open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڈاکٹر سُکھپال سنگھ

"'ڈاکٹر. سُکھ پال سنگھ"'پنجابی پرواسی شاعر ہے ۔ سکھ پال سنگھ دا جنم لدھیانہ شہر وچّ ہویا ۔ ایہناں دی ماں دا ناں کلونت کور تے پیؤ دا ناں اوتار سنگھ ہے ۔ آپ پنجاب کھیتی باڑی لدھیانہ وکھے لکچرار رہے۔ پھر کینیڈا وکھے (1996-2000) تکّ انٹاریو کینیڈا وکھے لکچرار رہا ۔اس تو بعد انیمل سائنس کیلیفورنیا یونیورسٹی امریکہ وچّ لکچرار رہا ۔اس دیاں تنّ پرمکھ رچناواں "چپّ چپیتے چیتر چڑھیا"، "رہن دکھاؤ ناہِی"، ایس جنم نہ جنمے" ।

## پرمکھ رچناواں دے بنیاد تے لکھاری دی شخصیت دا پرگٹاواں

ڈاکٹر ستندر سنگھ نور کہندے ہن کہ "چپّ چپیتے چیتر چڑھیا" ایہہ سکھ پال دا پہلا شعری مجموعہ ہے پر اسدی شعری یوگتا سانوں متاثر کردی ہے صرف اس کرکے نہیں کہ اس دی شاعری ہور ہم عصر شاعراں تو اپنی اک وکھری پہچان بناؤدی ہے اس کرکے وی کیونکہ اسنوں شعری بولی تے شعری سنجم دی ڈونگھی چیتنا ہے۔ اس چیتنا دے نال ہی اوہ شاعری دے سہج نال جڑیا شاعر ہے ۔اسنے شاعری دی حود بارے کئی تھائیں گلّ کیتی ہے،پر اس دے شعر بارے ایہہ سطراں اس دی مکمل گلّ کہندیاں ہن ۔

سرجیت پاتر "ایس جنم نہ جنما" بارے لکھدا ہے ۔ سکھ پال دیا ہیٹھ لکھیاں پنکتیاں شبداں نال سکھ پال دا شعری سدھات ہن تے اسدے اس مجموعے دی ہر نظم اس آدرش دے بہت قریب ہے۔ پر ہور قریب ہون دا چاہوان ہے۔                    

 
                              
میں کوی نہی                          
اوہ کویتا ہونا                          
جو لکھی نہی جاندی                           
انحد ناد واگ


رہنُو دکھاؤ ناہِی کتاب وچّ پرواسی سچ پیش کیتا گیا ہے ۔ اس وچّ پنجابیت نوں دکھایا گیا ہے۔ بھو ہیروا ، نسلی پکھ پات، پیڑی پاڑا ورگے وسے لئے گئے ہن۔ قدرت نال متعلق شاعریاں وی ملدیاں ہن ۔ پرانے پنجاب دی جھلک وی دکھائی دندی ہے ۔                           
ڈاکٹر سکھ پال سنگھ پنجابی پرواسی شاعر ہے ہون دے نال نال چنگا انسان وی ہے ۔ اوہ پنجابی ماں بولی دی سیوا کردا آ رہا ہے ۔ اس دی شعری رچنا روایت تے جدیدیت دا خوبصورت سمیل ہے۔ سکھ پال نے کھلی شاعری دی ودھا راہی ولکھن انتر دسٹی نوں نروپت کیتا ہے۔

## حوالے==

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:شاعرگٹھ:پنجابی شاعر
کُلراج رندھاوا

**کُلراج کور رندھاوا**(؛ جنم 16 مئی 1983) اک پنجابی اداکارہ ہے  ٹی وی لڑی' *قرینہ قرینہ* وچ قرینا دے کردار وچ مشہور ہوئی.

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* انٹرویو دے نال Kulraj Randhawa
گٹھ:جم 1983
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی سکھ
گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
من بھاوتی بائی

**مان بائی** (موت 16 مئی 1605) شاہزادہ نورالدین محمد سلیم، مستقبل دے مغل بادشاہ جہانگیر دی پہلی ملکہ سی اتے شہزادہ خسرو مرزا دی ماں سی. اپنے بیٹے نوں جنم دین توں بعد اسنے بیگم دا خطاب حاصل کیتا.

مان بائی، امبر دے راجا بھگونت داس دی دھی سی اتے 1585 وچّ 15 سال دی عمر وچّ اسدا ویاہ اپنے چچیرے بھرا سلیم نال ہویا. سلیم دی بیوی وجوں اوہ اک صحیح پسند نہیں سی کیونکہ اوہ اتے اس دا پیؤ دوویں دماغی روپ توں استھر سن. بھگونت داس نے اک واری خدکشی دی کوشش کیتی سی اتے مان بائی دی جاں اپنے ہتھیں گئی سی.

اوہ اک دماغی طور توں پریشان عورت سی، جو کہ بڑی چھیتی برا منّ جاندی سی اتے خیالاں وچّ ہی بے غزتی محسوس کر لیندی سی، جسدی جہانگیر دے بہوپکھی اتے مکھ طور  تے مسلم گھریلو ماحول وچّ راجپوت شہزادی  لئی بہت زیادہ گنجائش سی. انائتلا نے کیہا، "عورت [مان بائی] حرم دیاں دوجیاں عورتاں توں اچّ پدھری درجے دی چاہواں سی اتے اپنی خواہش دے تھوڑے جیہا خلاف کرن  تے متشدد ہو جاندی سی." جہانگیر لکھدا ہے، "سمیں سمیں تے اسنوں خیال آؤندا سی، اتے اس دے والد اتے سارے بھرا وی اسنوں دسدے سن کہ اوہ پاگل سی."

16 مئی 1605 نوں مان بائی نے خدکشی کرکے اپنی جان دے دتی. محب علی نے کیہا ہے کہ اسدی خدکشی دا کارن سلیم دا اس ولّ سبھاء سی جس کارن اسدے من وچّ ایرکھا آ گئی اتے اس نے افیم لے کے خود نوں مار لیا. اس دی قبر الہ آباد دے خسرو باغ وچّ موجود ہے.

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://www.boloji.com/index.cfm?md=Content&sd=Articles&ArticleID=795
* http://madhukidiary.com/khusrau-mirza-grandson-of-akbar/ 
گٹھ:مغل سلطنتگٹھ:مغل بیگمات
دیویکا رانی

**دیویکا رانی چودھری**، عامَ طور تے **دیویکا رانی چودھری** (30 مارچ 1908&#x20;– 9 مارچ 1994), بھارتی فلماں وچّ اک اداکارہ وچ سی، جو 1930 اتے 1940 دوران سرگرم سی۔ بھارتی سنیما دی پہلی عورت وجوں جانی جاندی دیوکا رانی دا سفل فلم کیریئر سی جو 10 سال دا سی۔

دیویکا رانی دے شروع دے سال مکھ کرکے لندن وچّ بیتے جتھے اس نے آرکیٹیکچر دا مطالعہ کیتا، اک ٹیکسٹائیل انجینیئر دے طور تے اپنا کیریئر شروع کر دتا۔ 1928 وچ، اوہ اک بھارتی فلم نرماتا ہماشُ رائے نوں ملی، جسنے اس نوں اپنے اتپادن عملے نال جڑن لئی پریریا۔ رائے دی فلم اے تھرو آف ڈائیس (1929) لئی اس نے کسٹیومز ڈزائن اتے کلا ڈریکشن وچ مدد کیتی۔ دوواں نے 1929 وچ ویاہ کروا لیا اتے جرمنی چلے گئے جتھے دیوکا رانی نے برلن وچ یوفا سٹوڈیو وچ فلم بناؤن دے وکھو-وکھرے پہلوآں بارے سکھیا حاصل کیتی۔ پھر رائے نے اسنوں 1933 دی ٹاکی *کرما *وچّ لیا جس وچّ اس دے پردرشن نوں آلوچکاں دی بھرویں پرشنسا ملی۔ بھارت واپس آؤن تے، جوڑے نے 1934 وچ اپنے پروڈکشن سٹوڈیؤ بمبے ٹاکیز دی ستھاپنا کیتی۔ اوہناں نے پورے دہاکے دوران بہت ساریاں مہلا-کیندریکرت فلماں دا نرمان کیتا، جس وچ دیوکا رانی نے اوہناں وچوں زیادہ تر وچ مکھ بھومکا ادا کیتی۔ اشوک کمار دے نال اس دی آن-سکرین جوڑی بھارت وچ پرسدھ ہو گئی سی۔

1940 وچ رائے دی موت توں بعد، دیوکا رانی نے سٹوڈیؤ دا کنٹرول اپنے قبضے وچ لے لیا اتے کئی فلماں تیار کیتیاں۔ اپنے کریئر دی سکھر تے اسنے فلماں توں سنیاس لے لیا، اتے 1945 وچ اس نے روسی پینٹر سویتوسلاو رورکھ نال ویاہ کیتا، جس توں بعد اوہ اک ویراگ دا جیون اختیار کر لیوا۔ اس دی شخصیت اتے فلماں وچّ بھومکاواں نوں اکثر سماجک روپ وچّ اسادھارن منیا جاندا سی۔ اس دے انعاماں وچّ پدمشری (1958), دادا صاحب پھالکے ایوارڈ (1970) اتے سوویت لینڈ نہرو اوارڈ (1990) شامل ہن۔

## اطلاع

 

### حوالے

گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراں
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
ریڈیسن بیلیو دوارکا ،نویں دلی

ریڈیسن بلیو دوارکا، دکھن لہندے نویں دلی وکھے اک پنج ستارہ ہوٹل اے. اس دا چلاون بین القوامی  ہوٹل لڑی ریڈیسن بلیو ولوں کیتا جاندا اے. ایہہ پنج ستارہ ہوٹل اندرا گاندھی انٹرنیشنل ایئرپورٹ توں  صرف ۱۱ کلومیٹر دی دوری تے واقع اے، جو کہ ایئر پورٹ دے سبھ توں نزدیکی ہوٹلاں وچوں اک اے.

مہماناں واسطے اس ہوٹل وچ کل ۲۰۹ کمرے موجود ہن، جناں وچ اک اتے دو بیڈروم والے ایگزیکٹیو سیؤٹ اتے پریسیڈینشیال سیؤٹ وی شامل ہن. مکھتا ہوٹل دے کمرے تن کیٹیگریاں وچ ونڈے ہن. سارے کمریاں دے وچ ہائی سپیڈ انٹنیٹ، وائس میل، منِی بار ورگیاں سہولیاں موجود ہن جو کہ کاروباری اتے منورنجن یاتریاں واسطے بہت عمدہ سہولتاں ہن.

ریڈیسن بلیو دوارکا، سبھ ترہ دے ایشیئن پکوانا to تو لے کے لذیذ انتر راسٹری وئنجن نوں ہوٹل وچ موجود چار ریسترا وچ پروسدا اے. سپرنگ کافی شوپ ۲۴*۷ ریسترا اے جو کہ بریکدست، لنچ اتے ڈنر دیا سیواوا دندا اے. ایہہ ریسترا مکھ تور تے تازے اتے لا کیریڈن وئنجن ہی پروسدا اے جس وچ بھارتی، اٹالیئن اتے امیرکین وئنجن شامل ہن. اس totoتو علاوہ اس وچ الکہولک پیء اتے سوپھٹ ڈرنکس وی سرو کیتے ہندے ہن. اریئم، دا ٹی لاج ہوٹل وکھے موجود اک انگلش چاہ دی دوکان اے جتھے کہ اورگینک دارجلنگ جا تلسی دی چاہ ملدی اے. رائس، دا پین ایشین ریسترا مکھتا چینی وئجنا واسطے اے، جو کہ چاولا toتو بنے ہندے ہن. دوار، گیٹوے آف انڈیا نام دا ہوٹل دا ریسترا بھارت دے پارمپرک بھوج واسطے مشہور اے. ہوٹل وچ جیپلنّ نام دا اک بار وی موجود اے، جس دا اندرونی بناوٹ دوسرے عالمی لڑائی تے بیسڈ اے اتے اس نوں اس سمے دے جہازا اتے دوسرے کلوکٹئیبل نال پورا کیتا گیا اے. 

اہنا to علاوہ ہوٹل وچ خاص سماروہا واسطے اب مہال نام دا اک بینکئٹ ہال وی موجود اے، جس دی ۱۰۰۰ وئکتیا دی گنجائش اے. اس ہوٹل وچ بگیر پلرا to 9000 سکیئر فٹ دا اک وڈا وپاری مرکز وی اے جو کہ وپاری مٹگ اتے کونپھرینس دیا سودھاوا دندا اے. ہوٹل دے اندر ہی ٹیریس سومنگ پول، پھٹنیس سینٹر اتے کئی قسم دیا کھیلا دیا سودھاوا وی ہن. یاتری انڈور گیمج وچ بلیئیڈ، ٹیبل ٹینس دا آنند ریکریئیشنل سینٹر وچ موجڈ ہن. انادا سپا دے وچ سٹیم باتھ اتے جاکزی دا مفت وچ اناد لیتا جا سکدا اے.

## مکھ اوارڈ

## حوالے

گٹھ:ہوٹل
سُروین چاولا

**سُروین چاولہ** اک بھارتی فلم اداکارہ اتے سکھی ہوئی ڈانس کلاکار ہے۔  اس نے اپنے کریئر دی شروعات ٹیلی ویژن توں کیتی۔ اوہ بوہتی  *ہیٹ سٹوری 2* (2014), *اگلی* (2013)فلماں کرکے جانی جان لگی۔ 

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلیوژن

## اوارڈ اتے نامزدگی

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
* 
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:کنڑ سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تامل سنیما وچّ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو

گٹھ:جٹ
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
سیلینا گومیز

**سیلینا میری گومیز** (/səˈliːnə məˈriː ˈɡoʊmɛz/ *sə-*'LEE**-nə'' ''mə-**REE*** ***GOH*'-mez*; ; جنم جولائی 22, 1992) اک امریکی اداکارہ اتے گائکہ ہے جو ڈزنی چینل  دے ایمی انعام جیتو ٹیلیوژن لڑی *وزرڈ آف ویورلی پلیس* وچّ مکھ کردار نبھاؤن لئی جانی جاندی ہے ۔  اسنے *ایندر سنڈریلا سٹوری* ,  *وزرڈ آف ویورلی پلیس د مووی* اتے *پرنسیس پروٹیکشن پروگرام* ورگی مکھ اتے ٹیلیوژن فلماں وچّ وی اداکاری کیتی ہے۔  اسنے  فلماں وچّ *رمونا اینڈ بیزس* نال شروعات کیتا۔

اسدا کریئر سنگیت صنعت وچّ وی فیل چکیا ہے۔ اوہ *سیلینا گومیز اینڈ د سین* نام دے پوپ بینڈ دی مکھ گائکہ اتے موڈھی ہے جو آر.آئی.اے.اے. دوارا سون پرمانت  تنّ ایلبم  *کس اینڈ ٹیلّ*، *ا ایئر وداؤٹ رین* اتے *وینّ د سنّ گوز ڈاؤن* بنا چکیا ہے ۔

## جیون
سیلینا دا جنم گرانڈ پریری، ٹیکساس وچّ ہویا سی۔ اوہ سابقہ تھیٹر اداکارہ امینڈا ڈان مینڈی ٹیپھی اتے رکارڈو جوئیل گومیز دی دھی ہے۔ اسدا ناں تیجانو گائکہ سیلینا دے ناں اتے رکھیا گیا ہے جو گومیز دے جنم توں تنّ سال بعد ہی چل بسی سی۔ اسدا  پیؤ میکسکی خاندان وچوں اتے ماں اطالوی خاندان وچوں ہے۔ جدوں اوہ پنج سال دی سی تد اسدے  ماں پیؤ دی طلاق ہو گئی اتے اسدی اکلوتی اولاد دے روپ وچّ اسدی ماں نے پرورش کیتی۔ 2006 وچّ مینڈی نے برائن ٹیپھی نال دوجا ویاہ کروایا۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1992
گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی شخصیتاں
تنوشری دتہ

**تنوشری دتا** ( جنم 19 مارچ 1984) اک بھارتی ماڈل اتے اداکارہ ہے جو مکھ طور تے بالیوڈّ فلماں وچّ دکھائی دندی ہے. 2004 وچّ دتا نے فیمنا مس انڈیا یونیورس دا  خطاب حاصل کیتا . اسے سال مس یونیورس وچّ ایہہ چوٹی دیاں 10 فائینلسٹ وچّ شامل سی.

## مڈھلا جیون
دتہ دا جنم جھارکھنڈ دے جمشیدپور وچ اک روایت پسند بنگالی ہندو پریوار وچّ ہویا. اس نے اپنی شروعاتی پڑھائی ڈی.بی.ایم. انگلش سکول وچّ اپنے جدی شہر وچّ کیتی ، اتے اس توں بعد ایہہ  پونا دے جونیئر کالج وچّ گئی اس نے بی.سی.ایم دے پہلے سال وچّ ہی اپنا ماڈل کیریئر بناؤن لئی کالج چھڈّ دتا. اس دی بھین، اشیتا دتہ، وی اک اداکارہ اتے ماڈل وی ہے.

## فلموگرافی
*عاشق بنایا آپ نے (2005)
*ویربھدر (2005)
*چاکلیٹ: ڈبل ڈارک سیکریٹس (2005)
*راکیب: رویلز ان لوَ (2007)
*ڈھول (2007)
*رسک (2007)
*گڈ بوائے، بیڈ بوائے (2007)
*سپیڈ (2007)
*ساس باہو اور سینسیکس (2008)
*راما: مکتیداتا (2009)
*روک (2010)
*اپارٹمینٹ
## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی اداکارہ
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
دادا صاحب پھالکے

**دھنڈیراج گووند پھالکے** عامَ مشہور **داداصاحب پھالکے**  (مراٹھی: दादासाहेब फाळके)  (30 اپریل 1870 — 16 فروری 1944) اوہ عظیم انسان ہے جس نوں بھارتی فلمی صنعت دا باوا آدم کیہا جاندا ہے۔ اوہ فلم ڈائریکٹر، فلم پروڈیؤسر اتے سکرین لکھاری سی۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی فلم پروڈیؤسر
گٹھ:سنیما موڈھی
گٹھ:19ویں صدی دے بھارتی لوک
گٹھ:20ویں صدی دے فلم ڈریکٹر
گٹھ:بھارتی فلمی جگتگٹھ:بھارتی لوک
کمال احمد رضوی

**کمال احمد رضوی** پاکستان دے مشہور و معروف ڈراما نگار ، مصنف تے اداکار نیں جنھاں نے پاکستان وچ ڈراما نگاری دے فن نوں  عروج اُپر پہنچایا۔

## جیون
کمال احمد رضوی یکم مئی 1930ء نوں بہار، ہندستان دے اک قصبے “گیا“ وچ پیداہوئے۔ 1951ء وچ پاکستان آگئے کچھ عرصہ کراچی وچ رہے فیرلاہور گھل گئے۔ 1958ء وچ تھیٹر دا کیرئر شروع کیتا۔ 1965ء وچ پاکستان ٹیلی وژن دے لہور اسٹوڈیو دے قیام مگروں پہلی واری الف نون شروع کیتا جس اچ انہاں نے آپ الّن دا تے رفیع خاور نے ننھے دا کردار ادا کیتا۔ الف نون پی ٹی وی دا مقبول ترین پروگرام سی مختلف سالاں وچ چارمرتبہ ٹیلی کاسٹ کیتا گیا۔ الف نون دی مقبولیت دا ایہ حال سی پئی لوکی اک ہفتے تک اڈیکدے رہندے سن تے سب کم کاج چھڈ کے الف نون ویکھا کردے سن۔

## وفات
کمال احمد رضوی دا انتقال 17 دسمبر 2015ء رات اٹھ بجے کراچی وچ انہاں دی قیام گاہ وچ ہویا۔

## بیرونی جوڑ
کمال احمد رضوی نال متلعق مستند معلومات اس لنک اُپر ملاحظہ کرو:
کمال احمد رضوی 

گٹھ:سوہنے کم دا ٹکا
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:مہاجر شخصیتاںگٹھ:پاکستانی لوکگٹھ:کراچی دے لوک
فیصل دوم

**فیصل دوم** (Faisal II) (عربی: الملك فيصل الثاني) عراق دا آخری بادشاہ سی۔ اس نے 4 اپریل 1939 توں 1958 جولائی تک حکومت کیتی، جدوں اوہ 14 جولائی دے انقلاب دے دوران ہلاک ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:عراق دی تریخ
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاںگٹھ:عرب شخصیتاںگٹھ:عراقی شخصیتاں
جمال ابڑو

جمال ابڑو ممتاز ماہر تعلیم علی خان ابڑو دے بیٹے سن- انہاں نے ابتدائی تعلیم میہڑ دے قریب اپنے گاؤں سانگی وچ حاصل کیتی۔ اوہ کچھ عرصہ جوناگڑھ وچ وی زیر تعلیم رہے-

تعلیم مکمل کرن دے بعد 1948 وچ جمال ابڑو وکالت دے پیشے نال وابستہ ہوگئے- کچھ عرصے تک پبلک پراسیکیوٹر رہن دے بعد عدلیہ نال منسلک ہوگئے۔ اوہ سندھ ہائی کورٹ دے جج دے طور اُپر ریٹائر ہوئے- اس دوران اوہ سندھ اسمبلی دے سیکریٹری تے سروسز ٹربیونل دے چیئرمین وی رہے- لیکن انہاں دی پہچان ادب تے انہاں دے ترقی پسند خیالات سن-

انہاں نے اسکول دے زمانے توں ہی لکھنا شروع کر دتا سی- انہاں نے سچ، پیار، محبت، انسانی حقوق، مساوات تے سماجی انصاف جیسے موضوعات اُپر قلم اٹھایا-

انہاں دی پہلی کتاب ’ پشو پاشا ‘ افسانےآں دا مجموعہ سی جس نے انہاں نوں امر کر دتا- انہاں دیاں کہانیاں نے مواد، اسلوب، فن تے خیالات دے حوالے نال سندھی ادب وچ اک انقلاب برپا کر دتا- انہاں نے سندھی افسانہ نگاری نوں نئے رجحانات نال روشناس کیتا۔

ابڑو دا شمار جدید سندھی افسانے دے بانیاں وچ ہوندا اے- انہاں دے بعض افسانےآں دے ترجمے انگریزی، اردو، روسی تے جرمن زباناں وچ وی ہوچکے نیں-

جمال ابڑو دا شمار انہاں ادیباں وچ ہوندا ہے جنہاں نے سندھی ادب وچ ترقی پسند خیالات نوں ناصرف روشناس کرایا بلکہ اس مقصد لئی علمی کم تے تنظیم سازی وی کیتی-

اوہ سندھی ادیباں دی ترقی پسند تنظیم سندھی ادبی سنگت دے بانیاں وجوں سن- اس تنظیم نے سندھ وچ سیاسی فکر دی ترقی تے ترویج وچ اہم کردار ادا کیتا-

انہاں دے بیٹے بدر ابڑو سندھ دے ممتاز ادیب تے محقق نیں-

جمال ابڑو نوں ادب دے علاوہ سندھ دی تاریخ تے ثقافت اُپر وی دسترس حاصل سی - انہاں دی خود نوشت سوانح دیاں چار جلداں شائع ہو چکیاں نیں-

ترقی پسند فکر رکھن والے ابڑو عمر دے آخری حصے وچ مذہب ول راغب ہو گئے سن ۔80 سال دی عمر وچ انتقال ہویا۔

گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
میر قاسم

**میر قاسم علی خان**  1760ء توں 1763ء تک نواب بنگال سی۔ اسنوں برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے میر جعفر نوں ہٹا کے نواب بنگال بنایا سی۔ میر جعفر برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے بہت زیادہ مطالبات دی وجہ توں کمپنی دے نال تنازع وچ سی تے اس نے ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی نال ساز باز کرن دی کوشش کیتی لیکن برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی نے ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی دی فوج نوں علاقے توں کڈیا تے میر قاسم نوں میر جعفر دی جگہ نواب بنا دتا۔ 
پر چھیتی ہی میر قاسم وی انگریزاں دے خلاف ہو گیا جس دے نتیجے وچ بکسر دی لڑائی ہوئی جس وچ میر قاسم نوں شکست ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1777ء دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلمان
گٹھ:بنگال دے نواب
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:بادشاہ
مدُھرما تُلی

**مدُھرما تُلی** اک بالیوڈّ اتے  دکھنی بھارتی  فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ ہے.

## جیون
مدُھرما تُلی دا جنم جھارکھنڈ دے دھنباد وچّ ہویا.]].  اس دا پیؤ ٹاٹا سٹیل لئی کم کردا ہے، اس دی ماں اک ماؤنٹینیر ہے اتے اک غیر سرکاری ادارے لئی کم کردی ہے. اس دا اک چھوٹا بھرا ہے. تلی نے تیلگو فلم *ستتھا* (2004) وچّ سائی کرن دے ساہمنے شروعات کیتی سی. اس توں بعد ایہہ ممبئی چلی گئے اتے  کشور نمت کپور ایکٹنگ سکول  وچ مشق کرن سمیں راغب ہو کے گودریج، فائما دی ولز اتے کاربن موبائیل ورگیاں برانڈاں لئی اشتہار بناؤن لئی  اک ماڈل دے روپ وچ کم کیتا اتے 2007 وچ سٹار پلس  تے نشر کیتے گئے اک ناٹک *کستوری* وچ اک چھوٹا جہیا کردار نبھائیا ۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
سوسن ایتھی

**سوزن کارلٹن ایتھی** (جنم 29 نومبر، 1970) اک امریکی ماہر معاشیات ہے اوہ سٹینفورڈ گریجوئیٹ سکول آف بزنس وکھے  ٹیکنولوجی دے معاشیات   دی پروفیسر ہے۔ سٹینفورڈ وچ شامل ہون توں پہلاں، اوہ ہارورڈ یونیورسٹی وچ پروفیسر سی۔ اوہ جون بیٹس کلارک میڈل دی پہلی خاتون جیتو ہے۔ اوہ مائیکروسافٹ ریسرچ دی اک صلاحَ مشورہ کھوجکار دے نال نال مائیکروسافٹ دی لمے سمیں دی صلاح کار وجوں کم کردی ہے۔

## سکھیا
ایتھے دا جنم بوسٹن، میساچیوسیٹس وچّ ہویا سی اتے روکول، میریلینڈ وچّ اوہ وڈی ہوئی سی۔

ایتھے نے 16 سال دی
عمر وچ ڈیوک یونیورسٹی وچ پڑھن لگّ پئی سی۔ ڈیوک وچ اک انڈر گریجو ایٹ ہون دے 
ناطے اس نے معاشیات ، گنت، اتے کمپیوٹر سائنس وچ تنّ پرمکھ ڈگریاں
حاصل کیتیاں۔ پروفیسر روبرٹ مارشل نال نیلامی نال جڑیاں سمسیاواں تے کم کردیاں، اس نے معاشی کھوج دی شروعات اک سوفومور دے روپ وچ کیتی। اوہ ڈیوک تے کئی سرگرمیاں وچّ شامل سی اتے اسنے چی اومیگا سورورٹی دی خزانچی وجوں اتے فیلڈ ہاکی کلبّ دی پردھان وجوں کم کیتا۔

## حوالے

گٹھ:جم 1970
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:امریکی شخصیتاں
نواب اودھ

thumb|اودھ دا پرچم
**نواب اودھ** (Nawab of Awadh) ہندوستان دی ریاست اودھ دے حکمراناں دا لقب سی۔

## نوابانِ اودھ (لکھنؤ)

## ہور ویکھو
* لسٹ نوابان اودھ
* بیگم حضرت محل
* شیعہ شاہی خانداناں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:اودھ دے نواب
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:اترپردیش دی تریخ
گٹھ:شیعہ خاندان
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:برصغیرگٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
لسٹ نوابان اودھ

**[[سلطنت اودھ]]**، دہلی دی مغلیہ سلطنت توں بعد قائم ہوئی۔

## ہور دیکھو
* نواب اودھ
* بیگم حضرت محل

## حوالے

گٹھ:اودھ دے نواب
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:اترپردیش دی تریخ
گٹھ:شیعہ خاندان
گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:نوابان اودھ
ملک امبر

**ملک امبر** (Malik Ambar) ہرار، ایتھوپیا وچ پیدا ہویا جسنوں بچپن وچ اس دے والدین نے غربت دی وجہ توں بیچ دتا۔ اوہ آخر کار ہندوستان لیاندا گیا تے غلامی دی زندگی گزاردا رہیا۔ بہر حال اک وقت وچ اس نے اک آزاد فوج بنائی جس وچ تقریبا 1500 جوان شامل سن۔ ایہ فوج دکن دے علاقے وچ قائم ہوئی تے بہت سارے مقامی بادشاہاں نے انہاں دیاں خدمات حاصل کیتیاں۔

مختلف شعبےآں وچ اپنی انتظامی صلاحیتاں دی وجہ توں اوہ احمدنگر سلطنت دے اک بہت مقبول وزیر اعظم بنن وچ کامیاب ہویا۔ 

## حوالے

گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1549ء دے جم
گٹھ:1626ء دیاں موتاں
گٹھ:احمد نگر سلطنتگٹھ:افریقی شخصیتاں
احمد نگر سلطنت

**احمد نگر سلطنت** (Ahmadnagar Sultanate) جسنوں **نظام شاہی سلطنت** وی کہیا جاندا ہے اواخر قرون وسطی دی اک ہندوستانی ریاست سی جو شمال مغربی دکن وچ واقع سی۔ ملک احمد جو بہمنی سلطنت دا گورنر سی نے 28 مئی 1490ء نوں بہمنی افواج نوں شکست دے کے آزادی دا اعلان کیتا تے**نظام شاہی خاندان** دی بنیاد بطور احمد نگر سلطنت رکھی۔ ابتدا وچ اس دا دارالحکومت جنار سی۔ 1494ء وچ نویں دارالحکومت احمد نگر دی بنیاد رکھی گئی۔ 1636ء وچ اورنگزیب عالمگیر نے جو اس وقت دکن دا گورنر سی ، احمد نگر سلطنت نوں فتح کر کے مغلیہ سلطنت وچ شامل کر دتا۔

## حکمران
# ملک احمد نظام شاہ اول 1490-1510
# برہان نظام شاہ اول 1510-1553
# حسین نظام شاہ اول 1553-1565
# مرتضی نظام شاہ اول 1565-1588
# میراں نظام حسین 1588-1589
# اسماعیل نظام شاہ 1589-1591
# برہان نظام شاہ دوم 1591-1595
# ابراہیم نظام شاہ 1595-1596
# احمد نظام شاہ دوم 1596
# بہادر نظام شاہ 1596-1600
# مرتضی نظام شاہ دوم 1600-1610
# برہان نظام شاہ سوم 1610-1631
# حسین نظام شاہ دوم 1631-1633
# مرتضی نظام شاہ سوم 1633-1636 

## حوالے

گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:احمد نگر سلطنت
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ہندستان دیاں مسلم سلطنتاں
گٹھ:ہندستان دیاں سلطنتاں
دکنی

**دکنی** جاں **دکھنی** ( اردو دی اک اہم بولی اے، جیڑی دکھنی ہندوستان وچ بولی جاندی اے۔ اس بولی اُپر جغرافیائی اعتبار نال ، علاقائی بولیاں دے اثرات نظر آندے نیں۔ جویں، تلنگانہ دی اردو اُپر تیلگو دا تھوڑا اثر ملدا اے۔ ایسے طرحہ مہاراشٹرا اتے مدہیہ پردیشدی اردو اُپر مراٹھی دا، کرناٹک دی اردو اُپر کنڑا دا، تے تمل ناڈو دی اردو اُپر  تمل دا۔ لیکن مکمل طور تے دکھنی ہند وچ بولی جان والی دکنی اک خاص انداز دی اردو اے، جس وچ مراٹھی، تیلگو بولیاں دا میل پایا جاندا اے۔

## تریخ
اُردو دا مڈھ اتلے ہند وچ ہویا لیکن اپنے ارتقا دیاں منزلاں اتلے دے علاوہ دکن وج وی طے کیتیاں۔ اتلے ہند وچ تقریباً اک سو وریاں تک فروغ پان دے بعد اُردو دکن دا رُخ کردی اے جتھے اسنوں دکنی کہیا جاندا اے۔  بہ قولِ پروفیسر عبد القادر سروری 

	
 ۔
اتلے توں جیڑی بولی دکھن دے ول گئی اس دیاں دو شاخاں ہو گئاں۔ دکن وچ دکنی تے گجرات وچ گُجری۔ محمد بن تغلق نے دولت آباد نوں پایۂ تخت بنایا تے اُردو دی ترقّی تے اشاعت دے امکانات روشن ہوئے۔

## جغرافیائی تقسیم
اس بولی نوں بولن آلیاں دی زیادہ تر تعداد دکن وچ اے۔ ریاست مدہیہ پردیش، مہاراشٹر، کرناٹک، آندھرا پردیش، کیرلا تے تمل ناڈو وچ کثیر تعداد وچ بولی جاندی اے۔ کیرلا وچ دکنی جماعت، تمل ناڈو وچ نوایت تے کرناٹک وچ بھٹکلی، وڈے گروہ نیں جو دکنی بولی دا اثاثہ منے جاندے نیں۔

## حیدرآبادی اردو وچ مستعمل مخصوص بول/ محاورے
دکنی اردو دا جیڑا روپ حیدرآباد وچ اے، اس وچ دے چند مخصوص بول اس طرحہ نیں:

## ہور ویکھو
* حیدر آبادی اردو
* بنگلوری اردو
* دکن سلطنتاں
* دکنی محاورے
 

## حوالے

## بیرونی جوڑ
* دکنی اُپر نریندر لوتھر دا مضمون
* دکنی اُپر بنگلور نوٹس دا مضمون حوالہ جات دے نال 
* حیدر آبادی مزاحیہ ویڈیو

گٹھ:حیدرآبادی ثقافت (بھارت)
گٹھ:دکنی سلطنتاں
گٹھ:اردو دیاں بولیاں
گٹھ:دکن
گٹھ:اردو
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
بنگلوری اردو

بنگلوری اُردو دکنی اُردو دی اوہ شاخ ہے جو بھارت دے شہر بنگلور وچ بولی جاندی ہے۔

## ہور ویکھو
* حیدر آبادی اردو

## حوالہ

## بیرونی جوڑ
* http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00fwp/srf/txt_urdulit2007.html

گٹھ:دکنی سلطنتاں
گٹھ:اردو دیاں بولیاں
گٹھ:دکن
گٹھ:اردو
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
حیدرآبادی اردو

اُردو دی اوہ بولی جو بھارت دی ریاست تلنگانہ دے پایۂ تخت حیدرآباد، تلنگانہ دے   ضلعےآں وچ، ریاست کرناٹک تے ریاست مہاراشٹر دے 8 ضلعےآں وچ بولی جاتی ہے۔ ایہ دکنی اُردو دی اک شاخ ہے۔ اردو دی اس بولی اُپر کئی زباناں دے اثرات نیں خصوصاً شمالی اردو دے مقابلے وچ اس وچ مراٹھی تے تیلگو وغیرہ دے وی اثرات پائے جاندے نیں۔

## حیدرآبادی اردو تے معیاری اردو دے درمیاں فرق

حیدرآبادی اردو وچ عموماً لفظ "ہے“ ساقط کر دتا جاندا ہے مثلاََ معیاری اردو وچ کہیا جاندا ہے " **مجھے معلوم ہے**"، ایہ جملہ حیدرآبادی اردو وچ ایویں کہیا جاندا ہے "**میرے کو معلوم**"۔ اسی طرح کسے جملے وچ  زور پیدا کرن لئی لفظ **اِچ**  استعمال ہوندا ہے جس دی جگہ عام اردو وچ **ہی** استعمال ہوندا ہے، مثلاََ حیدرآبادی اردو وچ کہیا جاندا ہے "کل **اِچ** یاد کرا میں تمہار کو" یعنی "کل **ہی** میں تمہیں یاد کر رہا تھا"۔

## ہور ویکھو
* بنگلوری اردو
* ہریانوی

## حوالے

## بیرونی جوڑ
* وسطی دکنی کی تاریخ
* اردو ادب

گٹھ:حیدرآبادی ثقافت (بھارت)
گٹھ:دکنی سلطنتاں
گٹھ:اردو دیاں بولیاں
گٹھ:دکن
گٹھ:اردو
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
اردو ابجد

اردو ابجد دا دوسرا نام نستعلیق ہے۔ اُردو لئی اس رسمِ خط دے استعمال دی روایت قدیم ہے۔

## اُردو ابجد
500x500px|aligh=right

گٹھ:اردو
گٹھ:لپیاںگٹھ:لپی
یعوق

**یعوق** (Ya'uq) (عربی : يعوق) اک دیوتا سی جس دی پوجا نوح علیہ السلام دے وقت وچ ہوندی سی۔ قرآن وچ (71:23) وچ حضرت نوح علیہ السلام دے وقت وچ دیوتا دے طور اُپر ذکر ہے۔
 
* 
تے کہندے رہے کہ تم اپنے معبوداں نوں مت چھوڑنا تے وَدّ تے سُوَاع تے یَغُوث تے یَعُوق تے نسر (نامی بتاں) نوں (وی) ہرگز نہ چھوڑنا۔"

ود، سواع، یغوث، یعوق وغیرہ حضرت نوح دی قوم دے چند بتاں دے نام سن۔ جو دوسرے بتاں توں ممتاز سن۔

یعوق یمن دے علاہ ہمدان وچ قبیلہ ہمدان دی شاخ خیوان دا معبود سی تے اس دا بت گھوڑے دی شکل دا سی۔

## حوالے

گٹھ:عربی دیوتےگٹھ:عربی علم الاساطیرگٹھ:بتگٹھ:دیوتا
خواجہ محمد بخش نازک

**خواجہ محمد بخش نازک کریم**    خواجہ  غلام فرید دے اکلوتے بیٹے سن انہاں نوں قطب المواحدین  کہیا جاندا ہے۔

## ولادت
خواجہ محمد بخش نازک کریم  دی ولادت   1283ھ  کوٹ مٹھن(پنجاب) , پاکستان وچ ہوئی۔

## تعلیم تے تربیت
آپ خواجہ غلام فرید دی اکلوتی نرینہ اولاد سن لہٰذا آپ دی تعلیم وتربیت اُپر خاص زوردتا گیا۔آپ مستجاب الدعوٰۃ سن۔مخلوق خدا اُپرسخاوت و عنایات دا جو سلسلہ آپ  دے آباؤ اجداد نے شروع کیتا سی آپ نے کمال خوبی نال اسنوں نہ صرف باقی رکھیا بلکہ اس وچ اضافہ وی کیتا ۔انتہائی نفیس تے خوبصورت شخصیت دے مالک سن جو دیکھدا ،دیکھدا رہ جاندا۔

## شاعری
آپ شاعری وی کردے تے نازک تخلص رکھدے سن۔ انہاں دا شعر ہے
* یار کو ہر جگہ عیاں دیکھا
* کہیں ظاہر کہیں نہاں دیکھا

## وفات
آپ نے 21رمضان المبارک 1329ھ نوں وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمانگٹھ:شاعرگٹھ:پاکستانی لوک
پرتیؤشا بینرجی

**پرتیؤشا بینرجی** (جنم 10 اگست 1991 - موت 1 اپریل 2016) اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ سی. اوہ بہت سارے ٹیلیوژن اتے رئیلٹی شوٕ وچّ دکھائی دتی سی.  اس  نوں پہلی وار 2010 وچ بالکا ودھو ناٹک وچّ پرسدھی ملی. ٹیلیوژن لڑی وچ ایہہ اس دا پہلا پرمکھ کردار سی، جتھے اس نے اپنا گھریلو ناں "انندی" حاصل کیتا. اسنے جھلک دکھلا جا سیزن 5, بگ بوس 7 اتے پاور کپل وچّ حصہ لیا1
## کیریئر
اس نے 2010 دی بھارتی ٹیلیوژن لڑی دی طرز 'تے بالکا ودھو ناٹک وچّ مکھ کردار لئی دستخط کیتے سن. اس ناٹک وچّ اس نوں اوکا غور دے بالپن دے کردار توں جوانی دے کردار وچّ پیش کیتا گیا سی ۔ اس دے مطابق اس نوں اس کردار لئی پرتبھا کھوجاں راہیں چنیا گیا سی، جس وچّ لکھنؤ توں نویدتا تواڑی اتے ممبئی توں کیتکی چٹالے نال شامل سن  اس شوٕ دی کامیابی دے بعد بینرجی نے جھلک دکھلا جا(سیزن 5) وچّ حصہ لیا. پر اس نے ایہہ  ڈانس شوٕ نوں چھڈّ دتا اتے کیہا کہ اوہ ڈانس مشق دوران آرامدائک نہیں سی. ایہہ بگ بوس شوٕ دے ستویں سیزن وچّ سبھ توں ودھ مقابلے باز امیدواراں وچوں اک سی. اس نے اپنے ساتھی راہل راج سنگھ دے نال، پاور جوڑی وچّ حصہ لیا ۔ بینرجی نے ہم ہیں نہ، سسرال سمر کا  اتے گلموہر گرینڈ وچ اہم کردار نبھائیا.

## نجی زندگی
اس دا جنم جھارکھنڈ دے جمشیدپور وچّ پیؤ سنسکار اتے ماں سوما بینرجی دے گھر ہویا1 2010 وچّ ایہہ کم لئی جمشیدپور چھڈّ کے ممبئی آ گئی1 

## موت
1 اپریل 2016 نوں پرتیؤشا اپنے ممبئی دے گھر وچّ لٹکی ہوئی پائی گئی، پر اس دی پوسٹمارٹم رپورٹ مطابق اس دی موت دم گھٹن کارن ہوئی ہے1  

## ٹیلیوژن پروگرام

## حوالے
 

گٹھ:بھارتی اداکاراواںگٹھ:بھارتی ٹیلی وژن اداکاراواںگٹھ:بھارتی عورتاںگٹھ:بھارتی لوک
عربی علم الاساطیر

**عربی علم الاساطیر** (Arabian mythology) قدیم عرب لوکاں دے عرب قبل از اسلام عقائد نیں۔ قبل از اسلام مکہ دا کعبہ مشرکیت، دیوتاواں تے بتاں دی پوجا تے ہور خرافات دا گڑھ سی ۔ قبل از اسلام زیادہ تر معبوداں دا تعلق بتاں نال ملدا ہے خاص طور اوہ بت جو کعبہ وچ موجود سن انہاں دی تعداد تقریبا 360 دے لگ بھگ سی۔ 

## معبود
ہبل معبوداں وجوں سبتوں زیادہ قابل ذکر تے معبوداں دا سردار شمار کیتا جاندا سی۔ کعبہ ہبل لئی وقف کر دتا گیا سی۔ 

ہبل دا بت کعبہ دے قریب رکھیا گیا سی جو کہ اک انسانی شکل دا سی اس دا سجا ہتھ اک سنہری ہتھ نال تبدیل کر دتا گیا سی۔ 

### ہور اہم معبود
* مناف – عورتاں تے حیض نال متعلق دیوتا سی۔ 
* ود - محبت تے دوستی دا دیوتا سی۔ سانپ ود لئی  مقدس خیال کیتے جاندے سن۔ 
* ام – چاند دا دیوتا سی جس دی پوجا قدیم قتبان لوگ کردے سن۔
* طالب - چاند دا دیوتا سی جس دی پوجا جنوبی عرب وچ خاص طور تے مملکت سبا وچ ہوندی سی۔
* ذو الحلاس - جنوبی عرب دا اک الہامی دیوتا سی۔
* القوم – انباط دا جنگ تے رات دا دیوتا سی، تے قافلےآں دا محافظ سی۔
* ذو شرى – انباط دا دیوتا سی جس دے معنی "پہاڑاں دا سردار" نیں۔

## فوق الفطرت مخلوقات
[thumb|ذو شرى، [دمشق قومی عجائب گھر]]

### ارواح
* جن - اک ماورائی آزاد فطرت مخلوق ہے۔
* عفریت – ماورائی شیطانی جن ہے۔

### عفریت / بلا
* نسناس - نصف انسان، جس دے بارے وچ کہیا جاندا ہے کہ اوہ ڈیمن تے انسان دے ملاپ توں پیدا ہویا۔
* غول صحرا وچ رہن والی شکل تبدیل کرن والی بلا ہے۔
* بهموت - اک وڈی مچھلی ہے جس نے زمین نوں سہارا دتا ہویا ہے،اس دا سر دریائی گھوڑے یا ہاتھی نال مشابہت دے طور تے بیان کیتا جاندا ہے۔

## حوالے

گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
منات

**منات** (Manāt) (عربی: مناة) قبل از اسلام قدیم عرب مذہب وچ  تن سردار دیویاں وچوں  اک سی، تے اسدی پوجا بطور اللہ دی بیٹی دے کیتی جاندی سی۔ زمانہ جاہلیت وچ اللہ دیاں تن بیٹیاں عزی، لات تے منات تصور کیتیاں جاندیاں سن۔
* 
اور تیسرے ایک اور منات کو (کیا یہ معبود ہوسکتے ہیں )
منات : اس دا مندر قدید دے مقام تے سی جو مکہ تے مدینہ دے درمیان بحیرہ احمر دے کنارے اک آبادی ہے۔ یثرب دے اوس تے خزرج دے علاوہ بنو خزاعہ وی اس دے بہت معتقد سن۔ کعبہ دی طرح اس دا حج وی کیتا جاندا۔ قربانی دے جانور وی اس لئی  ذبح کیتے جاندے۔ حج کعبہ توں فارغ ہون دے بعد جو لوگ اس دا حج کرنا چاہدنے اوہ اوتھوں ای لبیک لبیک دے نعرے لگاندے ہوئے قدید دے ول چل پیندے۔

اگرچہ انہاں بتاں دے مخصوص مندر مختلف مقامات تے سن  جس طرح آپ پڑھ آئے نیں، لیکن ابو عبیدہ کہدنے نیں کہ انہاں ناواں دے بت کعبے وچ وی رکھے ہوئے سن تے دوسرے بتاں دے نال انہاں دی اوتھے وی پوجا پاٹ کیتی جاندی سی۔ علامہ ابوحیات اندلسی نے 'بحر محیط' وچ ایسے رائے نوں ترجیح دتی ہے تے دلیل ایہ پیش کیتی ہے کہ احد دے میدان وچ ابو سفیان نے بڑے فخروناز نال کہیا سی لنا العزی ولا عزی لکم کہ ساڈے لئی تاں عزی دیوی ہے تے تواڈے کول کوئی عزی نہیں نیز افرایتم وچ خطاب دی ضمیر دا مرجع قریش مکہ نیں"۔
**قرآن**: ﻿لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ- سورہ الاخلاص، 112, 3 (ترجمہ: نہ اسکی کوئی اولاد ہے نہ وہ کسی کی اولاد ہے) 

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
بآل شامن

[thumb|350x350px|تدمر دے دیوتا: سجےاوں کبھے: قمری دیوتا [ایجلیبول, اعلی ترین دیوتا بآل شامن, سورج دیوتا مالاکبل]]
**بآل شامن** (Baalshamin) "جنت دا مالک" اک شمال مغربی سامی دیوتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
ایجلیبول

[thumb|350x350px|تدمر دے دیوتا: سجےاوں کبھے: قمری دیوتا [ایجلیبول, اعلی ترین دیوتا بآل شامن, سورج دیوتا مالاکبل]]
**ایجلیبول** (Aglibol) تدمر دے قدیم شامی شہر وچ قمری دیوتا سی. اسدے نام دے لفظی معنی "رب دا بچھڑا" نیں۔ 

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
ذو شرى

thumb|ذو شرى، دمشق قومی عجائب گھر
**ذو شرى** (Dushara) (عربی: ذو شرى) علامتی, بے اصنام دیوتا سی جس دی پوجا انباط قدیم مشرق وسطی، مدائن صالح تے بترا وچ کردے سن۔

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
لحیان

**لحیان** (Lihyan) (عربی: **لحيان**) اک قدیم شمال عربی مملکت ہے۔ ایہ تقریبا چھیویں صدی قبل مسیح توں چوتھی صدی قبل مسیح تک مدائن صالح وچ واقع سی۔ اس دا دارالحکومت **دیدان** سی، جو ہن العلا دے نام نال جانا جاندا ہے ۔ العلا سعودی شہر تیما توں جنوب مغرب ول تقریبا 110 کلومیٹر دے فاصلے تے واقع ہے۔

عرب سلسلہ نسب دے ماہرین بنولحیان نوں اسماعیل علیہ السلام دی اولاد وچوں عدنانی قبیلہ توں سمجھدے نیں۔

## ہور ویکھو
* مدائن صالح
* العلا
* انباط
گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
انباط

[thumb| [رومی سلطنت وچ انباط دا مقام دکھایا گیا ہے]]
**انباط جان نبطی** (Nabataeans) (عربی: الأنباط) شمالی عرب دے قدیم لوگ سن جو عرب تے شام دے درمیان دریائے فرات توں بحیرہ احمر تک آباد سن۔
## مورتاں

File:Petra Jordan BW 22.JPG|بترا، اردن
|شبطا، اسرائیل
File:Ruins of a church in Shivta in the Negev.jpg|عبدات، اسرائیل
File:Aerial photograph of Avdat, Israel, June 2008.jpg|مختیش رامون، اسرائیل
File:Nabatean Well Negev 031812.JPG|بصرى‎، شام
File:Nabatean Pillars Bosra.jpg|

گٹھ:اردن دی تریخ
گٹھ:اسرائیل دی تریخ
گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
گٹھ:لوکگٹھ:عرب
بیسو

**بیسو** (Bes یا Bisu) اک قدیم مصری گھرانےآں دا محافظ دیوتا سی۔

## مورتاں

File: Egyptian - Bes Mask - Walters 481661.jpg|

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
ذو الحلاس

**ذو الحلاس** (Dhul Khalasa) قبل از اسلام جنوبی عرب دا اک الہامی دیوتا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
ہبل

**ہبل** (Hubal) (عربی: هبل) اک قبل از اسلام دیوتا سی جس دی پوجا خاص طور تے مکہ وچ کعبہ وچ کیتی جادنی سی۔ ہبل معبوداں وچون سبتوں زیادہ قابل ذکر تے معبوداں دا سردار تصور کیتا جاندا سی ۔ کعبہ ہبل لئی وقف کر دتا گیا سی۔ 
ہبل دا بت کعبہ دے قریب رکھیا گیا سی جو اک انسانی شکل دا سی اسدا سجا ہتھ اک سنہری ہتھ نال تبدیل کر دتا گیا سی۔ 

## ہبل مکہ وچ
ہبل سب توں زیادہ نمایاں مکہ وچ ظاہر ہوندا ہے جتھے کعبہ وج اس دی پوجا کیتی جاندی سی۔ کیرن آرمسٹرانگ دے مطابق ہبل کعبہ وچ موجود 360 دیوتاواں وجوں سب توں اہم سی۔ 360 غالباْ سال دے دناں دی نمائندگی کردے سن۔ 

## ہبل دا نقطہ آغاز
اس کہانی وچ کچھ حقائق دی بنیاد تے کہیا جا سکتا ہے کہ عمرو شام دے سفر توں عزی تے منات دیاں دیویاں تے طریق عبادت لے کے آیا تے اسنے ایتھے انہاں دا امتزاج ہبل نال کیتا۔

## ہور ویکھو
* عرب وچ بت پرستی

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
یغوث

**یغوث** (Yaghuth) (عربی "اوہ مدد کردا ہے" يغوث) قرآن وچ (71:23) وچ  حضرت نوح علیہ السلام دے وقت وچ دیوتا دے طور تے ذکر ہے۔
* 
تے کہندے رہے کہ تم اپنے معبوداں نوں مت چھوڑنا تے وَدّ تے سُوَاع تے یَغُوث تے یَعُوق تے نسر (نامی بتاں) نوں (وی) ہرگز نہ چھوڑنا۔"

ود، سواع، یغوث، یعوق وغیرہ حضرت نوح دی قوم دے چند بتاں دے نام سن۔ جو دوسرے بتاں توں ممتاز سن۔

یغوث قبیلہ طے دی شاخ انعم تے قبیلہ مذحج دیاں بعض شاخاں دا معبود سی ۔ مذحج والےآں نے یمن تے حجاز دے درمیان جرش دے مقام تے اس دا بت نصب کر رکھیا سی جس دی شکل شیر دی سی۔ قریش دے لوکاں وچ وی بعض دا نام عبد یغوث ملدا ہے۔

## حوالے

گٹھ:زرخیز ہلال
گٹھ:عربی علم الاساطیر
گٹھ:بتگٹھ:عربی دیوتے
سواع

**سواع** (Suwa') (عربی: سواع)  اک دیوتا سی جس دی پوجا نوح علیہ السلام دے وقت وچ ہوندی سی۔ قرآن وچ (71:23) وچ حضرت نوح علیہ السلام دے وقت وچ دیوتا دے طور اُپر ذکر ہے۔
 
* 
تے کہندے رہے کہ تم اپنے معبوداں نوں مت چھوڑنا تے وَدّ تے سُوَاع تے یَغُوث تے یَعُوق تے نسر (نامی بتاں) نوں (وی) ہرگز نہ چھوڑنا۔"

ود، سواع، یغوث، یعوق وغیرہ حضرت نوح دی قوم دے چند بتاں دے نام سن۔ جو دوسرے بتاں توں ممتاز سن۔

سواع قبیلہ ہذیل دی دیوی سی تے اس دا بت عورت دی شکل دا بنایا گیا سی۔ ینبوع دے قریب رہاط دے مقام تے اس دا مندر واقع سی۔

## حوالے

گٹھ:عربی دیوتےگٹھ:عربی علم الاساطیرگٹھ:بتگٹھ:دیوتا
جسبیر منڈ

**جسبیر منڈ** (جنم 15 ستمبر 1962) پنجابی گلپ دے میدان وچّ نویں پیڑھی دا ناول کار ہے ۔ جسبیر منڈ نویں پنجابی ناول نوں حقیقت پسندی دی سوجھی اتے نویں برتانت رچنا وچّ سنجم قایم کرکے وکھری سمت مہیا کردا ہے ۔ جسبیر منڈ نے اپنے ناولاں وچّ مختلف سنکٹاں دی نشاندیہی کردیاں اوہناں توں اپجے صدمیاں دا گلپی روپانترن کیتا ہے ۔
=جیون تے تعلیم=
جسبیر منڈ دا جنم 15 ستمبر 1962 نوں پنڈ ہرداپور،ضلع روپڑ وچّ  ہویا ۔ جسبیر منڈ نے اپنی پرائمری دی پڑھائی پنڈ ہرداپور وچّ ہی کیتی ۔اگوں مڈل تکّ دی پڑھائی  پرکھالی دے سرکاری سکول توں کیتی ۔منڈ نے تنّ سال جالندھر جا کے وی پڑھائی کیتی ۔ بی•اے• دی پڑھائی سرکاری کالج روپڑ  توں کیتی ۔ اس توں مگروں ایم•اے ﻿ (پنجابی) کرن لئی پنجابی یونیورسٹی پٹیالہ وچّ داخلہ لیا پر مالی رجھیویاں دے کارن منڈ نوں پڑھائی وچکار ہی چھڈنی پئی۔ جسبیر منڈ 'ہاکی' دے ودھیا کھڈاری سن ۔ پڑھ- لکھ جان توں مگروں نوکری  نہ ملن کرکے لگاتار دس سال تکّ کھیتی باڑی کیتی ۔ جسبیر منڈ دا ویاہ 4  نومبر 1997 نوں  جسوندر کور نال ہویا ۔

## ناول
* کھاج
* بول مردانیا
* اوڑ دے بیج
* آخری پنڈ دی کتھا
*لہو دی اگّ
## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی لکھاری
کھاج (ناول)

***کھاج*** جسبیر منڈ دا 21ویں صدی دے پہلے دہاکے دوران لکھیا گیا پنجابی ناول ہے۔ پنجاب وچّ واپرے سنتالی اتے چراسی دے دورگامی پربھاواں نوں منڈ نے ناولی کلا-جگتاں راہیں قلم بند کیتا ہے۔ 
## پلاٹ
ایہہ ناول پنجاب دے پوادھ علاقے دے پینڈو علاقے دے لوکاں دی سنتالی دے اجاڑے اتے 80ویاں دے دہشتگردی دے ڈھاہے اکہِ کشٹاں دی کہانی بیان کردا ہے۔ پاکستان توں اپنے ابا دے نال آئی سعدیہ اس سنتاپے پرسنگ وچّ منکھی ہونی نوں سمجھن لئی کوشاں ہے۔ ناول دی سیٹنگ کرالی، روپڑ دے آس-پاس وسدے نیم-پہاڑی لوکاں دے ادھی صدی دوران واپرے دوہرے دکھانت کارن کئی پروار مرداں توں وروے ہو گئے۔ ریویوکار جوگندر سنگھ جوگی مطابق:

## حوالے

 

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
بول مردانیا (ناول)

***بول مردانیا*** جسبیر منڈ دا 21ویں صدی دے دوجے دہاکے دوران لکھیا گیا پنجابی ناول ہے۔ ایہہ ناول بھائی مردانہ دے جیون تے مشتمل ہے۔ بھائی مردانہ نوں لمبا سماں نیڑے توں گورو صاحب نال رہن دا موقع ملیا۔ ایہہ ناول اس دے جیون دی کہانی نوں بنیاد بناکے لکھیا گیا ہے۔ ڈاکٹر. دلیپ کور ٹوانا اس ناول بارے لکھدی ہے کہ "اس رچنا تک اپڑن لئی پنجابی پاٹھک نوں اجے وقت لگیگا۔ ایہہ رچنا من دی یاترا ہے؛ اسے لئی سمیں تے ستھان تو پار جا کے نانک اتے مردانے دیاں سنگیتی اتے روحانی اڈاریاں دے مگر بھجدا منڈ اچے منڈلاں وچّ پہنچ کے پنچھی جھات راہیں بڑا کجھ دیکھ جاندا ہے؛ جو دھیان وچّ اتارنا سوکھا نہیں۔" ڈاکٹر. جگبیر سنگھ اس کتاب نوں ناول کہن دی بجائے اک جیونی مول دا برتانت(واقعہ) کہندا ہے، جس وچّ مکھ پاتر مردانے دے حوالے نال گرو نانک دی شخصیت اتے رچنا نوں سمجھن دا یتن ہے۔ 

## پلاٹ
## باہرلے لنک
*بول مردانیا بارے ڈاکٹر. گرمکھّ سنگھ دے وچار 
*منڈ ولوں بول مردانیا بارے سوالاں دا جواب

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
ایہو ہمارا جیونا

***ایہہ ہمارا جیوݨا*** دلیپ کور ٹواݨا دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔ پنجابی ٹیلی ناٹک وجوں وی اس دی پیشکاری ہوئی ہے۔
## حوالے

 
گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
آہن

***آہن*** گیانپیٹھ انعام جیتو پنجابی ناول کار گردیال سنگھ دا 2009 وچّ شائع ہویا ناول ہے۔

## حوالے

 

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
بھاونا بلساور

**بھاونا بلساور** اک بھارتی فلم، تھیٹر  اتے ٹیلیوژن اداکارہ ہے۔ ایہہ سائلینٹ کامیڈی سیریز، گٹر گو (2010) وچّ پرمکھ کردار نبھاؤندی رہی ہے۔

## جیون
بھاونا، ہندی سنیما دی اداکار شبھا کھوٹے اتے ڈی.ایم. بلساور دی دھی ہے۔ اسدے بھین-بھرا ہن جنہاں وچوں اک "اشون بلساور" ہے جو آوازاں ریکارڈ کرن دا کارج کردا ہے۔ اسنے  آریا ودیا مندر  توں سکولی سکھیا حاصل کیتی اتے دسویں جماعت وچّ آئی سی ایس ای دی ٹاپر رہی۔. اسنے ''شریمتی ناتھیبائی دامودر ٹھاکرسی ورلڈ وومین یونیورسٹی توں فیشن ڈزائننگ دے شعبے وچّ گریجوئیشن کیتی۔ 

بھاونا دا ویاہ فلمی اداکار اتے پروڈیؤسر کرن شاہ نال ہویا۔ اسدے نانا اک سٹیجی کلاکار اتے سائلینٹ فلماں دے اداکار سن۔ ایہہ اداکار وجو کھوٹے دی بھانجی ہے۔

## ایکٹنگ کیریئر
بھاونا نے اپنے کیریئر دی شروات ٹیلیوژن شوٕ "پھر بھی دل ہے ہندوستانی" توں کیتی۔ اس توں بعد اسنے :دیکھ بھائی دیکھ"وچّ شیکھر سمن، نوین نسچول، فریدہ جلال، دیوین بھوجانی، سشما سیٹھ، وشال سنگھ اتے نتاشہ سنگھ دے برابر بطور سنیتا دیوان دی مکھ کردار نبھائیا ۔اس توں بعد اسنے "زبان سمبھال کے" وچّ پنکج کپور، وجو کھوٹے، شبھا کھوٹے اتے ٹوم الٹر دے نال کم کیتا جنہاں نے اس سیریل وچّ مکھ کردار ادا کیتے۔ 

## فلموگرافی
* دھوم دھڑاکا (انگوری)
*سکھی سنسارچی 12 سترے

## ٹیلیوژن
* پھر بھی دل ہے ہندوستانی (ٹیوی سیریز) (سرسوتی/سرو)
* دیکھ بھائی دیکھ (سنیتا دیوان) (1993)
* زبان سمبھالکے (مس وجیا) (1993)
*کرمچند   
*ادھر ادھر   
*اسمان سے آگے
*اوہ ڈیڈی  
*اسکانشا   
*مرتُ   
*اتیت 
*دم دمہ دم (1998)
*ہیرا پھیری  (1999)
*جگل بندی  
*کرشمہ کا کرشمہ
*گٹر گو (2010)
*عدالت   
*لاکھوں میں ایک -ایپیسوڈک رول (2012)
*گٹر گو 2
*سترنگی سسرال بطور ہرپریت (2014-2016)

## تھئیٹر
*اندھیگ

## باہری کڑیاں
*
*

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:۱۹۷۵ دے جم
ادھ کھڑیا پھُل

**ادھ کھڑیا پھُل** نانک سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔
## حوالے

 
 
گٹھ:نانک سنگھ دے ناول

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
چڑھدا انڈیز

**چڑھدا انڈیز** زمین دے چڑھدے پاسے ول جزیرےآں دا مجموعہ اے ۔
چڑھدے انڈیز وچ جزیرےآں آلے دیس انڈونیشیا، ملائشیا، سنگاپور، فلپائن، پاپوانیوگنی، برونائی، مائکرونیشیا، جزائر کوکوس، جزیرہ کرسمس  تے پالاو  شامل نیں ۔

## ہور دیکھو
لہندا انڈیز
گٹھ:علاقے
گٹھ:جزیرہ دیس
لہندا انڈیز

**لہندا انڈیز** زمین دے لہندے پاسے ول جزیرےآں دا مجموعہ اے ۔ لہندے انڈیز وچ جزیرےآں آلے دیس گریناڈا · کیوبا · ہیٹی · ڈومینیکن · باربادوس · باہاما · سینٹ لوشیا · اینگویلا · انٹیگوا تے باربودا · اروبا · گواڈلوپ · بونایر · برطانوی ورجن جزیرے · کیمین جزیرے · کیوراساؤ · ڈومینیکا · ہیٹی · جمیکا · مارٹینیک · مونتسرات · پورٹو ریکو · سائبا · سینٹ بارتھلمی · سینٹ کٹس اینڈ نیویس · سینٹ مارٹن · سینٹ ونسٹنٹ اینڈ دی گریناڈانز · سنت ایوستیتیس · سنٹ مارٹن · ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو · ٹرکس تے کائیکس جزیرے · امریکی ورجن جزیرے
شامل نیں ۔

## ہور دیکھو
*چڑھدا انڈیز

## حوالے

گٹھ:علاقے
گٹھ:جزیرہ دیس
گٹھ:ویسٹ انڈیز
بوشنک درویش محمد پاشا

**بوشنک درویش محمد پاشا** (پیدائش: 1569ء– وفات: 9 دسمبر 1606ء) عثمانی سیاست دان تے سلطنت عثمانیہ دے چھیاسٹويں وزیر اعظم سن ۔ درویش محمد پاشا 21 جون 1606ء تو‏ں 9 دسمبر 1606ء تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔

## سوانح
درویش محمد پاشا د‏‏ی پیدائش 976ھ/ 1569ء وچ سنجاق بوسنیا وچ ہوئی جو اُس وقت ایالت بوسنیا وچ واقع اک چھوٹا انتظامی قصبہ سی تے ایالت بوسنیا سلطنت عثمانیہ دا اک صوبہ سی۔ محمد پاشا دا خاندان مسیحی سی۔ اُسنو‏‏ں چھوٹی عمر وچ ینی چری وچ بھرتی کرنے دے لئی عثمانی فوج نے سنجاق بوسنیا تو‏ں اپنی تحویل وچ استنبول پہنچیا دتا سی۔ ینی چری فوج وچ اوہ بستانچیاں د‏‏ی اک پلٹن وچ ملازم رہیا۔ 1013ھ/ 1603ء وچ والدہ سلطان خنداں سلطان د‏‏ی توجہ تو‏ں سلطان احمد اول نے اُسنو‏‏ں بستانچی باشی دے عہدے اُتے فائز کيتا۔ 1014ھ/ 1605ء وچ جدو‏ں سلطان احمد اول بورصہ گیا تاں استنبول دا نظم و نسق درویش محمد پاشا دے سپرد کر دتا گیا۔ ماہِ رمضان 1014ھ/ فروری 1605ء وچ اُسنو‏‏ں وزیر دے عہدے اُتے تقرری دیندے ہوئے سلطان احمد اول نے اُسنو‏‏ں عثمانی بحریہ دا کپتان یعنی قپودان پاشا مقرر کر دتا۔

## وزیر اعظم سلطنت عثمانیہ
قپودان پاشا دے عہدے اُتے درویش محمد پاشا قلیل مدت تک فائز رہیا۔ 21 جون 1606ء نو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ صوقلوزادے لالہ محمد پاشا د‏‏ی وفات اُتے درویش محمد پاشا نو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ مقرر کر دتا گیا۔ اِس منصب اُتے درویش محمد پاشا بہت جلد ترقی کردے ہوئے پہنچیا سی جس دے باعث اُس دے دشمناں د‏‏ی عداوت برملا ظاہر ہوݨ لگی تے بعد وچ اِنہاں لوکاں نے سلطان احمد اول نو‏‏ں درویش محمد پاشا تو‏ں بدگمانی پیدا کردتی۔

## وفات
درویش محمد پاشا دے مخالفین نے سلطان احمد اول نو‏‏ں ہر طرح تو‏ں اُس دے خلاف بدگماں کر دتا جس تو‏ں اُسنو‏‏ں وزیراعظم سلطنت عثمانیہ دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا گیا تے 9 دسمبر 1606ء نو‏‏ں استنبول وچ قتل کر دتا گیا۔ درویش محمد پاشا 21 جون 1606ء تو‏ں 9 دسمبر 1606ء یعنی 5 ماہ 18 دن  تک وزیراعظم سلطنت عثمانیہ رہ‏‏ے۔

## کردار
ترک وقائع نگار تے مؤرخین درویش محمد پاشا نو‏‏ں تند مزاج، بے انصاف تے نااہل شخص گرداندے نيں لیکن اِس دے برعکس باب عالی، استنبول وچ موجود انگریزی سفیر Lello اپنے وقائع وچ اُس تو‏ں متعلق بہت اچھی آراء لکھدا اے : **وہ اُنہاں تمام وزرائے اعظم وچ جنہاں تو‏ں ميں واقف ہوݨ، سب تو‏ں ودھ صاحب عزم تے ماہر سیاست سی۔ **

## ہور پڑھو
* سلطنت عثمانیہ
* لسٹ وزرائے اعظم سلطنت عثمانیہ
* لسٹ قپودان پاشا
* احمد اول
* خنداں سلطان
* استنبول
* باب عالی

## حوالے

گٹھ:1606 دیاں موتاں
گٹھ:بوسنیائی نژاد عثمانی شخصیتاں
گٹھ:دوشیرمہ
گٹھ:ستارہويں صدی دے عثمانی وزرائے اعظم
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی جرنیل
گٹھ:عثمانی شخصیتاں دے نامکمل مضامین
سنجاق بوسنیا

**سنجاق بوسنیا** (Sanjak of Bosnia) ترکی: Bosna Sancağı، بوسنیائی: Bosanski Sandžak) سلطنت عثمانیہ دے سنجاقاں وجوں اک سی جو 1463ء وچ  بوسنیا بادشاہت توں حاصل کیتی گئی زمین اُتے قائم کیتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
مملکت بوسنیا

** بوسنیا بادشاہت** (Kingdom of Bosnia) (بوسنیائی: Bosansko kraljevstvo, Босанско краљевство) اک قرون وسطی دی بادشاہت سی۔ اس دا علاقے بھر وچ سماجی تے اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی اثر و رسوخ عام طور تے قرون وسطی دے بلقان دیاں ریاستاں دی بعد وچ ترقی تے وسیع پیمانے اُپر سی تے بلقان دی تریخ وچ وی اسدا وڈا اثر سی۔ 

## حوالے

گٹھ:بوسنیا تے ہرزیگووینا دی تریخ
گٹھ:یورپ دے سابق دیس
پاک سرزمین پارٹی

**پاک سرزمین پارٹی** اک پاکستانی سیاسی جماعت سی۔ ایہدا مُڈھ کراچی دے سابق میئر سید مصطفا کمال تے انیس قائمخانی نے 23 مارچ 2016ء نوں رکھیا سی۔ مصطفا کمال نے 12 جنوری 2023 نوں ایہ جماعت متحدہ قومی موومنٹ پاکستان وچ ضم کردتی۔ 

گٹھ:پاکستانی سیاست
سنجاق

thumb|سلطنت عثمانیہ
**سنجاق** (Sanjak) (عثمانی ترکی: سنجاق) سلطنت عثمانیہ دی اک انتظامی ونڈ سی۔ ترک بولی وچ سنجاق دے معنی **ضلع** دے نیں۔ 
عثمانی صوبےآں (ایالت تے بعد وچ ولایت) نوں سنجاق وچ تقسیم کیتا جادنا سی جس دے حاکم **سنجاق بے** (Sanjak-bey) ہوندے سن۔ 

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے علاقے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے یورپی صوبے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
شہزادہ جہانگیر

**شہزادہ جہانگیر** (Şehzade Cihangir) خرم سلطان تے سلیمان اعظم چھینویں تے آخری اولاد سی۔

شہزادے جہانگیر اپنے بھائیاں نال بہت محبت کردے سن
اسدے وڈے بھائی شہزادے مصطفی دی وفات دے تن دن دے بعد شدید غم دی حالت وچ اپنے خالق حقیقی نال جا ملے

گٹھ:1530ء دے جم
گٹھ:1554ء دیاں موتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:1531ء دے جم
گٹھ:1553ء دیاں موتاں
گٹھ:سلیمان اعظم
گٹھ:عثمانیہ خاندان
خرم سلطان

**خرم سلطان** (, ) جس دا شادی توں پہلاں نام روکسیلانہ (Roxelana) سی سلیمان اعظم دی بیوی تے ملکہ تے شہزادہ محمد، مہر ماہ سلطان، شہزادہ عبداللہ، سلیم دوم، شہزادہ بایزید اور شہزادہ جہانگیر دی والدہ سی۔ .
اوہ سلطنت عثمانیہ دی تاریخ وچ سب توں طاقتور عورتاں وچوں اک سی تے سلطنت خواتین دے طور تے جانے جان والے دور دی اک ممتاز شخصیت سی۔ اس نے اپنے شوہر دے ذریعے سلطنت عثمانیہ وچ اقتدار دی طاقت حاصل کیتی تے سیاست وچ متاثر کن کردار نبھایا۔ 

## ناں
اسنوں عام طور تے**خاصکی خرم سلطان** (Haseki Hürrem Sultan) (عثمانی ترکی: خاصکی خرم سلطان) یا **خرم خاصکی سلطان** دے نام نال جانیا جاندا سی۔ یورپی زباناں وچ اسنوں **روکسیلانہ** (Roxolana), **روکسیلینہ** (Roxolena), **روکسیلین** (Roxelane) تے **روزا** (Rossa) دے ناواں نال  جانیا جاندا ہے۔ ترکی وچ خرم (فارسی توں**خرم** معنی "خوش") جدونکہ عربی وچ اسنوں **کریمہ** (عربی: كريمة) دے طور تے وی جانیا جاندا ہے۔ اس دے علاوہ نام دی اشتقاقیات وچ**حور ام** (فارسی توں معنی "میری حور") وی شامل ہے۔ روکسیلانہ دے بارے وج کہیا جاندا ہے کہ اسدے اصل نام دی بجائے اس دے یوکرائنی خاندانی ورثے دے حوالہ نال اسدی عرفیت ہو سکتی ہے۔ جدونکہ اسدے پیدائشی نام دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا ہے جس وچ اسدا نام **الیگزینڈرا لیزووسکا** (Alexandra Lisowska), **لا روزا** (La Rossa) تے**ایناستاسیا** (Anastasia) کہیا جاندا ہے۔

## مورتاں

File:Haseki Huerrem Sultan Roxelane.jpg|
File:Anton Hickel - Roxelane und der Sultan.jpg|
File:Titian - Portrait of a Woman (La Sultana Rossa).jpg|
File:Sultan Roxelana.jpg|
File:Rossa, Wife of Suleiman the Magnificent.jpg|
File:Haseki-Huerrem-Sultan-waqf Jerusalem.png|


## حوالے

گٹھ:سولہویں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:سولہویں صدی دیاں پولش شخصیتاں
گٹھ:سابقہ مسیحی
گٹھ:عثمانی سابقہ مسیحی
گٹھ:1500ء دی دہائی دے جم
گٹھ:1558ء دیاں موتآں
گٹھ:عثمانی سلطاناں دیاں بیویاں
گٹھ:پولش مسلم
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:سلیمان اعظمگٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخگٹھ:مشہور زنانیاں
شمعون بن لکیش

**ربی شمعون بن لکیش** (;  ***شمعون بار لکیش*** یا ***بارِ لکیش*** المعروف ”ریشِ لکیش“) اک آمورائیم تے دانشمند یہودی  تبصرہ نگار سن۔ انہاں نے تورات دی تعلیمات دی ترسیل وچ اہم کردار ادا کیتا سی۔ شمعون نسل ثانی دی اہم ”آمورا“ شخصیت تصور کیتے جاندے نیں۔

## جیون
ربی شمعون بصری دے مشرقی حصہ دریائے اردن وچ سنہ 200ء وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے بعد وچ رہائش صفوریہ وچ اختیار کرلی سی۔انہاں دے والد دے علاوہ انہاں دے آباؤ اجداد دا کسے نوں علم نہیں ہے۔

## حوالے

گٹھ:یہودیت
مہر ماہ سلطان

** مهر ماه سلطان** (عثمانی ترک زبان: ) اسدا نام مهر ماه سلطان سی جس دے** معنی سورج تے چاند** دے ہے۔16 صدی وچ پہلی بار آپ نوں خانم سلطان دا لقب ملیا، جو اس زمانے وچ کسے ہور نوں نہ مل سکیا۔ آپ 21 مارچ 1522 وچ استنبول پیدا ہوئی۔

## تعارف

اوہ سلطنت عثمانیہ دی تریخ وچ دوسری سب توں طاقتور خواتین وچوں اک سی تے سلطنت خواتین دے طور تے جانے جان والے دور دی اک ممتاز شخصیت سی۔ آپ نے اپنے بھائی دے ذریعے سلطنت عثمانیہ وچ اقتدار دی طاقت حاصل کیتی تے سیاست وچ متاثر کن کردار نبھایا۔ آپ نے محمد صوقوللی پاشا تے نوربانو سلطان دے نال مل کے اقتدار وچ متاثر کن کردار نبھایا۔ آپ والدہ سلطان وی رہی۔.

## مورتاں


File:Sultan Roxelana.jpg|
File:Istanbul - Mesquita de Mihrimah.JPG|مہر ماہ سلطان مسجد (ادرنہ کاپی)
File:İstanbul 5067.jpg|مہر ماہ سلطان مسجد (اسکودار)


## References
*

گٹھ:سولہویں صدی دیاں عثمانی شخصیتاں
گٹھ:عثمانی سلطاناں دیاں بیٹیاں
گٹھ:1578ء دیاں موتاں
گٹھ:1522ء دے جم
گٹھ:1588ء دیاں موتاں
گٹھ:خلافت عثمانیہ دیاں عورتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
مڑھی دا دیوا

**مڑھی دا دیوا** گردیال سنگھ دا لکھیا اک پنجابی ناول ہے۔ لکھاری دا ایہہ پہلا ناول سی جو 1964 وچّ چھپیا۔ ایہہ پہلا پنجابی ناول ہے جس دا روسی بولی وچّ ترجمہ ہویا تے اس دیاں پنج لکھ کاپیاں سوویت روس وچّ چھپ کے وکیاں۔ اس ناول نوں بھارتی ساہت اکادمی نے جدید بھارتی کلاسک وجوں پروانیا اتے ساریاں بھارتی بولیں وچّ ترجمہ کر کے چھاپیا ہے۔

## کہانی
مڑھی دا دیوا دی کہانی جگسیر نام دے اک دلت جاتی نال متعلق پاتر دوآلے گھمدی ہے۔ جگسیر دے پیو نے ساری عمر دھرم سنگھ دے پروار نال سیر کیتا تے جگسیر وی ورثے وچّ ملے اسے کِتے نال جڑیا ہے۔ دھرم سنگھ لئی اپنے پتر بھنتے تے جگسیر وچّ کوئی فرق نہیں۔ اوہ جگسیر دے پیو نوں اپنے پیو ولوں دتا ٹاہلی والا کھیت دینا چاہندا ہے پر اعلیٰ تے ادنیٰ مالکی دا رجواڑاشاہی قانون اس دے رستے وچّ کھڑا ہون کر کے مالکی انتقال نہیں کر سکیا تے سمیں دے بدلن نال اوہ انسانی قدراں قیمتاں ہی نویں لالچی ذہنیت دی بھیٹ چڑھ گئیاں جہناں توں دھرم سنگھ اگوائی لیندا سی۔ اوہدی بیوی تے پتر دوویں جگسیر سنگھ پرتی دھرم سنگھ دے پریم بھرے وطیرے نوں گناہ وجوں لین لگدے ہن۔ بھنتا جگسیر دے 'کھیت ' والی ٹاہلی وڈھا دندا ہے تے جگسیر اپنے پیو دی مڑھی دیاں چار کو اٹاں اپنے گھر لیا کے رکھ لیندا ہے۔ اوہدی ماں دی موت ہو جاندی ہے تے اوہ آپ اُکا ٹٹّ جاندا ہے۔ دھرم سنگھ، بھانی اتے رونقی عملی توں سوا کوئی اوہدا دردی نہیں۔ ایہہ تنوں پاتر اوہناں انہویاں دی ہونی دے مکمل نشان بن نبڑدے ہن جہناں نوں دندناؤندا آؤندا نواں نظام حاشیے ولّ دھکّ دندا ہے۔ رونقی دی بیوی جدوں اوہنوں اکلے نوں چھڈّ کے چلی جاندی ہے تاں اوہدے ربّ نوں لامبھے اتے سارے برتانت وچّ رچیا کتھن - ' بندیا تیریاں دس دیہیاں اکو گئی وہاء نؤں کدھر گئیاں '  ماحول نوں گھور دکھانت دی رنگت چاڑھ دندا ہے۔

## تنقید
نقاد ڈاکٹر. عطر سنگھ نے اس دا موازنہ بھارت دے اُگھے گلپکار منشی پریم چند دے کلاسک ناول گودان اتے فنیشور رینو دے میلا آنچل نال کیتی۔ پنجابی ناول کار نانک سنگھ نے ناول پڑھ کے لکھیا کہ *مڑھی دا دیوا* شاید پنجابی دا پہلا ناول ہے جیہنے مینوں نشیا دتا ہے۔

اک سال بعد جدوں ایہہ ہندی وچّ چھپیا تاں ہندی دے فزجر ڈاکٹر. نامور سنگھ نے اس نوں دنیا دے سبھ توں ابحسد روسی ناول ‘*[[جنگ تے امن]]*’ دے ہان دی گلپ-رچنا قرار دتا جس نال ہندی ساہت وچّ وی گردیال سنگھ دی ابحسدل ہون لگی۔
 
## فلم
1989 وچّ اس دی کہانی اُتے ادھارت اسے ناں دی اک پنجابی فلم وی بنی جس دا پروڈیؤسر سرندر سنگھ ہے۔ اس وچّ مکھ کردار راج ببر (بطور جگسیر)، دیپتی نول (بھانی) اتے پنکج کپور (رونقی) نے نبھائے ہن۔

## حوالے

 
 
گٹھ:گردیال سنگھ دے ناول

گٹھ:پنجابی ناول
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ساہت
کیٹ بارکر

**ڈیم کیتھرین میری بارکر** DBE&#x20;FAcSS (جنم 1957), عامَ طور تے کیٹ بارکر دے ناں نال جانی جاندی اک برطانوی ماہر معاشیات ہے۔  اوہ مکھ طور تے بینک آف انگلینڈ وچ اپنیاں خدمات لئی اتے برطانوی سرکار نوں سوشل مدعیاں جویں ہاؤسنگ اتے ہیلتھ کیئر بارے صلاحَ دین لئی مشہور ہے۔

## شروعاتی کیریئر
بارکر سٹوک-اؤن-ٹرینٹ وچ وڈی ہوئی۔ اسنے سینٹ ہلڈا کالج، آکسفورڈ وچّ 1979 وچّ فلاسفی، سیاسیات اتے معاشیات وچّ ڈگری حاصل کیتی اتے لنڈن وچّ اک وڈے پینشن فنڈ لئی کم کیتا۔ اوہ نیشنل انسٹیچیوٹ آف اکنامک اینڈ سوشل ریسرچ (1981-85) وچ اک ریسرچ افسر سی اتے ادوں برینٹوڈّ وچ فورڈ موٹر کمپنی دی مکھ یورپی مالی مشیر سی (1985-94)। 1994-2001 توں اوہ کنفیڈریشن آف بریٹیش انڈسٹری (سی بی آئی) وچ مکھ مالی صلاح کار سی۔ اوہ ایچ ایم ٹریزری دی آزاد مالی صلاح کار 1996-97 دے پینل وچّ میمبر وی سی؛ اتے یارکشائر بلڈنگ سوسائٹی دا اک غیر-کارجکاری ڈائریکٹر (1999-اپریل 2001) وی رہی۔.
 
## حوالے

گٹھ:جم 1957
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:برطانوی شخصیتاں