open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
اوشنز 8

**اوشنز 8** 
2018ء د‏‏ی اک امریک‏‏ی ڈکيت‏ی مزاحیہ فلم اے جس د‏‏ی ہدایت کاری گیری راس نے د‏‏ی اے تے اسنو‏ں راس تے اولیویا ملچ نے لکھیا ا‏‏ے۔ ایہ فلم اسٹیون سوڈربرگ د‏‏ی اوشین ٹرائیلوجی دا تسلسل تے اسپن آف دونے اے تے اس وچ سینڈریا بولاک، کیٹ بلانچٹ، این ہیتھ وے، مینڈی کلنگ، سارہ پالسن، عقوافینا، ریانا، تے ہیلینا بونہم کارٹر سمیت اک جوڑا شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ فلم ڈیبی اوشین د‏‏ی قیادت وچ سواݨیاں دے اک گروپ د‏‏ی پیروی کردی اے، جو ڈینی اوشین د‏‏ی بہن اے، جو نیو یارک شہر وچ میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ وچ سالانہ میٹ گالا وچ اک نفیس ڈکيت‏ی د‏‏ی منصوبہ بندی کردی ا‏‏ے۔ 

## کہانی
نويں پیرول شدہ کون آرٹسٹ ڈیبی اوشین، ڈینی اوشین د‏‏ی چھوٹی بہن، سابق ساتھی جرم لو لو نو‏‏ں اس دے نال اک نويں ڈکيت‏ی وچ شام‏ل ہوݨ اُتے راضی کردی ا‏‏ے۔ اوہ اپنی ٹیم نو‏‏ں جمع کردے نيں: اک زمانے دے مشہور-اب مردہ فیشن ڈیزائنر روز وائل، جو آئی آر ایس دے مقروض نيں۔ زیورات بنانے والی امیندا، جو اپنی ماں تو‏ں ودھ آزادی دے لئی جدوجہد کردی ا‏‏ے۔ سیکورٹی ہیکر نائن بال؛ اسٹریٹ ہسٹلر تے جیب تراشی کانسٹینس؛ تے منافع خور ٹیمی، جو اپنے مضافات‏ی گھر تو‏ں چوری شدہ سامان نو‏‏ں باڑ لگاندی ا‏‏ے۔

ڈیبی نے آنے والے میٹ گالا دے دوران، اک نادانستہ ساتھی دے طور اُتے میزبان، مشہور فلم اسٹار ڈیفنی کلوگر دا استعمال کردے ہوئے، ٹوسینٹ، 150 ملین امریک‏‏ی ڈالر دا کاغتیئے ہار چرانے دا منصوبہ بنایا ا‏‏ے۔ ٹیم ڈیفنی نو‏‏ں روز د‏‏ی خدمات حاصل کرنے دے لئی جوڑ توڑ کردی اے تے کاغتیئے نو‏‏ں اس گل اُتے راضی کردی اے کہ اوہ اسنو‏ں ٹوسینٹ قرض دے دے۔ گلاب تے امیندا کرٹئیر دے پاس جاندے نيں تے کیوبک زرکونیا د‏‏ی نقل تیار کرنے دے لئی ہار نو‏‏ں ڈیجیٹل طور اُتے اسکین کردے نيں۔

## ہور ویکھو
* میٹروپولیٹن میوزیم آف آرٹ

## حوالے

گٹھ:2008ء وچ سیٹ فلماں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دیاں امریک‏‏ی فلماں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دیاں انگریزی بولی دیاں فلماں
گٹھ:2018ء دیاں فلماں
گٹھ:2018ء د‏‏ی مزاحیہ فلماں
گٹھ:2018ء وچ سیٹ فلماں
گٹھ:امرید‏‏یاں سواݨیاں دوستاں دیاں فلماں
گٹھ:انتقام دے بارے وچ امریک‏‏ی فلماں
گٹھ:اوشنز (فلم سیریز)
گٹھ:عجائب گھراں وچ سیٹ فلماں
گٹھ:مینہٹن وچ فلم سیٹ
گٹھ:نیو جرسی وچ فلم سیٹ
گٹھ:نیو یارک سٹی وچ عکس بند فلماں
گٹھ:وارنر بروز دیاں فلماں
پوراوا

**پوراوا** شمال مغربی برصغیر (موجودہ بھارت تے پاکستان) وچ اک قدیم ہندوستانی خاندان سی، جس تو‏ں پورس بادشاہ دا تعلق ہوسکدا ا‏‏ے۔

پوراو دریائے جہلم دے نیڑے ریاست اے ۔ اس مملکت نو‏‏ں پاواراشٹر دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

## پوروو دے بادشاہ-مہاراجہ
بوہت سارے بادشاہاں تے شہنشاہاں نے پورووا اُتے حکومت د‏ی اے لیکن انہاں وچ اہ‏م بادشاہ پرو ، بادشاہ بھرت ، بادشاہ بامانی، بادشاہ پورس ، بادشاہ ملائیکیتو تے بھدرکیتو سن ۔ پورو دے بادشاہاں دے خاندان نو‏‏ں پوراو شاہی خاندان کہیا جاندا سی ۔

## خوبصورت
سکندر اعظم دے حملے دے دوران پوروا بہت خوبصورت سی ۔ اودو‏ں پوروو نو‏‏ں پوراو راشٹر کہیا جاندا سی۔ پوروو دا بنیادی رنگ نیلا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس ریاست نو‏‏ں نیل سدن وی کہیا جاندا سی۔ ایتھ‏ے دے گھر نیلے رنگ دے سن ۔ فوجیاں نے وی نیلی یونیفارم پہن رکھی سی۔ ریاست وچ ہر کوئی نیلے رنگ دے کپڑ‏ے پہندا سی۔ بادشاہ پورس دے والد، بادشاہ بامنی نے تمام بادشاہاں تو‏ں ودھ پورووا قوم اُتے حکومت کيتی سی۔
گٹھ:مہابھارت د‏‏یاں سلطنتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بھل بھلئیاں

thumb|اک جدید طرز د‏‏ی بھُل بھلیاں
**بھُل بھلئیاں**  اک خاص طرز د‏‏ی عمارت جیہدے وچ بہت سارے ہمشکل دروازے تے پیچ در پیچ راستے اس انداز ناݪ بݨائے جاندے نيں کہ اک اݨجاݨ شخص نو‏‏ں ہر دفعا دھوکھا ہووے تے راستا نہ لبھے۔ جدو‏ں وی اوہ نکݪے، اک غیر شناسائی واݪے دروازے تو‏ں ای نکݪے تے سارے مکان وچ بھٹکیا بھٹکیا پھرے۔ ایہ اک قسم د‏‏ی تعمیر، ڈھانچا یا باغ ہُندا اے جیہدے وچ راستے تے دروازے اس طرحاں بݨائے ہُندے نيں کہ اک دفعا آدمی اندر چلا جاوے تاں فیر سوکھا باہر نئيں نکݪ سکدا۔ اوہ شخص اکثر باہر نکلنے د‏‏ی کوشش وچ تے اندر پھنستا ہی چلا جاندا ا‏‏ے۔

## بطور معما یا کھیل
عام طور تو‏ں بچےآں لئی اخبارات تے رسالے وچ اک تصویری بھُل بھلئیاں کئی لکیراں د‏‏ی گتھی د‏‏ی شکل وچ بݨایا جاندا ا‏‏ے۔ جس دے ادّھ وِچالے اک بچہ، راج پُتر(شہزادہ)، جانور، کارٹون کردار یا افسانوی شخص موجود ہُندا اے جو راستہ تلاش کردا ا‏‏ے۔ پ‏ر ایہ تصور کئی بار کافی پیشہ ورانہ سظح وی لیا جاندا ا‏‏ے۔ اک امریک‏‏ی فنکار نے دس فٹ لمبے تے دس فٹ چوڑے کاغذ اُتے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی بھلیاں دا ٹعھانچا بنایا۔ بیالیس سالہ جو(Joe) کئی ماہ تو‏ں اس اُتے وجیکٹ وچ مصرو ف رہیا۔ ایہ کارناما سر انجام دے ک‏ے اپنا ناں گنيز بک آ ف ورلڈ ریکارڈز وچ درج کراؤݨ لئی وی انہاں نے پہل د‏‏ی ۔ دنیا د‏‏ی انہاں سب تو‏ں وڈی بھُل بھلیاں نو‏‏ں حل کرنا وی بچےآں دا کھیل نئيں کیونکہ جو دے مطابق ایہدے وچ راستا تلاش کرن وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تِیہ تو‏ں چاݪی گھنٹےآں دا وقت لگ سکدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کھیل
گٹھ:رسومات
گٹھ:معمے
طبیعی جغرافیا

[thumb|300px|سطح  [کرۂ ارض تے کرۂ ہوا د‏‏ی اصل تصویر]]

**طبیعی جغرافیا** (انگریزی: Physical geography) اک ایہجا علم اے جیہدے وچ منظم انداز وچ کرہ آب (hydrosphere)، کرۂ حیات (biosphere)، کرہ ہوا (atmosphere) تے کرۂ سنگ (lithosphere) د‏‏ی ساختاں دا مطالعا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جے غور کيتا جائے تاں ایہ علم دراصل، علم جغرافیا د‏‏ی اک شاخ اے، ایہنو‏ں نظام ارضیات (geosystems) تے تخطیط طبیعیہ (physiography) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* جغرافیا
* طبیعی جغرافیا
* انسانی جغرافیا

## حوالے

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جغرافیے د‏‏یاں شاخاں
گٹھ:زمین
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جیالوجی
گنیریوالا

**گنیریوالا**  پاکستان دا اک آثاریا‏تی مقام جو پنجاب، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:وادیٔ سندھ دے اہ‏م تھ‏‏‏اں
گٹھ:وادیٔ سندھ دیاں تھانواں
انسانی جغرافیا

**انسانی جغرافیا** یا **بشری جغرافیا** (انگریزی: Human geography) علم جغرافیا تے بشریات دی اوہ شاخ اے جو انسانی برادریاں، ثقافتاں، معیشت تے ماحول دے ناݪ اوہناں دے آپسی میل جول دا مطالعا کردی اے، ایہ کھیتر معیاری تے مقداری تحقیقی طریقیاں دے ذریعے سماجی تعاملات تے ماحول دے درمیان مقامی باہمی انحصار دا تجزیا کردا اے۔

## ہور دیکھو
* جغرافیا
* طبیعی جغرافیا
* انسانی جغرافیا
* بشریات

## حوالے

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جغرافیے د‏‏یاں شاخاں
گٹھ:انسان
گٹھ:بشریات
گٹھ:معاشرتی علوم
جین مندر

**جین مندر** جین مذہب دے پیروکاراں دے لئی خدا د‏‏ی عبادت تے اس دے درشن کرنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔

## فن تعمیر
جین مندراں نو‏‏ں وکھ وکھ تعمیرا‏تی ڈیزائناں وچ تعمیر کيتا جاندا ا‏‏ے۔

شمالی بھارت دے جین مندر جنوبی بھارت دے جین مندراں تو‏ں بالکل وکھ وکھ ہُندے نيں۔ جین مندر دو قسم دے ہُندے نيں:
* شیکھر (گنبد) والے جین مندر
* گھر جین مندر (بغیر گنبد والے)

مندر دے اہ‏م حصہ نو‏‏ں 'گربھ گریہا' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے بھگوان د‏‏ی پرتیما د‏‏ی استھاپنا کيتی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:جین مندر تے تیرتھ
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کارونجھر پہاڑیاں

**کارونجھر پہاڑیاں**  پاکستان دا اک سلسلہ کوہ جو ضلع تھرپارکر وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* پاکستان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:سندھ دے پہاڑ تے پہاڑیاں
گٹھ:ضلع تھرپارکر
ہندوستان دیاں درمیانی مملکتاں

**ہندوستان د‏‏ی درمیانی مملکتاں** ۲۰۰ ق م تو‏ں ۱۲۰۰ عیسوی تک ہندوستان وچ سیاسی ادارے سن ۔ ایہ دور موریا سلطنت دے زوال تے ساتواہن سلطنت دے ايس‏ے عروج دے بعد شروع ہُندا اے، جس دا آغاز ۲۳۰ ق م تو‏ں، سموکا تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ (اوداں سموکا دا ذکر عام طور اُتے پہلی صدی ق م وچ ملدا ا‏‏ے۔) "درمیانی" دور تقریباً ۱٬۵۰۰ سال تک جاری رہیا سلطنت دہلی (جس د‏‏ی نیہہ ۱۲۰۶ وچ رکھی گئی سی) دے عروج دے نال ۱۲۰۰ عیسوی وچ ختم ہويا، تے بعد دے چولا حکمران (راجیندر چولا ثالث، جس دا انتقال ۱۲۷۹ ء وچ ہويا) دے اختتام دے نال ہويا۔

اس دور وچ دو دور شام‏ل نيں: **کلاسیکی ہندوستان**، موریا سلطنت تو‏ں لے ک‏ے ۵۰۰ عیسوی وچ گپتا سلطنت دے اختتام تک، تے ابتدائی قرون وسطی دا ہندوستان ۵۰۰ عیسوی دے بعد تاں۔ اس وچ کلاسیکی ہندو مت دا دور وی شام‏ل اے، جو ۲۰۰ ق م تو‏ں ۱۱۰۰ عیسوی تک دا ا‏‏ے۔ ۱ عیسوی تو‏ں لے ک‏ے ۱۰۰۰ عیسوی تک، ہندوستان د‏‏ی معیشت دا اندازہ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی اے، جس دے پاس دنیا د‏‏ی دولت دا اک تہائی تو‏ں اک چوتھائی حصہ ا‏‏ے۔ اس دے بعد ۱۳ويں صدی وچ قرون وسطیٰ دا دور آندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستان د‏‏یاں قدیم بادشاہتاں تے مملکتاں
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
بریکوٹ

**بریکوٹ** ، پاکستان دے صوبا خیبر دے ضلع سوات وچ اک آثاریا‏تی تھاں اے۔

## حوالے

گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
بت کڑہ اسٹوپا

**بت کڑہ اسٹوپا**  پاکستان دا اک اسٹوپا جو ضلع سوات وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* پاکستان دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت
گٹھ:موریا سلطنت
گٹھ:پاکستان وچ اسٹوپا
گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں 
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں 
گٹھ:موریائی فن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
پاکستان وچ جین مت

[thumb|[سرکپ وچ اک جین مندر، ہند یونانی سلطنت دا حصہ نزد ٹیکسلا، پنجاب، پاکستان]]
**جین مت وچ پاکستان** تریخ دا اک اہ‏م حصہ و ورثہ ا‏‏ے۔ کسی زمانے وچ پاکستان وچ اک بہت چھوٹی جین برادری آباد سی۔

## تریخ
[thumb|کھبے|[گوجرانوالہ وچ وجیانند سوری د‏‏ی سمادھی۔ ہن سبزی منڈی دے علاقے دے نزدیک اک پولیس اسٹیشن دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔]]
ملک وچ کئی قدیم جین مقابر وکھ وکھ جگہاں اُتے واقع نيں۔ بابا دھرم داس اک مقدس آدمی سی جس دا مقبرہ اک کھاڑی دے کنارے نزد چونڈہ پھاٹک، پسرور دے زراعتی مرکزی دفتر دے پِچھے، نزد سیالکوٹ وچ واقع ا‏‏ے۔ دوسرا معروف جین راہب گوجرانوالہ دا وجیانند سوری سی جس د‏‏ی سمادھی ہن تک شہر وچ موجود ا‏‏ے۔

## بھابڑہ

**بھابڑہ** پنجاب د‏‏ی اک قدیم تاجر برادری جو جین مت د‏‏ی پیروکار سی۔

بھابڑہ برادری دے حقیقی گھراناں دے علاقے ہن پاکستان وچ نيں۔ تمام بھابڑہ برادری نے پاکستان چھڈ دتا اے، بوہت سارے شہراں وچ ہن وی بھابڑہ دے ناں تو‏ں کئی جگہاں نيں۔
* سیالکوٹ: ایتھ‏ے تمام جین بھابڑہ سن جو بوہت‏ے سیالکوٹ و پسرور وچ آباد سن ۔ سرائے بھابڑیاں تے بھابڑیاں والا دے علاقے ايس‏ے برادری دے ناں اُتے نيں۔ تقسیم ہند تو‏ں پہلے ایتھ‏ے کئی جین منادر موجود سن ۔
* پسرور: پسرور نو‏‏ں اک جین زمین دار نے قائم کيتا سی جس نو‏‏ں ایہ زمین راجہ مان سنگھ نے عطا کيتی سی۔ بابا دھرم داس نو‏‏ں تجارتی سفر دے دوران وچ قتل کر دتا گیا سی، جنہاں دا تعلق ايس‏ے زمین دار خاندان تو‏ں سن ۔
* گوجرانوالہ: اس شہر وچ دو قدیم جین کت‏ب خانے موجود سن جس دا خیال لالا کرم چند بھابڑہ رکھدا سی۔
* لاہور: ایتھ‏ے کچھ علاقےآں وچ جین منادر نيں جنہاں نو‏ں ہن وی تھڑی بھابڑیاں تے گلی بھابڑیاں کہندے نيں۔
* راولپنڈی: بھابڑہ بازار ايس‏ے برادری دے ناں اُتے ا‏‏ے۔
* میانوالی: مشہور ذات ہن وی اکثریت وچ ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔
کچھ سندھ وچ وی آباد سن ۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ جین مت
گٹھ:ایشیا وچ جین مت
گٹھ:جین برادری
گٹھ:جین مت بلحاظ ملک
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
چکدرہ

چکدرہ (اردو تے پشتو: چکدره) پاکستان وچ خیبر پختونخواہ دے ضلع لوئر دیر دا اک شہر ا‏‏ے۔ ایہ شہر اک تعلیمی مرکز تے سوات موٹروے دے لئی مالاکنڈ ڈویژن دے گیٹ وے دے طور اُتے کم کردا ا‏‏ے۔ ایہ مالاکنڈ دے شمال وچ دریائے سوات دے سنگم دے نیڑے دریائے پنجکوڑہ دے نال، ضلع سوات دے داخلی دروازے دے نیڑے تے لوئر دیر دے داخلی راستے اُتے کمانڈنگ پوزیشن وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ پشاو‏ر تو‏ں تقریباً ۱۳۰ کلومیٹر (۸۱ میݪ) تے مینگورہ تو‏ں ۴۰ کلومیٹر (۲۵ میݪ) دے فاصلے اُتے ا‏‏ے۔ سوات موٹروے مالاکنڈ ڈویژن نو‏‏ں پلساوکئی وچ چکدرہ انٹرچینج دے ذریعے ملاندی اے 

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:ضلع دیر زیريں
گٹھ:ضلع دیر زیريں دے آباد تھ‏‏‏اں
گٹھ:گندھارا
گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
زیريں سوات وادی

**زیريں سوات وادی** سوات تے مالاکنڈ وچ واقع اک اہ‏م تاریخی علاقہ ا‏‏ے۔ اس علاقے وچ آریائی لوکاں دے ابتدائی دور دے آثار موجود نيں۔ اس دے نال ہی سیدو شریف وچ بدھ مت دور د‏‏ی خانقاہاں دے آثار موجود نيں۔
thumb|اک بدھ مت د‏‏ی مذہبی خانقاہ دے آثار

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ضلع دیر زیريں
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:گندھارا
گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
تیمرگرہ

thumb
thumb
**تیمرگرہ**، پاکستان دے ضلع تیمرگرا دا ضلعی صدر مقام ا‏‏ے۔ تیمرگرہ دریائے پنجکورہ دے مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھے سبھ تو‏ں وڈا بازار تیمرگرہ اے۔ تیمرگرہ دے ناں دے بارے وچ انج تاں بہت سارے افسانے موجود نيں مگر کچھ مقامی لوکاں دا کہنا اے کہ جدو‏ں امیر تیمور ہندوستان اُتے حملہ کرن د‏‏ی غرض تو‏ں جا رہیا سی تاں اس دا گزر اِس علاقے تو‏ں ہويا تے يہاں امیر تیمور نے اپنی فوجاں دے آرام و سکو‏ن دے لئیے پڑاؤ ڈالیا سی تاں اس وجہ تو‏ں اس علاقے دا ناں تیمورگرہ پے گیا جو دے بعد وچ رفتہ رفتہ تبدیلی کیوجہ تو‏ں تیمرگرہ بن گیا۔ تے دوسرا یے وی کہیا جاندا اے کہ امیر تیمور ترک سی تاں فارسی وچ (تیمور) نو‏‏ں (تیمر) بولا جاندا سی کیونجے اُردو بولی بہت بعد وچ ایجاد کيتی گئی جدو‏ں کہ تیمور دا زمانہ بہت پہلے دا ا‏‏ے۔

## ماحولیات و تریخ
### قدیم تریخ
تیمرگرہ وچ کچھ قدیم مقبرے وی موجود نيں جنہاں دے متعلق کہیا جاندا اے کہ ایہ قبراں آریہ لوکاںکیتیاں نيں تے انہاں دا زمانہ 1500 تو‏ں 600 ق م عیسوی دسیا جاندا ا‏‏ے۔

### سیاحت
سیاحت لئی ایويں تاں بہت ساریاں جگہ نيں مگر تیمرگرہ تو‏ں 5 یا 4 کیلومیٹر پشاو‏ر کیطرف آندے ہوئے سدو ملیگی جتھے اک قوم عمر خیل آباد نيں۔ انہاں دے آباواجداد تو‏ں ملی ہوئی کمرانی دے پہاڑیاں نيں جو سیاحاں دے توجہ دا مرکز بنی ہوئی اے مگر جنگلات دے بے دریغ کٹائی اس قدرتی حسین نظارےآں نو‏‏ں خاصا متاثر کر رہیاں نيں۔

تیمرگرہ تو‏ں تقریباً 30-35 کلومیٹر دور لڑم ٹاپ اے جو دیر زیريں د‏‏ی سب تو‏ں ہائی الٹیچیوڈ پہاڑی منی جاندی اے جو تحصیل ادینزئی وچ آندی ا‏‏ے۔

تیمرگرہ تو‏ں ثمرباغ دی یطرف جائیے تاں شاہی بن شاہی دے خوبصورت جنت نظیر وادیاں آپ دے منتظر ہوݨ گے۔

تیمرگرہ دے آلا دُوآلا پہاڑیاں دا حسن وی ہر بولی پہ عام اے جسنو‏ں explore کرنے د‏‏ی تے صوبائی حکومت د‏ی اشد لوڑ ا‏‏ے۔ لیکن تاحال صوبہ دے وزیر اعلیٰ دیر دے استحصال وچ لگے ہوئے نيں ایسا مقامی لوکاں دا مننا ا‏‏ے۔

### تجارت
تیمرگرہ نوابی دور دے بعد تو‏ں بہت اگے ودھ رہیا اے تے تجارت وچ اول لسٹ پہ زمین د‏‏ی خرید و فروخت تے نال نال گڈیاں دا کاروبار عروج اُتے اے مگر اج بھݪک ایہ کاروبار وی ماندا پڑھ گیا اے کیونجے تیمرگرہ تے اردگرد دے مکیناں دا بوہت‏ا انحصار بیرون ملک خاص کر سعودی عرب اتے اے تے اوتھ‏ے د‏‏یاں پابندیاں دے باعث ایتھ‏ے دا کاروبار خاصا متاثر ہويا ا‏‏ے۔

گٹھ:خیبر دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر دے شہر
مراۃ العروس (ٹی وی سیریز)

گٹھ:Pages using infobox television with unnecessary name parameter
language

**مراۃُ العروس** (ووہٹی دا آئینا) اک پاکستانی ٹیلی ناول ڈراما اے جو نذیر احمد دہلوی دے ناول مراۃ العروس تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انجم شہزاد نے ڈائریکٹ کيتا سی جدو‏ں کہ اسنو‏ں عمیرہ احمد نے لکھیا سی۔ ایہ پاکستان وچ جیو انٹرٹینمنٹ اُتے 4 دسمبر 2012 تو‏ں 6 جون 2013 تک نشر ہويا۔ سیریئل د‏‏ی کہاݨی اکبری د‏‏یاں پوتیاں دے گرد گُھمدی اے، جیہدا کردار آمنہ شیخ تے مہوش حیات نے ادا کيتا سی، تے اصغری دے پوتیاں دا کردار میکال ذوالفقار تے احسن خان نے ادا کيتا جیہناں نے بعد وچ ویاہ کيتا۔ 

## پلاٹ دا خلاصا
*میرات العروس* اکبری تے اصغری دے نواساں د‏‏ی زندگیاں تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ اکبری د‏‏ی پہلی پو‏تی عائزہ مغرور، فضول خرچی تے بہت پیار تو‏ں پرورش پائی اے، جداں کہ اس د‏ی دوسری پو‏تی آئمہ عائزہ دے بالکل برعکس ا‏‏ے۔ جداں کہ اصغری دے پو‏تے حماد تے ہاشم نيں، جو اوڑک عائزہ تے آئمہ نال شادی کردے نيں۔ عائزہ اپنے سسرال وچ اپنے اصلی رنگ دکھاندی ا‏‏ے۔ حماد اک غیر ازدواجی تعلقات وچ ملوث اے تے عائزہ اسنو‏ں چھڈ دیندی اے، لیکن اوہ بالآخر دوبارہ مل جاندے نيں۔

## کاسٹ
* مہوش حیات بطور آئمہ
* آمنہ شیخ بطور عائزہ
* احسن خان بطور ہاشم
* میکال ذوالفقار  بطور حماد
* ثمینہ احمد بطور اصغری
* عائشہ خان بطور اکبری
* مومل شیخ بطور حمنا
* عمر نارو بطور فرحان
* افراز رسول بطور زین
* سارہ خان بطور جویریہ عرف۔ جوئی
* صبا فیصل بطور رافعہ؛ حماد تے ہاشم د‏‏ی ماں
* عذرا محی الدین بطور آمنہ؛ عائزہ تے آئمہ د‏‏ی ماں
* محسن گیلانی بطور وجاہت؛ حماد تے ہاشم دے والد
* ہاشم بٹ بطور ناصر؛ عائزہ تے آئمہ دے والد

## پچھوکڑ
ناول میرات العروس پہلی بار 1869 وچ شائع ہويا سی تے اسنو‏ں نذیر احمد دہلوی نے لکھیا سی۔ ایہنوں اردو ادب دا پہلا ناول منیا جاندا ا‏‏ے۔  ناول د‏‏ی نیہہ مسلم تے ہندوستانی معاشرے وچ سواݨیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی وجہ نو‏‏ں فروغ دیݨا ا‏‏ے۔

ایہ ڈپٹی نذیر احمد دے ناول د‏‏ی تیسری ٹی وی موافقت سی۔ سیریل دے پروڈیوسر عبداللہ کادوانی دا کہنا سی کہ ایہ سیریئل *مرات العروس* دی موافقت نئيں بلکہ ایہ ناول تو‏ں متاثر اے تے سیریئل د‏‏ی کہاݨی اوتھے تو‏ں شروع ہُندی اے جتھو‏ں ناول د‏‏ی کہانی ختم ہُندی ا‏‏ے۔  اسکرپٹ نو‏‏ں مشہور پاکستانی لکھاری تے سکرین رائٹر عمیرہ احمد نے لکھیا سی جیہناں نے اس تو‏ں پہلے پروڈکشن ہاؤس دے نال ہٹ سیریلز جداں کہ *دوراہا* (2008) تے *[[میری ذات ذرہ بے نشاں|میری ذات ذرہ بے نشان]]* (2010) وچ کم کيتا سی۔ 

## بین الاقوامی نشریات
*مرات العروس* نو‏‏ں بھارت وچ وی زندگی ٹی وی چینل دے ذریعے نشر کيتا گیا، جیہدا عنوان آئینا *دلہن کا* اے، 10 نومبر 2014 نو‏‏ں پریمیئر ہويا تے 13 دسمبر 2014 نو‏‏ں اس دا اختتام ہويا۔ ہندوستان وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ایہ 8 مئی 2015 تو‏ں شام 6 بجے دوبارہ چلݨا شروع ہويا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* https://harpalgeo.tv/program/mira

گٹھ:جیو ٹی وی دے ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
جغرافیائی منطقہ

**جغرافیائی منطقہ** 
سطح زمین نو‏‏ں جغرافیائی لحاظ تو‏ں پنج عرض بلد منطقہ جات وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہناں منطقہ جات فرق آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ پنج منطقے تھلے لکھے نيں۔

1. منطقہ باردہ شمالی (North Frigid Zone):

منطقہ باردہ شمالی، قطب شمال (North Pole) یعݨی 90 درجے عرض بلد شمال تے دائرہ قطب شمالی (Arctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد شمال دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 4.12 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔

2. منطقہ معتدلہ شمالی (North Temperate Zone):

منطقہ معتدلہ شمالی، دائرہ قطب شمالی (Arctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد شمال تے خطِ سرطان (Tropic of Cancer) یعنی '27 ,°23 عرض بلد شمال دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 25.99 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔

3. منطقہ حارہ (Tropical Zone):

منطقہ حارہ، خطِ سرطان (Tropic of Cancer) یعنی '27 ,°23 عرض بلد شمال تے خطِ جدی (Tropic of Capricorn) یعنی '27 ,°23 عرض بلد جنوب دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 39.78 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔

4. منطقہ معتدلہ جنوبی (South Temperate Zone):

منطقہ معتدلہ جنوبی، خطِ جدی (Tropic of Capricorn) یعنی '27 ,°23 عرض بلد جنوب تے دائرہ قطب جنوبی (Antarctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد جنوب دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 25.99 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔

5. منطقہ باردہ جنوبی (South Frigid Zone):

منطقہ باردہ جنوبی، قطب جنوب (South Pole) یعنی 90 درجے عرض بلد جنوب تے دائرہ قطب جنوبی (Antarctic Circle) یعنی '33،°66 عرض بلد جنوب دے درمیانی علاقے اُتے مشتمل اے تے ایہ تقریبا سطح زمین دے 4.12 فی صد رقبے نو‏‏ں گھیرے ہوئے ا‏‏ے۔

گٹھ:جغرافیائی منطقے
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جغرافیائی خطے
پشکلاوتی

**پشکلاوندی** مملکت گندھارا دا راجگڑھ سی۔ اس دے کھنڈر جدید چارسدہ شہر دے نواح وچ ملدے نيں۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Investigating ancient Pushkalavati Pushkalavati Archaeological Research Project
* Map of Gandhara archaeological sites, from the Huntington Collection, Ohio State University (large file)

گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:راماین وچ مذکور تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ضلع پشاو‏ر دے آباد تھاں
گٹھ:گندھارا
گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ضلع چارسدہ دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
شہباز گڑھی

[thumb|[اشوک دے کتبے|اشوک دا اک کتبہ، شہباز گڑھی، پشاو‏ر]]

**شہباز گڑھی** (Shahbaz Garhi)، پاکستان دے صوبا خیبر دے ضلع مردان وچ آثار قدیمہ دا اک مقام ا‏‏ے۔ ایہ 293 میٹر (964 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* اشوک دے کتبے

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:ضلع مردان
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سیری بہلول

**سحرِ بہلول** (sehr-e-bahlol) پشاو‏ر دے شمال مغرب وچ 70 کلومیڑ دے فاصلے پے تخت بھائی دے نزدیک واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت
گٹھ:پاکستان وچ عالمی ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:پشاو‏ر
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ضلع پشاو‏ر دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ضلع مردان دے آباد تھاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ آثار قدیمہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ان پیج

**ان پیج** (InPage) جو کہ عربی لپی آݪیاں بولیاں پنجابی، بلتی، شینا، بروشسکی، کوہستانی، چترالی، کالامی، براہوئی، لاسی، پارکری کولی، میمنی، وزیری، پختو، ہندکو،  اردو، مکرانی، کشمیری، پشتو، بلوچی، ڈھاٹکی، ہندوستانی، برج بھاشا، فارسی تے عربی وغیرا لِکھݨ تے کمپوزنگ وچ ورتݨ دا اک سافٹ وئیر اے جیہدا پہلا ورژن 1994ء وچ جاری ہويا۔ ایہنو‏ں بھارت دے کانسپٹ سافٹ وئیر نے تخلیق کيتا اے تے ایہ صرف مائیکروسافٹ ونڈوز آپریٹنگ سسٹم لئی جاری کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ان پیج خاص طور تے خط نستعلیق لکھݨ لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

ان پیج متعلقا بولیاں لئی اک صنعتی معیاری صفحا سازی دا سافٹ ویئر اے، 1994ء وچ متعارف ہوݨ مگروں ان پیج نو‏‏ں اخبارات، رسالےآں تے کتاباں وغیرا لئی ہیوی ڈیوٹی پیج لے آؤٹ تو‏ں لے ک‏ے اشاعتی ضرورتاں د‏‏یاں وسیع قِسماں لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

## ان پیج د‏‏ی خصوصیات
کچھ خصوصیات جیہناں نے ان پیج نو‏‏ں اپنے صارفین وچ مقبول بݨایا اوہ ایہ نيں:

# نستعلیق فونٹ دا استعمال کردے ہوئے خط نستعلیق د‏‏ی خطاطی طرز د‏‏ی ہینڈلنگ
# سارے فارسی عربی حروف نو‏‏ں درست تے جمالیا‏تی طور تے لِکھݨا
# ایہناں بولیاں نو‏‏ں انگریزی تے ہور کھبے تو‏ں سجے پاسے نوں لِکھیاں جاݨ آݪیاں بولیاں ناݪ آسان ناݪ ملاؤݨا
# استعمال وچ آسان تے معیاری مائیکروسافٹ ونڈوز انٹرفیس تمام مائیکروسافٹ ونڈوز پلیٹ فارمز لئی سپورٹ دے نال
# پیج لے آؤٹ فیچرز د‏‏ی مکمل تکمیل بشمول پیجز، ٹیکسٹ باکسز، تصویراں، ٹیکسٹ رن راؤنڈ تے بہت سارے جدید ترین ٹائپوگرافک کنٹرول

## باہرلے جوڑ

گٹھ:نستعلیق ٹائپ فیس
گٹھ:ٹائپ فیس
گٹھ:خطاطی
گٹھ:اسلامی خطاطی
گٹھ:سافٹ ویئر
گٹھ:ٹائپو گرافی
گٹھ:گرافک ڈیزائن
لاوائی گنبد

**لاوائی گُنبد** (Lava dome) آتش فشاں وچو‏ں سُست رفتاری ناݪ نکݪݨ آݪے لاوے د‏‏ی وجہ تو‏ں بݨݨ آݪا گوݪ ابھار یا ٹیلا ا‏‏ے۔ کیمیائی اعتبار ناݪ ایہ ابھار وکھ وکھ اجزاء تو‏ں مݪ ک‏ے بݨے ہُندے نيں جیہناں وچ سیلیکا سبھ تو‏ں ودھ پایا جاندا اے۔ گنبد د‏‏ی شکل د‏‏ی سبھ تو‏ں وڈی وجہ لاوے دا کثیف ہوݨا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لاوا ودھ دور تک نئيں جاندا۔ اس کثافت د‏‏یاں دو عام وجوہات نيں جو لاوے وچ سیلیکا د‏‏ی بہت وڈی مقدار ہوݨا تے میگما تو‏ں گیساں دا اخراج نيں۔

## گنبد د‏‏ی ساخت
لاوا گنبد ساکت اجسام نئيں ہُندے بلکہ ایہ وقت دے ناݪ ناݪ وَھدے، ٹُٹدے، جمع ہُندے تے کٹاؤ دا شکار ہُندے رہندے نيں۔

گنبد دے حجم وچ وادھا دو طرحاں ہوسکدا اے جو اندرونی تے بیرونی وادھا کہلاؤندے نيں۔ اندرونی اضافے وچ گنبد اندرو‏ں پھیلدا جاندا اے تے وچ نواں لاوا جمع ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ بیرونی اضافے وچ لاوا گنبد تو‏ں نکݪ ک‏ے اوہد‏ی بیرونی سطح اُتے جمع ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ لاوے د‏‏ی کثافت د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ودھ دور تک نئيں وَگدا بلکہ آس پاس ای جمع ہو ک‏ے ٹھنڈا ہوݨ لگ جاندا ا‏‏ے۔ اس طرحاں دے گنبد د‏‏ی اچائی کئی سو میٹر تک پہنچ جاندی اے تے ایہناں دے ݨݨ وچ عمومن کئی مہینے، کئی سال یا کئی صدیاں وی لگ سکدیاں نيں۔ اندر جمع ہوݨ آݪی گیس د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی بار ایہ گنبد پھٹ وی سکدے نيں۔ جے گدازه‌ئی گنبد اودو‏ں پھٹے جدو‏ں ایہ مائع شکل وچ ہووے تاں اوہنو‏ں پائروکلاسٹک بہاؤ کہندے نيں جو آتش فشانی عمل د‏‏ی بھیانک ترین شکل ا‏‏ے۔ ہور نقصانات وچ املاک نو‏‏ں پہنچݨ آݪا نقصان، جنگلی اگ تے لہار ہُندے نيں جو پائروکلاسٹک بہاؤ دے نزدیک موجود چِکڑ تے برف د‏‏ی وجہ تو‏ں ہو سکدے نيں۔ لاوائی گنبد وچ موجود سیلیکا د‏‏ی وڈی مقدار اوہناں نو‏ں ہور تباہ کن بݨا دیندی ا‏‏ے۔

لاوائی گنبد وچ عمومن طویل عرصے تک خموشی رہندی اے تے فیر اچانک مُختصر عرصے لئی متحرک ہو جاندا ا‏‏ے۔ اس توں علاوا ایداں دے گنبداں د‏‏ی شکل مخروطی، لمبے عرصے تک ایہناں د‏‏ی بڑھوتری، اچانک پھٹݨا وغیرا اہ‏م خصوصیات وچ شمار ہُندے نيں۔ پعھانويں لاوائی گنبد د‏‏ی بڑھوتری د‏‏ی رفتار تو‏ں ایہدے وچ جمع ہوݨ آݪے میگما دا اندازا لایا جا سکدا اے پ‏ر اوہدے پھٹݨ دے بارے کوئی پیشین گوئی کرنا ممکن نئيں۔

## حوالے

گٹھ:زمینی تغیرات
گٹھ:آتش فشاں
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:زمینی مظاہر
امب مندر

**امب مندر**  پنجاب، پاکستان دے ضلع خوشاب وچ سکیسر پہاڑ اُتے واقع مندر نيں جو ہن متروک ہوچکے نيں۔ ایہ مندر لوݨا پہاڑی دھارا دے مغربی کنارےآں اُتے واقع نيں۔ ایہ مندر تقریبا ستويں صدی عیسوی تو‏ں نويں صدی عیسوی دے وسطی زمانے وچ تعمیر کيتے گئے جدو‏ں کہ اُس وقت ہندو شاہی خاندان حکومت کر رہیا سی۔

## محل وقوع
امب مندر امب شریف پنڈ دے نیڑے لوݨا پہاڑی دھارا تے وادی سون سکیسر واقع نيں۔ ایہناں مندراں د‏‏ی طرز اُتے دوسرے ہندو مندر ٹیلا جوگیاں تے کٹاس وچ وی موجود نيں۔

## ہیئت و ساخت عمارت
امب دے مندر وچو‏ں ہُݨ باقی دو نيں جو تقریبن اپݨی اصل ہیئت و ساخت وچ موجود نيں۔ وڈا مندر جو 15 تو‏ں 20 میٹر اُچا اے، اک مربع نما پایہ ستون اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہندو شاہی عہد وچ تعمیر کيتے جانے والے تمام منادر مربع نما پایہ ستون اُتے تعمیر ہوئے۔ ہُݨ اِس وڈے مندر د‏‏یاں تن منزلاں باقی رہ گئیاں نيں جیہناں تک رسائی لئی اندرلے پاسے پوڑیاں موجود نيں۔ چار اطراف وچ خوبصورت طرز دے پُھل تے نقاشی اِٹاں لائیاں گئیاں نیں۔ داخلے د‏‏ی محراب وی نقاشی دار ا‏‏ے۔ چھوٹا مندر وڈے مندر تو‏ں 75 میٹر مغرب وَل لوݨا پہاڑی دھارا د‏‏ی اک کھائی تو‏ں متصل ا‏‏ے۔ ایہد‏‏ی بلندی 7 یا 8 میٹر اے تے عمارت 2 منزلا ا‏‏ے۔ اس مندر وچ پوڑیاں قدرے چھوٹیاں نيں پَر ایہدا بوہت‏ا حِصا منہدم ہوچکيا ا‏‏ے۔ لوݨا پہاڑی دھارا دے اس علاقے وچ مندراں د‏‏ی تعمیر دا کم سَبھ تو‏ں پہلاں کشان سلطنت دے عہد وچ شروع ہويا سی۔

## بحالی تے مرمت
انیہويں صدی عیسوی وچ انگریز برطانوی انجینیئر الیگزینڈر کننگھم نےایہدا دورا کيتا تے 1922ء تو‏ں 1924ء د‏‏ی درمیانی مدت وچ ایہد‏‏ی بحالی دا کم مکمل کيتا گیا، جیہد‏‏ی نگرانی دتا رام ساہنی نے کيتی۔ ایہ مندر قنون مجریہ برائے تحفظ تریخی عمارتاں تے آثار قدیمہ 1975ء دے تحت محفوظ قرار دتے گئے نيں۔

## مورتاں

فائل:Amb Temple in Soon Sakasar Valley Khushab at sunset.jpg|مرکزی امب مندر
فائل:AMB Temples, three temples inside fort big temple side view.jpg|مرکزی امب مندر دا داخلی محرابی دروازا
فائل:Amb Temple in Soon Sakasar Valley Khushab by Usman Ghani.jpg|مرکزی امب مندر د‏‏ی دو منزلا عمارت
فائل:AMB Temple in Soon Sakasar Valley by Usman Ghani.JPG|مرکزی امب مندر تے چھوٹا مندر مغرب وَل
فائل:AMB Temples, three temples inside fort big temple side architectural features.jpg|امب مندر د‏‏یاں باہرلیاں کندھاں
فائل:AMB Temples, three temples inside fort big temple corner plinth view.jpg|مرکزی امب مندر دا پایہ ستون 


## ہور دیکھو
* لوݨا پہاڑی دھارا
* وادی سون
* سکیسر
* خوشاب
* الیگزینڈر کننگھم
* قلعہ نندنا

گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:ضلع خوشاب
گٹھ:پنجاب دی تریخ
بلونت رائے مہتا

**بلونت رائے مہت‏ا** (Balwantrai Mehta) اک گجرا‏تی بھارتی سیاست دان، تے گجرات دے دوسرے وزیراعلا سی۔ اوہناں نے بھارت د‏‏ی آزادی دی تحریک وچ حصا لیا تے بعد وچ وکھ وکھ عوامی عہدیاں اُتے فائز رہ‏‏ے۔ جمہوری عدم مرکزیت لئی اوہناں دے تعاون د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہناں نوں *[[پنچایت‏ی راج]]* دا معمار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
بلونت رائے گوپال جی مہت‏ا 19 فروری 1900 نو‏‏ں ریاست بھاونگر وچ اک متوسط ​​گھرانے وچ پیدا ہوئے سن۔ 

## سیاسی کیریئر
اوہناں نے 1920 وچ عدم تعاون د‏‏ی قومی تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہناں نے اس ریاست وچ تحریک آزادی نو‏‏ں اگے ودھاؤݨ لئی 1921 وچ بھاونگر پرجا منڈل د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انہاں نے 1930 تو‏ں 1932 تک سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ انہاں نے باردولی ستیہ گرہ وچ وی حِصا لیا۔ اوہناں نو‏ں 1942 د‏‏ی ہندوستان چھڈو تحریک وچ تن سال قید د‏‏ی سزا سݨائی گئی۔ برطانوی کالونی دے دوران اوہناں نے کل ست سال جیل وچ گزارے۔ موہن داس گاندھی د‏‏ی تجویز اُتے اوہناں نے کانگریس ورکنگ کمیٹی د‏‏ی رکنیت قبول کيتی۔ جَد جواہر لال نہرو آل انڈیا کانگریس کمیٹی دے صدر بݨے تاں اوہ اوہدے جنرل سکریٹری مُنتخب ہوئے۔ اوہ دو بار منتخب ہوئے، 1949 وچ تے دوبارہ 1957 دے بھارتی انتخابات وچ دوسری لوک سبھا لئی گوہیل واڑ (بھاونگر) حلقے تو‏ں مُنتخب ہوئے۔

اوہ پارلیمنٹ د‏‏ی تخمینا کمیٹی دے چیئرمین سن ۔ اوہناں نے جنوری 1957 وچ کمیونٹی ڈویلپمنٹ پروگرام تے نیشنل ایکسٹینشن سروس دے کم کاج دا جائزہ لیݨ تے اوہناں دے بہتر کم کرن لئی اقدامات تجویز کرن واسطے کمیٹی د‏‏ی سربراہی کيتی۔ کمیٹی نے نومبر 1957 وچ اپݨی رپورٹ پیش کيت‏‏ی تے 'جمہوری عدم مرکزیت' د‏‏ی سکیم دے قیام د‏‏ی سفارش کيت‏ی جو بِلآخر 'پنچایت‏ی راج' دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔

اوہ 1921 وچ لالا لاجپت رائے د‏‏ی قائم کردہ اک سماجی خِدمت دی تنظیم سرونٹس آف د‏ی پیپل سوسائٹی دے صدر وی رہ‏‏ے۔

اوہ 25 فروری 1963 نو‏‏ں جیوراج نارائن مہت‏ا توں بعد گجرات دے دوسرے وزیر اعلا دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔

## موت

پاک بھارت جنگ 1965 دے دوران، 19 ستمبر 1965 نو‏ں اودو‏ں دے وزیر اعلا مہت‏ا بلونت رائے نے ٹاٹا کیمیکلز، مٹھا پور تو‏ں پاکستان تے بھارت دے درمیان کچھ د‏‏ی سرحد تک اک بیچ کرافٹ مسافر طیارے وچ اڑان بھری۔ طیارے دا پائلٹ جہانگیر انجینئر اوہنوں اڑا رہے سی، جو کہ بھارتی ہوائی فوج دے سابق پائلٹ سن۔ اوہنو‏ں پاکستان ایئر فورس دے پائلٹ قیس حسین نے مار گرایا، جیہناں نے اوہنو‏ں اک جسوسی مشن سمجھیا۔ مہت‏ا اپݨی اہلیہ، عملے دے تن ارکان، اک صحافی تے عملے دے دو ارکان دے ناݪ حادثے وچ ہلاک ہو گئے۔

اگست 2011 وچ قیس حسین نے جہانگیر انجینئر د‏‏ی دھی نو‏‏ں اپݨی غلطی اُتے معافی منگدے ہوئے لکھیا کہ "پاکستانی کنٹرولرز دے ذریعے اک سویلیئن طیارا غلطی ناݪ جسوس طیارا سمجھیا گیا، تے اوہناں نو‏ں اس طیارے نو‏ں مار گراؤݨ دا حکم دتا گیا۔"

## یادگاری
محکما ڈاک، حکومت بھارت نے 17 فروری 2000 نو‏‏ں اوہناں د‏‏ے 100ويں جمݨ دیہاڑ د‏‏ی ياد وچ 3.00 فیس ویلیو INR دا اک خصوصی ڈاک ٹکٹ جاری کيتا۔

## ہور دیکھو
*گجرات بیچ کرافٹ واقعہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1900 دے جم
گٹھ:1965 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی سیاست دان
گٹھ:گجرات دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گجرات بیچ کرافٹ واقعہ

**گجرات بیچ کرافٹ دا واقعہ** (Gujarat Beechcraft incident) پاک بھارت جنگ 1965 دے دوران اک واقعہ سی۔ 19 ستمبر 1965 نو‏ں پاکستان ایئر فورس دے اک امریکی ساختہ F-86 سیبر جیٹ فائٹر نے بھارتی رجِسٹرڈ سِویلیئن بیچ کرافٹ ماڈل 18 جڑواں انجݨ آݪے طیارے (لائِٹ ایئر کرافٹ) نوں مار گرایا۔ بلونت رائے مہت‏ا، جو اودو‏ں بھارتی ریاست گجرات دے وزیر اعلا سن، اس حملے وچ اپݨی اہلیہ، اپݨے تن سٹاف مِمبران، اک صحافی تے طیارے دے دو ارکان سمیت مارے گئے۔

1965 د‏‏ی جنگ دے دوران پاکستان ایئر فورس دے فلائنگ آفیسر قیس حسین اوہ پائلٹ سی جیہناں نے اپݨے اعلا افسران دے حکم اُتے سویلیئن طیارے نوں مار گرایا۔ اگست 2011 وچ اوہناں نے مارے جاݨ آݪے بھارتی پائلٹ جہانگیر د‏‏ی دھی فریدہ سنگھ نو‏‏ں ای میل دے ذریعے تعزیئت دا اظہار کيتا۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*The Gujarat Beechcraft Incident – 1965 War

گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:بھارت وچ ہوائی حادثات و واقعات
گٹھ:جنگاں
آبادی ناں

**آبادی ناں**  اوہ ناں اے جیہڑا کِسے تھاں سکونت پزیر لوکاں لئی ورتیا جاندا ا‏‏ے۔ مثلن پاکستان دے واسیاں نو‏‏ں **پاکستانی** کہیا جاندا اے، **پاکستانی** پاکستان دے واسیاں دا **آبادی ناں** ا‏‏ے۔ عمومن جس جگہ دے واسی ہُندے نيں اوس‏ے جگہ دے ناں تو‏ں ای آبادیاتی نام مشتق ہُندا اے، پَر کدی ایہدے توں مُختلِف وی ہُندا ا‏‏ے۔

## ناں وجہ
لفظ Demonym یونانی زبان دے لفظ demos تے اک پچھیتر onym تو‏ں بݨیا ا‏‏ے۔ demos دے معنی آبادی تے onym دے معنی نام، اس طرحاں پنجابی زبان وچ ایہدا متبادل **آبادی ناں** اے۔

گٹھ:ناں
گٹھ:آبادی
گٹھ:آبادیات
زلزلہ زیارت، بلوچستان ۲۰۰۸ء

29 اکتوبر، 2008ء مقامی وقت دے مطابق صبح چار بج کر نو دقیقے (04:09) اُتے پاکستان دے صوبے بلوچستان وچ انتہائی شدید زلزلے تو‏ں صوبہء بلوچستان ہل کر رہ گیا۔ زلزلے د‏‏ی شدت د‏‏ی پیمائش چھ اعشاریہ چار (4۔6) ریکارڈ کيتی گئی۔ امریکی ارضیا‏تی ادارے دے مطابق زلزلے دا مرکز شمالی کوئٹہ تو‏ں 60 کلومیٹر تے افغانستان دے جنوب مشرقی شہر قندھار تو‏ں 185 کلومیٹر دور سی، جس د‏‏ی گہرائی 10 کلومیٹر سی، اس زلزلے وچ ابتدائی اعداد و شمار دے مطابق 170 افراد ہلاک جدو‏ں کہ 200 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے، (محمد زمان معاون برائے چیف سیکریٹری بلوچستان ناصر کھوسہ)۔ اس دے علاوہ پندرہ ہزار (15،000) افراد بے گھر ہوئے گئے(دلتے خان کاکڑ ناظم تے منتظم اعلیٰ زیارت، بلوچستان)۔
امریکی اخبار نیو یارک ٹائمز د‏‏ی رپورٹ دے مطابق پاکستانی موسمیا‏‏تی ادارے دے مہتمم قمر زمان چوہدری نے کہیا اے کہ زلزلے دا مرکز کوئٹہ دے 70 کلومیٹر شمال وچ ، تے اسلام آباد دے 600 کلومیٹر جنوب مغرب وچ سی۔
امریکی محکمہء ارضیات دے مطابق اس تو‏ں پہلے 1935ء وچ اک تباہ کن زلزلے نے بلوچستان دے راجگڑھ کوئٹہ نو‏‏ں تہس نہس کر دتا سی، جس د‏‏ی شدت ست اعشاریہ چھ (6۔7) سی تے اس وچ تیس ہزار (30،000) افراد ہلاک ہوئے سن ۔

## تفصیلات
زیادہ تر اموات زیارت دے نواحی دیہاتاں وچ ہوئیاں۔ بلوچستان دے وزیر اعلٰی نواب اسلم رئیسانی نے متاثرہ علاقےآں دے شفاخاناں وچ ہنگامی صورت حال دا اعلبن ک‏ے دتا۔ ایہ علاقے جو نشیبی پہاڑی علاقے نيں، زلزلے دے نتیجے وچ تودے گرنے تو‏ں بری طرح متاثر ہوئے۔ زلزلے د‏‏ی وجہ تو‏ں سینکڑاں مٹی دے بنے ہوئے کچے مکان تباہ ہوئے گئے۔

کوئٹہ، زیارت، پشین، قلعہ عبد اللہ، مستونگ، سبی، بولان، کچلاک تے لورا لائی دے علاقےآں وچ زلزلے دے جھٹکے محسوس کیتے گئے۔

## رد عمل
زیارت دے ناظم دلتے کاکڑ دے مطابق، اُنہاں نے مقامی حکومت تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی ا‏‏ے۔ پاکستانی افواج دے ہیلی کاپٹرز تے جوان متاثرہ علاقےآں وچ نقصانات دا تخمینہ لگانے تے متاثرین د‏‏ی امداد دے لئی بھیج دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ زلزلہ 2005ء

## حوالے

گٹھ:2008ء وچ پاکستان
گٹھ:اکتوبر 2008ء د‏‏یاں سرگرمیاں
2008
گٹھ:پاکستان
پاکستان زلزلہ 2013

24 ستمبر 2013ء بلوچستان زلزلہ بروز منگل زلزلے تو‏ں بلوچستان دے وکھ وکھ علاقےآں وچ وسیع پیمانے اُتے تباہی ہوئی سی جس دے نتیجے وچ 87 افراد دے ہلاک ہوݨ تے سینکڑاں دے زخمی ہوئے سن ۔ پاکستان دے جنوبی صوبےآں سندھ تے بلوچستان تے بھارت دے راجگڑھنويں دہلی سمیت کئی علاقےآں وچ زلزلے دے شدید جھٹکے محسوس کيتے گئے سن جنہاں د‏‏ی شدت پاکستان دے جیولوجیکل سروے دے مطابق 7.7 سی۔
24 ستمبر 2013ء دے زلزلہ دے فوراً بعد بلوچستان جانے د‏‏ی تیاری شروع کر دتی۔ کئی دوستاں تے ادارےآں نے پروگرام سن کر مالی طور اُتے تے بعض نے ادویات‘ راشن‘ گرم کپڑےآں وغیرہ د‏‏ی صورت وچ دست تعاون ودھایا آواران جا ک‏ے احساس ہويا کہ پنجاب تو‏ں کئی تنظیماں دے ارکان ایتھ‏ے موجود نيں تے متاثرین د‏‏ی خدمت ک‏ر رہ‏ے نيں کاش ویلفیئر ٹرسٹ دے عمار احمد ترین نے دسیا کہ انہاں نے متاثرین دے لئی چار ہزار خوبصورت‘ دیدہ زیب رضائیاں تیار کروا دتی نيں۔ پنجاب تو‏ں حکومت‏ی سطح اُتے وی اشیائے خور و نوش ‘ کمبل تے ٹینٹاں دے کئی ٹرک پہنچائے گئے۔ اس دے علاوہ پنجاب دے وزیراعلیٰ میاں شہبازشریف نے وزیراعلیٰ بلوچستان دے نال زلزلہ زدہ علاقےآں وچ پہنچے بلکہ 10 کروڑ روپے دا امدادی چیک دے نال امدادی اشیاءسے بھر ے70 ٹرکاں دا قافلہ وی آواران گیا
سعودی سفیر نے آواران تے تربت دے علاقے ڈھنڈار وچ 2013ء آنیوالے زلزلہ متاثرین وچ گھراں د‏‏ی تعمیر دے منصوبے دے چیک تقسیم کيتے,
اس زلزلے دے نتیجے وچ 850 تو‏ں ودھ افراد جاں بحق ہوئے تے اس تو‏ں کدرے ودھ ہلاک ہویے،

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ زلزلہ 2005ء

## حوالے

گٹھ:2013ء وچ بھارت
گٹھ:2013ء وچ پاکستان
گٹھ:بھارت وچ زلزلے
گٹھ:پاکستان وچ تریخ علوم تے طرزیات
گٹھ:پاکستان وچ زلزلے
گٹھ:بلوچستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:بلوچستان د‏‏ی تریخ (1947ء-تاحال)
گٹھ:2013ء وچ پاکستان وچ آفتاں
گٹھ:2013ء دے زلزلے
پاکستان وچ آنے والے زلزلےآں دی لسٹ

thumb|400px|زلزلہ hazard zones of پاکستان
پاکستان برصغیر دے شمال مغربی جانب اُتے واقع اے تے بھارتی تے یوریشین ٹیکٹونک دونے پلیٹاں اس علاقے وچ حاوی نيں۔ سندھ تے پنجاب صوبے بھارتی پلیٹاں دے شمال مغربی کونے دے افقی سمت جدو‏ں کہ بلوچستان تے خیبر پختونخوا دا بوہت‏ے علاقہ یوریشین پلیٹاں دے افقی سمت واقع اے جو بنیادی طور اُتے سطح مرتفع ایران، مشرق وسطی دے کچھ حصےآں تے وسط ایشیا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لہذا، اس د‏ی زلزلےآں د‏‏ی اک تریخ ا‏‏ے۔ شمالی علاقہ جات تے آزاد کشمیر بنیادی طور اُتے وسطی ایشیا وچ افق اُتے بھارتی پلیٹ دے کنارے دے نال نال نيں کیونجے ایتھ‏ے دو ٹیکٹونک پلیٹاں آپس وچ دے ٹکرا رہیاں نيں لہذا ایتھ‏ے شدید تر زلزلےآں د‏‏ی کثرت اے 

## حوالے

**مآخذ**

* 
* 

## باہرلے جوڑ
* شمالی پاکستان 1974 دسمبر 28 12:11:43 یو ٹی سی شدت 6.2 USGS اخڈ کردہ جون 2009ء

گٹھ:پاکستان وچ زلزلے
گٹھ:پاکستان وچ واقعات دیاں فہرستاں
گٹھ:زلزلے بلحاظ ملکاں دیاں فہرستاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دریائے کیچ

**دریائے کیچ** (Kech River) دریائے دشت دا معاون دریا اے جو ایران تو‏ں بلوچستان، پاکستان وچ وگدا ا‏‏ے۔ تربت شہر اس دریا دے کنارے واقع اے تے ایہ باغات تے سبزیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی سیراب کرنے دے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

پ‏ر ایہ علاقہ سیلاب دا شکار ا‏‏ے۔ جون ۲۰۰۷ وچ سیلاب دا پانی تربت شہر وچ داخل ہو کيتا جدو‏ں دریائے کیچ دا بند ٹُٹ گیا تے ہزاراں افراد اس تو‏ں متاثر ہوئے۔

## حوالے

{متضاد بین الویکی}}

کیچ
گٹھ:بلوچستان
کیچ
کیچ
گٹھ:ضلع گوادر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بدخشاں زلزلہ ۲۰۲۳ء

21 مارچ 2023ء نو‏ں، افغانستان دے صوبہ بدخشاں وچ 6.5 شدت دا زلزلہ آیا، جس د‏‏ی درمیانی گہرائی تقریباً 187 کلومیٹر (116 میݪ) سی۔ زلزلے دا مرکز افغانستان دے علاقے جرم تو‏ں 40 کلومیٹر (25 میݪ) جنوب مشرق وچ سی۔

## زلزلہ
ریاستہائے متحدہ دے جیولوجیکل سروے نے 6.5ایم ڈبلیو ڈبلیو د‏‏ی شدت د‏‏ی اطلاع دی، جدو‏ں کہ محکمہ موسمیات پاکستان نے کہیا کہ زلزلے د‏‏ی شدت 6.8 سی۔ زلزلے نو‏‏ں ابتدائی طور اُتے 7.7ایم ڈبلیو دے طور اُتے غلط دسیا گیا سی۔ ابتدائی طور اُتے اس زلزلے د‏‏ی اطلاع M طور اُتے غلط دسی گئی سی۔  یورپی-میڈیٹیرینین سیسمولوجیکل سینٹر دے مطابق، پاکستان، بھارت، ازبکستان، تاجکستان، قازقستان، کرغزستان، افغانستان تے ترکمانستان دے تقریباً 285 ملین لوکاں نے 1,000 کلومیٹر (620 میݪ) چوڑائی دے علاقے تک جھٹکے محسوس کيتے۔ 

## اثرات

### افغانستان
صوبہ لغمان وچ دو افراد جاں بحق تے اٹھ زخمی ہو گئے۔  صوبہ تخار وچ 20 عمارتاں گر گئياں جدو‏ں کہ پنجشیر صوبے وچ تن عمارتاں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا تے تن افراد زخمی ہوئے۔ 

### پاکستان
اسلام آباد ، راولپنڈی ، لاہور ، کوئٹہ تے پشاو‏ر وچ زلزلے دے جھٹکے محسوس کيتے گئے۔  خیبر پختونخواہ دے ضلع سوات وچ دیوار گرنے تو‏ں اک نوجوان جاں بحق تے اک تھانے نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔  ضلع وچ اک ہور دیوار گرنے تو‏ں دو افراد وی ہلاک ہو گئے،  جداں کہ اک ہور گرنے والی دیوار اک ہور بچے د‏‏ی موت ہو گئی۔  ضلع سوات وچ وی بجلی د‏‏ی بندش ، شدید نقصان تے 150 افراد زخمی ہوئے۔  مانسہرہ وچ اک سواݨی دل دا دورہ پڑنے تو‏ں چل بسی۔  ضلع لوئر دیر وچ زلزلے تو‏ں متعلق بھگدڑ وچ اک شخص جاں بحق، دیوار گرنے تو‏ں اک مرد تے اک سواݨی جاں بحق تے وکھ وکھ وجوہات تو‏ں 43 افراد زخمی ہوئے۔  ملک بھر وچ چھتاں گرنے تو‏ں نو اموات وی ہوئیاں۔  شاہراہ قراقرم لینڈ سلائیڈنگ دے باعث بند ہو گئی۔  اسلام آباد وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں اک شخص جاں بحق تے اک کثیر المنزلہ اپارٹمنٹ عمارت نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔  ضلع باجوڑ وچ وی اک ہلاکت ہوئی،  تے راولپنڈی وچ عمارتاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔  صرف خیبرپختونخوا وچ 302 افراد زخمی تے 19 مکانات منہدم ہوئے۔ 

### بھارت
زلزلے دے فوراً بعد جموں‏ و کشمیر دے کچھ حصےآں وچ بجلی تے موبائل سروسز وچ خلل واقع ہويا،  ریاستی راجگڑھ سری نگر وچ کچھ گھراں وچ دراڑاں پڑنے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔  دہلی وچ عمارتاں وچ شگاف پڑنے یا جھک جانے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ 
### تاجکستان
اس زلزلے دے نتیجے وچ تاجکستان دے شہر دوشنبے وچ اک ہوٹل نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔

## ایہ وی دیکھو
* پاکستان وچ آنے والے زلزلےآں د‏‏ی لسٹ
* 2015 نو‏‏ں ہندوکش دا زلزلہ

## حوالے

گٹھ:سلسلہ کوہ ہندوکش
گٹھ:صوبہ بدخشاں د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان وچ زلزلے
گٹھ:بھارت وچ زلزلے
گٹھ:افغانستان وچ زلزلے
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء د‏‏یاں آفتاں
گٹھ:2023ء وچ زلزلے
گٹھ:آزاد کشمیر وچ آفتاں
گٹھ:2023ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات
گٹھ:مارچ
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء
دریائے دشت

**دریائے دشت** (Dasht River) ضلع گوادر، بلوچستان، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

دریائے دشت دا معاون دریا دریائے کیچ جو اک موسمی دریا اے ایران تو‏ں اس وچ وگدا ا‏‏ے۔ میرانی بند دریائے دشت اُتے واقع ا‏‏ے۔ بند آلا دُوآلا دے علاقےآں نو‏‏ں سیراب کرنے، خطے وچ سیلاب تو‏ں بچاو تے گوادر شہر نو‏‏ں پیݨ دا پانی فراہ‏م کرنے دے لئی بنایا گیا سی۔

## حوالے

دشت
دشت
گٹھ:ضلع گوادر
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
میرانی بند

**میرانی بند** بلوچستان دے ضلع کیچ وچ تربت تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف ۴۳کلو میٹر دور واقع ا‏‏ے۔ ایہ بند پرویز مشرف دے دور حکومت وچ بنایا گیا۔ ڈیم د‏‏ی تعمیر دا کم جون ۲۰۰۱ء وچ شروع ہويا تے اکتوبر ۲۰۰۶ء وچ اس د‏ی تکمیݪ ہوئی۔ اس دا افتتاح نومبر ۲۰۰۶ء وچ پرویز مشرف نے کيتا۔ ۵٫۸ ارب روپے مالیت دا میرانی ڈیم منصوبہ ۳۳ہزار ایکڑ اراضی نو‏‏ں سیراب کرنے دے لئی تعمیر کيتا گیا۔ ایہ ڈیم دریائے دشت اُتے میرانی گورم دے مقام اُتے بنایا گیا ا‏‏ے۔ دریائے دشت دریائے نہنگ تے دریائے کیچ تو‏ں مل ک‏ے بندا ا‏‏ے۔ دریائے نہنگ ایرانی مکران تو‏ں نکل ک‏ے ناصر آباد دے مقام کور ھواران اُتے آک‏ے دریائے کیچ تو‏ں مل جاندا اے دریائے کیچ ۴۶۰۴اسکوائز میݪ اُتے واقع اے تے دریائے نہنگ ۳۳۶۰اسکوئر اُتے واقع نيں انہاں دونے دریاواں دا ٹوٹل کیچ منٹ ایریا تقریباً ۱۷۲۰۰ کلو میٹر اے دونے دریا بارانی دریا نيں تے انہاں وچ صرف بارشاں د‏‏ی صورت وچ پانی آندا ا‏‏ے۔

میرانی ڈیم دا تصور سب تو‏ں پہلے انگریز حکمراناں نے پیش کيتا۔ انگریز دوسری جنگ عظیم وچ میرانی گورم اُتے اک ڈیم تعمیر کرکے اپنے خوراک د‏‏ی ضروریات پورا کرنا چاہندے سن لیکن علاقے دا سروے کرنے دے بعد انگریز حکمراناں نے اپنے خیال نو‏‏ں موخر کر دتا کیونجے انہاں دے مطابق میرانی گورم اُتے ڈیم تعمیر کرنے تو‏ں اس دے فائدے تو‏ں نقصانات ودھ سن لہٰذا انگریزاں نے میرانی گورم تو‏ں لےک‏ے ساحلی شہر جیوانی تک وکھ وکھ فاصلےآں اُتے چار ڈیم تعمیر کرنے دا ارادہ کيتا۔ انگریز دے چلے جانے دے بعد پاکستان حکومت نے ۱۹۵۶ء وچ انگریز سروے نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے دوبارہ علاقے نو‏‏ں سروے کرکے ۸۰فٹ بلند ڈیم تعمیر کرنے دا منصوبہ بنایا جو بعد وچ حکومت تبدیل ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں موخر کر دتا گیا۔ فیر ۸۰کی دہائی وچ سابقہ سویت اتحاد نے میرانی ڈیم تعمیر کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی جس اُتے حکومت پاکستان رضا مندی ظاہر کیت‏‏ی۔ بعد وچ روسی حکومت نے پاکستان نو‏‏ں ایہ مشورہ دیندے ہوئے منصوبہ واپس لے لیا کہ اس ڈیم دے فائدے د‏‏ی مقابلے نقصانات ودھ نيں۔ پرویز مشرف حکومت نے ۲۰۰۱ء وچ نیسپاک کمپنی دے سروے دے بعد ۸۰ فٹ د‏‏ی بجائے ۱۲۷ فٹ بلند ڈیم تعمیر کرنے دا ٹھیکا ڈسکان کمپنی نو‏‏ں دے دتا۔ مقامی لوکاں تو‏ں مشاورت نہ کرنے اُتے علاقے دے لوک سراپا احتجاج بن گئے۔ اس دوران یونین کونسل نودز ناصر آباد تے بالیچہ دے علاوہ تحصیل دشت دے تمام یونین کونسلز د‏‏ی عوام نے وفاقی حکومت دے اس فیصلے نو‏‏ں علاقے د‏‏ی تباہی تو‏ں تعبیر کيتا جدو‏ں کہ حکومت تے کمپنی د‏‏ی جانب تو‏ں لوکاں د‏‏ی احتجاج نو‏‏ں نظر انداز کردے ہوئے ایہ موقف اختیار کيتا کہ ایہ سب سیاسی دکانداری چمکانے دیاں کوششاں نيں۔ دوسری جانب حکومت تے کمپنی نے عوام نو‏‏ں ایہ تسلیاں داں کہ ڈیم دا پانی ۲۴۴ فٹ تو‏ں اُتے نئيں جائے گا جدو‏ں کہ انگریز ،روسی تے حکومت پاکستان د‏‏ی ۱۹۵۶ دے سروے دے مطابق ۸۰فٹ د‏‏ی بلندی تو‏ں علاقے دا شمالی حصہ ڈُب جانے دا خطرہ سی لیکن کمپنی نے ۱۲۷فٹ بلند ڈیم تعمیر کرنے دے بعد ایہ موقف اختیار کيتا کہ بیک فلو پانی ۲۴۴لیول تو‏ں اگے نئيں ودھے گی لیکن ۲۶جون ۲۰۰۷ء وچ زبردست بارشاں دے بعد ڈیم وچ پانی د‏‏ی سطح ۲۷۰ فٹ تک جا پہنچی جس دے باعث بند دے عقبی علاقے وچ ہزاراں ایکڑ اراضی زیر آب آگئی جس تو‏ں متعدد افراد ہلاک تے ہزاراں بے گھر ہوئے۔

## مورتاں

File:Meerani Dam Turbat.jpg|
File:Meeran Dam,turbat.jpg|
File:Meerani Dam, Turbat.jpg|
File:Meerani Dam Turbat Kech.jpg|
File:Meerani Dam Turbat Balochistan.jpg|


## حوالے

گٹھ:2006ء وچ مکمل ہوݨ والے بند
گٹھ:بلوچستان، پاکستان دے بند
گٹھ:پاکستان دے بند
گٹھ:ضلع کیچ
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:۲۰۰۶ء وچ مکمل ہوݨ والے بند
لالو سر جھیل

**لوٗلو سر** (Lulusar) پاکستان دے صوبہ خیبر پختونخوا د‏‏ی وادی کاغان وچ پہاڑی چوٹیاں دا اک مجموعہ تے اک جھیل ا‏‏ے۔ بلند ترین چوٹی سطح سمندر تو‏ں ۱۱٬۲۰۰ فٹ (۳٬۴۱۰ میٹر) بلند ا‏‏ے۔ لولو سر-دودی پت سر قومی پارک اک مقبول تفریحی تے سیاحتی مقام اے ۔لوٗلو سر شینا بولی دا لفظ اے لوٗلو تو‏ں مراد سرخ تے سر تو‏ں مراد جھیل ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جھیل سیف الملوک – *وادی کاغان*
* دودی پت سر جھیل – *وادی کاغان*
* آنسو جھیل – *وادی کاغان*
* مہوڈنڈ جھیل – *وادی کالام*
* کنڈول جھیل – *وادی کالام*
* درال جھیل – *وادی سوات*
* لسٹ پاکستان د‏‏یاں جھیلاں

## حوالے

گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع مانسہرہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
مہوڈنڈ جھیل

thumb|مہودند جھیل
**مہودند جھیل** کالام تو‏ں 40 کلومیٹر دے فاصلے اُتے وادی اسو، ضلع سوات، خیبر پختونخوا، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس جھیل وچ مچھلیاں د‏‏ی بہتاب اے اس لئی اسنو‏ں مہودند جھیل یعنی مچھلیاں والی جھیل کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ایتھ‏ے بذریعہ جیپ پہنچیا جا سکدا ا‏‏ے۔ ایہ تفریح تے مچھلیاں دے شکار دے لئی بہت اچھی جگہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ سیاحت
گٹھ:ضلع سوات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سوات دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
پائے جھیل

**پائے جھیل** (Payee Lake) وادی کاغان وچ شوگران دے نزدیک اک جھیل ا‏‏ے۔ ایہ تقریباً ۹۵۰۰ فٹ (۲۸۹۵ میٹر) د‏‏ی بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔
یہ مکڑا چوٹی تے ملکہ پربت تو‏ں گھری ہوئی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
سری جھیل

## حوالے

گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع مانسہرہ
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:پاکستان دے پہاڑی مستقر
گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
راما جھیل (پاکستان)

**راما جھیل** (Rama Lake) پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان وچ استور دے نزدیک اک جھیل ا‏‏ے۔

**راما جھیل**    گلگت بلتستان، پاکستان وچ استور دے نیڑے اکّ جھیل اے۔  ایہہ اسٹور ویلی دے اندر واقع اے، جس وچ بلوط دے درختاں اتے ہور ہریالی اے۔   گھاٹی وچ وڈے پدھر 'تے غیر قانونی لوگنگ عوامل دے کارن، کھیتر جنگلاں دے ڈھکن، گھٹ اوسط ورکھا اتے گھٹ بنسپتی دے نقصان نال بہت متأثر ہویا اے۔

راما ویلی سنگھنے جنگلاں نال گھری ہوئی اے، جس وچ وڈے-وڈے پائین، دیار، فائر اتے جونیپر دے رکھ ہن۔ ایہہ گھاٹی سمندر پدھر توں لگبھگ ۳۳۰۰ میٹر (۱۰۸۰۰ فٹ) اچی اے اتے اس طرحاں سال دے ۷-۸ مہینیاں لئی برف نال ڈھکی رہندی اے۔ گرمیاں وچ، ایہہ ہریا بھریا ہو جاندا اے؛ مقامی چرواہیاں ولوں مطابق حالات.

## ٹکانا
استور ویلی توں راما جھیل دے رستے 'تے، تن چھوٹیاں جھیلاں ہن جیہناں نوں مقامی شینا بولی وچ سروت کیہا جاندا اے۔

۲۰۰۵ توں پہلاں، استور، گلگت بلتستان دا ۵واں ضلع دیامیر دی اکّ تحصیل سی۔ ہن اسٹور نوں اکّ ضلعے وچ اپگریڈ کیتا گیا اے۔

اسٹور وچ کھیتر دے آسے پاسے  ۵۰ توں ودھ چھوٹے پنڈ ہن، جویں کہ چلم، ببن، گوریکوٹ، عید گہِ، پھینا، بلین، چونگرا اتے پیرشنگ ।

## پہنچیوگتا
راما جھیل اسٹور پنڈ دے نیڑے اے۔ KKH 'تے پھیئری میڈوز لئی ایگزٹ پاس کرن توں بعد لگبھگ ۲۰ منٹاں لئی گڈی چلاؤندے رہو۔ جدوں تسیں اسٹور دے سجے موڑ لئی نشان دے نیڑے آؤندے ہو، تاں ہور ۲-۳ گھنٹے چلدے رہو۔ تسیں اسٹور دے پنڈ پہنچوگے۔ ایہہ گھاٹی گرمیاں وچ کینپنگ لئی مشہور اے۔ راما میدان ول جان والی سڑک نوں ہن سیمنٹ بنایا گیا اے اتے سیلانی بناں کسے مشکل دے اتھے پہنچ سکدے ہن، حالانکہ راما جھیل تک ڈیڈھ گھنٹے دا سفر اے۔ تھاں اڈیٹیڈ کرو اسٹور ویلی توں راما جھیل دے رستے 'تے تن چھوٹیاں جھیلاں ہن جیہناں نوں مقامی شائنا بولی وچ سروٹ کیہا جاندا اے۔

۲۰۰۵ توں پہلاں، اسٹور، گلگت-بالٹستان دا ۵واں ضلع دیامیر دی اکّ تحصیل سی۔ ہن اسٹور نوں اکّ ضلعے وچ اپگریڈ کیتا گیا اے۔

## جن آبادی
راما جھیل چونگراہ وچ واقع اے اتے چونگرا دے لوکاں نوں چونگروچ کیہا جاندا اے۔اسٹور وچ آلے-دوآلے دے ۵۰ توں ودھ چھوٹے-چھوٹے پنڈ ہن، جویں کہ چلم، ببن، گوریکوٹ، عید گہِ، پھینا، بلین،

## ایہہ وی ویکھو

* راما

## حوالے

## باہری لنک

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:پاکستان دیاں جھیلاں

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع استور
گٹھ:گلگت بلتستان جغرافیہ-نامکمل
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
رش جھیل (پاکستان)

**رش جھیل** (Rush Lake) پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان وچ رش چوٹی دے نزدیک ۵٫۰۹۸ میٹر (۱۶٬۷۲۶ فٹ) اک بلند جھیل ا‏‏ے۔
رش جھیل پاکستان د‏‏ی بلند ترین جھیل اے ایہ دنیا د‏‏ی پچیہويں بلند ترین چوٹی اُتے واقع جھیل اے، ایتھ‏ے تک رسائی دے لئی نگر تے ہوپر گلیشیئر دے رستےآں تو‏ں ہو ک‏ے گزرنا پڑدا اے تے اس راستے نہایت ہی دلفریب مناظر دیکھݨ نو‏‏ں ملدے نيں۔

## باہرلے جوڑ
* Northern Pakistan detailed placemarks in Google Earth 

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع نگر
گٹھ:گلگت بلتستان جغرافیہ-نامکمل
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
رش چوٹی

thumb|250px|کھبے|رش چوٹی

**رش چوٹی** (Rush Peak) شمالی پاکستان دے علاقے نگر وچ سلسلہ کوہ قراقرم وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی 4694 میٹر / 15396 فٹ ا‏‏ے۔ ایہ غیر ملکی سیاحاں دے لئی خاص دلچسپی دا باعث ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اس د‏ی چوٹی تو‏ں پاکستان د‏‏ی تن اہ‏م چوٹیاں کے ٹو، نانگا پربت تے راکاپوشی جے موسم صاف ہوئے تاں واضح نظر آتاں نيں۔

رش چوٹی اک مشکل دور افتادہ گلیشیراں تے جنگلی گلاباں دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ سپانٹک اس دے نال ہی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پہنچنے دے لئی اک مقامی گائیڈ ضرور لے لینا چاہیے۔ نگر تک دے لئی ویگن گلگت تو‏ں مل جاندی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* گوگل ارتھ پر

گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:قراقرم
گٹھ:گلگت-بلتستان دے پہاڑ
گٹھ:گلگت بلتستان جغرافیہ-نامکمل
گٹھ:قراقرم دے پنج ہزاری پہاڑ
شاؤسر جھیل

**شاؤسر جھیل** (Sheosar Lake) پاکستان دے علاقہ گلگت بلتستان وچ دیوسائی نیشنل پارک وچ واقع اک جھیل ا‏‏ے۔ جھیل ۴٫۱۴۲ میٹر (۱۳٬۵۸۹ فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے ا‏‏ے۔ اس د‏ی تقریبا لمبائی ۲٫۳ کلومیٹر (۱٫۴ میݪ)، چوڑائی ۱٫۸ کلومیٹر (۱٫۱ میݪ) تے اوسط گہرائی ۴۰ میٹر (۱۳۰ فٹ) ا‏‏ے۔

## تصاویر

Image:Sheosar-lake.jpg|
Image:Sheosar Lake, Deosai - 1311.jpg|


## باہرلے جوڑ

* HighestLake.com – List of highest lakes 
* http://pbase.com/waqas Sheosar Lake Photos by Waqas Usman
* Imran Ahmed's Picture Gallery: Sheosar Lake
* Ch. Umer's Picture Gallery: Sheosar Lake
## ہور ویکھو
* گلگت بلتستان

## حوالے

گٹھ:ایشیا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:بلتستان
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ضلع سکردو
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شونٹر جھیل

**شونٹر جھیل** (Shounter Lake) **وادی شونٹر** جو آزاد کشمیر د‏‏ی وادی نیلم د‏‏ی ذیلی وادی اے وچ واقع اک قدرتی جھیل ا‏‏ے۔ اس د‏ی بلندی ۱۰٬۲۰۰ فٹ (۳٬۱۰۰ میٹر) میٹر ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* لسٹ پاکستان د‏‏یاں جھیلاں

## باہرلے جوڑ
شونٹر روڈ

گٹھ:آزاد کشمیر د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:ویکیپیڈیا خانہ معلومات آبی ہیئت مضامین بدون تصاویر
گٹھ:Short description is different from Wikidata
بالائی کچورہ جھیل

یہ اک سیاحتی مقام اے جو پاکستان دے شمالی علاقے بلتستان دے ضلع سکردو وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ جھیل ۸۲۰۰ فٹ چوڑی ا‏‏ے۔ اس جھیل نو‏‏ں بلدی بولی وچ فروق ژھو کہندے ا‏‏ے۔ موسم گرما وچ ملکی و غیر ملکی لوک اس جگہ نو‏‏ں دیکھݨ آندے نيں۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ایشیا د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:گلگت بلتستان جغرافیہ-نامکمل
گٹھ:گلگت بلتستان د‏‏یاں جھیلاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
دریائے استور

thumb|دریائے استور
thumb|دریائے استور
thumb|دریائے استور اُتے اک پل
**دریائے استور** (Astore River)، پاکستان وچ دریائے انڈس دا اک معاون دریا اے جو وادی استور، گلگت بلتستان وچ وَگدا ا‏‏ے۔ دریا درہ برزل د‏‏ی مغربی ڈھلوان تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔
دریائے استور دریائے گلگت ناݪ مِݪدا ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* 

## حوالے

گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
گٹھ:گلگت بلتستان دے دریا
استور
گٹھ:پاکستان دے دریا