open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
آدم یشاری

**آدم یشاری** کوسوو دے علاقے درینجا چ پریکاز چ جمیا ۔ اسنوں ظہیر پاجازیتی نال کوسوو لبریشن آرمی اسارن آلا وڈکا سمجھیا جاندا اے ۔ یشاری کوسوو لبریشن آرمی دا درینجا آپریشن زون دا کمانڈر سی ۔

اپنے بھائی حمزہ نال ، اسنے سرب فوجاں تے حملےآں تے فوجاں دے قتلاں چ حصہ لیا ۔ اک ویلے یوگوسلاو فوج نے ، کوسوو لبریشن آرمی دی عالمی حثیت مندے ہوئے ، اسنوں جنگی مجرم قرار دتا ، جس وجہ توں یوگوسلاو فوج نے 1998ء چ ملٹری ایکشن کیتا ۔ جولائی 1997ء چ یوگوسلاوی عدالت نے اسنوں دہشت گرد کاروائیاں دا مجرم قرار دتا جسدی بین القوامی انسانی حقاں دے گروہاں نے مذمت کیتی ۔ آدم یشاری مارچ 1998ء چ 50 دوجے لوکاں نال ماریا گیا ، جدوں یوگوسلاو فوج نے دونجی پریکاز چ اسدے ابائی کعر دی محاصرہ کیتا ۔

گٹھ:کوسووا
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:البانیا
گٹھ:البانوی شخصیتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
پیار

**پیار** کسے نوں بہت زیادہ چاہن تے گوڑے جوڑ نوں کہندے نیں۔ فلاسفی اچ پیار نیکی دا ناں اے جیہدے وچ رحم  کھلادل تے مہربانی آجاندے نیں۔

گٹھ:رشتے
2000

## دساں

* 7 نومبر : امریکہ چ جارج ڈبلیو بش نے چوناں جت لیاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1999

## دساں
* مئی جولائی چ کارگل چ پاک پعارت لڑائی ہوئی۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
غزالی

**ابو حامد محمد ابن محمد ال غزالی** (;فارسی:ابو حامد محمد ابن محمد غزالی; c.1058–1111), لہندے وچّ الغزالی جاں الغازیل دے نام نال مشہور، اک ایرانی مسلمان تتوگیانی، صوفی سی۔
**غزالی** (1111 - 1058) اک ایرانی سی جیہڑا مزہبی سردار تے فلسفی وی سی۔
اتہاسکاراں دے مطابق اسلامی دنیا وچّ **[[محمد|حضرت محمدﷺ]]** دے بعد جیکر کوئی اک سبھ توں اثر مسلمان سی تاں اوہ الغزالی سی۔ اسلامی دنیا وچّ الغزالی نوں مجدد جاں نویاؤن والا منیا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:صوفی سنت
گٹھ:ایرانی فلاسفر
گٹھ:اسلامی فلاسفر
گٹھ:ایرانی شخصیتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مارٹن لوتھر

**مارٹن لوتھر** (1483 - 1546) اک جرمن پادری سی جینے پروٹسٹنٹ ریفارمیشن دی نیو رکھی۔ اونے سختی نال ایس گل نوں نان منیا جے گناء دی سزا توں پیسے دے کے بچیا جاسکدا اے۔ اونے 1517 چ گرجے دے دے اک بپاری یوہان ٹٹزل دا 95 گلاں نال مقابلہ کیتا۔ 1520 چ پوپ نے اونوں مرتد کیہ دتا تے ہولی ومن شہنشاہ نے اونوں فنون توڑن والا کہ دتا۔

## بارلے جوڑ

## ہور ویکھو
* وڈے جرمن

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
1998

## دساں

## سائینسی کھوجاں
28 مئی - پاکستان نے چاغی (بلوچستان) چ پنج ايٹمی تماکے کر کے اپنے ايٹمی طاقت ہون دا اعلان کيتا۔
## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1987

## دساں

۔ آصف علی زرداری نے 18 دسمبر 1987 نوں بینظیر بھٹو نال ویاہ کر لیا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1977

## دساں
* 5 جولائی نوں فوجی آگو ضیاالحق نے فوجی راج دیس تے لا دتا۔ سیاسی آگوواں نوں بندی بنا لیا گیا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1971

## دساں
16 دسمبر 1971 نوں چڑھدا پاکستان، پاکستان توں وکھ ہوگیا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1966

## دساں

کلچرل ریوولوشن چین آیا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1972

## دساں
2 مارچ 1972 نوں عافیہ صدیقی کراچی چ جمی۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1947

## دساں

14 اگست 1947 نوں پاکستان بنیا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1948

## دساں
اپارتھائیڈ نسلی وکھرے پن دا اک قنونی پربندھ اے جیہڑا دکھنی افریقہ چ 1948 توں ٹریا۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1939

Hazrat ayatollah Allama Talib Johri Rahmatullah alayh born August 27'1929 Patna India death 2020 
## دساں

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1932

**1932** 20ویں صدی دے 1930 دا دہاکا دا اک سال اے۔ ایہہ سال جمعہ نوں شروع ہویا۔
## واقعے
* 23 جنوری – ایل سیلواڈور وچ پروٹیسٹ کر رہے 4000 کسان گولیاں مار کے مار دتے۔
* 31 جنوری – امریکہ وچ ریلوے یونین نے تنخواہاں وچ 10 فی صدی کٹوتی منظور کیتی۔
* 4 مئی – جاپان اتے چین نے امن سمجھوتے اُتے دستخط کیتے۔
* 15 جولائی – ساکہ ننکانہ صاحب مگروں اس جتھے نوں ببر اکالی وجوں جانیا جان لگ پیا۔ اسے لہر دا اک حصہ رتن سنگھ رکڑاں 200 فوجیاں نال اکلا ہی جوجھ کے شہید ہویا۔
* 24 جولائی – جدوں ہندو، مسلمان اتے سکھ، نویں بن رہے بھارتی آئین ہیٹھ ہون والیاں چوناں وچ سیٹاں دی ونڈ بارے فرقو مسئلے دا حل کڈھن وچ ناکامیاب ہو گئے تاں برطانوی وزیر اعظم نوں اس بارے اپنا فیصلہ دینا پیا۔ ایہہ فیصلہ، 17 اگست، 1932 والے دن دتا گیا۔ اس نوں ‘فرقو فیصلے’ وجوں جانیا گیا۔ فرقو فیصلے خلاف جدوجہد واسطے 17 میمبری ‘کونسل آف ایکشن’ بنی۔
* 8 نومبر – فرینکلن ڈی روزویلٹ امریکہ دا 32واں صدر بنیا۔ اس مگروں اوہ تن وار 936, 1940, 1944 وچ) ہور چنیا گیا سی۔
* 30 دسمبر –روس وچ بے کار لوکاں نوں دتے جان والے کھانے دے پیکٹ، ہن 36 سال توں گھٹ عمر دیاں گھریلو عورتاں نوں دتے جانے بند کر دتے گئے تے اوہناں نوں کم لبھن اتے اپنی کمائی نال کھانا کھان واسطے کیہا گیا۔
* 26 دسمبر – چین وچ آئے بھوچال نال 70 ہزار لوکاں دی موت ہو گئی۔

## جم
* 28 دسمبر – دھیروبھائی امبانی دا جم۔
## موت

 

## سائینسی کھوجاں
جیمز چیڈوک نے 1932 چ نیوٹران لبیا۔

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں

گٹھ:سال

 
گٹھ:کیلنڈر
1911

## دساں

## سائینسی کھوجاں

ارنسٹ ردرفورڈ نے 1911 چ نیوکلیس لبیا۔

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں

گٹھ:کیلنڈر
گالن

**گالن** (129 - 199) اک یونانی جکیم تے فلسفی سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جیمز پریسکاٹ جاؤل

**جیمز پریسکاٹ جاؤل** (1818 - 1889) اک انگریز فزکس گرو سی۔ ناپ جاؤل اودے ناں تے اے۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گوٹفرائیڈ لیبنز

**گوٹفرائیڈ لیبنز** (1664 - 1716) اک جرمن فلسفی تے سعاب کرو سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
محمد بن موسی خوارزمی

**محمد بن موسی خوارزمی** (780 - 850) بغداد دا اک ایرانی حساب گرو سی۔

**عبد اللہ بن محمد بن موسیٰ خوارزمی** نے عالمگیر شہرت پائی۔

## ناں
ان دا ناں ’’عبد اللہ بن محمد بن موسیٰ خوارزمی‘‘ اے، خوارزم نال تعلق رکھدے سن، کچھ مورخین نے انہاں د‏‏ی پیدائش کاسن 780ء لکھیا ا‏‏ے۔، اُتے اوہ المامون دے زمانے وچ سن، بغداد وچ رہ‏‏ے۔

## وجہ شہرت
خوارزمی د‏‏ی وجہ شہرت انہاں تو‏ں زیادہ انہاں دے آثار نيں تے ریاضی تے فلکیات وچ شہرت پاکر ابھرے، خلیفہ المامون تو‏ں منسلک ہوئے جنھاں نے انہاں دا خوب اکرام کیا، “بیت الحکمہ” تو‏ں وی منسلک ہوئے تے معتبر سائنسداناں تے علما وچ شمار ہوئے،
## وفات
ان د‏‏ی وفات 232ھ دے بعد دے کسی سال وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی وفات 850ء وچ ہوئی۔
## تصنیفات
انہاں نے بہت ساری اہ‏م لکھتاں چھڈن جنہاں وچ کچھ اہ‏م ایہ نيں :
* الزیج الاول، الزیج الثانی جو ”السند ہند“ دے ناں تو‏ں مشہور اے،
* کتاب الرخامہ، کتاب العمل بالاسطرلاب،
* تے مشہورِ زمانہ ”کتاب الجبر والمقابلہ“ جسنو‏ں انہاں نے لوکاں دے روز مرہ ضروریات تے معاملات دے حل دے لئی تصنیف کيتا جداں میراث، وصیت، تقسیم، تجارت، خرید وفروخت، کرنسی دا تبادلہ (ایکسچینج)، کرایہ، عملی طور اُتے زمین دا قیاس (ناپ)، دائرہ تے دائرہ دے قُطر(diameter) دا قیاس، بعض ہور اجسام دا حساب جداں ثلاثی، رباعی تے مخروط ہرم وغیرہ۔ ۔
* اس وچو‏ں اک کارنامہ (صورۃ الارض) نامی کتاب د‏‏ی تصنیف وی اے جس وچ انہاں نے مختلف قدرتی تے آدم ساز (انساناں دے بنائے ہوئے) خطے مثلاً پہاڑاں سمندراں، جزیراں، دریاؤں، نہراں تے شہراں نو‏‏ں انہاں دے ناواں د‏‏ی ترتیب دے اعتبار تو‏ں ارضیا‏تی نقشہ جات وچ وقت تے تصحیح دے نال ذکر کيتا اے 
* اوہ پہلے سائنسدان سن جنھاں نے علمِ حساب تے علمِ جبر نو‏‏ں وکھ وکھ کيتا تے جبر نو‏‏ں علمی تے منطقی انداز وچ پیش کيتا۔ 
وہ نہ صرف عرب دے نمایاں سائنسداناں وچ شام‏ل نيں بلکہ دنیا وچ سائنس دا اک اہ‏م ناں نيں، انہاں نے نہ صرف جدید جبر د‏‏ی بنیاد رکھی، بلکہ علمِ فلک وچ وی اہ‏م دریافتاں کاں، انہاں دا زیچ علمِ فلک دے طالبین دے لئی اک طویل عرصہ تک ریفرنس رہیا، خلاصۂ کلام ایہ اے کہ ریاضیا‏تی علوم وچ یورپ کدی وی ترقی نہ کرپاندا جے اس دے ریاضی دان **خوارزمی** تو‏ں نقل نہ کردے، انہاں دے بغیر اج دے زمانے د‏‏ی رہتل، تمدن تے ترقی بہت زیادہ تاخیر دا شکار ہوجاندی۔

الخوارزم (لاطینی وچ جو "الگورتہم" بنا) انہاں دے ناں تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:780 دے جم
گٹھ:850 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:اٹھويں صدی دے منجمین
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:تعین قبلہ دے سائنسدان
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:عرب ریاضی دان
گٹھ:فارسی جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں فارسی شخصیتاں
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی منجمین
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:مسلما‏ن موجدین
گٹھ:نويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:نويں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:نويں صدی دے منجمین
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی جغرافیہ دان

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:سائنسدان
گٹھ:مسلم سائنسدان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ہنری فورڈ

**ہنری فورڈ** (1863 - 1947) اک امریکی کاروباری فورڈ موٹر کمپنی دا مالک سی۔
فیبوناچی

thumb|فیبوناشی

**فیبوناشی**(فیبو ناچی)، **لیونارڈ پسانو بگولو** (لیو ناردوپیزانو بیگول لو) **لیونارڈ فیبوناشی**(فیبو ناچی)  اک اطالوی ریاضی دان سی۔ اوہ 1170ء نو‏‏ں اک بہت امیر تاجر دے گھر وچ پیدا ہويا۔ اپنی مڈھلا جیون وچ ہی اس نے اپنے والد دے نال کاروبار د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سفر کيتا تے ہندوعربک عددی نظام تو‏ں روشناس ہويا۔ ایہ جاننے دے بعد دے ہندوعربک عددی نظام رومن عددی نظام تو‏ں آسان تے بہتر اے اس نے بحیرہ روم دے علاقےآں وچ جا ک‏ے عرب استاداں تو‏ں اسنو‏ں سکھیا۔ اوہ تقریبا 1200ء نو‏‏ں اپنے سفر تو‏ں واپس آیا تے 1202ء وچ 32 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے اس نويں عددی نظام نو‏‏ں یورپ وچ متعارف کرانے دے لئی اک کتاب لکھی۔

## فیبوناشی(فیبو ناچی) متوالیہ
اس نے اپنی کتاب وچ مشق دے طور اُتے اک سوال خرگوشےآں د‏‏ی افزائیش تو‏ں متعلق دتا تے اسنو‏ں حل کيتا۔ بھانويں بھارتی ریاضی داناں نو‏‏ں د‏‏ی متوالیہ (sequence) بہت پہلے تو‏ں معلوم سی، مگر ایہ فیبوناشی(فیبو ناچی) سی جس نے اسنو‏ں یورپ وچ متعارف کرایا۔

اس متوالئی وچ ہر عدد پچھلے دو اعداد دا مجموعہ ہُندا اے، جدو‏ں کہ پہلے دو اعداد صفر تے اک ہُندے نيں۔

:0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987 ... 

کسی وی دو مسلسل فیبوناشی(فیبو ناچی) اعداد دا تناسب سنہرا تناسب (golden ratio) دے تقریبا برابر ہُندا اے جو تقریبا 1.6180339887 ا‏‏ے۔ جويں جويں اسيں وڈے مسلسل فیبوناشی (فیبو ناچی) اعداد لیندے جاواں گے انہاں دا تناسب سنہری تناسب دے نیڑے تر ہُندا جائے گا۔

:\tfrac{34}{21} = 1.619048
:\tfrac{55}{34} = 1.617647

:\tfrac{89}{55} = 1.618182
:\tfrac{144}{89} = 1.617978

:\tfrac{233}{89} = 1.618056

## باہرلے جوڑ
* فیبوناشی (فیبو ناچی)

## حوالے

گٹھ:1170 دے جم
گٹھ:1175 دے جم
گٹھ:1250 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں
گٹھ:اطالوی ریاضی دان
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:عدد نظریہ ساز
گٹھ:تیرہويں صدی دے اطالوی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے یورپی ریاضی دان
گٹھ:پیسا دیاں شخصیتاں
گٹھ:1170ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:تیرہويں صدی دے لاطینی بولی دے مصنفاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:1240 د‏ی دہائی دیاں موتاں
دمتری مندلیف

**دمتری مندلیف** (1834 - 1907) اک روسی سینسدان سی جینے پیریاڈک ٹیبل بنائی سی۔

## حم پل
دمتری مندلیف سائیبیریا روس چ 8 فروری 1834 نوں جمیا۔ اودا پیو سوہنے کم فلاسفی تے سیاست دا استاد سی۔ 1649 چ ٹبر سینٹ پیٹرزبرگ آۓ تے اونے 1850 چ گریجویشن کتی۔ ٹی بی ہونے تے اونوں کریمیا انا پیا۔ 1957 چ اوہ واپس ٹھیک ہوکے سینٹ پیٹرزبرگ آیا۔ 1865 چ اوہ سینٹ پیٹرزبرگ سٹیٹ یونیورسٹی چ پروفیسر لگ گیا۔ 1906 دا نوبل انعام اودے پیریاڈک ٹیشل تس کم کرن تے اونوں دتا گیا۔ 

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:کیمسٹری گرو
جوزف فوریہ

**جوزف فوریہ** (1768 - 1830) فرانس دا اک سعاب تے فزکس گرو سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
الان ٹورنگ

**الان ٹورنگ** (1912–1954) اک انگریز کمپیوٹر گرو سی۔

**ایلن تورنگ**  اک انگریز سائنسدان تے ریاضی دان سن، جنہاں نے عالمی جنگ دوم دے دوران جرمن فوج دے پیغاماں دا رمز توڑنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اوہ کمپیوٹر سائنس د‏‏ی نشو و نما وچ بہت اثر انداز سن تے مفروضاندی کمپیوٹر سائنس تے مصنوعی ذہانت (آرٹیفشل انٹیلیجنس) دے بانی سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔

عالمی جنگ دوم دے دوران انہاں نے بلیچلی پارک (Bletchley Park) وچ کم کیا، جو برطانیہ دا رمز شکنی (codebreaking) دا مرکز سی۔ ایتھ‏ے انہاں نے جرمن رمز بند (encoded)پیغاماں د‏‏ی ترجمانی کرنے دے لئی کچھ تکنیک ایجاد کیتے۔ ترسیل دے عمل وچ پکڑے ہوئے سندیساں دا اصل روپ دریافت کرنے وچ اُنہاں دا کلیدی کردار نے اتحادی افواج نو‏‏ں کئی اہ‏م محاذ آرائیاں وچ نازیاں نو‏‏ں ہرانے دے قابل بنایا۔ اندازہ کيتا گیا اے کہ بلیچلی پارک وچ ہونے والے کم دے سبب، یورپ وچ جنگ دو چار سال د‏‏ی مدت تو‏ں چھوٹائی گئی۔

ٹورنگ اسيں جنسیت دے الزام اُتے قصور وار ٹھہرائے گئے 1952 وچ ، جس وقت برطانیہ وچ ایداں دے فعل غیر قانونی ہی سن ۔ قید ہونے د‏‏ی جگہ، ٹورنگ نے ایسٹروجن دے ٹیکے (کیمیاوی آختہ کاری) بطور لازمی علاج قبول کیتے۔ 1954 وچ ، انہاں د‏‏ی بیالیسواں سالگرہ تو‏ں سولہ دن پہلے، ٹورنگ سائنائڈ کھانے تو‏ں مر گئے۔ تفتیش تو‏ں دریافت ہويا کہ اس د‏ی موت خود کُشی سی، مگر اس د‏ی والدہ تے کچھ ہور لوک اصرار کردے نيں کہ سہو سی، یعنی کہ اس نے غیر ارادی طور اُتے سائنائڈ پی لئی۔ 2009 وچ ، اک انٹرنیٹ کمپین دے نتیجے وچ ، برطانوی وزیر اعظم گارڈن براؤن نے اُس دے نال سلوک دے لئی برطانوی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں عوامی معذرت پیش کيت‏‏ی۔ ملکہ الیزابتھ دوم نے اُس نو‏‏ں 2013 وچ بعد وچ موت معافی بخشی۔

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:1912 دے جم
گٹھ:1954 دیاں موتاں
گٹھ:اسکاٹش نسب د‏‏ی انگریز شخصیتاں
گٹھ:انگریز ریاضی دان
گٹھ:انگریز سائنس دان
گٹھ:انگریز فلسفی
گٹھ:انگریز کمپیوٹر سائنسدان
گٹھ:انگریز ملحدین
گٹھ:انگریز منطقی
گٹھ:انگریز مؤجدین
گٹھ:ویہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:ویہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے ملحدین
گٹھ:خودکشی کرنے والے مرد
گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی برطانوی شخصیتاں
گٹھ:رائل سوسائٹی دے رفقا
گٹھ:زہر خودرنی تو‏ں اموات
گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات
گٹھ:فضلا جامعہ پرنسٹن
گٹھ:کنگز کالج، کیمبرج دے فضلا
گٹھ:مصنوعی ذہانت دے محقق
گٹھ:ہ‏‏م جنس پرست مرد

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
کھاݨا

کھانا اک ایسی شے نوں کیندے نیں جینوں ٹڈ پرن یا مزے واسطے کھاندے یا پیندے نیں۔ اے عام طور تے بوٹیاں یا جانوراں توں بنندا اے جینا چ ودن چ مدد دین آلیاں شیواں ہوندیاں نیں: کاربوہائیڈریٹ، فیٹ، پروٹین، وٹامن یا منرل۔ ایناں نوں کھا کے جاندار طاقت بنا سکدا اے، ود سکدا اے تے اپنا جیون جاری رکھ سکدا اے۔
ماکھی

**ماکھی** یا **شہد** اک مٹھا کھانا ہوندا اے جینوں شہد دیاں مکھیاں پھلاں دا رس چوس کے بناندیاں نیں۔
پلاسٹک

پلاسٹک اک ایہو جیہا مادہ اے جیہڑا اینج دے مصنوعی تے ادھ مصنوعی آرگینک کمپاؤنڈاں توں رل کے بندا اے جیہناں نوں کئی شیواں بنان واسطے کئی شکلاں اچ بدلیا جاسکدا اے۔
لکڑی

**لکڑ**، سخت فائبر دا بݨیا ہویا ٹشو ہُندا اے جو بوٹےآں یا رکھاں وچ پایا جاندا اے۔ ایہنوں صدیاں توں بالݨ واسطے تے عمارتاں بݨاؤݨ لئی بطور میٹیریئل ورتیا جاندا اے۔

گٹھ:لکڑی
ڈیم

**ڈیم** یا بند (Dam) اوس رکاوٹ نو‏‏ں کہیا جاندا اے جیہڑی وَگدے پاݨی یا زمین دے تھلے پاݨی نو‏‏ں جمع کرن لئی بݨی ہوووے ۔ عمومن ڈیماں دا بنیادی مقصد پاݨی دے بہاؤ نو‏‏ں روکنا ہُندا اے جد کہ ایہدے وچ کئی تعمیرات جداں سیلابی دروازے تے پاݨی دے بہاؤ نو‏‏ں سست کرنے والی تعمیرات دا مقصد پانی نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں استعمال وچ لیانا ہُندا اے جداں وکھ وکھ علاقےآں وچ نہری نظام دے تحت موڑنا وغیرہ۔ آبی طاقت دے آلات پاݨی دے منبعے تتلے استعمال ک‏ر ک‏ے ڈیماں وچ بجلی وی پیدا کیت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے ۔ اک ڈیم تو‏ں پیدا شدہ بجلی کئی لکھ لوکاں دے زیر استعمال آ سکدی ا‏‏ے ۔ زراعت دے شعبے وچ ڈیم نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے ۔

## استعمال
* آبپاشی
* پاݨی دے ذخائر
* آوا جاوی
* بجلی تیاری

## ہور دیکھو
* ہیڈ ورکس
* بیراج
* ڈیم

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:سول انجینئرنگ
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:بیراج
گٹھ:ڈیم
1897

## دساں

## سائینسی کھوجاں
1897 چ جے جے تھامسن نے پہلی واری الیکٹران نوں لبیا۔

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1882

## دساں

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں
**[[جوڈو]]** جپان توں 1882 چ ٹرن والا اک مارشل آرٹس اے

## فلماں

## موتاں
1861

## دساں

امریکی کعر دی لڑائی ٹری۔

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں

امریکی کعر دی لڑائی
1849

## دساں
*29 مارچ 1849 نوں انگریز نے پنجاب تے مل ماریا۔
 

## سائینسی کھوجاں

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
1781

## دساں

## سائینسی کھوجاں

13 مارچ 1781 نوں ولیم ہرشل نے یورینس پاندھی لبھیا۔

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
رحیم آدیمی

رحیم آدمی (جم: 30 جنوری 1954ء) کروشیا دی فوج دا کوسوو البانوی نژاد جنرل اے ۔

رحیم کوسوو چ ووچترن دے کراچ [ناں دے [پنڈ چ جمیا تے وڈا ہويا ۔ اس نے بلغارد چ یوگوسلاو ملٹری اکیڈمی چ تعلیم 1976ء چ مکمل کیتی ۔ اسنوں کروشیا چ شیبینک لاگے روگوزنیجا چ تعینات کیتا گیا جتھے اسنے ویاہ کیتا تے اس دے دو نیانے نیں ۔

1986ء چ ساراجیوو دی فوجی عدالت نے مخالف انقلابی سرگرمیاں تے البانوی اریٹینٹزم (ہم زبان علاقہ مڑ حاصل کرن دی کوشش) دے الزام تے مقدمہ چلایا تے اسنوں جیل بھیج دتا ، پر ڈیڑھ سال مگروں سپریم فوجی عدالت نے اسدی اپیل منظور کردے ہوئے اسنوں رہا کر دتا ۔ اسنے اگلے کئی ورہے 1990ء چ کروشیا چ جنگ شروع ہون تک اک افسر دے طور تے سینج چ گزارے تے دیس دے اس حصے چ کروشیائی فوج دے قیام لئی یوگوسلاو فوج نوں چھڈ دتا ۔

اسنے باظابطہ طور تے وزہت داخلہ چ 1991ء چ شمولیت اختیار کیتی تے بعد چ کروشیائی فوج دا حصہ بن گیا ۔ 1992ء تے 1993ء دے دوران اسنے برگیڈیئر دے طور تے کروشیا دے فوجی دستےآں دی سینج دے علاقے چ قیادت کیتی ، جس چ خاص طور تے اسدی ذمہ داری پروجا ڈیم دی حفاظت سی ۔

## ہور ویکھو

*آدم یشاری

گٹھ:کوسووا
گٹھ:کوسوو دے سپاہی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
سرائے (شہر)

سرائے یاں سرائے باتو طلائی اردو دا راجگھر تے گھبلے ویلےآں دے وڈے شہراں چوں اک سی ، جس دی آبادی 2005ء دے برٹانیکا دے اندازے موجب 6 لکھ دے نیڑے سی ۔

ناں سرائے فارسی توں آیا اے جس دا مطلب * محل * اے ۔ 14ویں صدی عیسوی چ سرائے شہر دی تباہی دے مگروں اس دے نیڑے **سارتسان** (موجودہ وولگو گراد) دے قلعے دا قیام عمل چ آیا ۔

## پرانا سرائے

سرائے باتو (یاں سرا‏ئے بیرقے) دریائے وولگا دے تھلویں علاقے چ روس دے استراخان اوبلاست دے *خارابالنسکی ضلع چ سیلیترینوئے [[پنڈ]] دے نیڑے واقع سی تے [[استراخان]] شہر توں 120 [[کلومیٹر]] اتلے چ سی ۔ [[منگول]] حکمران [[باتو خان]] نے 1240ء دے دہاکے دے ادھ چ *'سقسین*' شہر (جہڑا شاید خود وی [[خزار سلطنت]] دے راجگھر [[اتیل]] دی تھاں تے اساریا گیا سی) دی تھاں تے سرائے شہر اساریا ۔ 

سرائے باتو دی اہیمت اس حقیت توں وی واضع اے کہ روسی راجواڑے دے حکمراناں نے سرائے توں [[خان]] کولوں حاکمیت دی سند حاصل کردے سن ۔ اس نال شہزادےآں چ مقابلے دی دوڑ شروع ہو گئی تے [[طلائی اردو]] دا روسی راجواڑے تے کنٹرول ہور مضبوط ہو گیا ۔

== نویں سرائے ==

نواں سرائے ، جس نوں سکےآں تے *سرائے الجدید* لکھیا جاندا سی ، اج دے کولوبووکا شہر دی تھاں واقع سی ، اج ایہہ اثار قدیمہ دی تھاں [[وولگو گراد]] توں 85 [[کلومیٹر]] چڑھدے چ واقع اے ۔ ایہہ 13ویں صدی عیسوی دے ادھ چ [[سرائے باتو]] دی تھاں [[طلائی اردو]] دا راجگھر بنیا ۔

اک یاں ایہہ دونہے شہر کئی بار تباہ ہوئے ۔ [[امیر تیمور]] نے [[نویں سرائے]] نوں 1395ء چ تباہ کیتا ۔ [[قریم یورتی]] دے [[مینلی اول گیرائے]] نے [[نویں سرائے]] نوں 1502ء دے لاگے تباہ تے برباد کیتا ۔ اس دی اخیرلی تباہی 1556ء چ [[روسی سلطنت]] دے [[زار روس|زار]] [[ایوان گروزنی]] دے [[خانان استراخان]] نوں فتح کرن دے مگروں ہوئی ۔


1623ء چ [[اک]] [[روسی]] تاجر *فیدوت افاناسیئوچ کوتوف'' ایران گیا ۔ اس نے تھلویں وولگا بارے ایہہ لکھیا : ایتھے دریائے اختوبا تے طلائی اردو قائم سی ۔ خان دا دربار ، محل، تے مسیتاں سب پتھر دیاں بنیاں سن ۔ پر ہن اینہاں ساریاں عمارتاں توں توڑ کے پتھر استراخان لے جائے جا چکے نیں ۔

## نکی سرا‏ے

سرا‏ئے جوک (نکی سرا‏ئے) ، سرائے ناں دا ہور شہر سی جہڑا دریائے یورال تے واقع سی ۔ ایہہ شہر طلائی اردو دیاں جانشین ریاستاں چوں اک نگوئے اردو دا وڈا شہر سی ۔ 1580ء چ کوہ یورال دے کاسکاں نے اسنوں تباہ کر دتا ، بعد چ ایہہ کجھ قازق خانان دے راجگڑھ دے طور تے ورتیا جاندا رہیا ۔ 

## ہور ویکھو

* بخشی سرائے
* وولگو گراد

گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
کیراشین تاتار

خانان قازان دے 16ویں صدی عیسوی چ سقوط دے مگروں بوہت سارے قازان تاتاراں نوں روسی زار ایوان گروزنی دے حکم تے زبردستی سعائی بنایا گیا تے بعد چ 18وین صدی عیسوی چ وی اینہاں نوں جبری عیسائی بنایا گیا ، ایہہ سعائی تاتاری **کیراشین تاتار** آکھواندے نیں ۔

کجھ سائنسداناں اس گل دی حمایت کردے نیں کہ **کیراشین تاتاراں** دے آباو آجداد سوآر سن ، جنہاں نوں آرمینیاں نے 6ویں صدی عیسوی چ سعائی بنایا جدوں اوہ قفقاز چ رہندے سن ۔ سوآر دوجے قبیلےآں وانگ بعد چ مسلمان ہوگئے تے وولگا بلغار بن گئے تے بعد چ اج دے چواش (جہڑے زیادہ تر سعائی نیں) تے قازان تاتار (جہڑے زیاردہ مسلمان نیں ) بن گئے ۔

کیرشین تاتار سارے تاتارستان چ رہندے نیں ۔ ہن اوہ تاتاراں تے چوواشاں دے وچکار برابر آنا چآہندے نیں ۔ 80 سالاں دی لادین سویت حکومت نے دونہاں مذہباں دے منن آلے تاتاراں نوں اونا مھہبی نئیں رہن دتا جنے اوہ پہلے سن ۔ تاتاراں تے **کیراشین تاتاراں** وچکار سبتوں وڈا اکو فرق روسی ناں نیں ۔

طلائی اردو چ کجھ ترک قبیلے (کومان) 13ویں تے 14ویں صدی عیسوی چ سعائی ہو گئے ۔ اوس ویلے دیاں کجھ کجھ عبادتاں ، اج دیاں کیراشین عبادتاں وانگ نیں ، پر اس گل بارے کوئی معلومات نئیں کہ سعائی کوماناں تے اج دے کیراشیناں وچکار ہوئی تعلق  سی ۔

## ہور ویکھو

*وولگا تاتار
*تاتاری
*سائیبریائی تاتاری

گٹھ:تاتاری
گٹھ:روس
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:لوک
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے
ولادیمیر سوزدال راجواڑا

ولادیمیر سوزدال راجواڑا (1157ء توں 1389ء) (روسی بولی چ **ولادیمیرو سوزدالسکوئے کنیاژیستوا**) یاں ولادیمیر سوزدال روس ، کیویائی روس دیاں جانشین ریاستاں چوں اک سی ، جہڑا 12ویں صدی عیسوی دے ادھ توں 14ویں صدی عیسوی دے اخیر تک قائم رہیا ۔ اگرچہ اپنی پوری تریخ دے دوران ایہہ راجواڑا منگول سلطنت طلائی اردو دا باجگزار رہیا ۔ پر روایتی طور تے اسنوں روسی بولی تے قومیت دا محافظ سمجھیا  جاندا اے ۔ ولادیمیر سوزدال راجواڑا ہولی ہولی ماسکوی روس چ شامل ہو گیا ۔  

گٹھ:روس
گٹھ:روسی راجواڑے
گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
دریائے نیریتوا

دریائے نریتوا بحیرہ ایڈریاٹک دے چڑھدے حصے چ ڈگن آلا سبتوں وڈا دریا اے ۔ ایہہ دریا اپنے قدرتی حسن تے لینڈ سکیپ پاروں مشہور اے ۔

ایہہ دریا بوسنیا تے ہرزیگووینا تے کروشیا چ وگدا اے تے ایتھے دا تازہ پانی دا وڈا زریعہ وی اے ۔

## جغرافیہ

دریا نیریتوا بوسنیا تے ہرزیگووینا تے کروشیا تھانیں وگدا اے تے 230 کلومیٹر لمبا اے جس چوں 208 کلومیٹر دریا بوسنیا چ واقع اے تے 22 کلومیٹر کروشیا دی دوبروونیک نیریتوا کاؤنٹی چ اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:دریا
گٹھ:یورپ دے دریا
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:ابی جغرافیہ
گٹھ:بلقان
قازان تاتار

وولگا تاتاراں دی اکثریت قازان تاتار نیں ۔ ایہہ روس دی مسلمان ریاست تاتارستان دی اکثریتی آبادی نیں ۔ 

11وں توں 16ویں صدی عیسوی دے دوران اج دے روس تے قازقستاندے علاقےآں چ کئی ترک قبیلے رہندے سن ۔ اج دے تاتارستان دے علاقےآں چ ووگا بلغار آباد سن ، جنہاں دی اصلیت غیر وا‏ضع اے ، پر اینہاں نوں تریخ دان ترک نسل دا دسدے نیں ۔ بلغار 8ویں صدی عیسوی چ دریائے وولگا د علاقےآں چ آباد ہوئے تے سن 922ء چ خلافت عباسیہ ولوں گھلے گئے اک مبلغ احمد ابن فضلان دی کوششاں نال اسلام قبول کیتا ۔ دریائے وولگا دے علاقے چ بلغار سیتھی تے فن اوگری لوکاں چ رل مل گئے ۔ منگولاں دے 1241ء توں یورپ تے حملے مگروں ، وولگا بلغاریہ توں شکست ہوئی تے اسنوں تباہ تے برباد کر دتا گیا تے اس دے علاقے نوں طلائی اردو چ شامل کر لیا گیا ۔

وولگا بلغاریہ دی کجھ ای آبادی منگولاں دی قتل و غارت توں بچی ، جہڑی تقریبا ساری دی ساری اتلے علاقےآں ول چلی گئی ۔ پر بعد چ امن دے ویلے چ اینہاں بلغاراں تے طلائی اردو دے قپچاق تاتاراں وچکار کجھ حد تک رل مل ہویا ۔ بلغاراں نے قپچاق بولی اختیار کر لئی تے تاتار دا نسلی ناں اپنا لیا (کئی تھانواں تے ناں بلغار وی ورتیا جاندا رہیا) تے ایسے دوران حملہ آور منگولاں تے تاتاراں نے اسلام قبول کر لیا ۔ دو صدیاں مگروں طلائی اردو سلطنت بکھر گئی تے ایہہ علاقہ خانان قازان دے ناں نال اک آزار ریاست بن گیا ، جس تے 1552ء چ روسی سلطنت نے مل مار لیا تے اج تک ایہہ علاقہ روس دے مل ہیٹھ اے ۔ تریخ داناں چ اختلافی مسئلہ اے کہ بلغاراں تے تاتاراں دی کس حد تک رل مل ہوئی تے اج دے قازان تاتاراں دے مورثاں (آباو اجداد) چ ہر گروہ دا کنا حصہ اے ۔ ایہہ منیا جاندا اے اے کہ اینہاں دی وڈی گنتی سدھی بلغاراں دی اولاد چوں اے ۔ پر کجھ قپچاقاں دی بولی تے قومیت (ناں) دی بنیاد تے اج دے تاتاراں تے اینہاں دے اثر تے زور دیندے نیں ۔ تے کجھ دوجے بلغار ورثے تے زور دیندے نیں تے کدی کدی قازان تاتاراں نوں بلغاراں دے کسے حد تک برابر قرار دیندے نیں ۔ اوہ کیندے نیں اگرچہ وولگا بلغار اپنی بولی تے ناں برقرار نئیں رکھ سکے پر اینہاں دا مذہب تے پرانی ثقافت تے موجود اے ۔ ایہہ نظریہ رکھن آلے مفکران دے موجب ، وولگا بلغاریہ دی فتح دے مگروں وولگا بلغار بوہت گھٹ منگولاں تے ترکاں چ رلے ، خاص طور تے اتلے علاقےآں چ جہڑا کہ تاتارستان بنیا ۔ کجھ لوک نسلی ناں تاتار توں بلغار کرن دی حمایت وی کردے نیں - جہڑی بلغارازم ناں دی تحریک اے ۔

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے

گٹھ:روس
گٹھ:روسی مسلمان
نغائے بیک

**نغائے بیک** اوہ تاتاری نیں جہڑے کاسک (سرحدی محافظ) بن گئے ، جہڑے عام طور تے روسی آرتھوڈکس سعائی نیں تے کوہ یورال چ رہندے نیں ۔ ایہہ 17ویں تے 18ویں صدی عیسوی چ روسی سلطنت دی قازقستان نال سرحد دے پہرے دار سن ۔ نغائے بیک دعوی کردے نیں کہ اوہ تاتاری کیتے کئے اوگری میگیار قبیلےآں دی نسل چوں نیں ، جنہاں نے پانومی میداناں (ھنگری) ول ہجرت نئیں کیتی ۔

روس چ نغائے بیکاں دے سبتوں وڈے پنڈ دا ناں **پاریژ** (پیرس) اے جسدا ناں فرانس دے راجگھر پیرس دے ناں تے اے ۔ اس دی وجہ نغائے بیکاں دا نیپولین دیاں جنگاں چ حصہ لینا اے ۔
## ہور ویکھو

*تاتاری
*سائبیریائی تاتاری
*وولگا تاتار
*قازان تاتار

گٹھ:تاتاری
گٹھ:روس
گٹھ:روسی مسلمان
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:لوک
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
رینے ڈیکارٹ

**رینے ڈیکارٹ** فرانس دا اک فزکس فلاسفی تے ریاضی گرو سی۔

**رینے ڈیکارٹ** فرانسیسی ریاضی دان تے جدید فلسفے دا بانی سی۔ تورین وچ پیدا ہويا۔ پیرس وچ ریاضی، طبعیات تے الہیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ کم سنی ہی وچ تمام ممتاز فلسفیاں د‏‏یاں کتاباں پڑھ لیاں سن۔ فلسفے دے نال ریاضی تو‏ں وی خاص شغف سی۔ اس نے الجبرا تے جیومیٹری دے امتزاج دا اک خاص طریقہ ایجاد کيتا جسنو‏ں ہن تحلیلی ہندسہ Anatytic Geomentry کہندے نيں۔ فلسفے اُتے متعدد کتاباں تصنیف کيتی جنہاں وچ مراقیات تے اصول فلسفہ جدید فلسفے اُتے اعلیٰ درجے دیاں لکھتاں شمار کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اس نے علم دے تمام شعبےآں وچ ریاضی دے اصولاں تے قاعداں دا اطلاق کرنے دا طریقہ وضع کيتا تے ایہ اس دے فلسفے دا بنیادی پہلو ا‏‏ے۔ اوہ خیالی مظاہر نو‏‏ں وی طبیعی تے کیمیاوی اصول دے ماتحت سمجھدا ا‏‏ے۔ سائنس وچ اس نے روایت دا نال نہ دتا بلکہ فرانسس بیکن دے استقرائی طریق د‏‏ی پیروی کیتی۔ اُتے مشاہدے تے تجربے تو‏ں زیادہ منطق تے عقل اُتے انحصار کيتا۔ فلسفے اُتے اس دا اثر گہرا ا‏‏ے۔ بعض نقاد اسنو‏ں بابائے فلسفۂ جدید کہندے نيں۔

## بارلے جوڑ

## حوالے

رینے ڈیکارٹ
گٹھ:1596 دے جم
گٹھ:1650 دیاں موتاں
گٹھ:اخلاقیات دے فلسفی
گٹھ:تریخ افکار
گٹھ:تریخ فلسفہ
گٹھ:تریخ دے فلسفی
گٹھ:تعلیم دے فلسفی
گٹھ:سائنسی فلسفی
گٹھ:ستارہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:ستارہويں صدی دے فرانسیسی مصنفاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے فلسفی
گٹھ:سویڈن وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:فرانسیسی رومن کیتھولک
گٹھ:فرانسیسی ریاضی دان
گٹھ:فرانسیسی سائنسدان
گٹھ:فرانسیسی فلسفی
گٹھ:فلاسفہ عقل
گٹھ:فن دے فلسفی
گٹھ:ماہرین علمیات
گٹھ:ماہرین مابعد الطبعات
گٹھ:ماہرین وجودیات
گٹھ:مسیحی فلاسفہ
گٹھ:مسیحی مصنف
گٹھ:مصنفاں فلسفہ
گٹھ:نمونیا تو‏ں اموات
گٹھ:طبعی فلاسفہ
گٹھ:رہتل دے فلاسفہ
گٹھ:تریخ سائنس
گٹھ:تریخ تعلیم
گٹھ:معاشرتی علوم دے فلسفی

گٹھ:فلاسفی
گٹھ:فرانس
لاؤزی

**لاؤزی** پرانے چین دا اک فلسفی تے تاؤمت دا مڈلا ایکٹر سی۔

گٹھ:فلاسفی
گٹھ:چینی شخصیتاں
جان لاک

**جان لاک** (1632 - 1704) اک انگریز فلسفی تے حکیم سی۔ جان لاک نوں لبرلزم دی سوچ دا موڈی منیا جاندا اے۔

جان لاک دے پیو دا ناں وی جان لاک سی اوہ اک پینڈو وکیل سی۔ لاک 29 اگست 1632 نوں رنگٹن، سمرسٹ انگلینڈ چ جمیا۔ مڈلی پڑھائی لندن چ کرن مگروں کرائسٹ چرچ کالج، آکسفورڈ چ داخلہ لیا۔ ایتھے اونوں رینے ڈیکارٹ پسند آیا۔ 1658 چ اونے ایم اے کیتا۔

## بارلے جوڑ
* جان لاک دیاں لکھتاں 

گٹھ:فلاسفی
نوم چومسکی

**نوم چومسکی** () (1928) اک امریکی فلسفی تے سیاسی کاما اے۔ چومسکی 50 وریاں توں میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی وچ پروفیسر لگیا اے۔ اوہ لڑائی سیاست تے میڈیا تے 100 توں ود کتاباں دا لکھاری اے۔ اوہدیاں کتاباں دے اتے پتے سب توں زیادھ پچھلے وریاں وچ دتے گۓ نیں۔ 2005 دی اک کہڈ وچ اوہنوں دنیا دے وڈے سیانیاں وچ گنیا گیا اے۔

**اورام نوم چومسکی** (انگریزی: Avram Noam Chomsky; جنم 7 دسمبر 1928) اک امریکی ماہر لسانیات، انٹیکچوئل، فلسفی، اتہاسکار اتے سیاسی نقاد ہے۔ اس نوں اجوکی لسانیات  دا پیؤ منیا جاندا ہے۔ اج کلّ اوہ میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دا   پروفیسر ہے۔

چومسکی نوں جینیریٹو گرامر دے اصولاں دا لبھن آلا اتے ویہویں صدی دی لسانیات وچّ سبھ توں وڈا یوگدانی منیا جاندا ہے۔ اس نے جدوں نفسیات دے کھیاتی پراپت وگیانی بی ایف سکنر دی کتاب *[[وربل بہیویئر]]* دی تنقید لکھی، جس نے 1950 دے دہاکے وچّ ویاپک مانتا پراپت ووہارواد دے سدھانت نوں چنوتی دتی، تاں اس نال کاگنیٹو منووگیان وچّ اک طرحاں دی کرانتی دا سوترپات ہویا، جس نال نہ صرف منووگیان دا ادھئن اتے جانچ پربھاوت ہوئے سگوں بھاشا وگیان، سماج شاستر اتے مانوشاستر ورگے کئی کھیتراں وچّ بنیادی تبدیلیاں آئیاں۔

آرٹس اینڈ ہیومینٹیج سائیٹیشن انڈیکس دے انوسار 1980-92 دے دوران جنے کھوجکاراں اتے ودواناں نے چومسکی نوں سائیٹ کیتا ہے اونا شاید ہی کسے زندہ لیکھک نوں کیتا گیا ہووے۔ اتے انا ہی نہیں، اوہ کسے وی عرصے وچّ اٹھواں سبھ توں وڈا سائیٹ کیتے جان والا لیکھک ہے۔  

1960 دے دہاکے دی ویتنام جنگ دی آلوچنا دی لکھی کتاب *[[د رسپانسبلٹی آف انٹیلیکچوئلس]]* دے بعد چومسکی خاص طور اتے انترراشٹری پدھر اتے میڈیا دے آلوچک اتے راجنیتی دے ودوان وجوں جانے جان لگے۔ کھبے پکھ اتے امریکہ دی راجنیتی وچّ اج اوہ اک تیز طرار چنتک وجوں پرسدھ ہن۔ اپنے راجنیتک ایکٹوجم اتے امریکہ دی ودیش نیتی دی تیز آلوچنا لئی اج اوہناں نوں پوری دنیاں وچّ جانیا جاندا ہے۔
## جیونی
چومسکی دا جنم 1928 وچّ امریکہ دے شہر پھلاڈیلپھیا (پینسلوانیا) وچّ یوکرینی پتا ولیئم چومسکی اتے ماتا ایلسی چومسکی دے گھر ہویا۔

چومسکی نے اپنی مڈھلی تعلیم سینٹرل سکول آف فلاڈیلفیا توں کیتی اتے 1945 وچّ یونیورسٹی آف پینسلوانیا وچّ لسانیات پڑھن چلے گئے۔ اتھے چومسکی دا سمپرک پرسدھ بولی-وگیانی زیلگ ہیرس نال ہویا، جس نے چومسکی دی گیان-سیدھن وچّ وڈا رول ادا کیتا۔

## پرمکھ رچناواں
*سنٹیکٹک سٹرکچرز (1950)
*آسپیکٹس آف دا تھیوری آف سنٹیکس (1965)
*لیکچرز آن گورنمینٹ اینڈ بائینڈنگ (1980)
*نولج آف لینگوئیج: اٹس نیچر، اؤرجن، اینڈ یوز (1986)
*بیریئرز (1986)
*دا منیملسٹ پروگرام (1995)
*نیو ہرائیزنز ان دا سٹڈی آف لینگوئیج اینڈ مائینڈ (2000)।
*امیرکن پاور اینڈ دا نیو میڈارنز (1969)
*ایٹ وار ود ایشیا (1970)
*مینوپھیکچرنگ کنسینٹ: دا پولٹیکل اکانمی آف ماس میڈیا (1988)
*روگ سٹیٹس (2000)
*فیلڈ سٹیٹس: دا ابیوز آف پاور اینڈ دا اسولٹ اون ڈیموکریسی (2006)।

## حوالے

## حوالے

گٹھ:بولی ماہر
گٹھ:امریکی فلسفی
گٹھ:امریکی لوک
گٹھ:1928ء دے جم
گٹھ:امریکی شخصیتاں
نکولو مکیاولی

**نکولو مکیاولی** (1469 - 1527) اٹلی دا اک لکھاری تے سیاسی فلسفی سی۔
لڈوگ وٹگنشٹائن

**لڈوگ وٹگنشٹائن** (1889 - 1951) آسٹریا-ہنگری دا اک جرمن انگریز فلسفی سی۔
## جم پل
لڈوگ وٹگنشٹائن 26 اپریل 1889 چ ویآنا چ کارل تے لیوپولڈی وٹگنشٹائن دے کعر جمیا۔ اوہ اٹھ پعین پعراواں چ نکا سی تے آسٹریا-ہنگری دے اک مشہور ٹبر نال اودا جوڑ سی۔ اونے مکینیکل انجینرنگ ول کیا تے ایتھے اودی کھوج میتھمیٹکس سی۔ رسل نوں پڑھدیاں ہویاں اوہ رسل نوں ملن وی ٹر گیا۔

## کم
پہلی وڈی لڑائی نے اودا دل توڑیا تے ایس دے مگروں اونے فلاسفی تے ٹریکٹس لکھی جیہڑی جرمن تے انگریزی ج چھپی۔ کئی ہور کم کرن مگروں جدوں اوہ کیمبرج پونچیا تے اونوں پتہ چلیا جے اوہ دنیا دا منیا پرمنیا فلسفی اے۔ کیمبرج نوں اونے 1947 چ چھڈ دتا تے لکھن پڑھن ول لگ گیا۔ 29 اپریل 1951 چ کینسر نال مر گیا۔
یو زی

**یو زی** (1130 1200) اک چینی گرو سی جینے کنفیوشس دیاں گلاں نوں ودایا۔
قسطنطین I

**قسطنطین پہلا** (272 337) رومی سلطنت دا پہلا سعائی بادشاہ سی۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
شارلمین

**شارلمین** (742 814) جرمن فرینک دا 768 توں تے رومیاں دا 800 توں لے کے اپنے مرن 814 تک بادشاہ سی۔ اونے فرینکاں دے بادشائی نوں لیندے تے وشکارلے یورپ تک پھیلادتا۔

شارلمین پیپن () تے برٹراڈا دا پتر سی۔ اوہ 742 چ ویلونیا، بیلجیم چ جمیا۔ اودے دادے چارلس مارٹل دے نال تے اودا ناں کارل یا چارلس رکھیا گیا۔ پیپن دے مرن تے اودی بادشائی اودے دو پتراں شارلمین تے اودے پعرا وچ ونڈی گئی اودے پعرا دے مرن تے شارلمین فرینکاں دا کلا بادشاہ بن گیا۔

شارلمین نے جرمن قبیلیاں نال لڑائیاں دا مڈ رکھیا جیہڑا کئیورے چلیا تے انت تے سارے جرمنی تے چھاگیا تے جرمناں نوں سعائی بنن تے مجبور کردتا۔ دکھن چ بنو امیہ دے خلاف اودی لڑائی جت ج نان بدلی تے اونوں واپس جانا پیا۔ اٹلی چ اونے لمبارڈی راج تے مل ماریا۔

اپنی عمر دے آحری ویلے اپنے کماں دے پورا ناں ہون تے میوسی نال روگی ہوکے 28 جنوری 814 نوں آخن چ مر گیاتے اوتھوں دے کرجے ج اونوں دبیا گیا۔ مرن ویلے اودی عمر 72 ورے سی تے اونے 47 ورے راج کیتا۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
سائیمن بولیڡر

**سائیمن بولیور** (1783 1830) وینزویلا دا اک فوجی تے سیاسی سردار سی۔

جنوبی امریکا دا اک محب وطن جسنو‏ں جنوبی امریکا دا نجات دہندہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ وینزویلا دے راجگڑھ کیرمیکس وچ پیدا ہويا۔ میڈرڈ وچ تعلیم پائی۔ یورپ تے امریکا د‏‏ی سیاحت کيتی۔ 1809ء وچ وینزویلا واپس آیا۔ تے ہسپانیہ دے خلاف وینزویلا د‏‏ی تحریک آزادی د‏‏ی قیادت کيتی۔ 1811ء وچ وینزویلا نے خود مختاری دا اعلان کر دتا۔ جس تو‏ں ہسپانیہ نال جنگ چھڑ گئی جو اٹھ سال جاری رہی۔ اس دوران وچ بولیور نو‏‏ں پنج بار وطن چھڈنا پيا۔ لیکن جدو‏ں وی واپس آیا، پہلے تو‏ں ودھ چڑھ کر جنگ آزادی وچ حصہ لیا۔

1819ء وچ وینزویلا تے گرینیڈا نے مل ک‏ے جمہوریہ بنائی جس دا ناں کولمبیا رکھیا گیا۔ بولیور اس دا صدر منتخب ہويا۔ 1821ء وچ آئین کااعلان ہويا تاں بولیور دوبارہ صدر چنا گیا۔ 1823ء وچ اس نے ہسپانیہ نو‏‏ں اکوادور تو‏ں وی باہر کيت‏‏ا۔ اوہ جنوبی امریکا د‏‏ی تمام جمہوریتاں نو‏‏ں متحد کرنا چاہندا سی۔ مگر اس د‏ی ایہ آرزو پوری نہ ہوئے سکيتی۔ 1830ء وچ دل برداشتہ ہوئے ک‏ے مستعفی ہوئے گیا تے بقیہ زندگی وڈی عسرت وچ گزاری۔ جنوبی امریکا دے متعدد ملکاں دے درالحکومتاں وچ اس دے مجسمے نصب ني‏‏‏‏ں۔ بولیویا دا ملک وی ايس‏ے دے ناں تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔
[220px|thumb|سائیمن بولیڡر [ٹورانٹو - کینیڈا]]
## حوالے

گٹھ:1783 دے جم
گٹھ:1830 دیاں موتاں
گٹھ:اقدام قتل تو‏ں زندہ بچ جانے والے
گٹھ:امریکی سیاست دان
گٹھ:امریدیاں شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی بولیویائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی پیروی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی کولمبیائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی وینزویلائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:بولیویا دے صدور
گٹھ:تریخ ایکواڈور
گٹھ:تریخ بولیویا
گٹھ:تریخ پاناما
گٹھ:تریخ پیرو
گٹھ:تریخ کولمبیا
گٹھ:تریخ وینزویلا
گٹھ:تپ دق تو‏ں اموات
گٹھ:فری میسن
گٹھ:فعالیت پسند آزادی
گٹھ:کاراکاس د‏ی شخصیتاں
گٹھ:کولمبیا وچ وبائی مرض اموات
گٹھ:گوریلا جنگ نظریہ ساز
گٹھ:وینزویلا دے صدور
گٹھ:وینزویلائی انقلابی
گٹھ:وینزویلائی جرنیل
گٹھ:وینزویلائی رومن کیتھولک

گٹھ:تریخ
گٹھ:امریکین دی تریخ
1725

## دساں

## سائینسی کھوجاں = 7580753002967497739983

## کھیڈاں

## فلماں

## موتاں
کوامی نکرومہ

**کوامی نکرومہ** (1972-1909) گھانا دا صدر تے افریقہ دے اک جٹ ہون لئی کم کرن والا سی۔
جپانی میپل

**جپانی میپل** جپان روس چین تے کوریا دا لکڑ والا بوٹا اے۔ ایدے سوہنے پتیاں مورت تے رنگ توں اینوں ساری دنیا چ سجاوٹ لئی اگایا جاندا اے۔

## مورت نگری

File:Acer palmatum img.jpg
File:Acer palmatum-Bonsai.jpg
File:Acer japonicum rubra leaves.jpg
File:Acer palmatum BotGartenMuenster Faecherahorn 6691.jpg
File:Acer seed.jpg
File:Acer palmatum sango kaku.jpg

### بارلے جوڑ
ہمبولٹ یونیورسٹی برلن

**ہمبولٹ یونیورسٹی** برلن جرمنی دی سب توں پرانی یونیورسٹی اے۔ ایدی نیو اک پرشین پڑھاکو ہمبولٹ نے 1810 چ رکھی۔ اے یونیورسٹی مکروں دوجی یورپی یونیورسٹیاں لئی اک ادھارن سی۔

### بارلے جوڑ
ڈایالیکٹک

**ڈایالیکٹک** گل بات کرن دا اک ول اے جیہڑا لیندی فلاسفی تے ہندستانی سوچ چ پرانے ویلیاں توں ورتیا جاندا اے۔
جانن پڑھت

**جانن پڑھت** فلاسفی دی اک ٹعنی اے جیدے چ جانکاری (Knowledge) بارے گل بات کیتی جاندی اے۔
ورتن

**ورتن** چنگا ورتن یا ورتن فلاسفی، فلاسفی دی اک ٹعنی اے جیدے وچ چنگیائی، برائی، ٹھیک، سچ چؤٹھ، نیاؤں بارے گل بات ہوندی اے۔ ورتن فلاسفی نوں کج فلسفی چنگیائی دی سائینس وی کیندے نیں۔

گٹھ:فلاسفی
فیمینزم

**فیمینزم**،  **نسائیت**، **نسوانیت**، **تانیثیت** یا **تحریک آزادئ نسواں**، معاشرتی تحریکاں، سیاسی تحریکاں تے تانیثی نظریات دا اک سِلسلہ اے جیہدا مقصد جنس د‏‏ی سیاسی، معاشی، ذا‏تی تے معاشرتی مساوات نو‏‏ں متعین تے قائم کرنا اے۔ نسائیت اس حیثیت نو‏‏ں شام‏ل کردی اے کہ معاشرے مردانہ نقطہ نظر نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں تے اوہناں معاشریاں وچ سواݨیاں دے نال ناروا سلوک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ایہدے وچ صنفی دقیانوسی تصورات دے خلاف لڑنا تے سواݨیاں لئی تعلیمی، پیشا ورانہ تے باہمی مواقع تے نتائج مرتب کرنا شام‏ل نيں جیہڑے مرداں دے برابر نيں۔

## حوالے

گٹھ:فیمینزم
گٹھ:نسائیت
گٹھ:معاشرتی نظریات
گٹھ:نسائی نظریات
آپنی مرضی

**آپنی مرضی** کسے اک بندے یا بندیاں دا کسے رکاوٹ توں بغیر کسی چنوتی نوں کرن نوں کیا جاندا اے۔
معلومات

**معلومات** یا جاݨکاری کِسے بندے دا پڑھائی یا کم کر کے کِسے شے بارے جانݨا اے ۔

گٹھ:فلاسفی
گٹھ:معلومات
تُک

**تُک** سوچن دی سائینس اے۔ ایہ فلاسفی دا اک انگ اے۔ تُک دی ادھارن ارسطو دی ایہ گل اے۔

# سارے انساناں مرنا اے۔
# سقراط وی اک انسان اے۔
# ایس لئی اوہنے وی مرنا اے۔

تک سعاب تے کمپیوٹر دا وی اک بول اے جیدے چ گل بات کرن تے سچ ول اپڑن دی راہ بارے جانکاری لئی جاندی اے۔

گٹھ:فلاسفی
اصلیت

**اصلیت** کسے شے دی اوہ حالت اے جیدے وج اوہ اصل چ ہوندی اے ناکہ جنج اودے بارے ج سوچیا گیا ہوۓ۔

گٹھ:فلاسفی
سلوک

**سلوک** اوہ اے جیہڑا اک جاندا تے بوٹا کردا اے یا اے کنج کردا اے۔ اے شعوری یا لاشعوری وی ہوسکدی اے۔ اے وراثت چ لبدی اے یا سکھی جاندی اے۔
مڈپوجا

**مڈپوجا** کسے مت یا سوچ دے مڈویں انگاں تے سختی نال چلن نون آکھیا جاسکدا اے۔
اک اللہ نوں مننا

**اک اللہ نوں مننا** (Monotheism) مزہبی سوچ اے جے اللہ تعالا صرف اک اے اودے نال ورگا کوئی ہور نیں۔
پولیتھیازم

**پولیتھیازم** اک توں چوکھے خداوان نوں منن یا اللہ دا شریک یا نال دا بنان والی سوچ نوں پولیتھیازم آکھیا جاندا اے۔
نفس (تقابل)

**روح** کسے بندے، جانور یا ہور جیوندی شے دے وجود دی اوہ نہ دکھن والی طاقت اے جیہڑی جسم نوں حیاتی بخشدی اے۔ روح تے جسم دے تعلق دا ناں زندگی اے۔ روح نوں آتما تے نفس وی آکھیا جاندا اے تے انگریزی وچ Spirit تے Soul آکھیا جاندا اے۔
سن یات سین

**سن یات سن** (1925- 1866) چین دا اک انقلابی سردار سی۔

**سن یات-سنت** (*[[چینی بولی|چینی]] اچارن:سن یی شیئیں*؛ 12 نومبر 1866 – 12 مارچ 1925) اک چینی انقلابی، میڈیکل ابھیاسی اتے چین لوکراج دا پہلا صدر اتے بانی سی۔ چین لوکراج بناؤن وچ موڈھی ہون کرکے سن نوں تائیوان وچ "قوم دا پیؤ" اتے چین وچ "لوکراجی انقلاب دا موہری" آکھیا جاندا اے۔ اہنے شنہائی انقلاب دے سالاں دوران چھنن خاندان دی تختہ-پلٹی وچ اہم رول ادا کیتا سی۔ 1912 وچ چین لوکراج دی قیام مگروں ایہنوں ایہدا عارضی صدر بنا دتا گیا۔ اس توں بعد اہنے ہوراں نال رل کے کوومنتانن دا قیام کیتا اتے ایہدا پہلا آگوُ بنیا۔ چیانگ کائی شیک

## حوالے

گٹھ:سن یات سن
گٹھ:چینی انقلابی

 

گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
چن شی ہوانگ

**چن شی ہوانگ** اکٹھے چین دا پہلا بادشاہ سی۔

**چن شی ہوانگ** (260–210 ق م ), personal name **Ying Zheng**, چن راجٹبر دا راجا سی (دور  246–221  ق م ) جسنے باقی سبھ لڑ رہیاں ریاستاں نوں جت کے 221  ق م  وچّ چین نوں اک کیتا۔  اسنے پہلے حاکماں ولوں ورتیا گیا خطاب نہیں ورتیا سگوں، 220 توں 210 ق م  تکّ چن راجٹبر دے پہلے بادشاہ  طور حکومت کیتی۔

## ایہ وی ویکھو
*تن ملوک تے پنج شہنشاہ 
*چین دے راج ٹبر 
*پیلا شہنشاہ
*چن راجٹبر 
## حوالے

گٹھ:چن خاندان
گٹھ:260 ق م دے جم
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:چین دے بادشاہ

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ
گٹھ:چینی راج ٹبرگٹھ:چین دے راج ٹبرگٹھ:چین دی تریخ

گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016
یوگا

**یوگا** پرانے ہندستان دیاں ذہنی تے پنڈے دیاں ورزشاں دا اک مخصوص طریقا اے ۔

گٹھ:کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
زین

**زین** مہایانہ بدھ مت دا اک انگ اے۔ جپانی بول زین پنجابی بول تعیاں تے سنسکرت بول دھیان توں بنیا اے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
سوسائیٹی

**سوسائیٹی** لوکاں دے اک جٹ یا ٹولی نون کیندے نیں جیہڑے اک دوجے نال رلدے ملدے نیں
ٹبر

thumb
**ٹبّر** (انگریزی: Family) انساناں دی ایہجا گروہ اے جیہناں دا خون دا ساک ہُندا اے تے اوہ اکٹھے اِکو گھر وچ رہندے نیں یا اوہناں دا بہت قریبی تعلق ہُندا اے۔

## حوالے

گٹھ:خاندان
گٹھ:رشتے
گٹھ:گھر
کنفوشیسزم

**کنفیوشنازم** اک چینی اخلاقی تے فلسفیانہ پربندھ اے جیہڑا چینی فلسفی کنفیوشس دیاں سوچاں توں ٹریا اے۔

**کنفوشیسزم** جاں کنفوشیس مت (:en:Confucianism، چینی: 儒學، یعنی *ودواناں دا آشرم*) چین دا اک پرانے اتے مول دھرم، فلسفہ اتے سداچارک وچاردھارا اے۔ اس دا موڈھی چینی فلسفی کنفوشیئس سی، جس دا جم 551 ق م اتے مرن 479 ق م منیا جاندا اے۔

ایہہ دھرم مکھ طور اُتے سداچار اتے فلسفہ دیاں گلاں کردا اے۔ دیوتیاں اتے ربّ دے بارے وچ زیادہ کجھ نہیں کہندا۔ اس لئی اسنوں دھرم کہنا غلط پرتیت ہندا اے۔ اسنوں جیون سٹائل کہنا زیادہ بہتر اے۔ ایہہ مذہبی نظام کدے چینی  راج دا راجدھرم ہویا کردی سی۔

گٹھ:فلسفہ
گٹھ:چین
گٹھ:انجان
جین مت

**جین مت** ہندستان دا اک پرانا مت اے اے کسے دے وی خلاف تشدد ناں کرن دی صلاح دیندا اے۔

## بارلے جوڑ
جواک

thumb|جواک
جمن تے بالغ ہون دے وشکارلے ویلے دے انسان نوں جواک کیندے نیں۔
ویاہ

**ویاہ**، انساناں دے وچکار اک سماجی یا قانونی تعلق دا نام اے جیہدے نال ساک بݨدے نیں۔ ویاہ لوکاں دے درمیان اک ثقافتی تے اکثر قانونی طور تے تسلیم شدہ اتحاد اے جو آپس وچ شوہر بیوی کہلاؤندے نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:رشتے
گٹھ:شادی
گٹھ:خاندان
لونگ دا لشکارا

**لونگ دا لشکارا** پنجابی بولی ج ہندستان چ 1986 چ بنن والی اک فلم جینوں ہرپال ٹوانہ نے بنایا۔جگجیت سنگھ دے سنگیت نردیشن تحت گرداس مان نے اس فلم وچ سدا مشہور گیت چھلا گایا۔
## ایکٹر
*راج ببر
*اوم پوری
*گرداس مان
*نینا ٹوانہ
*ہرپریت دیول
*نرمل رشی
*سردار سوہی
*مہر مٹل
*منجیت مان

## بارلے جوڑ
*http://www.imdb.com/title/tt0308513/
*http://www.youtube.com/watch?v=yP7XbwSfnCM لونگ دا لشکارا - گانا

گٹھ:پنجابی فلم
ہیضہ

**ہیضہ** (Cholera) اک خطرناک قسم دا روگ ہوندا اے جیہڑا کے نکی آندر چ اک بیکٹیریا وبریو کولرا باجوں ہوندا اے۔ 2010 چ 35 لکھ لوک ایس روگ دے روگی ہووے تے جناں چوں ‎100,000-130,000 لوک مر گۓ۔ 

## بارلے جوڑ

* http://www.urdumania.com/urdu-topics/cholera-disease-causes-symptoms-and-treatment-in-urdu.php
زکام

زکام اک توں دوجے نوں لگن آلا روگ اے جیہڑا کے اتلی ساہ لین آلی نالی چہ مسئلہ کردا اے۔ ایہہ وائرس توں پھیلدا اے۔

## بارلے جوڑ
تماکھو

**تماکھو** شرمائی ٹبر دے اک ٹوکرے نکوٹیانا دا اک بوٹا اے۔ ایس ٹوکرے وچ 70 دے نیڑے بوٹے نیں پر نکوٹیانا ٹباکم کم دا بوٹا اے۔ تماکھو دے سکے پتے سگٹاں، پائپاں، حقیاں وچ ورتے جاندے۔ ایہدے پتیاں وچ نکوٹین ہوندی اے جیہڑی من سوچ نوں اتے لے جاندی اے۔ نکوٹیانا ٹباکم بپار پدھر تے سب توں چوکھا اگایا جانوالا بوٹا اے۔

اینوں کھایا جاسکدا اے، کیڑے مارن واسطے ورتیا جاسکدا اے یا فیر دوائی وی بنان چ ورتیا جاندا اے۔ اینوں زیادہ تر مزے واسطے پیتا جاندا اے۔

## ناں

## تریخ
تماکھو دی اگائی دے سب توں پرانے نشان 1400–1000 م پ وچ میکسیکو وج ملدے نیں۔ کئی پرانے امریکی قبیلے ایس نوں اپنے روحانی کماں لئی ورتدے سن۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:تماکھو
انٹروالڈن

**انٹروالڈن** سویٹزرلینڈ دی اک پرانی کینٹن اے ہن اے دو انگاں چ ونڈی ہوئی اے۔
کمیونزم

**کمیونزم** اک سیاسی سماجی سوچ اے جیدے وچ سب ليی برابر دی سوسایٹی دی مانگ کیتی جاندی اے۔ ایہدے وچ کوئی سرکاری، پیسے والی یا سماجی انسانی پدھر نہیں ہوندی۔ کمیمنزم دا اصل کم اک بے پدھرا انسانی سماج بنانا اے۔ کمیونزم کسے اک بندے دے خلاف نہیں پر ایہ چاہندا اے جے ایسے فیصلے یا کم ہون جیھدے نال اک یا کجھ لوکاں دے بجاۓ ساریاں دا فیدا ہووے۔ 

## تریخ
کارل مارکس تے فریڈرش اینگلز نے 1848 نوں کمیونسٹ ہوکا اک نکی کتاب لکھی جیدے وچ کمیونزم دیاں مڈھلیاں سوچاں دتیاں گیاں نیں۔ چوکھے سوشلسٹ تے کمیونسٹ ہجے وی ایس کتاب نوں ویکھدے نیں۔

**کمیونزم**، کارل مارکس اتے فریڈرک اینگلز ولوں دسیا اتے کمیونسٹ مینیفیسٹو (کمیونسٹ منشور) وچّ بیان کیتی سماج دی آخری منزل ہے۔ کمیونزم، سماجی - سیاسی فلسفے دے مطابق اک اجیہی وچاردھارا (آئيڈیالوجی)دے روپ وچّ ورنت ہے، جس وچّ سنرچناتمک پدھر اتے اک سمتامولک ورگہین سماج دی اساری کیتی جاوے گی۔ تریخی اتے معاشی ہیجمنی دے پرتیمان بھنّ کے پیداوار دے زریعے اتے سمچے سماج دی مالکی ہوویگی۔ ادھیکار اتے کرتوّ وچّ سوے اچھا نال سمودائک تالمیل قایم ہووےگا۔ آزادی اتے برابری دے سماجی سیاسی آدرش اک دوجے دے پورک سدھ ہونگے۔  انصاف توں کوئی ونچت نہیں ہووےگا اتے مَنُکھتا (انسانیت) صرف اک جاتی ہوویگی۔ محنت دی سنسکرتی سبھ توں اتم اتے تکنیک دا پدھر سربؤچ ہووےگا۔ کمیونزم راجرہت سماج دا حامی سدھانت ہے۔ اوہ سماجی تنظیم جتھے راج دی لوڑ ختم ہو جاندی ہے۔  مول طور تے ایہہ وچار سماج واد دی انت ستھتی دا لکھائک ہے۔  جتھے سماج واد وچّ ہریک توں قابلیت مطابق، ہریک نوں لوڑ مطابق(From each according to her/his ability، to each according to her/his work) دے اصول نال سنچالت کیتا جاندا ہے، اتھے ہی کمیونزم وچّ ہریک توں قابلیت مطابق، ہریک نوں لوڑ مطابق (From each according to her/his ability، to each according to her/his need) سدھانت لاگوُ کیتا جاندا ہے۔ کمیونزم نجی جائداد دا مکمل نکھیدھ کردا ہے۔

## حوالے

گٹھ:مارکسزم
گٹھ:کمیونزم
کنزرویٹزم

**کنزرویٹزم** اک سیاسی تے سماجی فلاسفی اے جیدے وچ پرانے رواجی اداریاں نوں رکھیا جاندا اے تے تبدیلی دا کم ہولی ہولی تے تھوڑے توں تھوڑا ہوندا اے۔
گلناباد دی لڑائی

**گلناباد دی لڑائی** 1722 چ افغانی فوجاں تے صفوی سلطنت دیاں فوجاں دے وشکار ہوئی۔ ایس لڑائی ج افغان فوج نوں جت ہوئی

## وجہ
صفوی سلطنت ایران وانگوں افغانستان دے لوکاں نوں وی بدوبدی شیعہ بنانا چاندی سی۔ قندھار شہر دے واسیاں نیں ایس کم نوں پسند ناں کیتا تے ہتھیار چک لۓ۔
ڈکٹیٹرشپ

**ڈکٹیٹرشپ** اک بندے دی مرضی نال چلن والی سرکار نوں کیندے نیں۔ پاکستان چ جنرل سید پرویز مشرف دی سرکار ڈکٹیٹرشپ سی۔
## امریکی نشان
*انٹرنیٹ سنسرشپ
حکومت

**حکومت** یا **سرکار** کِسے ملک یا صوبے دا اک ایسا ادارہ اے جیہدے ذریعے کوئی سیاسی اکائی ، گروہ یا لوک اپݨا اختیار ورت کے اپݨے پروگرام نوں لے کے چلدے نیں ۔

## ہور دیکھو
* صدر
* وزیر اعظم
* کبینا

گٹھ:حکومت
گٹھ:سرکار
گٹھ:حکومتی ادارے
گٹھ:سرکاری عہدے
گٹھ:ادارے
لبرلزم

**لبرلزم** ایسی سوچ اے جیہدا مڈھ ازادی تے برابری اے۔ لبرل لوک ایہناں دو سوچاں دے مڈھ تے ونےسونے خیال پالدے نیں جیویں ازاد تے امانداری دیاں چوناں، سول حق، پریس دی ازادی، متی ازادی، بپاری ازادی تے جیداد رکھنا۔ 

لبرلازم پہلی واری چانن ویلہ وچ پہلی واری اک وکھری سیاسی تحریک لئی سامنے آیا تے ایہدا فیشن فلسفیاں تے بپاریاں وچ پہلے سی۔ پرکھاں توں ملن والے فیدے، سرکاری مت، اننی بادشائی تے باشاہواں دے خدائی اختیار لبرل لوکاں منن توں مکر گۓ۔ 17ویں صدی دے انگریز فلسفی جان لاک نوں لبرلزم دا موڈھی تے آگو منیا جاندا اے جینے لبرلزم نوں اک وکھری سوچ دتی۔ اوہنے ایس گل نوں ودھایا جے جیون، ازادی تے پراپرٹی جماندرو حق (Natural Rights) نیں۔ سرکاراں نوں ایہناں حقاں نوں روکنا نہیں جاہیدا۔ لبرلاں نیں چونویں سرکار تے قنون دے اصول تے زور دتا۔

شانوالا انقلاب، امریکی انقلاب تے فرینچ انقلاب تے آنوالے ہور انقلاباں وچ ہونوالی مارکٹائی لبرل سوچاں دی جت لئی ٹھیک سمجھی گئی۔

آزاد خیالی  اس سیاسی فلسفے دا ناں اے جو شخصی آزادی،جمہوری نظام حکومت تے آزادی تجارت، دا پرچار کرے۔ آزادی خیالی د‏‏ی تحریک اٹھارواں تے انیسیواں صدی،کی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ درمیانے طبقے دے لوکاں نے جاگیرداری تے مطلق العنانی دے خلاف جدوجہد کيتی۔ انقلاب امریکا،اور انقلاب فرانس،اسی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے آزاد خیالی دا لفظ اہل سپین،کے استعمال کيت‏‏ا۔ تے ايس‏ے طرح سب تو‏ں پہلے آزاد خیال سیاسی جماعت وی اوتھے منظم ہوئی۔ معاشی اعتبار تو‏ں آزاد خیالی تو‏ں مراد ایہ اے کہ آزاد تجارت، ذا‏تی ملکیت تے بلا روک ٹوک درآمد تے برآمد د‏‏ی اجازت۔
* آدم سمتھ
* جارج اورویل
## حوالے

آزاد خیالی
گٹھ:انفرادیت
گٹھ:تریخ سیاسی افکار
گٹھ:سیاسی سبھیاچار
گٹھ:سیاسی حکیمات
گٹھ:سیاسی فلسفہ
گٹھ:ضد فسطائیت
گٹھ:فلسفیانہ تحریکاں
گٹھ:لادینیت
گٹھ:مساوات
گٹھ:معاشرتی نظریات
آئیڈیالوجی

**آئیڈیالوجی** سوچاں دی اک گٹھ اے جیدے چ کسے ٹرن والی راہ، آساں تے کماں تے گل بات کیتی جاندی اے۔ آئیڈیالوجی اک پوری مورت ہوندی اے۔
1599

## دساں
احمد نگر دی چاند بی بی اپنے ہی فوجیاں ہتھوں ماری جاندی اے۔

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
1598

## دساں

سپین تے فرانس چ امن ہوندا اے۔

## سائینسی کھوجاں

## موتاں

گٹھ:کیلنڈر
1582

## دساں

= اکتوبر ==
* 4 اکتوبر: جولین[تقوی
==دساں==

= اکتوبر ==
* [4 اکتوبر: جولینتقویم کا آخری دن۔ اِس دن نئی تقویم گریگوری کو رائج کیا گیا۔
یورپ میں ، گریگوری کیلنڈر اپنایا گیا۔ اس سال ، جزیرہ نما آئینیرین ، اٹلی اور پولینڈ جمعرات 4 اکتوبر کے بعد جمعہ 5 اکتوبر نہیں بلکہ 15 اکتوبر تھا ، جب جولین کیلنڈر کی غلطیوں کو ٹھیک کرنے کے لیے تاریخ کے 10 دن کو ہٹا دیا گیا تھا۔ فرانس اور مسیسیپی (ریاستہائے متحدہ امریکا) میں ، اتوار 9 دسمبر کے بعد 20 دسمبر تھا۔

## سائینسی کھوجاں

## موتاں

## حوالے

گٹھ:کیلنڈر
1513

## دساں
مارٹن لوتھر نے پروٹسٹنٹ ریفارمیشن دی نیو رکھی۔

## سائینسی کھوجاں

## موتاں
بادشاہی

**بادشاہی** حکومت دی اک قِسم اے جیہدے وچ راج اک بندے یا خاندان دے ہتھ وچ ہُندا اے ۔ اوس  خاندان نوں شاہی خاندان کہیا جاندا اے ۔ 

گٹھ:حکومت
گٹھ:سیاست
پروپیگنڈا

**پروپیگنڈا**، انگریزی زبان دا لفظ اے۔ عام بول چال وچ اس لفظ دے معنی **دروغ گوئی**، **ترغیب و تحریص** یا **غلط افواہ** دا پھیلاؤݨا ا‏‏ے۔ اس وچ شَِک نئيں کہ اکثر اوقات سیاسی انجمناں یا حکُومتاں غلط بیانی تو‏ں کَم لَیندے ہوئے اپنے فوری تے ذا‏تی مفاد دے پیش نظر غلط روایات و واقعات دا چرچا کَرکے اپنی مطلب برداری کر لَیندِیاں نيں، لیکن ایہ لازمی نئيں اے کہ پروپیگنڈا جُھوٹھ اُتے ہی مبنی ہووے۔ پروپیگنڈا سچّا وی ہُندا اے تے عوام دے فائدے دا باعث وی ہُندا ا‏‏ے۔

## اشتقاقیات
اِبتداء وچ اس لفظ تو‏ں مراد پادریاں د‏‏ی اوہ جماعت سی جیہنے تبلیغی ضرُورِیات دے تحت دُور دراز مُلکاں وچ جا ک‏ے کلیسا دے اصُولاں تو‏ں لوکاں نُو‏‏ں روشناس کراؤݨا ہُندا سی۔

## پروپیگنڈا تو‏ں منسلک مشہور اقوال
*:  
*:  

## اقتباس
* جیہڑے معاشرے دے اس نادیدہ میکانزم نو‏‏ں کنٹرول کردے نيں اوہ اک نظر نہ آؤݨ والی حکومت تشکیل دیندے نيں جو صحیح معنےآں وچ ملک د‏‏ی حکمران ہُندی ا‏‏ے۔ ساڈے اُتے حکومت کِیتی جاندی اے، ساڈے ذہناں نو‏‏ں تبدیل کيتا جاندا اے، ساڈی پسند ناپسند تشکیل دتی جاندی اے، ساڈے خیالاں نو‏‏ں متاثر کيتا جاندا اے تے ایہ کرن والے اوہ لوک ہُندے نيں جیہناں دے بارے وچ اساں کدی کچھ نئيں سُݨیا۔ جمہوریت نو‏‏ں چند بہت ذہین لوک چلاؤندے نيں جیہڑے جاݨدے نيں کہ عوام نو‏‏ں کیس طرف ہِکݨا ا‏‏ے۔
: ایہ اوہ نادیدہ حُکمران نيں جیہڑے کروڑاں لوکاں د‏‏ی قِسمت کنٹرول کردے نيں۔ ساڈے وچو‏ں اکثر نئيں جاݨدے کہ ساڈے لیڈر چند پس پردہ مکار لوکاں دے غلام نيں تے اہ‏م گل ایہ اے کہ حُکمران ساڈیاں سوچاں تے خیالات نو‏‏ں تبدیل ک‏ر سکدے نيں۔ ساڈی روزمرہ زندگی وچ اسيں سمجھدے آں کہ ایہ ساڈی مرضی اے جد کہ ساڈا ذہن آمر دے قابو وچ ہُندا ا‏‏ے۔ پروپیگینڈا نظر نہ آؤݨ والی حکومت دا ہتھیار ا‏‏ے۔
: Those who manipulate this unseen mechanism of society constitute an invisible government which is the true ruling power of our country. We are governed, our minds molded, our tastes formed, our ideas suggested, largely by men we have never heard of....Democracy is administered by the intelligent minority who know how to regiment and guide the masses.
: There are invisible rulers who control the destinies of millions. It is not generally realized to what extent the words and actions of our most influential public men are dictated by shrewd persons operating behind the scenes. Now, what is still more important, the extent to which our thoughts and habits are modified by authorities. In some departments of our daily life, in which we imagine ourselves free agents, we are ruled by dictators exercising great power. Propaganda is the executive arm of the invisible government.

## ہور دیکھو
* جارج اورویل

## مورتاں

Image:RJB23 – Friede 1917 1.jpg|
Image:RJB23 – Friede 1917 2.jpg|
Image:1923 Bolshevik propaganda train.jpg|
Image:ANT-20.jpg|
File::7 Collection Eybl Great Britain - E. Kealey - Women of Britain say – GO.jpg


## حوالے


گٹھ:ابلاغیات
گٹھ:پروپیگنڈا طرزیات
گٹھ:تنقیدی افکار
گٹھ:دروغ گوئی ابلاغیات
گٹھ:رائے عامہ
گٹھ:سیاسی ابلاغیات
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:فریب کاری
سوشلزم

**سوشلزم** کم کاج تے سیاست دی اک سوچ اے جیہڑی دسدی اے جے وسیلیاں تے لوکاں دی رلویں ملکیت ہونی چائیدی اے۔
رتھرفورڈیم

**رتھرفورڈیم** اک کیمیائی عنصر اے جیدا ایٹمی نمبر 104 اے.جیدا نشان Rf اے .اینوں 1966 چ پہلی واری لبیا گیا۔رتھرفورڈیم دے 6 آئیسوٹوپ نے (268Rf-267Rf-266Rf-265Rf-263Rf-261Rf)۔ایدے آخری شیل چ 2 ویلنٹ الیکٹران نیں۔
1000

**1000** (ہزار) (انگریزی: Thousand) گݨتی دا اک نمبر، عدد یا ہݨسا اے۔  اک ہزار (1000) وچ 10 سینکڑے ہُندے نیں۔ ہزار 1000 دا نمبر 999 توں بعد تے 1001 توں پہلاں آؤندا اے۔

1000، گݨتی وچ 4 ڈیجیٹس دے سِلسلے دا پہلا عدد اے۔

گٹھ:گنتی
گٹھ:گݨتی
گٹھ:گݨتی دیاں اکائیاں
قنون

**قنون** ریتاں دا اک پربندھ ہے جیہنوں کُجھ اداریاں نال ورتیا جاندا ہے۔