open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قدرت اللہ شہاب

**قدرت اللہ شہاب**، پاکستان وچ اردو ادب دے جانے پچھانے لکھاری تے سِول سروس دے ملازم سن۔ قدرت اللہ شہاب دی مشعوری دی سب توں وڈی وجہ اوناں دی آپ بیتی اے جیڑی شہاب نامہ دے ناں توں شائع ہوئی۔

## جیون
قدرت اللہ شہاب دا جمن پوہ گلگت اے جتھے ڈوگرہ داج دے ویلے ایناں دے والد عبداللہ صاحب گورنر سی۔ عبداللہ صاحب دا تعلق علی گڑھ نال سی تے او سر سید احمد خان  دی سرپرستی چ ایم اے او کالج دے پڑھاکو رئے سی۔ فیر او علی گڑھ توں گلگت ٹر گئے۔ گریجویشن پرنس آف ویلز کالج جموں تے انگریزی وچ ایم اے گورنمنٹ کالج لہور توں پاس کیتا۔

شہاب نے لکھت دی شروعات اردو تے انگریزی بولیاں وچ کیتی۔ 
سولہ سال دی عمر وچ اوناں نے ریڈرز ڈائجسٹ لندن دے تحت ہون آلے مضمون لکھن دے مقابلے چ انعام جتیا۔

## ملازمت
**انڈیئن سول سروس**

1940 وچ اوہ انڈیئن سول سروس وچ بھرتی ہو گئے۔ 1943 وچ اوہناں دی تقرری صوبہ بنگال وچ ہو گئی۔ 1943 دے قحط ویلے اوناں نے بنگال دے لوکاں لئی بڑا کم کیتا تے ذخیرہ کیتی ہوئی مونجی دا کج حصہ اوناں پکھے لوکاں وچ ونڈ دتا۔ جیدی وجہ توں اوناں دی وڈی مخالفت دا سامنا کرنا پیا۔

**پاکستان چ ملازمت**
تقسیم ھند توں بعد ازاد کشمیر دی حکومت چ سیکرٹری جنرل دی حیثیت نال کم کیتا۔ 
فیر کج چر لئی گورنر جنرل پاکستان غلام محمد ملک، سکندر مرزا تے صدر ایوب خان دے سیکریٹری وی رہے۔ پاکستان وچ جنرل یحییٰ خان دے حکومت وچ آؤن توں بعد اوہناں نے سِول سروس توں استعفا دے دتا تے اقوام متحدہ دے ادارے یونیسکو وچ کم کرن لگ گئے۔

## لکھت
شہاب نے اپنی لکھت دی شروعات تے بڑی پہلاں کیتی لیکن اوناں دی اصل مشعوری اردو چ افسانے /کہانیاں لکھن نال ہوئی تے چھیتی ای اوہناں دا شمار اردو ادب دے منے پرمنے لکھاریاں وچ ہون لگ گیا۔

## لکھتاں
*شہاب نامہ
*یاخدا 
*نفسانے 
*ماں جی 
*سرخ فیتہ

## ہور دیکھو
* اشفاق احمد
* ممتاز مفتی
* ابن انشاء
* واصف علی واصف

## باہرلے جوڑ
*https://archive.is/20130416071848/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_22-11-2004_pg7_39
* شہاب نامہ انگریزی وچ 
* شہاب بارے
* کالم

## حوالے

گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:اردو لکھاری
واصف علی واصف

**واصف علی واصف** پاکستان وچ اردو ادب دے جاݨے پچھاݨے لکھاری سی۔ اوہ اک استاد، شاعر تے صوفی وی سن۔ او اپنے مخصوص ادبی انداز تے لکھت وچ مشعور سن۔ اوناں نیں مختلف معاشرتی عنواناں تے نثری جملے لکھے۔ او پاکستان دے مشعور اخبار نوائے وقت وچ کالم وی لکھدے سن۔   اوناں دے لکھے ہوئے کالماں نوں اک کتاب دی شکل وی دتی گئے۔ او اردو تے پنجابی بولیاں چ شاعری کردے سی۔   لہور چ اپنی حیاتی دے اخیر لے دناں چ  او  کج مشعور ادبی لوکاں دی  بیٹھک  وچ سوال جواب کردے سی۔ بعد چ گفتگو دے ناں توں اوس بیٹھک دی آڈیو ریکارڈنگ وی شائع کیتی گئی۔ 

اوناں نے کل 35 کتاباں لکھیاں جیڑیاں صوفی ازم، روحانیت تے انسانیت توں متعلق اوناں دی سوچاں تے مشتمل نیں۔

## جیون
واصف علی واصف 15 جنوری 1929 نوں ضلع خوشاب چ جمےا۔ اوہناں دے والد ملک محمد عارف اک استاد سن۔ واصف نے دینی تعلیم اپنے والد کولوں کعھر وچ تے پرائمری تعلیم خوشاب دے اک سکول توں حاصل کیتی۔ 

دسویں جماعت دا امتحان گورمنٹ ہائی سکول خوشاب توں 1944 وچ پاس کیتا تے فیر جھنگ چلے گئے۔ انٹرمیڈیٹ تے گریجوئیشن جھنگ توں پاس کر کے لہور ٹر گئے تے اسلامیہ کالج سول لائن وچ داخلا لیا۔ اوتھوں ریاضی وچ ماسٹر دی ڈگری لئی۔  ایس توں بعد گورنمنٹ کالج لہور توں انگریزی وچ ماسٹر کیتا۔

## مزار
واصف علی واصف نے 18 جنوری 1993 نوں وفات پائی۔ اپنے صوفیانہ طرز حیاتی دی وجہ توں او حضرت واصف علی واصف دے ناں توں وی مشعور ہوئے۔ اوہناں دا مزار لہور دے مشعور چوک چوبرجی میانی صاحب چ واقع اے۔

## بطور لکھاری
واصف علی واصف دی حیاتی دا وڈا حصا غور و فکر وچ مشغول رہیا۔ اوہناں دی زبان یا قلم توں نکلیا ہویا ہر لفظ اپنے اندر سو معنی رکھدا اے تے اوہناں دی لکھت  پڑھن آلیاں لئی  علم دے خزانے دی حیثیت رکھدی اے۔  اک لکھاری دی حیثیت توں او اپنے اندر بڑی خوبیاں دے مالک سن۔ اوناں دی اک وڈی خوبی اے وی سی کہ او اک وڈی یا ڈونگھی گل نوں بڑی اسانی نال بیان کردے سن۔ 

## اک صوفی
واصف علی واصف اک صوفی تے درویش وی سن۔  اپنی اخیرلی حیاتی چ او کئی لوکاں لئی مرشد دی حیثیت رکھدے سن۔ او اپنے اندر علم دا بڑا وڈا خزانا رکھدے سن۔  قدرت اللہ شہاب، اشفاق احمد تے حنیف رامے اوہناں دے لیکچر سُݨیا کردے سی۔ 

## لکھتاں
**شب چراغ* (اردو شاعری)
**کرن کرن سورج*
**دل دریا سمندر* (مضامین)
**قطرہ قطرہ قلزم* (مضامین)
**حرف حرف حقیقت*
**پعرے پڑولے* (پنجابی شاعری)
**بات سے بات *
**شب راز*
**گم نام ادیب*  (خطوط)
**مکالمہ * (مکالمے، خطاب تے تعارف)
**ذکر حبیب *(نعتیہ شاعری)
**دریچے*
**گفتگو* (سوال جواب سیریز- 25 حصے)
** Ocean in Drop *(قطرہ قطرہ قلزم دا انگریزی ترجما)
*  آن لائن پڑھو

## ہور دیکھو
*اشفاق احمد
* ممتاز مفتی
* ابن انشاء
*قدرت اللہ شہاب

## باہرلے جوڑ
*قطرہ قطرہ قلزم 
*لکھتاں 
*لکھتاں 
*http://www.wasifaliwasif.pk 

گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:اردو شاعر
رابرٹ کوخ انعام

**رابرٹ کوخ انعام** دو انعاماں رابرٹ کوخ ایوارڈ تے میڈل نال رل کے بنیا اے۔ اے ہر ورے بایومیڈیکل سائینس چ ودیا کم کرن تے دتا جاندا اے۔ اے انعام رابرٹ کوخ دے اوس کوشش توں ٹرے جیہڑی اونے ٹی بی مکاں لئی پیسے کٹھے کرن تے کیتی۔ 1970 توں کوخ فاؤنڈیشن اے انعام دے رئی اے۔
باقی صدیقی

**باقی صدیقی** (۱۹۷۲ - ۱۹۰۹) اردو تے پنجابی دا شاعر سی۔ اصل ناں قاضی محمد افضل سی۔ اوہ سہام، تحصیل ٹیکسلا ضلع راولپنڈی وچ جمیا۔ باقی صدیقی نوں پنجابی دا پہلا دیوان والا شاعر منیا جاندا اے۔ اوہناں دی کتاب 'کچے گھڑے' ۱۹۶۷ وچ چھپی سی۔
اوہ پنجابی تے اردو شاعر سی۔ اوہ اپنی غزل، "*داغِ دل ہم کو یاد آنے لاگے*" لئی جاݨیا جاندا اے۔

## ابتدائی جیون تے کریئر
باقی صدیقی دا جم 20 دسمبر 1905 نوں *محمد افضل* دے روپ وچ راولپنڈی، پنجاب، برطانوی ہند وچ سہم پنڈ وچ ہویا سی۔ اس دے والد شمال مغربی راج ریلوے وچ اکّ ملازم سن۔ اپنی دسویں دی پڑھائی پوری کرن توں بعد، باقی نے تھوڑھے ویلے لئی سکول استاد وجوں کم کیتا۔ 1932 وچ، اوہ بمبئی چلے گئے اتے فلم صنعت وچ اکّ اداکار اتے مکالمہ لکھاری وجوں کم کیتا۔ ۱۹۴۰ وچ، اوہ بریٹیش فوج وچ بھرتی ہو گیا پر جلدی ہی استعفا دے دتا۔ اپنے جدی شہر واپس آؤن توں بعد، اوہ اگلے اٹھاراں سالاں تک ریڈیو پاکستان، راولپنڈی نال جڑے رہے تے اس دی نشریات لئی بہت سارے گیت لکھے۔

## نجی جیون
باقی نے کدے ویاہ نہیں کیتا اتے اپنی چھوٹی طلاق شدہ بھین اصغری خانم نال رہن تے اسدی مدد کرن وچ اپنی زیادہ تر زندگی گزاری۔

## کتاباں

* جام اے جم (۱۹۴۴) (کویتاواں اتے غزلاں دا مجموعہ)
* دار او رسن (۱۹۵۱)
* زخم اے بہار (۱۹۶۱) (غزلاں دا مجموعہ)

## موت
باقی دی موت ۸ جنوری، ۱۹۷۲ نوں راولپنڈی وچ ہوئی تے اسنوں اس دے جدی شہر دے قبرستان وچ دفنایا گیا۔

 

## شاعری
ناں اوہ پینگاں ناں اوہ جھوٹے
ناں اوہ گھمرے گھمرے بوٹے
ناں اوہ گوڑھی چھاں، ایہ نیں میرا گراں

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
انور مقصود

thumb
انور مقصود پاکستان دے مشہور ڈراما لکھاری تے اداکار نیں ۔ فاطمہ ثریا بجیا ، زبیدہ آپا تے زہرہ نگاہ اوہناں دیاں بھیݨاں نیں ۔

## ہور دیکھو
*معین اختر
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:پاکستانی اداکار
بلیو ٹوتھ

**بلیو ٹوتھ** اک اوپن وائرلیس ٹیکنالوجی اے ، جہڑی نکے فاصلے توں اک آلے توں دوجے چ ڈیٹا ایکسچینج لئی ورتی جاندی اے ، جہڑی حفاظت دے اچے لیول تے پرسنل ایریا نیٹ ورک قائم کردی اے ۔ اسنوں ٹیلی کام دی کمپنی **ایرکسن** نے 1994ء چ ایجاد کیتا ۔ کج کل بلیو ٹوتھ نوں **بلیو ٹوتھ سپیشل انٹریسٹ گروپ** مینیج کر رہیا اے ۔

## باہرلے جوڑ
* بلیو ٹوتھ دی ویب سائیٹ
* Use cases for mobile phones

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:وائرلیس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
فریڈرش گستاف جیکب ہینلے

فریڈرش گستاف جیکب ہینلے اک جرمن ڈاکٹر سی۔ اونے جرم تھیوری نوں ٹورن دی پہل کیتی۔ رابرٹ کوخ اودا شگرد سی۔

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
ہکیز بنگال گزٹ

**ہکیز بنگال گزٹ** اک ہفتہ وار اخبار سی جیہڑا 29 مارچ 1780 نوں کلکتہ چلیا اے انگریزی بولی چ سی ایدا ایڈیٹر اک آئرش جیمز آگسٹس ہکی سی۔ اے دکھنی ایشیاء دا  پہلا اخبار سی اینے ایسٹ انڈیا کمپنی دی سرکار دے اینے نتارے کیتے جے اینوں 1782 چ بند کردتا گیا۔
مارک زکربرگ

**مارک زکربرگ** () اک امریکی پروگرامر تے انٹرنیٹ کاروباری اے۔ تن ہور لوکاں نال رل کے اوہنے انٹرنیٹ تے ملن دی ویب سائٹ فیس بک دا مڈ رکھیا۔ 2004 وج ہجے اوہ ہارورڈ یونیورسٹی وچ پڑھ ریا سی جدوں اوہنے ایہ کم کیتا۔ ہن اوہدی گنتی دنیا امیر لوکاں وج ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ

* Mark Zuckerberg - Forbes

* [فیس بک تے https://www.facebook.com/zuck]
* گوگل تے

گٹھ:امریکہ
شاکر شجاع آبادی

**شاکر شجاع آبادی** پاکستان نال تعلق رکھن والا اک شاعر اے ۔

## ناں
اوہدا اصل ناں محمد شفیع اے تے تخلص شاکرؔ اے ۔ شجاع آباد د‏‏ی نسبت تو‏ں شاکر شجاع آبادی مشہور ا‏‏ے ۔

## جم
اوہ  1953 وچ شجاع آباد دے پنڈ راجہ رام وچ مولوی اللہ یار سیال دے گھر جمیا۔ اوہدا اصل ناں محمد شفیع سی ۔ اوہنے اسکول وچ 5 جماعتاں ای پڑھیا ۔ 
1994ء تک بول سکدا سی ، اس توں بعد فالج دا حملہ ہويا تے بولن تو‏ں قاصر ہو گیا ۔

## اعزاز
حکومت پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اعلا کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں 14 اگست 2006 وچ انہاں نو‏ں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی ملیا۔

## تصنیفات
* لہو دا عرق
* پیلے پتر
* بلدین ہنجو
* منافقاں تو خدا بچاوے
* روسیں تو ڈھاڑیں مار مار کے
* گلاب سارے تمہیں مبارک
* کلامِ شاکر
* خدا جانے
* شاکر دیاں غزلاں
* شاکر دے دوہڑے

## منتخب کلام

"اتھاں کہیں کو ناز اداواں دا"

"اتھاں کہیں کو نا ز وفاواں دا"

"آسا پیلے پتر درختاں دے"

"ساہکوں راہند ے خو ف ہواواں دا"

"ساکوں بال کے شاکر ہتھ سیکیں"

اساں راہ دے ککھ تیڈے کم اسوں"

(( میڈے دل وچ جھاتی پا شاکر
ہک توں لبھسیں بیا مونجھ تیری))

## متحرک اشعار

## شاعری ادھارن
دل منگ پوی تاں لنگھ آویں میڈھے گھر دا سوکھا راہ ہے
ہاں واسی ڈکھ دے صوبے دا ضلع غم تضیل جفا ہے
چند میل فرا‍ق دے موضعے توں ہک ہنجواں دا دریا ہے
جدوں شاکر پرلھی من ٹپسین اگوں سامنے میڈھی جا ہے
## اک ہور ادھارن

فکر دا سج ابھردا پئے سوچیندیاں شام تھی ویندی
خیالیں وچ سکون اجکل گولیندیاں شام تھی ویندی

انھاں دے بال ساری رات روندین، بُھک توں سُمدے نئی
جنھاں دی کہیں دے بالاں کوں کھڈیندیاں شام تھی ویندی

غریباں دی دعا یارب خبر نہیں کن کریندا ہیں
سدا ہنجوؤاں دی تسبیح کُوں پھریندیاں شام تھی ویندی

کڈھیں تاں دُکھ وی ٹل ویسن کڈھیں تاں سکھ دے ساھ ولسن
پُلا خالی خیالاں دے پکیندیاں شام تھی ویندی

میڈا رازق رعایت کر نمازاں رات دیاں کردے
جو روٹی رات دی پوری کریندیاں شام تھی ویندی

میں شاکر بُھک دا ماریا ہاں مگر حاتم تُوں گھٹ کائینی
قلم خیرات میڈی ہے چلیندیاں شام تھی ویندی

## باہرلے جوڑ
* شاکر شجاع آبادی اک انٹرویو

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شاعر
کلازتھال زیلرفیلڈ

کلازتھال زیلرفیلڈ جرمنی دا اک نگر اے۔ اے تھلویں سیکسنی چ ہارز دے پعاڑاں چ وس ریا اے۔ اے دو نگر سن جناں نوں جوڑ کے بنایا گیا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
بادن بادن

بادن بادن جرمنی دا اک نگر اے۔ اے بادنورتمبرگ صوبے چ وس ریا اے۔


Baden-Baden-Merkur-Ausblick-10-Stadtmitte-2009-gje.jpg
Baden-Baden-Augustaplatz-54-Haeuser-gje.jpg
Baden-Baden-Festspielhaus-62-Treppe im Foyer-gje.jpg
Baden-Baden-Kurhaus-Casino-Florentiner Saal-64-Roulette-gje.jpg
Baden-Baden-Trinkhalle-122-Saeulen-2010-gje.jpg
Baden-Baden-Kunsthalle-12-Burdamuseum-2008-gje.jpg
Baden-Baden-Brenners Parkhotel-18-gje.jpg
Baden-Baden-Evangelische Stadtkirche-Ludwig-Wilhelm-Platz-08-2018-gje.jpg
Baden-Baden-Friedrichsbad-64-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Lichtentaler Allee-422-bei Brenners Parkhotel-Blick nach Norden-Sequoia-2013-gje.jpg
Baden-Baden-Battert-270-Ritterplatte-2016-gje.jpg
Baden-Baden-Battert-435-Bergwachthaus-2010-gje.jpg

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
صبا حمید

**صبا حمید** () (جنم 21 جون 1957) اک پاکستانی فلم تے ٹیلیوژن اداکارہ ہے۔ اس دے چرچت ڈرامیاں وچ فیملی فرنٹ، آذر کی آئے گی بارات، ڈولی کی آئے گی بارات، ٹکے کی آئے گی بارات، عینی کی آئے گی بارات، میں عبدل قادر ہوں، داستان (ٹیوی ڈرامہ)، قید اے تنہائی، عکس، مستانہ ماہی، تھکن، ایک تمنا لاحاصل سی، ایک نئی سنڈریلا، میری دلاری، تنہائی، دلِ مُتظر، پیارے افضل (ٹی وی ڈراما) تے بکھرا میرا نصیب شامل ہن۔ 

صبا حمید نے ڈرامیاں توں علاوہ فلماں وچ وی کم کیتا۔ جہناں وچ "میں ایک دن لوٹ کے آؤں گا"، "ابھی تو میں جوان ہوں"، "گڈ مورننگ کراچی" تے "جوانی پھر نہیں آنی" دے نام آؤندے ہن۔

## مڈھلا جیون
صبا حمید دا جنم لہور، پنجاب، پاکستان وچ ہویا تے اوہناں نے اپنی تعلیم لہور کالج فار وومن یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔ اوہ اک منے پرمنے کالم لیکھک حمید اختر دی دھی اے۔ اوہ 3 بھیݨاں تے اک بھرا نیں۔ اگوں اوہناں دی دھی میشا شفیع اک گائکہ تے اک فلمی اداکارہ اے۔

## کیریئر
صبا حمید نے 1980 وچ ٹیلیوژن توں کم شروع کیتا۔ پھر اوہ 1990 دے ادھ تک تھیٹر نال جڑی رہی۔

## فلموگرافی

## ڈرامے

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پاکستانی اداکار
ولیم کروکس

سر ولیم کروکس (17 جون 1832ء توں 4 اپریل 1919ء) اک کیمیا گرو تے فزکس گرو سی ، جیدا لندن دے **رائل کالج آف کیمسٹری** نال جوڑ سی تے **سپیکٹروسکوپی** اتے کم کیتا ۔

اس نے کروکس ٹیوب ایجاد کر کے ویکیوم ٹیوب بنان دا راہ آسان کیتا ۔

## مڈھلا جیون

ولیم کروکس لندن چ جمیا تے اک درزی جوزف کروکس دا پتر سی ۔

## باہرلے جوڑ

* ولیم کروکس 1909ء Diamonds: on treatments, physical and chemical properties of loose diamonds 
* کیتھورڈ رے ٹیوب سائیٹ
* ولیم کروکس دی قبر دی مورت

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
تارہ بنت

**تارہ بنت** اوہ کم اے جیدے وچ اک تارہ دا جیون ٹردا اے۔ ایہ کم اک خلائی بدل وچ ہوندا اے جینوں مالیکیول بدل کینندے نيں۔ ایناں بدلاں دے گوڑے پاسے نوں *تارہ نرسری* وی کیندے نیں جتھے تارہ بنت ہوندی اے۔ ایہ بدل گریوٹی نال پلازما دے گولے بن کہ تارہ بن جاندے نیں۔ 
## باہرلے جوڑ

٭ویب سائیٹ نیوز سانسٹسٹ سپیس

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
گٹھ:خلا
مالیکولی بدل

مالیکولی بدل ، جسنوں کدے کدے **سٹیلر نرسری** وی آکھیا جاندا اے جدوں تارا بنن دا عمل اس چ ہوئے ، انٹرسٹیلر بدل دی اک قسم اے ، جسدی کثافت تے سائر اینا ہندا اے کہ اوہ مالیکول بنا سکدا اے ، جہڑی زیادہ تر مالیکولی ہائیڈروجن ہندی اے ۔

گٹھ:کائنات
گٹھ:خلا
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:فلکیات
رانگاکو

**رانگاکو** (مطلب :ڈچ علم تے وسیع تر معنےآں چ :لہندا علم) علم دا اک مکتبہ فکر چ جہڑا جپان چ جرمن بیرونی علاقے **ڈیجیما** نال تعلقات راہیں پروان چڑھیا ، تے جس راہیں جپان لہندی ٹیکنالوجی تے علم طب دے ہم قدم رہیا جدوں ایہہ دیس ٹوکوگاوا شوکونیٹ دی قومی علیحدگی دی پالیسی پاروں 1641ء توں 1853ء تک غیر ملکیاں لئی بند سی ۔

رانگاکو راہیں جپان نے اوس ویلے یورپ چ وقوع پزیر ہون آلے سائنسی تے ٹیکنالوجیکل انقلاب دے کئی پہلوآں بارے علم حاصل کیتا ، جس نے دیس دی ٹیکنالوجیکل سائنٹیفک بنیاد تے اساری دی شروعات چ مدد کیتی ، تے اس نال 1854ء چ دیس دی غیر ملکی تجارت لئی کھلن دے مگروں تیز ترقی تے جدیدیت اپنان چ کامیابی دی راہ سدھی ہوئی ۔

## حوالے
* *Seeing and Enjoying Technology of Edo ،見て楽しむ江戸のテクノロジー, 2006, ISBN 4-410-13886-3 (Japanese)
* *The Thought-Space of Edo،江戸の思想空間 Timon Screech, 1998, ISBN 4-7917-5690-8 (Japanese)

## باہرلے جوڑ

* کرس سپیکمین دا جپانی تریخ دا انسائیکلوپیڈیا
* رانگاکو عالمی نقشے 
* رانگاکو کوٹوہاجیمی دا آن لائن ٹیکسٹ (جپان چ لہندی سائنس دا طلوع)  
* چڑھدا ایشیا انسٹیٹیوٹ, کیمبرچ یونیورسٹی: Further reading/bibliography 

گٹھ:جاپان
گٹھ:سائنس
گٹھ:ایشیا
کوخ دے ول

**کوخ دے ول** (Koch's postulates) اوہ چار ول نیں جناں نال کسے روگ لان والے جراسیم تے اودے نال لگن والے روگ دے وشکار جوڑ بنایا جاندا اے۔ ایناں ولاں نوں رابرٹ کوخ تے فریڈریس لوفلر نے 1884 چ بنایا تے 1890 چ کوخ نے ایناں ودیا کیتا تے چھاپیا۔ کوخ نے ایناں ولاں نوں اینتھریکس تے ٹی بی دے جراسیماں تے ایناں روگاں دے وشکار جوڑ نوں دسن لئی ورتیا پر اے ول ہور روگاں لئی وی ورتے گۓ نیں۔

## ول
* جراسیم لازمی چوکھی گنتی چ اوناں ساریاں جانداراں چ ہونے چائیدے نیں جیہڑے روگی ہون تے تکڑے جانداراں چ اے ناں ہون۔
* اے جراسیم لازمی روگی جاندار نالوں وکھرے کیتے جان تے ایناں نوں اک خالص کلچر چ اگایا جاۓ۔
* اگاۓ گے جراسیماں نوں جدوں تکڑے جانداراں چ پایا جاۓ تے اے روگ پیدا کرن۔
* جراسیماں نوں لازمی اوناں روگی جانداراں چوں وکھریاں کیتا جاۓ جناں ج اینان نوں پایا گیا سی تجربے لئی تے اوناں دی پچھان کیتی جاۓ  تے اے انج دے ای ہونے چائیدے نیں جناں نیں شروع چ روگ کیتا سی۔

کوخ دے اے ول کسے روگ دے جراسیماں تے اوس روگ دے وشکار جوڑ نوں دسدا نیں۔ اے ول روگاں دے جراسیماں نوں لبن چ وڈے ہتھ ونڈان والے سابت ہوۓ۔

گٹھ:مائکروبیالوجی
گٹھ:بیکٹیریا
جراسیم تھیوری

**جراسیم تھیوری** (Germ theory of disease) اک سوچ اے جے روگ نکے نکے جانداراں یا جراسیماں پاروں ہندے نیں۔ جیدوں اے سوچ ٹوری کئ تے اینوں تھوڑے اے لوکں نیں منیا پر ہن اے دوائیاں تے مائکروبیالوجی دی نیو اے۔

## ہور ویکھو
* رابرٹ کوخ
جہانگیر خان

جہانگیر خان سکواش دا کھڈاری اے اوہنے 10 واری برٹش اوپن جتی۔

**جہانگیر خان** پاکستان دے سابقہ عالمی نمبر 1 اسکواش دے کھلاڑی نيں۔
## ولادت
10 دسمبر 1963ء دنیائے اسکواش دے سب تو‏ں عظیم کھلاڑی جہانگیر خان د‏‏ی تریخ پیدائش ا‏‏ے۔
## خاندان
جہانگیر خان کراچی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا آبائی گھر نواں کلے پشاو‏ر سی انہاں دے والد روشن خان خود وی اسکواش دے معروف کھلاڑی سن تے 1957ء وچ برٹش اوپن اسکواش ٹورنامنٹ جِت چکے سن ۔ روشن خان اپنے وڈے بیٹے طورسم خان کواسکواش دا عالمی چیمپئن بنانا چاہندے سن تے انہاں د‏‏ی تمام توجہ وی انہاں نو‏ں اُتے مرکوز سی کہ 26 نومبر 1979ء نو‏‏ں طورسم خان وفات پاگئے۔ طورسم خان د‏‏ی وفات دے بعد روشن خان نے جہانگیر خان نو‏‏ں اسکواش دے مقابلےآں دے لئی تیار کیاجنہاں نے اپریل 1981ء وچ پہلی مرتبہ برٹش اوپن اسکواش ٹورنامنٹ دا فائنل کھیڈݨ دا اعزاز حاصل کيتا۔ 
## عالمی اعزاز
جہانگیر خان پہلے برس تاں برٹش اوپن نئيں جِت سک‏‏ے مگر ايس‏ے برس انہاں نے اپنے اسيں وطن قمر زمان نو‏‏ں ورلڈ اوپن اسکواش ٹورنامنٹ دے فائنل وچ شکست دے ک‏ے کامیابیاں تے کامرانیاں دے اس سفر دا آغاز کيتا جس د‏‏ی کوئی مثال اسکواش د‏‏ی دنیا وچ توکجا کھیلاں د‏‏ی دنیا وچ وی دور دور تک نئيں ملدی۔ جہانگیر خان 1993ء تک اسکواش د‏‏ی دنیا اُتے راج کردے رہے اس دوران وچ انہاں نے دنیائے اسکواش د‏‏ی ہر وڈی چیمپئن شپ جِتی تے 1981ء تو‏ں 1986ء تک ہر مقابلے وچ ناقابل شکست رہ‏‏ے۔ اپنے کیریئر وچ انہاں نے دس مرتبہ برٹش اوپن تے چھ مرتبہ ورلڈ اوپن اسکواش ٹورنامنٹ جیتنے دا اعزاز حاصل کيتا۔ انہاں دا 6 مرتبہ ورلڈ اوپن اسکواش ٹورنامنٹ جیتنے دا ریکارڈ تاں جان شیر خان توڑ چکے نيں مگر انہاں دا 10 مرتبہ برٹش اوپن جیتنے دا ریکارڈ اج وی برقرار ا‏‏ے۔
جہانگیر خان نو‏‏ں اسکواش د‏‏ی عالمی تنظیم ورلڈ اسکواش فیڈریشن دا آئندہ 4 سال دے لئی اعزازی صدر ر اے، اس تو‏ں پہلے وی اسکواش د‏‏ی عالمی تنظیم دے اعزازی صدر دے طور اُتے اپنی خدمات سر انجام دے چکے نيں
واضح رہے کہ جہانگیر خان انٹرنیشنل اسکواش سرکٹ وچ اک ناقابل شکست کھلاڑی تصور کيتے جاندے سن جداں کہ انہاں دے حوالے تو‏ں ایہ وی مشہور اے کہ انہاں نے مسلسل 555 میچز وچ کامیابی نو‏‏ں اپنے گلے لگایا،

### ورلڈ اوپن فائنل

### برٹش اوپن فائنل

## باہرلے جوڑ
* اسکواش دے ناقابل یقین خان: حصہ سوم جہانگیر
* خان خاندان، اک اسکواش خاندان حصہ سوم
* پاکستان اسکواش - خان بالادستی حصہ چہارم
* Squashpics.com وچ جہانگیر خان پیج
* جان شیر خان دے نال جہانگیر د‏‏ی رقابت د‏‏ی تفصیلات
* مارک ٹالبوٹ دے نال جہانگیر د‏‏ی سخت گیند اسکواش رقابت اُتے مضمون
* ورلڈ اسکواش ایوارڈ 
* خان اسکواش مینجمنٹ گروپ – (ارکائیو)

## حوالے

گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:اسلامیہ کالج لاہور دے فضلا
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مرد اسکواش کھلاڑی
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:خان خاندان (اسکواش)
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:Short description is different from Wikidata

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
امانت علی خان

**استاد امانت علی خاں** (; جنم 1922 – موت 1974) پٹیالہ گھرانے دا اک پاکستانی کلاسیکل اتے غزل گائک سی۔

**امانت علی خان**اک پاکستانی کلاسیکی موسیقی گان والا سی۔

## ایہ وی ویکھو
*پٹیالہ گھرانہ

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
بندو خان

بندو خان (1880–1955) سارنگی بجان دے گرو سن۔

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
شعیب منصور

شعیب منصور پاکستان دے ڈرامہ لکھاری تے ڈرامے بنان والے نیں۔

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
یونس خان

**یونس خان** کرکٹ دا اک پاکستانی کھڈاری اے۔

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
عطا الحق قاسمی

**عطاء الحق قاسمی**، اک پاکستانی کالم نگار تے ڈراما لکھاری نیں۔ اوہ ناروے تے تھائی لینڈ چ پاکستان دے سفیر وی رہے۔ اوہ اک طرح دار ادیب، سفرنامہ نگار تے مزاحیہ کالم نگار نيں۔ اوہ اک طویل عرصے تو‏ں روزنامہ جنگ وچ لکھ رہے نيں۔ اوہ 1 فروری 1943ء نو‏‏ں برٹش پنجاب دے شہر امبرسر وچ پیدا ہوئے ۔ نامور عالم دین تے تحریک پاکستان دے رہنما مولا‏نا بہاء الحق قاسمی دے فرزند نیں۔ تدریس دے شعبے تو‏ں کیریئر دا آغاز کِیتا، نال ہی نال صحافت تو‏ں وی وابستہ رہے تے ’’روزن دیوار سے‘‘ دے عنوان تو‏ں کالم نگاری دا آغاز کِیتا، جیہدا سلسلہ ہُن تک جاری ا‏‏ے۔

اوہناں نو‏ں ناروے تے تھائی لینڈ وچ پاکستانی سفارت خانیاں وچ بطَور سفیر فرائض سر انجام دین دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ الحمرا آرٹس کونسل لاہور دے بورڈ آف گورنرز دے چیئرمین تے پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن دے چیئرمین وی رہ چُکے نیں۔ 

پاکستان ٹیلی وژن لئی کئی معروف ڈراما سیریل تحریر کیتے جیہناں وچ *خواجہ اینڈ سن*، *شب دیگ*، *حویلی* تے *شیدا ٹلی* دے ناں قابل ذکر نيں۔ ناروے تے تھائی لینڈ وچ پاکستان دے سفیر دے طور اُتے خدمات انجام دے چکے نيں۔ 

اوہناں دے پُتر یاسر پیر زادہ وی لکھاری تے کالم نگار نیں۔  

## لِکھتاں

روزنِ دیوار سے ،

عطایئے،

خند مکرر،

 شوقِ آوارگی،

گوروں کے دیس میں،

سرگوشیاں،

حبس معمول،

جرمِ ظریفی،

دھول دھپا،

آپ بھی شرمسار ہو،

 دلّی دور است،

کالم تمام،

بازیچۂ اعمال،

 بارہ سنگھے،

ملاقاتیں ادھوری ہیں،

دنیا خوب صورت ہے،

مزید گنجے فرشتے،

 شرگوشیاں،

ہنسنا رونا منع ہے،

اپنے پرائے،

علی بابا چالیس چور

 ایک غیر ملکی کا سفرنامۂ لاہور

## اعزازات
حکومت پاکستان نے 14اگست 1991ء نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تے بعد وچ ستارۂ امتیاز تے ہلال امتیازعطاء کيتا۔ آدم جی ادبی انعام تے اے. پی. این. ایس ایوارڈ وی حاصل کرچُکے نيں۔ 

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:1943 دے جم
گٹھ:اردو خاکہ نگار
گٹھ:اردو سفر نامہ نگار
گٹھ:اردو کالم نگار
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:اردو ڈراما نگار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے تھائی لینڈ
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے ناروے
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی کالم نگار
گٹھ:پاکستانی مرد صحافی
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:لاہور دے شاعر
گٹھ:لاہور دے صحافی
گٹھ:اردو مصنف
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
سہیل رانا

**سہیل رانا** (Sohail Rana) اک پاکستانی فِلمی موسیقار نیں ۔
انہیں پاکستانی فلمی صنعت وچ اداکار وحید مراد نے متعارف کروایا ۔ فلم ارمان تے  دوراہا وچ اوہناں دی موسیقی تے احمد رشدی دے گائے ہوئے گیتاں تے اوہناں نوں مقبولیئت حاصل ہوئی ۔

گٹھ:پاکستانی گلوکار
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:گلوکار
گٹھ:فنکار
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے فنکار
گٹھ:سنگیت
لطیف کپاڈیا

**لطیف کپاڈیا** (Latif Kapadia) (27 مارچ 1934ء – 29 مارچ 2002ء) اک پاکستانی سٹیج تے ٹیلی ویژن اداکار سی۔

## اِبتدائی زِندگی
لطیف کپاڈیا برطانوی ہندوستان وچ مہاراشٹر دے اک شہر ناشک وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والدین دا تعلق گجرات دے ابراما قصبے توں سی۔ قیام پاکستان توں بعد اوہناں دا خاندان ہِجرت کرکے کراچی آگیا۔ 

## کَیرِیئر
لطیف کپاڈیا ن‏ے 1953ء وچ کراچی وچ بطَور سٹیج اداکار اپݨے اداکاری کیریئر دا آغاز کيتا۔ کچھ سال بعد اوہناں نے Avant-Garde آرٹس تھئیٹر وچ اداکاری شروع کیتی۔ 1967ء وچ جدو‏ں پاکستان ٹیلی ویژن کراچی آیا تاں لطیف کپاڈیا نے ٹی وی ڈرامیاں وچ اداکاری دا آغاز کیتا تے لاتعداد ٹی وی ڈرامیاں وچ اداکاری کیتی۔ 

لطیف کپاڈیا 1998ء وچ فِلم *ویری گڈ دنیا، ویری بیڈ لوگ* وچ نظر آئے۔ اوہناں نوں گلوکاری دا وی شوق سی، اوہ اپݨے دوست، فِلمی گلوکار احمد رشدی دے گاݨے گاؤن٘دے سی۔

## مشہُور ٹی وی ڈرامے
* *باریش*
* *برزخ*
* *[[ففٹی ففٹی]]*
* *گریز*
* *نادان نادیہ*
* *شکست آرزو*
* *[[نجات]]*
* *ساحل کی تمنا*

## ایوارڈ
صدر پاکستان ولوں لطیف کپاڈیا نوں 2001ء وچ تمغا حُسن کارکردگی عطاء کیتا گیا۔

## وفات
لطیف کپاڈیا 29 مارچ 2002ء نوں قلبی تنفّسی دورے دی وجہ توں کراچی وچ انتقال کر گئے۔ ساتھی اداکار معین اختر ایس توں پہلاں اوہناں نوں علاج لئی لیاقت نیشنل ہسپتال لے کے گئے، جِتھے معمُولی علاج توں بعد اوہناں نوں چُھٹی دے دِتی گئی۔ بعد وچ اوہناں دے اپݨے گھر وچ اوہناں دا اِنتقال ہوگیا۔ کراچی وچ میوہ شاہ قبرستان وچ سپُرد خاک کیتا گیا۔ اوہناں نے اپݨے پسماندگان وچ اہلیہ، اک پُتر تے چار دھی آں چھڈیاں۔ 

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پاکستانی مرد فلمی اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:پاکستانی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:کراچی دے مرد اداکار
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
وحید قریشی

**پروفیسر ڈاکٹر وحید قریشی** (پیدائش: 14 فروری، 1925ء - وفات: 17 اکتوبر، 2009ء) پاکستان نال تعلق رکھن والے اردو دے نامور نقاد، محقق، شاعر، ماہرِ لسانیات، معلم، ماہرِ اقبالیات، **پروفیسر ایمریطس** تے پنجابی ادبی بورڈ دے موڈھی سن۔

## حالات زندگی
ڈاکٹر وحید قریشی 14 فروری، 1925ء نو‏‏ں میانوالی، برطانوی پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا پیدائشی ناں عبد الوحید سی۔ انہاں نے ساہیوال، گجرانوالا تے لاہور دے مختلف تعلیمی ادارےآں وچ تعلیم حاصل کيتی۔ فارسی تے تریخ وچ ایم اے د‏‏ی ڈگریاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں۔ ** کلاسیکی فارسی نثر** وچ پی ایچ ڈی تے **میر حسن تے اوہناں د‏‏ی شاعری** دے عنوان تو‏ں مقالہ لِکھ ک‏ے **ڈی لٹ** د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## ملازمت
1963ء وچ پنجاب یونیورسٹی دے اورینٹل کالج لاہور وچ لیکچرار مقرر ہوئے۔ 1983ء وچ مقتدرہ قومی زبان (موجودہ ادارہ فروغ قومی زبان) مقرر ہوئے۔ اس دے علاوہ اقبال اکیڈمی، بزمِ اقبال تے مغربی پاکستان اردو اکیڈمی تو‏ں وی وابستہ رہ‏‏ے۔ ستمبر 2003ء تو‏ں اپنی وفات تک اوہ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور وچ پروفیسر ایمریطس دے فرائض انجام دیندے رہ‏‏ے۔

## لِکھتاں
ڈاکٹر وحید قریشی نے تحقیق، تنقید، اقبالیات، لسانیات تے شاعری وچ لکھتاں یادگار چھڈن۔ انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی لسٹ مندرجہ ذیل اے:
 
انشائی ادب
1965ء کے بہترین مقالے
پنجاب میں اُردو (مرتب)
قرآن حکیم کی روشنی مین تعلیم
تعلیم کے بنیادی مباحث
اقبال اور نظریہ وطنیت
اساسیات ِ اقبال
نقد ِجاں (شاعری)
مطالعہ حالی
میر حسن اور ان کا زمانہ
کلاسیکی اَدب کا تحقیقی مطالعہ
تنقیدی مطالعے
جدیدیت کی تلاش میں
افسانوی اَدب
شبلی کی حیات ِ معاشقہ
اُردو کا بہترین انشائی ادب
یارنامہ
افسانوی ادب
ادب پارے
باغ و بہار:ایک تجزیہ
نذر ِ غالب
اُردو نثر کے میلانات
منتخب مقالات:اقبال ریویو
مطالعہ ادبیات فارسی
پاکستانی قومیت کی تشکیلِ نو
الواح (شاعری)
ڈھلتی عمر کے نوحے (شاعری)
اردو ادب کا ارتقا:ایک جائزه
مقدمہ شعر و شاعری (مرتب)
پاکستان کی نظریاتی بنیادیں
قائد اعظم اور تحریک ِ پاکستان
دیوان ِ سودا (مرتب)
انتخاب دیوان سودا
مثنوی سحرالبیان
دیوان آتش: تجزیہ اور تنقید
مثنویات میر حسن
دیوان جہاندار
مقالاتِ تحقیق
نامۂ عشق
ارمغانِ ایران
ارمغانِ لاہور
عمل صالح
صحیفہ غالب
توضیحی کتابیاِ ابلاغیات
علامہ اقبال کی تاریخِ ولادت (ایک مطالعہ)
دربارِ ملی
ثواقب المناقب
قواعد و انشا
یار نامہ

## ڈاکٹر وحید قریشی دے فن تے شخصیت پرتحقیقی مقالات
ڈاکٹر وحید قریشی د‏‏ی ادبی و تحقیقی خدمات (پی ایچ ڈی مقالہ)، روبینہ ناز، نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگویجز اسلام آباد، 2008ء

## اعزازات
حکومت پاکستان نے ڈاکٹر وحید قرشی د‏‏ی ادبی و تعلیمی خدمات دے اعتراف طور اُتے 1993ء وچ صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کيت‏‏ا۔

## وفات
ڈاکٹر وحید قریشی 17 اکتوبر، 2009ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لاہور دے سمن آباد دے قبرستان وچ سپردِ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:اردو ادبی ناقد
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دا تدریسی عملہ
گٹھ:شخصیتاں برائے تحقیقی مقالات
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:لاہور دے شاعر
گٹھ:شخصیتاں برائے تحقیقی مقالات
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
غلام حسن شگن

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
زہرہ نگاہ

** زہرا نگاہ** (پیدائش: 14 مئی، 1935ء) پاکستان نال تعلق رکھنے و الی اردو زبان د‏‏ی زندہ نامور شاعرہ نيں۔

## حالات زندگی
محترمہ **زہرا نگاہ** 14 مئی، [1935ء]] حیدرآباد، دکن، برطانوی ہندوستان وچ علمی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ انہاں دا اصل ناں فاطمہ زہرہ ہ ا‏‏ے۔ آپ دے والد قمر مقصود دا شمار بدایاں دے ممتاز لوکاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ مشہور ڈراما نویس فاطمہ ثریا بجیا آپ د‏‏ی وڈی بہن تے مقبول عام ہمہ جہت رائٹر انور مقصود بھائی نيں۔ زہرا نگاہ دا خاندان تلاش معاش وچ حیدر آباد دکن وچ آباد ہوئے گیا۔ تقسیم ہند دے بعد زہرا نگاہ اپنے خاندان دے نال حیدر آباد دکن تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے کراچی آ گئياں تے ایتھے اُتے اپنی تعلیم مکمل کیتی۔

زہرا نگاہ نو‏‏ں شعر و سخن دا ذوق ورثہ وچ ملا۔ اس لئی آپ نے صرف گیارہ سال د‏‏ی عمر وچ اک نظم*گڑیا گڈے* د‏‏ی شادی لکھی۔ زہرا نگاہ نے جگر مراد آبادی نو‏‏ں اصلاح د‏‏ی غرض تو‏ں ابتدائی کلام دکھایا مگر جگر مراد آبادی نے ایہ کہہ ک‏ے اصلاح تو‏ں انکار کر دتا کہ تواڈا ذوقِ مستحسن خود ہی تواڈے کلام د‏‏ی اصلاح کر دے گا۔

## تنقیدی جائزہ
زہرا نگاہ دے کلام وچ روگٹھ د‏‏ی زندگی دے جذبات‏ی معاملات نيں، جنہاں نو‏ں زہرا صنف نازک د‏‏ی شاعری کہندی نيں۔ جداں ملائم گرم سمجھوت‏ے د‏‏ی چادر، قصیدہ بہار، نواں گھر، علی تے نعمان دے نام، سیاسی واقعات دے تاثرات وی، اوہ وعدہ وی جو انساناں د‏‏ی تقدیراں وچ لکھیا اے تے محض تغزل بھی۔ انہاں منظومات وچ نہ جدیدیت دے غیر شاعرانہ جذبات دا کوئی پرتو اے تے نہ رومانویت د‏‏ی شاعرانہ آرائش پسندی دا کوئی دخل ا‏‏ے۔ روايتی نقش و نگار تے آرائشی رنگ و روغن دا سہارا لئی بغیر شعر کہنا زہرا نگاہ دے شعری اسلوب دا خاصا ا‏‏ے۔ تشبیہ و استعارے تو‏ں عاری اک آدھ بلیغ مصرع جس تو‏ں پوری نظم دا سراپا جھلملانے لگے، اس د‏ی سب تو‏ں اچھی مثال زہرا د‏‏ی نظم *شام دا پہلا تارا* ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تخلیقات وچ *شام دا پہلا تارا *، *ورق* تے *فراق* شامل نيں۔

## نمونۂ کلام


غزل

## اعزازات
حکومت پاکستان نے انہاں د‏‏ی خدمات دے صلے وچ صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی دا اعزاز عطاکیا۔

## لکھتاں
* شام دا پہلا تارا
* ورق
* مجموعہ کلام (کلیات)
* فراق

## حوالے

گٹھ:1937 دے جم
گٹھ:اردو شاعرات
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:حیدرآبادی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے شاعر
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
حیا ت الله خان درانی

حیا ت الله خان درانی اک پاکستانی کھڈاری اے۔ اودے کماں تے پاکستانی سرکار ولوں اونوں 2005 سوہنے کم دا ٹکا دتا گیا۔
## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
ٹینا ثانی

**ٹینا سانی** اک مشہور پاکستانی غزل گان آلی اے۔
## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
تھلوچی

**تھلوچی** پنجابی دی اک بولی اے جیہڑی پنجاب دے تھاں تھل چ بولی جاندی اے ایس لئی تھلوچی اخواندی اے۔

## بارلے جوڑ
* تھلوچی پنجابی دی ادھارن
ولیم I

ولیم پہلا (1797-1888) پرشیا دا بادشاہ تے پہلا جرمن شہنشاہ سی۔ اودا جوڑ جرمن شائی ٹبر ہوہنزولرن نال سی۔ اوہ ملکہ لوئیزی تے پرشیا دے بادشاہ فریڈرک ولیم تیجے دا پتر سی۔ اودے تے چانسلر بسمارک دے ویلے چ جرمنی کٹھا ہویا۔ 

ولیم فریڈرک لوئیس اودا پورا ناں سی۔ 1814 تون اوہ نیپولین نال لڑائیاں لڑیا۔ واٹرلوو دی لڑائی چ اوہ بلوخر نال سی۔ 2 جنوری 1861 نوں اوہ پرشیا دا بادشاہ بنیا۔ بادشاہ بنن مگروں اونے بسمارک نوں جرمن چانسلر لا دتا۔ 1871 دے جرمن فرانس لڑائی چ اونوں جرمن شہنشاہ بنایا گیا۔ اوہ اپنے مرن تک 9 مارچ 1888 تک جرمن شہنشاہ ریا۔
کینٹہ کعر پشاور

**کینٹہ کعر پشاور** ملکہ وکٹوریہ دی گولڈن جوبلی ویلے 1900 چ گورنر جارج کننگہام دے ناں تے بنوایا گیا سی۔
گور کھتری

**گور کھتری** پشاور چ اک تھاں دا ناں اے۔ اے اک پرانی تریخی تھاں اے۔ ایتھے کنشک باشاہ ویلے اک وڈا سٹوپا سی۔ شاہجہاں دی دھی نے ایتھے اک سراں بنائی جیدی کوٹھڑیان تے کھوہ تے دروازاہ ہلے وی ہے نیں۔ ایدے اندر اک منڈر تے ۱۹۱۲ دا بنیا پشاور فائر بریگیڈ دا کوٹھا وی ہے۔
## مورت نگری

File:Gorakhnath Temple in Peshawar Old City, Pakistan.jpg
File:Gor Khutree Peshawar.JPG
File:Old Firebrigade in Gorkhatree, Peshawar.jpg
File:Sarai, Gor Khuttree, Peshawar.JPG


## بارلے جوڑ
* http://jang.com.pk/thenews/jan2007-weekly/nos-07-01-2007/foo.htm#1

گٹھ:پشاور
کنشک سٹوپا

**کنشک سٹوپا** اک سٹوپا سی جینوں کشان بادشاہ کنشک نے دوجی صدی چ بنایا سی۔ اے پشاور بنایا گیا سے تے ہن ایدے نشاں اے لب دے نیں۔ اک انگریز ٹولی نے 1909 چ اینون لبیا تے ایدی نیواں چوں کنشک دا ڈبہ وی نکلیا جیدے چ بدھا دیاں تن ہڈیاں سن جناں نوں مانڈلے برما ٹور دتا گیا۔
کنشک دا ڈبہ

کنشک دا ڈبہ اک بدہ پوتر پانڈا اے جیہڑا تانبے دا بنیا اے۔ اے پشاور توں 1909 نون اک انگریز ٹولی نوں کنشک دے سٹوپے دے کھنڈراں تھلیوں لبیا سی۔ اینوں مانڈلے برما ٹور دتا گیا۔

## مورت نگری

Image:TrilogyDetail.JPG
Image:KanishkaDetail.JPG
Image:KanishkaBuddhaDetail2.JPG
Image:GooseDetail.JPG
جرمن صدر

**جرمن صدر** (Bundespräsident ) جرمنی دا سردار ہوندا اے۔ اے جرمنی نوں دسدا اے جرمنی چ پارلیمانی پربندھ اے تے صدر نمیشی ہوندا اے۔ اوہ اے ویخدا اے جے جرمن فنون تے جرمنی چل ریا اے کے نیں۔

* بیلویو محل
تھیوڈر ہیس

**تھیوڈر ہیس** (1884 - 1963) (انگریزی Theodor Heuss)جرمنی دا 1949 توں 1959 تک صدر ریا۔ 

## بارلے جوڑ
کوپلے ٹکا

کوپلے ٹکا (Copley Medal) اک ٹکا اے جیہڑا لندن دی رائل سوسائٹی ولوں سائنس دی کسے وی ونڈ چ ودیا کم کرن تے دتا جاندا اے۔ اے ہر ورے دتا جاندا اے تے اے 1731 توں دتا جاریا اے۔ اے ٹکا گوڈفرے کوپلے دے 100 پونڈ دے عطیے توں ٹریا۔ سٹیفن گرے پہلا بندا سی جینون اے ٹکا دتا گیا۔

## ٹکا لین والے
لورینز میڈل

لورینز میڈل اک ٹکا اے جیہڑا رائل نیدرلینڈز اکیڈیمی آف آرٹس اینڈ سائینسز ولوں ہر چار ورے مگروں دتا جاندا اے۔ اے 1925 ج ٹوریا کیا تے اے تھیوریٹیکل فزکس وج ودیا کم کرن تے دتا جاندا اے۔
بنسن چلا

بنسن چلا لیباٹری چ سائینسی کماں لئی ورتیا جان والا اک چلا اے جیہڑا گرم صاف تے ساڑن لئی ورتیا جاندا اے۔ اینوں مائیکل فراڈے تے رابرٹ بنسن نے بنایا سی۔
جان ڈالٹن

جان ڈالٹن برطانیہ دا اک سائنسدان  سیگا ۔ایہ مادے دا ایٹمی نظریہ وجوں مشہور سیگا ۔اسنوں موسم چ ہوون آلیاں تبدیلیاں وچ دلچسپی سیگی اسنے روز ہوون آلیاں تبدیلیاں دا رکارڈ رکھنا شروع کیتا تے اپنے مشاہدےآں تے نتیجےآں اتے اک کتاب لکھی ۔

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:کیمسٹری گرو
مائکروسکوپ

**مائکروسکوپ** یا **خوردبین** (Microscope) نکیاں چیزاں نوں ویکھن والا اک آلہ اے۔ ایہدے نال اوہ چیزاں ویکھیاں جاسکدیاں نیں جنہاں اُنج اکھ نال نئیں ویکھیا جاسکدا۔ ایہدے نال ولگن نوں پہلی واری ویکھیا گیا سی۔، اس دے موجد ہانز لپرشے تے زچاریئس جینسن سن-

نکیاں شیواں نوں خوردبین نال ویکھن دا عمل خوردبینیت (microscopy) کہلاندا اے۔
خوردبین دی دو وڈیاں ونڈاں نے:روشنی خوردبین (light microscope) تے برقیہ خوردبین (electron microscope)۔

## روشنی خوردبین دی چار اہم قسماں نے
#روشن میدان خوردبین (bright field microscope)
#اندھیرا میدان خوردبین (dark field microscope)
#فیز کنٹراسٹ خوردبین (face contrast microscope)
#فلوریسینس خوردبین (fluorescence microscope)
## برقیہ خوردبین دی دو اہم قسماں نے
#سکیننگ برقیہ خوردبین (scanning electron microscope)
#ٹرانسمیشن برقیہ خوردبین (transmission electron microscope)

گٹھ:مائکروبیالوجی
گٹھ:قزمہ حیاتیات
گٹھ:لیباٹری سمان
گٹھ:معمل سمان
مائنز

مائنز جرمنی دا اک نگر اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمن نگر
گٹھ:جرمنی
رائل سوسائٹی

رائل سوسائٹی لندن (The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge) جانکاری نوں ودون دی اک سنگت اے۔ ایدے نیو نومبر 1660 چ رکھی گئی سی۔

## ماٹو
رائل سوسائٹی لندن دا ماٹو ایہ لاطینی بول نیں: Nullius in verba ایناں دا ایہ مطلب اے جے کسے وی گل نوں بولن تے ای نیں مننا اتے تجربہ کرکے تے نتارا ہون تے ای منیا جاشگا۔
اکسری موٹر

اکسری موٹر (Homopolar motor) موٹراں دی سب توں سادہ ونڈ اے۔ ایدے چ مقناطیسی ویڑہ ایکسز آف روٹیشن نال ہوندا اے تے کرنٹ کسے تھاں تے مقناطیسی ویڑہ دے آمنے سامنے نیں ہوندی۔ ایدے چ پولیرٹی پلٹائی نیں جاسکدی ایس لئی اینوں اکسری موٹر اکھیا جاندا اے۔ 

اکسری موٹر 1821 چ پہلی واری انگریز سینسدان مائیکل فراڈے نے بنائی سی اے الیکٹرومیگنیٹزم نال کمن والی سب توں پہلی مشین سی۔
## سادہ موٹر یوٹیوب تے

*http://www.youtube.com/watch?v=e5eBa5GNxCMسادہ موٹر بنان دا ول پنجابی بولی چ یو ٹیوب تے
جوزف لسٹر

جوزف لسٹر (5 اپریل 1827- 10 فروری 1912) اک برطانوی سرجن تے جراثیماں توں پاک سرجری دا مڈھ رکھ آلا سی۔

گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
جارج اوہم

**جارج اوہم** اک جرمن ساغینسدان سی۔ او ارلینجن باویریا چ جمیا۔ سکول ماسٹر سی۔ اونے اوہم دا قنون بنایا سی۔

گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
ایکس رے

**ایکس رے** الیکٹرومیگنیٹک ریڈیایشن دی اک وںڈ اے۔ اینوں رونٹیگن ریز وی کیا جاندا اے اینون لبن والے سیسندان ولہیلم رونٹیگن دے ناں پاروں۔ اے 1895 چ لبی گیس تے ایس پاروں 1901 چ فزکس دا نوبل انعام ولہیلم رونٹیگن نوں لبیا۔
ہمفری ڈیوی

**ہمفری ڈیوی** (Humphry Davy) اک انگریز کیمیا گرو تے نویاں چیزاں بنان والا سی۔ 1815 چ اونے ڈیوی بتی بنائی۔

## بارلے جوڑ

http://books.google.com/books?id=NlVCnYZx-sQC&pg=PP1&ots=2GHZOTcx46&dq=humphry+davy+fullmer&sig=Ehg3t2EDz7qO7JNEAAxbNzQlSN4#v=onepage&q&f=false

گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
اختر رضا سلیمی

**اختر رضا سلیمی** پاکستان چ پوٹھوھاری تے اردو دے شاعر نیں ۔ اوہ 16 جون 1974 ء نوں صوبہ خیبر پختونخواہ دے ضلع ہری پور دے ایک نکے جے پنڈ کیکوٹ وچ جمے اونھاں نے علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی اسلام آباد توں بی-اے دا امتحان پاس کیتا تے اج کل اوہ اکادمی ادبیات اسلام آباد وچ اردو ایڈیٹر دے عہدے تے کم کر رئے نیں ۔

اونھاں نے ادبی سفر دا آغاز نوے دی دہاٰٰئی وچ کیتا۔ اونھاں دا شمار نویں نسل دے اہم شاعراں وچ ہوندا اہنھاں دے تن شعری پراگے *اختراع*،*ارتفاع*،تے *خوشبہ مرے ساتھ چل پڑی* ہے دے ناں نال چھپ چکے نیں ۔

اج کل اوہ اپنے پوٹھوہار ی شعری پراگے *ہر پاسے پرچھانوں مھاڑا ،* تے کم کر رہے نیں. 
اختر رضاسلیمی نے امرتا پریتم، تے منیر نیازی دی منتخب شاعری دا اردو وچ ترجمہ وہ کیتا جہنوں اوہ ,*یہ وہی الفاظ ہیں *، دے ناں نال چھاپن دا ارادہ رکھدے نیں .

## بارلے جوڑ
*http://en.wikipedia.org/wiki/Akhtar_Raza_Saleemi
*https://archive.is/20120724014640/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C02%5C16%5Cstory_16-2-2008_pg7_47
*http://urdugallery.com/site/category/poets-and-poetry/akhtar-raza-saleemi/ikhtara 

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
نواں واخے

**نواں واخے** جرمنی دے راجگڑھ برلن چ انتر دن لندن تے اک کوٹھا اے جیہڑا 1816 چ پرشیا دے فوجیاں لئی بنایا گیا سی۔ ہن اے لڑائی چ مارے گۓ لوکاں دی اک یادگار اے جتھے جرمن بتیاں بنان والی کیتھی کولوٹز دی اک بتی رکھی ہوئی اے۔ اے اتوں چکر دی مورت چ کھلی اے۔ 

## بارلے جوڑ
کیتھی کولوٹز

**کیتھی کولوٹز** (1867 - 1945) (انگریزی Käthe Kollwitz) جرمنی دی اک پینٹر تے بت بنان والی سی۔۔ 

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
انوفلیز

**انوفلیز** (Anopheles) مچھر دی اک ونڈ اے جیدے نال لوکاں نوں ملیریا ہوندا اے۔ ایدے تون ملیریا ہون دی ہوند نوں اک انگریز ڈاکٹر رونالڈ روس نے لبیا۔

## بارلے جوڑ
*http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/aquatic/Anopheles_quadrimaculatus.htm

گٹھ:کیڑے
گٹھ:جنور
مالم جبہ

**مالم جبہ** ضلع سوات پاکستان چ اک اچا پعاڑی تھاں اے۔ اے اسلام آباد توں 314 کلو میٹر تے سیدو شریف توں 40 کلو میٹر تے اے۔ ایتھے بدھ سٹوپا نے۔ ایتھے برف تے تلکن دی 9200 فٹ اچی تھاں اے تے تلکن دی لمبائی 800 میٹر دے نیڑے اے۔

## بارلے جوڑ
*Tourism.gov.pk - Malam Jabba 
*Photos from Malam Jabba by Waqas Usman (2005)
*Photos and Info by Hanif Bhatti
سیدو شریف

سیدو شریف پاکستان دا اک شہر اے ۔ ایہ ضلع سوات دا ضلعی راجگڑھ اے ۔ ایہدی بلندی 3081 فٹ اے ۔

گٹھ:پاکستان دے شہر
حکیم محمد سعید

حکیم محمد سعید پاکستان دے مشعور عالم تے انساناں نال محبت کرن آلے سن۔ او صوبہ سندھ دے گورنر وی رئے نیں۔

## ہور ویکھو

* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:گورنر سندھ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
پہاڑ

**پربت یا [[پہاڑ]]** ایہو جیہی زمین ہے جیہڑی آلے دوالے دی تھاں توں اُچّی ہوندی ہے اَتے چوٹی دی مورت بݨ جاندی ہے۔

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:پہاڑ
ہانز کرسچن اورسٹڈ

ہانز کرسچن اورسٹڈ ڈینمارک دا سینسدان سی اونے 21 اپریل 1820 نوں اک لیکچر چ اے گل ویکھی جے قطب نما دی سو‏ئی مڑدی اے جدوں اودے کولوں کسے تار چوں بجلی لنگدی اے۔

## ہور ویکھو
* فراڈے دا قنون

## بارلے جوڑ
گورنر بلوچستان

## ہور دیکھو
*گورنر پاکستانی پنجاب
*گورنر خیبر پختونخوا
*گورنر سندھ
*بلوچستان دے وزیر اعلا

گٹھ:گورنر بلوچستان
گٹھ:بلوچستان
بلوچستان دے وزیر اعلا

## ہور ویکھو
*سند دے وزیر اعلا
*پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا
*گورنر بلوچستان

گٹھ:بلوچستان
گٹھ:بلوچستان دے وزیر اعلا
آندرے میری ایمپیر

آندرے میری ایمپیر (André-Marie Ampère) فرانس دا اک فزکس گرو سی۔ اونے الیکٹرومیگنیٹزم تے کم کیتا سی۔

## بارلے جوڑ

http://www.newadvent.org/cathen/01437c.htm

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
سند دے وزیر اعلا

## ہور ویکھو
*پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا
*بلوچستان دے وزیر اعلا
*گورنر سندھ

گٹھ:سند دے وزیر اعلا
گٹھ:سندھ
چارلس آگسٹین ڈی کولمب

چارلس آگسٹین ڈی کولمب (Charles-Augustin de Coulomb) فرانس دا اک فزکس گرو سی۔ اودے ناں تے اک ناپ کولمب اے۔

## بارلے جوڑ

http://cnum.cnam.fr/CGI/fpage.cgi?8CA121-1/3/100/416/79/316

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
آئن

**آئن** (Ion) اک ایٹم یا مالیکیول ہندا اے جیدے چ الیکٹراناں دی گنتی پروٹاناں دی گنتی دے برابر نیں ہندی تے اینج ایدے تے چارج (نیگیٹو)اینآئن یا (پوزیٹو)کیٹآئن ہندا اے۔ آئن بنان لئی کیمیائی تے فزیکل، دوویں ول ورتے جا سکدے نیں۔

## عام کیٹآئنیز تے اینآئنیز دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
اوہم

**اوہم** (Ohm) بجلی دی روک دا ناپ اے۔ ایدا نشان (Ω) اے۔ اے جارج اوہم دے ناں تے اے۔
فیراڈ

**فیراڈ** (Farad) کیپیسیٹنس دا ناپ اے۔ ایدا نشان (F) اے۔ اے مائیکل فراڈے دے ناں تے اے۔
کولمب

**کولمب** بجلی دے چارج دا اک ناپ اے۔ ایدا نشان (C) اے۔ اے چارلس آگسٹین ڈی کولمب دے ناں تے اے۔
ایمپیئر

**ایمپیر** (Ampere) کرنٹ نوں ناپن دا ناپ اے۔ ایدا نشان (A) اے۔ اے آندرے میری ایمپیر دے ناں تے اے۔
یوم کپور

یوم کپور یعنی یوم کفارہ  ، عبرانی کیلنڈر دے مہینے تشری دے 10ویں دن  منایا جاندا اے ۔ ایہہ عموعا  ستمبر یاں اکتوبر چ اوندا اے  ۔ عشرہ توبہ دے احتتام تے اک ملبا روزہ ہندا اے  ، جہڑا یوم کپور دی شام سورج ڈبن تے شروع ہندا اے تے اگلے دن سورج ڈبن ویلے کھولیا  جاندا اے  ۔

اس تہوار دا مقصد سال بھر دی توبہ کرنا ہندا اے  ۔ یوم کپور توبہ دا آخری موقع اے جس چ یہودی باجماعب رب کولوں معافی منگدے نیں ۔ اپنے عملاں دی توبہ کردے نین تے آن آلے سال چ نیکیاں کرن تے گناہ توں پرہیز دا ارادہ کردے نیں ۔ 

## حوالے

*انسائیکلو پیڈیا برٹانیکا  اتے یوم کپور

گٹھ:یہودیت
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
عثمانی ترک

**عثمانی ترک** ، **عثمانی مسلم ملت** (اج دے ترکی دے لوک) دا اک گروہ سی ، جنہاں دا سلطنت عثمانیہ دے اقتدار تے اشرافیہ تے غلبہ سی ۔

گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:معدوم نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:ترک
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
الیکٹرولائسس

**الیکٹرولائسس** سائینس دا اک ول اے جیدے چ مادے نوں وکھریاں کیتا جاندا اے۔ ایس کم چ مادے چوں بجلی لنگا کے اونوں وکھریاں کیتا جاندا اے۔

## تریخ
* نکلسن تے رٹر نیں 1800 چ پانی نوں آکسیجن تے ہائیڈروجن چ ونڈیا۔
ناصر کاظمی

**ناصر کاظمی** اردو دے مشہور شاعر تے ادیب سن۔ اوہ اپݨے زمانے دے مشہور تے اعلا شاعر سن۔

## لکھتاں
*پہلی بارش 
*برگ نے
*نشاط خواب
*سر کی چھایہ - ڈراما
*خشک چشمے کے کنارے - نثر
*انتخاب میر
*انتخاب نظیر
*انتخاب ولی دکنی
*انتخاب انشاء

## ہور دیکھو
* جون ایلیا
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو شاعر
جون ایلیا

جون ایلیا اردو بولی دے مشعور شاعر تے ادیب سن۔ او اپنی لکھت دے انداز توں پڑے مشعور سن۔

## ہور ویکھو
* ناصر کاظمی
*احمد فراز
*پاکستانی لکھاریاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:اردو ساہت
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
افضال احمد

افضال احمد اک پاکستانی انجینیر اے۔ پاکستانی سرکار نے 2003 چ اودے کماں تے اونوں سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) دتا۔
## ہور ویکھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں

## بارلے جوڑ
عیدی امین

جم: 1923ء

موت: 16 اگست 2003ء

یوگنڈا دا سابق صدر تے رہنما ۔ برطانوی فوج چ رہیا جتھے اسنوں اک بہتر فوجی دی حیثیت نال سلاہیا گیا ۔ اوہ 1971ء چ اک بغاوت راہیں ملک دے اقتدار تے قابض ہون مگروں اسنے برطانوی سامراج نوں شدید تنقید دا نشانہ بنایا تے اسنوں یوگنڈا دے لوکاں نے ہولی ہولی قبول کر لیا ۔ چھیتی ای اسنے خود نوں تاحیات صدر قرار دے دتا ۔ اس دی حکومت نے ایشیائی نژاد لکھاں لوکاں نوں دیس چھڈن اتے مجبور کر دتا ۔ برطانیہ چ وسن آلے بوہتے گجراتی اس دے دور چ ای بے گھر ہوئے ۔ انسانی حقاں دیاں تنظیماں دا کہنا اے کہ اس دے اٹھ سالہ دور حکومت چ اک لکھ توں پنج لکھ لوک مارے گئے ۔ تنزانیہ دی فوج نے اپریل 1979ء چ اسنوں اقتدار توں باہر کڈ دتا ، جس دے مگروں اوہ لبیا چلا گیا ۔ ایسے جلاوطنی چ اوہ جدہ چ مر گیا تے اسنوں جدہ چ ای دفن کیتا گیا ۔ عیدی امین نے دو ویاہ کیتے جنہاں چوں اسدیاں 22 اولاداں ہویاں ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:افریقہ
گٹھ:افریفی شخصیتاں
گٹھ:صدر
علی معین نوازش

علی معین نوازش کیمبرج یونیورسٹی دا پڑھہاکو تے اک پاکستانی اے۔ اونے اے لیول چ سب توں چوکھے نمبر لین دا رکارڈ بنایا اے۔
## ہور ویکھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

## بارلے جوڑ
فراڈے کانسٹنٹ

فراڈے کانسٹنٹ **فزکس** تے **کیمسٹری** چ ورتی جان والی تے اک انگریز سینسدان مائیکل فراڈے دی بنائی ہوئی اک پکی گل اے۔ فراڈے کانسٹنٹ الیکٹراناں دے اک مول چ بجلی دے چارج نوں کیندے نیں۔ ایدا ناپ اے

F = 96485.3399
فرانسسکو زنتدچی

**فرانسسکو زنتدچی** (Francesco Zantedeschi) اٹلی دا اک فزکس گرو سی۔

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
فراڈے پنجرہ

مائیکل فراڈے نے اے کرکے دسیا جے جدون بجلی کسے چیز نال ٹکراندی اے تے اودے بارلے پاسے تے ای کم کردی اے تے اندر دا پنڈا بچیا رینددا اے۔ جیوین کار یا جعاز تے بجلی پیندی اے پر اندر دے لوک بچے ریندے نیں۔
ابن کشکاریا

اس دا ناں **یحیی بن کشکاریا** اے تے چوتھی صدی ہجری دا طبیب تے عالم سی ۔ ایہہ سنان بن ثابت دے نمایاں شاگرداں چوں سی ۔ ابن ابی اصیبعہ نے طب چ اس دی شہرت دا ذکر کیتا اے تے ایہہ سیف الدولہ بن حمدان دے دربار نال منسلک سی ۔ جدوں عضد الدولہ نے اس دے ناں نال منسوب بیمارستان بنایا تے اسنوں ایتھے مقرر کیتا تے اسدا خوب اکرام کیتا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:عرب
گٹھ:طبیب
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
ابن طفیل

جم: 1100ء 

موت: 1178ء

ابن طفیل اک فلسفی تے طبیب سی تے غرناطہ دے نواح چ جمیا ۔ تعلیم مکمل کرن مکروں طبابت دا پیشہ اختیار کیتا ۔ 1163ء چ طنجہ دے حاکم ابو یعقوب بن یوسف بن عبدالمومن دا طبیب خاص مقرر ہویا ، بعد چ قاضی دے عہدے تے فائز ہویا تے اسدے کجھ چر مگروں وزیر بنیا ۔ ابن رشد نے ایسے دی سفارش تے دربار تک رسائی حاصل کیتی ۔ اس نے مراکش چ وفات پائی ۔ طبیعات تے مابعدالطبیعات تے فلسفے تے کئی کتاباں لکھیاں جہڑیاں ہن ناپید نیں ۔ صرف اک کتاب **اسرار الحکمہ المشرقیہ** زمانے دی دست برد توں محفوظ رہی ۔ 1671ء چ ایدورڈ پوکوک نے اسدا لاطینی بولی چ ترجمہ کیتا ۔ فرانسیسی ، جرمن ، انگریزی ، ہسپانوی ، ولندیزی تے اردو ج وی اسدے ترجمے ہو چکے نیں ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:اندلسی مسلمان

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
ابن ملکا

اس دا نا‍ں **ابو البرکات اوحد الزمان ہبہ اللہ بن علی بن ملکا یاں ملکان** اے ، عراق دے اک شہر ملکا یان ملکان دی نسبت اسنوں ابن ملکا آکھیا جاندا اے ۔ ایہہ عراق چ ای جمیا تے 6ویں صدی ہجری چ عراقی یہودیاں دا مشہور طبیب تے عالم سی ، اس نے اپنے جیون دے آخرے دناں چ اسلام قبول کر لیا سی ۔ تے 547ھ چ اس دا انتقال ہویا ۔ اسدیاں لکھتاں چ سبتوں مشہور **کتاب العبر** اے اس کتاب دے تن حصے نیں: منطق ، طبیعات تے حکمت الہی ۔ اس دے علاوہ اسنے کئی؛ مقالے وی لکھے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:عرب
گٹھ:عراق
گٹھ:عراقی شخصیتاں
گٹھ:طبیب
گٹھ:تریخ اسلام
سپوتنک 1

**سپوتنک** 1 زمین دے مدار چ گردش کرن آلا سبتوں پہلا مصنوعی سیارہ سی ۔ اسنوں 4 اکتوبر 1957ء چ سویت یونین نے تھلویں زمینی مدار ج چھڈیا تے ایہہ سپوتنک پروگرام دا پہلا راکٹ سی ۔ سپوتنک 1 دی کامیاب لانج نال سویت یونین تے امریکہ وشکار سرد جنگ دے دوران خلائی دوڑ شروع ہو گئی ۔

سپوتنک 1 دی لانج نال خلائی دور دی شروعات ہوئی ۔

## باہرلے جوڑ

### سگنل دی تصدیق شدہ ریکاردنگ
* واشنگٹن ڈی سی توں ریکاردنگ
* جرمن ہیم آپریٹر توں ریکارڈنگ
* چیکوسلواکیہ توں ریکارڈنگ

* جگ داپہلا مصنوعی سیارچہ تے بین القوامی ردعمل

* ناسا دی جعلی سپوتنک ریکارڈنگ

### تریخ

* ڈان مشائیل ولوں
* آصف صدیقی ولوں
* اناطولی زاک ولوں

دوجیاں دلچسپی دیاں سائٹاں:
* سپوتنک 1 ڈائری 

### بنیادی زریعے
* سویت دستاویزاں 
* Newspaper accounts on radio ham operators 

### متفرق
* 1958 Video Newsreel of Russian Exhibition of Sputnik 1 
* 50th anniversary of the Earth's first artificial satellite launch. RIA Novosti Video
* NASA on Sputnik 1
* A joint Russian project of Ground microprocessing information systems SRC "PLANETA" and Space Monitoring Information Support laboratory (IKI RAN) dedicated to the 40th anniversary of ''Sputnik 1''
* Top Ten Sputniks
ابن ماسویہ

ابن ماسویہ دا پورا ناں **زکریا یحیی بن ماسویہ الخوزی** اے تے اوہ طبیب سی ۔ پیؤ ولوں سریانی تے ماں ولوں صقلبی سی ۔ سامراء چ جمادی الثانی 243ھ چ وفات پائی تے ورثے چ کوئی 40 دے نیڑے کتاباں تے مقالے چھڈے ۔

ابن ماسویہ دیاں مشہور کتاباں ایہہ نیں : النوادر الطبیہ ، کتاب الازمنہ ، کتاب الحمیات ، ایہہ ساریاں کتاباں کئی بولیاں چ ترجمہ ہو کے کئی بار شائع ہو چکیاں نیں ۔

ابن ماسویہ دیاں طبی لکھتاں دی اک طویل فہرست اے جہڑی عباسی دور حکومت دے ابتدائی ویلے اس دے اک وڈے کردار دی عکاسی کردی اے ۔ طبی سائنس دی ترقی چ ابن ماسویہ دا بوہت وڈا کردار اے ، اس نے طبی سائنس نوں یکمشت کئی قدم اگے دھک دتا ۔ طالب علماں دی اک وڈی گنتی اس دے حلقہ درس توں فارغ التحصیل ہوئی تے عرب دے وڈے وڈے اطباء کہلائے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:عرب
گٹھ:طبیب
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:خلافت عباسیہ
تھیوڈر شوان

**تھیوڈر شوان** اک جرمن سی اونے 1839 چ اے گل دسی جے سارے جانور بوٹیاں وانگوں ولگن نال بندے نیں۔
## بارلے جوڑ

*http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per136

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
روڈلف ورچو

**روڈلف ورچو** اک جرمن سی اونے ولگن تے کم کیتا۔
## بارلے جوڑ

*http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per149

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
گٹھ:کوپلے ٹکا لین والے
ہیپاٹائٹس

**ہیپاٹائٹس**، کلیجے دا اک روگ اے۔ ایہدیاں کوئی خاص علامتاں نئیں ہُندیاں پر مرض لاحق ہوݨ دی علامات بُھکھ گھٹ لگݨا یا بے چینی ہوسکدی اے۔ 

گٹھ:روگ
گٹھ:ہیپاٹائٹس
طارق احمد

طارق احمد اک پاکستانی انجینیر اے۔ ایم ایس سی کرینفیلڈ یونیورسٹی بیڈفورڈشائر برطانیہ توں کیتی۔ پاکستانی سرکار نے 2009 چ اودے کماں تے اونوں سوہنے کم دا ٹکا (Pride of Performence) دتا۔
## ہور ویکھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ

## بارلے جوڑ
*http://www.geo.tv/3-25-2009/38168.htm جیو ٹی وی تے خبر
*http://www.ispr.gov.pk/front/main.asp?o=t-press_release&id=573  آئی ایس پی آر ولوں خبر

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
شہید مینار

**شہید مینار** بنگلہ دیش اک یادگار اے جیہڑی 1952 وچ بنگالی بولی لئی لڑن والیاں دی یاد وچ بنائی گئی اے۔
جاتیو سمریتیو سمرودھو

**جاتیو سمریتیو سمرودھو** بنگلہ دیش دے شہر ڈھاکہ وچ 1971 وچ بنگلہ دیش نوں پاکستان توں وکھ کرن ل‏ی لڑن تے مرن والیاں دی یاد وج بنن والی اک یادگار اے۔