صوبہ (مغلیہ سلطنت)

**صُوبَہ** جنوب ایشیائی زباناں وچ کِسے ملک دے اُس حصّے نو‏‏ں کہندے نيں جو کئی ضلےآں اُتے مشتمل ہُندا اے، بھارت وچ صوبہ دے لئی لفظ *ریاست* (state) بولا جاندا اے تے عالمِ عرب وچ عموماً صوبہ دے لئی لفظ *محافظہ (governorate)* استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ "صوبہ" نو‏‏ں اصلاً مغلیہ سلطنت نے اپنی علاقائی ذیلی تقسیماں تے ریاستاں دے لئی متعارف کيتا تھا؛ تے بعد وچ اسنو‏ں برصغیر پاک و ہند د‏‏ی ہور حکومتاں نے وی اپنا لیا۔ ایہ لفظ عربی تے فارسی تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ *صوبہ* دے والی / حاکم نو‏‏ں *[[صوبہ دار|صُوبَہ دار]]* کہیا جاندا سی، بعد وچ ہندوستانی تے پاکستانی فوجاں دے اک افسر دے لئی وی *[[صوبیدار]]* کہیا جانے لگا۔ صوبےآں نو‏‏ں پادشاہ (شہنشاہ) اکبر نے اپنی 1572ء-1580ء د‏‏ی انتظامی اصلاحات دے دوران قائم کيتا سی۔ ابتدائی طور اُتے صوبےآں د‏‏ی تعداد 12 سی لیکن فتوحات دے بعد اکبر دے عہدِ حکومت دے اختتام تک *صوبےآں* د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 15 ہو گئی۔ صوبےآں نو‏‏ں *[[سرکار (انتظامی تقسیم)|سرکاراں]]* یا ضلعے وچ تقسیم کيتا جاندا سی۔ تے سرکاراں نو‏‏ں ہور *[[پرگنہ|پرگناں]]* یا *[[محلہ (انتظامی تقسیم)|محال]]* وچ تقسیم کيتا جاندا سی۔ اکبر دے بعد آنے والے بادشاہوݨ، خاص طور اُتے اورنگ زیب نے اپنی فتوحات دے ذریعے *صوبےآں* د‏‏ی تعداد نو‏‏ں ہور ودھایا۔ جداں ہی سلطنت اٹھارہويں صدی دے اوائل وچ تحلیل ہونا شروع ہوئی، بوہت سارے *صوبے* خود مختار ہو گئے یا مرہٹاں یا ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیرِ تسلط آ گئے۔

موجودہ دور وچ صوبہ پاکستان د‏‏یاں ریاستاں دے لئی بولا جاندا اے، خاص کر پنجابی، بلوچی تے اردو بولی وچ ۔

## تارِیخ
ابتداً اکبر د‏‏ی انتظامی اصلاحات دے بعد مغلیہ سلطنت نو‏‏ں 12 صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا: کابل، لاہور، ملتان، دہلی، آگرہ، اودھ، الہ آباد، بہار، بنگال، مالوا، اجمیر تے گجرات۔ دکن د‏‏ی فتح دے بعد انھاں نے اوتھ‏ے ہور تن صوبے د‏‏ی نیہہ رکھی: برار، خاندیش (ابتداً سنہ 1601ء وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے داندیش رکھیا گیا) تے احمد نگر (سنہ 1636ء وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے دولت آباد تے فیر بعد وچ اورنگ آباد رکھیا گیا)۔

جہانگیر نے سنہ 1607ء وچ اپنے دور حکومت وچ اڑیسہ نو‏‏ں بنگال تو‏ں کڈ ک‏ے صوبےآں د‏‏ی تعداد ودھیا کر 17 کردتی۔ شاہجہان دے دور وچ صوبےآں د‏‏ی تعداد 22 ہو گئی۔ عہد حکومت دے 8ويں سال وچ شہشناہ شاہجہان نے سرکارِ تلنگانہ نو‏‏ں صوبہ برار تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں اک نواں صوبہ بنا دتا۔ فیر سنہ 1657ء وچ اسنو‏ں صوبہ ظفر آباد (بیدر) وچ ضم کر دتا گیا۔ سنہ 1629ء وچ آگرہ دا ناں اکبر آباد رکھیا گیا تے سنہ 1648ء وچ دہلی دا ناں شاہجہان آباد کر دتا گیا۔ کشمیر نو‏‏ں کابل تو‏ں، ٹھٹہ (سندھ) نو‏‏ں ملتان تو‏ں تے بیدر نو‏‏ں احمد نگر تو‏ں وکھ کر دتا گیا۔ کچھ عرصہ تک قندھار مغلیہ سلطنت دے تحت اک وکھ صوبہ سی لیکن سنہ 1648ء وچ ایہ صفوی سلطنت دے ہتھو‏ں وچ چلا گیا۔

اورنگ زیب نے سنہ 1686ء وچ بیجاپور نو‏ں، سنہ 1687ء وچ سِرا کو تے سنہ 1687ء وچ گولکنڈہ نو‏‏ں نويں صوبےآں دے طور اُتے شام‏ل کيتا۔ انہاں دے دور حکومت وچ 22 صوبے سن ۔ انہاں صوبےآں دے ناں کابل، کشمیر، لاہور، ملتان، دہلی، آگرہ، اودھ، الہ آباد، بہار، بنگالہ، اڑیسہ، مالوا، اجمیر، گجرات، برار، خاندیش، اورنگ آباد، بیدر، ٹھٹہ، بیجاپور، سِرا تے حیدرآباد (گولکنڈہ) سن ۔ اورنگ زیب نے سنہ 1692ء وچ آرکاٹ نو‏‏ں مغل صوبہ بنایا۔

مغلیہ سلطنت دے عہد وچ پنجاب دا خطہ تن صوبےآں اُتے مشتمل سی: صوبہ لاہور، صوبہ ملتان تے صوبہ دہلی دے کچھ حصے۔ سکھ سلطنت (1799ء–1849ء) جس نے پنجاب دے خطہ اُتے حکومت کیت‏‏ی، نے اپنے زیر انتظام علاقےآں دے لئی وی *صوبہ کی* اصطلاح استعمال کیت‏‏ی، جنہاں د‏‏ی تعداد پنج سی

## مغلیہ سلطنت دے صوبہ جات د‏‏ی لسٹ
### اکبر دے اصلاً بارہ صوبہ جات سن
اکبر (مغل شہنشاہ) د‏‏ی انتظامی اصلاحات دے نتیجے وچ تشکیل دتے گئے بارہ صوبہ جات:

### سنہ 1593ء دے بعد وادھا کيتے گئے صوبہ جات
بعد وچ جنہاں صوبہ جات دا وادھا کيتے گئے اوہ ایہ سن (تریخ بلحاظ قیام):

## نِگار خانَہ

وسط|thumb|مغلیہ سلطنت دے صوبہ جات (شمالی ہندوستان)
وسط|thumb|مغلیہ سلطنت دے صوبہ جات (جنوبی ہندوستان)
## حواشی

## حوالے
* Keay, John (2000). *India: a History*. Grove Press, New York.
* Markovits, Claude (ed.) (2004). *A History of Modern India: 1480–1950*. Anthem Press, London.
## ہور پڑھو
* 

گٹھ:اردو لفظ تے جملے
گٹھ:قسماں ملکی تقسیمات
*
گٹھ:مغلیہ سلطنت د‏‏ی ذیلی تقسیم