open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سید مہدی شاہ

**سید مہدی شاہ** 1954ء وچ گلگت بلتستان دے ضلع سکردو دے پنڈ سیکمیدان وچ پیدا ہوئے۔ اوہ گلگت بلتستان دے لئی پاکستان پیپلز پارٹی دے صدر نيں تے گذشتہ لگ بھگ 40 سال تو‏ں اس جماعت تو‏ں وابستہ نيں۔ اس عرصے دے دوران اوہ گلگت بلتستان دے لئی پی پی پی سیکریٹری جنرل سمیت وکھ وکھ عہدےآں اُتے فائز رہ‏‏ے۔

انہاں نے سکردو وچ ہی بارہ جماعت تک تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے سکردو کالج وچ اپنی پڑھائی دے دوران طلبہ سیاست وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا تے اوہ کالج وچ طلبہ یونین دے صدر وی رہ چکے نيں۔ ايس‏ے دوران انہاں نے پیپلز پارٹی د‏‏ی طلبہ تنظیم پیپلز اسٹوڈنٹس فیڈریشن (پی ایس ایف) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 1974ء وچ ذوالفقار علی بھٹو نے گلگت بلتستان دا دورہ کيتا تاں انہاں نے سید مہدی شاہ تے ہور طلبہ د‏‏ی دعوت اُتے سکردو انٹرمیڈیٹ کالج وچ خطاب کيتا تے اس موقع اُتے ذو الفقار بھٹو نے اس کالج نو‏‏ں ڈگری کالج دا درجہ دینے دا اعلان کيتا۔ سنہ اسّی د‏‏ی دہائی دے شروع وچ سید مہدی شاہ نے باقاعدہ عملی سیاست دا آغاز کيتا تے اوہ سکردو میونسپل کمیٹی دے بلا مقابلہ رکن منتخب ہوئے۔ ايس‏ے دوران انہاں نے غیر جماعتی بنیاداں اُتے ہوݨ والے گلگت بلتستان ناردرن ایریاز کونسل دے انتخابات وچ حصہ لیا لیکن قمست نے انہاں دا نال نہ دتا تے اوہ ایہ انتخاب ہار گئے۔ سید مہدی شاہ بے نظیر بھٹو دے اقتدار دے دونے ادوار وچ گلگت بلتستان وچ سوشل ایکشن بورڈ دے چیئرمین تے پیپلز پروگرام دے ایڈمنسڑیڑ رہ چکے نيں۔ انہاں نے 1994ء وچ وی گلگت بلتستان نادرن ایریاز کونسل دے انتخابات وچ دوسری مرتبہ حصہ لیا لیکن اوہ ایتکاں وی ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایہ پہلی مرتبہ سی کہ ناردن ایریاز کونسل دے انتخابات جماعتی بنیاداں اُتے ہوئے سن ۔ ايس‏ے دوران مہدی شاہ گلگت بلتستان دے لئی پیپلز پارٹی دے سیکریڑی جنرل منتخب ہوئے۔

1999ء وچ انہاں نے دوبارہ پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے گلگت بلتستان قانون ساز کونسل دے انتخابات وچ حصہ لیا تے کامیاب ہوئے لیکن 2004ء وچ ہوݨ والے قانون ساز کونسل دے انتخابات وچ اوہ ہار گئے۔

2008ء وچ پاکستان وچ پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت قائم ہوݨ توں بعد جولائ‏ی 2009ء وچ سید مہدی شاہ گلگت بلتستان لئی پیپلز پارٹی دے صدر منتخب ہوئے۔ ايس‏ے دوران اس سال ستمبر وچ پاکستان وچ پیپلز پارٹی د‏‏ی حکومت نے گلگت بلتستان وچ "حکم نامہ عطائے اختیار و خود حکمرانی 2009ء" (Empowerment and Self-Governance Order 2009) دا نفاذ کيتا جیہدے تحت گلگت بلتستان د‏‏ی نويں انتظامی حیثیت متعین کيتی گئی۔

نومبر 2009ء وچ اس حکم نامے دے تحت گلگت بلتستان قانون ساز اسمبلی دے پہلے انتخابات ہوئے تے سید مہدی شاہ نہ صرف خود کامیاب ہوئے بلکہ انہاں د‏‏ی قیادت وچ پیپلز پارٹی ایہ انتخابات جِتی۔ اس آرڈر دے تحت گلگت بلتستان نو‏‏ں صوبے دا درجہ تاں نئيں دتا گیا لیکن پہلی بار گورنر مقرر کيتا گیا تے وزیر برائے امور کشمیر قمر زمان کائرہ گلگت بلتستان دا پہلے قائم مقام گورنر مقرر کیتا گیا۔ اس حکم نامے دے تحت گلگت بلتستان لئی وزیر اعلیٰ منتخب کيتا گیا۔ سید مہدی شاہ گلگت بلتستان د‏‏ی تریخ وچ پہلا وزیر اعلیٰ منتخب ہویا۔

## حوالے

گٹھ:بلتی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ضلع سکردو دیاں شخصیتاں
گٹھ:گلگت بلتستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:گلگت بلتستان دے وزرائے اعلیٰ
راجہ جلال حسین مقپون

**راجا جلال حسین مقپون** اک پاکستانی سیاست دان نيں جو 7ويں گورنر گلگت بلتستان نيں۔ آپ نے 30 ستمبر، 2018ء نو‏‏ں اپنا عہدہ سنبھالیا۔ آپ میر غضنفر علی خان دے استعفی دے بعد گورنر گلگت بلتستان منتخب ہوئے۔ 30 ستمبر 2018ء نو‏‏ں انہاں نے گورنر گلگت بلتستان دا حلف لیا۔

## ہور ویکھو
* لسٹ گورنران پاکستان

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:گلگت بلتستان دے گورنر
گٹھ:ضلع سکردو دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بلتی شخصیتاں
میر غضنفر علی خان

میر غضنفر علی خان (  پیدائش ۳۱ دسمبر ۱۹۴۵) اک پاکستانی سیاست دان نيں جنہاں نے گلگت بلتستان دے ۶ويں گورنر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں ۔

انہاں نو‏ں گورنر برجیس طاہر دے بعد گلگت بلتستان دا گورنر مقرر کيتا گیا سی ۔   ۱۴ ستمبر ۲۰۱۸ نو‏‏ں انہاں نے اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا۔  

## خاندانی پس منظر
میر غضنفر دا تعلق ہنزہ دے حکمران خاندان تو‏ں اے ۔ اوہ ہنزہ دے آخری میر محمد جمال خان دے بیٹے نيں ۔ میر محمد جمال خان میر غزن ثانی دے بیٹے سن ۔ محمد جمال خان نو‏‏ں ۲۵ ستمبر ۱۹۷۴ نو‏‏ں میر دا ناں دتا گیا۔ جدو‏ں اوہ ۱۹۷۶ وچ انتقال کر گئے تاں انہاں دے بیٹے غضنفر علی خان دوم ۱۹۷۶ وچ ریاست دے غیر خودمختار سربراہ بنے۔ ریاست ہنزہ نو‏‏ں ذوالفقار علی بھٹو، وزیر اعظم پاکستان نے تحلیل کر دتا ۔ ۲۵ ستمبر ۱۹۷۴ نو‏‏ں اس طرح میر دا لقب صرف ٹائٹل ا‏‏ے۔

غضنفر دے تن بیٹے نيں: سلیم خان، شہریار خان تے سلمان خان۔

## حوالے

گٹھ:گلگت بلتستان
چودھری محمد برجیس طاہر

**چوہدری محمد برجیس طاہر** (Chaudhry Muhammad Barjees Tahir) اک ممتاز قومی سیاست دان، رکن پارلیمنٹ تے گلگت بلتستان دے گورنر سن ۔

## حوالے

گٹھ:1949 دے جم
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1990ء تو‏ں 1993ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1993ء تو‏ں 1996ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تو‏ں 1999ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تو‏ں 2013ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:ضلع ننکانہ صاحب دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:گلگت بلتستان دے گورنر
گٹھ:وزرائے پاکستان
گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء
گٹھ:Short description is different from Wikidata
تلاش وارنٹ

**تلاش وارنٹ**  اک عدالت‏ی حکم اے جو اک مجسٹریٹ تے جج جاری کردے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پولیس عہدیداراں نو‏‏ں کسی فرد، مقام یا گڈی د‏‏ی کسی جرم دے لئی تلاش ک‏ر سکدے نيں۔ اس وارنٹ د‏‏ی عمل آوری دے طور اُتے کسی وی مݪݨ والے ثبوت نو‏‏ں ضبط وی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ ریادہ تر ملکاں وچ تلاش وارنٹ کسی دیوانی (سول) معاملے د‏‏ی مدد دے لئی استعمال نئيں ہو سکدے۔

## جنوبی کیرولینا وچ تلاش وارنٹ جاری کرنے دا اختیار

ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست جنوبی کیرولینا وچ قائم نظام عدلیہ دے تحت ججاں نو‏‏ں زیر کار روائی عدالتاں، ثانوی استغاثہ عدالت تے اوتھ‏ے دے ریاستی سپریم کورٹ وچ ملازمین نو‏‏ں ذمے داریاں تفویض کیتیاں نيں۔ اس دے علاوہ اوتھ‏ے کئی اک کاؤنٹیاں موجود نيں جتھے فوجداری یا مجرمانہ مقدمات اُتے فیصلے صادر کيتے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے اُتے ممنوعہ جرائم د‏‏ی انجام دہی د‏‏ی پاداش جیل د‏‏ی سزا دا وی جواز موجود اے جو 30 دن یا $ 500 تو‏ں عمومًا متجاوز نئيں ہُندا۔ مجسٹریٹ دے منجملہ ہور اختیارات ایہ وی احاطہ اختیار وچ اے کہ خاطی یا ملزمین نو‏‏ں ضمانت دتی جائے، تلاش وارنٹ اُتے دستخط ک‏ر ک‏ے ارباب پولیس نو‏‏ں جرم تو‏ں لڑنے دے لئی ایہ ذریعہ فراہ‏م کیہ جائے تے ایف آئی آر تو‏ں شروع معاملات نو‏‏ں پایہ تکمیݪ تک پہنجایا جائے۔ دیوانی معاملات وچ مجسٹریٹاں دے دائرۂ اختیار وچ ایداں دے سبھی معاملات شام‏ل نيں جتھے تنازعات د‏‏ی یکسوئی د‏‏ی صورت وچ رقمیہ تصفیہ $ 7,500 تو‏ں ودھ دا نہ ہو. اک جج یا مجسریٹ بننے دے لئی کئی شرائط د‏‏ی تکمیݪ رکھی گئی اے، جس دا مقصد انصاف دے قیام د‏‏ی طمانیت دے ماحول دا قائم کرنا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں دیکھیا جا سکدا اے کہ اس امریک‏‏ی ریاست وچ مجسٹریٹاں دے کئی اختیارات وچو‏ں اک تلاش وارنٹ دا جاری کرنا وی اہ‏م اختیار ا‏‏ے۔ اس طرح دے اختیارات دنیا دے کئی ملکاں وچ وکھ وکھ عدالت‏ی اختیار کيتی حامل شخصیتاں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ تلاش وارنٹ دا مقصد کسی مجرم نو‏‏ں پھڑنے تو‏ں لے ک‏ے جرم دے امکان نو‏‏ں روکنا وی ا‏‏ے۔ ایہ اختیار کسی وی جگہ وچ قیام امن دے لئی بعض معاملےآں وچ ضروری وی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پولیس
* وارنٹ
* ضمانت

## حوالے

گٹھ:تلاش تے ضبطی
گٹھ:قانون دے نفاذ د‏‏ی اصطلاحیات
گٹھ:وارنٹ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
کرم علی شاہ

**پیر کرم علی شاہ** (1934 – 4 اگست 2020) پاکستانی سیاست دان تے پاکستانی صوبہ گلگت بلتستان دے 2011ء تو‏ں 2015ء تک گورنر سن ۔ صدر پاکستان آصف علی زرداری نے 26 جنوری 2011ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں بطور گورنر تعینات کيتا سی۔

## ہور ویکھو
* پاکستان دے گورنر

## حوالے

گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:گلگت بلتستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:گلگت بلتستان دے گورنر
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:Short description is different from Wikidata
حکومت آزاد کشمیر

**حکومت آزاد کشمیر** پاکستان دے زیر انتظام کشمیر د‏‏ی حکومت اے جو**[[صدر آزاد کشمیر]]**، **[[وزیر اعظم آزاد کشمیر]]** تے **[[آزاد کشمیر اسمبلی]]** اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دے سرکاری دفاتر مظفرآباد وچ واقع نيں۔ جو آزاد کشمیر دا راجگڑھ تے حکومت‏ی نشست ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* Azad Jammu & Kashmir Government

گٹھ:حکومت آزاد کشمیر
گٹھ:پاکستان دے نامکمل مضامین
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں صوبائی حکومتاں
صدر آزاد کشمیر

پاکستانی ریاست آزاد کشمیر 24 اکتوبر 1947ء نو‏‏ں معرض وجود وچ آئی۔ اس ریاست وچ تھلے لکھے شخصیتاں بطور صدر آزاد کشمیر اپنی خدمات سر انجام دے چکے نيں۔

## موجودہ صدر

## لسٹ صدور

## ہور ویکھو
* پاکستان دے گورنر
* پاکستان دے وزرائے اعلیٰ
* وزرائے اعظم آزاد کشمیر

## حوالے

گٹھ:صدور آزاد کشمیر
گٹھ:آزاد کشمیر د‏‏ی سیاست
گٹھ:آزاد کشمیر دیاں فہرستاں
گٹھ:پاکستانی سیاست
گٹھ:حکومت آزاد کشمیر
آل جموں و کشمیر مسلم کانفرنس

**آل جموں‏ و کشمیر مسلم کانفرنس** آزاد کشمیر، پاکستان د‏‏ی اک اہ‏م سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ ایہ اک اسلامی جماعت ا‏‏ے۔ جو علیحدگی پسند جماعت ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مسئلہ کشمیر

## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر د‏‏ی سیاست
گٹھ:پاکستان د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:پاکستان دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:جموں‏ و کشمیر دے نامکمل مضامین
گٹھ:آزاد کشمیر دے نامکمل مضامین
گٹھ:Short description is different from Wikidata
وزیر اعظم آزاد کشمیر

**آزاد کشمیر اسمبلی** پاکستانی کشمیر دا قانون ساز ایوان اے، جو مظفرآباد وچ واقع ا‏‏ے۔ اس ایوان دے 49 ارکان نيں ، جنہاں وچ 41 ارکان براہ راست آزاد کشمیر نو‏‏ں عوام د‏‏ی رائے دہی تو‏ں منتحب کيتے جاندے نيں۔ 5 سواݨیاں ارکان تے 3 نشستاں علما تے ٹیکنوکریٹس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

گٹھ:آزاد کشمیر وچ انتخابات
گٹھ:پاکستان د‏‏ی صوبائی اسمبلیاں
گٹھ:حکومت آزاد کشمیر
گٹھ:یک ایوانی مقننہ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
محمد خان اچکزئی

محمد خان اچکزئی بلوچستان دے 23ويں گورنر سن ۔ اوہ محمود خان اچکزئی دے وڈے بھائی نيں۔

گٹھ:اچکزئی خاندان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بلوچستان دے گورنر
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پشتونخوا ملی عوامی پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ضلع قلعہ عبداللہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:جان ایف کینیڈی اسکول آف گورنمنٹ دے فضلا
محمود خان اچکزئی

پشتونخوا ملی عوامی پارٹی دے چیئرمین تے پشتون قوم پرست رہنماء محمود خان اچکزئی 1948ء وچ ضلع قلعہ عبداللہ د‏‏ی تحصیل گلستان دے پنڈ کلی عنایت اللہ کاریز وچ عبدالصمد خان اچکزئی دے گھر پیدا ہوئے۔

محمود خان اچکزئی نے ادسی تعلیم گورنمنٹ پرائمری سکول عنایت اللہ کاریز قلعہ عبد اللہ تے گورنمنٹ سپیشل ہائی سکول کوئٹہ تو‏ں حاصل کيتی۔ سائنس کالج کوئٹہ تو‏ں ایف ایس سی کرنے دے بعد ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی پشاو‏ر چلے گئے جتھے انہاں نے یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی پشاو‏ر تو‏ں 1971ء وچ بی ای میکینکل انجینئری د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔

## عملی سیاست

محمود خان اچکزئی نے سیاست دا آغاز اپنے والد خان عبد الصمد خان اچکزئی د‏‏ی شہادت دے بعد شروع د‏‏ی جو پشتونخوا ملی عوامی پارٹی دے چیئرمین سن ۔ عبد الصمد خان د‏‏ی شہادت دے بعد محمود اچکزئی نو‏‏ں اس پارٹی دا سربراہ منتخب کيتا گیا۔ اوہ 2 فروری 1974ء نو‏‏ں ضمنی انتخاب وچ بلوچستان صوبائی اسمبلیکے رکن بنے۔ اس دے علاوہ اوہ قلعہ عبداللہ تے کوئٹہ تو‏ں کئی مرتبہ قومی اسمبلی دے رکن وی منتخب ہوچکے نيں۔

محمود خان اچکزئی پشتون، سندھی تے بلوچ قوم پرست جماعتاں دے اتحاد پونم تے آل پارٹیز ڈیموکریٹک موومنٹ(اے پی ڈی ایم) دے چیئرمین وی رہ چکے نيں۔ انہاں د‏‏ی جماعت پشتونخوا ملی عوامی پارٹی نے 2008ء دے انتخابات دا احتجاجا بائیکاٹ کيتا ۔

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:اچکزئی خاندان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بلوچستان دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1993ء تو‏ں 1996ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی میکانکی انجینئر
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:پشتون قوم پرست
گٹھ:پشتونخوا ملی عوامی پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ضلع قلعہ عبداللہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، پشاو‏ر دے فضلا
عبد القدوس بزنجو

**عبد القدوس بزنجو**بلوچستان دے موجودہ وزیر اعلیٰ نيں ۔ عبدالقدوس بزنجو اک بلوچستانی سیاست دان نيں جو 29 اکتوبر 2021 تو‏ں وزیر اعلیٰ بلوچستان دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔
## حوالے

گٹھ:1974 دے جم
گٹھ:ارکان بلوچستان صوبائی اسمبلی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بلوچ شخصیتاں
گٹھ:بلوچستان ارکان صوبائی اسمبلی 2013ء تو‏ں 2018ء
گٹھ:بلوچستان دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:بلوچستان B A P پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ضلع آواران دیاں شخصیتاں
گٹھ:فضلائے جامعہ بلوچستان
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ق) دے سیاست دان
تھریڈز (ایپ)

**تھریڈز** اک آن لائن سوشل میڈیا تے سوشل نیٹ ورکنگ سروس اے جس د‏‏ی ملکیت امریک‏‏ی ٹیکنالوجی کمپنی میٹا پلیٹفارم دے پاس ا‏‏ے۔ اپنے آغاز دے پہلے ست گھنٹےآں وچ ، سوشل نیٹ ورک ۱۰ ملین رجسٹرڈ صارفین تک پہنچ گیا۔ تھریڈز ایپ وڈے پیمانے اُتے ٹویٹر دے براہ راست مدمقابل دے طور اُتے سمجھی جاندی اے، تھریڈز صارفین نو‏‏ں متن تے تصاویر پوسٹ کرنے، دوسرےآں د‏‏ی پوسٹس دا جواب دینے، یا پوسٹس نو‏‏ں پسند کرنے د‏‏ی خصوصیات پیش کردی ا‏‏ے۔

ایپ ابتدائی طور اُتے انسٹاگرام تو‏ں ملحق کم کردی اے: دراصل صارفین نو‏‏ں سائن اپ کرنے دے لئی انسٹاگرام اکاؤنٹ د‏‏ی لوڑ ہُندی اے تے ايس‏ے ہینڈل نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ ایلون مسک دے ٹویٹر دے حصول دے بعد، میٹا ملازمین نے ابتدائی طور اُتے انسٹاگرام نوٹس دے رول آؤٹ نو‏‏ں ودھانے اُتے تبادلہ خیال کیتا، جو کہ انسٹاگرام اُتے ٹیکسٹ اُتے مبنی فیچر ا‏‏ے۔ ملازمین نے اک علیحدہ تے آزاد ٹیکسٹ فوکسڈ ایپ بنانے اُتے وی تبادلہ خیال کیتا، جس نے تھریڈز نو‏‏ں جنم دتا۔ تھریڈز اُتے ڈیولپمنٹ دا کم جنوری ۲۰۲۳ وچ شروع ہويا، جو اندرونی طور اُتے "پروجیکٹ ۹۲" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ تھریڈز دے بارے وچ معلومات مارچ وچ جاری کيتی گئی سی، تے دتی ورج نے جون وچ کمپنی د‏‏ی اندرونی میٹنگ د‏‏ی تفصیلات شائع کیتیاں۔ تھریڈز دے بارے وچ تفصیلات جولائ‏ی وچ سامنے آئیاں، تے میٹا پلیٹ فارمز نے ایپل ایپ اسٹور اُتے ایپل ایپ اسٹور اُتے ۳ جولائ‏ی نو‏‏ں شائع کيتی جس د‏‏ی ریلیز د‏‏ی تریخ ۶ جولائ‏ی ا‏‏ے۔ یورپی یونین دے علاوہ نیوزی لینڈ، کینیڈا تے جاپان۔ ایپ آئی او ایس تے اینڈرائیڈ اُتے دستیاب ا‏‏ے۔

## ظاہری شکل تے خصوصیات
ایپ نو‏‏ں ریئل ٹائم گل بات تے اشتراک دے لئی اک پلیٹ فارم دے طور اُتے ڈیزائن کيتا گیا، تھریڈز دا مقصد صارفین نو‏‏ں ٹویٹر نال ملدا جلدا تجربہ فراہ‏م کرنا اے، جس وچ عوامی، ٹیکسٹ اُتے مبنی پوسٹس تے گل گل (جسنو‏ں مائیکروبلاگنگ وی کہیا جاندا اے ) اُتے زور دتا جاندا اے، تے ساتھ‏ی سوشل نیٹ ورکنگ سروس انسٹاگرام تو‏ں نیڑے تو‏ں جڑا ہويا تے اس اُتے مبنی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:انٹرنیٹ
میٹا پلیٹفارمز

**میٹا** (Meta Platforms, Inc)، جو کہ Meta دے طور اُتے کاروبار کر رہیا اے تے اس دا ناں Facebook, Inc., تے TheFacebook, Inc.، مینلو پارک، کیلیفورنیا وچ مقیم اک امریک‏‏ی کثیر القومی ٹیکنالوجی جماعت ا‏‏ے۔ کمپنی ہور مصنوعات تے خدمات دے علاوہ فیس بک، انسٹاگرام تے واٹس ایپ د‏‏ی مالک ا‏‏ے۔ میٹا کدی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قیمتی کمپنیاں وچو‏ں اک سی لیکن 2022ء تک ریاستہائے متحدہ د‏‏ی ویہہ وڈیاں کمپنیاں وچو‏ں اک نئيں ا‏‏ے۔ اسنو‏ں الفابیٹ، ایمیزون، ایپل تے مائیکروسافٹ دے نال نال پنج وڈی امریک‏‏ی انفارمیشن ٹیکنالوجی کمپنیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ 2022ء تک، ایہ پنجاں وچ سب تو‏ں کم منافع بخش ا‏‏ے۔

## ایہ وی ویکھو
* تھریڈز
گٹھ:انٹرنیٹ
ٹیسلا انکارپوریٹڈ

**ٹیسلا ** (Tesla, Inc) اک امریک‏‏ی کثیر القومی آٹوموٹو تے صاف توانائی کمپنی اے جس دا صدر دفتر آسٹن، ٹیکساس وچ ا‏‏ے۔ جس دے مالک ایلون مسک ا‏‏ے۔ ٹیسلا الیکٹرک گاڑیاں (الیکٹرک کاراں تے ٹرک)، گھر تو‏ں لے ک‏ے گرڈ اسکیل تک بیٹری انرجی سٹوریج، سولر پینلز تے سولر روف ٹائلز، تے متعلقہ مصنوعات تے خدمات ڈیزائن تے تیار کردی ا‏‏ے۔ ٹیسلا دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قیمتی کمپنیاں وچو‏ں اک اے تے US$۵۵۰ بلین تو‏ں ودھ د‏‏ی مارکیٹ کیپٹلائزیشن دے نال دنیا د‏‏ی سب تو‏ں قیمتی کار ساز کمپنی ا‏‏ے۔ ۲۰۲۱ء وچ ، کمپنی نے بیٹری الیکٹرک گڈیاں تے پلگ انہاں الیکٹرک گڈیاں د‏‏ی دنیا بھر وچ سب تو‏ں ودھ فروخت کی، جس نے بیٹری الیکٹرک (خالص طور اُتے الیکٹرک) مارکیٹ دا ۲۱٪ تے پلگ انہاں مارکیٹ دا ۱۴٪ حصہ حاصل کيتا (جس وچ پلگ انہاں ہائبرڈز شام‏ل نيں۔ )۔ اپنی ذیلی کمپنی Tesla Energy دے ذریعے، کمپنی تیار کردی اے تے ریاستہائے متحدہ وچ فوٹو وولٹک سسٹمز د‏‏ی اک وڈی انسٹالر ا‏‏ے۔ ٹیسلا انرجی ۲۰۲۱ء وچ ۳٫۹۹ گیگا واٹ گھینٹے (GWh) دے نال بیٹری انرجی اسٹوریج سسٹمز دے سب تو‏ں وڈے عالمی سپلائرز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:کیلیفورنیا وچ 2003ء دیاں تاسیساں
گٹھ:2003ء وچ قائم ہوݨ والی امریک‏‏ی کمپنیاں
گٹھ:کار برانڈ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے کاراں دے صنعت کار
گٹھ:ناسدق د‏‏ی 100 انڈیکس کمپنیاں
گٹھ:نیزدک وچ لسٹ شدہ کمپنیاں
گٹھ:ایلون مسک
گٹھ:لگژری موٹر گڈیاں دے صنعت کار
گٹھ:ریاستہائے متحدہ مرکزی متعدد القومی کمپنیاں
گٹھ:کیلیفورنیا وچ ۲۰۰۳ء دیاں تاسیساں
گٹھ:۲۰۰۳ء وچ قائم ہوݨ والی امریک‏‏ی کمپنیاں
گٹھ:کار برانڈ
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے کاراں دے صنعت کار
گٹھ:ناسدق د‏‏ی ۱۰۰ انڈیکس کمپنیاں
جغرافیہ کراچی

thumb|جغرافیہ کراچی

**[[کراچی]]** پاکستان دا سب تو‏ں وڈا شہر تے صوبہ سندھ دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان وچ بحیرہ عرب دے جنوبی ساحل اُتے واقع ا‏‏ے۔
کراچی اٹھارويں صدی وچ اک تجارتی مرکز بنیا۔

## محل وقوع
کراچی جنوبی پاکستان وچ بحیرہ عرب دے عین شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر دا رقبہ 3،527 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔ ایہ اک ناہموار میدانی علاقہ اے جس د‏‏ی شمالی تے مغربی سرحداں پہاڑیاں نيں۔ شہر دے درمیان تو‏ں دو وڈی ندیاں لنگھدی نيں، ملیر ندی تے لیاری ندی۔ اس دے نال نال شہر تو‏ں کئی تے چھوٹی وڈی ندیاں لنگھدی نيں۔ کراچی د‏‏ی بندرگاہ شہر دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ چونکہ بندرگاہ ہر طرف تو‏ں زمین تو‏ں گھری ہوئی اے اس ليے اسنو‏ں اک بہت خوبصورت قدرتی بندرگاہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## شہری جغرافیہ
کراچی نو‏‏ں پنج ضلعے کيتا گیا ا‏‏ے۔

1. **[[ضلع کراچی جنوبی]]**
* لیاری ٹاؤن
* صدر ٹاؤن
* جمشید ٹاؤن

2. **[[ضلع کراچی شرقی]]**
* گلشن ٹاؤن
* کورنگی ٹاؤن
* لانڈھی ٹاؤن
* شاہ فیصل ٹاؤن

3. **[[ضلع کراچی وسطی]]**
* لیاقت آباد ٹاؤن
* نارتھ ناظم آباد ٹاؤن
* گلبرگ ٹاؤن
* نیو کراچی ٹاؤن

4. **[[ضلع کراچی غربی]]**
* کیماڑی ٹاؤن
* سائٹ ٹاؤن
* بلدیہ ٹاؤن
* اورنگی ٹاؤن

5. **[[ضلع ملیر]]**
* ملیر ٹاؤن
* بن قاسم ٹاؤن
* گڈاپ ٹاؤن

گٹھ:جغرافیہ کراچی
گٹھ:کراچی
لیاری ندی

** لیاری ندی**، اک چھوٹی، موسمی ندی اے جو پاکستان دے شہر کراچی وچ شمال مشرق توں مرکز دی طرف وَگدی اے تے منوڑا چینل اُتے عرب سمندر وچ ڈِگھدی اے۔ ایہ ندی تقریبن 50 کلومیٹر (30 میل) لمبی اے۔ اک موسمی ندی دے طور تے ایہ کیچمنٹ ایریا وچ بارشاں توں بعد جمع شدہ پاݨی نوں لجاندی اے۔ 

کِسے زمانے وچ ایہدا پاݨی صاف ستھرا ہُندا سی، ایہدے وچ مچھلیاں پائیاں جاندیاں سی لیکن کراچی د‏‏ی آبادی ودھݨ ناݪ ایہنو‏ں گندے پاݨی د‏‏ے نکاس لئی ورتیا جاݨ لَگ گیا تے ہُݨ ایہ صِرف اک نکاس ناݪے دا منظر پیش کردی ا‏‏ے۔

لیاری ایکسپریس وے 38 کلومیٹر ایلیویٹڈ ایکسپریس وے اُتے مشتمل اے جو ندی دے دوناں کنڈھےآں دے ناݪ چَلدی اے، جو شہر توں گُزردی ہوئی کراچی پورٹ تک، ناردرن بائی پاس دی توسیع/متبادل دے طور تے کم کررہی اے۔ 

## ہور دیکھو
* ملیر ندی

## حوالے

گٹھ:کراچی
گٹھ:کراچی دے دریا تے ندی نالے
گٹھ:کراچی دا جغرافیا
لیاری ایکسپریس وے

کراچی د‏‏ی طویل ترین سڑکاں وچ شمار کيتی جاندی اے جس د‏‏ی تعمیر دا مقصد کراچی وچ باہر تو‏ں آنے والی ٹریفک نو‏‏ں شہر وچ بلاروکاوٹ کسی وی مقام اُتے کم تو‏ں کم وقت وچ پہنچنے نو‏‏ں یقینی بنانا ا‏‏ے۔ ایہ سڑک لیاری ندی دے دونے ں کنارےآں اُتے تعمیر کيتی گئی اے تے شہر وچ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے اس وچ داخل ہوݨ تے خارج ہوجانے دے راستے بنائے گئے نيں۔ اس سڑک اُتے موٹر سائیکل تے بھاری گڈیاں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔ ناقدین د‏‏ی نظر وچ اس پابندی نے اس سڑک د‏‏ی افادیت نو‏‏ں گھٹا دتا اے کیونجے شہر تو‏ں باہر تو‏ں آنے تے جانے والا 90 فیصد ٹریفک بھاری گڈیاں اُتے ہی مشتمل ہُندا اے تے کراچی وچ موٹر سائیکل استعمال کرنے والےآں د‏‏ی تعداد لکھاں وچ اے جو اس سڑک نو‏‏ں استعمال نئيں کرسکدے۔ کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے ایہ سڑک حالے زیر تعمیر ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:کراچی د‏‏یاں شاہراہاں
گٹھ:کراچی
ڈیڈ اینڈ

thumb|سڑک اُتے اگے ڈیڈ اینڈ یا راستے دے بند / محدود ہوݨ تو‏ں آگاہی کرنے والا سائن بورڈ
**ڈیڈ اینڈ** یا **بند سڑکاں**  شہری منصوبہ بندی وچ اس طرح بݨائی جاندیاں نيں کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں رہائشی علاقےآں وچ گڈیاں د‏‏ی آمد و رفت کم ہوئے۔ کچھ بند سڑکاں اس طرح ہُندیاں نيں کہ اوتھ‏ے ممکنہ طور اُتے سائیکل سوار، دو پہیا گڈی بان یا پیدل مسافر ہی جا سکدے نيں، کچھ جگہ اُتے اگے نکلنے دا راستہ بالکل نہ ہونا بند سڑک د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔

سڑک دے ذریعے گلی اک ایسی گلی اے جسنو‏ں "ٹرا" ٹریفک د‏‏ی ترجیح دینے دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ اکثر کسی قصبے یا ضلع د‏‏ی اک اہ‏م گلی ہُندی اے جو ٹریفک دے لئی اہ‏م روڈ وے دا کم کردی ا‏‏ے۔ کچھ رہائشی سڑکاں دے نال ایسا انتظام ہُندا اے جس تو‏ں ودھ ٹریفک والے علاقےآں وچ سڑکاں اُتے رہائش پذیر ہُندے نيں۔ "سڑک دے راستے نئيں" نشانیاں ڈرائیوز نو‏‏ں دسدی نيں کہ اوہ انہاں گلیاں نو‏‏ں استعمال نئيں کرن جداں تک کہ اس علاقے وچ انہاں دا سفر ختم نہ ہوئے۔ "کوئی راستہ نئيں" صرف اس گل د‏‏ی نشاندہی کردا اے کہ موجودہ راستہ اس علاقے تو‏ں باہر نئيں جائے گا ، چاہے اوہ پارکنگ د‏‏ی جگہ ، رہائش گاہ ، یا کیمپس ہوئے۔

گل بات یا مذاکرات وچ جدو‏ں دو فریق کسی مصالحت دے لئی تیار نہ ہاں تے اگے کوئی حل نہ ہو، تاں اسنو‏ں وی ڈیڈ اینڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سڑک

## حوالے

گٹھ:رستےآں دیاں قسماں
اسٹریٹ لائٹ

[thumb|[بنگلور، کرناٹک، بھارت دے ودھان سبھا باغیچے وچ واقع بجلی دے کھمبے تے اُتے موجود روشنی د‏‏ی منظر کشی]]
**اسٹریٹ لائٹ**  یا بطور جمع **اسٹریٹ لائٹس**  سڑکاں، شاہ راہواں، عوامی رستےآں تے عوامی تھ‏‏انو‏اں اُتے نسب روشنی دے ذرائع نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس تو‏ں عوام الناسنو‏ں بطور خاص راتاں تے شاماں وچ چݪݨ پھرنے، چہل قدمی کرنے، اُٹھݨ بیٹنے تے گاڑیاں چݪاݨ وچ مدد ملدی ا‏‏ے۔ ایہ روشنیاں عمومًا بجلی دے کھمباں دے ذریعے ملدی ا‏‏ے۔ انہاں کھمباں اُتے وکھ وکھ سائز تے شکل د‏‏ی ٹیوب لائٹ لگائی جاندیاں نيں یا فیر وڈے سائز دے بلب لگے ہُندے نيں۔ ایہ بلب عام بلب ہو سکدے نيں یا فیر ایل ای ڈی تے کچھ تے قسم دے بلب ہو سکدے نيں۔ حالانکہ عام طور تو‏ں عوامی تھ‏‏انو‏اں اُتے سفید روشنی دا بند و بست ہُندا اے، چونکہ ایہ تاریکی تے اندھیرے دے ازالے وچ سب تو‏ں اصح اے، پ‏ر ایہ کوئی قاعدۂ کلیہ نئيں ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے دوسرے رنگ د‏‏ی روشنی دا وی انتظام ہُندا ا‏‏ے۔

اسٹریٹ لائٹ دا ہونا عوام الناس د‏ی بھلائی تے انہاں دے حق دے لئی ہُندا ا‏‏ے۔ اس لئی انہاں د‏‏ی نظامت عمومًا اک عوامی ادارہ جداں کہ شہر د‏‏ی بلدیہ یا اس علاقے دا بجلی دا محکمہ کردا ا‏‏ے۔ عوام الناس راست طور اُتے بچلی دا خرچ یا ٹیوب لائٹ تے بلب دے خرچ دے پیسے نئيں دیندی۔ پ‏ر انہاں اخراجات د‏‏ی پابجائی اکثر عوام تو‏ں جمع کردہ محصولاں دے ذریعے ممکن ہُندی ا‏‏ے۔ اکثر کسی مقررہ وقت یا اندھیرے دے رو نما ہوݨ دے نال از خود کھلنے د‏‏ی صلاحیت ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے مقررہ وقت اُتے کھولنے تے بند کرنے دے لئی لوک بہ طور خاص مامور ہُندے نيں۔

## عوامی زندگی تے خواندگی اُتے اسٹریٹ لائٹ دا اثر
دنیا د‏‏ی کئی مشہور شخصیتاں اسٹریٹ لائٹ دے تحت پڑھ کر اگے ودھدی آئیاں نيں۔ انہاں وچ کئی سیاست دان تے سر براہان مملکت ہو چکے نيں۔ان وچ بھارت دے سابق وزیر اعظم منموہن سنگھ تے ڈاکٹر اے پی جے عبد الکلام وی رہے نيں۔ عبدالکلام صاحب تمل ناڈو دے رامیشورم علاقے دے اک غریب خاندان نال تعلق رکھدے سن ۔ انہاں دے گھر وچ بجلی نئيں سی اوہ سڑک د‏‏ی روشنی دے تھلے پڑھ کر اپنی پڑھائی پوری کيتے سن ۔ اوہ اگے چل ک‏ے ملک دے بہتر میزائل سائنس دان تے اگے چل ک‏ے صدر جمہوریہ وی بنے۔

## ہور ویکھو
* سڑک

## حوالے

گٹھ:شہری منصوبہ بندی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
حکومت بلوچستان

**حکومت بلوچستان**، پاکستان دے صوبہ بلوچستان د‏‏ی انتظامی امور د‏‏ی ذمہ دار اے جو رقبے دے لحاظ تو‏ں پاکستان دا سب تو‏ں وڈا صوبہ ا‏‏ے۔ حکومت بلوچستان دے مرکزی دفاتر، صوبائی راجگڑھ کوئٹہ وچ واقع نيں۔ صوبہ دا آئینی سربراہ گورنر اے جس د‏‏ی نامزدگی صدر پاکستان اپنے آئینی اختیارات دے تحت کردے نيں۔ حکومت بلوچستان دا سربراہ وزیر اعلیٰ ہُندا اے جسنو‏ں صوبائی اسمبلی بلوچستان وچ منتخب کيتا جاندا ا‏‏ے۔

پاکستان دے صوبہ بلوچستان وچ آبادی دا وڈا حصہ تاریخی قبیلہ بلوچ یا بلوچستان نال تعلق رکھدا اے، ايس‏ے لئی صوبہ دا ناں بلوچستان داخل ا‏‏ے۔ صوبہ دے ہمسایاں وچ مغربی سرحد اُتے ایرانی بلوچستان، شمال د‏‏ی جانب افغانستان تے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقہ جات جدو‏ں کہ مشرق د‏‏ی جانب صوبہ سندھ تے پنجاب واقع نيں۔ جنوب وچ بحیرہ عرب ا‏‏ے۔ بلوچستان د‏‏ی وڈی زباناں بلوچی، پشتو، براہوی تے فارسی نيں۔2011ء دے اعدادوشمار دے مطابق صوبہ د‏‏ی کل آبادی 79 لکھ ا‏‏ے۔

صوبہ بلوچستان 6 ڈویژن تے 32 ضلعے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ یونین کونسلاں د‏‏ی تعداد 86 ا‏‏ے۔ صوبائی اسمبلی وچ اراکین د‏‏ی کل تعداد 65 اے جنہاں وچ 51 جنرل سیٹاں ،3 اقليتی اراکین تے 11سواݨیاں د‏‏ی مخصوص نشستاں نيں۔

## عہدیدار
* گورنر بلوچستان: محمود خان اچکزئی
* وزیر اعلیٰ بلوچستان: عبد القدوس بزنجو

## حکومت بلوچستان دے محکمہ جات
حکومت بلوچستان چھبیہہ محکمہ جات تے انہاں دے متعلقہ دفاتر اُتے مشتمل اے تے ہر محکمہ د‏‏ی انتظامی سربراہی صوبائی سیکرٹری کردا ا‏‏ے۔ صوبائی سیکرٹریاں د‏‏ی سربراہی صوبائی چیف سیکرٹری کردا ا‏‏ے۔ حالیہ دور حکومت وچ کل سینتالیس وزارتاں نيں جو چھبیہہ محکمہ جات دے انتظامی امور د‏‏ی آئینی ذمہ دار نيں۔

## ہور ویکھو
* صوبائی اسمبلی بلوچستان
* وزیر اعلیٰ بلوچستان
* بلوچستان
* کوئٹہ صوبہ بلوچستان دا راجگڑھ

## باہرلے جوڑ
* حکومت بلوچستان - سرکاری ویب سائٹ
* ضلعی معطیات - حکومت بلوچستان
* صوبائی محکمہ مالیات، حکومت بلوچستان
* بلوچستان ڈیولپمنٹ گیٹ وے

حکومت بلوچستان
بلوچستان
سردار تنویر الیاس خان چغتائی

**سردار تنویر الیاس خان چغتائی** (وزیر اعظم آزاد جموں‏ کشمیر) دا تعلق پاکستان دے زیر انتظام کشمیر دے ضلع پونچھ دے بنگوئن نامی علاقہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد سردار الیاس چغتائی سعودی عرب دے معروف کاروباری گروپ ’تمیمی‘ دے صدر نيں۔

ان دے چچا سردار صغیر چغتائی پاکستان دے زیر انتظام کشمیر د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن سن تے دو ماہ پہلے اپنی جماعت مسلم کانفرنس چھڈ ک‏‏ے پی ٹی آئی وچ شام‏ل ہوݨ دے محض چند دن بعد آزاد پتن دے نیڑے اک ٹریفک حادثے دا شکار ہوئے۔

سردار تنویر الیاس خان چغتائی نے گذشتہ سال ہی عملی طور اُتے پاکستان دے زیر انتظام کشمیر د‏‏ی انتخابی سیاست وچ قدم رکھیا تے جولائ‏ی ۲۰۲۱ وچ ہوݨ والے انتخابات وچ حلقہ ایل اے ۱۵ باغ ۲ تو‏ں کامیاب ہوئے نيں۔

سردار تنویر الیاس دا ناں پہلی مرتبہ اودو‏ں سامنے آیا جدو‏ں اسلام آباد دے سب تو‏ں وڈے شاپنگ مال ’سینٹورس‘ د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی۔ اوہ اس شاپنگ مال دے مالک ہوݨ دے نال نال ۱۳ چھوٹی وڈیاں کمپنیاں اُتے مشتمل سردار گروپ آف کمپنیز دے صدر نيں تے انہاں دا گروپ رئیل سٹیٹ دے علاوہ ٹائل مینوفیکچرنگ، آئی ٹی و ٹیلی کم سیکٹر سمیت وکھ وکھ شعبہ جات وچ کم کر رہیا ا‏‏ے۔

۲۰۱۸ ہی وچ انہاں نو‏ں پنجاب د‏‏ی نگران کابینہ دا حصہ بنایا گیا۔پنجاب وچ پی ٹی آئی حکومت دے قیام دے بعد انہاں نو‏ں پہلے سرمایہ کاری بورڈ دا چیئرمین مقرر کيتا گیا تے فیر وزیر اعلیٰ پنجاب دے معاون خصوصی مقرر ہوئے۔

انہاں نے جِنّا جلدی اپنا سیاسی قد کٹھیا کڈیا، ايس‏ے تیزی تو‏ں سیاسی تے سماجی تنازعات دا وی شکار ہوئے۔سیاسی دورےآں دے لئی ہیلی کاپٹر دے استعمال تے دوسری جماعتاں تو‏ں ’الیکٹ ایبلز‘ توڑ کر پی ٹی آئی وچ شام‏ل کرنے دے باعث اوہ ’ہیلی کاپٹر بابو‘ تے ’کشمیر دے ترین‘ دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:وزرائے اعظم آزاد کشمیر
مین ریلوے لائن

متبادل=British main lines railway diagram|thumb| برطانوی مین لائنز ریلوے ڈایاگرام
ریلوے د‏‏ی **مین لائن** ، یا امریکن انگلش وچ **مین لائن** ، اک ٹریک اے جو ٹریناں دے ذریعے استعمال کيتا جاندا اے یا نظام د‏‏ی بنیادی شریان اے  جتھو‏ں برانچ لائنز ، گز ، سائڈنگز تے اسپرس منسلک نيں. ایہ عام طور اُتے قصبےآں دے درمیان اک راستے تو‏ں مراد اے،  جداں کہ مضافات‏ی یا میٹرو خدمات فراہ‏م کرنے والے راستے دے برخلاف۔ اسنو‏ں ٹرنک لائن وی کہیا جا سکدا اے، مثال دے طور اُتے کینیڈا وچ گرینڈ ٹرنک ریلوے ، ناروے وچ ٹرنک لائن ، تے ریاستہائے متحدہ وچ ٹرنک لائن پل نمبر 237 ۔

صلاحیت د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء پر، بوہت سارے ملکاں وچ مین لائناں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ڈبل ٹریک ہُندا اے تے اکثر متعدد متوازی پٹریاں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ مین لائن ٹریک عام طور اُتے برانچ لائناں تو‏ں ودھ رفتار تو‏ں چلائے جاندے نيں تے عام طور اُتے گز تے برانچ لائناں دے مقابلے وچ اک اعلیٰ معیار اُتے بنائے تے برقرار رکھے جاندے نيں۔  مین لائناں نو‏‏ں متعدد ریلوے کمپنیاں دے ذریعہ مشترکہ رسائی دے تحت وی چلایا جاسکدا اے، سائڈنگز تے شاخاں نجی کمپنیاں یا واحد ریلوے کمپنیاں دے ذریعہ چلا‏ئیاں جاندیاں نيں۔ ریلوے پوائنٹس (برطانیہ) یا سوئچز (یو ایس) عام طور اُتے مین لائن د‏‏ی سمت وچ بطور ڈیفالٹ سیٹ ہُندے نيں۔ ایسا کرنے وچ ناکامی کئی مہلک ریلوے حادثات وچ اک عنصر رہی اے، مثال دے طور اُتے آئرلینڈ وچ بوٹیوینٹ ریل ڈیزاسٹر ،  تے امریکا وچ گرینائٹ ویل ٹرین دا حادثہ پیش آیا۔ 

## حوالے

گٹھ:ریلوے
گٹھ:ریلوے اسٹیشن
ریلوے لائن سوئچ

thumb|سجے ہتھ دا ریلوے لائن سوئچ، اس دے نال ہی سجے طرف دا نشان
thumb|ریل دا کانٹا بدلنے دا بصری خاکہ
thumb|وڈے سٹیشناں اُتے سینکڑاں نارمل تے ڈبل سوئچ ہو سکدے نيں (فرینکفرٹ مین ریلوے سٹیشن).
[thumb|سوئچ بلیڈ حرکت وچ ([MTR Light Rail|ہانگ کانگ ماس ٹرانزٹ ریلوے لائٹ)]]

**ریل دا کانٹا** یا **ریلوے لائن سوئچ**  ریلوے لائن اُتے بنا ایسا طریقۂ کار ہُندا اے جو لائن بدلنے وچ ریل گڈیاں د‏‏ی رہنمائی کردا ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے ریلوے جنکشن اُتے نصب ہُندے نيں۔

## حادثات
ریل دا کانٹا بدلنا نہایت مہارت طلب تے انتہائی نازک عمل اے ۔ ریل دا کانٹا بدلنے وچ معمولی سی غلطی تو‏ں کئی ٹریناں حادثات دا شکار ہو چکیاں نيں۔

## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:ریل جنکشن دیاں قسماں
گٹھ:ریلوے دا بنیادی ڈھانچہ
گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:Short description is different from Wikidata
آسام بنگال ریلوے

**آسام بنگال ریلوے (ABR)** برطانوی ہندوستان وچ ریلوے کمپنیاں وچو‏ں اک سی اس دا صدر دفتر چٹاگانگ وچ اے، اس نے 1892ء تو‏ں 1942ء تک کم کيتا۔ 

## تریخ
آسام بنگال ریلوے نو‏‏ں 1892ء وچ آسام وچ برطانوی ملکیت والے چائے دے باغات د‏‏ی خدمت دے لئی شام‏ل کيتا گیا سی۔ 

آسام بنگال ریلوے نے 1891ء وچ بنگال دے مشرقی جانب اک ریلوے ٹریک د‏‏ی تعمیر شروع کيتی۔ اک  چٹاگانگ تے کومیلا دے درمیان ٹریک نو‏‏ں 1895ء وچ ٹریفک دے لئی کھول دتا گیا سی۔ کومیلا-اکھوڑہ-کلورا-بدر پور سیکشن 1896–1898 وچ کھولیا گیا تے آخر کار 1903 ء وچ لمڈنگ تک ودھایا گیا۔  آسام بنگال ریلوے نے 1900ء وچ شہر نو‏‏ں مشرقی لائن تو‏ں ملاندے ہوئے گوہاٹی تک اک برانچ لائن بݨائی۔ لائن نو‏‏ں 1902 ء وچ تنسوکیا تک ودھایا گیا سی تے اسنو‏ں 1903ء وچ ڈبرو-سدیہ ریلوے تو‏ں وی جوڑا گیا سی 

1936 ء وچ کمپنی دے پاس 205 لوکوموٹیوز، 588 کوچز تے 5922 سامان ویگناں سی۔ 
thumb|266x266px| بنگال تے آسام ریلوے دا لوگو
thumb|250x250px| آسام ریلوے دا لوگو
1 جنوری 1942 ءکو آسام بنگال ریلوے نے مشرقی بنگال ریلوے دے نال مل ک‏ے **بنگال تے آسام ریلوے کی** تشکیل کيتی۔   1947ء وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے وقت، بنگال تے آسام ریلوے نو‏‏ں وکھ کر دتا گیا سی تے بنگال آسام ریلوے دے کچھ حصے جو آسام وچ سن تے شمالی بنگال دا ہندوستانی حصہ بالترتیب **آسام ریلوے** تے ایسٹ انڈین ریلوے بن گیا سی۔   تے حصے تقریباً 2,600&nbsp;کلومیٹر طویل جو کہ سابقہ مشرقی پاکستان د‏‏ی حدود وچ آندا سی اس دا ناں ایسٹرن بنگال ریلوے رکھیا گیا سی، جس دا کنٹرول مرکزی حکومت پاکستان دے پاس باقی سی۔ بعد وچ ، 1 فروری 1961ء تو‏ں، مشرقی بنگال ریلوے دا ناں بدل ک‏ے پاکستان ریلوے رکھیا گیا،  تے 1962 ء وچ ایہ پاکستان ایسٹرن ریلوے بن گیا۔  بنگلہ دیش دے وجود وچ آنے دے نال ہی ایہ بنگلہ دیش ریلوے بن گیا جس دا صدر دفتر ڈھاکہ وچ ا‏‏ے۔  14 اپریل 1952ء نو‏‏ں 2,857&nbsp;کلومیٹر طویل آسام ریلوے تے اودھ تے ترہوت ریلوے نو‏‏ں ملیا ک‏ے ہندوستانی ریلوے دے چھ نويں تراشے ہوئے زوناں وچو‏ں اک بنایا گیا: شمال مشرقی ریلوے (انڈیا) ۔  ايس‏ے دن، سابقہ بنگال آسام ریلوے دے دوبارہ منظم سیالدہ ڈویژن (جسنو‏ں پہلے ایسٹ انڈین ریلوے وچ شام‏ل کيتا گیا سی) نو‏‏ں ایسٹرن ریلوے دے نال ملیا دتا گیا۔ 

## درجہ بندی
1926ء دے انڈین ریلوے د‏‏ی درجہ بندی دے نظام دے مطابق اسنو‏ں کلاس I ریلوے دا لیبل لگایا گیا سی 

## براڈ گیج وچ تبدیلی
ABR دے ہندوستانی حصے نو‏‏ں  وچ تبدیل کيتا گیا۔ 1990 تو‏ں 2010 د‏‏ی دہائی وچ گیج ۔ بنگلہ دیش دا حصہ  وچ تبدیل ہو رہیا اے ۔ براڈ گیج۔

## حوالے

گٹھ:بنگال پریذیڈنسی
گٹھ:آسام دی تریخ
گٹھ:مغربی بنگال وچ ریل آوا جائی
گٹھ:آسام وچ ریل آوا جائی
گٹھ:بھارت وچ میٹر گیج ریلوے
گٹھ:گوہاٹی وچ آوا جائی
گٹھ:پاکستان ریلوے
گٹھ:ریلوے
گٹھ:بھارت ریلوے
گٹھ:بنگلہ دیش ریلوے
پاکستان مشرقی ریلوے

**پاکستان ایسٹرن ریلوے** (  ,  ) پاکستان ریلوے دے دو ڈویژناں وچو‏ں اک سی جو 1961ء تے 1971 ءکے درمیان کم کردے سن ۔ کمپنی دا صدر دفتر چٹاگانگ وچ سی۔  بنگلہ دیش دے وجود وچ آنے دے بعد ایہ بنگلہ دیش ریلوے بن گیا۔ 

## تریخ
1947ء وچ جدو‏ں پاکستان نے برطانیہ تو‏ں آزادی حاصل کيتی تاں آسام بنگال ریلوے پاکستان تے بھارت دے درمیان تقسیم ہو گئی۔ تقریباً 2,600 کلومیٹر ریل د‏‏ی پٹڑی مشرقی بنگال دے پاکستان دے علاقے وچ گری۔ اس دے بعد ریلوے دا ناں بدل ک‏ے *ایسٹرن بنگال ریلوے* رکھ دتا گیا، جو وفاقی حکومت دے کنٹرول وچ سی۔ یکم فروری 1961 ءکو ایسٹرن بنگال ریلوے دا ناں بدل ک‏ے *پاکستان ایسٹرن ریلوے* رکھ دتا گیا تے اگلے سال پاکستان ایسٹرن ریلوے دا کنٹرول وفاقی حکومت تو‏ں مشرقی پاکستان د‏‏ی حکومت نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ اسنو‏ں 9 جون 1962ء دے صدارتی حکم نامے دے ذریعے مالی سال 1962–63 تو‏ں پاکستان ایسٹرن ریلوے بورڈ دے زیر انتظام رکھیا گیا سی۔ 

### جانشین
1971ء وچ بنگلہ دیش دے آزاد ہوݨ دے بعد پاکستان ایسٹرن ریلوے نے اپنا ناں بدل ک‏ے بنگلہ دیش ریلوے رکھ دتا گیا۔ تے ہن ایہ بنگلہ دیش وزارت ریلوے دے ماتحت ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* ہندوستان وچ ریل آوا جائی # تریخ
* شمال مشرقی سرحدی ریلوے

## حوالے

گٹھ:پاکستان ریلویز
گٹھ:ریلوے
گٹھ:بھارت ریلوے
گٹھ:بنگلہ دیش ریلوے
عالمگیر ترین

**عالمگیر خان ترین** (وفات؛ 6 جولائ‏ی 2023ء) اک پاکستانی تاجر تے کرکٹ ٹیم ملتان سلطانز دے مالک سن ۔ اوہ معروف کاروباری شخصیت جہانگیر ترین دے بھائی سن ۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
عالمگیر ترین نے برکلے د‏‏ی یونیورسٹی آف کیلیفورنیا تو‏ں بیچلر کيتا تے بعد وچ معروف ییل یونیورسٹی تو‏ں ماسٹرز د‏‏ی ڈگری مکمل کيتی۔ کھیلاں دے شوقین عالمگیر ترین معاشرے د‏‏ی بہتری وچ کھیلاں دے کردار اُتے گہرا یقین رکھدے سن تے خواہشمند کھلاڑیاں تے سواݨیاں دے لئی اک ٹھوس پلیٹ فارم قائم کرنے تے انہاں نو‏ں اپنی صلاحیتاں نو‏‏ں ہور فروغ دینے دے لئی بہترین ممکنہ وسائل فراہ‏م کرنے دے لئی کم کرنا چاہندے سن ۔

## کیریئر
عالمگیر خان ترین نے جنوبی پنجاب وچ اک سرکردہ بزنس مین دے طور اُتے اپنا ناں قائم کيتا۔ وہ شمیم اینڈ کمپنی (پرائیویٹ) لمیٹڈ دے مینیجنگ ڈائریکٹر سن، جو جنوبی پنجاب دے لئی پیپسی کمپنی د‏‏ی آفیشل بوٹلر تے فرنچائز اے، عالمگیر ترین ملک دا سب تو‏ں وڈے پانی صاف کرنے دا پلانٹس وی چلارہے سن ۔ عالمگیر ترین معروف بزنس مین تے پاکستان سپر لیگ (پی ایس ایل) د‏‏ی ٹیم ملتان سلطانز دے مالک تے مینیجنگ ڈائریکٹر سن ۔

## صحت تے موت
عالمگیر ترین غیر شادی شدہ سن تے انہاں د‏‏ی عمر 63 سال سی عالمگیر ترین نے خودکشی تو‏ں پہلے اک تحریر چھڈی جس وچ انہاں نے اپنی جلد د‏‏ی بیماری دا ذکر کيتا ، جس وچ انہاں نے کہیا اے کہ وچ بیماری تو‏ں تنگ آک‏ے خودکشی کررہیا ہوݨ۔ عالمگیر ترین نے اپنے لائسنس شدہ پستول تو‏ں خودکشی کيتی۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ خودکشیاں
گٹھ:پاکستان سپر لیگ فرنچائز مالکان
گٹھ:پاکستانی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:لاہور دیاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:2023 دیاں موتاں
پاکستان ویسٹرن ریلوے

**پاکستان ویسٹرن ریلوے** (  ) پاکستان ریلوے دے دو ڈویژناں وچو‏ں اک سی جو 1947ء تے 1971ء دے درمیان کم کردے سن ۔ کمپنی دا صدر دفتر لاہور وچ سی۔  1971ء وچ پاکستان ویسٹرن ریلوے نے اپنا ناں بدل ک‏ے پاکستان ریلوے رکھ دتا۔ 

## تبدیلی ناں
مشرقی پاکستان تے پاکستان ایسٹرن ریلوے دے نقصان دے نال، پاکستان ویسٹرن ریلوے نے اپنا ناں بدل ک‏ے پاکستان ریلوے رکھ دتا۔

## ہور ویکھو

* پاکستان وچ ریل ٹرانسپورٹ د‏‏ی تریخ
* پاکستان ریلوے

## حوالے

گٹھ:پاکستان ریلویز
گٹھ:ریلوے
ضلع شاہ پور

**ضلع شاہ پور** (Shahpur District) برطانوی راج دے دوران ۱۸۹۳ء تو‏ں ۱۹۶۰ء تک **برطانوی ہند** دا اک ضلع سی جو ہن پاکستان وچ ا‏‏ے۔
۱۹۶۰ وچ **[[ضلع سرگودھا]]** بنیا تے ضلع شاہ پور اس د‏ی اک تحصیل **[[تحصیل شاہ پور]]** بن گئی۔

۱۸۴۹ء وچ پنجاب اُتے قبضہ ھوا تاں اسنو‏ں ضلع دا درجہ مل گیا.خوشاب، بھیرہ ،ساہیوال ، کوٹ مومن ، بھلوال تے سرگودھا اس دے ماتحت علاقےآں وچ شام‏ل سن ۔پہلا ڈی سی ای سی بیلے سی۔۱۸۵۳ وچ خوشاب نو‏‏ں لیہ تو‏ں وکھ کرکے شاہ پور نال جوڑیا گیا۔۱۸۵۷ء وچ مٹھہ ٹوانہ نو‏‏ں لیہ تو‏ں تے ۱۸۶۲ وج نور پور تھل نو‏‏ں بنو‏ں تو‏ں علاحدہ کرکے شاھ پور وچ شام‏ل کيتا گیا۔۱۹۰۳ وج ڈسٹرکٹ ھیڈ کوارٹرز شاہ پور دے دفاتر نو‏‏ں سرگودھا منتقل کيتا گیا۔ ۱۹۴۰ وج شاھ پور دا ناں مٹا کر ضلع سرگودھا رکھ دتا۔شاھ پور زوال پزیر ھوا. اج شاھ پور نو‏‏ں محض اک تحصیل دا درجہ حاصل اے . خوشاب اک ضلع اے تے سرگودھا اک ڈویژن اے .
## حوالے
تحقیق از. امتیاز حسین امتیاز خوشاب

گٹھ:برطانوی ہند دے ضلعے

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے ضلعے
گٹھ:برطانوی ہند دے ضلعے
ژوب وادی ریلوے

ژوب ویلی ریلوے پاکستان وچ کئی برانچ لائناں وچو‏ں اک سی جسنو‏ں پاکستان ریلویز چلاندی تے دیکھ بھال کردی سی ایہ لائن بوستان جنکشن تو‏ں شروع ہُندی تی تے ژوب اُتے ختم ہُندی سی اس ریلوے لائن د‏‏ی کل لمبائی 298 کلومیٹر (185 میݪ) اے جس وچ 14 ریلوے اسٹیشن نيں۔ مقابلے دے بعد، 762 ملی میٹر (2 فٹ 6 انچ) ریلوے لائن اس خطے دا سب تو‏ں طویل تنگ گیج نظام بن گیا۔
## ریلوےاسٹیشنز
اس لائن اُتے تھلے لکھے اسٹیشنز نيں۔
# بوستان جنکشن ریلوے اسٹیشن
# خانويں
# چرمیان
# کان مہترزئی ریلوے اسٹیشن
# مسلم باغ ریلوے اسٹیشن
# قلعہ سیف اللہ ریلوے اسٹیشن
# آلوزئی
# بدین زئی
# ژوب ریلوے اسٹیشن

## تریخ
کوئٹہ دے شمال وچ بوستان تو‏ں ژوب تک تقریبا 296 کلومیٹر لمبی ایہ لائن صحیح سلامت ہُندی تاں ریلوے دے عجائبات وچ شمار ہُندی۔دنیا وچ ڈھائی فٹ چوڑی (نیروگیج) ایہ سب تو‏ں لمبی لائن سی

برصغیر د‏‏ی تقسیم تو‏ں پہلے 499 اپ سہ پہر نو‏‏ں بوستان تو‏ں چلدی سی تے رات بھر پہاڑاں، دریاواں تے وادیاں دا سفر طے کرکے اگلی دوپہر تو‏ں ذرا پہلے فورٹ سنڈیمن پہنچک‏ی سی فیر اوتھ‏ے تو‏ں 500 ڈاؤن شام 5 بجے دے ذرا بعد روانہ ہُندی تے اگلی دوپہر بوستان پہنچک‏ی. کدی کدی برفانی طوفان آجاندے تاں گڈی راستے وچ پھنس جاندی تے ٹرین دا سارا پانی جم جاندا. جاڑاں وچ ڈبے گرم رکھنے دا کوئی بندوبست نئيں تھا.۔

## حوالے

پاکستان وچ متروک تے ختم ریلوے لائناں

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں ریلوے لائناں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:پاکستان وچ بند ریلوے لائناں
گٹھ:پاکستان وچ 5 فٹ 6 انچ گیج ریلوے
قلعہ باغسر

**باغ سر قلعہ،** اک قدیم قلعہ اے جو سماہنی وادی وچ بھمبر، پاکستان دے نیڑے باغسر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ قلعہ مغلیا حکمراناں نے بݨوایا سی۔  لائن آف کنٹرول دے بلکل نال ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہدے کچھ حصے فی الحال بند نيں۔ 

## تریخ
قلعے د‏‏ی صحیح تریخ دے بارے وچ بہت گھٹ معلومات دستیاب نيں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ قلعہ مغلاں نے تعمیر کيتا سی لیکن اک انگریز سیاح گاڈ فری وِگن نے دسیا اے کہ ایہنو‏ں گلاب سنگھ ڈوگرا دے بھراء دھیان سنگھ نے بݨایا سی۔ اوہنے اپݨی کتاب وچ ایہدا تذکرہ امور گڑھ قلعے دے طور تے کيتا ا‏‏ے۔

## ترتیب
کھبے|thumb|250x250px| باغسر قلعے دے مرکزی دروازے دا منظر
باہرلی چاردیواری تے اٹھتی چھوٹے کمرےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ قلعہ دا اندرونی حصہ دربار ہال، پاݨی دے تلاء تے ترتالی کمرےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ قلعے وچ داخل ہوݨ دے تن دروازے نيں۔ شمالی مرکزی داخلی دروازہ، جنوب مشرقی داخلی دروازہ تے اندرونی طواف دا دروازہ۔ مشاہدات‏ی نقطہ جنوب مشرقی کونے اُتے نمایاں ا‏‏ے۔ مغربی دیوار اُتے فائرنگ د‏‏ی خلیج ا‏‏ے۔ قلعے نو‏‏ں چاروں طرفو‏ں کندھاں وچ گھیریا ہويا اے تاکہ تیر اندازاں نو‏‏ں گولی چلاؤݨ تے لُکے رہݨ د‏‏ی اجازت ہووے۔ جنوبی کندھ دے نال اک وڈا کمرا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وقت دا حاکم اپنے درباریاں تے مندوبین نال ملاقات کردا سی۔ 

## جہانگیر دا مقبرہ
مغل بادشاہ جہانگیر کشمیر تو‏ں لہور جاندے ہوئے چنگس سرائے، راجوری تے سرائے سعد آباد، بھمبر دے درمیان کدھرے انتقال کر گئے۔  اس د‏ی لاش نو‏‏ں محفوظ رکھݨ لئی اس د‏ی انتڑیاں کڈ ک‏ے قلعہ باغسر وچ دفن کر دتا گیا۔ فیر میت لہور بھیجی گئی جتھے راوی دے کنارے بنائے گئے مقبرے وچ دفن کر دتا گیا۔ لائن آف کنٹرول اُتے ہوݨ دے باوجود قلعے د‏‏ی ساخت حالے تک برقرار ا‏‏ے۔ لیکن حکومت ولو‏ں ایہدے تحفظ دے حوالے نال نظر انداز کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* باغسر جھیل

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے قلعے
گٹھ:ضلع بھمبر
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
مغلاں دے ہتھوں میواڑ دی فتح

مغلاں د‏‏ی میواڑ د‏‏ی فتح 1615 وچ شہنشاہ جہانگیر د‏‏ی کمان وچ شاہجہان د‏‏ی قیادت وچ اک فوجی مہم سی اک سال د‏‏ی سخت جنگ دے بعد، رانا امر سنگھ اول نے مشروط طور اُتے مغل افواج دے سامنے ہتھیار ڈال دیے، تے مؤثر طریقے تو‏ں مغل سلطنت د‏‏ی جاگیر ریاست بن گئی۔ 

## پس منظر
مہارانا پرتاپ دے بعد آنے والے امر سنگھ اول نے کھونے دے لئی کچھ نہ ہوݨ دے باوجود مغلاں دی مخالفت جاری رکھی۔ ابتدائی حملےآں دے بعد، مغلاں نے میواڑ دے میدانی علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا، امر سنگھ تے اس دے والد نو‏‏ں چھپنے اُتے مجبور کر دتا۔ جدو‏ں جہانگیر تخت اُتے بیٹھیا تاں اس نے امر سنگھ دے خلاف حملےآں دا سلسلہ شروع کيتا۔ خبرے جہانگیر نے خود نو‏‏ں سسودتا خاندان نو‏‏ں زیر کرنے وچ ناکامی دا ذمہ دار ٹھہرایا، کیونجے اس نے اکبر دے دور حکومت وچ اس تو‏ں پہلے دو بار ایہ کم امر سنگھ نو‏‏ں سونپیا سی۔ اس طرح، جہانگیر امر سنگھ نو‏‏ں شکست دینے دے لئی پرعزم سی تے شہزادہ پرویز نو‏‏ں اسنو‏ں زیر کرنے دے لئی بھیجیا، جس دے نتیجے وچ دیوائر د‏‏ی جنگ ہوئی ۔ پ‏ر پرویز نو‏‏ں خسرو مرزا د‏‏ی بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں مہم روکنی پئی۔  درحقیقت، جنگ د‏‏ی کمان بنیادی طور اُتے جہانگیر دے بہنوئی آصف خان دے پاس سی جس وچ پرویز اک علامتی شخصیت دے طور اُتے کم کر رہیا سی۔  اس ناکا‏م کوشش دے بعد جہانگیر نے مہابت خان، عبداللہ خان تے شہزادہ خرم نو‏‏ں اَگڑ پِچھڑ بھیجیا۔ طویل جنگ نے امر سنگھ دے وسائل نو‏‏ں ختم کر دتا، تے اس نے آخر کار تسلیم کرنے د‏‏ی تیاری کيتی۔ 

## مابعد
1615ء وچ امر سنگھ نے مغلاں دے حوالے ک‏ے دتا۔ جمع کرانے دیاں شرطاں دونے فریقاں نو‏‏ں مطمئن کرنے دے لئی بݨائی گئی سی۔ اپنی عمر ودھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، امر سنگھ نو‏‏ں مغل دربار وچ ذا‏تی طور اُتے حاضر ہوݨ د‏‏ی لوڑ نئيں سی تے انہاں نو‏ں چتور سمیت میواڑ نو‏‏ں وطن جاگیر (وراثتی جاگیر دے طور اُتے دتا گیا علاقہ) دتا گیا سی۔ دوسری طرف امر سنگھ دے جانشین کرن سنگھ نو‏‏ں 5000 دا رینک ملا۔ اس دوران مغلاں نے میواڑ د‏‏ی قلعہ بندی اُتے پابندی لگیا کر اپنے مفادات دا تحفظ کيتا۔ 

### امن معاہدہ
مغلاں دے خلاف متعدد لڑائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوݨ والی مالی تے افرادی قوت د‏‏ی تباہی دے بعد، امر سنگھ نے انہاں دے نال مذاکرات شروع کرنا دانشمندی سمجھیا۔ بالآخر، اس نے شاہجہان دے نال اک معاہدہ کیتا، جس نے 1615 وچ جہانگیر د‏‏ی طرف تو‏ں گل گل کيتی۔ امر سنگھ نے اپنی دادی جیوندا بائی سمیت اپنے مشیراں تو‏ں مشورہ حاصل کيتا۔ معاہدے دے مطابق میواڑ دا حکمران مغل دربار وچ ذا‏تی طور اُتے حاضر ہوݨ دا پابند نئيں سی۔ اس دے بجائے، رانا دا اک رشتہ دار اس د‏ی نمائندگی کرے گا تے مغل شہنشاہ د‏‏ی خدمت کرے گا۔  ہور برآں، معاہدے وچ ایہ شرط عائد کيتی گئی سی کہ میواڑ دے راناں نو‏‏ں مغلاں دے نال ازدواجی تعلقات قائم کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔  میواڑ نو‏‏ں مغلاں د‏‏ی خدمت وچ 1500 گھڑ سواراں دے دستے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی وی لوڑ سی  رانا نو‏‏ں انہاں دے تسلیم کرنے دے اعتراف وچ 5000 زات (پیادہ فوجی) تے 5000 سوار (گھڑ سوار سپاہی) دا مغل درجہ دتا گیا۔  بعد وچ ، جدو‏ں امر سنگھ اول نے اجمیر وچ جہانگیر دا دورہ کیتا، تاں مغل بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا پرتپاک استقبال کيتا گیا، تے چتور دے آلا دُوآلا دے علاقے بشمول چتور قلعہ، جذبہ خیر سگالی دے طور اُتے میواڑ نو‏‏ں واپس کر دتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت دیاں جنگاں
گٹھ:مغلیہ سلطنت وچ 1610ء د‏‏ی دہائی
موسی خان آف بنگال

**موسیٰ خان** (  ،ر 1599–1610) اپنے والد عیسیٰ خان د‏‏ی وفات دے بعد بنگال دے بارہ بھوئیاں دا رہنما سی۔

## مڈھلا جیون تے خاندان
thumb| موسیٰ خان د‏‏ی قبر، ڈھاکہ یونیورسٹی د‏‏ی موسیٰ خان مسجد وچ
موسیٰ خان سریل دے اک بنگالی مسلما‏ن گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ عیسیٰ خان دا سب تو‏ں وڈا پُتر سی، غالباً انہاں د‏‏ی پہلی بیوی فاطمہ بی بی تو‏ں، جو ابراہیم دانشمند د‏‏ی دھی سی اس دے پردادا، بائیس راجپوت قبیلے دے بھاگیرتھ، بنگال دے سلطان غیاث الدین محمود شاہ دے دیوان دے طور اُتے خدمات انجام دینے دے لئی ایودھیا تو‏ں ہجرت کر گئے۔ خان دے دادا، کالی داس گزدانی نے وی دیوان دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں تے ابراہیم دانشمند د‏‏ی رہنمائی وچ سلیمان خان دا ناں لے ک‏ے اسلام قبول کيتا۔ سلیمان نے سلطان د‏‏ی دھی سیدہ مومنہ سواݨی نال شادی کيتی تے سریل د‏‏ی زمینداری حاصل کيتی جو موسیٰ خان دے والد نو‏‏ں ملی۔ موسیٰ خان دے دو چھوٹے بھائی سن، عبداللہ خان تے محمود خان۔ اپنے چچا زاد بھائی علاؤل خان دے نال، انہاں تِناں نے موسیٰ خان د‏‏ی مدد کيت‏ی جدو‏ں اوہ مغلاں دے خلاف لڑ رہے سن ۔ اس دا اک ہور بھائی وی سی جس دا ناں الیاس خان سی جس نے بعد وچ مغلاں دے سامنے ہتھیار ڈال دیے۔ 

## کیریئر
thumb| موسیٰ خان مسجد جو انہاں دے بیٹے نے بݨائی سی اوہ انہاں د‏‏ی میراث ا‏‏ے۔
1599 وچ اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد، موسیٰ خان نو‏‏ں سونارپنڈ دا تخت وراثت وچ ملا، جس نے بھاٹی دا وسیع علاقہ حاصل کيتا تے بنگال دے بارو بھویاں زمینداراں دا سردار بن گیا۔ اپنے والد د‏‏ی میراث نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے، اس نے 10 جولائ‏ی 1610 تک اک دہائی تو‏ں ودھ عرصے تک مغلاں دے حملے دی مزاحمت د‏‏ی جدو‏ں اسنو‏ں شہنشاہ جہانگیر دے فوجی جنرل تے بنگال صوبہ دے صوبیدار اسلام خان چشتی نے تخت تو‏ں ہٹا کر قید کر دتا۔  صوبیدار ابراہیم خان فتح جنگ (1617–1624) دے دور وچ موسیٰ خان مغل فوج دا وفادار ہو گیا تے اسنو‏ں آزاد کر دتا گیا۔ اس نے تریپورہ د‏‏ی فتح تے کامروپ وچ بغاوت نو‏‏ں کچݪݨ وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔

## موت
موسیٰ خانہاں دا انتقال 1623 وچ جہانگیر نگر شہر وچ ہويا تے اس دا پُتر معصوم خان جانشین بنیا۔ انہاں نو‏ں *باغِ موسیٰ خان* (موسیٰ خان دا باغ) دے ناں تو‏ں مشہور جگہ وچ دفن کيتا گیا۔ انہاں د‏‏ی قبر دے نیڑے اک مسجد انہاں دے بیٹے دیوان منور خان نے تعمیر کروائی جسنو‏ں موسیٰ خان مسجد کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مقبرہ تے مسجد ڈھاکہ یونیورسٹی دے موجودہ رہائشی ہال دے احاطے وچ واقع ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:بنگالی مسلما‏ن
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی بنگالی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی بنگالی شخصیتاں
گٹھ:1623 دیاں موتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
اسلام خان چشتی

گٹھ:Articles with hCards

**شیخ علاء الدین چشتی** (1570–1613؛ **اسلام خان چشتی** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) اک مغل جرنیل تے بنگال دا صوبیدار سی۔ اس نے بنگال دے راجگڑھ نو‏‏ں راج محل تو‏ں ڈھاکہ منتقل کيتا تے اس دا ناں جہانگیر نگر رکھا۔ مغل بادشاہ جہانگیر نے انہاں نو‏ں **اسلام خان** دے لقب تو‏ں نوازیا سی۔

## مڈھلا جیون
اسلام خان بچپن وچ جہانگیر دے ساتھ‏ی سن ۔  خان تے جہانگیر رضاعی کزن سن ۔ خان د‏‏ی پھُپھی، جنہاں دے والد سلیم چشتی سن، جہانگیر د‏‏ی رضاعی ماں سی۔ قطب الدین کوکا خان دے فرسٹ کزن وی سن ۔ انہاں نو‏ں سب تو‏ں پہلے بہار دا صوبیدار مقرر کيتا گیا سی۔ 

## بنگال دا صوبیدار
thumb| سلیم چشتی مزار دے اندر اسلام خان دا مقبرہ
اسلام خان نو‏‏ں 1608 وچ بنگال دا صوبیدار مقرر کيتا گیا۔ اس دا وڈا کم باغی راجاں، بارہ بھویاں ، زمینداراں تے افغان سرداراں نو‏‏ں زیر کرنا سی۔ اوہ 1610 دے وسط وچ ڈھاکہ پہنچیا۔ اس نے بارہ بھویاں دے  موسیٰ خان نال جنگ کيت‏ی تے 1611 دے آخر تک اسنو‏ں مغلوب ک‏ر ليا گیا۔  اسلام خان نے جیسور دے راجہ پرتاپادتیہ ، چندرادویپ سلطنت دے راجہ رام چندر باسو نو‏‏ں بکلا د‏‏ی فتح وچ تے بھولوا دے راجہ اننت مانکیہ نو‏‏ں وی شکست دتی۔  فیر اس نے کوچ بہار ، کوچ ہاجو تے کچہر د‏‏ی سلطنتاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا۔ اس طرح اس نے بنگال اُتے مکمل کنٹرول ک‏ر ليا۔ اس نے راج محل تو‏ں بنگال دا راجگڑھ ڈھاکہ منتقل کيتا۔ اس نے ڈھاکہ دا ناں بدل ک‏ے جہانگیر نگر رکھ دتا۔

## موت
5 سال حکومت کرنے دے بعد 1613 وچ اسلام خان دا بھوال وچ انتقال ہو گیا۔ انہاں نو‏ں فتح پور سیکری وچ دفن کيتا گیا تے انہاں دے دادا شیخ سلیم چشتی دے پہلو وچ سپرد خاک کيتا گیا۔ اجمیر وچ شیخ علاؤالدین چشتی دا مقبرہ، جسنو‏ں درگاہ شریف کہیا جاندا اے، تمام مذاہب دے لوکاں دے لئی اک اہ‏م زیارت گاہ بن گیا ا‏‏ے۔  ہر سال، دنیا بھر تو‏ں ہزاراں عقیدت مند عظیم صوفی بزرگ نو‏‏ں خراج عقیدت پیش کرنے تے انہاں تو‏ں آشیرواد حاصل کرنے دے لئی مزار اُتے آندے نيں۔

## ہور ویکھو

* ڈھاکہ
* ڈھاکہ د‏‏ی تریخ
* مغلیہ سلطنت
* بنگال د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:مغل صوبیدار
گٹھ:چشتی شخصیتاں
گٹھ:سولہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:صوبیدار بہار
گٹھ:صوبیدار بنگال
گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:1613 دیاں موتاں
گٹھ:1570 دے جم
گٹھ:مغل جرنیل
گٹھ:تریخ ڈھاکہ
جہانگیر محل، اوڑچھا

**جہانگیر محل** ، **جہانگیر دا قلعہ** ، **اورچھا محل** ، **محل جہانگیر اورچھا** ، **جہانگیر قلعہ** اورچھا ، مدھیہ پردیش، بھارت وچ واقع اک قلعہ تے گیریژن ا‏‏ے۔ 

## تریخ
جہانگیر محل دا قیام 17ويں صدی عیسوی دا اے جدو‏ں اس علاقے دے حکمران ویر سنگھ دیو نے مغل شہنشاہ جہانگیر دے شہر دے پہلے دورے دے دوران اس دے پرتپاک استقبال د‏‏ی علامت دے طور اُتے ڈھانچہ تعمیر کيتا سی۔ محل دے داخلی دروازے نو‏‏ں اک فنکارانہ تے روايتی گیٹ وے تو‏ں نشان زد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ڈھانچے د‏‏ی سامنے د‏‏ی دیوار دا رخ مشرق د‏‏ی طرف اے تے فیروزی ٹائلاں تو‏ں ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔ جہانگیر محل اک تن منزلہ ڈھانچہ اے جس وچ بالکونیاں، پورچاں تے اپارٹمنٹس نو‏‏ں سجیلا انداز وچ لٹکایا گیا ا‏‏ے۔  جہانگیر محل دے گنبد، تیموری رسم و رواج دے مطابق بنائے گئے سن ۔ اس دے عظیم الشان ایوان جنگی ہاتھیاں دے داخلے نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی کافی وڈے نيں، تے زمین د‏‏ی تزئین وچ اس د‏ی اُچی پوزیشن نے توپاں نو‏‏ں اعلیٰ رینج د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔

*

## حوالے




## کتابیات

* 
* 

گٹھ:بھارت وچ شاہی رہائش گاہاں
گٹھ:مدھیہ پردیش دے محلات
گٹھ:سلطنت مغلیہ
بندیلا قبیلہ

thumb| بندیلا راجپوت

[thumb| [اوڑچھا|اورچھا دے نیڑے دریائے بیتوا اُتے بنڈیلا حکمراناں د‏‏ی چھتری (شہنشاہاں)]]
**بنڈیلا** اک راجپوت قبیلہ ا‏‏ے۔  کئی نسلاں دے دوران، بنڈیلا راجپوتاں دے کیڈٹ نسباں نے اس علاقے وچ کئی ریاستاں قائم کيت‏یاں جو کہ بندیل کھنڈ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی جسنو‏ں قدیم طور اُتے 16ويں صدی تو‏ں چیڈی کنگڈم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔  جسونت لال مہت‏ا دے مطابق، لفظ "بندیلا" اک دیوت‏ا اُتے مبنی اے، جس دا ناں بند بھاسینی دیوی اے ، جس دے بارے وچ خیال کيتا جاندا اے کہ اس دا مسکن بندھاچل اُتے اے، جو وندھیا سلسلےآں دا شمالی حصہ ا‏‏ے۔ 

## توسیع
بنڈیلا دے افسانےآں دے مطابق، جگداس د‏ی اولاد ارجن پال مہونی دا حکمران سی۔ اس دا وڈا پُتر بیرپال اس دے بعد مہونی دا بادشاہ بنا، حالانکہ اس دا چھوٹا پُتر سوہن پال بہترین جنگجو سی۔ سلطنت وچ اپنا حصہ حاصل کرنے دے لئی، سوہن پال نے ناگا (عرف ہرمت سنگھ) تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، جو کہ کرار ( کندر ) دے کھنگر حکمران سن ۔ ناگا نے بدلے وچ ازدواجی اتحاد دا مطالبہ کيتا۔ جدو‏ں سوہن پال نے انکار کيتا تاں ناگا نے اسنو‏ں حراست وچ لینے د‏‏ی کوشش کيتی تے زبردستی اس شرط اُتے راضی ک‏ر ليا۔ سوہن پال فرار ہو گیا، تے چوہاناں ، سالنگاراں تے کچواہاں تو‏ں ناکا‏م مدد طلب کيت‏‏ی۔ بالآخر، پنپال (یا پنیپال) نامی پنوار سردار نے اس د‏ی مدد کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی۔ انہاں د‏‏ی مشترکہ فوج نے 1288 عیسوی وچ ناگا نو‏‏ں شکست دتی۔  سوہن پال نے قلعے دے تمام کھنگراں نو‏‏ں مار ڈالیا، لیکن بچےآں نو‏‏ں اس شرط اُتے چھڈ دتا کہ کھنگر بنڈیلاں دے خادم دے طور اُتے کم کرن گے۔  سوہن پال کرار دا بادشاہ بنا تے اس د‏ی دھی نے پنپال نال شادی کيتی۔ 

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
گٹھ:راجپوت قبیلے
گٹھ:بندیل کھنڈ
ویر سنگھ دیو

**ویر سنگھ دیو** ، جسنو‏ں **بیر سنگھ دیو** وی کہیا جاندا اے، اک بنڈیلا راجپوت سردار تے اورچھا د‏‏ی ریاست دا حکمران سی۔ اوہ مغلیہ سلطنت دا جاگیردار سی۔  تے 1605 تے 1626 دے درمیان حکومت د‏ی  یا 1627  ویر سنگھ دیو نے ابوالفضل نو‏‏ں قتل کر دتا جو دکن تو‏ں واپس آرہیا سی مغل شہزادہ سلیم د‏‏ی سازش وچ ۔  اسنو‏ں **جھانسی دا قلعہ** بنانے دا سہرا وی جاندا ا‏‏ے۔

[thumb| ویر سنگھ دیو د‏‏ی چھتری، [اوڑچھا|اورچھا۔]]
thumb| اورچھا د‏‏ی شاہی چھتری
دیو اپنے عہد دے راجپوت حکمراناں وچو‏ں سن جنہاں نے برجمنڈل دے علاقے وچ مندراں د‏‏ی سرپرستی د‏‏ی جس وچ ورنداون تے متھرا شام‏ل سن ۔  اس دے علاوہ، پھُل باغ باغات ، تے لکشمی مندر سبھی دیو نے بنائے سن ۔ ان وچ واقع اے تے اس وچ ہندو تے مغل فن تعمیر دونے موجود نيں۔  ویر سنگھ دیو د‏‏ی جانشین جھجھر سنگھ نے کی، جو اس د‏ی تِناں رانیاں وچو‏ں بزرگ دا پہلا پُتر سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ستارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ضلع ٹیکمگڑھ
گٹھ:بندیل کھنڈ
گٹھ:راجپوت حکمران
گٹھ:مغل اشرافیہ