open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
امفسبینا البا

**امفسبینا البا** گنڈوۓ کرلے دی پتی دا اک گنڈویا اے۔
## بارلے جوڑ
محمود درویش

**محمود درویش** اک فلسطینی شاعر تے لکھاری سی تے اوہنوں فلسطین دا قومی شاعر منیا جاندا اے۔ اوہدی شاعری فلسطین دے دوالے گھمدی اے۔

محمود درویش اک فلسطینی پنڈ وچ 13 مارچ 1941 نوں جمیا۔ جون 1948 وج جدوں اسرائیلی فوجاں نے اوہدے پنڈ تے ہلہ بولیا تے اوہ تے اوہدا ٹبر لبنان نس گۓ۔ اوہدے پنڈ تے بلڈوزر پھیر دتا گیا۔ اک سال مگروں اوہدا ٹبر واپس آۓ تے حیفہ کول رہن لگ پۓ تے محمود وی سکول پڑھن لگ پیا۔ 19 سال عمر وچ اوہنے اپنی شاعری دی پہلی کتاب لکھی۔ 1970 وچ اوہ سوویت یونین پڑھن لئی گیا تے اک سال ماسکو یونیورسٹی پڑھیا۔ پرت کے اوہ مصر تے لبنان آیا تے پی ایل او نال رل گیا۔ 1995 وچ اوہ رملہ وس گیا۔ اوہنے دو ویاہ کیتے۔

9 اگست 2008 وچ اوہ ٹیکساس امریکہ وج دل دے اپریشن مگروں مریا۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:فلسطین
اول

**اول** اک انگ دا ناں اے جیہڑا ددپلانیاں وچ ہوندا اے۔ جمن تون پہلاں بچہ مادھ دے اندر ایہدے وچ پلدا تے وڈا ہوندا اے. اک ناڑ راہیں ایہ مادھ/ماں نال جڑیا ہوندا اے۔

گٹھ:ددپلانے
چھنکنے سپ

**چھنکنے سپ** زریلے سپاں دے اک ٹبر وائپر سپ سپ دے دو ٹوکریاں دے سنگی نیں۔ ایہناں دیاں 32 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ ایہ سارے امریکہ دے واسی نیں تے البرٹا تون لے کے ارجنٹائن تک پھیلے ہوۓ نیں۔ ایہناں دی پوچھل دی انت کھوکھلی ہوندی اے تے ہلان تے چھنکنے وانگوں کھڑکدی اے تے ایس ے باہجوں ایہ سپاں دا این ناں پیا۔ ایس چھنکنی پوجھل نال ایہ ویریاں نون دراندے نیں تے اپنے شکار نوں وی اپنے ول کھجدے نیں۔ ایہ شکاری نیں  تے ایہناں دے شکار وچ پنچھی تے کترے آندے نیں۔ ایہ دبان دے بجاۓ زریلے ڈنگ نال شکار ماردے نیں۔ سارے چھنکنے سپ زریلے ہوندے نیں تے اپنے دندان راہین زہر اپنے شکار دے پندے وج پاندے نیں۔ زہر لہو وج رل کے ریشے ماردا اے، سجادیندا اے تے ڈاہڈی پیڑ کردا اے۔ کجھ ونڈان دے ڈنگ شکار ہوۓ جانور نوں ٹرن نہین دیندے۔ پر جدوں تک ایہناں نوں ڈرایا یا جھیڑیا نہ جاوے ایہ ڈنگ نہیں ماردے۔ اگر چھیتی دارو کرلیاجاۓ تے بچت ہوجاندی اے۔

## چھنکنے سپاں دی لسٹ

* کروٹالس اڈمانٹس
* کروٹالس اکویلیس
* کروٹالس اٹروکس
* کروٹالس بیسیلسکس
* کروٹالس کیٹالیننسس
* کروٹالس سیراسٹس
* کروٹالس انیو
* کروٹالس لنومی
* کروٹالس لیپیڈس
* کروٹالس ہورکڈس
* کروٹالس مچلی
* کروٹالس مولسس
* کروٹالس پولیسٹیکٹس
* کروٹالس اوریگانس

## بارلے جوڑ
گوہ ٹبر

**گوہ ٹبر** ماس کھانے تے فروٹ کھانے کرلیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے وچ کوموڈو، گوہ یا پنجابی گوہ ورگے کرلے اندے نیں

## ونڈاں
* گوہ
* ڈمرل گوہ
* وارانس روڈیکولس
* سنہری گوہ
* کالی رکھ گوہ
* سنہری دھبیانوالی گوہ
* وارانس اکانتھس
* وارانس البیگارس
* وارانس افنبرگی
* وارانس بارتجی
* وارانس بکاری
* گوہ
* وارانس بٹاٹاوا
* وارانس بوہمی بوگرٹی
* وارانس بریویکاڈی
* وارانس بشی
* وارانس کیرولیورنس
* وارانس کاڈولائناٹس
* وارانس کیرمبوننسس
* وارانس کومنگی
* وارانس ڈورینس
* وارانس ڈومریلی
* وارانس ارمیوس
* وارانس ایگزنتھیماٹیکس
* وارانس فنشی
* وارانس فلاوسنس
* وارانس گیگانٹس
* وارانس گلنی
* وارانس گلارٹی
* وارانس گلیبوپالما
* وارانس گولڈی
* وارانس گریسیس
* وارانس انڈیکس
* وارانس جوبینسس
* وارانس جکسٹندیکس
* وارانس کیتھورنی
* وارانس کنگورم
* وارانس کوموڈنسس
* وارانس کورڈنسس
* وارانس لیرنگنسس
* وارانس مابیٹانگ
* وارانس ماکری
* وارانس مارموراٹس
* وارانس میلینس
* وارانس مرٹنسی
* وارانس مچلی
* وارانس نیبولوسس
* وارانس نیلوٹیکس
* وارانس نچالس
* وارانس اوبور
* وارانس اولیواکس
* وارانس ورناٹس
* وارانس پالاوانسس
* وارانس پانوپٹس
* وارانس پلبارنسس
* وارانس پراسینس
* وارانس پرائیمورڈیس
* وارانس رینرگنتھری
* وارانس راسمسنی
* وارانس روسنگری
* وارانس روڈیکولس
* وارانس سالوڈوری
* وارانس سالویٹر
* وارانس سکالری
* وارانس سیمیرکیس
* وارانس سمیلس
* وارانس سپنکری
* وارانس سپینولوسس
* وارانس سٹوری
* وارانس ٹیلینسٹس
* وارانس ٹائمورنسس
* وارانس ٹوگیانس
* وارانس ٹرسٹس
* وارانس ویریس
* وارانس یمیننسس
* وارانس یوونوئی
* وارانس زوگورم
## بارلے جوڑ
گوہ

**گوہ** گوہ ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ پورے دکھنی ایشیاء وچ پھیلیا ہویا اے۔ ایہ زمین تے ای ریندا اے۔ ایہ پوچھل توں ناساں تک 175 سینٹی میٹر تک پھیلیا ہوندا اے۔ 

گوہ 175 سینٹی میٹر تک لمی ہوندی اے۔ نر زیادھ لمی ہوندی اے۔ پآری گوہ 7.2  کلو گرام تک دی وی ہوسکدی اے۔نکی گوہ رکھ تے وی چڑھ جاندی اے۔ ایہ تیز نس سکدی اے تے پچھلے پیراں تے کھلو وی سکدی اے دور دا وکھالہ ویکھن لئی۔ ایہ پانی وج وی تیر لینیدی اے تے 17 منٹ تک پانی دے اندر رہ سکدی اے۔  

ایہدے کھان پین وچ کیڑے، کیڑیاں، ٹھومے نیں۔ مادھ 20 دے نیڑے آنڈے دیندی اے۔ زمین پٹ کے تے آنڈے اوہدے وچ دبدی اے۔ کئی ٹوۓ ایویں ای چاکا دین لئی وی پٹدیندی اے۔ جون توں ستمبر وج آنڈیان جوں بجے نکلدے نیں۔ ایہ 27 ورے تک جیندے نیں۔

## باہرلے جوڑ

* اک آرٹیکل
آئری سمندر

**آئری سمندر** وڈا برطانیہ تے آئرلینڈ دے جزیریاں نوں وکھ کردا اے۔ ایھدے اتر وج وڈا سمندر اوقیانوس اے تے دکھن وج سیلٹی سمندر اے۔ انگلسی تے آئل آف مین ایس سمندر دے وڈے جزیرے نیں۔ ایہ سمندر بپار، آن جان، مجھیاں پھڑن لئی ورتیا جاندا اے۔

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
سیلٹی سمندر

**سیلٹی سمندر** وڈے سمندر اوقیانوس دا اک انگ اے جیدے اتر وچ آئرلینڈ، چڑھدے ول انگلش چینل تے بے آف بسکے آندے نیں۔ کانٹیننٹل شیلف ایہدے لیندے تے دکھن ول نیں۔ سینٹ جارج چینل سیلٹی تے آئری سمندر دے وشکار نیں۔

ایہ ناں 1921 وج رکھیا گیا۔
گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
کوموڈو

**کوموڈو** گوہ ٹبر دا اک کرلا اے جیہڑا انڈونیشیا دے کوموڈو جزیرہ تے کج ہور جزیریاں وچ ریندی اے۔ کوموڈو 3 میٹر (10 فٹ)  تک لما تے 70 کلو تک دے پآر دا ہوسکدا اے۔ ایہنوں زریلا منیا گیا اے۔
## بارلے جوڑ
پوتر کرسی

جوڑ ناں
**پوتر کرسی** ویٹیکن روم اٹلی وچ پوپ دی سرکار یا دفتر نوں کیندے نیں۔ ایہ ویٹیکن دے نال کیتھولک چرچ دے وی  دنیا وچ آگو نیں۔

* ویب سائٹ
وڈیاں سلطنتاں

یورپی سلطنتاں
سلطنت اپنے دیس توں بعر دیاں تھاواں تے کئی مختلف قسم دے لوکاں دے اتے حکومت نوں کیندے نیں۔ سلطنت دا کوئی ٹھیک مطلب نئیں اے مگر عام طور تے سلطنت اس حکومت نوں کیا جاندا اے جینے اپنے ویلے وچ بوت وڈی تھاں تے حکومت کیتے ہوۓ تے کئی دوجے دیساں دے اتے زور نال مل مار لیا ہوۓ۔

## وڈیاں سلطنتاں
* سلطنت برطانیہ
* منگول سلطنت
* روسی سلطنت
* سلطنت ہسپانیہ
* بنو امیہ
* چنگ سلطنت
* یوان سلطنت
* پہلی فرانسیسی سلطنت
* خلافت عباسیہ
* پرتگالی سلطنت

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
سمندری ایگوانا

**سمندری ایگوانا** ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ گالاپیگوس جزیرے دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
کلغیوالی کرلیاں

**کلغیوالی کرلیاں** کرلیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ نویں دنیا امریکہ دیاں کرلیاں نیں۔ ایہناں دے سر تے کلغی بنی ہوندی اے جس باہجوں ایہناں دا ایہ ناں رکھیا گیا۔ ایہناں دیاں 9 ونڈاں نیں۔

## ونڈاں
* عام کلغیوالی کرلی
* لیندی کلغیوالی کرلی
* ہری کلغیوالی کرلی
* پوری کلغیوالی کرلی
* ہیلمٹوالا گرگٹ
* گوئیٹیمالی کلغیوالی کرلی
* چڑھدی کلغیوالی کرلی

## بارلے جوڑ
کئی رنگے ایگوانے

**کئی رنگے ایگوانے** ایگوانیا دا اک ٹبر اے۔ ایہناں وچ کئی رنگ ہوندے نیں۔ ایہ کریبین تے وشکارلے امریکہ دے واسی نیں۔

## بارلے جوڑ
چارپیرے

**چارپیرے**، پہلے چار انجپیر والے کنگریڑے تے اوہناں دیاں اگلیاں پیڑیاں نیں تے ایہناں وج جیوندے تے مکے ہوئے ممالیا، پنچھی، کرلے تے جل تھلیے شامل نیں۔ ایہناں دیاں 4 ٹولیاں تے 26,700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:جانور
پلیٹ جیب ڈڈو

**پلیٹ جیب ڈڈو** ڈڈواں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دی جیب گول تے پلیٹ ورگی ہوندی اے۔ ایہ یورپ دے واسی نیں پر تن ونڈاں اتلے افریقہ وج وی وسدیاں نیں۔

## بارلے جوڑ
سراج الحق

**سراج الحق** پاکستان دا اک سیاسی آگو تے جماعت اسلامی دا 5واں مکھی اے۔ اوہنوں 30 مارج 2014 نوں ایس کم تے لایا گیا۔

سراج الحق 5 ستمبر 1962 نوں ضلع اتلا دیر خیبر پختونخواہ وچ جمیا۔ پشاور یونیورسٹی توں پولیٹیکل سائینس وج امی کیتا۔ 1988 توں 1991 تک جماعت اسلامی دی پڑھاکواں دی ٹولی اسلامی جمعیت طلبہ دا آگو ریا۔ 2002 دیاں چوناں وچ متحدھ مجلس عمل ولوں خیبر پختونحواہ اسمبلی لئی جنیا گیا تے وزیر بنیا۔ باجوڑ ایجنسی وج اک مدرسے اتے ڈرون ہلے باہجوں وزیری چھڈ دتی۔ 2008 دیاں جوناں دا اوہدی پارٹی نے بائیکاٹ کیتا۔ 2013 دیاں جوناں وچ اوہنے حصہ لیا تے تحریک انصاف دی سرکار وچ وزیر لگیا۔

30 مارچ 2014 نوں اوہنوں جماعت اسلامی دا نواں آکو جنیا گیا ۔

## اتہ پتہ

گٹھ:جماعت اسلامی
گٹھ:پٹھان شخصیتاں
گٹھ:پشتون لوک
بمبیناٹوریڈا

**بمبیناٹوریڈا** ڈڈواں دا اک ٹبر اے۔ ایہ زریلے ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ
نیوزیلینڈی ڈڈو

**نیوزیلینڈی ڈڈو** ڈڈواں دا اک ٹبر اے۔ ایہ نیوزیلینڈ دے واسی نیں۔ ایہناں دیاں جار ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ

* http://frogs.orconhosting.net.nz/
دھنیا ڈڈو

**دھنیا ڈڈو** ڈڈواں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دا رنگ دھنیے ورگا ہوندا اے۔ ایہ یورپ تے کوہقاف دے واسی نیں تے ایہناں دیان 3 ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ
ڳ

*'ڳ‘* سندھی زبان دا مخصوص حرف اے

## ہور ویکو
*ٻ
*ڄ
*ݙ

گٹھ:اکھر
انجیبا ڈڈو

**انجیبا ڈڈو** ڈڈواں دا اک ٹبر اے۔ ایہناں دی جیب نہیں ہوندی۔ ایہ دکھنی امریکہ تے افریقہ دے واسی نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ڈڈو
میکسیکی کھڈ وسنا کھورا ڈڈو

**میکسیکی کھڈ وسنا کھورا ڈڈو** ڈڈواں دا اک ٹبر اے۔ ایہ میکسیکو دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
کھورا ڈڈو

**کھورا ڈڈو** ڈڈواں دی اک پتی اے۔ ایہدی کھل سکی تے کھوری ہوندی اے تے لتاں نکیاں۔ کھورے ڈڈواں نے سکیاں تھانواں تے رہن لئی اپنے پنڈے نوں بنایا ہویا اے۔ ایہناں دے پنڈے تے دانے بنے ہوندے نیں جیہناں نال ای اپنے محول وج گم ہوجاندے نیں۔

## بارلے جوڑ
فجی پٹیانوالا ایگوانا

**فجی پٹیانوالا ایگوانا** ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔
## بارلے جوڑ
بچھو مچھی

**بچھو مچھی** سمندری مچھیاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ دنیا دیاں لامت زریلیاں مچھیاں آندیاں نیں۔ ایہناں دے پنڈے تے لمے تکلے لگے ہوندے نیں جنہاں تے زہر لگیا ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
ٹھنڈی بوٹی

**ٹھنڈی بوٹی** جیہنوں کھوئی بوٹی وی کیندے نیں فرن ٹبر دی اک بوٹی اے۔ ایہ کھوئیاں وچ تے ٹھنڈی گلی تھاں تے ہوندی اے۔ ایہ دنیا وج عام ملدی اے تے پھلواریاں تے گھراں وچ لگائی جاندی اے۔

## پسار
ایہ اتلے امریکہ وچ کیلیفورنیا توں لے کے چڑھدے کنڈے تک تے تھلے میکسیکو تے دکھنی امریکہ تک ہوندی اے۔ ایہ یوریشیا تے اسٹریلیا وج وی ہوندا اے۔ ایہ گلیاں چھانوالیاں تھانواں تے پتھراں وج کسے کسی دے کنڈے تے یا کسی دیوار وچ جیہدے تے گل ہووے آپنے آپ لگ جاندا اے۔

## وکھالہ
ایہ 6 توں 12 انچ (15 توں 30 سینٹی میٹر) تک وددا اے تے ایھدیاں جڑاں 8 توں 27.5 انچ (20 توں 70 سینٹی میٹر) تک پھیلیاں ہوندیاں نیں۔ ایہدیاں نکیاں ٹاہنیاں تے 0.2 توں 0.4 انچ (5 توں 10 ملی میٹر)  دیاں پتیاں لگیاں ہوندیاں نیں۔ ایہ پتیاں سدا ہریاں رہندیاں نیں۔ ایہدیاں ٹاہنیاں کالیاں تے تارورگیاں ہوندیاں نیں۔

 

## اگائی
ایہ دنیا دے لامت تھانواں تے گھراں دے اندر تے پھلواریاں وچ اگایا جاندا اے۔ ایہ چھانوالیاں، ٹھنڈیاں گلیاں تھانواں نون پسند کردا اے۔ پنجاب وچ ایہ عام کھوواں وچ ہوندا اے۔ 

## دارو
پنجاب وچ ایہ نکسیر روکن لئی ورتی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
فرن ٹبر

**فرن ٹبر** فرن دا اک ٹبر اے۔ ایہ نکے ناپ دے بوٹے ہوندے نیں۔ ایہناں دے پتے ٹاہنی تے جڑ ہوندی اے تے بی پھل نہیں ہوندے۔ ٹھنڈی بوٹی یا کھوئی بوٹی ایس ٹبر دا اک عام بوٹا اے۔ 

## بارلے جوڑ
ایگوانیا

**ایگوانیا** چانے کرلیاں دی اک ہور نکی پتی اے۔

## ونڈاں
* اگامے
* گرگٹ
* ایگوانے
* مڈغاسکی ایگوانے
* کنڈیلے ایگوانے
* ٹراپیکی کرلیاں
* کالروالی کرلیاں
* کئی رنگے ایگوانے
* کلغیوالی کرلیاں
* ہوپلوسرسیڈا

## بارلے جوڑ

گٹھ:کرلیاں
ہوپلوسرسیڈا

**ہوپلوسرسیڈا** کرلیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ نویں دنیا امریکہ دیاں کرلیاں نیں۔  ایہناں دیاں 16 ونڈاں نیں۔

## بارلے جوڑ
مکی سپ

**مکی سپ** اتلے امریکہ دا اک سپ اے۔ ایہ زریلا نہیں تے ایہ دبا کے شکار ماردا اے۔ ایہنوں لوک گھر وج وی پالدے نیں۔

## بارلے جوڑ
پلیکا کاریبینا

**پلیکا کاریبینا** ٹراپیکی کرلیاں ٹبر دا اک کرلا اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ٹراپیکی کرلیاں
میکسیکی پوپی

**میکسیکی پوپی** پوپی ٹبر دا اک پھلوالا بوٹا اے۔ ایہ میکسیکو دا واسی اے پر دنیا دیاں ہورکئی تھاںواں تے وی وس گیا اے۔

## بارلے جوڑ
بربری ٹبر

**بربری ٹبر** پھلاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 570 ونڈاں نیں۔

* سملو
* Berberis lycium

## بارلے جوڑ

* پاکستان دیاں جڑی بوٹیاں
* [لونے پربت دھارا دیاں جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/40(3)/PJB40(3)1005.pdf)
* پوٹھوہار دیاں جڑی بوٹیاں

گٹھ:بربری ٹبر
مالپگیالے

مالپگیالے پھلوالے بوٹیاں دی اک ٹولی ہے جیہدے وچ 16000 بوٹے نیں۔ ایہہ اک چوکھی پھیلی ہوئی ٹولی ہے۔ ایہہ 42 توں 44 ٹبراں وچ ونڈیا ہویا ہے۔ ایہدا ناں اطالوی بوٹا گرو ماکلو مالپگی دے ناں تے ہے۔

## ٹبر
* پریم شاہی

## باہرلے جوڑ

گٹھ:مالپگیالے
ہوا پھل

**ہوا پھل** ریننکونالس ٹولی دے پھلاں دا اک ٹبر اے۔

## ہور ویکھو

*کلونجی
* چٹی ویل
*کلیماٹس
## بارلے جوڑ
سٹرابری

**سٹرابری** (Strawberry) اک فروٹ اے جیہڑا گلاب ٹبر توں اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:گلاب دا ٹبر
لوکاٹ

**لوکاٹ** گلاب ٹبر دا اک فروٹ اے۔ ایہدا جمن دیس چین اے۔اے اک سدا چاڑی یا نکا رکھ اے۔ 
## وکھالہ
لوکاٹ دا رکھ 5-10 میٹر اچا جاسکدا اے پر عام ایہ 3-4 میٹر ای ریندا اے۔ پتے اگر پچھڑ، سادے، 10-25 سینٹی میٹر لمے، گوڑے ہرے ، پینڈے تے چمڑے ورگے لکدے نیں۔لوکاٹ نوں پت چڑ وچ یا سیال دے شروع وچ پھل لگدے نیں۔ پھل چٹا تے 2 سینٹی میٹر دے گھیر دا ہوندا اے پھلاں چوں میٹھی خوشبو آندی اے ۔ جیہڑی دوروں سنگھی جاندی اے۔ لوکاٹ دا فروٹ گچھیاں وچ ہوندا اے۔ ایہ گول یا انڈےورگا تے 3 توں 5 سینٹی میٹر لما ہوندا اے۔
## بارلے جوڑ
کیلیفورنیا پوپی

**کیلیفورنیا پوپی** پوپی ٹبر دا اک پھلوالا بوٹا اے۔ ایہ کیلیفورنیا دا واسی اے۔ 

## بارلے جوڑ
ریننکونالس

**ریننکونالس** پھلوالے بوٹیاں دی اک پتی ہے جیہدے وچ 7 ٹبر نیں۔

## ٹبر

* پوپی
* بربری ٹبر
* سرکیسٹراشیا
* چن بی ٹبر
* ہوا پھل

## بارلے جوڑ
خوبانی

**خوبانی** اک فروٹ تے ایہدےرکھ دا ناں اے۔ ایہ گلاب ٹبر توں اے۔

## وکھالہ
خوبانی اک نکا رکھ اے جیہڑا 8 توں 12 میٹر تک اچا جاندا اے۔ ایہدی ٹیسی گھنی تے پھیلی ہوندی اے۔ ایہدے پتے انڈے ورگے 5 توں 9 سینٹی میٹر لمے تے 4 توں 8 سینٹی میٹر تک چوڑے ہوندے نیں جنہاں دا شروع گول تے انت چنجوالہ تے چنگیاں کناریاں ہوندیاں نیں پھل 2،4 تے 5 سینٹی میٹر دے گھییر دے جنہاں دیاں 5 چٹیاں تے گلابی پتیاں ہوندیاں نیں۔ پھل بسنت وچ پتیاں توں پہلے کلے یا جوڑیاں وچ کھڑدے نیں۔
## بارلے جوڑ

گٹھ:گلاب دا ٹبر
آلو بخارا بوٹا

آلو بخارا پھل والا اک بوٹا اے ۔

## مورت نگری
 
Image:Plums on tree.jpg|*Prunus domestica*
Image:Red Plums on tree.jpg|*Prunus domestica*
Image:Bluebyrd plum.jpg|Bluebyrd plum
Image:Pomological Watercolor POM00005001.jpg|Plum (variety Tucker) - watercolor 1894
Image:Pomological Watercolor POM00004844.jpg|Plum (variety Pacific Prune) - watercolor 1893
Image:Plum flowers.jpg
Image:Shiny plum.jpg
Image:Plum tree.jpg
Image:Plums in basket.jpg
Image:Plums in tree.jpg
Image:Plums early morning.jpg
Image:Flor del ciruelo.jpg
Image:Golden Drop.JPG


## باہرلے جوڑ
ریشمی گلاب

**ریشمی گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین، برما تے ہندستان دی واسی اے۔ ایہ 2,000-4,400 میٹر دی اچائی تے ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:گلاب دا ٹبر
مشکی گلاب

**مشکی گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی لیندے ہمالیہ دی واسی اے تے تیز حوشبو ایہدی پچھان اے۔ ایہدی چاڑی 3 میٹر تک جاندی اے۔ اس نوں چل یا جنگلی گلاب وی آکھدے نیں۔

## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
سائینسی ناں

**سائینسی ناں** جیون پڑھت وچ کسے جنور دا ورتیا جانوالا ناں اے۔ ایہ دوحصیاں نال رل کے بندا اے پہلا حصہ اوس جنور دے ٹوکرے دا ناں ہوندا اے تے دوجا حصہ اوس جنور دا اپنا ناں ہوندا اے۔ سائینسی ناں دوناواں ناں وی اکھواندا اے۔ کسے جنور دا ایس ول نال ناں دا ول پہلی واری سویڈنی سائینسی گرو کارل لنیاس (1707–1778) نے ورتیا سی۔

سائینسی ناں ناں دو انگاں تے ہوندا اے پہلا انگ اوہدا ٹوکرہ دے ناں ہوندا اے تے دوجا اوہدا اپنا کوئی اچیچا ناں۔ ایہ ناں لاطینی ،یونانی یا کوئی وی ہوسکدا اے۔ لنیاس نے پہلی واری 1753 وچ اپنی کتاب سپیشیز پلانٹارم وچ ایس دوناویں سائینسی ناں نوں ورتیا۔ انسان دا سائینسی ناں (Homo Sapien) دو انگاں (Homo) مانس تے (Sapien) نال رل کے بنیا اے ایہدے وچ مانس انسان دے ٹوکرے دا ناں اے۔
## ہور ویکھو
* جیون ٹولی بنانا
## اتہ پتہ

گٹھ:جیون پڑھت
جلیقی گلاب

**جلیقی گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی یورپ دی واسی اے
## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
کنڈیالا گلاب

**کنڈیالا گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی اتلے یورپ ایشیاء تے اتلے امریکہ دی واسی اے۔
## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
چھمبر گلاب

**چھمبر گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین دی واسی اے۔ ایہ ویل وانگوں ہوندی اے تے ٹاہنی تے اوس تے پھل اینج تھلے آندے نیں جیویں چھمبر دا پانی تھلے آندا اے تے ایس باہجوں ایہ پنجابی ناں رکھیا گیا۔
## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
برف پڑی گلاب

**برف پڑی گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی جرمنی وچ 1958 وچ بنائی گئی۔ 
## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
دمشقی گلاب

**دمشقی گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی دمشق توں یورپ ول 13ویں صدی وج لجائی گئی۔ 

## بارلے جوڑ
رت گلاب

**رت گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی چین دی واسی اے۔ ایہدا رنگ خون ورگا ہوندا اے تے ایس باہجوں رت گلاب دا پنجابی ناں دتا گیا اے۔
## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
کتا گلاب

**کتا گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہڑی یورپ دی واسی اے۔ ایہ عام تے ہر تھاں ملن والی ونڈ اے تے ایس باہجوں ایہ ناں پیا۔
## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
سو پتی گلاب

**سو پتی گلاب** گلاب دی اک ونڈ اے جیہنوں ڈچ مالیاں نے 17ویں یا 19ویں صدی وچ بنایا سی۔ ایہدا ایہ ناں ایہدے پھل وچ چوکھیاں پتیاں ہون تے رکھیا گیا اے۔ ایہدا بوٹا وکھالے وچ چاڑی ورگا ہوندا اے ۔ ایہ 1.5–2 میٹر تک جاندا اے۔ وڈے پھل ہون باہجوں ایہنوں گوبھی گلاب وی کیندے نیں۔

## مورتاں


 Image:Gerard Van Spaendonck - Bouquet.jpg|
Image:Nicolaes van Verendael 001.jpg|
Image:Redoute flowers01.jpg|
File:Rosa 'Bullata'.jpg|


## بارلے جوڑ

* گلاباں دی دنیا
* گلاب سنگتاں

گٹھ:گلاب دا ٹبر
نرگس ٹبر

**نرگس ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر دا ناں اے۔ ایس ٹبر دے بوٹے کمائی تے سہنپ دے کم اندے نیں۔

* چٹی نرگس
* اتھرو نرگس
* بسنتی نرگس
* پیلی نرگس
* رت پھل
## نکے ٹبر
* تھوم ٹبر

## بارلے جوڑ

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:نرگس ٹبر
تھوم ٹبر

**تھوم ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر نرگس ٹبر دا اک نکا ٹبر اے۔ 

* لسن

## بارلے جوڑ
سبزیاں دی لسٹ

* بروکلی
* گوبھی
* مولی
* پالک
* بھنڈی
* ٹینڈا
* سلاد
* سروں
* چقندر
* پیاز
* لسن
* کریلا
* توریا
* بتاؤں
* پتیاں والیاں سبزیاں
* جڑ والیاں سبزیاں
چھتری ٹبر

**چھتری ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدے پھلاں دا گچھاں اک چھتری وانگوں بنیا ہوندا اے ایس لئی ایہدا ناں چھتری ٹبر رکھیا گیا اے۔ ایہدے وچ 3،700 ونڈاں نیں۔ اجوین، گاجر تے دھنیا ایہداں عام ونڈاں نیں۔

*

## بارلے جوڑ
پیر جوزف ریدوتی

**پیر جوزف ریدوتی** بیلجیم دا اک پینٹر سی۔ گلاباں دیاں مورتاں بنان وج اوہدی مانتا اے۔ 

پیر جوزف ریدوتی دا پیو دادا وی پینٹر سن۔ 1782 وچ اوہ پیرس اپنے وڈے بھرا کول چلا گیا تے اوتھے اوہ پھلاں دی پینٹنگ بنان دے کم وچ پے گیا۔ 1787 وچ اوہ کیو پھلواری بوٹیاں دیاں پیٹنگ بنان سکھن لئی گیا۔ واپس آکے اوہ فرانس دی سائینس اکیڈمی دا سنگی بن گیا۔ فرانس دے شہنشاہ نپولین دی ٹبری جوزفین اوہدے کم نوں پسند کردی سی۔ 19 جون 1840 نوں اوہ پیرس وچ مریا۔
## مورتاں

Image:Tulip redoute.JPG|گل لالہ
Image:Rosa centifolia foliacea 17.jpg|سو پتی گلاب
Image:Rosa moschata.jpg|مشکی گلاب 

## بارلے جوڑ
ہیلیکونیا

**ہیلیکونیا** پھلوالے بوٹیاں دا ٹبر اے۔ ایہدا ناں یونان دے اک پہاڑ دے ناں تے اے۔

## بارلے جوڑ
ادرک ورگے

**ادرکورگے** پُھل والے بوٹیاں دی اک ٹولی ہے ۔

## ٹبر
* کیلا ٹبر
* کانا پھل ٹبر
* ہیلیکونیا
* ادرکی
* تیر جڑ ٹبر

## باہرلے جوڑ
منی پلانٹ

**منی پلانٹ** سٹا ٹبر دی اک ویل اے۔ ایہ نمیشی ویل اے تے گھراں تے ہور تھانواں وچ اگائی جاندی اے۔ ایہ پانی وچ رہ لیندی اے تے جڑاں کڈھ لیندی اے۔

## وکھالہ
منی پلانٹ دی ویل 20 میٹر (66 فٹ) تک لمی ہوسکدی اے تے ایہدا تنا 4 سینٹی میٹر (2 انچ) موٹا ہوسکدا اے۔ ایہدی جڑ ہر پتے تھلیوں بن سکدی اے تے پتے اک دوجے دے سامنے نہیں ہوندے تے دل ورگے ہوندے نیں۔ پھل اک سٹے تے 23 سینٹی میٹر (9 انچ) لمے ہوندے نیں۔ ایہدے پتے تے چٹے یا پیلے نشان ہوندے نیں۔

## اگائی

ایس نوں ایڈی بچاؤ دی لوڑ نہیں پیندی تے اسانی نال گھر وچ گملے تے بوتل وچ اگ پیندا اے۔ ایہ کسے رکھ نال وی اگایا جاسکدا اے تے فیر ایہدے پتے وی وڈے ہوندے نیں۔ ایہ بوتل وچ اک نکی ٹاہنی جیدے نال اک پتہ تے تھلے نکی جڑ دی نشانی ہووے نال وی اگایا جاسکدا اے۔ ایہنوں چانن والی تے چھاںوالی تھاں پسند اے۔ گھر وچ یا کمرے وچ جتھے چانن ہووے ایہ اسانی نال اگ پیندا اے۔

ایس نوں کھائیدا نہیں جے ایہ زریلا منیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

* سجری ہوا لئی

گٹھ:سٹا ٹبر
گٹھ:سجاوٹی بوٹے
اخروٹ

**اخروٹ** کھوڑ ٹبر دے اک رکھ دا ناں اے۔ ایہدا اصل دیس بلقان توں چین تے ہمالیہ تک اے۔

## وکھالہ
ایہ اک پت جھڑی رکھ اے جیہڑا 25–35 میٹر تک اچا جاندا اے تے تنا 2 میٹر گیھر دا ہوسکدا اے۔
 

File:Noyer centenaire en automne.JPG|رکھ
File:Walnuss_Blüte.jpg|نر پھل
File:Juglans flower female 20050526 064.jpg|مادھ پھل
File:Juglans regia 2009 G2.jpg|فروٹ
File:Juglans regia Echte Walnußfrucht 3.JPG|بی
File:Walnussrinde-alt.jpg|چھل
File:Juglans-regia.JPG|پتے
File:Walnussbaum-alt.jpg|اک وکھالہ
File:Juglans regia autumn 2009.jpg|پت چھڑ وچ
File:Walnuts2.jpg|اخروٹ دی گری


اخروٹ نوں پنجابی وچ کھوڑ وی کیندے نیں۔

## ہور ویکھو
* اخروٹ دی گری

## بارلے جوڑ

گٹھ:کھوڑ
اخروٹ دی گری

**اخروٹ دی گری** اخروٹ دے بی دی کھادی جانوالی گری اے۔ ایہدے وچ پروٹین تے چربیلے انگ ہوندے نیں جیہڑے انسان دی صحت نوں فیدا دیندے نیں۔ ایہ گول تے پینڈے جھلڑ والے ہوندے نیں۔ اک فروٹ وچ اک ای گری ہوندی اے۔ چھلڑ ہرا تے اندر دا پینڈا چھلڑ پؤرا سیتا ہوندا اے۔ باہرا نرم چھلڑ تے اندرلا پینڈا چھلڑ نہیں کھادے جاندے۔ گری دوانگاں وـ ونڈی ہوندی اے پر وشکاروں جڑی ہوندی اے۔

2010 وچ 2.55 ملین میٹرک ٹن گری ہوئی جیدے وچ چین دا حصہ 1.06 ملین ٹن سی۔

## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ
کھوڑ

**کھوڑ**  پھلوالے بوٹیاں دا اک  ٹبر اے۔  ایہدے وچ رکھ نیں تے چاڑیاں وی نیں۔ ایہ امریکہ تے یوریشیاء دے واسی نیں۔ کھوڑ پنجابی وج ایس رکھ نوں کیندے نیں۔

## ہور ویکھو
* اخروٹ دی گری
* اخروٹ
## بارلے جوڑ

* [پاکستان وچ](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/42(3)/PJB42(3)1791.pdf)
ایشیائی جنگلی سیب

**ایشیائی جنگلی سیب** سیب دی اک جنگلی ونڈاے۔ ایہ وشکارلے ایشیاء وچ ہوندا اے تے پہلی واری اک جرمن بوٹا گرو کارل فریڈرک فان لیڈباور نے 1833 وج ایہدے بارے لکھیا۔

ایہ 5 توں 12 میٹر (16 توں 39 فٹ) تک اچا ہوندا اے تے عام اگاۓ جانوالے سیب وانگوں ای ہوندا اے۔ پت چھڑ وچ ایہدے پتے لال ہوجاندے نیں۔

## بارلے جوڑ

* سیب بارے 

گٹھ:گلاب دا ٹبر
گلابورگے

**گلابورگے** پھلوالے بوٹیاں دا اک پتی اے ۔ ایس پتی دا اہم بوٹا گلاب اے۔ ایہدے وچ 7700 ونڈاں تے 260 ٹوکرے نیں۔ ایہدے وچ 9 ٹبر آندے نیں۔

## ٹبر
* گلاب ٹبر

## بارلے جوڑ
سکے کٹھے کرنا

**سکے اکٹھے کرنا** ساری دنیا وچ کئ لوکاں دا شوق اے۔ لوک سکے اوہناں دے مل، سہنپ تے تریخ باہجوں کٹھے کردے نیں۔

## تاریخ
سکے اکھٹے کرنا بادشاہاں دا شوق سی۔سکے سب توں پہلاں پرانے روم وچ اکھٹے کیتے جاندے سی۔ آگسٹ‎س  پہلا بادشاہ سی جینوں سکے کھٹے کرن دا چاء سی۔ اوہ اپنے دوستاں نوں سکے تحفے دے طور تے دیندا سی۔

## سکے اکھٹے کرن دا شوق
جدوں توں سکیاں نون بنایا جاریا اے لوک اوہناں دے مل باہجوں ای کٹھے کر رۓ نیں۔ لوک سک اونہاں دے بنتر، رنگ، ناپ تے شکل دی خوبصورتی دی وجہ توں کٹھے کردے نیں۔ کج لوک سکے خریددے نیں، تے کج لوک کسے توں منگ کہ اکھٹے کردے نیں۔ رومی سلطنت دا آگو آگسٹس پہلا تریخ وچ آگو سی جنہوں سکے کٹھے کرن دا شوق سی۔ اجکل والا شوق 15ویں صدی وچ پیا جدوں اتلی پدھر دیاں لوکاں تے بادشاہواں تے ملکاواں نوں ایہدا شوق پیا۔ اطالوی شاعر تے پڑھاکو پیٹرارک ایس شوق دا پہلا چاہنوالا منیا گیا اے۔

گٹھ:سکے
سکہ پڑھت

**سکہ پڑھت** سکیاں، نوٹاں تے ہور رلدیاں شیواں نوں جانن، پڑھن تے کٹھا کرن نوں کیندے نیں۔ 

## ہور ویکھو
* سکے کٹھے کرنا
اسٹرلی اک ڈالر سکہ

**اسٹریلی ڈالر** اک اسٹریلی سکہ اے۔ اک اسٹریلی ڈالر وچ 100 سینٹ ہوندے نیں۔اے سکہ 14 مئی 1984 نوں بنایا گیا سی۔1984 توں ایہدے سامنے والے پاسے تے آسٹریلیا دی ملکہ الزبتھ II دی مورت بنی ہوندی اے۔
اسٹریلی 50 سینٹ سکہ

اسٹریلی 50 سینٹ اک اسٹریلی سکہ اے۔ اک اسٹریلی ڈالر وچ 100 سینٹ ہوندے نیں۔اک اسٹریلی 50 سینٹ وچ 50 سینٹ ہوندے نیں۔ہر اسٹریلی سکہ تے آسٹریلیا دی ملکہ الزبتھ II دی مورت بنی ہوندی اے۔اس سکے(1969~)دے 12 کنگرے نے۔

گٹھ:سکے
راچی

**راچی** روپ متی ٹبر دا اک پھل اے۔ ایہ راچیاں ٹوکرے دا مانتا والا پھل اے جیہڑا دکھنی افریقہ دا قومی پھل وی اے۔ ایہ پھل کٹ کے اگر کسے پھل پانڈے وچ رکھیا جاوے تے چنگا چر ٹھیک ریندا اے تے بڑا ودھیا سکیا پھل بندا اے۔ موٹی جڑ ہون باہجوں ایہ اگ وی سہ جاندا اے تے فیر اگ پیندا اے۔

## وکھالہ
راچی اک چاڑی والا بوٹا اے جیدیاں موٹیاں ٹاہنیاں ہوندیاں نیں تے لشکدے پتے ہوندے نیں لامت بوٹے 1 میٹر تک اچے ہوندے نیں پر وکھرے بوٹے وکھریاں تھانواں تے 0.35 میٹر توں 2 میٹر تک دے وی ہوسکدے نیں۔ ایہدا پھل اصل وچ کئی پھلاں دا اکٹھ ہوندا اے جیہڑے دسدے پھل دے وشکار ہوندا اے تے ایہدے دوالے رنگلیاں بریکٹاں ہوندیاں نیں۔ راچی پینڈی رت گزارہ کرلیندا اے۔ پھل گھیر وچ 200 ملی میٹر توں لے کے 300 ملی میٹر تک دا ہوسکدا اے۔ وڈے تکڑے بوٹیاں تے 6 توں 10 دس پھل کھڑ سکدے نیں پر کدے کسے بوٹے تے 40 تک وی پھل لگ جاندے نیں۔

ایہ تیز گرمی تے ٹھنڈ سہ جاندا اے۔ ایہدے پتے موٹے ہوندے نیں جیہڑے وتر نوں باہر نہیں نکلن دیندے تے ایہدی جڑ لمی ہوندی جس توں ایہ ڈونگی زمین وچ پانی تک اپڑ سکدا اے۔ دکھنی دوہرے کالروالا رس پنچھی تے مالاچائیٹ رس پنچھی ایس تے رس پین آندے نیں۔

۔

## ناں
ایہدے کئی بولیاں وج وکھرے ناں نیں۔ ایہدا پنجابی ناں راچی اے۔ راچی پنجابی وچ سوہنی سوانی نوں کیندے نیں۔ ایہ ناں ہیر وارث شاہ وچ وی آیا اے۔

## مورتاں

File:Dist Map P Cynaroides 3.jpg
File:Protea flower02.jpg
File:Protea flower.jpg
File:Protea cynaroides 1.jpg
File:Protea cynaroides 2.jpg
File:Protea cynaroides 4.jpg
File:Protea cynaroides 5.jpg
File:Protea cynaroides 6.jpg
File:Protea_cynaroides_flower.jpg
File:King Protea 01.jpg
File:Protea_P1010883.JPG
File:Protea_P1010885.JPG
File:King Protea bush.jpg


## بارلے جوڑ

## اتہ پتہ

گٹھ:روپ متی
پدمنی

**پدمنی** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ کنول ایہدا سب توں مشہور پھل اے۔ ایہدا اک ٹوکرہ اے تے دو پانی بوٹیاں دیاں ونڈاں نیں جیہڑیاں اتلے امریکہ تے ایشیاء وچ ہوندیاں نیں پر ہن کئی تھانواں تے اگایا جاندا اے۔ 

## ناں
کنول دا پرانا سنسکرت ناں پدما اے تے ٹبر دا ناں پدمنی (کنولاں + والی) اوس توں بنیا اے۔ پدمنی شبد ہیر وارث شاہ وچ سوہنی سوانی لئی ورتیا گیا اے۔

## وکھالہ

پدمنی پانی بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہدیاں جڑاں پانی وچ تے پانی تھلے زمین وچ ہوندیاں نیں تے پتر پانی پدھر تے تردے نیں تے ایہدے پھل پانی اتے ہوا وچ ہوندے نیں۔  

## ونڈاں

* کنول
* پیلا کنول

## بارلے جوڑ

* ناں
پیلا کنول

**پیلا کنول** پدمنی ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہنوں امریکی کنول وی کیندے نیں۔ایہ اتلے امریکہ دا واسی اے تے جھیلاں، چھمباں تے ہڑ والیاں تھانواں تے ہوندا اے۔

## وکھالہ
ایہ پانی دا بوٹا اے۔ ایہدی جڑ پانی دے تھلے چکڑ وچ ہوندی اے تے پتے اتے پانی پدھر تے تیردے نیں۔ پیٹیاول 2 مٹر تک لمی ہوندی اے تے پتے دا گھیر 33–43 سینٹی میٹر تک ہوندا اے۔ پھل چٹے توں پیلے رنگ دے ہوندے نیں تے اوہناں دا گھیر 18–28 سینٹی میٹر تک ہوندا اے۔ ایہدیاں 22-25 تک پھل پتیاں ہوندیاں نیں۔


Image:Nelumbo lutea blossom.jpeg|چٹا پھل
Image:American Lotus (Nelumbo lutea) 01.jpg|پیلا پھل

## بارلے جوڑ
نیل کنول

**نیل کنول** پھلوالے بوٹیاں دے اپسرا ٹبر دا پانی وچ اگنوالا اک پھل اے۔ ایہ بنگلہ دیش دا قومی پھل تے نشان اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء توں لے کے اسٹریلیا تک پھیلیا ہویا اے۔

## بارلے جوڑ
چاکلیٹی کوسموس

**چاکلیٹی کوسموس** تارہ پھل دے ٹوکرے کوسموس دی اک ونڈ اے۔ ایہدا اصل دیس میکسیکو اے۔ ایہ بی دے بجاۓ جڑ نال ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ
پھلواری کوسموس

**پھلواری کوسموس** تارہ پھل دے ٹوکرے کوسموس دی اک ونڈ اے۔ ایہدا اصل دیس میکسیکو اے۔ 

## بارلے جوڑ
راچیاں

**راچیاں** پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر روپ متی دا ٹوکرہ اے۔ راچی ایس ٹوکرے دا سب توں مشہور پھل اے۔ ایہ ٹوکرہ دکھنی افریقہ دا اے تے ایہدے وچ 115 ونڈاں نیں۔

## ناں
ایہدے کئی بولیاں وج وکھرے ناں نیں۔ ایہدا پنجابی ناں راچی اے۔ راچی پنجابی وچ سوہنی سوانی نوں کیندے نیں۔ ایہ ناں ہیر وارث شاہ وچ وی آیا اے۔ ایہدا انگریزی ناں پروٹیا یونانی بولی توں آیا اے۔ 
## پسار
ایس ٹوکرے دے 92٪ پھل کیپ پھل تھاں وچ آندے نیں۔ لامت لمپوپو دریا دے دکھن وچ نیں۔ 
 
## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت

گٹھ:روپ متی
راچیورگے

**راچیورگے** پھلوالے بوٹیاں دی اک پتی اے۔ راچی ایس پتی دا مشہور پھل اے۔

## ٹبر
* روپ متی
* پدمنی
* چنار ٹبر
**چنار 
## بارلے جوڑ

*امریکی رنگ رتی سنگت
گنکگو ٹبر

**گنکگو** ننگے بی دا اک ٹبر اے جیدے وچ اک ای ونڈ گنکگو اے۔ اک انوکھی ونڈ دا رکھ تے ٹبر اے جیدا کوئی ہور ساک رکھ نہیں۔ ایہنوں اک جیوندا پتھری جیون آکھیا گیا اے۔ ایہدے پتھری نمونے 27 کروڑ ورے پرانے ملے نیں تے اینج ایہدے وچ پچھلے 27 کروڑ وریاں توں کوئی تبدیلی نہیں آئی۔ ایہ ٹبر چین دا وسنیک اے تے پہلیاں انسانی رہتلاں وج ای ایہدا ورتن پے گیا سی۔ ایہنوں کھان پین تے دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔

ایہ چین دا قومی رکھ وی ہے۔ 

## ہور ویکھو
* قومی رکھاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ
چیڑھ ٹبر

**چیڑھ ٹبر**، ننگے بی واݪے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ 

*دیار
*چیڑھ

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:چیڑ
چیڑورگے

**چیڑورگے** بوٹیاں دی اک پتی اے۔

## ٹبر
* سرو ٹبر
* چیڑ ٹبر
* اروکیریا ٹبر
* جپانی چھتری چیڑ

## بارلے جوڑ
اروکیریا ٹبر

**اروکیریا ٹبر** ننگے بی والے بوٹیاں دا اک ٹبر اے۔ 

* دیودار

## بارلے جوڑ
دیوادارو

**دیوادارو** چیڑ ٹبر دے اک ٹوکرے دا ناں اے جیدے وچ دیار ورگے رکھ آندے نیں۔ دیودارو سنسکرت بولی دا شبد اے جیہدا مطلب اے 'دیوتاواں دا دکھ'۔ ایہ لیندے ہمالیہ تے رومی سمندر دے دوالے دے تھاں تے اگدے نیں۔ ہمالیہ وچ ایہ 1,500–3,200 میٹر تے رومی سمندر دے دوالے 1,000–2,200 میٹر دی اچائی تے اگدے نیں۔

## وکھالہ
دیار دا رکھ 30–40 میٹر (کدے 60 میٹر ) تک اچا ہوندا اے جیدی لکڑ وچوں مصالیاں ورگی مشک آندی اے۔ ایہدیاں ٹاہنیاں چوڑیاں تے پدھریاں ہوندیاں نیں تے چھلڑ موٹا تے گنڈھ والا۔ پتے سوئی ورگے سدا ہرے 8–60 ملی میٹر لمے تے گول کھنے چکر وچ 15–45 تک ٹاہنی دے انت تے ہوندے نیں۔ رنگ ہرا توں گوڑا ہرا گھآ ورگا ہوندا اے۔ کون جیہدے وچ بی بندا اے 6–12 سینٹی میٹر تک لما تے 3–8 سینٹی میٹر تک موٹا ہوندا اے۔ ایہدے وچوں پرانوالے بی جیہڑے پہلے ہرے تے فیر پؤرے ہوندے نیں نکلدے نیں۔ ایہ 10–15 ملی میٹر لمے تے پر 20–30 ملی میٹر ملے ہوندے نیں۔ بی نوں پکن وچ اک سال لکدا اے تے گالڑاں دے کھان توں بچان لئی ایہدے اتے کوڑی گوند لگی ہوندی اے۔ پراگ کون پتلیاں انڈیورگیاں تے 3–8 سینٹی میٹر دیاں ہوندیاں نیں۔ ایہ گرمیاں دے انت تے ہوندیاں نیں تے پت چھڑ دے انت تے پراگ بکھیردیاں نیں۔

## ورتن
دیار دی لکڑ مینگی ہوندی اے تے ایہنوں کیڑہ نہیں لگدا تے لما چر چلدی اے۔

## ونڈاں
* دیار
* لبنانی دیار
* قبرصی دیار
* اٹلس دیار
* رب دے دیار
## بارلے جوڑ

گٹھ:دیار
گٹھ:چیڑ
لبنانی دیار

**لبنانی دیار** چیڑ ٹبر دے ٹوکرے دیوادارو دا اک رکھ اے۔ ایہ رومی سمندر دے دوالے تے اچیچا لبنان وج ہوندا اے۔ ایہ لبنان دے چنڈے تے وی بنیا ہویا اے۔
## بارلے جوڑ
سلاد کوسموس

**سلاد کوسموس** تارہ پھل دے ٹوکرے کوسموس دی اک ونڈ اے۔ ایہدا اصل دیس میکسیکو اے۔ ایہ چڑھدے دکھنی ایشیاء وچ سلا لئی ورتیا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
قبرصی دیار

**قبرصی دیار** چیڑ ٹبر دے ٹوکرے دیوادارو دا اک رکھ اے۔ ایہ رومی سمندر دے جزیرے قبرص وچ ہوندا اے۔ ایہ وشکارلے قبرص دے ٹروڈوس پہاڑاں تے ہوندا اے۔ 

## اتہ پتہ
اٹلس دیار

**اٹلس دیار** چیڑ ٹبر دے ٹوکرے دیوادارو دا اک رکھ اے۔ ایہ اتلے افریقہ دے دیساں الجیریا تے مراکش دے اٹلس پہاڑاں وچ اگدا اے۔
## بارلے جوڑ
کچنار

**کچنار** نکے توں مدرے ناپ دا اک رکھ اے۔ ایہ پھلیاں ٹبر توں اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء تے چڑھدے دکھنی ایشیاء دا واسی اے۔ ایہ بڑا عام رکھ اے تے پھلاں جوں حوشبو آندی اے۔ ایہنوں گھراں، پھلواریاں وج سہنپ لئی اگایا جاندا اے۔ کچنار دیاں پھلاں دیاں ڈوڈیاں نوں سبزی وانگوں پکایا جاندا اے۔ کئی تھانواں تے ایہ رپھڑی تے چوکھا اگن والا بوٹا وی بن جاندا اے۔

## وکھالہ
ایہ نکے توں مدرے ناپ دا رکھ اے جیہڑا 10–12 میٹر (33–39 فٹ) اچا ہوندا اے۔ ایہدے پتے 10–20 سینٹی میٹر (3.9–7.9 انچ)   لمے  ہوندے نیں۔ ایہدے پھل سوہنے گلابی یا چٹے رنگ دے ہوندے نیں۔ پھل وچ 5 پھل پتیاں ہوندیاں نیں۔ پھل پھلی بندے نیں تے اک پھلی وچ 5 بی ہوندے نیں۔ سکی رت وچ پتے جھڑ جاندے نیں۔

## ورتن
ایہنوں سبزی دے نال دوائیاں لئی وی ورتیا جاندا اے۔ 

## بارلے جوڑ
صنوبر

**صنوبر** ننگے بی بوٹیاں دے سرو ٹبر دا اک ٹوکرا اے۔ ایہدے وچ 50 توں 67 تک ونڈاں نیں۔ ایہ اتلے زمینی تھاں تے آرکٹک توں لے کے ٹراپیکی افریقہ تے وشکارلے امریکہ تک پھیلے ہوۓ نیں۔

## وکھالہ
صنوبر لمے رکھاں توں لے کے جھاڑی ورگے بوٹے ہوندے نے۔ ایہ 20–40 میٹر اچے توں نکی چاڑی تک ہوندے نیں۔ پتے سویاں تے فٹے ورگے ہوندے نیں۔ ایہناں دے پتے تیز کنڈیالے ہوندے نیں۔

## ونڈاں
* عام صنوبر
* ریت صنوبر
* مندر صنوبر
* ازور صنوبر
* کیناری صنوبر
* کنڈیالا صنوبر
* فارموسی صنوبر
* ریوکیو جزیرہ صنوبر
* جونیپرس میکروکارپا
* شامی صنوبر
* چینی صنوبر
* میکانگ صنوبر
* یونانی صنوبر
* بووالا صنوبر
* کالا صنوبر
* کوماروف صنوبر
* فنیقی صنوبر
* پنگ صنوبر
* چڑھدا افریقی صنوبر
* ابوکی صنوبر
* سنکیانگ صنوبر
* ہمالیائی صنوبر
* سیچھوان صنوبر
* روسی صنوبر
* کنڈیالہ صنوبر
* ہسپانوی صنوبر
* تبتی صنوبر
* جونیپرس اینگوسٹورانا
* جونیپرس اشائی
* ویسٹ انڈیز صنوبر
* برمودا صنوبر
* بلانکو صنوبر
* کیلیفورنیا صنوبر
* کواہویلا صنوبر
* کومیٹان صنوبر
* مگرمچھ صنوبر
* ڈورانگو صنوبر
* روندا صنوبر
* گیمبوا صنوبر
* رڑدا صنوبر
* جالسکو صنوبر
* اک بی صنوبر
* پہاڑی صنوبر
* لیندا صنوبر
* یوٹاہ صنوبر
* پنچوٹ صنوبر
* سالٹلو صنوبر
* راکی پہاڑ صنوبر
* سٹینڈلے صنوبر
* چڑھدا صنوبر

## بارلے جوڑ

گٹھ:صنوبر
گٹھ:سرو ٹبر
عام صنوبر

**عام صنوبر** سرو ٹبر دا اک عام ملنوالا صنوبر اے۔ پسار وچ لکڑوالے رکھاں وج ایہ دینا تے سب توں چوکھی تھاں تے پھیلیا اے۔

## بارلے جوڑ
ازور صنوبر

**ازور صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ ازور وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
کنڈیالا صنوبر

**کنڈیالا صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ رومی سمندر، مراکش، پرتگال، فرانس، اسرائیل، ایران تے لبنان وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
فارموسی صنوبر

**فارموسی صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ چین تے تائیوان وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:صنوبر
گٹھ:سرو ٹبر
شامی صنوبر

**شامی صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ شام، لبنان تے ترکی وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
جونیپرس میکروکارپا

**جونیپرس میکروکارپا** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ اے بحریہ روم دے ارد گرد دی تھاں تے سپین چ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
چینی صنوبر

**چینی صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ جپان، چین، روس، منگولیا تے کوریا وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
بووالا صنوبر

**بووالا صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ لیندے ایشیاء تے دکھنی چڑدے یورپ وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
فنیقی صنوبر

**فنیقی صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ رومی سمندر دے ارد گرد تے سعودی عرب وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
کالا صنوبر

**کالا صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ ہندستان، پاکستان تے چین وچ ہمالیہ دی تھاں تے ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
ساوی صنوبر

**ساوی صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ سپین توں سائبیریا تک دے پعاڑی تھاواں تے پایا جاندا اے۔

## بارلے جوڑ
برمودا صنوبر

**برمودا صنوبر** سرو ٹبر دا اک صنوبر اے۔ ایہ برمودا وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:صنوبر
گٹھ:سرو ٹبر
کومیٹان صنوبر

**کومیٹان صنوبر** سرو ٹبر دا اک  صنوبر اے۔ ایہ گویٹے مالا تے میکسیکو وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
ڈورانگو صنوبر

**ڈورانگو صنوبر** سرو ٹبر دا اک  صنوبر اے۔ ایہ میکسیکو وچ ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
پیٹاگونیا

**پیٹاگونیا** اک سطح مرتفع اے گے دکھنی امریکہ دا دکھنی انگ اے جیہڑا ارجنٹائن تے چلی تے پھیلیا ہویا اے۔

گٹھ:سطح مرتفع
گٹھ:چلی دا جغرافیہ
گٹھ:ارجنٹائین دا جغرافیہ
قلعہ مبارک

**قلعہ مبارک** پنجاب دے سبھ توں پرانے قریب 1800 سال پرانا قلعہ ہے جس نے وقتاں دے اتار چڑھاء اج وی نظر آوندے نیں۔
## تریخ
تریخ داناں موحب بٹھنڈہ دا قلعہ راجا ونے پال نے بنایا سی اتے اس دا نام وکرمگڑ قلعہ رکھیا۔ اس پچھوں راجا جے پال نے قلعے دا جاں جیپالگڑ کر دتا۔ مدھ-کال وچّ بھٹی راؤ راجپوت نے قلعے نوں نویں سریو بنایا تے قلعے دا نام بھٹی ونڈا رکھیا۔ اس کرکے شہر دا ناں پہلاں بھٹنڈا اتے پھر بٹھنڈہ پیا۔ جدوں 1707 وچّ گورو گوبند سنگھ جی قلعے وچّ آئے تاں قلعے دا نام قلعہ گوبندگڑھ پے گیا۔ موجودہ سمیں اس نوں قلعہ مبارک آکھیا جاندا ہے۔ پررنتو سیر سپاٹا وبھاگ پنجاب ولوں ہن اس قلعے دا نام بدل کے رضیہ قلعہ رکھ دتا گیا ہے۔
## رانی محل
قلعہ مبارک وچلا رانی محل بہت خوبصورت ہے جس تے چترکاری دی دکھّ وی دیکھن والی ہے۔ دلی دے تخت تے بیٹھن والی پہلی زنانی رضیہ سلطان دی بٹھنڈہ وچّ رانی محل اکلوتی یادگار ہے۔ رضیہ سلطان جدوں 1239 وچّ گورنر ملک التونیا دی بغاوت دباؤن واسطے بٹھنڈہ آئی تاں اس نوں ملک التونیا نے بٹھنڈہ قلعے وچّ قید کر لیا سی۔ قریب دو مہینے اوہ اتھے قلعے وچلے رانی محل وچّ قید رہی سی۔ اتہاسکاراں انوسار رضیہ سلطانہ رانی محل دی کھڑکی وچّ بیٹھ کے سام وقت مینا بازار دا نظارہ تکیا کردی سی۔ رضیہ سلطانہ بٹھنڈہ دی مسجد وچّ نماز پڑھن جایا کردی سی۔

## ویلہ ونڈ

قلعہ مبارک دا اتہاس

## حوالے

گٹھ:بھارت دے قلعے
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:قلعے
قلعہ گوالیار

**گوالیار دا قلعہ**) گوالیار شہر دا پرمکھ نشان ہے۔ ایہہ قلعہ گوپانچل نامک پربت ’تے ستھتّ ہے۔ قلعے دے پہلے راجا دا نام سورج سین سی، جنہاں دے نام دا ترانا ‘سورج کنڈ’ قلعے ’تے واقع ہے۔ لال بلئے پتھر توں بنا ایہہ قلعہ شہر دی ہر دشا توں وکھائی دندا ہے۔

:قلعہ گوالیئر 1398 ’چ وکاس دے سخر ’تے پہنچیا جدوں تومر راجپوت راجے اس ’تے قابض ہوئے۔ ڈونگر سنگھ تومر نے 1428 وچّ قلعے دے چھ پرویش دروازیاں ساہمنے والیاں پہاڑیاں نوں تراش کے جین دیاں سینکڑے مورتیاں بنوائیاں۔ ایہناں وچوں کئی مورتیاں 25 فٹّ دے لگپگ اچیاں ہن اتے مونہوں بولدیاں پرتیت ہندیاں ہن۔
ایہناں مورتیاں توں علاوہ پراتتوَ عجائب گھر وچّ سامبھیاں پہلی توں نوویں صدی دیاں مورتیاں دیکھنیوگ ہن۔ ایہہ مورتیاں گوالیار دے آس-پاس امرول، کھیراٹ، متولی، پڑاولی، تیرہی اتے سکھایا علاقے دیاں ہن۔ نریسر، بٹیسر آدی دیاں مورتیاں گجر-پتہار کال (8ویں-10ویں صدی) دیاں ہن۔ ایہناں مورتیاں دیاں خدائی سمیں چاندی دے کنّ-کنڈل، تامبے دیاں انگوٹھیاں، چوڑیاں، ہار، پنجیباں اتے سرم سلائیاں ملیاں ہن۔ |:گوالیئر دا قلعہ بلوآ پتھر دی تقریباً 300-400 فٹّ اچی سدھی چٹان ’تے اسریا ہویا ہے۔ کرنل کننگھم نے اس قلعے نوں آکاش ہیٹھلا تھمھ دسّ کے اس دی شلاگھا کیتی سی۔ چتوڑگڑھ توں بعد شاید ہی کوئی ہور قلعہ اس دی برابری کر سکے۔ اس شاہکار قلعے دی لمبائی 8-10 میل اتے چوڑائی 5-6 میل ہے۔ چٹاناں نوں کٹّ کے بنائیاں سرکھیا دیواراں نوں چھوٹے-وڈے ترچھے آریدار موریاں نال سجایا گیا ہے۔ ساریاں دیواراں وچّ لکھاں دی گنتی وچّ مورے ہن۔ جنگاں-یدھاں سمیں ایہہ مورے گولہ-بارود داغن اتے اٹاں-پتھرں ورساؤن دے کم آؤندے سن۔
قلعے اندر گرودوارہ صاحب، تومر مان سنگھ محل، جہانگیر محل، گزری محل، شاہ جہاں محل، مراد دا مقبرہ، دارا شکوہ دے وڈے پتر سلیمان شکوہ دا مقبرہ اتے اورنگزیب دے پتر محمد معظم دوارا بنوائے مغل سیناپتیاں دے مقبرے اتے تان سین دا مقبرہ وشیش دیکھنیوگ عمارتاں ہن جو کئی صدیاں دا اتہاس سامبھی بیٹھیاں ہن۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
قلعہ لوہ گڑھ

*قلعہ لو'ہگڑھ*' جو کہ *امرتسر* دے لوہگڑھ دروازے دے اندر سشوبھت قلعہ، جو کہ امرتسر دی دھرتی 'تے اساریا جان والا پہلا جنگی قلعہ ہے۔ گورو ہرگوبند صاحب نے امرتسر شہر اتے سری ہرمندر صاحب دی سرکھیا دے نال-نال دشمن ترک سینا دے مقابلے لئی فوجی تیاریاں نوں دھیان وچّ رکھدیاں ہویاں 1614: وچّ اس قلعے دا نرمان کروایا اتے 1619: وچّ اس قلعے دے آس-پاس پرانے امرتسر دے کجھ حصے وچّ پکی تے اچی دیوار بنوائی۔
## اتہاس
سنّ 1629 وچّ گورو صاحب نے قلعہ لوہگڑھ دے ستھان 'تے ہی شاہی مغل سینا نال مقابلہ کیتا۔ دسیا جاندا ہے کہ بادشاہ شاہجہان دے پالتو چٹے باز نوں گورو جی دے سکھاں ولوں شکار کردیاں پھڑے جان توں بعد جدوں گورو جی نے بادشاہ نوں اس دا باز واپس دین توں انکار کر دتا تاں بادشاہ نے اپنے اک خاص اہل کار مخلص خاں نوں 7000 فوج دے نال امرتسر 'تے چڑھائی کرن لئی بھیج دتا۔ قلعہ لوہگڑھدے مقام 'تے ہی ترک فوج نال گورو جی دا بہت بھاری یدھ آرنبھ ہویا| گورو صاحب نے ترکاں دے اجیہے حملیاں دا مقابلہ کرن لئی پہلاں توں ہی قلعے وچلے کجھ بیریاں دے رکھاں نوں توپاں وچّ تبدیل کر رکھیا سی۔ اوہناں نے اپنی سکھ فوج نوں اوہناں بیری دے رکھاں وچّ کیتے چھیکاں راہیں برود بھر کے توپ وانگو چلاؤن دا حکم دتا۔ ایہناں توپاں دی مار نال چھیتی ترک فوج دے پیر اکھڑن لگے اتے اوہناں نوں قلعے دا گھیرا چھڈن لئی مجبور ہونا پیا۔ آخر ترن تارن روڈ 'تے چبے پنڈ دی جوہ دے مقام 'تے مخلس خاں دے انت نال اس یدھ دی سماپتی ہو گئی۔ بیری دے رکھ دی لکڑی دی بنی اک توپ اج وی قلعہ گرودوارہ لوہگڑھ صاحب دے اندر شوٕ-کیس وچّ رکھی ہوئی ہے۔
## حوالے

گٹھ:قلعے
گٹھ:بھارت دے قلعے
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
چولا بادشاہت

**چول راجٹبر** ( تامل - சோழர் ) پرانے بھارت دا اک راج گھرانہ سی ۔ چول شبد دی وضاحت وکھرے پرکار ولوں دی جاندی رہی اے ۔ کرنل جیرنو نے چول شبد نوں سنسکرت دور اتے کول ولوں جڑیا کردے ہوئے اسنوں دکھن بھارت دے کرشنورن آریا سمدائے دا سوچک منیا اے ۔ چول شبد نوں سنسکرت چور اتے تامل چولں ولوں وی جڑیا کیتا گیا اے پر ایہناں وچوں کوئی مت ٹھیک نہیں اے ۔ شروعاتی  دور ولوں ہی چول شبد دا استعمال اس نام دے شاہی خاندان ولوں راج کیتے لوکاں اتے علاقے لئی ورت ہندا رہا اے ۔ سنگمیوگین منمیکلے وچ چولاں نوں سوریاونشی کیہا اے ۔ چولاں دے کئی پرچلت ناواں وچ شیمبئنّ وی اے ۔ شیمبئنّ دے بنیاد اتے انھاننوں شبِی ولوں ادبھوت سدھ کردے ہن ۔ 12ویاں صدی دے کئی مقامی شاہی خاندان اپنے نوں کردور ولوں ادبھت کشئپ گوتریئے دسدے ہن ۔

چولاں دے چرچے بوہت زیادہ پرانے دور ولوں ہی حاصل ہون لگدے ہن ۔ کاتیاین نے چوڑاں دا چرچہ کیتا اے ۔ اشوک دے کتبےآں وچ وی اسدا ناں موجود اے ۔ پر ایہناں نے سنگمیوگ وچ ہی دکھن بھارتی اتہاس نوں سمبھوت : پہلاں وار متاثر کیتا ۔ سنگمدور دے کئی اہم چول بادشاہاں وچ کرکال بہت زیادہ مشہور ہوئے سنگمیوگ دے بعد دا چول اتہاس نامعلوم اے ۔ پھر وی چول - خاندان - پرمپرا اکدم ختم نہیں ہوئی سی کیونکہ ریننڈُو ( ضلع کڈایا ) پردیش وچ چول پلو شاہی خاندان ، چالُکیا شاہی خاندان اتے راشٹرکوٹ شاہی خاندان دے ماتحت حکمرانی کردے رہے ۔

### بادشاہ

* وجایالایا چول 848 – 871
* آدتء 1 871 – 907 -
* پرنتک چول 1 907 – 950
* گندارادیتیا 950 – 957
* ارنجایا چول 956 – 957
* سندر چول 957 – 970
* اتم چول 970 – 985
* راجاراج چول 1 985 – 1014
* راجیندر چول 1 1012–1044
* راجادھراج چول 1 1018–1054
* راجیندر چول 2 1051–1063
* ویرراجیندر چول 1063–1070
* اتیراجیندر چول 1067–1070
* چالکیا چول
* کلوتنگ چول 1 1070–1120
* کلوتنگ چول 2 1133–1150
* راجاراج چول 2 1146–1163
* راجادھراج چول 2 1163–1178
* کلوتنگ چول 3 1178–1218
* راجاراج چول 3 1216–1256
* راجیندر چول 3 1246–1279

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں

گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشباء دی تریخ
شمالی جنوبی امریکا

**شمالی جنوبی امریکا** جیہنوں نویں دنیا وی کہیا جاندا اے، دو براعظماں شمالی امریکا تے جنوبی امریکا نوں ملا کے بݨدا اے۔ **شمالی جنوبی امریکا** شمال توں جنوب تک 14000 کلومیٹر تک پھیلیا ہویا اے جیہدے وچکار مختلف قسم دے تھاں آؤندے نيں: پہاڑ، برفستان، صحراء تے جنگل۔ شمالی جنوبی امریکا وچ انسان ایشیاء توں 17000-42000 ورھے پہلاں آئے تے آباد ہوئے۔

گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیا
جودھ پور

**جودھ پور** بھارت ، راجستھان دا اک شہر اے ۔

**([[انگریزی]]: Jodhpur)** (راجستھانی: **जोधपुर**)، (پنجابی:**جودھ پور** ) راجستھان دا دوجا سبھ توں وڈا شہر اے ۔ بھارت وچ راجس‍تھان نوں ماروتھل دا راجا کہیا جاندا اے ۔ اتھے انیک اجیہے س‍تھان ہن جو پرئٹکاں نوں اپنی ولّ آکرشت کردے ہن۔ ایہناں وچوں اک اے ۔ جودھ پور۔ مارواڑ وچ سبھ توں زیادہ شاسن دہیا راجپوتاں نے کیتا سی ۔ راجستھان وچ سبھ توں زیادہ گڑھ دہیا راجپوتاں دا اے ۔ اس لئی ایہنوں گڑھپتی دا درجا دتا گیا اے ۔ دہیا راجپوت راجاواں دا ادھیکار سبھ توں زیادہ گڑھاں تے رہیا اے ۔ جودھ پور مارواڑیاں دا مکھ وتی راجگڑھ سی ، جتھے راٹھور خاندان نے شاسن کیتا سی ۔ جودھ پور ماروتھل دی سجی کنی اتے ستھت اے ۔ 15ویں صدی وچ نرمت قلعا تے محل اتھے اوݨ والے پرئٹکاں لئی کھچ دا پرمکھ مرکز رہیا اے ۔
تھر ریگستان دے کنڈھے بسیا، جودھ پور دا شاندار شاہی شہر، ریگستان دی شنتا وچ پراچین کتھاواں سہت گونجدا اے ۔ کسے زمانے وچ ایہ مارواڑ راج دا راجگڑھ سی ۔ 1459 وچ ایہدی نینھ راو جودھا نے رکھی سی ۔ اوہ راجپوتاں دے راٹھور خاندان دے مکھی سی جو اپݨے آپ نوں رامائن دے ویر نائک رام دے ونشج مَندے سی ۔

گٹھ:راجستھان
گٹھ:راجستھان دی تریخ
گٹھ:بھارت دے شہر
گٹھ:بھارت دے آباد تھاں
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
رہپسالس بیکیفرا

**رہپسالس بیکیفرا** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر تھور دے ٹوکرے وڈا تھور دی اک ونڈ اے۔

## بارلے جوڑ
سرو

**سرو** سرو ٹبر دا اک رکھ اے۔ ایہ سدھا جاندا اے تے ایسے باہجوں پھلواریاں تے ہور تھانواں تے اگایا جاندا اے۔
موتی لال نہرو

**موتی لال نہرو** (6 مئی 1861–6 فروری 1931)الہٰ آباد، ہندستان دا اک وکیل اتے پنڈت جواہر لال نہرو دا پیؤ سی ۔ اوہ بھارت دی آزادی دی لڑائی دے موڈیاں وچوں سی۔
## جیونی

موتی لال نہرو اک کشمیری پنڈت ٹبر وچّ جمیا سی۔ اوہدے پیؤ دا ناں گنگادھر سی۔ اوہ لیندی ڈھنگ دی تعلیم (سکھیا )پاؤن والے پہلی پیڑھی دے گنے-چنے بھارتیاں وچوں سن۔ اوہ الہٰ آباد دے میر سینٹرل کالج وچّ پڑھیا پر بی اے دا امتحان نہیں دتا. ایس مگروں اوہ کیمبرج وچّ 1883 وچّ بار ایٹ لا ہوئیا اتے انگریزی عدالتاں وچّ وکیل دے روپ وچّ کم شروع کیتا۔

موتی لال نہرو دی سوانی دا نام سوروپ رانی سی۔ پنڈت جواہر لال نہرو اسدا اکو اک پتر سی تے دو دھیاں وی سن۔ اسدی وڈی دھی دا نام وجے لکشمی سی، جو اگے چلکے وجے لکشمی پنڈت نام نال مشہور ہوئی۔ اسدی چھوٹی دھی دا نام کرشنا سی۔

اگے چلکے اوہناں نے اپنی وکالت چھڈ کے بھارت دی آزادی لڑائی وچّ کیتا سی۔ 1922 وچّ اوہناں نے دیشبندھو چترنجن داس اتے لالا لاجپت رائے دے نال کانگرس پارٹی دے تحت سوراج پارٹی دا مڈھ رکھیا۔ 1928 وچّ کولکتہ وچّ ہوئے کانگرس اجلاس دے اوہ پردھان سن۔ 1928 وچّ کانگرس ولوں بھارت دا بھاوی سنویدھان بناؤن لئی ستھاپت کمیشن دے اوہ پردھان سن۔ اس کمیشن نے نہرو رپورٹ پیش کیتی۔

موتی لال نہرو نے الہٰ آباد وچّ اک عالیشان مکان لیا سی اتے اس دا نام آنند بھون رکھیا سی۔ بعد وچّ اوہناں نے ایہہ گھر کانگرس پارٹی نوں دے دتا۔

موتی لال نہرو دی 1931ء وچّ الہٰ آباد وچّ موت ہوئی۔

گٹھ:ہندو شخصیتاں
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
وساکھی

**وساکھی**، پنجاب دا اک زرعی ثقافتی تہوار اے۔ لفظ *وساکھی* وساکھ توں بݨیا اے جیہڑا پنجابی کیلنڈر دا اک مہینا اے۔ ایہ ہاڑھی دی فصل کݨک دے پکّݨ تے اوہدی واڈھی دا جشن اے جیہنوں پنجابی لوک مناؤندے نیں۔ 

وساکھی دے تہوار دی پنجابی رہتل تے پنجاب دی تریخ وچ خاص اہمیت اے۔ پنجاب، پاکستان وچ ایہنوں ہر مذہب دے پنجابی مناؤندے نیں۔ چڑھدے پنجاب وچ کچھ مکتبہ فکر دے لوک ایہنوں اپݨے سِکھ مذہب ناݪ جوڑدے نیں۔ سِکھ مذہب 1699ء وچ وجود وچ آیا سی تے پنجاب وچ کݨک دی فصل دی واہی بیجی ہزاراں سالاں توں کیتی جا رہی اے۔ کݨک دے آثار ہڑپا رہتل وِچوں دریافت ہوئے نیں۔ پنجاب دے ہزاراں سال پراݨے ثقافتی تہوار وساکھی دی تریخی طور تے سکھ مت ناݪ کوئی جُڑت نئیں۔ پنجاب، پاکستان دے لوک پنجابی تہوار وساکھی نوں بَھرپُور طریقے ناݪ مناؤندے نیں۔ پنجاب بَھر وچ وساکھی میلے منائے جاندے نیں۔ پنجابی نیاݨے، جوان، بزُرگ مݪ جݪ کے وساکھی مناؤندے نیں۔ 

ہاڑھی دی سَبھ توں وڈی فصل کݨک دی واڈھی تے اناج دا لیہݨ پنجاب دے کساناں تے ہور لوکائی دے جِیون وچ خوشحالی دا سندیس لے کے آؤندا اے۔ خُشی دی اس رُت دا اِستقبال ڈھول وجا کے تے وساکھی دے میلے منا کے کیتا جاندا اے۔ وساکھی میلے پورا وساکھ منائے جان٘دے رہندے نیں۔ وساکھی دا تہوار دیس پنجاب تے پنجابی رہتل دی سلاگھا دا اک اچیچا تے گُوڑھا رَن٘گ اے جیہڑا رہندی دنیا تک نہ مِٹݨ جوگ اے۔

## وساکھی اُتے امرتا پریتم دی نظم


دیس میرا پنجاب نی ہور وسے کُل جہان

گبھرُو میرے دیس دا بان٘کا چَھیل جوان

ہَݪ پنجاݪی ایس دی دیوے کھیت کھلار

کھیت جو گُڈّے، کھیت جو بِیجّے لَے بوہل ہُݨ لا

بیلیا! نوِیں رُت دا چا

نڈھی دیس پنجاب دی ہِیراں وِچوں ہِیر

جِیویں کوئی سوہݨی مِرگنی جنگل بیلے چیر

پالے لگی دُھراں دی جِنڈری دیوے گھوݪ

حرف بولدی حَق دا مُون٘ہوں دیندی قول

نوِیں کݨک دی روٹی لاواں رُگ مݪائی دا

بُوری مہِیں دا دُدھ چواواں شکّر دیواں پا

بیلِیا شکّر دیواں پَا

دیس میرا پنجاب نی ہور وَسّے کُل جہان

گبھرُو میرے دیس دا بان٘کا چَھیل جوان

سِر تے چِیرا رن٘گݪا کُڑتا نواں سوا

موڈّھے چادّر کھدّر دی میلّا لوے منا

رُت بسنتی اُتوں ویلا بھری جوانی دا

سال سوہندا چیتر، لگیا گئی وساکھی آ

بیلِیا گئی وساکھی آ

**([[امرتا پریتم]])**​


## ہور دیکھو
* کݨک
* واڈھی
* زرعی میلا

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی تہوار
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:کݨک
جام مینار

**جام مینار** جہڑا افغانستان وچّ واقعّ اے نوں دلی دے قطب مینار دا جٹھیرا آکھیا جا سکدا اے۔ یونیسکو ولوں ایہہ عالمی ثقافتی ورثہ اعلانیا ہویا اے۔ دریا کنڈھے بنیا ہون کارن اس دی نیہہ نوں سیلاب توں نقصان پہنچ رہا اے۔
## تریخ
جام مینار دی اساری لہندے افغانستان وچّ ہرات توں نیڑے تریڈے 100 کلومیٹر چڑھدے ولّ 2400 میٹر دی اچائی تک جاندے رپڑ پہاڑاں وچّ دریا ہریرود کنڈھے سلطان غیاث الدین (1113-1203) نے کروائی سی۔ پکیاں اٹاں نال بنے اس مینار دی اچائی 65 میٹر جاں 200 فٹّ اے۔ اس مینار دی نیہہ بھاویں اٹھکونی اے پر اس دی اپرلی اساری گولاکار اے جو اپر نوں ودھدیاں گھٹدی جاندی اے اتے گول سکھر اتے اک وڈی لالٹین روپ وچّ بنی اے۔ اس دے اندر چکردار پوڑھیاں بنیاں نیں جنہاں راہیں سکھر اتے پہنچیا جا سکدا اے۔ مینار دے کیندر (مرکز) وچّ بنے مضبوط دھرے جاں لٹھّ دے نال-نال کئی تھاواں اتے چھجے اتے بالکونیاں بنیاں نیں۔ قطب الدین ایبک نے 12ویں صدی دے انت وچّ دلی وکھے قطب مینار دی اساری کروائی سی تاں اس دا ارادہ افغانستان وچّ کجھ سماں پہلاں اسارے گئے جام مینار توں ودھ اچائی والا مینار اسارنا سی۔ بھاویں قطب مینار دی اساری قطب لدین ایبک دے مرن مگروں دلی دے بعد دے سلطاناں ولوں مکمل کروائی گئی سی پر اوہناں نے قطب مینار دی اچائی نوں افغانستان دے جام مینار توں ستّ میٹر زیادہ رکھ کے قطب الدین ایبک دے دلی ارادے نوں پورا کر دتا سی۔
## انوکھی میناکاری
جام مینار دے باہرلے پاسے کئی پرکار دی انوکھی مینا کاری دے نال-نال شاندار خطاطی دا کم ہویا اے۔ اس کارن اس علاقے وچّ اس نوں اسلامی بھون کلا (فن تعمیر)دا پرمکھ (اہم) نمونہ منیا گیا اے۔ اٹاں نوں جٹل روپ وچّ چن کے بنائے ریکھا-گنت اتے پھلّ-پتیاں دے ڈزائین بہروپتا بھرے ہن۔ شیشے دے روغن دا چمکیلا کم فروزی رنگ وچّ کیتا گیا اے۔ اس وچّ ریکھا-گنت نمونے، کوفی خط چ قرآن دیاں آیتاں لکھیاں ہوئیاں نیں۔
## دوجے نمبر اتے مینار
11ویں صدی توں 13ویں صدی دوران وسطی ایشیا، ایران اتے افغانستان وچّ لگپگ 60 مینار اسارے گئے سن جنہاں وچوں سبھ توں اچا دلی دا قطب مینار اے۔ دوجے نمبر اتے جام مینار آؤندا اے۔ کئی اس نوں ‘فتح برج’ سمجھدے ہن، جس توں بھاوَ اسلام دی اس کھیتر(علاقی) وچّ فتح ہونا اے۔ اس مینار دے نیڑے قلعے اتے محلاں وغیرہ دے آثار لبھے ہوئے نیں پر افغانستان دی ڈاوانڈول سیاسی ستھتی (صورتحال)نے اس دے پرانے آثاراں دیَ کھوج دے کم نوں سرے چڑھن توں روکیا ہویا اے۔ آثار قدیمہ دے ماہراں دا اندازہ اے کہ اتھے شہر ورگی وسوں سی اتے اس شہر نوں منگول دھاڑوی چنگیز خان نے برباد کر دتا سی۔

گٹھ:افغانستان
سٹینوسورا الفریڈ شمتی

**سٹینوسورا الفریڈ شمتی** ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ گویٹے مالا تے میکسیکو دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
سٹینوسورا بیکری

**سٹینوسورا بیکری** ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ ہونڈراس دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
سٹینوسورا فلاویڈورسالس

**سٹینوسورا فلاویڈورسالس** ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ ال سالواڈور ,گویٹے مالا ,ہونڈراس دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
گاجر گھاہ

**گاجر گھاہ** (Parthenium hysterophorus)، گاجر دے پتےآں ورگی بوٹی اے جیہڑی کھلے تھاں واں اُتے پائی جاندی اے ۔ ایہدا سائنسی نام 'پارتھینیئم ہسٹیروفورس' اے ۔ اس بوٹی دا بنیادی جمݨستھان لہندا انڈیز تے اُبھا امریکا منیا جاندا اے ۔ گاجر گھاہ دے ہور نام پارتھینیئم، سفید ٹوپی، کانگرس گھاہ، گاجر بوٹی تے چتک چاندݨی وغیرہ وی نیں ۔ ایہ انساناں تے جانوراں دی صحت لئی نقصان دہ آ ۔ ایہ خالی تھاں واں، سڑکاں دے آݪے دوآݪے، نہراں دیاں پٹڑیاں، ریلوے لائیناں دے آݪے دوآݪے، رہائشی کالونیاں، شاملاٹ زمیناں، پکیاں وٹاں تے ہور کھلے تھاں واں وچ پایا جاندا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ
گٹھ:گھاہ پھوس

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ ٹبر
ایکلنز ایگوانا

**نیلا ایگوانا** ایگوانے ٹبر دا اک کرلا اے۔ ایہ باہاما دا واسی اے۔

## بارلے جوڑ
غذائی زنجیر

**خوراک لڑی** یاں **غذائی زنجیر** خوراک-جالاک وچلے جوڑاں (کڑیاں) دے لکیری سلسلے نوں کیہا جاندا اے جو کسے نوں نا کھان والی جاتی توں شروع ہو کے کسے نا کھادھی جان والی جاتی 'تے ختم ہندی اے۔ ایہدا اک عامَ چلن ایہدی لمبائی ہندی اے۔ موٹے طور 'تے خوراک لڑی دی لمبائی سبھ توں اتلی جاتی اتے ہیٹھلی نیہہ وچلے جوڑاں دی گنتی نوں آکھیا جاندا اے اتے اوسط لڑی-لمبائی کسے خوراک جال دیاں ساریاں لڑیاں دی لمبائیاں دی اوسط نوں کیہا جاندا اے۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:جیون پڑھت
یوریشیا

**یوریشیا** (انگریزی: Eurasia)، سَبھ توں وڈا براعظم اے۔ یوریشیا ایشیا تے یورپ نوں اکٹھا کر کے کہیا جاندا اے۔ بَعض جغرافیا داناں دے مطابق، فزیوگرافی دے لحاظ توں، یوریشیا اک اکٹھا براعظم اے۔ یوریشیا اگّے ہور وڈی جغرافیائی وحدت ایفرو یوریشیا دا حِصّہ اے۔ 

یوریشیا تقریبن 55 مِلیئن مربع کلومیٹر (21 مِلیئن مربع میل) یا زمین دے کل زمینی رقبے دا تقریبن 36.2 فیصد اُتے محیط اے۔ زمینی سطح 5 ارب توں زیادہ افراد اُتے مُشتمل اے، جو دنیا دی انسانی آبادی دے تقریبن 70 فیصد دے برابر اے۔ انسان پہلی بار 125,000 سال پہلے افریقا توں یوریشیا وچ آباد ہوئے۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:یوریشیا
گٹھ:براعظم
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جگ
چن بی ٹبر

**چن بی ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دی پتی ریننکونالس دا اک ٹبر اے۔ ایس ٹبر دے بی شروع دے چن ورگے ہوندے نیں تے ایس لئي ٹبر دا ایہ ناں وے۔

## بارلے جوڑ
ایفرو یوریشیا

**ایفرو-یوریشیا** اک ٹرم اے، جو یوریشیا اتے افریقہ نوں اک براعظم دے طرحاں وکھان لئی ورتی جاندی اے ۔ یوریشیا گہاں ایشیا اتے یورپ وچّ ونڈیا جاندا اے ۔ ایفرو-یوریشیا دے وچّ 5.7 عرب لوک آندے نیں، جو دنیا دی 85٪ آبادی اے ۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:براعظم

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جگ
گلو

**'گلو** (گل+لوو)  پھلوالے بوٹیاں دے چن بی ٹبر دی اک ویل اے۔ ایہدے پتے دل ورگے ہوندے نیں۔ ایہ پاکستان ، ہندستان، برما، سری لنکا وچ ملدی اے۔ ایہ سکے تے گرم تھانواں تے ہوندی اے تے ایہدی ویل بہت لمی ہوسکدی اے۔ ایہدی چھل ہری یا چٹی ہری، گودے والی ہوندی اے۔ 

ایہ بوٹا پرانے ویلیاں توں دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔
اتلا ایشیا

{| class="sortable wikitable"

**اتلا ایشیا**، ایشیا دا علاقہ اے۔ اس کھیتر وچ اک ہی دیس اے: روس ۔

## باہرلے جوڑ