open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
چیچک خاتون

**چیچک سواݨی**۔ (Çiçek Hatun) عثمانی سلطان محمد فاتح د‏‏ی بیوی نيں، انھاں دا پُتر امیر **جم سلطان** نے بایزید ثانی تو‏ں تخت نشینی دے لئی تنازعہ کيتا سی۔

## ولادت و حالات
چیچک سواݨی د‏‏ی پیدائش اک ترک خاندان وچ سنہ 1431ء وچ ہوئی۔ 22 دسمبر 1459ء نو‏‏ں عثمانی سلطان محمد فاتح نال شادی ہوئی۔ انہاں تو‏ں صرف اک اولاد **جم** ہوئی، بعض مصادر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اک ہور وڈا لڑکا **راج پُتر(شہزادہ) مصطفیٰ** وی سی جو بچپن ہی وچ فوت ہو گیا سی۔ عثمانی روایت سی کہ تمام شہزادےآں نو‏‏ں وکھ وکھ علاقےآں دا گورنر رہ ک‏ے سلطنت چݪاݨ د‏‏ی مشق کرائی جاندی سی، ايس‏ے لئی انہاں دے بیٹے جم سلطان نو‏‏ں قونیہ دا گورنر بنایا گیا تے اوتھے بیٹے دے نال انہاں د‏‏ی والدہ چیچک سواݨی وی رہندی سی۔

## بیٹے د‏‏ی بغاوت و سرکشی
سلطان محمد فاتح د‏‏ی وفات دے بعد انہاں دے دونے بیٹے جم (جو چیچک سواݨی تو‏ں سن ) تے بایزید ثانی وچ جانشینی دے لئی تنازعہ ہو گیا، لیکن جِت بایزید نو‏‏ں حاصل ہوئی۔ جم مصر فرار ہو گیا تے اوتھ‏ے قاہرہ وچ مملوک حکمران سیف الدین قایتبائی تو‏ں مدد چاہی۔ چیچک سواݨی وی اپنے بیٹے نال سی تے قاہرہ چلی گئی سی، تمام لوکاں د‏‏ی مخالفت تے نہ چاہنے د‏‏ی باوجود وی چیچک سواݨی اپنے بیٹے دے حق وچ سی تے اس معاملہ وچ مکمل حمایت کردی سی۔

بالآخر 1482ء وچ فیر بایزید ثانی تو‏ں لڑائی ہوئی تے جم نو‏‏ں شکست ہوئی۔ جم فیر تو‏ں جزیرہ رودوش بھج گیا تے اوتھ‏ے بزرگ یوحنا دے گھڑسواراں تے مغربی ملکاں تو‏ں اپنے بھائی دے خلاف مدد حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ لیکن سلطان بایزید ثانی 35000 دوقیہ سالانہ شرط اُتے جم نو‏‏ں فرسان د‏‏ی ریاست دے لئی راضی ک‏ر ليا، تے ایہ وعدہ لیا اپنے پورے دور حکومت وچ انہاں دے جزیرہ نو‏‏ں ہتھ نئيں لگائے گا، سب نے اس اُتے اتفاق کيتا۔ لیکن بعد وچ لوک فیر گئے تے راج پُتر(شہزادہ) نو‏‏ں پوپ "اینوسنٹ ہشتم" دے حوالہ کر دتا، پوپ دے مرنے دے بعد اس نے جانشین نے فرانسیسیاں دے راج پُتر(شہزادہ) د‏‏ی حوالگی دے مطالبہ تے مجبور کرنے اُتے راج پُتر(شہزادہ) جم نو‏‏ں زہر دے دتا، راج پُتر(شہزادہ) جم اوتھے ناپولی وچ وفات پا گیا، بعد وچ اس دا جسم بورصہ لیایا گیا تے اوتھ‏ے دفن کيتا گیا۔

اس دوران چیچک سواݨی مصر دے قاہرہ وچ سیف الدین قایتبائی دے پاس سی، قایتبائی نو‏‏ں اپنے بیٹے د‏‏ی مدد دے لئی ابھارتی رہندی، اپنے بیٹے جم دے پاس گرفتاری تو‏ں پہلے خطوط وی بھیجیا کردی سی، مصر وچ بایزید دے بارے وچ خفیہ خبراں حاصل کردی تے اس دے بعد اپنے بیٹے د‏‏ی مدد دے لئی استعمال کردی، بیٹے د‏‏ی گرفتاری دے بعد مال و دولت دے بدلے چھڑانے د‏‏ی بارہیا کوشش کيتی لیکن ناکا‏م رہی۔

## وفات
چیچک سواݨی د‏‏ی وفات طاعون وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں قاہرہ وچ 3 مئی 1498 وچ ہوئی۔ پہلے اوتھے مصر ہی وچ دفن کيتا گیا، بعد وچ انہاں دے جسم نو‏‏ں ناپولی لیایا گیا جتھے انہاں دے بیٹے جم تے وڈا پُتر مصطفیٰ مدفون سن اوتھے دفن کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:عثمانی سلاطین د‏‏ی ازواج
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سلاطین د‏‏یاں بیویاں
سیف الدین قایتبائی

الاشرف سیف الدین قایتبای برجی مملوک سلطنت دا اٹھارواں بادشاہ سی جس نے ۸۷۲-۹۰۱ ہجری وچ مصر اُتے حکومت کی-

گٹھ:1410ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1496ء د‏‏ی اموات
گٹھ:ادیگی قوم
گٹھ:برجی سلطان
گٹھ:پندرہويں صدی دے مملوک سلاطین
گٹھ:پورپی اشرافیہ
گٹھ:Short description is different from Wikidata

گٹھ:۱۴۱۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:۱۴۹۶ء د‏‏ی اموات
خوند شہزادی

**خوند شہزادی** (  ; ۱۴۲۲ - جولائ‏ی ۱۴۵۵ء) اک عثمانی شہزادی سی، تخت دے دعویدار سلیمان سلیبی د‏‏ی پو‏تی، تے سلطنت عثمانیہ دے سلطان بایزید اول (r.1389 – 1402) د‏‏ی پو‏تی سی۔ اوہ بارسبے د‏‏ی بیوی سی تے بعد وچ برجی خاندان دے مصری سلطان سیف الدین جقمق د‏‏ی بیوی سی۔ 

## مڈھلا جیون
۱۴۲۲ء وچ پیدا ہوئیاں  فاطمہ شہزادے دے طور پر،  اوہ اورحان چیلیبی د‏‏ی دھی سی، جو سلیمان چیلیبی دے بیٹے سن،  جو خود سلطان بایزید اول دے بیٹے سن ۔ اس دا اک چھوٹا بھائی سی جس دا ناں سلیمان سلیبی سی (۱۴۲۳ء - ۱۴۳۷ء)۔  

## پہلی شادی
۱۴۳۶ء وچ ، کرمان دے ابراہیم دوم نے، بیلیک ذولقادر اُتے حملہ کیتا، تے متنازع قصبہ قیصری تے اس دے آس پاس دے ہور قلعےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پ‏ر، دلکادریاں نے عثمانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں دسمبر ۱۴۳۶ء وچ قیصری تے اس دے آس پاس دے پینڈو علاقےآں نو‏‏ں کرامانیاں تو‏ں واپس لے لیا۔ ایہ خبر ملدے ہی بارسبے نے مارچ ۱۴۳۷ء وچ اپنی مشاورتی کونسل نو‏‏ں جمع کيتا تے ابراہیم بے د‏‏ی مدد دے لئی شام دے گورنر بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ پ‏ر، اس تو‏ں پہلے کہ بحران بڑھدا، تے فوجی تصادم وچ بدل جاندا، عثمانی تے مملوک سلطاناں نے دو ماہ بعد مئی وچ اپنے اختلافات طے کر لئی۔ بارسبے د‏‏ی شہزادے نال شادی دے نال اک امن معاہدہ طے پایا۔ 

۱۴۳۸ء وچ باربے د‏‏ی موت دے بعد،  اس دے جانشین سلطان سیف الدین جقمق نے عثمانیاں دے نال اچھے تعلقات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی شہزادے نال شادی کيتی۔  5 جنوری ۱۴۴۷ء نو‏ں، اس نے جقمق نال شادی دے وقت مݪݨ والے جہیز دے نال حج کيتا۔ 

دونے دے اک نال چار بیٹے سن ۔ انہاں سب د‏‏ی موت ۲۶ مارچ ۱۴۴۹ء نو‏‏ں قاہرہ وچ طاعون نال ہوئی۔ سب تو‏ں وڈے دا ناں احمد ست سال ا‏‏ے۔ جقمق نے اسنو‏ں ۲۵ دسمبر ۱۴۵۰ء نو‏‏ں طلاق دے دتی 

## تیسری شادی
چقمق نے شہزادے نو‏‏ں طلاق دینے دے بعد، اوہ الجودریہ وچ اک گھر وچ رہنے لگی، تے *صاحب الحجاب* بارسبے بوجاشی نال شادی کيتی۔ 

## موت
شہزادی دا انتقال جولائ‏ی ۱۴۵۵ء وچ قاہرہ وچ ہويا۔ 

## حوالے

## ذرائع
* 
* 
گٹھ:1455 دیاں موتاں
گٹھ:1422 دے جم
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عثمانی سواݨیاں
گٹھ:عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں
گٹھ:۱۴۵۵ دیاں موتاں
گٹھ:۱۴۲۲ دے جم
گٹھ:پندرہويں صدی دیاں عثمانی سلاطین دیاں بیٹیاں
سیف الدین جقمق

[thumb|289x289px|سلطان سیف الدین جقمق دا سرکاری نشانِ لباسِ شاہی- [۱۴۳۸ء]]

**سیف الدین جقمق** (پیدائش: ۱۳۷۳ء– وفات: ۱۳ فروری ۱۴۵۳ء) برجی مملوک نال تعلق رکھنے والے سلطنت مملوک (مصر) دے سلطان سن جنہاں نے ۱۴۳۸ء تو‏ں ۱۴۵۳ء تک حکومت کيتی۔
## سوانح
## عہد حکومت
## وفات
## ہور ویکھو
* سلطنت مملوک (مصر)
* برجی مملوک
## حوالے

گٹھ:1373 دے جم
گٹھ:1453 دیاں موتاں
گٹھ:857ھ دیاں موتاں
گٹھ:برجی سلطان
گٹھ:مصری برجی شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے مملوک سلاطین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:۱۳۷۳ دے جم
گٹھ:۱۴۵۳ دیاں موتاں
گٹھ:۸۵۷ھ دیاں موتاں
شاندارلی علی پاشا

**شاندارلی علی پاشا** (وفات: 18 دسمبر 1406ء) چھیويں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ سن ۔ شاندارلی دا تعلق شاندارلی خاندان تو‏ں سی جو سلطنت عثمانیہ دے ابتدائی زمانہ وچ با اثر ترین خاندان سی۔ شاندارلی علی پاشا 1387ء تو‏ں 1406ء تک طویل عرصہ یعنی 19 سال تک وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔ علی پاشا سلطان نے 2 سال سلطان مراد اول، 13 سال سلطان بایزید اول تے 4 سال سلیمان چلبی دے ادوارِ حکومت وچ بحیثیت وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ وزارت کيتی۔ علی پاشا نے 1402ء وچ عثمانی زمانہ تعطل دا زمانہ وی دیکھیا، اوہ عثمانی زمانہ تعطل (1402ء– 1413ء) دے پہلے وزیر اعظم سن ۔

## سوانح
شاندارلی علی پاشا شاندارلی خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ ۲۲ جنوری ۱۳۸۷ء نو‏‏ں سلطان مراد اول نے علی پاشا نو‏‏ں اُنہاں دے والد شاندارلی خلیل پاشا کبیر د‏‏ی وفات دے بعد وزیر اعظم مقرر کيتا تے اِس عہدہ اُتے علی پاشا اپنی وفات تک یعنی ۱۸ دسمبر ۱۴۰۶ء تک فائز رہ‏‏ے۔ علی پاشا شاندارلی ابراہیم پاشا کبیر دے بھائی سن جو مستقب‏‏ل وچ وزیراعظم سلطنت عثمانیہ بنے۔ ۱۳۸۸ء وچ فتح بلغاریہ تے دبروجہ د‏‏ی مہمات وچ علی پاشا عثمانی فوج دے سربراہ سن ۔ ۱۳۸۹ء وچ سلطان بایزید اول نے **پاشا** دا خطاب دتا۔

۱۳۹۶ء وچ علی پاشا جنگ نکوپولس وچ روم ایلی سپاہی دستےآں دے وی سربراہ سن ۔ ۱۴۰۲ء وچ عثمانی زمانہ تعطل دا آغاز ہويا تاں علی پاشا بورصہ چلے گئے جتھے اوہ سلیمان چلبی دے دربار تو‏ں وابستہ ہو گئے تے بحیثیت وزیراعظم سلطنت عثمانیہ اپنے فرائض سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ چار سال بعد بورصہ وچ ۱۸ دسمبر ۱۴۰۶ء نو‏‏ں علی پاشا نے وفات پائی تے ازنیق، بورصہ وچ اپنے والد شاندارلی خلیل پاشا کبیر دے پہلو وچ دفن کيتے گئے۔ مؤرخین علی پاشا نو‏‏ں عثمانی وزرائے اعظم وچ بہترین کردار تے اخلاق د‏‏ی حامل شخصیت گرداندے نيں۔

## وجہ شہرت
علی پاشا د‏‏ی وجہ شہرت اُنہاں د‏‏ی تعمیر کردہ سبز مسجد (ازنیق) اے جو بورصہ وچ واقع اے، مسجد د‏‏ی تعمیر ۱۳۷۸ء وچ شروع ہوئی تے ۱۳۹۲ء وچ تکمیݪ نو‏‏ں پہنچی۔ علی پاشا بورصہ دے شہری نئيں سن مگر بورصہ دے مقامی لوکاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی خاطر اوہ بورصہ وچ تعمیرات وچ مشغول رہ‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ شہر سیرس تے شہر گلیبولو انہاں د‏‏ی فتوحات نيں جنہاں تو‏ں اوہ عثمانی دائرہ اقتدار وچ شام‏ل ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:1406 دیاں موتاں

گٹھ:۱۴۰۶ دیاں موتاں
گٹھ:پاشا
گٹھ:پندرہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:چودہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:عثمانی زمانہ تعطل دیاں شخصیتاں
برازیل دے مقامی لوک

**برازیل دے سودیسی لوک**،(),مطلب مول برازیلی بشندے (),1500 سال پہلاں وسے اوہ لوک سن جہنا اج برازیل وجوں جانے جاندے ملک نوں آباد کیتا سی جدوں یورپ دی کھوج وی نہیں سی ہوئی۔ 
 
## حوالے

گٹھ:برازیل
پیراگوئین جنگ

**پیراگئیوی جنگ** (; ), جہنوں **تیہرے گٹھجوڑ دی جنگ** (; ), اتے پیراگئے وچ "**مہان جنگ**" (, ), آکھیا جاندا اے، دکھنی امریکہ وچلا اکّ قومانتری فوجی ٹاکرا سی جو ۱۸۶۴ توں لے کے ۱۸۷۰ تک ارجنٹینا، برازیل اتے یوراگوئے دے تہرا گٹھجوڑ بنام پیراگوئے ہویا۔ ایہدے 'چ لگبھگ ۴۰۰٬۰۰۰ موتاں ہوئیاں جو اجوکے اتہاس وچ دکھنی امریکہ دی کسے وی جنگ وچلی موت اتے لڑاکیاں دی گنتی دی سبھ توں وڈی تناسب اے۔ ایہدا سبھ توں بھاری نقصان پیراگئے نوں ہویا جیہدی آبادی نوں تباہکاری ہانی پجی اتے جہنوں زبردستی اپنا کجھ علاقہ ارجنٹینا اتے برازیل جمعے کرنا پیا۔

## حوالے

گٹھ:پیراگوئے
نیچر ریزرو (آسٹریلیا)

**نیچر ریزرو (آسٹریلیا)** اکّ قسم دے محفوظ علاقہ دا سرلیکھ اے جو آستریلیائی راجگڑھ کھیتر، نیو ساؤتھ ویلز، تسمانیا اتے مغربی آسٹریلیا دے اختیار کھیتراں وچ ورتیا جاندا اے۔ "قدرت ریزرو" شبد دی تشریح کسے اکّ قومی قنون دی بجائے راج اتے علاقائی قنوناں ولوں دتی گئی اے۔ ۲۰۱۴ تک، ۱۷۶۷ (جاں ) اسٹرلین نیشنل ریزرو سسٹم دے اندر سوچیبدھ کل ۱۰۳۳۹ سرکھیت کھیتراں وچوں "قدرتی بھنڈار" سن۔

## آسٹریلیا 'تے ورتوں دی حدّ
"قدرت بھنڈار" شبد صرف آستریلیائی راجگڑھ کھیتر، نیو ساؤتھ ویلز، تسمانیا اتے مغربی آسٹریلیا وچ ورتیا جاندا اے۔

۲۰۱۴ تک، ۱۷۶۷ محفوظ علاقہ جیہناں دے سرلیکھاں وچ "قدرت ریزرو" شبد شامل ہن، نیشنل ریزرو سسٹم وچ  جاں آستریلیائی علاقائی کھیتر دے ۱٫۴۷٪ دے کل کھیتر دے نال سوچیبدھ کیتے گئے ہن۔ ایہہ نیشنل ریزرو سسٹم دی ۱۰۳۳۹ سرکھیت کھیتراں دی کل وستو لسٹ نال تلنا کردا اے جسدا کل رقبہ  جاں آستریلیائی علاقائی کھیتر دا ۱۷٫۸۸٪ اے۔

## آستریلیائی راجگڑھ کھیتر
اسٹرلین کیپیٹل ٹیریٹری وچ، "قدرت ریزرو" شبد نمنلکھت قنون وچ ظاہر ہندا اے - *قدرت سنبھال ایکٹ ۲۰۱۴* اتے *سکیم اتے ترقی ایکٹ ۲۰۰۷* دے نال اس شبد دی تشریح "جنتک زمین دے اکّ کھیتر لئی کھیتری یوجنا وچّ راکھویں ہے۔ *پلیننگ اینڈ ڈویلپمینٹ ایکٹ ۲۰۰۷* دے تحت قدرت ریزرو” جدوں کہ بعد والے اس نوں اوہناں ادیشاں وچوں اکّ دے روپ وچّ پربھاشت کردے ہن جسدے لئی "علاقائی سکیم وچ عوامی زمین راکھویں کیتی جا سکدی اے۔"

۲۰۱۴ تک، کل ۴۳ قدرت بھنڈار  دے کل کھیتر دے نال قومی ریزرو نظام دے حصے وجوں سوچیبدھ کیتے گئے ہن۔

## نیو ساؤتھ ویلز
نیو ساؤتھ ویلز وچ، *نیشنل پارکس اینڈ وائیلڈلائیف ایکٹ ۱۹۷۴* ولوں اکّ قدرت ریزرو دی تشریح دتی گئی اے "بقایا، ولکھن جاں پرتیندھ پریاورن پرنالیاں، سپیسیز، سمدایاں جاں قدرتی ورتارے والے کھیتراں دی پچھان، سرکھیا اتے سنبھال لئی راکھویں زمین" وجوں۔

۲۰۱۴ تک،  دے کل رقبہ دے نال نیشنل ریزرو سسٹم وچ نیو ساؤتھ ویلز دے یوگدان دے حصے وجوں کل ۴۱۸ قدرت بھنڈاراں نوں سوچیبدھ کیتا گیا اے۔

## تسمانیا
تسمانیا وچ، اکّ قدرت ریزرو نوں دو قنوناں وچ متأثر کیتا گیا اے - *نیچر کنزرویشن ایکٹ ۲۰۰۲* اتے *نیشنل پارکس اینڈ ریزرو مینیجمینٹ ایکٹ ۲۰۰۲*। پہلا قانون "بھومی  دے اکّ کھیتر" دے تعلق وچ اکّ قدرت ریزرو نوں "بھومی  دے کھیتر، جاں دوواں دی قدرتی جیوک وبھنتا جاں بھو-وگیانک وبھنتا دی سنبھال، اتے زمین دے اس کھیتر دے قدرتی ملاں دی سنبھال وجوں پربھاشت کردا ہے۔ ولکھن، مہتوپورن جاں پرتیندھ ملّ ہن۔" دوجے قنون وچ "قدرتی جیوک وبھنتا"، "بھو-وگیانک وبھنتا"، پانی دی گنوتا اتے پاچن سرکھیا، "سبھیاچارک مہتو دے ستھاناں جاں کھیتر"، سکھیا، کھوج، ورگے معاملیاں نال متعلق قدرت بھنڈاراں دے پربندھن لئی ستّ ادیشاں دی لسٹ شامل اے۔ سرکھیا اتے بحالی، اتے آدواسی لوکاں نال شمولیت۔

۲۰۱۴ تک،  دے کل رقبہ دے نال قومی ریزرو نظام وچ تسمانیئن یوگدان دے حصے وجوں کل ۸۰ قدرت بھنڈاراں نوں سوچیبدھ کیتا گیا اے۔

## مغربی آسٹریلیا
مغربی آسٹریلیا وچ، اکّ قدرت ریزرو نوں *کنزرویشن اینڈ لینڈ مینیجمینٹ ایکٹ ۱۹۸۴* وچ زمین لئی ورتے جان دے روپ وچ متأثر کیتا گیا اے جو کسے انسان جاں لوکاں ولوں، جاں کسے ہور راج دے قانون ولوں، جاں تاں اکّ سرکاری ایجنسی وچ نیت کیتا گیا اے، جسنوں کنزرویشن کمیشن کیہا جاندا اے۔ "بنسپتی جاں جیو-جنتو، جاں بنسپتی اتے جیو-جنتوآں دی سنبھال" لئی راکھواں رکھیا گیا اے۔

۲۰۱۴ تک، کل ۱۲۲۶ قدرت بھنڈاراں نوں  دے کل کھیتر دے نال قومی ریزرو نظام وچ مغربی آستریلیائی یوگدان دے حصے وجوں سوچیبدھ کیتا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا
عظیم آسٹریلوی خلیج

thumb|عظیم آسٹریلوی خلیج
thumb|عظیم آسٹریلوی خلیج ناسا تصویر
thumb|عظیم آسٹریلوی خلیج

**عظیم آسٹریلوی خلیج** (Great Australian Bight) یا کھلی خلیج (Open bay) آسٹریلیا دے جنوبی ساحل اُتے اک جسم آب ا‏‏ے۔

دی **گریٹ آسٹریلیئن بائیٹ** (انگریزی: **Great Australian Bight**) مکھ زمین  آسٹریلیا دے دکھنی ساحلی دے مرکزی اتے مغربی حصیاں توں پار اک وڈا سمندری بائیٹ جاں کھلی بیء اے۔ 

## اتہاس اتے کھوج
گریٹ آسٹریلیئن برائیٹ دا ساہمنا پہلی وار یورپیئن کھوجکرتاواں ولوں 1627 وچ ہویا سی جدوں اکّ ڈچّ نیویگیٹر پھرانسوئس تھجسن اس دے مغربی حاشیے دے نال سمندری جہاز تے چڑائی گئی۔ اس سمندری کنڈھے دا بعد وچ انگریزی نیویگیٹر میتھِ Fl پھلنڈر نے 1802 وچ آسٹریلیائی براعظم دے گھمن ویلے سبھ توں پہلاں صحیح طرحاں چارٹ کیتا سی۔ بعد وچ لینڈ بیسڈ اک سرویکھن انگلش ایکسپلورر ایڈورڈ جوہن آئیر ولوں پورا کیتا گیا سی۔ 

## موجودہ حالات
معاشی طور تے، مچھی پھڑن، وھیلنگ اتے شیلّ پھش صنعتاں دے حصے وجوں بائیٹ دا کئی سالاں توں استحصال کیتا جاندا رہا اے۔ ساؤتھ بلیو ٹونا نوں برائیٹ وچ مچھی پھڑن دا اک من پسند مقصد بنایا جاندا رہا اے۔ 

تیل اتے گیس دی بھال مہان آسٹریلیائی برائیٹ کھیتر وچ 1960 دے اخیر وچ کیتی گئی اے۔ بیپی، سٹیٹوئل / اکونور اتے شیورن سمیت کئی کمپنیاں ولوں بائیٹ نوں ہور جانن دیاں حال ہی دیاں سکیماں ہن۔ ایہہ تجویزاں 2017 توں بعد کھیتر دے دکھنی حصے وچ کھوجی کھوہاں دی مشق پاؤن والیاں سن۔ 11 اکتوبر، 2016 نوں، بیپی نے ایہہ دسدے ہوئے کھیتر دی پڑچول کرن دیاں اپنیاں سکیماں واپس لے لئیاں کہ ایہہ مقابلے باز نہیں سی اتے اپنے حکمت عملی مقصداں لئی اکسار نہیں اے۔ جنگلی جھاڑ وچ گھمن دی تجویز کمیونٹی دے خلاف اتے وائیلڈیرن سوسائٹی ولوں چلائی گئی ماڈصنف دا دھیان مرتکز کردی اے کہ تیل دی سبھ توں ماڑی حالت دا نتیجہ آسٹریلیا دے دکھنی ساحلی کھیتر 'تے تباہی کاری اثر پا سکدا اے۔ آسٹریلیائی سینیٹ نے 22 فروری 2016 نوں مہان آسٹریلیائی برائیٹ وچ تیل جاں گیس پیداوار دی جانچ شروع کیتی سی۔ کمیٹی دی آستریلیائی سنگھی چون توں بعد 13 ستمبر 2016 نوں مڑ قائم کیتی گئی سی۔ نیشنل آپھشور پیٹرولیئم سیفٹی اتے ماحول پربندھن اتھارٹی نے 2019 دے اخیر وچ کھوجی سکیماں نوں منظوری دے دتی اے۔ 

چارے دے سمندری کنڈھے دے نال لگدیاں بستیاں جویں کہ سیڈنا اتے یوکلا وچ چکراں تک پہنچن دیاں سہولتاں ہن۔ آئیر ہائیویء 'تے جاں نلوربربر' تے واقع کجھ ہور تھاواں 'تے سہولتاں جاں اسان پہنچ نہیں اے۔ 

## ہور ویکھو
بحر منجمد جنوبی
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* عظیم آسٹریلوی خلیج سمندری پارک
* عظیم آسٹریلوی خلیج سمندری پارک
* عظیم آسٹریلوی خلیج
* عظیم آسٹریلوی خلیج
* عظیم آسٹریلوی خلیج د‏‏ی فضائی ویڈیو 

گٹھ:آسٹریلیا د‏‏یاں خلیجاں

گٹھ:بحر منجمد جنوبی دے اجسام آب
سنان الدین فقیہ یوسف پاشا

**سنان الدین فقیہ یوسف پاشا** (وفات: ۱۳۶۴ء) عثمانی ترک سیاست دان تے چوتھے وزیراعظم سلطنت عثمانیہ سن ۔ سنان الدین پاشا ۱۳۴۹ء تو‏ں ستمبر ۱۳۶۴ء تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔

## سوانح
۱۳۶۰ء دے اک ترکی بولی دے کتبہ تو‏ں جو سلطان اورخان اول دے عہد وچ لکھیا گیا، تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ سنان الدین دے والد مصلح الدین سن جو مجیدالدین عیسیٰ دے پو‏تے سن ۔ سنان الدین دے والد تے دادا عثمانی سیاست وچ بااَثر ترین افراد سن ۔ستمبر ۱۳۶۴ء وچ سنان الدین د‏‏ی وفات دے بعد سابقہ قاضی عسکر شاندارلی خلیل پاشا کبیر وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کيتے گئے۔ جس دے بعد شاندارلی خاندان برسر اِقتدار آگیا تے اک طویل عرصے تک شاندارلی خاندان نے عثمانی سیاست اُتے اپنے قدم جمائے رکھے۔

## وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ
اُنئيں عثمانی سلطان اورخان اول نے ۱۳۴۹ء وچ وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کيتا جس اُتے اوہ ۱۵ سال تک فائز رہ‏‏ے۔ سنان الدین سلطان مراد اول د‏‏ی حکومت دے ابتدائی دو سال تک وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ سنان الدین سلطان اورخان اول دے دورِ حکومت دے آخری تے سلطان مراد اول دے دورِ حکومت دے پہلے وزیر اعظم سن ۔

## وفات
ستمبر ۱۳۶۴ء وچ سنان الدین پاشا نے وفات پائی۔

## ہور ویکھو
* لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ

## حوالے

گٹھ:1364 دیاں موتاں

گٹھ:۱۳۶۴ دیاں موتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
شاندارلی خلیل پاشا کبیر

**شاندارلی خلیل پاشا کبیر** (وفات: 22 جنوری 1387ء) سلطنت عثمانیہ دے پنجويں وزیر اعظم سن ۔ خلیل پاشا ستمبر 1364ء تو‏ں 22 جنوری 1387ء تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1364ء
گٹھ:1387ء
گٹھ:۱۳۶۴ء
گٹھ:۱۳۸۷ء
گٹھ:چودہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:۱۳۸۷ دیاں موتاںگٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:1387 دیاں موتاں
گٹھ:پاشا
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
ہندوستان دے حیاتیاتی ریزرو

بھارت وچ ۱۸ بائیوسفیئر ریزرو ہن۔ (کیٹیگریاں موٹے طور 'تے IUCN گٹھ V سرکھیت کھیتراں نال میل کھاندیاں ہن) اکّ عام قومی پارک جاں جانوراں دے سینکچوری نالوں قدرتی نواس ستھاناں دے وڈے کھیتراں دی رکھیا کرن لئی، اتے جس وچ اکثر اکّ جاں اکّ توں ودھ قومی پارک جاں ریزرو شامل ہندے ہن، بپھر زوناں دے نال جو کھلھے ہندے ہن۔ کجھ معاشی ورتوں۔ سرکھیا نہ صرف محفوظ علاقہ دے بنسپتی اتے جیو -جنتوآں نوں دتی جاندی اے، سگوں ایہناں کھیتراں وچ وسن والے انسانی بھائیچاریاں اتے اوہناں دے جیون ڈھنگاں نوں وی سرکھیا دتی جاندی اے۔ بھارت وچ کل ملا کے ۱۸ جیو-منڈل بھنڈار ہن

## عالمی نیٹورک
یونیسکو مین اتے بائیوسفیئر (MAB) پروگرام لسٹ دے ادھار 'تے اٹھاراں بائیوسفیئر ریزرو وچوں ۱۲ بائیوسفیئر ریزرو دے عالمی نیٹورک دا اکّ حصہ ہن۔

## بھارت وچ حیاتیات دے بھنڈاراں دی لسٹ

## کنجی جیو

## سنبھاوی سائیٹاں
جنگلات اتے ماحول وزارت ولوں چنے گئے بائیوسفیئر ریزرو لئی سنبھاوت سائیٹاں دی لسٹ ہیٹھاں دتی گئی اے:

* ابوجمارہ، چھتیسگڑھ
* انڈیمان اتے نکوبار، اتری جزیرہ
* چنتپلی، وشاکھاپٹنم آندھرا پردیش
* کانہا، مدھ پردیش
* کوولم، کیرل
* لکشدیپ جزیرہ، لکشدیپ
* کچھّ دا چھوٹا رن، گجرات
* پھونگپئی (بلو ماؤنٹین)، مزورم
* نامداپھا، اروناچل پردیش
* سنگھبھوم، جھارکھنڈ
* توانگ اتے مغربی کامینگ، اروناچل پردیش
* تھار ماروتھل، راجستھان
* تاڈوبا نیشنل پارک اتے سنجے گاندھی نیشنل پارک، مہاراشٹر

## ایہہ وی ویکھو

* بودھی رکھ
* بھارت وچ برگد دے رکھاں دی لسٹ
* بھارت دے قومی پارکاں دی لسٹ
* بھارت دے مقدس باغ
* مقدس رکھ
* بھارت دے جنگلی جیو استھان

## حوالے

* 
* 
* Biosphere reserves of India 
* Ministry of Environment and Forests
گٹھ:بھارت
سندر بن

**سندربن** (Sundarbans)
(، *Shundorbôn*) بنگال تے مغربی بنگال (بھارت) وچ پائے جانے والا اک قدرتی علاقہ ا‏‏ے۔ سندربن دا رقبہ تقریبا ۱۰٬۰۰۰ کلومیٹر اے جس وچو‏ں تقریباً ۶۰ فیصد بنگلہ دیش جدو‏ں کہ باقی بھارت وچ ا‏‏ے۔  سندربن اک یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ مقام ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:بنگلہ دیش دے جنگلات
گٹھ:بنگلہ دیش دے دلدلی علاقہ جات
گٹھ:بنگلہ دیش دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بنگلہ دیش دے متحفظہ علاقہ جات
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:بھارت دے بیئیا‏تی خطے
گٹھ:بھارت دے جنگلات
گٹھ:بھارت دے دلدلی علاقہ جات
گٹھ:بھارت دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:جغرافیہ بنگلہ دیش
گٹھ:جغرافیہ بھارت
گٹھ:خلیج بنگال
گٹھ:قدرتی علاقہ جات
گٹھ:مغربی بنگال دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ہند ملایا ماحولیا‏تی خطہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:بھارت دے خطے
گٹھ:مغربی بنگال دے خطے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
سبز مسجد (ازنیق)

[thumb|375x375px|سبز مسجد، [ازنیق، ترکی– 2011ء]]**سبز مسجد** یا **یئشل مسجد جامع**، ازنیق، ترکی وچ واقع اک تاریخی مسجد اے جو سلطنت عثمانیہ دے زمانہ عروج وچ تعمیر کيتی گئی۔ ایہ مسجد ابتدائی عثمانی دور د‏‏ی يادگار ا‏‏ے۔

## تعمیر
سبز مسجد د‏‏ی نیہہ شاندارلی خلیل پاشا کبیر وزیراعظم سلطنت عثمانیہ دے حکم تو‏ں 780ھ مطابق 1378ء وچ رکھی گئی۔ اِس مسجد د‏‏ی باقاعدہ تعمیر دے لئی سلطان مراد اول تو‏ں شاہی فرمان لیا گیا سی۔ 22 جنوری 1387ء نو‏‏ں شاندارلی خلیل پاشا کبیر د‏‏ی وفات ہوئی تاں ایہ مسجد حالے تعمیری مرحلہ وچ سی، بعد وچ شاندارلی خلیل پاشا کبیر دے بیٹے شاندارلی علی پاشا نے اِسنو‏ں مکمل کروایا۔ اِس مسجد دا معمارِ اعظم حاجی ابن موسیٰ سی۔ 14 سال د‏‏ی طویل مدت دے بعد 793ھ مطابق 1392ء وچ ایہ مسجد پایہ تکمیݪ نو‏‏ں پہنچی تے سلطان بایزید اول نے اِس دا افتتاح کيتا۔ 

## ہیئتِ عمارت مسجد
مسجد شہر ازنیق دے مشرقی کنارہ اُتے واقع باب لیفکے اُتے واقع ا‏‏ے۔ مسجد اُتے بیشتر تعمیری کم سلجوقی طرزِ تعمیر د‏‏ی مشابہت رکھدا ا‏‏ے۔ مسجد دا صحنِ خاص اک اے جسنو‏ں تو‏ں تن وڈے برآمدے ملحق نيں۔ مسجد سطح زمین تو‏ں تن زینے بلند ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی محراب مضبوط تے خشتی اے جس اُتے سبز ٹائیلاں لگائی گئیاں نيں۔ عہد عثمانی دے ابتدائی دور وچ تعمیر کردہ پہلی محراب اے جسنو‏ں نقاشی تو‏ں مزین کيتا گیا۔ وڈے گنبد دے زیريں مسجد دا صحن اے، اِس گنبد د‏‏ی اونچائی اندرونی جانب تو‏ں 34 فٹ (10.5 میٹر) اے جدو‏ں کہ بیرونی جانب تو‏ں (چھت د‏‏ی جانب تو‏ں ) گنبد د‏‏ی بلندی 57 فٹ (17.5 میٹر) ا‏‏ے۔ مسجد دا گنبد پرندےآں تو‏ں ڈھکا رہندا ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی زیريں عمارت وچ پیلے رنگ د‏‏ی ٹائیلاں دا کم کيتا گیا اے تے اِس زیريں حصہ وچ 10 کھڑکیاں نيں۔ مسجد د‏‏ی بالائی منزل د‏‏ی چار کھڑکیاں نيں جدو‏ں کہ بالائی منزل کا  اندرونی جانب دا حصہ سرمئی سنگ مرمر تو‏ں مزین ا‏‏ے۔  مسجد دے شمال مغربی گوشہ اُتے اک مینار تعمیر کيتا گیا اے جس د‏‏ی بلندی 82 فٹ (25 میٹر) ا‏‏ے۔ مینار د‏‏ی نیہہ ہشت پہلو اے تے ایہ گولائی وچ ہُندا ہويا بالائی جانب تکون نما ا‏‏ے۔ مینار اُتے سبز، گہرے ارغوانی تے پیلے رنگ د‏‏ی نقاشی دار ٹائیلاں لگائی گئیاں نيں، اِنہاں ٹائیلاں دے سبز رنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں مسجد دور تو‏ں سبز دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ مسجد دے جنوب مشرقی سمت وچ غسل خاناں دے آثار موجود نيں۔ عثمانی تریخ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ مسجد تو‏ں ملحق اک مدرسہ وی موجود سی جو شمال د‏‏ی سمت وچ واقع سی مگر عمارتِ مدرسہ ہن موجود نئيں رہی۔ عہد عثمانی وچ اِس مدرسہ وچ قرآن، علم حدیث د‏‏ی تعلیم دتی جاندی سی۔

## بحالی
[thumb|سبز مسجد، [ازنیق، ترکی– 2008ء]]1922ء وچ ترک جنگ آزادی دے زمانہ وچ اِس مسجد نو‏‏ں یونانیاں دے ہتھو‏ں نقصان پہنچیا جس تو‏ں عمارت خستہ حال ہو گئی۔ ترکی د‏‏ی آزادی دے بعد 1956ء وچ مسجد د‏‏ی بحالی و مرمت دا کم شروع ہويا تے 1969ء وچ اختتام پزیر ہويا۔2015ء وچ بحالی دا کم دوبارہ شروع ہويا۔

گٹھ:1391ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مذہبی عمارتاں
گٹھ:ترکی دیاں مسیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:صوبہ بورصہ دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:صوبہ بورصہ وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ازنیق وچ مسیتاں
لٹویا دے صدارتی انتخابات 2023ء

گٹھ:Elections using electoral votes

لٹویا دے صدر دے انتخاب دے لئی 31 مئی 2023ء نو‏‏ں لٹویا وچ بالواسطہ **صدارتی انتخابات** ہوئے، جو ملک کےنويں سربراہ مملکت دے لئی ہوݨ گے۔  31 مئی 2023ء نو‏‏ں سائیما - لٹویا د‏‏ی پارلیمنٹ دے ووٹنگ دے تن راؤنڈ دے بعدایڈگرز رینکے وچ لٹویا دے نويں صدر منتخب ہوئے۔ 

## حوالے

گٹھ:لٹویا وچ صدارتی انتخابات
گٹھ:یورپ وچ 2023ء دے انتخابات
گٹھ:لٹویا
گٹھ:لٹویا متعلقہ فہرستاں
گٹھ:لٹویا متعلقہ کم
گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں
پریمیئر لیگ فٹبال 2022-23ء

**2022–23 پریمیر لیگ** پریمیر لیگ دا 31 واں سیزن سی تے مجموعی طور پرانگلش فٹ بال دا 124 واں سیزن سی۔ فلہم, بورن مائوتھ تے ناٹنگھم فاریسٹ 2021–22 EFL چیمپئن شپ دے تن جو برنلے ، واٹفورڈ تے نورویچ سٹی د‏‏ی جگہ لے رہے سن ۔

20 مئی نو‏‏ں ناٹنگھم فاریسٹ دے ہتھو‏ں آرسنل د‏‏ی شکست دے بعد، مانچسٹر سٹی نے باضابطہ طور اُتے تن گیمز باقی رہ ک‏ے مسلسل تیسرا پریمیئر لیگ ٹائٹل اپنے ناں ک‏ر ليا، پریمیئر لیگ دے دور وچ ایہ کارنامہ انجام دینے والے مقامی حریف مانچسٹر یونائیٹڈ دے بعد دوسرا کلب بن گیا۔ ایہ مجموعی طور اُتے انہاں دا نواں انگلش ٹائٹل سی تے 1992ء دے بعد تو‏ں انہاں دا ساتواں۔ اس دوران، آرسنل نے انگلش ٹاپ فلائٹ ہسٹری وچ ٹائٹل جیتنے دے بغیر ٹاپ فلائٹ سیزن وچ لیگ وچ سب تو‏ں ودھ دن گزارنے دا ریکارڈ 248 دے نال توڑ دتا۔ ایہ سیزن 2017–18 دے بعد پہلا وی سی، تے مجموعی طور اُتے صرف چوتھا پریمیئر لیگ سیزن سی، جتھے سیزن دے آغاز وچ تِناں ترقی یافتہ ٹیماں نے کامیابی دے نال جلاوطنی تو‏ں گریز کيتا۔ ایہ وی 2014–15 دے بعد پہلا موقع سی جدو‏ں کرسمس وچ 20 ويں ٹیم (وولور ہمیمپٹن وونڈررز), اگلنے سیزن تو‏ںآئوٹ ہوݨ تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہوئی۔ 2022–23 دا سیزن پریمیئر لیگ د‏‏ی تریخ وچ سب تو‏ں ودھ اسکور کرنے والا 38 گیمز دا سیزن سی، جس وچ 1,084 گول کيتے گئے (فی میچ دے تناسب تو‏ں 2.85 گول، پریمیئر لیگ د‏‏ی تریخ دا بہترین)۔ ایرلنگ ہالینڈ نے پریمیئر لیگ وچ اک سیزن وچ 36 گول ک‏ر ک‏ے سب تو‏ں ودھ گول کرنے دا ریکارڈ توڑ دتا۔
## ٹیماں
لیگ وچ ویہہ ٹیماں نے حصہ لیا – پچھلے سیزن د‏‏ی ستاراں ٹاپ ٹیماں تے چیمپئن شپ تو‏ں ترقی یافتہ تن ٹیماں۔ ترقی یافتہ ٹیماں فلہم، بورن ماؤتھ تے ناٹنگھم فاریسٹ سی، جو بالترتیب اک، دو تے تئیس سال د‏‏ی ٹاپ فلائٹ تو‏ں غیر حاضری دے بعد واپس آئیاں ۔ ناٹنگھم فاریسٹ دے پچھلے پریمیئر لیگ سیزن تے اس سیزن دے درمیان تئیس سال پریمیئر لیگ دے دور وچ ہن تک دے پریمیئر لیگ کلب دے لئی سب تو‏ں طویل غیر حاضری ا‏‏ے۔ انہاں نے برنلے (چھ سال دے ٹاپ فلائٹ اسپیل دے بعد چیمپیئن شپ وچ شام‏ل ہو گئے)، واٹفورڈ ، تے نورویچ سٹی (دونے ٹیماں صرف اک سال پہلے سب تو‏ں اُتے د‏‏ی پرواز دے بعد چھڈ دتیاں گئیاں) د‏‏ی جگہ لے لی۔

### اسٹیڈیم تے تھ‏‏انو‏اں

: *نوٹ: حروف تہجی د‏‏ی ترتیب وچ جدول دیاں فہرستاں۔*

## لیگ ٹیبل

## نتائج
فکسچر 16 جون 2022 نو‏‏ں جاری کيتے گئے سن 

## اعدادوشمار

### ٹاپ سکوررز
thumb| ایرلنگ ہالینڈ نے 36 گول کرنے دے بعد اپنا پہلا پریمیئر لیگ گولڈن بوٹ جِت لیا، جو کہ پریمیئر لیگ سیزن دا ریکارڈ ا‏‏ے۔

#### ہیٹ ٹرک

## حوالے

گٹھ:فٹ بال
گٹھ:پریمیئر لیگ
گٹھ:انگلینڈ فٹ بال کلب سانچے
گٹھ:فٹ بال کلب
گٹھ:فٹ بال دے انتظامی ادارے
گٹھ:انگلستان وچ فٹ بال
گٹھ:انگلینڈ وچ فٹ بال لیگ
گٹھ:یورپ وچ ٹاپ لیول فٹ بال لیگ
گٹھ:لندن وچ قائم تنظیماں
اصفہان میٹرو

**اصفہان میٹرو** اک تیز رفتار ٹرانزٹ سسٹم اے جو اصفہان ، ایران دے شہریاں د‏‏ی خدمت کردا ا‏‏ے۔

لائن 1 دا پہلا مرحلہ  شمال مغرب وچ قدس تو‏ں شوہدا بذریعہ کاویہ لمبی دوری دے بس ٹرمینل تک ا‏‏ے۔ 

کھبے|thumb|281x281px| سب وے دا ممکنہ منصوبہ

## لائناں

### لائن 1
thumb| تختی اسٹیشن
لائن 1 (سبز/فیروزی) شمال تو‏ں جنوبی لائن اے جو  تک چلدی ا‏‏ے۔ قدس تو‏ں شوہدہ تک بذریعہ کاویہ لمبی دوری دے بس ٹرمینل۔ 20 اسٹیشن نيں: اشیغ آباد (قدس)، بہارستان، گلستان، شاہد مفتاح، شاہد علیخانی، جابر، کاویہ، شاہد چمران، شاہد بہونار، میدان شہدا، تختی، میدان امام حسین (دروازہ دولت)، میدان۔ - انگلاب، سی-او-سی-پول، ڈاکٹر شریعتی، میدان آزادی، دانشگاہ (یونیورسٹی)، کارگر، کوئے امام (کبگاہ) تے دفاع-مغاداس (پینےہ صوفہ)۔ اودو‏ں تمام اسٹیشن سروس وچ نئيں نيں۔ ایہ لائن 15 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں تجارتی خدمات دے لئی کھولی گئی سی۔ تعمیر دا آغاز 2001 ء وچ ہويا لیکن اس وچ متعدد تاخیر ہوئی۔ اگلا مرحلہ جنوب وچ شوہدہ تو‏ں صوفہ لمبی دوری دے بس ٹرمینل تک پھیلے گا۔ دونے سراں اُتے طویل مدتی توسیع دا منصوبہ بنایا گیا ا‏‏ے۔

### لائن 2
لائن 2 (نیلی) نو‏‏ں مشرقی مغربی لائن بنانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔

### لائن 3
لائن 3 (گولڈ) نو‏‏ں اپنے پہلے مرحلے وچ شہر دے جنوب وچ چݪاݨ دا منصوبہ ا‏‏ے۔

### مضافات‏ی ریل
میٹرو نو‏‏ں آپس وچ ملانے دے لئی تن مضافات‏ی ریل لائناں دا منصوبہ بنایا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
اصفہان وچ آوا جائی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* ایران وچ سب ویز  2017-10-28 نو‏‏ں Archived ۔
* اصفہان میٹرو د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ 
* اصفہان میٹرو (urbanrail.net)

گٹھ:ایران وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ایران وچ ریلوے اسٹیشن
گٹھ:اصفہان وچ میٹرو اسٹیشن د‏‏ی لسٹ
گٹھ:اصفہان میٹرو
گٹھ:میٹرو اسٹیشناں دیاں فہرستاں
گٹھ:اصفہان وچ آوا جائی
گٹھ:اصفہان
الیکٹرانک ووٹنگ مشین

**ای وی ایم** اکّ مشین اے جو ووٹنگ لئی ورتی جاندی اے۔ اس دا پورا نام** الیکٹرونک ووٹنگ مشین** اے اس دا استعمال بھارت وچ عام چوناں اتے راج صوبائی اسمبلی دیاں چوناں وچ ۱۹۹۹ وچ شروع ہویا اتے ۲۰۰۴ توں اس دا پوری طرحاں استعمال ہو رہا اے۔ بھارت دا چون کمیشن آزاد اتے نرپکھّ چوناں نوں یقینی بناؤن لئی چون پریکریا وچ سدھار دی کوشش کردا رہا اے۔ 

بھارت وچ عام انتخابات تے ریاستی اسمبلیاں دے انتخابات وچ الیکٹرانک ووٹنگ مشین(AVM)کا جزوی استعمال ۱۹۹۹ءم تو‏ں شروع ہويا۔ جدو‏ں کہ ۲۰۰۴ دے انتخابات تو‏ں اس دا مکمل استعمال ہو رہیا ا‏‏ے۔ اس دے استعمال تو‏ں کاغذ دے بیلٹ پیپر دے مقابلے وچ ووٹ ڈالنے تے اس د‏ی گنت‏ی کرنے وچ وقت د‏‏ی بہت بچت ہُندی ا‏‏ے۔

## ڈزائینر
عوامی علاقہ دے دو مشہور بھارت الیکٹرونکس لمٹڈ، بنگلور اتے الیکٹرونکس کارپوریشن آف انڈیا لمٹڈ، حیدرآباد دے تعاون نال بھارت چون کمیشن نے ای وی ایم دی کھوج اتے ڈزائیننگ کیتی۔
## اتہاس اتے ترقی
**ای وی ایم** دا پہلی وار استعمال مئی، ۱۹۸۲ وچ کیرل دے پرور صوبائی اسمبلی چون علاقہ دے ۵۰ متدان مرکزاں وچ ہویا۔ ۱۹۸۳ توں بعد ایہناں مشیناں دا استعمال اس لئی نہیں کیتا گیا کہ چوناں وچ ووٹنگ مشیناں دے استعمال نوں ودھانک روپ دتے جان لئی سپریم کورٹ دا حکم جاری ہویا سی۔ دسمبر، ۱۹۸۸ وچ پارلیمنٹ نے اس قانون وچ سودھ کیتی اتے لوک نمائندہ قانون ۱۹۵۱ وچ نویں دھارا – ۶۱ اے جوڑی گئی، جو آیوگ نوں ووٹنگ مشین دے استعمال دا اختیار دیندی اے۔ سودھی دھارا ۱۵ مارچ ۱۹۸۹ توں با اثر ہوئی۔ مرکز سرکار ولوں فروری، ۱۹۹۰ وچ ہریک مانتا حاصل قومی اتے علاقائی پارٹیاں دے نمائندےآں والی چون سدھار کمیٹی بنائی گئی۔ بھارت سرکار نے ای وی ایم دی ورتوں متعلق موضوع وچار وٹاندرے لئی چون سدھار کمیٹی نوں بھیجیا۔ ۲۴ مارچ ۱۹۹۲ نوں سرکار دے قانون اتے نیاں وزارت ولوں چون کراؤن متعلق قنوناں، ۱۹۶۱ وچ لوڑیندی سودھ دا نوٹیفیکیشن جاری کیتا گیا۔ نومبر ۱۹۹۸ توں بعد عام چوناں، اپّ چوناں وچ ہریک پارلیمانی اتے صوبائی اسمبلی چون علاقہ وچ ای وی ایم دا استعمال کیتا جا رہا اے۔ بھارت ۲۰۰۴ دیاں عام چوناں وچ دیس دے سارے متدان مرکزاں اتے دسّ لکھ ۷۵ ہزار ای وی ایم دے استعمال نال ای جمہوریت وچ بدل گیا۔ ادوں توں ہی ساریاں چوناں وچ ای وی ایم دا استعمال کیتا جا رہا اے۔ 
## خاصیتاں
*ایہہ چھیڑچھاڑ مکت اتے چلاون وچ آسان اے۔ 
*کنٹرول اکائی تے کماں نوں کنٹرول کرن والے پروگرام اکّ وار پروگرام بناؤن یوگ بنیاد تے مائیکرو چپّ وچ نشٹ کر دتا جاندا اے۔ اس توں بعد اس نوں پڑھناں، کاپی کرنا جا بدلاء کرنا ناممکن اے۔ 
*غیر قانونی ووٹاں دا امکان گھٹ ہندی اے۔ 
*گنناں پریکریا تیز بناؤندی اے تے لاگت وی گھٹاؤندی اے۔
*اس دا استعمال بناں بجلی توں کیتا جا سکدا اے تے ایہہ مشین بیٹری نال چلدی اے۔
*جیکر امیدوار دی گنتی ۶۴ توں ودھ نہیں ہندی تاں ای وی ایم دی ورتوں نال چوناں کروائیاں جا سکدیاں ہن۔ ایہہ ودھ توں ودھ ۳۸۴۰ ووٹ درج کر سکدی اے۔
*ای وی ایم نال پرانی مت پتر نظام دے مقابلے وچ ووٹ پاؤن دے ویلے وچ کمی آؤندی اے اتے گھٹ ویلے وچ نتیجے اعلان کردی اے۔ 
*ای وی ایم دے استعمال نال جعلی متدان اتے بوتھ قبضہ کرن دیاں واقعے وچ کافی حدّ تک کمی لیاندی جا سکدی اے۔ 
*اس نال انپڑ لوک ای وی ایم نوں مت پتر نظام توں ودھ سوکھالا پاؤندے ہن۔ 
*مت بکسیاں دے مقابلے ای وی ایم نوں پہنچاؤن اتے واپس لیاؤن وچ آسانی ہندی اے۔ 

گٹھ:چوناں
گٹھ:سرکار

## باہرلے جوڑ

گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:انتخابات ٹکنالوجی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
۲۰۲۲دیاں پنجاب اسمبلی چوناں وچ ووٹر پروفائل

## ووٹر انکڑے

۲۰۲۲ دیاں چوناں لئی پنجاب وچ کل ووٹراں نے صنف مطابق لسٹ بند کیتا۔

پنجاب دے ۱۱۷ سنگل-میمبری حلقے ہن؛ ایم ایل اے اوہناں لئی پہلی-پچھلی-پوسٹ ووٹنگ ولوں چنے جاندے ہن اتے ۳۴ حلقے ایس سی لئی راکھویں ہن۔ بھارت دے آئین اتے ایسیائی دے ہدایات مطابق، یوگ ووٹر بالغ بھارتی شہری اتے حلقے دے پولنگ علاقہ دے عام وسنیک ہونے چاہیدے ہن اتے ووٹ پاؤن لئی رجسٹر ہونے چاہیدے ہن (چونویں رول وچ شامل نام). اوہناں کول بھارت دے چون کمیشن جاں کسے ہور برابر پچھان پتر ولوں جاری کیتا جائز ووٹر پچھان پتر وی ہونا چاہیدا اے. کجھ لوکاں نوں چون جاں ہور اپرادھاں لئی قصوروار ٹھہرایا جاندا اے، نوں ووٹ پاؤن توں روکیا جاندا اے۔

ووٹاں والے دن سارے پولنگ بوتھاں نوں ویبکاسٹنگ ماتحت کور کیتا جاوے گا۔ بھارتی چون کمیشن ولوں مقرر اصولاں مطابق حساس پولنگ ستھاناں ’تے مرکزی ہتھیاربند پولیس دستےآں (سی. اے. پی. ایف.) نوں گھٹ توں گھٹ ادھے حصے تے باقی ’تے پنجاب پولیس دی تعیناتی کیتی جاوے گی۔

ڈاکٹر. راجو نے ایہہ وی دسیا کہ ووٹاں آزاد، نرپکھّ، پاردرشی تے شانتمئی ڈھنگ نال کرواؤن لئی ۹۷۲ فلائنگ سکئیڈ ٹیماں (ایف. ایسّ. ٹی.)، ۸۵۷ سٹیٹک نگرانی دل (ایسّ. ایسّ. ٹی.)، ۴۷۹ ویڈیو نگرانی دل (وی. ایسّ. ٹی.)،۱۵۹ ویڈیو ویوئنگ ٹیماں (وی. وی. ٹی.) تے صوبے بھر ’چ ۱۱۹ اکاؤٹنگ ٹیماں تعینات کیتیاں گئیاں ہن، جو ۲۴ گھنٹے کم کر رہیاں ہن۔ ذکر یوگ اے کہ ووٹاں ۲۰ فروری، ۲۰۲۲ (ایتوار) نوں سویرے ۸٫۰۰ توں شام ۶٫۰۰ وجے تک پینگیاں اتے ووٹاں دی گنتی ۱۰ مارچ، ۲۰۲۲ نوں ہوویگی۔

## جلھیوار لسٹ

## ووٹر ڈٹیل

## ایہہ وی دیکھو
پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں ۲۰۲۲

۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ امیدواراں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت
۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ امیدواراں دی لسٹ

۲۰۲۲ دے پنجاب صوبائی اسمبلی دی چون جو کہ ۲۰ فروری ۲۰۲۲ نوں اکّ گیڑ وچ ہونی طے ہوئی، جس وچ پنجاب صوبائی اسمبلی دے سارے ۱۱۷ میمبراں دی چون کرن لئی کیتی جانی اے۔ ووٹاں دی گنتی ۱۰ مارچ ۲۰۲۲ نوں کیتی جائیگی اتے نتیجے اعلان کیتے جانگے۔  
thumb|450px|left|پنجاب اسملی الیکشن نتیجے

ہیٹھاں چون لڑن والے امیدواراں دی لسٹ اے۔ 

پنجاب دیا پرمکھ پارٹیاں دے امیدوار

## امیدوار جانکاری

سروت :- کیوائیسی- الیکشن کمیشن آف انڈیا ایپّ

## امیدوار انکڑے

## امیدوار خواندگی
پرمکھ ۴ پارٹیاں بھارتی قومی کانگرس، عام آدمی پارٹی، شرومنی اکالی دل اتے بھاجپا گٹھجوڑ دے کل ملا کے ۴۶۷ امیدواراں دی جانکاری اس طرحاں اے۔ 

## وزیر اعلیٰ امیدوار
 
## سابقہ وزیر اعلیٰ

## پرمکھ امیدوار

سروت: بھارتی چون کمشنپ

## ایہہ وی دیکھو

# ۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ ووٹر پروفائل
# پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں ۲۰۲۲
# پنجاب راج بولی ایکٹ ۱۹۶۰
# ۲۰۲۲ بھارت دیاں چوناں
# پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت
پنجاب اسٹیٹ لینگوئج ایکٹ 1960

**پنجاب راج بولی ایکٹ ۱۹۶۰** سانجھے پنجاب (پنجاب، ہریانہ اتے ہماچل پردیش) دی سرکار ولوں پنجابی نوں راج بولی دا درجہ دتا گیا۔ سرکار ولوں نوٹیفیکیشن جاری کرکے عدالتاں وچ ہندے کم کاج نوں پنجابی وچ کرن دا حکم دتا۔ جس نال لوکاں نوں انصاف اپنی مات بولی وچ ملنا شروع ہو سکدا اے۔ قانون تاں بن گیا، پر اس دی پالنا نہیں ہو رہی۔ مرکز اتے راج سرکار ولوں" پاس کیتے گئے قنوناں، آرڈینیساں، اصولاں اتے اپ اصولاں دا سرکاری پنجابی ترجمہ نہ کروایا جا رہا اے اتے نہ ہی گزٹ وچ چھاپیا جا رہا اے۔ اس انتظام نوں لاگوُ کرن لئی پنجاب سرکار ولوں لوڑیندا نوٹیفیکیشن جاری کر کے متعلق محکمےآں نوں سخت ہدایت کرکے، لوڑیندے پربندھ کرکے تے قنوناں نوں پنجابی وچ ترجمہ کروا کے جلدی توں جلدی گزٹ وچ چھاپیا جاوے تاں جو عدالتی کم کاج نوں پنجابی وچ کرنا ممکن ہو سکے۔ صوبائی اسمبلی وچ پیش ہندے بلاں اتے پاس کیتے جاندے قنوناں دی بھاشاراج پنجاب صوبائی اسمبلی وچ پیش ہندے بلاں، صوبائی اسمبلی ولوں پاس کیتے جاندے قنوناں، جاری کیتے جاندے آرڈینیساں، حکماں، اصولاں، اپ-اصولاں آدی لئی پنجابی دی ورتوں پہلاں ہی ضروری کر چکا اے۔ 
## راج کمیٹی
اس قانون دی پالنا یقینی بناؤن لئی راج پدھری سرکاری کمیٹیاں حال بولی ایکٹ دی دھارا مطابق بولی ایکٹ دے انتظام دی تجزیہ اتے عمل نوں یقینی بناؤن لئی اکّ راج پدھری سرکاری کمیٹی دے تشکیل دا کرنگیاں جس وچ اکّ وزیر، چھ اپنے اپنے محکمےآں دے مکھی، تن صحافی، چار لوک نمائندیاں اتے دو ممبر لکھاری سبھاواں دے نمائندہ ہون گے۔ 
## ضلع کمیٹی
ضلع پدھر دا کم دیکھن لئی ۱۳ میمبری کمیٹی جس دا چیئرمین وزیر جاں ایم.ایل.اے.، ۵ ضلع پدھری دفتراں دے مکھی، ۳ صحافی، ۲ لوک نمائندے اتے ۲ ساہتکار ممبر ہون گے۔ بولی سائنسدان، بولی تکنالوجی دے پسار دے ماہر، لمبا پربندھکی تجربہ رکھن والے پنجابی لکھاری/مفکر بطور ممبر لئے جان۔ 

## ایہہ وی دیکھو
پنجابی بولی

پنجابی سبھیاچار

## حوالے

گٹھ:قانون
گٹھ:ایکٹ
پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴

**پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴**

پنجاب وچ ۲۰۱۹ دیاں بھارتی عام چوناں ۱۹ مئی ۲۰۱۹ نوں ہوئیاں سن،  جو کہ چوناں دا ستواں اتے چون دا آخری پڑاء سی۔ ووٹاں دی گنتی ۲۳ مئی ۲۰۱۹ نوں ہوئی سی اتے نتیجے وی اسے دن اعلان کیتے گئے سن۔

## جانکاری

## چون شیڈول

## پارٹیاں اتے گٹھجوڑ
### 

### 

### 

## امیدوار لسٹ

## چون پرچار

## وعدے

## سروے

## بھگتیاں ووٹاں

## نتیجے

## ایہہ وی دیکھو
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۲۲

۲۰۲۲ پنجاب راجیہ سبھا چوناں

## حوالے
۲۰۲۲ پنجاب راجیہ سبھا چوناں

**راج سبھا چوناں** ہر سال ہندیاں ہن پر ۱/۳ دے قریب ممبر ۲  سال بعد رٹائر ہو جاندے ہن۔ پنجاب دے ۷ میمبراں وچوں ۵ لئی اک وار اتے ۲ میمبراں لئی دوجی وار چون ہندی اے جو کہ اکو سال وچ ہی ہندی اے۔

## مختصر جانکاری

## چون شیڈول

### پنجاب راج سبھا چوناں ۲۰۲۲ (مارچ)
پنجاب دیاں ۷ وچوں ۵ سیٹاں لئی ووٹاں جس دا اعلان ۱۳ مارچ ۲۰۲۲ نوں ہویا۔

### پنجاب راج سبھا چوناں ۲۰۲۲ (مئی-جون)
پنجاب دیاں  ۷ وچوں رہندیاں ۲ سیٹاں لئی ووٹاں جس دا اعلان ۱۲ مئی ۲۰۲۲ نوں ہویا۔

## پچھوکڑ

## نتیجہ

## ایہہ وی دیکھو
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۲۲

پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۱۹

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت
ہندو میرج ایکٹ 1955

ہندو میرج ایکٹ، ۱۹۵۵ وچ بھارت دی پارلیمنٹ دے ایکٹ ولوں بنائے گئے سن۔ اس ویلے دوران ہندو کوڈ بلاں دے حصے وجوں تن ہور اہم کم وی بنائے گئے سن: ہندو جانشین ایکٹ (۱۹۵۶), ہندو گھٹ گنتی اتے گارڈیئنشپ ایکٹ (۱۹۵۶)), ہندو گودلیپن اتے مینٹینینس ایکٹ (۱۹۵۶).
## مقصد
اس قنون دا مکھ مقصد ہندواں اتے ہورناں وچالے ویاہ متعلق قانون نوں سودھنا اتے نظر ثانی   کرنا سی۔منظم  قانون دے نظر ثانی اتے نظر ثانی توں علاوہ اس نے علیٰحدگی اتے طلاق دی شروعات کیتی، جو کہ کلاسیکل قانون وچ نہیں سی۔ ایہہ قانون ہندواں دے سارے طبقےآں لئی قانون دی اکسارتا لیایا۔ بھارت وچ دھرم-خاص سول کوڈ ہندے ہن جو وکھرے طور تے کجھ ہور دھرماں دے انوائیاں نوں مقررہ کردے ہن۔

## مطابقت
ہندو میرج ایکٹ، ۱۹۵۵ دی دھارا 2 کہندی اے:

ایہہ ایکٹ لاگوُ ہندا اے -

کسے وی انسان نوں جو کسے وی روپ جاں ترقی وچ کسے وی دھرم وچ ہندو ہندا اے، جس وچ اکّ وراہاویوی، اکّ لنگوت جاں برہمو، دھرم جاں آریا سماج دا انوسرن؛کسے وی انسان نوں جو بودھی اے، دھرم ولوں جین جاں سکھ؛ اتے اوہناں علاقیاں وچ رہن والے کسے وی ہور انسان نوں، جس وچ ایہہ قانون لاگوُ ہندا اے، جہڑا کسے مسلمان، عیسائی، پارسی جاں یہودی دھرم نہیں اے، جدوں تک ایہہ سدھ نہیں ہو جاندا کہ کوئی وی انسان ہندو قانون ولوں جاں کسے وی کسٹم جاں ورتوں ولوں  ریگولیٹ نہیں ہندا۔ جیکر ایہہ ایکٹ پاس نہیں کیتا گیا سی تاں اتھے دے نال متعلق کسے وی معاملے دے تعلق وچ اس قانون دے حصے وجوں۔
ایہہ حصہ اس لئی دھرم ولوں ہندواں تے لاگوُ ہندا اے اتے کسے وی روپ وچ ہندواں دا مطلب نقطہ، جین جاں سکھ اتے اصل وچ مسلمان، عیسائی، پارسی جاں یہودی نہیں ہن، جہڑے دیس وچ رہن والے اجیہے سارے لوکاں 'تے لاگوُ ہندا اے. جد تک کہ ایہہ سدھ نہیں ہندا کہ اجیہے لوکاں نوں کسے وی کسٹم جاں ورتوں دے ماتحت قانون ولوں ریگولیٹ نہیں کیتا جاندا اے۔ ایہہ قانون بھارت دے علاقہ توں باہرلے ہندواں 'تے لاگوُ ہندا اے، جیکر اجیہی ہندو بھارت دے علاقہ وچ وسدا اے۔

ہندو میرج ایکٹ -۱۹۵۵ دی دھارا ۸ دے تحت اکو ہی کم کاجی دن وچ ویاہ رجسٹرار ولوں رجسٹرڈ کیتا جاندا اے (اک آریا سماج ویاہ جاں   طے شدہ ویاہ)۔ سارے دستاویزاں دی تصدیق عرضی دی متی تے کیتی جاندی اے اتے اس توں بعد ویاہ اسے کم کاجی دن رجسٹرڈ ولوں رجسٹرار ولوں نامزد کیتا جاندا اے۔ بھارت اتے ویاہ دا سرٹیفکیٹ جاری کیتا جاندا اے۔

## سرپرست
ہندو میرج ایکٹ دی دھارا ۶ ویاہ لئی سرپرستی مقرر کردی اے۔ جتھے اس ایکٹ دے تحت اکّ لاڑی لئی ویاہ وچ اکّ سرپرست دی رضا مندی دی لوڑ ہندی اے، اوہ انسان جیہناں نے اجیہی رضا مندی دین دا اختیار دتا اے: پیؤ؛ ماں؛ نانا دے دادا؛ دانی دادی؛ پورے بھرا ولوں بھرا؛ ادھے خون نال بھرا؛ آدی. چائیلڈ میرج کنٹرینٹمینٹ سودھ پاس ہون توں بعد ۱۹۷۸ وچ ویاہ لئی گارڈیئنشپ ختم کر دتی گئی سی. ایہہ اکّ سودھ سی جس نے بال ویاہاں نوں روکن لئی ویاہ لئی گھٹو گھٹ عمر دی لوڑ نوں ودھا دتا سی۔
## رجسٹریشن
جویں کہ قانون دی دھارا ۸ وچ دسیا گیا اے، صوبہ سرکار ہندو ویاہاں دے رجسٹریشن لئی نیم بنا سکدی اے کہ اجیہے ویاہاں دے کسے وی دھر وچ اجیہے ڈھنگ نال متعلق اپنے ویاہاں متعلق ویروے ہو سکدے ہن اتے مقرر کیتیاں شرطاں مطابق ہندو ویاہ رجسٹر وچ ایہہ رجسٹری ہندو ویاہاں دے ثبوت دی سہولت دے مقصد دے لئی اے۔ اس سیکشن وچ بنے سارے اصولاں نوں راج صوبائی اسمبلی دے ساہمنے رکھیا جا سکدا اے۔ ہندو میرج رجسٹر نوں سارے واجب ویلے تے معائنہ لئی کھلا ہونا چاہیدا اے اتے اس وچ شامل بیاناں دے ثبوت وجوں قبول کرنا چاہیدا اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت
چھوت-چھات جرم قانون

**چھوت-چھات جرم قانون** بھارت وچوں چھوت-چھات نوں آئین دے دفعہ 17 راہی ختم کر دتا گیا۔ اس نال ایہہ انتظام کیتی گئی کہ چھوت-چھات کسے وی روپ وچ ہووے قانون مطابق oرم منیا جاوے گا۔ بھارت سرکار نے قانون پاس کیتے جہناں وچ چھوت-چھات (oرم) ایکٹ 1955 سی جو بھارت sچ **[[1 جون]] 1955** نوں لاگوُ ہویا۔ بھارت آئین مطابق کسے وی نسل، ذات، صنف جاں جم تھاں دی بنیاد ’تے وتکرا نہیں کیتا جا سکدا۔ اس ایکٹ مطابق کسے وی روپ وچ عمل کرن والے جاں چھوت-چھات دا پرچار کرن والے شخص نوں سزا دین دا اختیار اے۔
## حوالے

گٹھ:قانون
گٹھ:بھارت دا آئین
گٹھ:آئین
انڈین کرسچن میرج ایکٹ 1872

**بھارتی عیسائی ویاہ ایکٹ ۱۸۷۲** بھارتی پارلیمنٹ دا ایکٹ اے جو بھارتی عیسائیاں دے قانونی ویاہ نوں مقررہ کردا اے۔ ایہہ ۱۸ جولائی، ۱۸۷۲ نوں لاگوُ کیتا گیا سی، اتے کوچن، منی پور، جموں اتے کشمیر ورگے علاقیاں نوں چھڈّ کے، پورے بھارت 'تے لاگوُ ہندا اے۔

ایکٹ دے مطابق، اکّ ویاہ جائز اے جے گھٹو گھٹ اکّ دل عیسائی ہووے۔ بھارت وچ کسے وی چرچ دے نامزد وزیر، چرچ آف سکاٹلینڈ دا پادری، اکّ ویاہ رجسٹرار جاں خاص لسنسدار ایکٹ دے تحت اکّ چاہوان جوڑے دا ویاہ کر سکدا اے۔ ویاہ دے تجویز وچ ویاہ دا سرٹیفکیٹ جاری ہندا اے۔ ایہہ سرٹیفکیٹ میرج رجسٹرار کول درج کیتا گیا اے (جو سرکار ولوں نامزد کیتا گیا اے) جویں کہ دوجے بھارتی ویاہ کماں وچ عام اے، لاڑے لئی گھٹو گھٹ عمر ۲۱ اتے لاڑی لئی ۱۸ اے۔

ویاہ دی رسم سویرے ۶ وجے اتے شام ۷ وجے دے وچکار ہی ہونی چاہیدی اے، جدوں تک ویاہ پردرشنکرتا خاص آگیا نہیں دیندے۔اک چرچ وچ ویاہ ہو سکدا اے؛ حالانکہ، اجیہے حالاتاں وچ جتھے پنج میل دے اندر کوئی چرچ نہیں اے، اکّ ڈھکواں بدل تھاں چن سکدا اے۔

## شرطاں اتے لوڑاں
ویاہ صرف ہیٹھلیاں شرطاں ماتحت جائز اے:

* لاڑے نوں گھٹو گھٹ ۲۱ سال دی عمر دے ہونی چاہیدی اے۔ 
* لاڑی دی عمر گھٹو گھٹ ۱۸ سال دی ہونی چاہیدی اے۔ 
* دوویں پارٹیاں وچکار اقرارنامہ مفت اتے سوے-اچھا نال ہونا چاہیدا اے اتے بناں کسے مجبوری، غیرمناسب اثر، جاں تشدد دا خطرہ ہونا چاہیدا اے۔ 
* ویاہ دے دو بھروسیمند گواہیاں اتے اکّ لائسینسشدا ویاہ کرتا ولوں گواہی دینی ضروری اے۔

## ویاہ بھنگ
بھارت وچ مسیحی ویاہ ۱۸۶۹ دے بھارتی انقلابی ایکٹ (سیکشن X ماتحت) ادھین تن شرطاں ماتحت بھنگ کیتا جا سکدا اے:

* سیکشن ایکس اے (۲۰۰۱ وچ سودھ وجوں) دوویں پارٹیاں آپسی رضا مندی نال طلاق لئی دائر کر سکدیاں ہن. 
* سیکشن X (I) دے مطابق، کوئی وی پارٹی اس بنیاد 'تے طلاق دی منگ کر سکدی اے کہ دوسری پارٹی منووکار من دی اے۔ ایہناں آدھاراں لئی دو شرطاں دی لوڑ ہندی اے: 
** پارٹی نوں لازمی طور 'تے ڈاکٹری طور 'تے مصدقہ کیتا جانا چاہیدا اے۔ 
** متعلق ڈاکٹری لچھناں نوں طلاق دین لئی گھٹو-گھٹ دو سال پہلاں نوٹ کیتا گیا ہونا چاہیدا اے۔ جے لچھن کسے وی ویلے کسے وی ویلے کیتے جاندے سن، لیکن آخرکار اس لئی لاعلاج ہو گیا سی، دو سالاں دی معیاد اس متی توں گنیا جائیگی جدوں بیماری لائق ہون دے طور تے مصدقہ ہوویگی۔ 
* عورت سیکشن X (II) دے ماتحت تن خاص آدھاراں تے طلاق دی بینتی کر سکدے ہن: عصمت دری، گدا-سنبھوگ اتے پشوپنا

۱۸۷۲ دے بھارتی کرسئن میرج ایکٹ نال ویاہ والی عورت نے ۱۸۶۹ دے بھارتی طلاق ایکٹ دے تحت اس دے ویاہ نوں ختم کرن دی منگ کر سکدی اے

## جرم
کوئی وی انسان جو ویاہ دی رسم کردا اے جدوں اس نوں سرکاری طور 'تے لائسنس نہیں دندا جاں چرچ ولوں مانتا حاصل نہیں ہندی، اس نوں ستّ توں دس سال دی قید دی سزا دتی جا سکدی اے۔

## مڑ ویاہ
خاص ویاہ ایکٹ دے تحت، کسے وی دھرم دی کوئی وی عورت کسے مذہبی رسم نوں مطمعن کرن توں بغیر ویاہ کر سکدی اے جاں دوبارہ ویاہ کر سکدی اے۔

## حوالے


گٹھ:بھارت
بھارت وچ داج رواج

**بھارت وچ داج رواج** پرانے ویلے توں چل رہی اے۔ اس وچ لاڑے دے پروار نوں ویاہ وچ لڑکی دے نال ہور بہت سارے تحفے دتے جاندے ہن۔ ایہہ تحفے گہنے، فرنیچر، بجلی دا سمان اتے پیسیاں دے روپ وچ ہو سکدے ہن۔

**داج رواج** کر کے لڑکی دے پروار اتے بہت معاشی بوجھ آ جاندا اے۔ بھارت وچ داج نہ دینا  بے عزتی سمجھی جاندی اے۔ بھارت دے سول قانون وچ داج نوں روکن لئی داج روکو ایکٹ ۱۹۶۱ بنایا گیا اے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
طوق الحمامہ

**طوق الحمامہ** ابن حزم اندلسی د‏‏ی تصنیف اے جو گیارہويں صدی عیسوی دے دوسرے عشرے وچ مکمل ہوئی۔ ایہ کتاب محبت و عشق اُتے مبنی اسرار و رموز اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔

## جائزہ
ابن حزم اندلسی علم الہیات و فلسفہ تے قانون و فقہ وچ اعلیٰ مقام رکھدے نيں۔ اُنہاں د‏‏ی ہور لکھتاں د‏‏ی نسبت طوق الحمامہ محبت و عشق دے اسرار و رموز اُتے مبنی کتاب اے جو ۴۱۳ھ/ ۱۰۲۲ء وچ مکمل ہوئی۔ابن حزم اندلسی د‏‏ی صرف ایہی اک کتاب اے جو عربی ادب اُتے تحریر کيتی گئی ا‏‏ے۔

دراصل ایہ اک مقالہ اے جس دا بیشتر مواد افلاطون د‏‏ی کتاب فائیڈرس تو‏ں اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ کتاب اُتے طائرانہ نظر دوڑاواں تاں ابن حزم اندلسی د‏‏ی نفسیا‏تی کیفیات دا اظہار وی ہُندا ا‏‏ے۔ کتاب دے آغاز وچ ہی اُنہاں دے لڑکپن د‏‏ی حسِ جمالیات پڑھنے نو‏‏ں ملدی نيں۔

## اشاعت و ترجمہ
اِس کتاب دا اولاً انگریزی ترجمہ A. R. Nykl نے ۱۹۳۱ء وچ کیہ تے ایہ ترجمہ مارچ ۱۹۳۲ء وچ اورئینٹل انسٹیٹُٹ شکاگو تو‏ں شائع ہويا۔ بعد وچ دوسرا انگریزی ترجمہ آرتھر جان اربری نے ۱۹۵۱ء وچ شائع کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* ابن حزم اندلسی
* افلاطون
* فائیڈرس
* آرتھر جان اربری
* عربی ادب
* جامعہ لائیڈن ک‏‏تب خانہ، نیدر لینڈز

## حوالے

گٹھ:1022ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:تریخ
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:عربی ادب وچ عشق
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:۱۰۲۲ء د‏‏یاں کتاباں
ویک جزیرہ

**ویک جزیرہ** جو کہ اکّ رنگ دی طرحاں اے جس دی ورتوں امریکہ ہوائی فوج، مسائیل پروگرام لئی کردا اے۔ اس دا سارا پربندھ امریکہ دی کمان ہیٹھ اے۔ اس دا تٹی لمبائی 19 کلومیٹر اے اتے رقبہ 7.4 مربع کلومیٹر اتے اس تے 150 توں زیادہ جن آبادی نہیں رہِ سکدی جس دی مناہی اے۔ اس تے 3,000 میٹر دی ہوائی پٹی اے۔ ویک جزیرہ 3 واپوآں دا گروہ اے۔ ایہہ مارشل جزیرہ دے نیڑے اے۔ ایہہ جزیرہ اوشینیا براعظم دا حصہ اے۔

## حوالے

گٹھ:جزیرے
گٹھ:آسٹریلیا دے علاقے
کناݪی

**کناݪی** اک فلیٹ، گوݪ تے اُٹھویں کنارےآں آݪا، مٹی دا برتݨ  اے، جیہدی بناوٹ پرات یا تھاݪ ورگی ہُندی اے۔ کناݪی پنجاب وچ اک عام ورتوں دا پعھانڈا اے جو زیادا تر آٹا گُنّھݨ لئی ورتیا جاندا اے، اس توں علاوا ایہنوں بطور پرات، تھاݪ یا ٹرے، کھاݨ پیݨ آݪیاں چیزاں رکھݨ لئی وی ورتیا جاندا اے۔ کمھار دے بݨائے جاݨ آݪے مٹی دے پعھانڈےآں وِچوں کناݪی زیادہ فروخت ہوݨ آݪا اک اہم پعھانڈا اے۔ 

جولاہے وڈی کناݪی وچ سوت تعھوندے نیں جیہنوں کناݪ کہیا جاندا اے۔ پنچھیاں نوں خوراک دیݨ لئی وی کناݪیاں ورتیاں جاندیاں نیں۔

## گوت کناݪا/گوت کناݪی
گوت کناݪا پنجابی رہتل وچ ویاہ دی اک رسم اے، جد لاڑھی لاڑھے دے گھر آؤندی اے تاں لاڑھے دے گھر دیاں سواݨیاں لاڑھی نوں اپݨے ناݪ شامل کرکے اک کناݪی وچ کھاݨا پاکے اوہدے آݪے دواݪے بیٹھ کے کھاݨا کھاندیاں نیں۔ ایہدا مقصد لاڑھی نوں اپݨی گوت یا گھرانے وچ شامل کرنا ہُندا اے۔ 

## ہور دیکھو
*پرات
*تھاݪ
*گھڑا
*چاٹی
*ہانڈی
*کونڈی
*پوٹری

گٹھ:برتݨ
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:ظروف
بلوغ الارب

**بلوغ الارب** محمود شکری آلوسی د‏‏ی عرباں دے حالات سب تو‏ں جامع کتاب اے 
## کتاب دا ناں
کتاب دا مکمل ناں بلوغ الارب فی معرفة احوال العرب اے مختصرنام بلوغ العرب تو‏ں مشہور اے اس دا شمار عربی د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچ ہُندا اے اردو وچ ترجمہ ہوچکيا اے بہت موضوعات اُتے مشتمل اے 
## کتاب دے موضوعات
آلوسی نے اس کتاب وچ عرباں دے حالات دے متعلق۔ ہر قسم د‏‏ی معلومات جمع کر دتی نيں ۔ عرباں دے احوال متعلق اس تفصیل دے نال کسی تے کتاب وچ بحث نئيں کيت‏‏ی گئی ۔ اس کتاب د‏‏ی مقبولیت دا ایہ عالم ا‏‏ے۔ اس د‏ی نقل وچ ہن تک کئی کتاباں لکھی جا چکیاں نيں مگرجو بلند مقام " بلوغ الادب " نو‏‏ں حاصل اے اوہ وہ کسی دوسری کتاب نو‏‏ں میسر نئيں۔ کچھ موضوعات اس طرح نيں
* عرباں د‏‏ی تعریف تے انہاں دیاں قسماں تے تقسیم د‏‏ی وضاحت
* جاہلیت دے معنی تے جاہلیت کسے کہندے نيں
* عرباں د‏‏ی نسلی برتری
* عرباں د‏‏ی رہائش گاہاں
* عرباں دے بازار
* عرباں دا فخر تے انہاں دے تضادات
* عرباں دے حکمران تے علماء
* عربوںکی عیداں
* عرباں د‏‏ی کھانے پیݨ د‏‏ی عادات
* عرباں دے نکاح و طلاق دے رسم و رواج
* عرباں دیاں جنگاں تے گھوڑے
* عرباں دے بادشاہ تے مذاہب 
## اردو ترجمہ
یہ محمود شکری آلوسی د‏‏ی تالیف اے جو پہلی بار مطبع دارالسلام بغداد وچ 1896ء وچ طبع ہوئی ۔اس دتی اہمیت و افادیت مسلم ا‏‏ے۔ اس دا ترجمہ ڈاکٹر پیرمحمد حسن نے کمال محنت تے محبت تو‏ں کيتا اے ۔ جسنو‏ں شائع کرنے دا اعزاز مرکزی اردو بورڈ نو‏‏ں حاصل ہويا ۔ ایہ قابل اعزاز تصنیف چار جلداں پرمشتمل اے جو عرباں دے حالات اُتے اک مستند ومستند کتاب ا‏‏ے۔ جو اسلام دے تاریخی کارنامےآں نو‏‏ں پوری طرح سمجھݨ دے لئی اردو وچ منعکس اک لا جواب کتاب ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:تریخ
یوسف حسین خان

**یوسف حسین خان** (1902–1979), حیدرآباد، بھارت وچ جنمیا، اکّ اتہاسکار، مفکر، ماہر تعلیم، نقاد اتے لکھاری سی۔  اسنے عربی، انگریزی، فرانسیسی، اردو، ہندی اتے فارسی بولیاں وچ مہارت حاصل کیتی سی ۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
حیدرآباد، بھارت وچ اکّ پڑھے-لکھے پروار وچ پیدا ہویا، اوہ ذاکر حسین، بھارت دے تیجے صدر (1967-1969) دا چھوٹا بھرا سی۔ اوہ اٹاوا وچ سکول گیا سی۔ 1926 وچ، اسنے جامعہ ملیہ اسلامیہ، دلی توں اپنی بیئے کیتی اتے 1930 وچ اسنے پیرس، فرانس دی یونیورسٹی توں ڈی لٹ حاصل کیتی۔ 

## کیریئر
1930 وچ پیرس توں پرتن توں بعد، اسنے اکّ انگریزی-اردو ڈکشنری نوں سنکلت کرن اتے سائنسی ووکیبولری دا اردو وچ ترجمہ کرن وچ عبدل حق دی مدد کیتی۔ 

اوہ 1930 وچ عثمانیہ یونیورسٹی وچ لکچرار وجوں شامل ہویا اتے 1957 تک اتھے کم کیتا، جدوں اوہ اکّ پروفیسر وجوں ریٹائرڈ ہویا۔ اس نے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ 1965 تک پرو-وائس چانسلر وجوں کم کیتا۔ 

## کتاباں

* *تاریخ-اے-ہند* (*عہد اے حالیہ*)۔ 1939 تک بھارت اتے ایسٹ انڈیا کمپنی دا اتہاس۔
* *تاریخ-اے-دکن* (*عہد اے حالیہ*)۔ ڈیکن دا اتہاس
* *مدابدی اے امرانیئت* (فرانسیسی توں ترجمہ)
* *روح اے اقبال*
* *اردو غزل*
* *حسرت کی شاعری*
* *فرانسیسی ادب* ( فرینچ ساہت اتے بھاشا دا تجزیہ)

* *غالب اور اہنگ اے غالب* (1971)
* *غالب دیاں اردو غزلاں* (1975)
* *غالب دیاں فارسی غزلاں* (1976)
* *حافظ اور اقبال* (1976),

### انگریزی کتاباں

* *The first Nizām; the life and times of Nizāmu'l-Mulk Āsaf Jāh I* (1963)

## اوارڈ

## حوالے

گٹھ:اتہاسکار
گٹھ:20ویں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:موت 1976
گٹھ:جم 1902
محمود شکری آلوسی

**محمود شکری آلوسی** بلوغ الارب دے مصنف دا ناں اے جو مؤرخ ، ادیب ، لغوی تے اہلسنت دے عالم دین سن ۔
## ولادت
محمود شکری بغداد دے رصافہ نامی محلے وچ 19 رمضان 1273ھ بمطابق 1857ء وچ پیدا ہوئے ۔
## کنیت تے لقب
شکری د‏‏ی کنیت ابوالمعالی تے لقب جمال الدين لها -
## ناں و نسب
بلوغ الارب دے مؤلف دا پورا ناں محمود شكرى بن عبدالله بن محمود بن عبدالله بن محمود الحسيني الآلوسى البغدادی اے ۔ شکری دا سلسلہ نسب " شیخ عبد القادر جيلانى دے واسطے تو‏ں امام حسین نال جا ملدا اے ۔ شکری دے دادا شہاب الدین محمود جو آلوسی کبیر نيں والد د‏‏ی طرف حسینی تے والدہ د‏‏ی طرف تو‏ں حسنی سید سن .
## آلوسی نسبت
وکھ وکھ اقوال پائے جاندے نيں ، آلوس د‏‏ی طرف نسبت اے جو شام وچ سمندر اُتے طرسوس دے نیڑے اک جگہ اے ) مگر یاقوت حموی تے ابن الاثیر دونے نے سمعانی دے اس قول نو‏‏ں غلط کہیا سمعانی دے بقول آلوس اک شہر اے جو ساحل شام اُتے طرسوس دے نیڑے واقع اے محمود شکری دے آبا ؤ اجداد دراصل بغداد دے رہنے والے سن ۔ جدو‏ں 656ھ وچ ہلاکو خان نے بغداد نو‏‏ں فتح کرنے دے بعد قتل و غارت دا بازار گرم کيتا تاں انہاں دا جد بغداد تو‏ں بھج کر آلوس چلا گیا تے ایہ آلوسی اکھوایا ۔ 
## تعلیم
مڈھلی سِکھیا اپنے والد عبد اللہ تو‏ں حاصل کيتی ۔ حالے ستاراں برس د‏‏ی عمر نو‏‏ں پہنچے سن کہ والد دا سایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا ۔ مگر شکری نے اپنی تعلیم نو‏‏ں جاری رکھیا تے اپنے چچا ابوالبرکات نعمان بن محمود تے ہور علما تو‏ں علوم د‏‏ی تکمیݪ کی
## عملی زندگی
انہاں نے اپنی زندگی تدریس اورتصنیف وچ گزاری، تے بغداد وچ " الزوراء" دے ناں تو‏ں پہلا اخبارجاری د‏‏ی اس دے علاوہ «المقتبس» «المشرق» «المنار» و«مجلة المجمع العلمي العربي» وچ وی لکھدے رہے
1335ھ؛1916ء وچ جدو‏ں برطانوی حکومت بغداد اُتے قابض ہوگئی تاں انھاں نےشکری نو‏‏ں بغداد دے عہدہ قضا د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی مگر آلوسی نے انگریزاں دے نال میݪ جول رکھنے نال نفرت دے باعث اس عہدے نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا ، بلکہ آئندہ وی کسی عہدے اُتے فائز ہونا پسند نہ كيا - البته جدو‏ں عراق وچ عربی حکومت د‏ی نیہہ رکھی جانے لگی تاں انہاں نے تعلیمی مجلس دا ممبر بننا منظور ک‏ر ليا ۔
## لکھتاں
آلوسی د‏‏ی کل 52 تصنیفات نيں جنہاں وچ کچھ رسالے نيں تے کچھ کتاباں ۔ انہاں وچو‏ں مشہور کتاباں دے ناں ایہ نيں :
# اخبار بغداد و ما جاورها من القرى والبلاد -
# الضرائر وما يسوغ للشاعر دون الناثر -
# بلوغ الأرب في معرفة احوال العرب -
# الميسك الاذفر فى تراجم علماء القرن الثالث عشر -
# مسیتاں بغداد -
# النحت و بيان حقيقته ونبذة من قواعده -
# تریخ نجد -
# امثال العوام في دار السلام ۔
# رياض الناظرين فى مراسلات المعاصرين ۔
# بدائع الانشاء -
# عقد الدرر شرح مختصر نخبة الفكر -۔
# مادل عليه القرآن مما يعضده الهيئة الجديدة -
# فتيح المنان
# تجريد الانسان فى الذب عن ابى حنيفة النعمان -
# ضب العذاب على من سب الأصحاب ۔
# غاية الأمانى فى الرد على النبهانى
## وفات
آلوسی نے بغداد وچ 4 شوال 1342ھ /8 مئی 1924ء وچ وفات پائی تے انہاں نو‏ں بغداد وچ شیخ معروف الکرخی دے قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:مصنف
گٹھ:مؤرخین
گٹھ:1857 دے جم
گٹھ:1924 دیاں موتاں