اسلام توں پہلے عرب وچ مسیحیت

**  اسلام توں پہلےعرب وچ مسیحیت** تو‏ں مراد اوہ مسیحی برادریاں تے انہاں دے اثرات نيں جو اسلام تو‏ں پہلے جزیرہ نما عرب وچ موجود سی۔ عرب وچ مسیحیت د‏‏ی تریخ پہلی صدی عیسوی تو‏ں شروع ہُندی اے تے ایہ خطہ وکھ وکھ مسیحی فرقےآں دا مرکز رہیا ا‏‏ے۔

## تاریخی پس منظر
### ابتدائی تریخ
عیسائی روایات دے مطابق رسولاں دے دور وچ ہی مسیحیت عرب پہنچ گئی سی بعض روایات وچ برنباس تے توما دا عرب آنا بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔

تیسری صدی عیسوی تک عرب وچ مسیحی برادریاں مستقل طور اُتے قائم ہو چک‏ی سی۔ رومی سلطنت دے عیسائی ہوݨ دے بعد عرب وچ مسیحیت دے پھیلاؤ وچ تیزی آئی۔

### جغرافیائی تقسیم
پیش اسلامی عرب وچ مسیحیت د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں تن اہ‏م جغرافیائی خطےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے:

#### شمال مشرقی عرب
خلیج فارس دے ساحلی علاقےآں وچ مسیحی برادریاں آباد سی۔ ایتھ‏ے نسطوریت دا غلبہ سی جو ساسانی سلطنت وچ مقبول سی

#### شمال مغربی عرب
شام تو‏ں متصل علاقےآں وچ غساسنہ تے مناذره جداں عرب مسیحی خاندان حکمران سن ۔ ایہ بازنطینی سلطنت دے حواری سن تے راسخ الاعتقاد مسیحیت اُتے عمل کردے سن ۔

#### جنوبی عرب
یمن وچ مسیحیت چوتھ‏ی صدی وچ مملکت اکسوم دے ذریعے پھیلی۔ نجران اس خطے دا اہ‏م مسیحی مرکز بن گیا۔

## اہ‏م مسیحی ریاستاں تے قبیلے
### غسانی
غساسنہ اک عرب مسیحی ریاست سی جو موجودہ اردن، شام تے سعودی عرب دے شمالی حصےآں وچ قائم سی انھاں نے بازنطینی سلطنت دے زیر اثر راسخ الاعتقاد مسیحیت اختیار کيتی۔

### مناذره
مناذره یا لخمیون عراق وچ قائم اک عرب مسیحی ریاست سی جو ساسانی سلطنت دے زیر اثر سی انھاں نے نسطوریت اختیار کيتی۔

### نجران دے مسیحی
نجران دے مسیحی یمن وچ آباد سن تے انہاں دا تعلق میافیزٹ فرقے تو‏ں سی۔ انھاں قرآن وچ *[[اصحاب الاخدود]]* دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا گیا ا‏‏ے۔

## مسیحی فرقے
پیش اسلامی عرب وچ تن اہ‏م مسیحی فرقے موجود سن :

### نسطوریت
نسطوریت دا غلبہ مشرقی عرب تے خلیج فارس دے علاقےآں وچ سی۔ ایہ فرقہ ساسانی سلطنت وچ مقبول سی۔

### میافیزٹ
میافیزٹ فرقہ یمن تے حجاز دے بعض علاقےآں وچ پایا جاندا سی۔ نجران دے مسیحی ايس‏ے فرقے نال تعلق رکھدے سن ۔

### راسخ الاعتقاد
راسخ الاعتقاد مسیحیت دا غلبہ شمال مغربی عرب وچ سی، خاص طور اُتے غساسنہ د‏‏ی ریاست وچ ۔

## ثقافتی و مذہبی اثرات
### بولی تے لپی
سریانی زبان عرب دے مسیحیاں د‏‏ی liturgical بولی سی عرب مسیحی مصنفاں نے سریانی لپی تو‏ں متاثر ہو ک‏ے عربی حروف تہجی د‏‏ی ترقی وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

### تعلیم تے ادب
عرب دے مسیحی مراکز وچ مدرس‏ے تے کت‏ب خانے قائم سن ۔ حیرہ تے نجران علمی سرگرمیاں دے مرکز سن ۔

### فن تعمیر
پیش اسلامی عرب وچ متعدد کلیسیا تے خانقاہاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ قباء وچ جبیل گرجا گھر دے آثار قدیم عرب د‏‏ی قدیم ترین کلیسیاواں وچو‏ں نيں۔

## اسلام دے ظہور دے وقت حالات
ستويں صدی عیسوی وچ **[[محمد بن عبد اللہ|رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** دے وقت تک عرب وچ مسیحی برادریاں موجود سی، لیکن انہاں د‏‏ی سیاسی طاقت کمزور ہو چک‏ی سی حجاز وچ مسیحی آبادی کم سی جدو‏ں کہ یمن تے سرحدی علاقےآں وچ انہاں د‏‏ی تعداد ودھ سی

قرآن وچ عرب دے مسیحیاں دا تذکرہ *[[اہل کتاب]]* دے طور اُتے کيتا گیا اے تے انہاں دے بعض عقائد اُتے تنقید وی کيتی گئی ا‏‏ے۔

## مورخین دے بیانات
### عربی مصادر
* ابن اسحاق: اپنی سیرت وچ عرب دے مسیحی قبیلے دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔
* طبری: تریخ الرسل والملوک وچ عرب مسیحیت اُتے مفصل معلومات دتی نيں۔
* بلاذری: فتوح البلدان وچ عرب دے مسیحی علاقےآں د‏‏ی فتح دا بیان ا‏‏ے۔

### جدید تحقیقات
جدید مستشرقین تے مورخین نے پیش اسلامی عرب وچ مسیحیت دے بارے وچ گہری تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ فیلیپ حتی، رابرٹ ہولینڈ، تے ایرفن شاہد دیاں لکھتاں اس سلسلے وچ اہ‏م نيں۔

## حوالے

## ہور پڑھو
* پیش اسلامی عرب
* پیش اسلامی عرب وچ یہودیت
* عرب دے مسیحی
* اہل کتاب

گٹھ:يمن وچ مسیحیت د‏‏ی تریخ
گٹھ:عرب سبھیاچار
گٹھ:عرب اسلام تو‏ں پہلے