں سیوا مہیا کرکے کیتی I

جیٹ بلیو دے بانیاں نے اس ایئرلائین نوں “ٹیکسی” کہاؤن دی سکیم گھڑ لئی سی اتے اسے لئی ہی استے پیلا رنگ اے جس نال ایئرلائین دا تعلق نیویارک نال کیتا گیا ۔ پر بہت سارے کارناں کرکے ایہہ سکیم رد کر دتی گئی، جسدا غلط مطلب اس لئی کڈیا گیا سی کیونکہ نیویارک سٹی ٹیکسیز تے ٹیکسی شبد جوکِہ ایئر ٹریفک کنٹرول دے ورگا سی، ایہناں وچ مماثلت سی، اتے انویسٹر   جیپی مورگن نے دھمکی دتی سی کہ اسدا ناں بدلیا جاوے نہیں تاں اوہ اپنے شیئر (کل $128 لکھ وچوں $20 لکھ) واپس لے لینگے جو رقم اوہناں نے ایئرلائین دی شروعاتی سرمایہ کاری وچ لگائی سی ۔

### 2000 دا دہاکا

جیٹ بلیو اوہناں کجھ ایئرلائیناں وچوں اک سی جہناں نے ستمبر 11, 2001 نوں ہوئے حملے دے بعد ہوائی سفر وچ آئی گراوٹ دے ویلے وچ وی لابھ کمایا I

ایئرلائن سیکٹر نے جیٹ بلیو دی مارکیٹ موجودگی نوں اسدا جواب چھوٹی حریف کیریئراں نوں شروع کرکے دتا ۔ جس وچ ڈیلٹا ایئرلائینز نے سونگ اتے یونائٹیڈ ایئرلائینز نے اک ہور حریف ایئرلائین چلائی جسدا ناں ٹیڈ رکھیا ۔ سونگ نوں برخاست کر دتا گیا تے اسنوں ڈیلٹا ایئرلائین نے اپنے وچ ملا لیا اتے ٹیڈ نوں یونائٹیڈ ایئرلائینز نے اپنے وچ رلا لیا I

سال 2005 دے اکتوبر مہینے وچ، تیل دی ودھدی قیمت کارن جیٹ بلیو دے تن مہینے دا لابھ  8.1  لکھ امریکی ڈالر  توں ڈھگّ کے $2.7 رہ گیا ۔

## حوالے-

گٹھ:ہوائی اڈاناں
گٹھ:ہوائی کمپنیاں
ماؤلن نانگ

**ماؤلن نانگ** (Mawlynnong) بھارت دی ریاست میگھالیہ دا اک گاؤں اے۔ ایہ پنڈ صفائی تے قدرتی کشش دے لئی بہت مشہور اے۔ ماؤلن نانگ نوں سال 2003ء وج ڈسکوری انڈیا میگزین دے "ایشیا دا صاف ترین گاؤں" دے مایۂ ناز اعزاز نال نوازیا گیا اے۔ ایہ پائنورسلا کمیونٹی ڈیولپمنٹ بلاک تے صوبائی اسمبلی حلقہ میں واقع اے۔
۔
## آبادی
جون 2005ء دے اعدادوشمار دے مطابق 500 لوک ایتھے آباد نیں۔

## حوالے

## بیرونی جوڑ
* شمال مشرقی سیاحت دی سرکاری ویب سائٹ 
* ماؤلن نانگ دی غیر سرکاری ویب سائٹ
ساہت لئی نوبل انعام

**ساہت لئی نوبل انعام ** () 1901 توں ہر سال کسے وی دیس دے اجیہے لکھاری نوں دتا جاندا اے جسنے الفریڈ نوبل دی وصیت دے شبداں وچ، "آمورت سمت وچ ساہت دے میدان دی سبھ توں ودھیا کم" (مول سویڈش: *den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning*)۔ کیتا ہووے۔ بھاویں کئی وار اڈ اڈ رچناواں عالیشان ہو سکدیاں ہن پر، اتھے "کم" دا مطلب لکھاری دی سمچی رچنا توں اے۔ سویڈش اکیڈمی کہ کس  سال ایہہ انعام کس لکھاری نوں دینا اے۔ شروع اکتوبر وچ اکیڈمی چنے گئے لکھاری دا نام اعلان کر دندی اے۔ 
## حوالے

گٹھ:نوبل انعام
گٹھ:ساہتی انعام
افضل احسن رندھاوا

**افضل احسن رندھاوا** (I ستمبر 1937 – 19 ستمبر 2017) پاکستانی پنجابی لکھاری اے۔ اسنے سورج گرہن اتے دوآبا سمیت کئی پنجابی ناول لکھے ہن۔ 1986 وچ اسنوں پرو۔ پیارا سنگھ گل اتے کرم سنگھ سندھو میموریال انتر-قومی شرومنی ساہتکار/کلاکار انعام نال سنمانیا گیا سی۔

 
## جیون
افضل احسن رندھاوا دا جم 1 ستمبر 1937 نوں حسین پورہ[4]، امرتسر (بھارتی پنجاب) وچ ہویا۔ اس دا اصل نام محمد افضل اے۔ افضل احسن رندھاوا اس دا قلمی نام اے۔ اس دا جدی پنڈ قیامپور، ضلع سیالکوٹ (پاکستانی پنجاب) وچ اے۔اجکل اوہ پاکستان پنجاب دے فیصل آباد شہر وچ رہِ رہے ہن
## سکھیا
افضل احسن رندھاوا نے اپنی مڈھلی سکھیا لاہور توں حاصل کیتی۔ پھر مشن ہائی سکول نارووال توں دسویں کرن اپرنت، مرے کالج سیالکوٹ توں گریجئیشن اتے پنجاب یونیورسٹی، لاہور توں لاء دی ڈگری لئی۔
## کیریئر
افضل احسن رندھاوا پہلاں تن سال کھیتی یونیورسٹی، فیصل آباد وچ اہلکار رہا۔ پھر وکیل دے طور تے پکا پیشہ چن لیا اتے نال سیاست وچ وی سرگرم ہو گیا۔ 1970 وچ ڈسٹرکٹ بار ایسوسی ایشن، لائلپر دا وائس-چیئرمین، اتے 1972 وچ اوہ فیصل آباد توں پاکستان دی قومی اسمبلی دا میمبر چنیا گیا۔ اسنے پاکستان دے پہلے جمہوری آئین دی تشکیل وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہ فیصل آباد دی بار ایسوسی ایشن دا وائس-چیئرمین، آزاد جموں-کشمیر کونسل دا میمبر، مرکزی فلم سینسر بورڈ دا میمبر، ریڈیو تے ٹیلی وژن دی مرکزی کمیٹی دا میمبر، پاکستان نیشنل کونسل آف آرٹس دا میمبر سمیت ہور کئی عہدیاں تے رہا اے۔

## ادبی سفر
افضل احسن رندھاوا نے 1950 دے دہاکے وچ اردو وچ کہانیاں لکھنیاں شروع کیتیاں، جو لاہور توں نکلن والے رسالیاں 'اکدام' اور 'قندیل' وچ چھپیاں۔ اپنی پہلی اردو کہانی دا اسنے بعد وچ پنجابی ترجمہ کیتا جو رنّ، تلوار تے گھوڑا دے نام نال مشہور ہوئی۔ اس نوں آصف خان صاحب نے بعد وچ اپنے رسالے پنجابی ادب وچ بھارت اتے پاکستان دے کہانی کاراں دیاں چونویاں کہانیاں 'اجوکی کہانی' وچ وی شائع کیتا۔ رندھاوا نے 1958 توں باقاعدہ طور تے پنجابی وچ لکھنا شروع کیتا۔افضل احسن رندھاوا ہن تک پوری سرگرمی نال لکھدے آ راے ہن۔

## فیس بک راہیں ادبی یوگدان
افضل احسن رندھاوا اہنا چند کو بزرگ لکھاریاں وچوں ہن جو ساہتی رچناواں اتے وچار وٹاندرے لئی جدید اطلاع تکنیک دی ورتوں کردے ہن۔اوہ سوسل میڈیا دی فیس بک سائیٹ تے اپنیاں رچناواں اکثر سانجھیاں کردے رہندے ہن پاٹھکاں ولوں کافی ہنگارا ملدا اے۔اوہنا دا ایہہ یوگدان اہنا دے ہیٹھ لکھے فیس بک کھاتے تے ویکھیا جا سکدا اے۔

## فیس بک کھاتہ
افضل احسن رندھاوا دا فیس بک کھاتہ ہیٹھ لکھے لنک تے ویکھیا جا سکدا اے :
* Afzal Ahsan Randhawa
## رچناواں
### ناول
* *[[سورج گرہن]]* (1985)
* *[[دوآبا]]* (1981)
* *[[دیوا تے دریا]]* (1961)
* *[[پندھ]]* (1998)

### کہانی مجموعہ
* *[[رنّ، تلوار تے گھوڑا]]* (1973)
* *[[منا کوہ لاہور]]* (1989)

### شعری مجموعہ
* *[[شیشہ اک لشکارے دو]]* (1965)
* *[[رتّ دے چار سفر]]* (1975)
* *[[پنجاب دی وار]]* (1979)
* *[[مٹی دی مہک]]* (1983)
* *[[پیالی وچ اسمان]]* (1983)
* *[[چھیواں دریا]]* (1997)

### ناٹک
* *[[سپّ شینہ تے فقیر]]*

### ترجمے
* *[[ٹٹ-بھجّ]]* (افریقی ناول)
* *[[تاریخ نال انٹرویو]]* (یونانی)
* *[[کالا پینڈا]]* (19 افریقی ملکاں دیاں 82 کویتاواں اتے امریکہ دے 19 کالے شاعراں دیاں چونویاں نظماں)
* *[[پہلاں دسی گئی موت دا روزنامچہ]]* (ہسپانوی ناول)
## وفات
افضل احسن رندھاوا 19 ستمبر، 2017ء نوں فیصل آباد، پاکستان وج وفات پاگئے۔ انہاں نوں غلام محمد آباد دے وڈے قبرستان وچ سپردِ خاک کیتا گیا۔

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
کھیڈاں اُپر بنن والیاں فلماں دی لسٹ

*ترچھی لکھائی*فلماں دے اس مجموعہ وچ ساریاں کھیڈاں دیاں سرگرمیاں شامل ہن۔ مووی فلماں دے دور توں بعد سپورٹس فلماں بنائیاں گئیاں ہن، جویں کہ 1915 دی فلم "دِی چیمپین" اداکار چارلی چیپلن۔ اس صنف وچ فلماں گمبھیر (Raging Bull) توں لے کے مورتی (Horse feathers ) تک ہو سکدیاں ہن۔ کھیڈ فلماں لئی اک کلاسک تھیم اک انفرادی جاں ٹیم دی جت اے جو مشکلاں دے باو جود جتدا اے۔

## امریکن فٹ بال

## ایسوسیئیشن فٹبال

## اتھلیٹکس (ٹریک اینڈ فیلڈ)

## آسٹریلیئن فٹبال

## آٹو ریسنگ

## ایویئشن سپورٹس

## بیس بال

## باسٹک بال

## بوب سلیڈنگ

## باؤلنگ

## مکے بازی

## کیونگ

## چیارڈلنگ تے ڈانس

## [[کرکٹ]]

## کیو سپورٹس

## کرلنگ

## سائکلنگ
thumb|1956 دی فلم آننا کیریرن-ہوریرن دا  جاپانی مووی پوسٹر<br>

## ڈاڈزبال

## فینسنگ

## فیلڈ ہاکی

## فیگر سکیٹنگ

## فیشنک

## گولف

## گرے ہاؤنڈ ریسنگ

## جمناسٹک

## ہینڈبال

## ہائیکنگ

## گھوڑا ریسنگ

## آئیس ہاکی

## جوسٹنگ

## کبڈی

## لیکروس

## مارشل آرٹس

## موٹرسائیکل ریسنگ

## ماؤنٹنگ

## ملٹیسپورٹ گیمز / اولمپک
**Note:** Films featuring the Olympics, Paralympics, X-Games, etc... and other similar events are included. Films featuring specific sports featured in the games should be listed under that specific sport

## ملٹی سپورٹس فلماں

## پولو

## پاوربوٹ ریسنگ

## Rodeo

## Rollerblading

## Roller skating

## Rowing

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:فلماں
لیال عبود

thumb
**لیال مُنیر عَبّود** (عربی: ليال عبود: [ayāl ʿab'boud] جنم 15 مئی 1982) اک لیبنانی پوپ گائیکہ، لوک سنگیت انٹرٹینر،شاعرہ، لوک رقاصہ، فٹ ماڈل،   اتے بزنس وومن اے ۔
## اتے پتے


گٹھ:لبنانی شخصیتاں
لہر

**لہر** یا **چھل** فزکس چ لہر یا چھل توانائی دی اک شکل اے۔ لہر توانائی نوں اک تھاں توں دوجے تھاں تک پہنچاوندی اے۔
**چھل** پنجابی دا اک شبد اے۔ چھل دا مطلب وی لہر ای ہُندا اے پر ایہ پاݨی دی لہر اے۔

گٹھ:فزکس
ہوا آلی چکی

**ہوا آلی چکی** (Windmill) اک مشین ہُندی اے جیہڑی ہوا دی توانائی نال اپݨے پکھے دے پراں نوں گھمیٹے دیندی اے تے ایہدے نال مشین چلدی اے۔ ایس مشین نال مکی یا کݨک پیس کے آٹا بنایا تے زمین وچوں پاݨی کڈھیا جاندا اے۔ ایس توں علاوہ ایس مشین نال ہوا توانائی وی بݨائی جاندی اے۔

## ہور دیکھو
* پن چکی

گٹھ:فزکس
گٹھ:مشیناں
پن چکی

**پݨ چکی** (Watermill) اک چکی یا مشین اے جیہڑی وَگدے پاݨی دی حرکیاتی توانائی نوں اِستعمال کردی اے۔ وَگدے پاݨی وچ ایہدا پہیا چلا کے پاݨی دے وگݨ دے زور نوں ورت کے میکانیکی توانائی حاصل کیتی جان٘دی اے، جیہدے ناݪ آٹا چکی، پاݨی کڈھݨ واسطے ٹربائن تے ہور دوجیاں مشیناں چلائیاں جان٘دیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* چکی
* رہٹ
* جھلار
* نوریا
* ٹیوب ویل
* واٹر ٹربائن

## حوالے

گٹھ:پن چکیاں
گٹھ:مشیناں
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:توانائی تبدیلی
گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ
گٹھ:پاݨی
نامیاتی کھاد

***جیوک کھاد*** یا دیسی کھاد چ ڈنگراں دا مل موتر تے ڈیری فارم توں ملدی رہند کھوندھ یعݨی روڑی دی کھاد، کمپوسٹ کھاد، مرغیاں دی کھاد تے کھیتی اپج آدھارت کارخانیاں توں ملن آلی رہند کھوندھ شامل اے۔ ایہناں وچوں روڑی کھاد سبھ توں ودھ جانی پچھانی اے۔ ایسے طرحاں ہری کھاد توں بھاو کھیت وچ کسے وی فصل دے ہرے معدے نوں زمین وچ دبن توں اے تاکہ ایہ دبی فصل گل سڑ کے بعد وچ بیجی فصل لئی کھاد دا کم کرے۔ 

## روڑی دی کھاد

روڑی دی کھاد مکھ طور تے پسواں دے مل موتر توں تیار ہندی اے۔ ایہدے خوراکی تتاں دی مقدار، کھاد سنبھالن تے تیار کرن دے ڈھنگ طریقے تے روڑی دے چنگی طرحاں گلن سڑن تے نربھر کردی ا۔ روڑی وچّ تتاں دی ماترا، پشواں دی قسم، صحتَ، خوراک، پسواں دی عمر تے اوہناں ہیٹھ بچھائی گئی سکّ تے وی نربھر کردی اے۔ چنگی گلی سڑی روڑی وچ تقریباً 1.2-2.0 فیصدی نائیٹروجن، 05.-0.7 فیصدی فاسفورس اتے 1.2-2.6 فیصدی پوٹاشیم دی ماترا ہندی اے۔ اس توں علاوہ روڑی وچ 02.-3.8 فیصدی کیلشیم، 0.2-0.7 فیصدی میگنیشیم تے 0.3-0.5 فیصدی تک گندھک تت وی ہندا اے۔ اک ٹن چنگی طرحاں گلی سڑی روڑی کھاد وچ 80-160 گرام زنک، 10-110 گرام تانبا، 2000-3500 گرام لوہا، 100-340 گرام مینگانیز، 12-72 گرام بورون اتے 1-18 گرام مولیبیڈینم ہندا اے۔

## حوالے

گٹھ:وائی بیجی
گٹھ:کیمسٹری
گوارا

**گوارا**، **گوار** یا **کلسٹر بین** کݨک ورگا اک پھݪی دار پودا اے۔

### موسمی  ضرورتاں
گوارا سورج نال موافق پودا اے پر ایہہ ٹھنڈ لئی بہت ای سنویڈنشیل ہندا اے حالانکہ ایہہ تھوڑا، پر لگاتار مینھ نال نجٹھ سکدا اے ایس لئی بیجن توں پہلاں کافی مٹی تے نمی دی لوڑ ہندی اے۔ بار بار سوکے دے سمیں توں لمبے سمیں تک پتہ لگ سکدا اے ایہدے الٹ، وکاس دے شروعاتی پڑائ وچاتے پرپکتا دے بعد بہت زیادہ نمی بیج دی کمی نوں گھٹاؤندی اے۔

### مٹی دیاں لوڑاں
ترجیح اپجاؤ، مدھم ٹیکسرڈ تے ریتلی مٹی وچ ملدی اے جو چنگی طرحاں نال نکاسیاں  جاندیاں نیں۔ کیونکہ پاݨی دی ورتوں کرن نال پودیاں دا پردرشن گھٹ جاندا اے۔ مٹی دی زرخیزی دے سبندھ وچ، غار مدھم الوکنین حالتاں (پیئیچ 7-8) وچ سبھ توں ودھیا ڈھنگ نال ودھدا اے تے کھاراپن دی سہنشیلتا اے۔ ریشوبیا نوڈلز نال ڈائیوکولیٹ کیتے گئے ایہدے ترلاں دی مدد نال ایہ نائیٹروجن امیر بائیو ماس بناؤندا اے تے مٹی دی گنوتا چسدھار کردا اے۔

### بیج در
پرتی ایکڑ وچ 8-10 کلوگرام بیج استعمال کرو۔ The seed cum fertilizer بجائی لئی ورتیا جا سکدا اے۔

### قسماں
پوسا نبہار تے پوسا سدا بہار فروری مارچ تے جون جولائی وچ 30 کلو / ہیکٹیئر (9-11 ایلبی / ایکڑ) دی در تے بیج 45-60 x 20-30 توں (18-24 x 8-12 انچ) دی دوری تے لایا جاندا اے۔ برساتی موسم دے دوران، بیج اچائی تے 2-3 سینٹی میٹر (~ 1 انچ) ڈونگھے بیجے جاندے نیں تے گرمیاں دے مہینیاں چ پیراں وچ ہندے نیں۔ ایف.وائی.ایم. 25 ٹن / ہیکٹیئر (11.1 ٹن / اےکڑ) دی در نال لاگوُ کیتا جاندا اے. فصل لئی N، P2O5 اتے K2O دی سفارش 20:60:80 کلوگرام / ہیکٹیئر (18:53:71 لیگی / ایکڑ) اے۔ اوسط پیداوار 5 توں 6 ٹن / ہیکٹیئر (2.2-2.6 ٹن / اےکڑ) اے۔ گناتمک وشیشتاواں نوں سنبودھت کرن لئی کلسٹر بین وچ جینیٹک پرورتن لئی چھوٹی جانکاری اپلبدھ اے (پاٹھک ایٹ ال. 2011)۔

* **سدھریاں ہوئیاں قسماں**
# HG-365 (2013) - ایچ جی -365 (2013) 
# Ageta Guara 112 - اگیتا گوارا 112 
# Guara 80 - گوارا 80

### فیڈ
گاری بھوجن قورما تے گئر بھوجن چوری نوں وکھ وکھ قسم دے پسو فیڈ، ایکوا فیڈز، مچھی فیڈ، پولٹری فیڈز، ڈیری فیڈز، سوائین فیڈ آدی بناؤن لئی مکھ کچا مال دے طور تے ورتیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* کݨک
* مکی
* جوار
* چارے دیاں فصلاں

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ ٹبر
گٹھ:فصلاں
گٹھ:گھاہ
گٹھ:پٹھے
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:پھلیاں
شوگر مِل

**شوگر مِل** اوہ کارخانہ اے جتھے گنے دے رس دی چینی یا شکر بݨائی جاندی اے۔

گٹھ:مشیناں
یملا جٹ

**یملا جٹ** اک پنجابی فلم اے۔ جیہڑی 1940 چ سانجھے پنجاب چ رلیز ہوئی سی۔

گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:پنجابی فلم
مدھاݨی

**مدھاݨی** دہیں رڑکݨ لئی لکڑ دا لگ پعھگ ٹعھائی تن فٹ دا اک گوݪ ڈنڈا ہندا اے جیہدے تھللے سِرے اُتے پوݨی ک گِٹھ دے دو ٹُکڑے، چرکھڑی (کراس) وَرگے فٹ کیتے ہُندے نیں۔ ڈنڈے دے اُپرلے سِرے تے کچھ وڈے جیہے گوݪائی وچ ہندے ہن۔ ایہ ڈوری ڈنڈے دے آݪے دوآݪے وَݪ دے کے مدھاݨی چلاؤݨ دا کم کیتا جاندا اے۔ 

مکمل مدھاݨی چار پَنج چیزاں اُتے مُشتمل ہُندی اے۔ اوہ برتݨ جیہدے وچ لسی رِڑکی جاندی اے اوہنوں چاٹی کہیا جاندا تے اوہ مٹی دی بݨی ہُندی اے۔ چاٹی گھڑونج اُتے سیٹ کیتی گئی ہُندی اے۔ چاٹی دے مونھ اُتے اک چپݨ ہُندا اے۔ جیہدے وچ سراخ ہُندا اے۔ مدھاݨی لکڑی دا اک ڈنڈا ہُندا اے جیہدے چار پاسے چار نوکاں بݨیاں ہُندیاں نیں۔ مدھاݨی چپݨ دے سراخ وِچوں ہُندی ہوئی چاٹی وچ پئی ہُندی اے۔

اس توں اگے گل کڑے دی اے۔ ایہ لکڑی دا اک یو U شکل دی بناوٹ دا ہولڈر ہُندا اے جیہدے دوواں سِریاں اُتے اک پکی ڈوری بنھی ہندی اے جیہنوں چاٹی اُتے رکھ کے وِچوں مدھاݨی دا ڈنڈا ننگھا کے چاٹی گھڑونج اُتے رکھ کے گھڑونج ناݪ لگے ڈنڈے ناݪ کَس کے بَنھ دِتا جاندا اے تاکہ چاٹی وچ مدھاݨی آسانی ناݪ کعھم سکے۔ مدھاݨی کعھماؤݨ لئی اک ڈوری مدھاݨی دے اُپرلے سِرے کوݪ وݪی ہُندی اے۔ جیہدے دوواں سِریاں اُتے پھڑن لئی دو لکڑی دیاں گُلیاں بنھیاں ہُندیاں نیں جیہناں وچ اُنگݪیاں پھسا کے مدھاݨی چلاؤݨ دا کم سوکھا ہُندا اے۔ 

رسیاں نوں وار وار کِھچݨ ناݪ مدھاݨی چاٹی دے اندر کُعھمدی اے تے دہیں، مکھݨ تے لسی دی شکل وچ بدل جاندا اے۔ گھڑونجی ناݪ اک ڈنڈا وی لگیا ہُندا اے تے مدھاݨی دا اُپرلا حِصا ایس ڈنڈے ناݪ مدھاݨی نوں سہارا دیݨ لئی بنھیا ہُندا اے۔ پیڑھی دے اُتے بہہ کے رِڑکݨ دا کم کیتا جاندا اے۔ صدیاں توں پنجاب دے ہر زمین دار کَعھر وچ مدھاݨی موجود رہی اے۔ اج کل ہتھ دی بجائے بجلی آݪیاں مدھاݨیاں ورتیاں جاندیاں نیں جیہدے ناݪ رِڑکݨ دا کم سوکھا ہوگیا۔ ددھ رِڑکݨ دا کم عمومن سویرے ساجھرے کیتا جاندا اے۔ 

چڑی چوکدی ناݪ جا ترے پاندھی/پائیاں ددھ دے وچ مدھاݨیاں نیں۔

## پنجابی لوک گیتاں وچ

مدھاݨیاں.....
ہائے اوئے میریا ڈاڈھیا
ربا!
کیہناں جمیاں کیہناں نے لے
جاݨیاں..




مدھاݨیاں مدھاݨیاں مدھاݨیاں،
پیکے دووے بھیݨاں نچیے،
سوہرے نچیے دراݨیاں جٹھانیاں،
پیکے دووے .....


## ہور دیکھو
* مکھݨ
* لسی
* دہیں

## حوالے

گٹھ:برتݨ
گٹھ:مشیناں
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:ظروف
مائیاں

**مائیاں** پنجابی بیاہ دی اک رسم اے۔ پہلے سمیاں وچ بیاہے جاݨ آلے منڈے کڑی دی خوراک دا بہت خیال رکھیا جاندا سی۔ ادوں ددھ گھیو توں ای بندے صحت مند ہندے سن تے ددھ گھیو نال بندی پنجیری طاقتور منی جاندی سی۔ سری کہل دے شبداں وچ ایس طرحاں منڈے کڑی دے بیاہ دے دن دھرݨ مگروں گھر والے تے رشتے دار پنجیری رلا کے منڈے کڑی نوں کھاݨ نوں دیندے سن۔ ایس پنجیری نوں مائیاں آکھیا جاندا سی۔ پہلاں مائیاں منڈے کڑی دے نانکے بھیجدے سن۔ پھیر بھوآ بھیجدیاں سن۔ ماسیاں بھیجدیاں سن۔ گھر آلے دی پنجیری تاں ہندی ای سی۔ جیس دن منڈے کڑی دا بیاہ دا دن طے کیتا جاندا سی، اوسے دن توں منڈے کڑی نوں مائیاں پیا کیہا جاندا سی۔”
ایس پنجیری نوں وی مائیاں کیہا جاندا اے۔ بیاہ توں پہلاں وٹنا ملݨ دی رسم نوں وی مائیاں کیہا جاندا اے۔

## مائیاں بارے اک لوک گیت
 
سچ دسیں میرے لاڈ لڈکیا،
پہلا مائیاں تینوں کہدے؟
دادی سو پتی، بابا سو دھرمی،
پہلا مائیاں مینوں اوہدے نی بھیݨو۔
سچ دسیں میرے لاڈ لڈکیا،
پہلا مائیاں تینوں کہدے؟
ماں سو پتیں، پیو سو دھرمی،
پہلا مائیاں مینوں اوہدے نی بھیݨو۔
سچ دسیں میرے لاڈ لڈکیا،
پہلا مائیاں تینوں کہدے؟
چاچی سو پتی، چاچا سو دھرمی،
پہلا مائیاں مینوں اوہدے نی بھیݨو۔
سچ دسیں میرے لاڈ لڈکیا،
پہلا مائیاں تینوں کہدے؟
تائی سو پتی، تایا سو دھرمی،
پہلا مائیاں مینوں اوہدے نی بھیݨو۔
سچ دسیں میرے لاڈ لڈکیا،
پہلا مائیاں تینوں کہدے؟
بھرجائی سو پتی، ویرا سو دھرمی،
پہلا مائیاں مینوں اوہدے نی بھیݨو۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
جوگی جہلمی

**جوگی جہلمی،** (اصل ناں: اللہ دتا) اک پنجابی شاعر سن۔ 1903ء وچ کھڑی شریف، میرپور وچ پیدا ہوئے۔ کم عمری وچ ای والدین نال جہلم آگئے سن۔ 15 سال دی عمر وچ اوہناں نے شاعری شروع کیتی، 1998 وچ فوت ہوگئے۔ 

## کتاب
اوہناں دی مشہور کتاب، جیہدا ناں “مندراں” اے، 1978ء وچ چھپی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
کھڑی شریف

**کھڑی شریف** پاکستان ازاد کشمیر دے ضلع میرپور دا اک نگر اے ۔ ایتھے پنجابی زبان دے بہت وڈے شاعر میاں محمد بخش دا مزار اے ۔
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ازاد کشمیر دے شہر
دنیا دے ارب پتی

**دنیا دے اربپتیاں** دی اک سالانہ رینکنگ دنیا دے سبھ توں امیر اربپتیاں دی جائداد ولوں تیار کیتی گئی اے جو ہر سال مارچ وچ امریکن کاروباری میگزین فوربس ولوں شائع ہوئی۔ ایہہ لسٹ پہلی وار مارچ 1987 وچ شائع کیتی گئی سی۔ لسٹ وچ ہریک انسان دی کل ملکیت دا اندازہ اے، یونائیٹڈ سٹیٹس ڈالراں وچ، اوہناں دی جائداد اتے قرضے دے لیکھا جوکھا دی بنیاد تے اوہناں دیاں عہدیاں توں آؤندی اے ایہناں لسٹاں وچوں باہر کڈھے جاندے ہن۔

دنیا دے امیر ترین افراد دی فہرست امریکی رسالہ فوربز ہر سال مارچ دے مہینے وچ شائع کردا اے۔ اس فہرست وچ شامل افراد دی دولت دا تخمینہ لگایا جاندا اے جو امریکی ڈالراں دی شکل وچ ہندا اے۔ اس لسٹ وج بادشاہاں نوں شامل نہیں کیتا گیا اے۔

سال 2017 وچ، لسٹ وچ 2,043 لوکاں دا ریکارڈ سی، جو پہلی وار 2,000 توں ودھ لوکاں دی لسٹ وچ سی، جس وچ 195 نویں آئے لوکاں نوں شامل کیتا گیا جنہاں وچ چین توں 76 اتے امریکہ توں 25 شامل سن؛ اتھے 56 لوک 40 سال توں گھٹ عمر دے سن اتے اس وچ 227 عورتاں دا ریکارڈ سی۔ لسٹ وچ اوسطاً مالیت $ 3.75 بلیئن ڈالر اے جو 2015 تک 110 ملئن ڈالر توں گھٹ اے۔ 2017 دے اربپتیاں دی کل ملکیت 7.67 ٹرلیئن امریکی ڈالر سی جو 2015 وچ 7.1 ٹرلیئن ڈالر سی۔ سال 2017 تک، پچھلے 23 سالاں توں مائیکروسافٹ دے بانی بل گیٹس   لسٹ وچ سکھرلے  تھاں اُتے سبھ توں اگے اے۔

 

خیال رہے کہ حکومت پاکستان دا جون 2009 دا سالانہ بجٹ تقریباًً 36 ارب امریکی ڈالر دا سی جدونکہ دو امریکی افراد اس تون زیادہ دولت رکھدے نیں۔

دنیا دے سو امیر ترین لوکاں وج ست بندے ہندوستانی نیں جدونکہ اک وی پاکستانی نہیں اے۔ انہاں سو لوکاں وچ غریب ترین شخص وی 5 ارب ڈالر دا مالک اے۔

ہندوستان دے 56 افراد ایسے نیں جو اک ارب ڈالر توں زیادہ دولت رکھدے نیں۔

## شماریات

## سر فہرست دس ارب پتی 2015
}|| style="text-align:center;"|$42.9&nbsp;ارب&nbsp;||  79||||کوک انڈسٹریز
|-
| style="text-align:center;"| |||| style="text-align:center;"|$42.9&nbsp;ارب&nbsp;||  74||||کوک انڈسٹریز
|-
| style="text-align:center;"| |||| style="text-align:center;"|$41.7&nbsp;ارب&nbsp;||  60||||والمارٹ
|-
| style="text-align:center;"| |||| style="text-align:center;"|$40.6&nbsp;ارب&nbsp;||  66||||والمارٹ
|-
| style="text-align:center;"| |||| style="text-align:center;"|$40.1&nbsp;ارب&nbsp;||  92||||لوریال
|}

## سر فہرست دس ارب پتی 2014

## سر فہرست دس ارب پتی 2013

## سر فہرست پندرہ ارب پتی 2009
ایہ فہرست 13 فروری 2009ء تک دے پندرہ ارب پتی افراد دی فہرست اے، اس تاریخ دے بعد دی تبدیلی اس فہرست اُپر اثر انداز نہیں ہوندی۔

## ہور ویکھو
* دولت
* تقسیم دولت
* دیس لسٹ بلحاظ تعداد امریکی ڈالر ارب پتی افراد

 
## حوالے

گٹھ:فوربز لسٹاں
گٹھ:لسٹاں
گٹھ:فہرست شخصیات بلحاظ دولت
گٹھ:فہرست شخصیات بلحاظ جریدہ
گٹھ:معاشیات
گٹھ:ارب پتی
ارب پتی
ہشت بہشت محل

thumb|288x288px|ہشت بہشت محل، رات دا اک منظر
**ہشت بہشت محل** (انگریزی: **Hasht Behesht**؛ فارسی: **کاخِ ہشت بہشت اصفہان**)  اصفہان وچ واقع اک شاہی محل اے جو 1669ء وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ایہ محل شاہ عباس دوم دے دورِ حکومت وچ تکمیل نوں پہنچیا۔

## مورتاں

گٹھ:ایران دے محلات
گٹھ: اصفہان دے عجائب گھر

گٹھ: ایران وچ فارسی باغات
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ: 1669ء وچ مکمل ہون والیاں تعمیراں
گٹھ: اصفہان وچ عمارات
گٹھ:عمارتاں تے ساختاں بلحاظ دیس
گٹھ:عمارتاں
زاید فصلاں

برصغیر وچ، آبپاشی والیاں زمیناں وچ ودھیاں فصلاں جنہاں نوں مونسون دا انتظار نہیں کرنا پیندا، ربیع اتے خریف فصل موسم وچکار تھوڑھے ویلے وچ، خاص طور اُتے مارچ توں جون والیاں فصلاں نوں زید فصل *([[:en: Zaid Crops:]])* کیہا جاندا اے۔ ایہہ فصلاں مکھ طور اُتے گرمی دے موسم وچ ہندیاں ہن۔ اوہناں نوں ودھن پھُلن  لئی گرم خشک موسم اتے پھلاں لئی لمبے دن دی لمبائی دی لوڑ ہندی اے۔ اس وچ مکھ  موسمی پھل اتے سبزیاں ہن۔

## اداہرناں
* تربوز
* کھیرا
* ماسکمیلون
* سورج مکھی
* گنا

File:ARS cucumber.jpg|کھیرے
File:Muskmelon.jpg|جڑت تربوز
File:Taiwan 2009 Tainan City Organic Farm Watermelon FRD 7962.jpg|تربوز
File:Bittermelloncloseup.jpg|کریلا


## ایہہ وی ویکھو
* ساؤنی دی فصل
* ہاڑی دی فصل
* کھیتی باڑی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* E2kB Farming – Rabi, Kharif and Zaid Crops – Animal Husbandry – Fischery
* Location 

گٹھ:کھیتی باڑی
چارے دیاں فصلاں

چارے دیا فصلاں *([[:en: Fodder Crops:]])* وچ مکھ تور تے اوہ فصلاں شامل ہن جو پسوآں ڈنگراں دے کھان لئی چارے دے طور تے ورتیاں جاندیاں ہن۔ دودھ دین والے پسوآں نوں وڈی مقدار وچ پروٹین تے غذائیت چارے والیاں فصلاں دی لوڑ ہندی اے۔ وکھ وکھ سیزن وچ اگائیاں جان والیاں چارے دا فصلاں بارے ہیٹھاں دسیا گیا اے۔

### ہاڑی دیاں چارے دیاں فصلاں
* برسیم
* شفتل
* لوسن
* جوی
* رائی گھاہ
* سینجی

### ساؤنی دیاں چارے دیاں فصلاں
* مکی
* جوار (چرھی)
* ودھیرے لوء دین والی چرھی
* باجرہ
* دوغلا نیپیئر باجرہ
* گنی گھاہ
* گوارا
* رواں

### سلیج لئی ورتے جان والیاں چارے دیاں فصلاں
* الفالفا
* مکی
* گھاہ-برسیم مکس
* جوار (چرھی)
* اوٹس (جوی)

## حوالے
# Rabi Package of Practice – PAU, Ludhiana
# Kharif Package of Practice – PAU, Ludhiana

گٹھ:کھیتی باڑی
برسیم

**برسیم **(Eng: Barseem -*Trifolium Alexandrinum*) جسنوں پنجابی وچ عامطور اتے برسین وی آکھیا جاندا اے ، اک سلانہ کلوور اے جو زیادہ تر آبپاشی والے علاقےآں  وچ بیجیا جاندا اے اتے مکھ روپ وچ پسوآں اتے مجھاں لئی چارے دے طور تے ورتیا جاندا اے، پرانے مصر وچ ایہہ اک اہم مکمل سردیاں دی فصل سی، اتے انھیویں صدی دے شروع وچ شمالی ہندستان  وچ لیاندا تے اُگایا  گیا سی۔ ایہہ امریکہ اتے یورپ وچ وی اگایا جاندا اے۔

ایہہ پودا 30 توں 60 سینٹیمیٹر (12 توں 24 انچ) تک پہنچدا اے ۔

## پنجاب وچ اگائیاں جان والیاں انت قسماں
* بی ایل 42 (2003)
* بی ایل 10 (1983)
* بی ایل 1 (1977)

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Berseem clover – State of New South Wales through NSW Department of Primary Industries 2007

گٹھ:کھیتی باڑی
شفتل

**شفتل **(*انگ: Reversed Clover or Persian Clover, ٹرائیپھولیئم ریسپنٹم*) اک سالانہ کلوور اے جو چارے اتے پراگ دے روپ وچ ورتے جاندے ہن، جو 60 سینٹیمیٹر (24 انچ) لمبے ہندے ہن، اتے ریسیٹیٹس بناؤندے ہن۔ ایہہ وچکار اتے دکھنی یورپ، میڈیٹیریئن اتے دکھن-مغربی ایشیا دے مول روپ وچ پنجاب دے روپ وچ دکھن ول اے۔ ایہہ ایران، افغانستان اتے ہور ایشیائی علاقےآں دے ٹھنڈے علاقےآں وچ ٹھنڈے سردیاں دی  مکمل چارے دی فصل اے۔

## باہرلے جوڑ
* *Trifolium resupinatum* var. *majus* Boss (syn. *T. suaveolens* Willd.)
* *Trifolium resupinatum* var. *resupinatum* Gib & Belli.
* *Trifolium resupinatum* var. *microcephalum* Zoh.

## نوٹس

گٹھ:کھیتی باڑی
2015 روہنگیا پناہ گزین مسئلہ

2015 روہنگیا پناہ گزین مسئلہ 2015 وچ میانمار (ایہہ برما دے طور تے وی جانیا جاندا اے) توں  بنگلہ دیش ول روہنگیا لوکاں دے ہزاراں دی گنتی وچ ہجرت کرن نوں کیہا جاندا اے، ایہ لوک میانمار دی فوج  ہتھوں اینہاں دے قتل عام پاروں نس رہے نیں ۔ انٹرنیشنل میڈیا ایہناں دا 'کشتی لوک' (بوٹ پیپل) کہہ کے ذکر کردا اے۔[1] بھجّ آؤن والے تقریباً سبھ ملیکا سٹریٹ اتے انڈیمان سمنرد دے پانیاں راہیں کھٹارا کشتیاں تے ملائشیا انڈونیشیا، فلپائن اتے سنگاپور سمیت دکھن-پوربی ایشیائی دیساں نوں نکل جاندے۔محاجراں لئی اقوام متحدہ دے ہائی کمیشنر دا اندازہ اے کہ 2015 وچ جنوری توں مارچ تک انسانی تسکراں نے 25,000 لوک کشتیاں تے چاڑھ لئے سن۔ منیا جاندا اے کہ 100 لوک انڈونیشیا وچ،[7] 200 ملیشیا وچ، اتے 10 تھائیلینڈ وچ یاترا دوران مارے گئے سن جدوں تسکراں نے اوہناں نوں سمندر وچ چھڈ دتا۔

## پچھوکڑ

راکھین ریاست، جسدا نام پہلاں اراکان سی، دے روہنگیا مسلمان اک مظلوم تریں گھٹ گنتی اے۔ بنیادی انسانی حق تاں دور دی گل ایہناں لوکاں نوں ملک دا شہری کہاؤن دا حق وی حاصل نہیں اے۔ میانمار دنیا دا واحد ملک اے جو محض مذہبی تعصب کارن اپنے شہریاں نوں شہری تسلیم کرن توں انکاری اے۔ اس کارن روہنگیا لوکاں نوں میانمار سرکار قانونی سرکھیا نہیں دندی، اوہناں نوں بنگلہ دیش توں آئے مہاجر برابر سمجھیا جاندا اے اتے اوہ دیس وچ گھور دشمنی دا ساہمنا کر رہے ہن - اکثر دھرتی تے سبھ توں مظلوم لوکاں وچوں اک منیا جاندا اے۔ میانمار وچ اوکھی ستھتی توں بچن لئی، روہنگیا لوک غیر قانونی طور تے دکھن پوربی ایشیائی راجاں وچ جان دی کوشش کردے ہن، اتے سمبھاوی میزبان دیساں توں انسانی مدد لئی گہار لاؤندے ہن۔[16]
1 مئی 2015 نوں تھائیلینڈ دے اک رموٹ اتے اچے پہاڑی علاقے وچ لگپگّ 32 گھٹ ڈونگھیاں قبراں ملیاں سن۔ اس کھیتر نوں ملیشیا دی سرحد دے ذریعے واڑے جان والے غیر-قانونی لوکاں لئی "اڈیک کھیتر" کیہا جاندا اے۔ اک بنگلادیشی پرواسی قبر وچ زندہ پایا گیا سی اتے بعد وچ اک مقامی ہسپتال چ اسدا علاج کیتا گیا سی جویں کہ تھائی خبری ادارے نوں دسیا گیا۔
 ایپر 22 مئی 2015 نوں، میانمار نے 208 پرواسیاں نوں سمندر تے بچایا، اتے نریکھن تے اوہناں تائید کیتی کہ اوہ بنگلہ دیش توں آئے ہن۔

## حوالے

گٹھ:برما
دیس لسٹ بلحاظ تعداد امریکی ڈالر ارب پتی افراد

تھلے  2013ء وچ  امریکی ڈالر وچ ارب پتی لوکاں دی لسٹ بلحاظ براعظم اے۔ ارب پتی افراد دی فہرست **فوربس میگزین** ہر سال مرتب کردا اے۔

## [[افریقا]]
*کل = 13*


## [[ایشیا]]
*کل = 399*


## [[یورپ]]
*کل = 403*


## [[شمالی امریکا]]
*کل = 1381*


## [[اوقیانوسیہ]]
*کل = 21*


## [[جنوبی امریکا]]
*کل = 51*

## حوالے

## ہور ویکھو
* فوربز لسٹ ارب پتی لوک
* لسٹ امریکی ریاستاں بلحاظ تعداد ارب پتی افراد

 گٹھ:لسٹاں
گٹھ:ارب پتی
 گٹھ:فوربز لسٹاں
جھوں آں

thumb|320x320px**جھوں آں** انسان دی موتر آلی تھاں، مرد دے لَن تے عورت دی پُھدی دے اُپرلے پاسے تے آلے دوالے اُگݨ آلے بالاں نوں کہیا جاندا اے۔

گٹھ:پنڈا
گٹھ:انسان
قراقل پاک بولی

**قراقل پاک** قراقل پاکستان دی بولی اے۔ ایس بولی دا تعلق بولیاں دے تُرک بولی ٹبر نال اے۔ قراقل پاک بولی لاطینی لپی نال لِکھی جاندی اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ترک بولیاں
گٹھ:وسطی ایشیا
امر جوان جَوتی

**امر جوان جَوتی ** پاک بھارت لڑائی 1971 توں بعد دی لگاتار جل رہی اے۔ ایہہ جنگ دوران مرے ہوئے بہادر جواناں نوں یاد کردیاں جگائی جا رہی اے۔ کافی سماں اس نوں گھریلو رسوئی گیس نال جلایا جاندا رہا، پر ہن ایہہ قدرتی گیس نال جل رہی اے۔ اس جَوتی نوں جلاؤن لئی کستوربا گاندھی روڈ توں انڈیا گیٹ تک 500 میٹر لمبی گیس پائیپ لائن وچھی اے۔ عام دناں وچ اتھے صرف اک جَوتی جلائی جاندی اے پر 26 جنوری تے 15 اگست نوں امر جوان جوتی تے ساریاں چار جَوتیاں جلائیاں جاندیاں ہن۔ 26 جنوری موقعے دیس دے وزیراعظم پریڈ توں پہلاں امر جوان جَوتی تے پہنچ کے مرے سپاہیاں نوں شردھانجلی دندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:یادگار
گٹھ:شہیدی یادگار
گٹھ:بھارت سرکار
گٹھ:بھارتی فوج
ایل پی جی

**گھریلو رسوئی گیس** (Liquefied petroleum gas) (LPG) جو کہ پروپین (C3H8) اتے بیوٹین (C4H10) دا مرکب اے۔ اکت دونو ہی ہائیڈروکاربن ہن اتے بہت زیادہ بلنشیل ہن۔ ایہناں دی ورتوں گھراں وچ کھانا پکاؤن لئی کیتی جاندی اے۔ آؤن والے ویلے وچ اس دی ورتوں جہازاں اتے فرجاں وچ وی ہون لگ پئی اے تاں کہ اوزون دی پرط دی حفاظت کیتی جا سکے۔ دوناں گیس دا مرکب دا تناسب موسم مطابق بدلدا رہندا اے سردیاں دے موسم وچ پروپین اتے گرمیاں دے موسم وچ بیوٹین دی مقدار ودھ ہندی اے۔ گیس دی لیک ہون دا پتہ لاؤن لئی اس وچ ایتھینتھیول دی مقدار ملائی جاندی اے۔

## گیس توں تیار
LPG نوں پیٹرولیئم گیس جاں قدرتی گیس توں تیار کیتا جاندا اے جہڑیاں پتھراہٹاں توں تیار کیتیاں جاندیاں ہن۔ اس دی پہلی وار تیاری 1910 وچ ڈاکٹر والٹر سنیلئنگ نے کیتی۔ ولے پدھر تے 1912 توں اس دی تیاری ہون لگی۔ LPG دا کلوریمان مل 46.1 MJ/kg اے۔ اس دی ارزا دی گھنتا فی آئیتن 26 MJ/L اے۔ LPG ہوا نالوں بھاری اے اس کار لیک ہون ہون ایہہ فرش دے ہیٹھلے پاسے اکلی ہو جاندی اے۔ اس گیس دی دو مکھ خطرے ہن۔

## مکھ خطرے
# جے گیس اتے ہوا دا مرکب صحیح ہووے تے جلان والا مادہ ہووے تے ایہہ گیس بل پیندی اے۔
# ایہہ بھاری اے کمرے وچ آکسیجن دی گھاٹ ہو جاندی اے اتے گل گھٹن دا کارن بندی اے۔

گٹھ:بالن
گٹھ:کیمسٹری
دلی اُپر سکھاں دا قبضہ

سن 1783 عیسوی دے شروع وچ پوری سکھ مسلاں نے دلی دے  حکمران نوں کمزور جان کے اس اتے ہلاّ کرن دی سکیم بنائی۔ اس وچ سردار بگھیل سنگھ اتے سردار جسا سنگھ رامگڑھیا  پرمکھ سن۔ سردار جسا سنگھ رامگڑیا جی نے دلی پہنچن ولوں پہلاں بھرتپور دے جاٹ نریش ولوں اک لکھ روپئے نذرانہ وصول کیتا۔ اسدے مگروں دلی نگر وچ داخلہ کر گئے۔ اس ویلے دل خالصے دے جواناں دی گنتی تیہہ ہزار سی۔
## مغل راج دی بے بسی
مغل بادشاہ شاہ عالم دوسرا اس ویلے سکھاں دا سامنا کرن وچ اپنے آپ نوں نااہل سمجھ رہا سی، اسلئی اوہ شانت بنیا رہا۔ ات: سکھ بناں لڑے ہی دلی دے مالک بنن گئے۔ اک میان وچ دو تلواراں تاں رہِ نہیں سکدیاں سن۔ 
## صلع نامہ
بادشاہ شاہ عالم دوم نے سکھاں نوں خوش کرن دی ساری کوششاں کیتیاں اتے بہت سارے نذرانے نذر کیتے اتے اخیر وچ اک صلح دا مسودا پیش کیتا۔

اس صلاح پتر اتے سردار بگھیل سنگھ اتے وزیر اعظم گوہر نے دستخط کیتے–

# خالصہ دل نوں تن لکھ روپئے ہرزانے دے روپ وچ دتے جانگے۔ 
# نگر دی کوتوالی اتے "چنگی وصول" کرن دا اختیار سردار بگھیل سنگھ نوں سونپ دتا جاویگا۔
# جدوں تک گرودواریاں دی اساری سممکمل نہیں ہو جاوے، تدّ تک سردار بگھیل سنگھ چار ہزار فوجی اپنے نال رکھ سکننگے۔
## دلی وچ سکھ فوج
اس ویلے دل خالصے دے تیہہ ہزار فوجی دلی وچ اپنا وڈا کیمپ بناکے سماں دی پرتیکشا کر رہے سن۔ ایہی کیمپ تھاں دل خالصہ دی چھاؤنی بعد وچ تیہہ ہزاری کورٹ دے نام ولوں مشہور ہوئی۔ 

## اج کل ایہ تھاں
اجکلھ اتھے تیہہ ہزاری میٹرو ریلوے سٹیشن اے۔
## دلی وچ اسارے گردوارے
سردار بگھیل سنگھ  لئی سبھتوں اوکھا کم اس  تھاں نوں کھوجنا سی، جتھے  گرو تیغ بہادر صاحب نوں شہید کیتا گیا سی۔ تسیں اک بزرگ عورت نوں کھوجیا جسدی عمر اس ویلے لگبھگ 117 سال سی۔

اسنے دسیا کہ جتھے چاندنی چوک وچ مسجد اے، اوہی تھاں اے، جتھے گرودیو وراجمان سن اتے اوہناں اتے جلاد نے تلوار چلائی سی۔ اسنے دسیا کہ میں اوہناں دناں 9 سال دا سی اتے اپنے پیؤ دے نال آئی سی۔ میرے پیؤ نے اوہ تھاں اپنی مشق ولوں پانی پاکے دھوتی سی۔ ایہہ مسجد اوہناں دناں نہیں ہویا کردی سی۔

اسدی اساری بعد وچ کیتی گئی، استوں پہلاں مہا بڑ دا رکھ سی۔ سردار بگھیل سنگھ جی نوں گردوارہ  اساری کم وچ بہت جدوجہد کرنی پئی، کتے زور دا استعمال وی کیتا گیا پر اوہ اپنی دھن دے پکے سن۔ ات: اوہ اپنے ہدف وچ کامیاب ہو گئے۔ انھاننے:

# گردوارہ  شری ماں سندر کور صاحب جی
# گردوارہ  شری بنگلا صاحب جی
#گردوارہ  شری رکاب گنج صاحب جی
# گردوارہ  شری سیس گنج صاحب جی
#گردوارہ  شری نانک پیاؤ صاحب جی
# گردوارہ  شری منجنو ٹیلا صاحب جی
# گردوارہ  شری موتی باغ صاحب جی
# گردوارہ  شری بالا صاحب جی
تریخی گرودواریاں دی اساری کروائی۔

سن 1857 عیسوی دے غدر دے بعد راجا سروپ سنگھ جیند ریاست نے بوہت کوشش دے بعد ولایت ولوں منظوری لے کے گرودوارہ سیس گنج صاحب دی جدید ڈھنگ ولوں اساری کروائی۔

گٹھ:دلی
گٹھ:دلی دی تریخ
ڈاکٹر اندرجیت کور

**بیبی ڈاکٹر۔ اندرجیت کور** (جم 25 جنوری 1942) آل انڈیا پنگلواڑا سوسائٹی دی پردھان اے۔ انسانی بھلائی لئی کیتے جا رhے کماں واسطے لندن واقع ادارہ سکھ ڈائریکٹری نے ‘دِی سکھ ایوارڈ-2012’ تحت اوہناں نوں ‘لائیف ٹائم اچیومینٹ ایوارڈ’ نال نوازیا گیا۔

اوہناں نے اکادمک ڈگری ایف۔ایس سی (میڈیکل)، 1959 اتے پروفیشنل ایم۔بی۔بی۔ایس۔ پٹیالہ دے سرکاری میڈیکل کالج، پنجاب، توں 1967 وچ کیتی۔ اوہناں نے ڈاکٹریٹ آف ہیلتھ سروسز دے اک پی۔سی۔ ایم۔ ایس۔ ڈاکٹر دے طور تے 1967 توں 1973 تک کم کیتا۔ 1973 توں پنجاب دے سنگرور وچ اوہ اپنا نجی نرسنگ ہوم/ میٹرنٹی ہاؤس چلاؤندے ہن۔

اوہ انڈین میڈیکل ایسوسی ایشن دے اک پیشہ ور میمبر ہن اتے 1988–1992 اوہناں نے 'آل انڈیا پنگلواڑا سوسائٹی آف امرتسر' دے موڈھی بھگت مکمل سنگھ نال کم کیتا اتے اج تک اتھے اپنیاں سنوجواناں دے راے ہن۔ بھگت مکمل سنگھ دی موت اپرنت اوہ 1992 وچ پنگلواڑا سوسائٹی دے پردھان بنے۔
## انعام
پنجاب سرکار ولوں مائی بھاگو اوارڈ، دوردرشن جالندھر، پنجاں دی پانی اوارڈ، دلی سرکار ولوں بال تعاون اوارڈ اتے بابا فرید فاؤنڈیشن، فریدکوٹ اتے پنجابی وراثتی تنظیم، پیلاٹائین، شکاگو (امریکہ) ولوں بھگت پورن سنگھ ایوارڈ۔ سال 2006 وچ، ڈویلپر انڈیا فاؤنڈیشن، چینئی ولوں اس نوں پیش کیتا گیا، وائیوینٹ انڈین ایوارڈ۔

25 جنوری 2008 نوں، اوہناں نوں اپنی سماج سیوا دی مانتا لئی دیش دے تیجے سبھ توں وڈے شہری انعام پدم بھوشن نال نوازیا گیا گیا۔ دسمبر 2008 وچ، اوہناں نوں گھٹ گنتیاں دے قومی کمیشن ولوں بھارت وچ گھٹ گنتی اتے فرقو سدبھاونا دے ادھیکاراں نوں مُتحرک کرن لئی کیتے گئے چنگے جتناں لئی نوازیا گیا گیا۔ سال 2008 وچ، اسنوں ہمالیا انسٹیچیوٹ ہسپتال ٹرسٹ، دیہرادون ولوں شری رام اوارڈ نال نوازیا گیا گیا سی۔ جولائی 2008 وچ، اس نوں سکھاں دے دھرم اتے سکھیا (سکور) یو ایس اے دے سکھ کونسلاں ولوں سکھس فار جسٹس سکھلائی دتی گئی سی اتے دسمبر 2008 وچ اس نوں گھٹ گنتی لئی قومی کمیشن ولوں قومی گھٹ گنتی اختیار انعام نال نوازیا گیا سی۔ گرودوارہ صاحب واشنگٹن ڈی۔سی۔ - ستمبر 2013, سکھ رلیجز سوسائٹی پلاٹائین اتے پنجابی وراثتی تنظیم شوکا یوئیسئے -2013 ولوں 'لائیپھ ٹائم سروس اوارڈ'، سکھ ڈائری لنڈن -2012 ولوں لائیپھ ٹائم اچیومینٹ اوارڈ، سال 2004 وچ، 'ماں کھیوی اوارڈ' بارسلونا، سپین وچ عالمی سمیلن دی سنسد دی بیٹھک لئی کونسل لئی بلایا گیا سی۔ سال 2005 وچ کینیڈیئن آئین وچ پیڑتا منکھتا، دبے-کچلے اتے نراشیاں فی سمرپن لئی اوہناں نوں نوازیا گیا گیا۔

## باہری لنک
* Pingalwara Online 
* Pingalwara Canada 
* sikhsangat.com
* sikh-history.com 

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:جم 1942
گٹھ:سماج سیوی
وشوناتھ مندر کھجراہو

شلوا مندراں وچ بہت اہم وشوناتھ  کھجراہو دا مندر اے اسدی  اساری  1002–1003 عیسوی اے۔ مغربی گروہ دے ول واقع مندراں وچوں ایہہ سبھ توں سوہنا اے۔ اس مندر دا ناں شیو دے دوجے ناں اُتے بھگوان وشوناتھ دے ناں رکھیا گیا اے۔ مندر دی لمبائی 89 اتے چوڑائی 45 اے۔ پنچائتن سٹائل نال بنیا ایہہ مندر شیو نوں سمرپت اے۔ روشنی  تھاں وچ شیولنگ دے نال عقیدت مند دے مرکز وچ نندی اتے بیٹھے شو دی مورتی قائم کیتی گئی اے۔

File:Khajuraho India, Vishwanath Temple.JPG|وشوناتھ مندر
File:Khajuraho India, Vishwanath Temple, Main Idol (Shiva).JPG|وشوناتھ مندر
File:Khajuraho India, Vishwanath Temple, Elephant Sculpture.JPG|وشوناتھ مندر
File:Khajuraho India, Vishwanath Temple, Main Idol (Shiva) - 02.JPG|وشوناتھ مندر
File:Khajuraho India, Vishwanath Temple, Identification Stone.JPG|وشوناتھ مندر


## کھجراہو آکرسن
کھجراہو مورتیاں دی پہلی جان-پچھان اس مندر نوں دیکھ کے ویکھی جا سکدی اے، کیونکہ ساہمنے توں آؤن نال ایہہ مندر پہلاں آؤندے ہن۔ اس مندر وچ 620 بتّ ہن۔ ایہناں مورتیاں دا سائز 2 'توں 6 میٹر 'لمبا اے۔ مندر دے اندر مورتیاں شان اتے کرپا دے چنہ ہن۔ مندر دی خوبصورتی ناظرین نوں متاثر کردی اے۔   اتھے سدا دندیاں پریاں من نوں آکرشت کردیاں اے۔ کجھ مورتیاں منمتھ-آوتا دے شکار ہن۔ دے دو اپ-مندر، اتر-مشرق، دکھن-مشرق ہن۔ ایہناں دو اپ-مندراں وچ، مکھ مورتیاں نوں تختی تے لکھیا ہویا اے۔ ایہناں مندراں دے اندر ہی اردھ-آربور، منڈپ، انترال، روشنی استھان اتے پرردکشنپاتھ ہن۔ مندر دے چھلّ اتے آواش شاندار ہن۔ رکھ اصل وچ 78 سی۔ جس وچ ہن صرف چھ ہی بچے ہن۔ لمبیاں پرائیاں دے ننپھس دی خوبصورتی ولکھن اے۔ اوہ سارے پیار لئی یوگ ہن۔ تکون دے پرواہاں وچ، ترے-پساری نوجوان نوں اتمتا نال مارک کیتا گیا اے۔ ایہناں مورتیاں نوں دیکھدے ہوئے، اجیہا لگدا اے کہ ایہہ نپھپھیاں ولوں لڑن لئی دنیا دیاں ساریاں سہپناں تے نینترن اے۔

## دروازے اتے لکھے ابھلیکھ
منڈپ دی کندھ اُتے رکھے ابھلیکھ چندل شاہی خاندان دے مہان حکمران دھنگ دا اے۔ سنسکرت وچ تیتی قطاراں ہن۔ شو مکیشور پرنا مندر وچ راجا دھنگ دے ویلے توں مشہور اے۔ مندر دی قیام تکنیکی اے۔ اوہناں وچ، ستدیو ماتر دی مورتیاں خوبصورتی نال سجائیاں ہوئیاں ہن۔ کوڑا حصہ کمپارٹٹیٹلڈ اے۔ نال لگدے پلیک پھلّ چکراں نال لیس ہندے ہن۔ اس مورتی نوں جنگ دے حصہ وچ تن بھاگاں وچ لکھیا گیا اے۔ املک، چندرکا اتے کالش زمین اتے سنگاں اتے اکرے ہوئے ہن۔ انٹرسٹیلر چھت چھ منزلا اے۔ ہر منزل رتھکس اے، جس دی شروعات کیتی گئی اے۔ اپرلے سریر نوں تکھے ہون دا امکان اے۔ مہان پرامڈ قدرت دی اے، جو پندراں پیڑھیاں توں بنیا اے۔ اس توں علاوہ اپ-پرامڈ وی ہن۔ مکھ پرامڈ سٹھّ پیڑھیاں دا بنیا ہویا اے۔ ایہہ چھوٹی اے اتے ایہہ چھوٹی جہی اے بھرائی ہیڈروم دے اندر اے ایہہ املکاں تے تھوڑھا بھاری اے۔ منڈپ دے تھمیاں نال میل کھاندے کالم۔ شال منزلس اتے جیمنی بتّ اس مندر دی خاصیت ہن۔ پویلیئن دے تھمھاں آمورت نقل دے ہن۔ ننپھس اتھے اپنے شیڈ کھنڈے ہن کل ملا کے، ایہہ مندر اک بہت ہی اہم مندر اے۔

گٹھ:مدھیہ پردیش دے ہندو مندر
گٹھ:کھجراہو
گٹھ:مندرگٹھ:عبادت گاہاں
نیکرو پولس

**نیکرو پولس** اوہ قبرستان ہُندا اے جتھے ون سونے ڈیزائناں نال بہت ساریاں قبراں تے مزار بݨائے ہوئے ہُندے نیں۔ نیکرو پولس دا مطلب **مُردیاں دا [[شہر]]** اے۔ مصر چ اہرام مصر وی اک نیکرو پولس اے۔

گٹھ:مزار
گٹھ:تریخی عمارتاں
گٹھ:تریخی شہر
ماچھی واڑا

**ماچھی واڑا**  ضلع لدھیاݨا پنجاب دا اک نگر اے ۔ ماچھی واڑا گرودوارا چرنکنول صاحب کر کے مشہور اے ۔ چرنکنول دا مطلب ہے کمل دے پھلاں ورگے چرن مطلب گراں دے چرن۔
جدوں اورنگزیب دی فوج نے چمکور صاحب دے قلعے تے حملہ کیتا تاں گورو جی اس دے حملے توں بچ کے ماچھی واڑے دے جنگلاں وچ آ گئے۔ بھائی مان سنگھ، بھائی دئیا سنگھ تے بھائی دھرم سنگھ نے اوہناں نوں کنڈیدار جنگل پار کرن توں بعد آ کے اتھے ستے ہوئے پایا۔ ایہ واقعہ 7 دسمبر 1705 دا ہے۔ ہر سال دسمبر مہینے دے تیسرے ہفتے اس یاد وچّ بہت وڈا میلہ لگدا ہے۔ بعد وچ اس تھاں تے ہی گرودوارہ چرنکنول صاحب دی اساری کیتی گئی۔

مغلاں نوں اوہناں دے ماچھی واڑے آؤن بارے پتہ لگ گیا۔ پر گراں دے دو مسلمان بھگتاں غنی خاں تے نبی خاں نے اوہناں نوں اک پالکی وچ بٹھایا تے اوہناں نوں 'اچ دا پیر' دا روپ دے کے اتھوں کڈھ کے لے گئے۔ گورو جی لمبی یاترا توں بعد لدھیانے وکھے عالم گیر صاحب پہنچے تے اس توں بعد کوٹ کپورے دے لاکھی جنگل وچ چلے گئے۔

ماچھی واڑے دا گرودوارہ ‘چرنکنول صاحب’ پنجابیاں لئی اک وڈی دھارمک تھاں بن گئی۔

اس تھاں تے گورو جی نے ہیٹھ لکھیاں پنکتیاں دا اچارن وی کیتا۔

“متر پیارے نوں حال مریداں دا کہنا ۔۔
تدھُ بنُ روگُ رجائیاں دا اوڈھن ناگ نواساں دے رہنا ۔۔
سول صراحی کھنجرُ پیالہ بنگ قصائیاں دا سہنا ۔۔
یارڑے دا سانوں ستھرُ چنگا بھٹھّ کھیڑیاں دا رہنا ۔۔“

ماچھی واڑے وچ ای گورو جی دے بھگتاں غنی خاں تے نبی خاں دے ناں تے اک گردوارا 'گرودوارا غنی خاں نبی خاں' دی اساریا گیا۔

گرودوارہ چوبارا صاحب تے گرودوارہ اچ دا پیر اتھے ہور تریخی گردوارے ہن۔

## لوک گݨتی
2011 دی ماݨس گِنتری دے مطابق ماچھی واڑے دی لوک گِنتی 24،916 ہے۔ ماچھی واڑے وچ ٪60 لوک پڑھے لکھے ہن جد کہ پورے بھارت وچ ٪59.5 لوک پڑھے لکھے ہن۔ بندیاں وچوں ٪64 تے عورتاں وچوں ٪56 پڑھیاں لکھیاں ہن۔ ماچھی واڑے دی ٪14 جنسنکھیا 6 سال دی عمر توں چھوٹی ہے۔

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
گٹھ:چڑھدا پنجاب
پاپارازی

**پاپارازی** آزاد فوٹوگرافر نیں جیہڑے وکھ وکھ کھیتراں دے مشہور تے نامور لوکاں دیاں تصویراں کِھچدے تے ویڈیوز بناوندے نیں۔ عام طور تے ایہ تصویراں یا ویڈیو کلِپ اوہناں لوکاں دے نِجی جیون دے معاملات بارے ہُندے نیں۔ پاپارازی ایہ تصویراں تے ویڈیوز میڈیا تے دوجے صحافتی اداریاں نوں بیچدے نیں۔ 

## شبد ''پاپارازی'' دا مُڈھ
اک فلم (La Dolce Vita) چ اداکار والٹر سنٹیسو نے پاپارازو نامی نیوز فوٹوگرافر دا کردار نبھایا سی۔ پاپارازو نامی ایس نیوز فوٹوگرافر دے ناں تے **پاپارازی** دی اصطلاح بݨی اے۔

## پاپارازیاں دے ہتھکنڈے
پاپارازی تصویراں کِھچݨ تے فلمبندی کرن واسطے مشہور اداکاراں، کھلاڑیاں، سیاستداناں وغیرہ تے ہور دوجےآں لوکاں دی جسوسی کر دے نیں تے اوہناں دی تاک چ رہندے نیں۔ موقع مِلدے ای گھات لا کے اپݨا کم کر لیندے نیں۔ 
پاپارازیاں کولوں ایہ لوک اکھ بچا کے نِکلݨ دی کوشش کر دے نیں تاکہ ایہناں دا شکار ہوݨ توں بچیا جاسکے۔

گٹھ:مورتاں
گٹھ:صحافت
گٹھ:صحافی
ڈاکٹر سڡرن سنگھ

**ڈاکٹر سڡرن سنگھ** (10 مئی، 1934 توں 11 نومبر، 2011) پنجابی لکھاری، کھوجی اتے مترجم سن۔

## جم تعلیم تے کِتہ
ڈاکٹر سڡرن سنگھ دا جم ضلع روپنگر دے بھیورا وچ 10 مئی، 1934 نوں پیؤ  چمیل سنگھ تے ماں پرتاپ کور دے گھر وکھے ہویا۔ اوہناں نے دسویں تو بعد سرکاری کالج روپڑ توں بی۔اے۔ کیتی۔ ایمّ۔اے۔ پنجابی دلی جا کے کیتی تے پی ایچ ڈی۔ دلی یونیورسٹی توں کیتی۔ پونا یونیورسٹی توں 1964 وچ مراٹھی دا خاص کورس دا کیتا۔ استوں بعد دلی یونیورسٹی وچ بطور پنجابی پروفیسر 33 سال معلمی دا کم کیتا۔ دو سال الہ آباد یونیورسٹی وچ، بعد وچ سری گرو تیغ بہادر خالصہ کالج یونیورسٹی کیمپس دلی دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچ بطور ریڈر کم کیتا۔ اس ویلے دوران ہی پنجابی ساہت سبھا نویں دلی دے سیکٹری وجوں وی کم شیل رہے۔ کجھ عرصہ قومی ساہت منچ-کلا اتے ساہت پنجابی سبھا دے جنرل سیکٹری وی رہے۔ ہسے لڑی وچ دلی توں چھپدے پنجابی ہفتہ وار/پندراں روزہ اخبار ‘قومی ونگار’ دے مکھ اڈیٹر وجوں کم کیتا۔

## رچناواں
* ناون چلے تیرتھیں (1990) (سفرنامہ)
* سردار بھگت سنگھ (جیونی)
* دھرتِی سہاوی (پینڈو سبھیاچار)
* رتپھری (پینڈو سبھیاچار)
* چتر وچتر (لکھاریاں دے قلمی چتر)
* آزادی دے سچے ونجارے (چتر شبد)
* موہڑی گڈی پنڈ وسیا (پینڈو سبھیاچار)
* دلی-دلی ہندوستان دا

* میرے نکے-نکے لڑائی (سوے-جیونی)

## اڈیٹنگ
* ‘اجوکی پنجابی کہانی’
* گربچن سنگھ دا پریت دنیا تے سربانگی ساہتکار گربچن سنگھ عرشی

## مراٹھی توں پنجابی ترجمہ
* بنگرواڑی (ناول)
* میں (ناول)
* براہمن کنیا (ناول)
* پھل کملایا (ناول)
* نامدیو (جیونی)
* ماہیم دی کھاڑی (ناول)
* وامن ملھار جوشی (جیون تے رچنا)
* آگرکر (لیکھ-مجموعہ)
* مراٹھی نکی کہانی تے ریشم دے کیڑے دا گھروندا (ناول)۔

اوہناں نے 1969 وچ جپجی صاحب دا   مراٹھی وچ ترجمہ کیتا جس نوں دلی سکھ گرودوارہ پربندھک کمیٹی، نویں دلی نے شائع کیتا۔

## انعام
* پنجابی اکادمی، دلی ولوں سادھو سنگھ ہمدرد پترکارتا انعام
* ساہت اکادمی، دلی ولوں ترجمہ انعام (مراٹھی توں پنجابی)
* پنجابی ستھّ لامبڑا، جالندھر ولوں ڈاکٹر۔ مہیندر سنگھ رندھاوا سبھیاچار انعام
* پنجابی کلا سنگم نویں دلی ولونں پرو۔ تیجا سنگھ وارتک انعام

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی لکھاری
شیلا کول

**شیلا کول** (7 فروری 1915 – 14 جون 2015) سیاسی آگوُ، سماجی کارکن، سماج سدھارک، شکھیاود، بھارتی قومی کانگرس دی سماجی لوکتنتری آگوُ، سابق مرکزی کیبنیٹ وزیر، آزادی تحریک دی سپہ سالار اتے ہماچل پردیش دی گورنر رہِ چکی اے۔ اوہ بھارت دے پہلے پردھانمنتری جواہرلال نہرو دے سالے ونسپتی سائنسدان پروفیسر کیلاشناتھ کول دی بیوی اتے سابق پردھانمنتری اندرا گاندھی دی مامی سی۔

اسنے لاہور دے ومین کالج توں گریجوئیشن اتے سر گنگا رام ٹریننگ کالج لاہور توں معلمی دی ڈگری کیتی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی قومی کانگرس دے آگو
گٹھ:جم 1915
گٹھ:موت 2015
گٹھ:بھارتی لوکگٹھ:بھارتی عورتاں
پرکاش کرات

**پرکاش کرات** () (جم 7 فروری 1948) اک بھارتی کمیونسٹ سیاستدان اے۔ اوہ 2005 توں اپریل 2015 تک بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) دا جنرل سیکٹری رہا۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1948
گٹھ:بھارتی لوک
ہرکشن سنگھ سرجیت

**ہرکشن سنگھ سرجیت** (23 مارچ 1916 – 1 اگست 2008) پنجابی مول دے کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا (مارکسی) یعنی سی پی ایم دی قومی مرکزی کمیٹی دے 1992 توں 2005 تک جنرل سیکٹری اتے بھارت دے مشہور سیاسی آگوُ سن۔ اوہ 1964 توں 2008 تک پارٹی دی پولٹ بیورو دے میمبر رہے۔

## جیون ویروا-
ہرکشن سنگھ دا جم 23 مارچ 1916 نوں پنڈ روپووال ضلع جالندھر دے اک کسان پروار وچ ہویا۔ اوہناں دے پیؤ س: ہرنام سنگھ نے اپنے پتر نوں آزادی دی لڑائی وچ شامل ہون توں روکیا اتے نہ منن تے اسنوں اڈّ کر دتا۔ 1929 وچ ہرکشن دے پیؤ زمین گہنے رکھ کے امریکہ چلے گئے۔

1930 وچ کامریڈ سرجیت دے پنڈ بابا کرم سنگھ چیمہ تے بھاگ سنگھ کنیڈیئن آئے تاں ہرکشن نے پنڈ وچ عوامی میٹنگ لئی تعاون دتا۔ دوجے دن ہی پولیس نے ہرکشن نوں اس دے ہیڈماسٹر نوں کہہ کے سکول توں کڈھوا دتا۔ پھر کانگرسی لیڈر ہری سنگھ جالندھر دی مدد نال سرجیت نے خالصہ سکول جالندھر داخل ہو گئے۔ بڑے مشکل حالات دے باو جود اوہ میٹرک کر گئے۔

1932 وچ سرجیت نے ہشیارپور دیاں ضلع کچہریاں وچ یونین جیک پھاڑ کے ترنگا جھنڈا چڑھا دتا سی۔ اس کارن اس نوں گرفتار کرکے مقدمہ چلایا گیا۔ ججّ ولوں ناں پچھن تے اوہناں نے اپنا ناں لنڈن توڑ سنگھ دسیا۔ ججّ نے اوہناں نوں اک سال قید دی سزا کر دتی۔ پر ہرکشن دی ٹپنی، "صرف اک سال" تے کھجھ کے عدالت نے سزا ودھا کے چار سال کر دتی۔ ایہہ سزا اوہناں نے بورسٹل جیل لاہور وچ بھگتی۔ جیل وچ اوہناں دی ملاقات بھگت سنگھ دے کئی ساتھیاں سمیت بہت سارے آزادی کرکناں نال ہو گئی۔ اتے جیل سیاسی سکھیا دا سکول بن گئی۔

1936 وچ اوہ بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے میمبر بنے۔ اوہ پنجاب وچ کسان سبھا دی بنیاد رکھن والیاں وچوں اک سن۔ 1938 وچ اوہ پنجاب کسان سبھا دے سیکٹری چنے گئے۔

آزادی توں بعد سرجیت بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے ای ایم ایس نبوندریپد، پی سی جوشی، ایس اے ڈانگے، بی ٹی رندیوے، اے کے گوپالن، اجے گھوش، پی رامامورتی، پی سندرئیا، کامریڈ واسوپنئیا، جیوتی باسو، پرمود داس گپیؤ، راجیشور راؤ، سوہن سنگھ جوش اتے سمر مکھرجی ورگے سرکڈھّ لیڈراں وچ شامل سن۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی لیڈر
گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگو
گٹھ:بھارت دے کمیونسٹ آگو
گٹھ:جم 1916
گٹھ:موت 2008
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ونر ٹیک نتھنگ

***ونر ٹیک نتھنگ*** امریکی لکھاری ارنیسٹ ہیمنگوے دا 1933 وچ شائع کہانی مجموعہ اے۔ ہیمنگوے دا تیجا اتے آخری کہانی مجموعہ، جو *[[اے فیئرویل ٹو آرمز]]* (1929) توں چار سال بعد، اتے بُل فائیٹنگ بارے اس دی غیر-فکشن کتاب، *[[بعد دوپہر موت]]* (1932) توں اک سال بعد شائع ہویا۔
## کہانی مجموعہ وچ شامل کہانیاں
* "After the Storm"
* "کوئی صاف ستھری اتے روشن جگہ (A Clean, Well-Lighted Place)"
* "The Light of the World"
* "God Rest You Merry, Gentlemen"
* "The Sea Change"
* "A Way You'll Never Be"
* "The Mother of a Queen"
* "One Reader Writes"
* "Homage to Switzerland"
* "اک دن دا انتظار (A Day's Wait)"
* "A Natural History of the Dead"
* "Wine of Wyoming"
* "The Gambler, the Nun, and the Radio"
* "Fathers and Sons"

## حوالے

 
گٹھ:ہیمنگوے دیاں کہانیاں
گٹھ:انگریزی ساہت
اے فیئرویل ٹو آرمز

*** اے فیئرویل ٹو آرمز*** (*A Farewell to Arms*) امریکی لکھاری ارنیسٹ ہیمنگوے دا 1929 وچ شائع ناول اے۔ اس دا ٹائیٹل 16ویں-صدی دے انگریزی ناٹک کار جارج پیلے دی اک شاعری توں لیا گیا اے۔  اس دی کہانی پہلی وڈی جنگ دی اطالوی مہم دوران اک امریکی فوجی فریڈرک ہینری اتے برطانوی نرس کیتھرین بارکلے دے پیار دے گرد گھمدی اے۔ ایہہ ناول دی کہانی کافی حد تک ہیمنگوے دی ذاتی کہانی اے۔ ناول وچ کیتھرین نوں بچے دے جم دین وچ جہناں تکلیفاں دا ساہمنا کرنا پیا، اوہو جہی صورتحال دا ساہمنا اس دی بیوی نوں اوہناں دے بیٹے پیٹرک دے جم دے وقت کرنا پیا سی۔
## کہانی
## حوالے

گٹھ:امریکی ناول
گٹھ:انگریزی ناول
گٹھ:انگریزی ساہت