open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
صدرال

**صدرال** (پریزیڈیئم) (Presidium) کِسے سیاسی جماعت ، تنظیم ، کمپنی یا قانون ساز اسمبلی دی اندرلی مجلس یا ادارا ہُندا اے جیہڑا خاص افسراں یا مِمبراں اُتے مُشتمل ہُندا اے ۔ 
پریزیڈیئم یا صدرال دے مِمبر اجتماعی طور تے اپݨے کاروبار یا ذُما داریاں نبھاوندے نیں ۔

کمیونسٹ مُلکاں وچ پریزیڈیئم قانون ساز ادارے د‏‏ی مستقل کمیٹی اے، جداں سوویت یونین وچ سپریم سوویت۔ سپریم سوویت دا پریزیڈیئم 1936 توں بعد موجود سی، جدو‏ں سوویت یونین دے سپریم سوویت نے سینٹرل ایگزیکٹو کمیٹی دے متبادل دے طور تے سوویت یونین د‏‏ی کانگریس د‏‏ی جگہ لے لئی، جیہد‏‏ی سربراہی "سینٹرل ایگزیکٹِو کمیٹی دا پریزیڈیئم" کردا سی ۔ ایہد‏ی جگہ کلے سپریم سوویت دا پریزیڈیئم سی، کوئی سینٹرل ایگزیکٹو کمیٹی نئيں سی تے 1938 تو‏ں 1989 تک، سپریم سوویت دے پریزیڈیئم دا چیئرمین یو ایس ایس آر دے سربراہ مملکت دا رسمی عنوان سی ۔ سپریم سوویت نو‏‏ں 1989 وچ متعارف کرایا گیا سی ۔ بعد وچ ایہد‏ی جگہ مارچ 1990 وچ سوویت یونین دے صدر نے لے لئی سی ۔ 

صدرال د‏‏ی اصطلاح ایس ویلے ڈیموکریٹک پیپلز ریپبلک آف کوریا (پریزیڈیئم آف د‏ی سپریم عوامی اسمبلی) تے عوامی جمہوریا چین وچ (پریزیڈیئم آف د‏ی نیشنل پیپلز کانگریس، نیشنل پیپلز کانگریس د‏‏ی اسٹینڈنگ کمیٹی) وچ استعمال ہُندی اے ۔ پریزیڈیئم لئی چینی لفظ (主席团) تے قائما کمیٹی (常务委员会) اے ۔ ايس‏ے طرحاں ورکرز پارٹی آف کوریا د‏‏ی قیادت ورکرز پارٹی آف کوریا دے پولیٹ بیورو دے پریزیڈیئم دے کول اے جو 5 یا ایس تو‏ں کَعھٹ مِمبراں اُتے مشتمل ا‏‏ے ۔

جرمنی وچ بنڈسٹیگ دا پریزیڈیئم اک صدر اُتے مشتمل ہُندا اے، جو روايتی طور تے پارٹی دے سبھ تو‏ں وڈے گروپ د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے ہر پارٹی گروپ تو‏ں کَعھٹ تو‏ں کَعھٹ اک نائب صدر ہُندا ا‏‏ے ۔ ایہ مقننا د‏‏ی روٹین انتظامیا لئی ذما دار اے ۔ جرمنی دے بنڈیسریٹ د‏‏ی قیادت وی اک صدر تے 2 نائبین د‏‏ی اک پریزیڈیئم کردی ا‏‏ے ۔ ایس تو‏ں پہلاں جرمن ریاستاں وچ وی پارلیممِنٹاں سی جیہناں د‏‏ی سربراہی صدارتی مِمبران کردے سی ۔ 

## غیر ریاستی تنظیم
سوشلسٹ انٹرنیشنل دا پریزیڈیئم اپݨے صدر نو‏‏ں مشورا دیندا اے تے غور لئی سوالات تیار کردا ا‏‏ے ۔ فلیمش تے اسکینڈے نیویئن طلباء تنظیماں وچ پریزیڈیئم، تنظیماں د‏‏ی انتظامیا وچ سارے چیئرمیناں لئی اک چھتری د‏‏ی اصطلاح ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* وزرال

گٹھ:سیاسیات
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:حکومت
گٹھ:ادارے
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:انجمن
ڈورین یونانی

**ڈورین یونانی** 
()
قدیم یونانی لہجاں دا اک گروپ سی۔ اس دیاں قسماں نو‏‏ں ڈورک مناسب تے شمال مغربی ڈورک ذیلی گروپاں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:پہلی صدی ق م وچ معدوم ہوݨ والیاں زباناں
گٹھ:قدیم اطالیہ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:قدیم اناطولیہ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:قدیم کریٹ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:قدیم یونانی سبھیاچار
گٹھ:قدیم یونانی زبان
گٹھ:لسانی رمز والی زباناں
گٹھ:یورپ وچ اٹھويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:یونان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:یونانی زبان
گٹھ:ڈورین یونانی
گٹھ:قدیم مقدونیہ د‏‏یاں بولیاں
ہیلنی زباناں

**ہیلنی** ہند-یورپی خاندان د‏‏ی اک شاخ تو‏ں جس د‏‏ی اہ‏م ترین زباناں وچ قدیم و جدید یونانی شام‏ل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:یونانی زبان
گٹھ:ہند یورپی زباناں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جدید یونانی

**جدید یونانی** 
(یونانی:   یا   "Neo-Hellenic", تاریخی تے عام بول چال وچ  "Romaic" یا "Roman", تے  "Greek") یونانی زبان د‏‏ی تنوع تے لہجے نيں جو کہ جدید دور وچ بولے جاندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:صقلیہ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ایتھنولوک دے علاوہ ہور ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے آیزو بولی دے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:جدید یونانی زبان
وزرال

**وزرال** (منِسٹریئم) (Ministerium) وکھ وکھ مذہبی گروہاں دے آگواں د‏‏ی اک انجمن اے جو اک خاص مقصد د‏‏ی تکمیل لئی اکٹھے ہُندے نيں، عمومن اجتماعیت د‏‏ی تعمیر تے کمیونٹی وچ سماجی اقتصادی ضروریات نو‏‏ں پورا کرن لئی ۔ نمائندا عبادت گاہاں تے ہور اجتماعات اکثر جغرافیائی طور تے جڑے ہُندے نيں، جداں چھوٹے شہر یا چھوٹے شہراں دے گروپ وچ ۔
بعض اوقات مخصوص فرقا وارانا مقاصد نو‏‏ں فروغ دینا ہو سکدا ا‏‏ے ۔ ایداں دے ادارے پنسلوانیا منسٹریئم، یا ایوینجلیکل کووینٹ چرچ منسٹریئم نيں ۔ کچھ مُلکاں وچ وزراء نے فرقا وارانا تے علاقائی خطوط تو‏ں محدود ہوک‏ے اک اجتماعی ادارا تشکیل دتا جیہنو‏ں منسٹریئم یا روحانی منسٹریئم (جرمن: Geistliches Ministryium) کہیا جاندا اے جو نظریے تے تعلیم د‏‏ی نگرانی، علمی نظم و ضبط تے چرچ انتظامیا وچ پادریاں د‏‏ی نمائندگی کردا اے ۔

## ہور دیکھو
* صدرال

گٹھ:سیاسیات
گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:تنظیماں
گٹھ:انجمن
گٹھ:ادارے
پنجاب دے بیراج تے ہیڈ ورکس

ایہ پنجاب دے بیراجاں تے ہیڈ ورکساں دی لِسٹ اے ۔

### [[بیراج]]
# اسلام بیراج
# تریموں بیراج
# تونسا بیراج
# جناح بیراج
# چشما بیراج
# رسول بیراج

### [[ہیڈ ورکس]]
# بلوکی ہیڈورکس
# خانکی ہیڈورکس
# سدھنائی ہیڈورکس
# سلیمانکی ہیڈورکس
# قادر آباد ہیڈورکس
# مرالا ہیڈورکس
#پنجند ہیڈورکس
#اسلام ہیڈورکس

## ہور دیکھو
* پنجاب دیاں نہراں

گٹھ:پنجاب دے ڈیم ،بیراج تے ہیڈورکس
گٹھ:پنجاب دیاں نہراں
گٹھ:نہراں
گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
گٹھ:سول انجینئرنگ
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:نہری نظام
گٹھ:بیراج
گٹھ:ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب دے بیراج
گٹھ:پنجاب دے ہیڈ ورکس
گٹھ:پنجاب وچ آبپاشی
گٹھ:پنجاب دا نہری نظام
ہیڈ ورکس

**ہیڈ ورکس** (Headworks) آبی گزرگاہ دے سر یا ڈائیورژن پوائنٹ اُتے کِسے وی ٹعھانچے لئی سِول انجینئرنگ د‏‏ی اصطلاح ا‏‏ے ۔ ایہ بیراج تو‏ں چھوٹا ہُندا اے تے ایہنو‏ں دریا دے پاݨی نو‏‏ں نہر وچ یا وڈی نہر تو‏ں چھوٹی نہر وچ موڑن لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

تریخی طور تے "ہیڈ ورکس" دا لفظ آبپاشی دے نیٹ ورک دے آغاز اُتے پاݨی نو‏‏ں موڑن دے روايتی انداز تے "کماں دے سر" اُتے ایہناں عملاں دے مقام تو‏ں اخذ کيتا گیا اے ۔

## ہور دیکھو
* ہیڈ ورکس
* بیراج
* ڈیم
* پنجاب دے بیراج تے ہیڈ ورکس

گٹھ:سول انجینئرنگ
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:نہری نظام
گٹھ:بیراج
گٹھ:ہیڈ ورکس
کرس ہپکنز

**کرس ہپکنز** (پیدائش ۵ ستمبر ۱۹۷۸ء) نیوزی لینڈ دے اک سیاستدان نيں جو ۲۰۲۳ء تو‏ں نیوزی لینڈ دے ۴۱ ويں وزیر اعظم تے نیوزی لینڈ لیبر پارٹی دے رہنما دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ ۲۰۰۸ء دے انتخابات دے بعد تو‏ں ریموتاکا دے ممبر پارلیمنٹ (ایم پی) نيں۔

ہپکنز نے حزب اختلاف وچ لیبر دے تعلیمی ترجمان دے طور اُتے کم کيتا۔ چھیويں لیبر حکومت وچ ، اوہ پہلے وزیر تعلیم، پولیس، عوامی خدمت تے قائد ایوان دے طور اُتے خدمات انجام دے چکے نيں۔ اوہ نیوزی لینڈ وچ کوویڈ-۱۹ وبائی امراض دے نتیجے وچ اک نمایاں شخصیت بن گئے، انہاں نے جولائ‏ی تو‏ں نومبر ۲۰۲۰ء تک وزیر صحت تے نومبر ۲۰۲۰ء تو‏ں جون ۲۰۲۲ء تک کوویڈ-۱۹ دے ردعمل دے وزیر دے فرائض سنبھالے۔

۲۱ جنوری ۲۰۲۳ء نو‏ں، ہپکنز لیبر پارٹی د‏‏ی رہنما دے طور اُتے جیسنڈا آرڈرن دے استعفیٰ دا اعلان کرنے دے بعد انہاں د‏‏ی جگہ لینے والی واحد امیدوار بن گئياں۔ اوہ ۲۲ جنوری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں بلامقابلہ منتخب ہوݨ دے بعد پارٹی رہنما بن گئے، تے نتیجتاً ۲۵ جنوری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں گورنر جنرل دے ذریعہ انہاں نو‏ں وزیر اعظم مقرر کيتا گیا ۔ توقع اے کہ اوہ ۲۰۲۳ دے عام انتخابات وچ لیبر پارٹی د‏‏ی قیادت کرن گے۔
thumb| 2011ء وچ ہپکنز
سجے|thumb| 15 اگست ۲۰۱۸ء نو‏‏ں پارلیمنٹ ہاؤس دے باہر NZEI ہڑتالی ریلی وچ ہپکنز
کھبے|thumb| ہپکنز (سجے) تے کارمل سیپولونی (کھبے)، ۲۵ جنوری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ، گورنمنٹ ہاؤس، ویلنگٹن وچ ، گورنر جنرل، ڈیم سنڈی کیرو دے ذریعے، وزیر اعظم تے نائب وزیر اعظم دے طور اُتے حلف لینے دے بعد

## ذا‏تی زندگی
ہپکنز تے انہاں د‏‏ی اہلیہ جیڈ د‏‏ی شادی ۲۰۲۰ء وچ پریمیئر ہاؤس، ویلنگٹن وچ منعقدہ اک تقریب وچ ہوئی، جس وچ گرانٹ رابرٹسن بہترین آدمی دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ اس دے دو بچے نيں۔ اس دے بعد تو‏ں اوہ تے اس د‏ی بیوی وکھ ہو گئے نيں۔ جدو‏ں انہاں نے ۲۰۱۸ء وچ اپنے دوسرے بچے د‏‏ی پیدائش دے لئی توسیع شدہ پیٹرنٹی چھیويں لی تاں اوہ ایسا کرنے والے کابینہ دے پہلے سینئر مرد وزراء وچو‏ں اک سن ۔ 

وہ ساسیج رولز تے کوک زیرو تو‏ں لطف اندوز ہوݨ دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* نیوزی لینڈ پارلیمنٹ د‏‏ی ویب سائٹ اُتے پروفائل
* نیوزی لینڈ لیبر پارٹی وچ پروفائل 
* ایم پیز ویب پیج
* 
گٹھ:اکیہويں صدی دے نیوزی لینڈ دے سیاست دان
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی نیوزی لینڈ دے شخصیتاں
گٹھ:جامعہ وکٹوریہ ویلنگٹن دے فضلا
گٹھ:نیوزی لینڈ دے وزرائے تعلیم
گٹھ:نیوزی لینڈ لیبر پارٹی دے رکن پارلیمان
گٹھ:نیوزی لینڈ دے وزرائے اعظم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:۱۹۷۸ دے جم
گٹھ:1978 دے جم
بیراج

**بیراج** (Barrage) اک قِسم دا نیویں سِر دا آلا ڈائیورژن ڈیم اے جو کئی وڈے دروازےآں اُتے مشتمل ہُندا اے جیہناں نو‏ں پاݨی د‏‏ی مقدار نو‏‏ں کنٹرول کرنے لئی کھولیا یا بند کيتا جا سکدا ا‏‏ے ۔ ایہدے نال سٹرکچر نو‏‏ں آبپاشی تے ہور نظاماں واسطے استعمال کرن لئی دریا دے پاݨی د‏‏ی بلندی نو‏‏ں اُتے نوں ریگولیٹ تے مُستحکم کیتا جاندا ا‏‏ے ۔ دروازے فلینکنگ پیئرز دے درمیان لائے جاندے نيں جیہڑے پول دے پاݨی دے بوجھ نو‏‏ں سہارا دیݨ دے ذُما دار نيں ۔

## ہور دیکھو
* ہیڈ ورکس
* بیراج
* ڈیم
* پنجاب دے بیراج تے ہیڈ ورکس

گٹھ:سول انجینئرنگ
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:نہری نظام
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:ہیڈ ورکس
گٹھ:بیراج
چشمہ

thumb|300px|چشمہ
thumb|300px|چشمہ
thumb|300px|چشمہ
thumb|300px|چشمہ
**چشمہ** (انگریزی: Spring)، پاݨی دے باہر نِکلݨ دا اک نُقطہ اے جیہدے اُتے ایکویفر تو‏ں زمینی پاݨی زمین د‏‏ی کرسٹ (پیڈوسفیئر) دے اُتے وَگدا اے تے سطحی پاݨی بݨ جاندا ا‏‏ے۔ ایہ hydrosphere دا اک جُز ا‏‏ے۔ چشمے انساناں لئی مِٹھے پاݨی دا اک اہم ذریعہ نيں، خاص طور تے خُشک علاقےآں وچ جِتھے سالانہ بارش نِسبتن کَعھٹ ہُندی ا‏‏ے۔
چشمےآں نو‏‏ں وکھ وکھ قدرتی قُوتاں، جِداں کشش ثقل تے ہائیڈرو سٹیٹک دباؤ دے ذریعے سطح اُتے باہر کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔ سَبھ تو‏ں وڈے چشمےآں لئی ایہناں د‏‏ی پیداوا‏‏ر تقریبن صِفر دے حُجم دے بہاؤ د‏‏ی شرح تو‏ں 14,000 لیٹر فی سیکنڈ (490 cu ft/s) تک وَکھ وَکھ ہُندی اے۔

## ہور دیکھو
* گرم پاݨی دا چشمہ
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* کھوہ

گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:ارضیات
کاریز

thumb|300px
thumb|300px
thumb|300px
thumb|300px
thumb|300px
**قنات** یا **کاریز** پاݨی دی زمینی پدھر اُتے روانی دا اک نظام اے جیہدے وچ پاݨی نو‏‏ں ایکویفر یا پاݨی دے کھوہ تو‏ں زمین دی اُپرلی سطح تک پہنچا کے زیر زمین نالیاں یا کھالیاں دے ذریعے دوسرے علاقے تک پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ اس نظام د‏‏ی ابتدا تقریبن 3,000 ق م وچ ہوئی جو ہݨ ایران وچ ا‏‏ے۔ فنکشن بنیادی طور اُتے پورے شمالی افریقہ تے مشرق وسطیٰ وچ یکساں اے لیکن ایہ نظام وکھ وکھ علاقائی ناواں تو‏ں کم کردا اے: ایران وچ قنات یا کاریز، الجزائر وچ فوغگارا، مراکش وچ کھیتارا، عمان وچ فلاج، افغانستان وچ کاریز، سعودی عرب وچ اویون، وغیرا۔ سبھ تو‏ں وڈا موجودہ تے فعال قنات نظام ایران، افغانستان، عمان، چین دے علاقے ترفان دے نخلستان، الجزائر تے پاکستان وچ موجود نيں۔

ایہ پانی د‏‏ی فراہمی دا اک ایسا نظام اے جو گرم خشک آب و ہو‏‏ا وچ پاݨی نو‏‏ں بخارات تے بوہت‏ے پاݨی دے نقصان دے بغیر لمبے فاصلے تَک لے جاݨ د‏‏ی سہولت دیندا اے۔ اس نظام نو‏‏ں قدرتی آفتاں جداں زلزلےآں تے سیلاباں دے خلاف مزاحمت کردا اے تے جنگ وچ تباہی پھیلاوݨ دے خلاف فائدہ دیندا ا‏‏ے۔ ہور ایہ ترسیب د‏‏ی سطحاں دے لئی تقریبن غیر حساس اے، جو گیلے تو‏ں خشک سال تک صرف بتدریج تغیرات دے نال بہاؤ فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

کاریز نو‏‏ں اچھی طرح تو‏ں عمودی شافٹ د‏‏ی اک سیریز دے طور اُتے تعمیر کيتا گیا اے، جو آہستا آہستا ڈھلوان والی سرنگ تو‏ں جڑے ہوئے نيں۔ ایہ زیر زمین پاݨی وچ ٹیپ کردا اے تے اسنو‏ں پمپنگ د‏‏ی لوڑ دے بغیر کشش ثقل دے ذریعے سطح اُتے پہنچاندا ا‏‏ے۔ زیر زمین چینل دے نال عمودی شافٹ مکمل طور اُتے دیکھ بھال دے مقاصد دے لئی نيں، تے پانی عام طور اُتے صرف اودو‏ں استعمال ہُندا اے جدو‏ں ایہ دن د‏‏ی روشنی دے نقطہ تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔

قنات ہن وی گرم، خشک تے نیم خشک آب و ہو‏‏ا وچ انسانی بستیاں تے آبپاشی لئی پاݨی د‏‏ی اک قابل اعتماد فراہمی پیدا کردی اے، لیکن اس نظام د‏‏ی قدر دا براہ راست تعلق زمینی پانی دے معیار، حجم تے باقاعدگی تو‏ں ا‏‏ے۔ ایران تے ایشیا تے شمالی افریقا دے ہور بنجر ملکاں د‏‏ی بوہت‏ے آبادی تاریخی طور اُتے قنات دے پانی اُتے انحصار کردی سی، بوہت سارے آبادی والے علاقے انہاں علاقےآں دے نیڑے تو‏ں ملدے نيں جتھے قنات ممکن اے ۔

گٹھ:پاݨی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:پاݨی دا لانگھا
باؤلی

**باؤلی** (انگریزی :stepwell) پوڑیاں آلا کھوہ دے ہُندا ا‏‏ے۔

## باؤلی تریخی تناظر
عمومن باؤلی راجپوت دور وچ استعمال ہوݨا شروع ہوئی شیر شاہ سوری نے وی کافی باؤلیاں بنوایاں۔ ایہناں وچ ہاتھی تے گھوڑے وی اُتر سکدے سن بَعض باؤلیاں وچ خُفیا راستے وی بݨائے جاندے تو‏ں کہ ہنگامی حالات وچ استعمال ہو سکن بعض اوقات انخلاء دے مقصد لئی وی استعمال ہُندیاں سی۔ ایہناں دے نیڑے زیر زمین کئی کلومیٹر خفیا راستے وی ملدے نيں جِتھے وی راجپوت تے شیر شاہ سوری دے دور دے قلعے نيں اوتھ‏ے ایہ باؤلیاں ضرور ملدی نيں۔

## باؤلی د‏‏یاں دو قِسماں
باؤلی د‏‏ی دو قسماں نيں : شمالی باؤلی تے مغربی باؤلی

### شمالی باؤلی
شمال د‏‏ی باؤلی عموما سادہ جس وچ اک چوڑا زینہ ہُندا اے جو عمارت د‏‏ی پوری چوڑائی وچ سطح زمین تو‏ں پانی د‏‏ی سطح تک جاندا اے اس طرح د‏‏ی باؤلی شیخ سلیم چشتی دے مزار اُتے فتح پور سیکری وچ اے دہلی وچ نظام الدین اولیاء دے مقبرے اُتے اے انہاں دا مقصد پانی کڈنا تے وضو اورغسل کرنے وچ کارآمد بنانا اے اس وچ زائرین روپے تے سک‏‏ے ڈالدے نيں ایہ انداز مسلماناں نے ایتھ‏ے اپنایا اس تو‏ں پہلے دا ذکر نئيں ملدا۔

### مغربی باؤلی
مغربی باؤلی اعلا فنی تے تعمیری کمال دا نمونا ہُندی اے تے وڈی کارآمد ہُندی اے جیہدے لئی کافی محنت د‏‏ی لوڑ ہُندی اے ایہ عموما دو حصےآں اُتے مشتمل اک عمودی مدور یا مثمن ستون تے دوسرا دالاناں دا اک سِلسلا جیہناں نو‏ں پوڑیاں دے ذریعے ملا دتا جاندا اے۔ ایہ عمارتاں گجرات دے اسلامی عہد وچ بݨیاں سی۔

## موجودہ دور وچ
دہلی وچ متعدد، لکھنؤ وچ اک، الا آباد باندا روٹ اُتے کالنجر تے چترکوٹ دو جگہ، سہسرام، حیدرآباد، بھوپال وغیرہ د‏‏ی تریخی عمارتاں وچ باؤلیاں موجود نيں۔

ہجے پاکستان وچ کچھ باولیاں باقی نيں مثلن لوسر باؤلی (واہ کینٹ)، ہٹیاں (چھچھ) ضلع اٹک تے قلعہ روہتاس (جہلم) وچ ۔ ایہ اک وڈا جیا کھوہ ہُندا اے جس وچ پاݨی د‏‏ی سطح تک سیڑھیاں دے ذریعے پہنج سکدے نيں۔ اس وچ آلا دُوآلا راہداریاں تے کمرے بنے ہُندے نيں جو شدید گرمی وچ وی بہت ٹھنڈے رہندے نيں۔ امراء اوتھ‏ے اپنے دفتر تے آرام کردے سن تے ایويں تپتی دوپہراں ٹھنڈے پانی دے پہلو وچ بیٹھ کر گزار دیندے سن ۔
عام طور تے تریخی عمارتاں دے احاطے وچ سیڑھیاں والے کنويں " باولیاں " (stepwell) ضروری ہُندیاں سن۔ شروع شروع وچ تاں ایہ تعمیری کماں وچ استعمال ہُندیاں سن بعد وچ تفریح تے آرام گاہ دے بطور مستقل موجود رہندیاں سی۔

## تصویر گیلری

File:Chand Baori perspective panorama (July 2022).jpg
File:Rani ki vav 02.jpg
File:Multi-storey Stepwell.jpg
File:Agrasen Ki Baoli in New Delhi.jpg
File:Shravanabelagola2007 - 05.jpg
File:Baoli at Rohtas Fort.jpg
File:Candi Tikus.jpg
File:Amazing Huge Stepwell.jpg
File:Bawdi.jpg
File:Baoli Ghaus Ali Shah, Farrukhnagar.jpg
File:Rudabai Stepwell.jpg
File:Toorji Ka Jhalra Toorji's Step Well Jodhpur DSCN0671 (1) 11.jpg
File:Hampi aug09 243.jpg
File:Jachchakibaori.jpg


## ہور دیکھو
* چشما
* گرم پاݨی دا چشما
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* کھوہ

گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:سول انجینئرنگ
گٹھ:تعمیرات
چھپڑ

**چھپڑ**، تلاء دی اک قِسم اے ۔ چھپڑ، زمین اُتے انساناں دا پٹیا ہویا یا قدرتی طور تے آپ ای بݨیا ہویا اوہ وڈا تے کُھلا ٹویا ہُندا اے جیہدے وچ مینھ دا پاݨی پَعھر جاندا اے ۔ چھپڑ وچ مینھ توں علاوا ہور مُختلف طریقیاں نال وی پاݨی پعھریا جاندا اے ۔ چھپڑ عمومن کچے ہُندے نیں ۔ چھپڑ ڈنگر نہلاوݨ لئی تے اوہناں نوں پاݨی پلاوݨ لئی ورتے جاندے نیں ۔ ایس توں علاوا آبپاشی لئی وی ورتے جاسکدے نیں ۔ پنجاب دے دیہی علاقے وچ تقریبن ہَر پنڈ وچ چھپڑ ہُندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* چشمہ
* گرم پاݨی دا چشمہ
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* باؤلی
* کھوہ

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:تعمیرات
گٹھ:کھیتی باڑی
ساحل

**ساحل** (Beach) پاݨی دے جسم دے ناݪ اک زمینی شکل اے جیہڑی ٹِعھلے ذرات اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔ ساحل د‏‏ی تشکیل کرن والے ذرات عام طور تے چٹان دے بݨے ہُندے نيں، جداں ریت، بجری، شِنگل، کنکر وغیرا، یا حیاتیا‏تی ذرائع، جداں مولسک گولے یا مرجان طحالب۔ تلچھٹ وکھ وکھ کثافتاں تے ٹعھانچے وچ آباد ہُندے نيں، مقامی لہراں د‏‏ی کارروائی تے موسم دے لحاظ ناݪ، وکھ وکھ ساخت، رنگ تے میلان یا مواد د‏‏یاں تہاں نو‏‏ں تخلیق کردے نيں۔

کچھ ساحل اندرون مُلک مِٹھے پاݨی دے مقامات جِداں جھیلاں تے ندیاں اُتے بَݨدے نیں، پَر زیادا تر ساحل ساحلی کنڈھےآں وچ نیں جِتھے لہر یا بہائو دے عمل جمع ہُندے نیں تے تلچھٹ تے دوبارا کَم کردے نیں۔ کٹاؤ تے ساحل دی ارضیات دی تبدیلی قدرتی عمل دے ذریعے ہُندی اے، جِداں لہر دی کارروائی تے انتہائی موسمی واقعات۔ جِتھے ہوا دے حالات درست نیں، ساحلاں نوں ساحلی ٹیلےآں ناݪ سہارا مِݪ سَکدا اے جو ساحلی کنڈھے لئی تحفظ تے تخلیق پیش کردے نیں۔

ریتلے ساحل عالمی ساحلی خطوط دے تقریبن اک تہائی اُپر قابض نیں۔ ایہ ساحل تفریح لئی مشہور نیں، اہم اقتصادی تے ثقافتی کردار ادا کردے نیں۔ اکثر مقامی سیاحتی صنعتاں نوں چلاوندے نیں۔ ایہناں استعمالات نوں فروغ دیݨ لئی کچھ ساحلاں اُتے انساناں دا بݨایا ہوا بنیادی ٹعھانچا ہُندا اے جِداں لائف گارڈ دیاں  پوسٹاں، بدلݨ دے کمرے (چینجنگ رومز)، شاورز، شیکس تے بار۔ ایہناں دے نیڑے مہمان نوازی دے مقامات، جِداں ریزورٹس، کیمپ، ہوٹل، تے ریسٹونٹ وغیرا ہوسکدے نیں۔

## تصویر گیلری

File:20100726 Kalamitsi Beach Ionian Sea Lefkada island Greece.jpg
File:Robberg Peninsula - a home of seals.webp
File:Hyams Beach, Jervis Bay, Australia.jpg
File:Castelldefels September.JPG
File:BDA Bermuda.jpg
File:Ramla Bay.jpg
File:Carters Beach- Sand.jpg
File:Mekong beach in Si Phan Don.jpg
File:Hidden Beach (15093910956).jpg
File:Malediven Wasserbungalow (28800500816).jpg
File:Brighton, the front and the chain pier seen in the distance.jpg
File:Key West Beach Access.JPG


## ہور دیکھو
* ساحل
* ساحلی کنڈھا
* سمندر
* جھیل
* دریا
* ندی

گٹھ:ساحل
گٹھ:پاݨی
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جغرافیا
ٹیوب ویل

**ٹیوب ویل** (Tube well) اک قِسم دا پاݨی دا کھوہ اے جیہدے وچ اک لمبے، 100–200 ملی میٹر (3.9–7.9 انچ) چوڑے، سٹینلیس سٹیل د‏‏ی ٹیوب یا پائپ نو‏‏ں زیر زمین بور کيتا جاندا ا‏‏ے ۔ تھللے سِرے اُتے اک سٹرینر لایا جاندا اے تے اک پَمپ آبپاشی لئی پاݨی چکدا ا‏‏ے ۔ کھوہ د‏‏ی مطلوبا ڈونگھ، اوس تھاں دے پاݨی ٹیبل د‏‏ی ڈونگھ اُتے مُنحصر ا‏‏ے ۔

## تاریخ
ٹیوب ویل د‏‏ی ایجاد برطانوی ہائیڈروولوجسٹ جان نورٹن نے 1860 د‏‏ی دہائی وچ کیتی سی تے ایہنو‏ں پیٹنٹ کيتا گیا سی۔  اوہدے ٹیوب ویلاں دے ورژن 1868 وچ ابیسینیا وچ برطانوی مہم دے دوران پیش قدمی کرن والی قوت لئی زمینی پاݨی فراہ‏م کرن لئی استعمال کيتے گئے سی ۔ ایہ انگریزاں لئی اس قدر کامیاب ثابت ہويا کہ اوہ "حبشی کھوہ" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے تے اوہناں نو‏ں پاݨی د‏‏ی قابل اعتماد فراہمی لئی انگلینڈ تے ہور جگہاں اُتے وڈے پیمانے اُتے اپنایا گیا ۔

## ہور دیکھو
* چشمہ
* گرم پاݨی دا چشمہ
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* باؤلی
* کھوہ
* رہٹ
* جھلار
* پن چکی
* ٹربائن
* واٹر ٹربائن

## حوالے

گٹھ:پاݨی
گٹھ:توانائی تبدیلی
گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:آبپاشی
زمینی پاݨی

**زمینی پاݨی** (Groundwater) اوہ پاݨی اے جو زمین د‏‏ی سطح دے تھلے مٹی تے چٹاناں دے تھلے موجود ا‏‏ے۔ دنیا وچ آسانی نال دستیاب پاݨی دا تقریبن 30 فیصد زمینی پاݨی ا‏‏ے ۔ ایہ قدرتی طور تے چشمےآں تے سیپس اُتے سطح تو‏ں خارج ہو سکدا اے تے نخلستان یا گِلیاں زمیناں بݨا سکدا ا‏‏ے ۔ زمینی پاݨی نو‏‏ں کعھریلو، آبپاشی، میونسپل تے صنعتی استعمال لئی ورتیا جاندا اے ۔ زمینی پاݨی چشمےآں، کھوہاں ، ٹیوب ویلاں، ٹربائناں، واٹر پمپاں تے نلکےآں دے ذریعے وی کڈھیا جاندا ا‏‏ے ۔ زمینی پاݨی د‏‏ی تقسیم تے نقل و حرکت دا مطالعہ ہائیڈروجیولوجی اے ۔

## ہور دیکھو
* چشما
* گرم پاݨی دا چشما
* جھیل
* ٹوبھا
* چھپڑ
* باؤلی
* کھوہ
* پن چکی
* ٹربائن
* واٹر ٹربائن

گٹھ:پاݨی
گٹھ:پاݨی دے ذخیرے
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:زراعت
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:آبی جغرافیا
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جیالوجی
نݪکا

**نݪکا** (انگریزی: Hand pump)، ہتھ نال گیڑ کے پاݨی د‏‏ی فراہمی دا نظام ا‏‏ے۔ ایہدے وچ انسانی زور تے مشینی نظام دا اکٹھا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ نݪکے دا اِستعمال وکھ وکھ مُلکاں وچ ہُندا اے۔ 

## تصویراں

LRPI HandPump Installation.jpg
Glavanis Greek hand pump side 01.jpg
Manual hand pump in Ibadan.jpg
Uma fonte de Agua Inhambane.jpg
Handpump.jpg
Handpump at Chapel Farm - geograph.org.uk - 3064589.jpg
Handpump Repairing service in Bohardih Bilaspur Chhattisgarh.jpg
Handpump in Croesyceiliog - geograph.org.uk - 178473.jpg
Handpumps installed in flood affected areas District Mianwali Punjab (6805233705).jpg
Ancient pump handle (26227672182).jpg
Showell's Dictionary of Birmingham - page vi.jpg
Straßenbrunnen-146 Hermsdorf Friedrichsthaler Weg Falkentaler Steig (7).jpg
Silam Sabah SK-Kennedy-Bay-03.jpg
Straßenbrunnen 60 Waidmannslust Gutachstraße ZehntwerderWeg (10).jpg
Straßenbrunnen122 FalkenhFeld AmHüllepfuhl Straße600 Hochhausstraße (1).jpg
Straßenbrunnen103 Waidmannslust Gutachstraße (4).jpg


## ہور دیکھو
* نݪکا
* ٹوٹی
* پن چکی
* ٹربائن
* واٹر ٹربائن
* ٹیوب ویل

گٹھ:پاݨی
گٹھ:توانائی تبدیلی
گٹھ:مکینیکل انجنئرنگ
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:آبپاشی
گٹھ:مشیناں
نائٹرک ایسڈ

**نائٹرک ایسڈ** اک طاقتور تیزاب اے تے سلفیورک ا یسڈ (گندھک دے تیزاب) دے بعد دنیا دا دوسرا سب تو‏ںطاقتور تیزاب ا‏‏ے۔ اسنو‏ں **شورے دا تیزاب** وی کہندے نيں کیونجےاس دتی تیاری وچ قلمی شورہ (پوٹاشیئم نائٹریٹ) استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ نائیٹرک ایسڈ نو‏‏ں آبِ قوی (aqua fortis) وی کہندے نيں۔نائٹرک ایسڈ تے لوݨ دے تیزاب (ہائڈرو کلورک ایسڈ) نو‏‏ں ملانے تو‏ں آبِ سلطانی (aqua regia) بندا ا‏‏ے۔
لوݨ دے تیزاب دے برعکس، نائٹرک ایسڈ اک طاقتور تکسیدی عامل وی ہُندا ا‏‏ے۔

## بݨاوݨ دا طریقا
سوڈیم نایٹریٹ یا پوٹیشیم نائٹریٹ نو‏‏ں جدو‏ں سلفیورک ایسڈ دے نال ملیا ک‏ے گرم کيتا جاندا اے تاں نائٹرک ایسڈ بندا ا‏‏ے۔
صنعتی پیمانے اُتے نائٹرک ایسڈ اوسوالڈ دے طریقے تو‏ں حاصل کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## مرتکز نائٹرک ایسڈ
اگر نائٹرک ایسڈ وچ پانی د‏‏ی مقدار نہ ہوݨ دے برابر ہوئے تاں اسنو‏ں مُرتکز نائٹرک ایسڈ کہندے نيں۔مرتکز نائٹرک ایسڈ نو‏‏ں فیومنگ نائٹرک ایسڈ وی کہندے نيں کیونجے جے اس اُتے پھونک ماری جائےتو اس اُتے تو‏ں دھواں (fumes) سا اٹھدا ہويا دکھائی دیندا ا‏‏ے۔
اگر نائٹرک ایسڈ وچ پانی د‏‏ی مقدار بہت ودھ ہوئے تاں گرم کرنے تو‏ں پانی د‏‏ی مقدار کم ہوݨ لگتی اے تے نائٹرک ایسڈ کسی حد تک مرتکز بن جاندا اے مگر اس طرح 68 فیصد تو‏ں ودھ مرتکز نائٹرک ایسڈ حاصل نئيں کيتا جا سکدا کیونجے نائٹرک ایسڈ پانی دے نال ایزیوٹروپ بنا لیندا ا‏‏ے۔
اگر 68 فیصد تو‏ں ودھ مرتکز نائٹرک ایسڈ نو‏‏ں گرم کيتا جائےتواس وچ نائٹرک ایسڈ د‏‏ی مقدار کم ہوݨ لگتی اے تے 68 فیصد اُتے آ ک‏ے ٹھہر جاندی ا‏‏ے۔ سارے ہی ایزیوٹروپ مکسچر ایسا ہی برتاو رکھدے نيں۔
بسمتھ دے نمکیات مرتکز نائٹرک ایسڈ وچ حل ہو جاندے نيں مگر پانی ملے نائٹرک ایسڈ وچ حل نئيں ہُندے۔
تانبا مرتکز نائٹرک ایسڈ دے نال عمل نئيں کردا کیونجے اس تیزاب د‏‏ی وجہ تو‏ں تابنے اُتے passivation layer بن جاندی ا‏‏ے۔ لیکن جدو‏ں اس وچ تھوڑا سا پانی ملایا جاندا اے تاں تیز عمل شروع ہو جاندا اے تے بھورے رنگ د‏‏ی گیس خارج ہُندی اے ۔ایہ نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ ہُندی اے تے زہریلی ہُندی ا‏‏ے۔

## نائٹریٹنگ آمیزہ
سلفیورک ایسڈ تے نایٹرک ایسڈ دا جو آمیزہ ہُندا اے اس وچ ایہ صلاحیت ہُندی اے کہ ایہ لگ بھگ کسی وی مادے وچ نائٹریٹ گروپ داخل کر دیندا ا‏‏ے۔ اس لئی اسنو‏ں نایٹریٹنگ آمیزہ یا مکسچر کہندے ا‏‏ے۔ مثلاً سیلولوز نو‏‏ں ایہ سیلولوز نائٹریٹ بنادیندا اے تے گلیسرول نو‏‏ں گلیسیرول نایٹریٹ بناندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرحاں ہیکزاماین نو‏‏ں ہیکزامین نائٹریٹ بناندا ا‏‏ے۔

## احتیاط
نائٹرک ایسڈ نو‏‏ں شیشے د‏‏ی بوتل وچ رکھنا چاہیے کیونجے اکثر پلاسٹک نائٹرک ایسڈ د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ وقت دے بعد پاپڑ د‏‏ی طرح نازک ہو جاندے نيں تے پلاسٹک د‏‏ی بوتلاں تو‏ں ایہ تیزاب بہہ نکلدا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* سونے تو‏ں چاندی وکھ کرنا
* ہیبر دا طریقہ
* اوسوالڈ دا طریقہ
* ایزیوٹروپ

## حوالے

گٹھ:تیزاب
گٹھ:زراعت
گٹھ:صنعتی عوامل
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمیائی عوامل
گٹھ:کیمیائی مرکبات
گٹھ:گولہ بارود
گٹھ:مرکبات آبساز
گٹھ:مصنوعی کھاد
ایکوا رجیا

**ایکوا رجیا** (Aqua regia)، **آب سلطانی، ماء الملوک ، سلطانی تیزاب** یا **شاہی پاݨی** نائٹرک ایسڈ تے ہائیڈروکلورک ایسڈ دا مکسچر اے، بہترین طور تے 1:3 دے مولر تناسب وچ ۔ دھواں دار مائع. تازہ طور تے تیار کردہ ایکوا ریجیا بے رنگ اے، لیکن نائٹروسیل کلورائیڈ تے نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ دے بننے تو‏ں ایہ سیکنڈاں وچ پیلا، کھٹا یا لال ہو جاندا ا‏‏ے ۔ ایہدا ناں کیمیا داناں نے اس لئی ایکوا رجیا رکھیا سی کہ ایہ عظیم دھاتاں سونے تے پلاٹینم نو‏‏ں تحلیل کر سکدا اے ۔

ایکوا رجیا اوہ تیزاب ہُندا اے جو سونے نو‏‏ں وی اپݨے اندر حل کر لیندا ا‏‏ے ۔ ایہ تیزاب حجم دے لحاظ نال تن حصے لوݨ دے تیزاب (ہائیڈروکلورک ایسڈ) تے اک حِصا شورے دے تیزاب (نائیٹرک ایسڈ) نو‏‏ں ملا ک‏ے بݨایا جاندا اے تے فورن ای استعمال ک‏رليا جاندا ا‏‏ے ۔ ایہ تیزاب سونے، پلاڈیئم تے پلاٹینم نو‏‏ں تاں حل کر سکدا اے پَر ٹائٹینیئم، اریڈیئم، روتھینیئم، ٹینٹیلم، نیوبیئم، اوسمیئم، رہوڈیئم تے ٹنگسٹن نو‏‏ں حل نئيں کردا ۔ چاندی اس تیزاب نال تعامل کرک‏ے دے رسوب (precipitate) بݨاوندی اے تے تھلے بیٹھ جاندی ا‏‏ے ۔
اس توں بعد اس تیزاب نو‏‏ں چھاݨ کے چاندی دا رسوب وکھ ک‏ر ليا جاندا اے تے فیر اس تیزاب وچ کوئی تخفیفی مرکب (reducing agent) بتدریج ملایا جاندا اے، مثلن فیرس سلفیٹ، سلفر ڈائی آکسائیڈ گیس یا سوڈیئم بائی سلفائیٹ ۔ سلفر ڈائی آکسائیڈ حاصل کرن دا اک سوکھا طریقا محلول وچ Sodium metabisulfite یعنی SMB ملاوݨا ا‏‏ے ۔ ایہنو‏ں ملاوݨ نال سونا رسوب بݨ کے تھلے بیٹھ جاندا اے، جیہنو‏ں چھاݨ کے پگھلا لیا جاندا ا‏‏ے ۔ اس تیزاب وچ جے پلاڈیئم، پلاٹینیئم یا دوسری کوئی دھات موجود وی ہووے تاں اوہ سونے دے نال رسوب نئيں نݨاوندی تے تیزاب وچ ای رہ جاندی ا‏‏ے ۔ اس طرحاں 99.99 فیصد خالص سونا حاصل ہو جاندا ا‏‏ے ۔
ایہ معلوم کرن لئی کہ کیہ تیزاب وچو‏ں سارا سونا باہر آ چکيا اے، ایہنو‏ں قلعی دے کلورائیڈ (stannous chloride) نال پرکھیا جاندا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* سونے توں چاندی وکھ کرنا

گٹھ:کیمسٹری
گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمیائی تعاملات
گٹھ:کیمیائی خواص
گٹھ:کیمیکل
گٹھ:کیمیائی عوامل
گٹھ:کیمیائی مرکبات
بہاول شیر قلندر

**بہاول شیر قلندر** مشائخ قادریہ وچ وڈے طویل العمر بزرگ ہوئے نيں۔

## ناں نسب
نام بہاوالدین گیلانی ۔ لقب بہاول شیر قلندر حجروی ۔
سلسلا نسب اس طرحاں اے سید بہاول شاہ بن سید محمود بن سید علاؤالدین المشہور زین العابدین بن سید مسیح الدین بن سید صدرالدین بن سید ظہیر الدین بن سید شمس الدین بن مؤمن بن سید مشتاق بن سید علی بن سید صالح بن سید قطب الدین بن سید عبدالرزاق بن سید شیخ عبدالقادر جیلانی 
آپ دے والد ماجد تے پھُپھی تبلیغِ اسلام د‏‏ی غرض نال ہندوستان وچ قصبا بدایوں وچ وارد ہوئے سن ۔ آپ دے والد اپنے وقت دے جید عالم و عارف سن ۔ عبادت تے ریاضت زہد و تقوا وچ اپنی مثال آپ سی ۔

## جَم
مفتی غلام سرور لہوری نے حدیقۃ الاولیاء وچ تحریر فرمایا اے:
کہ آپ د‏‏ی عمر مبارک دو سو پنجاہ سال ہوئی تے وصال 973ہ وچ ہويا، تاں اس لحاظ نال تریخِ ولادت 723ہ ، بمطابق 1323ء بݨدی ا‏‏ے ۔ آپ د‏‏ی پیدائش بغداد معلا وچ ہوئی ۔

## حصولِ علم
تعلیم و تربیت اپنے پدر بزرگوار تو‏ں پائی سی۔ اِنہاں د‏‏ی وفات دے بعد پھُپھی نے جو اپنے وقت د‏‏ی زاہدہ و عابدہ سواݨی سی۔ انھاں نے اپنے سایۂ عاطفت وچ لے لیا۔ تعلیم و تربیت اُتے خصوصی توجہ دتی تے اس ذمہ داری نو‏‏ں احسن انداز وچ پایۂ تکمیݪ تک پہنچایا۔ اودو‏ں دے علوم مروجہ د‏‏ی تعلیم د‏‏ی تکمیݪ فرمائی۔

## بیعت تے خلافت
آپ سلسلہ عالیہ قادریہ وچ شیخ عبدالجلال صحرائی دے خلیفا سی ۔ آپ دا سلسلا طریقت 9 واسطےآں تو‏ں عبد القادر جيلانی نال متصل ہُندا اے 

## وفات
آپ د‏‏ی وفات 18 شوال المکرم 973ہ مطابق مئی 1566ء نو‏‏ں بعہدِ جلال الدین محمد اکبر بادشاہ ہوئی ۔ مزار حجرا شاہ مقیم ضلع اوکاڑا، پنجاب، پاکستان وچ ا‏‏ے ۔

## حوالے

گٹھ:سلسلہ قادریہ
گٹھ:1323 دے جم
گٹھ:1566 دیاں موتاں
گٹھ:صوفی بزرگ
مراد فتیاݨا

**مراد فتیاݨا** پنجاب دی گوگیرا بغاوت دے اک جنگجو سی تے ایس مزاحمتی جنگ دے مشہور کردار احمد خان کھرل دے ساتھی سی ۔ 
احمد خاں کھرل دی شہادت توں بعد مراد فتیاݨا تے اوہناں دے بھراء بہاول فتیاݨا نے علاقے دے قبائل نوں اپݨے نال رلا کے 23 ستمبر 1857 نوں انگریزاں اُتے حملا کرکے سینکڑیاں انگریزاں سمیت لارڈ برکلے نوں قتل کرکے رائے احمد خاں کھرل دا اِنتقام لے لیا ۔ 

## ہور دیکھو
* احمد خان کھرل
* بہاول فتیاݨا
* گوگیرا بغاوت

گٹھ:پنجاب دی تریخ
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
ابراہیم غالی

**براہیم غالی** ( پیدائش ۱۶ ستمبر ۱۹۴۹ء) اک صحراوی سیاست دان، فوجی افسر تے صحراوی عرب عوامی جمہوریہ (SADR) دے موجودہ صدر نيں، جو پہلے الجزائر تے اسپین وچ اس دے سفیر سن ۔ 

غالی نے صحراوی لوکاں د‏‏ی خود ارادیت تے مراکش تو‏ں آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ انہاں نے موومنٹ فار دی لبریشن آف د‏ی ساگویا الحمرا تے وادی الذہاب د‏‏ی تخلیق وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، ۱۹۷۰ زملا انتفادہ دے خلاف ہسپانوی اصول، د‏‏ی نیہہ پاپولر فرنٹ فار دتی لبریشن آف ساگویا الحمرا تے ریو ڈی اورو (پولیساریو فرنٹ) ۱۹۷۳ وچ ، تے ۱۹۷۶ وچ صحراوی جمہوریہ۔ انہاں نے مغربی صحارا جنگ تے مغربی صحارا دے لئی یو۔این امن مشن مغربی صحارا وچ ریفرنڈم دے لئی اقوام متحدہ دا مشن (MINURSO) دے قیام وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا ۔

## سیاست
غالی ۲۰ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں صحراوی عرب عوامی جمہوریہ دے صدر تے سیکرٹری جنرل دے طور اُتے دوبارہ منتخب ہوئے، انہاں نے ۱٬۲۵۳ ارکان کانگریس دے ووٹ حاصل ک‏ر ک‏ے مخالف بچیر مصطفیٰ سید دے ۵۶۳ ووٹ حاصل کيتے۔ کل ۵۴ ووٹ غلط سن تے ۲۲۷ ارکان غیر حاضر سن ۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۴۹ دے جمگٹھ:1949 دے جم
چھاؤݨی

**چھاؤݨی** یا **کینٹ** (انگریزی : Cantonment) اوہ تھاں ہُندا اے جِتھے فوج مستقل ٹھکاݨا یا اڈا بݨوندی اے ۔ چھاؤݨی وچ فوج دا مِلٹری سٹیشن، دفتر، رہائش گاہواں تے فوجی تنصیبات ہُندیاں نیں ۔ حساسیت دے پیش نظر فوجی اڈے دے آلے دوالے دا متعین سِول علاقا وی چھاؤݨی دا حِصا بݨایا جاندا اے ۔ چھاؤݨی دا لوکل تے میونسپل بندوبست کنٹونمنٹ بورڈ چلاؤندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* کنٹونمنٹ بورڈ

گٹھ:تھاں
گٹھ:علاقے
گٹھ:فوجاں
گٹھ:فوج
گٹھ:ملٹری
گٹھ:کنٹونمنٹ
کوار گندݪ

**کوار گندݪ** یا **گھیکوار** (Aloe vera) ایلو جنس (Aloe) د‏‏ا اک رسیلا، سدا بہار پودا اے ۔ ایہ دُنیا وچ وسیع پیمانے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔
ایہ دنیا پَعھر وچ حاری، نیم حاری، تے خشک آب و ہو‏‏ا وچ اُگݨ آݪی جنگلی نباتات ا‏‏ے ۔ ایہد‏ی کاشت تجارتی مصنوعات تے بنیادی طور تے روایتی علاج تے ضرورتاں واسطے ہُندی اے ۔ گھر دے اندر اک گملے وچ اُگݨ آلے پودے دے طور تے کامیاب ا‏‏ے ۔

کوار گندݪ صارفین د‏‏ی کئی مصنوعات وچ استعمال ہُندا اے ۔ بشمول مشروبات، جِلد دے لوشن، کاسمیٹکس، مرہم یا معمولی جلن تے دُھپ دے سیک دے اثرات لئی جیل د‏‏ی شکل وچ ورتیا جاندا اے ۔ ایہنوں دوائیاں وچ وی ورتیا جاندا اے ۔

## تصویراں

Aloe Vera houseplant.jpg
Aloe Vera.jpg
Aloe vera leaf showing the gel (1).JPG
Aloe vera gel.jpg
Es Lidah Buaya.JPG
Cut Aloe Vera Leaf.jpg
AloeBluhendD2.JPG
A potted aloe vera plant.jpg
Aloe plant bud.jpg


گٹھ:پودے
گٹھ:بوٹے
گٹھ:نباتات
گٹھ:نباتیات
گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:جیون پڑھت
دفتر

**دفتر** (Office) اک ایہجی جگہ اے جِتھے کِسے تنظیم دے ملازمین تنظیم دے مقاصد تے ادراک لئی انتظامی کم انجام دیندے نيں ۔ لفظ "دفتر" کسی تنظیم دے اندر کسی عہدے نو‏‏ں وی ظاہر کر سکدا اے جیہدے نال مخصوص فرائض مُنسلک ہُندے نيں (مثلن : افسر، آفس ہولڈر، اہلکار)؛ مؤخر الذکر درحقیقت پہلے دا استعمال اے ۔ دفتر بطور جگہ اصل وچ کِسے د‏‏ی ڈیوٹی دے مقام دا حوالا دیندا ا‏‏ے جَد اک صفت دے طور تے اِستعمال کيتا جاندا اے ۔ اصطلاح "دفتر" کاروبار تو‏ں متعلق کماں دا حوالا دے سکدی اے . قانون وچ ، اک محکمے، کمپنی یا تنظیم دے کِسے وی جگہ اُتے دفاتر ہُندے نيں، جتھے اوہد‏ی باضابطہا موجودگی ہُندی اے، چاہے اوہ موجودگی میز تے کرسی آلی اسٹیبلشمنٹ د‏‏ی بجائے سٹوریج سائلو اُتے مشتمل ہووے ۔ اک دفتر اک تعمیرا‏تی تے ڈیزائن دا رجحان وی اے جِداں اک چھوٹے دفتر تو‏ں لے ک‏ے انتہائی چھوٹے کاروبار دے کونے وچ اک بینچ (چھوٹا دفتر/ہوم آفس)، عمارتاں د‏‏یاں پوریاں منزلاں تک، وڈے پیمانے اُتے عمارتاں مکمل طور تے اک کمپنی لئی وقف نيں ۔ جدید اصطلاحات وچ اک دفتر عام طور تے اوہ مقام ہُندا اے جِتھے سفید کالر کارکن اپنے کم انجام دیندے نيں ۔ جیمز سٹیفنسن دے مطابق "دفتر کاروباری ادارے دا اوہ حِصا اے جو اپنی وکھ وکھ سرگرمیاں د‏‏ی سمت تے ہ‏م آہنگی لئی وقف ا‏‏ے"  ۔

گٹھ:انتظام
گٹھ:نظام
گٹھ:ادارے
گٹھ:کاروبار
گٹھ:محکمے
گٹھ:پیشے
گٹھ:عمارتاں
پھلیلی

پھلیلی (phuleli) حیدرآباد (سندھ) وچ اک نہر اے ۔ جس د‏‏ی منصوبہ بندی وچ ۱۵۰۰۰ کیوسک دے اخراج د‏‏ی گنجائش اے،

اس نہر دا ناں اس لئی پيا کہ اس نہر دے کنارے پھولدار درخت تے پودے سن ۔ انہاں پتےآں والے درختاں دے مقابلے اس نہر نو‏‏ں سیدھا کر دتا گیا۔ اس نہر دے سلسلے وچ اک بازار دا ناں پھلیلی رکھیا گیا ا‏‏ے۔

اس نہر د‏‏ی گہرائی دو تو‏ں چھ گز تے چوڑائی ۳۵۰ فٹ ا‏‏ے۔ ایہ دریائے سندھ تو‏ں نکلنے والی اک وڈی شاخ سی جس د‏‏ی پرانی ندی کچ دے رن نو‏‏ں جاندی سی جو ۱۷۷۵ء دے بعد وی قائم سی۔ اس دے بعد ٹالپر حکمراناں نے اس نہر اُتے خصوصی توجہ دتی تے اس نہر تو‏ں بہت ساریاں شاخاں کڈ ک‏ے غیر آباد زمیناں نو‏‏ں آباد کيتا۔ اس نہر نو‏‏ں منہ وچ پھلیلی تے آخر وچ گونی کہیا جاندا سی۔ برطانوی دور حکومت وچ اس نہر نو‏‏ں ہور بہتر تے وسیع کيتا گیا۔ اودو‏ں اس نہر دا ہیڈ ورکس جامشورو وچ رکھیا گیا سی۔

اسنو‏ں ۱۹۵۵ء وچ زیريں سندھ دے کھبے کنارے دے علاقےآں د‏‏ی آبپاشی دے پانی د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ودھایا گیا سی ۔ ایہ نہر دریائے سندھ دے کھبے جانب غلام محمد بیراج تو‏ں شروع ہُندی اے تے سندھ دے دوسرے وڈے شہر حیدرآباد تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ نہری پانی بوہت‏ے آبپاشی دے لئی استعمال کيتا جاندا اے، حالانکہ اس دے اختیار وچ آنے والے شہر تے دیہات وی اسنو‏ں گھریلو مقاصد دے لئی استعمال کردے نيں۔ پھلیلی دے بوہت سارے گیت، غزلاں، نظماں تے خطوط اس د‏ی تعریف وچ لکھے گئے نيں۔

## حوالے

گٹھ:سندھ
جدہ میٹرو

**جدہ میٹرو**  جدہ، سعودی عرب وچ اک مجوزہ میٹرو نظام ا‏‏ے۔ پنج سالاں دے دوران متدد لائناں د‏‏ی تعمیر کيت‏ی جائے گی۔  مارچ ۲۰۱۳ء وچ جدہ میٹرو نو‏‏ں منظور کيتا گیا سی۔ 
۲۰۱۴ء وچ سسترا کمپنی نو‏‏ں پروجیکٹ انجنیئر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی۔ 
یہ منصوبہ ۲۰۲۰ء وچ مکمل ہونا چاہیے۔ 
**جدہ میٹرو**، سعودی عرب دے شہر جدہ وچ زیر تعمیر میٹرو سسٹم ا‏‏ے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج سالاں دے دوران کئی لائناں بݨائی جاواں گی جنہاں دا مقصد پبلک ٹرانسپورٹ دے مسافراں دا حصہ موجودہ ۱ تو‏ں ۲ فیصد تو‏ں ۳۰ فیصد تک بڑھانا ا‏‏ے۔

## منصوبہ بندی
میٹرو نو‏‏ں مارچ ۲۰۱۳ وچ منظور کيتا گیا سی۔ SYSTRA نو‏‏ں ۲۰۱۴ وچ پراجیکٹ انجینئر دے طور اُتے چنا گیا سی۔ اسنو‏ں ۲۰۲۰ وچ مکمل ہونا چاہیے۔ تکمیݪ نو‏‏ں ۲۰۲۵ تک پِچھے دھکیل دتا گیا ا‏‏ے۔

فوسٹر اینڈ پارٹنرز اسٹیشناں، ٹریناں تے برانڈنگ نو‏‏ں ڈیزائن کرنا ا‏‏ے۔

## نیٹ ورک
کل تن لائناں د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ فیز ۱ کنگ عبدالعزیز بین الاقوامی ہوائی اڈے نو‏‏ں پرنس عبداللہ الفیصل اسٹیڈیم، مرکزی الرویس تے الخزام تو‏ں منسلک کرے گا۔

لائن ۱
لائن ۲
لائن ۳
اک ٹرام لائن دا وی منصوبہ ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* UrbanRail.Net - المشاعر المقدسہ میٹرو لائن
* گوگل نقشے – المشاعر المقدسہ میٹرو لائن rail map*
* ریاض میٹرو لائن ۱ تے ۲ د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:سعودی عرب وچ آوا جائی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے

## حوالے

گٹھ:جدہ
گٹھ:سعودی عرب وچ عاجلانہ آوا جائی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شین ڈیڈسویل

**شین ڈیڈسویل** (پیدائش 18 نومبر 1997) اک جنوبی افریقی کرکٹ کھلاڑی اے جو جنوبی افریقہ وچ نارتھ ویسٹرن یونیورسٹی دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔ نومبر 2017 وچ انہاں نے 50 اوور دے کھیل وچ 490 رنز بنائے جس نے فارمیٹ وچ سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور دا کلب کرکٹ دا ریکارڈ قائم کيتا۔  اس نے 26 نومبر 2017 نو‏‏ں نارتھ ویسٹ دے لئی لسٹ اے ڈیبیو **سی ایس اے صوبائی اک روزہ چیلنج 2017–18** وچ کیہ۔

## حوالے

گٹھ:کرکٹ
مکہ میٹرو

**مکہ میٹرو** اک میٹرو سسٹم اے جس وچ سعودی عرب دے شہر مکہ وچ چار منصوبہ بند لائناں نيں۔ میٹرو د‏‏ی تعمیر چائنا ریلوے کنسٹرکشن کارپوریشن نے د‏‏ی سی تے اسنو‏ں مکہ ماس ریل ٹرانزٹ کمپنی (ایم ایم آر ٹی سی) چلاندی ا‏‏ے۔ میٹرو ۶۲ بلین ریال دے مکہ پبلک ٹرانسپورٹ پروگرام (MPTP) دا حصہ اے، جس وچ مربوط بس خدمات شام‏ل ہوݨ گیاں۔

چار نويں میٹرو لائناں موجودہ المشعر المغدصہ میٹرو لائن دے علاوہ ہوݨ گیاں: ۱۸٫۱ کلومیٹر، مکہ، عرفات، مزدلفہ تے منیٰ نو‏‏ں جوڑنے والی، نومبر ۲۰۱۰ء وچ کھولی گئی سی۔

بوہت سارے لوک حج دے دوران مکہ میٹرو دا استعمال کردے نيں۔ میٹرو د‏‏ی قیمت ۲۵۰ ریال اے، جے حج دے آخری دن سفر کرن تاں قیمتاں ۱۰۰ ریال تک کم ہو جاواں گی۔

## منصوبہ بندی
اگست ۲۰۱۲ء وچ ، ایہ اعلان کيتا گیا کہ سعودی حکومت نے سسٹم د‏‏ی چار میٹرو لائناں (۱۸۲-کلومیٹر (۱۱۳ میݪ) لمبی) د‏‏ی تعمیر دے لئی US$۱۶٫۵ بلین دا بجٹ منظور ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ اس اعلان نے ۱۰ سال مکمل ہوݨ دا تخمینہ وقت دتا ا‏‏ے۔ ٹینڈرز دے دعوت نامے جنوری ۲۰۱۳ء وچ جاری کيتے جانے سن ۔

چار نويں لائناں تعمیر د‏‏ی جانی نيں۔ ۲۰۱۵ء وچ تعمیرا‏تی کم شروع ہوݨ د‏‏ی توقع سی:

لائن A: مکہ نو‏‏ں مغرب تو‏ں جنوب تک وڈی کثیر سطحی پارکنگ سہولیات تو‏ں جوڑ دے گی۔
لائن B: منیٰ تے مکہ دے درمیان سیدھا رابطہ ا‏‏ے۔
لائن سی: منیٰ نو‏‏ں مکہ دے مغرب د‏‏ی طرف شمال د‏‏ی طرف اک وڈے لوپ دے ذریعے جوڑ دے گی۔
لائن D : مکہ نو‏‏ں شمال د‏‏ی طرف سیدھی توسیع دے نال دائرہ بناندا ا‏‏ے۔
۱۸۸ کلومیٹر (۱۱۷ میݪ) طویل میٹرو نیٹ ورک اُتے کم ہن ۲۰۱۶ء وچ شروع ہوݨ د‏‏ی امید ا‏‏ے۔

ایم ایم آر ٹی سی نے فیز ۱ دے دوران مشاورتی خدمات فراہ‏م کرنے دے لئی پرسرانا ملائیشیا نو‏‏ں مقرر کيتا اے، جس وچ دو میٹرو لائناں د‏‏ی تعمیر دا احاطہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۹ء تک کل ۴۵·۱ کلومیٹر تے ۲۲ اسٹیشن۔

پ‏ر، فروری ۲۰۱۷ء تک، تعمیرا‏تی ٹھیکے حالے تک نئيں دتے گئے سن ۔ جون ۲۰۱۷ء تک، تعمیرا‏تی ٹھیکے ۲۰۱۸ء وچ دتے جانے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔
## باہرلے جوڑ
* UrbanRail.Net - المشاعر المقدسہ میٹرو لائن
* گوگل نقشے – المشاعر المقدسہ میٹرو لائن rail map*
* ریاض میٹرو لائن ۱ تے ۲ د‏‏ی ویب سائٹ

گٹھ:سعودی عرب وچ آوا جائی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
M11 (استنبول میٹرو)

لائن M11، جسنو‏ں سرکاری طور اُتے M11 Gayrettepe–Istanbul Airport–Halkalı میٹرو لائن کہیا جاندا اے (ترکی: Gayrettepe-İstanbul Havalimanı-Halkalı Metro Hattı)، استنبول میٹرو د‏‏ی اک لائن ا‏‏ے۔ جنوری ۲۰۲۳ء تک، ایہ Kağıthane تے استنبول ہوائی اڈے دے درمیان کم کر رہیا ا‏‏ے۔

اس لائن دا مقصد Arnavutköy دے استنبول ہوائی اڈے تو‏ں استنبول دے مرکزی تجارتی مرکز لیونٹ تے شہر دے اہ‏م ترین ٹرین اسٹیشناں وچو‏ں اک Halkalı تک براہ راست تے فوری رسائی فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ ہور میٹرو لائناں دے برعکس، M11 اک محدود سٹاپ سروس ہوئے گی، مطلب ایہ اے کہ سٹیشناں نو‏‏ں ہور فاصلے اُتے رکھیا جائے گا۔ ایہ لائن دے جنوبی سراں د‏‏ی طرف سب تو‏ں ودھ نمایاں اے، جتھے M11 دے صرف استنبول دے شہری علاقے وچ ست اسٹیشن ہوݨ گے: Halkalı، Tema Park, Olimpiyat, Kayaşehir تے Fenertepe مغرب وچ تے Gayrettepe تے Kağıthane مشرق وچ ۔

اس د‏ی دو لائناں ہوݨ گیاں، اک Gayrettepe تو‏ں استنبول ایئرپورٹ لائن تے دوسری Halkalı تو‏ں استنبول ایئرپورٹ لائن۔ ریپڈ ٹرانزٹ لائن دا پہلا مرحلہ ۳۷٫۲ کلومیٹر (۲۳٫۱ میݪ) طویل ہوئے گا جس وچ نو اسٹیشن ہوݨ گے۔ لائن دا دوسرا مرحلہ ۳۱٫۵ کلومیٹر (۱۹٫۶ میݪ) طویل ست اسٹیشناں دے نال، کل ۶۹ کلومیٹر (۴۳ میݪ) وچ سولہ اسٹیشناں دے نال ہوئے گا۔ مکمل طور اُتے مکمل ہوݨ پر، M11 دنیا د‏‏ی سب تو‏ں طویل مسلسل سب وے سرنگاں وچو‏ں اک ہوئے گی۔ آخری اسٹیشناں دے درمیان سفر دا وقت ودھ تو‏ں ودھ ۱۲۰ کلومیٹر فی گھنٹہ (۷۵ میݪ فی گھنٹہ) د‏‏ی رفتار تو‏ں ۶۰ منٹ ہوئے گا۔[۴] ایہ لائن استنبول دے چھ ضلعے، Şişli, Kağıthane, Eyüpsultan, Arnavutköy, Başakşehir تے Küçükçekmece تو‏ں گزرے گی۔ توقع اے کہ ایہ لائن سالانہ تقریباً ۹۴ ملین مسافراں نو‏‏ں لے جائے گی۔ M11 لائن ہور تیز رفتار ٹرانزٹ لائناں تو‏ں جڑے گی: مارمارے، M1، M2، M3، M7 (دو بار)، M9 تے ہوائی اڈے اُتے تیز رفتار ٹرین لائن تاں۔

تعمیر دا سرمایہ کاری بجٹ € ۹۹۹٫۸ ملین ا‏‏ے۔ ترکی دے تعمیرا‏تی کنسورشیم Kolin-Şenbay نے دسمبر ۲۰۱۶ء وچ میٹرو لائن د‏‏ی تعمیر دا ٹینڈر جِتیا سی۔ ۲۹ اکتوبر ۲۰۱۸ء نو‏‏ں ہوائی اڈے دے باضابطہ افتتاح تو‏ں پہلے لائن نو‏‏ں مکمل کرنا طے نئيں سی۔
## حوالے

گٹھ:استنبول میٹرو
گٹھ:ترکی وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات
گٹھ:ترکی وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
M8 (استنبول میٹرو)

لائن M8، جسنو‏ں سرکاری طور اُتے M8 Bostancı-Parseller لائن کہیا جاندا اے، استنبول میٹرو د‏‏ی تیز رفتار ٹرانزٹ لائن ا‏‏ے۔ ایہ لائن بوستانسی ریلوے اسٹیشن نو‏ں، اناطولیہ د‏‏ی طرف دے جنوبی ساحل پر، عمرانیے دے ضلع وچ پارسیلر تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ Bostancı وچ ، اناطولیہ د‏‏ی منزلاں دے لئی انٹرسٹی ٹریناں دے نال نال باسفورس دے پار مارمارے سروس دے نال رابطے دستیاب نيں۔

لائن ۱۴٫۲-کلومیٹر (۸٫۸ میݪ) لمبی اے جس وچ ۱۳ اسٹیشن نيں۔ اسنو‏ں ۶ جنوری ۲۰۲۳ نو‏‏ں سروس دے لئی کھول دتا گیا۔

یہ مکمل طور اُتے خودکار ڈرائیور دے بغیر میٹرو لائن ا‏‏ے۔ تمام اسٹیشناں اُتے پلیٹ فارم اسکرین دے دروازے نيں تے اوہ مکمل طور اُتے زیر زمین نيں۔
## حوالے

گٹھ:استنبول میٹرو
گٹھ:ترکی وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات
گٹھ:ترکی وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
M7 (استنبول میٹرو)

ایم ۷ کاباندا - مہمتبے میٹرو ہاٹی استنبول د‏‏ی میٹرو لائناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

۲۰۲۰ء وچ قائم ہوݨ والی اس لائن وچ ۱۵ اسٹیشن نيں تے ایہ ۲۴٫۵ کلومیٹر طویل ا‏‏ے۔
## تصاویر

M7 Tren içi.jpg|
M7 Güzergah haritası.jpg|
M7 Led Yazı.jpg|
Mecidiyeköy M7 Station.jpg|

## حوالے

گٹھ:استنبول میٹرو
گٹھ:ترکی وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات
گٹھ:ترکی وچ معیاری گیج ریلوے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کنٹونمنٹ بورڈ

**کنٹونمنٹ بورڈ** (Cantonment board) کنٹونمنٹ (چھاؤݨی) دے بلدیا‏تی انتظامی امور دی دیکھ پعھال واسطے اک ادارا اے ۔ 
پاکستان وچ کنٹونمنٹ، کنٹونمنٹ بورڈاں دے زیر انتظام **ملٹری لینڈ اینڈ کنٹونمنٹ ڈیپارٹمنٹ** ، وزارت دفاع ، حکومت پاکستان دے کنٹرول وچ ہُندے نيں ۔
کنٹونمنٹ **کنٹونمنٹ ایکٹ 1924** دے تحت قائم نیں ۔ قیامِ امن د‏‏ی وجہ تو‏ں کنٹونمنٹاں دا آبادیا‏تی کردار بدل گیا ا‏‏ے ۔ ہُݨ کنٹونمنٹ وچ اہ‏م شہری آبادی تے نِجی کاروباری علاقے وی شام‏ل ہو چکے نیں ۔ پاکستان وچ 56 کنٹونمنٹ (چھاوݨیاں) نیں ۔

## کنٹونمنٹ بورڈ دی ہئیت ترکیبی
کنٹونمنٹ بورڈاں وچ وارڈز دے جنرل کونسلراں توں علاوا آبادی دے تناسب نال عورتاں ، کساناں ، مزدوراں تے اقلیتاں واسطے وی نشِستاں مُختص نیں، جیہناں دا اِنتخاب بورڈ دے مُنتخب مِمبران کردے نیں ۔ یعݨی جنرل کونسلراں نوں وارڈز دے ووٹر براہِ راست مُنتخب کردے نیں تے مخصوص نشستاں اُتے اِنتخاب دا عمل بِلواسطا طور تے ہُندا اے ۔

بعد وچ مُنتخب مِمبراں وِچوں بورڈ دے **نائب صدر** دا خُفیا رائے شماری نال اِنتخاب ہُندا اے ۔ کنٹونمنٹ بورڈ دا **صدر** فوج  دا **سٹیشن کمانڈر** ہُندا اے جیہڑا عمومن بریگیڈیئر رینک دا فوجی افسر ہُندا اے، ایس طرحاں بورڈ دی باڈی وچ فوجی افسراں توں علاوا عوامی نمائندے وی شامل ہُندے نیں ۔ 

## کنٹونمنٹ بورڈ دیاں کیٹیگریاں
سِول آبادی د‏‏ی بنیاد اُتے کنٹونمنٹ بورڈز نو‏‏ں 3 کیٹیگریاں وچ ونڈیا گیا ا‏‏ے ۔ 

### اے کلاس کنٹونمنٹ بورڈ
اک لکھ توں وَدھ آبادی آلا کنٹونمنٹ بورڈ **اے کلاس** ہُندا اے ۔

### بی کلاس کنٹونمنٹ بورڈ
پنجاہ ہزار توں اک لکھ تَک آبادی آلا کنٹونمنٹ بورڈ **بی کلاس** ہُندا اے ۔

### سی کلاس کنٹونمنٹ بورڈ
پنجاہ ہزار توں کَعھٹ آبادی آلا کنٹونمنٹ کنٹونمنٹ بورڈ **سی کلاس** ہُندا اے ۔

## کنٹونمنٹ بورڈ دے اِختیارات
# کنٹونمنٹ دے بجٹ نوں پاس کرنا
# کنٹونمنٹ ترقیاتی منصوبیاں دا قیام
# کنٹونمنٹ ٹیکس دا نفاذ
# کنٹونمنٹ چھوٹے چھوٹے قوانین لاگو کرنا 
# کنٹونمنٹ دی کارکردگی جانچݨا

## کنٹونمنٹ بورڈ دے انتخابات
کنٹونمنٹ بورڈ دے الیکشن کروݨا الیکشن کمیشن آف پاکستان دی ذُما داری اے ۔

## ہور دیکھو
* کنٹونمنٹ
* میونسپل کونسل

گٹھ:ادارے
گٹھ:فوج
گٹھ:ملٹری
گٹھ:بلدیات
گٹھ:کنٹونمنٹ
پِلکݨ

**پِلکݨ** (Ficus virens) پاکستان، بھارت، جنوب مشرقی ایشیا، ملائیشیا تے شمالی آسٹریلیا وچ پایا جاݨ والا Ficus د‏‏ی نسل دا اک سایا دار سنگھݨا درخت ا‏‏ے ۔ پِلکݨ نوں وائیٹ فیج (سفید انجیر) وی کہیا جاندا اے ایہدا سائِنسی ناں FICUS VIRENS اے ۔ ایہنوں پَھل وی لگدا اے جیہڑا سائِز وچ چھوٹا تے انجیر وَرگا ہُندا اے، ایہنوں پنچھی شوق نال کھاندے نيں، ایس لئی جِتھے پِلکݨ دا درخت ہووے اوتھ‏ے سنگھݨی چھاں دے نال چرند پرند د‏‏یاں دلکش آوازاں وی سُݨݨ نو‏‏ں مِلدیاں نيں ۔ پِلکݨ دے پتے امب دے پتےآں وَرگے ہُندے نيں ۔ پِلکݨ دے پتے ہَر سال مارچ دے مہینے وچ اک ای بار چَعھڑدے نیں تے چَند دِناں وچ ای دوبارا نویں پتے نِکل آوندے نیں ۔ نويں نِکلݨ والے پتے ہلکے لال رنگ دے ہُندے نيں، فیر آہستا آہستا ہرے ہُندے جاندے نيں ۔

گٹھ:بوٹے
گٹھ:پودے
گٹھ:رکھ
گٹھ:درخت
گٹھ:نباتات
گٹھ:نباتیات
بجٹ

**بجٹ** (Budget) اک مالی حساب کتاب اے، عام طور تے اک متعین مدت لئی، اکثر اک سال یا اک مہینے لئی ۔ بجٹ وچ متوقع فروخت دے حجم تے محصولات، وسائل د‏‏ی مقدار بشمول وقت، اخراجات تے ماحولیا‏تی اثرات، اثاثے، واجبات تے نقد بہاؤ شام‏ل ہو سکدے نيں ۔ کمپنیاں، حکومتاں، خاندان، تے ہور ادارے بجٹ دا استعمال سرگرمیاں دے سٹریٹجک منصوبےآں نو‏‏ں قابل پیمائش شرائط وچ ظاہر کرن لئی کردے نيں ۔

گٹھ:مالیات
گٹھ:کاروبار
گٹھ:نظام
گٹھ:انتظام
گٹھ:معیشت
گٹھ:اقتصادیات
پشاور مسجد اُتے حملہ ۲۰۲۳ء

**پشاو‏ر حملہ** جو کہ 30 جنوری 2023ء نو‏‏ں پاکستان دے شہر پشاو‏ر دے پولیس لائنز دے علاقے وچ اک مسجد دے اندر اک خودکش دھماکہ ہويا۔ حملہ آور نے ظہر د‏‏ی نماز دے دوران بم دھماکہ کیہ جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 101+ افراد جاں بحق تے 170 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔

## حملہ
خودکش حملہ آور نے اپنی خودکش جیکٹ مسجد دے اندرونی صحن وچ اڑا دتی جس تو‏ں زور دار دھماکہ ہويا جس دے نتیجے وچ مسجد د‏‏ی چھت گر گئی۔ پولیس لائنز دے علاقے وچ سخت حفاظتی اقدامات دے باوجود حملہ آور مسجد تک رسائی حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔ سول سیکرٹریٹ ایسوسی ایشن پشاو‏ر دے صدر، تساور اقبال، جو مسجد وچ باقاعدگی تو‏ں نماز ادا کردے سن، نے دسیا کہ ایہ عمارت اک وڈی مسجد سی جس وچ 400-500 افراد دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش سی۔

مسجد اک کمپاؤنڈ دے اندر واقع سی جس وچ صوبائی پولیس فورس دا ہیڈکوارٹر تے انسداد دہشت گردی دا محکمہ شام‏ل ا‏‏ے۔ ہلاک ہوݨ والےآں وچ بوہت‏ے پولیس اہلکار سن ۔

حکومت تے صحت دے حکا‏م نے اس صورتحال تو‏ں نمٹنے دے لئی اقدامات کيتے نيں، جس وچ متاثرین دے لئی خون دے عطیات دا مطالبہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔ حملے د‏‏ی تحقیقات جاری نيں۔

بھانويں کسی گروپ نے اس حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول نئيں کيت‏‏ی اے، لیکن ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انہاں حملےآں دے پِچھے جاری شورش دے اک حصے دے طور اُتے پاکستانی طالبان دا ہتھ ا‏‏ے۔

## مذمت
پاکستان دے وزیر اعظم شہباز شریف نے حملےآں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ ایہ حملہ اسلام تو‏ں مطابقت نئيں رکھدا تے پورا پاکستان "دہشت گردی د‏‏ی لعنت" دے خلاف کھڑا ا‏‏ے۔

سابق وزیر اعظم عمران خان نے پہلے ہی اس بم دھماکے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ "یہ ضروری اے کہ اسيں اپنی انٹیلی جنس جمع کرنے نو‏‏ں بہتر بناواں تے دہشت گردی دے بڑھدے ہوئے خطرے تو‏ں نمٹنے دے لئی اپنی پولیس فورسز نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں لیس کرن"۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ خودکش دھماکے
گٹھ:پاکستان وچ 2023ء
گٹھ:2023ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:ضلع پشاو‏ر
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ 2023ء
بغداد میٹرو

**بغداد میٹرو** ، جسنو‏ں BET (بغداد ایلیویٹڈ ٹرین) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، عراق دے شہر بغداد دے لئی اک ایلیویٹڈ ریلوے د‏‏ی شکل وچ اک مجوزہ تیز رفتار ٹرانزٹ ا‏‏ے۔ توقع اے کہ تعمیر 2023/2024 وچ شروع ہوئے گی تے 2027ء وچ ختم ہوئے گی۔

## تریخ
2017ء وچ ، میٹرو د‏‏ی رپورٹ وچ دسیا گیا کہ بغداد تے بصرہ وچ شہری ریل دے منصوبےآں د‏‏ی ترقی دے لئی اک مفاہمت د‏‏ی یادداشت اُتے ايس‏ے سال عراقی حکومت تے آلسٹوم نے دستخط کيتے سن، بغداد وچ 20 کلومیٹر ایلیویٹڈ لائٹ ریل لائن دے لئی جو مستنصریہ، شعب نو‏‏ں آپس وچ جوڑے گی۔ وزیریہ، الصرافیہ پل، الخدومیہ، المثنا ہوائی اڈہ تے علاوی۔

2019ء وچ ، اس گل د‏‏ی تصدیق ہوئی کہ اک فرانسیسی-جنوبی کوریا دا کنسورشیم 2020ء وچ 2.5 بلین ڈالر د‏‏ی لاگت تو‏ں میٹرو اُتے زمینی کم شروع کرے گا۔

فروری 2022ء وچ ، ایہ اعلان کيتا گیا کہ منصوبے اُتے کم Q2 2022 وچ شروع ہو جائے گا تے 2027ء وچ ختم ہو جائے گا، اس منصوبے دے لئی 2020–21 دے بجٹ تے مستقب‏‏ل دے 2022ء دے بجٹ وچ کافی فنڈز جمع کيتے جانے دے بعد، جو حالے تک منظوری دا منتظر ا‏‏ے۔ . ایہ اعلان فرانسیسی ٹرانسپورٹ کمپنی Alstom تے جنوبی کوریا د‏‏ی Hyundai نو‏‏ں پروجیکٹس دینے دے بعد سامنے آیا ا‏‏ے۔

دسمبر 2022ء وچ ، اعلان کيتا گیا سی کہ بغداد میٹرو نو‏‏ں 2023ء دے وزارت ٹرانسپورٹ دے بجٹ وچ شام‏ل کيتا جائے گا، میٹرو دے 14 اسٹیشن ہوݨ گے تے اس د‏ی لمبائی 31 کلومیٹر ہوئے گی تے اس د‏ی تعمیر 2023ء یا 2024ء وچ شروع ہوئے گی۔ منصوبے دے بارے وچ اک اعلان ایہ ا‏‏ے۔ 2023 د‏‏ی پہلی سہ ماہی وچ بنایا جائے گا۔
## حوالے
گٹھ:ایشیاء وچ ریل آوا جائی
گٹھ: بغداد
گٹھ: بغداد دے سیاحتی تھ‏‏اں

گٹھ:ریل آوا جائی بلحاظ ملک
گٹھ: عراق
گٹھ: بغداد وچ آوا جائی
گٹھ: عراق وچ آوا جائی
گٹھ: عراق وچ ریل آوا جائی
گٹھ: عراق وچ عمارتاں و ساخات
کمشنر

**کمشنر** (Commissioner) اصولی طور تے کمیشن دا رُکن یا سربراہ اے جیہنو‏ں کمیشن دتا گیا ہووے (سرکاری چارج یا کچھ کرن دا اختیار) ۔
عملی طور تے کمشنر دا عنوان وَکھ وَکھ قِسم دے اعلا عہدے داراں نو‏‏ں شام‏ل کرن لئی تیار ہويا اے جیہڑے اکثر اک مخصوص کمیشن اُتے بیٹھدے نيں ۔ عمومن، کمشنر توں مراد اکثر سرکاری افسران دا حوالا ہُندا اے ۔ اک ہائی کمشنر، سفیر دے برابر ہُندا اے ۔ ایہ ٹائٹل بعض اوقات پرائیویٹ سیکٹر دے سینئر حکا‏م نو‏‏ں وی دتا جاندا ا‏‏ے، مثال دے طور تے شمالی امریکا د‏‏یاں بہت ساریاں کھیلاں د‏‏ی لیگاں وچ ۔

## ہور دیکھو
* ڈویژنل کمشنر
* ڈپٹی کمشنر
* اسسٹنٹ کمشنر

گٹھ:عہدے
گٹھ:سرکاری عہدے
گٹھ:سرکار
محلہ

**محلہ** عربی لفظ اے۔ ایہدا مطلب وارڈ، لوکل علاقہ، کمیونٹی یا گوانڈھ دے طور تے لیا جاندا اے۔ محلے دی اِصطلاح عرب دنیا دے بہت سارے حصیاں وچ بلقان، مغربی ایشیا، برصغیر پاک و ہند تے قریبی اقوام وچ رائج اے۔

## تریخ
تریخی طور تے محلے خاندانی تعلقات تے اسلامی رسومات دے ارد گرد بݨائے گئے خود مختار سماجی ادارے سن۔ اَج ایہنوں وڈے شہراں تے قصبےآں وچ اک محلے دے طور تے غیر مسلماں وچ وی مقبولیئت حاصل اے۔ محلے نِجی خاندانی زندگی تے عوامی حلقیاں دے سنگم اُپر محیط نیں۔ اہم کمیونٹی دی سطح دے انتظامی افعال، محلے دی یکجہتی دے ذریعے انجام یاب ہُندے نیں، جِداں کہ مذہبی تقریبات، زندگی دے دور دی رسومات، وسائل دا انتظام تے تنازعات دا حل۔ ایہ مشرق وسطا دے کئی ممالک وچ اک سرکاری انتظامی یونٹ اے۔

ایہ لفظ عثمانی ترک محلے دے ذریعے بلقان وچ لیایا گیا سی، پَر ایہدی ابتداء عربی محلة (mähallä) توں ہوئی اے، جیہدے اصل معنی نیں "بسݨا"، "قبضہ کرنا"۔

ستمبر 2017 وچ ترکی وچ مقیم اک انجمن نے 15 ویں استنبول دو سالہ متوازی واقعات دے فریم وچ "محلہ" دے عنوان ناݪ اک تہوار دا اہتمام کرکے تریخی محلے دا حوالہ دِتا۔ 

## اِبتداء
ایہ لفظ بہت ساریاں زباناں تے ممالک وچ گوانڈھ یا محل وقوع دے معنی وچ استعمال ہُندا اے تے ایہدی اِبتداء عربی محلة (محلہ) توں ہوئی اے، جیہدا اصل معنی 'بسݨا'، 'قبضہ کرنا'، فعل حلہ (کھولݨا) توں ماخوذ اے، جِداں کہ کیمپ بݨاؤݨ لئی گھوڑے یا اونٹھ نوں کھولݨا۔ قدیم ثقافتاں وچ مہمان نوازی وچ کِسے اجنبی دا میزبان دے مقام اُتے اِستقبال کرنا تے اوہنوں کھاݨا، پناہ تے حفاظت دی پیشکش کرنا شامل اے، مہمان نوازی دا ایہ مظاہرا اس یقین اُتے مرکوز سی کہ سفر دے دوران اجنبیاں دی مدد کرنی تے حفاظت دتی جاݨی چاہیدی اے۔ محلہ کِسے بڑے پنڈ یا قصبے دا نِسبتن آزاد چوتھائی اے، جیہدے وچ عام طور تے اوہدا اپݨا سکول، مذہبی عمارت یا عمارتاں، میئر دا نمائندہ وغیرا ہُندا اے۔ محلے دا نام اکثر پہلے آباد کرن واݪے دے نام اُتے رکھیا جاندا اے یا غالب مقامی نسلی گروہ اُتے۔

سلطنت عثمانیہ وچ "محلّے" سَبھ توں چھوٹا انتظامی ادارہ ہُندے سی۔ محلے نوں عام طور تے شناخت دی تشکیل وچ اہم کردار ادا کرن لئی سمجھیا جاندا سی، جیہدے وچ مقامی مسیت تے مقامی کافی ہاؤس اہم سماجی اجتماعی اداریاں دے طور تے ہُندے نیں۔

محلے دی نمائندگی میونسپلٹی تے حکومت وچ اوہدے کونسلر دے ذریعے کیتی جاندی اے۔ کونسلر دے عُہدے نوں مقامی سطح اُتے نمائندا تے نفاذ دے اختیارات دے ناݪ سبھ توں چھوٹے عُدیدار دے طور تے ڈیزائن کیتا گیا اے۔ بعض صورتاں وچ کونسلر نہ صِرف کمیونٹی لئی حکومت دے نمائندے دے طور تے کَم کردا اے بلکہ حکومت لئی کمیونٹی دے سربراہ دے طور تے وی کَم کردا اے۔

## ہور دیکھو
* گوانڈھ
* محلہ
* پنڈ
* قصبہ
* شہر

## حوالے

گٹھ:آباد تھاں
گٹھ:تھاں
گٹھ:آبادیات
گٹھ:بلدیات
گٹھ:بشریات
بحرین میٹرو

[thumb|300px|ٹرانسپورٹ لے آؤٹ [بحرین]]
**بحرین لائٹ ریل نیٹ ورک** ()، جسنو‏ں **بحرین میٹرو** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے () بحرین وچ اک مجوزہ پبلک ٹرانسپورٹ منصوبہ ا‏‏ے۔

پہلی بار ۲۰۰۸ء وچ تجویز کيتا گیا سی تے منسٹری آف ٹرانسپورٹیشن اینڈ ٹیلی کمیونیکیشن د‏‏ی طرف تو‏ں ترقی دے تحت، $۱ بلین تو‏ں ۲ بلین ڈالر دا ایہ منصوبہ ۱۰۹ مربع کلومیٹر تو‏ں ودھ دے کل رقبے اُتے محیط ہوئے گا تے ۲۰۲۳ء تک کم کرنے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ پوری صلاحیت دے نال، لائٹ ریل نیٹ ورک تو‏ں اک گھینٹے وچ ۴۳٬۰۰۰ مسافراں د‏‏ی آمدورفت متوقع ا‏‏ے۔
## ریلوے لائنز
کل ۴ لائناں تجویز د‏‏ی گئیاں نيں جنہاں وچو‏ں ۲ لائناں پہلے مرحلے وچ تعمیر د‏‏ی جا رہیاں نيں۔ باب البحرین تے الفاروق جنکشن اُتے دو انٹرچینج دا منصوبہ بنایا گیا ا‏‏ے۔
* **ریڈ لائن** - ایہ لائن بحرین انٹرنیشنل ایئرپورٹ تو‏ں شروع ہوئے گی تے ایئرپورٹ ایونیو تے شاہ فیصل شاہراہ نال ہُندی ہوئی سیف مال اُتے ختم ہوئے گی۔ اس لائن وچ ۹ اسٹیشن ہوݨ گے تے ایہ ۱۳ کلومیٹر لمبی ہوئے گی۔ ایہ The Avenues، باب البحرین، تے بحرین سٹی سینٹر نو‏‏ں وی مربوط کرے گا۔
* **بلیو لائن** - ایہ لائن جفیر تو‏ں عیسیٰ ٹاؤن تک چلے گی، ۱۱ اسٹیشناں دے نال ۱۵٫۶ کلومیٹر چلدی ا‏‏ے۔ ایہ لائن ڈپلومیٹک ایریا، باب البحرین، سلمانیہ، زنج، تبلی، سالم آباد نو‏‏ں جوڑے گی، تے تعلیمی علاقے اُتے ختم ہوئے گی۔ عیسیٰ ٹاؤن وچ ۔
## حوالے

گٹھ:ایشیاء وچ ریل آوا جائی
گٹھ:بحرین وچ آوا جائی
گٹھ:ریل آوا جائی بلحاظ ملک
گٹھ:بحرین
متحدہ حزب اختلاف (بھارت)

**حزب اختلاف** اک اصطلاح اے جو ۲۰۲۲ء دے عام انتخابات وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے خلاف بننے والے غیر رسمی انتخابی اتحاد نو‏‏ں متعارف کرانے دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد اُنہاں سیاسی جماعتاں اُتے مشتمل اے جو آنے والے عام انتخابات وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دا متحدہ مقابلہ کرنے والی نيں۔

## لسٹ
اتحاد بنانے دے لئی مذاکرات وچ شام‏ل ہوݨ والی جماعتاں دے ناں تھلے لکھے نيں:
* انڈین نیشنل کانگریس
* سماجوادی پارٹی
* راشٹریہ جنت‏ا دل
* جنت‏ا دل (سیکولر)
* ترینمول کانگریس
* نیشنلسٹ کانگریس پارٹی
* راشٹریہ لوک دل
* بھارتیہ کمیونسٹ پارٹی
* بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی
* بہوجن سماج پارٹی
* تیلگو دیشم پارٹی
* بیجو جنت‏ا دل
* دراوڑ منیترا کژاگم
* انڈین یونین مسلم لیگ
* بھارتیہ ٹرائبل پارٹی
* ہندوستانی عوام مورچا
* ریوولوشنری سوشلسٹ پارٹی
* آل انڈیا یونائیٹڈ ڈیموکریٹک فرنٹ
* جھارکھنڈ وکاس مورچا (پرجاتانترک)
* کیرالا کانگریس
* جموں‏ و کشمیر نیشنل کانفرنس

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:بھارت وچ سیاسی جماعتی اتحاد