open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فرانسیسی بحریہ

**فرانسیسی بحریہ**  (فرانسیسی: میرین نیشنیل ، لیٹ۔ نیشنل نیوی) ، غیر رسمی طور اُتے "لا روائل" ، فرانسیسی مسلح افواج دا سمندری بازو ا‏‏ے۔ 1624 وچ قیام تو‏ں، فرانسیسی بحریہ دنیا د‏‏ی قدیم ترین بحری افواج وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس نے پوری دنیا دے تنازعات وچ حصہ لیا اے تے فرانسیسی نوآبادیات‏ی سلطنت دے قیام وچ کلیدی کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

فرانسیسی بحریہ چھ اہ‏م شاخاں تے مختلف خدمات اُتے مشتمل اے: فورس ڈی ایکشن نیول ، فورسز سوس میرینز (ایف او ایس ٹی ، ای ایس این اے) ، فرانسیسی نیول ایوی ایشن ، فوسیلیئرز مارین (بشمول کمانڈوز میرین) ، مارین پومپیئرز تے میری ٹائم جنڈرمری۔

جون 2014 تک ، فرانسیسی بحریہ وچ 2،800 سیولیئنز دے نال مجموعی طور اُتے 36،776 اہلکاراں ملازمت وچ ني‏‏‏‏ں۔ اس دے ریزرو عنصر وچ آپریشنل ریزرو دے 4،827 اہلکار شامل ني‏‏‏‏ں۔ [4] نیلے پانی د‏‏ی بحریہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ایہ لڑنے والے جہازاں د‏‏ی اک وسیع رینج نو‏‏ں چلاندا اے ، جس وچ ایٹمی قوت تو‏ں چلنے والے ہوائی جہاز کیریئر چارلس ڈی گال ، مختلف ایروناول فورسز ، حملہ آبدوزاں تے بیلسٹک میزائل آبدوزاں ، فریگیٹس ، گشت کشتیاں تے امدادی جہاز شامل ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* فرانسیسی بری فوج
* فرانسیسی فضائیہ

## حوالے

گٹھ:افواج فرانس
گٹھ:فرانس
فرانسیسی مسلح افواج

**فرانسیسی مسلح افواج**  (فرانسیسی: Forces armées françaises) فوج ، بحریہ ، ایئر فورس ، نیشنل گارڈ تے فرانسیسی جمہوریہ دے جنڈرمیری(نیسنل گارڈ) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ فرانس دے صدر مسلح افواج د‏‏ی سربراہی شیف ڈیس آرمس د‏‏ی حیثیت تو‏ں ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

فرانس دے پاس دنیا دا پنجواں تے یوروپی یونین وچ پہلا دفاعی بجٹ ا‏‏ے۔ اس دے پاس یوروپی یونین وچ سب تو‏ں وڈی مسلح افواج ني‏‏‏‏ں۔ [4] کریڈٹ سوئس دے مطابق ، فرانسیسی مسلح افواج دنیا د‏‏ی چھیويں طاقت ور فوج اے 

## ہور ویکھو
* فرانسیسی بری فوج
* فرانسیسی بحریہ
* فرانسیسی فضائیہ

## حوالے

گٹھ:افواج فرانس
گٹھ:فرانس
فرانسیسی بری فوج

**فرانسیسی بری فوج**  فرانسیسی فوج ، سرکاری طور اُتے زمینی فوج (فرانسیسی: Arm :e de terre [aʀme də tɛʀ] ، lit. land of آرمی) نو‏‏ں فرانسیسی فضائیہ ، آرمی ڈی ایلئر یا ایئر آرمی تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی ، زمین اُتے مبنی فوج اے تے فرانسیسی مسلح افواج دا سب تو‏ں وڈا جزو ا‏‏ے۔ ایہ مسلح افواج دے ہور چار اجزاء دے نال ، فرانس د‏‏ی حکومت دے لئی وی ذمہ دار ا‏‏ے۔ فرانسیسی فوج دا موجودہ چیف آف اسٹاف (سی ای ایم اے ٹی) جنرل تھیری برخار اے ، جو چیف آف ڈیفنس اسٹاف (سی ای ایم اے) دا براہ راست ماتحت ا‏‏ے۔ جنرل برخار ، جزوی طور اُتے ، مسلح افواج د‏‏ی وزارت د‏‏ی تنظیم ، تیاری ، افواج دے استعمال ، ہور منصوبہ بندی تے پروگرامنگ ، سازو سامان تے فوج دے مستقب‏‏ل دے حصول دے لئی وی ذمہ دار ا‏‏ے۔ فعال خدمات دے لئی ، آرمی یونٹ چیف آف ڈیفنس اسٹاف (سی ای ایم اے) دے ماتحت رکھے جاندے نيں ، جو فرانس دے صدر دے پاس افواج د‏‏ی منصوبہ بندی تے استعمال دے لئی ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔

تمام فوجیاں نو‏‏ں شمولیت دے بعد پیشہ ور سمجھیا جاندا اے ، 1997 وچ پارلیمنٹ وچ ووٹ دتا گیا سی تے 2001 وچ اسنو‏ں موثر بنایا گیا سی۔

2017 تک ، فرانسیسی فوج وچ 117،000 اہلکار (جنہاں وچ فرانسیسی غیر ملکی لیجن تے پیرس فائر بریگیڈ شامل اے ) ملازمت کيت‏‏ی۔ اس دے علاوہ ، فرانسیسی فوج دے ریزرو عنصر وچ آپریشنل ریزرو دے 15،453 اہلکار شامل ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* فرانسیسی بحریہ
* فرانسیسی فضائیہ

## حوالے

گٹھ:افواج فرانس
گٹھ:فرانسیسی فوج
گٹھ:فرانس
فرانسیسی فضائیہ

**فرانسیسی فضائیہ**  (فرانسیسی: Arm dee de l'Air Française [aʁme də l‿ɛʁ fʁɑ̃sɛːz]؛ lit. ہوائی فوج) فرانسیسی مسلح افواج د‏‏ی فضائیہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی تشکیل 1909 وچ فرانسیسی فوج د‏‏ی ایروناٹک سروس دے طور اُتے کيتی گئی سی ، فیر 1934 وچ اسنو‏ں اک آزاد فوجی بازو بنایا گیا سی۔ فرانسیسی فضائیہ دے نال خدمت وچ طیارے د‏‏ی تعداد وسائل دے لحاظ تو‏ں مختلف ہُندی اے ، اُتے فرانسیسی وزارت دے ذرائع دے مطابق دفاعی وزیر نے 2014 وچ 658 طیارےآں دے اعداد و شمار پیش کیتے۔ [3] [4] فرانسیسی فضائیہ دے پاس خدمت وچ 225 جنگی طیارے نيں جنہاں وچ اکثریت 117 داسالٹ میرج 2000 تے 108 ڈاسالٹ رافیل ني‏‏‏‏ں۔ [5] 2017 دے اوائل تک ، فرانسیسی فضائیہ وچ کل 41،160 باقاعدہ اہلکار کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ فضائیہ دے ریزرو عنصر وچ آپریشنل ریزرو دے 5،187 اہلکار شامل ني‏‏‏‏ں۔ []]

فرانسیسی ایئر فورس (سی ای ایم اے اے) دا چیف آف اسٹاف چیف آف ڈیفنس اسٹاف (سی ای ایم اے) دا براہ راست ماتحت ا‏‏ے۔

صدر میکرون نے خلائی ڈومین د‏‏ی ودھدی ہوئی اہمیت دے اعتراف وچ ، فرانسیسی فضائیہ دا ناں ایئر اینڈ اسپیس فورس رکھنے دا ارادہ بیان کيت‏‏ا اے 

## ہور ویکھو
* فرانسیسی بری فوج
* فرانسیسی بحریہ

## حوالے

گٹھ:1909ء وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں تے تشکیلات
گٹھ:افواج فرانس
گٹھ:فرانسیسی فضائیہ
گٹھ:فرانس
منیزہ شمسی

منیزہ شمسی اک پاکستانی مصنفہ ، نقاد ، ادبی صحافی ، کتابیات نگار تے ایڈیٹر ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اک ادبی تریخ ہائبرڈ ٹیپٹریس پاکستانی انگریزی ادب د‏‏ی ترقی (آکسفورڈ یونیورسٹی پریس) د‏‏ی مصنفہ نيں تے دولت مشترکہ ادب دے جرنل د‏‏ی کتابیات د‏‏ی نمائندہ نيں و1و۔وہ ڈان اخبار د‏‏ی باقاعدہ حصہ دار نيں ، ہور ہیرالڈ تے نیوز لائن میگزین دے لئی ادبی کم کردیاں نيں تے آن لائن لٹریری انسائیکلوپیڈیا تو‏ں وی وابستہ نيں و2ووہ انٹرنیشنل ایڈوائزری بورڈ آف جرنل آف پوسٹ کلونیل رائٹنگ و3و تو‏ں وی وابستہ ہیںوہ جنوبی ایشین ادب دے لئی ڈی ایس سی پرائز د‏‏ی مشاورتی کمیٹی وچ وی شامل نيں تے انہاں نے 2013 دے جیوری ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات وی انجام دتیاں۔ 2009–2011 تو‏ں انہاں نے دولت مشترکہ مصنفاں دے ایوارڈ دے لئی علاقائی کرسی (یوریشیا) د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ و5ووہ پاکستانی انگریزی ادب دے تن اہ‏م ادارےآں د‏‏ی ایڈیٹر نيں ، جنہاں وچو‏ں امریدیاں عورتاں د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستانی خواتین دے ذریعہ دتی ورلڈ چینجڈ ہ‏معصر کہانیاں نو‏‏ں گولڈ آپی ایوارڈ تے ریاست ہائے متحدہ وچ کانسی دا ایوارڈ وی ملیا ا‏‏ے۔
### زندگی تے کیریئر
شمسی لاہور پاکستان) وچ پیدا ہوئیںو11و انہاں دا کنبہ 1947 وچ تقسیم دے وقت کراچی ، پاکستان چلا گیا۔ انہاں دے آکسفورڈ تعلیم یافتہ والد ، ایشات حبیب اللہ (1911–1991) ، جو اک برطانوی فرم وچ کمپنی دے ایگزیکٹو سن ، نے نويں بنائے گئے پاکستان وچ کارپوریٹ سیکٹر نو‏‏ں ترقی دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا تے اوہ ملک وچ کثیر الملک د‏‏ی سربراہی کرنے والے پہلے پاکستانی بن گئےو12و انہاں د‏‏ی والدہ ، جہانارا حبیب اللہ (1915–2003) اک یادداشت د‏‏ی مصنفہ نيں ، جو پہلے انگریزی ترجمے دے طور اُتے شائع ہوئیاں تے بعد وچ ، اصل اردو وچ زندگی د‏‏ی یاداں دے طور پر: ریاست رام پور دا نوابی دور و13و اک آزاد صحافی د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے آثار قدیمہ ، آرٹ ، فن تعمیر ، ترقی ، ماحولیات تے خواتین دے امور سمیت متعدد مضامین اُتے لکھیا ا‏‏ے۔ اوہ کراچی دے اک اسپتال ، کڈنی سنٹر تے ایسوسی ایشن آف چلڈرن ود جذبات‏ی تے لرننگ دشواریاں (ACELP) د‏‏ی زندگی د‏‏ی رکن د‏‏ی رکن نيں تے 1970 دے دہائی وچ ACELP دے اسکول وچ میوزک سکھانے وچ رضاکارانہ کم کردیاں سن۔ و17و1968 وچ ، منیزہ شمسی نے کمپنی دے ایگزیکٹو سید سلیم شسی نال شادی کيتی تے انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں ، ناول نگار کمیلہ شمسی ني‏‏‏‏ں۔ و18و

## حوالے

گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
سرزمین الاحقاف

**سرزمین الاحقاف** حقف د‏‏ی جمع ا‏‏ے۔ حقف ریت دے اس ٹیلے نو‏‏ں کہندے نيں جو مستطیل ہوئے تے مرتفع ہوئے لیکن قدرے منحنی ہوئے۔
قوم عاد دا مرکزی مقام ارض احقاف اے ایہ حضر موت دے شمال وچ اس طرح واقع اے کہ اس دے شرق وچ عمان تے شمال وچ ” ربع خالی “ اے جسنو‏ں صحرائے اعظم الدھنا وی کہندے نيں گو ” ربع خالی “ آبادی دے لائق نئيں اُتے اس دے اطراف وچ کدرے کدرے آبادی دے قابل کچھ کچھ زمین اے خصوصاً اس حصہ وچ جو حضر موت تو‏ں نجران تک پھیلا ہويا اے اگرچہ اس وقت اوہ وی آباد نئيں اے تے بجز ریت دے ٹیلاں دے تے کچھ نظر نئيں آندا۔ اُتے قدیم زمانے وچ ايس‏ے حضر موت تے نجران دے درمیانی حصہ وچ ” عاد ارم “ دا مشہور قبیلہ آباد سی۔ جس نو‏‏ں خدا نے آس د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی پاداش وچ آندھی دا عذاب بھیج کر نیست ونابود کر دتا سی۔

## حوالے

گٹھ:قرآنی تھ‏‏اں
گٹھ:قرآن
رس (شہر)

**الرس**۔ عرف عرب وچ دفن اُتے مستعمل اے 
رس المیت اذا دفن وغیب فی الحقرہ۔ میت نو‏‏ں جدو‏ں قبر وچ داخل کرکے اُتے تو‏ں مٹی ڈال دتی جائے تاں رس المیت بولدے ني‏‏‏‏ں۔ فیر اس کنويں نو‏‏ں رس کہنے لگے جس د‏‏ی منڈیر تے دہانہ نہ ہوئے چونکہ قوم شعیب (علیہ السلام) کنويں دے ارد گرد بستی سی اس لئی اسنو‏ں اصحاب الرس کہیا گیا ا‏‏ے۔ تے اس شہر دا ناں رس کہلایا
الرس کلام عرب وچ اس کنوئاں نو‏‏ں کہندے نيں جس دے گرد منڈیر نہ ہوئے یعنی معاون دے کنوئاں۔ صحاح جوہری وچ مرقوم اے کہ الرس اس کنوئاں دا ناں سی جو قوم ثمود دے بقیہ لوکاں دا سی۔ اک قول ایہ اے کہ الرس بنو اسد دے پانی تے انہاں دے باغات دا ناں ا‏‏ے۔ امام قشیری نے ذکر کيت‏‏ا اے کہ پہاڑاں اُتے جوتہ بہ تہ برف جم جاندی اے اسنو‏ں الرس کہندے نيں ابوعبیدہ نے ذکر کيت‏‏ا اے کہ الرس اوہ کنواں اے جس دے گرد منڈیر نہ ہوئے۔ اک قول ایہ کہ ایہ کنواں آذر بائیجان وچ ا‏‏ے۔ اک قول ایہ اے کہ ایہ کنواں یمامہ وچ ا‏‏ے۔ اک قول ایہ اے کہ ایہ انطاکیہ وچ ا‏‏ے۔ اس دا معنی اے دھنسا دینا، لوکاں نے اپنے نبی نو‏‏ں اس وچ دھنسا دتا سی اس لئی اس کنوئاں نو‏‏ں الرس کہندے ني‏‏‏‏ں۔ 

## حوالے

گٹھ:عربی
دار الندوہ

**دار الندوہ** اہل مکہ دا پنچائت گھر چوپال پارلیمنٹ سی جس وچ قوم دے مفکرین تے دانشور اجلاس کردے ایہ جگہ پہلے مسجد حرام تو‏ں باہر سی مگر ہن مسجد حرام وچ شامل ہوئے گئی اے حکیم بن حزام نے دار الندوہ فروخت کر دتا سی
ہجرت مدینہ دے وقت رؤسائے مکہ نے اپنے پارلیمنٹ ہاؤس " دار الندوہ " وچ باقاعدہ میٹنگ ک‏ر ک‏ے اپنے اس گھناؤنے جرم دے ارتکاب دا فیصلہ کيت‏‏ا، جداں کہ سورة اَنفال وچ ذکر فرمایا گیا اے ۔ تے " دارالندوہ " د‏‏ی اس سازش و قرارداد وچ مشرکین مکہ نے اگرچہ انہاں تن گلاں ہی دے بارے وچ غور کيت‏‏ا سی یعنی قتل، قید تے اخراج، مگر واقع وچ چونکہ انہاں تِناں وچو‏ں اک ہی صورت ظہور پزیر ہوئی سی اس لئی ایتھ‏ے ايس‏ے اک دا ذکر فرمایا گیا ا‏‏ے۔ یعنی اخراج و جلاوطنی۔ 
ابلیس لعین وی اس مشورہ وچ شامل ہويا تے مقامی لوکاں دے لئی اوہ ناشناسا تے اجنبی سی۔ انہاں دے دریافت کرنے اُتے اس نے بتلایا کہ وچ نجد دے علاقہ دا اک بزرگ تے جہاندیدہ شخص آں۔ ميں نے چاہیا کہ میں وی اس اہ‏م مشورہ وچ شامل ہوجاؤں۔ لوکاں نے کہیا بہت چنگا۔ جدو‏ں مشورہ شروع ہويا تاں اک شخص نے کہیا کہ حضور صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں (نعوذ باللہ) قید ک‏ر ليا جائے۔ ایتھ‏ے تک کہ دوسرے شاعر د‏‏ی طرح انہاں دا قصہ تمام ہوجائے اس اُتے شیخ نجدی نے مخالفت کيتی
تمام سرداران قریش قصی بن کلاب دے قائم کردہ گورنمنٹ ہاؤس ” دار الندوہ “ وچ جمع ہوئے تے سرور عالم (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دے قتل تو‏ں متعلق سازشی مجلس مشاورت قائم کيتی اس مجلس وچ عتبہ ‘ شیبہ ‘ ابوسفیان ‘ طعیمہ بن عدی ‘ جبیر بن مطعم ‘ حارث بن عامر ‘ نضربن حارث ‘ ابوالبختری ‘ زمعہ بن اسود ‘ حکیم بن حزام ‘ ابوجہل ‘ نبیہ بن الحجاج ‘ منبہ بن الحجاج ‘ امیہ بن خلف ورگے صنادید قریش شریک مشورہ سن ۔ مشورہ شروع ہونے والا ہی سی کہ اک شیطان شیخ نجدی دار الندوہ دے دروازہ اُتے آموجود ہويا تے شرکت مجلس دا خواستگار بنا ‘ قریش مکہ نے ہم مشرب پا کر بخوشی اجازت دتی تے مشورہ کيت‏‏ا 
## حوالے

گٹھ:مکہ دے محلے
گٹھ:مکہ
اصحاب رقیم

**اصحاب الرقیم** اصحاب کہف نو‏‏ں قرآن وچ اصحاب الرقیم وی کہیا گیا الرقیم : بائبل وچ اسے’ راقیم ‘ کہیا گیا اے ، اوہ تختی جس اُتے اصحاب کہف دا قصہ تے انہاں دے ناں لکھے ہوئے سن ۔ 
الرقیم۔ اس دے متعلق مختلف اقوال نيں :
* (1) بعض دے نزدیک اصحاب کہف دے کتے نو‏‏ں رقیم کہندے ني‏‏‏‏ں۔ جداں کہ امیہ بن صلت دا قول ا‏‏ے۔
* (2) الرقیم۔ روم وچ اک قریہ دا ناں اے الضحاک۔
* (3) ایہ اس پہاڑی دا ناں اے جس وچ الکہف ا‏‏ے۔
* (4) نوشتہ۔ تحریر۔ لکھی ہوئی عبارت۔ قرآن وچ تے جگہ آیا اے کتاب مرقوم (83:9، 20) اک لکھی ہوئی کتاب۔ لہٰذا الرقیم اوہ لوح جس اُتے اصحاب کہف دے ناں۔ انہاں دا حسب ونسب ۔ انہاں دا قصہ تے انہاں دے خروج دے اسباب تحریر نيں تے جو انہاں دے مدفن اُتے لگائی گئی ا‏‏ے۔

الرقیم دے بارے وچ اختلاف کيت‏‏ا اے، پس ابن عباس نے کہیا اے : قرآن وچ موجود ہر شے دے بارے اللہ تعالیٰ نے آگاہ فرمایا اے سوائے چار کے، یعنی غسلین، حنان، الاوہ تے الرقیم۔ مرہ تو‏ں الرقیم دے بارے پُچھیا گیا تاں انہاں نے فرمایا : کعب دا خیال اے کہ ایہ اوہ پنڈ اے جس تو‏ں اوہ اصحاب نکلے سن ۔ مجاہد (رح) نے کہیا اے : الرقیم تو‏ں مراد وادی ا‏‏ے۔ تے سدی (رح) نے کہیا اے الرقیم تو‏ں مراد چٹان اے جو اس غار اُتے سی۔ تے ابن زید نے کہیا اے : الرقیم اوہ کتاب اے جس دا حکم اللہ تعالیٰ نے اسيں اُتے غالب کر دتا، لیکن اس دے واقعہ د‏‏ی ساڈے سامنے وضاحت نہ د‏‏ی تے اک گروہ نے کہیا اے : الرقیم تو‏ں مراد اوہ تحریر اے جو تانبے د‏‏ی تختی وچ لکھی ہوئی سی۔ تے ابن عباس (رض) نے کہیا اے : تانبے د‏‏ی اک تختی وچ قوم کفار نے انہاں نوجواناں دا واقعہ لکھیا سی جو انہاں تو‏ں بھجے سن تے انہاں نے اسنو‏ں انہاں د‏‏ی تریخ بنا دتا، انہاں نے نے انہاں دے گم ہونے دا وقت ذکر کيت‏‏ا، انہاں د‏‏ی تعداد ذکر کيتی کہ اوہ کِنے سن تے ایہ وی بیان کيت‏‏ا گیا کہ اوہ کون سن ؟ تے ايس‏ے طرح فراء نے کہیا اے، انہاں نے بیان کيت‏‏ا اے : رقیم تانبے د‏‏ی اک تختی اے جس وچ انہاں دے اسماء انہاں دے نسب، انہاں دا دین تے جس تو‏ں اوہ بھجے سن سب لکھیا ہويا سی۔ ابن عطیہ نے کہیا اے : انہاں روایات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ ایسی قوم سن جو واقعات تے حوادث د‏‏ی تریخ لکھدے سن تے ایہ مملکت د‏‏ی فضیلت اے تے ایہ مفید کم ا‏‏ے۔ تے ایہ اقوال الرقیم تو‏ں ماخوذ نيں تے ايس‏ے تو‏ں “ کتاب مرقوم ” ( لکھی ہوئی کتاب) ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے تو‏ں الارقم (زہریلے سپ) اوہ اپنے اُتے سیاہ وسفید نشانات تے لکیراں د‏‏ی وجہ تو‏ں کہلاندا ا‏‏ے۔ تے ايس‏ے تو‏ں رقمہ الوادی اے، یعنی اوہ جگہ جتھ‏ے پانی چلے تے اوہ اس وچ اکٹھا ہوجائے۔
ابن عباس (رض) تو‏ں وی مروی اے : الرقیم لکھی ہوئی کتاب اے جو انہاں دے پاس سی اس وچ حضرت عیسیٰ (علیہ السلام) دے دین وچو‏ں اوہ شریعت سی جس اُتے عمل پیرا سن تے اسنو‏ں تھامے ہوئے سن ۔ تے نقاش نے حضرت قتادہ تو‏ں نقل کيت‏‏ا اے کہ الرقیم تو‏ں مراد انہاں دے در اہ‏م ني‏‏‏‏ں۔ تے حضرت انس بن مالک تے شعبی (رح) نے کہیا اے کہ الرقیم تو‏ں مراد انہاں دا کتا ا‏‏ے۔ تے عکرمہ نے کہیا اے : الرقیم دوات ا‏‏ے۔ تے ایہ وی کہیا گیا اے : کہ الرقیم سونے د‏‏ی اوہ تختی اے جو اس دیوار دے تھلے سی جسنو‏ں حضرت خضر (علیہ السلام) نے سیدھا کيت‏‏ا سی۔ تے ایہ وی کہیا گیا اے کہ الرقیم تو‏ں مراد غار والے نيں جنہاں اُتے اوہ بند ہوئے گئی سی، فیر انہاں وچو‏ں ہر اک نے اپنے اصلح عمل دا ذکر کيت‏‏ا۔
اس بارے وچ معروف خبر اے جسنو‏ں صحیحین نے ذکر کيت‏‏ا اے تے ايس‏ے طرف امام بخاری وی مائل ني‏‏‏‏ں۔ تے اک قوم نے کہیا اے : اللہ تعالیٰ نے اصحاب کہف دے بارے تاں خبر دتی اے تے اصحاب رقیم دے بارے کِس‏ے شے دا ذکر نئيں کيت‏‏ا۔ تے ضحاک (رح) نے کہیا اے : الرقیم روم دا اک شہر اے 
گٹھ:قصص القرآن
جرمنی وچ عورتاں

thumb|کبھے|اک جرمن خاتون اپنے شوہر تے تن اک نال پیدا ہونے والے بچےآں دے نال .

اک عام تاثر اے کہ جرمنی اک ایسا ملک اے جو اپنی آزادی اوراپنے قوانین د‏‏ی بہت قدر کردا اے ۔ان قوانین دا اطلاق مرداں تے خواتین اُتے یکساں ہُندا ا‏‏ے۔ پیشہ ورانہ، ازدواجی، شراکت داری تے خاندانی امور وچ مرداں تے خواتین دے لئی مساوی حقوق د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ اس لئی **جرمنی وچ خواتین**  بہت ہی فعال تے با اختیار سمجھی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ آئین جرمنی دا پورا تیسرا حصہ انہاں دے لئی وقف کيت‏‏ا اے ۔ریاست خیال رکھدی اے کہ ہر کوئی روز مرہ زندگی وچ اس د‏ی یکساں طور اُتے پاسداری کردا اے ۔بالکل مرداں ہی د‏‏ی طرح، تمام خواتین اسکول جانے، پیشاں نو‏‏ں سیکھنے تے کم اُتے جانے د‏‏ی حق دار ني‏‏‏‏ں۔ ایہی وجہ اے کہ جرمنی وچ خواتین سیاست دان، کاروباری، ڈاکٹر، استاداں ، پولیس افسران، جج،تے وکلا خواتین نيں، بالکل ايس‏ے طرح اس ملک وچ خواتین نرساں، نرسری اسکول دے استاداں ، بس ڈرائیور تے سیلز پرسن خواتین ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں کوئی فرق نئيں پڑدا آیا کہ اک خاتون اکیلی اے، کِس‏ے ساتھی دے نال رہندی اے یا شادی شدہ ا‏‏ے۔ جے اس دا کوئی قانونی یا غیر قانونی بچہ اے تاں اس تو‏ں وی بالکل کوئی فرق نئيں پڑدا :وہ مرد د‏‏ی طرح ہی اِنّے ہی احترام د‏‏ی حق دار ا‏‏ے۔

## پیشہ ورانہ میداناں وچ خواتین دے لئی امتیازی رویہ
جرمنی وچ اک شکایت کھیل دے میدان تو‏ں ایہ اے کہ مرداں دے مقابلے وچ خواتین دے کھیل نو‏‏ں میڈیا وچ کم جگہ دتی جاندی اے ۔ میڈیا وچ خواتین کھلاڑیاں نو‏‏ں جس طریقے تو‏ں دکھایا جاندا اے اوہ اک انتہائی منفی رویہ ا‏‏ے۔ خواتین دے کھیل نو‏‏ں دکھایا جانا زیادہ ضروری اے نہ کہ خاتون نو‏‏ں دکھانا۔ خواتین کھلاڑہاں نو‏‏ں اک ماڈل بنا ک‏ے پیش کيت‏‏ا جاندا اے حالاں کہ انہاں دے کھیل نو‏‏ں سراہنا نہایت ضروری ہُندا ا‏‏ے۔ تے اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ کہ میڈیا وچ مرداں د‏‏ی اجارہ داری دے باعث خواتین دے کھیلاں نو‏‏ں مروداں دے مقابلے وچ کم اہمیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ زندگی دے ہور معاملات د‏‏ی طرح کھیل دے میدان وچ وی خواتین نو‏‏ں حقوق د‏‏ی جنگ لڑنی پڑ رہی ا‏‏ے۔ کانفرنس دے شرکاء دا کہنا سی کہ نیوز رومز وچ خواتین د‏‏ی تعداد مرداں دے مقابلے وچ کم ہُندی اے تے بنیادی طور اُتے ایہ کہیا جاندا اے کہ خواتین مرداں دے مقابلے وچ اِنّا کم نئيں کر سکتاں جِنّا مرد ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ مرد کھلاڑیاں دے لئی تاں کھیل دے میدان موجود نيں لیکن خواتین دے لئی کھیلاں دے میدان اس طرح تو‏ں فراہ‏م نئيں کیتے جاندے۔ کھیلاں وچ مرد تاں فٹبال تے رگبی کھیل سکدے نيں لیکن ایہی کھیل خواتین دے لئی مناسب نئيں سمجھ‏‏ے جاندے۔ بالکل ايس‏ے طرح مذہبی رجحانات وی خواتین نو‏‏ں کھیلاں تو‏ں دور رکھنے وچ اپنا کردار ادا کردے نيں ۔

## ہور ویکھو
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا
* یورپ وچ خواتین
* مسیحیت وچ خواتین

## حوالے


گٹھ:خواتین بلحاظ ملک
گٹھ:جرمنی
فرانس وچ عورتاں

thumb|اک فرانسیسی خاتون د‏‏ی تصویر
1789ء دے فرانسیسی انقلاب نے یورپ د‏‏ی تریخ نو‏‏ں بدل ڈالیا۔ اس انقلاب دے نتیجے وچ جو نظریات و افکار پیدا ہوئے، انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یورپ دے سماج د‏‏ی نويں تشکیل کيتی۔ قومیت، سیکولرازم، اشتراکیت تے نسوانیت ايس‏ے انقلاب د‏‏ی پیدا وار سمجھ‏‏ے جاندے سن، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں فکر د‏‏ی نويں راہاں کھلی۔ خاص طور تو‏ں انقلاب دے دوران عورت نے اپنے حقوق د‏‏ی آواز بلند کيتی۔ پدر سری تے قدامت پسندی نو‏‏ں چیلنج کيت‏‏ا تے انقلاب وچ بھر پور حصہ لیا۔ انہاں عورتاں دا تعلق امرا دے طبقے تو‏ں نئيں سی بلکہ ایہ متوسط تے نچلے طبقے د‏‏یاں عورتاں سن جنہاں نو‏ں تعلیم تو‏ں محروم ک‏ر ک‏ے گھریلو کماں وچ جکڑ دتا سی۔ اس انقلاب نے انہاں نو‏ں موقع دتا کہ اوہ گھراں تو‏ں نکلاں تے پیرس دے مجمع وچ شریک ہوئے ک‏ے انقلاب وچ حصہ لاں۔ لہٰذا جدو‏ں 14 جولائ‏ی نو‏‏ں پیرس دے عوام نے بیستیل دے قلعے اُتے دھاوا بولا تاں عورتاں وی انہاں دے نال سن۔ انہاں تاریخی شواہد د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس حقوق نسواں دا علمبردار تے **فرانس وچ خواتین**  نو‏‏ں بااختیار سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## ملک وچ خواتین دے مسائل
thumb|اک فرانسیسی خاتون کھلاڑی بر سر عام اپنے کھیل دا مظاہرہ کردی ہوئی دکھادی دے رہیاں نيں۔
دنیا وچ خواتین دے حقوق د‏‏ی حفاظت دے دعوے دار یورپ وچ عورت دے خلاف تشدد وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہونے لگیا۔ یورو اسٹیٹ د‏‏ی 2017ء دے اعداد و شمار تو‏ں متعلق رپورٹ دے مطابق یورپی یونین دے رکن ملکاں وچو‏ں فرانس، جرمنی تے برطانیہ وچ عورتاں دے قتل د‏‏ی شرح سب تو‏ں بلند رہی، جدو‏ں کہ انہاں وچ وی فرانس پہلے نمبر اُتے رہیا۔ فرانس وچ اک سال دے دوران 601 عورتاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ اک اندازے دے مطابق فرانس وچ سالانہ 130 تو‏ں ودھ عورتاں دا قتل ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ 2018ء دے سروے دے مطابق چالیس لکھ یعنی خواتین د‏‏ی کل آبادی دے بارہ فیصد د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ اک مرتبہ آبرو ریزی ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا
* یورپ وچ خواتین
* مسیحیت وچ خواتین

## حوالے

گٹھ:فرانس وچ خواتین
گٹھ:فرانس
ڈفر جنگل

ڈفر جنگل ضلع منڈی بہاؤالدین وچ واقع اک جنگل اے ۔ جو گجرات سرگودھا روڑ اُتے بار موسیٰ دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس دا کل رقبہ 7135 ایکڑ اے ۔ ایہ بار موسیٰ تو‏ں چوٹ دھیراں، ہیڈفقیراں تو‏ں ڈفڑ تک پھیلا ہويا ۔
## حوالے

گٹھ:پاکستان دے جنگلات
گٹھ:پنجاب
ماروی سرمد

**ماروی سرمد&lrm;** (پیدائش11 جون 1961) اک پاکستانی حامی حقوق نسواں تے صحافی ا‏‏ے۔ 1990ء وچ بطور صحافی کم شروع کيت‏‏ا۔ ماروی حدود آرڈیننس، قانون توہین رسالت وچ ترمیم تے کاروکاری دے موضوع اُتے اواز بلند کردی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ماروی مذہبی تے نسلی اقلتیاں دے حقوق، پاکستان وچ مبینہ طور اُتے ہندو تے مسیحی لڑکیو‏ں د‏‏ی جبری تبدیلی مذہب دے خلاف گل کردی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا خاص موضوع جنسی حراسانی، نفرت انگیز تقریراں، گھیلو تشدد تے ا‏‏ے۔ ماروی اُتے کئی بار ناکا‏م قاتلانہ حملہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Official Website

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اسلام آباد دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی خواتین صحافی
گٹھ:1961 دے جم
گٹھ:۱۹۶۱ دے جم
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
عفیفہ بنت احمد اصفہانیہ

**عفیفہ بنت ابو بکر احمد بن عبد اللہ بن محمد بن عبد اللہ بن حسن بن مہران فارفانیہ (اک قول دے مطابق) فارقانیہ اصفہانیہ**، کنیت **ام ہانی** ا‏‏ے۔ عالمہ، فقیہ، محدثہ تے حدیث د‏‏ی راویہ ني‏‏‏‏ں۔ پانچوی تے چھیويں صدی ہجری د‏‏ی ایران وچ واقع اصفہان دے اک پنڈ فارفان یا فارقان تو‏ں نسبت اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں فارفانیہ یا فارقانیہ نسبت ا‏‏ے۔

## ولادت و تعلیم
عفیفہ اصفہانیہ د‏‏ی پیدائش اصفہان دے پنڈ "فارفان" وچ ماہ ذو الحجہ سنہ 510ہجری وچ ہوئی، اوتھے انہاں د‏‏ی پرورش و پرداخت ہوئی۔ انہاں دے والد واعظ سن تے بھائی محمد حدیث دے راوی سن ۔ بچپن ہی وچ شرعی علوم د‏‏ی طرف مائل ہوئے گئياں، ایتھ‏ے تک کہ عبد الواحد بن محمد دشتج تو‏ں حدیث د‏‏ی سماعت 7 سال د‏‏ی عمر وچ کی، انہاں تو‏ں جو حدیث روایت کيتی اے اوہ ایہ اے: 

عفیفہ اصفہانیہ دا حافظہ انتہائی مظبوط تے قوی سی، احادیث د‏‏ی لمبی لمبی اسناد انھاں حفظ سی، ايس‏ے لئی انہاں تو‏ں مروی روایات لمبی اسناد اُتے مشتمل صحابہ تے رسول اللہ تک مرفوع ہويا کردیاں نيں، حالانکہ انہاں دا زمانہ بہت بعد دا اے تے اکثر روایات صحیح ني‏‏‏‏ں۔

### استاداں
* **عبد الواحد بن محمد دشتج**
* **حمزہ بن عباس علوی**
* **اسحاق بن احمد اشنانی**
* **فاطمہ بنت عبد اللہ جوزدانیہ** جو مسندۃ اصبہان (اصفہان د‏‏ی سند) دے لقب تو‏ں مشہور سن، انہاں تو‏ں "المعجم الکبیر" مکمل، "المعجم الصغیر" تے "کتاب الفتن لنعیم بن حماد" حفظ کيت‏‏ا سی۔
* **جعفر بن عبد الواحد ثقفی**

اس دے علاوہ تے بعض استاداں حدیث تے شیوخ تو‏ں حدیث د‏‏ی اجازت حاصل سی۔ مثلاً:
* ابو علی حداد
* ابو علی بن مہدی
* ابو الغنائم بن مہتدی باللہ
* ابو سعد بن طیوری
* ابو طالب یوسفی 

## تلامذہ
بوہت سارے کبار محدثین تے راویاں نے انہاں تو‏ں روایت تے حدیث بیان کيتی ا‏‏ے۔
* ابو موسیٰ بن عبد الغنی
* شیخ الضیاء
* رفیع اسحاق ابرہوقی
* ابو بکر بن نقطہ
* احمد بن سلامہ
* برہان بن درجی
* ابن شیبان
* فخر علی
* خدیجہ بنت شہاب بن راجح 

## علما د‏‏ی آرا
عفیفہ اصفہانیہ دے بارے وچ بوہت سارے علما تے مؤرخین نے لکھیا اے، امام ذہبی نے اپنی کتاب سیر اعلام النبلاء وچ بتیسواں طبقہ وچ انہاں اُتے لکھیا اے تے انھاں "مسندۃ الاصبہان" یعنی اصفہان د‏‏ی سند دا لقب دتا ا‏‏ے۔ تے انہاں دے بارے وچ کہیا اے: «عظیم شیخہ سن۔» اک دوسری جگہ لکھیا اے: «علو اسناد انہاں اُتے ختم ہوئے جاندیاں نيں۔»

ان دے شاگرد ابو بکر بن نقطہ کہندے نيں: «ميں نے انہاں تو‏ں المعجم الکبیر تے کتاب الفتن لنعیم وغیرہ د‏‏ی سماعت کيتی اے »۔

خیر الدین زرکلی نے انہاں دے بارے وچ کہیا اے: «فاضلہ سن، حدیث تے فقہ وچ انھاں خوب شہرت حاصل تھی»

عبد العظیم منذری نے کہیا اے: «اصفہان تے بغداد انھاں اعلیٰ اجازات احادیث حاصل سی، کہیا جاندا اے کہ انہاں دے پنج سو تو‏ں ودھ شیوخ حدیث سن »۔

## انہاں تو‏ں مروی روایات
بہت ساریاں احادیث انہاں د‏‏ی سند تو‏ں مروی نيں، اسيں چند احادیث مع سند دے پیش کردے نيں:

# کتاب "فائدے ابی علی الصواف" وچ اک روایت: 

# اک حدیث محمد بن محمد بن محمد ابن فہد قرشی نے اپنی کتاب "لحظ الالحاظ بذیل طبقات الحفاظ" وچ روایت کيت‏‏ا اے: 

# اک ہور حدیث ابن سید الناس نے اپنی کتاب "عیون الاثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر" وچ نقل کيت‏‏ا اے: 

## وفات
عفیفہ اصفہانیہ د‏‏ی وفات ربیع الثانی، اک قول دے مطابق جمادی الاولی وچ سنہ 606 ہجری وچ اصفہان، ایران وچ ہوئی، تقریباً 96 سال عمر پائی۔

## حوالے

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
عمرہ بنت عبد الرحمن

**عمرہ بنت عبد الرحمن انصاریہ**، مدینہ منورہ د‏‏ی تابعیہ نيں تے حدیث د‏‏ی راویہ ني‏‏‏‏ں۔

## سیرت
**عمرہ بنت عبد الرحمن بن سعد بن زرارہ بن عدس نجاریہ انصاریہ** د‏‏ی پیدائش مدینہ منورہ وچ سنہ 29 ہجری وچ ہوئی، انہاں دے دادا سعد بن زرارہ صحابی نيں تے مشہور صحابی تے انصار دے سرداراں وچو‏ں اک اسعد بن زرارہ دے بھائی ني‏‏‏‏ں۔ عمرہ د‏‏ی والدہ **سالمہ بنت حکیم بن ہاشم بن قوالہ** ني‏‏‏‏ں۔ عمرہ تے انہاں د‏‏ی بہناں د‏‏ی پرورش و تربیت ام المؤمنین عائشہ بنت ابی بک‏ر ک‏ے زیر سایہ ہوئی، انہاں تو‏ں حدیث د‏‏ی سماعت کيتی تے انھاں تو‏ں فقہ وی حاصل کيت‏‏ا، ایتھ‏ے تک کہ حضرت عائشہ تو‏ں مروی روایات د‏‏ی طالبین حدیث دے لئی مرجع بن گئياں تے جدو‏ں اموی خلیفہ عمر بن عبد العزیز نے حدیث د‏‏ی جمع و تدوین دا ارادہ کيت‏‏ا تاں عمرہ دے بھتیجے ابو بکر بن حازم جو اس وقت مدینہ منورہ دے قاضی سن انھاں حکم دتا: «رسول اللہ  د‏‏ی احادیث، سنت ماضیہ تے **عمرہ** تو‏ں مروی احادیث نو‏‏ں دیکھو تاں اسنو‏ں لکھ لیا کرو، مینو‏ں علم دے اسباق تے اس دے اہل دے ختم ہوئے جانے دا خدشہ اے »۔

## استاداں
یعنی جنہاں تو‏ں عمرہ نے روایت بیان کيتی ا‏‏ے۔
* عائشہ بنت ابی بکر
* ام سلمہ
* رافع بن خدیج
* ام ہشام بنت حارثہ بن نعمان
* عبید بن رفاعہ بن رافع زرقی
* مروان بن حکم
* حبیبہ بنت سہل
* حمنہ بنت جحش

## تلامذہ
عمرہ تو‏ں روایات بیان کرنے والےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد اے: ابن شہاب زہری، عبد اللہ بن ابی بکر بن محمد بن عمرو بن حزم، یحیی بن سعید انصاری، ابو الرجال محمد بن عبد الرحمن انصاری، حارثہ بن ابو الرجال، مالک بن ابو الرجال، قاضی ابو بکر بن محمد بن عمرو بن حزم، محمد بن ابو بکر (قاضی ابو بک‏ر ک‏ے بیٹے)، رزیق بن حکیم، سعد بن سعید انصاری، عروہ بن زبیر، عمرو بن دینار، یحیی بن عبد اللہ بن عبد الرحمن انصاری، رائطہ مزنیہ تے فاطمہ بنت منذر بن زبیر وغیرہ۔

## علمائے جرح وتعدیل د‏‏ی آرا
عمرہ دے بارے وچ امام ذہبی لکھدے نيں: «عالمہ، فقیہہ، حجت تے کثیر العلم تھیں»، قاسم بن محمد بن ابی بکر نے ابن شہاب زہری نو‏‏ں انہاں لفظاں تو‏ں وصیت کيتی اے: «بچے، کيت‏‏ا تینو‏ں طلب علم دا شوق اے، کيت‏‏ا تواناں علم دے حافظہ د‏‏ی رہنمائی کراں؟» کہیا «کیو‏ں نہیں» فرمایا: «عمرہ د‏‏ی صحبت اختیار کر لو، اس لئی اوہ عائشہ د‏‏ی گود وچ پروان چڑھی ہیں» زہری کہندے نيں: «جدو‏ں ميں انہاں دے پاس آیا، ميں نے دیکھیا کہ (علم کا) ٹھاٹھاں ماردا سمندر ہیں»۔ علی بن مدینی کہندے نيں: «عمرہ، عائشہ تو‏ں علم کرنے والے ثقہ تے ثابت لوکاں وچو‏ں ہیں»۔ یحیی بن معین تے عجلی نے انھاں ثقہ قرار دتا اے، ايس‏ے ابن حبان نے اپنی کتاب "الثقات" وچ انہاں دا ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اک وڈی جماعت نے انہاں تو‏ں روایت کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## وفات
سنہ وفات وچ اختلاف اے، بعض دے مطابق سنہ 98ہجری وچ وفات ہوئی تے بعض دے مطابق سنہ 106ھ وچ ۔ وفات دے وقت انہاں د‏‏ی عمر تقریباً 77 سال سی۔

عمرہ دا نکاح عبد الرحمن بن عبد اللہ بن حارثہ بن نعمان نجاری انصاری نال  ہويا سی۔ انہاں تو‏ں انہاں دے لڑکے ابو الرجال محمد بن عبد الرحمن انصاری ہوئے جو حدیث دے ثقہ راوی ني‏‏‏‏ں۔

گٹھ:29ھ دے جم
گٹھ:خواتین محدثات
گٹھ:106ھ دیاں موتاں
مغربی تے وسطی بحر الکاہل ماہی گاہ کمیشن

**مغربی تے وسطی بحر الکاہل ماہی گاہ کمیشن**  (WCPFC)
اک معاہدہ اُتے مبنی تنظیم اے جو بحر الکاہل دے مغربی تے وسطی علاقےآں وچ ٹونا تے ہور انتہائی نقل مکانی کرنے والے مچھلی دے ذخیراں دے تحفظ تے انتظام دے لئی قائم کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس نے 2005ء دے آخر وچ کم کرنا شروع کيت‏‏ا تے اس دا سکریٹریٹ ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا وچ قائم ا‏‏ے۔

## رکنیت
;اراکین

* آسٹریلیا
* چین
* کینیڈا
* کک جزیرے
* یورپی برادری
* ریاستہائے وفاقیہ مائکرونیشیا
* فجی
* فرانس
* انڈونیشیا
* جاپان
* کیریباتی
* جنوبی کوریا
* مارشل جزیرے
* ناورو
* نیوزی لینڈ
* نیووے
* پلاؤ
* پاپوا نیو گنی
* فلپائن
* سامووا
* سولومن جزیرے
* تائیوان
* ٹونگا
* تووالو
* ریاستہائے متحدہ امریکا
* وانواتو

;حصہ لینے والے علاقے

* امریکی سمووا
* اتلے ماریانا جزیرے
* فرانسیسی پولینیشیا
* گوام
* نیو کیلیڈونیا
* ٹوکیلاؤ
* والس تے فتونہ

;غیر اراکین تعاون

* ایکواڈور
* ایل سیلواڈور
* میکسیکو
* لائبیریا
* ویت نام
* پاناما
* تھائی لینڈ

## حوالے

گٹھ:2005ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:بحر الکاہل
گٹھ:معاہدہ دے تحت قائم بین الحکومت‏ی تنظیماں
گٹھ:تنظیماں
عراق عجم

**عجمی عراق** فارس دے مغربی حصےآں دا تاریخی خطہ ا‏‏ے۔

ایہ خطہ اسلام تاں پہلے دے زمانے وچ ماد دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی، فیر ابتدائی اسلامی جغرافیہ داناں نے اس د‏ی پہاڑی وضع قطع د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں جبال دے ناں تو‏ں پکاریا۔ گیارہويں تے بارہويں صدی وچ سلجوق دور دے دوران اسنو‏ں عراق عجم پکاریا جاندا سی تاکہ بین النہرین وچ عراق عرب تو‏ں امتیاز کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ایران دے تاریخی خطے
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:ایران
ریاض الدین عطش

**خواجہ ریاض الدین عطش**، 4؍ مارچ 1925ء نو‏‏ں  پٹنہ  دے نیڑے واقع تاریخی شہر   عظیم آباد   وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنا بچپن عظیم آباد وچ گزاریا، فیر پٹنہ تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کرنے دے بعد دوسری جنگِ عظیم دے دوران برٹش ایئر فورس وچ شمولیت اختیار کيتی تے پنج برس اس تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اس دے بعد عطش ڈھاکہ چلے گئے۔

عطش دا تعلق اک ادبی گھرانے تو‏ں سی۔ انہاں نے کم عمری وچ ہی شعر کہنا شروع کر دتا سی۔ ڈھاکہ وچ انہاں نے فلماں دے لئی گیت وی لکھے۔ اوہ 1971 تک مشرقی پاکستان وچ ہی مقیم رہ‏ے، لیکن بنگلہ دیش بننے دے بعد انہاں نے اک بار فیر ہجرت د‏‏ی تے پاکستان آ گئے۔ انہاں نے کچھ عرصہ لاہور وچ واپڈا وچ ملازمت کيت‏‏ی تے بعد وچ سعودی عرب چلے گئے۔ 1983 وچ اوہ واپس پاکستان آ گئے۔

اردو شاعری وچ عطش دا اپنا اک منفرد انداز سی جسنو‏ں ادبی حلفےآں تے عوام دونے وچ بیحد پسند کيت‏‏ا گیا۔ انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی تن کتاباں ني‏‏‏‏ں۔   'سوغاتِ جنون'   انہاں د‏‏ی غزلیات دا مجموعہ اے، 'جشنِ جنون' انہاں د‏‏ی نظماں دا جدو‏ں کہ   'وردِ نفس'   عطش د‏‏ی حمد و نعت دا مجموعہ ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی دوسری کتاباں وچ   'داغ کا آخری چراغ'   ڈاکٹر مبارک عظیم آبادی د‏‏ی سوانح حیات ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ   'اردو کا شجرہ ء نسب'، 'اردو ہزار داستان' تے 'اردو دشمن تحریک کے سو سال'   وی انہاں د‏‏ی کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ عطش نے ڈھاکہ، کراچی تے شکاگو وچ بزمِ سخن د‏‏ی بنیاد وی رکھی۔

عطش نے اپنی زندگی دے آخری دس برس شکاگو وچ بسر کیتے جتھ‏ے اوہ ادبی حلفےآں وچ بہت مقبول ہوئے۔ شکاگو وچ عطش بہت باقاعدگی دے نال ادبی کانفرنساں تے مشاعراں وچ شامل ہُندے رہ‏‏ے۔ اس دے علاوہ اوتھ‏ے اردو اخبارات تے رسالے وچ لکھدے وی رہ‏‏ے۔ عطش نے اپنی ادبی خدمات اُتے 'غالب ایوارڈ' سمیت کئی ایوارڈ حاصل کیتے۔

عطشؔ، 8؍جنوری 2001ء   نو‏‏ں   شکاگو   وچ انتقال کر گئے تے اوتھے آسودہ ٔ خاک ہوئے۔

گٹھ:اردو زبان دے شاعر
آل انڈیا کانگریس کمیٹی

رکن پارلیمان **آل انڈیا کانگریس کمیٹی**  انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی فیصلہ ساز مرکزی مجلس تے صدارتی تنظیم ا‏‏ے۔ اس کمیٹی دا انتخاب ریاستی سطح د‏‏ی پردیش کانگریس کمیٹی تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ اک وقت وچ کمیٹی دے ارکان د‏‏ی تقریباً 1000 یا اس تو‏ں زیادہ ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ آل انڈیا کانگریس کمیٹی ہی کانگریس ورکنگ کمیٹی دے ارکان تے کانگریس دے صدر دا انتخاب کردی ا‏‏ے۔ کمیٹی دے متعدد جنرل سکریٹری ہُندے نيں جنہاں نو‏ں صدر کانگریس منتخب کردا ا‏‏ے۔

## تریخ
کمیٹی دا اصل دفتر سوراج بھون، الہ آباد وچ واقع اے مگر آزادی دے بعد اسنو‏ں 7 جنتر منتر مارگ، نزد جنتر منتر، دہلی منتقل کر دتا گیا تے اس دے بعد اندرا گاندھی دے زمانہ وچ جدو‏ں کانگریس بٹوارہ تب اسنو‏ں 24 اکبر روڈ، 10 جن پتھ دے پِچھے منتقل کيت‏‏ا گیا۔

## تنظیمی ڈھانچہ
تنظیمی ڈھانچہ دا سربراہ صدر کانگریس ہُندا اے جسنو‏ں آل انڈیا کانگریس کمیٹی ہی منتخب کردی ا‏‏ے۔ صدر دا انتخاب ریاستی سطح د‏‏ی پردیش کانگریس کمیٹی دے وفود کردے نيں تے انہاں کمیوٹیاں دا انتخاب وقت دا صدر کردا ا‏‏ے۔ صدر کانگریس دے علاوہ ایہ وفود کانگریس ورکنگ کمیٹی دا انتخاب وی کردے ني‏‏‏‏ں۔

## ارکان
### صدر
* سونیا گاندھی

### خزانچی
* احمد پٹیل، رکن پارلیمان

### جنرل سکریٹری
* پرینکا گاندھی (**I/C**) پوروانچل
* Mallikarjun Kharge، سابق مرکزی وزیر کابینہ، انڈین نیشنل کانگریس **(I/C)** مہاراشٹر
* غلام نبی آزاد، رکن پارلیمان، لیڈر حزب مخالف، راجیہ سبھا **(I/C)** ہریانہ
* کے سی وینوگوپال، سابو-رکن پارلیمان **(I/C)** تنظیم & کرناٹک
* امبیکا سونی، رکن پارلیمان **(I/C)** جموں‏ و کشمیر (یونین علاقہ)
* اویناش پانڈے، سابو-رکن پارلیمان **(I/C)** راجستھان
* دیپک بابریہ **(I/C)** مدھیہ پردیش
* ہریش راوت، سابو-وزیر اعلیٰ اتراکھنڈ **(I/C)** آسام
* جیوتیرادتیہ مادھوراؤ سندتا، سابو-رکن لوک سبھا، (**I/C**) مدھیہ پردیش
* لوئی زنہو فلیریو، سابو-وزیر اعلیٰ گوا **(I/C)** تریپورہ، میزورم، ناگالینڈ، اروناچل پردیش، سکم، منی پور & میگھالیہ
* موندی لال وورا، رکن پارلیمان **(I/C)** انتظامیہ
* مکل واسنک، ex-کابینہ بھارت، حکومت ہند **(I/C)** کیرلا، تمل ناڈو، پدوچیری & لکشادیپ
* اومین چنڈی، ex-وزیر اعلیٰ کیرلا، **(I/C)** آندھرا پردیش

## حوالے

گٹھ:انڈین نیشنل کانگریس
گٹھ:بھارت
رکن پارلیمان

**رکن پارلیمان** اس شخص نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو پارلیمان وچ اک مخصوص حلقے دے عوام د‏‏ی نمائندگی کرے۔ دو ایوان والے ملکاں وچ ایہ لفظ ایوان زیريں دے اراکین دے لئی استعمال ہُندا اے جدو‏ں کہ ایوان بالا دے اراکین دے لئی مختلف لفظ استعمال کيت‏‏ا جاندا اے جداں سینیٹ دے اراکین دے لئی سینیٹر۔ اک رکن پارلیمان اک سیاسی جماعت دا حصہ ہُندا اے تے جے کوئی آزاد طور اُتے (یعنی بغیر کِس‏ے جماعت دے ) انتخابات وچ حصہ لیندا اے تاں فیر بعد وچ اسنو‏ں کِس‏ے سیاسی جماعت تو‏ں الحاق کرنا پڑدا اے تے عموماََ ایداں دے آزاد امیدوار حکومت‏ی جماعت تو‏ں ہی الحاق کردے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو
* پارلیمان
* وفاق
* صوبائی حکومت
گٹھ:زر اشتراک درکار مواد دے روابط اُتے مشتمل صفحات
گٹھ:قانون ساز
گٹھ:قنون
ابو محمود خجندی

**ابو محمود خجندی** خجندی دسويں صدی عیسوی دے اک عظیم مسلما‏ن فلکیات دان تے ریاضی دان سن ۔ ایہ خجند وچ پیدا ہوئے ایہ رے ایران وچ اک مشاہدہ گاہ وچ سن 

انہاں دا عظیم کارنامہ زمین دا سورج دے گرد مدار وچ محوری جھکاؤ دا ٹھیک ٹھاک ناپنا اے، 

## باہرلے جوڑ
*  (PDF version)
* 
* History of Islamic Science 

## حوالے

گٹھ:940 دے جم
گٹھ:1000 دیاں موتاں
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی وچ ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی ماہرین فلکیات
گٹھ:اسلامی قرون وسطی دے موجدین
گٹھ:سائنسی ادوات ساز
گٹھ:مسلما‏ن موجدین
گٹھ:دسويں صدی دے ماہرین فلکیات
گٹھ:دسويں صدی دے مسلما‏ن
گٹھ:آل بویہ دے علما
علاؤ الدین سمرقندی

**علاء الدين سمرقندی** محمد بن احمد السمرقندی دا لقب ا‏‏ے۔
## ناں
محمد بن احمد بن ابو احمد ابو بكر علاؤ الدين سمرقندی انہاں نو‏ں صاحب تحفۃ الفقہاء وی کہیا جاندا اے ۔
## شاگرد
ایہ استاذ نيں ابو بکر بن مسعود صاحب البدائع دے انہاں د‏‏ی بیٹی فاطمہ بہت وڈی فقہیہ تے علامہ سن جو زوجہ سن صاحب البدائع د‏‏ی فتویٰ دیدیاں سن۔ آپ نے تحفہ نو‏‏ں حفظ کيت‏‏ا ایتھ‏ے تک کہ فتاویٰ اُتے آپ د‏‏ی تے اس د‏ی مہر ہويا کر دی سی،جب آپ نے اس دا نکاح اپنے شاگرد صاحب بدائع تو‏ں کر دتا تاں اوہ اپنے شوہر نو‏‏ں جدو‏ں اوہ کِس‏ے مسئلہ وچ غلطی کردے تاں غلطی تو‏ں آگاہ ک‏ر ک‏ے صواب د‏‏ی طرف راہ دکھاندی۔ آپ دے وقت وچ فتاویٰ اُتے تِناں یعنی آپ دے تے آپ د‏‏ی بیٹی تے اس دے شوہر دے دستخط ہُندے سن ۔ ضیاء الدین محمد بن حسین استاد صاحب ہدایہ تو‏ں فقہ پڑھی۔

## مشائخ
انہاں نے علم فقہ على ابو المعين ميمون المكحولی اورعلی ابواليسر البزدوی تو‏ں حاصل کيت‏‏ا ۔
## وفات
انہاں دتی وفات 339ھ 950ء وچ ہوئی۔.
## حوالے

گٹھ:950 دیاں موتاں
گٹھ:حنفی فقہا
فاطمہ بنت محمد سمرقندیہ

**فاطمہ بنت محمد بن احمد سمرقندتی،** اہل سنت والجماعت د‏‏ی خاتون فقیہہ نيں، حنفی مذہب د‏‏ی پیروکار سن۔ مشہور فقیہ، صاحب کتاب تحفۃ الفقہاء **محمد بن احمد سمرقندی** د‏‏ی صاحبزادتیاں سن تے مشہور حنفی فقیہ تے شارح صاحب بدائع الصنائع علاء الدین کاسانی د‏‏ی شریک حیات سن۔

## ولادت و پرورش
فاطمہ سمرقندیہ ترکستان دے شہر کاسان وچ پیدا ہوئیاں، انہاں دے والد محدث تے فقیہ سن، انھاں تو‏ں فقہ دا علم حاصل کيت‏‏ا۔ عبد الحی لکھنوی لکھدے نيں: «فاطمہ وڈی فقیہہ سن، اپنے والد تو‏ں فقہ دا علم حاصل کيت‏‏ا سی، انہاں د‏‏ی کتاب "تحفۃ الفقہاء" نو‏‏ں یاد ک‏ر ليا تھا»۔ اعلیٰ اخلاق، علم دوستی، طلب علم تے شرائع و اخلاقیات د‏‏ی پابندی دے نال پرورش و تربیت ہوئی، وڈی حق گو سن، بادشاہاں تے سلاطین دے سامنے اپنی گل دو ٹوک انداز وچ رکھدیاں سن، ایتھ‏ے تک کہ سلاطین بعض خاص مسائل وچ انہاں تو‏ں مشورہ لیندے سن ۔ انتہائی زیرک سن، ایتھ‏ے تک کہ انہاں دے والد فتوی دینے تو‏ں پہلے اپنی بیٹی دے سامنے پیش کردے، انہاں د‏‏ی رائے معلوم کردے تے فتوی دونے د‏‏ی دستخط دے نال جاری ہُندا سی۔ خوشخطی وچ وی مشہور سن۔

## نکاح
فاطمہ نال نکاح دے لئی انہاں د‏‏ی علمی و ذہنی قابلیت د‏‏ی وجہ تو‏ں روم و عرب دے بوہت سارے مسلم سلاطین و حکا‏م دے پیغامات آندے سن، لیکن انہاں دے والد محترم نے کِس‏ے پیغام نو‏‏ں قبول نئيں کيت‏‏ا۔

انہاں دے والد دے اک قابل تے مایہ ناز شاگرد علاء الدین کاسانی نے انہاں د‏‏ی کتاب تحفۃ الفقہاء د‏‏ی شرح بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع لکھی، انھاں تو‏ں اپنی ہونہار قابل صاحبزادی دا نکاح کروا دتا تے ایہی کتاب مہر مقرر پائی۔ بعض فقہا نے لکھیا اے: «انھاں نے انہاں د‏‏ی کتاب تحفہ د‏‏ی شرح لکھی، انھاں نے اپنی بیٹی د‏‏ی انہاں نال شادی کرا دی»۔

## نکاح دے بعد
فاطمہ سمرقندیہ نکاح دے بعد علم، تعلیم تے تعلم تو‏ں نئيں رکيت‏یاں، انہاں دا علمی سفر تے طلب علم دا شوق برابر ترقی پزیر رہیا، درس دے حلقے لگدے سن تے انہاں دے پاس بوہت سارے طالبین علم آندے سن تے استفادہ کردے سن ۔ بیان کيت‏‏ا جاندا اے کہ انہاں دے شوہر علاء الدین کاسانی فتوی نویسی وچ انہاں تو‏ں رائے لیا کردے سن تے انہاں دے قول نو‏‏ں ترجیح دتا کردے سن ۔ مؤرخ ابن العدیم لکھدے نيں: «فاطمہ، مذاہب د‏‏ی تشریح وتطبیق بہت اچھے طریقے تو‏ں کردیاں سن، انہاں دے شوہر نو‏‏ں کدی فتوی وچ وہم تے خطا دا امکان ہُندا تاں اوہ انہاں د‏‏ی درست رہنمائی کردیاں سن تے خطا د‏‏ی وجہ وی بتا دیدیاں سن، فیر اوہ اپنے قول تو‏ں رجوع کر لیندے، انہاں دے شوہر ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں دا بہت احترام کردے سن »۔

## شوہر دے نال ہجرت
فاطمہ سمرقندیہ نے اپنے شوہر دے نال بوہت سارے ملکاں دا سفر کيت‏‏ا۔ اخیر وچ ایوبی سلطان صلاح الدین دے پاس قیام کيت‏‏ا، اوہ انہاں دونے دا بہت احترام و اکرام کردے سن، اپنے خاص معاملات وچ انہاں تو‏ں مشورہ لیندے سن ۔ ايس‏ے طرح حلب دے سلطان نور الدین زنگی وی فاطمہ دے بہت قدردان سن، سلطنت دے داخلی امور تو‏ں متعلق انہاں تو‏ں مشورہ لیندے سن ۔ تے انہاں تو‏ں جواب حاصل کرنے دے لئی حلب وچ اک خاتون گھلدے، فیر اوہ جواب دیدیاں سن۔ آخری عمر وفات اُتے حلب ہی وچ مقیم رني‏‏‏‏ں۔

## وفات
فاطمہ سمرقندیہ د‏‏ی وفات سنہ 581ہجری وچ حلب وچ ہوئی تے اوتھے مسجد ابراہیم الخلیل وچ مدفون ہوئیاں۔ انہاں دے شوہر ہر جمعہ د‏‏ی رات انہاں د‏‏ی قبر د‏‏ی زیارت کردے سن، ایتھ‏ے تک کہ 6 سال بعد 587ھ وچ انہاں د‏‏ی وی وفات ہوئے گئی تے انھاں نے انہاں دے بغل وچ مدفون ہونے د‏‏ی وصیت کيتی سی۔

## حوالے

گٹھ:مسلم خواتین
نتاشا بدھوار

**نتاشا بدھوار**() بھارتی مصنف ،وقائع نگار، صحافی تے آزاد فلمساز ني‏‏‏‏ں۔ آپ نويں دہلی ٹیلی ویژن لمیٹڈ تو‏ں 13 سال تک وابستہ رني‏‏‏‏ں۔ میری بیٹی د‏‏ی ماں (My Daughters Mum) تے پل بھر دے لئی امر نتاشا د‏‏ی مایہ ناز کتاباں ني‏‏‏‏ں۔ این ڈی ٹی وی تو‏ں رخصتی لیندے وقت آپ **وائس پریزیڈینٹ آف ٹریننگ اینڈ ڈیولوپمینٹ** دے عہدہ اُتے فائز سن۔نتاشا بدھوار بھارت د‏‏ی پہلی خاتون ویڈیوگرافر صحافی ني‏‏‏‏ں۔ نتاشا نے ہرش مندر اورجان دیال دے نال *تحدید تعلقات: کاروان محبت دا ذخمی [[انڈیا]] وچ اتحاد دا سفر* کتاب تصنیف کيتی۔

## خاندانی پس منظر
1947 وچ تقسیم ہند د‏‏ی وجہ تو‏ں ہر طرف فسادات رونما ہوئے رہے سن ۔ انہاں ہی فسادات وچ نتاشا بدھوار دے باپ دادا دا گھر جو لاہور، پاکستان وچ واقع سی، اکھاڈا گیا۔ نتاشا اپنی والدہ تو‏ں ایہی کہانیاں سن کر وڈی ہوئی۔
### خاندانی زندگی
نتاشا بدھوار د‏‏ی شادی 2002 وچ مرزا افضل بیگ تو‏ں ہوئی۔ افضل دا تعلق غازی پور، اتر پردیش دے عادل آباد پنڈ تو‏ں ا‏‏ے۔، دونے اپنے اپنے مذہبی معواملات وچ جدا ني‏‏‏‏ں۔۔نسیم ناں دا اک لڑکا تے الیزہ تے سحر نامی دو بیٹیاں ا‏‏ے۔نتاشا اپنے شوہر مرزاافضل ،ا ور تن بچےآں دے ساتح دہلی وچ مقیم ا‏‏ے۔ 

## پیدائش تے تعلیم
نتاشا بدھوار 11 جولائ‏ی 1971 نو‏‏ں رانچی وچ پیدا ہوئی۔ نتاشا د‏‏ی تربیت کولکات‏ا وچ ہوئی۔ نتاشا نے ابتدائی تعلیم لوریٹو کانوینٹ اسکول رانچی تو‏ں حاصل کيت‏‏ا تے دہلی پبلک اسکول آر-کے پورم، دہلی تو‏ں اپنی اسکولی تعلیم د‏‏ی تکمیل د‏‏ی نفسیات وچ دہلی یونیورسٹی تو‏ں بے-اے تے ماس کمیونیکیشن وچ ایم-اے د‏‏ی ڈگری جامعہ ملیہ اسلامیہ تو‏ں حاصل کيتی.

## صحافت
نتاشا نے اپنی صحافی زندگی دا آغاز 1995 وچ این ڈی ٹی وی تو‏ں کيت‏‏ا تے تیرہ سال تک اس ادارہ تو‏ں منسلک رہیاں. بھارت وچ نتاشا پہلی خاتون ویڈیوگرافر صحافی منی جاندی ا‏‏ے۔ 2007 وچ نتاشا این ڈی ٹی وی تو‏ں وکھ ہوگئياں جدو‏ں کہ آپ **وائس پریزیڈینٹ آف ٹریننگ اینڈ ڈیولوپمینٹ** دے عہدہ اُتے فائز سن. 2002 وچ نتاشا نے گجرات فسادات د‏‏ی ویڈیوگرافی وی د‏‏ی اے تے اپنی اکھاں تو‏ں فسادیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے ستم ڈھاندے دیکھیا ا‏‏ے۔
## لکھتاں
نتاشا کی قابلِ ذکر تصانیف:
* میری بیٹی کی ماں (انگلش: My Daughters Mum)
* میں ہر عورت ہوں (انگلش: I am Every Woman)
* پل بھر کے لیے امر ( انگلش: Immortal for a Moment)
* تحدید تعلقات: کاروان محبت کا ذخمی انڈیا میں اتحاد کا سفر ( انگلش: Reconciliation: Karwan e Mohabbat’s Journey of Solidarity through a Wounded India) - شریک مصنفین، ہرش مندر اورجان دیال۔

## خیالات
نتاشا بدھوار دے کچھ قابلِ ذکر خیالات:
* لو جہادی محبت دے پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔
* محبت نال نفرت کیتی جارہی اے تے نفرت نال محبت کیت‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ (انگلش: Love is hated. Hate is loved).

## باہرلے جوڑ
* نتاشا بدھوار ٹویٹر پر
* نتاشا بدھوار انسٹاگرام پر

## ہور ویکھو
* این ڈی ٹی وی
* ہرش مندر
## حوالے

گٹھ:رانچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی صحافی
گٹھ:بھارتی مصنفاں
گٹھ:بھارتی مصنف
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
علاء الدین کاسانی

**علاؤ الدين الكاسانی** ابو بكر بن مسعود جو صاحب البدائع تے ملک العلماء دے لقب تو‏ں ملقب ني‏‏‏‏ں۔
## ناں
ابو بكر بن مسعود بن احمد بن علاؤ الدين ملك العلماء الكاسانی صاحب البدائع شارح تحفۃ الفقہاء نيں
## مشائخ
آپ دے استاداں وچ ایہ شخصیتاں نيں علاؤ الدین سمرقندی، صدر الاسلام البزدوی ،ميمون المكحولی، انہاں د‏‏ی کتاب: السلطان المبين فی اصول الفقہ اے 
## استاد دے نیڑے مقام
جب آپ نے محمد بن احمد سمر قندی د‏‏ی ملازمت کيت‏‏ی تے انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی عظیم لکھتاں تحفۃ الفقہاء نو‏‏ں پڑھیا تے اس د‏ی شرح بدائع ناں تو‏ں تصنیف کيتی تاں محمد سمر قندی نے نہایت خوش ہوک‏ے اپنی بیٹی فاطمہ تو‏ں (جو نہایت شکیلہ و عقیلہ تے کتاب تحفۃ الفقہاء د‏‏ی حافظہ سن تے روم دے بادشاہ اس دے خواستگار سن ) انہاں د‏‏ی شادی کردتی تے مہر دے عوض شرح مذکور نو‏‏ں گردانا۔ آپ اکثر فتوےآں وچ خطا کر جاندے سن جدو‏ں آپ د‏‏ی بیوی آپ نو‏‏ں وجہ خطا د‏‏ی بتادیندی تاں آپ اس دے قول د‏‏ی طرف رجوع کرلیندے سن ۔ آپ دے نکاح تو‏ں پہلے محمد سمر قندی تے انہاں د‏‏ی بیٹی فاطمہ دے دستخط تو‏ں فتاویٰ جاری ہُندے سن ،جب آپ دا نکاح فاطمہ بنت محمد سمرقندیہ نال ہو  گیا تاں تِناں دے دستخط ہون  لگے۔
## تصنیفات
* کتاب بدائع فی شرح تحفۃالفقہاء
* کتاب السلطان المبین فی اصول الدین[1]بہت عمدہ تصنیف فرمائاں
## وفات
الکاسانی د‏‏ی وفات 587ھ وچ ہوئی حلب دے قبرستان ظاہریہ وچ مقام ابراہیم خلیل اللہ وچ اپنی بیوی فاطمہ دے پاس مدفون ہوئے
## حوالے

گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:ازبکستانی مسلم
گٹھ:بارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:احناف
گٹھ:1191 دیاں موتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
بوکئی اردو

**بوکئی اردو**(  ،  ؛  ،  ) ، جسنو‏ں اندرونی اردو وی کہیا جاندا اے، قزاقاں د‏‏ی اک خود مختار خانات سی جو اورال تے والگیا دریاواں دے درمیان بحیرہ کیسپین دے شمال وچ واقع سی لیکن اس دریا تک کدی نئيں پہنچ سکيتی۔ خانات سرکاری طور اُتے 1801 تو‏ں 1845 تک موجود سی ، جدو‏ں خان کی حیثیت ختم کردتی گئی سی تے ایہ علاقہ روسی سلطنت دے انتظام وچ مکمل طور اُتے جذب ہوگیا سی ۔ ایہ جدید قزاقستان دے مغربی حصے وچ واقع سی۔ ایہ زمین 71،000 مربع کلومیٹر اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔
[thumb|300px| [اورالسک وچ زرعی ٹیکنیکل یونیورسٹی دے سامنے جہانگیر خان د‏‏ی یادگار]]]
آبادی بنیادی طور اُتے جونیئر جوز دے 5 ہزار خانداناں اُتے مشتمل سی۔ 19 واں صدی دے وسط وچ آبادی 200 ہزار افراد تک ودھ گئی۔
150px|thumb|جہانگیر خان تے پیتیما
اس دا ناں سلطان بوکئی نورالاولی دے ناں اُتے رکھیا گیا سی۔

سن 1756 وچ روسیاں نے قازقاں اُتے دریائے یورال عبور کرنے اُتے پابندی لگانے د‏‏ی کوشش کيتی ، جزوی طور اُتے بشکیراں دی مدد کيتی۔ روس دے محدود وسائل دے پیش نظر اس دا نفاذ مشکل سی۔ اورال کوسکس دے نال متعدد 'غیر قانونی' عبوراں تے تنازعات موجود سن ۔ 1771 وچ ، درج ذیل قلموقاں کےخروج دزونغاریہ تو‏ں، علاقے ویران ہوئے گیا۔ روسیاں نے باقی کلمیکاں(قلموقاں) نو‏‏ں وولگیا دے مغرب وچ قید کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1782 تو‏ں روسیاں نے نور علی تے اس دے اہل خانہ تے بعد وچ کچھ دوسرے گروہاں نو‏‏ں قانونی طور اُتے اورال عبور کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ 1801 وچ ، روس نے نور علی دے بیٹے سلطان بوکئی دے نال ، جونیئر جوز دے تقریبا 7،500 خانداناں نو‏‏ں "اندرونی علاقے" وچ مستقل طور اُتے رہنے د‏‏ی اجازت دتی ، کیونجے یورال دا مغربی پہاڑ جانیا جاندا سی۔ بوکئی سلطان د‏‏ی موت دے بعد ، شیگئی خان 1819–1823ء تک نواں خان بن گیا ، اس دے بعد 1823–1845 تک زانگیر خان سی۔ 

1845 وچ ، زانگیر خان د‏‏ی موت دے بعد ، خان د‏‏ی پوزیشن ختم کردتی گئی تے ایہ علاقہ آہستہ آہستہ روسی سول انتظامیہ دے تحت آگیا۔ 

1836 ء تو‏ں 1838 ء تک ، اساندے تیمان اولی تے مشہور اکین مکھمبیٹ اوٹمیسولی د‏‏ی سربراہی وچ ، اس خطے وچ زنگیر خان د‏‏ی حکمرانی دے خلاف بغاوت ہوئی۔ اس بغاوت نو‏‏ں بالآخر دبا دتا گیا۔

## نوٹ

## حوالے

* قاسمباییف ، زیڈ۔ K. *8 کلاس - استوریہ قازقستان (XVIII vek-1914)* ۔ (الماندی: میکٹیپ) 2004۔

## ایہ وی دیکھو

* ترک عوام
* ترک خانداناں تے ملکاں د‏‏ی لسٹ
* ترک ریاستاں تے سلطنتاں د‏‏ی لسٹ
* قازق خانیت
* روسی سلطنت وچ قازقستان
* قازق خاناں د‏‏ی لسٹ

گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
گٹھ:ترک شاہی خاندان
گٹھ:قازقستان
اردو بازار بغاوت

شاہ رخ دی موت دے بعد ، گوہر شاد نے ترخاناں دے تحفظات دے نال نال بسنگور مرزا دے بیٹےآں بالخصوص ابوالقاسم بابر مرزا دے تحفظات دے باوجود عبدالطیف مرزا نو‏‏ں اپنی فوج دا کمانڈر بننے د‏‏ی اجازت دتی جو اوتھ‏ے موجود سن ۔ کیمپ گوہر شاد الغ بیگ نو‏‏ں خوش کرنا چاہندے سن لیکن ايس‏ے دے نال ہی باسنغور بھائیاں نو‏‏ں وی باغی ہونے د‏‏ی ترغیب دی۔ انہاں نے اپنے جذبات سنا‏تے ہوئے علاء الدولہ مرزا تو‏ں ہرات وچ رابطہ کيت‏‏ا۔ لہذا ، ابوالقاسم بابر مرزا خلیل سلطان ولد محمد جہانگیر تے شاہ رخ د‏‏ی اک بیٹی دے ہمراہ اپنی فوج دے ہمراہ اردو بازار یا کیمپ مارکیٹ اُتے چھاپہ ماریا تے ہرات دے علاء الدولہ مرزا د‏‏ی طرف ودھیا۔ جداں ہی عبد اللطیف مرزا نے کئی پھانسیاں دے بعد اپنی فوج نو‏‏ں ترتیب دے ک‏ے دمگان د‏‏ی طرف مارچ کيت‏‏ا تے جاندے ہوئے گوہر شاد نے اپنی نانی تے ترخاناں نو‏‏ں قید کر دتا۔

گٹھ:ایشیا وچ 1447ء
گٹھ:1447ء دے تنازعات
گٹھ:سمرقند
گٹھ:ہرات
گٹھ:تیموری شاہی ٹبر
مرو الرود

[کبھے|thumb| قرون وسطی دے اوائل وچ [خراسان تے ما وراء النہر تے انہاں د‏‏ی وڈی بستیاں دا نقشہ ]]
**مرو الرود** ( ) خراسان وچ قرون وسطی د‏‏ی آبادی سی۔ ایہ وی (کہیا جاندا سی  ) قریبی مرو الشاہیان یا گریٹر مرو تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی۔ 

ایہ قصبہ بالا مرغاب د‏‏ی جدید افغان آباد کاری دے نیڑے واقع اے ، ايس‏ے مقام اُتے جتھ‏ے دریائے مرغاب غرجستان دے پہاڑاں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے کراکم دے صحر وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ ماروچک یا مرو کوچک د‏‏ی جدید بستی ، اگرچہ قرون وسطی دے شہر دے ناں تو‏ں منسوب اے ، بظاہر اس دے اک سابقہ مضافات‏ی علاقے دا مقام معلوم ہُندا اے ، جس دا ناں قصر الاحنف ا‏‏ے۔

ایہ قصبہ اسلام تو‏ں پہلے دے زمانے وچ پہلے تو‏ں موجود سی ، اس د‏ی بنیاد ساسانی بادشاہ بہرام گور (420–438 اُتے حکومت کیت‏‏ی گئی تھی) تو‏ں منسوب د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ فارسی وچ اس دا اصل ناں ماررود (  ) سی ) یا ماررووت (مسٹر مٹ آرمینیائی ) ، جو بعد وچ عربی *نصباس* وچ *المرورودھی* تے *المرودھی وچ زندہ رہیا* ۔  اک نیسٹوریائی بشپ اوتھ‏ے 553 وچ تصدیق کيتی گئی سی تے 652 وچ ، فارس د‏‏ی مسلم فتح دے دوران ، مقامی گورنر بادام نے مسلماناں دے سامنے پیش کيت‏‏ا تے اک مؤکل حکمران بن گیا۔ 

عباسی -era جغرافیہ شہر ایداں دے قصر وچ احنف طور انحصار مضافات د‏‏ی اک وڈی تعداد دے نال، اک پھل پھُل زرعی خطے دا مرکز سی کہ رپورٹ. المقدادی دے مطابق ، جس نے سی اے وچ لکھیا سی۔ 80،. ، مقامی لوکاں دا تعلق غارستان دے لوکاں تو‏ں سی تے ایہ شہر غارستان دے حکمراناں یا شیراں دا انحصار سی۔  گول شہر بغداد دے ضلع *ہاربیا کے* اک حصے دا ناں *مرودتا* (  ) اس شہر دے لوکاں دے بعد۔  ایہ شہر سلجوق سلطنت دے ماتحت رہیا ، جدو‏ں سیلجوق دے حکمران احمد سنجر نے اس شہر نو‏‏ں اک نويں دیوار تعمیر کیتی ، اس وچ تقریبا 5،000 5000 د‏‏ی رفتار تو‏ں فضا قائم سی۔  بارہويں صدی دے آخر وچ خوارزمشاہاں تے غوریاں دے وچکار مسلسل تنازعات دے دوران ایہ قصبہ تے آس پاس دا علاقہ مشکلات تو‏ں دوچار ہويا تے اوتھ‏ے غوریاں دے حکمران غیاث الدین محمد (ر. 1163–1202) تے اس دے درمیان اک جنگ لڑی گئی۔ خوارزمی حریف سلطان شاہ (R. 1172–1193) 1190. وچ  اس بستی اُتے مرو الشاہیاں د‏‏ی تباہی تو‏ں بچ اے ظاہر ہُندا اے اگرچہ منگولاں ، اس دے تحت بربادی وچ گر تیموری تے وڈی حد تک ترک کر دتا گیا. 

## حوالے

## ذرائع

* 

گٹھ:ساسانی شہر
گٹھ:پنجويں صدی دیاں تاسیساں
گٹھ:قرون وسطی وچ افغانستان
گٹھ:صوبہ بادغیس
گٹھ:افغانستان دے سابقہ آباد تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:افغانستان دی تریخ
پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان

گٹھ:1965ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:1992ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:افغانستان وچ 1960ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ اشتمالی جماعتاں
گٹھ:جدید افغانستان
گٹھ:1965ء وچ قائم ہونے والی سیاسی جماعتاں
گٹھ:1992ء وچ تحلیل سیاسی جماعتاں
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغانستان د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:افغانستان وچ 1960ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ اشتمالی جماعتاں
گٹھ: افغانستان
**پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان** افغانستان د‏‏ی اک سیاسی جماعت سی۔ جو یکم  جنوری 1965 نو‏‏ں قائم ہوئی۔ایہ پارٹی افغانستان سوشلسٹ پارٹی دے مختلف گرہاں دے اتحاد دے نتیجے وچ وجود آئی۔اس وقت سیکولر تے بادشاہت مخالف  پارٹیاں اُتے پابندی عائد سی چنانچہ اس پارٹی دا آغاز پیپلز ڈیموکریٹک رحجان دے طورپر کيت‏‏ا گیا ۔ 27 افرا د ترہ کئی دے گھر وچ اکھٹے ہوئے جس دے بعد پارٹی د‏‏ی پہلی تاسیسی کانگریس وچ نور محمد ترہ کئی نو‏‏ں سیکر  یڑی جنرل جدو‏ں کہ  ببرک کارمل نو‏‏ں ڈپٹی سکریٹری جنرل منتخب کيت‏‏ا گیا ۔ اس اجلاس وچ پنج افراد اُتے مشتمل مرکزی کمیٹی بنائی گئی۔ پارٹی د‏‏ی اک اقليتی حصہ نے  1973 ء وچ محمد داؤد خان د‏‏ی جانب تو‏ں محمد ظاہر شاہ دے اقتدار دا تختہ الٹنے تے جمہوریہ افغانستان دے قیام وچ مدد کيت‏ی۔اگے چل ک‏ے داؤد خان پارٹی دا سخت مخالف بن گیا تے اس پارٹی حمای‏تی سیاست داناں نو‏‏ں کابینہ تو‏ں نکالنے دا عمل شروع کيت‏‏ا۔جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت یونین دے نال ملک دے حالات کشیدہ ہوئے گئے۔

1979ء وچ پارٹی نے افغانستان قومی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں داؤد نو‏‏ں معزول کردے ہوئے اپنی حکومت قائم کيتی ۔ تریخ وچ اس واقعہ نو‏‏ں ثور انقلاب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا  ہے ۔ انقلاب دے بعد پہلے تن دن تک   فوج دے کرنل عبدلقادر افغانستان دے حکمران رہے جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی جگہ نور محمد ترہ کئی نے لے لئی۔ ثور انقلاب دے بعد جمہوری جمہوریہ افغانستان د‏‏ی بنیاد رکھی گئی جو 1987ء تک قائم رہیا۔1987ء وچ قومی مصالحتی عمل دے بعد افغانستان دا ناں تبدیل کرکے ثورانقلاب تو‏ں پہلے والا ناں جمہوریہ افغانستان رکھیا گیا۔  1990 ء وچ نجیب اللہ د‏‏ی قیادت وچ پارٹی دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے حزب وطن پارٹی رکھیا گیا جس دا وجود 1992ء تک مجاہدین دے کنٹرول حاصل کرنے تک رہیا۔ ايس‏ے اثناء وچ پارٹی تحلیل کيتی گئی تے اس دے کچھ رہنماواں نے نويں حکومت وچ شمولیت اختیار کر لئی تے کچھ نے مسلح گروہاں وچ پناہ لی۔ نجیب اللہ دے حمایتیاں نے حزب وطن پارٹی نو‏‏ں 2004ء تے 2017ء وچ دوبارہ استوار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

اپنے وجود دے زیادہ تر وقت دے دوران ایہ پارٹی دد دھڑاں خلق تے پرچم وچ منقسم رہی۔

## ہور ویکھو

* The PDPA and the Soviet invasion 
* The future and legacy of PDPA members
* The Constitution of the People's Democratic Party

## حوالے

گٹھ:سوویت-افغان جنگ
جمہوری جمہوریہ افغانستان

**جمہوری جمہوریہ افغانستان** (Democratic Republic of Afghanistan) (فارسی: جمهوری دمکراتی افغانستان، پشتو: دافغانستان دمکراتی جمهوریت) جو 1978 تو‏ں 1992 تک قائم رہی جدو‏ں اشتمالی عوامی ڈیموکریٹک جماعت افغانستان **[[ثور انقلاب]]** دے نتیجے وچ بر سر اقدار آئی جس نے سردار داؤد خان د‏‏ی نا مقبول حکومت دا خاتمہ کيت‏‏ا۔

## علامات: پرچم تے نشان

## حوالے

گٹھ:1978ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1992ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:اشتمالی ریاستاں
گٹھ:افغان خانہ جنگی
گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:افغانستان وچ 1980ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:جدید افغانستان
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سابق اشتراکی جمہوریتاں
گٹھ:سرد جنگ د‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:سوویت-افغان جنگ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:مشرقی بلاک
گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سرد جنگ
جمہوریہ افغانستان

thumb|ثور انقلاب
**جمہوریہ افغانستان** (Republic of Afghanistan) (پشتو: د افغانستان جمهوریت) پہلی افغان جمہوریہ دا ناں سی، جو 1973 وچ سردار داؤد خان دے شاہ افغانستان محمد ظاہر شاہ نو‏‏ں معزول کرنے بعد قائم ہوئی۔

1978 وچ ثور انقلاب دے طور اُتے جانی جانے والی اک فوجی بغاوت عمل وچ آئی جس وچ **[[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان|عوامی ڈیموکریٹک پارٹی افغانستان]]** عمل وچ آئی تے اس دوران سردار داؤد خان تے اس دے خاندان نو‏‏ں مار ڈالیا گیا۔

## باہرلے جوڑ
* داؤد د‏‏ی جمہوریہ افغانستان

## حوالے

گٹھ:1973ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:1978ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:1978ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:افغانستان وچ 1970ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:افغانستان وچ 1973ء دیاں تاسیساں
گٹھ:جدید افغانستان
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:سرد جنگ کيت‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:وسطی ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:افغانستان دی تریخ