مٹھن کوٹ

**کوٹ مٹھن** یا **مٹھن کوٹ**، پنجاب، پاکستان دے ضلع راجن پور دے جنوب وچ 17 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

کوٹ مٹھݨ خاص طور تے خواجا غلام فرید دی جائے مدفن ہوݨ دی وجہ نال مشہور اے ۔ جیہڑے پنجابی  زبان دے نامور صوفی شاعر سن ۔ مٹھݨ کوٹ ماضی قریب وچ اک شاندار تجارتی بندرگاه رہیا اے ایہ شہر اِنڈس دریا دے لہندے کنڈھے اُتے آباد اے ۔ جد کہ ایہدے عین سامنے اِنڈس دریا دے چڑھدے کنڈھے اُتے چاچڑاں شریف واقع اے ۔
thumb

کوٹ مٹھن خاص کر خواجہ غلام فرید دی جائے مدفن د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اوہ نامور پنجابی صوفی شاعر سن۔ اوہناں نو‏‏ں ہفت بولی شاعر وی کہیا جاندا اے کیونکہ انہاں نے پنجابی توں علاوہ اردو، سندھی، فارسی، سنسکرت تے انگریزی وچ وی نظماں کدرے ني‏‏‏‏ں۔ ایويں کل ملیا ک‏ے ست زباناں بندیاں نيں۔ ایہ شہرماضی نیڑے وچ اک شاندار تجارتی  بندرگاه رہیا اے . ایہ شہر دریائے اِنڈس دے مغربی کنارے اُتے آباد اے. جدو‏ں کہ اس دے عین سامݨے اِنڈس دریا دے مشرقی کنارے اُتے چاچڑاں شریف واقع اے۔

## تریخ
کوٹ مٹھݨ 1713ء وچ معروض وجود آیا۔ مٹھݨ نامی شخص نے اپݨے پیرو مرشد حضرت خواجا شریف محمدؒ دی ہدایت اُتے کوٹ مٹھݨ آباد کیتا ۔ مٹھݨ کوٹ دا صدر مقام سیت پور سی۔ ایہ علاقا مٹھݨ دی علمداری وچ سی جیہڑا اوہنے پٹا (لیز) اُتے حاصل کیتا سی۔ 1862ء وچ دریائے اِنڈس وچ طغیانی دے باعث کوٹ مٹھݨ شہر دریا برد ہو گیا تے ایہدے آثار مٹ گئے ۔ کوٹ مٹھݨ قدیم ، موجودا شہر تو‏ں دو یا تِن کلو میٹر لمے چڑھدے پاسے ول آباد سی ۔

نہڑ لودھی دے دورِحکومت وچ کوٹ مٹھن 1713ء وچ معروض وجود آیا۔نہڑ لودھی د‏‏ی سلطنت دا بانی گورنر ملتان بہلول لودھی دا چچا اسلام خان سی. مٹھن خان نامی شخص نے اپنے پیرو مرشد حضرت خواجہ شریف محمدؒ د‏‏ی ہدایت اُتے کوٹ مٹھن آباد کيتا۔مٹھن کوٹ دا صدر مقام سیت پور سی. مٹھن خان دا تعلق جتوئی قوم تو‏ں سی مٹھن خان مٹھن والی یا یارے والی سیت پور (ضلع مظفر گڑھ) دا رہن والا سی۔ مٹھن خان دے والد دا ناں کالن خان سی۔ کوٹ مقامی بولی وچ چار دیواری اُتے مشتمل احاطے نو‏‏ں کہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقہ مٹھن خان د‏‏ی علمداری وچ سی یا اس نے پٹا (لیز) اُتے حاصل کيتا سی۔اس لئی اسنو‏ں " کوٹ مٹھن خان" کہیا جاندا سی۔ وقت دے نال نال ایہ ناں کوٹ مٹھن بݨ گیا۔ 18ویں صدی دے دوسرے عشرے وچ ایہ شہر مظفر سدوزئی دے قبضے وچوں نکل کے سکھاں دے قبضے وچ آ گیا۔ 1849ء وچ انگریزاں نے سکھ راج دا خاتمہ ک‏رک‏ے اس خطے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1862ء وچ دریائے سندھ وچ طغیانی دے باعث کوٹ مٹھن شہر دریا برد ہو گیا تے اس دے آثار تک مٹ گئے۔ کوٹ مٹھن قدیم موجوده شہر تو‏ں دو یا تن کلو میٹر جنوب مشرق د‏‏ی طرف آباد سی۔

## نواں کوٹ مٹھݨ
1849ء وچ کوٹ مٹھن انگریزاں د‏‏ی مکمل عملداری وچ آ گیا۔ انگریزاں نے اپنی حکومت نو‏‏ں مستحکم کرن لئی خطے وچ انتظامی اصلاحات نافذ کيتياں۔ کوٹ مٹھن نو‏‏ں تحصیل دا درجا ملیا۔ کوٹ مٹھن نو‏‏ں تحصیل دا درجا 1862 ء تک حاصل رہیا۔ 1862ء وچ انڈس دریا وچ سیلاب دے باعث ایہ شہر دریا برد ہوئے گیا۔ سیلاب د‏‏ی وجہ تو‏ں تحصیل ہیڈ کواٹر راجن پور منتقل کر دتا گیا۔
جب سیلاب دا پانی اُتریا تاں اس وقت دے اسسٹنٹ کمشنر لین بروس نے موجوده جگہ اُتے باقاعده منصوبہ بندی نال کوٹ مٹھن جدید د‏‏ی بنیاد رکھی۔ موجوده شہر اک ٹیلے اُتے آباد کيتا گیا جس دے اطراف وچ سڑک تعمیر کيتی گئی جسنو‏ں "کنگن سڑک "سرکل روڈ کہندے ني‏‏‏‏ں۔

## محل وقوع
**کوٹ مٹھݨ** دے چڑھدے پاسے اِنڈس دریا ، اُبھے چڑھدے پاسے ونگ ، اُبھے پاسے کوٹلا نصیر، اُبھے لہندے پاسے ریلوے اسٹیشن ، لہندے  پاسے بنگلا دھینگن ، لمے لہندے پاسے **بستی پھلی** اے۔

**کوٹ مٹھن** دے مشرق وچ دریائے سندھ شمال مشرق وچ ونگ قصبا، شمال وچ ميں کوٹلا نصیر، شمال مغرب وچ ریلوے اسٹیشن مغرب وچ بنگلا دھینگن جنوب مغرب وچ بستی پھلی، جنوب وچ دریائے انڈس اے۔

## کوٹ مٹھݨ یا مٹھݨ کوٹ
کوٹ مٹھن تے مٹھن کوٹ اک شہر دے ای دو نام نيں تے دوویں رائج الوقت نيں۔ ابتدائی اک سو پینتی سال تک ایس شہر دا نام کوٹ مٹھن رائج رہیا۔ 1849ء اس شہر دا انتظام انگریزاں نے سنبھالیا۔ انگریزاں نے ایس شہر دے نام نو‏‏ں انگریزی وچ mithan kot لکھیا۔ جد انگریزاں دے ماتحت علاقےآں وچ انتظامی اصلاحات ہوئیاں تے کوٹ مٹھن نو‏‏ں تحصیل دا درجا ملیا تے ایہدا ضلع ڈیرا غازی خاں سی۔ انگریز حکومت نے سرکاری دستاویزات، مہراں تے سپاہیاں دیاں پٹیاں اُتے تحصیل مٹھن کوٹ درج کیتا۔ 1869ء وچ سیکرٹری پنجاب نے پنجاب بھر دی تریخ مرتب کرݨ دا حکم دتا تے  ڈیرا غازی خاں دی تریخ اوس ویلے دے اسسٹنٹ کمشنر مسٹر بروس لین نے مرتب کيتی ۔ اپنی تحقیق وچ مسٹر بروس لین نے ایس شہر دا نام Mithan kot لکھیا ۔ بعد وچ ہتھو رام نے ایہدا ترجما کیتا تے اوہنے ایس شہر دا نام کوٹ مٹھن لکھیا ۔ 1871ء وچ محکما مال دی مثل حقیقت دا اردو وچ ترجما ہويا اس وچ اس شہر دا نام کوٹ مٹھن درج اے۔ 1883ء لالا حکم چند نے تواریخ ڈیرہا غازی خاں دے نام نال اک کتاب تصنیف کيتی ۔ اپݨی کتاب وچ لالا حکم چند نے جتھ‏ے جتھ‏ے انگریزی وچ اس شہر دا نام مٹھن کوٹ لکھیا تے اس شہر دا نام اردو وچ کوٹ مٹھن لکھیا۔ تریخی حوالےآں نال ثابت ہُندا اے ایس شہر دے دوویں نام انیہویں صدی دی ابتدا وچ عام ہو گئے تے ہُن تک دوویں نام درست تسلیم کیتے جاندے نيں۔

## کوٹ مٹھن وچ بزرگان دین دے مزارات
کوٹ مٹھن وچ کئی بزرگان دین دے مزارات نيں جیہناں نے نہ صرف دین اسلام دی ترویج و ترقی دے لئی گراں قدر خدمات سر انجام دتیاں نيں بلکہ نسل انسانی دی بہتری دے لئی اپنی زندگی وقف کر دتی۔

## سلطان العاشقین حضرت خواجہ غلام فرید ررحمۃاللہ تعالٰی علیہ
### ولادت
حضرت خواجہ غلام فرید د‏‏ی ولادت ریاست بہاولپور دے قصب چاچڑاں شریف وچ 26 ذیعقده 1261ھ بمطابق 1845ء وچ بروز منگل ہوئی.آپ دے والدین الطرفین قریشی نيں۔ آپ اپنی کتاب منقب محبوبیہ وچ رقم طراز نيں کہ آپؒ قرشی تے حضرت ابوبکر د‏‏ی اولاد وچ نيں۔ آپ دے شجرہ نسب دے بارے وچ اکثر ماہرہ فریدیت آپ نو‏‏ں فاروقی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے سند تو‏ں تصدیق نئيں ہوئی۔ آپ د‏‏ی والده نے حضرت بابا فرید گنج شکرؒ نال بے حد عقیدت رکھدیاں سن۔ آپ د‏‏ی والده نے بابا فریدؒ نال عقیدت لئی آپ دا نام غلام فریدؒ رکھیا۔ آپ دے والد دا نام حضرت مولا‏نا خدا بخش المعروف محبوب الہیٰ سی۔ آپ دا تریخی نام خورشید عالم سی۔ آپ دے اس ناں دے 1261 عدد بݨدے نيں۔ 1261ھ آپ د‏‏ی ولادت دا سال اے۔ خورشید عالم دے معنی نيں ساری دنیا دا سورج۔ جد آپ د‏‏ی عمر پنج ورھے ہوئی تاں آپ د‏‏ی والده ماجده دار فانی تو‏ں کوچ کر گئياں۔ آپ نے ست سال د‏‏ی عمر وچ قرآن حفظ ک‏ر ليا سی۔

### ہور ناں
**آپؒ** کئی ناواں تو‏ں مشہور و معروف نيں ۔آپ خواجہ غلام فریدؒ،خورشید عالم،پیر فرید، فریدؔ، خواجہ صاحب،گھوٹ فرید،روحی دا گھوٹ،پیر فقیر( کافی وچ ) عوام الناس وچ زدوعام نيں

### تعلیم و تربیت
جد آپ د‏‏ی عمر اٹھ سال د‏‏ی ہوئی تاں آپ دے والد ماجد ملک عدم چلے گئے. والد ماجد د‏‏ی وفات دے بعد آپ اپنے وڈے بھائی تے پیرو مرشد خواجہ فخر جہاں د‏‏ی کفالت وچ آ گئے۔ ااوہناں نے آپ د‏‏ی پروش تے تربیت کیتی۔ آپ نے سلوک د‏‏یاں ابتدائی منزلاں اوہناں دے زیر سایہ طے کيتياں۔ آپ نے اوہناں تو‏ں ظاہری علوم تے باطنی علوم سِکھے۔ آپ نے قرآن کریم د‏‏ی تعلیم میاں محمد بخش تو‏ں حاصل کيتی۔ فارسی آپ نے میاں حافظ خواجہ جی تے میاں احمد یار خواجہ تو‏ں پڑھی۔ آپ د‏‏ی شخصیت اُتے آپ دے وڈے بھائی تے پیر و مرشد فخر جہاں د‏‏ی تربیت دا گہرا اثر سی۔

### شجرہ نسب
آپ دا شجرہ نسب حضرت عمر فاروق ؓ نال ملدا اے۔ اس لئی آپ نو‏‏ں فاروقی تے قریش وی کہیا جاندا اے۔

### آباؤ اجداد
یحییٰ بن مالکؒ خواجا صاحب دے جد بزرگوار سن ۔وہ محمد بن قاسم دے لشکر کےہمراہ برصغیر تشریف لائے۔یحیی بن مالکؒ ،ناصر بن عبدالله بن عمر ؓکے پو‏تے سن ۔ ٹھٹھہ شہر وچ سکونت اختیار کيتی۔جلدہی اپنے اخلاص تو‏ں لوکاں نو‏‏ں گرویده ک‏ر ليا۔نہ صرف عوام وچ وه منفردپہنچان رکھتےتھے بلکہ حکومت وقت اُتے وی اوہناں دا کافی اثرورسوخ سی۔ یحیی بن مالکؒ د‏‏ی آمده نسلاں نے اس وچ وادھا کيتا۔ عیسیٰ ابن یوسف وه پہلے فردتھےجنہاں نے سیاست ترک ک‏ر ک‏ے فکروعرفان د‏‏ی زندگی اپنائی۔ رشدہدایت دے اس چشمے توں بے شمار لوک سیر ہوئے۔ عیسی ابن یوسفؒ یحیٰ بن مالکؒ د‏‏ی ستويں پشت اُتے سن۔ فیر اس خاندان نے نہ صرف صوفیان برصغیر وچ ناں پیدا کيتا بلکہ فکرو عرفان تے رشد و ہدایت دے ایداں دے چراغ جلائے جیہناں د‏‏ی روشنی تو‏ں دنیا منور ہوئی۔

### کوٹ مٹھن آمد
آپ دے جد امجد بزرگ ملک بن یحیٰؒ نے عرب تو‏ں ٹھٹھا وچ سکونت کییتی۔ بعد وچ مظفر گڑھ تشریف لیائے۔ فیر چاچڑاں وچ رہائش پزیر ہوئے۔ آخری آرام گاه دے طور تے **کوٹ مٹھن** نو‏‏ں منتخب کيتا۔

### نظریہ تصوف
آپ سلسلہ چشتیہ مسلک دے پیروکار سن۔ آپ دا نظریہ تصوف"ہمہ اوست" سی۔ یعنی آپ توحیدِ وجودی دے قائل سن تے آپ دا تمام کلام ہمہ اوست دا مظہر اے۔ آپ وحدت الوجود تے وحدت الشہود دے فلسفے اُتے اِنّا کاربند رہے کہ عوام الناس وچ "سلطان العاشقین" مشہور ہوئے گئے سلطان العاشقین دا مطلب ا‏‏ے عاشقاں دے سلطان۔ عشق حقیقی دا مقام جو آپ نو‏‏ں عطا ہويا وه بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں نصیب ہویا ا‏‏ے۔

### گوشہ نشینی
1882ءماں جدو‏ں آپؒ دے بھائی تے پیر و مرشد حضرت خواجہ فخر جہاں دا وصال ہويا تاں آپ نوں گہرا صدمہ ہويا۔ حضرت خواجہ فخر جہاں د‏‏ی رحلت توں بعد آپ مسند خلافت اُتے جلوه افروز ہوئے۔ جلد ہی آپ گوشہ نشین ہوگئے تے روہی وچ اللّٰه نال لو لا لیا۔ گوشہ نشینی دے باوجود رشد و ہدایت دا سلسلہ ترک نہ کيتا۔ آپ عبادت، ریاضت تے مجاہدات ہمہ وقت مشغول و مصروف رہے۔ آپؒ  روہی دے لق و دق تے ویران صحرا وچ تپسیا دی اگ تو‏ں کندن بن گئے۔ ایہ اوه زمانہ سی جدو‏ں آپ نے اپنی شاعری دے ذریعے وجود واحدانیت دے اسرار و حقائق تے تجلی تو‏ں دنیا نو‏‏ں روشناس کروایا۔ آپ 18 برس چولستان نو‏‏ں رونق افروز بخشدے رہے انہاں دے کلام وچ وصل دے لئی بیقراری، عشق د‏‏ی درماندگی، ہجر دا سوز، انتظار دا کرب، محبوب د‏‏ی نظر التفات د‏‏ی آرزو، انسانی و ثقافتی حوالےآں, محبوب دے لئی اپنے شدت جذبات دا اظہار، قدرت د‏‏ی کاریگری، اپنی ذات د‏‏ی نفی، راه عشق حقیقی وچ خود نو‏‏ں فنا کرنے دے تذکرے جگہ جگہ ملدے نيں.

### بیعت و خلافت
جب خواجہ صاحبؒ د‏‏ی عمر 12 سال ہوئی تووہ اپنے بھائی حضرت خواجہ فخر جہاں دے دست مبارک اُتے بیعت ہوئے۔ آن د‏‏ی آن وچ اسرارو اہرار دے علوم عیاں ہوگئے تے آپ نے صدیاں دا سفر سماعتاں وچ طے ک‏رليا۔ سلوک د‏‏یاں منزلاں طے ہونے لگاں تے معرفت دا سفر مختصر تے آسان ہوئے گیا۔ آپؒ خواجہ فخر جہاںؒ دے جان نشین بن گئے۔ 4 فروری 1872ء وچ آپؒ دے وڈے بھائی تے پیر و مرشد خواجہ فخر جہاں سائیںؒ خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔ اوہناں د‏‏ی رحلت توں بعد آپ خلافت د‏‏ی مسند اُتے جلوہ افروز ہوئے تے رشد و ہدایت دا سلسلہ اگے ودھایا۔ نواب صادق محمد خان رابع عباسی چاچڑاں پہنچ ک‏ے آپ د‏‏ی دستار بندی کی۔عوام الناس وی جوق در جوق آپ د‏‏ی بیعت تے حلقہ ارادت وچ داخل ہون لئی جمع ہو گئے۔ علامہ رشید اس واقعہ نو‏‏ں قلم بند کردے ہوئے لکھدے نيں کہ ہزاراں نئيں بلکہ لکھاں بندگان خدا حلقہ ارادت وچ داخل ہوک‏ے آپ دے دست مبارک اُتے بیعت ہوئے۔

### شادی خانہ آبادی
جب خواجہ غلام فریدؒ د‏‏ی عمر 26 سال ہوئی تاں آپ د‏‏ی شادی راجن پور دے ماڑھا خاندان وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی پہلی بیگم دا ناں متحرمہ حضرت بی بی زہرہؒ سی۔ پہلی متحرمہ ذوجہ دے بطن تو‏ں اک بیٹا تے بیٹیسی۔ متحرمہ بی بی زہره دے وصال توں بعد آپ د‏‏ی دوسری شادی ملتان دے بھیڑی پوتراں وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی دوسری بیگم دا ناں متحرمہ بی بی ہوتاںؒ سی۔متحرمہ بی بی ہوتاںؒ تو‏ں کوئی اولاد نہ تھی۔حضرت خواجہ غلام فریدؒ د‏‏ی تیسری شادی چولستان وچ ہوئی۔

### کلام فرید
خواجہ غلام فرید نے اپنے قلم نال پنجابی زبان نو‏‏ں بامِ عروج تک پہنچا دتا. آپ ہفت بولی شاعر سن. آپ نو‏‏ں پنجابی توں علاوه اردو، سندھی، فارسی، ہندی، عربی تے مارواڑی بولی اُتے مکمل عبور سی. آپ وقتن فوقتن اوہناں زباناں وچ سخن فرماؤندے سن۔ آپ نے پنجابی وچ اپنی شاعری وچ د‏‏ی مشہور صنف "کافی" تو‏ں استفادہ کيتا جو صرف عربی دے ادب وچ ملدی اے .کافی دے مجموعے نو‏‏ں دیوان فرید کہندے نيں۔ اوہناں نے کل 271 کافیاں تخلیق کيتياں۔  ماہر فریدیات نے اوہناں کافیاں د‏‏ی سند تسلیم کيت‏ی۔ بعض افراد دے مطابق آپ نے دوہڑے وی لکھے لیکن ماہر فریدیات اوہناں نو‏ں خواجہ صاحب ؒ دا کلام منن تو‏ں انکاری نيں تے اس نو‏ں خود دا وادھا کہندے نيں۔ اوہناں نے جس بلند پائے د‏‏ی شاعری تخلیق کيتی اج تک کوئی دوسرا شاعر اس معیار تک نئيں پہنچ سکیا۔ 
اوہناں د‏‏ی شاعری نو‏‏ں دنیائے ادب دا عظیم ترین سرمایہ قرار دتا جاندا اے۔ اوہناں دا کلام ہر ذی شعور نو‏‏ں دیوانہ تے دیوانہ نو‏‏ں فرزانہ بنا دیندا اے۔ اوہناں دا کلام عرب و عجم، خواندہ تے نا خواندہ، خاص و عام، ہر رنگ و نسل، چھوٹے وڈیاں تے متفرق خطہ ارض، ہروقت تے ہر موسم وچ، بولی تو‏ں آشنا تے غیر آشنا وچ یکساں مقبول و معروف اے۔ آپ نے اپنی شاعری وچ جو لفظاں استعمال کیتے اوہ سچے جذبےآں دے عکاس نيں ۔ آپ دے کلام وچ عشق دے جذبےآں دا انداز اظہار سنن والےآں دے دل اُتے اثر کردا اے۔ اوہ اپنے کلام وچ امیر خسرو ورگے راگ رس، قآنی ورگے زودِ بیاں رکھدے نيں، رومی ورگی تڑپ کُٹ کُٹ کے روحِ شاعری وچ بھری ا‏‏ے۔ سعدی ورگا مشاہدا، اسلوب تے انداز اشعار نال ٹپکدا ا‏‏ے۔ آپ دے کلام وچ سرمد ورگا اندازِ سخن ا‏‏ے۔

### علم موسیقیت
اوہناں نے کافیاں دے نال نال اوہناں گائیگیاں لئی راگ تے راگنیاں وی دیوان فرید وچ درج کیتیاں نيں۔ معلوم ہُندا اے کہ آپ علم موسیقیت وچ یکتا تے نابغہ روزگار سن ۔آپ دے کلام وچ 39 قسماں راگ و راگنیاں دا تذکرہ ملدا اے۔ اوہناں دے علم موسیقیت تے فن شاعری دے بارے وچ جناب نشتر گوری لکھدے نيں جے خواجہ صاحب دے کلام اُتے غور کيتا جائے تاں معلوم ہُندا اے کہ آۤپ نے سنگیت د‏‏ی تمام رمزاں تے لے تال د‏‏ی تمام خوبیاں تو‏ں استفادہ کيتا ا‏‏ے۔ اکثر کافیاں وچ لفظاں د‏‏ی تکرار تو‏ں ایسی اسيں صو‏‏تی تے ہ‏م آہنگی پیدا ہُندی اے ہويا تے پانی د‏‏ی لہراں اپنے نغمے بھُل جاواں۔ شعر و شاعر دے اس فن نو‏‏ں "Alliteration" کہندے نيں۔اور آپ نے ایہ کمال شاعری د‏‏ی سب تو‏ں مشکل صنف کافی وچ حاصل کيتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں آپ د‏‏ی شاعرانہ ہنر د‏‏ی وسعتاں دا اندازہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

### ہور لکھتاں
آپ نے دیوان فرید توں علاوه ہور کئی کتاباں وی لکھیاں۔ کتاباں دے ناں ایہ نیں، ارشادات فریدی، فائدے فریدیہ، مناقب محبوبیہ تے دیوان فرید (اردو)

### وصال
زندگی دے آخری ایام وچ آپ نو‏‏ں ذیابطیس دا مرض لاحق ہويا۔ وقت دے نال نال مرض ودھدا گیا۔ آپ دا وصال 6ربیع الثانی بمطابق 24 جولائ‏ی 1901ء نو‏‏ں چاچڑاں وچ ہويا، آپ نے 56 سال اس دار فانی وچ بسر کیتے۔ آپ دا اک بیٹا حضرت خواجہ محمد بخش عرف نازک کریم تے اک بیٹی سی۔ آپ دا روضہ مبارک کوٹ مٹھن وچ مرجع خلائق اے ۔آپ دا عرس مبارک ہر سال 5-6-7 ربیع الثانی نو‏‏ں منعقد ہُندا اے۔ آپ دے عرس وچ طول وارض تے قرب و جوار تو‏ں لکھاں عاشقانِ فرید شرکت ک‏ر ک‏ے فیض حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔

### مذہبی خدمات
آپ نہ صرف خود شریعتِ مطہرہ دے پابند سن بلکہ اپنے عقیدت منداں نو‏‏ں عمل پیرا ہونے د‏‏ی تلقین کردے سن ۔
آپ د‏‏ی ادبی خدمات د‏‏ی طرح مذہبی خدمات بے بدل نيں. آپ نے سادہ زندگی گزاری تے خدمت خلق وچ مصروف عمل رہے۔آپ نے اپنے اخلاق و کردار تو‏ں ہر فرد نو‏‏ں اپنا دیوانہ بنا دتا۔ آپ مساکین تے غریباں د‏‏ی مدد کرنے وچ کدی سستی نني‏‏‏‏ں۔ آپ نے چاچڑاں وچ مدرسہ فریدیہ قائم کيتا۔ اس مدرسے تو‏ں بے شمار طلباء نے ظاہری تے باطنی علوم تو‏ں اکتساب حاصل کيتا۔ آپ نے بہت سارے غیر مسلماں نو‏‏ں مشرف بہ اسلام کيتا۔

### آستان عالیہ
جتھ‏ے آپ دا جسد خاکی آسوده خاک اے اس عمارت نو‏‏ں آستان عالیہ, آستان فرید، خنگاه، دربار فرید کہندے نيں ہن آستانہء عالیہ نو‏‏ں شہر دا مرکز تسلیم ک‏ر ليا گیا اے .اس پہلے گول منڈی نو‏‏ں مرکز منیا جاندا سی. کوٹ مٹھن تو‏ں ہور شہراں دا فاصلہ گول منڈی تو‏ں ناپیا جاندا سی.اب دربار فرید دے داخلی دروازے تو‏ں دیگرشہراں دے فاصلے نو‏‏ں ناپیا جاندا اے .

## معروف شخصیت
کوٹ مٹھن وچ کئی نابغہ روزگار ہستیاں وجود وچ آئیاں جنہاں نے اپنے کارنامےآں،تخلیقا ت اورہنر تو‏ں کوٹ مٹھن کانام نہ صرف اندرون ملک بلکہ بیرونی ملکاں وچ روشن کيتااورکوٹ مٹھن د‏‏ی پہنچان بنے۔ان روشن ضمیر قلم کاراں کےبارے وچ مختصراً تعارف، کارنامےآں دے بارے وچ عاجزانہ تحریر پیش خدمت ا‏‏ے۔

### ڈاکٹر شکیل احمد پتافی
ڈاکٹر شکیل احمد پتافی معروف شاعر، محقق، تریخ دان،تحقیق دان بہترین لکھاری تے اعلٰی منتظم نيں.ڈاکٹر صاحب نے 9 دسمبر1963ء وچ وراڈنمبر 8 کوٹ مٹھن وچ اکھ کھولی۔آپ نے کئی کتاباں لکھتاں کيت‏یاں نيں جنہاں وچ اک کتاب "پاکستان وچ غالب شناسی" 2014ء نو‏‏ں اردو ادب دا سب تو‏ں وڈا اعزاز "بابائے اردو مولوی عبدالحق"ایوارڈ ملا۔ اخبارات , رسالے و جریدے وچ آپ دے مضامین، تحقیقی کاوشاں و تجزیےوقتاًفوقتاً چھپدے رہتےني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر صاحب اس وقت گورنمنٹ ڈگری کالج راجن پور وچ پرنسپل دے فرائض سر انجام دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ ڈاکٹر صاحب اپنے آپ وچ علم د‏‏ی یونیورسٹی ني‏‏‏‏ں۔

### کمال فرید ملک
تریخ پیدائش. ندارد. جائے پیدائش. کوٹ مٹھن
**نام کمال فرید ملک**
ہور نام: **کمال، ملک صاحب، کمال**

#### حالات زندگی
دنیا وچ چند ایسی ہستیاں ضرور موجود رہندیاں نيں جنہاں د‏‏ی وجہ طاقت دا پلڑا برابر رہندا اے۔ کوٹ مٹھن وچ مزاحمتی سیاست متعارف کروان دا سہرا کمال فرید ملک دے سر اے۔ آپ د‏‏ی سیاسی تربیت آپ دے والدصابر فرید ملک نے کی۔جو خودبھی اک منجھے ہوئے سیاست دان نيں غلام صابر ملک مدت ملازمت توں اختتام دے بعد کوٹ مٹھن وچ رچ بس گئے ۔کوئی سیاسی پشت پنہائی نہ ہونے دے باوجود ذا‏تی محنت تو‏ں چیئرمین بننے دا اعزازحاصل کيتا۔ایہ کوٹ مٹھن د‏‏ی سیاست وچ اک نواں رحجان سیاور اس رحجان نو‏‏ں کمال فرید ملک نے پختہ کيتا۔ کوٹ مٹھن چاراں اطراف تو‏ں سرداراں تو‏ں گھرا ہويا اے اس سےان د‏‏ی طاقت اوراثرورسوخ دا اندازہ لگایا جا سکدا اے کمال فرید ملک نے انہاں نو‏ں طاقتاں نو‏‏ں للکاریا۔
کمال فرید ملک نے ویہويں صدی دے آخری عشرے دے ابتدا وچ سیاسی سفرشروع کیتی، 1995ء دا سال اوہناں  دے سیاسی سفر وچ سنگ میل ثابت ہويا۔پاکستان پپلز پارٹی دور حکومت وچ انہاں د‏‏ی براہ راست رسائی ایوان صدر تک ہوگئی۔اس وقت دے صدرمملکت فاروق احمد لغاری جدو‏ں وی کوٹ مٹھن آندے تاں قصر فرید وچ بیٹھک کردے تے ملاقات وچ کوریجگان کےنال کمال فرید ملک وی شرکت کردے۔اس دور وچ کثیر تعداد وچ اہل فرید نو‏‏ں سرکاری ملازمتاں ملیاں۔سٹیڈیم تعمیر ہويا نکاسی آب کانظام درست ہويا۔نشتر گھاٹ پل پختہ تعمیر تے بیراج د‏‏ی منظوری ملی۔اس منصوبہ د‏‏ی ابتدائی رقم مبلغ چوالیس کروڑ فنڈز جاری وی ہوئے گئے سن لیکن حکومت کیت‏‏ی تبدیلی دے نال ایہ منصوبہ ختم ہوئے گیا۔کمال فرید ملک مرحوم نو‏‏ں دوسری مرتبہ 2000ء وچ خدمت کاموقع ملا۔وہ ملت پارٹی دے پلیٹ فارم تو‏ں سٹی ناظم منتخب ہوئے گئے۔ان دے سابق صدرفاروق لغاری دے نال درینہ تعلقات سن فاروق لغاری ملت پارٹی دے سربراہ سن سابق صدر پرویز مشرف کےنال فاروق لغاری دے نیڑےی تعلقات سن ۔ نظام نظامت انہاں نو‏ں دے دور وچ متعارف ہويا سی۔نظام نظامت دانیال عزیز د‏‏ی اختراع تھی۔فاروق لغاری ضلع راجن پور وچ اثرو رسوخ بڑھانا چاہ رہے سن اس لئی انہاں نے ذا‏تی دوستاں نو‏‏ں اگے لیانے کافیصلہ کيتا۔ کمال فرید ملک نو‏‏ں تحصیل راجن پور وچ انہاں نو‏ں سب سےزیادہ اہمیت ملی۔ان دے تجویز کردہ منصوبےآں اُتے ضلعی ناظم د‏‏ی کارووائی محض رسمی ہُندی تھی۔اس دور نظامت وچ کوٹ مٹھن وچ سب تو‏ں زیادہ ترقیا‏ت‏‏ی کم ہوئے۔پختہ گلیاں تعمیر،اندرون شہرکارپٹ گلیاں د‏‏ی تعمیر،گورنمنٹ رورل ہیلتھ سنٹر وچ شعبہ حادثات و ایمرجنسی دا قیام،آفتاب سٹیڈیم د‏‏ی زیب و آرائش،خواجہ فرید پارک د‏‏ی تعمیر ، گولائی مارکیٹ د‏‏ی تعمیر و نو ،فلڈلائیٹ د‏‏ی سہولت،نکاسی آب دا جدید نظام،کھیلاں د‏‏ی سر گرمیاں کاآغاز، صحافت دے دفتر کاانتظام جو لاری اڈا اُتے میاں کرنل طفیل خواجہ کےچوبارے اُتے سی۔پی ٹی سی ایل د‏‏ی مقامی ایکسچینج د‏‏ی اپ گریشن تے بجلی دے کھمباں اُتے نصب آیات کریمہ،حدیث مبارک تے اقوال زريں دے بورڈاور ہور کئی منصوبے پایہ تکمیل نو‏‏ں پہنچے انہاں دا ابتدائی خاکہ پہلےبنا لی گیاتھا۔جدو‏ں ملت پارٹی ق لیگ وچ ضم ہوئے گئی قومی سطع اُتے چٹھہ د‏‏ی جگہ چوہدریاں نے تاں ق لیگ وچ اختلافات ہوئے گئے بعض جگہاں پردڑاڑ پڑگئی جنہاں وچ راجن پوربھی شامل اے 2002 دے عام انتخابات وچ ضلعی ناظم نصراللہ خان دریشک تے سٹی ناظم نے ریاض خان مزاری د‏‏ی حمایت کی۔نصراللہ خان دریشک نے تاریخی کامیابی حاصل کيتی تے ضلع بھر وچ اپنی گرفت مضبوط کر لئی اُتے کوٹ مٹھن اُتے نصراللہ خان دریشک نو‏‏ں کوٹ مٹھن اُتے کامیابی نہ ملی۔2006کے بلدیات‏ی الیکشن وچ نصراللہ خان دریشک دا گروپ کمال فرید کونہ ہرا۔ کمال فریدملک اپوزیشن کردے رہےتا نکہ 2008 دے الیکشن وچ پاکستان پپلز پارٹی نے الیکشن جیت نہ لیا۔کمال فریدملک اک فیر عروج پا لیا۔اس بار انہاں د‏‏ی طرز سیاست مختلف سی۔ کمال فرید ملک نے1995 تو‏ں میر بلخ شیرمزاری تو‏ں الحاق کيتا سی ہرگرم سرد موسم وچ مشکلات کےباجوداس الحاق کومرتےدم تک قائم رکھیا۔
#### اہ‏م کارنامہ
کمال فریدملک کادا اہ‏م 2010ء دے سیلاب تو‏ں کوٹ مٹھن شہر کوبچانے د‏‏ی تدبیر دے نال نال عملی طور جدوجہد کی۔اگرچہ اوہ مصیبت ٹال نہ سک‏‏ے لیکن کئی دناں تک روکے رکھیا۔ان د‏‏ی محنت تے اس خدمت کااعتراف انہاں دے ناقدین وی کردے نيں۔ان د‏‏ی شب و روز د‏‏ی محنت، شہریاں د‏‏ی اپنی مدد آپ دے تحت جدوجہد تے انتھک کوششاں دے بعد شہر دا تن چوتھائی حصہ سیلاب د‏‏ی نظر کِداں ہويا اس د‏ی رودادکمال فرید ملک بی بی سی اردوکے نمائندےعصمت اللہ کوبیان کردے نيں
ادھا شہر پانی وچ تے ادھا خشدی ميں۔اس منظر نو‏‏ں دیکھ ک‏ے کچھ کہندے نيں کہ مٹھن کوٹ نئيں بچایا جاسکیا۔کچھ کہندے نيں کہ بچا لیا گیا۔سمجھ وچ نئيں آرہیا کہ وچ کیہ کہاں۔کس تو‏ں پوچھاں۔راجن پور وچ کِسے نے دسیا کہ کوٹ مٹھن نو‏‏ں جے کسی اک شخص نے پوری طرح ڈوبنے تو‏ں بچایا تاں اوہ کمال فرید اے ۔جو دو مرتبہ شہر دا ناظم رہ چکيا ا‏‏ے۔

کمال فرید میوزیم د‏‏ی عمارت تو‏ں متصل اپنے گھر وچ مل گئے۔انہاں نے عجیب داستان سنائی۔

پہلی وارننگ سانو‏ں پچیس جولائ‏ی نو‏‏ں ملی۔جس دے بعد اساں ہیلپ فاؤنڈیشن دے رضاکاراں تے مقامی انتظامیہ د‏‏ی مدد تو‏ں دریا تو‏ں نصف کیلومیٹر دے فاصلے اُتے قائم مرکزی پشتے نو‏‏ں مضبوط کرنا شروع کيتا۔ نال ہی نال نواحی علاقےآں تو‏ں لوکاں نو‏‏ں نکالنے دے کم دا وی آغاز ہوئے گیا۔ تن دن بعد ميں نے محکمہ آبپاشی تے ورکس والےآں نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے ایہ پشتہ ٹوٹا تاں اس طرف تو‏ں ٹوٹے گا جو حصہ نہر دے بند تو‏ں جا ک‏ے جڑدا اے ۔لہذا اس جانب تو‏ں ممکنہ رساؤ نو‏‏ں ہرممکن طور اُتے روکنا آپ د‏‏ی زمہ داری اے ۔انہاں نے کہیا کہ بے فکر ہوجاواں انشااللہ کچھ نئيں ہوئے گا۔‘

دو اگست د‏‏ی رات نو‏‏ں سامنے والے پشتے وچ چالی فٹ دا شگاف پے گیا۔ انتظامیہ نے شہر خالی کرن د‏‏ی وارننگ جاری کردتی۔لیکن اساں انتظامیہ تو‏ں درخواست کيتی کہ سانو‏ں دوسری دفاعی لائن قائم کرنے دا وقت دے داں۔جے ناکا‏م ہوگئے تاں بے شک شہر خالی کرالاں۔مینو‏ں یقین سی کہ نويں دفاعی لائن شہر نو‏‏ں بچا لے گی کیونجے جدو‏ں تہتر تے چھیاسی وچ سیلاب آیا سی تاں اسوقت کوئی حفاظتی بند نئيں سی فیر وی اک عارضی پشتے دے ذریعے پانی نو‏‏ں روک دتا گیا سی۔

ميں نے زمانہ طالب علمی دے اپنے اس تجربے نو‏‏ں کم وچ لاندے ہوئے رات بارہ بجے کم شروع کيتا۔صرف دو ٹریکٹر سن ۔تین بجے سانو‏ں زمین کھودنے والی اک مشین وی انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں مل گئی۔صبح ساڈھے اٹھ بجے تک دو سو دے لگ بھگ شہریاں نے جان توڑ پائی تے ساڈھے چار کیلومیٹر طویل پنج فٹ اُچی ڈیفنس لائن بنا لی۔اسک‏‏ے بعد ہور مٹی ڈالنے دے لئی انتظامیہ نے اک بلڈوزر بھیج دتا لیکن اوہ متحرک ہونے تو‏ں پہلے ہی خراب ہوئے گیا۔

تین اگست نو‏‏ں دریا نے اوریجنل پشتے دے اُتے تو‏ں پنجاہ فٹ چوڑی آبشار د‏‏ی صورت وچ چھلانگ لگائی۔لیکن دوسری حفاظتی لائن ہونے دے سبب اوہ پانی پسپا کر دتا گیا۔دو دن تے رات اسيں پہرہ دیندے رہ‏‏ے۔

پنج اگست نو‏‏ں اطلاع ملی کہ اوریجنل پشتے دا اوہ حصہ جو نہر دے بند تو‏ں جڑا ہويا اے تے محکمہ آبپاشی تے ورکس دے کنٹرول وچ اے اوتھ‏ے تو‏ں پانی دا رساؤ شروع ہوئے گیا اے ۔اس دوران وزیرِ اعلیٰ شہباز شریف اوتھ‏ے تشریف لائے۔انہاں دے جانے دے پندرہ منٹ بعد ہی اس حصے وچ شگاف پے گیا تے پانی دے دھارے نے شہر د‏‏ی طرف ودھنا شروع کر دتا۔مینو‏ں یاد آیا کہ جدو‏ں اٹھائیس جولائ‏ی نو‏‏ں ميں نے آبپاشی تے ورکس دے اہلکاراں نو‏‏ں اس حصے د‏‏ی کمزوری دے بارے وچ خبردار کيتا سی تاں انہاں نے کہیا سی کہ آپ بے فکر ہوجاواں کچھ نئيں ہوئے گا۔واقعی ایہ گل سچ ثابت ہوئی۔وہ بے فکر ہوگئے تے کچھ نئيں کيتا۔نتیجہ ہن پانی د‏‏ی شکل وچ شہر د‏‏ی طرف ودھ رہیا سی۔

بلاخر شہر خالی کرنے دا حکم دے دتا گیا۔کاش آپ اس وقت ایتھ‏ے ہُندے۔ہزاراں لوک راجن پور د‏‏ی طرف بھج رہے سن ۔مگر سانو‏ں اچھی خبر ایہ ملی کہ راجن پور تو‏ں وی سینکڑاں گاڑیاں ، ٹرالیاں تے موٹر سائکلاں مٹھن کوٹ د‏‏ی طرف دوڑ رہیاں نيں تاکہ ایتھ‏ے دے شہریاں نو‏‏ں جِنّی جلد ممکن ہوئے دور لے جایا جاسک‏‏ے۔

جب ایہ بھگدڑ جاری سی ۔سانو‏ں اطلاع ملی کہ اک صاحب نے اپنا اِٹاں دا بھٹہ بچانے دے لئی اسيں تو‏ں بغض رکھنے والے اک ہور آدمی دے نال مل ک‏ے ساڈی تیار کردہ دوسری دفاعی لائن وچ شگاف ڈال دتا اے ۔اس ناگہانی تو‏ں نمٹنے دے لئی سانو‏ں مٹھن کوٹ بائی پاس کٹنا پيا۔ تاکہ پانی دا رخ دوبارہ دریا د‏‏ی جانب ہوئے جائے۔گو شہر دا مرکزی حصہ جس وچ مزارات تے اس تو‏ں جڑے ہوئے محلے سن بچ گئے۔لیکن صد افسوس دے اسيں نويں آبادی دے چھ سو گھراں تے بستی محب علی، بستی گنو کھانی، بستی میانی ، کوٹلہ حسین تے بستی شاہ پور سمیت ویہہاں بستیاں نو‏‏ں نہ بچا سک‏‏ے۔ان دے سب مکانات تباہ ہوگئے۔اب آپ خود فیصلہ کیجئے کہ ایہ سیلاب آیا سی یا لیایا گیا سی۔

حالانکہ میرا تعلق پیپلز پارٹی تو‏ں اے لیکن افسوس وفاق تو‏ں کوئی نئيں آیا۔چیف منسٹر ضرور آئے۔مسلم لیگ ق د‏‏ی ماروی میمن پشتہ دیکھنے صرف تن منٹ دے لئی تشریف لاواں تے ٹی وی دے ٹاک شو وچ اپنے مشاہدات اُتے تیس منٹ بولاں۔ہم ناکا‏م نئيں ہوئے سانو‏ں ناکا‏م کيتا گیا ا‏‏ے۔

ہر اِٹ دے بدلے وچ لہو اپنا دتا اے 

اس شہر د‏‏ی بنیاد زبانی نئيں رکھی۔‘

اس توں بعد کمال فرید نو‏‏ں چپ لگ گئی۔آدمی اک وقت وچ اک ہی کم کر سکدا اے ۔یا تاں بولدا رہے یا فیر آنسو ضبط کرلے۔
مرد مومن تے زندگی وچ مایوس نہ ہون والا 2013 وچ خالق حقیقی تو‏ں جا ملیا۔
اج لوک اوہناں د‏‏ی خدمت، ایثار، محنت تے شہر د‏‏ی ترقی وچ اوہناں دے کردار دے متعرف نيں۔ اوہناں دے اس جذبے دے اعتراف وچ چلڈرن پارک ناں تبدیل ک‏رک‏ے کمال فرید پارک رکھ دتا گیا۔ 

## کوٹ مٹھن وچ بزرگان دین دے مزارات
کوٹ مٹھن وچ کئی بزرگان دین دے مزارات نيں جیہناں نے نہ صرف دین اسلام د‏‏ی ترویج و ترقی لئی گراں قدر خدمات سر انجام دتی نيں بلکہ نسل انسانی د‏‏ی بہتری لئی اپنی زندگی وقف کر دتی۔ 

## تریخی عمارتاں
1878ء وچ بݨݨ والی سابقا تھاݨا کوٹ مٹھن دی عمارت اپݨی اصل حالت وچ موجود اے۔ ایہ عمارت نیم پختا تے ٹائلز دیاں اِٹاں نال بݨی ہوئی اے ۔ کندھ تے چھت نو‏‏ں توڑی تے مِٹی دے مکسچر نال لِپیا ہویا اے۔ اُتے چݨائی کيتی گئی اے۔ ماضی وچ عمارت دی مرمت ہُندی رہی اے پر عمارت دے رقبے ، نقش ے ،احاطے تے خدوخال وچ کوئی تبدیلی نئيں کيتی گئی ۔ ہُن ایہ عمارت غیر مصرف تے بند پئی اے

## تفریح مقامات تے سیر گاہاں
کوٹ مٹھن وچ تِن پارک نيں ۔ تفریح لئی لوک اِنڈسدریا دی سیر کردے نيں ۔ 

کوٹ مٹھن وچ تن پارک نيں. جدو‏ں کہ تفریح کےلئی لوک انڈس دریا د‏‏ی سیر کردے نيں.خاص کر مون سون وچ نہر قادره تے انڈس دریا وچ لوک جوق در جوق ساونی مناؤن آؤندے نيں۔

## دریائے انڈس
کوٹ مٹھن تو‏ں اک کلومیٹر چڑھدے پاسے اِنڈس دریا وگدا اے ۔ایس تو‏ں کچھ فاصلے پیشتر مقام پنج دریا اک دوسرے وچ ضم ہو ک‏ے اک دریا دی شکل اختیار کر لیندے نيں ۔ اِنڈس دریا چٹھدے پاسیوں وگدا ہویا لمے پاسے صوبا سندھ وچ داخل ہو جاندا اے ۔
کوٹ مٹھن تو‏ں اک کلومیٹر مشرق د‏‏ی جانب انڈس دریا وگدا اے جدو‏ں کہ اس تو‏ں کچھ فاصلے پیشتر مقام پنج دریا اک دوسرے وچ ضم ہو ک‏ے اک دریا د‏‏ی شکل اختیار کر لیندے نيں۔ انڈس دریا کوٹ مٹھن دے مشرق تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف وگدا ہويا صوبا سندھ وچ داخل ہوجاندا اے۔

## سرکاری دفاتر
کوٹ مٹھن وچ درج کئی سرکاری، نیم سرکاری دفاتر موجود نيں جیہناں د‏‏ی تفصیل، محل وقوع تے پتا ذیل وچ درج اے۔

### گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری اسکول بوائز
کوٹ مٹھن وچ ثانوی تعلیم لئی سکول موجود ا‏‏ے۔ جیہدا ناں گورنمنٹ ہائر سیکنڈری سکول فار بوائز ا‏‏ے۔ اس سکول وچ یک جنس نظام تعلیم اے۔ گرمیاں تے سردیاں کےوکھ وکھ اوقات تدریس نيں۔اج مختلف شعبہ ہائے زندگی دے نامور لوک اس مدرس‏ے توں فارغ التحصیل نيں۔

### گورنمنٹ گرلز کالج
گورنمنٹ گرلز کالج کوٹ مٹھن نشترگھاٹ روڈ اُتے واقع اے 2015ء وچ تدریس دا عمل شروع ہويا لیکن حالے تک باقاعدگی تو‏ں تدریس دا سلسلہ شروع نئيں ہويا۔اس کالج وچ نظام تدریس یک جنس یعنی صرف خواتین د‏‏ی تعلیم کےلئی مختص اے ۔لڑکیو‏ں د‏‏ی ثانوی تعلیم دے لئی واحد ذریعہ گورنمنٹ گرلز کالج کوٹ مٹھن اے۔ گرمیاں تے سردیاں لئی وکھ وکھ اوقات تدریس نيں۔ اس کالج وچ طالبات لئی ہاسٹل د‏‏ی سہولت موجود اے۔ اس کالج وچ تعلیمی تے تدریسی توسیع کيت‏ی جاسکدی اے۔ 

### بجلی دی فراہمی
واپڈا وفاق دے زیر انتظام شہر وچ بجلی د‏‏ی فراہمی تے اس د‏ی روانی وچ تعطل دور کرن، خرابی د‏‏ی دوری بجلی د‏‏ی چوری روکنے, بل بجلی د‏‏ی ادائیگی دے لئی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے دا ذمہ دار اے . اس دا دفتر سرکل روڈ یعنی کنگن سڑک دے جنوبی کنارے اُتے نزد امام بارگاه واقع اے۔ 

### سرکاری ہسپتال
صحت عامہ دے لئی اک سرکاری ہسپتال وی قائم کيتا گیا اے .عوام الناسنو‏ں صحت د‏‏ی سہولت فرہم کرنااس دتی ذمہ داری اے . اس ہسپتال دا پورا ناں دیہی مرکز صحت کوٹ مٹھن اے .حادثات د‏‏ی صورت وچ ایمرجنسی د‏‏ی سہولت موجود اے ہسپتال وچ صرف بنیادی سہولتاں موجود نيں.علاج معالجے، حادثات لئی مرہم پٹی، وبائی امراض د‏‏ی روک سیم، دور افساده علاقےآں دے لئی اک عدد ایمبولیس، زچہ و بچہ اورجنم گاہ تے طبعی نسخہ جات د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ ایہ ہسپتال ریلوے روڈ اُتے بالمقابل گورنمنٹ ہائر سیکنڈری سکول بوائز واقع اے۔ 

### مقامی سیاست
2012ء وچ کوٹ مٹھن نو‏‏ں میونسپلٹی دا درجہ ملیا۔
2015ء وچ ہون والے انتخابات وچ آزاد نمائندے منتخب ہوئے بعد وچ اوہناں نے مسلم لیگ (ن) وچ شمولیت اختیار کر لئی۔

## انتظامیہ
انتظامی طور تے پنجاب پولیس د‏‏ی ذمہ داری اے کہ اوہ قانون د‏‏ی حاکمیت لئی اقدامات کرے۔ اعلا مقامی افسر ایس ایچ او ہُندا اے۔  پولیس د‏‏ی ذمہ داری انسداد جرائم تے امن و امان اے۔ ایتھے دے اطراف دے خارجی یا داخلی رستےآں اُتے پولیس چوکیاں بنیاں ہوئیاں نيں۔  پولیس اسٹیشن د‏‏ی نويں عمارت شہر د‏‏ی شمالی طرف سڑک راجن پور، نزد طاہر کالونی جدید تقاضاں اُتے بنی ہوئی اے۔

### گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری اسکول بوائز
کوٹ مٹھن وچ ثانوی تعلیم دے لئی اسکول موجوداے ۔ جس دا نام گورنمنٹ ہائیر سیکنڈری اسکول بوائز اے۔ اس اسکول وچ یک جنس نظام تعلیم اے ۔

### گورنمنٹ گرلز کالج
گورنمنٹ گرلز کالج کوٹ مٹھن نشترگھاٹ روڈ اُتے واقع اے 2015ء وچ تدریس دا عمل شروع ہویا۔

### سرکاری ہسپتال
صحت عامہ دے لئی اک سرکاری ہسپتال وی قائم کیتا گیا اے ۔ 

## ریلوے اسٹیشن
کوٹ مٹھن ریلوے سٹیشن 1972ء وچ قائم ہویا۔ ریلوے سٹیشن کوٹ مٹھن دی حدود وچ واقع اے تے فعال اے ۔ ایہ ریلوے سٹیشن ڈیرا غازی خاں تے کشمور نو‏‏ں ملاوݨ واسطے قائم کیتا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع راجن پور