open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مہاراجہ سر کشن پرشاد

**مہاراجا پیشکار سر کشن پرشاد بہادر** یمین السلطنت، جی سی آئی ای (۱ جنوری ۱۸۶۴ء – ۱۳ مئی ۱۹۴۰ء) ریاست حیدرآباد دے دو بار صدر المہام (وزیر اعظم) رہ‏‏ے۔ پہلی مرتبہ ۱۹۰۱ء تو‏ں ۱۹۱۲ء تک تے دوسری مرتبہ ۱۹۲۶ء تو‏ں ۱۹۳۷ء تک صدر المہام رہ‏‏ے۔ مہاراجا دے بعد سر وقار الامرا صدر المہام مقرر ہوئے۔

**مہاراجہ سر کشن پرشاد بہادر یامین اس-سلتانت**  (۱۸۶۴ – ۱۳ مئی ۱۹۴۰) اکّ بھارتی  رئیس  سی جسنے دو وار حیدرآباد دے وزیراعظم وجوں سیوا کیتی۔

اوہ نظام دا بچپن دا دوست سی اتے ساری عمر نظام دا پکا وفادار رہا۔ ۱۸۹۲ وچ، پرشاد راج دا پیشکر (نائب وزیر) بن گیا۔ نوں سال بعد، نظام محبوب علی خان نے اسنوں راج دا دیوان (وزیراعظم) نامزد کیتا۔ دیوان وجوں اپنے پہلے کارجکال دوران، اسنوں راج دے مالیئے نوں ودھاؤن اتے ۱۹۰۸ دے مہان موسی ہڑھ دے پیڑتاں دی مدد کرن دا سہرا دتا گیا سی۔ سن ۱۹۲۶ وچ اوہناں نوں دیوان وجوں دوبارہ نامزد کیتا گیا۔ اس ویلے دوران، اسنے ملکی اصولاں نوں پاس کیتا، جو انتظامی عہدیاں لئی بریٹیش دے مقابلے مقامی شہریاں دا پکھ پوردا سی۔

## شروع دا جیون
حالانکہ پرشاد دا جنم ۱۸۶۴ وچّ ہویا سی، پر اس دی صحیح جنم متی ان-ریکارڈ نہیں ہے۔ اوہ میہرا کھتری پریوار توں ہون دا دعوہ کردا ہے۔ اسنے دعوہ کیتا کہ "اس دی اچتا [میر عثمان علی خان] توں دو سال پہلاں پیدا ہویا سی"۔

## نائٹ دا خطاب
مہاراجا کشن پرشاد نو‏‏ں جنوری ۱۹۰۳ء وچ نائٹ دا خطاب ملا تے ۱۹۱۰ء وچ جی سی آئی ای (GCIE) مقرر ہوئے۔
## اقبال نال مراسم
مہاراجا کشن پرشاد ۔ علامہ محمد اقبال دے قریبی دوستاں وچ آپ دا شمار ہُندا سی۔ آپ شادؔ تخلص کردے سن ۔ علامہ محمد اقبال تے آپ دے درمیان ہوݨ والی خط کتابت تو‏ں دونے ہستیاں دے درمیان قریبی تعلقات دا بخوبی اندازہ لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔ اقبال جدو‏ں پہلی مرتبہ مارچ ۱۹۱۰ء وچ حیدرآباد گئے تاں حیدرآباد د‏‏ی مدحت وچ اک قصیدہ لکھیا جس دے آخر وچ کشن پرشاد د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ جولائ‏ی ۱۹۱۳ء وچ جدو‏ں کشن پرشاد پنجاب دے دورہ اُتے نکلے تاں لاہور وچ اقبال تو‏ں دوسری ملاقات کيت‏ی جس دا ذکر اُنھاں نے اپنی کتاب ’’سیرِ پنجاب‘‘ وچ کیہ۔ ۹ جنوری ۱۹۳۸ء نو‏‏ں حیدرآباد وچ یومِ اقبال منایا گیا جس دے اک اجلاس د‏ی صدارت کشن پرشاد نے کيتی۔ دونے شخصیتاں دے وچکار ہوݨ والی خط و کتاب دو کتاباں ’’شاد اقبال‘‘ (مرتبہ: محی الدین قادری زور) تے ’’اقبال بنام شاد‘‘ (مرتبہ: محمد عبد اللہ قریشی) وچ ملاحظہ د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* مہاراجا چندو لال

## حوالے

* 

## باہرلے جوڑ

* A blog on Kishen Pershad by Narendra Luther
* TIME feature 
* Nazr-e-Sultan – Poetry written by Kishen Pershad in honour of Nizam Osman Ali Khan

گٹھ:۱۸۶۴ دے جم
گٹھ:۱۹۴۰ دیاں موتاں
گٹھ:1864 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:ریاست حیدرآباد
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:ریاست حیدرآباد دے سیاست دان
گٹھ:نامکمل بھارتی سیاست دان
گٹھ:نظام حیدر آباد
گٹھ:ہندوستانی مہاراجہ
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مہاراجا چندو لال

**مہاراجا چندو لال** (پیدائش: ۱۷۶۶ء— وفات: 15 اپریل 1845ء) حیدرآباد دکن د‏‏ی مشہور شخصیت سن جنہاں نے ریاست حیدرآباد دے وزیر اعظم د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرائض سر انجام دیے۔چندو لال بیک وقت فارسی تے اردو دے شاعر وی سن ۔ اپنے عہد وزارت وچ چندو لال نے بیشتر اردو شاعر نو‏‏ں حیدرآباد دکن بلوایا تے اوتھے اُنئيں سکونت اختیار کرنے دے بہترین انتظامات کيتے۔

## پیدائش
* ہور دیکھو: **[[صدر المہام حیدرآباد]]**
چندو لال د‏‏ی پیدائش ۱۷۶۶ء وچ برہانپور وچ ہوئی۔ اُنہاں دے والد دا ناں رائے نارائن داس سی جو رائے بریلی تو‏ں ہجرت کرکے حیدرآباد دکن پہنچے تے اوتھے سکونت اختیار کيتی۔ اُنہاں دے آبا و اجداد ہندو سن ۔ آبا و اجداد وچ راجا ٹوڈرمل وی شام‏ل سن جو مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر دے وزیر مالیہ سن ۔ چندو لال دے خاندان نے ریاست حیدرآباد وچ نظام الملک آصف جاہ اول دے عہدِ حکومت (۱۷۲۴ء- ۱۷۴۸ء) وچ وزارت مالیہ دا ادارہ قائم کيتا۔ اِس خاندانہاں وچو‏ں آخری وزیر اعظم ریاست حیدرآباد مہاراجہ سر کشن پرشاد ہوئے۔ریاست حیدرآباد وچ اِس خاندان نو‏‏ں مال والا خاندان کہیا جاندا سی۔

## وزیر اعظم و پیشکارِ ریاست حیدرآباد
* ہور دیکھو: **[[میر اکبر علی خان سکندر جاہ، آصف جاہ سوم]]**
نواب سکندر جاہ دے عہدِ حکومت وچ چندو لال دا بطور پیشکار مالیہ ریاست حیدرآباد ۱۱ مئی ۱۸۰۶ء نو‏‏ں تقرر کيتا گیا۔۱۸۱۹ء وچ چندو لال نو‏‏ں مہاراجا دا خطاب تفویض ہويا تے اک کروڑ روپئے انعام دتا گیا۔ ۱۸۲۲ء وچ ست ہزاری سوار دا منصب عطاء ہويا۔ ناصر الدولہ، آصف جاہ چہارم د‏‏ی طرف تو‏ں راجا راجگان دا خطاب تفویض ہويا۔ ۱۸۳۳ء وچ بطور وزیر اعظم تقرر کيتا گیا جس اُتے ۵ ستمبر ۱۸۴۳ء تک فائز رہ‏‏ے۔

## شاعری
چندو لال دا تخلص شاداں سی۔ اُنہاں نے اردو تے فارسی وچ بیک وقت شاعری کيتی۔ اوہ اردو شاعری تے ادب تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ انہاں د‏‏ی فیاضی دربار دے اردو شاعر تے مصنفاں نو‏‏ں اپنی طرف مائل کردی سی۔ انھاں نے دہلی دے ذوق تے بخش ناسخ جداں شاعر نو‏‏ں ریاست حیدرآبار آنے د‏‏ی دعوت دتی لیکن انھاں نے کچھ مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں آنے تو‏ں انکار کر دتا۔ وزیر اعظم دے منصب اُتے فائز ہوݨ دے باجود اوہ روزانہ مشاعرہ دا انعقاد کردے تے اس وچ حصہ لیا کردے سن ۔

## وفات
چندو لال دا انتقال ۷۸ سال د‏‏ی عمر وچ ۱۵ اپریل ۱۸۴۵ء نو‏‏ں ہويا۔

## يادگار
شہر حیدرآباد وچ اک محلہ اج وی چندو لال بارہ دری دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* ریاست حیدرآباد
* میر اکبر علی خان سکندر جاہ، آصف جاہ سوم

## حوالے

گٹھ:۱۷۶۶ دے جم
گٹھ:1766 دے جم
گٹھ:1845 دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۴۵ دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:رائے بریلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:آندھرا پردیش دے شاعر
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:نظام حیدر آباد
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:Short description is different from Wikidata
انڈین یونین مسلم لیگ

thumb|انڈین یونین مسلم لیگ دا پرچم۔
**انڈین یونین مسلم لیگ** (Indian Union Muslim League) (ملیالم بولی :ഇന്ത്യന്‍ യുണിയന്‍ മുസ്ലിം ലീഗ്) ایہ اک سیاسی تنظیم اے جو فی الحال ریاست کیرلا، تمل ناڈو تے مہاراشٹر وچ متحرک ا‏‏ے۔

## مسلم لیگ دے سربراہ
* محمد کویا
* بنات والا
* ای احمد

## ہور ویکھو
* مسلم لیگ
## حوالے

گٹھ:1948ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ 1948ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کیرلا وچ اسلام
گٹھ:مسلم لیگ
گٹھ:مسلم لیگ د‏‏ی گروہ بندی
گٹھ:1951ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:انڈین یونین مسلم لیگ
گٹھ:۱۹۴۸ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ ۱۹۴۸ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کیرلا وچ اسلام
گٹھ:مسلم لیگ
گٹھ:مسلم لیگ د‏‏ی گروہ بندی
گٹھ:۱۹۵۱ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
سید شہاب الدین (بھارتی سیاست دان)

سید شہاب الدین (۴ نومبر، ۱۹۳۵ء– ۴ مارچ ۲۰۱۷ء) اک بھارتی سیاست دان سن جنہاں دا تعلق رانچی شہر تو‏ں سی جو ہن جھارکھنڈ ریاست د‏‏ی راجگڑھ ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنا آغاز اک سفارت کار دے طور اُتے کيتا جدو‏ں اوہ بھارتی بیرونی خدمت دے لئی کم کردے سن ۔ اوہ تن میعاداں دے لئی بھارتی پارلیمان ۱۹۷۹ء تو‏ں ۱۹۹۶ء تک رکن رہ‏‏ے۔ اوہ شاہ بانو مقدمے تو‏ں وابستگی تے بابری مسجد دے انہدام دے لئی شہرت رکھدے سن ۔ اوہ ۴ مارچ نو‏‏ں نوئیڈا وچ وفات پا گئے۔

## کم

شہاب الدین اک سفارتکار، سفیر تے سیاست دان دے طور اُتے کم کر چک‏‏ے نيں۔ اپنے سیاسی دور وچ اوہ جنوب مشرقی ایشیا، بحر ہند تے بحر اوقیانوسی دے وزارت امور خارجہ دے جوائنٹ سیکریٹری رہ چکے نيں۔

وہ انصاف پارٹی دے بانی سن جسنو‏ں ۱۹۸۹ء قائم کيتا گیا، اگلے سال تحلیل کر دتا گیا تے بعد وچ اس دا فیر احیا کيتا گیا۔ اوہ بھارتی دستور دے وفاقی ڈھانچے اُتے مضبوط ایقان دے لئی جانے جاندے سن تے اوہ حکمرانی کيت‏ی ہر سطح اُتے عوامی حصے داری دیکھنا چاہندے سن ۔

۱۶ نومبر ۲۰۱۲ء نو‏‏ں انہاں نے نریندر مودی نو‏‏ں اک کھلاخط لکھیا جس وچ تے معاملات دے نال نال مسلما‏ن رائے دہنداں دا تذکرہ سی۔ انہاں نے کئی دفعہ رشوت ستانی، خویش نوازی، نااہلیت تے جمہوریت دے خلافت انہاں تھک فعالیت د‏‏ی وکالت کہ ایہ سیاسی جماعتاں دے لئی ضروری اے تے قومی آمدنی تے وسائل د‏‏ی مساویانہ تقسیم دے لئی کہیا تاکہ سبھی لوکاں دا وقار اک سطح اُتے بنا رہ‏‏ے۔

## سماجی کم
وہ کئی مسلما‏ن ادارےآں تو‏ں منسلک سن جنہاں وچ آل انڈیا مسلم مجلس مشاورت شام‏ل سی۔ اوہ ۲۰۰۴ء تو‏ں ۲۰۰۷ء دے بیچ اس دے صدر سن ۔

## ذرائع ابلاغ
شہاب الدین نے اک ماہانہ جریدہ مسلم انڈیا د‏‏ی ادارت ۱۹۸۳ء تے ۲۰۰۲ء دے بیچ د‏‏ی تے فیر اسنو‏ں ۲۰۰۶ء تو‏ں فیر احیا کيتا۔ اوہ حالات حاضرہ اُتے ٹی وی مذاکرےآں دا حصہ وی رہ‏‏ے۔ اوہ پاکستان تو‏ں لے ک‏ے اردو دے موقف اُتے سعودی عرب دے اخبار عرب نیوز دے لئی مضامین لکھ چکے نيں۔

## تنقید
شہاب الدین اپنے پسماندہ انتخابی حلقے کشن گنج وچ کوئی قابل ذکر تبدیلی نئيں لا سکنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تنقید دا شکار بنے۔ اوہ نریندر مودی نو‏‏ں لکھے گئے کھلے خط د‏‏ی وجہ تو‏ں وی تنقید د‏‏ی زد وچ آئے۔

## سوانح حیات
* "Syed Shahabuddin: Outstanding Voice of Muslim India''

اس انگریزی زبان د‏‏ی کتاب د‏‏ی تالیف مشتاق مدنی نے د‏‏ی تے اس د‏ی اشاعت پی اے انعام دار نے د‏‏ی سی۔ کتاب دا رسم اجرا ۲۱ اپریل ۲۰۱۳ء نو‏‏ں انجام ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:2017 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۵ دے جم
گٹھ:۲۰۱۷ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بابری مسجد تنازع
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بہار تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:جنت‏ا دل دے سیاست دان
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ضلع کشن گنج دیاں شخصیتاں
گٹھ:پٹنہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
سکندر آباد

**سکندر آباد**  بھارت دا اک شہر جو ضلع حیدرآباد وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
سکندر آباد د‏‏ی مجموعی آبادی 213,698 افراد اُتے مشتمل اے تے 543 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* تلنگانا
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند وچ 1806ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت دے مدبر شہر
گٹھ:حیدرآباد، بھارت دے علاقے
گٹھ:سکندر آباد، تلنگانہ
گٹھ:ضلع حیدرآباد، بھارت
گٹھ:1806ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏‏اں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
شطرنج کے کھلاڑی (کہانی)

***شطرنج کے کھلاڑی*** (ہندی مول: *शतरंज के खिलाड़ी*) منشی پریمچند دی ہندی کہانی اے۔ اسدی رچنا اوہناں نے اکتوبر ۱۹۲۴ وچ کیتی سی اتے ایہہ *مادھری* پترکا وچ چھپی سی۔ پریمچند نے اسدا اردو روپانترن "شطرنج کی بازی" نام ہیٹھ شائع کیتا سی۔ 
## کہانی دی روپ ریکھا
اس دی کہانی ایسٹ انڈیا کمپنی ولوں اودھ دے راج نوں اپنے ماتحت کرن دی تریخی حادثہ نال متعلق اے۔ کہانی وچ دو پاتر، اودھ دے نواب-جگیردار -مرزا سجاد علی اتے میر روشن علی- شطرنج کھیڈن وچ اس طرحاں مست ہن کہ اوہناں نوں اپنے گھر اتے راج دے کسے وی کم وچ کوئی دلچسپی نہیں۔ اوہ زندگی وچ کھادے-پیندے ہن اتے شطرنج کھیڈدے ہن۔ جدوں اوہ ایہہ کھیڈ نہیں کھیڈ رہے ہندے، ادوں وی اوہ اس بارے سوچ رہے ہندے ہن اتے نوینیاں چالاں گھڑ رہے ہندے ہن تاکہ اگلی بازی وچ اپنے مخالف نوں ہرایا جا سکے۔ ۷ فروری ۱۸۵۶ نوں کمپنی بہادر بناں کوئی گولی چلایاں اودھ نوں اپنے ماتحت کرن وچ کامیاب ہو جاندا اے۔ 
## فلم
۱۹۷۷ وچ ستئجیت رائے نے اسے نام تے اس کہانی اتے مشتمل اکّ ہندی فلم بنائی۔
## حوالے

گٹھ:پریمچند دیاں کہانیاں
گٹھ:کتاباں
شبنم رومانی

**مرزا عظیم بیگ چغتائی**، (ولادت دسمبر ۳۰، ۱۹۲۸؛ انتقال فروری ۱۷، ۲۰۰۹) جو اردو ادبی حلفےآں وچ اپنے تخلص **شبنم رومانی** دے طور پہ جانے جاندے سن، کراچی، پاکستان نال تعلق رکھنے والے اک نامور شاعر سن ۔ شبنم رومانی د‏‏ی پیدائش شاہجہان پور، ہندوستان د‏‏ی سی۔ انہاں نے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے تقسیم ہند دے بعد پاکستان آ گئے جتھے انہاں نے بقیہ عمر کراچی وچ گزاری۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی پہلی کتاب "مثنوی سیر کراچی" ۱۹۵۹ وچ شائع ہوئی تے ادبی حلفےآں وچ پسند کيتی گئی۔ شبنم رومانی د‏‏ی ہور کتاباں وچ "جزیرہ"، "دوسرا ہمالہ" تے "تہمت" شام‏ل نيں۔ اوہ کراچی تو‏ں اردو تنقیدی رسالہ سہ ماہی اقدار کڈدے سن جس دے اوہ مدیر سن تے جس وچ اوہ باقاعدگی تو‏ں مضامین لکھیا کردے سن ۔

**مرزا عظیم بیگ چغتائی** (۳۰ دسمبر، ۱۹۲۸ – ۱۷ فروری، ۲۰۰۹), ساہتی حلقیاں وچ اس دے تخلص (قلم نام) شبنم رومانی (اردو: شبنم رومانی) ولوں جانیا جاندا اے، کراچی، پاکستان وچ واقع اکّ مشہور اردو شاعر سی۔ شبنم رومانی نے *جزیرہ*، *دوسرا ہمالہ* اتے *تہمت* سمیت کئی کتاباں لکھیاں۔ رومانی دا جم بھارت دے بڈاؤن وچ ہویا سی، پر اوہ پاکستان چلے گئے اتے اپنی زندگی دا زیادہ تر سماں کراچی وچ بتایا۔ اوہ اکّ ساہتی اردو میگزین تماہی اکدر دا ناشر اتے اڈیٹر سی۔ اوہ روزناما مشرک کراچی وچ باقائدہ کالم لکھدا سی۔

شبنم رومانی طویل علالت دے بعد قریبا ايس‏ے سال د‏‏ی عمر وچ فروری ۱۷، ۲۰۰۹ دے دن خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔ شبنم رومانی نے سوگواران وچ دو لڑکے تے چار لڑکیاں چھڈے نيں۔ شبنم رومانی دے اک صاحب زادے، فیصل عظیم، وی شاعر نيں تے "میری اکھاں تو‏ں دیکھو" نامی کتاب دے مصنف نيں۔

 
۸۰ سال دی عمر وچ رومانی دی لمبی بیماری توں بعد ۱۷ فروری ۲۰۰۹ نوں موت ہو گئی۔ پھیزل عظیم، رومانی دے دو پتراں وچوں اکّ، کینیڈا وچ بیسڈ اکّ شاعر اے-اسدی کتاب "میری آنکھوں کہے دیکھو" ۲۰۰۶ وچ شائع ہوئی سی۔

### شبنم دیاں رچناواں
*مثنوی سائر کراچی (۱۹۵۹)
*جزیرہ
*تہمت
*دوسرا ہمالہ
*ہائیڈ پارک
*موزے نسبتزے
*حرف، نسبت ہاجیرا

 

گٹھ:جم 1928
گٹھ:موت 2019گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:20ویں صدی دے شاعر
گٹھ:۲۰ویں صدی دے شاعر

## حوالے
* http://www.dawn.com/2003/10/19/local9.htm
* http://www.urdudost.com/albums/album01.html

## باہرلے جوڑ
شبنم رومانی د‏‏ی ویب سائٹ 

گٹھ:۱۹۲۸ دے جم
گٹھ:۲۰۰۹ دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ناشرین (شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
مظہر الاسلام

**مظہر الاسلام** ، (پیدائش: 4 اگست، 1949ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو دے مشہور افسانہ نگار تے ناول نویس نيں۔ اوہ اکادمی ادبیات پاکستان دے ڈائریکٹر جنرل تے نیشنل بک فاؤنڈیشن دے منیجنگ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات وی سر انجام دے چکے نيں۔

## حالات زندگی
مظہر الاسلام 4 اگست، 1949ء پیرو، ضلع خانیوال، پاکستان وچ پیدا ہوئے جتھے اودو‏ں انہاں دے والد محکمہ جنگلات وچ تعینات سن ۔ مظہر الاسلام نے بچپن اپنے آبائی شہر وزیر آباد وچ گزاریا تے مشن ہائی اسکول تو‏ں میٹرک پاس کيتا۔ کچھ عرصہ اسلامیہ کالج گوجرانوالہ وچ زیر تعلیم رہے مگر فیر والد د‏‏ی وفات دے بعد 1967ء وچ مستقل طور اُتے اسلام آباد وچ رہائش اختیار کر لئی جتھو‏ں انہاں نے اردو ادب وچ ایم اے کيتا۔ کچھ عرصہ ٹی وی، وزارت تعلیم تے ریڈیو پاکستان تو‏ں وابستہ رہنے دے بعد لوک ورثہ دے قومی ادارے وچ ملازمت اختیار کر لئی۔ اس دے علاوہ اکادمی ادبیات پاکستان دے ڈائریکٹر جنرل تے نیشنل بک فاؤنڈیشن دے منیجنگ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات وی سر انجام دے چکے نيں۔

## ادبی خدمات
مظہر الاسلام اک بے چین، پُر درد، دلچسپ تے حیران کن کہانی کار ا‏‏ے۔ مظہر الاسلام د‏‏یاں کہانیاں دا موضوع محبت، انتظار، موت تے جدائی ا‏‏ے۔ اوہ محبت د‏‏ی تلاش وچ بھٹکنے والےآں، بچھڑے ہوئے لوکاں، آزادی لبھن والےآں تے روٹھے ہوئے کرداراں د‏‏ی کہانیاں لکھدا ا‏‏ے۔ انہاں نے خاکروباں، چٹھی رساناں، کلرکاں، مدرسےآں، مزدوراں، کساناں تے خانہ بدوشاں جداں بے لوث کرداراں د‏‏ی زندگی دے وکھ وکھ پہلوآں نو‏‏ں اپنے عہد دے سماجی، سیاسی تے نفسیا‏تی پس منظر وچ ناقابل برداشت سچائی دے نال پیش کيتا ا‏‏ے۔ مظہر الاسلام د‏‏ی کہانیاں انگریزی، جرمن، چینی، فارسی، ہندی، گرمکھی تے سندھی زبان وچ ترجمہ ہو چکیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی چند مشہور کتاباں وچ **محبت: مردہ پھُلاں د‏‏ی سمفنی، گلاں د‏‏ی بارش وچ بھیگتی لڑکی، وچ آپ تے وہ، خط وچ پوسٹ د‏‏ی ہوئی دوپہر، گھوڑےآں دے شہر وچ اکیلا آدمی، گڑیا د‏‏ی اکھ تو‏ں شہر نو‏‏ں دیکھو** تے **اے خدا** شام‏ل نيں۔

## لکھتاں
* محبت:مردہ پھولوں کی سمفنی (ناول)
* باتوں کی بارش میں بھیگتی لڑکی (افسانے)
* گھوڑوں کے شہر میں اکیلا آدمی (افسانے)
* میں آپ اور وہ
* خط میں پوسٹ کی ہوئی دوپہر (افسانے) * بولیاں (ترجمہ)
* فوک لور کی پہلی کتاب (لوک ادب)
* لوک پنجاب (لوک ادب)
* دعا : دکھ اور محبت کے موسموں کا پھول
* گڑیا کی آنکھ سے شہر کو دیکھو (کہانیاں)

## اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کيتا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں دے علاوہ انہاں نو‏ں لوک ورثہ ایوارڈ وی مل چکيا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:اردو فکشن نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:وزیر آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
 
گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار
انچار جھیل

**انچار جھیل** بھارت دے کشمیر  دے  سری نگر  ضلعے]] وچ سری نگر شہر دے نیڑے سورا کھیتر دے نیڑے واقع اکّ جھیل اے۔ گندربل دے نیڑے، ایہہ جھیل مشہور ڈل جھیل نال اکّ چینل "امر خان نالے" راہیں جڑی ہوئی اے جو گلسر اتے خوشحال سر وچوں لنگھدی اے۔ جھیل دی حالت بہت خراب اے۔ ہڑھ آؤن دی صورت وچ ڈل دا زیادہ پانی اتھے وہا دتا جاندا اے۔ 

اکّ ویلے اکّ مشہور ٹورزم دی تھاں  سی کیونکہ اتھے ڈلّ جھیل توں شکاریاں اتے ہاؤسبوٹاں 'تے سیلانی آؤندے سن، پچھلے سالاں وچ اس دے آلے دوآلے  آلودگی ، وڈے پدھر 'تے قبضے اتے ناجائز اساریاں کارن ایہہ وگڑ گیا اے۔  ۱۹۹۰ دے دہاکے وچ، جدوں ڈلّ دے مغربی پاسے دے آلے-دوآلے میرپلان ہائیویء بناؤن لئی نالہ مار نوں ڈھکیا گیا سی، تاں نویں سڑک دے ہیٹھاں چھ-فٹ پائیپاں وچھائیاں گئیاں سن، تاں کہ دال نوں انچر جھیل سسٹم وچ نکاسی جاری رکھن دتی جا سکے، حالانکہ پائیپاں جلدی ہی بند ہو گئیاں۔ کوڑے اتے ملبے دے کارن. 

## حوالے

## باہری لنک

* انچر جھیل

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
میر اکبر علی خان سکندر جاہ، آصف جاہ سوم

**میر اکبر علی خان** یا **آصف جاہ سوم** (پیدائش: ۱۱ نومبر ۱۷۶۸ء – وفات: ۲۱ مئی ۱۸۲۹ء) ریاست حیدرآباد دا چھٹا نظام سی جس نے ۱۸۰۳ء تو‏ں ۱۸۲۹ء تک حکمرانی کيت‏ی۔

## سوانح
سکندر جاہ د‏‏ی پیدائش ۱۱ نومبر ۱۷۶۸ء نو‏‏ں چومحلہ محل، حیدرآباد دکن وچ ہوئی۔ سکندر جاہ دے والد نظام علی خان آصف جاہ ثانی تے والدہ تہنیت النساء بیگم سی۔

## ازدواج
سکندر جاہ د‏‏ی شادی جتھے پرور بیگم صاحبہ تو‏ں مئی ۱۸۰۰ء وچ ہوئی جو حاجی بیگم دے ناں تو‏ں مشہور سی۔دوسری بیوی فضیلت النساء بیگم سی جنہاں نو‏ں چاندنی بیگم وی کہیا جاندا سی۔
## عہد حکومت
سکندر جاہ دے عہدِ حکومت وچ سکندر آباد وچ برٹش راج دے ابتدائی چھاؤنی بݨائی گئی لیکن سکندر آباد دے علاوہ انگریزاں نو‏‏ں حیدرآباد، دکن وچ عام گھومنے پھرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔ سکندر جاہ دے دور وچ اُس دا پُتر صمصام الدولہ میر بشیر الدین علی خان اُس دے بھائی ناصر الدولہ دا دفاعی مشیر سی۔ سکندر جاہ نے اپنے عہد وچ ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال کوئی سیاسی معاہدہ نئيں کيتا۔ 

## وفات
سکندر جاہ د‏‏ی وفات ۶۱ سال د‏‏ی عمر وچ ۲۱ مئی ۱۸۲۹ء نو‏‏ں چومحلہ محل، حیدرآباد دکن وچ ہوئی۔

## ہور ویکھو

* ریاست حیدرآباد
* مہاراجا چندو لال
*
*

## حوالے

* 

گٹھ:1768 دے جم
گٹھ:نظام حیدر آباد
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:سکندر آباد، تلنگانہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی شاہی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی بادشاہی
گٹھ:1829 دیاں موتاں
گٹھ:۱۷۶۸ دے جم
گٹھ:نظام حیدر آباد
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:سکندر آباد، تلنگانہ
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ہندوستانی شاہی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی بادشاہی
گٹھ:۱۸۲۹ دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی فرماں روا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:انیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
صدر المہام حیدرآباد

ریاست حیدرآباد وچ **صدر المہام** دا منصب وزیر اعظم دے برابر سی تے ریاست د‏‏ی مجلس عاملہ دا متقدم وزیر وی ہويا کردا سی۔ ریاست حیدرآباد دے نامور صدر المہام د‏‏ی لسٹ تھلے لکھے ا‏‏ے۔
* Muhammad Iwaz Khan (1724–1730)
* انوار اللہ خان (1730–1742)
* خدا بندہ خان (1742–1748)
* شاہنواز خان (بار اول) (1748–1750)
* راجا رگھوناتھ داس (1750–1752)
* سید لشکر خان رکن الدولہ (1752–1755)
* شاہنواز خان (بار دوم) (1755–1758)
* بسالت جنگ (1758–1761)
* ویتھال سندر (1761–1765)
* موسی خان نواب رکن الولہ (1765–1775)
* وقار الدولہ (1775–1781) + شمس الملک ( 1778)
* غلام سعید خان Aristu جاہ (1781 – 9 مئی 1804) – (Mahratta hostage 1795–97)
* میر عالم (بار اول) (1795–1797) (قائم مقام)
* راجا راجندر (1804)
* میر عالم (بار دوم) (1804–1808)
* منیر الملک (1808–1832) مع مہاراجہ چندولال (1808 – 6 ستمبر 1843)
* رام بخش (بار اول) (1843–1846)
* سراج الملک (بار اول) (1846–1848)
* امجد الملک (نومبر 1848 – دسمبر 1848)
* شمس امرا (دسمبر 1848 – مئی 1849)
* رام بخش (بار دوم) (ستمبر 1849 – اپریل 1851)
* گنیش راؤ (اپریل 1851 – جون 1851)
* سراج الملک (بار دوم) (1851 – مئی 1853)
* میر تراب علی خان، سالارجنگ اول (مئی 1853 – 8 فروری 1883)
* میر لئیق علی خان، سالارجنگ دوم (فروری 1883 – اپریل 1887)
* بشیر الدولہ عثمان جاہ (1887–1893)
* نواب سر وقار الامرا (1893–1901)

## حوالے

* Hyderabad, Princely States of India, WorldStatesmen.org

گٹھ:بھارتی ریاستاں دے وزرائے اعلیٰ دیاں فہرستاں
گٹھ:تریخ حیدرآباد، بھارت
گٹھ:تریخ ہند متعلقہ فہرستاں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت تو‏ں متعلق فہرستاں
گٹھ:ریاست حیدرآباد
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزرائے اعظم دیاں فہرستاں
ریاست حیدرآباد
گٹھ:ہندوستان وچ 1724ء دیاں تاسیساں
پنڈوہ ڈیم

**پنڈوہ ڈیم،** بھارت دے ہماچل پردیش دے منڈی ضلعے وچ بیاس دریا اتے اکّ بنھ اے۔ بیاس پروجیکٹ دے تحت، ڈیم ۱۹۷۷ وچ پورا ہویا سی اتے اسدا مکھ مقصد پن- بجلی دا پیداوار اے۔ رن-آف-د-رور پاور سکیم دا حصہ، ایہہ بیاس دے پانی نوں  راہیں دکھن-پچھم ول موڑدا اے۔ سرنگاں اتے چینلاں دی لمی نظام۔ دوویں دریاواں نوں جوڑدے ہوئے ستلج دریا وچ چھڈے جان توں پہلاں پانی **دیہر پاور ہاؤس** وچ بجلی پیداوار لئی ورتیا جاندا اے۔ بیاس دے پانی دے ڈائورشن نے بیاس دریا دے ہیٹھلے پاسے دے قصبیاں نوں کافی نقصان پہنچایا اے اتے منڈی تک مصیبت دا رستہ چھڈّ دتا اے۔ سردیاں وچ دریا دا بیڈّ لگبھگ سکّ جاندا اے اتے اکّ اجاڑ دکھّ چھڈّ دندا اے۔  

## پنڈوہ جھیل
thumb| چنڈی گڑھ-منالیڑھ NH-21 توں پنڈوہ جھیل دا نظارہ
پنڈوہ جھیل پنڈوہ ڈیم ولوں بنائی گئی اے اتے ۔ بیاس دریا 'تے منڈی توں اپر ول نوں ۱۹ کلومیٹر اے ۔

## ایکولوجی
پنڈوہ ڈیم بیاس دا ۲۵۶ کیومک (۹۰۰۰ کیوسک) دریا ستلج ول موڑدا اے۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* پونگ ڈیم -  تے واقع اے ڈاؤنسٹریم، بیاس پروجیکٹ دا دوجا پڑاء
* بھاکھڑا ڈیم - دیہر پاور سٹیشن دی ڈاؤنسٹریم

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں
بیاس پروجیکٹ

ایہ ہندوستان دا اک وڈا دریائی وادی منصوبہ اے ۔

ایہ منصوبہ 1961 وچ شروع ہويا تے 1971 وچ ختم ہويا۔

ایہ پروجیکٹ 3 ریاستاں دا شراکتی پروجیکٹ ا‏‏ے۔

پنجاب، ہریانہ تے راجستھان۔

اس منصوبے وچ دو ڈیم بنائے گئے نيں۔ بیاس ندی اُتے دو ڈیم بنائے گئے نيں،

#1) پونگ ڈیم (بجلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت - 396 میگاواٹ) -- ہماچل پردیش (کانگڑا ضلع)

#2) دیہار ڈیم (بجلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت - 990 میگاواٹ) -- ہماچل پردیش (منڈی ضلع)

1986 وچ تشکیل دتا گیا ارادی کمیشن اس منصوبے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔

اس پروجیکٹ تو‏ں اندرا گاندھی کینال پروجیکٹ نو‏‏ں پانی فراہ‏م کیتا جاندا اے ۔
## مقام
فائدہ اٹھانے والیاں ریاستاں 
#راجستھان، 
#پنجاب تے 
#ہریانہ۔

## ہورویکھو
*پنڈوہ ڈیم
*بیاس_پروجیکٹ_اکائی_نمبر_1
*پنڈوہ جھیل

 

 

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:نہراں
موہن سپرا

**موہن سپرا** (جم 2 نومبر 1942) ہندی شاعر اے۔ 
 
موہن سپرا دا جم 2 نومبر 1942 نوں امرتسر وچ ہویا۔ اسدیاں کویتاواں دے پنجابی ترجمہ دی اکّ کتاب، "سمیں دی پاٹھشالا" دا 
ترجمہ تے اڈیٹنگ راکیش آنند نے کیتا اے۔ اس وچ موہن سپرا دیاں پنج لمیاں کویتاواں دا پنجابی ترجمہ اے۔ ایہہ ہن: "دوجا آدمی"، "وقت دی سازش دے خلاف"، "آدمی جیوندا اے"، "سنواد گاتھا" اتے "انت تکّ سنواد" ہن۔

## رچناواں
### شعری مجموعہ
**کیڑے* (1969) 
**آدمی زندہ ہے*(1988) 
**برگد کو کٹتے ہئے دیکھنا* (1997) 
**کالے پرشٹھوں پر اکرے شبد* (2009)
**وقت کی سازش کے خلاف* (لمبی کویتا، 1975)

گٹھ:ہندی شاعر
عالم باغ

thumb|عالم باغ

**عالم باغ** 
(ہندی زبان: आलमबाग़، )
اک بستی اے جو لکھنؤ وچ کان پور روڈ دے نیڑے بھارت وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لکھنؤ دے سب تو‏ں اہ‏م رہائشی تے تجارتی علاقےآں وچو‏ں اک اے تے شہر دے گنجان آباد علاقےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ عالم باغ لکھنؤ کنٹونمنٹ حلقہ وچ آندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لکھنؤ

## حوالے

گٹھ:لکھنؤ دے محلے
وشنسر جھیل

**وشنسر جھیل** اکّ الپائین اچّ-اچائی والی اولیگوٹروفک جھیل اے،   دی اچائی 'تے جموں اتے کشمیر، بھارت دے گندربل ضلعے وچ سونمرگ  دے نیڑے واقع اے۔ 

کشمیری وچ **وشنسر دا** مطلب *وشنوں دی جھیل اے۔* کشمیری پنڈتاں لئی ایہہ جھیل بہت اہمیت رکھدی اے۔ ایہہ کئی قسماں دیاں مچھیاں دا گھر اے،  جیہناں وچوں بھورا ٹراؤٹ اے۔  ایہہ سردیاں دوران جم جاندا اے۔ گرمیاں دے موسم دوران، جھیل ہرے بھرے میداناں نال گھری ہوئی اے، جتھے مقامی چرواہے بھیڈاں اتے بکریاں دے اجڑ چراؤندے ہن۔ ایہہ جھیل، اپنی خوبصورتی، برف نال ڈھکے پہاڑ، چھوٹے-چھوٹے گلیشیئراں نال بھریاں کھڈاں، اتے ایلپائین پھلاں نال بھرے میدان، کشمیر گھاٹی دے ٹریکراں لئی کھچّ دا مرکز اے۔ ایہہ کرشنسر جھیل اتے گلیشیئراں ولوں کھوآیا جاندا اے۔ وشنسر جھیل کشنگنگا ندی دا سروت اے،  جو کہ بدوآب تک اتر ول وہندی اے، اتے پھر کنٹرول لائن دے نال-نال گرائیاں راہیں پچھم ول جاندی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
کرشنسر جھیل

**کرشنسر جھیل** بھارت وچ جموں اتے کشمیر دے گندربل ضلعے وچ  دی اچائی 'تے سونمرگ،  دے نیڑے پیندی  الپائین اچی اچائی والی اولیگوٹروپھک جھیل اے  ۔ ایہہ وشنسر جھیل دے اتر-پچھم توں اکّ کلومیٹر توں وی گھٹ دوری 'تے واقع اے، اتے اسدی ادھکتم لمبائی 0.95 اے۔km اتے ادھکتم چوڑائی 0.6کلومیٹر

سنسکرت وچ **کرشنسار** اتے کشمیری دا مطلب *[[کرشن]] دی جھیل اے۔* ایہہ کئی قسماں دیاں مچھیاں دا گھر اے  جیہناں وچوں بھورا ٹراؤٹ اے۔  ایہہ سردیاں دوران جم جاندی اے، اتے بھاری برفباری کارن اس موسم وچ پہنچیوگ نہیں ہندی ۔ ایہہ ہرے بھرے میداناں نال گھریا ہوئی  اے اتے مقامی چرواہیاں نوں آکرشت کردی اے جو گرمیاں دوران بھیڈاں اتے بکریاں دے اجڑ چراؤندے ہن۔ کرشنسر جھیل وشنسر جھیل دے نال لگدی اے، اس دے پچھلے پاسے برف نال ڈھکے پہاڑ کھڑے ہن جس وچ گڈسر درا اے، اکّ پہاڑی درا جو گڈسر جھیل ول جاندا اے۔ جھیل کشمیر گھاٹی دے بالکل اتر وچ اکّ مشہور ٹریکنگ سائیٹ اے۔ ایہہ زیادہتر برف اتے گلیشیئراں دے پگھلن ولوں کھوآیا جاندا اے۔ ایہہ اکّ چھوٹی جہی دھارا وچوں نکلدی اے جو کہ وشنسر جھیل وچ ڈگدی اے اتے کشنگنگا ندی نوں جم دیندی اے۔ 

## پہنچ
کرشنسر جھیل 115 'تے واقع اے&nbsp;کلومیٹر شری نگر توں اتر-مشرق اتے 35&nbsp;شیتکڑی سونمرگ توں کلومیٹر اس نوں شری نگر؉   جاں شری نگر  ایئرپورٹ  80 توں ایکسیس کیتا جا سکدا اے&nbsp;پنڈ شیتکڑی تک NH 1D ولوں کلومیٹر، جتھوں 35 دے اکّ الپائین ٹریک نوں کور کرن لئی ٹٹو کرائے 'تے لئے جا سکدے ہن۔&nbsp;کرشنسر جھیل تک پہنچن لئی کلومیٹر، جو سمندری تل توں 4100 میٹر اچے نچنئی پاس نوں لنگھن دا پورا دن لیندی اے۔ گڈسر جھیل اتر پچھم ول کوئی 9 کلومیٹر دور اے۔ جھیل 'تے جان دا سبھ توں ودھیا سماں جون توں ستمبر دا مہینہ اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گڈسر جھیل

**گڈسر جھیل**،  جس نوں **یمسر** وی کیہا جاندا اے، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ کشمیر ڈویزن دے گندربل ضلعے  وچ اکّ الپائین اچی اچائی والی اولیگوٹروفک جھیل  اے۔ اسدی اچائی  اے، 0.85 دی ادھکتم لمبائی&nbsp;km اتے ادھکتم چوڑائی 0.76&nbsp;کلومیٹر

گڈسر جھیل سری نگر شہر توں اتر-مشرق ول 108 کلومیٹر دی دوری 'تے واقع اے۔ نرناگ توں اے 28&nbsp;کلومیٹر ایلپائین ٹریک جھیل ول جاندا اے۔ جان دا سبھ توں ودھیا سماں جون توں ستمبر دا مہینہ اے۔

## ناں، جغرافیہ
left|thumb| وشنوں پربت 'تے گڈسر درے توں گڈسر جھیل
کشمیری وچ *گڈسر دا* مطلب اے *مچھیاں دی جھیل*، ٹراؤٹ اتے ہور قسم دیاں مچھیاں دا قدرتی نواس تھاں  جیہناں وچوں بھورا ٹراؤٹ اے۔  *یمسر دا* مطلب اے *[[یم]] دی جھیل* ।  جھیل نومبر توں اپریل دے مہینیاں وچ جم جاندی اے اتے ایہناں مہینیاں دوران زیادہ تر برف نال ڈھکی رہندی اے، گرمیاں وچ وی تیردے برف دے کھنڈ ویکھے جاندے ہن۔ ایہہ وکھ-وکھ قسماں دے جنگلی ایلپائین پھلاں نال بھرے ایلپائین میداناں نال گھریا ہویا اے، اس لئی اس جھیل نوں *پھلاں دی گھاٹی* وی کیہا جاندا اے۔  جھیل مکھ طور 'تے گلیشیئراں دے پگھلن نال کھوآئی جاندی اے۔ گڈسر جھیل اتر پچھم ول وہندی اکّ دھارا وچوں نکلدی اے اتے تلیل وکھے کشنگنگا ندی وچ جا ملدی اے۔

گڈسر جھیل نوں *یمسر* وی کیہا جاندا اے جسدا مطلب اے *[[یم]] دی جھیل* اتے اس نوں *موت دی جھیل* وی کیہا جاندا اے۔  اکّ متھّ اجے وی حل نہیں ہوئی۔ گرمیاں دوران گڈسر جھیل دے باہروار اپنے اجڑاں نوں چراؤن والے چرواہے مندے ہن کہ، اتھے اکّ راکشس رہندا اے، اکّ تازے پانی دا آکٹوپس، جو کہ اپنے تنبوآں ولوں جیواں نوں کناریاں توں پانی وچ کھچدا اے۔ سیلانیاں دے مناں وچ اکّ انشچتتا اے، اکّ قسم دا خطرہ جو اوہناں نوں کناریاں دے نیڑے جان توں روکدا اے۔ چرواہیاں نے وی جھیل دے کنڈھے اپنے اجڑ چراؤن دی چون کیتی۔ جھیل دے باہر اکّ ندی وچ مچھیاں پھڑیاں جا رہیاں ہن جتھوں ایہہ نکلدی اے۔

## حوالے

## باہری لنک
 

* جھیل اتے آلے-دوآلے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
لکھنؤ ڈویژن

thumb|لکھنؤ ڈویژن

**لکھنؤ ڈویژن** 
ریاست اتر پردیش، بھارت د‏‏ی اک انتظامی جغرافیائی اکائی ا‏‏ے۔ لکھنؤ ڈویژن دا انتظامی صدر مقام ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* لکھنؤ

## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دے ڈویژن
گٹھ:لکھنؤ ڈویژن
ستسر جھیل

**ستسر جھیل** جاں **ست سر** (شائع: " *ستّ جھیلاں* ") جموں اتے کشمیر، بھارت وچ کشمیر گھاٹی دے گندربل ضلعے وچ واقع ستّ چھوٹیاں الپائین جھیلاں توں بنیا اے۔ 

ستسر جھیل مکھ طور 'تے برف پگھلن نال بھری جاندی اے۔ گرمیاں دے اخیر اتے پتجھڑ دے دوران، دو جاں تن جھیلاں عام طور 'تے مینھ دے بنیاد 'تے سکّ جاندیاں ہن۔ ایہہ جھیلاں اکّ دھارا نوں جم دندیاں ہن جو الوپ ہو جاندی اے اتے زیر زمین وہِ جاندی اے، پاسے دے گلیشیئر توں اکّ دھارا اتپن ہندی اے اتے ہیٹھاں دکھن ول وگدی اے اتے چورنار ولوں ونگتھ نالے وچ ڈگدی اے جو سندھ ندی دی مکھ معاون ندی اے۔ 

## جغرافیہ
left|thumb| ستسر وکھے الپائین پھلّ

جھیلاں اتر توں دکھن تک پھیلی اکّ تنگ ایلپائین گھاٹی وچ واقع ہن اتے  وچ پھیلیاں ہوئیاں ہن۔  دی چوڑائی نال۔ ایہہ تلیل گھاٹی اتے سندھ گھاٹی دے وچکار اکّ قدرتی پہاڑی راہ وی حاصل کردا اے۔  گنگابل اتے نندکول دیاں جھیلاں زجیبل پاس (  دے الٹ پاسے ہن۔ )। ستسر جھیلاں ہرے بھرے میداناں نال گھریاں ہوئیاں ہن جو گرمیاں دوران چرواہیاں دا گھر ہندیاں ہن اتے سیلانیاں لئی کینپنگ سائیٹ وجوں کم کردیاں ہن۔ نرناگ سبھ توں نزدیکی بندوبست اے اتے گرمیاں وچ جھیل تک ٹریکنگ لئی بیس کیمپ وجوں کم کردا اے۔  

## پہنچ
ستسر جھیلاں صرف گرمیاں دوران ہی پہنچیوگ ہن؛ سردیاں دوران، بھاری برفباری کارن ٹریک بند ہو جاندے ہن۔ سری نگر توں ستسر ۶۵  کلومیٹر دور اے ۔ ترناکھل اتے بدپتھری دے الپائین میدان اتے نندکول اتے گنگابل دیاں جھیلاں رستے دے نال ہن۔  جھیل تک باندیپورا راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے اتے چھ دناں دی ٹریکنگ دا شروعاتی نقطہ ایرن اے۔ ایہہ تلیل راہیں گرائیس راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے۔ سیلانی ناراناگ ٹریک نوں ترجیح دیندے ہن اتے گڈسر جھیل، وشنسر جھیل اتے سونمرگ جاں اس دے الٹ کھیتر دیاں زیادہ تر الپائین جھیلاں نوں کور کرن لئی واپس آؤندے ہن۔   

ساریاں ستّ جھیلاں ٹراؤٹ نال بھریاں ہوئیاں ہن، مکھ طور 'تے بھورے ٹراؤٹ । لائسنسشدا اینگلراں نوں جھیلاں وچ مچھیاں پھڑن دی اجازت اے، حالانکہ سری نگر توں پہلاں ہی اجازت لینی پیندی اے۔ 

## حوالے


گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ہوا وچ لکھے حرف (شعری مجموعہ)

***ہوا وچ لکھے حرف*** ()  بھارتی پنجاب دے جالندھر ضلعے دے پنڈ پتڑ کلاں دے جمپل اتے لدھیانے شہر وچ رہندے پنجابی شاعر سرجیت پاتر دا پہلا شعری مجموعہ اے۔

## تتکرا
اک پرتکرم ۷
 
آدکا ۱۵

اجلے شیشے سنمکھ ۱۷ 

کوئی ڈالیاں چوں لنگھیا ۱۸ 

میرا سورج ڈبیا اے ۱۹ 

ہک وچ خنجر ۲۰

پیلے پتیاں تے ۲۲

چہرہ سی اک ۲۴

میں اس نوں ٹوک رہا ۲۵ 

کسے دی واج نہ اٹھی ۲۶

جس 'چ سولی دا انتظام نہیں، ۲۷

بلدا برکھ ہاں ۲۸

کچھ کیہا تاں ۲۹ 

قبول نور کریگا ۳۱ 

شہر ایوں دھکھدا رہا ۳۲ 

لگی جے تیرے کالجے ۳۳ 

جھیل وچ سٹی ۳۴

اوہ لوک جو اس شہر 'چوں، ۳۵

اک توں نہیں سی اگمنا ۳۶

“میرے چراغ بجھا کے ۳۷ 

کنڈا جندا مار کے ۳۸ 

کسے دا سورج ۳۹ 

پنڈ جیہناں دے گڈے چلن ۴۰ 

ن سورج دا پنچھی ۴۱ 

کسے دے جسمیں وچ ۴۳ 

توں وی بجھ جاوینگا ۴۴ 

سیاح چشمے مگر ۴۵ 

ایویں نہ-بتاں 'تے ڈولھی جا پانی ۴۶ 

میں کیوں ڈردا الجھنوں ۴۷

کی خبر سی ۵۲

کس کس نال جھگڑدا آخر ۵۴ 

اندر اؤنا منع لکھا کے ۵۵ 

زخم نوں زخم لکھو ۵۶ 

تلملاندے دن ملے ۵۷

بنے رہِ گئے مورتاں وچ سویرے ۵۸

میں تینوں آوازاں ۵۹

نگھ اے نہ روشنی اے ۶۰

خاک وچ سٹیا گیا تاں ۶۱ 

نہ تاں میں تارے چڑائے ۶۲ 

اپنے توں تیری دوستی تیکر ۶۳ 

کسے در ن دیوا ۶۵ 

جسم اپنا روح لئی ۶۶

ایداں رنگ وٹاؤندا تیرا چہرہ ۶۷ 

عجیب موڑ تے ساہاں دا قافلہ آیا ۶۸

اجکل ساڈے امبر اتے ۶۹ 

ڈب چکیاں دی پھیر کہانی ۷۰ 

سر تے طوفان کدی ۷۱ 

آدمی موت دے ول ۷۲

میرے ہتھاں 'چ پھل ۷۳ 

کدی صلیب کدی برکھ ۷۴ 

پیڑ دا حرف کدوں ۷۵ 

دور جیکر اجے سویرا اے ۷۶ 

دل 'چ رہِ رہِ کے ۷۷

انتکا ۷۸

گٹھ:پنجابی کتاباں
گل سر جھیل

**گل سر جھیل**  ( IPA : /ɡilʲ/ /sar/) شری نگر، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ اکّ تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ بہت خراب حالت وچ اے گلسر جھیل امیر خان نالے راہیں نجین جھیل نال جڑی ہوئی اے۔  اس جھیل دی حالت بہت ماڑی اے اتے اسدی سامبھ ہون دی بہت لوڑ اے۔ 

## حوالے

## ہور پڑھنا

* 

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں

گٹھ:جھیلاں
تُلیان جھیل

thumb| تلیئن جھیل دا رستہ
**تُلیان جھیل** بھارت دے جموں اتے کشمیر دے اننتناگ ضلعے وچ پہلگام دے نیڑے واقع اکّ الپائین جھیل اے۔  ایہہ  دی اچائی 'تے واقع اے سمندر پدھر توں اپر،   پہلگام توں دکھن-پچھم  اتے  بیسرن توں۔  جھیل وچ اکثر برف دے ٹکڑے تیردے رہندے ہن۔ ایہہ تن پاسیاں توں پہاڑاں نال گھریا ہویا اے جو  توں ودھ اچے ہن۔ اتے اوہ عام طور 'تے برف نال ڈھکے ہندے ہن۔   ایہہ جھیل مہان ہمالیئن رینج وچ واقع اے۔ اس جھیل دی خوبصورتی اتے آئے سیلانیاں نوں بہت لبھاؤندی اے۔ اس جھیل تک پہنچن لئی ٹریک کرکے جانا پیندا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ترسر جھیل

**ترسر جھیل** جاں **تار سر** اکّ بادام دے سائز دی، اولیگوٹروفک ایلپائین جھیل اے جو جموں اتے کشمیر، بھارت دے اننتناگ ضلعے وچ واقع اے۔ اس دے پچھم والے پاسے ڈاچیگام نیشنل پارک اے اتے اس دے دکھن والے پاسے ترال واقع اے۔ اس تک پہنچن لئی سبھ توں چھوٹا رستہ، سرپھرا گندربل توں اے، پر ایہہ اکّ مشکل کھیتر اے۔ جھیل لئی ہور ٹریک روٹ لڈرواٹ اتے ناگابیرن جنگلی کھیتراں توں ہن جو دکھنی کشمیر وچ پیندے ہن۔  

ترسر جھیل صرف گرمیاں دوران ہی پہنچیوگ اے، ترجیحی طور 'تے جون توں ادھ ستمبر تک؛ سردیاں دوران، بھاری برفباری کارن ٹریک بند ہو جاندے ہن۔ ایہہ شری نگر توں ۱۰۲ کلومیٹر دور اے جو اننتناگ اتے پہلگام توں ہو کے ارو ٹریکنگ کیمپ تک جاندی اے۔ لڈرواٹ دا الپائین میدان جھیل دے دو-دن دے سفر دے ادھے پوآئنٹ 'تے واقع اے اتے زیادہ تر ٹریکراں لئی بیس کیمپ ہندا اے۔ کوئی وی جھیل دا دورہ کر سکدا اے اتے اسے دن لڈرواٹ وکھے اپنے بیس کیمپ 'تے واپس آ سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گنگابل جھیل

**گنگابل جھیل**، جس نوں **ہرمکھ گنگا** وی کیہا جاندا اے، جموں اتے کشمیر، بھارت دے گندربل ضلعے وچ ہرمکھ پہاڑ دے پیراں وچ واقع اکّ الپائین اچّ-اچائی والی اولیگوٹروپھک جھیل اے۔   جھیل دی ادھکتم لمبائی  اتے ادھکتم چوڑائی  । ایہہ ورکھا، گلیشیئراں اتے جھرنے ولوں کھوآیا جاندا اے اتے بھورے ٹراؤٹ سمیت مچھیاں دیاں کئی قسماں دا گھر اے۔   جھیل دا پانی نزدیکی نندکول جھیل  وچ وگدا اے اتے پھر وانگتھ نالے راہیں سندھ ندی وچ جاندا اے۔    اس جھیل نوں ہندو دھرم وچ شیو دے نواس ستھاناں وچوں اکّ وجوں پوتر منیا جاندا اے، اتے کشمیری ہندو *ہرمکھ-گنگابل سفر* نامک جھیل دی سالانہ تیرتھ سفر کردے ہن۔

گنگابل جھیل ہندواں لئی پوتر اے۔ پہلاں کشمیری ہندو مرتکاں دیاں استھیاں نوں جھیل وچ سسکار کر دیندے سن۔  ہرمکھ-گنگابل سفر، اکّ سالانہ تیرتھ سفر جو نرناگ توں شروع ہندی اے، نوں ۲۰۰۹ وچ مڑ سرجیت کیتا گیا سی  

## اتہاس
گنگابل دا ذکر ہندو گرنتھاں جویں نیلماتا پران دے نال-نال راجترنگنی وچ وی کیتا گیا اے۔ والٹر روپر لارینس اتے فرانسس ینگہسبینڈ ورگے لکھاریاں نے وی گنگابل جھیل اتے ہندو ریتی رواجاں نال اس دے تعلق دا ذکر کیتا اے۔ سن ۱۵۱۹ وچ گنگابل دی سفر دوران مہلش میدان دے نیڑے مٹی کھسکن اتے برفیلے طوفان کارن لگبھگ ۱۰٬۰۰۰ کشمیری براہمن ممکنہ طور 'تے مر گئے سن کیونکہ اوہ عاشورہ دے دن میر شمس الدین اراکی ولوں  مارے گئے کشمیری ہندواں دیاں استھیاں نوں وسرجن کرن گئے سن۔ 

## پہنچ

گنگبل جھیل شری نگر توں ۴۵ کلومیٹر دی دوری 'تے گندربل راہیں ناراناگ تک سڑک ولوں پہنچی جاندی اے اتے پھر ۱۵ کلومیٹر دی چڑھائی جھیل ول جاندی اے، جس نوں گھوڑے دی سواری جاں پیدل ولوں کور کیتا جا سکدا اے۔ گجر چرواہے اپنے بھیڈاں اتے بکریاں دے اجڑ دے نال سفر دوران دیکھے جا سکدے ہن۔ اکّ ہور ٹریک (۲۵ کلومیٹر لمبا) سونمرگ توں جھیل دے تھاں ول جاندا اے جو کہ ۴۱۰۰ میٹر دی اوسط اچائی دے تن پہاڑی پاسیاں نچنئی پاس، گڈسر پاس اتے زجیبل پاس نوں پار کردا ہویا وشنسر جھیل راہیں ہندا اے۔  اس نوں باندیپور توں آرن راہیں اکّ ٹریک راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے۔  گنگابل جھیل دا سفر اکّ الپائین ماحول وچ ہندا اے، (کٹّ کراسنگ)، گھاہ دے میداناں، (کٹے ہوئے) اتے گجراں دیاں جھونپڑیاں دے نال اوہناں دے جھنڈ گنگابل جھیل تک پہنچن لئی ۴٬۰۰۰ میٹر توں ودھ دو پاسیاں توں لنگھدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
خانپورسر

**خانپورسر ** بھارت وچ جموں اتے کشمیر دے گندربل ضلعے وچ اکّ کھوکھلی، غیر-مکٹک جھیل اے۔ ایہہ جیہلم ندی دے سجے کنڈھے 'تے خان پور   پنڈ وچ شری نگر شہر توں ۲۴ کلومیٹر اتر-پچھم وچ واقع اے۔ مشہور مانسبل جھیل شمال وچ ۶ کلومیٹر دور اے۔  

خانپورسر جھرنے اتے کجھ تھوڑھے ویلے دے چینلاں دے راہیں جیہلم ندی وچ وگدا اے۔ جھیل زیادہتر اکّ انڈاکار سائز دی جھیل اے جسدی لمبائی ۴۰۰ میٹر اتے چوڑائی ۳۰۰ میٹر اے۔ اسدی ادھکتم ڈونگھائی ۴ میٹر اے۔ ولو باغبانی اتے جھونے دی کاشت اس دے گرہن کھیتر دا اکّ حصہ ہن۔ خانپورسر کجھ پنڈاں نال گھریا ہویا اے۔ خان پور   پنڈ پوربی پاسے واقع اے، جدوں کہ بٹپورا اتے گجھوم ترتیب وار دکھنی اتے شمال مغربی پاسے واقع ہن۔ جھیل مچھی اتے کمل دا تنا  (نادرو) دا اکّ اہم سروت اے۔   

thumb| خانپورسر جھیل

## ایہہ وی ویکھو

* نجین جھیل
* نندکول جھیل
* مانسبل جھیل
* ولر جھیل
* گنگبل جھیل

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
نندکول جھیل

**نندکول جھیل** جاں **نند کول** جس نوں **نندی کنڈ** اتے **کالوداکا جھیل** وی کیہا جاندا اے جموں اتے کشمیر، بھارت وچ کشمیر گھاٹی دے گندربل ضلعے وچ واقع اکّ اولیگوٹروفک ایلپائین جھیل اے۔  اس جھیل نوں ہندواں ولوں پوتر منیا جاندا اے۔ 

جھیل نوں مول روپ وچ *نندی کنڈ* کیہا جاندا سی جسدا مطلب اے ( نندی دی جھیل)۔ "نندکول" شبد دا مطلب وی *نندی دی جھیل* اے۔ نندی ہندو دیوتا شیو دا بولد  واہن  اے۔ 

## جغرافیہ
نندکول جھیل ہرمکھ پہاڑ (  دے پیراں 'تے واقع اے۔ )। گنگابل جھیل جو کہ وڈی اتے اچی اچائی 'تے ۱٫۵ اے&nbsp;جھیل دے اتر ول کلومیٹر. ہرے بھرے میداناں نال گھریا، نندکول جھیل دے کنارے گرمیاں دوران کینپنگ سائیٹ وجوں کم کردے ہن۔ نرناگ سبھ توں نزدیکی بندوبست اے اتے جھیل تک ٹریکنگ لئی بیس کیمپ وجوں کم کردا اے۔  

نندکول جھیل گنگابل جھیل اتے ہرمکھ پہاڑ دے پگھل رہے گلیشیئراں ولوں کھوآئی جاندی اے۔ ایہہ سندھ ندی دی مکھ معاون ندی وانگتھ نالے نوں جم دندا اے۔  

## مذہبی اہمیت
ایہہ جھیل ہندواں لئی پوتر اے۔ اکّ کہانی دے مطابق، نندی دا جم رشی شلاد دے پتر وجوں ہویا سی، جس نے اس جھیل دے نیڑے اکّ مہان تپسیا کیتی سی۔ شلاد دی تپسیا توں بعد، بھگوان شو نے اتھے اپنا پکا نواس لیا۔ منیا جاندا اے کہ جھیل دا اندرلا نیلا رنگ شو دی موجودگی نوں درساؤندا اے جدوں کہ جھیل دا باہری حلقہ ہرا حصہ نندی دی موجودگی نوں درساؤندا اے۔ اتھے شو نوں *نندیسا* نام نال وی پوجیا جاندا اے۔  

نندکول جھیل صرف گرمیاں دوران ہی پہنچیوگ اے؛ سردیاں دوران، بھاری برفباری کارن ٹریک بند ہو جاندے ہن۔ ایہہ شری نگر توں 65 &nbsp;کلومیٹر موٹریوگ سڑک راہیں پہنچیا جا سکدا اے&nbsp; جو گندربل اتے ویئل توں ہو کے نرناگ ٹریکنگ کیمپ تک جاندی اے۔ ترناکھل اتے بڈپاتھری دے الپائین میدان جھیل دے اس دو دن دے سفر دے ادھے پوآئنٹ 'تے واقع ہن۔ اکّ اختیاری ٹریک چٹرگل پنڈ، توں شروع ہندا اے&nbsp;ناراناگ دے پچھم ول ۱۰ کلومیٹر جو مہلش دے میداناں وچوں دی لنگھدا اے۔ جھیل تک باندیپورا راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے اتے پنج دناں دی ٹریکنگ شروعاتی نقطہ ایرن اے۔ سیلانی کھیتر دیاں زیادہ تر الپائین جھیلاں نوں کور کرن لئی ناراناگ ٹریک نوں ترجیح دیندے ہن اتے گڈسر جھیل، وشنسر جھیل اتے سونمرگ راہیں واپس آؤندے ہن۔  

## بنسپتی اتے جیو جنتو
سردیاں دوران، نندکول جھیل جم جاندی اے اتے بھاری برف نال ڈھکی جاندی اے۔ گرمیاں وچ، جھیل دا بیسن الپائین پھلاں دی چادر نال گھریا ہندا اے۔ جیوم، نیلی بھکی، پوٹینٹلا اتے جینٹیئن مقابلتاً عام ہن۔ ہیڈیسارم دے پھلّ بسنت رتّ دے اخیر وچ جھیل دے آلے دوآلے دے سارے کھیتر وچ پائے جاندے ہن۔ 

نندکول جھیل ٹراؤٹ نال بھری ہوئی اے جس وچوں بھورا ٹراؤٹ اے۔ مچھی پھڑن دی اجازت لائسنسشدا اینگلراں نوں دتی جاندی اے۔ 

## حوالے


گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
کوثر ناگ

**کوثرناگ** جاں **کوسرناگ** (کئی وار اختیاری طور 'تے **کونسرناگ** وی کیہا جاندا اے)،  دی اچائی 'تے واقع اکّ اچائی والی اولیگوٹروفک جھیل اے۔   کوثرناگ جموں اتے کشمیر، بھارت دے کلگام ضلعے وچ پیر پنجال پربت لڑی وچ اے۔ جھیل لگبھگ  اے لمبی اتے  چوڑے نقطہ 'تے.  جھیل ویشو ندی دا مکھ سروت اے، جو کہ جیہلم دی معاون ندی اے۔ اس جھیل نوں ہندو دھرم وچ پوتر منیا جاندا اے۔

کوثرناگ جھیل گرمیاں دوران پہنچیوگ اے اتے اس دے ٹریل-ہیڈّ اہربل توں، ۳۶ کلومیٹر ہائیکنگ ٹریل ولوں پہنچیا جا سکدا اے۔ اہربل شری نگر نال جڑیا ہویا اے، جو شوپیاں اتے پلواما دے قصبیاں وچوں لنگھدی ۷۰ کلومیٹر موٹریوگ سڑک اے۔  جھیل تک دکھن توں اکّ اوکھے بدلویں رستے راہیں وی پہنچیا جا سکدا اے، مکھ طور 'تے عقیدت منداں ولوں ورتیا جاندا اے۔ 

## دنتکتھاواں
نیلمتا پران دے مطابق، مہاں پرلو توں بعد، ویداں اتے سپترشی نوں لے کے جان والی منو دی کشتی جھیل دے اپر پہاڑاں وچ پھس گئی سی۔  منیا جاندا اے کہ زین العابدین نے کشمیر دے جلاوطن ہندواں نوں واپس جان لئی مناؤن لئی جھیل دا دورہ کیتا سی۔ 

جھیل تک ہندو تیرتھ ستھاناں (جسنوں *[[یاترا]]* کیہا جاندا اے) لئی روائتی طور 'تے دو رستے ورتے جاندے ہن، اکّ کشمیر گھاٹی وچ کلگام راہیں اتے دوجا جموں کھیتر وچ ریاسی راہیں۔  کشمیری پنڈتاں ولوں ورتیا جاندا کشمیر گھاٹی رستہ، ۱۹۹۰ دے دہاکے وچ اس کھیتر وچ کھاڑکوواد دوران چھڈّ دتا گیا سی۔ ۲۰۱۴ وچ اس روٹ نوں مڑ سرجیت کرن دی سکیم وکھوادیاں دے سخت خلاف اتے خلاف توں بعد ناکام ہو گئی سی۔  تیرتھ سفر لئی ریاسی رستہ دی ورتوں جاری اے۔ 

## ایہہ وی ویکھو

* چرمبل
* اہربل
* مغل روڈ
* گنگابل
* ہرپورا وائیلڈلائیف سینچوری
* کلگام ضلع

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
خوشحال سر جھیل

**خوشحال سر جھیل**  شری نگر، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ پیندی اکّ جھیل اے۔ ایہہ بہت ہی خستہ حالت وچ اے اتے کئی تھاواں 'تے ناجائز اساریاں اتے لینڈفلنگ نال اس 'تے  ہویا اے۔  ایہہ جھیل کدے زونیمار توں لے کے عالی مسجد تک پھیلی ہوئی سی پر ہن ایہہ کافی گھٹ گئی اے۔ ایہہ اکّ چھوٹے چینل راہیں انچر جھیل نال جڑیا ہویا اے۔ اکّ ہور چھوٹی جھیل، جسنوں گلسر وجوں جانیا جاندا اے، اکّ تنگ سٹریٹ راہیں خوشحال سر نال جڑیا ہویا اے، جو کہ اکّ پل ولوں پھیلیا ہویا اے جسنوں گل کڈل کیہا جاندا اے۔ گلسر جھیل بدلے وچ نالا امیر خان راہیں نجین جھیل نال جڑی ہوئی اے۔ اس جھیل دا اس ویلے بہت ہی ماڑا حال اے اتے اسدی سامبھ دی بہت ضرورت اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
ہوکرسر جھیل

**ہوکرسر** جموں اتے کشمیر، بھارت دے شری نگر ضلعے دے شری نگر شہر دے نیڑے، زینکوٹ وچ اکّ ویٹلینڈ سنبھال کھیتر اے۔ ایہہ  کشمیر گھاٹی وچ واقع اے شری نگر دے شمال مغرب ول۔  ہوکرسر، جو کہ  وچ پھیلیا ہویا اے  ، اکّ پنچھی سینکچوری اے۔ 

ہوکرسر ویٹلینڈ نوں خطرے وچ انسانی سرگرمیاں اتے قبضے شامل ہن۔ 

## حوالے

## باہری لنک

* 

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:کشمیر
گٹھ:جھیلاں
سُورِنسر جھیل

**سُورِنسر جھیل**  جموں شہر توں 42 کلومیٹر دور اے ، پہاڑیاں اتے سنگھنے جنگلاں نال گھریا ہویا اے، اتے کجھ اساطیری اہمیت رکھدا اے۔ سرینسر اتے مانسر جھیلاں نوں جڑواں جھیلاں منیا جاندا اے، کیونکہ مانسر  واقع اے اس توں دور. *سوریسر مانسر وائیلڈلائیف سینچوری* دوواں جھیلاں دے وچکار واقع اے۔ 

ہندو میتھالوجی دے مطابق، اس جھیل دا مول مہابھارت دے جنگجو ارجن نال جڑیا ہویا اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ ارجن دے پتر نے مانسر دی دھرتی 'تے اک شاندار تیر ماریا اتے دھرتی توں اک جھرنا وگ کے سوریسر جھیل بن گیا۔  پہلاں، اس نوں *سرنگ سر*  دے ناں نال جانیا جاندا سی اتے ویلے دے نال ایہہ سُورِنسر بن گیا۔ 

## نوٹس

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
مانسبل جھیل

**مانسبل جھیل** جموں اتے کشمیر، بھارت دے گندربل ضلعے دے صفاپورا کھیتر وچ واقع اکّ تازے پانی دی جھیل اے۔ مانسبل نام نوں مانسروور توں ہی لیا گیا اے۔  جھیل چار پنڈاں جویں کہ جاروکبل، کونڈبل، نیسبل (جھیل دے اتر-پوربی پاسے واقع) اتے گریٹبل نال گھری ہوئی اے۔  جھیل دے گھیرے 'تے کمل ( نیلمبو نیوسیفیرا جولائی اتے اگست دے دوران کھڑدا اے) جھیل دے صاف پانی دی خوبصورتی نوں ودھاؤندا اے۔ مغل باغ، جس نوں جروکا باغ کیہا جاندا اے، (مطلب کھاڑی دی کھڑکی) نورجہاں ولوں بنایا گیا سی، جھیل نوں ویکھدا اے۔ 

جھیل پنچھی دیکھن لئی اکّ چنگی جگہ اے کیونکہ ایہہ کشمیر وچ پانی-پنچھیاں دے سبھ توں وڈے قدرتی سٹینپنگ میداناں وچوں اکّ اے اتے اس وچ "ساریاں کشمیر جھیلاں دا سروؤچّ رتن" اے۔   کمل دے پودے دیاں جڑھاں جو کہ جھیل وچ وڈے پدھر 'تے اگدیاں ہن، دی کٹائی اتے منڈیکرن کیتی جاندی اے، اتے مقامی لوک وی کھاندے ہن۔ 

## پہنچ
جھیل شری نگر توں  تک پہنچدی اے شادیپورا، نسیم اتے گندربل راہیں سڑک۔ کشمیر دی سبھ توں وڈی جھیل، وولر جھیل نوں جان والی سڑک، سپھاپورا راہیں اس جھیل وچوں لنگھدی اے۔  سونمرگ توں گندربل راہیں مانسبل تک پہنچنا وی آسان اے۔

مقامی لوکاں ولوں اسنوں اکّ پرانے جھیل منیا جاندا اے پر صحیح ڈیٹنگ اجے باقی اے۔ جھیل دے اتری کنارے دے نیڑے اکّ ۱۷ویں صدی دے قلعے دے کھنڈر ہن، جسنوں جھروکھا باغ کیہا جاندا اے، جو مغلاں ولوں بنایا گیا سی، جو کہ ماضی وچ پنجاب توں شری نگر جان والے قافلیاں ولوں ورتیا جاندا سی۔  

right|thumb|250x250px| مانسبل جھیل
right|thumb|300x300px| ولو دے رکھ دی چھاں توں مانسبل جھیل

## ایہہ وی ویکھو
 

* نجین جھیل
* نندکول جھیل
* خانپورسر
* ولر جھیل

## حوالے

## باہری لنک

* کونڈابل http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Kondabal.html
* https://www.myfeeling.in/2021/12/the-secret-of-manasbal-lake.html 

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ لکھنؤ

**انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ لکھنؤ** 
لکھنؤ، اتر پردیش، بھارت وچ اک پبلک بزنس اسکول ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ۱۹۸۴ء وچ حکومت ہند نے چوتھے انڈین انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ (آئی آئی ایم) دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ آئی آئی ایم لکھنؤ مینجمنٹ وچ پوسٹ گریجویٹ ڈپلومہ، فیلوشپ تے ایگزیکٹو پروگرام پیش کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بھارت د‏‏ی انسانی وسائل د‏‏ی ترقی د‏‏ی وزارت نے "انسٹی ٹیوشن آف ایکسیلنس" دے طور اُتے تسلیم کيتا ا‏‏ے۔[۴] آئی آئی ایم لکھنؤ نويں قائم ہوݨ والے آئی آئی ایم جموں‏، آئی آئی ایم روہتک تے آئی آئی ایم کاشی پور دے سرپرست ادارے دے طور اُتے وی کم کردا ا‏‏ے۔ اس نے ۲۰۱۸ تک آئی آئی ایم سرمور دے اک سرپرست انسٹی ٹیوٹ دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔
## ہور ویکھو
* لکھنؤ

## حوالے

گٹھ:1984ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ تعلیم
گٹھ:۱۹۸۴ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
براڑی نامبل جھیل

**براڑی نامبل**، جس نوں **باب ڈیمب** وی کیہا جاندا اے، شری نگر، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ واقع اکّ چھوٹی تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ اکّ چینل راہیں ڈل جھیل نال جڑیا ہوئی اے اتے اس لئی کئی وار اسنوں ڈل جھیل دا لیگون کیہا جاندا اے۔ ۱۹۷۰ دے دہاکے تک، اس وچ مار نہر دے روپ وچ اکّ پرائمری آؤٹپھلو سی، پر اس نہر دی لینڈپھلنگ توں بعد، جھیل نے اپنی شان گواؤنی شروع کر دتی۔ ہن اس جھیل دا بہت ماڑا حال اے۔  
گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
نندن سر جھیل

**نندن سر جھیل** بھارت دے جموں اتے کشمیر دے راجوری ضلعے وچ پیر پنجال رینج وچ واقع اکّ انڈاکار سائز دی الپائین جھیل اے۔   نندن سر جھیل لگبھگ ۳۵۰۰ میٹر دی اچائی 'تے واقع اے۔  ایہہ جھیل پنچھ ضلعے دی سبھ توں وڈی ۱ کلومیٹر توں ودھ لمبائی والی اتے اپنے ڈونگھے نیلے رنگ لئی مشہور اے۔ جھیل دا پانی جادی رستہ نالے توں نکلدا اے اتے کشمیر گھاٹی وچ وگدا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
نگین جھیل

**نگین جھیل** (اختیاری طور 'تے **ناگین جھیل** وجوں شبد-جوڑ) اکّ ہلکی یوٹروفک  جھیل اے جو شری نگر، جموں اتے کشمیر، بھارت وچ واقع اے۔ اسنوں کئی وار ڈل جھیل دا حصہ منیا جاندا اے اتے اکّ تنگ پانیڈمرو راہیں اس نال جڑیا ہندا اے۔  ایہہ کھشال سر اتے گل سر جھیلاں نال نلا امیر خان وجوں جانے جاندے چینل راہیں وی جڑیا ہویا اے۔ 

نجین جھیل وڈی گنتی وچ ولو اتے پوپلر دے رکھاں نال گھری ہوئی اے۔ اس لئی، اسنوں " *نگینہ* " کیہا جاندا اے، جسدا مطلب اے " *رنگ وچّ گہنہ* "। " *نگین* " شبد اسے شبد دا مقامی روپ اے۔ 

## ٹکانا
ایہہ جھیل ڈل جھیل دے پچھم ول ہری پربت پہاڑی دے نال لگدی اے۔ اس دے اتر اتے پچھم ول، باگوانپورا اتے لال بازار دے علاقے ہن جدوں کہ اس دے اتر مشرق وچ حضرت بل دا علاقہ اے، جو کہ مشہور استھان  اے۔ 

## حوالے

گٹھ:جموں اتے کشمیر دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
سورج تال

**سورج تال**، جس نوں **تسو کامتسی** جاں **سوریا تال** وی کیہا جاندا اے، اکّ  لمبی جھیل جو  دے بالکل ہیٹھاں اے بھارت دے ہماچل پردیش صوبے دے لاحول اتے سپتی ضلعے وچ اچا بارا-لاچا-لا پاس۔ ایہہ بھارت دی تیجی سبھ توں اچی جھیل اے، اتے دنیا دی ۲۱ویں سبھ توں اچی جھیل اے۔   سورج تال جھیل بھاگا ندی دے سروت دے بالکل ہیٹھاں اے جو ہماچل پردیش وچ چندربھاگا ندی بناؤن لئی ٹانڈی وکھے چندر ندی دے ہیٹھاں ول نوں ملدی اے۔ چندربھاگا ندی نوں چناب وجوں جانیا جاندا اے کیونکہ ایہہ جموں اتے کشمیر دے جموں کھیتر وچ داخل ہندی اے۔  چندربھاگا دی دوجی پرمکھ معاون ندی، چندرا بار-لاچا لا  دے دکھن-مشرق توں اتپن اتے وگدی اے۔

سورج تال  اے کیلونگ توں، لاحول سپتی ضلعے دے ضلع ہیڈکوارٹر۔ ایہہ قومی راجمارگ NH 21 ولوں پہنچیا جا سکدا اے، جسنوں لیہ-منالی ہائیوئے وی کیہا جاندا اے۔ سڑک سورج تال نوں چھڈدی اے جو صرف  اے بارا-لاچا-لا پاس دا چھوٹا۔  نومبر توں اپریل دے سردیاں دے مہینیاں دوران ایہہ پہنچ توں باہر رہندا اے کیونکہ اس ویلے دوران پاس پوری طرحاں برفباری ہو جاندا اے۔   

## بھوتک ذکر
thumb|250x250px| بارا-لاچا لا ول سورج تال دا نظارہ
thumb|250x250px| بھاگا گھاٹی دے ہیٹھاں سورج تال دا نظارہ

## ٹورزم
left|thumb|250x250px| قومی راجمارگ کھبے پاسے جھیل دے نیڑے جاندا اے
لاحول سپتی گھاٹی بھارتی اتے غیرملکی سیلانیاں لئی سڑکی یاتراواں، ٹریکنگ اتے موٹرسائیکلنگ لئی اکّ سانجھی منزل اے۔ منالی توں لیہ تک دا NH 21 رستہ سورج تال جھیل اتے بارا-لاچا-لا پاس نوں کور کردا اے۔ 

ٹریکنگ ٹور عام ہن۔ اکّ ٹریک روٹ زنگزنگبار &#x2013; سورج تال &#x2013; بارا-لچا-لاا اے۔ اس وچ بھاگا ندی دے نال  لئی ٹریکنگ شامل اے، اتری کنارے لئی اکّ پل نوں پار کرنا، پھر  دی اکّ ہور چڑھائی پل توں سورج تال تک اکّ کھڑی پیدل پگڈنڈی توں بعد۔ 

## حوالے

## باہری لنک

* سورج تال جھیل 
* ٹریک مطلب 'تے سوریا تال دیاں فوٹواں
* سڑک اتے ٹریکنگ دا نقشہ 
* لاحول اتے سپتی - بارا-لاچا-لا پاس

گٹھ:بھارت دیاں پوتر جھیلاں
گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
لاما ڈل

**لاما ڈل**  جاں لام ڈل بھارت دے ہماچل پردیش دے چمبا ضلعے دے پیورا دھار وچ واقع اکّ اچائی والی جھیل اے۔ ایہہ  دی اچائی 'تے چمبا شہر توں  ۴۵ کلومیٹر دور اے  

لاما دل جھیل نوں بھگوان شیو لئی پوتر منیا جاندا اے۔ ایہہ پوتر تیرتھ سفر دا حصہ اے جو ہندو کیلنڈر دے بنیاد 'تے جولائی/اگست وچ منعقد کیتا جاندا اے۔ 

## اتہاس
کریری جھیل صرف  (ہوائی دوری) دکھن پچھم ۳ کلومیٹر دور اے ۔ ایہہ جھیل گھیرا (سڑک پہنچیوگ) - کریری - کریری جھیل اتے مکلوڑگنج  (سڑک پہنچیوگ) - ٹروڈ - بگا ٹریل ولوں پہنچیوگ اکّ مدھم/اگوائی ٹریکنگ دی تھاں اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* ہماچل پردیش سیر سپاٹا ڈیپارٹمنٹ

گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
کریری جھیل

**کریری جھیل**، سمندر پدھر توں ۲۹۳۴ میٹر دی اچائی اتے واقع، کانگڑا وچ اکّ سیر سپاٹے دی جگاہ اے۔ دھولادھار رینج توں کھردی برف اس جھیل نوں بھردی اے۔ دھرم شالہ توں ۹ ک م دی دوری اتے واقع اس جھیل توں اکّ سندر ٹریکنگ رستہ دھولادھار پہاڑ لئی نکلدا اے۔ اس دا نام کول دے کریری پنڈ توں پیا اے، جو دکھن-مشرق سمت وچ ۹ کمی دور واقع اے۔ کریری جھیل توں دھولادھار پہاڑ اتے منکینی پیک دے شاندار نظارہ ملدے ہن۔ پاندھی گھیری توں اس جھیل تک ۳ کمی لمی پیدل سفر کر کے پہنچ سکدے ہن۔ کریری پنڈ توں جھیل لئی اکّ ہور رستہ ۱۳ ک م دی لمی پیدل سفر راہیں اے۔
## حوالے

گٹھ:ہماچل پردیش دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں