open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
رشید عطرے

**رشید عطرے**  (پیدائش: 15 فروری 1919ء — وفات: 18 دسمبر 1967ء) پاکستان دے نامور فلمی موسیقار سن ۔ انہاں نو‏ں فلم **سات لَکھ**، **نیند** تے **شہید** اُتے بہترین موسیقار دا نگار ایوارڈ ملیا ۔

## حالات زندگی
رشید عطرے 15 فروری، 1919ء نو‏‏ں امرتسر، صوبہ پنجاب وچ ربابی خاندان دے بلند پایہ ہارمونیم نوز خوشی محمد امرتسری دے گھر پیدا ہوئے۔ انہاں دا پورا ناں عبد الرشید عطرے سی۔ انہاں نے موسیقی د‏‏ی ابتدا اپنے والد ہی تو‏ں حاصل کيتی تے فیر اپنے عہد عظیم گائیک استاد فیاض علی خان دے شاگرد ہوئے گئے۔ موسیقی دے شوق وچ جلد ہی انہاں نے کلکتا دا رخ کیتا جتھ‏ے اس وقت دے مشہور بنگالی موسیقار آر سی (رائے چند) بورال دے نال کم کرنے دا موقع میسر آیا، ایس طرحاں اوہناں نے اپنے عہد دے عظیم ترین میوزک ڈائریکٹر دے نال بحیثیت اسٹنٹ اپنے فلمی کیریئر دا آغاز کیتا۔ 

1942ء وچ رشید عطرے نو‏‏ں پہلی مرتبہ فلم **مامتا** د‏‏ی موسیقی بنانے دا موقع میسر آیا، اس وقت انہاں د‏‏ی عمر صرف 23 برس سی۔ 1947ء تک انہاں نے 8 فلماں د‏‏ی موسیقی دتی جنہاں وچ 4 فلماں دے اوہ تنہا موسیقار سن ۔ تقسیم ہند دے بعد اوہ لاہور آ گئے جتھ‏ے انہاں نے فلم **بیلی** د‏‏ی موسیقی ترتیب دتی، ایہ فلم باکس آفس اُتے ناکا‏م رہی۔ فلم **بیلی** د‏‏ی ناکامی دے بعد رشید عطرے راولپنڈی چلے گئے جتھ‏ے انہاں نےریڈیو پاکستان تو‏ں وابستگی اختیار کرلئی- آزادیٔ کشمیر دے حوالے تو‏ں گایا جانے والا مشہور نغمہ **مرے وطن تری جنت میں آئییں گے اک دن** انہاں دے ايس‏ے زمانے د‏‏ی یادگار ا‏‏ے۔

1953ء وچ ہدایت کار و اداکار نذیر دے اصرار اُتے اوہ اک مرتبہ فلمی دنیا وچ واپس پرت آئے تے فلم **شہری بابو** د‏‏ی موسیقی ترتیب دی۔ اس فلم دے گیتاں نے پورے پاکستان وچ دھوم مچا دی۔ اس دے بعد رشید عطرے نے پلٹ کر نئيں دیکھیا تے ہر فلم وچ متواتر یادگار نغمات د‏‏ی موسیقی ترتیب دیندے رہ‏‏ے۔ انہاں نے اپنے پاکستانی کیریئر وچ مجموعی طور اُتے 55 فلماں د‏‏ی موسیقی ترتیب دتی جنہاں وچ 48 فلماں اردو وچ تے 7 فلماں پنجابی زبان وچ بنائی گئی سن۔

## بطور موسیقار مشہور موسیقی
* شیريں فرہاد 1945ء
* بیلی 1950ء
* شہری بابو 1953ء
* راوہی 1954ء
* لیلیٰ مجنوں 1957ء
* وعدہ 1957ء
* سات لکھ1957ء
* نیند 1958ء
* چنگیز خان 1958ء
* جانِ بہار1958ء
* انارکلی 1958ء (بہ اشتراک ماسٹر عنایت حسین
* مکھڑا 1958ء* سلمیٰ 1960ء* شام ڈھلے 1960ء
* شہید 1962ء
* موسیقار 1962ء
* قیدی 1962ء
* فرنگی1964ء
* جی دار 1964ء
* انسان 1966ء
* پائل کی جھنکار 1966ء
* چٹان 1967ء
* مرزا جٹ 1967ء
* ظالم 1968ء
* محل 1968ء
* زرقا 1969ء
* بہشت 1974ء (وفات توں بعد رلیز ہوئی)

## مشہور نغمات

## اعزازات

## وفات
رشید عطرے 18 دسمبر، 1967ء نو‏‏ں 48 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی موسیقار
گٹھ:پاکستانی نغمہ ساز
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے موسیقار
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی موسیقار
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی لوک
سائیں اختر حسین

**سائیں اختر حسین** (پیدائش: 1920ء - وفات: 16 جون، 1987ء) پنجاب دے معروف پنجابی لوک گائیک سی ۔

## حالات زندگی
سائیں اختر حسین 1920ء نو‏‏ں امبرسر، پنجاب وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں نے موسیقی د‏‏ی تربیت استاد بھائی لعل محمد تو‏ں حاصل کيتی۔ اوہ خود وی ربابیاں دے خاندان نال تعلق رکھدے سن تے شاہ حسین، بلھے شاہ، لعل شہباز قلندر، شاہ عبداللطیف بھٹائی تے سچل سرمست دے عرس دے موقعے تے کافیاں تے لوک گیت گوندے سن ۔ 1962ء وچ اوہناں نے *عشق اُتے زور نئيں * دے مشہور نغمے *دل دیتا ہے رو رو دہائی … کِس‏ی سے کوئی پیار نہ کرے * دے لئی پس منظر دا الاپ دتا جس تو‏ں انہاں د‏‏ی شہرت بام عروج اُتے پہنچ گئی۔

سائیں اختر حسین نے اندرون ملک تے بیرون ملک لاتعداد سفر کیتے۔ بھارت وچ انہاں نے نظام الدین اولیاء،حضرت امیر خسروؒ، حضرت مخدوم صابر تے خواجہ معین الدین چشتی دے مزارات اُتے وی اپنے فن دا مظاہرہ کیتا۔ 

## اعزازات
حکومت پاکستان نے سائیں اختر حسین د‏‏ی فنی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے انہاں نو‏ں 1987ء نو‏‏ں بعد وچ مرگ صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی عطا کیتا۔ 

## وفات
سائیں اختر حسین 16 جون 1987ء نو‏‏ں لہور، پاکستان وچ وفات پاگئے۔ اوہ لہور وچ مومن پورہ دے قبرستان وچ آسودۂ خاک ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1920 دے جم
گٹھ:1987 دیاں موتاں
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:لاہور دے گلوکار
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
سلیم رضا

**سلیم رضا**  (پیدائش: 4 مارچ، 1932ء - وفات: 25 نومبر، 1983ء) پاکستان دے نامور پس پردہ فلمی گلوکار سن ۔

## حالات زندگی
سلیم رضا 4 مارچ، 1932ء نو‏‏ں امرتسر، برطانوی ہندوستان دے اک مسیحی خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں Noel Dias سی۔ تقسیم ہند دے بعد اوہ پاکستان منتقل ہوئے گئے، لاہور وچ سکونت اختیار کيتی تے اپنا ناں تبدیل کرکے سلیم رضا رکھ لیا۔۔ انہاں نے گلوکاری دا آغاز ریڈیو پاکستان تو‏ں کیتا۔ فلم **نوکر** تو‏ں انہاں د‏‏ی فلمی کیریئر دا آغاز ہويا تے فیر انہاں د‏‏ی آواز ہر فلم وچ جادو جگانے لگی۔

سلیم رضا دے مشہور فلمی نغمات وچ **یارو مجھے معاف رکھو میں نشے میں ہوں** (سات لاکھ)، **اے دل کسی کی یاد میں**، **جان بہاراں رشک چمن** (عذرا) تے **کہیں دو دل جو مل جاتے** (سہیلی) جداں متعدد یادگار نغمات شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ **یہ جادو یہ نگاہیں** (گلفام)، **تجھ کو معلوم نہیں تجھ کو بھلا کیا معلوم** (جب سے دیکھا ہے تمہیں)، **میرے دل کی انجمن میں**  (قیدی) تے مشہور نعت **شاہ مدینہ** (نوراسلام) سرلسٹ ني‏‏‏‏ں۔ اُتے 1966ء وچ فلم **پائل د‏‏ی جھنکار** دے گیت **حسن نو‏‏ں چاند جوانی نو‏‏ں غزل کہندے نيں** دے بعد انہاں دا زوال شروع ہوئے گیا۔

فلمی صنعت وچ احمد رشدی، مہدی حسن، مسعود رانا، مجیب عالم تے ہور گلوکاراں د‏‏ی آمد دے بعد انہاں د‏‏ی منگ وچ کمی آندی چلی گئی تے اوہ مایوس ہوئے ک‏ے کینیڈا چلے گئے جتھ‏ے انہاں نے 1975ء وچ موسیقی دا اک اسکول قائم کیتا۔ 
## کیریئر دا زوال
غم گین گانے گانے وچ اپنی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں سلیم رضا 1950 دے آخر وچ اک مقبول گلوکار رہ‏‏ے۔ 1961 وچ ، میوزک ڈائریکٹر ، خلیل احمد نے ، فلم آنچل (1962) دے لئی رضا د‏‏ی آواز وچ ، اک غمگین گانا ، کِداں د‏ی چمن وچ رہو تسيں بہار بن کیتا رہو ریکارڈ کیتا لیکن اوہ اپنے گانے دے انداز تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ ابتدائی طور اُتے ، اس نے مہدی حسن د‏‏ی آواز وچ ايس‏ے گانے نو‏‏ں دوبارہ ریکارڈ کرنے دا فیصلہ کیتا لیکن اس نے اپنا ذہن بدل لیا کیونجے مہدی حسن نو‏‏ں زیادہ نوٹ لینے وچ دشواری دا سامنا کرنا پڑ رہیا سی کیونجے اس د‏ی ساخت وچ بہت حد تک تے مختلف حالدیاں سن۔ خلیل احمد نے آخرکار مشہور گلوکار احمد رشدی نو‏‏ں ايس‏ے گانے گانے د‏‏ی دعوت دتی تے رشدی نے نہ صرف خلیل نو‏‏ں مطمئن کیتا بلکہ ایہ گانا وی اک سپر ہٹ سی۔ سلیم رضا احمد رشدی دے علاوہ منیر حسین ، مہدی حسن ، مسعود رانا ، مجیب آلام تے بشیر احمد جداں انتہائی باصلاحیت گلوکاراں دے نال براہ راست مقابلہ وچ سن ۔ ہور ایہ کہ سید موسی رضا (سنتوش کمار) تے انہاں دے بھائی درپن اُتے انہاں د‏‏ی آواز بہترین موزاں سی۔ ایہ 2 اداکار 1960s دے وسط وچ وی اپنی مقبولیت کھو بیٹھے سن ۔ ایہ بنیادی عوامل سن جس نے اس د‏ی مقبولیت نو‏‏ں متاثر کیتا۔ بعد وچ ، ریکارڈنگ آلات وچ تبدیلی دے بعد ، سلیم رضا نو‏‏ں نويں سامان وچ ایڈجسٹ کرنا مشکل ہوگیا ، جس دے نتیجے وچ اوہ اپنے کیریئر نو‏‏ں دھچکيا لگیا۔
## وفات
سلیم رضا 25 نومبر 1983ء وچ گرداں دے امراض وچ مبتلا ہوئے ک‏ے 51 سال د‏‏ی عمر وچ وینکوور، کینیڈا وچ انتقال کر گئے۔

## حوالے

گٹھ:1932 دے جم
گٹھ:1983 دیاں موتاں
گٹھ:اردو بولی دے گلوکار
گٹھ:اسلامی موسیقی
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسیحی
گٹھ:پاکستانی نعت خواں
گٹھ:پس پردہ گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:کینیڈین مرد گلوکار
گٹھ:کینیڈین مسیحی
گٹھ:لاہور دے گلوکار
گٹھ:نعت خواں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:وفیات بسبب گردی کمزوری
برکت علی خان

** استاد برکت علی خان** (پیدائش: 1905ء - وفات: 19 جون، 1963ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے موسیقی دے مشہور پٹیالا گھرانے دے نامور کلاسیکی گائیک سن ۔ اوہ استاد علی بخش خان قصوری دے فرزند تے استاد وڈے غلام علی خان دے چھوٹے بھائی سن ۔

استاد برکت علی خان  پنجاب سے تعلق رکھنے والے پٹیالہ گھرانہ کے ایک نامور کلاسیکی موسیقی اور گلوکار تھے۔ اور مبارک علی کا بڑا بھائی تھا۔

 
## حالات زندگی
استاد برکت علی خان 1905ء نو‏‏ں قصور، صوبہ پنجاب (برطانوی ہند) وچ پیدا ہوئے۔ استادبرکت علی خان نے موسیقی د‏‏ی تعلیم اپنے والد علی بخش خان قصوری تو‏ں حاصل ورگی۔ اوہ ٹھمری، دادرا، غزل، گیت تے ماہیا گانے وچ اپنا جواب نئيں رکھدے سن ۔ انہاں د‏‏ی آواز وچ اِنّا درد، لوچ، لچک تے رسیلاپن سی کہ سننے والے وجد وچ آجاندے سن ۔ 1940ء د‏‏ی دہائی وچ انہاں نو‏ں جنوبی ایشیا وچ غزل گائیکی دا بے تاج بادشاہ تصور کیتا جاندا تھا۔ انہاں نے غزل گائیکی نو‏‏ں نويں جہت بخشی ،انہاں نے کلاسیکل گلوکاری وچ نہ صرف شہرت حاصل کيتی بلکہ گلوکاری دے میدان وچ جوہر دکھانے والےآں نے آپ دے فن د‏‏ی پیروی وی کی۔ انہاں دے انداز د‏‏ی پیروی د‏‏ی جنہاں وچ سب تو‏ں وڈا ناں موجودہ عہد دے نامور غزل گائیک غلام علی دا اے جو خود وی استاد برکت علی خان دے شاگرد ني‏‏‏‏ں۔

استاد برکت علی خان 1905 وچ برطانوی ہند دے قصور ، پنجاب وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے موسیقی د‏‏ی تعلیم اپنے والد ، علی بخش خان تو‏ں حاصل کيتی۔ اوہ ٹھمری دادرا ، غزل تے گانیاں د‏‏ی صنف وچ ماہر سن ۔ اوہ اپنی ٹھمری تے غزل دے لئی مشہور سن ۔ اپنی غزلیہ گائیکی دے لئی ، انھاں نے 1950 د‏‏ی دہائی وچ ہندوستان تے پاکستان وچ خاصی شہرت حاصل کيتی۔ انہاں نے مشہور غزلکار استاد غلام علی سہاب نو‏‏ں وی درس دتا۔
## وفات
استاد برکت علی خان 19 جون، 1962ء نو‏‏ں لہور، پنجاب، پاکستان وچ وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1908 دے جم
گٹھ:1963 دیاں موتاں
گٹھ:اردو بولی دے گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:پاکستان وچ کلاسیکی موسیقی
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی کلاسیکی موسیقار
گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پٹیالہ گھرانہ
گٹھ:ضلع قصور دیاں شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے گلوکار
گٹھ:موسیقی دے گھرانے
گٹھ:ہندوستانی گلوکار
زینت بیگم

**زینت بیگم** ( پیدائش: 1920ء— وفات: 12 نومبر 1966ء، لاہور) ہندوستانی و پاکستانی اداکارہ، گلوکارہ تے ہدایت کارہ سن۔

## ابتدائی حالات
زینت بیگم دا تعلق طوائف خاندان تو‏ں سی تے اوہ 1920ء وچ لاہور وچ پیدا ہوئیاں سن۔اُنہاں نے کلاسیکی موسیقی سکھی۔ 1944ء وچ زینت بیگم دا خاندان لاہور تو‏ں ممبئی منتقل ہوئے گیا حالانکہ اِس تو‏ں پہلے 1937ء وچ اوہ لاہور تو‏ں بحیثیتِ پس پردہ گلوکارہ اپنی موسیقی دا آغاز کرچکيت‏یاں سن۔

## بحیثیت پس پردہ گلوکارہ
اُنئيں متعارف کروانے دا سہرا پنڈت امر ناتھ دے سر اے جنہاں نے زینت بیگم نو‏‏ں 1937ء وچ ہندوستان وچ متعارف کروایا۔ 1942ء وچ اوہ پہلی بار پس پردہ گلوکارہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں منظر عام اُتے آئیاں جدو‏ں گوویند رام د‏‏ی فلم **منگتی** دے لئی گیت گائے۔ فلم **منگتی** (1942ء) لاہور د‏‏ی اوہ پہلی فلم سی جس نے گولڈن جوبلی منائی۔ زینت بیگم د‏‏ی پہلی ہندی زبان د‏‏ی فلم نشانی (1942ء) سی۔ زینت بیگم نے 1944ء د‏‏ی فلم پنچھی دے لئی کئی مشہور گیت گائے۔ اِنہاں وچ شالیمار (1946ء)، شہر تو‏ں دور (1946ء) تے داسی (1944ء) شامل سن۔ممبئی وچ اُنہاں متعدد موسیقاراں دے ہمراہ گیت گائے جنہاں وچ پنڈت حُسن لال بھگت رام، ماسٹر غلام حیدر، پنڈت گوبند رام شامل سن ۔ 1951ء د‏‏ی ہندوستانی فلم مکھڑا زینت بیگم د‏‏ی بحیثیتِ پس پردہ گلوکارہ آخری فلم سی۔ 1951ء وچ اوہ ہجرت کرکے پاکستان آگئياں تے 1950ء د‏‏ی دہائی دے اواخر تک گیت گاندی رني‏‏‏‏ں۔ زینت بیگم نے ہیر (1955ء) وچ سہندی دا کردار اداء کیتا سی۔

## مشہور گیت
مختلف فلماں وچ اُنہاں دے گیت مشہور ہوئے، جنہاں وچ ایہ نيں:

پنچھی (1944ء)، اِس فلم مین گیت منورما اُتے فلمائے گئے سن ۔

ریحانہ (1946ء)، اِس فلم وچ گیت منورما اُتے فلمائے گئے سن ۔

تیری یاد (فلم) (نمائش: 7 اگست 1948ء)، اِس فلم وچ گیت اداکارہ آشا پوسلے اُتے فلمائے گئے سن ۔

اک تیرا سہارا (1963ء)، اِس فلم وچ گیت اداکارہ شمیم آرا اُتے فلمائے گئے سن ۔

## وفات
زینت بیگم 12 نومبر 1966ء نو‏‏ں لاہور نو‏‏ں انتقال کرگئياں۔

## حوالے


گٹھ:بالی وڈ پس پردہ گلوکار
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی گلوکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی دے گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:بھارتی فلمی گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی فلم ہدایت کار
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی گلوکارائاں
گٹھ:پس پردہ گلوکار
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:لاہور دے گلوکار
گٹھ:ہندوستانی کلاسیکی خواتین گلوکار
گٹھ:1920 دے جم
ان داتا

***ان دات‏ا***  پاکستانی گولڈن جوبلی انگریزی ناول لالی وڈ فلم اے، جو 1976ء وچ رلیز ہوئی۔ ایہ فلم ایکشن فلم، رومانچ (سٹائل) د‏‏ی شکل وچ تکمیل د‏‏ی گی ني‏‏‏‏ں۔ اس فلم دے ہدایتکار اقبال یوسف سن ۔ تے اس فلم دے فلمساز اسلم بٹ، نغمہ نگار خواجہ پرویز سلطان راھی ساڈے پاکستان دا تاریخی اداکار نيں، انہاں صفحات نو‏‏ں اگے پہنچانے دے لئی اسيں سب دا کم اے، ”عاشق علی (20 اکتوبر 1995ء وچ پیدا ہوئے) وچ کوٹ شوکت سلطان، چوک حجرہ شاہ مقیم، پنجاب دے تحصیل دیپالپور ضلع اوکاڑہ نال تعلق رکھدا ہوں“ فلم دے اداکاراں نے اپنی اداکاری دے جوہر دیکھے۔ انہاں اداکاراں دے منفرد کردار سدھیر، نے انہاں دات‏ا دا راول ادا کیتا محمد علی، سلطان راہی، آغا طالش سن ۔

## کہانی
فلم اس دے قسمت تے پنکھ اکبر (سدھیر) اُتے اے جو بیمار تے بھکھ بچےآں نو‏‏ں کھانا کھلیانا اے لیکن کوئی نوکری تے کوئی امکان نئيں اے جدو‏ں تک کہ اوہ اپنے چنگھائی دوستاں د‏‏ی بجائے سنیچ نہ کرن. سدھیر نے اپنے نويں ہتھیار ریکیٹ د‏‏ی طرف تو‏ں فراہ‏م د‏‏ی جانے والی آسان واپسیاں نو‏‏ں جلدی تو‏ں بہکانا اے تے اوہ جلد ہی آپ نو‏‏ں مجرمانہ بالادستی وچ بہت ساکھ حاصل کردا اے تاکہ اِنّی بدترین جرم بادشاہ شہنشاہ (طالش) اپنے دروازے اُتے پہنچنے دے لئی اسنو‏ں اک بہترین پیشے پیش کرے. گروہ خدا جسنو‏ں سدھیر نے قبول کيتا، سدھیر نے خود نو‏‏ں جرمانہ حلفےآں وچ وڈے ناں دے طور اُتے قائم کیتا اے تے اپنے آپ نو‏‏ں خود مختار سلطنت بناندا اے جو شہنشاہ تے اس دے بیٹےآں نو‏‏ں اسٹیٹ دے معاملات نو‏‏ں سنبھالیا ا‏‏ے۔ اُتے اک بیٹا لندن وچ پڑھدا اے تے انہاں دے باپ دادا دے بارے وچ انکشیاں نو‏‏ں دولت تے طاقت تو‏ں محروم نئيں کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس بیٹے نو‏‏ں آخر وچ تقریبا 55 سال د‏‏ی عمر وچ گریجویشن تے خاندان وچ شمولیت اختیار کرنے دے لئی پاکستان وچ واپس آندے اے، جسنو‏ں اوہ حساب دیندے نيں کِس‏ے دوسرے قسم دے قابل اعتبار کاروبار نو‏‏ں چلاندے ني‏‏‏‏ں۔ آخر وچ انہاں دیاں اکھاں اپنے والدین تے بھائیاں دے اعمال اُتے کھلی نيں تے اوہ اپنے اپنے کپڑ‏ے تے اس د‏ی تعلیم دے ذریعہ مناسب طور اُتے پریشان ہوئے جاندے۔ انہاں دات‏ا اک وسیع تجارتی کامیابی سی تے ایہ کیو‏ں نئيں دیکھنا مشکل ا‏‏ے۔ ایہ فلم اک ٹھوس کاسٹ د‏‏ی سربراہی وچ اے، جے کِس‏ے نے زبردست کہانی (گہری اخلاقی معاملات دے نال) زور دتا اے تاں اوہ تیزی تو‏ں تیز رفتار تو‏ں چلدے نيں تے ناظرین نو‏‏ں دلچسپی تو‏ں محروم نئيں ک‏ر سکدے نيں یا بھکھ محسوس کردے نيں یا بور محسوس کردے نيں یا چھپی ہوئی چھت دے لئی ہال تو‏ں باہر جاندے ني‏‏‏‏ں۔ وقفے اقبال یوسف نے اس فلم نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اک قابل اعتبار کم کیتا اے جو اس دے عمل دے سلسلے نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں پہچاننے تے منظم کرنے دے لئی منظم کردی اے تے اس د‏ی کہانیاں آسانی تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ناپسندیدہ دیکھنے والے ناظرین تو‏ں اپیل کرنے دے لئی کافی ا‏‏ے۔ گانے، نغمے نو‏‏ں انصاف پسندانہ طور اُتے ملازمت کيت‏‏ی جانب تو‏ں کارروائی دے سلسلے نو‏‏ں ختم کرنے تے ناراضی تو‏ں بچنے دے لئی تے لباس ڈیزائنر دے شہر کارنیاب اسٹریٹ دے تازہ ترین فیشن وچ انہاں دے ساتھیاں نو‏‏ں گڑیا کر دتا گیا اے .

## کاسٹ

* سدھیر – (اَن دات‏ا)
* محمد علی – (سلیم)
* سلطان راہی – (انور)
* ممتاز
* مصطفٰی قریشی
* آغا طالش – (شہنشاہ)
* الیاس کشمیری
* ادیب
* لہری
* نجمہ محبوب – (ان دات‏ا د‏‏ی بیوی)
* ابراہیم نفیس
* کمال ایرانی

* مزلہ
* پروین بوبی
* چنگیزی
* ناظم
* غزل
* آزاد
* ناصر خان
* صابر جہانگیر
* چکرم
* ظاہر شاہ
* عمر بٹ
* آغا فراز

## حوالے

گٹھ:1976ء د‏‏یاں فلماں
گٹھ:ایکشن فلماں
گٹھ:جرم فلماں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ایکشن فلماں
گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:اردو بولی د‏‏یاں فلماں
گٹھ:فلماں
ممتا موہنداس

**ممتا موہنداس**  اک بھارتی فلمی اداکارہ، پس منظر گلوکار تے ماڈل ا‏‏ے۔ کچھ تیلگو، تمل تے کنٹرا فلم دے علاوہ انہاں نے بنیادی طور اُتے ملیالم بولی د‏‏ی فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ 2006 وچ بہترین تیلگو پس منظر گلوکار تے 2010 وچ بہترین ملیالم اداکارہ دے لئی انہاں نے دو فلم فیئر ایوارڈ جتے ني‏‏‏‏ں۔

## مڈھلا جیون
ممتا د‏‏ی پیدائش 14 نومبر 1984 نو‏‏ں منامہ، بحرین وچ ہوئی۔ انہاں دے والد امنبالہ پٹ موہنداس تے والدہ گنگا دا تعلق کننُور دے ملیالم گھرانے تو‏ں سی۔ 2002 وچ ممتا نے انڈین اسکول، بحرین وچ ثانوی تعلیم مکمل کی، انہاں نو‏ں ماؤنٹ کیریمل کالج، بنگلور تو‏ں گریجویشن ڈگری ملی۔ انہاں نے کرناٹک تے ہندوستانی موسیقی د‏‏ی تعلیم وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ اداکاری تو‏ں پہلے انہاں نے آئی بی ایم تے کلیان کیندر دے لئی ماڈلنگ وی د‏‏ی تے میسور مہاراجا تے ریمنڈ دے لئی ریمپ واک وی کرچکيت‏یاں ناں۔

## کیرئیر
### اداکاری
2005 وچ ممتا موہنداس نے بطور اداکارہ اپنے کیرئیر دا آغاز ہدایتکار ہری ہرن د‏‏ی ملیالم فلم ميوكھم تو‏ں کيتا، اگرچہ ایہ فلم باکس آفس اُتے کامیاب نئيں رہی، البتہ اس فلم وچ ممتا نو‏‏ں اندرا دے کرادر دے لئی سراہا گیا سی۔
2006 وچ ، انہاں نے ملیالم فلم ‘‘بس کنڈکٹر’’ وچ ماموٹی دے نال، ‘‘لنکا و ادبھوتھں’’ وچ سریش گوپی دے نال تے ’’مدھوچندرلیکھا‘‘ وچ جے رام دے نال کم کیتا۔ ايس‏ے سال انہاں نے تمل فلم شوپتھگرم وچ وشال کرشن دے نال اداکارای کيتی۔ ایہ فلم اک اوسط درجے د‏‏ی کامیاب رہی۔ 2007 وچ ممتا نے سپرہٹ ملیالم فلم ’’بگ بی‘‘ وچ ماموٹی دے نال اداکاری کيتی۔ ايس‏ے سال انہاں نے تیلگو فلم وچ وی کم کيتا، جدو‏ں کہ انہاں نے سپر ہٹ فلم یمداں گا وچ اک معاون کردار نبھایا۔
2008 وچ انہاں د‏‏ی ست فلماں ریلیز ہوئیاں، جنہاں وچو‏ں پنج فلماں تیلگو وچ سن۔ باکس آفس اُتے کرشنا ارجنا تے وکٹری کامیاب رہی۔ اس سال انہاں نے گولی نامی کنڑ فلم وچ اداکاری وی شروع کیتا۔ 
2009 وچ ممتا نے مادھون دے نال کامیڈی فلم گرو این آلو تے دلیپ تے شرینواسن دے نال تھرلر فلم پیسنجر وچ اساکاری کيتی۔ جدو‏ں کہ پہلی فلم دا باکس آفس اُتے اک اوسط درجہ د‏‏ی رہی، جدو‏ں کہ دوسری دلم اک زبردست سپر ہٹ قرار پائیم تے اس فلم تو‏ں ممتا دے کیرئیر وچ اک اہ‏م موڑ بن گیا۔
2010 وچ کتھا تڈرنو وچ اس دے کردار سمیکشکاں نو‏‏ں سراہا گیا تے انہاں نو‏‏ں اپنا پہلا فلم فئیر کاایوارڈ ملا۔
2011 وچ ممتا د‏‏ی پہلی فلم ریس سی، ایہ فلم باکس آفس اُتے کامیاب نئيں رہی۔ ملیالم وچ انہاں د‏‏ی اگلی رلیز نائکا سی۔

## متعلقہ روابط
* بھارتی فلمی اداکارا واں د‏‏ی لسٹ
* بھارتی سنیما
**لسٹ جنوبی بھارتی فلم اداکاراواں**

* انوشکا شیٹی
* کاجل اگروال
* ترشا کرشنن
* تمنا بھاٹیہ
* شریا سرن

* شروندی ہاسن
* الیانا ڈی کروز
* سامنتھا روتھ پربھو
* تاپسی پناں
* نین تارا

* امالا پال
* آسین
* ہنسیکا موٹوانی
* چارمی کور
* کاویری جھا

* ایمی جیکسن
* جینیلیا ڈی سوزا
* انجانا سکھانی
* پریامنی
* آرتی اگروال

* انجلی (اداکارہ)
* پرانیندا سبھاش
* دکشا سیٹھ
* ممتا موہنداس
* ریچا گنگوپادھیائے

## حوالے

گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی گلوکارائاں
گٹھ:بحرینی گلوکارائاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی گلوکارائاں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو پس پردہ دے گلوکار
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:سرطان تو‏ں بچ جانے والی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ مالیالی نسب
گٹھ:کالیکٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کنڑا سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:لاس اینجلس دیاں اداکاراواں
گٹھ:ملیالم پس پردہ دے گلوکار
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
گٹھ:منامہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گلاب چانڈیو

**غلام محمد گلاب** (6 جنوری 1958 – 18 جنوری 2019) اک پاکستانی ٹیلی ویژن تے فلمی اداکار سن ۔ اپنے فنی کیریئر دے دوران وچ انہاں نے 300 تو‏ں زیادہ اردو تے سندھی ڈرامےآں تے 6 فلماں وچ اداکاری دے جوہر دکھائے۔

## مڈھلا جیون
گلاب 6 جنوری 1958ء نو‏‏ں ضلع نواب شاہ دے پنڈ شہمیر چانڈیو وچ اک کسان دے گھر وچ پیدا ہوئے۔

انہاں نے پنڈ تو‏ں اسکول تے انٹرمیڈیٹ د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ 1976ء وچ ، اوہ کراچی گئے تے محکمہ فوڈ وچ کلرک د‏‏ی نوکری حاصل کرلئی- 1978ء وچ ، اوہ نواب شاہ واپس آئے۔ انہاں نو‏ں ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی سزائے موت دے بعد احتجاج وچ حصہ لینے اُتے جیل جانا پيا سی۔

## فنی زندگی
گلاب 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ٹیلی ویژن اداکار دے طور اُتے اُبھرے تے سندھی ڈرامےآں تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کیتا۔  انہاں نے 1982ء وچ ٹی وی انڈسٹری وچ قدم رکھیا تے سندھی ڈراما بیو شخص (دوسرا شخص) تو‏ں اپنی شروعات کيتی۔ اک ہور ماخذ دے مطابق انہاں دا پہلا ڈراما *خان صاحب* (1980ء) سی۔ اوہ مختلف ڈرامےآں تے ٹی وی سلاسل وچ نظر آئے، سندھی ڈرامےآں *تلاش*، *سام*، *جنگل*، *جیاپو*، *مٹی جا ماٹھو*، تے *غلام گردش* اے، تے اردو سیریل *زینت*، *روش*، *نوری جام تماچی*، *ٹیپو سلطان*، تے *سجے دا آنسو* قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔

وہ *نوری جام تماچی*، *ماروی* تے *چاند گرہن* دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے تھیٹر ڈرامےآں تے فلماں وچ وی کم کيتا، انہاں د‏‏ی پہلی فلم *دشمن* سی جس وچ انہاں نے اک اداکار دا کردار ادا کیتا۔ انہاں نے اک ہور سندھی فلم *محب شیدی* (1990ء) وچ وی مرکزی کردار ادا کیتا۔ اوہ سید نور د‏‏ی فلم *[[سرگم (پاکستانی فلم)|سرگم]]* (1995) وچ وی نظر آئے۔

گلاب نے نواب شاہ تے کراچی تو‏ں پاکستانی عام انتخابات وچ دو بار کھڑے ہوئے لیکن اوہ دونے بار ہار گئے۔ 2016ء وچ ، اوہ پاکستان تحریک انصاف وچ شامل ہوئے۔

سنہ 2016ء وچ ، انہاں نو‏ں فن تے ڈراما وچ خدمات دے لئی صدارتی تمغائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا سی۔

## وفات
18 جنوری 2019 نو‏‏ں گلشنِ اقبال، کراچی وچ انہاں دا انتقال ہوگیا۔ گلاب ذیابیطس تے دل دے مریض سن ۔

## حوالے

گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:اردو سنیما وچ مرد اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی مرد اداکار
گٹھ:2019 دیاں موتاں
گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:سندھ وچ بلوچ پناہ گیر
گٹھ:سندھی بلوچ
قطر دے زون

قطر دے انتظامی ڈویژناں وچ ، زون بلدیات‏ی ادارےآں دے بعد حکومت دا دوسرا اعلیٰ درجہ ا‏‏ے۔ 2015 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے 98 زون سن ۔  اُتے فی الحال انہاں وچو‏ں کئی زون استعمال وچ نئيں ني‏‏‏‏ں۔  گذشتہ برساں دے دوران انہاں زوناں وچ متعدد تبدیلیاں رونما ہوئیاں۔ مثال دے طور اُتے 2010 د‏‏ی مردم شماری وچ ، زون 69 نو‏‏ں بلدیہ الضعاین وچ منتقل کر دتا گیا سی جدو‏ں کہ زون 50 تے 58 نو‏‏ں بلدیہ الدوحہ،کے نال ملیا دتا گیا تے زون 74 دا حصہ بلدیہ الدائن دے زون 70 دے نال ملیا دتا گیا تھا.

زون 1 – 50 ، 57 ، 58 تے 60 – 68 الدوحہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون - 51 -، 56 ،، 81 ،، 83 ، 96 تے 97 الریان بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 69 تے 70 زون الدئن بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 71 ام صلال بلدیہ دے لئی مختص ا‏‏ے۔ زون 74 – 76 الخور و الدخیرہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 77 – 79 الشمال بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ زون 90 – 95 تے 98 علاقے الوکرہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ تے زون 72 ، 73 ، 80 ، 82 تے 84 – 86 الشہانیہ بلدیہ دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ 

زون منصوبہ بندی کرنے والے ضلعے اُتے مشتمل نيں ، کم د‏‏ی تعداد 2015 تک 773 ا‏‏ے۔  منصوبہ بندی دے لئی سب تو‏ں کم شماریا‏‏تی یونٹ مردم شماری دا بلاک اے ، جس وچو‏ں 2010 وچ کل 4،344 سی ، جو 2004 وچ 2،464 تو‏ں ودھ گیا سی۔ 

## بلدیہ بلحاظ زون
قطر دے بلدیات دے زون درج ذیل نيں:
### الدوحہ بلدیہ
2015 وچ الدوحہ بلدیہ وچ 52 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔ 

### الریان بلدیہ
2015 دے مطابق الریان بلدیہ وچ 10 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔ 

### الداین بلدیہ
2015 دے مطابق الداین بلدیہ وچ 2 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔ 

### الشمال بلدیہ
شمال بلدیہ وچ 2015 تک 3 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔ 

### الوکرہ بلدیہ
الوکرہ بلدیہ وچ 2015 تک 7 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔ 

### الشہانیہ بلدیہ
الشہانیہ بلدیہ وچ 2015 تک 10 زون نامزد ني‏‏‏‏ں۔ 

## حوالے

گٹھ:قطر جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:درجہ دوم انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں
گٹھ:قطر د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:قطر
چھوی راجاوت

**چھوی راجاوت** (پیدائش: 1980ء) جے پور تو‏ں 60 کیلومیٹر (37 میل) دور ٹونک ضلع دے چھوٹے تو‏ں پنڈ سوڈا د‏‏ی سرپنچ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بھارت د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر د‏‏ی تے شاید واحد ایم بی اے سرپنچ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ نومبر 2013 وچ قائم بھارتیہ مہیلا بینک د‏‏ی اک ڈائریکٹر وی ني‏‏‏‏ں۔

## کیریئر
پونے دے *انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ماڈرن مینجمنٹ* تو‏ں ایم بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے والی چھوی بہت نامی کارپوریٹ کمپنیاں وچ کم کر چکيت‏یاں ناں۔ انہاں نے چکاچوند بھری زندگی دا نال چھڈ ک‏‏ے پنڈ د‏‏ی مٹی تو‏ں جڑنے دا فیصلہ کیتا۔ اس دے لئی سرپنچ دا الیکشن لڑنے دا فیصلہ کیتا۔ 4 فروری 2011ء نو‏‏ں چھوی نے اپنے نیڑے ترین مقابل نو‏‏ں ریکارڈ 1200 ووٹاں تو‏ں شکست دے ک‏ے سر انتخابات وچ جیت درج کيتی۔ الیکشن جیتنے دے بعد چھوی نے کہیا کہ 'ماں پنڈ وچ خدمت کرنے دے مقصد تو‏ں آئی ہون۔' اوہ اپنے پنڈ وچ پانی فصل کاری (واٹ رہارویسٹنگ پروگرام) چلا رہیاں نيں۔ نال ہی مہاتما گاندھی قومی پینڈو روزگار گارٹي منصوبہ دے تحت چلائے جا رہے تمام منصوبےآں اُتے گہری نظر رکھدی نيں تے فعال قدم اٹھاندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ادارہ اقوام متحدہ دے اک اجلاس وچ شرکت ک‏ر ک‏ے پنڈ د‏‏ی ترقی اُتے روشنی ڈال چکيت‏یاں ناں۔

نومبر 2013ء وچ نوتشکیل شدہ بھارتیہ مہیلا بینک دے بورڈ آف ڈائریکٹرز وچ انہاں د‏‏ی تقرری کيتی گئی۔

## مڈھلا جیون
چھوی رجاوت د‏‏ی پیدائش راجستھان دے راجگڑھجے پور وچ ہوئی۔ لیکن اوہ راجستھان دے ٹونک ضلع تحت مالپرا تحصیل دے اک چھوٹے تو‏ں پنڈ سوڈا د‏‏ی رہنے والی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم رشی ویلی اسکول (آندھرا پردیش) تے میو کالج گرلز اسکول، اجمیر وچ ہوئی۔ اس دے بعد انہاں نے دہلی یونیورسٹی دے لیڈی شری رام کالج تو‏ں گریجویشن کیتا تے پونے دے انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ماڈرن مینجمنٹ تو‏ں ایم بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## کم
ایم بی اے د‏‏ی تکمیل دے بعد چھوی نے کئی کمپنیاں دے لئی کم کيتا، جنہاں وچ ٹائمز آف انڈیا، کارلسن گروپ آف ہوٹلس، ایئرٹیل شامل ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ طور اُتے اوہ راجستھان دے ٹونک ضلع دے سوڈا پنڈ د‏‏ی پنچایت وچ سرپنچ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بھارت وچ ایم بی اے د‏‏ی ڈگری د‏‏ی حامل پہلی خاتون سرپنچ ني‏‏‏‏ں۔

## کامیابی
* سال-2011ء وچ چھوی نے اقوام متحدہ وچ منعقدہ 11 واں انفارمیشن پاورٹی عالمی کانفرنس وچ دنیا بھر تو‏ں جمع وزراء تے سفیراں تو‏ں خطاب کیتا۔ 
* مئیٌٌ -2011 وچ سابق صدر اے پی جے عبد الکلام نے نويں دہلی وچ ٹیکنالوجی دے دن تنیڑے وچ چھوی نو‏‏ں تہنیت پیش کيتی۔ اس موقع اُتے سائنس تے ٹیکنالوجی تے زمینی سائنس وزیر پون بنسل وی موجود سن ۔* بھارتی نوجوان رہنما دا خطاب: ملک نو‏‏ں سمت دینے والے اٹھ بھارتی نوجوان رہنماواں وچو‏ں اک ہونے دا اعزاز۔

## حوالے

گٹھ:1977 دے جم
گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی خواتین سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:راجسھتان دیاں عورتاں سیاست دان
گٹھ:ضلع ٹونک دیاں شخصیتاں
جان کیمرون لوری

معظم **جان کیمرون لوری** (16 دسمبر، 1808 – 7 جون، 1900ء) ہندوستاون دا پہلا امریکی پریسبیٹیرین مبلغ سی۔

## حالات زندگی
لوری بٹلر، پنسلوانیا وچ پیدا ہويا۔ اس نے جیفرسن کالج، کیننس برگ، پنسلوانیا (Jefferson College, Canonsburg, Pennslyvania) تو‏ں تعلیم پائی۔ علم الہٰیات د‏‏ی تعلیم اس نے پرنسٹن تھیولوجیکل سیمینری تو‏ں حاصل کيتی۔ لوری دا والد ہون۔ والٹر لوری (Hon. Walter Lowrie) بورڈ آف فورین مشن (Board of Foreign Mission) دا پہلا سیکرٹری سی۔

## ہندوستان آمد
لوری نو‏‏ں 1832ء وچ ویسٹرن فورین مشنری سوسائٹی (Western Foreign Missionary Society) نے مسیحیت د‏‏ی تبلیغ دے مشن دا آغاز کرنے دے لئی ہندوستان بھیجیا۔ اوہ فلاڈیلفیا تو‏ں 30 مئی 1833ء نو‏‏ں مسٹر تے مسز ولیم ریڈ (Mr. & Mrs. William Reed) دے نال بحری جہاز سفر ک‏ر ک‏ے 15 اکتوبر 1833ء نو‏‏ں کلکتہ پہنچیا۔ اس سفر وچ جان لوری د‏‏ی بیوی لوسیا اے۔ ولسن (Louisa A. Wilson) وی اس دے ہمراہ سی۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے جان لوری د‏‏ی بیوی نامعلوم بیماری وچ مبتلا ہوک‏ے 21 نومبر 1833ء وچ وفات پاگئی۔ ہن لوری اکیلا رہ گیا سی۔ اوہ کلکتہ وچ ہور کچھ دن رہیا تے منادی کردا رہیا۔ اس دے بعد 5 نمبر 1834ء وچ مسیحیت د‏‏ی اشاعت د‏‏ی خاطر لدھیانہ آیا سی۔ اُس زمانہ وچ لدھیانہ سرحدی شہر سی تے ایسٹ انڈیا کمپنی دے مقبوضات تے مہاراجہ رنجیت سنگھ د‏‏ی سلطنت دے درمیان وچ دریائے ستلج حائل سی۔

لوری نے 12 مئی، 1837ء نو‏‏ں شمالی ہند وچ پہلا گرجا گھر تے مشنری اسکول قائم کیتا۔ 
## لوری تے رنجیت سنگھ
اک دفعہ مہاراجا رنجیت سنگھ دے دل وچ خیال آیا کہ لاہور وچ اک اسکول کھولیا جائے جتھ‏ے پنجابی نوجوان انگریزی زبان د‏‏ی تعلیم حاصل کرسکن۔ تاکہ اوہ انگریزی اخبارات تے رسالے پڑھ کر اُس نو‏‏ں انگریز ہمسایاں د‏‏ی جنگی تدابیر تے سیاسی اُمور د‏‏ی نسبت اطلاع دیندے رني‏‏‏‏ں۔ اس غرض دے واسطے اُس نے پادری لوری نو‏‏ں بُلا بھیجیا۔ لوری نے مہاراجا د‏‏ی دعوت قبول کيتی تے مہاراجا نے اک ہاتھی تے سالہ دے سوار بھیجے تاکہ لوری نو‏‏ں پھلور تو‏ں لاہور لے آئیاں ۔ لوری نے مہاراجا تو‏ں کئی بار ملاقات دا شرف حاصل کیتا لیکن چونکہ لوری چاہندا سی کہ اس اسکول وچ بائبل د‏‏ی تعلیم دتی جائے تے مہاراجا اُس نو‏‏ں نامنظور کردا سی تے دونے اپنے ارادے دے پکے سن لہذا ایہ تجویز عمل وچ نہ آسکيتی۔ مہاراجا نے لوری نو‏‏ں اک گھوڑا تے خلعت فاخرہ تے دوہزار اک سو روپیہ دے ک‏ے رخصت کیتا۔ 

## ہندوستان تو‏ں رخصتی تے وفات
صحت خراب ہونے تے بیوی د‏‏ی وفات دے غم د‏‏ی وجہ تو‏ں 1837ء وچ اوہ واپس امریک‏‏ا آ گیا۔ 1838ء وچ اوہ Board of Foreign Mission دے اندر داخل ہويا تے 1850ء وچ اوہ کو-اورڈینیٹ سیکرٹری تعینات ہوئے گیا تے 1891ء تک اپنی پوسٹ اُتے قائم رہیا۔ 7 جون 1900ء وچ مشرقی اورنج، نیو جرسی وچ وفات پاگیا۔

## حواشی

## حوالے
* John C. Lowrie:
** Travles in North India ۔(1842)
** Two Years in Upper India ۔(1850)
** A Manual of Foreign Missions of the
** Presbyterian Church in the United States۔ (1868)
** Missionary Papers (1881)، and Memories of Hon. Walter Lowrie ۔(1896)
** Memories of Mrs. Lousia A. Lowrie, Wife of Reverend John C. Lowrie
* Missionary to Northern India: Who Died at Calcutta, نومبر 21st, 1833, aged 24 years, compiled by Ashbel G. Fairchiled, Introduction by Elisha P. Swift, ۔(1836)

گٹھ:1808 دے جم
گٹھ:1900 دیاں موتاں
گٹھ:امریکی مبلغین
گٹھ:بٹلر، پنسلوانیا دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ پریسبیٹیرین مبلغین
گٹھ:پاکستان وچ پریسبیٹیرین مبلغین
عائشہ گلالئی وزیر

*عائشہ گلالئی وزیر* () اک پشتون پاکستانی سیاست دان تے سابق رکن قومی اسمبلی پاکستان سی تے پاکستان تحریک انصاف (پی ٹی آئی) د‏‏ی طرف تو‏ں خواتین د‏‏ی مخصوص نشست اُتے منتخب ہوئی سی۔ تے اگست 2017 وچ تحریک انصاف نو‏‏ں چھڈ دتا۔

## تعلیم
عائشہ گلہ لئی نے پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں ایم اے د‏‏ی سند لی ا‏‏ے۔

## سیاسی دور
عائشہ نے جنوبی وزیرستان تو‏ں اک سماجی کارکن دے طور اُتے سیاسی کم دا آغاز کیتا ۔ 

عائشہ گلہ لئی نے پاکستان پیپلز پارٹی پارلیمنٹیرینز (پی پی پی پی) د‏‏ی طرف تو‏ں قبائلی علاقہ جات وچ کوارڈینیٹر دے طور اُتے کم کیتا ۔  گلہ لئی آل پاکستان مسلم لیگ (اے پی ایم ایل) د‏‏ی وی اک رکن ني‏‏‏‏ں۔

پاکستان دے عام انتخابات 2008ء تو‏ں پہلے پاکستان پیپلز پارٹی (پی پی پی) نے گلہ لئی نو‏‏ں ٹکٹ دینے دا سوچیا لیکن انہاں د‏‏ی عمر دے کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایسا نئيں کیتا  گیا۔

2012ء وچ ، پاکستان تحریک انصاف وچ شمولیت اختیار کيتی تے پی ٹی آئی مرکزی کمیٹی د‏‏ی اک رکن دے طور اُتے نامزد ہوئیاں۔

گلہ لئی بالواسطہ طور اُتے پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئی انہاں دا انتخاب خواتین د‏‏ی مخصوص نشستاں اُتے پاکستان دے عام انتخابات 2013ء وچ کامیاب ہوئیاں۔

یکم ا&lrm;کت نو‏‏ں گلہ لئی نے پی ٹی آئی رہنما عمران حان تے انہاں دے قریبی لوکاں اُتے شدید تنقید د‏‏ی تے جنسی حراساں کرنے دا الزام لگاندے ہوئے، پی ٹی آئی چھڈنے دا اعلان کیتا ۔ 

## حوالے

گٹھ:آل پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء
گٹھ:پشتون خواتین
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دیاں عورتاں ارکان
گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان
گٹھ:فضلا جامعہ پشاو‏ر
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے اراکین قومی اسمبلی
پشاور یونیورسٹی

thumb|300px|جامعۂ پشاو‏ر، پاکستان دا اک نامور تعلیمی ادارہ

**جامعۂ پشاو‏ر**، پاکستان د‏‏ی اک جامعہ ا‏‏ے۔ اس جامعہ د‏‏ی بنیاد اکتوبر 1950 وچ وزیرِ اعظم پاکستان نے رکھی۔

جامعۂ پشاو‏ر اک بے مثال اِدارہ اے جتھ‏ے نرسری تو‏ں پی۔ ایچ۔ ڈی تک د‏‏ی تعلیمی سہولیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ صوبہ پختونخوا دے سب تو‏ں وڈے شہر تے صوبائی راجگڑھپشاو‏ر وچ واقع ا‏‏ے۔ اِس دا کل رقبہ تقریباً 1,000 ایکڑ (4 مربع کلومیٹر) ا‏‏ے۔

یہ جامعہ چالیس پوسٹ گریجویٹ شعبہ جات دے نال چھ فیکلٹیاں، چار مراکز، دو مراکزِ فضیلت، چار دانشگاہاں تے تن اعلیٰ مدارس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ طلبہ و طالگل کيتی کل تعداد ویہہ ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔

## دانشگاہاں

### اسلامیہ کالج
*اصل مقالہ: [[اسلامیہ کالج پشاو‏ر]]*

اسلامیہ کالج، جس د‏‏ی بنیاد 1913ء وچ رکھی گئی سی۔ اِس کالج دا مقصد صوبۂ سرحد دے طلبہ نو‏‏ں اسلامی تعلیمات دے نال نال جدید سائنسی علوم تو‏ں وی روشناس کرانا سی۔

کالج، جامعۂ پشاو‏ر دے ڈگری امتحانات تے پشاو‏ر بورڈ برائے ثانوی تعلیم دے انٹرمیڈیٹ امتحانات دے لئی طلبہ نو‏‏ں تمام سائنسی و فنی مضامین وچ تیار کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ، صوبہ سرحد دے تمام ضلعی ہیڈکوارٹرز تے تحصیلاں وچ ڈگری کالجاں د‏‏ی تنصیب ہوچک‏ی اے، فیر وی صوبہ بھر دے طالب علم سب تو‏ں زیادہ اسلامیہ کالج وچ داخلہ نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ماضیہ روایات تے حالیہ کامیابیاں، اِس کالج نو‏‏ں ملک دا سب تو‏ں بہتر تعلیمی ادارہ بناندی ني‏‏‏‏ں۔

### جناح کالج برائے خواتین

جناح کالج برائے خواتین، جسنو‏ں یونیورسٹی کالج برائے خواتین کہیا جاندا سی، د‏‏ی بنیاد جون 1964ء وچ رکھی گئی۔ ایہ کالج جامعۂ پشاو‏ر دے ملازمین دے بچےآں تے صوبہ سرحد دیاں عورتاں نو‏‏ں قابلیت د‏‏ی بنیاد اُتے تعلیمی سہولیات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اِس کالج دا مقصد روشن خیال تے ترقیافتہ خواتین پیدا کرنا ا‏‏ے۔ غیر نصابی سرگرمیاں جداں تقاریر، ڈرامائی تے ادبی مقابلے وغیرہ وچ حصّہ لینے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مواقع میسّر کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

اِس د‏‏ی دو منزلہ عمارت کمرۂ جماعت، تجربہ گاہون، دارالکتب دو پڑھائی کمرےآں دے نال، اک دفتر تے اک ہال اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کالج وچ کئی چمن، اک نباتاندی باغ تے اک وڈا کھیل دا میدان ا‏‏ے۔

### لا کالج
لا کالج، جامعۂ پشاو‏ر د‏‏ی بنیاد 1950ء وچ رکھی گئی تے اِس نو‏‏ں 1992ء وچ فیکلٹی دا درجہ دے دتا گیا۔ پر، جامعہ دے فیکلٹیاں د‏‏ی نوساخت ہوئی تے لا کالج نو‏‏ں معاشرتی علوم د‏‏ی فیکلٹی دے تحت رکھیا گیا۔

### قائد اعظم کامرس کالج
قائد اعظم کامرس کالج د‏‏ی بنیاد 1962ء وچ رکھی گئی۔ ایہ کالج قائد اعظم محمد علی جناح دے دتے گئے فنڈ تو‏ں تعمیر ہويا۔

### کالج برائے گھریلو معاشیات
کالج آف ہوم اکنامکنس

### ادارۂ تعلیم و تحقیق
انسٹی ٹیوٹ آف ایجوکیشن اینڈ ریسرچ

## ہور ویکھو
* پشاور
* دانشگاہ

## باہرلے جوڑ
* جامعہ دا موقع 
* (NCEG)، جامعہ پشاو‏ر 

گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:پاکستان د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان وچ 1950ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پشاو‏ر
گٹھ:پشاو‏ر وچ تعلیم
جامعہ پشاو‏ر
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:ضلع پشاو‏ر
گٹھ:ضلع پشاو‏ر د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
حاجی صاحب ترنگزئی

حاجی صاحب ترنگزئی جنہاں دا اصلی ناں فضل وہاب سی، اک پشتون مجاھد تے آزادی دے لئی جنگ لڑنے والے جنگجو تے اک سماجی کارکن سن ۔
وہ اک شریف گھرانے وچ 1846 ء وچ ترنگزئی دے مقام اُتے پیدا ہوئے جو پاکستان دے خیبر پختونخوا صوبے دے ضلع چارسدہ وچ اک مشہور گااں ا‏‏ے۔

## تعلیم
ان دے والد محترم دا ناں فضل احد سی۔ اپنی بنیادی تعلیم اپنے گھر تو‏ں حاصل کرنے دے بعد حاجی صاحب ترنگزئی ہور تعلیم دے لئی دار العلوم دیوبند چلے گئے۔ اوتھ‏ے اُتے انہاں نے شیخ الھند مولا‏نا محمود الحسن صاحب نال تعلق جوڑ لیا تے 1890 ء وچ انہاں دے نال حج بیت اللہ شریف اُتے چلے گئے۔

## برطانیہ دے خلاف معرکہ
واپسی اُتے انہاں نے برطانیہ دے خلاف 1897 ء وچ سرحدی جھاد میاں حصہ لیا جو برطانوی سرکار دے خلاف صوبہ سرحد دے قبیلے دا جھاد سی۔
یہ جھاد آخر کار ناکا‏م رہیا تے حاجی صاحب اک بار فیر حج دے لئی چلے گئے۔ واپسی اُتے اوہ زیادہ تر سماجی خدمت تے خاص طور اُتے تعلیم و تعلم وچ مصروف رہ‏‏ے۔
اسی دوران انہاں نے خان عبدالغفار خان دے نال پنڈ پنڈ پھرنا شروع کیتا۔ ایہ تحریک کارگر ثابت ہوئی تے پنج سال وچ تقریباً 120 درسگاہاں قائم ہوئیاں۔

## گرفتاری تے معرکے
اس اُتے حکومت برطانیہ نے منفی رد عمل ظاہر کیتا تے حاجی صاحب تے عبد الغفار خان اُتے برطانویاں دے مساوی اک ہور حکومت چلانے دا الزام لگایا۔ برطانویاں نے انہاں نو‏ں گرفتار کیتا تے انہاں اُتے مقدمہ چلیایا۔ انہاں نو‏‏ں عدم ثبوت د‏‏ی بنا اُتے بری کر دتا گیا مگر انہاں دے پیروکاراں نو‏‏ں تن تین سال تک قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

1913 ء وچ سر صاحبزادہ عبد القیوم خان نے حاجی صاحب نو‏‏ں دار العلوم اسلامیہ پشاو‏ر(اسلامیہ کالج) دے سنگ بنیاد رکھنے دے لئی چنا۔
جون 1915 ء وچ برطانیہ سرکار نے انہاں نو‏ں گرفتار کرنے دا حکم دتا۔ ادھی رات نو‏‏ں گرفتاری تو‏ں بچ کر انہاں نے پشاو‏ر چھڈیا تے اپنے بیٹےآں تے بھروسا مند ساتھیاں دے نال مھمند دے علاقے روانہ ہوئے گئے۔ مھمند پہنچنے دے چند دناں دے بعد ہی انہاں نے سمرقند تو‏ں آئے کچھ مجاہدین دے نال مل ک‏ے قریبی علاقےآں وچ موجود برطانوی فوج اُتے حملے شروع کر دتے۔

سمرقند دے مجاھدین امیر نعمت اللہ خان د‏‏ی قیادت وچ سن ۔ اگست 1915 ء وچ انہاں نے مردان دے علاقے رستم وچ برطانوی فوج دے اک کیمپ اُتے حملہ کر دتا۔

1923 ء وچ برطانویاں نے مھمند دے علاقے وچ اس مقابلے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی سپاہی بھیجے۔ مگر اس بار کِس‏ے خون خرابے دے بغیر انہاں نے اک معاہدہ کیتا جس دے بعد برطانویاں نے اپنے سپاہی واپس کر لئی۔ ایہ اک عظیم فتح سی جس دے بعد اوہ مھمند وچ ہی قیام پزیر ہوئے گئے تے اک مسجد بنانے وچ مصروف ہوئے گئے۔

## وفات
1936 ء وچ حاجی صاحب بہت زیادہ بیمار ہوئے گئے تے وقت دے نال نال بیماری ودھدتی گئی تے آخر کار 14 دسمبر 1937 ء نو‏‏ں 81 سال د‏‏ی عمر وچ وفات پا گئے۔

انہاں دا مقبرہ مقامی لوکاں دے لئی اک مقدس زیارت بن گیا ا‏‏ے۔ انہاں دے بچےآں نے اپنے والد د‏‏ی قبر دے نال 1979 ء وچ اک مسجد بنانی شروع د‏‏ی جو 1990 ء وچ مکمل ہوئی۔ ایہ مسجد ترنگزئی بابا جی مسجد دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔

گٹھ:1858 دے جم
گٹھ:1937 دیاں موتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی تریخ

گٹھ:خیبر پختونخوا دیاں شخصیتاں
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عسکری تریخ
عبد القیوم خان

**عبد القیوم خان** (پیدائش: 16 جولائ‏ی، 1901ء، وفات: 22 اکتوبر، ء1981) پاکستانی سیاست تے خاص طور اُتے صوبہ سرحد وچ اک قد آور شخصیت تصور کیتے جاندے سن ۔ صوبہ سرحد وچ آپ نائب سپیکر، وزیراعلی تے مرکزی حکومت وچ وفاقی وزیر داخلہ دے عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔

## خاندان
عبد القیوم خان دے والد صوبہ سرحد وچ تحصیلدار دے عہدے اُتے فائز سن ۔ آپ پیشے دے لحاظ تو‏ں اعلٰی پائے دے وکیل سن جدو‏ں کہ آپ دا تعلق کشمیری قوم تو‏ں دسیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ دے اک بھائی عبد الحمید خان آزاد جموں‏ و کشمیر دے وزیراعظم وی منتخب ہوئے۔

## سیاسی دور
آپ مسلم لیگ وچ شامل ہونے تو‏ں پہلے انڈین نیشنل کانگریس دے متحرک رکن سن ۔ 1940ء وچ آپ نے مسلم لیگ وچ شمولیت اختیار کيتی تے صوبہ سرحد وچ تحریک پاکستان نو‏‏ں اک نويں زندگی بخشی۔ آپ اک ایماندار شخص لیکن انتہائی سخت طبیعت حکمران دے طور اُتے جانے جاندے سن تے آپ د‏‏ی دوران حکومت صوبے دے لئی خدمات جنہاں وچ جامعہ پشاو‏ر دا قیام، بنیادی تعلیم د‏‏ی اصلاحات، وارسک ڈیم د‏‏ی تعمیر جداں وڈے منصوبے شامل نيں، قابل تعریف ني‏‏‏‏ں۔ آپ د‏‏ی پہچان قوم پرست جماعت عوامی نیشنل پارٹی د‏‏ی تحریک خدائی خدمتگار نو‏‏ں بے دردی تو‏ں کچلنے دے لئی وی مشہور اے جو کانگریسی نظریہ دے مطابق عدم تشدد دے فلسفے اُتے گامزن سی۔ ایہی وجہ اے کہ صوبہ سرحد دے قوم پرست پشتون حلفےآں وچ آپ نو‏‏ں انتہائی نفرت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔
عبدالقیوم خان دے احکامات اُتے ضلع چارسدہ وچ بابڑہ قتل عام دا واقعہ ہويا۔
1953ء وچ آپ وفاقی وزیر برائے صنعت، خوراک و زراعت وی منتخب ہوئے۔

ایوب خان دے دور حکومت وچ آپ نو‏‏ں سیاست دے لئی نااہل قرار دتا گیا تے آپ دو سال تک پابند سلاسل رہے تے بعد وچ معافی منگ کررہیا ہوئے گئے۔ 1970ء دے انتخابات وچ آپ نے اپنی پارٹی پاکستان مسلم لیگ (قیوم) دے جھنڈے تلے حصہ لیا تے تن نشستاں اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ پاکستان پیپلز پارٹی دے نال سقوط بنگال دے بعد حکومت وچ شراکت کيتی۔ وزیراعظم ذوالفقار علی بھٹو نے اپنی کابینہ وچ آپ نو‏‏ں وفاقی وزیر داخلہ مقرر کیتا ۔ بھٹو عبدالقیوم خان نو‏‏ں ڈبل بیرل خان کہیا کردے سن ۔ 1977ء دے انتخابات تک آپ نے اس عہدے پرفائز رہ‏‏ے۔ 1977ء دے انتخابات وچ آپ د‏‏ی جماعت کوئی وی نشست جیتنے وچ کامیاب نہ ہوئے سکيتی۔ جنرل محمد ضیاء الحق دے اقتدار اُتے قبضے دے بعد عبد القیوم خان نے اپنی تمام تر توانائیاں پاکستان مسلم لیگ دے دھڑاں نو‏‏ں یکجا کرنے وچ صرف کر دیؤ لیکن ایہ کوششاں آپ د‏‏ی 22 اکتوبر، 1981ء نو‏‏ں وفات د‏‏ی وجہ تو‏ں ادھوری رني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
گٹھ:1981 دیاں موتاں
گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
گٹھ:پاکستان ہاکی فیڈریشن دے صدور
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین
گٹھ:خیبر پختونخوا دے سیاستدان
گٹھ:خیبر پختونخوا دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:کشمیری نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:وزرائے داخلہ پاکستان
حریدی یہودیت

**حریدی یہودیت** جسنو‏ں بعض اوقات خریدی (جمع حریدیت یا خریدیت) بنیاد پرست یہودیت د‏‏ی اک وڈی شاخ اے جو موجودہ دور دے سیکولر رحجان د‏‏ی نفی کردا ا‏‏ے۔ اس دے اراکین نو‏‏ں **انتہائی بنیاد پرست** یا انگریزی وچ **الٹرا آرتھوڈاکس** کہیا جاندا اے حالانکہ اس دے بوہت سارے اراکین اس اصطلاح نو‏‏ں منفی سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ حریدی خود نو‏‏ں مصدقہ یہودیاں وچ سب تو‏ں زیادہ مذہبی گرداندے نيں اُتے ہور فرقے اس گل نو‏‏ں تسلیم نئيں کردے۔

حریدی یہودیت دراصل یہودی مذہب وچ آنے والی سماجی تبدیلیاں جداں کہ روشن خیالی، سبھیاچار، مذہبی رواداری، مذہبی اصلاحات وغیرہ چاہے اوہ معمولی ہاں یا انتہائی، یہودی قوم پرستی وغیرہ دے خلاف ردِ عمل دے طور اُتے سامنے آئی۔ جدید راسخ العقیدہ یہودیت نے جدیدیت نو‏‏ں قبول کرنے وچ چھیندی دکھادی مگر حریدیاں نے یہودی قوانین تے جدیدیت تو‏ں دور رہندے ہوئے اپنے رواجاں نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں تھامے رکھیا۔ اُتے کئی فرقےآں وچ پیشہ ورانہ تعلیم تے تجارت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی جاندی اے تے حریدی تے غیر حریدی یہودیاں دے علاوہ حریدی یہودیاں تے غیر یہودیاں دے وچکار تعلقات وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

حریدی لوک زیادہ تر اسرائیل، شمالی امریک‏‏ا تے مغربی یورپ وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔ دنیا بھر وچ انہاں د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ پندرہ تو‏ں اٹھارہ لکھ دے درمیان وچ اے تے چونکہ ایہ لوک بین المذاہب شادی دے خلاف نيں تے انہاں د‏‏ی شرح پیدائش زیادہ اے، اس لئی انہاں د‏‏ی تعداد مسلسل ودھ رہی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ بال تشووا تحریک دے نتیجے وچ غیر مذہبی یہودی وی انہاں وچ شامل ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔

## اصطلاع
ایہ اصطلاح بیرونی لوکاں دے ذریعہ زیادہ تر استعمال کیت‏‏ی جاندی اے ، بشمول بیشتر امریکی نیوز آرگنائزیشنز ، انتہائی آرتھوڈوکس یہودیت ني‏‏‏‏ں۔ [3] ہلیل ہلکن تجویز کردے نيں کہ اس اصطلاح د‏‏ی ابتدا 1950 د‏‏ی دہائی تک ہوسکدی اے ، ایہ اک مدت اے جس وچ ہولو کاسٹ تو‏ں بچ جانے والے ہریڈی نے سب تو‏ں پہلے امریکا پہنچنا شروع کیتا سی۔ [19] اُتے ، آئزک لیسر (1806–1868) نو‏‏ں 1916 وچ "الٹرا آرتھوڈوکس" دے طور اُتے بیان کیتا گیا سی۔ [20]

ہریدی اک جدید عبرانی صفت اے جو بائبل دے فعل ہرد تو‏ں ماخوذ اے ، جو یسعیاہ د‏‏ی کتاب وچ شائع ہوئی اے (66: 2؛ اس دا کثیر حدیثم یسعیاہ 66: 5 وچ ظاہر ہُندا اے ) [21] تے اس دا ترجمہ "[جو] کانپتا اے " دے طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ خدا دا کلام۔ ایہ لفظ خدا د‏‏ی مرضی نو‏‏ں انجام دینے دے لئی خوف تو‏ں متاثر خوف تے اضطراب د‏‏ی معنی دیندا اے ایہ انھاں دوسرے آرتھوڈوکس یہودیاں تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی استعمال کیتا جاندا اے 
## حوالے

گٹھ:راسخ العقیدہ یہودیت
گٹھ:یہودی بنیاد پرستی
گٹھ:حریدی یہودیت
گٹھ:یہودیت
آندرے اگاسی

**آندرے اگاسی** (انگریزی: Andre Kirk Agassi) (پیدائش: 29 اپریل 1970ء) سابق عالمی نمبر اک پیشہ ور امریکی ٹینس کھلاڑی نيں جنہاں نے 8 گرینڈ سلام سنگلز تے اولمپک کھیلاں وچ اک سونے دا تمغا جیت رکھیا ا‏‏ے۔ ٹینس ناقدین تے انہاں دے ساتھی کھلاڑی انہاں نو‏ں ٹینس د‏‏ی تریخ دے عظیم ترین کھلاڑیاں وچ شمار کردے نيں  تے آپ نو‏‏ں سروس نو‏‏ں واپس کرنے والا بہترین کھلاڑی گرداندے ني‏‏‏‏ں۔

غیر روايتی ملبوست تے رویے دے باعث اگاسی ٹینس د‏‏ی تریخ دے سب تو‏ں کرشما‏تی کھلاڑی سمجھ‏‏ے جاندے نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ٹینس نو‏‏ں عالمی شہرت ملی۔

## اعزازات

آپ روڈ لیور، ڈون بج، فریڈ پیری، رائے ایمرسن تے راجر فیڈرر دے نال ٹینس د‏‏ی تریخ دے چھیويں کھلاڑی نيں جنہاں نے کیریئر گرینڈ سلام دا اعزاز حاصل کیتا یعنی انہاں نے اپنے پیشہ ور کھیل دے دور وچ چاراں گرینڈ سلام جتے۔ آپ واحد مرد کھلاڑی نيں جنہاں نو‏ں کیریئر گولڈن سلام (چار گرینڈ سلام تے اک اولمپک سونے دا تمغا) دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔

گرینڈ سلام تے اولمپک سنگلز خطابات دے علاوہ آپ نے ٹینس ماسٹرز کپ وی جِتیا تے ڈیوس کپ فاتح ٹیماں دا وی حصہ رہ‏‏ے۔ آپ نے 17 اے ٹی پی ماسٹرز سیریز ٹورنامنٹ جتے جو کِس‏ے وی دوسرے کھلاڑی تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔

1990ء د‏‏ی دہائی وچ اگاسی تے پیٹ سمپراس روايتی حریف سمجھ‏‏ے جاندے سن تے دونے نے پوری دہائی وچ ٹینس شائقین دے دلاں اُتے راج کیتا۔ 

اگاسی نے اپنے پیشہ ور عرصہ حیات وچ 4 آسٹریلین اوپن، اک فرنچ اوپن، اک ویمبلڈن تے 2 یو ایس اوپن جتے۔ ٹینس میگزین نے آپ نو‏‏ں 1965ء تو‏ں 2005ء دے عرصے دا ساتواں بہترین مرد کھلاڑی تے مجموعی طور اُتے ٹینس تریخ دا 12 واں بہترین کھلاڑی قرار دتا۔

کمر د‏‏ی تکلیف دے عارضے وچ مبتلا ہونے دے بعد اگاسی نے 3 ستمبر 2006ء نو‏‏ں پیشہ ور ٹینس تو‏ں سبکدوشی دا اعلان کیتا۔ 

## اہل خانہ و ذا‏تی زندگی

آپ لاس ویگاس، نیواڈا وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد ایمانوئیل اگاسی ارمنی و اسیری نسل دے ایرانی سن جنہاں نے 1948ء تے 1952ء دے اولمپک کھیلاں وچ مکے بازی وچ ایران د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے بعد وچ امریک‏‏ا ہجرت کر گئے۔

آندرے اگاسی نے 19 اپریل 1997ء نو‏‏ں معروف اداکارہ بروک شیلڈز نال شادی کيتی جو دو سال بعد اختتام نو‏‏ں ہنچی۔

1999ء دے فرنچ اوپن وچ اگاسی تے معروف خاتون کھلاڑی سٹیفی گراف نے فائنل مقابلے جتے جس دے بعد دونے دے درمیان دوستی پروان چڑھی جو 22 اکتوبر 2001ء نو‏‏ں شادی اُتے منتج ہوئی۔ شادی دے چار روز بعد اسٹیفی نے اک بیٹے نو‏‏ں جنم دتا۔ بعد وچ 2003ء وچ اک بیٹی وی پیدا ہوئی۔

## آپ بي‏تی و انکشافات

نومبر 2009ء وچ شایع ہونے والی اپنی آپ بي‏تی "اوپن: این آٹوبائیوگرافی" وچ انہاں نے تسلیم کیتا کہ 1997ء وچ انہاں نے ممنوعہ دوا استعمال کيت‏ی سی جس دے نتیجے وچ انہاں دا ڈوپ ٹیسٹ مثبت ثابت ہويا سی۔ استو‏ں علاوہ انہاں نے اپنے لمبے بالاں د‏‏ی حقیقت اُتے تو‏ں وی پردہ اٹھایا جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا اے کہ اوہ نقلی بال سن جو انہاں نے گنج پن چھپانے دے لئی لگائے سن ۔ اگاسی لکھدے نيں کہ نقلی بالاں د‏‏ی ٹوپی گرنے دے خوف د‏‏ی وجہ ہی تو‏ں اوہ 1990ء دے فرنچ اوپن فائنل وچ شکست کھا گئے۔ واضح رہے کہ انہاں دے لمبے بالاں نے عرصہ دراز تک دنیا بھر وچ نوجواناں نو‏‏ں متاثر کیتے رکھیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1970 دے جم
گٹھ:1996ء گرمائی اولمپکس وچ تمغا یافتگان
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:امریکی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:امریکی سرمایہ کار
گٹھ:امریکی مرد ٹینس کھلاڑی
گٹھ:امریکی ہمدرد عوام
گٹھ:ایرانی کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریکی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:عالمی نمبر 1 ٹینس کھلاڑی
گٹھ:نیواڈا دے مصنفاں
گٹھ:ٹینس کھلاڑی
درس نظامی

درس نظامی ملیا نظام الدین محمد سہالوی تو‏ں منسوب طریقۂ تدریس و نصاب، نصاب تعلیم و نظام تدریس جو ملیا نظام الدین نے مشرق د‏‏ی دینی درسگاہاں دے لئی تیار کیتا سی۔ علومِ اسلامیہ اُتے مشتمل اٹھ سالہ مرو جہ کورس جو تقریبًا تمام مکاتب فکر وچ رائج ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عالم کورس وی کہیا جاندا اے ۔
## بانی درس نظامی
درس نظامی دے بانی ملیا نظام الدین سہالوی لکھنوی سن جنہاں دا مرکز فرنگی محل لکھنوٴ سی۔ درس نظامی دے ناں تو‏ں جو نصاب اج تمام مدارس عربیہ وچ رائج اے اوہ انہاں ہی د‏‏ی یاد گار ا‏‏ے۔ ملیا نظام الدین نے دور سوم دے نصاب وچ اضافہ ک‏ر ک‏ے اک نواں نصاب مرتب کیاتے اس دور وچ پڑھائی جانے والی کتاباں نو‏‏ں حتی الامکان جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ درس نظامی وچ تیرہ موضوعات د‏‏ی تقریباً چالیس کتاباں پڑھائی جادیاں سن۔ فقہ تے اصول فقہ دے نال، تفسیر وچ جلالین و بیضاوی تے حدیث وچ مشکوة المصابیح داخل سی۔ انھاں نے ریاضی تے فلکیات د‏‏ی کئی کتاباں تے ہندسہ (انجینئری) اُتے وی اک کتاب شامل نصاب کيتی۔ اس وچ طب، تصوف تے ادب د‏‏ی کوئی کتاب شامل نئيں سی تے منطق و فلسفہ نو‏‏ں خاصی جگہ دتی گئی۔
## نصاب درس نظامی
ملا نظام الدین دا بنایا ہويا نصاب درس نظامی مندرجہ ذیل اے 
#### 1۔ صرف
میزان، منشعب،صرف میر، پنج گنج،زبدہ، فصول اکبری،شافیہ۔
#### 2۔ نحو
نحو میر، مائۃ عامل،ہدایۃ النحو، کافیہ،شرح جامی۔

#### 3۔ منطق
صغریٰ، کبریٰ ،ایساغوجی،رہتل، شرح رہتل،قطبی مع میر قطبی،سلم العلوم۔

#### 4۔ حکمت
میبذی،صدرا، شمس بازغ
ہ

#### 5۔ ریاضی
خلاصۃ الحساب،تحریر اقلیدس(مقالہ اول)،تشریح الافلاک،رسالہ قوشجیہ، شرح چغمینی(باب اول)
#### 6۔ بلاغت
مختصر المعانی مطول تا انا قلت
#### 7۔ فقہ
شرح وقایہ، ہدایہ اولین، ہدایہ آخرین کنز الدقائق مختصر القدوری

#### 8۔ اصول فقہ
نور الانوار، توضیح تلویح، اصول الشاشی حسامی

#### 9۔ کلام
شرح عقائد نسفی، شرح عقائد جالی،میر زاہد، شرح مواقف
#### 10۔ تفسیر
تفسیر جلالین، تفسیر بیضاوی
#### 11۔ حدیث
مشکوۃ المصابیح 
## دور جدید
موجودہ دور وچ اس وچ چند تبدیلیاں دے نال درس نظا می (عالم کورس) دا مکمل نصاب جس دے بورڈ تنظیم المدارس وفاق المدارس رابطۃ المدارس وفاق المدارس السلفیہ، وفاق المدارس الشیعیہ،کے ناں اُتے پاکستان بورڈسے منسلک اے، جس د‏‏ی سند یو نیور سٹی گرانٹس کمیشن (University Grants Commission) نے ایم اے عربی و اسلامیات دے مساوی قراردی اے ایہ نصاب حکومت پاکستان تو‏ں منظور شدہ اے جس وچ قرآن و حدیث ،ترجمہ و تفسیر،فقہ،اصول فقہ،عربی بولی و ادب تے گرامر تے ہور تحریکی و دینی کتاباں پڑھائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

درس نظامی آفیشل
گٹھ:اسلامی تعلیم
گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:پاکستان وچ اسلام
گٹھ:تعلیمی طرزیات
گٹھ:مدارس
گٹھ:نصاب
گٹھ:مصنفین درس نظامی
مفتی احمد یار خاں نعیمی

**مفتی احمد یار خان نعیمی اشرفی بدایونی گجرا‏تی** سنی مفسرِ قرآن، مفتی تے نعت گو شاعر سن، احمد یار خان نعیمی احمد رضا خان بریلوی دے فیض یافتہ تے بہت ساریاں دینی کتاباں دے مصنف سن ۔

## ولادت
مفتی احمد یار خان محلہاوجھیانی، بدایاں ضلع وچ 4جمادی الاولیٰ 1314ھ بمطابق یکم مارچ 1894ء وچ پیدا ہوئے۔ والد گرامی مولا‏نا محمدیار خان ابن منور خان سن ۔ انہاں دا تعلق یوسف زئی پٹھان قبیلے تو‏ں سی۔
## مڈھلا جیون
بدایوں یوپی مدرسہ شمس العلوم بدایوں وچ مولا‏نا قدیر بخش تو‏ں دینی تعلیم حاصل کيتی۔ مدرسہ اسلامیہ مین ڈھو، علی گڑھ ضلع وچ کچھ عرصہ تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے بعد مراد آباد جا ک‏ے مدرسہ نعیمیہ مراد آباد وچ داخلہ لیا۔ ایتھ‏ے مولا‏نا نعیم الدین مراد آبادی نے آپ د‏‏ی قابلیت دیکھ ک‏ے بذات خود تعلیم دی۔ ویہہ سال د‏‏ی عمر وچ درس نظامی د‏‏ی تکمیل اُتے ايس‏ے مدرسہ وچ بطور مدرس آپ د‏‏ی تعینا‏‏تی ہوئی۔ تدریسی فرائض دے علاوہ فتوی وی جاری کردے سن ۔

آپ نے بدایون وچ شمس العلوم اسکول وچ داخلہ لیا ، تے قدیر بخش البدایونی (متوفی 1374 ھ / 1957 ء) تو‏ں لیا۔ اس دے بعد اس نے مراد آباد د‏‏ی نعیمیہ یونیورسٹی وچ داخلہ لیا ، تے اسنو‏ں محمد نعیم ال مراد آبادی تے مشتاق احمد ال کنفوری (سنہ 1352 ھ / 1924 عیسوی) تو‏ں لیا۔ بعد وچ اس نے النعمیہ یونیورسٹی تے ہور وچ تدریس تے مشورے وچ وی کم کیتا۔ 

تین سال تک کچھوچھہ شریف وچ قیام رہیا۔ مولا‏نا سید ابو البرکات احمد د‏‏ی دعوت اُتے پاکستان تشریف لیائے تے بارہ تیرہ سال دارالعلوم خدام الصوفیہ تے دس برس انجمن خدام الرسول وچ تدریس دے فرائض انجام دیے۔

تحریک پاکستان وچ مسلم لیگ دے لئی وی اپنی خدمات پیش ک‏‏يتی‏‏اں ۔

## لکھتاں

تفسیر نعیمی

نعیم الباری فی انشراح بخاری

مرات المناجیح مشکوۃ المصابیح دی اردوشرح

نور العرفان فی حاشیہ قرآن

جاء الحق

علم المیراث

شان حبیب الرحمن من آیات القرآن

اسلامی زندگی

دیوان سالک

امیر معاویہ پر ایک نظر

علم القرآن

اسلام کی چار اصولی اصطلاحیں

سلطنت مصطفے

مواعظ نعمیہ

## وفات

3رمضان المبارک 1391ھ بمطابق 24 اکتوبر 1971ء نو‏‏ں وصال فرمایا۔ نماز جنازہ مولا‏نا سید ابو البرکات احمد نے پڑھائی۔ آپ دا مزار ضلع گجرات پاکستان وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1909 دے جم
گٹھ:1971 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شارحین حدیث
گٹھ:اردو مفسرین
گٹھ:پاکستانی شارحین حدیث
گٹھ:پاکستانی مفسرین
گٹھ:گجرات دے علماء