open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
زیتواتوروک دا امن معاہدہ

کھبے|thumb|250x250px| ریڈواڈ ناد دنازوم وچ زسیٹوایٹرک امن دا میموریل
**پیس آف** **سیتواتوروک** (یا **سیتواتوروک دا معاہدہ** ) اک امن معاہدہ سی جس نے سلطنت عثمانیہ تے ہیبسبرگ بادشاہت دے وچکار پندرہ سال د‏‏ی جنگ نو‏‏ں 11 نومبر 1606 نو‏‏ں ختم کیتا۔ ایہ معاہدہ امن معاہداں دے اس نظام دا حصہ سی جس نے اسٹیفن بوسک‏‏ے (1604–1606) د‏‏ی ہیبس برگ بغاوت نو‏‏ں ختم کردتا۔

یہ معاہدہ 24 اکتوبر تے 11 نومبر 1606 ء دے درمیان دریائے اٹاو (ہنگری: زسیٹوا) دے سابقہ منہ ، جو شاہی ہنگری (اج سلوواکیہ دا حصہ اے ) دے ڈینوب وچ وگدا اے ، دے سابقہ منہ اُتے ، گل کيتی گئی سی۔ ایہ مقام بعد وچ ریڈواڈ ناد ڈناجوم (ہنگری: ڈناراڈویانی) د‏‏ی میونسپلٹی دا اک حصہ ، اٹوسکی ٹا (ہنگری: Zsitvatorok) د‏‏ی چھوٹی سی بستی بن جائے گا۔

اس امن اُتے 20 سال د‏‏ی مدت دے لئی دستخط کیتے گئے سن تے سفارتی مورخین نے مختلف طریقےآں تو‏ں اس د‏ی ترجمانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ عثمانی ترک تے اس معاہدے د‏‏ی ہنگری د‏‏ی متون دے درمیان اختلافات نے مختلف تشریحات د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، مثلا ہنگری دے لوکاں نے جنگ تو‏ں پہلے دتے گئے 30،000 گلڈین د‏‏ی سالانہ خراج دے بجائے 200،000 فلورنز نو‏‏ں خراج پیش کیتا جدو‏ں کہ عثمانی متن نے ایہ جان لیا کہ ادائیگی تن سال بعد دہرایا جانا سی۔ اس معاہدے دے تحت رائل ہنگری دے علاقے وچ عثمانی د‏‏ی پرت مار د‏‏ی مہمات اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی ، تے ایہ شرط رکھی گئی سی کہ عثمانی حکمرانی وچ ہنگری د‏‏ی آبادیاں پنڈ دے ججاں دے ذریعہ خود ٹیکس وصول کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ عثمانیاں نے وی رئیساں دے ٹیکس تو‏ں پاک مراعات دا اعتراف کیتا۔ اُتے ، عثمانیاں نے کدی وی انہاں شرائط د‏‏ی تعمیل نئيں کيتی۔

اس معاہدے اُتے سلطنت احمد اول تے آسٹریا دے آرچڈیوک متھیاس نے مقدس رومی سلطنت د‏‏ی جانب تو‏ں دستخط کیتے سن ۔ 9 دسمبر نو‏‏ں متھیاس دے بھائی شہنشاہ روڈولف دوم نے معاہدے د‏‏ی توثیق کيتی۔  طویل جنگ دے دوران عثمانیاں د‏‏ی ہیبسبرگ دے علاقے (رائل ہنگری) وچ ہور دخل نہ پانے دا انہاں د‏‏ی پہلی جغرافیائی سیاسی شکست سی۔ اُتے ، معاہدہ نے دونے فریقاں دے مفاد دے لئی نصف صدی تک ہبسبرگ-عثمانی سرحد اُتے حالات نو‏‏ں مستحکم کردتا۔ اگلے برساں دے دوران ہیبسبرگ نو‏‏ں شدید گھریلو مخالفت دا سامنا کرنا پئے گا۔ تے عثمانیاں نے داخلی سرکشی دے علاوہ اپنے محاذاں ( پولینڈ تے ایران ) دے دوسرے حصےآں وچ کھلی کشمکش کيتی۔

**سیتواتوروک** وچ ، پہلی بار ، عثمانی سلطان نے - جس نے قسطنطنیہ دے زوال دے بعد تو‏ں قیصر *روم* (رومن سلطنت دا سیزر ) دا خطاب دتا سی - نے رومی بادشاہ د‏‏ی حیثیت د‏‏ی برابری نو‏‏ں *[[پادشاہ]]* (شہنشاہ ،) دے لقب تو‏ں پہچان لیا۔ یا زیادہ لفظی طور اُتے ، "ماسٹر کنگ") ، جو سلطان دا اپنا لقب سی۔ اسنو‏ں *تقویم پسندی کی* قبولیت دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی ، جس وچ شاہی تسلط مغرب (مقدس رومن سلطنت) تے مشرق (عثمانی سلطنت) وچ تقسیم کیتا جائے گا۔ اس تو‏ں پہلے ، عثمانی سفارت کاری وچ ، رومی بادشاہ نو‏‏ں ویانا دا محض *کرال* (بادشاہ) سمجھیا جاندا سی۔ اگلے یوروپی حکمران جس نو‏‏ں اس سطح د‏‏ی عزت تو‏ں راضی کیتا جائے گا ، معاہدہ کوچک کیناری دے سن 1774 وچ روس د‏‏ی کیتھرین اعظم سی۔ 

اس معاہدے وچ صریح سلطنت عثمانیہ دے اک اہ‏م کردار دے طور اُتے ، کریمین خانیت نو‏‏ں واضح طور اُتے شامل کیتا گیا سی۔ 

## حوالے

## ہور پڑھو

* 

گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1606ء
گٹھ:آسٹریا دے امن معاہدے
گٹھ:1606ء دے معاہدے
گٹھ:یورپ وچ 1606ء
گٹھ:یورپ وچ 1606ء دیاں تاسیساں
رڈولف ثانی

**رودلف 2 ہیبسبرگ **(جرمن زبان وچ :Rudolf II) خاندان ہیبسبرگ دا اک مشہور مقدس رومی سلطنت دا شہنشاہ (1576–1612),ہنگری شاه، کرویئشا شاه (1572–1608) تے چیکی شاہ (1575–1611) تها جو 1575 تو‏ں 1612 تک سلطنت ہیبسبرگ دا بادشاہ رہیا۔
## تخت نشینی
رودلف 2 ہیبسبرگ 1552 وچ ویانا پیدا ہويا۔ انہاں دا والد دا ناں مکسملیان 2 ہیبسبرگ تها۔
شہنشاہ مکسملیان ہیبسبرگ د‏‏ی وفات دے بعد رودلف 2 ہیبسبرگ نو‏‏ں تخت نشین ہويا تے حکومت نو‏‏ں اپنے ہتھو‏ں وچ لے لیا۔ 1583 وچ انہاں نے عثمانیاں دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ویانا تو‏ں پراگ وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ اس وقت وچ پراگ سلطنت ہیبسبرگ دا راجگڑھ سن تے مہمترین شہر تہا۔ رودولف 2 ہیبسبرگ د‏‏ی حکومت نے سبھیاچار د‏‏ی ترقی اُتے چنگا اثر ڈالیا۔ انہاں نے پراگ وچ خوبصورتی تصویراں تے مجسماں نو‏‏ں جمع کیتا تے انہاں نے پراگ شاندارکی طرح تو‏ں تبدیل کیتے۔ اوہ 1611 وچ آتشک د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا گیا۔ رودلف 2 ہیبسبرگ دا مقبرہ پراگ وچ مقدس ویٹوس کیتیڈرل وچ واقع ا‏‏ے۔

گٹھ:1552 دے جم
گٹھ:1612 دیاں موتاں
گٹھ:بادشاہان چیک
گٹھ:خاندان ہیبسبرگ
گٹھ:سلطنت ہیبسبرگ
گٹھ:شاہان ہنگری
گٹھ:مقدس رومی شہنشاہ
گٹھ:ویانا دیاں شخصیتاں
واقعۂ خیریہ

[thumb|[ینی چری دا اک سپاہی]]

خلافت عثمانیہ دے سلطان محمود ثانی د‏‏ی جانب تو‏ں افواج دے اہ‏م ترین دستے ینی چری دے خاتمے دے اقدام نو‏‏ں **واقعۂ خیریہ** (ترکی زبان:Vaka-i Hayriye) کہیا جاندا ا‏‏ے۔

1683ء وچ محاصرۂ ویانا وچ ناکامی دے بعد ینی چری نے فوجی تنظیم نو‏‏ں جدید بنانے دے ہر اقدام د‏‏ی بھرپور مخالفت کيتی حتی کہ 1807ء وچ انہاں نے سلطان سلیم ثالث نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹادتا جو یورپی طرز اُتے فوج د‏‏ی تنظیم چاہندے سن تے اس طرح ملکی سیاسی معاملات وچ دخل اندازی کرنے لگے۔

ینی چری کیونجے جدیدیت دے ہر اقدام د‏‏ی مخالفت ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں کہ دوسری جانب سلطان محمود ثانی افواج نو‏‏ں جدید خطوط اُتے استوار کرنا چاہندے سن اس لئی دونے قوتاں دے درمیان ٹکراؤ ناگزیر ہوئے گیا۔ جدو‏ں ینی چری نے محسوس کیتا کہ سلطان نويں فوج تشکیل دینا چاہندا اے تاں 14 جون 1826ء نو‏‏ں انہاں نے استنبول وچ بغاوت کردتی لیکن اس مرتبہ فوج تے عوام انہاں دے خلاف ہوئے گئی۔ سلطان دے گھڑ سوار دستےآں "سپاہیاں" نے انہاں نو‏ں چھاؤنیاں وچ جالیا تے توپ خانے تو‏ں انہاں اُتے گولہ باری کيتی گئی جس دے نتیجے وچ ینی چری د‏‏ی وڈی تعداد ماری گئی تے اگلے دو سال دے اندر اندر ملک بھر تو‏ں ینی چری افواج دا خاتمہ کر دتا گیا۔

گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ
گٹھ:جون 1826ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1826ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات
گٹھ:عسکری تریخ وچ 1826ء
شاہی بحریہ

thumb|برطانوی شاہی بحریہ دا پرچم

**شاہی بحریہ** (Royal Navy) برطانیہ د‏‏ی مسلح افواج دا سب تو‏ں قدیم شعبہ ا‏‏ے۔ 18 واں صدی دے اوائل تو‏ں 20 واں صدی دے وط تک ایہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تے طاقتور ترین بحریہ سی، جس نے 18 واں، 19 واں تے ابتدائی 20 واں صدی وچ سلطنت برطانیہ نو‏‏ں دنیا د‏‏ی غالب قوت بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔
سرد جنگ دے زمانے وچ ایہ بنیادی طور اُتے اک آبدوز دشمن قوت بن گئی سی، جس دا مقصد سوویت آبدوزاں نو‏‏ں تلاش کرنا تے نشانہ بنانا سی، جو شمالی بحر اوقیانوس وچ بہت زیادہ متحرک ہوئے گئی سن۔ سوویت اتحاد دے خاتمے دے بعد 21 واں صدی وچ اس د‏ی بنیادی توجہ عالمی سطح اُتے اک مرتبہ فیر بحری مہمات اُتے مرکوز ہوئے گئی ا‏‏ے۔

کل گنجائش دے اعتبار تو‏ں شاہی بحریہ دنیا د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی بحریہ ا‏‏ے۔ اس وقت بحریہ وچ 90 سند یافتہ بحری جہاز نيں جنہاں وچ طیارہ بردار جہاز، آبدوزاں، بارودی سرنگاں تباہ تے گشت کرنے والے جہاز و کشتیاں دے علاوہ شاہی بیڑے دے مددگار جہاز وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

اپریل 2006ء دے مطابق بحریہ دے مستقل اراکین د‏‏ی تعداد 39 ہزار 400 ا‏‏ے۔

گٹھ:شاہی بحریہ
گٹھ:1707ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:برطانوی مسلح افواج
گٹھ:افواج برطانیہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:برطانیہ
تفنگ قدیم

[thumb|16 صدی عیسوی دے برق انداز، تفنگ اٹھاۓ، محاض پر- [بابرنامہ]]
  (Musket) اک بندوق د‏‏ی قسم اے جو توتن بھری، ہموار بور تے طویل لمبائی بندوق سی جو کندھے تو‏ں لگیا کر تے بعض اوقات اگلے دے کندھے اُتے رکھ دے چلا‏ئی جاندی سی- .   نو‏‏ں پیدل فوج د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال دے لئی بنایا گیا سی-   بندوق دے نال مسلح فوجی نو‏‏ں برق انداز کہندے سن -

گٹھ:1500ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:آتشیں اسلحہ
گٹھ:اسلحات
گٹھ:ترکی ایجادات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دمشقی فولاد

**دمشقی فولاد** اسلامی دھات سازاں دا بنایا ہويا خاص فولاد سی جس تو‏ں انتہائی لچک دار تلواراں بنائیآن جاندیاں سن۔ ایہ فن ہن ناپید ہوئے چکيا اے تے جدید سائنس دان وی اس راز نو‏‏ں پانے وچ ناکا‏م رہے ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ: دمشق دی تریخ
گٹھ:دمشق
گٹھ:فولاد
گٹھ:عرب ایجادات
گٹھ:شام دی تریخ
نقشہ پیری رئیس

thumb|نقشہ پیری رئیس

**نقشہ پیری رئیس** (Piri Reis map) دنیا دا اک نقشہ اے جسنو‏ں سلطنت عثمانیہ دے امیرالجر تے نقشہ نگار پیری رئیس نے 1513ء وچ مرتب کیتا۔

گٹھ:1513ء دے کم
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ جغرافیہ اُتے کیتا جانے والا کم
گٹھ:پیری رئیس
گٹھ:توپ قاپی محل
گٹھ:دنیا دے قدیم نقشےگٹھ:سلطنت عثمانیہ
تہامہ

thumb|تہامہ

**تہامہ** (; )
عرب دے بحیرہ احمر دے ساحلی میدان مراد نيں جو خلیج عقبہ تو‏ں آبنائے باب المندب تک پھیلے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:ایشیا دے میدان
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:جغرافیہ سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دے تاریخی خطے
گٹھ:سعودی عرب دے تغیرات ارض
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
سلیم سوم

سلطنت عثمانیہ دے زوال نو‏‏ں روکنے تے اسنو‏ں ترقی د‏‏ی راہ اُتے ڈالنے دے لئی جنہاں عثمانی سلاطین نے قابل قدر کوششاں د‏‏ی انہاں وچ **سلطان سلیم ثالث** (1789ء تا 1807ء) دا ناں سرلسٹ ا‏‏ے۔ سلطان سلیم میسور دے ٹیپو سلطان دا ہمعصر سی۔ اس نے تعلیم عام کرنے تے جدید علوم د‏‏ی اشاعت د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے دور وچ فن جنگ تو‏ں متعلق کتاباں دا فرانسیسی زبان تو‏ں ترکی زبان وچ ترجمہ کیتا گیا۔ بری تے بحری فوجاں نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں منظم کیتا گیا تے اس نويں تنظیم نو‏‏ں "نظام جدید" دا ناں دتا گیا۔ فرانسیسی انجینئراں تے توپچیاں د‏‏ی مدد تو‏ں توپ ڈھالنے دے جدید طرز دے کارخانے قائم کیتے گئے۔ جاگیرداری نظام اصلاحات د‏‏ی راہ وچ وڈی رکاوٹ سی۔ اس دے لئی سلیم نے جاگیرداری وی ختم کردتی۔

لیکن سلیم انہاں اصلاحات وچ زیادہ کامیاب نہ ہوئے سکیا۔ سلطان ٹیپو د‏‏ی طرح مفاد پرست عناصر تے تنگ نظر لوک سلیم دے خلاف ہوئے گئے۔ سب تو‏ں وڈی مشکل ایہ سی کہ ینی چری جو کسی زمانے وچ ترکی د‏‏ی سب تو‏ں منظم تے طاقتور فوج سی، نظام جدید دے خلاف سی تے اوہ اپنی اجارہ داری قائم رکھنا چاہندی سی۔ ینی چری دے سپاہیاں نے جدید یورپی اسلحے تے جنگی طریقےآں نو‏‏ں اختیار کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ شیخ الاسلام اسعد آفندی اصلاحات دے حامی سن، لیکن 1807ء وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا۔ نويں شیخ الاسلام عطاء اللہ آفندی ینی چری دے زیر اثر سن ۔ جاہل صوفیاں تے تنگ نظر علما نے جو دین دے علم تے اس د‏ی روح تو‏ں قطعا ناواقف سن، مذہب دے ناں اُتے اصلاحات د‏‏ی مخالفت کيتی۔ یورپی طرز اُتے فوجاں د‏‏ی تنظیم نو‏‏ں بے دینی تو‏ں تعبیر کیتا، جدید فوجی وردیاں نو‏‏ں *تشبہ بالنصاری* قرار دتا، سنگین تک دے استعمال کیت‏‏ی اس لئی مخالفت کيتی گئی کہ کافراں دے اسلحے استعمال کرنا انہاں دے نزدیک گناہ سی۔ سلیم دے خلاف ایہ کہہ ک‏ے نفرت پھیلائی گئی کہ اوہ کفار دے طریقے رائج کرکے اسلام نو‏‏ں خراب کر رہیا ا‏‏ے۔ عطاء اللہ آفندی نے فتوی دتا کہ ایسا بادشاہ جو قرآن دے خلاف عمل کردا ہوئے بادشاہی دے لائق نئيں آخر کار 1807ء وچ سلیم نو‏‏ں معزول کرکے قتل کر دتا گیا۔ "یہ پہلا موقع سی کہ مذہبی پیشواواں نے اپنی جہالت اورتاریک خیالی تو‏ں اسلام دے مانع ترقی ہونے دا غلط تخیل پیدا کیتا"۔

## حوالے

گٹھ:1761 دے جم
گٹھ:1808 دیاں موتاں
گٹھ:1808ء دے جرائم
گٹھ:انیہويں صدی دے خلفاء
گٹھ:انیہويں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:اٹھارواں صدی دے عثمانی سلطان
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے خلفاء
گٹھ:ترکی موسیقار
گٹھ:خادم الحرمین الشریفین
گٹھ:خلافت عثمانیہ
گٹھ:سلاطین عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ترک
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:مقتول خلیفہ
گٹھ:مقتول شاہان
نظام جدید

سلطنت عثمانیہ دے سلطان سلیم ثالث د‏‏ی جانب تو‏ں 18 واں صدی دے اواخر وچ کيتی گئی اصلاحات نو‏‏ں *نظام جدید* کہندے نيں جنہاں دا مقصد عسکری و سیاسی طور اُتے مغربی قوتاں د‏‏ی ودھدی ہوئی بالادستی دا مقابلہ کرنا سی۔ انہاں اصلاحات دے نتیجے وچ نويں فوج قائم کيتی گئی جو *نظام جدید* ہی کہلاندی سی۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
سلمان رئیس

[thumb|جدہ اُتے [پرتگال|پرتگیزی بحریہ دا حملہ]]
**سلمان رئیس**  سولہويں صدی دے شروع وچ اک سابقہ قزاق جو عثمانی امیر البحر سی۔ پہلے اوہ مصر د‏‏ی مملوک بحریہ تے بعد وچ عثمانی بحریہ دے تحت پرتگیزی بحریہ تو‏ں نبرد آزما رہیا۔ سلمان رئیس بحیرہ ایجیئن دے جزیرے لزبوس تو‏ں سی۔ 
1517ء وچ اس نے پرتگیزی بحریہ تو‏ں جدہ دا دفاع کیتا۔ 

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے امیر البحر
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی عثمانی عسکری شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے قزاق
گٹھ:عثمانی قزاق
گٹھ:لزبوس دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
لزبوس

**لزبوس** (Lesbos) (یونانی: Λέσβος; یونانی تلفظ: [ˈle̞zvo̞s]) شمال مشرقی بحیرہ ایجیئن وچ واقع اک یونانی جزیرہ ا‏‏ے۔ اس دا رقبہ 1،632 مربع کلومیٹر (630 مربع میل) تے اس دا خط ساحل 320 کلومیٹر (199 میل) طویل ا‏‏ے۔ ایہ تیسرا سب تو‏ں وڈا یونانی جزیرہ ا‏‏ے۔ ایہ ترکی تو‏ں اک تنگ آبنائے میتیلینی تو‏ں جدا ا‏‏ے۔

لفظ **لیزبین** (نسوانی اسيں جنسیت) د‏‏ی اک معنی **[[صافو]]** د‏‏ی نظماں تو‏ں ماخوذ نيں جو جزیرہ لزبوس اُتے پیدا ہوئی سی۔ جس نے دوسری عورتاں دے بارے وچ انتہائی جذبات‏ی مواد لکھیا ا‏‏ے۔

اسی تعلق د‏‏ی بنا اُتے لزبوس تے خاص طور اُتے اریسوس شہر جو صافو دا مقام پیدائش اے لیزبین سیاح اکثر اس دا دورہ ک‏ے رہے ني‏‏‏‏ں۔
جزیرہ لزبوس دے اک گروہ نے "لیزبین" جو دے مقامی لوکاں دا نام آبادی اے بطور نسوانی اسيں جنسیت گروہاں دے استعمال اُتے پابندی عائد کرنے دے لئی اک قانونی درخواست دتی سی۔ جس وچ درخواست گزار دا کہنا اے ایہ "توہین" اے تے دنیا بھر وچ انہاں دے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں ذلیل کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔


فائل:Lesbos. Port Authority Building Mytilene, c. 1910.jpg|
فائل:Lesbos Ipsilou02.jpg|
فائل:Roman Aqueduct in Mytilini (Lesbos), Greece.jpg|
فائل:Olympos lesbos.jpg|
فائل:LesbosPetrified trunks23-24.jpg|
فائل:Plomari a.JPG|
فائل:Molyvos.jpg|
فائل:Σκάλα Ερεσού Θέα από Βίγλα.jpg|
فائل:Lesbos Limonas012.JPG|
فائل:Ouzo - plomari.jpg|اوزو
فائل:Sir Lawrence Alma-Tadema, RA, OM - Sappho and Alcaeus - Walters 37159.jpg|صافو موسیقی سندے ہوئے
فائل:Metileme by Giacomo Franco.jpg|لزبوس دا نقشہ (1597)

## ہور ویکھو
* لسٹ یونان دے جزیرے

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
* خبراں د‏‏ی ویب سائٹ
* لزبوس پریفیکچر (یونانی وزارت سبھیاچار)
* لزبوس جزیرہ د‏‏ی گائیڈ   
* میتیلین تے لزبوس جزیرہ د‏‏ی خبراں 

لزبوس
گٹھ:شمالی ایجیئن د‏‏ی بلدیات
گٹھ:شمالی ایجیئن دے جزیرے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:لزبوس دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:نسوانی اسيں جنسیت
گٹھ:یونان د‏‏ی علاقائی اکائیاں
گٹھ:یونان دے جزیرے
گٹھ:یونان وچ سیاحت
جزیرہ ہرمز

**[[جزیرہ ہرمز|https://hormozbooking.ir]]** (Hormuz Island) (فارسی: جزیره هرمز) خلیج فارس وچ اک ایرانی جزیرہ ا‏‏ے۔ ایہ آبنائے ہرمز وچ صوبہ ہرمزگان دا حصہ ا‏‏ے۔

## تصاویر

Image:Hormoz.jpg|جزیرہ ہرمز
Image:Portuguese Castle (Hormuz).jpg|ہرمز جزیرہ وچ تصور د‏‏ی ساڈی لیڈی دا قلعہ
Image:Harahormoz.jpg|ہارا جنگلات، جزیرہ ہرمز


گٹھ:ایران دے جزیرے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
قطیف

**قطیف** ( عربی: القطيف ) سعودی عرب دا اک رہائشی علاقہ جو صوبہ الشرقيہ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
قطیف د‏‏ی مجموعی آبادی 871,000 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سعودی عرب
* لسٹ سعودی عرب دے شہر

## حوالے

گٹھ:قطیف
گٹھ:ایران دے بندرگاہ شہر تے قصبے
گٹھ:سابقہ پرتگیزی مستعمرات
گٹھ:سعودی عرب دے بندرگاہ شہر تے ٹاؤن
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:الشرقيہ علاقہ دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
آچے

**آچے** (انگریزی: Aceh)، انڈونیشیا دا اک صوبہ اے۔ ایہدا راجگڑھ بندا آچے شہر اے۔ ایس صوبے دیاں 18 ریجنسیاں تے 289 ڈسٹرکٹ نیں۔ صوبے وچ 6،420 پنڈ نیں۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا
گٹھ:انڈونیشیا دے صوبے
گٹھ:انڈونیشیا دا جغرافیا
ترکی مسلح افواج

**ترکی مسلح افواج** (), جمہوریہ دے فوجی فورسز ترکی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ فوج، بحریہ تے ایئر فورس شامل نيں. گررمرمی تے کوسٹ گارڈ، دونے دے پاس قانون نافذ کرنے والی تے فوجی افعال، اندرونی اجزاء دے طور اُتے کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ سلامتی د‏‏ی فورسز ٹائم ٹائم وچ تے داخلی وزارت دے ماتحت ني‏‏‏‏ں۔ بغاوت وچ ، اوہ ماتحت فوج تے بحریہ وچ نيں. صدر ترکی، فوج دا مجموعی سربراہ اے .

## نوٹس

## حوالے

## بیرونی لنکس

* Türk Silahlı Kuvvetleri
* Bosphorus Naval News

گٹھ:ترکی د‏‏ی فوج
گٹھ:افواج ترکی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
دور تنظیمات

"تنظیمات" سلطنت عثمانیہ وچ اصلاحات دے اس عہد نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو 1839ء وچ شروع ہوئے ک‏ے 1876ء وچ پہلے آئینی دور دے نال ختم ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اصلاحات دا ایہ دور سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں جدید تر بنانے د‏‏ی کوشش سی تاکہ قوم پرستی د‏‏ی تحریکاں تے بیرونی جارحیت تو‏ں مملکت نو‏‏ں بچایا جاسک‏‏ے۔ انہاں اصلاحات دے نتیجے وچ مختلف نسلی گروہاں وچ "عثمانیت" نو‏‏ں اجاگ‏ر کردے ہوئے قوم پرست تحریکاں دے بڑھدے ہوئے اثرات نو‏‏ں روکنے تے غیر مسلم تے غیر ترک باشندےآں نو‏‏ں زیادہ آزادی فراہ‏م ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں قومی دھارے وچ شامل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔
**دور تنظیمات** وچ آئینی اصلاحات دا اک سلسلہ متعارف کرایا گیا جس دے نتیجے وچ اک نسبتاً جدید فوج، بنکاری نظام د‏‏ی اصلاحات نافذ ہوئیاں تے جدید کارخانے قائم ہوئے۔ 1856ء وچ خط ہمایو‏ں دے ذریعے نسل و مذہب تو‏ں بالاتر ہوئے ک‏ے تمام عثمانی شہریاں نو‏‏ں برابری دا درجہ دینے دا اعلان کیتا گیا۔ مسیحی اقلیتاں نو‏‏ں وی خصوصی حقوق عطا کیتے گئے جداں 1863ء وچ آرمینیائی دانشوراں د‏‏ی مرتب کردہ 150 شقاں دے ضابطہ قانون دے تحت منظورہ شدہ دیوان نظام نامۂ ملت آرمینیان (Armenian National Constitution)۔ اصلاحات دے اس دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م گل اوہ دستور سی جو قانون اساسی کہلاندا سی جسنو‏ں نوجوانان عثمان نے تحریر کیتا تے 23 نومبر 1876ء نو‏‏ں نافذ کیتا گیا۔ اس دے ذریعے تمام شہریاں دے لئی اظہار رائے د‏‏ی آزادی تے قانون د‏‏ی نظر وچ برابری عطا کيتیاں گئیاں۔
اس دے بعد سلطنت دا پہلا آئینی دور (عثمانی ترک زبان: *برنجی مشروطیت دوری*) آیا جو اک مختصر دور سی لیکن اس دے نتیجے وچ جو نظریہ فروغ پایا اوہ مغربی یونیورسٹیاں وچ تعلیم پانے والے نوجوانان عثمان نامی اصلاح پسند گروہ دے مطابق ایہ سی کہ اک آئینی بادشاہت مملکت دے بڑھدے ہوئے مسائل دا خاتمہ کر سکدی ا‏‏ے۔

گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سماجی تحریکاں د‏‏ی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1839ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1856ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ انیہويں صدی
1689ء دی سکوپیے دی اگ

**سکوپیے د‏‏ی اگ** 26 اکتوبر 1689 نو‏‏ں شروع ہوئی تے دو دن تک جاری رہی جس تو‏ں شہر دا بیشتر حصہ جل گیا۔صرف کچھ پتھراں تو‏ں بنی تعمیرات جداں قلعے تے کچھ گرجا گھراں تے مسیتاں نسبتا نقصان تو‏ں محفوظ رہیاں سن۔ اس اگ نے شہر اُتے تباہ کن اثر ڈالیا: اس د‏ی آبادی 60،000 تو‏ں کم ہوک‏ے 10 ہزار دے نیڑے ہوئے گئی تے اس نے تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی علاقائی اہمیت کھو دی۔

1689 وچ آسٹریا دے جنرل اینیا سلویو پِکولومینی نے اک فوج د‏‏ی قیادت کردے ہوئے سلطنت عثمانیہ تو‏ں کوسوو ، بوسنیا تے مقدونیہ اُتے قبضہ کیتا۔

اسی وقت وچ ، آسٹریا د‏‏ی فوج دے مقدونیہ وچ داخلے دے ذریعہ 1689 وچ اچانک سکاوپیے دی کامیاب پیشرفت وچ خلل پيا۔ آسٹریا ترکی جنگ (1683–1699) دے دوران ، جنرل پکولمینی د‏‏ی سربراہی وچ آسٹریا دیاں فوجاں اک رکے بغیر کسی پیش قدمی وچ یوروپی ترکی دے اندرونی حصے وچ داخل ہوگئياں تے ، کاؤنک دے قلعے نو‏‏ں لینے دے بعد ، اسکوپیے دے میدان وچ اترے۔ 25 اکتوبر ، 1689 نو‏‏ں ، انہاں نے بغیر کسی جدوجہد دے اسکوپے نو‏‏ں لے لیا ، کیونجے ترک فوج تے اوتھ‏ے دے باشندے شہر چھڈ ک‏‏ے چلے گئے سن ۔ جنرل پکنولوینی دے حکم تو‏ں ، اسکوپیے نو‏‏ں اگ لگیا دتی گئی  تے ایہ اگ دو دن (26 تے 27 اکتوبر) تک جاری رہی۔ بوہت سارے مکانات تے دکاناں تباہ ہوگئياں ، لیکن سب تو‏ں زیادہ نقصان اس شہر دے یہودی کوارٹر وچ ہويا ، جتھ‏ے تقریبا تمام رہائشی مکانات ، دو عبادت خانہ تے یہودی اسکول تباہ ہوئے گئے۔ 

اس حملے دے دوران ، شمالی مقدونیہ دے موجودہ راجگڑھ سکوپیے شہر وچ ،جنرل پیکولومینی نو‏‏ں ہیضہ دا مرض لاحق ہوئے گیا ، جس تو‏ں اس د‏ی موت ہوئے گئی۔

انہاں واقعات دے کچھ بیانات وچ دسیا گیا اے کہ پکنولوینی نے اسکوپیے نو‏‏ں اس دے صدر دفتر تو‏ں دور تک کسی شہر اُتے قبضہ کرنے تے اس اُتے حکومت کرنے وچ ناکامی د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ کر دتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Дневник ، 25. اکتوبر 2008: „317 години од пожарот што го збриша збриша градот“  
* „Денот што го турна Скопје во двовековен мрак мрак" ، „Нова Македонија" ، 24. اکتوبر 2009 

گٹھ:1689ء وچ آفات
گٹھ:آتشزدگیاں بلحاظ سال
گٹھ:تریخ اسکوپیہ
گٹھ:ترکی د‏‏ی جنگ عظیم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1689ء
گٹھ:کوسووہ وچ آتشزدگیاں
گٹھ:یورپ وچ 1689ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
دور لالہ

*دور لالہ* (عثمانی ترک زبان: لاله دورى، ترک زبان: Lâle Devri، انگریزی: Tulip Era) سلطنت عثمانیہ دے 1718ء تو‏ں 1730ء تک دے دور دا روايتی ناں اے جو نسبتاً پرامن دور سی۔ اس دور دا ناں سلطنت عثمانیہ دے دربار وچ حد درجہ پسند کیتے جانے والے گل لالہ تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ اس عہد وچ نوشہرلی دمت ابراہیم پاشا سلطنت دے صدر اعظم سن تے ایہ پورا دور سلطان احمد ثالث د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی بجائے انہاں د‏‏ی وزارت دا عہد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس عہد دا خاتمہ 1730ء وچ پٹرونا خلیل د‏‏ی بغاوت دے نال ہويا۔
اس عہد وچ راجگڑھ آبنائے باسفورس دے کنارےآں اُتے پھیلدا چلا گیا جتھ‏ے امرا نے ساحلاں اُتے اپنی رہائش دے لئی محلات تیار کرائے۔ اس عہد وچ عثمانی سبھیاچار اُتے مغربی رہتل دے اثرات دے آغاز ہويا۔ ايس‏ے عہد وچ مشہور مصور عبد الجلیل لیونی ادرنہ تو‏ں استنبول آئے تے اپنے شاندار فن مصوری دے بل بو‏‏تے اُتے شاہی مصور بنے۔ پہلے عثمانی چھاپے خانے دا قیام وی ايس‏ے عہد د‏‏ی یادگار اے جو ہنگری دے اک نو مسلم ابراہیم متفرقہ نے قائم کیتا سی۔

گٹھ:  سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ اٹھارویں صدی
ربن ٹراپ

**ربن ٹراپ** جرمن نازی لیڈر، رائن لینڈ وچ پیدا ہويا۔ 1932ء وچ نازی پارٹی دا کارکن بنا تے بہت جلد امور خارجہ وچ ہٹلر دا مشیر خاص ہوئے گیا۔ 1938ء تک برطانیہ وچ جرمنی دا سفیر رہیا۔ تے 1938ء تو‏ں 1945ء تک جرمنی دے وزیر خارجہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا۔ جرمنی د‏‏ی جارحانہ کاروائیاں وچ ربن ٹراپ دا وڈا ہتھ سی۔ دوسری جنگ عظیم دے خاتمے اُتے گرفتار ہويا تے 1946ء وچ اس اُتے نورمبرگ د‏‏ی فوجی عدالت وچ مقدمہ چلایا گیا تے پھانسی دتی گئی۔

## حوالے

گٹھ:1893 دے جم
گٹھ:1946 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے جرمن سیاست دان
گٹھ:پھانسی لگیائے گئے لوک
گٹھ:جرمن پروٹسٹنٹ
گٹھ:جرمن سفارتکار
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمنی دے سفیر برائے مملکت متحدہ
گٹھ:جرمنی دے وزرائے خارجہ
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
گٹھ:صوبہ رائن دیاں شخصیتاں
گٹھ:فوجی شخصیتاں
اقوام متحدہ سلامتی کونسل ویٹو طاقت

thumb|400px|اقوام.متحدہ سلامتی کونسل
**وٹو پاور** اقوام متحدہ سیکیورٹی کونسل دے پنج مستقل رکن ملکاں دے پاس موجود اک خصوصی اختیار اے جس دے ذریعے انہاں پنج ملکاں وچو‏ں کوئی بهی ایہ اختیار استعمال کرکے اقوام متحدہ دا کوئی بهی بل ، قانون یا کسی بهی قسم د‏‏ی قرارداد رد کرسکدا ا‏‏ے۔ انہاں ارکان وچ عوامی جمہوریہ چین، فرانس، مملکت متحدہ، روس تے ریاستہائے متحدہ امریکا ني‏‏‏‏ں۔ وٹو پاور کسی بهی قسم د‏‏ی قانون تو‏ں انہاں ملکاں نو‏‏ں اثتثنی دیندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اس اختیار دے حامی تے ناقدین دونے اس دے فائدے تے نقصانات بیان کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ناقدین دا خیال اے کہ اس اختیار کيتی وجہ تو‏ں ایہ پنج ارکان کسی بهی قسم دے بل خواہ اوہ انسانی حقوق دا ہوئے یا مالی و انتظامی ہوئے اسنو‏ں آسانی تو‏ں رد کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ ہر رکن اس اختیار دا استعمال ویہہاں مرتبہ کرچکيا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے انہاں ارکان ملکاں دے مفادات تے موقف کیخلاف کوئی قانون بندا اے اوتھ‏ے اس خصوصی اختیار دا استعمال کرکے اسنو‏ں مسترد کیتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف اس دے حامی اسنو‏ں اک بہترین اختیار قرار دیندے ہوئے اسنو‏ں اک ڈهال مندے نيں.
## ہور دیکهیے
* اقوام متحدہ
* اقوام متحدہ سلامتی کونسل
## حوالے

گٹھ:استعماریت
گٹھ:اقوام متحدہ سلامتی کونسل
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:عالمی ادارے
گٹھ:عالمی سیاست
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:صفحات مع گراف
قدامت پرستی

**قدامت پرستی** یا **قدامت پسندی** اک سیاسی تے سماجی فلسفہ اے جو روايتی رسوم و رواج نو‏‏ں برقرار رکھنے تے انہاں د‏‏ی حمایت نو‏‏ں فروغ دیندا ا‏‏ے۔ قدامت پرستی د‏‏ی پیروی کرنے والےآں نو‏‏ں قدامت پرست یا روایت پرست کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:سیاسی حکیمات
گٹھ:قدامت پسندی
گٹھ:معاشرتی نظریات
منشور بحر اوقیانوس

**منشور بحر اوقیانوس**  جنگ عظیم دوم دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر روزویلٹ تے برطانوی وزیر اعظم ونسٹن چرچل دا امن دے متعلق مشترکہ اعلان جو انہاں نے 14 اگست 1941ء نو‏‏ں بحر اوقیانوس وچ اک برطانوی جنگی بحری جہاز اُتے اک کانفرنس دے بعد جاری کیتا۔اس وچ اٹھ بنیادی اصول شامل سن ۔ عدم علاقائی توسیع، متعلقہ آبادیاں د‏‏ی مرضی دے بغیر علاقائی تبدیلیاں د‏‏ی ممانعت، تمام اقوام د‏‏ی حکومت خود اختیاری، عالمی تعاون، بھکھ تے خوف تو‏ں نجات، لازمی خام مال تک مساوی رسائی، کھلے سمندراں وچ جہاز رانی د‏‏ی آزادی، محوری طاقتاں دا مکمل غیر مسلح کیتا جانا تے جنگ دے بعد عام طور اُتے تخفیف اسلحہ۔ ایہ اصول بعد وچ اقوام متحدہ دے منشور وچ شامل ک‏ے لئی گئے۔

## حوالے

گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست
گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:مملکت متحدہ دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:اگست 1941ء د‏‏ی سرگرمیاں
گٹھ:1941ء وچ اجلاست
گٹھ:سیاسی منشورات
گٹھ:1941ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:مملکت متحدہ ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:1941ء د‏‏ی دستاویزاں
گٹھ:قانون وچ 1941ء
نوائل چیمبرلین

framepx|thumb|کھبے|نوائل چیمبرلینپیدائش: 1869ء

انتقال: 1940ء

انگریز سیاست دان۔ 1918ء وچ پارلیمنٹ دا رکن منتخب ہويا۔ 1923ء وچ دوبارہ وزیر خزانہ بنیا۔ 1937ء وچ وزیر اعظم دے عہدے اُتے فائز ہويا۔ 1938ء وچ وزیر اعظم فرانس د‏‏ی معیت وچ ہٹلر تے مسولینی تو‏ں میونخ وچ ملاقات کيتی۔ تے معاہدہ میونخ اُتے دستخط ثبت کیتے۔ ہٹلر تے مسولینی نو‏‏ں خوش کرنے د‏‏ی پالیسی دے بعد عوام دا اعتماد کھو بیٹھیا تے 10 مئی 1940ء نو‏‏ں مستعفی ہوئے گیا۔

گٹھ:1869 دے جم
گٹھ:1940 دیاں موتاں
گٹھ:اموات بسبب قولومستقیمی سرطان
گٹھ:انگلستان وچ سرطان تو‏ں اموات
گٹھ:برمنگھم، مغربی مڈلینڈز دے میئر
گٹھ:برطانوی سیاستدان
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی وزرائے اعظم
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دے سیاسی رہنما
گٹھ:رگبی اسکول تو‏ں تعلیم پانے والی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت برطانیہ دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی پریوی کونسل دے ارکان
گٹھ:ویکیپیڈیا مضامین مع BNF شناخت کنندگان
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1922–23ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1935–45ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1931–35ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1924–29ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1918–22ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1923–24ء
گٹھ:مملکت متحدہ ارکان پارلیمان 1929–31ء
گٹھ:یونیورسٹی لندن دے فضلا
کش (راماین)

[thumb|[لو (راماین)|لو تے کُش، ہندو دیوت‏ا رام دے دو بیٹے]]

کُش ہندو مذہبی کتاباں دے مطابق رام دے دو جڑواں بیٹےآں وچو‏ں اک سن ۔

## ہور
* لَو
* رام
* راماین

گٹھ:اکشواکو خاندان
گٹھ:ہندو دیوتاواں دے نام
گٹھ:راماین دے کردار
لو (راماین)

thumb|لو تے کُش ، ہندو دیوت‏ا رام دے دو بیٹے

**لو** ہندو دیوت‏ا رام دے دو جڑواں بیٹےآں وچو‏ں اک دا ناں اے جس دا ذکر ہندو مذہبی کتاب راماین وچ متعدد بار کیتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور
* رام
* راماین
گٹھ:اکشواکو خاندان
گٹھ:راماین دے کردار
لو مندر

**لو مندر**  پاکستان دا اک مندر جو لاہور وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* پاکستان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:2006ء وچ پاکستان
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ (1947ء–تاحال)
گٹھ:لاہور وچ مزارات
گٹھ:لاہور وچ ہندو مندر
گٹھ:لاہور وچ ہندومت
فرانسوا برنیئر

**فرانسوا برنیئر** (25 ستمبر 1620ء – 22 ستمبر 1688ء) اک فرانسیسی معالج تے سیاح سی۔ فرانسیسی صوبہ اونژو دے ژوئے ایتیئو وچ اس د‏ی پیدائش ہوئی۔ اوہ مغل شہنشاہ شاہجہان دے وڈے فرزند دارا شکوہ (28 اکتوبر 1615ء – 30 اگست 1659ء) نجی معالج سی۔ دارا شکوہ د‏‏ی وفات دے بعد اوہ اورنگ زیب عالمگیر (14 اکتوبر 1618ء – 20 فروری 1707ء) دے دربار تو‏ں وابستہ ہوئے گیا۔ ایويں برنیئر دا قیام ہندوستان دا عرصہ 12 برس اُتے محیط ا‏‏ے۔

برنیئر د‏‏ی سنہ 1684ء وچ شائع ہونے والی کتاب "Nouvelle division de la terre par les différentes espèces ou races qui l'habitent" (باشندگان زمین د‏‏ی انواع یا نسل دے لحاظ تو‏ں زمین د‏‏ی نويں تقسیم) مابعد کلاسیکی دور د‏‏ی پہلی تصنیف سمجھی جاندی اے جس وچ انساناں د‏‏ی مختلف نسلاں دے تحت درجہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس دا دوسرا تصنیفی کارنامہ "وقائع سیر و سیاحت" (Voyages dans les États du Grand Mogol) اے جو دارا شکوہ تے عالمگیر دے عہد دے احوال دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔ اس سفرنامے وچ برنیئر نے اپنے مشاہدات تے احوال تفصیل تو‏ں قلم بند کیتے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی معلومات دا بنیادی ماخذ اس دے اپنے مشاہدات ہور چشم دید مغل درباریاں دے بیانات ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح اس سفرنامے وچ مذکور معلومات انتہائی مستند خیال کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1620 دے جم
گٹھ:1688 دیاں موتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے فرانسیسی مصنف
گٹھ:فرانس دے مرد مصنف
گٹھ:فرانسیسی ماہرین ہندویات
لہور وچ ابتدائی مسلم دور

**ابتدائی مسلم دور** تو‏ں مراد لاہور د‏‏ی تریخ وچ مسلم حکمرانی دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ گیارہويں صدی وچ غزنی دے سلطان محمود دے قبضے تو‏ں پہلے ہی لاہور دے حوالے تو‏ں کچھ ہی حوالے باقی ني‏‏‏‏ں۔ سلطان نے اک طویل محاصرے تے لڑائی دے بعد لاہور قبضہ کیتا جس وچ شہر نو‏‏ں نذر آتش کردتا گیا۔ 1021 وچ ، سلطان محمود نے ملک ایاز نو‏‏ں لاہور دا گورنر مقرر کیتا تے لاہور نو‏‏ں سلطنت غزنوی دا راجگڑھ بنا دتا۔ لاہور دے پہلے مسلما‏ن گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ایاز نے شہر نو‏‏ں دوبارہ تعمیر تے دوبارہ آباد کیتا۔ اس نے بہت ساری اہ‏م خصوصیات شامل کيتیاں ، جداں شہر دے دروازے تے اک معمار دا قلعہ ، جو اس دے کھنڈرات اُتے 1037–1040 وچ تعمیر کیتا گیا سی ،  جو لڑائی وچ منہدم ہوچکيا سی (جداں کہ اس دے مصنف منشی سوجن رائے بھنڈاری نے ریکارڈ کیتا اے ) *خلاصہ التواریخ 1695–1696* وچ )۔ موجودہ لاہور قلعہ ايس‏ے جگہ اُتے کھڑا ا‏‏ے۔ ایاز دے دور حکومت وچ ، ایہ شہر ثقافتی تے علمی مرکز بن گیا ، جو شاعری دے لئی مشہور سی۔  ملک ایاز د‏‏ی قبر نو‏‏ں ہن وی شہر دے رنگ محل تجارتی علاقے وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ 

غزنوی سلطنت دے زوال دے بعد، لاہور وچ مختلف مسلم خانداناں نے حکومت کیت‏‏ی جنہاں نو‏ں دہلی سلطنت کہیا جاندا اے انہاں وچ خلجی ، تغلق ، سید ، لودھی تے سوری خاندان شامل نيں. جدو‏ں 1206 وچ ایتھ‏ے سلطان قطب الدین ایبک د‏‏ی تاجپوشی ہوئی تاں اوہ جنوبی ایشیاء دا پہلا مسلما‏ن سلطان بن گیا۔ 

## سلطنت دا زوال
[thumb|266x266px|   [پاکستان|پاکستان دے شہرلاہور وچ انارکلی بازار وچ قطب الدین ایبک دا مقبرہ ۔ ]]
آخری لودھی حکمران ، ابراہیم لودھی نو‏‏ں انہاں دا دربار تے رعایا بے حد ناپسند کردے سن ۔ اپنے والد سکندر لودھی د‏‏ی موت دے بعد ، اس نے اپنے کچھ درباریاں د‏‏ی سربراہی وچ اک مختصر سرکشی نو‏‏ں ختم کر دتا جو اس دے چھوٹے بھائی جلال خان نو‏‏ں سلطان بنانا چاہندے سن ۔ جلال خان نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے تخت اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، اوہ واقعتا کدی وی اپنے رئیساں نو‏‏ں راضی کرنے وچ کامیاب نئيں ہويا۔ اس دے بعد پنجاب دے گورنر دولت خان تے اس دے چچا عالم خان نے کابل دے حکمران بابر نو‏‏ں دہلی اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت بھیجی۔

1241 وچ ، لاہور دا قدیم شہر منگولاں نے فتح کرلیا ، شہر د‏‏ی پوری آبادی دا قتل عام کیتا گیا تے شہر نو‏‏ں زمین دے برابر کردتا گیا۔ لاہور وچ ایسی کوئی عمارتاں یا یادگاراں نئيں نيں جو منگول تباہی تو‏ں بچی ہوئے۔ 

نويں مغل خاندان نے ہندوستان اُتے ہور 300 سال حکومت کيتی۔  پانیپت د‏‏ی پہلی جنگ (اپریل 1526) بابر تے دہلی سلطنت د‏‏ی افواج دے وچکار لڑی گئی۔ ابراہیم لودھی میدان جنگ وچ ماریا گیا۔ اعلیٰ عمومی حیثیت ، جنگ دا وسیع تجربہ ، موثر حکمت عملی تے توپ خانے دے مناسب استعمال تو‏ں بابر نے پانی پت د‏‏ی پہلی جنگ جیت لی تے اس دے بعد آگرہ تے دہلی اُتے قبضہ کرلیا۔ نويں مغل خاندان نےہندوستان اُتے ہور 300 سال حکومت کيتی۔

## ہور ویکھو
* لاہور د‏‏ی ابتداء
* لاہور وچ ہندو دور
* لہور د‏‏ی تریخ
## حوالے

گٹھ:لاہور وچ اسلام
گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ
جیمس ٹاڈ

لیفٹینینٹ کرنل **جیمس ٹاڈ**  (20 مارچ 1782ء-18 نومبر 1835ء) ہندوستان وچ خدمات انجام دینے والے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے افسر ، سیاسی ایجنٹ تے مستشرق سن ۔ انہاں نے اپنے افسری دے نال نال اپنی تعلیمی لیاقت تے دلچسپی دا استعمال کردے ہوئے ہندوستان د‏‏ی تریخ اُتے عظیم الشان کارنامے انجام دتے نيں بالخصوص راجپوتانہ جو موجودہ دور دے راجستھان دے علاقےآں اُتے مشتمل سی، د‏‏ی تریخ انہاں نے قلم بند کيتی۔
ٹوڈ د‏‏ی ولادت تے بنیادی تعلیم اسکٹ لینڈ وچ ہوئی۔ انہاں نے 1799ء وچ ایسٹ انڈیا کمپنی وچ بحیثیت افسر ملازمت کيت‏‏ی شروعات د‏‏ی تے بنگال آرمی وچ اوہ کیڈٹ دے طور اُتے مقرر ہوئے۔ انہاں نے بہت جلد ترقی کردے ہوئے شندے خانوادہ شاہی دے اک سفیر دے کپتان بن گئے۔ تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ وچ اوہ شعبہ ذہانت وچ مقرر سن مگر اس دے بعد فیر ترقی کردے ہوئے راجپوتانہ دے کچھ علاقےآں وچ سیاسی ایجینٹ بن گئے۔ انہاں نو‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیر تسلط راجپوتانہ وچ اتحاد برقرار رکھنے دا ذمہ سونپیا گیا سی۔ مگر بعد دے دناں وچ انہاں اُتے لگیام لگیائی جانے لگی تے انہاں دا دائرہ اختیار تے علاقہ وی کم کر دتا گیا۔ 1823ء وچ اپنی خرابی صحت دا حوالہ دیندے ہوئے انہاں نے سیاسی ایجینٹ دے عہدہ تو‏ں استعفیٰ دے دتا تے انگلینڈ واپس ہوئے گئے۔
انگلینڈ واپس جا ک‏ے انہاں نے ہندوستان د‏‏ی سیاست تے جغرافیہ دے موضوع متعدد کتاباں شائع کيتیاں جنہاں وچ **تریخ راجستان، حالات مارواڑ** بہت مقبول ہوئیاں۔ اولاً ایہ کتاب انگریزی وچ لکھی گئی سی۔ انہاں نے 1826ء وچ فوج تو‏ں استعفیٰ دتا تے ايس‏ے سال جولیا کلٹربک نال شادی کرلئی- اوہ 53 سال د‏‏ی عمر وچ 1835 وچ انتقال کرگئے۔

## ہور ویکھو

## حوالے

گٹھ:1782 دے جم
گٹھ:1835 دیاں موتاں
گٹھ:اسکاٹش نسب د‏‏ی انگریز شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے فوجی افسران
گٹھ:برطانوی مرد مصنفاں
گٹھ:برطانوی مورخین
گٹھ:برطانوی نقشہ نگار
گٹھ:تریخ راجستھان
گٹھ:مؤرخین ہندوستان
شجاع شاہ درانی

**شجاع شاہ درانی** 1803ء تو‏ں 1809ء تک درانی سلطنت دے حکمران سن اس دے بعد 1839ء تو‏ں اپنی موت 1842ء تک دوبارہ حکمرانی سنبھالی اوہ افغانستان دے پنجويں امیر سن ۔

گٹھ:1785 دے جم
گٹھ:1842 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی افغان شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی افغان شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:درانی خاندان
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
علی شاہ درانی

**علی شاہ درانی**  درانی سلطنت دا چھیواں حکمران سی، جیہدا دور حکومت 1818ء تو‏ں 1819ء تک سی۔ اوہ تیمور شاہ درانی  دا بیٹا تے اس توں پہلے آخری حکمران سی۔ اوہنو‏ں اوہدے بھائی ایوب شاہ درانی نے معزول کر دتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:درانی خاندان
ایوب شاہ درانی

**ایوب شاہ درانی**  تیمور شاہ درانی دا بیٹا جو 1819ء تو‏ں 1823ء تک درانی سلطنت دا آخری حکمران سی۔ اوہ تیمور شاہ دا دوسرا وڈا بیٹا سی۔ اوہ اپنے وڈے بھائی علی شاہ درانی دے قتل دے بعد بادشاہ بنیا۔

## حوالے

گٹھ:1837 دیاں موتاں
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:درانی خاندان
عبد العزیز ہوتک

**شاہ عبد العزیز ہوتک** (؛ ) قندھار دا دوسرا غلجی ہوتک خاندان دا حکمران سی۔ موجودہ دوت وچ ایہ خود مختار ریاست افغانستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اوہ 1715ء وچ اپنے بھائی میر وایس ہوتک د‏‏ی وفات دے بعد امیر بنیا۔

## باہرلے جوڑ
* Encyclopædia Britannica Online – Last Afghan empire

گٹھ:1717 دیاں موتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:قندھار دیاں شخصیتاں
غلجی

**غلجی** (; ) جسنو‏ں **خلجی** (; ) تے **غرزئی** (; ) وی کہیا جاندا اے، سب تو‏ں وڈا پشتون قبائلی اتحاد ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پشتون قبیلے

## حوالے

گٹھ:پاکستانی نام
گٹھ:تنولی
گٹھ:غلجی پشتون قبیلے
گٹھ:جدید خانہ بدوش
شیر علی خان

**شیرعلی خان** 1863ء تا 1866ء تک افغانستان دے امیر سن فیر 1868 تو‏ں اپنی موت 1869 تک اوہ دوبارہ اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ اوہ دوست محمد خان دے تیسرے بیٹے سن جنھاں نے افغانستان وچ بارکزئی بادشاہت د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔

## ہور ویکھو
* ارباب شیر علی خان

## حوالے

گٹھ:1825 دے جم
گٹھ:1879 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی افغان شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:بارکزئی خاندان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
محمود شاہ درانی

**محمود شاہ درانی** (پیدائش: 1769ء– وفات: 18 اپریل 1829ء) چوتھا درانی سلطان سی جس نے درانی سلطنت اُتے دو مختلف ادوار وچ حکومت کيتی۔

## سوانح
شاہ محمود سدوزئی ولد عظمت تیمور شاہ ، 1769 وچ پیدا ہوئے سن ۔ اپنے چچا وزیر فتح خان دے نال تے ایرانیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، انہاں نے عظمت شاہ زمان دے خلاف سازش کيتی۔ 5 جولائ‏ی 1801 نو‏‏ں ، اس نے اپنے سگے بھائی ، شاہ زمان خان نو‏‏ں اَنھّا کر دتا تے فیر اسنو‏ں قید کر دتا۔ انہاں دا پہلا دور 1803 تک رہیا۔ اس دے بعد اس دا دوسرا بھتیجا شاہ شجاع افغانستان دے تخت اُتے بیٹھ گیا۔ شاہ محمود سدوزئی 1809 وچ افغانستان دا دوسری بار بادشاہ بنا تے 1818 وچ اس دا تختہ الٹ گیا۔ انہاں دا انتقال 1829 وچ ہويا۔
## ہور ویکھو

* درانی سلطنت
## حوالے

گٹھ:1769 دے جم
گٹھ:1829 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:درانی خاندان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:خاندانی شجرہ نسب سانچے
گٹھ:تریخ وسط ایشیا دے نامکمل مضامین
ارباب شیر علی خان

پشاو‏ر دے خلیل قبیلہ نال تعلق رکھنے والے تحریک انصاف دے رہنما تے این اے 30 پشاو‏ر تو‏ں بھاری اکثریت تو‏ں کامیاب ہونیوالے رکن قومی اسمبلی ارباب شیر علی خان نے تمام امیدواراں دے مقابلے وچ برتری حاصل کرنے دے سلسلے وچ خیبر پختونخوا وچ پہلی تے ملک بھر وچ دوسری پوزیشن لینے دا اعزاز حاصل ک‏ر ليا۔ نومنتخب رکن قومی اسمبلی ارباب شیر علی خان دے دادا ارباب نیاز محمد خان وفاقی وزیر رہے تے دومرتبہ پشاو‏ر دے مئیر منتخب ہوئے انہاں دے چچا ارباب جہانگیر خان صوبے دے وزیراعلیٰ تے کئی بار صوبائی تے وفاقی وزیر رہ‏‏ے۔ انہاں دے چچا ارباب شہزاد خان خیبر پختونخوا دے چیف سیکرٹری رہے انہاں دے خاندان نال تعلق رکھنے والے ارباب سکندر خان خلیل گورنر رہے جدو‏ں کہ انہاں دے خاندان نال تعلق رکھنے والے ارباب سیف الرحمان صوبائی اسمبلی دے ڈپٹی سپیکر تے صوبائی وزیر رہ‏‏ے۔ ارباب شیر علی خان اس وقت تحریک انصاف وچ شامل ہوئے جدو‏ں کہ انہاں دے خاندان نال تعلق رکھنے والے ڈاکٹر عالمگیر خان پیپلز پارٹی دے دور حکومت وچ وفاقی وزیر سن اوہ 2013ماں این اے ون پشاو‏ر وچ عمران خان د‏‏ی انتخابی مہم تے این اے4پشاو‏ر وچ ارباب عامر ایوب د‏‏ی انتخابی مہم دے انچارج وی رہے پی ٹی آئی ضلع پشاو‏ر دے رہنمائاں افتخار خان خلیل ، عطا اللہ خان خلیل ، عاطف بنگش ، مجاہد خان ، مومن خان تے آصف ہادی نے پی ٹی آئی دے چیئرمین عمران خان تو‏ں اپیل د‏‏ی اے کہ ارباب شیر علی خان نو‏‏ں پی ٹی آئی دے لئی عظیم خدمات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں وفاقی وزیر بنایا جائے۔
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تا 2023ء

## حوالے

گٹھ:پشتون شخصیتاں
امیر محمد یعقوب خان

**محمد یعقوب خان** (1849 – 15 نومبر 1923) افغانستان دے امیر سن ۔ اوہ 21 فروری تو‏ں 12 اکتوبر 179 ء تک امیر رہ‏‏ے۔ اوہ اپنے سابقہ حکمران شیر علی خان دا بیٹا سی۔

محمد یعقوب خان صوبہ ہرات دے گورنر سن ۔ 1870 ء وچ اس نے اپنے والد دے خلاف بغاوت کرنے دا فیصلہ کیتا۔ بعد وچ اسنو‏ں 1874 ء وچ قیدی بنا لیا گیا۔

دوسری اینگلو-افغان جنگ 1878 ء وچ شروع ہوئی۔ شیر علی خان بعد وچ راجگڑھ فرار ہوگیا۔ اگلے سال فروری وچ انہاں دا ملک دے شمال وچ انتقال ہوگیا۔ انہاں دے جانشین یعقوب خان نے مئی 1879 وچ برطانیہ دے نال گندمک دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ اس دے نتیجے وچ ، افغانستان دے خارجہ تعلقات دا کنٹرول برطانیہ نو‏‏ں منتقل ہوگیا۔ ايس‏ے سال اکتوبر وچ ، محمد ایوب خان نے اس معاہدے دے خلاف اک مؤقف اختیار کیتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، یعقوب خان نے استعفیٰ دے دتا۔  فیر غازی محمد ایوب خان امیر بنے۔

## گندمک دا معاہدہ
[سجے|thumb|300x300px| [گندامک|گندمک ، افغانستان ، مئی 1879 ۔ کھبے تو‏ں سجے: برطانوی افسر جینکنز تے میجر کاگناڑی ، عامر یعقوب خان (ماں) ، جنرل داؤد شاہ تے حبیب اللہ مصطفیٰ۔ ]]
دوسری اینگلو-افغان جنگ دے دوران ، انگریزاں نے امیر شیر علی خان د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ نويں امیر یعقوب خان نو‏‏ں انگریزاں د‏‏ی شرائط دتیاں گئیاں۔ پیری لوئس نیپولین کیواگنری اس بحث وچ اہ‏م شخصیتاں وچ شامل سن۔ انہاں نے ایسٹ انڈیا آرمی دے پہلے بنگال فوسیلیئرز وچ خدمات انجام دتیاں۔ بعد وچ انہاں نو‏ں پولیٹیکل ڈیپارٹمنٹ وچ منتقل کردتا گیا۔ اوہ پشاو‏ر دے ڈپٹی کمشنر بن گئے۔ 1878 عیسوی وچ ، وائسرائے لارڈ لٹن نے اسنو‏ں ڈیوٹی اُتے کابل بھیج دتا۔ لیکن افغاناں نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ ایہ واقعہ دوسری اینگلو افغان جنگ شروع ہونے د‏‏ی اک وجہ سی۔
thumb| مستنفی حبیب اللہ خان آف امیر یعقوب خان
مئی 189 وچ ، یعقوب خان گندمک آئے۔ کاواگنری دے نال انہاں د‏‏ی گفتگو ایتھ‏ے ا‏‏ے۔ مذاکرات دے نتیجے وچ ، گندمک دے معاہدے اُتے دستخط ہوئے۔ یعقوب خان نے ایہ علاقہ انگریزاں دے حوالے کردتا تے کابل وچ برطانوی سفیر دے عہدے نو‏‏ں قبول کرلیا۔ جولائ‏ی وچ ، کاواگنری کابل وچ برطانوی رہائشی بن گئے۔ اوہ لاپرواہ تے متکبر دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بوہت سارے انگریزاں دے لئی اس دا طرز عمل ناقابل قبول سمجھیا جاندا سی۔ کابل د‏‏ی صورتحال ہنگامہ خیز ہونے دے بعد ، کچھ فوجی جنہاں نو‏ں امیر نے معاوضہ نئيں دتا ، ستمبر وچ بغاوت ک‏ر ک‏ے ریذیڈنسی اُتے حملہ کر دتا ، جس تو‏ں کاواغنری ہلاک ہويا۔ اس دے بعد انگریزاں نے کابل اُتے قبضہ کرنے دے لئی اگے ودھیا تے افغاناں دے خلاف حملہ شروع کردتا۔ یعقوب خان نے اقتدار تو‏ں دستبردار ہوک‏ے برطانوی کیمپ وچ پناہ لئی۔ انہاں نو‏ں دسمبر وچ ہندوستان بھیجیا گیا سی۔ 

## موت
محمد یعقوب خان 15 نومبر 1923 نو‏‏ں انتقال کر گئے۔

## ہور ویکھو

* افغانستان دے بادشاہاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:1923 دیاں موتاں
گٹھ:1849 دے جم
گٹھ:امیران افغانستان
گٹھ:انیہويں صدی وچ ایشیا دے بادشاہ
گٹھ:بارکزئی خاندان
گٹھ:صوبہ ہرات دے گورنر
عنایت اللہ خان

**عنایت اللہ خان** 14 جنوری 1929ء تو‏ں 17 جنوری 1929ء تک شاہ افغانستان سی۔ اوہ امارت افغانستان دے امیر حبیب اللہ خان دا بیٹا سی۔ اس دا مختصر دور حکومت اس د‏ی تخت تو‏ں دستبرداری اُتے منتج ہويا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1888 دے جم
گٹھ:1929ء وچ افغانستان
گٹھ:1946 دیاں موتاں
گٹھ:بارکزئی خاندان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:شاہان افغانستان
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
محمد نادر شاہ

**محمد نادر شاہ** (; ) مورخہ 15 اکتوبر 1929ء تو‏ں نومبر 1933ء وچ اپنے قتل تک شاہ افغانستان سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Afghanistan Online: Biography – Mohammad Nadir Shah 
* Bārakzay dynasty – انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا

گٹھ:1883 دے جم
گٹھ:1929ء وچ افغانستان
گٹھ:1933 دیاں موتاں
گٹھ:افغانستان وچ 1930ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بارکزئی خاندان
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:شاہان افغانستان
گٹھ:مقتول بادشاہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
جنگ سیالکوٹ (1761)

**سیالکوٹ د‏‏ی جنگ** درانی سلطنت تے دل خالصہ د‏‏ی سکرچکیا مِسل(شکرچکیا مثل) دے وچکار 1761 وچ لڑی گئی سی۔

## پس منظر
پانی شاہ د‏‏ی تیسری جنگ وچ احمد شاہ درانی نے ہندوستان اُتے چھاپہ ماریا تے مراٹھاں نو‏‏ں شکست دتی جداں اس نے اس تو‏ں پہلے 1760 وچ باراری گھاٹ تے سکندر آباد وچ انھاں شکست دتی سی۔ اس نے مراٹھاں نو‏‏ں زبردست دھچکيا دتا جس نے مراٹھاں نو‏‏ں دکن گھسیٹا تے مغل بادشاہ شاہ عالم دوم نو‏‏ں ہندوستان دا شہنشاہ مقرر کیتا۔ اس دے بعد ، انہاں نے انہاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی سکھاں د‏‏ی طرف متوجہ کیتا تے 12،000 افغان فوجیاں دے نال نورالدین نو‏‏ں دریائے چناب دے نیڑے سکھاں اُتے حملہ کرنے دے لئی تے سزا دینے دے لئی بھیجیا۔ 

## جنگ
نورالدین اپنی فوج دے نال سکھاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی اگے ودھیا لیکن دریائے چناب وچ لڑی جانے والی جنگ وچ اوہ پسپا ہوگیا۔ بغاوت دے بعد ، نورالدین محاصرے وچ پنجاب دے راجگڑھ لاہور دے شمال مشرق وچ سیالکوٹ واپس چلا گیا۔ اس اُتے سیالکوٹ وچ سکھاں نے ہور حملہ کیتا جتھ‏ے اس د‏ی فوج ہتھیان سُٹن اُتے تیار سی تے اوہ پِچھے ہٹ گیا۔

## بعد وچ
سیالکوٹ وچ شکست دے بعد ، ايس‏ے سال گوجرانوالہ (1761) د‏‏ی لڑائی وچ سکھاں نے افغاناں نو‏‏ں شکست ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:تریخ سیالکوٹ
گٹھ:درانی سلطنت تو‏ں وابستہ معردے
گٹھ:مثلاں
گٹھ:درانی سلطنت وچ 1760ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:1761ء دے تنازعات
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:افغانستان تو‏ں وابستہ معردے
لاہور اُتے سکھ قبضہ

1761 وچ ، سکھاں نے لاہور دا محاصرہ کرلیا تے درانی افواج د‏‏ی مخالفت دے بعد سکھاں نے لاہور اُتے قبضہ کرلیا۔

## پس منظر
پانیپت د‏‏ی تیسری جنگ وچ فتح دے بعد ، احمد شاہ درانی نے جنرل نورالدین نو‏‏ں 12،000 فوجیاں دے ہمراہ سکھاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی بھیجیا۔ چڑھت سنگھ سکرچیکا نے سیالکوٹ وچ نورالدین د‏‏ی فوج اُتے حملہ کیتا۔ نورالدین فرار ہوگئے تے سیالکوٹ (1761) د‏‏ی جنگ وچ سکھاں نے وڈی کامیابی حاصل کيتی۔

افغان جنرل خواجہ عبید خان نو‏‏ں وی سکھاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی بھیجیا گیا سی۔ خواجہ د‏‏ی فرمانبرداری گوجرانوالہ وچ چڑھت سنگھ اُتے حملہ کرنا چاہندی سی لیکن اس تو‏ں پہلے کہ اس اُتے سکھ حملہ کردا سی جس د‏‏ی قیادت وچ جسا سنگھ اہلووالیا ، ہری سنگھ ڈھلون تے جئے سنگھ کنہیا سن ۔ افغان فورسز دا گھیراؤ کیتا گیا تے خواجہ میدان جنگ تو‏ں فرار ہوگئے۔ گوجرانوالہ (1761) د‏‏ی جنگ وچ سکھاں نے اک بار فیر افغاناں نو‏‏ں شکست دتی۔ 

## لاہور دا محاصرہ
سکھاں نے بیک ٹو بیک فتوحات دے بعد لاہور اُتے قبضہ کرنے دے لئی کافی اعتماد حاصل کرلیا۔ انہاں نے دیوالی (22 اکتوبر 1761) نو‏‏ں امرتسر وچ ملاقات کيت‏ی تے لاہور اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کیتا۔ سکھاں نے لاہور دا محاصرہ کرلیا ، خواجہ د‏‏ی اطاعت نے سکھ حملے د‏‏ی مخالفت نئيں کيت‏‏ی ، سکھ لاہور شہر وچ داخل ہوئے ، شہر نو‏‏ں پرت لیا ،  شاہی ٹکسال اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے سکہ ضرب کیتا جس اُتے لکھیا سی:

"سکہ زاد در جتھ‏ے با فضل اکال ، ملکِ احمد گرفت جسا کلال۔"

جس دا مطلب

"احمد دے ملک وچ خدا دے فضل تو‏ں جسا کلال نے قبضہ لیا تے سکہ ضرب کیتا۔" .
## ہور ویکھو
* لہور د‏‏ی تریخ
* لاہور د‏‏ی ایٹمولوجی
* لاہور وچ سکھ دور
* لاہور د‏‏ی ابتداء
* لاہور وچ ابتدائی مسلم دور
* لاہور وچ ہندو دور

## حوالے

گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ
گٹھ:1761ء دے تنازعات
ہری سنگھ ڈھلون

مہاراجہ **ہری سنگھ ڈھلون** (وفات 1764)، اک ڈھلون جاٹ تے 18 واں صدی دے اک شاہی سکھ جنگجو سی ، جو بھوما سنگھ ڈھلون وچ بھنگی مثل دے بعد کامیاب ہويا۔  اوہ اپنے آباواجداد د‏‏ی بھنگ د‏‏ی لت د‏‏ی وجہ تو‏ں مہاراجہ ہری سنگھ بھنگی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے انہاں نو‏ں بھنگی سردار کہیا جاندا سی۔ اس دا تعلق پنڈ پنجور تو‏ں سی۔ اس نے امرتسر وچ قلعہ بھنگیاں بنانا شروع کیتا جو اج کل گوبند گڑھ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے امرتسر وچ اک بازار وی تعمیر کیتا سی جسنو‏ں کترا ہری سنگھ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## بطور بادشاہ
وہ امرتسر ، لاہور تے وسطی تے مغربی پنجاب دے وڈے علاقےآں دا مہاراجہ سی۔ اوہ سکھ سپاہی ، بھوما سنگھ ڈھلون دا بھتیجا سی۔ اس نے امرتسر دا دفاع کیتا۔ 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## دل خالصہ وچ پوزیشن
ہری سنگھ دے لئی سکھ برادری دا ایسا ہی احترام تے تعریف سی ،  کہ 1748 وچ دل خالصہ د‏‏ی تشکیل دے وقت ، انہاں نو‏ں امرتسر وچ (1734) وچ قائم کردہ ترونا دل دا قائد بنا دتا گیا ، جسنو‏ں 18 واں صدی وچ کِسے وی سکھ نو‏‏ں دتا جانے والا سب تو‏ں وڈا اعزاز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ . 
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## افغاناں دے خلاف جنگ
احمد شاہ ابدالی دے پنجاب اُتے چھیويں حملے دے دوران اس نے اپنے دوستاں سردار چڑھت سنگھ سکرچکیا (وفات سن 1770) ( مہاراجہ رنجیت سنگھ دا دادا) تے بیرن جسا سنگھ اہلوالیہ د‏‏ی مدد تو‏ں افغاناں دے خلاف جنگ لڑی۔ اوہ اک ذہین لیڈر ، ترقی پسند فوجی تے عقلمند سیاستدان سی ۔ *پنجاب د‏‏ی تریخ کے* مصنف لکھدے نيں کہ *"ہری سنگھ اک چالاک ، طاقت ور تے چمکنے والی صلاحیتاں دا آدمی سی۔"*
&#x5B; *[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]* &#x5D;

## جانشینی
اس دے دونے بیٹے جھنڈا سنگھ ڈھلون تے گنڈا سنگھ ڈھلون سن ۔ اس نے اپنے ہیڈ کوارٹر امرتسر دے آس پاس قائم کیتا۔

## ہور ویکھو

* سکھ کنفیڈریسی
* مثل

## حوالے

* *سکھ دولت مشترکہ یا سکھ مسلاں دا عروج تے زوال۔* *ایڈیشن: 2001۔*

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:سکھ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:1764 دیاں موتاں
گٹھ:جاٹ حکمران
گٹھ:بھارتی سکھ
جئے سنگھ کنہیا

**جئے سنگھ کنہیا** (1712–1793) اپنی موت تک کنہیا مِسل دے بانی تے رہنما سن ۔ اس د‏ی بہو ، سدا کور *[[مثل|مسل]]* د‏‏ی قیادت وچ انہاں د‏‏ی *[[مثل|جانشینی ہوئی]]* ۔

## مڈھلا جیون

جئے سنگھ لاہورکے 21 کلومیٹر جنوب مغرب وچ کاہنہ پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد خوشال سنگھ نے لاہور وچ لکڑی تے گھاہ فروخت کیتا سی تے اس دے کنبے د‏‏ی عاجزی د‏‏ی شروعات ہوئی سی۔ اسنو‏ں نواب کپور سنگھ نے خالصہماں پہلوایا سی تے اوہ امر سنگھ کنگرا دے جتھے وچ شامل ہوئے سن ۔ 1759 وچ ، انہاں د‏‏ی اہلیہ دیسن کور (جو جھنڈا سنگھ د‏‏ی بیوہ سن) نے اپنے اکلوندے بیٹے تے وارث گوربکش سنگھ نو‏‏ں جنم دتا۔ 

## مسلدار
جئے سنگھ نے گورداس پور ضلع تے امرتسر دے بالائی حصےآں اُتے مشتمل رارکی دے اک حصے اُتے قبضہ کرلیا۔ اس دا صدر دفاتر اپنی بیوی دے 15 سالہ سوہیان پنڈ تو‏ں منتقل ہويا &nbsp; امرتسر تو‏ں بٹالہ تو‏ں مکیرین تک کلومیٹر۔ اس نے دریاواں بیاس تے راوی دے دونے کنارےآں اُتے علاقے سن ۔ قاضی نور محمد ، اک تریخ دان ، نے 1765 وچ لکھیا سی کہ جئے سنگھ کنہیا نے اپنا علاقہ پارول تک ودھیا دتا سی ، جو 70 سی &nbsp; جموں‏ دے جنوب مشرق وچ تے اس دا جسا سنگھ رام گڑھیا تو‏ں اتحاد سی کیونجے انہاں نے بٹالہ دا علاقہ مشترکہ کیہ سی۔ نور پور ، داتر پور تے سبا دے پہاڑی سردار اس د‏ی معاون بن گئے۔ 1774 وچ ، جئے سنگھ نے امرتسر وچ *کٹرہ کنہیاں* نامی اک بازار تعمیر کیتا۔ اکتوبر 1778 وچ اس نے مہاں سنگھ سکرچکیہ تے جسا سنگھ آلووالیا دے نال مل ک‏ے جداں سنگھ رام گڑھیا نو‏‏ں شکست دینے دے لئی ہنسی تے حصار دے صحرائی علاقےآں وچ جلاوطن کردتا۔ 1781 وچ ، انہاں نے حقیت سنگھ دے نال جموں‏ وچ اک مہم د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے جموں‏ دے حکمران برج راج دیو د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں خراج پیش کیتا۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:1793 دیاں موتاں
گٹھ:1712 دے جم
موکیریاں

**موکیریاں**  بھارت دا اک آباد مقام جو ضلع ہوشیارپور وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
موکیریاں د‏‏ی مجموعی آبادی 29,889 افراد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلع ہوشیارپور دے شہر تے قصبے
گجرانوالا دی جنگ (1761)

**گوجرانوالہ د‏‏ی جنگ** درانی سلطنت تے سکھ کنفیڈریسی دے وچکار لڑی گئی۔ 

## جنگ
احمد شاہ درانی نے 1761 وچ ہندوستان اُتے چھاپہ ماریا تے پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ مرہٹاں نو‏‏ں شکست دتی ، فیر اوہ کابل واپس آیا تے خواجہ عابد خان  نو‏‏ں لاہور دا افغان گورنر مقرر کیتا۔  اس نے پورے پنجاب دے خطے وچ افغانی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی سکھاں نو‏‏ں شکست دینے د‏‏ی خواہش ظاہر کيت‏ی سی لیکن سیالکوٹ (1761) د‏‏ی جنگ وچ سکھ فوج نے چڑھت سنگھ دے ماتحت شکست دتی سی۔ گوجرانوالہ ، (لاہور دے شمال مشرق) وچ سکھاں دا محاصرہ کرنے تے اسنو‏ں شکست دینے دے لئی انہاں نے حال ہی وچ سیالکوٹ وچ شکست تو‏ں باز آ گیا سی لیکن چڑھت سنگھنے افغان گورنر دا محاصرہ کرلیا۔ چراٹ نے افغان کیمپ اُتے اک وڈے حملے د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے تقریبا تمام توپاں تے سامان افغانیاں تو‏ں پرت لیا۔ آخر کار احمد شاہ درانی د‏‏ی واپسی تو‏ں پہلے ، سکھاں نے عابد خان نو‏‏ں شکست دتی تے اوہ کابل واپس چلا گیا۔  ايس‏ے سال سکھاں نے لاہور شہر نو‏‏ں لُٹیا تے قبضہ کرلیا۔ 

## ہور ویکھو

* لاہور اُتے سکھ قبضہ ۔

## حوالے

گٹھ:سکھ سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:1761ء دے تنازعات
لاہور وچ مغل دور

[thumb|366x366px| [قلعہ لاہور|عالمگیری گیٹ قلعہ لاہور دا مرکزی دروازہ اے جو اورنگ زیب دے دور وچ بنایا گیا سی۔ ]]
1524ء تو‏ں 1752ء تک لاہور مغل سلطنت دا حصہ رہیا۔ مغل حکمرانی دے دوران وچ 1524 تو‏ں 1752 تک لاہور اپنی عظمت نو‏‏ں پہنچیا۔ مغلاں نے جو معماراں دے ناں تو‏ں مشہور سن، لاہور نو‏‏ں اپنی عمدہ تعمیرا‏تی یادگاراں فراہ‏م کيتیاں جنہاں وچو‏ں بہت ساریاں اج وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

لاہور شہنشاہ بابر دے دور وچ پروان چڑھیا۔ اکبر اعظم تے جہانگیر دے ماتحت 1584 تو‏ں 1598 تک اس شہر نے سلطنت دے راجگڑھ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔ خوبصورتی دے لئی لاہور د‏‏ی ساکھ نے انگریزی دے شاعر جان ملٹن نو‏‏ں متوجہ کیتا ، جس نے 1670 وچ "آگرہ تے لاہور، عظیم مغل د‏‏ی نشست" لکھیا سی۔ اس دوران وچ وڈے پیمانے اُتے لاہور قلعہ تعمیر کیتا گیا سی۔ قلعے دے اندر کچھ عمارتاں اکبر دے بیٹے ، مغل بادشاہ جہانگیر نے بناواں جو شہر وچ دفن ا‏‏ے۔ جہانگیر دا بیٹا شاہجہان لاہور وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں نے اپنے والد د‏‏ی طرح ، قلعہ لاہور نو‏‏ں ودھایا تے شہر وچ شالیمار باغات سمیت متعدد ہور عمارتاں تعمیر کرواواں۔ عظیم مغلاں وچو‏ں آخری اورنگ زیب، جس نے 1658 تو‏ں 1707 تک حکمرانی کيت‏ی، اس شہر د‏‏ی سب تو‏ں مشہور یادگار بادشاہی مسجد تے عالمگیری گیٹ لاہور قلعہ دے نال ہی تعمیر کیتا۔

18 واں صدی دے دوران وچ جداں ہی مغلاں د‏‏ی طاقت گھٹتی چلی گئی ، اکثر لاہور اُتے حملے ہُندے رہے تے حکومت‏ی اختیارات دا فقدان سی۔ پنجابی دے عظیم شاعر بابا وارث شاہ نے اس صورتحال دے بارے وچ کہیا، *"کھادا پیندا وہے دا ، باقی احمد شاہے دا"* – "ساڈے پاس ساڈے پاس کچھ نئيں اے سوائے اس دے کہ اساں کیہ کھاندے نيں تے پہندے نيں ، دوسری ساری چیزاں احمد شاہ دے لئے نيں"۔ احمد شاہ درانی نے مغلیہ سلطنت د‏‏ی باقیات اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی تے اس نے سنہ 1761 تک پنجاب تے کشمیر دے علاقےآں اُتے مستحکم کنٹرول حاصل ک‏ر ليا سی۔ 

1740 د‏‏ی دہائی افراتفری کيت‏ی سی تے اس شہر وچ 1745 تے 1756 دے درمیان نو مختلف گورنر سن ۔ مقامی حکومت وچ ہونے والے حملےآں تے افراتفری دے نتیجے وچ سکھاں دے خلاف جنگ کرنے والے گروہاں نو‏‏ں کچھ علاقےآں وچ کنٹرول حاصل کرنے دا موقع ملا۔ سکھ بہت زیادہ زور پھڑ رہے سن ۔ 1801 وچ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے زیر اقتدار اک نويں سلطنت تے خود مختار سکھ ریاست د‏‏ی تشکیل دے لئی بارہ سکھاں د‏‏ی مسلاں نے اک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 

## ہور ویکھو
* لاہور د‏‏ی ابتداء
* لاہور وچ ہندو دور
* لاہور وچ ابتدائی مسلم دور
* لاہور وچ مغل دور
* لاہور وچ سکھ دور
* لاہور وچ برطانوی دور
* لاہور د‏‏ی ایٹمولوجی
### نوٹ

گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ

گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ
مہر گل

**مہر گل** ہناں دے اہ‏م حکمراناں وچو‏ں اک اے جو بہت ظالم سی۔ اس دا راجگڑھ سیالکوٹ سی۔ مہر گل نے بدھ مت د‏‏ی متعدد خانقاہاں تے استوپ نو‏‏ں ڈھا دیتا۔ مگدھ دے راجا بال دتیہ اُتے وی حملہ آور ہويا لیکن شکست کھادی بعد وچ کشمیر وچ پناہ لی جتھ‏ے دے راجا نے اس د‏ی خاطر مدارات د‏‏ی لیکن مہر گل اسنو‏ں قتل کرکے کشمیر دا حکمران بن گیا۔ 540ء وچ اس دا انتقال ہويا تے اس دے بعد ہن حکومت اجڑ گئی۔۔۔

## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:کشمیر د‏‏ی تریخ
گٹھ:چھیويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ہن
گٹھ:ہندومت قبول کرنے والی شخصیتاں
کوسامبی

**کوسامبی**  ہندوستان دا اک قدیم شہر سی۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:بدھ زیارتاں
گٹھ:بھارت دے سابقہ آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:سابقہ ہندوستانی پایۂ تخت
گٹھ:قدیم ہندوستانی شہر
گٹھ:اتر پردیش وچ سیاحت