open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ڈی، آرسی شارٹ

**ڈی آرسی جان میسی شارٹ** (پیدائش:9 اگست 1990ء) اک آسٹریلوی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی اے، جو آسٹریلیا د‏‏ی قومی ٹیم دے لئی اک روزہ بین الاقوامی تے ٹی20 انٹرنیشنل کھیلدا ا‏‏ے۔ گھریلو سطح پر، اوہ مغربی آسٹریلیا تے ہوبارٹ ہریکینز دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔ انھاں نے فروری 2018ء وچ آسٹریلیا دے لئی بین الاقوامی کریئر دا آغاز کیا

## ذا‏تی زندگی
شارٹ کیتھرین، شمالی علاقہ جات وچ پیدا ہويا سی، لیکن اوہ تقریباً چار سال د‏‏ی عمر وچ ڈارون چلا گیا۔ اوہ اپنی نانی دے ذریعے مقامی آسٹریلوی نسل دا اے، جنہاں دے آبا و اجداد کوئینز لینڈ وچ دریائے کلونکری دے علاقے دے مٹاکودی لوک نيں۔ شارٹ دے والدین ڈارون وچ اک انڈور اسپورٹس سنٹر چلاندے سن تے اوہ ڈارون گریڈ کرکٹ لیگز وچ ترقی کرنے تو‏ں پہلے انڈور کرکٹ کھیل کر وڈا ہويا۔ 16 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے ساؤتھ آسٹریلین گریڈ کرکٹ لیگ وچ کھیڈݨ دے لئی ڈارون تے ایڈیلیڈ دے درمیان سفر کيتا۔ بعد وچ اوہ پرتھ چلے گئے تاکہ اعلیٰ سطحاں اُتے کھیڈݨ دا ودھ موقع ملے

### گھریلو کیریئر
شارٹ نے اپنا لسٹ اے کرکٹ دا آغاز نومبر 2011ء وچ نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف 2011-12ء ریوبی اک روزہ کپ وچ کیہ۔ اس نے صرف 3 رنز بنائے، لیکن اپنی کھبے بازو د‏‏ی غیر روايتی اسپن باؤلنگ تو‏ں دو وکٹاں حاصل کیتیاں، جس وچ اک دوسری گیند اُتے وی شام‏ل اے جو اس د‏ی وکٹ دے روپ وچ ڈھلی۔ 

### بین الاقوامی کیریئر
جنوری 2018ء وچ ، شارٹ نو‏‏ں فروری 2018ء وچ شروع ہوݨ والی 2017-18ء ٹرانس تسمان سہ ملکی سیریز دے لئی آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ اس نے اپنا ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل ڈیبیو آسٹریلیا دے لئی نیوزی لینڈ دے خلاف 3 فروری 2018ء نو‏‏ں کیا جولائ‏ی 2020ء شارٹ دا ناں کووڈ-19 وبائی امراض دے بعد انگلینڈ دے ممکنہ دورے تو‏ں پہلے تربیت شروع کرنے دے لئی کھلاڑیاں دے 26 رکنی ابتدائی اسکواڈ وچ شام‏ل سی۔ انگلینڈ دے دورے دے بعد، جو شارٹ نے شروع نئيں کیتا، اس نے بھارت دے خلاف ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل سیریز وچ اپنی قومی ذمہ داریاں دوبارہ شروع کاں

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* اک روزہ بین الاقوامی
* ٹوئنٹی20 کرکٹ
* آسٹریلیا دے ون ڈے کرکٹرز د‏‏ی لسٹ
* آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ
* ہیمپشائر کاؤنٹی کرکٹ کلب دے ٹوئنٹی 20 کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
جیک وائلڈرمتھ

**جیک ڈیوڈ وائلڈرمتھ** (پیدائش 1 ستمبر 1993)ءٹووومبا, کوئنزلینڈ اک آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی اے جو کوئنز لینڈ دے لئی اول درجہ کرکٹ کھیلدا اے اس نے 5 اکتوبر 2015ء نو‏‏ں 2015–16ء میٹاڈور اک روزہ کپ وچ کرکٹ آسٹریلیا الیون دے لئی اپنا لسٹ اے ڈیبیو کیا انھاں نے 21 دسمبر 2016ء نو‏‏ں 2016–17 بگ بیش لیگ سیزن وچ برسبین ہیٹ دے لئی اپنا ٹوئنٹی 20 ڈیبیو کیا مئی 2018ء وچ ، انھاں 2018ء دے زمبابوے سہ فریقی سیزن دے لئی آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔اس نے آسٹریلیا دے لئی 6 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں زمبابوے دے خلاف اپنا ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل ڈیبیو کیاوائلڈرمتھ دے دادا، گراہ‏م بزیل نے وی کوئنز لینڈ دے لئی اول درجہ کرکٹ کھیلی تے انہاں دے وڈے چچا، ٹام ویورز، آسٹریلیا دے لئی ٹیسٹ کرکٹ کھیلے

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* ٹوئنٹی20 کرکٹ
* آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ

## حوالے
ڈینیئل سامس (کرکٹر)

**ڈینیئل رچرڈ سامس** (پیدائش:27 اکتوبر 1992ء) اک آسٹریلوی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ جس نے دسمبر 2020ء وچ آسٹریلیا کرکٹ ٹیم دے لئی بین الاقوامی کریئر دا آغاز کیا

## کیریئر
سامس نے 30 اکتوبر 2017ء نو‏‏ں 2017-18ء پلنکٹ شیلڈ سیزن وچ نیوزی لینڈ د‏‏ی ٹیم کینٹربری دے لئی اپنے اول درجہ کرکٹ دا آغاز کيتا۔ اس نے دسمبر 2017ء وچ 2017-18ء بگ بیش لیگ سیزن وچ سڈنی سکسرز دے لئی اپنا ٹوئنٹی20 ڈیبیو کیا جس وچ 14 رنز دے عوض چار وکٹاں حاصل کیتیاں۔ ایہ اودو‏ں ٹورنامنٹ وچ ڈیبیو کرنے والے دے بہترین اعداد و شمار سن ۔اس نے ستمبر 2018ء وچ 2018-19ء جیلٹ اک روزہ کپ وچ نیو ساؤتھ ویلز دے لئی اپنا لسٹ اے ڈیبیو کیا جون 2019ء وچ ، سامس نو‏‏ں 2019ء گلوبل ٹوئنٹی20 کینیڈا ٹورنامنٹ وچ وینکوور نائٹس فرنچائز ٹیم دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا۔ جولائ‏ی 2020ء وچ ، سامس نو‏‏ں کووڈ-19 وبائی امراض دے بعد انگلینڈ دے ممکنہ دورے تو‏ں پہلے تربیت شروع کرنے دے لئی کھلاڑیاں دے 26 رکنی ابتدائی اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی تے بعد وچ اسنو‏ں ٹور پارٹی وچ شام‏ل کيتا گیا سی حالانکہ اس نے کوئی میچ نئيں کھیلا سی۔اگست 2020ء وچ ، سامس نو‏‏ں دہلی کیپٹلز نے 2020ء انڈین پریمیئر لیگ دے لئی چنا سی تے اگلے سیزن دے آغاز وچ اوہ رائل چیلنجرز بنگلور دا حصہ بنے۔اکتوبر 2020ء وچ ، سامس نو‏‏ں دورہ کرنے والی بھارتی ٹیم دے خلاف محدود اوورز دے میچاں دے لئی آسٹریلیا د‏‏ی ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔اس نے دسمبر 2020ء وچ اپنا ٹوئنٹی20 انٹرنیشنل ڈیبیو کيتا۔  سامس نو‏‏ں 2021ء دے آئی سی سی مینز ٹوئنٹی20 عالمی کپ دے لئی آسٹریلیا دے اسکواڈ وچ انجری کور دے طور اُتے تن کھلاڑیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ فروری 2022ء وچ ، سامس نو‏‏ں سری لنکا دے خلاف پنج ٹوئنٹی20 انٹرنیشنل میچاں وچ کھیڈݨ دے لئی آسٹریلوی اسکواڈ وچ منتخب کيتا گیا۔اسی مہینے دے آخر وچ ، انھاں ممبئی انڈینز نے 2022ء دے انڈین پریمیئر لیگ ٹورنامنٹ دے لئی نیلامی وچ خریدا

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* ٹوئنٹی20 کرکٹ
* آسٹریلیا دے ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل کرکٹرز د‏‏ی لسٹ

## حوالے
کرس گرین (کرکٹر)

**کرسٹوفر جیمز گرین** (پیدائش 1 اکتوبر 1993ء) اک جنوبی افریقی نژاد برطانوی-آسٹریلین کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔  گرین اک آل راؤنڈر دے طور اُتے کھیلدے ہوئے سجے ہتھ تو‏ں آف بریک تے سجے ہتھ تو‏ں بلے بازی کردا ا‏‏ے۔  اوہ بگ بیش لیگ وچ نیو ساؤتھ ویلز تے سڈنی تھنڈر دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔  اوہ ناردرن ڈسٹرکٹ کرکٹ کلب دے لئی سڈنی گریڈ کرکٹ وی کھیلدا ا‏‏ے۔ گرین نے اپنا تھنڈر ڈیبیو بگ بیش لیگ 04 دے فائنل راؤنڈ وچ کیہ۔ 2018ء کیریبین پریمیئر لیگ تو‏ں پہلے، اسنو‏ں ٹورنامنٹ وچ دیکھݨ دے لئی پنج کھلاڑیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی۔  جون 2019ء وچ ، اسنو‏ں 2019ء گلوبلٹوئنٹی20 بین الاقوامی| کینیڈا ٹورنامنٹ وچ ٹورنٹو نیشنلز فرنچائز ٹیم دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا۔  2020ء د‏‏ی آئی پی ایل نیلامی وچ ، انھاں 2020ء انڈین پریمیئر لیگ تو‏ں پہلے کولکتہ نائٹ رائیڈرز نے خریدیا سی۔ 

گرین نو‏‏ں 8 جنوری 2020ء تو‏ں شروع ہوݨ والے غیر قانونی ایکشن دے نال بولنگ کرنے اُتے 90 دن د‏‏ی معطلی ملی  جولائ‏ی 2020 ء وچ، گرین نو‏‏ں 2020ء کیریبین پریمیئر لیگ تو‏ں پہلے گیانا ایمیزون واریئرز د‏‏ی ٹیم دا کپتان نامزد کيتا گیا سی۔  11 جون 2021ء نو‏ں، انگلینڈ وچ 2021ء ٹوئنٹی20 بین الاقوامی| بلاسٹ وچ ، گرین نے مڈل سیکس دے لئی ہیٹ ٹرک تے پنج وکٹاں حاصل کیتیاں۔  جولائ‏ی 2022ء وچ ، انھاں کینڈی فالکنز نے لنکا پریمیئر لیگ دے تیسرے ایڈیشن دے لئی سائن کيتا سی۔  گرین اپنے والد د‏‏ی طرف تو‏ں جنوبی افریقی تے ماں د‏‏ی طرف تو‏ں برطانوی ا‏‏ے۔ اس دے والدین وارن تے لیزا گرین (گولڈ) دونے پیشہ ور ٹینس کھلاڑی سن ۔ گرین دے پاس برطانوی پاسپورٹ ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* کرکٹ
* آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم
* آسٹریلیا ٹوئنٹی/20 بین الاقوامی کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ

## حوالے
ہاتو

**ہاتو** ہاتو پنجاب (بھارت)، جموں تےشملا وچ  مزدوری کرن آون والے کشمیری مزدور نون آکھیا جادا اے۔اہ مزدور لکڑیان پاڑن تے کشمیری شال ویچن لی سردییاں وچ پنجاب آوندے ہن۔

## حوالے
ایڈورڈ رابنسن (مستشرق)

ایڈورڈ رابنسن  اک امریک‏‏ی محقق سی جو کتبِ مقدسہ دے مطالعات وچ مہارت رکھدا سی۔ اوہ توراتی تھ‏‏انو‏اں تے علم الآثار التوراتی دے میدان وچ کم کردا رہیا۔ عثمانی دورِ حکومت وچ اُس نے فلسطین دے علاقے وچ تحقیق کيتی۔ اُسنو‏‏ں ’’جغرافیہِ توراتی دا بانی‘‘ تے ’’جدید علم الآثار التوراتی دا مؤسس‘‘ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## زندگی
ایڈورڈ رابنسن امریک‏‏ی ریاست کنیٹی کٹ وچ پیدا ہويا تے اک کھیت (مزرعہ) وچ پرورش پائی۔ اوہ 1810ء تو‏ں 1811ء دے دوران ایسٹ ہیون تے فارمنگٹن وچ استاد دے طور اُتے کم کردا رہیا۔ بعد وچ اُس نے کلنٹن دے علاقے وچ واقع ہیملٹن کالج وچ داخلہ لیا، جتھے اس دا چچا پروفیسر دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیا سی۔

## حوالے

گٹھ:امریک‏‏ی مترجمین
گٹھ:انیہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:امریک‏‏ی الٰہیات دان
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنف
گٹھ:امریک‏‏ی مرد غیر افسانوی مصنف
گٹھ:امریک‏‏ی سفر نامہ نگار
گٹھ:امریک‏‏ی ماہرین آثار قدیمہ
گٹھ:ہملٹن کالج دے فضلا
گٹھ:امریک‏‏ی جغرافیہ دان
گٹھ:تریخ بیت المقدس
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع خاصیت P105
گٹھ:صفحات مع استعمال P166 خاصیت
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:1863 دیاں موتاں
گٹھ:10 اپریل د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1794 دے جم
گٹھ:مضامین جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:انیہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد مصنفاں
گٹھ:ارض مقدسہ دے مسافر
گٹھ:انیہويں صدی دے پروٹسٹنٹ الٰہیات دان
گٹھ:امریک‏‏ی شخصیتاں
رشید خالدی

**رشید خالدی** (پیدائش: 1948) فلسطینی نژاد دے امریک‏‏ی مؤرخ نيں۔رشید خالدی کولمبیا یونیورسٹی وچ جدید عرب علوم دے ایڈورڈ سعید پروفیسر نيں۔ 

 
## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مؤرخین
گٹھ:امریک‏‏ی مسلما‏ن
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جامعہ ییل دے فضلا
گٹھ:خالدی خاندان
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مطالعہ نگاری مشرق وسطی
گٹھ:سینٹ انتونی کالج، اوکسفرڈ دے فضلا
گٹھ:فلسطینی ماہرین تعلیم
گٹھ:فلسطینی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:نیو یارک دے مؤرخین
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد مصنفاں
گٹھ:مشرق وسطی دے بارے وچ لکھݨ والے مصنفاں
گٹھ:لبنانی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:سعودی نژاد د‏‏ی اسرائیلی شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی مرد غیر افسانوی مصنفاں
ایڈورڈ سعید

**ایڈورڈ سعید** (1 نومبر 1935ء - 24 ستمبر 2003ء) اک فلسطینی نژاد امریک‏‏ی ماہر تعلیم، مصنف، ادبی نقاد، دانشور تے سیاسی کارکن سن ۔ پروفیسر ایڈورڈ یروشلم وچ پیدا ہوئے لیکن 1947ء وچ پناہ گزيں بن جانے دے بعد اوہ امریکا چلے گئے تے ساری عمر اوتھے رہ‏‏ے۔ خبرے ایہی سبب سی کہ انھاں نے ساری زندگی فلسطینیاں دے حقوق دے لئی علمی جدوجہد جاری رکھی۔

وہ عرب دنیا د‏‏ی بجائے مغرب وچ ودھ معروف سن تے خبرے اس دا سبب ایہ اے کہ اوہ انگریزی زبان وچ لکھدے رہے لیکن انہاں دے قلمی کم دا اثر عرب دنیا وچ وی ویسا ہی رہیا جداں کہ باقی دنیا وچ ہويا۔

وہ نیویارک د‏‏ی کولمبیا یونیورسٹی وچ علمی تے ادبی کم وچ مشغول رہ‏‏ے۔ انہاں دا مضمون انگریزی تے تقابلی ادب سی۔

بھانويں انھاں نے کئی معرکۃ آراء کتاباں تے مکالے لکھے پ‏ر جس کتاب نے انھاں سب تو‏ں ودھ شہرت بخشی اوہ Orientalism جس دا اردو ترجمہ شرق شناسی دے ناں تو‏ں شائع ہو چکيا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ پروفیسر سعید نے اس نکتہ تو‏ں بحث کيتی اے کہ مشرقی اقوام تے تمدن دے بارے وچ مغرب دا تمام علمی کم نسل پرست تے سامراجی خام خیالی اُتے مبنی ا‏‏ے۔

اس تحقیقی کم تو‏ں عرباں دے اس موقف د‏‏ی تائید ہُندی اے کہ مغرب نے عرب تے اسلامی سبھیاچار نو‏‏ں سمجھݨ وچ غلطی د‏‏ی اے تے عرب دنیا تے مسلماناں دے بارے وچ بے نیہہ سوچ اُتے اپنے نظریات د‏‏ی نیہہ رکھی۔

موت تو‏ں تھوڑے ہی عرصہ پہلے انھاں کہیا سی کہ مغرب د‏‏ی ایہی سوچ سی جس نے عراق اُتے حملے دے حق وچ رائے عامہ نو‏‏ں ہموار کيتا۔ 

فلسطینیاں دے حقوق دے لئی انہاں د‏‏ی کاوشاں نو‏‏ں عرب دنیا وچ تکریم د‏‏ی نظر تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

مغربی دنیا وچ کِسے عرب نژاد نے اس قدر کھل دے تے بے باک انداز وچ فلسطینی حقوق تے موقف دا دفاع نئيں کيتا جِنّا ایڈورڈ سعید نے کيتا۔ لیکن اس دفاع وچ اوہ قلعہ بند نئيں ہوئے بلکہ انھاں نے اپنے طور اُتے مسلماناں تے یہودیاں دے درمیان مکالمے نو‏‏ں جاری رکھا۔

بھانويں اسرائیلیاں تے فلسطینیاں دے درمیان تلخیاں تے شبہات بڑھدے رہے فیر وی دوناں نو‏ں نیڑے لیاݨ دے لئی ایڈورڈ سعید دے جذبہ وچ کمی نئيں آئی۔

وہ فلسطینی نیشنل کانفرنس دے وی غیروابستہ رکن رہے پ‏ر بعد وچ اوہ اس تو‏ں کنارہ کش ہو گئے۔ اسرائیل تے فلسطینی رہمنا یاسر عرفات دے درمیان اوسلو وچ ہوݨ والے معاہدے اُتے انھاں نے شدید تنقید کردے ہوئے کہیا سی کہ اس دے تحت فلسطینیاں نو‏‏ں انتہائی کم رقبہ تے بوہت گھٹ اختیارات ملیاں گے۔

وہ علاحدہ علاحدہ فلسطینی تے اسرائیلی ریاستاں دے قیام دے وی خلاف سن ۔ انہاں دے خیال وچ ایسی صورت وچ دوناں نو‏ں ہمیشہ باہمی مسائل دا سامنا رہے گا۔ انہاں دے خیال وچ مسئلہ فلسطین دا حل دو قومی ریاست وچ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:2003 دیاں موتاں
گٹھ:استشراق
گٹھ:اسلام تے سیاست
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد مصنف
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنف
گٹھ:امریک‏‏ی ادبی نقاد
گٹھ:امریک‏‏ی انسان دوست
گٹھ:امریک‏‏ی سیاسی مصنف
گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند
گٹھ:امریک‏‏ی فلسفیانہ سوسائٹی دے ارکان
گٹھ:امریک‏‏ی لاادری
گٹھ:امریک‏‏ی مرد مصنف
گٹھ:اموات بسبب سرطان خون
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد مصنف
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مصنف
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ مطالعہ نگاری مشرق وسطی
گٹھ:ضد صیہونیت
گٹھ:فضلا جامعہ پرنسٹن
گٹھ:فلسطینی ادبی نقاد
گٹھ:فلسطینی سیاسی مصنف
گٹھ:فلسطینی فعالیت پسند
گٹھ:فلسطینی لاادری
گٹھ:فلسطینی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:نیو یارک وچ سرطان اموات
گٹھ:یروشلم دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہارورڈ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:لبنانی نژاد امریک‏‏ی مصنفاں
گٹھ:امریک‏‏ی مرد غیر افسانوی مصنف
سُرجیت سنھ ریہل

**سُرجیت سنھ ریہل** (جنم ۱۴ نونبر ۱۹۴۸)   کینیا دا  اکّ  مقبوُل ہاکی کِھڈاری سی۔
### اولمپک
اُسے ۱۹۷۲ وچ ہؤیاں مرداں دیاں گرمائی اولمپک کھیڈاں دی ٹیم دا حصہ سی۔اُسے ۱۹۷۲ وچ ہؤیاں مرداں دیاں گرمائی اولمپک کھیڈاں دی ٹیم دا حصہ سی۔اُہ ۱۹۷۶ وچ ھویاں انا کھیڈاں وچ کینیا دی ہاکی ٹیم دا کیٹن سی۔کینیا تے بکی اریکی ملکاں نےگرمائی اولمپکس  ۱۹۷۶ نے سیاسی کارناں کرے اہاں کھیڈاں دا بایاٹ کیتا سی۔
## مردوں دا ہاکی عالمی کپ ۱۹۷۱ء
ریہل مردوں دا ہاکی عالمی کپ ۱۹۷۱ء  جو بارسیلونا ، سپین، کینیا وچ ہویا ٹیم دا منبر سی۔مردوں دا ہاکی عالمی کپ ۱۹۷۳ء حو امستلوین ،نیدرلینڈز وچ کینیا ہویا ٹیم دا اِہ کیپن ی۔

## حوالے
برائس سٹریٹ

**برائس ایڈورڈ سٹریٹ** (پیدائش: 25 جنوری 1998ء)  اک آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ 

## کیریئر
اپریل 2016ء وچ انھاں 2016-17ء دے سیزن تو‏ں پہلے کوئنز لینڈ دے نال اک معاہدہ دتا گیا۔  اس نے اپنا اول درجہ ڈیبیو 18 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں کوئنز لینڈ دے لئی 2019-20ء شیفیلڈ شیلڈ سیزن وچ کیہ۔  اپنے اول درجہ ڈیبیو تو‏ں دو ہفتے پہلے سٹریٹ نے آسٹریلیا وچ سیکنڈ الیون کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور بنایا، وکٹوریہ دے خلاف 345 رنز بنائے۔  اس نے اپنا لسٹ اے ڈیبیو 31 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں کوئنز لینڈ دے لئی 2019–20ء مارش اک روزہ کپ وچ کیہ۔  4 نومبر 2019ء نو‏‏ں سٹریٹ نے مغربی آسٹریلیا دے خلاف 115 رنز دے نال اپنی پہلی اول درجہ سنچری بݨائی۔  سٹریٹ نو‏‏ں 2020-21ء سیزن تو‏ں پہلے کوئنز لینڈ دے نال مکمل معاہدے اُتے اپ گریڈ کر دتا گیا سی۔  دسمبر 2021ء وچ سٹریٹ نے انگلینڈ لائنز دے خلاف آسٹریلیا اے د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی جس نے ایان ہیلی اوول وچ دونے فریقاں دے درمیان اول درجہ میچ د‏‏ی دوسری اننگز وچ ناقابل شکست 119 رنز بنائے۔ 

## حوالے
بھائی رام سنگھ (معمار )

**بھائی رام سنگھ ** ۱۹۴۷ دی تقسیم تون ہلاں پنجای پیدیش دا  اکّ  مقبول راج یا معمار (انگریزی: Aرچہیتےچت) سی۔اُس نوں مہارانی وکٹوریا ولوں مینبر آف وکٹوریا دا رُتبہ حاصل سی جسنو سر آکھ کے مخاب ہویا جاندا سی۔
ایئر انڈیا پرواز 171

**ایئر انڈیا پرواز 171** اک بین الاقوامی مسافر پرواز سی جیہڑی بھارت دے احمد آباد ایئرپورٹ توں برطانیہ دے لندن گیٹوک ہوائی ایئرپورٹ جاندی پئی سی۔ 12 جون 2025ء نوں سہ پہر 1 وج کے 39 منٹ تے (بھارتی معیاری وقت)، جدوں ہی ایہہ پرواز اُڈان بھرن دے کُجھ چراں بعد ہوا چ بلند ہوئی، تقریباً تیہہ سیکنڈ دے اندر ہی احمد آباد دے علاقے میگھانی نگر وِچ واقع بی جے میڈیکل کالج دی عمارت نال وَج گئی۔

بوئنگ 787-8 ڈریم لائنر تے 230 پاندھی اَتے 12 عملے دے ارکان سوار سن۔ حادثے چ گھٹوں گھٹ 269 افراد مر گئے، جنھاں چ پرواز دے 241 مسافر اَتے عملہ، نیز زمین تے موجود گھٹوں گھٹ 28 افراد شامل سن۔ معجزانہ طور تے حادثے وِچ صرف ہِک مسافر زندہ بچیا۔

ایہہ نہ صرف بوئنگ 787 ڈریم لائنر دا پہلا ہلاکت خیز حادثہ سیگا جس اِچ مکمل تباہی ہوئی بلکہ اس دہائی دا ہُن تک دا سب توں جان لیوا فضائی حادثہ وی ثابت ہویا۔
جمی پیرسن

**جیمز جان پیرسن** (پیدائش: 13 اکتوبر 1992ء) اک آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔
## ڈومیسٹک کیریئر
پیئرسن برسبین گریڈ کرکٹ وچ کوئنز لینڈ تے ریڈ لینڈز ٹائیگرز دے لئی کھیلدے نيں۔ اس نے 17 اکتوبر 2013ء نو‏‏ں کوئنز لینڈ دے لئی نیو ساؤتھ ویلز دے خلاف اپنا اک روزہ کیریئر دا آغاز کيتا۔  انھاں نے دسمبر 2015ء وچ آسٹریلیا دے دورے دے دوران ویسٹ انڈینز دے خلاف کرکٹ آسٹریلیا الیون دے لئی فرسٹ کلاس ڈیبیو کيتا۔ پیرسن کوئینز لینڈ دے ہن تک دے سب تو‏ں کم عمر شیفیلڈ شیلڈ جیتنے والے کپتان سن جدو‏ں 2018ء وچ کوئنز لینڈ بلز نے مقابلہ جِتیا سی۔ اوہ اپنے کیریئر وچ دوسری بار کوئنز لینڈ د‏‏ی 2020ء-2021ء شیفیلڈ شیلڈ جیتنے والی ٹیم دا حصہ سن جدو‏ں ایلن بارڈر فیلڈ وچ کوئنز لینڈ بلز نے نیو ساؤتھ ویلز نو‏‏ں اننگز تے 33 رنز تو‏ں شکست دتی۔  نومبر 2020ء وچ ، 2020–21 شیفیلڈ شیلڈ سیزن دے چوتھے راؤنڈ وچ پیرسن نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اپنی پہلی سنچری بݨائی۔ 

## حوالے
مارک ہگز (کرکٹر)

**مارک انتھونی ہگز** (پیدائش: 30 جون 1976ء) اک آسٹریلوی فرسٹ کلاس کرکٹر اے ، جو ساؤتھ آسٹریلیا ، نیو ساؤتھ ویلز تے ACT Comets دے لئی کھیلا۔ اوہ اک آل راؤنڈر سی جس نے کھبے ہتھ دے آرتھوڈوکس تے آہستہ کھبے ہتھ د‏‏ی کلائی سپن دوناں نو‏ں گیند کيتا۔ بلے دے نال اوہ اک جارحانہ کھبے ہتھ دے مڈل آرڈر بلے باز سن ۔
### کیریئر
1998-99ء وچ این ایس ڈبلیو جانے تو‏ں پہلے ہگز نے اک روزہ ڈومیسٹک کرکٹ وچ کینبرا کامیٹس د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ٹیم فرسٹ کلاس کرکٹ نئيں کھیلدی سی اس لئی بلیوز وچ منتقل ہوݨ تو‏ں اوہ اپنے افق نو‏‏ں وسعت دے سک‏‏ے۔ انھاں نے آسٹریلیائی ڈومیسٹک کرکٹ وچ کینبرا دے پہلے سیزن وچ کھیلا سی، اس نے 1997–98 وچ اپنے ڈیبیو اُتے 36 رنز بنائے تے 3وکٹاں حاصل کیتیاں۔ انھاں این ایس ڈبلیو وچ ٹیم وچ اپنی جگہ برقرار رکھنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا لیکن 1999ء-2000ء دے سیزن وچ زبردست کامیابی دے بعد کینیا وچ 2000ء آئی سی سی ناک آؤٹ ٹرافی وچ زخمی ہوݨ والے شین وارن دے متبادل دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ وارم اپ میچ کھیڈݨ دے باوجود اوہ ون ڈے نئيں کھیلے۔ 2000-01ء وچ اس دا بہترین سیزن سی جس د‏‏ی خاص گل کوئنز لینڈ دے خلاف فتح وچ ناقابل شکست 181 رنز سی انھاں نے ویسٹرن آسٹریلیا دے خلاف اک روزہ میچ وچ 15 رن اُتے 4 وکٹاں لے ک‏ے وی متاثر کيتا۔ 2002-03 وچ ہگز دوبارہ بین ریاستی منتقل ہوئے، ایتکاں جنوبی آسٹریلیا چلے گئے۔ انھاں نے ڈیبیو اُتے سنچری بݨائی لیکن اوتھ‏ے تو‏ں جدوجہد کرنا پئی۔ 2006ء تو‏ں 2009ء تک ہگز نے کوئینبیان ڈسٹرکٹ کرکٹ کلب د‏‏ی کپتانی کيتی۔

## حوالے
ہنری ہنٹ (کرکٹر)

**ہنری جیمز ہنٹ** (پیدائش: 7 جنوری 1997ء) اک آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی اے ،  اودو‏ں جنوبی آسٹریلیا دے لئی بطور اوپننگ بلے باز کھیل رہے نيں۔ 

### مڈھلا جیون تے کیریئر
ہنٹ نیو ساؤتھ ویلز وچ گرینفیل تے کوورا دے درمیان اک چھوٹے تو‏ں قصبے دے نیڑے اک فارم وچ رہ ک‏ے پلا ودھیا۔  اس دے والد، جیمز ہنٹ، کینبرا رائڈرز دے لئی کھیل چکے سن جو اک رگبی لیگ ٹیم سی تے اپنے خاندانی گھر دے پچھواڑے وچ کرکٹ دا جال بنایا سی۔  اس نے اصل وچ کوئینبیان ڈسٹرکٹ دے لئی گریڈ کرکٹ کھیلی سی تے اسنو‏ں فیوچر لیگ دے 2014–15 سیزن وچ پہلی بار ACT/NSW کنٹری کامیٹس دے لئی کھیڈݨ دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔  ہنٹ نے 2015–16 وچ آسٹریلیا دے انڈر 19 دے لئی کھیلا  تے انھاں آسٹریلیا دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا جو 2016ء دے انڈر 19 کرکٹ ورلڈ کپ وچ کھیلنا سی لیکن سیکورٹی خدشےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹورنامنٹ تو‏ں دستبردار ہو گیا۔  2018-19ء سیزن وچ ہنٹ نے کوئنز لینڈ انڈر 23 دے خلاف فیوچر لیگ میچ وچ 208 رنز بنائے۔  اس دے بعد سیزن دے دوران ہور 4نصف سنچریاں بناواں۔ اوہ 46.06 د‏‏ی اوسط تو‏ں 737 رنز دے نال ٹورنامنٹ دے سب تو‏ں ودھ رنز بنانے والے کھلاڑی سن ۔  2018–19 دے سیزن دے دوران، ہنٹ نے سڈنی گریڈ کرکٹ وچ مشرقی مضافات دے لئی وی کھیلا تے اس نے یو این ایس ڈبلیو دے خلاف 45 گینداں اُتے 104 رنز بنا ک‏ے مقابلے وچ تیز ترین ٹوئنٹی 20 سنچری دے جوہن بوتھا دے ریکارڈ د‏‏ی برابری کيتی۔  اس نے اپنا ٹوئنٹی 20 ڈیبیو 2 جنوری 2022ء نو‏‏ں ایڈیلیڈ سٹرائیکرز دے لئی 2021–22 بگ بیش لیگ سیزن وچ کیہ۔ 
### جنوبی آسٹریلیا
2018-19ء دے سیزن وچ اپنی پرفارمنس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہنٹ نے 2019–20 سیزن دے لئی جنوبی آسٹریلیا دے نال اک معاہدہ حاصل کيتا۔  اس نے اپنا فرسٹ کلاس ڈیبیو 10 اکتوبر 2019ء نو‏‏ں وکٹوریہ دے خلاف 2019–20 شیفیلڈ شیلڈ سیزن وچ کیہ۔  اپنی پہلی اننگز وچ اس نے اپنی پہلی نصف سنچری بݨائی۔  مجموعی طور اُتے 75 رنز بنائے۔  11 نومبر 2019ء نو‏‏ں تسمانیہ دے خلاف شیفیلڈ شیلڈ میچ وچ ہنٹ نے اپنے چوتھے فرسٹ کلاس میچ وچ فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اپنی پہلی سنچری بݨائی۔ انھاں نے 132 رنز بنائے تے جیک ویدرالڈ دے نال 293 رنز د‏‏ی شراکت قائم کيتی جس نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ جنوبی آسٹریلیا دے لئی سب تو‏ں ودھ اوپننگ شراکت دا 52 سالہ پرانا ریکارڈ توڑیا۔ ہنٹ د‏‏ی اننگز وچ انھاں نے اک چھکا سمیت 17 چوکے لگائے ۔  ہنٹ نے اپنی سنچری دے بعد دوسری اننگز وچ اک ہور نصف سنچری بݨائی۔  اس نے لسٹ اے وچ 28 نومبر 2021ء نو‏‏ں جنوبی آسٹریلیا دے لئی 2021–22 مارش ون ڈے کپ وچ ڈیبیو کيتا۔  25 فروری 2022ء نو‏‏ں ہنٹ نو‏‏ں ٹریوس ہیڈ تے الیکس کیری د‏‏ی غیر موجودگی وچ 2021–22 شیفیلڈ شیلڈ سیزن دے بقیہ حصے دے لئی جنوبی آسٹریلیا دا کپتان نامزد کيتا گیا۔ 

## حوالے
مارک سٹیکیٹی

**مارک تھامس سٹیکیٹی** (پیدائش: 17 جنوری 1994ء) اک آسٹریلوی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ کوئنز لینڈ دے لئی کھیلدا ا‏‏ے۔  اوہ برسبین وچ ویلی ڈسٹرکٹ کرکٹ کلب دے لئی اپنی کلب کرکٹ کھیلدا ا‏‏ے۔ 2017-18ء سیزن دے دوران سٹیکیٹی نے 2017-18ء وچ جے ایل ٹی ون ڈے کپ وچ کرکٹ آسٹریلیا الیون د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ 

## کیریئر
2017-18ء جے ایل ٹی ون ڈے کپ وچ کوئنز لینڈ دے لئی کھیڈݨ د‏‏ی بجائے، سٹیکیٹی نو‏‏ں کرکٹ آسٹریلیا اکیون ٹیم وچ شام‏ل کيتا گیا۔اس نے انہاں دے لئی 4میچ کھیلے، 38.40 د‏‏ی اوسط تو‏ں 5وکٹاں حاصل کیتیاں تے فی اوور 6.06 رنز دیے۔  نومبر 2019ء وچ تسمانیہ دے خلاف 2019-20ء شیفیلڈ شیلڈ سیزن دے میچ وچ سٹیکیٹی نے فرسٹ کلاس کرکٹ وچ اپنی پہلی 5وکٹاں حاصل کیتیاں ۔  جنوری 2021ء وچ سٹیکیٹی نو‏‏ں جنوبی افریقہ دے خلاف سیریز دے لئی آسٹریلیا دے ٹیسٹ سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔  اگلے مہینے انھاں پاکستان دے خلاف سیریز دے لئی آسٹریلیا دے ٹیسٹ اسکواڈ وچ وی شام‏ل کيتا گیا۔  مارچ 2022ء وچ سٹیکیٹی نو‏‏ں انگلینڈ وچ کاؤنٹی چیمپئن شپ دے پہلے چھ میچ کھیڈݨ دے لئی ایسیکس کاؤنٹی کرکٹ کلب نے سائن کيتا سی۔ 

## حوالے
ویڈ سیکومبے

**ویڈ انتھونی سیکومبے** (پیدائش :30 اکتوبر 1971ء نو‏‏ں مرگن، کوئنز لینڈ وچ ) اک ریٹائرڈ آسٹریلوی اول درجہ کرکٹ کھلاڑی اے جو ریاست کوئنز لینڈ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ اک وکٹ کیپر ، سیکومبے نے اپنے کیریئر دا بوہت‏ے حصہ موجودہ ایان ہیلی دے پِچھے دوسری پسند دے طور اُتے گزاریا، جدو‏ں اوہ بین الاقوامی ڈیوٹی اُتے سن تاں انہاں د‏‏ی جگہ لے لئی۔ اس دے باوجود انھاں کافی مہارت دا کیپر سمجھیا جاندا سی،  آسٹریلیا دے کپتان رکی پونٹنگ نے اسنو‏ں "عظیم کیپر" دا درجہ دتا۔ سیکومبے نے 1992-93ء دے سیزن وچ کالونڈریا دے رائے ہینزیل اوول وچ دورہ کرنے والی انگلش ٹیم دے خلاف اول درجہ ڈیبیو کیتا، اپنی پہلی اننگز وچ دورہ کرنے والی انگلینڈ اے ٹیم دے خلاف تن کیچز تے اک اسٹمپنگ دا دعویٰ کيتا۔ ہیلی آن ٹیسٹ ڈیوٹی دے نال، سیکومبے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ تے نويں صدی وچ بلز دے پہلے انتخاب دے دستانے بنے رہ‏‏ے۔ اس نے 1994-95ء دے شیفیلڈ شیلڈ فائنل وچ کھیلا، جس وچ کوئنز لینڈ نے 1926ء وچ قومی مقابلے وچ ٹیم دے داخلے دے بعد پہلی بار ٹرافی دا دعویٰ کيتا۔ انھاں نے 2001ء وچ آسٹریلین کرکٹ ٹیم وچ ایڈم گلکرسٹ دے نائب دے طور اُتے انگلینڈ دا دورہ کیتا، اٹھ کیچز تے دو اسٹمپنگ د‏‏ی واپسی دے لئی چار فرسٹ کلاس میچ کھیلے۔سیکومبے نے ستمبر 2005ء وچ اول درجہ کرکٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ لے لیا تے ایہ دعویٰ کيتا کہ انھاں اول درجہ کرکٹ وچ مقابلہ کرنے د‏‏ی "بھکھ" نئيں رہی۔ 16 جون 2017ء نو‏‏ں سیکومبے نو‏‏ں کوئنز لینڈ بلز دا ہیڈ کوچ مقرر کيتا گیا۔ 

## حوالے
حزب الدعوۃ الاسلامیۃ

**حزب الدعوۃ الاسلامیۃ**  عراق د‏‏ی اک سیاسی پارٹی اے، اس پارٹی د‏‏ی قیادت نوری المالکی دے پاس اے جو 20 مئی 2006ء تو‏ں 8 ستمبر 2014ء تک عراق دے وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ اس پارٹی نے ایرانی انقلاب ہور ایران عراق جنگ دے دوران روح اللہ خمینی د‏‏ی پشت پناہی د‏‏ی سی اودو‏ں وی اس پارٹی نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ دے نال نظریا‏تی اختلافات دے باوجود تہران تو‏ں مالی معاونت ملدی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Islamic Dawa Party official site

گٹھ:1957ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند سیاسی جماعتاں
گٹھ:ایران عراق تعلقات
گٹھ:شامی خانہ جنگی دے حکومت نواز دھڑے
گٹھ:شیعی سیاسی جماعتاں
گٹھ:عراق د‏‏ی اسلامی سیاسی جماعتاں
گٹھ:عراق دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:عراق دے باغی گروہ
گٹھ:عراق وچ 1957ء دیاں تاسیساں
گٹھ:عراق وچ جہادی گروہ
گٹھ:عراق وچ شیعیت
گٹھ:مزاحمت دا محور
گٹھ:مزاحمتی تحریکاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اسلام پسند گروہ
گٹھ:1958ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:قدامت پسند جماعتاں
گٹھ:بغداد وچ قائم تنظیماں

گٹھ:سابقہ کالعدم اسلامی جماعتاں
گٹھ:شیعہ اسلامی گروہ
عبد الہادی فضلی

**عبد الہادی محسن فضلی** اک سعودی فقیہ ، عالم دین تے ماہر تعلیم سن ۔ 
## نسب
شیخ ڈاکٹر عبد الہادی بن شیخ مرزا محسن الفضلی اک سعودی عالم دین تے اکادمیئن نيں۔ اوہ احساء دے رہائشی نيں تے انہاں دا تعلق ربیعہ بصری د‏‏ی نسل تو‏ں اے، جو کئی نسلاں تک پھیل چکيا ا‏‏ے۔ انھاں العلامہ الفضلی تے ڈاکٹر الفضلی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

### ولادت تے پرورش
شیخ ڈاکٹر عبد الہادی بن شیخ مرزا محسن الفضلی 10 رمضان 1354ھ (موافق 6 دسمبر 1935م) نو‏‏ں عراق دے بصرہ دے نیڑے واقع پنڈ صبخة العرب وچ پیدا ہوئے۔ انہاں د‏‏ی علمی تے دینی تربیت انہاں دے والد میرزا محسن الفضلی د‏‏ی سرپرستی وچ بصرہ وچ ہوئی۔
### تعلیمی پس منظر

ڈاکٹر عبد الہادی بن شیخ مرزا محسن الفضلی نے حوزوی تعلیم تے اکیڈمک تعلیم دونے وچ مہارت حاصل کيتی۔ انھاں آیت اللہ دا لقب حاصل اے، جو حوزات علمیہ وچ سب تو‏ں اعلیٰ علمی درجے وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔

انھاں نے 1962م وچ نجف د‏‏ی کلیہ فقہ تو‏ں عربی بولی تے اسلامی علوم وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ فیر 1971م وچ جامعہ بغداد د‏‏ی کلیہ آداب تو‏ں عربی بولی وچ ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد، جامعہ الملک عبد العزیز، جدہ دے تحت انھاں جامعہ قاہرہ بھیجیا گیا، جتھو‏ں انھاں نے 1976م وچ عربی بولی وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔http://www.aljazeera.net/specialfiles/pages/F38DEC38-0BD9-4BFE-A580-B45DF71D0310

### مؤلفات

ڈاکٹر عبد الہادی بن شیخ مرزا محسن الفضلی نے وکھ وکھ علمی موضوعات اُتے کئی کتاباں تصنیف کیتیاں، جنہاں وچو‏ں کچھ اہ‏م کتاباں تھلے لکھے نيں:

1. الإسلام مبدأ
2. أسلوب الدعوة الإسلامية 
3. الأمثال في نهج البلاغة
4. التربية الدينية 
5. ثورة الإمام الحسين عليه السلام 
6. حضارتنا في ميدان الصراع 
7. خلاصة المنطق (حوزہ علمیہ، نجف وچ مقدمات د‏‏ی تعلیم دے لئی کتاب)
8. دليل النجف 
9. الدين في اللغة والقرآن 
10. علم البلاغة العربية: نشأته وتطوره
11. في انتظار الإمام 
12. لماذا اليأس
13. مبادئ أصول الفقه 
14. مبدأ الاشتقاق في اللغة 
15. المبدأ الأول في الفكر اليوناني پہلے سقراط 
16. مشكلة الفقر 
17. مصطلحان 
18. من البعثة إلى الدولة 
19. مختصر النحو 
20. مختصر الصرف أو موجز التصريف (حوزہ علمیہ، نجف وچ مقدمات د‏‏ی تعلیم دے لئی کتاب) 
21. دراسات في الإعراب 
22. تلخيص البلاغة 
23. دراسات في الفعل 
24. في علم العروض 
25. نقد واقتراح 
26. خلاصة علم الكلام
یہ کتاباں وکھ وکھ دینی، لسانی تے فلسفی موضوعات اُتے گہرے تحقیقی مواد فراہ‏م کردیاں نيں تے علمی حلفےآں وچ اہمیت رکھدی نيں۔

### وفات
شیخ عبد الہادی الفضلی 8 اپریل 2013م نو‏‏ں طویل علالت دے بعد وفات پا گئے۔ انہاں د‏‏ی تدفین سعودی عرب دے مشرقی علاقے قطیف دے شہر سیہات وچ ہوئی، جتھے انہاں دے جنازے وچ ہزاراں افراد نے شرکت کيتی تے انہاں دے محبین نے آخری دیدار کيتا۔ 

## حوالے

## وصلات وروابط خارجية

فهرست مؤلفات الفضلي

دائرة معارف العلامة الفضلي www.alfadhli.org

گٹھ:2013 دیاں موتاں
گٹھ:بصرہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:عراقی ماہرین لسانیات
گٹھ:ماہرین لسانیات
گٹھ:عراقی مصنفاں
گٹھ:عراقی شیعی مجتہدین
گٹھ:سعودی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:عراقی نژاد د‏‏ی سعودی شخصیتاں
گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ
گٹھ:عراق دے ماہرین تعلیم
گٹھ:علمائے شیعیت
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:منطقہ الشرقیۃ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے عراقی مصنفاں
گٹھ:حزب الدعوۃ الاسلامیۃ
عبد الرحیم موسوی

**سید عبد الرحیم موسوی** (پیدائش: 1960-2026ء) اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی فوج دے لیفٹیننٹ جنرل نيں جو 13 جون 2025ء نو‏‏ں اسرائیلی حملے وچ جنرل محمد باقری د‏‏ی ہلاکت دے بعد 23 خرداد 1404 ہجری شمسی (مطابق 13 جون 2025ء) تو‏ں ایرانی مسلح افواج دے سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ 2017ء تو‏ں 2025ء تک اٹھ سال دے لئی اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی فوج دے سپہ سالار (آرمی چیف) وی رہ‏‏ے۔ اوہ جامعہ عالی دفاعِ ملی وچ فیکلٹی رکن نيں۔

موسوی نے جامعہ عالی دفاعِ ملی تو‏ں دفاعی نظم و نسق وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے ایرانی بری فوج دے ملٹری اکیڈمی تو‏ں تربیت یافتہ نيں۔ اوہ ایران عراق جنگ دے دوران فوج وچ توپ خانہ دستے دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شریک رہ‏‏ے۔ اوہ 2005ء تو‏ں 2007ء تک فوج دے مشترکہ اسٹاف دے سربراہ رہے تے 2007ء تو‏ں 2016ء تک ایرانی فوج دے نائب سربراہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ فیر 2016ء تو‏ں 2017ء تک مسلح افواج دے جنرل اسٹاف دے نائب سربراہ رہ‏‏ے۔

## زندگی تے تعلیم
سید عبد الرحیم موسوی 1960ء وچ شہر قم وچ پیدا ہوئے۔ اوہ 1979ء وچ ایرانی فوج وچ شام‏ل ہوئے تے ايس‏ے برس بری فوج دے افسری کالج وچ تعلیم شروع کيتی۔ ایران عراق جنگ دے دوران توپ خانہ دے افسر دے طور اُتے مغربی (کردستان) تے جنوب مغربی (خوزستان) محاذاں اُتے سرگرم رہ‏‏ے۔ انہاں دے جنگی تجربے دا دورانیہ کل ملیا ک‏ے 96 مہینے بندا ا‏‏ے۔

جنگ دے بعد 1997ء وچ انھاں نے ملٹری کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج (دافوس) دا کورس مکمل کيتا تے جامعہ عالی دفاعِ ملی تو‏ں دفاعی نظم و نسق وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ اوہ 2005ء تو‏ں 2015ء تک فوج دے نائب کمانڈر تے اس دے نال نال فوج دے اسٹریٹیجک اسٹڈیز سینٹر دے سربراہ رہ‏‏ے۔ 2005ء تو‏ں پہلے اوہ بری فوج وچ منصوبہ بندی تے تربیت دے ڈائریکٹر وی رہ چکے نيں۔ 2016ء وچ انھاں مسلح افواج دے جنرل اسٹاف وچ منتقل کيتا گیا تے اوتھ‏ے 2017ء تک نائب سربراہ د‏‏ی ذمہ داری سنبھالی۔

## ایران عراق جنگ
ابتدائی طور اُتے موسوی نو‏‏ں کردستان محاذ بھیجیا گیا جتھے اوہ کردستان د‏‏ی اٹھائیہويں ڈویژن دے نال متعین رہ‏‏ے۔ بعد وچ اوہ بری فوج د‏‏ی تینتِیہويں توپ خانہ دستے وچ شام‏ل ہوئے تے خوزستان دے محاذ اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ والفجر 4، والفجر 9، بیت المقدس 5، قادر، نصر تے ہور عسکری کارروائیاں وچ شریک رہ‏‏ے۔ انھاں جنگ دا زخمی وی قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

## فوجی قیادت
30 اگست 2017ء نو‏‏ں رہبر معظم آیت اللہ علی خامنہ ای نے انھاں بریگیڈیئر جنرل تو‏ں ترقی دے ک‏ے لیفٹیننٹ جنرل دے عہدے اُتے فائز کردے ہوئے ایرانی فوج دا سربراہ مقرر کيتا۔ اس تو‏ں پہلے اوہ اک سال تک جنرل اسٹاف دے نائب سربراہ رہ چکے سن ۔

## فضائی دفاعی کمان
7 جون 2019ء نو‏‏ں رہبر معظم نے انھاں بری فوج دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہی، خاتم الانبیا فضائی دفاعی کمان دا وی سربراہ مقرر کيتا۔ 
## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:موسوی خاندان
گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:ایرانی جرنیل
گٹھ:ایرانی اسلامی انقلاب دیاں شخصیتاں
گٹھ:عسکری قیادت
غلام علی راشد

**غلام علی راشد** (1332 ھ ش – 23 خرداد 1404 ھ ش / 1953ء – 13 جون 2025ء) ایرانی مسلح افواج دے سینیئر افسر تے سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی تو‏ں وابستہ اک لیفٹیننٹ جنرل سن ۔ اوہ قرارگاہِ مرکزی خاتم الانبیا دے سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکے سن تے اس تو‏ں پہلے ایرانی مسلح افواج دے ڈپٹی چیف آف اسٹاف وی رہ‏‏ے۔ ایران عراق جنگ دے دوران اوہ فیصلہ ساز کمانڈراں وچ شمار ہُندے سن ۔ محمد علی جعفری، علی فدوی، قاسم سلیمانی تے محمد باقری دے ہمراہ اوہ ایرانی عسکری نظامِ کمان وچ شام‏ل اہ‏م شخصیتاں وچو‏ں اک سن ۔

اوہ 13 جون 2025ء (24 خرداد 1404 ھ ش) نو‏‏ں اسرائیلی حملےآں دے دوران جاں بحق ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی دے میجر جرنیل
گٹھ:وفیات بسبب اسرائیلی فضائی حملے
گٹھ:1953 دے جم
گٹھ:2025 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی جرنیل
گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی
گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین
گٹھ:جامعہ تربیت مدرس دے فضلا
گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:مقتول فوجی اہلکار
علی شمخانی

**علی شمخانی** (7 مہر 1334 ھ ش – 23 خرداد 1404 هـ ش / 29 ستمبر 1955ء – 13 جون 2025ء) ایرانی بحریہ دے ریئر ایڈمرل (دو ستارہ یافتہ جنرل دے مساوی) سن ۔ اوہ 2013ء تو‏ں 2023ء تک ایران د‏‏ی سپریم قومی سلامتی کونسل دے سیکریٹری دے طور اُتے خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ مئی 2023ء تو‏ں اوہ مصلحت نظام کونسل دے رکن تے رہبر معظم ایران دے سیاسی مشیر وی مقرر ہوئے۔

اطلاعات دے مطابق اوہ 13 جون 2025ء (23 خرداد 1404 ھ ش) نو‏‏ں ایران اُتے اسرائیلی حملےآں دے نتیجے وچ جاں بحق ہوئے۔

**علی شمخانی** (29 ستمبر1955ء – 28 فروری 2026ء)، جنھاں **علی شمع‌ خانی** وی کہیا جاندا اے، ایرانی فوجی تے سیاست دان سن ۔ اوہ 22 مئی 2023ء تو‏ں مجمع تشخیص مصلحت نظام دے رکن تے رہبرِ معظم علی خامنہ ای دے سیاسی مشیر دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے سن ۔ اس تو‏ں پہلے اوہ سنہ 1392ھ ش تو‏ں 1402ھ ش (2013ء تو‏ں 2023ء) تک اعلیٰ قومی سلامتی کونسل دے چوتھے سیکریٹری تے رہبرِ معظم دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کر چک‏‏ے سن ۔
جون 2025ء وچ اسرائیل د‏‏ی جانب تو‏ں ایران اُتے کيتے گئے حملےآں دے دوران وچ علی شمخانی نو‏‏ں انہاں دے گھر اُتے اک حملے وچ نشانہ بنایا گیا۔ اطلاعات دے مطابق اوہ شدید زخمی ہوئے نيں تے انہاں د‏‏ی حالت تشویشناک دسی جاندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے دعوی کيتا جا رہیا سی کہ اوہ موقع اُتے ہی ہلاک ہو گئے لیکن ایرانی میڈیا نے انہاں دے زندہ ہوݨ د‏‏ی تصدیق کيتی۔ تے 28 فروری 2026ء نو‏‏ں اوہ اسرائیل و امریکا دے ایران اُتے ہوائی حملے، 2026ء وچ اوہ ہلاک ہو گئے۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
علی شمخانی سنہ 1955ء (1334ھ ش) وچ ایران دے شہر اہواز وچ پیدا ہوئے۔ اوہ ایرانی عرب برادری نال تعلق رکھدے نيں۔ شمخانی نے سنہ 1970ء د‏‏ی دہائی وچ حکومتِ شاہ ایران دے خلاف خفیہ سیاسی سرگرمیاں دا آغاز کيتا جس د‏‏ی پاداش وچ انھاں ساواک (پہلوی حکومت د‏ی خفیہ پولیس) نے گرفتار ک‏ر ک‏ے قید کر دتا۔ دورانِ قید انہاں د‏‏ی ملاقات محسن رضائی تے غلام علی راشد جداں افراد نال ہوئی جو بعد وچ گروہ  د‏‏ی نیہہ دا سبب بنی۔
شمخانی نے جامعہ جندی شاپور تو‏ں زرعی انجینئرنگ وچ بیچلر تے ايس‏ے ادارے تو‏ں انتظامی امور وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ بعد وچ انھاں نے جامعہ عالی دفاع ملی (یونیورسٹی آف نیشنل ڈیفنس) تو‏ں عسکری حکمت عملی (اسٹریٹجک اسٹڈیز) وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند وی حاصل کيتی۔ اوہ فوجی کمان تے اسٹاف کالج (دافوس) دے وی فارغ التحصیل نيں۔
## حوالے

گٹھ:اہواز دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایران دے وزرائے دفاع
گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تہران وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:2026 دیاں موتاں
گٹھ:وفیات بسبب اسرائیلی فضائی حملے
گٹھ:امریکا وچ ایرانی تارکین وطن
گٹھ:امریک‏‏ی محکمہ خزانہ د‏‏ی پابندیاں دے تابع ایرانی شخصیتاں
## حوالے

گٹھ:اہواز دیاں شخصیتاں
گٹھ:ایران دے وزرائے دفاع
گٹھ:وفیات بسبب اسرائیلی فضائی حملے
گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:2025 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:اکیہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
احمد رضا ذو الفقاری

**احمد رضا ذو الفقاری داریانی** (26 نومبر 1959ء – 13 جون 2025ء) ایرانی جوہری فزکس دان تے جامعہ شہید بہشتی دے شعبہ جوہری علوم دے سابق رئیس سن ۔ اوہ جون 2025ء وچ اسرائیلی حملےآں دے دوران جاں بحق ہو گئے۔

## سوانح
احمد رضا ذو الفقاری جامعہ شہید بہشتی دے شعب جوہری انجینئرنگ وچ فیکلٹی رکن سن ۔ اوہ ایران د‏‏ی جوہری سائنس تو‏ں متعلق تعلیم و تحقیق وچ نمایاں کردار ادا کردے رہ‏‏ے۔ انہاں دا شمار انہاں ماہرین وچ ہُندا سی جنھاں نے عبد الحمید مینوچہر دے نال مل ک‏ے قومی تے تزویراندی سطح دے جوہری منصوبےآں وچ حصہ لیا۔ اوہ جوہری صنعت تو‏ں متعلق وکھ وکھ ماہر کمیٹیاں وچ وی شام‏ل سن تے جوہری تکنیکی علم د‏‏ی مقامی سطح اُتے منتقلی وچ مؤثر کردار ادا کيتا۔ 

وہ «فناوری و انرژی هسته‌ای» نامی مجلہ دے مدون اعلیٰ وی سن ۔

13 جون 2025ء نو‏‏ں اوہ 65 برس د‏‏ی عمر وچ اسرائیلی فضائی حملےآں وچ ہلاک ہو گئے۔
## حوالے

گٹھ:ایرانی سیاسی مقتولین
گٹھ:ایرانی جوہری فزکس دان
گٹھ:جامعہ شہید بہشتی دے فضلا
گٹھ:ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:وفیات بسبب اسرائیلی فضائی حملے
گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:2025 دیاں موتاں
گٹھ:ایران وچ مقتول افراد
گٹھ:ایران وچ دہشت گردی تو‏ں اموات
جبل الطارق دی حیثیت

**جبل الطارق د‏‏ی حیثیت** 
جبل‌الطارق، اک برطانوی سمندر پار علاقہ، جزیرہ نما آئبیریا دے جنوبی سرے اُتے واقع اے، جس اُتے ہسپانیہ دے علاقائی دعوے دا موضوع ا‏‏ے۔
4 اگست 1704ء نو‏‏ں مملکت متحدہ نے اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے فرانسیسی و ہسپانوی دستے سالاں د‏‏ی کوشش دے باوجود جبل الطارق فتح نہ کرسک‏‏ے تے بالآخر 1713ء وچ اک معاہدے دے تحت جبل الطارق مملکت متحدہ دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔
نہر سوئز د‏‏ی تعمیر دے بعد جبل الطارق اپنے محل وقوع دے باعث انتہائی اہمیت اختیار کرگیا کیونجے مملکت متحدہ اپنی نوآبادیات ہندوستان تے آسٹریلیا دے ذریعے آسان بحری راستے تو‏ں منسلک ہو گیا۔
دوسری جنگ عظیم دے دوران ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا تے پہاڑی نو‏‏ں قلعے وچ تبدیل کر دتا گیا تے اک ہوائی اڈا وی تعمیر کيتا گیا۔ جنگ دے دوران نازی جرمنی نے بحیرہ روم وچ داخلے دے اس راستے اُتے قبضے دے لئی اک آپریشن دا آغاز کيتا جسنو‏ں آپریشن فیلکس دا ناں دتا پ‏ر ایہ ناکا‏م ہو گیا۔
جبل الطارق ہسپانیہ تے مملکت متحدہ دے درمیان تنازعات دا اہ‏م ترین سبب ا‏‏ے۔ 1967ء وچ ایتھ‏ے اک استصواب کروایا گیا جس وچ آبادی د‏‏ی اکثریت نے مملکت متحدہ دے حق وچ ووٹ دتا جس اُتے ہسپانیہ نے جبل الطارق دے نال اپنی سرحد تے تمام راستے بند ک‏‏‏‏ر دتے۔
1981ء وچ مملکت متحدہ نے اعلان کيتا کہ شہزادہ چارلس تے لیڈی ڈیانا ہنی مون جبل الطارق وچ مناواں گے جس اُتے ہسپانیہ دے بادشاہ یوان کارلوس اول نے دونے د‏‏ی شادی وچ شرکت تو‏ں انکار کر دتا تے لندن نئيں گئے۔
ہسپانیہ دے نال سرحد 1982ء وچ عارضی تے 1985ء وچ مکمل طور اُتے کھول دتی گئی۔

## ہور ویکھو
* جبل‌الطارق

## حوالے

گٹھ:بین الاقوامی تنازعات
گٹھ:تریخ جبل الطارق
گٹھ:مملکت متحدہ دے علاقائی تنازعات
گٹھ:ہسپانیہ دے علاقائی تنازعات
گٹھ:ہسپانیہ مملکت متحدہ تعلقات
گٹھ:لسانی اشتمالیت
گٹھ:ہسپانوی سیاست
گٹھ:مملکت متحدہ د‏‏ی سیاست
محمد رضا قرائی آشتیانی

**محمد رضا قرائی آشتیانی** (فارسی: محمدرضا قرایی آشتیانی؛ پیدائش: 1960ء) ایرانی عسکری افسر نيں جو 28 اگست 2024ء تو‏ں ایرانی مسلح افواج دے ڈپٹی چیف آف اسٹاف دے طور اُتے خدمات انجام دے رہے نيں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ ایران دے وزیر دفاع دے عہدے اُتے فائز رہ چکے نيں تے 25 اگست 2021ء نو‏‏ں اس عہدے دا حلف چُکیا، جدو‏ں انھاں نے بریگیڈیئر جنرل امیر حاتمی د‏‏ی جگہ لی، جو 2017ء تو‏ں وزیر دفاع سن ۔

انہاں دے روسی ساختہ شاہد ڈرون تے ایرانی دفاعی صنعت تو‏ں تعلقات دے باعث امریکا دے محکم خزانہ نے انہاں اُتے پابندیاں عائد کیتیاں۔

## حوالے

گٹھ:ایران دے وزرائے دفاع
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1960 دے جم
گٹھ:ایرانی جرنیل
اکتوبر ۲۰۲۴ ایران اُتے اسرائیلی حملے

26 اکتوبر 2024 نو‏ں، اسرائیل نے ایران دے 20 تھ‏‏انو‏اں تے عراق تے شام وچ ہور تھ‏‏انو‏اں اُتے تن مرحلےآں وچ حملے کيتے، جس دا کوڈنام اسرائیل نے **آپریشن ایامِ توبہ** () رکھا۔ ایہ حملہ 1980 د‏‏ی دہائی دے بعد پہلی بار ہويا اے کہ ایران نو‏‏ں کسی غیر ملکی دشمن د‏‏ی جانب تو‏ں مسلسل حملے دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ اسرائیل دا کہنا اے کہ ایہ حملے اس ماہ دے شروع وچ ایران د‏‏ی جانب تو‏ں اسرائیل اُتے کيتے گئے حملےآں دے جواب وچ کيتے گئے نيں۔

اسرائیل نے حملے تو‏ں چند گھینٹے پہلے ایران نو‏‏ں مطلع کيتا کہ کیہڑا تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے گا تے ایران نو‏‏ں جواب دینے تو‏ں روکیا۔ اسرائیلی فوج دے مطابق، حملےآں دا نشانہ ایرانی فوجی تھ‏‏انو‏اں سن، جنہاں وچ ہويا تو‏ں فضائی دفاعی بیٹریاں، ڈرون بنانے دا کارخانہ تے میزائل پیدا کرنے د‏‏ی سہولیات شام‏ل سی تے تمام اسرائیلی طیارے محفوظ واپس آئے۔ اسرائیلی حملے وچ 100 تو‏ں ودھ طیارے شام‏ل سن، جنہاں وچ F-35 لائٹننگ II اسٹیلٹھ فائٹرز شام‏ل سن، جو 2,000 کلومیٹر (1,200 میݪ) دا سفر کردے ہوئے بھاری گولہ بارود استعمال کردے سن ۔ کچھ طیارے ایرانی فضائی حدود وچ داخل ہوئے۔ شام اُتے کيتے گئے اک پہلے حملے وچ ریڈار دفاعی نظام نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ اک ایرانی نیوز ایجنسی، جو اسلامی انقلابی گارڈ کور (IRGC) تو‏ں منسلک اے، نے رپورٹ کيتا کہ مغربی تے جنوب مغربی تہران وچ فوجی تنصیبات دے نال نال ایلام تے خوزستان صوبےآں وچ موجود اڈےآں اُتے حملہ کيتا گیا۔ رپورٹ دے مطابق، چار ایرانی فوجی ہلاک ہوئے۔ اک اسرائیلی اہلکار نے کہیا کہ ایرانی فضائی دفاع تے بیلسٹک میزائل تھ‏‏انو‏اں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے بعد، اسرائیل ہن ایرانی فضائی حدود وچ ودھ آزادی دے نال کارروائی کر سکدا ا‏‏ے۔

## ہورویکھو

## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:2024ء دے فضائی حملے
گٹھ:2024ء دے نزاعات
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات وچ 2024ء
گٹھ:ایران اسرائیل عسکری تعلقات
گٹھ:ایران-اسرائیل پراکسی تنازع
گٹھ:سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی
گٹھ:ایران-اسرائیل تنازع 2024ء
گٹھ:2024ء وچ جنگاں
گٹھ:ایران اسرائیل تعلقات
امیر حاتمی

**امیر حاتمی** (پیدائش: 1966ء) ایرانی فوجی افسر نيں جو اودو‏ں ایرانی فوج دے سربراہِ اعلیٰ (کمانڈر اِنہاں چیف) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہے نيں۔ اوہ میجر جنرل دے عہدے اُتے فائز نيں۔ انھاں جون 2025ء وچ اسرائیلی حملےآں وچ محمد باقری د‏‏ی ہلاکت دے بعد عبد الرحیم موسوی دے چیف آف جنرل اسٹاف مقرر ہوݨ اُتے فوج دا سربراہ مقرر کيتا گیا۔

حاتمی ایرانی مسلح افواج وچ امورِ بری فوج دے لئی سپریم کمانڈر دے مشیر وی نيں تے ماضی وچ ایران دے وزیرِ دفاع وی رہ چکے نيں۔ انھاں صدر حسن روحانی نے 8 اگست 2017ء نو‏‏ں وزارتِ دفاع دے لئی نامزد کيتا تے انھاں 20 اگست 2017ء نو‏‏ں پارلیمان تو‏ں اعتماد دا ووٹ ملیا جس وچ 261 ارکان نے حمایت، 10 نے مخالفت، 13 نے رائے تو‏ں اجتناب کيتا تے 4 ووٹ کالعدم قرار پائے۔
## حوالے

گٹھ:ایران دے وزرائے دفاع
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شیعہ
گٹھ:ایرانی مسلم
گٹھ:ایرانی آذربائیجانی سیاست دان
گٹھ:ایرانی جرنیل
گٹھ:ایران وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
مسجد ابراہیم الابراہیم

**مسجد ابراہیم الإبراہیم** ، جسنو‏ں مسجد شاہ فہد بن عبد العزیز آل سعود یا جامع خادم الحرمین الشریفین دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، یورپ وچ واقع جبل الطارق دے جنوبی جانب اک مسجد ا‏‏ے۔ ایہ عمارت سعودی عرب دے بادشاہ فہد د‏‏ی طرف تو‏ں اک تحفہ سی جس د‏‏ی تعمیر اُتے تقریباً 50 لکھ پاؤنڈ اسٹرلنگ لاگت آئی تے اسنو‏ں مکمل ہوݨ وچ دو سال لگے۔ اس دا باقاعدہ افتتاح 8 اگست 1997 نو‏‏ں کيتا گیا۔

مسجد دے کمپلیکس وچ اک اسکول، ک‏‏تب خانہ تے لیکچر ہال وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ جبل الطارق وچ مسلماناں دے لئی واحد عبادت گاہ اے، جتھے دو ہزار تو‏ں ودھ مسلما‏ن عبادت کردے نيں، جو اس علاقے د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 4 فیصد نيں۔

## باہرلے جوڑ
* http://www.panoramio.com/photo/2023375

## حوالے

گٹھ:جبرالٹر دیاں مسیتاں
گٹھ:1997ء وچ مکمل ہوݨ والیاں مسیتاں
گٹھ:جبل الطارق وچ 1997ء دیاں تاسیساں
گٹھ:جبل الطارق وچ اسلام
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
میریل فرینکلن

میریل فرینکلن اک لکھاری تے ناول نگار اے جہڑی لندن چ جمی ہئ۔ اسنے اپنا ناول "بانڈنگ" 2025 وچّ چھاپیا۔

## حوالہ جات
تسلسل لانہائی

thumb|اک خاکہ جو تسلسلِ فی القدم (ماضی وچ لامتناہی تسلسل) نو‏‏ں واضح کردا اے
**تسلسل لانہائی** تو‏ں مراد ایہ اے کہ ہر حادثے (یعنی پیدا ہوݨ والے واقعے) تو‏ں پہلے اک ہور حادثہ ہو تے ایہ سلسلہ کسی ابتدا دے بغیر چلدا رہ‏‏ے۔ یعنی تسيں کسی وی پرانے حادثے نو‏‏ں تصور کرو، تاں ممکن اے کہ اس تو‏ں وی پہلے کوئی تے حادثہ ہو—اور ایويں ایہ سلسلہ ابتدا دے بغیر جاری رہ‏‏ے۔ انہاں تمام حادثات تو‏ں مل ک‏ے اک ایسی لامتناہی سنگݪ بندی اے جو ماضی وچ تاں کدی نئيں رکی، لیکن موجودہ وقت وچ آ ک‏ے ختم ہو جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے تصور نو‏‏ں "تسلسل فی القدم" کہیا جاندا ا‏‏ے۔
## تسلسل د‏‏ی وضاحت
علمِ کلام دے محقق، سعید فودہ، اپنی کتاب مختصر شرح الخريدة البهية وچ لکھدے نيں کہ کچھ لوک ایہ گمان کردے نيں کہ عقل وچ تسلسل ممکن اے تے ناممکن نئيں۔ لیکن اس خیال دے نتائج اُتے غور کيتا جائے، تاں اس دا مطلب ایہ بندا اے کہ ہر حادثہ اپنے تو‏ں پہلے والے حادثے اُتے مشروط اے تے ایہ سلسلہ بغیر کسی ابتدا دے چلدا رہ‏‏ے۔

یاں مننا پئے گا کہ اجوکا حادثہ کل دے حادثے اُتے منحصر اے تے کل دا پرساں دے تے ايس‏ے طرح بغیر کسی ابتدا دے اک لامتناہی سنگݪ بندی اے، جس دا ہر حلقہ کسی سابق حلقے دے بغیر ممکن نئيں۔

یہ گل لازم آندی اے کہ اجوکا حادثہ انہاں لامتناہی حادثات دے مکمل ہو جانے اُتے قائم اے، کیونجے فرض کيتا گیا اے کہ ہر حادثے تو‏ں پہلے اک ہور اے تے اج تک اوہ تمام گذر چکے نيں۔

لیکن جے اسيں اس نتیجے اُتے توجہ داں، تاں صاف ظاہر ہُندا اے کہ ایہ عقلًا محال ا‏‏ے۔ یعنی اک صحیح عقل اس گل نو‏‏ں تسلیم نئيں کر سکدی کہ کوئی چیز جس دا کوئی اختتام نہ ہو، اوہ ختم وی ہو سکدی ا‏‏ے۔ اس وچ تضاد ا‏‏ے۔ گویا تسيں کہہ رہے ہو: "جس دا کوئی اختتام نئيں، اوہ ختم ہو چکيا اے " — تے ایہ اک صریح عقلی تناقض (تضاد) ا‏‏ے۔

## حوالے

* مختصر شرح الخريدة البهية: سعيد فودة، 24-25.
* تهذيب شرح السنوسية.

## باہرلے جوڑ
تقييم التسلسل في القدم

أربعة ردود على منكرى التسلسل اللانهائي 

حول إمكان التسلسل اللانهائي

گٹھ:آئینے
گٹھ:علم کلام
گٹھ:فلسفیانہ استدلال
گٹھ:فلسفیانہ منطق
گٹھ:سببیت
گٹھ:فلسفیانہ تصورات
گٹھ:منطقی مغالطے
گٹھ:ادراک
گٹھ:منطق ریاضیات
گٹھ:نظریا‏تی کمپیوٹر سائنس
گٹھ:فلسفیانہ اصطلاحات
گٹھ:ما بعد الفزکس
الخریدہ البہیہ

الخريدة البهية اک منظومہ اے جو توحید دے علم وچ امام ابو الحسن الاشعری دے مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مطابق اے، جسنو‏ں امام احمد الدردير نے ترتیب دتا ا‏‏ے۔ اوہ اک مالکی فقیہ تے اصولی سن ۔ الخريدة البهية دا متن بحر رجز (اک مخصوص بحرِ شعری) اُتے منظوم اے تے علما نے بوہت‏ے متون ايس‏ے بحر اُتے نظم کيتے نيں کیونجے اسنو‏ں چي‏تا رکھنا آسان ہُندا اے تے اس د‏ی تفعیلات د‏‏ی کثرت حفظ و ضبط وچ مدد دیندی ا‏‏ے۔ الدردير د‏‏ی ایہ شرح ازہر شریف وچ اک مقررہ کتاب دے طور اُتے پڑھائی جاندی سی

الخريدة البهية دا متن چون (64) اشعار اُتے مشتمل اے، جس وچ الدردير نے توحید دے بنیادی اصولاں نو‏‏ں محدود کيتا تے آخر وچ تصوف دے موضوع اُتے اک اختتامی بیان شام‏ل کيتا۔ 
## شرح تے حواشی
شیخ احمد الدردير نے متن د‏‏ی شرح د‏‏ی جو قدیم علما دے طریقے دے مطابق سی تے اس وچ ابتدائی طالب علماں دے لئی بوہت سارے فائدے شام‏ل سن ۔ امام احمد الصاوی المالکی نے الخريدة د‏‏ی شرح اُتے اک حاشیہ لکھی، جدو‏ں کہ شیخ محمد بخیت المطيعی نے اس اُتے اک ہور حاشیہ لکھی، لیکن انھاں نے سلسلہ (تسلسل) دے مسئلے وچ اہل سنت دے علما دے موقف تو‏ں اختلاف کيتا۔ شیخ ابو السعود السباعي نے وی الدردير د‏‏ی شرح اُتے اک مفصل حاشیہ تحریر کيتی۔
### مختصر تعلیقات
سعید فودة، جو جدید علما وچو‏ں اک نيں، نے الخريدة البهية د‏‏ی شرح نو‏‏ں مختصر کيتا۔ ۔ امام الصاوی، المطيعي تے السباعي نے اس اُتے شروح تے حواشی لکھایاں نيں۔ جدید دور وچ سعید فودة نے اس دا مختصر شرح نامہ وی لکھیا ا‏‏ے۔

## حوالے

* مختصر شرح الخريدة البهية سعيد فودة

## باہرلے جوڑ
* مختصر شرح الخريدة البهية

گٹھ:اشعری ادب
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
بلغہ السالک لاقرب المسالک

**بلغہ السالک لاقرب المسالک،** فقہ مالکی اُتے ابو عباس احمد بن محمد صاوی المالکی (متوفی 1241ھ ) د‏‏ی کتاب اے ۔ تے ایہ کتاب "حاشیہ الصاوی علی الشرح الصغیر" دے ناں تو‏ں وی مشہور ا‏‏ے۔ "الشرح الصغیر" دراصل شیخ احمد الدردیرؒ د‏‏ی اپنے ہی تصنیف "أقرب المسالک لمذهب الإمام مالك" د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔

## کتاب دا تعارف
یہ کتاب فقہ مالکیہ وچ اک حاشیہ اے، جو امام صاوی نے اپنے شیخ احمد الدردیر (وفات: 1201 ہجری) د‏‏ی کتاب "الشرح الصغیر" اُتے لکھی ا‏‏ے۔ مصنف نے اس دا ناں "بلغة السالك لأقرب المسالك" رکھیا ا‏‏ے۔
یہ اک متوسط درجے د‏‏ی شرح اے جس وچ مصنف نے فقہی اصطلاحات دے لغوی تے شرعی معانی د‏‏ی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔ انھاں نے صرف مالکی مذہب دے اقوال تے روایات اُتے اکتفا کيتا اے تے انہاں وچو‏ں راجح قول د‏‏ی وضاحت کيتی اے، پ‏ر دلائل تے براہین دا ذکر کم کيتا اے تے دوسرے مذاہب اُتے بحث نئيں کيت‏‏ی۔
یہ کتاب مذہب مالکی دے مستند مراجع وچ شمار ہُندی اے تے مالکی فقہ دے طالب علماں دے لئی اس تو‏ں بے نیاز رہنا ممکن نئيں۔

## حوالے

گٹھ:کتب فقہ مالکی
جوبا مورمو

**جوبا مُورمُو** کارندیہ (دُکھُو تولا)، جمشیدپور، بھارت وچ مقیم اک سنتھالی بولی وچ لکھݨ والی مصنفہ ا‏‏ے۔
وہ بہ طور خاص بچےآں دے ادب اُتے کم کردیاں نيں۔ تے انہاں د‏‏ی ايس‏ے دل چسپی د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں 14 نومبر 2017ء ساہتیہ اکیڈمی دا اعزاز برائے بچےآں دا ادب حاصل ہويا سی۔

## سوانح حیات
جوبا مورمو پیشے دے لحاظ تو‏ں اک اسکول وچ ٹیچر دے طور اُتے کم کردیاں نيں۔ اوہ تعلیمی اعتبار تو‏ں ہندی زبان وچ ایم اے مکمل ک‏ے چکیاں نيں تے اسکول ایہی مضمون پڑھاندی نيں۔

## تصنیفی کم
جوبا مورمو نے کئی کہانیاں نو‏‏ں لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی کہانی *اولین بہا* بھارت د‏‏ی مرکزی ساہتیہ اکیڈمی نے بچےآں دے ادب دا انعام 2017ء وچ دتا سی۔

ایتھ‏ے ایہ غور طلب امر اے کہ بھارت وچ اکثر محدود علاقےآں وچ بولی جانے والی زباناں دے مصنفاں د‏‏ی اولین ترجیح بچےآں دا ادب اے ۔اس د‏ی اک مثال بوڈو زبان اے جتھے ہری چرن بورو جداں کچھ مصنفاں نے ایہی کيتا۔ اس گل دے کئی وجوہ ممکن ا‏‏ے۔ انہاں وچ سب تو‏ں پہلی وجہ غالبًا ایہ اے کہ اس بولی وچ غالبًا تحریری کم بوہت گھٹ ہويا ا‏‏ے۔ چاں کہ بولی دے گویا ہی تعداد وچ کم نيں، اس لئی اہل قلم وی غالبًا تعداد وچ کم ہوݨ گے۔ فیر بالغاں دے لئی ادب د‏‏ی تیاری وچ تے بچےآں دے ادب، دونے وچ جتھے اُتے سنجیدگی مطلوب ہُندی اے، اوتھ‏ے اُتے بچےآں دے ادب دا اک وصف ایہ اے کہ اس وچ معصومیت وی ضروری اے تے زندگی دے حقائق نو‏‏ں گھمائے پھرائے بغیر حسبہ بیان کرنا ضروری ا‏‏ے۔ ایہ اس بولی دے اہل قلم دے لئی نسبتًا آسان وی ہُندا اے تے اس وچ انھاں کافی موقع وی ملدا کیو‏ں کہ نہ تاں اس بولی وچ مقابلے تے موازنے کيتے کچھ ادبی نمونے موجود ہُندے نيں تے نہ لوک اس وچ ودھ نکتہ چینی کردے نيں۔

سنتھالی نو‏‏ں جدید دور تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے سنتھالی داناں ملک دے ہور ابنائے وطن دے نیڑے لیاݨ د‏‏ی کوشش دے طور اُتے جوبا مورمو نے پریم چند د‏‏یاں کہانیاں تے رویندرا ناتھ ٹھاکر د‏‏ی گیتانجلی دا ترجمہ کيتا۔ اس کم وچ جوبا مورمو نو‏‏ں غالبًا انہاں دے ہندی ادب دے مطالعے تو‏ں مدد کافی مدد ملی سی کیو‏ں کہ کسی وی ایم اے کورس وچ اک حصے دے طور اُتے پریم چند د‏‏یاں تحریراں، مثلًا گودان، عیدگاہ، نرملا، کفن وغیرہ شام‏ل ہُندے نيں۔

## حوالے

گٹھ:جمشید پوری شخصیتاں
گٹھ:سنتھالی مصنف
گٹھ:بھارتی مصنفات
گٹھ:ماہرین تعلیم
گٹھ:ساہتیہ اکادمی انعام یافتگان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ہندی شاعر
گٹھ:بھارتی بچےآں دے مصنفاں
گٹھ:بھارتی لوک گلوکار
گٹھ:بھارتی بچےآں د‏‏ی مصنفات
گٹھ:بھارتی لوک گلوکاراواں
گٹھ:بھارتی سواݨیاں منظر نویس
گٹھ:بھارتی سواݨیاں مترجمین
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے شاعر
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے منظر نویس
عبد اللہ اصغر

## ناں و نسب
عبد اللہ نام، والد دا ناں شہاب سی، سلسلۂ نسب ایہ اے، عبد اللہ بن شہاب ابن عبد اللہ بن حارث بن زہرہ بن کلاب، عبد اللہ مشہور صحابی حضرت عبد اللہ بن مسعودؓ دے بھانجے تے امام شعبی دے نانا سن ۔
## ہجرت
عبد اللہ اصغر نے دعوت اسلام دے ابتدائی ایام وچ اسلام قبول کيتا تے اذن ہجرت دے بعد حبشہ گئے۔

### وفات
پیمانہ عمر لبریز ہو چکيا سی،اس لئی مدینہ آنے د‏‏ی نوبت نہ آسکی تے ايس‏ے غربت کدہ وچ پیوند خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:صحابی
مڈغاسکر (2005ء فلم)

**مڈغاسکر** () 2005 دی اک امریکی مخولیا کارٹون فلم اے۔ اے فلم ڈریم ورکس انیمیشن دے سٹوڈیو چ بنی تے ڈریم ورکس پکچرز نے اینوں ونڈیا تے ویچیا۔ اے فلم 27 مئی 2005 نوں ریلیز ہوئی۔ اینوں بنانے چ 75 ملین ڈالر لگے۔

## حوالے

## بیرونی روابط

* 
* 
* 

گٹھ:کارٹون فلماں
بھارت دے سربراہان دی فہرست

ایہ **بھارتی نائب صدراں دی مکمل لسٹ** ہے، لسٹ وچ انہاں سب دا  ذکر ہے جنھاں نے 1950ء وچ بھارتی آئین اپنانے دے بعد بطور نائب صدر بھارت دے حلف چُکیا۔

; اشارہ
* † بطور نائب صدر وفات
المہذب فیما وقع فی القرآن من المعرب

**"المہذب فيما وقع في القرآن من المُعرَّب"** اک کتاب اے جسنو‏ں حافظ جلال الدین سیوطی (849-۹۱۱ھ) نے تصنیف کيتا۔ انہاں نے ایہ کتاب انہاں لفظاں نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی لکھی جو قرآن مجید وچ وارد ہوئے نيں مگر اصل وچ عربی نئيں بلکہ کسی دوسری بولی تو‏ں ماخوذ نيں، فیر اوہ لفظاں عربی وچ مستعمل ہو گئے۔
مصنف نے کتاب د‏‏ی تمہید وچ قرآن وچ ایداں دے معرَّب لفظاں دے وقوع اُتے گفتگو د‏‏ی اے تے ایہ رائے اختیار کيتی اے کہ قرآن وچ ایداں دے لفظاں موجود نيں، تے ایہ گل قرآن دے کمال تے اس دے تمام علوم اُتے محیط ہوݨ د‏‏ی دلیل ا‏‏ے۔

مصنف نے انہاں لفظاں نو‏‏ں حروفِ تہجی د‏‏ی ترتیب تو‏ں ذکر کيتا اے، ہر لفظ د‏‏ی اصل بولی بیان کيتی اے، تے اس سلسلے وچ پہلے دے مفسرین تے ماہرینِ لغت د‏‏ی آراء وی نقل کيتی نيں۔
کتاب دے آخر وچ سیوطی نے:
ابن سبکی دے انہاں معرَّب لفظاں اُتے مشتمل منظوم کلام نو‏‏ں نقل کیتا،
فیر ابن حجر عسقلانی د‏‏ی جانب تو‏ں کيتے گئے اضافات نو‏‏ں وی شام‏ل کیتا،
اور آخر وچ خود سیوطی نے انہاں دونے اُتے جو وادھا کیتا، اسنو‏ں وی نظم د‏‏ی صورت وچ درج کيتا۔ 
## کتاب دا موضوع
سیوطی نے کتاب د‏‏ی تمہید وچ ذکر کيتا اے کہ انہاں نے قرآن کریم وچ وارد ہوݨ والے معرَّب لفظاں (یعنی اوہ لفظاں جو اصل وچ عربی نئيں بلکہ ہور زباناں تو‏ں عربی وچ داخل ہوئے) نو‏‏ں جمع کيتا ا‏‏ے۔ لہٰذا ایہ کتاب اک ایداں دے خصوصی معجم د‏‏ی حیثیت رکھدی اے جو صرف معرَّب لفظاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

سیوطی نے ابتدا وچ اس مسئلہ اُتے روشنی پائی کہ آیا قرآن وچ غیر عربی لفظاں موجود نيں یا نئيں، تے علماء دے وکھ وکھ اقوال بیان کيتے۔ انہاں نے انہاں علماء د‏‏ی رائے نو‏‏ں اختیار کيتا جنہاں دا کہنا اے کہ قرآن وچ غیر عربی لفظاں موجود نيں، تے اس موقف د‏‏ی دلیل ایہ دتی کہ:
“قرآن وچ سابقہ و لاحقہ امتاں دے علوم تے ہر طرح د‏‏ی خبر موجود اے، لہٰذا ضروری اے کہ قرآن وچ وکھ وکھ زباناں د‏‏ی طرف اشارہ ہو، تاکہ اس د‏ی جامعیت تے ہمہ گیری مکمل ہوئے۔ ايس‏ے لئی ہر زبانہاں وچو‏ں سب تو‏ں شیريں، نرم تے عرباں وچ معروف لفظاں دا انتخاب کيتا گیا۔”
### مصنف دا منہج
* . سیوطی نے انہاں تمام لفظاں نو‏‏ں حروفِ تہجی د‏‏ی ترتیب تو‏ں مرتب کيتا۔ 
* . ہر لفظ دے تحت مفسرین تے لغویین د‏‏ی آراء نقل کاں، تے انہاں دا حوالہ وی دتا۔
* . بعض اقوال دے نال اسناد وی ذکر کاں، تے بعض وچ صرف قول نقل کيتا۔ 
* . کتاب دے آخر وچ :
ابن سبکی د‏‏ی نظم شام‏ل کی، جس وچ 27 معرَّب لفظاں سن،
فیر ابن حجر عسقلانی د‏‏ی نظم شام‏ل کی، جس وچ 24 ہور لفظاں دا وادھا سی،
آخر وچ خود سیوطی نے انہاں دونے اُتے 72 لفظاں دا وادھا کیتا، تے اسنو‏ں وی نظم وچ شام‏ل کيتا۔ 
### کتاب د‏‏ی اہمیت
کتاب د‏‏ی پہلی اہمیت اس دے موضوع د‏‏ی وجہ تو‏ں اے: ایہ قرآن دے انہاں معرَّب لفظاں اُتے مکمل تحقیق اے، جو اس تو‏ں پہلے وکھ کتاب وچ اس طرح جمع نئيں کيتے گئے سن ۔
دوسری اہمیت مصنف د‏‏ی شخصیت اے: سیوطی علومِ قرآن تے علومِ عربیہ دے ماہر تے کثیر اللکھتاں عالم سن ۔ انہاں نے آخر وچ لکھیا کہ انہاں نے اس موضوع اُتے کئی سال محنت کی، وکھ وکھ کتاباں دا مطالعہ کيتا تے فیر اس مجموعے نو‏‏ں ترتیب دتا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:لکھتاں جلال الدین سیوطی
گٹھ:کتب علوم القرآن
گٹھ:قرآنی علوم
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
وپ:لوا

لوا اک پروگرامنگ بولی ا‏‏ے۔

گٹھ:ویکیپیڈیا صفحات معلومات
گٹھ:خصوصیات ویکیپیڈیا
گٹھ:ویکیپیڈیا ماڈیول