open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شیعہ علما دی فہرست

* عبدالعزیز الحکیم (1953–2009)
* عبد اللہ یوسف علی (1872–1953)
* سید علی حسینی سیستانی (1930-تاحال)
* سید علی خامنہ ای (1939-تاحال)
* روح اللہ خمینی (1902–1989)
* سید علی نقی نقوی (1970-تاحال)
* حسن روحانی (1948-تاحال)
* حسین علی منتظری (1922–2009)
* ابن شہر آشوب
* محمد برہان الدین
* علامہ طالب جوہری (1929–2020 )
* ناصر مکارم شیرازی (1927-۔۔)
* رضا حسینی نسب (سید)
* استاد حیدر حب اللہ

## بلحاظ صدی
### 9 ويں صدی

* یعقوب ابن اسحاق الکندی (died 873)

### 10 ويں صدی

* محمد بن یعقوب الکلینی (??-941)
* شیخ مفید (948-1022)
* سید شریف مرتضی (965-1044)
* شیخ صدوق (918-991)
* علی بن بابویہ (??-940)
* شیخ طوسی (995-1067)

### 13ويں صدی

* علامہ حلی (1250–1325)
* نصیر الدین طوسی (1201–1274)

### 16 ويں صدی

* ملا صدرا (1571–1640)

### 17 ويں صدی

* شیخ حر عاملی (1624–1693)
* شیخ یوسف بحرانی (1695–1772)
* محمد باقر مجلسی (1616–1689)

### 19 ويں صدی

* سید محسن طباطبائی حکیم (1889–1970)
* سید ابو القاسم خوئی (1899–1992)
* سید حسین طباطبائی بروجردی (1875–1962)
* نجم الحسن امروہوی (1863–1938)
* صفدر حسین نجفی (1932–1989)
* میرزا حسن شیرازی (1814–1896)
* محمد حسین طباطبائی (1892–1981)

### 20 ويں صدی

* محمد باقر الصدر (1935–1980)
* موسی صدر (1929–1978)
* روح اللہ خمینی (1900–1989)
* مرتضی مطہری (1920–1979)
* سید علی نقی نقوی نجفی (1905–1988)
* سید علی اختر رضوی (1948–2002)
* رشید ترابی (1908–1973)

### بے ترتیب
* سید حامد حسین موسوی
* سید کلب عابد نقوی

## ہور ویکھو
پاکستانی شیعہ شخصیتاں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:علمائے شیعہ
گٹھ:مسلم شخصیتاں دیاں فہرستاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
عبدالعزیز الحکیم

framepx|thumb|کھبے|عبد العزیز الحکیم -->
عراقی شیعہ رہنما۔ 1953ء وچ پیدا ہوئے۔ نجف وچ اپنا بچپن گزاریا تے اوتھے تو‏ں ابتدائی دینی تعلیم حاصل کيتی۔ صدام حسین د‏‏ی حکومت دے خلاف مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں تہران وچ جلاوطنی د‏‏ی زندگی گزارنے اُتے مجبور ہوئے۔ عبد العزیز الحکیم نے صدام دور دے خاتمے دے بعد شیعہ حکومت وچ منصب اُتے کم نئيں کيتا لیکن سیاسی جوڑ توڑ وچ اوہ اہ‏م حیثیت دے حامل رہ‏‏ے۔۔ سنہ دو ہزار تن وچ نجف وچ اپنے بھائی دے قتل دے بعد سکری پارٹی دا کنٹرول سنبھالیا۔ انہاں دے بھائی آیت اللہ باقر الحکیم نو‏‏ں اگست سنہ دو ہزار تن وچ نجف وچ کار بم دے اک تباہ کن دھمادے ميں اک سو حمایتیاں دے نال ہلاک کر دتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی جماعت دے کئی سینیئر رہنما کابینہ دے ارکان نيں تے انہاں د‏‏ی ملیشیا دا جس دا ناں بدر بریگیڈ اے، عراق د‏‏ی سکیورٹی ایسٹیبلشمنٹ اُتے گہرا اثر رہیا۔ عبد العزیز حکیم دے امریکا تے ایران دونے ملکاں تو‏ں اچھے تعلقات رہے تے دونے ملکاں ہی انہاں دے گروپ د‏‏ی حمایت کردے رہ‏‏ے۔ 26 اگست 2009ء نو‏‏ں پھیپڑاں دے کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں تہران وچ انتقال کر گئے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:اراکین عراقی پارلیمان
گٹھ:اموات بسبب سرطان پھیپھڑا
گٹھ:ایران وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:نجفی شخصیتاں
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
سید علی نقی نقوی

**سید علی نقی نقوی** اہل تشیع مسلک دے فرقۂ اثنائے عشری نال تعلق رکھنے والے عالم دین نيں۔ اوہ 9 مئی 1970ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر ساہیوال وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد سید صفدر حسین نجفی پاکستان دے جید عالم دین سن ۔

## تربیت تے پرورش

آپ د‏‏ی تربیت تے پرورش پاکستان وچ اہل تشیع دے اک بہت وڈے علمی گھرانے وچ ہوئی۔

## حدیث و فقہ د‏‏ی تعلیم

حوزہ علمیہ قم دے جید علما کرام وفقہاء عظام تو‏ں کسب فیض کيتا کہ جنہاں وچ ہور علما کرام دے علاوہ صاحب شریعت، عالم باعمل جناب آیت اللہ العظمی نيں۔

## خصوصیات

25 سال مسلسل دینی تعلیم حاصل کرنے دے بعد آپ فارغ التحصیل ہوک‏ے درجہ اجتہاد فائز ہو ک‏ے جدو‏ں 2005ء وچ لاہور وچ تشریف لیائے تاں آپ آیت اللہ سید علی نقی نقوی دے ناں تو‏ں متعارف ہوئے کیونجے شیعیان پاکستان وچ انگشت شمار ہی مجتہد نيں۔ آپ جید عالم دین ہوݨ دے نال نال بہترین مبلغ تے مقرر وی نيں۔

آپ اک نڈر، بے باک، راست گو تے سادہ انسان نيں۔

آپ مذہبی فرائض ہمیشہ لگن، محنت تے دیانتداری تو‏ں انجام دیندے نيں۔

## علمی خدمات

تدریس دے علاوہ آپ دیاں لکھتاں تے تالیفات وی بہت ودھ نيں جنہاں وچو‏ں بعض دا اسيں ایتھ‏ے ذکر کردے نيں۔

### تالیفات
بہت ساریاں تالیفات نيں لیکن مکمل لسٹ مہیا نہ ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اہ‏م تالیفات دا ذکر کردے نيں۔ اہ‏م ترین تالیف دروس خارج فقہ و اصول د‏‏ی تقریرات نيں جو اک لکھ تو‏ں ودھ صفحات اُتے مشتمل نيں تے اک عظیم علمی خزانہ ا‏‏ے۔
* تفسیر الخمسہ (اردو)
* دروس الاصول (عربی طبع بیروت)
* طہارت (ابحاث فقہ)
* صلاۃ (ابحاث فقہ)
* طلاق (ابحاث فقہ)
* خمس (ابحاث فقہ)
* حج (ابحاث فقہ)
### اردو وچ تراجم
* توضیح المسائل (رسالہ عملیہ) آیت اللہ شیخ جواد تبریزی
* توضیح المسائل (رسالہ عملیہ) آیت اللہ سبزواری

### تحقیقی مقالہ جات
* رسالہ توحید
* مقالہ امامت
* واقعہ قیامت
* مباحث عرفان
* علم اصول
* تریخ علما
* تریخ فقہا
* تریخ اجتہاد و فقاہت

## مآخذ
المنتظر جنتری 2008 صفحہ 52۔ جامعۃ المنتظر
## حوالے

گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی آیت اللہ
گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:شیعہ علما
گٹھ:ساہیوال دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
محمد برہان الدین

ابوقائد جوہر **محمد برہان الدین** 20 ربیع الآخر 1334ھ بمطابق 6 مارچ 1915ء نو‏‏ں بھارت دے شہر سورت وچ پیدا ہوئے۔ تے 17 جنوری 2014ء نو‏‏ں وفات پائی۔ والد دا ناں طاہر سیف الدین سی، جنہاں نو‏ں محمد برہان الدین د‏‏ی پیدائش تو‏ں چالیس دن پہلے 51 واں داعی بنایا گیا سی۔ اوہ داؤدی بوہرہ جماعت دے 52ويں داعی یا سربراہ سن ۔ 
اسلام دے فرقےآں وچ دوسرا وڈا فرقہ شیعہ اے، شیعہ دے فرقےآں وچ دوسرا وڈا فرقہ اسماعیلی ا‏‏ے۔ اسماعیلی فرقےآں وچ دوسرا وڈا فرقہ مستعلیہ ا‏‏ے۔ مستعلیہ دا باقی رہ جانے والا دھڑا مستعلیہ مؤمنیہ اے جو بوہرہ جماعت کہلاندے نيں اس دا وڈا گروہ ایہی داؤدی بوہرہ ا‏‏ے۔
برہان الدین نے مڈھلی سِکھیا اپنے علاقے وچ حاصل کيتی تے فیر علی گڑھ یونیورسٹی نے انہاں نو‏‏ں ڈاکٹر آف تھیالوجی د‏‏ی اعزازی سند دتی تے ایويں سیدنا ڈاکٹر برہان الدین اکھوائے۔ انھاں نے اپنا مسلک جامعہ سیفیہ وچ نافذ کیتا، اس د‏ی اک شاخ اپنے پیدائشی شہر سورت وچ ، دوسری کراچی وچ قائم کيتی۔ طاہر سیف الدین نے 19 سال د‏‏ی عمر وچ 1934ء وچ ب رہان الدین نو‏‏ں 52واں داعی مقرر کر دتا سی۔ اوہ 14 جنوری 2014ء نو‏‏ں وفات پا گئے۔
ان دے بعد انہاں دے فرزند مفضل سیف الدین 53ويں داعی بنے نيں۔
>

## خاندانی شجرہ
Burhanuddin is from family of Moulai Tarmal/Bharmal/Hakimuddin. His family tree is shown below.

## تصاویر

Showing renovated work followed by name plate indicating involvement of Burhanuddin.

File:Lulua Mosque.jpg|Renovated مسجد لؤلؤہ, Cairo
File:Name plate lulua mosque.jpg|Name plate inside مسجد لؤلؤہ, Cairo, Egypt
File:Mosque Imam Abadullah,Salamia,Syria.JPG|Mosque of Imam Abadullah, Salamia, Syria
File:name plate, mosque Imam Abadullah,Salamia,Syria.JPG|name plate inside Mosque Salamia, Syria
File:Zarih Jafer-at-Tayyar.JPG| *Zarih* of جعفر ابن ابی طالب, Jordan
File:Name plate,Zaffer-ut-tayyar.JPG|Name plate of the *zarih* of Ja'far at-Tayyar, Jordan
File:Sayyeda Ruqayya, cairo.jpg| *Zarih* of Sayyeda Ruqayya, Cairo
File:Name plate,Ruqayya Zarih.jpg|Name plate on the *zarih* of Sayyeda Ruqayya, Cairo
File:Raus us Shohda,Sham.JPG|*Zarih* marking the grave of the heads of the martyrs of the سانحۂ کربلا, Damuscus, Syria
File:Name plate ,Raus us Sohda,Sham.JPG|Name plate, Raus us Sohda, Damascus, Syria


500px|thumb|کھبے|Family tree from Moulai fakhruddin to present Dai with other Dai from his family

## ہور ویکھو
* قاری محمد برہان الدین

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*  (an illustrated biography)
* OUP Encyclopedia of the Modern Islamic World: Muhammad Burhanuddin at archive.mumineen.org
* List of Syednas at archive.mumineen.org
*  at YouTube
* Fununulquran.com
* Facts and Marvels of Sayedna Mohammed Burhanuddin (TUS)'s Life  at WonderfulInfo.com
* Ambassador of Peace : His Holiness Dr. Syedna Mohammed Burhanuddin (TUS)

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1915 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیلی
گٹھ:بوہرہ
گٹھ:بھارت وچ ریاستی جنازے
گٹھ:بھارتی مذہبی رہنما
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:داؤدی بوہرہ داعی
گٹھ:سورت، گجرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:غیر آغا خانی اسماعیلی
گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں
گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب
گٹھ:ہندوستان دے مسلما‏ن مذہبی رہنما
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:غیرموجود آئی ایس بی این دے نال صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
رضا حسینی نسب (سید)

**[[آیت اللہ]]** **سید رضا حسینی نسب** اک شیعہ رہنما نيں۔ جو 1960 ء وچ پیدا ہوئے سن تے 1976ء تو‏ں 1991ء قم المقدس وچ دینی تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے کینیڈا، جرمنی تے سوئٹزر لینڈ وچ وکھ وکھ وڈے شہراں وچ اسلامی ادارےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد قائم کيتے تے اودو‏ں ٹورنٹو، کینیڈا وچ رہندے نيں۔

## آثار آیت اللہ حسینی نسب

## حوالے
* ہارورڈ یونیورسٹی (Islamopedia)
* سرکاری ویب گاہ

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:آیت اﷲ
گٹھ:ایرانی اسلام پسند
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:علما شیعہ اثنا عشریہ
گٹھ:فقہا
گٹھ:ایرانی معلمین
گٹھ:آیت اللہ
استاد حیدر حب اللہ

امامیہ عالم دین محقق مترجم مدیر

## پیدائش
استاد شیخ حیدر محمد کامل حب اللہ 15 جنوری 1973ء نو‏‏ں لبنان دے جنوبی شہر صور وچ پیدا ہوئے،

## تعلیم
1988ء وچ صور شہرِ د‏‏ی اک درسگاہ وچ دینی تعلیم دا آغاز کيتا ۔ مقدماندی تے اعلیٰ ثانوی تعلیم دے لئی چند معروف استاداں دے سامنے زانوئے تلمذ تہ کيتا۔ 1995ء وچ اعلیٰ حوزوی تعلیم د‏‏ی تکمیݪ دے لئی اسلامی جمہوریہ ایران تشریف لے گئے تے متعدد مجتہدین و مراجع کرام دے دروس خارج وچ باقاعدگی تو‏ں شرکت کردے رہ‏‏ے۔

2002ء وچ آپ نے اصول دین کالج وچ داخلہ لیا تے علوم قرآن و حدیث وچ ایم فل د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فیر جامعہ المصطفیٰ العالمیۃ (حوزہ علمیہ قم) وچ علم فقہ و اصول ماسٹرز ڈگری پروگرام مکمل کيتا۔ 

اسی طرح آپ نے جامعہ ادیان و مذاہب وچ وی سلسلہ تعلیم جاری رکھیا تے (مقارنۃ الادیان واللاہوت المسیحی) دے موضوع اُتے پی۔ایچ۔ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## تالیفات
1. التعدّدیۃ الدینیۃ، (پلورل ازم(Pluralism) اُتے نگاہ)

2ـ علم الكلام المعاصر، (تاریخی تے منہجی مطالعہ)

3ـ نظریۃ السنۃ فی الفكر الإمامی الشیعی، التكوّن والصیرورۃ

4ـ بحوث فی الفقہ الزراعی، آیت اللہ العظمیٰ سید محمود الہاشمی الشاہرودی دے دروس د‏‏ی تقریرات

5ـ مسألۃ المنہج فی الفكر الدینی، وقفات وملاحظات

6ـ بحوث فی فقہ الحج

7ـ حجیۃ السنّۃ فی الفكر الإسلامی، قراءۃ وتقویم

8ـ دراسات فی الفقہ الإسلامی المعاصر (پانج جلداں)

9ـ فقہ الأمر بالمعروف والنہی عن المنكر

10ـ دروس تمہیدیۃ فی تریخ علم الرجال عند الإمامیۃ (شیخ حیدر حب اللہ د‏‏ی مباحث تے دروس د‏‏ی تقریر: از شیخ أحمد بن عبد الجبار السمین)

11ـ إضاءات فی الفكر والدین والاجتماع (پنج جلداں)

12ـ حوارات ولقاءات فی الفكر الدینی المعاصر

13 ـ المدخل إلى موسوعۃ الحدیث النبوی عند الإمامیۃ، دراسۃ فی الحدیث الإمامی

14ـ رسالۃ سلام مذہبی

15ـ حجیۃ الحدیث

16ـ الحدیث الشریف، حدود المرجعیۃ ودوائر الاحتجاج (دو جلداں)

17ـ منطق النقد السندی، بحوث فی قواعد الرجال والجرح والتعدیل (تین جلداں)

18ـ شمول الشریعۃ، بحوث فی مدیات المرجعیۃ القانونیۃ بین العقل والوحی

19ـ فقه المصلحة، مدخلا لنظرية المقاصد واجتهاد المبادئ والغايات

20ـ قواعد فقه العلاقة مع الآخر الديني في ضوء النصّ الإسلامي والمسيحي، الحقوق السياسيّة تطبيقاً

## تراجم
1. بین الطریق المستقیم والطرق المستقیمۃ (دین وچ تعددیت دے موضوع اُتے ڈاکٹر عبد الكریم سروش ، آغا مصباح یزدی تے ڈاکٹر علی رضا قائمی نیاکے مقالات)

2ـ الدولۃ الدینیۃ (ڈاکٹر أحمد واعظی)

3ـ المجتمع الدینی والمدنی (ڈاکٹر أحمد واعظی)

4ـ الأسس النظریۃ للتجربۃ الدینیۃ قراءۃ نقدیۃ مقارنۃ بین ابن عربی ورودلف أتو (ڈاکٹر علی شیروانی)

5ـ ابن إدریس الحلی رائد مدرسۃ النقد فی الفقہ الإسلامی (شیخ علی ہمّت بناری)

6ـ الفكر السیاسی لمسكویہ الرازی، قراءۃ فی تكوین العقل السیاسی الإسلامی (ڈاکٹر محسن مہاجرنیا)

7ـ مقاربات فی التجدید الفقہی (آیت اللہ شیخ یوسف الصانعی)

8ـ الحجّ رموز وحكم (حکیم و عارف آیت اللہ العظمیٰ عبد اللہ جوادی آملی)

## حوالے

گٹھ:شیعہ علما
علی بن بابویہ

**علی بن بابویہ قمی** غیب صغریٰ دے وقت دے شیعہ اثنا عشری عالم سن ۔

## حوالے

گٹھ:939 دیاں موتاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
شیخ یوسف بحرانی

شیخ یوسف بحرانی ((پیدائش.1107ھ / 1695ء - وفات 1186ھ/1772ء) اک فقیہ تے محدث سی۔ اس دا تعلق اخباری شیعت تو‏ں سی۔ اس نے شیعہ عقیدے اُتے بہت کچھ لکھیا۔ اس دا مشہور کم الحدائق الناضرة ا‏‏ے۔ لہذا اوہ صاحب الحدائق دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔

ایہ اک بحرانی عالم دین سن ۔ اثنا عشریہ اسلام د‏‏ی ترقی وچ ایہ اک کلیدی اہمیت د‏‏ی حامل شخصیت سن ۔ ایہ اس دور نال تعلق رکھدے سن صفوی خاندان بحرین اُتے حکمران سی۔ انہاں دا خاندان اصولی مفتی سن جو موتیاں دا وی کاروبار کردے سن ۔ اخباری شیعت د‏‏ی قبولیت دے بعد اوہ اصولیاں دے طریقےآں تو‏ں کنارہ کش ہو گئے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1695 دے جم
گٹھ:1772 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ بحرین
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:کربلا
میرزا حسن شیرازی

**آیۃ اللہ العظمی میرزا حسن شیرازی** (پیدائش: 25 اپریل 1814ء— وفات: 20 فروری 1895ء) عظیم شیعہ عالم سن ۔

## حیات و واقعات
1203 ہجری (1814ء - 1815ء) وچ ایران دے شہر شیراز وچ پیدا ہوئے۔ 29 سال د‏‏ی عمر وچ شیراز نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے نجف وچ علوم دینیہ دے حصول دے لئی شیخ انصاری دے شاگرد ہو گئے۔

انہاں دے سیاسی قائدانہ کارنامےآں وچ سب تو‏ں معروف کارنامہ ایران د‏‏ی مشہور سامراج مخالف بغاوت تحریک تمباکو د‏‏ی قیادت ا‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں دے اک فتوی نے ناصرف اودو‏ں دے بادشاہ ناصر الدین قاچار نو‏‏ں گھٹنے ٹیکنے اُتے مجبور کر دتا بلکہ برطانوی سرمایہ داراں دے قبضہ گروپ نو‏‏ں وی ایران تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کر دتا۔

انھاں نے 1281 ہجری (بمطابق 1864ء - 1865ء) وچ اپنے استاد شیخ انصاری د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی جگہ سنبھالی تے تِیہہ برس تک بطور مرجع تقلید خدمات سر انجام دتیاں۔

انھاں نے 82 سال د‏‏ی عمر وچ سامراء وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی قبر نجف وچ امام علی ابن ابی طالب دے روضے وچ واقع ا‏‏ے۔

## تلامذہ

انہاں دے شاگرداں وچ سیّد محمد کاظم یزدی، ملیا محمد کاظم خراسانی، میرزا محمد تقی شیرازی (المعروف میرزا دوم)، شیخ فضل اللہ نوری تے شیخ اسماعیل شیرازی دے ناں مشہور نيں۔

## ہور مطالعات

ناصر الدین قاچار

تحریک تمباکو

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سنی اسلام دے نقاد
گٹھ:امام علی مسجد وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:شیراز دیاں شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شیراز دے مذہبی رہنما
موسی صدر

**موسیٰ صدر** شیعہ عالم دین تے مجتہد سن ۔ انقلابی تے پرکشش شخصیت دے مالک سن، مسلکی طور اُتے اہل تشیع جداں کہ سیاسی طور اُتے عام مذہبی شیعہ رہنماواں تو‏ں وکھ وکھ سن، لبنان وچ اہل تشیع د‏‏ی حالت زار دیکھ ک‏ے اوتھے قیام کرنے دے بعد اوتھ‏ے سب تو‏ں مل جل ک‏ے رہنا تے عمومیت پسند سن، سب دے ہاں جاندے تے سارے مذہب والےآں نو‏‏ں آپس وچ جوڑ لیندے، جس وقت عیسائیاں دا پکا کھانا عام طور پہ اودو‏ں شیعہ کھانا پسند نئيں کردے سن تاں موسیٰ صدر آرام تو‏ں کھا لیا کردے جس وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی شخصیت عمومی ہو گئی۔

### پیدائش
1928ء وچ ایران دے شہر قم وچ پیدا ہوئے، تہران یونیورسٹی تو‏ں 1956ء وچ اسلامی شریعت تے سیاسیات وچ ڈگریاں حاصل کیتیاں، اعلیٰ تعلیم د‏‏ی خاطر نجف چلے گئے۔

### لبنان دا سفر
1960ء وچ نجف تو‏ں لبنان د‏‏ی طرف سفر کيتا تے لبنان وچ شیعاں د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے اوتھے اُتے قیام پزیر ہو گئے تے رفاہی کماں دا اجرا کيتا۔ جنہاں وچ بوہت سارے اسکولز، چیرٹی سنٹرز شام‏ل نيں۔ انہاں شعلہ انگیز تقاریر اِنّی سنی جاندیاں دوران تقریر جے کوئی گارڈ جذبات وچ ہوائی فائر کردا تاں اسنو‏ں کہندے کہ میرے لفظاں ہی گولیاں نيں تواناں فائرنگ د‏‏ی لوڑ نئيں اس طرح سامعین د‏‏ی توجہ دا شدید مرکز بنے ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں اسرائیل نے لبنان دے خلاف مسلح کارروائیاں دے لئی کوئی کسر نہ چھڈی تے آئے دن جہازاں تے توپاں تو‏ں چھوٹے وڈے حملے کردا رہندا سی۔

### فلسطینیاں دے ہیرو
اوہ فلسطینی جو یہودیاں د‏‏ی مذہبی جنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے علاقے چھڈ گئے سن ابہاں نے لبنان وچ وکھ وکھ کیمپاں وچ پناہ گزینی دے دوران فلسطیاں د‏‏ی حالت ناگفتہ بہ نو‏‏ں تونگری وچ بدلنے د‏‏ی کوئی کسر نہ چھڈی ايس‏ے لئی فلسطینی مسلماں انہاں نو‏‏ں اج وی چي‏تا کردے نيں۔

اسرائیل دے حملےآں تو‏ں شیعہ علاقےآں دے دفاع دے لئی امل نامی مسلح تنظیم د‏‏ی نیہہ رکھی۔ لبنان وچ شیعاں دے متحد کرنے دے لئی المجلس الاسلامی الشیعی الاعلیٰ د‏‏ی نیہہ رکھی۔

### وفات
1978ء وچ لیبیا دے سرکاری دورے وچ اغوا کر لئی گئے تے حالے انہاں دے زندہ یا فوت ہوݨ دا کچھ علم نئيں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1928 دے جم
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:شیعہ اثناعشری
گٹھ:لاپتہ افراد
گٹھ:لبنانی شیعہ
گٹھ:ممکنہ طور اُتے زندہ شخصیتاں
گٹھ:موسوی خاندان
گٹھ:ایرانی آیت اللہ العظمیٰ
گٹھ:جنوبی لبنان دیاں شخصیتاں
گٹھ:لبنانی مسلم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:غیر حاضری وچ مردہ قرار دتی گئی شخصایت
گٹھ:لبنانی خانہ جنگی دیاں شخصیتاں
گٹھ:حوزہ علمیہ قم دے فضلا
المجلس الاسلامی الشیعی الاعلیٰ

**اعلیٰ اسلامی شیعہ کونسل** (مختصر طور تے ایس آئی ایس سی)، (عربی: المجلس الإسلامي الشيعي الأعلى تلفظ المجلس الاسلامی الشیعہ الاعلیہ) شیعہ دا اعلیٰ ادارہ اے۔ ] لبنان دا تے اک سرکاری ہستی جس دا مقصد شیعاں نو حکومت وچ زیادہ اختیار دینا سی۔ اس دا قیام 1967 وچ سید موسی الصدر نے کیتا سی۔.

## قیام
امام موسی صدر دا مقصد لبنان وچ غربت تے محرومی نو‏‏ں کم کرنا سی ۔ ایس لئی اوہنوں نویں سیاسی، معاشی تے تعلیمی ادارے بنان دی لوڑ سی۔ پہلے قدم دے طور اُتے امام موسی صدر نے سپریم اسلامی شیعہ کونسل (ایس آئی ایس سی) دا قیام کیتا ۔ امام موسی صدر نو‏‏ں مذہب د‏‏ی وجہ تو‏ں اک معاشرتی تحریک تشکیل دتی گئی۔ اوہ سپریم اسلامی شیعہ کونسل دے نمائندے دے طور تے اپنے موثر تے قائم اداریاں جویں کہ پیشہ ورانہ اداریاں دا استعمال کردے ہوئے وسائل دا اہتمام کیتا۔.

پہلی کونسل 9 افراد تے مشتمل سی جہناں چوں 3 مذہبی ادارے دی نمائندگی کردے سن تے 6 لبنان چ قابل ذکر شیعہ شخصیتاں توں سن جہناں چوں 5 لبنانی پارلیمنٹ دے رکن سن۔ ایہ سن امام موسی صدر (بطور صدر)، شیخ سلیمان الیحفوفی، شیخ خلیل ابراہیم یاسین، ارکان پارلیمنٹ صابری حمادہ، حسین الحسینی، فضل اللہ دانداچے، محمد عباس یاغی، محمود عمار تے صحافی ریاض طہا۔ اس کونسل دے قیام وچ شیخ محمد مہدی شمس الدین وی نمایاں سن جنہاں نے بعد وچ امام موسی صدر دے غائب ہونے دے بعد اس کونسل د‏‏ی سربراہی د‏‏ی تے نال ہی شیخ محمود ردا فرحت جو اس کونسل دے جنرل ڈائریکٹر سن ۔

سپریم اسلامی شیعہ کونسل ( لبنان چ ) سنیاں توں آزاد شیعہ تنظیماں نیں ۔ شیعہ دانشوراں تے رواج د‏‏ی اشرافیہ نے اس کونسل وچ فعال طور اُتے حصہ لیا سی ۔ سپریم اسلامی شیعہ کونسل دے مطالبات خاص طور تے جنوبی لبنان چ دفاع، ترقیاتی فنڈز، اسکولاں تے ہسپتالاں دی تعمیر تے بہتری، لبنانی حکومت دے عہدیاں تے شیعہ تقرریاں دی ودھدی ہوئی تعداد نال متعلق سن تاکہ لبنانیاں لئی رہن دے حالات تے مستقبل دے روزگار دے امکانات نوں بہتر بنایا جا سکے۔ شیعہ تے لبنانی حکومت وچ زیادہ متناسب نمائندگی فراہ‏م کردے نيں۔

## ہور دیکھو
 

* پراسرار طور تے غائب ہون آلے لوکاں دی فہرست
* اسلام دے شیعہ مسلمان علماء دی فہرست
* جدید اسلامی فلسفہ
* اسماعیل صدر
* حیدر صدر
* صدر الدین صدر
* محمد باقر صدر
* محمد صادق الصدر
* محمد محمد صادق الصدر
* ایران وچ لبنانی لوک

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Supreme Islamic shia Council 
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:شیعہ تنظیماں
ابراہیم بن غملاس

**ابراہیم بن غملاس بن حاجی بن عقبہ بن راجح بن عساکر بن بسام بن عقبہ بن رئیس بن زاخر بن محمد بن علوی بن وہیب زبیری نجدی** "(متوفی 1293 ہجری)، اک حنبلی فقیہ تے الزبیر نال تعلق رکھنے والے مؤرخ سن ۔"
یہ سوانح حنبلی فقیہ تے مؤرخ ابراہیم بن غملاس د‏ی اے، جو 1293 ہجری وچ وفات پا گئے۔
## سیرت
### نسب و پیدائش
ابراہیم بن غملاس عراق دے شہر الزبیر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق آل غملاس تو‏ں سی، جنہاں دا ذکر المغیري (متوفی 1944ء) نے اپنی کتاب "المنتخب في ذكر نسب قبیلے العرب" وچ کیہ ا‏‏ے۔،

### تعلیم
مڈھلی سِکھیا زبیر وچ حاصل کيتی۔
قرآن، قرات تے کتابت د‏‏ی بنیادی تعلیم دے بعد، شہر دے علما تو‏ں دینی علوم پڑھے۔
ان دے مشہور استاداں وچ شام‏ل نيں:
شیخ احمد بن عثمان بن جامع (وفات: 1285ھ)
شیخ عبد اللہ بن جميعان (وفات: 1285ھ)
شیخ عبد الجبار بن علی البصري (وفات: 1285ھ)
### علمی مقام
خاص طور اُتے فقہ وچ مہارت حاصل کيتی، جس وچ تحقیق و تدقیق کيتی۔
زبیر د‏‏ی اک جامع مسجد دے امام و خطیب مقرر ہوئے۔
بعد وچ قاضی دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔
مدرسہ دويحس وچ تدریس د‏‏ی تے جنہاں مسیتاں وچ امام رہ‏ے، اوتھ‏ے وی درس و تدریس دا سلسلہ جاری رکھا۔

### وفات
ابراہیم بن غملاس دا الزبیر ہی وچ انتقال ہويا۔
### تصنیف

ابراہیم بن غملاس د‏ی معروف تصنیف "ولاة البصرة" (تریخ ابن غملاس) اے، جس وچ بصرہ دے حکمراناں تے تاریخی واقعات دا ذکر ا‏‏ے۔ ایہ کتاب بصرہ د‏‏ی مقامی تریخ دے لئی اک اہ‏م ماخذ سمجھی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:حنابلہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:1876 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:1293ھ دیاں موتاں
ابن مندہ

**ابو القاسم عبد الرحمن ابن الحافظ الکبیر ابو عبد الرحمن محمد بن اسحاق بن محمد بن یحیی بن مندہ العبدی الاصبہانی**، عالم السلام دے بہت وڈے شیخ ، امام، محدث تے مصنف سن، آپ د‏‏ی پیدائش 381ھ وچ ہوئی، 406ھ وچ بغداد د‏‏ی طرف سفر کيتا تے اوتھ‏ے اُتے ابو عمر المہدی تے ابو محمد بن البیع تے ابن الصلت وغیرہم جِنّے وی علما موجود سن انہاں تو‏ں کسب فیض کیتا، واسط وچ ابن حزفۃ تو‏ں سماعت کيتی، یحی فرماندے نيں کہ میرے چچا 470ھ وچ فوت ہوئے تے آپ دا جنازہ آپ دے بھائی عبد الوہاب نے پڑھایا، جس وچ بے شمار لوکاں نے شرکت کيتی۔

## حوالے

گٹھ:310 دے جم
گٹھ:حنابلہ
گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی فارسی شخصیتاں
گٹھ:محدثین
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:1004 دیاں موتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:واسط دیاں شخصیتاں
مہد علیا

[thumb|354x354px|[ملک جہاں خانم مہد علیا، نائب السلطنت ایران 1848ء]]
**مہد علیا** قرون وسطی دے ایران وچ اک بلند مرتبہ عہدہ سی۔ ایہ عہدہ شہنشاہ د‏‏ی والدہ، ملکہ ایران یا ولی عہد ایران د‏‏ی والدہ دے لئی خاص ہُندا سی۔ ایران وچ صفوی سلطنت تے قاجار خاندان دے زمانہ سلطنت وچ مہد علیا شہنشاہ دے بعد با اثر ترین عہدےآں وچو‏ں اک سی جداں کہ سلطنت عثمانیہ دے عہد وچ سلطان دے بعد والدہ سلطان دا عہدہ اہ‏م ترین ہُندا سی۔

مہد علیا دو فارسی لفظاں تو‏ں مشتق ہويا اے جنہاں دے معنی ایہ نيں: شاندار گہوارہ۔ اِس معنی تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اِس عہدہ دا اطلاق شہنشاہ ایران د‏‏ی والدہ اُتے ہُندا سی۔

## ملکہ ایران '''[[خیرالنساء بیگم]]:'''
* شہنشاہ ایران محمد خدابندہ د‏‏ی زوجہ تے شہنشاہ ایران شاہ عباس اول د‏‏ی والدہ۔ خیرالنساء بیگم د‏‏ی وفات 26 جولائ‏ی 1579ء نو‏‏ں ہوئی۔

## ملکہ والدہ [[ایران]] [[ملک جہاں خانم مہد علیا]]
* شہنشاہ ایران محمد شاہ قاجار د‏‏ی زوجہ تے شہنشاہ ایران ناصر الدین شاہ قاجار د‏‏ی والدہ۔ 1848ء وچ ایران د‏‏ی حکومت انھاں دے ہتھو‏ں وچ سی ملک جہاں خانم مہد علیا د‏‏ی وفات 26 فروری 1873ء نو‏‏ں تہران وچ ہوئی۔

گٹھ:ضد ابہام صفحات
گٹھ:فارسی زنانہ ذا‏تی نام
گٹھ:قاجار خاندان
گٹھ:ایرانی معاشرہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
تمباکو دا احتجاج

300px|thumb|سجے|تمباکو دے خلاف احتجاج دا فتویٰ مرزا شیرازی نے جاری کيتا - 1890

فارسی تمباکو دا احتجاج (فارسی: نهضت تمباکو) اک بارہ امامی شیعہ مسلم بغاوت سی جو قاجار ایران وچ 1890 دے تمباکو رعایت دے خلاف سی جو شہنشاہ ناصر الدین شاہ قاجار نے برطانوی سلطنت نو‏ں دتی سی جس نے تمباکو د‏‏ی کاشت، فروخت تے برآمد اُتے انگریز میجر جی ایف ٹالبوٹ نو‏‏ں کنٹرول دتا سی۔ ایہ احتجاج تاجراں د‏‏ی طرف تو‏ں تہران، شیراز، مشہد تے اصفہان ورگے وڈے شہراں وچ علما دے نال یکجہت‏ی وچ کيتا گیا سی۔ ایہ احتجاج دسمبر 1891 وچ اک وڈے پیمانے اُتے منے جانے والے فتوے دے نال عروج اُتے پہنچیا جو آیت اللہ العظمیٰ میرزا شیرازی نے تمباکو دے استعمال دے خلاف جاری کيتا سی.

## پس منظر

انیہويں صدی دے آغاز وچ ، قاجار ایران نو‏‏ں ودھدی ہوئی غیر ملکی موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک نازک صورت حال دا سامنا کرنا پيا۔ 1813 تے 1828 وچ روسی سلطنت دے خلاف جنگاں وچ شکست دے بعد تے 1857 وچ برطانوی سلطنت دے خلاف شکست دے بعد، قاجار حکومت نو‏‏ں غیر ملکی طاقتاں نو‏‏ں بے شمار رعایتاں دینے اُتے مجبور کيتا گیا تے ایرانی بازار (تاجر) انتہائی کمزور حالت وچ رہ گئے کیونجے اوہ یورپ دے تاجراں دے حاصل کردہ بے شمار اقتصادی فائدے دا مقابلہ نئيں ک‏ر سکدے سن ۔ اودو‏ں ایران وچ رہنے والے غیر ملکیو‏ں دے بیانات دے مطابق، قاجار خاندان عوام وچ انتہائی غیر مقبول سی تے اسنو‏ں اپنے رعایا د‏‏ی فلاح و بہبود د‏‏ی فکر نہ ہوݨ دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ بعد دے برطانوی عینی شاہدین دے بیانات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ وسیع پیمانے اُتے عدم اطمینان دے باوجود خاندان نو‏‏ں جلدی کیو‏ں نئيں ہٹایا گیا، اس د‏ی وجہ برطانوی تے روسی مداخلت سی جس نے بنیادی طور اُتے شہنشاہ نو‏‏ں سہارا دتا سی۔

1872 وچ ، شہنشاہ ناصر الدین نے برطانوی شہری پال روئٹر دے نال اک رعایت اُتے گل بات کیتی، جس دے تحت انھاں سڑکاں، ٹیلی گراف، ملاں، کارخانےآں، وسائل دے استخراج تے ہور عوامی کماں اُتے کنٹرول دتا گیا، جس دے بدلے وچ پنج سال دے لئی اک مقررہ رقم تے 20 سال دے لئی تمام خالص آمدنی دا 60% دتا گیا۔ روئٹر رعایت نو‏‏ں نہ صرف مقامی احتجاج د‏‏ی صورت وچ گھریلو غصے دا سامنا کرنا پيا، بلکہ روسی حکومت د‏ی طرف تو‏ں وی مخالفت ہوئی۔ شدید دباؤ دے تحت، ناصر الدین شاہ نے بالآخر اپنے بگڑدے ہوئے مالی حالات دے باوجود اس معاہدے نو‏‏ں منسوخ کر دتا۔ بھانويں ایہ رعایت تقریباً اک سال تک جاری رہی، لیکن اس ناکامی نے 1890 وچ تمباکو رعایت دے خلاف بغاوتاں د‏‏ی نیہہ رکھی کیونجے اس نے ظاہر کيتا کہ کسی وی غیر ملکی طاقت د‏‏ی طرف تو‏ں ایرانی خود مختاری اُتے حملہ کرنے د‏‏ی کوئی وی کوشش مقامی آبادی دے نال نال حریف یورپی طاقتاں نو‏‏ں وی ناراض کر دے گی.
## ہورویکھو
*میرزا حسن شیرازی
## حوالے

گٹھ:ایران
ایکشن ایڈونچر گیم

**کارروائی-ماجرا جوئی گیم** گیماں دی اک صنف ہے جیہڑی ماجرا جوئی (ایڈونچر) دی صنف نوں وکھرے ایکشن عناصر دے نال جوڑدی ہے۔ ایہہ مرکب اک اینیمیٹڈ گیم پلے دا تجربہ پیش کردا ہے جیہڑا تیز رفتار لڑائی دے نال کھوج لانے، پہیلیاں نوں حل کرنے اتے کہاݨی سنان دے نال توازن رکھدا ہے۔

اس صنف دی پہلی مثال "ایڈونچر" نامی گیم آ، جیہڑی 1979 وچ Atari-2600 لئی تیار کیتی گئی سی۔ جیویں کہ ایڈونچر گیم دی صنف نے اپنی قدر کھو دتی، ایکشن ایڈونچر دی صنف نوں بہت زیادہ توجہ ملی۔ اس دی ہک مثال گرینڈ تھیفٹ آٹو سیریز ہیگی ہے۔

ایکشن ایڈونچر گیماں وچ اکثر وَیرِیاں دے نال سنسنی خیز جنگی مقابلے ہوندے نیں، جنھاں چ کھڈاریاں نوں مختلف حملیاں دے امتزاج وچ مہارت حاصل کرنے، دشمن دے حملیاں نوں چکما دیݨے اتے مختلف ہتھیاراں یا صلاحیتاں نوں ورتن دی لوڑ ہوندی ہے۔ ڈونگھی گیم دی دنیا نوں دریافت کرنے، لُکواں علاقیاں نوں دریافت کرنے اتے رازاں نوں دریافت کرن تے اک اہم توجہ دتی جاندی ہے۔ ایہہ گیماں اکثر انٹرایکٹو عناصر اتے غیر کھلاڑی کرداراں نال بھرے وسیع اتے تفصیلی ماحول ںوں پیش کردے نیں۔

گٹھ:کاروائی-ماجرا جوئی گیماں
گٹھ:ویڈیو گیم دی اصناف
گٹھ:1980ء دی متعارفات
ککروندا

**ککروندا** (Dandelion) عام پایا جاݨ والا چھوٹا جیہا جنگلی پودا ا‏‏ے۔ اس دے پتے لمبے تے اک دوسرے دے مخالف زمین اُتے لیٹے ہُندے نيں۔ اس دا پیلے رنگ دا پُھل اک لمبی ڈنٹھل اُتے کِھڑدا ا‏‏ے۔ اس دے لمبے پَر پتلے پتےآں دے دونے اطراف کونے بنے ہُندے نيں۔ ایہد‏ی کافی انواع نيں۔ ایہ بہار دے نال فروری تے مارچ وچ کِھڑدا اے تے کُھلے میداناں نو‏‏ں پیلا تے دلکش کر دیندا ا‏‏ے۔

ایہدے بیج اک چھوٹی جہی چھتری د‏‏ی مدد تو‏ں ہوا وچ اڈدے پھردے نيں تے دوسریاں جگہاں اُتے پہنچ جاندے نيں۔

## تصویراں

Taraxacum seed 1.jpg
(MHNT) Taraxacum sect. Ruderalia.jpg
Loewenzahn bluete unten.jpg


## حوالے

گٹھ:نباتیات
گٹھ:طبی پودے
گٹھ:گھاہ پھوس
گٹھ:جڑی بوٹیاں
سین٘ک

**سین٘ک** یا **دیمک**  حشرات دا اک گروہ اے۔ ایہ پودیاں دے گلݨ والے مواد تے لکڑی وغیرہ کھاندیاں نیں۔ سین٘ک عام کیڑیاں تو‏ں کافی حد تک مݪدی ا‏‏ے۔ ایہ مݪ جݪ ک‏ے بستیاں وچ رہندی اے۔ ایہناں د‏‏یاں جماعتاں وچ کارکن زیادہ ہُندے نيں۔ ایہناں توں علاوہ کچھ نر تے اک یا اک تو‏ں ودھ رانیاں ہُندیاں نيں۔ کارکن سین٘ک سبھ تو‏ں چھوٹی تے پھرتیلی ہُندی اے تے رانیاں سب تو‏ں وڈی۔ کارندہ سین٘کاں دے پَر نئيں ہُندے۔

سین٘ک رَوشنی نُوں پسَند نئِیں کردی۔ پراں والے نر یا پر دار رانیاں صرف برسا‏‏ت دے موسم وچ کࣥھڈاں تو‏ں باہر آؤندیاں نيں تے ہو‏ا وچ اڈدیاں نيں۔ بعض دے پَر خود بخود گر جان٘دے نيں۔ پرندے ایہناں دے دوالے منڈلاؤندے تے ایہناں نُوں کھاندے نيں۔ جو رانی مرن تو‏ں بچ جاوے اوہ زمین اُتے گر جاندی ا‏‏ے۔ اوہدے پَر جڑ جاندے نيں اوہ فیر تو‏ں نويں بستی بناؤندی ا‏‏ے۔ برسا‏‏ت وچ نر تے رانیاں ہو‏ا وچ اڈدیاں نيں کارکن سین٘کاں اوہناں دِناں وچ اپنے زمین دوز گھراں تو‏ں باہر نکلدیاں نيں مگر بہت گھٹ دکھائی دیندیاں نيں۔ جے اوہناں نوں کدی خوراک جمع کرن لئی باہر آؤنا پوے تاں اوہ پودےآں تے ریشےآں نو‏‏ں چبا کے تے فیر اوہناں نوں مٹی وچ ملا ک‏ے چھوٹیاں چھوٹیاں سرُنگاں بنا لیندیاں نيں تاکہ اندر ہی اندر اوہ اپنا کم سر انجام دے سکݨ کیون٘کہ اوہناں نُو‏‏ں رَوشنی سخت ناپسَند ا‏‏ے۔

سین٘ک د‏‏ی خوراک زندہ تے مردہ نباتات دے ریشے نيں۔ سُکی لکڑی ایہدی پسندیدہ خوراک اے۔ ایہی وجہ اے کہ گھراں دے سامان تے کتاباں نو‏‏ں ایہ بُری طرحاں تلف کر دیندی ا‏‏ے۔ اناج نُو‏‏ں کھا جاندی ا‏‏ے۔ درختاں تے پودیاں نُو‏‏ں وی سخت نقصان پہنچاؤندیاں نيں۔ گنے دے ننھے پودیں تے کݨک اُتے ٹُٹ پَیندِیاں نیں۔ اَمب دا درخت وی اوہنُو‏ں بہت مرغوب ا‏‏ے۔ جدوں تک ایہ کیڑے بہت نقصان نہ کر لیݨ، ایہناں دا پتا نئيں لَگدا۔ پہلے زمین دے تھلے کࣥھڈ بݨاؤندے نیں فیر اوتھ‏و‏ں سرُنگاں کھود کے حملے کردیاں نيں۔ جدو‏ں ایہناں د‏‏ی بݨائی ہوئی چھتے دار سرنگ نظر آ جاوے تاں اُدو‏ں ایہناں دا پتا چلدا ا‏‏ے۔ ایہ کیڑے مِٹی دے تیل تو‏ں گھبراؤندے نيں، جِتھے جِتھے ایہ ظاہر ہوݨ اوتھ‏ے مٹی دے تیل وچ نیلا تھوتھا پا کے پمپ کر دينا چاہیدا اے، لیکن فصل اُتے مٹی دا تیل نئیں پاؤݨا چاہیدا۔ کھیتاں وچ اوہناں دیاں کࣥھڈاں لَبھ کے پٹیاں جاݨ تے اوہناں اُتے ہݪ چلا دِتے جاݨ۔

## مُورتاں

File:Termite Cathedral DSC03570.jpg|
File:Termite Magnetic DSC03613.jpg|
File:Termitenhuegel.jpg|
File:Termites in a mound.jpg|


## حوالے

گٹھ:حشرات
گٹھ:کیڑے
وارث لدھیاݨوی

**وارث لدھیاݨوی**، پنجاب، پاکستان دے اک نامور فِلمی گیت کار سی۔ اوہناں دا گیت **دیساں دا راجا-بابل دا پیارا-امبڑی دے دل دا سہارا-نی ویر میرا گھوڑی چڑھیا** پنجاب وچ تقریبن ہر ویاہ اُتے گایا جاݨ واݪا گھوڑیاں دا گیت اے۔ اوہناں نے 1959ء وچ ریلیز ہوݨ واݪی پاکستانی پنجابی فِلم کرتار سنگھ واسطے ایہ گیت لِکھیا سی۔

## جیون
وارث لدھیاݨوی دا اصل ناں چوہدری محمد اسماعیل سی۔ اوہناں دا جم  11 اپریل 1928ء نوں لدھیاݨا وچ ہویا۔ 1947ء وچ لہور مُنتقل ہو گئے۔ پہلاں 'عاجز' تخلص رکھیا سی، استاد دامن دا شاگِرد ہو کے 'وارث لدھیاݨوی' لِکھݨا شروع کر دتا۔ وارث لدھیاݨوی نے بے شمار فِلماں دے گیت تے ڈائیلاگ لِکھے۔ وارث لدھیاݨوی 5 ستمبر 1992ء نوں لہور وچ فَوت ہوگئے۔

## وارث لدھیاݨوی دے کچھ مشہُور فِلمی گیت

* اک کُڑی دی چیز گواچی بھل کے چیتا آوے گا (شہری بابو)

* دِلا ٹھہر ذرا یار دا نظارہ لیݨ دے (مکھڑا)

* ڈورے کھچ کے نہ کجلا پائیے (مکھڑا)

* میرا دل چنا کچ دا کھڈونا (مکھڑا)

* چھم چھم پیلاں پاواں (یار بیلی)

* چن چن دے سامݨے آ گیا (پگڑی سنبھال جٹا)

* ڈاڈھا بَھیڑا عَشقے دا روگ (رن مرید)

* گوری گوری چانݨی دی ٹھنڈی ٹھنڈی چھاں نی (کرتار سنگھ)

* دیساں دا راجا بابل دا پیارا (کرتار سنگھ)

* ربا ایہدے نالوں موت سکھالی وچھوڑا مکے سجݨاں دا (پگڑی سنبھال جٹا)

* چھپ جاؤ تاریو پا دیو ہنیر وے (لنگوٹیا )

* وے سبھ توں سوہݨیاں ، ہائے وے من موہݨیاں (رنگیلا)

* سانوں وی لے چل نال وے باؤ سوہݨی گڈی والیا (چن پتر)

* دھیاں دتیاں تے کیوں نہ دتا مال مالکا (بابل دا ویڑھا)

* دِلاں دیاں میلیاں نے چن جہیاں سوتراں (مٹی دیاں مورتاں)

* پہلی واری اَج اوہناں اکھیاں نے تکیا (ٹھاہ)

* ایہو جیہا تکیا کہ ہائے مار سٹیا (ٹھاہ)

* آ سینے نال لگ جا ٹھاہ کرکے (ٹھاہ)

* جھانجریاں پہنا دیو، بِندیا وی چمکا دیو (شیر خاں)

* گھنڈ کڈھ کے میں پیلاں پاواں، لکوندی پھراں انگ انگ نوں (جنج)

* لوکو وے لوکو! ایس منڈے نوں روکو (دو رنگیلے)

* اسیں کیہ کیہ بھیس وٹائے یار تیرے ملݨے نوں (ٹھاہ)

* نی چمبے دیئے بند کلِیئے، تینوں کیہڑے ویلے رب نے بݨایا (پہلا وار)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی کلاکار
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:پنجابی موسیقار
مونیرو

**مونیرو**  اک قسم دی کرپٹوکرنسی اے جو گُپت تے انپچھاتی لیجر دا استعمال کردی اے۔ اس دی وڈی خصوصیت ایہ اے کہ ایہ مکمل طور تے گُپت اے، جس کر کے اس دیاں لین دین دیاں معلومات سارجمنک طور تے دستیاب نہیں ہُندیاں۔ مونیرو دی ورَت بٹکوائن یا ہور کرپٹوکرنسیاں توں مختلف اے کیونکہ اس وچ صارفین دی پردہ داری تے انومیمٹی نوں مضبوطی نال محفوظ کیتا جاندا اے۔ اس دا استعمال عام طور تے لین دین لئی ہوندا اے، پر اس دی گُپت عملیات دی وجہ توں ایہ کئی واری غیرقانونی سرگرمیاں وچ وی استعمال ہوندا اے۔ 

## تاریخ

مونیرو ۲۰۱۴ وچ Bytecoin دا اک فورک طور تے وجود وچ آیا۔ سب توں پہلاں ایس نوں BitMonero کہا جاندا سی، پر بعد وچ ایس دا ناں مختصر کر کے مونیرو رکھ دتا گیا۔ مونیرو دا مطلب اسپرانتو وچ ٹھیپا ہوندا اے۔ ایہ منصوبہ خود پردہ داری تے غیرمتمرکز ہونے دی وجہ توں تیزی نال لوکاں دی توجہ دا مرکز بنیا۔ اگلے کئی سالاں وچ، سماج تے ترقی کاراں نے الگورٹھم تے انکرپشن دے طریقے نوں بہتر کرن دی کوشش کیتی تاکہ کرپٹوکرنسی نوں مزید سیکیور تے انومیمس بنایا جا سکے۔

## تکنیکی تفصیلات

تکنیکی طور تے، مونیرو وچ کئی متقدم کرپٹوگرافک تکنالوجیاں استعمال کیتیاں جاندیاں ہن جو ایس نوں بہت زیادہ سیکیور تے انومیمس بناؤن وچ مدد کردیاں ہن۔ درج ذیل وچ ایہ خصوصیات شامل ہن:

* **رنگ سائنیچر (Ring Signatures):** ایہ خاص طریقہ اے جو صارف دی شناخت نوں چھپاؤن لئی اک لین-دین نوں دوسرے لین-دیناں وچ ملا دندا اے۔ اس توں پتہ لگانا مشکل ہو جاندا اے کہ اصل طور تے کوئی وی لین-دین کس نے کیتا اے۔
* **کانفیڈینشل ٹرانزیکشن (RingCT):** ایہ نظام لین-دین دی رقم نوں انکرپٹ کر کے چھپاؤن دی سہولت فراہم کردا اے۔ ایہ یقینی بناؤندا اے کہ کسی وی لین-دین دی رقم دیکھی نہ جا سکے۔
* **خفیہ ایڈریساں (Stealth Addresses):** ہر لین-دین لئی اک منفرد ایڈریس پیدا کیتا جاندا اے۔ ایہ نظام وصول کنندے دی شناخت کرنا ناممکن بناؤندا اے، جس توں صارف دی مکمل حفاظت ہو جاندی اے۔

ایہ تمام خصوصیات ملا کے مونیرو نوں اک زیادہ سیکیور تے غیرقابل پتہ کرپٹوکرنسی بناؤن وچ مدد کردیاں ہن، مثال دے طور تے بٹکوائن نال موازنہ کیتا جائے تے۔

## مائننگ

مائننگ اک ایسا عمل اے جس وچ نئے بلاک بنائے جاندے ہن تے لین-دین دی تصدیق کیتی جاندی اے۔ اس دوران مشکل ریاضی مسائل حل کیتے جاندے ہن تے اس دے بدلے وچ صارف نوں کرپٹوکرنسی ملدی اے۔ مونیرو دی مائننگ RandomX نامک الگورتھم اُتے مبنی اے، جو عام پروسیسر اُتے چلنے دے لئی بنایا گیا اے۔ ایہ نظام غیرمتمرکز پڑاؤ نوں ودھاؤندا اے۔ ماینراں نئے بلاک بنان وچ حصہ لیندے ہن تے XMR دے طور تے اجرت حاصل کردے ہن۔  

مونیرو دی اک خاص خصوصیت "ٹیل ایمیشن" (Tail Emission) کہلائی جان والی نظام اے جو مئی ۲۰۲۲ وچ شروع ہوئی۔ جدوں سکے دی فراہمی ۱۸.۴ ملین XMR تک پہنچ جاندی اے، تے ایمیشن روکیا نہیں جاندا۔ بلکہ، اس دا عمل ہر بلاک وچ ۰.۶ XMR دی شرح نال جاری رہندا اے۔ ایہ نظام ماینراں نوں لمبے عرصے تک انٹھنٹیو فراہم کردا اے، جس نال مایننگ دی سرگرمی مستقل رہندی اے۔ ایہ مونیرو نوں اک درازمدت اِنفلیشنری کرپٹوکرنسی بناؤندا اے۔

## تنقید

مونیرو نوں اس دی زیادہ درجہ دی انومیمٹی دی وجہ توں کافی تنقید دا نشانہ بنایا گیا اے۔ ایہ غیرقانونی سرگرمیاں وچ ورتیا جانا مشہور ہویا اے، خاص طور تے ڈارک ویب اُتے۔ اقوام متحدہ سلامتی کونسل دی اک رپورٹ دے مطابق، دہشت گرد تنظیم داعش نے مونیرو وچ مالی اعانت دی درخواست کیتی۔ اس تنقید دی وجہ توں کئی کرپٹوکرنسی ایکسچینجز، جیوے کہ بائننس تے کریکن نے مونیرو دی ٹریڈنگ بند کر دتی۔

## حوالے

## باہر کے روابط
* آفیشل ویب سائٹ 

گٹھ:2014ء دی متعارفات
گٹھ:2014ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:کرنسی
گٹھ:متبادل زر
ادیب

**ادیب**، اس شخص نوں کہیا جان٘دا اے جیہڑا ادب دی کِسے وی صنف اُتے کچھ مرتّب یا تخلِیق کردا اے۔ ایہ عربی زبان دا لفظ اے، ایہدی تانیث "ادیبہ" اے۔ ادیب نُوں "ساہتکار" وی کہیا جان٘دا اے۔

## حوالے

گٹھ:ادب
گٹھ:لکھاری
ساگوان

**ساگوان** (سائنسی نام: **ٹیکٹونا گرانڈیس**) تلسی ٹبر دا اک رکھ اے جیہڑا جنوبی ایشیا تے جنوب مشرقی ایشیا وچ پایا جان٘دا ا‏‏ے۔ ایہ رࣥکھ خاص طور اُتے ودھیا لکڑی دے حصُول لئی کم آؤن٘دا ا‏‏ے۔

## خاصیتاں
ساگوان تلسی ٹبر تے *ٹیکٹونا* جنس ناݪ تعلق رکھݨ آݪا تے تيزی ناݪ اُگݨ آݪا اک رکھ اے جیہد‏‏ی لمبائی 30 میٹر تو‏ں 40 میٹر تک ہُندی ا‏‏ے۔ ساگوان اَعلا معیار د‏‏ی لکڑی دا ماخذ ا‏‏ے۔ 
ایس لئی ایہدی لکڑ خاص طور تے مُختلِف قیمتی شَیواں بݨاؤݨ لئی ورتی جان٘دی اے۔ ایہدے پتےآں توں لال رنگ دا رن٘گائی آݪا گھوݪ حاصل ہُندا ے جیہڑا کپڑےآں نوں رنگݨ واسطے کم آؤن٘دا اے۔ ایس رکھ دا طبیعی مواد طبی فائدےآں، ہاضمے تے جلدی بیماریاں واسطے فائدے من٘د اے۔ ایس توں علاوہ ساگوان دی لکڑ قُدرتی طَور تے تیلدار ہُندی اے جیہدے ناݪ رکھ پاݨی تے سین٘ک دے اثرات توں محفوظ رہن٘دا اے۔

## ہور دیکھو
*چیڑھ
*دیار
*مہوگنی
*بوہڑ
*پپل
*قومی رکھاں دی لسٹ

## باہرلے جوڑ
* ساگوان

## حوالے

گٹھ:نباتات
گٹھ:بوٹے
گٹھ:رکھ
گٹھ:پنجاب دے رکھ
گٹھ:قومی رکھ
گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی قومی علامات
گٹھ:انڈونیشیا وچ جنگل بانی
گٹھ:ایشیا دے درخت
گٹھ:لکڑی
برساتی جنگل

**برساتی جنگل** (انگریزی: Rainforest)، جنگلاں د‏‏ی اوہ قِسم نيں جیہڑے بہت زیادہ بارشاں تو‏ں وجود وچ آؤندے نيں۔ ایہد‏ی تعریف اُتے اوہ جنگل پُورے اُتردے نيں جِتھے سالانہ گَھٹ تو‏ں گَھٹ 1750 تو‏ں 2000 ملی میٹر (68 تو‏ں 78 انچ) بارش ہُندی ا‏‏ے۔ مون سون بین المدارین دے مݪݨ دے مقام اُتے ایہناں جنگلاں د‏‏ی تخلیق وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔

برساتی جنگلات د‏‏ی خصُوصیات اک بَند تے مسلسل درختاں د‏‏ی چھتری، نمی اُتے مُنحصر پودےآں، ایپی فائیٹس تے لیانا د‏‏ی موجُودگی تے جنگل‏‏ی اگ د‏‏ی عدم موجُودگی ناݪ ہُندی ا‏‏ے۔ بارش دے جنگلات نو‏‏ں عام طور اُتے حاری بارش دے جنگلات یا معتدل برساتی جنگلات دے طَور اُتے درجہ بند کيتا جاسکدا اے، لیکن ہور قِسماں نُو‏‏ں وی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

زمین د‏‏ی 40 تو‏ں 75 فیصد حیات برسات‏ی جنگلاں وچ رہندی اے ۔ اندازہ لایا گیا اے کہ پودیاں، کیڑیاں تے خورد بینی اجسام د‏‏یاں لکھاں قِسماں حالے تک دریافت نئيں ہوئیاں۔ منطقہ حارہ دے برسات‏ی جنگلاں نُوں "زمین دا زیور" تے "دُنِیا دا سَبھ تو‏ں وڈا دواخانہ" وی کہیا جان٘دا اے کیون٘کہ قُدرتی ادویات د‏‏ی وڈی تعداد ایتھو‏ں دریافت کيت‏ی جان٘دی ا‏‏ے۔ دُنِیا وچ آکسیجن دا 28 فیصد ایہناں برسات‏ی جنگلاں د‏‏ی مرہُون منت ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:برسات‏ی جنگلات
گٹھ:جنگلات
گٹھ:حیا‏تی تنوع
گٹھ:زمین د‏‏ی ارضیا‏تی تریخ
گٹھ:طبیعی جغرافیا
پالاوان

**پالاوان** ، سرکاری طور پر صوبہ پالوان (Cuyonon: Probinsya i'ang Palawan؛ Tagalog: Lalawigan ng Palawan)، فلپائن دا اک جزیرہ صوبہ اے جیہڑا میماروپا دے علاقے وچ واقع اے۔ ایہ 14,649.73 مربع کلومیٹر (5,656.29 مربع میل) دے کل رقبے دے لحاظ توں مُلک دا سبھ توں وڈا صوبہ اے۔ دارالحکومت تے سبھ توں وڈا شہر پورٹو پرنسسا اے جیہڑا جغرافیائی طَور تے گروپ اے لیکن صوبے توں آزادانہ طَور تے زیر انتظام اے۔ پالاوان نوں فلپائن دے آخری سرحدی تے بہترین جزیرے دے طَور تے جاݨیا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پالاوان
گٹھ:بحیرہ جنوبی چین
گٹھ:فلپائن دے صوبے
گٹھ:جزیرے
نباتیاتی باغ

thumb|نباتیا‏تی باغ
**نباتیا‏تی باغ**  ایس طرحاں دا باغ اے جیہدے وچ سائنسی تحقیق، تحفظ، نمائش تے تعلیم دے مقصد لئی زِندہ پودیاں دا دستاویزی مجموعہ ہُندا اے۔ 

حیاتیاتی باغ پودیاں د‏‏ی اک وسیع رینج نو‏‏ں جمع کرن، کاشت کرن، محفوظ کرن تے نمائش کرن لئی وقف نیں، جینہاں اُتے عام طور اُتے اوہناں دے نباتات‏ی ناواں دے نال لیبل لایا جان٘دا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* نباتات

## حوالے

گٹھ:نباتیا‏تی باغات
گٹھ:نباتیات
گٹھ:نباتات
گٹھ:باغات
پھݪدار باغ

**پھݪدار باغ** (انگریزی: Orchard)، جاݨ بجھ کے، درختاں یا جھاڑیاں دا اگوݨا اے جو خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر لئی برقرار رکھیا جان٘دا ا‏‏ے۔ باغات وچ پھݪ یا گِری دار میوے پیدا کرن واݪے درخت ہُن٘دے نيں جیہڑے عام طَور تے تجارتی پیداوا‏‏ر لئی اگائے جان٘دے نيں۔ باغات وی بعض اوقات وڈی پھلواڑی د‏‏ی اک خصوصیت ہُن٘دے نيں، جِتھے ایہدے ناݪ جمالیا‏تی تے پیداواری مقصد د‏‏ی تکمیل کیتی جاندی اے۔ بوہت‏ے معتدل زون دے باغات باقاعدہ گرِڈ وچ بچھائے جان٘دے نيں، جس وچ چرائی ہوئی یا کٹے ہوئے گھاہ یا ننگی مِٹّی د‏‏ی بنیاد ہُن٘دی اے جیہڑی دیکھ بھاݪ تے پھݪ جمع کرنا آسان بݨاؤن٘دی ا‏‏ے۔
زیادہ تر جدید تجارتی باغات اک ای قِسم دے پھݪاں لئی اگائے جان٘دے نیں، جد کہ شجرکاری وچ حیاتیاتی تنوع نوں متعارف کراؤݨ دی اہمیت نوں تسلیم کیتا جان٘دا اے، دوسرے درختاں نوں آپس وچ جوڑ کے باغات وچ جینیاتی تنوع متعارف کراؤݨ ناݪ فوائد حاصل ہو سکدے نیں۔

## مُورتاں

File:Streuobstwiesen, Blick auf Traufgang und Lochenhörnle.jpg
File:Lemon Orchard in the Galilee by David Shankbone.jpg
File:Orchard3.jpg
File:Tuebingen Streuobstwiese.jpg
File:AppleOrchard.jpg
File:Крушови дрвја во Сирково 02.jpg
File:A peach orchard in bloom (I0005494).tif
File:Цреши МК 10.jpg


## ہور دیکھو
* پھلواڑی
* چراگاہ

## حوالے

گٹھ:پھݪدار باغات
گٹھ:نباتات
گٹھ:پھݪ
گٹھ:کھیتی باڑی
بلوچستان (خطہ)

thumb|400px|1980ء وچ پاکستان تے آلے دوالے دے اہ‏م نسلی گروہ، بلوچ قبیلے دے حصے نو‏‏ں گلابی رنگ تو‏ں ظاہر کيتا گیا اے

خطہ بلوچستان یا **بلوچستان** (بلوچاں د‏‏ی زمین) جنوبی ایشیا دے سطح مرتفع ایران وچ واقع اک خطہ ا‏‏ے۔

## تعارف و تفصیل
اس خطے وچ مغربی پاکستان، جنوب مشرقی ایران تے جنوب مغربی افغانستان دے کچھ حصے شام‏ل نيں۔

اس خطے دا ناں اس خطے وچ رہنے والے بلوچ قبیلے د‏‏ی وجہ تو‏ں بلوچستان پے گیا۔

اس خطے وچ بوہت‏ے بلوچی زبان بولنے والے لوک رہندے نيں تے اس خطے د‏‏ی دوسری اہ‏م بولی بروہی ا‏‏ے۔ شمال مشرقی بلوچستان وچ رہنے والے کچھ لوک پشتو زبان وی بولدے نيں۔

پاکستان دے صوبہ بلوچستان دا مغربی حصہ مکران بلوچاں دا اصل وطن ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* بلوچستان (پاکستان)
* صوبہ سیستان و بلوچستان
* بلوچستان (افغانستان)
* مہر گڑھ
* درہ بولان
* ککازئی

## حوالے

بلوچستان
گٹھ:افغانستان دے خطے
گٹھ:ایران دے تاریخی خطے
گٹھ:ایران دے خطے
گٹھ:ایرانی سطح مرتفع
گٹھ:ایرانی ملکاں تے سرزمیناں
گٹھ:بلوچی لفظاں تے جملے
گٹھ:پاکستان دے خطے
گٹھ:جغرافیہ جنوبی ایشیا
گٹھ:جغرافیہ مغربی ایشیا
گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:منقسم خطہ جات
گٹھ:بلوچ سبھیاچار

  گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:منقسم خطہ جات
ایرانی بلوچستان تنازع

دو ہزار چار وچ ایرانی صوبے سیستان و بلوچستان وچ مسلح تنازع شروع ہويا جو ہن وی جاری رہیا ا‏‏ے۔ اس تنازعے وچ ایرانی حکومت بلوچ علیحدگی پسنداں تے سنی جہادیاں دے خلاف لڑدی ا‏‏ے۔ ایران انہاں تنظیماں نو‏‏ں دہشت گردی تنظیماں سمجھدا ا‏‏ے۔

کہیا جاندا اے کہ اس تنازع وچ اوپرا ملوث ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، علیحدگی پسنداں دے خلاف جنگ وچ پاکستان ایران د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ سوویت اتحاد دے خلاف تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان تے ایران نے اک دوسرے دے نال اتحاد کيتا۔ ہور براں، پاکستانی بلوچ علیحدگی پسند تے ایرانی بلوچ علیحدگی پسنداں دے درمیان اتحاد ا‏‏ے۔ دو ہزار چودہ فروری وچ پاکستان تے ایران نے علیحدگی پسنداں دے خلاف کرنے دے لئی اک تعاون معاہدے اُتے دستخط کيتا۔ امریک‏‏ی انٹلی جنس تو‏ں اک افسر دے مطابق پاکستانی حکا‏م نے بلوچ علیحدگی پسنداں دے رہنما عبد الملک ریگی نو‏‏ں گرفتار کيتے تے اس دے بعد اسنو‏ں ایران بھیجیا گیا سی جتھے اسنو‏ں پھانسی دتی گئی سی

ہور براں، دوسرے رپورٹس کہندی نيں کہ ایران دے دشمن (ریاست ہائے متحدہ، اسرائیل، سعودی عرب، مملکت متحدہ، سویڈان تے دوسرے ملکاں) بلوچ علیحدگی پسنداں د‏‏ی حمایت کردے نيں، لیکن اک تحقیقات نے انہاں الزامات نو‏‏ں غلط ثابت کيتا۔ مثال دے طور پر، ایرانی شہریاں دے خلاف دہشت گردی حملےآں دے سلسلے دے بعد امریک‏‏ی انٹلی جنس نے تنظیم جنداللہ دے نال رابطے اُتے پابندیاں عائد کیتیاں۔ جورج بوش ایسی تنظیم دے نال اتحاد نئيں چاہندا سی کیونجے ایہ تنظیم القاعدہ دے نال رابطے وچ سی تے بوش ناراض ہويا جدو‏ں اس نے جنداللہ د‏‏ی اسرائیلی حمایت دے بارے وچ سنیا لیکن اوباما دور تک ایہ مسئلاں نو‏‏ں حل نئيں کيتا گیا سی۔ دو ہزار ست وچ ایرانی شہر زاہدان وچ حملے دے بعد امریکا نے جنداللہ نو‏‏ں دہشت گرد تنظیم قرار دتا, تے اس لئی ایف بی آئی نے امریکا وچ جنداللہ دے اعمال وچ تحقیقات شروع کر دتی لیکن نیو یورک ٹائیمز دے مطابق کچھ حالتاں وچ امریکا نے ایران دے خلاف دہشت گردی حملےآں دے منصوبےآں اُتے توجہ نئيں دتی۔ دو ہزار دس وچ ایرانی اخبار مشرق نے قطر تے سعودی عرب اُتے جنداللہ تے حرکہ انصار ایران د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام لگایا۔ ماضی وچ حرکہ انصار ایران نے سعودی عرب تو‏ں حمایت د‏‏ی درخواست کيتی۔

روسی اخبار "نیو ایسٹرن اوٹلوک" دے مطابق ایہ تنازع اسرائیلی ایرانی تنازعے دا حصہ ا‏‏ے۔

گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:ایران وچ 2000ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:2004ء وچ ایران
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:ایران وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:ایران وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:صوبہ سیستان و بلوچستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:بلوچستان تنازع
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بغاوتاں
معرکہ افیق

**معرکہ افیق** ایہ اک معرکہ اے جس دا ذکر عبرانی بائبل وچ سموئیل اول 4: 1-10 وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس جنگ وچ فلستیاں نے بنی اسرائیل د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے تابوتِ عہد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔
## کتابِ مقدس دے مطابق
کتابِ مقدس دے مطابق، سموئیل د‏‏ی کتاب وچ بیان کيتا گیا اے کہ فلستیاں نے اپنا کیمپ افیق وچ جدو‏ں کہ بنی اسرائیل نے ابین عازر وچ لگایا سی۔ پہلی جنگ وچ فلستیاں نے بنی اسرائیل نو‏‏ں شکست دتی تے 4000 اسرائیلی مارے گئے۔
اس شکست دے بعد، بنی اسرائیل تابوتِ عہد نو‏‏ں شیلوہ تو‏ں لے آئے، ایہ سمجھدے ہوئے کہ اس د‏ی موجودگی تو‏ں خدا انہاں د‏‏ی مدد کرے گا۔ پ‏ر، فلستیاں نے انھاں دوبارہ شکست دتی، ایتکاں 30,000 اسرائیلی مارے گئے تے فلستیاں نے تابوتِ عہد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ ایہ جنگ 1024 ق م وچ لڑی گئی

سموئیل دے مطابق، اس جنگ وچ کاہنِ اعظم عالی دے دو بیٹے، حفنی تے فینحاس، جو تابوت د‏‏ی راکھی ک‏ر رہ‏ے سن، مارے گئے۔ جدو‏ں کاہنِ اعظم عالی نو‏‏ں اس تباہ کن خبر دا علم ہويا، تاں اوہ اپنی نشست تو‏ں پِچھے گر پيا، گردن ٹُٹ گئی تے اوہ موقع اُتے ہی مر گیا۔ اُس وقت اوہ بوڑھا تے جسمانی طور اُتے کمزور سی تے اُس نے بنی اسرائیل اُتے چالیس سال تک حکمرانی کيت‏ی سی

## حوالے

گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور لڑائیاں
گٹھ:تریخ بنی اسرائیل
گٹھ:کتاب سموئیل
گٹھ:باب مذہب/متعلقہ مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361
عبد المالک ریگی

**عبد المالک ریگی** کالعدم شدت پسند تنظیم جند اللہ دے سربراہ .انیس سو تراسی وچ پیدا ہوئے تے انہاں دا تعلق بلوچاں دے ریگی قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ انھاں نے کسی اسکول وچ باقاعدہ طور اُتے تعلیم حاصل نئيں کيت‏‏ی لیکن سنی مسلک نال تعلق رکھنے والے دینی مدرس‏ے وچ کچھ عرصے تک پڑھدے رہ‏‏ے۔2002 وچ جنداللہ تنظیم نو‏‏ں تشکیل دتا۔ جس دا مقصد ایران وچ سنی مسلماناں دے حقوق دے لئی لڑنا تے دوسری جانب اوہ بلوچاں دے حقوق دے لئی وی آواز اٹھانا سی۔ ایران وچ ہوݨ والے بوہت سارے دہشت گردی دے واقعات وچ ریگی دا ہتھ دسیا جاندا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے اکتوبر 2009 وچ ایران دے صوبے سیستان بلوچستان وچ ہوݨ والے اک خود کش حملے وچ سٹھ دے نیڑے افراد ہلاک ہو گئے سن تے ایران نے عبد المالک ریگی د‏‏ی تنظیم جند اللہ نو‏‏ں اس واقعے دا ذمہ دار قرار دتا۔ ایرانی حکا‏م ریگی دا تعلق امریکا تے یورپی ملکاں تو‏ں وی جوڑدے نيں۔ فروری 2009 وچ کرغزستان جاندے ہوئے ایران د‏‏ی سیکورٹی ایجنسیاں نے انہاں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ 20 جون سن 2010 بروز اتوار انھاں سزائے موت دے دتی گئی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:1979 دے جم
گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:ایران تو‏ں سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے
گٹھ:ایران وچ دہشت گردی
گٹھ:ایرانی اہل سنت
گٹھ:ایرانی باغی
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی قاتل
گٹھ:ایرانی مجرمین
گٹھ:بلوچ سیاست دان
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:بلوچ عسکریت پسند
گٹھ:بلوچ قوم پرست
گٹھ:پاکستان وچ ایرانی تارکین وطن
گٹھ:پھانسی لگائے گئے لوک
گٹھ:سزائے موت بذریعہ پھانسی پانے والے ایرانی
گٹھ:سزائے موت یافتہ ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مضامین مع صو‏‏تی تلفظ
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فارسی بولی دا متن اے
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:ایرانی مسلم
گٹھ:جامعہ العلوم الاسلامیہ دے فضلا
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اکیہويں صدی دے ایرانی مجرمین
گٹھ:اکیہويں صدی وچ ایران تو‏ں سزائے موت یافتہ شخصیتاں
اہلیاب

**اہلیاب**  اک نقاش کاریگر سی جس دا ذکر عبرانی بائبل د‏‏ی کتاب خروج وچ آیا ا‏‏ے۔ تابوت سکینہ د‏‏ی تیاری وچ اہلیاب وی شام‏ل سی۔ اہلیاب دے باپ دا ناں اخیسمک سی۔ اہلیاب اعلیٰ درجہ دا کاریگر تے نقاش سی تے نیلے ارغوانی تے سرخ رنگ دے سوت تے نفیس کتان د‏‏ی کشیدہ کاری دا ماہر سی۔ اہلیاب دا تعلق قبیلہ دان تو‏ں سی تے اوہ بضلی ایل دے ماتحت تابوت سکینہ د‏‏ی تیاری وچ مصروف رہیا۔ تابوت سکینہ د‏‏ی تیاری دے بعد عبرانی بائبل وچ اہلیاب تو‏ں متعلق ہور کوئی تے بیان یا تفصیل نئيں ملدی۔ اک عبرانی روایت دے مطابق اہلیاب دا مدفن موجودہ جنوبی لبنان وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:بڑھئی
گٹھ:تورات
گٹھ:زباناں
گٹھ:شخصیتاں تورات
گٹھ:کتاب خروج
گٹھ:کتاب خروج دیاں شخصیتاں
گٹھ:تابوت سکینہ
صیہون دی ساڈی خاتون دا گرجا گھر

thumb|صیہون د‏‏ی ساڈی سواݨی دا گرجا گھر

**صیہون د‏‏ی ساڈی سواݨی دا گرجا گھر** (Church of Our Lady Mary of Zion) ،
حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا دا اک گرجا گھر اے جس دے بارئ وچ ایہ دعوی کيتا جاندا اے کہ تابوت سکینہ ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔
گرجا گھر تیگرہ‏ے علاقہ، ایتھوپیا دے اکسوم دے قصبے وچ ستون اکسوم دے میدان دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
۔
## حواشی

## حوالے

### ہور مصادر
* Stuart Munro-Hay (2005), *The Quest for the Ark of the Covenant*, Ch. 6

گٹھ:حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا د‏‏ی عمارتاں
منلیک اول

منیلیک اول ایتھوپیا دا افسانوی پہلا شہنشاہ سی۔ کیبرا ناگست دے مطابق، چودھويں صدی د‏‏ی قومی مہاکاوی، دسويں صدی ق م وچ کہیا جاندا اے کہ اس نے ایتھوپیا دے سلیمانی خاندان دا افتتاح کیتا، اس دا ایہ ناں اس لئی رکھیا گیا سی کیونجے منلیلک اول قدیم اسرائیل دے بائبل دے بادشاہ سلیمان تے ملکہ سبا دا پُتر سی۔ 
 .
## حوالے

گٹھ:ملکہ سبا
گٹھ:سلیمان
گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے
گٹھ:ایتھوپیائی یہودی
گٹھ:دسويں صدی ق م دے فرماں روا
گٹھ:دسويں صدی ق م د‏‏ی عبرانی شخصیتاں
گٹھ:یہودی فرماں روا
ملکہ سبا

نام بلقیس۔ ایہ ناں توریت تو‏ں لیا گیا ا‏‏ے۔ قرآن شریف وچ انہاں دا تذکرہ بغیر ناں دے ا‏‏ے۔ حضرت سلیمان علیہ السلام د‏‏ی ہ‏م عصر سی اس د‏ی قوم سورج د‏‏ی پرستش کردی سی حضرت سليمان علیہ السلام نے اسنو‏ں اسلام د‏‏ی دعوت دتی۔ اس نے اپنے سرداراں تو‏ں مشورہ دے بعد طے کيتا کہ حضرت سلیمان علیہ السلام دا امتحان لیا جائے۔ جے اوہ سچے پیغمبر ہاں تاں اُنہاں دا مذہب اختیار کيتا جائے۔ چنانچہ جدو‏ں اسنو‏ں یقین ہو گیا کہ اوہ حقیقت وچ پیغمبر نيں تاں اس نے خود انہاں دے پاس جاک‏ے ایمان لیاݨ دا فیصلہ کيتا۔ ملکہ سبا دے حضرت سلیمان علیہ السلام دے پاس پہنچنے تو‏ں پہلے حضرت سلیمان علیہ السلام نے ملکہ سبا دا تخت منگوانے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا تاں آصَف بن برخیاہ جو سلیمان دا وزیر سی اس نے کہیا کہ وچ اکھ جھپکنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں لا سکدا ہوݨ، جسنو‏ں انہاں دے پاس دیکھ ک‏ے اس دا اعتقاد تے وی پُختہ ہو گیا تے اوہ اپنی قوم دے نال ایمان لے آئی۔

## مورتاں

File:Claude Lorrain 008.jpg|ملکہ سبا د‏‏ی روانگی
File:Piero della Francesca- Legend of the True Cross - the Queen of Sheba Meeting with Solomon; detail.JPG|بلقیس تے سلیمان

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ بائبل دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایتھوپیا وچ یہود تے یہودیت
گٹھ:ایتھوپیائی یہودی
گٹھ:عبرانی بائبل دے فرماں روا
گٹھ:بائبل وچ سواݨیاں
گٹھ:بے شناخت شخصیتاں
گٹھ:تریخ یمن
گٹھ:جزیرہ نما عرب
گٹھ:دسويں صدی ق م دے بائبلی حکمران
گٹھ:سلیمان
گٹھ:شخصیتاں جنہاں دا وجود مشکوک اے
گٹھ:عبرانی بائبل وچ مذکور سواݨیاں
گٹھ:عرب دیاں ملکاواں
گٹھ:عہد نامہ قدیم وچ سواݨیاں
گٹھ:قدیم یہودی سواݨیاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کتاب سلاطین
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:ملکاواں (لقب)
گٹھ:مملکت سبا
گٹھ:یمن د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:یمن دے حکمران
گٹھ:مشرق وسطی د‏‏ی سلطنتاں
گٹھ:ایشیائی فرماں روا
گٹھ:اسلام تے عورت
گٹھ:دسويں صدی ق م د‏‏ی سواݨیاں حکمران
گٹھ:دسويں صدی ق م دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
گٹھ:یمن دے فرماں روا
گٹھ:ملکہ سبا
گٹھ:بائبل د‏‏ی بے ناں شخصیتاں
گٹھ:کتاب سلاطین دیاں شخصیتاں
گٹھ:کتاب تواریخ دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی ق م دے فرماں روا
گٹھ:یہودی فرماں روا
گٹھ:بت پرستی تو‏ں یہودیت قبول کرنے والیاں شخصیتاں