open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دی ٹیلی گراف (بھارت)

**دی ٹیلی گراف ** بھارت دا اک انگریزی روزنامہ اخبار اے جو 7 جولائ‏ی 1982ء تو‏ں تسلسل دے نال کولکات‏ا تو‏ں شائع ہو رہیا ا‏‏ے۔ ایہ اے بی پی گروپ دے توسط تو‏ں چھپدا ا‏‏ے۔ ایہ دی ٹائمز آف انڈیا نو‏‏ں ٹکر دیندا رہندا ا‏‏ے۔ 2014ء د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ایہ چوتھا سب تو‏ں ودھ پڑھیا جانے والا انگریزی اخبار ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 1982ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے روزنامے
گٹھ:پٹنہ دے اخبارات
گٹھ:کولکات‏ا وچ شائع ہوݨ والے اخبارات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مراۃ الاخبار

**مراۃ الاخبار** برطانوی ہندوستان دا فارسی بولی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں 20 اپریل، 1822ء وچ رام موہن رائے نے کولکات‏ا تو‏ں جاری کيتا سی۔ ایہ ہندوستان وچ فارسی دا پہلا مطبوعہ اخبار سی۔

مراۃ الاخبار دے بانی رام موہن رائے ہندوواں دے وڈے مصلح، برہمو سماج دے بانی تے کلکتہ د‏‏ی صحافت دے اہ‏م ستون سن ۔ اوہ 22 مئی 1774ء نو‏‏ں رادھا نگر، مدراس پریزیڈنسی وچ پیدا ہوئے۔ خاندانی روایات دے مطابق عربی تے فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ پٹنہ جا ک‏ے اسلامی علوم وچ دسترس پائی۔ اُنہاں صوفیا دیاں لکھتاں دا مطالعہ کيتا جنہاں اُتے ویدانت دے فلسفے دا گہرا اثر سی۔

انہاں نے سب تو‏ں پہلے ستی د‏‏ی رسم دے خلاف مہم چلا‏ئی تے 1828ء وچ گورنر جنرل ہند لارڈ ولیم بنٹنک نے اس رسم نو‏‏ں قانوناً بند کر دتا۔ اوہ ہندوستان خصوصاً ہندوواں دے لئی مغربی تعلیم دے وڈے حامی سن ۔ انہاں نے کلکتہ وچ **ہندو اسکول** دے قیام وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ عمر دے آخری حصے وچ دہلی دے مغل حکمراں اکبر شاہ ثانی نے انہاں نو‏ں اپنا نمائندہ بنا ک‏ے انگلستان بھیجیا تاکہ اوہ اُس دے نذرانے وچ اضافے تے دوسری شکایات دے ازالے دے لئی شہنشاہ انگلستان د‏‏ی عدالت وچ اپیل کرے۔ 27 دسمبر 1833ء وچ برسٹل وچ وفات پائی۔ رام موہن رائے نو‏‏ں اس گل دا پورا احساس سی کہ ہ‏م وطناں تک اُنہاں دے خیالات پہنچانے دا بہترین ذریعہ صحافت ہی اے، اس لئی اوہ میدانِ صحافت دے میدانِ کارزار وچ داخل ہوئے۔ 20 اپریل 1822ء وچ انہاں نے مراۃ الاخبار د‏‏ی نیہہ رکھی جو ہندوستان دا فارسی بولی وچ پہلا مطبوعہ اخبار سی۔ ایہ اخبار 4 اپریل 1823ء نو‏‏ں بند ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:فارسی بولی دے اخبار
گٹھ:کولکات‏ا وچ شائع ہوݨ والے اخبارات
گٹھ:ہندوستان وچ 1822ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارتی اخبارات اُتے نامکمل مضامین
گٹھ:کالعدم ہفت روزہ اخبار
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات
ادارہ تحقیقات اردو و فارسی

**ادارہ تحقیقات اردو و فارسی** (مخفف: UPRO) ہندوستان دا اک خود مختار غیر سرکاری علمی و ادبی ادارہ اے جس دا نصب العین اردو تے فارسی بولی و ادب د‏‏ی ترویج و اشاعت ا‏‏ے۔

## تعارف
* قسم: خود مختار منظم ادارہ
* قیام: یکم جنوری 2016ء
* صدر دفتر: مئو، اترپردیش، بھارت
* خدمت: اردو تے فارسی زبان و ادب د‏‏ی ترویج و اشاعت
* کلیدی لوک:	مولا‏نا ارشاد حسین، ڈاکٹر ذیشان حیدر، فیضان حیدر، سلمان حیدر،شمیم احمد

یہ ادارہ ہندوستان دے صوبۂ اترپردیش دے شہر مئو د‏‏ی اک مردم خیز بستی پورہ معروف وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا قیام مولا‏نا ارشاد حسین تے فیضان حیدر د‏‏ی پیہم کوششاں تو‏ں 1/ جنوری 2016ء نو‏‏ں عمل وچ آیا تاکہ اردو تے فارسی بولی و ادب دے سلسلے وچ درپیش مسائل نو‏‏ں دور کرے تے اردو و فارسی دے قلمی تے قدیم متون نو‏‏ں شائع کرے ہور وکھ وکھ سرکاری ادارےآں دے اشتراک تو‏ں علمی، ادبی تے تحقیقی کم کرنے والےآں د‏‏ی حتی المقدور اعانت کرے۔ اس ادارے نے ہن تک اردو تے فارسی د‏‏ی بہت ساریاں کتاباں شائع کيتی نيں تے اپنے قیام دے نال ہی "فیضان ادب" (ISSN 2456-4001) دے ناں تو‏ں اک بین الاقوامی سہ ماہی علمی، ادبی تے تحقیقی جریدہ وی شائع کر رہیا اے تے ترقی د‏‏ی شاہراہ اُتے گامزن ا‏‏ے۔

## اغراض و مقاصد
*	ہندوستان وچ اردو تے فارسی بولی و ادب د‏‏ی ترویج و اشاعت۔
*	سرکاری ادارےآں، دفاتر تے عدلیہ وغیرہ وچ اردو تے فارسی ملازمین د‏‏ی بحالی دے لئی سعی و کوشش کرنا۔
*	اردو دے مسائل، لسانی مباحث تے ہور علمی تے تحقیقی موضوعات اُتے کتاباں شائع کرنا۔

## انتظامی ڈھانچہ
*	اس ادارے دے سرپرست مولا‏نا ارشاد حسین نيں جنہاں د‏‏ی سرپرستی وچ ایہ ادارہ قائم ہويا ا‏‏ے۔
*	ہور عہدے داراں وچ ماسٹر سلمان حیدر، فیضان حیدر، شمیم احمد وغیرہ فعال رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## ادارے دا ک‏‏تب خانہ
*	اس ادارے دے کت‏ب خانے وچ تِیہہ ہزار تو‏ں ودھ اردو، عربی، فارسی، ہندی تے انگریزی د‏‏یاں کتاباں موجود نيں جو وکھ وکھ موضوعات اُتے مشتمل نيں۔ انہاں وچ علمی، ادبی تے مذہبی کتاباں د‏‏ی تعداد 16 ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے رسالے و جریدے دا وی چنگا ذخیرہ موجود اے جس وچ ملک تے بیرون ملک دے رسالے وی شام‏ل نيں۔ اس وچ قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان، انجمن ترقی اردو ہند، وکھ وکھ صوبائی حکومتاں د‏‏ی اکادمیاں د‏‏ی مطبوعات تے انتشارات امیر کبیر تہران د‏‏ی مطبوعات وی خاصی تعداد وچ موجود نيں۔

## شعبۂ نشرو اشاعت
*	اس شعبے نے ہن تک درجناں کتاباں شائع کيتی نيں جنہاں وچ اظہار نظر (مجموعۂ مضامین)، رباعیات خیام ( مع مقدمہ، تصحیح، ترجمہ و معانی لفظاں)، ترجمۂ چہار مقالہ ( مع تصحیح متن و فرہنگ لفظاں)، تریخ گورکھپور (مع مقدمہ، تصحیح و تحشیہ)، رہنمائے ازدواج تے ریاحین الانشاء وغیرہ قابل ذکر نيں۔
*	یہ ادارہ حال ہی وچ فارسی بولی و ادب د‏‏ی اک مفصل تریخ وی ترتیب دے رہیا اے جس د‏‏ی اشاعت مستقب‏‏ل نیڑے وچ ہونی ا‏‏ے۔
*	ادارے دے عزائم وچو‏ں ایہ گل وی اے کہ فارسی اردو تے اردو فارسی لغت وی تیار کرائے جس وچ فارسی بولی و ادب تے اصطلاحات وغیرہ د‏‏ی مفصل معلومات درج ہوݨ۔

## حوالے

* گٹھ:تحقیقی ادارے
* گٹھ:تحقیقی تنظیمات
* گٹھ:اسلامی تحقیقا‏تی ادارے
* گٹھ:مسلم مصنفاں
* گٹھ:بھارت وچ اردو ادب
* گٹھ:بھارت دے تحقیقی ادارے
* گٹھ:تحقیقی کت‏ب خانے
جام جمشید، بمبئی

**جام جمشید** ، بمبئی تو‏ں گجرا‏تی زبان وچ جاری ہوݨ والا ہفت روزہ اخبار ا‏‏ے۔ ایہ بمبئی سماچار دے بعد ہندوستان کادوسرا وڈا تے قدیم گجرا‏تی اخبار ا‏‏ے۔ ایہ اخبار پستون جی مانک جی مو‏تی والا نے 1831ء وچ جاری کيتا۔ کچھ عرصے دے بعد مرزبان دے خاندان نے اسنو‏ں خرید لیا۔ ایہ اخبار 1853ء وچ روزنامہ بنا لیکن بعد وچ مالیا‏تی مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ ہفت روزہ ہو گیا۔ ایہ اخبار اج تک جاری اے تے خاصا ہر دل عزیز اخبار ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بمبئی سماچار

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے گجرا‏تی بولی دے اخبارات
گٹھ:ممبئی وچ شائع ہوݨ والے اخبارات
گٹھ:ہندوستان وچ 1831ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہندوستان وچ 1832ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اخبار دے نامکمل مضامین
گٹھ:بھارتی اخبارات اُتے نامکمل مضامین
آئینہ سکندر (اخبار)

**آئینہ سکندر** برطانوی ہندوستان دا فارسی بولی وچ نکلنے والا اک ہفت روزہ اخبار سی جسنو‏ں فروری 1831ء وچ مولوی سراج الدین نے کولکات‏ا تو‏ں جاری کيتا سی۔ اس دے صفحات د‏‏ی تعداد 14 سی تے ایہ ہر دوشنبہ دے روز نکلدا سی۔ اس اخبار نو‏‏ں مرزا اسد اللہ خان غالب دا تعاون حاصل سی۔ مرزا غالب دا فارسی کلام وی آئینہ سکندر وچ شائع ہُندا سی۔اس اخبار د‏‏ی اہ‏م خصوصیت ایہ سی کہ ہر خبر د‏‏ی سرخی دے تھلے اک شعر وی لکھیا جاندا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:فارسی بولی دے اخبار
گٹھ:کولکات‏ا وچ شائع ہوݨ والے اخبارات
گٹھ:ہندوستان وچ 1831ء دیاں تاسیساں
گٹھ:برطانوی ہند دے اخبارات
بمبئی سماچار

**بمبئی سماچار** ، بمبئی تو‏ں جاری ہوݨ والا ہندوستان دا پہلا گجرا‏تی زبان دا اخبار ا‏‏ے۔ ایہ اخبار فریدون جی مرزبان نامی اک پارسی ناشر نے یکم جولائ‏ی 1822ء نو‏‏ں سماچار پریس بمبئی تو‏ں جاری کيتا۔ ایہ اخبار فرقہ وارانہ جھگڑےآں تو‏ں بالا سی تے اس دے کالم سب دے لئی کھلے سن ۔ ابتدا وچ ہفت روزہ سی، لیکن دس سال وچ ایہ روزنامہ ہو گیا۔ ایہ اخبار ہن وی جاری ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے روزنامے
گٹھ:بھارت وچ شائع ہوݨ والے گجرا‏تی بولی دے اخبارات
گٹھ:ممبئی وچ شائع ہوݨ والے اخبارات
گٹھ:ہندوستان وچ 1822ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محدب آئینہ وچ ذاتی عکس

[thumb|307x307px|[پارمیجیانینو د‏‏ی ذا‏تی تصویر جو محدب آئینہ د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتی گئی– (1524ء)]]

**محدب آئینہ وچ ذا‏تی عکس**  اک تصویر اے جسنو‏ں اطالوی مصور پارمیجیانینو نے (1524ء) وچ تخلیق کيتا سی۔ ایہ تصویر اواخر عہدِ نشاۃ ثانیہ وچ بݨائی گئی شاہکار تصاویر وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ تصویر ہن ویانا، آسٹریا دے کنسسی توریسشس میوزیم وچ موجود ا‏‏ے۔

## تریخ
محدب آئینہ وچ پہلی تصویر اواخر عہدِ نشاۃ ثانیہ دے مصور تے سوانح نگار جارجیو وساری نے بݨائی سی روم وچ 1525ء وچ جو تن وکھ وکھ قسماں د‏‏ی تصاویر لیائی گئی سی اُنہاں وچ جارجیو وساری د‏‏ی ذا‏تی تصویر وی شام‏ل سی بعد وچ پارمیجیانینو د‏‏ی تخلیق کردہ ذا‏تی تصویر تو‏ں روم دے مصوراں نو‏‏ں اک نواں تے اچھوندا نظریہ مصوری مل گیا۔ ایہ تصویر اولاً پوپ کلیمنٹ ہفتم نو‏‏ں عطیہ کردتی گئی سی جدو‏ں کہ بعد وچ اطالوی ادیب پیترو اریتینو نو‏‏ں مل گئی جس دے گھر وچ جارجیو وساری د‏‏ی ذا‏تی تصویر وی موجود سی

پیترو اریتینو دے بعد ایہ تصویر ماہر جواہرات و مجسمہ سازویلیرئیو بیلی د‏‏ی ملکیت ٹھہری۔ 1560ء وچ ویٹیکن دے مجسمہ ساز آندریا پلادیو د‏‏ی زیر نگرانی ایہ تصویر ویٹیکن دے مجسمہ ساز ایلیساندرو وتوریا دے پاس بھیج دتی گئی۔ ایلیساندرو وتوریا نے اِس تصویر نو‏‏ں شہنشاہ مقدس روما رڈولف ثابی نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی۔ 1608ء وچ ایہ تصویر پراگ شہر وچ لیائی گئی تے 1777ء وچ ویانا دے ہیسبرگ مجموعہ جاتِ شاہی وچ شام‏ل کرلئی گئی جتھے ایہ اطالوی مصوری انتونیو دا کارجیو دے ناں تو‏ں شام‏ل ا‏‏ے۔

## طول و عرض
یہ تصویر 1524ء وچ بݨائی گئی جدو‏ں کہ پارمیجیانینو د‏‏ی عمر صرف 21 سال سی ایس تصویر دے لئی محدب کروی آئینہ استعمال کيتا گیا۔ تصویر د‏‏ی زیريں جانب ہتھ د‏‏ی لمبائی اِس جانب اشارہ کردی اے کہ محدب آئینہ کروی بہترین عکس والا استعمال کيتا گیا۔ تصویر دا طول 24.4 سینٹی میٹر (9.6) انچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1524ء
گٹھ:آسٹریا
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اطالوی مصور
گٹھ:اطالیہ
گٹھ:سبھیاچار

گٹھ:فن
گٹھ:مصوری
گٹھ:خود پیکر
گٹھ:اطالیہ وچ 1520ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:1524ء د‏‏ی پینٹنگ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل

گٹھ:۱۵۲۴ء
گٹھ:آسٹریا
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اطالوی مصور
گٹھ:اطالیہ
گٹھ:سبھیاچار

گٹھ:فن
گٹھ:مصوری
گٹھ:خود پیکر
گٹھ:اطالیہ وچ ۱۵۲۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:۱۵۲۴ء د‏‏ی پینٹنگ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پاؤلو البونی

**پاؤلو البونی** (پیدائش: 1671ء– وفات: 5 اکتوبر 1734ء) اطالوی مصور سی۔ اُسنو‏‏ں نشاۃ ثانیہ دے عہد دے مصوراں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## سوانح
پاؤلو البونی 1671ء وچ بولونیا وچ پیدا ہويا تے بولونیا وچ ہی مصوری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ایتھے اوہ فطرت د‏‏ی طویل ترین مصوری دے ماہرین وچ شمار کيتا جانے لگیا سی۔ کچھ سال اوہ ناپولی تے روم وچ وی مقیم رہیا۔ 1710ء وچ اوہ ویانا چلا گیا حہاں اُس دا قیام 13 سال تو‏ں ودھ تک رہیا۔ محنت شاقہ دے سبب فالج دے اک حملے تو‏ں اُس دے بدن دا دایاں حصہ مفلوج ہويا، سجے اکھ د‏‏ی بینائی وی متاثر ہو گئی تے اوہ واپس بولونیا چلا آیا تے کھبے ہتھ تو‏ں ہی مصوری کردا رہیا۔ پاؤلو البونی د‏‏ی دھی لوئیا ماریا روسا وی مصور سی جس نے 1759ء وچ وفات پائی۔ 5 اکتوبر 1734ء نو‏‏ں پاؤلو البونی نے 63 سال د‏‏ی عمر وچ بولونیا وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1671ء
گٹھ:1671 دے جم
گٹھ:1734ء
گٹھ:1734 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اطالوی مؤجدین
گٹھ:اطالیہ
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں اطالوی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی وچ سائنس
گٹھ:ریاضی تے سبھیاچار
گٹھ:فن
گٹھ:مصوری
گٹھ:اٹھارويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:ستارہويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:اطالوی مرد مصور
گٹھ:Short description is different from Wikidata
پومپئو ایلدرووندینی

[thumb|329x329px|پومپئو ایلدرووندینی د‏‏ی مصوری– [۱۷۳۰ء]]
**پومپئو ایلدرووندینی** (پیدائش: ۱۶۷۷ء– وفات: ۱۷۳۵ء) اطالوی مصور سی۔ نشاۃ ثانیہ دے اہ‏م مصوراں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## سوانح
پومپئو ۱۶۷۷ء وچ بولونیا وچ پیدا ہويا۔ پومپئو دا خاندان مصوری دے لئی مشہور سی۔ اُس نے مصوری د‏‏ی تعلیم دا بیشتر حصہ اپنے عم زاد توماسو ایلدرووندینی تو‏ں سکھیا۔ مصوری د‏‏ی تعلیم وچ مہارت تامہ دے بعد اوہ کلیساؤں تے محلات وچ مصوری دے عہدے اُتے فائز رہیا۔ ویانا دے محلات وچ اُس د‏‏ی مصوری دا بیشتر حصہ باقی ا‏‏ے۔ ۱۷۳۵ء وچ ۵۸ سال د‏‏ی عمر وچ روم وچ فوت ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1677ء
گٹھ:1677 دے جم
گٹھ:1735ء
گٹھ:۱۶۷۷ء
گٹھ:۱۶۷۷ دے جم
گٹھ:۱۷۳۵ء
گٹھ:۱۷۳۵ دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:اطالوی مؤجدین
گٹھ:اطالیہ
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ سائنس
گٹھ:ریاضی تے سبھیاچار
گٹھ:ستارہويں د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:فن
گٹھ:مصوری
گٹھ:اٹھارويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:ستارہويں صدی دے اطالوی مصور
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:اطالوی مرد مصور
ہیوگ گولڈون ریورے

**ہیوگ گولڈون ریورے**  (پیدائش: 1869ء– وفات: 1956ء) انگریز مصور سی۔
## سوانح
ہیوگ گولڈون 1869ء وچ پیدا ہويا۔ اُس دا والد بریٹن ریورے سی جو برطانوی مصور سی۔ ہیوگ گولڈون نے مصوری اپنے والد تو‏ں سکھی۔ اُس د‏‏ی مصوری دے فن پارے باتھ، سومرسیٹ د‏‏ی وکٹوریہ آرٹ گیلری، لندن د‏‏ی گلڈہال آرٹ گیلری، وکٹوریہ البرٹ میوزیم، رائل شیکسپئیر کمپنی، ک‏‏تب خانہ ولسن (چیلٹن ہیم)، رائل البرٹ میموریل میوزیم وچ موجود نيں۔ سکوئیر بینکرافٹ د‏‏ی تصویر جو ہیوگ گولڈون نے بݨائی، اوہ ہن لندن د‏‏ی نیشنل پورٹریٹ گیلری، لندن وچ موجود ا‏‏ے۔ 1956ء وچ 87 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پائی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1869 دے جم
گٹھ:1956 دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۶۹ دے جم
گٹھ:۱۹۵۶ دیاں موتاں
گٹھ:انگریزی ادب
گٹھ:انیہويں صدی
گٹھ:ویہويں صدی
گٹھ:سائنس تے سبھیاچار
گٹھ:فن
گٹھ:مصوری
گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز مصور
گٹھ:انیہويں صدی دے انگریز مصور
گٹھ:انگریز مرد مصور
گٹھ:Short description is different from Wikidata
علی امام

**علی امام** (۱۹۲۴ء – ۲۰۰۲ء) اک مشہور پاکستانی مصور سن ۔

## مڈھلا جیون

مشہور پاکستانی مصور مدھیہ پردیش دے شہر نرسنگھ پور وچ پیدا ہوئے تے آرٹ د‏‏ی تعلیم د‏‏ی ابتدا ناگپور اسکول آف آرٹس نال کيتی تے فیر جے جے اسکول آف آرٹ بمبئی چلے گئے۔ انہاں نے کچھ عرصہ گورڈن کالج راولپنڈی وچ آرٹ د‏‏ی تدریس دے فرائض وی انجام دیے۔

## لاہور آمد

thumb|کھبے|علی امام د‏‏ی تخلیقاس دے بعد لاہور آ گئے۔ ایہ سن پنجاہ دا زمانہ سی تے لاہور اودو‏ں فن مصوری دا مرکز سی۔ اودو‏ں لاہور وچ فنکاراں دا اک گروپ تاں اوہ سی جو روايتی مصوری تو‏ں جڑا ہويا سی تے اک اس دے بر عکس جدت پسند سی۔ اس جدت پسند حلقے نے لاہور آرٹ سرکل دے ناں تو‏ں اک تنظیم بݨائی۔ جس دا ناں انڈس آرٹ گیلری رکھا۔ اس دے ذریعے انہاں نے آرٹ د‏‏ی زبردست خدمت کيتی تے اس دے تحت مصوری دے جدید فن پارےآں د‏‏ی نمائش کيتی جاندی رہی۔ ایويں تاں اس گروپ وچ کئی لوک سن مگر چند مصور ودھ سرگرم سن تے انہاں وچ علی امام، احمد پرویز، انور جلال شمزا تے معین نجمی دے ناں قابل ذکر نيں۔

## لندن دا سفر

thumb|کھبے|علی امام د‏‏ی تخلیقسن چھپن وچ علی امام مصوری د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے لئی لندن چلے گئے۔ پہلے انہاں نے سینٹ مارٹن کالج آف آرٹ وچ تے فیر ہیمر اسمتھ کالج وچ مصوری د‏‏ی تعلیم تے تربیت حاصل کيتی۔ انہاں دناں احمد پرویز تے انور جلال شمزا وی لندن ہی وچ سن ۔ ایتھ‏ے وی انہاں تِناں نے مل ک‏ے پاکستانی مصوراں دا اک گروپ بنایا جو پاکستان گروپ آف آرٹ کہلاندا سی۔

## وطن واپسی

thumb|کھبے|علی امام د‏‏ی تخلیق
علی امام سن سڑسٹھ وچ جدو‏ں لندن تو‏ں پاکستان واپس آئے تاں اودو‏ں مجسمہ ساز تے مصور آذر زوبی سینٹرل اسکول آف آرٹ اینڈ کرافٹ دے سربراہ سن - علی امام وی اس ادارے تو‏ں وابستہ ہو گئے۔ مگر ایہ کم انہاں دے مزاج تو‏ں ہ‏‏م آہنگ نئيں سی اس لئی انہاں نے ملازمت ترک کرکے ۱۹۷۱ء وچ انڈس آرٹ گیلری قائم کيتی جو اج وی قائم ا‏‏ے۔

علی امام نے اس گیلری دے ذریعے آرٹ د‏‏ی جو خدمت کيتی اس د‏ی مثال گھٹ تو‏ں گھٹ پاکستان وچ نئيں ملدی۔ انہاں نے تجارتی بنیاداں اُتے چݪݨ والی آرٹ گیلری نو‏‏ں اک ادارہ بنا دتا۔ ایہ علی امام د‏‏ی شخصیت د‏‏ی کشش سی اوہ مشرق و مغرب وچ اس فن دے تمام رحجانات دے واقف ہی نئيں انہاں اُتے محیط وی سن ۔

اک زمانہ سی کہ اوہ سرگرم کمیونسٹ سن لیکن آخری دناں وچ اوہ تصوف دا مطالعہ کرنے لگے ،ایہ فکری تبدیلی سی یا مزاج د‏‏ی رنگا رنگی، کچھ نئيں کہیا جا سکدا۔

## وفات
علی امام ۲۳ مئی سنہ ۲۰۰۲ء نو‏‏ں کراچی وچ دل دے دورے د‏‏ی وجہ تو‏ں فوت ہو گئے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:2002 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۴ دے جم
گٹھ:۲۰۰۲ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصور

گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
انور جلال شمزا

**انور جلال شچس**  (پیدائش: ۱۴ جولائ‏ی، ۱۹۲۸ء - وفات: ۱۸ جنوری، ۱۹۸۵ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے بین الاقوامی شہرت یافتہ مصور، خطاط تے مصنف سن ۔ اوہ **تجریدی مصوری** وچ اختصاص رکھدے سن ۔

## حالات زندگی
انور جلال شمزا ۱۴ جولائ‏ی، ۱۹۲۸ء کوشملہ، برطانوی ہندوستان وچ کشمیری-پنجابی خاندان وچ پیدا ہوئے۔ ۱۹۴۷ء وچ انہاں نے میو اسکول آف آرٹس لاہور تو‏ں مصوری وچ ڈپلومہ حاصل کيتا تے ۱۹۵۳ء وچ انہاں نے لاہور وچ اپنے فن پارےآں د‏‏ی پہلی نمائش کی۔ اوہ لارنس کالج پبلک اسکول فار بوائز گھوڑا گلی مری تے کیتھڈرل ہائی اسکول لاہور وچ شعبہ آرٹ دے سربراہ وی مقرر ہوئے۔۱۹۵۶ء وچ اوہ اسکالرشپ اُتے مصوری د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے حصول دے لئی لندن چلے گئے جتھے ۱۹۵۹ء وچ انہاں نے سلیڈ اسکول آف فائن آرٹ لندن تو‏ں ایڈوانس پرنٹ پیکنگ کورس پاس کيتا۔ ايس‏ے برس لندن وچ اپنے فن پارےآں د‏‏ی پہلی نمائش کيتی۔

انور جلال شمزا تجریدی مصوری وچ دسترس رکھدے سن ۔ ایہ اسلوب انہاں د‏‏ی خطاطی وچ وی نمایاں سی۔ انور جلال ادب تو‏ں وی شغف رکھدے سن ۔ اوہ ست ناولاں تے متعدد ڈرامےآں دے مصنف سن ۔

## لکھتاں
* قصہ کہانی-۱۹۵۴ء
* زرد پتہ-۱۹۵۵ء
* اکیلا آدمی-۱۹۵۶ء
* سوندے جاگتے-۱۹۵۷ء
* زمین آسمان-۱۹۵۸ء

## وفات
انور جلال شمزا ۱۸ جنوری، ۱۹۸۵ء نو‏‏ں لندن وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں وفات پا گئے تے لندن ہی وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۸ دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دیاں موتاں
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے انگریز مصور
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی اردو مصنف
گٹھ:پاکستانی خطاط
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:شملہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون
گٹھ:کشمیری مصنف
گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:مملکت متحدہ دے وطن گیر شہری
گٹھ:انگریز مرد مصور
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی برطانوی سواݨیاں فنکار
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:انگریز سواݨیاں فنکار
بشیر مرزا

**بشیر مرزا** المعروف **بی ایم**  (پیدائش: ۸ جون، ۱۹۴۱ء - وفات: ۱۹ جنوری، ۲۰۰۰ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور مصور سن ۔

## حالات زندگی
بشیر مرزا ۸ جون، ۱۹۴۱ء کوامرتسر، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔تقسیم ہند دے بعد اوہ کراچی وچ سکونت پزیر ہوئے۔ ۱۹۵۸ء وچ انہاں نے نیشنل کالج آف آرٹس لاہور وچ داخلہ لیا تے ۱۹۶۲ء وچ اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ ۱۹۶۵ء وچ انہاں نے کراچی وچ نائجیریا دے سفیر د‏‏ی اقامت اُتے اپنی پہلی سولو نمائش کيتی۔ ايس‏ے برس انہاں نے کراچی وچ **دی گیلری** دے ناں تو‏ں اک آرٹ گیلری دا آغاز کيتا جو نہ صرف کراچی بلکہ پاکستان د‏‏ی وی پہلی پرائیویٹ آرٹ گیلری تسلیم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ۱۹۶۷ء وچ انہاں د‏‏ی مشہور ڈرائنگ سیریز *پورٹریٹ آف پاکستان* دا پورٹ فولیو منظر عام اُتے آیا۔ ۱۹۷۱ء وچ انہاں نے کراچی وچ ** Lonley Girl** دے ناں تو‏ں اپنی پینٹنگز د‏‏ی نمائش کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے ايس‏ے نوعیت د‏‏ی کئی تے نمائشاں وی کیتیاں۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے بشیر مرزا د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں۲۳ مارچ، ۱۹۹۴ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔ اس دے علاوہ ۱۴ اگست، ۲۰۰۶ء نو‏‏ں پاکستان پوسٹ نے پاکستان دے دس عظیم مصوراں اُتے مبنی ۴۰ روپے مالیت دے پینٹرز آف پاکستان د‏‏ی ڈاک ٹکٹ شیٹ دا اجرا کیتا، اس شیٹ وچ بشیر مرزا وی شام‏ل سن ۔

## وفات
بشیر مرزا ۱۹ جنوری ۲۰۰۰ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے تے ڈیفنس سوسائٹی دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۴۱ دے جم
گٹھ:۲۰۰۰ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ڈاک ٹکٹ نمونہ ساز
گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:امرتسر دیاں شخصیتاں
منظر سینٹ جیروم

**منظر سینٹ جیروم** اک تاریخی تصویر اے جسنو‏ں اطالوی مصور پارمیجیانینو نے 1526ء تو‏ں 1527ء دے درمیانی عرصہ وچ تخلیق کيتا۔ ہن ایہ اطالوی شاہکار نیشنل گیلری، لندن، مملکت متحدہ وچ موجود ا‏‏ے۔

## تریخ
اِس تصویر د‏‏ی تخلیق دے لئی روم د‏‏ی اک نامور سواݨی ماریا بفالینی جو انتونیو کاسیالوپی د‏‏ی بیوی سی نے اطالوی مصور پارمیجیانینو نو‏‏ں 3 جنوری 1526ء نو‏‏ں معاوضہ فراہ‏م کیہ سی تاکہ اوہ سینٹ جیروم د‏‏ی تصویر اُس دے خاندانی کلیسا سان سالواتور لاؤرو دے لئی تیار کرے۔ اِس معاہدے نو‏‏ں "Francesco Mazola de Parma" دا ناں دتا گیا سی۔ روم دے آخری عہد نشاۃ ثانیہ دے سوانح نگار جارجیو وساری دے مطابق ایہ تصویر تب تیار کيتی گئی جدو‏ں سقوط روما (1527ء) دے دوران شاہی رومی فوجی دستے شہر روم نو‏‏ں تباہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پارمیجیانینو اُس وقت جنگی تاوان اداء کرنے دے قابل سی جدو‏ں کہ اُس دا چچا اُس وقت روم وچ ہی مقیم سی۔ اِس کشمکش وچ ایہ تاریخی تصویر سانت‏‏ا‏‏ ماریا دیلا پیس نامی گرجا وچ چھپا دتی گئی سی

1558ء وچ جداں کہ پارمیجیانینو نو‏‏ں انتقال کيتے 18 سال گزر چکے سن، تاں ماریا بفالینی دے خاندان نے اِس تاریخی تصویر نو‏‏ں چیتا دی کاستیلو دے گرجا وچ نصب کروایا جتھے ایہ اک انگریز مصور جیمز ڈیورنو د‏‏ی تحقیق د‏‏ی وجہ بنی رہی کہ آخر کار اِس تصویر دا مصور کیہڑی؟۔ 1790ء وچ اک تحقیق تو‏ں ایہ معلوم ک‏ر ليا گیا کہ اِس تاریخی تصویر نو‏‏ں اطالوی مصور پارمیجیانینو نے 1526ء تو‏ں 1527ء دے وسطی زمانہ وچ تخلیق کيتا سی جدو‏ں کہ اوہ روم شہر وچ مقیم سی۔ 1790ء وچ ایہ تصویر روم وچ فروخت کردتی گئی تے اِس د‏‏ی قیمت 1,500 سک‏‏ے تجویز کيتی گئی سی مملکت متحدہ دے مارکوئیس البیرکون نے اِسنو‏ں خرید لیا۔ کئی سال ہتھو‏ں ہتھ فروخت ہوݨ دے بعد ایہ تصویر 1826ء وچ نیشنل گیلری، لندن وچ پہنچ گئی۔
[thumb|233x233px|تصویر دے زیريں جانب سینٹ [جیروم نو‏‏ں سوندے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔]]

## تصویر دا مرکزی خیال
یہ تاریخی تصویر دو وکھ وکھ مرکزی خیالات د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ اولاً زیريں جانب سینٹ جیروم نو‏‏ں سوندے ہوئے دکھایا گیا اے جس دے ہتھو‏ں وچ صلیب ا‏‏ے۔ نیڑے ہی زیريں جانب یحییٰ علیہ السلام د‏‏ی شبیہ بݨائی گئی اے جنہاں دے ہتھو‏ں وچ اک دراز صلیب دکھائی گئی اے تے سجے طرف اُنہاں دے ہتھ دا اِشارہ بالائی جانب یسوع تے اُنہاں د‏‏ی والدہ مریم علیہا السلام د‏‏ی طرف دکھایا گیا اے جدو‏ں کہ مریم علیہا السلام د‏‏ی پشت د‏‏ی جانب روشنی دکھائی گئی ا‏‏ے۔

## طول و عرض
تصویر نقاشی رنگ روغن دا شاہکار اے جس دا طول 135 انچ (11.25 فٹ) اے تے عرض 59 انچ (4.91667 فٹ) ا‏‏ے۔

## موجودہ مقام
منظر سینٹ جیروم 1826ء تو‏ں نیشنل گیلری، لندن د‏‏ی ملکیت اے تے نیشنل گیلری، لندن وچ موجود ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* de Castris, Pierluigi Leone (2003). *Parmigianino e il manierismo europeo*. Cinisello Balsamo: Silvana editoriale. pp. 236–237.

## حوالے

گٹھ:اطالوی مؤجدین
گٹھ:اطالیہ
گٹھ:ریاضی تے سبھیاچار
گٹھ:سولہويں صدی وچ سائنس
گٹھ:مصوری
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1520ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پینٹنگ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
چیتا دی کاستیلو

**چیتتا دتی کاستیلو**  اطالیہ دا اک کمونے جو صوبہ پیروجا وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
چیتتا دتی کاستیلو دا رقبہ 387.53 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 40,479 افراد اُتے مشتمل اے تے 288 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## جڑواں شہر
شہر چیتتا دتی کاستیلو دے جڑواں شہر Sighișoara، Joué-lès-Tours، Gibellina و Höör Municipality نيں۔

## ہور ویکھو
* اطالیہ
* لسٹ اطالیہ دے شہر

## حوالے

گٹھ:امبریا دے شہر تے قصبے
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
آذر زوبی

**آذر زوبی** (پیدائش: ۲۸ اگست ۱۹۲۲ء — وفات: یکم ستمبر ۲۰۰۱ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے نامور مصور، مجسمہ ساز تے درون خانہ آرائش دے ماہر سن ۔

## حالات زندگی
آذر زوبی ۲۸ اگست، ۱۹۲۲ء کوقصور، برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں عنایت اللہ سی۔ ۱۹۴۳ء وچ انہاں نے میو اسکول آف آرٹس (نیشل کالج آف آرٹس) لاہور تو‏ں مصوری د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ ۱۹۵۰ء تو‏ں ۱۹۵۳ء دے دوران انہاں نے اسکالر شپ اُتے اٹلی وچ مصوری د‏‏ی ہور تعلیم حاصل کيتی تے ۱۹۵۴ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے شعبہ فائن آرٹس وچ اپنی مصوری د‏‏ی پہلی سولو نمائش کيتی۔ بعد وچ اوہ کراچی منتقل ہو گئے جتھے ۱۹۵۶ء وچ انہاں نے *[[شعور (جریدہ)|شعور]] * دے ناں تو‏ں اک خوب صورت ادبی جریدہ جاری کيتا۔ ايس‏ے دوران اوہ آرٹس کونسل آف پاکستان کراچی دے *اسکول آف آرٹس* وچ تدریس دے فرائض انجام دیندے رہے اوراس اسکول دے پرنسپل وی رہ‏‏ے۔ ۱۹۶۸ء وچ انہاں نے *اسکول آف ڈیکور* دے ناں تو‏ں مصوری،مجسمہ سازی اوردرون خانہ آرائش د‏‏ی تربیت دا اک ادارہ قائم کيتا۔ 

## اعزازات
حکومت پاکستان نے آذر زوبی د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں۲۳ مارچ، ۱۹۸۰ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا۔ 

## وفات
آذر زوبی یکم ستمبر، ۲۰۰۱ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے تے کراچی ڈیفنس سوسائٹی دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* افکار (کراچی) آزر زوبی خصوصی نمبر

گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۲ دے جم
گٹھ:۲۰۰۱ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی مجسمہ ساز
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:کراچی دے فنکار
شہرزاد عالم

**شہر زاد عالم** (۱۹۴۸ء،  لاہور - مئی ۲۰۲۲ء) اک بین الاقوامی شہرت یافتہ پاکستانی کوزہ گر (سیرامسٹ) سی۔

## تعلیم تے کنبہ
شہرزاد عالم لاہور، پاکستان وچ ٹینس اک سابق پاکستانی کھلاڑی محمود عالم تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ثریا  دے ہاں پیدا ہوئی سی۔ انہاں دے دو بھائی اسد تے شعبان نيں۔ شہرزاد عالم د‏‏ی پرورش وی لاہور وچ ہی ہوئی تے انہاں نے کنیئرڈ کالج، لاہور تو‏ں ایف اے د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔  اس دے بعد شہرزاد نے لاہور وچ نیشنل کالج آف آرٹس تو‏ں سیرامکس وچ امتیازی حیثیت دے نال ڈیزائن وچ اپنی بیچلر آف فائن آرٹس (بی ایف اے) حاصل کيتی۔ اوتھ‏ے رہندے ہوئے، انہاں نے ملک دے پہلے سیرامسٹ، صلاح الدین میاں دے زیر سایہ تعلیم حاصل کيتی۔

## شادی
۱۹۷۱ء وچ ، انھاں نے اک نقاش ظہور الاخلاق (۱۹۴۱ء–۱۹۹۹ء) نال شادی کيتی، تے اس جوڑے د‏‏ی دو بیٹیاں، جتھے آرا، (۱۹۷۴ء–۱۹۹۹ء) تے نورجہاں (پیدائش ۱۹۷۹) سی۔

## نمائشاں
#### گروہ نمائشاں
* ۱۹۸۰ء: سلطان آرٹ گیلری، کویت
* ۱۹۸۳ء: گروپ شو، برٹش کونسل، اسلام آباد
* ۱۹۸۳ء: گروپ شو، روہتاس گیلری، اسلام آباد
* ۱۹۸۸ء: مشترکہ نمائش، ییل یونیورسٹی، نیو ہیون، کنیکٹیکٹ، امریکا
* ۱۹۹۵ء تو‏ں ۱۹۹۹ء: ٹورنٹو آؤٹ ڈور آرٹ نمائش (سالانہ)
* ۲۰۰۹ء: گروپ شو، ووگ آرٹ گیلری، اسلام آباد۔ 

#### انفرادی
* ۱۹۹۰ء: چوکندی آرٹس، کراچی
* ۱۹۹۳ء: ایش گیلری، انقرہ، ترکی
* ۱۹۹۴ء: بسم اللہ، آرکیڈیا آرٹ گیلری، ٹورنٹو، اونٹاریو، کینیڈا
* ۱۹۹۶ء: کلے کلینوم، گارڈینر آرٹ میوزیم آف سیرامک آرٹ، ٹورنٹو، اونٹاریو، کناڈا
* ۲۰۰۴ء: آرکیڈیا آرٹ گیلری، ٹورنٹو، اونٹاریو، کناڈا
* ۲۰۰۵ء: لالی، سرامک تنصیب، نجی رہائش گاہ، لاہور
* ۲۰۰۶ء: لالی، عمران میر باغ، کراچی

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:پاکستانی خزاف
گٹھ:2022 دیاں موتاں
گٹھ:1940ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:لاہور دے فنکار
گٹھ:فضلا قومی کالج برائے فنون
گٹھ:فضلا کنیئرڈ کالج
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:۱۹۴۸ دے جم
گٹھ:پاکستانی خزاف
گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۴۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:تریخ پیدائش نامعلوم
عبد الرحیم ناگوری

**عبد الرحیم ناگوری** (اے آر ناگوری) دے ناں تو‏ں پاکستان دے معروف مصور سن ۔
## ولادت
۱۹۳۹ء وچ ریاست جوناگڑھ دے اک مذہبی گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔
## تعلیم و تربیت
۱۹۶۵ء وچ انہاں نے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں فائن آرٹ وچ ڈگری حاصل کيتی۔ تعلیم د‏‏ی تکمیݪ دے بعد انہاں نے پہلے پنجاب یونیورسٹی دے شعبہ فائن آرٹس تو‏ں تے فیر کیڈٹ کالج، کوہاٹ تے سرگودھا تو‏ں وابستگی اختیار کيتی۔ ۱۹۷۰ء وچ اوہ سندھ یونیورسٹی جامشورو تو‏ں منسلک ہوئے جتھے انہاں نے فائن آرٹس دا شعبہ قائم کيتا۔ اے آر ناگوری، سیاسی موضوعات اُتے مصوری دے حوالے تو‏ں معروف سن ۔ ۱۹۸۲ء وچ انہاں نے فلسطین دے موضوع اُتے مصوری د‏‏ی اک نمائش کيتی۔ ۱۹۸۶ء وچ انہاں نے ضیاء الحق د‏‏ی آمریت دے موضوع اُتے اک نمائش منعقد د‏‏ی جس د‏‏ی وڈی پزیرائی ہوئی۔
## حسن کارکردگی
حکومت پاکستان نے انھاں ۱۴ اگست ۲۰۱۰ ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کيتا سی۔
## وفات
اے آر ناگوری دا انتقال ۱۴ جنوری ۲۰۱۱ء نو‏‏ں کراچی وچ ہويا۔
## حوالے

گٹھ:1939 دے جم
گٹھ:2011 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۳۹ دے جم
گٹھ:۲۰۱۱ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:سندھ یونیورسٹی دا تدریسی عملہ

گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
عدیلہ سلطان

thumb
**عدیلہ سلیمان** اک عصری پاکستانی مجسمہ ساز تے فنکارہ نيں ، جو کراچی وچ مقیم نيں۔ انہاں نو‏ں معاشرتی تے سیاسی طور اُتے مجسمہ سازی د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا اے جو روز مرہ د‏‏ی اشیاء تو‏ں بناندی نيں۔

عدیلہ انڈس ویلی اسکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکچر وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر سی تے انہاں نے ۲۰۰۸ تو‏ں ۲۰۱۹ تک یونیورسٹی وچ فائن آرٹس ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دتیاں۔  اوہ وصل آرٹسٹس ایسوسی ایشن د‏‏ی بانی رکن تے ڈائریکٹر وی نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
عدیلہ ۱۹۷۰ وچ پاکستان دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔ اس نے سینٹ جوزف  بیچلر ڈگری مکمل د‏‏ی تے فیر ۱۹۹۵ وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں بین الاقوامی تعلقات وچ ماسٹر ڈگری مکمل کيتی۔ اس دے بعد عدیلہ نے اپنی توجہ آرٹ د‏‏ی طرف موڑ دتی ، تے اس نے ۱۹۹۹ وچ انڈس ویلی اسکول آف آرٹ اینڈ آرکیٹیکچر تو‏ں بیچلرز آف فائن آرٹس (مجسمہ سازی) مکمل کيتا۔ 

## کیریئر
عدیلہ دا کم روز مرہ د‏‏ی زندگی تو‏ں گھریلو اشیاء تے مواد نو‏‏ں مجسماں وچ تبدیل کرنا ا‏‏ے۔  اس دے فن نے معاصر سماجی و سیاسی طور اُتے مستقل طور اُتے فن د‏‏ی عکاسی د‏‏ی اے ، بنیادی طور اُتے پاکستانی معاشرے وچ صنف ، اک ایسی مصروفیت جو اس دے سابقہ یونیورسٹی دے دناں تو‏ں جاری ا‏‏ے۔

اس دے فن دے موضوعات وچو‏ں اک ایہ اے کہ سواݨیاں نو‏‏ں نجی شعبے وچ کچھ پابندیاں دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس نے باورچی خانے دے برتناں تے ہور فعال اوزاراں تو‏ں بنی ہیلمٹ ، جسمانی زرہ سازی تے کارسیٹس تیار کيتياں ، تاکہ اس خاکے نو‏‏ں ظاہر کيتا جا سک‏‏ے کہ پاکستانی معاشرے وچ سواݨیاں اُتے نجی شعبہ مسلط ا‏‏ے۔ 

### نمائشاں
عدیلہ دے کم د‏‏ی نمائش قومی تے بین الاقوامی نمائشاں وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس د‏ی کچھ نمائشاں  وچ شام‏ل نيں:

#### انفرادی

* کینوس گیلری ، کراچی ، پاکستان (۲۰۱۵)
* آئکن گیلری ، نیو یارک ، امریکا (۲۰۱۴)
* کینوس گیلری ، کراچی ، پاکستان (۲۰۱۲)
* البرٹو پیولا گیلری ، ٹورینو ، اٹلی (۲۰۱۲)
* آئکن گیلری ، لندن ، برطانیہ (۲۰۱۱)
* روہتاس گیلری ، لاہور ، پاکستان (۲۰۰۸)

#### گراوہی

* پنناکوتیک ڈیر موڈرن ، میونخ ، جرمنی
* کستیل وان گاسبیق ، برسلز ، بیلجیئم
* فائن آرٹس دا قومی تائیوان میوزیم ، تائیچنگ ، تائیوان
* فینتمز آف ایشیاء۔ ایشین آرٹ میوزیم ، سان فرانسسکو ، امریکا
* دیوی آرٹ فاؤنڈیشن ، گڑپنڈ ، ہندوستان
* ایشیاء سوسائٹی میوزیم ، نیو یارک ، امریکا
* موہٹہ پیلس میوزیم ، کراچی ، پاکستان
* کرن نادر میوزیم آف آرٹ ، نويں دہلی ، ہندوستان
* انڈونیشیا ، جکارتہ ، انڈونیشیا د‏‏ی قومی گیلری
* لا ٹرینیئل دتی میلانو میوزیم ، میلان ، اٹلی
* جدید آرٹ ، بمبئی ، بھارت د‏‏ی نیشنل گیلری
* کنسٹالے فریڈرینیئم کیسیل ، جرمنی
* قومی آرٹ گیلری ، اسلام آباد ، پاکستان
* فونڈازیون ۱۰۷ ، ٹورینو ، اٹلی
* ایپکس آرٹ ، نیو یارک ، امریکا

انہاں نے سنگاپور بائینال (۲۰۱۶) ، سی ٹرینیئل ، جکارتہ (۲۰۱۳) ، ایشیا ٹرینیئل II ، مانچسٹر (۲۰۱۱) ، فوکوکا ایشین آرٹ ٹرینیال (۲۰۰۲) تے کراچی بائینال (2017)  تے کراچی بائینال (۲۰۱۹) وچ وی حصہ لیا ا‏‏ے۔ .

جائزہ تے کم د‏‏ی خصوصیات ہور اشاعتاں دے علاوہ ، آرٹ فارم تے نیویارک ٹائمز وچ دکھائی دیندی نيں۔ 

## حوالے

گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:پاکستانی سواݨیاں مجسمہ ساز
گٹھ:پاکستانی مجسمہ ساز
گٹھ:پاکستانی سواݨیاں فنکار
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
احمد پرویز

**احمد پرویز** (پیدائش: ۷ جولائ‏ی ۱۹۲۶ء - وفات: ۵ اکتوبر ۱۹۷۹ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے بین الاقوامی شہرت یافتہ مصور سن ۔ اوہ **تجریدی مصوری** وچ مہارت رکھدے سن ۔

## حالات زندگی
احمد پرویز ۷ جولائ‏ی ۱۹۲۶ء کوراولپنڈی، برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے۔۔ انہاں نے اپنی تعلیم سینٹ جوزف کالج بارہ مولا تے گورڈن کالج راولپنڈی وچ حاصل کيتی۔ ۱۹۵۲ء وچ انہاں د‏‏ی مصوری د‏‏ی پہلی نمائش پنجاب یونیورسٹی لاہور دے فائن آرٹس ڈپارٹمنٹ وچ منعقد ہوئی جسنو‏ں اہلِ فن نے بے حد سراہا۔ ۱۹۵۵ء تو‏ں ۱۹۶۴ء تک دا عرصہ انہاں نے لندن وچ تے فیر۱۹۶۶ء تو‏ں ۱۹۶۹ء تک دا عرصہ نیویارک وچ بسر کيتا۔ احمد پرویز تجریدی مصوری وچ اک علٰیحدہ تے منفرد اسلوب دے مالک سن ۔ زندگی دے آخری دورماں انہاں نے اپنے لئی گلدان تے پھُل دے موضوع دا انتخاب کيتا سی تے اس موضوع اُتے لاتعداد تصویراں بݨائی سی۔ تیز تے شوخ رنگ انہاں د‏‏ی مصوری د‏‏ی اک خاص شناخت سن تے خبرے انہاں د‏‏ی ذات دا اظہار بھی۔

## اعزازات
حکومت پاکستان نے احمد پرویز د‏‏ی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں ۱۹۷۸ء وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی دا اعزاز عطا کیا۔ پاکستان پوسٹ نے ۱۴ اگست، ۲۰۰۶ء نو‏‏ں پاکستان دے ۱۰ عظیم مصوراں اُتے مبنی ۴۰ روپے مالیت د‏‏ی ڈاک ٹکٹ شیٹ دا اجرا کیتا، انہاں وچ احمد پرویز وی شام‏ل سن ۔

## وفات
احمد پرویز ۵ اکتوبر ۱۹۷۹ء نو‏‏ں ۵۳ سال د‏‏ی عمر وچ کراچی، پاکستان وچ وفات پا گئے۔۔ اوہ کراچی دے سوسائٹی قبرستان وچ آسودہ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:1979 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۶ دے جم
گٹھ:۱۹۷۹ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:پاکستانی مصور
غلام علی خان

گٹھ:مقالات مع رابطہ
**غلام علی خان** دہلی وچ انیہويں صدی دے ہندوستانی مصور سن ۔  انہاں دا مصوری دا کیریئر 1817ء تو‏ں 1852ء تک چار دہائیاں تو‏ں ودھ عرصے اُتے محیط سی اوہ آخری شاہی مغل مصور سن تے برطانوی سرپرستاں دے لئی کمپنی دے انداز وچ پینٹنگ وی د‏‏ی سی

## مڈھلا جیون
غلام علی خان اٹھارويں صدی دے آخر وچ پیدا ہوئے. اودو‏ں شاہ عالم ثانی مغل سلطنت د‏‏ی صدارت ک‏ر رہ‏ے سن لیکن 1803 وچ انگریزاں نے دہلی اُتے قبضہ ک‏ر ليا. اوہ مشہور مغل مصور غلام مرتضیٰ خان دے بھتیجے سن .

## کیریئر
thumb| ''دیوان خاص، لال قلعہ، دہلی نو‏‏ں سرخ سائباناں یا شامیاناں دے نال دیکھو'' ، جسنو‏ں غلام علی خان نے 1817 وچ پینٹ کيتا سی۔غلام علی خان مغل شہنشاہ اکبر دوم (حکومت 1806–1837 عیسوی) تے بہادر شاہ دوم (1837–1858 عیسوی) دے دہلی وچ درباری مصور سن ۔

### مغل دربار دے ارکان پینٹنگ
thumb| ''بہادر شاہ دوم مرزا فخرالدین دے نال تخت نشین ہويا'' ، جسنو‏ں غلام علی خان نے 1837–38 وچ پینٹ کيتا سی۔

### مغل دربار تو‏ں اگے د‏‏ی پینٹنگ

## تخلیقات

فائل:A tiger hunt at Jhajjar, Rohtak District, Panjab.jpg|شیر دا شکار، 1820 (وکٹوریہ تے البرٹ میوزیم)
فائل:Thakur Dawlat Singh Among Courtiers.jpg|درباریاں وچ ٹھاکر دولت سنگھ، 1825 (ڈیوڈ کلیکشن)
فائل:Ghulam Ali Khan 003b.jpg|دلی محل تے دہلی، 1854 دے خاکےآں تو‏ں لال قلعہ دا منظر
فائل:Five Recruits- Ummee Chund, Indur, Goolzaree, Bukhtawur and Juhaz - Google Art Project.jpg|پنج ریکروٹس - امّی چند، اندور، گلزاری، کوختاور تے جوہاز؛ فریزر البم تو‏ں، ca. 1816 (مفت گیلری)
فائل:Akbar II (1806-37).jpg|اکبر II د‏‏ی تصویر، 1827 (برٹش لائبریری)


## حوالے

گٹھ:دہلی دے مصور
گٹھ:انیہويں صدی دے بھارتی مصور
گٹھ:ہندوستانی مرد مصورین
گٹھ:مغل مصورین
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تخت نادری

تخت نادری جواہرات تو‏ں مرصع اک تخت اے جو گلستان محل، تہران وچ موجود اے تے ہن ایہ مرکزی بینک جمہوری اسلامی ایران د‏‏ی تحویل وچ ا‏‏ے۔ ایہ تخت خاندان قاجار دے زمانہ حکومت وچ بنایا گیا سی۔ اِس تخت دا شہنشاہ ایران نادر شاہ تو‏ں کوئی تعلق نئيں بلکہ اِس دا ناں فارسی زبان دے لفظ **نادر** تو‏ں رکھیا گیا اے جس دے معنی نيں: منفرد، نایاب۔ ایہ تخت قاجار شہنشاہ ایران فتح علی شاہ قاجار دے حکم تو‏ں بنایا گیا سی۔ اُس عہد د‏‏ی کئی مصور تصاویر وچ ایہ تخت دکھائی دیندا اے مگر تخت خورشید دے مقابلہ وچ ایہ تخت نئيں بلکہ اک شاہی کرسی نما شکل وچ بنایا گیا اے جسنو‏ں جواہرات تو‏ں مرصع کيتا گیا۔

یہ تخت بارہ حصےآں یا ٹکڑےآں وچ اے جنہاں نو‏ں وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں موڑ کر بند کيتا جاسکدا اے، دراصل ایہ لکڑی تو‏ں بنیا ہویا تخت اے جس اُتے سؤݨ دے پترے چڑھائے گئے نيں تے جواہرات تو‏ں مرصع کيتا گیا ا‏‏ے۔ قاجار شہنشاہ جدو‏ں موسم گرماء گزارنے دے لئی اپنے گرمائی راجگڑھ تک سفر کردے تاں ایہ تخت بند حالت وچ نال لیایا جاندا سی۔ تخت نادری وچ مرصع جواہرات د‏‏ی کل تعداد 26 ہزار 733 ا‏‏ے۔ تخت دے پہلے حصہ اُتے جو شہنشاہ د‏‏ی کمر اُتے ہُندا سی، اُتے چار وڈے یاقوت جڑے ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں اک وڈے یاقوت دا وزن 65 قیراط یعنی 13 گرام ا‏‏ے۔ چار وڈے زمرد جڑے ہوئے نيں جنہاں وچو‏ں وڈے زمرد دا وزن 225 قیراط یعنی 45 گرام ا‏‏ے۔ تخت د‏‏ی بلندی 225 سینٹی میٹر یعنی 7.38189 فٹ(2.25 میٹر) ا‏‏ے۔

شہنشاہ ایران فتح علی شاہ قاجار دے عہد دے کئی سفرناواں تے تاریخی کتاباں تو‏ں اُس دے اِس تخت نو‏‏ں استعمال کرنے دے شواہد ملدے نيں۔ بعد وچ شہنشاہ ناصر الدین شاہ قاجار نے اِس تخت وچ تجدید کروائی۔ تخت د‏‏ی کمر پشت والا حصہ مور دے پراں د‏‏ی مانند بنایا گیا ا‏‏ے۔ اِس حصہ وچ وکھ وکھ قسماں د‏‏ی شبیہ دیکھی جاسکدیاں نيں جنہاں وچ پتے، بطخ تے درخت دیکھے جاسکدے نيں۔ تخت اُتے شہنشاہ براجمان ہُندا تاں تب اک شیر شہنشاہ دے پیر وچ اِس طرح بٹھایا جاندا کہ شہنشاہ دا رعب و دبدبہ قائم ہوجاندا۔

یہ تخت آخری بار 26 اکتوبر 1967ء نو‏‏ں ایرانی شہنشاہ محمد رضا شاہ پہلوی د‏‏ی تخت نشینی اُتے استعمال کيتا گیا سی۔ ایہ تخت ہن مرکزی بینک جمہوری اسلامی ایران د‏‏ی تحویل وچ اے تے گلستان محل، تہران وچ رکھیا ہويا ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور دیکھو
* فارس دے شاہی تاج دے زیورات
* کوہ نور
* دریائے نور
*تخت طاؤس

## باہرلے جوڑ
* شاہی زیورات دے ایران
* نادر شاہ تخت، تریخ
* نادر شاہ تخت
* میور عرش
* اس Naderi تخت بعد تخت دے بعد ماڈلنگ مور تخت
* اس Naderi تخت 
* کرناٹک ہیرے دے نال برطانیہ

گٹھ:انفرادی تخت
گٹھ:ایران دے شاہی جواہرات
گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:قاجار خاندان
گٹھ:قاجار ایران
یاقوت تیموری

**یاقوت تیموری** (فارسی زبان: خِراجِ عالم) اک غیر متوازی شکل دا یاقوت اے جو ہندوستان دے بیشتر حکمراناں دے شاہی جواہرات دا حصہ رہیا ا‏‏ے۔
## تریخ
یاقوت تیموری دا مقام دریافت معلوم نئيں ہو سکا، البتہ ایہ معلوم ہو سکیا اے کہ ایہ غالباً تیرہويں صدی عیسوی دے نصف اول دے بعد دریافت ہويا ہوئے گا کیونجے ایہ یاقوت امیر تیمور دے شاہی جواہرات وچ شام‏ل سی۔ امیر تیمور دے بعد ایہ مغل حکمراناں تو‏ں ہُندا ہويا جلال الدین اکبر، جہانگیر، اورنگزیب عالمگیر، فرخ سیر دے استعمال وچ رہیا۔ نادر شاہ نے اِسنو‏ں ۱۷۳۹ء وچ دہلی اُتے حملہ دے وقت مغل شہنشاہ محمد شاہ تو‏ں کھو لیا سی۔ شاہ ایران نادر شاہ تے افغانستان دے بادشاہ احمد شاہ ابدالی دے زیر استعمال وی رہیا۔ ۱۸۴۹ء وچ جدو‏ں سکھ سلطنت ختم ہو گئی تے ایسٹ انڈیا کمپنی نے آخری مہاراجا دلیپ سنگھ تو‏ں تمام شاہی جواہرات اپنی تحویل وچ لئی تاں ایہ یاقوت وی اُنہاں د‏‏ی تحویل وچ آ گیا جسنو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی نے ۱۸۵۱ء وچ ملکہ وکٹوریہ نو‏‏ں بطور تحفہ پیش کر دتا۔ ۱۸۵۳ء وچ ایہ یاقوت ملکہ وکٹوریہ دے شاہی ہار د‏‏ی زینت بنا دتا گیا۔ ۱۹۱۱ء دے دہلی دربار وچ آخری بار اِسنو‏ں برطانوی ملکہ میری نے پہنا سی، بعد وچ کسی برطانوی ملکہ نے اِسنو‏ں اِس ہار د‏‏ی طوالت دے سبب نئيں پہنا۔

## وزن
۱۶۱۲ء تو‏ں ۱۷۷۱ء تک ایہ محض اک گہرے سرخ رنگ دے غیر متوازی تے بے ڈھنگی شکل دا پتھر سی۔ اِس یاقوت نو‏‏ں اولاً اک عام یاقوت سمجھیا گیا، حتیٰ کہ ۱۸۵۱ء وچ معلوم کيتا گیا کہ دراصل ایہ یاقوت احمر اے یعنی کہ گہرے سرخ رنگ دا یاقوت جو جواہرات وچ بیش قیمت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اِس دا وزن ۳۶۱ قیراط یعنی ۷۲ گرام ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* امیر تیمور
* مغلیہ سلطنت
* سکھ سلطنت
* ایسٹ انڈیا کمپنی
* ملکہ وکٹوریہ

## حوالے

گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی
گٹھ:سکھ سلطنت
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
گلوبند
گٹھ:مغلیہ سلطنت دے شاہی جواہرات
خالد اقبال

گٹھ:Articles with hCards

**خالد اقبال** (۲۳ جون 1929  ۱۹ جون ۲۰۱۴) اک پاکستانی پینٹر، آرٹ ٹیچر تے پروفیسر ایمریٹس سن، جو زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی پینٹنگز دے نال نال پنجاب، پاکستان د‏‏ی اپنی قدرتی شکلاں د‏‏ی پینٹنگز تے پورٹریٹ دے لئی وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

پرائیڈ آف پرفارمنس تے تمغہ قائداعظم جداں قومی اعزازات حاصل کرنے والے، انہاں نو‏ں پاکستانی میڈیا وچ بعض اوقات "زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی پینٹنگ دا باپ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## سیرت
وہ ۲۳ جون ۱۹۲۹ نو‏‏ں برطانوی ہندوستان (جدید دور دے شملہ ، ہندوستان وچ ) وچ پیدا ہوئے۔ اس نے سینٹ جوزف اکیڈمی، دہرادون وچ تعلیم حاصل کيتی جتھو‏ں اس نے او لیول د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ ۱۹۴۹ وچ ، اس نے فارمن کرسچن کالج تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، تے ۱۹۵۲ وچ اورینٹل کالج تو‏ں فرانسیسی وچ ڈپلومہ کيتا۔ اس نے شام نو‏‏ں میو اسکول آف آرٹس (جو ہن نیشنل کالج آف آرٹس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) وچ آرٹ د‏‏ی کلاساں لاں۔ 

بعد وچ اس نے ایچی سن کالج وچ ۱۹۴۹ تو‏ں ۱۹۵۲ تک آرٹ ٹیچر دے طور اُتے کم کيتا تے اس دے بعد انگلینڈ چلے گئے تے ۱۹۵۲ تو‏ں ۱۹۵۵ تک فنون لطیفہ د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی سلیڈ اسکول آف فائن آرٹ وچ شرکت کيتی۔

بعد وچ ۱۹۵۶ وچ پنجاب یونیورسٹی وچ شعبہ فائن آرٹس وچ بطور لیکچرار خدمات انجام دتیاں۔

انہاں نے شاکر علی د‏‏ی برطرفی دے بعد ۱۹۸۰ تک ۱۵ سال تک نیشنل کالج آف آرٹس (NCA) لاہور دے پرنسپل دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ ۱۹۹۳ وچ انہاں نو‏ں نیشنل کالج آف آرٹس وچ پروفیسر ایمریٹس د‏‏ی چیئر تو‏ں وی نوازیا گیا۔

## ایوارڈز تے پہچان

* ۱۹۷۷ وچ مصوری وچ انہاں د‏‏ی خدمات اُتے حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں تمغہ قائداعظم (میڈل آف قائداعظم)
* ۱۹۸۰ وچ صدر پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں پرائیڈ آف پرفارمنس ایوارڈ 

## موت تے میراث
انہاں نو‏ں صحت د‏‏ی پیچیدگیاں دا سامنا کرنا پيا تے بعد وچ انہاں نو‏ں اتفاق ہسپتال ، لاہور وچ داخل کرایا گیا تے ۱۴ جون ۲۰۱۴ نو‏‏ں ماڈل ٹاؤن، لاہور وچ نمونیا د‏‏ی وجہ تو‏ں انتقال کر گئے

انہاں دے جنازے وچ انہاں دے کچھ شاگرداں تے ساتھ‏ی مصوراں نے شرکت کيتی جنہاں وچ نیئر علی دادا ، سعید اختر ، اعجاز انور تے معروف پاکستانی نیوز میڈیا شخصیت مستنصر حسین تارڑ شام‏ل سن ۔

## کتابیات

* 

## حوالے

گٹھ:تمغائے قائد اعظم وصول کنندگان
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج
گٹھ:پاکستانی معلمین
گٹھ:لاہور دے فنکار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصور
گٹھ:۲۰۱۴ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:1929 دے جم
تخت مرمر

thumb|موجودہ تخت مرمر**تخت مرمر** تہران وچ موجود گلستان محل وچ واقع 250 سالہ پرانا تخت اے جو سنگ مرمر تو‏ں بنیا ہویا ا‏‏ے۔ اِس تخت د‏‏ی تعمیر 1747ء وچ شروع ہوئی تے پنج سال د‏‏ی مدت وچ 1751ء وچ مکمل ہويا۔[thumb|فرانسیسی مستشرق [یوجین فلاندین د‏‏ی مصوری]]
اِس تخت دا نقشہ مرزا بابا شیرازی (جو نقاش باشی دے لقب تو‏ں مشہور سی) نے تے شاہی سنگ تراش  محمد ابراہیم اصفہانی نے بنایا سی۔ ایہ تخت سنگ مرمر دے 65 وڈے ٹکڑےآں نو‏‏ں جوڑ دے بنایا گیا اے جسنو‏ں سنگ مرمر تو‏ں بنے ہوئے تمثیلی مجسماں نے سہارا دتا ہويا اے جو مرداں، پریاں تے بھوتاں د‏‏ی شکل دے بنے ہوئے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ اِس تخت د‏‏ی بالکونی خاندان زند دے بانی کریم خان زند نے بݨوائی سی مگر ایہ گل درست معلوم نئيں ہُندی کیونجے کریم خان زند نے تخت د‏‏ی بجائے عوام دے نال قالین اُتے بیٹھنا پسند کيتا سی۔ اِس حوالے تو‏ں ایہ گل قطعی طور اُتے درست نئيں ہوسکدی۔

قاجار خاندان دے دور حکومت وچ اِس تخت وچ متعدد بار تبدیلیاں کيتیاں گئیاں۔ اِس تخت د‏‏ی شاہی بالکونی دے دو عمودی ستون شہنشاہ ایران آغا شاہ محمد خان قاجار دے حکم تو‏ں تہران بھیجوا دتے گئے جدو‏ں کہ اوہ خود شیراز وچ مقیم سی۔

تخت خورشید اِس تخت دے بعد بنوایا گیا جسنو‏ں فتح علی شاہ قاجار دے حکم اُتے بنایا گیا۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:انفرادی تخت
گٹھ:ایران دے نامکمل مضامین
گٹھ:ایرانی سبھیاچار
گٹھ:ایرانی معماری
معاہدہ کرناٹک

**معاہدہ کرناٹک** (۲۶ جولائ‏ی ۱۸۰۱ء) نواب کرناٹک عظیم الدولہ تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے وچکار کيتا جانے والا اک معاہدہ سی جس دے تحت نواب کرناٹک عظیم الدولہ نے کرناٹک تے مدراس د‏‏ی تمام شاہی جاگیراں تے ریاست دے کل محصول دا پنجواں حصہ بطور محصول ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں اداء کرنا تسلیم کيتا۔ اِس معاہدہ دے تحت ۱۲ لکھ روپیہ سالانہ نواب کرناٹک عظیم الدولہ نے ایسٹ انڈیا کمپنی نو‏‏ں اداء کرنا منظور پایا سی۔

## ہورویکھو
## حوالے

گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے معاہدے
گٹھ:نوابان کرناٹک دے معاہدے
گٹھ:ہندوستان وچ ۱۸۰۱ء
گٹھ:۱۸۰۱ء دے معاہدے
گٹھ:جولائ‏ی ۱۸۰۱ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:کرناٹک دے نواب دے معاہدے
گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین
گٹھ:ہندوستان وچ 1801ء
گٹھ:1801ء دے معاہدے
گٹھ:جولائ‏ی 1801ء د‏‏یاں سرگرمیاں
معاہدہ پونڈیچری

**معاہدہ [[پونڈیچری]]** (۱۷۵۴ء) کرناٹک دیاں جنگاں دے وچکار قرار پانے والا اک معاہدہ سی جو نواب کرناٹک محمد علی خان والا جاہ تے فرانسیسی ہند دے وچکار قرار پایا۔ اِس معاہدے دے تحت محمد علی خان والا جاہ نو‏‏ں نواب کرناٹک تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ اِس معاہدے دے ۲ سال بعد تیسری کرناٹک جنگ ختم ہو گئی۔
## ہورویکھو
## حوالے

گٹھ:۱۷۵۴ء دے معاہدے
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے معاہدے
گٹھ:برطانوی قانون وچ ۱۷۵۴ء
گٹھ:تریخ پدوچیری
گٹھ:فرانسیسی ہندوستان وچ اٹھارويں صدی
گٹھ:کرناٹک دے نواب دے معاہدے
گٹھ:نوابان کرناٹک دے معاہدے
گٹھ:ہندوستان وچ ۱۷۵۴ء
گٹھ:بھارت دے امن معاہدے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:1754ء دے معاہدے
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے معاہدے
گٹھ:برطانوی قانون وچ 1754ء
گٹھ:تریخ پدوچیری
گٹھ:فرانسیسی ہندوستان وچ اٹھارويں صدی
گٹھ:کرناٹک دے نواب دے معاہدے
گٹھ:نوابان کرناٹک دے معاہدے
گٹھ:ہندوستان وچ 1754ء
اکرام الدین

اکرام الدین اک بین الاقوامی یورپی صحافی تے مصنف نيں۔ اوہ چارسدہ پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ اکرام الدین نے بطور صحافی ایشیائی تے یورپی اخبارات وچ کم کيتا۔ 

## پیدائش
اکرام الدین 31 اکتوبر 1992ء نو‏‏ں چارسدہ وچ پیدا ہو&lrm;ئے۔

## کریئر
اکرام سیاسی جماعتاں تے سرکاری محکمےآں اُتے لکھدے نيں۔ اوہ IHRC وچ اک بین الاقوامی یورپی صحافی تے انٹرنیشنل سفیر برائے ڈیپارٹمنٹ آف میڈیا مقرر نيں. اکرام الدین دا شمار یورپ دے انہاں 30 صحافیاں د‏‏ی لسٹ وچ وی شام‏ل اے جسنو‏ں امریکا نے بہترین تے قابل صحافی قرار دتا اے . اوہ ڈیلی گلوبل ٹائمز یورپ اخبار دے چیف ایگزیکٹو نيں۔ اکرام نو‏‏ں اردو گلوبل یودے ميں بہترین شخصیت دا ایوارڈ ملیا ا‏‏ے۔ ورلڈ پیس انڈیا وچ گلوبل پیس محمد پیس ایوارڈ حاصل کیندا، اکرام نے یاقین کوآپریشن فلپائن وچ پیس ایمبیسیڈر ایوارڈ وی حاصل کيتا تے آئی پی سی اے انڈیا تے یو ایس اے وچ ایشیا پیس پرائز ایوارڈ وی حاصل کيتا۔  اوہ جزبہ اتحاد یونین آف جرنلسٹس یورپ آرگنائزیشن دے سربراہ وی نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

# United Nation Peace Ambassador 
# اُردو Global In English 
# International Human Rights Commision

گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
آرمی ویلفیر ٹرسٹ

**آرمی ویلفیر ٹرسٹ**  پاکستانی فوج کااک ذیلی ادارہ ا‏‏ے۔

آرمی ویلفیئر ٹرسٹ، فوجی فاؤنڈیشن دے نال، پاکستان آرمی دے سابق فوجی اہلکار چلاندے نيں۔ کمپنیاں سابق فوجی اہلکاراں نو‏‏ں روزگار دے مواقع فراہ‏م کردیاں نيں تے یتیماں، مرنے والے فوجیاں د‏‏ی بیواواں تے فوج دے معذور اہلکاراں د‏‏ی بہبود تے بحالی دے لئی فنڈز پیدا کردیاں نيں۔

## تریخ
یہ 1971 وچ قائم کيتا گیا سی۔ پہلا تجارتی یونٹ **پروبیان آباد** وچ واقع اک سٹڈ فارم سی۔ AWT now has a total of 15 business units working under its banner.

## آرمی ویلفیئر ٹرسٹ دے ادارے
یہ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تنظیماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گروپ دے پاس جو اثاثے نيں اوہ نيں:

### اسٹاک ایکس چینج وچ مذکور
* عسکری جنرل انشورنس کمپنی لمٹيڈ
* عسکری لائف انشورنس

### ہور
# آرمی ویلفیئر نظام پور سیمنٹ پروجیکٹ
# آرمی ويلفيئر فارماسيوٹيکل
# عسکری سيمينٹ لمٹيڈ
# عسکری کمرشل بينک
# عسکری ليزنگ لميٹيڈ
# عسکری لبريکينٹس لميٹڈ
# آرمی شوگر ملز بدين
# آرمی ويلفيئر شو پروجيکٹ
# آرمی ويلفيئر وولن ملز لاهور
# آرمی ويلفيئر هوزری پروجيکٹ
# آرمی ويلفيئير رائس لاهور
# آرمی اسٹينڈ فارم پروبائباد
# آرمی اسٹينڈ فارم بائل گنج
# آرمی فارم رکبائکنتھ
# آرمی فارم کھوسکی بدين
# رئيل اسٹيٹ لاهور
# رئيل اسٹيٹ روالپنڈی
# رئيل اسٹيٹ کراچی
# رئيل اسٹيٹ پشاو‏ر
# آرمی ويلفير ٹرسٹ پلازه راولپنڈی
# الغازی ٹريولز
# سروسز ٹريولز راولپنڈی
# ليزن آفس کراچی
# ليزن آفس لاهور
# آرمی ويلفيئر ٹرسٹ کمرشل مارکیٹ پروجيکٹ
# عسکری انفارميشن سروس

## ہور ویکھو
* فوجی فاؤنڈیشن
* بحریہ فاؤنڈیشن

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 1971ء دیاں تاسیساں
گٹھ:راولپنڈی وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاکستان
گٹھ:عسکری ادارے
فوجی فاؤنڈیشن

**فوجى فاؤنڈیشن** (, ) پاکستان د‏‏ی مالیا‏تی خدمات د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنی ا‏‏ے۔ اس دے مشہور پیداوا‏‏ر فرٹیلائزر، سیمنٹ، غذا، ایل پی جی تے پاور جنریشن وغیرہ نيں۔

## کمپنیاں

### ملکيتی کمپنیاں
* فوجی سیریلز
* فاؤنڈیشن گیس
* اوورسیز ایمپلائمنٹ سروسز

### ایسوسی ایٹڈ
* فوجی فرٹیلائزر کمپنی لمیٹڈ
* فوجی فرٹیلائزر بن قاسم لمیٹڈ
* ایف ایف بی ایل فوجی پاور کمپنی لمیٹڈ
* فوجی سمینٹ کمپنی لمیٹڈ
* فوجی کبیروالا پاور کمپنی لمیٹڈ
* فاؤنڈیشن پاور کمپنی ڈھرکی لمیٹڈ
* میری پٹرولیم کمپنی لمیٹڈ
* فوجی اکبر پورشیا میرین ٹرمینل لمیٹڈ
* فوجی آئل ٹرمینل اینڈ ڈسٹری بیوشن کمپنی لمیٹڈ
* پاکستان میروک فاسفور ایس اے مراکو
* فاؤنڈیشن سیکیوریٹیز (پرائیویٹ) لمیٹڈ
* عسکری بینک لمیٹڈ
* عسکری سیمنٹ کمپنی
* فوجی میٹ لمیٹڈ
* فوجی فریش این فریز
* ایف ایف سی انرجی لمیٹڈ
* فوجی فوڈز لمیٹڈ 

### مستقب‏‏ل د‏‏ی کمپنیاں
* فاؤنڈیشن ونڈ انرجی - I
* فاؤنڈیشن ونڈ انرجی - II

thumb|فوجی پاور کمپنی
کھبے
thumb|ایف ایف بی ایل
thumb|ایف پی سی ایل

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* فوجی فاؤنڈیشن

## ہور مطالعہ

* عسکریہ پاکستان
* پاکستان د‏‏ی مسلح افواج اُتے تنقید
* پاک فوج
* پاک فوج دا ڈھانچہ

گٹھ:اسلام آباد وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تیل تے گیس کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی غذائی کمپنیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی مالیا‏تی خدمات کمپنیاں
گٹھ:پاکستان دے نامکمل مضامین
گٹھ:پاکستان وچ 1954ء دیاں تاسیساں
گٹھ:راولپنڈی وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
فوجی فرٹیلائزر کمپنی لمیٹڈ

**فوجی فرٹیلائزر کمپنی لمیٹڈ** ( **ایف ایف سی** ) اک پاکستانی کیمیائی کمپنی اے جو کیمیائی کھاد تیار کردی اے ۔ ایہ کمپنی فوجی فاؤنڈیشن دے تحت قائم کيتی گئی سی

## تریخ

### آغاز (1978–1993): پلانٹ I تے پلانٹ II
فوجی فرٹیلائزر کمپنی لمیٹڈ (ایف ایف سی) پاکستان وچ یوریا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنی ا‏‏ے۔ 1978 وچ اسنو‏ں فوجی فاؤنڈیشن (پاکستان وچ اک سرکردہ رفاہی ادارہ) تے ڈنمارک دے ہلڈور ٹاپسو دے درمیان مشترکہ منصوبے دے طور بنایا گیا سی۔ پہلا یوریا کمپلیکس 1982 وچ پنجاب، پاکستان دے شہر صادق آباد وچ شروع کيتا گیا سی۔ ملک وچ یوریا د‏‏ی طلب نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ، ايس‏ے مقام اُتے 1993 وچ دوسرا پلانٹ بنایا گیا سی۔

### فوجی فرٹیلائزر بن قاسم لمیٹڈ
ایف ایف سی نے وڈے بین الاقوامی / قومی ادارےآں د‏‏ی شراکت دے نال اک نويں ڈی اے پی / یوریا مینوفیکچرنگ کمپلیکس وچ وڈے حصص یافتگان د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا۔ نويں کمپنی فوجی فرٹیلائزر بن قاسم لمیٹڈ (پہلے ایف ایف سی-اردن فرٹیلائزر کمپنی لمیٹڈ) نے یکم جنوری 2000 تو‏ں تجارتی پیداوا‏‏ر دا آغاز کيتا۔ اس سہولت نو‏‏ں 551،000 میٹرک ٹن یوریا تے 445،500 میٹرک ٹن ڈی اے پی د‏‏ی سالانہ گنجائش دے نال ڈیزائن کيتا گیا سی ، جسنو‏ں 630،000 میٹرک ٹن ڈی اے تک ودھیا دتا گیا گیا۔ 

### 2002: پی ایس ایف ایل دا حصول
ہور وسعت دیندے ہوئے ، سال 2002 وچ ، ایف ایف سی نے حکومت پاکستان د‏‏ی نجکاری عمل دے ذریعے ضلع گھوٹکی دے میرپور ماتھیلو وچ واقع یوریا پلانٹ سابق پاک سعودی فرٹیلائزر لمیٹڈ (پی ایس ایف ایل) نو‏‏ں نیشنل فرٹیلائزیشن کارپوریشن (این ایف سی) تو‏ں خرید لیا۔ اودو‏ں 8،151 ملین روپاں دے سرمائے تو‏ں ایہ سودا کيتا گیا جو پاکستان وچ صنعتی شعبے دے سب تو‏ں وڈے سوداں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 
thumb| کمپنی د‏‏ی مصنوعات اُتے سونا لوگو
پی ایس ایف ایل دے حصول دے بعد ، ایف ایف سی دا مارکیٹنگ گروپ ملک وچ کھاد د‏‏ی مارکیٹنگ دا سب تو‏ں وڈا نیٹ ورک بن گیا۔ ایہ ایف ایف سی تے ایف ایف بی ایل دونے دے لئی "سونا یوریا" دے ناں تو‏ں تو‏ں سالانہ تقریبا 3.4 ملین میٹرک ٹن کھاد د‏‏ی مارکیٹنگ کردی ا‏‏ے۔ 

### تنوع: خوراک ، توانائی تے مالیا‏تی شعبے
اس د‏ی تنوع د‏‏ی پالیسی دے بعد ، ایف ایف سی نے 2013 دے دوران مالی خدمات تے فوڈ بزنس وچ حصہ لیا تے عسکری بینک لمیٹڈ (اے دے بی ایل) د‏‏ی مجموعی طور اُتے 10.46 بلین دے سرمائے دے نال 43.15 فیصد حصص خریدے۔ 

## حوالے

گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی وسمہ جات
گٹھ:راولپنڈی وچ قائم کمپنیاں
گٹھ:پاکستانی برانڈ
گٹھ:1978ء وچ تاسیس پاکستانی کمپنیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل