open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گریٹ ڈین

**گریٹ ڈین** اک وڈے پنڈے تے اچے قد والا گھر پالن والا جرمن کتا اے۔ دوجی صدی وچ الانیان نے یورپ تے ہلہ بولیا تے اوہ اپنے نال وڈے لڑائی کتے وی لیاۓ ۔ ایہو کتے ماجھی ویلے تک لڑائیاں وچ ورتے گۓ۔ ایہناں نوں فیر آجڑی تے گرے ہاؤنڈ نال رلایا گیا تے گریٹ ڈین جمیا۔ 44 انچ نال دنیا دا سب توں اجا کتا وی گریٹ ڈین اے۔ اچا ہون دے نال نال ایہ اک پدھر وچ وی بنیا ہوندا اے۔ 

گریٹ ڈین دا مونہہ لما اگے ودھواں بنیا ہوندا اے تے ایہدی وڈی نشانی اے۔ مونہ توں تھلے لمکدی کھل، تکونے کن تے کھرویں ناس ایہدیاں اچیچیاں گلاں نیں۔  

### بارلے جوڑ
ہوواوارٹ

**ہوواوارٹ** اک مدرے ناپ دا راکھی کتا اے۔ ایہدا اصل دیس جرمنی دا کالا جنگل اے۔

## بارلے جوڑ
* کلب
یاکٹیریر

**یاکٹیریر** جرمنی دا اک کتا اے جیہڑا شکار لئی ورتیا جاندا اے۔

## باہرلے جوڑ
*یاکٹیریر رکھنا 
* رکھنا
لیونبرگر

**لیونبرگر** وڈے کتیاں دی اک نسل اے جیہڑی دکھنی جرمنی دے شہر لیونبرگ توں چلی۔ 

## بارلے جوڑ
پومرینی

**پومرینی** وشکارلے یورپ دے تھاں (پولینڈ - جرمنی) دا سپٹز ورگا نکا کتا اے۔ ایہ نمیشی کھڈونا کتا اے تے ایہدے پرکھ وڈے جرمن سپٹز کتے سن۔ گغی تھانواں تے ایہنوں نکا سپٹز وی کیا جاندا اے۔ 19ویں صدی وچ کئی شاہی لوکاں ایس نوں اپنے نال رکھ کے مانتا دتی۔ ملکہ وکٹوریہ کول اک نکے ناپ دا پومرینی سی اوہدی جندڑی وچ ایدا ناپ ادھا رہ گیا۔

پومرینی اک ہسن کھیڈنوالا تیز نکا کتا اے۔ ایہ اپنے مالک دے نال رہنا پسندکردا اے۔ 

  
## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ

* پومرینی امریکہ وچ
پوڈل

**پوڈل**  کتیاں دی اک نسل اے جیدے وچ پدھر پوڈل نکا پوڈل تے کھڈونا پوڈل آندے نیں۔ ایہ  کئی رنگاں وج ملن والا اک سیانا، ترکھا کتا اے۔ ایہدا اصل دیے جرمنی اے جتھے ایہنوں پانی کتا دے کم لئی بنایا گیا سی پر ایہنوں پدھر تے فرانس وچ لیایا گیا سی۔ ایہ کتا کھیڈاں وچ اگے رہنوالا کتا اے تے تیزی، سیانف، کھوج تے تابیداری دیاں صفتاں ہون باہجوں آجڑی کماں وچ وی ورتیا جاندا اے۔   

## سیانف
پوڈل اک سیانا کتا منیا گیا اے ایہناں دی مانتا ایسے صفت وچ اے۔ کتیاں تے لکھی کتاب ( The Intelligence of Dogs) دے لکھارے نیں ایس کتے نوں سیانف وچ باڈر کولی دے مگروں دوجے نمبر تے رکھیا اے۔ جرمن شیفرڈ تیجے نمبر تے آندا اے۔
#### پوڈل وکھالے

 
File:Bo_the_poodle_retrieving_a_duck.jpg|اک پدھر پوڈل شکار لیاندیاں
File:Pudel Klein apricotred.jpg|لال تے بدامی پوڈل  
File:Maisiepuppydog.jpg|5 ہفتے دا پدھر پوڈل
Jackie Vasteras 20070721-1.JPG|مدرے ناّپ دا پوڈل 


## بارلے جوڑ
روٹویلر

**روٹویلر** گھر رکھیا جانوالا وڈے قد دا کتا اے۔ ایہدا اصل دیس جرمنی اے۔ ایہ ڈنگراں دی راکھی تے ریڑھی کھچن دے کم آندا سی۔ ایہ ہن راکھی، بچاؤ، کھوج، اگمان تے پولس دے کماں وج کم آندا اے۔

## ناں
ایس کتے دا دیس دکھنی جرمنی دا نگر روٹویل سی تے ایس توں ایہدا ناں روٹویلر پیا۔

## مورت نگری

File:Rottweiler0b.jpg|نر مادھ 
File:Rocky_9_month.PNG|9 مہینیاں دا
File:Rottweiler Aaron.jpg|10 سال دا
File:Year Old Rottweiler.jpg|اک سالدا

File:Rottweiler portrait.jpg|سر دی مورت
File:Rottweiler-Head.jpg|سر دی مورت
File:Rottweiler kopf 2.jpg|سر دی مورت 
File:Rottweiler mal 2.jpg|2 روٹویلر


### بارلے جوڑ

* ہور جانکاری 

گٹھ:آجڑی کتے
پیکنگی

**پیکنگی** چین دا اک پرانے ویلے دا نمیشی کتا اے۔ ایہ نکے ناپ دا کتا چینی شاہی دربار وچ پسند کیتا جاندا سی۔ ایہدا ناں چینی راجگڑھ بیجنگ دے پرانے ناں پیکنگ توں اے جتھے دے شاہی دربار وچ ایہنوں مانتا نال رکھیا جاندا سی۔

## تریخ
پیکنگی اک پرانی نسل اے جیہڑی 2000 وریاں توں چین وچ پالی جارئی اے۔ ایہ چین دے راجگڑھ پیکنگ/بیجنگ وچ شاہی چینی دربار دے لوکاں دی من چاہی نسل سی۔ 1860 وچ برطانوی فوج نے جدوں پیکنگ تے شاہی محل تے مل ماریا تے انگریز فوجیاں نون کجھ پیکنگی کتے ملے تے اوہناں نون اوہ برطانیہ لے آۓ تے اینج ایہ نسل رینید دنیا وچ وج پھیلی۔

پیکنگی ہر رنگ وچ ملدے نیں پر سنہری تے کریمی چوکھے نیں۔

## مورتاں

Image:Moppy2.jpg|
Image:Szusza pekingese.jpg|
 
## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ
شر پائی

شرپائی کتیاں دی اک نسل اے جیدی اچیچی گل اوہناں دے منہ تے چریاں تے کالی نیلی جیب اے۔ ایہ کتا چین توں آیا اے۔
شی زو

**شیزو** چین دا نکے ناپ دا تے وڈے ریشمی والاں والا اک کتا اے۔

## مورتاں

Image:PrincessShihTzu 003.jpg|
Image:Pancho0008.JPG|


## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
آسٹرین پنشر

آسٹرین پنشر آسٹریا دا اک کتا اے۔

## مورتاں

Image:Pinczer austriacki 679.jpg|
Image:Oostenrijkse pinscher.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
برانڈلبریک

**برانڈلبریک** کتیاں دی اک نسل اے جو آسٹریا وچ ہندے نیں۔

## مورتاں

Image:Brandlbracke.jpg|


گٹھ:کتے
ڈالمیٹی

**ڈالمیٹی** وشکارلے ناپ دے کتیاں دی اک ونڈ اے جیدا پچھا کروشیا دے تھاں ڈالمیٹیا نال جوڑیا جاندا اے۔ ڈالمیٹی دی مانتا ایدی چٹی کھل تے کالے بورے ٹھمکنے نیں۔ اینوں چوکیداری بچاؤ تے ہور کتے دے کرن دے عام کماں لئی گھراں وچ پالیدا اے۔

## مورتاں

Image:Dalmatian liver portrait Amy.jpg|
Image:Dalmata.jpg|
Image:Old fire engine and dalmatian.jpg|


### بارلے جوڑ

* http://www.akc.org/breeds/dalmatian/
بروہلمر

## مورتاں

Image:Broholmer 630.jpg|
Image:Broholmer głowa profil 630.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
بچن فریز

**بچن فریز** اک نکے ناپ دا کتا اے۔ ایہ پسند کیتا جانوالا کتا اے تے مالٹی کتے نالوں نکا اے۔
## مورتاں

Image:AG Cody.jpg|
Image:Groomed.JPG|

## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
گٹھ:سنگی کتے
بورزوی

## مورتاں

Image:Borzoi portrait Flickr2.jpg|
Image:Baby Borzoi.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
بریکو اٹالیانو

## مورتاں

Image:Dover di Valgisanche.jpg|
Image:Bracco italiano 878.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
برٹنی (کتا)

## مورتاں

Image:Brittany Spaniel.jpg|
Image:Liver and white brittany.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
سینٹ برنارڈ کتا

**سینٹ برنارڈ کتا** اک وڈے قد دا کمی کتا اے جیہڑا بچاؤ دے کم آندا اے۔ ایہ الپس وچ بنایا گیا سی۔ پہلی صدی وج جدوں رومی فوجی نے ہیلویٹیا تے ہلہ بولیا تے اوہناں نال لڑائی کتے وی سن۔ اوہناں ماسٹف کتیاں دیاں اگلیاں نسلاں الپائنی کینٹناں وچ دکھنی لیندے سویٹزرلینڈ ول اجڑاں دی راکھی کرن لگ پیاں۔

سینٹ برنارڈ گلی دیاں سآئی جوگیاں نوں ایہدی راکھی تے راہ لبھن دے گن جنگے لگے تے اوہ ایہنوں راہ بھلن والے پاندھیاں نوں راہ وکھان لئی رکھن لگ گے تے اینج ایہناں دا ایہ نام وی پیا۔

## وکھالہ
سینٹ برنارڈ اک وڈا کتا اے ایہدا مدرا پآر 140 تے 264 پاؤنڈ (64–120 کلو) یا چوکھا ہوسکدا اے تے مگراں تے قد 27½ انچ توں 35½ انچ (70 توں 90 سینٹی میٹر) تک ہوندا اے۔ پوچھل لمی تے پاری ہوندی اے۔ رنگ وچ ایہ چٹا، کالا پؤرا تے رتہ ہوسکدا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
سیموئد

**سیموئد** اک نکا لمے والاں آلا کتا اے۔ ایہ روسی تھاں سائیبیریا دی نسل اے۔
انگریز آجڑی

**انگریز آجڑی** کتیاں دی اک نسل اے جینوں امریکہ وچ بنایا گیا۔ ایہنوں امریکی زمیندار ہر کم لۓ ورتدے نیں۔

## بارلے جوڑ

* انگریز آجڑی کلب
* انگریز آجڑی کتے 
* انگریز آجڑی سنگت 

گٹھ:آجڑی کتے
سرنیکو ڈلایٹنا

**سرنیکو ڈلایٹنا** اٹلی دے سچیلیا وچ کتیاں دی اک نسل اے۔ تاریخی طور اتے اس نسل دے کتے خرگوشاں نوں فڑن لئی ورتے جاندے سی تے یہ کئی گھنٹے بنا روٹی-پانی توں کم کر سکدے نے۔
خورتایا

**خورتایا** روسی سلطنت دا اک ویکھ کے شکار کرنوالا کتا اے۔ ایہ اک وڈا پتلا تے ترکھا کتا اے۔
ابیضی کتا

**ابیضی** سپین دے جزیرے ابیضا دا اک کتا اے جیہڑا سپین تے فرانس وچ پالیا جاندا اے۔ ایہ پتلا تے پھرتیلا ہوندا اے۔

## مورتاں

Image:6 month old ibizan hounds.jpg|
Image:Podenco Ibienco.jpg|

### بارلے جوڑ

* http://www.dogfacts.org/ibizan-hound-dog-pictures.htm 
* http://www.podencoclub.de/cgi-bin/portal/index.cgi 

گٹھ:کتے
آئری شکاری کتا

آئری شکاری کتا آئرلینڈ دا اک کتا اے-

## مورتاں

Image:Kerry Bog Village Museum Irish Wolfhound.JPG|
Image:Chiot Irish Wolfhound.jpg|
Image:Irish Wolfhound Attila.jpg|
Image:Wolfhound mascot wb.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
کومونڈور

**کومونڈور** اک وڈا وڈے رسی والاں ورگا چٹے رنگ دا ہنگری دا آجڑی کتا اے۔ ایہ ڈنگراں تے راکھی لئی اک منیا پرمنیا کتا اے تے ایہ ہنگری دا نشان سمجھیا جاندا اے۔ ایہ منگولاں نال 13ویں صدی وچ ہنگری آیا سی۔

## مورتاں

Komondor delvin.jpg|
Komondor dog breed.jpg|


## ہور ویکھو
* پولی کتا

## بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
بوردیو دا کتا

## مورتاں

Image:Dogue de Bordeaux standing.jpg|
Image:Dogue de Bordeaux.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
مالٹی کتا

مالٹی کتا اک نکے ناپ دا کھڈونا کتا اے۔ ایہ رومی سمندر دے جزیرے مالٹا دا واسی اے۔
## ہور ویکھو

## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
گٹھ:سنگی کتے
مائیوریٹک

**رومانی مائیوریٹک شپہرڈ کتا** رومانیہ دے کتیاں دی اک نسل اے۔
پولی کتا

**پولی کتا** اک ہنگری دا کتا اے جیڑا اج توں 2000 ورے پرانا اے۔ اے ڈنگراں نوں سانبھن لئی کم آندا اے۔

## مورتاں

Image:Csalfa Sommer 07 10 A.jpg|
Image:Rennender Puli.JPG|
Image:Puli szuka.jpg|
Image:Puli 600.jpg|

### بارلے جوڑ

* http://deutscherwachtelhund.org/
سنہری ریٹریور

**سنہری ریٹریور** اک مدرا کتا اے جیہڑا انگلینڈ وچ بنایا گیا تے بندوق نال پھڑکائی گئی بطخ یا ہور پنجھیاں نوں پھڑ کے لیاندا اے۔ ایہدے انگریزی نام ریٹریور دا مطلب اے جا کے پھڑ کے لیانوالا ۔ ایہ شکار نوں کسے نقصان دے بنا پھڑ کے واپس لے آندا اے تے ایس باہجوں ایہ ناں پیا۔ ایہ مدرے ناپ دا کتا اے جیدا کوٹ کریم یا سنہرا ہوندا اے تے ایہ لیبراڈر کتے ورگا اے پر اوہدے نالون لمے وال ہوندے نیں۔

 

## ہور ویکھو
* کتیاں دیاں ٹولیاں
## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
بسنجی

**بسنجی** دے پرکھ ہزاروں ورے پہلے کانگو دریا دے کنڈیاں تے پگمی لوکاں نال رہ رۓ سن۔ اوتھوں ایہناں نوں مصر لیایا گیا جتھے ایہ بڑے پوتر سمجھے جاندے سن جے ایہ مرن مگروں مردیاں نوں اگلی جندڑی ول لے کے جاندے سن۔ افریقہ وچایہ سفاری اگمان نال ریندے نیں تے پنڈاں والے ایہناں نوں راکھے کتے لئی رکھدے نیں۔ ایہ اک باہر رہن والا کتا اے۔ پنڈاں تے کھلیاں جگہاں لئی ٹھیک اے۔ ایہ صاف ریندا اے تے پونکدا نہیں۔
## مورتاں

Image:Basenji 600.jpg|
Image:Basenji puppies.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:کتے
بولوگنی

## مورتاں

Image:Bolognese Image 2.jpg|
Image:Bolończyk 555.jpg|


## بارلے جوڑ

گٹھ:سنگی کتے
گٹھ:کتے
وڈا سوئس پعاڑی کتا

**وڈا سوئس پعاڑی کتا** کتیاں دی اک نسل اے جیہنوں سوئس الپس وچ بنایا گیا سی۔
رچرڈ ایف ہیک

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اکیرا سوزوکی

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:جاپانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
رابرٹ جی ایڈورڈز

رابرٹ جی ایڈورڈز نوں 2010 وچ تولیدی طب تے ان وٹرو فرٹیلائیزیشن تے پہلی واری کم کرن لئی نوبل انعام دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ
لیو شیاؤبو

**لیو شیاؤبو** (، 28 دسمبر 1955 – 13 جولائی 2017) اک چینی ساہتی نقاد، لکھاری، شاعر، انسانی حقوق کارکن، آزادی کارکن اتے نوبل امن انعام جیتو سی جہڑا سیاسی سدھاراں دی منگ کردا سی اتے کمیونسٹ اک-پارٹی راج نوں ختم کرن لئی چلیاں مہماں وچ سرگرم حصہ لیندا رہا سی۔   اس نوں کئی واری "چین دا نیلسن منڈیلا" کہہ کے وی سدیا جاندا اے۔ اس نوں جنزو، لیوننگ وچ اک سیاسی قیدی وجوں قید کیتا گیا سی۔  26 جون 2017 نوں، ٹرمینل لیور کینسر دا پتہ لگن توں بعد اس نوں میڈیکل پیرول دتا گیا سی اتے 13 جولائی 2017 نوں اس دی ہسپتال وچ موت ہو گئی سی۔

لیو نے ساہتی حلقیاں وچ اپنی ساہتی تنقید نال مشہوری حاصل کیتی اتے جلد ہی اوہ کئی غیرملکی یونیورسٹیاں وچ اک وزٹنگ سکالر بن گئے۔ 1989 دے تیانمن جدوجہد لئی اوہ چین پرط آئے اتے لوکتنتر اتے انسانی حقوق دی لہر وچ اسدی شمولیت کرکے 1989 توں 1991 تک پہلی وار اسنوں قید کیتا گیا سی۔ پھر 1995 توں 1996 تک اتے 1996 توں 1999 تک اوہ تیجی وار قید کیتا گیا سی۔ اوہ 2003 توں 2007 تک اسنے آذاد چینی پین سینٹر دے پردھان وجوں سیوا نبھائی۔ 1990 ویاں دے ادھ توں بعد اوہ منزو زونگوگو (ڈیموکریٹک چائینا) رسالے دا پردھان وی رہا۔ 8 دسمبر 2008 نوں، چارٹر 08 مینیفیسٹو نال اپنی حصےداری دے کارن لیو نوں حراست وچ لیا گیا سی۔ اس نوں رسمی طور تے 23 جون 2009 نوں "راج طاقت دی النگھناں نوں بھڑکاؤن" دے شک تے گرفتار کیتا گیا سی۔23 دسمبر 2009 نوں اس تے ایہناں الزاماں تے ہی مقدمہ چلایا گیا، اتے 25 دسمبر 2009 نوں گیارھاں سال دی قید اتے دو سالاں لئی سیاسی حقوق دی کٹوتی دی سزا سنائی گئی۔

اپنی چوتھی واری جیل دی سزا دے دوران، لیو نوں "چین وچ بنیادی انسانی حقاں لئی اس دے لمبے اتے غیرتشدد جدوجہد" لئی 2010 وچ نوبل امن انعام حاصل کیتا گیا سی۔

لیو پہلے چینی شہری سی جو چین وچ رہندیاں کسے وی قسم دے نوبل انعام نال نوازیا ہویا ہووے۔ جرمنی دے کارل وان اوسائٹزکی (1935) اتے برما دی آنگ سان سو کی (1991) دے بعد اوہ قید جاں نظربند ہون دے ویلے نوبل امن انعام نال نوازیا گیا جان والا اوہ تیجا انسان سی۔ اتے نوبل انعام لین لئی اپنا نمائندہ بھیجن دے اسدے حق نہ دتے جان والا اتے حراست وچ مرن والا اوہ دوجا انسان، پہلا اوسیوٹزکی سی، جسدی نازی تشدد کیمپ وچ حراست وچ رکھن توں بعد برلن-چارلٹنبرگ وچ ویسٹینڈ ہسپتال وچ موت ہو گئی سی۔ ناروے دی نوبل کمیٹی دے چیئرمین بیریٹ ریس-اینڈرسن نے اسدی موت لئی چینی کمیونسٹ سرکار نوں ذمہ وار ٹھہرایا اتے کیہا کہ "لیو شیاؤبو نے چین وچ کمیونسٹ سرکار دے دمنکاری کماں دے خلاف اپنے عدم تشدد جدوجہد دے ذریعے لوکاں دے بھائیچارے وچ یوگدان پایا اے۔"

## حوالے

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:نوبل انعام جتن والے
گٹھ:جم 1955
گٹھ:موت 2017
گٹھ:نوبل انعام جیتو
گٹھ:چینی شخصیتاں
سیامی

**سیامی بلی** تھائی لینڈ دی اک بلی اے جیہڑی ساری دنیا چ کعر چ رکھن پالن لئی پسند کیتی جاندی اے۔ تھائی لینڈ دا پرانا ناں سیام اے ایس باجوں ایہنوں سیامی بلی کیا جاندا اے۔ 1878 وچ امریکی صدر ردرفورڈ بی ہیز نوں بنکاک دے امریکی کونسل نے اک سیامی بلی سغات کرکے پیجی۔ 1884 وچ امریکی کونسل جنرل نے دو سیامی بلیاں سغات کرکے انگلیند پیجیاں۔ اینج ایہ دنیا چ پھیل گئی۔

20ویں صدی وچ ایہ بلیاں دیاں مشہور نسلاں وچوں منی گئی اے۔ ایہنوں لوک شوق نال پالدے نیں۔

## مورتاں

Image:Siamesekittens.jpg|
Image:Mekong bobtail chocolite point, Cofein Pride cattery.jpg|
Image:Siamese Cat Female 2.jpg|
Image:Siamese cat, traditional apple head.JPG|


## بارلے جوڑ

*http://www.siamesebc.org/history.shtml#yearbookArticles 

گٹھ:بلیاں
آرگنزم

**آرگنزم** کسے وی جیوندی شے نوں آکھیا جا سکدا اے جیدے چ اگے ودن دی خوبی ہوۓ اپنے ورگے آرگنزم جمن دا وصف ہوے۔ جانوالیاں نوں پشان لئی وکھریاں ونڈاں وچ رکھیا گیا اے۔:

* **[[دیس (جیون پڑھت)|دیس]]** (Kingdom) : جنور، بوٹے، بیکٹیریا، فنگس تے پروٹسٹ
**کنگریڑے، انکنگریڑے
* **برادری** (Phlum) : کورڈیٹ، پھلوالے بوٹے، پانی رچھ 
* **ٹولی** (Class) : ددپلانے، پنچھی، کرلے
* **پتی** (Order) : آگو مانس، چڑیاں، 
* **[[ٹبر (جیون پڑھت)|ٹبر]]** (Family) : بن مانس، چٹی اکھ
* **ٹوکرہ** (Genus) : مانس، یوہینا
* **ونڈ** (Species) : انسان، پنجابی چٹی اکھ / سونکھی

گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:جاندار
سکتہ

دماغ نوں خون ناں لبن تے دماغ دا کم رکن تے ہون والی حالت نوں سکتہ کیندے نیں۔ اے چون والی نالی بند ہون تے یا خون والی نالی دے پھٹ یا ٹٹ جان تے ہوسکدا اے۔
جنس نال پھیلن والے روگ

{| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px"
| style="background:#FBEC5D" align="center" width="200px" colspan=2 |**<font size="1" color=black>جنس نال پھیلن والے روگ<font>**
|-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2"
|- align="center"
| colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | 
|-|- align="center"

جنس نال پھیلن والے روگ او روگ نیں جو انساناں وچ غلط جنسی ول نال پھیلدے نیں۔ اناں روگاں وچ بیکٹیریا، فنجائی تے وائرس نال پھیلن آلے روگ شامل نیں جیویں ایڈز، گونوریھیا، ہیپاٹائیٹس، سائیفیلس وغیرہ

## بارلے جوڑ

گٹھ:روگ
ذہنی توازن وگڑنا

ذہنی توازن دا وگڑنا اک ایسی سوچ یا روے نوں دسدا اے جیہڑی عام رواج سوچ یا رہن سہن توں ہٹ کے ہون۔
ہيبى كامارگو

**ہيبى ماريا كامارگو** (Hebe Maria Camargo) اک برازیلی گلوکارہ تے اداکارہ سی ۔

گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:اداکارہ
معذوری

معذوری انسان پنڈے دے انگاں دا ٹھیک کم ناں کرنامعذوری اخواندا اے۔
جمن پربندھ

جمن پربندھ کسے آرگنزم دے ایسے انگاں دا پربندھ اے جیدے چ اوہ آرگنزم اپنے جۓ آرگنزم جمدا اے۔
کیپیٹل

**کیپیٹل** کم کاج تے رپے پیسے دی بولی چ ایس شے نوں کیندے نیں جیدے نال کسے کم نوں ٹوریا جاوے۔

گٹھ:انجان
لاڈینو

**لاڈینو** اک بولی دا ناں اے جیہڑی اسرائیل تے ہور کئی دیساں چ بولی جاندی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی اک لکھ توں اپر اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
پالی

**پالی** اک بولی دا ناں اے جیہڑی بدھ مت دے منن والے ورتدے سن۔ اے دنیا دے کئی دیساں چ ورتی جاندی اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
ڈورا ہونا

**ڈورا ہونا** کسے بندے دی ایسی حالت نوں کہندے نیں جدوں اوہ عام سنی جان والی واز نوں تھوڑا سنے۔ اے کن چ کسے خرابی توں ہوسکدا اے۔
انا ہوناں

کسے بندے چ ویکھن دا وصف ناں ہوناں یا اےوصف کسے وجہ توں کھنج جانایا اکھ چ کسے مسلے توں ویکھیا ناں جانا اناں ہوناں اخواندا اے۔
ہکا

**ہکا** اک چینی بولی اے جیہڑی تھلویں چین چ بولی جاندی اے۔ ایدے بولن والیاں دی گنتی 34 ملین دے نیڑے اے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:چین دیاں بولیاں
امن دا فرشتہ

**امن دا فرشتہ** میونخ جرمنی چ اک یاگار اے۔ اے 1871 دی فرانس جرمن لڑائی دے مگروں 25 وریاں دے رہن والے امن دے مگروں ایتھے بنائی گئی۔ اے اک اچے تھم تے امن دے فرشتے دی بتی اے۔ اے تھم 38 میٹر اچا اے۔ ایدے تے امن دے فرشتے دی بتی نائیکے ورگی اے۔ ایدی نیو 1896 چ رکھی گئی تے اے 1899 چ بنیا۔

## ہور پڑہو
*سوہنیاں دی گیلری
### بارلے جوڑ
شٹراسے دس 17 جونی

**شٹراسے دس 17 جونی** برلن دی اک سڑک دا ناں اے جیہڑی انتر دن لندن توں لے کے جت دا کالم تک جاندی اے اے برلن شہر دے وشکار پارک تیرگارتن چوں لنگدی اے۔ سوویٹ لڑائی چیتا وی ایسے سڑک تے اے۔

### بارلے جوڑ
انتر دن لندن

**انتر دن [[لندن]]** برلن دی اک مشہور سڑک دا ناں اے۔ اے برلن دے وشکار متے وچ اے ایدے تے برانڈنبرگ گیٹ اے۔ ایدا اے ناں ایدے تے لگے ہوۓ انتر دے رکھاں توں پیا اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:برلن
تیرگارتن

**تیرگارتن** برلن جرمنی چ اک پارک اے جیہڑا شہر دے وشکار اے۔ اے 520 ایکڑ تے پھیلیا ہویا اے۔ میونچ دا انگلشگارتن ایدے توں وڈا اے۔ پرانے ویلیاں چ اے اک شکار کرن دی تھاں سی 1831 چ اینوں اک لوک پارک چ پلٹ دتا گیا۔ ایدے چ بسمارک میموریل تے جت دا کالم وی نیں۔

### بارلے جوڑ
برلن ریلوے سٹیشن

**برلن ریلوے سٹیشن** برلن جرمنی دا سب توں وڈا ریلوے سٹیشن اے۔ ایہ 1871 توں کم کر ریا اے۔ لڑائی چ اینوں تباہ کردتا گیا پر اینوں دوبارہ بنایا گیا تے ہن اے یورپ دا سب توں وڈی لنگن والی تھاں اے۔ ایتھوں ہر دن 3 لکھ لوک آندے جاندے نیں۔

ایہ ریلوے سٹیشن برلن دے گڑھ متے وچ ریشتاگ کول اے۔

### بارلے جوڑ

* ویب سائٹ
* برلن مورتاں
پرگامون میوزیم

**پرگامون میوزیم** برلن جرمنی چ میوزیم جزیرے چ اک میوزیم اے. ایہ پرانی تریخی چیزاں تے آرٹ تے اے۔

### بارلے جوڑ
لست گارتن

**لست گارتن** برلن جرمنی چ اک پارک دا ناں اے اے میوزیم چزیرے تے اے۔

### بارلے جوڑ
نواں میوزیم

**نواں میوزیم** برلن جرمنی چ میوزیم جزیرے چ اک میوزیم اے اے پرانیاں مصری چیزاں تے ارٹ تے اے۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:برلن دے میوزیم
گٹھ:برلن
گٹھ:میوزیم
ریاض بسرا

**ریاض بسرا** (1967 - 2002) ایک مذہبی شخصیت تھے۔ انھوں نے لشکر جھنگوی کے ساتھ ایک مذہبی جماعت بنائی تھی جو پاکستان میں، رافضی شیعہ کی جانب سے، حضرات صحابہ کرام اور اہل البیت رضی اللہ تعالی عنہم کی شان میں گستاخیوں کے خلاف تحریک چلا رہے تھے۔ اس طرح کی گستاخیاں شیعوں کی جانب سے عام ہیں جو مسلمانوں کے لئے ناقابل برداشت ہیں۔ ریاض بسرا کو پولیس نے جاں بحق کر دیا تھا۔

## ہور دیکھو
*سپاہ صحابہ پاکستان

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
بیلودری

**بیلوردی** اک تریخی کوٹھا اے جیہڑا جرمنی دے نگر پوٹسڈیم چ سانسوسی محل دے نال اے۔ اے 1770 چ فریڈرک دے ویلے بنایا گیا۔
حق نواز جھنگوی

**مولاناحق نواز جھنگوی** (1952 - 1990) اک مذہبی آگو سی۔ اوس نے اک سیاسی پارٹی سپاہ صحابہ پاکستان دی نیو رکھی۔ اوہ 1954 چ جھنگ وچ جمیا۔ جهنگ تے ملتان توں پڑھا‏ی کیتی۔ حق نواز 23 فروری 1990 وچ قتل کر دتا گیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
نیل کنٹھ

**نیل کنٹھ** اک مدرے ناپ دا پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیا توں لے کے ہندچینی تک ملدا اے۔ ایہدی سب توں چوکھی گنتی ہندستان وچ اے۔ ایتھے ایہ کئی صوبیاں دا سرکاری پنچھی وی اے۔

## وکھالہ
نیل کنٹھ 26–27 سینٹی مٹر لما تکڑا پنچھی اے۔ ایہدی چھاتی پؤری تے سری تے پچھلے تھلویں پر نیلے ہوندے نیں۔ باہرلے پر گوڑے نیلے توں ہلکے نیلے نیں۔گلے دے دوالے ہلکے گلابی رنگ دے نکے پر ہوندے نیں۔ایہدی لمی چنج ہوندی اے جیہڑی انت تے تھلے نوں مڑی ہوندی اے۔ناساں لمیاں تے دسدیاں نیں۔
ڈریگن ہاؤز

**ڈریگن ہاؤز** سان سوسی پارک برلن جرمنی چ اک چینی کوٹھا اے جینوں فریڈرک نے 1770 تے 1772 دے وشکار بنایا سی۔
سارے جہاں سے اچھا

**سارے جہاں سے اچھا [[ہندوستان|ہندوستاں]] ہمارا**، شاعر مشرق علامہ اقبال دی اک مشہور نظم اے۔۔


سارے جہاں سے اچھا ہندوستاں ہمارا 

ہم بلبليں ہيں اس کی، يہ گلستاں ہمارا 

غربت ميں ہوں اگر ہم، رہتا ہے دل وطن ميں

سمجھو وہيں ہميں بھی، دل ہو جہاں ہمارا

پربت وہ سب سے اونچا، ہمسايہ آسماں کا

وہ سنتری ہمارا، وہ پاسباں ہمارا

گودی ميں کھيلتی ہيں اس کي ہزاروں ندياں
 
گلشن ہے جن کے دم سے رشک جناں ہمارا

اے آب رود گنگا، وہ دن ہيں ياد تجھ کو؟

اترا ترے کنارے جب کارواں ہمارا

مذہب نہيں سکھاتا آپس ميں بير رکھنا 

ہندی ہيں ہم وطن ہے ہندوستاں ہمارا

يونان و مصر و روما سب مٹ گئے جہاں سے

اب تک مگر ہے باقی نام و نشاں ہمارا

کچھ بات ہے کہ ہستی مٹتی نہيں ہماری

صديوں رہا ہے دشمن دور زماں ہمارا

 
اقبال! کوئی محرم اپنا نہيں جہاں ميں 

معلوم کيا کسی کو درد نہاں ہمارا
وڈا فلیمنگو

**وڈا فلیمنگو** یا گلابی فلیمنگو، فلیمنگو ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہنوں پنجابی وج باگ وی کیندے نیں۔ ایہ فلیمنگو ٹبر دی سب توں پھیلی ہوئی ونڈ اے۔

## وکھالہ
ایہ 110–150 سینٹی میٹر (43–60 انچ) لما ہوندا اے تے جوکھ 2–4 کلو ہوندا اے۔ ریکارڈ وچ آیا سب توں ودا فلیمنگو 187 سینٹی میٹر (74 انچ) لما تے 4.5 کلو جوکھ دا سی۔ ایہ امریکی فلیمنگو تے چلی فلیمنگو ورگا اے۔ 

دوجے فلیمنگوآں وانگوں ایہ ونڈ وی مٹی چکڑ دے بنے زمین تے آلنے وچ اک آنڈا دیندی اے۔چوکھے پر گلابی چٹے ہوندے نیں۔ اتلے پر لال تے اڈاری پر کالے ہوندے نیں۔ چنج گلابی تے چنج دا کونا کالا ہوندا اے۔ لتاں ساریاں گلابی ہوندیاں نیں۔

چڑیا گھراں وچ فلیمنگو دی مدری عمر 60 ورے منی گئی اے۔

## بارلے جوڑ
کالا تتر

**کالا تتر** مور ٹبر دا اک شکار کیتا جانوالا پنچھی اے۔ ایہ دکھنی یورپ توں لے کے چڑھدے ہندستان دے سکے چاڑیاں والے تے کھلے تھانواں تے ملدا اے۔ ایہ ہندستانی صوبے ہریانہ دا پنچھی اے۔

## وکھالہ
کالے تتر دی لمبائی 31-36 انچ ہوندی اے۔ نر تھوڑے بھارے تے 450-500 گرام دےہوندے نیں۔ مادھ دا جوکھ 400 توں 450 گرام دے نیڑے ہوندا اے۔ایہدا سر متھا چنج کالے ہوندے نیں تے اکھاں پچھے چٹے نشان نیں۔ ایہدی تؤن کلجی رنگ دی ہوندی اے۔ چھاتی تے چٹے نشان تے تے پران تے وی چٹے نشان ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ

* مورتاں تے وات
ججورانا

**ججورانا** اک مدرے ناپ دا سوہنے پرانوالا بن ککڑ اے جیہڑا ہزارہ پاکستان توں اترکھنڈ ہندستان تک ہوندا اے۔ مور ٹبر دے ایس پنچھی دی گنتی تھوڑی رہ گئی اے۔

## وکھالہ
نر گالا سانوالا ہوندا اے جیدے تے چٹے ٹھمکنے ہوندے نیں۔ چٹے ٹھمکنیاں دے دوالے کالے گھیر ہوندے نیں تے ایہ ایہدے پاسیاں تے مگر تے ہوندے نیں۔ گلا ننگا تے نیا اے، سر کالا اے۔ چھاتی دے پر رتے تے کھٹے رنک دے ہوندے نیں۔ تؤن پجھے وی رتے پر ہوندے نیں۔ چھوٹی پوجھل انت توں پوری کالی ہوندی اے۔ مادھ دے پر ہلکے رنگاں دے ہوندے نیں۔

نر دا جوکھ 1.8–2.2 کلو تے مادھ دا 1.25–1.4 کلو ہوندا اے۔ نر 55 توں 60 سیٹی میٹر دے جد کے مادھ 48 توں 50 سینٹی میٹر دے ہوندے نیں۔

## پسار
ایہ پاکستان وچ کوہستان، کاغان توں لے کے چڑھدے ول کشمیر تے اتر کھنڈ ہندستان تک ملدا اے۔ ایہ 1,750 توں لے کے 3،600 میٹر تک اچیاں تھانوان تے ریندے نیں تے گرمیاں وچ ہور اجائی تے جلے جاندے نیں۔ ایہ کھنے جوڑے پتیانوالے رکھاں وچ وسنا پسند کردے نیں۔

### بارلے جوڑ

گٹھ:مور ٹبر
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
کوئل

**کوئل** برصغیر پاک و ہند، چین تے جنوب مشرقی ایشیا وچ پایا جاݨ آݪا کوئل ٹبر دا پنچھی اے۔ ایہ قریب دے متعلقہ بلیک بلڈ کوئلز تے پیسیفک کوئلز دے ناݪ اک سپر سپیسز بݨاؤندا اے جیہناں نوں بعض اوقات ذیلی نسل دے طور تے سمجھیا جاندا اے۔ ایہ اک پہاڑی تے سیلانی پنچھی اے، جو کہ پنجاب وچ موسم بہار وچ امباں دے درختاں نوں بور پیݨ اُتے آؤندا اے۔ ایہدی آواز دا سر کافی مٹھا ہندا اے۔ رنگ روپ وچ ایہ کاں وانگ کاݪی پر سائز وچ اس توں چھوٹی ہُندی اے۔ ایہ کاں دے آݪھݨے وچ اپݨے آنڈے دیندی اے۔ 

## ہور دیکھو
* کوئل ٹبر

## حوالے

گٹھ:کوئل
گٹھ: کوئل ٹبر
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
باز

**باز** الاں دے ٹبر دا اک شکاری پنجھی اے۔ ایہ چڑھدے پنجاب دا سرکاری پنچھی وی اے۔ ایہ مدرے وڈے ناپ دا اے۔

## وکھالہ
اس شکاری پنچھی دے پر نکے تے چوڑے تے لمی پوچھل ہوندی اے۔ ایہ ایہنوں رکھاں تے جنگلاں وچ اڈن تے آلنہ بنان وچ اسانی دیندا اے۔ ایہدے پر اتوں نیلے سانولے تے تھلیوں چٹیاں پؤریاں پٹیاں والے ہوندے نیں۔ نر مادھ نالوں نکے ہوندے نیں تے 46–57 سینٹی میٹر (18–22 انچ) لمے تے پرپسار 89–105 سینٹی میٹر (35–41 انچ) ہوندا اے۔ مادھ 58–69 سینٹی میٹر (23–27 انچ) لمی تے پرپسار 108–127 سینٹی میٹر (43–50 انچ) ہوندا اے۔ نر دا مدرا جوکھ 780 گرام ہوندا اے جیہڑا 500 توں 1200 گرام دے وشکار ریندا اے۔ مادھ دا جوکھ نر توں دوگنا ہوندا اے تے ایہ مدرا 1,220 گرام تک ہوندا اے جیہڑا 820 توں 2,200 گرام دے وشکار ریندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:الاں
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
رت فیزنٹ

**رت فیزنٹ** مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ہندستان، نیپال تے چین دا واسی اے۔

### بارلے جوڑ
مونال

**مونال** جیہنوں لینٹھ وی کیندے نیں مور ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ نیپال دا قومی پنچھی اے جتھے ایہنوں ڈانفے کیا جاندا اے۔

## وکھالہ
ایہ اک وڈے ناپ دا پنچھی اے جیہڑا 70 سینٹی میٹر تک لما ہوندا اے تے نر دا جوکھ 2380 گرام تے مادھ دا جوکھ 2150 گرام ہوندا اے۔ نر رنگلا ہوند اے جد کے مادھ پھکے رنگاںوالی۔ نر دے سر تے ہرے رنگ دا پھمن ورگا تاج ہوندا اے۔ تؤن تامبے ورگی تے مگر تے اک چٹا نشان۔ پر لشکدے نیلے، چھاتی تے تھلے دے کھمب کالے تے پوچھل پؤری ہوندی اے۔ مادھ دے گاٹے تے چٹا نشان ہوندا اے۔ پہلے سال دے نر تے بچے مادھ نال رلدے نیں پر نر وڈے ہوندے نیں۔

## پسار
مونال ہمالیہ دا پنچھی اے تے ایس پربت دھارے دے نال نال افغانستان توں لے کے چڑھدے ول پاکستان، کشمیر، ہندستان، نیپال، تبت تے بھوٹان وچ ملدا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:مور ٹبر
ہریئل

**ہریئل** گھُگیاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء وچ عام اے تے پنجاب وچ ملدا اے۔ ایہ ہندستانی صوبے مہاراشٹر دا سرکاری پنجھی اے۔ ایہ فروٹ کھانے نیں تے رل کے پھردے نیں، سویرے رکھاں دی ٹیسی تے بے کے تپ لواندے نیں۔ 

## علاقہ
**ہریئل** برصغیر وچ پایا جان والا اک عامَ پنچھی اے ۔ ایہہ بھارت دے مہاراشٹر صوبے دا قومی پنچھی اے۔  ایہناں دیاں 310 ذاتیاں دے پروار ہن۔ ایہہ برصغیر  دے کشمیر تے راجستھان نوں چھڈّ کے باقی دے سارے علاقے رہندے ہن۔ ایہہ سدھی لکیر وچ لمیاں اڈاناں بھر سکدے ہن اتے 50 توں 60 کلومیٹر فی گھنٹے دی رفتار پھڑ سکدے ہن۔ ایہہ مٹھیآں، پولیاں اتے اداس جہیاں سیٹیاں وچ کوکدے ہوئے آواز کڈھدے ہن۔
## حلیہ

ایہناں دا رنگ پھکا پیلا، پلتن والا ہرا اتے سلیٹی نیلا، قد-کاٹھ کبوتر ورگا اتے تھوڑا بھارے ہندا اے۔ اس دے موڈھیاں اتے بھوسلے-جامنی دھبے ہندے ہن۔ کالے سریاں والے کھنبھاں اتے پیلیاں دھاریاں ہندیاں ہن۔ سر اتے سلیٹی ٹوپی جہی ہندی اے اتے گردن گوڑھی پیلی ہندی اے۔ پٹھّ والے پاسے موڈھیاں نیڑے گردن اتے سلیٹی پٹی ہندی اے۔ پوچھ دا رنگ ہری بھاہ والا پیلا ہندا اے۔ اس دیاں لتاں اتے پیراں دا رنگ پیلا ہندا اے۔

## اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار دے موسم مارچ-جون  وچ ہندا اے۔ نر، مادہ نوں لبھاؤن لئی اپنی پوچھ دے کھنبھ کھلار کے مادہ اگے گھمن-گھیریاں وچ ناچ کردا اے اتے سر اپر-تھلے نوں کردا ہویا گٹر-گوں کردا اے۔ ایہہ اپنا آلھنا سنگھنے درختاں دیاں ٹیسیاں تے بناؤندے ہن۔ اہناں دا آلھنا ودھیا نہیں ہندا۔ مادہ چٹے رنگ دے دو آنڈے دندی اے۔ نر اتے مادہ دوویں رل کے سیک کے 18 دناں بعد انڈیاں وچوں پنگلے جاے بچے کڈھڈے ہن جو 4 توں 5 ہفتیاں وچ وڈے اتے اڈن یوگ ہو جاندے ہن۔ ایہہ اپنے چھوٹے بچیاں نوں پہلے کجھ دن اپنیاں گرنتھیاں وچوں چٹا دودھ ورگا مادہ **پزن ملک** ہی پیاؤندے ہن۔
## فوٹو گیلری

File:Yellow-footed Green Pigeon, Mohali, Punjab, India.jpg|ہریئل ،نیچر پارک، موہالی، پنجاب، بھارت
File:Yellow footed green pigeon, Nature Park, Mohali, Punjab , India.JPG|ہریئل ،نیچر پارک، موہالی، پنجاب، بھارت
File:Yellow footed pigeon, Mohali Phase 8, Nature park, Punjab, India.jpg|ہریئل ، نیچر پارک ، موہالی، پنجاب، بھارت
File:Yellow footed green pegion.JPG|ہریئل ، پنجاب بھون ، نویں دلی،
File:Yellow footed Pigeon.JPG|ہریئل ،پنجاب بھون، نویں دلی،


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارتی اپ براعظم دے پنچھی

## بارلے جوڑ

گٹھ:گھُگیاں
کلغیوالی ڈبکنی

**کلغیوالی ڈبکنی** پانی پنچھیاں دے اک ٹبر ڈبکنی دی سنگی اے۔

## بارلے جوڑ
چٹے گاٹیوالا مچھی مار

**چٹے گاٹیوالا مچھی مار**' جاں **وڈا مچھیرا** (white-throated kingfisher)، اک رکھ پنچھی اے،
 جو ایشیا وچ ترکی توں لے کے فلپائن تک بسیرا کردا اے۔ ہور نام **نیلا مچھیرا** جاں **کلکلا** وی ہن۔ اس نوں اس دے قد اتے پانی وچوں چبھی مار کے مچھیاں پھڑھن دی عادت کرکے پنجابی وچ ‘وڈا مچھیرا’ کیہا جاندا اے۔ اس دی آواز **کل کل** دی اے۔ تکنیکی ناں ‘ہیلسیئون سمائیرنینسس’ اے اتے ایہناں دے پروار نوں ‘’ سددے ہن۔ ایہناں دا ٹکانا کھیتاں تے جنگلاں وچ پانی دے نیڑے، شہراں دے باغ ہندے ہن۔ ایہناں دا کھانا مچھی، ڈڈّ، کیڑے-مکوڑے، چھوٹے ڈڈو، کرلیاں، چھوٹے سپّ ہن۔ مغربی بنگال دا ایہہ پنچھی قومی پنچھی اے۔

## علاقے
**چٹے گاٹیوالا مچھی مار**  رکھ مچھی مار دے ٹبر دا اک مچھی مار اے۔ ایہ بلغاریہ، ترکی توں لے کے پاکستان تے اگے فلپائن تک دا واسی اے۔ ایہ اپنی رہن تھاں دا پکا واسی ہوندا اے پر کجھ ٹولیاں تھاں بدل دیاں ویں نیں۔ 

## وکھالہ
28 سینٹی میٹر نال ایہ اک وڈا مچھی مار اے۔ ایہدے پر، پوچھل تے مگر نیلے ہوندے نیں۔ایہدا سر، تھلواں ڈھڈ گوڑے بھؤرے ہوندے نیں۔ چھاتی تے گاٹا چٹے ہوندے نیں۔وڈی لمی چنج تے پیر لال ہوندے نیں۔

اس دی لمبائی تقریباً 28 سینٹیمیٹر، اچائی 20 سینٹیمیٹر، اک کھنبھ دا پھیلاؤ 12 سینٹیمیٹر اتے بھار لگبھگ 70 گرام ہندا اے۔ اس دے کھنبھاں دا رنگ چمکدار فروزی-نیلای ہندا اے۔ کھنبھاں دے پاسیاں اتے کجھ چٹے چٹاک ہندے ہن جہڑے اڈن ویلے ہی دسدے ہن۔ ایہہ سدھی لکیر وچ کسے جیٹ وانگ ہی اڈدے ہن۔ اس دا سر گوڑہا چاکلیٹی-بھورییٹی رنگ دا اتے اکھاں موٹیاں اتے چاکلیٹی ڈیلیاں والیاں ہندیاں ہن۔ اس دی چنجھ لمی موٹی اتے بھاری تے رنگ دی لال ہندی اے۔ اس دی گردن اتے چھاتی چٹی تے ڈھڈّ بھورا ہندا اے۔ اس دیاں لتاں اتے پیر وی چنجھ وانگ لال ہی ہندے ہن۔
## اگلی پیڑھی
ایہناں دا بہار سماں مینہہ دے موسم ہندا اے۔ نر اتے مادہ ریتے دے ٹلیاں دیاں دیواراں وچ 50 سینٹیمیٹر لمی سرنگ دا آلھنا بناؤندے ہن۔مادہ 4 توں 7 انڈے دندی اے جس دا رنگ چٹا ہندا اے۔ جہناں وچوں 20 توں 22 دناں وچ بچے نکل آؤندے ہن۔ مادہ اتے نر دونے بچیاں نوں پالدے ہن جہڑے 19 توں 20 دناں بعد اپنی سرنگ چھڈّ دندے ہن۔ ایہہ لگبھگ 5 توں 6 سال دی عمر جیوندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
بجلی دی موٹر

اک **بجلی دی موٹر** یا **بجلی دی محرک** بجلی دے زور نوں مکانیکی زور چ پلٹ دیندی اے۔ بجلی دی محرک پکھیاں، پمپاں مشینی اوزاراں، کپڑے دھون والیاں مشیاں تے گھر ہور ورتے جان والیاں چیزاں تے کھڈونیاں چ ورتی جاندی اے۔

## سادہ موٹر یوٹیوب تے

*http://www.youtube.com/watch?v=e5eBa5GNxCMسادہ محرک بنان دا ول پنجابی بولی چ یو ٹیوب تے

گٹھ:محرک
ولیم سٹرجن

**ولیم سٹرجن** اک انگریز سینسدان سی جینی پہلی الیکٹرومیگنٹ تے پہلی کم کرن والی موٹر بنائی سی۔
چھیٹ

**چھیٹ** اک کپڑے دا ناں اے ایدے تے ٹھپے نال یا کسے ہور چیز نال ڈیزائن بنے ہوندے نیں۔
لینن (کپڑا)

**لینن** (انگریزی:Linen) اک کپڑا ہوندا اے جیہڑا اک بوٹے دے ریشیاں تو بندا اے اے گرم رت ج اپنی ٹھنڈک تے نویں پن لئی پسند کیتا جاندا اے۔
ساٹن

**ساٹن** ریشم وانکون کپڑا ہوندا اے جیہڑے اک پاسے لشکدا تے ہموار ہوندا اے تے دوجے پاسے نیں لشکدا۔
ٹویڈ

**ٹویڈ** (انگریزی:Tweed) اک کھردرا کپڑا ہوندا اے جیہڑا ان نال بنیا ہوندا اے۔ اے سکاٹلینڈ تون ٹریا سی۔
لون (کپڑا)

**لون** (انگریزی:Lawn) اک کپڑا ہوندا اے جیہڑا پہلے لینن توں بنایا جاندا سی تے اجکل کاٹن توں۔ اے ریشم جیسا احساس دیندا اے۔

اینوں لون تاں کیندے نین کیوں جے اے فرانس دے شہر لون توں ٹریا۔
کینوس

**کینوس** (انگریزی:Canvas) اکموٹا کھردرا کپڑا اے جیہڑا سخت کماں تمبو بادبان بنان لئی ورتیا جاندا اے۔
بکرم

**بکرم** (انگریزی:Buckram) اک کپڑا ہوندا اے جیہڑا موٹا کھدرا ہوندا اے۔ اے کتاب دی جلد یا کالر وچ ورتیا جاندا اے۔
شفون

**شفون** (انگریزی:Chiffon) فرانس توں ٹریا اک کپڑا اے جیہڑا ہلکا ہوندا اے۔
سارس

**سارس** کونجاں دے ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء، چڑھدے دکھنی ایشیاء تے اسٹریلیا دا واسی اے۔ کونجان دے ٹبر وچ ایہ کھڑا سب توں اچا اے۔

## ناں
سارس پنجابی وچ سنسکرت توں بنیا اے۔ سنسکرت وج ایہنوں ساراسا کیندے نیں جیدا مطلب اے 'چھپڑ دا پنچھی'۔

## وکھالہ
سرمئی پراں نال سارس اک وڈا پنچھی اے۔ ایہدے سر تے اتلی تؤن تے کھمب نہیں ہوندے تے ایس لئی لال دسدا اے۔ متھا سانولا ہوندا اے تے کناں پچھے وی سانولا نشان ہوندا اے۔ سر دے پچھے تکھے کالے پر ہوندے نیں۔ چنج لمی ہوندی اے اڈاری وچ تؤن سدھی ہوندی اے جد کے بگلے دی تؤن وچ اڈدیاں ول ہوندا اے۔ اڈدیاں ایہدے پراں دے کالے سرے وی دسدے نیں تے ایہدیاں گلابی لتاں سدھیاں پچھے ہوندیاں نیں۔ نر مادھ دے وکھالے وچ کوئی وڈا وکھراپا نہیں ہوندا، نر بس تھوڑا وڈا دسدا اے۔

نر 180 سینٹی میٹر / 5 فٹ 9 انچ تک اچا ہوندا اے جیہڑا ایہنوں دنیا دا سب توں اچا پنچھی اے۔ ایہدا جوکھ 6 توں 8 کلو تک ہوندا اے۔ ایہدا پرپسار 220 توں 250 سینٹی میٹر تک ہوندا اے۔

## پسار
سارس ہندستان وچ گنگا دے دوالے توں لے کے بنگال تے اسام تک تے چڑھدے ول گجرات تک تے دکھن وچ گوداوری دریا تک ای وسدا اے۔ پنجاب وچ ایہ سیال نوں آندا اے۔ ایہدیاں کچھ نگریاں دکھنی چڑھدے ایشیاء تے اسٹریلیا تک وی نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کونجاں
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
لال پیروالا بوبی

**لال پیروالا بوبی** سلیڈا ٹبر دا اک وڈا سمندری پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بوبی
گٹھ:پنچھی
وڈا کورمینٹ

'''جل کاں جاں وڈا جل کاں (Great cormorant) بھارت سمیت آسٹریلیا، اتے نیوزیلینڈ وغیرہ دیساں وچ جلگاہاں اتے ملدا اے۔
 

## فوٹو گیلری

File:Big cormorant, Sukhna Lake, Chandigarh,India.JPG|جل کاں،سخنا جھیل چنڈی گڑھ، بھارت
File:Great cormorant, Sukhna lake, Chandigarh, India.JPG| جل کاں،سخنا جھیل چنڈی گڑھ، بھارت
File:Great cormorant, Sukhna Lake, Chandigarh, India.JPG|جل کاں،سخنا جھیل چنڈی گڑھ، بھارت
File:Great cormorant,, Chandigarh, India.JPG|سخنا جھیل چنڈی گڑھ،بھارت


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی

گٹھ:پنچھی
نڑی

**نڑی** پانی دے پنچھیاں دے اک ٹبر بگلا دا سنگی اے۔ ایہ ایشیاء، افریقہ تے یورپ دے گرم گلے تھانواں دا پنچھی اے۔ ایہدے نڑی وانگوں لمے ہون بہاجوں ایہ ناں پیا اے۔

## وکھالہ
ایہ اک وڈا پنچھی اے جیہڑا کھڑیاں 100 سینٹی میٹر (39 انچ) ہوندا اے تے 84–102 سینٹی میٹر (33–40 انچ) لما اے۔ ایہدا پرپسار 155–195 سینٹی میٹر (61–77 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 1.02–2.08 کلو ہوندا اے۔ ایہدے پر اتوں ہلکے سانولے تے تھلیزں ہلکے چٹے ہوندے نیں۔ سر تے لیٹی پدھری کالی لیک بنی ہوندی اے۔ ایہدی گلابی پیلی چنج ہوندی اے۔ ایہدی اڈاری ہولی ہوندی اے دوجے بگلیاں وانگوں تون وچ ول ہوندا اے۔

## کھان پین
ایہ تھوڑے ڈونگھے پانیاں وچ مجھیاں کیڑے تے ڈڈو پھر کے کھاندا اے۔ ایہ نکے ددپلانے، کرلے تے پنچھی وی کھا جاندا اے۔ ایہ اپنے شکار لئی چپ چاپ بنا ہلے جلے کھڑا رہ سکدا اے۔

## بارلے جوڑ
بدامی بگلا

**بدامی بگلا** بگلا ٹبر دا اک عام دسنوالا پنچھی اے۔ ایہ گرم تے گلے کرم تھانواں دا پنچھی اے۔ ایہ ایشیاء، افریقہ تے یورپ دا پنچھی سی پر ہن ایہ ساری دنیا تے پھیل چکیا اے۔

## وکھالہ
ایہ 46–56 سینٹی میٹر (18–22 انچ) لما ہوندا اے تے ایہدا پر پسار 88–96 سینٹی میٹر (35–38 انچ) اے۔ ایہدا جوکھ 270–512 گرام اے۔ ایہدی نکی تے موٹی تؤن ہوندی اے تے تکڑی چنج تے کھڑیاں کب نکلیا ہوندا اے۔ عام ول وج ایہدے چٹے کھمب ہوندے نیں۔ پیلی چنج تے پوریاں پیلیاں لتاں ہوندیاں نیں۔ نسل ودھانے دی رت وچ ایہدی چھاتی سر تے پچھے بدامی رنگ دے پر ہوجاندے نیں تے چنج، لتاں تے اکھاں دے دوالے گوڑے رتے ہوجاندے نیں۔ نر تھوڑا وڈا ہوندا اے تے بچیاں دی جنج کالی تے پر جٹے ہوندے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
چترا لمڈھینگ

** چترا لمڈھینگ {(en:painted stork:)** (*Mycteria leucocephala*)} وڈے سائز دا پنچھی اے جو پانی وچوں اپنی خوراک حاصل کردا اے۔ ایہہ پنچھی برصغیر دے ہمالیا دے میدانی کھنڈاں دیاں جلگاہاں (wetland)توں لیکے دکھنی ایشیا تک ملدا اے۔ چترے لمڈھینگ دے سوہنے رنگاں، لمیاں لتاں اتے وڈے قد کرکے اس نوں ‘چترا لمڈھینگ’ کہندے ہن۔ اس دیاں کوئی 19 نسلاں دے سانجھے پروار نوں ‘سیکونیڈیئی’ کہندے ہن۔ ایہہ اکلے-اکلے، جوڑیاں جاں چھوٹیاں ٹولیاں دے روپ وچ ہند-براعظم دے لہندے-اتلے اتے چڑھدے-اتلے پہاڑی علاقے، سنگھنے جنگل اتے بہتے خشک ریگستان تازے پانیاں، دریاواں دے کنڈھے، دلدلاں، چھمبھاں، وڈیاں جھیلاں دے کنارے، گٹے توں گوڈے-گوڈے پانی وچ رہنا پسند اے۔ آرام کرن ویلے ایہہ وڈے درختاں دے اپر ٹولیاں دے روپ وچ پانیاں وچ تے ریت دیاں ٹلیاں اتے دیکھے جاندے ہن۔ اس دے سنگھ وچ آواز پیدا کرن والا آلہ ہی نہیں ہندا۔ اس دی خوراک چھوٹیاں مچھیاں، پانی دے وڈے کیڑے-مکوڑے، کیکڑے، ڈڈو اتے سپّ ہن۔ ایہناں دی عمر لگبھگ 28 سال ہندی اے۔
## سائز
اس دی اچائی 93 توں 100 سینٹیمیٹر، کھنبھاں دا پھیلاء 150 توں 160 سینٹیمیٹر اتے بھار 2 توں 3.5 کلو ہندا اے۔ اس دیاں لتاں اتے پنجے وی سنگتری-پیلے  ہی ہندے ہن۔ اس دی بھاری، لمی اتے ہولی-ہولی ہیٹھاں نوں مڑی ہوئی چنجھ اتے ننگا سر چمکدے سنگتری-پیلے رنگ دے ہندے ہن جہڑے بہار دے موسم وچ لال ہو جاندی اے۔ اس دی گردن اتے پٹھّ گھسمیلے چٹے رنگ دی اتے کھنبھ ہری بھاہ والے کالی ہندی اے۔ اس دے کھنبھاں اتے چٹیاں پھانٹاں دا لہریا جیہا بنیا ہندا اے اتے وڈے اڈن والے کھنبھاں دا گلابی-تربوزی رنگ ہندا اے۔ اس دی پوچھ دے کھنبھ کالے ہندے ہن۔ اس دی چھاتی اتے بنی چوڑی کالی پٹی اتے وی چٹا جاں گلابی لہریا ہندی اے۔

## اگلی پیڑھی
ایہناں اتے بہار مونسون دے انت وچ جولائی توں اپریل وچ آؤندی اے۔ ایہہ وڈے درخت اتے موٹیاں ٹہنیاں نال ٹوکرے ورگا آلھنا 10 توں 20 میٹر دی اچائی تے پاؤندے ہن۔ آلھنے دے وچکار نوں پانی دے پودیاں دی ورتوں کرکے پولا کردے ہن۔ مادہ 3 توں 5 گھسمیلے چٹے انڈے دندی اے جناں اتے کتے-کتے بھوریاں لیکاں جاں بندیاں ہندیاں ہن۔ نر اتے مادہ واری-واری 27 توں 32 دن انڈے سیک کے پنگلے جہے بند اکھاں والے بوٹ کڈھ لیندے ہن۔ نر اتے مادہ دوویں پالدے ہن۔

thumb| موٹیماجرا پنڈ دی ڈھاب وکھے 2015

## حوالے

## باہری لنک

* Photographs and video – Internet Bird Collection

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی

گٹھ:پنچھی
بڈھینگ

**بڈھینگ **(en:**greater adjutant)** (*Leptoptilos dubius*) اک سارس کیٹیگری دا پنچھی اے۔اسنوں گلڑھ وی کیہا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
کالا بوجا

**کالا بوجا** جاں ایتا** (انگریزی وچ بلیک ایبس) جس دے ہور نام ‘کوش کنجھ’ جاں ‘کردانتلی’ وی ہن۔

**کالا بوجا''' مت پنچھی ٹبر دا اک آئیبیس اے۔ ایہ دکھنی ایشیاء دا واسی اے۔ ایہدے نر مادھ اکو جۓ ہوندے نیں۔ ایہدی چنج تھلے ول مڑی تے لمی ہوندی اے۔ کالے سر تے گلابی تے دونوں پراں تے چٹے چٹاک ہوندے نیں۔ ایہ جھیلاں، چھمباں، دریاواں تے واۓ کھیتاں دے کنڈیاں تے ملدا اے۔ ایہ پانی دا پنچھی نہیں۔ ایہ سنگت بنا کے ریندا اے۔ ایہ رکھاں تے آلھنے پاندا اے۔  
 
## بنتر
ساری دنیا وچ اس دیاں کل 23 نسلاں ہن اتے ایہہ بھارت وچ کافی گنتی وچ ملدا اے۔ ایہہ پانی دے نیڑے-تیڑے اتے تھوڑھی دور ہی رہِ کے شکار کردے ہن۔ ‘کالے بوجے’ کیڑے-مکوڑے، چھوٹے ڈڈو، کنکھجورے وغیرہ کھاندے ہن۔ ایہہ کساناں دے متر ہن۔ ایہناں دا تکنیکی ناں ‘سوڈوئیبس پیپیلوسا’ اے اتے ایہناں دے پروار نوں ‘تھرسکیؤرنیتھیڈیئی’ کہندے ہن۔
نر اتے مادہ وچ دوروں دیکھن نوں کوئی بہتا فرق نہیں دسدا۔ ایہناں دی اچائی 65 توں 70 سینٹیمیٹر اتے کھنبھاں دا پسار 40 سینٹیمیٹر تک ہندا اے۔ ایہناں پنچھیاں دا سر چھوٹا، جس اتے ککڑاں ورگی کلغی دی تھاں چمکدے کرمچی رنگ ہندا اے۔ ایہناں دیاں اکھاں موٹیاں اتے پیلی بھاء والیاں ہندیاں ہن۔ سر دے اگے 12 توں 13 سینٹیمیٹر لمی، پتلی، کالی، اگوں ہولی-ہولی تھلے نوں مڑی ہوئی اتے بریک ہندی جاندی چنجھ ہندی اے۔ ایہناں دیاں لتاں عامَ طور تے پیلیاں-سنتریں ہندیاں ہن ۔ ‘ایتیاں’ دا رنگ گوڑہا، چاکلیٹی اتے چمکیلا ہندا اے جہڑا موڈھیاں توں ہری بھاء ماردا اے اتے وڈے-وڈے کھنبھ چمکیلے کالے ہندے ہن۔ ایہہ پنچھی بہت شانت سبھاء دے ہندے ہن۔

## پالن پوسن
ایہہ مارچ-اپریل وچ ایہہ کسے اچے درخت دیاں ٹاہنیاں وچ تیلیاں نال اپنا آلھنا بناؤندے ہن۔ ایہہ اپنے آلھنے نوں وچکاروں نرم اتے ڈونگھا کرن لئی ایہہ گھاہ پتے رکھ لیندے ہن۔ اک ویلے وچ اک مادہ واری-واری کر کے 2 توں 4 انڈے دندی اے جہڑے فکے ہرے رنگ دے ہندے ہن اتے جناں اتے کجھ بھورے رنگ دے دھبے ہندے ہن۔ کوئی 30 دناں بعد واری-واری کرکے انڈیاں وچوں بچے نکل آؤندے ہن۔ بچیاں دے سر والے موہکے کرمچی نہیں ہندے اتے اوہناں دے کھنبھ وی چمکیلے نہیں ہندے۔ اوہناں دا رنگ گوڑہا بھورا جیہا دسدا اے۔ نر اتے مادہ اپنے بچیاں دی مل کے سیوا کردے ہن۔ تقریباً 105 دناں دے بعد بچے پورڑھ بن کے اپنے آلھنے نوں چھڈّ دندے ہن۔ ایہناں نوں اپنے انڈیاں اتے بچیاں نوں شکاری پنچھیاں توں بچاؤنا پیندا اے۔
## فوٹو گیلری

File:Ibis, village Behlolpur, District Mohali, Punjab ,India 01.JPG|پنڈ بہلولپر ، ضلع موہالی ،پنجاب، بھارت
File:Ibis, village Behlolpur, District Mohali, Punjab ,India 02.JPG|پنڈ بہلولپر ، ضلع موہالی ،پنجاب، بھارت

## حوالے

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:مت پنچھی
نکی سیٹی مار بطخ

**ٹیل **(lesser whistling duck)، اک بطخ پروار دا پنچھی اے جو برصغیر اتے دکھن چڑھدا ایشیا وچ عامَ پایا جاندا اے۔ ایہہ جھیلاں، چھمبھاں اتے ہور پانی والے تھانواں تے ملدا اے۔ ایہہ پانی لاگلے درختاں تے بیٹھا وی وکھائی دندا اے اتے ایہناں تے آہلنے وی پا لیندا اے اس لئی اسنوں برچھی ٹیل مطلب برچھاں تے رہن والی ٹیل وی کیہا جاندا اے۔

## فوٹو گیلری

File:Migratory Birds at Sukhna Lake,Chandigarh,India.JPG|سخنا جھیل چنڈیگڑ،ٹیل،بچیاں نال
File:Lesser whistling ducks,Sukhna Lake, Chandigarh, India.JPG|سخنا جھیل چنڈی گڑھ
File:Lesser whistling ducks, in Chandigarh,India.JPG|دھناس جھیل چنڈی گڑھ
File:Lesser whistling ducks.JPG|دھناس جھیل چنڈیگڑ
File:Lesser Whistling-ducks- Landing together I2 IMG 1067.jpg| کلکتہ
File:Lesser Whistling Ducks Feeding.JPG|کلکتہ
File:Lesser Whistling-ducks- Resting I IMG 5785.jpg|کلکتہ
File:Image:Lesser Whistling Ducks and Eurasian Coot at Pananjadi Lake.jpg| پنجادی جھیل
File:Dendrocygna flight.jpg|اڈان وچ


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
## بارلے جوڑ

گٹھ:بطخاں
گونگا ہنس

**گونگا ہنس** ہنس دی اک ونڈ اے تے پانی پنجھیاں دے اک ٹبر بطخاں دا پنچھی اے۔ ایہ یورپ، اییشیاء تے اتلے افریقہ دا واسی اے۔ ایہنوں اتلے امریکہ وچ وی پالیا گیا اے۔ ایہ 125 توں 170 سینٹی میٹر(49 توں 67 انچ) لما ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ
بین بطخ

**بین بطخ ** بطخ دے ٹبر دا اک پرندا اے ، ایہ یوریشیا دے علاقےآں وچ ملدا اے ۔
سونا مگھ

**سونا مگھ** اک مرغابی اے جیہڑی دی پانی پنچھی دی پتی چوں اے۔ گھروالی بطخ ایسے توں بنائی گئی سی۔ ایہ یورپ، ایشیاء تے اتلے افریقہ دی واسی اے۔ ایہ گلے تے پانی والے تھانواں تے ریندی اے۔ ایہ رل مل کے ریندے نیں تے اک تھاں توں دوجی تھاں اسانی نال پھردی اے۔

## وکھالہ
سونا مگھ اک وڈی مرغابی اے۔ ایہدا وڈا تے گول پنڈا تے موٹی تے لمی تؤن ہوندی اے جیدے نال وڈا سر تے چنج ہوندی اے۔ ایہدیاں گلابی لتاں تے یر ہوندے نیں تے گلابی یا کھٹی چنج۔ ایہ 74 توں 91 سینٹی میٹر (29 توں 36 انچ) لمی تے پر لمبائی 41.2 to 48 سینٹی میٹر (16.2 توں 18.9 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 2.16 توں 4.56 کلو ہوندا اے۔ نر وڈے ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بطخاں
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
ساوا مگھ

ساوا مگھّ (انگریزی: Bar-headed goose) ساوا مگھ ایشیا دے وچلے حصے وچ پائی جان والی نسل اے، جس وچ تبت، قازقستان ، منگولیا اتے روس دے علاقے آؤندے ہن۔ ایہہ سیال دکھن نوں پرواس کرکے بھارت وچ گزاردا اے۔ ساوا مگھّ پنچھیاں وچ سبھ توں اچا اڈن والی لسٹ وچ تیجے  تھاں اُتے آؤندا اے، ایہدی اڈن دی اچائی 29000 فٹ اے جو قریباً ماؤنٹ ایوریسٹ دے بروبر اے۔ پرواس دوران ایہہ ہمالیا دیاں چوٹیاں نوں پار کرکے برصغیر اپڑدا اے۔ ایہہ اک دن وچ قریباً 1000 میل پینڈا طے کردا اے۔ ساوے مگھ دے پھیپھڑے دوجے پرندےآں نالوں زیادہ گنجائش رکھدے ہن تدے اوہ ہوا دے گھٹ دباء وچ اینی اچائی تے اُڈّ لیندا اے۔ ایہدے اندر لال لہو انوآں دی گنتی ودھیرے ہندی اے اتے ودھ اچائی تے اڈن ویلے اسدی دل دی دھڑکن ودھ جاندی اے جیس کارن لہو دی پمپ رفتار فی منٹ ودھ جاندی اے۔ اک عامَ ساوے مگھّ دی لمبائی 71-76 س م، وزن قریباً 1.8-3.2 کلوگرام اتے پراں دا پھیلاء 140-160 س م ہندا اے۔ ساوے مگھّ دی اوسطاً عمر بھاویں 20 سال ہندی اے پر اسدی ودھ توں ودھ عمر 31 سال آنکی گئی اے۔ ووگیل (Vogel) دا مت اے کہ اسوا مگھ بھارتی متھہاس دا حصہ ہو سکدا اے ۔

## خوراک
اسدی خوراک مچھیاں، کیڑے-مکوڑے، پتے، جڑاں، سکے پھل مونگ پھلی، پستے وغیرہ، مکئیّ، کنک، جھونا، جوں وغیرہ ، مطلب کہ ایہہ گوشت خور تے سبزی خور دوآں قسماں دی خوراک کھا سکدا اے۔ پر ایہہ خود وی لال لومبڑیاں تے سنہری عقاب دا شکار بن جاندا اے۔

## نسل کشی
ایہہ سال وچ صرف اکو وار نسل کشی کردے ہن جو کہ بسنت رتے شروع ہندا اے مطلب ایہہ اپریل دے اخیرلے ہفتے توں لے کے جولائی تک آلھنا بناؤندے ہن تے ایہناں دا آلھنا بھوں اُتے ہی ہندا اے۔ ایہناں دے نسل کشی دا علاقہ تبتی-کننائی پٹھار اے۔ زیادہ تر تاں ایہہ جوڑا جوڑا ہی پرسوتی کردا اے پر ایہناں دے جھنڈاں وچ رہن کارن کئی وار اک نر دیاں دو ماداواں ہو سکدیاں ہن۔ مادہ اک وار 3-8 آنڈے دیندی اے۔ قریباً 1 مہینہ آنڈیاں تے بیہن مگروں بچے آنڈیاں چوں باہر نکل آؤندے ہن اتے 2 مہینیاں دی عمرے آودی زندگی دی پہلی اڈاری لاؤندے ہن۔ نر جواک اتے مادہ جواک دوویں 3 سال دی عمر تک پورے بالغ ہوکے نسل کشی کرن لئی تیار ہو جاندے ہن۔
 
## مورتاں

File:Bar-headed geese, Sukhna lake, Chandigarh 01.jpg|سخنا جھیل، چنڈی گڑھ وکھے ساوے مگھ
Bar-headed goose, Sukhna Lake , Chandigarh.JPG|سخنا جھیل، چنڈی گڑھ وکھے ساوے مگھ
Ba- headed Geese- Bharatpur I2 IMG 8254.jpg|بھرتپور، بھارت وکھے
Landing of Bar-headed Goose at Nil Nirjan Lake at Hetampur, West Bengal, India.jpg|ہیتمپور، مغربی بنگال، بھارت وکھے
Anser indicus MHNT.ZOO.2010.11.15.3.jpg |Museum specimen 


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
## باہرلے جوڑ
* http://www.pbforests.gov.in/Pdfs/wildlife/Punjabi%20names%20of%20birds%20of%20Punjab.pdf

گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بطخاں
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
کامب بطخ

**کامب بطخ** بطخاں دے ٹبر دی اک بطخ اے جیہڑی افریقہ، دکھنی امریکہ تے دکھنی چڑھدے ایشیاء دے گلے تھاناوں دی واسی اے۔ ایہ اک عام بطح اے تے وڈیاں بطخاں وچ گنی جاندی اے۔

## وکھالہ
ایہ 56 توں 76 سینٹی میٹر (22 توں 30 انچ) تک لمی تے ایہدے پراں دا پسار 116 توں 145 سینٹی میٹر (46 to 57 انچ) تک ہوندا اے تے پآر  1.03 توں 2.9 کلوگرام تک ہوندا اے۔  
## بارلے جوڑ
مینڈارن بطخ

**مینڈارن بطخ** چڑھدے ایشیاء دی مدھرے ناپ دی اک بطخ اے۔ اپنی سہنپ توں ایہ چنگی لگدی اے۔ ایہ 41–49 سینٹی میٹر لمی اے تے پرپسار 65–75 سینٹی میٹر اے۔

## ناں
ایس بطخ دا ناں 'مینڈارن' چین دے شاہی ویلے دے اتلی پدھر دے سجے سنورے افسراں توں پیا اے۔ ایہ بطخ وی اوہناں ورگی سجی سنوری تے شنگھاری لگدی اے۔

## وکھالہ
نر بطخ دی سہنپ اک ادھارن اے تے دوروں پشانیاں جاندا اے۔ ایہدی لال چنج، اکھاں اتے ادھا چٹا چن، لال مونہ تے بریک پراں دیاں مجھاں جیاں بنیاں ہوندیاں نیں۔ چھاتی جامنی اے تے ایھدے تے آمنے سامنے بنیاں دو چٹیاں لیکان ہوندیاں نیں۔ پاسے اچے رتے تے کھٹے بادبان بنے ہوندے نیں۔ مادھ سانولے پھکے رنگ وچ لکڑ بطخ وانگوں اے۔ ایہدی اک دے دوالے چٹا چکر اے جیہڑے فیر اک لیک وانگوں پجھے ول جاندا اے۔

## پسار
مینڈارن بطخ دا اصل دیس اتری چڑھدا ایشیاء اے جتھے 1000 دے نیڑے جوڑے ہے نیں تے جپان جتھے ایہناں دا گنتی 5000 جوڑیاں دے نیڑے اے۔ ایہناں دی گنتی ایہناں دے تھاں تے رکھاں دے مکن باہجوں ہوئی اے۔

ایہ دوسرے دیساں وچ وج وی لیائی گئی تے برطانیہ وچ ایہناں دی کنتی 7000 دے نیڑے اے۔ کیلیفورنیا امریکہ وچ ایہ ہے نیں۔

## رہن
مینڈارن بطخ گھنے جنگلاں وچ کسے چھپڑ دے کنڈے دے کھڑے رکھ دی کھڈ وچ آنڈے دیندے نیں۔ اپریل توں مئی وچ 9 توں 12 تک آنڈے دتے جاندے نیں۔ نر آپ دے آنڈیاں تے نہیں بیٹھدا مادھ ای بیٹھدی اے پر چوجے نکلن تک راکھی کردا اے۔ چوچے نکلن مگروں مادھ بطخ باہر کھلے ویہڑے ول جاندی اے تے اوتھوں کواکاں مارکے چوچیاں نوں بلاندی اے۔ جدوں سارے چوجے باہر آجان تے فیر بطخ اوہناں نون لے کے پانی ولج آندی اے۔

## کھان پین
ایہ پتے تے بی کھانی اے۔ ایہ سنییل کیڑے تے نکیاں مچھیاں وی کھا جاندی اے۔ رت دے پلٹن نال ایس دا کھان پین وی بدلدا اے۔

## رہتل وچ

چینی رہتل وچ مینڈارن بطخ دی اچیچی تھاں اے۔ ایہاں دے جوڑیاں دے ساری عمر تک کٹھا رہن باہجوں ایس نوں ویاہ، پیار تے لمے ساک دی نشانی منیا جاندا اے۔ کوریائی رہتل وچ ایس نوں امن، پیار، سکھ تے چوکھے نیانیاں دی نشانی منیا جاندا اے۔

## مورت نگری

Image:Aix galericulata1.jpg|جوڑی
Image:Aix galericulata3.jpg|نر
Image:Female Mandarin Duck 800.jpg|مادہ
Image:Aix galericulata Mandarinentenpaar.JPG|جوڑی
Image:Mandarin duckling 800.jpg|جواک
Image:Mandarin drake.JPG|نر


## بارلے جوڑ

*مینڈارن بطخ تے کھوجاں 
* وازاں تے مورتاں

گٹھ:بطخاں
میلرڈ

**میلرڈ** دنیا دی اک عام تے سب توں چوکھی جانی جانوالی بطخ اے۔ ایہ امریکہ، یورپ، ایشیاء دی واسی اے تے ایہنوں نیوزیلینڈ تے اسٹریلیا وچ پالیا گیا اے۔ ایس ونڈ توں کئی گھر پالیاں جانوالیاں ونڈاں بنائیاں گیاں نیں۔

## وکھالہ
میلرڈ مدرے ناپ دا اک پانی پنچھی اے۔ ایہ 50–65 سینٹی میٹر (20–26 انچ) لمی اے تے ایہدا پرپسار 81–98 سینٹی میٹر (32–39 انچ) ہوندا اے۔ ایہدا جوکھ 0.72–1.58 کلوگرام ہوندا اے۔ ایہدی چنج 4.4 توں 6.1 سینٹی میٹر (1.7 توں 2.4 انچ) دی ہوندی اے۔ نر دا سر لشکدا ہرا اے جیدے تھلے چٹی دھاری ہوندی اے۔ اوس توں تھلے جامنی پؤری چھاتی تے ہلکے پورے پر ہوندے نیں۔ نر دی پوچھل کالی تے کناریاں چٹیاں ہوندیاں نیں۔ 
## بارلے جوڑ

گٹھ:بطخاں
عام سنہری اکھ

اک مدرے ناپ دی سمندری بظخ اے۔ اے کینیڈا، امریکہ، سکینڈینیویا تے اتلے روس دی واسی اے۔ 

نر بطخ 45-52 سینٹی میٹر لمی ہوندی اے تے 888 توں 1400 گرام جوکھ دی ہوندی اے۔ جد کہ مادہ 40-50 سینٹی میٹر لمی تے 500-1182 گرام دے جوکھ دی ہوندی اے۔ ایدی اکھ پیلے رنگ دی ہوندی ایہ جیدے توں اسدا ایہ ناں پیا۔ نراں دا سر کالا جیدے تہ ہری لشک پیندی اے تے اک گول چٹا نشان اکھ تھلے ہوندا اے۔ پچھا کالا تے توں تے ٹڈ چٹے ہوندے نیں۔ مادہ دا پورا سر ہوندا اے تے لامت پنڈا سانولا ہوندا اے۔ ایناں دیاں لتاں تے پیر کھٹے پیلے ہوندے نیں۔
سمیو

**سمیو** اتلے یورپ تے اتلے ایشیا دی اک نکی بطخ اے۔ ایہ عام سنہری اکھ دے نیڑے اے تے دونویں آپس وچ رل کے نسل وی ودھاندیاں نیں۔ 

## بارلے جوڑ
چٹی اِلھ

**چٹی اِلّھ** (انگریزی: Black-shouldered kite; *Elanus axillaris*) اِلھاں دے ٹبر دا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ بھانویں خاص طور تے آسٹریلیا وچ پایا جاݨ والا پنچھی اے پر ایہ افریقا، یوریشیا تے شمالی امریکا وچ وی عامَ مِلدا اے۔ ایہ پنچھی پنجاب وچ وی پہلاں کافی وکھائی دیندا سی پر ہُن گھٹدا جا رہیا اے۔ ایہ کسان دوست پنچھی اے۔ بین الاقوامی قدرت سرکھیا ادارہ دے مطابق عالمی سطح اُتے ایہ نسل ہجے گھٹ خطرے وچ اے پر پنجاب وچ ایہ گھٹدی جا رہی اے۔

## تصویر گیلری

File:Black-shouldered kite, Punjab,.JPG|چٹی الّھ، پنڈ بہلولپور، موہالی پنجاب
File:Black-shouldered kite,Punjab, India.JPG|چٹی الّھ، پنڈ بہلولپور، موہالی پنجاب


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:الاں
گٹھ:چیلھاں
براہمݨی اِلھ

**براہمݨی اِلھ** یا **اِنڈس اِلھ** (Haliastur indus) اِلھاں دے ٹبر وچوں درمیانے سائِز دا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ جنوبی ایشیا، جنوب مشرقی ایشیا تے آسٹریلیا دا واسی اے۔
ایہ سمندری ساحل تے  پاݨی آݪے تھانواں تے جلگاہاں دے لاگے مِݪدا اے جتھے ایہ اپݨے بچیاں نوں مریاں مچھیاں وغیرا نوں خوراک دے طور تے دیندیاں نیں۔

## دکھاݪا
 
براہمݨی اِلّھ مختلف رنگاں والی ہُندی اے۔ ایہ کاجو رنگی ہُندی اے پر ایہدا سر چٹا تے پونچھ پِچھوں کاݪی ہُندی اے۔

آواز *کیؤ*۔



## حوالے

### حوالہ عبارت
* 

* Jayabalan,JA (1995) Breeding ecology of Brahminy Kite *Haliastur indus* in Cauvery Delta, south India. Ph.D. Dissertation, Bharathidasan University. Mannampandal, Tamil Nadu.
* Raghunathan,K (1985) Miscellaneous notes: a peculiar feeding habit of Brahminy Kite. Blackbuck. 1(3)، 26-28.
* Jayakumar,S (1987) Feeding ecology of wintering Brahminy Kite (*Haliastur indus*) near Point Calimere Wildlife Sanctuary. M.Sc. Thesis, Bharathidasan University, Tiruchirapalli.
* Hicks, R. K. 1992. Brahminy Kite *Haliastur indus* fishing? Muruk 5:143-144.
* van Balen, B. S.، and W. M. Rombang. 2001. Nocturnal feeding by Brahminy Kites. Australian Bird Watcher 18:126.

* *[http://www.nhm.ac.uk/nature-online/art-nature-imaging/collections/first-fleet/art-collection/nathist.dsml?sa=1&lastDisp=list&notes=true&desc=true&beginIndex=212& Pondicherry eagle]*، colour drawing by Thomas Watling, between 1792 and 1797.
* Description of Pondicherry eagle or Malabar eagle by Buffon۔ 
* "Aigle des grandes Indes"، by Francois Nicolas Martinet. Plate 416 of *Planches enluminées d'histoire naturelle*۔
* First use of "*Falco indus*"، by Boddaert: *Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton : avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés*، page 25۔ The entire entry is "416. Aigle de Pondichery, Buff. I. p. 490. Briss. *Ornith.* p. 450. pl. XXXV. *Falco Indus* mihi Linn. *Gen.* 42. o. Lath. *birds* I. p. 41."

## بارلے جوڑ

* Video of re-introduction of Brahminy Kites in their natural habitat in Indonesia from BBC Sci-Tech
* BirdLife Species Factsheet

گٹھ:الاں
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:چیلھاں
چٹے ٹڈ آلا سمندری عقاب

چٹے ٹڈ آلا سمندری عقاب ھندستان، آسٹریلیا تے دکھنی چڑدا ایشیاء چ پایا جاندا اے-
چٹی پوچھ آلا عقاب

**چٹی پوچھ آلا عقا**ب الاں دے ٹبر دا اک شکاری پنچھی اے۔ ایہ یورپ تے اتلے ایشیاء وچ ملدا اے۔ سیال وچ ایہ پاکستان ول آندا اے۔

## وکھالہ
ایہ اک وڈے ناپ دا پنچھی اے اے جیہڑا 66–94 سینٹی میٹر (26–37 انچ) لما ہوندا اے تے جیدا پرپسار 1.78–2.45 میٹر (5.8–8.0 فٹ) اے۔