open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
محمد بن حاطب

**محمد بن حاطب بن حارث**، صحابی رسول اکرم  سن ۔
## ناں ونسب
نام محمد رکھیا گیا، بغوی کہندے نيں: اسلام وچ اوہ پہلے شخص نيں جنہاں دا ناں محمد رکھیا گیا، انہاں دے والد حاطب بن حارث انہاں دے بچپن وچ ہی حبشہ د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن ۔
والد دا ناں حاطب سی، نسب نامہ ایہ اے، محمد بن حاطب بن حارث بن معمر بن حبیب ابن وہب بن حذافہ بن جمح، ماں دا ناں فاطمہ بنت مجلل عامریہ سی۔ان دے والد حاطب، معمر بن حارث تے حطاب بن حارث دے بھائی سن تے عثمان بن مظعون دے بھانجے سن ۔

## ولادت
آپ حبشہ جانے تو‏ں پہلے پیدا ہوئے تے کہیا جاندا اے کہ اوہ حبشہ پہنچنے تو‏ں پہلے جہاز وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دا اک بھائی سی حارث بن حاطب بن حارث جو حبشہ وچ پیدا ہويا سی۔

## اسلام وہجرت
انہاں دے والدین دعوتِ اسلام دے آغاز وچ مشرف باسلام ہوئے تے ہجرت ثانیہ وچ میاں بیوی حبشہ گئے۔ والد نےاوتھے وفات پائی۔ 7ھ نو‏‏ں والدہ واپس لے ک‏ے آئیاں ۔
## حالات
محمد بن حاطب علی بن ابی طالب دے اصحاب وچو‏ں سن تے انہاں د‏‏ی تِناں جنگاں جمل، صفین تے نہروان وچ انہاں دا نال دتا۔
## ازواج و اولاد
* قدامہ بن مظعون د‏‏ی بیٹی فاطمہ نال شادی کيتی، تے اس تو‏ں اک بیٹا لقمانَ پیدا ہويا۔
* مالك بن جنادہ د‏‏ی بیٹی مریم نال شادی کيتی، تے اس تو‏ں تھلے لکھے بچے پیدا ہوئے :
# حارثَ
# عمر
# عبْدَ الرحمن
# علی
# سعْد
# إبراہيم
# یعْلَی
# محمد
* عمرو بن عطاء د‏‏ی بیٹی ام صفوان نال شادی کيتی، تے اس تو‏ں اک بیٹا ابراہیم اصغر پیدا ہويا۔

## وفات
74ھ وچ وفات پائی۔
## حوالے

گٹھ:74ھ دیاں موتاں
گٹھ:مہاجرین حبشہ
گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:شیعہ اسلام وچ محبوب مسلم شخصیتاں
دی فالکن اینڈ دی ونٹر سولجر

**دی فالکن اینڈ د ونٹر سولجر** اک امریکی ٹیلیوژن لڑھی اے جس نوں میلکم سپیلمین نے ڈزنی+ سٹریمنگ سیوا لئی بنایا سی، اتے مارول کومکس دے کردار سیم ولسن /فالکن اتے بکی بارنز / ونٹر سولجر اُتے بیسڈ اے۔ ایہہ مارول سنیمیٹک ینیورس دی دوسری ٹیلیوژن لڑھی اے جسنوں مارول سٹوڈیؤز نے سرجیا سی۔ اس دی کہانی مارول سنیمیٹک ینیورس دیاں فلماں نال وی جڑی ہوئی اے اتے اوینجرز: اینڈگیم (2019) دیاں وارداتاں توں بعد دی اے۔

د پھیلکن اینڈ د ونٹر سولجر دا پریمیئر 19 مارچ، 2021 نوں ہویا اتے اس وچ چھ ایپیسوڈز سن جہڑے کہ 23 اپریل، 2021 تک چلے۔ ایہہ مارول سنیمیٹک ینیورس دے فیز 4 دا حصہ اے۔ لڑھی دی اگے دی کہانی وکھاؤن لئی اک چوتھی کیپٹن امیرکا فلم وی بن رہی اے۔

## لڑھی توں پہلاں
اوینجرز: اینڈگیم (2019) وچ کیپٹن امیرکا دی ڈھال ملن توں چھ مہینے بعد، سیم ولسن اتے بکی بارنز نال ملدا اے اک قومانتری رم لئی جہڑا کہ اوہناں دیاں کابلیئتاں اتے صبر دا امتحان لیندا اے۔

## اداکار اتے کردار

* سیباسٹیئن سٹین - جیمز "بکی" بارنز / ونٹر سولجر / وھائیٹ ولپھ
* اینتھنی میکی - سیم ولسن / پھیلکن / کیپٹن امیرکا
* وائٹ رسل - جون ووکر / کیپٹن امیرکا / یو۔ایسّ۔ ایجینٹ
* ایرن کیلیمین - کارلی مورگینتھاؤ
* ڈینی ریمریزّ - جوئیکئن ٹوریسّ
* جؤرجس سینٹ-پئیرے - جؤرجس بیٹروک
* ایڈیپیرو اوڈیے - سیراہ ولسن
* ڈون چیڈل - جیمز "رھوڈی" رھوڈس
* ڈینئل برہل - ہیلمٹ زیمو
* ایملی وینکینپ - شیرن کارٹر / پاور بروکر
* فلورنس کسمبا - اییو
* جولیا لوئی-ڈریپھس - ویلینٹینا ایلیگرا دے پھونٹین

## ایپیسوڈز
1. "نیو ورلڈ اؤرڈر"

2. "د سٹار-سپینگلڈ مین"

3. "پاور بروکر"

4. "د ہول ورلڈ از ووچنگ"

5. "ٹرتھ"

6. "ون ورلڈ ون پیپل"
گٹھ:انگریزی ڈرامے
محمد رضا رحیمی

**محمد رضا رحیمی** (پیدائش:11 جنوری 1949ء) اک ایرانی سیاست دان نيں جنہاں نے 13 ستمبر 2009ء تو‏ں 3 اگست 2013ء تک پنجويں نائب صدر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دے سابقہ ​​عہدےآں وچ کردستان صوبے دے گورنر تے نائب صدر برائے پارلیمانی امور شام‏ل سن ۔

15 فروری 2015ء ناں، رحیمی نو‏‏ں بدعنوانی دے الزام وچ سزا سنائی گئی تے اوہ فی الحال ایون جیل وچ قید نيں۔ اوہ مبینہ طور اُتے "فاطمی سرکل" دے سربراہ سن ۔

وہ اسلامی جمہوریہ ایران دے چند اعلیٰ عہدے داراں وچو‏ں اک نيں جنہاں د‏‏ی تن اہ‏م شاخاں وچ اعلیٰ انتظام د‏‏ی تریخ ا‏‏ے۔ انہاں نے ایگزیکٹو برانچ وچ ضلع، گورنر، گورنر تو‏ں لے ک‏ے نائب صدر تک ہر سطح دے انتظام دا تجربہ وی کيتا ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
رحیمی 11 جنوری 1949ء نو‏‏ں ایران دے صوبہ کردستان دے اک پنڈ سیریش آباد وچ اک کرد شیعہ خاندان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تے ثانوی تعلیم اپنے آبائی شہر تے ہائی اسکول د‏‏ی تعلیم ہمدان وچ گزاری۔ انہاں نے تہران یونیورسٹی تو‏ں قانون د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد تو‏ں اوہ مذہبی تے سیاسی اجتماعات وچ شرکت کرکے معاشرے دے سیاسی میدان وچ داخل ہوئے۔ انقلاب دے آغاز تو‏ں ہی اوہ حکومت دیاں تن شاخاں (عدلیہ، مقننہ تے ایگزیکٹو) وچ مختلف ذمہ داریاں نبھا چکے نيں۔ رحیمی نو‏‏ں 13 ستمبر 2009 نو‏‏ں محمود احمدی نژاد نے پہلا نائب صدر مقرر کيتا سی۔ رحیمی شادی شدہ اے تے اس دے دو بچے نيں۔

اوہ ایران وچ کئی اعلیٰ سرکاری عہدےآں اُتے فائز رہ چکے نيں۔

انہاں نے کوروہ تے سنندج وچ پراسیکیوٹر، سنندج سٹی ایسوسی ایشن دے صدر تے آزاد یونیورسٹی دے مرکز تہران لاء سکول دے سربراہ دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ رحیمی نے آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی کرنے دا دعویٰ وی کيتا اے لیکن یونیورسٹی وچ انہاں دے ناں دا کوئی ریکارڈ نئيں ملیا تے اس دعوے نو‏‏ں ایرانی ذرائع نے وی کافی حد تک متنازعہ قرار دتا ا‏‏ے۔ رحیمی نو‏‏ں احمدی نژاد د‏‏ی انتظامیہ دا دوسرا اعلیٰ درجہ دا رکن سمجھیا جاندا اے جس نے آکسفورڈ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کرنے دے بارے وچ جھوٹھ بولا، دوسرے علی کوردان نيں۔ اس نے بیلفورڈ یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی کرنے دا دعویٰ وی کيتا اے، جس د‏‏ی خصوصیت "سینکڑاں ڈپلومہ ملاں وچو‏ں صرف اک آن لائن آسانی تو‏ں قابل رسائی ا‏‏ے۔" الیف، اک ایرانی سائٹ جس دا تعلق احمد تواکولی تو‏ں اے، نے ایسی دستاویزات شائع کيتياں جنہاں وچ رحیمی د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی گئی جعلی دستاویزات نو‏‏ں ظاہر کرنے دا دعویٰ کيتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:دوسری مجلس شورای اسلامی دے ارکان
گٹھ:صوبہ کردستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:تیسری مجلس شورای اسلامی دے ارکان
گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:ایرانی وائٹ کالر مجرمین
گٹھ:چوتھ‏ی مجلس شورای اسلامی دے ارکان
گٹھ:ایرانی کاروباری شخصیتاں
ھتون الفاسی

سعودی عرب دی تریخ دان، مصنف  تے حقوق نسواں دی کارکن نيں۔ اوہ سعودی عرب دی کنگ سعود یونیورسٹی وچ سوانیاں د‏‏ی تریخ دی ایسوسی ایٹ پروفیسر نيں، جتھے اوہ 1989 تو‏ں تے قطر یونیورسٹی دے شعبہ بین الاقوامی امور وچ ملازمت کر رہیاں نيں۔ یونیورسٹی وچ الفاسی تاریخی تحقیق دے کماں وچ مصروف عمل نيں۔ الفاسی نے اسلام تاں پہلے عربی بادشاہت نباطیہ وچ اپنی تحقیق د‏‏ی بنیاد اُتے دعویٰ کيتا اے کہ اس مملکت وچ سوانیاں نو‏‏ں جدید سعودی عرب د‏‏یاں سوانیاں تو‏ں زیادہ آزادی حاصل سی۔ الفاسی 2005 تے 2011 دے بلدیات‏ی انتخابات وچ سوانیاں د‏‏ی حق رائے دہی مہم وچ سرگرم سن تے 2015 دے بلدیات‏ی انتخابات دے لئی وی ايس‏ے طرح د‏‏ی مہم وچ سرگرم رہیاں۔سوانیاں دے کارکناں دے خلاف کریک ڈاؤن د‏‏ی کارروائی وچ انہاں نو‏ں جون 2018 دے آخر وچ گرفتار کيتا گیا سی ، اُتے مئی 2019 دے شروع وچ رہیا کردتا گیا 

## خاندانی اصل

## تعلیمی تے علمی زندگی

### ''اسلام تاں پہلے عرب وچ سوانیاں: نباتیہ''

## سوانیاں دے حقوق د‏‏یاں سرگرمیاں

### 2005 دے بلدیات‏ی انتخابات

### مسیتاں وچ سوانیاں دے حقوق

### 2011 دے بلدیات‏ی انتخابات

### 2015 دے بلدیات‏ی انتخابات

### 2018 دے کارکناں دے خلاف تادیبی کارروائی

## میڈیا

## ایوارڈز

## حوالے

گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:مراکشی نژاد د‏‏یاں سعودی شخصیتاں
گٹھ:سعودی کالم نگار
گٹھ:1964 دے جم
گٹھ:سعودی عرب وچ حقوق نسواں
گٹھ:سعودی سوانیاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
مارول سٹوڈیؤز

**مارول سٹوڈیؤس**، **ایل ایل سی** (انگریزی نام: **Marvel Studios, LLC**) (جو اصل وچ 1993 توں لے کے 1996 تک مارول فلمز وجوں جانیا جاندا سی) بربینک، کیلیفورنیا وچ والٹ ڈزنی سٹوڈیو اُتے مشتمل اک امریکی موشن پکچر سٹوڈیو اے اتے والٹ ڈزائین سٹوڈیوز دی اک معاون کمپنی اے اتے اسدا اک پوری مالکی والا حصہ اے، جسدی فلم پروڈیؤسر کیون فیج صدر دے طور تے سیوا کر رہا اے۔ پہلاں، سٹوڈیؤ مارول اینٹرٹینمینٹ دی اک معاون کمپنی سی، جدوں تک ڈجنی نے کمپنیاں نوں اگست 2015 وچ مڑ متحد کیتا۔

مارول کامکس پاتراں دی بنیاد تے فلماں بناؤن لئی وقف اس سٹوڈیؤ وچ تن مارول-سٹارل فلم پھرینچائیزیاں شامل ہن جنہاں دی اتری امریکہ دی آمدن $ 1 بلیئن توں ودھ گئی اے: ایکس مین، سپائیڈر مین اتے مارول سنیمیٹک یونیورس ملٹی-فلم پھرینچائیزی۔ سپائیڈر-مینئیڈر پھرینچائیز نوں سونی پکچرز لئی لائسینس دتا گیا اے۔ 2012 توں، مارول سٹوڈیوس دیاں فلماں نوں والٹ ڈزنی سٹوڈیؤ موشن پکچرز ولوں تھیئیٹرک طور تے ونڈیا گیا اے، جنہاں نوں پہلاں 2008 توں 2011 تک پیراماؤنٹ پکچرز ولوں پہلاں ونڈیا گیا سی۔ یونیورسل پکچرز نے دا انکریڈیبل حلق (2008) نوں ونڈیا اتے مارول سٹوڈیوز ولوں پیدا کیتیاں مستقبل دیاں حلق فلماں نوں ونڈن دے پہلا انکار کرن دا حق اے، جدکہ سونی پکچرز نے سپائیڈر-مین (2017) نوں ونڈیا اے اتے مارول سٹوڈیوس نال ملکے مستقبل وچ بنی کسے وی سپائیڈر-مینئیڈر فلماں دا وترن کریگی۔

مارول سٹوڈیؤز نے 2008 وچ آئرن مین (2008) توں اینٹ-مین اینڈ دا واسپ (2018) تک مارول سنیمیٹک یونیورس دے نال 20 فلماں رلیز کیتیاں ہن۔ ایہہ فلماں سٹوڈیؤ اتے مارول ٹیلیوژن ولوں بنائے گئے ٹیلیوژن شو ولوں تیار کیتے اک-شاٹ دے نال-نال اک-دوجے نال نرنترتا دا سانجھاکرن کردیاں ہن۔ اس لڑی نے عالمی باکس آفس اُتے 17 بلیئن ڈالر توں زیادہ دی کٹوتی کیتی اے اتے اس نال اوہ سبھ توں زیادہ وار، سبھ توں ودھ کماؤن والی فلم فرینچائیزی بن گئی اے۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی فلماں
ہریکلا ہجبا

**ہریکلا ہجبا** منگلرو، کرناٹک، بھارت وچ اک سنترا وکریتا اے، جس نے اپنے سنترے ویچن دے کاروبار توں اپنے پنڈ وچ اک سکول بناؤن لئی پیسے بچائے ہن۔  2020 وچ، اس نوں اس دی تعریف یوگ پہل قدمی لئی پدم شری، بھارت دا چوتھا سبھ توں اچے شہری انعام نال سنمنانت کیتا گیا۔

## اتہاس
ہجبا اپنے جدی پنڈ وچ سکھیا دے کارن، اسدے اپنے مقابلتاً محدود حالاتاں دے باو جود، کیتے گئے غیر معمولی یوگدان لئی جانیا جاندا اے۔ اسنے سنترے ویچ کے اپنی بچت دا اک حصہ رکھیا، جس کھیتر توں اوہ تعلق رکھدا اے، اتھے اک سکول شروع کرے تاں جو اتھوں دے بچے سکھیا حاصل کر سکن۔ اج سرکاری مدد اتے نجی لوکاں دے دان نال ودھیا ایہہ سکول ہجبا سکول وجوں جانیا جاندا اے۔ اوہ پیار نال 'اکشرا سنتا' (پتر-سنتر) وجوں جانیا جاندا اے۔ ہجبا دا اگلا سپنا اپنے پنڈ وچ پری-یونیورسٹی کالج بناؤنا اے۔

[thumb|265x265px| صدر [رام ناتھ کووند|رامناتھ کووند ( *سجے* *) ہجبا (کھبے* )، 2021 نوں پدم شری حاصل کردے ہوئے۔]]

## مانتا اتے اعزاز

* سماجی کارکن اتے لکھاری عصمت پزیر نے ہجبا دے جیون اُتے اک کتاب شائع کیتی اے، جسدا سرلیکھ اے *ہریکالا ہجبرا جیونا کردار* (ہریکالا ہجبا دی جیون کہانی)۔
* منگلور یونیورسٹی دے سلیبس وچ ہجبا دا جیون اتہاس شامل کیتا گیا اے۔
* بیبیسی نے نومبر 2012 وچ "انپڑھ پھل ویچن والے دا بھارتی سکھیا دا سپنا" سرلیکھ نال ہجبا اُتے اک لیکھ شائع کیتا۔
* ہجبا نوں CNN IBN اتے رلائنس فاؤنڈیشن ولوں ریئل ہیروز اوارڈ نال اعزازی کیتا گیا سی۔
* ہجبا نوں کنڑ پربھا، اک موہری کنڑ -بھاشی اخبار، ولوں سال دے انسان وجوں نامزد کیتا گیا سی۔
* 2020 وچ، بھارت سرکار نے ہجبا نوں دیس دا چوتھا سبھ توں اچا شہری انعام، پدم شری، حاصل کیتا۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
سریندر سنگھ نرولا

**سریندر سنگھ نرولا** نے ناول،کہانی،تنقید اتے شاعری آدی پنجابی ساہت دے وکھ وکھ روپاں وچ رچنا کیتی۔ نرولا نوں پنجابی ناول دی حقیقت پسند دھارا دا مکھ سنچالک منیا جاندا اے۔ اسنوں کئی ادارےآں ولوں انعام حاصل ہوئے جنہاں وچوں بولی ڈیپارٹمنٹ،پنجاب ولوں 1981 نوں شرومنی ساہتکار انعام ملیا۔

## جیون
*سریندر سنگھ نرولا*' دا جم [8 نومبر [1917 نوں ضلع امرتسر وکھے پیؤ جواہر سنگھ تے ماں جسونت کور دے گھر ہویا۔ دسویں دی امتحان توں بعد ہندو کالج امرتسرتوں 1936 وچ انٹرمیڈیئیٹ دی امتحان پاس کیتی۔ 1938 وچ خالصہ کالج امرتسر توں بی۔اے۔ پاس کیتی۔ بی۔اے۔ توں بعد نرولا نے 1942 وچ ایم۔اے۔(انگریزی) دی امتحان پاس کیتی۔
## کتا
اپنی سکھیا حصول توں بعد نرولا نے خالصہ کالج امرتسر اتے خالصہ کالج راولپنڈی وچ لکچرار دی نوکری کیتی اتے بعد وچ گورمنٹ سروس وچ کم کیتا۔ 1975 وچ گورمنٹ کالج لدھیانہ دے انگریزی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی وجوں رٹائر ہوئے۔

## رچناواں
پیو پتر

رنگ محل

جگ بیتی

صلع الونی

دین دنیا

دل دریا

لوک دشمن

نیلی بار

## شاعری
* 1985 کاماگاٹا مارو (لمی شاعری)
* پیلے پتر شعری مجموعہ
## ناول
* 1946 پیو پتر
* 1951 دین تے دنیا
* 1952 نیلی بار
* 1952 لوک درشن
* 1954 جاگ بیتی
* 1962 صلع الونی
* 1963 دل دریا
* 1968 گلاں دین رات دیاں
* 1981 راہے کراہے
## کہانی مجموعہ
* 1955 لوک پرلوک
* 1953 روپ دے پرچھاویں
* 1962 جنجال
* 1980 گلی گوانڈھ
## تنقید
* 1941 پنجابی ساہت دی جان-پچھان
* 1951 ساڈے ناول کار
* 1952 بھائی ویر سنگھ
* 1953 پنجابی ساہت دا اتہاس
* 1957 ساہت خبراں
* 1984 تنقید پھلار
* 1982 موہن سنگھ
## جیونی
* 1995 ساہتی سوے-جیونی (پبلیکیشن بیورو،پنجابی یونیورسٹی،پٹیالہ)
## اعزاز
* 1978 ساہتی شری اوارڈ آف بھارتیی بولی سنگم
* 1980 پنجابی ساہت اکادمی سلور جبلی 'روب آف آنر' ('Robe of Honour')
* 1980 روٹری (انٹرنیشنل) اوارڈ فار ڈسٹنگؤشڈ لٹریری کنٹریبیوشن
* 1981 پنجاب آرٹس کونسل اوارڈ
* 1981 بولی ڈیپارٹمنٹ، پنجاب ولوں شرومنی ساہتکار لئی
* 1982 فکشن پنجابی اوارڈ
* 1983 عالمی پنجابی کانفرنس گولڈ میڈل
* 1985 سبتوں ودھیا اعزاز: فیلوشپ پنجابی ساہت اکادمی
* صلاح کار میمبر ایگزیکٹو بورڈ، بھارتیی ساہت اکادمی، نویں دلی
* میت پردھان بھارتیی بولی سنگم، نویں دلی

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی نقاد
شہلا ضیاء

**شہلا ضیاء** (12 فروری 1947 – 10 مارچ 2005) ایک پاکستانی وکیل اور کارکن تھیں ، جو خواتین کے حقوق کی وکالت کے لئی مشہور تھیں ۔

## ذاتی زندگی
ضیاء لاہور میں ایک پنجابی گھرانے میں پیدا ہوئی تھیں ۔ ان کے والد محمود علی خان تحریک پاکستان کے سرگرم کارکن تھے ، جب کہ ان کی والدہ ستنم محمود ایک ماہر تعلیم تھیں۔ انہوں نے 1960 کی دہائی میں پنجاب یونیورسٹی سے تعلیم حاصل کی۔ اس جامعہ سے انہوں نے قانون میں بیچلر ڈگری حاصل کی۔ وہ قانونی کی ڈگری حاصل کرنے والی پہلی پاکستانی خواتین میں سے ایک بن گئیں۔ 

ان کے دو بیٹے اور تین بیٹیاں تھیں۔ ان کی ایک بیٹی ملیحہ ضیاء لاری اے، جو ایک وکیل اور انسانی حقوق کی کارکن بھی اے۔ وہ علالت کے بعد 58 سال کی عمر میں چل بسیں۔

## قانونی کام اور سرگرمی
ضیا خواتین حقوق کی تنظیم عورت فاؤنڈیشن کے بانیوں کے ساتھ ساتھ 1980 میں اے جی ایچ ایس خواتین کی قانونی فرم اور قانونی امدادی مرکز کی بانی تھی۔ 1983 میں ، لاہور ہائیکورٹ کے سامنے 1983 کے قانون شواہد کے خلاف احتجاج کرنے پر ، ضیاء کو متعدد دیگر خواتین کے ساتھ قید کر دیا گیا ، جس نے ایک مرد گواہ کی گواہی کو دو خواتین کی طرح پیش کرنے پر اثر کیا۔ کچھ حالات میں  وہ ویمن ایکشن فورم میں بھی سرگرم تھیں۔ ضیا نے ان قوانین سے لڑنے کے لئی شہرت حاصل کی جو خواتین اور مذہبی اقلیتوں کے ساتھ امتیازی سلوک رکھتے تھے۔

ضیا نے حکومت میں مقرر کردہ ، پاکستان میں خواتین کی حیثیت کی جانچ کرنے والے ایک کمیشن میں خدمات انجام دیں ،  اور 1997 میں اس کی تصنیف کی جانے والی اس رپورٹ کی شریک مصنف تھیں۔ جب پاکستان کی قومی اسمبلی نے پندرہویں آئینی ترمیم کے ذریعے 1998 میں شریعت قانون کی منظوری دی تو ، ضیاء کو متعدد سرکاری اداروں میں اپنے عہدوں سے استعفی دینے پر مجبور کیا گیا۔

پاکستانی سپریم کورٹ میں 1994 میں ہونے والے ایک مقدمے میں ضیا مدعی تھا ، جس میں مدعی صحت کے خطرات کا حوالہ دیتے ہوئے الیکٹرک گرڈ اسٹیشن کی تعمیر کے خلاف قانونی چیلنج لایا تھا۔  اس فیصلے کو پاکستان میں ماحولیاتی قانون میں ایک اہم مقام سمجھا جاتا اے ، کیونکہ خیال اے کہ صحت مند ماحول کے حق کو آئینی طور پر تحفظ حاصل اے اور وہ زندگی اور وقار کے حق میں آ گیا اے۔ 

## حوالے

گٹھ:2005 دیاں موتاں
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی لا کالج
گٹھ:1940ء دی دہائی دے جم
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی خواتین وکلا
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:بیسویں صدی کی خواتین وکلاء
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق
عبد الحفیظ لکھو

عبد الحفیظ لکھو (1928–2017)، اک پاکستانی وکیل اتے سابقہ وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو دے بچاء پکھ دا وکیل سی۔[1][2][3][4] اوہ 87 سال دی عمر وچ اکال چلانا کر گیا سی۔[5]

اسنے تھوڑھے ویلے لئی پاکستانی ہوائی فوج وچ اک پائلٹ وجوں سیوا نبھائی، پر بعد وچ اک وکیل وجوں اپنا کریئر بناؤن لئی استعفٰی دے دتا۔[5] اوہ اک سیاسی کارکن اتے ذوالفقار علی بھٹو دا حامی سی۔[5] 1990 دے دہاکے وچ انسانی حقاں دی سرکھیا لئی اس دیاں سیواواں نوں مانتا دین لئی اسنوں ستارہ-اے-امتیاز دے اعلیٰ ترین شہری انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔[5]

## اوارڈ
ستارہ امتیاز، انسانی حقاں دی سرکھیا لئی۔
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
ماہر صبری

مہر صابری ( عربی میں ماهر صبري، پیدائش 11 اپریل 1967) ایک مصری تھیٹر ڈائریکٹر، ڈرامہ نگار، فلم ڈائریکٹر، پروڈیوسر اور اسکرین رائٹر، شاعر، مصنف اور کارٹونسٹ ہیں۔

## سوانح حیات
ایک ہم جنس پرست کارکن، وہ پہلا ہدایت کار تھا جس نے مصری اسٹیج پر ہم جنس پرستوں اور ہم جنس پرستوں کی محبت کو گیت اور ہمدردانہ انداز میں پیش کیا۔ انہوں نے پہلی ہم جنس پرستوں کے ایوارڈ یافتہ مصری فلم آل مائی لائف [1] ( عربی میں طول عمری، نقل حرفی طول عمری) کی ہدایت کاری بھی کی۔ انہوں نے عربی زبان کی مختلف اشاعتوں میں شاعری بھی شائع کی اور میریونیٹ ان کا پہلا شعری مجموعہ ہے جو 1998 میں قاہرہ میں گاراد بوکس نے شائع کیا۔

2005 میں، وہ مصری انڈر گراؤنڈ فلم سوسائٹی (EUFS) ( عربی میں الجمعية المصرية للأفلام المهمّشة) کے ایک بانی رکن کے طور پر مصری آزاد فلم سازی کو فروغ دینے اور قانونی پابندیوں، سنسرشپ اور روایتی مسلط کردہ اقدار سے ہٹ کر اظہار رائے کی آزادی کی حمایت کرنے کے لیے بھی تھے۔ .

## ہم جنس پرستوں کی سرگرمی
بطور ہم جنس پرست کارکن مہر صابری نے انٹرنیٹ پر مصری LGBT کے لیے دوسرے ہم جنس پرستوں کے فورمز کا آغاز کیا، تخلص "Horus" استعمال کیا۔

10 مئی 2001 کو جب کوئین بوٹ ڈسکوتھیک واقعہ میں 52 ہم جنس پرستوں کو گرفتار کیا گیا جو قاہرہ 52 کے نام سے جانا جاتا ہے ، سبری نے اس معاملے میں ہم جنس پرستوں کے خلاف ہونے والی زیادتیوں پر توجہ مرکوز کرتے ہوئے ایک مہم شروع کی اور بین الاقوامی انسانی حقوق کے گروپ اور ہم جنس پرستوں کی تنظیموں سے مدد طلب کی۔ انہوں نے قانونی امداد اور انسانی حقوق کی تنظیموں کو بھی متحرک کیا تاکہ متاثرین کی عدالت میں نمائندگی کی جاسکے۔ [2]

2003 میں، وہ جان سکاگلیوٹی کی ایک دستاویزی فلم میں نمودار ہوا جس کا عنوان تھا خطرناک زندگی: ترقی پذیر دنیا میں کمنگ آؤٹ ۔ [3] دستاویزی فلم قاہرہ 52 کیس پر فوکس کرتی ہے اور اس میں مہر صابری کا انٹرویو پیش کیا گیا ہے، اس کے علاوہ برازیل، ہنڈوراس، نمیبیا، یوگنڈا، ملائیشیا، پاکستان، ہندوستان، ویت نام، فجی اور فلپائن کے کارکنوں کی مختلف بصیرتیں بھی شامل ہیں۔

## فلموگرافی
2008: میری ساری زندگی
## ایوارڈز
2002 میں، انہیں بین الاقوامی ہم جنس پرستوں اور ہم جنس پرست انسانی حقوق کمیشن (IGLHRC) سے فیلیپا ڈی سوزا ایوارڈ ملا ۔ [4]
## ذرائع
پنک نیوز سائٹ پر عمر حسن: انٹرویو: عربی فلم ساز مہر صابری
ڈیوڈ خلیلی نیشنل ایکویلٹی ریسورس سینٹر میں: مصر میں جبر کو بے نقاب کرنا
محمد مخبر دزفولی

**محمد مخبر دزفولی** (پیدائش 1955ء) اک ایرانی سیاست دان اے جو 2021ء تو‏ں ایران دے ستويں تے موجودہ نائب صدر نيں۔ اوہ امام خمینی دے حکم اُتے عمل درآمد دے موجودہ سربراہ نيں (EIKO)، سینا بینک دے بورڈ دے چیئرمین تے صوبہ خوزستان دے ڈپٹی گورنر نيں۔ اوہ دزفول، ایران وچ پیدا ہوئے۔

## سیرت
محمد مخبر 1955ء وچ ایران دے علاقے دزفول وچ پیدا ہوئے۔ انہاں والد دا ناں عباس مخبر اے، جو دزفول دے مبلغین وچو‏ں نيں، محمد مخبر نے اپنی ابتدائی تعلیم دزفول تے اہواز وچ جاری رکھی، اس نے الیکٹریکل انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اس دے پاس بین الاقوامی قانون وچ ماسٹر ڈگری تے ڈاکٹریٹ وی ا‏‏ے۔

مخبر، خوزستان ٹیلی کمیونیکیشن کمپنی دے سی ای او، خوزستان دے ڈپٹی گورنر، سینا بینک دے بورڈ آف ڈائریکٹرز دے چیئرمین، بالترتیب غریباں دے لئی فاؤنڈیشن دے نائب وزیر تجارت تے ٹرانسپورٹیشن وی نيں۔

## پابندیاں
* جولائ‏ی 2010ء وچ ، یورپی یونین نے محمد مخبر نو‏‏ں بیلسٹک میزائل تے جوہری سرگرمیاں دے انعقاد اُتے پابندی والے افراد د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کیا، لیکن دو سال بعد انہاں نو‏ں اس لسٹ تو‏ں ہٹا دتا گیا۔
* 13 جنوری 2021ء ناں، امریک‏‏ی محکمہ خزانہ نے محمد مخبر نو‏‏ں منظوری دتی تے انہاں نو‏ں "خصوصی طور اُتے منتخب شہریاں" (اسدیائی باشندےآں) د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا۔ ٹریژری سکریٹری اسٹیون مانوچے نے کہیا کہ امریکا انہاں لوکاں نو‏‏ں نشانہ بنا رہیا اے جو دعویٰ کردے نيں کہ اوہ ایرانی عوام د‏‏ی مدد ک‏ر رہ‏ے نيں لیکن اپنی دولت وچ وادھا ک‏ر رہ‏ے نيں۔ امریک‏‏ی محکمہ خزانہ نے اک بیان وچ کہیا کہ پابندی والے افراد تے ادارےآں اُتے منظم طریقے تو‏ں اختلاف رائے نو‏‏ں دبانے، سیاسی مظاہرین، مذہبی اقلیتاں تے جلاوطن افراد د‏‏ی زمین تے جائیداد ضبط کرنے دا الزام ا‏‏ے۔

## کتاباں
انہاں د‏‏یاں تھلے لکھے کتاباں نيں:

* دنیا دے معروف ماہر معاشیات (2013ء)، جلد اول، نور عالم پبلیکیشنز
* بین الاقوامی فوجداری عدالت (2014ء) دے قانون وچ سزاواں د‏‏ی معافی، نور عالم پبلیکیشنز
* انصاف دے نال اقتصادی ترقی دا نقطہ نظر (2015ء)، امام صادق یونیورسٹی پریس
* ایران وچ تیز رفتار اقتصادی ترقی (2016ء)

## حوالے

گٹھ:ایرانی سیاست دان
گٹھ:ایران دے نائب صدر
عمان دے حکمراناں دی لسٹ

**سلطنت عمان دا سلطان** سلطنت عمان دا بادشاہ تے سربراہ ا‏‏ے۔ ایہ ملک دا سب تو‏ں طاقتور عہدہ ا‏‏ے۔ عمان دے سلطان بو سعید خاندان دے رکن نيں، جو 18واں صدی دے وسط تو‏ں عمان دا حکمران خاندان ا‏‏ے۔

ہیثم بن طارق السید موجودہ سلطان نيں، جو 11 جنوری 2020ء تو‏ں حکومت ک‏ر رہ‏ے نيں۔

### یاریبہ خاندان (1624–1749)

## سلطاناں د‏‏ی لسٹ (1749–موجودہ)

## جانشینی
11 جنوری 2021ء ناں، نويں سلطان، ہیثم بن طارق نے ریاست دے بنیادی قانون وچ تبدیلی د‏‏ی تے مستقب‏‏ل وچ جانشینی دے لئی طریقہ کار وضع کيتا۔ نويں قوانین دے مطابق اقتدار سلطان تو‏ں اس دے وڈے بیٹے نو‏‏ں تے فیر وارث دے وڈے بیٹے نو‏‏ں منتقل کيتا جائے گا۔ جے سلطان دا وڈا بیٹا باقی نہ رہے تاں اقتدار وارث ظاہر دے وڈے بیٹے نو‏‏ں منتقل ہو جائے گا۔ جے وارث ظاہر دی کوئی اولاد نہ ہوئے تاں اقتدار اس دے بھائیاں وچو‏ں وڈے نو‏‏ں منتقل کر دتا جائے۔ جے وارث دا بظاہر کوئی بھائی نہ ہوئے تاں اختیارات ايس‏ے طرح بھائیاں د‏‏ی عمراں د‏‏ی ترتیب دے مطابق اس دے بھائیاں وچو‏ں وڈے دے بیٹے نو‏‏ں منتقل ہون گے۔

## حوالے

گٹھ:عمان
ششانک

**ششانک** (آئی اے ایس ٹی: Śaśāṃka) بنگال دے علاقے وچ اک متحد حکومت دا پہلا آزاد بادشاہ سی، جسنو‏ں گوڑ سلطنت کہیا جاندا اے تے بنگالی تریخ د‏‏ی اک وڈی شخصیت ا‏‏ے۔ اس نے 7واں صدی وچ حکومت کیت‏‏ی، کچھ مورخین اس د‏ی حکمرانی نو‏‏ں تقریباً 600 عیسوی تے 636/7 عیسوی دے درمیان دسدے نيں، جدو‏ں کہ ہور ذرائع تو‏ں اس دا دور حکومت 590 تے 625 عیسوی دے درمیان معلوم ہُندا ا‏‏ے۔

وہ ہرش تے کاماروپا دے بھاسکرورمن دا ہ‏م عصر ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ مغربی بنگال دے موجودہ مرشد آباد وچ کرناسوبرنا سی۔ بنگالی تقویم د‏‏ی ترقی نو‏‏ں اکثر ششانک تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے کیو‏ں کہ آغاز د‏‏ی تریخ انہاں دے دور حکومت وچ آندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بنگال دے حکمران
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:چھیويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:ستويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
کوروی بولی

**کوروی بولی**، **کھڑی بولی** یا **دہلی بولی** کئی مرکزی ہندوستانی زباناں وچو‏ں کوئی اے جو دہلی تے اس دے اس پاس دے علاقےآں وچ بولی جاندی اے . خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ ابتدائی طور اُتے پڑوس اودھی، بھوجپوری تے برج بولیاں دے نال 900 تو‏ں 1200 عیسوی دے دور وچ ترقی پذیر ہوئی تھی. کوروی وچ تلفظ دے دوہراو جداں کچھ خصو صیات نيں جو اسنو‏ں اک مخصوص آواز دیندی نيں تے اسنو‏ں معیاری ہندوستانی، برج تے اودھی تو‏ں ممتاز کردیاں نيں. ابتدایی کوروی قدیم ہندی د‏‏ی بنیاد بنی جو بعد وچ ہندوستانی تے فیر ہندی تے اردو وچ پروان چڑھی.

## جغرافیائی تقسیم
کوروی بولی دہلی تے شمال مغربی اتر پردیش دے پینڈو علاقےآں دے نال نال ہریانہ تے اتراکھنڈ دے کچھ پڑوسی علاقےآں وچ بولی جاندی اے . شمالی ہند دے اس حصے دے جغرافیہ نو‏‏ں روايتی طور اُتے دوآب دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے .

ہریانہ دے انہاں علاقےآں وچ کوروی بولی جاندی اے:

* کروکشیتر
* انبالہ
* جمنا نگر
* پنچکولہ
* فرید آباد دا شمالی نصف حصہ
* کرنال، سونی پت تے پانی پت دے مشرقی حصے

اتر پردیش وچ جمنا-گنگا دوآب دے انہاں الاکاں وچ کوروی بولی جاندی اے:

* سہارنپور
* مظفرنگر
* شاملی
* باغپت
* میرٹھ
* غازی آباد
* ہاپڑ
* بلندشہر
* گوتم بدھ نگر

گنگا دے پار اتر پردیش دے روہیل کھنڈ دے انہاں علاقےآں وچ کوروی بولی جاندی اے:

* مرادآباد
* رام پور
* سنبھل
* بریلی
* بدایاں
* امروہہ
* بجنور

اتراکھنڈ وچ جمنا-گنگا دوآب دے انہاں الاکاں وچ کوروی بولی جاندی اے:

* ہردوار
* دہرہ دون

گنگا دے پار اتراکھنڈ دے انہاں علاقےآں وچ کوروی بولی جاندی اے:

* نینیتال
* ادھم سنگھ نگر

## ہور ویکھو
* ہندی زبان
* اردو زبان
* اودھی زبان
* دکنی زبان

## حوالے

گٹھ:ہندی د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:معیاری زباناں
گٹھ:بھارتی لفظ تے جملے
قابلی پلاؤ

thumb|200px|قابلی پلاؤ افغانستان دا مشہور پکوان ا‏‏ے۔
**قابلی پلاؤ یا پلاو** (پشتو: قابلي پلاو&lrm;، فارسی:قابلی پلو) جو عام طور اُتے اردو وچ کابلی پلاو تو‏ں مشہور اے، اک افغانی پکوان اے جو ابلے ہوئے چاولاں وچ دال مسور، کشمش، گاجراں تے بھیڈ دا گوشت ملا ک‏ے تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دا سب تو‏ں مشہور پکوان اے تے افغانستان دا قومی پکوان تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔

قابلی پلاؤ باسمتی چاول یا شوربہ نما چٹنی وچ ٹوٹا چاول وچ تیار ہُندا اے (اس وچ ایہ بھورا رنگ اختیار کر لیندا اے )۔ ایہ پلاؤ بھیڑ، مرغی یا وڈے جانور دے گوشت تو‏ں وی بن سکدا ا‏‏ے۔ قابلی پلاؤ تندور تے گاجر د‏‏یاں قاشاں، مالٹے دے چھلکیاں، کشمش، پستہ تے بادام د‏‏ی طرح دے گری دار میوے دے نال تلیا وی جا سکدا اے ۔گوشت چاولاں دے چاراں طرف ہُندا اے یا درمیاں وچ دبایا ہويا۔

## ہور ویکھو
* چاول دے پکوان

## حوالے

گٹھ:ازبکستانی پکوان
گٹھ:افغان پکوان
گٹھ:افغانی پکوان
گٹھ:بھیڈ دے گوشت دے پکوان
گٹھ:تاجک پکوان
گٹھ:چاول
گٹھ:چاول دے پکوان
گٹھ:قومی پکوان
گٹھ:پشتون پکوان
گٹھ:پاکستانی پکوان
گٹھ:ازبکستان دے نامکمل مضامین
گٹھ:تاجکستان دے نامکمل مضامین
ترخان نامہ

**ترخان نامہ** یا **ارغون نامہ** سندھ دے شاہی حکمران سلطنت ترخان تو‏ں متعلق تریخ د‏‏ی اک مستند کتاب اے ۔ ترخان نامہ عموماً حوالہ جاتی کتاباں یا متعدد کتاباں وچ ارغون نامہ دے عنوان تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔
## تریخ
ترخان نامہ دے مصنف سید میر محمد بن سید جلال الدین حسینی شیرازی ٹھٹوی سن جنہاں نے ترخان نامہ نو‏‏ں 1065ھ مطابق 1655ء وچ مکمل کيتا۔ بھانويں مصنف نے اِس کتاب دا ناں اپنے ممدوح و مُربی مرزا محمد صالح ترخان دے ناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ترخان نامہ رکھیا اے مگر ایہ تریخ اکثر ارغون نامہ دے ناں تو‏ں ہی معروف رہی ا‏‏ے۔ مرزا محمد صالح، مرزا محمد عیسیٰ خان ترخان دا بیٹا سی۔ ٹھٹہ تے گجرات دا صوبے دار وی رہیا۔ جدو‏ں مرزا محمد صالح نے شریف الملک نو‏‏ں ٹھٹہ وچ گرفتار کرلیا تاں مغل شہنشاہ شاہجہان نے اِس د‏‏ی قدر افزائی کیتی تے اِس دے منصب وچ اِضافہ وی کردتا۔ مرزا محمد صالح نے 1095ھ مطابق 1684ء وچ بعہد ِ اورنگزیب عالمگیر وفات پائی۔ 

## مواد
مؤلف سید جمال حسینی شیرازی نے اپنی اِس کتاب دے لئی جنہاں کتاباں تو‏ں مواد اخذ کيتا اے، اوہ ایہ نيں: تاریخ طبری، روضۃ الصفاء، ظفر نامہ، تریخ ہمایونی، اکبر نامہ، اِنتخابِ بے بدل یوسفی، تریخ گزیدہ، نگارستان، تریخ طاہری تے مجمع الأنساب۔ مؤلف کتابِ ہذا نے حضرت نوح علیہ السلام تو‏ں قبیلہ ٔ ترخان تک دے قبیلے دے آباء و اَجداد دا سراغ لگایا ا‏‏ے۔ خاندانِ ترخان تے خاندان ارغون د‏‏ی تریخ دا بیشتر حصہ میر محمد معصوم بکھری (متوفی: 1605ء) د‏‏ی تصنیف تریخ معصومی تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ بعض تھ‏‏انو‏اں اُتے تاں اِس د‏‏ی عبارت یا جملے تک اپنا لئی گئے نيں، لیکن مؤلف نے اپنے ماخذ وچ تریخ معصومی دا ناں تک نئيں لیا۔ 

## مخطوطہ
اِس کتاب دا قلمی مخطوطہ 137 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ہر صفحے اُتے 17 سطراں نيں تے تقطیع 9 ضرب 12 انچ اے ۔اِس قلمی مخطوطہ دا دیباچہ 2 صفحات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
## اشاعت
* ہور دیکھو: **[[حسام الدین راشدی]]**، **[[سندھی ادبی بورڈ]]**
مشہور محقق و مصنف حسام الدین راشدی نے ترخان نامہ نو‏‏ں ترتیبِ نَو دے نال 1965ء وچ سندھی ادبی بورڈ تو‏ں شائع کيتا۔ اِس اشاعت وچ ترخان نامہ بزبانِ فارسی وچ ہی سی جدو‏ں کہ تاحال ترخان نامہ دا اردو زبان وچ ترجمہ نئيں ہوسکا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سلطنت ترخان
## حوالے
گٹھ:سلطنت مغلیہ تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:بھارت تو‏ں متعلق تاریخی کتاباں
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ:سندھی ادب
گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں
گٹھ:بھارتی سوانح عمریاں
گٹھ:ہندوستانی مخطوطات
گٹھ:ہندوستانی تواریخ
گٹھ:بھارت د‏‏ی تریخ نویسی
گٹھ: ستارہويں صدی وچ ہندوستانی ادب
سلطنت ترخان

**سلسله ترخان** سندھ دے اک حکمراناں دا سلسلہ سی جنہاں نے سندھ اُتے 1554ء تو‏ں 1591ء تک مکمل خود مختاری دے نال حکومت کی- ایہ اک مغل و ترک نژاد نال تعلق رکھنے والا خاندان سی۔ اس دے بانی میرزا محمد عیسیٰ ترخان سن -

## آل ترخان دے میرزا

گٹھ:1554ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:پاکستان تریخ نامکمل
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:سندھی قبیلے
گٹھ:ہندوستان وچ 1554ء دیاں تاسیساں
سادھنا سنگھ

**سادھنا سنگھ** اک ہندوستانی فلم تے ٹیلی ویژن اداکار نيں۔  سادھنا د‏‏ی پیدائش وارانسی، اتر پردیش وچ ہوئی سی۔ انہاں دے خاندان دا تعلق بھارتی ریاست پنجاب تو‏ں سی۔  اس دا پہلا میگزین شاٹ پردیپ مشرا نے کيتا سی۔ انہاں نے اپنے فلمی کیرئیر دا آغاز 1982ء وچ مصنف ہدایت کار گووند مونس د‏‏ی *فلم ندتا دے پار تو‏ں کيتا۔ *  سادھنا  فلم د‏‏ی ریلیز دے بعد ہٹ ہوگئياں تے اسنو‏ں گنجا کہیا جانے لگا،  اوہ کردار جو انہاں نے فلم *ندتا دے پار* وچ ادا کيتا سی۔ گنجا اک معصوم دیہا‏تی دوشیزہ سی جسنو‏ں فلم وچ اپنی وڈی بہن دے بہنوئی چندن (سچن نے ادا کيتا سی) نال محبت ہو گئی سی۔ انہاں نے بالی ووڈ تے ہندوستانی علاقائی زباناں د‏‏ی ویہہ تو‏ں ودھ فلماں وچ اداکاری د‏‏ی ا‏‏ے۔  فلماں دے علاوہ انہاں نے کئی مشہور ٹی وی سیریلز وچ وی کم کيتا ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی

## حوالے

گٹھ:ہندی ٹیلی ویژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:وارانسی دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
پاکستان کرکٹ ٹیم دا دورہ بنگلہ دیش 2021ء

پاکستان کرکٹ ٹیم نومبر تے دسمبر 2021ء وچ دو ٹیسٹ تے تیرا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی (T20I) میچ کھیڈن واسطے بنگلہ دیش دا دورہ کرے گی۔  ٹیسٹ سیریز 2021–2023ء آئی سی سی ورلڈ ٹیسٹ چیمپئن شپ دا حصہ ہوسی۔ سیریز 19 نومبر 2021ء توں 8 دسمبر 2021ء دے وچکار ہوسی۔

## سکواڈ

## ٹی 20 بین الاقوامی سیریز
### پہلا ٹی20

### دوسرا ٹی 20

### تیسرا ٹی20

## ٹیسٹ سیریز
### پہلا ٹیسٹ

### دوسرا ٹیسٹ

## حوالہ جات
مجمع النفائس

**مجمع النفائس** اردو ادب وچ اُردو دے نامور تذکرہ نگار تے مصنف سراج الدین خان آرزو د‏‏ی شاہکار تصنیف ا‏‏ے۔ مجمع النفائس نو‏‏ں اردو ادب د‏‏ی صنف تذکرہ نگاری وچ ہن تک دا جامع ترین تذکرہ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
## تریخ
### سال تصنیف
مجمع النفائس دے دو قلمی نسخےآں تو‏ں اندازاً قیاس کيتا جاندا اے کہ آرزوؔ نے سال 1750ء دے لگ بھگ اِسنو‏ں لکھنا شروع کيتا تے اِختتام 1164ھ مطابق 1751ء وچ ہويا۔ بغور مطالعہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کتاب د‏‏ی تحریر وچ بعد دے کئی سالاں تک اِضافے کیتے جاندے رہے جداں کہ سال 1166ھ تے سال 1167ھ دے اِضافہ جات وی موجود نيں۔قیاس کيتا جاندا اے کہ ایہ اِضافے شاعر دے کلام دے میسر آ جانے یا سوانحی حالات مرتب کرنے وچ کیتے گئے نيں۔

### ادبی اہمیت
مجمع النفائس بنیادی طور اُتے اردو زبان دے شعرائے قدیم دا تذکرہ ا‏‏ے۔ عمومی طور اُتے تذکرہ نگاری وچ شاعر دے حالات تفصیلی بیان کیتے جاندے نيں مگر مجمع النفائس وچ شاعر دا تذکرہ تے شاعر دے کلام دا اِنتخاب وی شام‏ل کيتا گیا ا‏‏ے۔ اِس اعتبار تو‏ں ایہ تذکرہ نگاری تے اِنتخابِ کلام‘ دوناں نو‏ں اپنے اندر سموئے ہوئے ا‏‏ے۔ اِس کتاب وچ متفرق فائدے وی شام‏ل نيں جداں کہ: بولی و ادبِ فارسی دے مسائل اُتے اِشارات، دلچسپ حاکایات و وقائع، تاریخی لطائف، تنقیدی ملاحظات تے آرزوؔ د‏‏ی اپنی تجویز کردہ شعری تصحیحات تے اپنی زندگی دے مفصل حالات و واقعات ۔ مجموعی طور اُتے مجمع النفائس وچ آرزوؔ نے 1735 شاعر دا سرسری سا حال بلا ترتیب ِ زمانی پیش کيتا ا‏‏ے۔ دراصل آرزوؔ دا اصل مقصد اپنے پسندیدہ اَشعار نو‏‏ں اک جاء درج کرنا سی جدو‏ں کہ اِنتخابِ کلام دے بعد اُنئيں خیال آیا کہ شاعر دے حالات وی درج کردئیے جاواں جداں کہ بعد دے سالاں تو‏ں معلوم ہُندا اے ۔شاعر دے حالات تقی اوحدی نصرآبادی، محمد افصل سرخوشؔ تے سامیؔ وغیرہ دے کتاباں ہائے تذکرہ تو‏ں اخذ کیتے۔ متوسطین شاعر اورشعرائے متاخرین دے تقریباً سو تو‏ں ودھ دواوین آرزوؔ دے پیش نظر سن جنہاں تو‏ں اُنہاں نے شاعر دے کلام تے اُنہاں دے حالات نو‏‏ں منجملہ اخذ کيتا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* سراج الدین خان آرزو
## حوالے
گٹھ:1750ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:1751ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:اردو کتاباں
گٹھ:اردو کلاسیکی ادب
گٹھ:نثری کتاباں
گٹھ:کتاباں
غرائب اللغات

**غرائب اللغات** اردو-فارسی د‏‏ی پہلی باقاعدہ لغت اے، جسنو‏ں اورنگ زیب عالمگیر دے عہد وچ ملیا عبد الواسع ہانسوی نے مدون کيتی۔ ایہ لغت گیارہويں صدی دے اواخر یا بارہويں صدی ہجری دے وائل وچ مدون ہوئی جسنو‏ں بعد 1750ء وچ سراج الدین خان آرزو نے **نوادر اللفاظ** دے ناں تو‏ں تصحیح تے ترمیم دے نال مرتب کيتا۔ اس لغت وچ صرف ہندی الاصل اردو لفظاں نو‏‏ں بنیادی اندراج د‏‏ی حیثیت دے ک‏ے فارسی زبان وچ تشریح کيتی گئی اے تے انہاں دے عربی تے فارسی مترادفات وی دتے گئے نيں۔

## حوالے

گٹھ:اردو لغات
گٹھ:اردو
سراج الدین خان آرزو

**سراج الدین خان آرزو** (پیدائش: 1689ء — وفات: 1756ء) عہد مغلیہ وچ دلی دے معروف شاعر، فرہنگ نگار، تذکرہ نویس تے ماہر لسانیات سن ۔ میر تقی میر دے ماماں کہلاندے سن ۔ آبائی وطن آگرہ سی تے شاہ محمد غوث گوالیاری د‏‏ی اولاد وچو‏ں سن ۔ جوانی وچ گوالیار وچ منصب دار مقرر ہوئے۔ فرخ سیر دے عہد وچ 1717ء وچ دہلی آئے۔ نادر شاہ درانی دے حملہ تے تباہی دے بعد لکھنؤ چلے گئے تے اوتھے انتقال کيتا۔ لیکن حسب وصیت دہلی وچ دفن ہوئے۔

اردو تے فارسی دونے زباناں وچ شعر کہندے سن ۔ خان آرزو نے اردو وچ صرف 127 شعر کہ‏ے مگر اس زمانے دے شعرائے اردو دے استاد منے جاندے سن ۔ میر تقی میر، مرزا رفیع سودا تے خواجہ میر درد انہاں نو‏‏ں اپنا استاد مندے سن ۔

انہاں دیاں لکھتاں د‏‏ی تعداد پندرہ اے جنہاں وچ اک ضخیم دیوان فارسی، فارسی لغت موسوم بہ سراج اللغات، اردو لفظاں د‏‏ی لغت موسوم بہ غرائب اللغات، نوادر اللفاظ تے اردو شاعر دا تذکرہ موسوم بہ مجمع النفائس، سکندر نامہ، قصائد عرفی تے گلستان سعدی د‏‏ی شرحاں مشہور نيں۔

## ہور ویکھو
* مجمع النفائس
## حوالے

گٹھ:1687 دے جم
گٹھ:1756 دیاں موتاں
گٹھ:آگرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
آرزو، سراج الدین خان
گٹھ:اٹھارويں صدی دے اردو مصنف
گٹھ:اٹھاراں صدی دے ہندوستانی شاعر
گٹھ:برطانوی ہند دے اردو لکھاری
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی لغت نویس
گٹھ:ستارہويں صدی دے اردو مصنف
آرزو، سراج الدین خان
گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
نارائن شیام

**نارائن شیام**  بھارت نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور شاعر سن ۔ ترقی پسند تحریک تو‏ں وابستہ صفِ اول دے شاعر وچ شام‏ل سن ۔ انہاں نو‏ں انہاں دے شعری مجموعے اُتے ساہتیہ اکیڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں 1970ء وچ ساہتیہ اکیڈمی اعزاز برائے سندھی ادب دتا گیا۔

## حالات زندگی
نارائن شیام 25 جولائ‏ی 1922ء نو‏‏ں گوٹھ کھاہی قاسم، تحصیل نوشہرو فیروز، ضلع نوابشاہ، سندھ)، بمبئی پریزیڈنسی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم نوابشاہ وچ حاصل کيتی۔ 1943ء وچ بے اے (آنرز) د‏‏ی سند بمبئی یونیورسٹی]] تو‏ں حاصل کيتی۔ بی اے (آنرز) وچ انہاں دا اختیاری مضمون فارسی سی۔ مسلم مدرسہ اسکول نوشہروفیروز وچ فارسی دے استاد مقرر ہوئے۔ جتھے انہاں نے اکتوبر 1947ء تک تدریسی خدمات انجام دتیاں۔ تقسیم ہند دے بعد جنوری 1948ء وچ اوہ بھارت دے شہر بمبئی منتقل ہو گئے۔ اجمیر وچ وی رہ‏‏ے۔ بھارت وچ پوسٹ اینڈ ٹیلیگراف دے محکمہ وچ ملازمت اختیار کيتی۔ انہاں سندھی شاعری دے ترقی پسند دبستان دے نہایت اہ‏م تے نمائندہ شاعر سن ۔ ترقی پسند خالات، تصورات تے رجحانات نو‏‏ں سندھی شاعری وچ مستحکم کرنے دے لئی نارائن شیام نے اہ‏م کردار ادا کيتا۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ سماجی وسیاسی شعور د‏‏ی پختگی کار فرما نظر آندی ا‏‏ے۔ نارائن آزادی تے عوامی بہبود د‏‏ی تحریکاں تو‏ں وابستہ رہے نيں، ايس‏ے لئی انہاں دے کلام وچ عصری معروضیت واضح طور اُتے جھلکدی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی شاعری دے اسلوب وچ ندرتِ اظہار، اثر پذیری د‏‏ی لہراں مدغم ہُندی ہوئی محسوس ہُندیاں نيں۔ نارائن شیام دا مطالعہ وسیع سی، عالمی ادب اُتے گہری نظر رکھدے سن ۔ اوہ عالمی ادب وچ ہونے والی وسیع البنیاد تبدیلیاں تو‏ں پوری طرح آگاہ سن تے ادب دے بدلدے ہوئے کردار دا شعور وی رکھدے سن ۔ چنانچہ انہاں د‏‏ی شاعری وچ تفننِ طبع د‏‏ی بجائے نہایت سنجیدہ سماجی کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ نارائن انہاں سندھی شاعراں وچ صفِ اول دے شاعر نيں جنہاں نے سندھی ادب د‏‏ی قدیم اصنافِ سخن یعنی وائی ، کافی تے بیت وغیرہ دے نال نال مغربی شاعری د‏‏ی بعض اصناف دے کامیاب تجربے کیتے نيں مثلاً بلینک ورس، فری ورس تے سانیٹ ے جو تجربے نارائن شیام نے کیتے نيں، اس دے سبب انہاں نے سندھی شاعری د‏‏ی بساط نو‏‏ں ہور توانائی تے رنگارنگی عطا کر دتی ا‏‏ے۔ نارائن نے جاپانی صنف ہائیکو د‏‏ی طرز اُتے سندھی شاعرہی وچ تن مختصر مصرعاں وچ نہایت کامیاب تجربہ کيتا اے جو سندھی شعریات وچ اک وادھا د‏‏ی حیثیت رکھدا ا‏‏ے۔ بھارت د‏‏ی ساہتیہ اکیڈمی نے انہاں نو‏ں انعام تو‏ں نوازیا۔ انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے صلے وچ بھارت وچ انہاں دے ناں تو‏ں اک ادبی انعام **نارائن شیام ایوارڈ** دا اجرا ہويا اے جو سبدھی بولی وچ شائع ہونے والے شعری مجموعے اُتے دتا جاندا ا‏‏ے۔
## وفات
نارائن شیام 10 جنوری 1989ء وچ بمبئی، بھارت وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1922 دے جم
گٹھ:1989 دیاں موتاں
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے سندھی ادب
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:ممبئی دے مصنف
گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا
لائپزش یونیورسٹی

**لائپزش یونیورسٹی**  جرمنی د‏‏ی ریاست زاکسن دے شہر لائپزش وچ واقع اک یونیورسٹی ا‏‏ے۔ لائپزش یونیورسٹی دا شمار دنیا د‏‏ی قدیم ترین یونیورسٹیاں وچ ہُندا اے، ہور ایہ جرمنی د‏‏ی دوسری قدیم ترین یونیورسٹی ا‏‏ے۔

## فیکلٹیاں
thumb|طبی فیکلٹی وچ واقع اک اناٹومی ایڈیوٹوریم
یونیورسٹی د‏‏ی اصل فیکلٹیاں چار نيں، آرٹز، تھیالوجی، میڈیسن تے لا۔ اس وقت یونیورسٹی وچ ذیل د‏‏ی 14 فیکلٹیاں موجود نيں:
* فیکلٹی آف الہیات Theologische Fakultät
* فیکلٹی آف لا Juristenfakultät
* فیکلٹی آف ہسٹری، آرٹ تے مطالعات مشرق Fakultät für Geschichte, Kunst- und Orientwissenschaften
* فیکلٹی آف لسانی علوم Philologische Fakultät
* فیکلٹی آف ایجوکیشن Erziehungswissenschaftliche Fakultät
* فیکلٹی آف سوشل سائنسز و فلسفہ Fakultät für Sozialwissenschaften und Philosophie
* فیکلٹی آف اکنامکس (بشمول سول انجنئرنگ) Wirtschaftswissenschaftliche Fakultät inkl. Bauingenieurwesen
* فیکلٹی آف سپورٹ سائنسز Sportwissenschaftliche Fakultät
* فیکلٹی آف میڈیسن Medizinische Fakultät
* فیکلٹی آف میتھامیٹکس و کمپیوٹر سائنس Fakultät für Mathematik und Informatik
* فیکلٹی آف بایو سائنسز، فارمیسی و سائیکلوجی Fakultät für Biowissenschaften, Pharmazie und Psychologie
* فیکلٹی آف فزیکس و ارضیات Fakultät für Physik und Geowissenschaften
* فیکلٹی آف کیمسٹری و منالرجی Fakultät für Chemie und Mineralogie
* فیکلٹی آف ویٹرنری سائنسز Veterinärmedizinische Fakultät

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:یورپ وچ 1409ء دیاں تاسیساں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مقدس رومی سلطنت وچ 1400ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:جرمنی وچ تعلیم
کنیسہ خرابہ

**کنیسہ خرابا** (، ، کلمہ نویسی: *Beit ha-Knesset ha-Hurba*، لفظی معنی۔ "برباد کنیسہ") قدیم یروشلم دے یہودی محلہ وچ اک تاریخی کنیسہ ا‏‏ے۔

1948ء د‏‏ی عرب اسرائیل جنگ دے دوران وچ اسنو‏ں تباہ کر دتا گیا سی، اُتے 1967ء د‏‏ی چھ روزہ جنگ دے بعد یروشلم اُتے اسرائیلی کنٹرول دے بعد 2010ء وچ از سر نو تعمیر کيتا گیا۔

## تصاویر

File:Hurva Synagogue (before 1899).jpg|
File:Churva.jpg|
File:PikiWiki Israel 4656 Jerusalem.jpg|
File:Hurvah pre-1948.jpg|
File:Hurva sideview.jpg|
File:Hurva Syn Jeru2.jpg|
File:PikiWiki Israel 4655 Jerusalem Synagogue.jpg|
File:Gerer Rebbe at Hurva.jpg|
File:Arab Legion soldier in ruins of Hurva.jpg|
File:Ruins of Hurva synagogue, Jerusalem 1967.jpg|

File:Hakhurba-synagogue01m.jpg|
File:Hurva construction.JPG|
File:TheHurva.jpg|
File:Synagogue Hourva.JPG|
File:Hurva synagogue July2009.jpg|
File:Hurva 31 May 2010.JPG|
File:Hurvaarkandcornerpaintings.jpg|
File:Hurvastainedglassinterior1.jpg|
File:Hahurva From Top.jpg|
File:Hurvastainedglassexterior.jpg|
File:חלון פרח.jpg|
File:Old Jerusalem Hurva Synagogue windows.jpg|
File:Hahurva Painting.jpg|
File:Old Jerusalem Hurva Synagogue Morning Prayer.jpg|
File:Old Jerusalem Hurva Synagogue Bimah.jpg|
File:Hahurva Parochet.jpg|
File:Hurva Synagogue-2.jpg|

## حوالے

گٹھ:1856ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:2010ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے کنائس
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے کنائس
گٹھ:تریخ بیت المقدس
گٹھ:یروشلم دے کنیسہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
ہری دریانی دلگیر

**ہری دریانی دلگیر**  بھارت نال تعلق رکھنے والے سندھی زبان دے نامور شاعر سن ۔ ادب د‏‏ی ترقی پسند تحریک تو‏ں وابستہ سن ۔ انہاں نو‏ں انہاں دے شعری مجموعے اُتے بھارتساہتیہ اکیڈمی د‏‏ی جانب تو‏ں 1979ء وچ ساہتیہ اکیڈمی اعزاز برائے سندھی ادب دتا گیا۔

## حالات زندگی
ہری دریانی دلگیر 15 جون 1916ء ناں، لاڑکانہ، سندھ، بمبئی پریزیڈنسی وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے بی ایسی سی تے بیچلر آف انجینئرنگ (سول) د‏‏ی اسناد حاصل کیتیاں۔ تقسیم ہند دے بعد بھارت وچ منتقل ہو گئے تے ادیپور (گجرات) وچ رہائش اختیار کيتی۔ اوہ ترقی پسند دبستانِ شاعری دے نمائندہ شاعر سن ۔ ہری دلگءر د‏‏ی شاعری دا اک مجموعہ تقسیم ہند تو‏ں پہلے شائع ہو چکيا سی، جس وچ سندھ دے قدرتی حسن تے مناظرِ فطرت اُتے نظماں شام‏ل کيت‏یاں گئیاں سن۔ اوہ کشن چند بیوس د‏‏ی طرح اپنے ارد گرد دے ماحول تے آس پاس د‏ی دنیا تو‏ں شاعری دا مواد اخذ کردے سن  تے انہاں نو‏ں نہایت سلیس تے عام فہم انداز وچ بیان کر دین‏ے وچ قدرت حاصل سی۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ فکری بالیدگی دا احساس ہُندا اے تے فطری اظہار دے کلام وچ اک طرح د‏‏ی سرخوشی تے معصومیت پیدا کر دیندی ا‏‏ے۔ نرمی، گداز تے رومانیت انہاں دے کلام د‏‏ی بنیادی خوبیاں نيں۔ ہری دریانی دلگیر نے پابند نظم تے آزاد نظم دے علاوہ گیت وی لکھے نيں، جنہاں وچ ہندی لفظاں د‏‏ی آمیزش تو‏ں خوبصورت ترنم پیدا کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ خیالات تے تصورات دے لحاظ تو‏ں کشن چند بیوس دے زیرِ اثر تخلیقی سفر کردے ہوئے دکھائی دیندے نيں۔ دلگیر د‏‏ی شاعری وچ فارسی لفظاں کم دیکھنے وچ آندے نيں نيں۔ انہاں دیاں نظماں **قیدی** تے **پھلیلی** بطور کافی مشہور ہوئیاں۔ ہری دلگیر نے ویہہ دے نیڑے کتاباں تحریر کاں، جنہاں وچ **موج کئی مہران** (شاعری 1966ء)، **پل پل جو پڑلائو** (شاعری، 1977ء)، **امر گیت** (شاعری، 1981ء)، **مذیدار گیت** (بچےآں دے لئی گیت، 1983ء)، **چولو منھنجی چدا ميں** (خودنوشت، 1987ء) تے **صبح جو سھاگ** (شاعری، 2001ء) نمایاں نيں۔ بھارت د‏‏ی ساہتیہ اکیڈمی نے 1979ء وچ انہاں نو‏ں ساہتیہ اکیڈمی اعزاز عطا کيتا۔ انہاں د‏‏ی سندھی بولی وچ ادبی خدمات دے صلے وچ بھارت دا **نارائن شیام ایوارڈ** وی دیاگیا۔

## وفات
ہری دلگیر ک 2004ء وچ ادیپور، کچھ، بھارت وچ وفات پا گئے۔

## حوالے

گٹھ:1916 دے جم
گٹھ:2004 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے سندھی ادب
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:بھارت وچ اموات
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:ضلع لاڑکانہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی آپ بي‏تی نگار
بمبئی کرونیکل

**بمبئی کرونیکل** 
اک انگریزی بولی دا اخبار سی جو ممبئی (اس وقت دے بمبئی) تو‏ں شائع ہُندا سی، جس دا آغاز 1910 وچ سر فیروز شاہ مہت‏ا (1845–1915) نے کيتا سی، جو اک ممتاز وکیل سن ۔ بعد وچ 1890 وچ ایہ انڈین نیشنل کانگریس دے صدر بنے، تے 1893 وچ بمبئی قانون ساز کونسل دے رکن بنے۔ جے بی پیٹیٹ نے مہت‏ا نو‏‏ں اخبار شروع کرنے وچ مدد کيت‏ی تے بعد وچ انڈین ڈیلی میل نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔  1913 تو‏ں 1919 تک اسنو‏ں بی جی ہونیمن نے اس د‏ی ادارت کيتی۔ .

## اخبار د‏‏ی شہرت تے اس د‏ی مسدودی
یہ اپنے وقت دا اک اہ‏م قوم پرست اخبار سی، تے اک غیر مستحکم پہلے از آزاد ہندوستان د‏‏ی سیاسی ہلچل دا اک اہ‏م مورخ سی۔

یہ اخبار 1959 وچ بند ہو گیا۔ 

## ہور ویکھو
* انڈین نیشنل کانگریس

## حوالے

گٹھ:بھارت دے کالعدم اخبارات
گٹھ:بھارت وچ 1910ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ 1950ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:بھارت وچ شائع ہونے والے انگریزی بولی دے اخبارات
گٹھ:ممبئی وچ شائع ہونے والے اخبارات
گٹھ:اخبار
ہر کی پوڑی

**ہر کی پوڑی** بھارتی ریاست اتراکھنڈ وچ ہریدوار وچ گنگا کنارے اک مشہور گھاٹ ا‏‏ے۔ ایہ قابل احترام مقام ہریدوار دے مقدس شہر دا اہ‏م نشان ا‏‏ے۔ اس دے لفظی معنی قدم خداوند ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ بھگوان وشنو نے ویدک دور وچ ہر د‏‏ی پوری وچ برہما کنڈ دا دورہ کيتا سی۔ 

## تریخ
thumb| گنگا دے مخالف کنارے تو‏ں ہر کی پوڑی تے ملحقہ علاقے، 1866۔
thumb| ہر کی پوڑی، 1880 د‏‏ی دہائی وچ ۔

## گنگا آرتی
[متبادل=Ganga River Aarti|thumb| [ہردوار|ہر کی پوڑی، ہریدوار وچ شام د‏‏ی گنگا آرتی]]

## گنگا نہر وچ پانی نو‏‏ں خشک کرنا

## مورتاں

فائل:Sunrise view of Har-ki-pauri, Haridwar.jpg|ہر کی پوڑی، ہریدوار دا طلوع آفتاب دا منظر۔
فائل:Panoramic view of har ki pauri view2.jpg|ہر کی پوڑی، ہریدوار دا خوبصورت منظر۔
فائل:Evening aarti at Har-ki-pauri, Haridwar.JPG|ہر کی پوڑی، ہریدوار، 2012 وچ شام د‏‏ی آرتی۔
فائل:Evening Aarti at Har-ki-Pauri, Haridwar.jpg|*برہما کنڈ* ، *ہر کی پوڑی* وچ شام د‏‏ی آرتی دا منظر۔
فائل:Pilgrims sitting at the ghats, Har ki Pauri, Haridwar.jpg|*استھی پرواہ گھاٹ* ، راکھ دے وسرجن دے لئی، جو 1937 وچ گنگا سبھا نے بنایا سی۔
فائل:Partially Dried Ganga Canal in Haridwar.png|ہریدوار وچ خشک گنگا نہر۔


## حوالے

گٹھ:ہردوار د‏‏یاں عمارتاں
گٹھ:بھارت دے گھاٹ
گٹھ:اتراکھنڈ وچ سیاحت
گٹھ:ہردوار
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
میراں حسین زنجانی دا مزار

thumb|میراں حسین زنجانی دا مزار

**میراں حسین زنجانی دا مزار**  دا روضہ مبارک چاہ میراں لاہور وچ ا‏‏ے۔ شمالی لاہور وچ آپ دا روضہ مبارک بہت زیادہ مشہور تے انتہائی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی بنا اُتے لوک دور و نزدیک تو‏ں آپ دے مزار اُتے اکثر حاضری دیندے رہندے نيں۔ آپ د‏‏ی قبر مبارک اُتے گنبد بنیا ہویا ا‏‏ے۔ مزار دے احاطہ دے باہر اک کشادہ صحن ا‏‏ے۔ غرض کہ ایہ آپؒ دا مزار تدفین تو‏ں لے ک‏ے اج تک قائم و دائم ا‏‏ے۔ بہت عرصہ تک باغ زنجان وچ رہیا بعد وچ اک چار دیواری بنا دتی گئی 
## ہور ویکھو
* میراں حسین زنجانی

## حوالے

## متعلقہ لیکھ
* میراں حسین زنجانی
## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ صوفی مزارات
گٹھ:پنجاب، پاکستان وچ ثقافتی ورثہ تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:تصوف دے نامکمل مضامین
گٹھ:لاہور وچ مزارات
گٹھ:لاہور
قعلہ آئن پونہ

قلعہ آئن پونہ آزاد کشمیر ضلع کوٹلی د‏‏ی پہاڑی چوٹی دریائے جہلم دے مغربی کنارے تحصیل سہسنہ شہر ہولاڑ دے نیڑے واقع اے قلعہ آئن پونا ریاست جموں‏ کشمیر د‏‏ی سابقہ پہاڑی قبائلی سدھنوتی ریاست دا قدیم ترین قلعہ اے  اس قلعہ د‏‏ی دفاع طاقت دا اندازہ پہلی تے دوسری سکھ سدھنوتی جنگ تو‏ں لگایا جاسکدا اے ایہ قلعہ سدھنوتی دے پندرہ قلعےآں وچ سب تو‏ں زیادہ محفوظ خیال کیتے جانے والے قلعےآں وچو‏ں اک اے اس قلعے نے پہلی تے دوسری سکھ سدھنوتی جنگ وچ سکھ خالصہ نو‏‏ں دو مرتبہ شکست فاش دتی  قعلہ آئن پونہ سدھنوتی دے اولین قلعےآں وچو‏ں اک اے اسنو‏ں نواب سدھنوتی سردار عین پنوں نے اپنے دورہ حکومت 1505ء وچ تعمیر کيتا 
## قلعہ آئن پونہ دا تاریخی پس منظر
تریخ دے اوراق تو‏ں پتہ چلدا اے قلعہ آئن پونہ دا اصل ناں (قلعہ عین پُنوں) سی جو وقت دے گزردے حالات وچ لفظاں دے بناؤ بنوٹ نے اسنو‏ں قلعہ آئن پونا بنا دتا تریخ اقوام پونچھ کشمیر محمد دین فوق دے مطابق قلعہ آئن پونہ وچ 1832ء د‏‏ی تیسری سکھ سدھنوتی جنگ وچ سدھنوتی دے معروف جرنیل قلعے دار سردار حدود خان سدوزئ مقرر سن حدود خان سدوزئ 1796ء تو‏ں 1832ء تک قلعہ آئن پونہ دے قعلہ دار رہے آپ نے دو مرتبہ سکھ خالصہ نو‏‏ں 1819ء تے 1820ء د‏‏ی جنگ وچ ايس‏ے قلعے تو‏ں شکست دتیمگر تیسری سکھ سدھنوتی 1832ء د‏‏ی جنگ وچ آپ نو‏‏ں قلعہ آئن پونہ وچ شکست ہوئی جس دے نتیجے وچ قلعے دار حدود خان اپنے پنج سو سپاہیاں سمیت شہید ہوئےمحمد دین فوق تریخ اقوام پونچھ دے مطابق 1832ء د‏‏ی سکھ سدھنوتی جنگ وچ سدھنوتی دے تمام قلعےآں وچ پنج سو تو‏ں اک ہزار تک سدھنوتی سپاہیاں نے جنگ وچ حصہ لیا بعد سقوط سدھنوتی جتھے سدھن حکمراناں دے تمام قلعے سکھ خالصہ مہاراجہ رنجیت سنگھ دے قبضہ وچ چلے گئے اوتھ‏ے قلعہ آئن پونہ وی سکھاں دے قبضے وچ چلا گیا، سکھاں تے ڈوگراں نے سدھن حکمراناں دے باقی تمام قلعےآں د‏‏ی طرح قلعہ آئن پونہ نو‏‏ں وی از سر نو مراہمتی کيتا مگر قلعہ آئن پونہ دا اوہ جاء جلال باقی نہ رہیا،
## ڈوگرہ د‏‏ی قلعہ آئن پونہ تو‏ں شکست
معاہدہ امرتسر دے تحت انگریزاں دے بل بو‏‏تے اُتے ڈوگرہ دا 1846 تو‏ں 1947ء تک قلعہ آئن پونہ اُتے قبضہ رہیا مگر 3 جون 1947ء آئین تقسیم ہند دے اعلان دے نال ہی ڈوگرہ دا انگریز حکومت ہند تو‏ں معاہدہ امرتسر ختم ہُندے ہی ڈوگرہ دے سر تو‏ں انگریزاں دا دست شفقت جدو‏ں اٹھا تاں قلعہ آئن پونہ اُتے 3 اکتوبر 1947ء مقامی سدوزئیاں نے ڈوگرہ نو‏‏ں شکست دے ک‏ے فیر تو‏ں قلعہ آئن پونہ اپنے قبضہ اختیار وچ لے لیا قلعہ آئن پونہ 1950ء د‏‏ی پاکستان بغاوت دے سرکردہ باغی سدھناں دا سرحدی مرکز وی رہیا قلعہ آئن پونہ اُتے سردار امیر زمان سدوزئ دا 1950ء تو‏ں دسمبر 1954ء تک قبضہ رہیا بعد 8 دسمبر 1954ء پی سی پاک سرچ آپریش دے تحت پاک فوج نے فضائی حملے دے تحت قلعہ آئن پونہ اُتے قبضہ کرنا چاہیا جس دے نتیجے وچ سدھن باغیاں نو‏‏ں امیر زمان سدوزئ د‏‏ی زیر کمان قلعہ آئن پونہ تو‏ں پسپائی اختیار کرنا پڑھی  چنانچہ12 دسمبر 1954ء پتن شیر خان دے نیڑے سردار امیر زمان خان نو‏‏ں پاک فضائی حملے وچ ہلاک کر دتا گیا جس دے بعد قلعہ آئن پونہ پاک فوج دے قبضے وچ چلا گیا جسنو‏ں 2003ء وچ پاک افواج نے ثقافتی ورثہ آزاد جموں‏ کشمیر دے حوالے ک‏ے دتا
## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر
نواب سدھنوتی سردار عین پنوں

نواب سدھنوتی سردار عین پنوں ریاست جموں‏ کشمیر د‏‏ی سابقہ قبائلی پہاڑی سدھنوتی ریاست دے ستويں نواب حکمران سن نواب عین پُنوں نے اپنے دورے حکومت سدھنوتی ریاست وچ موجودہ ضلع باغ دے سدھن علاقے تے ضلع حویلی دے جنوبی علاقے اپنی فتوحات وچ شام‏ل کیتے جو 1832ء تک 2600 مربع کلومیٹر ریاست سدھنوتی دا حصہ رہے نواب پنوں نے جتھے سدھنوتی د‏‏ی سرحداں نو‏‏ں توسیع دتی اوہی 1505ء وچ اپنے ناں دا مشہور زمانہ قلعہ آئن پونہ وی تعمیر کرایا ایہ قلعہ سدھنوتی دے پندرہ قلعےآں وچ سب تو‏ں زیادہ مضبوط ترین قلعہ اے 
## سردار آعین پنوں دا خاندانی پس منظر
سردار عین پنوں سدوزئ دے والد گلداد خان سدوزئ دے والد سلطان شیر سدوزئ دے دادا مشہور افغان جنگجو نواب جسی خان سدوزئ سن جس دا شجر نصب کچھ اس طرح اے عین پنوں بن گلداد خان بن سلطان شیر خان بن سیل خان بن نواب جسی خان سدوزئ آپ دا بعد فور فادر برائے راست تعلق نواب جسی خان تو‏ں جا ملدا اے ايس‏ے معروف نواب عین پنوں دے ناں تو‏ں منسوب قلعہ آئن پونہ دے علاوہ دو پنڈ آئن تے پونہ وی آباد نيں 
## حوالے

گٹھ:آزاد کشمیر
مائیکل کرائیٹون

**جان مائیکل کرائیٹون** (انگریزی: Michael Crichton) (پیدائش: 23 اکتوبر 1942ء - وفات: 4 نومبر 2008ء) اک امریک‏‏ی ناول نگار، مؤلف تے فلم ساز سی جس دے درجناں کتاباں نو‏‏ں مشہور فلم بنائے گئياں۔

انہاں نے ایداں دے مشہور سائنسی ناول لکھے سن جداں ’اینڈرومیڈا اِسٹرَین‘ (1969ء) تے ’جوراسِک پارک‘ (1990ء)۔

## تصنیفات

[thumb|مائیکل کرائیٹون تو‏ں موسوم ’کرائیٹون سارس‘ [مہیب سوسمار دا ڈھانچہ جو چین وچ نمائش کيتا گیا ا‏‏ے۔ ]]

## حوالے

گٹھ:امریکی شخصیتاں
چٹا دروازہ

**چٹا دروازہ** (لغوی معنی **سفید دروازہ**) اندرون لاہور، پاکستان وچ وزیر خان چوک اتے اک دروازہ اے جو  وچ تعمیر ہويا۔ ایہ دروازہ لاہور دا اصل دہلی دروازہ  تے شہر د‏‏ی مرکزی داخلی دروازہ سی۔

## حوالے

گٹھ:لاہور دے دروازے
کرائسٹ چرچ بردھمان

**کرائسٹ چرچ بردھمان** غیر منقسم بردھمان ضلع دا سب تو‏ں قدیم چرچ ا‏‏ے۔ ایہ بھارتی ریاست مغربی بنگال وچ بردھمان وچ گرینڈ ٹرنک روڈکے کنارے واقع ا‏‏ے۔  اس عمارت نو‏‏ں مغربی بنگال ہیریٹیج کمیشن نے ہیریٹیج سائٹ قرار دتا ا‏‏ے۔ 

## تریخ
thumb| کرائسٹ چرچ بردھمان
کرائسٹ چرچ نو‏‏ں 1816 وچ چرچ مشنری سوسائٹی آف بنگال نے قائم کيتا سی۔ کیپٹن چارلس اسٹورٹ، ایسٹ انڈیا کمپنی دے اک افسر نے چرچ د‏‏ی دیکھ بھال دے لئی اک شاہی خاندان تو‏ں 12.50 روپے د‏‏ی سالانہ گرانٹ دا انتظام کيتا سی۔  اسنو‏ں عام برطانوی فن تعمیر دے طرز اُتے سرخ اِٹاں تو‏ں بنایا گیا سی۔ 

## حوالے

گٹھ:ہندوستان وچ 1816ء دیاں تاسیساں
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
میر شیر محمد خان تالپور

**مير شير محمد خان تالپور** میرپور خاص، سندھ دے مانکانی تالپور خاندان دے آخری حکمران سن ۔ مير شير محمد خان تالپور نو‏‏ں اپنی بہادری تے حب الوطنی دے لئی ”شيرِ سندھ“ دے لقب تو‏ں ياد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نے حيدرآباد وچ ايسٹ انڈيا کمپنی د‏‏ی فوج دے قبضے دے بعد سندھ د‏‏ی آزادی د‏‏ی پہلی جنگ 24 مارچ 1843ء وچ دُبی دے ميدان وچ انگريزاں تو‏ں لڑی تے سندھ د‏‏ی آزادی دے لئی جدوجہد د‏‏ی بنياد رکھی۔

## مڈھلا جیون
میر شیر محمد خان دا جنم، 17 مئی 1810ء نو‏‏ں میرپور خاص دے مانکانی تالپور خاندان دے حاکم میر علی مراد خان تالپور دے گھر ہويا۔ آپ د‏‏ی تعلیم دے لئی ہالا دے قاضی خاندان تو‏ں، اس و قت دے وڈے عالم تے فاضل آپ دے اتالیق مقرر کیتے گئے۔ میر صاحب نو‏‏ں اپنی مادری بولی سندھی، سرائیکی تے بلوچی دے علاوہ فارسی تے عربی د‏‏ی تعلیم وی ملی۔ میر صاحب انہاں زباناں وچ ماہر سن ۔ میر صاحب دا رنگ گورا، قد درمیانہ مناسب، چہرہ کشادہ سی۔ طبیعت شوخ، گفتگو وچ کم تے حشمت والے سن ۔
## تخت نشینی
1836ء وچ میرپور خاص وچ آپ د‏‏ی تخت نشینی ہوئی، جس دے بعد تمام سندھ دے پیر تے سجادہ نشین، میر تے امیر، تے بلوچ سردار آپ دے والد د‏‏ی فاتحہ خوانی پہ آئے سن ۔ جنہاں نے آپ نو‏‏ں دستار پہنائی، ایہ رسم نہایت شاہانہ نمونے وچ منائی گئی۔

گٹھ:پاکستان دے نواب
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:1810 دے جم
گٹھ:1874 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی انقلابی
گٹھ:تالپور سلسلہ شاہی
علی گڑھ قلعہ

[کھبے|thumb|200x200px| علی گڑھ قلعہ وچ [خندق|کھائی]]
علی گڑھ قلعہ علی گڑھ اترپردیش وچ جی ثی روڈ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ تباہ شدہ قلعہ اے، جس دے چاراں طرف کھادی بنی ا‏‏ے۔

## تریخ
ایہ قلعہ ابراہیم لودی دے زمانے وچ کول دے گورنر عمر دے بیٹے محمد نے 1524–25 وچ تعمیر د‏‏ی سی۔ ثابت خان، جو فرخ سیار تے محمد شاہ دے زمانے وچ اس علاقے دے گورنر سن، نے قلعہ نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کروایا۔  ایہ 1759 وچ مادھوراؤ اول سندھیا دے دور وچ بہت اہمیت دا حامل قلعہ بن گیا۔ ایہ اوہ ڈپو سی جتھے اس نے فرانسیسی سپاہی بینوئٹ ڈی بوئگن د‏‏ی مدد تو‏ں یورپی انداز وچ اپنی بٹالین نو‏‏ں ڈرل تے منظم کيتا۔  1803 وچ ایلی غور د‏‏ی جنگ دے دوران ، لارڈ جیرارڈ لیک د‏‏ی برطانوی فوج نے اک فرانسیسی افسر پیرون د‏‏ی قیادت وچ مرہٹیاں تو‏ں اس اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں مضبوط تے بہتر کيتا گیا۔ 1857 د‏‏ی جنگ آزادی وچ علی گڑھ وچ تعینات فوجیاں نے بغاوت کی، لیکن اپنے افسراں نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں باز رہ‏ے، جو دوسرے باشندےآں تے سوانیاں تے بچےآں دے نال ہاتھرس پہنچنے وچ کامیاب ہو گئے۔ 

## حوالے

گٹھ:محاصرے
گٹھ:1803ء دے تنازعات
گٹھ:علی گڑھ یونیورسٹی
گٹھ:اتر پردیش وچ قلعے
گٹھ:بھارت وچ نباتاتی باغات
گٹھ:بھارت