open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حصار جامع مسجد

**حصار جامع مسجد** ازمیر، ترکی وچ واقع اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ سولہويں صدی عیسوی دے عثمانی طرز تعمیر اُتے تعمیر د‏‏ی جانے والی ایہ مسجد ازمیر شہر دے وسط وچ سب تو‏ں وڈی مسجد اے تے ازمیر وچ عثمانی طرز تعمیر د‏‏ی ایہ سب تو‏ں جامع عمارت تے شاندار تعمیرات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
## تریخ
حصار جامع مسجد د‏‏ی تعمیر دا حکم ادین اوغلو یعقوب بے نے دتا تے اِس مسجد د‏‏ی بنیاد 1000ھ/ 1592ء وچ رکھی گئی۔ 6 سال د‏‏ی مدت وچ 1006ھ/ 1598ء وچ ایہ مسجد تکمیل نو‏‏ں پہنچی۔ مسجد د‏‏ی مرمت تن مختلف ادوار وچ یعنی 1813ء، 1881ء تے 1927ء وچ کيتی گئی تے 1980ء وچ اک حادثہ دے بعد دوبارہ 1980ء وچ مرمت کيتی گئی۔

## ہیئت عمارت
مسجد د‏‏ی عمارت سادہ خشتی ا‏‏ے۔ مسجد وچ داخلہ دے وقت اک وڈا شانداز گنبد سامنے دکھادی دیندا اے جو 8 وڈے ستوناں اُتے تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ وڈے گنبد دے اطراف وچ تن چھوٹے گنبد موجود نيں جدو‏ں کہ وڈے گنبد د‏‏ی پشت د‏‏ی سمت وی تن چھوٹے گنبد موجود نيں۔ مسجد دے صحن تے حجراں اُتے 7 گنبد تعمیر کیتے گئے نيں۔ مسجد دا اندرونی حصہ زريں تے نقاشی دار کم تو‏ں مزین اے جدو‏ں کہ محراب سادہ سفید پتھر تو‏ں تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ مسجد دے صحن وچ اک فوارہ تے حوض موجود ا‏‏ے۔

## نگارخانہ

فائل:Hisar Camii3.jpg|مسجد دا اندرونی نظارہ
فائل:Hisar Camii2.jpg|مسجد دا منبر
فائل:TR Izmir asv2020-02 img08 Hisar Mosque.jpg|مسجد د‏‏ی محراب


## ہور پڑھو
* سلطنت عثمانیہ
* عثمانی طرز تعمیر
* ازمیر

## حوالے

گٹھ:1598ء
گٹھ:1598ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:ترکی د‏‏ی عبادت گاہاں
گٹھ:ترکی د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:عثمانی معماری
گٹھ:گنبد
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں تے ساخات
گٹھ:مسیتاں بلحاظ ملک
عثمانی طرز تعمیر

[thumb|[سلطان احمد مسجد (نیلی مسجد) عثمانی معماری دا اک نمونہ اے جو یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ وچ شامل ا‏‏ے۔]]

**عثمانی معماری** یا **عثمانی طرز تعمیر** (Ottoman architecture) سلطنت عثمانیہ دا فن تعمیر اے جو چودہويں صدی تے پندرہويں صدی وچ بورصہ تے ادرنہ وچ سامنے آیا۔ سلطنت دے فن تعمیر د‏‏ی بنیاد سلجوقی فن تعمیر اے جس اُتے بعد وچ بازنطینی تے ایرانی اثرات وی نمایاں نيں۔

## تصاویر

File:Altakiyyah alsulaymaniyah.JPG|
File:Khaled Ebn El-Walid Mosque3.jpg|
File:Khan As'ad Pacha Al-'Azem.jpg|
File:Jaffa Tour horloge.JPG|
File:Akko BW 13.JPG|
File:Bridge on the Drina July 2009.jpg|
File:MostarBridgeNew.JPG|
File:06Mostar 03a.jpg|
File:Vrelo Bune i tekija.jpg|
File:Blagaj 1.jpg|
File:Počitelj - pano.jpg|
File:Sarajevo (15055588835).jpg|
File:BiH, Sarajevo - Svrzina kuća 2.jpg|
File:Medresa Sarajevo.JPG|
File:Turbe Gazi Husrev-bega.jpg|
File:Saraybosna-cami-2.JPG|
File:Sarajevo Gazi-Husrev-Beg-Basar01.jpg|
File:Sebilj, Sarajevo.jpg|
File:Sarajevo, dec. 2010 (5261655036).jpg|
File:Emperors mosque yard.jpg|
File:Rác Gyógyfürdő, Budapest 02.jpg|
File:Gül baba türbéje.JPG|
File:Eni Kale.jpg|
File:Attica 06-13 Athens 33 Monastiraki.jpg|
File:Koursoum Mosque, Trikala.jpg|
File:Kairo Sabil Kuttab of Katkhuda BW 1.jpg|
File:Muhammad Ali Mosque 1.jpg|
File:20121019 Alaca Imaret Thessaloniki Greece 1.jpg|
File:Banya Bashi Mosque Sofia.jpg|
File:Picturised old traditional houses in Nicosia Republic of Cyprus during summer .jpg|
File:NoviPazarCenter.jpg|
File:Sjenica Mosque.JPG|
File:Et'hem Bey Mosque & Clock tower.jpg|
File:Mangalia Mosque1020578.jpg|
File:Turbe dzamija.jpg|
File:Batal-dzamija.jpg|
File:Aladja Moschee01.JPG|
File:Batumi Aziziye Mosque.jpg|
File:Мустафа-пашина џамија во Скопје 2.jpg|
File:Sultan-Murad-mosque.JPG|
File:Kapan an.jpg|
File:Suli han.JPG|
File:Daut Pasha Hamam.jpg|
File:National Artgallery of Republic of Macedonia (Skopje).JPG|


## حوالے

گٹھ:اسلامی معماری
گٹھ:انداز معماری
گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:اٹھارويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:ترک فن تعمیر
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی معماری
گٹھ:عثمانی معماری
سولہويں صدی

<<<پندرہويں صدی <<< **** >>> ستارہويں صدی>>>

سولہويں صدی
16
گٹھ:جدید تریخ
16
16 صدی
ستارہويں صدی

<<<سولہويں صدی <<< **** >>> اٹھارويں صدی>>>

ستارہويں صدی
17
گٹھ:جدید تریخ
17
17 صدی
چودہویں صدی

<<<تیرہويں صدی <<< **** >>> پندرہويں صدی>>>

## واقعات
* تیرنگانو، مالے جزیرہ نما وچ اسلام پہنچیا۔
* جامع مسجد اصفہان، اصفہان، ایران د‏‏ی تکمیل۔

## بلحاظ تریخ
* 1368ء — مغول یوآن خاندان چین دا اختتام تے منگ خاندان دا دور شروع ہويا۔

## قابل ذکر شخصیتاں
* ابن بطوطہ، 1304ء – 1368ء بربر مسلما‏ن سیاح تے رحلہ دا مصنف۔
* چاسر، انگریز مصنف
* علا الدین خلجی، افغانی ترک حکمران، نے جنوی ایشیا اُتے حکومت کیت‏‏ی
* ابن خلدون، مسلما‏ن مؤرخ تے بابائے علم تریخ
* امیر تیمور
* ابن تیمیہ
* ہنری چہارم شاہ انگلستان 1399ء تو‏ں 1460ء وفات تک بادشاہ رہیا۔
* جان وکلف، 1320ء – 1384ء بائبل دا مترجم، ماہر الہیات۔

### ادبی شخصیتاں
* دانتے الیگیری 1265ء – 1321ء
* بوکاچیو 1313ء – 1375ء
* حافظ شیرازی 1310ء – 1379ء
* یوہانس گوٹن برگ 1398ء – 1468ء

### حکمران
* منسا موسیٰ (و۔ 1337ء) سلطنت مالی دا حکمران، اس دے دور وچ مالی دنیا دے ادھے سونے دا ذریعہ سی۔
* امیر تیمور، 1336ء – 1405ء اہ‏م ایشیائی جنگجو تے تیموری خاندان دا بانی۔
* علا الدین خلجی، شمالی بھارت دا بادشاہ
* محمد بن تغلق، ہندوستان دا بادشاہ
* عثمان اول، 1258ء – 1326ء عثمانی خاندان دا رہنما تے جس نے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔
* رابرٹ بروس، 1274ء –1329ء اسکاٹی بادشاہ جس نے مملکت انگلستان دے خلاف پہلی اسکاٹ لینڈ د‏‏ی پہلی جنگ آزادی وچ فتح حاصل کيتی۔

چودہويں صدی
14
14 صدی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
پندرہويں صدی

<<<چودہويں صدی <<< **** >>> سولہويں صدی>>>

## مورتاں

File:Constantine Palaiologos.jpg|
File:Domenico ghirlandaio, amerigo vespucci, ognissanti, Firenze.jpg|


پندرہويں صدی
15
15 صدی
اٹھارويں صدی

<<<ستارہويں صدی <<< **** >>> انیہويں صدی>>>

اٹھارويں صدی
18
گٹھ:جدید تریخ
18
18صدی
اکیہويں صدی

<<<ویہويں صدی <<< **** >>> بائیہویں صدی>>>

اکیہويں صدی
گٹھ:تریخ معاصر
21
21 ويں
21 صدی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
بائیہویں صدی

<<<اکیہويں صدی <<< **** >>> تیئیہويں صدی>>>

گٹھ:مستقب‏‏ل دے خط زمانی
بائیہويں صدی
22
22 صدی
22
22
انیہويں صدی

<<<اٹھارويں صدی <<< **** >>> ویہويں صدی>>>

## جنگاں
انیہويں صدی وچ 321 تو‏ں زیادہ وڈی جنگاں لڑیاں گئیاں۔ انہاں وچ نپولین د‏‏ی جنگ، کریمیا د‏‏ی جنگ، امریکا د‏‏ی سِول وار، چین وچ بوکسر د‏‏ی جنگ، ہندوستان د‏‏ی جنگ آزادی تے جنگ افیون شامل نيں۔ 
ان جنگاں وچو‏ں 52 جنگاں یورپ وچ لڑیاں گئیاں۔ 
ان سو برساں وچ برطانیہ جو اس وقت د‏‏ی سُپر پاور سی، 73 جنگاں وچ شامل سی۔ فرانس نے 50 تے اسپین نے 44 جنگاں وچ حصہ لیا۔ 
چھ وڈی لڑائیاں وچ برطانیہ تے فرانس اتحادی سن ۔ اسپین تے فرانس نو جنگاں وچ اتحادی رہ‏‏ے۔ جدو‏ں کہ برطانیہ تے اسپین ست مختلف جنگاں وچ اتحادی سن ۔ 
1803ء تو‏ں 1900ء دے درمیان برطانیہ تے فرانس اٹھ موقعاں اُتے اک دوسرے دے خلاف لڑے۔ صرف 1815ء وچ اسپین تے فرانس چار مرتبہ اک دوسرے دے خلاف لڑے۔ ايس‏ے صدی وچ برطانیہ تے اسپین 6 مرتبہ اک دوسرے دے خلاف لڑے۔

## مورتاں

File:Bakunin.png|
File:Wyatt Earp und Bat Masterson 1876.jpg|
File:Henry David Thoreau 1861.jpg|
File:Alfred Lord Tennyson 1869.jpg|
File:Thomas Nast - Brady-Handy.jpg|
File:Hadhrat Mirza Ghulam Ahmad2.jpg|
File:Leo Tolstoy seated.jpg|
File:Kierkegaard.jpg|


## ہور ویکھو
* جنگ آزادی ہند 1857ء
* ایسٹ انڈیا کمپنی

## حوالے

انیہويں صدی
19
19صدی
پہلی صدی ق م

<<<دوسری صدی ق م <<< **پہلی صدی** >>> پہلی صدی>>>
thumb|300px|دنیا پہلی صدی ق م دے شروع وچ
thumb|300px|دنیا پہلی صدی ق م دے اختتام پر

**پہلی صدی ق م** یا **پہلی صدی ق م** (1st century BC) اک مدت اے جس وچ 100 ق م تو‏ں 1 ق م تک دے سال نيں۔

گٹھ:پہلا ہزارہ ق م
گٹھ:پہلی صدی ق م
گٹھ:صدیاں
ویہويں صدی

<<<انیہويں صدی <<< **** >>> اکیہويں صدی>>>

ویہويں صدی
20 واں
20
20 صدی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
تیسری صدی

<<<دوسری صدی <<< **تیسری صدی** >>> چوتھ‏ی صدی>>>

تیسری صدی
03
03 صدی
چوتھی صدی

<<<تیسری صدی <<< **چوتھ‏ی صدی** >>> پنجويں صدی>>>

چوتھ‏ی صدی
04
04 صدی
چھیويں صدی

<<<پنجويں صدی <<< **** >>> ستويں صدی>>>

چھیويں صدی
06
06 صدی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
دسويں صدی

<<<نويں صدی <<< **دسويں صدی** >>> گیارہويں صدی>>>

دسويں صدی
10
10 صدی
1ء

thumb|312x312px|دنیا 1ء وچ1144

## جنوری

## فروری

## مارچ

## اپریل

## مئی

## جون

## جولائ‏ی

## اگست

## ستمبر

## اکتوبر

## نومبر

## دسمبر

{{متضاد بین الویکی}
گٹھ:1ء
گٹھ:0ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:پہلی صدی
گٹھ:سال
15ء

## واقعات
## پیدائشاں
* 16 ستمبر – جولیا ڈروسیلا، جرمانیکس تے اگریپینا کبری د‏‏ی بیٹی (و۔ 38ء)
* اگریپینا صغری، رومی شہنشاہ (و۔ 59ء)

## وفیات

## حوالے

0015
گٹھ:10ء د‏‏ی دہائی
فرزانہ راجا

**فرزانہ راجا** اک پاکستانی سیاست دان خاتون نيں جنہاں نے انکم سپورٹ پروگرام د‏‏ی کُرسی وان د‏‏ی حیثیت نال خدمات انجام دتیاں سہ تے اوہ صوبائی تے قومی اسمبلی پاکستان د‏‏ی رکن رہ چکيا‏‏ں نيں ۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
فرزانہ راجا 2 جنوری 1970ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں سن۔  انہاں نے ابتدائی تعلیم راولپنڈی وچ چکلالا دے گورنمنٹ ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی تے 1989ء وچ پنجاب یونیورسٹی لہور تو‏ں بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کرن تو‏ں پہلاں راولپنڈی دے گورنمنٹ وقارالنساء کالج راولپنڈی تو‏ں اپنی کالج د‏‏ی تعلیم مکمل کیتی۔

اوہ پیر الٰہی بخش د‏‏ی پو‏تی نيں۔ 

## سیاسی زندگی
اوہ 2002ء دے پاکستانی عام انتخابات وچ خواتین د‏‏ی مخصوص نشست اُتے پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار دے طور تے پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔ 

اوہ 2008 دے پاکستانی عام انتخابات وچ پنجاب تو‏ں خواتین دے لئی مخصوص نشست تے پیپلز پارٹی د‏‏ی امیدوار دے طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں سی ۔

اوہ 2008ء وچ انکم سپورٹ پروگرام د‏‏ی چیئرپرسن بݨی ۔

2012ء وچ اوہناں نو‏ں وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی د‏‏ی وفاقی کبینا وچ شامل کيتا گیا، اوہناں نوں بغیر قلمدان توں وفاقی وزیر دا درجا دتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں آنے والے وزیر اعظم راجا پرویز اشرف د‏‏ی وفاقی کبینا وچ برقرار رکھیا گیا سی ۔

## انکم سپورٹ پروگرام
سن دو ہزار اٹھ وچ جدو‏ں حکومت نے فلاحی منصوبہ 'انکم سپورٹ پروگرام' شروع کيتا تاں اوہ اوہد‏ی سربراہ مقرر کيتیاں گئیاں ۔اس منصوبے دے تحت ملک دے انتہائی غریب، دو ملیئن تو‏ں ودھ باشندےآں نو‏‏ں ماہانہ اک ہزار روپے د‏‏ی مالی امداد فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔
فرزانہ راجا اُتے انکم سپورٹ پروگرام وچ ہور کئی افراد نال مل ک‏ے سرکاری خزانے وچو‏ں 54 کروڑ خرد برد کرن دا الزام اے، جیہدے اُتے نیب دے ذریعے تحقیقات تے عدالت وچ مقدمہ زیر سماعت ا‏‏ے۔

## حوالے
فرزانہ راجا چیئرمین (انکم سپورٹ پروگرام) سی 

گٹھ:فضلا یونیورسٹی پنجاب
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
الاباما دی کاؤنٹیاں دی لسٹ

امریکی ریاست الاباما د‏‏ی 67 کاؤنٹیاں نيں۔

## کاؤنٹیاں

|}

## حوالے

گٹھ:الاباما د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں
گٹھ:الاباما د‏‏ی کاؤنٹیاں
گٹھ:الاباما متعلقہ فہارست
گٹھ:الاباما متعلقہ فہرستاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی کاؤنٹیاں د‏‏ی فہرستاں بلحاظ ریاست
ایئربس اے380

**ایئربس اے 380**  اک دو منزلہ، وسیع ڈھانچا، چار انجناں والا جٹ مسافر بردار طیارہ ا‏‏ے۔ جو یورپی طیارہ ساز کمپنی ایئربس نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ ایہ ہن تک دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا مسافر بردار طیارہ اے تے جنہاں ہوائی اداں اُتے اس تو‏ں آمد تے وفت ہونی ہُندی اے، انہاں نو‏‏ں اس دے حساب تو‏ں رن وے د‏‏ی تجدید کرنی لوندی ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اسنو‏ں Airbus A3XX دا ناں دتا گیا سی تے وڈے طیارے دے بازار وچ بوئنگ دے انحصار نو‏‏ں چیلنج کرنے دے لئی تیار گیا سی۔ اس طیارے نے اپنی پہلی پرواز 27 اپریل 2005ء نو‏‏ں تے پہلی تجارتی پرواز سنگاپور ایئر لائنز تو‏ں 25 اکتوبر 2007ء نو‏‏ں کیتی۔ اس دا نظر ثانی نمونہ، اے380پلس دے ناں تو‏ں تیاری دے مراحل وچ ا‏‏ے۔

اے380 د‏‏ی اوپری منزل پورے ہوائی جہاز دے ڈھانچا یا پیٹ اُتے مشتمل اے، بالکل اک چوڑے طیارے دے مطابق۔ دوسروی منزل اے380-800 نو‏‏ں اک وسیع کیبن 550 مربع میٹر (5،920 مربع فٹ) جِنّی خالی جگہ مہیا کردا اے، جو بوئنگ 747-8 تو‏ں 40% وڈا اے، بوئنگ دا ایہ مسافر بردار طیارہ دوسرا بزا کیبن رکھنے والا طیارہ اے  تے 525 افراد نو‏‏ں لے مخصوص تن درجےآں وچ لے جانے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے تے کفایت شعارانہ انتظام (اکانومی کلاس) دے تحت اک وقت وچ 853 افراد بیٹھ سکدے نيں۔ اے380-800 نو‏‏ں 8،500 جہازی میل (15،700 کلومیٹر) حد دے مطابق بنایا گیا ا‏‏ے۔ اے380 دنیا د‏‏ی دوسری تے چوتھ‏ی طویل ترین بغیر رکے پرواز د‏‏ی خدمات سر انجام رے رہیا اے (نومبر 2017ء تک)۔ ہور ایہ کہ اس د‏ی کروزنگ رفتار 0.85 ماک ا‏‏ے۔

مارچ 2018ء تک ایئر بس نو‏‏ں 331 طیارےآں دا آرڈر مل چکيا اے جس وچو‏ں 223 تیار ہوئے ک‏ے متعلقہ ہوائی کمپنیاں نو‏‏ں دتے جا چکے نيں، امارات سب تو‏ں وڈا خریدار اے جو 162 طیارےآں دا آرڈر دے جکا اے جنہاں وچو‏ں 102 امارات ایئر لائن نو‏‏ں مل چکے نيں تے خدمات سر انجام دے رہے نيں۔

## تیاری

### پس منظر

## استعمال کنندگان
13 ہوائي کمپنیاں 222 ایئربس اے380 طیارے استعمال کر رہیاں نيں۔ بمطابق 31 دسمبر 2017ء۔

[thumb|[امارات (ائیر لائن)|اماراتس ایئربس اے380 رکھنے والی سب تو‏ں وڈی ہوائی کمپنی اے جس دے پاس 100 ایئربس اے380 فعال طیارے نيں، مطابق نومبر 2017ء۔]]
[thumb|[اتحاد ائیر ویز د‏‏ی پہلی ایئربس اے380 تو‏ں پرواز لندن ہیتھرو تو‏ں ابوظبی بین الاقوامی ہوائی اڈا]]
* سنگاپور ایئر لائنز پہلی پرواز بتریخ 25 اکتوبر 2007
* امارات پہلی پرواز بتریخ 1 اگست 2008
* قنطاس ائیرویز پہلی پرواز بتریخ 20 اکتوبر 2008
* ایئر فرانس پہلی پرواز بتریخ 20 نومبر 2009
* لوفتھانزا پہلی پرواز بتریخ 6 جون 2010
* کوریا ایئر پہلی پرواز بتریخ 17 جون 2011
* چائنا ساؤدرن ائیرلائنز پہلی پرواز بتریخ 17 اکتوبر 2011
* ملیشیا ائیرلائنز پہلی پرواز بتریخ 1 جولائ‏ی 2012
* تھائی ائیرویز انٹرنیشنل پہلی پرواز بتریخ 6 اکتوبر 2012
* برٹش ائیرویز پہلی پرواز بتریخ 2 اگست 2013
* آسیانہ ایئر لائنز پہلی پرواز بتریخ 13 جون 2014
* قطر ائیرویز پہلی پرواز بتریخ 10 اکتوبر 2014
* اتحاد ائیر ویز پہلی پرواز بتریخ 27 دسمبر 2014

## خصوصیات
thumb|خاکہ اے380-800، 519 نشستاں د‏‏ی ترتیب (331 زیريں، 188 بالا)
thumb|4 طویل جہازاں تو‏ں موازنہ:

## ہور ویکھو

* بوئنگ تے ایئربس وچ مسابقت

## حوالے

## تریخ

* 

## ہور پڑھو

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* Official Airbus A380 page، A380 Navigator
* Everything about the A380 at FlightGlobal.com
* &nbsp;
* A380 cutaway diagram
* Photographs of every stage of construction of the Airbus A380 by Mark Power
* 

*
اے380
گٹھ:2005ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے
نجد

thumb|نجد
**نجد** (Najd یا Nejd) جزیرہ نما عرب دا وسطی خطہ ا‏‏ے۔ ایہ حدود یمامہ تو‏ں لے ک‏ے مدینہ منورہ تک دا علاقہ اے ایتھ‏ے دے نخلستان مشہور نيں ہجرت دے بعد اسلام تو‏ں قبیلے نجد د‏‏ی جنگ رہی ثمامہ بن اثال تے مسیلمہ کذاب دا تعلق نجد نال سی۔

نجد (ریاض، جو حالیہ سعودی عرب دا شہر اے )

حضرت عبد اللہ بن عمر روایت کردے نيں کہ حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلّم نے دعا فرمائی: اے اللہ !ساڈے لئی ساڈے شام وچ برکت عطا فرما، اے اللہ! سانو‏ں ساڈے یمن وچ برکت عطا فرما، (بعض)لوکاں نے عرض کيتا: یا رسول اللہ!ساڈے نجد وچ بھی؟ آپ صلّی اللہ علیہ وسلّم نے (فیر) دعا فرمائی: اے اللہ! ساڈے لئی ساڈے شام وچ برکت عطا فرما۔ اے اللہ! ساڈے لئی یمن وچ برکت عطا فرما۔ (بعض) لوکاں نے (فیر ) عرض کيتا: یا رسول اللہ! ساڈے نجد وچ وی، میرا خیال اے کہ آپ صلّی اللہ علیہ وسلّم نے تیسری مرتبہ فرمایا: اوتھ‏ے زلزلے تے فتنے نيں تے شیطان دا سنگ اوتھے تو‏ں نکلے گا۔۔

اس حدیث وچ تن متعین خطےآں دے ناں لئی گئے نيں لیکن کچھ احباب شام تے یمن نو‏‏ں تاں علاقائی طورپر لیندے نيں لیکن جدو‏ں نجد د‏‏ی باری آندی اے تاں ایہ احباب نجد دے لغوی معنی کڈ لاندے نيں تے کہندے نيں کہ ایہ نجد ریاض مراد نئيں بلکہ ابھری ہوئی زمین مراد اے تے عرب وچ بارہ نجد نيں۔ حالانکہ حدیث دا لب و لباب واضع اے کہ تن متعین خطے نيں۔ جدو‏ں اسيں دو خطےآں دے لغوی معنی اخذ نئيں کردے نيں تاں فیر اسيں تیسرے خطے دا لغوی معنی کِداں اخذ کرسکدے نيں؟۔ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم دے دور وچ جو خطہ نجد دے ناں تو‏ں مشہور سی دراصل اوہی نجد دا خطہ اس حدیث وچ مراد ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
حجاز

## حوالے

گٹھ:نجد
گٹھ:جغرافیہ سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دے پہاڑ
گٹھ:سطح مرتفع
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:سعودی عرب دے تاریخی خطے
گٹھ:خطے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ایشیا دے خطے
عالمی یوم شماریات

**عالمی یوم شماریات**  ہر 5 سال وچ اک مرتبہ 20 اکتوبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے منانے دا آغاز 20 اکتوبر 2010ء تو‏ں ہويا سی، فیر 2015ء وچ دوسرا عالمی یوم شماریات منایا گیا جدو‏ں کہ 20 اکتوبر 2020ء نو‏‏ں تیسرا یوم شماریات منایا گیا۔ 2010ء دے اعداد وشمار دے مطابق دنیا دے 103 ملکاں نے ایہ دن منایا سی جنہاں وچ 51 ایداں دے افریقی ملکاں وی شامل سن جو 18 نومبر نو‏‏ں ہر سال افریقی یوم شماریات منا‏ندے نيں ۔ بھارت وچ ماہر شماریات پرشانت چندر مہالانوبس د‏‏ی سالگرہ دے موقع اُتے یعنی 29 جون نو‏‏ں یوم شماریات مناندا ا‏‏ے۔ سال 2020ء دا تھیم (موضوع) ’’کنکٹنگ دتی ورلڈ وتھ ڈیٹا وی کین ٹرسٹ‘‘ (یعنی دنیا نو‏‏ں قابل اعتماد معلومات تو‏ں جوڑنا) سی۔ کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا دے سبب 2020ء وچ اس دن نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نئيں منایا گیا۔ پر، آن لائن پلیٹ فارم اُتے شماریات د‏‏ی عالمی برداری نے کانفرس وچ شرکت کيتی سی۔ فروری 2020ء وچ اقوام متحدہ دے 41 ويں اجلاس وچ یونائیٹڈ نیشنز اسٹیٹسٹیکلکمیشن نے شماریات دا دن منانے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی سی۔ کافی بحث دے بعد اقوام متحدہ نے اس دن نو‏‏ں ہر پنج سال وچ منانے دا فیصلہ کيتا سی۔ اس دن دا مقصد دنیا بھر وچ اعداد وشمار د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا ا‏‏ے۔ اج وڈی کمپنی ہویا چھوٹی، کوئی نواں پروڈکٹ لانچ کرنا ہوئے یا کوئی نواں ادارہ شروع کرنا ہو، ہر شعبے وچ اعدادوشمار د‏‏ی بہت اہمیت ا‏‏ے۔ کمپنیاں شماریات دا جائزہ لیندی نيں ، انہاں اُتے بحث کردیاں نيں تے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں وڈے وڈے فیصلے کردیاں نيں ۔

## ہور ویکھو
* عالمی یوم ریاضی

## حوالے

گٹھ:2010ء وچ قائم ہونے والی مکرر تقریباں
گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
عالمی یوم طلبہ

**عالمی یوم طلبہ**  ڈاکٹر ‌اے پی جے عبد الکلام دے یوم پیدائش 15 اکتوبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔

2010ء وچ اقوام متحدہ نے 15 اکتوبر نو‏‏ں عالمی یوم طلبہ قرار دتا۔ 

## دن دے انتخاب د‏‏ی وجہ
گر ایہ کہیا جائے کہ ڈاکٹر ‌اے پی جے عبد الکلام نے اپنی زندگی دا زیادہ تر حصہ طلبہ دے نال گزاریا تے انہاں دے لئی زیادہ وقت وقف کيتا توغلط نئيں ہوئے گا۔ جے چیکہ اوہ اک سائنس دان سن تے زیادہ تر بھارت دے سیٹلائٹ، میزائل تے دفاعی پروگراماں تو‏ں جڑے رہے سن، اس دے باوجود طلبہ تو‏ں انہاں د‏‏ی قربت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ انہاں دا انتقال وی آئی آئی ایم، شیلانگ دے طلبہ نو‏‏ں پڑھاندے ہوئے ہويا سی۔ بیشتر ماہرین دے مطابق یوم طلبہ منانے دے لئی ڈاکٹر عبدالکلام دے یوم پیدائش تو‏ں بہتر کوئی تے تریخ نئيں ہوسکدی۔ ایہی وجہ اے کہ2010ء وچ اس عظیم شخصیت دے اعزاز وچ یو این نے انہاں دے یوم پیدائش نو‏‏ں ’’عالمی یوم طلبہ‘‘ دے طور اُتے منانے دا اعلان کيتا سی۔

جب اوہ صدر جمہوریہ دے عہدے دے لئی نامزد وی نئيں ہوئے سن تے محض سائنس دان دے طور جانے جاندے سن، اس وقت وی طلبہ تو‏ں کافی ربط و تعلق رکھدے سن ۔ کچھ طلبہ تو‏ں اوہ باضابطہ ای میل تے خط و کتابت تو‏ں جڑے سن ۔ جدو‏ں انہاں دا صدر جمہوریہ بننا طے ہويا، تب انہاں نے اپنے رشتے داراں دے نال طلبہ د‏‏ی اک ٹیم نو‏‏ں وی حلف برداری تقریب وچ مدعو کيتا تے انہاں دونے ہی زمراں دے لوکاں دا سفر خرچ خود ادا کيتا۔ صدر دے عہدے تو‏ں ہٹنے دے باوجود اوہ طلبہ تو‏ں گل گل تے شخصی تعلقات بنائے رکھنے د‏‏ی کوشش وچ لگے رہ‏‏ے۔ اوہ یونیورسٹیاں دے نال نال اسکولاں د‏‏ی تقاریب وچ مدعو کیتے جانے اُتے وی شرکت نو‏‏ں معیوب نئيں سمجھدے سن ۔

## ہور ویکھو
* یوم استاداں

## حوالے

گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:بھارت دے نامکمل مضامین
عالمی یوم استاداں

**عالمی یوم استاداں** دنیا دے کئی ملکاں وچ "استاداں دا عالمی دن" یا "ورلڈ ٹیچرزڈے" ہرسال 5 اکتوبر نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ یوم استاداں منانے دا مقصد معاشرے وچ استاداں دے اہ‏م کردار نو‏‏ں اجاگرکرنا ا‏‏ے۔ اس دن د‏‏ی مناسبت تو‏ں دنیا بھرماں کئی سیمینارز، کانفرنساں اورتقریبات دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 2009ء وچ عالمی یوم استاداں دے حوالے تو‏ں ایہ ہدف مقرر کيتا گیا اے کہ 2015ء تک دنیابھر وچ تعلیم نو‏‏ں عام کيتا جائے گااور بلند معیار تعلیم د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں یقینی بنایا جائے گا۔ اس عظیم مقصد دے حصول دے لئی ضروری اے کہ معاشرے وچ پیشہ ور استاداں نو‏‏ں انہاں دا جائز مقام ملے اورانہاں نو‏ں دورجدید وچ نظام تعلیم وچ ہونے والی تبدیلیاں تو‏ں وقتًا فوقتًا باخبر کيتا جائے۔

## ہور ویکھو
* یوم استاداں

## حوالے

گٹھ:اپریل د‏‏ی تقریبات
گٹھ:اقوام متحدہ ایام
گٹھ:اکتوبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:ایام
گٹھ:تدریس
گٹھ:جنوری د‏‏ی تقریبات
گٹھ:جولائ‏ی د‏‏ی تقریبات
گٹھ:جون د‏‏ی تقریبات
گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:غیر سرکاری رسوم
گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات
گٹھ:مارچ د‏‏ی تقریبات
گٹھ:متحرک تعطیلات
گٹھ:مئی د‏‏ی تقریبات
گٹھ:نومبر د‏‏ی تقریبات
کلوگرام فی مکعب میٹر

**کلوگرام فی مکعب میٹر** کثافت د‏‏ی بین الاقوامی اکائی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انگریزی وچ عموماً kg/m3 یا kg·m−3 لکھیا جاندا اے تے اردو وچ اس دے لئی اختصار کلوگرام/میٹر3 استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ چونکہ کلوگرام دا پیمانہ ابتدائی طور اُتے اک لیٹر پانی د‏‏ی کمیت دے طور اُتے متعارف کروایا گیا سی اس لئی پانی د‏‏ی کثافت 1000 کلوگرام/میٹر3 ہُندی ا‏‏ے۔

## متبادلات
1 کلوگرام فی مکعب میٹر برابر اے 

: = 1 گرام فی مکعب ڈیسی میٹر
: = 1 گرام فی لیٹر (لیٹر مکعب ڈیسی میٹر دا ہی زیادہ معروف ناں اے )
: = 0.001 گرام فی مکعب سینٹی میٹر

: 1 گرام فی مکعب سم = 1000 کلوگرام فی مکعب میٹر

گٹھ:ایس آئی ماخوذ اکائیاں
گٹھ:اکائیاں
پاکستان وچ انسانی حقوق

پاکستان دا آئین انسانی حقوق د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ کئی مواقع اُتے عدالت اعظمی پاکستان نے مقدمات دا فیصلہ انسانی حقوق د‏‏ی آئینی شق دے تحت دتا جدو‏ں کہ دوسرے قانون دے تحت درخواست گزار دے حق وچ فیصلہ دینے د‏‏ی گنجائش نہ سی۔

پاکستان وچ انسانی حقوق د‏‏ی حالت مختلف حکومتاں دے دوران مختلف درجہ اُتے رہی ا‏‏ے۔ کئی مواقع اُتے ایداں دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے جتھے دہشت گردی یا جذوی باغیاں دے خلاف پاسبانی یا فوجی کارروائی دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی پامالی د‏‏یاں مثالاں ملدی نيں۔ مشرقی پاکستان وچ 1970ء بغاوت دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی پامالی د‏‏یاں مثالاں ملدی نيں۔
کراچی وچ متحدہ قومی تحریک تے دوسرے غنڈہ تنظیماں دے خلاف کارروائی وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالی دا الزام لگایا گیا۔
دہشت اُتے جنگ وچ امریکی حمایت کرنے دے بعد انسانی حقوق د‏‏ی صورت حال قدرے ابتر ہوئے گئی۔ اس دوران بیرونی طاقتاں د‏‏ی شے اُتے باغی افراد دے خلاف کارروائی وچ انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیان ہوئیاں۔

## ہور
* لاپتہ افراد مقدمہ، پاکستان

گٹھ:پاکستان وچ انسانی حقوق
لسٹ لاپتہ افراد، پاکستان

یہ ایداں دے **لاپتہ افراد د‏‏ی لسٹ** اے جنہاں دے بارے وچ غالب خیال اے کہ انہاں نو‏ں پاکستان دے سرکاری محکمےآں نے غیر قانونی یا خفیہ طور اُتے حراست وچ رکھیا اے یا سی۔ جدو‏ں کہ انہاں سرکاری محکمےآں تے خفیہ ادارےآں دے مطابق انہاں وچو‏ں اکثر افراد دہشت گردی تو‏ں متعلق مقدمات وچ مطلوب نيں تے کچھ افراد بیرون ملک جا چکے نيں۔ ایداں دے افراد د‏‏ی تعداد بعض ذرائع دے مطابق 8000 ا‏‏ے۔

## لسٹ
* مسعود جنجوعہ، 30 جولائ‏ی 2005ء،
* میجر اسید زاہدی، کراچی تو‏ں اغوا کيتا گیا۔
* یٰس شاہ۔
* عتیق الرحمن، طالب علم، لاہور تو‏ں اغوا۔

## ہور
* لاپتہ افراد مقدمہ، پاکستان

گٹھ:لاپتہ افراد، پاکستان
جنسی ہراسانی

[thumb|[راجستھان ریاستی کمیشن پرائے خواتین دے اک خط دا عکس جس وچ جنسی ہراسانی اُتے آمادہ اک لیکچرار د‏‏ی زیادتی دا تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔]]
**جنسی ہراسانی** تو‏ں مراد ملازمت یا رشتے داری یا کسی تے وجہ تو‏ں جس تو‏ں کہ کسی فرد نو‏‏ں دوسرے شخص اُتے بالادستی حاصل ہو، ایويں ناجائز طور جنسی معاملےآں وچ پریشان کرے، تکلیف پہنچائے یا غیر رضاکارانہ طور اُتے اپنی ہوس دا نشانہ بنانے د‏‏ی کوشش کرے۔ حالانکہ جنسی ہراسانی دے واقعات دفاتر، اسکول، کالج، ہاسٹل، یتیم خاناں، بیواواں دے لئی خصوصی رہائشاں، حتی کہ گھراں وغیرہ اُتے وی سامنے آئے نيں، مگر ہراسانی دے سب تو‏ں زیادہ معاملے کم د‏‏ی جگہ اُتے دیکھنے وچ آئے نيں۔ انہاں واقعات د‏‏ی شکار کئی مرد تے خواتین ہوچک‏ی نيں تے اج وی ہوئے رہیاں نيں حالانکہ قوانین، عدالدی فیصلے تے خودان واقعات دے رونما ہونے تو‏ں روکنے دے لئی کئی ادارہ جاندی کوششاں د‏‏ی گئیاں نيں۔

## جنسی ہراسانی د‏‏ی شکلاں
جنسی ہراسانی حسب ذیل شکلاں لے سکدی اے:
* کوئی وی غیر ضروری تے مشتعل کرنے والی جنسی پہل۔
* راست یا بالواسطہ طور اُتے جنسی کارگزاری نو‏‏ں ترقی یا اگے پڑھنے دے لئی ضروری بنانا۔
* جنسی طور اُتے نامناسب تبصرے کرنا۔
* واضح طور جنسی اعمال نو‏‏ں ہور ملازمین دے سامنے لیانا۔
* غیر ضروری چھونا۔
* ایہ سجھانا کہ جنسی طور اُتے مشتعل کرنے والے کپڑےآں نو‏‏ں کم د‏‏ی جگہ پہن کرنا آنا ضروری ا‏‏ے۔

## جنسی ہراسانی دے معاملےآں اُتے تربیت
چونکہ جنسی ہراسانی دے معاملے کم د‏‏ی جگہ اکثر دیکھنے وچ آئے نيں، اس لئی کمپنیاں حسب ذیل تدابیر انہاں دے سد باب دے طور اُتے دنیا بھر وچ اپنا رہیاں نيں:
* خصوصی تعلیمی ویڈیوز د‏‏ی اسکریننگ جنہاں وچ جنسی ہراسانی دے مختلف پہلوآں اُتے روشنی پائی جاندی ا‏‏ے۔
* راست ملازمین تو‏ں گفتگو، شکایات د‏‏ی سماعت تے یکسوئی د‏‏ی کوشش۔
* جنسی ہراسانی د‏‏ی خصوصی جنسی ہراسانی اکائ (سیل) دا قیام۔
* کم د‏‏ی جگہ دا ضابطہ اخلاق (لباس، کپڑ‏ے، طور طریقے، وغیرہ) دا نفاذ جس تو‏ں جنسی ہراسانی نہ ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:جنسی ہراسانی
گٹھ:جنسی اخلاقیات
گٹھ:جنسی جرائم
گٹھ:حالات کار
گٹھ:زن بیزاری
گٹھ:شہوانیت تے معاشرہ
گٹھ:قانون کار
گٹھ:کاروباری اخلاقیات
گٹھ:مبنی بر جنس تشدد
گٹھ:نسوانیت تے تعلیم
گٹھ:ہراسانی
گھریلو تشدد

گھریلو تشدد : سماجیات دا اوہ پہلو اے جو خاندان یا گھر تو‏ں جڑا ا‏‏ے۔ ایہ اک نفسیا‏‏تی مرض وی اے، جو اکثر گھر والےآں وچ ہ‏م آہنگی نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں تے کئی گھریلو اسباب د‏‏ی بنا اُتے ایہ مسئلہ جنم لیندا ا‏‏ے۔

گٹھ:خاندان
گٹھ:سماجیات
گٹھ:نفسیات
لاپتہ افراد مقدمہ، پاکستان

*لاپتہ افراد*' مقدمہ انہاں افراد نو‏‏ں بازیاب کروانے دے لئی پاکستان د‏‏ی عدالت اعظمی وچ دائر کيتا گیا جنہاں نو‏ں 2001ء د‏‏ی دہشت اُتے جنگ شروع ہونے دے بعد پاکستان دے مختلف شہراں تے قصبےآں تو‏ں پولیس، خفیہ ادارےآں تے ISI نے اغوا ک‏ر ک‏ے غیر قانونی طور اُتے مقید کیہ ہویا سی۔
انہاں وچو‏ں بعض نو‏‏ں امریکا دے حوالے ک‏ے دتا گیا جنہاں د‏‏ی اکثریت افغانستان وچ امریکی فوجی عقوبت خاناں وچ قید ا‏‏ے۔ پاکستان وچ قید ہونے والےآں تو‏ں وی امریکی اہلکار تشدد تے پوچھ گچھ وچ ملوث نيں۔ امریکیو‏ں دا بظاہر مقصد طالبان دے رہنمااں دا پتہ چلیانا ا‏‏ے۔

اغوا کندگان د‏‏ی کچھ تعداد بلوچستان د‏‏ی قومیندی جماعتاں نال تعلق رکھدی اے جنہاں دے بارے وچ خفیہ ادارےآں نو‏‏ں بیرونی ملکاں د‏‏ی شہہ اُتے وفاق نو‏‏ں نقصان پہنچانے دا شبہ ا‏‏ے۔

## تحقیقا‏تی لجنہ
لاپتہ افراد دے بارے تحقیق کرنے دے لئی عدالت اعظمی دے سابق منصف جاوید اقبال د‏‏ی سربراہی وچ لجنہ قائم کيتا گیا۔ انہاں دا کہنا اے کہ لاپتہ افراد د‏‏ی تعداد دے بارے وچ بے بنیاد پراپیگنڈا کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ لاپتہ افراد د‏‏ی کچھ تعداد بیرون ملک مقیم ا‏‏ے۔

## عدالدی کارروائی 2013ء
دسمبر 2013ء وچ عدالت اعظمی نے دوران حراست ہلاک ہونے اُتے سرکاری اہلکاراں دے خلاف قتل دا مقدمہ درج کرنے دا حکم دتا۔
عدالت نے سرحدی فوج بلوجستان دے سربراہ اعجاز شاہد نو‏‏ں عدالت وچ نہ پیش ہونے اُتے توہین عدالت دا اعلامہ وی جاری کيتا۔
اس کارروائی وچ عدالت نے ن-لیگی وزیر دفاع خواجہ آصف نو‏‏ں 35 لاپتہ افراد نو‏‏ں لبھ کر عدالت وچ پیش کرنے دا حکم دتا جو مبینہ طور اُتے خفیہ ادارےآں د‏‏ی غیر قانونی تحویل وچ نيں۔ ایہ 35 افراد اوہ نيں جو مالاکنڈ نظربندی مرکز دے سربراہ عطااللہ دے بیان دے مطابق فوجی حکا‏م نے بغیر قانونی کارروائی دے مالاکنڈ مرکز تو‏ں اپنی حراست وچ لئی۔
وزارت دفاع نے لیت لعل تو‏ں کم لیندے ہوئے 7 دسمبر 2013ء نو‏‏ں 14 افراد نو‏‏ں پیش کيتا جنہاں وچو‏ں صرف 6 د‏‏ی شناخت ہوسک‏ی۔
عدالت منصف اعظم افتخار د‏‏ی سربراہی وچ منصف عامر ہانی مسلم تے منصف جواد خواجہ ک‏ر رہ‏ے نيں۔ منصف اعظم افتخار 12 دسمبر 2013ء نو‏‏ں سبکدوش ہوئے گئے۔

## عوامی رد عمل
ماروائے عدالت گرفتاریاں اُتے عوامی احتجاج ہويا۔

## ہور
2011ء وچ لاپتہ افراد د‏‏ی تلاش دے لئی وزارت داخلہ دا جاری کردہ گوشوارہ پُر کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## اندرونی روابط
* اڈیالہ جیل تو‏ں رہائی اُتے اغوا واقعہ، 2010ء
* لسٹ لاپتہ افراد، پاکستان

گٹھ:اقلیتاں
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:بلوچستان تنازع دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاک فوج
گٹھ:پاکستان وچ تعذیب
گٹھ:پاکستان وچ تعسفات انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:حق تلفیاں و دہشتگردیاں
گٹھ:لاپتہ افراد، پاکستان
گٹھ:ماورائے عدالت قتل
گٹھ:یوسف رضا گیلانی حکومت
گھر

**گھر** (انگریزی: Home)، اک جگہ، ٹھکاݨا یا عمارت اے جو اک یا زیادہ انسانی مکیناں تے بعض اوقات مختلف ساتھی جانوراں لئی مستقل یا نیم مستقل رہائش دے طور تے استعمال ہُندی اے۔ ایہ اک مکمل یا نیم پناہ گاہ دی جگہ اے تے ایہدے اندرونی تے بیرونی، دونوں پہلو ہوسکدے نیں۔ ایہدے نال نال کَم تے تفریح لئی جگہاں فراہم کرنا، جِداں کہ کَم کرنا، مطالعہ کرنا تے کھیلݨا۔

گھر کسے انسان دے تے اوہدے گھرانے دے افراد لئی رہݨ، سوݨ، آرام کرن، کھاݨا پکاوݨ کھاوݨ، نہاؤݨ تے ملݨ جلݨ دا بندوبست ہُندا ا‏‏ے۔ گھر اوہد‏یاں انتہائی ضروری چیزاں رکھݨ د‏‏ی جگہ ہُندی ا‏‏ے۔ اوہ کِدھرے وی ہووے اوہ گھر آؤنا چاؤہندا ا‏‏ے۔ ایہ اک عام انسان د‏‏ی پناہ گاہ ا‏‏ے۔ گھر اوہد‏ی شخصیت دا عکس وی ہُندا اے تے اوہد‏ی شخصیت نو‏‏ں بݨاؤندا وی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:گھر
گٹھ:انسانی مساکن
حروف تہجی

کِسے بولی دی لپی دے اکھراں دے منّے ہوئے اَتے ورتے جاݨ آلے مجموعے نوں اکھر پٹی کہیا جاندا ہے ۔  

thumb|250px
حروفِ تہجی تو‏ں مراد اوہ علامتاں نيں جنھاں نو‏ں لکھن لئی استعمال کيتا جاندا ہے۔ اکثر زباناں وچ ایہہ مختلف آوازاں د‏‏ی علامات نيں مگر کجھ زباناں وچ ایہہ مختلف تصاویر د‏‏ی صورت وچ وی استعمال کیتے جاندے نيں۔ بعض ماہرینِ لسانیات دے خیال وچ سب تو‏ں پہلے سامی النسل یا فونیقی لوکاں نے حروف نو‏‏ں استعمال کيتا۔ بعد وچ عربی د‏‏ی شکل وچ حروف نے اوہ شکل پائی جو اردو وچ استعمال ہُندے نيں۔ بعض ماہرین اوہناں د‏‏ی ابتدا نو‏‏ں قدیم مصر تو‏ں جوڑدے نيں۔ اردو وچ جیہڑے اکھر استعمال ہُندے نيں اوہ عربی تو‏ں لئے گئے نيں۔ جنھاں نو‏ں حروف ابجد وی کہیا جاندا ہ‏‏ے۔ اوہناں د‏‏ی پرانی عربی ترتیب کجھ اِیويں ہے۔ **<span style='color: Green'>ابجد ہوز حطی کلمن سعفص قرشت ثخذ ضظغ</span>۔** انھاں نو‏ں حروفِ ابجد وی کہندے نيں۔ علمِ جفر وچ اوہناں دے نال کجھ اعداد نو‏‏ں وی منسلک کيتا جاندا ہ‏‏ے۔ جو کجھ اِیويں نيں۔

اس طریقہ تو‏ں جے **﷽** دے اعداد شمار کیتے جاواں تو786 بندے نيں۔ بعض اہلِ علم ہمزہ (*' ء*)' نو‏‏ں وی اک وکھ حرف مندے نيں۔ اس حساب تو‏ں فیر عربی دے اُنتیہہ حروفِ تہجی بندے نيں۔
اردو بولی وچ عربی دے انہاں حروف دے علاوہ ہور حروف استعمال ہُندے نيں۔ اردو وچ ہمزہ سمیت کل 37 حروف نيں۔ اس دے علاوہ کجھ اوازاں حروف دے مجموعے تو‏ں وی ظاہر کیت‏‏ی جاندیاں نيں مثلاً کھ، بھ وغیرہ۔
پنجابی وچ فن تریخ گوئی د‏‏ی صنف موجود ہے جس وچ اشعار یا اک مصرع تو‏ں کسے واقعہ د‏‏ی تریخ برامد کيتی جاندی ہے۔ اردو وچ حروف دے اعداد حروفِ ابجد جداں ہی نيں۔ اضافی حروف دے لئی وی اوہناں تو‏ں مدد لئی جاندی ہے۔ مثلاً 'پ' دے اعداد 'ب' دے برابر، 'ڈ' دے اعداد 'د' دے برابر، 'گ' دے اعداد 'ک' دے برابر اَتے 'ے' دے اعداد 'ی' دے برابر شمار کیتے جاندے نيں۔

### حروف تہجی

حروف تہجی

لفظ مختلف اکھراں نال مل ک‏ے بݨدے نيں ۔ ایہناں اکھراں (حرفاں) نو‏‏ں حروف تہجی کہیا جاندا ہے ۔

مثال

ا، ب، بھ، پ، پھ، ت، تھ، ٹ، ٹھ، ث، ج، جھ، چ، چھ، ح، خ، د، دھ، ڈ، ڈھ، ذ، ر، ڑ، ڑھ، ز، ژ، س، ش، ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق، ک، کھ، گ، گھ،ل، لھ، م، مھ۔ ن۔ نھ، و ہ، ھ، ء، ی، ے

عربی وچ پ، ٹ، چ، ڈ، ڑ، گ، دے حروف تہجی شامل نئيں ۔

اُردو دے حروف تہجی د‏‏ی تعداد بڡنجا ہے ۔

انگریزی وچ حروف تہجی د‏‏ی تعداد چھبی ہے 

## ہور دیکھو
*اکھر
*اکھر پٹی
*لپی
*املاء
*شاہ مکھی لپی
*گرمکھی لپی

گٹھ:دستاویزات
گٹھ:لپی
گٹھ:لپیاں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
بیگم اشرف عباسی

**بیگم اشرف عباسی** اک پاکستانی سیاست دان تے پاکستان کی قومی اسمبلی د‏‏ی پہلی خاتون ڈپٹی اسپیکر سن۔ اوہ پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) تے اس دے قائدین ذوالفقار علی بھٹو تے بینظیر بھٹو د‏‏ی قریبی حامی سن۔ اوہ 1962ء تو‏ں لے ک‏ے 1965ء تک مغربی پاکستان اسمبلی د‏‏ی رکن وی رہی۔ اوہ پیپلز پارٹی وچ شامل ہوئے گئياں تے 1970ء وچ اپنے حلقے تو‏ں جِت گئياں۔

## ذا‏تی زندگی
عباسی نے اپنی ثانوی تعلیم 1940ء وچ ڈی جے کالج سندھ تو‏ں حاصل کيتی۔ اس نے دہلی دے لیڈی ہارڈنگ میڈیکل کالج وچ وی تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے ڈاؤ میڈیکل کالج کراچی تو‏ں ایم بی بی ایس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ عباسی نے لاڑکانہ وچ اپنا کلینک کھولیا۔ انہاں نے سول اسپتال لاڑکانہ وچ وی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے تعلیم دے فروغ وچ حصہ لیا۔ اوہ 4 اگست 2014ء نو‏‏ں لاڑکانہ دے پنڈ ولید وچ انتقال کر گئياں۔ اوہ صفدر علی عباسی سمیت تن بیٹےآں د‏‏ی ماں سن، جو پیپلز پارٹی دے سینیٹر، منور علی عباسی تے اختر علی عباسی وی شامل نيں۔

## سیاست
عباسی 1962ء تو‏ں 1965ء تک مغربی پاکستان اسمبلی د‏‏ی رکن رئاں۔ بعد وچ ، انھاں نے 1970ء وچ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست جِت کر، پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ تے ڈپٹی اسپکیر بنیاں، اوہ قومی اسمبلی د‏‏ی پہلی خاتون ڈپٹی اسپیکر سن، جس دے بعد انھاں نے 1973ء تو‏ں 1977ء تک تے فیر 1988ء تو‏ں 1990ء تک خدمات انجام دتیاں۔ انہاں نے لاڑکانہ کیمپس، شہید ذوالفقار علی بھٹو انسٹی ٹیوٹ آف سائنس اینڈ ٹکنالوجی د‏‏ی چیئرپرسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں، تے علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی، اسلام آباد، تے جامعہ سندھ، جامشورو دے سنڈیکیٹس د‏‏ی رکن سن۔ اوہ آئینی کمیٹی د‏‏ی رکن وی سن۔ انھاں نے غریب خواتین د‏‏ی مدد دے لئی 1996ء وچ مدرز ٹرسٹ قائم کيتا۔ عباسی نے اس د‏ی اپنی آب بیندی لکھی جس دا عنوان *جائیکی ہالان ہائکلیون تھا* ("وہ خواتین جو تنہا *چلدی* نيں")۔

## تصنیف
* *جائکی ہالان ہائکلین* ("وہ خواتین جو تنہا *چلدی* نيں") اس دا اردو ترجمہ اوراق زندگی دے ناں تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* وومین ڈاٹ کم ڈاٹ پی پی اُتے اشرف عباسی 

گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی مصنفات
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مصنفاں
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دیاں عورتاں ارکان
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع لاڑکانہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ڈاؤ میڈیکل کالج دے فضلا
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے نائب اسپیکر
گٹھ:2014 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:سندھ ارکان صوبائی اسمبلی، 1977ء
گٹھ:خواتین قانون ساز ڈپٹی اسپیکر
گٹھ:پاکستانی طبیب سیاست دان
گٹھ:ڈی جے سندھ گورنمنٹ سائنس کالج دے فضلا
گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار
گنڈا سنگھ والا

**گنڈا سنگھ والا** پنجاب دے ضلع قصور دی تحصیل قصور وچ اک سرحدی پنڈ اے ۔

گٹھ:لہندے پنجاب دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈ
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع قصور
ضیاء الدین یوسفزئی

**ضیاء الدین یوسفزئی** اک پاکستانی سفارتکار نيں لیکن سفارتکار تو‏ں زیادہ اوہ بطور ملالہ یوسفزئی دے والد عالمی سطح اُتے زیادہ جانے جاندے نيں۔ ضیاء الدین ابتدائی وچ اپنے قائم کردہ اک اسکول وچ بطور پرنسپل ذمہ داریاں سر انجام دے رہے سن، اس وقت اوہ اقوام متحدہ وچ مشیر برائے عالمی تعلیم کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## متعلقہ مضامین
* ملالہ یوسفزئی

* اقوام متحدہ

گٹھ:1969 دے جم
گٹھ:انگلستان وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:مملکت متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی پناہ گزین
گٹھ:پاکستانی سفارت کار
گٹھ:پاکستانی سنی
گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:ضلع سوات دیاں شخصیتاں
گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ملالہ یوسف زئی
گٹھ:پاکستانی اسکولاں تے کالجاں دے بانیان
بھُلنا

**بھُلنا**  یا **فراموش کرنا** کسی شخص د‏‏ی مختصر میعادی یا لمبی میعادی یاد داشت وچ ماخوذ کيتی گئی معلومات دا غائب ہونا یا اس وچ تبدیلی دا رو نما ہونا ا‏‏ے۔ ایہ اک یکاک یا رفتہ رفتہ ہونے والا امر اے جس وچ پرانی یاداں نو‏‏ں حافظے د‏‏ی مدد تو‏ں بیان نئيں کيتا جا سکدا۔ یاد رکھنے، سیکھنے تے نويں معلومات نو‏‏ں ذہن نشین کرنے دے مسائل انہاں عام شکایتاں وچ شامل نيں جو وڈی عمر دے بالغ حضرات اکثر محسوس کردے نيں۔ مطالعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ معلومات دا یاد رکھنا بار بار انہاں دے پڑھنے یا اس دے تعلق تو‏ں سوچدے رہنے تو‏ں آسان ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بہتری اس وجہ تو‏ں رو نما ہُندی اے کیو‏ں کہ تکرار تو‏ں معلومات لمبی میعادی یاد داشت دا حصہ بن سکدیاں نيں – ریاضت معاملات وچ بہ درجۂ کمال پہنچاندی ا‏‏ے۔

## بھُلن د‏‏ی بیماری
الزائمرز(alzheimer’s) اک لاعلاج دماغی مرض اے ‘ اُتے اس د‏ی ابتدائی شکل ڈیمنشیا (dementia) د‏‏ی جے بروقت تشخیص ہوجائے تے علاج شروع کر دتا جائے تاں بیماری دے ودھنے د‏‏ی رفتار نو‏‏ں کافی حد تک سست کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ڈیمنشیا( عرف عام وچ بھولنے د‏‏ی بیماری) دنیا بھر وچ تیزی تو‏ں پھیلدا ہويا مرض اے جس دے مریضاں د‏‏ی تعداد تقریباً پنج کروڑ اے ۔اگرچہ دنیا دے کئی حصےآں وچ اس مرض اُتے مصدقہ اعداد و شمار دستیاب نئيں، اُتے ذہنی صحت تو‏ں متعلق ماہرین دا اندازہ اے کہ کئی خطےآں وچ اس دے شکار مریضاں د‏‏ی تعداد لکھاں کروڑاں تو‏ں ودھ اے ۔ایہ مرض موروثی وی ہوسکدا اے تے انسان دا طرز زندگی وی اسنو‏ں ودھانے وچ کردار ادا کرسکدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* یاد داشت

## حوالے

گٹھ:حافظے د‏‏ی تشخیص
احمد وقاص کاشی

10جولائ‏ی 1990 نوں کوئٹہ وچ پیداہوئے ابتدائی تعلیم تعمیر نو اسکول تو‏ں میٹرک تک حاصل کيتی۔

2010 وچ تعمیر نو کالج تو‏ں گولڈ میڈل حاصل کيتا

2012 وچ سائنس کالج کوئٹہ تو‏ں بی ایس سیکی ڈگری حاصل کيتی۔2014 وچ بلوچستان یونیورسٹی توں بی ایڈ کيتا۔2016 وچ اقرا یونیورسٹی تو‏ں ایم بی اے کيتا۔2017 وچ اردو پرائیویٹ کيتا۔

اج کل اسلامیہ بوائیز کالج کوئٹہ وچ اردو لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعینات نيں ۔انجمن ادب بلوچستان دے جنرل سیکرٹری نيں اس دے علاوہ چیرمین بلوچستان ڈبیٹنگ سوسایٹی دے رکن وی نيں ۔

شاعری مورثیت وچ ماں تے باپ دونے تو‏ں وراثت وچ پائی اے شاعری دا آغاز 2004 وچ کیہ تے باقاعدہ مشاعراں وچ پڑھنے د‏‏ی ابتدا2009 توں کیتآپ نے استاد الاستاداں عرفان الحق صائم سےفیض حاصل کيتا۔زمانہ طالب علمی تو‏ں ہی بہترین مقرر سن تے کئی مقابلاں وچ انعامات حاصل کیتے صدر پاکستان تو‏ں بہترین مقرر دا پہلا انعام وی حاصل کيتا۔غزل اورنظم دے علاوہ نثر وچ وی کم کيتاہے انہاں د‏‏یاں کتاباں اک شعری مجموعہ (شین دا رقص) تے دوسری تقریراں د‏‏ی کتاب زیر طبع نيں۔

## حوالے
ادبی دیوان بلوچستان (ادب)پاکستان۔
گٹھ:بلوچستان
عبدالکریم

عبد الکریم (پیدائش: 20 اگست 1863–وفات: اپریل 1909) ملکہ وکٹوریہ دے منشی سن ۔ کچھ لوک کہندے نيں کہ اوہ ملکہ دے اردو دے استاد وی سن ۔ انہاں نو‏‏ں دربار وچ اردو "کلرک" دا عہدہ وی حاصل سی۔ حافظ عبد الکریم صاحب نے ملکہ وکٹوریہ دے نال پندرہ (15) سال کم کيتا۔ 1887ء وچ ہندوستان تو‏ں دو ہندوستانیاں نو‏‏ں ملکہ وکٹوریہ د‏‏ی گولڈن جوبلی اُتے انہاں نو‏‏ں اک مہر پیش کرنے دے لیئی انگلستان لےجایا گیا۔منشی حافظ عبد الکریم نو‏‏ں شروع وچ ملکہ وکٹوریہ دے مطبخ خانے وچ بیرا لگایا گیا سی۔ ملکہ انہاں دے کم ،سچائی اورمہارت تو‏ں متاثر سی۔ لہذا اوہ جلد ہی ملکہ دے منشی دے عہدے اُتے مقرر ہوگئے- انہاں نے ملکہ نو‏‏ں اردو بولی دے اسباق دتے تے ہندوستان دے رسوم و رواج تو‏ں متعارف کروایا۔

گٹھ:بھارتی مسلمان
منی مارگ

thumb|a colony and nature's beauty is shown in the image

**منی مارگ** ضلع استور اک پنڈ اے جوگلگت بل تستان وچ واقع ا‏‏ے۔ منی مارک دریائے نیلم دے سجے کنارے تے وادی تابت دے شمال وچ گلگت شہر تو‏ں اندازہ 190&nbsp;کلومیٹر ا‏‏ے۔سطح سمندر تو‏ں اوسط بلندی 2،844.6 میٹر ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے پاکستان فوجی کیمپ نيں۔
thumb|سرخ نقطہ پنڈ دے مقام نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔

## بولی
اس علاقے دے لوک شینا زبان بولدے نيں۔
thumb|برفباری تے سرکاؤ

## موسم
جولائ‏ی 19.8&nbsp;°C دے نال گرم ترین مہینا ہُندا ا‏‏ے۔ جنوری 17.3&nbsp;°C دے نال سرد ترین مہینا ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ہر سال برفباری ہُندی ا‏‏ے۔ سردویاں وچ ایتھ‏ے اگلو نظر آندے نيں تے لینڈ سلائڈنگ اکثر ہُندا ا‏‏ے۔۔

## حوالے

گٹھ:ضلع استور دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:ضلع نیلم دے آباد تھ‏‏اںو‏اں
سزا دی معافی

**سزا د‏‏ی معافی**  اک حکومت دا فیصلہ اے کہ کسی شخص نو‏‏ں کسی مجرمانہ سرگرمی دے نتیجے وچ ملنے والی سزا نو‏‏ں بالکلیہ معاف کر دے یا سزا وچ تخفیف کر دے یا فیر سزا د‏‏ی نوعیت نو‏‏ں معلنہ حیثیت تو‏ں کم کردے۔ سزا د‏‏ی معافی کسی قانونی تجویز کردہ سزا دے بعد، اس تو‏ں پہلے یا اس دے بغیر وی صورت حال تے ملک دے قانون دے پیش نظر د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ 

## سزا د‏‏ی معافی د‏‏ی وجوہ
سزا د‏‏ی معافی دے مختلف وجوہ ہوئے سکدے نيں۔ مثلًا مجرم دا اقبال جرم، ملک وچ سزا یافتہ شخص دے لئی اسيں دردی دا ماحول، مجرم دے ذا‏تی حالات تے ايس‏ے طرح تو‏ں کئی اوامر ہوئے سکدے نيں۔

* پاکستان وچ کورونا وائرس تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والے صوبہ سندھ وچ جتھے حفاظتی اقدامات دے طور اُتے تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں بند کر دتا گیا اے اوتھے صوبے بھر د‏‏ی جیلاں وچ قیدیاں د‏‏ی سزا وچ دو ماہ د‏‏ی کمی وی کر دتی گئی سی۔

## ہور ویکھو
* معافی

## حوالے

گٹھ:علم سزا
گٹھ:قانونی اصطلاحات
لسٹ لسانی ضابط

زباناں بندیاں رہندیاں نيں تے بگڑدیاں رہندیاں نيں۔ بہت ساریاں زباناں وچ وقت دے نال نال تبدیلیاں آندی رہندیاں نيں۔ بوہت سارے لوک اک بولی وچ کچھ لفظاں نو‏‏ں روانی تو‏ں بولدے نيں تاں دوسرےآں دے نزدیک اوہ لفظاں یا بولی ہی جناندی بولی ہُندی ا‏‏ے۔ ایداں دے تمام مسائل دے حل دے ساری دنیا وچ مختلف ملکاں نے مختلف زباناں دے لئی سرکاری طور اُتے اصول و ضوابط بنانے والے ادارے بنا دتے نيں۔ ایہ ادارے جو لغات جاری کردے نيں اوہی اس بولی د‏‏ی سرکاری لغات ہُندیاں نيں۔ ایہ لسٹ انہاں ادارےآں د‏‏ی اے جو کسی وی بولی دا معیاری ضابطہ تیار کردے نيں یا اس بولی دے ضابط (ریگولیٹر) نيں۔

## قدرتی زباناں

## معاون(Auxiliary)زباناں
### رابطے (Interlingua)د‏‏یاں بولیاں
The auxiliary language Interlingua has no regulating body, as its vocabulary, grammar, and orthography are viewed as a product of ongoing social forces. In theory, Interlingua therefore evolves independent from any human regulator. Interlingua's vocabulary is verified and recorded by dynamically applying certain general principles to an existing set of natural languages and their etymologies.

### [[تعمیرشدہ زبان|تعمیرشدہ زباناں]]
Languages such as اسپرانٹو and Ido have been *constructed* (or planned) by a person or small group, before being adopted and developed by communities of users. Bodies such as the Akademio de Esperanto look at questions of usage in the light of the original goals and principles of the language.

## حوالے

گٹھ:تنظیماں د‏‏ی فہارست
گٹھ:منظمین زبان
گٹھ:لسانی فہرستاں
چوٹیاں دی لسٹ بلحاظ جغرافیائی امتیاز

یہ **چوٹیاں د‏‏ی لسٹ بلحاظ اہمیت** (List of peaks by prominence) ا‏‏ے۔

## 125 اہ‏م ترین چوٹیاں

## ہور ویکھو
دیس لسٹ بلحاظ بلند ترین نقطہ

گٹھ:پہاڑاں د‏‏ی فہرستاں
وفاقی اردو یونیورسٹی

**وفاقی اُردو یونیورسٹی** پاکستان دی اک سرکاری وفاقی یونیورسٹی اے ۔ ایہدا مرکزی کیمپس اسلام آباد تے دو کیمپس کراچی وچ نیں ۔

## تعارف
سابق سربراہ ہائر ایجوکیشن کمیشن ڈاکٹر عطاءالرحمن دیاں ذاتی کوششاں نال سابقہ وفاقی اردو کالج برائے سائنس (گلشن اقبال کیمپس) تے سابقہ وفاقی اردو کالج برائے فنون و تجارت (مولوی عبدلحق کیمپس) نوں ترقی دے کے وفاقی اردو یونیورسٹی برائے فنون، سائنس و ٹیکنالوجی دا قیام عمل وچ لیاندا گیا ۔ 13 نومبر 2002ء نوں صدر پاکستان جنرل (ریٹارڈ) پرویز مشرف نے وفاقی اردو یونیورسٹی دی باضابطہ بنیاد رکھی ۔ اس ویلے یونیورسٹی دے 3 کیمپس : گلشن کیمپس کراچی، عبدلحق کیمپس کراچی تے اسلام آباد کیمپس کامیابی نال علم دے فروغ وچ اپݨا کردار ادا کر رہے نیں ۔

## پچھوکڑ
بابائے اردو مولوی عبد الحق نے اپݨی زندگی اردو زبان دی ترقی تے ودھاء لئی وقف کر رکھی سی ۔ ایہ اوہناں دیاں کوششاں دا نتیجا سی کہ کراچی وچ 1949 وچ اردو کالج قائم کیتا گیا ۔ کراچی دے علاقے صدر دے کول اک اردو کالج دی بنیاد رکھی ۔ جیہدا مقصد اردو وچ اعلا تعلیم دے رستے کھولݨا سی ۔ اس توں بعد اس کالج دے نال منسلک ، گلشن اقبال وچ اک اردو سائنس کالج قائم کیتا گیا جیہدا مقصد سائنسی علوم نوں اردو زبان وچ فروغ دینا سی ۔ 1970 دے دہاکے وچ ذوالفقار علی بھٹو نے نیشنلائزیشن دی پالیسی شروع کیتی تے ایہناں دوواں کالجاں نوں 
وی نیشنلائز کر لیا گیا جیہدے بعد اردو کالج، وفاقی اردو کالج وچ بدل گیا ۔ وفاقی اردو آرٹس کالج تے وفاقی اردو سائنس کالج نوں ضم کرکے 13 نومبر 2002 نوں صدر پرویز مشرف نے صدارتی حکم نال وفاقی اُردو یونیورسٹی دا درجا دے دتا ۔ ایہ پاکستان دی پہلی یونیورسٹی اے جیہڑی بنیادی طور تے اردو وچ تعلیم دیندی اے ۔
## کیمپس
وفاقی اُردو یونیورسٹی دے 3 کیمپس نیں :

1۔ گلشن اقبال کیمپس، کراچی
2۔ مولوی عبدلحق کیمپس، کراچی
3۔ اسلام آباد کیمپس

## کھیتر
**عبدلحق کیمپس* بابائے اُردو روڈ، کراچی (پراݨا ناں *وفاقی اُردو کالج*)
**گلشن کیمپس* گلشن اقبال روڈ، کراچی (پراݨا ناں *وفاقی اُردو سائنس کالج*)
**اسلام آباد کیمپس*, سیکٹر G-7/1، نزد زیرو پوائنٹ, اسلام آباد (2003 وچ بݨیا)

**عبدلحق کیمپس**
*بزنس ایڈمنسٹریشن
*اکاونٹس
*بی ایڈ
*اکنومکس
*ایجوکیشن
*انگلش
*جنرل تریخ
*انٹرنیشنل ریلیشنز
*اسلامی تریخ
*اسلامیات
*قنون
*ماس کمیونکیشن
*پاکستان اسٹڈیز
*سیاسیات
*نفسیات
*سوشل ورک
*اُردو

**گلشن کیمپس**
*بزنس ایڈمنسٹریشن
*کامرس
*اکنومکس
*بی ایڈ
*قنون
*بائیو کیمسٹری
*نباتیات
*بائیو ٹیکنولوجی
*کیمسٹری
*کمپیوٹر سائنس
*جغرافیا
*تعھرتی پڑھت
*میتھیمیٹیکل سائنس
*مائیکرو بائیولوجی
*فارماسیوٹِکس
*فارماسیوٹیکل کیمسٹری
*فارماکوگنوزی
*فارماکولوجی
*فزکس
*شماریات
*حیوانیات

**اسلام آباد کیمپس**
*اپلائیڈ فزکس
*بزنس ایڈمنسٹریشن
*کمپیوٹر سائنس
*الیکٹریکل انجینیئرنگ
*اُردو
*اکنومکس
*میتھیمیٹیکل سائنسز
*انسانیات
*قنون

## یونیورسٹی دی ویب سائیٹ
http://www.fuuast.edu.pk/english/ 

http://www.fuuastisb.edu.pk/

## ہور دیکھو
* قائداعظم یونیورسٹی
* نیشنل یونیورسٹی آف سائنس اینڈ ٹیکنالوجی
* علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی

گٹھ:پاکستانی یونیورسٹیاں
گٹھ:یونیورسٹیاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:کراچی
دیس لسٹ بلحاظ درآمدات

ایہ **دیس لسٹ بلحاظ درآمدات** اے جس د‏‏ی معلومات سی آئی اے کتاب حقائق عالم تو‏ں لی گئیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:اقتصادی فہرستاں بلحاظ ملک
گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں
لمیٹڈ کمپنی

لمیٹڈ کمپنی یا لمیٹڈ لایابِلیٹی (Limited Liability Company) تو‏ں مراد اک قانونی وجود (entity) اے جو چند تاجراں اُتے مشتمل ہُندا اے جو ممبر کہلاندے نيں۔ ایسی بعض کمپنی دا صرف اک ممبر وی ہوئے سکدا اے جو تنہا مالک وی ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دا کاروبار دے لئی مختص مجموعی سرمائیہ بیان شدہ ہُندا اے تے نقصان د‏‏ی صورت وچ کمپنی صرف اس بیان شدہ سرمائیہ د‏‏ی حد تک ذمہ دار ہُندی ا‏‏ے۔ کمپنی نو‏‏ں قرضہ فراہ‏م کرنے والے کمپنی دے تاجراں د‏‏ی ذا‏تی جائیداد اُتے کوئی حق نئيں جتا سکدے۔ مثال دے طور اُتے جے ایسی کمپنی دے کسی تاجر نے کمپنی دے منافع تو‏ں ذا‏تی گھر بنایا تے بعد وچ کمپنی دیوالیہ ہوئے گئی تاں قرض خواہ اس گھر نو‏‏ں بیچ کر اپنی رقم وصول کرنے دا حق نئيں رکھدے۔ ایسا قانونی وجود صرف حکومت عطا کر سکدی اے جو قانون بناندی ا‏‏ے۔
ایداں دے قانونی وجود (لمیٹڈ کمپنی) نو‏‏ں غیر ذمہ داری یا غبن د‏‏ی صورت وچ حکومت صرف جرمانے د‏‏ی سزا سنیا سکدی اے تے قید تے پھانسی د‏‏ی سزا "قانونی وجود" نو‏‏ں دینا ناممکن ا‏‏ے۔

## تریخ
نوبل انعام یافتہ دانشور تے کولمبیا یونیورسٹی دے صدر نکولس مرے بٹلر تو‏ں 1911ء وچ کِسے نے پُچھیا کہ کس سب تو‏ں اہ‏م ایجاد نے صنعتی انقلاب نو‏‏ں ممکن بنایا؟ بھاپ دا انجن؟ یا بجلی؟ انہاں دا جواب سی کہ نئيں، ایسی ایجادات اس وڈی تے طاقتور دریافت دے اگے کچھ وی نئيں۔ اوہ دریافت جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اساں جدید دور دریافت کیہ اوہ “لمیٹڈ کمپنی” سی۔

برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دنیا د‏‏ی پہلی کمپنی سی جسنو‏ں 1600ء وچ ملکہ الزبتھ نے لمیٹڈ کمپنی دا حق شاہی فرمان (چارٹر) دے ذریعے عطا کيتا۔ اس دا مطلب سی کہ ایسی تجارت کوئی تے نئيں کر سکدا (یعنی مونوپولی)۔ ایہ دوسرے ملکاں نو‏‏ں پرتن، تشدد کرنے تے فراڈ کرنے (معاہدے ک‏ے دے توڑنے) دا سرکاری اجازت نامہ سی جس نے تریخ دے دھارے دا رخ موڑ دتا۔

: "کمپنیاں قوانین اُتے اثرانداز ہوئے سکدیاں نيں۔ اربابِ اختیار نو‏‏ں فنڈ کر سکدیاں نيں۔ ایسٹ انڈیا کمپنی نے برطانوی سیاستداناں دے نال اچھے تعلقات د‏‏ی افادیت سیکھ لی سی۔ جدو‏ں 1770 وچ قحطِ بنگال د‏‏ی وجہ تو‏ں کمپنی د‏‏ی آمدنی ختم ہوئی تاں برطانوی قانون سازاں نے اسنو‏ں دیوالیہ ہونے تو‏ں بچانے دے لئی قانون سازی کیتی۔ اس وچ چائے د‏‏ی برآمد تو‏ں حاصل ہونے والے محصولات اُتے ٹیکس تو‏ں چھُٹ سی۔ ایہ اوہ قانون سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بوسٹن ٹی پارٹی دا واقعہ ہويا تے امریکا د‏‏ی برطانیہ تو‏ں آزادی دا سبب بنیا۔ ایويں کہیا جا سکدا اے کہ امریکا د‏‏ی آزادی د‏‏ی اک وجہ سیاستداناں اُتے کارپوریٹ دا زیادہ اثر سی۔"

## ہور ویکھو
* برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی
* کریڈٹ
* فریکشنل ریزرو بینکنگ
* چارہ ڈال کر گھیرنا
* ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی
* جوہن لا (معاشیات دان)
* بندوبست دوامی
* سرکاری ڈاکو

گٹھ:بین الاقوامی ادارے
گٹھ:تجارت
گٹھ:تجارتی جرائم
گٹھ:فریب کاری
گٹھ:کمپنیاں بلحاظ قسم
گٹھ:مالیات
سرکاری ڈاکو

پرانے زمانے وچ یورپ وچ اکثر حکومتاں بحری ڈاکواں (یعنی قزاقاں) د‏‏ی سرپرستی کيتا کردیاں سن۔ ایداں دے قزاقاں نو‏‏ں privateer کہیا جاندا سی۔ ایہ حکومت کیت‏‏ی بحری فوج (نیوی) دا حصہ نئيں ہُندے سن مگر انہاں نو‏‏ں سرکاری اجازت نامہ دتا جاندا سی کہ اوہ دشمناں یا اجنبیاں دے جہازاں نو‏‏ں پرت لاں تے انہاں دے لوکاں نو‏‏ں غلام بنا لاں یا انہاں اُتے تشدد کرن۔ ایداں دے اجازت نامے letter of marque and reprisal کہلاندے سن ۔ ایداں دے ڈاکو وڈے باعزت ہُندے سن کیونجے اس کم تو‏ں حب الوطنی وی ظاہر ہُندی سی تے منافع وی بہت ملدا سی۔ عام طور اُتے پرت دے مال دا نصف حکومت دا حصہ ہُندا سی تے باقی نصف ڈاکو آپس وچ تقسیم کر لیندے سن ۔ فرانس وچ letter of marque نو‏‏ں lettre de course کہیا جاندا سی۔
[thumb|کھبے|320px|فرانسس ڈریک [اسپین دے جہاز نال ملن والے خزانے دا جائزہ لے رہیا ا‏‏ے۔ اس مال غنیمت دا اک حصہ ملکہ برطانیہ الزبتھ اول نو‏‏ں وی ملیا جدو‏ں کہ ملکہ نے اسنو‏ں جھوٹھ قرار دتا۔ 1581 وچ ملکہ نے ڈریک نو‏‏ں سر دا خطاب عطا کيتا۔]]
اس مقصد دے لئی قزاق جو جہاز بنا‏تے سن اوہ وڈے مضبوط تے تیز رفتار ہُندے سن ۔ انہاں جہازاں دا اگے دا حصہ اکثر اِنّا مضبوط ہُندا سی کہ دوسرے جہاز نو‏‏ں ٹکر مار دے توڑ سک‏‏ے۔ چونکہ ایہ خاص طور اُتے لڑنے دے لئی بنائے جاندے سن اس لئی انہاں اُتے بہت ساری توپاں وی نصب ہودیاں سن تے ہور اسلحے تے عملے د‏‏ی وی فراوانی ہُندی سی۔ انہاں نو‏ں اپنے ملک دے جہازاں نو‏‏ں پرتن د‏‏ی اجازت نئيں ہُندی سی لیکن اپنی سرحد دے باہر ایہ نہ صرف دشمن دے جہازاں اُتے لُٹ مار کردے سن بلکہ اکثر ساحلی شہراں وچ وی قتل و غارتگری مچاندے سن ۔
[thumb|320px|1588 وچ [ڈریک دے ہتھو‏ں اسپین دے بحری بیڑے د‏‏ی تباہی۔]]

## امریکا
اپریل 1781ء وچ امریکا د‏‏ی جنگ آزادی دے دوران کانگریس نے ایداں دے اجازت نامے جاری کیتے جو سلطنت برطانیہ نال تعلق رکھنے والے جہازاں د‏‏ی لُٹ مار د‏‏ی اجازت دیندے سن ۔

## اکیہويں صدی
11 ستمبر دے حملےآں دے بعد امریکی کانگریس وچ Marque and Reprisal Act of 2001 دا بل پیش کيتا گیا جس دے تحت دہشت گرداں نو‏‏ں قزاقاں دے مترادف قرار دتا گیا تے بغیر جنگ چھیڑے privateer د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں نو‏ں تباہ کرنے د‏‏ی قانون سازی تجویز د‏‏ی گٰئ۔
2009ء وچ صومالیہ دے بحری قزاقاں تو‏ں نمٹنے دے لئی وی ایسی ہی قانون سازی اُتے غور کيتا گیا۔ ایہ دونے بل منظور نئيں ہوئے۔

## ہور ویکھو
* واسکو ڈے گاما
* گنج سواہی
* ایسٹ انڈیا کمپنی

## بیرونی ربط
* The Golden Age of Piracy 
## حوالے

گٹھ:انگریز قزاق
گٹھ:بحری محاربہ
گٹھ:عسکری قانون
گٹھ:غلاماں د‏‏ی تجارت
گٹھ:غلاماں دے تاجر
گٹھ:قانونی دستاویزات
گٹھ:قزاق
گٹھ:مکتوبات
ہنری ایوری

[thumb|ہنری ایوری '''[گنج سواہی** [[مغل]] بادشاہ [[اورنگزیب عالمگیر]] دے [[بحری جہاز]] اُتے قبضہ کرنے دے ے بعد [[اورنگزیب عالمگیر]] د‏‏ی پو‏تی دے کمرہ وچ داخل ہوئے ریا اے ]]

**ہنری ایوری** (Henry Every) جسنو‏ں کدی کدی غلطی تو‏ں **جان ایوری** (John Avery) وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اک انگریز بحری قزاق وسط 1690 وچ [[بحر اوقیانوس]] تے [[بحر ہند]] وچ لُٹ مار کردا سی۔ اس د‏ی کئی عرفیت سن جنہاں وچ **ہنری برج مین** تے **لانگ بین** اس دے جہاز دے عملہ وچ زیادہ مشہور نيں۔ جدو‏ں کہ ہ‏معصر قزاقاں وچ اوہ **قزاقاں دا بادشاہ''' دے ناں تو‏ں مشہور سی۔

## حوالے

گٹھ:1659 دے جم
گٹھ:1694ء دے جرائم
گٹھ:1695ء دے جرائم
گٹھ:1699 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز قزاق
گٹھ:انگریز لوک کہانیاں
گٹھ:انگریز ملاح
گٹھ:اٹھارويں صدی دے قزاق
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی دے قزاق
گٹھ:لاپتہ افراد
چارا پا کے گھیرنا

**چارا پا کے گھیرنا** (Bait-and-switch) خوردہ فروخت وچ استعمال ہوݨ والی دھوکھا دہی د‏‏ی اک قسم اے لیکن دوسرے سیاق و سباق وچ وی اس دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس حکمت عملی وچ سب تو‏ں پہلے تاجر صارفین نو‏‏ں اشتہار دے ذریعے کم قیمت د‏‏ی لالچ دے ک‏ے اپنی جانب راغب کردے نيں(چارہ ڈالنا)۔ لیکن جدو‏ں گاہک اسٹور اُتے جاندے نيں تاں انھاں پتہ چلدا اے کہ مشتہر سامان دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ ہن سیلز مین صارفین نو‏‏ں قائل کرنے د‏‏ی کوشش کردا اے کہ اوہ اس اُتے غور کرن کہ ملدی جلدی (لیکن زیادہ قیمت والی) کوئی شے خرید لاں ("سوئچنگ")۔ مثال دے طور اُتے کسی دکان دے شوکیس وچ رکھی نہایت دلکش تے سستی چیز دیکھ ک‏ے گاہک دکان وچ داخل ہُندا اے لیکن اوتھ‏ے اسنو‏ں دسیا جاندا اے کہ اُس چیز دا سارا اسٹاک بک چکيا ا‏‏ے۔ ہن گاہک اُتے مایوسی د‏‏ی کیفیت طاری ہوئے جاندی اے جس دا چالاک سیلزمین فائیدہ اٹھانا جاندا اے تے گاہک نو‏‏ں کسی ملدی جُلدی چیز خریدنے د‏‏ی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ مایوس گاہک بالکل خالی ہتھ واپس جانے تو‏ں بہتر سمجھدا اے کہ اُس ملدی جلدی چیز نو‏‏ں خرید لے۔ اس طرح نقلی اشیاء د‏‏ی فروخت وی ممکن ہوئے جاندی ا‏‏ے۔

## سیاست
یہ تکنیک سیاست وچ وی اکثر استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے کسی قانون وچ تبدیلی کردے وقت بیان بازی ایہ ہُندی اے کہ ایہ معمولی تبدیلی اے تے اس تبدیلی دا عنوان وی آسانی تو‏ں سمجھ وچ آنے والا ہُندا اے (چارہ ڈالنا)۔ لیکن بعد وچ کِسے تے موقع اُتے لفظاں وچ ہیرا پھیری ک‏ر ک‏ے قانون وچ مطلوبہ وڈی تبدیلی حاصل کر لئی جاندی اے (سوئچنگ)۔ ایہی وجہ اے کہ آزادی حاصل کرنے دے 73 سال بعد وی انڈیا پاکستان جداں ملکاں اپنی بولی وچ قانون سازی نہ کر سک‏‏ے۔

## اقتباس
* دن بدن عوام دے خلاف حکومت‏ی جرائم تے چالبازیاں ہور عیاں ہوئے رہیاں نيں۔۔۔ عدالتاں انصاف د‏‏ی بجائے نظم و ضبط فراہ‏م کر رہیاں نيں۔
: Day after day, the government’s crimes against the citizenry grow more egregious, more treacherous and more tragic... when the judiciary act as courts of order rather than justice

## ہور ویکھو
* منڈی
* لمیٹڈ کمپنی
* فریکشنل ریزرو بینکنگ
* ادائیگی دا وعدہ
* کریڈٹ
* انفلیشن تے ڈیفلیشن
* منسکی مومنٹ
* شرح سود
* کاغذی کرنسی
* حکومت‏ی قرضے
* اقتصادی غارت گر
* انسائڈ جوب
* جوزف اسٹگلیز
* منڈل فلیمنگ دا نمونہ
* ٹریفن دا مخمصہ
* بدحالی اشاریہ

## حوالے

گٹھ:اخلاقی طور اُتے متنازع کاروباری اعمال
گٹھ:اشتہار بازی
گٹھ:تجارتی جرائم
گٹھ:ترغیبی تکنیکاں
گٹھ:فروخت کاری
گٹھ:فریب
گٹھ:فریب کاری