open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سکندر شاہ میری

سکندر شاہ میری نو‏‏ں سکندر بتشکن ("Sikandar the Iconoclast") دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ کشمیر دے شاہ میر خاندان دے چھیويں سلطان سن ۔ اس نے 1389 تو‏ں لے ک‏ے 1413 تک ریاست اُتے حکمرانی کيت‏ی تے کشمیر دے ہندوواں نو‏‏ں زبردستی اسلام قبول کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کڑی کوششاں اُتے تنقید کيتی جاندی ا‏‏ے۔

۔

## حکومت

### ہندوواں اُتے ظلم
ہندوواں انہاں نو‏ں اسلام قبول کرنے د‏‏ی خاطر اپنی غیر مسلم رعایا اُتے سختی دا مظاہرہ کرنے اُتے یاد رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ صوفی بزرگ میر محمد ہمدانی دے زیر اثر سی کہ اس نے اپنی سرزمیناں وچ غیر مسلماں دے خلاف مظالم کیتے۔ اس دے دور حکومت وچ مذہب تبدیل کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے وڈی تعداد وچ ہندو مذہب تبدیل ، فرار ہوئے گئے یا مارے گئے۔
[کبھے|thumb|200x200پکسل| مارٹینڈ دے [سوریامندر دے کھنڈر د‏‏ی اک نایاب تصویر ، جو سکندر بتشکن د‏‏ی شبیہہ پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تباہ ہوئی سی ، جس د‏‏ی تصویر جان برک نے 1868 وچ لی سی۔ ]]
سکندر نے ہندوواں تے بدھ مذہب دے متعدد مندراں ، چیتیاواں ، ویہاراں ، مزارات ، آزاراں تے ہور مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی بے حرمتی تے تباہی تو‏ں متعلق اپنے اقدامات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بت شکن یا بت توڑنے والے دا لقب پایا۔ انہاں نے ہندوواں تے بدھ مت دے مذہبی ، ثقافتی یا جمالیا‏تی سرگرمیاں اُتے رقص ، ڈراما ، موسیقی ، نقش نگاری تے ایسی ہور مذہبی سرگرمیاں اُتے پابندی عائد کيتی تے انھاں نظریا‏تی تے غیر اسلامی درجہ بند کيت‏‏ا۔ اس نے ہندوواں نو‏‏ں اپنے ماتھے اُتے تلک نشان لگانے تو‏ں منع کيت‏‏ا۔ اس نے انہاں نو‏ں نماز پڑھنے تے عبادت کرنے ، شنکھ دا شیل اڑانے یا گھنٹی بجانے د‏‏ی وی اجازت نئيں دی۔ سکندر دا ظلم اِنّا ناقابل بیان سی کہ اس نے ایتھ‏ے تک کہ ہندوواں تے بدھسٹاں نو‏‏ں انہاں دے مردہ دا جنازہ نکالنے تو‏ں روک دتا تے انہاں نو‏ں مجبور کيت‏‏ا کہ اوہ مسلما‏ن رسومات دا استعمال کردے ہوئے لاشاں نو‏‏ں دفن کر دتیاں۔ اس نے جزیہ نافذ کيت‏‏ا ، اک پول ٹیکس جو غیر مسلماں نے اک مسلم ریاست وچ رعایا د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندا اے ، ادا کرنا سی تے ایہ محصول بہت زیادہ سی: ہر غیر مسلم نو‏‏ں چار *تولے* چاندی دا سالانہ ٹیکس ادا کرنا پڑدا سی۔

## اسلامیت کشمیر
شاہ میر خاندان دے دوران ، کشمیر وچ اسلام دا مضبوطی تو‏ں قیام عمل وچ آیا سی تے کشمیر وچ اپنی سخت پالیسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں متنازع سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ دہلی تے ہور جگہاں اُتے رواج دے مطابق ، سکندر نے *شیخ الاسلام کا* دفتر بنایا تے اس تو‏ں وی زیادہ اہ‏م ، فیصلہ کيت‏‏ا کہ روايتی قانون د‏‏ی بجائے اسلامی قانون نو‏‏ں وی درست ہونا چاہیے۔ لیکن ، دوسری جگہاں د‏‏ی طرح ، اسنو‏ں وی بنیادی طور اُتے ذا‏تی قانون تک ہی محدود کر دتا گیا ا‏‏ے۔

یہ سکندر دے دور حکومت وچ ہی سی کہ میر محمد حمدانی (1372–1450) د‏‏ی سربراہی وچ صوفی سنتاں د‏‏ی اک لہر 1393 وچ کشمیر پہنچی۔ ایہ ممکنہ طور اُتے حمدانی دے اثر و رسوخ سی کہ سلطان سکندر نے اک راسخ العقیدہ مذہبی پالیسی نافذ کيتی۔ شراب بیچنا ، خواتین دا ناچنا ، موسیقی تے جوا کھیلنا ممنوع سی۔ غیر مسلماں نو‏‏ں *[[جزیہ]]* ادا کرنا پڑدا سی تے انہاں نو‏ں *تلک* پہننے ورگی مذہبی علامتاں ظاہر کرنے تو‏ں منع کيت‏‏ا گیا *سی* ۔ کشمیری مورخ جوناراجا لکھدا اے: 

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
فضالہ بن ایوب

**فَضّالَہ بن ایوب اَزدی اہوازی** امام موسی کاظم تے امام علی رضا دے با اعتماد شیعہ راویاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ رجالیاں وچو‏ں بعض انہاں نو‏ں اصحاب اجماع تے برجستہ ترین فقہا وچو‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ کتاب الصلاة تے کتاب النوادر انہاں دے آثار وچو‏ں گنی جاندی ني‏‏‏‏ں۔

## ولادت تے نسب
فضالہ بن ایوب ازدی اہوازی ازد قبیلے تو‏ں تے یمنی شمار ہُندے نيں۔ان د‏‏ی ولادت د‏‏ی یقینی تریخ مذکور نئيں اے لیکن بعض قرائن د‏‏ی مدد کيت‏ی بدولت کہیا جا سکدا اے کہ دوسری صدی دے وسط وچ پیدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

وہ ازد قبیلہ تو‏ں نيں او انہاں د‏‏ی ولادت دا شہر کوفہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں کوفی تے زندگی دے آخری ایام اہواز وچ گزارنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اہوازی مشہور ني‏‏‏‏ں۔

## علم رجال وچ منزلت
بعض شیعہ علما انہاں نو‏ں اصحاب اجماع وچو‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ کشی انہاں د‏‏ی روایات اُتے اصحاب دے اجماع نو‏‏ں ذکر کرنے دے بعد کہندے نيں :بعض علما نے حسن بن محبوب د‏‏ی جگہ اُتے حسن بن علی بن فضال تے فضالہ بن ایوب دا ناں ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

شیخ طوسی اپنی رجال د‏‏ی تصنیف وچ انہاں نو‏ں اصحاب امام کاظم(ع) تے اصحاب امام رضا(ع) وچو‏ں قرار دیندے نيں تے انہاں د‏‏ی توثیق دے معتقد ني‏‏‏‏ں۔
ہور علما جداں نجّاشی، علّامہ حلّی وغیرہ  وی انہاں د‏‏ی وثاقت، علم تے دیانت د‏‏ی تاکید کردے ني‏‏‏‏ں۔
### روائی رجحان

فضالہ دے روائی رجحان نو‏‏ں مجموعی طور اُتے تن حصےآں وچ تقسیم کيت‏‏ا جا سکدا اے:

* اکثر روایات دا حصہ فقہی احکا‏م دے مسائل تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔

* روایات دا اک حصہ ولایت دے اثبات تے اس د‏ی حقانیت، شیعہ ائمہ دے معصوم ہونے، انہاں د‏‏ی فضیلت، مناقب تے اہل بیت دے بلند تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں متعلق اے .

* اک حصہ فضائل تے رذایل اخلاقی تو‏ں متعلق اے ۔ 

## اقوال علما
**نجاشی**: فضالہ بن ایوب ازدی کوفہ دے اصیل عرباں تو‏ں اے کہ جو کافی مدت تک شہر اہواز وچ رہے ؛برجستہ محدث جانے جاندے نيں ہور صراط مستقیم اُتے گامزن رہے تے اک دیانتدار شخص سن ۔

**جعفر سبحانی**: اسنو‏ں اک بزرگ تے صاحب ناں فقیہ کہندے نيں تے انہاں نو‏ں علم حدیث دا ماہر سمجھدے نيں جنہاں نے تقریبا 1307 احادیث دا ذخیرہ چھڈیا اے .

## مشائخ تے روات
فضالہ امام کاظم(ع) تے امام رضا(ع) دے علاوہ ہور محدثین تے راویاں تو‏ں حدیث نقل کردے نيں:

* علا بن رزین
* جمیل بن دراج
* معاویہ بن عمّار
* سیف بن عمیره
* ابن مسکان
* عبداللّہ بن بکیر
* عبدالله بن سنان،

بوہت سارے افراد نے انہاں تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ بعض دے اسما درج ذیل نيں :

* عباس بن معروف
* علی بن مہزیار
* صفوان بن یحیی
* محمّد بن عیسی بن عبید
* محمّد بن خالد برقی
* احمد بن محمد بن خالد برقی
* حسین بن سعیداہوازی
* حسن بن سعید اہوازی
* علی بن اسماعیل میثمی
* محمّد بن ابی عمیر.

## آثار
رجالی علما فضالہ نو‏‏ں دو کتاباں دا مؤلف مندے نيں کہ جنہاں دا ناں کتاب الصلوة، و النوادر ا‏‏ے۔

## حوالے

## منابع

* اردبیلی، محمد بن علی، جامع الرواة، منشورات مکتبہ آیہ الله مرعشی نجفی، قم، 1403ق.
* حلی (علامہ)، حسن بن یوسف، خلاصۃ الاقوال فی معرفۃ الرجال، نشرالفقاہہ، 1417ق.
* خوئی، سید ابوالقاسم، معجم الرجال، دارالزہرا، بیروت، 1409ق.
* سبحانی، جعفر، موسوعہ طبقات‌الرجال، موسسہ امام صادق، قم، 1418ق.
* طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفہ الرجال (رجال کشی)، موسسہ آل البیت لاحیاء التراث.
* طوسی، محمد بن حسن، اللسٹ، نشرالفقاہہ، 1417ق.
* مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعہ المرتضویہ، نجف اشرف، 1352ق، افست انتشارات جہان، تہران.
* نجاشی، احمد بن علی، رجال‌النجاشی، موسسہ نشر اسلامی، 1424ق.

گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم
گٹھ:اصحاب امام علی رضا
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
کچھی دی لڑائی

**کچھی د‏‏ی لڑائی** قلات دے خان میر عبد اللہ خان بلوچ تے امیر سندھ میاں نور محمد کلہوڑو دے درمیان کچھیماں اپنی حکمرانی قائم کرنے دے لئی لڑی گئی۔

اس لڑائی د‏‏ی خاص گل خان آف قلات د‏‏ی فوجاں د‏‏ی فتح دے باوجود خان آف قلات میر عبد اللہ اس جنگ وچ لڑدا ہويا کلہوڑاں د‏‏ی فوج دے ہاتصں ماریا گیا ۔

سن 1142 ہجری (1729 ء) وچ مراد کلیری بلوچ نو‏‏ں گنجہ بلوچ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی ، میاں نور محمد کلہوڑو نے سیوی دے انچارج دے طور اُتے مقرر کيت‏‏ا تے اوہ طاقت ور سرداراں جداں گنجوباہ دے زمیندار جعفر خان مگسی ، علی مردان ابڑو تے ابراہیم خان ابڑو نوشارو دے سرداراں ، کچی ، ماہیان اری تے لاہنا ماچھی دے وڈے زمین مالکان، بھج ناری ، کالا خان تے دھادھر دے ہور سرداراں نو‏‏ں اپنی عملداری وچ لیایا۔

1144 ھ (1731 ء) ماں قلات دے خان میر عبد اللہ خان دے ماتحت اک بلوچ فورس نے امن د‏‏ی شرائط د‏‏ی کھلی خلاف ورزی د‏‏ی ، کچھی د‏‏ی سرزمین اُتے حملہ کيت‏‏ا تے ملک دے اس حصے نو‏‏ں پرت لیا۔ حملے دا مقابلہ کرنے دے لئی میاں نور محمد کلہوڑو نے خود مارچ کيت‏‏ا تے لڈکنہ وچ ڈیرے ڈالے۔ اوتھ‏ے تو‏ں اس نے خان آف قلات میر عبد اللہ خان بلوچ تو‏ں لڑنے دے لئی کچھ سردار روانہ کیتے۔ جندہار ، جتھ‏ے خان آف قلات میر عبد اللہ خان بلوچ پیشگی پہنچ چکے سن ۔ اگرچہ قلات د‏‏ی فوجاں نے کلہوڑاں اُتے قابو پالیا لیکن اس دے باوجود میر عبد اللہ خان جنگ وچ ماریا گیا۔ 

میر عبد اللہ نو‏‏ں آخر وچ کچھی وچ سنی دے نیڑے جندریہار وچ کلہوڑاں دے نال لڑائی وچ ماریا گیا۔ . میر عبد اللہ دے جانشین ، میر محبت دے اقتدار وچ ، نادر شاہ اقتدار وچ آیا۔ تے احمد زئی حکمران نے میر عبد اللہ تے اس دے نال مرنے والے مرداں دے خون (خون بہا) دے معاوضے دے طور اُتے ، 1740 وچ کچھی دا علاقہ نادر شاہ دے ذریعے حاصل کيت‏‏ا۔ 

## حوالے

* اس مضمون وچ مرزا کلیچ بیگ فریڈونبیگ (1853–1929) دے "سندھ د‏‏ی *تریخ - فارسی کتاباں تو‏ں ترجمہ* کردہ" تو‏ں اخذ کردہ مواد شامل اے ، جو 1902 وچ کراچی وچ شائع ہويا سی تے ہن ایہ عوامی سطح اُتے اے ۔
* - امپیریل گزیٹیئر آف انڈیا ، بمقابلہ 6 ، صفحہ۔ 277۔ 

گٹھ:بلوچستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:بلوچستان (خطہ)
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ
چچ دی لڑائی

**چچ د‏‏ی لڑائی** ، سلطان محمود بن سیبکتیگین ( غزنی دے محمود ) د‏‏ی غزنوی فوج تے میرپور کے نیڑے آنندپال د‏‏ی ہندو شاہی فوج دے وچکار 1008ء وچ لڑی گئی ، جس دے نتیجے وچ اس د‏ی شکست ہوئی۔ اس نے شمالی ہندوستان دے خطے نو‏‏ں ہور حملےآں دا شکار کر دتا۔ 

## پس منظر
شاہ جیپال پہلے ہی 1001 وچ پشاو‏ر د‏‏ی لڑائی وچ فوت ہوچکيا سی تے آنندپال ، جو جےپال دا بیٹا سی ، اپنے والد د‏‏ی موت دا بدلہ لینے دے لئی شدید غم و غصے تو‏ں بھر گیا سی۔ انہاں نے قریبی دوست حکمراناں تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا کہ اوہ اپنی نفری بھیجاں کیونجے اس جنگ نو‏‏ں نیڑے د‏‏ی حکومتاں اُتے ہونے والے حملےآں دے پیش نظر بہتر تنظیم د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اجمیر ، کالنگر ، قنؤج تے ہور اتحادیاں د‏‏ی افواج آنندپال د‏‏ی فوج وچ شامل ہوگئياں۔

## جنگ
اتحادی افواج د‏‏ی بھاری فوج نے دریائے سندھ دے کنارے غزنویاں نو‏‏ں جا لیا۔ حملہ آوراں نو‏‏ں حضرو دے نیڑے ایسی جگہ اُتے زبردست مزاحمت دا سامنا کرنا پيا جسنو‏ں چاچک یا چاچ کہندے سن ۔ اس لڑائی وچ اک مقامی قبیلے دا کردار بہت اہ‏م سی کیو‏ں کہ اوہ غزنویاں د‏‏ی اک وڈی گھڑسوار فوج دا قلع قمع کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے جو ہراول دے طور اُتے لڑ رہے سن ۔ ایہ قبیلہ گکھڑ قبیلہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ جدو‏ں اتحادی افواج دشمن تو‏ں لڑنے دے لئی اگے ودھ رہیاں سن ، تاں غزنویاں نے ہاتھیاں دے پاس وڈے وڈے اگ دے گولے پھینکے جس تو‏ں انہاں اُتے جنون طاری ہوئے گیا تے انہاں نے اپنی ہی فوج نو‏‏ں کچل دتا، اس نال جنگ حملہ آوراں د‏‏ی فتح وچ بدل گئی۔ اس دے نتیجے وچ ، باقی ہندوستان تقریبا 400 سال تک مسلم حکومت دے تحت رہیا۔ غزنی نے جنگ جیت لی تے آنندپال نو‏‏ں اپنے علاقے تے خزانےآں نو‏‏ں دینا پيا۔

## بعد وچ
اس فتح تو‏ں غزنی نو‏‏ں ستاراں بار ہندوستان اُتے چھاپہ مار کرنے د‏‏ی راہ ہموار ہوئی جس دے دوران اس نے خزانے تے خواتین دے لئی وڈی حکومتاں تے مندراں وچ جانے تو‏ں پہلے چھوٹے قبیلے نو‏‏ں لُٹیا۔ اس نے انہاں تمام یادگاراں د‏‏ی بے حرمتی کيتی جنہاں تو‏ں اوہ بے چین ہويا تے تھانویشور ، متھورا وغیرہ جداں مقدس شہراں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ سومناتھ مندر اُتے اپنے ستارہويں چھاپے اُتے ، اس نے اِنّا ہی پرت کھسوٹ کيت‏‏ا جو اس نے اپنے پچھلے سولہ چھاپاں وچ کیہ سی۔

## ایہ وی دیکھو

* ہندو شاہی
* جنجوعہ
* پشا‏ور د‏‏ی تریخ
* غزنویاں تو‏ں پہلے پنجاب د‏‏ی تریخ

## حوالے

گٹھ:کابل شاہی
گٹھ:پشا‏ور د‏‏ی تریخ
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:1001ء دے تنازعات
گٹھ:ایشیا وچ 1001ء
گٹھ:جنگاں
راسل دی لڑائی

**راسل د‏‏ی جنگ** 644 دے اوائل وچ خلافت راشدین تے رائے راج دے راجا راسل دے وچکار لڑی گئی۔ ایہ برصغیر پاک و ہند وچ راشدین خلافت دا پہلا مقابلہ سی۔ اس جنگ کيت‏ی صحیح جگہ معلوم نئيں اے لیکن مورخین دے مطابق ایہ دریائے سندھ کے مغربی کنارے وچ لڑی گئی سی۔

سہیل بن عدی نو‏‏ں خلیفہ عمر نے اس مہم د‏‏ی کمان سونپی سی۔ سہیل 643 وچ بصرہ تو‏ں مارچ کيت‏‏ا۔ آخر کار اوہ مکران پہنچ گیا ، جو اج کل دے پاکستان دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ایہ صدیاں تو‏ں ساسانیاں کا روايتی علاقہ سی لیکن اس دے بعد رائے بادشاہت کا اک ڈومین سی ، جس نے 636-637 وچ اسنو‏ں الحاق ک‏ر ليا حالانکہ انہاں نے ماضی وچ ساسانی پارسیاں دے اک خراج گزار دے طور اُتے کم کيت‏‏ا سی۔ 

## پس منظر
مسلم چھاپاں تو‏ں پہلے، مکران سندھ دے ہندو *رائے راجاں* دے تحت سی لیکن خطے وچ زنبیلاں د‏‏ی وی شراکت دا ری تھی. ابتدائی دور تو‏ں ، اس دے کچھ حصہ مغرب وچ فارسی حصہ تے مشرق وچ ہندوستانی حصے دے نال ہندوستانی تے فارسی کنٹرول دے وچکار کثرت تو‏ں بدلدے رہندے سن ۔ بعد وچ اسنو‏ں رائے ساہیرس دوم تو‏ں فارسیاں نے لے لیا سی ۔ اس اُتے الور دے غاصب چاچ نے 631 وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ دس سال بعد ، ہیون سانگ نے اس خطے دا دورہ کرنے والے نے"فارس د‏‏ی حکومت دے تحت" ہونے دا بیان کيت‏‏ا۔ اُتے تن سال بعد ، جدو‏ں عرباں نے حملہ کيت‏‏ا ، تاں اسنو‏ں " *الہند کا* محاذ" سمجھیا جاندا سی۔

## جنگ
ریاست سندھ دے مقامی ہندو قوی راجا راسل نے مسلماناں کی پیش قدمی روکنے دے لئی مکران وچ بہت وڈی فوجاں نو‏‏ں اکٹھا کيت‏‏ا۔ سہیل نو‏‏ں عثمان بن ابی العاص تو‏ں پرسیپولسسے تے بصرہ سےحکم بن عمرو سےتقویت ملی ۔ مشترکہ افواج نے راجا راسل نو‏‏ں شکست دتی ، جو دریائے سندھ کے مشرقی کنارے د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گیا۔ دریائے سندھ تو‏ں ہور مشرق سندھ رائے سلطنت دا علاقہ سی۔  عمر نے ایہ جاننے دے بعد کہ سندھ اک غریب تے نسبتا بنجر سرزمین اے ، سہیل دے دریائے سندھ نو‏‏ں عبور کرنے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا۔  اس وقت دے لئی ، عمر نے دریائے سندھ نو‏‏ں ، اک قدرتی رکاوٹ قرار دتا ، جسنو‏ں اپنی خلافت د‏‏ی مشرقی سرحد قرار دتا۔ اس مہم دا اختتام  644 دے وسط وچ ہويا۔ 

## بعد وچ
خلافت راشدون تے سندھ د‏‏ی اک ہندو ریاست دے وچکار ایہ پہلا تصادم سی۔ فاتح عرب فوج مال غنیمت تے جنگی ہاتھی دے نال فارس پرت گئی۔ دریائے سندھ دے پار مکران د‏‏ی سرزمین دے بارے وچ خلیفہ عمر دے سوال دے جواب وچ ، پیغام رساں نے جواب دتا: 
عمر نے پیغام رساںکی طرف دیکھیا تے کہیا: "کیہ تسيں پیغام رساں ہوئے یا شاعر؟ اس نے جواب دتا "پیغام رساں"۔

اس دے بعد خلیفہ عمر نے ایہ جاننے دے بعد کہ بلوچستان اک بنجر سرزمین اے تے فوج بھیجنے دے لئی نامناسب اے ، حکیم بن عمرو التغلیبی نو‏‏ں ہدایت دتی کہ اس وقت دے لئی مکران راشدین خلافت کا مشرقی سرحد ہونا چاہیے تے اس دے بعد کوئی تے کوشش نئيں کيت‏‏ی جانی چاہیے۔ فتوحات نو‏‏ں بڑھانا اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ سی کہ عمر نے ہور اراضی اُتے فتح تو‏ں پہلے حکمرانی نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی پالیسی د‏‏ی سی۔ ايس‏ے سال ، 644 وچ ، عمر نے پہلے ہی وسطی ایشیاء اُتے حملہ کرنے دے لئی شمال وچ آکسس دریا عبور کرنے دے خراسان کے فاتح احناف ابن قیس کی پیش کش نو‏‏ں مسترد کر دتا سی۔ مغرب وچ اس نے ايس‏ے طرح عمرو بن العاص نو‏‏ں واپس بلايا سی جو شمالی افریقہ گئے سن تے طرابلس پر قبضہ ک‏ر ليا سی۔

## ایہ وی دیکھو

* مسلم فتوحات
* برصغیر پاک و ہند اُتے مسلم فتوحات

## نوٹ

گٹھ:644ء
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏یاں جنگاں
درہ لاتابند

**لاتابند پاس** یا **کوتل- لاتابند** ، (بلندی:  ) ہندوکش حدود وچ سہ بابا تے بوتخاک دے درمیان کرکچہ پہاڑیاں وچ پاکستان دے راستے اُتے افغانستان تے جلال آباد نوں ملانؤن والا اک پہاڑی درہ ا‏‏ے۔ اس ناں تو‏ں لاتابند دا مطلب اے 'چیتھڑےآں دا پہاڑ' کیونکہ ایہ اک پرانا عقیدہ سی کہ جو لوک راستے وچ جھاڑیاں اُتے کپڑےآں دے ٹکڑے لٹکاندے نيں ، انہاں د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں قبول ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ 

## تفصیل
لاتابند درہ اک مشکل تے خطرنا‏‏ک درہ اے جو طویل عرصے تک کابل تے جلال آباد دے درمیان گاڑیاں یا موٹرگڈیاں دے لئی موزاں واحد سڑک اُتے سی ، لیکن خورد کابل دے زریعے کم ڈھلوان راستہ مغلاں نے سولہويں صدی وچ استعمال کيت‏‏ا سی۔ قدیم شاہراہ ریشم دا اک لازمی حصہ ، ایہ ہن وی 1960 ء تک استعمال وچ سی ، جدو‏ں تنگی گھرو دا راستہ بالآخر مکمل تے ہموار ہوگیا سی۔  اس نويں سڑک نے کابل تے پاکستان د‏‏ی سرحد دے درمیان سفر دا وقت دو دن تو‏ں کم کرکے صرف چند گھنٹےآں تک کردتا ا‏‏ے۔  ایہ کئی صدیاں تو‏ں وسط ایشیا تے جنوبی ایشیاء کے وچکار تجارتی روٹ تے اک اسٹریٹجک فوجی محل وقوع دا اک اہ‏م ربط سی۔

اک بولک پنڈ درے دے مشرقی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
 "دوسری افغان جنگ (1879–80) دے دوران انگریزاں نے اس جگہ اُتے اک فوجی چوکی قائم کيت‏ی سی ، جو کرنل ہڈسن دے پاس سی جدو‏ں کہ افغان فورسز نے شیر پور د‏‏ی قریبی چوکی اُتے قبضہ کيت‏‏ا سی۔ ہڈسن د‏‏ی افواج نو‏‏ں گھیر لیا گیا سی لیکن صاف موسم وچ ہیلیوگراف دے ذریعے گل بات کرسکدی سی (ایسا سامان جیہنے دور دراز د‏‏ی نشاندہی کرن لئی سورج د‏‏ی روشنی د‏‏ی عکاسی کرن لئی متحرک آئینے دا استعمال کيت‏‏ا سی)۔ لاتابند وچ کرنل ہڈسن د‏‏ی فورس ، درہ دے نیڑے جگدلک دے گیریژن وچ تعینات فوجیاں دے نال مل ک‏ے آس پاس د‏ی پہاڑیاں اُتے قبضہ کرنے والے تیزن غلزئیواں دے خلاف لڑی تے بالآخر انہاں نو‏ں علاقے تو‏ں دور کر دتا۔ "  

## فوٹ نوٹ

## حوالے

* خون (2001)۔ *افغانستان: اک ملکی مطالعہ* ۔ پیٹر آر بلڈ ، ایڈ۔ واشنگٹن: لائبریری آف کانگریس کے لئے جی پی او۔ دیکھو: http://countrystudies.us/afghanistan/index.htm
* ڈوپری (1977)۔ *افغانستان دے لئی اک تاریخی رہنما* ۔ نینسی ہیچ ڈوپری ۔ پہلی ایڈیشن 1970۔ نظر ثانی شدہ ایڈیشن ، 1977۔ افغان ایئر اتھارٹی؛ افغان سیاحتی تنظیم ، کابل۔

## باہرلے جوڑ

* لتابند تو‏ں سیئ بابا۔  برٹش میوزیم 
* برٹش میوزیم  "لاتابند درہ موت د‏‏ی وادی "

گٹھ:ہندوکش دے درے
گٹھ:سلسلہ کوہ ہندوکش
گٹھ:افغانستان دے پہاڑی درے
ربیکا ماسٹرٹن

ڈاکٹر **ربیکا ماسٹرٹن**،  اک  برطانوی  مسلما‏ن،  مذہبی رہنما،  فلسفی،  لیکچرر، ماہر قرآن  تے ٹیلی  ویژن پیش کنندہ  ني‏‏‏‏ں۔ ان  کا  تعلق  شیعیت  تو‏ں   ا‏‏ے۔

## پس منظر
ربیکا ماسٹرٹن د‏‏ی پیدائش جنوبی انگلستان دے اک چھوٹے تو‏ں علاقے وچ ہوئی۔ اٹھارہ سال د‏‏ی عمر وچ جاپانی زبان دا مطالعہ کرنے دے لئی لندن وچ رہائش پزیر ہونا پيا۔ بی۔ اے د‏‏ی ڈگری لندن اسکول آف اوریئنٹل اینڈ افریقن تو‏ں جاپانی بولی وچ حاصل کيتی۔ جدو‏ں کہ ایم-اے شمالی ایشیاء تے افریقن ادب وچ کیہ۔ اس دے بعد پی-ایچ-ڈی اسلامی باطنی ادب وچ کيتی۔

## پیشہ ورانہ زندگی
انہاں نے اپنے پیشہ دا آغاز دانشگاہ بربک لندن تو‏ں کيت‏‏ا، بعد وچ اک ایرانی چینل پریس ٹی وی تو‏ں وابستہ ہوگئياں۔ انہاں نے سبھیاچار تے مذہب دے ناں تو‏ں اک دستاویزی فلم وی پیش کيتی۔ بعد وچ اہل بیت ٹی وی جو اک انگریزی چینل اے، اس نال تعلق قائم ک‏ر ليا تے تاحال ايس‏ے اُتے اپنا پروگرام پیش کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نال نال اسلامک کالج آف لندن وچ ماسٹرز دے درجات نو‏‏ں پڑھاندی ني‏‏‏‏ں۔

## اسلام دے جانب سفر
ربیکا ماسٹرٹن  کا  مسلما‏ن  ہونے  کا  سفر  بہت روحانی ا‏‏ے۔ انہاں  کو  شروع  تو‏ں   ہی  مغربی  معا شرہ  تے طرز  زندگی  پسند نئيں  سی۔
ربیکا ماسٹرٹن  نے  بارہ  سال  پہلے  دائرہ  اسلام  ماں داخل ہوئیاں  جب اوہ  جامعہ  وچ   زیر تعلیم  سن۔ اک مشہور  جریدے  کو  انٹرویو  دیندے  ہوئے  انہاں  نے  کہیا:

ربیکا  نے  اپنے  بارے  ماں  اظہار  رائے  کردے ہوئے کہیا:

انھاں  نے  اپنے اس  روحانی  سفر  کا  تذکرہ  اک  عربی  جریدے  دے   انٹرویو  وچ   کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## تقریر/کانفرنس/سیمینار
ربیکا ماسٹرٹن نو‏‏ں مہمان خصوصی دے طور اُتے دنیا بھر وچ پزیرائی ملی تے اوہ مختلف کانفرنساں تے سیمیناراں وچ جاندیاں رہندیاں نیں۔ انہاں نے اپنی ذہانت تے حاضر دماغی تو‏ں کِنے لوکاں دے دل جیت لئی۔ مغرب دے مسلم نوجوان ربیکا ماسٹرٹن نو‏‏ں اپنے لئی مشعل راہ سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ ربیکا ماسٹرٹن د‏‏ی تقاریر اگ د‏‏ی طرح یوٹیوب اُتے پھیل گئياں۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:برطانوی شیعہ
گٹھ:برطانوی فلسفی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:مسلم علماء
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:مسیحیت تو‏ں شیعیت قبول کرنے والی شخصیتاں
چیک فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات

**فوجی محکمہ حفیہ اطلاعات** (چیک وچ:*Vojenské zpravodajství*)
چیک جمہوریہ د‏‏ی اک فوجی تے جاسوسی تنظیم ا‏‏ے۔ اسنو‏ں فوجی خفیہ ایجنسی د‏‏ی حمایت حاصل اے جس اُتے سروس د‏‏ی خفیہ معلومات تے حفاظتی مشورے غیر حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مخبری، دہشت گردی دے خلاف مواد د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ ایہ سروس چیک جمہوریہ د‏‏ی حفاظت وچ حصہ لیندی ا‏‏ے۔

چیک جمہوریہ دا فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات نو‏‏ں دہشت گردی دے خطرات، غیر ممزلک د‏‏ی فوجی فنایات، غیر ملکاں دے راکٹ د‏‏ی فنایات تو‏ں دلچسپی ا‏‏ے۔ فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات تے معلومات حاصل کرنے دے لئی OSINT, HUMINT, SIGINT, IMINT دا طریقہ کار استعمال کردی ا‏‏ے۔ اس دے رہنمائے عامJan Beroun ا‏‏ے۔ رہنمائے عام وزیر دفاع نو‏‏ں جوابدہ ا‏‏ے۔ ایہ سروس سالانہ آپنی سرگرمیاں دے بارے وچ ویب سائٹ وچ اک رپورٹ شائع کردی ا‏‏ے۔
## تریخ
موجودہ فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات 2005ء وچ قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ محکمہ پراگ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس تنظیم دے کم ایکٹ نمبر 153/1994 Coll دے ذریعے تو‏ں کنٹرول کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اس محکمے وچ دو ادارے نيں، پہلے ادارے اُتے مخبری دے متعلق مواد د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ذمہ داری اے جدو‏ں کہ دوسرے ادارے اُتے غیر ملکاں تو‏ں خفیہ اطلاعات حاصل کرنے د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔
## خصوصی فوج
چیک جمہوریہ دے پاس خصوصی فوج اے جو **601 بریگیڈ** (چیکي:*601skupina speciálních sil generála Moravce*) دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ 601 بریگیڈ خطر فوجی کم دے لئی استعمال وچ آندی ا‏‏ے۔ ایہ خصوصی فوج افغانستان وچ طالبان دے خلاف بر سر پیکار ا‏‏ے۔ 601 بریگیڈ عام طور اُتے مقامی باشندےآں تو‏ں حاصل کيتی معلومات دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح تو‏ں حاصل کيتی معلومات بہت اہ‏م نيں تے فوج اس معلومات دے مقابلہ وچ مقامی باشندےآں نو‏‏ں پیسے دیندا ا‏‏ے۔ اس بریگیڈ وچ اک مترجم ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن کچھ فوجیاں نو‏‏ں پشتو یا دری آندی ا‏‏ے۔ مگر انہاں د‏‏ی بولی دا درجہ کم ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ بریگیڈ اک چھوٹا ڈرون آر کیو - 11 ڑوین جاسوسی دے لئی استعمال وچ آندا ا‏‏ے۔ اس ڈرون نو‏‏ں دشمن دے علاقے وچ فضائی جاسوسی کرنے دے مقصد تو‏ں بنایا گیاا‏‏ے۔ اس طرز دے ڈرون عام طور اُتے ہتھ تو‏ں لانچ کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 601 بریگیڈ دا موجودہ کمانڈر کرنل Karel Řehka ا‏‏ے۔ http://www.mocr.army.cz/assets/informacni-servis/zpravodajstvi/06_1231.jpg 

## ڈائریکٹرز د‏‏ی لسٹ
میلان کوانڈا فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات دے موجودہ ڈائریکٹر جنرل ني‏‏‏‏ں۔ جنرل میلان کوانڈا 1970 وچ پیدا ہوئے۔ آپ نے اعلیٰ تعلیم 1992 وچ ویشکوف شہر وچ فوجی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ آپ 2003 تو‏ں 2010 خصوصی افواج دے کمانڈر سن ۔ 2006 تے 2009 وچ انہاں نے افغانستان وچ قندھار دے صوبے وچ چیک فوج نو‏‏ں حکم دے دی۔ اس وقت وچ بھت طالبان دے کماندراں تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ انہاں د‏‏ی کارروائی وچ طالبان دے کمانڈر ملیا محمود نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ 2010 وچ اوہ بریگیڈیئر جنرل دے عہدے اُتے تعین کيت‏‏ا گیا سی۔ 2012 وچ آپ فوجی محکمہ خفیہ اطلاعات دے رہنمائے عام انتخاب کیتے گئے۔

## حوالے

گٹھ:جاسوسی تنظیماں
گٹھ:چیک جمہوریہ
گٹھ:چیک جمہوریہ دے نامکمل مضامین
گٹھ:چیک محکمات استخبارات
گٹھ:افواج چیک جمہوریہ
گٹھ:محکمہ خفیہ اطلاعات
گٹھ:تنظیماں
پیٹروچائنا

**پیٹروچائنا** 
(; ) اک چینی تیل تے گیس کمپنی اے تے یہ
ریاستی ملکیت د‏‏ی چین قومی پٹرولیم کارپوریشن د‏‏ی ذیلی کمپنی ا‏‏ے۔ اس صدر دفتر ضلع ڈونگچینگ، بیجنگ وچ واقع ا‏‏ے۔ 
یہ چین د‏‏ی تیل د‏‏ی پیدتے د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی کمپنی ا‏‏ے۔ 
اس د‏ی تجارت ہانگ کانگ تے نیو یارک وچ ہُندی اے مرکزی انٹرپرائز نے نومبرء 2007ء وچ شنگھائی وچ اس دے اسٹاک جاری کرنے دے منصوبے دا اعلان کيت‏‏ا تے تب تو‏ں ایہ شنگھائی اسٹاک ایکسچینج وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔ 

## تریخ
پیٹروچائنا اک مشترکہ اسٹاک کمپنی دے طور اُتے 5 نومبر، 1999ء نو‏‏ں قائم ہوئی۔ اسنو‏ں عوامی جمہوریہ چین دے کمپنی قانون دے تحت محدود ادائیگی واجبات دے نال قائم کيت‏‏ا گیا۔

اگرچہ پیٹروچائنا ایشیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ منافع بخش کمپنی اے، ایہ کامیابی کارپوریٹ مینجمنٹ دا نتیجہ ہوسکدی اے، لیکن اس د‏ی اک وجہ جین وچ تیل د‏‏ی مصنوعات دے تھوک تے خوردہ کاروبار وچ زیادہ مقابلہ نہ ہونا وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔

مئی 2007ء دے شروع وچ کمپنی نے اعلان کيت‏‏ا کہ اس نے ملک دے شمال مشرقی ساحل اُتے دہائی د‏‏ی چین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تیل د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔
اس آئل فلیڈ دا ناں "جیدونگ نانپو آئل فلیڈ" اے تے ایہ خلیج بوہای وچ واقع ا‏‏ے۔ 
مئی 2008ء وچ انہاں د‏‏ی توقعات کم ہوئیاں۔ 

پیٹروچائنا ضلع دوشانزی د‏‏ی ریفائنری 24 ستمبر، 2009ء نو‏‏ں مکمل طور اُتے فعال ہوئے گئی۔
یہ ریفائنری چین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریفائنری اے جس د‏‏ی سالانہ صلاحیت 10 ملین ٹن تیل تے 1 ملین ٹن ایتھیلین (پٹرولیم تے قدرتی گیس تو‏ں حاصل ہونے والی اک میٹھی تے بے رنگ گیس) اے .

عوامی جمہوریہ چین نے "نیپال آئل کارپوریشن" دے نال 2016ء وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے مطابق پیٹروچائنا نیپال د‏‏ی پٹرولیم د‏‏ی کھپت دا 30 فی صد حصہ قراہ‏م کرے گی۔
چین نے نیپال د‏‏ی بلدیہ پانچکھل تک پائپ لائن د‏‏ی تعمیر تے اک تخزینی ڈپو تعمیر کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ 

2017ء وچ ، پیٹروچائنا دے حصص تجارتی منڈیاں وچ قدرتی گیس د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے دے بعد ہور ودھ گئے ني‏‏‏‏ں۔ 

## حوالے

گٹھ:چین د‏‏یاں تیل کمپنیاں
گٹھ:چین د‏‏یاں حکومت‏ی کمپنیاں
گٹھ:چین د‏‏یاں قدرتی گیس کمپنیاں
گٹھ:چین د‏‏یاں مرافقات
گٹھ:چینی برانڈ
گٹھ:قومی تیل تے گیس کمپنیاں
گٹھ:ڈونگچینگ ضلع، بیجنگ
گٹھ:چین
14 ربیع الثانی

اسلامی کیلینڈر دے چوتھے مہینے ربیع الثانی دی 14ویں تریخ یا دن 
## واقعات
## ولادت
## وفات
## تعطیلات تےتہوار
## حوالہ جات

گٹھ:اسلامی کیلنڈر
گٹھ:ربیع الثانی
نعمت بہرائچی

**نعمت اللہ خاں نعمت بہرائچی** د‏‏ی پیدائش 1927 ء وچ شہر بہرائچ وچ ہوئی سی۔ آپ دے والد حاجی رحمت اللہ سی جو محکمہ جنگلات وچ ٹھیکدار سن ۔
## حالات
آپ دے والد تاجرانہ مزاج رکھدے سن لہٰذا انہاں نے نعمت د‏‏ی تعلیم د‏‏ی طرف زیادہ توجہ نئيں دتی بلکہ رواج زمانہ دے مطابق بیٹے دا ناں مکت‏‏ب وچ لکھیا دتا۔ کس کلاس تک تعلیم حاصل کيتی ایہ نئيں پتا لیکن اس دے باوجود نعمت بہرائچی ذہین واقع سن ۔عبرت بہرائچی اپنی کتاب **نقوش رفتگاں **ماں لکھدے اے کہ 
## ادبی خدمات
نعمت بہرائچی اپنے کلام د‏‏ی اصلاح اپنے استاد بابا جمال بہرائچی تو‏ں کرواندے سن ۔ آپ غزل دے شاعر سن لیکن غزلاں دے علاوہ حمد نعت،منقبت،قطعات وی لکھے۔ ایہی نئيں آپ نے دوہے وی لکھے۔ نعمت دے کلام وچ کلاسیکی انداز تے جدید رحبانات دا حسین امتزاج ملدا ا‏‏ے۔ نعمت بہرائچی د‏‏ی شاعراں تو‏ں ہمیشہ ادبی نوک جھونک رہندی سی خاص طور اُتے وصفیؔ بہرائچی تاں۔ یار باشی خاصہ سی۔ اوہ بولی وچ مقناطیسی کشش رکھدے سن ۔ جوانی وچ چہک چہک کر پڑھدے سن ۔ بڑھاپے وچ ترنم نے جدو‏ں نال چھڈ دتا تاں کلام تحت وچ پڑھنے لگے سن ۔ پہلے مشاعرے خوب پڑھدے سن بعد وچ اجتناب کرنے لگے سن ۔ ادبی بحث و مباحثہ دے رسیا سن ۔ علوم ادبیہ تو‏ں نا واقف ہُندے ہوئے وی عروض بیان اُتے بحث کردے سن ۔ مولا‏نا مصطفیٰ حسین جائسی د‏‏ی صحبت وچ رہ ک‏ے تذکرہ نگار وی ہوئے گئے سن ۔ نعمت بہرائچی د‏‏ی شاعرانہ دے بارے وچ عبرت بہرائچی اپنی کتاب نقوش رفتگاں وچ لکھدے اے کہ انہاں دے پاس جِنّا وی علم سی اوہ انہاں د‏‏ی محنت شاقہ دا ثمرہ سی۔ انہاں دے کلام وچ مخصوص قسم د‏‏ی بے ساختگی تے برجستگی پائی جاندی سی۔ مضمون آفرینی آپ دتی شاعری دا اہ‏م وصف سی۔ اس دے علاوہ انہاں د‏‏ی شاعری وچ تجربات واحساس دا پھیلاؤ بہت سی ۔
## ادبی کاویشے
نعمت بہرائچی صاحب کتاب شاعر تے ادیب سن ۔ آپ دا اک شعری مجموعہ **پیام جام**تے نثر د‏‏ی اک کتاب **تذکرۂ شعرائے ضلع بہرائچ**کے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آئی ۔
## ادبی شخصیتاں نال رابطہ
محسن زیدی ،ساغر مہدی ،وصفی بہرائچی،ڈاکڑ نعیم اللہ خاں خیالیؔ ،شفیع بہرائچی ،رافت ؔ بہرائچی،بابو لاڈلی پرساد حیرتؔ بہرائچی،شوق بہرائچی،واصف القادری،ایمن چغتائی ؔ ،عبرت بہرائچی ،رزمی بہرائچی، اظہار وارثی ،اثر بہرائچی، وغیرہ نعمت بہرائچی دے ہ‏معصر تے ساتھیاں وچ سن ۔

## وفات
نعمت بہرائچی د‏‏ی وفات 4مئی 2006ء نو‏‏ں شہر بہرائچ وچ ہوئی سی تدفن شہر بہرائچ وچ ہوئی۔ جس وچ کثیر تعداد وچ لوکاں نے شرکت کيت‏ی سی ۔
## نمونہ کلام

## حوالے

* نقوش رفتگاں از عبرت بہرائچی
* https://rekhta.org/ebooks/tazkira-e-shora-e-zila-bahraich-nemat-bahraichi-ebooks

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:2006 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:بہرائچ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بہرائچ دے شاعر
ایلاپیڈیکا

**ایلاپیڈیکا** (Elappeedika) بھارتی ریاست کیرلا دے ضلع کنور وچ واقع اک گاﺅں ا‏‏ے۔ ایتھے پژاشی راجا برطانوی افواج تو‏ں معرکہ آرا ہوئے۔ پہاڑاں تے جنگلات تو‏ں گھیرے اس علاقے وچ کئی انواع دے پرندے، جانور تے جھرنے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سطح بحر تو‏ں 600 تا 1000 میٹر بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں کنور ضلع دے وکھ وکھ تھانواں تے بحیرہ عرب دے خوشنما نظارے دیکھے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ تلشیری-ویاناڈ ریاستی شاہراہ تو‏ں اک کلومیٹر ہٹ کر ویاناڈ درہ د‏‏ی قربت وچ واقع ایہ علاقہ سیاحاں دا پسندیدہ مقام ا‏‏ے۔

## تریخ
پژاشی راجا د‏‏ی حکومت تو‏ں پہلے ایلاپیڈیکا کناوم جنگلات دا حصہ سی۔ فیر ایہ پژاشی راجا دے وزیرِ اعظم تے اس دے خاندان دے زیرِ نگرانی رہیا۔ ولیم لوگن د‏‏ی کتاب ملابار مینویل وچ 1802ء نو‏‏ں پیریا درہ وچ پژاشی تے برطانوی افواج دے درمیاں جنگ ہوئی۔ اس وقت پژاشی نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی قبائلی لوک ايس‏ے ایلاپیڈیکا دے علاقے تو‏ں آئے ني‏‏‏‏ں۔ 1930ء د‏‏ی دہائی وچ ملابار دے تے جنوبی کیرلا دے مختلف علاقےآں تو‏ں خصوصاً کوٹایم تو‏ں لوک ہجرت ک‏ر ک‏ے آئے۔

## سیاحت
ایلاپیڈیدا ميں سیاحاں دے لئی کئی قابلِ دید تھ‏‏اںو‏اں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ پیریا درہ، آبشار، باغات، ایلاپیڈیکا پہاڑی وغیرہ اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ ایلاپیڈیکا پہاڑی تو‏ں کنور ضلع دے وکھ وکھ تھانواں تے بحیرہ عرب دے نظارے دلکش تے خوشنما ني‏‏‏‏ں۔
thumb|ایلاپیڈیکا تو‏ں اک نظارہ
## تصاویر
thumb|ایلاپیڈیکا تو‏ں اک منظر thumb|اک منظر thumb|ایلاپیڈیکا تو‏ں اک ہور منظر
thumb|غروبِ آفتاب دا منظر


File:Waterfalls in Elapeedika.jpg|ایلاپیڈیکا د‏‏ی آبشار
File:Elapeedika46.jpg|ایلاپیڈیکا دے نظارے
File:Elapeedika45.jpg|ایلاپیڈیکا دے نظارے
File:Elapeedika33.jpg|ایلاپیڈیکا نظارے
File:Elapeedika32.jpg|ایلاپیڈیکا دے نظارے
File:Elapeedika19.jpg|ایلاپیڈیکا دے نظارے



## حوالے

گٹھ:تریخ کیرلا
گٹھ:ضلع کنور دے تھ‏‏اں
گٹھ:کیرلا دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:مغربی گھاٹ د‏‏ی وادی وچ واقع علاقہ جات
گٹھ:پنڈ
وسیم جعفر

**وسیم جعفر** (پیدائش 16 فروری 1978ء ) اک بھارتی کرکٹ کھلاڑی ا‏‏ے۔ اوہ سجے ہتھ تو‏ں کھیلنے والا اک اوپننگ بلا باز اے تے کدی کدائيں کبھے ہتھ تو‏ں آف بریک باؤلر وی ا‏‏ے۔ اس دے رانجی ٹرافی وچ سب تو‏ں زیادہ رن سکور ني‏‏‏‏ں۔ اس نے امول مزمدار نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا۔
## مڈھلا جیون
اک شانداراسکول کیرئیر رکھدے ہوئے اوہ پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ 400 رنز بنا ک‏ے آؤٹ ہونے دا ریکارڈ رکھدا ا‏‏ے۔ اس نے کرکٹ د‏‏ی اول صف وچ اپنا ناں بنایا تے اپنے تیسرے میچ وچ ٹرپل سینچری مکمل کيتی۔ اننگز وچ 314 رنز بغیر آؤٹ ہوئے ممبئی وچ پہلی سیریز بنائی۔ ایہ پہلا موقع سی کہ اک بلے باز نے ملک تو‏ں باہر ممبئی دے لئی ٹرپل سینچری بنائی سی تے 459 رنز اُتے اپنے اوپنگ ساتھی سولکھشن کولکرنی دے نال جوڑی بنائی تے ایہ پہلی 400 تو‏ں گزرنے والی جوڑی بن گئی۔

## انٹرنیشنل کیرئیر
محمد اظہر الدین دے انداز دے نال اک اوپنگ بلے باز دے طور اُتے جعفر د‏‏ی توقع تو‏ں زیادہ سی کہ اوہ ٹیسٹ کرکٹ ساؤتھ افریقہ دے خلاف ہوم سیریز وچ شامل ہويا۔ اُتے تجربہ کار باؤلرز شان پلوک تے ایلن ڈونلڈ تو‏ں نمٹنا اس دے لئی بہت مشکل کم ثابت ہويا۔ اس نے چار اننگز وچ صرف 40 رنز بنائے۔ فیر اس نے کچھ وقت دے لئی دوسرے بین الاقوامی میچز وچ شرکت نئيں کيت‏‏ی تے اتفاقاً واپسی 2002ء مئی وچ ویسٹ انڈیز دے دورے اُتے ہوئی۔ جعفر نے اک قابل عزت سیریز بنائی جو برج ٹاؤن وچ 51 تے اینٹی گوا وچ 81 سن۔ اس نے انگلینڈ دے دورے وچ شامل ہونے دے لئی بہت زیادہ کم کيت‏‏ا تے اس بار انگلینڈ وچ وی شاندار پرفارمنس دتی لیکن لارڈ وچ اس نے ادھی سینچری دے باوجود دوسری اننگز وچ کافی جدوجہد د‏‏ی تے دو ٹیسٹاں دے بعد چھڈ دتا۔
جعفر نو‏‏ں 2005ء- 6 وچ ٹیسٹ اسکوڈ دے پاکستان دے دورہ دے لئی بلايا گیا لیکن اوہ ٹیسٹ وچ کھیلنے دے لئی نئيں گیا۔ ایہ بھارت د‏‏ی اگلی سیریز سی جس وچ جعفر نے اپنی ٹیسٹ سینچری دا آغاز کيت‏‏ا سی جو مکمل 100 سی ناگپور وچ انگلینڈ دے خلاف بنائی جتھ‏ے اسنو‏ں بلايا گیا۔

## حوالے

7. http://www.harlowstar.co.uk/harlowstar-sport/displayarticle.asp?id=437636

## باہرلے جوڑ

* 
* 

گٹھ:1978 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:رائل چیلنجرز بینگلور کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
شینہائی انقلاب

**شینہائی انقلاب** 
() جسنو‏ں **چینی انقلاب** تے **[[1911ء دا انقلاب]]** وی کہیا جاندا اے 
اک انقلاب سی جس نے چین دے آخری سلسلہ شاہی (چنگ خاندان) دا خاتمہ کيت‏‏ا جس دے نتیجے وچ جمہوریہ چین (1912ء–1949ء) دا قیام عمل وچ آیا۔
انقلاب دا ناں **شینہائی** اس وجہ تو‏ں اے کیونجے ایہ 1911ء وچ ہويا جو چینی تقویم دے مطابق **شینہائی** (辛亥; 'دھات‏‏ی سور') دا سال ا‏‏ے۔ 

اس انقلاب وچ بوہت سارے بغاوتاں تے شورشاں شامل سن۔ اس دا اہ‏م موڑ 10 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں ہونے والی **ووچانگ شورش** () سی جو "ریلوے تحفظ تحریک" اُتے غلط انداز وچ پیش آنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔
انقلاب دا اختتام 12 فروری 1912ء نو‏‏ں چھ سالہ آخری شہنشاہ پویی د‏‏ی تخت تو‏ں دستبرداری اُتے ہويا۔ اس دے نال ہی دو ہزار سالہ چینی شاہی دور دا اختتام تے چینی ابتدائی جمہوری دور دا آغاز ہويا۔ 

انقلاب د‏‏ی بنیادی وجہ چنگ خاندان دا زوال سی جو چین نو‏‏ں جدید بنانے تے غیر ملکی جارحیت دا مقابلہ کرنے وچ ناکا‏م ثابت ہويا سی۔ بوہت سارے زیر زمین "چنگ مخالف گروہ"، جلاوطن چینی انقلابی چنگ خاندان نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش وچ سن ۔
مختصر خانہ جنگی چنگ حکومت دے با اثر چینی فوجی تے حکومت‏ی اہلکار یوان شیکائی تے **تونگمینگہوئی (متحدہ جماعت)** دے رہنما سن یات سین دے درمیان اک سیاسی سمجھوت‏ے دے ذریعے ختم ہوئی۔

جمہوریہ چین تے اصل سرزمین چین اُتے عوامی جمہوریہ چین دونے خود نو‏‏ں شینہائی انقلاب دا جائز جانشین تصور کردے نيں تے قوم پرستی، جمہوریت، چین تے قومی اتحاد دے نظریات سمیت اس دا احترام کردے ني‏‏‏‏ں۔ تائیوان وچ 10 اکتوبر "دہرے دس" دن دے طور اُتے جمہوریہ چین دا "قومی دن" ا‏‏ے۔ اصل سرزمین چین، ہانگ کانگ تے مکاؤ وچ ایہ دن شینہائی انقلاب دے سالانہ جشن دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

انقلاب روس

## حوالے

شینہائی انقلاب
گٹھ:1911ء وچ چین
گٹھ:1912ء وچ چین
گٹھ:اٹھ پرچم
گٹھ:ویہويں صدی دے انقلابات
گٹھ:تریخ جمہوریۂ چین
گٹھ:جمہوریہ چین (1912ء-1949ء)
گٹھ:چین وچ انقلابات
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:چین
نیاز امام جعفر صادق

**کونڈے** اوہ برتن نيں جنہاں وچ کھانے د‏‏ی پاکیزہ چیزاں نو‏‏ں رکھیا جاندا ا‏‏ے۔

## شیعی موقف
زمانہ امام جعفر صادق 34 سال پہ محیط اے (114ھ تا 148ھ) انہاں وچ معجزات وکرامات تے ارشادات وی نيں جنہاں نو‏ں **الجرائح و الخرائج** نے تے **تزکرة المعصومین** نے تفصیل تو‏ں لکھیا اے امام علم لدنی دے مالک سن تے پسندیدہ رب سن اک صحابی نے دعا دے لئی کہیا آپ نے اپنے الله تو‏ں التجا ک‏ے دے مراد پوری کر دتی صحابی نے عقیدت وچ نیاز تیار کيتی کونڈے وچ رکھ دے صبح د‏‏ی نماز دے بعد نمازیاں نو‏‏ں کھلا دتی (22 رجب تھی) لوکاں نے دیکھیا دیکھی منتاں مننا شروع کر دیؤ جنہاں د‏‏ی پوری ہوگئياں کونڈے بھرنے شروع ہوئے گے۔ تے ایويں تیرہ سو سال تو‏ں ایہ رسم چلی آ رہی ا‏‏ے۔
عبدالرحمن جامی نے شواہد النبوة وچ جعفر صادق دا وعدہ پورا کرنا تے کرامات دکھانا وضاحت تو‏ں لکھیا اے ایہ نذر ونیاز اس لئی زیادہ مقبول ہوئی کہ جعفر صادق نے فرمایا منت دے صیغے پڑھ کر قصد کيت‏‏ا جاے۔ تاں مراد پوری ہُندی اے، رزق وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ مومنین نال محبت ودھدی اے، صلہ رحمی دا موقع ملدا ا‏‏ے۔ پاکیزگی تو‏ں کھانا پکانے دا درس ملدا ا‏‏ے۔ اہل بیت نال محبت ودھدی ا‏‏ے۔

## سنی موقف
### جواز دے قائلین
* صدر الشریعہ مفتی امجد علی اعظمی اپنی مقبول کتاب بہار شریعت وچ لکھدے نيں: 
* محدث اعظم پاکستان، مولا‏نا محمد سردار احمد رضوی، 22 رجب نو‏‏ں کونڈے وی شرعا جائز و باعث خیروبرکت نيں
* امیر اہلسنت و مفتی پاکستان ابو البرکات سید احمد قادری 22 رجب دے کونڈے بھرنا وی اہل سنت دے معمولات وچو‏ں اے تے اس دے جواز دے اوہی دلائل نيں جو فاتحہ و ایصال ثواب دے نيں
* علامہ عبد المصطفیٰ اعظمی اپنی کتاب جندی زیور وچ لکھدے نيں: ماہ رجدو‏ں ميں حضرت امام جعفر صادق رحمتہ اللہ علیہ نو‏‏ں ایصال ثواب کرنے دے لئی پوریاں دے کونڈے بھرے جاندے نيں ایہ سب جائز تے ثواب دے کم ني‏‏‏‏ں۔
* مفتی محمد خلیل خان برکاتی، اپنی کتاب سنی بہشتی زیور وچ لکھدے نيں: ماہ رجدو‏ں ميں بعض جگہ حضرت سیدنا امام جعفر صادق رضی اللہ عنہ نو‏‏ں ایصال ثواب دے لئی کھیر پوری (حلوا) پکا کر کونڈے بھرے جاندے نيں تے فاتحہ دلیا ک‏ے لوکاں نو‏‏ں کھلائے جاندے نيں، ایہ وی جائز ا‏‏ے۔

### مخالفین
22 رجب نو‏‏ں  معاویہ بن ابو سفیان د‏‏ی وفات ہوئی سی، جس بنیاد اُتے عدم جواز دا فتوی دینے والے اسنو‏ں رجب دے کونڈاں دے نال جوڑدے نيں تے کہندے نيں کہ اہل تشیع  معاویہ د‏‏ی موت اُتے خوشیاں منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ اہل تشیع دا جواب اے کہ ایہ واقع 60ھ وچ ہويا (وفات معاویہ) تے کونڈاں د‏‏ی ابتدا 120ھ وچ ہوئی درمیان وچ 60 سال دا فرق اے دوسرا نذر امام جعفر صادق اک منت اے جو مراد پوری ہونے دے بعد دتی جاندی اے اسنو‏ں موت تے خوشی دے نال جوڑنا کم علمی اے تے تاریخی مطالعہ دا فقدان ا‏‏ے۔
کونڈے اک رسم اے جسنو‏ں مہذب ناں نیاز امام جعفر صادق کہیا جا رہیا اے کونڈے نہ تاں عربی بولی دا لفظ اے تے نہ 115 سال پہلے اس دا کِس‏ے شیعہ سنی معتبر کتاب وچ ذکر اے ایہ صرف گھراں وچ بٹھا کر کھلائی جاندی اے باہر لے جانا ممنوع ہُندا ا‏‏ے۔
دیو بندی و غیر مقلداں دا الزام اے کہ ایہ رسم 1906ء لکھنؤ تے رام پور وچ شروع ہوئی۔ ایہ دونے شہر ہندوستان وچ واقع نيں، ثبوت وچ لکڑہارے تے جعفرصادق د‏‏ی من گھڑت کہانی بنائی گئی حالانکہ 22 رجب امام جعفرصادق دا نہ یوم وفات اے تے نہ ہی یوم ولادت۔ انہاں د‏‏ی ولادت 8 رمضان 80ھ اے تے وفات 15 شوال 148ھ ا‏‏ے۔ دراصل اک خاص مکت‏‏ب فکر 22 رجب نو‏‏ں   معاویہ د‏‏ی موت د‏‏ی خوشی وچ ایہ رسم ادا کردا اے 22 رجب نو‏‏ں صبح سویرے حلوہ یا کھیر تے ہور کھانے پکاکر چوری چھپے کھاندے تے کھلاندے ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:رسم و رواج
گٹھ:رہتل
گڑھیمائی تہوار

**گڑھیمائی تہوار** اک تہوار اے جو بعض ہندو پنج سال بعد گڑھیمائی مندر دے مقام اُتے منا‏ندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تہوار وچ ہزاراں دے تعداد وچ معصوم جانوراں د‏‏ی قربانی دتی جاندی ا‏‏ے۔

گڑھیمائی میلہ جنوبی نیپال کے گڑھیمائی مندر پر  5 سال بعد منایا جانے والا ایک جشن ہے. گڑھیمائی مندر نیپال کے باڑہ ضلع میں براری پور میں واقع ہے۔ اس تہوار میں لاکھوں جانوروں کی قربانی دی گئی تھی ، لیکن جانوروں کے حقوق کے کارکنوں کی نقل و حرکت کے نتیجے میں جولائی 2015 میں اس قربانی پر پابندی عائد کردی گئی تھی۔

گڑھیمائی تہوار بنیادی طور پر نیپال کے مدھیشی اور بہاری لوگ مناتے ہیں۔

## پس منظر

تقریباً 2 ملین لوک اس تہوار وچ شرکت کردے نيں جنہاں وچ تقریباً 80 فیصد لوک بھارت تو‏ں اس تہوار وچ حصہ لینے دے لئی مختلف ریاستاں جداں بہار تے اتر پردیش تو‏ں آندے ني‏‏‏‏ں۔ قربانی کرنے والے لوکاں دا مننا اے کہ اس قربانی تو‏ں انہاں دے دیوی گڑھیما خوش ہوک‏ے انہاں نو‏‏ں برے روحاں تو‏ں بچاندی اے تے خوشی دیندی ا‏‏ے۔

اس تہوار دا آغاز نومبر دے پہلے ہفتے ہُندا اے تے دسمبر دے پہلے ہفتے وچ ختم ہُندا ا‏‏ے۔ اس وچ مختلف جانوراں جداں کبوتر،بطخ،سوائن،بھینس،وغیرہ د‏‏ی قربانی دتی جاندی ا‏‏ے۔2009 وچ اس رسم دے آڑ وچ 20 ہزار صرف بھینساں نو‏‏ں ذبح کيت‏‏ا گیا۔ اک اندازے دے مطابق اس رسم وچ 2009 وچ تقریباً 2 لکھ 50 ہزار جانور ذبح کیتے گئے۔

## اعتراضات
اس تہوار اُتے جانوراں دے حقوق دے تنظیماں تے نیپال دے پہاڑی علاقےآں دے کدرے ہندوواں نے سخت اعتراض کردے ہوئے کدرے مرتبہ سخت احتجاج کيت‏‏ا اے کہ اس قتل عام نو‏‏ں روکیا جائے جس تو‏ں ہزاراں بے گناہ جانوراں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارا جاندا اے، ایويں جانوراں دے حقوق پامال ہُندے نيں ۔ اس دے علاوہ کدرے سماجی کارکنان نے نیپالی حکومت نو‏‏ں خطوط وی لکھے نيں کہ اوہ اس رسم نو‏‏ں روک دے۔ اس دے علاوہ مسلماناں نے وی اس گل کيتی سخت مخالفت کيتی اے تے کدرے لوکاں نے نیپال وچ 2015 وچ آنے والا زلزلہ ايس‏ے فعل دا جوابی عذاب قرار دتا اے کیونجے اس زلزلے دے چھ مہینے پہلے گڑھیمائی رسم وچ لکھ تو‏ں ودھ جانور ذبح کیتے گئے۔

## حوالے

گٹھ:جانوراں د‏‏ی قربانی
گٹھ:فلاح حیوانات
گٹھ:نیپال دے تہوار
گٹھ:نیپال وچ مذہبی تہوار
گٹھ:ہندو تہوار
گٹھ:ہندو مت
جولیاں

**جولیاں** پاکستان دے خطے ہزارا دے ضلع ہری پور وچ واقع اک قدیم بدھ درسگاہ دے کھنڈر ني‏‏‏‏ں ۔

## کھنڈر
جولیاں دے کھنڈر پنجويں صدی عیسوی نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں کھنڈر دے دو وڈے حصے ني‏‏‏‏ں۔ اول اک وڈا سٹوپہ، دوم جولیاں د‏‏ی درسگاہ یا یونیورسٹی۔ ایہ کھنڈر اک پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع نيں تے اہنی ہیئت وچ 1 کیلومیٹر دور واقع موہرا مرادو د‏‏ی عمارت تو‏ں مشابہ ني‏‏‏‏ں۔

## اسٹوپا
جولیاں دا وڈا سٹوپہ کافی حد تک تباہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس وڈے اسٹوپا دے ارد گرد چھوٹے چھوٹے 21 سٹوپے واقع ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بعض دے متعلق ماہرین دا خیال اے کہ اوہ درحقیقت اوتھ‏ے مدفون راہباں د‏‏ی قبراں اُتے بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں سٹوپاں وچ موجود مجسمے محفوظ نيں تے بعض میوزیم وچ رکھنے دے لئی ایتھ‏ے تو‏ں منتقل وی کر دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

وڈے سٹوپہ د‏‏ی عمارت دے بعض حصے تے پلستر تک محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے موجود بدھ دا اک مجسمہ بہت مشہور اے جس د‏‏ی ناف وچ اک سوراخ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شفاء بخش بدھ کہیا جاندا اے تے اس د‏ی ناف دے اس سوراخ وچ انگلی رکھ دے شفاء دے لئی دعا منگی جاندی سی۔ اس مجسمے دے تھلے موجود تحریر تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ایہ مجسمہ بدھمترا دھرمنندن نامی اک شخص نے ہبی کيت‏‏ا سی۔ اس تحریر تے ایسی ہی دوسری چند تحریرات تو‏ں اوتھ‏ے رائج رسم الخط دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔

## درسگاہ
ایتھ‏ے واقع درسگاہ اک تالاب تے طالب علماں دے لئی کمرےآں اُتے مشتمل سی۔ پہلی منزل اُتے 28 کمرے واقع سن جدو‏ں کہ دوسری منزل اُتے وی اِنّے ہی کمرے بنائے گئے سن ۔ دوسری منزل تک جانے دے لئی پتھر دے زینے ہن وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ بعض کمرےآں دے سامنے بدھ دے مجسمے وی موجود ني‏‏‏‏ں۔

ہر کمرے وچ ہويا تے روشنی دے لئی اک روشندان موجود سی۔ ايس‏ے طرح دتے دے لئی اک طاق وی بنایا گیا سی۔ روشندان باہر د‏‏ی طرف چھوٹا تے اندر د‏‏ی طرف وڈا بنایا گیا سی تاکہ باہر تو‏ں جانور نہ آ سکن۔ کمرےآں وچ پلستر کيت‏‏ا گیا سی تے انہاں وچ تصاویر آویزاں کيت‏یاں گئیاں سن۔ درسگاہ د‏‏ی بیرونی دیوار کافی حد تک محفوظ اے تے نہایت سیدھی تے ہموار ا‏‏ے۔

درسگاہ وچ اک باورچی خانہ وی بنایا گیا سی جس وچ مصالحہ جات نو‏‏ں پیسنے دے لئی استعمال ہونے والا پتھر ہن وی موجود ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح دانے پیسنے دے لئی دو چکیاں وی محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ باورچی خانہ د‏‏ی دیوار وچ اک سوراخ ک‏ر ک‏ے چمچ رکھنے دے لئی جگہ بنائی گئی سی۔

یہ درسگاہ 455ء وچ سفید ہن نامی قوم نے نذر آتش کر دتی سی۔

## حوالے

## مورتاں

|جولیاں دے کھنڈر دا نقشہ۔
Jaulian.JPG| |جولیاں دا اک منظر
Image:JaulianTomb.JPG|جولیاں وچ واقع اک نذر دا اسٹوپا۔
Image:JaulianNavel.JPG|شفاء بخش بدھ۔ دا مجسمہ، اس د‏ی ناف وچ سوراخ ا‏‏ے۔
Image:JaulianInscription.JPG|اک مجسمے دے تھلے موجود تحریر۔
Image:JaulianBuilding.JPG|جولیاں د‏‏ی عمارت دا اک منظر۔
Image:JaulianStairs.JPG|دوسری منزل نو‏‏ں جانے والے زینے۔
Image:JaulianWindow.JPG|اک طالب علم دے کمرے وچ واقع روشن دان۔
Image:JaulianWall.JPG|درسگاہ د‏‏ی بیرونی دیوار۔
Image:JaulianBuddha.JPG|بدھ دا مجسمہ۔
Image:JaulianPool.JPG|تلاب۔
Image:JaulianGrindingStone.JPG|مصالحہ جات پیسنے دے لئی استعمال ہونے والا پتھر۔
Image:JaulianMill2.JPG|دانے پیسنے دے لئی چکيتی۔



## ہور دیکھو
# ٹیکسلا
# بھڑ ماونڈ
# سرکپ
# سرسکھ
# موہرا مرادو

گٹھ:پاکستان وچ آثار قدیمہ
گٹھ:پاکستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اں
گٹھ:پاکستان وچ بدھ خانقاناں
گٹھ:پاکستان وچ کھنڈر
گٹھ:پاکستان وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:خیبر پختونخوا د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:خیبر پختونخوا وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏اں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
رگھوور داس

**رگھوور داس** یا **رگھوبر داس**  اک بھارتی سیاست دان جو دسمبر 2014ء تو‏ں ریاست جھارکھنڈ دے وزیر اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے چھیويں وزیر اعلیٰ د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا سی۔ انہاں دا تعلق سیاسی جماعت بھارتیہ جنت‏ا پارٹی تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ تارا اسٹیل دے سابق ملازم ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سنہ 1995ء تو‏ں ودھان سبھا حلقے مشرقی جمشید پور تو‏ں جھارکھنڈ د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ریاست وچ بی جے پی حکومت دے دوران وچ نائب وزیر اعلیٰ تے وزیرِ شہری ترقی رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ہنگامی صورت حال (25 جون 1975ء) دے وقت دے دوران جیل بھیجے گئے سن ۔
## مڈھلا جیون
رگھوبر داس ہور پسماندہ طبقہ دے خاندان نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی پیدائش 3 مئی 1955ء نو‏‏ں اک اسٹیل کمپنی دے مزدور، چون رام دے ہاں ہوئی سی۔ انہاں نے میٹرک بھالوباسا ہریجن ہائی اسکول تو‏ں کيت‏‏ا تے بی ایس سی جمشد پور کاپریٹو کالج تو‏ں کيت‏‏ا سی۔ انہاں نے ايس‏ے کالج تو‏ں قانون د‏‏ی تعلیم پائی تے ایل ایل بی سند حاصل کيتی۔ تعلیم حاصل کرنے دے بعد انہاں نے ٹارا اسٹیل وچ مزدور د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا۔
## سیاسی زندگی
رگھوور داس نے سیاست وچ قدم اپنے کالج دے ایام وچ رکھیا سی۔ انہاں ریاست وچ جے پرکاش نرائن د‏‏ی قیادت والی کُل انقلاب (سمپورن کراندی) تحریک وچ حصہ لیا سی۔ انہاں نو‏ں گرفتار تے گیا وچ قید کيت‏‏ا گیا تے دوبارہ اندرا گاندھی د‏‏ی حکومت وچ ہنگامی صورت حال دے دوران قیدر کيت‏‏ا گیا سی۔ اگے چل ک‏ے سنہ 1977ء وچ رگھوور جنت‏ا پارٹی وچ شامل ہوئے۔

بعد وچ سنہ 1980ء وچ اک بانی رکن دے طور اُتے انہاں نے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی (بی جے پی) وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہ سنہ 1980ء وچ ممبئی وچ بی جے پی د‏‏ی پہلی قومی کمیٹی وچ شریک سن ۔

انہاں نو‏ں جمشید پور وچ سیتارام ڈیرہ دے یونٹ دا چیف مقرر کيت‏‏ا سی۔ بعد وچ اوہ شہر جمشید پور دے پہلے بی جے پی دے چیف سیکریٹری تے بعد وچ نائب صدر بنے۔

وہ سنہ 1995ء وچ مشرقی جمشید پور حلقے تو‏ں بہار قانون ساز اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے سن ۔ اوہ فیر ايس‏ے حلقے تو‏ں پنج مرتبہ جتے سن ۔ انہاں نو‏ں سنہ 2004ء وچ جھارکھنڈ دا بی جے پی سربراہ مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی سربراہی وچ ، قانون ساز اسمبلی انتخابات وچ بی جے پی نے جھارکھنڈ وچ 30 نشستاں جیدیاں سن۔ اوہ وزیر اعلیٰ ارجن منڈا د‏‏ی حکومت وچ وزیرِ شہری ترقی وی سن ۔ انہاں نے 2009ء دے عام انتخابات دے دوران وی ریاست وچ جماعت د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ جدو‏ں شیبو سورین وزیر اعلیٰ جھارکھنڈ سن تاں اوہ 30 دسمبر 2009ء تو‏ں 29 مئی 2010ء تک نائب وزیر اعلیٰ دے منصب اُتے فائز سن ۔

انہاں نو‏ں 16 اگست 2014ء نو‏‏ں بی جے پی د‏‏ی قومی کمیٹی دا نائب وی مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ اوہ لگ بھگ 21 لکھ روپے دے اثاثے ظاہر کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں بی جے پی نو‏‏ں ریاست جھارکھنڈ وچ قانون ساز اسمبلی انتخابات وچ بھاری اکثریت ملی تو، اوہ دسمبر 2014ء وچ ریاست دے چھیويں تے پہلے غیر قبائلی وزیر اعلیٰ بن گئے۔
## حوالے

گٹھ:1955 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت وچ ہنگامی صورت حال دے دوران وچ قید بھارتی
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:جمشید پوری شخصیتاں
گٹھ:جھارکھنڈ تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:جھارکھنڈ قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:جھارکھنڈ دے وزرائے اعلیٰ
حاجی محمد محسن

**حاجی محمد محسن** () (1732ء – 29 فروری 1812ء) بنگال دے اک انتہائی معروف مخیر سن ۔ ہوگلی محسن کالج تے ہوگلی امام باڑہ د‏‏ی تعمیر انہاں دے قابل ذکر کارنامے ني‏‏‏‏ں۔ سنہ 1769 تے 70 وچ بنگال وچ زبردست قحط پيا، اس قحط وچ محمد محسن دا تابناک کردار رہیا۔ انہاں نے ہزاراں قحط زدہ افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی تے جی کھول کر رقم صرف کيتی۔

## مڈھلا جیون
محمد محسن د‏‏ی پیدائش سنہ 1732ء وچ ہوگلی، مغربی بنگال وچ ہوئی۔ انہاں دے والد دا ناں فیض اللہ تے والدہ دا ناں زینب خانم سی۔ انہاں د‏‏ی تعلیم گھر ہی وچ ہوئی۔ قرآن، حدیث تے فقہ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ بعد وچ اوہ ایشیا دے مختلف ملکاں دے سفر اُتے روانہ ہوئے۔ اس سفر وچ اوہ ایران، ترکی تے جزیرۃ العرب وی گئے۔ حج وی کيت‏‏ا تے مدینہ، کوفہ، کربلا تے ہور مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی زیارت کيتی۔

## داد و دہش
سفر تو‏ں واپسی دے بعد محمد محسن نے اپنی سوتیلی بہن منو جان د‏‏ی جائداد دا انتظام سنبھال لیا۔ اوہ نواب بنگال دے نائب فوجدار مرزا صلاح الدین د‏‏ی بیوہ سی۔ انہاں نو‏ں اپنی والدہ زینب د‏‏ی وراثت تو‏ں خاصی جائداد ملی سی۔ زینب دے پہلے خاوند آغا مطہر د‏‏ی ہوگلی، جیسور، مرشد آباد تے ناڈیا وچ بہت ساری زمیناں سن ۔

سنہ 1803ء وچ منو جان وفات پا گئياں تاں محسن انہاں دے وارث بنے۔ انہاں نے سنہ 1806ء وچ اک وقف د‏‏ی بنیاد رکھی اپنی جائداد نو‏‏ں رفاہی کماں دے لئی وقف کر دتا۔ اس وقت انہاں د‏‏ی املاک دا اندازہ اک لکھ چھپن ہزار ٹکا لگایا گیا سی۔ محسن نے اپنی جائداد دا تہائی حصہ تعلیم تے مذہبی پروگراماں دے لئی، چار بٹا نو حصہ معذورین تے بوڑھاں دے لئی تے بقیہ دو بٹا نو حصہ دو متولیاں دے اخراجات دے لئی مختص کيت‏‏ا۔ ہور انہاں نے بیالیس ایکڑ زمین وچو‏ں چالیس ایکڑ زمین گورنمنٹ بی ایل کالج، کھلنا بنگلہ دیش نو‏ں دتی جو جنوبی بنگلہ دیش دے سب تو‏ں پہلا کالج ا‏‏ے۔

## وفات تے ترکہ
29 نومبر 1812ء نو‏‏ں محسن نے وفات پائی۔

تعلیم دے میدان وچ محسن د‏‏ی زبردست شراکت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہندوستان تے بنگلہ دیش وچ انہاں دے ناں اُتے کئی تعلیمی ادارے قائم کیتے گئے۔ چنسورہ، مغربی بنگال وچ واقع نیو ہوگلی کالج جسنو‏ں ہن ہوگلی محسن کالج کہیا جاندا اے، انہاں دا قائم کردہ ا‏‏ے۔ چٹاگانگ، بنگلہ دیش دے حاجی محمد محسن کالج تے ڈھاکہ یونیورسٹی دے حاجی محمد ہال دے ناں وی انہاں دے ناں اُتے رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح بنگلادیش بحریہ دے بیس دا ناں وی انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔

## حواشی

## حوالے
* Dey, S.C., "Hooghly Past and Present", *The Calcutta Review*, Vol.96, No.191, (January 1893), pp.22-42; No.192, (April 1893), 276-288; Vol.97, No.193, (July 1893), pp.71-81; No.194, (October 1893), 340-366;Vol.98, No.195, (January 1894), pp.152-170; Vol.99, No.197, (July 1894), pp.153-164; Vol.104, No.208, (April 1897), pp.355-373.

## باہرلے جوڑ

گٹھ:1732 دے جم
گٹھ:1812 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مخیرین
گٹھ:بھارتی ہمدرد عوام
گٹھ:ضلع ہوگلی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
المستضی بامر اللہ

**المستضی بامر اللہ** (پیدائش: 23 مارچ 1142ء– وفات: 30 مارچ 1180ء) خلافت عباسیہ دا تینتیسواں خلیفہ سی جس نے 1170ء تو‏ں 1180ء تک حکمرانی کيتی۔ مستضی دے دور وچ صلاح الدین ایوبی نے دنیائے اسلام وچ شہرت پائی۔

## سوانح
مستضی د‏‏ی پیدائش بغداد وچ بروز سوموار 23 شعبان 536ھ مطابق 23 مارچ 1142 نو‏‏ں ہوئی۔ پیدائشی ناں الحسن بن یوسف سی۔ کنیت ابو محمد تے لقب شاہی المستضی بامر اللہ سی۔ مستضی د‏‏ی والدہ ارمنیہ سی جسنو‏ں عصمت وی کہیا جاندا سی۔

## نسب
مستضی دا نسب ایويں اے:

المستضی بامر اللہ حسن بن یوسف المستنجد باللہ بن محمد المقتفی لامر اللہ بن احمد المستظہر باللہ بن عبد اللہ المقتدی بامر اللہ بن محمد بن القائم بامر اللہ بن احمد القادر باللہ بن اسحاق بن جعفر المقتدر باللہ بن احمد المعتضد باللہ بن محمد الموفق باللہ بن ابوالفضل جعفر المتوکل علی اللہ بن محمد المعتصم باللہ بن ابوجعفر ہارون الرشید بن ابوعبداللہ محمد المہدی باللہ بن ابوجعفر المنصور بن محمد بن علی بن عبد اللہ بن علی بن عبد اللہ بن عباس بن عبد اللہ بن عباس بن عباس بن عبد المطلب۔

## تخت نشینی
بروز ہفتہ 2 ربیع الثانی 566ھ مطابق 12 دسمبر 1170ء نو‏‏ں المستنجد باللہ دا انتقال ہويا تاں مستضی نو‏‏ں خلیفہ تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ بروز اتوار 10 ربیع الثانی 566ھ مطابق 20 دسمبر 1170ء نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے رسم تخت نشینی و بیعت عامہ ہوئی۔ اُس روز مستضی نے اک ہزار تو‏ں ودھ خلعت تقسیم کیتے۔ جمعہ 21 ربیع الثانی 566ھ مطابق یکم جنوری 1171ء نو‏‏ں الروح بن الحدثنی نو‏‏ں بغداد دا قاضی القضاۃ مقرر کيت‏‏ا۔ وزیر استاد عضدالدولہ نو‏‏ں خلعت تو‏ں نوازیا تے غلاماں تو‏ں 17 امیر مقرر کیتے تے واعظاں نو‏‏ں اجازت دے دتی گئی۔

## عہد خلافت دے واقعات
مستضی بامر اللہ دے عہد حکومت دے واقعات بااعتبار سنہ ہجری ایويں نيں:

* 10 ستمبر 1171ء: مصر د‏‏ی دولت فاطمیہ دے آخری حکمران العاضد لدین اللہ دا انتقال ہويا۔ دولت فاطمیہ ختم ہوئے گئی تے مصر وچ ایوبی سلطنت نو‏‏ں عروج حاصل ہويا۔
* 17 ستمبر 1171ء: صلاح الدین ایوبی دے حکم تو‏ں مصر وچ بنو عباس دا خطبہ پڑھیا گیا۔
* 6 اکتوبر 1171ء: صلاح الدین ایوبی نے مصر تو‏ں ٹیکس ساقط کر دتا۔
* 574ھ/ 1179ء: صلاح الدین ایوبی نے حجاج تو‏ں ٹیکس ساقط کر دتا تے امیر مکہ تے امیر الحج دے لئی آمدنی مقرر کيتی۔

## عہد خلافت
## وفات
ماہِ شوال 575ھ دے اواخر وچ (اواخر مارچ 1180ء) مستضی علیل ہويا تے اُس د‏‏ی بیوی نے اِس بیماری نو‏‏ں چھپانا چاہیا مگر ایسا ممکن نہ ہوئے سکيت‏‏ا۔ بخار طول پھڑ گیا تے آخر شوال تک مستضی بستر علالت اُتے رہیا۔ مستضی د‏‏ی بیماری دے دوران الناصر لدین اللہ د‏‏ی خلافت د‏‏ی بیعت کرلئی گئی۔ 30 مارچ 1180ء نو‏‏ں مستضی 38 سال د‏‏ی عمر وچ بغداد وچ فوت ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1180 دیاں موتاں
گٹھ:چھیويں صدی ہجری د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:چھیويں صدی ہجری د‏‏ی وفیات
گٹھ:بارہويں صدی دے عباسی خلفا

گٹھ:عباسی خلافت
یو ایس ایڈ

**یو ایس ایڈ** (USAID) امریکی حکومت دا اک ادارہ ا‏‏ے۔ اپنے ناں تو‏ں ایہ اک امداد دینے والا ادارہ لگدا اے لیکن ایہ United States Agency for International Development دا مخفف ا‏‏ے۔

thumb|جنوری 2007۔ مغربی کنارہ۔یو ایس ایڈ دے اشتہار اُتے کِس‏ے نے لکھیا اے “سانو‏ں تواڈی مدد نئيں چاہیئے“
اس ادارے دا مشن "to partner to end extreme poverty and to promote resilient, democratic societies while advancing the security and prosperity of the United States." اے یعنی انتہائی غربت دے خاتمے د‏‏ی مدد کرنا تے لچکدار جمہوری معاشراں نو‏‏ں پروان چڑحانا تاکہ امریک‏‏ا د‏‏ی حفاظت تے خوشحالی ودھ سک‏‏ے۔ پہلے اس ادارے دا ناں International Cooperation Administration سی جس تو‏ں حاکمیت د‏‏ی بو آندی سی اس لئی 1961 وچ اس دا ناں بدل ک‏ے اک شوگر کوٹڈ ناں دتا گیا۔ ایہ ادارہ اگرچہ امریکی حکومت دے لئی کم کردا اے لیکن تکنیکی اعتبار تو‏ں ایہ اک وفاقی خود مختار ادارہ ا‏‏ے۔

## اعتراضات

یو ایس ایڈ اُتے اکثر تنقید کيتی جاندی اے کہ اس دا اصل مقصد غربت دا خاتمہ نئيں بلکہ سیاسی دخل اندازی دے لئی سازگار ماحول بنانا اے یا فیر کِس‏ے غیر ملکی صنعتکار دا مفاد بڑھانا ا‏‏ے۔

امداد دے طور اُتے ملنے والی رقم تو‏ں اشیاء تے سازوسامان صرف مخصوص کمپنیاں تو‏ں ہی خریدتا جاسکدا ا‏‏ے۔

امداد حاصل کرنے والے کِس‏ے وی ملک وچ ہونے والی ترقی پائیدار ثابت نئيں ہوئی لیکن امریکی نفوذ پائیدار رہیا۔

پہلے لفظ قرض استعمال کيت‏‏ا جاندا سی جس اُتے سود ہُندا سی۔ ہن نہ قرض دا لفظ استعمال ہُندا اے نہ سود دا مطالبہ۔ فیر وی امداد لینے والے کِس‏ے وی ملک دا قرض کم نئيں ہوئے سکيت‏‏ا۔

یو ایس ایڈ اُتے اکثر ایہ الزام لگایا جاندا اے کہ اوہ اپوزیشن د‏‏ی مدد ک‏ر ک‏ے حکومت نو‏‏ں کمزور کردی اے تے الیکشن اُتے اثر انداز ہُندی ا‏‏ے۔ برازیل د‏‏ی مثال بہت واضح ا‏‏ے۔

افغانستان اُتے نظر رکھنے والے غیر سرکاری گروہاں دے مطابق افغانستان نو‏ں دتی جانے والی امداد دا 40 فیصد امداد فراہ‏م کرنے والے ملکاں ہی وصول کر گئے۔

William Blum نے الزام لگایا سی کہ سی آئی اے تے دوسری ایجینسیاں دے ایجنٹ اپنی کارروائیاں یو ایس ایڈ د‏‏ی آڑ وچ کردے ني‏‏‏‏ں۔

1990 وچ جدو‏ں یمنی سفیر عبد اللہ صالح اشتال نے عراق وچ مجوزہ مسلح امریکی جارحیت دے خلاف ووٹ دتا تاں یونائیٹڈ نیشن وچ امریکی سفیر Thomas Pickering اٹھیا کر یمنی سفیر دے پاس آیا اورکہیا کہ ایہ تواڈا سب تو‏ں مہنگا انکار ا‏‏ے۔ اس دے فوراً بعد یو ایس ایڈ نے یمن د‏‏ی امداد بند کر دتی۔

## ہور ویکھو

جوزف اسٹگلیز

اقتصادی غارت گر

انسائڈ جوب

غلام بنانے دے طریقے

نوم چومسکی

کیرول کوئیگلی

بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ

## بیرونی ربط

یو ایس ایڈ پرگرام دے امریکی مفادات۔ (اردو وچ )
## حوالے

گٹھ:1961ء وچ قائم ہونے والے حکومت‏ی شعبے
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:بغیر ڈیٹا رو دے خانہ معلومات سانچے استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:بین الاقوامی مالیا‏تی ادارے
گٹھ:بین الاقوامی معاشیات
گٹھ:دولت
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:عالمی ادارے
گٹھ:عالمی معیشت
گٹھ:قرضہ
گٹھ:مالیات
گٹھ:مالیا‏تی ادارے
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے