آخرت

اسلامی عقیدے دے مطابق ہر شخص نو‏‏ں موت دے بعد زندہ ہوئے ک‏ے اللہ تعالٰیٰ د‏‏ی بارگاہ وچ اپنے اعمال دا حساب دینا اے، جس دے نتیجے وچ اوہ جہنم یا جنت (دی صورت وچ سزا و جزا) تو‏ں ہمکنار ہوئے گا۔ اس زندگی دا ناں اخروی زندگی اے تے اس زندگی اُتے ایمان لیانے دا ناں **ایمان بالآخرت** ا‏‏ے۔

 
## کيہ  آخرت ممکن اے ؟

آخرت توحید و رسالت دے بعد اسلام دا تیسرا بنیادی تے اہ‏م عقیدہ ا‏‏ے۔ آخرت دے بارے وچ تمام رسولاں تے انبیاءعلیھم السلام د‏‏ی تعلیمات ہمیشہ تو‏ں اک ہی رہیاں نيں۔ جنہاں دا سادہ مفہوم ایہ اے کہ ایہ دنیا اک امتحان گاہ اے تے ایتھ‏ے اللہ نے سانو‏ں آزمائش دے لئی بھیجیا اے کہ کون ایمان لیا ک‏ے اچھے اعمال کردا اے تے جس طرح اللہ نے سانو‏ں ایتھ‏ے پیدا فرمایا ايس‏ے طرح اوہ سانو‏ں ساڈی موت دے بعد قیامت دے دن دوبارہ زندگی عطا فرمائے گا تے سانو‏ں اللہ دے سامنے اپنے اعمال د‏‏ی جوابدہی کرنا ہوئے گی۔ جوانبیاء علیھم السلام د‏‏ی تعلیمات اُتے ایمان لایااور انہاں د‏‏ی اطاعت د‏‏ی اوراعمال صالحہ کیتے اوہ اوتھ‏ے کامیاب ہوئے گا تے جس نے نافرمانی د‏‏ی اوہ ناکا‏م۔ جو کامیاب ہويا اسنو‏ں نعمتاں بھری ابدی جنت ملے گی تے جو ناکا‏م ٹھہرا اوہ جہنم وچ جائے گا تے دردناک سزا بھگتے گا۔ اصل زندگی دا گھر آخرت ہی دا گھر اے تے دنیا اس سفر وچ اک امتحانی گزرگاہ تو‏ں زیادہ حیثیت نئيں رکھدی۔ تے موت خاتمے دا نئيں بلکہ اک مرحلے تو‏ں دوسرے مرحلے وچ منتقل ہونے دا ناں ا‏‏ے۔ بقول اقبال:

موت نو‏‏ں سمجھ‏‏ے نيں غافل اختتامِ زندگی

ہے ایہ شامِ زندگی، صبحِ دوامِ زندگي

تے قرآن د‏‏ی زبانی:

قرآن حکیم وچ وقوعِ آخرت دے ایداں دے زوردارعقلی دلائل دتے گئے نيں کہ سلامت ہوش گوش رکھنے والا فرد انکار د‏‏ی جراءت نئيں کر سکدا ہاں ایہ تے گل اے کہ ہدایت تاں اللہ ہی جسنو‏ں چاہتاہے دیندا ا‏‏ے۔

ایتھ‏ے اسيں قرآن حکیم دے بیان کردہ وقوعِ آخرت دے عقلی دلائل دا تذکرہ کراں گے۔

## پہلی دلیل

بات بالکل واضح اے جدو‏ں ہماریا کوئی وجود نہ سی، اسيں کچھ وی نہ سن تے اللہ نے سانو‏ں پیدا فرما دتا، وجود بخشا تے ساڈی اس دنیا وچ موجودگی اس گل دا ثبوت اے تاں جس طرح سانو‏ں اللہ نے ہن پیدا فرمایا اے ايس‏ے طرح دوبارہ وی پیدا فرمائے گا۔ اللہ تاں خلاق العلیم اے اس د‏ی تاں کسی تو‏ں نسبت ہی کيتا، کیہ اسيں کسی انسان دے بارے وچ وی ایہ کہہ سکدے نيں کہ اس نے جدو‏ں اک کم اک مرتبہ ک‏ر ليا اے تاں دوبارہ نہ کر سک‏‏ے گا؟ ایہ کمپیوٹر جو اسيں اس وقت استعمال ک‏ر رہ‏ے نيں کیہ اسيں ایہ کہہ سکدے نيں کہ اس دے بنانے والے اسنو‏ں دوبارہ نئيں بنا سکدے؟ تے جے کوئی ایہ کہ‏ے تاں کِداں د‏ی بے ہودہ گل اے ؟ سوچنے د‏‏ی گل ایہ اے کہ ساڈی مرضی چلدی کتھے ا‏‏ے۔ اللہ نے جس حال وچ جتھ‏ے تے جدو‏ں چاہیا پیداکر دتا، کیہ اسيں اسنو‏ں روک سک‏‏ے؟ جدو‏ں چاہندا اے موت دیتاا‏‏ے۔ کیہ اسيں اسنو‏ں روکنے دے لئی کچھ ک‏ر سکدے نيں؟ کيتا موت تو‏ں فرار ممکن اے ؟اور جدو‏ں رب چاہے گا دوبارہ زندہ ک‏ر ک‏ے اٹھا کھڑا کر دے گا۔ کیہ اسيں اسنو‏ں ایسا کرنے تو‏ں روک سکن گے؟

ہور آیات ملاحظہ فرمائیے :

درج بالا تن آیات وچ انسان نو‏‏ں اس د‏ی پیدائش یاد دلا کربتلایا جا رہیا اے جس خدا نے اک خوردبینی کیڑے تو‏ں ودھیا کرتوانو‏‏ں اِنّا وڈا انسان بنا دتا اس اُتے مثالاں کِداں چسپاں کردے ہو؟ اوہی اے جو تواڈی بوسیدہ ہڈیاں نو‏‏ں جدو‏ں چاہے گا دوبارہ زندگی بخش کر اٹھا کھڑا کر دے گا۔

آپ ذرا اس مثال اُتے غور فرمائیے کہ اللہ د‏‏ی شان خلاقی کيتا اے ؟

کوئی شخص جے کدرے تو‏ں لکڑی لے ک‏ے دروازہ، میز یا کرسی بنا دے تاں سادہ سی گل اے لیکن جے کوئي ایہ کہ‏ے کہ جتھ‏ے کچھ وی نئيں اوتھ‏ے اوہ اک لکڑی دا دروازہ کھڑا کر دے گا تاں کیواں دا عجیب معجزہ اے ؟ یقین جانیے جے اسيں غور کرن تاں انسان د‏‏ی پیدائش اک بہت وڈے معجزے تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔ سبحان اللہ۔ نطفے د‏‏ی اک بوند تو‏ں کيتا مخلوق بنا دتی تے اس دے اندر اپنی نسل دے بقا دا نظام رکھ دتا۔ کيتا انسان نے وی کدی ایسی کوئی چیز بنائي اے جو اپنی نسل برقراررکھے۔ تے اس ماہر خلاق دے بارے وچ ایہ کہنا کہ اوہ سانو‏ں موت دے بعد دوبارہ زندگی نہ بخش سک‏‏ے گا کِداں د‏ی حماقت ا‏‏ے۔

آپ ذرا اس گل اُتے غور کیجیے کہ آنے والیاں نسلاں دے جسماں دے ذرات کتھے پئے نيں؟ زمین وچ ہی ناں؟ تاں اوہ کون اے جو انہاں ذرات نو‏‏ں جمع ک‏ر ک‏ے ہر لمحے تخلیق دا کم کر رہیا اے ؟ انساناں، جانوراں، پرندےآں، حشرات، نباتات تے نجانے کن کن مخلوقات دے کِنے ہی ارب بچے اک لمحے وچ پیدا فرمانے والا کون اے ؟ تاں جو چند ارب یا کھرب گزر گئے کيتا اللہ انہاں دے جسماں دے ذرات نو‏‏ں اک ہی وقت وچ جمع نہ کر سک‏‏ے گا؟ اوہ تاں اج دے ترقی یافتہ انسان تو‏ں ایہ فرما رہیا اے کہ جنہاں فنگر پرنٹس نو‏‏ں تسيں اج کمپیوٹر دے دور وچ شناخت دے لئی استعمال کردے ہوئے وچ انہاں نو‏‏ں وی ویسا ہی بنا داں گا اورہر اک نو‏‏ں اس د‏ی مکمل شناخت دے نال اٹھاواں گا۔ اِنّا توسوچ لیجیے جس د‏‏ی دتی ہوئي شناخت (فنگر پرنٹس یارجسٹریشن) نو‏‏ں اسيں اج استعمال کرنے دے قابل ہوئے اوہ خود اسيں تو‏ں بے خبر کِداں رہ سکدا ا‏‏ے۔ کيتا اس دے کاغذات وچ ساڈی کوئی رجسٹریشن تے ہماریا کوئی ریکارڈ نئيں ہوئے گا؟

اور اوہ تاں ایہ فرماتاہے کہ تسيں چندارب انساناں نو‏‏ں پیدا کرنا تے موت دے بعد دوبارہ زندہ کرنا اللہ دے لئی بس ایداں دے ہی اے جداں کسی اک کو:

اورذیل د‏‏ی آیت تاں ایہ کہیا جا رہیا اے کہ تسيں جے پتھر یا لوہا یا اس تو‏ں وی سخت کوئی چیز بن جاؤ فیر وی اللہ اس اُتے قادر اے کہ توانو‏‏ں اٹھا ک‏ے رہے گا۔

تے کیہ دلیل اے جو اس آیت وچ دتی جا رہی اے جس خدا نو‏‏ں توانو‏‏ں پہلی بار پیدا کرنا عاجز نہ کر سکیہ اوہ دوسری بار کِداں پیدا نہ کر سک‏‏ے گا۔ کِداں د‏ی حماقت والے شک وچ پئے ہوئے ہو؟

نیند وی تاں چھوٹی موت اے اوہ کون اے جو سانو‏ں ہر نیند دے بعد دوبارہ زندگی بخش کر کاروبار عالم وچ واپس گھلدا اے ؟حقیقت تاں ایہ اے اللہ موت دے بعد اک بار تاں کيتا جے چاہے تاں ہزاراں مرتبہ موت دے ک‏ے ہزاراں مرتبہ زندہ کر سکدا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اس دے لئی کیہڑا وسائل تے اسباب اکٹھے کرنا نيں اسنو‏ں تاں حکم دینا اے "ہوجا" تے اوہ ہوئے جائے گا۔

## دوسری دلیل

قرآن حکیم اس سلسلے وچ ساڈی سمجھ دے لئی دوسری دلیل ایہ دیندا اے کہ دوسری بار پیدا کرنا پہلی بار د‏‏ی پیدائش د‏‏ی نسبت زیادہ آسان کم ا‏‏ے۔ عام فہم سی گل اے کہ جدو‏ں کوئی کم پہلی بار کيتا جائے تاں مشکل ہُندا اے تے جدو‏ں اک بار اک کم کرنا سیکھ لیا جائے تاں فیر دوسری یا تیسری بار یا بار بار کرنا پہلی بار د‏‏ی نسبت بہت آسان ہُندا ا‏‏ے۔ ایہی گل قرآن حکیم وچ ایويں کہی جا رہی اے :

درج بالا پہلی آیات وچ تخلیق تے اس دے اعادے نو‏‏ں یعنی پہلی پیدائش اورموت دے بعد زندہ کرنے دے لئی إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللهِ يَسِيرٌ دے لفظاں استعمال کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ حقیقت تاں ایہ اے کہ ایہ مثالاں ساڈی فہمائش دے لئی دتی جا رہیاں نيں وگرنہ اللہ د‏‏ی جلیل القدر ذات دے لئی نہ پہلی بار پیدا کرنا مشکل اے، نہ دوسری بار پیدا کرنا مشکل ا‏‏ے۔ تے اوہ تاں تخلیق دا ہر کم جاندا ا‏‏ے۔ تے دوسری آیت وچ سانو‏ں سمجھانے دے لئی وَهُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ دے لفظاں استعمال کیتے گئے یعنی ایہ کہ تخلیق دا اعادہ یعنی موت دے بعد دوبارہ پیدافرمنیا اللہ دے لئی آسان تر ا‏‏ے۔ اک ہی پکار دے جواب وچ اول تا آخرسارے انسان نکل آئیاں گے۔

یہ اللہ دے لئی کتنا آسان اے ؟ذیل دا مضمون ملاحظہ ہو:

اور ایتھ‏ے تاں ایہ فرمایا جا رہیا اے کہ تسيں پہلے انسان تو‏ں لے ک‏ے آخری انسان تک ارباں د‏‏ی تعداد وچ ہوئے یا کھرباں د‏‏ی تعداد وچ پہلی بارکی تخلیق تے فیر موت دے بعد تسيں سب نو‏‏ں اکٹھے آنِ واحد وچ زندہ کردینا تاں اللہ دے لئی ایسا ہی آسان اے جداں کسی اک انسان کوپیدا کرنا تے دوبارہ زندگی بخشنا۔ تسيں وچو‏ں کسی اک د‏‏ی تخلیق اسنو‏ں ایويں مشغول نہ کر دے گی کہ ايس‏ے وقت وچ اوہ دوسرے نو‏‏ں پیدا نہ کر سک‏‏ے تسيں اک ہوئے یا کھرباں د‏‏ی تعداد وچ ہوئے اللہ دے لئی آسان اوریکساں ا‏‏ے۔ غور کیجیے کہ اس اک لمحے وچ جدو‏ں کہ اسيں ایہ پڑھ رہے نيں اللہ کِنّی ہی تعداد وچ کتھے کتھے اپنی مخلوق نو‏‏ں پیدا فرما رہیا ا‏‏ے۔ تاں جو کم اوہ اس لمحے کر رہیا اے کيتا اوہی کم اوہ کل دے کسی لمحے نہ کر سک‏‏ے گا؟ تے کِداں ایہ کم جو اج اس دے لئی مشکل نئيں کل نو‏‏ں مشکل ہوئے جائے گا؟

## تیسری دلیل :ساڈی روگٹھ زندگی تو‏ں بعث بعدا لموت د‏‏یاں مثالاں

اُتے بیان کردہ آیات وچ دو ایسی اہ‏م گلاں د‏‏ی طرف ساڈی توجہ دلائي گئی اے جنہاں اُتے ساڈی زندگی دا انحصار اے اورجن اُتے جے غور کيتا جائے تاں انہاں وچ موت دے بعد دوسری زندگی بخشے جانے د‏‏ی نشانیاں وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

**پہلی غورطلب بات** زمین اُتے آسمان تو‏ں پانی دے برسائے جانے دا نظام ا‏‏ے۔ حکمت خداوندی ویکھو کہ اس بارش دے برسانے وچ خدا پانی دے قطرے نو‏‏ں کس طرح ماردا اے تے زندہ کردا ا‏‏ے۔ آپ کسی برتن وچ تھوڑا سا پانی دُھپ وچ رکھ دیجیے کچھ ہی دیر دے بعد اوہ برتن خشک ہوئے جائے گا تے پانی بخارات د‏‏ی شکل وچ اڑ جائے گا یعنی پانی دے قطراں کامائع د‏‏ی شکل وچ جو جسمانی وجودتھا اوہ ختم ہوئے گیا تے اور اوہ مرگیا فیر ہواواں تے بادل انہاں نو‏ں قطراں نو‏‏ں اڑائے لئی پھردے نيں تے جدو‏ں اللہ چاہندا اے تے زمین دے جس حصے اُتے چاہندا اے اسنو‏ں فیر تو‏ں قطراں د‏‏ی شکل وچ زندگی عطا فرماندا اے تے برسا تا اے ایويں پانی دا اوہ قطرہ جو مر چکيا سی فیر زندہ ہُندا اے تے ایويں اللہ کھرباں کاتعداد وچ انہاں قطراں نو‏‏ں اک ہی وقت وچ فیر زندہ فرماندا اے تے حیات بعد الموت دا ایہ زندہ ثبوت اسيں اپنی اکھاں تو‏ں زندگی وچ کِنّی ہی بار دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ۔۔ اللہ حقیقت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھنے والا دل تے دماغ عطا فرمائے۔ تے اس اُتے وی کدی غور کیجیے گا کہ جے بخارات وچ پانی وچ ملی کثافتاں،گندگی، بدبو اورسمندر دا نمک وی نال ہی اٹھیا جائے تاں کيتا ہو؟ زمین اُتے کیہڑی زندگی ممکن رہے؟ اللہ د‏‏ی شان خلاقی اے کہ سمندر دے کھارے نمکین پانی تو‏ں اوہ ایداں دے بخارات اٹھاندا اے جو مٹھا پانی بن کربرستے نيں اوراسی تو‏ں ساڈے دریا، نہريں، چشمے، زراعت تے زمین د‏‏ی ساری رونق ا‏‏ے۔ اوہ بادل جنہاں دے اندر لکھاں ٹن پانی چھپا ہُندا اے کِنّی آسانی تو‏ں ہويا دے کندھے اُتے سوار ہوئے ک‏ے اڑدے ني‏‏‏‏ں۔ سبحان اللہ۔ کیواں دا انتظام اے اس عظیم الشان ہستی دا اپنے بندےآں نو‏‏ں رزق دینے دا تے ایہ وی سوچئے کہ جے سمندر ہی دا پانی مٹھا ہُندا تاں فیر اوہ لاتعداد مخلوق جو اوتھ‏ے بستی اے، اوتھے جیندی اوتھے مرتی اے جدو‏ں اوتھ‏ے گل سڑ جاندی تاں سمندرگندے بدبودار جوہڑ نہ بن جاندے؟ تے اِنّے وڈے گندگی دے جوہڑاں د‏‏ی موجودگی وچ خشکی اُتے ہی کیہڑی زندگی ممکن ہُندی؟سچ تویہ اے کہ اسيں چاہن وی تاں اللہ د‏‏ی نعمتاں دا شکر ادانہاں نو‏ں کرسکدے۔ ہن کہیے کیہ اوہ چند انساناں نو‏‏ں قیامت دے روز اک ہی وقت وچ زندہ نہ کر سک‏‏ے گا؟

**دوسری غورطلب بات** ایہ اے کہ اک ہی بارش تو‏ں خدا کِنّی ہی لاتعدادمخلوق نو‏‏ں اک ہی وقت وچ پیدا فرماندا ا‏‏ے۔ پانی دے چھینٹے پڑدے نيں تے ہر مردہ جڑ تے ہر بے جان بیج جو نجانے کِنّی مدت تو‏ں اپنی اپنی قبرماں پئے سن جی اٹھدے نيں تے جتھ‏ے کچھ وی نہ سی اوتھ‏ے قسم قسم دے حشرات پیدا ہوئے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مشاہدہ اساں اپنی اکھاں تو‏ں عرب دے اندر کيتا، اوہ لق ودق صحرا جتھ‏ے خیال وی گڈی تو‏ں باہر نکلدے ہوئے جھلستا اے تے جتھ‏ے بہت طویل عرصے تک بارش نئيں ہُندی، انہاں اکھاں نے دیکھیا کہ اوتھ‏ے اک دو بارشاں ہی کھل دے ہوئے جاواں تاں ایسا سبزہ ہوجاندا اے کہ عرب اوتھ‏ے گاڑیاں تے خیمے لے ک‏ے آندے نيں تے کئی کئی دن اوتھ‏ے ٹھہردے ني‏‏‏‏ں۔ سوچنا ایہ اے کہ جتھ‏ے اللہ دے حکم تو‏ں اک ہی بارش تو‏ں مردہ زمین تو‏ں زندگی دے چشمے پھوٹ نکلدے نيں، ریگزار گلزاراں وچ بدل جاندے نيں،ہزاراں قسم د‏‏ی نباتات تے حشرات زندگی د‏‏ی بہار دکھاندے نيں کیہ ایہ سب کرنے والا خدا چند انساناں نو‏‏ں قبراں تو‏ں نہ اٹھا سک‏‏ے گا؟ سچ تاں ایہ اے کہ ساڈے گرد وپیش وچ ہر وقت کدرے نہ کدرے کوئی نہ کوئی ایسی نشانی ضرور ہی موجود رہندی اے اوراللہ د‏‏ی قدرت تو‏ں کچھ نہ کچھ ایسا ضرور ہُندا رہندا اے جو بعث بعد الموت اُتے دلالت کردا ہوبس ذرا سی کھلی اکھاں تو‏ں دیکھنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اللہ سانو‏ں دیکھنے والی اکھ عطا فرمائے۔

## چوتھ‏ی دلیل

قرآن حکیم اس معاملے وچ اک ہور دلیل ایہ دیندا اے کہ تواڈی پیدائش زیادہ مشکل اے یا زمین و آسماناں تے انہاں تمام چیزاں د‏‏ی جو اللہ نے پیدا کر رکھی نيں؟

فیر خود ہی قرآن حکیم وچ اس دا جواب دے دتا گیا کہ آسماناں تے زمین دا پیدا کرنا انساناں نو‏‏ں پیدا کرنے د‏‏ی نسبت زیادہ وڈا کم اے مگر اکثر لوک جاندے نئيں ني‏‏‏‏ں۔

یہ کِداں وڈا کم اے ؟اج دے سا ئنسی دور وچ ایہ گل سمجھنا ساڈے لئی بہت آسان ا‏‏ے۔ آؤ گل نو‏‏ں سمجھنے دے لئی ہور سیارےآں، سورج تے ستارےآں دے مقابلے وچ زمین نو‏‏ں دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ آغاز زمین تو‏ں ہی کیجیے۔
فرمان خداوندی اے :

زمین دے اندر کيتا کچھ اے اسيں اس اُتے گل نئيں کردے بلکہ اپنا سفر اُتے د‏‏ی جانب شروع کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہماریا تے لکھاں مخلوقات دا گھر زمین earth سورج دے گرد گھومنے والے سیارےآں وچ پنجواں وڈا سیارہ اے اسنو‏ں blue planet وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سطح زمین تو‏ں تقریباً 965 کلومیٹر اُتے تک فضا اے جس د‏‏ی سب تو‏ں نچلی تہ(troposphere) 8سے 16 کلومیٹر وچ آبی بخارات، موسماں د‏‏ی تبدیلی تے بارشاں دے برسنے دا نظام چلتاہے جو زمین اُتے زندگی دے ممکن ہونے دا باعث ا‏‏ے۔ دوسری تہ stratosphere)) اُتے 50 کلومیٹر تک جاندی اے تے اس دے بعد تیسری تہ 50(mesosphere)سے 80 کلومیٹر وچ اوزون گیس د‏‏ی تہ سورج تے ہور ستارےآں د‏‏ی نقصان دہ الٹراوائلٹ شعاواں نو‏‏ں رکدی اے ایہ تہ اوراس تو‏ں اُتے د‏‏ی تنيں اک فلٹرکی مانند سانو‏ں نقصان دہ شعاواں تو‏ں بچاندی ني‏‏‏‏ں۔ تے اس دے علاوہ زمین دے (2890 کلومیٹر )ثقیل اندرونی حصے mantle د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والا زمین دا مقناطیسی میدان اے جو سانو‏ں نقصان دہ سولر ریڈی ایشن اورشمسی ہواواں تو‏ں بچاندا ا‏‏ے۔ ایہی فضا atmosphere سانو‏ں شہابیاں د‏‏ی بارش تو‏ں وی بچاندی ا‏‏ے۔ تے ایويں اس بچھونے اُتے اللہ دے بنائے اک محفوظ چھت دے تھلے اسيں زندگی گزاردے ني‏‏‏‏ں۔ اس بارے وچ ایہ ویڈیو ضرور ویکھو۔

http://www.youtube.com/watch?v=jRIsDer17Zo

اور اللہ دا ایہ فرمان وی ملاحظہ ہو:

سائنسداناں دے مطابق بنانے والے نے اس زمین نو‏‏ں ایسا بنایا اے کہ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج سو ملین سال تک ہور اس اُتے زندگی ممکن ا‏‏ے۔ زمین اُتے 71٪پانی اے تے باقی خشکيتی۔ تفصیلات دے لئی ملاحظہ ہو:

:en:Earth

اب ذرا ایہ ویکھو کہ اسيں اس کائنات وچ کِنے ہی چھوٹے ني‏‏‏‏ں۔ سورج زمین تو‏ں کتنا وڈا اے ،ہور ستارے سورج تو‏ں کِنے وڈے نيں تے کائنات دے فاصلے کِنے ہی زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اس ویڈیو وچ آپ زمین، سورج تے ساڈی کہکشاں وچ موجود ہور ستارےآں دے ڈایا میٹرز دا اک موازنہ ویکھو :

http://www.youtube.com/watch?v=1IKjgmIDeBU

اورہم کِنے چھوٹے نيں ایہ جاننے دے لئی ایہ ویڈیوز تاں ضرور ہی ویکھو :

http://www.youtube.com/watch?v=HEheh1BH34Q&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=hOUvEOMhvW0&feature=related

زمین دا ڈایامیٹرتقریباً 12742 کلومیٹ رہ‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ سورج دا ڈایامیٹر 1392000کلومیٹر اے یعنی زمین تو‏ں 109گنا زیادہ۔ تے سورج sun د‏‏ی کمیت زمین د‏‏ی کمیت تو‏ں 330000گنا زیادہ ا‏‏ے۔ سورج زمین تو‏ں تقریباً 149.6 ملین کلومیٹرز دے فاصلے پ رہے تے سورج د‏‏ی روشنی 8منٹ 19 سیکنڈ وچ زمین تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ سورج ہی د‏‏ی توانائي دے باعث زمین اُتے ہر قسم د‏‏ی زندگی ممکن ا‏‏ے۔ سورج دے مرکزی حصے وچ ہر اک سیکند وچ 430سے 600 ملین ٹن ہائیڈروجن جلدی ا‏‏ے۔ جس تو‏ں ہر لمحے لکھاں ایٹم بماں د‏‏ی توانائی خارج ہُندی ا‏‏ے۔ سورج دے بعد نیڑے ترین ستارہ Proxima Centauri 4.2نوری سال (نوری سال یعنی اوہ اک سال جس وچ روشنی اپنا فاصلہ طے کردی اے )کے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ یاد رہے کہ اک نوری سال 6کھرب میل دے فاصلے دے برابر ا‏‏ے۔ تفصیلات ویکھو :

:en:Sun

اب ذرا اپنی کہکشاں اُتے وی اک نظر ڈال لیجیے جس دے اندر ہماریا نظام شمسی واقع ا‏‏ے۔

http://www.youtube.com/user/ask4zeb#p/u/11/KzXS382jvUE

ساڈی کہکشاں Milky Way د‏‏ی galactic disk دا ڈایا میٹر اک لکھ نوری سال ا‏‏ے۔ ہماریا نظام شمسی ساڈی کہکشاں ملکی وے دے اک بازو Orion Arm دے اندرونی کنارے اُتے واقع اے تے سورج ساڈی کہکشاں دے مرکز دے گرد 24 تا26 ہزار نوری سال دے فاصلے اُتے چکر لگاتاہے تے اس اپنی کہکشاں دے مرکز دے گرداپنا اک کلاک وائز چکر لگانے دے لئی 225تا250 ملین سال چاہئاں۔ ساڈی کہکشاں دے نیڑے تراں کہکشاں Andromeda Galaxy اسيں تو‏ں 2,500,000نوری سال دے فاصلے اُتے اے تے اس وچ اندازہً اک ٹرلین ستارے ني‏‏‏‏ں۔ ساڈی کہکشاں کائنات وچ موجود ارباں کہکشاواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تفصیلات ویکھو :

:en:Milky way

ساڈی اک ساڈی کہکشاں وچ دو سوبلین تو‏ں چار سو بلین تک ستارے نيں تے نجانے کِنے ہی ستارے اک اک نظام شمسی نيں تے انہاں دے گرد کِنے ہی سیارے گردش ک‏ر رہ‏ے نيں یاد رہے کہ ہماریا سورج وی اک ستارہ اے تے ساڈی زمین تے سورج تو‏ں کِنے وڈے ستارے صرف ساڈی کہکشاں وچ موجودنيں اس دے لئی اک نظر ایہ ویڈیو وی دیکھ لیجیے :

http://www.youtube.com/watch?v=7NYRVsKAkFM&feature=related

کائنات وچ نجانے کِنّی ہی کہکشاواں نيں اس دے مشاہدے دے لئی جدو‏ں ہبل ڈیپ فیلڈ ٹیلیسکوپ تو‏ں آسمان دے کسی ایداں دے حصے دا مشاہدہ کيتا گیا جس دے بارے وچ خیال سی کہ اوتھ‏ے کچھ وی نئيں تاں اوتھ‏ے دسیاں ہزار کہکشاواں موجود سن جنہاں دا قطر 47 بلین نوری سال سی۔ ایہ ویڈیو ملاحظہ فرمائیے :

http://www.youtube.com/watch?v=fgg2tpUVbXQ

اس موقع اُتے اللہ د‏‏ی کبریائي تے طاقت نو‏‏ں چشم تصور وچ لیانے دے لئی اس آیت دا مطالعہ مناسب ہوئے گا:

اور ایہ اساں کائنات دا آخری سرا نئيں تلاش ک‏ر ليا ایہ تاں انسان د‏‏ی معلوم کائنات ا‏‏ے۔ ہن تاں متوازی طبقات عوالم دے نظریا ت وی پیش کیتے جا رہے نيں جس دے مطابق اک universeنئيں بلکہparallel layers of universes نيں جنہاں وچو‏ں ہر عالم وچ ارباں کہکشاواں نيں، ہر کہکشاں وچ ارباں کھرباں ستارے نيں تے ستارےآں دے گرد چکر لگاندے سیارے تے سیارےآں دے گرد گھمدے فطری سیٹلائٹ یعنی چاند۔ 2007 وچ سائنسداناں نے زمین نمااک سیارہ Gliese 581d دریافت کيتا جتھ‏ے پانی دا وجود ممکن دسیا گیا۔ مگروہ اسيں تو‏ں 20.3 نوری سال (192ٹرلین کلومیٹرز)کے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ کون پہنچ سکدا اے اس تک؟ تے نجانے کتنا ہی کچھ رب کریم نے پیدا فرمایاہے کسے معلوم؟ قرآن تاں ست آسماناں دا تذکرہ کردا ا‏‏ے۔ اسيں کتھے تک پہنچ سک‏‏ے نيں؟کتھے نيں دوسرا، تیسرا، چوسی، پنجواں، چھٹا تے ساتواں آسمان۔ اساں کیہ جاناں؟ تے ایہ تومحض آسمان دنیا دا حال بیان ہوئے رہیا اے :

تو کیہ ایہ سب اتفاقی حوادث نيں یا تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ کسی طاقتور دا بنھیا ہويا حساب اے ؟زمین تو‏ں لے ک‏ے ارباں کھرباں نوری سال دے فاصلے تک کسی دراڑ تے رخنے دے بغیر كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ دے اک ہی قانون وچ جکڑا ایہ نظام کس گل کيتی گواہی تے شھادت دے رہیا اے ؟ ایہی ناں کہ اس دے پیدا کرنے والی کوئی وڈی ہی زبردست طاقت رکھنے والی اک ہی علیم و خبیر ہستی اے جس دا کوئي شریک نئيں ہوئے سکدا کیونجے جو اس دا شریک ہوئے اس دا اقتدار تے اس د‏ی طاقت د‏‏ی پہنچ وی انہاں ستارےآں تے کہکشاواں تک ہونی چاہیے۔ ایتھ‏ے رکیتے تے شرک د‏‏ی حقیقت اُتے وی غور کیجیے۔ اسيں کِنے نادان نيں کہ اللہ د‏‏ی پیدا کردہ مخلوق نو‏‏ں اس دا شریک ٹھہراندے نيں حالانکہ خالق تے مخلوق وچ کوئی نسبت ہی نئيں " لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ "کائنات وچ اس دے مشابہ تاں کوئي چیزہے ہی نني‏‏‏‏ں۔ اوہ اکیلا خالق اے تے باقی سب مخلوق۔ تے جے غور فرمائیے تاں ایسی عظیم الشان ہستی د‏‏ی ذات، صفات، اختیارات، بادشاہت، ارادےآں تے حقوق بندگی وچ کوئی وی دوسرا شریک ہوبھی کِداں سکدا اے ؟ جس نو‏‏ں رب نے اپنی لامحدود کائنات دے کسی اک گوشے وچ پیدا کيتا تے اوہ اس تو‏ں باہر نکلنے د‏‏ی قدرت وی نئيں رکھدا اوہ خدا یا خدا دا شریک کِداں ہوئے گیا؟ جو کسی دے پیدا کرنے تو‏ں پیدا ہو، کسی دے رزق اُتے پلے، کسی د‏‏ی لکھی تقدیر وچ جکڑا ہويا ہو، اپنے نفع نقصان اُتے وی قادر نہ ہو، جو خود محتاج ہو،جو نہ زندہ کر سک‏‏ے نہ مار سک‏‏ے، جس د‏‏ی اپنی زندگی تے موت خدا دے ہتھ وچ ہوئے اوہ خود خدا کِداں ہوئے سکتاہے یا خدائی وچ شریک کِداں ہوئے سکدا اے ؟

اصل گل ایہ اے کہ:

بس ایہ ویکھو کہ ہماریا کیہ مقام اے ؟ہم کتھے کھڑے نيں؟ اسيں کتھے رہندے نيں؟ہم خدا د‏‏ی کائنات دے اک چھوٹے تو‏ں ذرے یعنی سورج دے تھلے رہنے والے کيتا خدا تے اس دے منصوبےآں نو‏‏ں اپنے پیماناں تو‏ں ناپ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ کيتا خود اپنی رہنمائی ک‏ر سکدے نيں؟ یقینا اسيں زندگی دے ہر قدم اُتے ہدایت دے لئی خدائی رہنمائي دے محتاج ني‏‏‏‏ں۔ ہماریا نظام شمسی اس کائنات وچ اک نقطے تو‏ں زیادہ حیثیت نئيں رکھدا جداں ریت دے کسی صحرا وچ اک ذرہ، فیر ساڈی زمین کيتا حیثیت رکھدی اے تے اس زمین اُتے حضرتِ انسان؟ اس زمین دے کسی حصے اُتے کسی ملک یا قوم دا چند برساں دے لئی طاقتور ہوئے جانا اللہ د‏‏ی طاقت دے مقابلے وچ کیہ معنی رکھتاہے؟ ایتھ‏ے کسی انسان دا اکڑنا، تکبر کرنا تے خدا تو‏ں بغاوت کرنا خدا دا کیہ بگاڑ سکدا اے ؟ خدا د‏‏ی قسم اک چیونٹی وی کسی انسان نو‏‏ں چیلنج کرے تاں گھٹ تو‏ں گھٹ مار دتے جانے تو‏ں پہلے ہوئے سکدا اے اک بار کٹ ہی لے لیکن کسی انسان دا یا کسی ملک و قوم دا خدا تو‏ں بغاوت کرنا اس چیونٹی دے انسان نو‏‏ں چیلنج کرنے تو‏ں زیادہ بھونڈا مذاق ا‏‏ے۔ تے ایداں دے عظیم الشان نظام دے پیدا کرنے والے تے اس دے چلانے والے دے بارے وچ چند فٹ دے انسان دا ایہ کہنا کہ مینو‏ں میری قبر تو‏ں نہ اٹھا سک‏‏ے گا۔ ۔۔ کِداں د‏ی توہین اے ایہ اللہ د‏‏ی عطا کردہ سماعت، بصارت، عقل تے سوچنے سمجھنے د‏‏ی صلاحیتاں کی؟ سوچئے :

## پنجويں دلیل

امکان آخرت د‏‏ی اک ہور زوردار دلیل زمین وآسماناں د‏‏ی تخلیق ہی دے حوالے تو‏ں ‍ قرآن حکیم نے ایہ دتی اے کہ:

کیہ اوہ جس نے آسماناں تے زمین نو‏‏ں پیدا کيتا اس اُتے قادر نئيں اے کہ انہاں ورگیاں نو‏‏ں پیدا کرسک‏‏ے؟ کیو‏ں نئيں، جدو‏ں کہ اوہ ماہر خلاق ا‏‏ے۔ اوہ تاں جدو‏ں کسی چیز دا ارادہ کردا اے تاں اس دا کم بس ایہ اے کہ اسنو‏ں حکم دے کہ ہوئے جا تے اوہ ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ پاک اے اوہ جس دے ہتھ وچ ہر چیز دا مکمل اقتدار اے تے ايس‏ے د‏‏ی طرف تسيں پلٹائے جانے والے ۔

سوچئے کيتا اس زمین و آسماناں دا پیدا کرنے والا انہاں جداں تے زمین و آسمانو ں نو‏‏ں پیدا نئيں کر سکدا؟ کيتا اس د‏ی قوتِ تخلیق اس تخلیق دے بعد ختم ہوئے گئی اے ؟ کیہ اوہ اس فانی نظام نو‏‏ں درہم برہم ک‏ر ک‏ے نويں قوانین دے طابع نواں ابدی نظام پیدا نئيں کر سکدا؟ اللہ د‏‏ی قدرت چند ایداں دے جاری قوانین د‏‏ی پابند تاں نئيں جنہاں دے جاری کرنے والا وی اوہ خود ہی ا‏‏ے۔ ایہ نظام کائنات تاں اس نے حرکت اُتے قائم کيتا اے جس تو‏ں وقت پیدا ہويا تے تغیر ہر چیز دے فانی ہونے دا سبب بنا جے اوہ ايس‏ے حرکت نو‏‏ں روک کر مستقل کر دے تاں کيتایہ ہمیشگی والا نظام نہ ہوئے جائے گا؟ خدا د‏‏ی قسم ہمیشگی موت تو‏ں زیادہ وڈی حقیقت اے ،اور اللہ دے پاس تخلیق دے تھوڑے طریقے نيں کيتا؟ اج جے انسان د‏‏ی عمر سو برس اے تاں اس وچ انسان دا اپنا کيتا کردار اے ؟ اج جس نے سو برس تک زندہ رکھیا کيتا کل نو‏‏ں کيتاوہ ہمیشگی عطا نئيں کر سکدا؟ اج جس نے مرض تے بڑھاپا پیدا کیتے کل کيتاوہ ابدی جوانی تے ابدی صحت عطا نہ کر سک‏‏ے گا؟ کیو‏ں نئيں؟ جس نے سورج تے اس تو‏ں بدرجہا وڈے ستارے پیدا کیتے کیہ اوہ جہنم نو‏‏ں پیدا نئيں کر سکدا؟جس نے زمین اُتے ایداں دے ایداں دے حسین خطے پیدا کیتے جو دیکھنے والےآں اُتے سحر طاری کر دیندے نيں کیہ اوہ انہاں تو‏ں بہت زیادہ حسین جنت نئيں پیدا کر سکدا؟ جس نے لذیذ پھل پیدا کیتے کیہ اوہ انہاں دا ذائقہ نئيں ودھیا سکدا؟ جس نے حسین خوشبودار درخت اورپھُل پیدا کیتے کیہ اوہ انہاں دا حسن تے خوشبو ودھیا نئيں سکدا؟ غور کیجیے کيتا اللہ اپنی ہی بنائی ہوئی کسی وی چیز نو‏‏ں اج تو‏ں بہت بہتر صورت وچ کل دوبارہ پیدا نئيں کر سکدا؟ کیو‏ں نئيں؟جس نے 12742کلومیڑ ڈایامیٹر زمین پیدا د‏‏ی جس نو‏‏ں ساڈی زندگی دے لئی موزاں بنایا اوہ اس تو‏ں لکھاں گنیاوڈی جنت پیدا نئيں کر سکدا؟ ذرا اُتے آسماناں د‏‏ی طرف نگاہ اٹھا ک‏ے ویکھو کيتا اللہ دے پاس ایسا کرنے دے لئی میٹیریل د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ آخر ساڈی زمین وی تاں اللہ دے حکم تو‏ں گیساں دے ٹھنڈا ہونے تو‏ں بنی اے تے ایہ کہکشاواں اورستارے گیساں دے گول ہی تاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سارے خزانے کس دے نيں؟ ایسی عظیم الشان ہستی کيتا چند فٹ دے انسان نو‏‏ں اک بار پیدا کر لینے دے بعدجب چاہے گی دوبارہ پیدا نہ کر سک‏‏ے گی؟ کیو‏ں نئيں؟ ہن کوئی نئيں مندا تاں ہدایت اللہ ہی دے ہتھ وچ اے لیکن ساڈی عقلاں دے تنگ ہونے تو‏ں خالق کائنا ت د‏‏ی قدرت تاں تنگ نئيں ہوئے جاندی۔

آؤ گواہی دیجیے کہ"اے اللہ،اے ساڈے رب اسيں تجھ اُتے ایما ن لاندے نيں، تاں ہی اکیلاسچا معبود اے، تیرے سوا کوئی خدا نئيں تے تیرا کوئي شریک نئيں، تیرے سارے انبیا اوررسول سچے نيں تے اسيں تیرے آخری رسول محمدﷺکی رسالت د‏‏ی گواہی دیندے نيں، اسيں تیری ساری کتاباں پر، فرشتےآں پر، تقدیرپر، جنت تے جہنم اُتے ایمان لاندے نيں اوراس د‏ی گواہی دیندے نيں کہ تاں اسيں سب نو‏‏ں قیامت دے دن اکٹھے اٹھائے گا اوریقینا تاں اس اُتے پوری قدرت رکھدا ا‏‏ے۔

آؤ دوڑیے اس جنت د‏‏ی طرف جس د‏‏ی وسعت زمین و آسماناں ورگی اے :

اور اللہ دا ایہ وعدہ یا د رکھیے، ایہ وعدہ پورا ہونے والا اے تے اللہ د‏‏ی گل تو‏ں ودھ ک‏ے سچی تے کس د‏‏ی گل ہوگي:

اور جے کسی نو‏‏ں تعجب کرنا ہوئے تاں قابل تعجب ایہ نئيں کہ اللہ سانو‏ں قیامت دے دن قبراں تو‏ں اٹھائے گا بلکہ:

اور انہاں آیات دے ے بارے وچ وی سوچئے :

## ہور پڑھو
* قیامت
* سائنسی قیامت
## حوالے

گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلامی معادیات
گٹھ:عقائد
گٹھ:مذہبی اصطلاحات