ابو الوفا افغانی

**شیخ ابوالوفا افغانی** جامعہ نظامیہ حیدرآباد دے سابق شیخ فقہ سن ۔ آپ اسلامی علوم خصوصاً فقہ حنفی اُتے گہری دسترس دے باعث جانے جاندے سن ۔

## پیدائش تے تعلیم
آپ 10 ذی الحجہ 1310 ہجری نو‏‏ں قندھار وچ افغانستان (اس وجہ تو‏ں امام افغانی تو‏ں ملقب ہوئے) پیدا ہوئے . آپ دا پورا ناں سید محمود شاہ قادری حنفی ا‏‏ے۔ انہاں دے والد دا ناں سید مبارک شاہ قادری حنفی ا‏‏ے۔ آپ نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے والد دے زیر سایہ ہی حاصل کيتی۔ نوجوانی وچ آپ بھارت آ گئے۔ آپ نے رام پور وچ تعلیم حاصل کيتی، فیر گجرات وچ تے بعد وچ حیدرآباد پہنچے تے جامعہ نظامیہ مین داخلہ لیا۔ آپ نے 1330 ہجری وچ ایتھ‏ے سند حاصل کيتی۔

جامعہ نظامیہ وچ حضرت ابو الوفا نے وقت دے عظیم علما جداں کہ بانی جامعہ نظامیہ و انسائیکلوپیڈیا العثمانیہ شیخ الاسلام امام محمد انواراللہ فاروقی، شیخ عبد الصمد، شیخ عبد الکریم، شیخ محمد یعقوب، شیخ مرقی محمد ایوب، شیخ رکن الدین تے دوسرے علما تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔

## تدریسی دور
جامعہ نظامیہ تو‏ں سند تکمیل دے حصول دے بعد ابو الوفا د‏‏ی اوتھ‏ے بطور مدرس تقرری ہوئے گئی۔ اوتھ‏ے آپ نے کافی لمبے عرصہ تک تدریس فرمائی تے بوہت سارے طلبہ نے آپ تو‏ں فیض حاصل کيتا۔ 

## احیاء المعارف النعمانیہ دا قیام
حضرت ابو الوفا علم اسلامی خصوصاً فقہ حنفی د‏‏ی ترویج و اشاعت د‏‏ی بہت لگن رکھدے سن ۔ انہاں نے احیاء المعارف النعمانیہ قائم کيتا تاکہ علوم اسلامیہ تے خصوصاً فقہ حنفی د‏‏ی نایاب کتاباں د‏‏ی اشاعت د‏‏ی جا سک‏‏ے۔

جب انہاں نو‏ں کسی مسودہ تے نایاب کتاب د‏‏ی ضرورت ہُندی، اوہ اپنے جاننے والے عالم نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے انہاں تو‏ں تعاون د‏‏ی درخواست کردے۔ اس طرح حضرت ابو الوفا نے فقہ حنفی، حدیث تے اس دے راویاں، تریخ تے دوسرے علوم اسلامیہ د‏‏ی کتاباں دا اک وڈا ذخیرہ جمع ک‏ر ليا۔

## احیاء المعارف النعمانیہ د‏‏ی جانب تو‏ں شائع کردہ کتاباں
اس ادارے د‏‏ی جانب تو‏ں بہت ساریاں کتاباں د‏‏ی اشاعت کيتی گئی اے جنہاں وچ شامل چند کتاباں ایہ نيں :
* کتاب الآثار ابوحنیفہ ، بروایت امام ابو یوسفؒ
* الرد الاسير الأوزاعی ، امام ابو یوسفؒ
* اختلاف ابی حنیفہ و ابن ابی لیلی ، امام ابو یوسفؒ
* کتاب الاصل (المبسوط) ، امام محمد بن حسن شیبانی ؒ
* الجامع الکبیر ، امام محمد بن حسن شیبانی ؒ
* کتاب الآثار ابوحنیفہ ، بروایت امام محمد بن حسن شیبانی ؒ - تحقیق تصحیح تخریج تعلیق و شرح ، مولا‏نا ابوالوفاء افغانی ؒ
مولا‏نا ابوالوفاءؒ نہایت عمدہ تحقیق و شرح لکھ رہے سن جو ((باب زیارۃ القبور - حدیث 268 )) تک ہی پہنچ سکی تے مولا‏نا افغانی ؒ دا انتقال ہوئے گیا۔
* اس دے علاوہ ہور

## جنہاں کتاباں اُتے کم کيتا
درج بالا کم دے علاوہ شیخ نے درج ذیل کتاباں اُتے تفسیری و تحقیقی کم کیا
* مختصر الطحاوی۔ اک ضخیم جلد وچ ۔
* تریخ الکبیر ، امام بخاری د‏‏ی تیسری جلد اُتے تحقیق
* النفقات ، امام خصاف ؒ
* اصول الفقہ ، امام سرخسی ؒ
* شرح الزیادات - دو جلدتیاں
* مناقب ابی حنیفہ و اصحابہ یوسف و محمد - امام ذہبیؒ
* الحجہ علی اہل المدینہ - امام محمد بن حسن الشیبانی - اس کتاب اُتے مفتی مہدی حسن نے تحقیق د‏‏ی سی۔ ایہ کتاب حضرت ابو الوفا دے زیر نگرانی 4 جلداں وچ شائع ہوئی سی۔
* اخبار ابی حنیفہ و اصحابہ - امام محدث صیمری ابی عبد اللہ (وفات: 436ھ)
* عقود الجمان فی مناقب ابی حنیفہ النعمان - حافظ محدث محمد بن یوسف صالحي شافعی دمشقی

## امام افغانی دا حج
حضرت ابو الوفا نے حج کيتا تے سرزمین پاک وچ کچھ عرصہ قیام فرمایا۔ وقت دے بوہت سارے علما نے انہاں تو‏ں سند اجازت حاصل کيتی۔ اس تو‏ں حضرت ابو الوفا د‏‏ی شہرت دور دور تک پھیل گئی۔

## نجی زندگی
حضرت ابو الوفا افغانی نے شادی نئيں کيت‏‏ی۔ شیخ عبد الفتاح ابوغدۃ ؒ نے انہاں نال ملاقات کيت‏ی، لکھدے نيں : انہاں دے گھر وچ کتاباں، مسودات تے تحریراں دے سوا کچھ نئيں سی۔ ایہ کتاباں انہاں دے ارد گرد بکھری پئی سن۔

حضرت ابو الوفا رات نو‏‏ں بوہت گھٹ خوراک لیا کردے تے اپنی راتاں اللہ تعالٰی تو‏ں دعاواں وچ گزاردے سن ۔

## محدث دکن تو‏ں نسبت
حضرت ابو الوفا محدث دکن، مصنف زجاجۃ المصابیح حضرت ابو الحسنات سید عبد اللہ شاہ نقشبندی مجددی قادری دے بہت نیڑے سن ۔ محدث دکن دے خلیفہ تے تذکرہ محدث دکن دے مصنف حصرت ابو الفدا عبد الستار خان نقشبندی مجددی قادری لکھدے نيں : حضرت ابو الوفا نے مینو‏ں دسیا کہ وچ بلا شبہ ایہ میری خوش قسمتی اے کہ مینو‏ں حضرت ابو الحسنات د‏‏ی صورت وچ مرشد کامل میسر ا‏‏ے۔ بصورت ہور مینو‏ں شیخ کامل د‏‏ی تلاش وچ سفر کرنا پڑ سکدا سی۔

## حضرت ابوالوفا دا انتقال
حضرت ابو الوفا افغانی نے اپنی ساری زندگی ترویج علوم اسلامی د‏‏ی کوششاں وچ صرف کیتی۔ آپ 13 رجب 1395ھ د‏‏ی صبح وفات پا گئے۔

## ہور ویکھو
* شیخ الاسلام امام محمد انوار اللہ فاروقی
* جامعہ نظامیہ
* سید شاہ طاہر رضوی
* محمد حمیداللہ
* علماء

گٹھ:افغان علماء مذہب
گٹھ:بھارت دے سنی علما
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:چودھویں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:افغان شخصیتاں