open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیریلک لپی

**سریلک الفابٹ** اکریاں دا پربندھ اے جیہڑا روسی تے ہور کئی بولیاں لئی ورتیا جاندا اے۔

**سرلک لپی** چڑھدے یورپ اتے وسطی ایشیا دے علاقے دی کئی بولیاں نوں لکھن وچّ ورتی جاندی ہے۔ اسنوں *ازبوکا* وی کہندے ہن، جو اس لپی دی حروف تہجی دے شرواتی دو اکھراں دے پرانے نانواں نوں ملاکے بنایا گیا ہے، جویں کہ یونانی لپی دے دو شرواتی اکھراں-الفااں اتے بیٹا- نوں ملاکے الفابیٹ (Alphabet) یعنی ورنمالا بندا ہے۔ اس لپی دے ورناں توں جہناں بولیاں نوں لکھیا جاندا ہے اس وچّ روسی بولی پرمکھ ہے۔ سویت یونین دی سابق ریاست تاجکستان وچّ فارسی دا مقامی روپ (یعنی تاجک بولی) وی اس لپی وچّ لکھی جاندی ہے۔

## سریلک دے مکھ اکھر
سریلک اکھراں دے دو روپ ہندے ہن-سدھے اتے آئٹیلک۔ ایہہ دوناں اتے متعلقہ دھونیاں(آوازاں) ہیٹھاں دتی گئیاں ہن۔ دھیان رہے کہ کجھ بولیاں وچّ اس دے علاوا کجھ ہور اکھر وی سریلک وچّ جوڑے جاندے ہن۔

## باہری جوڑ
* Sounds of the Russian alphabet , Listen to how the Russian alphabet sounds and download the audio to your desktop
* Minority Languages of Russia on the Net , a list of resources.
* Information on Cyrillic alphabet and the handwritten script form of Cyrillic.
* Using Cyrillic (Russian) under non-Russian MS Windows and on the Web - fonts, keyboard layouts, applications tune-up
* A Survey of the Use of Modern Cyrillic Script , including the complete required repertoire of graphic characters, by J. W. van Wingen.
* Tipometar: Serbian Cyrillic typography and typefaces
* The Cyrillic Charset Soup, Roman Czyborra’s overview and history of Cyrillic charsets.
* 
* 
* Transliteration of Non-Roman Scripts, a collection of writing systems and transliteration tables, by Thomas T. Pedersen. Includes PDF reference charts for many languages' transliteration systems.
* Virtual Cyrillic Keyboard, type Russian/Ukrainian even in Tokio same way as you do it **at home**
* Rusklaviatura: Real-time Cyrillic Converter 

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
یونانی لپی

**یونانی اکرے** یونانی بولی لکھن لئی ورتے جاندے نیں۔

**یونانی لپی** یونانی بولی لکھن لئی ورتی جاندی ہے۔ یونانی جاں گریک (Ελληνικά IPA: [eliniˈka] جاں Ελληνική γλώσσα, IPA: [eliniˈci ˈɣlosa]), ہند یورپی بولیاں دی اک بولی ہے، جو یونانی جاں گریک لوکاں ولوں بولی جاندی ہے۔ دکھن بلقان توں نکلی اس بولی دا کسے ہور یورپی بولی دی تلنا وچّ سبھ توں لما اتہاس ہے، جو لکھتی اتہاس دیاں 34 صدیاں وچّ پھیلیا ہویا ہے۔ اپنے پرانے روپ وچّ ایہہ پرانے یونانی ساہت اتے عیسائیاں دے بائبل دے نیو ٹیسٹامنٹ(غہدنامہ جدید) دی بولی ہے۔ اجوکے سروپ وچّ ایہہ یونان اتے قبرص دی سرکاری بولی ہے، اتے قریباً 2 کروڑ لوکاں ولوں بولی جاندی ہے۔ لکھن لئی یونانی اکھراں دی ورتوں کیتی جاندی ہے۔

## یونانی حروف تہجی

یونانی حروف تہجی چووی اکھراں دے ورن نظام ہے جسدی ورتو نال یونانی بولی نوں اٹھویں صدی عیسوی سنّ توں لکھیا جا رہا ہے۔ ایہہ حروف فونشیائی حروف تہجی توں نکلے ہوئے ہے تے یورپ دے کئی لکھن نظام اسی توں جمے ہن۔ انگریزی لکھن دے لئی لاطینی لپی تے روسی بولی لکھن دے لئی استعمال کیتی جان والیاں سریلک لپی دونے یونانی لپی توں جمیاں ہن. دوجی صدی عیسوی سنّ توں بعد گنت ماہراں نے یونانی اکھراں نوں عدد دا چترن کرن استعمال کرنا شروع کر دتا۔

## مکھ اکھر

یونانی اکھراں تے اناں دے برابر دے شاہمکھی لپانترن اکھر نیچے بنے ٹیبل وچّ دتے گئے ہن۔ تے نال ہی فونشیائی اکھر وی دتے گئے ہن جستوں سارے یونانی اکھر لتے گئے ہن۔ انترراشٹری دھنی لپی دی ورتو کردے ہوئے اچارن ودھی وی لکھی ہے۔ نچے دتا گیا شاستری اچارن 5ویں صدی تے 4ویں صدی وچّ ایٹک بھاشاواں دے اچارن وی ہن۔
ورتمان وچّ آدھونک یونان وچّ بولے جان والے اچارن نچے دتے ٹیبل وچّ شاہمکھی وچ دتا ہے۔

## اکھراں دی آکرتی

## یونیکوڈ وچّ گریک

### گریک تے کوپٹک

### گریک وستارت(ادھیکاری یونیکوڈ کنسورٹیئم کوڈ چارٹ)

## حوالے

## باہولے جوڑ
* U0370.pdf (إنجليزية)
* واو, ديغما (إنجليزية)
* ستيغما (إنجليزية)
* هيتا (إنجليزية)
* سان (إنجليزية)
* قوبا (إنجليزية)
* سامبي, ديسيغما (إنجليزية)
* شو (إنجليزية)

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:لپیاں
گٹھ:لپی
گٹھ:یونانی بولی
برمی بولی

برمی بولی برما چ بولی جان آلی اک بولی اے جینوں 4 کروڑ 2 لکھ لوک بولدے نیں۔
برمی بولی، آزاد دیش میانمار ( برما ) دی سرکاری بولی ہے ۔ ایہہ برما وچّ بولی جاندی ہے ۔ برما جسدا نواں ناں میانمار دی سرحد نال لگدے بھارتی صوبےآں تے انڈیمان تے نکوبار جزیرےآں چ وسن آلے گئی لوک وی اس بولی نوں بولدے نیں ۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
پریگنینسی

پریگنینسی کسے مادہ جاندار دے اندر اودے جواک دا ہونا پریگنینسی اخواندا اے۔
چانݨ پکائی

**چانݨ پکائی** (Photosynthesis) ایہجا عمل ہے جیہدے وچ بوٹا سورج دے چانݨ نال پتیاں وچ کاربن ڈائی آکسائیڈ نوں شکر وچ پلٹدا ہے۔ ایس عمل نوں "چانݨ پکائی" فوٹوسنتھیسز  آکھیا جاندا ہے۔ 

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:حیاتیات
گٹھ:نباتیات
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:جیون پڑھت
بیکولانو

**بیکولانو** اک بولی دا ناں اے جیہڑی فلپائن چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 25 لکھ اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
سورانی

**سورانی** اک کردی بولی اے جیہڑی ایران عراق چ بولی جاندی اے تے ایدے بولن والیاں دی گنتی 60 لکھ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
اتلی سامی

**اتلی سامی** ناروے سویڈن تے فنلینڈ دے اتلے تھانواں تے بولی جان والی سامی بولی اے۔
ایدے بولن والیاں دی گنتی 15000 توں 25000 دے وشکار اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
وو

**وو** اک چینی بولی اے جیہڑی شنگھائی تے دوالے دے تھانواں تے بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 9 کروڑ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
سرکولیٹری پربندھ

**سرکولیٹری پربندھ** دل رگاں خون تے لمف نال بنیا اے ایدا کم پنڈے چ خوراک تے گیس نوں پورے پنڈے چ پچانا اے۔
اینڈوکرائن پربندھ

**اینڈوکرائن پربندھ** غدوداں دا اک پربندھ اے جیہڑا جیدے چ ہر غدود کوئی ہارمون خون چ پاندا اے تے جیدے نال بندا ریگولیٹ ریندا اے۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
انسانی ہاضما

منہ معدہ آندراں تے ایناں نال رلدے انگاں دے پربندھ نوں ہاضمہ پربندھ کیندے نیں۔

## بارلے جوڑ
ایولوشن

**ایولوشن** ناں اے پرکھاں دیاں لبیاں ہویاں خصوصیات وچ تبدیلی دا جیہڈیاں تھوڑا تھوڑا کر کے اک پیڑی توں اگلی پیڑی چ ہوندیاں نیں۔
انٹیگومنٹری پربندھ

**انٹیگومنٹری پربندھ** نوں پنڈا بچاؤ پربندھ وی کہ سکدے آن اے کھل وال تے پنڈے نوں بچان وال تے ہور انگاں نال رل کے بنیا اے۔
اعصابی نظام

**اعصابی نظام** (nervous system)، انسانی تے حیوانی جسم دا اہ‏م ترین حصہ اے جیہڑا سر وچ موجود ہُندا اے جیہنو‏ں دماغ کہندے نيں۔ ایہ دے ہیٹھلے حِصے تو‏ں اک دُم لٹکی ہوئی ہُندی اے جیہڑی تھلے نوں ودھ ک‏ے ریڑھ د‏‏ی ہڈی دے مہریاں د‏‏ی نالی وچ اُتر جاندی اے، اس دُم نو‏‏ں حرام مغز کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دماغ تے حرام مغز تو‏ں تار نما اجسام نکل ک‏ے تمام جسم وچ پھیل جاندے نيں جو پیغامات نو‏‏ں دماغ تے حرام مغز تو‏ں جِسم وچ تے جِسم تو‏ں دماغ تے حرام مغز تک لیاؤندے لے جاندے رہن دا کم کردے نيں۔

اک کثیرخلوی جاندار دے جِسم وچ بہت سارے نظام پائے جاندے نيں جو زندگی لئی لازمی افعال (مثلن کھانا، ساہ لینا، حرکت کرنا، سوچنا وغیرہ) انجام دیندے نيں تے اس طرحاں زندگی دے لئی ہر ضروری فعل انجام دین لئی کثیر خلوی جانداراں وچ اک نظام ہُندا ا‏‏ے۔

چونکہ ایہ نظام وکھ آزادانہ زندہ جاندار د‏‏ی حیثیت نئيں رکھدے بلکہ اس جاندار دا حصہ ہُندے نيں جس دے لئی ایہ کم ک‏ر رہ‏ے ہاں لہذا ایہ گل وی ضروری اے کہ انکا کم آپس وچ اک دوسرے تو‏ں منسلک ہو تے اس دے لئی اک ایداں دے نظام د‏‏ی لوڑ ہُندی اے کہ جو انہاں تمام وکھ وکھ افعال انجام دینے والے نظاماں نو‏‏ں آپس وچ مربوط کر سک‏‏ے تے انہاں دے افعال د‏‏ی نگرانی وی کر سک‏‏ے تے وقت لوڑ انہاں نو‏‏ں پیغامات یا ہدایات وی مہیا کر سک‏‏ے تاکہ ہر نظام اوہی کم کرے تے اوس‏ے انداز وچ کرے جس طرحاں اس جاندار د‏‏ی زندگی لئی فائدہ مند تے مفید ثابت ہووے، اس مقصد لئی جانداراں وچ عصبی نظام پایا جاندا اے جیہڑا جسم دے ہور نظام نو‏‏ں (افرازی نظام دے نال مل ک‏ے) منظم وی کردا اے تے جاندار نو‏‏ں اس دے بیرونی ماحول تو‏ں آگاہ رکھن دے نال نال اس وچ شعور تے ادراک وی پیدا کردا ا‏‏ے۔

عصبی نظام نو‏‏ں فیر مطالعے وچ آسانی د‏‏ی خاطر وکھ وکھ حصےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے۔ ایہ تقسیم مقصد دے لحاظ تو‏ں کئی انداز وچ د‏‏ی جا سکدی اے، جیہناں وچو‏ں دو اہ‏م قِسماں د‏‏ی تقسیم اوہ اے کہ جس وچ عصبی نظام نو‏‏ں یا تاں افعال دے لحاظ تو‏ں تقسیم کيتا گیا ہندا اے یا فیر ساخت دے لحاظ توں۔

1- فعلیا‏تی لحاظ تو‏ں
* مرکزی عصبی نظام یا (centeral nervous system)
* ملحقہ عصبی نظام یا (peripheral nervous system)

2- ساختی لحاظ تو‏ں
* جسدی عصبی نظام یا (somatic nervous system)
* خودکار عصبی نظام یا (autonomic nervous system)

## حوالے

گٹھ:حیاتیات
گٹھ:پنڈا
گٹھ:انسانی جسم
سینسری پربندھ

**سینسری پربندھ** اک پربندھ ہے جیہڑا سینسری جانکاری نوں کٹھیاں کردا اے۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
ساہ لین پربندھ

**ساہ لین پربندھ** ساہ لین والے انگاں ساہ لین والی نالی تے پھپھرے نال رل کے بندا اے۔

## بارلے جوڑ
لڈوگ ڈائلز

**لڈوگ ڈائلز** (1874 - 1945) اک جرمن بوٹا گرو سی۔ اوہ ہمبرگ چ جمیا۔ اونے دکھنی افریقہ جاوا آسٹریلیا نیوزی لینڈ دا پھیرا پایا تے اینے تھاواں توں بوٹے کٹھے کیتے۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
انگمار برگمان

**ارنسٹ انگمار برگما**' () سویڈن نال تعلق رکھنے والا اک فلمی ڈائرکٹر تے پروڈیوسر سی۔

## سوانح

## شہرت
اوہ سب تو‏ں پہلے بین الاقوامی توجہ دا مرکز سن 1955ء وچ بنے، جدو‏ں اُنہاں د‏‏ی فلم Smiles of a Summer Night منظرِ عام اُتے آئی۔ ایہ اک مزاحیہ رومانی فلم سی، جو Stephen Sondheim دے میوزیکل "A Little Night Music" تو‏ں متاثر ہو ک‏ے بنائی گئی سی۔

## ہور فلماں

## اعزازات

## باہرلے جوڑ
* عظیم فلم ساز برگمان رخصت

گٹھ:1918 دے جم
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
گٹھ:2007 دیاں موتاں
گٹھ:اپسالا دیاں شخصیتاں
گٹھ:اسٹاک ہوم یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:انگریزی ہدایتکار
گٹھ:بافٹا اعزاز یافتگان (شخصیتاں)
گٹھ:ویہويں صدی دے سویڈش مصنف
گٹھ:سابقہ لوتھری شخصیتاں
گٹھ:سویڈش فلم ہدایت کار
گٹھ:سویڈش فلمی شخصیتاں
گٹھ:سویڈش لاادری
گٹھ:سویڈش منظر نویس
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ والون نسب
گٹھ:مرد منظر نویس
گٹھ:سویڈش مرد مصنف

گٹھ:فلم

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
والٹ ڈزنی

**والٹ ڈزنی** (1901 1966) اک امریکی پروڈیوسر لکھاری تے کارٹون فلماں بنان والا سی۔اپنے پعرا نال رل کے اوہنے دی والٹ ڈزنی کمپنی دی نیو رکھی مکی ماؤس اودا بنایا ہویا اک مشہور کارٹون اے۔ ایدے نال اوہنے ڈونلڈ ڈک منی ماؤس تے پلوٹو ورگے کارٹون بناۓ۔ 

1955 وچ کوہدا بنیا ڈزنیلینڈ پارک کیلیفورنیا امریکہ لوکاں لئی کھلیا گیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
سرجی آئیزنشٹائن

thumb|سرجی آئیزنشٹائن
سرجی آئیزنشٹائن (1898 1948) اک روسی فلم پروڈیوسر سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
فیڈریکو فیلینی

فیڈریکو فیلینی (1920 1998) اک اطالوی فلم پروڈیوسر سی۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:فلم
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایلفریڈ ہچکاک

**ایلفریڈ ہچکاک** (1899 1980) اک انگریز فلم پروڈیسر سی۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:فلم
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اکیرا کوروساوا

**اکیرا کوروساوا** (1910 1998) اک جپانی فلم پروڈیوسر تے لکھاری سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
سٹیون شپیلبرگ

thumb|سٹیون شپیلبرگ
**سٹیون شپیلبرگ** اک امریکی پروڈیوسر لکھاری تے وڈیو فلماں بنان والا اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ایرخ وردرمان

**ایرخ وردرمان** (1892 - 1959) اک جرمن بوٹا گرو سی اوہ جینا تے برلن چ پڑھیا سائینسی پھلواری برلن اوہ ڈائرکٹر ریا۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
دریائے برونائی

**دریائے برونائی** سلطنت برونائی دا نکا تے مشعور دریا اے۔ برونائی دا راجکعر بندرسری بیگوان ایس دریا دے کنڈے اتے وسدا اے۔

ایدے نال نال برونائی دا روائتی رہائشی علاقہ کیمپونگ آئر وی ایس دریا دے کنڈے تے ہیگااے۔ 

ایس دریا دے کنڈے تے ایشیا دی مشعور مسیت تے برونائی دی پچھان سلطان عمر علی سیف الدین مسجد بنائی گئی اے۔

گٹھ:برونائی
گٹھ:دریا
کیمپونگ آئر

کیمپونگ آئر یا پانی دا پنڈ برونائی دے راجکعر بندر سری بیگوان دا اک علاقہ اے۔  ایس علاقے دی ابادی 39،000 دے نیڑے اے۔ جیڑی کل دیس دی ابادی  دا دس فیصد اے۔ ایس علاقے چ تمام عمارتاں دریائے برونائی دے پانی اتے بنائیاں گئیاں نیں۔
روگ

**روگ** کسے جاندار دی اوہ حالت اے جدوں اوہ اپنی نارمل یا عام حالت توں ہٹ کے ہوۓ۔ اے اک بندے توں دوجے نوں وی لگ سکدی اے یا کسے ہور ول نال لگ سکدی اے۔

## بارلے جوڑ
مالٹی

**مالٹی** اک بولی اے جیہڑی یورپ دے اک دیس مالٹا چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 371,900 دے نیڑے اے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
بہاری

بہاری پعارت دے صوبہ بہار چ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی ہجے کرنی اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
نوویال

**نوویال** اک آپ بنائی گئی بولی اے اینون 1928 چ بنایا گیا سی تے ایدے بولن والیاں دی گنتی دا کوئی سعاب نیں۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
مالاگاسی

**مالاگاسی** اک بولی اے جیہڑی مڈغاسکر دے جزیرے چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 2 کروڑ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:افریقہ دیاں بولیاں
کشوبیاں

کشوبیاں اک بولی دا ناں اے جیہڑی پولش نال رلدی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 50,000 دے نیڑے اے۔ 

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:پولینڈ دیاں بولیاں
اشفاق پرویز کیانی

**اشفاق پرویز کیانی** پاکستانی فوج دے کمانڈر انچیف نیں۔ اوہ 8 اکتوبر 2007 نوں ایس عہدے تے آۓ ایس توں پہلے اوہ آئی ایس آئی دے ڈائیریکٹر سن۔

اشفاق پرویز کیانی ضلع راولپنڈی دی تصیل گجر خان دے اک گراں منگھوٹ چ لہراب خان دے کعر جمے۔ ملٹری کالج جیلم توں پڑن مگروں پاکستان ملٹری اکیڈیمی توں 45ویں لانگ کورس چ فوجی سکھلائی کرن مگروں 19 اگست 1971 چ پاک فوج چ لفٹین بن کے آۓ۔ کیانی نوں بلوچ رجمنٹ دی 5ویں بٹالین چ رکھیا گیا۔ کیانی 1971 دی لڑا‏ی لڑیا۔ بےنظیر بھٹو دا ڈپٹی ملٹری سیکٹری ریا۔ 2003 تے لیفٹیننٹ جنرل تے دسویں کور دا کمانڈر بنا دتا گیا۔ مارچ 2007 ویلے جدوں مشرف نیں چیف جسٹس آف پاکستان افتخار محمد چوھدری نوں آرمی ہاؤس بلا کے ڈرایا اوس ویلے کیانی اوتھے ای سی۔ 29 نومبر 2007 نوں کیانی نوں پاک فوج دا کمانڈر بنا دتا گیا۔ 27 نومبر 2013 نوں اوہ ریٹائرڈ ہوگیا۔

جنرل اشفاق پرویز کیانی دا اک پتر تے اک تعی اے۔ اوہ گاف دے کھڈاری، چین سموکر، چپ چپیتے انسان تے لگاتار کم کرن والے بندے نیں۔
## بارلے جوڑ
*http://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-chiefs&dept=coas  جیون کعانی سرکاری ویب سائیٹ تے
*http://www.pakistanarmy.gov.pk/AWPReview/TextContent.aspx?pId=155 جیون کعانی پاک فوج دی ویب سائیٹ تے
*http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7024719.stm جیون کعانی بی بی سی تے
*نجم سیٹھی کالم۔ 13۔10۔2013


**پاک فوج دے چیف**

مرزا اسلم بیگ * ایوب خان * یحییٰ خان * محمد ضیاء الحق * اشفاق پرویز کیانی * راحیل شریف



گٹھ:پاک فوج
آرمی برن ہال کالج

**آرمی برن ہال کالج** ایبٹ آباد پاکستان چ کڑیاں تے منڈیاں پرھن دا اک ادارہ اے اینوں 1943 چ بنایا گیا سی۔
کیڈٹ کالج حسن ابدال

**کیڈٹ کالج حسن ابدال** حسن ابدال ضلع اٹک پنجاب پاکستان چ انٹر تک پڑھائی دا اک ادارہ اے۔ اے 1954 چ بنایا گیا سی تے اے 98 ایکڑ تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔
انٹر سروسز انٹیلیجنس

**انٹر سروسز انٹیلیجنس** یا آئی ایس آئی پاکستان دیاں تن انٹیلیجنس ایجنسیاں چاں سب تاں وڈی ایجنسی اے۔ دوجیاں دو انٹیلیجنس بیورو تے ملٹری انٹیلیجنس نیں۔ آئی ایس آئی 1948 چ بنائی گئی سی۔ 

**محکمۂ بین الاقوامی مخابرات** جسناں انگریزی وچ ڈائریکٹوریٹ آف انٹر سروسز انٹلیجنس یا مختصراً **انٹر سروسز انٹلیجنس** یا **[[بین الخدماتی مخابرات]]** (Inter-Services Intelligence) تے **آئی ایس آئی** (ISI) کہیاجاندا اے۔ پاکستان دا سب توں   مایہ ناز خفیہ ادارہ اے۔ جو ملکی مفادات دی حفاظت تے دشمن ایجنٹاں دیاں تخریبی کاروائیاں دا  وقت توں پہلے پتا چلا کے انہاں نوں ختم کرنے دے لئی بنائی گئی اے۔ اس توں پہلے انٹیلیجنس بیورو &lrm;(I.B)&lrm; تے ملٹری انٹیلیجنس &lrm;(M.I)&lrm; دا قیام عمل وچ آیا سی۔ لیکن بعد وچ اس دا قیام عمل وچ آیا۔

## تریخ

1947ء وچ آزادی حاصل کرنے دے بعد دو نویاں انٹیلیجنس ایجنسیاں انٹیلیجنس بیورو تے ملٹری انٹیلیجنس دا قیام عمل وچ آیا لیکن خفیہ اطلاعات دا تناں مسلح افواج نال تبادلہ کرنے وچ ملٹری انٹیلیجنس دی کمزوری دی وجہ تمں I.S.I دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔

1948ء وچ اک آسٹریلوی نژاد برطانوی فوجی افسر میجر جنرل رابرٹ کا&lrm;ؤ&lrm;تھم&lrm; (جو اس وقت پاکستانی فوج وچ ڈپٹی چیف آف اسٹاف سن) نے I.S.I قائم کیتی۔ اس وقت آئی ایس آئی وچ تناں مسلح افواج توں افسران شامل کیتے گئے ۔

## تنظیم

14 جولائی 1948ء وچ لیفٹیننٹ کرنل شاہد حمید جنہاں نوں بعد وچ دو ستارہ میجر جنرل بنایا گیا۔ فیر میجر جنرل (ریٹائرڈ)سکندر مرزا (جو اس وقت ڈیفنس سیکرٹری سن) نے انہاں نوں ملٹری انٹیلیجنس دا ڈائریکٹر بنا دتا۔ پھر انہاں نوں آئی ایس آئی دی تنظیم کرنے نوں کہیا گیا۔ تے انہاں نے ایہ کام میجر جنرل رابرٹ کاتھوم (جو اس وقت ڈپٹی چیف آف اسٹاف سن) دی مدد نال کیتا۔ تناں مسلح افواج توں افسران لئے گئے ۔تے پبلک سروس کمیشن دے ذریعے سویلین وی بھرتی کیتے گئے ۔I.S.I دی موجودہ ترقی دے پیچھے میجر جنرل کاتھوم دا ذہن کارفرما سی۔ جو I.S.I دے 1950–59 تک ڈائریکٹر جنرل رہے ۔ I.S.I دا ہیڈکوارٹر اسلام آباد وچ واقع اے۔ اس دا سربراہ حاضر سروس لیفٹیننٹ جنرل ہُندا اے۔ اس دے ماتحت مزید 3 ڈپٹی ڈائریکٹر جنرلز کام کردے نیں ۔آئی ایس آئی دے موجودہ سربراہ رضوان اختر نیں ۔

بھارتی خفیہ ایجنسی را آئی ایس آئی دی دیرینہ مخالف اے۔ لیکن فتح اکثر آئی ایس آئی دی ہی ہوئی اے۔ آئی ایس آئی نے بھارتی فوجی حملیاں تے خفیہ فوجی مشقاں دی فائلز اندرا گاندھی دی میز اُتے پہنچنے توں پہلے ہی اڑا لیاں سن۔ یاں بھارتیاں دے حملے توں پہلے ہی پاکستانی فوج ہوشیار ہو گئی تے مورچہ بندی کر لی۔ جس اُتے بھارتی فوج پیچھے ہٹ گئی۔

## آئی ایس آئی دے ڈائ‏ریکٹر

* احمد شجاع پاشا 
* ظہیرالاسلام
* رضوان اختر
## ہور ویکھو
* بین الخدماتی تعلقات عامہ (Inter Services Public Relations)
* عسکری مخابرات پاکستان (Military Intelligence of Pakistan)
* را (RAW)
* طالبان (Taliban)

## بارلے جوڑ
* تن امیر
* سائٹ
 

گٹھ:آئی ایس آئی
گٹھ:پاکستان وچ 1948 دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی محکمات استخبارات
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:افواج پاکستان
گٹھ:پاکستان وچ 1949 دیاں تاسیساں
پاک بھارت لڑائی 1971

پاک بھارت لڑائی 1971 بھارت تے پاکستان دیاں فوجاں دے وچکار 1971 نوں لڑی گئی۔ اے جنگ صرف 13 دن تکر لڑی گئی تے ہن تکر لڑی جان آلی لڑائیاں چوں سب توں کٹ عرصے دی لڑائی سی۔ 
6 دسمبر 1971 نوں پاکستانی فوج دے سرینڈر کرن توں مگروں اے جنگ روک دتی گئی۔ ایس جنگ دے نتیجے وچ پاکستان دا مشرقی صوبہ بنگال (جس نوں مشرقی پاکستان وی آکھیا جاندا سی۔) وکھ ہو گیا تے بنگلہ دیش دے ناں توں اک نوا دیس بن گیا۔

## تریخ
ایس جنگ دی شروعات 1971 دے عام انتخابات توں ہوئی۔ انتخابات وچ مشرقی پاکستان چ عوامی لیگ سب توں بوہتے ووٹ لے کے جت گئی، دوجے پاسے مغربی پاکستان چ پیپلز پارٹی دی اکثریت سی۔ جدوں عوامی لیگ دے سربراہ شیخ مجیب الرحمن نے پیپلز پارٹی دے اوس ویلے دے سربراہ ذوالفقار علی بھٹو نوں صوبہ بنگال چ اپنی حکومت بنان دا آکھیا تے اوناں انکار کر دتا۔ ایس دے نال ای اوس ویلے دے صدر جنرل یحییٰ خان نے فوج نوں مشرقی پاکستان پیج دتا تا کہ اوتھے ہون آلی بغاوت نوں روکیا جا سکے۔ 

مشرقی بنگال جتھے عوامی لیگ دی اکثریت سی، دی عوام فوج دے خلاف اٹھ کھڑے ہوئے۔ ایس سارے حالات نوں قابو کرن لئی 25 مارچ 1971 نوں فوج نے ڈھاکہ اتے کنٹرول حاصل کر لیا تے شیخ مجیب الرحمن نوں مغربی پاکستان منتقل کر دتا۔ 

## انڈیا دا کردار
مشرقی پاکستان دے حلات نوں ویکھدیاں ہوئیاں انڈیا نے اپنی سرحد بنگال دی عوام لئی کھول دتی۔ نال ای بنگال دی باغی عوام تے ایسٹ پاکستان رائفلز نوں اکٹھا کر کے انڈین آرمی دی مدد نال مکتی باہنی دے ناں توں اک گوریلا فوج بنائی گئی۔ 

انڈین وزیراعظم اندرا گاندھی نے پاکستان دے خلاف مکتی باہنی دی امداد کرن دا فیصلہ کیتا۔ 

## جنگ دے حالات
نومبر تکر ہندستانی فوجاں نے مشرقی بنگال دی سرحد تکر چڑھائی کر لئی۔

23 نومبر نوں جنرل یحییٰ خان نے ایمرجنسی نافز کر دتی تے عوام نوں جنگ لئی تیار رہن دا حکم دتا۔ 

گٹھ:پاک بھارت لڑائیاں
گٹھ:پاکستان دیاں جنگاں
گٹھ:بھارت دیاں جنگاں
منگھوٹ

**منگھوٹ** ضلع راولپنڈی دی تصیل گجر خان دا اک گراں تے یونین کونسل اے۔ پاک فوج دے جرنیل اشفاق پرویز کیانی ایتھوں دے واسی نیں۔

## بارلے جوڑ
*

گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ: ضلع راولپنڈی
گٹھ: تحصیل گجر خان
کرسٹل ریڈیو

**کرسٹل ریڈیو**  اک سادہ ریڈیو اے۔ ایہ ریڈیو دے پہلے دور چ مشہور سی۔ اجکل ایہنوں شوقین لوک بناوندے نیں یا ریڈیو نوں سکھن آلے لوک بناوندے نیں۔ کرسٹل ریڈیو نوں چلن لئی بیٹری یا پاور دی لوڑ نہیں ہُندی۔ اینوں پاور لمے انٹینے توں آندیاں ہویاں ریڈیو موجاں توں لبدی اے۔ ایدا اے ناں "کرسٹل" ایدے اک ضروری پرزے کرسٹل دیٹیکٹر توں پیا۔ ایس پرزے نوں ہن ڈائیوڈ کیندے نیں۔

کرسٹل ریڈیو سب توں سادہ ریڈیو ہوندا اے۔ کُچھ سستے جۓ پرزیاں: انٹینا تار، کاپر دی ٹیوننگ کوائل، ڈائیوڈ تے ایرفون نال ہتھ نال بنایا جاسکدا اے۔ کرسٹل ریڈیو عام ریڈیو نالوں وکھرا اے ایدے چ بیٹری نیں ہوندی تے عام ریڈیو چ بیٹری ہوندی اے جیہدے نال انٹینے توں ہلکے سگنل زور آلے تے اواز اچی کیتی جاسکدی اے۔ ایسے لئی کرسٹ ریڈیو دی واز تھوڑی تے ایس ہلکی اواز نوں سنن لئی ایر فون ہونا چاہیدا اے تے ریڈیو وی ریڈیو سٹیشن دے نیڑے ہونا چاہیدا اے۔ کرسٹل دی ایس سدا کرن دی خوبی نوں کارل فرڈیننڈ براون نے 1874 چ لبیا سی۔ جگدیش چندر بوس جی ڈبلیو پکرڈ تے ہوراں نے ایس توں کرسٹل دیٹیکٹر بنایا تے اینوں ریڈیو چ 1894 تے 1906 دے وشکار ورتیا۔ کرسٹل ریڈیو سب توں پہلے عام ورتے جان والے ریڈیو سن۔ کرسٹل ریڈیو لکھاں دی گنتی بنا کے ویچے گۓ، لوکاں نیں شوقیہ کعر وی بناۓ۔ اے سستے سن تے چلدے سن ایس لئی ایناں نیں ریڈیو نوں اگے ودان چ وڈا کم کیتا تے 1920 دی دھائی چ انٹرٹینمنٹ دی راہ سن۔    

1920 دے دوالے وائرلس ٹیلیگرافی دے انت ویلے ایمپلیفائینگ ریسیوراں نیں کرسٹل ریڈیو نوں پچھے چھڈ دتا جدوں اوناں نیں ویکیوم ٹیوباں ورتیاں تے اینج کرسٹل ریڈیو نوں ویچن را کم ٹھنڈا پے گیا۔ پر شقین لوک تے جوان جناں چوں بواۓ سکاؤٹس وی سن ریڈیو ٹیکنالوجی نون سکھن لئی کرسٹل ریڈیو بناندے رہے۔ کرسٹل ریڈیو سکھن لئی ہلے وے بناۓ تے بیچے جاندے نیں شقین لوکاں دیاں ٹولیاں اینوں ہن وی بناندیاں نیں تے اوناں دے آپس چ اے کعر بناۓ گۓ ریڈیواں دے نمونیاں دے مقابلے وی ہوندے نیں۔

کرسٹل ریڈیو کسے وی ریڈیو فریگوینسی نوں پھڑن لیا بنایا جاسکدا اے پر زیادہ تر اے ایم براڈکاسٹ بینڈ پھڑدے نیں۔ کج 49 میٹر انٹرنیشنل شارٹ ویو پھڑدے نیں کج ایس لئی وی جے ایس بینڈ تے ریڈیو ویوزتگڑیاں ہوندیاں نیں۔ پہلے کرسٹل سیٹ نیں جیہڑے وائرلیس ٹیلیگرافی سگنل پھڑے اوہ سپارک گیپ ٹرانسمٹر نال 25 کلو ہرٹز دی نیویں نریکوئینسی تے نشر کیتے گۓ سن۔ کرسٹل ریڈیو اے ایم سگنل پھڑدے نیں پر اوہ سلوپ ڈیٹیکشن ول ورتدیا ہویاں ایف ایم سگنل وی پھڑ سکدے نیں۔  

## فنکشن
کرسٹل ریڈیو ریڈیو دے انتہائی ضروری تے تھوڑے جۓ پرزیاں نال رل کے بنیا ہوندا اے۔ ایدے چ ایہ پرزے ہُندے نیں: 
* انٹینا جیدا کم ریڈیو ویوز نوں پھڑنا تے اوناں نوں  الیکٹرک کرنٹ چ پلٹنا۔
* ٹیونڈ سرکٹ جیہڑا ریڈیو سٹیشن دے پھڑے گۓ سگنلاں نوں چنے۔
* اک ڈائیوڈ
* اک ایر فون، جیہڑا آڈیو سگنل نوں واز چ پلٹ دیوے تاکہ اوہ سنی جا سکے۔ 

کرسٹل ریڈیو دے ایرفون توں آن والی اواز دا زور ریڈیو سٹیشن توں انٹینا نال پھڑی جان والی موجاں دا ہُندا اے۔ ایہ زور ریڈیو توں ریڈیو سٹیشن دا پینڈا ودن نال اودے سکویر دے سعاب نال تھوڑا ہوندا جاندا اے۔ 

دوجی وڈی لڑائی چ جرمناں کولوں لک کے کرسٹل ریڈیو نوں کئی واری ورتیا گیا۔

### باہرلے جوڑ

گٹھ:انفارمیشن ٹیکنالوجی
الوکونو

**الوکونو** اک بولی اے جیہڑی فلپائن چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 77 لکھ دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
بیٹری

**برقیچہ** ایسی ڈبی ہوندی اے جیدے وچ کیمیائی توانائی ہوندی اے جیہڑی کہ بجلی چ پلٹی جا سکدی اے۔ برقیچہ ان گنت چیزاں نوں چلان لئی ورتی جاندی اے۔ برقیچہ نوں اک اطالوی علم دان الساندرو وولٹا نے 1800 چ پہلی واری بنایا سی۔

## بارلے جوڑ
* http://video.google.com/videoplay?docid=5645396659673218353&q=Physics+for+Future+Presidents+Electricity&total=5&start=0&num=10&so=0&type=search&plindex=0#0h20m30s
انٹینا

**انٹینا** الیکٹرومیگنیٹک موجاں ٹورن والا تے پھڑن والا اک پرزہ اے۔

اصل چ انٹینا الیکٹرومیگنیٹک موجاں نوں الیکٹرک کرنٹ وچ بدل دیندا اے تے ایس عمل نوں الٹا وی کر سکدا اے۔

سب توں پہلا انٹینا 1888 چ بنایا گیا تے ہنرچ ہرٹز نے ایس ایٹینے نوں اپنے الیکٹرومیگنیٹک موجاں بارے اک تجربے چ ورتیا۔

## اہمیت
عام طور تے انٹینے ریڈیو موجاں نوں پھڑن تے نشر کرن لئی ورتے جاندے نیں تے اے ریڈیو دے آلات دا ضروری حصہ نیں۔

انٹینے ٹیلی ویژن، ریڈیو، موبائل فون، ریڈار تے خلائی رابطے آں وچ ورتے جاندے نیں۔

گٹھ:ریڈیو
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
ایڈیڈاس

**ایڈیڈاس** جرمنی دی کھڈاریاں لئی جتیاں تے کپّڑے بنان والی اک کمپنی اے۔

گٹھ:جرمنی
الساندرو وولٹا

**الساندرو وولٹا** (1745 1827) اک اطالوی سائینسدان سی جینے 1800 چ بیٹری بنائی۔

وولٹیج نوں ناپن دے اک ناپ دا ناں ایدے ناں تے وولٹ رکھیا گیا اے۔

کاؤنٹ **الیساندرو گیؤسپ اینٹونیؤ انستاسیؤ وولٹا** (18 فروری 1745 – 5 مارچ 1827) اک اطالوی فزکس سائنسدان سی جسنوں مکھ طور تے 1800 دے پہلے بجلئی سیل دے اساری لئی جانیا جاندا اے۔ اسدا جم کومو، اٹلی وچ ہویا سی۔

وولٹا نے 1775 وچ الیکٹروفورس اپر کم کیتا سی جہڑا کہ اک ستھر چارج پیدا کردا سی۔ وولٹا نے اجکلھ پرچلتّ کپیسٹینس اپر وی کم کیتا سی، اسنے بجلئی پوٹینشل توانائی V اتے چارج Q نوں سمجھن لئی وکھرے نیم بنائے سن۔ اسنے ایہہ کھوج کیتی سی کہ کسے مادہ لئی ایہہ دوویں آپس وچ سدھا انوپاتی ہندے ہن۔ اسنوں کپیسٹینس دا وولٹا نیم وی کہندے ہن۔ اوہناں دے اس کم لئی ہی بجلئی پٹینشل دی اکائی دا نام وولٹ اوہناں دے نام اپر رکھیا گیا سی۔ 1791 دے لگبھگ اسنے الیکٹروکیمیکل لڑی دے نیم دی کھوج کیتی سی۔ استوں اسنے اک گیلوینک سیل دی ای۔ایم۔ایف۔ (\mathcal{E}) دی کھوج کیتی سی۔ 1800 وچ اسنے *[[وولٹیک پائیل]]* دی کھوج کیتی سی، جو کہ اک مڈھلی بیٹری سی اتے ایہہ اک ستھر الیکٹرک کرنٹ پیدا کردی سی۔ اسنوں دنیا دا پہلا الیکٹروکیمیکل سیل کیہا جاندا اے۔

بجلی دے کھیتر وچ اسدے کماں لئی 1810 وچ نیپولیئن نے اسنوں کاؤنٹ دا خطاب دتا سی۔ اسنے اعزاز وچ کومو وچ اک عجائب گھر وی بنوایا گیا سی جسدا نام **وولٹ دا مندر** اے۔ اس عجائب گھر وچ اسدے ولوں تجربےآں وچ استعمال کیتے گیا اصل سازو-سامان وی رکھیا گیا اے۔ 1881 وچ اک بہت اہم بجلئی اکائی وولٹ اسدے نام اپر رکھی گئی سی۔ وولٹا دے نام اپر ہور وی بہت ساریاں کاڈھاں دے نام رکھے گئے ہن جس وچ چیوی وولٹ، اتے چن اپر وولٹا کریٹر وی شامل ہن۔

وولٹا دا ویاہ اک کاؤنٹ دی کڑی ٹیریسا نال ہویا سی۔ اوہناں دے گھر تن پتراں نے جم لیا۔ 1779 وچ اوہ پاویا دی یونیورسٹی وچ پریوگی فزکس دا پروفیسر بن گیا۔ اسنے ایہہ نوکری 25 سالاں تک کیتی۔ وولٹا دی موت 1827 وچ ہوئی سی اتے اسنوں کومو شہر وچ دفنایا گیا سی۔ اسدے اعزاز وچ بنایا گیا عجائب گھر کومو جھیل تے کنڈھے تے واقع اے۔

## حوالے

گٹھ:فزکس
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:جم 1745
گٹھ:موت 1827

### بارلے جوڑ

گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:فزکس
گٹھ:سائنسدان
گٹھ:کیمسٹری
لفتہانزا

**لفتہانزا** جرمنی دی ہوائی کمپنی اے۔ ایہ مسافراں تے جہازاں دی کنتی دے ناپ نال یورپ دی سب توں وڈی ہوائی کمپنی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:ہوائی کمپنی
کنگھا

**کنگھا** (انگریزی: Comb) اک آلّہ اے جیہڑا باݪ واؤہݨ لئی ورتیا جان٘دا اے۔ کنگھے عام طَور اُتے پلاسٹک، لکڑی یا دھات دے بݨے ہُن٘دے نیں۔ ایہناں وچ اک ہتّھی تے مُختلف لمبائی دے دن٘دّیاں دی اک پٹّی ہُندی اے۔ کنگھے توں علاوہ نِکّے دن٘دّے آݪِیاں کنگھیاں وی ہُندیاں نیں جِیہناں ناݪ سِر وِچوں جُوآں تے لِیکھاں کڈِھیاں جان٘دِیاں نیں۔

## حوالے

گٹھ:چیزاں
گٹھ:مصنوعات
چوبرجی

**چوبُرجی** پنجاب دے شہر لہور وچ مغل دور دی تعمیر اک یادگار عمارت دا اے ۔ 

## ناں
چوبُرجی دا مطلب "چار برج آلی" اے ۔ ایس عمارت دے چار برج نیں ایس وجہ توں ایہدا ناں چوبُرجی پے گیا ۔

## حوالے

گٹھ:لہور دیاں عمارتاں
گٹھ:لہور
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
پنڈ دی کڑی

**پنڈ دی کڑی** پنجابی چ بنن والی پہلی پنجابی فلم اے اینون 1935 چ کے ڈی مہرا نے کلکتہ چ بنایا نورجہاں نے ایس فلم چ کم کیتا سی۔
لتا منگیشکر دے پنجابی گانے

لتا منگیشکر اک مراٹھی کڑی سی۔ اونوں پنجابی بولی نیں سی آندی پر اونے 1948 چ پنجابی فلم چمن چ پہلا پنجابی گیت گایا۔ کرن دیوان مینا شوری اوم پرکاش ایدے ایکٹر سن۔ لہور دا ونود ایدی موسیقی بنان والا سی۔ لتا دا پہلا پنجابی گانا دا بول سی "گلیاں چ پھردے ڈہولا نکے نکے بال وے" راہے راہے جاندیا اکھیاں ملاندیا"

1949 چ لتا نے لاچی فلم دا اے گانا گایا:" نالے لمی تے نالے کالی ہاۓ وے چناں رات جدائیاں والی"

لتا نے 30 دے نیڑے پنجابی گانے گاۓ۔

## بارلے جوڑ
*
پنجابی ویب سائیٹاں دی لسٹ

## پنجابی  ویب سائیٹاں دی لِسٹ

### خبراں
* روزنامہ لوکائی ۔ پنجابی شاہ مُکھی
*  جگ بانی ۔ گرمکھی لپی وچ 
* اجِیت ۔ گرمکھی لپی وچ 

### زبان تے ادب
* رویل
* پنجابی تے پنجاب
* ادارہ پنجابی سلیکھ تے رہتل سار
* گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور، شعبہ پنجابی
* لاہور خواتین یونیورسٹی، شعبہ پنجابی
* پلاک 
* اکیڈمی آف دی پنجاب اِن نارتھ امیرکا
* پاکستان پنجابی ادبی بورڈ 

### متفرق
* پنجابِکس 
* اُڈاری ویب لَاگ
*  سُوہی سویر
* پنجابی ڈاٹ کام

### شاعری
*  پنجابی کوِیتا
* پنجابی پوئِیٹری

### گریمر
* پنجابی گریمر ۔ اِنگلش وچ 
* پنجابی گریمر ۔ شاہ مکھی تے گرمکھی لپی وچ 

### ڈِکشنری
* وِکشنری ۔ پنجابی شاہ مکھی 
* اقبال صلاح الدین پنجابی لُغت
* پنجابی اِنگلش ڈِکشنری
* کلاسیکی پنجابی لُغت
* پنجابی لُغت ۔ ساڈی پنجابی اکیڈمی
* پنجابی لُغت ۔ ارشاد احمد پنجابی
* پنجابی نامہ

## ترجمہ
* شاہ مکھی-گرمکھی لپی وٹاندرا 
* گُوگل ٹرانسلیشن

گٹھ:لسٹاں 
گٹھ:پنجابی
لوئی چودواں

**لوئی چودواں** (انگریزی:Louis XIV of France) (1638 - 1715) فرانس دا اک بادشاہ سی جینے 1643 توں 1715 تک فرانس تے راج کیتا۔ اوہ جار وریاں دا سی جدوں اوہ تخت تے بیٹھیا تے اونے 72 سال 3 معینے تے 18 دن راج کیتا تے اینج اے کسے وی یورپی بادشاہ دا سب توں لمبا راج اے۔

## ورسائی دا بنانا
لوئی نے اک شکارگاہ نوں 1661 چ اک محل چ پلٹ دتا۔ ایدا ناں ورسائی رکھیا گیا اے پیرس توں 12 میل بار سی۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
نہر

**نہر** (انگریزی: Canal) انساناں دا بݨایا ہویا پاݨی چلݨ دا راہ اے ۔

نہراں کئی مقصداں لئی بݨائیاں جاندیاں نیں: 

* پاݨی نوں اک تھاں توں دوجے تھاں تک بھیجݨ لئی، فصلاں واسطے آبپاشی لئی تے آبدی دے ورتݨ لئی نہر دا ورتوں کیتا جاندا اے ۔ 

* آبی آواجائی واسطے سمندری جہازاں تے کشتیاں نوں چلاوݨ لئی نہراں ورتیاں جاندیاں نیں ۔ پاناما نہر تے نہر سوئز ایہدیاں وڈیاں مثالاں نیں ۔

## تریخ
وائی بیجی لئی آبپاشی واسطے پاݨی لئی نہراں سَبھ توں پہلاں پراݨے عراق دی تہذیب وچ 6000 ورھے پہلاں بݨایاں گیئاں ۔
19ویں تے 20ویں صدی وچ پنجاب وچ نہراں دا اک وڈا پربندھ بنایا گیا جیہدے نال نجران دا اک جال بُݨ دتا گیا۔

## ہور دیکھو
*کھاݪا
*رجواہا
*نہر
*ناݪا
*ندی
*دریا

گٹھ:پاݨی
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:نہراں
گٹھ:پاݨی دا لانگھا
گٹھ:زراعت
گٹھ:وائی بیجی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
ریشنل نمبر

**ریشنل نمبر** (انگریزی:Rational Number) میتھمیٹکس چ ایسا نمبر ہوندا اے جینوں بٹیاں چ لکھیا چاے۔ ادھہرناں: 2/3، 1/2۔ ایس دے نال 2۔3 نوں وی ریشنل نمبر اکھیا جاندا اے۔
کمیونیکیشن

**کمیونیکیشن** ایسا کم اے جیدے چ جانکاری کسے رائیں پیجنے والے توں لین والے ول ٹوری جاندی اے۔ لین والا اوس جانکاری یا سنیعے نوں پڑھدا اے تے پیجن والے نوں اودے بارے دسدا اے۔
انرجی بچت دا قنون

**انرجی بچت دا قنون** (انگریزی:The law of conservation of energy ) فزکس دا اک قنون اے۔ اے قنون دسدا اے جے ایس کائنات چ انرجی ناپ پکا ریندا اے۔ ایس قنون نوں اینج وی آکھیا جاسکدا اے جے انرجی نوں ناں ای بنایا جاسکدا اے تے ناں ای مکایا جاسکدا اے۔ انرجی اپنیاں مورتاں پلٹدی ریندی اے۔
کیڑے مکوڑے

**کیڑے ** (انگریزی:Insect) جانداراں دی اک ٹولی اے جنہاں دا جوڑ ارتھروپوڈ نال اے۔ ایہناں دے پنڈے دے تن انگ، چھ لتاں پیچیدہ اکھاں تے دو انٹینا ہوندے نیں۔ زمین تے ایہ جنوراں دی سب توں وڈی ٹولی اے۔ ایہدیاں دس لکھ توں چوکھیاں ونڈاں نیں۔

## [[ناں]]
انگریزی شبد انسیکٹ دی تریخ 1600 توں جا کے ملدی اے۔ ایہ شبد لاطینی شبد انسیکٹم توں نکلیا اے جیہدا مطلب اے "کچی ریڑھ دی ہڈی تے ونڈیا ہویا پنڈا" یا "جنوں کٹیا جا سکے"، کیوں جے کیڑے دا پنڈے تین حصے اچ کٹیا جا سکدا اے۔ بعد اچ ارسطو نے انسیکٹ شبد ورتیا۔

## ونڈائی
کیڑیاں دی ٹولی بنائی اوناندے وکھالے تے کیتی جاندی اے۔ کیڑیاں دیاں چار وڈیاں پتیاں نیں:

*چانے پر
**پکھڑوں
***ابابیل پوچھل پکھڑوں 
*** اشناک پکھڑوں
*** چٹی پکھڑوں 

**پتنگا
*** مور پتنگا 
*** اسمانی سہنپ 
*** الو پتنگا
*** پٹواری پتنگا 

٭ چھلڑ پر
** تموڑی
** مکھی
** کیڑی

* بیٹل

* Fly

## وکھالا
کیڑیاں دا جثہ نکے ٹکڑیاں دا بنیا ہوندا اے جیہدے تے باہرلا ڈھانچہ لگیا ہوندا اے جیہڑا "کائیٹن" دا بنیا ہوندا اے۔ جثہے دے تن وڈے انگ ہوندے نیں: 1- سر، 2- تھوریکس تے 3- ایبڈومن۔ سر تے دو حسی اینٹینے لگے ہوندے نیں، اک جوڑا کمپاؤنڈ اکھاں تے منہ دے حصے۔ تھوریکس تے چھے ٹکڑی لتاں ہوندیاں نیں۔ 2 یا 4 پر ہوندے نیں۔ ایبدومن دے 11 حصے ہوندے نیں۔ ایبڈومن وچ خوراکی، ساہی، خارجی تے تولیدی وکھالے ہوندے نیں۔ وکھرے کیڑیاں وچ پر، لتاں،  اینٹینا تے منہ دے حصے وکھرے ہوندے نیں۔

## جمائی

زیادہ کیڑے انڈیاں توں نکلدے نیں۔ فرٹیلائیزیشن تے وادا انڈے وچ ای ہوندا اے۔ کجھ کیڑیاں دا وادا مادا دے پنڈے وچ ہوندا اے جنہاں وچ کاکروچ، ایفڈ، زیزی مکھی آکھی دا اے۔ کجھ کیڑیاں وچ اک انڈے توں بہت سارے ایمپریو بندے نیں جیویں بھڑ وچ۔

**وکھالا بدلن**:

وکھالا بدلن، کیڑیاں دے جیون دا اک ضروری کم اے جیہڑا ہر کیڑا کردا اے۔ ایہدی دو قسماں ہوندیاں نیں۔ 1-پورا وکھالا بدلن، 2- ادھا وکھالا بدلن

## حساں تے رابطا
کیڑیاں وچ باہر دے محول نال رابطے لئی بڑے حساس انگ ہوندے نیں. کجھ کیڑے (جیویں شہد دی مکھی) الٹرا وائیلٹ شعاواں دا پتہ لگا لیندے نیں. کجھ پولرائیز چانن دا پتہ کر لیندے نیں تے کجھ مادا دے فیرامونز دا چوکھی کلومیٹروں دوروں پتہ کر سکدے نیں۔

## ٹرن
کیڑیاں وچ اڑن دی، پھرن ٹُرن دی تے تیرن دی طاقت ہوندی اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:جیون پڑھت
ارتھروپوڈ

**ارتھروپوڈ** انکنگریڑے جانوراںی دی اک برادری اے۔ ایس برادری وچ کسے وی ہور برادری نالوں ونڈاں نیں۔ ایدا ٹانچہ باہر، پنڈا ٹوٹے ٹوٹے تے جوڑ لگے دسدے نیں۔ ایدے چ کیڑے ٹڈے پکھڑوں مچھر آندے نیں۔

ایناں دا پنڈا ٹوٹیاں وچ ہوندا اے ہرٹوٹا کیوٹیکل نال جڑیا ہوندا اے۔ کیوٹیکل پتلا تے لچکیلا ہوندا اے۔ ارتھروپوڈ دے ودویں جوڑ ہوندے نیں۔ ایناں ودویاں جوڑاں دے اچیچے کم نیں۔

ایہ زمین تے ہر تھاں تے ہوندے نیں پانی وج رہن والیاں ونڈاں سجرے تے کھارے پانی وچ ریندیاں نیں۔ ایناں وج کئی اڈ وی سکدے نیں۔

## ٹبر 17
* دندلے
* سپل مکھی
* گاندے ٹڈے
* کیڑے
* پکھڑوں
* اڈدی سہنپ
* ٹڈا
* پتنگا
* انیسوپٹیرا
* تموڑی
* شہد دی مکھی
* بیر بہوٹی
* ٹٹیانا
* مچھر
* مکھی
* بیر بہوٹی
* مکھوری
### بارلے جوڑ
جانور

**جانور** جیوندیاں شیواں دی وڈی ٹولی اے جیہڑی چوکھے تے پیچیدہ ولگناں نال رل کے بنی ہُندی اے ویلے نال ایہناں دا پنڈا ایسے روپ چ آجاندا اے جتھے اوہ فیر انج دا ای رہندا اے۔ ایہ سارے جاندار تُر پھر سکدے نیں۔

* کنگریڑے، 
**مچھی، پنچھی، کرلے، دو پاسی جندڑی، کیڑے جنوراں دیاں ونڈاں نیں۔ 

*انکنگریڑے
** مولسکا
**موریانوالے
**کنڈیارے
**ارتھروپوڈ
**سوتر ورگے

## بارلے جوڑ
سینٹرل پارک

**سینٹرل پارک** عام لوکاں ل‏ئی مینہیٹن، نیو یارک شہر وچ اک پارک اے۔ 843 ایکڑ (3.41 مربع کلومیٹر) تھاں تے پھیلیا ہویا ایہ پارک 1857 وچ کھولیا گیا۔ 1963 توں ایہ پارک اک قومی یادگار اے۔ ایتھے 35 ملین یا ساڈے تن کروڑ لوک سلانہ آندے نیں تے ایس سعاب نال ایہ امریکہ دا سب توں وڈا شہری پارک اے۔ ایہ سارا سال کھلا ریندا اے۔ پارک 4 کلومیٹر لماں تے 0.8 کلومیٹر چوڑا اے۔ ایہ میونخ دی انگریزی پھلواری جنے ناپ دا اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:امریکہ دے نیشنل پارک
ویلونیا

**ویلونیا** بیلجیم دا تھلواں پاسے  فرانسیسی ایتھون دے لوکاں دی بولی اے۔ اے پورے بیلجیم دا 55٪ بندا اے۔ ایتھے 33٪ دیس دے لوک وسدے نیں۔ ویلونیا دا راجگڑھ نامر تے سب توں وڈا شہر لیجے اے۔ 16,844 مربیع میل ایدا تھاں اے۔
نیل سرا میکاع

**نیل سرا میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ ایہ 41 سینٹی میٹر (16 انچ) لما ہوندا اے۔
نیل گلا میکاع

**نیل گلا میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ دکھنی امریکی دیس بولیویا دا واسی اے۔ ایہ 85 سینٹی میٹر (33 انچ) لما ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
فوجی میکاع

**فوجی میکاع** اک وڈا طوطا تے مدھرے ناپ دا میکاع اے۔ ایہ میکسیکو تے جنوبی امریکا دے جنگلاں وچ ملدا اے تے لوک ایہنوں پالدے وی نیں۔ 

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:میکاع
گٹھ:طوطا
ہرا وڈا میکاع

**ہرا وڈا میکاع** طوطا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ وشکارلے امریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
لال ہرا میکاع

**لال ہرا میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے تے 90 توں 95 سینٹی میٹر (35 توں 37 انچ) لما اے۔

## بارلے جوڑ
لال پرا میکاع

لال پرا میکاع طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ بولیویا دا واسی اے۔ ایہ میکاع 55–60 سینٹی میٹر (21.5–23.5 انچ.) لما ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:میکاع
کیوبا میکاع

**کیوبی میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع سی جیہڑا کیوبا تے اک نال دے جزیرے دا واسی سی۔ ایہ 19ویں صدی دے انت تے مک گیا سی۔
ہیاسنتھ میکاع

**ہیاسنتھ میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ سر توں لے کے پوچھل دے انت تک 100 سینٹی میٹر (3.3 فٹ) لما اے تے اینج ایہ سب توں وڈا میکاع تے طوطا اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
نیلا میکاع

**نیلا میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ وڈے ناپ دا ہوندا اے تے سارا نیلا ہوندا اے۔ کج چنج پیلی ہوندی اے۔ ایہ 70–75 سینٹی میٹر (28–30 انچ) لما تے 950 گرام جوکھ دا ہوندا اے۔ ایہ برازیل دا واسی اے۔ 

## بارلے جوڑ
سپکس میکاع

**سپکس میکاع** طوطا ٹبر دا اک میکاع اے۔ ایہ برازیل دا واسی اے۔ ایہدا ناں اک جرمن سائینس گرو یوہان بیپٹسٹ فان سپائکس دے ناں تے رکھیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ
نیل سرا طوطا

نیل سرا طوطا طوطےآں دی اک قسم اے جہڑی فلپائن چ لبھدی اے ۔
نکا میکاع

**نکا میکاع** طوطا ٹبر دا اک نکا میکاع اے۔ ایہ دکھنی امریکہ دا واسی اے۔ 30–35 سینٹی میٹر (12–14 انچ) دا ہون باہجوں ایہنوں سب توں نکا میکاع منیا گیا اے۔ 

## بارلے جوڑ
مارٹینک میکاع

**مارٹینک میکاع** میکاع دی اک مکی ہوئی ونڈ اے جیہڑی کریبین دے جزیرے مارٹینیک دی واسی سی۔

گٹھ:میکاع
پھلسرا طوطا

**پھلسرا جاں لالسرا طوطا**(en:**blossom-headed parakeet **:) (*Psittacula roseata*) اک طوطا پنچھی اے جو اتلے چڑھدے بھارت اتے دکھنی ایشیا وچ ملدا اے اتے ایہناں علاقے  وچ اپنی نسل کشی کردا اے ۔
 

 

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ڈیشہنڈ

**ڈیشہنڈ** Dachshund dog  نکیاں لتاں تے لمے پنڈے والا اک جرمن کتا اے۔ پدھر ناپ دا کتے سونگن تے پچھے نس کے بجوواں نون پھڑن دے تے ہور کھڈاں وج رہن والے جانوراں نون پھڑ دے نیں۔ نکے ڈیشہنڈ نکے شکار جیویں ڈیشہنڈ نوں پھڑن لئی بناۓ گۓ نیں۔ لیندے امریکہ ول ایہ پریرے کتے نوں پھڑن لئی بناۓ گۓ نیں۔ اجکل ایہ ٹبر کتے لئی وی پالے جاندے نیں تے امریکہ وچ پہلے دس پسند کیتے گۓ کتیاں وچ آندے نیں۔ 

## ناں
ڈیشہنڈ اک جرمن کتا اے تے ایہدا ناں دو جرمن شبداں نون رلا کے بنیا اے: ڈیش = بجو + ہنڈ= کتا، یا بجو کتا۔ ایہ بجو نوں پھڑن لئی ورتیا جاندا سی ایس نئی ایہدا ایہ ناں پیا۔ ہن ایہنوں جرمن وج ڈیکل کیندے نیں۔

## وکھالہ
ڈیشہنڈ دیاں لتاں نکیاں، قد لما، پینڈا پنڈا تے اگلے پیر وڈے تے پیڈل ورگے ہوندے نیں۔ وڈے پیر مٹی کھودن دی طاقت دسدے نیں۔ ایہ تن ناپاں وج آندے نیں: پدھے نکے تے خرگوشے۔ ایہ کالے پؤرے رتے چٹے سانولے رنگاں وچ ملدے نیں۔  

## مورتاں

Image:Silver Dapple Smooth Haired Miniature Dachshund.jpg|
Image:Wire-haired Dachshund R 01.JPG|
Image:Parti-colour Longhaired Dachshund.jpg|
Image:Xylon3.jpg|


* کتیاں دیاں ٹولیاں
### بارلے جوڑ

* http://deutscherwachtelhund.org/
جرمن سپتز

**جرمن سپتز** اک جرمن کتا اے۔

## مورتاں

Image:GSMittel.jpg|
Image:817904a.jpg|
Image:Szpic miniatura 576.jpg|
Image:Jarry Jungfernheide.jpg|

### بارلے جوڑ

* http://deutscherwachtelhund.org/ 

گٹھ:کتے
آفنپنشر

## مورتاں

Image:Borismindre.jpg|
Image:Pinczer małpi 756.jpg|
Image:Affenpinscher.jpg|


## بارلے جوڑ
امریکی اسکیمو کتا

## مورتاں

Image:American-Eskimo-dog.jpg|
Image:AmericanEskimoDogPuppyLuna2.jpg|

## بارلے جوڑ

* http://www.akc.org/breeds/pointer/

گٹھ:کتے
گٹھ:سنگی کتے
باویریائی کتا

## مورتاں

Image:Posokowiec bawarski 98.jpg|
Image:2005-09 Zoran 1.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
باکسر کتا

باکسر جرمنی چ بنایا گیا کتا اے۔
## مورتاں
|
Image:Boxer Portrait.JPG|

## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
جرمن پنشر

جرمن پنشر اک نکے ناپ دا کتا اے جیدی نسل جرمنی وچ 15ویں صدی توں ہے۔ ایہ راکھی والا، یار بیلی، کعر رکھن والا تے چھیتی سکھن والا کتا اے۔

## مورتاں

Image:Pinczer średni 91.jpg|
Image:Deutscher Pinscher.JPG|
Image:IdealGPBY.jpg|

### بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
جرمن سپینیل

**جرمن سپینیل** (جرمن: Deutscher Wachtelhund ) اک جرمن کتا اے جیدی نسل 1890 وچ بنائی گئی سی۔ ایہ اک وشکارلے ناپ دا تکڑا شکاری کتااے۔ جینوں راکھی یا کعر وچ رکھن لئی پالیا جاندا اے۔ ایہ اک پرانی جرمن نسل سٹوبرر توں بنایا گیا سی۔ ایہ پورے رنگ وچ آندا اے جیدے تے کدے کتے کتے چٹے نشان بنے ہوندے نیں۔

## تریخ
فریڈرک روبرتھ اک جرمن کتے پالنوالے دے ناں ایس دے بنان دا سہرا لگدا اے۔ ایس دے بنان وچ کئی نسلاں رلایاں گیاں پر سب توں اہم نسل سٹروبر سی جیہڑی ہن نہیں رئی۔ 1903 وچ ایہنوں اک وکھری نسل منیا گیا تے جرمن سپینیل کلب دے نام تے کلب بنادتا گیا۔ برطانیہ دے لارڈ چانسلر دا ایہ پسندیدہ کتا سی۔ جرمنی وج جنگلاں وچ جانوالیاں تے شکاریاں کول ایہو ای کتا ہوندا سی۔ 1960 تے 70 دے دھاکیاں وچ ایہنوں امریکہ لیایا گیا تے ایہناں وچوں ای اگے کتے کینیڈا لیاۓ گۓ جیہڑے رچھاں نوں کسے تھاں توں کڈھن لئی کم آندے نیں۔

## وکھالہ
ایہ اک تکڑا تے وڈیاں ہڈیاںوالا، لمے چھوکھے والاں والا کتا اے۔ ایہ پینڈا بنیا ہوندا اے تے ایس باہجوں ایہ خرگوش تے لومڑی نوں قابو کرلیندا اے۔ کن لمے ہوندے نیں تے نک دی تھوتھنی تک اپڑ جاندے نیں۔ کنڈ توں ایہ 18–21 انچ(46–53 سینٹی میٹر) تک اچا ہوندا اے۔ نک توں لے کے پوچھل دے انت تک ایہ اپنی اچائی دا دگنا ہوندا اے۔ ایہدا پآر 44–66 پاؤنڈ (20–30 کلو) تک ہوندا اے۔ وال سر تے نکے پر ریندے پنڈے تے لمے ہوندے نیں۔ 
## مورتاں

Image:Glowa plochacz niemiecki 2 pl.jpg|
Image:Glowa plochacz niemiecki pl.jpg|
Image:Plochacz niemiecki pl.jpg|
Image:Xylon3.jpg|

## ہور ویکھو
* کتیاں دیاں ٹولیاں
### بارلے جوڑ

* http://deutscherwachtelhund.org/ 

گٹھ:جرمن کتا نسلاں
گٹھ:کتے
افغان ہاؤنڈ

**گدی کتا** یا افغان ہاؤنڈ کتیاں دیاں پرانیاں نسلاں وچوں اک اے۔ ایہنوں ایدے لمے والان باجون پنجابی وج گدی کتا، فارسی وج سک تازی تے پشتو وچ تازی سپی کیندے نیں۔ ایہنوں آجڑی اپنے اجڑ دی راکھی تے شکار لئی رکھدے نیں۔

## مورتاں

Image:Arabian Hound 001 U.jpg|
Image:Afghane.jpg|


### بارلے جوڑ

* http://www.akc.org/breeds/afghan_hound/ 

گٹھ:ڈنگر راکھی کتے
ایڈی

**ایڈی** (انگریزی: Aidi) مراکش دا اک آجڑی کتا اے۔ ایہنوں آجڑی گدڑاں نوں یرکان لغی ورتدے نیں۔ ا؛ہ تکڑا تے پھرتیلا کتا اے۔ ایہدا سر رچھ ورگا، پچھلیاں لتاں سدھیاں، اتلیاں لتاں موٹیاں، اتلیاں لتاں موٹیاں، پوچھل لمی تے جاڑو ورگی، وال دو انچ تک لمے تے گھنے جیہڑے ایس نوں گرمی تے پالے توں بچاندے نیں۔ ایہ اک تابیدار کتا اے۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
آئرڈیل ٹیریئر

**آئرڈیل ٹیریئر** برطانیہ دے تھاں ائیرڈیل دا اک نکے ناپ دا تیز تے پھرتیلا کتا اے۔ ٹیریئر نکے ناپ دے کتیاں دی ونڈ اے تے ایہ کتاں اپنی ونڈ وچ سب تون وڈا اے تے اینوں وڈا ٹیریئر وی کیندے نیں۔ ایہ اوٹر دے شکار لئی بنایا گیا سی تے ہرن دے شکار وچ وی ورتیا جاندا اے۔ ایہ اک ودھیا راکھا وی اے۔ 
## مورتاں

Image:Airedale Terriers Flickr.jpg|
Image:Airedale.jpg|
Image:RoyceHead.JPG|


### بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
اکباش کتا

## مورتاں

Image:Turkish Akbash.jpg|
Image:Akbash dog on guard.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
اکیتا اینو

## مورتاں

Image:Akita inu.jpeg|
Image:Yuki and Branca - Japanese Akita.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
ہسپانوی بلی کتا

**ہسپانوی بلی کتا** سپین دا اک وڈے ناپ دا کتا اے تے لڑائی کرن لئی رکھیا جاندا اے۔
### بارلے جوڑ
الاسکن کلی کائی

**الاسکی کلی کائی** الاسکا دا کعر پالن والا اک کتا اے۔
## مورتاں

Image:Kiskia-longhaired-akk-jan2008.jpg|
Image:Bi-eyed-alaskan-kleekai.jpg|


### بارلے جوڑ

گٹھ:سنگی کتے
گٹھ:کتے
الاسکن مالامیوٹ

**الاسکی مالامیوٹ** الاسکا دا اک کعر پالن والا اک کتا اے۔
## مورتاں

Image:Alaskan Malamute R Bartz.jpg|
Image:Malamute pup.JPG|


### بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
الپائن ڈاشبراکے

**الپائن ڈاشبراکے** آسٹریا دا نکے ناپ دا سنگھنوالا والا کتا اے۔ ایہ پھٹڑی ہرن، سور، سیہ تے لومڑ نوں لبھن لئی بنایا گیا سی۔ ایہ اک تکڑا کتا اے۔

## وکھالہ
ایہ نکے ناپ لمے پنڈے تے نکیاں لتاں باہجوں ڈیشہنڈ ورگا لگدا اے پر ڈیشہنڈ نالوں لما اے۔ کھل موٹی تے اکھاں گول ہوندیاں نیں۔ 
## مورتاں

Image:Alpenl Dachsbracke w.jpg|
Image:Alpejski gończy krótkonożny g76.jpg|

### بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
امریکی بلڈاگ

## مورتاں

Image:Sarge American Bulldog.jpg|
Image:American bulldog.jpg|

### بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
بولی کتا

**بوہلی کتا** پاکستان دا اک راکھی کتا اے۔ ایہ پنجاب دے کتیاں دی اک پرانی نسل توں اے جیہڑی ہن نہیں رئی۔ ایہ کتا ہندستان وچ وی ہوندا پر کتے کتے۔ ایہدا پنجاب ناں بوہلی ایہدے پنڈے تے بنیاں ودریاں/ چریاں توں اے۔

## وکھالہ
بوہلی لامت گنتی نال چٹے رنگ وچ ہوندا اے پر پؤرا کالا وی ہوندا اے۔ عام ول نال ایہ 24-30 انچ اچا ہوندا اے۔ ایہناں وڈا سر، تکڑا پنڈا تے ڈھلی کھل ہوندی اے۔

 
## مورتاں

Image:Bully kutta 1.jpg|
Image:Bully kutta 2.jpg|


## بارلے جوڑ

* ہندستانی بوہلی 

گٹھ:کتے
بکروال

**بکروال** پیر پنجال تے ہور آلے دوالے علاقےآں وچ مسلم پکھی واس آجڑی قبیلا اے ۔
بیگل

بیگل نکے توں مدرے ناپ دا اک کتا اے۔ ایہدا پرکھ مڈھ رپھڑی اے تے کج پتہ نہیں۔ ایہ 11ویں صدی فرانس وچ جنگلی سہیاں دے شکار لئی لیایا گیا سی۔ انگلینڈ وچ ایہدیاں دو ونڈاں ملدیاں نیں: پدھر بیگل تے شکاری بیگل۔ بیگل دا کوٹ موٹا تے نکا ہوندا اے۔ ایہدے شکاری کتیاں دے سارے رنگاں وچ ملدا اے۔ اک گل پکی اے جے پوچھل دا سرا چٹا ہوندا اے۔

### بارلے جوڑ
بل ٹیریر

**بل ٹیریر** ٹیریئر کتیاں دے ٹبر وچوں اے۔ ایہناں دے وڈے آنڈے ورگے سر تے نکیاں تکونیاں اکھاں ہوندیاں نیں۔ کتیاں دی ایہ نسل اک انگریز کتا بچاری ہنکس نے 1860 وچ بنائی سی۔ اوہنے پر ایہ گل لکائی جے ایہدے بنان وچ اوہنے کیہڑیاں کیہڑیاں نسلاں نون ورتیا اے۔ ایہ خیال اے جے بلڈاگ تے چٹا برطانوی ٹیریر ورتے گۓ نیں۔ 19ویں صدی دے انت تے ایہ نسل پدھر تے من لئی گئی۔

## مورتاں

Image:Bullterier LM.jpg|
Image:ModernColoredBullTerrierA.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
انگریزی لومڑ شکاری

## مورتاں

Image:Chasse a courre.jpg|
Image:English Foxhound.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
پوائینٹر

**پوائینٹر** اک وڈے ناپ دا شکاری کتا اے۔ ایہ تیز تکڑا تے پینڈے جسے والا اے۔ ایدی نسل نوں 1650 دے دوالے انگلیند وچ بنایا گیا سی۔ پوائینٹر ٹھنڈے مزاج دا کتا اے۔ دوجیاں کتیاں نال رل کے رہن والا گھر وچ خوش باش ٹبر دا سنگی وفادار تے پیارا۔

ایس کتے دے پرکھ خیال اے جے 300 ورے پہلے سپین توں انگلینڈ لیاۓ گۓ سن تے ایہدنوں انگریزی پوائینٹر وی کیندے نیں۔ ایہ 67 سینٹی میٹر اچا تے 30 کلو پآر دا اک وڈا تے پکا پینڈا کتا اے۔ وال سوہنے پدھرے تے وکھری لک والے ہوندے نیں۔ 

پوائینٹر اک ترکھا، چپ کیتا تے ودھیا شکاری کتا اے۔ 

## مورتاں

Image:English pointer02.jpg|
Image:English Pointer.jpg|


## بارلے جوڑ

* http://www.akc.org/breeds/pointer/
انگریزی سیٹر

انگریزی سیٹر اک شکاری کتا اے۔ ایدا سیٹر نان ایدے شکار نوں ویکھ چھے لا کے جپ کرکے بے جان دے وکھالے تون بنیا اے۔
## مورتاں

Image:English Setter R 01.JPG|
Image:Engelse setter.JPG|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
گرے ہاؤنڈ

**گرے ہاؤنڈ** اک پرانا یورپی کتا اے جیہڑا شکار تے دوڑ لئی وریتیا گیا اے۔ ایہ سب توں تیز نسنوالے کتیاں وچوں اے تے ایہ 72 کلومیٹر/کینٹہ 45میل/کینٹہ دی دوڑ نال دور سکدا اے۔
ہیریر

**ہیریر** اک نکا تے مدرے ناپ دا خرگوشاں دا شکاری کتا اے۔

## بارلے جوڑ
*ہیریر کلب

گٹھ:کتے
لیبراڈر ریٹریور

**لیبراڈر ریٹریور** یا **لیبراڈر**، کتیاں دی اک ونڈ اے۔ ایدے پنجیاں وچ چلی ہوندی اے جیہڑی اینون تیراندی اے۔ ایہ کتا شکار نوں شکاری تک لیاں چ تیز اے تے ایسے لئی ایہنوں پسند کیتا جاندا اے۔

کینیڈا دے صوبے نیو فاؤنڈلینڈ تے لیبراڈر دے جزیرے نیو فاؤنڈلینڈ وچ ایدی نسل دا مڈ رکھیا کیا سی تے ایس تون ایدا ناں لیبراڈر پیا۔

**لیبراڈور ریٹریور**، جاں صرف**لیبراڈور**، ریٹریور گن ڈوگ دی اک قسم اے۔ لابراڈور کینیڈا وچ، برطانیہ اتے امریکہ  سبھ توں ودھ کتیاں دی قسماں وچوں اک اے۔

کئی ملکاں وچ اک پسندیدہ اپنگتا معاون نسل، لیبراڈوراں نوں اکثر انھیاں، اؤٹزم والے لوکاں دے مددگار وجوں، تھیریپی کتے وجوں کم کرن جاں قانون لاگوُ کرن اتے ہور سرکاری ایجنسیاں لئی سکریننگ اتے کھوج دا کم کرن لئی سکھلائی دتی جاندی اے۔ اس توں علاوہ، اوہ کھیڈاں لئی اتے شکاری کتے دے طور تے قیمتی ہن۔

## مڈھ
جدید لیبراڈور دے پوروج نیوفاؤنڈلینڈ دے جزیرہ اُتے پیدا ہوئے، جو ہن نیوفاؤنڈلینڈ اتے کینیڈا دے لابراڈور صوبہ دا حصہ اے۔ لیبراڈور دے قیام دے نسل سینٹ جان دا پانی دا کتا سی، جو 16 ویں صدی وچ جزیرہ دے نواسیاں ولوں ایڈ-ہوک بریڈنگز دوران ظاہر ہویا سی۔ سینٹ جون کتے دے پوروجاں دا نہیں پتہ، پر ایہہ انگریزی، آئرش اتے پورتگالی کاما نسلاں دی اک رلی ملی-نسل سن۔  نیو فاؤنڈلینڈ (گریٹر نیوفاؤنڈلینڈ دے ناں توں جانیا جاندا اے) ممکن طور تے سینٹ جوہن ڈوگ دے مسٹف نال نسل کشی دا نتیجہ اے جو 16 ویں صدی توں فارسی دے سمندری کشتی والے پورتگالیاں دیاں پیڑھیاں ولوں جزیرہ اتے لیاندا گیا سی۔  چھوٹا شارٹ-کوٹڈ سینٹ جانز ڈوگ (جو لیسر نیوفاؤنڈلینڈ وجوں وی جانیا جاندا اے) نوں پانی وچوں جال واپس لیاؤن اتے کھچن لئی ورتیا جاندا سی1 ایہہ چھوٹے کتے لابراڈور ریٹریور دے پوروج سن۔ سفید چھاتی، پیر، ٹھوڈی اتے تھوتھنی - ٹکسیڈو نشاناں وجوں جانے جاندے ہن - سینٹ جانز ڈوگ دی خاصیت ہن اکثر اتی جدید لیب مرکباں وچ دکھائی دندے ہن، اتے کدے-کدے لیبرڈوراں وچ وی چھاتی تے اک چھوٹی جہی چٹی تھاں (اک میڈلیون وجوں جانی جاندی) جاں پیراں تے تھوتھنی تے ٹاویں ٹاویں سفید والاں دے چٹاکاں دے روپ وچ ظاہر ہندے ہن۔

## مڈھلا ویروا
thumb|Buccleuch Avon (b. 1885)، a foundational dog of many modern Labrador lineages.
سینٹ جان دے پانی دے کتے دے کئی مڈھلے ذکر موجود ہن۔ 1822 وچ، ڈبلیو۔ ایف کورمیک پیدل سفر کردے ہوئے نیوفاؤنڈلینڈ دے جزیرہ نوں پار کر گیا۔ اپنے جرنل وچ اسنے لکھیا کہ "کتیاں نوں فولنگ وچ ریٹریوراں دے طور تے قابل تعریف طور تے سکھلائی دتی جاندی اے، اتے ہور طرحاں وی مفید ہن ۔.۔.۔ صاف جاں چھوٹے والاں والے کتے نوں ترجیح دتی جاندی اے کیونکہ ٹھنڈ والے موسم وچ لمبے والاں والے پانی وچوں باہر نکلدے ہوئے برف نال بھرے ہندے ہن۔"

## حوالے

## مورتاں

Image:Buccleuch Avon (1885).png|
Image:Ben of Hyde.png|.
File:Labrador Retriever snow.jpg|
File:Black labrador in grass.JPG|
Image:Labrador Retriever Chocolate Brown Portrait - Sam.jpg|
Image:Labrador Retrievers yellow and red.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
پرانا پعیڈاں والا کتا

**پرانا پعیڈاں والا کتا** اک وڈا انگریز پعیڈاں تے ڈنگر چران آلا کتا اے۔ ایدے بوت لمے وال ہوندے نيں جیڑے ایدے منہ نوں لکا لیندے نيں۔
اوٹر ہاؤنڈ

**اوٹر ہاؤنڈ** برطانیہ دے کتیاں دی اک پرانی نسل اے۔ ای 19ویں صدی دے مڈ وچ بنائی گئی۔ ایہ سنگھ کے شکار کردا اے تے اوٹر دے شکار لغی ایہنون بنایا گیا سی۔

## بارلے جوڑ

* اوٹر ہاؤنڈ کلب امریکہ

گٹھ:کتے
کولی

**کلی** اک مدرے قد دا کتا اے جیڑا انگلینڈ تے سکاٹلینڈ توں ٹریا۔ اے ڈنگراں دا کم کرن دے کم آندا اے۔

## مورتاں

Image:Welsh Sheepdog.jpg|
Image:Shetland Sheepdog 600.jpg|
Image:Border Collie 600.jpg|

### بارلے جوڑ

* http://deutscherwachtelhund.org/
داڑی والا کلی

**داڑی والا کلی** سکاٹلینڈ دا ڈنگر چران آلا کتا اے۔ ایدے سارے مڈلے دے اتے لمے وال ہوندے نیں۔
ہرن شکاری

**ہرن شکاری** سکاٹلینڈ دا اک شکاری کتا اے اے پرانے ویلیاں توں ہرناں دے شکار لئی رکھیا جاندا سی۔

### بارلے جوڑ
ہوانی

**ہوانی** کیوبا دا قومی کتا اے۔ ایہ نکے ناپ دا پر تکڑا کتا اے جیدی پوجھل اتے نون مڑی ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ
چی ہواہوا (کتا)

**چی ہوا ہوا** نکے ناپ دا میکسیکو دا اک نمیشی کتا اے۔
## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ
اسٹریلیا دا ڈنگراں والا کتا

## مورتاں

Image:Cattledog Little Joe.JPG|
Image:Australian Catle Dog Silverbarn's Paavo.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
آسٹریلین ٹیریر

**آسٹریلین ٹیریر** آسٹریلیا دا اک نکے ناپ دا کتا اے۔

## مورتاں

Image:Australian Terrier 002 U.jpg|
Image:Australian terrier.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
ڈنگو

**ڈنگو** کتے دے ٹبر دا اک ماس کھانا اے۔ ایہ اسٹریلیا دا کتا اے۔
اسٹریلی کولی

**اسٹریلی کولی** اک آسٹریلین نسل دا کتا اے۔ اینوں ڈنگر چران لئی 19ویں صدی وچ پالیا جاندا سی۔

گٹھ:آجڑی کتے
باڈر کولی

**باڈر کولی** اک آجڑی راکھا تے گھر رکھنوالا کتا اے۔ ایہ اپنی سیانف باہجوں منیا گیا اے۔ سٹینلے کورن نے کتیاں دی سیانف تے لکھی کتاب (The Intelligence of Dogs) وچ ایس نوں پہلے نمبر تے رکھیا اے۔ ایہ بڑا تیز پھرتیلا تے کھیڈنوالا کتا اے۔ جنوری 2011 وچ اک باڈر کولی نے 1,022 شبداں نوں سن کے تے اوہنے تے چلیا۔

## تریخ
باڈرکولی برطانیہ دا کتا اے تے اک ایتھوں دی پرانی نسل کلی توں بنیا اے۔ ایہدا ناں ایہدی پرکھ تھاں انگریزی سکاٹ بارڈر توں لیا کیا اے۔

## وکھالہ
باڈر کولی اک مدرے ناپ دا کتا اے۔

## مورتاں

Image:Border collie.jpg|
Image:BorderCollieRed3Tug wb.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:آجڑی کتے
گٹھ:کتے