open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
روکن گلن

**روکن گلن** گفنوک، ایسٹرنفریوشائر، سکاٹلینڈ وچ اک پارک اے۔ ایہ 25 مئی 1906 نوں بنایا گیا۔ ایہ گلاسگو دے دکھن لیندے ول اے۔ 

## بارلے جوڑ
ایلٹن ٹاورز

**ایلٹن ٹاورز** سٹیفورڈشائر انگلینڈ وج اک پارک اے۔ 2011 وچ ایتھے 27 لکھ لوک آۓ۔

## بارلے جوڑ
مچل لائیبریری

**مچل لائیبریری** گلاسگو، سکاٹلینڈ دی اک وڈی لائبریری اے۔

## بارلے جوڑ
این جی سی 2

**این جی سی 2** اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ 303 ملین چانن ورے دے پینڈے تے تارہ چرمٹ پگاسس وچ اے۔

## ہور ویکھو
* تارہ سمندراں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ سمندر
گٹھ:چکری تارہ سمندر
پاویہ

**پاویہ** صوبہ لمبارڈی، اٹلی دا اک قصبہ اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اٹلی دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:اٹلی دے آباد تھاں
ملیوا مارک

**ملیوا مارک** (19 دسمبر 1875- 4 اگست 1948) سوس فیڈرل انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی (زیورچ ، سویٹزرلینڈ) وچ ایلبرٹ آئینسٹائن دی ہم جماعتی سی جو بعد اچ اوہدی پہلی زنانی بنی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مینہٹن پراجیکٹ

**مینہٹن پراجیکٹ** امریکہ دا دوجی وڈی لڑائی وچ برطانیہ تے کینیڈا نال رل کے ایٹم بمب بنان دا اک ویونت سی۔ ایہ ویونت 1942–1946 دیاں وریاں وچ چلیا۔ 15 اگست 1947 نوں ایہ ویونت مکیا۔ ایدے تے نیڑے تریڑے 2 ارب خرچہ اوس ویلے جیہڑا ہن 2013 دا 25.8 ارب امریکی ڈالر بندا اے۔

ایلبرٹ آئینسٹائن تے زیلارڈ نے امریکی سرکار نوں ایس کم دے ٹورن بارے چٹھی لکھی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:انجان
گٹھ:امریکہ
ورتمبرگ

**ورتمبرگ** دکھنی جرمنی وچ اک شاہی سرکار تے فیر جرمن سلطنت دا اک دیس سی۔ ایہ ہن جرمن صوبے بادنورتمبرگ دا اک انگ اے۔ 1918 وچ جرمن سلطنت دے مکن تے ایہدا وی انت ہوگیا۔
براؤنی ٹور

**براؤنی ٹور** کسے کھڑے پانی سار یا گیس وچ ایٹماں یا مالیکیولاں دی اگے پجھے ٹرن نوں براؤنی ٹور کیا جاندا اے۔ ایہ ایس دے اندر تیز نسن والے ایٹماں تے مالیکیولاں باجوں ہوندی اے۔
چھل-ذرہ دونی

**چھل-ذرہ دونی** اک سوچ اے جیہڑی ایدسدی اے جیے کسے ذرے وچ چھل دا وی گن ہوندا اے تے ذرے دی وی۔ ایہ گن کوانٹم مکینکس دا مڈھ اے۔
جمن تھم

**جمن تھم** ہبل دی لئی گئی اک مورت اے. ایہ پنچھی بدلی وچ 7000 چانن ورے دے پینڈے تے اے۔ ایہدا ناں ایس باجوں اے جے ایہ گیس تے تؤڑ دے بنے تھم دسدے نیں۔ ایتھے تارے بنن دا کم ہویا اے تے ایس لئی ایہ اینج لگدے نیں۔

ایہ مورت اک اپریل 1995 نوں لئی کئی سی۔ ایہ تھم مالیکیولی ہائیڈروجن دے بنے نیں۔ سب توں کھبے پاسے والا تم 67 چانن ورے لما ن اے۔

## اتہ پتہ

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
پرنسیپیا میتھمٹیشیا

**پرنسیپیا میتھمٹیشیا** انگریز سینسدان آئیزک نیوٹن دی سائینس تے لکھی اک کتاب اے۔ ایہدا پورا ناں (Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica) اے۔ پنجابی وچ **سائینس دے حسابی اصول** ایہدا وٹاندرا بندا اے۔ ایس پوتھی وچ نیوٹن دے ٹور دے قنون دتے گۓ نیں۔
آپٹکس

**آپٹکس** انگریز سینسدان آئیزک نیوٹن دی سائینس تے لکھی اک کتاب اے۔

گٹھ:انگریزی کتاباں
گٹھ:آئیزک نیوٹن
وولزتھورپ-بائی-کولسٹرورتھ

**وولزتھورپ-بائی-کولسٹرورتھ** لنکنشائر، انگلینڈ وچ  اک تھاں اے۔ ایہ لندن توں  94 میل (150 کلومیٹر) اتر وچ اے۔ ایتھے انگریز سینسدان نیوٹن جمیا سی۔ 

## بارلے جوڑ
پرشیائی سائینس اکیڈیمی

**پرشیائی سائینس اکیڈیمی** اک اکیڈیمی اے جیہڑی 1 جنوری 1700 نوں برلن پرشیا وچ بنائی گئی۔

گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
ٹلہ جیکسن

**ٹلہ جیکسن**  3,184 میٹر(10,446 فٹ) اچا انٹارکٹکا دا اک پہاڑ اے۔ ایہ پالمر لینڈ وچ اے۔ ایہدا ناں 7ویں امریکی صدر اینڈریو جیکسن دے ناں تے اے۔ ایہنوں 1929-31 دی اک کھوج وچ اک امریکی ٹولی نے لبیا۔ ایہدے تے پہلی جڑھائی 1964 وچ اک برطانوی ٹولی نے کننگہام دی آگوی وچ کیتی۔ 

## اتہ پتہ

## بارلے جوڑ
ٹلہ ونسن

**ٹلہ ونسن**  4,892 میٹر / 16,050 فٹ نال انٹارکٹکا دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایھدا ناں امریکی کانکرس دے سنگی کارل ونسن دے ناں تے اے۔ ایہ پہلی واری 1958 وچ ویکھیا گیا تے پہلی چڑھائی 1966 وچ ہوئی۔

## اتہ پتہ

## بارلے جوڑ
ٹلہ کازیسکو

**ٹلہ کازیسکو**  2,228 میٹر(7,310 فٹ) نال آسٹریلیا دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایدا ناں پولش ہیرو دے ناں رکھیا گیا۔

## بارلے جوڑ
لہندا اسٹریلیا

**مغربی آسٹریلیا** (چھوٹا روپ **WA**) آسٹریلیا دے مغربی تیجے حصے وچ واقع اکّ علاقہ  اے۔ اس دیاں حداں شمال اتے مغرب ول بحر ہند، دکھن ول گریٹ آسٹریلیائی کھاڑی اتے بحر ہند, شمال-مشرق ول شمالی علاقہ اتے دکھن-مشرق ول ساؤتھ آسٹریلیا نال لگدیاں ہن۔ ایہہ دیس دا سبھ توں وڈا راج اے کسدا کل رقبہ 2,529,875 مربع کلومیٹر (976,790 مربع میل) اے اتے دنیا دا دوجا سبھ توں وڈا دیس دا ڈیپارٹمنٹ اے۔ اس دی آبادی لگبھگ 24 لکھ اے (دیس دی آبادی دا 10%) جس وچوں زیادہ تر دکھن-مغربی کونے وچ رہندی اے۔

**مغربی آسٹریلیا** (Western Australia) آسٹریلیا دے مغربی اک تہائی رقبہ اُتے اک ریاست ا‏‏ے۔ اس دے شمال تے مغرب وچ بحر ہند تے جنوب وچ عظیم آسٹریلوی خلیج تے بحر منجمد جنوبی نيں۔ شمال مشرق وچ شمالی علاقہ تے جنوب مشرق وچ جنوبی آسٹریلیا واقع نيں۔

## حوالے

گٹھ:آسٹریلیا
ارافورا سمندر

**ارافورا سمندر** لیندے بحر الکاہل وچ آسٹریلیا تے انڈونیشیاء دے نیوگنی دے وشکار اک سمندر اے۔ ایدے سب توں بوتی لمبائی 1،290 کلومیٹر اے تے چوڑائی 560 کلومیٹر اے۔ 

## حوالے

گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
تیمور سمندر

تیمور سمندر وڈا سمندر ہند دے چڑدے نکر تے اک کٹ گہرا سمندر اے جیدے چڑدے پاسے ارافورا سمندر اے۔ اے 610،000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی اوسط گہرائی 406 میٹر اے تے ایدی سب توں بوتی گہرائی 3،200 میٹر اے۔
کورال سمندر

**کورال سمندر** آسٹریلیا دے اتلے چڑدے پاسے اک سمندر اے جیڑا 4,791,000 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدے اوسط گہرائی 2،394 میٹر اے تے اے اک تھاں تے 9،140 میٹر گہرا اے۔ 

**بحیرہ کورل** یا **بحیرہ مرجان** (Coral Sea) آسٹریلیا دے شمال مشرقی ساحل تو‏ں دور اک مختتم بحیرہ اے 

اس دے مغرب وچ کوئنزلینڈ دا مشرقی ساحل تے عظیم حائل شعب نيں۔ مشرق وچ وانواتو تے نیو کیلیڈونیا نيں۔ تے شمال مشرق وچ سولومن جزیرے نيں۔ ایہ شمال مغرب وچ نیو گنی ا‏‏ے۔ جنوب مین ایہ بحیرہ تسمان، شمال وچ بحیرہ سلیمان تے مشرق وچ بحر الکاہݪ نال ملدا ا‏‏ے۔ مغرب د‏‏ی طرف کوئنزلینڈ تے شمال مغرب وچ ایہ بحیرہ آرافرا تو‏ں آبنائے ٹورس دے ذریعے ملدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* بحیرہ مرجان دا معرکہ

## تصاویر

تصویر:Coral Sea Islands.png|نقشہ جزیرے بحیرہ کورل
تصویر:East Australian Current.jpg|بحیرہ کورل
تصویر:Cyclone Larry 19 mar 2006 0025Z.jpg|طوفانی گردباد لیری
تصویر:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|کورل
تصویر:Crown of Thorns-jonhanson.jpg|کورل
تصویر:Christmas Tree Worm.jpg|کورل
تصویر:Laticauda colubrina (Wakatobi).jpg|اک سمندری سپ
تصویر:Great barrier oil spill march 2010 (cropped).jpg|تیل پھیلنا
تصویر:Turtle06.jpg|کچھوا
تصویر:Acanthurus lineatus Flynn Reef.jpg|کورل مچھلی
تصویر:Blue Linckia Starfish.JPG|مرجان اُتے سٹار مچھلی
تصویر:Giant clam with diver.jpg|اک سکوبا غوطہ خور
تصویر:Great Barrier Reef (3611006685).jpg|بحیرہ کورل
تصویر:Great Barrier Reef 4.JPG|بحیرہ کورل


## باہرلے جوڑ

## حوالے

بحیرہ کورل
گٹھ:آسٹریلیا-سولومن جزیرے سرحد
گٹھ:آسٹریلیا-نیو کیلیڈونیا سرحد
گٹھ:آسٹریلیا دے اجسام آب
گٹھ:اوقیانوسیہ دے بحیرات
گٹھ:بحر الکاہݪ دے مختتم بحیرات
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
نادیزدا کرپسکایا

**نادیزدا کرپسکایا** (26 فروری 1869- 27 فروری 1939) اک بالشویک انقلابی تے سیاستدان سی۔ اوہنے روسی انقلابی ولادیمیر لینن نال ویاہ کیتا۔ او 1929-1939 تک تلیم دی ڈپٹی وزیر رئی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:ولادیمیر لینن
سالونیکا

**سالونیکا** یونان دا دوجا وڈا شہر اے۔

گٹھ:یونان
گٹھ:یونان دے شہر
قلعہ دراوڑ

**قلعہ دراوڑ** (انگریزی: Derawar Fort)، پنجاب، پاکستان دے ضلع بہاولپور، صحرائے چولستان وچ اک قدیم قلعہ اے۔ صحرائے چولستان وچ قلعہ دراوڑ دے چاݪی دمدمے کئی میل تک نظر آؤندے نیں۔ کندھاں دا دائرہ 1500 میٹر اے تے اوہناں دی بلندی 30 میٹر تک اے۔

## تریخ
دراوڑ قلعہ 9ویں صدی عیسوی وچ بھٹی قبیلے دے اک ہندو راجپوت حکمران رائے ججا بھٹی نے شہنشاہ راول دیوراج بھٹی نوں خراج تحسین پیش کرن لئی تعمیر کیتا سی۔ ایہ قلعہ شروع وچ ڈیرا راول دے نام ناݪ جاݨیا جاندا سی، وقت گُزرن دے ناݪ موجودہ نام دراوڑ کہیا جاݨ لگ گیا۔

18ویں صدی وچ اس قلعے اُتے بہاولپور دے مسلمان نواباں نے شہوترا قبیلے توں قبضہ کر لیا۔ بعد وچ ایہدی موجودہ شکل وچ 1732 وچ عباسی حکمران نواب صادق محمد نے تزئین و آرائش کیتی، لیکن 1747 وچ شکار پور وچ بہاول خان دی مصروفیات دی وجہ توں قلعہ اوہناں دے ہتھوں نِکݪ گیا۔ نواب مبارک خان نے 1804 وچ قلعہ واپس لے لیا۔ قلعے دی بوسیدہ کندھ دے کوݪ ملبے وِچوں 1000 سال پراݨے کیٹاپلٹ دے خول مِݪے سی۔
ریاست بہاولپور دے 12ویں تے آخری حکمران نواب صادق خان عباسی پنجم 1904 وچ قلعے وچ پیدا ہوئے سی۔

گوگل ڈوڈل نے پاکستان دے 75 ویں یوم آزادی اُتے قلعہ دراوڑ دا ڈوڈل لایا سی۔ گوگل دے مطابق، قلعہ پاکستانی موافقت تے قدیمیئت دی علامت اے۔

## ڈھانچا
ایہ قلعہ مٹی دیاں اِٹاں ناݪ بݨیا ہویا اک وسیع تے بصری طور تے شاندار مربع ڈھانچا اے۔ کندھاں دی لمبائی 1500 میٹر اے تے اوہناں دی بلندی 30 میٹر تک اے۔ چاݪی گوݪ دمدمے نیں، ہر طرف دَس، جو 30 میٹر بلند نیں تے کئی میل تک صحراء دے پار نظر آؤندے نیں۔

## تزئین و آرائش
قلعے نوں بعد وچ ایہدی موجودہ شکل وچ 1732 وچ عباسی حکمران نواب صادق نے بحال کیتا سی۔ 2019 وچ پنجاب حکومت نے قلعہ دراوڑ دے تحفظ لئی 46 مِلیئن روپے دی رقم مختص کیتی سی۔ اہم کَم مکمل کر لیا گیا اے، جیہدے وچ قلعے دے باہر اناج دے اک گودام دا تحفظ، قلعے دے دمدمے دی اگلی تے جنوب مشرقی اطراف دے تباہ شدہ حصےآں دی انڈرپِننگ، کندھاں، چبوترے، دمدمے دے شمال مشرق وَل تھلے آݪی پٹی تے کندھاں، قلعے دا اندرلا حِصہ تے ڈھلوان فرش جیہڑا باراں دری دی طرف جاندا اے تے مرکزی دروازے ناݪ ملحق کندھاں شامل نیں۔

## مورتاں

File:Darawar Fort.jpg
File:Beautiful cloud formation during Sunset over Derawar Fort.jpg
File:Night View of Derawar Fort.jpg
File:Derawar Fort at Blue Hour by M Ali Mir 03.jpg


## ہور دیکھو
*چولستان
*چولستان دے قلعے
*شاہی قلعہ
*قلعہ دراوڑ
*قلعہ روہتاس

## باہرلے جوڑ
*Derawar Fort 
*ContactPakistan.com - دراوڑ فورٹ پیج 
*Derawar Fort, The Large Square Fortress in Pakistan 

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے قلعے
گٹھ:پنجاب دے قلعے
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
سیموئل ہانیمن

**کرسچن فریڈرش سیموئل ہانیمن** (10 اپریل 1755[1] – 2 جولائی 1843) اک جرمن ڈاکٹر سی جیدی مانتا روگ ٹھیک کرن دا اک نواں پربندھ ہومیوپیھتی بنان تے اے۔

سیموئل ہانیمن، مائیسن، سیکسنی وچ ڈریسڈن دے نیڑے جمیا۔ اوہدا پیو چینی مٹی دے پانڈیاں دا اک پینٹر تے ڈیزائنر سی تے ٹبر دے دوجے لوکاں وانگوں ایس کم وچ جیدے وج مائیسن دی مانتا سی۔ جوان ہون تے اوہنوں کئی بولیاں آنداں سن جنہاں وچ انگریزی، فرانسیسی، لاطینی نیں تے اوہ بولیاں سکھان دے کم وچ پے گیا۔ ہانیمن دو ورے تک لیپزگ وچ دوائیاں بارے پڑھدا ریا تے فیر ویآنا دس مہینے ایہنوں پڑھیا۔ اک ٹرم ہور پڑھن مگروں 10 اگست 1779 نوں اوہنوں ارلانگن یونیورسٹی توں ڈگری مل گئی۔ 1781 نوں سیکسنی دے مینز-فیلڈ-سدہارز وچ اک پنڈ وچ ڈاکٹری دا مڈھ رکھیا۔ اوہدا ویاہ یوہانا ہنریٹ کوہلر نال ہویا تے اوہناں دے 11 نیانے ہوۓ۔ ہانیمن نوں اپنے کم وچ سیکنسی وج کئی تھاواں تے رہنا پیا پر انت وچ اوہ 1835 وچ پیرس چلا گیا۔ 2 جولائی 1843 نوں پیرس وچ ای مریا تے اوتھے ای دبیا گیا۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:جرمنی
گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
مائیسن

**مائیسن** ڈریسڈن نال جرمنی وچ اک نگری اے۔ ایہ مائیسن چینی مٹی اک پانڈے بنان والی تھاں توں مشہور اے۔ مائیسن ضلع مائیزن دا راجگڑھ وی اے۔
ہومیوپیتھی

**ہومیوپیھتی** روگیاں نوں ٹھیک کرن دا اک ول اے جیدا مڈھ سیموئل ہانیمن نے 1796 وچ ( similia similibus curentur) *اکوجیا، اکوجۓ نوں ٹھیک کردا اے* دے اصول تے رکھیا۔ ایہدے وچ اک شے جیہڑی ٹھیک لوکاں وچ روگ دیاں نشانیاں لاندی اے اوہو ای روگیاں وچ اوہو ای نشانیاں نوں ٹھیک کردی اے۔  ہانیمن 1779 وچ ڈاکٹر بنیا پر چھیتی ای اپنے کم تون تنگ پے گیا تے ایہ کم چھڈ کے بولی وٹاندرے دے کم وچ پے گیا۔ 1790 وچ ہانیمن اک کتاب (A treatise on Matric Medica) دی بولی پلٹ ریا سی۔ ایہ کم کردیاں اوہ پیروی چھلڑ یا سنکونا تک اپڑیا جس نوں پڑھدیاں ہوئیاں اوہدیاں سوچاں ای بدل گئیاں۔ سنکونا ملیریا دا دارو منیا گیا سی۔ ہانیمن نے دوائی نوں اپنے تے کئی واری ازمایا۔ اوہنے جو اوہدے نال ہوئیا ویکھیا تے لکھ لیا۔ اوہ ایس گل تے بڑا حیران ہویا اے جے اوہنوں ملیریا تے ہے نہیں سی پر ہر واری کنین جیہڑی کہ سنکونا دا ست سی کھان تے اوہدے وچ ملیریا دیاں نشانیاں بن جاندیاں سن۔ ایہ نشانیاں ہر واری بندیاں جدوں وی اوہنے کنین کھادی تے ایہ نشانیاں کئی کینٹے تک ریندیاں۔ اگر اوہ کنین نہ کھاندا تے اوہنوں ملیریا دیاں نشانیاں نئیں نکلدیاں سن۔ ایہ گل اوہدی لئی حیران کرن والی سی جے کنین ای ملیریا دا دارو وی ہے تے کنین نال ای ایہدیاں نشانیاں ہوجاندیاں نیں۔ ایہ والا کم اوہنے فیر اپنے سنگیاں نال وی کیتا تے ایہو گلاں اوہناں نال وی ہوئیاں۔ ہانیمن نے فیر ہور دوائیاں جیویں آرسینک تے بیلاڈونا نیں نوں وی ازمایا تے کنین ورگیاں واتاں سامنے آئیاں۔ ہانیمن 6 ورے تک وکھرے شیواں نال ایہ کم کردا ریا تے اینج اوہدے کول چوکھی واتاں کٹھیاں ہوگیاں۔

ایس مگروں اوہ اپنے کم دی اگلی پدھر تے ٹرپیا۔ ایہ ہر دوائی نوں کسے روگی تے ازمانا سی تے ایہ ویکھنا سی جے اوہ فیدا دیندی اے کہ نہیں۔ دارو دین توں پہلے ہانیمن نے روگی دے پنڈے بارے پچھ پرتیت کردا، نشانیاں بارے لمے سوال کردا، کیہڑیاں گلاں اوہناں نوں ٹھیک یا روگی کردیاں سن، اوناں دی عام صیت،  اوہ کیویں ریندے نیں تے جیون بارے اوہناں دی سوچ۔ ایہناں ساریاں گلاں لکھن مگروں ہانیمن دی اکھاں اگے روگی دی نشانیاں دی مورت بن جاندی۔ اوہ فیر ایس روگی دی ایہ نشانیاں والی مورت نوں وکھریاں دوائیاں دی مورت نال ملاندا۔ جدوں اوہ ایہ ملاپ بہت نیڑے کرکے مل جاندا اے فیر اوہ دوائی چندا۔ اوہنوں ایہ گل پتہ چلی جے جتنا ملاپ نیڑے دا ہوندا علاج اوہنا ای چنگا ہوندا۔

ہانیمن اپنے کماں دے انت تے ایس گل تے اپڑیا جے اوہنے روگی ٹھیک کرن دا دا اک نواں ول لبھ لیا اے جیدے وچ اک دوائی تے اک روگ جنہاں دیاں اکو جئیاں نشانیاں ہون کسے ول نال اک دوجے نوں کٹ دیندے نیں تے روگی دی صیت ٹھیک ہوجاندی اے۔ ایس کم نوں اوہنے ( similia similibus curentur) دا ناں دتا یا اکو جیآ اکو جۓ نوں ٹھیک کردا اے۔ ایہ ہومیو پیتھی دا پہلا تے سب توں وڈا اصول اے۔
مائیسن چینی مٹی

**مائیسن چینی مٹی** چینی مٹی دے پانڈے بنان دی مائیسن، سیکسنی، جرمنی وچ اک سنگت اے۔ ایتھے 1708 توں پانڈے بن رۓ نیں۔

گٹھ:پانڈے
کاؤرو اکیا

**کاؤرو اکیا** (جمیا: 30 نومبر 1943) اک شکین جپانی تارہ گرو اے جینے کئی بودیوالے تارے لبے

کاؤرو اکیا  جھیل ہمانا دے نیڑے دا واسی تے اک پیانو بنانوالی کمپنی وج کم کردا سی اوہنے آپو ای اک ٹیلیسکوپ بنائی تے 1963 وچ پہلی کھوج اک بودیوالا تارہ سی۔ دو وریاں مگروں فیر اوہنے اک ہور لشکدا بودیوالا تارہ لبیا۔ 4037 اوہدے نال تے اے۔  

## اتہ پتہ
علی فواد

**علی فواد** (1882 - 1968) سلطنت عثمانیہ دا اک جرنیل تے ترک ازادی دا اک گرو سی۔

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک لوک
1812 دی لڑائی

**۱۸۱۲ دی لڑائی** امریکہ تے سلطنت برطانیہ ے وشکار ۳۲ مہینے تک ۱۸ جون ۱۸۱۲ توں لے کے ۱۸ فروری ۱۸۱۴ تک رئی۔ ایدے وچ کسے تھاں رپھڑ نئيں سی۔ امریکہ نوں برطانیہ دی ملوزوری دی پالیسی نہیں پسند سی۔

ایدے وچ ۲٬۲۶۰ امریکی تے ۱۶۰۰ برطانوی مارے گۓ۔ ایس لڑائی وچ ۲۴–۲۵ اگست ۱۸۱۴ نوں برطانوی فوجاں نے کیپیٹل، ٹریری تے وائٹ ہاؤس نوں ساڑ دتا۔

**1812ء د‏‏ی جنگ**  (18 جون 1812ء - 17 فروری 1815ء) ریاستہائے متحدہ امریکا تے اس دے مقامی اتحادیاں نے برطانوی شمالی امریکا وچ متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ تے اس دے اتحادیاں دے خلاف لڑی سی، جس وچ مملکت ہسپانیہ د‏‏ی فلوریڈا وچ محدود شرکت سی۔ ایہ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں 18 جون 1812ء نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ نے جنگ دا اعلان کيتا۔ بھانويں دسمبر 1814ء دے معاہدے گینٹ وچ امن دیاں شرطاں اُتے اتفاق کيتا گیا سی، جنگ اودو‏ں تک سرکاری طور اُتے ختم نئيں ہوئی جداں تک کہ 17 فروری 1815ء نو‏‏ں کانگریس د‏‏ی طرف تو‏ں امن معاہدے د‏‏ی توثیق نہ کر دتی گئی۔

## ہور ویکھو
* برطانوی شمالی امریکا

## حوالے

گٹھ:1812ء د‏‏ی جنگ
گٹھ:پہلی اقوام د‏‏ی تریخ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ غلامی
گٹھ:کینیڈا دیاں جنگاں
گٹھ:مملکت متحدہ دیاں جنگاں

گٹھ:امریکہ
سکائپ

**سکائپ** انٹرنیٹ تے ورتیا جانوالا اک سوفٹ وئر اے جیدے نال کسے اک کمپیوٹر توں ہور کمپیوٹر تے گل کیتی جاسکدی اے تے مورت وی دسدی اے۔ ایہنوں ڈنمارک دے جانوس فیرس تے سویڈن دے نکلاس زینسٹرام نے بنایا سی۔ ایہ پروگرام پہلی واری 2003 اچ اسٹونی ایہٹی ہینلا، پریت کسیسالو تے جان تالِن نے بنائیا۔ 2011 اچ ایہنوں مائیکروسافٹ نے 5۔8 بلین ڈالر چ مل لیا۔ایہنوں چھے ملین تک لوک ورتدے نیں۔  نومبر توں مائیکروسافٹ نے پرانے سکائپ نو ختم کرنے دا علان وی کر دتا اے-   

## بارلے جوڑ


گٹھ:ٹیکنالوجی
تنریف

**تنریف** سپین دے 7 کناری جزیریاں وچوں اک اے تے سب توں وڈا جزیرہ اے۔ ٹیڈ، سپین دی سب توں اچی تھاں ایتھے ای اے۔

## بارلے جوڑ

* تنریف سرکار دی ویب سائٹ 

گٹھ:سپین دے تھاں
ریا (چند)

**ریا (چند)** سورجی پربندھ دے اک پاندھی تے گیسی جن زحل دا چند اے۔ ایہ زحل دوجا وڈا چند اے۔ ایہنوں 1672 وچ تارہ گرو گیونی کسینی نے لبیا سی۔

گٹھ:زحل دے چند
گٹھ:زحل
گٹھ:سورجی پربندھ
انسلادوس

**انسلادوس** سورجی پربندھ دے اک پاندھی تے گیسی جن زحل دا چند اے۔ ایہنوں 1789 وچ تارہ گرو ولیم ہرشل نے لبیا سی۔

**انسلادوس** (pronounced )  زحل دا چھٹا وڈا چاند ا‏‏ے۔ اس دا قطر 500 کلومیٹ رہے۔ ایہ زحل دے سب تو‏ں وڈے چاند ٹائٹن دے دسويں حصے جِنّا ا‏‏ے۔ ناسا دے مطابق اس چاند اُتے زندگی موجود ہو سکدی اے کیونجے ایتھ‏ے تو‏ں ہائیڈروجن گیس دریافت ہوئی اے، جس دے بعد اس چاند اُتے زندگی دے لئی ضروری تمام اجزا مکمل ہو گئے نيں ۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1789 وچ دریافت ہونے والے فلکیا‏تی اجسام
گٹھ:انسلادوس
گٹھ:صو‏‏تی مضامین

گٹھ:زحل دے چند
گٹھ:زحل
گٹھ:سورجی پربندھ
نیوٹن دا کھچ دا قنون

نیوٹن دا کھچ دا قنون انگریز سینسدان نیوٹن دا بنایا کلاسیکی میکینکس دا اک قنون اے۔ ایہ اوہنے اپنی کتاب پرنسیپیا میتھمٹیشیا وچ دتا۔ 

ایہدا فارمولا:

F_{g} = G \frac{m_1 m_2}{r^2},
433 ایروس

**433 ایروس** زمین دے نیڑے کمنوالا اک روڑھ اے ایہ 1898 وچ کارل گستاف وٹ نے لبیا سی تے ایہدا ناپ 34.4×11.2×11.2 کلومیٹر اے۔ روبوٹ کھوجی نیر شوماخر نے پہلے ایدے دوالے چکر کٹے تے فیر ایہدے تے اتریا۔

گٹھ:فلکیات
10 ڈاؤننگ سٹریٹ

**10 ڈاؤننگ سٹریٹ**, لندن برطانیہ وچ برطانوی سرکار دا گڑھ تے برطانوی ززیراعظم دا سرکاری گھر اے۔ ایہ گھر لندن دے علاقے ویسٹمنسٹر دی گلی ڈاؤننگ سٹریٹ وچ اے۔

## بارلے جوڑ
*ویب سائٹ
* دفتر دا پھیرا

گٹھ:برطانیہ
این جی سی 11

**این جی سی 11** اک چکری تارہ سمندر اے۔ ایہ تارہ چرمٹ زنجیری سوانی وچ اے۔

## ہور ویکھو
* تارہ سمندراں دی لسٹ

## بارلے جوڑ

گٹھ:تارہ سمندر
گٹھ:چکری تارہ سمندر
ویسٹ پوٹومیک پارک

**ویسٹ پوٹومیک پارک**، امریکہ دے شہر واشنگٹن ڈی سی وچ اک  پارک  اے۔
پاندھی پکھڑوں

**پاندھی  پکھڑوں**  اتلے امریکہ دی اک پکھڑوں اے۔ 

## بارلے جوڑ

:
بوڈلین لائیبریری

**بوڈلین لائیبریری** آکسفورڈ یونیورسٹی برطانیہ وچ اک پرانی لائبریری اے۔ ایہ برٹش لائیبریری مگروں برطانیہ دی دوجی وڈی تے یورپ دیاں پرانیاں لائیریاں وچوں اے۔ ایتھے 11 ملین شیواں نیں۔

## ہور ویکھو
* دنیا دیاں ودیا یونیورسٹیاں

گٹھ:لائبریری
گٹھ:برطانیہ دیاں لائیبریریاں
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
ایکس 47 بی

ایکس 47 بی اک امریکی ڈرون جعاز اے۔ ایکس 47 بی اک تجرباتی جعاز اے۔ ایدے توں نویاں ٹیکنالوجیاں چیک کیتیاں جاندیاں نیں۔ ایدے نال امریکی نیوی اینوں اپنے سمندری جعازاں توں اڑن آلیاں ڈروناں بنان واسطے تجربے کردی اے۔ اے لڑائی کرن لئی 2019 چ تیار ہوجاۓ گا۔ اے پہلی واری 2011 چ اڑیا تے ہلے تک اینوں چیک کیتا جاریا اے۔
دری بولی

350px|thumb|left|اجوکی ایرانی بولیاں دا نقشہ

**دری بولی** یا دری اک ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی شاخ ایرانی بولیاں  اک بولی ہے جیہڑی افغانستان وچ پشتو نال دوجی سرکاری بولی ہے۔ ایہدے بولن والیاں دی گنتی 15-18 ملین دے نیڑے ہے۔ ایہدے بولن والے افغانستان اتے تاجکستان وچ نیں۔

دری جاں دری فارسی (دری) افغانستان وچّ بولی جاندی جدید فارسی دا اک روپ ہے۔ پشتو دے نال-نال ایہہ افغانستان دیاں دو آئینی راج بولیاں وچوں اک ہے۔ ایہہ افغانستان دے لگبھگّ 50% لوکاں دی ماں بولی ہے اتے اس دیس دی سبھ توں زیادہ بولی جان والی بولی وی ہے۔

افغانستان وچّ وکھ-وکھ بولیاں بولن والے گروہاں دے وچّ وی اسدا سانجھی رابطے دی بولی وجوں استعمال ہندی ہے۔ ایرانی فارسی اتے دری فارسی بولن والے اک دوجے نوں سوکھ نال سمجھ لیندے نیں اتے ایہناں وچّ صرف لہجے اتے کجھ شبداں دا انتر ہے۔ بہت سارے بولی  ماہراں  دے مطابق دری وچّ پرانی فارسی دے بہت سارے اجیہے تتّ محفوظ ہن جو اج دی ایرانی فارسی وچّ کھوئے جا چکے نیں۔

## اچارن
دری وچّ شبداں دا اچارن اکثر ایرانی فارسی توں وکھ اتے ہندی-اردو  نال ملدا جلدا ہندا ہے -

شیر - شیر (دری) - شِیر (ایرانی فارسی)

قربانی - قربانی (دری) - گوربانی (ایرانی فارسی)

زور - زور (دری) - زُور (ایرانی فارسی)

نوروز - نوروز (دری) - نؤروز (ایرانی فارسی)

گٹھ:افغانستان دیاں بولیاں
افغانستان دے صوبے

**صوبہ** افغانستان دی جغرافیۓ نال ونڈ اے۔ افغانستان 34 صوبیاں وچ ونڈیا ہویا اے۔ ایہنوں ولايت کیندے نیں۔ ہر صوبہ اگے ضلعیاں وچ ونڈیا ہویا اے۔
افغانی قومی اسمبلی

**افغانی قومی اسمبلی** افغانستان دی سرکار دا قنون بنان والا پربندھ اے۔ ایہدے دو انگ نیں: اتلا انگ مشرانو جرگہ اخواندا اے تے تھلواں انگ ولسی جرگه اخواندا اے۔ مشرانو جرگہ دے 102 سنگی نیں تے ولسی جرگہ دے 250۔

افغان قومی اسمبلی افغانستان دا قنون بنانوالا سب توں وڈا انگ اے تے افغان لوکاں دی سوچدا نشان اے تے پوری قوم دا وکھالہ اے۔

## بارلے جوڑ
*ولسی جرگه دی ویب سائٹ 
*مشرانو جرگه دی ویب سائٹ 

گٹھ:افغانستان
اناکوسٹا دریا

**اناکوسٹا دریا** امریکہ دا اک دریا اے جیہڑا واشنگٹن ڈی سی وچوں وگدا اے۔
### بارلے جوڑ

گٹھ:امریکہ دے دریا
نیشنل پارک سروس

**نیشنل پارک سروس** امریکہ وچ پارکاں تے قومی یادگاراں نوں سامبھن والا ادارہ اے۔ ایہ 1916 وچ بنایا گیا۔ ایدے 21,989 کامے نیں تے 59 پارک ایہدے کول نیں۔

* 

گٹھ:امریکہ
کیپنکرل

**کیپنکرل** اک امریکی بتی بنانوالے جیف کونز دی امریکہ وچ اک بتی اے۔
الیگزنڈر کالڈر

**الیگزنڈر کالڈر ** (July 22, 1898 – November 11, 1976) اک امریکی بتی بنانوالا سی۔

گٹھ:امریکی آرٹ
ویلے دا فوارہ

**ویلے دا فوارہ** شکاگو امریکہ وچ واشنگٹن پارک وچ اک آرٹ دا نمونہ اے۔
مشرانو جرگہ

**مشرانو جرگہ** افغانستان دی قومی اسمبلی دے دو انگاں وچوں اک تے اپرلا انگ اے۔ ایہ تے ولسی جرگه رل کے افغانی قومی اسمبلی بندے نیں۔

ایہدے 102 سنگی نیں۔ ایہدا تیجا حصہ یعنی 34 سنگیاں نوں 34 ضلعی کونسلاں (ہر صوبے وچوں اک) 4 ورے لئی چندیاں نیں، تیجا حصہ یعنی 34 سنگیاں نوں 34 صوبائی کونسلاں (ہر صوبے وچوں اک) 4 ورے لئی چندیاں نیں تیجا حصہ صدر 5 ورے لئی چندا اے۔

## بارلے جوڑ
*مشرانو جرگه دی ویب سائٹ 

گٹھ:افغانستان
ولسی جرگه

**ولسی جرگہ** افغانستان دی قومی اسمبلی دے دو انگاں وچوں اک تے تھلواں انگ اے۔ ایہ تے مشرانو جرگہ رل کے افغانی قومی اسمبلی بندے نیں۔ افغانستان لئی قنون بنان دا سب توں جوکھا کم ایہدا اے۔ 

ایھدے 249 سنگی ہوندے نیں۔ جنہاں وچوں 64 سوانیاں تے 10 کوچی پکھیواساں چوں ہوندے نیں۔ ایہ 5 ورے لئی چنے جاندے نیں۔ 

 

## بارلے جوڑ
* ولسی  جرگه دی ویب سائٹ
رائینہولڈ بیگاس

**رائینہولڈ بیگاس** (جولائی 15, 1831 – اگست 3, 1911) اک جرمن بتی بنانوالا سی۔

گٹھ:جرمن شخصیتاں
گٹھ:جرمن لوک
ٹٹیا برلن

**ٹٹیا برلن** جرمنی وچ آرٹ دا اک نمونہ اے۔ ایہ 1985 وچ میچسکی ڈیننگہوف نے بنایا۔ ایہ وکھرے برلن نو دسدا اے۔
باویرین

**باویرین** جرمنی وچ آرٹ دا اک نمونہ اے۔ ایہ باویریا نوں دسدا اے
میری کساٹ

**میری کساٹ** ( مئی 22, 1844 – جون 14, 1926) اک امریکی پینٹر سی۔ اوہنے اپنا چوکھا جیون فرانس وچ لنگھایا۔ ایتھے ایہدی جان پچھان ایڈگر ڈیگاس نال سی۔ میری کساٹ دیاں مورتاں ٹبر، نیانیاں تے ماں نال اوہناں دے ساکاں بارے نیں۔ اوہنوں گستاف جیفری نے برتھے موریسو تے میری بریکمانڈ نال امپریشنزم دیاں تن وڈیاں سوانیاں وچ گنیا۔

## جم پل تے پڑھائی
میری کساٹ الگنی، پنسلوینیا وچ اک اتلی پدھر والے گھر 22 مئی 1844 نوں جمی۔ اوہدا پیو رابرٹ سمپسن کساٹ اک کاروباری سی تے ماں کیتھرین کیلسو جانسٹن اک بنکوالے ٹبر توں سی۔ اوہ 6 وریاں دی سی جدوں اوہ فلاڈیلفیا آۓ تے اوہدی پڑھائی دا مڈھ بجیا۔ اوہدی ماں نے اہودی پڑھی اچیچے ول نال کرائی تے اوہدے پڑھن وچ اوہدے پھرن دا وی ہتھ سی۔ اوہ یورپ 5 ورے رئی تے لندن، پیرس تے برلن وی گئی۔ یورپ وچ اوہنے جرمن تے فرنچ سکھی تے ڈرائینگ تے موسیقی دے سبق وی لۓ۔ 1855 دے پیرس دے میلے وچ گئی تے کئی آرٹسٹاں نال جان پچھان ہوئی۔

اوہ 15 وریاں دی سی جدوں اوہنے آرٹ سکھن لئی پنسلوینیا اکیڈیمی آف دی فائن آرٹس وچ داخلہ لیا۔ اوہ 1865 تک پڑھدی رئی۔ ایتھے منڈے کڑیاں کٹھے پڑھدے سن۔

ودھیا پڑھائی لئی 1866 وچ اپنی ماں نال پیرس آئی۔ سوانیاں آرٹ سکول داچلہ نہیں سی ملدا ایس اک ارٹ دے گرو جین لیون گیروم کول اوہدے گھر ای آرٹ سکھن لگ پئی۔ اوہ ہر دن لوور جاندی تے آرٹ دیاں مورتاں دی کاپی بناندی۔ اینج ای اوہدی ملنی اپنے دے ہور لوکاں نال وی ہوجاندی۔ 1866 دے انت تے اوہ چارلس چپلن کول تے 1868 وچ تھامس کوٹیور کول آرٹ سکھن گئی۔ 1868 وچ آرٹ پنچایت اوہدی اک مورت نوں پیرس وچ مورتاں دی سلانہ نمیشس پیرس سیلون وچ رکھن لئی پسند کردی اے۔

1870 دیاں گرمیاں وچ اوہ فرانکو پرشین لڑائی باجوں امریکہ ٹرجاندی اے۔ اوہدا پیو ہن اوہدی ہور آرٹ دی پڑھائی دے خلاف سی تے ایس کم وچ اوہدی بانہ نئیں پھڑدا۔ اوہ شکاگو جاندی اے پر گل نئیں بندی۔ پٹسبرک دے آرچ بشپ نے اوہنوں اٹلی وچ دو پینٹنک دا بنان دا آکھیا تے نال اٹلی آن جان دے پیسیاں دا وی بندوبست کیتا۔ اوہ بڑی حوش ہوندی اے تے اک ہور آرٹسٹ نوں نال لے کے یورپ ٹرجاندی اے۔

## امپریشنزم

پارما وج اوہدی چنگی پہل سیوا ہوندی اے۔

## بارلے جوڑ

*میری کساٹ

گٹھ:امپریشنزم
گٹھ:آرٹ
گانزلیزل

**گانزلیزل** گوٹنگن جرمنی وچ اک بتی فوارہ اے۔ ایہ 1901 وچ بنایا گیا۔ ایہ گوٹنگن یونیورسٹی کول اے تے ایتھے ہر پاس ہون والا پڑھاکو آندا اے۔

## بارلے جوڑ
پائیڈمونٹ

**پائیڈمونٹ** اتلے امریکہ وچ سمندری کنڈے تے اپلیچیئن دے وشکار اک اچا نیواں تھاں اے۔
آکسفورڈ یونیورسٹی پھلواری

**[[آکسفورڈ یونیورسٹی]] پھلواری** آکسفورڈ، انگلینڈ، برطانیہ وچ اک تریخی پھلواری اے۔ ایہ برطانیہ دی سب توں پرانی پھلواری اے تے دنیا دی سب توں پرانی سائینسی پھلواریاں وچوں اے۔ ایہدا مڈھ 1621 وچ رکھیا گیا سی تے ایتھے پہلے دوائیاں بنان وچ کم آنوالے بوٹے اگاۓ گۓ سن۔ ایتھے 8000 بوٹے 1.8 ہیکٹر (4½ ایکڑ) تھاں تے لگے نیں۔ ایتھے اک تھوڑی جی تھاں تے بوٹیاں دے وڈے ٹبراں دیاں 90% ونڈاں ہے نیں۔

## ہور ویکھو
* کیمبرج یونیورسٹی پھلواری
* کیو پھلواری
* پھلواریاں دی لسٹ
## بارلے جوڑ
*پھلواری دی ویب سائٹ

گٹھ:پھلواری
گٹھ:انگلینڈ دیاں پھلواریاں
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
کیمبرج یونیورسٹی پھلواری

**کیمبرج یونیورسٹی پھلواری** کیمبرج، انگلینڈ، برطانیہ وچ اے۔ ایہ 16 ہیکٹر (40 ایکڑ) تھاں تے پھیلی ہوئی اے۔ ایہدا مڈھ 1831 وچ رکھیا گیا تے 1846 وچ عام لوکاں لئی کھولیا گیا۔ 

## ہور ویکھو

* آکسفورڈ یونیورسٹی پھلواری
* کیو پھلواری

## بارلے جوڑ

*پھلواری ویب سائٹ
پھلواریاں دی لسٹ

**پھلواری** اوہ تھاں ہوندی اے جتھے بوٹے اگاۓ جان۔ تھلے دنیا دے وکھرے دیساں وچ منیاں ہوئیاں پھلواریاں دی لسٹ اے۔

* امریکہ
** شکاگو پھلواری
** نیو یارک پھلواری

* برطانیہ
** آکسفورڈ یونیورسٹی پھلواری
** کیمبرج یونیورسٹی پھلواری
** کیو پھلواری
** چیلسی فزک پھلواری

* جرمنی
**میونخ نمفنبرگ پھلواری
**سائینسی پھلواری برلن
**میونخ نمفنبرگ پھلواری
**ولہلما

* نیدرلینڈز
**کیوکنہوف

* ویٹیکن
**ویٹیکن پھلواری

* سویٹزرلینڈ
**بوٹا پھلواری زیورچ
سپریم کورٹ پاکستان

**سپریم کورٹ پاکستان** پاکستان دی سبھ توں وڈی عدالت اے۔ ایہ اسلام آباد وچ واقع اے ۔ ایہدا مڈھ 2 مارچ 1956 نوں رکھیا گیا سی ۔ ایہدا آگو چیف جسٹس کہوندا اے جیہڑا 65 ورھے دی عمر تک کم کرسکدا اے ۔ اوہدے نال 16 ہور جج ہُندے نیں ۔ 

## حوالے

* سپریم کورٹ دی ویب سائٹ

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے ادارے
اپلیچیئن

**اپلیچیئن** چڑھدے اتلے امریکہ وچ اک پربت دھارا اے۔ ٹلہ مچل (6,684 ft (2,037 m) ایہدی سب توں اچی تھاں اے۔
قومانتری ماں بولی دیہاڑ

thumb|کھبے|250px|ڈھاکہ میڈیکل کالج وچ شہید مینار
**بین الاقوامی یوم مادری زبان** ہر سال 21 فروری نو‏‏ں منایا جاندا ا‏‏ے۔ یونیسکو نے ایہ فیصلہ 17 نومبر 1999ء نو‏‏ں لیا۔ یو۔ این۔ د‏‏ی عام اسمبلی نے سال 2008ء نو‏‏ں زباناں دا عالمی سال قرار دتا سی۔

**جگت ماں بولی دیہاڑ** ماں بولی دی اہمیت نوں اجاگر کرن لئی ہر سال 21 فروری نوں منایا جاݨ آلا دیہاڑ اے ۔ ایہ دیہاڑ مناوݨ دا اعلان یونیسکو نے 17 نومبر 1999 نوں کیتا سی ۔ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے 2008 وچ 2009 نوں بولیاں دا جگت ورھا مناوݨ دا فیصلا کیتا ۔ جگت ماں بولی دیہاڑ ہر ورھے سن 2000 توں منایا جارہیا اے ۔

ایہ دیہاڑ 1952 وچ 21 فروری دے دیہاڑ دی یاد وچ منایا جاندا اے جدوں پاکستانی پولیس نے ڈھاکہ چڑھدے پاکستان (ہُݨ بنگلا دیش) وچ اپݨی ماں بولی دی مانگ کردے ہوئے پڑھیاراں اُتے گولی چلا دتی تے 4 نوں مار دتا ۔ ایس توں پہلاں 21 مارچ 1948 نوں ڈھاکا وچ محمد علی جناح نے چڑھدے پاکستان تے لہندے پاکستان وچ اکو بولی اردو لاگو کرن دا آکھیا ۔

16 مئی 2009 نوں اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی نے اپنے A/RES/61/266 دے فیصلے وچ اپنے سنگی دیساں نوں " جگ دیاں ساریاں ورتیاں جاݨ والیاں بولیاں نوں بچاوݨ تے ودھاوݨ لئی کہیا"۔

*یہ دن فروری [[2000ء]] دے بعد تو‏ں ہر سال منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ دن [[1952ء]] د‏‏ی 21 فروری د‏‏ی وجہ تو‏ں چنا گیا اے، جس دن [[ڈھاکہ یونیورسٹی]]، جگن ناتھ یونیورسٹی تے [[ڈھاکہ میڈیکل کالج]] دے طلبہ [[پاکستان]] وچ [[اردو]] دے نال [[بنگالی]] نو‏‏ں وی [[قومی زبان]] بنانے دے لئی احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔ پولیس نے گولی چلیا ک‏ے انہاں نو‏ں [[ڈھاکہ]] (اب [[بنگلہ دیش]]) وچ مار دتا سی۔

== حوالے ==



==باہرلے جوڑ==
* [http://www.timesofbook.com/2013/02/international-mother-language-day.html#.USTw8aXrz5M جگت ماں بولی دیہاڑ 2013]
* [http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N06/510/33/PDF/N0651033.pdf?OpenElement یونائیٹڈ نیشنز ریزولوشنز]
* [http://www.virtualbangladesh.com/history/ekushe.html بنگلا بولی تریخ] 

[[گٹھ:اقوام متحدہ ایام]]
[[گٹھ:فروری د‏‏ی تقریبات]]
*
گٹھ:بولی
گٹھ:بولیاں
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:زباناں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یونیسکو
گٹھ:دن
کیپلر-37 بی

**کیپلر-37 بی** اک سورجوں پرے پاندھی اے جیہڑا کیپلر 37 تارے دے دوالے کمدا اے۔ ایہ لائرہ تارہ چرمٹ وچ اے۔ ایہ ہن تک لبن والا سب توں نکا سورجوں پرے پاندھی اے۔ اس نوں  20 فروری 2013 نوں کیپلر سپیس ٹیلیسکوپ  نے  لبیا۔ ایہ پاندھی ساڈی زمین توں 210 چانن ورے دور اے۔ ایہ ساڈی زمین دے چن توں تھوڑا وڈا اے تے ایہدا قطر  2,400 میل (3,900 کلومیٹر) اے۔ ایہدا گرمی ناپ (700 K) اے۔

## اتہ پتہ
گلخانہ پارک

**گلخانہ پارک** استمبول، ترکی وچ اک پرانا تریخی پارک اے۔ ایہ توپ کاپی محل  نال اے۔
سلطان احمد ویہڑہ

**سلطان احمد ویہڑہ** استمبول، ترکی وچ اک پرانا تریخی ویہڑہ اے۔ ایتھے پرانے ویلے وچ گھوڑیان دیاں دوڑاں ہوندیاں سن۔
تھیوڈوسیس دی اوبلسک

**تھیوڈوسیس دی اوبلسک** سلطان احمد ویہڑہ، استمبول، ترکی وچ اک اوبلسک اے۔ ایہ پہلے مصر وچ کرناک دے مندر وچ لگی سی اوتھوں رومی بادشاہ تھیوڈوسیس نے چوتھی صدی وچ ایتھے لیا کے لگائی۔

گٹھ:استمبول
قسطنطین اوبلسک

**قسطنطین اوبلسک** سلطان احمد ویہڑہ، استمبول، ترکی وچ اک اوبلسک اے۔ ایس 32 میٹر (105 فٹ) اچی اوبلسک نوں رومی بادشاہ قسطنطین VII نے بنوایا سی۔

گٹھ:استمبول
جرمن فوارہ

**جرمن فوارہ** یا پانی تھاں سلطان احمد ویہڑہ، استمبول، ترکی وچ اک پانی دی تھاں اے۔ ایہ 1898 وچ جرمن شہنشاہ ولہلم II دے استمبول آن دی یاد وچ بنائی گئی سی۔
اسکودر

**اسکودر** استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔ ایہ استمبول دے ایشیائی حصے ول باسفورس دے کنڈے تے اے۔

## ہور ویکھو
*ترکی دے ضلعے
## بارلے جوڑ

گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
بلغراد جنگل

**بلغراد جنگل** استمبول، دے اتر لیندے ول ترکی دا اک پرانا تریخی جنگل پارک اے۔

گٹھ:استمبول دے پارک
گٹھ:استمبول
امیرگن پارک

**امیرگن پارک** سارئیر، استمبول، ترکی وچ اک پرانا تریخی پارک اے۔

گٹھ:استمبول دے پارک
گٹھ:استمبول
لہور میٹرو بس

**لاہور میٹرو بس نظام** (Lahore Metro Bus System) پاکستان دے شہر لاہور وچ تیز آوا جائی دا اک نظام ا‏‏ے۔ ترکی فرم اولاسم (Ulasim) تے نیسپاک (NESPAK) منصوبے دے مشیر نيں۔

**لہور میٹرو بس** لہور پنجاب پاکستان وچ شہر دے اندر آوا جاوی لئی اک بس سسٹم اے۔ ایہدا روٹ گجومتا توں لے کے شاہدرا تک 27 کلومیٹر لمبا اے تے جیہدے وچوں 5۔8 کلومیٹر پُل اُتے آ ۔ 27 کلومیٹر دا پینڈا اک گھینٹھے وچ ہُندا اے ۔ ایہدے 29 بس اڈے نیں ۔ لہور میٹرو بَس دا آغاز 10 فروری 2013 نوں ہویا ۔

میٹرو بس سروس 27 کلومیٹر طویل سڑک اُتے مشتمل اے، جو گجومتہ تو‏ں شاہدرہ تک ا‏‏ے۔ اس تو‏ں 27 کلومیٹر دا سفر اک گھینٹے وچ سمٹ آیا ا‏‏ے۔۔ اس اُتے 27 بس اسٹیشن نيں۔ اس منصوبے د‏‏ی لاگت تقریبا 25 بلین پاکستانی روپیہ اے  25 دسمبر 2012 اُتے مفاصلی بساں نو‏‏ں آزمائشی طور اُتے گجومتہ تو‏ں کلمہ چوک پل تک جلایا گیا۔ پنجاب دے وزیر اعلیٰ شہباز شریف نے چنگی امر سدھو تو‏ں گجومتہ تک بس نو‏‏ں چلایا۔ ایہ 115 بساں دا اک نظام اے تے ہر بس وچ 150 مسافراں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔

## افتتاح
ملک دے پہلے میٹرو بس نظام دا افتتاح 10 فروری 2013 نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے بدست ترکی دے نائب وزیر اعظم باقر بوزداگ (Bakir Bozdage) تے پنجاب دے وزیر اعلیٰ شہباز شریف ہويا۔

## راستہ

## ہور ویکھو
* لاہور میٹرو
* کراچی سرکلر ریلوے

## باہرلے جوڑ
* ٹربیون (اخبار)
* دتی نیشن (پاکستانی اخبار)
* دتی نیوز (اخبار)
* ڈان (پاکستانی اخبار)
* (تعمیر د‏‏ی تفصیلات تے تصاویر - یومیہ اپ ڈیٹ)
* لاہور میٹرو بس نظام
* پاکستان ٹوڈے

## حوالے

گٹھ:بس ریپڈ ٹرانزٹ
گٹھ:پاکستان وچ بس آوا جائی
گٹھ:لاہور وچ آوا جائی
گٹھ:Short description is different from Wikidata

## باہرلے جوڑ
* نفشے 

گٹھ:لہور
ریڈکلف کیمرہ

**ریڈکلف کیمرہ** آکسفورڈ یونیورسٹی، آکسفورڈ، انگلینڈ وچ اک کوٹھا اے جیہنوں جیمز گبز نے 1737–1749 وچ بنایا تے ایدے اندر ریڈ کلف سائینس لائیبریری اے۔

## ہور ویکھو

گٹھ:لائبریری
گٹھ:برطانیہ دیاں لائیبریریاں
گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
کرائیسٹ چرچ کیتھڈرل، آکسفورڈ

**کرائیسٹ چرچ کیتھڈرل**، آکسفورڈ اک کاؤنٹی کیتھڈرل تے کرائسٹ چرچ کالج، آکسفورڈ دا وی گرجا اے۔ ایہ 1160-1200 وچ بنیا۔
ایشمولین میوزیم

**ایشمولین میوزیم** آکسفورڈ، انگلینڈ وچ دنیا دا پہلا یونیورسٹی میوزیم اے۔ ایہ 1678–1683 وچ بنیا۔
لیڈی مارگریٹ ہال, آکسفورڈ

**لیڈی مارگریٹ ہال, آکسفورڈ** برطانیہ دے نگر آکسفورڈ وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک کالج اے۔ ایہ آکسفورڈ وچ کھلن والا پہلا زنانہ کالج سی۔

## مشہور پڑھیار
* بینظیر بھٹو - پاکستانی وزیراعظم

گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
نیو کالج، آکسفورڈ

**نیو کالج، آکسفورڈ** آکسفورڈ یونیورسٹی برطانیہ وچ اک کالج اے۔
سینٹ بینٹ ہال، آکسفورڈ

سینٹ بینٹ ہال، آکسفورڈ آکسفورڈ یونیورسٹی دا اک ہال تے کالج اے۔

گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
آکسفورڈ یونیورسٹی میوزیم

**آکسفورڈ یونیورسٹی میوزیم** یا آکسفورڈ میوزیم آف نیچرل ہسٹری آکسفورڈ یونیورسٹی، آکسفورڈ انگلینڈ وچ نیچر دی تریخ تے اک میوزیم اے۔ 
ایہ 1850 وچ بنایا گیا۔
*میوزیم دی ویب سائٹ

گٹھ:آکسفورڈ یونیورسٹی
فاتح

**فاتح** استمبول ترکی دا اک حصہ تے صوبہ استمبول دا اک ضلع اے۔
## ہور ویکھو
*ترکی دے ضلعے
## بارلے جوڑ

گٹھ:صوبہ استمبول
گٹھ:صوبہ استمبول دے ضلعے
گٹھ:ترکی دے ضلعے
گٹھ:ترکی دی انتظامی ونڈ
تائی مو شان

**تائی مو شان** 957 میٹر دی اچائی نال ہانگ کانگ دا سب توں اچا پہاڑ اے۔
ہاؤس آف کامنز

**ہاؤس آف کامنز** برطانوی پارلیمنٹ دا تھلواں انگ اے۔ ایہ ویسٹ منسٹر پیلس وچ بیٹھدی اے۔ ایہ لوکاں دے ووٹاں نال چنیا جاندا اے تے  ایھدے سنگیاں دی گنتی 650 ہوندی اے۔ برطانیہ دا وزیراعظم ایس توں چنیا جاندا اے تے جدوں تک ہاؤس آف کامنز دے چوکھے سنگی نال نیں اوہ وزیراعظم ریندا اے۔

گٹھ:لندن
شیلڈونین تھیٹر

**شیلڈونین تھیٹر** آکسفورڈ انگلینڈ وچ اے تے ایہنوں منے پرمنے انگریز کوٹھے ڈیزائن کرن والے کرسٹوفر رن نے ڈیزائن کیتا تے ایہ 1664 تے 1668 دے وشکار بنیا۔ ایہ یونیورسٹی چانسلر گلبرٹ شیلڈن دے ناں تے اے تے ایتھے موسیفی دے پروگرام تے ہور پروگرام ہوندے نیں۔
ہاؤس آف لارڈز

**ہاؤس آف لارڈز** برطانوی پارلیمنٹ دا اتلا انگ اے۔ ایہ ہاؤس آف کامنز وانگوں ویسٹ منسٹر پیلس وچ بیٹھدی اے۔ اجکل ایدے وچ 775 لوک بیٹھدے نیں۔
ٹوکیو اسمانی رکھ

**ٹوکیو اسمانی رکھ**  ٹوکیو, جپان وچ دنیا دا سب توں اچا ٹاور اے۔ ایہ  634 میٹر / 2080 فٹ دی اچائی نال دنیا دا سب توں اچا ٹاور اے تے برج خلیفہ مگروں سب توں اچی بلڈنگ۔ ایہ مارچ 2011 وج پورا ہویا۔
فیبی

**فیبی** زحل پاندھی دے دوالے کمن والا اک روڑہ اے۔ ایہنوں 17 مارچ 1899 نوں ہنری پکرنگ نے لبیا سی۔
وینا ملک

**وینا ملک** (26 فروری 1984) اک پاکستانی اداکارہ، ماڈل تے مزاح گرو اے۔ پچھلے دس سالاں توں خبراں تے فلماں چ کم کر رئی اے۔ اے راولپنڈی دی رہن آلی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گوگل گلاس

گوگل گلاس اک نویں ٹیکنالوجی اے، جینوںگوگل نیں بنایا اے۔ اے 2013 دے آخر تے ویچی جاۓ گی۔ گوگل گلاس سمارٹفوناں ہار ٹردی اے مگر ہتھاں دی لوڑ نئیں ہوندی۔ ایہ گوگل دے اینڈرائڈ سسٹم تے ٹردی اے۔ 

*ویب سائٹ
اسلام آباد میوزیم

**اسلام آباد میوزیم**، اسلام آباد، پاکستان وچ اک میوزیم اے۔ ایتھے پاکستان دے وکھرے تھانواں دیاں پتر دے ویلے توں لے کے ہن تک دیاں چیزاں پیآں نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:اسلام آباد
پیراک

**پیراک** اک پرانی ہڑپہ رہتل ویلے دی بلوچستان پاکستان وچ اک تھاں اے۔ ایہ سبی توں 20 کلومیٹر دکھن وچ تے ناری دریا دے چڑھدے ول اے۔ ایہ تھاں اک ٹبہ اے جیہڑا 8 میٹر اچا اے تے 12 ایکڑ تے پھیلیا ہویا اے۔ 1963 وچ ایدھے تے پہلی واری گل ہوئی تے 1968 توں 1974 دے وشکار ایس تھاں نوں پٹیا گیا۔ ایہ مہرگڑھ تے نوشہرو ورگیاں تھانواں توں پہلے پٹیا گیا۔ ایہ تھاں اک فرانسی ٹولی نے جیدا آگو یین میری کسال سی نے لبھی تے پٹی۔

ایتھے 1800 م پ توں 800 م پ ورے انسان وسدے رۓ۔
نوشہرو

**نوشہرو** اک پرانی ہڑپہ رہتل ویلے دی بلوچستان،  پاکستان وچ اک تھاں اے۔ ایتھے 5000 ورے پہلے لوک وسدے سن۔

گٹھ:پاکستان دی تاریخ
گٹھ:آثار قدیمہ
ٹائرینوسارس

**ٹائرینوسارس** اک شکاری ڈائینوسار اے جیہڑا 67 توں  65.5 ملین ورے پہلے ہویا۔

ایہدا جباڑا وڈا تے وڈی کھوپڑی تے لمی پوچھل سی تے ایہ دوپیری گوشت کھانوالا سی۔ ایہ سب توں پہلے 1902 وچ لبیا۔
تریسراٹاپس

**تریسراٹاپس** کریٹیشیس ویلے دا اک ڈائینوسار سی جیہڑا پٹھے کھاندا سی۔ ایہدے سر تے تن سنگ سن ایس لئی ایہنوں ایہ ناں دتا گیا۔
بوبی

**بوبی** اک سمندری پنچھی اے۔ ایدا ٹبر سلیڈا تے جنس سولا اے۔ ایہ گینٹ نال رلدے نیں۔

## وکھالہ
بوبی پانی وچ اڈدیاں چبھی مار کے مچھی دا شکار کردے نیں۔ ایہ سمندری کنڈیاں تے جزیریاں تے آلنے بنا کے چاک نیلے رنگ دے اک یا دو آنڈے دیندے نیں۔

## ناں
ایس پنچھی دا بوبی ناں ہسپانوی اے جیدا مطلب اے یملا۔ ایہ انساناں نوں ویکھ کے نسدا نہیں تے کھڑا ریندا اے تے اینج یملا لگدا اے۔

## ونڈ
بوبی سلیڈا دے ٹبر دے ٹوکرے سولا وچوں اے تے سولا دیاں 6 ونڈاں نیں:

* ماسکڈ بوبی
* پیرو بوبی
* لال پیروالا بوبی
* بھوری بوبی
* نیلے پیروالا بوبی
* نازکا بوبی

## اتہ پتہ

## بارلے جوڑ

گٹھ:بوبی
گٹھ:پنچھی
سمندری پنچھی

**سمندری پنچھی** سمندراں دے دوالے تے سمندری محول وچ رہن والے پنچھیاں نوں کیندے نیں۔ پہلے سمندری پنچھی کریٹیشیس ویلے وج سامنے آۓ۔
مالے

**مالے** ایشیائی جزیرہ دیس مالدیپ دا راجگڑھ اے۔ 2006 وچ ایتھے 103,693 لوک وسدے سن۔

گٹھ:مالدیپ دے شہر
سلیڈا

**سلیڈا** سمندری پنچھیاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ بوبی تے گینٹ آندے نیں۔ ایہ وشکارلے تے وڈے ناپ دے سمندری پنچھی نیں جیہڑے مچھیاں تے رلدے شکار تے جیندے نیں۔

## وکھالہ
سلیڈا 60 توں 85 سینٹی میٹر (24 توں 33 انچ) لمے ہوندے نیں تے ایہناں دے پر 140 توں 175 سینٹی میٹر(4.6 توں 5.74 فٹ) تک پھیلدے نیں۔ پر لمے تنگ تے چنجوالے نیں۔ پوچھل لمی، لتاں پینڈیاں تے پنجے جھلی والے نیں۔

## ونڈ

سلیڈا ٹبر وچ 3 جنساں نیں جناں وچ 10 پنجھی نیں۔ ایہدیاں 3 جنساں تے اگے اوہناں دیاں ونڈاں ایہ نیں :

* مورس
** اتلا گینٹ
** اسٹریلوی گینٹ
** کیپ گینٹ
* پاپوسلا
** ایبٹ دی بوبی
* سولا
**ماسکڈ بوبی
** نازکا بوبی
** پورا بوبی
** لال پیروالا بوبی
** پیرو بوبی
** نیلے پیروالا بوبی

## پسار
این ٹراپک تے رلویں ٹراپک دے پنچھی نیں۔ ایہ پر کج گرم تھانواں تے وی ملدے نیں۔ ایہ سمندر دے کنڈیاں توں دور نہیں جاندے۔ کج ونڈاں دور جزیراں تک وی اپڑیاں نیں۔ ایہناں دا کھان پین سارا سمندر تے اے۔ ایہ ہوا توں پانی وچ اڈدیاں غوطہ ماردے نیں تے اک یا دو میٹر تک پانی دے اندر شکار نوں پھڑدے نیں۔ اگر شکار نس پوے تے لتاں تے پراں نال پانی وج تر کے پھڑ دے نیں۔

## بچے جمنا
سلیڈا بچے جمن لئی نگریاں سمندری کنڈیاں تے وساندے نیں۔ نر اڈ کے پسند دی تھاں لبدے نیں تے فیر اوتھے النہ پاندے نیں۔ آلنہ پاکے نر اپنے ول نال مادھ نوں بلاندے نیں۔ مادہ اڈدیاں آلنے لبدی اے تے فیر پیراں نال ٹر کے نوں نر نوں کردی اے۔ 2 تک انڈے دیندے نیں جنہاں وچوں 44 توں 65 دناں وچ بچے نکل آندے نیں۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:سلیڈا
گٹھ:پنچھی
اتلا گینٹ

**اتلا گینٹ** سلیڈا ٹبر دا اک سمندری پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بوبی
گٹھ:پنچھی
نازکا بوبی

**نازکا بوبی** سلیڈا ٹبر دا اک وڈا سمندری پنچھی اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:بوبی
گٹھ:پنچھی
ڈوڈو

**ڈوڈو** اک بنا اڈاری والا ماریشس جزیرے دا پنچھی سی جیہڑا ہن نہیں اے۔ ایہ اک میٹر (3.3 ft) تک اچا تے ایھدا جوکھ 10–
18 کلو تک سی۔ ایہنوں آخری واری 1662 وچ ویھکیا گیا۔

**ڈوڈو** (ریفس ککلیٹس) بحر ہند دے جزیرے ماریشس دا اک لوکل پنچھی سی۔ ایہہ پنچھی طبقہ وچ ہندے ہوئے وی تھلچر سی، کیونکہ اس وچ اڈن دی اہلیت نہیں سی۔ 17ویں صدی دے انت تک ایہہ پنچھی انسان ولوں اندھا دھند شکار کیتے جان دے کارن لپت ہو گیا۔ ایہہ پنچھی کبوتر اتے گھُگی دے پروار نال متعلق سی۔ ایہہ مرغے دے سروپ دا لگپگّ اک میٹر اچا اتے 20 کلوگرام بھار دا ہندا سی۔ اسدے کئی پونچھاں ہندیاں سن۔ ایہہ اپنا آلھنا زمین تے بناؤندا سی، اتے اسدی خوراک وچ مقامی پھل شامل سن۔ ڈوڈو مرغی توں وڈی شکل دا بھاری-بھرکم، گول مٹول پنچھی سی۔ اسدیاں ٹنگاں چھوٹیاں اتے کمزور سن، جو اسدا بھار سنبھال نہیں پاندیاں سن۔ اسدے کھنبھ وی بہت ہی چھوٹے سن، جو ڈوڈو دے اڈن لئی اہل نہیں سن۔ اس کارن ایہہ نہ تیز دوڑ سکدا سی، نہ اڈّ سکدا سی۔ رنگ-برنگے ڈوڈو جھنڈ وچ رڑھدے-ڈگدے چلدے سن، تاں مقامی لوکاں دا منورنجن ہندا سی۔ ڈوڈو شبد دی اتپتی پرتگالی شبد دوؤدو توں ہوئی اے، جسدا مطلب مورکھ جاں بولا ہندا اے۔ کیہا جاندا اے کہ اوہناں نے ڈوڈو پنچھی نوں مغل دربار وچ وی پیش کیتا سی، جتھے دے درباری چترکار نے اس وچتر اتے بے ڈھنگے پنچھی دا چتر وی بنایا سی۔ کجھ ماہر حیوانیات دے مطابق پہلاں ماضی وچ اڑنیوگ ڈوڈو، نامعلوم کارناں کرکے ہولی ہولی اڈن دی اہلیت کھوہ بیٹھے۔ ہن ڈوڈو ماریشس دے قومی نشان وچ دسدا اے۔

اسدے علاوہ ڈوڈو دی ولپتی نوں انسانی سرگرمیاں دے کارن ہوئیاں نہ بدلن والیئن واقعے دے اک اداہرن دے طور اتے ویکھیا جاندا اے۔ انساناں دے ماریشس جزیرہ اتے آؤن توں پہلاں ڈوڈو دا کوئی وی قدرتی شکاری اس جزیرہ اتے نہیں سی۔ ایہی کارن اے کہ ایہہ پنچھی اڑان بھرن وچ اہل نہیں سی۔ اسدا سبھاء انساناں دے بارے پوری طرحاں نربھیک سی اتے اپنی نہیں اڈّ پاؤن دی گنجائش دے کارن ایہہ سوکھ ولوں شکار بن گیا۔

گٹھ:پنچھی

گٹھ:گھُگیاں
کروموسوم

**کروموسوم** یا **لونجسمیہ** دنا تے حیاتین نال بنیا ولگن دے مرکزہ (nucleus) وچ اک ٹانچہ اے۔ ایہدی وچ نسلی جانکاری دتی ہوندی اے۔

گٹھ:علم
تارہ پھل

**تارہ پھل** پھلوالے بوٹیاں دا اک وڈا پھیلیا ٹبر اے۔ ایدے وج ہجے تک 23,000 بوٹے گنے جاچکے نیں تے ایہدے 1,620 ٹوکرے نیں۔ ایس ٹبر دے پھل تارے ورگا وکھالہ دیندے نیں ایس باجوں اوہناں دا ایہ ناں رکھیا گیا اے۔ پھل جڑے، گول ہوندے نیں۔ لامت نکے ناپ دیاں چاڑیاں نیں پر کئی ویلاں تے رکھ وی ہے نیں۔

## ٹوکرے
* ارنیکا
* ڈہلیا
* کوسموس
* زینیا
* کیلنڈولا
* تارہ
* سورج مکھی
* شینہ پنجہ
* گزانیا
* ردبیکیا
## بارلے جوڑ

* تارہ پھل تے اک ویب سائٹ
بی

**بی** کسے بوٹے دا اوہ انگ اے جیہدے توں اک ہور بوٹا اگدا اے۔ ایہ اک ہور بوٹا بݨاندا اے ۔ اک بی دے تن انگ ہوندے نیں: باہر بی دی کھل، بچہ تے کھاݨ پیݨ۔ بیاں دیاں کئی ونڈاں نیں۔ کئی بوٹے ان گنت بی بݨاندے نیں۔ لامت بی پینڈے تے نکے ہوندے نیں۔ کئی وڈے ہُندے نیں جِویں ناریل دا بی انسانی نیاݨے دے سِر جِڈا ہُندا اے۔ بی نوں اگن لئی پاݨی، ہوا تے کچھ گرمی دی لوڑ ہُندی اے پر ایہنوں چانݨ دی لوڑ نئیں ہُندی۔ بی وچ اینا کھاݨ پیݨ ہُندا اے جیہڑا نویں پُھٹ دی اُگݨ دی طاقت دی لوڑ پوری کردا اے۔
کئی ونڈاں دے بی جانوراں تے انساناں دی خوراک دی لوڑ پوری کردے نیں۔ کئی فصلاں، جیہڑیاں انسان اگاندے نیں جِویں کݨک، چاول تے مکی ایہ بی ای ہُندے نیں۔ بی زیادہ پھلاں دے اندر ہُندے نیں۔

## بارلے جوڑ
امبوریلا

**امبوریلا** اک نکا سدا ہرا بوٹا اے جیہڑا نیو کیلیڈونیا دے جزیرے تے ہوندا اے۔ ایہ دنیا دے پرانے بوٹیاں وچ گنیا گیا اے۔

## بارلے جوڑ

* امبوریلا
آرکافرکٹس

**آرکافرکٹس** اک پتھری جاندار بوٹا اے۔ جیدے پتھراں وچ نشان چین توں لبے نیں۔ ایہ دنیا دے سب توں پرانے بوٹیاں وجوں اک اے جیہڑا 12 کروڑ 50 لکھ ورے پہلے یا کریٹیشیس ویلے وچ ہویا۔ 

## بارلے جوڑ

* آرکافرکٹس
ریفلیزیا آرنلڈآئی

**ریفلیزیا آرنلڈآئی** ریفلیزیا جنس دا اک بوٹا اے۔ ایدا پھل دنیا دا سب توں وڈا پھل منیا گیا اے۔ ایہدے پھل جوں سڑے گوشت دی بو آندی اے۔ ایہ بورنیو تے سماٹرا وچ ہوندا اے تے انڈونیشیا دے تن قومی پھلاں وچوں اک اے۔

 

## بارلے جوڑ
میگنولی بوٹے

**میگنولی بوٹے** 9000 دے نیڑے پھلوالے بوٹیاں دی اک ونڈ دا ناں اے۔ ایہدے وچ میگنولیا تے ہور جنساں دے بوٹے آندے نیں۔
پھلیاں

**پھلیاں** یا مٹر دا ٹبر پھلوالے بوٹیاں دا اک وڈا ٹبر اے تے زمینی بوٹیاں دے ٹبراں وچ 730 جنساں تے 19,400 ونڈاں مگروں  ایہ  تیجے نمبر تے اے۔ سب توں وڈی جنساں اسٹراگیلس (2،400 ونڈاں)، اکاشیا(960 ونڈاں)، انڈیگوفیرا (700 ونڈاں)، کروٹالاریا (700 ونڈاں) تے مائموسا (500 ونڈاں) نیں۔ 

* مٹر
* ککر
* لاجونتی
* املی
* کیسو
* وسٹیریا
* مونگ پھلی
* مینا (بوٹی)
* جنگلی مٹر
## بارلے جوڑ
ہوگو چاویز

**ہیوگو شاویز** وینزویلا دا 1999 توں لے کے ہن 2013 تک صدر ریا۔ 

ہیوگو شاویز 28 جولائی 1954 نوں سابنتا صوبہ باریناس، وینزویلا وچ جمیا۔ پڑھائی مگروں اوہ فوج وچ گیا۔ 1992 وچ اوہ سیاست وج آیا۔ 1999 وچ اوہ وینزویلا دا صدر بن گیا۔ شاویز دی سوچ امریکہ دے خلاف سی تے کیوبا نال اوہدی یاری سی۔ 

5 مارچ 2013 نوں اوہ کراکس وچ مریا۔
پتچڑی بوٹے

**پتچڑی بوٹے** ایسے بوٹے یا رکھ نوں کیندے نیں جیہڑے پت جھڑ دی رت وچ اپنے پتے سٹ دیندے نیں۔

## پت جھڑی بوٹے
* سیب
* شتوت
* انجیر
* یورپی بلوط

## ہور ویکھو
* سدا بہار
اک داݪا

**اکدالے** پھلوالے بوٹیاں دے دو وڈیاں ٹولیاں وچوں اک اے۔ دوجی ٹولی دا ناں دودالے اے۔ ایھدا ایہ ناں ایھدے بی دے اندر اک دال باجوں پیا۔ ایہدا ب جدوں اگدا اے تے اوہدے وچوں اک پتی نکلدی اے۔

ایہدیاں 59,300 ونڈاں نیں۔

کنک چاول باجرہ گنا تے بانس ایس ٹولی دے چوکھے اگاۓ جانوالے بوٹے نیں۔

گٹھ:اکدالے
دودالے

**دودالے** پھلوالے بوٹیاں دے دو وڈیاں ٹولیاں وچوں اک اے۔ دوجی ٹولی دا ناں اکدالے اے۔ ایھدا ایہ ناں ایھدے بی دے اندر دو دالاں باجوں پیا۔ ایہدا بوٹا جدوں اگدا اے تے اوہدے وچوں دو پتیاں نکلدیاں نیں۔

ارنڈ ایس ٹولی دا اک بوٹا اے۔

گٹھ:دودالے
گلاب ٹبر

**گلاب ٹبر** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ 2830 ونڈاں نیں۔ ایہ ساری دنیا تے پھیلیا ٹبر اے پر زمین دے اتلے حصے تے ایہ لامت نیں۔ ایس ٹبر وچ بوٹے نیں چاڑیاں نیں تے رکھ وی ہے نیں۔ گلاب ایس ٹبر دا نمیشی بوٹا اے۔

سیب، آلوبخارہ، خوبانی، بدام، شاہ دانہ یا چیری، آڑو، سٹرابری، رسبھری، لوکاٹ، ناکھ ورگے عام ورتے جانوالے فروٹ ایس ٹبر وچوں نیں۔

## وکھالہ
ایس ٹبر دے بوٹے رکھ یا جھاڑی ورگے ہوندے نیں۔ ایہ وڈیاں چاڑیاں تے بن جاندے نیں پر 25-30 میٹر تک دے اچائی دے بہت گھٹ ہوندے نیں۔ کئی ونداں تے کنڈے وی ہوندے نیں۔ 

## بارلے جوڑ
رقہ

**رقہ** اتلے وشکارلے شام وچ اک شہر اے جیہڑا صوبہ الرقہ دا راجگڑھ اے۔ ایہ دریاۓ فرات دے اتلے کنڈے تے حلب توں 160 کلومیٹر چڑھدے ول وس ریا اے۔ ایہدی لوک گنتی 220,268 اے۔

نگر دا مڈھ 22 صدیاں پہلے پیا۔ رقہ نگر نوں مارچ 2013 وچ شام دے انقلابیاں نے ازاد کروایا

گٹھ:شام دے نگر
گٹھ:شام دے شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
ہنری II

**ہنری II**  انگلینڈ دا بادشاہ سی۔ اوہدے ویلے وچ آکسفورڈ یونیورسٹی دا مڈھ پیا۔ اوہ 5 مارچ 1133 نوں جمیا تے 6 جولائی 1189 نوں مریا۔
پاک ٹی ہاؤس

**پاک ٹی ہاؤس** لہور پاکستان وچ شاعراں تے لکھاریاں دا 81 ورے پرانا اک ہوٹل تے ملن بیٹھن دی تھاں اے۔ پاکستان بنن توں پہلے ایہدا ناں انڈیا ٹی ہاؤس سی تے ایہدا مڈھ 1940 وچ اک سکھ ٹبر نے رکھیا۔ ونڈ مگروں ایہدا ناں پاک ٹی ہاؤس رکھیا گیا پر عام بولی وچ ایہ ٹی ہاؤس ای ریا۔ سعادت حسن منٹو فیض احمد فیض  تے احمد فراز ایتھے آکے بیندے تے چآ پیندے سن۔ اگے ودیاں سوچاں والے لوکاں دے ملن بیٹھن دی اچیچی تھاں سی۔ کاروبار مندا پین باجوں 2000 وچ ای ٹی ہاؤس بند کردتا گیا۔

8 مارچ 2013 نوں اینوں نواز شریف نے دوبارہ کھولیا۔ پنجاب سرکار نے ایہدے تے 85 لکھ رپے لاکے ٹھیک کیتا اے تے ہن ایتھے 60 بندیاں بیٹھن دی تھاں اے۔ ایہ انارکلی تے نیلا گمبد کول مال روڈ ول اے۔ 

## بارلے جوڑ
* http://dawn.com/2013/03/09/nawaz-reopens-pak-tea-house-in-lahore/
* http://tribune.com.pk/story/517912/inauguration-pak-tea-house-reopens-after-13-years/
نوغائی اردو

نوغائی اردو ترک خانہ بدوشآں دا وفاق یاں اکٹھ سی ، جنہاں نے سن 1500ء توں 17ویں صدی عیسوی چ روسیاں دے اینہاں نوں دکھن ول دھکن تک ، بحیرہ کیسپیئن دے علاقے توں یوکرین دے گیاہستان تک مل ماری رکھئیا ۔ نوغائی نسلی گروہ توں بوہتا اک نسلی ناں سی ۔ نوغائی، طلائی اردو ، کومان تے قپچاق ممکنہ طور تے پیچینیگ ، عوار تے خزار اکو ای نسل چوں سن یاں اک لوک سن ۔ اینہاں دے حکمران گروہ تے تھوڑی جنی بولی مختلف سی ایسے لئی اینہاں دے مختلف ناں سن ۔ 

## تریخ

نوغائیآں دے دو گروہ سن : اوہ جہڑے بحیرہ قزوین دے اتلے چ سن تے اینہاں دا اپنا بیگ (آگو سی ، تے اوہ جہڑے کالا سمندر دے اتلے ج سن تے عام طور تے قریم یورتی (خانان کریمیا) دی رعایا سن ۔ پہلے گروہ نوں 1632ء چ کلمیکاں نے تباہ کر دتا تے دوجے نال کریمیا دے تاتاراں والا سلوک ہوئیا ۔ 

نوغائی بولی قپچاق ترک بولی دی اک شکل سی ۔ جداں دی اینہاں دے گوانڈھ سی قازق ، باشکیر ، کریمیائی تاتار تے قازان دے تاتاری بولدے سن ۔ اینہاں دا مذہب اسلام سی پر مذہبی ادارے کمزور سن ۔ 

 
اوہ خانہ بدوش چرواہے سن تے بھیڈاں ، اونٹھ ، گھوڑے چاردے سن ۔ دوجے علاقے توں شیواں تجارت ، حملےاں تے تاوان دی شکل چ حاصل کر دے سن ۔ دریائے ییئک دے کنارے اینہاں دی کجھ غلام رعایا وی سن ۔ نگوئے اردو دی آمدنی دا وڈا زریعہ غلاماں دے حصول لئی روسی علاقےاں تے حملے سن تے غلاماں نوں کریمیا تے بخارا چ ویچدے سن ۔ شکار ، ماہی گیری ، کارواناں تے محصول تے موسمی زراعت لئی ہجرت وی آمدی دا اہم زریعہ سن ۔

1557ء چ قاضی میرزا دا اسماعیل بیگ نال جھگڑا ہو گئیا تےاسنے دریائے کوبان تے اک نکا نوغائی اردو قائم کر لئیا ۔

گٹھ:یوکرین
گٹھ:یوکرین دی تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ

گٹھ:روس
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
چرول دریا

**چرول** انگلینڈ دا اک دریا اے۔ ایہ 40 میل لما اے تے ٹیمز وچ ڈگدا اے۔

گٹھ:برطانیہ دے دریا
یوکیریوٹ

**یوکیریوٹ** یا **حقیقی المرکز** یا **چنگی گری** ایسے جیوندیاں شیواں نیں جنہاں دی اتلی پدھر دی ولگن ہوندی نیں یا اتلی پدھر دی ولگن نوں کیندے نیں۔ ایہناں دا نسلی مادھ کروموسوم ولگن دے مرکزہ (nucleus) دے اندر ہوندا اے۔ حقیقی المرکز اج توں 1.6–2.1 ارب ورے پہلے بنے۔

یوکیریوٹ دو یونانی شبداں یو (چنگی) تے کیریوٹ (گری) توں بنیا اے۔

## ونڈاں

* پروٹسٹ
**یوگلینا
**امیباجیون

* جانور
* بوٹے
* الی
* الجی

گٹھ:حقیقی المرکز
پروکریوٹ

**پروکیوٹ** یا **بدائی المرکز** ایسے جیون نیں جنہاں دے ولگن وچ مرکزہ (nucleus) نہیں ہوندا۔ جنہاں وچ ہوندا اے اوہ حقیقی المرکز (eukaryote) اخواندے نیں۔ چوکھے سارے بدائی المرکز اکولگنی نیں۔ ایہ سکدے جیون نیں۔ بیکٹیریا تے ارکیا ایھدیاں ونڈاں نیں۔ 

گٹھ:قزمہ حیاتیات
سمبل

**سمبل** کپآ ٹبر دا اک پتچڑی رکھ اے۔ ایدھا تنا سدھا ہوندا اے۔ سیال وچ پتے ڈگدے نیں۔ بسنت وچ پتے ہجے نکلے نہیں ہوندے تے پھل نکل آندے نیں اک پھل دیاں پنج پتیاں ہوندیاں نیں تے ایہ لال رنگدا ہوندا اے۔ پکن مگروں ایہدے وچوں نرم روں نکلدی اے جیہنوں سمبل روں کیندے نیں۔ ایہدے تنے تے کنڈے لگے ہوندے نیں جیہڑے جانوراں نوں ایہدے اتے چڑھن توں روکدے نیں۔ ایہدا تنا پینڈا لگدا اے پر اندروں نرم ہوندا اے تے اینج ایہدی لکڑ کم جوگی نہیں ہوندی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:کپآ ٹبر
پھگواڑی

**پھگواڑی** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے حیدے وچ 40 جنساں تے بوٹیاں دیاں 1000 توں ودھ ونڈاں نیں۔ بوڑھ، شتوت، انجیر، پپل ایس ٹبر دے وڈے رکھ نیں۔  

* انجیر
* بوڑھ
* توتی پھگواڑہ
* ربڑ بوٹا
* رتہ توت
* پپلی
* پھگواڑی
* چٹا توت
* چڑی پنجہ
* کالا توت

## بارلے جوڑ
انجیر

**انجیر** جیہنوں پھگواڑا یا پھکواڑی وی کیندے نیں اک وشکارلے ناپ دا رکھ اے۔ ایہ فروٹ لئی اگایا جاندا اے۔ ایہدے فروٹ نوں انجیر، کھباڑہ یا کھباڑے کیندے نیں۔

ایہ اک مدرے ناپ دا رکھ اے جیہڑا 7–10 میٹر (23–33 فٹ) تک اچا جاندا اے۔ایہدی پدھری چھل ہوندی اے۔ ایہدے پتے 12–25 سینٹی میٹر (4.7–9.8 انچ) لمے تے 10–18 سینٹی میٹر (3.9–7.1 انچ) چوڑے ہوندے نیں۔ کجاں دے پتیاں وچ کٹ وی بنے ہوندے نیں۔ انجیر دے پھل تے بی ایہدے اندر ای ہوندے نیں۔ فروٹ ہرا تے جامنی تے پؤرے رنگ دا ہوندا اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پپلی
گٹھ:پھگواڑی
پپلی

**پپلی** 850 دے نیڑے رُکھاں نکلے بوٹیاں اَتے ویلاں دی اک جنس ہے جیہڑی پھگواڑی دے ٹبر وچ ہے۔ ایہدے وچ انجیر پپل اَتے بوڑھ ورگے رکھ آندے نیں۔
## باہرلے جوڑ
توتی پھگواڑہ

**توتی پھگواڑہ** اک فروٹ آلا رکھ اے جیدا ٹبر پھگواڑی تے جنس پپلی اے۔ ایہ انجیر ورگا اے۔

## ناں
ایہدے پتے توت ورگے ہوندے نیں ایس لئی ایس انجیر یا پھگواڑے نوں توتی پھگواڑہ دا ناں دتا گیا اے۔ 

## بارلے جوڑ
ربڑ بوٹا

**ربڑ بوٹا** پھگواڑی ٹبر دا رکھ اے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:پپلی
گٹھ:پھگواڑی
چٹا توت

**چٹا توت** پھگواڑی ٹبر دی اک جنس شتوت دی اک ونڈ اے۔ ایہدی توتی پک کے چٹے رنگ دی ہوندی اے تاں ایس رکھ دا ناں چٹا توت اے۔ ایہ اک  پتچڑی رکھ اے۔ بسنت وچ اینوں فروٹ لگدا اے۔

## بارلے جوڑ
لال توت

**لال توت** پھگواڑی ٹبر دی اک جنس شتوت دی اک ونڈ اے ۔ ایہدی توتی پَک کے لال رنگ دی ہو جاندی اے ایس لئی ایس رکھ دا ناں لالتوت اے ۔ ایہ اک پتچڑی رکھ اے ۔ ایہ اُبھے امریکا وچ ہُندا اے ۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:شتوت
گٹھ:پھگواڑی
گلابی بدلی

گلابی بدلی  زمین توں 5,200 چانن ورے دے پینڈے اک بدلی اے۔ 130 چانن ورے ایہدا قطر اے۔ ایہدا جوکھ 10,000 سورجاں برابر اے۔ ایہ چٹا راہ وچ اے۔

گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:سائنس
گٹھ:فلکیات
ہانز لپرشے

**ہانز لپرشے**  (1570 –  1619) اک جرمن ڈچ شیشے بنان والا سی۔ اوہدے بارے کہیا جاندا اے جے اوہنے پہلی ٹیلیسکوپ بنائی پر ایہ گل پکی نہیں۔

لپرشے 1570 وچ ویزل لیندے جرمنی وچ جمیا سی۔ اوہ نیدرلینڈز دے صوبے زی لینڈ دے نگر مڈلبرگ وچ وسدا اے۔ 1619 تک اپنے مرن تک اوہ ایتھے ای رہیا۔ لپرشے نے 2 اکتوبر 1608 نوں اپنے دور ویکھن والے اوزار بارے ڈچ سرکار نوں دسیا۔
گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
للیاں

**للیاں** پھلوالے بوٹیاں دے اک ٹبر للی ٹبر دی اک جنس اے۔ ایہ نکے ناپ دا بوٹا اک گںڈ توں اگدا اے تے ایہدے سوہنے پھل ہوندے نیں۔

## ونڈاں

* چٹی للی
* کیسری للی
* راج للی

## بارلے جوڑ

گٹھ:للیاں
گٹھ:للی ٹبر
راج للی

**راج للی** للی ٹبر دی للیاں جنس دا اک بوٹا اے۔

گٹھ:للیاں
گٹھ:للی ٹبر
ادرکی

**ادرکی** پھلوالے بوٹیاں دا اک ٹبر اے جنہاں دیاں جڑاں زمین دی پدھر نال ٹردیاں نیں۔

* ہلدی
* ادرک
* گلابی دیوا
## بارلے جوڑ

گٹھ:پھلوالے بوٹے
گٹھ:ادرکی