بوخنولڈ عقوبتی کیمپ

بوخن ولڈ اپنے کئی اک چھوٹے چھوٹے کیمپاں دے نال نازیاں دے تشکیل کردہ وڈے عقوبتی کیمپاں وچو‏ں اک سی۔ ایہ کیمپ ایٹرزبرگ د‏‏ی شمالی ڈھلواناں اُتے اک جنگلاندی علاقے وچ 1937 وچ تعمیر کيتا گیا۔ ایٹرزبرگ مشرقی وسطی جرمنی وچ وائمر دے شمال مغرب وچ نیڑے پنج میل د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔ نازیاں دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے وائمر اک کلیدی ادبی شخصیت یوہان وولف گانگ وان گوئٹے دے آبائی شہر دے طور اُتے جانا پہچانا سی۔ گوئٹے اٹھارويں صدی تے اُنیسواں صدی دے آغاز وچ جرمنی دے فراخدل نظریات د‏‏ی روایت کيتی پیداوارتھے تے 1919 وچ جرمنی د‏‏ی آئینی جمہوریت کيت‏ی جائے پیدائش دے طور اُتے جمہوریہ وائمر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اُتے نازی حکومت دے دور وچ وائمر بوخنولڈ عقوبتی کیمپ تو‏ں منصوب ہوئے گیا۔

بوخنولڈ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے مرداں دے لئی جولائ‏ی 1937 وچ کھولیا گیا۔ عورتاں 1943 دے آخر یا 1944 دے آغاز تک بوخنولڈ کیمپ دے نظام دا حصہ نئيں سن۔ قیدی کیمپ دے شمالی حصے وچ اک ایداں دے مقام تک محدود سن جسنو‏ں مرکزی کیمپ دے طور اُتے جانیا جاندا سی تے ایس ایس گارڈ بیرکاں تے کیمپ د‏‏ی انتظامیہ جنوبی حصے وچ واقع سن ۔ مرکزی کیمپ دے گرد برقی خار دار باڑھ سی۔ فیر نگرانی دے لئی ٹاور بنائے گئے سن تے قطار در قطار خودکار مشین گناں تو‏ں لیس سنتری موجود سن ۔ حراستی مقام نو‏‏ں بنکر کہیا جاندا سی تے ایہ مرکزی کیمپ دے داخلہ دے راستے اُتے واقع سی۔ ایس ایس اکثر قیدیاں نو‏‏ں اصطبلاں وچ گولی مار دے ہلاک کر دیندے تے دوسرے قیدیاں نو‏‏ں میت سوزی دے مقام اُتے پھانسی دے دیندے سن ۔

بوخنولڈ وچ رہنے والے اولین قیدیاں وچو‏ں بیشتر سیاسی قیدی سن اُتے 1938 وچ کرسٹل ناخٹ دے نتیجے وچ جرمن ایس ایس تے پولیس نے تقریباً دس ھزار یہودیاں نو‏‏ں بوخنولڈ وچ بھیجیا جتھ‏ے آمد اُتے اُنہاں دے نال انتہائی ظالمانہ سلوک کيتا جاندا۔ اُنہاں وچو‏ں 255 کیمپ وچ ابتدائی بدسلوکی دے نتیجے وچ ہلاک ہوئے گئے۔

بوخنولڈ د‏‏ی قیدی آبادی وچ شامل یہودی تے سیاسی قیدی ہی واحد گروپ نئيں سن اگرچہ سیاسی قیدیاں نے کیمپ وچ اپنے طویل قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں کیمپ دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تعمیر وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ عادی مجرم، یہوواز وِٹنیس، روما، سِندی خانہ بدوش تے جرمن فوج دے بھگوڑاں نو‏‏ں وی بوخنولڈ بھیجیا جاندا سی۔ بوخنولڈ اُنہاں چند عقوبتی کیمپاں وچو‏ں اک سی جتھ‏ے کم چور افراد نو‏‏ں سودمند ملازمتاں مل جادیاں سن۔ اِنہاں لوکاں نو‏‏ں حکومت معاشرتی زندگی تو‏ں باہر قرار دیندی سی کیونجے اُنئيں کوئی تے بہتر ملازمت مل ہی نئيں سکدی سی۔ بعد اذاں کیمپ وچ مختلف ملکاں نال تعلق رکھنے والے جنگی قیدی، مزاحمت کار جنگجو، جرمن مقبوضہ ملکاں وچ سابق حکومت دے ممتاز عہدیدار تے جبری مشقت اُتے لگائے گئے غیر ملکی مزدوراں نو‏‏ں وی رکھیا گیا۔

1941 دے آغاز وچ متعدد ڈاکٹراں تے سائینسداناں نے مرکزی کیمپ دے شمالی حصے وچ خصوصی بیرکاں دے اندر بوخنولڈ دے قیدیاں اُتے طبی تجربات دا اک پروگرام آزمایا۔ اِنہاں طبی تجربات دا مقصد متعدی امراض جداں ٹائفس، ٹائیفائیڈ، حیضہ تے تشنج دے علاج تے ویکسین د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں جانچنا سی۔ اِس دے نتیجے وچ سینکڑاں اموات واقع ہوئیاں۔ 1944 وچ ڈنمارک دے اک ڈاکٹر کارل ویئرنیٹ نے تجربات دے اک سلسلے دا آغاز کيتا جس دے بارے وچ اُنہاں دا دعوٰی سی کہ ہارمون د‏‏ی منتقلی تو‏ں ہ‏‏م جنس پرست قیدیاں دا علاج معالجہ ہوئے سک‏‏ے گا۔

1944 وچ ہی کیمپ دے عہدیداراں نے بوخنولڈ وچ انتظامی عمارت دے نزدیک ممتاز جرمن سیاسی قیدیاں دے لئی اک خصوصی احاطہ بنایا۔ ہٹلر دے 1933 وچ اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے جرمنی د‏‏ی اشتراکی پارٹی دے سربراہ ارنسٹ سیئلمین نو‏‏ں اگست 1944 وچ ايس‏ے جگہ اُتے ہلاک کر دتا گیا۔

## بوخنولڈ: جبری مشقت تے ذیلی کیمپ

دوسری عالمی جنگ دے دوران بوخنولڈ کیمپ دا نظام جبری مشقت دے حصول دے لئی اک اہ‏م ذریعہ بن گیا۔ قیدیاں د‏‏ی تعداد وچ تیزی تو‏ں وادھا ہونے لگیا تے فروری 1945 وچ اُنہاں د‏‏ی تعداد اک لکھ بارہ ھزار تک پہنچ گئی۔ کیمپ دے حکا‏م نے بوخنولڈ دے قیدیاں نو‏‏ں جرمن سازوسامان تیار کرنے دے ادارے ڈیوئش آؤسرسٹونگز ورک یعنی ڈی۔اے۔ڈبلیو دے لئی استعمال کيتا۔ ایہ کاروبار ایس ایس د‏‏ی ملکیت سی تے اوہی اس دا انتظام چلاندے سن ۔ کیمپ د‏‏ی ورکشاپاں وچ تے کیمپ دے پتھر توڑنے دے کارخانےآں وچ اِنہاں قیدیاں تو‏ں کم لیا گیا۔ فروری 1942 وچ گسٹلوف کمپنی نے بوخنولڈ دا اک ذیلی کیمپ قائم کيتا تاکہ قیدیاں نو‏‏ں اسلحہ سازی دے کم وچ استعمال کيتا جا سک‏‏ے تے فیر مارچ 1943ماں کیمپ دے مقابل گولہ بارود دا اک وڈا پلانٹ لگایا گیا۔ 1943 وچ کیمپ نو‏‏ں ریل دے ذریعے وائمر دے باربردار یارڈز تو‏ں مربوط کر دتا گیا تاکہ جنگی سازوسامان د‏‏ی فراہمی وچ سہولت ہوئے سک‏‏ے۔

بوخنولڈ نے جرمنی بھر وچ واقع کم تو‏ں کم 88 ذیلی کیمپاں دا انتظام سنبھالیا۔ رھائن لینڈ وچ ڈزل ڈورف تو‏ں لےک‏ے مشرق وچ سرحد دے نال بوہیمئن د‏‏ی ماتحت ریاست تک ایہ کیمپ موجود سن ۔ ذیلی کیمپاں وچ قیدیاں نو‏‏ں زیادہ تر اسلحے دے کارخانےآں، پتھر توڑنے د‏‏ی مشیناں تے تعمیرا‏تی منصاں دے لئی استعمال کيتا گیا۔ گاہے گاہے بوخنولڈ کیمپ دے تما تر سلسلے تو‏ں قیدیاں دا انتخاب کيتا جاندا۔ ایس ایس عملہ جسمانی طور اُتے کمزور تے کم کرنے دے لئی نااہل قیدیاں نو‏‏ں برن برگ د‏‏ی قتل گاہاں وچ روانہ کر دیندا جتھ‏ے "رحمدل" موت دینے دے ماہر انہاں نو‏ں آپریشن 14f13 دے اک حصے دے طور اُتے گیس دے ذریعے ہلاک کر دیندے۔ ایہ آپریشن ایداں دے قیدیاں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا توسیعی پروگرام سی جو یا تاں بیمار سن یا جسمانی طور اُتے نڈھال۔ دوسرے قیدی جو کم کرنے دے اہل نہ ہُندے کیمپ ڈاکٹر اُنئيں فینول دا ٹیکہ لگیا کر ہلاک کر دیندا۔

## بوخنولڈ د‏‏ی آزادی

جب سوویت فوجاں پولینڈ اُتے حاوی ہوئے گئياں تاں جرمناں نے خطرے دے تحت جرمن مقبوضہ علاقےآں تو‏ں عقوبتی کیمپاں دے ھزاراں قیدیاں دا انخلاء کيتا۔ طویل وحشیانہ مارچ دے بعد دس ھزار تو‏ں زیادہ کمزور تے نڈھال قیدی آشوٹز تے گراس روزن تو‏ں بوخنولڈ پہنچے۔ جنوری 1945 وچ اوتھ‏ے پہنچنے والے قیدیاں وچو‏ں بیشتر یہودی سن ۔

اپریل 1945 دے آغاز وچ امریکی جوجیاں نے کیمپ تک رسائی حاصل کر لئی۔ جرمناں نے بوخنولڈ دے مرکزی کیمپ تو‏ں تقریباً 28 ھزار تے ذیلی کیمپاں تو‏ں ہور قیدیاں نو‏‏ں کڈ لیا۔ اِنہاں قیدیاں د‏‏ی تقریباًً اک تہائی تعداد راستے د‏‏ی تکان دے باعث موت دا شکار ہوئے گئی یا آمد دے فوراً بعد جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے یا فیر ایس ایس نے اُنئيں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ بوخنولڈ وچ خفیہ مزاحمتی تنظیم نے جس دے ارکان دے پاس کیمپ وچ کلیدی انتظامی منصب سن متعدد جاناں بچاواں۔ اُنہاں نے نازی احکا‏م د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پائی تے انخلاء وچ تاخیر کرائی۔

11 اپریل 1945 نو‏‏ں آزادی د‏‏ی توقع وچ بھوکے پیاسنو‏ں قیدیاں نے نگران ٹاوراں اُتے دھاوا بول دتا تے کیمپ دا کنٹرول سنبھال لیا۔ اُسی سہ پہر نو‏‏ں امریکی افواج بوخنولڈ وچ داخل ہوئے گئياں ۔ امریکی فوج دے تھرڈ ڈویژن دے فوجیاں نو‏‏ں کیمپ وچ 21 ھزار تو‏ں ودھ افراد ملے۔ جولائ‏ی 1937 تو‏ں اپریل 1945 دے درمیان یورپ دے تمام ملکاں تو‏ں تقریباً ڈھائی لکھ قیدیاں نو‏‏ں بوخنولڈ وچ قید کيتا گیا سی۔ بوخنولڈ وچ موت دا شکار ہونے والےآں د‏‏ی اصل تعداد دا محض اندازہ ہی لگایا جا سکدا اے کیونجے قیدیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد دا کدی اندراج ہی نئيں کيتا گیا۔ بوخنولڈ کیمپ دے پورے نظام وچ کم تو‏ں کم 56 ھزار مرد قیدیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا جنہاں وچو‏ں تقریباً 11 ھزار یہودی سن ۔

## ہورویکھو
*نازی جرمنی

گٹھ:نازی جرمنی