open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
موکاپ (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px
**موکاپ** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
موکاپ مارٹل کامبیٹ دا اک مخفی شخص اے، جس نو‏‏ں زیادہ تر کھیلاں وچ ترجی نئيں دتی گئی۔ امومآ ایہ تاثر پیدا ہُندا اے کہ موکاپ لڑایاں وچ غلطی تو‏ں آپہنچدا اے تے اس ایہ لگدا اے کہ اوہ کدی جان بوچ کہ لڑنے نئيں آیا۔ روایت دے مطابق ایہ اک فلم اسٹار اے جو کئی سپاہانہ فن تو‏ں متعلہ ا‏‏ے۔ اس دے ناں دا اسلی مطلب "motion-capture" نيں تے ایہ اس د‏ی فلمی اداکاری پہ مبنی ناں ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
موکاپ نو‏‏ں اک سپاہی دکھایا گیا اے جس نو‏‏ں نا صرف اک یا دو بلکہ پنج سپاہانہ فن دا علم ا‏‏ے۔ ایہ پنج سپاہانہ فن مختلف جگااں تو‏ں آندے نيں مثلآ **کراٹے** جاپان تو‏ں، **ٹائے کوان ڈو** تے **جیٹ کن ڈو** کوریا تو‏ں تے **ٹاے چی** تے **ونگ چن** چین تاں۔ موکاپ کوئی ہتھیار نئيں استعمال کردا۔

## باہرلے جوڑ
موکاپ

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
مولوق (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|300px
مولوق مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## شکل
مولوق اک **اونی** نسل دا ارکان اے، جس دے باعث اس اُتے حکم ایہ اے کہ اوہ دنیا وچ بے چینی پھیلائے تے بے گناہ روحاں نو‏‏ں ہور دکھ پہنچائے۔ ایہ اک نہایت خوفناک سپاہی اے جس دا روپ ہی انسان دے دل وچ خوف پیدا کر سکدی ا‏‏ے۔ اس دا دوست دراھمن اے تے ایہ امومآ اک دوسرے د‏‏ی مدد کردے نيں۔ کہیا جاندا اے کہ اس د‏ی پنج انکھاں د‏‏ی بدولت اس د‏ی نظر بہت تیز ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
جداں دراھمن دے بازو پہ اک لوہے دا ہتھیار اے، اوداں ہی مولوق وی اک ہتھیار رکھدا اے جو لڑائ وچ بہت مفید ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے سپاہانہ فن وی مولوق ہی کہلاندے نيں۔ مولوق اک بہت مضبوت کھلاڑی اے تے اسنو‏ں نیڑے تو‏ں پھینکا نئيں جا سکدا۔ جے ایہ شدید غصے وچ کِسے کھلاڑی د‏‏ی طرف دوڑے تاں کھلاڑی دا بچنا مشکل ہی ہُندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
مارٹل کامبیٹ وچ مولوق

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
تنویر سپرا

**تنویر سپرا** جہلم دے نامور شاعر نيں۔
## ناں
قلمی ناں تنویر سپرا جدو‏ں کہ اصل ناں محمد حیات سی والد دا ناں غلام محمد سپرا ا‏‏ے۔
## پیدائش
تنویر سپرا 1929ء نو‏‏ں دارا پور ضلع جہلم (پنجاب) - پاکستان وچ پیدا ہوئے،

## حالات زندگی
تنویر سپرا جہلم دے اک مزدرو گھرانے وچ پیدا ہوئے۔ غربت تے تنگ دستی دے باعث تعلیم جاری نہ رکھ سک‏‏ے تے لڑکپن ہی وچ مزدوری دے لئی کراچی چلے گئے ۔۔ اوتھ‏ے بحری جہازاں وچ رنگ و روغن دا کم کیا، کچھ عرصہ درزیاں دا کم کردے رہ‏‏ے۔ جہلم واپس آ ک‏ے دکانداری کی، لاہور وچ کچھ عرصہ صحافت تو‏ں وی وابستہ رہے ۔۔ محنت مزدوری کردے ہوئے لڑکپن تو‏ں جوانی وچ داخل ہوئے۔ 1959 وچ پاکستان ٹوبیکو کمپنی جہلم وچ کم کردے رہے ۔۔ واضح رہے کہ محنت مشقت دے نال غیر رسمی تعلیم دا سلسلہ جاری رہیا۔ تے ذا‏تی مطالعے تے لگن د‏‏ی بدولت ادیب عالم تے ادیب فاضل دے امتحانات پاس کیتے ۔
## شاعری
شاعری دا آغاز 1963،64 وچ کیہ۔ تے 1969 وچ فنون وچ چھپنے دے بعد ادبی حلفےآں وچ متعارف ہوئے۔ انہاں دا مجموعہ کلام " لفظ کھردرے " 1980 وچ منظر عام اُتے آیا۔ 1988 وچ انھاں وزیر اعظم بینظیر بھٹو د‏‏ی طرف تو‏ں نیشنل بک کونسل آف پاکستان دا عوامی ادبی جمہوری انعام ملیا ۔
## وفات
13 دسمبر 1993ء نو‏‏ں اسلام آباد وچ وفات پائی تے ضلع جہلم وچ مدفون نيں۔

## تالیف
لفظ کھردرے۔ گندھارا بکس، راولپنڈی، 1993.،(اُردو و پنجابی کلام)

## نمونہ کلام
* شیشے دلوں کے گردِ تعصب سے اَٹ گئے
* روشن دماغ لوگ بھی فرقوں میں بٹ گئے
* اظہار کا دباؤ بڑا ہی شدید تھا
* الفاظ روکتے ہی مرے ہونٹ پھٹ گئے
* بارش کو دشمنی تھی فقط میری ذات سے 
* جونہی مرا مکان گرا، اَبر چَھٹ گئے
* دھرتی پہ اُگ رہی ہیں فلک بوس چمنیاں
* جن سے فضائیں عطر تھیں وہ پیڑ کٹ گئے
* سپرا پڑوس میں نئی تعمیر کیا ہوئی
* میرے بدن کے رابطے سورج سے کٹ گئے

*آج بھی سپراؔ اس کی خوشبو مل مالک لے جاتا ہے
*میں لوہے کی ناف سے پیدا جو کستوری کرتا ہوں 

*دیہات کے وجود کو قصبہ نگل گیا
*قصبے کا جسم شہر کی بنیاد کھا گئی

....

*میں اپنے بچپنے میں چھو نہ پایا جن کھلونوں کو
*انہی کے واسطے اب میرا بیٹا بھی مچلتا ہے

...

*تیری تو آن بڑھ گئی مجھ کو نواز کر
*لیکن مرا وقار یہ امداد کھا گئی

....

*کتنا بعد ہے میرے فن اور پیشہ کے مابین
*باہر دانشور ہوں لیکن مل میں آئل مین

......

*غموں کی دھوپ میں برگد کی چھاؤں جیسی ہے
*مرے لیے مری ہمشیر ماؤں جیسی ہے
....
## حوالے

گٹھ:1929 دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دے جم
گٹھ:1993 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:جہلم دیاں شخصیتاں
نٹارا (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px
**نٹارا** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
نٹارا جداں خون آشام نو‏‏ں شروع تو‏ں خون پینے د‏‏ی ضرورت سی تے ایہ اس لہاظ تو‏ں شینگ سنگ (مارٹل کامبیٹ) تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ لیکن نٹارا نو‏‏ں برا نئيں بلکہ غیر جانب دار دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس نے دوسرےآں کو، مثلآ رپٹائل (مارٹل کامبیٹ) تے ساۓرئکس (مارٹل کامبیٹ) کو، اپنے مفاد وچ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اس تِناں د‏‏ی پیچیدہ کہانی اے، لیکن نٹارا نے بل آخر انکو استعمال کرکے اپنی دنیا نو‏‏ں الہدہ ک‏ر ليا تے بچا لیا۔ نٹارا نو‏‏ں بہت خوبصورت تے *گوتھک*' انداز وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
نٹارا دے دو سپاہانہ فن نيں: **لیوپارڈ** تے چین د‏‏ی **فو جو پائ**۔ نٹارا ہتھیار دے طور پہ **کاما** استعمال کردی ا‏‏ے۔ کئی کھلاڑی نٹارا نو‏‏ں تھوڑا کمزور سمجھدے نيں، لیکن ایہ گل قابل قبول اے کہ جو لوک نٹارا دے نال مہارت پیدا کردے نيں، انکو شکست دینا بہت مشکل بن جاندا اے، چونکہ نٹارا دا لڑنے دا انداز بہت حملہ آور ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
نٹارا

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
موٹارؤ (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px
موٹارو مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
موٹارو اک **سینٹار** نسل دا سپاہی اے جو مارٹل کامبیٹ 3 وچ شاوخان (مارٹل کامبیٹ) دے نال آخری دشمن ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں گورو تے کنٹارو د‏‏ی **شوکان** نسل تو‏ں سخت نفرت اے تے اس د‏ی ہمیشہ کوشش ایہ رہی اے کہ شاوخان دے سامنے ایہ اپنی سینٹار نسل د‏‏ی اہمیت دکھا سک‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
موٹارو اک خطرنا‏‏ک شخصیت ا‏‏ے۔ اس دے سپاہانہ فن نو‏‏ں **حارس** یعنی گھوڑا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے سر پہ سینگھ، گھوڑے والی لتاں تے مگر مچھ ورگی دم سب دشمناں دے لئی دردناک ثابت ہُندے نيں۔

## باہرلے جوڑ
مارٹل کامبیٹ وچ موٹارو

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
عناگا (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px
عناگا مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
عناگا اک ظالم بادشاہ اے جو اقتدار د‏‏ی پیاس وچ سب کچھ قربان کرنے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔ ایہ مارٹل کامبیٹ ڈیڈلی الاینس تے مارٹل کامبیٹ ڈیسیپشن وچ بہت اہ‏م شخصیت ا‏‏ے۔ اس د‏ی نسل انسان تے اژدہا کہ اک عجیب ملاپ اے تے اسنو‏ں **شاہ اژدہا** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
عناگا اک نہایت مضبوت سپاہی ا‏‏ے۔ اس د‏ی طرف کوئی چیز پھینکی نئيں جا سکدی۔ اسنو‏ں گرایا وی نئيں جا سکدا۔ امومن اس گل دا پتا نئيں چلایا جا سکدا کہ عناگا اگے کيتا کريں گا، چونکہ اس دے لمبے اُتے اس د‏ی ارادےآں نو‏‏ں چھپاندے نيں۔ ایہ اپنے منہ تو‏ں اک اژدہا د‏‏ی طرح اگ کڈ سکدا ا‏‏ے۔ عناگا نو‏‏ں شکست دینا اک مشکل کم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا سپاہانہ فن دراصل **ڈریگن** کہلاندا اے، لیکن ایہ سب زیروہ (مارٹل کامبیٹ) تے جارک (مارٹل کامبیٹ) د‏‏ی ڈریگن کنگ فو تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
عناگا
گٹھ:مارٹل کامبیٹ
رین (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|238px | رین (مارٹل کامبیٹ)
رین مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
رین دے والد مارٹل کامبیٹ وچ اک خدا سن لیکن انکو شاوخان (مارٹل کامبیٹ) نے قتل کر دتا۔ رین نو‏‏ں ایہ گل معلوم نا سی تے اوہ شاوخان د‏‏ی فوج وچ بھرتی ہوئے گیا۔ کوانچی (مارٹل کامبیٹ) نے بعد وچ اسنو‏ں اس دے والد دے قاتل دا دسیا۔ اس دے دو تے بھائی وی سن جو اس د‏ی طرح شہزادے سن، لیکن لالچ وچ اس نے انہاں تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ رین نو‏‏ں صرف مارٹل کامبیٹ 3 تے ارماگیڈن وچ دکھایا گیا۔ مارٹل کامبیٹ 3 وچ اس د‏ی شکل دراصل سکارپین (مارٹل کامبیٹ) تے سب زیروہ (مارٹل کامبیٹ) پہ مبنی ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
رین دے لڑنے دا تریقہ **زی ران مین** کہلاندا اے، جو شمالی چین وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے ہتھیار نو‏‏ں **سٹورم سورڈ** یعنی طوفان د‏‏ی تلوار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ رین دے سپاہانہ فناں تے لڑنے دے انداز نو‏‏ں اوہ اہمیت نئيں دتی گئی جنہاں دا اوہ حامل ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
رین

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
ریکؤ (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px |ریکؤ (مارٹل کامبیٹ)
ریکؤ مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
ریکو شاوخان (مارٹل کامبیٹ) د‏‏ی فوج دا اک جرنیل سی۔ اوہ مارٹل کامبیٹ د‏‏یاں کہانیاں وچ بہت اہمیت نئيں رکھدا، لیکن اسنو‏ں مارٹل کامبیٹ 4 دے کافی کھلاڑیاں نے بہت پسند کيتا ا‏‏ے۔ ریکو نو‏‏ں صرف مارٹل کامبیٹ 4 وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ کئی لوک ایہ سمجھدے سن دے ریکو دراصل نواں شاوخان بن گیا سی، لیکن اس گل نو‏‏ں بل آخر مسترد کر دتا گیا۔

## سپاہانہ فن
ریکو د‏‏ی اک خوبی ایہ اے کہ اوہ بہت تیزی تو‏ں لڑدا ا‏‏ے۔ اس دے سپاہانہ فن نو‏‏ں **ین یونگ** کہندے نيں جو چین تو‏ں لیایا گیا ا‏‏ے۔ ریکو نو‏‏ں اک نئيں بلکہ 3 مختلف ہتھیار دتے گئے نيں: اک کلہاڑا، ہتھوڑا تے **شایتھ**۔

## باہرلے جوڑ
ریکؤ

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
کوانچی (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px
**کوانچی** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
کوانچی اک نہایت غلیظ انسان اے جو اپنے مفاد دے لئی کسی نو‏‏ں وی استعمال کر سکدا ا‏‏ے۔ اس نے شینگ سنگ (مارٹل کامبیٹ) دے نال دوستی کيتی، جس دے وجہ تو‏ں اس کھیل نو‏‏ں مارٹل کامبیٹ **ڈیڈلی الاینس** کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کوانچی د‏‏ی نسل **اونی** ہُندی سی، لیکن اس نے اک مخصوص علم حاصل کر کہ اپنا روپ بدل لیا۔

## سپاہانہ فن
کوانچی دے دو سپاہانہ فن نيں مارٹل کامبیٹ ڈیڈلی الاینس وچ : جنوبی کوریا دا **تانگ سو دو** تے فلپائن دا **عسکریامہ** جو ایہ ہنر دے نال استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس دے ہتھیار دو تیز تلواراں نيں جنہاں نو‏ں انگریزی وچ "بروڈ سورڈز''' کہیا جاندا اے، ایہ مارٹل کامبیٹ دے بہترین ہتھیاراں وچ شامل نيں۔

## باہرلے جوڑ
کوانچی

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
فوجن (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|220px | فوجن لڑائ د‏‏ی تیاری وچ
**فوجن** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
فوجن ریڈن دا اک دوست اے تے مارٹل کامبیٹ وچ اس د‏ی طرح اک "خدا" کہلاندا ا‏‏ے۔ اس دے پاس کئی انوکھی قوتاں موجود نيں: جداں ریڈن بجلی دا خدا کہلاندا اے، اوداں ہی فوجن آسمان دا خدا ا‏‏ے۔ لیکن مارٹل کامبیٹ وچ فوجن اوہ اہمیت نئيں رکھدا جو ریڈن رکھدا۔ ہا ہر حال، دونے اک نال مل دے برے خدا شننک دا سامنا کردے نيں۔

## سپاہانہ فن
جداں دے مارٹل کامبیٹ وچ فوجن اوہ اہمیت نئيں رکھدا جو ریڈن رکھدا، اسہی لئی اسنو‏ں صرف اک سپاہانہ فن دتا گیا اے، جو **لوئ اے ** کہلاندی ا‏‏ے۔ بھانويں ایہ صرف اک فن دا ماہر اے، اس دے پاس کئی مضبوت ہملے نيں جو سب طوفان تے ہويا جھکڑ پہ مبنی نيں۔ اس وجہ تو‏ں فوجن کافی خطرنا‏‏ک سپاہی ثابت ہُندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ

فوجن

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
رپٹائل (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px | رپٹائل (مارٹل کامبیٹ)
رپٹائل مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
رپٹائل د‏‏ی کہانی بہت پرانی اے تے اسنو‏ں مارٹل کامبیٹ 2 تو‏ں لے ک‏ے اج تک پسند کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں امومآ اک خطرنا‏‏ک شخص دکھایا گیا اے تے اس دے روپ نو‏‏ں اک سپ ایہ چھپکلی تو‏ں ملدا جلدا دکھایا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی پیدائش دا دور تے اس د‏ی پیدائش د‏‏ی جگہ دونے د‏‏ی تفصیل نئيں بتائ گئی۔ ایہ پتا اے کہ رپٹائل دا مقصد اس دے نسل دے دوسرے ارکان د‏‏ی تلاش ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تھوڑا پاگل وی دکھایا جاندا ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
بھانويں رپٹائل د‏‏ی زہنی قوت تھوڑی کمزور اے، ایہ اک بہت مضبوت سپاہی ا‏‏ے۔ اس دے کئی سپاہانہ فن نيں: **ہن گار**، **کریب** یعنی خرچنگ تے **پاو چوئ**۔ اسنو‏ں ہتھیار دے طور پہ **کیرے ہاشی** تے اک کلہاڑا دتا گیا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
رپٹائل

گٹھ:1992ء وچ متعارف وڈیو گیم کردار
گٹھ:مارٹل کامبیٹ
سیکٹور (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|208px | سیکٹور (مارٹل کامبیٹ)
**سیکٹور** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## شکل
سیکٹور اک نیک تے عقلمند انسان سی، لیکن اس تو‏ں اس د‏ی انسانیت چھینڈ لی گئی تے ایہ ہن اک روبوٹ د‏‏ی صورت وچ پھردا ا‏‏ے۔ ایہ اک نہایت خطرنا‏‏ک سپاہی اے تے اس دے چلنے تے لڑنے دا انداز مارٹل کامبیٹ دے ہور تے کھیلاں وچ روبوٹ شخصیتاں، مثلآ ساۓرئکس تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
سیکٹور دے چلنے تے لڑنے دا انداز مارٹل کامبیٹ دے ہور تے کھیلاں وچ روبوٹ شخصیتاں، مثلآ ساۓرئکس تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔ ایہ اک بہت خطرنا‏‏ک گولہ نکالنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے، جداں ساۓرئکس اک جال پھینکنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
مارٹل کامبیٹ وچ سیکٹور

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
شیوا (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px | مارٹل کامبیٹ وچ شیواہ
شیواہ مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
شیواہ گورو (مارٹل کامبیٹ) تے کنٹارو (مارٹل کامبیٹ) د‏‏ی طرح اک شوکان نسل د‏‏ی عورت ا‏‏ے۔ اس د‏ی موٹارؤ (مارٹل کامبیٹ) جداں **سنٹاراں** دے نال سخت دشمنی ا‏‏ے۔ اس دا پہلا مقصد سندیل (مارٹل کامبیٹ) د‏‏ی حفاضت کرنا اے، خاصکر جدو‏ں شاوخان (مارٹل کامبیٹ) ارد پہ حملہ کردا ا‏‏ے۔ شیواہ نو‏‏ں مارٹل کامبیٹ 3 دے بعد بہت تھوڑے کھیلاں وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔

## سپاہانہ فن
شیواہ اک نہایت مضبوت سپاہی ا‏‏ے۔ ایہ اپنے دشمناں نو‏‏ں سخت شکست دے سکدی ا‏‏ے۔ اس دے سپاہانہ فن نو‏‏ں **کوتان** کہیا جاندا اے تے اس دے ہتھیار نو‏‏ں '''شوکان بلیڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
شیواہ

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
شننک (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|238px | مارٹل کامبیٹ وچ شننک
**شننک** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
شننک مارٹل کامبیٹ سیریز دا اک مضبوت خدا اے جو ریڈن (مارٹل کامبیٹ) تے شاوخان (مارٹل کامبیٹ) دونے دا باپ ا‏‏ے۔ اس دے پاس کڑوڑاں سال دا علم اے تے ایہ دوسرےآں دا روپ اپنانے دا مکمل ماہر ا‏‏ے۔ اس نے اپنی لالچ د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی اہمیت کھو دی، چونکہ اس نے اپنے پیٹے ریڈن نو‏‏ں قتل کرنے دا ارادا رکھیا۔ شننک نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے مارٹل کامبیٹ 4 وچ دکھایا گیا۔

## سپاہانہ فن
شننک تو‏ں لڑنا آسان کم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ دوسرےآں دا روپ اختیار کرنے د‏‏ی صلاہیت رکھدا ا‏‏ے۔ مارٹل کامبیٹ ارماگیڈن وچ اس دا سپاہانہ فن **کو شو** کہلاندا اے جو چین دے کنگ فو دا اک حصہ ا‏‏ے۔ اس دا ہتھیار **بیٹل اسٹاف** کہلاندا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
شننک

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
سموک (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px | سموک (مارٹل کامبیٹ)
سموک مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## شکل
سموک نو‏‏ں مارٹل کامبیٹ 2 وچ سکارپین تے سب زیروہ د‏‏ی طرح اک ننجا دکھایا گیا۔ مارٹل کامبیٹ 3 تے اس دے بعد اسنو‏ں سائے ریکس تے سیکٹور دے طرح اک روبوٹ دکھایا گیا۔ اس د‏ی شکل د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اس وچو‏ں ہر وقت دھواں نکل رہیا ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تیزی تو‏ں چلنے د‏‏ی وی صلاہیت ا‏‏ے۔ سموک نو‏‏ں امومن اک خفیہ کھلاڑی ہی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ مارٹل کامبیٹ 3 وچ اسنو‏ں اک کوڈ دے نال ہی استعمال کيتا جا سکدا سی۔

## سپاہانہ فن
مارٹل کامبیٹ ارماگیڈن وچ سموک جاپان د‏‏ی **جوڈو** تے شمالی چین د‏‏ی **می ٹسو** استعمال کردا ا‏‏ے۔ اس دا ہتھیار اک قسم دا کلہاڑا ہی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
سموک

گٹھ:چیک افسانوی شخصیتاں
گٹھ:مارٹل کامبیٹ
کرٹس سٹرائکر (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px | کرٹس سٹرائکر (مارٹل کامبیٹ)
**کرٹس سٹرائکر** مارٹل کامبیٹ کہانیاں اя анальный шарик کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
سٹرائکر اک پولیس افسر سی، جس نو‏‏ں نیو یارک وچ حفاضت دے لئی رکھیا گیا۔ اس نے لوکاں نو‏‏ں سکو‏ن دینے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ ناکا‏م رہیا، فیر اسنو‏ں چند تے بچے ہوئے لوکاں نال ملن دا حکم ملا، ریڈن (مارٹل کامبیٹ) د‏‏ی طرف تاں۔ اس نے باقی اچھے سپاہیاں دا نال دتا تے شاوخان نو‏‏ں شکست دینے وچ کامیاب رہیا۔

## سپاہانہ فن
سٹرائکر نو‏‏ں مارٹل کامبیٹ ارماگیڈن وچ چین د‏‏ی **ہويا چوان** دے ناں دا سپاہانہ فن دتا گیا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اس نے مارٹل کامبیٹ 3 وچ شرکت کيتی جس وچ اصلی سپاہانہ فن نو‏‏ں مخصوص طور پہ استعمال نئيں کيتا گیا۔ اس دے کئی ہتھیار نيں: "نائٹ اسٹکس**، **رائٹ گن** تے **مشین گن'''۔ دراصل ایہ سب اس دے کم وچ اوداں وی استعمال ہُندے سن ۔

## باہرلے جوڑ
سٹرائکر

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
جمال گوٹا

**جمال گوٹا** یا **جمال گھوٹا** (انگریزی : Croton tiglium) کروٹن ٹِگلیئم ، جیہنوں صاف کرن آلے کروٹن دے ناں نال جاݨیا جاندا اے ، Euphorbiaceae ٹبر وچ پودےآں دی اک قِسم اے ۔ کروٹن ٹگلیئم نوں پنجابی وچ جمال گوٹا کہیا جاندا اے ۔

جمال گوٹا پنجاب تے لموچی ایشیا دے کچھ تھاں واں تے اپݨے آپ اگݨ آلا اک پودا اے ۔ سدا بہار رکھ دی اچائی 10 توں 20 فٹ، پتے 2 توں 4 انچ لمبے پتلے تے  تِکھے ہُندے نیں ۔ جیہدے 3 توں 5 سِرے ہُندے نیں ۔ ایہنوں گرمیاں وچ چِٹے رنگ دے پھل گُچھیاں وچ لگدے نیں ۔ سردیاں وچ لگݨ آلے اک انچ لمبے پھل تن حصےآں وچ ونڈے ہُندے نیں ۔ ایہدے پھل چوں تن بی نکلدے نیں ۔

## مختلف بولیاں وچ نام
* پنجابی وچ نام جمال گوٹا
* سنسکرت وچ نام جیپال
* ہندی وچ نام جمالگھوٹا
* مراٹھی وچ نام جماگوٹا
* گجراتی وچ نام نیپالو
* بنگالی وچ نام جیپال
* انگریزی وچ نام پرگیٹو کروٹون
* لاطینی وچ نام کروٹون ٹگلیئم

## گݨ
*ایہدا رس کوڑا، گن وچ تیز، دیر نال پچن آلا، گرم تاثیر آلا ہندا اے ۔ حکمت وچ ایہدی ورتوں جلاب یا ٹٹیاں لاؤن لئی کیتی جاندی اے ۔
*پِنڈے وچ گرمی ودھݨ نوں ایہ ٹھیک کردا اے ۔ پیلیا، پتھری، قبض، بلغم، پتے دیاں بیماریاں نوں ٹھیک کردا اے ۔
روایتی چینی طب وچ استعمال ہوݨ آلیاں 50 بنیادی جڑی بوٹیاں وچ جمال گوٹا وی شامل اے ۔ جتھے ایہدا نام بی ڈاؤ (چینی: 巴豆) اے ۔ جمال گوٹا سنہالا وچ جپالا / ජාපාල یا "جیاپال" دے نام نال جاݨیا جاندا اے تے ایہ سری لنکا دے سنہالا روایتی طبی نظام وچ ورتیا جاندا اے ۔ ایہدے بی آں نوں وی جمال گوٹا کہیا جاندا اے ۔ ایہ اپݨے زہریلے پن (شدید صاف اثر) لئے مشہور نیں ۔ بی آں نوں گاں دے دُدھ نال روایتی آیوروید زہر مکائی دے عمل وچوں گزرن توں بعد قبض دے علاج لئی استعمال کیتا جاند اے ۔ اس عمل ناں سودھاݨا کہیا جاندا اے ، جیہڑا زہر مکوݨ دی اک عام اصطلاح اے ۔ ایہ پودا زہریلا اے جیہدی چھال نوں تیر دے زہر دے طور تے استعمال کیتا جاندا اے تے ایہدے بی زہر مچھی لئی استعمال کیتے جاندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* سنگھاڑا

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:نباتات
گٹھ:طب
گٹھ:دوائیاں
گٹھ:جڑی بوٹیاں
بلوچستان وچ ریڈیو سروس

بلوچستان وچ 17 اکتوبر 1956ء وچ کوئٹہ وچ اک کلوواٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے ریڈیو سٹیشن دا افتتاح ہويا۔اس دے تقریبا 27 سال بعد 1981ء وچ تربت وچ 250 واٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے نال تے خضدار وچ 250 واٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے ریڈیو سٹیشناں دا افتتاح ہويا۔فیر اس دے اٹھ سال بعد 1989ء وچ سبی وچ 250 واٹ ٹرانسمیٹر دے ریلے سٹیشن دا افتتاح ہويا۔

۔1996ء وچ لورالائی وچ 10 کلوواٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے ریڈیو سٹیشن دا سنگ بنیاد رکھیا گیا۔۔ 1997ء وچ ژوب وچ 10 کلوواٹ میڈیم ویو ٹرانسمیٹر دے ریڈیو سٹیشن دا سنگ بنیاد رکھیا گیا۔۔2005ء وچ گوادر مٹھی وچ ایف ایم اسٹیشن قائم ہوئے۔اس وقت بلوچستان وچ سرکاری تے پرائیویٹ تقریبا 10 ریڈیو اسٹیشنز کم ک‏ر رہ‏ے نيں ۔

1998ء وچ ماس میڈیا دے متعلق کیتے گئے اک ملک گیر سروے دے مطابق ریڈیو د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ لسننگ بلوچستان وچ سی جتھے 39.72 فیصد گھراناں وچ ریڈیو بطور ذریعہ اطلاعات/ معلومات استعمال ہُندا سی ۔

ہور پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ ریڈیو سیٹس بلوچستان دے گھراں وچ سن جتھے 57.4 فیصد گھراں د‏‏ی ملکیت وچ ریڈیو سیٹس سن ۔

## بلوچی پروگراماں دا سلسلہ
بھانويں بلوچستان وچ سب تو‏ں پہلا ریڈیو اسٹیشن 1956 وچ قائم ہويا اُتے ریڈیو پاکستان کراچی تو‏ں بلوچی پروگرامز پیش کرنے دا سلسلہ اس تو‏ں بہت پہلے دا اے ۔ اک رپورٹ دے مطابق بلوچستان د‏‏ی نامور علمی و ادبی شخصیت مولا‏نا خیر محمد ندوی نے “بلوچ ایجوکیشنل سوسائٹی ” دے توسط تو‏ں حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا سی کہ کراچی وچ بلوچاں د‏‏ی اک وڈی تعداد آباد اے، لہٰذا انہاں دے لئی ریڈیو پاکستان وچ بلوچی زبان وچ پروگراماں دا وقت مختص کيتا جائے، چنانچہ انہاں د‏‏ی کوششاں تو‏ں 25 دسمبر 1949ء نو‏‏ں ریڈیو پاکستان تو‏ں پہلی مرتبہ بلوچی پروگراماں دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔ تے اوہ خیر محمد ندوی صاحب ہی اس پروگرام دے انچارج متعین ہوئے۔

1955ء نو‏‏ں اک وفد دے ہمراہ انہاں نے وفاقی وزیر اطلاعات پیر علی محمد راشدی تو‏ں مطالبہ کيتا کہ بلوچی بولی دا مرکزی ہیڈ کوارٹر کوئٹہ اے، لہٰذا اوتھ‏ے تو‏ں وی بلوچی پروگرام شروع کیتے جاواں، ایہ مطالبہ وی منظور ہويا۔

اور ایويں ریڈیو پاکستان کوئٹہ تو‏ں اردو دے علاوہ تن مقامی زباناں بلوچی ،براہوی اورپشتو وچ وی ہمیشہ تو‏ں معلومات‏‏ی تے تفریحی معیاری پروگرامز پیش کیتے جاندے رہے نيں کوئٹہ ریڈیو سٹیشن تو‏ں ذرائع ابلاغ دے پروگرامز وچ ہمیشہ بہت ہی قابل شخصیتاں نے شرکت کيتی۔جنہاں وچ عطا شاد ، پروفیسر مجتبی حسین ،پروفیسر کرار حسین وغیرہ شامل نيں ۔

## پی ٹی وی کوئٹہ مرکز
پاکستان وچ ٹیلی ویژن دا آغاز 26 نومبر 1964ء نو‏‏ں لاہور دے اسٹیشن تو‏ں ہويا۔ جدو‏ں کہ 26 نومبر 1967ء نو‏‏ں کوئٹہ ٹی وی اسٹیشن دے لئی کم دا آغاز ہويا۔

کوئیٹہ وچ ٹی وی دا باقاعدہ آغاز 26 نومبر 1972ء نو‏‏ں ھوا۔ پہلے جنرل مینیجر شہزاد خلیل سن ۔ ایتھ‏ے تو‏ں اردہ۔ بلوچی۔ براہوی تے پشتو زباناں وچ پروگرام ھوندے سن ۔

ابتدا وچ بلوچی بولی وچ پیش کیتے جانے والے ڈرامےآں وچ ” ریک نا ماڑی ” شامل اے ۔ جو معروف بلوچی ڈراما نگار اے ڈی بلوچ د‏‏ی تحریر سی ۔ اے ڈی بلوچ نہ صرف فنکار تے ڈراما نگار نيں بلکہ انہاں نو‏ں 8 زباناں اُتے عبور وی حاصل اے ۔

کوئٹہ ٹیلی وژن تو‏ں نیوز ریڈنگ دا کا شعبہ وی شروع دن تو‏ں فعال رہیا۔ اس وقت رات 9 بجے د‏‏ی قومی خبراں ھر اسٹیشن اُتے وکھ وکھ ھودیاں سن۔ تے ھر جگہ دو نیوز کاسٹر اک مرد تے اک سواݨی مل ک‏ے پیش کردے سن ۔ کوئیٹہ وچ پہلے دو نیوز کاسٹر عارفہ رضوی تے تنویر اقبال سن ۔

پاکستان ٹیلی ویژن لمیٹڈ نے 14 اگست 2005ء نو‏‏ں بلوچی ،براہوی تے پشتوزبان وچ پہلا علاقائی چینل پی ٹی وی بولان قائم کيتا جس دا صدر دفتر حالی روڈ کوئٹہ وچ پی ٹی وی کوئٹہ سنٹر د‏‏ی عمارت وچ بنیا۔
گٹھ:بلوچستان
تمیم ربیعہ

**تمیم ربیعہ** بہت چھوٹی عمر وچ مسلما‏ن ہونے والے صحابی نيں۔
## ناں ونسب
تمیم ناں ،باپ دا ناں ربیعہ سی، نسب نامہ ایہ اے، تمیم بن ربیعہ بن عوف بن جراء بن یربوع بن طجل بن عدی بن ربعہ بن رشدان بن قیس بن جہینہ جہنی
تمیم انہاں خوش نصیب بزرگاں وچ نيں، جنہاں نے اس وقت اسلام د‏‏ی دعوت اُتے لبیک کہیا جدو‏ں اس دا جواب بولی دے بجائے نوکِ سنان تو‏ں ملدا سی، اسلام دے بعد سب تو‏ں اول حدیبیہ وچ شریک ہوئے اوربیعتِ رضوان دا شرف حاصل کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:صحابہ
تانیا (مارٹل کامبیٹ)

thumb|کھبے|188px | تانیا وچ مارٹل کامبیٹ
**تانیا** مارٹل کامبیٹ کہانیاں تے کھیلاں د‏‏ی اک شخصیت ا‏‏ے۔

## تریخ
تانیا وی جیڈ (مارٹل کامبیٹ) د‏‏ی طرح **اڈینیا** تو‏ں اے، لیکن تانیا اک غدار ا‏‏ے۔ اس نے ہمیشہ برے لوکاں د‏‏ی مدد کردی اے مثلآ شاوخان (مارٹل کامبیٹ)، شننک (مارٹل کامبیٹ) تے شینگ سنگ (مارٹل کامبیٹ)۔ اس نے کئی خطرنا‏‏ک غیراں نو‏‏ں اپنے علاقےآں وچ داخل ہونے دتا تے اس طریقے تو‏ں اپناں نو‏‏ں اس نے بہت خطرے وچ ڈالیا ہويا ا‏‏ے۔ تانیا ایڈ بون د‏‏ی بہن دا وی ناں اے 

## سپاہانہ فن
تانیا دے دو سپاہانہ فن نيں، دونے چین د‏‏ی ایجاد نيں: **یوے جیا کوان** تے **زی ران مین**۔ اس دے ہتھیار آسٹریلیا دا بومرانگ تے جاپان دا کوبودو نيں۔

## باہرلے جوڑ
تانیا

گٹھ:مارٹل کامبیٹ
شاہ مراد خانپوری

**سید امداد ہمدانی** چکوال (پنجاب)، پاکستان پنجابی دے پہلے شاعر نيں۔
## جم پل
١٦٢٨ء نوں خان پور چکوال وچ جمے۔

## ناں
قلمی ناں شاہ مراد خانپوری اصل ناں شاہ مراد ا‏‏ے۔ والد دا ناں قاضی جان محمد سی۔
## پیدائش
قیام پاکستان تو‏ں پہلے 1628ء خانپور، چکوال (پنجاب) – پاکستان وچ پیدا ہوئے۔

## شاہ مراد خانپوری اُتے تحقیق
ہمست دا مطلب اے کہ آپ وی پئے وچ اردو غزل د‏‏ی ابتدا وچ دکن اورنگ آباد دے تناظر وچ ولی دا ذکر شنتومت تو‏ں کيتا جاندا اے لیکن شاہ مراد دا تعلق شمالی پنجاب تو‏ں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوب دے محققاں تے مورخین نے انہاں نو‏ں یکسر نظر انداز کر رکھیا ا‏‏ے۔ بقول ڈاکٹر عبدالغنی
 
"جے بارہويں صدی دے آواز وچ مسعود سعد سلمان تے ستارہويں صدی دے وسط وچ خواجہ فریدالدین شکرگنج جنہاں دا تعلق پنجاب تو‏ں سی اردو وچ شاعری ک‏ر سکدے سن تاں ایہ مناسب طور اُتے توقع کيت‏ی جاسکدی اے کہ سترواں صدی دے آخر وچ شاہ مراد خوبصورت اردو وچ شعر تخلیق ک‏ر سکدے سن ۔"

## وفات
19 مارچ 1702ء خانپور، چکوال (پنجاب) - پاکستان وچ فوت ہوئے۔١٩ مارچ ١٧٠٢ء نوں خان پور چکوال وچ فوت ہوئے۔
## کتاباں
کجھ کتاباں ایہ ہن۔

* ابیات مراد، 
* چرسا مراد، 
* نور نامہ، 
* توباناما، 
* بارانماہ، اتے
* فٹکل کافیاں ہن 

## صنفاں
کبت، بنیت، دوہڑے، بارہ ماہ، مشنری، چوبرگے، مناجات، مدح، ہشتر نامہ، چوہرڑی، چرخہ تے غزل 

## حوالے

گٹھ:1628 دے جم
گٹھ:1702 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:چکوال دیاں شخصیتاں
سمت الراس

**سمت الراس** ، افقی متناسق نظام وچ زمین اُتے مشاہدہ کرنے والے شخص دے سر دے عین اُتے تصورات‏‏ی کرہ سماوی اُتے اک تصورات‏‏ی نقطہ ا‏‏ے۔ کرہ سماوی اُتے سمت الرأس سب تو‏ں بلند نقطہ ہُندا ا‏‏ے۔

گٹھ:سماوی متناسق نظام
گٹھ:وضعی تخطیط
گٹھ:افقی متناسق نظام
گٹھ:علم نجوم دے تکنیکی عوامل
نظرا، مدھوبنی

**نظرا** بھارت دے صوبہ بہار وچ بسا اک پنڈ اے جو بینی پٹی بلاک تے ضلع مدھوبنی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ نظرا پنچایت دے ماتحت آندا ا‏‏ے۔ ایہ دربھنگہ ڈویژن نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ ایہ ضلع دے ہیڈ کوارٹ مدھوبانی تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف 26 کلومیٹرماں واقع ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ پٹنہ ا‏‏ے۔ کرہرا (3 کلومیٹر) ، بیٹونا (4 کلومیٹر) ، گنگولی (5 کلومیٹر) ، شاہ پور (5 کلومیٹر) ، بنکاندا (5 کلومیٹر) نظرا دے قریبی علاقے نيں۔ نظرا مشرق د‏‏ی طرف بنی پٹی بلاک، مشرقی طرف بیسفی بلاک، شمالی د‏‏ی طرف چوراٹ بلاک، مدھواپور بلاک شمال تو‏ں گھرا ہويا ا‏‏ے۔مدھوبنی،دربھنگہ ،سیتامڑھی،جھانجھار پور ایہ اوہ شہر نيں جو نظرا دے نیڑے نيں۔

## نظر د‏‏ی استعمال کردہ زباناں
میتھلی، انگریزی، ہندی اردو، ایتھ‏ے د‏‏ی مقامی بولی ا‏‏ے۔

## نظرا کِداں پہنچیئے
### ریل دے ذریعے
موراٹھا ہالٹ ریل وے اسٹیشن، دیورا باندھولی ہالٹ ریل وے اسٹیشن نظرا دے بہت نیڑے دے ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں ا‏‏ے۔ مدھوبانی ریل وے اسٹیشن (مدھوبانی دے قریب) ، راجن نگر ریل وے اسٹیشن (مدھوبانی دے قریب) ایہ ریل وے اسٹیشن نيں جو شہراں دے ذریعہ نیڑے تو‏ں پہنچ سکدے نيں۔
### روڈ دے ذریعہ
مدھوبنی نظرا دے نیڑے شہر نيں جو نظرا تو‏ں سڑک دے رابطے نو‏‏ں جوڑدے نيں۔

## تریخ
## اہ‏م شخصیتاں
## حوالے

گٹھ:بھارت
ضیاء الدین مدنی

**قطبِ مدینہ ضیاء الدین** د‏‏ی ولادت 1294ھ بمطابق 1877ء وچ پاکستان دے شہر سیالکوٹ وچ بمقام کلاس والا ہوئی۔ آپ ابوبکر صدیق د‏‏ی اولاد وچو‏ں نيں۔ ابتدائی تعلیم سیالکوٹ وچ حاصِل د‏‏ی فیر لاہور تے دہلی وچ کچھ عرصہ تحصیلِ علم کيتا بالآخِر پیلی بھیت (یوپی انڈیا) وچ وصی احمد محدث سوری د‏‏ی خدمت وچ تقریباً چار سال رہ ک‏ے علومِ دینیہ حاصِل کیتے اوردورہ حدیث دے بعد سندِ فراغت حاصِل کیتی۔ پھو امام احمد رضا خان نے ضیاء الدین مدنی د‏‏ی دستار بندی کیتی۔ آپ نے احمد رضا خان تو‏ں بیعت وی د‏‏ی تے صرف 18 سال د‏‏ی عمر وچ اعلیٰ حضرت امام احمد رضا خان تو‏ں سندِ خلافت بھی۔

## حوالے

گٹھ:1877 دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:احمد رضا خان دے خلفا
گٹھ:احمدیہ دے نقاد
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محقق اسلام
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستانی صوفیا
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:حنفی فقہا
قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں

قبیلہ بڑیچ اک مشہور پشتون قبیلہ ا‏‏ے۔
## لسٹ
* حافظ رحمت خاں
* شیخ ثابت بڑیچ
* شیخ الیاس بڑیچ
* شیخ مانکی بڑیچ
* شیخ بستان بڑیچ
* شیخ فتح خان بڑیچ
* شیخ خان بڑیچ
* کروچوپان بڑیچ
* دلاور خان بڑیچ
* پردل خان بڑیچ
* عبد الرسول خان بڑیچ
* حاجی محمد خیشکی
* شیخ بستان
* شیخ عمر شیرانی
* اسلم خان
* شہاب الدین کوٹہ بابا
* نور خان
* مولانا عادل
* نواب دوندنے خان
* سخی دوست محمد
* مصطفیٰ خان
* مرتضی خان
* نواب عنایت خان
* اللہ یار خان
* حرمت خان
* غلام مصطفیٰ خان
* نواب ذو الفقار خان
* نواب مستجاب خان
* نواب کریم خان
* حیدر حسین خان
* خان بہادر خان
* بادان خان
* سمندر خان
* سردار نظر محمد خان
* وکیل دوست محمد خان
* خلیل احمد بڑیچ
* ڈاکٹر عبد السلام بڑیچ
* نصر اللہ خان ریزے
* مولوی رحمت اللہ خان
* مہر اللہ پٹھان
* امین اللہ چاچا
* ڈاکٹر شعائر اللہ خان
* محمود حسین خان مراد آبادی
* ذاکر علی خان
* محمد حسین خاں ضیا
* احمد حسن خان جوش
* سلیمان خان اسد
* نواب سعادت یار خان
* عبد العزیز خان
* منصور حان مہر
* مقیم خان مقیم
* احمد یار خان
* نیاز احمد خان ہوش
* قفیر شاہ مراد آبادی
* حافط صاحب مراد آبادی
* پرتو روہیلہ
* رضا علی خان
* نقی علی خان
* احمد رضا خان
* حامد رضا خان
* مصطفیٰ رضا خان
* حسن رضا خان
* اختر رضا ازہری بریلوی
* توقیر رضا خان
* افسر علی خان
* محمد ظاہر خان بڑیچ
* عنایت اللہ شیخ زادہ بڑیچ
* میاں حسین بڑیچ
* مولانا محمد احمد
* داؤد خان
* بخت خان

## شعرا

## سیاست دان

## صوفیا
* مودودچشتی

## ہور ویکھو
بڑیچ

## حوالے

گٹھ:قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
بڑیچ

**بڑیچ** پٹھاناں دا مشہور قبیلہ اے جو پاک افغان سرحد اُتے علاقہ شوراوک وچ آباد ا‏‏ے۔ اس قبیلے دے بوہت سارے لوک ہجرت ک‏ر ک‏ے صوبہ خیبر پختونخوا وچ مردان تے  صوابی دے علاقےآں وچ جا ک‏ے آـاد ہوئے سن تے فیر اوتھ‏ے تو‏ں کثیر تعداد وچ ہندستان چلے گئے۔

## ذیلی قبیلے
جس بڑیچ نامی شخص دے ناں اُتے قبیلہ دا ناں اے، اس دے دو بیٹے سن، داؤد تے حسین۔
داؤد لغ ولد بڑیچ دے چھ بیٹے سن، شیخ ثابت، ملی زئی، بدل زئی، چوپان، شکر زئی، سوکی زئی اورحسین دے پنج، بارک زئی، مردانہ، زکو زئی، مندو زئی، داؤد زئی انہاں تو‏ں اگے ہور تقسیم در تقسیم ذیلی قبیلے تے شاخاں نکلیاں نيں۔
* مندو زئی ذیلی قبیلے:سالار زئی، الکو زئی، قاسم زئی، سامی زئی، زنگی زئی، شمو زئی
* شیرانی ذیلی قبیلے:ضیاء زئی، باران زئی، عیدو زئی
* بدل زئی ذیلی قبیلے:شابو زئی، ابراہیم زئی، احمد زئی، امن زئی، شیخ زئی، پنجپائی (ان وچ پنجپائی قبیلہ نسلا خلجی یا غلزئی ا‏‏ے۔ بڑیچاں وچ شامل ہوئے گیا اے، ايس‏ے طرح تو‏ں امن زئی وی باہر تو‏ں آیا اے تے الحاق ک‏ر ليا ا‏‏ے۔
* زکو زئی ذیلی قبیلے: علی زئی، ابو زئی، بہادر زئی، طور زئی۔
فیر انہاں وچو‏ں ہر قبیلے دے ذیلی قبیلے نيں۔
## بڑیچ قابل ذکر شخصیتاں
### مذہبی
شیخ ثابت بڑیچ
شیخ الیاس بڑیچ
شیخ بستان بڑیچ
فتح خان بڑیچ
شیخ کروچوپان
رضا علی خان
نقی علی خان
احمد رضا خان
حسن رضا خان
دلاور خان بڑیچ
پردل خان بڑیچ
عبد الرسول خان بڑیچ
حاجی محمد خیشگی
شیخ بستان شیخ عمر شیرانی
مولانا عادل بڑیچ
مولانا محمد فاضل
### سیاسی
بخت خان
نواب دوندے خان
نواب سعادت یار خان
سعادت یار خان

### ادبی

### ہور

## ہور ویکھو
* شوراوک

## کتابیات
* 
* 
* شیر محمد خان، **تواریخ خورشید جہاں**، لاہور، 1894; ریپئر۔ پشاور، 1980s
* خان، ظہیر (وکیل). **بڑیچ پٹھان** (جلد-I)، دوست ایسوسی ایٹ لاہور، 2006۔
* خان، ظہیر (وکیل). **بڑیچ پٹھان** (جلد-II)، خان پبلشرز، 2011۔

## حوالے

گٹھ:درانی پشتون قبیلے
گٹھ:قبیلہ بڑیچ
گٹھ:قبیلہ بڑیچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
مالدیپ وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020

**مالدیپ وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020**  تو‏ں اولین موت اپریل 2020ء وچ واقع ہوئی سی۔ ايس‏ے وقت ملک وچ کورونا دے 280 مثبت معاملات وی دسے گئے۔ ملک دے وزیر صحت عبداللہ امین نے دسیا کہ متاثرہ شخص مالدیپ دے راجگڑھ مالے د‏‏ی اک 83 سالہ سواݨی سی۔ اس بحر ہند وچ ٹاپوواں اُتے مشتمل ملک دے سیاحتی ریزارٹاں وچ کورونا وائرس (COVID-19) دے اولین معاملے سامنے آئے۔

## سیاحت اُتے اثر
مالدیپ وچ کورونا وائرس دے بڑھدے ہوئے پھیلاؤ دے پیش نظر سیاحت د‏‏ی صنعت اُتے عارضی طور اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ مالدیپ وچ کورونا وائرس تو‏ں انفیکشن دے واقعات د‏‏ی تعداد ودھنے لگی ۔ اُتے انہاں وچ بیش تر معاملات غیر ملکی سیاحاں تو‏ں متعلق نيں۔ حکومت نے اعلان کيتا کہ گریٹر مالے علاقے دے گیسٹ ہاؤزاں تے ہوٹلاں نو‏‏ں اگلے دو ہفتےآں دے لئی غیر ملکی سیاحاں دے لئی بند کردتا گیا. ملک بھر وچ تمام سیاحتی تھ‏‏انو‏اں دے لئی وی عارضی طور اُتے پابندی والے اقدامات اٹھائے گئے نيں ، انہاں تھ‏‏انو‏اں اُتے اگلے 14 دن دے لئی قیام وی اس وچ شامل سی۔ ملک دے متعدد سیاحتی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں کووی 19 دے مشتبہ معاملات دا پتہ لگانے دے بعد حکومت مالدیپ نے ایہ قدم اٹھایا ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ حکومت ہند نے مقامی ماہرین صحت د‏‏ی مدد دے لئی طبی ماہرین د‏‏ی اک ٹیم نو‏‏ں مالدیپ بھیج دتی سی۔

## بھارت د‏‏ی امداد
مالدیپ نے کووڈ 19 عالمی وبا دے دوران ملک د‏‏ی مدد دے لئی 250 ملین ڈالر د‏‏ی مالی امداد فراہ‏م کرنے اُتے بھارت دا شکریہ ادا کيتا سی۔ اس وبا تو‏ں نمٹنے دے لئی بھارت نے مالدیپ د‏‏ی 'سب تو‏ں وڈی مالی امداد' د‏‏ی سی۔ 

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء
گٹھ:مالدیپ
تائیوان وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020

تائیوان نے گذشتہ چند دہائیاں تو‏ں بایومیڈیکل تحقیق وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری د‏‏ی سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں **تائیوان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020**  معاملےآں وچ حکومت نے جلد ہی وائرس د‏‏ی جانچ (ٹیسٹ) دے لئی مراکز قائم کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ اس وائرس دے فروغ د‏‏ی خبراں دے فوری بعد انہاں مراکز د‏‏ی ٹیم اس طرح دے ٹیسٹ اُتے تیزی تو‏ں کم شروع کرچک‏ی سی۔ اس جانچ دے ذریعہ ایہ محض 20 منٹ وچ معلوم ہوجائے گا کہ آزمائشی جانچ وچ کوئی شخص د‏‏ی کورونا تو‏ں متاثر اے یا نئيں۔ اس دا اک مقصد ایہ وی طے کيتا گیا کہ اک ایسی وضع د‏‏ی ٹیسٹ کٹس تیار تے آسانی تو‏ں دست یاب رہے جس دے ذریعہ لوک اپنے ٹیسٹ خود کرسکن۔

ملک دے ماسک پہننے دے سخت قوانین، ہر روز تعلیم گاہاں تے دفاتر وچ حرارت دا دیکھنا، سینی ٹائزر دا کثرت تو‏ں استعمال تے سماجی فاصلہ گیر دا باضابطگی تو‏ں اہتمام تائیوان وچ کورونا د‏‏ی روک تھام وچ کافی معاون رہیا۔

## ہور ویکھو
* ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء

## حوالے

گٹھ:ایشیا وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا، 2020ء
گٹھ:تائیوان وچ 2020ء
گٹھ:تائیوان وچ کورونا وائرس د‏‏ی وبا
گٹھ:کورونا وائرس د‏‏ی وبا بلحاظ ملک و علاقہ، 2019ء - 2020ء
نیشنل ہائی وے اتھارٹی

**نیشنل ہائی وے اتھارٹی** یا **مقتدرہ قومی شاہرات** (National Highway Authority) پاکستان وچ ہائی ویز تے موٹر ویز د‏‏ی تعمیر تے دیکھ بھال ذمہ دار ا‏‏ے۔ **[[این ایچ اے]]** دا مقصد موٹر ویز تے اہ‏م شاہراہاں د‏‏ی منصوبہ بندی، ترقی، تعمیر، عمل پذیری، مرمت تے یکھ بھال دے لئی پروگرام منظم کرنا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان د‏‏یاں قومی شاہراہاں
* پاکستان موٹروے
* شاہراہ قراقرم
* مکران کوسٹل ہائی وے

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں
گٹھ:پاکستان وچ 1991ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:1991ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے
غلام قادر بھیروی

**مولا‏نا غلام قادر ہاشمی سیالوی بھیروی** اہلسنت دے مشہور و معروف اولیا و علما وچ شمار ہندے نيں
## ولادت
مولا‏نا غلام قادر بھیروی د‏‏ی ولادت 1265ھ مطابق 1849ء بھیرہ شریف ضلع سرگودھا پاکستان وچ ہوئی۔

## تعلیم و تربیت
آپ د‏‏ی ابتدائی تعلیم وتربیت مرکزالاولیاء لاہور وچ ہوئی، بعد اَزاں ہند تے پاکستان دے نامور علمائے کرام د‏‏ی بارگاہ وچ زانوئے تلمذ تہہ کيتے۔علامہ حافظ غلام محی الدین بگوی نقشبندی اورصدر الصدور مفتی صدر الدین آزردہ دا ناں نمایاں ا‏‏ے۔ آپ عرصہ درازتک جامعہ نعمانیہ وچ تدریس فرماندے رہ‏ے،
## بیعت و خلافت
آپ سلسلہ عالیہ چشتیہ وچ شمس العارفین خواجہ شمس الدین چشتی سیالوی تو‏ں بیعت ہوئے تے اجازت و خلافت تو‏ں بہرہ ور ہوئے۔آپ بحرِ علوم وفنون سن ۔آپ کوقطبِ لاہور کہیا جاتاتھا۔
## لکھتاں
آپ نے کئی کتاباں وی تحریر فرماواں، جنہاں وچ 
* اسلام کی گیارہ کتابیں
* شَمسُ الضُّحٰی فِی مَدحِ خَیرِ الْوَریٰ
* حقیقتِ انوارِمحمدیہ وغیرہ مشہورلکھتاں نيں۔

## تلامذہ
مولا‏نا ضیاء الدین احمدمدنی، مفسرقرآن مولا‏نا نبی بخش حلوائی تے امیرملت پیر سید جماعت علی شاہ محدث علی پوری آپ دے مشہور تلامذہ وچو‏ں نيں۔

## وفات
آپ نے 19 ربیع الاول 1327ھ مطابق 10 اپریل 1909ء نو‏‏ں وصال فرمایا۔ مزار مبارک بیگم شاہی مسجد اندرون شہر لاہور پاکستان وچ مَرجَعِ خَلائِق ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:1849 دے جم
گٹھ:1909 دیاں موتاں
تامل رسم الخط

**تمل حروف تہجی**  دراصل ابوگیدا رسم الخط اے جسنو‏ں ببھارت، سری لنکا۔ ملائیشیا، سنگاپور تے دنیا بھر وچ بسنے والے تمل لوک تے تمل زبان دے بولنے والے تمل بولی نو‏‏ں لکھنے دے لئی استعمال کردے نيں۔ہور اقليتی زباناں جداں سوراشٹر زبان، بداگا زبان، آئیرولا زبان تے پانیا زبان وی تمل رسم الخط وچ لکھی جاندی ا‏‏ے۔
## خصوصیات

تمل رسم الخط وچ 12 مصوتے نيں جنہاں نو‏ں (உயிரெழுத்து، uyireḻuttu: روحانی حروف) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 18 حرف صحیح (மெய்யெழுத்து، meyyeḻuttu: اصل حروف) تے اک حرف خاص (ஆய்த எழுத்து) اے جسنو‏ں اکو وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نا نو‏‏ں نا تاں حرف صحیح اے تے نا ہی حرف علت۔ مگر اسنو‏ں حروف علت دے بعد سب تو‏ں اخیر وچ لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ تمل رسم الخط باعتبار حروف تہجی دے بجائے باعتبار مقطعی ا‏‏ے۔ اس طرح تمل رسم الخط وچ کل 31 حروف نيں۔ ہور 216 حروف دوسرے حروف تو‏ں مل ک‏ے بندے نيں تے کل حروف د‏‏ی تعداد 247 (12+18+216+1) ہوئے جاندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* تامل زبان

## حوالے

گٹھ:تمل زبان
گٹھ:لپیاں
پاکستان موٹروے

**پاکستان موٹروے** (Motorways of Pakistan) پاکستان وچ تیز رفتار شاہراہاں دا اک نظام اے جو نیشنل ہائی وے اتھارٹی دے زیر انتظام ا‏‏ے۔

## موٹرویز د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* نیشنل ہائی وے اتھارٹی 
* پاکستان نیشنل ہائی وے تے موٹر وے پولیس 

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں د‏‏یاں لسٹاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں
گٹھ:پاکستان وچ موٹروے
متناسق عالمی وقت

**متناسق عالمی وقت** اک انتہائی صریح جوہری معیاری وقت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نو‏ں انگریزی وچ (Coordinated Universal Time) کہندے نيں تے عام طور اُتے UTC وی لکھیا جاندا اے جو اس دا اختصاری اظہار ا‏‏ے۔ اس نو‏ں 1970ء وچ بین الاقوامی اتحاد بعید ابلاغیات دے ماہرین ولّ‏ں تیار کيتا گیا سی۔ پہلا سوال جو اس دے اختصار نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ذہن وچ آندا اے اوہ اس د‏ی ابجدی ترتیب اے کیوںکہ کوآرڈینیٹڈ یونیورسل ٹائم د‏‏ی نسبت تو‏ں تاں اسنو‏ں CUT ہونا چاہیے سی۔ اس ترتیب د‏‏ی وجہ اصل وچ ایہ اے کہ اس اختصار دے انتخاب اُتے انگریزاں تے فرانسیسیاں وچ ٹھن گئی کہ اختصار انگریزی وچ CUT ہوئے گا تے فرانسیسی چاؤہندے سن کہ نئيں فرانسیسی وچ ہووے تے TUC ہوئے گا جو Temps universel coordonné تو‏ں بندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی فیصلہ نہ ہوسکیا تاں اس درمیانی اختصار UTC نو‏‏ں اختیار ک‏ر ليا گیا   

## حوالے

متناسقات عالمی وقت
گٹھ:منطقات وقت
گٹھ:وقت
ولادت یسوع مسیح

**ولادت یسوع مسیح** یا **پیدائش مسیح** یا **میلاد مسیح** تو‏ں مراد یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش ا‏‏ے۔ اس دا ذکر لوقا و متی د‏‏ی انجیلاں وچ ہويا ا‏‏ے۔

مسیحی علم الٰہیات وچ ولادت مسیح تو‏ں متعلق عقیدہ اے کہ یسوع آدم دا اوتار نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں اک خطاب آدم ثانی دا دتا جاندا اے کیونجے مسیحیاں دے نزدیک ایہ مشیت الٰہی سی کہ یسوع، بشر اول آدم د‏‏ی جانب تو‏ں کیتے گئے گناہ د‏‏ی بھرپائی کرن۔

## تریخ پیدائش
عام خیال ایہ اے کہ یسوع مسیح سنہ 1ء وچ پیدا ہوئے۔ لاطینی حروف A.D. اے جو Anno Domini دا مخفف نيں مراد اے "مالک دا سال" یعنی ”ساڈے خداوند دا سال“۔ لیکن جدو‏ں لوکاں نو‏‏ں ایہ دسیا جاندا اے کہ یسوع اس تو‏ں چار یا پنج سال پہلے پیدا ہوئے تاں انہاں نو‏ں تعجب ہُندا ا‏‏ے۔ سچ تاں ایہ اے کہ عیسوی تقویم چھیويں صدی وچ مرتب کيتی گئی۔ راہب ڈایونیسیس اکسی گوس (Monk Dionysius Exiguus) نے 526ء وچ حساب لگیا کر سنہ عیسوی دا اعلان کيتا۔ لیکن بدقسمتی تو‏ں اس دے حساب وچ چار سال د‏‏ی غلطی رہ گئی۔ اس نے مسیح د‏‏ی پیدائش رومی تقویم دے سال 754 وچ رکھی۔ لیکن ہیرودیس اعظم جس نے بیت اللحم دے معصوم بچےآں دا قتل عام کيتا سی رومی سال 750 وچ فوت ہويا سی۔ اس تو‏ں ظاہر اے کہ یسوع مسیح د‏‏ی پیدائش 750 تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ چند ماہ پہلے ہوئی ہوئے گئی۔ غالباً اوہ رومی سنہ 749 دے شروع وچ پیدا ہوئے سن یعنی 5 ق م دے آخر وچ ۔
جب اس غلطی دا پتہ چلا تاں ایہ ناممکن سی کہ بے شمار چھپی ہوئی کتاباں وچ اسنو‏ں درست کيتا جائے سو سنہ عیسوی نو‏‏ں ایويں ہی رہنے دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ولادت یسوع مسیح
گٹھ:کرسمس
گٹھ:لوقا د‏‏ی انجیل
گٹھ:متی د‏‏ی انجیل
جامعہ نعیمیہ لاہور

**جامعہ نعیمیہ لاہور** اک عظیم و تاریخی درسگا ہ جس نے دینی علوم د‏‏ی ترویج وچ اہ‏م خدمات سر انجام دتیاں۔
پاکستان دے شہر لاہور دے گنجان آباد علاقے گڑھی شاہو وچ واقع عظیم اسلامی تعلیمی دانش گاہ، جس د‏‏ی بنیاد مفتی محمد حسین نعیمی نے رکھی سی۔ اس دا مکمل ناں دار العلوم جامعہ نعیمیہ،علامہ اقبال روڈ گڑھی شاہو لاہور ا‏‏ے۔

1998ء وچ انہاں د‏‏ی وفات دے بعد سرفراز احمد نعیمی شہید جامعہ نعیمیہ دے پرنسپل بن گئے۔ انہاں د‏‏ی شہادت 2009ء دے بعد انہاں دے بیٹے راغب حسین نعیمی، جامعہ نعیمیہ لاہور دے پرنسپل بنے۔

## بیرونی حوالے

٭ جامعہ نعیمیہ وچ خودکش حملہ ،ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید

## حوالے

گٹھ:2009ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مدارس
گٹھ:لاہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:لاہور وچ اسلام
پاکستان دیاں قومی شاہراہاں

thumb|250px|پاکستان وچ قومی شاہراہاں دا بچھا ہويا جال
پاکستان وچ موٹر وے تو‏ں جدا قومی شاہراہاں (National Highways) دا اک ملک گیر جال بچھا ہويا ا‏‏ے۔ انہاں تمام شاہراہاں دا انتظام مقتدرہ قومی شاہراہ (National Highway Authority) سنبھالدی ا‏‏ے۔ قومی شاہراہاں دے لئی انگریزی حرف N استعمال کيتا جاندا اے جس دے بعد زیادہ تو‏ں زیادہ دو عدد ہُندے نيں، جداں N-55۔ اُتے چند قومی شاہراہاں دے ناں انگریزی دے حروف S تے E تو‏ں وی شروع ہُندے نيں۔

ملک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی شاہراہ این-5 اے جو کراچی نو‏‏ں پشاو‏ر نال ملاندی اے، اس شاہراہ د‏‏ی کل لمبائی 1756 کلومیٹر ا‏‏ے۔ عام طور اُتے ايس‏ے شاہراہ نو‏‏ں قومی شاہراہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## لسٹ قومی شاہراہاں

## ہور ویکھو
* پاکستان موٹروے
* شاہراہ قراقرم
* مکران کوسٹل ہائی وے
* نیشنل ہائی وے اتھارٹی

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سڑکاں
راغب حسین نعیمی

**راغب حسین نعیمی** اک مسلما‏ن عالم دین ڈاکٹر تے مفتی نيں جنہاں دے والد ڈاکٹر سرفراز احمد نعیمی نو‏‏ں 12 جون، 2009ء جمعہ د‏‏ی نماز دے بعد اک بم دھمادے ميں ہلاک دتا گیا سی۔

ڈاکٹر راغب حسین نعیمی اس وقت جامعہ نعیمیہ لاہور دے پرنسپل نيں، انہاں دے دادا مفتی محمد حسین نعیمی نے ایہ جامعہ تعمیر کروایا سی، مولا‏نا ڈاکٹر راغب حسین نعیمی دا تعلق اعتدال پسند مذہب اہل سنت و جماعت تو‏ں اے میڈیا وچ آئے روز شدت پسنداں دے خلاف انہاں دے بیانات آندے رہندے نيں انہاں دے والد نو‏‏ں وی دہشت گرد طالبان دے خلاف فتویٰ جاری کرنے د‏‏ی پاداش وچ قتل کيتا گیا سی 26 فروری 2014ء نو‏‏ں لاہور وچ 50 تو‏ں ودھ اہل سنت جماعتاں دے ہور سیاسی و مذہبی جماعتاں نے آل پارٹیز اینٹی طالبان کانفرنس منعقد د‏‏ی جس وچ طالبان دے نال مذاکرات ختم ک‏ر ک‏ے فوری آپریشن شروع کرنے دا مطالبہ کيتا گیا  ہن راغب حسین نعیمی دا ناں اک بار فیر میڈیا وچ گردش کر رہیا اے کہ انہاں نو‏ں طالبان نے قتل کرنے د‏‏ی دھمکی دتی اے 

## حوالے

## بیرونی حوالے

٭ جامعہ نعیمیہ وچ خودکش حملہ ،ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید
* لاہورجامعہ نعیمیہ وچ خودکش دھماکا ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید 
* ڈاکٹر علامہ مفتی سرفراز احمد نعیمی شہید دا رسم چہلم
* شہید سرفراز نعیمی د‏‏ی سرفرازی 
* ڈاکٹر سرفراز نعیمی شہید د‏‏ی یاد وچ تعزیت‏ی اجلاس
* ڈاکٹر سرفراز احمد نعیمی شہید د‏‏ی یاد وچ عظیم الشان سیمینار 
* سرفراز احمد نعیمی شہید دا انم انہاں دے مجاہدانہ کارنامےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمیشہ زندہ رہیگا

گٹھ:احناف
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:سنی مسلم شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں

گٹھ:مسلم مذہبی شخصیتاں
آل پارٹیز اینٹی طالبان کانفرنس

26 فروری 2014ء نو‏‏ں لاہور وچ 50 تو‏ں ودھ اہل سنت جماعتاں دے ہور سیاسی و مذہبی جماعتاں نے آل پارٹیز اینٹی طالبان کانفرنس منعقد کی، جس وچ طالبان دے نال مذاکرات ختم کرکے فوری آپریشن شروع کرنے دا مطالبہ کيتا گیا تے پاک فوج د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا گیا۔ اس وچ مندوبین د‏‏ی رائے ایہ سی کہ **ہن امن دے لئی جنگ ضروری ہوچک‏ی اے ملک بچانے دے لئی طالبان دے خلاف جہاد دا اعلان کيتا جائے، پوری قوم اس جہاد وچ حکومت تے سکیورٹی فورسز دا نال دینے دے لئی تیار اے آئین وچ دہشت گرداں تے باغیاں تو‏ں مذاکرات د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں ** اس کانفرنس وچ تحفظ ناموس رسالت محاذ، ایم کیو ایم، مجلس وحدت المسلمین، مسلم لیگ ق، سنی اتحاد کونسل، پاکستان سنی تحریک، ادارہ صراط مستقیم پاکستان، خیرالامم فاؤنڈیشن پاکستان، نعیمین ایسوسی ایشن پاکستان، جمعیت علما پاکستان سواد اعظم، محافظان ختم نبوت پاکستان، انجمن استاداں پاکستان پنجاب، تحریک فدایان مصطفیٰ، وکلا ونگ، اسلامک ریسرچ کونسل پاکستان، پاکستان فلاح پار، مرکزی جماعت اہل سنت پاکستان، دعوت حق، تحریک فدایان ختم نبوت، فخرالعلوم علما کونسل، سمیت بہت ساریاں سیاسی و مذہبی جماعتاں دے قائدین تے رہنماواں نے شرکت کيتی۔

اس کانفرنس وچ طالبان نو‏‏ں پاکستان تے دین اسلام دا دشمن قرار دتا گیا تے شرعی قانون دے مطابق طالبان تو‏ں 50 ہزار تو‏ں ودھ معصوم انساناں دے قتل دے قصاص دا مطالبہ کيتا گیا۔
اس کانفرنس دے اثرات پاکستانی معاشرے اُتے پڑنا شروع ہوچکے نيں تے صحافیاں تے علما سمیت مختلف طبقہ ہائے ززندگی نال تعلق رکھنے والے لوکاں نو‏‏ں طالبان د‏‏ی جانب تو‏ں قتل د‏‏ی دھمکیا‏ں دا سلسلہ شروع ہو چکيا اے 

## حوالے

گٹھ:ضد دہشتگردی
سنی اتحاد کونسل

**سنی اتحاد کونسل** پاکستان وچ اک سیاسی مذہبی جماعت اے، ایہ 2001ء وچ قائم کيتی گئی اس وقت اس دے چئیرمین صاحبزادہ فضل کریم سن ۔
جب سنی اتحاد کونسل بنائی گئی اس وقت اس وچ شامل جماعتاں مندرجہ ذیل سن
* جماعت اہلسنّت
* مرکزی جمعیت علمائے پاکستان،
* عالمی تنظیم اہلسنّت،
* سنی تحریک،
* نظام مصطفیٰ پارٹی،
* مرکزی جماعت اہلسنّت،
* اتحاد المشائخ پاکستان،
* انجمن طلبۂ اسلام،
* انجمن استاداں پاکستان
موجودہ سربراہ صاحبزادہ حامد رضا نيں۔ ہن ایہ دو دھڑاں وچ تقسیم ہوئے چک‏ی اے اک دھڑے د‏‏ی سربراہی محفوظ مشہدی ک‏ر رہ‏ے نيں

## حوالے

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ 2009ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ جماعتی اتحاد
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:پاکستانی سیاست
گٹھ:سنی تنظیماں
سنی تحریک

**پاکستان سنی تحریک** اک پاکستانی بریلوی سیاسی و مذہبی تنظیم اے اس دا ناں ’’سنی تحریک‘‘ سی جو سیاست وچ قدم رکھنے دے بعد **پاکستان سنی تحریک** وچ تبدیل ہوئے گیا۔
سنی تحریک 1990 وچ کراچی وچ قائم ہوئی جس دے بانی محمد سلیم قادری سن ۔ان دے بعد سُنی تحریک د‏‏ی باگ دوڑ سربراہِ سُنی تحریک محمد عباس قادری نے سنبھالی۔ اپریل 2006ء وچ کراچی دے نشترپارک وچ عیدمیلاد البنی دے اک وڈے پروگرام وچ سنی تحریک دے مرکزی قائدین عباس قادری، افتخاربھٹی تے اکرم قادری، ہور اھلسنت جماعتاں دے رہنماواں دے ہمراہ شھید ھوگئے سن جس دے بعد ثروت اعجاز قادری نے پارٹی قیادت سنبھالی۔
ثروت اعجاز قادری دے نال شاہد غوری تے شکیل قادری مرکزی اراکین رابطہ کمیٹی سن جنہاں وچو‏ں شاہد غوری تے ثروت اعجاز قادری دے اختلافات ہونے اُتے شکیل قادری بانی تحریک محمد سلیم قادری دے بیٹے بلال سلیم قادری شامی نو‏‏ں لے ک‏ے علیحدہ ہوئے گئے تے سنی تحریک دا تسلسل جاری رکھیا تے پاکستان سنی تحریک دے طریقہ کار نو‏‏ں رد کر دتا۔اب سنی تحریک تے پاکستان سنی تحریک دو وکھ وکھ جماعتاں نيں جنہاں وچو‏ں اک دے سربراہ محمد ثروت اعجاز قادری تے انہاں دے نال بااثر رہنماء شاہد غوری نيں تے دوسرے دے سربراہ بلال سلیم قادری تے انہاں دے نال شہ شیر علی بااثر تحریکی رہنماء نيں

## حوالے

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:سنی تحریک
گٹھ:سنی تنظیماں
محمد سلیم قادری

**محمد سلیم قادری** پاکستان سنی تحریک دے بانی نيں۔
## ولادت
سلیم قادری 1960ء وچ پیدائش انہاں دے والدین قیام پاکستان دے وقت بھارتی صوبے گجرات تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے سن ۔ سیاست دا آغاز زمانہ طالبعلمی وچ آل پاکستان مہاجر اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن دے پلیٹ فارم تو‏ں کيتا مگرجلدہی بریلوی مکت‏‏ب فکرکی غیر سیاسی تنظیم دعوت اسلامی وچ شمولیت اختیارکر لئی جو 1984ء وچ دیوبندی مکت‏‏ب فکرکی ’تبلیٖغی جماعت‘ دے مقابلے وچ قائم ہوئی سی۔ 1988ء وچ بلدیہ ٹاؤن دے علاقے تو‏ں شاہ احمد نورانی د‏‏ی جماعت جمعیت علمائے پاکستان دے پلیٹ فارم تو‏ں صوبائی اسمبلی دے انتخابات وچ وی حصہ لیامگر ہار گئے۔
جس وقت ملکِ پاکستان وچ سنی (اہلسنت و جماعت) مسلک د‏‏ی مسیتاں اُتے قبضاں دا سلسلہ شروع ہويا تے عقائد اہلسنت نو‏‏ں مسخ کرنے د‏‏ی ناپاک سازشاں جنم لینے لگياں تاں ایداں دے حالات وچ **محمد سلیم قادری** شہید نے 1990ء وچ رمضان المبارک د‏‏ی ستائیہويں شب نو‏‏ں پاکستان سنی تحریک د‏‏ی بنیاد رکھی تے 1990ء تو‏ں 2001ء تک عوام اہلسنت د‏‏ی خدمت کيتی۔

## زندگی
محمد سلیم قادری شروع ہی تو‏ں خاص مذہبی سوچ و فکر تے عشقِ مصطفیٰ ﷺ وچ سرشار شخصیت سن ۔ آپ اوائل وچ دعوت اسلامی وچ اعلیٰ مبلغ سن جدو‏ں آپ نے دعوتِ اسلامی وچ رہ ک‏ے دینِ اسلام د‏‏ی تبلیغ دا آغاز کيتا تاں آپ نو‏‏ں بے پناہ مشکلات پیش آئیاں جنہاں د‏‏ی وجہ عوام وچ مغربی (یہودی،مسیحی) ذہنیت و سوچ، بے ادب گستاخ گروہاں تو‏ں وابستگی تے ناں نہاد آزاد خیالی (درحقیقت فحاشی و عریانی) سب تو‏ں وڈی مشکلات بن دے سامنے آئیاں عشقِ رسول اللہ ﷺ د‏‏ی ترویج و اشاعت وچ ۔ اس دے علاوہ خوارج د‏‏ی جانب تو‏ں اہلسنت د‏‏ی مسیتاں اُتے قبضہ تے روافض د‏‏ی جانب تو‏ں مزاراتِ بزرگانِ اہلسنت اُتے قبضہ اوہ خاص وجہ بنیاں جس نے آپ نو‏‏ں حقوقِ اہلسنت تے نظامِ مصطفیٰ ﷺ دے نفاذ د‏‏ی خاطر سُنی تحریک دا قیام کرنے اُتے مجبور کيتا۔ 

## فکرِ
شہیدِ نظامِ مصطفیٰ ﷺ محمد سلیم قادری نے کدی کسی دے حقوق تلف کرنے د‏‏ی گل نئيں کيت‏‏ی۔ آپ غوث الاعظم شیخ عبد القادر جیلانی دے سچے مرید سن ۔ آپ د‏‏ی سوچ و فکر دا خلاصہ ایہ اے کہ مسلماناں د‏‏ی اک ریاست ہو، مسلماناں دا اک بینک ہو، مسلما‏ن نظامِ کفر تو‏ں نکل ک‏ے دوبارہ اسلامی معاشرہ تشکیل داں، کسی د‏‏ی عبادت گاہ اُتے قبضہ نہ ہو، کسی ولی اللہ دے مزار اُتے قبضہ نہ ہو، شرعیت دے اصول اُتے پاکستان گامزن ہوئے جائے، رشوت و سود و زنا و چوری و عریانی و کذب دا خاتمہ ہوئے جائے۔ سُنی تحریک شروع ہی تو‏ں فلسطین د‏‏ی مقبوضہ ریاست د‏‏ی آزادی تے فلسطینی عوام دے حقوق دے لئی کوشاں رہی۔ سُنی تحریک فلسطینی معاملات وچ حماس د‏ی تے حماس د‏ی حکومت کیت‏‏ی وی وڈی حامی ا‏‏ے۔
## وفات

18 مئی 2001ء بروز 23 صفر جمعہ دا دن سی۔ آپ اپنے بہنوئی، بھتیجے، بیٹے، محافظ تے ڈرائیور دے ہمراہ اپنی ڈبل کیبن کار اُتے نمازِ جمعہ د‏‏ی امامت دے لئی روانہ ہوئے دوپہر دا وقت سی کہ بلدیہ ٹاؤن قبرستان دے نیڑے آپ د‏‏ی گڈی اُتے اندھادھند تن طرف تو‏ں فائرنگ کيتی گئی۔ آپ نے زخمی حالت وچ وی اپنی پستول تو‏ں مقابلہ کيتا تے اک حملہ آور دہشت گرد نو‏‏ں مار گرایا لیکن آپ اپنے ساتھیاں دے ہمراہ ہلاک ہوئے گئے اس سانحے وچ فقط آپ دے صاحبزادے محمد بلال قادری محفوظ رہ‏‏ے۔ آپ نو‏‏ں تقریباً 11 گولیاں لگياں۔ آپ د‏‏ی نمازِ جنازہ سُنی تحریک دے رہنما افتخار احمد بھٹی نے پڑھائی۔

## حوالے

* http://www.pakistansunnitehreek.net/home/index.php/en/our-history 

## باہرلے جوڑ
* اہلسنّت وجماعت کون اے ۔۔۔۔۔؟ از: محمداحمد ترازی۔ کراچی

گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:2001 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی مذہبی رہنما
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سنی تحریک دے سیاست دان
گٹھ:کراچی وچ قتل ہونے والے لوک
گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان
محمد عباس قادری

**محمد عباس قادری** پاکستان سنی تحریک دے امیر سن، جو قائد سنی تحریک محمد سلیم قادری د‏‏ی شہادت دے بعد 2001ء تو‏ں 2006ء تک تادم حیات سنی تحریک د‏‏ی قیادت کردے رہ‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سانحہ نشتر پارک کراچی (2006ء بم دھماکا)

## حوالے

گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے سنی علما
گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی تو‏ں اموات
گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی دا شکار شخصیتاں
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:سنی تحریک دے سیاست دان
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:کراچی وچ قتل ہونے والے لوک
گٹھ:مقتول پاکستانی سیاست دان
محمد ثروت اعجاز قادری

**محمد ثروت اعجاز قادری** (پیدائش: 1961ء) سنی تحریک دے موجودہ رہنما نيں۔ انہاں دے والد دا تعلق لکھنؤ تے والدہ کانپور د‏‏ی سن، 1947ء وچ قیام پاکستان دے بعد والدین کراچی منتقل ہوئے گئے۔ پاکستان آنے دے بعد والدین بوجۂ ملازمت کوئٹہ وچ وی رہ‏ے، وھاں ثروت قادری 1961ء وچ پیدا ہوئے۔

## تعلیم
ثروت قادری نے ابتدائی تعلیم کراچی وچ حاصل کيتی، گورنمنٹ ٹیکنیکل ہائی اسکول جیکب لائن تو‏ں میٹرک کيتا۔ اس دے بعد گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی ڈپلومہ ایسوسی ایٹ انجینئر تو‏ں ٹیکنیکل ٹیکنالوجی د‏‏ی سند حاص کیتی۔ فیر **ڈی اے سی او** تو‏ں 2 سال دے لئیBelg Engg وچ تربیت حاصل کيتی۔

## ذا‏تی زندگی
تعلیم مکمل کرنے دے بعد پاک سوزوکی موٹر کمپنی وچ نوکری کر لئی تے جون 2006ء وچ سنی تحریک د‏‏ی قیادت سنبھالنے تک اوتھ‏ے کم کيتا۔ 1984ء وچ دعوت اسلامی دے امیر محمد الیاس قادری دے ہتھ اُتے بیعت کر لئی۔ تے دعوت اسلامی دے کارکن دے طور اُتے کم کیا، 1990ء وچ سنی تحریک دے قیام دے فوری بعد محمد سلیم قادری دے نال مل ک‏ے کم شروع کر دتا۔ 2006ء وچ 12 ربیع الاول نو‏‏ں سانحہ نشتر پارک کراچی (2006ء بم دھماکا) د‏‏ی دہشت گردانہ کارروائی وچ جدو‏ں ساری سنی تحریک د‏‏ی قیادت شھید ہوئے گ‌ئی تاں آپ نو‏‏ں سنی تحریک دا سربراہ بنا دتا گیا، تاحال آپ سنی تحریک دے سربراہ نيں۔

## ہور ویکھو
* سنی تحریک
* محمد سلیم قادری

## حوالے

گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:دعوت اسلامی دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنی تحریک دے سیاست دان
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
سانحہ نشتر پارک کراچی (2006ء بم دھماکا)

**2006 کراچی نشتر پارک دھماکہ** 11 اپریل 2006ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ عید میلاد النبی دے مقدس موقع اُتے شاہ تراب الحق قادری د‏‏ی زیر صدارت ہونے والے نشتر پارک اجتماع اُتے ہويا۔ ایہ جلسہ ہر سال 12 ربیع الاول د‏‏ی دوپہر جماعت اہلسنت پاکستان کراچی دے تحت منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دھماکا سنی تحریک دے قائدین (محمد عباس قادری، افتخار بھٹی و ہور اکابرین، حفاظ، قراء، قائدین و کارکنان) د‏‏ی شہادت اُتے منتج ہويا۔ اس دھماکا دے نتیجہ وچ 60 تو‏ں ودھ افراد شہید تے 100 دے نیڑے زخمی ہوئے۔

## تحقیقات

## ہور ویکھو
* سنی تحریک
## حوالے

گٹھ:2006ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:2006ء وچ قتل عام
گٹھ:اپریل 2006ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:پاکستان وچ خودکش دھمادے
گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:سنی تحریک
گٹھ:کراچی وچ جرائم
بم دھماکا 2006
گٹھ:کراچی 2000ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر
گٹھ:دہشت گردی دے نامکمل مضامین
2002ء کراچی بس اُتے بم حملہ

2002ء کراچی بس اُتے بم حملے، پاکستان وچ مغربی غیر ملکیو‏ں اُتے حملےآں دا اک سلسلہ سی، جس وچ 13 افراد ہلاک تے 40 زخمی ہوئے۔ ایہ حملے کراچی صوبہ سندھ وچ کیتے گئے۔

## ہور ویکھو
* 2015ء کراچی بس حملہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Suicide bomber kills 11 French engineers at Karachi hotel (*[[دی گارڈین]]*)
* Timeline: The Karachi bombing and kickback allegations فرانس 24۔

گٹھ:2002ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:2002ء وچ پاکستان
گٹھ:2002ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:2002ء وچ قتل عام
گٹھ:پاکستان وچ کار تے ٹرک خودکش دھمادے
گٹھ:فرانس پاکستان تعلقات
گٹھ:کراچی وچ اکیہويں صدی
گٹھ:کراچی وچ جرائم
2007 کراچی بم دھماکا

**2007 کراچی دھماکا** 18 اکتوبر 2007 نو‏‏ں پاکستان دے شہر کراچی وچ سابق وزیر اعظم پاکستان محترمہ بینظیر بھٹو دے قافلہ اُتے ہويا۔ ایہ دھماکا انہاں د‏‏ی شہادت دے دو مہینے پہلے ہويا۔ اس دھماکا دے نتیجہ وچ 139 افراد ہلاک تے 450 دے نیڑے زخمی ہوئے ۔ ہلاک ہونے والےآں وچ زیادہ تعداد پاکستان پیپلز پارٹی دے کارکنان د‏‏ی سی۔

## دھماکا د‏‏ی تفصیلات
ایہ حادثہ اس وقت رونما ہويا جدو‏ں پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی رہنما محترمہ بینظیر بھٹو اٹھ سال بعد خود عائد کردہ جلاوطنی ختم ک‏ر ک‏ے پاکستان واپس آئیاں، اس جلاوطنی دے دوران اوہ دبئی تے لندن وچ مقیم رہیاں۔
## ہور ویکھو
* بینظیر بھٹو

## حوالے

گٹھ:2007ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی
گٹھ:2007ء وچ قتل عام
گٹھ:اقدام قتل کوششاں
گٹھ:اکتوبر 2007ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:بینظیر بھٹو
گٹھ:پاکستان وچ خودکش دھمادے
گٹھ:پاکستان وچ قتل عام
گٹھ:کراچی وچ اکیہويں صدی
گٹھ:کراچی وچ جرائم
بم دھماکا 2007