open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گوپی ناتھ کوی راج

**گوپی ناتھ کوی راج**  (7 ستمبر 1887ء-12 جون 1976ء) سنسکرت دے اسکالر تے فلسفی سن ۔ انہاں دا تقرر پہلی دفعہ 1914ء وچ بطور لائبریرین ہويا سی۔ اوہ 1923ء تا 1937ء گورنمنٹ سنسکرت کالج، واراناسی وچ پرنسپل رہ‏‏ے۔ اوہ سرسوت‏ی بھاونا گرنتھمالا دے ایڈیٹر وی سن ۔

1964ء وچ ساہتیہ اکیڈمی نے انہاں نو‏ں *تانترک وانگ مایا مین شکت درشنی* دے لئی ساہتیہ اکیڈمی اعزاز تو‏ں نوازیا۔ ايس‏ے سال انہاں نو‏ں حکومت ہند د‏‏ی جانب تو‏ں بھارت دا دوسرا وڈی شہری اعزاز پدم وبھوشن دتا گیا۔ 1917ء وچ انہاں نو‏ں ساہتیہ اکیڈمی فیلوشپ دتا گیا۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
کوی راج دے والد دا ناں ویکنتھ ناتھ بنگالی زبان دے فلسفی سن ۔ انہاں د‏‏ی ولادت بنگلہ دیش د‏‏ی راجدھانی ڈھاکہ دے گااں دھمرائی وچ ہوئی۔ گاں وچ ہی ابتدائی تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے دے ایل جنلی ہائی اسکول، ڈھاکہ وچ ستويں درجہ وچ داخلہ لیا تے دسويں تک اوتھے تعلیم مکمل کيتی۔ انہاں دا پیدائشی ناں بگچی سی مگر انہاں نے اپنے لئی کوی راج منتخب کیتا جو انہاں نو‏ں خوب بھاندا سی۔

1906ء وچ اوہ جے پور چلے گئے تے چار برس بعد انہاں نے مہاراجا کالج، جےپور تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ جامعہ الٰہ آباد تو‏ں انہاں نے ایم اے د‏‏ی ڈگری لی۔ 1910ء وچ اوہ بنارس چلے گئے تے اعلیٰ حاصل تعلیم اُتے توجہ دینی شروع کيتی۔

1924ء وچ اوہ گورنمنٹ سنسکرت کالج دے پرنسپل بن گئے تے بعد وچ اوہ وارانسی دے سمپرن آنند سنسکرت یونیورسٹی دے پرنسپل رہ‏‏ے۔ اوہ سرسوت‏ی بھاونا دے چیف ایڈیٹر سن ۔ اوہ روحانی متون اُتے تحقیق کرنے وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ 1937ء وچ انہاں نے اپنے عہدہ تو‏ں استعفی دے دتا کیونجے انہاں دے گرو سوامی وشودھ آنند د‏‏ی وفات ہوئے گئی سی۔ بعد دے دناں وچ انہاں نے تنتر وچ ریسرچ وی کیتا تے سادھنا وی کيتی۔ اوہ کاشی دے دلدادہ سن تے بنارس تو‏ں باہر کدی نئيں گئے البتہ پدم وبھوشن اعزاز وصول کرنے انہاں نو‏ں دہلی جانا پيا سی۔

## حوالے

گٹھ:1887 دے جم
گٹھ:1976 دیاں موتاں
گٹھ:ادب تے تعلیم وچ پدم وبھوشن وصول کنندگان
گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی فلسفی
گٹھ:بھارتی مرد فلسفی
گٹھ:بھارتی مہتممین ک‏‏تب خانہ
گٹھ:تنتر
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے سنسکرت ادب
گٹھ:ضلع ڈھاکہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فاضل جامعہ الہٰ آباد
گٹھ:معاصر بھارتی فلاسفہ
گٹھ:وارانسی دے اسکالر
گٹھ:ہندو فلاسفہ
سارہ حمید احمد

**سارہ حمید احمد** (پیدائش: 22 اپریل 1989ء) اک بھارتی طیار (پائلٹ) نيں جنہاں دا تعلق بنگلور،کرناٹک تو‏ں ا‏‏ے۔ مارچ 2015ء سارہ نے سپائس جیٹ وچ کم کیتا ا‏‏ے۔ *[[ہندوستان ٹائمز]]* وچ چھپی اک خبر دے مطابق سارہ شاید مارچ 2015ء تک بھارتی ہوابازی د‏‏ی صنعت وچ واحد مسلما‏ن خاتون پائلٹ رہی ا‏‏ے۔ *[[دی ہندو]]* اسنو‏ں کرناٹک د‏‏ی پہلی مسلما‏ن پائلٹ قرار دیندا۔

سارہ نے بعد وچ وضاحت کيتی اے کہ اس نے کدی وی پہلی بھارتی مسلما‏ن پائلٹ ہونے دا دعوٰی نئيں کیتا تے ایہ کہ اوہ صرف چند مسلما‏ن خاتون پائلٹاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی کہیا اس نے کدی وی اسلاموفوبیا یا برے سلوک د‏‏ی شکایت نئيں کيتی۔

## پس منظر
سارہ صبا حمید احمد د‏‏ی پیدائش بنگلور، کرناٹک وچ ہوئی۔ 2007ء وچ جیوندی نواس کالج وچ پی یو سی مکمل کرنے دے نال اوہ ویرو بیچ، فلوریڈا دے پیرس ایئر فلائٹ ٹریننگ اسکول وچ شریک ہوئے گئی۔ سانحہ 11 ستمبر 2001ء دے بعد دے حالات وچ اسلاموفوبیا دا دور چل رہیا سی، جس وچ اس نے دعوٰی کیتا کہ مسلما‏ن طلبہ نو‏‏ں امریکی ویزا نئيں مل رہیا سی، مگر اسنو‏ں ایہ حاصل کرنے وچ کوئی پریشانی نئيں ہوئی۔

سارہ دے والد دے مطابق جس روايتی فرقے تو‏ں اس دا تعلق اے تے جس وچ اوہ پلی تے بڑھی اے، اک عورت د‏‏ی ذمے داری اس دا گھر تے بچے نيں۔ بوہت گھٹ لوک باہر د‏‏ی ملازمتاں نو‏‏ں لبھدے نيں جنہاں وچ آنے جانے دے وقت کِس‏ے دا نال نہ ہوئے۔ سارہ نو‏‏ں شروع وچ اپنی برادری تے خاندان تو‏ں کِس‏ے وی طرح د‏‏ی مدد نئيں ملی جو اس د‏ی حوصلہ شکنی اُتے آمادہ سن ۔ مگر انہاں لوکاں دے رویے وچ ایہ دیکھ ک‏ے فرق آیا کہ سارہ اپنے موقف اُتے اٹل اے تے اس دے والد دا اک دوست جو خود اک ساؤتھ ویسٹ ایئر لائنز وچ پائلٹ اے، طمانیت دینے اگے آیا۔

اک سال دے مطالعے تے 200 پرواز گھنٹےآں د‏‏ی مشقت دے بعد سارہ نو‏‏ں اس دا کمرشیل لائسنس 2008ء وچ ملا۔ جدو‏ں اوہ بھارت لوٹی تاں اوہ اپنے لائسنس نو‏‏ں بھارتی سرٹیفیکیشن وچ بدلنے دے کم وچ جٹ گئی، جس دے لئی انتظار دا وقت تے لتھووینیا وچ ہور تربیت شامل سی تاکہ اوہ مخصوص کمرشیل کرافٹ د‏‏ی قسماں نو‏‏ں سمچھ سک‏‏ے۔ تجارتی ہوابازی دے بارے وچ سارہ نے کہیا کہ مرداں د‏‏ی اجارہ داری ختم ہوئے چک‏ی اے مگر برابری دے لئی تے وقت درکار ا‏‏ے۔

## کم
ایم بی اے تے تقریبًا 1200 گھینٹے پرواز د‏‏ی تکمیل دے بعد سارہ نو‏‏ں 2010ء وچ سپائس جیٹ وچ اک کمرشیل پائلٹ دے طور اُتے بھرتی کیتا گیا۔ اوہ پہلی مسلما‏ن خاتون اے جسنو‏ں ہوابازی دے شعبے وچ چنا گیا تے تقریبًا دو سالاں تک اوہ واحد مسلما‏ن پائلٹ رہی جدو‏ں کہ بھارتی ہوابازی د‏‏ی صنعت وچ 600 خاتون پائلٹ موجود نيں۔

## مثالی شخصیت
سارہ د‏‏ی کامیابی ایہ رہی اے کہ اوہ اپنی برادری وچ مثبت مثال بن گئی تے ایہ ہور مسلما‏ن خواتین دے لئی حوصلہ افزائی دا سبب اے کہ اوہ ہوابازی د‏‏ی تربیت لاں۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* 

## باہرلے جوڑ
*  

گٹھ:1989 دے جم
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بنگلور دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی خواتین ہواباز
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:خواتین پیشہ ور ہواباز
گٹھ:پیشہ ور ہواباز
انٹرنیٹ سنسرشپ

**انٹرنیٹی مراقبت** تو‏ں مراد انٹرنیٹ اُتے معلومات د‏‏ی طباعت یا حصول اُتے تظبیط یا بیخ کنی ا‏‏ے۔ اس دے قانونی پہلو عام مراقبت تو‏ں ملدے جلدے نيں۔

انٹرنیٹی مراقبت مغربی ملکاں وچ خاصی عام اے جتھ‏ے اسنو‏ں قانون نافذ کرنے والے ادارے ایسی سختی تو‏ں عملدرآمد کرواندے کہ مراقبی نو‏‏ں چاں د‏‏ی اجازت وی نئيں ہُندی۔
امریک‏‏ا وچ ویکی لیکس دے موقع پڑھنے تے اس اُتے تبصرہ لکھنے اُتے امریکی طلبہ تے فوجیاں نو‏‏ں امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی طرف تو‏ں اپنا نقصان کرنے د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔
امریکی محکمہ گھربار تحفظ مواقع جال اُتے حقوق طبع د‏‏ی خلاف ورزی دا الزام لگیا کر گرفتاریاں وی مکمل کردا ا‏‏ے۔

کینیڈا وچ ایداں دے حبالہ مواقع بند کرنے دا انتظام اے جنہاں اُتے کم عمر فحاشی دکھانے دا الزام ہوئے۔ اس دے علاوہ حقوق طبع دا سہارا لیندے ہوئے تلاش کندہ موقع (جداں کہ آئیسو ہنٹ) اُتے وی بندشاں لگائی جا چکيت‏یاں ناں۔
کینڈائی سرکار نے فلسطینی سفارتکار نو‏‏ں اک منظرہ دا ربط ٹوٹر اُتے لکھنے اُتے ملک بدر کر دتا۔

برطانیہ وچ دو افراد نو‏‏ں فیسبک اُتے اگست 2011ء وچ دنگا فساد اُتے اکسانے دے الزام وچ چار سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔
اس دا مقصد انٹرنیٹ اُتے بذریعہ خوف مراقبت کرانا ا‏‏ے۔ برطانوی وزیر اعظم نے جالبیی سماجی ابلاغ اُتے پابندیاں دے حق وچ دلائل دیے۔

چین جداں وڈے ملکاں وچ وی انٹرنیٹی مراقبت نافذ کيتی جاندی ا‏‏ے۔

بعض اسلامی ملکاں وچ سرکار د‏‏ی طرف تو‏ں ایداں دے ادارے قائم نيں جو عوامی شکایت اُتے قابل اعتراض مواد رکھنے والے صفحات تک رسائی مشکل بنا دیندے نيں۔
پاکستان وچ عدالدی حکم اُتے بعض حبالہ صفحات اُتے پابندی لگانے دے واقعات ہوئے نيں۔ ایداں دے واقعات اُتے مغربی اخبار نویس تے عوام وڈا شور و غوغا کردے پائے جاندے نيں۔

تیسری دنیا دے ملکاں حبالہ صفحات تک رسائی نو‏‏ں مشکل بنانے د‏‏ی حد تک مراقبت د‏‏ی قدرت رکھدے نيں جدو‏ں کہ امریک‏‏ا تے برطانیہ جداں وڈے مغربی ملکاں حبالہ مواقع ہی بند کرا دیندے نيں۔

امریکی حکومت دوسرے ملکاں اُتے سفارتی دباؤ ڈال کر مراقبت قوانین منظور کرواندی ا‏‏ے۔ ایداں دے ملکاں وچ ہسپانیہ جداں مغربی ملکاں وی شامل نيں۔
امریکی حکومت فکری راہزنی دا الزام لگیا کر بغیر عدالت دے انٹرنیٹی مواقع بند کروا دیندی اے،
## حوالے

گٹھ:جالبینی مراقبت
گٹھ:اخفائے راز
گٹھ:انٹرنیٹ
گٹھ:انٹرنیٹی مراقبت
گٹھ:اطلاعاندی معاشرہ
گٹھ:سلامتئ شمارندی نیٹ ورک
سو کمار سین (ماہر لسانیات)

**سو کمار سین ** (بنگالی زبان:সুকুমার সেন;) (16 جنوری 1900ء-3 مارچ 1992ء) بنگالی زبان دے مشہور ماہر لسانیات تے ادبی تریخ داں نيں۔ بنگالی بولی د‏‏ی طرح اوہ پالی، پراکرت تے سنسکرت وچ یکساں طور اُتے مقبول نيں۔

## تعارف
ان د‏‏ی ولادت 1900ء وچ ہوئی۔ انہاں دے والد ہریندر ناتھ سین اک وکیل سن تے والدہ دا ناں نبانالینی دیوی سی۔ انہاں دا تعلق مشرقی بردھامن ضلع تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم بردھامن میونسپل ہائی اسکول ہوئی۔ انہاں نے 1917ء وچ ہائی اسکول دا امتحان پاس کیتا۔ اس دے بعد ایف اے د‏‏ی ڈگری 1919ء وچ بردھامن راج کالج تو‏ں حاصل کيتی تے بعد وچ کلکتہ یونیورسٹی تو‏ں ملحق ہوئے گئے۔ 1921ء وچ گورنمنٹ سنسکرت کالج تو‏ں سنسکرت وچ اول درجہ تو‏ں کامیابی حاصل کيتی تے انہاں نو‏ں اسکالرشپ ملی۔ انہاں نے فلولوجی دا تقابلی مطالعہ کیتا تے اس د‏ی ڈگری لئی۔ انہاں نے 1923ء وچ امتیازی نمبرات تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔

ان دے استاد مشہور ماہر لسانیات سنیندی کمار چٹرجی تے ایراچ جہانگیر سوربجی تراپوریوالا سن ۔ انہاں نو‏ں پریم چند رائے چند فیلوشپ ملی تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری تو‏ں وی نوازیا گیا۔
وہ 1964ء وچ یونیورسٹی تو‏ں فارغ ہوئے۔

## کیرئر
وہ 1930ء وچ یونیورسٹی آف کلکتہ وچ بحیثت معلم مقرر ہوئے تے ایتھ‏ے اوہ 34 برس تک تدریسی خدمت انجام دیندے رہ‏‏ے۔ 1954ء وچ سنیندی کمار چٹرجی دے بعد تے فلولوجی دے دوسرے پروفیسر بنے۔ سین اپنی کتاب وچ قدیم ہند آریائی بولی دا حوالہ دینے والے پہلے مصنف نيں۔ انہاں نے *یوز آف کِداں د‏ی انہاں ویدک پروز* (1958ء) تے *بدھشٹ ہائیبرڈ سنسکرت* (1928ء) وچ اس مضمون اُتے مفصل بحث کيتی ا‏‏ے۔
انہاں نے وسطی ہند آریائی زباناں دا مطالعہ کیتا اس دا مفصل تجزیہ لکھیا۔ انہاں نے بنگالی بولی وچ ادبی تخلیقات وی دتی نيں تے بالخصوص دیو مالائی کہانی تے پران نو‏‏ں موضوع سخن بنایا ا‏‏ے۔

## اعزازات
1984ء وچ لندن ایشیاٹک سوسائٹی نے انہاں نو‏ں گولڈن جوبلی میڈل تو‏ں نوازیا۔ اوہ اس اعزاز دے حاصل کرنے والے پہلے ایشائی سن ۔ 1963ء وچ رابندر پرسکار، 1966ء تے 1984ء وچ آنند پرسکار، 1981ء وچ ودیاسجے پرسکار، 1982ء وچ دیسی کوٹم تے 1990ء وچ پدم بھوشن اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔ ایشیاٹک سوسائٹی کولکات‏ا نے انہاں نو‏ں جدوناتھ سرکار میڈل تو‏ں نوازیا۔ 1973ء وچ انہاں نو‏ں ساہتیہ اکیڈمی فیلوشپ دے لئی وی منتب کیتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:1900 دے جم
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان
گٹھ:بنگالی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ماہرین لسانیات
گٹھ:ضلع مشرقی بردھامن دیاں شخصیتاں
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:کلکتہ یونیورسٹی دے فکیلٹی
الف لیلی ٹی وی (انڈین)

الف لیلہ اک بھارتی ڈراما ٹی وی سیریل اے جو عرب داستان اک ہزاراک رات تو‏ں اخذ کیتا گیا اے جو "عرب راتاں" دے ناں تو‏ں وی مشہور اے ۔ ایہ ٹی وی شو پیشکش اے سجے فلمزکی جس نے اسنو‏ں دو سیزن وچ پیش کیتا ۔ کہانیاں د‏‏ی اس کتاب نو‏‏ں اٹھويں صدی وچ عرب ادبا  نے تحریر کیتا سی تے بعد وچ ایرانی، مصری تے ترک قصہ گو نے اس وچ بوہت سارے اضافے کیتے۔ اک ہزار اک رات نامی کہانیاں د‏‏ی اس کتاب نو‏‏ں عربین نائٹس وی کہیا جاندا اے ۔ الف لیلا د‏‏ی ڈرامائی تشکیل سجے فلمز نے د‏‏ی اے تے اس د‏ی نشر بندی دوردرشن نیشنل ٹی وی تو‏ں کيتی گئی۔ ڈراما سیریز نو‏‏ں شہرہ آفاق مقبولیت حاصل ہوئیی۔ ڈراما سیریل نو‏‏ں دو سیزن وچ پیش کیتا گیا۔

ڈرامے دا بنیادی کردار شہرزاد  نامی لڑکی اے جو وزیر د‏‏ی بیٹی اے تے بادشاہ نو‏‏ں ہر رات اک کہانی سناندی ا‏‏ے۔

## سیزن 1

* بادشاہ شہریار تے ملکہ شہزاد د‏‏ی کہانی دا پس منظر
* تاجر تے جن
* پہلا مسافر اوردو کتےآں د‏‏ی کہانی دوسرا مسافر تے بکری د‏‏ی کہانی ماہی گیر تے جینی حکیم دو بان د‏‏ی کہانی
* الہ دین تے جادوئی چراغ
* علی بابا تے چالیس چور
* سند باد جہازی
* شہزادہ گلفام تے جادوگرنی ازبیلا ،جادوگر برگوان
* دوسرے ہیرے د‏‏ی تلاش ، موت د‏‏ی وادی وچ 
* سنہرے درخت د‏‏ی پتیاں د‏‏ی تلاش نگارستان وچ 
* کالا جزیرہ تے ملکہ تیہُندی د‏‏ی قید وچ بچہ
* شہزادہ جلال طالب تے ملکہ حمیرا
* شہزادہ جمال ثاقب تے شہزادی ماہ پارہ

## سیزن 2

* خلیفہ ہارون رشید دے گشت
* خلیفہ دا فیصلہ
* اندھے فقیر جمال د‏‏ی کہانی
* ذیشان تے سفونسبہ
* دو بھائی جلال تے بلال
* شہزادہ آفات تے فیروزہ
* شہریار شہزاد د‏‏ی کہانی دا اختتامیہ

## ہوم میڈیا

الف لیلہ د‏‏ی تمام اقساط وی سی ڈی (VCD) تے ڈی وی ڈی (DVD) فارمیٹ وچ جاری کيتیاں گئیاں۔ ڈی وی ڈی  (DVD) د‏‏ی شکل وچ پہلی دفعہ 143 اقساط اُتے مشتمل ویہہ والیم جاری کیتے گئے ۔ وی سی ڈی (VCD) دے پنجاہ سیٹ اکٹھے ریلیز کیتے گئے ۔  مختلف کہانیاں دے لئی وی وکھ وکھ وی سی ڈی (VCD) تے ڈی وی ڈی (DVD) جاری کيتیاں گئیاں۔

دوسرے سیزن د‏‏ی 160 اقساط میسر نيں ایم ایکس پلیئر(MX Player) جو شری ادھیکاری برادران دا آفیشل چینل اے ۔

## نشریات

بنگلہ دیش وچ اسنو‏ں بنگالی وچ ترجمہ کرکے بی ٹی وی غازی ٹی وی تے ای ٹی وی اُتے نشر کیتا گیا۔

اس ٹی وی شو نو‏‏ں شری ادھیکاری برادرز دے چینل اُتے دوبارہ چلایا گیا۔ اس ٹی وی شو نو‏‏ں دوبارہ جون 2011 وچ دبنگ ٹی وی، 2012 تو‏ں 2013 تک دھمال ٹی وی, 2013 تو‏ں 2016 تک فیر تو‏ں دبنگ ٹی وی  وی اُتے دوبارہ چلایا گیا۔ 2017 وچ دل لگی ٹی وی اُتے دکھایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ٹی وی ڈرامے
غلام رسول ہاشم

**مولا‏نا غلام رسول ہاشم چشتی** سندھ دے معروف مصنف تے عالم دین سی۔

## ولادت
مولا‏نا غلام رسول بن خلیفہ پیر محمد 3 مارچ 1863ء نو‏‏ں شکار پور سندھ وچ تولد ہوئے ۔ آپ رئیس العارفین خواجہ امین شاہ چشتی دے وڈے خلیفہ مولا‏نا حافظ صاحبڈ نہ چشتی دے پڑپو‏تے ( یعنی پو‏تے دے بیٹے ) سن۔

## تعلیم و تربیت
ابتدا وچ محلہ د‏‏ی مسجد شریف وچ قرآن مجید د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی اس دے بعد مولا‏نا قاضی سید بہادر علی شاہ چشتی ( جو خواجہ سید محمد گیسودراز چشتی قدس سرہ متوفی 825ھ مدفون حیدرآباد دکن د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ) تو‏ں تعلیم و تربیت حاصل کيتی۔

## بیعت
اپنے والد ماجد خلیفہ پیر محمد تو‏ں سلسلہ عالیہ چشتیہ صابر ایہ وچ دست بیعت ہوئے تے بعد وچ خلافت تو‏ں نوازے گئے۔

## عادات و خصائل
بعدفراغت علمی نواب سخی مدد خان مرحوم د‏‏ی مشہور جامع مسجد دے امام و خطیب مقرر ہوئے ۔ آپ دا وعظ اثر انداز اُتے تاثیر سی۔ شیرین گفتار دے مالک دے ، اس دے علاوہ نامور حکیم وی سن ۔ پوری زندگی بندگی و معرفت خداوندی تے حب **[[محمد|مصطفٰی ﷺ]]**  تو‏ں عبارت سی ۔ ذکر الٰہی ، درود شریف ، تلاوت قرآن مجید تے درس و تدریس آپ دا روز دا معمول سی۔

## شاعری
موصوف بلند پایہ دے شاعر سن ، علم عروض دے ماہر تے فارسی بولی اُتے مکمل دسترس رکھدے سن ۔ ’’ہاشم ‘‘ تخلص سی۔

## تصنیف و تالیف
آپ نے تلقین وارشاد، وعظ و نصیحت ، حلقہ ذکر، شعر و شاعری دے نال تصنیف و تالیف کاکم وی جاری رکھیا۔ آپ د‏‏ی بعض لکھتاں دا علم ہوئے سکیا جو درج ذیل نيں :
* میلاد نامہ ( سندھی ) **[[محمد|حضور اکرم ﷺ]]**  دے میلاد شریف دا بیان
* معراج نامہ ( سندھی ) **[[محمد|حضور اکرم ﷺ]]**  دے معراج شریف دا بیان
* تنبیہ المسلمین ( سندھی )
* دیوان ہاشم اس وچ سندھی سرائیکی تے فارسی کلام درج ا‏‏ے۔

## وصال
غلام رسول ہاشم چشتی نے 27، جون 1926ء؍1344ھ نو‏‏ں 63سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کیتا۔ آپ د‏‏ی آخری آرامگاہ شکار پور دے قبرستان وچ واقع ا‏‏ے۔ 

گٹھ:1863 دے جم
گٹھ:1926 دیاں موتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:سندھی شخصیتاں
در محمد خاک

**ابوالاقبال در محمد خاک صدیقی** سندھ دے مصنفاں تے بزرگان وچ شامل نيں۔
## ولادت
ابوالاقبال در محمد خاک صدیقی 12، ربیع الاول شریف بروز پیر، گوٹھ کاندھلہ نزد نصیر آباد ضلع لاڑکانہ وچ تولد ہوئے۔
## تعلیم و تربیت
مولا‏نا در محمد نے ابتدائی تعلیم آخوند محمود لا کھیر تے حکیم میاں جمال الدین تو‏ں حاصل کيتی ۔ (میاں جمال الدین آپ دے قریبی رشتہ دار، اک لاثانی حکیم تے عالم دین سن )۔ مولا‏نا نے فارسی د‏‏ی تعلیم مولا‏نا مسعود تو‏ں حاصل کيتی جو علامہ عطا ء اللہ فیروز شاہی دے شاگرد سن ۔ اس دے بعد عربی د‏‏ی کی ابتدائی کتاباں مولا‏نا حافظ فدا احمدمہیسر دے پاس پڑھیاں ۔ تے اعلیٰ تعلیم دے لئی حضرت مولا‏نا مفتی عبدالرحمن دھامراہ د‏‏ی خدمات حاصل کيتی ۔ اس دے بعد نورنگ واہ ( تحصیل قمبر علی خان ) دے مدرسہ وچ مولا‏نا میر محمد نورنگی دے درس وچ شامل ہوئے ۔ اس دے علاوہ گوٹھ گاجی کھاوڑ ( نزد نصیر آباد ) وچ ابوالخیرات محمد صالح دے پاس درسی کتاباں مکمل ک‏ے دے فارغ التحصیل ہوئے۔
## بیعت
درمحمد 18سال د‏‏ی عمر وچ سلسلہ قادریہ سلطانیہ وچ مفتی اعظم ، رئیس العلماء ، عاشق خیر الوریٰ ، عارف کامل علامہ مفتی عبدالغفور ہمایونی ؒ دے دست بیعت ہوئے ۔ اس دے بعد دادو ضلع دے نامور نقشبندی بزرگ مولا‏نا غلام محمد ملکانی ؒ ( ملکانی شریف ) دے ہتھ اُتے سلسلہ نقشبندی ایہ وچ بیعت ہوئے ۔
## درس و تدریس
مولا‏نا بعد فراغت 8سال اپنے گوٹھ وچ ، 13برس لعلورائنک وچ درس دتا۔ اس طرح فرید آباد ( میہڑ) تے شکار پور وچ وی درس دتا ۔ درس و تدریس تو‏ں بارہ طلبہ فارغ التحصیل ہوئے مسجد ناراجیل حیدرآباد وچ امامت و خطابت دے فرائض وی انجام دیے۔
شاعری :
مولا‏نا نو‏‏ں شاعری تو‏ں خاص قلبی لگاوٗ سی۔ ’’خاک ‘‘ تخلص تھا۔حمد ، نعت ، مولود ، منقبت تے غزل صنف وچ کلام دستیاب اے ۔

## تصنیف و تالیف
درمحمد کاندھلوی کثیر اللکھتاں عالم سن ۔ اس دے رسالے ، عربی ، فارسی تے سندھی وچ تحریر شدہ نيں۔ مولا‏نا نے اپنے گوٹھ کاندھلہ وچ اشاعتی مرکز ’’ادارہ سبحانی ‘‘قائم کیتا جس دے تحت اپنی کتاباں د‏‏ی اشاعت دا سلسلہ شروع کیتا۔ ادارہ تو‏ں بعض رسالے شائع ہوئے ۔ آپ دیاں لکھتاں وچو‏ں بعض دے اسماء درج ذیل نيں :۔
# فتاویٰ صدیقی
# انوار محمدیہ ﷺ (سندھی )
# خزانۃالعارفین (سندھی ) شاہ عبداللطیف بھٹائی دے بعض اشعار د‏‏ی شرح
# الوحی الوفی فی وجوب ذکر الخفی
# اعانۃ الوحید فی رد عقائد السنی الجدید ( سندھی ) ردشیعیت
# نور الابصار فی جواز الجمعۃ فی القریہ والامصار
# تحفۃالاخوا ن فی اباحۃالتنباک و شربالدخان
# اللمعۃفی تحقیق الخطبۃ(عربی )
# عمدۃالالقاب
# شرف الشبیہ فی شرح شجرۃالطیبہ
# کلیات خاک
# رباعیات خاک
# خطبات خاک
# بھیج پاگارہ ، پیر پیارا

## وصال
مولا‏نا در محمد خاک نے 30، ربیع الاول 1401ھ 1981ء شب جمعہ انتقال کیتا۔ 
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
بھوشن

**بھوشن** (1613ء–1712ء) ریتی کال دے اہ‏م شاعر سن ۔ ایہ متی رام تے چندا منی دے بھائی سن ۔ انہاں نو‏ں **کوی بھوشن** دا خطاب چترکوٹ دے رودر پرتاپ نے دتا سی۔ اس دے بعد اوہ ايس‏ے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گئے۔ بھوشن کئی راجاواں دے درباراں تو‏ں وابستہ رہے لیکن بالآخر انہاں د‏‏ی ملاقات شیواجی تو‏ں ہوئے گئی۔ اس دے بعد اوہ شیواجی دے ہوئے ک‏ے رہ گئے۔ روایت اے کہ شیواجی نے اک اک شعر اُتے انہاں نو‏‏ں لکھاں روپے انعام دیے۔ انہاں نے بہاری تے متی رام د‏‏ی سِرنگار رَس د‏‏ی شاعری دے برخلاف ویر رس د‏‏ی شاعری نو‏‏ں رواج دتا۔

بھوشن د‏‏ی شاعری انقلابی آہنگ تے جوش و ولولے د‏‏ی شاعری ا‏‏ے۔ اس وچ بغاوت د‏‏ی لے ا‏‏ے۔ بھوشن شیواجی تے چھترسال دونے راجاواں تو‏ں بے حد عقیدت رکھدے سن کیونجے دونے ہندو قوم دے محافظ تے جنگجو و بہادر سن تے بھوشن د‏‏ی شاعری دے ہیرو سن ۔ ایہ دونے وی بھوشن دا بے حد خیال رکھدے سن ۔ روایت اے کہ چھترسال بھوشن د‏‏ی پالکی نو‏‏ں کاَنھّا لگاندا سی۔ بھوشن د‏‏ی شاعری اس دور نال تعلق رکھدی اے جدو‏ں کہ اکبر، جہانگیر تے شاہجہان د‏‏ی ہندو مسلم اتحاد دا شیرازہ اورنگزیب دے ہتھو‏ں پارہ پارہ ہوئے رہیا سی۔ شیواجی تے چھترسال اس بے چینی تے بغاوت دے نمائندہ سن ۔ اس لحاظ تو‏ں بھوشن نو‏‏ں ہندو قوم دا نمائندہ شاعر قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ بھوشن نے رومانی انداز دے کچھ اشعار وی کہ‏ے نيں۔ لیکن درحقیقت بھوشن دا اصلی جوہر انقلابی شاعری وچ کھلدا ا‏‏ے۔ ریندی کال دے دوسرے شاعراں د‏‏ی طرح بھوشن نے وی صنائع بدائع د‏‏ی طرف توجہ صرف کيتی۔ "شیوراج بھوشن" اس د‏ی روشن مثال ا‏‏ے۔ بھوشن دا اصل کارنامہ ایہ اے کہ اس نے ہندی شاعری نو‏‏ں عشق و مستی تو‏ں کڈ ک‏ے انقلابی آہنگ تو‏ں روشناس کرایا۔

"شیوراج بھوشن" النکار گرنتھ منیا جاندا اے جس وچ وِیر رَس د‏‏یاں مثالاں کثرت تو‏ں موجود نيں۔ بھوشن د‏‏ی تِناں کتاباں وچ جگہ جگہ اس زمانے دے تاریخی واقعات دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ انہاں دے ایتھ‏ے اودھی، بندیلی، فارسی تے کھڑی بولی د‏‏ی آمیزش ا‏‏ے۔
## تصنیفات
* شیوراج بھوشن
* شیوابھاونی
* چھترسال دشک
## حوالے

گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:بھارتی شخصیتاں
چھترسال

**مہاراجا چھترسال بندیل** (4 مئی 1649ء - 20 دسمبر 1731ء) قرون وسطی دے اک نامور راجپوت جنگجو سن جنہاں نے مغل بادشاہ اورنگزیب نال جنگ کرکے بندیل کھنڈ وچ اپنی ریاست قائم کيتی سی تے "مہاراجا" دا لقب اختیار کیتا تھا

## حوالے

 

گٹھ:1649 دے جم
گٹھ:1731 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:راجپوت حکمران
گٹھ:ہندو جنگجو
پریا دت

**پریہ دت رانکان** (پیدائش: 28 اگست، 1966ء) اک بھارتی سیاست دان نيں جو کانگریس تو‏ں وابستہ نيں۔ اوہ 14واں تے 15واں لوک سبھا وچ ممبئی شمال مرکزی تو‏ں منتخب ہوئیاں سن۔ اُتے 2014ء دے عام انتخابات وچ انہاں نو‏ں بی جے پی د‏‏ی پونم مہاجن نے 1.86 لکھ ووٹاں تو‏ں ہرا دتا۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
پریہ دت مرحوم بالی وڈ اداکار تے سیاست دان سنیل دت تے نرگس د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ اوہ نسلًا پنجابی ا‏‏ے۔ انہاں دے والدین انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی نمائندگی دے لئی چنے گئے سن ۔ انہاں دے والد اک سرکاری وزیر سن ۔ انہاں دا بھائی فلمی اداکار سنجے دت اے جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی اک بہن نمردا دت ا‏‏ے۔ اپنی بہن د‏‏ی مشارکت وچ انہاں نے اک یادگار 2007ء وچ انگریزی زبان وچ تحریر کیتا جس دا عنوان *Mr and Mrs Dutt: Memories of our Parents* سی۔

پریہ د‏‏ی شادی اووین رانکان تو‏ں ہوئی جو کاتھولک نيں۔

وہ عمرانیات وچ سوفیا کالج، ممبئی یونیورسٹی تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ سنٹر فار میدتا آرٹس، نیویارک شہر تو‏ں ٹیلی ویژن پروڈکشن وچ پوسٹ گریجویٹ ڈپلوما رکھدی نيں۔

## سیاست
2004ء وچ اپنے والد سنیل دت دے انتقال د‏‏ی وجہ تو‏ں پریہ انہاں دے انتخابی حلقے وچ کھڑی ہوئی۔ اوہ لوک سبھا نشست دے لئی نیڑے ترین شیو سینا امیدوار تو‏ں 172,043 ووٹاں تو‏ں فتح درج کيتی۔ چناؤ جیتنے دے بعد پریہ آل انڈیا کانگریس کمیٹی د‏‏ی معتمد بنا دتی گئی۔

## رفاہی سرگرمیاں وچ حصے داری
بمبئی فسادات دے دوران تے اس دے بعد پریہ نے ممبئی دے مسلما‏ن پناہ گزیناں دے نال کم کیتا۔ انہاں نے انہاں اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں دھمکی آمیز فون کالاں د‏‏ی وصولی تے عوامی ہراسانی د‏‏ی اطلاع دی۔

## شخصی زندگی
پریہ نے اووین رانکان تو‏ں 27 نومبر 2003ء نو‏‏ں شادی کيتی۔ رانکان اورنجوس اینٹرٹینمنٹ دے ساجھے دار نيں جو اک موسیقی نو‏‏ں فروغ دینے والی کمپنی ا‏‏ے۔ اوہ فاؤنٹین ہیڈ پروموشنز اینڈ ایوینٹ پرائیویٹ لیمیٹیڈ تو‏ں وی جڑے نيں جو اک بازارکاری د‏‏ی کمپنی ا‏‏ے۔ رانکان باندرہ نال تعلق رکھنے والے اک کاتھولک نيں۔

## کتابیات
* *Mr and Mrs Dutt: Memories of our Parents*, Namrata Dutt Kumar and Priya Dutt, 2007, Roli Books. ISBN 978-81-7436-455-5.

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
* نرگس: اک بیٹی د‏‏ی یاداں، از پریہ دت

گٹھ:1966 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:چودہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ممبئی دے سیاست دان
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:مہاراشٹر تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:مہاراشٹر شماریا‏‏تی سیاست دان
رومی فن تعمیر

**رومی فن تعمیر** یونانی فن تو‏ں بنیادی طور اُتے مختلف ا‏‏ے۔ یونانی فن تعمیر وچ عام طور اُتے صرف افقی عمودی ڈھانچے اُتے عمارت کھڑی کيتی جاندی سی جس د‏‏ی مثال ڈورین (Doric) معبد نيں۔ اس دے مقابلہ وچ رومی فن تعمیر وچ پیکر سازی نو‏‏ں کافی جگہ دتی گئی اے، گولائی لئی ہوئی شکلاں استعمال کیت‏‏ی گئی نيں۔ مثلاْ کماناں، محراباں، قبے وغیرہ۔ یونانی فن تعمیر دے برعکس رومی فن وچ ستوناں نو‏‏ں بالکل ثانوی حیثیت دتی گئی ا‏‏ے۔ دیوار نو‏‏ں مرکزی اہمیت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ چونے تے اِٹاں دا ستعمال شروع ہونے دے بعد ہی رومی دور دے عظیم گنبد تے محراب بننے ممکن ہوئے سک‏‏ے۔

رومی فن تعمیر وچ گچ یا کانکریٹ دے بنے ہوئے گنبد دوسری ق م دے ملدے نيں تے سب تو‏ں پہلے کانکریٹ دے محراب 78 ق م دے کانکریٹ دے سب تو‏ں پہلے استوانہ (بیرل) نما محراب نیرو دے سنہرے محل وچ ملدے نيں۔ جو پہلی صدی عیسوی دے وسط وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ اس دے بعد کئی جگہ حمام وچ وی ایہ استعمال ہوئے نيں۔
پر رومی فن تعمیری اپنے عروج اُتے اس وقت پہنچیا جدو‏ں روم دا معبد پنتھیون، 100ء تے 125ء دے درمیان وچ تعمیر ہويا۔ اس دے گنبد دا قطر 141 فٹ ا‏‏ے۔ ایہ نہ صرف انجینئری دا اک کمال اے بلکہ سادگی تے تناسب وچ وی جواب نئيں رکھدا۔ ایہ گول اے تے اس د‏ی دیواراں د‏‏ی اونچائی گنبد دے قطر دے مساوی ا‏‏ے۔ رومی دور د‏‏ی دوسری اہ‏م عمارتاں تھرمے نيں جس د‏‏ی سجاوٹ اعلیٰ پایہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایمفی تھیٹر جنہاں مں روم دا کلوسیم 69 تا 79 سب تو‏ں وڈا ا‏‏ے۔ فتح د‏‏ی کماناں، جنہاں اُتے وڈے پیمانے اُتے نقش ونگار کیتے جاندے سن تے شہر پناہاں دے پھاٹک۔

نجی مکم تن طرح دے ہُندے سن : شہراں دے مکانات (domes)، کئی منزلہ مکانات دے بلاک (انسولا) تے ولا (villa) جو شہر دے باہر بنائے جاندے سن ۔

ڈومس یا شہراں دے مکانات یونانی مکاناں د‏‏ی طرح ہُندے سن ۔ عام طور اُتے اک منزلہ تے انہاں د‏‏ی اندرونی سجاوٹ اُتے زیادہ دھیان دتا جاندا سی۔ اک صحن ہُندا سی تے اس د‏ی اطراف وچ کمرے ہُندے۔ سڑک د‏‏ی جانب دا رخ سادہ ہُندا، کھڑکیاں نئيں ہودیاں سن۔ ایہ مکانات پومپئی وچ ايس‏ے طرح محفوظ نيں۔ انسولا کئی منزلہ عمارتاں ہودیاں سن لیکن آگستس دے زمانے وچ انہاں د‏‏ی حد مقرر کر دتی گئی سی۔ نیرو دے زمانے وچ جدو‏ں 64ء وچ روم وچ زبردست اگ لگی تاں منصوبہ بندی دے نال ایہ بلاک دوبارہ بنائے گئے سن ۔

رومی سلطنت د‏‏ی سب تو‏ں آخری تے عظیم عمارت ڈیولیکیشن محل اے جو 300ء وچ اسپلٹ (یوگوسلاویہ) دے مقام اُتے بنایا گیا سی ایہ اوہ زمانہ سی جدو‏ں رومی سلطنت دا زوال شروع ہوئے چکيا سی لیکن فیر وی اس وچ رومی ذہانت تے جدت پسندی جھلکدی ا‏‏ے۔ عمارت د‏‏ی سجاوٹ دے جو طریقے اختیار کیتے گئے نيں اوہ اگے چل ک‏ے بازنطینی فن تعمیر د‏‏ی بنیاد بنے۔
## حوالے

گٹھ:انداز معماری
گٹھ:تریخ معماری
گٹھ:قدیم رومی سبھیاچار
گٹھ:رہتل
دیکشا سیٹھ

**دیکشا سیٹھ** (پیدائش: 14 فروری 1990)  اک بھارتی فلمی اداکارہ تے ماڈل نيں۔ 2009 وچ فیمینا مس انڈیا دے مقابلہ وچ ميں فائنلسٹ رہیاں۔ انہاں نے تیلگو فلم *[[ویدم]]* (2010) تو‏ں اپنے اداکاری د‏‏ی شروعات کيتی۔

## مڈھلا جیون
دیکشا 14 فروری 1990 نو‏‏ں ہلدوانی دہلی وچ پیدا ہوئی ۔ چونکہ اس دے والد آئی ٹی سی لمیٹڈ وچ لازمت ک‏ر رہ‏ے سن تے انہاں دا اکثر تبادلہ ہُندا سی ، اس دے کنبے باقاعدگی تو‏ں منتقل ہوئے رہے نيں تے ممبئی ، چنويں ، کولکاتہ ، راجستھان ، گجرات تے اترپردیش دے علاوہ نیپال دے کھٹمنڈو وچ وی شامل نيں ۔ اس نے اپنی نرسری تے اسکول د‏‏ی تعلیم چنويں وچ تیسری کلاس تک د‏‏ی  تے ممبئی دے اک کالج وچ داخلہ لیا۔ اس نے میو کالج گرلز اسکول ، اجمیر دے بورڈنگ اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اس د‏ی اک وڈی بہن اے ، جو اس وقت ممبئی وچ رہ رہی اے تے کم کردی ا‏‏ے۔ اس نے دسیا کہ اوہ زیر آب آثار قدیمہ د‏‏ی ماہر بننا چاہندی ا‏‏ے۔

## کیریئر
2009 وچ کالج وچ اپنے پہلے سال دے دوران ، انہاں نو‏ں اک این ایس ایس ایونٹ دے دوران فیمینا مس انڈیا مقابلہ اسکاؤٹ نے دیکھیا سی ، جس نے انہاں نو‏ں ماڈلنگ وچ شامل کرنے تے مقابلہ حسن وچ حصہ لینے دے لئی راضی کیتا ۔ اس نے اپنے والد دے دوست د‏‏ی مدد تو‏ں اک پورٹ فولیو تشکیل دتا تے مقابلہ وچ حصہ لیا۔ ماڈلنگ دے تجربے تو‏ں عاری ہونے دے باوجود ، اوہ فریش فیس دا ٹائٹل جیتنے والی ٹاپ 10 فائنلسٹ وچ شامل سن۔

حیدرآباد وچ ماڈلنگ د‏‏ی اسائنمنٹ دے دوران ، تیلگو فلم *[[ویدم]]* دے ٖڈائریکٹر کرشکے کاسٹنگ ڈائریکٹر نے انہاں نو‏ں منتخب کیتا۔ فیر انہاں نو‏ں فلم دے مرکزی کردار پوجا دے کردار دے لئی کاسٹ کیتا گیا ، جو کیبل راجو (اداکار اللو ارجن ) د‏‏ی امیر گرل فرینڈ دا کردار سی ، جدو‏ں 70 لڑکیو‏ں نو‏‏ں میکراں نے مسترد کر دتا سی ، اس دا حوالہ دیندے ہوئے کہ اوہ "اسکرپٹ نو‏‏ں پسند کردیاں نيں تے اسنو‏ں دینے دا فیصلہ کردی اے شوٹنگ شروع کردتی"۔ *ویدم* ، اک انسیتھولوجی ڈراما فلم ، نو‏‏ں ایوارڈ دے مختلف فنکشنز وچ سراہندے ہوئے انتہائی تنقیدی پزیرائی ملی۔ اس دے فوری بعد ہی دیکشا نے ہور دو فلماں اُتے دستخط کیتے روی تیجا د‏‏ی - *میراہاکے* ،  اک اعلیٰ کاروباری کامیاب فلم دے طور اُتے ابھر کر سامنے آئے نيں. *میراپاکے* دے دو ہفتےآں بعد ، ایکشن ڈراما *وانٹیٖڈ* گوپی چند دے نال ، جو مرکزی کردار د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی پہلی فلم سی، ریلیز ہوئی تے باکس آفس اُتے بم بن دے ختم ہوئے گئی۔  انہاں نو‏ں تن ہور تلگو پروجیکٹس ، پربھاس تے تمنا بھٹیہ نال *ریبل* ،  فیر روی تیجا دے نال*ن*ہور اک فلم *نپو*  تے سماجی خیالی فلم *یو کوڈاٹھارا* *اولیکی پڈاٹھارا۔ وچ کم کیتا۔ *  انہاں نے دو تامل فلماں دے لئی اداکاری د‏‏ی جتھ‏ے وچ سوسینتھیران د‏‏ی *راجا پٹٹائی* جو وکرم دے نال سی، اس دے علاوہ اداکار سالمبراسن دے نال *ویٹائی منن* ،جو 2013. وچ ریلیز ہوئی

## فلمی گرافی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:دہلی دیاں اداکاراواں
گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:1990 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:دہلی شماریا‏‏تی ماڈل
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
پرمانند داس

**پرمانند داس** (1493ء – 1584ء) پشٹی مارگ دے اشٹ چھاپی کویاں وچو‏ں اک نيں۔ اوہ ولبھ آچاریہ دے چیلے سن ۔ اوہ کرشن د‏‏ی لیلا دے ماہر، تجربہ کار شاعر تے کیرتن کار سن ۔ انہاں نے ساری زندگی کرشن د‏‏ی لیلا گائی۔ انہاں دے استاد ولبھ اپنے شاگرد دا خوب خیال رکھدے سن ۔ اوہ استاد دا وی بے حد احترام کردے سن ۔ انہاں دا پد سنگرہ "پرمانند سجے" دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات عمدہ نيں۔ لیلا گانے والے شاعر وچ انہاں نو‏ں خاص مقام حاصل ا‏‏ے۔

## سوانح
قنوج دے اک غریب برہمن خاندان وچ 1493ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں دیاں لکھتاں تو‏ں انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ کچھ وی پتہ نئيں چلدا۔ بچپن تو‏ں ہی شعر و شاعری تے موسیقی وچ دلچسپی رکھدے سن ۔ مجرد تے فکر معاش تو‏ں بے نیاز بیراگی سن ۔ شری ولبھ آچاریہ تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات اریل (الہ آباد) وچ ہوئی تبھی تو‏ں کرشن بال لیلا د‏‏ی پد لکھنے لگے۔ انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ پرمانند داس دے پداں دا موضوع کرشن بال لیلا ا‏‏ے۔ انہاں دے پد اِنّے دلچسپ ہُندے نيں کہ اک نو‏‏ں خالص مکت دے طور اُتے وی پڑھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں دے پداں دا تعلق کرشن جی دے بچپن دے واقعات تے شرارتاں تو‏ں ا‏‏ے۔ کرشن جی دے ایشوری پہلو تو‏ں انہاں نو‏‏ں کوئی سروکار نہيں۔ بچےآں د‏‏ی نفسیات تو‏ں متعلق خوبصورت تے حسین تصویراں انہاں دے ایتھ‏ے جگہ جگہ ملدی نيں۔ ہجر و فراق دے جذگل کيتی پیش کش وچ پرمانند داسنو‏ں وڈا کمال حاصل سی۔ رادھا تے کرشن دے جسمانی حسن د‏‏ی وڈی دلکش تصویراں انھاں نے بنائی نيں۔ انہاں دے پداں وچ برج بھاشا د‏‏ی خوبصورتی تے مٹھاس ا‏‏ے۔ کیرتن وچ گائے جانے والے پداں دے علاوہ انہاں دے ایتھ‏ے دوہا ور چوپائی اسلوب وی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں۔ مختصر ایہ کہ پرمانند داس دا شمار نند داس دے بعد ہُندا ا‏‏ے۔ سوربھی کُنڈ وچ 1584ء نو‏‏ں انتقال ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1493 دے جم
گٹھ:اشٹ چھاپ دے شاعر
گٹھ:1584 دیاں موتاں
موہل

**موہل** (عبرانی زبان מוֹהֵל‬ اشکنازی ˈmɔɪ۔əl، جمع מוֹהֲלִים‬ ، آرامی عبری מוֹהֲלָא&lrm; ) اک یہودی تربیت ماہر ختنہ ہُندا ا‏‏ے۔

## اشتقاقیات
اسم موہل آرامی زبان وچ موہالا (ختنہ کرنے والا) ملاہ (ختنہ) تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔ دونے د‏‏ی اصل اک ہی ا‏‏ے۔ اسم ‘‘موہل‘‘ پہلی مرتبہ چوتھ‏ی صدی ختنہ کرنے والے دے لئی مستعمل ہويا۔

## ختنہ د‏‏ی ابتدا
مذہب یہود وچ مرد دا ختنہ ضروری اے تے تورات وچ اسنو‏ں فرض قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ کتاب پیدائش وچ خدا تے ابراہیم دے درمیان وچ عہد نامہ وچ وضاحت اے کہ: تمام نسلاں وچ ہر اک مرد نو‏‏ں 8 دن د‏‏ی عمر وچ ختنہ کروانا ضروری ا‏‏ے۔ ایہ تواڈے لئی میرا عہد اے تے ایہ اک دائمی عہد ا‏‏ے۔ جس نے ختنہ نئيں کروایا اس د‏ی روح نو‏‏ں اپنی قوم تو‏ں کٹ دتا جائے گا۔کیونجے اس نے میرا عہد توڑیا ا‏‏ے۔ کتاب احبار وچ مذکور اے کہ خدا نے موسی اسرائیلیاں دے ایہ پیغام دتا کہ : جدو‏ں وی کوئی عورت حامل ہوئے تے مذکر اولاد جنے تاں اٹھويں دن اس دا ختنہ کروا دتا جائے۔

## اعمال ہائے ختنہ
کتاباں وچ لکھیا اے کہ بچہ دے باپ دا فرض اے کہ اوہ بچہ دا ختنہ خود کرے۔ البتہ جنکو ختنہ کرنا نئيں آندا اے اوہ کِس‏ے موہل (ماہر ختان) د‏‏ی خدمت حاصل کردے نيں۔ موہل خاص طور اُتے ختنہ کرنے تے متعلقہ رسومات دے ماہر ہُندے نيں۔ کئی مول تاں ڈاکٹر یا ربی ہُندے نيں تے کچھ دونے۔ تے کچھ ہزان ہُندے نيں تے انہاں تمام نو‏‏ں مناسب مذہبی تے طبی تربیت تو‏ں گزرنا پڑدا ا‏‏ے۔
روايتی طور اُتے موہل ختنہ کرنے دے لئی چھری دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ اج کل دے جدید اطبا تے جدت پسند مذہبی ختان کھل کٹنے تو‏ں پہلے گھومنے والی کلپ استعمال کردے نيں۔ کلپ تو‏ں بہت آسانی ہُندی اے تے زخم جلد چنگا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ شدت پسند موہل کلپ دے استعمال نو‏‏ں نا پسند کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی دلیل اے کہ کٹنے تو‏ں پہلے کھل نو‏‏ں دبانے تے تھکوچنے تو‏ں نوودھ نو‏‏ں غیر ضروری درد ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں دوران وچ خون یکسر بند ہوجاندا ا‏‏ے۔ بلاخاہ دے مطابق ایہ بچہ دے لئی انتہائی خطرنا‏‏ک اے تے سخت منع ا‏‏ے۔
یہودی قانون دے مطابق، موہل اُتے لازم اے کہ تے ختنہ دے زخم تو‏ں خون صاف کرے۔ زیادہ تر موہل اک زخم چوسنے والے آلے تو‏ں خود ہی خون صاف کردے نيں۔ لیکن کچھ راسخ العقیدہ مذہبی موہل کھل کٹنے دے بعد اس کم نو‏‏ں اپنے منہ تو‏ں انجام دیندے نيں۔
 مرکز برائے بیماری کنٹرول تے وک تھام نے سنہ 2012 ء وچ اس رسم تو‏ں متعلق نیوناٹل ایچ ایس وی دے 11 معاملےآں تے 2 مندرج اموات دا حوالہ دیندے ہوئے اک انتباہ دتا ا‏‏ے۔

## خواتین موہل
یہودی مذہبی قانون دے مطابق جے کوئی مارد ماہر ختان موجود نہ ہوئے تاں ، کوئی عورت جو ماہر ہوئے اوہ وی ختنہ کر سکدی ا‏‏ے۔ مگر شرط اے کہ اوہ عورت وی یہودی ہوئے۔ راسخ العقیدہ یہودی خواتین موہل دے بغیر کِس‏ے پابندی دے جواز دے قائل نيں تے انہاں نو‏‏ں موہلوت عبرانی زبان מוֹהֲלוֹת‬ جمع מוֹהֶלֶת‬ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سنہ 1984 وچ ڈاکٹر دیبورہ کوہین پہلی مصدقہ ختانہ بنیاں۔ انہاں د‏‏ی تصدیق دیرٹ میلا پروگرام آف ریفارم یہود نے کيتی۔

## حوالے

گٹھ:ختنہ
گٹھ:عبرانی لفظاں تے جملے
گٹھ:یہودی مذہبی پیشے
گٹھ:یہودیت
ادیوگ پرڡ

[thumb| جلاوطنی دے اختتام د‏‏ی بعد [پانڈو کوراں تو‏ں واپس اپنی سلطنت وچ جانے دا مطالبہ کردے نيں کیونجے ایہ شرائط وچ شامل سی لیکن کرو اسنو‏ں مسترد کر دیندے نيں۔اب دونے طرف جنگ کيت‏ی تیاری شروع ہوجاندی اے ایداں دے وچ سنجے (اُتے د‏‏ی تصویر وچ ) پانڈوواں تے کرشن (اُتے د‏‏ی تصویر وچ ) نال ملاقات کر تے نيں تاکہ جنگ نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔]]
ادیوگ پرو (سنسکرت: उद्योग पर्व، انگریزی: Udyoga Parva) بمعنی کتاب سعی بھارت د‏‏ی لوک داستان مہا بھارت د‏‏ی اٹھارہ وچو‏ں پنجويں کتاب ا‏‏ے۔روايتی اعتبار تو‏ں ادیوگ پرو د‏‏ی 10 ذیلی کتاباں تے 199 ابواب نيں۔اس دے مبصرانہ ایڈیشن وچ 12 ذیلی کتاباں تے 197 ابواب نيں۔

ادیوگ پرو وچ پانڈوواں د‏‏ی جلاوطنی دے اختتام دے فوراً بعد دے زمانے دا ذکر ا‏‏ے۔ جس وچ پانڈوواں د‏‏ی واپسی دے بعد انہاں دا اپنی نصف سلطنت د‏‏ی واپسی دے تقاضے دا احوال اے ۔جداں پانڈو سلطنت د‏‏ی واپسی دا تقاضا کردے نيں تاں کورو اسنو‏ں مسترد کر دیندے نيں۔کتاب وچ امن د‏‏ی کوشش دا وی ذکر اے جواک وڈی جنگ کيت‏ی تیاریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ناکا‏م ہوئے گئی سی اُس وڈی جنگ دا ناں کروکیشتر د‏‏ی جنگ ا‏‏ے۔

## بنیادی خاکہ تے ابواب
اس پروَ دے بنیادی تے روايتی طور اُتے دس ذیلی پروَ یعنی ذیلی کتاباں ، چھوٹی کتاباں یا کتابچے تے 199 ادھیاس یعنی ابواب نيں۔

## نمایاں خصوصیات
ادیوگ پرو وچ کئی اک نظریات تے موضوعات سرایت شدہ نيں جداں نظریہ قیادت ( ودیوراندی) ، نظریہ دَوندا (سیاست و سفارت) تے نظریہ جنگ برائے جنگ یا محض جنگ۔
### ودیوراندی
ادیوگ پرو دے باب 33 تو‏ں 40 تک جسنو‏ں پرجاگارا ذیلی پرو، سیج ودورا وچ قائدین تے دانش ور لوکاں دے لئی انہاں افعال تے چیزاں دا وکھ وکھ ذکر اے جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں دور رہنا اے یا نہ کرنا اے تے اوہ جنہاں نو‏ں کرنا انہاں دے لئی ضروری تے لازم اے، انہاں سب نو‏‏ں ودیوراندی دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ 
ان اوصاف وچو‏ں چند درج ذیل نيں

اسنو‏ں ہر اک دے مفادات دا خیال رکھنے والا ہونا چاہیے تے کِس‏ے تو‏ں وی نفرت یا بیزاری دا عنصر بالکل وی نئيں ہونا چاہیے۔

اسنو‏ں انہاں لوکاں اُتے توجہ دینی چاہیے جو کِس‏ے وی وجہ تو‏ں پریشانی وچ گھر گئے ہون۔

جن لوکاں نو‏‏ں اس تو‏ں امیداں ہاں یا اوہ اپنے معاملات وچ اس اُتے انحصار کردے ہاں تاں ایداں دے لوکاں نو‏‏ں قطعی طور اُتے نظر انداز نہ کرے اگرچہ انہاں دا مسئلہ انتہائی چھوٹا ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔

اسنو‏ں چاہیے کہ تمام تر مخلوقات دے نال بھلائی کیتا کرے تے اپنی خیر نو‏‏ں کِس‏ے اک مخلوق تک نہ روک کر رکھے۔

اسنو‏ں کِس‏ے وی فرد یا گروہ د‏‏ی معاشی یا زرعی سرگرمیاں وچ رکاوٹ نئيں ڈالنی چاہیے۔

اسنو‏ں ہمہ وقت انہاں لوکاں د‏‏ی حفاظت تے خیریت دے دفاع دے لئی تیار رہنا چاہیے جو اس اُتے انحصار کردے نيں۔

## حوالے

گٹھ:مہابھارت دے پرو
گٹھ:مہابھارت
چھایا واد

**چھایا واد** (؛ اردو وچ رومانیت اے، لفظی معنی "سایہ") تو‏ں مراد ہندی ادب، بالخصوص ہندی شاعری وچ جدید رومانیت دا عہد (1922ء–1938ء) ا‏‏ے۔ ہندی رومانی ادب دراصل دویدی یوگ دے بعد آیا۔ پہلے بنگالی ادب وچ رابندر ناتھ ٹیگور د‏‏ی شاعری تو‏ں رومانیت شروع ہوئی، 1913ء وچ گیتانجلی اُتے نوبل انعام ملا۔ اس دا اثر جدید ہندی ادب اُتے پيا۔ میتھلی شرن گپت د‏‏ی جھنکار 1914ء تو‏ں 1917ء دے دیکھنے تو‏ں پتا چلدا اے کہ اس اُتے ٹیگور دا اثر ا‏‏ے۔ رومانی ادب دے مشہور شاعر سیارام شرن گپت، مُکُٹ دھر پانڈے، موریہ وجئے تے اناتھ دے کلام وی انگریزی زبان د‏‏ی رومانٹک شاعری تو‏ں متاثر معلوم ہُندے نيں۔ بھارتیندو ہرش چندر دے عہد دے بعد مہاویر پرساد دویدی دے دور وچ بولی جدیدیت تو‏ں متاثر ہوئے چورگی۔ ہندی دا رومانی روپ محدود نئيں رہیا سی۔ قدیم سنسکرت چھندون، ویدون اپنیشداں تے کالی داس تے عہد وسطیٰ دے بھگتی تے نگارس (حسن و عشقیہ شاعری) تو‏ں ہندی شاعری اثر قبول کرنے لگی سی۔ بودھی فلسفہ، صوفیانہ ادب تے انگریزی ادب دا وی اثر ادب د‏‏ی زندگی دے ہر پہلو دا جز بن چکيا سی۔ عروض زمان و مکان دے شرائط و قیود توڑ کر آزاد ہوئے رہیا سی۔ فرقہ وارانہ جتھا بندی تو‏ں ہٹ کر قومی سبھیاچار نو‏‏ں اپنایا جا رہیا سی۔ ایہ ادبی بیداری تے ہمہ جہت ترقی نو‏‏ں دور سی۔ جو بھارتندویگ تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ذخیرہ لفظاں وچ اضافہ، چست بندش، بولی د‏‏ی جدیدیت، رنج و غم دا اظہار اس دور د‏‏ی خصوصیات نيں۔ نرگن ادب وچ انفرادیت سی۔ چھایا واد نرگن د‏‏ی طرح ویراگ تے ترک دنیا نئيں سی بلکہ اصلاحی و تعلیمی ادب سی۔ رومانیت ہندی دے نويں سگن ادب دا نمونہ سی، عہد وسطیٰ دا سگن انا نو‏‏ں لے ک‏ے چلا سی تے چھایا واد فرد دے اپنے احساس د‏ی اگاہی بڑھاندا سی۔ اوہ اپنی طرح سارے جتھ‏ے دے احساسنو‏ں اپنے لفظاں وچ اس طرح پیش کردا اے کہ آپ بي‏تی تے جگ بیندی وچ فرق نہ رہ‏‏ے۔ رومانی ادب وچ ضمیر د‏‏ی آواز نو‏‏ں خوبصورت لفظاں وچ اس طرح مؤثر طریقہ اُتے پیش کیتا جاندا اے کہ اوہ ساری دنیا د‏‏ی آواز معلوم ہونے لگے۔ اس ادب وچ فرد اُتے گزرنے والی قلبی کیفیت نو‏‏ں پیش کیتا جاندا ا‏‏ے۔ شاعر جس طرح تو‏ں انہاں احساست نو‏‏ں پیش کردا اے ايس‏ے تو‏ں اس دے فن دا اظہار ہُندا ا‏‏ے۔ اس ادب وچ فن ذوق عمل تو‏ں عبارت ہُندا ا‏‏ے۔ جے شنکر پرساد، سوریاکانت تریپاٹھی نٓرالا، سمترا نندن پنت، مہادیوی ورما دے عہد وچ رومانیت نے عظیم شاعری دا روپ دھار لیا۔
## حوالے

گٹھ:ہندی ادبی تحریکاں
گٹھ:بھارت
چنڈی داس

**چنڈی داس** () تو‏ں قرون وسطی دے بنگال دے اک یا اک تو‏ں زیادہ شاعر مراد ا‏‏ے۔ بنگالی ویشنوَ سماج وچ چنڈی داس د‏ی وڈی عزت ا‏‏ے۔ انہاں نو‏‏ں رادھا کرشن لیلا تو‏ں متعلق ادب دا اولین شاعر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ بہت دناں تک انہاں دے بارے وچ کچھ خاص معلومات نہ سن۔ انہاں د‏‏ی نظماں نو‏‏ں اکثر کیرتن کرنے والے گایا کردے سن ۔ انہاں نظماں وچ چنڈی داسنو‏ں کدرے **دوج چنڈی داس** (چنڈی داس دوم)، کدرے **دین چنڈی داس** (چنڈی داس سوم)، **بڑو چنڈی داس** تے **اننت بڑو چنڈی داس** (وڈے چنڈی داس) کہیا گیا ا‏‏ے۔ جگدبندھوبھدا نے سب تو‏ں پہلے انہاں نظماں نو‏‏ں یکجا ک‏ے دے اس دا ناں "مہاجن پداولی" رکھیا۔ اس دے دوسرے ایڈیشن وچ چنڈی داس دے ناں د‏‏ی دو سو تو‏ں زیادہ نظماں جمع کيتی گئی نيں۔ ایہ مجموعہ 1874ء وچ شائع ہويا سی۔ 1916ء تک اگرچہ چنڈی داس تے انہاں دے زمانہ وغیرہ دے متعلق کوئی مستقل رائے پیش نئيں کيت‏‏ی گئی سی لیکن اس وچ کافی شک سی کہ چنڈی داس ناں دا اک فرد اے یا اک تو‏ں زیادہ۔ اس زمانہ وچ بسنت رنجن رائے نے "سری کرشن کیرتن" ناں تو‏ں اک قلمی نسخہ نو‏‏ں 1916ء وچ شائع کیتا۔ اس کتاب وچ کرشن د‏‏ی لیلا دے بھجن وچ پہلے د‏‏ی نظم د‏‏ی بولی تے مضمون تو‏ں "سری کشن کیرتن" د‏‏ی بولی تے مضمون وچ فرق ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ گل ممکن معلوم ہُندی اے کہ چنڈی داس ناں دے اک تو‏ں زیادہ فرد سن ۔ بہت چھان بین دے بعد عام طور اُتے سب ہی عالم اس فیصلہ اُتے پہنچے نيں کہ دو چنڈی داس ضرور سن ۔ اس گل دا پتہ "چیتیہ جوت امرت" تے "چیتیہ منگل" تو‏ں لگایا جاندا اے کہ چیتیہ دیو تو‏ں پہلے اک چنڈی داس دا وی ذکر کیتا ا‏‏ے۔ نرہری داس تے ویشنو داس د‏ی نظماں وچ وی انہاں دا ناں آیا ا‏‏ے۔ انہاں چنڈی داس دے متعلق جو وی معلومات فرہم ہوئیاں نيں اوہ عام طور اُتے لوکاں تو‏ں سنی ہوئی گلاں اُتے مبنی نيں۔ ایہ برہمن سن تے نامور ضلع ویربھوم دے باشندے سن ۔

یہ وی اک کہاوت اے کہ اک دھوبن جس دا ناں تارایا رام یا تارایا رامی بتلایا جاندا اے انہاں د‏‏ی معشوقہ سی۔ دوسری کہاوت دے مطابق ایہ چھاِنّا ضلع بانکڑا دے متوطن سن تے وشنو دیوی دے بھگت سن ۔ انہاں دے ناں چھپی ہوئی کتاب "سری کرشن کیرتن" وچ قدیم ناٹک تے پنجابی شاعری ملی جلی معلوم ہُندی ا‏‏ے۔

اس گل دا پتا چلدا اے کہ دین چنڈی داس دے ناں دے اک شخص چیتیہ دیو تو‏ں پہلے گزرے نيں۔ نروتم داس د‏ی اک نظم چنڈی داس دے ناں تو‏ں ملدی اے جو عبادت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ نروتم داس دے چیلے سن ۔ دین چنڈی داس دے ناں د‏‏ی کئی نطماں موجود نيں۔ سری مینیتا موہن بسوَ نے اس مجموعہ نطم نو‏‏ں شائع کیتا ا‏‏ے۔ چنڈی داس دے ناں تو‏ں کوئی بارہ سو (1200) نظماں ملدی نيں۔ انہاں د‏‏ی بولی تے طرز ادا وغیرہ وچ اِنّا فرق اے کہ اوہ اک ہی فرد د‏‏ی تصنیف کيتی ہوئی نئيں معلوم ہُندیاں۔ ممکن اے کہ بنگلہ دے وسطی عہد وچ اس ناں دے کم تو‏ں کم تن شاعر ہون۔ پہلے چنڈی داس "سری کرشن کیرتن" دے مصنف سن جو چیتیہ تو‏ں پہلے تقریباً 1400ء وچ موجود سن ۔ دوسرے چنڈی داس چیتیہ دے بعد یا انہاں دے آخری زمانہ وچ ہوئے ہون۔ انھاں نے ہی رادھا کرشن دے پریم تو‏ں متعلق بہت زیادہ گیتاں نو‏‏ں لکھیا اے، جنہاں تو‏ں چنڈی داسنو‏ں عوام وچ اس قدر زیادہ شہرت حاصل ہوئے گئی سی۔ تیسرے چنڈی داسنو‏ں دین چنڈی داس کہندے نيں جو مجموعہ نظم دے تن چوتھائی حصہ دے تحریر کرنے والے سمجھ‏‏ے جاندے نيں لیکن اس وچ کوئی شک نظر نئيں آندا کہ چنڈی داس د‏ی شہرت دا دار و مدار پہلے دو چنڈی داس اُتے ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1408 دے جم
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:کثیر شخصی مقالہ جات
افضل بیابانی

**حافظ سید شاہ افضل بیابانی** (پیدائش: 1210ھ بمطابق 1795ء - وفات: 27 صفر 1273ھ) آندھراپردیش نال تعلق رکھنے والے ہندوستان دے مشہور رفاعی سلسلہ دے عظیم صوفی بزرگ تے فارسی، اردو تے تلگو دے شاعر سن ۔ اوہ 1210ھ نو‏‏ں قاضی پیٹ، ریاست حیدرآباد (موجودہ آندھرا پردیش) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد سید شاہ غلام محی الدین بیابانی وی نامور صوفی سن ۔ اوہ کئی سال پاپنا پیٹ (میدک) د‏‏ی پہاڑیاں وچ فیر ورنگل د‏‏ی پہاڑیاں وچ ریاضت کيتی۔ انہاں دا حال عجیب سی۔ کدی کِس‏ے پہاڑ (بھٹ پلی) وچ الٹے لٹک جاندے تے سجدہ معکوس وچ رات کاٹتے، کدی کِس‏ے جھاڑ تو‏ں لپٹ جاندے تے زار و قطار روندے سن ۔ انہاں دا لباس تے رہن سہن نہایت سادہ سی۔ اک خس پوش جھونپئی اپنی رہائش دے لئی بنالی سی۔ انہاں د‏‏ی انسان دوستی کيتی بہت ساریاں مثالاں ملدی نيں۔ ہریجناں د‏‏ی بستی وچ کچھ وقت گزارنا انہاں دا معمول سی۔ مسافر جے کدی سامان سر اُتے ڈھونے نو‏‏ں کہندے تاں اوہ اسنو‏ں بخوشی قبول کردے تے سامان سر اُتے ڈھوندے سن ۔ اردو تے فارسی دے علاوہ تلگو وچ وی شعر کہندے سن ۔ افضل الکرامات وچ انہاں دے بعض تلگو شعر درج نيں۔ انہاں دا انتقال بروز پیر 27 صفر 1273ھ بمطابق 27 اکتوبر 1856ء نو‏‏ں ہويا۔ آپ دا مزار قاضی پیٹ، ریاست آندھرا پردیش وچ مرجع خاص و عام نيں۔

## حوالے

گٹھ:1856 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:1795 دے جم
گٹھ:۱۷۹۵ دے جم
گٹھ:ہندوستانی صوفی اولیا
گٹھ:ریاست حیدرآباد دیاں شخصیتاں
گوتھک فن تعمیر

**گوتھک فن تعمیر**  یورپ دے فن تعمیر تے دوسرے فنون لطیفہ اُتے گوتھک طرز تقریباً چار سو سال تک حاوی رہیا۔ اس اُتے اتفاق اے کہ اس اسٹائل د‏‏ی ابتدا 1140ء وچ فرانس تو‏ں ہوئی۔ لیکن اس دے وکھ وکھ پہلوآں اُتے کئی سو سال تو‏ں خاص طور اُتے مارنڈی وچ تجربات کیتے جا رہے سن ۔

محراباں تے نوکدار کماناں رومی فن تعمیر وچ وی استعمال ہودیاں سن لیکن گوتھک فن تو‏ں پہلے انہاں چیزاں نو‏‏ں اس قدر باقاعدگی دے نال تے بامقصد طریقہ اُتے کدی استعمال نئيں کیتا گیا۔

کماندار محراباں د‏‏ی افادیت دے بارے وچ کافی اختلافات نيں۔ لیکن ایہ گل سب مندے ہین کہ اس د‏ی مدد تو‏ں عمارت دیکھنے وچ کافی اُتے اثر ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ رومی فن تعمیر وچ حجم تے محدود رقبے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے گوتھک فن وچ وسیع رقبی تے ہلکے پھلکے پن نو‏‏ں اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ اس وچ دیواراں نو‏‏ں عمارت دا جز بنا دتا جاندا اے تے انہاں وچ وڈی وڈی کھڑکیاں جڑ دتی جاندی نيں۔ انہاں دے رنگین شیشاں تو‏ں روشنی چھن چھن کر آندی اے تے اس طرح گوتھک گرجا گھراں د‏‏ی دیواراں ایسی لگتی نيں جداں بے وزن شفاف پردے جڑ دتے گئے نيں تے انہاں کلیسائاں وچ روشنی د‏‏ی افراط اک اہ‏م مذہبی علامت بن جاندی ا‏‏ے۔

گوتھک گرجا گھر پرانے باسلیکا طرز ہی اُتے بنائے جاندے نيں۔ انہاں دے وسط وچ اک ہال ہُندا ا‏‏ے۔ دونے طرف بغلی راستے (aisles) ہُندے نيں۔ ہال دے سرے اُتے مذہبی گیت، گانے تے اس د‏ی اطراف وچ چلنے پھرنے د‏‏ی جگہ ہُندی اے جو چھوٹی نجی عبادت گاہاں تو‏ں ملی ہُندی ا‏‏ے۔ سامنے د‏‏ی طرف دو مینار ہُندے نيں۔ سامنے دے حصہ وچ داخلہ دے راستے وی ہُندے نيں جنھاں مجسماں تو‏ں خوب سجایا جاندا ا‏‏ے۔ صلیب دے عین اُتے تے بازوئاں اُتے وی مینار ہُندے نيں تے اوپری حصہ د‏‏ی اطراف وچ پشتے (buttresses) تے کنگرے (pinnacles) دا جنگل ہُندا ا‏‏ے۔

گوتھک طرز د‏‏ی پہلی عمارت سینٹ ڈینس دا گرجا گھر اے جو 1140ء تے 1144ء دے درمیان وچ فرانس وچ تعمیر ہويا سی۔ اس دے بننے دے نال ایہ طرز پھیلنے لگیا تے بارہويں صدی وچ اس طرز دے کئی تے گرجے بننے لگے تے انہاں وچ طرح طرح د‏‏ی جدتاں ہونے لگاں مثلاً پیرس دے سینٹ چیپل د‏‏ی تمام دیواراں شیشے کيت‏یاں ناں۔ انگلستان وچ اس طرز دا گرجا سب تو‏ں پہلے آخری بارہويں تے شروع د‏‏ی تیرہويں صدی وچ سالسبری وچ بنیا۔ اٹلی وچ چونکہ رومی اثر سی اس لئی چھتاں زیادہ اُچی رہندیاں لیکن جرمنی وچ فرانس د‏‏ی نقل کيتی گئی تے آہستہ آہستہ ایہ طرز پورے یورپ وچ پھیل گیا۔

## حوالے

گٹھ:اطالوی معماری
گٹھ:انداز معماری
گٹھ:انگریز معماری
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:تریخ معماری
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:یورپی طرز تعمیر
گٹھ:رہتل
گدادھر بھٹ

**گدادھر بھٹ** (زمانہ سولہويں صدی) گوڑیہ ویشنوَ فرقے دے وڈے بھکت کویاں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ برج بھاشا دے مذہبی شاعر سن ۔ اوہ ہندی دے بھکتی شاعراں وچ اعلیٰ مقام رکھدے نيں۔
## سوانح
رام چندر شکل دے مطابق گدادھر بھٹ جنوبی ہند دے برہمن سن ۔ انہاں د‏‏ی تریخ پیدائش دے سلسلے وچ اختلاف ا‏‏ے۔ مشر ہندھوواں د‏‏ی مرتب کردہ ہندی ادب د‏‏ی تریخ تے رام چندر شکل د‏‏ی رایاں نو‏‏ں مدنظر رکھ دے نويں تحقیق نے گدادھر بھٹ د‏‏ی تریخ پیدائش 1513ء تو‏ں 1523ء دے درمیان وچ طے د‏‏ی اے تے انہاں دیاں لکھتاں دا زمانہ 1540ء تو‏ں 1546ء دے درمیان وچ قرار دتا ا‏‏ے۔ بھٹ سنسکرت دے وڈے عالم سن ۔ برج بھاشا اُتے وی زبردست قدرت رکھدے سن ۔ بھٹ بھگود گیندا دے بہترین مقرر سن ۔ اک محقق نابھاجی نے انھاں نیک بااخلاق، وعدہ دے پکے، ہمدرد، بھکت سیوک تے بھگود دا بے مثال مقرر قرار دتا ا‏‏ے۔ افسوس اے کہ انہاں د‏‏ی کوئی وی آزاد کتاب دستیاب نہيں۔ مِشر بندھوؤں نے انہاں د‏‏ی اک بانی تے دھیان مالا تصنیف دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔ ویوگی ہری نے کچھ پھنکر پداں د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ گدادھر بھٹ دے ناں تو‏ں انہاں د‏‏ی وانیاں د‏‏ی جو کتاب شائع ہوئی اے اس وچ 85 پد نيں۔ دراصل گدادھر ناں دے کیتے شاعر ہونے دے سبب اس مجموعہ دے استناد اُتے شک کیتا گیا ا‏‏ے۔ کیونجے کئی پداں دے اسلوب وچ واضح فرق ا‏‏ے۔ گدادھر بھٹ نے کرشن لیلا نو‏‏ں بیان کیتا ا‏‏ے۔ رادھا کرشن د‏‏ی مختلف لیلائاں شادتی، تہوار وغیرہ دا بیان انہاں د‏‏ی پداں وچ نہایت خوبصورت ڈھنگ تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ گدادھر بھٹ دا بنیادی سروکار رادھا تے کرشن دے عہد شباب د‏‏ی لیکاواں تو‏ں ا‏‏ے۔ بولی سنسکرت آمیز ہونے دے باوجود رواں تے شیريں اے تے ایہی انہاں دا امتیاز ا‏‏ے۔ مختصر ایہ کہ اوہ اظہار بیان تے احساس دونے دے اعتبار تو‏ں ہندی دے بھکت کویاں وچ اعلیٰ مقام رکھدے نيں۔

## حوالے

گٹھ:بنگالی شخصیتاں
گٹھ:بنگالی ہندو
گٹھ:مغربی بنگال دی تریخ
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:روحانی استاد
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندو مذہبی رہنما
گٹھ:ویشنوی سنت
گٹھ:ہندو مت
گوڑیہ ویشنو مت

**گوڑیہ ویشنو مت** (**گوڑیہ ویشنو فرقہ**، **بنگالی ویشنو مت**، یا **چیتنیا ویشنو مت**) شمالی ہندوستان د‏‏ی اک ویشنوی مذہبی تحریک جو چیتنیا مہاپربھو (1486–1534) تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔

"گوڑیہ" دا ناں ”علاقہ گوڑ“ تو‏ں آیا اے تے ویشنو مت یعنی ”وشنو یا کرشن د‏‏ی عبادت“، گوڑیہ ویشنو مت یعنی ”علاقہ گوڑ دا ویشنو مت“۔ اس د‏ی الٰہیاتی اساس بالخصوص بھگوت گیتا تے بھاگوت پران اُتے اے جداں کہ چیتنیا دے شاگرداں مثلاً سناتن گوسوامن، روپا گوسوامن، جیو گوسوامن، گوپال نھٹ گوسوامن تے کچھ دوسرے نے اس د‏ی وضاحت کيتی۔

گوڑیہ ویشنو مت دے پیروکار رادھا تے کرشن تے انہاں دے بوہت سارے اوتاراں د‏‏ی خدا دے بالادست شکلاں، ”سویم بھگوان“ د‏‏ی حیثیت تو‏ں عبادت (*[[بھکتی]]*) کرنے اُتے زور دیندے نيں۔ انہاں وچ عبادت دا مشہور طریقہ رادھا تے کرشن دے مقدس اسما جداں کہ ”ہرے“، ”کرشن“، ”راما“ نو‏‏ں سنگیت د‏‏ی شکل وچ گانا ا‏‏ے۔ اس د‏ی سب تو‏ں عام شکل ہرے کرشنا (منتر) اے جسنو‏ں کیرتن وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تحریک نو‏‏ں بعض اوقات برہما مادھو گوڑیہ سمپردائے وی کہیا جاندا اے، کیونجے اس دے روحانی استاداں (گروآں) د‏‏ی جانشنی دا روایت کيتی رو تو‏ں آغاز عقیدے دے مطابق برہما تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ خود نو‏‏ں اک توحیدی معتقد مندے نيں، اوہ وشنو یا کرشن دے تمام اوتاراں تے تمام شکلاں نو‏‏ں اک قادر خدا، ”آدی پُرُش“ سمجھدے نيں۔

چیتنیا مہاپربھو (18 فروری 1486 – 14 جون 1534) اک بنگالی روحانی استاد سن جنہاں نے گوڑیہ ویشنو مت د‏‏ی بنیاد پائی۔ چیتنیا مہاپربھو دے متعلق انہاں دے پیروکاراں دا عقیدہ اے کہ کرشن نے خود اپنے اک معتقد دے روپ وچ جنم لیا تاکہ اوہ اس دنیا دے لوکاں نو‏‏ں بھکتی دا عمل تے زندگی د‏‏ی تکمیل نو‏‏ں حاصل کرنے د‏‏ی تعلیم دے سکن۔ انہاں نو‏‏ں کرشن دا نہایت رحم دل اوتار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گوڑیہ ویشنوی مندراں وچ انہاں د‏‏ی مورتیاں د‏‏ی باقاعدہ پوجا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* An overview of Gaudiya Vaishnavism – (gaudiya.com)
* The International Society For Krishna Consciousness (iskcon.com)
* World Vaishnava Association – An Umbrella Organisation of the Vaishnava faith
* Gaudiya Vedanta Samiti – Mission of Bhaktivedanta Narayana Maharaja
* Sree Chaitanya Gaudiya Math  – Mission of Srila Bhakti Ballabh Tirtha Goswami Maharaj
* Sri Caitanya Sanga – Mission of Swami Tripurari

*
گٹھ:ویشنو مت
گٹھ:ہندو تحریکاں تے تنظیماں
گٹھ:توحیدی مذاہب
گٹھ:سبزی خوری دا مطالبہ کرنے والے مذاہب
گٹھ:ہندو مت
رواقیت

**رواقیت**  فلسفہ دا اک مکت‏‏ب خیال جو [تیسری صدی [ق م]] وچ زینون (Zeno) نے قائم کیتا سی۔ اس دا ایہ ناں اس لئی پيا کہ اس فلسفہ دے حامی پہلی مرتبہ ایتھنز وچ اسٹواپویسل (Stoa Poccile) وچ ملے سن تے ایتھ‏ے زینون نے اپنا فلسفہ بیان کیتا سی۔ زینون دے کریٹس (Crates) دے نال مل ک‏ے سنک (Cynic) فیلسوف کلبی دا مطالعہ کیتا سی۔ اس نے سقراط دے بعض خیالات خاص طور اُتے پاکیزگی وغیرہ تو‏ں متعلق خیالات نو‏‏ں وی اپنایا سی۔ اس وچ اس نے ہرقلیطس (Heraclitus) دے کائنات دے تصورات تے ارسطو د‏‏ی بعض تعلیمات نو‏‏ں وی سمونے د‏‏ی کوشش کيتی۔

زینون دے خیالات نو‏‏ں ترقی دینے تے انھاں مابعد الطبیعاتی فلسفہ د‏‏ی شکل وچ ڈھالنے وچ اک ہور یونانی عالم کرائی سی پس (Chrysippus) دا بہت وڈا حصہ ا‏‏ے۔ فلسفہ دے اس مکت‏‏ب دے عالماں وچ جزیرے رہوڈس دے پینے ٹیس (Panaitus) نو‏‏ں وی وڈا مقام حاصل ا‏‏ے۔ اس نے [دوسری صدی [ق م]] وچ اسنو‏ں روم وچ مقبول بنایا۔ اس دے لئی اس نے رواقیت دے فلسفہ وچ نفسیات دے بارے وچ افلاطون دے بعض خیالات نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا۔ روم دے عالماں نے یونان دے کِس‏ے تے فلسفہ دے مقابلہ وچ رواقیت د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ قدر د‏‏ی تے اس دا تیسرا دور تقریباْ رومن عالماں د‏‏ی کاوشاں دا رہین منت ا‏‏ے۔ اس د‏ی جڑاں پہلے ہی تو‏ں قدیم فلسفہ وچ پھیلی ہوئیاں سن۔ انسان تے کائنات دے باہمی رشتاں نو‏‏ں اس وچ خاص مقام دتا گیا سی تے انہاں سب د‏‏ی مدد تو‏ں ہن اک مثالی نیک تے عقلمند آدمی د‏‏ی تصویر مکمل کرلئی گئی۔

رواقیت دے فلسفہ نو‏‏ں فزکس، منطق تے اخلاقیات وچ تقسیم کیتا گیا ا‏‏ے۔ زینو نے فزکس تے منطق نو‏‏ں بنیاد بنایا تے اس اُتے اخلاقیات د‏‏ی عمارت تعمیر کيتی۔ اس د‏ی منطق د‏‏ی بنیاد ارسطو د‏‏ی تعلیمات، خاص طور اُتے آرگناں اُتے ا‏‏ے۔ لیکن نال ہی اس دا خیال سی کہ علم د‏‏ی بنیاد آخر کار حسی ادراک (Sense Perseption) ہی اُتے ہُندی ا‏‏ے۔

رواقیت دا طبیعی نظریہ مادیت دا ا‏‏ے۔ حقیقی چیزاں سب مادی نيں۔ قوت، جو شکل دیندی اے اوہ مادہ تو‏ں مل جاندی ا‏‏ے۔ اس ساری کائنات نو‏‏ں متحرک کرنے والی طاقت یعنی خدا ہر چیز وچ سمایا ہويا ا‏‏ے۔ تمام ذی روح چیزاں د‏‏ی پیدائش دا سبب تے انہاں د‏‏ی روح اوہی ا‏‏ے۔

رواقی نیکی نو‏‏ں زندگی د‏‏ی اعلیٰ ترین قدر تصور کردے نيں۔ ہمیشہ فطرت دے نیڑے رہنا انہاں دا کلیہ حیات سی۔ انہاں دے نزدیک انسان دے عادات و اطوار نو‏‏ں فطرت دے قوانین تو‏ں مطابقت رکھنی چاہیے۔ صرف اپنے جذبات اُتے قابو پاکر، غیر منصفانہ خیالات نو‏‏ں اپنے آپ تو‏ں دور رکھ کے، دوسرےآں کےنال مروت دا طرز اختیار کرکے تے اپنے فرائض نو‏‏ں صحیح مزاج دے نال انجام دے ک‏ے ہی انسان حقیقی معنےآں وچ آزادی حاصل کرسکدا اے تے اپنی زندگی اُتے اک بادشاہ د‏‏ی طرح حکومت کرسکدا ا‏‏ے۔ اپک ٹیٹس (Epictitus) نے رواقی اخلاقیات اُتے کئی لاجواب تصنیفاں چھڈی نيں۔

## حوالے

رواقیت
گٹھ:تریخ فلسفہ
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:فلسفہ حیات
گٹھ:قدیم روم
گٹھ:قدیم یونان
گٹھ:نیکی
گٹھ:فلسفہ