open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ریاست ماندھاتا

ریاست ماندھاتا اک جزیرہ اے، جو کہ ہر پاسے توں پانی وچ گھریا ہویا اے۔   ایہہ ٹاپو بھارت دے صوبے مدھیہ پردیش وچ واقع اے۔ ماندھاتا ٹاپو اندور توں 78 کلومیٹر اتے کھنڈوا توں وی 78 کلومیٹر دور واقع اے۔ ماندھاتا ٹاپو کھنڈوا ضلعے وچ واقع اے۔ ایہہ ٹاپو نرمدا دریا کنارے واقع اے۔ ایہہ ٹاپو ہر پاسے توں پانی نال گھریا ہویا اے۔ اس ٹاپو اپر جان لئی جاں تاں کشتیاں راہیں جایا جاندا اے اتے ہن ندی دے اپر پل بن جان کارن پل رستے وی آواجائی شروع ہو چکی اے۔ اس پل دی ولکھن گلّ ایہہ اے کہ ایہہ پل نرمدا ندی دے اک پاسے توں شروع ہو کے دوجے سرے تکّ ہوا وچ ہی لٹکیا ہویا اے۔ کہن دا مطلب ایہہ اے کہ ندی وچ پل دا کوئی پلر نہیں اے۔ اس ٹاپو دے آلے-دوآلے نرمدا دریا کافی ڈونگھا اے اتے پانی دیاں چھلاں اٹھدیاں رہندیاں ہن۔ گورو نانک دیوَ جی اپنی دکھن دی یاترا (دوجی اداسی) دوران اس ٹاپو اپر آئے سن۔ اس ٹاپو اپر ہی گورو نانک دیوَ جی نے 'دکھنی اونکار' دی بانی اچاری سی۔ اس ٹاپو اپر ہی گورو جی نے اتھوں دے اک مشہور پنڈت جی نال بچن-ولاس کیتے سن اتے پنڈت جی نوں 'اوکار' دے اصلی مطلب دسے سن۔ 

اس ٹاپو اپر گورو نانک دیوَ جی دی یاد وچ گرودوارہ صاحب بنیا ہویا اے۔ اس گرودوارہ صاحب دا ناں 'گرودوارہ گورو نانک دیوَ جی صاحب انکاریشور' اے۔ اس گرودوارہ صاحب وچ شترقی بہت اے اتے اس گرودوارہ صاحب دے فلسفہ کرکے آنند آ جاندا اے۔ ایہہ گرودوارہ صاحب اندور دی کمیٹی ماتحت اے۔ اس گرودوارہ صاحب وچ 1, 2, 3 ویساکھ نوں سالانہ سماگم کروایا جاندا اے۔

اس گرودوارہ صاحب وچ صرف سکھ ہی نہیں جاندے، سگوں ہندو وی جاندے ہن اتے متھا ٹیکدے ہن۔ اس علاقے دے لوک پرانے ویلے توں ہی 'دکھنی اونکار' دی آرتی کردے آ راے ہن۔ انکاریشور ہندواں دا وی مشہور تیرتھ اتھاں اے۔ اتھے انکاریشور مندر وی کافی مشہور اے۔ اس ٹاپو اپر بہت سارے مندر اتے دھرمشالاواں ہن۔ اس ٹاپو اپر باندر اتے پانڈے وی کافی ہن۔

اس ٹاپو دے آلے-دوآلے نرمدا اتے کاویری دریاواں دا میل ہندا اے۔ اصل وچ دوواں دریاواں دے میل کنارے ہی ایہہ ٹاپو وسیا ہویا اے۔ دوروں ویکھن نوں اس طرحاں لگدا اے جویں ایہہ ٹاپو اصل وچ سمندر وچ کوئی پہاڑی ہووے، کیونکہ ہر پاسے توں ایہہ ٹاپو پانی نال گھریا ہویا اے۔

اس ٹاپو اپر اتے ٹاپو توں پہلاں وکھ-وکھ دھرماں اتے جاتاں دے لوکاں ولوں آپو-اپنیاں دھرمشالاواں بنائیاں ہوئیاں ہن۔ دھرمشالاواں اپر آپو-اپنے راجیاں دے بتّ وی بنائے ہوئے ہن، جو کہ کافی سوہنے لگدے ہن۔ ٹاپو اپر جان لئی بنے پل اپر کھڑ کے بڑا سہاونا اتے سندر موسم تے نظارہ نظر آؤندا اے۔ ایہہ ٹاپو اک پہاڑی اپر ہی بنیا ہویا اے اتے کافی سندر اے۔
اس ٹاپو توں ریلوے سٹیشن 12 کلومیٹر دور اے اتے بسّ اس ٹاپو دے نیڑے ہی چلی جاندی اے۔ اس ٹاپو اپر مذہبی ستھاناں دے فلسفہ کرن لئی دور-دور توں شردھالو آؤندے ہن، اتھے اس ٹاپو اپر کافی سارے سیلانی وی آؤندے ہن۔ اس ٹاپو اتے آلے-دوآلے دے دہدف نظارے سیلانیاں دا من موہ لیندے ہن۔ اس ٹاپو دے نال وہندے دریا نرمدا وچ شردھالو اتے سیلانی کشتیاں وچ سیر کردے ہن اتے قادر دی قدرت توں بلہارے جاندے ہن۔

گٹھ:ریاستاں
ریاست دھارا

**ریاست دھارا** برطانوی ہند دی اک چھوٹی جہی ریاست سی ۔جو اج دے بھارت دے صوبے مدھیہ پردیش وچ سی ۔

ریاست دھارا اتے دھارا نگری نوں اجکل بیٹما صاحب کیہا جاندا اے۔   گرودوارہ باؤلی صاحب بیٹما مدھیہ پردیش صوبے دے ضلع اندور دی تحصیل دیپالپور وچ واقع اے اتے بیٹما قصبہ اندور توں 30 کو کلومیٹر دی دوری اپر واقع اے۔

گٹھ:ریاستاں
ریفرنڈم

**ریفرنڈم** یا **استصواب رائے** کسے موضوع تے کسے دیس یا علاقے دے رجسٹرڈ ووٹراں دی رائے جانچݨ دا عمل اے۔ ریفرنڈم دے ذریعے حکومت دیاں پالیسیاں یا مجوزہ قنون دے بارے چ لوکاں دی رائے معلوم کیتی جاندتی اے۔

گٹھ:سرکار
سوجیوݨ ناواں

**سو جیون ناواں** ، **آپ بیتی** یا **ہڈبیتی** کسے انسان دے جیون دی کہانی ہندا اے جو اس ولوں آپ ای لکھیا جاندا اے۔ ایہہ اپنے ہڈبیتے تجربے نوں دسن دا سبھ توں آسان زریعہ اے۔ ایہدے راہیں لکھاری اپنے جیون، محول، اہم واقعات، وچاردھارا، نجی تجربہ، اپنے گناں اوگناں تے اپنے ویلے دیاں سماجی تے سیاسی حالتاں نوں پاٹھکاں دے ساہمنے پیش کردا اے۔

گٹھ:کتاباں
گٹھ:لکھاری
وزیر اعلا

**وزیر اعلا**  کسے مُلک دی تھللی اکائی یا صوبے دا بڑا حکومتی عُہدے دار ہُندا اے۔ پارلیمینٹری نظام چ وزیر اعلا صوبائی حکومت دا سربراہ ہُندا اے۔ وزیراعلا دے عہدے نوں وزارت اعلا کہیا جاندا اے تے ایہ عہدا عمومن کسے سیاست دان کول ہُندا اے۔ نیم صدارتی نظام حکومت چ وزیر اعلا ایہجیا عہدے دار ہُندا اے جیہڑا گورنر دے احکامات نوں نافذ کرن لئی کم کردا اے۔ پاکستان دے آئین چ گورنر تے وزیر اعلا دوناں دا ذکر کیتا گیا اے۔ پارلیمینٹری نظام چ وزیر اعلا ای انتظامی امور دا سربراہ ہُندا اے تے اوہ صوبے دا انتظام چلاوندا اے تے گورنر صوبے دا دا دستوری سربراہ ہُندا اے۔

گٹھ:سرکار
گٹھ:سرکاری عہدے
رستم پاشا

**رستم پاشا** (Rüstem Pasha) (1505ء–10 جولائ‏ی 1561ء) اک عثمانی سیاستدان سی جس نے سلطان سلیمان دے عظیم وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ 

اوہدا شمار سلطنت عثمانیہ دے سبھ توں زیادہ بااثر تے کامیاب عظیم الشان وزیراں وچ ہُندا اے۔

## حوالے

گٹھ:حکومت سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
ریاست کولہاپور

**ریاست کولہاپور** برطانوی ہند وج بمبئی پریزیڈنسی دے تحت اک مراٹھا نوابی ریاست سی۔ ایہ ریاست بڑودا، ریاست گوالیار تے ریاست اندور دے بعد چوتھی اہم مراٹھا ریاست سی۔

**کولہاپور** برصغیر دی اک پرانی ریاست سی ۔

مشہور شہر کولہاپور اصل وچ برطانوی ہند دی اک پرانی ریاست اے۔ 
## تریخ
اس ریاست دے اتہاس بارے بھاویں ودھیرے جانکاری دین وچ اتہاس دے پنے خاموش ہن پر پھر وی ایہہ منیا جاندا اے کہ ایہہ ریاست 1707 عیسوی وچ ہوند وچ آئی۔ اصل وچ ایہہ وی اک مراٹھا ریاست سی، جویں بڑودا ریاست، گوالیار ریاست وغیرہ ریاستاں وی مراٹھا سامراج دیاں ہی حصہ کہلاؤندیاں سن، اویں ہی کولہاپور ریاست وی اہم ریاست سی۔ کولہاپور ریاست نوں 19 توپاں دی ریاست وی کیہا جاندا سی، کیونکہ اتھوں دے راجے کول 19 توپاں سن، جنہاں نال اس نوں سلامی دتی جاندی سی۔ کولہاپور ریاست دا جھنڈا نارنگی رنگ دا سی تے اوہ کافی سوہنا لگدا ہندا سی۔
## دھرم
کوہلاپر نوں دکھن دا وارانسی کیہا جاندا اے۔ پنچگنگا دے نیڑے چھوٹی جہی پہاڑی برہماپری توں اس دی قدامت تے شالینتا دا پتہ لگّ جاندا اے۔ اس تھاں توں پرانے شلپ اتے رومن سکے ملے ہن۔ ایہہ وی کیہا جاندا اے کہ کولہاپور ریاست بدھ دھرم دا شروعاتی مرکز سی پر اتھے نوویں صدی وچ ہندو دھرم دا وی کافی اثر سی، جس دا پتہ اتھے نوویں صدی توں واقع مہالکشمی مندر توں لگدا اے۔
## کلہاپوری چپل
کولہاپور  اپنیاں کولہاپوری چپلاں کر کے بوہت مشہور اے ۔
 
## آبادی
سال 2011 دی جنگننا دے مطابق اس ویلے کولہاپور  شہر دی آبادی 4,86,183 اے اتے کولہاپور ضلعے دی آبادی 35,15,413 اے۔

جے پرانی ریاست کولہاپور دی آبادی دی گلّ کیتی جاوے تاں اس ویلے اس ریاست دی آبادی 9,10,011 سی اتے اس ریاست دا رقبہ 109.2 مربع کلومیٹر وچ پھیلیا ہویا سی۔
## پرانے نشان
اس ریاست دیاں پرانیاں نشانیاں اجے وی جدید کولہاپور شہر وچوں ملدیاں ہن۔ پرانے ویلے توں ہی کولہاپور اک کھیتی پردھان علاقہ اے۔ اس توں علاوہ اجکل کولہاپور صنعتی علاقہ اتے ونج وچ اُگھا تھاں رکھدا اے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## بیرونی جوڑ
* Kolhapur History and Genealogy royalark
* Mumbai and Princely States Heraldry

گٹھ:ریاستاں
گٹھ:برصغیرگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
بڑے غلام علی خاں

**بڑے غلام علی خان**  پٹیالا گھرانے دے گائیک سن۔

گٹھ:پنجابی گائیک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
ہانگ کانگ ڈزنی لینڈ

ہانگ کانگ ڈزنی لینڈ ہانگ کانگ دا اک تفریحی پارک اے ۔

## حاضری

## ایہہ وی ویکھو
 

## حوالے
 

 
گٹھ:ہانگ کانگگٹھ:چین
گوہاٹی ریلوے سٹیشن

گواہاٹی ریلوے سٹیشن گوہاٹی، آسام دے مرکز وچّ واقع اے۔ گواہاٹی ریلوے سٹیشن دے بالکل پچھے آسام سٹیٹ ٹرانسپورٹ کارپوریشن دا بسّ اڈا اے۔ ایہہ گواہاٹی دے پلٹن بازار دے طور تے وی جانیا جاندا اے جتھوں زیادہ تر پرائیویٹ بسّ کمپنیاں گواہاٹی نوں صوبے تے باقی صوبیاں اتے اتلے چڑھدے نال جوڑن دا کم کردیاں ہن۔

گواہاٹی جنکشن تے آواجائی گھٹاؤن لئی، شہر دے اک ہور ریلوے سٹیشن مالاگا وچ کمکھائی ریلوے سٹیشن اے۔ لگبھگ سبھ نویاں پیش کیتیاں ریلگڈیاں کاماکھیا سٹیشن توں چلیاں جاندیاں ہن۔ شیلانگ ولّ ریلگڈیاں دی شروعات کرن لئی بیلٹولا (گوہاٹی دے دکھنی حصے وچ) وچ اک نواں ریلوے سٹیشن بناؤن دی سکیم سی۔ سکیم نوں آخری روپ دتا گیا اے اتے اجے وی عمل وچّ اے۔

## ہور سٹیشن

شہر دے پہنچیوگ علاقے دے اندر اتے اس دے آسپاس نرینگی، نیو گوہاٹی، عذرا، امنگوں، چانجسی، ڈگر اتے اگٹھوری دے نام نال کجھ ہور سٹیشن ہن۔

- کاماکھیا جموں ریلوے سٹیشن: ایہہ سٹیشن شہر دے مرکز توں تقریباً 10 کلومیٹر دی دوری تے واقع اے اتے ایہہ سیلانی دیوی کمکائی دے کاماکھانے مندر دا دورہ کرن لئی اک پسندیدہ تھاں اے۔

- نارنگی ریلوے سٹیشن: ایہناں نرینگی سٹیشناں وچ صرف اتر-پوربی صوبےآں  توں آؤن والیاں ٹریناں نوں روکن لئی ورتیا جاندا اے۔

- نواں گواہاٹی ریلوے سٹیشن: ایہہ سٹیشن ڈھوآ ڈھوائی دیا سنوجواناں لئی ورتی جاندی اے کیونکہ ایہہ گوہاہاٹی رفائینری نیڑے اے۔

- ازارا ریلوے سٹیشن: ایہہ سٹیشن لوکپریت گوپیناتھ بورڈولوئی قومانتری ہوائی اڈے دے نیڑے اے۔

- امین گاؤں ریلوے سٹیشن: ایہہ شہر دے شمالی پاسے پرانا سٹیشن سی جدوں ساراہیبت برج نہیں بنیا سی۔

- اگرتھی ریلوے سٹیشن: سٹیشن اگرتھی، بھارتی تکنیکی سنتھاں گواہاٹی دے نیڑے شمالی گواہاٹی ولّ اے۔

## ٹریناں

گواہاٹی ریلوے سٹیشن   توں چلن/بند ہون والی کجھ اہم ریلگڈیاں

## حوالے

گٹھ:بھارتی ریلاں
چندر پرکاش راہی

**چندر پرکاش راہی** اک پنجابی لکھاری اے جو انگریزی وچّ لکھدا اے۔

## زندگی
چندر پرکاش راہی دا جدی شہر کھنہ، پنجاب (بھارت) اے۔ ہندستان دی ونڈ (1947) دے ویلے اوہ ساڈھے تیراں سال دی عمر دا لڑکا سی۔ اپنی پڑھائی پوری کرن دے بعد اوہ اک سکول استاد بن گیا، اتے اسنے دیہاتی، نیم-شہری اتے شہری علاقےآں وچّ 35 سال انگریزی پڑھائی۔بعد وچّ اوہ پٹیالہ وسّ گیا۔

## کتاباں
* *Wounds of Partition — The Mourning and Other Stories*
* *The Journey of A School Teacher*
* *Tenses and Grammatical Concepts in English*

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
اُتم سنگھ بھولاناتھ

**اُتم سنگھ بھولیتیم** 20ویں صدی دے ستویں اٹھویں دہاکے دا مشہور پنجابی گائیک تے گیت کار اے جسنے پنجاب سنکٹ دے دہشتی دناں وچّ وی گانا جاری رکھیا۔ مشہور پنجابی گائیک کرتار سنگھ رملا اسدے ہی شریکے وچوں اے۔

## جیون
اُتم سنگھ بھولاناتھ دا جم ونڈ توں باراں سال پہلاں ضلع لاہور دے تھانا رائیونڈ ماتحت پیندے پنڈ ہنڈال وکھے پیؤ سہاوا سنگھ تے ماں حکم کور دے گھر ہویا۔ بچپن توں ہی اسنوں گراموفون تیے توے سنن دا شونق سی تے سے شونق نے اسنوں گاؤن لئی راعب کیتا۔ اسنے اپنی مڈھلی پڑھائی پنڈ دے ہی پرائمری سکول توں کیتی تے نال نال ہی پنڈ دے مسلمان توں ہرمونیئم سکھنا شروع کر دتا۔ اسدے پروار نوں ونڈ دا وی سنتاپ بھوگنا پیا جس وچّ اسدے ماں پیؤ دی موت ہو گی۔ اسنوں بھولاناتھ دا تخلص اسدی ماں نے ہی دتا۔ پچی سال دی عمر وچّ سدا ویاہ دیال کور نال ہویا۔ انھاں دے گھر چار پتراں تے اکّ دھی نے جم لیا پر چار پتاں وچوں کوئی وی نہ بچ سکیا۔

## گائیکی دا سفر
ریڈُیو دے گیت سنن نے ہی اسدے اندر خود ریڈُیو تے گاؤن دی لالسا جگائی۔ جس لئی اوہ جالندھر دے ریڈُیو شٹیشن پہنچیا۔ اسدی محنت دا ملّ پیا تے دناں وچّ ہی ریڈُیو تے اسدے گیت مقبول ہون لگے۔ استوں بعد اس دے من وچّ کالے تویاں تے گیت ریکارڈ کران دی خواہش پیدا ہوئی۔ جس لئی اوہ کرتار سنگھ رملے نال بابو سنگھ مان کول گیا،بابو سنگھ مان نے ایہ شرط رکھی کہ اوہ اسدے لکھے گیت ریکارڈ کروایگا پر اُتم سنگھ نے اس گلوں منع کر دتا کیونکِہ اوہ خود دے لکھے گیت ہی ریکارڈ کرانا چاہندا سی۔ جس لئی اسنوں دلی جانا پیا تے پھر اسدے گیت ایچ ایم وی کمپنی نے ریکارڈ کیتے تے ہولی ہولی گائیکی اسدی آمدنی دا سروت بنن لگی۔

## گیت
* میرا کم نہ گلی دے وچّ کائی، میں آواں جاواں تیریے بدلے
* رکھیا کوارا مینوں، تیرے لاریاں
* ساڈے لکھی نہ لیکھاں وچ گھر والی، ربا تیرا ککھّ نہ رہے
* میں ساں پینڈو آدمی لدھیانے آیا، پہلی واری شہر دا میں درشن پایا

## حوالے

http://epaper.dainiktribuneonline.com/1204567/Filmnama/ST_13_May_2017#dual/2/1
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی گائیک
مفتی محمد سعید

**مفتی محمد سعید** (12 جنوری 1936 – 7 جنوری 2016) بھارت دے جموں اتے کشمیر راج دے وزیر اعلی سن۔ اوہ جموں اتے کشمیر پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے پردھان سی۔ اوہ بھارت دے وزیراعظم وی رہے۔

## حوالے

گٹھ:کشمیری شخصیتاںگٹھ:کشمیر
گلگت بلتستان دے وزیر اعلا

**وزیر اعلا گلگت بلتستان** (انگریزی: Chief Minister of Gilgit Baltistan)، پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان د‏‏ی صوبائی حکومت دا سربراہ ہُندا ا‏‏ے، جیہدا اِنتخاب گلگت بلتستان اسمبلی کَردی ا‏‏ے۔ 

گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:حکومت گلگت بلتستان
بھارت دے وزیراعظم

**بھارت دے [[وزیر اعظم|وزیر اعظماں]] دی لسٹ** ہیٹھ لکھے مطابق اے:

pmindia.gov.in

گٹھ:بھارت سرکار
گٹھ:سرکاری عہدے
گٹھ:سرکار
فلمفیئر ایوارڈ

**فلمفیئر انعام** تقریب بھارتی سنیمے دے اتہاس دیاں سبھ توں پرانے اتے مکھ واقعےآں وچوں اک رہی اے۔۔ اس دی شروعات 1954 وچّ ہوئی جدوں قومی فلم انعام دا وی قیام ہوئیا سی۔ ایہہ انعام ناظرین اتے جیوری دے میبراں دیاں ووٹاں دی بنیاد تے ہر سال دتے جاندے ہن۔

## اتہاس
اس دی شروعات فلمفیئر وچّ لوکاں نوں پیارے اداکار اتے اداکارہ اتے کرائے گئے ناظرین دیاں ووٹاں ولوں 1953 وچّ ہوئی سی جدوں تقریباً 20,000 ناظرین نے اس وچّ حصہ لیا سی۔ 21 مارچ 1954 نوں ہون والے پہلے انعام تقریب وچّ صرف پنج انعام رکھے گئے سن جس وچّ دو بیگھہ زمین نوں سبھ توں ودھیا فلم، سبھ توں ودھیا ڈریکشن لئی بمل رائے (دو بیگھا زمین)، سبھ توں ودھیا اداکاری لئی دلیپ کمار (داغ)، سبھ توں ودھیا اداکارہ لئی مینا کماری (بیجو باورا) اتے اس فلم وچّ سبھ توں ودھیا سنگیت لئی نوشاد نوں انعام دتے گئے سن۔

## انعام
ہن ایہناں انعاماں دی گنتی ودھ کے 31 ہو گئی اے۔ اس توں بناں کرٹکس اوارڈ وی دتے جاندے ہن جسدے فیصلے وچّ ناظرین نہیں شامل ہو سکدے۔ فلماں دے نقاد اس دا فیصلہ کردے ہن۔

#### انعاماں دی لسٹ
* فلم فیئر ایوارڈ
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا ڈریکٹر
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکارہ انعام
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا معاون اداکار
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا معاون اداکارہ
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا  ہیرو
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا مزاحیہ اداکار
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا نواں اداکار
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا نویں اداکارہ
* فلمفیئر سبھّ توں ودھیا سنگیتکار
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا گیت کار
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا پلے بیک گائیک
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا پلے بیک گائیکہ
* فلمفیئر سبھ توں ودھیا کہانی

## حوالے

 

گٹھ:بالیوڈ
گٹھ:فلمفیئر انعام
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
فلمفیئر سبھ توں ودھیا اداکار انعام

جیتوآں دی لسٹ

## تفضیلی

## اک تو‏ں زیادہ نامزدگیاں
* **32 نامزدگیاں**: امیتابھ بچن
* **25 نامزدگیاں**: شاہ رخ خان
* **19 نامزدگیاں**: عامر خان
* **18 نامزدگیاں**: دلیپ کمار
* **14 نامزدگیاں**: راجیش کھنہ، ریتیک روشن
* **11 نامزدگیاں**: سنجیو کمار، سلمان خان
* **8 نامزدگیاں**: انیل کپور، رنبیر کپور
* **7 نامزدگیاں**: اکشے کمار

## اک تو‏ں زیادہ فاتح
* **8 مرتبہ فاتح**: دلیپ کمار، شاہ رخ خان
* **5 مرتبہ فاتح**: امیتابھ بچن
* **4 مرتبہ فاتح**: ریتیک روشن
* **3 مرتبہ فاتح**: راجیش کھنہ، نصیر الدین شاہ، عامر خان، رنبیر کپور
* **2 مرتبہ فاتح**: دیو آنند، راج کپور، اشوک کمار، سنیل دت، سنجیو کمار، انیل کپور، رنویر سنگھ

## لسٹ

### 1950 ء د‏‏ی دہائی

### 1960 ء د‏‏ی دہائی

### 1970 ء د‏‏ی دہائی

### 1980 ء د‏‏ی دہائی

### 1990 ء د‏‏ی دہائی

### 2000 ء د‏‏ی دہائی

### 2010 ء د‏‏ی دہائی

### 2020 ء د‏‏ی دہائی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Best Actor list from Filmfare 

گٹھ:فلم فیئر اعزازات
گٹھ:فلم فیئر اعزاز برائے مرکزی اداکار

## ہور ویکھو
* فلم فیئر اعزازات
* فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ
* بالی وڈ
* بھارتی سنیما

گٹھ:فلمفیئر انعام
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:فلم ایوارڈز
شارل بودیلیر

**شارل پیئیر بودیلیر** (فرانسیسی: Charles Pierre Baudelaire; ; 9 اپریل 1821–31 اگست 1867) اک فرانسیسی شاعر، فن نقاد اتے ایڈگر ایلن پو نوں فرانسیسی وچّ ترجمہ کرن وچّ موڈھی سی۔ اسدی سبھ توں مشہور کرت لے فلر دُو مال (برائی دے پھلّ) وچّ جدید اتے صنعتی پیرس وچّ خوبصورتی دی بدل رہی نیچر درسائی گئی اے۔

گٹھ:فرانسیسی شاعر
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
پال سلطنت

**پال سلطنت** مہاراجہ ہرش دے ویلے توں بعد توں شمالی بھارت دی حکمرانی دا نشان قنوج نوں منیا جاندا سی۔ بعد وس ایہہ رتبہ دلی نوں حاصل ہویا۔ **پال سلطنت** دی نیہہ 750ء وچ *گوپال* ناں دے راجے نے رکھی۔ دسیا جاندا اے کہ اس علاقےوچ پھیلی بدامنی نوں روکن دے لئی کچھ پرمکھ لوکاں نے اسنوں راجے دے روپ وچ چنیا۔۔ اس طرحاں نال راجے دی چون اک خلاف دستور واقعہ سی۔ اسدا مطلب شاید ایہہ اے کہ گوپال اس علاقے دے سارے لوکاں دی حمایت حاصل کرن وچ کامیاب رہا اتے اس نال اسنوں اپنی حثیت مضبوط کرن وچ وی بہت مدد ملی۔

پال راجٹبر دا سبھ توں مہان راجہ گوپال دا پتر دھرمپال سی۔ اسنے 770ء توں لیکے 810ء تکّ راج کیتا۔ قنوج تے راج کرن لئی کوشش اسے دی حکمرانی دور وچ ہوئی۔ اس ویلے دے حکمراناں دی مانتا سی کہ جو قنوج دا راجا ہووےگا، اسنوں سارے شمالی بھارت دے بادشاہ دے روپ وچ مانتا دتی جاوے گی۔ قنوج اتے راج دا اک مطلب ایہہ وی سی کہ اس راجے دا، اتلی گنگا گھاٹی اتے اسدے وڈے قدرتی وسائل  اتے وی قبضہ ہو جاویگا۔ پہلاں پرتہار حاکم وتسراج نے دھرمپال نوں ہرا کے قنوج تے قبضہ حاصل کیتا۔ پر اسے ویلے راشٹرکوٹ سمراٹ دھرو، جو کہ گجرات اتے مالوے اتے راج قائم کرن لئی پرتہاراں نال لڑائی کر رہا سی، اسنے شمالی بھارت تے دھاوا بول دتا۔ کافی تیاریاں توں بعد اسنے نرمدا دریا پار کرکے اجکلّ دی جھانسی نام دی تھاں دے نیڑے وتسراج نوں جنگ جوچ ہرا دتا۔ استوں بعد اس نے اگے جاکے گنگا گھاٹی وچ دھرمپال نوں ہرایا۔ ایہناں جتاں توں بعد ایہہ راشٹرکوٹ سمراٹ 790 وچ دکھن نوں واپس آ گیا۔ اویں لگدا اے کہ کنوج اتے اختیار حاصل کرن دی اسدی کوئی خواہش نہیں سی اتے ایہہ صرف گجرات اتے مالوے نوں اپنے قبضے ہیٹھاں کرن لئی پرتہاراں دی طاقت نوں ختم کر دینا چاہندا سی۔ اوہ اپنے دوہاں کماں وچ کامیاب رہا۔ ادھر پرتہاراں دے کمزور پے جان نال دھرمپال نوں بہت فائدہ ہویا۔ اوہ چھیتی ہی اپنی ہار توں اٹھ کھڑیا اتے اس نے اپنے اک بندے نوں کنوج دی گدی تے بٹھا دتا۔ اتھے اس نے اک وڈا دربار وی کھڑا کیتا۔ جس وچ نیڑے-تیڑے دے علاقےآں دے کئی چھوٹے راجیاں نے حصہ لیا۔ اس وچ گندھارا (لہندا پنجاب اتے کابل وادی)، مدر(مرکزی پنجاب)، چڑذدا راجستھاں اتے مالوا دے راجے شامل سی۔ اس طرحاں دھرمپال نوں صحیح معنے وچ اترپتھسوامن کیہا جا سکدا اے۔ پرتہار سامراج نوں اس نال بہت دھکہ لگیا اتے راشٹرکوٹاں توں ہار جان توں بعد وتسراج دا نام کِتے سنیا نہیں گیا۔
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
ڈورے مون

```javascript
== حوالہ جات ==
<references>











</references>
```
**ڈوریمون** (جاپانی:ドラえもん)  اک جپانی منگا لڑی اے جیہنوں فجیکو فجیؤ دی منگا ٹولی ولوں لکھیا تے بنایا گیا اے۔ اس لڑی دے مشہور اینیمیشن کارٹون وی نشر ہو چکے ہن۔ اسدی کہانی اک روبوٹ بلی ڈوریمؤن دوالے گھمدی اے جو کہ 22ویں صدی چوں نوبتا نوبی دی مدد کرن لئی آیا اے۔

ڈورے مون منگا لڑی دسمبر 1869 وچ چھ میگزیناں وچ چھاپی گئی۔اصل لڑی وچ کل 1,345 کہانیاں بنائیاں گئیاں ہن جنہاں نوں شوگاککن ولوں ٹینٹومشی منگا اُتے چھاپیا گیا اے۔ ڈوریمون دیاں قسطاں نوں انگریزی وچ رلیز کرن لئی 1980 دے ادھ وچ  ٹرنر بروڈکاسٹنگ سسٹم نے حق خرید لئے سن پر بعد وچ بنا کوئی وجہ دسے رد کر دتے۔ جولائی 2013 وچ اس منگا لڑی نوں ایمازون کنڈل ای-بکّ وچّ انگریزی وچّ مہیا کروایا گیا۔ ایہہ ہن تکّ دی سبھ توں ودھ وکن والی منگا لڑی اے جس دیاں ہن تکّ 10 لکھ توں ودھ نقلاں وک چکیاں ہن۔

ڈوریمون منگا لڑی نوں 1973 وچ جاپان کارٹونسٹ ایسوسی ایشن اوارڈ 1982 وچ شوگککن منگا اوارڈ اتے 1997 وچّ اوسامو ٹیزوکا کلچر اوارڈ ملیا۔ مارچ 2008 وچّ جاپان دے وزیر خارجہ نے ڈوریمون نوں دیس دا پہلا اینیمے امبیسڈر اعلانیا۔ بھارت وچّ اس نوں ہندی، تیلگو اتے تامل بولی وچّ نشر کیتا گیا اے اتے اتھے اس اینیمے لڑی نوں بچیاں ولوں کافی پسند کیتا گیا۔ اس طرحاں ڈوریمون اینیمے نے نکلوڈیئن کڈز چوئز اوارڈ انڈیا حاصل کیتا۔ 2002 وچّ ٹائم ایشیا میگزین ولوں کیتے سروے وچّ اسنوں "ایشیائی ہیرو" کیہا گیا۔  ٹی۔وی آشی  ولوں کیتا گیا انگریزی ترجمہ ڈزنی ایکس ڈی نے 7 جولائی 2014 توں امریکہ وچّ دکھاؤنا شروع کیتا گیا۔ 17 اگست 2015 نوں بومرینگ یوکے اُتے وی اسدا نشریہ شروع ہویا۔  

## ناں
ڈورےمون دا ناں دو شبداں - ڈورا اتے ایمون دا ملاپ اے۔ ایہناں وچوں ڈورا شبد کاٹکانا جدکہ ایمون ہراگانا وچوں لے کے ورتیا گیا اے۔

## کہانی
ڈوریمون نوں سواشی نوبی ناں دا اک منڈا ویلے وچّ پچھے بھیج دندا اے تاں جو اپنے پیؤ دے دادے نوبیتا دے حالاتاں نوں سدھار سکے اتے اس طرحاں اسدیاں اگلیاں پیڑھیاں چنگا جیون جی سکدیاں ہن۔ انجھ تاں نوبیتا نوں کوئی دقت نہیں ہندی پر اسدے جماعت وچوں گھٹّ انک آؤن اتے اسدی سستی ہی زیادہ وڈی سمسیا اے جس کرکے اسدے متر اسنوں چڑھاؤندے رہندے ہن۔ اسدیاں ایہناں خامیاں کارن اسدے پروار نوں مستقبل وچّ پیسے سبندھی دقتاں پیش آؤندیاں ہن۔ نوبی پروار نوں دھن پکھوں مضبوط کرن لئی سواشی پہلاں تاں اک طاقتور روبٹ بھیجنا چاہندا اے تاں جو اوہ نوبیتا دی رکھیا کر سکے پر بعد وچّ کسے دی صلاح لے کے اوہ روبو-بلی ڈوریمون نوں بھیجن دا نرنا لیندا اے۔

ڈوریمون کول اک جیب ہندی اے جس وچّ اوہ اپنے کھڈونے، دوائیاں، اتے سند ، جو کہ اسنے مستقبل چوں منگوائے ہن، اوہناں نوں سنبھال کے رکھدا اے تے ایہناں نوں 'گیجٹ' کہہ کے سنبودھت کردا اے۔ ایہناں وچوں ادھے کو گیجٹ تاں گھریلو جاپانی وستاں ہی ہندیاں ہن پر زیادہ تر کلپت سائنسی سند ہندے ہن۔ اس لڑی وچّ ہزاراں دی گنتی وچّ گیجٹ دکھائے گئے ہن اتے سبھ توں عامَ گیجٹ بیمبو کوپٹر تے "اینیویئر ڈور" بھاڑ کتے وی پہنچن والا دروازہ ہن۔

نوبیتا دی سبھ توں قریبی دوست شزوکا مناموٹو ہندی اے۔ نوبیتا نوں ہمیشہ تکیشی گوڈو عرف جیان اتے اسدے دوست سنیو ہونیکاوا ولوں تنگ کیتا جاندا اے۔ ڈوریمون دی کہانی وچّ نوبیتا دی ہر مشکل دے حلّ لئی ڈوریمون ولوں اسنوں اک گیجٹ دتا جاندا اے۔

گٹھ:کارٹون
گٹھ:جاپانی اینیمے
میہر سنگھ علیپور

**بابا میہر سنگھ علیپور** بھارت دی آزادی تحریک دا اک انگولیا آزادی کارکن اے جسنے غدر لہر، ببر اکالی لہر، ہندستان چھڈو تحریک وچّ اہم حصہ پایا تے ساری عمر آزادی لئی جدوجہد کیتی۔

## مڈھلا جیون تے آزادی تحریک
بابا میہر سنگھ علیپور دا جم 1885 وچّ پنڈ علیپور نیڑے ہریکے ضلع امرتسر(ہن ترنتارن) وچّ پیؤ گلاب سنگھ، ماں چند کور دے گھر ہویا۔ 13 اپریل 1919 نوں جلیانوالہ باغ وچّ وساکھی دی تقریب دی تیاری ہتّ بابا جی 8 دن پہلاں ہی رسداں گڑ، چھولے لے کے پہنچ گے۔ اس دن دی گولیباری وچّ بابا جی وی شامل سن جنہاں نے باقیاں دی طرحاں کھوہ وچّ چھال مار دتی جس کارن بری طرحاں زخمی ہو گے۔ اہناں نے کافی سماں غدر لہر دے کارکن دے طور تے کم کیتا۔ 1920 وچّ ببر اکالی لہر وچّ شامل ہو گے۔ 1924 وچّ بھائی پھیرو سنگھ مورچے وچّ گرفتاری دتی تے ملتان ضلعے وچّ 2 سال 6 مہینے دی قید کٹی۔ 1942 وچّ مہاتما گاندھی دی بھارت چھڈو تحریک وچّ ودھ-چڑھ کے حصہ لیا۔

بھارت دے آزاد ہون توں بعد پنجاب دے او ویلے مکھ منتری پرتاپ سنگھ کیروں نے بابا جی نوں نشان پتر تے بھارت چھڈو تحریک لہر دا کارڈ دتا۔ استوں بعد وزیراعظم اندرا گاندھی نے بابا جی نوں تانمر پتر نال نوازیا گیا۔ 3 جولائی 1974 نوں چلانا کر گے۔ ہر سال 20 ہاڑ نوں ہناں دے پنڈ علیپور وکھے اہناں دی سمادھ تے اہناں دی برسی منای جاندی اے۔

## حوالے

http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20170523/8/1/121.cms

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گردوارہ دیوان خانہ

**گردوارہ دیوان خانہ** لاہور شہر دی چونا منڈی وچ واقع اے، جو موجودہ ویلے پاکستان وچ اے۔ ایہہ گرو رام داس دا جم تھاں اے۔

گرو رام داس دے پُوروَج لاہور دے نواسی سن۔ اس دے احاطے دے اندر دیوان خانح گرو ارجن دیو  وی سی۔ گرو رام داس جی دے وڈے وڈیرے لاہور دے سن۔ جدوں گورو رام داس جی امرتسر جا کے وسّ گئے تاں باقی پروار لاہور وچّ ہی رہندا سی۔ جدوں گرو رام داس  دے بھائی سہاری مل نے اپنے بیٹے دا ویاہ کیتا تاں گرو رام داس جی خود تاں نہ جا سکے۔ اوہناں نے بیٹے ارجن دیو جی نوں بھیج دتا اتے کیہا کہ جدوں تکّ اسیں بلاوہ نہ بھیجیئے واپس نہیں آؤنا۔ اس لئی گرو ارجن دیو لاہور وچّ اس دیوان خانے وچّ رہن لگّ پئے۔ کافی عرصے تکّ بلاوہ نہ آیا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ گردوارے
گٹھ:گردوارے
گٹھ:عبادت گاہاں
قومی جانوراں دی لسٹ

ایہہ **قومی جانوراں** دی لسٹ اے:

## قومی
} *(قومی جانور)* || 
|-
|چکور *(قومی پنچھی)* || 
|-
|سندھ ندی ڈالپھن *(قومی سمندری تھندھاری)* || 
|-
|مگرمچھ *(قومی بھجنگم)* || 
|-
|مہانشیر *(قومی مچھی)* || 
|-
|بوفو سٹومیٹکس *(قومی جلتھلی)* || 
|-
||| فلسطینی سورج-پنچھی || 
|-
| || ہارپی عقاب || 
|-
|rowspan="2"| || Dugong *(national marine mammal)* || 
|-
|سرگ پنچھی || 
|-
| || پینپس لومبڑ || 
|-
|rowspan="2"| || بکونجا *(قومی جانور)* || 
|-
|اینڈیائی پتھری ککڑ *(قومی پنچھی)* || 
|-
|rowspan="3"| || کاراباؤ *(قومی جانور)*||
|-
|Philippine Eagle *(national bird)* || 
|-
|دودھ-مچھی (بنگس) *(قومی مچھی)* || 
|-
|rowspan="3"| || بیلک عقاب || 
|-
|چٹا سارس || 
|-
|یورپی جنگلی سانھ || 
|-
|rowspan="3"| || ڈریگن || 
|-
|بارسیلوس ککڑ||
|-
|ابیریائی بگھیاڑ || 
|-
| || کوکی||
|-
| || اورکس||
|-
| || لنکس (کالے کناں والا باگھڑبلا) ||
|-
|rowspan="2"| || روسی بھالو || 
|-
|دو-سری عقاب || 
|-
| || افریقی چترا || 
|-
| || وروٹ باندر ||
|-
| || سینٹ ونسینٹی طوطا || 
|-
|rowspan="4"| || عربی گھوڑا||
|-
| عربی بگھیاڑ||
|-
| عربی سوہی لومبڑی||
|-
| اوٹھ || 
|-
|rowspan="3"| || چٹا عقاب ||
|-
| باز||
|-
| بگھیاڑ || 
|-
| || دھاریدار ڈالفن || 
|-
| || ببر شیر||
|-
| || چترا||
|-
|rowspan="3"| || سپرنگباک روجھ ||
|-
|افریقی ہاتھی || 
|-
|نیلا سارس || 
|-
| || باگھ||
|-
| || افریقی مچھی عقاب||
|-
|Rowspan="2"| || سانھ||
|-
|سپینی شاہی عقاب || 
|-
|rowspan="3"||| |ببر شیر *(قومی تھندھاری)* ||
|-
|Jungle Fowl *(قومی پنچھی)*  ||
|-
|Troides darsius *(قومی تتلی)* || 
|-
| || تھامسن ہرن ||
|-
|rowspan="3"| || شیر||
|-
|بارسنگا||
|-
|ڈالیکارلی گھوڑا||
|-
|rowspan="2"| || Formosan Black Bear || 
|-
|فارموسی نیلی گٹار || 
|-
| || جراف || 
|-
| || تھائی ہاتھی||
|-
| || دریائی گھوڑا || 
|-
|Rowspan="2"| || سندوری سارس || 
|-
|لال-سراخی چاچالاکا || 
|-
|Rowspan="6"| || Grey Wolfسلیٹی بگھیاڑ *(غیر-ادھکارک)* || 
|-
|کنگل کتا *(غیر-ادھکارک)* || 
|-
|اکباش کتا *(غیر-ادھکارک)* || 
|-
|ترک بلی-بکری *(غیر-ادھکارک)* || 
|-
|ترک وین *(غیر-ادھکارک)* || 
|-
|دو-سری عقاب *(used by [[General Directorate of Security]])* || 
|-
| || سلیٹی-سہری سارس || 
|-
| || پیریگرین باز || 
|-
|Rowspan="10"| || شیر *(انگلینڈ)* || 
|-
|یورپی روبن || 
|-
|لال ہرن || 
|-
|موک ہنس || 
|-
|لال لومبڑی || 
|-
|یونیکارن *(سکاٹلینڈ)*|| 
|-
|بلی کتا *(برطانیہ)* || 
|-
|ویلزی ہارلیکن بطخ *(ویلز)* || 
|-
|لال الّ *(ویلز)* || 
|-
|ای ددرائگ گوش (ویلزی ڈریگن) *(ویلز)* || 
|-
|Rowspan="1"| || گنجا عقاب|| 
|-
| || بدامی ہارنیرو || 
|-
| || وینیزئیلائی تروپیال || 
|-
|Rowspan="3"| || |باگھ || 
|-
|جل-مہں || 
|-
|ڈریگن || 
|-
| || افریقی مچھی عقاب || 
|-
| || سیبل روجھ|| 
|}

## حوالے

گٹھ:لسٹاں
گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں
کُبیر

**کبیر** () اک ہندو متھہاسک پاتر اے جو دھن دا دیوتا منیا اے۔ ایہہ یکشا دا راجا وی اے۔ ایہہ شمال سمت نردیش دے پہریدار ہن اتے لوکپال (دنیا رکھوالا) وی منیا جاندا اے۔

مول روپ وچ ویدک یگاں دیاں کہانیاں وچ بد روحاں دے مکھی وجوں ذکر کیتا گیا اے۔ کبیر نے صرف پراناں اتے ہندو مہانکاوی وچ دیویا دا درجہ حاصل کیتا اے۔ ویداں دا ورنن اے کہ کبیر نے اک وار سریلنکا تے راج کیتا سی، مگر اپنے متریئے راون ولوں تباہ کر دتا گیا سی، جو بعد وچّ ہمالیا وچّ القا شہر وچّ وس گیا سی۔ کبیر دے شہر دی "مہما" اتے "شان" دے ورنن کئی حوالے وچ ملدے ہن۔

## آئیکونوگرافی
کُبیر نوں اکثر اک کمل دے روپ وچ درسایا گیا اے، جس وچ کمل دے پتیاں دا رنگ اتے اک وڈا پیٹ اے۔ اس نوں تنّ لتاں کیہا گیا اے، صرف اٹھاں دند، اک اکھ، اتے گہنیاں نال سجائے ہوئے۔ اس نوں کئی وار اک آدمی نوں سوار وجوں درسایا گیا اے۔ ٹٹے ہوئے دند، تنّ لتاں، تنّ سر اتے چار باہاں ورگے بمباں دا ورنن بعد دے پورنک گرنتھاں وچ ظاہر ہندا اے۔ کبیر اپنے ہتھ اک وچ گارا، اک وچ انار جاں اک پیسیاں تھیلا رکھدا اے۔
thumb|بریٹیش میوزیم وچ موجودہ ویلے وچ کانسے دے مٹرکا دیوی گروپ وچ گنیش (کھبے) اتے کبیر (سجے) دے نال۔ مول روپ وچ پوربی بھارت توں، ایہہ مہپال آئی دی حکمرانی دے 43 ویں سال وچ سمرپت کیتا گیا سی (1043 ای۔)۔

## حالت  نوں بدلنا اتے پروار
thumb|کبیر ، پہلی صدی، متھورا میوزیم

### پروار اتے جیون
وشورا دے دو ویاہ ہوئے سن۔ کبیر اسدا وڈا پتر سی۔  راون، کمبھکرن اتے وبھیشن کبیر دے متریئے بھرا سن۔ راون نے اپنی ماں توں پریرنا لے لنکاں دا راج کبیر توں کھوہ لیا۔

رامائن وچّ، کبیر نے بھگوان شِیۉ نوں خوش کرن لئی ہمالیا اتے گیا۔ ۔ کبیر ولوں کھبی اکھ نال پاروتی نوں ویکھیا۔ پاروتی نے اوہ اکھ نوں ساڑ دتا۔ کبیر اتھوں دوجے تھاں اُتے گئے۔ اس نے شِیۉ دی کٹھور تپسیا کیتی سی، ہور کوئی وی شِیۉ پرمیشر دی اس تپسیا نوں پوری نہ کر سکیا اے۔ شِیۉ نے کبیر دی بھگتی توں خوش ہو کے اسنوں کئی وردان دتے اتے رہندی دنیا تکّ اکاانکھشی دے نام توں جانے جان دا وردان دتا۔

## ایہناں نوں وی دیکھو
* Lokapala
* Dikpala
* Dharmapala
* Hataka
* Yaksha Kingdom
* Alaka
* یکش
* Kuberakolam

## کڑیاں

گٹھ:رامائن دے پاتر
گٹھ:ہندو مت
یکش

**یکش** ( **') قدرت-روحاں دی اک مکمل کلاس دا نام اے، جو عامَ طور تے دیالو ہندیاں ہن، اتے دھرتی اتے رکھاں دیاں جڑھاں وچّ لکے قدرتی خزانیاں دی نگرانی رکھدیاں ہن۔ ایہہ [[ہندو مت|ہندو]]، [[جین دھرم|جین]] اتے [[بدھ مت|بدھ ساہت]] وچّ ملدیاں ہن۔ اس شبد دی مونث یکشی () جاں **یکشنی** (**'، )اے۔ہندو گرنتھاں وچّ اک چنگے یکش دا اداہرن ملدا اے جسنوں کُبیر کہندے ہن اتے جو دھن-دولت وچّ بے جوڑ سی۔ اک ہور یکش دا حوالہ مہابھارت وچّ وی ملدا اے۔ جدوں پانڈو دوجے بنواس دے ویلے جنگلاں وچّ بھٹک رہے سن تدّ اک یکش نال اوہناں دی ملاقات ہوئی جسنے یدھشٹھر نوں مشہور یکش سوال کیتے سن۔

## حوالے

گٹھ:ہندو مت
مہاراجہ رنجیت سنگھ دیاں رانیاں

ایہناں توں علاوہ مہاراجہ دیاں مکھ رانیاں : مہتاب کور جہڑی سدا کور دی دھی سی۔ پاکستانی پنجاب دے اک سابقہ چیف منسٹر محمد عارف نکئی جنہاں دے وڈکے ایشر سنگھ تے عطر سنگھ مسلمان بن گئے سن، ایہناں دا پنڈ باہروال، پتوکی لاہور دے نیڑے سی ایہناں دے وڈکے ہیرا سنگھ سندھو نکئی نے نکئی مثل بنائی سی۔ اس پروار 'چوں سردار رن سنگھ نکئی دی دھی بیبی راج کور سی اس نوں مہارانی داتر کور وی کیہا جاندا سی، جو مہاراجہ رنجیت سنگھ نال 1798 وچ ویاہی گئی سی۔ مہاراجہ پیار نال اس رانی نوں مائی نکین کہہ کے وی سددے سن۔ 

اک جند کور جو لاہور نیڑلے پنڈ اوڈر (نیڑے ونیئے کے) توں اؤلکھ سرداراں وچوں سی، جس توں مہاراجہ دلیپ سنگھ ہویا۔ منا سنگھ دی دھی جنداں پنڈ چچر نیڑے گجرانوالہ پیدا ہوئی سی۔ اس دا بھرا جواہر سنگھ مشہور ہویا اے۔ 

اک مہتاب کور ہور وی رانی سی۔ ایہہ پنڈ بھابڑا (نیڑے ملا، شکرگڑھ) دے اٹھوال سرداراں دی دھی سی۔ (ایہہ لوک اجکل پنڈ گلّ-منپانی نیڑے کاہنونوان بیٹھے ہوئے نیں۔

کرتارپور صاحب دے لانگھے دی مہم دے لیڈر بھبیشن سنگھ گورایہ دے نانکے اسے ٹبر وچوں ہن۔ کیہا جاندا اے کہ مہاراجہ آپ کدی اس پنڈ وچ نہیں سی وڑیا۔ ویاہ موقعے مہاراجے نے اپنی کھونڈی پنڈ بھیجی سی۔ اٹھوال سرداراں نے اس وچ اپنی بے عزتی سمجھی سی تے کدی وی مہاراجہ نوں نہیں سی ملے۔ ملے دا اک جھیور ہی پھر مہتاب کور نوں راجے دے دربار لے کے گیا۔ وقت پا کے جھیور نوں مہاراجے نے جگیر بخش دتی۔ 

مہاراجہ دی اک بیوی پہاڑن سی جس دا ناں راج دیوی سی۔ اوہ پنڈ دنیرا کانگڑا توں پٹھانیئے راجپوتاں دی دھی سی۔ 

کیہا جاندا اے کہ مہاراجے نوں کسے براہمن نے کہہ دتا کہ جے توں سلیہر علاقے (شکرگڑھ) وچوں پنج رانیاں لئیں تاں تیرے واسطے شبھ اے۔ جس کرکے اس نے تنّ بیویاں ہور لے آندیاں ۔

اوہناں وچوں اک سی رانی دیوکی پنڈ انتووالی خورد نیڑے شکڑگڑھ دی، اک سی ہاڑھ دیوی پنڈ چندووالی دی اتے اک سی بیبی سدانا۔ اس دے بارے زیادہ جانکاری نہیں ملدی۔

## ہور ویکھو
٭مہاراجہ رنجیت سنگھ

٭رنجیت سنگھ مگروں سکھ راج

گٹھ:سکھ سلطنت
گرو نانک سکھ ٹیمپل، فیئرفیلڈ

*گرو نانک سکھ ٹیمپل، فیئرفیلڈ *': فروری، 1988 وچ سولانو کاؤنٹی دے پرمکھ سکھاں دی اک میٹنگ ہوئی، جس وچ علاقے دی سنگت دی سہولت واسطے اک گورو-گھررو دی اساری کرن بارے وچاراں کیتیاں گئیاں۔ پربندھک کمیٹی دی روپ-ریکھا تیار کردے ویلے ایہہ دھیان رکھیا گیا کہ اجیہا آئین بنایا جاوے، تاں جو بعد وچ قبضے لئی لڑائیاں نہ ہون۔ جنوری، 1994 وچ 2948 راکولا روڈ فیئرفیلڈ وکھے 8 ایکڑ جگہ خریدی گئی۔ 1994 دی وساکھی والے دن اس زمین اُتے پہلاں ہی بنے اک شیڈّ وچ سری گرو گرنتھ صاحب دا روشنی کر دتا گیا۔ 

اس گورو-گھررو دی پکی عمارت اسارن دی اجازت لین لئی صوبہ سرکار نال لمی قانونی لڑائی لڑنی پئی۔ اخیر 1998 وچ اجازت مل گئی۔ 7 ستمبر، 2000 دے شبھ دہاڑے گورو-گھررو سنگتاں لئی کھول کر دتا گیا۔ 
## پتہ
گورو-گھررو دا پتہ 2948 راکولا روڈ، فیئرفیلڈ کیلیفورنیا  اے۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
گرو نانک سکھ ٹمپل ،یوبا سٹی

**سری گورو نانک سکھ ٹیمپل، یوبا سٹی** : اس گورو-گھررو دا قیام 1980 وچ مقامی سکھ سنگت نے آپسی تعاون نال کیتا سی۔ اتھے سارے تہوار لوہڑی، دیوالی وغیرہ منائے جاندے ہن۔ اتھے بچیاں نوں پنجابی، گربانی اتے سکھ اتہاس دی سکھیا دین لئی اک پنجابی سکول بہت سفلتا نال چل رہا اے۔ ایتوار نوں سینکڑے بچے آؤندے ہن۔ اتھے 15-20 یاتروآں دے ٹھہرن لئی ودھیا سراں بنی ہوئی اے۔ علاقے وچ قریب 10000 سکھ سنگت اے۔ 
## پتہ
گورو-گھررو دا پتہ 2269 بوگ روڈ، یوبا سٹی، کیلیفورنیا اے۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
گرو نانک سکھ ٹیمپل، فینکس

**گردوارہ گورو نانک ، فینکس، اریزونا **: ایہہ گرو-گھررو ایریزونا صوبے دے صنعتی شہر فینکس دے پاش ایریا وچ واقع اے۔ 1996 وچ سنگت نے اک عارضی عمارت وچ گورو-گھررو دی شروعات کیتی۔ 1999 وچ موجودہ جگہ خرید لئی گئی۔ اس وچ اک چرچ سی، جس وچ ضروری بدلاء کرکے گردوارے دے روپ وچ تبدیل کر دتا گیا۔ 21 جنوری، 1999 نوں گورو-گھررو سنگتاں دے   دیداریاں لئی کھولھ دتا گیا۔ ایہہ گورو-گھررو پوربی اتے پچھمی ایریزونا دی سنگت دیاں روحانی، سماجی اتے مذہبی ضرورتاں پوریاں کردا اے اتے ایریزونا دا سبھ توں پرانا گورو-گھررو اے۔ اتھے مریادا سویرے 5 وجے شروع ہندی اے تے رات 8.30 وجے سکھ آسن ہو جاندا اے۔ لنگر بناں ناغہ ستے دن چلدا اے۔ گورو-گھررو دا پربندھ چلاؤن لئی اک چنی ہوئی پربندھک کمیٹی اے۔ ہریک ایتوار نوں مشہور راگی جتھے بلا کے دیوان سجائے جاندے ہن۔ 
## پتہ
گورو-گھررو دا پتہ اے 1129 ای، شیریڈن سٹریٹ، فینیکس

گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
گردوارہ بڑی سنگت برھان پور

بھارت دے صوبے مدھیہ پردیش دے وڈے صنعتی شہر برھان پور وچ تاپتی دریا دے کنڈھے اُتے گرودوارہ بڑی سنگت صاحب قایم اے۔ 

## تریخ
تریخی حوالیاں مطابق سکھاں دے دسویں گرو سری گرو گوبند سنگھ  مغل حاکم بہادر شاہ  دے نال اپنی دکھن دی یاترا دوران مئی/جون سنّ 1708 ء نوں اکت تھاں اُتے پجے سن۔ گورو جی برھان پور تکّ بہادر شاہ دے نال رہے۔ اس توں بعد بہادر شاہ ناگپور ولّ نوں چلیا گیا، جدکہ گورو جی ناندیڑ (مہاراشٹر) پہنچے۔ سکھ پنتھ دے بانی  گرو نانک   دے برھان پور پہنچن دا وی پتہ لگدا اے، کیونکہ  تاپتی دریا دے کنڈھے ہی گرو نانک دیوَ جی دا تریخی گرودوارہ وی بنیا ہویا اے۔
## برہان پور دا ناں
برھان پور دا ناں اک نامور فقیر برھان دے ناں اُتے رکھن بارے وی پتہ لگدا اے۔ مشہور ودوان بھائی ویر سنگھ مطابق  تاپتی دریا دے کنڈھے اک یوگی جیون داس دے ڈیرے وچ گورو گوبند سنگھ جی پجے۔

جیون داس پہلاں آسام وچ نووییں گرو سری گرو تیغ بہادر جی دے درشن وی کر چکا سی۔ جد گورو گوبند سنگھ جی اکت جیون داس دے ڈیرے پجے تاں اس وقت جیون داس دی عمر 80 سال دی سی۔ ایہہ وی نشان ملدا اے کہ برھان پور وچ ہی گورو گوبند سنگھ جی دادو پنتھ دے مہنت جیت رام نوں ملے۔ مہنت جیت رام نال بھیٹ وارتا دوران ہی اس ولوں ناندیڑ وکھے گوداوری ندی دے کنڈھے مادھو داس بیراگی بارے گورو جی نوں بڑے وستھار نال جانو کروایا گیا۔ اپنے آگلے پڑائ دوران گورو جی نے ناندیڑ پجّ کے اسے مادھو داس نوں سنگھ سجا کے بندہ سنگھ دے روپ وچ پنجاب دی دھرتی اپر لوکاں اُتے اتیاچار ڈھاء رہے  مغل راج دے خاتمے لئی بھیجیا۔ اس توں پہلاں مادھو داس بیراگی کسے ویلے دادو دوارے دے مہنت جیت رام دا چیلا وی رہِ چکا سی۔ جس جگہ گورو جی نے برھان پور وکھے اپنا ڈیرہ لگایا، اتھے ہی گرودوارہ بڑی سنگت صاحب دی بڑی ہی عالیشان تے سندر عمارت بنائی گئی اے۔ اتھے گرودوارہ صاحب دی عمارت دا نیہہ پتھر 13 اپریل، 1956 نوں سنت نہچل سنگھ جمنا نگر والیاں نے رکھیا۔ برھان پور مدھیہ پردیش تے مہاراشٹر دی سرحد اُتے واقع اک وڈا وپاری شہر اے۔ گرودوارہ بڑی سنگت صاحب وکھے سشوبھت گورو گوبند سنگھ جی ہی ہتھ لکھت سری گورو گرنتھ صاحب جی دی پوتر بیڑ اتے کجھ ہتھیاراں دے درشن وی سنگتاں نوں کروائے جاندے ہن۔ اکت شہر وچ کافی گنتی وچ سکھ پروار وسدے ہن۔ گرودوارہ کمیٹی ولوں گورو گوبند سنگھ پبلک سکول کھولھیا گیا اے۔ اس توں بناں سکھ اتہاس دی کھوج لئی اک ودوان گھر، کھوج بھرپور کتاباں والی دسمیش لائبریری اتے اک گرمتِ تعلیم مرکز وی چلایا جا رہا اے۔ سنّ 1981 نوں برھان پور وکھے سکھ بدھیجیویاں دی اک سکھ کانفرنس اس ویلے دے بھارت دے وزیر داخلہ گیانی ذیل سنگھ دی پردھانگی ہیٹھ ہوئی۔ اس اپرنت ہی گورو گوبند سنگھ گرمتِی تعلیم مرکز دا نیہہ-پتھر رکھیا گیا۔ دیش-ودیساں توں وڈی گنتی وچ سنگتاں اکت تریخی اتھاں دے درشناں نوں پجّ رہیاں ہن۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:بھارت وچ گردوارے
نیشنل گردوارہ، واشنگٹن

**نیشنل گردوارہ، واشنگٹن **: اس گرو-گھر  دا قیام اک محکم سکھ شمشیر سنگھ دی محنت دا نتیجہ اے۔ اوہ عالمی بینک وچوں اچّ اہلکار رٹائر ہویا سی۔ اسے نے سنگت نوں پریر کے ایہہ جگہ خریدی سی۔ ایہہ گرو-گھر  امریکہ دا راجگڑھ واشنگٹن وچ اکلوتا گرودوارہ اے، جس دی قیام 2006 وچ واشنگٹن دی مشہور میساچوسٹس ایونیو وکھے کیتی گئی سی۔ ایہہ نیشنل چرچ، نیول آبجرویٹری اتے امریکن یونیورسٹی دے بالکل نزدیک اے۔ اس دا قیام ویلے کجھ مقامی لوکاں اتے ادارےآں نے بھاری مخالفت کیتی سی۔ اوہناں نے ٹریفک اتے ماحول متعلق گمبھیر اعتراز اٹھائے تے کورٹ کیس وی کیتے سن۔ واہگورو دی کرپا نال اخیر سبھ کجھ ٹھیک ہو گیا۔ اتھے باقی مذہبی کارجاں نے نال-نال بچیاں نوں کیرتن اتے پنجابی بولی دی سکھیا وی مفت حاصل کیتی جاندی اے۔ اس گرو-گھر دی عمارت اپر 21 لکھ ڈالر (قریب 14 کروڑ رُوپے:) خرچ آیا سی تے ایہہ 21000 سکیئر فٹّ وچ بنیا ہویا اے۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
سکھ ریلیجیئس سوسائٹی، شکاگو

**سکھ ریلیجیئس سوسائٹی، شکاگو** : ایہہ سوسائٹی 1280 ونیٹکا سٹریٹ، پلاتین، شکاگو وچ واقع اے۔ اس نشکام سوسائٹی دی قیام 1972 وچ لوک سیوا لئی کیتی گئی سی۔ ایہہ شکاگو دے مہنگے علاقے وچ 14 ایکڑ جگہ وچ واقع اے۔ اتھے ہفتے دے ستے دن کیرتن پرواہ چلدا رہندا اے۔ ایہہ سارے دھرماں وچکار ملورتن ودھاؤن دے کھیتر وچ کم کر رہی اے۔ ایہہ امریکناں نوں سکھ دھرم بارے علم دے رہی اے تے سکھاں دی پہچان بارے بھرم-بھلیکھے دور کر رہی اے۔ ایہہ امریکہ وچ اک مرکزی سکھ انسٹیچیوٹ قائم کرن لئی بہت محنت کر رہی اے۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
گردوارہ صاحب، فریمونٹ

**گردوارہ صاحب فریمونٹ** کیلیفورنیا : ایہہ گرو-گھررو دکھنی الامیڈا کاؤنٹی دے فریمونٹ شہر وچ واقع اے اتے سان فرانسسکو، سانتا کلارا، سان میٹیو، کونٹرا کوسٹا، مارین، سینٹرل ویلی، سان جیکئن، سٹینیسلاس اتے سولانو دی سنگت دیاں مذہبی ضرورتاں پوریاں کردا اے۔ ایہہ گرو-گھررو امریکہ، کینیڈا دے سبھ توں ودھ چڑھاوا حاصل کرن والے گرو-گھراں وچ آؤندا اے۔ اس دا سالانہ چڑھاوا 10 لکھ ڈالر (65 کروڑ رُ:) توں ودھ اے۔ ہور سماج بھلائی کارجاں توں علاوہ گرو-گھررو ولوں اک ودھیا پنجابی ہائی سکول چلایا جا رہا تے گرمیاں وچ گرمتِی سکھلائی کیمپ لگائے جاندے ہن۔ 
## پتہ
اس گرو-گھررو دا پتہ 300 گرودوارہ روڈ، فریمونٹ، کیلیفورنیا اے۔
گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
سکھ سینٹر، سانفرانسسکو

**سکھ سینٹر، سانفرانسسکو** : ایہہ شاندار گرو-گھررو سان فرانسسکو بے ایریا وچ ال سوبرانتے دیاں خوبصورت پہاڑیاں وچ واقع اے۔ اس گرو-گھررو دا قیام 1979 وچ ہوئیا سی۔ اس گرو-گھررو دی سنہرے گمبداں والی شاندار وڈی عمارت اے۔ کھلھا دیوان ہال، صاف-ستھرا لنگر ہال اتے سیواداراں لئی کجھ کمرے بنے ہوئے ہن۔ ہریک بدھوار اتے ایتوار نوں کیرتن دربار سجائے جاندے ہن۔ گرو-گھررو سویرے 5 وجے توں لے کے رات 8.30 تکّ سنگت لئی کھلھا رہندا اے۔ لنگر روزانہ چلدا اے۔
## جھگڑا
23 جنوری، 2000 نوں گولک دی لڑائی کارن اک سرپھرے مخالف نے گولیاں چلا کے گرو-گھررو کمیٹی دے پردھان اتے انسانی حقوق کارکنّ اجمیر سنگھ ملہی نوں قتل اتے ہور انیکاں شردھالوآں نوں زخمی کر دتا سی۔ بعد وچ سنگت نے اس دی چنگی طرحاں سیوا کرکے پولیس دے حوالے کر دتا۔
گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
گردوارہ صاحب، سان جوز

**گردوارہ صاحب سان جوز**، کیلیفورنیا : ایہہ گرو-گھر  امریکہ دا سبھ توں وڈا گرو-گھر  اے۔ اس دا قیام سانتا کلارا وادی دی سنگت دیاں مذہبی ضرورتاں پوریاں کرن لئی مقامی سکھ سنگت دے تعاون نال 1985 وچ کیتا گیا سی۔ اس وچ موہری کردار  س: جیت سنگھ بیہنیوال، س: تیجا سنگھ اتے س: پیارا سنگھ ابھی نے نبھائیا سی۔ سبھ توں پہلاں اک کرائے دے مکان وچ کتھا کیرتن شروع کیتا گیا۔ پر جلدی ہی پوربی سان جوز دی وائیٹ روڈ اُتے اک چھوٹی جہی عمارت خرید کے گرمریادا شروع کر دتی۔ ہولی-ہولی آس-پاس دی ہور 5 ایکڑ زمین وی خرید لئی گئی۔ 1995 وچ پربندھک کمیٹی نے فیصلہ کیتا کہ اندرونی شہر وچ گرو-گھر  اسارنا بہت مہنگا پینا اے۔ ایہہ عمل بہت لمبا سی تے کئی پرکار دیاں قانونی اڑچناں وی ساہمنے آؤنیاں سن۔ اس لئی اوہناں نے اوہ جائداد ویچ کے شہر توں باہروار قریب 40 ایکڑ جگہ خرید کے عمارت اساری دا کم شروع کر دتا، جو 2004 وچ مکمل ہوئیا۔ اس اُتے قریب 1.25 کروڑ ڈالر (قریب 80 کروڑ رُ:) لاگت آئی۔ 2011 وچ 2 کروڑ ڈالر (130 کروڑ رُ:) خرچ کے اس وچ ہور وادھا کیتا گیا۔ ہن ایہہ امریکہ دا سبھ توں وڈی عمارت والا گرو-گھر اے۔ اس گرو-گھر  دا مکھ ڈزائینر اتے آرکیٹیکٹ ملکیت سنگھ سدھو اے۔ اس دے افتتاح ویلے 25000 توں ودھ سنگتاں نے حصہ لیا سی۔ گرو-گھر دی عمارت وچ شاندار دیوان حالَ، لنگر ہال، پارکنگ، سکھ آسن دے کمرے اتے گرنتھی سنگھاں دے کمرے بنے ہوئے ہن۔
## پتہ
گرو-گھررو دا پتہ 3636 مریلو ایوینیو، سین جوز، کیلیفورنیا، پنّ کوڈ 95148 اے۔ 
گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
امریکہ وچ سکھ

امریکہ وچ اس ویلے سکھاں دی وسوں پنج لکھ دے قریب اے۔ 
## علاقے
سکھ سبھ توں زیادہ کیلیفورنیا، نیویارک، ڈیٹرائیٹ، واشنگٹن اتے شکاگو وغیرہ علاقیاں وچ وسے ہوئے ہن۔

## تریخ
سکھ لگپگ 130 سال پہلاں امریکہ وچ وسنے شروع ہوئے سن۔ اوہ ہندستان توں چنگے مستقبل دی بھال وچ ہانگ کانگ اتے اینپانی جزیرےآں راہیں سمندری سفر کرکے سبھ توں پہلاں کھیتاں وچ مزدوری کرن لئی کیلیفورنیا پہنچے سن۔ شروعاتی دور وچ سکھ فارماں، لکڑاں، ملاں اتے ریل روڈ بناؤن والیاں کمپنیاں وچ مزدوری کردے سن۔ پہلی جنگ عظیم اتے دوسری جنگ عظیم نے بریٹیش سکھ فوجیاں نوں امریکہ وسن لئی ہور زیادہ راعب کیتا۔ امریکی فوج وچ بھرتی ہون والا پہلا سکھ بھگت سنگھ تھند اتے سبھ توں پہلا امریکن میمبر پارلیمینٹ بنن والا سکھ دلیپ سنگھ سوند (1956) سی۔

گٹھ:سکھ
گٹھ:سکھ اتہاس
سکھ گردوارہ صاحب، سٹاکٹن

**سکھ گردوارہ صاحب سٹاکٹن**، کیلیفورنیا : ایہہ گرو-گھر  امریکہ وچ قائم کیتا گیا سبھ توں پہلا گرو-گھر  سی، جو ٹھٹھیاں (امرتسر) دے رہن والے بابا وساکھا سنگھ اتے بابا جوالا سنگھ دے یتناں صدقہ ہوند وچ آیا سی۔ اس دے موڈھیاں دے غدر تحریک نال جڑے ہون کارن اس نوں غدری بابیاں دا گرودوارہ وی کیہا جاندا اے۔ آزادی لہر دوران اتھے انقلابیاں دیاں میٹنگاں ہندیاں سن تے خالصہ دیوان سوسائٹی اتے ہور دیس بھگت ادارےآں ولوں پنجابی، اردو، ہندی اتے انگریزی وچ انقلابی ن ساہت چھاپ کے ونڈیا جاندا سی۔

جدوں اس دی اساری دا خیال سنگت دے من وچ آیا تاں ساری روپ-ریکھا تیار کرن لئی سٹاکٹن دے نزدیک ہولٹ شہر وچ میٹنگ کرکے اک پربندھکی کمیٹی بنائی گئی۔ سنگتاں نے اس پوتر کم لئی دل کھولھ کے سرمایہ دتا، جس نال ستمبر، 1912 وچ سٹاکٹن دی ساؤتھ گرانٹ سٹریٹ اُتے جگہ خرید کیتی گئی۔ اس وچ پہلاں توں ہی موجود اک لکڑ دے ہال نوں سری گرو گرنتھ صاحب جی دا روشنی کرکے بطور گورو-گھررو ورتنا شروع کر دتا گیا۔ ایہہ عمارت اجے وی لائبریری دے نزدیک موجود اے۔ بابا وساکھا سنگھ اتے بابا جوالا سنگھ پہلے گرنتھی تھاپے گئے۔ نویں-نویں امریکہ آؤن والے پرواسی ہندو سکھاں نوں اس گرو-گھر وچ بہت آسرا ملدا سی۔ اوہناں نوں آؤن سار رہن لئی ٹکانے اتے لنگر پانی دی دقت نہیں سی آؤندی۔ بھاویں ہن بہت وڈے-وڈے گرو-گھر اُسر گئے ہن، پر اس گرو-گھر دی تریخی اہمیت ہمیشہ قایم رہیگی۔ جدوں وی امریکہ وچ سکھ امیگریشن دی گلّ چلدی اے، اس گرو-گھر  دا ذکر ضرور آؤندا اے۔ اس گرو-گھردی اساری توں بعد 50 سال تکّ پچھمی امریکہ وچ ہور کوئی گرو-گھر ہوند وچ نہیں سی آیا۔ ہولی-ہولی سنگت دی ضرورت مطابق اس گرو-گھر دی عمارت وچ وادھا ہندا گیا تے ایہہ موجودہ وڈا سائز دھارن کر گیا۔ 
## پتہ
اس دا پتہ 1930, سکھ ٹیمپل سٹاکٹن، کیلیفورنیا اے۔

گٹھ:گردوارے
گٹھ:امریکہ وچ گردوارے
دیۉ کھڈی کلاں والا

**دیۉ کھڈی کلاں والا** پنجابی گیت کار اے ، جسنے مذہبی گیت اتے دوگانے رچے ہن ۔

## جیونی

دیۉ دا جم 20 مئی 1950 نوں جیمل سنگھ دے گھر ہویا ۔ اس دی ماں دا ناں گلاب کور سی ۔ دیۉ نوں بچپن توں ہی سمیت، لیکھن اتے گاؤن دا شوق سی، پر انا وچوں دیۉ نے گیت کاری نوں پرمکھتا دتی گیت کاری دے نال - نال سکھیا دے کھیتر وچّ ادھیاپن سیوا وی کیتی ۔

## رچناواں
* پنتھ دا سردار(2007)
* کوٹھے تے سپیکر(2009)
* دھیاں دی قدر کرو(2014)
* سرہند فتح(2016)
## شعری ونگی

* 1
سدا حق تے سچ دی جت ہندی
ظلم -زبر دے قلعے ڈھیہہ جانودے نے۔
کوئی سنگھاں دی انکھ نوں ٹمبدا جے،
غلط اکھر دے وانگ مٹانودے نے۔
آون کم نہ دیس تے قوم دے جو،
جیونا دھرگ اے انھا جوانیاں دا۔
ساڈا سکھی اتہاس ایہہ دسدا اے
ملّ پیندا اے دیوَ قربانیاں دا۔
* 2
بند کو دے اسیں ہاں امیئے،
تیرے مہمان نی
ممتا دا پتھر دلاں نوں
دینا وردان نی
چماگے قاتل والی
ہسکے تلوار نوں
توردے دے کے امیئے آخری پیار نوں
زوراور فتح سنگھ نوں۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:جم 1950
ریاست چتوڑگڑھ

ریاست چتوڑگڑھ برصغیر دی اک پرانی دیسی ریاست سی جو برطانوی ہند  ویلے آزاد روپ وچ قایم رہی۔ اس ریاست دا راجگڑھ چتوڑگڑھ سی ۔
## تریخ
ریاست چتوڑگڑھ دا اتہاس وی اپنے  وچ اہم اے۔   چتوڑگڑھ اصل وچ ریاست دا راجگڑھ ہندا سی۔ اتھوں دے راج کمار نال ہی میرا بائی ویاہی ہوئی سی۔ میرا بائی دی یاد وچ اتھے اک مندر وی بنیا ہویا اے۔ چتوڑگڑھ ریاست اصل وچ بہادر رانا پرتاپ دا علاقہ اے، جس نے اکبر دی اطاعت نہیں سی منی اتے راجپوتاں دی شان نوں برقرار رکھیا سی۔
## چتوڑگڑھ دا محل
چتوڑگڑھ دا محلّ اج وی دیکھنیوگ چیز اے۔ ایہہ محلّ چٹی پہاڑی اپر بنیا ہویا اے اتے اس محلّ دے 7 دروازے ہن۔ ایہہ محلّ بہت خوبصورت اے اتے اس علاقے دی شان اے۔
## چتوڑگڑھ دی رانی پدمنی
چتوڑگڑھ دے راجے رتن سنگھ دی رانی پدمنی کافی سندر سی، اس دی سندرتا دی چرچہ دور-دور تکّ ہندی سی۔ رانا رتن سنگھ نے جھیل دے وچالے پیلے پتھراں دا محلّ بنوایا سی، جو کہ کافی سندر اے اتے اج وی سیلانیاں دا من موہ لیندا اے۔ 
## [[قلعہ چتوڑگڑھ]]
چتوڑگڑھ دے قلعے دی گلّ کیتی جاوے تاں پتہ چلدا اے کہ چتوڑگڑھ دا قلعہ پہاڑیاں وچ بنیا ہویا اے، جو کہ کافی مضبوط اے۔ اس قلعے دی سندرتا وی ویکھن والی اے۔ چتوڑگڑھ وچ ہی اک اجیہا ستمبھ اے، جس نوں کہ 1446 توں 1517 وچ بنایا گیا سی۔ ایہہ ستمبھ 122 فٹّ اچا اے اتے اس ستمبھ دیاں 9 منزلاں ہن۔ کیہا جاندا اے کہ اس ستمبھ نوں راجا کمبھا نے شہیداں دی یاد وچ بنایا سی۔ اس کرکے ہی اس نوں راجپوتاں دی جت دی یادگار وجوں وجی ستمبھ کہندے ہن۔ اس ستمبھ دی خاص گلّ ایہہ اے کہ اس ستمبھ وچ گول پوڑیاں ہن۔ چتوڑگڑھ وچ مینار کمپلیکس وکھے 9ویں صدی دے بنے ہوئے مندر ہن۔ اسے طرحاں ہی 12ویں صدی وچ بنیا جینیاں دا مندر وی اے، جو جینیاں دا پہلا تیرتھ تھاں اے۔ چتوڑگڑھ ریاست وچ گمبھیری اتے بیرچ ناں دے دو دریا وہندے ہن۔ اس علاقے دے لوک دوواں دریاواں نوں پوتر مندے ہن۔

گٹھ:ریاستاں
دِشا پاٹنی

**دِشا پاٹنی** (، ) اک بھارتی فلم اداکارہ اتے ماڈل اے، جو کی ہندی اتے تیلگو فلم دی اداکارہ اے۔ دِشا پاٹنی دا جم بریلی، بھارت وچّ ہویا۔
اوہ اندور وچّ ہوئی مس انڈیا فیمنا 2013 دی پہلی رنر-اپّ رہی۔ اس نے اپنی فلم کریئر دی شروعات پوری جگن ناتھ دی فلم  *لوفر* (2015) توں کیتی۔

## کریئر
2015 وچ اوہ کیڈبری ڈیئری ملک دے اشتہار وچّ نظر آئی ، جس راہی اسنوں کافی کامیابی حاصل کیتی۔ اس توں بعد اوہ پوری جگن ناتھ دی ڈریکشن ہیٹھ بنی فلم *لوفر*  وچّ نظر آئی۔   استوں بعد اوہ سنگیت ویڈیو *بے فقرے* وچّ ٹائیگر شیروف دے نال نظر آئی۔ اسدی اگلی فلم *[[ایم۔ایس۔دھونی: اک انکہی کہانی|ایم ایس دھونی: انٹولڈ سٹوری]]* جس وچّ اسنے دھونی دی بیوی دی کردار نبھایا ایہہ فلم باکس آفس اتے ہٹ رہی۔

اس جیکی چن دی *کنگ فو یوگا* وچّ وی کم کیتا، جو کہ 3 فروری 2017 نوں سنیما گھراں وچّ لگیگی۔

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
* 
گٹھ:جم 1992
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گیانی آتما سنگھ شانت

**گیانی آتما سنگھ شانت** پنجابی دا اک دیس بھگت شاعر سی جس نے اپنی شاعری  راہیں دیس دے آزادی تحریک وچّ اپنا حصہ پایا  ۔ شاعر دے نال نال اوہ   کتھا کیرتنیے اتے استاد وی سی جناں نے لگاتار تقریباً 30 سال پنجابی استاد دے طور تے خدمات نبھاییاں۔

## جیون
گیانی آتما سنگھ شانت دا جم اپریل 1906 وچّ ضلع انبالہ اج کلّ ضلع صاحبزادہ اجیت سنگھ نگر وچّ کھرڑ-بنوڑ سڑک توں تنّ کلومیٹر دور واقع پنڈ  سنتیے ماجرہ وچّ ہویا  ۔اس دے پیؤ دا نام وریام سنگھ تے ماں دا نام مہتاب کور سی۔ اسدا پیؤ وریام سنگھ انگریزی فوج وچّ سی۔ گرمتِی وچاراں دے دھارنی پیؤ دا آتما سنگھ تے اینا اثر ہویا   کہ اوہ اپنی ستویں دی پڑھائی وچے چھڈّ کے بھائی رندھیر سنگھ دے جتھے وچّ شامل ہو گیا  ۔ اس ویلے دوران ہی اوہ کتھا کیرتن کردیاں تکنیک لالسا دی پورتی لئی پہلاں ترنتارن دے خالصہ پرچارک سکول وچّ پڑھائی کیتی تے بعد وچّ خالصہ سکول ہشیارپور توں 1924 وچّ گیانی دی ڈگری حاصل کیتی۔ اس توں بعد دلی دے سردار دھرم سنگھ ٹھیکے دار ولوں پنجاب دے پنڈاں وچّ تعلیمی سہولت لئی 'گرو نانک ودیا   بھنڈار' ناں ہیٹھ کھولے سکولاں وچّ پڑھایا  ۔ اس توں بعد اس نے 1928 وچّ خالصہ کالج، امرتسر توں معلمی سکھلائی O.T. دی سکھلائی لئی تے ضلع  بورڈ، انبالہ وچّ بطور پنجابی استاد بھرتی ہو گیا  ۔ اوہ نوکری اس نے قریب 30 سال کیتی تے امبالے دے بہت سارے پنڈاں وچّ پڑھایا  ۔ اوہ ویلہ  سی جدوں آتما سنگھ معلمی دے نال دیس بھگتی شاعری دی رچنا کرکے آزادی سنگرام وچّ اپنا حصہ پا رہا سی۔ آخر 31 اکتوبر 1994 نوں اس دا انتقال ہو گیا  ۔

## شعری نمونہ
محبت دیس دی مینوں نہ

اکّ پل بہن دیندی ہے۔

دھسی اے وچّ سینے دے

نشہ نہ لہن دیندی ہے۔

سدا ہی بے قراری وچّ

بتاوے رات دن میرا

گھڑی پل وی کتے نہ ہی

لینے چین دیندی ہے۔

ملک پھسیا   روے،

پنجے سدا نوں ہی غلامی دے،

انکھ نوں ماردی ہوٹا

نہ ہ دکھ سہن دیندی ہے۔

تڑپاے وانگ مچھی دے

بھلا کے سدھّ بدھ ساری،

دے گھبراہٹ کر پیدا،

نہ 'شانت' دل رہن دیندی ہے۔

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ابھشیک بچن

**ابھشیک بچن** (5 فروری 1976) اک بھارتی اداکار ہن۔ اوہ بھارتی اداکار امیتابھ بچن اتے جیا بچن دے بیٹے ہن۔ اوہناں دی بیوی سابzہ مس ورلڈ (Miss World) اتے ادکارا ایشوریا رائے بچن اے۔

بچن نے اپنے اداکاری کریئر دی شروعات جے پی دتا (J. P. Dutta) دی فلم رفیوجی ( Refugee, 2000) تو کیتی۔ اسدے بعد اوہناں دے حصے وچّ صرف اوہ فلماں آئیاں جو باکس آفس اتے نہیں چلیاں۔ اسدے بعد 2004 وچّ انھاننے ہٹ اتے اک چنگی فلماں دھم اتے یوا وچّ اداکاری کیتی۔ اترورتی وچّ اوہناں دے نمائش دی کافی شاباشی ہوئی جسدے لئی اوہناں نوں کئی انعام ملے، جس وچّ سبتوں ودھیا معاون ایکٹر لئی اوہناں دا پہلا فلم فیئر انعام شامل اے۔ ایہہ انعام اوہناں نے دو سال لگاتار جتیا۔ اودوں توں ، بچن دیاں فلماں مالی طور اتے کامیاب اتے ویکھن والےآں دی کسوٹی اتے ٹھیک رہیاں اے جنھے انھاننوں اس صنعت دا پرمکھ ایکٹر بنا دتا اے۔

## حوالے

گٹھ:ہندی فلمی اداکار
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
ہری ونش رائے بچن

**ہی رونش رائے شریواستو ** عرف **بچن** (ہندی: हरिवंश राय बच्चन) (27 نومبر 1907–18 جنوری 2003) ہندی بولی دے اک شاعر اتے لکھاری سن۔ اوہ 20ویں صدی دے شروع دور دی ہندی ساہت دے چھایاوادی تحریک دے پرمکھ شاعراں وچّ وچوں اک ہن شریواستو کائستھ پروار وچّ، پرتاپگڑھ ضلعے دے بابوپٹی (رانیگنج) وکھے جنمے، بچن ہندی شاعر سمیلناں دا وڈا شاعر سی۔ اوہناں دی سبھ توں مشہور رچنا مدھوشالا (मधुशाला) اے۔  اوہ بھارتی فلم صنعت دے مشہور ایکٹر امیتابھ بچن دے پیؤ سن۔
### شاعری مجموعہ
# *تیرا ہار* (1929
# *مدھوشالا* (1935)،
# *مدھوبالا* (1936)،
# *مدھوکلش* (1937)،
# *نشا نمنتر*ن (1938)،
# *ایکانت سنگیت* (1939)،
# *آکل انتر* (1943)،
# *سترنگنی* (1945)،
# *ہلاہل* (1946)،
# *بنگال کا کاوی* (1946)،
# *کھادی کے پھول* (1948)،
# *سوت کی مالا* (1948)،
# *ملن یامنی* (1950)،
# *پرنی پترکا* (1955)،
# *دھار کے ادھر ادھر* (1957)،
# *آرتی اور انگارے* (1958)،
# *بدھ اور ناچگھر* (1958)،
# *تربھنگما* (1961)،
# *چار خیمے چونسٹھ کھونٹے* (1962)،
# *دو چٹانیں* (1965)،
# *بہت دن بیتے* (1967)،
# *کٹتی پرتماؤں کی آواز* (1968)،
# *ابھرتے پرتمانوں کے روپ* (1969)،
# *جال سمیٹا* (1973)

### آپ بیتی
# *کیا بھولوں کیا یاد کروں* (1969)،
# *نیڑ کا نرمان پھر* (1970)،
# *بسیرے سے دور* (1977)،
# *بچن رچناولی کے نوں کھنڈ* (1983)،
# *دشدوار سے سوپان تک* (1985)
## باہرلے لنک
* मधुशाला का मूल पाठ (وکی سروت تے)
* हरिवंश राय बच्चन (وکی سروت تے)
* हरिवंशराय बच्चन हरिवंशराय बच्चन के बारे में
* ہریونش رائے بچن دیاں رچناواں شاعری کوش وچّ 
* ہریونش رائے بچن (ہندیکنج وچّ)
* दशद्वार से सोपान तक (بچن جی دی آپ بیتی ؛ گوگل کتاب)
* ہندی دے گرو:ہرونش بچن، ہندی بھون دی ویبسائیٹ تے 

## حوالے

گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:ہندو شخصیتاں
مدھوشالا

**مدھوشالا** (ہندی: मधुशाला) ہندی دے مشہور شاعر اتے لکھاری ہری ونش رائے بچن (1907–2003) دا لاثانی شعری مجموعہ اے۔ اس وچّ اک سو پینتی رباعیاں شامل ہن۔ مدھوشالا ویہویں صدی دے ہندی ساہت دی بوہت زیادہ اہم رچنا اے، جس وچّ تصوف دے فلسفہ ہندے ہن اتے اج وی اپنی مثالی اہمیت لئی مشہور اے۔1935 وچّ جدوں پہلی ایہہ کتاب چھپی تاں راتو-رات ہری ونش رائے بچن مشہور ہو گئے سن۔
شاعر سمیلناں وچّ مدھوشالا دیاں رباعیاں دے پاٹھ نال تاں ہریونش رائے بچن نوں بے مثال ہنگارا ملدا۔ مدھوشالا خوب وکی۔ ہر سال اس دے دو-تنّ اڈیشن چھپدے گئے۔اس دی ہر رباعی مدھوشالا شبد نال ختم ہندی اے۔ ہرونش رائے بچن نے مدھو، مدرا، ہالہ (شراب)، ساقی، پیالہ، مدھوشالا اتے مدرالا دے سہارے جیون دیاں جٹلتاواں دے تجزیہ دی کوشش کیتی اے۔ مدھوشالا جدوں پہلی بار شائع ہوئی تاں شراب دی تعریف لئی کئی لوکاں نے اوہناں دی تنقید کیتی۔ بچن دی آپ بیتی دے مطابق، مہاتما گاندھی نے مدھوشالا دا پاٹھ سنکے کیہا کہ مدھوشالا دی تنقید ٹھیک نہیں اے۔ مدھوشالا عمر خیامدیاں رباعیاں توں متاثر اے جس دیاں رباعیاں نوں ہریونش رائے بچن پہلاں ہی ہندی وچّ ترجمہ کر چکے سن۔

## حوالے

 

گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:ہندی ساہتگٹھ:کتاباں