open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پیرینیز

**پیرینیز** سپین فرانس ، اندورہ وچ اک پربت دھار اے۔ 3,404 میٹر اچائی نال انیٹو پیرینیز دی سب توں اچی چوٹی اے۔ 

thumb|500px|وسط|کوہ پائرینیس دا خلا تو‏ں منظر

کوہ پائرینیس جنوب مغربی یورپ دا اک پہاڑی سلسلہ اے جو فرانس تے اسپین دے درمیان قدرتی سرحد ا‏‏ے۔ ایہ جزیرہ نما آئبیریا نو‏‏ں فرانس تو‏ں جدا کردے نيں تے بحر اوقیانوس وچ خلیج بسک‏‏ے تو‏ں بحیرہ روم وچ کیپ ڈی کریوس تک 430 کلومیٹر (267 میݪ) اُتے پھیلے ہوئے نيں۔

اس پہاڑی سلسلے د‏‏ی بلند ترین چوٹی انیتو یا پک ڈی نیتھو اے جس د‏‏ی بلندی 3،404 میٹر (11،168 فٹ) ا‏‏ے۔

جنوب مغربی یورپ دا اک نمایاں پہاڑی سلسلہ اے جو فرانس تے اسپین دے درمیان قدرتی سرحد بناندا اے ۔ ایہ آئبیرین جزیرہ نما نو‏ں بقیہ براعظم یورپ تو‏ں وکھ کردا اے تے اس د‏ی لمبائی خلیج بسک‏‏ے تو‏ں خط استوا تک تقریباً 491 کلومیٹر اے
## تصاویر


Image:Aneto 01.jpg|انیتو، سلسلے د‏‏ی بلند ترین چوٹی
Image:LacArtouste.png|پہاڑی سلسلے د‏‏ی اک خوبصورت جھیل


## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:انڈورا دے تغیرات ارض
پائرینیس
گٹھ:فرانس دے سلسلے کوہ
گٹھ:یورپ دے سلسلے کوہ
گٹھ:طبیعی جغرافیائی صوبے
گٹھ:ہسپانیہ
گٹھ:جغرافیہ جنوب مغربی یورپ
گٹھ:جغرافیہ مغربی یورپ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
چارلس ڈیگال

**چارلس ڈیگال** فرانسیسی سیاستدان تے جنرل ، دوجی جنگ عظیم فرانس شکست دے بعد تحریک مدافعت دے رہنما تے فرانس فرانسدی 5ویں حمہوریہ دے صدر سن۔

## حالات زندگی

پیرس چ تعلیم حاصل کرن دے بعد فوج چ ملازمت اختیار کرلئی ، دوجی جنگ عظیم چ فرانس تے نازی جرمنی حملے دے بعد انگلستان چلے گئے تے اوتھے آزاد فرانسیسی کمیٹی قائم کیتی ۔ جرمنی دی شکست دے بعد فرانس واپس آئے تے 1946ءچ فرانس دی عبوری حکومت دے صدر بنے تے فیر بعض سیاسی اختلافات دی وجہ توں استیعفی دے دتا ، پر 1947ء چ فیر سیاست چ حصہ لین لگے تے اک سیاسی جماعت منظم کیتی جس نے پارلیمنٹ چ کافی نشستاں حاصل کیتیاں ، لیکن 1951ء ایہہ جماعت داخلی انتشار دا شکار ہوکے ختم ہوگئی ، تے ڈیگآل نے سیاست توں کنارہ کشی کرلئی ۔ کجھ عرصے بعد اینہاں دے حامیاں نےاک نویں سیاسی جماعت بنا لئی تے 1958ء چ اوہ دوبارہ سیاسی میدان چ اترے ۔ اس ویلے فرانس داخلی بدنظمی دا شکار سی ۔ بحرانی حلات چ جنرل ڈیگال وزیراعظم مقرر ہوئے ، اینہاں دے عہد چ فرانس دا نواں آئین مرتب کیتا گئیا ، جس چ صدر نوں وسیع اختیارات تفویض کیتے گئے ۔ جنوری 1959ء چ فرانس دے صدر منتخب ہوئے ،1965ء چ 7 سال دی مدت لئی دوبارہ صدر چنے گئے ۔ اپریل 1969ء چ اوہناں نے مرکزی انتظامیہ دے اختیارات گھٹان دے واسطے ریفرینڈم کروایا جس چ اوہناں نوں ناکامی ہوئی تے اوہ مستعفی ہوگئے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:سیاستدان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی شخصیتاں
گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی شخصیتاں
چارواک

چارواک اک فلاسفی یاےوچ دا ناں اے جیہڑی اج توں 2300 ورے پیلاں پنجاب چ سوچی تے منی جارئ سی۔ چارواک ویدی سوچ دا الٹ سی ایہ فلاسفی پران یا روح نوں نیئن مندی سی۔ مذہبی قربانیاں نوں نیئن مندی سی۔ صرف مادف نون ای سچ من دی سی کسے ہور چیز نوں نیئں۔ چارواک ویداں نوں مقدس کتاباں نوں نیئن مندے سن۔
 
## لوکائت شاستر
لوکائت شاستر چارواک ملاسفی دی کتاب سی۔ اے کتاب نیئں ملدی۔ ایدے  بارے چ کیا جاندا اے کہ اینوں چارواک نے لکھیا ۔ کجاں دے نیڑے اس کتاب دا لکھاری ہرسپتی سی۔ تے چارواک ایدا اک گرو سی جیڑا فےیر ہویا۔ 
لوکائت دا مطلب اے جگ والے۔
چاغی پہاڑ

**چاغی پہاڑ** (Chagai Hills) پاکستان دے ضلع چاغی وچ لہندے بارڈر اُتے واقع پہاڑ نیں ۔ ایہ گرینائیٹ پہاڑاں دی رینج اے ۔

گٹھ:پاکستان دے پہاڑ
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
چاند بی بی

چاند بی بی (1544ء - 1599ء) احمد نگر دکن دے والی حسن نظام شاہ  دی دھی سی ۔ اس نے مروجہ علوم  تقمیل  دے بعد سپہ گری دی تعلیم حاصل کیتی ۔ اسدا ویاہ علی عادل شاہ والئیبیجا پور نال ہوئیا ۔ باوجود پردہ نشین ہون دے جدون میدان چ آئی تے وڈے وڈے  شیر مرداں دا پتہ پانی کر دیندی سی ۔ اکبر اعظم نے شہزادہ مراد لوں احمد نگر فتح کرن  لئی گھلیا پر اس شیردل عورت نے اسنوں 1595ء چ ناکام واپس جان تے مجبور کردتا ۔  اگلے سال دانیال دیاں فوجاں نال دریاۓ گوداوری دے کنارے زبردست مقابلہ کیتا ۔  بالآخر 1598ء چ اکبر خود اسدے مقابلے تے آئیا ۔ احمد نگر دے قلعہ دار حمید خان دی سازش تے غداری دی وجہ توں 1599ء کجھ سپاہیاں نے اس بہادر خاتون نوں محل چ وڑ کے بے خبری چ قتل کردتا  تے 1600ء چ اکبر دا احمد نگر تے قبضہ ہوگئیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک 
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
چوݪ

**چوݪ**، اک پودا اے تے اوہدے بی نوں وی کہیا جاندا اے ایہدے بی کھاݨ پیݨ لئی ورتے جاندے نیں ۔ ایہ جَگ دی بہت ساری آبادی لئی روزانا کھاݨ پیݨ دا حِصا اے ۔ پنجاب وچ چوݪ دیاں کئی قِسماں اگایاں جاندیاں نیں ۔ جَگ دا بہترین چوݪ باسمتی پنجاب وچ اگدا اے جیہڑا اپݨی خوشبو دے لحاظ ناݪ ساری دنیا وچ مشہور اے ۔

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ
چاچا وردی لاندا کیوں نئیں

چاچا وردی لاندا کیوں نئیں، 2007 تے 08 دا مشہور پنجابی گانا اے۔ جیڑا جنرل مشرف دے خلاف ہون آلے جلسے جلوساں چ گایا جاندا سی۔ وکیلاں دے جلسیاں چ اے بوتا مشہور ہویا۔ اے گانا دیس دی واز بن گیا

## کہانی
پاک فوج دے چیف آف سٹاف جنرل پرویز مشرف نوں 1998 چ اس ویلے دے وزیراعظم نواز شریف نے نوکری توں لاع دتا سی پر اونے وزیراعظم پاکستان دے اس قنونی حکم نوں نہ منیا  تے فوج دے کج جنرلاں نال رل کے راج تے قبضہ کر لیا۔ وزیراعظم نوازشریف نوں جیل چ پا چذڑیا تے دیس پاکستان چ مارشل لاء لا دتا۔ اپنے راج لئی جنرل پرویز مشرف نے امریکا دی افغانستان جنگ چ چھال مار ددتی۔ پیسے لۓ تے پاکستان چ بدامنی تے وڈا ٹکی ہوئی۔ 9 مارچ 2007 نوں جنرل مشرف نے افتخار چوہدری چیف جسٹس پاکستان نوں اودھی نوکری توں لا دتا۔ وکیل تے دوجے لوک ایس تے مشرف دے خلاف ہو گۓ تے اوہدے خلاف جلسے جلوس نکلن لگ گئے۔ مشرف وچ زور اوہدے جنرل تے فوجی ہون نال سی اوہ اپنی ریٹائرمنٹ دا ٹیم وی لنگا چکیا سی پر فوج دی نوکری چھڑن نوں تیار نی سی۔ ایس تے اے گانا چاچا وردی لاندا کیوں نی بنیا اس گانے نوں بنان آلے دا ناں محمد اسلم اے۔ جلسے جلوساں تے ہور جگہاں تے اے گانا بہت چلیا۔ اے گانا لوکاں دے دل دی آواز سی تے آخر جنرل مشرف نوں وردی لانی پئی تے راج چھڈنا پیا۔

گٹھ:گانے
چاڑھا

**چاڑھا** (انگریزی: Fruit picker)، درختاں یا ویلّاں اُتوں پھݪ توڑن آݪے کامّے نوں کہیا جان٘دا اے۔ 
لفظ *چاڑھا* درختاں اُتے چڑھن توں بݨیا اے لیکن چاڑھے نِیویں یا جھاڑی نما درختاں اُتوں تھلّے کَھڑ کے ای ہَتھ ناݪ یا ڈن٘ڈا یا ڈھان٘گا ورت کے پھݪ توڑ لین٘دے نیں۔

پھݪ توڑنا اک موسمی سرگرمی اے جدوں پھݪ پَکّ جان٘دے نیں فیر چاڑھے اُجرت لے کے باغ یا کھیت وچ پھݪ توڑدے نیں۔

پن٘جاب وچ عام طور تے چاڑھے کھجور، امب، مالٹے تے جامݨ وغیرہ دے درختاں تے ان٘گوراں دیاں ویلّاں اُتّوں پھݪ توڑدے نیں۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھیتی باڑی
چاک

**چاک**، اِجّڑ چارن آݪے گَھر یا زمینداراں دے گَھر وچ ڈن٘گر سان٘بھݨ یا کھیتی باڑی دا کَم کرن آݪے کامّے یا نوکر چاکر نوں کہیا جان٘دا اے۔ 

پنجابی زبان دے صوفی شاعر وارث شاہ نے اپݨی کتاب *[[ہیر وارث شاہ]]* وچ دھیدو رانجھے نوں *چاک* کہیا اے جدوں اوہ تخت ہزارے توں چَل کے ہیر دے پن٘ڈ آؤن٘دا اے تے ہیر دے پیو چوچک کوݪ چاک بݨ جان٘دا اے۔ 
  

## ہور دیکھو
* چاک (اوزار)
* آجڑی

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:ڈنگر پالݨ
چاہ بابل

چاہ بابل   عراقچ بغداد دے جنوب دے پاسے تقریبا 55 میل دے فاصلے تے اک چوکور کھوہ (کنواں) اے ۔ جس دا قطر 3 فٹ دے قریب اے ۔ روڑا (کنکر) سٹن نال پتہ لگدا اے کہ اس چ پانی موجود اے ۔ کہندے نیں کہ اس چ دو فرشتے ہاروت تے ماروت الٹے لٹکے ہوئے نیں  تے قیامت تک الٹے لٹکے رہن گئے ۔ علماۓ یہود دا کہنا اے زمین تے قیام دے دوران ہاروت تے ماروت دی نگاہ اک خوبصورت عورت زہرا تے پئی تے اوہ اسدے قرب دے طلب گار ہوئے ۔ زہرا دے کہن تے اوہناں نے شراب خوری ، بت پرستی تے قتل و غارت توں وی گریز نئیں کیتا ، ایتھے تک کہ زہرا نوں اسم اعظم تک  سکھا دتا ، زہرا اسم اعظم دی برکت نال اسمان تے چلی گئی  تے ہاروت تے ماروت خدا دے غضب چ مبتلاء ہوکے چاہ بابل چ قید ہوئے ۔ قرآن پاک چ  ہاروت تے ماروت دا ذکر آئیا اے پر مذکورہ قصے ول کوئی اشارہ نئیں ۔

گٹھ:عراق
گٹھ:عراق دی تریخ

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
چاہی

ایہو جی زمین جنوں پانی کھو یا چاہ نال ملے ایسی زمین نوں چاہی کیندے نیں۔
چترال

**چترال** اتلے پاکستان دا اک نگر اے۔ اے ضلع چترال دا گڑھ تے دریاۓ چترال دے کنڈے تے وس ریا اے۔

گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
چاٹ

ابلے ہوۓ چھولیاں وچ آلو کیلے سیب دے نکے نکے ڈکرے ملاۓ جاندے نیں فیر ایناں وچ انگور لال یا کالی مرچ دہی تے املی ملائی دی اے۔ اے بن جاندی اے چاٹ۔ کج لوک ایدے چ چینی وی ملا لیندے نیں۔
چاپڑ

اناج نوں رکھݨ لئی پڑھولے ورتے جاندے نیں تے اوہناں دے مونھ نوں اُتوں ٹعھکݨ لئی جیہڑا ٹعھکݨا ورتیا جاندا اے اوہنوں چاپڑ یا چپݨ کہیا جاندا اے۔

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:چیزاں
چراہ

چراہ ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل چراہ وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
چرخا

**چرخا** ہتھ نال چلن والی لکڑ دی بنی اک دیسی مشین اے جیہدی ورتوں نال کپاہ دی روں توں سوت بنایا جاندا اے ۔ چرخا لکڑ دا بݨیا ہندا اے ، جیہدے اُتے لکڑ دا اک پہیا لگیا ہندا اے ۔ پہیے نال اک ہتھی لگی ہندی اے ۔ ہتھی نوں ہلاؤ تے پہیا کُعھمدا اے تے اوہ اگے اک تکلے نوں کماوندا اے ۔ اک ہتھ نال پہیا کعھمائی دا اے تے اک ہتھ وچ روں دی پونی پھڑ کے روں نوں تعھاگے وچ بدلیا جاندا اے تے اے تاعھگے تکلے تے کھٹا ہُندا رہندا اے ۔ چرخے اُتے تعھاگا کتنا پنجاب وچ صدیاں توں اکثریتی آبادی دا کم رہیا اے تے فیر اس تعھاگے نال کپڑا بنایا جاندا سی ۔

 
چرخے نال سوت کتّ دے دریاں تے کھیس بنائے جاندے ہن۔ چرخہ پہلاں کڑیاں ناں داج وچّ دتا جاندا سی۔ سوہرے گھر دھی جداں اداس ہندی تاں چرخہ دیکھ دے اپنی ماں ناں چي‏تا کر لیندی تے فیر بولیاں پا دے ماں دتی چي‏تا تازہ کردتی۔

 

## تریخ
چرخے دے صاف چتر سبھ توں پہلی وار بغداد(1234)، چین(1270) تے یورپ(1280) وچ ملدے ہن اتے اس گل دا ثبوت اے کہ 11ویں صدی وچ ایہ چین تے اسلامی دنیا وچ ورتیا جانا شروع ہو گیا سی ۔ عرفان حبیب دے مطابق ہندستان وچ چرخا ایران وچوں 13ویں صدی وچ آیا ۔

چرخے نال سوت کتّ کے دریاں تے کھیس بنائے جاندے ہن۔ چرکھا پہلاں کڑیاں نوں داج وچ دتا جاندا سی۔ سوہرے گھر دھی جدوں اداس ہندی تاں چرخہ دیکھ کے اپنی ماں نوں یاد کر لیندی تے پھر بولیاں پا کے ماں دی یاد تازہ کردی۔

## پنجابی لوکدھارا وچ

ماں میری مینوں چرخا دتا،
وچ لوائیاں میکھاں۔
ماں تینوں یاد کراں،
جد چرخے ول دیکھاں۔


## حوالے

گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:مشیناں
ونسٹن چرچل

سر ونسٹن چرچل (1879ء - 1965ء) برطانوی سیاستدان لارڈ رنڈولف چرچل دا وڈا پتر سی ۔ اس نے ہیرو تے سنڈھرسٹ توں تعلیم حاصل کیتی ۔ ہندستان چ شمال مغربی سرحد تے دکھنی افریقہ چ سپاہی تے اخباری نمائندہ رہیا ۔ جنگ بوئر چ گرفتار ہوئیا پر بچ نکلیا ۔ 1901ء چ پہلی واری پارلیمنٹ دا رکن منتخب ہوئیا تے مختلف عہدیاں تے فائز رہیا جنہاں چ وزیر داخلہ (1910ء-1911ء9 تے وزیر خزانہ (1924ء-1929ء) وی شامل نیں ۔

درہ دانیال مہم چ ناکامی دے بعد سیاست توں کنارہ کرگئیا ۔

## سیاست چ دوبارہ آنا

سنہ 1936ء توں 1938 وزیراعظم چیمبرلین دی ہٹلر نوں خوش کرن دی پالیسی دی شدید مخالفت کیتی جس دی وجہ توں دوبارہ سیاست چ آئیا ۔ دوجی جنگ عظیم شروع ہون دے بعد ناظم امارات بحری دی حثیت نال کابینہ چ شامل ہوئیا تے مئی 1940ء چ وزیر اعظم منتخب ہوئیا ۔ جنگ عظیم دے بعد لیبر پارٹی برسراقتدار آئی تے قائد حزب اختلاف بنیا ۔ اس دوران سویت یونین تے مغربی اتحادیاں دے وچکار غلط فہمیاں تے رنجشاں پیدا کروائیاں تے سویت یونین لئی "آہنی پردہ" دی اصطلاح وی اس دی ایجاد اے ۔ اکتوبر 1951ء دیاں چوناں چ قدامت پسند پارٹی (کنزرویٹو پارٹی) نوں دوبارہ منظم کیتا تے اینہاں انتخابات چ قدامت پسند پارٹی دی جت ہوئی تے ایہہ دوبارہ وزیر اعظم بنیا تے 1955ء چ بڑھیپے دی وجہ توں ریٹائرڈ ہوگئیا ۔ " وی" یعنی وکٹری دا نشان وی چرچل دی دین اے ۔

## نام روپ

چرچل اعلی درجے دا مدبر پر انتہائی قدامت پسند سیاستدان سی ۔ دوجی جنگ عظیم چ اسدی مدبرانہ سوچ نے اہم کردار ادا کیتا ۔ بہت سارے لوکاں دا خیال اے جے چرچل نا ہندا تے شاید اج جگ دی تریخ کجھ ہور ہندی ۔ دوجی جنگ عظیم دے بعد اسنے مغربی طاقتاں نوں سویت یونین نوں ختم کرن تے اکسائیا ، پر امریکی صدر روز ویلٹ نے ، عالمی رائے عامہ دے خوف توں ، اسدی سختی نال مخالفت کیتی ۔ چرچل آخری دم تک برطانوی نوآبادیاں دی آزادی دی مخالفت کردا رہیا ۔ اسنوں مصوری نال خاص لگاؤ سی تے ایہہ کئی کتاباں دا مصنف سی ، جنہاں چ "دوجی جنگ عظیم دی تریخ" 2 جلداں ج شائع ہوچکی اے ۔

## نوبل انعام

چرچل نوں 1953ء چ ادب دا نوبل انعام دتا گئیا۔

## ہور ویکھو
* نوبل انعام جتن والیاں دی لسٹ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
چرھی

**چرھی** (Sorghum bicolor)، پنجاب وچ بیجی جاݨ آلی اک عام فصل اے جو ڈنگراں دے چارے لئی ورتی جاندی اے۔

## ہور دیکھو
* کݨک
* مکی
* جوار
* چارے دیاں فصلاں

## حوالے

گٹھ:فصلاں
گٹھ:گھاہ ٹبر
گٹھ:گھاہ
گٹھ:پٹھے
گٹھ:چارا
گٹھ:کھیتی باڑی
چعنگی

زمین دا اوہ ٹوٹا جیڑا جھاڑھیاں نال پریا ہوۓ یا ایہو جیا جنگل جتھے چاڑھیاں بوتیا اگیاں ہون اونہوں چعنگی، چنگی یا جھنگی کیا جاندا اے۔
چنا

**چنا** یا **چھولا** اک کھان والی دال دا ناں اے۔ ایہدے وچ پروٹین بہوں ہوندی اے۔ ایہہ انسان دیاں پہلی اگائیاں ہوئیاں سبزیاں چوں اک اے ایہنوں 7500 ورھے پہلاں لہندے ایشیا اچ اگایا گیا۔، ایہنوں فارسی زبان وچ نخود تے کھوار زبان اچ نخوئے کہندے نیں- چھولیاں دا استعمال کئی طریقیاں وچ کیتا جاندا اے۔ چنے دے دانے بھون کر چباۓ جاندے نیں۔ چنے نوں ابال کر دال بنا کر کھایا جاندا اے۔


File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg
چلی

**چلی** دکھنی امریکہ دا اک دیس اے جیہدا راجگڑھ سانتیاگو اے۔ ایہدی تھاں 756950 مربع کلومیٹر اے تے ایہدی لوک گنتی 17،224،200 اے۔ ایس دے اتر ول پیرو اے، چڑھدے اتر ول بولیویا تے چڑھدے ول ارجنٹاین اے۔ لہندے ول وڈا سمندر کاہل اے۔ ایتھے ہسپانوی بولی بولی جاندی اے۔

گٹھ:دکھنی امریکہ دے دیس
گٹھ:جنوبی امریکہ دے دیس
صوبہ چنگھائی

**چنگھائی** (Qinghai) (چینی: 青海؛ پنین: Qīnghǎi) عوامی جمہوریہ چین دا اک صوبہ اے جو شمال مغربی چین وچ واقع ا‏‏ے۔ اس دا شمار چین د‏‏ی انتظامی تقسیم وچ سب تو‏ں وڈے صوبےآں وچ کیہ جاندا اے، صوبے دے رقبہ دے اعتبار تو‏ں ایہ چوتھا سب تو‏ں وڈا صوبہ اے لیکن آبادی دے لحاظ تو‏ں ایہ تیسرا سب تو‏ں چھوٹا صوبہ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:چنگھائی
گٹھ:1928ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:چین دے صوبے
گٹھ:مغربی چین
گٹھ:چین وچ 1928ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:اندرونی ایشیا

گٹھ:چین
گٹھ:چین دے صوبے
چو اویو

چو اویو دنیا دا چھیواں سب توں اچا پہاڑ اے۔ اس دی بلندی 8201 میٹر / 26906 فٹ اے۔ اے نیپال تے چین دے درمیان پربت دھار ہمالیہ وچ واقع اے۔ اے ماؤنٹ ایورسٹ دی مغرب دی جانب 20 کلومیٹر دے فاصلہ تے اے۔

اسنوں سب توں پھلاں 19 اکتوبر 1954 وچ ہربرٹ ٹچی، جوزف جوخلر تے شرپا پسانگ دوا لاما نے سر کیتا۔

## بارلے جوڑ
چوچا

چوچا یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
* اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ
چوگی

کپا دے بوٹیاں توں کپا نوں ہتھاں نال چگیا جاندا اے تے اے کم زیادہ تر عورتاں ای کردیاں نے اینہاں عورتاں نوں چوگی کیا جاندا اے۔ کپا چننے آلیاں عورتاں نوں کپا چگن تے پیسے یا چگائی کپا دی صورت چ دتی جاندی اے۔
چٹی رائی

**چٹی رائی** سروں دے ٹبر دی اک ونڈ اے۔ ایہ پنجاب وچ بیجی جانوالی اک فصل اے۔

گٹھ:سروں دا ٹبر
گٹھ:سرؤں دا ٹبر
چاڈ

**چاڈ** وچکارلے افریقا دا اک دیس اے ۔ چاڈ دا رقبا 1,284,000 مربع کلومیٹر / 495,753 مربع میل اے ۔ چاڈ دی لوک گنتی 10,329,208 اے ۔ چاڈ دی بولی عربی تے فرانسیسی اے ۔ چاڈ دا راجگڑھ نجامينا اے ۔
چڑی

**چڑی** چڑیاں پتی دے نکے پنچھیاں دا اک ٹبر اے۔ ایہ گھراں کوٹھیاں تے شہراں وچ وی وسدے نیں۔ بی تے کیڑے کھاندے نیں۔

## وکھالہ

## ونڈاں
* گھروالی چڑی
*دارچینی آئیبون
* ساکسول چڑی
* اطالوی چڑی
* ہسپانوی چڑی
* پاکستانی چڑی
* صومالی چڑی
* دارچینی چڑی
* سادی مگری چڑی
* مریا سمندر چڑی
* ایاگو چڑی
* وڈی چڑی
* کینیا چڑی
* کورڈوفان چڑی
* شیلی چڑی
* سوقوطرہ چڑی
* عبدلکری چڑی
* کیپ چڑی
* سانولی سری چڑی
* سیونسن چڑی
* طوطا چنج چڑی
* سواحلی چڑی
* دکھنی سانول سری چڑی
* روہی چڑی
* یوریشی چڑی
* سوڈانی سنہری چڑی
* عربی سنہری چڑی
* پاسر امینیبے
* پیٹرونیا پائرگیٹا
* پیلے گلے والی چڑی
* پیٹرونیا سپرسیلیرس
* پیٹرونیا ڈینٹاٹا
* پڑی چڑی
* پھکی پڑی چڑی
* چٹپڑی چڑی
* تبتی چڑی
* چٹی مگری چڑی
* پیری ڈیوڈ چڑی
* رتی گچی چڑی
* بلینفورڈ چڑی
* سادی مگری چڑی
* افغان چڑی

## بارلے جوڑ
چڑی پنجا

**چڑی پنجہ** اک سدا بہار نکے تے گوڈے ہرے رنگ دے پتیاں والی ویل اے۔ اے کند نال چمٹی ہوئی اتے چڑدی جاندی اے تے کند نوں اپنے پتیاں نال ٹک لیندی اے۔ کند نوں پڑھن دا انداز چڑی دے پنچیاں دے پڑھن ورگا اے ایس لئی ایدا ناں چڑی پنجہ اے۔

اس دا اصل دیس چڑھدا ایشیاء  اے۔
چکوال

**چکوال**  پنجاب دے ضلع چکوال دی تحصیل چکوال دا اک شہر تے اس تحصیل تے ضلعے دا راجگڑھ اے ۔ کہیا جاندا اے کہ چکوال دا ناں چوہدری چکو خاں توں پیا ۔ جیہنے 16ویں صدی وچ ایہدی نیوں رکھی سی ۔ 1881 وچ انگریزاں دے ویلے ایہنوں تحصیل بنایا گیا تے 1985 وچ ضلعے دا درجا دے دِتا گیا ۔ 

## وجہ شہرت
چکوال چنگی نسل دے ڈھگےآں تے گھوڑےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے ۔ پاکستانی فوج وچ کافی تعداد وچ فوجی چکوال نال تعلق رکھدے نيں ۔ 

## بولی
چکوال دے رہائشی دھنی، ماجھی تے اعوانکاری لہجے دی پنجابی بولی بولدے نيں ۔ ایس توں علاوہ اردو بولی وی بولی تے سمجھی جاندی ا‏‏ے ۔

## تریخ
چکوال پنجاب دے علاقے وادی دھن وچ واقع ا‏‏ے ۔ 1857ء د‏‏ی جنگ آزادی دے دوران چکوال دے چوہدریاں نے برطانوی افواج دے خزانے د‏‏ی چکوال تو‏ں راولپنڈی ول بحفاظت منتقلی وچ مدد کيت‏ی تے انعام وچ خلعتاں تے جگیراں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔

1947ء وچ پاکستان د‏‏ی آزادی دے دوران غیر مسلم اقلیتاں چکوال تو‏ں ہجرت کر گئياں لیکن ایہ شہر حالے تک ایہناں دے خیالات دا حصہ اے تے اوہ ایہنو‏ں نئيں بُھلے ۔

## جغرافیا
thumb|گمبھیر ندی
چکوال دے محل وقوع اُتے نگاہ پائی جاوے تاں کچھ ایس طرحاں اے : شمال وچ ضلع اٹک، جنوب وچ ضلع خوشاب، مشرق وچ ضلع جہلم تے ضلع راولپنڈی تے مغرب وچ ضلع میاں والی واقع نیں ۔ جغرافیائی طور تے ضلع چکوال لوݨے پربت دھارے دا حصا اے ۔ 
چکوال دے مناظر وچو‏ں تھر چک محل دے نیڑے اک آبی درا ا‏‏ے ۔ اس شہر دے گرد علاقےآں وچ مصنوعی تے قدرتی جھیلیاں نیں ۔ کلر کہار اس علاقے وچ اک مشہور سیاحتی مقام اے جو سطح سمندر تو‏ں  بلَند ا‏‏ے ۔ ایہدے نیڑے کٹاس دا مشہور قِلعا ا‏‏ے ۔
چکوال نیم آب پاش علاقا اے جِتھے زراعت لئی نہری نظام موجود نئیں ۔ آبی وسائل نسبتن گھٹ نيں ۔ ٪ 70 تو‏ں زیادہ آبادی زراعت نال وابستا اے جیہدے  وچو‏ں زیادہ تر زراعت بارانی ا‏‏ے ۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب
گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع چکوال
چکچال

چکچال ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل روات وچ ہے گا اے۔
چھابا

**چھابا** کݨک تے کھجور دیاں دیاں پتیاں یا پلاسٹک دا بݨیا ہویا اک گوݪ برتݨ اے جیہڑا روٹی یا ہور کوئی کھاݨ آݪی شے رکھݨ لئی ورتیا جاندا اے۔

گٹھ:برتݨ
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:کھاݨ پیݨ
گٹھ:ظروف
چھت

**چھت** (Roof) کِسے عمارت دا سَبھ توں اُپر دا ٹھکݨا ہُندا اے، جیہدے وچ عمارت دیاں کندھاں یا اتے دی طرف اوہنوں سہارا دیݨ لئی ضروری تمام مواد تے تعمیرات شامل نیں۔ چھت بارش، برف باری، دُھپ تے ہوا توں تحفظ فراہم کردی اے۔ 

## ہور دیکھو
*بوآ
*ٹاکی
*رسوئی
*کندھ
*چھت
*ویڑھا
*کمرا
*بالکونی
*پھاٹک

گٹھ:عمارتاں
گٹھ:تعمیرات
چک چکیرا

**چک چکیرا** یا **چکی راہا** یا **ہد ہد** (Hoopoe)، اک رنگدار پنچھی اے جو افریقا، یورپ تے ایشیا (ایفرو یوریشیا) وچّ پایا جاندا اے۔  ایہ نوع ناپید ہوݨ دے خدشے وچ اے۔ 
(Upupa epops) اپوپا جنس دی سبھ توں زیادہ پھیلی ہوئی نسل اے۔ ایہ اک مخصوص دار چینی رنگ دا پرندہ اے جیہدے کاݪے تے چِٹے پر، اُچا لمبا تاج، کاݪی پونچھ اُتے چوڑیاں چٹیاں پٹیاں تے اک لمبا تنگ تے خم دار چُنجھ اے۔ ایہدی آواز اک نرم "اوپ-اوپ-اوپ" اے۔ ایہ ایشیا، یورپ، تے افریقا دے شمالی نصف حصے ناݪ تعلق رکھدا اے۔ ایہ اپݨی حدود دے شمالی حِصے وچ نقل مکانی کردا اے۔ ایہ زیادہ تر وقت زمین اُتے کیڑے مکوڑے لبھݨ وچ گزاردا اے۔ ست توں اٹھ آنڈیاں دا کلچ موجودہ کُھڈ وچ رکھیا جاندا اے۔ آنڈے مادہ دے ذریعے اِنکیوبیٹ ہُندے نیں تے غیر مطابقت پذیری ناݪ نکݪدے نیں۔ 
ایہ فصلاں نوں نقصان پہنچاؤݨ واݪے کیڑے مکوڑے کھا جاندا اے۔ اس لئی اس پنچھی نوں کساناں دا دوست سمجھیا جاندا اے۔

## ناں
اس پرندے دے پنجابی وچ وکھ وکھ علاقےآں وچ کئی وکھ وکھ ناں نیں جیہناں وچ چک چکیرا، چکی راہا، چکی جھولا تے ہد ہد وغیرا۔ پنجابی وچّ 'چکی راہا' اصل وچّ اوہ بندے نوں کہندے نیں جو آٹا پیسݨ واݪی چکی دے اپرلے پتھر نوں چھیݨی تے ہتھوڑی نال کھردرا کردا اے۔ اس پنچھی نوں ایہ ناں اس لئی دتا گیا ہوݨا اے کہ ایہ اپݨی چُنجھ دی ورتوں چکی راہے دی چھیݨی ونگوں کردا اے۔

## دکھاݪا
ایہ مدھرے ناپ دا 25–32 سینٹی میٹر (9.8–12.6 انچ) لمبا پنچھی اے۔ ایہدا پرپسار 44–48 سینٹی میٹر (17–19 انچ) ہُندا اے تے وزن 46–89 گرام۔ ایہ پنچھی اپݨی چنجھ تے پراں توں دوروں پچھاݨیا جاندا اے۔ ایہدی چنجھ لمبی گینتی ورگی ہُندی اے جیہڑی زمین وچ کھاݨ پیݨ لبھݨ وچ کم آؤندی اے۔ ایہدے پَر چوڑے ہُندے نیں جیہڑے تیز اڈاری وچ کم آؤندے نیں۔

## کھاݨ پیݨ
چک چکیرے دے کھاݨ پیݨ وچ کیڑے مکوڑے نکے کرلے، ڈڈو، بوٹے، بی شامل نیں۔

## مورتاں

Image:Upupa epops 2 Luc Viatour.jpg|
Image:Upupa epops 3 Luc Viatour.jpg|
Image:Upupa epops 4 Luc Viatour.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) preening at Puri I IMG 9181.jpg| 
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) at Puri Im IMG 9204.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal Im IMG 9523.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal I IMG 9216.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) at Hodal I IMG 9016.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) preening at Kolkata I2 IMG 6985.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upapa epops) preening at Kolkata I2 IMG 7688.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upupa epops) on a tree in Kolkata W IMG 4505.jpg|
Image:Common Hoopoe (Upupa epops) at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 055.jpg|
Image: Common Hoopoe in Dhahran, KSA.JPG|
Image: hoopoeinmeadow.jpg|
Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|


 
## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
* Hoopoe videos, photos & sounds on the Internet Bird Collection

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چک نمبر 209 ٹی ڈی اے

چک نمبر 209 ٹی ڈی اے اک پنڈ اے جیہڑا یونین کونسل  61 تے ضلع بھکھر چ اے۔

## تریخ
اے پنڈ 1952 چ وسن لگیا۔ تھل ڈولیپنٹ اتھارٹی نے ایہدا نقشا تے ہور کم کیتے۔ ایہدے وسنیک فوج دے سپاہی سن۔ ایہ پنڈ 100 گھراں تے 100 مربیاں تے ٹریا۔ ونڈ ہو ہو کے گھر نکے رہ گئے نیں تے مربے وی نکیاں لاٹاں چ بدلے گئے نیں۔ 

ایہ پنڈ مستطیل مورت وچ اے۔ پنڈ دیاں گلیاں چوڑیاں تے بالکل سدھیاں نیں۔ کافی سارے پکے کوٹھے ٹی ڈی اے نے بنا کے ایتھے دتے سن۔ ایس پنڈ دیاں زمیناں نوں تھل نہر چوں پاݨی آندا اے۔ لوکاں نے ٹیوب ویل وی لائے ہوئے نیں۔ زمینداری وڈا کم اے۔ زمین زیادہ تر پدھر پر ریتلی اے۔ ایتھے کݨک، چنا، کماد، برسݨ، لوسن تے ہور فصلاں ہُندیاں نیں۔
اے پنڈ اسلام آباد توں کراچی جاݨ آلی سڑک تے ہیگا اے۔ ایس لئی ایتھوں پاکستان دے کسے وی پاسے جاݨا آسان اے۔

## لوک گݨتی
پنڈ دی لوک گݨتی 2500 دے نیڑے اے، 1300 ووٹر نیں تے گھر 100 توں اُپر نیں۔  

## بولی
پنڈ دیاں لوکاں دی بولی پنجابی اے پر اوہ اردو وی جاݨدے نیں۔ پڑھے لکھے انگریزی وی جاݨدے نیں۔

ایتھے زمینداری توں علاوہ کاروبار، ملازمت تے ڈنگر پالنا عام کم نیں۔

## مورت نگری

File:Watt-pnb.jpg
File:Village Life-1.jpg
File:Wheat cutting season.jpg
File:Water channel.jpg
File:A water channel in desert.jpg
File:Camel-Desert animal.jpg
File:A tree in desert.jpg
File:Thal Canal.JPG
File:Door in rural Punjab.JPG
Image:Window in rural Punjab.JPG
چھنی ماہسو

چھنی ماہسو یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
* اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ
چھوئی موئی

**چھوئی موئی** اک ویل ورگا  بوٹا اے  جس نوں جدوں چھویا جاندا تے اسدے پتے اندر نوں مڑ جاندے نیں۔ مڑے ہوۓ پتے کج چر مگروں اپنی اصل حالت وچ واپس آ جاندے نیں۔  اس وجہ توں ایہ بوٹا پھلواریاں وچ اگایا جاندااے۔ اسدا اصل دیس برازیل اے۔

## وکھالہ
چھوئی موئی اک نکے ناپ دی ویل اے۔ چھوئی موئی 1.5 میٹر(5 فٹ) تک اچا ہوندی اے۔ چھوئی موئی دے پتے پتلے، لمبے تے نکی چھری ورگے ہوندے نیں تے اک دوجے دے سامنے ہوندے نیں۔ چھوئی موئی دے پتے تے تنا ہرا ہوندا اے۔ اک پتیاں دے گجھے وچ 10 توں 26 پتیاں ہوندیاں نیں۔ ایدا پھل کاسنی رنگ دا ہوندا اے تے روں دے گولے دی طرح نیں۔ جدوں پھل سک جاندا اے تے بی بن جاندے نیں۔

## مورتاں


Image:Mimosa pudica open.JPG|چھوئی موئی دے کھلے پتے
Image:Mimosa pudica closed.JPG|چھون توں بعد بند پتے
چھٹا بختاور

چھٹا بختاور ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل ترلائی کلاں وچ ہے گا اے۔

## بارلے جوڑ
* سرکاری ویب سائییٹ 
* سی ڈی اے
چھچھ

**چھچھ**، پنجاب دے ضلع اٹک وچ اک تھاں اے۔ ایہ 31 کلومیٹر لمبا تے 14 کلومیٹر چوڑا اے۔ ایہ گندگڑھ دے پعاڑ توں لے کے کامرا تک تے دریائے انڈس توں لے کے لارنس پور تک پھیلیا ہویا اے۔ 
چھچھ وچ چھاچھی پنجابی بولی جاندی اے۔

## باہرلے جوڑ
*http://www.hazrocity.com/home/hazro-chhachh-maps/180-map-of-chhachh-valley.html چھچھ دا نقشا

گٹھ:پنجاب دا جغرافیا
گٹھ:ضلع اٹک
چیت

**چیت** یا **چیتر**، پنجابی کیلنڈر دا پہلا مہینا اے۔ ایہ اَدھ مارچ توں شروع ہُندا اے۔ سیاݪ دا موسم مُک جاندا اے تے بہار دا موسم آجاندا اے۔ 

پنجابی کیلنڈر توں علاوہ نیپالی کیلنڈر، بنگالی کیلنڈر، ہندی کیلنڈر تے نانک شاہی کیلنڈر وچ وی چیت دا مہینا ہُندا اے۔

چیت دے بارے وچ اک کہاوت اے: وسے چیت مٹے نا کھیت۔

نویں پنجابی سال دا آغاز پہلی چیت توں ہُندا اے جدوں پنجابی رہتل دیہاڑ منایا جاندا اے۔ 

## باہرلے جوڑ
* پنجابی گیت: چیت چڑھیا

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
چیتیا

چیتیا اک بوت وڈا کوٹھا ہوندا اے بدھ مت چ اے پوجا کرن دی جگہ ہے چیتیا دے وشکار سٹوپا بنیا ہوندا سی۔ کوٹھے چ وڈن لئی اک ای راہ سی؛ سٹوپے دے چکر کٹے جاندے سن۔
چینی بولی

چینی اک بولی دا ناں اے جیڑی چین تے کئی ہور دیساں وچ بولی جاندی اے۔ جگ دی لوک گنتی دا پنجواں جصہ اینوں بولدا اے۔ ایہ اصل وچ ہان چینیاں دی بولی اے تے چینی تبتی بولیاں وجوں اک اے۔چینی نوں چین، تائیوان، ہانگ کانگ، مالائیشیا، مکاؤ، فلیپائنز، آسٹریلیا، انڈونیشیا، ماریشیس، پیرو، کینیڈا تے امریکہ چ بولیا جاندا اے۔

چینی بولی اک وڈے تھاں تے بولی جاندی اے تے اینج ایدیاں ک‏ی پڑبولیاں وی نیں: مینڈارن چینی، وو چینی، یو چینی، زیانگ چینی، ہکا چینی گان چینی تے من چینی

## تریخ
چینی سینو-تبتی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ بولی دے گروواں دا خیال اے کہ چینی تے تبتی پہلاں اکو بولیاں سن مگر ہلے تک اوناں نوں ٹھیک طریقے توں جوڑیا نئیں جا سکیا۔ پرانی چینی 1122 قبل مصیح توں لے کے 256 قبل مصیح تک بولی جاندی سی۔ پرانی چینی شبداں دے اتے زور لان نال مطلب بدلی سی تے اج کل دی چینی، جپانی، ویتنامی تے کورین رسم الخط نوں ویکھ کے پرانی چینی دے بارے چ کافی کج پتا چلیا اے۔ 

مڈلی چینی بولی سوئے، تانگ تے سونگ ٹبر دی حکومت دے ویلے بولی جاندی سی(6 صدی توں 10 صدی عیسوی تک)۔ مڈلی چینی دے بارے چ بولی گروواں نوں زیادہ پتہ اے۔ اس دی وجہ اے وے کہ مڈلی چینی اج کل دی چینی دے نال زرا رلدی ملدی اے تے اس توں علاوہ ڈکشنریاں تے دوجیاں کتاباں دی مورت چ وی کافی معلومات لبیاں نیں۔ 

اتلے-چڑدے چین چ مینڈارن چینی بولی جاندی اے تے لیندے تھلویں پاسے کئی لہجے بولے جاندے سن۔ اس دی وجہ اے وے کہ اتلے پاسے ہموار زمین اے تے تھلویں لیندے پاسے پعاڑ تے دریا نیں۔ جس دی وجہ توں لوکاں دا پھرن ٹرن کٹ سی تے زیادہ لہجے بن گۓ۔ 

## عام چینی بول

### گنتی

### جملے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:ایشیا دیاں بولیاں
گٹھ:ایشیائی دیساں دیاں بولیاں
چیچنیا

چیچنیا وفاق روس دی اک وفاقی اکائی اے تے شمالی قفقاز [کوہ قاف] دے پہاڑی علاقے چ واقع اے ۔ چیچن زبان چ اسنوں "نوخچیین" سدیا جاندا اے ۔

سویت یونین دے 1991ء ٹٹن دے بعد چیچن انگوش خود مختار سویت جمہوریہ دو حصییاں ،جمہوریہ انگوشتیا تے چیچن جمہوریہ اشکیریہ ،جہڑی کہ آزادی چاہندی سی ، چ تقسیم ہوگئی ۔ روس نال پہلی چیچن جنگ چ چیچنیا دی فتح دے بعد ، چیچنیا نے چیچن جمہوریہ اشکیریہ دے ناں نال تقریبا آزادی حاصل کر لئی سی پر دوجی چیچن جنگ چ روس نے ایس علاقے تے اپنا کنٹرول دوبارہ بحال کرلئیا ،اوس ویلے ایتھے تعمیر نو دا کم جاری اے ۔ اگرچہ ہلے وی پہاڑی علاقیاں چ تے جمہوریہ دے جنوبی علاقیاں چ اکا دکا جھڑپاں ہندیاں رہندیاں نیں ۔ 2006ء چیچنیا دے سابق صدر علو الخانوف نے تجویز دتی سی کہ جمہوریہ دا سرکاری ناں "نوخچیین" رکھ دتا جاوے ۔

## جغرافیہ

چیچنیا شمالی قفقاز دے مشرقی حصے چ مشرقی یورپ تے ایشیاء دے وچکار تقریبا سارے پاسوں روس دے وفاقی علاقیاں چ گھریا ہوئیا اے ۔ اسدیاں سرحداں مغرب چ شمالی اوسیتیا تے انگوشیا نال ، شمال چ ستاوروپول کرائی نال ، مشرق چ داغستان تے جنوب چ جارجیا نال ملدیاں نیں ۔ اسدا راجگھر گروزنی اے ۔ اسدا رقبہ 15300 مربع کلومیٹر اے ۔

## دریا
چیچنیا چ نکے وڈے کئی دریا وگدے نیں پر 3 وڈے دریا "تیریک" ، "سنژا" ، تے "آرغون" نیں ۔

## وڈے شہر

چیچنیا دے 20 ہزار توں ودھ آبادی والے شہر ،گروزنی ، اوتودی ، کوچالوئی ، شالی ، عروس مرتان ، تے آرغون نیں ۔

## ٹائم زون
چچنیا ماسکو ٹائم زون چ واقع اے ۔

## تریخ

## ابتدائی تريخ

قدیم زمانے چ کوہ قاف دیاں شمالی ڈھلواناں تے مغرب دے پاسے چرکسی تے مشرق دے بننے عوار رہندے سن ،اینہاں دے درمیاں "زیگیئنز " "زیکس" یعنی اج دے چیچن ،انگوش ،اوسیتی تے بلکاراں دے چ رہندے سن ۔ چیچنیا کوہ قاف دا علاقہ اے جہڑا کہ 15ویں صدی چ عثمانی ترکاں نال آویزش توں بعد ئیر ملکی حکمراناں نال تقریبا مسلسل حالت جنگ چ رہیا ۔ آخرکار چیچن لوکاں دے اسلام قبول کرن توں بعد ترک چیچن تناؤ ختم ہوگئیا پر اپنے عیسائی گوانڈھیاں جارجیا تے کاسکاں تے بدھ متی کلمیکاں نال کھچاؤ ودھ گئیا ۔ 
روسیاں نے 1577ء چ خفیہ طور تے چیچنیا چ ریاست "تیریک کاسک ہاسٹ " قائم کردتی جہڑی آزاد کاسکاں نال آباد کیتی گئی تے وولگا دریا کنارے آباد کاسک لیا کے تیریک دریا تے آباد کیتے گئے ۔

## قفقاز[کوہ قاف] دیاں جنگاں

روس نے 1783ء چ مشرقی جارجیا دی بادشاہت "کارتل کاخیتی" نال معاہدہ جورجیوسک تے دستخط کیتے ، جسدی رو نال کارتل کاخیتی نوں تحفظ روسی سلطنت دے گئی ۔ جاجیا تے کوہ قاف دے پار علاقیاں نال رابطہ اپنا رابطہ محفوظ کرن لئی روسی سلطنت نے کوہ قاف دے علاقیاں چ اپنا اثر و رسوخ ودھنا شروع کر دتا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:روس دے علاقے
گٹھ:روس دے مسلمان علاقے
گٹھ:روس دیاں مسلم ریاستاں
چینل سرنگ

**چینل ٹنل** یا چینل سرنگ، 31 میل یا ساڈھے 50 کلومیٹر لمبی اک سرنگ اے تے رودباد انگلستان وچ آبنائے ڈوور دے تھلےاوں لنگھدی اے۔ ریل گڈیاں دے زیر استعمال ایہہ سرنگ انگلستان تے شمالی فرانس نوں ملاندی اے ۔ 

اک طویل تے تریخ دے مہنگے ترین تے مشکل ترین عظیم منصوبےآں وِچوں اک، ایہ سرنگ بالآخر 1994ء وچ تکمیل نوں پہنچی۔ ایہ جاپان دی "سیکان سرنگ" توں بعد دُنیا  دی دوجی سبھ توں لمبی سرنگ اے، تاہم زیر آب سرنگاں وِچوں ایہ سبھ توں لمبی اے۔ چینل سرنگ دا 24 میل (39 کلومیٹر) حصہ آبنائے ڈوور دے تھلے آ۔ آغاز توں پہلاں تے تعمیر دے دوران اس سرنگ نوں "چینل" دے نام نال پکاریا جاندا سی، پر اج کل ایہنوں چینل ٹنل یا سرنگ ای آکھیا جاندا اے۔

گٹھ:سرنگاں
گٹھ:برطانیا
گٹھ:فرانس
گٹھ:یورپ
گٹھ:عظیم منصوبے
گٹھ:ٹیکنالوجی
امریکی ڈالر

**[[امریکی]] ڈالر** امریکا دی کرنسی دا ناں اے۔ ایہنوں دنیا دی کرنسی وی کہیا جاندا اے۔ ایہ امریکا توں علاوہ دنیا دے کُچھ ہور تھاں واں وچ وی ورتی جاندی اے۔

## باہرلے جوڑ
* امریکی ڈالر (نوٹ) 

گٹھ:کرنسی
گٹھ:امریکا
ڈولفن

ڈولفن اک سمندری جانوراں دا ٹبر اے۔ اے ممالیا اے۔ اے وہیل ٹبر دا قریبی رشتیدار اے۔ ایدیاں 40 دے قریب قسماں 17 جینساں چ ہوندیا نیں۔ ایناں دی لمبائی 4 فٹ توں لے کے 30 فٹ تک ہوسکدا اے تے وزن 40 کلوگرام توں لے کے 10 ٹن تک ہوسکدا اے۔ اے تھوڑے گہرے پانی چ تے دریاواں چ وی پائی جاندی اے۔

## بارلے جوڑ

*ڈالفن انسٹیٹیوٹ
ڈاکٹر انعام الحق جاوید

**ڈاکٹر انعام الحق جاوید** پنجابی تے اردو دے منے پرمنے شاعر لکھاری تے نقاد نیں۔

اوہ 6 جون 1949 نوں فیصل آباد وچ پیدا ہوئے ۔ ایف اے تک پڑھائی ڈیرا اسماعیل خان وچ کیتی ۔ پنجاب یونیورسٹی توں ایم اے اردو تے مگروں ایم اے پنجابی سونے دے تمغے نال کیتا ۔ ایسے یونیورسٹی توں پنجابی ادب دے ارتقا تے پی ایچ ڈی کیتی ۔ 1982 چ اکادمی ادبیات آگئے ۔ 1984 توں مقتدرہ قومی زبان وچ اخبار اردو وچ ایڈیٹر تے شعبہ دارالتصنیف وچ کم کیتا۔ جون 1997 توں علامہ اقبال اوپن یونورسٹی وچ شعبہ پاکستانی زباناں دے چیئرمین سن۔ پنجابی دے حوالے نال تنقید تے تحقیق دیاں 13 کتاباں شائع ہو چکیاں نیں۔

## ادبی جیون
اوناں دا ادبی جیون نواۓوقت چ کالم 'قلم برداشتہ' توں ٹریا۔ ایسے ناں نال 'خبریں' 'اذکاد' تے ہور اخباراں چ لکھدے رۓ۔ پجھلے 38 وریاں توں اوہ اسلام آباد چ ان گنت ادبی محفلاں تے سیمیناراں نوں کروایا۔ شاعر ہون دی حیثیت نال اوہ کئی واری امریکہ، برطانیا، ناروے فرانس دبئی قطر تے دوجے دیساں وچ گئے۔ پاکستان ٹیلیویژن تے پنجابی تے اردو دے ادبی پروگراماں دے کمپیر رہے۔ ڈھائی ورھے تک سخن رنگ دے ناں توں ہفتا وار سویر ویلے روشن پاکستان وچ پروگرام کیتا۔ اج کل اے ٹی وی تے 'لافٹر تھراپی آن لائن'دے ناں توں پروگرام کر رہے نیں۔ اخبارات وچ اوہناں دے کالم وی شائع ہُندے نیں۔ جنوری 2000 چ اوہناں نے اپنا اخبار دی کڈھیا جیہڑا فور کلر وچ سی۔ ایناں دی مزاحیہ شاعری آڈیو تے وڈیو وچ سانبھی جا چکی اے۔ ‎

## اک قطعہ
کولیسٹرول دے ناں توں انج تراہندا اے
کسے طرحاں دے گھیو نوں ہتھ ناں لاندا اے
کردا اے پرہیز اوہ اجکل ایتھوں تک
آنڈا پانی دے وچ تل کے کھاندا اے

## پنجابی کتاباں
*ہسدے وسدے
*ککر تھلے دھپ
*پرکھاں
*پنجابی ادب دا ارتقا 1947-2003
*اجو کی کہانی دیاں چھے کہانیاں

## پنجابی اردو کتاباں
*خوش کلامیاں
*خوش بیانیاں
*بلھے شاہ منتخب اردو تراجم
*کلام شاہ حسین معہ اردو ترجمہ 
*دل دریا سمندروں ڈونگھے (کلام سلطان باہو معہ اردو ترجمہ)

## اردو کتاباں
*پنجابی ڈراما
*بیرونی ممالک میں اردو
*پنجابی زبان و ادب کی مختصر تاریخ
*قائداعظم پاکستانی زبانوں کے آئنہ میں 
*پاکستانی زبانوں میں منتخب کلام اقبال کے منظوم تراجم

## انگریزی
*Pakistan in Urdu Literature

## ایوارڈ
*خوشحال خان خٹک ایوارڈ
*جام درک ایوارڈ
*رايٹرز گلڈ ایوارڈ‎
*میاں محمد بخش ایوارڈ
*کاروان ادب ایوارڈ
*عالمی طنزومزاح ایوارڈ
*بولان کلچرل ایوارڈ
*ادیب ایوارڈ

## باہرلے جوڑ
*انٹرویو

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی شاعر
ڈاکٹر سرفراز حسین

**پروفیسر داکٹر سرفراز حسین**، پاکستانی پنجابی محقق تے نقاد نیں۔

## حیاتی
سرفراز حسین پاکستان، پنجاب دی تحصیل وزیرآباد دے قصبہ سوہدرہ وچ پیدا ہوئے سن۔

## لکھتاں

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ڈاکٹر محمد بشیر گورایا

**محمد بشیر گورایا**، پاکستان دے پنجابی زبان دے لکھاری تے کالم نگار نیں۔ اوہناں دا اصل ناں محمد بشیر چوہدری اے۔ اوہناں دے والد دا ناں چوہدری تاج دین سی۔ اوہ 1 جنوری، 1940ء نوں چک نمبر 44 ضلع گجرات وچ پیدا ہوئے۔

## لِکھتاں
*پنجابی قاعدہ
*ابیات باہو دا ترجمہ تے تشریح
*سورت یاسین دا پنجابی ترجمہ تے تشریح
*زراعت کہاݨی

## باہرلے جوڑ
* بشیر گوریا دے کالم
* بشیر گورایا دا پنجابی لیکھ: زراعت کہاݨی

## حوالے

گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لکھاری
عبدالقدیر خان

عبدالقدیر خان پاکستان دے ایٹمی سائنسدان سی ۔ اوہ کہوٹا ریسرچ لیبارٹریز جینوں 1981 چ اودے ناں تے ڈاکٹر اے کیو خان ریسرچ لیبارٹریز بنا دتا گیا، دے پروجیکٹ ڈائریکٹر وی رۓ۔ پاکستان دے ایٹمی پروگرام تے میزآئل پروگرام وچ اونہاں دا کردار بڑا وڈا اے۔

## جیون
ڈاکٹر عبدالقدیر خان 1 اپریل 1936 نوں بھوپال ھندستان چ جمے۔ اوہ سکول ہیڈپاسٹر دے پتر سن۔ اونہاں دے کر دا ماحول پڑن والا سی۔ اونہاں نے حمیدیہ ہائی سکول بھوپال توں 1952 چ میٹرک کیتا۔ 15 اگست 1952 چ اونہاں نیں پاکستان ہجرت کیتی۔ ڈی جے سائنس کالج کراچی توں بی ایس سی کیتی۔ کراچی انتظامیہ چ اوہ ناپ تول دے انسپیکٹر لگ گئے ۔

## یورپ وچ

ہور پڑن لئی اوہ ٹیکنیکل یونیورسٹی برلن ، جرمنی چلے گۓ۔ 1967 وچ انجینرنگ وچ ڈیلفٹ یونیورسٹی نیدرلینڈز توں ماسٹر ڈگری لئی تے 1972 وچ لیون یونیورسٹی بیلجیم توں اونہاں نیں ڈاکٹریٹ دی ڈگری لئی۔ اوہ المیلو ہالینڈ چ یورینیم صاف کرنے دے کارخانے چ لگ گۓ۔ اے نویں ٹیکنالوجی آلا کارخانہ سی ۔
18 مئی 1974 نوں اک ایٹمی دھماکہ وی کرا دتا۔ 1974 وچ اونہاں نیں پاکستان دے وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو نوں اک خط لکھیا تے اونہاں نوں آکھیا کے اوہ وی پاکستان چ اک یورینیم ستھرا کرنے دا کارخانہ لان۔ 1976 دے شروع چ ڈاکٹر عبدالقدیر اپنے ٹبر نال پاکستان آۓ تے پاکستان جوہری توانائی کمیشن چ کم کرن لگ گئے ۔ اونہاں دے پروجیکٹ دا ناں انجینرگ ریسرچ لیبارٹری(پراجیکٹ  706)۔ کم دی رفتار ہولی سی تے 31 جولائی 1976 نوں اوہاں نوں پراجیکٹ دا پورا اختیار دے دتا گیا۔ لیبارٹری راولپنڈی چ بنائی گئی۔ وڈی لیبارٹری کہوٹہ وچ بنائی گئی۔ 1 مئی 1981 نوں اے لیبارٹری اونہاں دے ناں کر دتی گئی۔ 10 فروری 1984 اخبار نواۓ وقت نوں اے انٹرویو چ دسیا کہ پاکستان صاف تے تگڑا یورینیم پیدا کر ریا وے۔ اونہاں ہلال امتیاز تے دو واری نشان امتیاز پاکستانی سرکار ولوں دتا گیا۔
ڈاکٹر عبدالقدیر خان دا پاکستان دے میزائل پروگرام چ وڈا ہتھ اے۔ اوناں دے ادارے دا بنایا ہویا غوری میزائل پیلی واری تجربے لئی 6 اپریل 1998 نوں جلایا گیا۔ ہندستان نے جدوں 1998 چ دوجی واری ایٹم بمب دا تجربہ کیتا تے پاکستان نے وی 28 مئی 1998 نوں ایٹم بمب دا تجربی کر دتا۔
ڈاکٹر عبدالقدیر خان نیں 100 توں زیادہ مضمون میٹالرجی دے بارے چ لکھے۔ اوہ ڈچ، جرمن، انگریزی تے فرانسیسی بولیاں جاندے نیں اونہاں نیں ویاہ وی اک ڈچ زنانی نال کیتا تے اوناں دیاں دو تیاں نیں۔ 

2004 دے شروع وچ اونہاں نوں لبیا تے ایران دے ایٹمی پروگرام دے  سلسلے وچ مدد کرن دے سلسلے وچ اونہاں تے الزام لایا گیا تے اونہاں نوں کعر وچ ڈک دتا گیا۔ اک پاکستانی عدالت نے ثبوت ناں ہون تے اوناں نوں کھلے پھرن دا آکھیا۔

## References
ڈرینتھ

**ڈرینتھ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے چڑھدے اتر وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 484481 اے۔ تے ایدی تھاں 2,642 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
ڈنمارک

**ڈنمارک** اتلے یورپ دا اک دیس اے۔
ڈینمارک جاں ڈینمارک راجشاہی (ڈینش: Danmark جاں Kongeriget Danmark) سکینڈینیویا، اتری یورپ وچّ ستھتّ اک دیش ہے۔ کوپنہیگن اسدی راجدھانی ہے۔ اسدی بھو-حد کیول جرمنی نال لگدی ہے، جدکہ اتری ساگر اتے بالٹک ساگر اسنوں سویڈن توں نکھیڑدے ہن۔ ایہہ دیش جوٹلینڈ پرائدیپ اتے ہزاراں ٹاپوآں وچّ پھیلیا ہویا ہے۔اسنے نے لمبے سمیں تکّ بالٹک ساگر نوں جان والے مارگاں نوں وسّ وچّ رکھیا ہے اتے اس جل-پنڈ نوں ڈینش کھاڑی دے نام ولوں جانیا جاندا ہے۔ اسدے چھوٹے سروپ دے الٹ اسدی سمندری سیما بہت لمبی ہے لگبھگ 7،314 کمی۔ ڈینمارک اک پدھرا دیش ہے اتے سمندر تل توں پرم اچائی والا ستھان کیول 170 میٹر اچا ہے۔ فرو دیپ-سموہ اتے گرینلینڈ ڈینمارک دے ادھین ہن۔

2008 دے سنسارک شانتی سوچک دے انوسار ڈینمارک، آئسلینڈ دے بعد سنسار دا سبھ توں شانتمئی دیش ہے۔ 2008 دے ہی بھرشٹاچار درشٹیکون سوچک دے انوسار ایہہ سنسار دے سبھ توں گھٹّ بھرشٹ دیشاں وچوں ہے اتے نیوزیلینڈ اتے سویڈن دے سمیت پہلے ستھان اتے ہے۔ مونوکل پترکا دے 2008 دے اک سرویکھن انوسار اسدی راجدھانی کاپنہیگن رہن لایق سب توں مناسب نگر ہے ۔ سال 2009 وچّ دیش دی انومانت جنسنکھیا 55،19،259 ہے۔
ڈنڈی

تنگ سوڑے رستے نوں ڈنڈی کیندے نے۔ اے پنڈاں کھیتاں جنگلاں تے پہاڑاں چ لوکی اپنے اسانی لئی بنا لیندے نے۔ اے زیادہ تر پیدل ٹرن آسطے یا سیکل آستے ٹھیک ہوندا اے۔
ڈنگر

**ڈنگر پسو** جیہڑے دُدھ، آنڈےآں، گوشت، کھل تے اُنّ وغیرا دے حصول تے باربرداری تے کھیتی باڑی واسطے گھریلو پدھر اُتے تے زرعی ماحول وچ پاݪے جاندے نیں۔ 

ایہناں وچ عام طور تے گاں، مجھ، بلد، بھیڈ، بکری، کھوتا، گھوڑا، اونٹھ، ککڑ، شترمرغ تے مور وغیرا شامل نیں۔ 

## مورت نگری

File:Buffalo-مج.jpg|مجھ
File:Cow-گاں.jpg|گاں
File:Goats.jpg|بکریاں
File:Take ours!.jpg|بھیڈاں
File:Dromadaire4478.jpg|اونٹھ
File:Nokota Horses cropped.jpg|گھوڑے
File:Donkey in Clovelly, North Devon, England.jpg|کھوتا
File:Pack llamas posing near Muir Trail.jpg|لاما


گٹھ:ڈنگر
گٹھ:لائیو سٹاک
گٹھ:کھیتی باڑی
ڈوئچے ویلے

ڈوئچے ویلے جرمنی دا بین الاقوامی خبراں تے معلومات نشر کرن دا ادارا اے۔ اے ریڈیو، ٹی وی، انٹرنیٹ تے سیٹلائیٹ ریڈیو تے نشر کردا اے۔ ایدا ریڈیو 30 بولیاں چ نشر کیتا جاندا اے۔ اس ادارے دا قیام  3مئی 1953ء نو پہلے شارٹ ویو براڈ کاسٹ دے طور تے جرمنی دے شہر کولون وچ عمل وچ آیا۔ اس ادارے دے صدر دفتر جرمنی دے شہر برلن تے بون وچ واقع نیں۔ 1953ء وچ اے ادارہ صرف جرمن زبان وچ اپنی نشریات پیش کردا سی۔

## نشر کیتی جانن والی بولیاں

*1953ء : جرمن
*1954ء : انگریزی،فرانسیسی،اسپانوی تے پرتگالی
*1962ء : فارسی، ترکی، روسی، پولش، چیک، سلاواکی، ہنگری، سربیائی تے کروشین
*1963ء : سواہیلی، ہوسا، انڈونیشیائی، بلغاری، رومانیائی تے سلو ینی
*1964ء : اردو، یونانی، اطالوی تے ہندی
*1970ء : پشتو تے دری
*1992ء : البانوی تے مقدونيائی
تے
*2000ء : يوکرينی زبان دی نشریات دا آغاز ہویا۔

وقت گزرن نال کئی زباناں دی ریڈیائی نشریات نو مختلف وجوہات دی بناء تے بند کر دتا گیا۔ مثلا ً  1998ء وچ ڈینش، نارویجن، ڈچ تے اطالوی ریڈیو دی خدمات نو بند کیتا گیا۔ اسی طراں 1999ء جاپانی، سلاواکی، سلو ینی، ہسپانوی، چیک تے ہنگری زبان دی ریڈیائی خدمات دا آخری سال سی.
ڈومینیکن

**ڈومینیکن** کیریبین دا اک جزیرہ دیس اے۔ اے ہسپینیولہ جزیرے دے چڑدے ول اک دیس اے تے ایدے لیندے ول ہیٹی اے۔ ایہ 48,442 مربع کلومیٹر تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 9,445,281 اے۔
دودوما

**دودوما**، افریقی مُلک تنزانیا دا راجگڑھ اے۔

## حوالے

گٹھ:افریقی دیساں دے دارلحکومت
ڈچ

**ڈچّ جاں ولندیزی بولی** (ڈچّ: Nederlands اچارن: نیڈیرلانڈس) نیدرلینڈ دی مکھ اتے دفتری بولی اے۔ ایہہ ہند-یورپی بولی-پروار دی جرمنی شاخ  وچ آؤندی اے۔ کیونکہ ایہہ اک نمن جرمنک بولی اے، اس لئی ایہہ انگریزی نال کافی میل کھاندی اے۔ اس دی لپی رومن لپی اے۔ ایہہ یورپی یونین وچ لگبھگ 2.3 کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے اتے 50 لکھ لوک اسنوں دوجی بولی وجوں بولدے ہن۔

نیدرلینڈ دے علاوہ ایہہ بیلجیئم دے شمالی ادھے حصہ وچ، فرانس دے نارڈ ضلعے دے اپری حصے وچ اتے یورپ دے باہر ڈچ نیوگنی وغیرہ کھیتراں وچ بولی جاندی اے۔  امریکہ اتے کینیڈا وچ رہن والے ڈچ لوکاں دی وی ایہہ ماں بولی اے۔ دکھن افریکی یونین راج وچ وی بہت سارے ڈچ مول دے شہری رہندے ہن اتے اوہناں دی بولی وی ڈچ بولی نال بہت حد تک ملدی - جلدی اے، حالانکہ ہن اوہ اک آزاد بولی دے روپ وچ ترقی یافتہ ہو گئی اے۔

شروع وچ ہالینڈ والیاں دی بولی نوں شمال سمندر اتے بالٹک سمندر دے ساحل اتے رہن والے جرمناں دیاں مقامی بولیاں وچ آزاد تھاں حاصل سی۔ پہلاں ایہہ مکھ طور تے مغربی فلینڈرس وچ پرچلتّ سی پر 16ویں صدی وچ ڈچّ رہتل دے نال-نال اس دا پچار وی اتر ول ودھدا گیا۔ سپینی قبضے توں آزاد ہون توں بعد ہالینڈ دی ترقی تیزی نال ہون لگی جسدے نال ڈچّ بولی دی ترقی وی تیزی نال ہون لگی۔ سپینی اقتدار ماتحت بچے ہوئے دکھن صوبےآں توں بھجکے آؤن والے پناہ گیراں توں وی اس وچ مدد ملی۔ ڈچّ بولی وچ دکھن دا اثر اج وی واضع نظر پیندا اے۔ ہالینڈ دی بول - چال اتے ساہتی بولی وچ اج وی کافی انتر ویکھن نوں ملدا اے، حالانکہ دکھن ولوں آئے شبداننکارن ایہہ کھائی زیادہ ڈونگھی نہیں ہو سکی۔

دکھن دے کئی حصےآں وچ (مغربی فلینڈرس، مشرقی فلینڈرس، اینٹورپ، بریونٹ وغیرہ وچ)، جو ہن بیلجیئم وچ شامل اے، اج دی کئی بولیاں پرچلتّ ہن۔ اس سبھ دا گروہی نام فلیمش اے۔ حالانکہ سکولاں وچ ساہتی بولی وی پڑائی جاندی اے، تد وی اکو جہے لوک عامَ طور تے مقامی بولیاں وچ ہی آپس وچ گل بات کردے ہن۔ برسیلز وچ بہت سارے سکھئت لوکاں دی بولی اج وی فرینچ بنی ہوئی اے پر فلیمش دا اثر ودھدا جا رہا اے۔ قنون دی نظر وچ فرینچ اتے فلیمش دوناں نوں برابر روپ وجوں مانتا حاصل اے۔ جتھے تک حال ہالینڈ راج دا سوال اے، بولی دی نظر ولوں حالت اونی مشکل نہیں اے۔ 16ویاں اتے 17ویاں شتییوں وچ جو نویں - نویں صوبے ہالینڈ وچ شامل ہندے گئے، اوہناں وچ وی کرترم روپ ولوں ڈچ بولی دا پرسار ہندا گیا۔ کجھ مقامی بولیاں وی پرچلت ہن، جہناں وچ سبھ توں بھنّ وجود فریزئن دا اے جو فریزلینڈ صوبے وچ بولی جاندی اے۔ ایمسٹرڈیم توں جویں - جویں اسیں سابق دے ول چلدے ہاں، ایہناں بولیاں وچ مشرقی اثر زیادہ لکشت ہون لگدا اے، جسدے نال نال لگدے جرمن کھیتراں دیاں عامَ جرمن بولیاں نال اوہناں دا تعلق  واضع ہو جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
ڈھینگر

ایسا سکا رکھ جیدے ہرے ہون دی کوئی آس نا روے اونہوں ڈھینگر کیندے نے۔
ڈھینگری

ایسی سکی ٹہنی جیدے پتے چڑھ گۓ ہون اونہوں ڈینگری کیندے نے۔ اے ٹہنی اکثر کنڈیاں آلی ہوندی اے تے باڑ لان آستے کم آندے اے۔
ڈھینگری کھمبی

ڈھینگری کھمبی پاکستان دے پہاڑی جنگلاں چ لبی جان آلی عام کھمبی اے۔ آں لکڑاں یا رکھاں دے اتے اگدی اے۔ اس لئی اینوں لکڑی دی کھمبی وی کیا جاندا اے۔ اے جان چ گوشت دے برابر ہوندی اے۔ اس اوستے اینوں جنگلی گوشت وی کیا جاندا اے۔ اینوں تپ چ سکا کے ویچیا وی جاندا اے۔ پاکستان چ اینوں پنڈاں چ تے فارماں چ اگایا جاندا اے۔
ڈہلیا

**ڈہلیا** وڈے، کئی رنگاں تے نمونیاں تے سوھنے پھلاں والے سدا بہار جھاڑی دار بوٹیاں دی جنس دا ناں اے جیہڑی تارہ پھل دے ٹبر وچوں اے۔  اس دے پھل دسمبر توں لے کے اگست تک کھڑدے رھندے نیں تے اک پھل کئی دن کھڑیارہندااے۔
اس پھل دااصل دیس میکسیکو اے ہسپانوی مہم جوؤاں نے 15 ویں صدی وچ اس نوں میکسیکو دے پہاڑی علاقیاں وچ ویکھیا۔ میکسیکو دا ایہ قومی پھل اے۔ 1872 وچ اک بوٹامیکسیکو توں نیدرلینڈز پہنچیا تے اس بوٹے نال اس دیاں ہور ونڈاں بنائیاں گئیاں۔ انگریز اس نوں دکھنی ایشیاء لے آئے۔
## ناں

اس بوٹے دا نام ڈہلیا 18 ویں صدی دے سویڈش بوٹاگرو اینڈرز ڈاہل دے ناں تے رکھیا گیا۔
اپنے تیز رنگاں باہجوں ایہ پھلاں دے شقین لوکاں دا پسندیدہ پھل اے۔ ڈہلیا دا بوٹا 1 فٹ (30 سینٹی میٹر) توں لے کے 8 فٹ (240 سینٹی میٹر) تک اچا ہوسکدا اے تے اسدے پھل دا قطر 2 انچ (5 سینٹی میٹر) توں لے کے 1 فٹ (30 سینٹی میٹر) تک ہو سکدااے
## ونڈاں
ڈہلیا دیاں 48 ونڈاں نیں۔
## راکھی
سردیاں چ اسنوں کورے تو بچانا چاھیداتے اسنوں تعپ چ رہنا چاہیدا اگست چ اسدیاں ٹہنیاں توں نویں بوٹے بناۓ جاندے نیں

## مورت نگری

File:DahliaDahlstarSunsetPink.jpg
File:Einfache-Dahlie-mignon-Sunshine-Botanik-De.jpg
File:Billede 084.jpg


## بارلے جوڑ

* برطانیہ چ ڈہلیا 
* امریکی ڈہلیا سوسائٹی‎
* http://www.homegardenguides.com/wiki/ڈہلیا 
* ڈہلیا دے بارے
* ڈہلیا گیلری 
* ڈہلیا
ڈیسالٹ رفیل

ڈیسالٹ رفیل فرانس دا لڑاکہ جہاز اے۔ اینوں فرانس دی کمپنی ڈیسالٹ نے بنایا اے۔ اے جہاز بوت پھرتیلا اے۔ ایہدے چ دو انجن ہوندے نیں تے ایہدے چ اک یا دو پائلٹان دی جگہ ہوندی اے۔ اینوں زمین توں یا فیر ایرکرافٹ کیریئر تون اڈایا جا سکدا اے۔ اینوں دوجیاں دیساں اگے بیچن دی وی کوشش کیتی گئی اے مگر ہلے تک کسے نے وی اینوں خریدیا نئیں اے۔ ایہدا مل 82 توں 90 ملین ڈالر دے درمیان اے۔ 120 رفیل فرانس دے کول ہلے استعمال چ نیں۔

پہلا رفیل 4 جولائی 1986 نوں اڈیا تے سب توں پہلا مکمل تیار جہاز 4 دسمبر 2000 نوں اڈیا۔ رفیل پروگرام تے 27.82 بلین یورو خرچ ہوۓ۔ مڈلے 1970آں چ فرانس دی ایرفورس تے نیوی نوں پرانے جہازاں دے بدلے اک نوا جہاز چائیدا سی۔ اس لئی اوناں نے شروع چ برطانیہ اٹلی سپین تے جرمنی نال رل کے یورو فائٹر ٹائیفون تے کم شروع کیتا پر فرانس بعد چ اپنے ڈیزائن دے پچھے اے ٹولی توڑ دتی تے کلیاں ای رفیل تے کم شروع کیتا۔

## گن
### بناوٹ
ڈیسالٹ رفیل اک ڈیلٹا پراں آلا جہاز اے جہدے پراں اگے دو نکے کینارڈ وی لگے ہوندے نیں۔ ایناں کینارڈاں دی وجہ توں زیادہ لفٹ بناندا اے تے جلدی اڈ پیندا اے۔ اے بوت پھرتپیلا وی اے تے اے 9جی تے منفی3جی تک سہہ سکدا اے تے ایمرجنسیاں چ 11جی تک وی سہہ لیندا اے۔ کینارڈاں دی وجہ توں اے 213 کلومیٹر فی کینٹے دی تیزی دے نال وی اتر سکدا اے۔ اے جہاز 400 میٹر دی رن وے تون وی کم کرسکدا اے۔ 
### کھوجی سسٹم
رفیل چ دوجے جہازاں دا کھوج لان لئی تے اوناں نال لڑائی کرن لئی تھیلز آر بی ای 2 پیسا ریڈار ہوندا اے۔ اے ریڈار 40 جہازاں دا کھوج اک وقت چ رکھدا اے تے 8 جہازاں تے میزائل مار سکدا اے۔ اے ریڈار جہاز نوں راہ وکھان آستے بوت اچھے نقشے وی بنا سکدا اے۔ 

اگر کوئی جہاز ریڈاہر ورت ریا ہوۓ تے ایدا پتہ بڑی آرام نال لگ جاندا اے اس لہئی رفیل چ مختلف دوجے کھوجی سسٹم وی نیں۔ اینان چوں اک جہاز دے اگے لگیا ہوندا اے جیڑا کے انفراریڈ تے نظر آن آلی روشنی چ دشمن دا کھو لا سکدا اے۔ رفیل چ تھیلز کمپنی دا سپیکٹرا سسٹم وی ہوندا اے جدے نال اوہ بغیر کسے دشمن نوں پتہ لگے سنگیاں نال گل بات کر سکدا اے۔ اس جہاز زمین تے نشانہ لان آستے ریڈار وی کم کردا اے تے اس تون علاوہ ایدے تے نشانے آلی پاڈ وی رکھے جا سکدے نیں۔
### کاکپٹ
پائلٹ اک مارٹن بیکر کمپنی دی ایجکشن سیٹ دے اتے بیندا اے تے جہاز نوں سجے ہتھ تے لگے سٹک نال ٹوردا اے تے کھبے ہتھ دے بٹناں نال انجناں نوں کنٹرول کردا اے۔ کاکپٹ چ اک ہولوگرافک ڈسپلے پائلٹ دے اگے لگیا ہوندا اے تے اس توں علاوہ پائلٹ دے ہیلمٹ تے وی اے سسٹم جلد ای لا دتا جاۓ گا۔

پائلٹ ریشم دے گلو پاندا اے تے اوہ جہاز دی سکریناں نوں دبا کے وی کم کر سکدا اے۔ پائلٹ بول کے وی جہاز تے کم کر سکدا اے۔
### ورژن
رفیل دے ترے ورژن نیں اک ورژن ایرکرافٹ کیریر توں اڈان آستے تے دو زمین توں اڈن آلے زمین توں اڈن آلیاں چوں اک چ اک پائلٹ تے دوجے چ دو  بہندے نیں۔
### بارلے جوڑ
ڈیسالٹ رفیل دی ویب سائٹ
ڈی وی ڈی

**ڈی وی ڈی** (DVD) اک آپٹیکل ڈسک اے جیہدے وچ ڈیٹا بھریا جا سکدا اے۔ ایہدا ناپ سی ڈی دے برابر دا ہوندا اے پر ایہدے وچ 6 گُݨا زیادہ ڈیٹا بھریا جا سکدا اے۔ ڈی وی ڈی وچ 4.7 جی بی توں لے کے 17.08 جی بی تک ڈیٹا بھریا جا سکدا اے۔ ڈی وی ڈی نوں پڑھن لئی ڈی وی ڈی روم 650 نینو میٹر دی سرخ رنگ دی لیزر استعمال کردے نیں۔ ایہنوں نومبر 1996 وچ لوکاں اگے فروخت کیتا گیا۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
ڈیلاویئر

Image:Old Delaware State House 1.jpg
Image:Lewes Outer Harbor.JPG
Image:Market Street, Wilmington DE.jpg
ڈیلفٹ

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
پاک افغان بارڈر

**پاک افغان بارڈر**، پاکستان تے افغانستان دے وچکار سرحد اے۔ ایہ بارڈر 2640 کلومیٹر/1610 میل لمبا اے۔ ایہ 12 نومبر 1893ء نوں برطانوی ہند تے افغانستان دے وچکار سرحدی معاہدے نال طے ہویا سی۔
ایہ بارڈر اُچے پہاڑی سِلسلےآں اُتے بݨیا اے جیہڑے دوواں مُلکاں نوں وکھ وکھ کردے نیں۔ پہاڑی درےآں توں ای اک دوجے مُلک نوں آؤݨ جاݨ ہوسکدی اے۔ پاکستان نے پاک افغان بارڈر اُتے خندق پٹ کے تے باڑ لا کے بند کر دتا اے تاکہ افغانستان توں دہشتگرداں نوں پاکستان آؤݨ توں روکیا جاسکے۔ ایس توں علاوہ ایتھے پاکستان فرنٹیئر کور دیاں بہت ساریاں چیک پوسٹاں تے سرحدی قلعے وی بݨ گئے نیں تے پاک فوج ایس بارڈر دی سخت نگرانی کردی اے۔

گٹھ:بین الاقوامی سرحداں
گٹھ:پاک افغان تعلقات
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
گٹھ:پاک فوج
ڈیوڈ ایٹن برا

**ڈیوڈ ایٹن برا** اک برطانوی فلم بنانوالا تے فطرت دا کھوجی اے۔ اوہنیں جگ تے جیون دیاں وکھریاں  حالتاں نوں بڑے چآ نال اپنی فلماں تے کتابوں وچ دسیا اے۔  بی بی سی ٹیلیوژن نال اوہدا جوڑ ریا۔  

## جیون

سر ڈیوڈ فریڈرک ایٹن برا 8 مئی 1926 نوں لندن برطانیہ وچ جمیا۔ اوہدا  پیو پرنسپل سی۔ کیمبرج یونیورسٹی توں فطری سائنس وچ ڈگری لئی تے شاہی سمندری فوج وچ دو سال لاۓ۔ اس توں مگروں اونہاں دا جوڑ بی بی سی نال جڑ گیا جیڑا ساری عمر جاری ریا۔

## فلماں

**Life on Earth**

**The Living Planet**

**Lost Worlds, Vanished Lives**

**Trials of Life**

**Life in the Freezer**

**The Private Life of Plants
**
**The Life of Birds**

**State of the Planet**

**The Blue Planet**

**The Life of Mammals**

## کتاباں

* *Quest in Paradise* (1960)
* *Zoo Quest to Madagascar* (1961)
* *Quest Under Capricorn* (1963)
* *Fabulous Animals* (1975)
* *The Tribal Eye* (1976)
* *Life on Earth* (1979)
* *Discovering Life on Earth* (1981)
* *The Living Planet* (1984)
* *The First Eden* (1987)
* *The Atlas of the Living World* (1989)
* *The Trials of Life* (Collins, 1990) ISBN 0-00-219912-2
* *The Private Life of Plants* (BBC Books, 1994) ISBN 0-563-37023-8
* *The Life of Birds* (BBC Books, 1998) ISBN 0-563-38792-0
* *The Life of Mammals* (BBC Books, 2002) ISBN 0-563-53423-0

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
ڈیزی

**ڈیزی** پھلوالے بوٹیاں دے تارہ پھل ٹبر  دا اک پھلوالا بوٹا اے۔  یورپ تے ایشیا دے گرم گلے تھانواں دا بوٹا اے۔ 

## وکھالہ
ڈیزی اک فٹ توں 3 فٹ تک اچا تے اک فٹ دے کھیر وج پھیلیا بوٹا اے۔ ٹاہنی عام ول وچ اکلی ہوندی اے تے پھیلدی ہوئی جڑ توں نکلدی اے۔ پتے دونوں پاسیوں ہرے ہوندے نیں۔

## بارلے جوڑ

*
ڈیلا

**موتھا** (سائنسی نام: سائپرس روٹنڈس /**Cyperus rotundus**) اکّ بہورشی سیج ورگا گھاہ پھوس اے، جو 75-140 س م  تک اچا ہو جاندا اے۔ ایہہ زمین توں سدھا اتے ول ودھن والا، تکونا، ٹاہنی-رہت تنے والا پودا اے۔ ہیٹھاں پھلی ہوئی گٹولی جہی جڑ ہندی اے۔ اس دی جڑھ دوائی وجوں ورتی جاندی اے۔

ایہہ افریقا، جنوبی تے وسطی یورپ (شمال توں فرانس تے آسٹریا) تے جنوبی ایشیا (بھارت) دی اک نوع اے۔ پتے پودے دی بنیاد توں تن درجے وچ پھٹدے نیں، لگبھگ 5-20 س م (2–8 انچ) لمبے ہندے نیں۔ پھلاں دے تنیاں وچ تکونی شکل ہندی اے ایہدا بوجا بݨدا اے تے ایہدے وچوں ہور موتھے دے جوان بوٹے اگّ دے نیں۔ ایہ خُچک زمین نوں ترجیح دیندا اے، پر نمی والی مٹی نوں برداشت کر سکدا اے تے اکثر  فصلاں دے کھیتاں وچ گھاہ پھوس ہندا اے۔ منیا جاندا سی اس نوں کھان نال دند خراب نئیں ہندے۔

## تاریخ
اس نوں پرانے سمیاں وچ لوک کھاندے سن اتے منیا جاندا سی اس نوں کھان نال دند خراب نہیں ہندے سی۔

## دوائیاں وچ ورتوں
* روائتی چینی دوائی وچ اس دی ورتوں ہندی سی۔
* اس نال بخار ،ہاضمہ ،آدی لئی ورتیا جاندا سی۔
* عرب لوک اس دیاں گٹھاں نوں بھنّ کے اتے اس دی سواہ نوں زخماں تے لاؤندے سن تاں جو کے آرام آ سکے۔
* منیا جاندا سی اس نوں کھان نال دند خراب نہیں سی ہندے۔

## غذا
ایہدے کوڑے سواد دے باوجود ایہہ کھان جوگ اے اتے غذائیت وی اے۔ پودے دا کجھ حصہ میسولتھک اتے نیولتھک ویلے دے دوران منکھاں ولوں کھادا جاندا سی۔ پودے وچ کاربوہائیڈریٹ دی ودھیرے مقدار ہندی اے۔ افریقا وچ قحط زدہ علاقیاں وچ کھادا جاندا اے۔
thumb|موتھے دیاں گٹھاں(کٹیاں ہوئیاں)

## گدیلے
اس دے سون والے گدیلے وی بندے نیں۔

## گھاہ پھوس
ایہہ کساناں نوں بہت زیادہ پریشان کرن والا گھاہ پھھوس اے۔ ایہدے بوٹے دے تنے نوں جے پٹّ وی دتا جاوے لیکن جڑھ رہ جاوے تاں ایہ بہت چھیتی دوبارہ اگّ جاندا اے۔
thumb|موتھا کھیت وچ

## حوالے

گٹھ:گھاہ پھوس
گٹھ:کھیتی باڑی