open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حسن بن عرفہ

ابو علی **حسن بن عرفہ** بن یزید عبدی مؤدب، ( 150ھ – 257ھ ) آپ بغداد تو‏ں، اہل سنت دے نزدیک حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں سن، آپ اپنے زمانے دے مسند سن ۔ آپ دا انتقال دو سو ستاون ہجری وچ سامرہ وچ ہويا۔ 
## شیوخ
ان دے شیخ تے انہاں تو‏ں روایت کرنے والے: عمار بن محمد، سفیان ثوری دے بھتیجے، عیسیٰ بن یونس، ہشیم بن بشیر، عبداللہ بن مبارک، ابوبکر بن عیاش، ابن ادریس، اسماعیل بن عیاش، ابن علیہ، عبدالرحمن بن محمد محاربی، عبدالسلام بن حرب، عمر بن عبدالرحمٰن ابار،خلف بن خلیفہ، مبارک بن سعید ثوری، تے ابو معاویہ بن ہشام بن محمد بن سائب کلبی، یزید بن ہارون تے اک گروہ محدثین۔
### تلامذہ
ان دے شاگرد تے انہاں تو‏ں روایت کرنے والے: ترمذی تے ابن ماجہ تے نسائی نے اسنو‏ں زکریا ساجی، ابوبکر بن ابی الدنیا، ابو یعلی، اسماعیل بن عباس وارق، صالح جزرہ، ابن ابی حاتم، دے ذریعے روایت کيتا اے ۔محمد بن اسحاق صاغانی، ابوبکر باغندی، ابن صاعد، البغوی، محاملی حسین بن یحیی قطان، محمد بن مخلد، اسماعیل صفار، تے علی بن فضل ستوری تے ہور بوہت سارے محدثین۔
.

### جراح تے تعدیل
حافظ ذہبی نے کہیا: "امام، حدیث دے راوی، ثقہ، اپنے زمانے دے حامی تے محدثین وچو‏ں سن ۔" عبداللہ بن احمد بن حنبل کہندے نيں: یحییٰ بن معین نے میرے تو‏ں کہیا: تسيں نے اس شیخ تے استاذ دے بارے وچ شہار سوک وچ لکھیا اے ؟ ميں نے کہیا: ہاں، اوہ حسن بن عرفہ نيں، انہاں نے کہیا: ہاں، اوہ مبارک بن سعید تو‏ں روایت کردے نيں، تے اوہ ثقہ نيں۔ مغلطائی بن قلیج نے کہیا: "وہ ثقہ سن ۔"

### وفات
آپ نے 257ھ وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:150ھ دے جم
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:257ھ دیاں موتاں
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
حسن بن محمد زعفرانی

**ابو علی حسن بن محمد بن صباح بغدادی زعفرانی،** بغداد دے الزعفرانی محلے وچ آپ د‏‏ی رہائش گاہ سی اس لئی آپ اس ناں تو‏ں منسوب ہوئے۔آپ اک مسلما‏ن عالم تے حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں نيں۔  حافظ ذہبی نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "علمی امام، فقہا تے محدثین دے شیخ، ابو علی، الحسن بن محمد بن الصباح، البغدادی الزعفرانی، الزعفران دے محلے وچ رہندے سن ۔"
## سیرت
آپ د‏‏ی ولادت اک سو پچھتر ہجری وچ ہوئی۔ انھاں نے سفیان بن عیینہ، ابو معاویہ الضریر، اسماعیل بن علیہ، عبیدہ بن حمید، وکیع بن جراح، عبد الوہاب الثقفی، محمد بن ابی عدی، یزید بن ہارون، حجاج بن محمد، ابو عبد اللہ الشافعی تو‏ں سنا۔اور بوہت سارے دوسرے ائمہ تاں۔ آپ نے اپنی پرانی کتاب محمد بن ادریس الشافعی نو‏‏ں پڑھ کر سنائی تے آپ فقہ و حدیث دے ماہر، ثقہ، ممتاز، روایت وچ بہترین تے وڈے عالم سن ۔
### تلامذہ
راوی: امام بخاری، امام ابوداؤد، امام ترمذی، امام نسائی، القزوینی، زکریا الساجی، ابو عباس بن سریج، ائمہ دے امام ابن خزیمہ، ابو عوانہ الاصفراینی، عمر بن بجیر، ابو قاسم البغوی، ابو محمد بن سعید، ابو بکر بن زیاد تے محمد بن مخلد، القادی المحاملی، ابو سعید بن الاعرابی تے بوہت سارے دوسرے محدثین۔
### جراح تے تعدیل
نسائی نے کہیا: ثقہ۔ ابراہیم بن یحییٰ کہندے نيں کہ ميں نے زعفرانی نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے سنیا کہ روئے زمین اُتے انہاں منبراں دے مالکاں تو‏ں بہتر کوئی نئيں، اوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے نقش قدم اُتے چلدے نيں۔ تے انھاں لکھو تاکہ انہاں دا مطالعہ نہ کيتا جائے''۔ ابن حبان کہندے نيں: "احمد بن حنبل تے ابو ثور امام شافعی وچ جایا کردے سن تے حسن بن محمد الزعفرانی انہاں نو‏‏ں پڑھدے سن ۔" زکریا الساجی نے کہیا: ميں نے الزعفرانی نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے سنیا کہ الشافعی ساڈے پاس آئے نيں۔
ہم اس دے پاس جمع ہوئے تے اس نے کہیا، ’’کسی نو‏‏ں ڈھونڈو جو تواناں پڑھائے‘‘ لیکن میرے علاوہ کسی نے اسنو‏ں پڑھنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی۔ وچ لوکاں وچ سب تو‏ں چھوٹا سی تے میرے چہرے اُتے حالے اک بال وی نئيں سی تے وچ اج شافعی دے ہتھ وچ اپنی بولی د‏‏ی روانی اُتے حیران ہوݨ، خدا انہاں اُتے رحم کرے ۔ وچ اس دن اپنی دیدہ دلیری اُتے حیران رہ گیا جدو‏ں ميں نے کہیا: الزعفرانی فصیح تے فصیح علما وچو‏ں سن، انھاں نے کہیا: اس لئی ميں نے انہاں نو‏‏ں تمام کتاباں پڑھ کر سناواں، سوائے دو کتاباں کے، کتاب الامناسک تے کتاب الصلاۃ ۔

### وفات
ابو علی د‏‏ی وفات بغداد وچ شعبان دے مہینے 260ھ وچ ہوئی جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر نوے سال سی
## حوالے

گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:176ھ دے جم
گٹھ:260ھ دیاں موتاں
اصبغ بن فرج

**اصبغ بن الفرج** (150ھ--225ھ) آپ 150ھ وچ مصر وچ پیدا ہوئے ، آپ مالکی علماء تے حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک سن ۔ آپ نے دو سو پنجاہ ہجری وچ وفات پائی ۔
## نسب
اصبغ بن فرج ابن سعید بن نافع، شیخ، عظیم امام، مصر دے مفتی تے اس دے عالم، مولیٰ ابو عبداللہ اموی ، مصری المالکی۔
### روایت حدیث
وہ 150 ہجری دے بعد پیدا ہوئے تے جوان سن لیکن مالک تے لیث نے انہاں د‏‏ی کمی محسوس کيت‏ی، انہاں نے عبد عبد العزیز الدراوردی، اسامہ بن زید بن اسلم، اپنے بھائی عبدالرحمٰن بن زید، حاتم بن اسماعیل، عیسیٰ بن یونس سبیعی، عبداللہ بن وہب تے ابن القاسم تو‏ں آپ نے علم حدیث تے فقہ دا علم سکھیا تے بہت ودھ علم حاصل کيتا جسنو‏ں امام بخاری تے احمد بن حسن ترمذی، یحییٰ بن معین، احمد بن فرات، ربیع بن سلیمان جیزی، اسماعیل سمویہ، محمد بن اسماعیل سلمی، ابو الدرداء عبدالعزیز بن منیب مروزی، یحییٰ بن عثمان بن صالح، بکر بن سہل دمیا‏تی، ابو یزید یوسف قراطیسی، تے بوہت سارے دوسرے محدثین جنہاں دا ذکر ابن معین نے کيتا ا‏‏ے۔
### جراح تے تعدیل
ابن معین نے کہیا: اوہ مالک دے قول دے مطابق خدا د‏‏ی مخلوقات وچو‏ں سب تو‏ں ودھ جاننے والے سن جدو‏ں مالک نے ایہ کہیا تے کسی نے اس تو‏ں اختلاف نئيں کيتا۔ تے احمد بن عبداللہ نے کہیا: اصبغ ثقہ اے، ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ، فقیہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم نے کہیا کہ اوہ ابن وہب دے اصحاب وچ سب تو‏ں ممتاز سن، ابو سعید بن یونس کہندے سن کہ یحییٰ بن عثمان بن صالح کہندے سن ۔ خدا د‏‏ی مخلوق دا سب تو‏ں ودھ علم رکھنے والا۔": اموی مسجد د‏‏ی خدمت دے لئی غلام خریدتے سن، اس لئی اوہ انہاں لوکاں د‏‏ی اولاد وچو‏ں ہو گئے، اوہ فقہ تے نظریہ اُتے عبور رکھدے سن ۔ انہاں تو‏ں پہلے شہزادہ عبداللہ بن سعید بن عفیر دا تذکرہ ہويا، انہاں نے کہیا: مینو‏ں علی بن حسن بن قدید نے ابو یعقوب البواندی د‏‏ی سند تو‏ں بیان کيتا۔ .
وہ ابن طاہر د‏‏ی مجلس وچ موجود سن جدو‏ں انہاں نے مصر دے شیخاں نو‏‏ں لیاݨ دا حکم دتا، انہاں نے کہیا، "اس نے اسيں تو‏ں کہیا، 'ميں نے آپ نو‏‏ں اپنے لئی قاضی مقرر کرنے دے لئی جمع کيتا ا‏‏ے۔' اس دے بعد ابن ضمرہ زہری نے کہیا: "اللہ تعالیٰ شہزادہ اصبغ بن فرج نو‏‏ں سلامت رکھے، جو متقی عالم تے فقیہ سن، انہاں نے باقی ماندہ قصہ بیان کیا"۔ مصر اصبغ د‏‏ی طرح اے تے ابو نصر فقیہ کہندے نيں کہ ميں نے المزنی تے الربیع نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے سنیا اے کہ اسيں شافعی دے آنے تو‏ں پہلے اصبغ دے پاس جاندے سن تے انہاں تو‏ں کہندے سن : مطرف بن عبداللہ نے کہیا کہ اصبغ عبداللہ بن عبد الحکم تو‏ں ودھ علم رکھدے نيں، تے علی بن قدید نے اس تو‏ں روایت کرنے والے دا ذکر کیتا، انہاں نے کہیا: اصبغ تے ابن عبد الحکم دے درمیان فاصلہ ا‏‏ے۔' انہاں وچو‏ں اک دوسرے اُتے تہمت لگاندا سی، تے ابن وزیر نے کہیا: اصبغ د‏‏ی بولی بدکار سی تے اوہ بجلی دا ڈنڈا سی: معتصم نے اصبغ نو‏‏ں خط لکھیا کہ اسنو‏ں تکلیف وچ لے جایا جائے، چنانچہ اوہ بھج کر حلوان وچ چھپ گیا۔۔

### وفات
آپ د‏‏ی وفات چودہ شوال دو سو پچیہہ ہجری وچ ہوئی۔
### حوالے

گٹھ:225ھ دیاں موتاں
گٹھ:150ھ دے جم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مالکیہ
گٹھ:مصر د‏‏ی پیدائشاں
خليفہ بن خياط

**خلیفہ بن خیاط** (پیدائش: 777ء– وفات: 854ء) اک عرب مورخ نيں۔ انہاں دے خاندان دا تعلق بصرہ،عراق تو‏ں سی۔ انہاں دے دادا اک معروف محدث سن ۔ انہاں دے معروف شاگرداں وچ ميں امام بخاری، امام حنبل، ابویعلیٰ الموصلی، عبد الرزاق الصنعانی صاحب کتاب المصنف شام‏ل نيں۔

## ولادت

**خلیفہ بن خیاط** د‏‏ی ولادت غالبًا سنہ 160ھ یا 161ھ مطابق 777ء وچ ہوئی۔
### روایت حدیث
خلیفہ نے روایت کیا: یزید بن زریع ، زیاد بن عبداللہ بکائی، سفیان بن عیینہ، ابو یقظان سہیم بن حفص، عبد الاعلیٰ بن عبد الاعلیٰ، محمد بن جعفر غندر، اسماعیل بن علی، محمد بن ابی عدی، معتمر بن سلیمان، تے محمد بن خواہ، خالد بن حارث، یحییٰ بن سعید القطان، عبد الرحمٰن ابن مہدی، امیہ بن خالد، حاتم بن مسلم، ہشام الکلبی، تے علی بن محمد مدینی اک گروہ محدثین نے انہاں تو‏ں روایت کيتی اے، جنہاں وچ: ابن سعد بغدادی، امام بخاری، عبداللہ بن احمد بن حنبل، ابو یعلی موصلی، تے سنانی شام‏ل نيں۔

## لکھتاں
* تاريخ خليفة بن خياط
* الطبقات لخليفة بن خياط
* طبقات القراء
* أجزاء القرآن وأعشاره وأسباعه وآياته
* المسند في الحديث، أضافه إسماعيل باشا البغدادي في كتابه هدية العارفين (1/350)
* مسند خليفة بن خياط۔

## وفات

خلیفہ بن خیاط د‏‏ی وفات سنہ 239ھ مطابق 854ء وچ ہوئی۔

گٹھ:770ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:850 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:خلافت عباسیہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:عرب دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عباسی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ: بصرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ماہرین انساب
دحیم (محدث)

**عبد الرحمن بن ابراہیم بن عمرو بن میمون الدمشقی ، کنیت ابوسعید** آپ تبع تابعی تے حدیث نبوی دے راوی نيں، آپ شوال 170 ہجری وچ پیدا ہوئے تے 245 ہجری وچ وفات پائی۔
## روایت حدیث
سفیان بن عیینہ، مروان بن معاویہ،ولید بن مسلم، سوید بن عبد العزیز، اسحاق بن یوسف ازرق، محمد بن شعیب، عمر بن عبد الواحد، شعیب بن اسحاق، ابو ضمرہ، د‏‏ی سند تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ انس بن عیاض، عمرو بن ابی سلمہ تے ابو مسہر اوہ حجاز، شام، مصر، کوفہ تے بصرہ تو‏ں بہت ودھ عقیدت رکھدے سن تے اس معاملے وچ میرے تو‏ں عقیدت رکھدے سن، اپنے اسيں عمراں اُتے سبقت رکھدے سن، انھاں نے حدیث د‏‏ی جمع تے درجہ بندی، جرح تے منصفانہ تے تصدیق تے وضاحت کيتی.
راوی: البخاری، ابوداؤد، نسائی، القزوینی، ابو محمد الدارمی، ابو حاتم، ابو زرعہ الرازیان، ابو زرعہ الدمشقی، بقی بن مخلد، ابراہیم الحربی، احمد بن المعلی تے انہاں دے بیٹے عمرو تے ابراہیم بن دحیم، محمد بن محمد الباغندی تے احمد بن ایوب، الطبرانی دے والد، زکریا خیاط السنۃ، محمد ابن خریم عقیلی، ابن قتیبہ العسقلانی، عبد الوہاب ابن عتاب زفتی، جعفر الفریابی، محمد ابن بشر ابن مامویہ تے بوہت سارے لوک۔ راوی: محمد بن یحییٰ الذہلی تے حسن بن شبیب المعمری

### جراح تے تعدیل
ابن ابی حاتم نے کہیا: اوہ دحیم الیتیم دے ناں تو‏ں مشہور سن ،ميں نے اپنے والد نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے سنا: دحیم فہم و ضبط رکھدے سن تے اوہ ثقہ نيں۔امام نسائی نے کہیا: ثقہ تے قابل اعتماد اے ۔ابو احمد حکیم نے کہیا: دحیم نے لمبے عرصے تک رملہ وچ جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات سر انجام دتیاں۔ ابوبکر خطیب نے کہیا: ایہ ماضی وچ بغداد وچ رہندا سی۔ اس دے اک اہل حسن زعفرانی نے اپنی سند تو‏ں روایت کيتا اے: عبدان نے کہیا: ميں نے حسن بن علی بن بحر نو‏‏ں کہندے سنا: دحیم دو سو بارہ وچ بغداد آیا تاں ميں نے اپنے والد احمد بن حنبل، یحییٰ بن معین تے خلف بن سلیم نو‏‏ں انہاں دے سامنے بیٹھے ہوئے دیکھیا۔ اوہ جوان سن ۔ ميں نے کہیا: ایہ لوک اس تو‏ں عمر وچ وڈے نيں، لیکن انہاں د‏‏ی عزت ک‏ر رہ‏ے نيں۔احمد عجلی نے کہیا: دحیم ثقہ ا‏‏ے۔ ابو عبید الآجری کہندے نيں: ميں نے ابوداؤد نو‏‏ں کہندے سنا: دحم حجت، ثقہ اے انہاں دے زمانے وچ دمشق وچ انہاں جداں کوئی نئيں سی۔ مروادی کہندے نيں: ميں نے احمد بن حنبل نو‏‏ں دحیم د‏‏ی تعریف کردے ہوئے سنیا تے ایہ کہندے ہوئے سنا: اوہ حکیم تے محکوم ا‏‏ے۔ امام دارقطنی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابو احمد بن عدی نے کہیا: اوہ حرملہ تو‏ں ودھ ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 245ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:245ھ دیاں موتاں
گٹھ:170ھ دے جم
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:تیرہويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:دمشق د‏‏ی وفیات
گٹھ:دمشق وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
سریج بن یونس

**سریج بن یونس بن ابراہیم** **ابو الحارث مروزی، البغدادی** ۔ آپ بغداد دے تبع تابعی ، محدث ، فقیہ ، عابد و زاہد تے حدیث دے راوی نيں۔ آپ د‏‏ی وفات ماہ ربیع الاول سنہ دو سو پینتِیہہ ہجری وچ ہوئی۔ 
## روایت حدیث
اسمٰعیل بن جعفر، ہشیم بن بشیر، عباد بن عباد، یوسف بن الماجشون، اسماعیل بن مجالد، ابی اسماعیل مؤدب ، یحییٰ بن ابی زیدہ، مروان بن شجاع تے انہاں دے طبقے تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ راوی: امام مسلم، و البخاری، النسائی، بقی بن مخلد، ابو یحییٰ محمد بن عبد الرحیم صاعقہ،ابو زرعہ رازی، موسیٰ بن ہارون، ابو جعفر الحضرمی، ابو القاسم بغوی، احمد بن حسن صوفی تے بوہت سارے محدثین تاں۔

### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: دیانت دار ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی کہندے نيں:وہ حدیث جمع کرنے والےآں وچو‏ں سن ۔ ابوداؤد السجستانی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابو نصر بن ماکولا نے کہیا: صالح الحدیث سن ۔ ابو نعیم اصبہانی نے کہیا اوہ عابد و زاہد تے متقی پرہیز ثقہ راوی اے ۔احمد بن حنبل نے کہیا:لا باس بہ" اس وچ کوئی حرج نئيں، اس دے بارے وچ لکھو۔ احمد بن شعیب النسائی کہندے نيں: اس وچ کوئی حرج نئيں۔ اسحاق بن ابراہیم ختلی نے کہیا: شیخ ، صالح ،صدوق نيں۔ حافظ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: ثقہ عابد اے ۔حافظ ذہبی نے کہیا: الحافظ۔ عبد الباقی بن قانع البغدادی نے کہیا: ثقہ تے ثابت ا‏‏ے۔ عبد اللہ بن احمد بن حنبل نے کہیا:صالح ، ثقہ ، صدوق آدمی ا‏‏ے۔ الواقدی دے مصنف محمد بن سعد نے کہیا: ثقہ تے ثابت ا‏‏ے۔ یحییٰ بن معین نے کہیا:لا باس بہ " اس وچ کوئی حرج نئيں۔

### وفات
آپ نے 235ھ وچ وفات پائی ۔

## حوالے

گٹھ:849 دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:235ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:تیرہويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
سلیمان بن داؤد ہاشمی

**سلیمان بن داؤد ہاشمی** آپ عالم حدیث تے عباسی دور وچ حدیث دے وڈے ائمہ وچو‏ں اک نيں۔آپ نے دو سو انیس ہجری وچ وفات پائی ۔
## سیرت
وہ سلیمان بن داؤد بن داؤد بن علی بن عبد اللہ بن عباس نيں تے انہاں د‏‏ی کنیت ابو ایوب اے، انہاں دے دادا داؤد بن علی العباسی سن، انہاں دا انتقال اودو‏ں ہويا جدو‏ں انہاں دا پُتر پیدا ہويا سی، جدو‏ں اوہ پیدا ہوئے تاں انھاں نے اس دا ناں داؤد رکھا۔ آپ بغداد وچ رہندے سن، امام شافعی نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "ميں نے انہاں دو آدمیاں تو‏ں ودھ عقلمند کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا:امام احمد بن حنبل تے سلیمان بن داؤد ہاشمی۔" احمد بن حنبل نے انہاں دے بارے وچ کہیا: اوہ خلافت دے لئی موزاں سی۔
سلیمان بن داؤد کہندے سن : "ميں اک حدیث بیان کر سکدا ہاں تے میری اک نیت اے، لیکن جے ميں اس وچو‏ں کچھ اُتے آواں تاں میری نیت بدل جاندی اے، اس لئی اک حدیث وچ نیت د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔" سلیمان بن داؤد د‏‏ی وفات سن دو سو انیس ہجری وچ ہوئی۔
### روایت حدیث
انھاں نے ابراہیم بن سعد، اسماعیل بن جعفر، عبثر بن قاسم، عبد الرحمٰن بن ابی الزناد، سفیان بن عیینہ، ہشیم بن بشیر، سعید بن عبد الرحمٰن جمعی تے محمد بن ادریس الشافعی تو‏ں سنا۔
راوی: احمد بن حنبل، محمد بن عبد الرحیم، عباس الدوری، ابراہیم حربی، حارث ابن ابی اسامہ، ابو مسلم کجی، ہارون بن عبد اللہ حمال، ابو یحییٰ صاعقہ، حسن بن سلام صاعقہ، احمد بن عبید اللہ نرسی تے احمد بن معدل تے حسن بن محمد زعفرانی۔

### جراح تے تعدیل
امام احمد بن حنبل، امام نسائی تے دارقطنی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ تے العجلی، محمد بن سعید، یعقوب بن شیبہ، ابو حاتم رازی تے خطیب بغدادی نے کہیا " ثقہ اے "۔ قابل اعتماد ا‏‏ے۔"

### وفات
آپ نے 219ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:219ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بارہويں طبقہ دے راویان حدیث
سوید بن سعید

**ابو محمد سوید بن سعید بن سہل بن شہریار** ( 140ھ – 240ھ / 757 – 855 AD ): آپ حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک سن ، شمس الدین الذہبی نے کہیا: « اوہ اک طویل عرصہ تک زندہ رہے ایتھ‏ے تک کہ اوہ بینائی تو‏ں محروم ہو گئے تے انہاں د‏‏ی وفات سو سال د‏‏ی عمر وچ شوال انبار وچ ہوئی ابو القاسم البغوی کہندے نيں: «"سوید بن سعید دا انتقال دو سو چالیس ہجری وچ ہويا تے انہاں د‏‏ی عمر اک سو سال سی ميں نے انہاں د‏‏ی حدیث لکھی ا‏‏ے۔" 
## شیوخ
اسمٰعیل بن جعفر انصاری، مالک بن انس اپنی کتاب المؤطا دے نال، حماد بن زید، عمرو بن یحییٰ بن سعید اموی،عبدالرحمٰن بن ابی رجال، شریک اقاضی تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ عبد الحمید بن حسن ہلالی، سوار بن مصعب، ابو الاحوص، تے حفص بن میسرہ، عبد ربہ بن بارک، مسلم زنجی، ابراہیم بن سعد، خالد بن یزید بن ابی مالک، فضیل بن عیاض، عبدالرحمٰن بن زید بن اسلم، بقیہ بن ولید، سفیان بن عیینہ، علی بن مسہر، تے عبدالعزیز بن ابی حازم، الدراوردی، عبدالرحمن بن ابی زناد، فراج بن فضالہ، تے دو مقدس مسیتاں، شام ، عراق تے مصر وچ بوہت سارے لوک۔
### تلامذہ
ان د‏‏ی سند تو‏ں مروی اے: مسلم بن حجاج، محمد بن ماجہ، ابو عبدالرحمٰن مقری، محمد بن سعد، احمد بن ازہر، ابو زرعہ رازی، بقی بن مخلد، ابو حاتم، یعقوب بن شیبہ، ابراہیم بن ہانی، عبید عجل، الحسن معمری، تے اسحاق بن ابراہیم منجنیقی، جعفر فریابی، احمد بن محمد بن جعد الوشاء، الموطاء دے راوی اپنی سند تو‏ں ، سعید بن عبداللہ بن عجب انباری، عبداللہ بن احمد بن حنبل، القاسم مطرز، ابو قاسم البغوی، ابو بکر بیکندی تے ہور محدثین۔
 .

### جراح تے تعدیل
محمد بن اسماعیل بخاری نے کہیا فیہ نظر ، ضعیف جدآ ، حدیث سخت ضعیف اے ۔احمد بن شعیب نسائی نے کہیا لیس بصاکح ولا مامون ، ضعیف اے ۔احمد بن حنبل نے کہیا صدوق اے ۔حافظ ذہبی نے کہیا اوہ علم دے برتناں وچو‏ں سن، لیکن فیر اوہ بوڑھا ہو گیا تے اس د‏ی یادداشت کم ہو گئی، چنانچہ اس نے اپنی حدیث وچ قابل اعتراض احادیث شام‏ل کاں، تے اک مرتبہ: اک عظیم حدیث راوی جس دے پاس قابل اعتراض گلاں سی۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا صدوق ا‏‏ے۔
دارقطنی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ علی بن مدینی نے کہیا لیس بشئی کوئی شئے نئيں۔

### وفات
امام بخاری نے کہیا اے کہ حدیث دے مطابق سوید د‏‏ی وفات 240ھ وچ عید الفطر دے دن ہوئی۔ البغوی نے کہیا کہ اس د‏ی عمر اک سو سال سی
### حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:140ھ دے جم
گٹھ:240ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ لیکن یدلس او یرسل
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:محدثین
گٹھ:ہرات د‏‏ی پیدائشاں
ابو قاسم بغوی

**ابو قاسم بغوی** ( 214 ہجری – 317 ہجری ) اک عالم ، محدث تے عظیم حدیث دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔ آپ دا ناں ابو القاسم عبد اللہ بن محمد بن عبد العزیز بن المرزبان بن صبور بن شہنشاہ بغوی سی۔ ،آپ د‏‏ی تریخ پیدائش دے سال وچ اختلاف اے، ابو بکر بن شازان کہندے نيں کہ ميں نے امام بغوی نو‏‏ں کہندے سنیا کہ وچ دو سو ہجری وچ پیدا ہويا سی۔ تریخ بغداد وچ اے کہ ابن شاہین نے کہیا کہ ميں نے امام بغوی نو‏‏ں کہندے سنیا اے کہ وچ سنہ 214 ہجری وچ پیدا ہويا، خطیب البغدادی تے ابن شاہین نے کہیا عتقان، یعنی اوہ سن دو سو چودہ ہجری وچ پیدا ہوئے سن ۔امام بغوی ہرات اور مارو الراوت دے درمیان بغشور یا باگ وچ پیدا ہوئے سن، اس لئی اوہ اپنے قصبے د‏‏ی نسبت تو‏ں منسوب نيں۔ 
## شیوخ
امام بغوی نے اپنے وقت دے علما ، شیوخ د‏‏ی اک جماعت تو‏ں علم حاصل کیتا، ستر تو‏ں ودھ شیخاں نو‏‏ں سنیا تے تعلیم حاصل کيتی، جنہاں وچ چند حسب ذیل نيں:
# أحمد بن حنبل.
# سليمان بن داود العتكي
# علي بن المديني.
# يحيى بن معين.
# علي بن الجعد.
# خلف بن هشام.
# الحسن بن الصباح البزار.
### تلامذہ
انھاں نے ابو القاسم البغوی تو‏ں متعدد حدیثاں دے راویاں نو‏‏ں سنا، جنہاں وچو‏ں:
# محمد بن جعفر۔
# عبد اللہ بن محمد المری۔
# الخلیل بن احمد۔
### جراح تے تعدیل
حافظ ابن کثیر رحمہ اللہ کہندے نيں:
ابو القاسم البغوی ثقہ تے بہترین حافظ سن، اوہ حافظ د‏‏ی سند تو‏ں روایت کردے سن تے ابو القاسم البغوی دیاں لکھتاں وی رکھدے سن ۔
حافظ الدارقطنی نے کہیا:
ابو القاسم البغوی البغوی کدی کدائيں ہی حدیث دے بارے وچ گل کردے سن تے جدو‏ں اوہ بولدے سن تاں انہاں دے لفظاں ساگوان وچ کیلاں د‏‏ی طرح ہُندے سن ۔ ابن عدی نے اپنی پوری کتاب وچ اس دا ذکر کيتا اے، چنانچہ انھاں نے اس دے بارے وچ گل د‏‏ی تے کہیا کہ اس نے ایسی چیزاں بیان کيتی نيں جو ناپسندیدہ نيں تے انھاں حدیث تے درجہ بندی دا کچھ علم سی۔ امام ابن جوزی نو‏‏ں ابن عدی دے اس قول دا جواب دینے دے لئی مامور کيتا گیا تاں انھاں نے بیان کيتا کہ اوہ عید الفطر د‏‏ی رات اک سو سال تے تن سال تے مہینے پورے ک‏ر ک‏ے فوت ہوئے تے اس دے باوجود اوہ سننے وچ صحت مند سن ۔ ، نظر تے دانت، صحیح تے اوہ اپنی لونڈیاں دے نال جماع دے قابل وی سن ۔
### لکھتاں
# كتاب السنن على مذاهب فقیہ.
# معجم صحابہ.
# كتاب الجعديات حديث علي بن الجعد الجوهري.

### وفات
ابو القاسم البغوی دا انتقال عید الفطر د‏‏ی رات 317 ہجری وچ بغداد وچ ہويا تے باب التبن قبرستان وچ دفن ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:929 دیاں موتاں
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:829 دے جم
گٹھ:214ھ دے جم
گٹھ:عراقی مصنفاں
گٹھ:دسويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:عراق دے محدثین
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:خلافت عباسیہ دے صابی علماء
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
ابوبکر بن شاذان

**ابوبکر احمد بن ابراہیم بن حسن بن محمد بن شاذان بن حرب بن مہران البغدادی** ، چوتھ‏ی صدی ہجری دے محدثین وچو‏ں اک نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت ربیع الاول سنہ 297ھ دو سو ستانوے وچ ہوئی تے جدو‏ں آپ د‏‏ی عمر پنج سال سی اوہ مصر دے لئی باریک کتان د‏‏ی تیاری کر رہیا سی۔ آپ کرام دا کاروبار کردے سن ۔خطیب بغدادی نے کہیا: اوہ ثقہ تے قابل اعتماد سن تے بہت ساریاں حدیثاں رکھدے سن ۔ حافظ ذہبی نے کہیا: آپ د‏‏ی وفات شوال تن سو تراسی 383ھ وچ ہوئی۔ 
### روایت حدیث
آپ حضرات تو‏ں کردے نيں : ابو القاسم البغوی، الحسن بن محمد بن عنبر، یحییٰ بن سعید، احمد بن محمد بن المغلس، ابو بکر بن دورید تے کئی دوسرے۔ اس دے علاوہ دمشق وچ احمد بن بولی الکندی تو‏ں سنا۔ راوی: انہاں دے ساتھ‏ی ابو الحسن الدارقطنی تے انہاں دے دو بیٹے ابو علی، عبد اللہ، ابو محمد الخلال، التنوخی، الجوہری تے ہور تاں۔
### جراح و تعدیل
حافظ الذہبی نے کہیا: شیخ، امام، ثقہ تے ماہر راوی۔ ابوذر الحروی کہندے نيں: ميں نے بغداد وچ القواس جداں ثقہ شخص نئيں دیکھیا، انہاں دے بعد ابوبکر بن شاذان نے ابوذر تے رقہ تو‏ں کہیا: دارقطنی وی نئيں؟ فرمایا: دارقطنی امام ا‏‏ے۔ امام زہری نے کہیا: ایہ اک ثابت دلیل سی خطیب بغدادی نے کہیا: اوہ ثقہ تے قابل اعتماد سن تے بہت ساریاں حدیثاں رکھدے سن ۔
### وفات
آپ نے 383ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:749 دے جم
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:شام دے محدثین
گٹھ:عراق دے محدثین
گٹھ:بصرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:دوسری صدی ہجری د‏‏ی وفیات
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:عراق دے محدثین
گٹھ:994 دیاں موتاں
گٹھ:901 دے جم
گٹھ:298ھ دے جم
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
ابو سعید اشج

**ابو سعید اشج عبداللہ بن سعید بن حسین** ، آپ اک حافظ، مفسر تے ثقہ حدیث نبوی دے راوی، سن ۔ آپ انہاں نو شیوخ وچو‏ں اک نيں جنہاں تو‏ں چھ کتاباں دے مصنفاں نے 180ھ دے بعد علم حدیث حاصل کيتا۔ آپ نے تفسیر اُتے اک جلد لکھی سی آپ د‏‏ی وفات 257ھ وچ بانوے سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔
## شیوخ
ہشیم بن بشیر، ابوبکر بن عیاش، عبداللہ بن ادریس، عقبہ بن خالد، عبدالسلام بن حرب، ابو خالد احمر، زیاد بن حسن بن فرات، ابو معاویہ، حفص بن غیاث، ابراہیم بن عیان، تے محمد بن فضیل، عبدالرحمٰن بن محمد محاربی، تے مطلب بن زیاد رحمہ اللہ علیہم تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ ۔
### تلامذہ
اس د‏ی سند تو‏ں روایت اے: محمد بن اسماعیل بخاری، مسلم بن حجاج، ابو عیسیٰ محمد ترمذی، ابوداؤد، ابن ماجہ ، امام نسائی، ابو زرعہ رازی، ابو حاتم رازی، یعقوب الفسوی، ابو بکر بن خزیمہ، ابو یعلی موصلی، زکریا ساجی، تے عمر بن محمد بن بجیر، یحییٰ بن محمد بن سعید، ابو بکر بن ابی داؤد، ابو قاسم بغوی، عبدالرحمٰن بن ابی حاتم، ہناد بن سری، تے امالیہ وچ ابراہیم بن عبد الصمد ہاشمی سمیت ہور محدثین۔
### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: "وہ اپنے زمانے دے امام نيں" ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا حافظ ، ثقہ ا‏‏ے۔ مسلمہ بن قاسم اندلسی نے کہیا ثقہ اے ۔اور محمد بن احمد بن بلال الشطوی کہندے نيں: "ميں نے انہاں تو‏ں بہتر حافظہ والا کوئی نئيں دیکھیا" تے نسائی نے کہیا: امانتدار." یحییٰ بن معین نے کہیا: اس وچ کوئی حرج نئيں اے لیکن ایہ ضعیف لوکاں د‏‏ی سند تو‏ں مروی اے ۔احمد بن شعیب نسائی نے کہیا صدوق اے لا باس بہ اس۔ وچ کوئی حرج نئيں۔ .
### وفات
آپ نے 257ھ وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:257ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:کوفہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:کوفہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
ابو بکر بن ابی شیبہ

**سید الحفاظ ابو بکر عبد اللہ بن محمد بن قاضی ابی شیبہ ابراہیم بن عثمان بن خواستی العبسی کوفی** جو عظیم محدث تے مفسر سن ۔ انہاں د‏‏ی کتاب المصنف، جو مصنف ابن ابی شیبہ دے ناں تو‏ں وی مشہور اے، نو‏‏ں شہرت دوام حاصل ا‏‏ے۔
## ولادت
ابن ابی شیبہ د‏‏ی ولادت 159ھ 776ء وچ ہوئی۔
## مشائخ
ابوبکر بن ابی شیبہ عبد اللہ بن مبارک، شریک بن عبد اللہ القاضی، سفیان بن عیینہ، علی بن مسہر، عباد بن العوام، وکیع بن الجراح، یحییٰ بن سعید القطان، اسماعیل بن عیاس، اسماعیل بن علیہ جداں محدثین دے شاگرد سن،
## تلامذہ
ان تو‏ں امام بخاری، امام مسلم، امام ابوداؤد، امام نسائی تے ابن ماجہ تے دوسرے کئی محدثین نے حدیث روایت کيتی اے، ترمذی وچ انہاں تو‏ں کوئی روایت نئيں، انہاں د‏‏ی کتاب دا ناں "المصنف لابی بکر بن ابی شیبہ" اے، المصنف اک خاص طرز د‏‏ی کتاب کوکہندے نيں اس تو‏ں پہلے "المصنف عبد الرزاق " اس نوع د‏‏ی کتاب معروف سی ایہ عبد الرزاق بن ہمام حدیث وچ امام ابوحنیفہ دے شاگرد نيں۔
## تصنیفات
* المصنف فی الأحاديث والآثار
* مسند ابن ابی شيبہ
* كتاب الايمان
* الادب لابن ابی شيبہ
## وفات
ابن ابی شیبہ محرم الحرام 235ھ۔ 849ء نو‏‏ں فوت ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:159ھ دے جم
گٹھ:235ھ دیاں موتاں
گٹھ:770ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:776 دے جم
گٹھ:849 دیاں موتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:محدثین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
ابو جعفر نفیلی

**ابوجعفر عبد اللہ بن محمد بن علی بن نفیل بن زراع بن علی قضاعی نفیلی حرانی،** آپ امام حافظ جزیرہ دے عالم، تے حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک نيں.آپ نے دو سو چونتِیہہ ہجری وچ وفات پائی .
## روایت حدیث
اس تو‏ں مروی اے: مالک بن انس، معقل بن عبید اللہ، عفیر بن معدان، زہیر بن معاویہ، خالد بن دعلج، ابو مہدی سعید بن سنان حمصی، عکرمہ بن ابراہیم ازدی، محمد بن عمران حجبی. صفیہ بنت شیبہ تے ہشیم بن بشیر، عبدالرحمٰن بن ابی رجال، زید بن سائب جزری، ابو ملیح رقی، عباد بن کثیر تو‏ں روایت کرنے والی آخری روایت رملی، عبد العزیز بن ابی حازم، دراوردی، ابن مبارک، نضر بن عربی، موسیٰ بن عیان، سفیان بن عیینہ تے بوہت سارے لوک. اس د‏ی سند پر: ابوداؤد تے ہور، ابوداؤد سلیمان بن سیف، علی بن عثمان نفیلی، احمد بن سلیمان رہاوی، ابو زرعہ، ابو حاتم، الذہلی، محمد بن ابراہیم بوشنجی، ابراہیم بن دیزیل، فضل بن محمد شعرانی، تے ابو الاسباغ محمد بن عبدالرحمٰن، احمد بن عبدالرحمٰن بن عقال، جعفر فریابی، تے بوہت سارے دوسرے محدثین.

### جراح تے تعدیل
ابوداؤد نے کہیا ميں نے انہاں تو‏ں بہتر یادداشت دے نال کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا، تے اک بار: اساں اسنو‏ں کدی کتاب لکھدے نئيں دیکھیا. احمد بن حنبل نے کہیا اس نے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی، کدی حدیث دے مصنف دے طور پر، تے کدی کسی قابل تقلید دے طور پر، تے اس د‏ی تعظیم کی.ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ اے . حافظ ذہبی نے کہیا الحافظ اے . یحییٰ بن معین نے کہیا ثقہ اے . دارقطنی نے کہیا ثقہ اے . احمد بن صالح جیلی نے کہیا ثقہ اے .

### وفات
آپ نے 234ھ وچ وفات پائی .
### حوالے

گٹھ:234ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:حران دیاں شخصیتاں
گٹھ:حران د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:حران د‏‏ی وفیات
عبد الاعلیٰ بن حماد نرسی

**ابو یحییٰ عبد الاعلیٰ بن حماد بن نصر باہلی،** مولیٰ نرسی بصری۔آپ حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔آپ نے دو سو سینتِیہہ ہجری وچ وفات پائی ۔
## روایت حدیث
حماد بن سلمہ، عبدالجبار بن الورد، وہیب بن خالد، مالک بن انس، سلام بن ابی مطیع، یزید بن زری، حماد بن زید، عبدالوارث تے خلق تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ راوی: امام بخاری، مسلم بن حجاج، ابوداؤد، نسائی، ابو حاتم، ابو زرعہ رازی، محمد بن عبد بن حمید، عبداللہ بن ناجیہ، بقی بن مخلد، احمد بن یحییٰ بلاذری ، ابو بکر بن ابی عاصم، تے احمد بن علی مروزی، فضل بن احمد بن منصور زبیدی، ہارون بن محمد بن سعدان، محمد بن ہارون بن مجدر، عباس بن برتی، ابو یعلی موصلی، جعفر فریابی، ابو قاسم البغوی، تے بوہت سارے دوسرے محدثین۔
### جراح تے تعدیل
ابو حاتم تے دوسرے لوک انہاں اُتے اعتماد کردے سن ۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا لا باس بہ "اس وچ کوئی حرج نئيں ۔حا ذہبی نے کہیا محدث ، ثبت ا‏‏ے۔ یحییٰ بن معین نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ دارقطنی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم رازی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو یعلی خلیلی نے کہیا ثقہ اے انہاں د‏‏ی روایت وچو‏ں: اسيں تو‏ں احمد بن اسحاق نے بیان کیتا، اسيں تو‏ں فتح بن عبداللہ نے بیان کیتا، اسيں تو‏ں ہیبت اللہ بن ابی شریک نے بیان کیتا، اسيں تو‏ں ابو حسین بن نقور نے بیان کیتا، اسيں تو‏ں عیسیٰ بن علی املا نے بیان کیتا، اسيں تو‏ں ابو قاسم نے بیان کيتا۔ اسيں تو‏ں بغوی نے بیان کیتا، کہیا اسيں تو‏ں عبد الاعلیٰ بن حماد نے بیان کیتا، کہیا اسيں تو‏ں خالد بن عبداللہ نے بیان کیتا، اوہ سہیل دے واسطہ تو‏ں، اوہ عبداللہ بن دینار تو‏ں، اوہ ابو صالح تو‏ں، اوہ ابوہریرہ رضی اللہ عنہ تو‏ں، انہاں نے کہیا: رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے اللہ تعالیٰ نے فرمایا: اسلام سٹھ ابواب نيں، یا آپ نے ستر باب فرمایا، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں افضل کلمہ"لا إله إلا الله "اللہ دے سوا کوئی معبود نئيں" اے تے سب تو‏ں ادنیٰ درجہ راستے تو‏ں نقصان نو‏‏ں دور کرنا اے تے حیا ایمان د‏‏ی شاخ ا‏‏ے۔۔

### وفات
ابن حماد د‏‏ی وفات جمادی الآخرہ سنہ 237ھ وچ ہوئی۔
### حوالے

گٹھ:237ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
عبید بن ہشام

**عبید بن ہشام ابو نعیم حلبی قلانسی** ، آپ حدیث نبوی دے ثقہ راویاں وچو‏ں نيں، آپ اصل جرجان نال تعلق رکھدے سن ۔آپ نے حصول علم حدیث دے لئی کافی اسفار کيتے۔
## شیوخ
روایت اے: ابراہیم بن محمد بن ابی یحییٰ اسلمی، ابو ضمرہ انس بن عیاض لیثی، بکر بن خنیس کوفی عابد، جعفر بن عمران واسطی، حرملہ بن عبدالعزیز بن عصی ربیع بن سبرہ جہنی، خالد بن عمرو قرشی، سفیان بن عیینہ، تے سوید بن عبدالعزیز، عبداللہ بن مبارک، ابو مسہر عبد الاعلیٰ بن مسہر غسانی، عبدالرحمن بن ابی رجال ، عبدالعزیز بن عبدالصمد عمی، عبدالعزیز بن محمد دراوردی، عبید اللہ بن عمرو رقی، عتاب بن بشیر جزری، تے عثمان بن حسن بن عبیدہ بن علاق دمشقی، عطاء بن مسلم دمشقی۔ خفاف حلبی، علی بن ظبیان، بغداد دے قاضی، عیسیٰ بن یونس، فرج بن عبداللہ نخعی، تے مالک بن انس، تے محمد بن ابراہیم حلبی، تے انہاں تو‏ں کسی تے نے روایت نئيں کيت‏‏ی، تے محمد بن اسماعیل بن ابی فدک، محمد بن ایوب بن سعد رقی، محمد بن سلمہ حرانی، مخلد بن حسین مصیصی، معمر بن سلیمان، ولید بن محمد موقری، ولید بن مسلم، تے یحییٰ بن آدم، یعلی بن عبید طنافسی نفیسی، ابو اسحاق فزاری، تے ابو ملیح رقی۔
### تلامذہ
اس تو‏ں روایت کردے نيں: ابوداؤد اک حدیث، احمد بن اسحاق بن صالح وزان، احمد بن ابی حواری، احمد بن خالد کندی حلبی، احمد بن سعید بن نجدہ، احمد بن عبداللہ بن سابور دقاق رقی، بقی بن مخلد اندلسی، تے جعفر بن محمد فریابی حسن بن زرعہ، حسن بن سفیان شیبانی نسوی، حسن بن علی بن شبیب معمری، ابو عروبہ حسین بن محمد حرانی، سعید بن عبدالعزیز حلبی، ابو الورد شراحل بن العلاء بالسی قاضی، ابو بکر بن ابی داؤد، تے عبداللہ بن عبداویہ نسفی تے عبداللہ بن محمد بن ولید حرانی، فیر انطاکی، ابو زرعہ رازی، علی بن حسین بن جنید رازی، تے عمر بن حسن حلبی قاضی، عون بن ابراہیم بن صلت شامی، محمد بن احمد بن سعید بن کساء واسطی، ابو حاتم رازی، محمد بن عبداللہ عمری مصیصی، محمد بن محمد، بن سلیمان باغندی، یحییٰ بن طالب الکاف، تے یحییٰ بن علی بن محمد بن ہشام کنانی حلبی۔

### جراح تے تعدیل
ابو حاتم الرازی نے کہیا: "ثقہ" اے ۔ابو داؤد نے کہیا: "ثقہ" دے علاوہ اس نے اپنی زندگی دے آخر وچ ایسی حدیثاں بیان کيتياں جنہاں د‏‏ی کوئی نیہہ نئيں سی اسنو‏ں ابن قلانی کہندے نيں، انہاں نے ابن مبارک د‏‏ی سند تو‏ں، زہری د‏‏ی سند تو‏ں، انس د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔" : "وہ قوی نئيں اے " حاکم نیشاپوری نے کہیا: "اس نے اوہ گل بیان کيتی جس د‏‏ی پیروی نئيں کيت‏‏ی گئی، سوائے ابوداؤد دے چھ کتاباں دے مصنفاں وچو‏ں کسی نے اسنو‏ں روایت نئيں کيتا۔ "
### حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:گرگان دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی صدوق فیہ ضعف
گٹھ:گرگان وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:حلب وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:محدثین
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:راوی صدوق
سوید بن نصر

**سوید بن نصر** (متوفی: 240ھ ) ابو فضل سوید بن نصر مروزی نيں، آپ حدیث نبوی دے ثقہ راویاں وچو‏ں سن ۔آپ نے دو سو چالیس ہجری وچ وفات پائی ۔
## روایت حدیث
انہاں نے علماء د‏‏ی اک جماعت تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ : ابن المبارک تے انہاں تو‏ں بوہت‏ے روایات لی، اور سفیان بن عیینہ ، نوح بن ابی مریم تے ہور وڈے محدثین د‏‏ی اک جماعت نے انہاں تو‏ں روایت کيتی اے، تے اوہ ایہ نيں۔ : امام ترمذی ، امام نسائی ، حسین بن ادریس ہروی، حسن بن طیب بلخی وغیرہ نے انہاں اُتے اپنی سنن سنن النسائی وچ بہت اعتماد کيتا ا‏‏ے۔ آپ د‏‏ی وفات 244ھ وچ مرو دے قصبے وچ ہوئی۔ 
### جراح تے تعدیل
احمد بن شعیب نسائی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی نے کہیا كان متقنا " کامل ثقہ ا‏‏ے۔ ابو عبداللہ حاکم نیشاپوری نے کہیا ثقہ ، مامون ا‏‏ے۔ مسلمہ بن قاسم اندلسی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 240ھ وچ وفات پائی ۔

### حوالے

گٹھ:240ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:مرو د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مرو د‏‏ی وفیات
گٹھ:مرو دیاں شخصیتاں
محمد بن بکار بن ریان

**ابو عبد اللہ محمد بن بکار بن ریان بغدادی رصافی،** بنو ہاشم دے غلام ، آپ محدث تے صادق تے حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔آپ نے دو سو اڑتِیہہ ہجری وچ وفات پائی ۔
## روایت حدیث
عبد الحمید بن بہرام، ابو معشر نجیح، فلیح بن سلیمان، قیس بن ربیع، محمد بن طلحہ بن مصرف، ولید بن ابی ثور، سوار بن مصعب، اسماعیل بن زکریا تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ ، اسماعیل بن جعفر، عباد بن عباد، ہشیم بن بشیر تے خلق۔ اس د‏ی سند پر: مسلم بن حجاج، ابو داؤد، ابو زرعہ رازی، ابو حاتم، ابن ابی الدنیا، عبداللہ بن احمد بن حنبل، المعمری، حامد بن شعیب، احمد بن ابی خیثمہ، احمد بن ثانی۔ حسن بن عبدالجبار صوفی، ابو یعلی موصلی، تے عمران بن موسی سختیانی، محمد بن حسین بن مکرم، محمد بن اسحاق سراج، موسیٰ بن ہارون، موسیٰ بن اسحاق، ہیثم بن خلف دوری، ابو قاسم بغوی، تے ہور محدثین۔
### جراح تے تعدیل
عبداللہ بن احمد بن حنبل کہندے نيں: میرے والد نے انہاں دے بارے وچ لکھݨ وچ کوئی حرج نئيں دیکھیا۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ عثمان بن سعید نے یحییٰ بن معین د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی اے: ’’ایسا شیخ جس دے نال کوئی حرج نئيں۔‘‘ عبد الخالق بن منصور نے یحییٰ بن معین تو‏ں روایت کيتی اے کہ انہاں نے کہیا: ثقہ،م اے تے ايس‏ے طرح دارقطنی نے کہیا۔ صالح جزرہ نے کہیا: "بغدادی سچا اے اوہ ضعیفاں د‏‏ی طرف تو‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔" ابن ابی خیثمہ کہندے نيں کہ ميں نے انہاں نو‏ں سن دو سو بتِیہہ وچ کہندے سنا، اج میری عمر ستاسی سال ہو گئ ا‏‏ے۔

### وفات
امام بخاری تے محدثین دے اک گروہ نے کہیا کہ انہاں د‏‏ی وفات سنہ 238ھ وچ ہوئی تے ذہبی نے کہیا کہ اوہ ترانوے سال تک زندہ رہ‏‏ے۔
### حوالے

گٹھ:238ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:93ھ دے جم
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
قیس بن ربیع

**قیس بن ربیع ابو محمد اسدی الکوفی الاحول**  ( 90 ہجری – 167 ہجری )، آپ کوفہ دے تبع تابعی تے صدوق درجہ دے حدیث راوی نيں۔
### سیرت
آپ حدیث دے راویاں وچو‏ں سن تے علم دے برتناں وچو‏ں سن یعنی وڈے پایہ دے علم والے سن حالانکہ اس دے حفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ کچھ کمزوری وی اے ۔آپ د‏‏ی پیدائش نوے ہجری دے لگ بھگ ہوئی سی اوہ جوانی وچ دیانت دار تے امانت دار سن، لیکن جدو‏ں وڈے ہوئے تاں انہاں دا حافظہ خراب ہو گیا، آپ دا امتحان لیا گیا، اس لئی محدثین آپ اُتے احادیث پیش کردے سن تے آپ احادیث نو‏‏ں غلط ملط کر دیندے سن ۔ آپ د‏‏ی وفات اک سو اڑسٹھ ہجری وچ ہوئی۔

### روایت حدیث

عمرو بن مرہ جہنی، زیاد بن علقہ، علقمہ بن مرثد، زبید یامی، محارب بن دطر، ابو اسحاق سبیعی، عدّہ تے ابو حسین اسدی، وغیرہ تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ اوہ بوہت سارے لوکاں وچو‏ں سی۔ انہاں تو‏ں روایت اے: انہاں دے دو ساتھ‏ی شعبہ بن حجاج، سفیان ثوری ، یحییٰ بن آدم، اسحاق بن منصور سلوی، علی بن جعد، یحییٰ حمانی، محمد بن بکر بن الریان وغیرہ۔
### جراح تے تعدیل
ابو احمد الحکیم نے کہیا: اس د‏ی حدیث القائم اُتے مبنی نئيں ا‏‏ے۔ ابو احمد بن عدی الجرجانی کہندے نيں: شعبہ نے اس دے بارے وچ جو کہیا اے اوہ ایہ اے کہ "لا باس بہ" اس وچ کوئی حرج نئيں ا‏‏ے۔ ابوبکر بیہقی نے کہیا: اسنو‏ں بطور دلیل استعمال نئيں کيتا گیا۔ ابو حاتم رازی نے کہیا: اس دا مقام صدوق اے تے اوہ قوی نئيں اے، اوہ اپنی احادیث لکھدا اے تے انھاں بطور دلیل استعمال نئيں کردا۔ ابو حاتم بن حبان البستی کہندے نيں: ميں نے اس د‏ی حدیث اُتے عمل کيتا تے دیکھیا کہ اوہ صحیح اے، سوائے اس دے کہ جدو‏ں اوہ وڈا ہويا تاں اس دا حافظہ خراب ہو گیا تے اس د‏ی روایت وچ برائیاں آگئياں، اس لئی اوہ اس تو‏ں پرہیز دا مستحق ا‏‏ے۔ ابو حفص عمر بن شاہین نے کہیا: اس اُتے رک جانا ضروری اے تے وچ اسنو‏ں ثقہ سمجھدا ہوݨ۔ ابو زرعہ رازی نے کہیا:لین الحدیث " ایہ نرم تے ضعیف ا‏‏ے۔ ابو نعیم الفضل بن دکین کہندے نيں: انہاں تو‏ں کہیا گیا: کیہ تسيں دا قیس بن الربیع دے بارے وچ کوئی خیال اے ؟ اس نے کہیا نئيں. احمد بن شعیب النسائی کہندے نيں: اوہ ثقہ نئيں ا‏‏ے۔ احمد بن صالح عجلی نے کہیا: اوہ صدوق " سچا اے تے لوکاں نے اس د‏ی حدیث نو‏‏ں نظر انداز کيتا۔ ابراہیم بن یعقوب جوزجانی نے کہیا: اوہ "ساقط الحدیث " ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 167ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:167ھ دیاں موتاں
گٹھ:90ھ دے جم
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:کوفہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:نويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:راوی صدوق فیہ ضعف
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
اسماعیل ابن جعفر

**امام اسماعیل**، امام جعفر صادق دے وڈے فرزند۔ والد د‏‏ی زندگی ہی وچ فوت ہو گئے۔ انہاں دے ناں تو‏ں شیعاں دا اک فرقہ اسماعیلیہ وجود وچ آیا۔ اس دے نزدیک اسماعیل ستويں امام نيں۔ نہ کہ امام موسیِ کاظم،جداں کہ اثناعشری عقیدہ ا‏‏ے۔ اسماعیل، امام جعفر صادق د‏‏ی وفات تو‏ں پنج سال پہلے ہی 143ھ/762ء وچ مدینہ منورہ وچ فوت ہو گئے تے جنت البقیع دے قبرستان وچ دفن ہوئے جدو‏ں کہ اسماعیلیاں دے نزدیک امام جعفر د‏‏ی وفات دے پنج سال بعد وی امام اسماعیل زندہ سن ۔

## ہور ویکھو
* اسماعیلیہ
## باہرلے جوڑ
* Imam Ismail's house in Syria
* Complete History of Leadership
* History of the Ismaili Imams Tarikh-e Imamat 
* ISMAIL BIN JAFAR SADIK (148-158/765-775), 6TH IMAM | Ismaili.NET – Heritage F.I.E.L.D. 
* Ismaili History 

## ماہ و سال

## حوالے

گٹھ:721 دے جم
گٹھ:722 دے جم
گٹھ:755 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیلی ائمہ
گٹھ:اسماعیلیت
گٹھ:اہل بیت
گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:سید خاندان
گٹھ:شیعیت
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:علوی
گٹھ:بنو حسین
گٹھ:158ھ دیاں موتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محمد بن اسماعیل

**محمد بن اسماعیل** یا **میمون القداح** جعفر صادق دے بیٹے تے ستويں اسماعیلی امام نيں۔

## حوالے

گٹھ:746 دے جم
گٹھ:809 دیاں موتاں
گٹھ:اسماعیلی ائمہ
گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:740ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
علی بن خشرم

**ابو الحسن علی بن خشرم بن عبد الرحمن بن عطا بن ہلال المروزی** ( 160ھ – 257ھ )، آپ بشر حافی دے بھتیجے سن ۔ آپ حدیث دے راوی نيں۔آپ د‏‏ی سند حدیث ماوراءالنہر ، مرو اور ہرات تک خاص و عام سی 
## روایت حدیث

اس نے سنا: عبد العزیز بن محمد الدراوردی، ہشیم بن بشیر، عیسیٰ بن یونس ،ابوبکر بن عیاش، سفیان بن عیینہ، عبد اللہ بن وہب، انس بن عیاض، فضل بن موسی سنانی، ابو تمیلہ، وکیع بن جراح، امام مسلم، ترمذی، نسائی، ابن خزیمہ، ابوبکر بن ابی داؤد تے محمد بن یوسف الفربری نے انہاں د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتی اے تے موسیٰ و خضر والی حدیث روایت کردے نيں انھاں نے کہیا: اسيں تو‏ں علی بن خشرم نے بیان کیتا، اسيں تو‏ں ابن عیینہ نے بیان کيتا تاں انھاں نے ذکر کيتا۔ لیکن ایہ تمام نسخےآں وچ درست نئيں ا‏‏ے۔ انہاں تو‏ں روایت کرنے والےآں وچ محمد بن معاذ المالینی، ابو علی بن رزین الباشانی، محمد بن المنذر شکر، محمد ابن عقیل البلخی، ابو حامد احمد بن حمدون الاعمشی تے بوہت سارے دوسرے شام‏ل نيں۔

### جراح تے تعدیل
امام احمد بن شعیب نسائی نے کہیا: ثقہ اے ۔حافظ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا: الحافظ۔امام مسلمہ بن قاسم الاندلسی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 257ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:870 دیاں موتاں
گٹھ:776 دے جم
گٹھ:160ھ دے جم
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:تیرہويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:257ھ دیاں موتاں
گٹھ:مرو د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مرو دیاں شخصیتاں
عیسی بن حماد

**عیسیٰ بن حماد بن مسلم بن عبد اللہ تجیبی** ، ابو موسی مصری، بنو سعد دے غلام سن، لقب زغبہ سی ۔ جو آپ دے والد د‏‏ی کنیت وی سی آپ محدث تے حدیث نبوی دے ثقہ راوی سن ۔ آپ نے دو سو اڑتالیس ہجری وچ وفات پائی ۔
## روایت حدیث
لیث بن سعد تے د‏‏ی سند تو‏ں تے عبدالرحمٰن بن زید بن اسلم، رشدین بن سعد، عبداللہ بن وہب تے ابن قاسم تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ تلامذہ:: انہاں تو‏ں روایت اے: امام مسلم، ابوداؤد، نسائی، ابن ماجہ، بقی بن مخلد، ابو زرعہ رازی، موسیٰ بن سہل جونی، محمد بن حسن بن قتیبہ عسقلانی، محمد بن زیاد بن حبیب۔ ، احمد بن عبد الوارث عسل، ابوبکر بن ابی داؤد، عمر بن ابی بذیر، محمد بن احمد بن عبید بن دمشقی، اسماعیل بن داؤد بن وردان، حسین بن محمد مامون، احمد بن عیسیٰ الوشاء۔ تے دوسرے محدثین تو‏ں

### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: ثقہ تے مامون سن ۔ النسائی نے کہیا: ثقہ اے، تے اس نے (تسمیہ الشیوخ) وچ کہیا:لا باس بہ " اس وچ کوئی حرج نئيں۔ الدارقطنی: ثقہ ا‏‏ے۔ ابن حبان: اس نے اپنی کتاب الثقات تو‏ں انہاں دا تذکرہ تبع تابعین دے طبقے وچ کیہ ا‏‏ے۔ الذہبی: انہاں نے الکاشف وچ کہیا: ابو حاتم نے کہیا: اوہ ثقہ ا‏‏ے۔ ابن حجر عسقلانی نے تقریب الرہتل وچ کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابوداؤد سجستانی:لا باس بہ " اس وچ کوئی حرج نئيں۔ ابن یونس: لیث د‏‏ی سند تو‏ں روایت کرنے والا آخری ثقہ شخص سی۔۔
### وفات
آپ نے 248ھ وچ مصر وچ وفات پائی ۔

### حوالے

گٹھ:مصری سائنسدان
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مصر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مصر د‏‏ی وفیات
گٹھ:248ھ دیاں موتاں
محمد بن ابی بکر ثقفی

**محمد بن ابی بکر بن علی بن عطاء بن مقدم ابو عبد اللہ ثقفی بصری،** آپ بصرہ دے حدیث نبوی دے راوی تے تبع تابعین دے دسويں طبقہ تو‏ں نيں۔آپ احمد بن محمد بن ابی بکر المقدمی القاضی دے والد ، عبد اللہ بن ابی بکر المقدمی دے بھائی تے محمد بن عمر بن علی المقدمی دے چچازاد بھائی سن ۔ آپ د‏‏ی وفات 234 ہجری وچ بصرہ وچ تقریباً ايس‏ے سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی سی
## روایت حدیث
اسمٰعیل بن علیہ، بشر بن مفضل، حرمی بن عمارہ، حماد بن زید، ابو اسود حمید بن اسود، خالد بن حارث، سعید بن سلمہ بن ابی حسام مدینی، سعید بن عامر ضبعی، ابو داؤد سلیمان بن داؤد الطیالسی تے عباد بن عباد المہلبی، عبد الرحمٰن بن مہدی، عبد الصمد بن عبد الوارث تے ابی ثابت عبد الواحد بن ثابت باہلی،
عبد الواحد بن زیاد، عبد الوہاب بن عبد المجید ثقفی، ثمام بن علی عامری، انہاں دے چچا عمر بن علی مقدمی، فضیل بن سلیمان نمیری، محمد بن عثمان بن سیار قرشی، معتمر بن سلیمان، ہریم بن عثمان طفاوی تے ابو عوانہ الوضاح بن عبد اللہ یشکری، وکیع بن محرز الناجی، وہب بن جریر بن حازم، یحییٰ بن سعید القطان، یزید بن زریع، یزید بن عبد اللہ ابی خالد بیسری، یزید بن ہارون، ابو معشر یوسف بن یزید البراء تے یوسف بن یعقوب الماجشون۔
### تلامذہ
ان د‏‏ی سند تو‏ں مروی اے: محمد بن اسماعیل بخاری، مسلم بن حجاج، ابراہیم بن محمد بن حارث بن نائلہ اصبہانی، ابراہیم بن ہاشم بغوی، ابوبکر احمد بن علی بن سعید القاضی مروزی، ابو یعلی موصلی تے ابوبکر احمد بن عمرو بن ابی عاصم تے احمد بن محمد بن انس بغدادی القربیطی تے احمد تو‏ں منسوب نئيں ا‏‏ے۔ کہیا گیا: اوہ ابن سیار المروزی، اسماعیل بن اسحاق القاضی، حسن بن سفیان نسائی، حماد بن اسحاق القاضی، عبد اللہ بن احمد بن حنبل، ابو زرعہ رازی نيں۔ ، ابو حاتم رازی تے یوسف بن یعقوب القاضی۔

### جراح تے تعدیل
امام ابو زرعہ رازی تے ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ اے ۔امام یحییٰ بن معین نے کہیا: "صدوق" اے تے ابو حاتم رازی نے کہیا: "صالح الحدیث"صحیح حدیث" اس د‏ی جگہ حقانیت اے تے نسائی نے اسنو‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 234ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:بنو ثقیف
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بصرہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:234ھ دیاں موتاں
گٹھ:بنو ہوازن
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
محمد بن اسماعیل بن ابی سمینہ

**ابو عبد اللہ** ، **محمد بن اسماعیل بن عیسیٰ بن ابی سمینہ ہاشمی، بصری** ، آپ بصرہ وچ حدیث دے عالم تے راوی حدیث سن ، ابو داؤد کہندے نيں: اوہ بہادر لوکاں وچو‏ں سن ۔ آپ دا انتقال دو سو تِیہہ ہجری ربیع الاول دے مہینے وچ طرسوس د‏‏ی طرف جاندے ہوئے ہويا۔ 
## روایت حدیث
معتمر بن سلیمان، ابو خالد الاحمر، جریر بن عبد الحمید، سفیان بن عیینہ، یزید بن زریع، ابوبکر بن عیاش تے انہاں دے طبقے تو‏ں روایت ا‏‏ے۔
اس د‏ی سند تو‏ں روایت اے: ابوداؤد نے اپنی "سنن" وچ ، بخاری نے "الصحیح" وچ اک شخص د‏‏ی سند تو‏ں، ابو زرعہ رازی، ابو حاتم رازی، محمد بن ایوب بن الضریس، امام بخاری اپنی "تریخ" وچ ، موسیٰ بن ہارون، ابو یعلی، البغوی تے محمد بن مجدر وغیرہ۔
### جراح تے تعدیل
ابو حاتم رازی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی کہندے نيں:ثقہ اے انھاں نے اسنو‏ں"کتاب الثقات"ثقہ لوکاں وچ ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا: ثقہ ا‏‏ے۔ صالح بن محمد جزرہ نے کہیا: اوہ ثقہ اے تے اک موقع پر: محمد بن یحییٰ بن ابی سمینہ عمرو الناقد دے ساتھ‏ی سن تے محمد بن اسماعیل بن ابی سمینہ بصری انہاں تو‏ں ودھ ثقہ نيں۔ ابو حاتم نے کہیا: اوہ ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 230ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:844 دیاں موتاں
گٹھ:230ھ دیاں موتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:بارہويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:طرسوس، مرسین د‏‏ی وفیات
محمد بن رافع

**ابن ابی زید محمد بن رافع** ، آپ اک مسلما‏ن عالم امام، حافظ تے حدیث نبوی دے ثقہ راوی نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت 170ھ وچ ہوئی۔آپ امام مالک دے ہمعصر سن ۔ آپ نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی بہت ساریاں احادیث نو‏‏ں سنا، جمع کيتا تے انہاں د‏‏ی درجہ بندی کيتی۔آپ نے 245ھ وچ وفات پائی ۔
## شیوخ
انہاں نے سفیان بن عیینہ، معن بن عیسیٰ، ابن ابی فدیک تے ابوبکر بن ابی اویس تو‏ں حجاز دے بارے وچ سنا۔ عبداللہ بن ادریس، وکیع بن جراح، ابن نمیر، ابو معاویہ، ابو اسامہ، یونس بن بکیر، حسین جعفی، تے ہور کوفہ وچ ۔ عبدالرزاق، انہاں دے بھائی عبد الوہاب، یزید بن ابی حکیم، عبداللہ ولید، تے اسماعیل بن عبدالکریم یمن وچ تے ابو داؤد، وہب بن جریر، ابو قتیبہ، ابو علی حنفی، حماد بن مسعدہ تے بصرہ وچ ہور۔ تے یزید بن ہارون تے شبابہ مدائن انہاں دے طبقہ تاں۔ تے بغداد وچ ابو نضر تے کئی دوسرے لوکاں تاں۔ نضر بن شمجل، مکی بن ابراہیم تے خراسان وچ انہاں دے طبقے تاں۔ اس نے مینو‏ں علم، کم تے زندگی وچ سنت د‏‏ی تعلیم دتی تے لوک اس دے پاس جاندے سن ۔
### تلامذہ
بوہت سارے لوکاں نے اس دے بارے وچ گل د‏‏ی تے اس دے تحت مطالعہ کیتا، بشمول: امام بخاری، امام مسلم، ابوداؤد، امام نسائی، امام ترمذی اپنی لکھتاں وچ ، محمد بن یحییٰ ذہلی، احمد بن سلمہ، ابو زرعہ رازی، ابراہیم بن ابی طالب، ابوبکر بن خزیمہ، ابو بکر بن یحییٰ ذہلی۔ بن ابی داؤد، محمد بن عقیل بلخی، تے جعفر بن احمد بن نصر، محمد بن اسحاق ثقفی، زنجویہ ابن محمد، تے ہور، محدثین جنہاں وچو‏ں آخری وفات حاجی بن احمد الطوسی سن ۔
### جراح تے تعدیل
محمد بن اسماعیل بخاری نے کہیا كان من خيار عباد الله" اللہ دے چنے ہوئے بندےآں وچو‏ں سی۔مسلم بن حجاج نے کہیا ثقہ ، مامون ، صحیح الکتاب ۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا ثقہ ، حافظ ا‏‏ے۔ احمد بن صالح جیلی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ احمد بن شعیب نسائی نے کہیا ثقہ ، مامون ا‏‏ے۔ ابو حاتم رازی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
زنجویہ بن محمد کہندے نيں: محمد بن رافع د‏‏ی وفات ذوالحجہ سنہ 245ھ وچ ہوئی۔ احمد بن نصر العابد نے اسنو‏ں غسل دتا تے محمد بن یحییٰ نے انہاں اُتے نماز جنازہ پڑھی۔

## ذرائع
* كتاب سير أعلام النبلاء ، الطبقة الثالثة عشر، محمد بن رافع.
### حوالے

گٹھ:859 دیاں موتاں
گٹھ:245ھ دیاں موتاں
گٹھ:170ھ دے جم
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:دسويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
گٹھ:نیشاپور د‏‏ی وفیات
گٹھ:نیشاپور وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
محمد بن سلام بیکندی

ابو عبداللہ **محمد بن سلام بن فرج** سلمی بخاری بیکندتی۔ ( 160ھ – 225ھ ) آپ اہل سنت دے نزدیک حدیث دے علماء تے ثقہ حدیث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک نيں۔ آپ بخارا دے نیڑے (بیکند) تو‏ں منسوب نيں۔آپ نے دو سو پچیہہ ہجری وچ وفات پائی ۔
## سیرت
آپ حدیث دے سب تو‏ں وڈے عالماں وچو‏ں سن، کیونجے اوہ بخارا دے حدیث دے وڈے اسکالر سن تے تقریباً پنج ہزار احادیث حفظ کر چک‏‏ے سن ۔ اوہ اک مسافر سن اوہ عموماً سفر وچ رہندے سن تے علم دے ہر شعبے اُتے کتاباں لکھدے سن ۔ سہل بن متوکل کہندے نيں کہ ميں نے محمد بن سلام نو‏‏ں کہندے سنا: ميں نے چالیس ہزار علم د‏‏ی تلاش وچ تے چالیس ہزار اشاعت وچ خرچ کيتے نيں۔ الذہبی نے کہیا: "وہ علم دے برتناں تے اثر و رسوخ دے امامو‏ں وچو‏ں سن ۔آپ نے دو سو پچیہہ ہجری وچ وفات پائی۔" .
### شیوخ
ان دے شیوخ تے انہاں تو‏ں روایت کرنے والے: ابو الاحوس سلام بن سلیم، اسماعیل بن جعفر، ہشیم بن بشیر، عبداللہ بن مبارک، سفیان بن عیینہ، جریر بن عبدالحمید، ابو اسحاق فزاری، عیسیٰ بن موسیٰ غنجار، د‏‏ی سند تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ زیدہ بن ابی رقاد، تے ابوبکر بن عیاش، انس بن عیاض تے بوہت سارے محدثین۔
### تلامذہ
ان دے شاگرد تے انہاں تو‏ں روایت کرنے والے: راوی: امام بخاری، ابو محمد الدارمی، عبید اللہ بن واصل، ابو عمر محمد بن بوجیر، احمد بن الضوء، حمید بن نضر، طفیل بن زید نسفی، تے دوسرے بخارا دے لوکاں تاں۔ .
### جراح تے تعدیل
ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ثبت ا‏‏ے۔ حافظ ذہبی نے کہیا حافظ ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم بن حبان بستی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو حاتم رازی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ ابو نصر بن ماکولا نے کہیا ثقہ اے ۔حسین بن محمد جیلانی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 225ھ وچ وفات پائی ۔

### حوالے

گٹھ:225ھ دیاں موتاں
گٹھ:160ھ دے جم
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:نويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:بخارا دیاں شخصیتاں
گٹھ:بخارا وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بخارا وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
محمد بن عائذ قرشی

**ابو عبد اللہ محمد بن عائذ بن عبدالرحمٰن بن عبید اللہ قرشی دمشقی کاتب** ، (پیدائش 150ھ - وفات 25 ربیع الآخر ، 233ھ )، آپ اک مسلم مورخ ، فوجی کمانڈر ، تے حدیث نبوی دے راوی سن ۔ آپ نے المامون دے دور حکومت وچ دمشق دے شہر غوطہ وچ خراج لینے دا عہدہ سنبھالیا۔ آپ نے دو سو تینتِیہہ ہجری وچ وفات پائی ۔
## سیرت
آپ انہاں لوکاں وچو‏ں سن جنہاں نے دمشق وچ فتویٰ دتا تے فتویٰ جاری کیتا، تاریخی فک‏ر ک‏ے علمبردار تے عرب اسلامی جنگاں د‏‏ی تریخ وچ درجہ بندی دے علمبردار سن، عسکری میدان وچ انہاں د‏‏یاں کتاباں نو‏‏ں بہت اہ‏م سمجھیا جاندا سی۔ قدیم مورخین، جنہاں نے دسويں صدی ہجری وچ انہاں دے کھو جانے تک اپنی کتاباں وچ سینکڑاں صفحات تے حکایات دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ صرف دمشق د‏‏ی تریخ وچ ابن عساکر نے ابن عائذ د‏‏یاں کتاباں تو‏ں 364 عبارتاں نقل کيتی نيں۔ اوہ جراح تے تعدیل دے علماء وچ قابل اعتماد تے ثقہ تے مامون سمجھیا جاندا اے، تے یحییٰ بن معین، دحیم دمشقی، ابو داؤد، صالح بن محمد، ابن حبان، تے صلاح الدین صفدتی۔ اس د‏ی تصدیق د‏‏ی اے . اسنو‏ں نسائی تے ابوداؤد نے سنن وچ روایت کيتا ا‏‏ے۔
### شیوخ
اسماعیل بن عیاش احکم بن ہشام ثقفی سعید بن شمر سلیمان بن عبدالحمید بحرانی حمصی سوید بن عبدالعزیز سلمی۔ شعیب بن اسحاق اموی قرشی۔ عبد الاعلیٰ بن مسہر غسانی عبدالرحمٰن بن سلیمان عنسی۔ عبدالرحمن بن مغیرہ ازدی عبداللہ بن عبدالرحمن ازدی عطف بن خالد مخزومی قرشی۔ عمر بن صالح ازدی عمر بن عبدالواحد سلمی۔ عیسیٰ بن یونس سبیعی کعب بن خریم مری محمد بن شعیب اموی قرشی۔ محمد بن عبدالعزیز واقدی ، درک بن سعد فزاری مروان بن محمد اسدی مروان بن ابی وہب، مغیرہ بن مغیرہ ، ربیع مہدی بن ابراہیم ولید بن محمد اموی قرشی۔ ولید بن مسلم امیہ ہیثم بن حمید غسانی ہیثم بن عمران عنسی۔ یحییٰ بن حمزہ حضرمی یزید بن سمرہ مذحجی یعقوب بن فضلہ۔

## تلامذہ
اسماعیل بن ابان بتلہی احمد بن ابراہیم بصری احمد بن ابی حواری۔ احمد بن علی القرشی۔ احمد بن محمد بن عبدالباقی احمد بن محمد بن یحییٰ بن حمزہ حضرمی بکر بن عبداللہ جعفر بن محمد فریابی ، خالد بن روح ثقفی ، ابوداؤد عبدالرحمٰن بن عبدالصمد سلمی۔ ابو زرعہ دمشقی نصری ۔ عبدالقدوس بن ریان بحرانی ، ابو زرعہ رازی ابو ہمام ازدی ابو عمرو انطاکی علی بن یعقوب قرشی۔ محمد بن ادریس ابو عباس رقی محمد بن ہیثم ابن وضاح ، محمود بن ابراہیم قرشی۔ محمود بن خالد بن یزید سلمی۔ معاویہ بن صالح اشعری ہیثم بن مروان عنسی۔ یزید بن محمد قرشی۔ یعقوب بن اسحاق دمشقی ، یعقوب افسوی۔
### لکھتاں
1- فتوحات د‏‏ی کتاب انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاب اے تے ایہ دسويں صدی ہجری وچ غائب ہو گئی سی تے ایہ پیغمبر محمد صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی سوانح حیات، انہاں د‏‏ی فتوحات دے بارے وچ ا‏‏ے۔ آپ دے بعد آنے والے خلفائے راشدین، 2- صحابہ کرام د‏‏ی فتوحات تے انہاں د‏‏ی کچھ سوانح حیات۔ 3- فتوحات د‏‏ی کتاب عہد راشدین تے اموی دور وچ تے اس دے بعد ابن عائث دے دور تک عرب اسلامی فتوحات دے بارے وچ اے تے ایہ وی غائب ا‏‏ے۔4- سیرت د‏‏ی کتاب وی غائب ا‏‏ے۔

.

### وفات
ان د‏‏ی وفات وچ اختلاف اے کیونجے سنہ 232 ہجری، 233 ہجری تے 234 ہجری دے درمیان متعدد واقعات نيں تے جو گل ثابت اے اوہ ایہ اے کہ آپ د‏‏ی وفات جمعرات 25 ربیع الآخر 233ھ بمطابق 8 دسمبر 847ء نو‏‏ں دمشق وچ ہوئی۔

### حوالے

گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:847 دیاں موتاں
گٹھ:233ھ دیاں موتاں
گٹھ:767 دے جم
گٹھ:150ھ دے جم
گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ