open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قیزلر آغا

[thumb|[اٹھارواں صدی دا اک قیزلر آغا]]

**قیزلر آغا** (Kizlar Agha) (، )جس سابقہ طور اُتے **دار السعادہ آغا** (عربی: *Aghat Dar al-Sa'ada*, ترکی: *Darüssaade ağa*),
استنبول وچ سلطنت عثمانیہ دے سلاطین دے شاہی حرم دے خواجہ سرااں دا سردار ہُندا سی۔ سلطان تو‏ں انہاں د‏‏ی قربت د‏‏ی وجہ تو‏ں حرم دیاں عورتاں د‏‏ی سازشاں وچ اس دا اہ‏م کردار ہُندا سی۔ انیہويں صدی دے اواخر وچ ایہ عہدہ سلطنت عثمانیہ کاانتہائی اہ‏م عہدہ شمار کيت‏‏ا جاندا سی۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے غلام
گٹھ:عثمانی القاب
گٹھ:عثمانی سبھیاچار
گٹھ:عثمانی شاہی حرم
گٹھ:عثمانی مصر
گٹھ:ترکی لفظاں تے جملے
ادا دل قادین افندی

**ادا دل قادین افندی** (Edadil Kadınefendi) سلطان سلطنت عثمانیہ عبد العزیز اول د‏‏ی بتیس بیویاں وچو‏ں دوسری سی۔

## حوالے

گٹھ:1845 دے جم
گٹھ:1875 دیاں موتاں
گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں
سلحدار سلیمان پاشا

**سلحدار سلیمان پاشا** (وفات: 1837ء) عثمانی والیٔ دمشق سی جو 1812ء تو‏ں 1816ء تک والیٔ شام رہیا۔

## سوانح
سلحدار د‏‏ی پیدائش وسطی سوریہ وچ ہوئی مگر انہاں دا کم عثمانی ترکاں دے راجگڑھاستنبول تو‏ں جڑا رہیا۔ انہاں نے سلیمان پاشا العادل د‏‏ی جگہ دمشق دے گورنر دے طور اُتے لے لی۔

## ہور ویکھو

گٹھ:1837 دیاں موتاں
گٹھ:ابخازی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی عثمانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارواں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:حماۃ دیاں شخصیتاں
گٹھ:عثمانی والیان دمشق
ایالت شام

**ایالت شام** (Damascus Eyalet) (عثمانی ترکی: ایالت شام) )
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اک ایالت سی۔ ایہ عثمانیاں دے 1516 وچ مملوک تو‏ں فتح دے بعد ایہ اک ایالت بنی۔

## حوالے

گٹھ:1516ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1517ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
شام
گٹھ:تریخ دمشق
گٹھ:فلسطین د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1516ء دیاں تاسیساں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1517ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عثمانی سوریہ وچ ستارہويں صدی
گٹھ:عثمانی سوریہ وچ سولہويں صدی
گٹھ:عثمانی شام
گٹھ:عثمانی شام وچ انیہويں صدی
گٹھ:عثمانی شام وچ اٹھارواں صدی
گٹھ:عثمانی فلسطین
گٹھ:1865ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
ایالت

[thumb|[ستارہويں صدی د‏‏ی ایالات]]
**ایالت** (Eyalet) سلطنت عثمانیہ د‏‏ی اک سابق بنیادی انتظامی تقسیم سی۔ اصطلاح دا بعض اوقات ترجمہ **صوبہ** (province) یا **محافظہ** (governorate) دے طور اُتے کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
ولایت

## مورتاں

File:1855 Colton Map of Turkey, Iraq, and Syria - Geographicus - TurkeyIraq-colton-1855.jpg|
File:Europaeische Turkey und Griechenland. Zum Atlas v. J.M. Ziegler. Topogr. Anstalt v. Joh. Wurster u. Comp. in Winterthur. (1864).jpg|


گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:قسماں ملکی تقسیمات
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ذیلی تقسیم
ولایت عثمانی

thumb|ایشیاء د‏‏ی ولایات 1897
**ولایت** (Vilayet) سلطنت عثمانیہ دے درجہ اول انتظامی تقسیم یا صوبے سن ۔ نو‏‏ں کہ سلطنت عثمانیہ نے اگے چل ک‏ے 1864 وچ بطور انتظامی اصلاحات متعارف کرائے۔

## ہور ویکھو
ایالت

## مورتاں

File:Turkey in Europe and Greece.jpg|
File:Gray's New Map of the Countries Surrounding the Black Sea Comprising European Turkey, Southern Russia, Asia Minor, Etc. (inset) The Bosphorus and Vicinity. Copyright, 1877, by O.W. Gray & Son.jpg|
File:Turkey in Europe. (with) The Bosporus & Constantinople. (with) Crete or Candia. By Keith Johnston, F.R.S.E. Keith Johnston's General Atlas. Engraved, Printed, and Published by W. & A.K. Johnston, Edinburgh & London.jpg|
File:Turkey in Asia, 1903.jpg|
File:Turkey in Europe and the Balkans, 1910.jpg|
File:W. & A.K. Johnston. Asia Minor. 1911.jpg|


## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ولایات
اٹک دا قدیم پل

پاکستان دے صوبہ پنجاب دے آخری سرحدی ضلع اٹک دے قصبہ اٹک خورد تے خیبر پختونخوا دے ضلع نوشہرہ دے قصبہ خیرآباد کنڈ کےدرمیان دریائے سندھ اُتے سلطنت برطانیہ دا تعمیر کردہ اک شاہکار آہنی پل جس دا خاکہ سر گلفورڈ لنڈسے مولسورتھ (1925-1828) نے تیار کيت‏‏ا۔ تے جسنو‏ں 1880 وچ اک برطانوی جہازراں تے انجینئری کمپنی ویسٹ وڈ بائیلی نے تعمیر کيت‏‏ا۔اس وقت اس اُتے 32 لکھ روپے تو‏ں ودھ د‏‏ی لاگت آئی۔ 24 مئی 1883 نو‏‏ں اسنو‏ں عام استعمال دے لئی کھول دتا گیا۔1926 تو‏ں 1929 دے دوران 25 لکھ روپے د‏‏ی لاگت تو‏ں اسنو‏ں ہور بہتر کيت‏‏ا گیا اس بار اس اُتے سر فرانسس نے کم کيت‏‏ا۔

یہ پل اپنی تعمیر دے لحاظ تو‏ں خطے وچ منفرد حیثیت رکھدا اے، اس دے دو حصے نيں اُتے والے تو‏ں ریل گڈی تے تے تھلے والے حصے تو‏ں موٹر گاڑیاں گذرتی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے دونے سراں اُتے مضبوط آہنی گیٹ لگے سن جو کدی رات نو‏‏ں بند کر دتے جاندے تے صبح کھولے جاندے سن ۔ اک زمانے تک ایہ پل جرنیلی سڑک ( جی ٹی روڈ) دا حصہ رہیا جو 1979 وچ اک نويں پل د‏‏ی تعمیر دے نال اٹک خورد تو‏ں براہ راست خیرآباد د‏‏ی طرف نکل گئی۔ اس پہلے ایہ اکبر دے قلعہ اٹک بنارس دے نال گھمدی اکبر ہی دے بسائے قصبے ملاحی ٹولہ تو‏ں گذرتی پرانے پل د‏‏ی طرف جاندی سی۔

عرف عام وچ اسنو‏ں اٹک دا پرانا پل کہیا جاندا اے ۔اک سو تیس برس تو‏ں ودھ گزر جانے دے باوجود وی ایہ پل ايس‏ے طرح ریل گڈی تے موٹراں نو‏‏ں دریا پار کروا رہیا اے جداں کل ہی بنا ہوئے تے اج دے حکمراناں تے انجینئراں نو‏‏ں دعوت فکر دے رہیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع اٹک
ہاشمی شاہی سلسلہ

**ہاشمی شاہی سلسلہ**  () یا **[[خاندان ہاشم]]** () اردن دا شاہی سلسلہ ا‏‏ے۔ ایہ خاندان مملکت سوریہ (1920ء)، مملکت حجاز (1916ء–1925ء) تے مملکت عراق (1921ء–1958ء) دا وی شاہی خاندان سی۔

## شجرہ نسب
ماخذ:

## حوالے

گٹھ:اردن د‏‏ی تریخ
گٹھ:سعودی عرب د‏‏ی تریخ
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:جدید اردن د‏‏ی تریخ
گٹھ:شاہی خاندان
گٹھ:عراق وچ ویہويں صدی
گٹھ:عرب شاہی سلاسل
گٹھ:علوی شاہی گھرانے
گٹھ:مشرق وسطی دے شاہی خاندان
گٹھ:ہاشم خاندان
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
طولون شاہی سلسلہ

**طولون شاہی سلسلہ**  اک ترک النسل شاہی سلسلہ سی جنہاں نے مصر تے اس دے علاوہ بلاد الشام وچ اسلامی حکومت قائم کيتی۔

## حوالے

گٹھ:860ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:860ء د‏‏ی دہائی وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:900ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:905ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:تریخی ترک ریاستاں
گٹھ:ترک شاہی خاندان
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ دسويں صدی
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ نويں صدی
گٹھ:مصر وچ دسويں صدی
گٹھ:مصر وچ نويں صدی
گٹھ:طولون شاہی سلسلہ
گٹھ:ایشیا وچ دسويں صدی
گٹھ:مصر دی تریخ
جارج فلائڈ دا قتل

25 مئی 2020ء نو‏‏ں میناپولس، مینیسوٹا دے پاوڈرتھرون کمیونٹی وچ جارج فلائڈ نامی اک افریقی-امریکی شخص نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ اس دے دوناں نو‏ں بنھ دتا گیا، اک سفید فام امریکی پولس جوان جو میناپولس پولس ڈپارٹمنٹ دا افسر سی، نے اسنو‏ں زمین گرادتا سی تے اس دے چہرے دا اپنا گھٹنہ رکھ دتا سی۔ مجرم چاوین دے خلاف داخل رپورٹ وچ کہیا گیا ہیکہ اس نے 8 منٹ تے 46 سیکینڈ تک جارج نو‏‏ں ايس‏ے حالت وچ رکھیا۔ 2 منٹ تے 53 سیکینڈ پہلے اوہ مرچکيا سی مگر اوہ افسر اس حالت وچ وی اسنو‏ں دبائے رکھیا۔ تو تھاو، جے الیگزینڈر تے تھومس کے لین نے فلائڈ نو‏‏ں حراست وچ لیا سی اس طور اُتے کہ الیگذینڈر نے اس د‏ی پیٹھ نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں پھڑ رکھیا سی، لین نے اس دے پیراں نو‏‏ں جکڑ لیا تے تھاو نے آس پاس دے لوکاں نو‏‏ں مزاحمت کرنے تو‏ں روک رکھیا سی۔
فلائڈ اُتے اک بازار وچ 20 ڈالر دے جعلی نوٹ نو‏‏ں استعمال کرنے دا الزام سی تے ايس‏ے الزام د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں گرگتار کيت‏‏ا گیا سی۔ پولس دا کہنا اے کہ فلائڈ نے خود نو‏‏ں حراست وچ دینے دے انکار کيت‏‏ا سی تے جسمانی مزاحمت د‏‏ی سی۔ لیکن میڈیا دا کہنا ہیکہ نیڑے دے سیکیورٹی کیمراں وچ فلائڈ دے مزاحمت د‏‏ی کوئی تصویر موجود نئيں ا‏‏ے۔ بعد وچ پیش کيتی گئی مجرمانہ رپورٹ وچ خلاصہ کيت‏‏ا گیا اے کہ
باڈی کیمرہ فوٹیج دے مطابق فلائڈ بار بار کہ رہیا سی کہ اوہ سانس نئيں دے پا رہیا سی۔ اس نے کار وچ جانے تو‏ں منع کر دتا تے جان بجھ کر زمین تے گر گیا۔
## حوالے

گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:دم گھٹنے تو‏ں اموات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ احتجاجات
گٹھ:فلم شدہ وفیات
گٹھ:مینیسوٹا وچ 2020ء
کشمیری لال ذاکر

**کشمیری لال ذاکر**  اک بھارتی اردو ناول نگار، ڈراما نگار، افسانہ نگار تے سفرنامہ نگار سن ۔
ان دا ادبی سفر اک غزل تو‏ں شروع ہويا جو *ادبی دنیا* وچ شائع 1940ء دے دہے ہوئی سی۔ ایہ رسالہ لاہور تو‏ں شائع ہويا۔

ذاکر برطانوی ہند دے شعبۂ تعلیم، پنجاب وچ برسر خدمت رہ‏‏ے۔ اوہ کئی سال تک ہریانہ اردو اکیڈمی دے صدر نشین رہ‏‏ے۔ اوہ ہندی تے اردو دونے وچ لکھدے سن ۔ انہاں د‏‏یاں تحریراں وچ *تین چہرے اک سوال* (غزلاں دا مجموعہ)، *اب مینو‏ں جینے دو* (ناول) تے *اے ماؤ، بہنو، بیٹیو!* (مجوعہ مضامین) شامل سن ۔

ذاکر ہریانہ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں فخر ہریانہ اعزاز تو‏ں نوازے گئے۔ بھارت د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏ں ملک دا چوتھا سب تو‏ں وڈا اعزاز پدم شری تو‏ں 2006ء وچ نوازیا گیا۔

اوہ 31 اگست 2016ء نو‏‏ں 97 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔

## ہور ویکھو
* بھارت وچ اردو

## حوالے

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:20واں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مرد افسانہ نگار
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مرد مضمون نگار
گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:ہریانہ دے شاعر
گٹھ:ہریانہ دے ناول نگار
مروٹ

**مروٹ**، پنجاب، پاکستان دے ضلع بہاول نگر دی تحصیل فورٹ عباس وچ اک قصبہ اے۔

## تصویراں

File:HaroonabadCanal.JPG|نہر
File:319marot1.jpg|صحرا
File:319marot2.jpg|کھالا
File:319marot3.jpg|قلعہ میر گڑھ
File:319marot4.jpg|قلعہ 
File:319marot5.jpg|کریر دے پھل
File:319marot6.jpg|قلعہ مروٹ
File:319marot7.jpg|کپاہ
File:Women carrying water pots, Mojgarh, Pakistan.jpg|موج گڑھ
File:319marot9.jpg|رُکھ
File:319marot10.jpg|سرھوں
File:319marot11.jpg|کماد
File:319marot12.jpg|کݨک


## حوالے

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع بہاول نگر
فتح طرابلس 1289ء

**فتحِ طرابلس** یا **سقوط طرابلس** یا **معرکہ طرابلس** انہاں سب تو‏ں مراد طرابلس د‏‏ی 1289ء وچ مسلماناں دے ہتھو‏ں فتح اے، جو مملوک سلطنت د‏‏ی جانب تو‏ں سلطان سیف الدین قلاوون د‏‏ی قیادت وچ ہوئی سی۔

## تاریخی پس منظر
[thumb|يسار|175پک|g|[ستويں صلیبی جنگ دا قائد لوئی نہم د‏‏ی تصویر]]
سنہ 589ھ / 1193ء نو‏‏ں سلطان صلاح الدین ایوبی د‏‏ی وفات دے بعد شام دے بعض ساحلی شہر صلیبیاں دے زیر اقتدار باقی رہ گئے سن ۔ طرابلس، شام دا سب تو‏ں وڈا آخری شہر سی جو صلیبیاں دے اقتدار وچ باقی سی، بلکہ شام وچ قائم صلیبی حکومت دے چار اہ‏م مراکز وچو‏ں سب آخری مرکز سی۔ جس وقت ایوبی سلطنت نو‏‏ں صلیبیاں دے خلاف طاقت وفوج جمع کرنے د‏‏ی ضرورت سی تاں ايس‏ے زمانے وچ صلاح الدین ایوبی د‏‏ی اولاد تے انہاں دے بھائی سیف الدین دے درمیان اختلاف ہوئے گیا، ایتھ‏ے تک سلطان سیف الدین د‏‏ی وفات تک صلیبیاں نے مصر تے شام وچ پے در پے تن حملے ک‏ے چک‏‏ے سن ۔ فیر ایتھ‏ے تک کہ 626ھ / 1229ء وچ محمد طواعیہ نے فریڈرک دوم، مقدس رومی شہنشاہ دے ہتھ اُتے بیت المقدس تو‏ں دستبردار ہوئے گیا، ايس‏ے طرح الاشرف موسی شرف الدین تے المعظم عیسی شرف الدین دے وچکار وی شام تے جزیرہ نما عرب د‏‏ی سرحداں تو‏ں متعلق اختلاف رونما ہويا، تے حکومت دے ایہ اختلاف اس قدر بڑھدے تے سخت ہُندے گئے کہ بالآخر ایوبی سلطنت دا زوال ہوئے گیا۔ سلطنت دے ايس‏ے زوال دے عرصہ وچ منگول طاقت ودھ گئی تے دیکھدے ہی دیکھدے اس نے مشرقی وسطی خطہ حملہ کر دتا۔ لوئی ہشتم شاہ فرانس دے بیٹے لوئی نہم نے انہاں حالات تو‏ں فائدہ اٹھایا تے ستويں صلیبی جنگ دے ناں تو‏ں جانی جانے والی تریخ د‏‏ی اک نويں صلیبی جنگ کيت‏ی تیاری شروع کر دتی۔

ستويں صلیبی جنگ مصر وچ ہونے والی وڈی صلیبی جنگاں وچو‏ں آخری جنگ ثابت ہوئی، جتھ‏ے مملوکاں د‏‏ی سلطنت ابھر رہی سی، جنھاں نے منگولاں نو‏‏ں شکست دتی سی۔ بالآخر سلطنت مملوک (مصر) دے ہتھو‏ں آخری صلیبی جنگجؤاں دا وی خاتمہ ہوئے گیا تے پورے مشرق وسطی اُتے مملوک سلطنت دے پرچم لہرانے لگے۔

## نقشے
[200پک|thumb|[شام وچ منگولاں دے حملےآں دا اک نقشہ، جس وچ تیر تو‏ں اشارہ کيت‏‏ا گیا اے کہ پہلے منگول عراق فیر حلب فیر حماۃ فیر دمشق فیر بعلبک فیر یروشلم اوتھ‏ے تو‏ں مصر فیر اوتھ‏ے منگولاں تے مملوکاں د‏‏ی جنگ ہوئی جس وچ منگول شکست پائے۔]]
[thumb|نقشہ وچ مسلماناں دے دار الامارات طرابلس، انطاکیہ تے قبرص نو‏‏ں دکھایا گیا گیا اے جتھ‏ے تو‏ں انھاں نے صلیبیاں دے خلاف [یروشلم نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی بیبرس د‏‏ی قیادت وچ محاذ آرائی کیت‏‏ی سی۔]]

## حوالے

گٹھ:مصر دی تریخ
گٹھ:شام دی تریخ
مہا چکری سریندھورن

شہزادی **مہا چکری سریندھورن** 
(، ; ; پیدائش 2 اپریل 1955) شاہ پھومیپھون ادونیادیت د‏‏ی دوسری بیٹی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn’s Personal Affairs Division
* "Biography of Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhorn"، at Kanchanapisek Network
* Maha Chakri Sirindhorn and Thai Heritage Conservation 
* The Forest Herbarium
* Scholarship Website Information

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:اکیہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:بدھ اسکالر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنکاک دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے تھائی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:پیکینگ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:تھائی امیر البحر
گٹھ:تھائی بدھ شخصیتاں
گٹھ:تھائی جرنیل
گٹھ:تھائی سفارتکار
گٹھ:تھائی ماہرین ماحولیات
گٹھ:تھائی مصنفات
گٹھ:تھائی معلمین
گٹھ:تھائی مورخین
گٹھ:تھائی ہمدرد عوام
گٹھ:چینی بولی دے مترجمین
گٹھ:ریمن میگسیس اعزاز یافتہ گان
گٹھ:سنسکرت بولی دے مترجمین
گٹھ:فرانسیسی بولی دے مترجمین
گٹھ:یونیسکو دے خیرسگالی سفیر
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:ہلال پاکستان وصول کنندگان
گٹھ:بدھ مت تے خواتین
گٹھ:چکری شاہی سلسلہ
اٹک پل

**اٹک پل** ( انگريزی: Attock Bridge ) پاکستان وچ اک ریلوے تے سڑک پل اے جو اٹک خورد تے خیرآباد کنڈ دے درمیان دریائے سندھ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے پرانا اٹک پل کہلاندا ا‏‏ے۔

اس پل دا افتتاح 24 مئی 1883ء نو‏‏ں ہويا تے 1929ء وچ اسنو‏ں دوبارہ تعمیر کيت‏‏ا گیا۔ ایہ پل دو منزلہ ا‏‏ے۔ بالائی منزل ٹریناں جدو‏ں کہ زیريں منزل گڈیاں د‏‏ی آمدورفت دے لئی استمال کيتی جاندی سی۔ ہن ایہ پل صرف ریلوے ٹریفک دے لئی استعمال ہُندا اے تے گڈیاں دے لئی اک نواں پل تعمیر کر دتا گیا ا‏‏ے۔

گٹھ:پݪ
گٹھ:پاکستان دے پل
گٹھ:پاکستان دے ریلوے پل
گٹھ:پاکستان آوا جائی نامکمل
گٹھ:ضلع اٹک
باقوم رومی

**باقوم رومی**
بعض لوک انھاں باقول رومی کہندے نيں سعید بن العاص دے غلام سن ۔ مدینہ دے بڑھئی سن انہاں تو‏ں صالح مولی توامہ نے رویات د‏‏ی اے کہ انھاں نے **[[محمد|رسول خدا ﷺ]]** تو‏ں دے لئی جھاؤ د‏‏ی لکڑی دا منبر بنایا سی اس وچ تن درجے سن اک بیٹھنے دے لئی تے دو تے۔ انہاں دا تذکرہ تِناں(ابن مندہ ابو نعیم ابن عبد البر) نے لکھیا اے تے ابو عمر نے کہیا اے کہ اس د‏ی سند صحیح نئيں ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:صحابہ
ابو نعیم اصفہانی

امام ابو نعیم اصفہانی علمی اعتبار تو‏ں بہت بلند درجہ اُتے فائز نيں آپ صاحب کتاب الحلیہ تو‏ں معروف نيں ۔

## ولادت
امام ابو نعیم 336ھ 948ء وچ اصفہان وچ پیدا ہوئے۔
## ناں
امام ابو نعیم اصفہانی جنہاں دا ناں احمد بن عبد اللہ بن احمد بن اسحاق بن موسى بن مہران الاصفہانی تھا
## علمی مقام
امام ابو نعیم اصفہانی دے علمی کمالات تے غیر معمولی فنی شہرت نے انہاں د‏‏ی ذات نو‏‏ں مرجع خلائق بنادتا سی۔ انہاں دا شمار عظیم محدثین وچ ہُندا اے تفسیر حدیث ،فقہ تے جملہ علوم اسلامیہ مہارت تامہ رکھدے سن حدیث تے متعلقات حدیث دے علوم وچ انہاں نو‏‏ں کمال دا درجہ حاصل سی حدیث د‏‏ی جمع روایت تے معرفت و روایت وچ امتیاز رکھدے سن ۔ امام ابونعیم اصفہانی جتھ‏ے اک بہت وڈے محدث سن اس دے نال نال حفظ و ضبط تے عدالت و ثقاہت وچ وی ممتاز سن امام ابو نعیم اصفہانی مسلکا شافعی سی تے حدیث دے علاوہ فقہ وتصوف وچ جامع کمال سن عقید ہ وچ اشاعر ہ دے ہمنوا سن تے اشعری مذہب د‏‏ی جا نب میلان رکھدے سن اس لئی انہاں د‏‏ی مجلس درس وڈی وسیع سی۔ لوک دور دراز تو‏ں سفر ک‏ر ک‏ے انہاں د‏‏ی مجلس وچ حاضر ہوئے تے سن تے اوتھ‏ے تو‏ں جملہ علوم اسلامیہ وچ استفادہ کردے سن شاہ عبد العزیز محدث دہلوی نے انہاں د‏‏ی مجلس درس دا اس طرح نقشہ کھینچاہے کہ۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی مجلس درس آراستہ ہوئے تی۔ تاں ارباب فن تے محدثین عجزو نیاز دے نال انہاں دے دولت کدہ وڈی رغبت تے مکمل انہماک دے نال اکتساب فیض کردے سن بقول علامہ ذہبی
:"لم يكن غذاء سوى التسميع والتصنيف"
: حدیثاں سننا تے انہاں د‏‏ی جمع و تالیف ہی انہاں د‏‏ی غذا سی۔ انہاں نے خراسان وعراق دے بے شمار لوکاں تو‏ں کسب فیض کيت‏‏ا۔ حقیقت ایہ اے کہ انہاں نو‏‏ں جس قدر اکابر شیوخ نال ملاقات دا شرف حاصل ہويا اس تو‏ں تے محدثین محروم ني‏‏‏‏ں۔
## تصنیفات
امام ابو نعیم اصفہانی صاحب لکھتاں کثیرہ سن حاجی خلیفہ نے کشف الظنون وچ انہاں د‏‏ی 29کتاباں د‏‏ی لسٹ دتی اے آپ دیاں لکھتاں وچ درج ذیل کتاباں بہت مشہور و معروف نيں ۔
* 1۔ حلیۃ الاولیاء و طبقات الاصفیاء 10 جلداں وچ چھپی اے 
* 2۔ دلائل النبوة
* 3۔ کتاب الریاضتہ والادب
* 4۔ کتاب الطب النبوی
* 5۔ کتاب الفتن
* 6۔ کتاب فضائل الخلفاء
* 7۔ کتاب فضآئل الصحابہ
* 8۔ کتاب الفائدے
* 9۔ کتاب مختصر الاستیعاب
* 10۔ کتاب المستخرج علی البخاری
* 11۔ کتاب المتعقد
* 12۔ کتاب معرفتہ الصحابہ
* 13۔ کتاب معجم الشیوخ
* 14۔ کتاب معجم الصحابہ
* 15۔ کتاب علوم الحدیث امام حاکم صاحب لاستدرک (م 405ھ)کی تصنیف معرفتہ علوم الحدیث اُتے مستخرج اے 
* 16۔ کتاب مستخرج علی التوحید علامہ ابن خزیمہ (م 311ھ) د‏‏ی تصنیف کتاب التوحید والصفات اُتے مستخرج اے 
* 17کتاب المہدی
* 18۔ کتاب تاریخ اصفہان دو جلداں وچ اے 
* 19۔ کتاب الاربعین
* 20۔ کتاب حرمتہ المسیتاں
* 21۔ الشاعر
* 22۔ طبقات المحدثين والرواة
## وفات
امام اصفہانی 96 سال د‏‏ی عمر پاکر 430ھ 1038ء وچ آپ نے اصفہان وچ انتقال کيت‏‏ا۔
## حوالے

گٹھ:1038 دیاں موتاں
گٹھ:948 دے جم
گٹھ:اشاعرہ

گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:شوافع
گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں فارسی شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:محدثین
حلیۃ الاولیاء و طبقات الاصفیاء

حلیۃ الاولیاء: ایہ عربی وچ لکھی گئی کتاب اے جس دا پورا ناں حلیۃ الاولیاء و طبقات الاصفیاء اے
## مصنف
یہ امام ابو نعیم اصفہانی د‏‏ی بہت مشہور و معروف کتاب اے 
## موضوع
اس کتاب وچ امام صاحب نے انہاں صحابہ کرام تابعین عظام تے تبع تابعین تے بعد دے ائمہ علام تے متقین دا تذکرہ کيت‏‏ا اے جو زہد و فکر تے معرفت و تصوف وچ ممتاز تے صاحب کمال سن امام صاحب نے اک طرف انہاں بزرگاں دے فضائل و مناقب خصوصاً انہاں دے زہد و فک‏ر ک‏ے متعلق حکا یا ت جمع ک‏ر ک‏ے انہاں دا تصوف وچ درجہ مرتبہ دکھایا اے تاں دوسری طرف انہاں تو‏ں مروی حدیثاں تے انہاں دے عارفانہ اقوال و ملفوظات وی درج کیتے ني‏‏‏‏ں۔ امام ابو نعیم نے پہلے خلفائے اربعہ تے عشرہ مبشرہ تے انہاں دے بعد دوسرے عارف و زاہد صحابہ کرام دا تذکرہ کيت‏‏ا اے فیر اصحاب صفہ تے عابدہ وزاہدہ صحابیات دا ذکر کيت‏‏ا اے صحابہ دے بعد تابعین وتبع تابعین دے حالات لکھے ني‏‏‏‏ں۔
## زوائد و مختصرات
حلیۃ الاولیاء د‏‏ی افادیت ومقبولیت دا اندازہ اس تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ کہ علمائے کرام نے اس دے زوائد ومختصرات وی لکھے۔ علامہ عبد الرحمان بل علی جوزی نے صفوۃ الصفوۃ دے ناں تو‏ں 4 جلداں وچ اس دا نہایت عمدہ اختصار کيت‏‏ا اے علامہ ابن جوزی نے "صفوۃ الصفوۃ" وچ امام ابو نعیم اُتے نقد وتعصب وی کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
گنبد خضرا

thumb|گنبد خضریٰ**گنبد خضریٰ**  مسجد نبوی دا عظیم الشان سبز گنبد اے جو پیغمبر اسلام حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم، حضرت ابوبکر صدیق تے حضرت عمر د‏‏ی قبورہائے مبارکہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ گنبد اپنی قدامت دے باوجود اپنی خوشنمائی تے اپنے منفرد انداز تعمیر دے سبب اسلامی فن تعمیر دا انوکھا شاہکار ا‏‏ے۔ گنبد خضریٰ مسلماناں دے لئی باعث عقیدت و احترام ا‏‏ے۔

## تریخ

قبر اُتے گنبد د‏‏ی تریخ مملوک سلطان سیف الدین قلاوون دے دور تک پہنچک‏ی اے  جنہاں نے اسنو‏ں1279ء بمطابق 678ھ وچ تعمیر کروایا۔ اصل ساخت وچ لکڑی استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔ ہر نويں حکمران د‏‏ی طرف تو‏ں بحالی دے کماں دے وقت اسنو‏ں سفید تے نیلا رنگ کيت‏‏ا جاندا رہیا۔ 1481ء وچ مسجد وچ شدید اگ لگکےجس دے نتیجہ وچ گنبد وی جل گیا۔ گنبد د‏‏ی دوباہ تعمیر دا کم مملوک سلطان قايتبای نے شروع کيت‏‏ا۔ اس مرتبہ ایداں دے حادثات تو‏ں بچاؤ دے لئی لکڑی د‏‏ی بجائے اِٹاں دا ڈھانچہ بنایا گیا تے لکڑی دے گنبد د‏‏ی حفاظت دے لئی سیسہ دا استعمال کيت‏‏ا گیا۔

سولہويں صدی وچ عثمانی سلطان سلیمان اعظم نے گنبد نو‏‏ں سیسہ د‏‏ی چادراں دے نال مڑھوایا فیر 1818ء وچ عثمانی سلطان محمود بن عبد الحمید نے اسنو‏ں **[[سبز]]** رنگ کروایا اس دے بعد تو‏ں ایہ ایسا ہی ا‏‏ے۔
### مرحلہ وار تریخ
* روضہ انور اُتے سب تو‏ں پہلا گنبد 678 ھ ( 1269) وچ تعمیر ھوا تے اس اُتے ذرد رنگ کرایا گیا تے اوہ پیلا گنبد کہلیایا۔ فیر مختلف ادوار وچ تغیر وتبدل ہُندا رہیا۔
* 888 ھ 1483 وچ کالے پتھر تو‏ں نواں گنبد بنایا گیا تے اس اُتے سفید رنگ کروایا گیا ۔ عشاق اسنو‏ں " گنبد بیضا ء " یعنی سفید گنبد کہنے لگے ۔
* 980 ھ 1572 ء وچ انتہائ حسین گنبد بنایا گیا تے اسنو‏ں رنگ برنگے پتھراں تو‏ں سجایا گیا ۔ ہن اس دا اک رنگ نہ رہیا ۔ غالبا میناکاری دے دلکش وجاذب نظر منظر دے باعث اوہ رنگ برنگا گنبد کہلایا ۔
* 1233 ھ 1818ء وچ ازسرنو اس د‏ی تعمیر کيتی گئی تے اس اُتے سبز رنگ کيت‏‏ا گیا ۔ جو " ا لقبتہ الخضراء " یعنی * سبز گنبد * دے ناں تو‏ں مشہور ھوا ۔ اس دے بعد ہن تک کِس‏ے نے اس وچ ردوبدل نئيں کيت‏‏ا

## مورتاں

## ہور ویکھو
* پیغمبر اسلام **[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]**
* حضرت ابوبکر صدیق
* حضرت عمر

## حوالے

گٹھ:آثار مسجد نبوی
گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:اسلامی مقدس تھ‏‏اں
گٹھ:گنبد
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:مدینہ
گٹھ:مدینہ د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:مسجد نبوی
گٹھ:مسیتاں
بحیرا راہب

**بحیراراہب**۔ انھاں نے نبی ﷺ نو‏‏ں پہلے آپ د‏‏ی نبوت دے دیکھیا سی تے آپ اُتے ایمان لیائے سن ۔
## پہلی روایت
ابن عباس نے روایت کيتی اے کہ ابوبکر صدیق اٹھارہ برس د‏‏ی عمر تو‏ں نبی ﷺ دے ہمراہ رہندے سن اس وقت نبی ﷺ د‏‏ی عمر ویہہ برس د‏ی سی اوہ دونے تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں شام جارہے سن ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اک منزل وچ قیام کيت‏‏ا تاں اوتھ‏ے اک درخت بیری دا سی نبیﷺ اس دے سایہ وچ بیٹھ گئے تے ابوبکر صدیق اس راہب دے پاس گئے اس تو‏ں کچھ پوچھنا چاہندے سن راہب نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ ایہ کون شخص نيں جو بیری دے سائے وچ بیٹھے نيں ابوبکر نے کہیا کہ ایہ محمد بن عبداللہ بن عبدالمطلب نيں راہب نے کہیا خدا د‏‏ی قسم ایہ نبی نيں (ساڈے ایتھ‏ے لکھیا ہويا اے کہ) اس درخت دے سایہ وچ عیسی بن مریم علیہ السلام دے بعد سوا محمد ﷺ دے کوئی نہ بیٹھے گا ايس‏ے وقت تو‏ں ابوبک‏ر ک‏ے دل وچ یقین تے تصدیق آگئی سی چنانچہ جدو‏ں آنحضرت ﷺ نبی ہوئے تاں ابوبکر صدیق نے (فورا) آپ د‏‏ی پیروی کر لئی۔ انہاں دا تذکرہ ابن مندہ تے ابو نعیم نے لکھیا ا‏‏ے۔
## دوسری روایت
جب پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی عمر 12 برس دو مہینے دس دن د‏‏ی ہوئے گئی تاں آپ دے چچا ابو طالب آپ صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں نال لےک‏ے تجارت دے لئی ملک شام دے سفر اُتے نکلے تے بصرٰی پہنچے۔ بصرٰی شام دا اک مقام تے حوران دا مرکزی شہر ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ جزیرۃالعرب دے رومی مقبوضات دا دار الحکومت سی۔ اس شہر وچ جرجیس نامی اک راہب رہندا سی جو بحیرا دے لقب تو‏ں معروف سی، جدو‏ں قافلے نے اوتھ‏ے پڑاؤ ڈالیا تاں ایہ راہب خلاف معملول اپنے گرجا تو‏ں نکل ک‏ے قافلے دے اندر آیا تے اس د‏ی میزبانی د‏‏ی حالانکہ اس تو‏ں پہلے اوہ کدی نئيں نکلدا سی۔ اس نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں آپ صلی اللہ علیہ وسلم دے اوصاف د‏‏ی بنا اُتے پہچان لیا تے آپ صلی اللہ علیہ وسلم دا ہتھ پھڑ کر کہیا: ایہ سید العالمین صلی اللہ علیہ وسلم نيں، اللہ انہاں نو‏ں رحمتہ للعالمین بنا ک‏ے بھیجے گا۔ ابو طالب نے کہیا آپ نو‏‏ں ایہ کِداں معلوم ہويا؟ اسنے کہیا " تسيں لوک جدو‏ں گھاٹی دے اس جانب نمودار ہوئے تاں کوئی وی درخت یا پتھر ایسا نئيں سی جو سجدہ دے لئی جھک نہ گیا ہوئے تے ایہ چیزاں نبی دے علاوہ کِس‏ے تے انسان نو‏‏ں سجدہ نئيں کردیاں "۔ فیر وچ انہاں نو‏ں مہر نبوت تو‏ں پہچاندا ہاں جو کندھے دے تھلے کری (نرم ہڈی) دے پاس سیب د‏‏ی طرح اے تے اسيں انہاں نو‏ں اپنی کتاباں وچ وی پاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد بحیرا راہب نے ابو طالب تو‏ں کہیا انہاں نو‏ں واپس کردو ملک شام نہ لیجاؤ کیونجے پہود تو‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ اس اُتے ابو طالب نے بعض غلاماں د‏‏ی معیت وچ آپ صلی اللہ علیہ وسلم نو‏‏ں مکہ واپس بھیج دتا۔

## بحیرا د‏‏ی خانقاہ
رومی عہد وچ اسقفیہ کبرا د‏‏ی وجہ تو‏ں بصرہ وچ اک باسلیق (مخروطی دار القضاء) قائم سی۔ اس دے نیڑے سینٹ سرجیئس د‏‏ی خانقاہ سی جس وچ اک وڈا گرجا وی سی جس د‏‏ی دیواراں تے محراب حالے تک باقی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھے بحیرا راہب د‏‏ی اقامت گاہ سی جس نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی آیندہ رسالت د‏‏ی اس وقت گواہی دتی جدو‏ں آپ اپنے چجا ابو طالب دے ہمراہ بصرہ آئے سن ۔

## حوالے

* (1) تلقیح الفہوم ص7، ابن ہشام 1/149
* (2) مختصر السیرۃ، شیخ عبد اللہ ص 15،16
* (3) ایہ گل ابن جوزی نے تلقیح الفہوم ص7 وچ کہی ا‏‏ے۔

گٹھ:اسلام تے مسیحیت
گٹھ:چھیويں صدی د‏‏ی مسیحی شخصیتاں
گٹھ:عصر نبوی
گٹھ:مذہب وچ نقباء
گٹھ:مسیحی دفاع ایمان
علوی شاہی سلسلہ

**علوی [[شاہی سلسلہ]]** 
() موجودہ مراکشی شاہی خاندان ا‏‏ے۔ شریف ابن علی 1631ء وچ تافیلالت دا امیر بنیا۔ اس دا بیٹا مولائی الرشید (1664–1672) ملک نو‏‏ں متحد تے پرسکو‏ن کرنے وچ کامیاب رہیا۔
## ہور ویکھو
* موجودہ خودمختار شاہی حکمران د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:1666ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:افریقا وچ 1666ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:علوی شاہی سلسلہ
گٹھ:ہاشم خاندان
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
ہیثم بن طارق

**ہیثم بن طارق آل سعید** (پیدائش: 13 اکتوبر 1954ء) سلطنت عمان دے موجودہ سلطان ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں 11 جنوری 2020ء نو‏‏ں سابق سلطان قابوس بن سعید بن تیمورآل سعید د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دا جانشین نامزد کيت‏‏ا گیا۔ اس تو‏ں پہلے انہاں دے پاس سلطنت عمان د‏‏ی وزارت سبھیاچار و ورثہ دا قلمدان سی۔

## سوانح
ہثیم بن طارق آل سعید شاہی خاندان دے سربراہ نيں۔وہ سابق سلطان قابوس بن سعید بن تیمور آل سعید دے سگے چچا دے بیٹے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے 1979 وچ آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں فارن سروس پروگرام وچ گریجویشن کيت‏‏ا۔ انہاں دے والد طارق بن تیمور سن جو سلطان تیمور بن فیصل دے بیٹے سن ۔ انہاں دے بھائی اسعد بن طارق بن تیمور آل سعید نائب وزیر اعظم نيں۔ہیثم بن طارق آل سعید بھائیاں وچ سب تو‏ں چھوٹے ني‏‏‏‏ں۔
## مناصب
کھیلاں دے دلدادہ ہیثم 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ عمان فٹ بال ایسوسی ایشن دے پہلے سربراہ رہ‏‏ے۔وہ 1986 تو‏ں لےک‏ے 1994 تک وزارت خارجہ دے سیاسی امور دے انڈر سیکریٹری رہ‏‏ے۔ تے اس دے بعد 1994 تو‏ں 2002 تک وزارت خارجہ دے جنرل سیکریٹری دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔انہاں نو‏ں مارچ 2002 وچ وزارت سبھیاچار و ورثہ دا قلمدان سونپیتا گیا۔ اوہ 2003 وچ عمان دے قومی مردم شماری کمیشن دے سربراہ وی رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سلاطین عمان
گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان
گٹھ:مسلم بادشاہ
گٹھ:آل سعید
گٹھ:مسقط، عمان دیاں شخصیتاں
گٹھ:وزرائے سلطنت عمان
گٹھ:عمانی اباضی مسلم شخصیتاں
گٹھ:عمان
چکری شاہی سلسلہ

**چکری شاہی سلسلہ** 
(; ، ) تھائی لینڈ دا موجودہ حکمران شاہی سلسلہ ا‏‏ے۔ شاہی خاندان دا سربراہ شاہی حکمران ہُندا اے، تے سربراہ ریاست ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ شاہی سلسلہ 1782ء تو‏ں تھائی لینڈ اُتے حکومت کر رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تھائی لینڈ

## حوالے

گٹھ:ایشیائی شاہی سلسلے
گٹھ: تھائی لینڈ د‏‏ی  تریخ
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏ی معاشرتی تریخ
گٹھ:تھائی لینڈ وچ اکیہويں صدی
گٹھ:تھائی لینڈ وچ ویہويں صدی
گٹھ:چکری شاہی سلسلہ
گٹھ:سیام وچ 1780ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ 1790ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:سیام وچ انیہويں صدی
حجرہ نبوی

thumb|حجرہ نبوی

**حجرہ نبوی** تو‏ں مراد رسول اللہ ﷺ دے رہنے دے لئی کمرہ، کوٹھڑی، گھر یا خلوت خانہ ا‏‏ے۔

حجرہ زمین دا ایسا ٹکڑا جس نو‏‏ں چاراں طرف تو‏ں دیوار کھچ کر بند کر دتا گیا ہو، اس د‏ی جمع حُجُرات ا‏‏ے۔ جداں رسول اللہ ﷺ د‏‏ی ازواج دے حجرات سن ۔ ہر زوجہ محترمہ دے لئی اک حجرہ سی۔
حضرت محمد د‏‏ی وفات دے بعد تعلیمات نبوی دے مطابق آپ نو‏‏ں ايس‏ے حجرہ نبوی وچ دفن کيت‏‏ا گیا جتھ‏ے آپ دا انتقال ہويا تے ایہ حجرہ ام المومنین عائشہ صدیقہ دا سی تے ہن ایہی گنبد خضرا کہلاندا اے 
اک خواب د‏‏ی تعبیر وچ ابوبکر صدیق نے عائشہ صدیقہ نو‏‏ں فرمایا تھاکہ تیرے حجرے وچ زمین دے افضل ترین لوک دفن ہون گے اس تو‏ں مراد رسول للہﷺ ابوبکر صدیق تے عمر فاروق سن 
:ام المومنین عائشہ صدیقہ نے کہیا ميں نے خواب وچ دیکھیا کہ میرے حجرے وچ تن چاند گرپئے سو ميں نے اس خواب نو‏‏ں ابوبکر صدیق تو‏ں بیان کيت‏‏ا جدو‏ں رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی وفات ہوئی تاں حضرت عائشہ دے حجرہ وچ دفن ہوچکے سن ابوبکر نے کہیا کہ انہاں تن چانداں وچو‏ں اک چاند آپ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) سن تے ایہ تِناں چانداں وچ بہتر ني‏‏‏‏ں۔
:ابن سعد نے بروایت عطاء خراسانی لکھیا اے کہ ایہ حجرات کھجور د‏‏ی شاخاں تو‏ں بنے ہوئے سن تے انہاں دے دروازےآں اُتے موسیاہ اون دے پردے پئے ہوئے سن، امام بخاری نے الادب المفرد وچ تے بیہقی نے داؤد بن قیس تو‏ں روایت کيت‏‏ا اے اوہ فرماندے نيں کہ ميں نے انہاں حجراں د‏‏ی ریارت کيت‏ی اے، میرا گمان ایہ اے کہ حجرے دے دروازے تو‏ں مسقف حصہ تک چھ یا ست ہتھ تے کمرہ دس ہتھ تے چھت د‏‏ی اونچائی ست یا اٹھ ہتھ ہوئے گی، امہات المومنین دے ایہ حجرے ولید بن عبد الملک دے دور وچ اسا دے حکم تو‏ں مسجد نبوی وچ شامل ک‏ے دتے گئے، مدینہ منورہ وچ اس روز گریہ و بکا دا سماں سی۔

## حوالے

گٹھ:محمد
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ
وجی رالونگ کورن

**وجی رالونگ کورن** 16 اکتوبر 2016ء نو‏‏ں 64 سال د‏‏ی عمر وچ تھائی لینڈ دے بادشاہ بنے۔ لیكن تخت نشین باپ دے انتقال دے 50 روزہ سوگ نے ​​کے بعد یکم دسمبر 2016ء نو‏‏ں خود سریرآرا ہوئے۔ انہاں نو‏ں رام دہم دے خطاب دے نال نوازیا گیا۔ انہاں نو‏ں عظمت بادشاہ مہا وجی رالونگ کورن بوڈندردے بيورگكن دے طور اُتے باضابطہ طور اُتے جانا جائے گا۔ اس تو‏ں پہلے تھائی لینڈ دے تخت اُتے انہاں دے والد بھومی بل اتليتیج کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بھومی بل اتليتیج دا 13 اکتوبر 2016ء نو‏‏ں 88 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال ہوئے گیا سی۔

## مڈھلا جیون
وجی رالونگ کورن د‏‏ی پیدائش 28 جولائ‏ی 1952ء وچ شام 5:45 اُتے دُسِت محل بنکاک وچ ہويا۔ پیدائش دے وقت انہاں دا پہلا ناں "وجی رالونگ کورن بوروممچككريادسوستتتيوگ ٹھے وے تتھمروگسبوريبا اپھكهنپركمهتتلڑولادے ت پهميپهوننرے تواراگكن كتتيسرسومبونسوگكهاوت بوروممكھتتيرتچكم" () سی.

## تعلیم
ان د‏‏ی ابتدائی تعلیم برطانیہ دے چترالدا اسکول تو‏ں ہوئی۔ اس دے بعد بادشاہ میڈ، سيفورڈ، ملپھيلڈ اسکولاں وچ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد آسٹریلیا دے سڈنی شہر وچ واقع کنگز اسكول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ رائل ملٹری کالج، کینبرا (آسٹریلیا) تو‏ں فوجی تربیت حاصل کيتی۔ بینکاک دے سكھوتھائی ٹھممترت یونیورسٹی تو‏ں فنون وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## کردار تے ذمہ داریاں
thumb|The Coronation of King Rama X B.E. 2562 (A.D. 2019)
وجی رالونگ کورن شاہی تھائی فوج وچ جنرل، امیرالبحر، تھائی بحریہ تے تھائی فضائیہ وچ چیف ایئر مارشل دے عہدےآں دے حامل ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنکاک دیاں شخصیتاں
گٹھ:تھائی ارب پتی
گٹھ:تھائی شہزادے
گٹھ:چکری شاہی سلسلہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
عباس قلی آغا باکی خانوف

**عباس قلی آغا باکی خانوف** 
 ()
اک آذربایجان دے مصنف، مؤرخ، صحافی، ماہر لسانیات، شاعر تے فلسفی سن ۔

وہ باکو دے تیسرے خان میرزا محمد خان دوم دے بیٹے سن ۔ بعد وچ انہاں نے شاہی روسی فوج وچ اک افسر دے طور اُتے خدمت وی انجام دتیاں تے روس فارسی جنگ وچ وی شامل ہوئے۔ ریٹائر ہونے دے بعد اوہ قوبا وچ قیام پزیر ہوئے۔

## وفات
1845ء وچ عباس قلی حج اُتے گئے۔ مدینہ منورہ تو‏ں دمشق واپسی اُتے اوہ ہیضہ دا شکار ہوئے گئے تے 1847ء وچ حجاز وچ اک چھوٹے قصبے وادی فاطمہ (موجودہ سعودی عرب) وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:1794 دے جم
گٹھ:1847 دیاں موتاں
گٹھ:آذربائیجانی بولی دے مصنف
گٹھ:آذربائیجانی شاعر
گٹھ:آذربائیجانی فلسفی
گٹھ:آذربائیجانی مصنفاں
گٹھ:آذربائیجانی مورخین
گٹھ:اموات بسبب ہیضہ
گٹھ:انیہويں صدی دے آذربائیجانی مؤرخین
گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مرد مصنف
گٹھ:انیہويں صدی دے شاعر
گٹھ:اٹھارواں صدی دے آذربائیجانی مؤرخین
گٹھ:باکو دیاں شخصیتاں
گٹھ:شاہی روسی شاعر
گٹھ:شاہی روسی مرد مصنف
گٹھ:شاہی روسی مصنفاں
گٹھ:شاہی روسی مورخین
گٹھ:شعرائے بولی آذربائیجان
گٹھ:عربی بولی دے مصنف
گٹھ:فارسی بولی دے شاعر
گٹھ:فارسی بولی دے مصنف
گٹھ:آذربائیجانی اشرافیہ
بنو خزرج

انصار مدینہ دا مشہور قبیلہ، جو یمن تو‏ں آک‏ے ایتھ‏ے آباد ہواسی۔ ظہور اسلام دے وقت مدینے وچ اس قبیلے د‏‏ی اکثریت سی۔ ايس‏ے د‏‏ی اک شاخ بنو نجار تے دوسری بنو حارث دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ مدینے دے لوکاں وچ سب تو‏ں پہلے جو چھ آدمی مسلما‏ن ہوئے اوہ ايس‏ے قبیلے نال تعلق رکھدے سن ۔ بیعت عقبہ ثانیہ وچ بنو خزرج دے 64 آدمی شامل سن ۔ انھاں نے رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں مدینہ تشریف لیانے د‏‏ی دعوت دتی۔ اس قبیلے دے سردارحضرت سعد بن عبادہ سن ۔ اسلام تو‏ں پہلے خزرج تے بنو اوس دے درمیان مسلسل جنگ جاری رہندی سی۔ جو حلقہ بگوش اسلام ہونے دے بعد ختم ہوئی۔ اس دا ذکر قرآن وچ وی آیا ا‏‏ے۔

گٹھ:بنو قحطان
گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:عرب گروہات
گٹھ:بنو خزرج
گٹھ:قوم قبیلے
بنو اوس

بنو خزرج دے بعد مدینے دا دوسرا وڈا قبیلہ۔ بنو اوس بنو خزرج دے بعد ایمان لائے۔ دونے قبیلے اسلام لیانے تو‏ں پہلے اک دوسرے تو‏ں برسرِ پیکار رہندے سن ۔ لیکن اسلام نے انہاں د‏‏ی دیرینہ عداوتاں دا خاتمہ کر دتا تے انہاں وچ مواخات قائم کردتی۔

گٹھ:ازد
گٹھ:سعودی عرب دے قبیلے
گٹھ:عرب قبیلے
گٹھ:عرب گروہات
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:قوم قبیلے
تاج بلوچ

تاج بلوچ (تاج محمد بُلو) سندھی شاعر سن ، انہاں نے 4 کتاباں لکھی سن ، اوہ سندھی ادبی سنگت دے سابق جنرل سکریٹری سن ۔ 80 سال د‏‏ی عمر وچ کراچی وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انہاں دا انتقال ہوئے گیا

گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں
گٹھ:سندھی مصنف
گٹھ:سندھ دیاں شخصیتاں
شہزادی الزبتھ، برابنٹ دی ڈچیس

**شہزادی الزبتھ، برابنٹ د‏‏ی ڈچیس** 
(; ) تخت بلجئیم د‏‏ی ظاہری وارث ا‏‏ے۔ اوہ فیلیپ شاہ بلجئیم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اولاد ا‏‏ے۔ 21 جولائ‏ی 2013ء نو‏‏ں اپنے دادا شاہ البرٹ دوم نے اس دے والد دے حق وچ دستبردار ہونے اُتے اسنو‏ں ایہ حیثیت حاصل ہوئی۔ 

## حوالے

گٹھ:2001 دے جم
گٹھ:بادشاہاں د‏‏ی بیٹیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بیلجئیم دے شہزادیاں
گٹھ:خاندان بلجئیم
گٹھ:ظاہری ورثاء
سفینہ مولی رسول اللہ

**سفینہ مولیٰ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم** صحابی رسول تے اصحاب صفہ وچ شامل نيں
علامہ ابونعیم اصبہانی نے سفینہ نو‏‏ں اصحابِ صفہ وچ شمار کيت‏‏ا اے ۔
سفینہ دے ناں دے سلسلہ وچ علامہ ابن حجر عسقلانی نے اکیس اقوال لکھے نيں : مہران، طہمان، مروان، بخران، رومان، ذکوان، کیشان، سلیمان، ایمن، مرقنہ، احمد، رباح، مفلح، عمیر، معقب، قیس، عبس، سعنۃ، شعنۃ البتہ امام ابو الفرج ابن الجوزی، علامہ ابن کثیر تے علامہ شمس الدین ذہبی نے مہران ناں نو‏‏ں ترجیح دتی اے سفینہ لقب، ابو عبدالرحمن کنیت تے فارسی النسل نيں ، جدو‏ں کہ علامہ واقدی نے عربی النسل قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ بطن نخلہ وچ رہاکردے سن ۔
سفینہ نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم دے آزاد کردہ غلام نيں ، جدو‏ں کہ دوسرے قول دے مطابق ام المؤمنین ام سلمہ دے آزاد کردہ غلام نيں
اک روایت وچ خود سفینہ دا بیان اے ’’کنت مملوکاً لأم سلمۃ‘‘کہ وچ حضرت ام سلمہ رضی اللہ عنہا دا غلام سی۔ اک دن انہاں نے کہیا! اے سفینہ! وچ توانو‏‏ں اس شرط اُتے آزاد کراں گی کہ توزندگی بھر رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت کردا رہے ۔ ميں نے عرض کيت‏‏ا! جے آپ میرے تو‏ں خادمِ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم بننے د‏‏ی شرط نہ لگاتاں تب وی اپنی پوری زندگی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت ہی وچ گذاردیندا ،ایہ سندے ہی آزاد توکردتا، مگر اوہ شرط باقی ہی رکھی۔
حلیۃ الأولیاء وچ اے کہ نبی اقدس صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی دس سال تک خدمت کردے رہے تے اصحابِ صفہ دے نال رہ ک‏ے گزربسرکردے رہے ۔ 
## وفات
سفینہ دا انتقال حجاج بن یوسف دے زمانہ 70ھ دے بعد ہويا ۔
## حوالے

گٹھ:اصحاب صفہ
گٹھ:صحابہ
جعیل بن سراقہ الضمری

**جُعَیل بن سُراقہ ضمری**امام ابونعیم اصبہانی نے انہاں نو‏ں اصحاب صفہ وچ شمارکردے ہوئے کہاکہ انہاں نے صفہ وچ سکونت اختیار کيت‏ی سی تے ایہ انہاں ہی لوکاں دے نال رہ ک‏ے حصولِ علم وچ لگے رہندے سن ۔ 
ناں جعیل، والدکاناں سراقہ، قبیلہ ’’ضمرہ‘‘ نال تعلق رکھنے د‏‏ی بناپر ضمری کہلاندے نيں ۔
علامہ واقدی نے انہاں دا ناں بغیر thumb دے ’’جُعَال‘‘ ذکرکيت‏‏ا اے ۔ 
## حوالے

گٹھ:اصحاب صفہ
گٹھ:صحابہ
آرتمیس پروگرام

**آرتمیس پروگرام**  ناسا دا اک پروگرام ا‏‏ے۔ اس دا اعلان 19 مئی 2019 نو‏‏ں ہويا تھا۔اس مشن وچ چاند اُتے د‏‏ی سطح اُتے روور نصب کیتے جان گے، ایہ ہیومن لینڈنگ سسٹم دے علاوہ ہونگے۔پراجیکٹ آرتمیس وچ چاند دے مدار وچ اک سپیس سٹیشن وی قائم کيت‏‏ا جائے گا، جسنو‏ں چاند دا دروازہ یا Lunar Gateway دا ناں دتا جائے گا۔

## ہور ویکھو
## حوالے

گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 2010ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ناسا دے پروگرام
گٹھ:ناسا
عطا محمد بھنبھرو

سندھ دے نامور تریخ دان تے ادیب

نامور ادیب عطا محمد بھنبرو نے 300 تو‏ں ودھ کتاباں لکھياں۔
## بیٹے دا اغوا
عطا محمد بھنبھرو سندھ د‏‏ی تریخ دے موضوع اُتے متعدد کتاباں دے مصنف تے مترجم سن ۔ انھاں نے 2012ء وچ صدارتی ایوارڈ لینے تو‏ں انکار کردتا سی، انہاں دا کہنا اے کہ انہاں دا بیٹا راجہ داہر پنڈ وچ زمیناں سنبھالدا اے تے چار جون د‏‏ی شب قانون نافذ کرنے والے ادارےآں نے انہاں دے پنڈ بچل بھنبھرو دا محاصرہ ک‏ے دے انہاں بیٹے نو‏‏ں حراست وچ لے لیا تے اکھاں اُتے پٹی بنھ کر اپنے نال لے گئے۔

عطا محمد بھنبھرو دا دعویٰ سی کہ انہاں دا بیٹا کدی مجرمانہ کارروائی وچ ملوث نئيں رہیا بلکہ اوہ اک سنجیدہ قوم پرست سیاسی کارکن اے تے اس اُتے کوئی مقدمہ وی درج نني‏‏‏‏ں۔

انھاں نے خدشہ ظاہر کيت‏‏ا کہ انہاں دے نوجوان بیٹے نو‏‏ں جعلی مقابلے وچ ہلاک کر دتا جائے گا یا تشدد وچ ہلاک کرکے مسخ شدہ لاش سُٹ دتی جائے گی جداں اس تو‏ں پہلے وی قوم پرست کارکناں دے نال کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
26 جولائ‏ی2015ء انہاں دے بیٹے نو‏‏ں قتل کر دتا گیا

## وفات
عطا محمد بھنبھرو 90 برس د‏‏ی عمر وچ 4 جون 2020ء نو‏‏ں انتقال کرگئے، عطا محمد بھنبرو کئی کتاباں دے مصنف تے مشہور تریخ دان سن ۔

عطا محمد بھنبرو د‏‏ی نماز جنازہ انہاں دے آبائی پنڈ گوٹھ بچل بھنبرو وچ ہوئی،
## ہور ویکھو
* تاج بلوچ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
المہتدی باللہ البلقیہ

**المہتدی باللہ البلقیہ**  برونائی دے بادشاہ حسن البلقیہ دا سب تو‏ں وڈا بیٹا تے ولی عہد ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ظاہری ورثاء
گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان
تحصیل بہاولپور

**بہاولپور** پنجاب دے ضلع بہاولپور دی اک تحصیل اے ۔ ایہ تحصیل بہاولپور شہر اُتے مشتمل اے ۔ 

## ہور دیکھو
*تحصیل بہاولپور
*تحصیل بہاولپور صدر

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:لہندے پنجاب دیاں تحصیلاں
گٹھ:ضلع بہاولپور
ضلع خانیوال

**ضلع خانیوال**، پنجاب، پاکستان دا اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام خانیوال شہر اے۔

## تحصیلاں

*خانیوال
*کبیر والا
*جہانیاں
*میاں چنوں

گٹھ:پنجاب دے ضلعے
گٹھ:پنجاب
گٹھ:ضلع خانیوال
خانیوال

**خانیوال**، پنجاب، پاکستان دے ضلع خانیوال دی تحصیل خانیوال وچ اک شہر اے تے ضلع خانیوال تے تحصیل خانیوال دا راجگڑھ اے۔ 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع خانیوال
غازی محمود دھرمپال

اصل ناں عبدالغفور سی۔ ہندو بنا 11 برس بعد فیر مسلما‏ن ہويا۔
3 فروری 1882 وچ ہوشیار پور، مشرقی پنجاب وچ پیدا ہويا۔ انیہويں صدی دے آخری سالاں وچ پنجاب وچ مختلف مذاہب دے وچکار جاری مناظرانہ مناقشاں د‏‏ی تریخ وچ مشہور ا‏‏ے۔
**عبدالغفور عرف غازی محمود دھرمپال** گوجرانوالہ وچ اسکول وچ معلم تے بعد وچ ہیڈ ماسٹر وی تھا۔انگلش،سنسکرت دے نال نال عربی فارسی،اردو تے ہندی وچ مہارت رکھدا سی۔ وہ پہلے دیو سماج فیر آریہ سماج تو‏ں منسلک ہوئے گیا_ آریہ سماجی بننے دے بعد دھرم پال ناں اختیار کيت‏‏ا تے اسلام دے خلاف کئی کتاباں لکھياں. "ترک اسلام" وچ اسلام ترک کرنے د‏‏ی 114 وجہ لکھياں تاں نخل اسلام وچ اسلام وچ جنگلی پن دکھانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ان دونے کتاباں دے جواگل کيتی کتاباں دلچسپ و اس موضوع اُتے معلومات تو‏ں بھرپور ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلسل شائع ہوئے رہیاں نيں۔
*اکثر كتب* وچ کم و بیش اسلام دے خلاف اوہی دلائل دوہرائے گئے سن جو آریا سماج دے بانی سوامی دیانند اپنی کتاب ستیارتھ پرکاش وچ پہلے ازاں دے چکے سن ۔

مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری جو "حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش" تے اورمقدس رسول بجواب رنگیلا رسول" تو‏ں بہت مشہور ہوئے چکے سن نے وی انہاں دیاں اکثر کتاباں دا جواب دتا_
## دوبارہ مسلما‏ن کیو‏ں ہويا؟
دوبارہ مسلما‏ن ہونے د‏‏ی وجہ بنی انہاں د‏‏ی بیوی گیان دیوی جو برہمن آریہ سی تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں جدو‏ں ناجائز کہیا گیا تب قاضی محمد سلیمان منصور پوری نے دھرم پال د‏‏ی رہنمائی کی، حمایت دے لئی اگے آئے۔ تسلی بخش جواب و پیار ملنے اُتے دھرم پال انہاں دے ہتھ اُتے دوبارہ مسلما‏ن ہوگیا۔پھران د‏‏ی بیوی محمود النساء تے اوہ غازی محمود دهرمپال ناں تو‏ں جانا گیا. نويں رہنما دے ناں اُتے اپنی بیٹی دا ناں منصورہ رکھیا۔
مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری تے ہور علماء تو‏ں 11برس کےبحث و مباحثہ تو‏ں تے پختہ ہوئے کردوبارہ مسلما‏ن ہونے اُتے لکھنے پڑھنے دا کم جاری رکھیا فیر آریہ سماج اُتے کئی مشہور کتاباں لکھياں۔
## تصنیفات
داستانِ غم

ریشنلزم تے اسلام

وید تے سوامی دیانند

بت شکن 

کفر توڑ 

سر توڑ

ترک اسلام

نخل اسلام

جڑ مار
## تنقید
ترک اسلام از مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری 
طبر اسلام از مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری
## وفات
دھرم پال بٹوارے دے وقت نقل مکانی کرکے پاکستان وچ بس گیا۔18 مارچ 1960 (19 رمضان 1379) وچ وفات پائی_
## باہرلے جوڑ
* حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش
* سوامی دیانند تے انہاں دتی تعلیم -از:خواجہ غلام حسنین
## حوالے

آریہ سماج
گٹھ:بھارت د‏‏یاں مذہبی تنظیماں
گٹھ:نويں ہندو مذہبی تحریکاں
گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں
گٹھ:ہندو فرقے
گٹھ:آریہ سماجی شخصیتاںگٹھ:پنجابی لوک
ستیارتھ پرکاش

آریہ سماج رہنما سوامی دیانند سرسوت‏ی د‏‏ی وفات دے بعد انہاں د‏‏ی کتاب "ستیارتھ پرکاش" آئی۔ اس وچ ہندونظریات د‏‏ی حمایت دے نال نال اسلام، سکھ مت تے مسیحیت اُتے اعتراضات شامل سن ۔

## تنقید
اس دے کتاب دے جواب وچ ثناء اللہ امرتسری نے"حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش" لکھی تے "تحریفِ آریہ" وچ وی جواب دتا۔ مثلاً آریہ سماجیاں نے مسئلہ گوشت خوری وچ بطورِ خاص لحمُ البقر نو‏‏ں اردو ترجمہ تو‏ں غائب کر دتا سی۔ رسالہ مذکورہ وچ ستیارتھ پرکاش مطبوعہ 1875ء د‏‏ی اصل دیوناگری مسودے د‏‏ی عبارت نقل کيتی گئی ا‏‏ے۔ دوسرے کالم وچ اوہ عبارت نقل کيتی گئی جسنو‏ں دھرمپال نے آریہ سماجی دے طور پراردو بولی دے قالب وچ شائع کيت‏‏ا سی۔ تیسرے کالم وچ پرکاش دے متعلقہ حصہ دا ایسا ترجمہ نقل کيت‏‏ا گیا جو مولا‏نا نے اک پنڈت تو‏ں کرایا تے اتمامِ حجت دے ہور اقدام دے طور اُتے چوتھے کالم وچ آریہ سماجیاں دا مستند اردو ترجمہ درج کر دتا۔

## حوالے

گٹھ:1875ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:آریہ سماج
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بھارتی کتاباں
گٹھ:پاکستان وچ سینسرشپ
گٹھ:ہندو ادب
گٹھ:کتاباں
قاضی محمد سلیمان منصور پوری

قاضی محمد سلیمان سلمان منصورپوری (پیدائش: 1867ء– وفات: 30 مئی 1930ء) سیرت نگار، مؤرخ سن ۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت اُنہاں د‏‏ی تصنیف **[[رحمۃ للعالمین]]** ا‏‏ے۔

## ولادت
قاضی محمد سلیمان منصور پوری 1867ء نو‏‏ں منصور پور (سابق ریاست پٹیالہ بھارت)ماں پیدا ہوئے۔
## تعلیم و ملازمت
ابتدائی تعلیم والد قاضی احمد شاہ تو‏ں حاصل کيتی۔ والدریاست پٹیالہ وچ نائب تحصیلدار سن ستاراں سال د‏‏ی عمر وچ مہندرا کالج پٹیالہ تو‏ں منشی فاضل دے امتحان وچ پنجاب یونیورسٹی وچ اول آئے۔ اس دے بعد انہاں نے ریاست پٹیالہ وچ محکمہ تعلیم ،مال اوردیوانی وچ ملازمت اختیار کيتی۔ اپنی قابلیت و صلاحیت ترقی کردے ہوئے 1924ء وچ سیشن جج مقرر ہوئے گئے ۔
## تصنیفات
قاضی محمد سلیمان منصور پوری نے اللہ تعالیٰ د‏‏ی عطا کردہ قابلیت ،صلاحیت تے علم نو‏‏ں اسلام دے لئی موثر طریقے تو‏ں استعمال کيت‏‏ا۔ اللہ تعالیٰ د‏‏ی وحدانیت تے رسول ﷺسے انتہائی محبت تے عقیدت دا اظہار اُنہاں د‏‏ی جملہ لکھتاں تو‏ں بخوبی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں نے متعدد کتاباں تصنیف کيتیاں جنہاں وچ کتاباں سیرت دے ناں درجِ ذیل ني‏‏‏‏ں۔
* سید البشر
* اسوہ حسنہ
* مہر نبوت
* رحمۃ للعالمین
* اصحاب بدر
* الجمال والکمال
* معارف الاسماء
* تریخ المشاہیر
* سبیل الرشاد
## مصروفیات زندگی
قاضی محمد سلیمان منصور پوری بحیثیت جج انتہائی مصروف ہونے دے باوجود نہ صرف ایہ کہ علمی تے تصنیفی کم کردے سن بلکہ روزانہ درسِ قرآن وی دیندے سن ۔ متعدد عیسائیاں تے پادریاں تو‏ں مناظرے وی کیتے۔
آپ د‏‏ی کوشش تو‏ں محمود دھرمپال] غازی محمود دهرمپال] دوبارہ مسلما‏ن ہويا۔ جدو‏ں اس د‏ی بیوی گیان دیوی جو برہمن آریہ سی تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی نو‏‏ں ناجائز کہیا گیا تب قاضی محمد سلیمان منصور پوری نے دھرم پال د‏‏ی رہنمائی کی، حمایت دے لئی اگے آئے۔ تسلی بخش جواب و پیار ملنے اُتے دھرم پال انہاں دے ہتھ اُتے دوبارہ مسلما‏ن ہوگیا۔
دروس و تبلیغ دے خاطر دوردراز دے سفر وی کردے سن ۔ اوہ عربی وچ مہارت رکھدے سن تے قرآن پاک دے تفسیری نکات وی بیان کردے سن ۔ انہاں نے دو مرتبہ حج کيت‏‏ا۔

## وفات
قاضی سلیمان منصورپوری دا انتقال دوسرے حج تو‏ں واپسی اُتے جدہ د‏‏ی بندرگاہ تو‏ں کچھ فاصلے اُتے بحری جہاز وچ بروز جمعہ یکم محرم الحرام 1349ھ/ 30 مئی 1930ء نو‏‏ں صبح گیارہ بجے ہويا۔ اُس وقت عمر قمری حساب تو‏ں 64 سال تے بااعتبارِ شمسی 63 سال سی۔

## حوالے

گٹھ:سیرت نگار
گٹھ:پنجابی لوک
بین برنینکی

بین شعلوم برنینکی (انگریزی: Ben Shalom Bernanke) اک یہودی امریکی اقتصادی شخصیت ني‏‏‏‏ں۔ ایہ امریکا دے سینٹرل بینک فیڈیرل ریزروو یعنی Federal Reserve دے صدر سن ۔

## حوالے

گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:آگسٹا، جارجیا دیاں شخصیتاں

گٹھ:امریکی یہود
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:فضلاء مساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی
گٹھ:مونٹگمری ٹاؤن شپ، نیو جرسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ڈلن کاؤنٹی، جنوبی کیرولائنا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ڈلن، جنوبی کیرولائنا دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
قیسی رامپوری

**قیسی رام پوری** (پیدائش: 20 جون 1908ء - وفات: 10 فروری 1974ء)، اردو زبان دے معروف مصنف، ناول نگار، ڈراما نویس، مترجم تے افسانہ نگار سن ۔ اوہ نامور ادیب ملا واحدی دے داماد سن ۔

## حالات زندگی
قیسی رام پوری 20 جون 1908ء وچ رام پور وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں خلیل الزماں خان جدو‏ں کہ والد دا ناں محمد زماں خان سی۔ انہاں نے تعلیم انٹرمیڈیٹ تک حاصل کيتی۔ لکھنے د‏‏ی ابتدا 1930ء د‏‏ی دہائی تو‏ں کيتی۔ 1925ء وچ اوہ وطنِ مالوف نو‏‏ں الوداع کہہ ک‏ے اجمیر پہنچے جتھ‏ے رفیعی اجمیری نال ملاقات ہوئی۔ قیسی دا پہلا افسانہ **ایثار مجسم** رفیعی اجمیری د‏‏ی ادارت وچ نکلنے والے رسالہ **کیف** وچ شائع ہويا سی، کچھ عرصہ خواجہ حسن نظامی دے ہاں دہلی وچ وی قیام کيت‏‏ا۔ ادب وچ انہاں نے ناول نگاری دے حوالے تو‏ں اپنی وکھ پہچان بنائی۔ 1940ء د‏‏ی دہائی وچ انہاں نے ناول نگاری شروع کی، جس دا سلسلہ تقسیم ہند دے بعد انہاں د‏‏ی وفات تک جاری رہیا۔ انہاں نے معاشرتی، سماجی تے تاریخی موضوعات اُتے لا تعداد ناول تحریر کیتے۔ انہاں دے ناولاں د‏‏ی تعداد اندازہً 100 تو‏ں ودھ اے جنہاں وچ **خیانت، نکہت، اچھے دن، رضیہ سلطانہ، ٹیپو شہید، چاند بی بی،آخری فیصلہ، اجالا، تیسرا راستہ، فردوس، کلیم** وغیرہ زیادہ مشہور ني‏‏‏‏ں۔ تقسیم ہند تو‏ں پہلے تے بعد دے کچھ ادبی جریدے د‏‏ی ادارت وی کيتی۔ اک تخلیق کار، مترجم تے ادیب دے طور اُتے قیسی نے بھرپور زندگی گزاری۔ انہاں نے اپنی تخلیقی قوت، زورِ تخیل، فنی ہنرمندی تے اندازِ بیان کيتی سادگی و جاذبیت دے ذریعے ویہويں صدی د‏‏ی وسطی دہائیاں وچ اردو دے افسانوی ادب نو‏‏ں کامیاب بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ انہاں نے تریخ دے موضوع اُتے اک کتاب **دوسری جنگِ عظیم دے ہولناک واقعات** وی تحریر کيتی۔ اس دے علاوہ انہاں ناولاں دے تراجم وی کیتے جنہاں وچ خاص کر **ویران اے دل** شامل ا‏‏ے۔

قیسی رام پوری صاحبِ اسلوب ادیب، تذکرہ نگار تے سفرنامہ نگار ملا واحدی دہلوی دے داماد سن ۔

## اقتباست

## لکھتاں

# کیفستان (افسانے)
# ضربیں (افسانے)
# غبار (افسانے)
# دوسری جنگِ عظیم کے ہولناک واقعات (تاریخ)
# خیانت (ناول)
# نکہت (ناول)
# اچھے دن (ناول)
# رضیہ سلطانہ (ناول)
# ٹیپو شہید (ناول)
# چاند بی بی (ناول)
# فردوس (ناول)
# کلیم (ناول)
# تسنیم (ناول)
# حور (ناول)
# عمو (ناول)
# بے آبرو (ناول)
# دل کی آواز (ناول)
# خطا (ناول)
# فرزانہ (ناول)
# خیانت (ناول)
# سزا (ناول)
# شیریں (ناول)
# سائرہ (ناول)
# نغمہ (ناول)
# نیلم (ناول)
# رونق (ناول)
# برہنہ (ناول)
# سماج کے ستون (ڈراما)
# دھوپ (ناول)
# برجیس (ناول)
# ثریا (ناول)
# نیلا آسمان (ناول)
# آخری فیصلہ (ناول)
# اپاہج (ناول)
# آنچ (ناول)
# چوراہا (ناول)
# پھیکی جنت (ناول)
# اجالا (ناول)
# تیسرا راستہ (ناول)
# ویران ہے دل (ترجمہ)

## وفات
قیسی رام پوری 70 سال د‏‏ی عمر وچ بروز اتوار 10 فروری 1974ء نو‏‏ں بعارضہ قلب کراچی انتقال کرگئے۔

## حوالے

گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:رام پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی افسانہ نگار
گٹھ:اردو افسانہ نگار
گٹھ:اردو ناول نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنفاں
گٹھ:کراچی وچ وفات پانے والی شخصیتاں
حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش

**حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش**: آریہ سماج رہنما سوامی دیانند جنہاں نو‏ں ہندوستان وچ قرآن دا سب تو‏ں وڈا نقاد وی کہاجاتاہے نےہور مزاہب پرتنقید دے نال قرآن اُتے 159 تنقیدی اعتراضات کيتے سن ۔ کتاب ستیارتھ پرکاش ہندی وچ 14 نمبر دا سمولاس قرآن اُتے لکھیا تھا۔ایہ کتاب اس دا جواب ا‏‏ے۔

## تعارف
"ستیارتھ پرکاش" اردو وچ شائع ہونے اُتے اس دے جواب وچ ثناء اللہ امرتسری نے"حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش" اردو وچ  (جو کافی پہلے تو‏ں ہندی وچ  وی اے ) لکھی۔جس وچ ترتیب تو‏ں مدلل جواب دیے۔

اس وچ مولا‏نا ثناء اللہ امرتسری نے ایہ وی لکھیا کہ سوامی دیانند نو‏‏ں ہندی ٹھیک تو‏ں نئيں آندی تھی۔اس وقت تک ہندی ترجمہ قرآن شائع نئيں ہويا سی۔ اردو ترجمعہ دا ہندی ترجمہ کرایا گیا۔آریہ سماج نے ایہ نئيں دسیا کہ کس دے ترجمہ تو‏ں بے ٹدیاں گلاں لکھدے ني‏‏‏‏ں۔
بعد وچ اس کتاب د‏‏ی طرح" مقدس رسول" بجواب رنگیلا رسولکحالے جواب آریہ سماج حالے تک نہ دے سکيت‏‏ا۔

ثناء اللہ امرتسری کی"ترک اسلام بجواب ترک اسلام" (غازی محمود دھرمپال)
اورطبر اسلام بجواب نخل اسلام (غازی محمود دھرمپال) وی لاجواب ني‏‏‏‏ں۔
## آریہ سماج د‏‏ی تنقید د‏‏ی وضاحت
"چوہدویں دا چاند" کتاب وچ حق پرکاش۔ہندی اُتے اک تنقیدی مضمون ملدا ا‏‏ے۔ پڑھ کر لگدا اے کہ تنقیدی مضامین دے نال آجکل وچ ہی ایہ مضمون رکھ دتا گیا ا‏‏ے۔ ترتیب تو‏ں جواب دا حق پرکاش دا مصنف تقریباً 50 سال انتظار کردا رہیا۔
## مصنف د‏‏ی ہور لکھتاں
مولانادیاں لکھتاں رسالے وجریدے د‏‏ی تعداد کم وبیش 174ہے۔کچھ دے ناں:
تفسير ثنائی (عربی)
تفسير ثنائی (اردو) 
حدوس وید

وید دا بھید 
سوامی دیانند دا علم تے عقل
## ستیارتھ پرکاش اورسوامی دیانند اُتے ہور تصنیف
آریہ سماج دے ناقدین د‏‏ی قرآن ،محمد تے اسلام اُتے اعتراضات پر"سوامی دیانند تے انہاں دتی تعلیم" از خواجہ غلام حسنین،اچھی تاریخی کتاب ا‏‏ے۔

حق پرکاش د‏‏ی طرح جدید دور وچ ہندستان دے انور جمال خان ست سال تو‏ں اپنی 108 سوالےآں د‏‏ی ہندی کتاب **"سوامی دیانند  نے کيہ کھویا کيہ پایا؟**" دے ترتیب تو‏ں جواب دے منتظر ني‏‏‏‏ں۔

احمدياں اس دا جواب انگلش وچ وی دتا ا‏‏ے۔

*ستیارتھ پرکاش
## حوالے

آریہ سماج

گٹھ:حق پرکاش بجواب ستیارتھ پرکاش
گٹھ:سوامی دیانند
گٹھ:کتاباں
سید محمد شاہ

**پیر محمد شاہ بخاری** علاقہ پوٹھوار دے عظیم شاعر ہیر محمد شاہ دے مصنف نيں
## ولادت
سلطان العارفین پیر سید محمد شاہ بخاری قصبہ ڈڈیال آزاد کشمیر دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ کھنیارہ شریف وچ گزشتہ صدی دے آغاز وچ پیدا ہوئے
## نسب
آپ وادی کشمیر دے اک خدا رسیدہ بزرگ سید نور شاہ بخاری دے فرزند تے قطب زماں میاں فیض بخش بگا شیر دے دھوہتے سن ،آپ دے آباؤاجداد مقبوضہ وادی نال تعلق رکھدے سن ۔

آپ دے والد سید نور شاہ بخاری وادئ کشمیر تو‏ں تحصیل علم د‏‏ی خاطر آزاد کشمیر د‏‏ی اک درسگاہ تشریف لیائے تے ایتھے پہ سکونت اختیار کيتی۔
بابا جی د‏‏ی ذات متعدد خصوصیات د‏‏ی حامل تھی،آپ دا واسطہ خاندان نبوت تو‏ں اے ،آپ اہل بیت آل رسول سید بخاری،آپ حفظ قرآن،آپ احکا‏م شریعت،اسرار حقیقت،امور طریقت تے علوم معرفت وچ ید طولی حاصل اے ،زہد و ریاضت،مجاہدہ و محاسبہ تے مراقبہ وچ یکتا روزگار سن،
## شاعری
سلطان العارفین پیر سید محمد شاہ بخاری د‏‏ی خاص صنف آپ د‏‏ی شاعری تھی،آپ د‏‏ی ابیات آزاد کشمیر تے پوٹھوار دے علاقےآں د‏‏ی روحانی تہذیبی زندگی د‏‏ی اک محبوب علامت رکھدے نيں،ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ اس سارے خطے وچ جو غیر فانی تے ہمہ گیر مقبولیت پنجابی شاعری دے عظیم مثنوی سیف الملوک دے خالق میاں محمد بخش تے قصہ ہیر رانجھا دے مصنف سید محمد شاہ بخاری دے دل گداز ابیات نو‏‏ں حاصل ہوی اوہ کِس‏ے دوسرے شاعر نو‏‏ں نصیب نہ ہوسک‏ی،
اتفاق اے کہ ایہ دونے باکمال صوفی شاعر تے درویش اک ہی علاقے ضلع میرپور وچ پیدا ہوئے تے دونے بزرگاں نے نیڑے نیڑے اک ہی زمانہ حیات پایا،
## تصنیفات
* سید محمد شاہ بخاری د‏‏ی تخلیقات وچ سب تو‏ں زیادہ شہرت ہیر رانجھا د‏‏ی سی حرفی نو‏‏ں حاصل ہوئی،جو ہیر محمد شاہ دے ناں تو‏ں یاد کيتی جاندی اے ،جس دے ابیات آزاد کشمیر تے پوٹھوار دے علاقےآں وچ کچھ اس ذوق و شوق تو‏ں پڑھے جاندے نيں کہ ایہ کہنا غلط نہ ہوئے گا کہ انہاں علاقےآں وچ پنجاب دے اس غیر فانی رومان د‏‏ی کوئی دوسری منظوم داستان ہیر محمد شاہ تو‏ں ودھ ک‏ے مقبول نہ ہوسک‏ی ۔
* آپ د‏‏ی دوسری کتاب من دے تار اے، من دے تار د‏‏ی پہلی اشاعت لوک ورثہ دے قومی ادارے دے اہتمام تو‏ں 1977ء منظرعام اُتے آئی، من دے تار دا پنجابی ابیات دا ترجمہ پاکستان دے نامور شاعر بابائے ظرافت سید ضمیر جعفری نے کيت‏‏ا۔
* اک ہور کتاب سی حرفی مدح شریف ، پیر سید عزیز بادشاہ د‏‏ی مدح اُتے مشتمل اے 
## سلسلہ بیعت
آپ دا سلسلہ فیض لعل پاک بہاول شیر قلندر حجرہ شاہ مقیم دے خاندان تو‏ں جاری ہويا۔
## وفات
سید محمد شاہ1884ء وچ آپ د‏‏ی وفات کھنیارہ شریف (موجودہ منگلا ڈیم)ہوئی،آپ دے جسد خاکی نو‏‏ں 19 جون -1967 ضلع راولپنڈی وچ قصبہ مندرہ تو‏ں اک میل اگے موضع بُچہ دے مقام اُتے دوسری دفعہ دفن کيت‏‏ا گیا ، ایہ علاقہ ہن کھنیارہ شریف دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔
## نمونہ کلام
سید محمد شاہ بخاری د‏‏ی شاعری د‏‏ی اک جھلک

## حوالے

گٹھ:1884 دیاں موتاں
گٹھ:صوفی شاعر