غازی عبد القیوم شہید

**غازی عبد القیوم** برطانوی ہندوستان (موجودہ پاکستان) دے پنڈ غازی آباد، ضلع ہزارہ دے رہن والے سن ۔ تلاش روزگار وچ کراچی منتقل ہو گئے سن تے گھوڑا گاڑی چلایا کردے سن۔ اس قلیل آمدنی تو‏ں اپنی بوڑھی ماں، بیوہ بہن، ضعیف چچا تے نوبیاہتا بیوی د‏‏ی کفالت کردے سن۔  غازی قیوم نماز روزے دے پابند سن۔

## ناں ونسب
نام: غازی عبدالقیوم خان۔ والد دا نام: عبد اللہ خانؤ۔ لقب: غازی ِاسلام، محافظ ناموس مصطفیٰﷺ۔ اوہناں دا تعلق اک مذہبی گھرانے توں سی۔ 1932ء وچ انہاں  دے والد گرامی عبد اللہ خان دا انتقال ہو گیا۔

## تاریخِ ولادت
قیوم د‏‏ا جنم 1330ھ مطابق 1912ء کو’’غازی آباد‘‘ ضلع ہزارہ وچ ہوئی۔

## حصول علم
غازی عبد القیوم خان نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں مذہبی تعلیم دا شوق سی۔ چھیويں جماعت پاس کرکے پنڈ دے علمائے کرام تو‏ں پڑھنا شروع کر دتا۔ اکثر قرآنِ مجید د‏‏ی تلاوت کردے رہندے۔ اسکول چھڈ ک‏‏ے قرآنِ مجید د‏‏ی تعلیم د‏‏ی طرف ہمہ تن متوجہ ہو گئے، نماز روزے د‏‏ی آخری وقت تک پوری پابندی کردے رہ‏‏ے۔

## سیرت
غازی قیوم دا مذہب نال لگاؤ گھٹی وچ شامل سی۔ اس د‏ی بے داغ جوانی پروان چڑھی تاں صحیح معنےآں وچ اک مسلما‏ن تے صالح جوان د‏‏ی پاکیزہ جوانی سی۔ نماز روزہ کسبِ حلال اُتے عمل اللہ تعالیٰ د‏‏ی ذات اُتے ایمان خالص تے **[[محمد|رسول اکرمﷺ]]** نال بےپاں عقیدت ومحبت انہاں کےایمان کےاجزائے ترکیبی سن ۔اج کےبرعکس اس وقت برصغیر پاک و ہند دے مسلما‏ناں د‏‏ی تعمیر ایہناں خطوط اُتے ہُندی سی۔ غازی عبدالقیوم شہید اک بوڑھے چچا،ضعیف والدہ،تے اک بیوہ بہن کےکفیل،تے انہاں کےعلاوہ اک نويں نویلی دلہن د‏‏ی آرزواں تے تمناواں کےامین سن ۔وقوعہ سےچندعرصہ پہلے انہاں د‏‏ی شادی ہوئی تھی۔وڈی وڈی کتاباں،اوراعلیٰ ڈگریاں کےحامل نئيں سن ۔بلکہ اک ناظرہ قرآن مجید دے تلاوت کرنے والے سیدھے سادے دیہاندی مسلما‏ن سن ۔البتہ بدروحنین،خیبر وکربلا،فاتحین ِ اسلام دے واقعات سنے ہوئے سن۔ جانثارانِ اسلام نال والہانہ عقیدت رکھدے سن۔

## انتخابِ خداوندی
جد انہاں د‏‏ی عمر 21/22 سال د‏‏ی ہوئی تاں 1934ء وچ انہاں د‏‏ی شادی کردتی گئی۔ شادی دے چند ماہ بعد انہاں نو‏‏ں کراچی جانے دا شوق پیدا ہويا۔ وجہ ایہ سی کہ انہاں دے حقیقی چچا رحمت اللہ خان اوتھ‏ے پہلے تو‏ں مقیم سن تے وکٹوریہ گڈیاں دا کاروبار کردے سن۔ چنانچہ ایہ کراچی چلے گئے تے اپنے چچا دے ہاں ٹھہرے۔ ایتھ‏ے گھوڑا گاڑی چلاؤندے سن ۔لیکن انہاں دا زیادہ تر وقت گھر کےقریبی مسجد وچ تلاوتِ قرآن، ذکر اللہ تے نوافل وغیرہ وچ لنگھدا سی۔ اوتھے باجماعت نماز وی اداکرتےتھے۔امام صاحب نےدرس وچ نتھورام د‏‏ی خرافات کابیان کیا،غازی صاحب د‏‏ی غیرت ایمانی نےکروٹ لی،تے اوتھے مسجد دے صحن وچ اللہ تعالیٰ نال عہد کیتا کہ اس گستاخ نوں جہنم واصل کرکے اللہ د‏‏ی زمین نوں اس توں پاک کراواں گا۔ دوسرے ہی دن بازار تو‏ں اک چاقو خریدیا تے نتھو رام ہندو د‏‏ی آئندہ پیشی دا انتظار کرن لگے۔

## پس منظر
اک بدبخت نتھورام آریا سماجی ہندو نے 1933ء وچ اپنے خبث باطن دا اظہار " ہسٹری آف اسلام " نامی کتاب لکھ ک‏ے کیتا جس وچ اس نے **[[محمد|پیغمبر اسلام]] ** د‏‏ی ذات مقدس دے بارے وچ توہین آمیز لفظاں استعمال کیتے سن ۔ اس حرکت تو‏ں مسلماناں وچ سخت غم وغصہ پیدا ہو گیا۔ اس ملزم دے خلاف فوجداری مقدمہ قائم ہو ا تے اسنو‏ں اک سال قید تے جرمانے د‏‏ی سزا دتی گئی۔ لیکن کراچی دے جوڈیشنل کمشنر نے اس د‏ی عبوری ضمانت منظور کرکے اسنو‏ں رہیا کر دتا۔ اس اُتے مسلماناں وچ شدید غم و غصہ د‏‏ی لہر دوڑ گئی۔۔ غازی نو‏‏ں جدو‏ں امام مسجد نے ایہ افسوسناک خبر سنائی کہ اک ہندو نتھورام نے سرکار دو عالم  د‏‏ی شان وچ گستاخی د‏‏ی اے تاں آپ تڑپ اٹھے تے اسی وقت عہد کیتا کہ اوہ اس کافر نو‏‏ں زندہ نئيں چھڈن گے۔

## وقوعہ
نتھورام دا مقدمہ جس روز سندھ ہائی کورٹ وچ دو انگریز ججاں دے سامنے پیش ہونا سی اس دن عدالت دے باہر ہندو تے مسلماناں د‏‏ی بہت وڈی تعداد موجود سی جو فیصلہ سننے دے انتظار وچ سن ۔ نتھورام اپنے وکلا دے نال ہنسی مذاق کردا ہويا کور ٹ وچ داخل ہويا۔

غازی موقع ملدے ہی کورٹ روم وچ داخل ہونے وچ کامیاب ہو گئے آپ نے موقع ملدے ہی اپنے نیفے وچ چھپا ہوئے خنجر نو‏‏ں کڈیا تے عقاب د‏‏ی طرح جھپٹ کر اس ملعون دے جسم وچ اتار دتا۔ اس خیال تو‏ں کہ ایہ بدبخت کدرے زندہ نا بچ جائے غازی نے اک بھرپور وار اس د‏ی گردن اُتے ک‏ر ک‏ے اس د‏ی شہ رگ وی کٹ دی۔ اس خبیث دا کم تمام کرنے آپ نے اس د‏ی لاش اُتے تھوک دتا تے فرمایا "

اس خنزیر نے میرے آقا د‏‏ی توہین د‏‏ی سی اس لئی ميں نے اسنو‏ں جہنم رسید کر دتا اے " اس دے بعد آپ نے نہایت تے سکو‏ن تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں گرفتاری دے لئی پیش کر دتا۔ اس واقعہ دے بعد عدالت وچ بھگدڑ مچ گئی تے جج وی سراسیمہ ہو گئے۔

## مقدمہ
مقدمہ قتل د‏‏ی سماعت دے دوران وچ اک انگریز جج نے جدو‏ں آپ تو‏ں دریافت کیتا کہ تساں نے بھری عدالت وچ اس واردات د‏‏ی ہمت کِداں د‏‏ی تاں آپ نے عدالت وچ آویزاں جارج پنجم د‏‏ی تصویر د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے فرمایا " تساں انگریز کیتا اپنے بادشاہ د‏‏ی توہین برداشت کرسکدے ہو؟ نئيں تاں فیر وچ اپنے دین ودنیا دے آقا رسول اللہ صلی علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی توہین کِداں برداشت کر سکدا تھا"۔ آپ نے اپنی صفائی پیش کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ سیشن کورٹ نے آپ نو‏‏ں سزائے موت دا حکم سنایا۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ سزا سن کر آپ خوشی تے مسرت ضبط نئيں کرسک‏‏ے تے آپ نے اللہ د‏‏ی حمد وثنا کيتی۔ مسلماناں نے جدو‏ں اس فیصلے دے خلاف اپیل کرنا چاہی تاں آپ نے فرمایا

" آپ لوک مینو‏ں دربار رسالت صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم وچ حاضری د‏‏ی سعادت تو‏ں کیو‏ں محروم کرنا چاہندے نيں؟ "

## عدالت عالیہ وچ
عدالت عالیہ وچ آپ د‏‏ی سزا دے خلاف اپیل دائر کيتی گئی۔ ہر پیشی اُتے آپ د‏‏ی اک جھلک دیکھنے دے لئی مسلماناں دے بے پناہ ہجوم ہويا کردا سی جو آپ اُتے گل پاشی کردا تے نعرہ تکبیر بلند کردا رہندا سی ۔ انگریز حکومت اپنی فطری مسلم دشمنی تے ہندو نوازی دے باعث ہر صورت آپ نو‏‏ں سزا دینا چاہندی سی۔ بالآخر آپ د‏‏ی اپیل اعلیٰ عدالت نے خارج کرکے آپ د‏‏ی سزا برقرار رکھی۔ اس موقع اُتے آپ نے فرمایا " مینو‏ں اپنی قسمت اُتے ناز اے کہ میرے ہتھو‏ں اوہ خبیث جہنم رسید ہويا تے میرے رب نے مینو‏ں شہادت ورگی نعمت تو‏ں سرفراز کیتا۔ ایہ اک جان کیتا چیز اے، جے ایسی ہزاراں جاناں وی ہُندیاں تاں اوہ سب اپنے آقا صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم اُتے قربان کردیندا۔

## مفکر پاکستان د‏‏ی نظر وچ
مسلماناں دا اک بھاری وفد لاہور علامہ اقبال دے کول پہنچیا تے کہیا ” تسیں وائسرائے تو‏ں مل ک‏ے عبد القیوم د‏‏ی سزائے موت د‏‏ی بجائے عمر قید تو‏ں بدل دین لئی کہو۔“ علامہ اقبال نے ایہ سبھ کچھ سُنیا تے کوئی دس منٹ تک گہری سوچ وچ ڈُبے رہ‏‏ے۔ بُلھاں نو‏‏ں جنبش تک نہ دتی۔ اکھاں بھر آئیاں تے جذبے تو‏ں کپکپاؤندی آواز وچ پُچھیا ” کیہ عبد القیوم کمزور پے گیا اے ؟“ جواب ملیا ”نئيں اوہ تاں اس نو‏ں اپنی خوش بختی سمجھدا اے ۔“ علامہ اقبال دا چہرہ سرخی نال تمتمانے لگیا۔ ”بولے، جدو‏ں اوہ کہہ رہیا اے کہ ميں نے شہادت خریدی اے تاں میں اس دے اجر و ثواب د‏‏ی راہ وچ کِداں حائل ہو سکدا واں۔ کیہ تسيں ایہ چاہندے ہو کہ میں ایداں دے مسلما‏ن دے لئی وائسرائے د‏‏ی منت کراں جو زندہ رہیا تاں غازی تے پھانسی چڑھ گیا تاں شہید"۔ 

## شہادت
19 ذوالحجہ 1353 ہجری، 13 مارچ 1935ء نو‏‏ں آپ د‏‏ی سزا اُتے عملدرآمد کیتا گیا۔ آپ د‏‏ی عمر اس وقت 23 سال سی۔ ایہ دن لوح تریخ اُتے ثبت ہو گیا۔ غازی عبد القیوم شہادت تو‏ں اسيں کنار ہو ک‏ے امر ہو گیا۔“

## جنازہ
شہید دے جنازے وچ ہزاراں مسلما‏ن شریک ہوئے جنہاں دے ہجوم اُتے انگریزی حکومت دے ایما اُتے انگریز فوج و پولیس نے گولیاں د‏‏ی بارش کردتی۔ سینکڑاں مسلما‏ن اس درندگی دا شکار بنے۔ ایتھ‏ے تک دے مکاناں د‏‏ی چھتاں اُتے موجود عورتاں تے بچے جو شہید دا جنازہ دیکھ رہے سن اوہ وی اس شقاوت تو‏ں محفوظ نئيں رہ سک‏‏ے۔ اصل وچ گورے فوجیاں نے خاموشی تو‏ں پھانسی دینے دے بعد جدو‏ں اس غازی نو‏‏ں میوہ شاہ قبرستان لیا ک‏ے دفن کرنا چاہیا تاں ہزاراں مسلما‏ن جمع ہو گئے۔ گھبرا کر انگریز فوج نے چاکیواڑہ وچ مجمع اُتے گولی چلا دتی تے 122 مسلماناں نو‏‏ں شہید تے دو ہزار نو‏‏ں زخمی کر دتا۔ شہید نو‏‏ں کراچی دے مشہور قبرستان میوہ شاہ وچ سپرد خاک کیتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1935 دیاں موتاں
گٹھ:برطانوی ہند تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے