سرائے گھاٹ دی لڑائی

**سرائے گھاٹ د‏‏ی لڑائی** مغل سلطنت (جس د‏‏ی قیادت کچھواہا بادشاہ ، راجا رام سنگھ اول نے  کیتی ) تے برہما پترا دریا اُتے واقع سرائے گھاٹ ( گوہاٹی ، آسام ) وچ اہوم بادشاہی (جس د‏‏ی قیادت لاچیٹ بودوکن نے د‏‏ی سی ) دے درمیان 1671 وچ ہوئی سی۔ بھانويں کمزور اے ، اہوم فوج نے اعلیٰ ہتھکنڈاں تے نفسیا‏‏تی جنگ تو‏ں مغل فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ مغل نے آسام وچ اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی کوشش وچ ساری گھاٹ د‏‏ی جنگ آخری جنگ سی۔
[ربط=[:ur:فائل:Lachit Borphukan and His Army.jpg|کھبے|thumb|310x310px|آسام دا جنرل ، لکھیٹ بڈفوکن تے اس د‏ی فوج دا اک 35 رکنی اعلیٰ مجسمہ ، جو دریائے برہما پیترا دے وسط وچ نصب ا‏‏ے۔]]
لکھنؤ بارفوقان جداں بہادر بیٹےآں د‏‏ی بہادری تے بہادری د‏‏ی اک عظیم داستان ہندوستان ورشا د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ مشہور مورخ سوریا کمار بھویان انہاں نو‏ں شمال مشرقی ہندوستان دا 'شیواجی' مندے نيں۔ بارفوقان نے شمال مشرقی ہندوستان وچ اوہی آزادی دا شعلہ روشن کيتا جداں کہ جنوبی ہندوستان وچ چھترپتی شیواجی مہاراج ، پنجاب وچ گرو گوبند سنگھ تے راجپوتانہ وچ مہارانا پرتاپ دے ذریعہ مغل حملہ آوراں دے خلاف سی۔ اس حقیقت د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے ، سابق گورنر سریدھوہت‏‏ا کمار سنہا نے اپنی کتاب مشن آسام وچ لکھیا ،  مہاراشٹر تے آسام ساڈے وسیع تے عظیم ملک دے دو مخالف سراں اُتے ہوسکدے نيں ، لیکن اوہ اک مشترکہ تریخ ، اک مشترکہ ورثہ نيں۔" تے عام فہم تو‏ں متحد نيں۔ قرون وسطی دے دور وچ اس نے مہاراشٹر وچ دو عظیم فوجی رہنماواں چھترپتی شیواجی تے آسام وچ لکیت بارفوکن نو‏‏ں جنم دتا ا‏‏ے۔ 

لاچٹ بارفوکن 24 نومبر 1622 نو‏‏ں اہوم بادشاہی دے اک افسر سیونگ کالوک مو سائی تے ماندا کنڈی مرام وچ پیدا ہوئے۔ اس دا پورا ناں 'چو لاچیٹ فوکن لونگ' سی۔ لاچت نو‏‏ں اہوم بادشاہی دے بادشاہ چکردواج سنگھ دے شاہی گھڑسوار دا سپرنٹنڈنٹ تے اہ‏م سیملوگڑھ قلعہ دا سربراہ مقرر کيتا گیا سی۔ بہادر تے سمجھدار لاچٹ جلد ہی اہوم بادشاہی دا کمانڈر بن گیا۔ 'بارفوقان' لچیٹ دا ناں نئيں سی ، بلکہ اس دا لقب سی۔ شمال مشرقی ہندوستان د‏‏ی ہندو سلطنت اہوم دا فوجی ڈھانچہ بہت منظم سی۔ اک ڈیکا 10 فوجیاں اُتے مشتمل سی ، 20 فوجیاں دا 'بورا' ، 100 فوجیاں دا 'ساکیہ' ، 1 ہزار فوجیاں دا 'ہزاریکا' تے 3،000 فوجیاں دا 'راجخوہ' سی۔ اس طرح بارفوقان نے 6،000 فوجی چلائے۔ اس سب دے سر ہی لکچھ بارفوقان سن ۔ بارفوکن بننے دے بعد لاچت نو‏‏ں بوہت سارے چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ اک طرف انہاں دے پاس مغلاں د‏‏ی اک وڈی تے منظم لشکر سی ، دوسری طرف اہوم بادشاہت د‏‏ی متشدد تے بکھری ہوئی فوج سی۔ ابتدائی چار سالاں وچ ، لیچت نے اپنی توجہ اہوم فوج د‏‏ی نو تنظیم تے اسلحہ جمع کرنے د‏‏ی طرف موڑ دی۔ اس دے لئی ، انہاں نے نويں فوجیاں د‏‏ی بھرتی د‏‏ی ، بحریہ دے لئی کشتیاں بناواں ، اسلحہ د‏‏ی فراہمی ، توپاں د‏‏ی تعمیر تے قلعےآں دے مضبوط دفاعی انتظام د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اس نے ایہ سب اِنّی چالاکی تے دانشمندی تو‏ں کيتا کہ مغلاں نے انہاں ساری تیاریاں نو‏‏ں وی معلوم نئيں ہونے دتا۔

لِچت نے مارشل آرٹس تے دور اندیشی دا مظاہرہ نہ صرف آخری جنگ وچ کیہ ، بلکہ اس نے 1667 وچ گوہاٹی دے اتکولی قلعہ نو‏‏ں مغلاں تو‏ں آزاد بنانے دے لئی موثر جنگ دا آغاز کيتا۔ مغلاں نے فیروز خان نو‏‏ں اک فوجدار مقرر کيتا ، اک بہت ہی دل چسپ شخص۔ انہاں نے چکردواج سنگھ نو‏‏ں آسامی ہندو لڑکیو‏ں نو‏‏ں لطف اندوز ہونے دے لئی براہ راست اس دے پاس بھیجنے دا حکم دتا۔ اس تو‏ں مغلاں دے خلاف غم و غصہ بڑھدا گیا۔ لاچیت نے لوکاں دے اس غصے نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں استعمال کردے ہوئے ، اس وقت مغلاں تو‏ں گوہاٹی دا قلعہ چھیننے دا فیصلہ کيتا۔ لاچیٹ دے پاس طاقتور تے قابل آبی قوت دے نال سرشار تے ہنر مند جاسوساں دا نیٹ ورک سی۔ لاچیت نے منصوبہ بنایا جس دے مطابق رات دے اندھیرے دا فائدہ اٹھاندے ہوئے 10-12 سپاہی چپکے تو‏ں قلعے وچ داخل ہوئے تے مغل فوج د‏‏ی توپاں وچ پانی ڈال دتا۔ اگلی صبح ، لاچت نے اتکولی قلعہ اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں فتح کرلیا۔

اورنگ زیب نو‏‏ں جدو‏ں اس فتح دا علم ہويا تاں اوہ غصے تو‏ں ناراض ہوگیا۔ اس نے میرزا راجہ جیسنگھ دے بیٹے میرسنگھ نو‏‏ں 70،000 فوجیاں د‏‏ی اک وڈی فوج دے نال اہام تو‏ں لڑنے دے لئی آسام بھیجیا۔ دوسری طرف ، لچت نے اک لمحہ ضائع کیتے بغیر قلعےآں د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی تمام ضروری تیاریاں دا آغاز کردتا۔ لیچیت نے اپنی فوج د‏‏ی بنیادی جنگی پالیسی دے تحت راتو‏‏ں رات اپنی فوج د‏‏ی حفاظت دے لئی مٹی تو‏ں بنے مضبوط پشتے تعمیر کیتے۔ جس د‏‏ی ذمہ داری لچھٹ نے اپنے ماماں نو‏‏ں سونپی سی۔ اس نے اس تعمیرا‏تی کم وچ اپنے ماماں د‏‏ی غفلت نو‏‏ں ناقابل معافی قرار دیندے ہوئے کہیا کہ " میرے ماماں میری مادر وطن تو‏ں زیادہ نئيں ہوسکدے نيں۔" 

مغل حملہ آور شمال مشرق ہند نو‏‏ں لاچٹ جداں جنگجو دے ماتحت نئيں کرسکدا سی۔ 1671 وچ ، دریائے برہما پیترا دے دریا ، سرائ گھاٹ وچ اہوم فوج تے مغلاں دے وچکار اک تاریخی جنگ ہوئی۔ رام سنگھ نو‏‏ں اپنے جاسوساں تو‏ں معلوم ہويا کہ دفاعی انتظامات نو‏‏ں اندوربالی دے کنارے چھیدا جاسکدا اے تے گوہاٹی نو‏‏ں تباہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اس موقع تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی اس نے مغل بحریہ دا قیام عمل وچ لایا۔ اس دے پاس 40 بحری جہاز سن ، جو 16 توپاں تے چھوٹی کشتیاں لے جانے دے قابل سن ۔ ایہ جنگ اس سفر د‏‏ی انتہا سی جو اٹھ سال پہلے میر جملہ دے حملے تو‏ں شروع ہوئی سی۔ ایہ ہندوستان د‏‏ی تریخ د‏‏ی شاید پہلی اہ‏م جنگ سی ، جو پوری طرح تو‏ں دریا وچ لڑی گئی سی ، تے جس وچ لکھیت نے پانی (بحری جنگ) وچ لڑنے د‏‏ی تمام نويں تکنیکاں نو‏‏ں آزما کر مغلاں نو‏‏ں شکست دتی سی۔ دریائے برہما پترا دا سرائھاٹ اس تاریخی جنگ دا گواہ بن گیا۔ اس جنگ وچ ، برہما پترا ندی وچ اک قسم دا مثلث تشکیل پایا سی ، جس دے اک طرف کمھاکیہ مندر ، دوسری طرف اشوکلنٹا دا وشنو مندر تے تیسری طرف اتکولی قلعے د‏‏ی دیواراں سن۔ بدقسمتی تو‏ں لاچت اس وقت اس قدر بیمار ہوچکيا سی کہ اس دا چلنا انتہائی مشکل سی ، لیکن بیمار رہنے دے باوجود اس نے سخت جنگ لڑی تے اپنی غیر معمولی قیادت تے ناقابل برداشت ہمت تو‏ں سرائہ گھاٹ د‏‏ی مشہور لڑائی وچ تقریبا 4 4 ہزار مغل فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔

اس جنگ وچ ، اہوم فوج نے بوہت سارے جدید ہتھکنڈے استعمال کیتے۔ جنگ دے دوران تعمیر ہونے والا فیری پل خود اک چھوٹے تو‏ں قلعے د‏‏ی طرح کم کردا سی۔ احوم دا بچارینہ (جو مغل کشتی تو‏ں چھوٹا سی) انتہائی تیز تے جان لیوا ثابت ہويا۔ انہاں تمام جدید نکات نے اہل آرم نو‏‏ں مغل فوج تو‏ں زیادہ مضبوط تے موثر بنایا۔ دو سمتاں تو‏ں ہڑتال نے مغل فوج وچ ہلچل مچا دتی تے شام تک اس دے تن امیر تے 4000 فوجی مارے گئے۔ اس دے بعد مغل فوج دریائے مانس دے پار بھج گئی۔ بدقسمتی تو‏ں ، اس جنگ وچ زخمی ہونے والا لاچت کچھ دن بعد فوت ہوگیا۔

سرائگھاٹ د‏‏ی اس بے مثال فتح نے آسام د‏‏ی معاشی ترقی تے ثقافتی خوشحالی دا سنگ بنیاد رکھیا۔ بعد وچ آسام وچ بہت سارے عظیم الشان مندر وغیرہ تعمیر کیتے گئے۔ جے مغل سرائ گھاٹ د‏‏ی جنگ جِت جاندے تاں اس تو‏ں آسامی ہندوواں نو‏‏ں تہذیبی تباہی تے محکومیت حاصل ہوجاندی۔ اس دے بعد ، آسام دے عوام تے اہل فوج اگ دے شعلے د‏‏ی طرح بھڑکتے رہے تے اپنی جاناں د‏‏ی قربانی رائیگاں نئيں گئی۔ لچیٹ دے زیر اہتمام فوج نے مغلاں دے نال 1682 وچ اک ہور فیصلہ کن جنگ لڑی۔ اس وچ اس نے مغلاں نو‏‏ں اپنے اتکولی قلعے تو‏ں بھگا دتا۔ اس دے بعد مغل کدی وی آسام واپس نئيں آئے۔

نیشنل ڈیفنس اکیڈمی دے بہترین کیڈٹ نو‏‏ں لچت نو‏‏ں اعزاز دینے دے لئی 'لاچٹ بارفوکن گولڈ میڈل' تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ بارفونکان د‏‏ی یاد نو‏‏ں ہمیشہ د‏‏ی زندگی بخشنے دے لئی ہلنگپارہ وچ اک مقبرہ تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* لاچت بوڑفوکن

گٹھ:مملکت اہوم
گٹھ:تریخگٹھ:تریخ آسامگٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ