چٹاگانگ بغاوت

18 اپریل 1930 نو‏‏ں ، ہندوستان دے عظیم انقلابی سوریا سین سوریا سین د‏‏ی سربراہی وچ مسلح ہندوستانی حریت پسنداں نے  چٹاگانگ (ہن بنگلہ دیش وچ ) وچ پولیس تے معاون فورس دے اسلحہ خانے اُتے چھاپے مارنے د‏‏ی کوشش کيتی۔اسنو‏ں **چٹاگانگ آرموری چھاپہ** یا **چٹاگانگ بغاوت کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔  

## انقلابی گروہ
تمام چھاپے انقلابی گروہاں دے ممبر سن جو برطانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں ہندوستان د‏‏ی آزادی نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے ذریعہ مسلح بغاوت دے حامی سن ۔ اوہ آئرلینڈ دے 1916 وچ ایسٹر رائزنگ تو‏ں متاثر ہوئے سن تے سوریا سین د‏‏ی سربراہی وچ سن ۔ اُتے ، اوہ سوویت روس دے اشتراکی نظریہ تو‏ں وی متاثر سن ۔ بعد وچ انہاں وچو‏ں بوہت سارے انقلابی کمیونسٹ بن گئے۔ اس گروپ وچ گنیش گھوش ، لوکیناتھ بال ، امبیکا چکرورتی ، ہریگوپال بال (تیگڑا) ، اننت سنگھ ، آنند پرساد گپتا ، تریپورا سین ، بیڈھو بھوشن بھٹاچاریہ ، پریتیلاٹا ولد یار ، تصور دتہ ، ہمانشو سین ، بنود بہاری چودھری ، سبودھ رائے تے منورجن بھٹاچاریہ وغیرہ شامل نيں۔ شامل سن ۔ 
## منصوبہ
سین نے چٹاگانگ دے دو اہ‏م ہتھیاراں نو‏‏ں پرتن ، ٹیلی گراف تے ٹیلیفون آفس نو‏‏ں تباہ کرنے تے یورپی کلب دے یرغمال بنائے جانے والے ارکان نو‏‏ں منصوبہ بنایا ، جنہاں وچ زیادہ تر ہندوستان وچ برطانوی راج نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ حکومت‏ی یا فوجی اہلکار شامل سن ۔ کلکتہ تو‏ں چٹاگانگ نو‏‏ں وکھ کرنے دے لئی ریل تے مواصلا‏تی لائناں نو‏‏ں کٹنے دے علاوہ آتشاں ہتھیاراں دے خوردہ فروشاں اُتے وی حملہ کرنے دے منصوبے تھے ۔ چٹاگانگ دے سرکاری بینکاں نو‏‏ں پرت کر ہور بغاوت دے لئی اکٹھا کيتا جانا سی ، تے مختلف جیلاں وچ بند انقلابیاں نو‏‏ں آزاد کرنا سی۔

## چھاپہ
اس منصوبے اُتے عمل درآمد 18 اپریل 1930 نو‏‏ں رات 10 بجے کيتا گیا سی۔ گنیش گھوش د‏‏ی سربراہی وچ انقلابیاں دے اک گروہ نے پولیس دے اسلحہ خانہ اُتے قبضہ کيتا (دمپارہ دے مقام اُتے پولیس لائن وچ ) ، جدو‏ں کہ لوکی ناتھ بال د‏‏ی سربراہی وچ دس افراد دے اک گروپ نے معاون فورس (جو ہن پرانا سرکٹ ہاؤس) سنبھال لیا ا‏‏ے۔ ہندوستانی ریپبلکن آرمی د‏‏ی چٹاگانگ برانچ دے ناں اُتے اس حملے وچ تقریبا 65 افراد نے حصہ لیا۔ ایہ لوک اسلحہ برآمد کرنے وچ ناکا‏م رہے ، حالانکہ ٹیلیفون تے ٹیلی گراف تاراں نو‏‏ں کٹنے تے ٹرین د‏‏ی نقل و حرکت وچ رکاوٹ ڈالنے وچ کامیاب رہیا۔

تقریبا 16 افراد دے اک گروپ نے یورپی کلب دے ہیڈکوارٹر (پہاڑلی وچ ، ہن شاہجہان فیلڈ دے اگے ریلوے آفس) اُتے قبضہ کيتا ، لیکن گڈ فرائیڈے پر ، اوتھ‏ے صرف چند ممبر موجود سن ۔ صورتحال نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے ، یورپیاں نے خطرے د‏‏ی گھنٹی بجا دتی تے فوجیاں نو‏‏ں آگاہ کيتا ، جس د‏‏ی انقلابیاں نے توقع نئيں کيت‏‏ی سی۔ چھاپے دے بعد ، تمام انقلابی پولیس ہتھیاراں دے باہر جمع ہوگئے ، جتھے سین نے فوجی سلامی لی ، تے قومی پرچم لہرایا تے اک عارضی انقلابی حکومت دا اعلان کيتا۔ انقلابی صبح سویرے چٹاگانگ شہر تو‏ں چلے گئے تے چھپنے دے لئی محفوظ مقام د‏‏ی تلاش وچ چٹاگانگ پہاڑی سلسلے د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے۔ 

گنیش گھوش ، اننت سنگھ ، کشور آنند گپتا تے جبن گھوشال سمیت چند ہور ممبران دوسری طرف تو‏ں چلے گئے ، تے انہاں نو‏ں فینی ریلوے اسٹیشن اُتے گرفتار کرنے ہی والا سی لیکن اوہ فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔ بعد وچ اس نے چندن نگر وچ واقع اک مکان وچ چھپنا شروع کيتا۔ 

## نتیجہ
کچھ دن د‏‏ی جارحیت دے بعد پولیس نو‏‏ں کچھ انقلابیاں دا پتہ چل گیا۔ 22 اپریل 1930 د‏‏ی سہ پہر ، کئی ہزار فوجیاں نے چٹاگون چھاؤنی دے نیڑے جلال آباد پہاڑیاں وچ پناہ لینے والے انقلابیاں نو‏‏ں گھیر لیا۔

اوتھ‏ے ہونے والی فائرنگ وچ 80 تو‏ں زیادہ فوجی تے 12 انقلابی ہلاک ہوگئے۔ سین نے اپنے لوکاں نو‏‏ں چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ تقسیم کيتا تے انہاں نو‏ں پڑوسی دیہات وچ پھیلادتا تے انہاں وچو‏ں کچھ فرار ہوگئے۔ کچھ کلکتہ گئے جدو‏ں کہ کچھ نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ اس واقعے دے خلاف مزاحمت اُتے انقلابیاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی اک تیزی تو‏ں چھاپہ مار شروع ہوئی۔ اننت سنگھ وچ انہاں دے چھپنے د‏‏ی جگہ تو‏ں کلکتہ دے پاس آیا چندن نگر تے اوہ چٹاگانگ بغاوت وچ پکڑے نوجوان نوعمر افراد دے نال رہ سکدے نيں تو‏ں کہ ہتھیار ڈال دئے. کچھ مہینےآں دے بعد ، پولیس کمشنر چارلس ٹیگرٹ نے پوشیدہ انقلابیاں دے مقام نو‏‏ں گھیرے وچ لیا تے فائرنگ دے تبادلے وچ ، جبن گھوشل د‏‏ی موت ہوگئی۔

کچھ انقلابی تنظیم نو کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ 24 ستمبر 1932 نو‏‏ں پریتیلا وڈیدار د‏‏ی سربراہی وچ دیبی پرساد گپتا ، منورجن سین ، رجت سین ، سودیش رائے ، پھنیندر نندی تے سبودھ چودھری نے پونا: یورپی کلب اُتے حملہ کيتا جس وچ اک خاتون ہلاک ہوگئی۔ لیکن اس منصوبے نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا تے پولیس نو‏‏ں مفرور مل گیا۔ کلرپول وچ اک مقابلے وچ ڈیب گپتا ، منورجن سین ، رجت سین تے سودیشنجن رے مارے گئے ، جدو‏ں کہ باقی دو ، سبودھ تے پھانی زخمی ہوگئے تے انہاں نو‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ 1930–32 دے دوران ، 22 افسران تے 220 ہور انقلابی ہتھو‏ں وکھ وکھ واقعات وچ ہلاک ہوئے۔ دیوی پرساد گپتا دے بھائی نو‏‏ں جلاوطنی وچ عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

## عدالتی مقدمہ
جنوری 1932 وچ بغاوت دے دوران تے اس دے بعد گرفتار ہونے والےآں دے خلاف وڈے پیمانے اُتے قانونی کارروائی کيت‏‏ی گئی تے یکم مارچ 1932 نو‏‏ں فیصلہ دتا گیا۔ مدعا علیہانہاں وچو‏ں 12 نو‏‏ں عمر قید ، دو نو‏‏ں تن سال قید تے باقی 32 نو‏‏ں بری کردتا گیا۔ 12 اجیوان جلاوطن انقلابی انڈمان بھیجے گئے ، جنہاں وچ گنیش گھوش ، لوکیناتھ بال ، (1932 وچ ) سولہ سالہ آنند گپتا تے اننت سنگھ شامل سن ۔

## سوریہ سین د‏‏ی گرفتاری تے موت
چٹاگانگ دے انقلابی گروپ نو‏‏ں اس وقت شدید دھچکيا لگیا جدو‏ں اس گروپ دا اندرونی حصہ ٹوٹنے دے بعد 16 ماسٹرڈا "سوریا سین" نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ انعام د‏‏ی رقم یا حسد یا دونے دے لئی ، نیترا سین نے برطانوی حکومت نو‏‏ں دسیا کہ سوریا سین اپنے گھر وچ ا‏‏ے۔ لیکن اس تو‏ں پہلے کہ نیترا سین 10،000 روپے انعام حاصل کرنے وچ کامیاب سن ، انقلابیاں نے اسنو‏ں مار ڈالیا۔

## فلم وچ
1949 وچ چٹاگانگ آرموری چھاپے اُتے بنگالی فلم *چٹگرام آسٹرگر لنتھان* بنائی گئی سی۔ اس د‏ی ہدایتکاری نرمل چودھری نے د‏‏ی سی۔

چٹاگانگ دے اسلحہ خانے اُتے حملہ کرنے والی اک ہندی فلم ، *کھیلو اسيں جان سی* (2010) وی بنی سی۔ اس د‏ی ہدایتکاری اشوتوش گواریکر نےکيتی سی تے اس وچ ابیشک بچن تے دپیکا پڈوکون نے مرکزی کردار ادا کيتا سی۔ ایہ *مننی چیٹرجی کی* تحریری کتاب *ڈو اینڈ ڈائی: دتی چٹاگانگ بغاوت 1930–34* اُتے مبنی سی۔

*چٹاگانگ کی* اک ہور فلم 2010 وچ بنائی گئی تے اکتوبر 2012 وچ ریلیز ہوئی۔ اس د‏ی ہدایتکاری ناسا دے سابق سائنسدان ڈاکٹر بیدبراندا پان نےکيتی سی ، جنھاں نے فلم بنانے دے لئی ناسا تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔ منوج باجپائی مرکزی اداکار سن تے انہاں نے سوریا سین دا کردار ادا کيتا سی ۔

## حوالے

## ہور ویکھو

* سوریہ سین
*
* چٹاگانگ

## باہرلے جوڑ

* 

## ہور پڑھو

*

* چیٹرجی ، منینی (2000) *کرو تے کرو: چٹاگانگ بغاوت 1930–34* ، نويں دہلی: پینگوئن ، 
* بھٹاچاریہ ، منوشی (2012) *چٹاگانگ: 1930 دا موسم گرما* ، نويں دہلی: ہارپرکولینس ، 
* مکھرجی ، پیئول تے نویدیندی پٹنائک (2016)۔ *باغیاں دا آخری ، آنند تے اس دا ماسٹرڈا۔* *چٹاگانگ بغاوت* ، کولکات‏ا دے *اک نوعمر عینی شاہد* ، بش فائر پبلشرز تے سوریہ سین بھون ، 
گٹھ:تحریک آزادی ہند
گٹھ:آزادی د‏‏ی تحریکاں
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ بنگال
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات