محمد یوسف

**محمد یوسف** (سابقہ ناں **یوسف یوحنا**؛ پیدائش: 27 اگست 1974ء) سابق پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔ 2005ء وچ قبول اسلام تو‏ں پہلے، یوسف دا شمار پاکستان کرکٹ ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلنے والے چند مسیحی کھلاڑیاں وچ ہُندا سی۔

غریب پس منظر نال تعلق رکھنے والے یوسف نے عمدہ بلے بازی دے باعث اپنی پہچان بنائی تے کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ کئی ریکارڈ اپنے ناں کیتے۔ یوسف نے اپنے ٹیسٹ کیریئر وچ ساڈھے ست ہزار رنز تے اک روزہ کیریئر وچ ساڈھے نو ہزار رنز بنائے۔ یوسف نو‏‏ں آئی سی سی د‏‏ی جانب تو‏ں 2007ء دا بہترین ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی وی قرار دتا گیا۔ اوہ کچھ عرصہ متنازع انڈین کرکٹ لیگ دا حصہ وی رہ‏‏ے۔

2009ء-2010ء وچ پاکستانی کرکٹ ٹیم نے محمد یوسف د‏‏ی قیادت وچ آسٹریلیا دا دورہ کيتا جتھ‏ے اسنو‏ں شکست ہوئی۔ نتیجتاً پاکستان کرکٹ بورڈ نے تحقیقات دے بعد، 10 مارچ 2010ء نو‏‏ں محمد یوسف اُتے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں بین الاقوامی کرکٹ کھیلنے اُتے پابندی عائد کردتی۔ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ بیان وچ کہیا گیا کہ انھاں آئندہ ٹیم دے لئی منتخب نئيں کيتا جائے گا کیونجے انھاں نے ٹیم وچ انضباطی مسائل تے اندرونی رسہ کشی نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔

اس پابندی دے رد عمل وچ ، محمد یوسف 29 مارچ 2010ء نو‏‏ں بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوئے گئے۔
## مڈھلا جیون

محمد یوسف نے لاہور، پنجاب (پاکستان)، پاکستان وچ جنم لیا۔ آپ دا خاندان ہندو مت چھڈ ک‏‏ے مسیحیت وچ داخل ہويا سی۔ آپ دے والد یوحنا مسیح ریلوے اسٹیشن اُتے کم کيتا کردے سن تے انہاں دا خاندان ریلوے کالونی دے نیڑے ہی رہندا سی۔ لڑکپن وچ ، یوسف اک بلّا خریدنے تک د‏‏ی استطاعت نئيں رکھدے سن، چنانچہ لکڑی دے تختے تے ٹیپ ٹینس گیند دے نال کھیلا کردے سن ۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ گولڈن جیمخانہ نے یوسف دے ہنر دا اندازہ لگایا، لیکن تب وی یوسف نے کرکٹ نو‏‏ں ذریعہ معاش بنانے دا نئيں سوچیا سی۔ یوسف نے لاہور وچ فارمین کرسچین کالج وچ داخلہ لیا تے کھیلنا وی جاری رکھیا۔ اوائل 1994ء وچ یوسف نے کھیلنا چھڈ دتا تے بہاولپور وچ رکشا چلانے لگے۔

غربت بھرے پس منظر نال تعلق رکھنے والے یوسف 1990ء د‏‏ی دہائی وچ درزی د‏‏ی دکان اُتے وی کم کردے رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ انھاں نے اک مقامی کرکٹ میچ وچ شرکت کيتی۔ انہاں دے عمدہ شاٹاں نے ہر اک د‏‏ی توجہ حاصل کرلئی تے پاکستان دے اک بہترین بلے باز بننے د‏‏ی طرف انہاں دے سفر دا آغاز ہويا۔ اوہ درزی د‏‏ی دکان ہی اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن کہ اک مقامی کلب نے کھلاڑیاں د‏‏ی کمی دے باعث انہاں نال رابطہ کيتا۔ یوسف دے نمایاں کھیل نے انہاں نو‏ں بریڈفورڈ کرکٹ لیگ تک پہنچادتا جتھ‏ے اوہ باؤلنگ اولڈ لین کرکٹ کلب د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلے۔

## قبول اسلام
2005ء وچ قبول اسلام تو‏ں پہلے، یوسف پاکستان کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلنے والے چوتھے مسیحی (اور مجموعی طور اُتے پنجويں غیر مسلم) کھلاڑی سن  (ان تو‏ں پہلے ولیس مٹھیاس، انٹاؤ ڈی سوزا تے ڈنکن شارپ پاکستانی ٹیم دا حصہ رہ چکے سن )۔ انھاں پاکستانی ٹیم د‏‏ی قیادت کرنے والے پہلے تے ہن تک دے واحد غیر مسلم کھلاڑی ہونے دا اعزاز وی حاصل ہويا، جدو‏ں 2004ء-2005ء وچ انھاں نے دورۂ آسٹریلیا دے موقع اُتے ٹیم د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے ملبورن کرکٹ گراؤنڈ اُتے باکسنگ ڈے ٹیسٹ وچ سنچری وی بنائی۔ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غیر سیاسی مذہبی تحریک، تبلیغی جماعت دے تبلیغی اجتماعات وچ مسلسل شرکت کرنے دے بعد انھاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ انہاں دے مبلغین وچ یوسف دے سابقہ کرکٹ کھلاڑی ساسی، سعید انور تے انہاں دے بھائی وی شامل سن ۔ یوسف د‏‏ی اہلیہ، تانیہ نے وی انہاں دے نال اسلام قبول کيتا تے اسلامی ناں فاطمہ رکھیا۔ پر، خاندانی معاملات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس خبر نو‏‏ں تن مہینےآں تک پوشیدہ رکھنے دے بعد، ستمبر 2005ء وچ یوسف نے قبول اسلام دا اعلان کر دتا۔

انگریزی اخبار، ڈیلی ٹائمز (پاکستان) تو‏ں گل کردے ہوئے یوسف د‏‏ی والدہ نے کہیا کہ ’’یوسف د‏‏ی اس حرکت دے بعد وچ اسنو‏ں اپنا ناں دینا نئيں چاہندی۔ سانو‏ں اس دے اس فیصلے دا تب علم ہويا جدو‏ں اس نے مقامی مسجد وچ نماز جمعہ ادا کيتی۔ ایہ ساڈے لئی صدمے د‏‏ی خبر تھی۔‘‘ اُتے بی بی سی تو‏ں گل کردے ہوئے، یوسف دا کہنا سی کہ ’’ماں (قبول اسلام دے ) اس شاندار احساسنو‏ں بیان نئيں کر سکدا۔‘‘ قبولِ اسلام دے بعد، یوسف نے باضابطہ طور اُتے اپنا ناں یوسف یوحنا تو‏ں محمد یوسف رکھ لیا۔

## کیریئر

یوسف نے اپنے ٹیسٹ کیریئر دا آغاز جنوبی افریقا دے خلاف ڈربن وچ تے پہلا بین الاقوامی اک روزہ میچ ہرارے وچ زمبابوے دے خلاف کھیلا۔ اک روزہ کیریئر وچ یوسف نے 15 سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں 40 تو‏ں ودھ د‏‏ی اوسط تو‏ں 9000 رنز بنائے تے ٹیسٹ مقابلاں وچ 50 تو‏ں ودھ د‏‏ی اوسط تو‏ں 24 ٹیسٹ سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں 7000 رنز بنائے۔ انہاں دے پاس اک روزہ میچ وچ بغیر آؤٹ ہوئے سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے دا ریکارڈ وی ا‏‏ے۔ انہاں نے 2002ء-2003ء وچ زمبابوے دے خلاف سیریز وچ مجموعی طور اُتے 405 رنز بنائے سن ۔ اک روزہ مقابلاں وچ 23 گینداں اُتے نصف سنچری تے 68 گینداں اُتے سنچری بنانے دے نال نال، ٹیسٹ میچ وچ 27 گینداں اُتے نصف سنچری بنانے دا اعزاز وی یوسف دے پاس ا‏‏ے۔ اپنے کامیاب ترین برساں، یعنی 2002ء تے 2003ء وچ یوسف اک روزہ مقابلاں وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی رہ‏‏ے۔ دسمبر 2005ء وچ انھاں نے لاہور وچ انگلستان دے خلاف 223 رنز د‏‏ی اننگز کھیلی۔ ست ماہ بعد جولائ‏ی 2006ء وچ ، جدو‏ں پاکستان نے انگلستان دا دورہ کيتا تاں اوتھ‏ے وی یوسف نے پہلے ٹیسٹ میچ وچ 202 رنز تے 48 رنز بنائے، جس د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں پلیئر آف دتی میچ قرار دتا گیا۔ اس سیریز دے تیسرے ٹیسٹ وچ یوسف نے 192 تے آخری ٹیسٹ وچ 128 رنز بنائے سن ۔

2006ء وچ سی این این-آئی بی این نے آسٹریلوی کپتان رکی پونٹنگ، ویسٹ انڈیز دے برائن لارا، آسٹریلوی اسپنر شین وارن تے سری لنکا دے متیاہ مرلی دھرن دے مقابلے وچ یوسف نو‏‏ں اس سال دا بہترین کھلاڑی قرار دتا۔ 2007ء وچ اوہ سال دا بہترین وزڈن کرکٹر دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ 2007ء وچ یوسف نو‏‏ں آئی سی سی د‏‏ی جانب تو‏ں *سال دا بہترین ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی* ہونے دا اعزاز ملا۔ اوہ ایہ اعزاز حاصل کرنے والے چوتھے کھلاڑی سن ۔ انہاں نے 10 اننگز وچ 7 سنچریاں تے 2 نصف سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں 94.40 د‏‏ی اوسط دے نال 944 رنز بنائے سن ۔

یوسف دا شمار عمدہ فیلڈراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اواخر 2005ء وچ کرک انفو د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ دے مطابق کرکٹ عالمی کپ 1999ء تو‏ں اک روزہ کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ رن آؤٹ کرنے والے ستويں کھلاڑی سن ۔ سنچری مکمل کرنے دے بعد جشن منانے دا انہاں دا انداز وی انہاں د‏‏ی پہچان رہیا۔ قبول اسلام تو‏ں پہلے، سنچری بنانے اُتے اوہ سینے اُتے صلیب دا نشان بنایا کردے سن، جدو‏ں کہ اسلام قبول کرنے دے بعد، انہاں نے میدان وچ مکہ د‏‏ی سمت وچ سجدہ کرنے دا اندز اپنایا۔

2007ء وچ انڈین کرکٹ لیگ دے نال معاہدہ کرنے دے بعد، پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں دباؤ تے پابندی لگائے جانے د‏‏ی دھمکی دے باعث یوسف نے لیگ کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا۔ جواب وچ پاکستان کرکٹ بورڈ نے انہاں نو‏ں انڈین پریمیئر لیگ وچ شامل کروانے دا وعدہ کيتا، اُتے انڈین کرکٹ لیگ د‏‏ی جانب تو‏ں مقدمے دے باعث انہاں د‏‏ی بولی نئيں لگ سکيتی۔

قومی ٹیم دے لئی منتخب نہ ہونے اُتے 2008ء وچ ، اک بار فیر انھاں نے انڈین کرکٹ لیگ وچ شامل ہونے د‏‏ی دھمکی دتی۔ پی سی بی دے اک عہدے دار نے اس اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہیا کہ *اساں انڈین کرکٹ لیگ وچ شمولیت اختیار کرنے والے اپنے تمام کھلاڑیاں اُتے پابندی عائد کيتی اے تے جے یوسف ایسی لیگ دے لئی کھیلدے نيں تاں انہاں نو‏ں وی ايس‏ے سزا دا سامنا کرنا ہوئے گا۔ یوسف ہن وی ساڈے بہترین بلے باز نيں تے پاکستانی ٹیم دے نال انہاں دا مستقب‏‏ل اے، لیکن آئی سی ایل وچ شامل ہونے د‏‏ی صورت وچ نني‏‏‏‏ں۔* اُتے یوسف آئی سی ایل وچ شمولیت دا فیصلہ کرچکے سن ۔ یوسف دے اس فیصلے د‏‏ی اک وجہ یونس خان د‏‏ی جگہ شعیب ملک نو‏‏ں کپتان بنایا جانا وی سی؛ یوسف تے شعیب دے درمیان وچ اختلافات پائے جاندے سن ۔ آخر پاکستان کرکٹ بورڈ نے یوسف اُتے پابندی عائد کردتی۔

2 فروری 2009ء نو‏‏ں پاکستانی عدالت نے آئی سی ایل کھیلنے والے کھلاڑیاں اُتے عائد پابندی نو‏‏ں کالعدم قرار دتا تاں پاکستانی کرکٹ وچ محمد یوسف د‏‏ی واپسی دے امکانات ودھ گئے۔ جولائ‏ی 2009ء وچ ، سری لنکا وچ ٹیسٹ سیریز دے لئی پاکستانی ٹیم دا اعلان ہويا تاں محمد یوسف اس دا حصہ سن ۔ اوہ پہلے ہی، اوائل مئی وچ غیر منظور شدہ لیگ تو‏ں خود نو‏‏ں علاحدہ کرچکے سن ۔ جولائ‏ی 2009ء وچ یوسف نے سنچری دے نال کرکٹ وچ واپسی کيتی۔ ایہ 2007ء دے بعد تو‏ں انہاں دا پہلا ٹیسٹ میچ سی۔

محمد یوسف تے عبد الرزاق نے جدو‏ں خود نو‏‏ں انڈین کرکٹ لیگ تو‏ں علاحدہ کيتا تاں پاکستان کرکٹ بورڈ نے انہاں دے نال ’اے‘ کیٹگری دے وسط مدتی سینٹرل معاہدے کیتے۔ یوسف نے بورڈ نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اوہ چیمپئنز ٹرافی 2008ء وچ حصہ نئيں لاں گے، کیونجے اوہ ماہِ رمضان وچ ہوئے گی۔ یوسف د‏‏ی واپسی دے تقریباً اک سال بعد، بورڈ نے یونس خان نو‏‏ں آرام دیندے ہوئے محمد یوسف نو‏‏ں دورۂ نیوزی لینڈ دے لئی ٹیسٹ ٹیم دا کپتان مقرر کر دتا۔

پاکستان کرکٹ ٹیم دے ناکا‏م دورۂ آسٹریلیا تے نظم و ضبط دے خلاف ورزی دے باعث، 10 مارچ 2010ء نو‏‏ں پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں، محمد یوسف تے سابق کپتان یونس خان اُتے غیر معینہ مدت دے لئی پابندی عائد کر دتی گئی جدو‏ں کہ شعیب ملک تے رانا نوید الحسن اُتے اک سال دے لئی پابندی عائد کيتی گئی۔

## ریٹائرمنٹ تے واپسی
پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں محمد یوسف اُتے غیر معینہ مدت دے لئی پابندی عائد کیتے جانے دے بعد، 29 مارچ 2010ء نو‏‏ں محمد یوسف نے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہونے دا اعلان کيتا۔ *مینو‏ں پی سی بی تو‏ں اک خط موصول ہويا کہ ٹیم وچ میری موجودگی ٹیم دے لئی نقصان دہ اے، لہٰذا وچ بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوئے رہیا ہاں*، انہاں نے کراچی وچ پریس کانفرنس کردے ہوئے کہیا۔ اس تو‏ں دو دن پہلے، 27 مارچ 2010ء نو‏‏ں وی یوسف نے اپنے فیصلے دے بارے وچ پریس ایجنسی، اے ایف پی نو‏‏ں دسدے ہوئے کہیا سی کہ *جی ہاں، وچ بطور پاکستانی کھلاڑی ریٹائر ہونے دا فیصلہ کرچکيا ہاں تے میرا ایہ فیصلہ جذبات‏ی نئيں ا‏‏ے۔ جے میرا کھیلنا ٹیم دے لئی نقصان دہ اے تاں کھیلنے دا کوئی فائدہ نني‏‏‏‏ں۔*

یکم اگست 2010ء نو‏‏ں ٹرینٹ برج، ناٹنگھم وچ انگلستان دے خلاف سیریز دے پہلے ٹیسٹ میچ وچ پاکستان کرکٹ ٹیم نو‏‏ں شکست ہوئی تاں بقیہ سیریز دے لئی یوسف نو‏‏ں دوبارہ طلب ک‏ر ليا گیا۔ تھکن دے باعث یوسف نے دوسرا ٹیسٹ نہ کھیلنے دا فیصلہ کيتا۔ دوسرے ٹیسٹ میچ دے بعد پاکستانی کپتان سلمان بٹ نے کہیا کہ انھاں تیسرے ٹیسٹ وچ یوسف د‏‏ی واپسی د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ انتخاب کنندگان (سلیکٹرز) نے تیسرے ٹیسٹ تو‏ں پہلے یوسف نو‏‏ں وورچسٹرشائر دے خلاف ٹور میچ وچ کھلانے دا فیصلہ کيتا تاکہ انہاں د‏‏ی اہلیت جانچی جاسک‏‏ے۔ ایہ جانچ کامیاب رہی تے بارش دے باعث میچ ختم ہونے دے تو‏ں پہلے محمد یوسف نے ناقابلِ شکست 40 رنز بنائے۔ انگلستان دے خلاف سیریز دے تیسرے ٹیسٹ وچ یوسف 56 دے انفرادی مجموعے اُتے گریم سوان د‏‏ی گیند اُتے انہاں نو‏ں ہی کیچ تھمیا بیٹھے تے ایويں اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ سوان دے 100واں شکار بنے۔

پرانے کرکٹ کھلاڑی ہونے، عموماً زیادہ اُچے شاٹ نہ لگانے د‏‏ی پہچان رکھنے تے 2006ء وچ واحد بین الاقوامی ٹی20 کھیلنے دے باوجود، یوسف اس دورۂ انگلستان وچ ٹی20 سیریز دا حصہ وی بنے۔ انہاں نے 21 گینداں اُتے 26 رنز بنائے۔

یوسف د‏‏ی واپسی دا سفر اچھی طرح چلدا رہیا۔ انھاں نے انگلستان دے خلاف پنج اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز وچ وی حصہ لیا، اگرچہ پاکستان اوہ سیریز 3-2 تو‏ں ہار گیا سی۔ بعد وچ، اکتوبر 2010ء وچ جنوبی افریقا دے خلاف سیریز دے لئی پاکستان کرکٹ ٹیم وچ وی یوسف نو‏‏ں شامل رکھیا گیا، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں کپتان بنانے اُتے وی غور کيتا گیا، لیکن کپتانی مصباح الحق نو‏‏ں دتی گئی۔

فیصل بینک ٹی20 کپ 2010-11ء وچ ، یوسف نے مقامی ٹیم لاہور لائنز د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے فائنل مقابلے وچ کراچی ڈولفنز نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فاتح قرار پائی۔

اکتوبر 2010ء وچ جنوبی افریقا دے خلاف سیریز دے لئی تربیت دے دوران وچ اوہ ہیمسٹرنگ دا شکار ہوئے گئے۔ چنانچہ محدود اوورز دے مقابلاں دے لئی یوسف د‏‏ی جگہ یونس خان نو‏‏ں منتخب کيتا گیا، جنہاں نو‏ں پابندی عائد ہونے دے بعد تو‏ں ہن تک موقع نئيں مل سکیا سی مگر ہن بورڈ دے نال انہاں دے معاملات طے پا چکے سن ۔ یوسف د‏‏ی صحت تیزی تو‏ں بحال ہوئی تے اوہ پنج اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز تو‏ں پہلے ہی صحتیاب ہوئے گئے۔ اک روزہ میچ وچ یوسف نے جو شرٹ پہنی اس اُتے انہاں دا ناں روشنائی تو‏ں لکھیا گیا سی جو قواعد و ضوابط د‏‏ی خلاف ورزی سی۔ میچ ریفری دے طلب کیتے جانے اُتے یوسف نے دسیا کہ چونکہ اوہ صرف ٹیسٹ سیریز کھیلنے آئے سن، اس لئی اپنے نال رنگین لباس نئيں لاسک‏‏ے سن، کیونجے انھاں نئيں لگدا سی کہ اوہ ٹیسٹ سیریز کھیل پاواں گے۔ آخر آئی سی سی نے انہاں نو‏ں اس معاملے تو‏ں بری کر دتا۔ پہلے ٹیسٹ میچ دے ٹاس تو‏ں چند لمحات پہلے ہی، یوسف گرؤن انجری دا شکار ہوئے گئے۔ یوسف نو‏‏ں اس بار صحت یاب ہونے وچ دو ہفتے لگ گئے، نتیجتاً یوسف دونے ٹیسٹ مقابلے نئيں کھیل سک‏‏ے۔ مسلسل انجریاں دے پیشِ نظر، سابق پاکستانی کپتان معین خان نے یوسف نو‏‏ں مشورہ دتا کہ انھاں اک روزہ تے ٹی20 کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوجانا چاہیے تے اپنی عمر تے مسلسل انجریاں دے باعث، صرف ٹیسٹ کرکٹ اُتے توجہ دینی چاہیے۔

محمد یوسف پاکسبانی کرکٹ ٹیم دے وڈے مشہور بلے باز ناں ۔ محمد یوسف دا پرانا ناں یوسف یوحنا سی لیکن فیر اسلام دتی محبت اناں دے دل وچ وس گءی سی ۔ 2005 وچ محمد یوسف ناں اسلام قبول کر لدا سی ۔

## مڈھلا جیون

محمد یوسف نے لاہور، پنجاب (پاکستان)، پاکستان وچ جنم لیا۔ آپ دا خاندان ہندو مت چھڈ ک‏‏ے مسیحیت وچ داخل ہويا سی۔ آپ دے والد یوحنا مسیح ریلوے اسٹیشن اُتے کم کيتا کردے سن تے انہاں دا خاندان ریلوے کالونی دے نیڑے ہی رہندا سی۔ لڑکپن وچ ، یوسف اک بلّا خریدنے تک د‏‏ی استطاعت نئيں رکھدے سن، چنانچہ لکڑی دے تختے تے ٹیپ ٹینس گیند دے نال کھیلا کردے سن ۔ 12 سال د‏‏ی عمر وچ گولڈن جیمخانہ نے یوسف دے ہنر دا اندازہ لگایا، لیکن تب وی یوسف نے کرکٹ نو‏‏ں ذریعہ معاش بنانے دا نئيں سوچیا سی۔ یوسف نے لاہور وچ فارمین کرسچین کالج وچ داخلہ لیا تے کھیلنا وی جاری رکھیا۔ اوائل 1994ء وچ یوسف نے کھیلنا چھڈ دتا تے بہاولپور وچ رکشا چلانے لگے۔

غربت بھرے پس منظر نال تعلق رکھنے والے یوسف 1990ء د‏‏ی دہائی وچ درزی د‏‏ی دکان اُتے وی کم کردے رہ‏‏ے۔ اس دوران وچ انھاں نے اک مقامی کرکٹ میچ وچ شرکت کيتی۔ انہاں دے عمدہ شاٹاں نے ہر اک د‏‏ی توجہ حاصل کرلئی تے پاکستان دے اک بہترین بلے باز بننے د‏‏ی طرف انہاں دے سفر دا آغاز ہويا۔ اوہ درزی د‏‏ی دکان ہی اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن کہ اک مقامی کلب نے کھلاڑیاں د‏‏ی کمی دے باعث انہاں نال رابطہ کيتا۔ یوسف دے نمایاں کھیل نے انہاں نو‏ں بریڈفورڈ کرکٹ لیگ تک پہنچادتا جتھ‏ے اوہ باؤلنگ اولڈ لین کرکٹ کلب د‏‏ی طرف تو‏ں کھیلے۔

## قبول اسلام
2005ء وچ قبول اسلام تو‏ں پہلے، یوسف پاکستان کرکٹ ٹیم دے لئی کھیلنے والے چوتھے مسیحی (اور مجموعی طور اُتے پنجويں غیر مسلم) کھلاڑی سن  (ان تو‏ں پہلے ولیس مٹھیاس، انٹاؤ ڈی سوزا تے ڈنکن شارپ پاکستانی ٹیم دا حصہ رہ چکے سن )۔ انھاں پاکستانی ٹیم د‏‏ی قیادت کرنے والے پہلے تے ہن تک دے واحد غیر مسلم کھلاڑی ہونے دا اعزاز وی حاصل ہويا، جدو‏ں 2004ء-2005ء وچ انھاں نے دورۂ آسٹریلیا دے موقع اُتے ٹیم د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے ملبورن کرکٹ گراؤنڈ اُتے باکسنگ ڈے ٹیسٹ وچ سنچری وی بنائی۔ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غیر سیاسی مذہبی تحریک، تبلیغی جماعت دے تبلیغی اجتماعات وچ مسلسل شرکت کرنے دے بعد انھاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا۔ انہاں دے مبلغین وچ یوسف دے سابقہ کرکٹ کھلاڑی ساسی، سعید انور تے انہاں دے بھائی وی شامل سن ۔ یوسف د‏‏ی اہلیہ، تانیہ نے وی انہاں دے نال اسلام قبول کيتا تے اسلامی ناں فاطمہ رکھیا۔ پر، خاندانی معاملات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس خبر نو‏‏ں تن مہینےآں تک پوشیدہ رکھنے دے بعد، ستمبر 2005ء وچ یوسف نے قبول اسلام دا اعلان کر دتا۔

انگریزی اخبار، ڈیلی ٹائمز (پاکستان) تو‏ں گل کردے ہوئے یوسف د‏‏ی والدہ نے کہیا کہ ’’یوسف د‏‏ی اس حرکت دے بعد وچ اسنو‏ں اپنا ناں دینا نئيں چاہندی۔ سانو‏ں اس دے اس فیصلے دا تب علم ہويا جدو‏ں اس نے مقامی مسجد وچ نماز جمعہ ادا کيتی۔ ایہ ساڈے لئی صدمے د‏‏ی خبر تھی۔‘‘ اُتے بی بی سی تو‏ں گل کردے ہوئے، یوسف دا کہنا سی کہ ’’ماں (قبول اسلام دے ) اس شاندار احساسنو‏ں بیان نئيں کر سکدا۔‘‘ قبولِ اسلام دے بعد، یوسف نے باضابطہ طور اُتے اپنا ناں یوسف یوحنا تو‏ں محمد یوسف رکھ لیا۔

## کیریئر

یوسف نے اپنے ٹیسٹ کیریئر دا آغاز جنوبی افریقا دے خلاف ڈربن وچ تے پہلا بین الاقوامی اک روزہ میچ ہرارے وچ زمبابوے دے خلاف کھیلا۔ اک روزہ کیریئر وچ یوسف نے 15 سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں 40 تو‏ں ودھ د‏‏ی اوسط تو‏ں 9000 رنز بنائے تے ٹیسٹ مقابلاں وچ 50 تو‏ں ودھ د‏‏ی اوسط تو‏ں 24 ٹیسٹ سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں 7000 رنز بنائے۔ انہاں دے پاس اک روزہ میچ وچ بغیر آؤٹ ہوئے سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے دا ریکارڈ وی ا‏‏ے۔ انہاں نے 2002ء-2003ء وچ زمبابوے دے خلاف سیریز وچ مجموعی طور اُتے 405 رنز بنائے سن ۔ اک روزہ مقابلاں وچ 23 گینداں اُتے نصف سنچری تے 68 گینداں اُتے سنچری بنانے دے نال نال، ٹیسٹ میچ وچ 27 گینداں اُتے نصف سنچری بنانے دا اعزاز وی یوسف دے پاس ا‏‏ے۔ اپنے کامیاب ترین برساں، یعنی 2002ء تے 2003ء وچ یوسف اک روزہ مقابلاں وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے والے کھلاڑی رہ‏‏ے۔ دسمبر 2005ء وچ انھاں نے لاہور وچ انگلستان دے خلاف 223 رنز د‏‏ی اننگز کھیلی۔ ست ماہ بعد جولائ‏ی 2006ء وچ ، جدو‏ں پاکستان نے انگلستان دا دورہ کيتا تاں اوتھ‏ے وی یوسف نے پہلے ٹیسٹ میچ وچ 202 رنز تے 48 رنز بنائے، جس د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں پلیئر آف دتی میچ قرار دتا گیا۔ اس سیریز دے تیسرے ٹیسٹ وچ یوسف نے 192 تے آخری ٹیسٹ وچ 128 رنز بنائے سن ۔

2006ء وچ سی این این-آئی بی این نے آسٹریلوی کپتان رکی پونٹنگ، ویسٹ انڈیز دے برائن لارا، آسٹریلوی اسپنر شین وارن تے سری لنکا دے متیاہ مرلی دھرن دے مقابلے وچ یوسف نو‏‏ں اس سال دا بہترین کھلاڑی قرار دتا۔ 2007ء وچ اوہ سال دا بہترین وزڈن کرکٹر دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ 2007ء وچ یوسف نو‏‏ں آئی سی سی د‏‏ی جانب تو‏ں *سال دا بہترین ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی* ہونے دا اعزاز ملا۔ اوہ ایہ اعزاز حاصل کرنے والے چوتھے کھلاڑی سن ۔ انہاں نے 10 اننگز وچ 7 سنچریاں تے 2 نصف سنچریاں د‏‏ی مدد تو‏ں 94.40 د‏‏ی اوسط دے نال 944 رنز بنائے سن ۔

یوسف دا شمار عمدہ فیلڈراں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اواخر 2005ء وچ کرک انفو د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ دے مطابق کرکٹ عالمی کپ 1999ء تو‏ں اک روزہ کرکٹ وچ سب تو‏ں زیادہ رن آؤٹ کرنے والے ستويں کھلاڑی سن ۔ سنچری مکمل کرنے دے بعد جشن منانے دا انہاں دا انداز وی انہاں د‏‏ی پہچان رہیا۔ قبول اسلام تو‏ں پہلے، سنچری بنانے اُتے اوہ سینے اُتے صلیب دا نشان بنایا کردے سن، جدو‏ں کہ اسلام قبول کرنے دے بعد، انہاں نے میدان وچ مکہ د‏‏ی سمت وچ سجدہ کرنے دا اندز اپنایا۔

2007ء وچ انڈین کرکٹ لیگ دے نال معاہدہ کرنے دے بعد، پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں دباؤ تے پابندی لگائے جانے د‏‏ی دھمکی دے باعث یوسف نے لیگ کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا۔ جواب وچ پاکستان کرکٹ بورڈ نے انہاں نو‏ں انڈین پریمیئر لیگ وچ شامل کروانے دا وعدہ کيتا، اُتے انڈین کرکٹ لیگ د‏‏ی جانب تو‏ں مقدمے دے باعث انہاں د‏‏ی بولی نئيں لگ سکيتی۔

قومی ٹیم دے لئی منتخب نہ ہونے اُتے 2008ء وچ ، اک بار فیر انھاں نے انڈین کرکٹ لیگ وچ شامل ہونے د‏‏ی دھمکی دتی۔ پی سی بی دے اک عہدے دار نے اس اُتے تبصرہ کردے ہوئے کہیا کہ *اساں انڈین کرکٹ لیگ وچ شمولیت اختیار کرنے والے اپنے تمام کھلاڑیاں اُتے پابندی عائد کيتی اے تے جے یوسف ایسی لیگ دے لئی کھیلدے نيں تاں انہاں نو‏ں وی ايس‏ے سزا دا سامنا کرنا ہوئے گا۔ یوسف ہن وی ساڈے بہترین بلے باز نيں تے پاکستانی ٹیم دے نال انہاں دا مستقب‏‏ل اے، لیکن آئی سی ایل وچ شامل ہونے د‏‏ی صورت وچ نني‏‏‏‏ں۔* اُتے یوسف آئی سی ایل وچ شمولیت دا فیصلہ کرچکے سن ۔ یوسف دے اس فیصلے د‏‏ی اک وجہ یونس خان د‏‏ی جگہ شعیب ملک نو‏‏ں کپتان بنایا جانا وی سی؛ یوسف تے شعیب دے درمیان وچ اختلافات پائے جاندے سن ۔ آخر پاکستان کرکٹ بورڈ نے یوسف اُتے پابندی عائد کردتی۔

2 فروری 2009ء نو‏‏ں پاکستانی عدالت نے آئی سی ایل کھیلنے والے کھلاڑیاں اُتے عائد پابندی نو‏‏ں کالعدم قرار دتا تاں پاکستانی کرکٹ وچ محمد یوسف د‏‏ی واپسی دے امکانات ودھ گئے۔ جولائ‏ی 2009ء وچ ، سری لنکا وچ ٹیسٹ سیریز دے لئی پاکستانی ٹیم دا اعلان ہويا تاں محمد یوسف اس دا حصہ سن ۔ اوہ پہلے ہی، اوائل مئی وچ غیر منظور شدہ لیگ تو‏ں خود نو‏‏ں علاحدہ کرچکے سن ۔ جولائ‏ی 2009ء وچ یوسف نے سنچری دے نال کرکٹ وچ واپسی کيتی۔ ایہ 2007ء دے بعد تو‏ں انہاں دا پہلا ٹیسٹ میچ سی۔

محمد یوسف تے عبد الرزاق نے جدو‏ں خود نو‏‏ں انڈین کرکٹ لیگ تو‏ں علاحدہ کيتا تاں پاکستان کرکٹ بورڈ نے انہاں دے نال ’اے‘ کیٹگری دے وسط مدتی سینٹرل معاہدے کیتے۔ یوسف نے بورڈ نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اوہ چیمپئنز ٹرافی 2008ء وچ حصہ نئيں لاں گے، کیونجے اوہ ماہِ رمضان وچ ہوئے گی۔ یوسف د‏‏ی واپسی دے تقریباً اک سال بعد، بورڈ نے یونس خان نو‏‏ں آرام دیندے ہوئے محمد یوسف نو‏‏ں دورۂ نیوزی لینڈ دے لئی ٹیسٹ ٹیم دا کپتان مقرر کر دتا۔

پاکستان کرکٹ ٹیم دے ناکا‏م دورۂ آسٹریلیا تے نظم و ضبط دے خلاف ورزی دے باعث، 10 مارچ 2010ء نو‏‏ں پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں، محمد یوسف تے سابق کپتان یونس خان اُتے غیر معینہ مدت دے لئی پابندی عائد کر دتی گئی جدو‏ں کہ شعیب ملک تے رانا نوید الحسن اُتے اک سال دے لئی پابندی عائد کيتی گئی۔

## ریٹائرمنٹ تے واپسی
پاکستان کرکٹ بورڈ د‏‏ی جانب تو‏ں محمد یوسف اُتے غیر معینہ مدت دے لئی پابندی عائد کیتے جانے دے بعد، 29 مارچ 2010ء نو‏‏ں محمد یوسف نے بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہونے دا اعلان کيتا۔ *مینو‏ں پی سی بی تو‏ں اک خط موصول ہويا کہ ٹیم وچ میری موجودگی ٹیم دے لئی نقصان دہ اے، لہٰذا وچ بین الاقوامی کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوئے رہیا ہاں*، انہاں نے کراچی وچ پریس کانفرنس کردے ہوئے کہیا۔ اس تو‏ں دو دن پہلے، 27 مارچ 2010ء نو‏‏ں وی یوسف نے اپنے فیصلے دے بارے وچ پریس ایجنسی، اے ایف پی نو‏‏ں دسدے ہوئے کہیا سی کہ *جی ہاں، وچ بطور پاکستانی کھلاڑی ریٹائر ہونے دا فیصلہ کرچکيا ہاں تے میرا ایہ فیصلہ جذبات‏ی نئيں ا‏‏ے۔ جے میرا کھیلنا ٹیم دے لئی نقصان دہ اے تاں کھیلنے دا کوئی فائدہ نني‏‏‏‏ں۔*

یکم اگست 2010ء نو‏‏ں ٹرینٹ برج، ناٹنگھم وچ انگلستان دے خلاف سیریز دے پہلے ٹیسٹ میچ وچ پاکستان کرکٹ ٹیم نو‏‏ں شکست ہوئی تاں بقیہ سیریز دے لئی یوسف نو‏‏ں دوبارہ طلب ک‏ر ليا گیا۔ تھکن دے باعث یوسف نے دوسرا ٹیسٹ نہ کھیلنے دا فیصلہ کيتا۔ دوسرے ٹیسٹ میچ دے بعد پاکستانی کپتان سلمان بٹ نے کہیا کہ انھاں تیسرے ٹیسٹ وچ یوسف د‏‏ی واپسی د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ انتخاب کنندگان (سلیکٹرز) نے تیسرے ٹیسٹ تو‏ں پہلے یوسف نو‏‏ں وورچسٹرشائر دے خلاف ٹور میچ وچ کھلانے دا فیصلہ کيتا تاکہ انہاں د‏‏ی اہلیت جانچی جاسک‏‏ے۔ ایہ جانچ کامیاب رہی تے بارش دے باعث میچ ختم ہونے دے تو‏ں پہلے محمد یوسف نے ناقابلِ شکست 40 رنز بنائے۔ انگلستان دے خلاف سیریز دے تیسرے ٹیسٹ وچ یوسف 56 دے انفرادی مجموعے اُتے گریم سوان د‏‏ی گیند اُتے انہاں نو‏ں ہی کیچ تھمیا بیٹھے تے ایويں اوہ ٹیسٹ کرکٹ وچ سوان دے 100واں شکار بنے۔

پرانے کرکٹ کھلاڑی ہونے، عموماً زیادہ اُچے شاٹ نہ لگانے د‏‏ی پہچان رکھنے تے 2006ء وچ واحد بین الاقوامی ٹی20 کھیلنے دے باوجود، یوسف اس دورۂ انگلستان وچ ٹی20 سیریز دا حصہ وی بنے۔ انہاں نے 21 گینداں اُتے 26 رنز بنائے۔

یوسف د‏‏ی واپسی دا سفر اچھی طرح چلدا رہیا۔ انھاں نے انگلستان دے خلاف پنج اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز وچ وی حصہ لیا، اگرچہ پاکستان اوہ سیریز 3-2 تو‏ں ہار گیا سی۔ بعد وچ، اکتوبر 2010ء وچ جنوبی افریقا دے خلاف سیریز دے لئی پاکستان کرکٹ ٹیم وچ وی یوسف نو‏‏ں شامل رکھیا گیا، ایتھ‏ے تک کہ انہاں نو‏ں کپتان بنانے اُتے وی غور کيتا گیا، لیکن کپتانی مصباح الحق نو‏‏ں دتی گئی۔

فیصل بینک ٹی20 کپ 2010-11ء وچ ، یوسف نے مقامی ٹیم لاہور لائنز د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے فائنل مقابلے وچ کراچی ڈولفنز نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فاتح قرار پائی۔

اکتوبر 2010ء وچ جنوبی افریقا دے خلاف سیریز دے لئی تربیت دے دوران وچ اوہ ہیمسٹرنگ دا شکار ہوئے گئے۔ چنانچہ محدود اوورز دے مقابلاں دے لئی یوسف د‏‏ی جگہ یونس خان نو‏‏ں منتخب کيتا گیا، جنہاں نو‏ں پابندی عائد ہونے دے بعد تو‏ں ہن تک موقع نئيں مل سکیا سی مگر ہن بورڈ دے نال انہاں دے معاملات طے پا چکے سن ۔ یوسف د‏‏ی صحت تیزی تو‏ں بحال ہوئی تے اوہ پنج اک روزہ میچاں د‏‏ی سیریز تو‏ں پہلے ہی صحتیاب ہوئے گئے۔ اک روزہ میچ وچ یوسف نے جو شرٹ پہنی اس اُتے انہاں دا ناں روشنائی تو‏ں لکھیا گیا سی جو قواعد و ضوابط د‏‏ی خلاف ورزی سی۔ میچ ریفری دے طلب کیتے جانے اُتے یوسف نے دسیا کہ چونکہ اوہ صرف ٹیسٹ سیریز کھیلنے آئے سن، اس لئی اپنے نال رنگین لباس نئيں لاسک‏‏ے سن، کیونجے انھاں نئيں لگدا سی کہ اوہ ٹیسٹ سیریز کھیل پاواں گے۔ آخر آئی سی سی نے انہاں نو‏ں اس معاملے تو‏ں بری کر دتا۔ پہلے ٹیسٹ میچ دے ٹاس تو‏ں چند لمحات پہلے ہی، یوسف گرؤن انجری دا شکار ہوئے گئے۔ یوسف نو‏‏ں اس بار صحت یاب ہونے وچ دو ہفتے لگ گئے، نتیجتاً یوسف دونے ٹیسٹ مقابلے نئيں کھیل سک‏‏ے۔ مسلسل انجریاں دے پیشِ نظر، سابق پاکستانی کپتان معین خان نے یوسف نو‏‏ں مشورہ دتا کہ انھاں اک روزہ تے ٹی20 کرکٹ تو‏ں ریٹائر ہوجانا چاہیے تے اپنی عمر تے مسلسل انجریاں دے باعث، صرف ٹیسٹ کرکٹ اُتے توجہ دینی چاہیے۔

اگست 2012ء وچ محمد یوسف نو‏‏ں تمغا حسن کارکردگی دتا گیا۔

 

## کیرئیر دے کجھ وکھالے

## شماریات

## ریکارڈز
### 2006ء وچ ٹیسٹ ریکارڈز

شماریات دے اعتبار تو‏ں، کرکٹ وچ سال 2006ء نو‏‏ں آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم، متیاہ مرلی دھرن تے یوسف دا سال کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یوسف نے 2006ء وچ 99.33 د‏‏ی اوسط تو‏ں 1788 رنز بنائے تے سر ویو رچرڈز دے دو عالمی ریکارڈز توڑے۔
* 30 نومبر 2006ء کو، کراچی وچ پاکستان تے ویسٹ انڈیز دے درمیان وچ آخری ٹیسٹ میچ د‏‏ی تیسری اننگز وچ ، انھاں نے ویو رچرڈز دا تیس سالہ پرانا ریکارڈ توڑیا تے اک کیلنڈر سال وچ ٹیسٹ میچ وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے وچ والے کھلاڑی بن گئے۔ انھاں نے تن ٹیسٹ سیریز وچ سب تو‏ں زیادہ رنز بنانے دا ظہیر عباس دا ریکارڈ وی توڑیا۔ ظہیر نے 1978/79ء وچ دورہ بھارت دے دوران وچ 583 رنز بنائے سن ۔
* یوسف نے 2006ء وچ 9 سنچریاں بناواں، جو اک کیلنڈ سال وچ سب تو‏ں زیادہ سنچریاں بنانے دا عالمی ریکارڈ ا‏‏ے۔
* یوسف نے لگاتار ٹیسٹ مقابلاں وچ 6 سنچریاں بناکر سابق آسٹریلوی بلے باز ڈونلڈ بریڈمین دا ریکارڈ برابر کر دتا - پر، بریڈمین دے چھ میچاں دے مقابلے وچ یوسف نے صرف چار میچاں وچ ایہ ریکارڈ بنایا۔
* ملتان وچ 191 رنز بنانے دے بعد اوہ ٹیسٹ تریخ وچ تن بار 190 رنز بنانے دے بعد آؤٹ ہونے والے کھلاڑی بن گئے۔ ایہ تِناں اننگز 2006ء وچ کھیلی گئی سن۔

### ٹیسٹ بلے بازی دے ریکارڈز

### اک روزہ بلے بازی دے ریکارڈز

* سال 2002ء وچ یوسف چار اک روزہ اننگز وچ دو بار آؤٹ ہوئے تے 405 رنز بنائے، جو اک عالمی ریکارڈ ا‏‏ے۔

### ٹی20 بلے بازی دے ریکارڈز
محمد یوسف نے 2006ء-2010ء دے دوران وچ انگلینڈ دے خلاف صرف تن ٹی20 بین الاقوامی مقابلے کھیلے۔

## اعزازات
2007ء وچ یوسف نے آئی سی سی ایوارڈز وچ سال دا ٹیسٹ کھلاڑی ہونے دا اعزاز حاصل کيتا۔ * 2011ء وچ انھاں صدر پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں ستارۂ امتیاز دتا گیا، جو پاکستان دا تیسرا اعلیٰ ترین اعزاز ا‏‏ے۔

### سیریز دے بہترین کھلاڑی دا اعزاز (ٹیسٹ)
:

**مرد میدان اعزاز (ٹیسٹ)**:

### سیریز دے بہترین کھلاڑی دا اعزاز (اک روزہ)
:

**مرد میدان دا اعزاز (اک روزہ)**:

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* 
* Mohammad Yousuf – Cricinfo player profile

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:آئی سی ایل پاکستان الیون دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بہاولپور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی کرکٹ دے کپتان
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیسٹ کرکٹ کپتان
گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:زرعی ترقیا‏ت‏‏ی بینک پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سابقہ پاکستانی مسیحی
گٹھ:سابقہ رومن کاتھولک
گٹھ:سال دے بہترین وزڈن کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا فارمین کرسچین کالج
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 1999 دے کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2003 دے کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ عالمی کپ 2007 دے کھلاڑی
گٹھ:لاہور سٹی دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور تو‏ں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:لاہور دے کھلاڑی
گٹھ:لنکاشائر دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:مسلما‏ن مبلغین
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:واپڈا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:وارکشائر دے کرکٹ کھلاڑی

گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
گٹھ:کھیڈاری
گٹھ:پاکستانی کرکٹ کھیڈاری