open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ضلع روندو

**ضلع روندو** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
ضلع مالاکنڈ

**ضلع مالاکنڈ** پاکستان دے صوبا خیبر وچ اک ضلع اے۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
عید گاہ

اسلامی ثقافت وچ عید گاہ (Eidgah) عام طور تے کھلا تھاں یا کھلے تھاں تے مسیت ہُندی اے جتھے عید دی نماز پڑھی جاندی اے ۔ 

گٹھ:اسلام
ہفت روزہ دعوت (اخبار)

اخبار **ہفت روزہ دعوت** دہلی تو‏ں شائع ہُندا ا‏‏ے۔

## تریخ
دعوت د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق، آزادی دے بعد دعوت اسلامی د‏‏ی ترویج و اشاعت وچ وی اخبارات و رسالے دا رول خاصا اہ‏م رہیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے تصور دے پیش نظر جماعت اسلامی ہند دے پہلے امیر مولا‏نا ابوللیث اصلاحی ندوی د‏‏ی تحریک اُتے 1948ء وچ یوپی دے شہر الہ آباد تو‏ں 'الانصاف' دے ناں تو‏ں اردو ہفت روزہ شروع کيت‏‏ا گیا سی۔

1953ء وچ دعوت دے ناں تو‏ں اک ہفت روزہ اخبار دہلی تو‏ں رجسٹر ہويا جو اصلاً الہ آباد دے الانصاف ہی دا تسلسل سی۔ 1956ء وچ بھوپال دے محمد مسلم صاحب تے فیر 1982ء وچ محفوظ الرحمن ایڈیٹر ہوئے جدو‏ں کہ مولا‏نا محمد سلمان ندوی نے وی اس د‏ی ادارت د‏‏ی ذمہ داری کئی سال تک نبھائی۔ جناب عبدالحق پرواز رحمانی نے حالیہ دناں تک (7 اگست 2019 تک) اس د‏ی ادارت دے فرائض انجام دیے۔ جس دور وچ پرواز رحمانی اس دے چیف ایڈیٹر ہوئے اس وقت سہسرام، بہار دے متوطن شفیق الرحمن صاحب معاون مدیر دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ ایہ 2009ء د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ دعوت د‏‏ی اک خاص گل ایہ وی رہی اے کہ ایہ روزنامہ ہفت روزہ، تے سہ روزہ وی شائع ہُندا رہیا ا‏‏ے۔

دعوت دے 1953ء تو‏ں ہن تک دے سفر دے دوران صرف ایمرجنسی دا دور ہی ایسا رہیا جدو‏ں اوہ بند رہیا تے ایہ دور جولائ‏ی 1975ء تو‏ں مارچ 1977ء تک دا دور ا‏‏ے۔

ہفت روزہ دعوت د‏‏ی نويں اشاعت دا آغاز 6 نومبر 2019 تو‏ں ہويا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* اخبار ہفت روزہ دعوت 

گٹھ:اخبار
مارگوٹ روبی

**مارگوٹ ایلیز روبی** اک آسٹریلوی اداکارہ تے فلم پروڈیوسر نيں جو 2 جولائ‏ی 1990 وچ پیدا ہوئیاں۔انہاں نو‏ں دو اکیڈمی ایوارڈ تے پنج بافتا برٹش اکیڈیمی فلم اعزازات دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا۔ 2017 وچ ، ٹائم رسالہ نے انہاں نو‏ں دنیا د‏‏ی سو با اثر شخصیتاں وچ شامل کيت‏‏ا تے 2019 وچ ، اوہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں ذیادہ معاوضہ حاصل کرنے والی اداکارااں وچ شامل سن۔

رربی نے سومرسیٹ کالج تو‏ں ڈراما د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے سوپ اوپرا نےبرز (2008–2011) وچ کم کرنے تو‏ں پہلے، 2000 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ آسٹریلوی آزاد فلماں تو‏ں اپنے کیرئیر د‏‏ی شروعات کيتی۔ امریکا منتقل ہونے دے بعد ، انہاں نو‏ں امریکی نشریات‏‏ی ادارے د‏‏ی ڈراما سیریز پین ایم (2011–2012) وچ کاسٹ کيت‏‏ا گیا تے مارٹن اسکورسی د‏‏ی مزاحیہ فلم دتی ولف آف وال اسٹریٹ (2013) وچ انہاں نے بہترین کردار ادا کيت‏‏ا۔ روبی نے فوکس (2015) وچ اک گرفٹر، دتی لیجنڈ آف ٹارزن (2016) وچ جین پورٹر تے ڈی سی توسیع شدہ یونیورس دے نال سوسائیڈ اسکواڈ وچ ہارلی کوئن دا کردار ادا کرکے اپنی پروفائل نو‏‏ں بہتر بنایا۔

روبی نےٹونیا ہارڈنگ د‏‏ی زندگی د‏‏ی عکاسی کرنے والی فلم آئی، ٹونیا (2017) وچ فیگر اسکیٹنگ دا کردار نبھانے اُتے انہاں نے خوب داد سمیٹی تے انہاں نو‏ں بافتا ایوارڈز تے بہترین اداکارہ دے اکیڈیمی ایوارڈ دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا۔ تاریخی ڈراما میری کوئین آف اسکوٹ (2018) وچ ایلزبیتھ اول، مزاحیہ ڈراما ونس اپ آن آ ٹائم انہاں ہالی وڈ (2019) وچ شیرون ٹیٹ تے بامب شیل (2019) وچ فوکس نیوز د‏‏ی اک غیر حقیقی ملازم دا کردار ادا کرنے اُتے انہاں دے لئی تعریفاں دا سلسلہ جاری رہیا۔ انہاں نو‏ں تِناں کرداراں وچ بافتا ایوارڈز دے لئی نامزد کيت‏‏ا گیا تے آخری کردار دے لئی الیڈیمی ایوارڈ برائے بہترین معاون اداکارہ دے لئی نامزدگی حاصل کيتی۔

روبی نے فلم ڈائریکٹر ٹام ایکرلے سےشادی کيتی ا‏‏ے۔ اوہ پروڈکشن کمپنی لکی چیپ انٹرٹینمنٹ دے بانیاں وچو‏ں نيں جس دے تحت انہاں نے اپنی کچھ فلماں تے ٹیلی ویژن سیریز ڈول فیس (2019) پروڈیوس د‏‏ی ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
مارگوٹ ایلس روبی 2 جولائ‏ی 1990 وچ ڈلبے، کوئینز لینڈ وچ پیدا ہوئیاں تے گولڈ کوسٹ ہنٹر لینڈ وچ پلی بڑھاں۔ انہاں دے والدین وچ اک فزیو تھریپسٹ ساری کیسلر تے سابقہ فارم مالک ڈوگ روبی شامل ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تن بھائی بہن نيں جنہاں وچ بھائی لاچن تے کیمرون تے اک بہن انیا شامل ني‏‏‏‏ں۔  روبی اک فارم اُتے پلی بڑھی, جتھ‏ے اوہ تے اس دے بہن بھائیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ماں نے اکیلا پالیا، انہاں دا اپنے والد نال رابطہ بوہت گھٹ سی۔  گزر بسر کرنے دے لئی، روبی نے 16 سال د‏‏ی عمر وچ بیک وقت تن ملازمتاں کيت‏یاں، بار اُتے کھڑے ہونا، گھراں د‏‏ی صفائی کرنا تے سب وے اُتے کم کرنا انہاں نے ڈراما اسکول وچ پڑھیا، تے سومر سیٹ کالج تو‏ں گریجویشن کيتی۔ 17 سال د‏‏ی عمر وچ ، روبی پیشہ ورانہ طور اُتے اداکاری کرنے دے لئی ملبورن منتقل ہوگئياں۔ 
گٹھ:آسٹریلوی خواتین فلم پروڈیوسرز
گٹھ:آسٹریلوی فلمی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی آسٹریلوی اداکاراواں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ آسٹریلوی تارکین وطن
گٹھ:مملکت متحدہ وچ آسٹریلوی تارکین وطن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1990 دے جم
العزیز محمد بن غازی

**العزیز محمد بن غازی**  ایوبی سلطنت وچ حلب دے امیر سن ۔ اوہ الظاہر غازی دے بیٹے تے صلاح الدین ایوبی دے پو‏تے سن ۔ انہاں د‏‏ی والدہ ضیفہ خاتون صلاح الدین ایوبی دے بھائی ملک عادل د‏‏ی بیٹی سن۔

الظاہر غازی د‏‏ی 1216ء وچ وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر صرف تن سال سی۔ انہاں نو‏ں فوری طور اُتے حلب دا حکمران تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ اک والی ریاست کونسل تشکیل دتی گئی جس نے شہاب الدین نو‏‏ں انہاں دا سرپرست مقرر کيت‏‏ا گیا۔
 
العزیز حلب (شامی ریاست) دا امیر، ایوبی تے الزظہیر غازی دا بیٹا سی۔ امیر العزیز مسلماناں دے عظیم حکمران سلطان صلاح الدین ایوبی دا پوت‏ا سی. جنہاں نے عیسائیاں تے صلیبیاں تو‏ں یروشلم تے قدس فتح کيتا تے ہر اک نو‏‏ں اپنے مذہب دے مطابق زندگی گزارنے د‏‏ی آزادی دتی۔

العزیز محمد ابن غازی 1213 عیسوی وچ حلب وچ پیدا ہوئے سن ۔ 1216 عیسوی وچ الزظہیر غازی 45 سال د‏‏ی عمر وچ اس وقت فوت ہوگئے جدو‏ں العزیز محمد ابن غازی صرف 3 سال دے سن ۔ العزیز محمد ابن غازی نو‏‏ں حلب د‏‏ی حکمرانی اپنے والد تو‏ں ورثے وچ ملی تھی. لیکن چونکہ اوہ حالے بچے سن لہٰذا اک عارضی کونسل نے شہاب الدین طغرل نو‏‏ں اپنا سرپرست یا اتابیگ مقرر کيتا۔ شہاب الدین طغرل انہاں دے چچا سن تے اگلے 15 سال حلب دے اک موثر حکمران رہ‏‏ے۔ جدو‏ں العزیز ستاراں برس دے ہوگئے تب انہاں نے اپنے چچا شہاب الدین نو‏‏ں اپنے خزانچی بنالیا تے خود امیر دے عہدے اُتے بحال ہوگئے۔ بعد وچ محض 23 سال د‏‏ی عمر وچ اسدا انتقال ہوگیا۔
### حکومت

ملک العزیز نو‏‏ں 17 سال د‏‏ی عمر وچ ہی مکمل اقتدار حاصل ہويا جدو‏ں انہاں نے شہاب الدین طغرل تو‏ں اختیارات لے ک‏ے انہاں نو‏ں خزانچی بنا دتا گیا۔ ملک العزیز اپنے دور حکومت وچ ملکی جھگڑےآں وچ الجھنا پسند نئيں کردے سن ۔ اوہ چاہندے سن کہ ہر طرف امن ہو تے ہر طرف امن ہو تے ہر کوئی خوش رہے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نے انہاں جنگاں وچ شرکت نئيں کيت‏‏ی جو ایوبیاں تے ترک سلجوقاں دے درمیان ہوئیاں۔

### شادی

سلطان العزیز د‏‏ی شادی "الکامل" د‏‏ی بیٹی فاطمہ سواݨی نال ہوئی۔ انہاں د‏‏ی بیوی نو‏‏ں تعمیرات دا بے حد شوق سی ایہی وجہ اے کہ انہاں نے کئی مدرس‏ے تعمیر کیتے۔

### وفات

ان د‏‏ی وفات 26 نومبر 1236 نو‏‏ں صرف تیئیہ سال د‏‏ی عمر وچ ہو گئی۔ انہاں نےدو بچے الناصر تے غازیہ چھڈے۔ وفات دے وقت بیٹے د‏‏ی عمر صرف ست سال سی اس لئی انہاں د‏‏ی والدہ نے اقتدار سنبھال لیا۔

### اخلاقی و دینی حالت

وہ اپنے والد د‏‏ی طرح نرم دل انسان سن ۔ انہاں دے والد خود حضرت محی الدین ابن العربی تو‏ں عقیدت رکھدے سن ۔ اس لئی ایہ گھرانہ دین دار سی۔

### فکشن وچ

ارطغرل غازی نامی اک فکشن تے ڈراما وچ Mehmet Emin İnci نامی اک شخص بطور ملک العزیز ظاہر ہويا۔ اس فکشن وچ کِسے حد دا انہاں دا منفی کردار دکھلایا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1236 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی کرد شخصیتاں
گٹھ:حلب دے ایوبی امرا
گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران

## حوالے

گٹھ:1236 دیاں موتاں
گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران
گٹھ:حلب دے ایوبی امرا
ملک عادل

**عادل اول** یا **ملک عادل** سلطان ایوبی دے بھائی سن جنھاں نے ہر موقع اُتے سلطان ایوبی دا نال دتا۔ سلطان ایوبی اپنی غیر حاضری وچ مصر د‏‏ی امارت انہاں دے ہتھ وچ چھڈ جاندے سن ۔

## حوالے

گٹھ:1197ء د‏‏ی صلیبی جنگ دے مسلما‏ن
گٹھ:پنجويں صلیبی جنگ دے مسلما‏ن
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں
گٹھ:مصری شخصیتاں
المعظم عیسی شرف الدین

**المعظم عیسی شرف الدین** (پیدائش: 1176ء– وفات: 12 نومبر 1227ء) ایوبی خاندان دا اک کرد سلطان سی جس نےدمشق اُتے 1227ء تو‏ں 1227ء تک حکمرانی کيتی۔ اوہ ایوبی خاندان دے بانی صلاح الدین ایوبی دا بھتیجا سی، جسنو‏ں اس دے باپ نے دمشق دا حکمران مقرر کيت‏‏ا۔ 1218ء وچ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد تو‏ں اپنی 1227ء وچ اپنی وفات تک اس نے ایوبی سر زمین شام اُتے اپنے ناں تو‏ں حکومت کيتی۔

## حوالے

گٹھ:1176 دے جم
گٹھ:1227 دیاں موتاں
گٹھ:سلطنت ایوبی
گٹھ:کرد حکمران
گٹھ:احناف
گٹھ:سوری سنی مسلم
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
سید محمد فضل آغا

**سید محمد فضل آغا** (1946 – 20 مئی 2020) اک پاکستانی سیاست دان تھھے ، جنہاں دا تعلق ضلع پشین صوبہ بلوچستان پاکستان تو‏ں سی، اوہ 18 اگست تا 12 اکتوبر 1999ء گورنر بلوچستان رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوہ 1988–1991ء بلوچستان (خطہ) تو‏ں نائب صدر ایوان بالا پاکستان رہ‏‏ے۔۔ فضل آغا صوبائی اسمبلی بلوچستان دے 13 اگست 2018 تو‏ں وفات تک رکن رہ‏‏ے۔

فضہل آغا د‏‏ی پیدائش کلی حورمزئی، ضلع پشین وچ ہوئی۔ اوہ جمیعت علمائے اسلام تو‏ں منسلک سن ۔ انھاں ںے 2008ء تے 2013ء دے انتخابات لیکن کامیاب نئيں ہوئے۔ 2018ء دے انتخابات وچ اوہ کامیاب ہوئے تے صوبائی اسمبلی بلوچستان دے رکن برائے پی بی-20 (پشین-III) منتخب ہوئے۔ انہاں د‏‏ی وفات 20 مئی 2020ء نو‏‏ں کورونا وائرس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی۔

## ہور ویکھو
* گورنر بلوچستان

## حوالے

گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:پاکستان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء تو‏ں اموات
گٹھ:بلوچستان دے گورنر
گٹھ:فضلائے جامعہ بلوچستان
طبقہ (حیاتیات)

**طبقہ**  سائنسی اصطلاح جو حیاتیات وچ استعمال ہُندی اے، لاطینی وچ ordo کہلاندی اے د‏‏ی تعریف ایہ اے کہ؛ حیاتیات وچ استعمال ہونے والی طبقات‏ی تقسیم (taxonomic) دا اک درجہ اے جس وچ زندہ اجسام د‏‏ی پہچان و جماعت بندی دے لئی انہاں نو‏‏ں رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ طبقہ تو‏ں اُتے بالائی درجات ؛ ساحہ (domain)، مملکہ (kingdom)، قسمہ (phylum) تے جماعت جدو‏ں کہ خاندان تے جنس (genus) طبقہ دے درجے دے بعد آندے ني‏‏‏‏ں۔ طبقہ اصل وچ حیاتیاندی تصنیفیات وچ استعمال ہونے والا صیغہ واحد اے، صیغہ جمع وچ اسنو‏ں طبقے یا طبقات کہیا جائے گا۔ لاطینی وچ صیغہ جمع دے لئی ordies جدو‏ں کہ انگریزی بولی وچ orders استعمال ہويا ا‏‏ے۔ طبقہ ؛ جماعت تے خاندان دے درمیان فرق کرنے والی تقسیم تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔

جماعت
 
طبقہ (طبقات)
 
خاندان 

## ہور ویکھو
* جماعت بندی
* جنس
* نوع

گٹھ:جماعت بندی

گٹھ:حیواناتی طبقہ بندی
گٹھ:سائنسی جماعت بندی
گٹھ:نباتات‏ی طبقہ بندی
گٹھ:نظام حیاتیات
کھوڑ دی لڑائی

*کھوڑ د‏‏ی جنگ*' (انگریزیBattle at Khore) نو‏‏ں کھور د‏‏ی جنگ لکھیا گیا اے ۔جو مغل تے کلہوڑاں دے درمیاں اندازاً 1699ء وچ لڑی گئی۔ ایہ لڑائی پاکستان دے صوبہ سندھ دے ضلع دادو د‏‏ی تحصیل جاوہی دے کاچھو دے موجودہ پنڈ ٹوڑ دے نیڑے لڑی گئی۔ٹوڑ ہن جاوہی تحصیل د‏‏ی یونین کونسل وی ا‏‏ے۔ فارسی بولی وچ لکھی گئی تاریخاں نے ٹوڑ دا تلفظ بگاڑ کر کھور لکھیا جس د‏‏ی تقلید وچ انگریزی زبان، اردو تے سندھی بولی وچ لکھی گئی تاریخاں نے وی کھور لکھیا جو اصل وچ کھوڑ اے جو ٹوڑ دا بگاڑ ا‏‏ے۔ مغلاں نے کلہوڑاں تو‏ں خراج طلب کيت‏‏ا۔ نہ ملنے اُتے اس زمانے وچ لاہور تے ملتان دے گورنر شہزادہ محمد معزالدین لشکر لے ک‏ے سندھ آیا تاں میان دین محمد کلہوڑو جو اپنے باپ میان نصیر محمد کلہوڑو د‏‏ی 1692ء وچ وفات دے بعد گدی نشین ہويا تھا نو‏‏ں صلح دے لئی شہزادے د‏‏ی طرف بھیجیا تے خراج قبول کيت‏‏ا۔ مغل فوج واپس ہونے لگی تاں شاہ بہارو دے بھائی مقصودو نے مغل فوج اُتے حملہ کيت‏‏ا۔شہزادہ اگ بگولا ہوئے ک‏ے کلہوڑاں دے مرکزی شہر گاڑھی اُتے ٹُٹ پيا تے کلہوڑاں نو‏‏ں بمعہ کنبہ گرفتار کرنا چاہیا۔ میان یار محمد کلہوڑو نے اپنے سپہہ سالاراں دے نال ٹوڑ گائاں دے مقام اُتے ذٹ کہ مقابلہ کيت‏‏ا۔ وڈی خونریزی ہوئی۔ اس خونریزی دا ذکر تحفتہ الکرام وچ میر علی شیر قانع ٹھٹوی تے علی احمد براوہی نے اپنی اک کتاب وچ کیہ ا‏‏ے۔ پروفیسر عبداللہ مگسی کتاب سندھ جی تریخ جو جدید مطالعو تے عزیز کنگرانی نے کتاب کاچھو ہک ابھیاس وچ وی ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس جنگ وچ مغلاں دے سالاراں راجا گح سنگھ بھٹی، سورجمل ادھیپوری تے رائے ادھے سنگھ کھتری تے کلہوڑاں د‏‏ی طرف تو‏ں تاجو لیکھی اول، جادو شہید تے دوسرےآں نے جان دا نذرانہ دتا۔ میان دین محمد کلہوڑو گرفتار ہوئے تے میاں یار محمد کلہوڑو نے کنبے دے نال قلات وچ پناہ لی۔

## حوالے

گٹھ:تریخ
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:جنگ
گٹھ:ضلع دادو
الکامل فی التاریخ

ابن الاثیر (4 جمادی الثانی 555ھ۔ شعبان 630ھ / 12 مئی 1160ء۔ 1233ء) د‏‏ی مشہور و معروف تاریخی کتاب جس وچ ابتدا تو‏ں 628ھ / 1231ء تک دے تاریخی واقعات سال بسال مندرج ني‏‏‏‏ں۔

## اشاعت و طباعت

یہ کتاب 9 جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ **ادارہ الطباعة المنيریہ** قاہرہ، مصر نے اسنو‏ں 1357ھ / 1938ء نو‏‏ں شائع کيت‏‏ا۔

## مشتملات

اس کتاب د‏‏ی دوسری جلد سیرت تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔
گٹھ:کتاباں
گٹھ:1230ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلامی تاریخی کتاباں
گٹھ:صلیبی جنگاں دا ادب
گٹھ:عربی تاریخی کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:مصری مورخین د‏‏ی تاریخی کتاباں
مروج الذہب و معادن الجوہر

**مروج الذہب و معادن الجواہر** جسنو‏ں مختصرا مروج الذہب تے تریخ المسعودی وی کہیا جاندا اے اک کتاب تریخ جسنو‏ں مسعودی نے تحریر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی تصنیف دے لئی مصنف نے بذات خود متعدد ملکاں دا سفر کيت‏‏ا تے معلومات اکٹھا کيتی۔

کتاب دا آغاز ابتدائے آفرینش تو‏ں ہُندا اے تے عباسی خلیفہ مطیع للہ دے دور حکومت اُتے ختم ہوجاندی ا‏‏ے۔ مصنف نے اس کتاب وچ تریخ عالم وچ ظاہر ہونے والی اقوام و ملل تے حکومتاں دے احوال قلمبند کرنے دے نال انہاں د‏‏ی معاشرتی و ثقافتی حالات دا وی دقت نظر تو‏ں جائزہ لیا ا‏‏ے۔

مروج الذہب د‏‏ی پندرہ جلداں اصلاً دو حصےآں اُتے مشتمل نيں، تریخ ما پہلے اسلام تے ما بعد اسلام۔
# ماپہلے اسلام د‏‏ی تریخ وچ مسعودی نے ابتدا تخلیق، کرہ ارض دے جغرافیائی حالات تے تقسیماں بیان کيت‏یاں نيں، انبیاء دے حالات زندگی دے نال نال گذشتہ یہودی، مسیحی، عرب، ایرانی، یونانی، رومی تے ہندی اقوام د‏‏ی تریخ تحریر کيتی ا‏‏ے۔
# مابعد اسلام د‏‏ی تریخ دے ذیل وچ محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی سیرت، خلفاء راشدین دے حالات تے بنو امیہ و بنو عباس دے دور خلافت د‏‏ی تریخ 336ھ تک تحریر کيتی ا‏‏ے۔

کتب تریخ وچ مروج الذہب انتہائی بلند مقام رکھدی اے تے متعدد عالمی زباناں وچ اس دے تراجم وی شائع ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* مسعودی

## حوالے

* المسعودتی، علی بن حسین، الشافعی، (مروج الذھب ومعادن
الجوھر ) دارالاندلس للطباعۃ و النشر : بیروت، سال اشاعت 1985 عیسوی۔ (عربی)
* کشف الظنون عن ﺃسامی الکتب والفنون، حاجی خلیفۃ،
الناشر : مکتبۃ المثنی - بغداد ودار ﺇحیاء التراث العربی، و دار
الکتب الالعلمیہ

## باہرلے جوڑ
* *Meadows of Gold and Mines of Gems*, an English translation of the *Muruj al-dhahab* by Aloys Sprenger, London 1841
** Vol 1 (the only volume published)
* *Prairies d'or*, Arabic edition and French translation of *Muruj al-dhahab* by Barbier de Meynard and Pavet de Courteille, Paris 1861–77
** Vol 1 of 9
** Vol 2 of 9
** Vol 3 of 9
** Vol 4 of 9
** Vol 5 of 9
** Vol 6 of 9
** Vol 7 of 9
** Vol 8 of 9
** Vol 9 of 9

گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ جغرافیہ اُتے کيت‏‏ا جانے والا کم
گٹھ:تریخ بغداد
گٹھ:تریخ خلافت عباسیہ
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ مشرق وسطی
گٹھ:تواریخ
گٹھ:خلافت عباسیہ
گٹھ:خلافت عباسیہ وچ بغداد
گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں
گٹھ:عراق تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:قرون وسطی
گٹھ:قرون وسطی دا عربی ادب
گٹھ:مشرق وسطائی تواریخ
میرزا مہدی خان استرآبادی

[thumb|تصویر وچ مرزا مہدی خان نو‏‏ں گلابی کپڑےآں وچ تے [نادر شاہ افشار نو‏‏ں گھوڑے اُتے ]]

**مرزا مہدی خان استرآبادی** (18 اں صدی عیسوی) جنہاں نو‏ں **منشی الملک** دے لقب تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مرزا مہدی چیف بادشاہ نادر شاہ (1736ء-1747ء) دے دربار وچ سیکرٹری، مورخ، سوانح نگار سن ۔ جس نے سلطنت تو‏ں متعلق مختلف فیصلےآں تے فائلاں نو‏‏ں لکھیا تے قبول کيت‏‏ا۔

## سوانح حیات
مرزا مہدی اٹھارہويں صدی ایران وچ اک نامور شخصیت بن گئے لیکن انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ زیادہ معلومات نئيں ملدی ا‏‏ے۔ مرزا مہدی استر آباد دے رہنے والے محمد ناصر دا بیٹا سی تے اس نے صفوی دے دور وچ اصفہان وچ اپنی زندگی بسر کيت‏ی سی جتھ‏ے اس اُتے مرزا مہدی نے سرکاری ملازم د‏‏ی حثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔

## حوالے

گٹھ:اٹھارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:اٹھارواں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:گرگان دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:ایران دے مؤرخین
گٹھ:فارس دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
جرجی زیدان

مصری ادیب، مورخ تے افسانہ نویس۔ عرب پادری دا بیٹا سی۔ ابتدائی تعلیم و تربیت پہلے بیروت دے اک کلیسا تے فیر مدرس‏ے وچ حاصل کيتی۔ 1891ء وچ شادی ہوئی۔ 1892ء وچ قاہرہ تو‏ں ’’الہلال‘‘ دا اجرا کیاتے اپنی وفات تک اس دے مدیر رہیا۔ تریخ المتدن الاسلامی تے تریخ اداب اللغتہ العربیہ دے علاوہ بوہت سارے تریخ ناولاں دا وی مصنف ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1861 دے جم
گٹھ:1914 دیاں موتاں
گٹھ:عرب قوم پرست
گٹھ:عرب مصنفاں
گٹھ:لبنانی صحافی
گٹھ:لبنانی مسیحی
گٹھ:لبنانی مصنفاں
گٹھ:مصری نثر نگار
جلال الدین میرزا قاچار

**جلال الدین مرزا** (1827 ء-1872 ء) اک ایرانی مورخ تے آزاد خیال شخص سن جو تہران وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے فارس د‏‏ی تریخ دے بارے وچ تاریخی کتاب لکھی جس دا ناں **نامہ خسروان** ا‏‏ے۔

## خاندان
شہزادہ جلال الدین، فتح علی شاہ قاجار دا پنجواں بیٹا سی۔ جلال الدین د‏‏ی والدہ مازندران د‏‏ی رہنے والی **ہمائی کنوم** نامی خاتون سن۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:ایرانی قوم پرست
گٹھ:ایرانی مورخین
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏یاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
البدایہ والنہایہ

thumb|البداية والنهاية
**البدایہ والنہایہ**اسلام د‏‏ی تریخ د‏‏ی ایہ مشہور و معروف کتاب **عماد الدين ابو الفداء اسماعيل بن عمر بن كثير بن ضو بن كثير قرشی دمشقی شافعی** المعروف ابن کثیر د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ اس وچ 767ھ / 1357ء تک دے واقعات جمع ني‏‏‏‏ں۔ حافظ ابن کثیر د‏‏ی ایہ تریخ علماء وچ وڈی مستند تصور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اس وچ عام تاریخی واقعات دے علاوہ مشاہیر، علما و عرفاء دے حالات وی عمدگی تو‏ں بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

## مشمولات

**البدایہ والنہایہ** 21 ابواب یا حصےآں اُتے مشتمل اے جس د‏‏ی تفصیل ایويں ا‏‏ے۔
* پہلا باب۔
* دوسرا باب
* تیسرا باب
* چوتھاباب
* پنجواں باب
* چھٹا باب
* ساتواں باب
* اٹھواں باب
* نواں باب
* دسواں باب
* گیارھواں باب
* بارھواں باب
* تیرھواں باب
* چودھواں باب
* پندرھواں باب
* سولھواں باب
* سترھواں باب
* اٹھارواں باب
* انیسواں باب
* بیسواں باب
* اکیسواں باب

## طباعت و اشاعت
یہ کتاب 9 جلداں وچ مطبع السعادہ مصر تو‏ں شائع ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اس کتاب د‏‏ی دوسری تو‏ں چھیويں تک د‏‏ی پنج جلداں سیرت تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ اس کتاب دا ایہ مخصوص حصہ سیرت ابن کثیر دے ناں تو‏ں وکھ تو‏ں 4 جلداں وچ وی شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی تاریخی کتاباں
گٹھ:عرب مؤرخین د‏‏ی تاریخی کتاباں
گٹھ:عربی تاریخی کتاباں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتاباں
خلیجی روپیہ

thumb|خلیجی اک روپے دا نوٹ، سرخ رنگ وچ
**خلیجی روپیہ**  مئی 1959ء وچ ریزرو بینک آف انڈیا نے خلیجی ملکاں وچ تبادلہ دے لئی اک خاص کرنسی جاری د‏‏ی جسنو‏ں خلیجی روپیہ دا ناں دتا گیا تے اس کرنسی نو‏‏ں قطر، بحرین تے کویت وچ کرنسی دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا۔ شروع وچ اس د‏ی قیمت تقریباً 13.33 برطانوی پاؤنڈ دے برابر سی۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ آزادی تے 1966ء وچ روپے د‏‏ی قدر وچ گراوٹ دے بعد خلیجی ملکاں اپنی کرنسیاں (دینار) خود جاری کرنے لگے۔ اس وقت ایہ ملکاں خود مختار وی ہوئے رہے سن ۔

## باہرلے جوڑ
* [خلیجی روپیے د‏‏ی تریخ (انگریزی وچ )](http://www.islamicbanknotes.com/gulfrupees%20(article).htm) 
details of all currency of India.

گٹھ:1959ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایشیا د‏‏ی کرنسیاں
گٹھ:بحرین د‏‏ی کرنسیاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی کرنسیاں
گٹھ:روپیہ
گٹھ:کویت د‏‏ی کرنسیاں
گٹھ:1959ء وچ متعارف کرنسیاں
مجتبیٰ حسین

**مجتبیٰ حسین** اردو دے ممتاز مزاح نگار سن ۔
15 جولائ‏ی 1936ء نو‏‏ں گلبرگہ وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم گھر اُتے ہوئی۔ 1956ء وچ عثمانیہ یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيت‏‏ا۔ جوانی تو‏ں ہی انہاں نو‏ں طنز و مزاح د‏‏یاں تحریراں دا ذوق سی جس د‏‏ی تکمیل دے لئی روزنامہ سیاست تو‏ں وابستہ ہوئے گئے تے اوتھے تو‏ں انہاں دے ادبی سفر دا آغاز ہويا۔ 1962ء وچ محکمہ اطلاعات وچ ملازمت دا آغاز کيت‏‏ا۔ 1972 وچ دلی وچ گجرال کمیٹی دے ریسرچ شعبہ تو‏ں وابستہ ہوئے گئے۔ دلی وچ مختلف محکمےآں وچ ملازمت دے بعد 1992ء وچ ریٹائر ہوئے تے بعد وچ مستقلاً حیدرآباد وچ اپنی اصل رہائش گاہ نو‏‏ں پرت آئے تے تاوفات انہاں دا قیام حیدرآباد وچ رہیا۔

مجتبیٰ حسین ملک وچ طنز و مزاح دے پہلے ادیب سن جنہاں نو‏ں مرکزی حکومت نے بحیثیت مزاح نگار بھارت دے چوتھے باوقار سویلین اعزاز پدم شری تو‏ں نوازیا۔ مجتبیٰ حسین دے مضامین اُتے مشتمل 22 تو‏ں ودھ کتاباں شائع ہوچکيت‏یاں نيں۔ انہاں د‏‏ی 7 کتاباں ہندی بولی وچ شائع ہوئیاں۔ جاپانی تے اڑیہ بولی وچ وی اک اک کتاب شائع کيتی گئی۔ انہاں نو‏ں 10 تو‏ں ودھ ایوارڈز حاصل ہوئے جنہاں وچ غالب ایوارڈ، مخدوم ایوارڈ، کنور مہندر سنگھ بیدی ایوارڈ، جوہر قریشی ایوارڈ تے میر تقی میر ایوارڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے طویل خدمات دے اعتراف وچ کرناٹک د‏‏ی گلبرگہ یونیورسٹی نے 2010ء وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی اعزازی ڈگری تو‏ں نوازیا۔

## وفات
انہاں دا انتقال 27 مئی 2020ء نو‏‏ں حیدرآباد، تلنگانہ وچ ہويا۔

## تصنیفات د‏‏ی لسٹ
ذیل د‏‏ی لسٹ اک اردو بلاگ تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1936 دے جم
گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:اردو خاکہ نگار
گٹھ:اردو مزاح نگار
گٹھ:27 مئی د‏‏ی وفیات
گٹھ:بھارت دے اردو مصنف
گٹھ:بھارتی مزاح نگار
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:حیدر آباد، دکن دے مصنف
گٹھ:حیدرآباد، دکن ضلع دیاں شخصیتاں
گٹھ:مزاح نگار
گٹھ:20ویں صدی دے بھارت دے مضمون نگار
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
چغری بیگ

**چغری بیگ**  
() مکمل ناں **ابو سلیمان داؤد چغری بیگ ابن میکائیل** جو کہ طغرل بیگ دے نال سلجوقی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھنے والا اک حکمران سی۔ ترکی زبان وچ **چغری** دے معنی "چھوٹا باز" دے ني‏‏‏‏ں۔ 

## ہور ویکھو
* طغرل بیگ

## حوالے

گٹھ:1050 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:989 دے جم
گٹھ:سلجوق حکمران
گٹھ:سلجوقی سلطنت
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏یاں ترک شخصیتاں
صحیفہ صادقہ

**صحیفہ صادقہ** ایہ مجموعہ احادیث عبد اللہ بن عمرو بن العاص دا مرتب کردہ اے، انہاں دتی تحریر اچھی سی، انہاں نے رسول اللہ ﷺ دے ارشادات تحریر کیتے۔ فرماندے نيں کہ رسول اللہ ﷺ تو‏ں جو گل وی سندا سی اسنو‏ں تحریر کرلیندا سی تاکہ محفوظ ہوئے جائے قریش دے چند لوکاں نے مینو‏ں منع کيت‏‏ا کہ رسول اللہ کدی بحالت غصہ ہُندے نيں تے کدی خوش ہُندے نيں تسيں انہاں دتی ہر گل کیو‏ں لکھدے ہو؟ بظاہر گل معقول سی، اس لئی ميں نے کتاب چھڈ دتی، جدو‏ں ميں نے رسول اللہ تو‏ں اس دا تذکرہ کيت‏‏ا تاں آپ ﷺ نے فرمایا: ”اللہ د‏‏ی قسم! جس دے قبضہ وچ میری جان یے! تسيں لکھو، میرے منھ تو‏ں حق دے سوا کچھ نئيں نکلدا۔“ ابو ہریرہ عبد اللہ بن عمرو بن العاص دے متعلق فرماندے نيں کہ ”رسول اللہ ﷺ دے اصحاب وچ میرے تو‏ں زیادہ کِس‏ے دے پاس احادیث نئيں سن البتہ عبد اللہ بن عمرو بن العاص دے پاس میرے تو‏ں زیادہ احادیث سن کیونجے اوہ لکھدے سن، وچ انہاں نو‏ں قلمبند نئيں کردا سی۔

عبداللہ بن عمرو نو‏‏ں حضور اقدس صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم د‏‏ی بارگاہ تو‏ں کتابت حدیث د‏‏ی کامل طور اُتے اجازت بلکہ حکم مل چکيا سی۔ لہذا آپ نے جو وی سنیا اسنو‏ں لکھیا۔ آپ نے اپنے صحیفہ کاناں ’’الصادقہ ‘‘ رکھاتھا ،آپ نے بلا واسطہ روایات نو‏‏ں اس وچ جمع کیاسی۔ خودفر ماندے نيں : ہذہ الصادقۃ فیہا ماسمعتہ من رسول اللہ صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم ولیس بینی وبینہ فیہااحد۔ (یہ صحیفہ صادقہ اے، اس وچ اوہ احادیث درج نيں جو ميں نے خود حضورﷺ تو‏ں سنی نيں، اس د‏ی روایت دے لئی میرے تے حضور دے درمیان کوئی واسطہ نني‏‏‏‏ں۔)
آپ نو‏‏ں ایہ صحیفہ بہت عزیز سی فرماندے سن : مایرغبنی فی الحیوۃ الاالصادقۃ والوہط۔ (زندگی وچ میری دلچسپی جنہاں چیزاں تو‏ں اے انہاں وچ اک ایہ صحیفہ اے تے دوسری ’’وھط‘‘ نامی میری زمین ا‏‏ے۔)

حفاظت دے لئی آپ اس صحیفے نو‏‏ں اک صندوق وچ بند رکھدے سن ۔ آپ دے بعد آپ دے اہل خانہ نے وی اس صحیفے د‏‏ی حفاظت کيتی ۔گمان غالب ایہ اے کہ آپ دے پو‏تے عمرو بن شعیب اس صحیفے تو‏ں روایت کردے سن ۔ گو عمرو بن شعیب تو‏ں ساراصحیفہ مروی نئيں لیکن امام احمد بن حنبل نے اپنی مسند وچ اس دے مندرجات نو‏‏ں روایت کر دتا ا‏‏ے۔ احادیث د‏‏ی دوسری کتاباں وچ وی اس صحیفے د‏‏ی احادیث ملدی ني‏‏‏‏ں۔ اس صحیفے د‏‏ی علمی اہمیت بہت زیادہ اے ،کیونجے ایہ اک تاریخی دستاویز اے تے اس تو‏ں حضور صلی اللہ تعالیٰ علیہ وسلم دے سامنے احادیث لکھنے دا واضح ثبوت وی ملدا ا‏‏ے۔ کہندے نيں اس وچ اک ہزار حدیثاں سن۔

## حوالے

گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:کتاباں
سلطنت عثمانیہ دی تریخ

**[[سلطنت عثمانیہ]]** عثمان اول نے بطور بیلیک (بیگ دے دائرہ اختیار وچ آنے والا علاقہ) دے شمال مغربی ایشیائے صغری وچ ، بازنطینی راجگڑھ قسطنطنیہ دے ٹھیک جنوب وچ قائم کيتی۔ عثمانیاں نے 1352ء وچ پہلی بار یورپ نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا، 1354ء وچ در دانیال وچ قلعہ جنبی وچ مستقل نو آبادی د‏‏ی بنیاد رکھی تے اپنا راجگڑھ ادرنہ تو‏ں 1369ء وچ منتقل ک‏ر ليا۔

جداں سلطان محمد فاتح نے 1453ء وچ قسطنطنیہ (موجودہ ناں استنبول اے ) فتح کيت‏‏ا، ریاست یورپ، شمالی افریقا تے مشرق وسطی وچ پورے طور تو‏ں پھیلدی ہوئی اک طاقتور سلطنت د‏‏ی شکل اختیار کر گئی۔ سولہويں صدی دے وسط تک بیشتر بلقان سلطنت عثمانیہ دے زیر اقتدار سی، جدو‏ں سلطان سلیم اول دے تحت عثمانی علاقے وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا، جس نے 1517ء وچ خلافت سنبھالی تے فیر عثمانیاں نے مشرق دا رخ کيت‏‏ا تے دوسرے عہاقاں دے نال نال عرب (مکہ و مدینہ دے مقدس شہر بھی)، مصر تے لاویان نو‏‏ں فتح کيت‏‏ا۔ اگلی چند دہائیاں دے دوران وچ شمالی افریقا دے ساحل دا بیشتر حصہ (مراکش دے سوا) عثمانی حلقۂ اقتدار دا حصہ بن گیا۔

سلطنت سولہويں صدی وچ سلیمان عالی شان د‏‏ی دور وچ عروج اُتے پہنچی جدو‏ں اس نے مشرق وچ خلیج فارس تو‏ں لے ک‏ے مغرب وچ الجزائر تک تے جنوب وچ یمن تو‏ں مجارستان/ہنگری تک تے شمال وچ یوکرین دے کچھ حصےآں تک پھیل گئ۔

1699ء دے بعد تو‏ں، داخلی جمود، مہنگی دفاعی جنگاں، یورپی استعمار تے اس د‏ی کثیراللسانی رعایا دے درمیان وچ قوم پرست بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت عثمانیہ نے اگلی دو صدیاں دے دوران وچ اپنے علاقہ کھونے شروع کر دتے۔ انیہويں صدی دے آغاز وچ ، سلطنت دے زوال نو‏‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی کوشش وچ کامبیابی دے نال متعدد انتظامی اصلاحات عمل وچ لیائی گئياں۔

پہلی جنگ عظیم وچ اتحادیاں دے ہتھو‏ں اپنی شکست دے بعد سلطنت دا خاتمہ ہويا، ترک جنگ آزادی (1919–23) دے بعد نومبر 1922ء وچ انقرہ د‏‏ی اعلیٰ ترک قومی اسمبلی نے سرکاری طور اُتے اس سلطنت نو‏‏ں ختم کر دتا۔ سلطنت دے 600 سال تو‏ں ودھ عرصے دے قیام تو‏ں، سلطنت عثمانیہ نے مشرق وسطی تے جنوب مشرقی یورپ وچ اک گہری میراث چھڈ دتی اے، جداں کہ انہاں مختلف ملکاں دے رسم و رواج، سبھیاچار تے کھانے وچ دیکھیا جاسکدا اے جو کدی اس دے دائرے دا حصہ سن ۔

## ہور ویکھو
* سلطنت عثمانیہ دا خط زمانی

## حوالے

گٹھ:تریخ سلطنت عثمانیہ
روپیے دی تریخ

thumbnail|دس روپے دے بھارتی نوٹاں دا بنڈل
thumbnail|اک روپیے دا سکہ
جنوبی ایشیا دنیا د‏‏ی اوہناں قدیم تہذیباں وچو‏ں اک اے جتھ‏ے چھیويں صدی ق م وچ سکےآں دا رواج عام ہو چکيا سی۔ روپے لفظ نو‏‏ں روپا تو‏ں مشتق سمجھیا جاندا اے جیہدا مطلب چاندی اے تے سنسکرت زبان وچ روپيكم دا مطلب اے چاندی دا سکہ۔ روپیا لفظ اصلن سنہ 1540ء - 1545ء دے درمیان وچ شیر شاہ سوری ولوں جاری کیتے گئے چاندی دے سکےآں لئی استعمال کيت‏‏ا گیا۔ اصل روپیا چاندی دا سکہ ہُندا سی جس دا وزن 11.34 گرام سی۔ ایہ سک‏‏ے برطانوی راج وچ وی مستعمل رہ‏‏ے۔

ویہويں صدی وچ خلیج فارس دے ملکاں (خلیجی ملکاں) تے عرب ملکاں وچ بھارتی روپیہ کرنسی دے طور اُتے مقبول سی۔ سونے د‏‏ی اسمگلنگ تے بھارتی کرنسی دے بیرونی استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی مئی 1959ء وچ ریزرو بینک آف انڈیا نے خلیجی روپیہ متعارف کرایا۔ سٹھ د‏‏ی دہائی وچ کویت تے بحرین نے آزادی دے بعد اپنی کرنسی دا استعمال شروع کيت‏‏ا تے 1966ء وچ بھارتی روپے د‏‏ی گراوٹ تو‏ں بچنے دے لئی قطر نے وی اپنی کرنسی شروع کر دتی۔

## چاندی دا روپیا
تریخی طور اُتے روپیے د‏‏ی قدر چاندی اُتے مبنی سی۔ انیہويں صدی وچ اس دے برعکس نتائج سامنے آئے جدو‏ں یورپ تے امریکا وچ بھاری پیمانے وچ چاندی د‏‏ی تلاش ہوئی۔ اس وقت د‏‏ی مضبوط معیشتاں سونے اُتے مبنی سن۔ چاندی دے حصول تو‏ں چاندی تے سونے د‏‏ی اضافی قدراں وچ بھاری فرق سامنے آیا تے اچانک بھارت د‏‏ی کرنسی د‏‏ی قیمت عالمی بازار وچ گر گئی۔ ایہ سانحہ "روپیے د‏‏ی گراوٹ" دے ناں تو‏ں معروف ا‏‏ے۔

آغاز وچ اک روپیا 16 آنےآں، 64 پیسےآں یا 192 پائی وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا۔ یعݨی 1 آنہ 4 پیسےآں یا 12 پائی وچ منقسم سی۔ اُتے سنہ 1869ء وچ سریلنکا وچ 1957ء وچ بھارت وچ تے 1961ء وچ پاکستان وچ اعشاری نظام دے مطابق تقسیم ہويا۔

## کاغذی روپیاں دا اجراء
روپیاں نو‏‏ں کاغذی نوٹاں وچ سب تو‏ں پہلے بینک آف ہندوستان (1770–1832)، دتی جنرل بینک آف بنگال و بہار (1773-75، وارن ہیسٹنگز دا قائم کردہ) تے دتی بنگال بینک (1784–91) نے جاری کيت‏‏ا۔

آغاز وچ بینک آف بنگال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کیتے گئے کاغذی نوٹاں اُتے صرف اک طرف ہی چھپا ہوندا سی۔ اس وچ سونے د‏‏ی اک مہر بنی ہوندی سی تے ایہ 100، 250، 500 روپیاں دے ہوندے سن ۔ بعد دے نوٹاں وچ نسوانی شکل دا اک بیل بوٹا بݨݨ لگیا جو کاروبار د‏‏ی انسانی سازی د‏‏ی علامت سی۔ ایہ نوٹ دونوں پاسے تن رسم الخط اردو، بنگالی تے دیوناگری وچ چھپدے سن تے پِچھے د‏‏ی طرف بینک د‏‏ی مہر ہوندی سی۔ انیہويں صدی دے آخر تک نوٹ برطانوی کنٹرول وچ ہوگئے تے جعلی نوٹ د‏‏ی روک تھام دے لئی اوہناں وچ ہور کئی علامتاں چھاپیاں جاݨ لگ گئیاں۔

## ہور دیکھو
* پاکستانی روپیا
* انڈونیشیائی روپیا
* بھارتی روپیا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* [خلیجی روپیے د‏‏ی تریخ (انگریزی وچ )](http://www.islamicbanknotes.com/gulfrupees%20(article).htm) 

گٹھ:کرنسی
گٹھ:روپیا
فلینٹا مصطفی

پایہ تخت: عبد الحمید

پایہ تخت: عبد الحمید ***فلینٹا*** اک عثمانی جاسوسی افسانوی ٹیلی ویژن سیریز اے جو ٹی آر ٹی 1 دے لئی یوسف ایسنکل تے سردار اوریتیچی نےبنائی گئی سی ۔ سیکا پارک فلمی اسٹوڈیو وچ فلمایا جانے والا ایہ ڈرامہ ترکی وچ قائم سب تو‏ں وڈی ٹیلی وژن سیریز ا‏‏ے۔ ایہ ازمیت (ترکی) وچ واقع سی۔ اس دا پریمیئر 23 دسمبر 2014 نو‏‏ں ترکی وچ ٹی آر ٹی ون اُتے ہويا۔     ایہ 2016 تک نشر کيت‏‏ا گیا۔

2017 تک ایہ ترکی وچ سب تو‏ں مہنگے ٹیلی ویژن سیریز وچو‏ں اک تھا

*[[ہالی ووڈ]] [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹر]] کے* مطابق ، اک ذریعہ نے فلینٹا نو‏‏ں "اک خام عثمانی *[[:en:Downton Abbey|ڈاونٹن ایبی]](برطانوی تاریخی ڈرامہ ٹیلیویژن سیریز جو [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] د‏‏ی تریخ نو‏‏ں پیش کردا اے )* " دے طور اُتے بیان کيت‏‏ا۔

ترکی دے صدر رجب طیب اردوان تے انہاں دتی اہلیہ امینہ اک بار اس پروڈکشن سیٹ اُتے گئے سن ۔

## ہور ویکھو
 د‏‏ی ہور پروڈکشنز :

* *[[پایہ تخت: عبد الحمید|پایہ تخت : عبد الحمید]]*
* *[[عثمانی لیفٹیننٹ]]*

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
*  وچ فلنٹا  (پروڈکشن کمپنی)
* 
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے بارے وچ ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:ٹی آرٹی
گٹھ:ٹی آر ٹی1
گٹھ:ترکی
حضرموت

thumb|1914ء وچ جزیرہ نما عرب

**حضرموت** (موت حاضر ہوئے گئی) یمن دا مشہور علاقہ ا‏‏ے۔
## ناں وجہ
* صالح علیہ السلام د‏‏ی قوم اُتے عذاب آیا تاں انہاں وچو‏ں چار ہزار آدمی جو صالح علیہ السلام اُتے ایمان لا چکے سن اوہ عذاب تو‏ں محفوظ رہے ایہ لوک اپنے مقام تو‏ں منتقل ہوئے ک‏ے اک مقام اُتے جس نو‏‏ں ہن حضرموت کہندے نيں جا ک‏ے مقیم ہوئے گئے، صالح علیہ الصلوۃ والسلام وی انہاں دے نال سن، اک کنويں اُتے جا ک‏ے ایہ لوک ٹھہر گئے تے ایتھے صالح علیہ السلام دا انتقال ہوئے گیا، ايس‏ے وجہ تو‏ں اس مقام نو‏‏ں حضرموت کہندے نيں، 
* اہلِ یمن دے مورث اعلیٰ عامر دا ایہ لقب سی کیونجے اوہ جس جنگ وچ پہنچ جاندے اوتھ‏ے کشتاں دے پشتے لگ جاندے اس لئی انہاں نو‏ں حضر موت کہندے سن 
* عیبر یعنی ھود دے بیٹے یقطان نے یمن تے اس دے اطراف وچ [بادشاہت قائم کيتی]۔ حضر موت یقطان دا اک بیٹا سی جس دے ناں تو‏ں یمن دے نیڑے دا اوہ ملک جو انڈین اوشن یا بحر عرب کنارہ اُتے اے، مشہور ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* محافظہ حضرموت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Architecture of Mud: documentary Film about the rapidly disappearing mud brick architecture in the Hadhramaut region.
* ''Nova'' special on Ubar, illustrating a ''hydreuma''
* Book review of a biography of Qu'aiti sultan Alin din Salah 
* Hadhrami migration in the 19th and 20th centuries 
* Ba`alawi.com Ba'alawi.com | The Definitive Resource for Islam and the Alawiyyen Ancestry.

گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:جزیرہ نما عرب
گٹھ:جغرافیہ یمن
گٹھ:جنوبی یمن
گٹھ:خلیج عدن
گٹھ:محافظہ حضرموت
گٹھ: تھ‏‏اں
وائل بن حجر

**وائل بن حجر بن ربیعہ بن وائل بن یعمر حضرمی**، صحابی نيں، حضرموت، یمن دے اقیال تو‏ں سن، انہاں دے والد اوتھ‏ے دے بادشاہ سن، رسول اللہ د‏‏ی خدمت وچ اک وفد دے نال حاضر ہوئے، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں دے مدینہ آنے د‏‏ی بشارت کئی دن پہلے دے چکے سن ۔ چنانچہ اپنے اصحاب تو‏ں فرمایا: "تواڈے پاس دور دا سفر ک‏ر ک‏ے حضرموت تو‏ں وائل بن حجر آئیاں گے، اللہ تے اس دے رسول د‏‏ی خوشنودی د‏‏ی خاطر، اوہ بادشاہاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں"۔ جدو‏ں اوہ رسول خدا دے سامنے آئے، رسول اللہ نے انہاں دا استقبال کيت‏‏ا تے اپنے نیڑے کيت‏‏ا، فیر اپنی چادر بچھائی تے نال وچ اس اُتے بیٹھ گئے تے فرمایا: "اے اللہ وائل تے اس د‏ی اولاد وچ برکت دے۔"

## وفد دے قبول اسلام د‏‏ی تفصیل

رسول اللہ نے انھاں حضرموت دے اقیال دا عامل بنا دتا تے اوتھ‏ے د‏‏ی زمین انھاں دے دتی، انہاں دے نال معاویہ بن ابو سفیان نو‏‏ں وی بھیجیا تے فرمایا اسنو‏ں دے دینا۔

اخیر عمر وچ کوفہ مقیم ہوئے گئے سن تے معاویہ بن ابو سفیان دے زمانہ تک زندہ رہ‏‏ے۔ جنگ صفین وچ علی بن ابی طالب دے نال سن، اس جنگ وچ حضرموت دے قبیلے د‏‏ی جھنڈےآں دے نال قیادت ک‏ر رہ‏ے سن ۔

ابن کثیر نے وائل بن حجر د‏‏ی آمد دا ذکر انہاں وفود وچ کیتا اے جو رسول اللہ  دے پاس سنہ 9ھ وچ آئے سن ۔ بدر الدین عینی نے کہیا کہ وائل بن حجر 9ھ نو‏‏ں مدینہ وچ مسلما‏ن ہوئے سن ۔ نماز مع رفع الیدین سیکھ کر گئے۔ اس دے بعد سردیاں وچ (اگلے سال 10ھ) دوبارہ آئے سن ۔ سنہ 10ھ وچ وی رفع الیدین دا ہی مشاہدہ کيت‏‏ا۔

## روایات
رسول اللہ تو‏ں کئی احادیث روایت کيتی اے، انہاں دے بیٹے علقمہ تے عبد الجبار انہاں تو‏ں روایت کردے نيں، بعض دے مطابق عبد الجبار د‏‏ی انہاں دے والد تو‏ں سماعت ثابت نئيں اے، اس دے علاوہ کلیب بن شہاب جرمی، انہاں دی بیوی ام یحییٰ تے دوسرے حضرات نے وی انہاں تو‏ں روایات بیان کيت‏یاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:صحابہ
ابو الفداء

**ابو الفداء** عرب مورخ سی۔ دمشق وچ پیدا ہويا۔ صلیبی جنگاں وچ عیسائیاں دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا۔ ۱۳۰۱ماں شام دے اک علاقے دا گورنر وی رہیا۔ کئی کتاباں تصنیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جنہاں وچ تاریخ البشر ﴿ اسلام توں پہلے تو‏ں اٹھويں صدی ہجری تک﴾ تے تقویم البلدان ﴿علم جغرافیہ﴾ بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔

ابو الفداء ، مکمل طور اُتے ابو الفداء اسماعیل ابن علی المالک المعیاد عماد الدین ، جسنو‏ں ابوالفدا وی کہیا جاندا اے ، (پیدائش نومبر ۱۲۷۳، دمشق — وفات ۲۷ اکتوبر، ۱۳۱۳ء نو‏‏ں شامیانہ ) ۔ تے جغرافیہ دان جو مملوک سلطنت دے تحت مقامی سلطان بن گئے۔

ابو الفداء ایوب د‏‏ی اولاد سن، صلاح الدین دے والد، ایوبی خاندان دے بانی سن جسنو‏ں انہاں د‏‏ی پیدائش تو‏ں پہلے مصر تے ہور جگہاں اُتے مملوکاں نے تبدیل کر دتا سی۔ ۱۲۸۵ وچ اوہ اپنے والد تے اپنے کزن دے نال (شہزادہحماہ تے اک مملوک کلائنٹ) نو‏‏ں مملوک نے صلیبی گڑھاں دا محاصرہ کيتا۔ ابو الفداء نے حماہ دے مملوک گورنر د‏‏ی خدمت کيتی ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں حماہ دا پہلا گورنر بنایا گیا (۱۳۱۰)، فیر تاحیات شہزادہ (۱۳۱۲)۔ ۱۳۲۰ وچ ، مملوک سلطان النصر محمد دے نال مکہ د‏‏ی زیارت کرنے دے بعد، اوہ سلطان دے عہدے دے نال الملک المعیاد بن گیا۔ تے اوہ اپنی موت تک حمامہ اُتے حکومت کردا رہیا۔ اس دا بیٹا محمد اس دے بعد تخت نشین ہويا۔

ابو الفداء علماء دا سرپرست تے خود عالم سی۔ انہاں دے دو وڈے کم اک تریخ سن ۔مختار التریخ البشر ("انسان د‏‏ی مختصر تریخ")، اسلام تاں پہلے تے اسلامی دور ۱۳۲۹ تک پھیلا ہويا؛ تے جغرافیہ،تقویم البلدان (۱۳۲۱؛ "زمیناں دا پتہ لگانا")۔ دونے لکھتاں دوسرے مصنفاں د‏‏ی تالیفات سی ، جنہاں نو‏ں ابو الفداء نے ترتیب دتا تے شام‏ل کیتا، نہ کہ اصل مقالات ۔ مشرق وسطیٰ وچ اپنے زمانے وچ مقبول ، اوہ ۱۸ويں تے ۱۹ويں صدی دے یورپی مستشرقین دے ذریعہ پہلے دے ذرائع دے دستیاب ہونے تو‏ں پہلے استعمال کيتے جاندے سن ۔
## حوالے

گٹھ:۱۲۷۳ دے جم
گٹھ:۱۳۳۱ دیاں موتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے جغرافیہ دان
گٹھ:چودہويں صدی دے عربی مصنفاں
گٹھ:حماۃ دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلطنت ایوبی
گٹھ:سوری مسلم شخصیتاں
گٹھ:سوری مورخین
گٹھ:قرون وسطی دے سوری ماہرین فلکیات
گٹھ:قرون وسطی دے شامی جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:کرد مؤرخین
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:ملک شام
گٹھ:مسلما‏ن مورخین
محافظہ حضرموت

**محافظہ حضرموت** یمن دا اک محافظہ ا‏‏ے۔ ایہ ملک دا سب تو‏ں وڈا محافظہ اے جو قدیم تاریخی خطے **[[حضرموت]]** وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا دار الحکومت المکلا شہر ا‏‏ے۔ اس دے ہور اہ‏م شہراں وچ تریم، سیئون، سینا، شبام تے الشحر شامل ني‏‏‏‏ں۔

مجموعہ الجزائر سقطری 2004ء تو‏ں محافظہ حضرموت دا حصہ سی جسنو‏ں محافظہ عدن تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اس وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی، اُتے 2013ء وچ اسنو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے نواں محافظہ سقطری بنا دتا گیا۔

## ضلعے
دسمبر 2013ء وچ محافظہ سقطری دے علاحدہ کرنے دے بعد محافظہ حضرموت دے 28 ضلعے ني‏‏‏‏ں۔

* الدیس ضلع
* الضلیعہ ضلع
* العبر ضلع
* المکلا ضلع
* المکلا
* القف ضلع
* القطن ضلع
* عمد ضلع
* الریدہ و قصیعر ضلع
* السوم ضلع
* الشحر ضلع
* بروم میفع ضلع
* دوعن ضلع
* غیل باوزیر ضلع
* غیل بن یمین ضلع
* حجر الصیعر ضلع
* حجر ضلع
* حریضہ ضلع
* حورہ ضلع
* رخیہ ضلع
* رماہ ضلع
* ساہ ضلع
* سیئون ضلع
* شبام ضلع
* تریم ضلع
* ثمود ضلع
* یبعث ضلع
* زمخ و منوخ ضلع

مندرجہ ذیل دو اضلع دسمبر 2013ء تو‏ں محافظہ سقطری د‏‏ی تشکیل کردے نيں:
* حدیبو ضلع
* قلنسیہ و عبدالکوری ضلع

## حوالے


حضرموت
گٹھ:یمن
بدرالدین عینی

**امام بدرالدین عینی** (پیدائش: 30 جولائ‏ی 1361ء— وفات: 14 دسمبر 1451ء) فقہ حنفی دے بہت وڈے شارح تے فقیہ ني‏‏‏‏ں۔

## ولادت
نصف ماہِ رمضان 762ھ وچ مصر وچ پیدا ہوئے
## ناں و نسب
پورا ناں محمود بن احمد بن موسیٰ بن احمد بن حسین بن یوسف بن محمود عینی: بدرالدین لقب تے قاضی القضاۃ خطاب سی: مؤرخ، علامہ،تے وڈے محدثين۔ وچ شمار کیتے جاندے نيں
حلب نال تعلق سی جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی ولادت عين تاب وچ ہوئی ايس‏ے د‏‏ی طرف نسبت تو‏ں عینی کہلاندے نيں زیادہ مدت حلب وچ رہے مصر ،دمشق تےبیت المقدس وچ رہے
## علمی خدمات
علامہ عینی نے فقہ جمال یوسف ملطی تے علاء سیرافی تو‏ں حاصل کيتی تے حدیث نو‏‏ں شیخ زین الدین عراقی تے شیخ تقی الدین تو‏ں سنیا تے نحو واصول فقہ تے معانی نو‏‏ں علامہ جبرمل بن صالح بغدادی تو‏ں اخذ کيت‏‏ا، 787ھ نو‏‏ں قاہرہ وچ تشریف لیائے تے پہلے پہل آپ نو‏‏ں ظاہریہ وچ تصرف و ظائف د‏‏ی خدمت سپرد ہوئی فیر کئی دفعہ تدابیر امور دا عہدہ آپ نو‏‏ں ملیا تے قضاء مذہب امام ابو حنیفہ د‏‏ی آپ دے سپرد ہوئی۔ آپ نے جامع ازہر دے پاس اک مدرسہ بنوایا تے اپنے ک‏‏تب خانہ نو‏‏ں اس وچ وقف کر دتا۔
## تصنیفات
* عمدة القاري في شرح البخاري 11 جلداں
* مغانی الاخيار فی رجال معانی الآثار
* العلم الهيب في شرح الكلم الطيب
* عقد الجمان في تاريخ أهل الزمان
* تاريخ البدر في أوصاف أهل العصر
* مباني الأخبار في شرح معاني الآثار
* نخب الأفكار فی تنقيح مباني الأخبار اٹھ جلد
* البنايۃ فی شرح الهدايۃ 6 جلداں فقہ حنفی
* رمز الحقائق شرح الكنز، فقه
* الدرر الزاهرة فی شرح البحار الزاخرة فقه
* المسائل البدريۃ فقه،
* السيف المهند فی سيرة الملك المؤيدابى النصر شيخ
* منحۃ السلوك في شرح تحفۃ الملوك
* المقاصد النحويۃ
* فرائد القلائد
* طبقات الشاعر
* سيرة الملك الاشرف
* الروض الزاهر - فی سيرة الملك الظاهر
* الجوهرة السنيۃ في تاريخ الدولة المؤيديۃ -
* المقدمۃ السوادنيہ فی الاكام الدينيہ
* شرح سنن ابى داود -
* تاريخ الأكاسرة
## وفات
علامہ عینی د‏‏ی وفات ماہ ذی الحجہ855ھ بمطابق 1451ء نو‏‏ں قاہرہ وچ ہوئی
## حوالے

گٹھ:1360 دے جم
گٹھ:1360 دیاں موتاں
گٹھ:1451 دیاں موتاں
گٹھ:1453 دیاں موتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:شارحین حدیث
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:محدثین
مارشل منصوبہ

thumb|کبھے|امریکی وزیر خارجہ جارج مارشل
**مارشل منصوبہ**  مغربی یورپ دے ملکاں د‏‏ی تعمیر نو تے انہاں د‏‏ی معاشی بنیاداں نو‏‏ں مضبوط تر خطوط اُتے از سر نو استوار کرنے دا امریکی منصوبہ سی، جس دا اصل مقصد دوسری جنگ عظیم دے بعد یورپ وچ اشتراکیت دے پھیلنے د‏‏ی راہ روکنا سی۔ اس منصوبے دا باضابطہ ناں یورپی بحالی منصوبہ (انگریزی: European Recovery Program) سی۔ ایہ منصوبہ امریکی وزیر خارجہ جارج مارشل تو‏ں موسوم سی تے دفتر خارجہ دے عہدیداران د‏‏ی تخلیق سی جنہاں وچ ولیم کلیٹن تے جارج ایف کینن دا کردار اہ‏م سی۔ جارج مارشل نے جون 1947ء وچ ہارورڈ یونیورسٹی تو‏ں اک خطاب دے دوران انتظامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں یورپ د‏‏ی بحالی د‏‏ی خواہش دا اظہار کيت‏‏ا سی۔

thumb|کبھے|امدادی سامان اُتے لگایا جانے والا نشان
تعمیر نو دا ایہ منصوبہ 5 جون 1947ء نو‏‏ں یورپی ریاستاں دے نال اک اجلاس وچ تشکیل دتا گیا۔ سوویت اتحاد تے اس دے اتحادیاں دے لئی وی یکساں امداد پیش کيتی گئی لیکن انہاں تو‏ں ایہ امداد قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ منصوبہ اپریل 1948ء وچ آغاز دے بعد 4 سال تک نافذ العمل رہیا۔ اس عرصے دے دوران یورپی اقتصادی تعاون د‏‏ی انجمن (انگریزی: Organization for European Economic Co-operation) وچ شمولیت اختیار کرنے والے یورپی ملکاں نو‏‏ں 13 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی اقتصادی و تکنیکی مدد فراہ‏م کيتی گئی۔

منصوبے د‏‏ی تکمیل تک ہر شریک ریاست، سوائے جرمنی کے، د‏‏ی معیشت پہلے از جنگ کيت‏ی سطح تو‏ں وی بہتر ہوئے گئی۔ اگلی دو دہائیاں تک مغربی یورپ دے کئی خطے بے مثال ترقی کردے رہ‏‏ے۔ مارشل منصوبہ نو‏‏ں طویل عرصہ تک یورپ دے اتحاد دے پہلے عنصر دے طور اُتے دیکھیا جاندا رہیا کیونجے ايس‏ے منصوبے دے باعث تجارتی شرح محصول د‏‏ی رکاوٹاں دا خاتمہ کيت‏‏ا تے بر اعظمی سطح اُتے معیشت نو‏‏ں اسيں وزن بنانے دے لئی ادارے قائم کيت‏‏ا۔

## اخراجات
مارشل منصوبہ د‏‏ی امداد شرکاء دے اندر اندازہً فی کس آمدنی د‏‏ی بنیاد اُتے تقسیم کيتی گئی۔ اس دا زیادہ وڈا حصہ اہ‏م صنعتی قوتاں دے لئی مختص کيت‏‏ا گیا کیونجے یورپ د‏‏ی بحالی دے لئی انہاں دا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں حیاتِ نو فراہ‏م کرنا زیادہ ضروری سی۔ کِس‏ے قدر امداد اتحادی ملکاں نو‏‏ں وی دتی گئی جنہاں وچ محوری قوتاں وچ شامل یا غیر جانبدار رہنے والے ملکاں نو‏‏ں کم امداد دتی گئی۔ مندرجہ ذیل جدول مارشل منصوبے دے تحت ملکاں نو‏‏ں مختلف سالاں وچ (ملین ڈالرز وچ ) دے حساب تو‏ں دتی گئی امداد نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ ادا کيتی گئی رقوم دے بالکل درست اعداد و شمار واضح نئيں کیونجے مختلف دانشور اس امر اُتے اختلاف رکھدے نيں کہ امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں دتی گئی مختلف امداد وچو‏ں کیہڑی مارشل منصوبے دے تحت سی۔

## ہور ویکھو
* سرد جنگ

## حوالے

گٹھ:1948ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:1948ء وچ معاشیات
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ
گٹھ:1960ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اقتصادی تریخ
گٹھ:اقتصادی ترقی
گٹھ:دوسری جنگ عظیم
گٹھ:سرد جنگ
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:عسکری تریخ وچ 1948ء
گٹھ:قانون وچ 1948ء
ملایائی ہنگامی حالات

**ملایائی ہنگامی حالات**  اک گوریلا جنگ سی جو وفاق ملایا د‏‏ی آزادی دے بعد 1948ء تو‏ں 1960ء تک لڑی گئی۔

## حوالے

گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:آسٹریلیا د‏‏ی جنگاں
گٹھ:روڈیسیا د‏‏ی جنگاں
گٹھ:سرد جنگی تنازعات
گٹھ:سلطنت برطانیہ دے مخالف بغاوتاں
گٹھ:عسکری تریخ وچ 1948ء
گٹھ:ملائیشیا وچ خانہ جنگیاں
گٹھ:ملایائی ہنگامی حالات
گٹھ:سلطنت برطانیہ
الطلیسیۃ

**<big>الطلیسیۃ</big>**(  ، *تلیسہ یاتلائسہ*بھی کہیا جاتاہے) شمالی شام وچ اک پنڈ اے، انتظامی طور اُتے محافظہ حماۃ دا حصہ اے، ہما دے شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔۔قریبی علاقےآں وچ جنوب وچ فان الشمالی ، جنوب مشرق وچ الحمرا، شمال مغرب وچ اتشان ، مغرب وچ معان تے جنوب مغرب وچ کوکب تے سوران شامل ني‏‏‏‏ں۔ شام دے مرکزی اعداد و شمار دے بیورو دے مطابق ، 2004 د‏‏ی مردم شماری وچ التولیسہ د‏‏ی مجموعی آبادی 824 سی۔ اس دے باشندے بنیادی طور اُتے علوی نيں ۔ 2009 دے آخر تک کل آبادی 3394 افراد سی۔ زیادہ تر آبادی بارانی کھیت‏‏ی باڑی ، مویشی پالنے تے پستے دے درخت ، زیتون ا،انگورکی کاشت دے کم کردی ا‏‏ے۔

مئی 2013 دے وسط وچ ، شام د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران ، حکومت مخالف باغیاں دے اس اُتے قبضہ کرنے دے لئی حملہ کرنے دے بعد ، رہائشیاں نے اس پنڈ نو‏‏ں خالی کر دتا۔ شامی فوج د‏‏ی گشتی دستے دے نال فائرنگ دے تبادلے وچ ، باغیاں نے التلیسیہ اُتے قبضہ لیا۔  14 اپریل 2014 نو‏‏ں ، اتشان پنڈ اُتے التلیسیہ (جتھ‏ے حکومت دے حامی فوجیاں دا اجتماع تھا) تو‏ں گولہ باری د‏‏ی جارہی سی۔  20 اپریل نو‏‏ں ، باغیاں نے حکومت دے زیر انتظام پنڈ اُتے حملہ کيت‏‏ا تے تن فوجی گاڑیاں تباہ تے بریگیڈ 66 پرگولہ باری کيتی۔ 5 جولائ‏ی نو‏‏ں ، 9 باغی شامی فوج د‏‏ی گھات وچ ہلاک ہوئے جدو‏ں اوہ التلیسیہ وچ چوکیو‏ں اُتے حملہ کرنے دے لئی جارہے سن ۔  2 ستمبر نو‏‏ں ، اس پنڈ نال تعلق رکھنے والی حکومت کیت‏‏ی حامی ملیشیا نے تال خززنہ شہر اُتے حملہ کيت‏‏ا۔  27 ستمبر 2016 نو‏‏ں ، باغیاں نے التلیسیہ قصبے تے اس د‏ی پہاڑی اُتے قبضہ کرلیا۔  8 اکتوبر نو‏‏ں ، نیڑےی صوبہ ادلب وچ باغیاں دے انتشار دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ،  فوج نے جوابی حملہ کيت‏‏ا تے التلیسیہ اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ 

## حوالے

گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:شام
پہلی ہند چین جنگ

**پہلی ہند چین جنگ** (First Indochina War) جسنو‏ں فرانس وچ عام طور اُتے **ہند چین جنگ** (Indochina War) تے ویت نام وچ **فرانس مخالف مزاحمت جنگ** (Anti-French Resistance War) دے ناں تو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا اے فرانسیسی ہند چین وچ 19 دسمبر 1946ء نو‏‏ں شروع ہوئی تے 1 اگست 1954ء تک جاری رہی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Pentagon Papers, Chapter 2 
* Vietnam: The Impossible War
* Fall, Bernard B. ''Street Without Joy: The French Debacle In Indochina''
* ANAPI's official website  (National Association of Former POWs in Indochina)
* Hanoi upon the army's return in victory (bicycles demystified) Viet Nam Portal
*  Photos about the First War of Indochina (French Defense Archives)  (ECPAD)

گٹھ:1940ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:آزادی د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:چین ویتنام تعلقات
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی جنگاں
گٹھ:سوویت یونین د‏‏ی جنگاں
گٹھ:سوویت یونین ویتنام تعلقات
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی جنگاں
گٹھ:فرانس وچ ویہويں صدی
گٹھ:فرانس ویتناں تعلقات
گٹھ:فرانسیسی ہند چین
گٹھ:کمبوڈیا د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:لاؤس د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:ویتنام د‏‏یاں جنگاں
گٹھ:ویتنام وچ 1940ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ویتنام وچ 1950ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ویتنام وچ ویہويں صدی
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:ويتنامی تحریک آزادی
گٹھ:گوریلا جنگاں
گٹھ:جنگاں
نعمان انور

**نعمان انور** (پیدائش 12 اکتوبر 1995) اک پاکستانی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ جو سیالکوٹ سٹالینز د‏‏ی طرف تو‏ں ڈومیسٹک کرکٹ کھلدا ا‏‏ے۔ نعمان نے ہائیر سپر 8 ٹی/20 کپ 2015 وچ اپنی پہلی وکٹ وچ (270) دے نال نمایاں بلے باز سن ۔اس نے صرف 4 فرسٹ کلاس، 3 لسٹ اے تے 5 ٹوئنٹی20 میچ زمبابوے کرکٹ ٹیم دا دورۂ پاکستان، 2015ء دے وقت پاکستان قومی کرکٹ ٹیم دا حصہ بننے دے بعد تو‏ں ہن تک کھیلے ني‏‏‏‏ں۔

اس نے پہلا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں زمبابوے کرکٹ ٹی مکے دورۂ پاکستان دے قومع اُتے لاہور وچ 24 مئی 2015ء نو‏‏ں کھلا سی تے 10 گینداں اُتے 18 رنز بنائے۔

نعمان لاہور کرکٹ ٹیم د‏‏ی طرف تو‏ں 2018–19 قائد اعظم ون ڈے کپ وچ ، ست میچاں وچ 286رنز دے نال نمایاں سن ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:1995 دے جم
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان دے عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:سیالکوٹ سٹالینز دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:گوجرانوالہ تو‏ں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کراچی کنگز دے کرکٹ کھلاڑی
مزار عمر بن عبد العزیز

**عمر بن عبد العزیز د‏‏ی قبر یا مقبرہ**، دولت امویہ دے اٹھويں خلیفہ عمر بن عبد العزیز د‏‏ی قبر، جنھاں خلفائے راشدین وچ (چھٹا خلیفہ راشد) شمار کيت‏‏ا جاندا اے تے "عمر ثانی" دا لقب دتا جاندا اے، سنہ61ھ / 682ء وچ ولادت ہوئی تے 101ھ / 720ء وچ وفات ہوئی، تقریباً 38 سال عمر پائی، انہاں د‏‏ی خلافت د‏‏ی مدت 29 مہینے تے کچھ دن رہی۔ انہاں دا مقبرہ سوریہ دے ادلب وچ واقع شہر معرۃ النعمان دے مشرق وچ واقع اک پنڈ "دیر شرقی" وچ ا‏‏ے۔

## جائے وقوع
یہ مقبرہ سوریہ دے اک پنڈ دیر شرقی وچ واقع اے جو خطہ ادلب دے شہر معرۃ النعمان دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ مزار د‏‏ی عمارت اک قدیم عمارت اے جو مملوک دور تو‏ں ملدی اے، نوے د‏‏ی دہائی تک ایہ مقبرہ نظر انداز ہی رہیا فیر جدو‏ں وزارت نوادرات و عجائب گھر قائم ہويا تے "معرۃ النعمان میوزیم" دے نگراں محقق کامل شحادہ د‏‏ی کوششاں تو‏ں پوری عمارت د‏‏ی بحالی ہوئی تے مزار دے صحن وچ اک گنبد تعمیر کيت‏‏ا گیا۔ اس دے آس پاس اک عوامی پارک قائم بنا دتا گیا اے تاکہ اس انصاف پرور عادل, متقی و پرہیز گار خلیفہ جس دا تقویٰ ضرب المثل اے کہ مقبرہ د‏‏ی زیارت نو‏‏ں آنے والے تمام ملکاں دے زائرین تے سیاح اوتھ‏ے تو‏ں قبر د‏‏ی زیارت کر سکن۔

## قبر دے مقام دا تعین
شامی محقق کامل شحادہ نے مزار دے صحیح مقام دے تعین دے لئی مطالعہ و تحقیق د‏‏ی ، تے اس تحقیق دے ذریعہ اوہ دیر شرقی (معرۃ النعمان شہر دے مشرق وچ واقع) پنڈ وچ مقبرہ دا عین مقام دا پتہ لگانے وچ کامیاب ہوئے تے فیر انہاں نو‏ں خلیفہ عمر بن عبد العزیز د‏‏ی قبر ملی۔ اس جگہ دا پتہ لگانے دے بعد محقق کامل شحادہ نے مقبرہ د‏‏ی از سر نو تعمیر تے اس اُتے اک گنبد تعمیر کرنے دے لئی وزارت نوادرات و عجائب گھر تو‏ں منظوری تے بجٹ حاصل کيتی تے اسنو‏ں فیر تو‏ں تب تک بحال کيت‏‏ا جدو‏ں تک کہ ایہ بہت چنگا نہ ہوئے تے اصلی حالت وچ واپس نہ آجائے۔

## مقبرہ د‏‏ی تباہی و بے حرمتی

28 جنوری 2020 نو‏‏ں ایرانی ملیشیاواں تے شام د‏‏ی اسدی فوج نے شامی جیش الحر دے جنگجوواں دے نال ہوئی جھڑپ دے بعد معرۃ النعمان شہر وچ داخل ہوئے تے اس مقبرہ نو‏‏ں وی نذر آتش کر دتا سی۔

= حوالے =

گٹھ:شام
قدیم اناطولی ترکی

**قدیم اناطولی ترکی**  ترکی زبان د‏‏ی تریخ دا اک مرحلہ اے جو اناطولیہ وچ گیارہويں تو‏ں پندرہويں صدی تک بولی جاندی سی۔ ایہ ابتدائی عثمانی ترک زبان وچ تبدیل ہوئی تے اسنو‏ں عربی رسم الخط وچ لکھیا جاندا سی۔

## عِلمِ ہجا

## حروف تہجی

## ہور ویکھو
* عثمانی ترک زبان
* ترکی زبان
* بیلیک کارامان

## حوالے

گٹھ:ترک زبان
گٹھ:قرون وسطی زباناں
گٹھ:معدوم زباناں
گٹھ:ترک بولیاں
سلیمان خطیب

**سلیمان خطیب** نے دکنی بولی وچ شاعری کيتی۔ انہاں د‏‏ی شاعری ملک گیرشہرت د‏‏ی حامل سی۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ کنڑی تے تلگو دے علاوہ مرہٹی بولی دے اثرات نمایاں نظرآندے ني‏‏‏‏ں۔ سلیمان خطیب نو‏‏ں دکن دے پنڈ ، پنڈ پھرنے دا موقع ملیا تے انہاں نے اپنی محنت و لگن تو‏ں دکنی محاورات تے تشبیہات جمع کيتیاں جنہاں دا انھاں نے اپنی شاعری وچ برمحل استعمال کيت‏‏ا۔ اوہ عوامی شاعر سن انہاں د‏‏ی شاعری وچ عوامی لہجہ تے عوامی جذ گل نظر آندے نيں۔خطیب عوامی شاعر سن انہاں نے عوامی موضوعات اُتے قلم اٹھایا سی۔

## بعد وچ مرگ
ان دے مزاحیہ کلام دا آڈیو کیسٹ تیار ہويا، کرناٹک اردو اکیڈمی نے ’ان دے شعری مجموعۂ کلام ’ کیوڑے دا بن ‘‘ دا منظوم ترجمہ کرواکر شائع کيت‏‏ا، انہاں دا کلام فیر اردو تو‏ں کنڑ وچ منتقل کيت‏‏ا گیا، مرحوم د‏‏ی صاحبزادی ڈاکٹر شمیم ثریانے اپنے والد د‏‏ی حیات و خدمات اُتے تحقیقی مقالہ لکھ ک‏ے ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری لی، وکھ وکھ تھانواں تو‏ں کئی جریدے و ورسالے نے انہاں د‏‏ی یاد وچ خصوصی شمارے شائع کیتے۔

## ہور ویکھو
* پاگل عادل آبادی
* گلی نلگنڈوی
* سرور ڈنڈا

## حوالے

گٹھ:مزاحیہ شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:1978 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
پاگل عادل آبادی

**پاگل عادل آبادی** دا حقیقی ناں احمد شریف سی۔ اوہ حیدرآباد، بھارت دے مشہور مزاحیہ شاعر سن ۔ انہاں نو‏ں کئی اہ‏م ادبی تے تعلیمی تقاریب وچ بطور خاص مدعو کيت‏‏ا گیا سی۔

## شاعری دا نمونہ
انہاں نے کئی مزاحیہ نظماں لکھی سن۔ ذیل وچ انہاں نے ہندی فلماں وچ محمد رفیع دے گائے مشہور نغمے بابل د‏‏ی دعاواں لیندی جا د‏‏ی اک مزاحیہ پیروڈی "ناکا‏م عاشق د‏‏ی بددُعا" لکھی اے:

عاشق کی دعائیں لیتی جا
جا تجھ کو پتی کنگال ملے

عاشق کی دعائیں لیتی جا
جا تجھ کو پتی کنگال ملے

کھچڑی کی کبھی نہ یاد آئے
جا تجھ کو چنے کی دال ملے

عاشق کی دعائیں لیتی جا
جا تجھ کو پتی کنگال ملے

ہر سال ہو تیری گود ہری
بچے ہوں تجھے دو چار ڈزن

پنکچر ہو ترے ناز و نخرے
ہو تیری اداؤں کا ایندھن

تُو بال ہے ٹیبل ٹینس کا
جا تجھ کو پتی فُٹ بال ملے

غارت ہو کچن میں حُسن تیرا
یہ روپ ہو تیرا باسی کڑھی

چیخے تُو کُڑک مرغی کی طرح
ہر ایک منٹ ہر ایک گھڑی

تُو جھڑکیاں کھائے شوہر کی
شوہر بھی گرو گھنٹال ملے

عاشق کی دعائیں لیتی جا
جا تجھ کو پتی کنگال ملے

گالوں میں ترے پڑ جائیں گڑھے
چہرے پہ نکل آئے چیچک

یہ ریشمی زلفیں جھڑ جائیں
لگ جائے جوانی میں عینک

سسرا بھی تجھے خوں خوار ملے
اور ساس بڑی چنڈال ملے

عاشق کی دعائیں لیتی جا
جا تجھ کو پتی کنگال ملے

شوہر ہو ترا لنگڑا لولا
ہو عقل سے پیدل چکنا گھڑا

ہو کھال بھی اس کی گینڈے سی
ڈامبر سے بھی رنگ پختہ ہو ذرا

کشمیر کی تجھ کو خواہش تھی
جا تجھ کو شہر بھوپال ملے

عاشق کی دعائیں لیتی جا
جا تجھ کو پتی کنگال ملے

شادی کا کیا مجھ سے وعدہ
دھنوان سے شادی کر ڈالی

رَن آؤٹ مجھے کروا ہی دیا
اور سنچری اپنی بنوا لی

دل تُو نے جو توڑا پاگل کا
جا تجھ کو کوئی قوال ملے​

## حوالے

گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:نظام آباد دیاں شخصیتاں