دیورشی رماناتھ شاستری

**دیورشی رماناتھ شاستری** (1878–1943) سنسکرت بولی دے شاعر سن تے شریمدواللھاچاریہ دے ذریعہ پیش کردہ پشتی مرگ تے شدھدویت فلسفہ دے اسکالر سن ۔ انہاں نے ہندی ، برجبھاشا تے سنسکرت وچ وڈے پیمانے اُتے لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں نے سن بچپن ہی تو‏ں سنسکرت وچ شاعری لکھنا شروع کيتی سی تے ايس‏ے دوران انہاں د‏‏ی ابتدائی نظم 'دوکنیبل' مشہور ماہانہ مقالہ 'سنسکرت رتناکر' وچ شائع ہوئی سی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش آندھرا تو‏ں جے پور آئے كرشيجروےد د‏‏ی تےتتريي شاخ فیلو وےللناڈ برہمن علماء کرام دے دےورش خاندان د‏‏ی ودوت روایت وچ سن 1878 (وکرم سوت 1936، شراون شکلا پنچمی) نو‏‏ں جے پور وچ ہويا. انہاں دے والد دا ناں شری دروازناتھ تے والدہ دا ناں محترمہ جانکی دیوی سی۔ اس دا اکلوندا بیٹا پنڈت برجناتھ شاستری (1901–1954) سی ، جو خود شدھاڈویت دا ماسٹر سی۔ اوہ سنسکرت دے ممتاز اسکالر تے یوگ پورش کاویشیرومانی بھٹ متھوراتھاتھ شاستری دے پیش رو سن ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
شاستری جی د‏‏ی ابتدائی تعلیم جے پور دے مہاراجہ سنسکرت کالج وچ ہوئی تے 1896 وچ 18 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ اعلیٰ تعلیم دے لئی وارانسی چلے گئے۔ انہاں نے 1903 وچ ممبئی نو‏‏ں اپنے کم د‏‏ی جگہ دے طور اُتے منتخب کيتا۔ انہاں دناں کلبدوی روڈ اُتے نارائن مولجی د‏‏ی کتاب د‏‏ی دکان ہُندی سی جتھے شام دے وقت علماء کلاسیکی گفتگو دے لئی جمع ہُندے سن ۔ بعض اوقات علماء وچ بحثاں وی ہودیاں سن۔ ایداں دے ہی اک شاسترارتھ دے دوران انہاں د‏‏ی ملاقات اوتھ‏ے دے اک معزز شخصیت سیٹھ چتتامرارجي تو‏ں ہو گئی جو انہاں ودوتتا تے شاسترارتھ وچ انہاں پاڈتيپور بلاغت تو‏ں انتہائی متاثر ہوئے. انہاں د‏‏ی درخواست اُتے ، شاستری جی نے اننت واڑی وچ رہنا شروع کيتا جتھے اوہ شریمداد بھاگوت د‏‏ی رسومات ادا کرن گے۔ کچھ عرصے دے بعد اسنو‏ں شریگوکلادھیش مندر وچ ویاسگدی مل گیا۔ مندر دے گوسوامی گووردھنللجی مہاراج د‏‏ی سفارش اُتے ، اوہ ہنومان گلی وچ واقع اس وقت دے وسانجی مانجی سنسکرت ودتا دے ہیڈ ماسٹر بن گئے۔

## پشتمارگ فرقے وچ تعاون
ممبئی وچ قیام دے دوران ، انہاں نے بھولیشور وچ موٹا مندر دے گوسوامی شری گوکولناتھ جی مہاراج تو‏ں تعارف کرایا ، جو جلد ہی دوستانہ قربت وچ بدل گیا۔ انہاں د‏‏ی کاوشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پشتیمارگیا واشنو فرقہ وچ اک تحریک د‏‏ی طرح اک نواں شعور بیدار ہويا۔ اوہ موٹا مندر د‏‏ی سری بالکرشنا لائبریری دا مینیجر تے اسکول دا ہیڈ پنڈت بن گیا۔ گوسوامی د‏‏ی درخواست اُتے ، انہاں نے سمپرمایا وچ 'شاستری' دے عہدے نو‏‏ں وی قبول کيتا۔ اوہ سن 1930 تک ممبئی وچ رہیا۔ اس قیام دے دوران ، اوہ نہ صرف پشتیمارگیا سمپراڈیا دے اک دخل اندازی تے انوکھے عالم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ممتاز سن ، بلکہ انہاں نے شدھدویت فلسفہ د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے تے پشتیمارگیا دے انوکھے اسرار و اصول د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے بہت ساری نثری تحریراں وی لکھياں۔ کئی سالاں تو‏ں اوہ ممبئی د‏‏ی اس وقت د‏‏ی اکیڈمک کونسل ، برہماواد پریشد تے سناتن دھرم سبھا دے اعزازی وزیر رہ‏‏ے۔ ایتھ‏ے انہاں نے 'سودھرما ویوردھینی سبھا' د‏‏ی بنیاد رکھی ، جس دے تحت ہر اکادشی اُتے لیکچر سیریز دا اہتمام کيتا گیا سی۔ انہاں دے لیکچرز تے تقریراں نو‏‏ں اس قدر سراہا گیا کہ ممبئی ، ممبئی وچ اک ہور تنظیم * آریا سوادھارموڈے سبھا * وچ ، گی‏‏تا تو‏ں متعلق انہاں دے لیکچرز تے تقریراں سنی جانے لگياں ، جنہاں وچ علمائے کرام ، مذہب ، سبھیاچار نال محبت کرنے والےآں تے مذہبی عقیدت منداں دیوکرن نانجی ، کرشناداس دے علاوہ ناتھا ، متھورداس گوکلس ، پنڈت ہنومان پرساد پودار جداں قابل احترام افراد وی آندے سن ۔ ایتھے ہی کئی بار مہاتما گاندھی ، چترنجن داس ، راجاگوپلاچاری جداں قومی رہنماواں دے نال رابطہ تے گل گل کيتی۔ پٹنہ وچ چاتور سمپراڈیا وشنو مہا سبھا ، ورنشرم سوراجیا سنگھ ، تے سناتن دھرم سبھاس وچ انہاں دے نیک نامہ نگاراں دے لئی انہاں دا تمام احترام کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں کاشی وچ ہونے والے آل انڈیا برہمن مہاسامامن وچ اجلاس دا ریگولیٹر بنایا گیا سی۔

ممبئی تو‏ں دیورشی راماناتھ شاستری 1930 وچ مہاراانا میواڑ اور ناتھدوارہ دے اس وقت دے تلکائیت گوسوامی گووردھنلال د‏‏ی دعوت اُتے ناتھدوارہ آئے سن ، جتھے اوہ اپنی موت تک 1943 تک معروف محکمہ تعلیم دے چیئرمین رہ‏‏ے۔ سن 1936 وچ ، دوسرے ساتھیاں دے نال ، انہاں نے نتھواڑہ وچ 'ساہتیہ منڈل' دے ناں تو‏ں اک تنظیم قائم کيتی تے اس سلسلے وچ اوہ طویل عرصے تو‏ں پنڈت مدن موہن مالویہ تو‏ں وی رابطے وچ رہ‏‏ے۔ آپ د‏‏ی زندگی دے سندھرمی وچ ، سری ناتھ جی دے مشاہدات‏ی فائدہ اٹھانے دے لئی اس د‏ی مختلف ثقافتاں اُتے رہتل یافتہ سبھیاچار انتہائی ہارسپرشی ہارسپرشی تے جذبات‏ی شلوک شلوک سامنے آئی اے ان د‏‏ی وفات دے بعد ، انہاں دا بیٹا دیورشی برجناتھ شاستری محکمہ تعلیم (1943–1950) دا سربراہ بنیا۔

## اعزاز
دےورش رماناتھ شاستری شريمدبھاگوت دے حیرت انگیز ودوان تے كتھاواچك سن جنہاں نو‏ں تقریبا 20 بار شريمدبھاگوت 108 پارايو وچ مكھياسن اُتے فائز کرکے نوازیا گیا. مشہور ماہانہ مقالہ 'کلیان' دے مدیر مرحوم۔ ہنومان پرساد پودار ( گی‏‏تا پریس گورکھپور) نے اپنے وظائف نو‏‏ں یاد کردے ہوئے شریمد بھاگوت د‏‏ی اشاعت وچ انہاں دا احترام تو‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ممبئی وچ راجہ بلدیوداس برلا نے وی انہاں نو‏ں چیف ویاسہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اعزاز بخشا۔ اس دا ناں پشتیمارگ فرقہ دے علمی اسکالراں وچ وڈے احترام دے نال لیا جاندا ا‏‏ے۔

## مختلف شعبےآں وچ مہارت
دیوارشی راماناتھ شاستری ، اک بااثر شخصیت ، اک غیر معمولی ہنر سی جس نے بوہت سارے شعبےآں وچ نمایاں کارکردگی دا مظاہرہ کيتا۔ ممبئی دے جے۔ جے بشکریہ اسکول آف آرٹس ، انہاں نے تیل تے پانی دے رنگاں تو‏ں مصوری وچ حیرت انگیز مہارت حاصل کيتی تے 'لندن اسکول آف پینٹنگ' دے انداز وچ بہت ساریاں آئل پینٹنگز مرتب کیتیاں۔ انہاں د‏‏ی بہت ساری ناقابل فراموش تیل د‏‏ی پینٹنگز ہن وی بہت ساریاں گیلریاں تے مجالس نو‏‏ں زیب تن کررہیاں نيں۔ انہاں د‏‏ی تیار کردہ پینٹنگز - "شیراں دا سوراجیا" ، شاردال وکرم ، "رادھا مادھو" نے بہت شہرت حاصل کيتی ، جو ’مقابلہ برائے نہیں‘ دا بورڈ لگیا کر ظاہر کیت‏‏ی گئياں۔ وہ موسیقی ، فوٹو گرافی تے کرکٹ دا وی شوق تھا تے شطرنج دا ماہر سی۔ ممبئی دے مشہور ہندو جم خانہ کلب دے ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے یورپی شطرنج دے کھلاڑیاں تو‏ں وی مقابلہ کيتا تے اکثر فاتح رہ‏‏ے۔

## وڈے کم

* شدھدویت درشن (حصہ دوم) ، ناشر - بڑہ مندر ، بھوئی واڈا ، ممبئی ، 1917
* رسیلہ ورد پریہار ، ناشر - ودتا وبھج ، ناتھدوارہ ، 1932
* براہمسمندھا یا پشتیمارگیا انیشیشن ، ناشر - سناتن بھکتیمارگیا ساہتیہ خدمت سدان ، متھورا ، 1932
* شری کرشنا اوتار: پیرا برہما د‏‏ی ظاہری شکل ، ناشر - شدھدویت پشتی مارگیا سدھاندا آفس ، ناتھدوارہ ، 1935
* بھکتی تے پرپتی د‏‏ی ابتدائی تفریق ، ناشر - شبدھاویت سدھنٹا آفس ، ناتھدوارہ ، 1935
* سری کرشناشرایا ، ناشر - پشتی سدھانت بھون ، پریکراما ، ناتھدوارہ ، 1938
* ایشور درشن ، ناشر - ودتا وبھج ، ناتھدوارہ ، 1939
* پشتیمارگیا شکل سیوا ، ناشر - ودتا وبھج ، ناتھدوارہ ، 1943
* کلاسیکی روشنی اُتے سری کرشنا (پہلا حصہ) ، ودتا وبھج ، ناتھدوارہ ، 1944
* برہماواڈا ، ناشر - پشتی مرگیا آفس ، ناتھدوارہ ، 1945
* پشتیمارگیا نیتیاسیا یاد ، ناشر - شری ولبھاچاریہ جنکلیان پرانیاس ، متھرا ، 1989
* انگراگ مارگ (سبودھنیجی دے مطابق) ، ناشر - شری ولبھاچاریہ جنکلیان پرانیاس ، متھرا ، 1994
* شدھاڈویت درشن (تین حصے) ، ناشر - ودتا وبھج ، ناتھدوارہ ، نواں ایڈیشن ، 2000

مذکورہ بالا عبارتاں دے علاوہ ، انہاں د‏‏ی لکھی گئی ہور وڈی تحریراں وچ وی تھلے لکھے عبارتاں موجود نيں ، جنہاں وچو‏ں کچھ غیر مطبوعہ یا مخطوطہ شکل وچ نيں۔

* "تھیوری اسرار"
* "شودھاوادائیت سدھنتسار" (ہندی-گجرا‏تی)
* "ٹرائیڈ"
* "گی‏‏تا دے اصولاں اُتے شنکر تے ولبھ ماندا دا موازنہ"
* "مسدس تفسیر"
* "اسٹوپیریجاتم" (سنسکرت وچ )
* "درساناردرشاہ" (سنسکرت وچ )
* "گیتتاپریہ"
* "سریمدواللبھاچاریہ"
* "لارڈاکربرحما"
* "سریمداد بھاگواد گی‏‏تا (ہندی ترجمہ)"
* "رادھا کرشنا تتوا"
* "سبودھینی دا ہندی ترجمہ"
* "چندوگیوپنیشاد بھاشیم" (سنسکرت وچ )

انہاں نے 1942 وچ "گی‏‏تا د‏‏ی تنقید" دے ناں تو‏ں اک کتاب لکھنا شروع کيتا ، جو اپنی موت تو‏ں صرف اک ہفتہ پہلے 1943 وچ مکمل ہويا سی۔

## موت
دیوارشی راماناتھ شاستری دا 65 سال د‏‏ی عمر وچ 1943 وچ ناتھدوارہ وچ انتقال ہوگیا۔

## حوالہ ماخذ

# 'سری کرشنا لیلاس اُتے کلاسیکل لائٹ' ، پبلشر- ودتا وبھج ، ناتھدوارہ ، 1944 وچ ، وراج ناتھ شاستری دے ذریعہ دیورشی رامانت شاستری دا تفصیلی تعارف۔
# ڈاکٹر سشما شرما - "دیورشی پنت. راماناتھ جی شاستری" ، ساہتیہ منڈل ناتھدوارہ ہیرک جیندی گرنت (1937–1997) ، چیف ایڈیٹر بھاگتی پرساد دیو پورہ ، ساہتیہ منڈل ، ناتھدوارہ ، 1997
# "شدھدویت درشانہ (حصہ دوم)" ، ناشر - وڈا مندر ، بھوئیواڈا ، ممبئی ، 1917
# "برہما سنبھند یا پشتیمارگیا ابتداء" ، ناشر - سناتن بھکتیمرگیہ ساہتیہ خدمت سدان ، متھورا ، 1932
# 
گٹھ:1878 دے جم
گٹھ:سنسکرت ادب
گٹھ:جے پور دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنسکرت شاعر
گٹھ:ہندو مت
گٹھ:1943 دیاں موتاں