open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جلیبی

جلیبی اک تلی ہوئی مٹھیائی اے۔ اے میدہ نال بنائی جاندی اے۔ میدے وچ رنگ ملا کے گن کے تے اونہوں پتلا کر کے کپڑے چ بن کے تے گرم تیل یا کیو چ گول جی شکل چ پایا جاندا اے۔ تلن توں بعد اینہوں اک ہور کڑہائی چ جیدے چ شیرا پیا ہوندا اے رکھ دتا جاندا اے شیرا ایدے اندر جزب ہو جاندا اے تے اس توں بعد اس نوں گرم گرم یا جس طرح دل کرے کھا لیندے نے۔
جلال بایار

**جلال بایار** ترکی دے سیاستدان سن تے 1921ء توں 1937ء تک مختلف وزارتاں تے فائز رہے ۔ 1932ء چ ترکی تے یونان دے درمیان تبادلہ آبادی ہوئیا تے ایہہ اسدے نگران سن ۔ 1937ء چ وزیر اعظم بنے تے 1939ء چ ، کمال اتاترک دے انتقال دے بعد عصمت انونو نال اختلافات دی وجہ توں مستعفی ہوگئے ۔ 1946ء چ عدنان میندریس نال مل کے ڈیموکریٹک پارٹی دی بنیاد رکھی ۔ 1950ء دیاں چوناں چ اینہاں دی جماعت نوں کامیابی ملی تے عصمت انونو دی جگہ ترکی دے صدر منتخب ہوئے ۔ 
## حالات زندگی

جلال بایار ترکی دے پہلے غیر فوجی صدر سن ۔ اینہاں دا پورا ناں محمود جلال بایار سی ۔ اوہ ولایت بروصہ دے اک پند عمر چ 1883ء چ پیدا ہوئے ۔ ترک جمہوریہ دے قیام توں پہلاں اوہ زراعتی بنک تے جرمن بنک نال وابستہ رہے ۔ 1919ء چ اوہ عثمانی پارلیمنٹ دے رکن منتخب ہوئے تے 12 جنوری 1920ء چ عثمانی پارلیمنٹ دے آخری اجلاس چ شریک ہوئے ۔ اوہ اتحاد و ترقی دی ازمیر شاخ دے جنرل سیکٹری وی سن ۔ اس دے بعد اناطولیہ چلے گئے تے قومی تحریک چ شریک ہوئے ۔

## قومی خدمات

لوزان کانفرنس چ جلال بایار ترکی دے وفد مشیر سن ۔ 1921ء چ وزیر اقتصادیات بن گئے ، اس زمانے چ اوہناں نے ترکی چ بینکاری نوں ترقی دین دے سلسلے چ نمایاں خدمات سرانجام دتیاں ۔ 1923ء چ جلال بایار ازمیر توں مجلس کبیر ملی دے رکن منتخب ہوئے ۔ مصطفی کمال دے آخری دناں چ ترکی دے وزیر اعظم بنے پر کمال اتاترک دے انتقال دے بعد جدوں عصمت انونو صدر بنے تے اوہناں نال اختلاف دی وجہ توں وزارت عظمی توں استعفی دے دتا ۔ بعد چ اوہناں نے سرکاری جمہور خلق پارٹی توں وی علیحدگی اختیار کرلئی تے عدنان میندریس تے دوجے ساتھیاں نال مل کے 1946ء چ ڈیموکریٹک پارٹی دی بنیاد رکھی ۔ 1950ء دیاں چوناں چ ڈیموکریٹک پارٹی دی کامیابی دے بعد 22 مئی 1950ہ چ اوہ ترکی دے صدر منتخب ہوئے ۔ اس منصب تے اوہ 1961ء دے جمال گرسل دے فوجی انقلاب تک فائز رہے ۔ اس فوجی بغاوت دے بعد فوجی عدالت نے اینہاں تے عدنان میندریس تے مقدمہ چلائیا ، جس چ عدنان میندریس نوں سزائے موت دی سزا سنان دے بعد پھانسی دے دتی گئی تے جلال نوں وی سزائے موت دا حکم سنائیا گئیا پر اینہاں دی ضعیف العمری دی وجہ توں ایہہ سزائے قید چ تبدیل کردتی گئی ۔

## قید دے بعد زندگی

پارلیمانی حکومت دی بحالی دے بعد اینہاں دی سزا ختم کردتی گئی تے اوہ گوشہ نشینی دی زندگی گزارن لگے ۔ اوہناں نے اس زمانے ج اپنی سرگزشت لکھی ، ایہہ کتاب 1967ء توں 1973ء دے درمیان 8 جلداں تے مشتمل ضحیم کتاب دے شکل چ شائع ہوئی ۔ اس کتاب دا ناں " بن دے یازدم" یعنی " میں وی لکھیا" اے تے ایہہ کتاب 2 ہزار 800 صفحہیاں تے مشتمل اے ۔ جلال بایار محنتی ، مستعد ، حلیم الطبع تے نیک دل انسان سن ۔ 1966ء اوہناں نوں معافی دے دتی گئی تے 1973ء چ مکمل سیاسی حقوق بحال کردتے گئے ۔ اوہناں نے سینٹ دی تاحیات رکنیت دی پیش کش قبول کرن توں انکار کردتا تے اوہ 27 اگست 1986ء چ استمبول چ انتقال کرگئے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترک
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:سیاستدان
جنرل رومیل

جنرل رومیل (1891-1944) جرمن سلطنت، جرمنی تے نازی جرمنی دا اک فوجی کمانڈر سی۔ اوہ دوجی جنگ عظیم چ جرمن فوجاں دا فیلڈ مارشل بنیا۔ اونوں صحرائی لومڑی وی کیا جاندا اے کیوجہ اونے جرمنی آستے افریقہ دے صحرا چ بوت ساریاں لڑائیان لڑیاں۔ اوہ دوجی جنگ عظیم دا سب توں مشہور جرمن جنرل سی۔ 

اوہ پہلی جنگ عظیم چ وی لڑیا تے اونوں پوئر لے میرٹ دا اعزاز دتا گیا اے اعزاز اونوں اٹلی نال لڑن تے دتا گیا۔ اونے فرانس تے حملے چ جرمن بدروح ڈویژن دی کمانڈری کیتی پر اونون اصل مشہوری افریقہ دے صحراوان چ اطالوی تے جرمن فوجان دی کمانڈری تے ملی۔ اونوں پوری دوجی جنگ عظیم چ سب توں تیز صحرا چ لڑن آلا جنرل سمجیا جاندا اے۔
جنوری

**جنوری** انگریزی، جولین تے گریگری جنتری یا کیلنڈر چ ورے یا سال دا پہلا معینہ اے۔ اے اوناں ست  مہنیاں  چ اے جیڑے 31 دناں دے نیں۔ پنجاب تے زمین دے اتلے ادے پاسے چ اے ٹھنڈا ہوندا اے تے زمین دے تھلویں ادے پاسے چ اے گرم یا تتہ ہوندا اے۔

## [[نیرکتا]]
جنوری ناں رومی دیوتاجینوس توں بنیا اے جیڑا دروازے بوۓ تے ٹرن تے مکن دا دیوتا سی۔ جنوری ورے دا بوا سی اس لئ ایدا اے ناں رکھیا گیا۔
جنڑگراں

تجنڑگراں ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل تمیر وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
جنگ لیپانٹو

تریخ چ 3 جنگاں جنگ لیپانٹو دے ناں نال جانیاں جانیاں نیں ۔

جنگ لیپانٹو1499ء:ایہہ جنگ سلطنت عثمانیہ تے وینس دی ریاست وچکار لڑی گئی سی تے اس جنگ چ فتح عثمانیاں نوں حاصل ہوئی سی۔

جنگ لیپانٹو1500ء: ایہہ جنگ وی سلطنت عثمانیہ تے وینس دے درمیان ہوئی سی تے اس چ وی فتح عثمانیاں نوں لبھی ۔

جنگ لیپانٹو1571ء: ایہہ سب توں مشہور جنگ سی جس چ عثمانیاں نوں پہلی وار وڈی بحری شکست دا ساہمنا کرنا پئیہ تے عیسائیاں دے مقدس اتحاد نے ترکی بحری بیڑے دا تقریبا خاتمہ کر دتا سی ۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
جنگ اہرام

**جنگ اہرام** 21 جولائی 1798ء چ فرانس دے حکمران نیپولین بونا پارٹ دیاں فوجاں تے مصر دے مملوکاں وچکار لڑی جان آلی اک جنگ سی ۔ ایہہ جنگ مصر چ فرانسیسی حملےآں دے سلسلے چ لڑی گئی جنگاں دا حصہ سی ۔ جس چ نیپولین نے نویں حکمت عملی دا ورتا کردے ہوئے فتح حاصل کیتی ۔ نیپولین نے اس جنگ نوں جنگ اہرام دا ناں دتا سی ، حالانکہ اہرام مصر اس تھاں توں کجھ دور سن پر میدان جنگ توں اینہاں نوں ویکھئیا جاسکدا سی ۔ نیپولین دے ہتھوں اسکندریہ دی فتح دے مگروں اس جنگ چ مملوکاں دے مصر توں 700 سالہ اثر تے رسوخ دے خاتمے دا پہلا نقطہ بنی ۔ نیپولین دی جنگی حکمت عملیاں تے جدید فوج دے ساہمنے روایتی جنکی ساز و سامان تے تکنیک نال لیس مملوک فوج نوں کوئی کامیابی نا ملی تے بھاری نقصان چکن مگروں مصر چ مملوکاں دی حکومت دا ہمیشہ لئی خاتمہ ہوگئیا ۔ مملوک سردار مراد بے شکست دے بعد نسن چ کامیاب ہوگئیا تے کجھ چر تک اس نے اتلے مصر چ اس نے گوریلا جنگ جاری رکھی ۔ فرانسیسیاں دی اس عظیم الشان فتح دا نشہ صرف 10 دن برقرار رہئیا ، کیونجے برطانیہ نے اسکندریہ دے لاگے خلیج ابو قیر چ موجود فرانسیسی بیڑے نوں تباہ کر کے نیپولین دے لہندے ایشیا تے مل مارن دے خاب نوں چکنا چور کر دتا سی ۔ ایہہ بحری جنگ نونجنگ نیل یاں جنگ خلیج ابو قیر کہلاندی اے ۔ جس تھاں جنگ اہرام لڑی گئی اوہ ہن موجودہ قاہرہ دے لہندے حصے چ شامل اے تے میدان جنگ دے کوئی نشان باقی نئیں بچے ۔

گٹھ:نیپولین دیاں لڑائیاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:جنگاں
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دیاں جنگاں
گٹھ:مصر دی تریخ
گٹھ:افریقہ
گٹھ:فرانس
جنگ نوارینو

جنگ نوارینو 20 اکتوبر 1827ء چ سلطنت عثمانیہ تے برطانیہ ، فرانس تے روسی سلطنت دیاں مشترکہ فوجاں دے وچکار لڑی جان آلی اک بحری جنگ سی ، جس چ شکست دے نال ای عثمانی سلطنت دا زوال یقینی ہو گئیا سی ۔ایہہ جنگ یونان دی جنگ آزادی دے سلسلےآں دے اہم ترین معرکےآں چ شمار ہندی اے ۔ ایہہ جنگ خلیج نوارینو دے لہندے ساحلاں تے بحیرہ آیونیئن چ لڑی گئی ۔ اس جنگ چ سلطنت عثمانیہ تے مصر دا بحری بیڑہ برطانیہ ، فرانس تے روس دے ہتھوں مکمل تباہی دا شکار ہوگئیا ۔ایہہ تریخ دی چھیکڑلی وڈی بحری جنگ سی جہڑی بادبانی جہازاں نال لڑی گئی ۔اس جنگ چ اتحادیاں دی فتح دی سب توں وڈی وجہ اینہاں دے عملے تے سپاہیاں دا بہتر طور تے مسلح تے تربیت یافتہ ہونا سی ۔

## جنگ دی وجہ
alt=جنگ کے Navarin. ولادیمیر Kosov|thumb|386x386px|جنگ کے Navarin. ولادیمیر Kosov
جنگ نوارینو دی یونان دی جنگ آزادی چ بہت اہمیت اے ، جہڑی یونانی قوم پرستاں نے 1821ء چ سلطنت عثمانیہ دے خلاف شروع کیتی سی ۔ اوس ویلے تک یونان تے سلطنت عثمانیہ دی حکومت نوں 3 صدیاں ہو چکئياں سن ۔ 1827ء چ سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت دا تقریبا خآتمہ ہو چکئيا سی ، جہڑا اس دے طاقتور باجگزار محمد علی پاشا خدیو مصر دے پتر ابراہیم پاشا دے کمان ہیٹھ فوج نے کیتا سی ۔ پر سلطنت عثمانیہ دے خلاف ہمیشہ توں سازشاں چ لگئیاں ہوئیاں قوماں نے یونانیاں دا ساتھ دتا تے سلطنت برطانیہ ، فرانس تے روسی سلطنت نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف جنگ چھیڑ دتی ۔ آرتھوڈکس عیسائیاں دی اکو وڈی طاقت ہون دی وجہ توں روسی سلطنت نے ہمیشہ یونان تے بلقان دے دوجے ہم فرقہ عیسائیاں دی مدد دے بہانے سلطنت عثمانیہ دے معاملات چ مداخلت کیتی جس دی اکو وجہ روسی سلطنت دا قسطنطنیہ تے مل مارن دا پرانا خواب سی ، حالانکہ آپوں روس نے بوت سارے مسلمان علاقےآں تے زبردستی مل مارئیا ہوئیا سی ۔ جنگ نوارینو چ عثمانی شکست نوں روس نے قسطنطنیہ تے قبضہ کرن دی پرانی خاہش دا موقع سمجھدے ہوئے سلطنت عثمانیہ دے خلاف اعلان جنگ کر دتا تے روسی فوجاں مالدوویا تے ولاچیا (افلاق) تے مل ماردیاں ہوئیاں اگے ودھدیاں رہئیاں تے روسی فوج دیاں اینہاں کامیابیاں دے مگروں سلطان محمود ثانی نوں معاہدہ ادرنہ تے دستخط کرنے پئے ، جس دے نتیجے چ یونان خودمحتار ہوگئیا پر حالے وی اوہ سلطنت عثمانیہ دی باجگزاری چ سی ۔ یونان دی آزادی دا مسئلہ مستقل طور تے 1832ء چ لندن کانفرنس چ حل ہوئیا ۔

گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ

گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں
گٹھ:روس دی تریخ

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1827ء
جنگ کریمیا

جنگ کریمیا مارچ 1854ء توں فروری 1856ء تک جزیرہ نما کریمیا چ لڑی جان والی اک جنگ سی ، جس چ اک بنھے روسی سلطنت تے دوجے بنھے فرانس ، برطانیہ ، سلطنت عثمانیہ تے سلطنت سارڈینیا دی متحدہ فوج سی ۔ بیشتر جنگ جزیرہ نما کریمیا چ لڑی گئی تاہم کجھ معرکے ترکی تے بحرہ بالٹک دے خطے چ وی ہوئے ۔ کدے کدے جنگ کریمیا نوں پہلا جدید معرکہ وی قرار دتا جاندا اے ، جس دے دوران جنگی انداز چ ایہوجہیاں تکنیکی تبدیلیاں واقع ہوئیاں جنہاں نے مستقبل دیاں جنگاں تے اثر پائیا۔

جنگ دا خاتمہ معاہدہ پیرس تے اتحادیاں دی جت نال ہوئیا ۔ ایہہ جنگ علاقے چ روسی اثر و رسوخ لئی تباہ کن سی۔

جنگ چ 3 لکھ ترک فوج ، 4 لکھ فرانسیسی فوج ، ڈھائی لکھ برطانوی فوج تے 18 ہزار سارڈینیائی فوج تے مقابلے تے 7 لکھ روسی فوج تے 4 ہزار بلغاریہ دے رضاکار سن ۔ جنگ چ اک اندازے دے مطابق اتحادیاں دیاں 5 لکھ موتاں ہوئياں تے روسیاں دیاں 60 ہزار توں اک لکھ 10 ہزار تک ۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1856ء
گٹھ:سلطنت برطانیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:یورپ
گٹھ:فرانس
گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:برطانیہ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1853ء
جنگ مرج دابق

**جنگ مرج دابق** 24 اگست 1516ء (922ھ) چ سلطنت عثمانیہ تے مصر دی مملوک سلطنت (مملوک)آں دے وچکار لڑی جان والی جنگ سی ۔ عثمانی تے مملوک سلطنتاں چ تعلقات خراب ہون تے عثمانی سلطان سلیم اول نے مصر تے حملے دا فیصلہ کیتا تے شام تے مصر ول پیش قدمی کیتی ۔ 1516ء چ *شام* چ حلب دے شمال چ مرج دابق دے مقام تے سلیم I تے مملوک سلطان قانصوہ غوری دے درمیان مقابلہ ہوئیا ۔ مملوکاں نوں شکست ہوءی تے قانصوہ غوری ماریا گئیا ۔ اس فتح دے نتیجے چ حمص ، حماۃ تے دمشق دے شہر سلطنت عثمانیہ دا حصہ بنے ۔

گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1516ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں لڑائیاں
جنگݪ

**جنگݪ**، رُکھاں تے بوٹیاں دے چُعنڈ یا چعمگٹے نوں کہیا جاندا اے۔ جنگل سنسکرت زبان دا لفظ اے۔ جنگل قُدرتی وی ہُندے نیں تے انسان وی اگاوندے نیں جیس طرحاں چھانگا مانگا جنگل ۔ جنگلاں وچ جنگلی جانور وی رہندے نیں تے جنگلی جیون دا وادھا ہُندا اے۔ لوک اپݨے ڈنگر چارن واسطے وی لے جاندے نیں۔ جنگل لکڑ دے بالݨ دا وڈا ذریعہ نیں۔ جنگلاں وچ قیمتی قدرتی جڑی بوٹیاں وی اُگدیاں نیں جیہڑیاں دوائیاں بوٹیاں بݨاؤݨ لئی ورتیاں جاندیاں نیں۔
جَگ دے ٪6 رقبے اُتے جنگل نیں تے جگ دے ٪57 ڈنگر تے بوٹے جنگلاں وچ رہندے نیں۔

## حوالے

گٹھ:جنگلات
گٹھ:نباتات
گٹھ:بوٹے
گٹھ:رکھ
جوار

**جوار** (انگریزی: Sorghum vulgare) اک پرمکھ فصل اے۔ جوار گھٹّ بارش والے کھیتر وچّ اناج تے چارے دیاں لوڑاں دی پورتی لئی بیجی جاندی اے۔ پر جوار دا زیادہ پریوگ پسواں دے چارے لئی ہندا اے۔ بھارت وچّ ایہہ فصل لگبھگ سوا چار کروڑ اےکڑ زمین وچّ بیجی جاندی اے۔ ایہ خریف دی مکھ فصل اے۔ ایہ اک پرکار دی گھاہ دی قسم اے جیہدے سٹے دے داݨے موٹے اناجاں وچّ گِݨے جاندے نیں۔

## جاݨ پہچاݨ
بارش توں پہلاں آبپاشی کر کے یا بارش شروع ہندے ہی ایہدی بجائی کیتی جاندی ہے۔ جیکر ورکھا توں پہلاں سنچائی کر کے ایہہ بیج دتی جاوے، تاں اس دی فصل جلدی تیار ہو جاندی ہے۔ پر ورکھا جدوں چنگی طرحاں ہو جاوے ادوں ہی اس دا چارہ پشواں نوں کھواؤنا چاہیدا ہے کیونکی گرمی وچّ اس دی فصل وچّ کجھ زہر پیدا ہو جاندا ہے جسدا پشواں اتے بہت بھیڑا پربھاو پے سکدا ہے۔ ایہہ زہر ورکھا وچّ نہیں ہندا ہندا ہے۔

## جوار پیدا کرن والے ممالک
جوار دیاں زیادہ تر پتری قسماں آسٹریلیا وچّ ہندیاں نیں پر کئی قسماں ایشیا تے افریقا وچّ وی ہندیاں نیں۔ 

## کاشت تے ورتوں
جوار دی اک مشہور "دو - رنگی" قسم جو مول روپ وچّ افریقا دی پتری قسم اے  تے ہن اس دیاں کئی سدھریاں قسماں کئی دیساں وچّ بیجیاں جاندیاں ہن، جوار دیاں زیادہ قسماں گھٹ پانی دی ضرورت والیاں ہن اتے خشک علاقیاں وچّ بیجیاں جاݨ والیاں نیں۔ ایہ پسواں دے چارے توں علاوہ دیہاتی تے غریب لوکاں دے اناج وجہوں کھاݨ دے کم آؤندی اے۔ دو رنگی جوار جنوبی افریقا، وسطی امریکا تے جنوبی ایشیا وچّ اہم اناج فصل اے تے دنیا بھر وچّ پنجویں درجے تے بیجی جاݨ والی فصل اے۔

## باہرلے جوڑ

* Species Profile- Johnsongrass (''Sorghum halepense'') , National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for Johnsongrass.
* FAO Report (1995) "Sorghum and millets in human nutrition"
* Sorghum on US Grains Council Web Site
* National Sweet Sorghum Producers and Processors Association
* Sweet Sorghum Ethanol Association , organization for the promotion and development of sweet *Sorghum* as a source for biofuels, especially ethanol
* Milo, Grain Sorghum
*[[Cyanide] (prussic acid) and nitrate in sorghum crops - managing the risks] 

## حوالے

گٹھ:گھاہ
گٹھ:پٹھے
گٹھ:چارا
جورا

جورا سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Saint-Brais-Kirche.jpg
File:Picswiss JU-18-07.jpg
File:Porrentruy Rathaus.jpg
جوزفین

جوزفین (1763ء-1814ء) نیپولین بونا پارٹ دی رانی سی ۔ اس نے پہلے اک فرانسیسی نواب نال ویاہ کیتا جس نوں انقلاب فرانس چ قتل کر دتا گئیا ، اس چوں اک پتر تے دھی سی ۔ اس نے 1796ء چ نیپولین نال ویاہ کر لئیا ۔ 1804ء نیپولین دے فرانس دے شہنشاہ بنن تے ایہہ فرانس دی ملکہ بن گئی تے 1809ء چ نیپولین نے اسنوں طلاق دے دتی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
جولائی

**جولائی** جارجینن جنتری دا 7واں مہینہ اے۔ ایدے چ 31 دن ہوندے نیں۔ اے اتلی زمین دی تھاواں تے گرم ترین مہینہ ہوندا اے۔

## [[نیرکتا]]
جولائی دا ناں رومی بادشاہ جولیس سیزر دے ناں اتے رکھیا گیا اے جیڑا جولائی دے مہینے چ جمیا۔
جودھا بائی

رانی **جودھا بائی** 1 اکتوبر 1542ء امبر راجستھان چ جمی تے 1622ء چ مری تے جیوتی نگر چ دفن ہوئی ۔

ایہدے پیؤ دا ناں راجا بھرمال سی جیہڑا امبر دا راجا سی ۔ جودھا بائی اک ہندو شہزادی سی پر شہنشاہ اکبر نال ویاہ کرن توں بعد اوہ مسلمان ہو گئی سی ۔ 
جودھا بائی اک راجپوت شہزادی سی ، اسدا ویاہ شہنشاہ اکبر نال ہوئیا ، اسدا تعلق راجستھان دے علاقے امبر نال سی ۔ امبر دا ناں اج کل جے پور اے ۔ جودھا بائی دا پتر سلیم جہانگیر دے لقب نال اکبر دے مگروں مغلیہ سلطنت دا بادشاہ بنئیا ۔

جودھا بائی مریم زمانی دے ناں نال مشہور سی تے کہندے نیں کہ لہور دی مشہور مسیت مریم زمانی مسجد وی اس نے تعمیر کروائی سی ۔

جودھا بائی نال ویاہ کرنا اکبر دی اپنی غیر مسلم رعایا دے دل جتن دی حکمت عملی دا اک حصہ سی ۔

گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:ایشیا
گٹھ:برصغیر
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:مغلیہ سلطنت
گٹھ:مغلیہ سلطنت دی تریخ
گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:ملکہ
جولاہا

**جولاہا** یا **جلاہا** (انگریزی: Weaver)، کھڈی اُتے کپڑے بُݨݨ آݪیاں نوں کہیا جاندا اے۔ جولاہا کپڑا، کھیس، چادر، لوئی تے ہور مُختلف طرحاں دے کپڑے تیار کردا اے۔ کپڑا بُݨݨ توں پہلاں کپاہ توں دھاگا بݨایا جاندا اے۔ کپاہ توں دھاگا بݨاوݨ یا سوت کتݨ دا کّم عام طور تے کُڑیاں تے عورتاں کردیاں سن، ایس کم نوں ترنجݨ کہیا جاندا اے۔ 

لفظ جولاہا جُولی تے جول یا جولݨا نال مِلدا اے۔ جُولی، بسترے اُتے بچھوݨ آݪے بچھوݨے نوں کہیا جاندا اے تے جولݨا دا مطلب جکڑنا اے۔ 

## ہور دیکھو
* ترنجݨ
* چرخہ
* ریشم
* ریشم بانی
* کپاہ

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
جون

**جون** جارجین جنتری دا چھٹا مہینہ اے تے ایدے 30 دن ہوندے نیں۔

## [[نیرکتا]]
جون دا ناں رومی دیوی جونو جوپیٹر دی بیوی دے اتے رکھیا گیا اے۔
جوگی

جوگی اس بندے نوں کیندے نیں جیڑا رب دی کھوج وچ اپنے کر نوں چھڑ دیوے تے دیس دیس پھرے یا اپنے سجن دی تلاش وچ نگر نگر جاۓ۔ جوگی پنجاب دا اک وڈا کردار اے۔ جوگی اکثر پنڈاں توں دور ریندے نیں۔ جہلم وچ ٹلہ جوگیاں جوگیاں دا اک وڈا نگر اے۔ جوگیاں دوائیاں دا کم وی کردے نیں۔
جوہ

**جوہ**، پنڈ دے نال یا پنڈ دے لوکاں دیاں زرعی زمیناں دے نال کُھلا تھاں ہُندا اے جِتھے لوکاں دے ڈنگر چَردے نیں۔ ایہ پنڈ دا سانجھا رقبہ ہُندا اے جیہڑا بطور چراگاہ ورتیا جاندا اے۔ 

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:ڈنگر پالݨ
گٹھ:تھاں
جنگ نکوپولس

**جنگ نکوپولس** 25 ستمبر 1396ء چ سلطنت عثمانیہ تے ھنگری ، فرانس تے مقدس رومی سلطنت دے متحدہ لشکر دے وچکار لڑی جان والی جنگ سی ۔ ایہہ جنگ دریاۓ ڈینیوب دے کنارے نکوپولس (موجودہ نکوپول بلغاریہ ) دے قلعے دے نیڑے لڑی گئی ۔ اس جنگ نوں صلیبی جنگ وی آکھیا جاندا اے تے ایہہ قرون وسطی دی آخری وڈی صلیبی جنگ سی ۔

اس جنگ دی وجہ عثمانیاں دے ہتھوں مسلسل شکست کھان دے بعد عیسائی دنیا دا درعمل سی ۔1394ء چ پوپ بینیفیس نہم نے ترکاں دے خلاف نویں صلیبی جنگ دا اعلان کیتا ۔ اس جنگ چ عثمانیاں دی قیادت سلطان بایزید یلدرم دے ہتھاں چ سی ، جہڑا 24 ستمبر نوں مقابلے لئي نکوپولس پہنچیا ۔ صلیبیاں دے عظیم لشکر دی وجہ توں مسلماناں دی فتح دے امکانات بہت گھٹ سن ، پر اوہ بہادری تے بے جگری نال لڑے ۔ سلطان بایزید نوںشراب دی لت سی ، تے اس نے شراب نوشی توں توبہ کردے ہوئے اللہ توں فتح دی دعا منگی تے بالآخر فتح عثمانی ترکاں دی ہوئی ۔

گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1396ء
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں لڑائیاں
جگیوٹ

جگیوٹ میں منگرال راجپوت 
دھمیال جنجوعہ ،جٹال جنجوعہ ،جنجوعہ راجپوت اور اعوان رہتے ہیں
جکارتا

**جکارتا** انڈونیشیا دا سبھ توں وڈا شہر تے راجگڑھ اے۔ جزیرہ جاوا دے شمال مغربی ساحلاں تے واقع شہر جکارتا 662 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہوئیا اے ، اسدی آبادی 2006ء دے مطابق 88 لکھ دے لگ بھگ اے ۔ جکارتا شہر پچھلے 490 سالاں توں آباد چلیا آ رہیا اے تے ایس ویلے دنیا دا 9واں گنجان آباد شہر اے، ایتھے 4488283 افراد فی مربع میل رہندے نیں۔

## تریخ
تریخ وچ جکارتا دا پہلا نشان چوتھی صدی عیسوی وچ اک ہندو آبادی دی حثیت نال ملدا اے۔ 14ویں صدی عیسوی چ ایہ ہندو سلطنت سنڈا دی اک اہم بندرگاہ سی ۔
سن 1513ء وچ پہلا یورپی بحری بیڑا ایتھے پہنچیا جہڑا 4 پرتگیزی جہازواناں تے مشتمل سی۔ سنڈا دی سلطنت نے وسطی جاوا دی مسلم سلطنت دیماک دے خلاف پرتگیزیاں نوں جی آياں نوں آکھیا تے اوہناں نوں گودام تے قلعے بنان دی اجازت دے دتی۔ 1557ء چ مسلم سلطنت دیماک دے مسلماناں نے فتح اللہ دی قیادت چ سنڈا دی ریاست دے خلاف جنگ چھیڑ دتی تے سنڈا دے حکمران پرتگیزی بیڑے دے انتظار وچ رہے، دوناں دے وچکار معاہدہ ہویا سی پر پرتگیزی بیڑا نا آیا تے فتح اللہ دیاں فوجاں نے 22 جون 1557ء نوں جکارتا نوں فتح کرلیا تے فتح اللہ نے شہر دا ناں سنڈا کلاپا توں بدل کے " جے کارتا" یعنی مکمل فتح رکھ دتا ۔

## مُورتاں

File:JakartaTransjakartaBusspurInDerJalanSudirman.jpg
File:Central Jakarta.JPG


## حوالے

گٹھ:انڈونیشیا دے شہر
گٹھ:انڈونیشیا دے آباد تھاں
گٹھ:انڈونیشیا
جھوکا

**جھوکا** اک کھیتی باڑی سَند اے۔ کماد دی رؤ ناݪ گڑ کھنڈ بݨاؤݨ لئی اوہنوں اک وڈے کڑاہے وچ پا کے چُبھے تے رکھ کے، تھلے اگ جاݪ دتی جاندی اے۔ لگاتار اگ جالݨ لئی چُبھے وچ بالݨ سٹیا جاندا اے۔ چُبھے وچ بالݨ پاؤݨ لئی جیہڑا سَند ورتیا جاندا اے اوہ جھوکا اے۔

گٹھ:زرعی آلات
گٹھ:سَند
جھیل وان

جھیل وان ترکی دی سب توں وڈی جھیل اے جہڑی چڑھدے اناطولیہ چ واقع اے ۔

ایہہ جھیل 120 کلومیٹر لمبی تے 80کلومیٹر چوڑی تے 457 میٹر ڈوہنگی اے ۔ ایہہ مجموعی طور تے 3755 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی ہوئی اے تے سطح سمندر توں 1719 میٹر اچّی اے ۔

ترکی توں ایران جان آلی ریل گڈی اس جھیل دے وشکاروں فیری دے راہیں لنگھدی اے ۔ اس فیری ٹرین سروس دا آغاز 1970ء دی دہائی چ ہوئیا ۔

اس جھیل دے شمال چ واقع شہر ملازکرد چ 26 اگست 1071ء چ سلجوق سلطنت تے بازنطینی سلطنت دے وچکار مشہور جنگ جنگ ملاز کرد لڑی گئی ، جس چ سلجوقی سلطان الپ ارسلان نے بازنطینی حکمران رومانوس چہارم نوں شکست دے کے بازنطینیاں نوں ہمیش لئی اناطولیہ توں باہر کڈ دتا سی ۔ ایہہ جنگ تریخ دیاں فیصلہ کن ترین جنگاں چ شمار ہندی اے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
جھیل بیکال

**بائیکال جھیل** (روسی: о́зеро Байка́л) دنیا دی سبھ توں پرانی (2.5 کروڑ سال) تازے پانی دی جھیل ہے جو روس دے سائیبیریا علاقے دے دکھن وچّ واقع ہے۔ ایہہ دنیاں دی سبھ توں ڈونگھی (1،642 میٹر) جھیل ہے جسنے دھرتی دے 20٪ تازے وگدے پانی نوں اپنے وچّ سمایا ہویا ہے۔

جھیل بیکال سائبیریا روس چ واقع دنیا دی سب توں ڈوہنگی تے مٹھے پانیاں دیاں وڈیاں جھیلاں چوں اک اے ۔ 31494 مربع کلومیٹر دے رقبے تے پھیلی اس جھیل دی ودھ توں ودھ گہرائی 1637 میٹر اے ۔ ایہہ 336 چھوٹے وڈے دریاواں نال فیض یاب ہندی اے ۔ دنیا دے کل مٹھے پانی دا 20 فیصد تے روس دے کل مٹھے پانی دا 90 فیصد اس جھیل چ اے ۔ 

جھیل بیکال دی زیادہ توں زیادہ لمبائی 636 کلومیٹر تے ودھ توں ودھ چوڑائی 80 کلومیٹر اے ۔ اس دا سطحی رقبہ 31494 مربع کلومیٹر اے تے جھیل دی اوسط گہرائی 750 میٹر اے ۔ اس دے پانی دا اندازہ 23620 معکب کلومیٹر لائیا گئیا اے ۔

اس جھیل نوں "سائبیریا دی نیلی اکھ" وی کہیا جاندا اے ۔ ایہہ عالمی ثقافتی ورثے دا حصہ ا ے ۔ اس جھیل چ کل 22 جزیرے نیں ، جنہاں چوں جزیرہ اولخون دنیا دی کسے وی جھیل چ واقع دوجا سب توں وڈا جزیرہ اے ۔ ( سب توں وڈا جزیرہ جھیل برون دا جزیرہ مینی ٹولن اے ) ۔

## مورتاں


Baikal-S1999276045323.png |Lake Baikal as seen from the OrbView-2 satellite
Ice Melting on Lake Baikal - NASA Earth Observatory.jpg |Spring ice melt underway on Lake Baikal
Circles in Thin Ice, Lake Baikal, Russia.jpg |Circle of thin ice, diameter of  at the lake's southern tip, probably caused by convection
Selenga delta.jpg|Delta of the Selenga River, Baikal's main tributary
26 swiatoinos.jpg|Mountains seen from the banks of Baikal


## لٹریچر
* Detlev Henschel: *Kayak Adventure in Siberia: The first solo circumnavigation of Lake Baikal*. Amazon ISBN 978-3-7375-6102-0.
## حوالے

## باہرلے جوڑ

*Lake Baikal Information
*Baikal Club International (magazine about Lake Baikal, maps, photos, videos and stories)
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جھیلاں
گٹھ:روس
گٹھ:روس دا آبی جغرافیہ
گٹھ:یورپ دا آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
جہلم

**جہلم** (انگریزی:Jhelum) پنجاب پاکستان چ اک شہر اے۔ اے ضلع جیلم دا راجگڑھ وی اے۔ اے دریاۓ جیلم دے کنڈے تے وس ریا اے۔ ہزاراں ورے پرانی جی ٹی روڈ شہر چوں لنگدی اے۔

## [[ناں]]
جہلم سنسکرت دے دو بولاں جل + ہم نال رل کے بنیا اے۔ جل = پاݨی تے ہم = پہاڑی برف ۔

## تریخ
سکندر یونانی ایرانی سلطنت نال لڑدیاں ہویاں جیلم تک اپّڑیا۔ ایتھے تک دی تھاں اوس ویلے ایرانی سلطنت دا اک صوبہ سی۔ دریاۓ جیلم دے کنڈے تے سکندر دی اک جیدار پنجابی راجہ پورس نال لڑائی ہوئی۔ کئی سلطنتاں دا پاسہ ہون تک اے اک وڈا گراں ای ریا۔ جیلم اک سہر انگریزاں دے ویلے ای بنیا۔ 1849 اے سکھاں دے ہتھاں چوں نکل کے انگریزاں ہتھ آگیا۔ اوناں ایتھے چھاونی تے ضلعی ہیڈکواٹر بنایا۔

## موسم، ارضیات
ایتھے سال چ دو وڈے موسم ہندے نیں: گرمی تے سردی۔ گرمی دا موسم اپریل توں ستمبر تکر تے سردی دا موسم نومبر توں مارچ تکر چلدا اے۔ ایتھے مئ، جون تے جلائ چ رج کے گرمی پیندی ای تے اے پورے سال دے گرم معینے ھوندے نیں۔ گرمی چ درجھ حرارت 45 تو 50 درجے تکر جدکہ سردی چ اے 0۔1 درجے تکر آپڑ جاندا اے۔ جنوری تے فروری چ رج کے سردی پیندی اے۔

## ہور دیکھو
*دریا والی مسیت
*سینٹ جان گرجا, جہلم
*ولیم کنولی
*ٹلہ جوگیاں

## مورت نگری

File:Mosque in Jhelum Cantonment Pakistan.jpg|پنجاب رجمنٹ دی مسیت
File:Jhelum River Bridge.JPG|جیلم دا پل
File:Punjabi Kids.JPG|پنجابی بال
File:Sunset view from river Jhelum.jpg|دریائے جہلم
File:Jhelum river and bridge view through railings from Tulip hotel, Jhelum.jpg|جہلم دا پل
File:Tulip hotel gardens.JPG|دریائے جہلم دے کنڈے تے ٹیولپ ھوٹل
File:Tulip Hotel at Jhelum river.JPG|ٹیولپ ہوٹل


## باہرلے جوڑ
* []
* جہلم دی ویب سایٹ 
* جیلم توں اخبار 
* پنجاب حکومت 
* پنجاب حکومت 

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع جہلم
جی-3 رائفل

جی-3 رائفل جرمنی دی مشین گن اے۔ اے 1959 توں حلے تک استعمال ہو رئی اے۔ اینو جرمنی، پاکستان تے 80 دوجے دیساں دے استعمال وچ اے۔
## ورتن آلے دیس
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:جدید ہتھیار
گٹھ:بندوق
جی بی

جی بی کمپیوٹر وچ یا فلاپی یا سی ڈی وچ جگہ ناپن دا اک ناپ اے۔ ایہنوں گیگابائٹ وی کیا جاندا اے۔ اک جی بی وچ 1,000,000,000 بٹ ہوندے نیں۔ اک جی بی 1024 ایم بی ہوندےنیں۔
جیبھ

**جیب**، ریڑھ دی ہڈی آلے جنوراں دے منہ دے فرش تے پانی آلا، پٹھیاں نال بنیا اک انگ اے جو خوراک نوں جبان وچ مدد کردا اے۔ اے خوراک نوں چکھن آلا مڈھلا انگ اے کیوں جےایہدی اوپری تھاں تے چکھن آلے بڈ تے پیپیلے ہوندے نیں۔ ایہ حساس ہوندی اے تے تھک نال گلی رہندی اے، ایہدے وچ حسی ریشے تے لعو نالیاں ہوندیاں نیں۔ انساناں وچ ایہدا دوجا کم اواز بنان چ مدد کرنا اے۔ ایہ دنداں صاف کرن دا قدرتی ذریعہ اے۔ کج بولیاں وچ جیب تے ماں بولی دا اکو مطلب لیا جاندا اے۔

## وکھالہ
جیب اٹھ پٹھیاں دی بنی اے۔ چار "ایکسٹرنسک (بارلے) پٹھے" تے چار "انٹرنسک (اندرلے) پٹھے". ایکسٹرنسک (بارلے) پٹھے, ہڈی نال جڑے ہوندے نیں تے جیب دی تھاں بدلن دا کم کردے نیں تے انٹرنسک (اندرلے) پٹھے کسی ہڈی نال نئی جڑے ہوندے تے جیب دی شکل بدلن دا کم کردے نیں۔

**ایکسٹرنسک (بارلے) پٹھے**

1- جینیوگلوسس

2- ہائیوگلوسس

3- سٹائیلو گلوسس

4- پیلیٹو گلوسس

ایکسٹرنسک (بارلے) پٹھے، ہڈی توں نکلدے نیں تے جیب تک جاندے نیں۔ ایہ جیب دی تھاں بدلن وچ مدد کردےنیں جے جیب باہر کڈو یا آسے پاسے کمعاؤ۔

**انٹرنسک (اندرلے) پٹھے**

1- اتلے لمے پٹھے

2- تھلویں لمے پٹھے

3- کھڑے پٹھے

4- پئے پٹھے

انٹرنسک (اندرلے) پٹھیاں د مڈھلا کم جیب نوں شکل دینا ہوندا اے۔ ایہ جیب دی تھاں نئی بدلدے تے نا ای کسی ہڈی نال جڑے ہوندے نیں۔

**[[لعو]] نالیاں**

جیب نوں "لنگوئل آرٹری" توں لعو لبدا اے جو "بارلی کیروٹڈ آرٹری" دی ٹہنی اے۔ "لنگوئل وین" توں لعو نکل کے "اندلری جگولر وین" وچ جاندا اے۔
ایس توں علاوہ جیب نوں "مکھڑی آرٹری دی "ٹانسلر ٹہنی" تے "اتلی فیرینجیئل آرٹری" توں وی لعو آندا اے۔

**لمائی**
جیب دی لمائی "اورو فیرنکس" توں لے کے ایہدے سرے تک 10 سینٹی میٹر (4 انچ) ہوندی اے۔

## [[جنور|جنوراں]] دی جیب

ریڑھ دی ہڈی رکھن آلے زیادہ تر جنوراں وچ جیب ہوندی اے۔ کتے تے بلی ورگے میملاں وچ فر تے پنڈے نوں صاف کرن لئی جیب ہوندی اے۔ ایہناں دی جیب بہت کھردری ہوندی اے تے ایہناں نوں تیل تے کیڑے مکان لئی مدد کردی اے۔ کتے دی جیب دا اک کم تاپ نوں کم کرنا وی اے۔ جدوں اک کتا ود کم کردا اے تے اوہدے وچ لعو وگن ود جاندا اے، جنوں کم کرن لئی کتا جیب باہر کڈدا اے جیدی نمی توں لعو وگن کم ہو جاندا اے۔

کج جنوران وچ جیب دا مقصد، شکار نوں پکڑنا ہوندا اے جیویں ڈڈو، گرگٹ تے کیڑی مار وچ "پھڑن جیب" ہوندی اے۔

مچھیاں دے منہ وچ جیب ورگا انگ ہوندا اے پر او پٹھے دا نئی بنیا ہوندا تے چوپایاں دی اصلی جیب ورگا نئی ہوندا۔

کج کیڑیاں وچ جیب ورگے انگ ہوندے نیں، جیویں پکھڑوں وچ۔

## فزیالوجی
او کیمکل جو "سواد ریسیپٹر ولگناں" نوں چالو کردے نیں، اوہناں نوں "ٹیسٹینٹ" آکھی دا اے۔ جدوں اک واری ٹیسٹینٹ، تُھک وچ حل ہو جائے تے ایہ "گسٹیٹری والاں" نال رابطہ کردے نیں جو سواد بدلی دا کم کردے نیں۔

جیب دی اتلی تھاں تے بہت سارے "سواد بڈ" ہوندے نیں تے ہر بڈ وچ سواد ریسیپٹر ولگن ہوندے نیں جو اک خاص سواد نوں چکھ سکدا اے۔ جیب تے مٹھا، کوڑا ، نمکین، تے کھٹے سواد لئی سواد ولگن ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پنڈا
جیمز واٹ

**جیمز واٹ** اک انگریز موجد سی جس نیں پاف آلا انجن ایجاد کیتا۔ اوہ 1736 وچ سکاٹلینڈ چ پیدا ہویا تے 1819 چ مر گیا۔ فزکس وچ طاقت دی اک اکائی اس دے ناں تے اے۔

جدوں اوہ گالسگو دی یونیورسٹی چ اوزار بناندا سی اونوں بھاپ توں چلن آلے انجناں چ دلچسپی ہو گئی۔ اونے اے ویکھیا کے اے انجن بوت زیادہ طاقت گرم تے ٹھنڈا ہون ج ضائع کر دیندے نیں۔ اونے اس ڈیزائن نوں بہتر کیتا تے اک علیحدہ ٹھنڈا کرن آلا یونٹ بنایا جیدے توں طاقت ضائع نئیں ہوندی سی تے انجن بوت طاقتور ہوجاندا سی تے بالن وی کٹ کھاند سی۔ اس توں بھاپ اتے ٹرن آلے انجن سستے ہو گۓ۔ اونے ہارسپاور دا یونٹ وی بنایا۔ اونے طاقت دا ایس آئی یونٹ واٹ ایجاد کیتا جیدا ناں اودے اتے رکھیا گیا سی۔

اونے اپنا انجن ویچنا چائیا مگر 1775 تک اودے کول اے کم ٹورن واسطے پیسے نئیں سن مگر 1775 چ اونے میتھیو بوئلٹن دے نال پارٹنشپ کیتی تے میتھیو تے واٹ کمپنی دی نیو رکھی۔ اے کمپنی فورا ٹر پئی تے واٹ امیر ہو گیا۔ جدوں اوہ ریٹائر ہویا تے اونے مزید ایجاداں کیتیاں مگر بھاپ توں ٹرن آلے انجن دے سامنے اوناں دا کوئی مقام نئیں۔ اوہ 83 دی عمر چ مر گیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:1000 چائیدے آرٹیکل
جینوا کینٹن

جینوا سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:JetD'Eau.jpg
File:Canton de Geneve.jpeg
File:Jean-Étienne Liotard 002.jpg
جیومیٹری

جیومیٹری ریاضی دی اک قسم اے جیدے چ کسے وی شے دی شکل، ناپ تے اودھے ارد گرد دیاں جگہاں دا حساب کتاب لاندے نیں۔ جیومیٹری ریاضی دی سب توں پرانی قسم اے۔ جیومیٹری شروع چ لمبائی، جوڑائی تے والیوم دے گرد کمدی سی۔ تیسری صدی بی سی چ ایوکلد نیں ایگزوماٹک فارم نوں جیومیٹری چ پایا تے صدیاں تک اے ہوئي طریقہ استعمال کیتا جاندا اے۔ جیومیٹری نوں فلکیات دے شعبے چ استعمال کیتا جاندا اے۔

گٹھ:جیومیٹری
جیٹھ

**جیٹھ**، پنجابی کیلنڈر دا تیجا مہینا اے۔ ایہ اَدھ مئی توں شروع ہُندا اے۔ ایس مہینے وچ 32 دن ہُندے نیں۔

"جیٹھ بارے کہاوت اے: جیٹھ داتری ہیٹ"

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
جےڈیم بمب

جے ڈیم امریکہ دی بنائی گغی اک کٹ اے جیڑی عام بمباں نو سمارٹ بمب وچ تبدیل کردیندی اے۔ اے دنیا دے سب توں درست نشانے تے وار کرن والا بمب اے۔ جےڈیم امریکہ دے علاوہ پاکستان، اسرائیل تے بارہ دوجے دیساں دے استعمال وچ اے۔ایدی قیمت 35000 ڈالر اے۔
گٹھ:ہتھیار
گٹھ:بمب
گٹھ:جدید ہتھیار
حارث سلاجک

ڈاکٹر **حارث سلاجک** 1 اکتوبر 1945ء چ سراجیووبوسنیا تے ہرزیگوینا (یوگوسلاویہ) چ پیدا ہوئے ۔ اوہ اک بوسنیائی سیاست دان نیں ۔ 2006ء اوہ بوسنیا ہرزیگوینا دی پریزیڈنسی دی بوسنیائی رکن منتخب ہوئے ۔

## سیاسی کیریئر
حارث سلاجک 1990ء توں 1993ء تک بوسنیا دے وزیر خارچہ تے 1993ء توں 1996ء تک بوسنیا دے وزیر اعظم رہے ۔ 1992ءچ شروع ہون والی بوسنیا جنگ دے دوران اوہ غیرملکی جاحیت دے خلاف دفاعتے فوج نوں جدید بنان دے زبردست حامی سن ۔ اوہناں نے بوسنیائی سربآں دی فوجاں ولوں بوسنیائی مسلمانآں تے بوسنیائی کروٹ لوکاں دی نسلی صفائی دے خلاف وی آواز بلند کیتی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا
گٹھ:بوسنیائی مسلمان
حتی

**حتی** ایشیائے کوچک دی اک قدیم قوم سی ، جس نے 14ویں یاں 15ویں صدی قبل مسیح اچ موجودہ ترکی دے علاقیاں اچ اک عظیم سلطنت دی بنیاد رکھی ۔ ایہناں دا ذکر انجیل اچ وی آئیا اے ۔ اینہاں دی حکومت دی بنیاد جاگیردارانہ سی ، جس وچ زنانی حکمرانی نئیں کر سکدی سی ۔ گھراں اچ ڈیڑھی بنان دا رواج وی اینہاں نے شروع کیتا ۔ ایہہ لوک سلام کرن ویلے مٹھی میچ کے نازی جرمنی دے نازیاں وانگوں اک بانہہ اگے ودھاندے سن ۔ حتی اک جنگجو قوم سی تے 7ویں صدی قبل مسیح چ ایہہ قوم بھوئیں (زمین) توں الوپ (ختم) ہوگئی ۔ انسانی نسلاں دا مطالعہ کرن آلے ماہراں دا خیال اے لمبی نک جیہڑی کہ یہودیاں دی اچیچی نشانی سمجھی جاندی اے ، اصل اچ یہودیاں وچ حتی لوکاں دی نشانی اے ، جیہڑی کہ اینہاں دے آپسی ملاپ نال یہودیاں اچ آئی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:معدوم نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:سامی قبیلے
گٹھ:ایشیا
حجاز

**حجاز** اتلے لیندے سعودی عرب دا اک علاقہ اے جہڑا لال سمندر دے چڑھدے کنڈیاں تے اے ، اسدا تھاں 3 لکھ 84 ہزار مربع کلومیٹر اے تے مکہ تے مدینہ دے شہر حجاز وچ ای نیں ۔ حجاز پہلی وڈی لڑائی تک سلطنت عثمانیہ دا انگ ریا ۔ 1932 تک ایتھے شریف ٹبر دا راج ریا تے 1932 چ نجد تے حجاز نوں رلا کے سعودی عرب دا دیس بنایا گیا۔

گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
حسین بن علی (شریف مکہ)

سید حسین بن علی ہاشمی شریف مکہ سلطنت عثمانیہ چ حلیفہ ولوں مکہ دا گورنر سی- ۔پہلی وڈی لڑائی جدوں کہ ترک اے لڑائی جت رۓ سن اپنی ہی سرکار نال غداری کردیاں ہویاں انگریزاں نال رل گیا۔اودی غداری باجوں ترکوں نوں ہار ہوئي۔

سید حسین بن علی 1854 نوں استمبول چ جمیا سی 1931 نوں عمان چ مر گیا۔
## ہور پڑہو
* فخری پاشا
* مدینہ دا گھیرا
* طائف دی لڑائی
*مکہ دی لڑائی 1916

## حوالے

## باہرلےجوڑ
* امیر فیصل

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
حمزہ یوسف

thumb**حمزہ یوسف** ہینسن (پیدائیش 1960ء واشنگٹن بطور مارک ہینسن) نوں مغرب ج نفیس ترین مسلم علماء چوں اک سمجھیا جاندا اے ۔ اینہاں دی پرورش شمالی کیلیفورنیا دے اک بنیادپرست یونانی عیسائی خاندان چ ہوئی ۔ 1977ء چ ہینسن 17 سال دی عمر چ سانتا باربرا کیلیفورنیا چ مسلمان ہوگئیا ، اسنے مشرق وسطی چ متحدہ عرب امارات تے دوجے ملکاں چ 4 سال حصول علم چ گزارے ۔ فیر اسنے مغربی افریقہ دا سفر اختیار کیتا تے کئی سال تک ماریطانیہ ، الجزائر تے مراکش چ بہت سارے علماء توں علم حاصل کردا رہیا ۔ باہر دے ملکاں چ حصول تعلیم دے اس دس سالہ سفر دے بعد اوہ امریکہ واپس آگئے تے امپیریل ویلی کالج توں نرسنگ تے سان ہوزے سٹیٹ یونیورسٹی توں دینیات دیاں ڈگریاں حاصل کیتیاں ۔

سنہ1996ء چ ہینسن نے ہےورڈ کیلیفونیا چ زیتونہ انسٹی ٹیوٹ دی بنیاد رکھی جس دا مقصد اسلامی علوم دا احیاء تے تدریس دے روائتی طریقیاں نوں محفوظ کرنا اے ۔ مختلف ملکاں دے بہت سارے مشہور علماء نے مختلف اسلامی مضامین دی تدریس لئی اینہاں نوں اجازت دے رکھی اے ۔ اوہ اسلامی روحانیت تے زمانی مسائل تے لیکچر دین لئی دنیا بھر دا سفر کرچکے نیں ۔ ہینسن عربی دیاں بہت ساریاں نابغہ روزگار کتاباں دا ترجمہ کرچکے نیں تے ہ ن ہےورڈ کیلیفورنیا چ اک اسلامی مدرسہ قائم کرن دی کوشش کر رہے نیں ۔

اوہ مراکش دی قدیم تے معتبر ترین جامعہ قیروان فاس چ درس دین والے پہلے امریکی نیں ۔

حمزہ شادی شدہ نیں تے اینہاں دے 5 پتر نیں ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:نومسلمین
گٹھ:یورپی مسلمان
گٹھ:امریکی مسلمان
گٹھ:امریکہ
حمیرا ارشد

حمیراارشد اک پنجابی گایک اے ۔ اوہ نصرت فتح علی خان دی شگرد رہی اے ۔ حمیرا ارشد نے اپݨے شوبز کیریئر دا آغاز پی ٹی وی دے ڈرامے عینک والا جن وچ طوفانی ناگن دے کردار توں کیتا ۔ حمیرا فوک ، پوپ ، کلاسیکل تے غزل گایک اے ۔ 

## گیت ایلبمز
٭ چوڑی کچ دی
٭ گل سن ڈھولنا

گٹھ:گلوکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
حمورابی

حمورابی اٹھارویں صدی قبل مسیح چ قدیم بابل دے پہلے شاہی خاندان دا 6واں تے سب توں مشہور بادشاہ سی ۔ جس نے سمیریہ تے اکادیہ یعنی جنوبی عراقنوں اپنی سلطنت چ شامل کیتا ۔ تے لرسا دی ایلمی بادشاہ نوں شکست دے کے اسدے علاقیاں تے قبضہ کرلئیا ۔ پر حمورابی اپنی فتوحات توں زیادہ اپنے ضابطہ قوانین دی وجہ توں مشہور ہوئیا ۔ حمورابی دا قنونی ، آئینی تے اخلاقی ضابطہ دنیا دا سب توں پرانا ضابطہ اے کہندے نیں کہ بنی اسرائیل دے ضابطے وی اس توں ای ماخوذ نیں ۔ انجیل چ اسدا ناں رافیل فرمانروۓ شنارسمیریہ اے ۔ ضابطہ قوانین چ عدالت ، واہی بیجی ، آبپاشی ، جہازرانی ، غلاماں دی خرید و فروخت ، آقا تے غلام دے تعلقات ، شادی ویاہ ، وراثت ، ڈاکا تے چوری وغیرہ دے متعلق قنون دے اصول بیان کیتے گۓ نیں ۔ ایہہ ضابطہ قنون پتھر دیاں تختیاں تے کندہ اے تے اجکل برٹش میوزیم چ محفوظ اے ۔

حمورابی نے کافی زیادہ عمارتاں بنوائیاں تے نہراں کھدوا کے آبپاشی دا نظام درست کیتا ۔

اک زبردست بادشاہ ہونے دے علاوہ حموربی اک زبردست کلدانی ساحر و ماہر طلسمات و روحانیات وی سی، اس د‏ی طلسمات دے موضوع اُتے سب تو‏ں مشہور تصنیف (مکاشفات حموربی) اے جو (بابل) دے شہر ایلم د‏‏ی کهدائی دے دوران وچ محلات دے کھنڈر تو‏ں پتھر دے کتبےآں اُتے کھدی ہوئی برآمد ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ ہن برٹش میوزیم وچ موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی ق م د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:اٹھارویں صدی ق م دے حکمران
گٹھ:عراق د‏‏ی تریخ
گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:شاہان بابل
گٹھ:قدیم قانون ساز
گٹھ:اٹھارویں صدی ق م د‏‏یاں موتاں

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دے بادشاہ
گٹھ:عراقی شخصیتاں

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
خالد بن ولید

خالد بن ولید (592-642 دی گنتی دنیا دے منے پر منے لڑاکہ سرداراں وچ ہوندی اے۔ اونہاں نے 100 توں زیادہ لڑائیاں چ حصہ لیا تے ہر ویلے جتے۔ اوہ پیفمبر اسلام محمد دیاں فوجاں دے سردار رۓ تے اونہاں توں بعد ابوبکر تے عمر فاروق دیاں فوجاں دے وی سردار رۓ۔ اونہاں نے عرب وچ تے استوں علاوہ ایران تے روم دے خلاف لڑائیاں چ حصہ لیا۔

## پہلا جیون
خالد بن ولید 590 وچ مکہ دے قبیلہ قریش دی اک شاخ بنو مخزوم چ جمے۔ اونہاں دے پیو دا ناں ولید بن مغیرہ سی جیڑے اپنے قبیلے دے سردار سن۔ بن مخزوم لڑائیاں کرن دے گر جاندے سن۔ خالد دی تربیت چ اونہاں دے باپ دا بہت بڑا کردار اے۔ خالد نے شروع چ اسلام قبول نئیں کیتا بدر دی لڑائی چ اونہاں نے حصہ نئیں لیا لیکن احد دی لڑائی نوں مکہ آلیاں دے پاسے کرن چ خالد دا بہت وڈا حصہ اے۔ خندق دی لڑآئی چ اوہ قریش ولوں شریک ہوۓ صلح حدیبیہ توں بعد اوہ مسلمان ہو گۓ اور اس توں بعد اوہ مسلاماناں دیاں لڑائیاں چ اگے اگے رۓ۔
 
## موتہ دی لڑائی
موتا دی لڑائی خالد بن ولید دی مسلماناں ولوں پہلی لڑائی سی جدھے وچ اونہاں دیاں 9 تلواراں ٹٹیاں سن۔ اونہاں نوں رسول پاک دی طرفوں اللہ دی تلوار دا خطاب ملیا۔ مکہ نوں فتح کرن والے 4 مسلمان سرداروں چوں اوہ وی اک سی۔

## ابوبکر دا ویلا
پیفمبر اسلام دے پرنے توں بعد عرب دے قبیلیاں نے مدینہ دے خلاف بغاوت کر دتی جنھاں نوں خالد بن ولید دی سرداری چ کچل دتا گیا۔ اس توں بعد ایناں نوں ایران دے سرحد تے پیج دتا گیا تے اونہاں نے کئی لڑآئیاں ایران دی کمر توڑ کے رخ دی۔

## عمر دا ویلا
خلیفہ عمر دے ویلے اونہاں نوں سرداری توں خٹا دتا گیا مگر اس تے باوجود اوہ جنگاں چ حصہ لیندے رۓ تے رومیاں دی خلاف کافی کامیابیاں حاصل کیتایاں۔

## موت
خالد بن ولید شام چ 642 نوں مرے تے اونہاں نوں اوتھے ہی دفن کیتا گیا۔ 
## بارلے جوڑ
* اللہ دی تلوار 
* خالد بن ولید دیاں لڑائاں دا نقشہ
* 
* خالد بن ولید دا جیون 
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
خان، کرال

خان یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
ختریل

ختریل ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل کرال وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے 

گٹھ:اسلام آباد
خراسان

**خراسان**، ایران دا اک اہ‏م تے قدیم صوبہ سی ۔ اس وچ پہلے اوہ علاقے شامل سن جو ہن شمال مغربی افغانستان وچ شامل نيں۔ ایہ صوبہ مشرق وچ بدخشاں تک پھیلا ہويا سی تے اوہدی شمالی سرحد دریائے جیحون تے خوارزم سن ۔ نیشابور، مرو، ہرات تے بلخ اس صوبے دے راجگڑھ رہے نيں۔

**پرانا خراسان** (,  *Xorāsān/Xorâsân* ) فارس دے اتلے لہندے وچّ پیندا اک  تریخی خطہ ہے، جس وچّ اج دا افغانستان، ترکمانستان، ازبکستان، تاجکستان اتے چڑھدا ایران دے بہت سارے حصے شامل سن۔ اس وچّ کدے کدے سوگدا اتے ماوراء النہر علاقہ شامل کیتے جاندے سن۔ دھیان دیو کہ موجودہ ایران وچّ اک خراسان صوبہ ہے، جو اس تریخی خراسان علاقے دا صرف اک صرف ہے۔ 

## ناں دا ماخذ
وچکارلی فارسی وچّ خر دا مطلب سورج (اج دی فارسی وچّ خورشید​) اتے اسان جاں ایان دا مطلب آؤنا ہندا ہے۔ خراسان دا مطلب ہے اوہ جگہ جتھوں سورج آؤندا ہووے یعنی مشرقی زمین۔ ایہہ نام اس لئی پیا کیونکہ خراسان علاقہ ایران دے ولوں چڑھدا وچّ ہے۔
## جغرافیہ
خراسان چ پہلے اوہ سارے علاقے شامل سن جہڑے ہن شمال مغربی افغانستان اے ، تے مشرق چ بدخشان تک پھیلیا ہوئیا سی ۔ اسدی شمالی سرحد آمو دریا تے خوارزم سن ۔ نیشاپور ، مرو ،ہرات ،تے بلخ اسدے راجگھر رہے نیں ۔ ہن اسدا صدر مقام مشہد مقدس اے ۔ مشرقی خراسان بمع شہر ہرات ہن افغانستان دی حدود چ شامل اے ۔

## تریخ
thumb|330px|پرانے نقشے وچّ خراسان دا نام موجود ہے

## رقبہ
خراسان ایران دے اس اتر-پوربی صوبے دا نام ہے، جو اتر وچّ روسی کاسپیئن پردیش نال جڑیا ہویا ہے۔ اترک ندی چاٹ تکّ اسدی بھوگولک سیما نردھارت کردی ہے۔ اسدے پورب وچّ افغانستان، پچھم وچّ استراباد، شاہرد، سیمنان، دمدھان اتے یجد دے ایرانی پرانت اتے دکھن وچّ کیرمان ہے۔ اس پرکار اسدا کھیترپھل 25,000 ورگمیل ہے۔ خراسان دا سارا دھراتلی بھاگ پہاڑی، ماروتھلی جاں نمکین جھیل دا نیواں گرت ہے۔ دکھن وچّ پہاڑی بھاگ دی اچائی 11,000 توں لے کے 13,000 تکّ ہے۔

## کھیتی باڑی اتے کھنج
خراسان وچّ کھوہاں اتے وچّ وچّ وچّ لپت ہو جان والیاں ندیاں دوارا سنجے جان والے بہت سارے نخلستان ملدے ہن۔ آتریک اتے کشاپھ دیاں اپجاؤ گھاٹیاں وچّ کھادھ انّ، کپاہ، تماکو، چوقندر اتے پھلاں دی کھیتی ہندی ہے۔ ایہہ پرانت کیسر، پستا، گوند، کاشٹھپھل، کمبل، کھال اتے نیلمنی آدی دے لئی پرسدھ ہن۔ اتھے لوہا، سیسہ، لون، سونا، تانبہ اتے بلور وی پایا جاندا ہ۔ 

## برآمد دیاں وستواں
میشید خراسان صوبے دی راجدھانی ہے۔ ایہہ سڑک دوارا ہور پرمکھ نگراں نال جڑی ہے۔ ملّ دی نظر توں برآمد دیاں وستواں کرموار: قالین، چمڑہ اتے کھلّ، افیم، عمارتی لکڑی، کپاہ دیاں چیزاں، سلک اتے نیلمنی ہن۔
=ہور ویکھو==
**ایران دی تریخ
## حوالے

گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:افغانستان
گٹھ:افغانستان دا جغرافیہ
گٹھ:صوبے ریاستاں
گٹھ:علاقے
گٹھ:ایران
خرطوم

**خرطوم**، سوڈان دا راجگڑھ اے ۔ ایہہ عین اس مقام تے واقع اے جتھے نیل ایبض تے نیل ارزق آپس وچ ملدے نیں ، اول الذکر یوگنڈا توں تے دوجا ایتھوپیا تو سفر کردا ہوئیا ایتھے پہنچدا اے ۔ شہر دی آبادی 10 لکھ توں ودھ اے جہڑی اسنوں ملک دا دوجا وڈا شہر بناندی اے پر مضافاتی علاقیاں نوں ملا کے اس دی آبادی 40 لکھ توں ودھ جاندی اے ۔

## تریخ

والئی مصر محمد علی پاشا نے 1821ء چ مصری فوج دی اک چوکی دے طور تے خرطوم دی بنیاد رکھی پر ایہہ تجارت دے اک علاقائی مرکز دی حثیت حاصل کر گئیا ۔ محمد احمد المعروف مہدی سوڈانی دی زیر قیادت فوجاں نے 31 مارچ 1884ء چ خرطوم دا محاصرہ کیتا جیہدا دفاع جنرل چارلس جارج گورڈن دی زیر قیادت انگریز فوج کر رہی سی، جنگ وچ مہدی سوڈانی نوں کامیابی ملی ، ایداں انگریزاں دے ہتھوں ایہہ شہر کھ لئیا گئیا ۔ بدلے دی اگ چ جلدے انگریزان نے ستمبر 1898ء وچ ہولائیو کچنر دی زیر قیادت چ مہدی دے مرکز ام درمان دا محاصرہ کرلئیا تے اک خونریز لڑائی دے بعد انگریزاں نے شہر تے قبضہ کر لئیا تے مہدی سوڈانی دی لاش قبر چوں کڈ کے جلا دتی ۔1899ء چ خرطوم انگریزاں تے مصر دے زیر قبضہ تے 1956 ء چ آزاد سوڈان دا راجگڑھ قرار پایا۔

## معیشت

گٹھ:افریقی دیساں دے دارلحکومت
گٹھ:سوڈان
گٹھ:سوڈان دے شہر
خلیج بسکے

**خلیج بسکے** وڈا سمندر اوقیانوس دا اوہ حصہ اے جہڑا فرانس دے سپین دے درمیان لہندے یورپ ج ساحل دے اندر تک چلا گئیا اے ۔ اس خلیج چ اکثر طوفان آندے رہندے نیں ۔ اس خلیج دے کناریاں تے فرانس تے سپین دیاں اہم بندرگاہاں واقع نیں ۔

اس خلیج دی اوسط گہرائی 5،723 فٹ (1،744 میٹر) اے تے ودھ توں ودھ گہرائی 2،789 میٹر اے ۔

## جغرافیہ

خلیج بسکے وڈا سمندر اوقیانوس دے طوفاناں دا گھر اے ۔ خلیچ چ وڈے طوفان بندے نیں خاص طور تے سردیاں دے مہنےآں چ ۔ پجھلے سالاں تک ایہ متواتر ہو رہیا اے کہ تجارتی بحری جحاز خلیج بسکے دے طوفاناں پھس جاندے نیں تے کئی جاناں ضائع ہویاں ۔ پر ہن بہتر تے ودے بحری جحازاں تے موسم دی پیشن گوئی نال اس تے قابو پا لیا گیا اے ۔

## دریا
خلیج بسکے چ ڈگں آلے اہم دریا ایہہ نیں :

*فرانس دے دریا:
*دریا‏ئے لورے
*دریائے شارنت
*دریائے گرون
*دریائے دورگون
*دریائے ادور
*دریائے نیویل
*سپین دے دریا:
*دریائے بیداسوآ
*دریائے اوئیارتزن
*دریائے ارومیہ
*دریائے اوریا
*دریائے اورولا
*دریائے دیبا
*دریائے آرتیبائی
*دریائے اوکا
*دریائے نیرویون
*دریائے آگیورا
*دریائے آسون
*دریائے میئرا
*دریائے پاس
*دریائے ساجا
*دریائے نانسا
*دریائے دیوا
*دریائے نالون
*دریائے ناویا
*دریائے ایئو
*دریائے لاندرو
*دریائے سور

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:بحری جفرافیہ
گٹھ:یورپ
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:فرانس
گٹھ:سپین
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:سپین دا جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
خواجا خورشید انور

خواجا خورشید انور موسیقار فلم بنانوالے لکھاری تے ڈائرکٹر سن ۔ اوہ 21 مارچ 1912 نوں پنجاب میاں والی وچ جمے ۔ اوہناں دے والد دا ناں خواجا فیروزالدین سی جیہڑے وکیل سن ۔ اوہناں دا تعلق مسلم لیگ نال سی ۔ 1928 نوں سنٹرل ماڈل سکول لہور توں میٹرک تے 1935 نوں گورنمنٹ کالج لہور توں ایم اے فلاسفی کیتا۔ 1938 نوں انڈین سول سروس دا نتارا تے کر لیا پر انٹرویو چ فیل کر دتا گیا۔ 1938 نوں آل انڈیا ریڈیو چ نوکری کرلی۔
اوناں نوں موسیقی نال لگاؤ سی تے اوناں نیں دیپک تے پعاڑی تعناں بنایاں۔

### فلم
1940 چ اوناں نے نوکری چھڑ دتی تے ممبئی فلمی دنیا چ آ گۓ تے اوناں دی پہلی فلم اک پنجابی فلم سی *کڑمائی*۔ ممبئی چ اوناں نے ہور وی فلماں دی موسیقی بنائی۔ 1953 چ اوہ پاکستان آ گۓ اوناں دی پہلی فلم انتظار سی۔ ایدے سارے گانے ہٹ او گۓ۔ سارے گانے فلم دی ہیروئن نور جہاں نے گاۓ۔ فلم دے ہدایت کار مسعود پرویز سن۔

*چاند ہنسے دنیا بسے روۓ میرا پیار 

*آگۓ سجن پردیسی بلم پردیسی

1959 چ کوئل فلم آئی جیدا اے گانا بڑا ہٹ ہویا:

رم جم رم جم پڑے پھوار تیرا میرا مت کا پیار۔ 

1970 چ اوناں دی پنجابی فلم ہیر رانجھا بنی سارے گیت ایس فلم دے مشہور ہوۓ پر سب توں زیادہ ہٹ گانا اے ہویا:

سن ونجلی دی مٹھری تان وے میں تاں ہو ہو گئی قربان

اے گانا اوناں نے صرف دو سازاں ونجلی تے ٹولک نال ریکارڈ کیتا۔ اپنے گانیاں چ اوناں نے ونجلی دا بوتا استعمال کیتا۔

خواجہ خورشید انور نے کل 250 گانیاں دی موسیقی بنائی تے ایناں توں 50 گانے نور جہاں دی آواز چ نے۔ خواجہ خور شید انور نوں خود کوئی ساز بجانا نئیں آندا سی اوہ چپ چپیتے تے تیمے لہجے چ گل بات کردے سی۔ 30 اکتوبر 1944 نوں 72 وریاں دے ہو کے اوہ مر گۓ تے اوناں نوں میانی صاحب لہور چ دبیا گیا۔

## ہور پڑھو
* سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دا لسٹ
## باہرلے جوڑ
http://films.hindi-movies-songs.com/k-anwar.html

گٹھ:پنجابی لوک
خلیج فارس

**خلیج فارس** مغربی ایشیا وچ ایران تے دے وچکار واقع اے ۔ ایہہ تجارتی نقطہ نگاہ نال دنیا دے اہم ترین آبی تجارتی علاقیاں چ شمار ہندی اے ۔ ایہہ ایران ، عراق ، کویت تے دوجے عرب علاقیاں نوں اِنڈک ساگر نال ملاوندی اے ۔

خلیج فارس 1980ء توں 1988ء رہن والی ایران عراق جنگ وچ اودوں دنیا دی توجہ دا مرکز بنی جدوں دوناں ملکاں نے اک دوجے دیاں تیل دیاں تنصیبات تے حملے کیتے ۔ 1991ء چ جنگ خلیج فارس دے موقع تے خلیج فارس اک واری فیر جنگ دی زد چ آئی جدوں امریکا نے کویت توں عراق دا قبضہ ختم کرن لئی اس تے اتحادیاں دی مدد نال حملا کردتا ۔

خلیج فارس مچھیاں ، شعب البحر تے موتیاں دی دولت نال مالامال اے پر گزشتہ 3 دہائیاں چ جنگ دے دوران تیل دے رساؤ دی وجہ توں آبی حیات نوں شدید خطرات لاحق نیں ۔

## جغرافیا

دو لکھ 33 ہزار مربع کلومیٹر دی خلیج فارس پانی گلی ہرمز راہیں خلیج عمان نال جڑی ہوئی اے ۔989 کلومیٹر طویل ایہہ خلیج فارس ایران نوں سعودی عرب توں جدا کردی اے تے دوواں ملکاں دے درمیان گھٹ توں گھٹ فاصلا پانی گلی ہرمز تے 56 کلومیٹر اے ۔ خلیج چ پاݨی زیادا ڈونگھا نئیں تے زیادہ توں زیادہ گہرائی 90 میٹر اے تے اوسط گہرائی 50 میٹر اے ۔

خلیج فارس دے ساحلاں تے موجود مُلکاں وچ ایران ، سعودی عرب ، کویت ، عراق ، بحرین ، ،قطر ، عرب امارات ، تے اومان نیں ۔ 

## تیل تے گیس
خلیج فارس تے اسدے ساحلی علاقے دنیا چ تیل دا سب توں وڈازریعہ نیں اس لئی تیل نال متعلقہ صنعتاں ای خطے چ سب توں زیادہ نیں ۔ سمندر چ دنیا دا سبھ توں وڈا آئل فیلڈ السفانیہ وی خلیج عربی چ واقع اے ۔ استوں علاوہ قطر تے ایران وچ گیس دے وڈے ذخیرے وی دریافت ہوئے نیں ۔ اس گیس دی بدولت ای قطر نے بڑی وڈی تعداد وچ مائع قدرتی گیس ایل پی جی تے پیٹرو کیمیکل صنعتاں قائم کیتیاں نیں ۔

## ہور دیکھو
* خلیج فارس 
* خلیج عمان
* خلیج گوادر
* عرب سمندر

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:ایران
گٹھ:رپھڑی صفے
ضلع لنڈی کوتل

**لنڈی کوتل** پاکستان دے صوبہ خیبر دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:خیبر دے ضلعے
خیوا

خیوا وسطی ایشیا دا اک تریخی شہر اے ، جہڑا ہن ازبکستان چ شامل اے ۔ ایہہ شہر قراقم صحرا لاگے اک نخلستان چ آباد اے ۔ خیوا 10ویں صدی عیسوی چ خوارزم شاہی سلطنت دا راجگھر رہیا تے 1873ء ایہہ روسی سلطنت دے زیر تحفظ آگئیا ۔ 1920ء توں 1923ء تک ایہہ خوارزم سویت لوکائی لوکراج دا راجگڑھ رہیا ۔ اس دے مقامی باشندے ازبک تے تاتاری نسل نال تعلق رکھدے نیں ۔

اس دی زمین. صحرائی اے ، جس چ وادیاں تے نخلستان نیں ۔ جنہاں علاقیاں چ آبپاشی دا انتظام اے اوتھے کنک ، چول، کپاہ تے پھل پیدا ہندے نیں ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:ترکستان
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
گٹھ:ازبکستان دے شہر
گٹھ:ازبکستان دے آباد تھاں
داؤدی بوہرہ

**داؤدی بوہرہ** مسلماناں دے شیعہ مسلک دے اسماعیلی فرقے دی اک ٹہنی اے ۔ جہڑے سلطنت فاطمیہ دے ویلے اسماعیلیاں توں وکھرے ہو گئے سن ۔ 
اج کل داؤدی بوہرے پاکستان چ کراچی چ ، ہندستان چ ریاست گجرات تے ممبئی چ تے سری لنکا چ کافی گنتی چ آباد نیں ۔ 
داؤدی بوہرےآں دے کئی عقیدے ٹھیک نئیں تے مسلماناں دے عقیدے توں فرق رکھدے نیں ۔

گٹھ:لوک
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:اسلام
گٹھ:مذہب
گٹھ:مسلماناں دے فرقے
داب

پودے یا رکھ دی ٹاہنی نوں تھلے لفا کے زمین یا گملے چ لگانے نوں داب کیندے نے۔ ٹاہنی دا اوہ ٹکڑا جیڑا زمین یا گملے وچ ہوندا وے اودھے چوں جدوں نکل آندی اے تے اودھوں ٹاہنی نوں رکھ نلوں کٹ دتا جاندا اے اس طرح اک ہور بوٹا لب جاندا اے۔ نمبو، انجیر، انگور، لیچی تے امب نال داب دا ول ورتیا جاندا اے۔
دادا امیر حیدر خان

thumbدادا امیر حیدر خاں اک انقلابی سی جینے ہندستان تے پاکستان دی ازادی لئی کوششاں کیتیاں۔

دادا امیر حیدر 1904 نوں ضلع راولپنڈی دے گراں چ جمیا۔ یتیم ہوگیا تے کاروباری سمندری جعاز چ امریکہ جا اپڑیا۔ اوتھہے او کمنسٹاں نال رل گیا جناں نے اونوں پڑن لئیروس پیج دتا۔ روس توں ہندستان آیاآزادی تے مزدوراں لئی لگا ریا۔ جیل وی گیا۔ پاکستان بنن توں مگروں ایتھے آگیاپر جیل چ آن جان نا گیا۔
اپنے گراں چ کڑیاں منڈیآں لئی سکول بنایا۔
26 دسمبر 1989 نوں راولپنڈی چ مر گیا۔

## بارلے جوڑ
*جیون کعانی
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
خلیج عدن

**خلیج عدن**، جزیرہ نما عرب وچ یمن دے ساحلاں تے براعظم افریقا وچ صومالیا دے درمیان اک خلیج اے جیہڑی انڈک ساگر دا حصہ اے تے شمال مغرب چ آبنائے باب المندب دے ذریعے لال سمندر نال ملی ہوئی اے۔
خلیج عدن، خلیج فارس دے تیل دے ذخائر دی بحری رستے راہیں دنیا دے معاشی مرکزاں تک رسائی دا اہم ذریعہ اے۔ نہر سوئز دے ذریعے ایشیا توں یورپ جان والے بحری جہاز ایتھوں ای گُزر کے لال سمندر تے فیر نہر سوئز وچ داخل ہُندے نیں۔

گٹھ:خلیج عدن
گٹھ:خلیجاں
گٹھ:آبی جغرافیا
داغستان

**داغستان** (Dagestan)، روس دے ماتحت اک وفاقی جمہوریہ اے۔ ایہدا راجگڑھ مخاچ قلعہ اے۔

## ہور دیکھو
* میرا داغستان
* داغستان بغاوت

## حوالے

گٹھ:داغستان
گٹھ:روس دے مسلمان علاقے
گٹھ:روس دیاں مسلم ریاستاں
گٹھ:تریخ داغستان
دانتے

دانتے اٹلی دا اک عظیم شاعر ، فلورنس دے اک غریب گھرانے چ پیدا ہوئیا ۔ 1292ء چ شادی کیتی تے اسدے دو بچے سن ۔ دانتے شہری سیاست چ وی حصہ لیندا سی تے 1302ء اسنوں جلاوطن کردتا گئیا تے اسدی بقیہ عمر خانہ بدوشی چ ای گزری ۔ اسدی غہرہ آفاق تمثیلی نظم " طربیہ خداوندی "یعنی "ڈیوائن کامیڈی " اسدی پہچان بنی ۔ جس چ شاعر دی روح دوزخ ، اعراف تے جنت دا سفر کردی اے ۔ اس سفر چ اسدا رہنما اطالوی شاعر واجل ہندا اے ۔ جنت چ اسدی ہم سفر اسدی محبوبہ بیٹرس ہندی اے ، جہڑی 9 سال دی عمر توں اسدے خیالات چ بسی ہوئی سی ۔ اسدی کتاب " نویں زندگی" جہڑی کہ خوبصورت عشقیہ نظماں دا مجموعہ اے ،اس چ اسنے اپنی داستان محبت بیان کیتی اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک

گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
درفش کاویانی

**درفش کاویانی** قدیم ایرانی سلطنتاں دا جنگی جھنڈا سی ، جس نوں ایرانی ہر جنگ چ اگے اگے رکھدے سن تے اسنوں فتح دی علامت سمجھدے سن ۔

## تریخ

ایہہ جھنڈا کاوہ یاں کارویش ناں دے اک ایرانی لوہار نے بنائیا سی جس دے پتراں نوں ایران دے بادشاہ ضحاک نے قتل کروا دتا سی تے اینہاں دے ڈکرے کرکے اژدھے دے اگاڑی سٹ سٹے سن ۔ کاوہ نے ضحاک دے خلاف بغاوت کیتی تے تخت دے اصلی وارث فریدون نوں تخت تے بٹھائیا ، اس لڑائی چ اس نے جہڑا جھنڈا اتانہہ چکئیا ، اوہ اسدی دی بٹھی دی پھونکنی دے چم نال بنائیا گئیا سی ، اس لئی ایہہ جھنڈا درفش کاویانی دے ناں نال مشہور ہوگئیا ۔ درفش پرانی فارسی چ جھنڈے نوں آکھدے سن ۔

گٹھ:ایران
گٹھ:ایشیا
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
دروالہ

دروالہ یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد