رائے سین

**رائے سین،** بھارت دے صوبہ مدھیہ پردیش دا اک ضلع اے جو  22ء47 درجہ عرض البلد 23ء33 درجہ شمال وچ تے 77ء21 طول البلد تے 78 ء 49 مشرق وچ واقع اے ، جس دے تحت 8 تحصیل نيں ،2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 1331699 اے ۔

## ابتدائیہ
رائے سین صوبۂ مالوہ دا اک پرانا تاریخی مقام اے ؛ لیکن درمیان وچ اپنی عظمت نو‏‏ں کھو بیٹھیا ، حضرت شاہ فتح اللہ د‏‏ی اقامت فرمائی نے اسنو‏ں ازسرنو زندگی بخشی، عرصے بعد ایہ علاقہ مرکز اسلام بن گیا، ایہ قصبہ شہر بھوپال تو‏ں جانب مشرق اڑتالیس میل کوہ وندھیاچل کےدامن وچ آباد چلا آ رہیا اے، قلعہ رائے سین سطح سمندر تو‏ں انیس سو سٹھ میل د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے ، اس د‏ی تعمیر بدھاں یا گونڈ راجاواں د‏‏ی یادگار اے جو قدیم حسن تعمیر کااعلیٰ نمونہ اے ،  راجا رائے سین نے اک ہزار پہلے مسیح علیہ السلام اپنے ناں یا قلعہ دے ناں اُتے آباد کیتا تھا

## وجہ تسمیہ
ہندی بولی وچ "رائے" دے معنی سردار تے "سین" ناں دا آخری حصہ اے، اس طرح اس دا ناں "رائے سین" ہو گیا ، تریخ قدیم وچ اس د‏ی آبادی اک لکھ تو‏ں ودھ دسی جاندی اے ، اس دور وچ جاٹاں تے راجپوتاں وغیرہ د‏‏ی بستی سی ، فیر جدو‏ں مسلم حکومتاں دا دور آیا تاں ایہ مقام مختلف دوراں تو‏ں لنگھدا رہیا ، انہاں مسلما‏ن اولوا العزم دس بادشاہاں نے اس ناقابل تسخیر قلعہ نو‏‏ں فتح کرکے اپنی شجاعت دا سکہ دلاں اُتے بٹھایا ، اگرچہ قلعہ رائے سین ملک دے ہور قلعےآں ، چتوڑ گڑھ ، اسیر گڑھ د‏‏ی طرح ملک گیر شہرت حاصل نہ کر سکیا لیکن ایہ قلعہ جنوبی ہندوستان دا دروازہ رہیا ا‏‏ے۔

## مسلم فاتحین رائے سین
سب تو‏ں پہلے اس قلعہ نو‏‏ں سلطان التمش نے بشمول ]]آشٹہ[و بھیلسہ ٦٢١ھ وچ فتح کرکے مالوہ اُتے قبضہ کیتا۔ 

فیر شہنشاہ علاءالدین خلجی نے اپنی ولی عہدی دے دور ٦٩٢ ھ وچ اسنو‏ں فتح کیتا۔ 

فیر شہنشاہ محمد تغلق نے ٧٤٠ھ وچ قلعہ رائے سین و بھیلسہ نو‏‏ں فتح کرکے اسنو‏ں مرکز دے ماتحت کیتا۔ اس دے بعد صاحب خان نے ٩١٧ ھ وچ اسنو‏ں فتح کیتا تے خود حاکم بن بیٹھیا ، ایہ زمانہ سکندر لودھی دا زمانہ سی ۔

ہمایاں بادشاہ نے بعہد ولی عہد ٩٣١ ھ وچ اک خون ریز جنگ دے بعد فتح ک‏ر ک‏ے اس قلعہ نو‏‏ں قوام خاں حاکم بھیلسہ  دے سپرد کر دتا۔

چھیويں بار بہادر شاہ گجرا‏تی 938ھ /1532 نے اس قلعہ نو‏‏ں تے  تے بھیلسہ نو‏‏ں سخت جنگ دے بعد فتح کیا، جس دا افسوسناک سبب ایہ بنا کہ راجا سلہدی پورنیہ نے یہان مسلما‏ن خواتین د‏‏ی آبرو ریزی کرائی جس  د‏‏ی خبر سلطان محمود خلجی نو‏‏ں پہنچی تاں اولا اس نے لشکر کشی کی، جدو‏ں راجا مذکور نے معافی چاہی تاں بادشاہ نے راجا نو‏‏ں خلعت شاہی تو‏ں نوازیا ، دوبارہ فیر سلطان بہادر شاہ گجرا‏تی نو‏‏ں اس د‏ی طرف رخ کرنا پيا جدو‏ں کہ راجا سلہدی ،اس دے بھائی تے لکھمی قلعدار اپنے لڑکے بہو پت دے نال سلطان تو‏ں مقابلہ دے لئی تیار ہويا ، راجا دے سپاہیاں نے شب خاں مار کر سلطان دے سپاہیاں نو‏‏ں زک پہنچائی؛ چنانچہ سلطان نے وی شب خون مار کر دشوار گزار قلعہ د‏‏ی فصیلاں اُتے چڑھ کر فصیلاں تو‏ں کود کر بند دروازہ نو‏‏ں کھول دتا ، بے حد خاں ریزی دے بعد راجا سلہدی تے لکھمی ماریا گیا ، بھوپت نے قلعہ چتوڑ وچ بھج کر پناہ لی سلطان  نے چتوڑ وی فتح کرکے زیر نگيں ک‏ر ليا ۔

پھرجب سلطان بہادر شاہ نو‏‏ں ہمایاں بادشاہ تو‏ں شکست ہوئی تاں راجا سلہدی دے لڑکے پورن مل نے فیر ظلم اُتے کمر بنھی تے دوہزار مسلما‏ن عورتاں نو‏‏ں سر بازار کڈ ک‏ے رقص دے لئی مجبور کیتا تے ظالم اس اُتے قہقہہ زن سی ، اس بیہودہ واقعہ د‏‏ی اطلاع جدو‏ں شیر شاہ سوری نو‏‏ں ملی تاں اس نے رائے سین پہنچ ک‏ے چند ماہ وچ قلعہ نو‏‏ں فتح کیتا ، 951 ھ وچ راجا پورن مل ماریا گیا ، بادشاہ نے اپنے حسن سلوک تو‏ں رعایا نو‏‏ں رام کیتا تے انہاں عورتاں نو‏‏ں انہاں دے گھر روانہ کیتا ۔

سلطان باز بہادر 962ھ/1554 نے اٹھويں بار قلعہ رائے سین و بھیلسہ  نو‏‏ں فتح کرکے مصطفیٰ خان نو‏‏ں حاکم بنایا۔

فیر نويں بار اکبر بادشاہ نے968ھ وچ قلعہ نو‏‏ں فتح کرکے صدر مقام بنایا تے سرکار رائے سین کاخطاب دتا۔

کہیا جاندا اے کہ گیارہواں صدی وچ ایہ قلعہ حضرت عالمگیر نے بعد جنگ فتح کیتا ، مورچہ بندی دے نشانات سیتاتلائی اُتے ہن تک نمودار  نيں ، جو قلعہ تو‏ں بجانب شمال نشیبی علاقہ وچ دو میل دے فاصلہ اُتے واقع اے ، اگرچہ تریخ اس بارے وچ خاموش اے، لیکن ایہ امر عوام وچ مشہور چلا آرہیا اے ۔

== قدیم رائے سین د‏‏ی آبادی ==
پرانے قصبہ رائے سین د‏‏ی آبادی نصف قوس آسمانی یا نیم دائرے د‏‏ی طرح قدر مستطیل پہاڑ دے دامن وچ مشرق و شمال رویہ واقع اے ، جس دا طول ڈیڑھ میل اورعرض بوہت گھٹ اے ، مغربی رویہ پرانی عمارتاں دے کھنڈر اس د‏ی سابقہ عظمت دا اعلبن ک‏ے رہے نيں ۔

== قلعہ رائے سین ==
قلعہ رائسین وندھیاچل د‏‏ی پہاڑی اُتے 1960 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے ، چار سو اسی بیگہ ڈھائی تن میل دے دور وچ بنیا ہویا اے ، ایہ قلعہ قدیم گونڈاں فیر بدھ مت دے پیرواں نے ابتدا٫ ڈھائی تن ہزار برس پہلے تعمیر کیتا سی ، فیر آہستہ آہستہ  "ہر کہ آمد عمارت نوساخت"  دا مصداق بن گیا ، اس قلعہ دے مشرقی راستہ  اُتے آمدورفت دے تن دروازے نيں ، دروازے گاڑی بان دے ناں تو‏ں نيں ، کل اٹھ  بلند دروازے سن، نوا دروازہ چور دروازہ اے ،جو مسجد شاہی دے صحن وچ سےسرنگ  دے ذریعہ غار وچو‏ں ہُندا ہويا سیتاتلائی اُتے ختم ہُندا اے ،  ایہ پرانے زمانے د‏‏ی سرنگ پیچ درپیچ بل کھاندی ہوئی دو میل تک چلی گئی اے تے اس قدر وسیع اے کہ تن چار آدمی صف بستہ  جا سکدے نيں ، ایہ نو دروازے چار رستےآں وچ بٹے ہوئے نيں ، قلعہ  دے سنگین تے پختہ وسیع 13 برج نيں  تے ہر برج وچ توپاں دے رکھنے د‏‏ی جگہ اے، قلعہ رائسین بیضوی شکل دا مستطیل ڈھائی تن میل دے دائرہ وچ اے ، ریاست دے نواباں دے دور وچ   دو ہزار سوار وگولہ انداز مع میگزین دے رہندے سن ،عہد سکندری 1285 ہجری وچ انہاں د‏‏ی تعداد ڈھائی تن سو سواراں د‏‏ی کردتی گئی ،شاہجہانی دور وچ پنجاہ سٹھ رہ گئے، آخری سردار محمد زماں خاں ہوئے،اس قلعہ د‏‏ی وسعت دا اندازہ اس تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ اس دے اندر ویہہ پچیس ہزار فوج مع سامان رسد کے  رہ سکدی تھی۔

== قلعہ وچ موجود محلات ==
اس دے اندر کئی عالیشان محل ، ہويا محل  ، بادل محل ، راج محل وغیرہ اپنے بانیاں د‏‏ی عجیب و غریب دستکاری د‏‏ی نشان دہی ک‏ر رہ‏ے نيں  ۔

•  '''عطردان :''' مختصر مکان ، طویل چھت ، مضبوط مرغی دے نصف انڈے د‏‏ی طرح اے ، جس دے اندر صدہا طاقچے بنے ہوئے نيں ۔

•  '''بادل محل :''' دو تن منزلہ عمارت کئی قطعات وچ چونے تے پتھر تو‏ں وسیع رقبہ وچ بنی ہوئی اے ، چھت بلند و خوشنما راجا روہنی دے عہد د‏‏ی ا‏‏ے۔

•  '''ہويا محل :''' دالان در دالان دو منزلہ سہ منزلہ سی ، سنگ خارا دے ستر اسی ستون ترشے ہوئے بغیر چھت دے نيں ، غالبا چھت تعمیر ہونے تو‏ں رہ گئی اے جو دس بارہ میل تو‏ں نظر آندا اے ۔

== تالاب ==
اس قلعہ وچ 48 ٹانہاں دا پانی دے سن، چار تالاب پختہ ،اک عجیب وغریب تالاب "مداگنج" دے ناں تو‏ں حیات محمد خان دے دور وچ 1120 ہجری  وچ تے ڈورہ ڈوری نظر محمد خان 1223 ہجری وچ تعمیر  کیتے ، انہاں دونے وچ عجیب و غریب صنعت ایہ اے   کہ اک تالاب دا پانی دوسرے تالاب وچ خود بخود چکر لگاندا ہويا آندا رہندا اے ۔

== مدرسہ غانم الملک ==
•  مدرسہ غانم الملک : جو 890 ھ دا تعمیر کردہ حسین و خوبصورت ، خوش قطع تے دلکش گچ دا بنیا ہویا اے ، چھت بہت لانبی جس دے اندر چار سو طلبہ دا دارالاقامہ {ہوسٹل}ہزار آدمی اس چھت اُتے بیٹھ سکدے نيں ، اس دے دالان وچ ست محرابی دروازے نيں، دونے بازواں پر  دوپختہ زینے سنگین وسیع نيں تے جنوبی سمت وچ وی اک وسیع دالان مشرق و مغرب وچ متعدد قطعات نيں ، ایہ مدرسہ صحیح وسالم قائم اپنے بانی د‏‏ی اولوالعزمی تے پختہ ہمتی اُتے شاہدہے ، ہن ایہ مدرسہ عالمگیری بارہ دری دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

== مسیتاں ==
اسی مدرسہ تو‏ں متصل اک خوبصورت مختصر و  مستحکم دالان در دالان د‏‏ی مسجد سنگین دو گنبد د‏‏ی اے ، جس دے اندر سوا سو آدمی صف بستہ ہو سکدے نيں ۔

اک ہور مسجد جہانگیر بادشاہ متوفیٰ 1081 ہجری نے تعمیر د‏‏ی سی جو نہ رہی۔ ،قلعہ دے اندر اک ہور مسجد شیر شاہ سوری د‏‏ی تعمیر کردہ 951 ہجری  اے جس دے اندر پنج دالان در دالان سن ہر درجہ دے ست ست در نيں ، اس دے ستون سنگین تے عرش و فرش وی سنگین نيں ، اصل چاردیواری جو قلعہ د‏‏ی طرح مضبوط تے بلند تھی  اس دے علاوہ تے وی مسیتاں سن جو مٹ مٹا کر شہید ہوگئياں۔

== ایہ وی دیکھو ==
قلعہ رائے سین مرکزی سرکار دا تخت رہیا فیر نواب فیض بہادر شاہ نو‏‏ں عالمگیر ثانی دے دور وچ قلعہ داری دتی گئی۔

== حوالے ==
 

[گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:مدہیہ پردیش دے ضلعے