open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
بلراج کومل

**بلراج کومل ** اردو دا شاعر سی جس دا جم سیالکوٹ (ہن پاکستان) وچ 25 ستمبر 1928 نوں ہویا۔کجھ سالاں بعد اوہ اپنے پروار نال فروزپور آ گیا۔

## تعلیم
بلراج کومل نے 1944 وچ ایچ۔ایم۔ہائی سکول،فروزپور توں میٹرک دا امتحان پاس کیتا۔میٹرک توں بعد ایف۔اے اتے بی۔اے دے امتحان وی اسے شہر وچلے کالج وچ پاس کیتے کجھ سماں بعد اس نے ایم۔اے(انگلش)دی ڈگری وی حاصل کر لئی۔

بلراج کومل اردو وچ جہڑیاں نظماں لکھدا سی،اوہناں وچ کئی وار پنجاب وچ واپریاں واقعے دا ذکر ہندا سی۔دیس دی ونڈ دا درد اس نے اپنے ہڈاں تے ہنڈھایا سی۔سبھ توں پہلاں 1946 وچ اس نے کجھ کہانیاں لکھیاں پر چھیتی ہی اس دے اندر دے شاعر نے غزلاں اتے نظماں دی سرجنا کرن لئی اوہنوں راغب کیتا۔1948 وچ اوہ جالندھر وچ اپنی جان-پچھان والے اردو شاعر(گربخش سنگھ) مخمور جالندھری کول آ گیا،جس نے اس نوں نظماں لکھن دی صلاحَ دتی۔پاکستان وچ ڈاکٹر۔وزیر آغا نے اس نوں یوسف ظفر اتے قیوم نظر توں اگلی پیڑھی دا سرکڈھّ شاعر گردانیا۔

## مان-اعزاز
"میر اکادمی،لکھنؤ ایوارڈ"،"دلی اردو اکادمی ایوارڈ"،"غالب ایوارڈ"،"شومنی اردو ساہتکار ایوارڈ"اتے "پدمشری ایوارڈ" حاصل کیتے۔"ساہت اکادمی ایوارڈ"اس نوں اوہدے شعری مجموعہ 'پرندوں بھرا آسمان' لئی 1985 وچ مل گیا سی۔
اس دیاں چونویاں نظماں دا اک وڈا مجموعہ،'لمبی بارش'،2002 وچ "ساہت اکادمی"،نویں دلی ولوں شائع کیتا گیا جس دا 2007 وچ انگریزی وچ ترجمہ وی ہویا۔

اخیر اوہ وقت وی آ گیا جدوں بلراج کومل 85 سال دی عمر وچ بیمار رہن لگا۔ادوں وی کئی وار اوہ اپنا ایہہ شعر؎ ملن والیاں نوں سناؤندا ہندا سی:-

چلا جاتا،میں اس کو چھوڑ کر
 
شاید بہت پہلے

ابھی اس شہر میں لیکن

مرے کچھ کام باقی ہیں۔

اردو دا ساڈا ایہہ شاعر 2013 وچ خاموش ہو گیا۔

گٹھ:جم 1928
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:موت 2013
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
ماہ لقا بائی

**ماہ لقا بائی**(7 اپریل 1768–1824)، جم**چندہ بیبی**، اتے کئی وار**ماہ لقا بائی**وی آکھیا جاندا اے، حیدرآباد وچ واقع اک بھارتی 18ویں صدی دی اردو شاعر، اک درباری اتے سماج سیوکا سی۔1824 وچ، اوہ پہلی خااتون شاعر بنی جسدا اپنے کم لئی اک دیوان(کویتاواں دا مجموعہ) لایا، گلزار ماہلقا نامی اردو غزلاں دا اک مجموعہ سی، جو اسدی موت مگروں شائع ہویا۔اوہ اک اجیہے ویلے وچ رہندی سی جدوں دکنی (اردو دا اک لہجہ) بہت زیادہ فارسی اردو وچ تبدیلی کر رہا سی۔اسدےساہتی یوگدان توں دکھنی بھارت وچ کئی بھاشائی پرورتن واپرے سن۔اسنے دکھنی پٹھاردیاں عورت ویسواواں نوں متاثر کیتا سی؛ نظام، حیدرآباد دے حکمران، نے اسنوں اوماراہ (سبھ توں اچا عہدہ) لئی تعینات کیتا۔ 2010وچ، حیدرآباد وچ اسدی یاد وچ، اک مقبرہ بنایا، جسنوں یونائیٹڈ سٹیٹ دی فیڈرل سرکار ولوں دان کیتے فنڈاں دی ورتوں نال مڑ قائم کیتا گیا سی۔

## جیون
مہا لقا بائی اجوکے مہاراشٹر وچ اورنگ آباد وچ 7 اپریل 1768 نوں چند بیبی دے طور تے پیدا ہوئی سی۔اسدی ماں راج کنور سی - راجپوتانا توں پرواس کرن والی اک درباری سی،اتے پیؤ بہادر خان سی، اوہ مغل بادشاہ محمد شاہ دے دربار وچ مانسبر دے طور تے سیوا کردا سی۔

## ایہہ وی دیکھو
:* Hyderabad state
:* Tawaif

## ایہہ وی پڑھو
* 
* 
* 
* 
* 
**اردو پڑھت**
* 
* 
* 

## حوالے

## باہری کڑیاں
* The Elite Performer. 
* Speech of Katherine Dhanani، U.S. Consul General، Hyderabad، on the day of restoration of tomb.
* Gulzaar-e-maahlaqa 
* Ghazals of Mah Laqa Chanda
گٹھ:موت 1824
گٹھ:لڑائی وچ بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:جم 1768
مغنی عباسی

**مغنی عباسی** (21 مارچ 1921–22 اکتوبر 2000)اردو اتے ہندی شاعر، فلم پروڈیؤسر، اتے سکرینلکھاریسی۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
عبدل مغنی عباسی دا جم امروہا، اتر پردیش، دے اک رئیس پروار وچ ہویا سی، جتھے اس نے اپنا بچپن اتے مڈھلی جوانی بتیت کیتی۔اس نے سیکنڈری دی پڑھائی بھارتی راج دے مدھ پردیش جھبوا ضلعے وچ اک چھوٹے شہر اتے اک نگر پنچائت پتلاواد وچ کیتی۔

گٹھ:جم 1921
گٹھ:موت 2000
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
بشیر بدر

**بشیر بدر** (اردو: بشیر بدر)، جم سید محمد بشیر (سید محمد بشیر&lrm;) بھارت دا اک مشہور اردو شاعر اے۔

## جیون
اس دا جم بھارت دے ایودھیا شہر وچ ہویا۔ اسنے 1949 وچ اسلامیہ کالج، اٹاوا توں ہائی سکول دی پڑھائی مکمل کیتی۔ اسنے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں ایمّ۔ اے۔، بی۔ اے۔، پی۔ایچ۔ ڈی۔ دی سکھیا حاصل کیتی اتے بعد وچ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ ہی لیکچرار دے طور تے کم کیتا۔ پھر 17 سال تک میرٹ دے میرٹ کالج وچ ڈیپارٹمنٹ دے مکھی دا عہدہ سمبھالیا۔ اوہ شادیسدا اے اتے اس دے دو پتر ہن اتے اک دھی اے۔

## کیریئر
بشیر بدر نے بہت ساریاں اردو غزلاں لکھیاں ہن اتے اسنے اردو اکادمی دے پردھان دے طور تے وی کم کیتا اے۔
## مکھ رچناواں
### غزل مجموعہ
* *اجالے اپنی یادوں کے*
* *اجالوں کی پریاں*
* *آس*
* *روشنی کے گھروندے*
* *سات زمینیں ایک ستارہ*
* *پھولوں کی چھتریاں*
* *محبت خوشبوہاے*
## شاعری-نمونہ
       
       اجالے اپنی یادوں کے ہمارے ساتھ رہنے دو
       نہ جانے کس گلی میں زندگی کی شام ہو جائے
## حوالے

## باہرلےجوڑ
* Official website
* International Reader's Society of Poet Bashir Badr
* Bashir Badr at Kavita Kosh  (Hindi)
* Bashir Badr at Jakhira.com(Hindi)
* Bashir Badr at Urdu Poetry Archive
* An essay on Bashir Badr (may require login):
* Bashir Badar 

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
شین کاف نظام

**شین کاف نظام**، جو 1947 وچ جودھ پور، بھارت وج پیدا ہویا سی، اک شاعر تے ادبی عالم ہے. اسدا پیدائشی نام  شِیۉ کشن بسا ہے. شین کاف نظام اس دا قلمی نام ہے. انہاں نے دیوناگری وچ * دیوان غالب * تے * دیوان  میر * سمیت کئی شاعراں دے دیوان اڈیٹ کیتے نیں 

## شعری مجموعے

نظام دے کئی شعری مجموعے شائع ہوئے، انہاں دی فہرست وچ درج ذیل کتاباں نیں.

* *لمجوں کے سیلاب*
* *دشت میں دریا*
* *ناد*
* *سایہ کوئی لمبا نا تھا*
* *بیاضیں کھو گئی ہیں*
* ** گمشدہ دیر کی گونجتی گھنٹیاں**
* *رستہ یہ کہیں نہیں جاتا*
  
نظام دی شاعری دے مجموعے ** گمشدہ دیر کی گونجتی گھنٹیاں** نے   2010 دا اردو  ساہتیہ اکیڈمی ایوارڈ    جتیا ۔ 

## حوالے
ساہت اکیڈمی انعام

**[[ساہت اکادمی]]** سن 1954 وچ اپنے قیام دے ویلے توں ہی ہر سال بھارت دیاں مانتا حاصل پرمکھ بولیاں وچوں ہر اک وچ شائع شرومنی ساہتی رچنا نوں انعام حاصل کردی اے۔ پہلی وار ایہہ انعام سن 1955 وچ دتے گئے ۔

انعام دے قیام دے ویلے انعام رقم پنج ہزار روپئے سی، جو 1983 وچ ودھا کے دس ہزار روپئے کر دتی گئی اتے 1988 وچ اسنوں ودھا کے پنجھی ہزار روپئے کر دتا گیا۔ 2001 توں ایہہ رقم چالی ہزار روپئے کیتی گئی سی۔ سن 2003 توں ایہہ رقم پنجاہ ہزار روپئے کر دتی اتے 2009 وچ ایہہ رقم اک لکھ روپئے کر دتی گئی۔
## ہور ویکھو
*ساہت اکادمی
*پنجابی لئی ساہت اکادمی انعام جیتو لکھاریاں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:ساہت
گٹھ:بھارتی ساہتی انعام
گٹھ:ساہت اکادمی
پنڈت ہری چند اختر

**پنڈت ہری چند اختر** (1901–1958) اک معروف اردو غزل گو شاعر ہونے دےنال نال جو ایک معروف صحافی بھی سن۔ اوہ 1901ء وچ ہوشیارپور، پنجاب وچ  پیدا ہوئے سن۔ انہاں دے اردو دے استعمال وچ روانی سی۔ انہاں  نوں فارسی تے انگریزی زباناں تے بھی عبور سی۔

## تعلیم
انہاں نے میٹرک دے بعد جلد ہی منشی فاضل دا امتحان پاس کیتا تے بعد ازاں پنجاب یونیورسٹی توں ایم اے (انگریزی) ڈگری حاصل کیتی اے۔ انہاں نے پارس، لاہور دی اک لمبے وقت تک ادارت کیتی سی جس دے مالک لالہ کرم چند سن۔ اوہ بھی پنجاب لیجسلیٹو اسمبلی دے دفتر وچ ملازم بھی سن۔ پاکستان دے قیام دے بعد اوہ دہلی منتقل ہوئے سن۔ 1958ء وچ انہاں دا انتقال ہو گیا سی۔

## شاعری دی نوعیت
پنڈت ہری چند اختر بنیادی طور تے روایتی شکل وچ لکھدے سن۔ انہان دیاں غزلاں انہاں دی سادگی دے لئی منفرد سن۔ کفروایمان دے عنوان نال غزلاں دا اک مجموعہ انہاں دی زندگی دے دوران شائع کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:1901 دے جم
گٹھ:۱۹۰۱ دے جم
گٹھ:1958 دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:ویہویں صدی دے شاعر
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
تبتی سلطنت

**تبتی سلطنت** (Tibetan Empire) ساتویں، آٹھویں تے نویں صدی وچ موجود رہی۔ ایہ سطح مرتفع تبت دے کافی وڈے علاقے تے قائم سی جو مشرقی ایشیا، وسطی ایشیا تے جنوبی ایشیا دے  بعض علاقیاں تک پھیلی ہوئی سی۔

## حوالے

 
گٹھ:ایشیا دیاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ: ایشیا دی تریخ
گٹھ: تبت دی تریخ
گٹھ: وسطی ایشیا دی تریخ
گٹھ:تبت وچ اٹھویں صدی
گٹھ:تبت وچ ستویں صدی
گٹھ:تبت وچ نویں صدی
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ دیس
وزیر آغا

**وزیر آغا** () اک پاکستانی اردو بھاشائی لکھاری، شاعر، نقاد اتے مضمون نگار سی۔ اس نے بہت ساریاں شاعری اتے گدّ دیاں کتاباں لکھیاں۔ اوہ کئی دہاکے ساہتی رسالے "اؤراک" دے اڈیٹر اتے پرکاشک وی راے۔ اس نے اردو ساہت وچ بہت سارے اصول پہلی وار پیش کیتا۔ اس دا سبھ توں مشہور کم اردو مزاحیہ دا اے۔ اس دیاں کتاباں دا مکھ مرکز جدید اردو شاعر ہن، خاصکر اوہ جہناں نے غزلاں دی بجائے ودھیرے کویتاواں لکھیا ہن۔ آغا دیاں کویتاواں وچ عامَ کر کے کہانی-انش موجود ہندا اے۔

اردو ساہت نوں آغا دے ودھیا یوگدان لئی اسنوں ستارہ امتیاز ملیا سی اتے نوبل انعام لئی وی اس دا نام نامزد کیتا گیا سی۔

## نجی زندگی

### جم

آغا دا جم سرگودھا ضلعے دے پنڈ وزیر کوٹ وچ 18 مئی 1922 نوں ہویا سی۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
میلہ رام وفا

**میلہ رام وفا** (؟ -19 ستمبر 1980) پنجاب دا اردو شاعر سی، جس نوں اہل زبان ہون دا درجہ حاصل سی۔ اتے پنجاب (بھارت) سرکار نے اسنوں راج شاعر دے خطاب نال سنمانیا سی۔

پنجاب کے راج کوی ،نامور صحافی ،شاعر اور ناول نویس

پنڈت بھگت رام دے بیٹے تے پنڈت جے داس دے پو‏تے، ناول نویس ،شاعر،صحافی اورحکومت پنجاب تو‏ں راج کوی کاخطاب پانے والے پنڈت میلہ رام وفاؔ کےناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔
26 جنوری 1895ء نو‏‏ں پنڈ ديپو كے ضلع سیالکوٹ وچ پیدا ہوئے ۔ بچپن وچ پنڈ وچ مویشی چرانے جایا کردے سن ۔ كئی اخباراں دے مدیر ہوئے ،نیشنل کالج لاہور وچ اردو فارسی دے درس و تدریس دا فریضہ انجام دتا۔ انہاں نو‏‏ں باغیانہ نظم اے فرنگی لکھنے دے جرم وچ دو سال د‏‏ی قید وی ہوئی۔ شعری مجموعے سوزِ وطن تے سنگِ میل کےعلاوہ چاند سفر دا (ناول) انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ وڈے بھائی سنت رام وی شاعر سن تے شوق تخلص کردے سن ۔ ٹی آر رینا د‏‏ی کتاب پنڈت میلہ رام وفا حیات وخدمات،انجمن ترقی اردو(ہند) تو‏ں 2011ء وچ چھپ چک‏ی ا‏‏ے۔

فلم پگلی (1943)تے راگنی(1945) دے نغمے انہاں دے لکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ بارہ سال د‏‏ی عمر وچ شادی ہوئی۔ 17سال د‏‏ی عمر وچ شعر کہنا شروع کيت‏‏ا ،پنڈت راج نارائن ارمان دہلوی دے شاگرد ہوئے۔ارمان داغ دہلوی دے شاگرد سن ۔اردو دے مشہور و معروف رسالہ مخزن دے مدیر رہے تے لالہ لاجپت رائے دے اردو اخبار وندے ماترم د‏‏ی ادارت وی کيتی۔ مدن موہن مالوی دے اخبارات وچ وی کم کيت‏‏ا۔ ویر بھارت وچ جنگ دا رنگ دے عنوان تو‏ں کالم لکھدے سن ۔

19 ستمبر 1980ء نو‏‏ں میلہ رام وفاؔ، جالندھر پنجاب بھارت وچ انتقال کر گئے۔
 

میلہ رام وفا دیاں غزلاں دے مجموعہ *سنگ میل* دا اڈیٹنگ اتے ہندی لپی انترن مشہور شاعر جناب راجیندر ناتھ رہبر صاحب نے کیتا اے اتے اسنوں جناب ٹکا راج بے تاب صاحب نے شائع کیتا اے۔
## رچناواں
* *سوزِ وطن*
**سنگِ میل*

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
نصیر ترابی

**نصیر ترابی** (ولادت: 25 جون 1945ء - وفات 10 جنوری 2021ء)پاکستان دے اردو زبان دے نامور شاعر، ماہر لسانیات، لغت نویس سن ۔ اوہ نامور ذاکر تے خطیب علامہ رشید ترابی دے فرزند سن ۔ پاکستانی ٹی وی ڈراما ہمسفر دا ٹائٹل گیت ( وہ ہم سفر تھا)  ، اوہناں دا لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ نصیر ترابی رشید ترابی دے بیٹے سن ۔

**نصیر ترابی**  نے بہت ساریاں غزلاں لکھیاں نیں ۔

## حالات زندگی
نصیر ترابی 15 جون 1945ء نو‏‏ں ریاست حیدرآباد دکن وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد دا ناں رشید ترابی سی ۔ تقسیم ہند توں بعد پاکستان آگئے ۔ 1968ء وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں تعلقات عامہ وچ ایم اے کيتا ۔ 1962ء وچ شاعری دا آغاز کيتا ۔ اوہناں دا اولین مجموعا کلام **عکس فریادی** 2000ء وچ شائع ہويا ۔ ایسٹرن فیڈرل یونیئن انشورنس کمپنی وچ ملازمت اختیار کيتی تے افسر تعلقات عامہ مقرر ہوئے ۔

## لِکھتاں
* عکسِ فریادی (غزلیات)
* شعریات (شعر و شاعری اُتے مباحث تے املاء اُتے مشتمل)
* لاریب (نعت، منقبت، سلام)، اکادمی ادبیات پاکستان ولو‏ں علامہ اقبال ایوارڈ ملیا ۔
* لغت العوام

## وفات
نصیر ترابی 10 جنوری 2021ء نو‏‏ں 75 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کرگئے۔ نصیر ترابی دے انتقال د‏‏ی تصدیق انہاں دے اہلخانہ نے د‏‏ی ا‏‏ے۔

## غزلاں
اوہناں دی اک غزل (*وہ ہم سفر تھا)* نوں بہت چرچا ملی  ۔ اس غزل نوں اک پاکستانی ڈرامے ہم سفر دا تھیم گیت وی بنایا گیا۔ ڈرامے دا تھیم رومینٹک سی، سو مکھ گیت لئی اس رمانٹک غزل نوں چُݨیا گیا پر جے اس غزل دا پچھوکڑ دیکھیئے تاں ایہنوں، ترابی صاحب نے ڈھاکا دے پاکستان توں الگ ہو جان اُتے لکھیا سی ۔ اس طرحاں، ایہ غزل سچ مچ وچارن جوگ ہو جاندی اے ۔

(1)
ترک تعلقات پہ
رویا نہ تو، نہ میں

لیکن یہ کیا کہ چین سے
سویا نہ تو، نہ میں

وہ ہم سفر تھا مگر اسسے ہمنوائی نہ تھی
کہ دھوپ چھاؤں کا عالم رہا، جدائی نہ تھی
وہ ہم سفر تھا....

عداوتیں تھیں تغافل تھا، رنجشیں تھیں مگر
بچھڑنے والے میں سب کچھ تھا، بے وفائی نہ تھی
وہ ہم سفر تھا مگر اس سے ہمنوائی نہ تھی
کہ دھوپ چھاؤں کا عالم رہا، جدائی نہ تھی
وہ ہم سفر تھا....

کاجل ڈالوں، کرکرا سُرما ، سہا نہ جائے
جن نین میں پی بسے، دوجا کون سمائے
بچھڑتے وقت ان آنکھوں میں تھی ہماری غزل
غزل بھی وہ، جو کبھی کسی کو سنائی نہ تھی
وہ ہم سفر تھا مگر اس سے ہمنوائی نہ تھی
کہ دھوپ چھاؤں کا عالم رہا، جدائی نہ تھی
وہ ہم سفر تھا....

(2)

جب تک بکے نہ تھے، کوئی پوچھتا نہ تھا 
تو نے مجھے خرید کر انمول کر دیا ۔


## حوالے

گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:پاکستانی غزل گو
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی لغت نگار‏
گٹھ:کراچی دے شاعر
ساحر ہوشیارپوری

**ساحر ہشیارپوری**    )جم ویلے **رام پرکاش** ) 5 مارچ 1913–18 دسمبر 1994،
بھارت دا اک اردو شاعر سی۔ اس نے شاعری دیاں کئی کتاباں لکھیاں ہن، اوہ مکھ طور تے غزل لکھدا سی۔ اس دیاں کئی غزلاں جگجیت سنگھ، سمیت موہری گائکاں نے گائیاں ہن۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
گٹھ:۱۹۹۴ دیاں موتاں
شکیل بدایونی

**شکیل بدایونی**  (3 اگست 1916–20 اپریل 1970)بھارتی اردو شاعر اتے ہندی فلماں لئی گیت کار سی۔

اردو شاعر۔ اگست سنہ 1916 نو‏‏ں اتر پردیش دے ضلع بدایاں وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تعلق اک مذہبی گھرانے تو‏ں سی۔ والد جمیل احمد سوختہ قادری بدایونی ممبئی د‏‏ی مسجد وچ خطیب او رپیش امام سن اس لئی شکیل د‏‏ی ابتدائی تعلیم اسلامی مکت‏‏ب وچ ہوئی۔ اردو، فارسی تے عربی د‏‏ی تعلیم دے بعد مسٹن اسلامیہ ہائی اسکول بدایاں تو‏ں سند حاصل کرنے دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی اوہ سنہ 1932 وچ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی وچ داخل ہوئے تے بی۔ اے د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بعد سنہ 1942 وچ دہلی وچ سرکاری ملازم ہوئے گئے۔ علی گڑھ وچ قیام دے دروان جگر مراد آبادی نال ملاقات ہوئی۔ انہاں د‏‏ی وساطت تو‏ں فلمی دنیا وچ داخل ہوئے۔ تے سو تو‏ں ودھ فلماں دے لئی گیت لکھے۔ جو بہت زیادہ مقبول ہوئے۔ جس وچ مغل اعظم دے گیت سر فہرست نيں۔

شکیل بدایونی نے نوشاد، روی، ہیمنت کمار، ایس ڈی برمن تے سی رام چندر ورگے ممتاز موسیقاراں د‏‏ی دھُناں اُتے سوا دو سو تو‏ں ودھ گیت لکھے۔ انہاں دے گیتاں نو‏‏ں محمد رفیع، لتا منگیشکر، آشا بھوسلے، مکیش، شمشاد بیگم، ثریا، مہندر کپور، طلعت محمود، روی شنکر شرما، گی‏‏تا دت تے ہردئے ناتھ منگیشکر جداں صفِ اول دے گلوکاراں نے اپنی آواز وچ پیش کيتا۔ دلاری (1949)، دیدار (1951)، مدر انڈیا (1957)، چودہويں کا چاند (1960)، مغلِ اعظم ( 1960)، گنگا جمنا ( 1961) صاحب بی بی اور غلام ( 1962)، میرے محبوب ( 1963) دو بدن ( 1966) ورگی سپر ہٹ فلماں وچ شکیل بدایونی دے نغمےآں نے دھوم مچا دی

فلمی گیتاں دے علاوہ شاعری دے پنج مجموعے غمہ فردوس، صنم و حرم، رعنائیاں، رنگینیاں، شبستاں دے ناں تو‏ں شائع ہوئے۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی کلیات وی انہاں د‏‏ی زندگی وچ ہی شائع ہوئے گئی سی، اُتے 1969 وچ لکھی گئی آپ بي‏تی 2014 وچ چھپی اے 

20 اپریل 1971 نو‏‏ں ممبئی وچ انتقال ہويا۔ تے اوتھے دفن ہوئے۔ مگر قبرستان د‏‏ی انتظامیہ نے تے دوسرے بہت ساریاں مشہور شخصیتاں د‏‏ی طرح 2010 وچ انہاں د‏‏ی قبر دا ناں و نشان تک مٹا دتا۔

## شاعری دا نمونہ

جینے والے قضاع سے ڈرتے ہیں
زہر پی کر دوا سے ڈرتے ہیں
دشمنوں کے ستم کا خوف نہیں
دوستوں کی وفا سے ڈرتے ہیں


میں نظر سے پی رہا تھا تو یہ دل نے بد دعا دی

ترا ہاتھ زندگی بھر کبھی جام تک نہ پہنچے

وہی کارواں، وہی راستے، وہی زندگی، وہی مرحلے

مگر اپنے اپنے مقام پر کبھی تم نہیں، کبھی ہم نہیں

کوئی اے شکیلؔ پوچھے یہ جنوں نہیں تو کیا ہے

کہ اسی کے ہو گئے ہم جو نہ ہو سکا ہمارا

جینے والے قضا سے ڈرتے ہیں 
زہر پی کر دوا سے ڈرتے ہیں 
دشمنوں کے ستم کا خوف نہیں 
دوستوں کی وفا سے ڈرتے ہیں

## حوالے

ہندوستانی زباناں دا مرکز، جواہرلعل نہرو یونیورسٹی، نويں دہلی، (انڈیا ) 110067

Dr. Shafi Ayub,

Centre Of Indian Languages,

SLL&CS/ JNU, New Delhi – 110067 (India)

Mobile : 9810027532

shafiayub75@rediffmail.com

http://www.scholarsimpact.com/urdu/?p=3040 

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:1970 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بالی وڈ شاعر
گٹھ:بدایاں دیاں شخصیتاں
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:جامعہ علی گڑھ دے سابقہ طالب علم
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:ہندوستانی غنائی شاعر

 

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:جم 1916
گٹھ:موت 1970
حافظ محمود خان شیرانی

**حافظ محمود خان شرانی** (1880–1946) () برطانوی دور دا اک بھارتی کھوجی اتے شاعر سی۔ 1921 وچ اسنے اسلامیہ کالج، لاہور وچ اردو پڑھاؤنی شروع کیتی۔ 1928 وچ ایہہ اوریئینٹل کالج، لاہور وچ چلا گیا۔ ایہہ اپنی کھوج کتاب "پنجاب میں اردو" لئی مشہور اے۔ اردو دا مشہور شاعر اختر شیرانی اسدا پتر سی۔

## اردو دی ہوند بارے اصول
حافظ محمود شیرانی نے اصول دتا کہ اردو دا جم پنجاب وچ ہویا سی۔ اسدا کہنا اے کہ محمود غزنوی نے لاہور اتے قبضہ کیتا اتے اس توں لگبھگ 200 سال بعد ہی مسلمان دلی اتے قبضہ کردے ہن۔ اوہ کہندا اے کہ اردو دا جم اس ویلے وچ ہونا شروع ہویا اتے اک طریقے نال ایہہ اردو دا جم پنجابی وچوں ہویا اے۔ اسدے نال ہی اوہ پنجابی اتے اردو وچ یکسانیت دا ذکر کردا اے۔

مسٹر سبزواری اتے مسعود حسین خان نے اس اصول نوں غلط سدھ کیتا۔ اوہناں دا کہنا سی کہ دوناں بولیاں وچ کجھ سمانتاواں موجود ہون دے باو جود ایہناں وچ کئی واک سائنسی اتے روپ سائنسی وکھرتاواں موجود ہن۔ اس نال اوہ سدھ کردے ہن کہ پنجابی اردو دی ماں نہیں اے۔

شیرانی توں پہلاں سنیتی کمار چیٹرجی، گراہم بیلی، موہیؤدین قادری زور ورگے بولی سائنسداناں اتے ودواناں نے اس اصول ول اشارہ کر چکے سی پر اسنوں سدھ کرن لئی تکنیک ودھ کھوج سبھ توں پہلاں شیرانی نے ہی کیتی۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
جگن ناتھ آزاد

**جگن ناتھ آزاد**   (5 دسمبر 1918–24 جولائی 2004) اگھا اردو شاعر، لکھاری اتے ودوان سی۔ اوہناں نے 70 توں ودھ کتاباں دی رچنا کیتی۔

محمد اقبال دے جیون، فلسفے اتے کم بارے اوہ اک منی پرمنی اتھارٹی سی۔ علامہ اقبال بارے (اردو اتے انگریزی وچ) آزاد دیاں کتاباں اردو بولن والے دنیا وچ حوالہ کتاباں دے طور تے سٹیک منیاں جاندیاں ہن۔ اوہ پنج سال (1981–85) لئی اقبال میموریال ٹرسٹ دے پردھان رہے۔
## جیونی
جگن ناتھ آزاد دا جم 5 دسمبر 1918 نوں برطانوی پنجاب دے میانوالی ضلعے وچ عیسی خیل وکھے ہویا۔ مڈھلی تعلیم میانوالی (1933) وچ اتے ایف اے راولپنڈی (1934) توں کیتی اتے فارسی دی ایم اے لاہور (1944) توں۔

اوہناں نوں اپنے پیؤ، تِلوک چند محرُوم کولوں اردو ساہت نال پیار ورثے وچ مل گیا – اوہ آپ اک مشہوری حاصل شاعر سن اتے اوہناں نے دیوان غالب ولوں پتر دا اردو شاعری نال توارف کرایا۔ اوہ ایہناں نوں مشاعریاں وچ نال لے جایا کردے سن۔ نوجوان آزاد دی زندگی وچ پہلا وڈا واقعہ حفیظ جالندھری نال ہوئی ملاقات سی اتے اوہناں ولوں ہندوستان ہمارا دی کاپی بھیٹ کرنا سی، جسنوں آزاد نے آؤن والے جیون وچ وار وار پڑھیا۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۱۸ دے جم
تابش دہلوی

مسعود الحسن **تابش دہلوی**   (جم 11 ستمبر 1911–23 ستمبر 2004))، اردو غزل گو شاعر، دانشور اتے براڈکاسٹر سن۔ پاکستان سرکار نے اسنوں *[[تمغہ امتیاز]]* نال نوازیا گیا سی۔

تابش دہلوی دا جم 9 نومبر 1910 نویں دلی وچ ہویا سی۔ اس نے پہلا شعر؎ تیرا برس دی عمر وچ کیہا سی اتے پہلی نظم جاں غزل 1931 وچ دلی دے مشہور رسالے *ساقی* وچ شائع ہوئی۔
اوہناں دیاں چار بیٹیاں اتے اک پتر سی۔
# زرینہ مختار 
# شہانہ تابش
# دردانہ قریشی
# راشیکا رضوی
# سودا تابش
## شاعری-کتاباں
**چراغ سحر*
**غبار انجم*
**ماہ شکستہ*

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
سلیم کوثر

**سلیم کوثر** () (پہلا ناں - محمد سلیم) () (جم 1947) اک پاکستانی اردو شاعر اے۔ اسنے پنج کتاباں لکھیاں ہن اتے کئی ٹیوی ڈرامیاں دے مکھ گیت لکھے ہن اتے اوہ کئی دیس گھم چکیا اے۔

## جیون
کوثر دا جم اگست 1947 نوں پانیپت، (بھارت) وچ ہویا۔ بھارت-پاک ونڈ توں بعد اوہ اتے اسدا پروار پاکستان چلے گئے اتے خانیوال، پنجاب جا بس گئے۔ اسنے اپنی مڈھلی اتے سکینڈری سکھیا اتھوں ای حاصل کیتی۔ استوں بعد اوہ کبیروالا چلا گیا۔ 1972 وچ اوہ کراچی، سندھ وچ کئی اخباراں وچ کم کردا رہا اتے اتے بعد وچ اوہ پاکستان ٹیلیوژن (پی ٹی وی) نال جڑ گیا۔

## ساہتی سفر
کوثر نے اپنا ساہتی سفر کبیروالا توں شروع کیتا جتھے اس دا کئی شاعراں نال واہ پیا اتے اسدی اردو شاعری نال جان-پچھان ہوئی۔ کراچی چلے جان توں بعد اسنے کجھ اردو اخباراں وچ کم کیتا اتے اوہناں اخباراں وچ روزانہ اسدیاں لکھیاں ستراں چھپدیاں۔ اسنے پنج کتاباں لکھیاں۔ اوہ اپنی اک غزل *" میں خیال ہوں کسی اور کا"* نال چرچہ دا موضوع بن گیا اتے 1980 دے وچ آئی ایہہ غزل اسدی پچھان بن گئی۔ اسنے شاعری دے دم اپر ہی کئی دیساں دی سیر کیتی جنہاں وچ دوحہ، امریکہ، برطانیہ، کینیڈا، ڈنمارک، مشرق وسطی اتے بھارت شامل اے۔

اوہ کہندا اے

## کتاباں
* *محبت ایک شجر ہے* 1994* محبت اِک شجر ہے*
* *خالی ہاتھوں میں عرض-او-سماں* 1980*خالی ہاتھوں میں ارض و سماء*
* *ایہہ چراغ ہے تو جلا رہے* 1987*یہ چراغ ہے تو جلا رہے*
* *ذرا موسم بدلنے دو* 1991*ذرا موسم بدلنے دو*
* *دنیا میری آرزو سے کم ہے* 2007 *دنیا مری آرزو سے کم ہے*

## ہور ویکھو

* پاکستانی لوک
* اردو شاعراں دی لسٹ

## حوالے

## باہری کڑیاں
٭ AMU Alumni Celebrate Sir Syed Day in New York
٭ Saleem Kausar 

گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:اردو شاعر
تقی عابدی

**سید تقی حسن عابدی** (  جم مارچ 1952، دلی، بھارت)، اک ٹورنٹو-واسی وید اتے ساہتی شخصیت اے، اتے اک اردو شاعر اتے ودوان اے۔ اوہ حیدرآباد، بھارت توں میڈیکل (ایم۔بی۔بی۔ایس۔) وچ گریجوئیٹ اے، اتے برطانیہ  توں ایم ایس، امریکہ توں ایف سی ای پی اتے کینیڈا توں ایف آر سی پی کیتیاں۔

گٹھ:اردو شاعر
شمیم کرہانی

**شمیم کرہانی** () ویہویں صدی دا اک مشہور اردو شاعر سی۔ اوہ اتر پردیش، دے مو ضلعے دے پنڈ کرہان وچ 8 جون 1913 نوں پیدا ہویا سی۔
## رچناواں دی لسٹ

** برق و باران* (1939)
** روشن اندھیرا* (1942)
** ترانے* (1944)
** بڑھ چل رے ہندوستان* (1948)
** تعمیر* (1948)
** عکس گل* (1962)
** انتخاب کلام شمیم کرہانی* (1963)
** ذوالفقار* (1964)
** حرف نیم شب* (1972)
**جان  برادر* (1973)
** شب فاراں* (1974)
** میں بوتارابی* (1974)
** کلید  انشا*
** پشپ چھایا* (*عکس-اے-گل* دا ہندی ترجمہ)

گٹھ:اردو شاعر
کنور مہیندر سنگھ بیدی سحر

**کنور مہیندر سنگھ بیدی سحر** () قلمی نام **سحر** اک بھارتی اردو شاعر سی۔ * [[ٹائیمز آف انڈیا]]* نے اسنوں اک "مشہور اردو شاعر،" لکھیا ۔
## نجی زندگی
سحر دا جم ساہیوال، برطانوی   پنجاب، برطانوی ہند ہن پاکستان وچ 1920 چ ہویا سی اتے بھارت دی ونڈ دے بعد اس دا پروار پاکستان توں فاضلکا، بھارت آ گیا۔

## کیریئر
اس دی شاعری ونّ سونی اے اتے پیار اتے امنگ دے روائتی تھیماں دے علاوہ ایکتا دے سروپ، بھارت اتے پاکستان وچکار امن اتے مزاحیہ دے تھیم وی شامل ہن۔ اس دی شاعری محمد اقبال، فیض احمد فیض اتے احمد فراز ورگے برصغیر دے ہور اتم شاعراں دے وانگ ہی پار مذہبی اتے پار قومی پرمپرا نال متعلق منی جاندی اے۔

سحر دی پہلی شاعری-کتاب *طلوع سحر* (1962) وچ شائع ہوئی سی۔؛ (سرلیکھ دا ترجمہ "سویر دا آمد"؛ ایہہ قلمی نام "سحر" شبد نال کھیڈ اے اردو شبد دا مطلب اے 'سویر')۔ 1983 وچ، اس نے * یادوں کا جشن * سرلیکھ سویجیونیپرک شعری مجموعہ شائع کیتا سی۔

اس دے شعری دا جشن مناؤن لئی اک قومانتری تقریب، جسنوں جشن-اے-سحر کہندے ہن 1992 وچ متحدہ عرب امارات وچ منعقد کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
سامراجیت

**سامراجیت** جاں **امپیریلزم** دو دیساں دے وشکار اک بے انصافا، رہتلی، کم کاج دا، تھاں دا جوڑ اے جیہڑا سلطنت تے غلامی مالکی دی مورت چ دسدا اے

**سامراجیت** (انگریزی: Imperialism) اوہ نظریہ اے جسدے مطابق کوئی وڈا اتے طاقتور دیس اپنی طاقت اتے فخر نوں ودھاؤن لئی ہور دیساں دے قدرتی اتے انسانی زریعاں اتے اپنا حق قائم کر لیندا اے۔ ایہہ گھسپیٹھ سیاسی، معاشی، تہذیبی جاں ہور کسے وی قسم دی ہو سکدی اے۔ اس دا سبھ توں ڈریکٹ روپ کسے علاقے نوں اپنے سیاسی قبضے وچ لے لینا اتے اس کھیتر دے واسیاں نوں کئی قسم دے حقاں توں وانجھے کر دینا اے۔ دیس دے ملے ہوئے علاقیاں نوں بستی کیہا جاندا اے۔ سامراجی پالیسی دے تحت اک قومی راج جاں ملک (Nation State) اپنیاں حداں توں باہر جا کے دوجے دیساں اتے راجاں وچ گھسپیٹھ کردا اے۔ سامراجیت دے سائنسی اصول دی ترقی ولادیمیر لینن نے کیتی سی۔ لینن مطابق سامراجیت اک-اہلکار کیپیٹلزم ، کیپیٹلزم دی ترقی دی ودھیا اتے آخری حالت دا لکھائک اے۔ جہناں دیساں وچ کیپیٹلزم دی انتلی ترقی نہیں ہوئی اتھے سامراجیت نوں ہی لینن نے سماجی انقلاب دا موہری منیا اے۔

سامراجیت اجیہا سسٹم اے جہڑا کسے انسان جاں ملک دا جت، فوجی طاقت اتے راجکی پالیسی تحت دوجے تے دمن تے دبکا ٹھوسدا اے۔

## حوالے

گٹھ:وچاردھارا
گٹھ:سیاسی ووکیبولری
گٹھ:سیاست
گٹھ:سیاست بلحاظ دیس
سر عطر سنگھ بھدوڑ

سر **عطر سنگھ بھدوڑ** (1833–1896) اک پنجابی سکالر سی۔

عطر سنگھ دا جم پھولکے گھرانے دے کھڑک سنگھ دے گھر ہویا۔ شروع توں ہی اس نوں سکھن دا شوق سی اتے اس نے ہندی، اردو، سنسکرت، فارسی، پنجابی اتے انگریزی وچ مہارت حاصل کیتی۔ سنسکرت دے مطالعہ لئی اوہ وارانسی گیا۔ سنسکرت تعلیم وچ اوہناں دی نپنتا لئی اس نوں بریٹیش نے مہمہوپباب دے خطاب نال نوازیا گیا۔ اوہ عربی-فارسی تعلیم دی دنیا وچ وی برابر تاک سی جس لئی اسنے شمس العلماء دا خطاب حاصل کیتا سی۔ 1858 وچ پروار دی جائداد دا مالک بنن توں بعد، عطر سنگھ نے اپنے لئی اک لائبریری اتے بھدوڑ وکھے بچیاں لئی اک سکول دا قیام کیتا۔

اس نے ‘تواریخ سدھو براڑ’ اک کھوج بھری کتاب لکھی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گُربخش سنگھ بنوآݨا

**گربخش سنگھ بنوآݨہ ** جسنوں پنجابی دے سیاسی، ساہتی تے صحافی حلقیاں وچ **بابا بنوآݨہ ** وجوں جانیا جاندا اے، پنجاب دے موڈھی پترکاراں وچوں اک سی۔ اسنے نواں زمانہ، اجیت اتے اکالی پترکا وچ صحافی دے طور تے کم کیتا اے اتے آخری سالاں دوران اوہ دیش بھگت یادگار ہال کمیٹی جالندھر دے ولوں شائع اک پنجابی رسالے 'ورثہ' دے اڈیٹر سی۔ اس نے پنجاب سرکار ولوں 'شرومنی صحافی' دے انعام نال نوازیا گیا گیا سی۔

اوہناں دی یاد وچ باباگربخش سنگھ بنوآݨہ  قومانتری یادگاری ٹرسٹ دا قیام کیتا گئی اے۔ بہت سارے پترکاراں نوں بابا بنوآݨہ  نال کم کرن دا موقع ملیا سی جنہاں وچ دلبیر سنگھ جگت تماشہ وی شامل سی۔ انجھ تاں بابا بنوآݨہ  دا 'میلہ غدری بابیاں' نوں شروع کرن وچ اہم یوگدان رہا اے۔ دیش بھگت یادگار ہال وچ غدری بابیاں دیاں جیونیاں نال متعلق سامان نوں اکتر کر کے لکھتی روپ دین لئی پرکاشن دا کم شروع کرواؤن وچ وی اسنے اہم حصہ پایا سی۔

اپنے پترکاری کیریئر دے شروع وچ اوہ 'پنتھ سیوک' دے نائب-اڈیٹر رہے۔ پنجابی صوبہ دے مورچے ویلے 28 مئی 1955 دی رات نوں جالندھر پولیس نے چھاپا مارکے س۔ گربخش سنگھ بنوآݨہ  نوں گرفتار کیتا سی۔ نواں زمانہ روزانہ اخبار وچ اوہناں نے اپنے جیون دے اخیر تک کم کیتا۔

جالندھر دیاں ساہتی سرگرمیاں وچ بابا بنوآݨہ  دا دہاکیاں بدھی اگھا رول رہا۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:پنجابی لوک
امر گِری

**امر گری ** پنجابی بولی دا اک لکھاری سی، جو نکی کہانی صنف وچ لکھدا سی۔ اوہ پنجاب سرکار دے اچیری سکھیا ڈیپارٹمنٹ توں رٹائر ہویا اتے چنڈی گڑھ وکھے رہندا سی۔ نوکری توں رٹائر ہون مگروں ہن اوہ پترکاری نال جڑیا رہا۔ اس نے ادھی درجن توں ودھ بچیاں لئی کتاباں لکھیاں۔

## کتاباں
### کہانی مجموعہ
* *متاڑ*
* *دوپہر تے دہشت*
* *گلوب منڈی تے مرداگھاٹ*
* *پشو اندر پشو*

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:پنجابی کہانی کار
جگجیت سنگھ آنند

**جگجیت سنگھ انند** (28 دسمبر 1921  — 19 جون 2015) پنجاب دے کمیونسٹ آگوُ، صحافی، وارتک لکھاری، ساہتی اتے اصولی کتاباں دے انووادک اتے سابقہ راج سبھا میمبر سن۔ اوہ تقریباً پچھلی ادھی صدی توں روزانہ پنجابی اخبار **[[نواں زمانہ]]** دے اڈیٹر وجوں کم کردے آ رہے سن۔ اوہ بھارتی پنجاب اندر 1980ویاں دوران چلی دہشتگردی دی لہر ویلے نڈرتا نال ملدیاں موت دیاں دھمکیاں دی پرواہ کیتے بغیر، جان خطرے وچ پاکے وی اڈول لکھدے رہن لئی جانے جاندے ہن۔
## زندگی
جگجیت سنگھ دا جم 28 دسمبر 1921 نوں ترنتارن، برطانوی پنجاب (بھارت) وچ ہویا سی۔ اوہناں دے پیؤ س۔ مہتاب سنگھ خالصہ سکول امرتسر دے ہیڈماسٹر سن اتے گرودوارہ سدھار مورچے وچ جیل گئے سن۔
## رچناواں
### مولک
**[[رنگ ترنگ]]*
**[[سوجھ سنچار]]*
**[[سوجھ دا سفر]]*
**[[کرناں دا قافلہ]]*
**[[چیتے دی چنگیر چوں]]*
*میری ساہتی سوے-جیونی
**[[کمیونسٹ لہر دے انگ-سنگ]]*
**[[چیتا چوگ چگے]]*

## ترجمہ
* مارکسزم-لیننزم دے مول اصول
* پھانسی دے تختے توں (جولیئس فوچک)
* بگھیاڑاں دے وس (برونو اپتز) 
* *[[نویں دھرتی نویں سیاڑ]]*
**[[گینجی دی کہانی]]*

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے کمیونسٹ آگوُ
گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:جم 1921
گٹھ:موت 2015
گٹھ:پنجابی اخباراں دے اڈیٹر
برجندر سنگھ ہمدرد

**برجندر سنگھ ہمدرد** پنجابی لکھاری، صحافی اتے پنجابی اخبار روزانہ اجیت دا پربندھکی اڈیٹر اے۔
## ناول
برجندر سنگھ ہمدرد دا ناول *کجھ پترے* ترنت ہٹ سی اتے اسنے پنجابی پاٹھک دی سوچ نوں وڈی دھوہ پائی۔ ایہہ گجراتی وچ ترجمہ ہویا اے اتے 1991 وچ دوردرشن، جالندھر توں اٹھ ایپیسوڈ وچ براڈکاسٹ کیتا گیا سی۔
## مان اعزاز
*پنجاب سرکار ولوں **شرومنی صحافی**
*بھارت  سرکار ولوں **[[پدمشری]]**
*شرومنی گرودوارہ پربندھک کمیٹی ولوں سپیشل اوارڈ '(شرومنی کمیٹی)
*پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ ولوں **آنریری ڈی لٹ**
## حوالے

گٹھ:پنجابی اڈیٹر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی اخباراں دے اڈیٹر
گٹھ:پنجابی صحافی
سہیل سنگھ

thumb
**سہیل سنگھ**، جنہاں نوں عامَ طور تے 'سہیل' دے ناں نال جانیا جاندا اے، بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ ) دے پنجابی ہفتہ واری پرچے لوک لہر دے اڈیٹر سن۔اوہ اس توں پہلاں روزانہ نواں زمانہ دے نائب-اڈیٹر وی رہے۔

## جیونی
1975 وچ کانگرس سرکار ولوں دیس اپر ٹھوسی ایمرجینسی تے 80ویاں دے خالصتانی دہشتگردی دے خطرناک دور وچ وی سہیل دا حوصلہ تے سچی گل کہن دی ہر روز نویں 'تراشی تکنیک' اک مان کرن یوگ ولکھنتا اے اسدی۔ سرکار دے سینسر بورڈ دی قینچی توں وی سہیل دی لکھت اکھ بچا کے اگانھ لنگھ جاندی سی۔ ہر روز ہی لکھتاں تے بولاں وچ خالصتانی دہشتگردی دے پرکھچے اڈاؤن والا سہیل بناں کسے ڈر بھے تے جھجک دے اپنے ذمےّ لگے ہر کم نوں باخوبی نبھاؤندا رہا۔

## کہانی لکھاری
اوہدا شوق کہانی لکھنا سی۔ اوہ پنجاب دے پنڈاں دے محنتی کساناں، کھیت مزدوراں اتے تیجے درجے دے اہلکاراں دیاں ہڈبیتیاں، دکھاں، درداں اتے مجبوریاں نوں اپنیاں کہانیاں دے موضوع بناؤندا۔ پنجاب پولیس دی لٹّ اتے کٹّ نوں وی نسنگ ظاہر کردا۔ سہیل سنگھ کہانی لکھدا۔ اوہ آؤندے ایتوار دے نواں زمانہ جاں کسے ہور دینک پتر وچ چھائی ہندی۔

چھیتی ہی شائع ہون کارن اس دیاں کہانیاں مانجن سنوارن اتھوا وار وار پڑھن اتے سودھن سمجھن دی گھاٹ کارن موضوع دی اتمتا ہون دے باو جود تکنیکی پکھوں کمزور جاں کچیاں رہِ جاندیاں۔ اسے کرکے ‘نواں زمانہ’ اتے پھر ‘لوک لہر’ دیاں اڈیٹنگ ذمہ واریاں تے رجھیویاں کرکے اوہدا دھیان کہانی ولوں ہٹ گیا؛ ایہہ سمپادکیاں ول بہتا ہو گیا اتے اس طرحاں ہولی ہولی اوہ کہانی دنیا توں دور چلا گیا۔

## رچناواں
بنجر دھرتی (کہانی مجموعہ )

مچھی تے پانی (ترجمہ)

## ہور کم
اپ-اڈیٹر (نواں زمانہ)

اڈیٹر لوک لہر

## حوالے

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی اخباراں دے اڈیٹر
گٹھ:پنجابی صحافی
گٹھ:پنجابی لوک
مزارع تحریک

**مزارع لہر** جاں **مزارع تحریک** بھارت دے صوبے پیپسو وچ رجواڑیاں تے جاگیرداری پربندھاں خلاف لڑن والا لوک-مہربان، سماجک-سیاسی تحریک سی، جہڑا کہ موجودہ لال پارٹی دی اگوائی وچ چلیا۔ ضلع مانسا دے پنڈ کشنگڑھ، جو کہ بریٹا دے لاگے اے، اس لہر دے پرمکھ مرکز وجوں ابھریا کشنگڑھ مزارعیاں دی لہر ماتحت آؤندے 784 پنڈاں وچوں مشہور ہویا کیونکہ اس پنڈ وچوں مزارعیاں نوں کچلن لئی 19 مارچ 1949 نوں پنڈ اتے فوج ولوں حملہ کیتا گیا سی۔ لال پارٹی جس دا قیام کامریڈ تیجا سنگھ آزاد دی اگوائی وچ 8 جنوری 1948 نوں نکودر وچ کیتا گئیا سی، نے پنجاب وچ کامریڈ چین سنگھ چین دی رہنمائی وچ ‘مزارع وار کونسل’ قایم کیتی گئی اتے ‘پیپسو کسان سبھا’ دا وی گٹھن کیتا گیا تاں جو مزارع لہر دیاں سرگرمیاں نوں ہور تیز کیتا جا سکے۔ بھاویں آزادی دے لمے گھول توں بعد بھارت آزادی حاصل کر چکیا سی اتے بھارت-پاک ونڈ دے دردناک زخم وی جھلّ چکیا سی۔ دوسرے پاسے ایہہ لہر گروہ بندی توں بالکل انبھجّ سی۔ ایہہ صرف مزارعیاں دا تحریک سی۔ کوئی ہندو نہیں سی، کوئی سکھ نہیں سی تے نہ ہی کوئی مسلمان۔ اصل معنےآں وچ بھارت دی آزادی وی ایہناں لہراں لئی بہتے مطلب نہیں رکھدی سی کیونکہ دیس دے اندر حالے وی انگریز  پالیسیاں والا پچھوکڑ ہی کم کر رہا سی۔ انگریزی راج دیاں غلام رکھن والیاں پالیسیاں اتے اوہی سامراج کسے نہ کسے روپ وچ ملک اندر جاگیرداری تے رجواڑاشاہی اپر چھایا ہویا سی۔ جس کارن ایہہ صرف لوک-لہر سی جہڑی مذہبی وکھریویاں دی لپیٹ وچ نہ آ سکی سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دیاں کسان تحریکاں
گٹھ:تحریکاں
سیف الدین کچلو

**سیف الدین کچلو** () (15 جنوری 1888 – 9 اکتوبر 1963) اک بھارتی آزادی کارکن، بیرسٹر اتے بھارتی مسلمان قوم پرست لیڈر سی۔ اوہناں نوں 1952 وچ سٹالن امن انعام (جو ہن لینن امن انعام وجوں جانیا جاندا اے) نال نوازیا گیا گیا سی۔
## شروعاتی زندگی
ڈاکٹر۔ کچلو دا جم 15 جنوری 1888 نوں امرتسر وچ عزیزالدین کچلو اتے دان بیبی دے کشمیری مسلمان پروار وچ ہویا سی۔ اس دے پیؤ پشمینہ اتے کیسر دے وپار دا کاروبار کردے سن اتے مول طور تے بارامولا دے اک براہمن پروار نال متعلق سن۔ امرتسر توں مڈھلی تعلیم حاصل کرن مگروں اوہناں نے علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں بی اے کیتی اتے پھر برلن یونیورسٹی توں قانون دی پی ایچ ڈی دی ڈگری کیتی۔
## کیریئر
قانون دی پڑھائی مکا کے اوہناں نے 1915 وچ آپ نے امرتسر وچ وکالت شروع کر دتی تے سیاست وچ حصہ لین لگے۔ جلد ہی اوہ مہاتما گاندھی دے رابطہ وچ آ گئے اتے 1919 وچ امرتسر دے شہر دے نگر کمیشنر چنے گئے سن۔ اوہناں نے ستیاگرہ (ناملورتن تحریک) وچ حصہ لیا اتے ​​چھیتی ہی آزادی لہر دا حصہ بنن لئی اتے آل انڈیا خلافت کمیٹی وچ سرگرمی کرن لئی وکالت چھڈّ دتی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
رولٹ ایکٹ

**1919 دے انتشار اتے انقلاب کاری جرم  قانون(دِی انارکیکل اینڈ ریوولیوشنری کرائیمز بل’)**، جو **رولیٹ ایکٹ** جاں **بلیک ایکٹ دے** طور تے جانے جاندے ہن، 10 مارچ 1919 نوں دلی وچ شاہی آئینی کونسل ولوں پاس کیتا گیا اک آئینی قانون سی جو ملزم طور تے  حراست، مقدمے اتے عدالتی تحقیقات دے بناں قید اتے ایمرجنسی لاگوُ کردا سی۔ایہہ پہلی  جنگ عظیم  دوران بھارت دی رکھیا قانون ایکٹ 1915 دی عدالتی تجزیہ کرکے بنایا گیا۔  ایہہ بل جسٹس رولٹ دی پردھانگی ہیٹھلی کمیٹی ولوں سجھایا گیا ہون کارن عامَ لوکاں وچ ایہہ ‘رولٹ بل’ ناں نال جانیا گیا۔
 
رولیٹ ایکٹ مارچ 1919 وچ لاگوُ ہویا۔اس ویلے پنجاب وچ روس لہر بہت طاقتور سی اتے 10 اپریل نوں کانگرس دے دو نیتا، ڈاکٹر۔ ست پال اتے ڈاکٹر۔ سیف الدین کچلو نوں گرفتار کر لیا گیا اتے خفیہ روپ وچ دھرم شالہ لجایا گیا۔اس توں بعد احتجاج ہور تیز ہو گیا۔

## پچھوکڑ
1914 وچ غدر پارٹی ولوں انگریزاں خلاف احتجاج دا پرچم بلند کرن توں بعد انگریزی سرکار نے اجہیاں سرگرمیاں نوں دباؤن لئی ‘ڈفینس آف انڈیا ایکٹ، 1915’ بنایا۔ اس دی تن سالاں دی معیاد ختم ہون والی سی اتے اس کارن اس توں وی ودھ بھیانک قانون گھڑے جان دا اعلان ہویا۔ 

انھیویں صدی دے انتلے ورھیاں دوران بمبئی صوبہ وچ انگریز حکومت متعلق شروع ہویا پرتشدد روس اگلے کجھ سالاں وچ دیس بھر وچ پھیل گیا۔ بھاویں بہار-اڑیسہ، متحدہ صوبہ اتے مرکزی صوبہ وی ایہناں پرتشدد کاروائیاں توں اچھوتے نہیں سن رہے، پر ایہناں دا مکھ مرکز پنجاب اتے بنگال بنے۔ بنگال پرتشدد  وارداتاں واپرن دی گنتی پکھوں موہری سی اتے پنجاب وچلیاں واقعے ویاپکتا پکھوں بے مثال سن۔ انگریز حاکماں لئی لوکاں وچ ودھ رہا پرتشدد رجھان اوہناں دی ‘قانون ولوں قائم سرکار’ لئی خطرے دی گھنٹی سی جس نوں ٹالن لئی اوہ یتنشیل سن۔ اجیہے یتناں وجوں ہی گورنر-جنرل نے 10 دسمبر 1917 نوں اک کمیٹی گٹھت کرن دا اعلان کیتا۔ اس کمیٹی نوں ایہہ کم سونپے گئے:

 ہندوستان وچ انقلابی لہر نال متعلق مجرماناں شازساں دے لچھناں اتے پھلار بارے پڑتال کر کے رپورٹ دینی۔

 اجہیاں سازشاں نال سجھن ویلے درپیش مشکلاں بارے غور کردیاں ایہناں دی پرکھ کرنی اتے سرکار نوں ایہناں لہراں نال بااثر ڈھنگ نال نپٹن واسطے، جے لوڑ سمجھی جاوے، قانون بناؤن دی صلاحَ دینی۔

اس کمیٹی دا پردھان ہز میجسٹیز ہائی کورٹ آف جسٹس دے کنگز بینچ ڈویین دے جسٹس سڈنی رولٹ نوں تھاپیا گیا۔

## ایکٹ دیاں دھاراواں
اس بل وچ ایہہ دھاراواں سن:

1. انقلابیاں دے مقدمے تن ججاں دے بینچ ساہمنے پیش ہون جو سمامبدھّ فیصلہ سنائے، اس فیصلے بارے اپیل نہیں سی ہو سکنی۔

2. جس انسان خلاف سرکار خلاف جرم کرن دی شنکا ہووے اس پاسوں ضمانت لے کے اس نوں کسے خاص تھاں جان توں اتے خاص کم کرن توں ورجیا جا سکدا سی۔

3. صوبائی سرکار نوں حق مل جاندا سی کہ اوہ کسے وی انسان نوں سرکار مخالف کاروائی کرن دے شکّ وچ بناں ورنٹ جاری کیتے گرفتار کر سکے اتے جیکر اجیہا انسان پہلاں ہی جیل وچ ہووے تاں اس دی قید دی معیاد ودھا سکے۔

4. غیر-قانونی سامان دی اشاعت، اجیہی سامان نوں کول رکھن اتے اس دی ونڈ کرن نوں جرم ایلانیا گیا سی۔

## احتجاج
13 اپریل 1919 نوں جلھیانوالا باغ دا ساکہ ہویا۔ جس کارن لوک اس دن جلھیانوالا باغ وچ اکٹھے ہوئے، اوہ سی **رولٹ ایکٹ** دا خلاف۔

## حوالے

گٹھ:برطانوی ہند وچ قانون اساری
گٹھ:قنون
گٹھ:برطانوی ہند
ستیاگرہ

**ستیاگرہ ** (؛ )، ڈھلے روپ وچ ترجمہ "سچ اتے زور" (*ستیا* 'سچ'؛ *آگرہِ* 'ہٹھ/زور') جاں "روح دا دباء" جاں "سچ دا دباء،" اک خاص فلسفہ اتے وہار اے جو عدم تشدد ٹاکرے جاں سول ٹاکرے دی موکلی کیٹیگری دا حصہ اے۔ اس شبد دی گھاڑت اتے ترقی موہن داس کرمچند گاندھی نے کیتی سی۔ ایہنوں گاندھی نے بھارتی آزادی تحریک موقعے اتے بھارتی حقاں لئی دکھنی افریقہ دے اگیترے جدوجہد موقعے عمل وچ لیاندا۔ جہڑا انسان ستیاگرہ  ورتدا ہووے، اوہنوں **ستیاگرہی** آکھدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:عدم تشدد
گٹھ:گاندھی نہرو ٹبر
تلمود یروشلمی

**یروشلمی تالمود** (اسرائیل دی دھرتی دی تالمود، لہندےدی تالمود،   لہندے دی تالمود  جاں یروشلمی  ) اک مضمون اے جو مسنا دی وضاحت کردا اے، اس وچ شامل ہندا اے اتے اسدا پسارا کردا اے۔ مزتشّ توں یروشلمی  دا پھلار نکیاں پساراں دے وچکار اے جو توسیفا دے کئی ستھاناں وچ موجود اے اتے لمبے اتے ترقی یافتہ پھلار اے، کیونکہ ایہہ بابلی تالمود وچ اے اس وچ اسرائیل دی دھرتی توں امورامیم دے تلمودی مطالعہ اتے مسنا اتے ہور کھیتراں وچ بابل توں شامل ہن۔

گٹھ:یہودیت
سدھو موسےوالا

**سدھو موسے والا** جاں **شبھدیپ سنگھ سدھو** *()*، اک پنجابی گلوکار اتے لکھاری سی۔ اسنے 2017 وچ اپنے سنگیتک کیریئر نوں گیت "لائسنس"، "اچیاں گلاں"، "جی ویگن" تے "لائیف سٹائل" وغیرہ گیتاں نال شروع کیتا تے سوشل میڈیا اپر نوجوان پیڑھی وچ کافی مقبول ہویا۔

## کریئر
اس نے گرو نانک دیو انجینیئرنگ کالج، لدھیانہ وچ پڑھائی کیتی اتے 2016 وچ گریجوئیشن کیتی۔ سدھو موسے والا پھر کینیڈا گیا اتے اپنا پہلا گانا "جی ویگن" جاری کیتا۔  اس نے 2018 وچ بھارت وچ لائیو گاؤنا شروع کیتا۔ اسنے کینیڈا وچ وی کامیاب لائیو شو کیتے۔ اگست 2018 وچ اسنے فلم ڈاکواں دا منڈا لئی اپنا پہلا فلمی گیت "ڈالر" لانچ کیتا۔

## گیتاں دی لسٹ

## حوالے
# https://www.youtube.com/watch؟v=Kx0IB_b6LcY
# https://starsunfolded.com/sidhu-moose-wala/

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی گیت کار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں
پرتاب بھانو مہتہ

**پرتاپ بھانو مہتہ** (جم 1967) اک بھارتی اکادمک اے۔ اوہ نویں دلی واقع تھنک ٹینک سینٹر فار پالسی ریسرچ دا پردھان رہا۔ اتے اس ویلے جولائی 2017 توں اشوکا یونیورسٹی دا وائس چانسلر اے۔  اوہناں نوں "بھارت دے ودھیرے مفکر دانشوراں وچوں اک" کیہا جاندا اے۔

## مڈھلا جیون
پرتاپ دا جم راجستھان دے جودھپور وچ ہویا سی۔ اس دی شروعاتی سکھیا شملہ دے سینٹ ایڈورڈس سکول اتے جے پور دے سینٹ جیویرس وکھے ہوئی سی۔  مہتہ نے سینٹ جانز کالج، آکسفورڈ وچ فلاسفی، سیاست اتے اقتصادیات (پی۔ای۔ای۔) نال گریجوئیشن کیتی اتے پرنسٹن یونیورسٹی توں سیاست وچ پی۔ ایچ۔ڈی۔ کیتی۔

## کریئر
مہتہ نے کئی سکھیا عہدیاں اُتے سیوا کیتی۔ اوہ اینوائییو۔ سکول آف لاء وکھے پروفیسر، ہاورڈ یونیورسٹی وکھے سرکار دا اک وزٹنگ پروفیسر، ہارورڈ وکھے سرکار دا اتے سماجی مطالعہ دا ایسوسیئیٹ پروفیسر اتے اتے تھوڑھے ویلے لئی، جواہر لال نہرو یونیورسٹی وچ فلاسفی اتے قانون اتے گورنینس دا پروفیسر رہا اے۔  اوہ بھارت دے وزیر اعظم دے قومی علم کمیشن دا میمبر-کنوینر، دے میمبر بھارتی یونیورسٹیاں دیاں چوناں لئی سپریم کورٹ ولوں تعینات لنگداہ کمیٹی دا میمبر رہا اے اتے بھارت سرکار اتے قومانتری ایجنسیاں دی اگوائی لئی کئی رپورٹاں وچ یوگدان پایا اے۔ اوہ قومانتری ترقی کھوج مرکز دے گورنراں دے بورڈ تے سی۔ اوہ گلوبل گورنینس بارے عالمی معاشی فورم دی کونسل دا وائس-چیئر سی۔ اس نے این آئی پی ایف پی، این سی ای ای آر اتے این آئی آئی ڈی دے بورڈ تے وی سیوا کیتی اے۔ اوہ امریکن پولیٹکل سائنس رویو اتے جرنل آف ڈیموکریسی سمیت بہت سارے رسالیاں دے اڈیٹر بورڈ اُتے وی اے۔  اس نے 2010 لئی میلکم اڈیسیشیا اوارڈ  اتے 2011 وچ سوشل سائنسز (سیاسی سائنس اتے قومانتری تعلقاں) لئی انفوسس انعام حاصل کیتا۔

مہتہ نے سیاسی تھیوری، انٹیکجوئل اتہاس، آئینی قانون،  سیاست اتے بھارت وچ سماج اتے قومانتری سیاست دے کھیتراں وچ وڈے روپ وچ لکھیا اے۔  اس دے علمی لیکھ اس کھیتر وچ موہری قومانتری ریفرینس جرنلاں اتے نال ہی کئی اڈیٹڈ جلداں وچ شائع ہوئے ہن۔ اس دا مڈھلا کم اٹھارویں صدی دے سوچ وچار، خاص طور تے ایڈم سمتھ اتے میکنگ آف دی اینلائٹنمینٹ بارے سی۔  مہتہ پرمکھ نیشنل روزانہ اخبار انڈین ایکسپریس دا اڈیٹری صلاح کار اے، اتے اوہناں دے کالم فائینینشل ٹائیمز، د ٹیلیگراف، انٹرنیشنل ہیرلڈ ٹربیون اتے دی ہندو سمیت کئی اخباراں وچ چھپدے رہندے ہن۔ اوہ امریکن پولیٹکل سائنس رویو اتے جرنل آف ڈیموکریسی اتے انڈیا اینڈ گلوبل افیرز سمیت بہت سارے اکادمک رسالیاں دے اڈیٹری بورڈاں تے وی اے۔ 

## اختلاف
یو پی اے سرکار دیاں اچّ سکھیا پالیسیاں دی مخالفت وچ میہتا نے 2006 وچ قومی علم کمیشن توں استعفٰی دے دتا۔

مہتہ نے اک سیاسی طور اُتے جڑے نوکرشاہ دی ڈائریکٹر وجوں تعیناتی دی مخالفتت کرن لئی 2016 وچ نہرو میموریال میوزیم اتے لائبریری دی ایگزیکٹیو کمیٹی توں استعفٰی دے دتا سی۔ اس نے تعیناتی کرن وچ سرکار ولوں اکادمک وچاراں نوں حاشیے تے کرن وچ بھیال ہون نال اپنی بے چینی دا حوالہ دتا۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1967
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:Pages with unreviewed translations
گٹھ:بھارتی لوک
ساہیوال کول پاور پروجیکٹ

**ساہیوال کول  پاور پروجیکٹ** پاکستان دے صوبہ پنجاب وچ واقع ایک کوئلہ  پاور پلانٹ پروجیکٹ اے جسنوں ہوانینگ شنڈونگ رویی (پاکستان) توانائی (لمیٹڈ) دا نام دتا گیا اے۔ اس وچ 1320 میگاواٹ بجلی پیدا کرنے دی   صلاحیت اے۔ اس نے 3 جولائی 2017 نوں مکمل پیداوار شروع کیتی ۔ 

## پراجیکٹ دی تفصیلات
پاور پلانٹ ساہیوال توں (  تے اوکاڑا کنٹونمنٹ توں (  دے فاصلے تے واقع اے ، جو دوناں شہراں نوں جوڑنے والی سڑک دے ذرا جنا شمال وچ واقع اے

پاور پلانٹ پاکستان دا پہلا سپرکریٹیکل کول  پاور پلانٹ اے تے  دے دو پلانٹس جنہاں دی مشترکہ صلاحیت 1،320 میگاواٹ اے۔ ایہ پہلا مرحلہ اے تے ممکنہ دوسرا مرحلہ ہوسکدا اے جس وچ دو  دے پلانٹ شامل ہون گے 

اگرچہ پلانٹ ہن چین پاکستان اقتصادی کوریڈور (سی سی ای) جو اپریل 2015 وچ اعلان کیتا گیا سی اس دا حصہ سمجھیا جاندا اے تاہم، اصل وچ اس منصوبے دے لئی علامتی بنیاد 2014 وچ چین پاکستان اقتصادی کوریڈور (سی سی ای) دے اعلان توں قبل رکھی گئی ،جب  مارچ 2014 وچ پنجاب حکومت    نے 660 میگاواٹ پاور پلانٹ دی تعمیر دے لئی بولی ٹینڈر دتا تاکہ پاکستان دی توانائی دی قلت نوں کم کرنے وچ مدد ملے۔

ایہ پلانٹ چین دے ریاستی ادارے چین ہؤنینگ گروپ دے مشترکہ کنسورشیم دے ذریعہ بنایا گیا سی ، جس وچ اس دے 51 فیصد حصص ہون گے تے شانڈونگ رویی ، 49 فیصد حصص دا مالک ہوۓگا۔ پاکستان حکومت    کنسورشیم توں 8.3601 امریدی سینٹ / کلوواٹ دی قیمت پر بجلی خریدے گی۔ ایہ منصوبہ تعمیر، کم، منتقلی دی بنیاد پر تعمیر گیتا گیا اے جس وچ 30 سال آپریشنل کم دے بعد پلانٹ دی ملدیت پنجاب حکومت    نوں منتقل ہوجائے جائے گی ۔ 

پراجیکٹ سائٹ  ، اُتے پھیلی ہوئی اے جو پنجاب حکومت    دی طرف توں مفت دتی گئی اے  پلانٹ دے خصوصی استعمال دے لئی ، اس منصوبے وچ یوسف والا دے گاؤں توں پلانٹ سائٹ تک اک ریلوے سائیڈنگ دی تعمیر شامل اے

ہر پلانٹ اک اک بوائلر، بھاپ ٹربائن تے جنریٹر تے مشتمل ہندا اے تے سب بٹومینیئس کوئلے توں ایندھن فراہم کیتا جاندا اے جو اس منصوبے دے مقصد توں تعمیر شدہ ریل ٹرمینس تے اتاریا جاندا اے پلانٹاں توں مجموعی طور تے 1،320 میگاواٹ بجلی پیدا ہندی اے، انہاں پلاناں وچ بھاپ جنریٹر دا استعمال 580 ڈگری سیلسیس درجہ حرارت تے ہندا اے۔ جو 42.11٪  دی مجموعی دارکردگی دا باعث بندا اے 

## کوئلہ ماخذ
پاکستان پورٹ قاسم پاور پراجیکٹ دے نال، بجلی دی پلانٹ دے لئی استعمال ہونے والا زیادہ تر کوئلہ انڈونیشیا تے جنوبی افریقہ توں درآمد کیتا جاندا اے تے پاکستان دے سندھ وچ کراچی پورٹ تے پورٹ قاسم توں ریل دے ذریعے ساہیوال پاور پروجیکٹ منتقل کیتا جاندا اے۔ 

## فنانسنگ
اس منصوبے دی مجموعی لاگت 1.8 بلین ڈالر ہوۓگی۔ اس توں چینی کنسورشیم نے 20 فی صد لاگت (356.4 ملین ڈالر) جبکہ چین دے صنعتی تے تجارتی بینک دی طرف توں باقی 80٪ ($ 1.4256 بلین ڈالر) دی مالی امداد دتی جائے گی۔

## ٹیرف
پاکستان دی حکومت    8.3601 امریکی سینٹ / کلوواٹ دی ٹیرف وچ پلانٹ توں بجلی خریدے گی۔

## ایہ وی دیکھو

* پاکستان وچ پاور سٹیشناں دی لسٹ

## حوالے


گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ توانائی
گٹھ:پاک چین اقتصادی راہداری
گٹھ:پنجاب دیاں عمارات تے ساخات
گٹھ:ضلع ساہیوال
گٹھ:توانائی
گٹھ:پنجاب، پاکستان
گٹھ:پنجاب
ڈی ایچ اے فٹبال سٹیڈیم

**ڈی ایچ اے فٹ بال اسٹیڈیم ** (راحت اسٹیڈیم دے طور تے بھی جانیا جاندا اے) کراچی دے ڈی ایچ اے دے پڑوس وچ اک فٹ بال اسٹیڈیم اے۔

## تقریبات
ایہ کراچی یونائٹڈ ٹیم دا گھریلو مقام تے اس دے ساتھ ہائی اسکول فٹ بال ٹورنامنٹ دے لئی اک مقام اے۔

## ایہ وی دیکھو

 
* پاکستان وچ اسٹیڈیم دی فہرست
* پاکستان وچ کرکٹ دے میداناں دی فہرست
 

## حوالے


گٹھ:کراچی دے اسٹیڈیم
گٹھ:پاکستان وچ فٹ بال مقامات
گٹھ:کراچی
گٹھ:کھیل
Portal:پاکستان

}




 



 

پاکستان







__NOTOC__ __NOEDITSECTION__



گٹھ:ابواب

گٹھ:ابواب ایشیا
گٹھ:ابواب بلحاظ ملک
گٹھ:ابواب پاکستان
گٹھ:پاکستان
پمی بائی

**پمی بائی**(پرمجیت سنگھ سدھو) پنجابی گلوکار، سنگیتکار اتے بھنگڑا ڈانسر اے۔ دنیا بھر دے پنجابی سنگیت وچ پمی بائی نے بہت ہی اہم کم کرکے اپنا اہم ستھان بنایا، خاص طور اپر بھنگڑے لئی روایتی سنگیت وچ اپنا ہتھ ازمایا۔ پمی نوں لوکاں دا ودھیرے دھیان "اشکے" توں ملیا۔ ہن تک، پمی دیاں 12 ایلبماں اتے 100 دے قریب گانے ریکارڈ ہو چکے ہن۔ پمی بائی نوں **بھنگڑے دا شیر** وی کیہا جاندا اے۔ پمی دنیا دے 25 توں ودھ دیساں وچ اپنی نمائش کر چکیا اے۔ پنجاب سرکار ولوں 2009 وچ، پمی نوں فوک گیت کارن شرومنی اوارڈ نال نوازیا گیا۔ پنجاب اتے پنجابی یونیورسٹی دے پنجابی ترقی ڈپارٹمینٹ ولوں پمی نوں فیلوشپ نال نوازیا گیا گیا اے۔

## مڈھلا جیون
پمی بائی دا جم 9 نومبر، 1965 وچ سنگرور وکھے ہویا۔ اسدا جم آزادی لئی لڑن والے گھرانے وچ ہویا اتے ایہہ اپنے پیؤ سردار پرتاپ سنگھ باگھی ورگا راجنیتیوان بننا چاہندا سی جو لڑائی نال لڑن والا انسان سی۔ بچپن وچ ہی پمی دا جھکاء بھنگڑے ول سی جس کارن اسنے سکول پروگراماں وچ حصہ لینا شروع کیتا۔ اس توں بعد پمی نے کالج دوران انٹر-یونیورسٹی پروگرام وچ حصہ لیا اتے اس نوں بھنگڑا ڈریکٹر بنا دتا گیا۔ ایم۔اے۔ دے دوران پمی نے غیر پیشہ وری گانا شروع کیتا۔ 1982 وچ اسنے اپنا پہلا گانا "نچدی جوانی" ریکارڈ کروایا۔

## سنگیتی کیریئر
1987 وچ، پمی نے اپنی پہلی اؤڈیؤ کیسیٹ نرندر بیبا نال مل کے ریکارڈ کیتی۔ اس توں بعد پمی بائی نے اگلی کیسیٹ سریندر کور نال ریکارڈ کیتی۔

## مشہور گانے
*"عاری ہائے وے عاری" (ایلبم: نچّ-نچّ پاؤنی دھمال)
*"دو چیزاں جٹّ منگدا" (ایلبم: نچّ-نچّ پاؤنی دھمال)
*"ﷲ جانے" (ایلبم: نچّ-نچّ پاؤنی دھمال)
*"بھولو" (ایلبم: گدھا ملوئیاں دا [ٹی-سیریز])
*"بولیاں" (ایلبم: گدھا ملوئیاں دا [ٹی-سیریز])
*"جٹّ پنجابی" (Album: نچدے پنجابی)
*"پگّ پٹیالہ شاہی" (ایلبم: پتّ پنجابی- سن آف پنجاب [پھرینکفین])
*"جی نی جان نوں کردا رنگلی دنیا توں" (ایلبم: باری-برسی)
*"یار ڈرائیور" (ایلبم: گدا ملوئیاں دا [ٹی-سیریز])
*"جٹی" (ایلبم: نچدے پنجابی)
*"پنجابن" (ایلبم: پنجابن [ٹی-سیریز])
*"للکارے" (ایلبم: پتّ پنجابی- سن آف پنجاب [پھرینکفین])
*"پنجابیاں دی بلے بلے" (ایلبم: پنجابیاں دی بلے بلے [ونجھلی ریکارڈ])
*"مرزا" (ایلبم:پنجابیاں دی بلے بلے [ونجھلی ریکارڈ])
*"جگنی" (ایلبم: جگنی [لائیو پھوک سٹوڈیو])
*"عاری" (ایلبم: جگنی[لائیو پھوک سٹوڈیو])

## سنگیتک ویڈیو
*"دو چیزاں جٹّ"
*"پگّ پٹیالہ"
*"جٹّ پنجابی"
*"ﷲ جانے"
"عاری"
"گڈی جٹّ دی"
"مرزا"
"جگنی""

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
سُونار دریا

**سُونار دریا** (جو سودر وی کیہا جاندا اے) مدھ پردیش دے بھارتی صوبے وچ اک بارش نال بھری ندی اے۔
## جغرافیہ
دموہ ضلعے دے بندیلکھنڈ کھیتر وچ سُونار وہندا اے۔ اس دی سمچی لمبائی 250 کلومیٹر توں ودھ اے۔ ایہہ دکھن ول اتر ول وینگھن دریاواں اتے گنگا نظام دیاں مرکزی ندیاں دیاں معاون ندیاں دی طرحاں وہندا اے۔ ایہہ بندیلکھنڈ دی دکھنی حد دی تقریباً 12،000 مربع کلومیٹر کھیتر تے اے۔
## سروت
سُونار دریا سادہ ضلعے وچ تدا بلاک دے اک چھوٹے پہاڑی کھیتر توں پیدا ہندا اے۔

## معاون ندیاں
سُونار دیاں کئی چھوٹیاں معاون ندیاں ہن۔ سبھ توں ودھ اہم بوان، جڈی اتے کوپرا ندیاں ہن۔
## آبادیاں
سُونار دے کنڈھے تے واقع پنڈاں اتے نگراں وچ گدھکوتا، حتیٰ، رہہلی، مدییوڈو، رنگر اتے مائیہر ہن۔

## حوالے

گٹھ:دریا
گٹھ:بھارت دے دریا
جنگ بہادر گوئل

**جنگ بہادر گوئل** (جم 23 اگست 1946) پنجابی ساہت وچ ‘نویں صنف’ دا آغاز کرن والے انوکھے پنجابی لکھاری ہن۔ اوہناں نے تن حصےآں وچ *عالمی ساہت دے شاہکار ناول* پستک-لڑی پنجابی ساہت جگت نوں دتی اے۔ اس کتاب لڑی دے پہلے حصہ وچ پنجھی، دوجے حصہ وچ گیاراں اتے تیجی وچ دس ناولاں - کل چھیالی ناولاں دی پنر-سرجنا کیتی اے۔ ایہہ ناولاں مختصر سار جاں محض ترجمہ نہیں۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
جیون سنگھ

**جیون سنگھ ایم اے** وجوں مشہور **جیون سنگھ** (9 جون 1914 – 6 مئی 1994) پنجابی بولی دیاں کتاباں دے موڈھی ناشراں وچوں اک سی۔

## زندگی
جیون سنگھ برطانوی پنجاب (ہن پاکستان) دے ضلع سرگودھا دے اک پنڈ مردوال توں سی۔ اس دا جم 9 جون 1914 نوں ہویا اتے اوہ خوبصورت
'سون سکیسر' وادی وچ وڈا ہویا۔ اس دا دادا بھائی چتر سنگھ فوجی تے دوکاندار اتے پیؤ منشی مہاں سنگھ استاد سی۔

## رچناواں
*گھوڑا تے باج
*جیون رستہ
*تخت یا تختہ
*بہو رنگ تماشے: سوے جیونی
*رل کیواہیئے تے رجّ کے کھائیے
*سری پنجے صاحب دی تعریف
*ساہت خبراں (اڈیٹنگ)
*ساہت خبراں دا ناول کار نانک سنگھ انک (اڈیٹنگ)

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی پبلشر
البانوی بولی

**البانوی** البانیا تے ہور دیساں وچ بولی جان والی اک بولی اے ایدے بولن والیاں دی گنتی 76 لکھ اے۔

**البانوی بولی** ہند یورپی پروار دی پرانی بولی اے۔ ایہہ اپنے عامَ طور تے مولک روپ وچ البانوی جنتا دی پرانے پرتھاواں دی طرحاں اج وی موجود اے۔ اس دے بولن والیاں دی گنتی لگبھگ دس لکھ اے۔ اتری اتے دکھن دو بولیاں دے روپ وچ ایہہ پرچلت اے۔ اتری بولی نوں گویگئ کہندے ہن اتے دکھن نوں توسک۔ ایہناں دے سنگیا روپاں وچ تھوڑھا فرق اے: گویگئی وچ سوراں دے وچکار دا نہیں توسک وچ را ہو جاندا اے۔ اس بولیاں دا ہند یورپی روپ ایہناں دے پڑناواں اتے کریاپداں وچ اج وی سرکھات اے۔ جیہا: تاں (داؤ - انگریزی ؛ توں - ہندی) ؛ نہ (وی - انگریزی، اسیں - ہندی) ؛ جو (یو - انگریزی، توں - ہندی) اتے کریاپدوں وچ روپودھان: دوم (میں کہندا ہاں) ؛ دوتی (اوہ کہندا اے) ؛ دومی (اسیں کہندے ہاں) ؛ اتے دونی (اوہ کہندے ہاں) ۔

اس دی ساری ووکیبولری غیرملکی شبداں ولوں ملکے بنی اے، حالانکہ ہند  یورپی بولی پروار دے کئی مولک شبد اس وچ اج وی موجود ہن۔ پرانی یونانی بولی ولوں بہت ہی گھٹ شبد اس وچ آئے پرتیت ہندے ہن، پر قرون وسطی اتے جدید یونانی ولوں ضرور کجھ شبد گھم پھیرکے (اتے کدے - کدے بھیس بدلکے وی) اس بولی وچ آ گئے ہن۔ جویں لپسیت (ایہہ ضروری اے) شبد سربئن بولی ولوں البانوی وچ آیا، پر استوں پہلاں سربیا نے اسنوں یونان ولوں لیا سی۔ سلاو بولیاں ولوں وی کئی شبد لئی گئے ہن۔ کلاسکی یگ وچ پرانے گریک دا اثر البانیا تک نہیں پہنچ پایا، جدوں کہ لاطینی اثر بہت پہلاں ولوں ہی اتھے تک پہنچ چکیا سی۔ البانوی انکاولی وچ چار لئی قطرے اتے شت لئی کود شبد ضرور ہی لاطینی بولی دے ہن۔ جدوں کہ پیس (پنج) اتے دہیت (دس) مول ہند- یورپی - پروار دے ہن۔ اس پرکار لاطینی امیکس (دودھ) البانوی وچ میک رہِ گیا اے۔

طاقتور رومی سلطنت دے پربھتودور وچ البانوی شہری ووکیبولری اتے یتھانسار پربل لاطینی اثر وی پیا، پر پینڈو جنتا نے اپنی بولی نوں اج تک سرودا خالص رکھیا اے۔ اس دا اچارن اتے گرائمر اج وی اپنے مولک روپ وچ اکھنڈت اے۔ ایہہ بولی جس پہاڑ متعلق پردیش وچ بولی جاندی اے، اوہ ایپیرس دے شمال وچ، مانٹینیگرو دے دکھن وچ اتے اڈریاٹیک سمندر دے پوروستھ اے۔ ایہہ کدوں اتے کویں اس کھیتر وچ آئی، ایہہ ہن تک غیرمقررہ اے۔ اس بولی دے 15ویاں صدی دے ہی مہیا ساہت نوں سبھتوں پرانے کیہا جاندا اے، پر ہور سارا پرانا ساہت 16ویاں اتے 17ویاں صدی دا ہی ملدا اے۔ جدید البانوی ساہت جس بولی وچ لکھیا گیا اے اوہ حال بولی ولوں بہت وکھ نہیں اے اتے حال بولی پرانی بولیاں دا ہی عامطور: اپرورتیت روپ اے۔

 

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
گٹھ:البانیا دیاں بولیاں
جوگندر سنگھ پاندھی

**جوگندر سنگھ پاندھی** کشمیر دیاں وادیاں وچ پنجابی ساہت دا اہم ہستاخر اے۔ اسدا جم 1 فروری، 1943 نوں پنڈ نجیبھٹ، ضلع بارامولا وکھے سادھو سنگھ دے گھر ہویا۔ مڈھلی پڑھائی سرکاری ہائی سکول سنگھپورا توں حاصل کیتی۔ بی۔اے۔ سینٹ جوزف کالج توں کیتی اتے 1966 وچ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں وکالت دی پڑھائی حاصل کرکے سرکاری وکیل دے طور اُتے وکالت دا پیشہ شروع کیتا۔ حال ویلے وچ لکھاری بارامولا وچ رہِ رہا اے۔

## رچناواں
### ناول
* *پربتواسی* (1999)
### شعری مجموعہ
* *ہڈیاں دے کھنڈر* (1975)
* *اگ دے جوگی* (1983)
* *چراہے دا اداس رکھ* (1992)

گٹھ:پنجابی لکھاری