open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
باغیں چمبا کھڑ رہا

## جان پچھان
پنجابی یونیورسٹی تے پنجابی ترقی ڈیپارٹمنٹ ولوں وکھ وکھ روپاں دے اکترن، سمپادن اتے مطالعہ نال متعلق مالوے دے لوکگیتاں دا پراجیکٹ پنجابی ثقافت دے اُگھے ودوان ڈاکٹر ناہر سنگھ نوں سونپیا گیا، جو دس جلداں وچ مکمل ہویا اے۔ 'باغیں چمبا کھڑ رہا' اس دی پنجویں جلد اے، جس وچّ ویاہ نال متعلق لوک گیت سہاگت ، گھوڑیاں، سوہلڑے اتے چھند پراگے شامل نیں۔

اس پرجیکٹ دیاں ایہناں چھ جلداں نوں شائع  کرن دی پروانگی اس ویلے دے وائس چانسلر، بھارت دے اگھے ماہر معاشیات، ڈاکٹر سردارا سنگھ جوہل نے یونیورسٹی دے سنڈیکیٹ راہیں دتی سی۔ اس طرحاں ایہناں دس جلداں وچّ مالوے دے لوک-کاو دی امیر وراثت نوں سامبھن دا اک نگونا جیہا اپرالا ہووے گا۔ ڈاکٹر• ناہر سنگھ نے کھیتری کارج دا کم 1976 وچّ آرنبھ کیتا اتے سہجے-سہجے ہندا گیا۔ جویں: دھیاں، مٹیاراں ہو جاندیاں نیں:- نکی نکی کنی نال ڈھاب بھر جاندی اے۔
   نکی نکی کنی دا مینہہ ورسیندا
   چولیئے، چولیئے ڈھاب بھری
   نی تیرا کد مکلاوا بھاگ بھری

'باغیں چمبا کھڑ رہا' کھرڑے دی پریس کاپی تیار کرکے سچجے روپ وچّ پرکاشن یوگ بناؤن دا کارج پنجابی بھاشا وکاس وبھاگ دی لکچرار بلجیت کور سیکھوں نے کیتا۔ ڈاکٹر ناہر سنگھ نے پوری سہردتا نال لوک گیتاں دی پرمانک دھارا نوں اپنے کھیتری کھوج کارج دے آدھار تے سنکلت کیتا ہے اتے ایہناں دی ویاکھیاں، عورت دے منو سماجک سندربھاں دے انترگت کیتی ہے۔ اصل وچّ ایہہ سنگریہہ پنجابی لوکگیتاں دے پرسنگ وچّ پنجابی ویاہ دا اتے پنجابی سماج وچّ عورت دی ستھتی دا اک گہرا ادھٔین اے۔ ڈاکٹر ناہر سنگھ نے 'باغیں چمبا کھڑ رہا' پستک نوں چار بھاگاں وچّ ونڈیا اے:-

## پہلا حصہ
## سہاگ گھوڑیاں دی چہن-جگت

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ادب
اورنگ آبادی محل

**اؤرنگ آبادی محل صاحبہ** (فارسی:اورنگ آبادی محل) (موت نومبر، 1688)مغل بادشاہ اورنگزیب دی تیجی اتے آخری بیوی سی. اورنگ آباد شہر وچّ اورنگزیب دے حرم وچّ اندراج دے بعد، اوہناں دا نام اؤرنگابادی محل رکھیا گیا. 

اورنگ آبادی محل صاحبہ (فارسی: اورون آبادی محل) (وفات نومبر، 1688 [1])، مغل شہنشاہ اورنگ زیب د‏‏ی تیسری تے آخری بیوی سی۔

## زندگی تے پس منظر
اس نے مہر النساء ناں د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں جنم دتا۔ انہاں د‏‏ی بیٹی د‏‏ی شادی دہلی دے شہزادہ مراد بخش دے بیٹے آزادی بخش نال ہوئی۔

اوہ بیجاپور وچ اکتوبر یا نومبر 1688 وچ بوبونی طاعون تو‏ں مر گیا۔ اس د‏ی موت نے اورنگ زیب د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر تے سب تو‏ں پیاری وصیت، ادے پور محل دا آخری مقابلہ ختم کر دتا۔

اورنگ آبادی محل یا تاں اورنگ آباد دا سی، یا اورنگ آباد دے اورنگ آباد حرم وچ داخل ہويا۔ اوہ یا تاں جارجیائی سن یا سرسیائی نسل تو‏ں سن جدو‏ں شہنشاہ اکبر نے ایہ حکم دتا سی کہ شاہی حرم د‏‏یاں سوانیاں دا ناں عوام دے سامنے نئيں رکھیا جانا چاہیے بلکہ انہاں دا ناں مخصوص طریقےآں تو‏ں رکھیا جانا چاہیے۔
## جیونی
اوہناں نے اک دھی نوں جنم دتا، جس دا نام  مہر النساء  سی. اوہناں دی دھی دا ویاہ ازاد بخش نال ہویا، جو دلی دے شاہزادہ مراد بخش دے پتر سن.

## شادی
28 ستمبر 1661 نو‏‏ں اس نے اورنگزیب د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی بیٹی مہر النساء بیگم نو‏‏ں جنم دتا۔ اوہ اپنے باپ د‏‏ی نويں اولاد سی لیکن اپنی ماں د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی سی [2]۔

مارچ 1680 وچ یلنگ توش خان بہادر نو‏‏ں اورنگ آبادی تے شہزادی زیب النشا بیگم نو‏‏ں دہلی تو‏ں اجمیر لیانے دے لئی بھیجیا گیا سی۔وہ دونے مئی وچ اوتھ‏ے پہنچے، تے شہزادہ محمد اعظم شاہ مرزا نے انہاں دا استقبال کيتا۔ پر، فروری 1681 وچ ، جدو‏ں شہزادہ محمد اکبر مرزا نے اپنے والد اورنگ زیب دے خلاف بغاوت شروع د‏‏ی تاں اورنگ آبادی نو‏‏ں واپس دہلی بھیج دتا گیا۔ انہاں دے نال اکبر د‏‏ی اہلیہ سلیمہ بانو بیگم وی سن جو شہزادہ سلیمان شکوہ مرزا د‏‏ی بیٹی سن [4] ۔

مارچ 1686 وچ ، اورنگزیب دے بیجاپور قلعے اُتے قبضہ کرنے دے لئی مارچ کرنے تو‏ں پہلے، خان جتھے بہادر نو‏‏ں اورنگ آبادی لیانے دے لئی برہان پور بھیجیا گیا۔ اوہ مئی 1686 وچ دہلی تو‏ں سولاپور وچ اورنگ زیب دے کیمپ پہنچی تے قلعہ دے دروازے اُتے دیوار دے نیڑے شہزادہ محمد کم بخش مرزا نے انہاں دا استقبال کيتا۔ 

## موت
نومبر 1688 وچ اورنگ آبادی بیجاپور وچ مقیم سن جدو‏ں شہر وچ بیماری پھیل گئی۔ طاعون د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت ساریاں اموات ہوئیاں تے متاثرین وچو‏ں اک اورنگ آباد پیلس سی۔ انہاں د‏‏ی موت دے بعد، "مسیر عالمگیری" دے مصنف، ساقی مستد خان نے انہاں نو‏ں "شہنشاہ دا طفیلی" قرار دتا [6]۔

اوہناں دے موت ببونی پلیگ نال اکتوبر جاں نومبر، 1688 وچّ بیجاپور شہر وکھے ہوئی. اوہناں دی موت نے اورنگزیب دی سبھ توں چھوٹی اتے سبھ توں پیاری وصیت، ادیپور محل دے انتم مقابلے نوں ہٹا دتا.

## حوالہ


گٹھ:مغل رانیاں
گٹھ:مغل سلطنت
مغل بادشاہاں دی لسٹ

ایہ فہرست مغلیہ سلطنت دے حکمراناں دی ہے۔ اول لسٹ وچ متعدد تن شہنشاہاں دا ذکر نہی‍ں کیونکہ اوہ اک مکمل و خودمختار شہنشاہ دی حیثیت نہیں رکھدے سن۔ تے نہ ہی ان غاصب تے باغی افراد دا نام شامل کیتا گیا ہے جنھاں نے حکمرانی چھینن دی کوشش تے کیتی مگر ناکام رہے۔ انہاں لئی تھلے اک علاحدہ فہرست تیار کیتی ہے۔

## لسٹ شاہانِ مغل
;خاندان مغول یا سلسلہ مغل یا آل تیموری یا گورکانیان

## دعویدار

گٹھ:لسٹ حکمرانان ہند
گٹھ:مغل شہنشاہ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:مغلیہ خاندان
ڈاکٹر گرمیت سنگھ

**ڈاکٹر. گرمیت سنگھ** اک پنجابی ودوان ہے جسدا مطالعہ میدان لوکدھارا ہے۔ ایہہ اوہناں مڈھلے ودواناں وچوں ہن، جہناں نے لوکدھارا دے سروپ نوں اسدے بدلدے روپ وچّ سمجھن سمجھاؤن دی کوسش کیتی۔

## جم تے ماں پیؤ
ڈاکٹر. گرمیت سنگھ دا جنم 2 دسمبر 1956 پنڈ  گجنیپور تحصیل تے ضلع گرداسپور وکھے  کرتار سنگھ تے ماں دلیپ کور دے گھر ہویا۔

## پرواری پچھوکڑ
ڈاکٹر.گرمیت سنگھ دے وڈے وڈیرے ضلع گرداسپور دی شکرگڑھ تحصیل دے پنڈ  جھنمان سنگھ  توں اتھے آ کے وسے گرمیت سنگھ دے جنم سمیں اس دا پیؤ ریونیو ڈیپارٹمنٹ دے وچّ اسسٹینٹ کانسالڈیسن افسر سی۔

## سکھیا
ڈاکٹر.گرمیت نے پرائمری دی سکھیا پنڈ دے سکول توں حاصل کیتی۔ پنجوی توں وادپنڈ توں ہی دو کو کلومیٹر دی وتھ تے پیندے پنڈ  جوڑ چھترا  دے ہائی سکول وچّ داخلہ لیا۔

دسویں توں بعد گورنمنٹ کالج گرداسپور وچّ میڈیکل وچّ داخلہ لیا پر ودھیرے رچی نہ ہون کارن جلدی ہی میڈیکل چھڈّ کے آرٹ وچّ داخلہ لے لیا4 
پیر بی.اے. مگروں گرو نانک دیو یونیورسٹی امرتسر دے پنجابی ڈیپارٹمنٹ وچّ ایم.اے. پنجابی وچّ داخلہ لیا ،اتھوں ہی ایم.فل اتے پی-ایچ.ڈی دی ڈگری حاصل کیتی اس توں بعد اہناں نے کرنیل سنگھ تھند نال  پنجابی لوک طب دے موضوع تے پی-ایچ.ڈی دا سودھ کارج  یو.جی.سی. فیلو وجوں کیتا۔

## ڈگری
ڈاکٹر.گرمیت سنگھ نے 1983 وچّ اپنی پی-ایچ.ڈی ڈگری مکمل کرکے ‘گورو نانک دیوَ یونیورسٹی’ دے  پنجابی مطالعہ سکول وچّ لکچرار لگے۔ اوہ نیشنل فوکلور کانگرس تے فیری لوکدھارا دے اہم ادارےآں دے میمبر رہے۔ اوہ ہن وی بطور پروفیسر پڑھائی دا کارج کر رہے ہن تے اپنا رچناتمی کھوج کارج وی نرنتر کر رہے ہن۔ ڈاکٹر.گرمیت سنگھ 14 پی-ایچ.ڈی.دے کھوج پربندھ اتے 40ایم.فل.دیکھوج نبندھ کروا چکے سن۔

## کتابی چرچہ

### ‘پنجابی لوکدھارا دے کجھ پکھ
-اس کتاب وچّ لوکدھارا دے کھیتر وچ ہن تکّ انگولے اتے انکھوگھے کھیتراں نوں ادھیان دا ادھار بنایا ہے۔لوک دھرم ،لوک وشواش ،لوک چکستا ،سایہ تے سیئے دے علاج دے سرلیکھاں دے انترگت لوکدھارا دے اہم پہلوآں نوں وچاریا گیا ہے۔
‘لوک دھرم ’:- اس پستک وچّ لوک دھرم دی پرکرتی دا ورنن کیتا گیا ہے۔
‘لوک وشواس’ :- اس پستک وچّ بھارتی اتے پچھمی ودوانا دے اس سنکلپ سبندھی وچاراں نوں پربھاشت تے نکھیڑن دا یتن کیتا گیا ہے کہ منکھی اتے پرکرتک ورتارے بڑے پیچیدہ اتے وشال سن۔
‘لوک چکستا’ :-وچّ جڑی بوٹیاں اتے جادو ٹونینال سبندھت لوک چکستا دا وستھار سہت ورنن کیتا گیا ہے۔

## کتاباں
* پنجابی لوکدھارا دے کجھ پکھ (1985,2006)
* لوکدھارا پرمپرا تے آدھونکتا(2006)
* املتاس دے پھلّ (2011)
* لوک رنگ (سمپادت) 1997

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:جم 1956
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ڈاکٹر جوگندر سنگھ کیروں

ڈاکٹر. **جوگندر سنگھ کیروں** (جنم 12 اپریل 1941) پنجابی لوک-کہانیاں اتے لوکدھارا دی کھوجی برتی والا اک گلپکار ہے۔
## جیون
### جنم تے ماں پیؤ
ڈاکٹر. جوگندر سنگھ کیروں دا جنم بار دے علاقے وچّ ٹوبہ ٹیک سنگھ دے نزدیک 359 چکّ، ضلع لائلپور، پاکستان وچّ 12 اپریل (6 پھگن) 1941 نوں   سنتوکھ سنگھ گھر ماں  ہربنس کور دی ککھوں ہویا۔ اوہناں دا جدی پشتی پنڈ گنووالا نیڑے جنڈیالا گرو ضلع امرتسر ہے۔
### تعلیم
ڈاکٹر. جوگندر سنگھ کیروں نے پرائمری تکّ دی پڑائی اپنے پنڈ سکول وچوں حاصل کیتی۔ اس توں بعد نال دے پنڈ گگوماڈل دے مڈل سکول توں اٹھویں پاس کر کے 1957 وچّ اپنی بھوآ کول پنڈ  کیروں  ضلع امرتسر وچّ ہائر سیکنڈری تکّ تعلیم حاصل کیتی۔ خالصہ کالج امرتسر توں بی.اے. کرن پچھوں پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ توں ایم.اے. پنجابی کر کے 1979 وچّ گرو نانک دیو یونیورسٹی توں لوکدھارا  وچّ پی.ایچ.ڈی. دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1984 وچّ گرو نانک دیو یونیورسٹی دے پنجابی مطالعہ سکول وچّ لکچرار وجوں تعینات  ہو گئے۔
## رچناواں
ڈاکٹر. جوگندر سنگھ کیروں نے کہانی، ناول، جیونی اتے لوکدھارا دے کھیتر نال متعلق رچناواں رچیاں۔ لیکھک نے 5 ناول، 2 کہانی مجموعے،
4 جیونیاں اتے 7 لوکدھارا دے کھیتر نال متعلق کتاباں دی رچنا کیتی۔
### کہانی مجووعے
**آخری لڑائی دا نائک* 
**کاکروچاں وچ گھریاں آدمی*
### ناول
**ناد-بند* 
**سبھناں جتیاں بعضیاں*
**روزہ-میئا* 
**نیلے تاریاں دی موت* 
**بائی پولراں دے دیش*
**بابا نورا تے مینا* (بال ناول)
### جیونیاں
**بابا کھڑک سنگھ* 
**سنت بابا کھڑک سنگھ اتے کار سیوا سنستھا بیڑ صاحب* 
**بنسفے دا پھلّ* (ایچ.ایس.بھٹی)
**لوک نائک پرتاپ سنگھ کیروں*
### لوکدھارا
**[[پنجابی لوک کہانیاں دا سرنچناتمک ادھٔین اتے ورگی کرن]]*
**پنجابی-لوکابی وارتا* 
**بدیشی لوک-کہانیاں*
**پنجابی ساہت دا لوکدھارائی پچھوکڑ*
**ساڈے لوکدھارا شاستری*
** پنجابی لوکدھارا ادھٔین *
### سمپادت کتاباں
**سنگرامی-گاتھاامی: کامریڈ تیجا سنگھ ستنتر* 
**واسدیو سنگھ دیاں جیون یاداں* 
## ساہتک دین
ڈاکٹر. جوگندر سنگھ کیروں پنجابی ساہت وچّ ولکھن ہستاخر ہے۔ کیروں کھوجی اتے سرڑی برتی دا ہون کارن لوک کہانی دے سنرچناتمک پہلوآں نوں پچھانن لئی اوہناں اپنی پی.ایچ.ڈی. دی کھوج پورے سرڑ نال کیتی۔ کیروں دیاں کہانیاں دے وشے منکھ دیاں ادھوریاں اچھاواں، کامناواں، ٹٹدے رشتیاں، پتی-پتنی سبندھاں دی تڑکن، سرمائیداری سماج وچّ منکھ اتے بھرشٹاچار دی دلدل وچّ دھس چکے سمچے سسٹم نوں آلوچناتمک درشٹی توں پیش کرن والے ہن۔ کیروں دا پہلاں ناول 'ناد-بند' چھپن نال ہی اوہ چرچہ چ آ گئے سن۔ اس ناول چ کیروں نے یوگ دھیان، فلسفہ، کام-واسنا اتے بندے دے چیتن-اوچیتن وچّ چلدے دوند نوں پکڑن دا یتن کیتا ہے۔ اسنے یاداں، ڈائری، پچھل جھات اتے ہور ورناتمک جگتاں راہیں اوہ اپنا کتھانک اساردا ہے۔ اس دے ناولاں وچّ دارشنک فلسفہ، لوک دھرائی ویروے اتے اتہاسک تتّ اس دی ناولی ولکھنتا نوں درساؤدے ہن۔ اس دی وچاردھارک پرتیبدھتا سادھارن منکھ اتے اس دے جیون یتھارتھ نال جڑے ہوئے انیکاں پکھ اتے پاسار اس دے ناولاں دے کیندر وچّ ہن۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی نقاد
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی شخصیتاں
پنجابی لوکدھارا وشوکوش

**پنجابی لوکدھارا وِشۉ کوش(لغت)** (نویں دلی، لوک پرکاشن. 1978) ڈاکٹر. سوہندر سنگھ ونجارا بیدی دی لکھی کتاب ہے۔ اٹھ جلداں وچّ مکمل اس وشوکوش(لغت) نوں نیپرے چاڑھن وچّ لکھاری دے پنتالی سال لگے۔ اس متعلق وچّ خود اس دے اپنے شبداں وچّ ایہہ کتھن دھیان یوگ ہے، "مینوں ایوں جاپدا ہے کہ میں پچھلے کئی جنماں توں لوکاں وچّ رل کے لوکدھارا دیاں روڑھیاں نوں سرجدا اتے بار-بار اوہناں دی پنر رچنا کردا رہا ہاں تے ہن ایہناں روڑھیاں نوں اکتر کرکے سامبھن دا کم وی جویں قدرت نے مینوں سونپیا ہووے۔............لوکدھارا دے کھیتر وچّ میرے دوارا کیتا کم ‘بوہل وچوں اک پراگا چھٹن دے تلّ ہے۔’ ڈھیر سارا کم کرنا تاں اجے باقی ہے۔"
### اندراز مطابق لسٹ
اس کوش(لغت) دی پہلے جلد وچّ پنجابی دے حروف تہجی مطابق پہلے اکھر اڑا توں لے کے سسا تکّ ادراج درج ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجابگٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباں
بانی بسو

**بانی بسو** (جنم 11 مارچ 1939) اک بنگالی بھارتی لکھاری، مضمون نگار، نقاد اتے شاعرہ ہے۔ اسنے  سکاٹش چرچ کالج  اتے کلکتہ یونیورسٹی توں پڑھائی کیتی۔ 

## کیریئر
باسو نے 'جنمبھومی ماتربھومی' دی اشاعت دے نال ناول کار دے طور تے اپنے کیریئر شروع کیتا۔ اس دے ناول بنگال دی پرمکھ ساہتی اخبار 'دیش' باقاعدگی نال چھاپے گئے ہن۔ اس دے مکھ کارجاں وچ *سویت پتھریر تھالا* (سنگمرمر دا تھال)، *ایکسے پا* (اکی قدم)، *میتریئے جاٹکا*(میتھریا دا جنم، *گاندھروی*، 'پنچم پرش* *اشٹم گربھ' (اٹھواں گربھ) ہن۔ اس نوں 'انترراگھات' (دھروہ) انند انعام اتے * متیریا جاتک * لئی لئی تارشنکر انعام نال نوازیا  گیا۔ اسنوں سشیلا دیوی برلا اوارڈ اتے ساہت سیتو پرسکار وی مل چکے ہن۔  اوہ وڈے پدھر تے بنگالی وچ ترجمہ کردی ہے اتے لیکھ، لگھو کہانیاں اتے کویتا لکھدی ہے۔ 

## رچناواں
* *سویت پتھریر تھالا* (1990)
* *گاندھروی* (1993)
* *موہن* (1993)
* *ایکسے پا* (1994)
* *متیریا جاتک* (1999)
* *اشٹم گربھ* (2000)

## اوارڈ
بانی باسو نوں بنگالی ساہت وچ اس دے یوگدان لئی بھارت دے سبھ توں ودھ ساہتک ایوارڈاں وچوں اک ساہت اکادمی اوارڈ 2010,ایہہ انعامی تقریب 15 فروری 2011 نوں نویں دلی وکھے منعقد کیتی گئی سی۔ 

## حوالے

گٹھ:بنگالی لوکگٹھ:بنگالی شخصیتاںگٹھ:لکھاریگٹھ:بنگالی لکھاریگٹھ:زندہ لوک
جیٹ لی

**جیٹ لی** (جنم 26 اپریل 1963) چین دا اک اداکار، گائک، لکھاری، فلم پروڈیؤسر، مارشل آرٹسٹ اے۔ اوہ چین دا ووشو چیمپین وی اے۔

## مڈھلا جیون
لی دا جنم بیجنگ وچّ ہویا اتے ایہہ دو بھائی اتے دو بھیناں وچّ سبھ توں چھوٹا سی۔ ہلے لی دو سالاں دا ہی سی اتے اس دے پیؤ دی موت ہو گئی سی۔ 

## حوالے

## پیوند به بیرون
* ذاتی ویب سائیٹ 
* پایگاه اطلاعات فیلم اینترنتی

گٹھ:چینی لوکگٹھ:اداکار
صدر الدین عینی

** صدرالدین عینی ** (تاجک بولی:Садриддин Айнӣ) (پیدائش: 27 اپریل 1878ء - وفات: 15 جولائی 1954ء) تاجکستان دے قومی شاعر، ناول نگار تے دانشور نیں۔

**صدر الدین عینی** (تاجک: Садриддин Айнӣ, فارسی: صدرالدين عيني, جاں **سدردین عینی**؛ 27 اپریل 1878 - 15 جولائی 1954) اک تاجک دانشمند سی جسنے شاعری، گلپ رچنا، صحافت، اتہاس اتے کوشکاری وچّ کم کیتا۔
## حالات زندگی
صدرالدین عینی مزدور خاندان وچ 27 اپریل 1878ء نوں امارت بخارا، روسی سلطنت وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم لئی  اپنے بھائی دے کول  بخارا چلے گئے۔ 1934ء وچ روسی مصنفاں دی کانگرس وچ تاجکستان دی نمائندگی کیتی۔ انھاں نے تاجکستان اورتے ازبکستان وچ روسی انقلاب لئی راہ ہموار کیتی۔

## اعزازات
* 1931ء - لیبرر ریڈ فلیگ آف تاجکستان 
* تاجکستان دا قومی شاعر 
* 1944ء - آرڈرآف لینن (پہلی وار) 
* 1948ء - آرڈرآف لینن (دوسری وار) 
* 1949ء - آرڈرآف لینن (تیسری وار) 
* 1949ء - اعزازی ڈاکٹریٹ لینن گراڈ اسٹیٹ یونیورسٹی 
* 1950ء - صدر تاجکستان اکادمی آف سائنسز 
* 1953ء - آرڈر آف ریڈ فلیگ آف لیبر 
* 1958ء - صدرالدین عینی دے یادگاری ڈاک ٹکٹ دا اجراء 

## وفات
صدرالدین عینی 76 سال دی عمر وچ 15 جولائی 1954ء نوں دوشنبہ، تاجکستان، سوویت یونین وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

 

گٹھ:تاجکستانگٹھ:تاجک لوکگٹھ:تاجک شخصیتاںگٹھ:سویت یونینگٹھ:سویت شخصیتاں
شروتی ہاسن

**شروتی راجلکشمی ہاسن** (جنم 28 جنوری 1986) دکھنی بھارت دیاں فلماں اتے بالیوڈّ دیاں فلماں وچّ کم کرن والی اک بھارتی اداکارہ، گائکہ، گیت کار اتے ڈانسر ہے  اسدے ماں پیؤ سارکا اتے کمل ہاسن فلمی ستارے ہن.

## کم
اس نے اپنی اداکاری دی شروعات ایکشن ڈرامہ فلم  *لکّ* راہیں کیتی. اس توں پہلاں بال کلاکار دے روپ وچّ کم کیتا. 2012 وچّ اسنے ہندی فلم دبنگ دے تیلگو پنر نرماتا فلم گبر سنگھ وچّ کم کیتا جو بہت سفل رہی  تیلگو  فلماں دے نال نال ایہہ ہندی فلماں وچّ وی اک وڈی اداکارہ بن کے ابھری ۔ اداکاری دے نال نال اسنے گائکی  وی کیتی ۔  اپنے سفل کیریئر وچّ اسنے فلمفیئر ایوارڈ حاصل کیتا اتے اس نے اپنے آپ نوں دکھنی بھارتی سنیمے دیاں اداکاراں وچوں اگے لیا ک کھڑا کیتا ۔
 
**شروتیہاسن**  ' * شروتیراج لكشمی ہاسن * '(پیدائش 28 جنوری 1986ء)، جنوبی بھارتی فلماں تے بالی ووڈ وچ اداکاری کرنے والی بھارتی اداکارہ، گلوکارہ، کمپوزر تے رقاصہ نيں۔ انہاں دے والدین ساریکا ٹھاکر تے کمل ہاسن نامی فلمی ستارے نيں۔
## مڈھلا جیون
شروتیہاسن د‏‏ی پیدائش 28 جنوری 1986 نو‏‏ں چنويں، بھارت وچ اداکار کمل ہاسن تے ساریکا ٹھاکر دے گھر وچ ہوئی۔ شروتی ہاسن  کی ماں نصف مراٹھی تے نصف راجپوت اے جدو‏ں کہ اس دے والد اک تامل نيں،  اس د‏ی چھوٹی بہن اکشرا قومی بال روم لاطینی رقص دے لئی بھارت د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں تے اداکارہ وی نيں۔  شروتی ہاسن   نے چنائی وچ ایباکس مونٹیسوری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے سینٹ اینڈریو دے کالج  ممبئی وچ نفسیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ شروتی ہاسن   سنیما تے موسیقی اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی  تے آخر وچ چنائی واپس آنے تو‏ں پہلے، کیلی فورنیا میوزیشن انسٹی ٹیوٹ وچ موسیقی سیکھنے دے لئی امریک‏‏ا دا سفر کیتا۔ 

## اداکاری

بطور اداکارہ شروتیہاسن نے پہلی ایکشن ڈراما فلم لک وچ اداکاری کيتی۔ اس تو‏ں پہلے چائلڈ آرٹسٹ دے طور اُتے فلماں وچ کم کرچکيت‏یاں سن تے اپنے والد کمل ہاسن د‏‏ی فلم ہے راما وچ اک مختڈر کردار وی ادا کیتا سی ۔ 2012 وچ انہاں نے سلمان خان د‏‏ی ہندی فلم دبنگ دے تیلگو ری میک گبر سنگھ وچ کم کیتا جو بہت زیادہ کامیاب رہی۔ تیلگو فلماں دے نال نال اوہ ہندی فلماں وچ وی اک وڈی اداکارہ دے طور اُتے ابھری نيں۔ اداکاری دے نال نال انہاں نے گائیکی تے موسیقی ہدایت وی کیتا ا‏‏ے۔

## فلماں

## متعلقہ روابط
* لسٹ بھارتی فلمی اداکاراواں
* بھارتی سنیما
**لسٹ جنوبی بھارتی فلم اداکاراواں**

* انوشکا شیٹی
* کاجل اگروال
* ترشا کرشنن
* تمنا بھاٹیہ
* شریا سرن

* شروتی ہاسن
* الیانا ڈی کروز
* سامنتھا روتھ پربھو
* تاپسی پنوں
* نین تارا

* امالا پال
* آسین
* ہنسیکا موٹوانی
* چارمی کور
* کاویری جھا

* ایمی جیکسن
* جینیلیا ڈی سوزا
* انجانا سکھانی
* پریامنی
* آرتی اگروال

* انجلی (اداکارہ)
* پرانیتا سبھاش
* دکشا سیٹھ
* ممتا موہنداس
* ریچا گنگوپادھیائے

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
۔
 

گٹھ:1986 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی گلوکار
گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی خواتین ماڈل
گٹھ:بھارتی صو‏‏تی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکارائاں
گٹھ:بھارتی گلوکارائاں
گٹھ:تمل شخصیتاں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو پس پردہ دے گلوکار
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی تمل شخصیتاں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی ہندوستانی خواتین گلوکارائاں
گٹھ:راک گلوکاراواں

 
گٹھ:جم 1986
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
سکھدیو مادپوری

**سکھدیو مادپوری** (جنم 12 جون 1935) اک پنجابی لکھاری ہن۔ اوہ پنجابی لوک ادب تے ثقافت نوں سامبھن ہت لگاتار لکے ہوئے ہن۔ 2015 وچّ اوہناں نوں پنجابی بال ساہت وچ پائے اپݨے سمچے یوگدان دے صدقہ ساہت اکادمی دے بال ساہت انعام نال اعزازیا گیا۔

## جیون اتے کم
سکھدیو مادپوری دا جنم 12 جون 1935 نوں لدھیاݨا چنڈی گڑھ روڈ تے سمرالا دے کول پنڈ مادپور وچ ہویا۔ اوہناں نے نالدے پنڈ دے سرکاری ہائی سکول جسپالوں توں میٹرک کیتا تے فیر جے بی ٹی کرکے پرائمری اسکول وچ استاد بݨ گئے ۔ اوہناں نے پرائیویٹ طور تے اپنی پڑھائی جاری رکھی اتے پنجابی دی ایم اے کر لئی۔ 1978 تکّ معلمی دے لمے تجربے اتے زمینی پدھر تے لوک-تتھاں دا مجموعہ کرن دے بعد اوہ پنجاب سکھیا بورڈ دے موضوع ماہر (پنجابی) وجوں تے بال رسالیاں 'پنکھڑیاں' اتے 'پرائمری سکھیا' دے سمپادک وجوں کم کرن لگے اتے 1993 تکّ کم کیتا۔ 1993 وچّ ریٹائرڈ  ہون دے بعد اوہ اپنے مڈھلے شوق، لوک ثقافت دی سانبھ سنبھال وچ اکمن ہو کے جٹے ہوئے نیں ۔ اوہناں نے پنجاب دیاں لوک کہاݨیاں، لوک بجھارتاں، اکھوتاں تے لوک بولیاں نوں پنڈ-پنڈ جا کے اکتر کیتا اے ۔

## رچناواں
* بجھارتاں (1956)
* زری دا ٹوٹا [سمپادن] (1957)
* پرایا دھن (ناٹک)
* گاؤندا پنجاب (مالوے دے لوک-گیت) [سمپادن] (1959)
* پنجاب دیاں وراثتی کھیڈاں (2005)
* ککلی کلیر دی
* پھلاں بھری چنگیر
* پنجاب دے لوک نائک
* پنجاب دیاں لوک کھیڈاں
* باتاں دیس پنجاب دیاں
* نینا دے ونجارے
* مہک پنجاب دی: پنجاب دے جٹاں دی لوکدھارا 
* کھنڈ مشری دیاں ڈلیاں
* لوکگیتاں دیاں کولھاں : شگناں دے گیت
* کلر دیوا مچدا: لوک دوہے تے ماہیا 
* پنجابی سبھیاچار دی آرسی: سومے تے پرمپرا

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
سادھو سندر سنگھ

**سادھو سندر سنگھ**، 3 ستمبر 1889 نوں پٹیالہ وچ جمیا سی۔ اوہ اک عیسائی بھارتی سی۔ اوہ شاید ہمالیا دے ہیٹھلے علاقے وچ 1929 وچ مویا سی۔

## مڈھلا جیون
سادھو سندر سنگھ دا جم اک سکھ پروار وچ پٹیالہ راج وچ ہویا سی۔ سادھو سندر سنگھ دی ماں اس نوں سدو سادھوئمّ دی سنگت وچ رہن لے جاندی سی، جو وناں جنگلاں وچ رہندے سن۔ اوہ سندر سنگھ نوں لدھیانہ دے عیسائی سکول وچ انگریزی سکھن بھیجیا اس نے اک بائیبل خریدی اتے اسدا اک اک پنہ اپنے متر دے ساہمنے ساڑ دتا۔ تن راتاں دے بعد، ریل پٹری اتے خودکشی کرن توں پہلاں اس نے اشنان کیتا، جدوں اوہ اشنان کر رہا سی، سادھو نے زور نال کیہا کون اے سچا ربّ۔ جیکر ربّ نے اپنا اصل اس نوں اس رات نہ دسیا ہندا تاں اوہ خودکشی کردا۔ کہندے ہن سویرا ہون توں پہلاں ہی سادھو سنگھ نوں عیسیٰ مسیح دا اسدے چھدے ہوئے ہتھاں سمیت زیارت ہوئی (پر حضرت عیسی علیہ سلام دے نا تے ہتھ چھدے نا سولی ہوئی)۔

گٹھ:عیسائی دھرم
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:عیسائیت
گٹھ:عیسائی
کاسوبی قبراں

کمپالا، یوگینڈا وچّ **کاسوبی قبراں**، چار کبکاں (بگندا دے راجے) اتے بگندا دے شاہی پروار دے ہور میمبراں لئی دفنائے جان دی تھاں ہے۔ سٹے وجوں، ایہہ سائیٹ گنڈا لوکاں لئی اک اہم روحانی اتے سیاسی سائیٹ بنی ہے، اتے نال ہی روائتی آرکیٹیکچر دا اک اہم اداہرن وی ہے۔

کجھ وڈیاں عمارتاں مارچ 2010 وچ لگبھگ پوری طرحاں اگّ لگن نال تباہ ہو گئیاں سن، جسدا کارن جانچ جاری ہے۔ نتیجے وجوں، جولائی 2010 وچ اس نوں خطریاں دی ورلڈ ہیریٹیج سائیٹس دی لسٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔  

بگانڈا راج نے اپنے راجیاں دیاں قبراں نوں دوبارہ بناؤن دی سونہہ کھادھی ہے اتے صدر مسیوینی نے کیہا کہ یوگینڈا دی قومی سرکار سائیٹ دی بحالی وچّ مدد کریگی ۔
## گیلری


File:Kampala Kasubi Tombs (2063512459).jpg
File:Kampala Kasubi Tombs Thatch (2064304884).jpg
File:Kasubi thatch.jpg
File:Kasubi tombs plan detailed cyark.jpg
File:Kasubi tombs.JPG
File:Siteviewlarge-kasubi tombs-he.jpg



## حوالے

گٹھ:قبراں
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:یوگینڈا
نادیہ بولینگر

**جولیٹ نادیہ بولینجر** (; 16 ستمبر 188722 اکتوبر 1979) اک فرانسیسی سنگیتکار، کنڈکٹر اتے معلمہ  سی۔ اوہ 20ویں صدی دے بہت سارے پرمکھ کمپوزراں اتے سنگیتکاراں نوں سکھلائی دین لئی مشہور ہے۔ اسنے کدے-کدے اک پیانو ماہر اتے آرگینسٹ وجوں وی کیتا۔
اسنے مغربی سنگیت دی دنیا نوں سنگیت دی اوہناں باریکیاں توں نوں واقف کرایا، جنہاں نوں پہلاں کدے سیانیا ہی نہیں گیا سی۔ 

اوہ اک سنگیت نال جڑے پروار توں سی اتے اسنے پیرس سنگیت یونیورسٹی وچّ اک طالبہ وجوں جلدی سنمان حاصل کر لئے سن۔ لیکن، اسنے ایہہ مندے ہوئے کہ اس کول اک سنگیتکار دے روپ وچّ کوئی خاص قابلیت نہیں سی، سنگیت لکھنا چھڈّ دتا اتے اک سنگیت استاد بن گئی۔  اس اہلیت وچّ، اسنے جوان سنگیتکاراں دیاں، خاص روپ نال امریکہ اتے ہور انگریزی بولن والے دیساں توں، کئی پیڑیاں نوں متاثر کیتا۔ نادیہ دے شاگرداں وچّ لیونارڈ برنسٹائن، آرون کاپلینڈ، کونسی جونس، ایسٹر پیاججولا، فلپ گلاس، جان الئٹ گارڈینر ورگے سنگیتکار شامل ہن۔
 
نادیا نے پیرس وچّ پڑائی پوری کرن دے بعد برطانیہ اتے امریکہ وچّ مشہور سنگیت ادارےآں ، جنہاں وچّ جولئٹ سکول، یہودی موئنوہن سکول، رائل کالج آف میوزک اتے رائل اکیڈمی آف میوزک ورگے وڈے ادارے وی شامل ہن، وچّ سنگیت دا مطالعہ کیتا، لیکن اپنے جیون دے وڈے حصے لئی اسدا پرمکھ آدھار اسدے پروار دا پیرس وچلا فلیٹ سی، جتھے اوہ 92 سال دی عمر وچّ اپنی موت تکّ اپنے کیریئر دے شروع توں ہی ستّ دہاکے سنگیت سکھان دا کم کردی رہی۔ 

اوہ پہلی عورت سی جسنے امریکہ اتے یورپ وچّ کئی پرمکھ آرکیسٹرا دا سنچالن کیتا، جنہاں وچّ بی بی سی سمفنی، بوسٹن سمفنی، حالے آرکیسٹرا اتے نیویارک فلہارمونک ورگے میوزک کانسرٹ وی شامل سن۔ اسنے کوپلینڈ اتے سٹراونسکی نال کماں سہت، کئی عالمی پریمیراں دا پربندھ کیتا۔

## حوالے

گٹھ:فرانسیسی سنگیتکار
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاںگٹھ:فرانسیسی لوکگٹھ:فرانس
پنجاب دی لوکدھارا تے پنجابی جیون

**[[ڈاکٹر کرنجیت سنگھ]]** دی  لکھی گئی ایہہ کتاب پنجاب دے لوکاں دی رہنی-سہنی، آچار-وہار، کھان-پین،  ریتی-رواج  وغیرہ پنجابی جیون نوں تے پنجاب دی لوکدھارا نوں پیش کردی ہے۔ اس کتاب وچ پنجاب دی لوکدھارا تے پنجابی جیون نوں وکھ-وکھ پاٹھاں دے ادھار تے ونڈیا گیا ہے جویں دھرتی تے لوک ، سمجک یتھارتھ، 'لوک' دے سماجک جیون دا پرتیبمب، پنجابی لوکدھارا وچ ٹونا-دھرما تتّ، پنجابی لوکدھارا وچ سماجی-راجسی تتّ ۔ لکھاری نے ایہہ کتاب مرحوم مہیندر سنگھ رندھاوا دی یاد نوں نذر کیتی گئی ہے ۔
  
## رچنا
لیکھک مطابق لوکدھارا اجیہا ذہنی تے روحانی ورتارا ہے، جس وچوں سماجی جیون دی جھلک ویکھی جا سکدی ہے اتے اس لئی پنجابی لوکدھارا وچوں پنجابی جیون دی جو جھاکی پرتکھّ ہندی ہے اس نوں الیکن دا یتن کرن بارے آکھدا ہے۔ اس سبندھ وچ پہلے یتن وجوں سبھ توں پہلاں لوکدھارا دے سرجک نوں کسے اک پرپیکھ وچ رکھ کے ویکھدا ہویا، اس لئی پرکرتی-منکھرتی سبندھ نوں اپنا وداع بندو بناؤندا ہے۔ پرکرتی نوں اک ویاپک واستومکھ یتھارتھ دے روپ وچ گرہن کیتا گیا ہے اتے منکھی سماج نوں اس یتھارتھ دا اک ٹوٹا سویکاریا ہے ۔ پرکرتی اتے منکھ دا اک دونداتمک سنبندھ ہے۔
     
سماج وی کوئی ستھت ہوند نہی ۔ ایہہ گتی شیل ہوند ہے ۔ اس لئی سماجک یتھارتھ نرنتر پرورتن دا وشا ہے ۔ اس پرورتن دی اتہاسک پچھان ہو سکدی ہے جس نوں اتپادن پنالی اتے اتپادن دے سادھناں نال منکھ دے سبندھ نشچت کردے ہن ۔ ایہہ سبندھ ہی اس دی چنتن پنالی نوں وی نشچت کردے ہن ۔ ایہناں سبندھاں وچ تبدیلی منکھ دی سماجک ستھتی نوں، اس دی جیون جاچ نوں اتے اس دی چیتنا تے مانسکتا نوں پبھاوت کردی ہے ۔ منکھی سماج دا پہلا روپ (آدم سماج) اتپادن پرنالی، آرتھک پدھر اتے جیون دی پرستھتی کرن سانجھیوالتا تے سمانتا دا سماج ہے ۔ باقی سبھ سماجک روپ ورگاں وچ ونڈے ہوئے سماج ہن اتے نابرابری تے انکمائی   دولت نوں ہڑپنا ایہناں دی مول پرکرتی ہے ۔ آدم سماج دی لوکدھارا ٹونا چنتن نال سبندھت ہے اتے رسماں-رواجاں،رہ-ریتاں، وشواشاں تے سنسکاراں دے روپ وچ اس دے کجھ انش ہی پراپت ہن ۔ پنجاب دی لوکدھارا پرمکھ روپ وچ ورگ سماج دے جیون یتھارتھ نوں ہی پرتیبمب کردی ہے ۔ لوکدھارا دی پرکرتی ورگ-گتگ ہے ۔ پنجاب دیاں لوک-کہانیاں، لوکگیتاں، آدی توں ایہہ ستھتی روپمان ہندی ہے جس نوں کجھ اک مثالاں نال اس پستک وچ اجاگر کیتا گیا ہے  پنجاب دیاں سماجک اتے راجنیتک لہراں دی جو جھلک لوکدھارا دے جھروکھے وچوں پرتکھ ہندی دسدی ہے، اس توں اسیں اس نرنے ؛تے پجدے ہاں کہ لوکدھارا نیتی اتے راجنیتی توں اکا ہی وتریک نہیں ۔ بے انت لوک گیت، اکھان، محاورے اتے لوک-کہانیاں دا سبندھ سمیں دے راجسی جیون نال ہے، ایہہ گلّ وی اس پستک وچوں بھلی بھانت سپشٹ ہو جاندی ہے ۔

لوکدھارا دا سبندھ بھاویں آپمہارے چنتن تے بھاوَ-آویگ نال ہے پر پروکھ جاں پرتکھ ڈھنگ نال لوک-منک سماج دیاں واستوک شکتیاں توں پربھاوت ہوئے بناں نہی رہندا ۔ پربھاواں دی ونّ-سونتا بھاشاگت لوکدھارا نوں اک پرکار نال سرگراہی لوک-درشن دا ستھان پردان کردی ہے ۔ اپنے اس ادھیان وچ اسیں ویکھیا ہے کہ لوکدھارا کیول ساڈا پراتن ورثہ ہی نہیں، سمکالی 'لوک' دی سرجنا وی ہے ۔ لوکدھارا وچوں سانوں پنجاب دی پمپراگت سنسکرتی دے ہی درشن نہیں ہندے، پرکھیاں دیاں امنگاں تے ریجھاں دی جھلک ہی نہی ملدی، سگوں نال ہی ورتمان وچ وی ایہہ ساڈے لوکاں دیاں بھاوناواں دی آپمہاری ابھویکتی دا واہن بندی ہے اتے ایہناں سدھراں تے ریجھاں دی پورتی لئی سنگرام وچ سہائک بندی ہے ۔ لوکدھارا دی اس شکتی نوں سمجھن سمجھاؤن دا اک نمانا جیہا جتن اس ادھیان وچوں نظر آ جاندا ہے ۔

## حوالے

گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:پنجابی رہتلگٹھ:پنجابی ساہتگٹھ:لوکدھارا
شردھا کپور

**شردھا کپور** اک بھارتی(بالیوڈّ) اداکارہ اتے گائکہ ہے۔ اسنے اپنے کریئر دی شروعات تین پتی فلم نال کیتی، جس لئی اسنوں ودھیا نویں اداکارہ دے انعام لئی نامزد کیتا گیا سی۔ استوں بعد مکھ کردار وچّ اسدی پہلی فلم لو کا دی اینڈ (2011) سی ۔

## مڈھلا جیون
شردھا کپور دا جنم 3 مارچ 1989 نوں ممبئی وچّ ہویا۔ اسدا پیؤ شکتی کپور پنجابی مول دا ہے اتے اسدی ماں شوانگی کولہپورے کپور مراٹھی مول دی ہے۔  شردھا اپنی ماں وانگ اپنے-اپنے نوں وی مراٹھی ہی مندی ہے۔

شردھا دی پڑھائی امریکن سکول آف بامبے وچ ہوئی ہے۔ اتھے اوہ فٹ بال اتے ہینڈبال کھیڈن دی شوقین سی۔ استوں بعد وچ اوہ پڑھن لئی باسٹن گئی پر پروڈیوسر امبیکا ہندوجا نے اسنوں پھیسبکّ تے دیکھن توں بعد اپنی فلم تین پتی وچ اک پاتر دے رول کرن لئی چنیا۔

## فلمی جیون
شردھا کپور نے فلمی دنیاں وچ پرویش فلم تین پتی نال کیتا جس وچ امیتابھ بچن، بین کنگسلے اتے آر مادھون نے وی رول کیتا۔ اس فلم وچ شردھا نے **اپرنا کھنہ** نام وجوں اک کالج دی ودیارتھن دا رول ادا کیتا۔ اس رول وجوں اسنوں پھلمپھیئر سروشریشٹھ مہلا ابھینیتری دے پرسکار لئی وی نامزد کیتا گیا سی پر ایہہ فلم باکس آفس تے اسپھل رہی۔ استوں بعد اسنے یش راج پھلمس دے نال تنّ فلماں کرن دا سودا کیتا اتے ٹین کامیڈی - لوَ کا دی اینڈ فلم وچ نظر آئی۔ اس وچ شردھا نے اک کشور کالج ودیارتھن دا رول کیتا جو کہ اپنے پریمی دے دھوکھا دین توں بعد اس خلاف سازش رچدی ہے۔ پر اسدی ایہہ فلم وی باکس آفس تے نہیں چلی۔ اس فلم دی بھاویں رلویں آلوچنا ہوئی پر شردھا کپور نوں ضرور سکاراتمک آلوچنا پراپت ہوئی۔ اپنے کارج لئی شردھا نوں سروشریشٹھ ابھنییتری دا پرسکار وی پراپت ہویا۔ اس توں بعد یش راج نے فلم اورنگزیب وچ مپکھّ بھومکا دین بارے پیش کش رکھی۔ پر شردھا نے مہیش بھٹّ دی فلم عاشقی 2 کرن نے فیصلہ لیا۔ اسدے نال ہی اسدا یش راج پھلمس نال تنّ فلماں کرن دے کانٹریکٹ ردّ ہو گیا۔

2013 وچ رومانٹک گیتاں نال بھرپور آئی عاشقی 2، 1991 دی کلاسک عاشقی دی اگلی کڑی سی جس وچ شردھا کپور شامل سی۔ اس فلم وچ اوہ **آروہی کیشو شرکے** دی بھومکا نبھاؤندی ہے جو کہ چھوٹے شہر وچ اک بار گائکہ ہے۔ پر اک مشہور گائک راہل جیکر دی مدد نال اک وڈی سفل گائکہ بندی ہے۔ شردھا دی  اس فلم نے باکس آفس سے بھرپور سفلت حاصل کیتی اتے 100 کروڑ توں ودھ کمائی کیتی۔ اسنوں باکس آفس دوارا **بلاکبسٹر** وی گھوشت کیتا گیا۔ اسں سال ہی شردھا اک ہور فلم **غوری تیرے پیار میں** وچ نظر آؤندی ہے۔ اس فلم وچ اوہ عمران خان دی منگیتر دی بھومکے نبھاؤندی ہے۔ مگروں 2013 وچ FHM India دوارا کرائے گئے اک سرویکھن **دنیاں 2013 وچ 200 ییکسی مہلاواں وچوں شردھا کپور #5ویں تھاں تے رہی۔**

استوں بعد 2014 وچ شردھا موہت سری دی فلم ek villain وچ نظر آئی، جس وچ اسنے **گلیاں** نام دا گیت وی گایا۔ اس فلم اک  اپرادھی(**سدھارتھ ملہوترا**) دے دوآلے چلدی ہے، جسدی بیمار پتنی(**شردھا کپور**) کسے دوارا بے رحمی نال مار دتی جاندی ہے۔ اس فلم نوں عامَ طور تے کوریئن فلم **آئی سعد دی ڈیول** توں چوری کیتا سمجھیا جاندا ہے، پر سوری اس فلم دے مولک ہون دا دعوہ کردا ہے۔ شردھا دی ایہہ فلم وی سفل رہی۔

## فلماں

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراں
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:۱۹۸۹ دے جم
ماجولاہ سنگاپورہ

**ماجولاہ سنگاپورہ** (; ; ) (لفظی میعنی **اگے ودھ سنگاپور**) سنگاپور دا دیسی گؤن ہے۔ 

## شاعری

## بارلے جوڑ

*''Majulah Singapura'' – Ministry of Defence 
*National Anthem 
*Singapore: ''Majulah Singapura'' – audio recording of the national anthem of Singapore with information and lyrics 
*National anthem page, Access to Archives Online (a2o), National Archives of Singapore 
*Singapore National Anthem information page at Singapore Infopedia 

زمرہ:ایشیائی ترانے
زمرہ:سنگاپور دیاں قومی علامات
زمرہ:سنگاپوری گؤن

گٹھ:قومی ترانے
گٹھ:ایشیا دے قومی ترانے
گٹھ:ایشیائی قومی ترانے
الحضر

**الحضر** (ہور ناں:ہترا ؛ عربی: الحضر ) نینیوا گورنوریٹ اتے عراق دے الجزیرہ علاقے وچّ اک پرانا شہر سی۔ اس نوں الہدر دے ناں نال جانیا جاندا سی، ایہہ ناں جہڑا اک وار پرانیاں لکھتاں وچ ظاہر ہندا ہے، اتے ایہہ کھورورن دے پرانے فارسی صوبے وچ سی۔ ایہہ شہر بغداد توں 290 کلومیٹر (180 میل) اتلے لہندے اتے موصل توں دکھن-لہندے  وچ 110 کلومیٹر (68 میل) دور ہے۔
 

 7 مارچ 2015 نوں عراقی افسراں سمیت وکھ-وکھ سروتاں نے رپورٹ دتی کہ دہشت گرد تنظیم عراق اتے اسرائیل سٹیٹ آف لیجینٹ (آئی ایس آئی ایل) نے ہترا دے کھنڈر نوں ڈھاہنا شروع کر دتا سی۔ 

اگلے مہینے داعش دی جاری کیتی گئی ویڈیو نے یادگاراں دی تباہی دکھائی ۔

## اتہاس
thumb|دیوی شاہیرو دی مورتی
thumb| ہترا وچّ 117-138ء وچ کانسی دا سکہ جاری کیتا گیا سی۔
 
کجھ لوکاں دا مننا ہے کہ ہترا شاید اشوریاں ولوں جاں ہخامنشی سلطنت ولوں بنایا جا سکدا ہے، جاں ممکنہ طور  تے تیجی جاں دوجی صدی ق م وچ  سلوقی سلطنت دے اثر تحت ہو سکدا ہے، پر پارتھیئن سمیں توں پہلاں شہر بارے کوئی بھروسے یوگ جانکاری نہیں ہے۔ 

پارتھیاں دے ماتحت پہلی اتے دوجی صدی عیسوی دے دہاکے دوران اک مذہبی اتے وپاری مرکز وجوں ہترا وجود وچ آیا ۔ بعد وچّ، ایہہ شہر ممکنہ طور  تے پہلے عرب دیساں دا راجگڑھ بن گیا، جو کہ دکھن-لہندے وچّ، ہترا توں اتلے چڑھدے  وچّ، پالمیرا، بعلبک اتے پیٹرا ولوں چلائے جا رہے عرب شہراں وچوں اک لڑی وچّ موجود ہے۔ ہترا توں قبضے وچ لیا گیا علاقہ اربہ دا راج سی جو اربن شہزادےآں دی حکمرانی  وچ  پارتھی سلطنت دی لہندی حد  تے اک   راج سی۔

ہترا جان الحضر اک اہم  سرحدی شہر بنیا اتے رومی سلطنت دوارا اس اپر لگاتار حملے کیتے گئے سن، اتے دوجی پرتھیان لڑائی وچّ اسنے  اہم کردار نبھائیا. اسنے ٹریجن (116/117) اتے سیٹیٹیمیوس سیورس (198/199), دوناں دا گھیرا  جھلیا ۔ ہترا نے 238 وچ شہرجور دی لڑائی وچ ایرانیاں نوں ہرایا، پر 241 وچ شاپور آئی دی ایرانی ساسانی سلطنت وچ ڈگّ پیا اتے تباہ ہو گیا. ہٹرا دے پتن دی روائتی کہانیاں، ارابا دے راجا دی دھی ن-دیرا دی کہانی ہے، جسنے شہر نوں شاپور دے ہتھاں وچ پھڑوایا۔ کہانی دسدی ہے کہ کویں شاپور نے راجے دا قتل کیتا اتے نادیرا نال ویاہیا، پر بعد وچّ اسنے اسنوں وی مار دتا سی۔

## مورتاں

File:Hatra-1453.jpg|Remains of several temples and ancient walls (2004)
File:Hatra-71339.jpg|Overview of the site in 2007
File:Hatra-Ruins-2006-5.jpg|May 2006
File:Hatra-Ruins-2006-6.jpg|May 2006
File:Hatra-Ruins-2008-8.jpg|November 2008
File:Hatra-Ruins-2008-9.jpg|November 2008
File:Crazy_Troop_Visit_Ancient_Ruins_of_Hatra_2.jpg|September 2010
File:Crazy_Troop_Visit_Ancient_Ruins_of_Hatra_6.jpg|September 2010
File:Hatra city.jpeg|September 2014
File:Hatra-1454.jpg|Detail of a temple, showing Hellenistic, Mesopotamian, Iranian, and Roman architecture.


## حوالے

گٹھ:عراق دی تریخگٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخگٹھ:قدیم تریخ
شیوانی ورما

**شوانی ورما** (جنم 19 مارچ، 1972) نوں برہما کماری شوانی دے ناں توں ودھیرے جانیا جاندا ہے۔ شوانی اک روحانی استاد ہے اتے "حوصلہ افزائی بلارا" ہے اتے اک  برہما کماری  معلمہ  ہے اتے 1995 دے لگبھگ ایہہ  برہما کماری ورلڈ سپرچوئل یونیورسٹی دی اک میمبر وی ہے۔

شوانی حوصلہ افزائی کورساں راہیں عوامی سیمینار اتے ٹیلیوژن پروگراماں دا سنچالن کردی ہے۔ 2014 وچّ، اسنوں "آل لیڈیز لیگ" دے اوارڈ نال نوازیا گیا۔

## جیون
شوانی دا جنم 19 مارچ، 1972 نوں پونا وچّ ہویا۔ اسنے 1994 وچّ، اپنی گریجوئیشن دی ڈگری الیکٹرانک انجینیئرنگ  وچّ پونا یونیورسٹی توں بطور گولڈ میڈلسٹ کیتی۔ 

## ٹی.وی سیریز
### ہندی
* راجیوگا میڈیٹیشن
* سوے پربندھک
* ہیپینیس انڈیکس
* اموشنل انٹیلیجینٹ
* لائف سکلس 
* گونگ اپ ایڈیکشن
* رلیشنشپس 
* انر بیوٹی
* پریکٹیکل سپرچئلٹی 
* بینگ بلیس
* بینگ لوَ 
* بینگ شکتی 
* بینگ ڈوائن
* گوڈ'س رویلیشنس
* ڈیپریشن
* لونگ ویلز
* پھارگونیس
* وزڈم آف دادی جانکی
* ڈیجاسٹر مینیجمینٹ

### انگریزی
* سوؤل کنیکشن (Soul Connection)
* گوئنگ بیونڈ (Going Beyond)
*ہیپینیس انلمٹڈ (Happiness Unlimited)
* ہلر ودئن (Healer Within)

## ایہہ وی دیکھو
* برہما کماری ورلڈ سپرچوئل یونیورسٹی
* Meditation
* Rajyoga

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Awakening With Brahmakumaris, website 
* http://www.bkdrluhar.com/00-htm/00-Shivani%20Lectures.htm 

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1972
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
پنجاب دا لوک ساہت (کتاب)

**پنجاب دا لوک ساہت**،  ڈاکٹر سوہندر سنگھ ونجارا بیدی دی لوکدھارا دے متعلق کتاب اے۔ اس کتاب وچ اَٹھ باب نیں۔ جیہناں دا تعلق دھنی تے پوٹھوہاری لہجیاں نال اے۔ لوک گیت سرلیکھ ہیٹھ وکھ وکھ شعری روپاں نال جان چھان کروائی ہاے۔   

## محل وقوع تے قدرتی خوبصورتی
پہلے حِصے وچ ونجارا بیدی نے دھن تے پوٹھوہار دے علاقیاں دے ناواں تے اوہناں دی قدرتی خوبصورتی تے محل وقوع بارے معلومات دِتی اے۔ سوآں دریا بارے تے اس وچّ وگدے پانی دی اہمیت دسدے ہوئے اس نال جڑیاں دند کتھاواں، کلر کہار دی دند کتھا، گھوڑی گالا دی دند کتھا، چیر پاڑ دی دند کتھا ،راجا رسالو دا پتھر ہونا، ڈین دی کمی، خیرا مورتی دی دند کتھا وغیرہ کتھاواں دا ذکر کیتا گیا اے۔

## میلے تے تہوار
لکھاری دسدا اے کہ دھن پوٹھوہار دے علاقیاں دے لوک وی ہور پنجابیاں وانگ تہواراں تے میلیاں دے بڑے شوقین نیں اس وچوں ایہ وی  پتا لگدا اے کہ ایہناں علاقیاں وچ ہُن چاہے زیادہ تر مسلمان لوک رہندے نیں پر پھر وی اتھے ہندواں تے سِکھاں دے متعلق میلے وی لگدے نیں۔

## کھیڈاں تے من پرچاواں
اس حصے وچ لکھاری نے دھن تے پوٹھوہار دیاں کھیڈاں دی اہمیت بارے معلومات دتی اے۔ اتھے دیاں مول کھیڈاں جپھل کوڈی، لمی کوڈی، پیر کوڈی، سونچی، چوپر، باراں ٹاہنی تے نیزا بازی وغیرہ نیں۔

## توہمات
اس حصے وچ لکھاری وہم بھرم بارے گلّ کردا اے کہ سائنس تے پڑھائی دی ترقی نال وہماں بھرماں نوں کافی سٹّ وجی اے۔ پر اجے وی پنڈاں دے لوکاں وچّ وہم بھرم رکھدے نیں جویں دِناں دے متعلق، سفر دے متعلق وغیرہ بھرم وہم لوکاں وچ پائے جاندے نیں۔

## سماجی جیون تے رہنی بہنی
ونجارا بیدی نے اتھے وسدے مکھ قبیلیاں گکھڑ، جننجوعیاں، جالکھ، اعوان،کہوٹ، کھوکھر، بھٹی بارے معلومات دیندے ہوئے اوہناں دے تریخی پچھوکڑ بارے مختصر معلومات دتی اے۔ ایہناں وچوں کچھ قبیلے جیہڑے پہلاں ہندو سی پر دیس ونڈ ویلے ہون والے قتل عام توں ڈردے ہوئے مسلمان بن گئے۔ جیہناں وچوں اک مکھ طور تے کسر قبیلہ سی۔

## پرانے تے تریخی اہمیت والے تھاں
لکھاری نے اس حصے وچ دھن تے پوٹھوہار دے خطے دی قدامت تے اس علاقے وچّ بنیاں تریخی عمارتاں تے کچھ متھہاسک پاتراں دیاں یاداں وچ اساریاں عمارتاں بارے دسیا اے۔ اک تاں ایہ اوہ علاقہ اے جتھوں پرانے حملہ آور داخل ہُندے سی۔ اس تھاں اُپر بہت ودھیا کتاباں دے سرجک پیدا ہوئے جیہناں وچوں پرسدھ ویاکرنی پاننی تے گناڈھے ورگے ودوان شامل نیں۔

## علاقائی پڑبولیاں
لکھاری نے اس علاقے دیاں پنجابی پڑبولیاں نوں مکھ طور تے دو بولیاں وچّ ونڈیا اے جویں پوٹھوہاری تے دھنی۔ ایہناں بولیاں دی گرائمر بارے ایہناں دے اچارن وچ تبدیلی دسدے ہوئے دوناں لہچیاں وچ نکھیڑا کیتا اے۔

## لوک گیت
لکھاری نے لوک گیت اتے شاعری وچ فرق دسدے ہوئے لکھیا اے کہ لوک گیت وچ سدھی شبداولی، سادگی، تجربہ دی سمچتا تے روپ دی سہجاتمکتا دسیا اے تے جدوں کوئی شاعری دی رچنا کردا اے تاں اوہ شبداں نوں سنواردا، شبداں دی چون ڈَھنگ نال کردا اے۔ لوک گیتاں وچ لکھاری، ماہیا، ٹپے، ڈھولے وغیرہ نوں وچاردا اے تے اوہناں نوں دھنی تے پوٹھوہاری لہجیاں دے لوک گیتاں دے سرلیکھ تحت الگ الگ وچاردا اے کیونکہ اوہ دسدا اے کہ اس نے ایہناں نوں دھنی دے لوکاں توں جیہڑے گیتاں نوں چنیا اے اوہ دھنی دے لوک گیت تے جو پوٹھوہاری لوکاں توں سنے نیں اوہ پوٹھوہار دے لوک گیت نیں

  
لکھاری نے مقامی ٹپے، تریخی گیت، شعری کتھاواں، ماہیے، ڈھولے، بولیاں، ویاہ، تھال، کرکلی، الاہنیاں، بجھارتاں وغیرہ دا ذِکر کیتا اے۔   

## حوالے

گٹھ:پنجابی کتاباں
لوکدھارا تے ادب

**لوکدھارا اتے ادب** ڈاکٹر سوہندر سنگھ ونجارا بیدی دی لوکدھارا نال متعلق کتاب اے۔ لوکدھارا لوک رہتل دا پاسار تے لوک-منک دی سہج ابھویکتی ہون کر کے کسے نسل دی رہتل دا مول سچ ہے۔ اس مجموعے دے کھوج – مضموناں وچ لوکدھارا تے لوک ادب دے چرتر، لچھن اتے اہمیت نوں سمجھن دی کوشش کیتی گئی ہے ۔ کجھ لیکھ کافی سماں پہلاں دے لکھے ہوئے ہن ، جو مہینہ وار رسالےآں وچ چھپے، پر اوہناں دی اہمیت نوں مکھ رکھدیاں اس مجموعے وچ شامل کر لیا گیا ہے ۔
## باب ونڈ
اس کتاب وچّ کلّ ستّ باب شامل ہن، ایہناں دا مختصر سار اس طرحاں اے۔

### لوکدھارا تے ادب
لکھاری نے لوکدھارا نوں پربھاشت کردے ہوئے اسنوں  لوک–من  نال گہرے روپ وچ جڑیا ورتارا دسیا ہے اتے ادب نال وی لوک ادب دا ڈونگھیرا تعلق ہے۔ کسے وی خطے دے ادب نوں سمجھن لئی سانوں اتھوں دی لوکدھارا نوں جاننا پویگا۔ جدید ادب دی بجائے قرون وسطی دے ادب وچ چاہے بیر شاعری ، صوفی شاعری،  گرمتِی شاعری تے  قصہ شاعری وغیرہ ہووے تاں لوکدھارا دا ودھیرے جھلکارا پیندا ہے۔ 

### لوکدھارا دی دیݨ (ادب، فن تے مذہب نوں)
لوکدھارا نے ادب، کلا تے دھرم نوں وڈملی دین دتی۔ لیکھک نے اس وچ دسیا ہے کہ لوکدھارا نے ادب نوں چھند،النکار ، رس، سہج آدی نال بھرپور کیتا ہے۔ دھرم دی اساری تاں ہوئی ہی لوکدھارا توں ہے۔ کیونکہ پہلاں قدرتی شکتیاں جو قابو نہی سی آؤدیاں اوہناں تے جادو-ٹونے کرکے پربھاو پایا جاندا سی۔ ہن اوہی روپ بدل کے دھرم بن گیا ہے۔ پرانے سمیاں وچ ہوئی چترکاری نے ہی کلا نوں اپجایا ۔ 

### لوکدھارا دا نامکرن
لکھاری مطابق لوکدھارا دا مطالعہ 19ویں صدی وچّ شروع ہویا،جدیں 1846ء وچّ  ڈبلیؤ جے. تھامسن  نے لوک–سبھیاچار دے سارے پرپنچ لئی ‘فوکلور’ شبد دی سرجنا کیتی ۔ فوکلور لئی ہور شبد وی ورتے گئے جویں ڈاکٹر کرنیل سنگھ تھند  نے کھوج نمبدھ لئی ‘لوکیان’ شبد ورتیا۔ ڈاکٹر ہربھجن سنگھ نوں اپنے کجھ لیکھاں وچّ فوکلور لئی لوک-ورثہ شبد ورتیا ہے ۔ 
### لوک-ادب دی اہمیت
لیک-ادب وچّ سمچی جاتی دے ادگر، پرورتیاں، بھاوناواں، دھارناواں منوتاں تے کلا-رچیاں نجتو توں سموہک روپ وچّ بدل کے روپمان ہندیاں ہن۔  اس وچ ونجارا بیدی 10 بھاگاں وچ لوک ادب دے مہتو سبندھی چرچہ کردا ہے۔ پہلے وچّ لوک ادب،دوجے وچ لوک گیت، تیجے وچّ لوک کہانیاں، چوتھے وچّ اکھاناں، پنجویں وچّ بجھارتاں تے چھویں وچّ لوک ناٹ سبندھی دھارناواں پیس کردا ہے۔ اگے بھاشا،لوکدھارا، لوک ادب دے وکاس تے لوک ادب دے وگیانک ادھٔین دی گلّ کردا ہے۔ 
### پنجابی شعری روایت
ڈاکٹر.ونجارا بیدی انوسار صدیاں دے اس لمے سفر دوران سمیں سمیں تے پنج پرمکھ شعری روایتاں- 
#. آدم شاعری
#.لوک شاعری
#.لوک-پرء شاعری
#.ادبی شاعری
#.بانی 
ایہہ پرمپراواں ہوند وچّ آئیاں۔

### کچھ لوک-ادب بارے
ونجارا بیدی لوک ادب دی تشریح اس طرحاں دندا ہے–منکھی جذبیاں، بھاوناواں تے انوبھواں نوں پرگٹاؤندی، پرمپرا دے انشاں نال بھری اوہ رچنا جس نوں سرل چتّ تے سادہ بدھی لوک رچدے ہن تے جس نوں جن–سموہ پروان کر کے پیڑیؤں–پیڑی اگے توردا ہے۔ 
لوک-ادب دے چار مکھ تتّ بندے ہن-
1.سرل-چت لوکاں دی رچنا 
2.جن-سموہ دی پروانگی 
3.لوک-پرمپرا دے انش 
4.مونہوں منہ چلیا آؤنا۔ پں 
### لوک-گیت
لوک-گیتاں دے اپجن تے وگسن لئی اک خاص سماجک واتاورن دی لوڑ ہندی ہے۔ لوک-گیت پرمپراگت ورثے دے روپ وچّ ستے-سدھتے پیڑھی در پیڑھی اگے تردے جاندے ہن۔ لوک گیتاں دی سمگری پرمپرا وچوں ہی لئی گئی ہندی ہے اتے اس دیاں جڑھاں سنسکرتی وچ ہندیاں ہن۔ لوک گیتاں دی رچنا ہر کال وچّ ہندی رہندی ہے۔ہر نویں پیڑی لوک –گیتاں دے بھنڈارے وچ اپنے ولیں وت موجب کجھ حصہ پا جاندی ہے۔
## حوالے

گٹھ:کتاباںگٹھ:پنجابی کتاباںگٹھ:لوکدھاراگٹھ:پنجابی رہتل
منجوشاس

منجوشاس اک بھارتی کلا جاں فن ہے، اس دے وچّ مندر دے سائز دے بکسیاں ہندے ہن جنہاں دے اٹھ تھم ہندے ہن. ایہہ بانس، جوٹ اتے کاغذ دے بنے ہندے ہن. اہناں بکسیاں تے ہندو دیوتیاں اتے دیوتیاں دیاں تصویراں اتے ہور چرتر اکیرے ہندے ہن. اہناں بکسیاں نوں بشہری پوجا وچ ورتیا جاندا ہے، جو کہ سپّ دیوتے دی عقیدت وچ اک تیوہار جو کہ بھاگلپور اتے نیڑلے علاقےآں، بھارت وچّ منایا جاندا ہے. 

منجوشا کلا انگ علاقے دی لوک کلا ہے جو بلا-بشاری دی لوک-کتھا  تے متشمل  ہے، انگ علاقے نوں موجودہ سمے وچّ بھاگلپور کیہا جاندا ہے. ملتا ایہہ بہار دا اک مشہور کلا ہے. منجوش کلا بھارت وچ کلا دے اتہاس وچ اکو اک کلا ہے جس دی کہانی دے ترتیب وار نال نمائندگی کیتی جاندی ہے اتے اک لڑی وچ ظاہر ہو رہی ہے.  اس کرکے اس نوں سکرول پینٹنگ وی کیہا جاندا ہے.

## وجود

منجوشا کلا جاں انگیا کلا کلا انگ پردیش (موجودہ دن بہار، جھارکھنڈ اتے لہندا بنگال ) وچ اپجی ہے،  جو کہ بہولا-وشہاسری پوجا وچ ورتی جاندی سی، اگست وچ عامَ طور تے سپّ دیوتے (ناگ) نوں مناؤن لئی ایہہ تیوہار منایا جاندا سی. منجوشاس کلا بھاگلپور، بہار دی لوک کلا ہے، اتے اس دی شروعات 7ویں صدی  وچّ ہوئی سی.

## اتہاس

جانکاراں دا کہنا ہے کہ بھگوان شیو دیاں پنج دھیاں مینا، بھوانی، دیوی، پدما اتے جیا جو کہ بشہاری (مطلب"زہر چکن والا شخص") دے طور تے جانیاں جاندیاں سن نوں دھرتی دی پوجا کرن لئی بینتی کیتی گئی سی. اوہناں دی ایہہ بینتی شیو نے بشہاری تیوہار دے روپ وچّ قبول کیتی سی. ایہہ کلا پہلاں کمبھر جاتی اتے ملک جاتی دے دو پرواراں ولوں کیتی جاندی سی. کمبھر جات منجوسا کلا وچّ مٹکے بناؤدی سی تے اس تے منجوسا کلا دی چترکاری سی اتے تیوہار وچّ اس دی پوجا ولوں کیتا جاندا سی. ملک دی جاتی اصل وچ "منجھاسے" بناؤندی ہے اتے اس ڈھانچے  تے منجوسا کلا نوں چترکاری کردی سی. اہناں دوواں تو علاوہ اک ہور کشمیری جاتی ہے، جو کہ ہے پتل دے مٹکے بناؤدی ہے. اج صرف دو پروار ہی بچے ہن جو اجے وی اس کلا دا زندہ رکھے ہوئے ہن.

پہلاں دو پنڈت پروار سیڈھی اتے بسنت پنڈت صرف مندراں واسطے منجوسا کلا بناؤدے سی، اس سیوا لئی اوہناں دے سارے خرچہ پنڈ چکدے سن. ایہہ کلا بھاگلپور وچّ لمبے سمیں لئی پرچلت رہی ہے پر 1931 -48 دوران ایہہ کلا بھاگلپور توں نکل کے ساہمنے آئی. ایس سمے دوران، برطانوی راج دے اک آئی سی ایس افسر ڈبلیو. جی آرچر اتے اسدی بیوی نے مدھبنی چترکاری اتے منجوش کلا بارے ہور جاننا شروع کیتا. اوہ نوں کلا دے اس روپ نال پیار ہو گیا. ڈبلیو.جی.آرچر  نے منجوسا کلا دے مجموعے نوں اکٹھا کر لیا اتے لندن وچ انڈیا آفس لائبریری وچ اک نمائش ہوئی اتے ایہہ آرچر کلیکشن دا حصہ بن گئی. پہلی وار منجوسا کلا نے بین القوامی اہمیت حاصل  کیتی. پر اس سمے پر برطانوی راج دے کارن اس کلا دے کاریگر پھل پُھلّ نہ سکے. اس سنہری انترال دے بعد منجوس کلا لپت ہون لگی اتے ایہہ کجھ لوکاں تکّ ہی محدود ہو کے رہِ گئی

## حوالے


## ہور پڑھو
* (see index: p.&nbsp;148-152)
*

گٹھ:فن
گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت دی تریخ
اُوما چودھری

**‎ اُوما چودھری** اک امریکی کیمسٹ ہے۔

## مڈھلے جیون اتے سکھیا
چودھری دا جم 1947 وچ بھارت وچ ممبئی وچ ہویا سی۔ اس نے 1968 وچ بھارتی راج ادارہ سائنس، ممبئی یونیورسٹی توں فزکس وچ بیچلر ڈگری حاصل کیتی سی۔ اس نے 1970 وچّ انجینیئرنگ  وچّ کیلٹیک توں سائنس وچّ ماسٹر ڈگری حاصل کیتی۔ دو سال بعد فورڈ موٹر کمپنی دے نال، اوہ ایم آئی ٹی وچّ داخل ہوئی جتھے اسنے کیمسٹری  وچ پی ایچ.ڈی.دی ڈگری حاصل کیتی۔ 

## کیریئر
اوہ 1977 وچّ ڈو پونٹ وچّ اک کھوج سائنسدان دے طور تے آئی.  ڈو پونٹ ڈے نیمرس اتے کمپنی دے کھوج مرکز وچّ ولیمنگٹن، ڈیلویئر وچّ ڈپانٹ تجرباتی سٹیشن وچّ
شامل ہوئی۔ 1985 تک اسنوں سینٹرل کھوج دے کھوج پربندھک دی ترقی دتی گئی سی۔ 1987 وچّ اسنے ڈوپونٹ دے سمرک سپرکنڈکٹنگ مادےآں وچّ کھوج دی کوشش کیتی اتے اک اجیہا پروگرام تیار کیتا جس نے 20 توں ودھ پیٹینٹ اتے 50 پرکاشن تیار کیتے۔ 1988 وچ اوہ الیکٹرونکس گروپ دی لیبوریٹری ڈائریکٹر بن گئی اتے 1991 تک اس دے ڈائریکٹر وجوں ترقی ہوئی۔ اگلے سال اس نوں کیمیکلز گروپ لئی جیکسن لیبارٹری دا لیبارٹری ڈائریکٹر تعینات کیتا گیا۔ 1993 وچ اوہ آر اینڈ ڈی ڈائریکٹر، سپیشلٹی کیمیکلز بن گئی۔ 1995 وچ اوہ ٹیریٹین اتپاداں لئی بجنیس ڈائریکٹر بن گئی، اتے 2 سال بعد کیمیکلز لئی بزنس پلاننگ اینڈ ٹیکنولوجی ڈائریکٹر نوں پروموٹ کیتا گیا۔ 1999 وچّ اسنوں ڈیوپنٹ انجینیئرنگ تکنالوجی دے ڈائریکٹر وجوں ترقی دتی گئی۔ 

گٹھ:جم 1947
گٹھ:زندہ لوک
طاہرہ مظہر علی

طاہرہ مظہر علی ((نی حیات) (5 جنوری 1924,   لاہور، برطانوی راج  &#x2013; 23 مارچ 2015, لاہور، پاکستان) اک پاکستانی عورت سی جو عورتاں دے حقاں لئی لڑدی سی۔ اوہ بے نظیر بھٹو دی صلاح کار اتے طارق علی دی ماں سی. اس دا شوہر،مرحوم مظہر علی خان وی سماج وادی جھکاء والا پاکستان دا مشہور صحافی سی۔

طاہرہ مظہر علی پنجاب دے سیاستدان سکندر حیات خان دی دھی سی اتے سردار شوکت حیات خان اتے بیگم محمودہ سلیم خان دی اک چھوٹی بھین سی۔https://pa.wikipedia.org/wiki/Tahira_Mazhar_Ali#cite_note-5 

** طاہرہ مظہر علی **(5 جنوری 1924ء۔ 23 مارچ 2015ء) کھبے بازو د‏‏ی اک پاکستانی سیاسی کارکن، سوانیاں دے حقوق د‏‏ی مہم چلانے والی، تے بے نظیر بھٹو د‏‏ی استانی سن۔ انہاں دے بچےآں وچ برطانوی پاکستانی سیاسی کارکن طارق علی ، 
توصیف حیات ، تے آسٹریلیائی صحافی ماہر علی شامل نيں۔
## ابتدائی تے پیشہ ورانہ زندگی
طاہرہ، برطانوی ہندوستان دے شہر لاہور وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انھاں نے اپنی بنیادی تعلیم لاہور دے قوئین میری اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ انہاں د‏‏ی شادی 17 سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔ انہاں دے شوہر مظہر علی خان (1917–1993) پاکستان ٹائمز دے اک صحافی تے ایڈیٹر سن تے سوشلسٹ جھکاؤ رکھدے سن ۔
طاہرہ پنجابی سیاستدان تے برطانوی پنجاب دے سابق وزیر اعلیٰ سکندر حیات خان (1892–1942) د‏‏ی بیٹی تے سردارشوکت حیات خان (1915–1998) تے بیگم محمودہ سلیم خان (1913–2007) د‏‏ی چھوٹی بہن سن ۔

طاہرہ اپنے شوہر دے نال کمیونسٹ پارٹی تے پروگریسو پیپرز لمیٹڈ (پی پی ایل) دا حصہ سن۔ 
طاہرہ مظہر علی نو‏‏ں جنرل محمد ضیاء الحق د‏‏ی آمریت د‏‏ی بھرپور مخالفت کرنے اُتے جیل بھیج دتا گیا سی۔ اوہ سوانیاں وچ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی جنگ دے نال کارکناں دے حقوق د‏‏ی جنگ وچ شامل ہونے والی پہلی شخص سن ، سوانیاں دے حقوق اُتے ضیا دے حملے د‏‏ی مزاحمت کيتیاں گئیاں۔ 
بھانويں اوہ اک متمول خاندان وچ پیدا ہوئی سی ، لیکن اوہ 60 سال تو‏ں زیادہ عرصہ تک مزدوری تے سوانیاں دے حقوق دے لئی سرگرم کارکن رہیاں۔ طاہرہ مظہر علی نے 1950 وچ پاکستان وچ ڈیموکریٹک ویمن ایسوسی ایشن (DWA) تشکیل دی۔ پاکستان وچ پہلی بار انہاں د‏‏ی سربراہی وچ سوانیاں دا عالمی دن منایا گیا جتھے کھلے عام تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ سوانیاں نو‏‏ں مساوی حیثیت تے حقوق دتے جاواں۔
زندگی دے آخری سالاں وچ انھاں فالج دے اٹیک ہوئے، جس تو‏ں اوہ جزوی طور اُتے مفلوج ہوئے گئياں سن۔ انھاں نے بہت ساری ممتاز پاکستانی سوانیاں د‏‏ی استاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔
## موت تے میراث
طاہرہ مظہر علی 23 مارچ 2015 نو‏‏ں لاہور وچ فوت ہوگئياں۔
تجربہ کار پاکستانی صحافی تے انسانی حقوق دے کارکن آئی اے رحمان نے ڈان اخبار وچ انھاں خراج تحسین پیش کردے ہوئے کہیا کہ اوہ "سچی کارکن" سن۔
اور انہاں نے ہندوستان تے پاکستان دے وچکار سوانیاں دے حقوق تے قیام امن د‏‏ی کوششاں دے لئی اان د‏‏ی خدمات دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1924
گٹھ:پاکستانی شخصیتاںگٹھ:لاہور دے لوک
گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں
گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:حیات خاندان
سائرہ افضل تارڑ

**سائرہ افضل تارڑ**  اک پاکستانی سیاستدان ہے جو موجودہ سمیں پاکستان دیاں قومی صحت سیواواں دی ریگولیشن اتے تالمیل لئی جونیئر وزیر دے روپ وچ کم کردی ہے۔ پاکستان مسلم لیگ (این) دی اک میمبر، اوہ 2008 توں حلقہ حافظ آباد-I توں پاکستان دی نیشنل اسمبلی دی چنی ہوئی میمبر رہی ہے۔ 

## سیاسی کیریئر
سائرہ افضل تارڑ  نوں پاکستان مسلم لیگ (این) دی ٹکٹ تے 2008 دے چون حلقےاین.اے. 102 (حافظ آباد-I) توں پہلی واری پاکستانی عامَ چوناں وچّ نیشنل اسمبلی دی میمبر چنیا گیا سی۔

اوہ پاکستانی عامَ چون 2013 وچ نیشنل اسمبلی دی میمبر دے روپ وچ پاکستان مسلم لیگ (این) دے ٹکٹ 'تے حافظ آباد-1 حلقے توں مڑ چنی گئی سی۔

جون 2013 وچ، اس نوں وزیراعظم نواز شریف دی کیبنٹ وچ صحت وزیر تعینات کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:لاہور دے لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
پریتی سنگھ

thumb|پریتی سنگھ
**پریتی سنگھ** (جنم 26 اکتوبر، 1971) اک بھارتی لکھاری جوچنڈی گڑھوچّ رہندی ہے۔ پریتی اپنے دو سبتوں ودھ وکن والے ناول لکھن توں پہلاں دی پچھلے 15 سالاں توں اک پیشہ ور لکھاری دے روپ وچ کم کر رہی ہے۔ اس دا پہلا ناول - فلارٹنگ فار فیٹ  2012 وچ بھارت دے مہاویر پبلشرز نے شائع کیتا  سی، جس توں بعد کراسروڈس، جو کہ 2014 وچ آؤتھرج پریس، بھارت نے شائع کیتا  سی۔  اس دی اس دوجی اتے نویں کتاب نے انڈیا بک آف رکارڈز وچ اصل جیون والے لوکاں دے روپ وچّ پاتراں والی پہلی بھارتی فکشن وجوں اپنا تھاں بنایا ہے۔

17 دسمبر 2015 نوں، انپما فاؤنڈیشن، لکھنؤ ولوں اپنے میداناں وچ سوے-سفلتا حاصل کرن والیاں سوے-نرمت عورتاں لئی سوییمسدھّ انعام  نال اسدا اعزاز کیتا گیا۔ اس دا تیجا جرم تھرلر ناول *واچڈ*، اومجی پبلشنگ ہاؤس نے اکتوبر 2016 وچّ شائع کیتا  ۔ 

## جیونی
پریتی سنگھ اک فوج دے پروار نال تعلق رکھدی ہے۔ اس دا پیؤ میجر جنرل کلونت سنگھبھارتی فوج توں سیوامکت ہوئے سی اتے اس دی  ماں سونیا کلونت سنگھ دی پھیپھڑیاں دے کینسر کارن موت ہو گئی سی۔ بھاویں کہ اسنوں جنم توں اک مرگی ہے پر پریتی کسے سمیں اپنی اپاہجتا نوں ختم کرن دی خواہش دے نال وڈی ہوئی، جسدی اسنے سپھلتاپوروک اپنے پہلے ناول نوں لانچ کرن نال کیتا سی۔ پریتی نے اپنی سکول دی پڑھائی لا مارٹینئر سکول لکھنؤ توں پوری کیتی۔ اسنے پھر ایمسیئیم ڈی اے وی کالج فار وومین، چنڈی گڑھ توں انگریزی آنرز گریجوئیٹ ہوئی اتے پنجاب یونیورسٹی، چنڈی گڑھ توں انگریزی ساہت وچ اپنی ماسٹرز کیتی۔ پریتی سنگھ نے اگنو، دلی توں صحافت اتے لوک سنچار وچ پوسٹ گریجوئیشن ڈپلوما حاصل کیتا اتے ایمیٹی یونیورسٹی، نوئڈا دے اڈیٹر دے طور تے اپنا کریئر شروع کیتا۔ اناملائی یونیورسٹی توں بی.ای.ڈی. (بیچلرز ان ایجوکیشن) نوں پورا کرن توں بعد، اسنے اک ایسئیؤ کمپنی وچّ کنٹینٹ رائیٹر وجوں شامل ہون توں پہلاں پورے بھارت وچّ آرمی سکولاں وچّ پڑھاؤنا شروع کیتا۔ اوہ ہن چنڈیگڑھ وچّ اپنے پروار نال وسدی ہے اتے اپنی آفیشیل ویبسائیٹ راہیں عالمی پدھر تے گاہکاں دے اک وڈے گھیرے نوں اڈیٹر دے روپ وچّ فریلانس سیواواں مہیا کردی ہے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1971
گٹھ:بھارتی ناول کار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی عورتاں
ریتُو شیوپوری

** ریتُو شیوپوری** (جنم 22 جنوری 1975) اک بھارتی فلم اداکار اتے ماڈل ہے۔ اسنے ودھیرے کم ہندی اتے کنڑ سنیما وچّ کیتا۔ ریتو ن اپنے ایکٹنگ کیریئر دی شروعات 1993 وچّ آنکھیں فلم توں کیتی۔

## جیون
ریتو دا جنم 22 جنوری، 1975 نوں ممبئی وچّ ہویا۔ ایہہ اوم شیوپوری اتے سدھا شیوپوری دی دھی ہے جو خود وی فلم اداکار رہے ہن۔ اسدا اک بھرا ہے جسدا ناں "ونیت شیوپوری" ہے۔ 

## کیریئر
ریتو نے اپنے فلمی کیریئر دی شروعات 1993 وچّ آنکھیں فلم توں کیتی جس وچّ اسنے گووندا دے نال مکھ کردار نبھائیا۔ ریتو اداکار توں علاوہ بھارتی ماڈل اتے جیوئلری ڈزائنر وی ہے۔

## فلموگرافی
* 1993: *[[آنکھیں (1993 فلم)|آنکھیں]]*
* 1995: *[[ہم سب چور ہیں (1995 فلم)|ہم سب چور ہیں ]]*
* 1997: *[[آر یا پار]]*
* 1997: *بھائی بھائی*
* 1997: "ڈونگاٹا (1997 فلم)"
* 1999: *[[زیڈ (1999 فلم)|زیڈ]]*
* 1999: *[[کالا سامراجی]]*
* 2000: *[[حد کر دی آپنے]]*
* 2001: *[[لجا (فلم)|لجا]]*
* 2002: *[[شکتی: د پاور]]*
* 2005: *[[اعلان (2005 فلم)|اعلان]]*
* 2005: *دبئی رٹرن*
* 2006: *[[اک جند اک جان]]*

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1975
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواںگٹھ:بھارتی فلمی جگت