صوبائی اسمبلی بلوچستان

## تاریخی پس منظر

بلوچستان دی صوبائی اسمبلی 1972 وچ اک صدارتی حکم دے تحت وجود وچ آئی۔ اسمبلی دا پہلا تے باقاعدہ اجلاس 2 مئی 1972 نوں منعقد ہویا جس وچ 21 ارکان (اک خاتون تے 20 مرد حضرات) نے شرکت دی۔ بلوچستان دی صوبائی اسمبلی نے وجود وچ آنے دے بعد توں لیکر ہن تک دے اس سفر وچ مجموعی طور اُتے 8 عام انتخابات دیکھے۔ تے وقت گزرنے دے نال اس دے ارکان دی تعداد بتدریج ودھ کر 65 ہو چکی اے۔ اگرچہ ارکان دی تبدیلی دی وجہ توں ایہ تعداد گھٹتی ودھدی اے۔ 1972ءماں ارکان دی کل تعداد21اور 1977 ءماں 45 سی جو 1999 وچ گھٹ کر 43 ہو گئی، آخری مردم شماری دی بناءپر اس دی رکنیت وچ اضافے دے بعد ایہ تعداد 65 ہو گئی جن وچ عام نشستاں دی تعداد 51، خواتین دے لئی مختص کردہ 11 نشستاں تے اقلیتاں دے لئی 3 نشستاں شامل نیں۔

## نواں اسمبلی 2008ء

&lrm;**اک نشست صوبائی وزیر رستم جمالی دے قتل دے بعد توں خالی اے۔**

## اٹھوی‏‏ں اسمبلی 2002ء

اکتوبر2002ء نوں منتخب ہونے والی اٹھوی‏‏ں بلوچستان اسمبلی وچ ارکان دی تعداد 43 توں ودھیا کر 65 کردتی گئی جن مین 51 عام، 11 خواتین تے 3 نشستاں اقلیتاں دے لئی مختص کیتیاں گئیاں۔ ایہ صوبے دی پہلی گریجویٹ اسمبلی رہی یعنی ارکان دے لئی گھٹ توں گھٹ تعلیمی قابلیت دی شرط بی۔ اے رکھی گئی۔ مسلم لیگ ق تے متحدہ مجلس عمل نے مخلوط حکومت تشکیل دی۔ قائد ایوان مسلم لیگ ق دے جام محمد یوسف منتخب ہوئے جنہاں دے والد جام غلام قادر وی ماضی وچ بلوچستان ‌دے وزیراعلیٰ تے اسپیکر دے عہدے اُتے فائز رہے۔ اسمبلی دے قائد حزب اختلاف نیشنل پارٹی دے کچکول علی ایڈووکیٹ نامزد کیتے گئے۔ جدونکہ اسپیکر جمال شاہ کاکڑ تے ڈپٹی اسپیکر محمد اسلم بھوتانی منتخب ہوئے ۔ایتھے ایہ بات قابل ذکر اے کہ صوبائی اسمبلی دی تریخ وچ پہلی مرتبہ مسز نسرین رحمان کھیتران لورالائی توں عام نشست اُتے براہ راست عوام دے ووٹاں توں منتخب ہوکر ایوان وچ آئیاں۔
اکتوبر 2007ء دے آوائل وچ پرویز مشرف نے اپنے تہانو‏‏ں ایسی اسمبلی توں پنج سال دے لئی منتخب کرایا جو نہ صرف پہلے وی انہاں صدر منتخب کرچکی سی بلکہ اپنی مدت وی نومبر 2007ء وچ ختم کرنے والی سی۔ صدارتی انتخاب دے خلاف چند روز پہلے ای آل پارٹیز ڈیموکریٹک موومنٹ دی اپیل اُتے بلوچستان اسمبلی دے پچیس ارکان نے صدارتی انتخاب دے خلاف استعفے دیدیئے ۔مستعفی ہونے والیاں وچ پنج سال تک اقتدار دا حصہ رہنے والے اتحاد متحدہ مجلس عمل کے سولہ، اپوزیشن دی جماعت نیشنل پارٹی دے پنج تے پشتونخوا ملی عوامی پارٹی دے چار اراکین شامل سن۔ اس اسمبلی نوں نومبر 2008ء وچ صدر پرویز مشرف نے اپنی مدت پورے ہونے دے بعد تحلیل کر دتا۔ ایوی‏‏ں‏ ایہ اپنی مدت پوری کرنے والی بلوچستان دی پہلی اسمبلی رہی ۔

## ستوی‏‏ں اسمبلی 1997ء

فروری 1997ء تا اکتوبر 1999ء تک رہنے والی بلوچستان اسمبلی دے پہلے قائد ایوان سردار اختر مینگل جدونکہ اسپیکر تے ڈپٹی اسپیکر باالترتیب میر عبد الجبار خان تے مولوی نصیب اللہ منتخب ہوئے۔ تقریباً اٹھارہ مہینے تک قائد ایوان رہنے دے بعد سردار اختر مینگل اکثریت دا اعتماد کھو دینے دی بناء اُتے مستعفی ہوئے۔ اس دے بعد ایوان نے میر جان محمد جمالی نوں اپنا نیا قائد ایوان منتخب کیتا۔ اس اسمبلی نوں 14 اکتوبر 1999ء نوں ایمر جنسی دے نفاذ دے نال ای غیر معینہ مدت دے لئی تحلیل کر دتا گیا ۔

## چھٹی اسمبلی 1993ء

اکتوبر 1993ء تا 1996ء تک رہنے والی چھٹی بلوچستان اسمبلی دے قائد ایوان نواب ذوالفقار خان مگسی منتخب ہوئے جدونکہ اسپیکر عبد الوحید بلوچ تے ڈپٹی اسپیکر بشیر مسیح منتخب ہوئے۔ جمعیت علمائے اسلام دے مولانا عبدالواسع قائد حزب اختلاف نامزد کیتے گئے۔ تقریبآ چھ مہینے تک ڈپٹی اسپیکر رہنے ک ے بعد بشیر مسیح‌وفات پا گئے۔ انہاں دی جگہ ارجن داس بگٹی ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے۔ اس وقت اسمبلی ارکان دی تعداد وچ کوئی بیشی نئی‏‏ں کیتی گئی۔ تقریباً تن سال رہنے والی اس اسمبلی نوں اس وقت دے صدر نے توڑ کر نویں انتخابات دا اعلان کیتا ۔

## پنجوی‏‏ں اسمبلی 1990ء

پنجوی‏‏ں بلوچستان اسمبلی2 نومبر 1990ء تا 19 جولائی 1993ء تک رہی۔ ارکان دی تعداد 45 دی بجائے واپس 43 کردتی گئی۔ جس وچ 40 عام تے تن اقلیندی ارکان سن جدونکہ مذکورہ اسمبلی وچ خواتین دے لئی کوئی نشست مختص نئی‏‏ں کیتی گئی۔ ملک سکندر خان ایڈووکیٹ تے عبد المجید بزنجو باالترتیب اسپیکر و ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے۔ تقریبآ دو سال تک ڈپٹی اسپیکر رہنے دے بعد میر عبد المجید بزنجو مستعفی ہوکر کابینہ مین شامل ہوئے جس دے بعد عبد القہار خان ودان نوں ڈپٹی اسپیکر منتخب کیتا گیا۔ ڈھائی سال قائد ایوان رہنے دے بعد میر تاج محمد جمالی اپنے عہدے توں مستعفی ہوئے جس دے بعد نواب ذوالفقارعلی خان انہاں دی جگہ منتخب ہوئے۔ تقریبآ 29 مہینے تک رہنے والی اس اسمبلی نوں اس وقت دے صدر نے توڑ دتا تے نویں عام انتخابات دا اعلان کیتا۔

## چوتھی اسمبلی 1988ء

26 نومبر 1988ء تا 7 اگست 1990ء تک رہنے والی چوتھی اسمبلی دے اسپیکر تے ڈپٹی اسپیکر باالترتیب سردار محمد خان باروزئی تے میر عبد المجید بزنجو منتخب ہوئے جدونکہ میر ظفر اللہ خان جمالی قائد ایوان منتخب ہوئے۔ میر ظفر اللہ جمالی دی قیادت وچ بننے والی ایہ اسمبلی تقریباً22 دن چلنے دے بعد اپنی اکثریت ثابت نہ کرنے دی بناء اُتے ٹٹ گئی۔ عدالتی حکم اُتے دوبارہ بحال ہونے والی اس اسمبلی نے نواب محمد اکبر خان بگٹی دی قیادت وچ میر محمد اکرم بلوچ تے عنایت اللہ بلوچ نوں اسپیکر و ڈپٹی اسپیکر منتخب کیتا۔ 15 مہینے تک خدمات انجام دے کر میر محمد اکرم خان بلوچ بحیثیت اسپیکر مستعفی ہوئے جس دے بعد اس عہدہ اُتے میر ظہور حسین خان کھوسہ منتخب ہوئے۔ تقریبآ 20 مہینے تک رہنے والی اس اسمبلی نوں اس وقت دے صدر غلام اسحاق خان نے توڑ کر نویں عام انتخابات دا اعلان کیتا۔

## تیسری اسمبلی 1985ء

طویل عرصہ تک مارشل لا دے نفاذ دے بعد غیر جماعتی بنیاداں اُتے منتخب ہونے والی تیسری اسمبلی 12 مارچ 1985ء نوں وجود وچ آئی۔ ارکان دی تعداد 43 توں ودھیا کر 45 کردتی گئی جس وچ 40 عام، 2 خواتین تے 3 اقلیندی ارکان شامل سن۔ ملک محمد سرور خان کاکڑ و آغا عبد الظاہر احمد زئی باالترتیب اسپیکر و ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے۔ جدونکہ جام میر غلام قادر قائد ایوان منتخب ہوئے۔ اسی دوران وچ بلوچستان اسمبلی نواں تعمیر شدہ عمارت وچ منتقل ہوئی۔ غیر جماعتی بنیاداں اُتے وجود وچ آنے والی تیسری بلوچستان اسمبلی وی اپنی مدت پوری نئی‏‏ں کرسکی، اسمبلی نوں اس وقت دے صدر نے 29 مئی 1988ء نوں توڑ کر نویں انتخابات دا اعلان کیتا۔

## دوسری اسمبلی 1977ء

10 مارچ 1977ء نوں دوسری اسمبلی وجود وچ آئی جو 4 جولائی 1977ء تک چلی۔ ایہ سب توں کم عرصہ رہنے والی اسمبلی سی۔ پچھلی اسمبلی ارکان دی نسبت تعداد 21 توں ودھیا کر 43 کردتی گئی۔ جس وچ 40 عام، 2 خواتین تے اک اقلیندی ممبر سن۔ 5 اپریل 1977ء دے اجلاس وچ میر جام غلام قادر تے محمد رحیم کاکڑ باالترتیب اسپیکر و ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے جدونکہ سردار محمد خان باروزئی قائد ایوان منتخب ہوئے ۔ا س اسمبلی نے اپنے مختصر دور وچ تن تحاریک استحقاق، 5 قرارداداں تے 270 سوالات نمٹائے۔ 4 جولائی 1977ء نوں اسمبلیاں توڑ کر ملک وچ ‌مارشل لا نافذ کیتی گئی۔

## پہلی اسمبلی 1970ء
صوبائی اسمبلی دے پہلے انتخابات17دسمبر1970ءکو منعقد ہوئے۔ انہاں انتخابات دے نتیجے وچ نیشنل پارٹی عوامی نے اکثریت حاصل دی تے جمعیت علمائے اسلام مفتی گروپ دے نال ملکر صوبے وچ اپریل 1972ء نوں سردارعطاء اللہ مینگل دی قیادت وچ مخلوط حکومت تشکیل دی ۔
اس وقت اسمبلی ارکان دی کل تعداد21تھی۔ جس وچ 20مرد تے خواتین دے لئی اک نشست مخصوص دی کیتی گئی سی ۔چونکہ اس وقت اسمبلی دے لئی کوئی باقاعدہ عمارت نئی‏‏ں سی اس لئی اسمبلی دا دفتر حال ٹاﺅن ہال (شاہی جرگہ ہال) وچ قائم کیتا گیا۔ پہلی اسمبلی دا افتتاحی اجلاس اس وقت دے گورنر جناب غوث بخش بزنجو نے 2 مئی1972ءکو طلب کیتا جس دی صدارت عبد الصمد خان اچکزئی نے دی۔ محمد خان باروزئی تے مولوی سید محدم شمس الدین بالترتیب بلا مقابلہ اسپیکر و ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے۔ اس اسمبلی دے پہلے قائدایوان سردار عطااللہ مینگل سن جدونکہ قائدحزب اختلاف غوث نجش رئیسائی سن۔ عطاءاللہ مینگل دی سربراہی وچ بننے والی ایہ مخلوط حکومت نوں 13 فروری 1973 نوں برطرف کر دتا گیا تے نواب اکبر بگٹی مرحوم نوں بزنجو دی جگہ اُتے صوبے دا گورنر مقرر کر دتا گیا۔ مینگل حکومت اُتے غیر ملکی اسلحہ دی مدد توں بلوچستان کوآزاد کرانے دی سازش دا الزام سی۔ ایوی‏‏ں‏ مینگل حکومت صرف نو مہینے ای چلی۔ اس دے بعد تقریباً2ماہ معطل رہنے والی ایہ اسمبلی جام میر غلام قادر دی سربراہی وچ دوبارہ فرائض انجام دینے لگی۔ مولوی شمس الدین دی شہادت دے بعد 3 جون1974ءکو قادر بخش بلوچ ڈپٹی اسپیکر منتخب ہوئے۔ سال1976ءکے اختتام اُتے جام میر غلام قادر خان دے مستعفی ہونے اُتے محمد خان باروزئی6دسمبر1976ءکو بلا مقابلہ وزیراعلیٰ منتخب کیتے گئے۔ جدونکہ اگلے دن جام غلام قادر نے اسپیکر شپ دا حلف لیا۔ اس اسمبلی نے ریکارڈ بزنس کیتا جس وچ 50بل،18تحاریک استحقاق،75تحاریک التواء،74قرارداداں اور1130سوالات نمٹائے۔

## اسمبلیاں دی کارکردگی

## اسمبلی دی عمارت
اسمبلی دی موجودہ عمارت دی تعمیر 1986ء وچ مکمل ہوئی تے اس دا باقاعدہ افتتاح اس وقت دے وزیراعظم محمد خان جونیجو نے 28 اپریل 1987ء نوں کیتا۔ اس توں پہلے اسمبلی دے اجلاس، اسمبلی دی عمارت موجود نہ ہونے دی وجہ توں شاہی جرگ رہال(ٹاؤن ہال) وچ منعقد ہُندے رہے۔ اسمبلی دی نواں عمارت دا سنگ بنیاد 1973ء وچ اس وقت دے گورنر محمد اکبر خان بگٹی نے رکھیا- انہاں دی خصوصی ہدایت اُتے موجودہ عمارت دا نمونہ "گدان" یعنی خیمہ دی طرز اُتے کیتا گیا۔ جو انتہائی انوکھا تے دیدہ زیب ہونے دے نال نال بلوچستان دی ثقافت دا آئینہ دار اے - اس وسیع و عریض عمارت وچ 72 ارکان دے بیٹھنے دی گنجائش اے اس دے علاوہ گورنر تے اسپیکر دے لئی مخصوص گیلری اے - ایتھے 25 نشستاں معزز مہماناں دے لئی مخصوص نیں تے 25 نشستاں صوبائی حکومت دے سینئر افسران دی نیں۔ بالائی گیلری وچ خصوصی مہماناں دے لئی 168 نشستاں تے ذرائع ابلاغ دے نمائندگان دے لئی 55 نشستاں مخصوص نیں۔ 12 ایکڑ رقبے اُتے پھیلی اس عمارت دے پہلو وچ اک جدید سہولتاں توں آراستہ ہوسٹل اے اس وچ کل 66 کمرے نیں جو اسمبلی دے ارکان دے لئی مخصوص نیں - بلوچستان اسمبلی دی انتظامیہ دی نواں عمارت وچ لگ بھگ 40 افسران دے لئی علاحدہ علاحدہ دفاتر موجود نیں۔ اس وچ اک کانفرنس ہال وی اے جتھے 61 افراد دے بیٹھنے دی گنجائش اے۔ اس دے علاوہ دو کمیٹی روم نیں جن وچ بالترتیب 23 تے 17 افراد بیک وقت بیٹھ سکدے نیں۔

## ہور ویکھو
* خیبر پختونخوا صوبائی اسمبلی
* پنجاب صوبائی اسمبلی
* سندھ صوبائی اسمبلی

گٹھ:بلوچستان صوبائی اسمبلی
گٹھ:بلوچستان
گٹھ:بلوچستان (خطہ)
گٹھ:پاکستان دیاں صوبائی اسمبلیاں
گٹھ:حکومت بلوچستان
گٹھ:حکومت پاکستان
گٹھ:یک ایوانی مقننہ