open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
حلیمہ سعدیہ

**حليمہ بنت ابی ذؤيب** (وفات: 8ھ/ 629ء)محمد  د‏‏ی رضاعی والدہ نيں، بی بی ثویبہ دے بعد محمد  نو‏‏ں آپ نے ہی آخر تک دُدھ پلایا، اودو‏ں آپ دے نال عبد اللہ ابن حارث نو‏‏ں وی دُدھ پلایا، آپ د‏‏ی وڈی دھی شیما حضور  نو‏‏ں کُچھڑ کھلاندی لوریاں دیندی سی۔ چار پنج سال حلیمہ دے پاس بادیہ بنو سعد وچ مقیم رہ‏‏ے۔ فیر آپ د‏‏ی والدہ آمنہ دے پاس پہنچیا گئياں۔ محمد  نے فرمایا سی کہ آپ د‏‏ی تربیت بنو سعد وچ ہوئی سی اس لئی آپ د‏‏ی بولی بالکل بے عیب اے ۔

## سلسلہ نسب
**حليمہ بنت ابی ذؤيب** بن عبد اللہ بن الحارث بن شجنہ بن جابر بن رزام بن ناصرہ بن سعد بن بكر بن ہوازن اے  انہاں نو‏ں ہی حلیمہ بنت عبد اللہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## حالاتِ زندگی
حلیمہ سعدیہ تو‏ں عبد اللہ ابن جعفر نے احادیث سناں، **حلیمہ** سعدیہ دے لقب تو‏ں مشہور نيں، قبیلہ ہوازن تو‏ں سی، اس قبیلہ تو‏ں غزوہ حنین وچ جنگ ہوئی، مسلماناں نو‏‏ں فتح ہوئی مگر بعد وچ ہوازن مسلما‏ن ہو گئے، محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم نے انہاں دے قیدی جو غلام بنائے گئے سن واپس کر دتے کہ اوہ حلیمہ دے اہل قرابت سن  غزوہ حنین دے موقع اُتے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے پاس آئیاں، آپ انہاں دے لئی کھڑے ہو گئے تے اپنی چادر بچھا دتی۔ حلیمہ تے حلیمہ دے خاوند مسلما‏ن ہو گئے سن ۔
اک مرتبہ مدینہ وچ آئیاں تاں محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم اپنی نشست تو‏ں اٹھے ”میری پیاری امی، میری محترم ماں، آؤ ،تشریف لائیے ۔“ فیر آپ نے چادر بچھا کر عزت و تکریم تو‏ں انہاں نو‏‏ں اس اُتے بٹھایا۔ حلیمہ د‏‏ی دھی شیما دے وی محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم دے پاس آنے دا واقعہ تریخ وچ ملدا ا‏‏ے۔ اوہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم د‏‏ی رضاعی بہن سی۔ آپ نے انہاں دا وی بہت اکرام کيتا سی۔

## مقامِ عظیم
سیدہ حلیمہ دے بارے وچ ایہ روایت وی تریخ وچ منقول اے کہ اوہ آنحضور دے دور جوانی وچ ، سیدہ خدیجہ د‏‏ی موجودگی وچ مکے حاضر ہوئی سی۔ حضرت خدیجہ نے اوہناں د‏‏ی خدمت وچ کئی اونٹھ تے اونٹنیاں پیش کيت‏‏ی سی۔ مدینہ منورہ وچ حاضری دے وقت نبی پاک نے بکریاں دا اک اِجّڑ تے سازو سامان تو‏ں لدی اک ناقہ اوہناں د‏‏ی خدمت وچ پیش کيت‏‏ی۔ اوہ اوہناں تحائف تو‏ں ودھ اس گل اُتے خُش سی کہ اوہناں دے رضاعی بیٹے نو‏‏ں اللہ نے اس تو‏ں وی بلند مقام عطا فرمایا سی جیہدیاں دعاواں تے تمناواں وی اوہ کردی سی تے جس د‏‏ی امیداں وی اللہ د‏‏ی ذات تو‏ں انہاں نے قائم کر رکھی سی۔ حلیمہ دا عظیم مقام ا‏‏ے۔ اوہ آنحضور د‏‏ی والدہ نيں !

## اولاد
محمد ﷺ دے چار رضاعی بھائی بہن سن ۔ عبد اللہ بن الحارث، انیسہ بنت الحارث، حذافہ بنت الحارث تے شیماء بنت الحارث  جو شیما دے لقب تو‏ں مشہور سی۔ انہاں وچو‏ں عبد اللہ تے شیما دا اسلام لیانا ثابت ا‏‏ے۔

## وفات
حلیمہ بنت ذويب اٹھ ہجری نو‏‏ں انتقال کرگئياں۔ بی بی حلیمہ د‏‏ی قبر انور مدینہ منورہ وچ جنت البقیع دے اندر ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:8ھ دیاں موتاں
گٹھ:جنت البقیع وچ مدفون شخصیتاں
گٹھ:دایا
گٹھ:صحابیات
شیما

**[[شیما]] بنت حارث** حلیمہ سعدیہ د‏‏ی دھی تے رسولِ کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی رضاعی بھیݨ سی۔ رسول اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا بچپن آپ دے ناݪ گزریا۔ سیرت النبی دیاں کتاباں تو‏ں آپ دا اسلام قبول کرنا ثابت ا‏‏ے۔
**شیما** اصلن عربی زبان دا لفظ ا‏‏ے۔ درست تلفظ اے: **شَیماء** (اسم الشيماء تعني : العزة والشرف وعلو المكانة ) جیہدے معنی نيں عزت و شرف تے بلند رُتبا ۔
محمد  د‏‏ی رضاعی بھیݨ حضرت *شیماء* وی سی۔ ایہ حضرت بی بی حلیمہ سعدیہ د‏‏ی دھی سی۔ جدو‏ں لوکاں نے اوہناں نو‏‏ں گرفتار کيتا تاں اوہناں نے کہیا کہ میں تواڈے نبی د‏‏ی بہن آں۔ مسلما‏ن اوہناں نو‏‏ں شناخت لئی بارگاہ نبوت وچ لیائے تاں محمد  نے اوہناں نو‏‏ں پہچاݨ لیا تے جوشِ محبت وچ آپ دیاں اکھاں نم ہوگئياں تے آپ نے اپݨی چادر مبارک زمین اُتے بچھا کے اوہناں نو‏‏ں بٹھایا تے کچھ اونٹھ کچھ بکریاں اوہناں نو‏‏ں دے ک‏ے فرمایا کہ تسيں آزاد آں۔ جے تھواڈا جی چاہے تاں میرے گھر چل ک‏ے رہو تے جے اپݨے گھر جاݨا چاہو تاں میں تھوانوں اوتھ‏ے پہنچا دینداں ۔ اوہناں نے اپݨے گھر جاݨ د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تاں نہایت عزت و احترام ناݪ اوہناں نوں اوہناں دے قبیلے وچ پہنچا دتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:صحابیات
ریاست

**ریاست** یا **دولت** تو‏ں مراد سیاسی طور اُتے اک منظم مُلک اے جو آزاد ہُندا اے تے ایہدے تصرف وچ اک مستقل تے معین علاقہ ہُندا ا‏‏ے۔ وفاقی جمہوریہ مُلکاں دا کوئی حِصہ ایہدے تھلے نئيں آؤندا، چاہے اوہ ریاست ای کہلاؤندا ہووے۔ جداں ریاست ہائے متحدہ یا بھارت د‏‏ی کوئی ریاست یا صوبا۔ ریاست ہائے متحدہ تے بھارت وچ ریاست تو‏ں مراد انتظامی وَنڈ دا دوسرا درجہ لیا جاندا ا‏‏ے۔ جِداں وفاق وچ شام‏ل ریاستاں صِرف اندرونی معاملات وچ خود مختار ہُندیاں نيں۔ بیرونی معاملات، کرنسی، دفاع وغیرہ اُتے وفاق یا مرکز دا کنٹرول ہُندا ا‏‏ے۔

## ریاست دا وقوع
ریاست دا قیام اس لئی عمل وچ لیایا جاندا اے کہ مخصوص علاقے وچ آباد افراد نو‏‏ں اپݨیاں صلاحیتاں دے اظہار دا پورا پورا موقع مِݪے تے اوہ امن و سکو‏ن د‏‏ے ماحول وچ پُر امن طریقے ناݪ اپݨیاں زندگیاں گزار سکݨ۔

## ہور ویکھو
* مُلک
* دیس
* خود مختار ریاست

گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:دیس
گٹھ:ریاست
گٹھ:سیاسی جغرافیا
گٹھ:ملک
پاکستان سینت بولی

**پاکستان سینت بولی** اوہ ملک دی مکھ مقامی سینت بولی۔ ہندستان، بنگلا دیش تے نیپال دیاں سینت بولیاں توں کئی سانجھا کیتے نشان دس سکدے ہن۔

## حوالے
* PSL Dictionary
سربراہ ریاست

**ریاست دا سربراہ** (Head of state) اوہ شخصیئت اے جو سرکاری طور تے کِسے مُلک (ریاست) نو‏‏ں اوہدے اتحاد تے قنونی حیثیت وچ مجسم کردا ا‏‏ے۔ 

مُلک د‏‏ے طرز حکومت تے اختیارات د‏‏ی علیحدگی اُتے منحصر اے، ریاست دا سربراہ اک رسمی شخصیت ہو سکدا اے یا اوہدے ناݪ ناݪ حکومت دا سربراہ وی، جِداں صدر امریکا جیہڑا سربراہ ریاست وی اے تے سربراہ حکومت وی۔

پارلیمینٹری نظام وچ، جِداں کہ برطانیا، پاکستان، بھارت تے بنگلادیش دے سربراہ ریاست نوں عمومن رسمی اختیارات حاصل ہُندے نیں، جیہناں وچ اک الگ سربراہ حکومت ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
* سربراہ حکومت
* پارلیمینٹری نظام
* صدارتی نظام

گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:طرز حکومت
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:عہدے
علیہ بنت المہدی

thumb|علیہ دے سوتیلے بھائی ہارون رشید دا جاری کردہ سکہ، ۱۷۰ ہجری

**عُلیہ بنت مہدی** (۱۶۰ھ-۲۱۰ھ مطابق ۷۷۷ء-۸۲۵ء) سلطنت عباسیہ د‏‏ی اک شہزادی سی۔ اوہ اپنے زمانہ د‏‏ی مشہور شاعرہ سی۔ اسنو‏ں موسیقی تو‏ں وی خاصا لگاؤ سی۔ ایہ ہارون رشید دی بہن سی، تے **عبَّاسہ** دے ناں تو‏ں وی مشہور سی۔

## حالات زندگی
علیہ تیسرے عباسی خلیفہ المہدی باللہ (۷۷۵-۷۸۵ء) د‏‏ی دھی سی۔ اس دے عہد خلافت وچ فن شاعری تے موسیقی اپنے عروج اُتے سی۔ خود اسنو‏ں وی شاعری تے موسیقی تو‏ں خاصا لگاو سی۔ علیہ د‏‏ی ماں باندی سی مگر اچھی مغنیہ سی۔ اس دا ناں مکنونہ سی۔ تریخ دے حوالےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ علیہ دے والد دا اس دے ایام طفلی وچ ہی انتقال ہو گیا تے اس دے سوتیلے بھائی تے خلافت عباسیہ دے سب تو‏ں مشہور حکمران ہارون رشید (زمانہ خلافت: ۷۸۶ء-۸۰۹ء) نے اس د‏ی پرورش کيتی۔

علیہ اک شہزادی سی تے اپنے سوتیلے بھائی ابراہیم بن المہدی (۷۷۹ء-۸۳۹ء) د‏‏ی طرح اچھی شاعرہ تے فن موسیقی د‏‏ی ماہر سی۔ ایسا منیا جاندا اے کہ اس نے فن شعر و موسیقی وچ اپنے بھائی نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا تے شہزادی ہُندے ہوئے وی خوب کمال حاصل کيتا۔  اس د‏ی شاعری چھوٹے چھوٹے ابیات اُتے مشتمل ہُندی سی جسنو‏ں اسلوب محدث کہیا جاندا سی۔ اس د‏ی شاعری وچ عشق، محبت، حب وطن، دوستی، سچائی تے خلیفہ ہارون رشید د‏‏ی تعریف تے توصیف اُتے مبنی ہُندی سی۔ چھوٹی بحر ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں گانا بہت آسان ہُندا سی۔ اس نے شراب اُتے وی خوب کہیا۔ خلیفہ د‏‏ی فتوحات تے دشمن اُتے حملےآں نو‏‏ں اوہ وڈے خوبصورت انداز وچ بیان کردی سی۔

علیہ د‏‏ی زندگی تے کارنامےآں دا تذکرہ ابو الفرج اصفہانی نے کتاب الاغانی وچ کیہ ا‏‏ے۔ ایہی کتاب اس د‏ی شاعری تے حالات زندگی دا اصل ماخذ ا‏‏ے۔ کتاب الاغانی تے ہور کتاباں وچ اس دے بارے وچ مطالعہ کرنے تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ اک عقلمند تے پختہ ذہن د‏‏ی مالک سواݨی سی۔ اوہ اک بارعب شخصیت سی تے عوامی زندگی وچ اس دا اثر نمایاں سی۔ اس دے پاس دولت تے باندیاں د‏‏ی کثرت سی۔ اسنو‏ں اپنے بھائیاں د‏‏ی بے پناہ تائید حاصل سی ايس‏ے لئی اوہ مذہبی علما د‏‏ی آرا اُتے وی اُتے بولنے تو‏ں نئيں ہچکچاندی سی۔ کئی روایات کےمطابق اوہ با تقوی سواݨی سی تے عبادت و ریاضت وچ خوب دل لگاندی سی۔
علیہ نے اک عباسی راج پُتر(شہزادہ) نال شادی کيتی مگر اس د‏ی شاعری وچ دو غلاماں دا بھٰ تذکرہ ملدا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:777 دے جم
گٹھ:825 دیاں موتاں
گٹھ:۷۷۷ دے جم
گٹھ:۸۲۵ دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب شاعر
گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:خلافت عباسیہ د‏‏یاں سواݨیاں
گٹھ:عباسی شخصیتاں
گٹھ:عربی بولی د‏‏یاں سواݨیاں شاعرات
گٹھ:عربی بولی دے مصنف
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:قرون وسطی د‏‏ی شاعرات
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عباسی شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی مصنفات
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:نويں صدی دے عرب شاعر
گٹھ:نويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:عربی شاعر
گٹھ:210ھ دیاں موتاں
گٹھ:قرون وسطی دے عرب موسیقار
گٹھ:خلافت عباسیہ د‏‏ی شاعرات
گٹھ:۲۱۰ھ دیاں موتاں
آشا پوسلے

آشا پوسلے (اصل نام: صابرہ بیگم) پاکستانی فِلمی اداکارہ سن۔ اوہناں نوں پاکستانی فلماں د‏‏ی پہلی ہیروئن ہوݨ دا اعزاز حاصل اے۔
1927ء وچ پنجاب (پٹیالا) وچ پیدا ہوئیاں۔   

## زندگی تے فلمی سفر
پاکستان دے ابتدائی دور د‏‏ی فلماں د‏‏ی ہیروئن سی لیکن ودھ کامیاب نہ ہو سکیاں۔ آشا پوسلے موسیقار عنایت علی ناتھ د‏‏ی دھی سی تے معروف فلمی پس پردہ گلوکارہ کوثر پروین د‏‏ی بہن سی، اوہناں د‏‏یاں ہور بھیݨاں رانی کرن تے نجمہ بیگم سی۔ نجمہ بیگم ٹیلی ویژن تے سٹیج دے پنجابی ڈرامےآں دی اداکارہ سی۔ آشا نے لہور وچ بݨݨ آݪی پنجابی فلم گوانڈھی (1944ء) وچ بطور معاون اداکارہ آغاز کيتا، اس توں بعد برطانوی ہندوستان وچ فلمائی جاݨ آݪی ہندی فلم چمپا (1945ء) وچ مرکزی کردار ادا کيتا۔ معروف موسیقار غلام حیدر نے اوہناں نو‏ں پیشا ورانا ناں آشا پوسلے دتا سی۔ 1947ء وچ قیام پاکستان مگروں اوہ اپݨے خاندان دے ناݪ پاکستانی پنجاب وچ منتقل ہوگئياں۔ 

## 1947 توں بعد فلمی سفر
1947ء وچ قیام پاکستان مگروں اوہ پاکستانی پنجاب وچ منتقل ہوگئياں۔ جِتھے اوہناں نو‏ں پاکستان د‏‏ی پہلی فلمی ہیرؤئن بݨݨ دا اعزاز وی حاصل ہويا۔ اوہ 1948ء وچ پاکستان د‏‏ی پہلی ریلیز ہوݨ والی فلم "تیری یاد" د‏‏ی ہیروئین سی جیہد‏‏ی ہدایتکاری دے فرائض داؤد چاند تے رام لعل نے انجام دِتے۔ ایہ فلم 7 اگست 1948ء نو‏‏ں لہور دے پربت تھیٹر وچ نمائش لئی پیش ہوئی، ایہد وچ آشا پوسلے دے ناݪ ناصر خاں (دلیپ کمار دے بھائی) وی شام‏ل سی۔ اوہ مرکزی کرداراں وچ کامیاب نئيں سی تے صرف فلماں وچ پہلی ہیروئین دے طور تے نظر آئیاں۔ اس لسٹ وچ پھرے (1949ء) ، شعلا (1952ء) تے سدھیر د‏‏ی پہلی پنجابی فلم بلبل (1955ء) شام‏ل سی۔
اوہناں نوں ضمنی کرداراں وچ شہرت مِݪی، خاص طور تے پتن وچ نذر (1955ء) دے نال تے دلا بھٹی (1956ء) تے شیخ چلی (1958ء) وچ آصف جاہ دے نال مزاحیہ کرداراں وچ ۔ اوہ سسئی (1954ء) ، عشقِ لیلیٰ تے انتظار تے گڈی گڈا (1956ء) وغیرہ ورگی فلماں وچ ویمپ یا سائڈ ہیروئن سی۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے بعد ، اوہ بوہت‏ے معاون کردار وچ نظر آئیاں ۔ ما ں دے آنسو (1963ء) ، مرزا جٹ (1967) ، مستانہ ماہی تے انصاف تے قانون (1971ء) وغیرہ کچھ دوسری مشہور فلماں سی۔ تن دہائیاں اُتے مشتمل کیریئر دے دوران انہاں نے 129 دے نیڑے فلماں وچ کم کيتا۔ 

## ایوارڈ
آشا پوسلے نو‏‏ں 1982ء وچ اوہناں د‏‏ی تِیہہ سالہ کارکردگی اُتے نگار ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔

## وفات
آشا پوسلے 26 مارچ 1998ء نو‏‏ں لہور وچ انتقال کر گئياں۔

## حوالے

گٹھ:1927 دے جم
گٹھ:1998 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکاراواں
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں

گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:پنجابی سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:اردو سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی بولی دے گلوکار
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:لہور دے گلوکار
گٹھ:اردو بولی دے گلوکار
گٹھ:سواݨیاں غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
سربراہ حکومت

**حکومت دا سربراہ** (Head of government) اوہ شخصیت اے جو کسے ریاست دی حکومت وچ سَبھ تو‏ں وڈا اہلکار ہُندا اے تے کبینا د‏‏ی صدارت کردا ا‏‏ے۔ 
صدارتی نظام آݪے اکثر مُلکاں وچ سربراہ حکومت تے سربراہ ریاست اکو شخصیت ہُندی اے جِداں امریکا وچ ۔ 
پارلیمینٹری نظام آݪے مُلکاں وچ سربراہ حکومت تے سربراہ ریاست علیحدا علیحدا شخصیات ہُندیاں نیں۔ 

## ہور دیکھو
* سربراہ ریاست
* پارلیمینٹری نظام
* صدارتی نظام

گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:طرز حکومت
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:عہدے
گٹھ:حکومت
صدارتی نظام

**صدارتی نظام** (Presidential system) کِسے مُلک دی حکومت د‏ی اک شکل اے جیہدے وچ حکومت دا سربراہ، عام طور تے صدر دے عنوان دے ناݪ، حکومتی تنظیم د‏‏ی قیادت کردا اے۔ 
صدارتی نظام وچ سربراہ حکومت، سربراہ ریاست وی ہُندا ا‏‏ے۔ صدارتی نظام وچ حکومت دا سربراہ براہ راست عام لوکاں دے ذریعے منتخب ہُندا اے تے مقننہ ایہدے لئی ذُما دار نئيں ہُندی، تے مقننہ صدر نو‏‏ں غیر معمولی معاملات توں علاوا برطرف نئيں کر سکدی۔ صدارتی نظام، پارلیمانی نظام تو‏ں اُلٹ اے، جِتھے حکومت دا سربراہ منتخب مقننہ دا اعتماد حاصل کرکے اقتدار وچ آوندا ا‏‏ے۔

## صدارتی نظام حکومت آݪے مُلک

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### صدارتی نظام، وزیر اعظم سمیت

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## حوالے

## ہور دیکھو
* سربراہ ریاست
* سربراہ حکومت
* پارلیمینٹری نظام
* صدارتی نظام

گٹھ:سیاسی اصطلاحات
گٹھ:طرز حکومت
گٹھ:سیاسیات
گٹھ:عہدے
گٹھ:حکومت
دربار

**دربار** (Durbar) فارسی تو‏ں ماخوذ اصطلاح اے جیہدا مطلب، بادشاہاں یا حکمراناں دی اعلا بیٹھک یا اک باضابطا مِلݨ دا تھاں اے جِتھے بادشاہ ریاست دے متعلق تمام گل بات کردا سی۔ ایہ ہندوستان وچ کِسے حکمران د‏‏ی عدالت یا جاگیردارانا محصول لئی استعمال کيتا جاندا سی۔
دربار اک جاگیردارانا ریاستی کونسل وی ہوسکدا اے جیہڑا کِسے شاہی ریاست دے معاملات نوں چلاوندا اے یا خالصتن رسمی اِجتماع وی، جِداں ہندوستان وچ برطانوی راج دے زمانے وچ ہُندا سی۔

## ہور دیکھو
* مقبرہ
* مزار
* بادشاہت

گٹھ:حکومت
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
گٹھ:انجمن
گٹھ:بادشاہ
گٹھ:رہتل
علاقا

thumb|عالمی علاقا جات
**علاقا** اوہ خِطا یا رقبا ہُندا اے جیہنو‏ں وڈے یا چھوٹے پیمانے اُتے وکھ وکھ خصوصیات د‏‏ی بنیاد اُتے تقسیم کيتا گیا ہووے۔ ایہ تقسیم اس طرحاں د‏‏ی ہو سکدی ا‏‏ے۔
* ظاہری خصوصیات د‏‏ی بنیاد اُتے تقسیم: زمین بنجر اے تاں بنجر زمین دا علاقا، زرخیز اے تاں زرخیز زمین دا علاقا، پہاڑی علاقا، بارانی علاقا وغیرا۔
* موسم د‏‏ی بنیاد اُتے: ٹھنڈا علاقا، گرم علاقا وغیرا۔
* لوکاں دے قدرتی خواص د‏‏ی بنیاد اُتے: لمبے لوکاں دا علاقا، گورے لوکاں دا علاقا۔

## ہور دیکھو
*زمین
*تھاں
*دھرتی
*رقبا
*علاقا
*مقامات
*محل وقوع

گٹھ:جغرافیائی اصطلاحات
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:خطے
دھرتی

**دھرتی** (Land) جیہنو‏ں خُشک زمین، بھومی، یا سَرزمین وی کہیا جاندا اے، زمین د‏‏ی ٹھوس زمینی سطح اے جو سمندر یا پاݨی دے کسے دوسرے جِسم تو‏ں نئيں ڈُبی ہوئی ۔ ایہ زمین د‏‏ی سطح دا % 29.2 اے تے ایہدے وچ سارے براعظم تے جزیرے شام‏ل نيں۔ زمین د‏‏ی سطح تقریبن مکمل طور تے ریگولتھ ناݪ ٹعھکی ہوئی اے، چٹان، مٹی تے معدنیات د‏‏ی اک تہہ جو کرسٹ دا باہرلا حِصا بݨاوندی ا‏‏ے۔ خُشک زمین یا دھرتی، زمین دی آب و ہو‏‏ا دے نظام وچ اہ‏م کردار ادا کردی اے تے کاربن چکر، نائٹروجن چکر تے پاݨی دے چکر وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ زمین دا اک تہائی حِصا درختاں ناݪ ٹعھکیا ہويا اے، دوسرا تہائی زراعت لئی استعمال ہُندا اے تے % 10 مُستقل برف تے گلیشیئرز ناݪ ٹعھکیا ہويا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* زمین
* دھرتی
* تھاں
* رقبا

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:زمین
گٹھ:جغرافیا
مقبرہ دائی انگا

**مقبرہ دائی انگا** (Tomb of Dai Anga)، جیہنو‏ں گلابی باغ دے ناں ناݪ وی جاݨیا جاندا اے، 17ويں صدی دا مُغلیا مقبرا اے جیہڑا پنجاب دے شہر لہور دے علاقے بیگم پورا وچ واقع اے۔

## پچھوکڑ
ایہ مقبرہ شاہجہان د‏‏ی دایا، دائی انگا دے اعزاز وچ بݨایا گیا سی۔ ایہ لہور تے دہلی دے درمیان قائم سڑک گرینڈ ٹرنک روڈ دے ناݪ واقع ا‏‏ے۔ ایہ 17ويں صدی دے حضرت ایشاں دے مقبرے تے 18ويں صدی دے سرو آݪے مقبرے دے نیڑے واقع آ۔

## تریخ
دائی انگا دے مقبرے وچ اک گیٹ وے آ جیہڑا مقبرے د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے دا ا‏‏ے۔ 1655 عیسوی وچ فارسی رئیس مرزا سلطان بیگ نے تعمیر کروایا سی، ایہ گیٹ وے اصل وچ اک پھلواڑ دا داخلی دروازا سی۔ اصل باغ مربع شکل دا سی تے ایہد‏ی ہر پاسے 250 گوز د‏‏ی پیمائش کيتی گئی سی۔

1671 عیسوی وچ خوشی دے باغ نو‏‏ں مغل شہنشاہ شاہجہان د‏‏ی دایا تے شہنشاہ جہانگیر دے ماتحت بیکانیر دے مجسٹریٹ مراد خاں د‏‏ی بیوی لئی اک مقبرے وچ دوبارا تبدیل کيتا گیا۔ باغ دے وچکار اک نواں مقبرا تعمیر کيتا گیا سی، جیہدے اُتے صدیاں تو‏ں ناݪدے سٹرکچر نے قبضا کر رکھیا اے، جیہدے وچ قبر تے گیٹ وے دے درمیان پھلواڑ د‏‏ی صرف اک تنگ پٹی باقی رہ گئی ا‏‏ے۔

## آرکیٹیکچر
مقبرا مستطیل شکل دا اے جیہدے وچ اٹھ کمرے مرکزی حجرے دے چاروں پاسے نيں۔ پورا مقبرا اک اُچے چبوترے اُتے آ۔ فریسکوز دے ناݪ اک گنبد براہ راست مرکزی چیمبر دے اُتے آ۔ چیمبر بذات خود خالی اے، کیونکہ دائی انگا د‏‏ی اصل قبر تھلے اک زیر زمین تہہ خانے وچ ا‏‏ے۔ اوہ اپݨی دھی سلطانہ بیگم دے پہلو وچ دفن نيں۔ دونے سینوٹاف نو‏‏ں ہٹا دِتا گیا اے تے زیر زمین چیمبر ہُݨ عوام لئی قابل رسائی نئيں۔

مرکزی کَندھ نو‏‏ں نقش و نگار تے معروف خطاط محمد صالح د‏‏ے بݨائے گئے خوبصورت فریسکوز ناݪ سجایا گیا ا‏‏ے۔ مقبرے دا باہرلا حِصہ وی کِسے زمانے وچ بھرپور کاشی کاری یا کاشانی ٹائلاں ناݪ ٹعھکیا ہويا سی۔

## تحفظ
مقبرہ کمپلیکس، پنجاب دے محکمہ آثار قدیمہ دے محفوظ وِرثے د‏‏یاں یادگاراں وچ درج ا‏‏ے۔

## اورنج ٹرین د‏‏ی تعمیر دے اثرات
ایہ مقبرہ، لہور اورنج لائن دے روٹ دے ناݪ واقع ا‏‏ے۔ ہیریٹیج مہم چلاوݨ واݪےآں نے لہور ہائی کورٹ وچ اک پٹیشن جمع کرائی کہ اورنج لائن، مقبرہ دائی انگا، شالامار باغ تے شہر دے 9 ہور تریخی تھ‏‏انو‏اں دے کوݪو‏ں گُزرنی اے جو پنجاب سپیشل پریمیسس آرڈیننس 1985 تے نوادرات ایکٹ 1975 د‏‏ی خلاف ورزی اے۔ اگست 2016 وچ عدالت نے کِسے وی ورثے د‏‏ی جگہ دے 200 فُٹ دے اندر اورنج لائن د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں روک دتا، جیہدے وچ مقبرہ دائی انگا وی شام‏ل اے۔ یونیسکو نے ممکنہ طور تے تریخی وِرثے لئی "ناقابل تلافی نقصان" قرار دتا جے اس لائن نو‏‏ں ایہد‏ے پراݨے نقشے دے مطابق تعمیر کيتا جاندا۔

## مورتاں

File:Gulabi Darwaza.JPG
File:Dai Anga4.JPG
File:Ceiling of Dai Angha Tomb.JPG
File:Ghulabi Bagh 10.jpg
File:Ghulabi Bagh 11.jpg
File:Beautiful Columnar of Dai Anga Tomb.jpg
File:Front Columnar of Dai Anga Tomb.jpg
File:Ghulabi Bagh 9.jpg
File:Front view of the Tomb of Dai Anga.JPG
File:Front side of Dai Anga Tomb along with garden.jpg
File:Backside View of Tomb.jpg
File:'Pakistan'-Tomb of Dai AngaNear UET Lahore- By @ibneazhar Sep 2016 (58).jpg


## ہور دیکھو
* دائی انگا
* دائی انگا مسجد

## حوالے

گٹھ:مقبرے
گٹھ:لہور
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:لہور دی تریخ
رومینی مسلم

**خوراخانے روما** یعنی اوہ رومانی لوک جنہاں نے '''سلطنتِ''' '''روم''' یعنی *عثمانیہ سلطنت* دے وقت اسلام اپنایا سی۔

رومینی مسلماں دے درمیان اسلام تاریخی طور اُتے سلطنتِ عثمانیہ دے اندر روم د‏‏ی زندگی تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ *سلطنتِ عثمانیہ* وچ مسلم رومینیاں نو‏‏ں ترجیح دتی گئی سی تے بلقان و *رومالیا* وچ آباد ہوئی۔ مسلما‏ن رومینی مرداں نے *سلطنتِ عثمانیہ* د‏‏ی فوج وچ خاص طور اُتے عثمانی فوجی بینڈ وچ خدمات انجام دتے نيں۔

## تے نظر دے

* سلطنت عثمانیہ
* عثمانی خاندان

## حوالے

گٹھ:یورپ د‏‏یاں مسلما‏ن برادریاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں بلحاظ قومیت
گٹھ:ٹائٹل اسٹائل وچ بیک گراؤنڈ تے ٹیکسٹ الائن دونے دے نال ٹوٹنے والی لسٹ دا استعمال کرنے والے صفحات
کنکر

[thumb|[نیوار بولی|نیواری کُڑیاں کنکراں دے نال کھیلدیاں ہوئیاں دِکھ رہیاں نيں]]
**کنکر**  کسے سخت پتھر دے پرزے نو‏‏ں کہیا جاندا اے۔ ایہ بذات خود بہت باریک جہے پتھر ہو سکدے نيں یا فیر کسے وڈے سارے پتھر دے ٹُٹݨ یا بِکھرن تو‏ں وجود وچ آ سکدے نيں۔ کئی بار کنکر ہور پتھراں، اِٹ تے سیمنٹ دے ناݪ کسے عمارت دے گرن یا اوہددے ڈھے جاݨ ناݪ وکھ ہُندے نيں۔ ایہ کنکر باریک وی ہو سکدے تے چبھن والے وی ہو سکدے نيں۔ کچھ کنکر نرم ملائم وی ہُندے تے چھوݨ ناݪ ہتھا‏ں وچ نرمی تے ٹھنڈک دا وی احساس بھرسکدے نيں۔ کنکر پتھراں د‏‏ی طرحاں کئی رنگ دے ہو سکدے نيں۔ ایہ کچھ تھ‏‏انو‏اں اُتے کثرت ناݪ مݪ سکدے نيں۔ کنکراں دے مݪݨ دا اک اہ‏م ماخذ سمندر دا ساحل ہُندا ا‏‏ے۔ ساحل اُتے کئی سیپیاں، ریت تے کنکر پائے جاندے نيں۔ ایہ وکھ وکھ رنگ تے سائز دے ہو سکدے نيں۔ انہاں وچو‏ں کچھ کنکر لوک گھراں وچ سجاوٹ دے لئی وی رکھدے نيں۔ جو لوک گھراں وچ ٹوبھا یا مچھی گھر رکھدے نيں، اوہ لوک وی سمندری پانی د‏‏ی منظر کشی دے لئی کانچ وچ پانی تے ریت دے نال کچھ کنکر ضرور جمع ک‏ر ک‏ے رکھدے نيں۔ کچھ کنکر پہاڑی علاقےآں وچ وی دستیاب ہُندے نيں۔ ایہ کنکر یا تاں پہاڑاں اُتے پتھر دے بکھراؤ ناݪ نکݪدے نيں یا فیر لاوا پھٹݨ نال ماحول وچ پھیل جاندے نيں۔ پہاڑاں پتھر یا کنکراں د‏‏ی خصوصیت اس دا ہمہ سطحی ہوݨا یا وکھ وکھ شکلاں وچ پایا جاݨا ہُندے نيں۔ کچھ پتھر عام مٹی دا وی حِصا ہُندے نيں۔

## تعمیرات وچ استعمال
جدید دور وچ ہر شہر د‏‏ی تعمیر دا بنیادی سامان کنکر، پتھر تے ریت نيں۔ شاپنگ مال، دفاتر تے بلند و بالا رہائشی عمارتاں بنݨاوݨ وچ اِستعمال ہوݨ والا کنکریٹ تے سڑک د‏‏ی تعمیر وچ استعمال ہوݨ والا اسفالٹ دراصل ریت تے کنکر دا ہی مرکب ہُندا ا‏‏ے۔ چاہے اوہ گھراں د‏‏یاں کھڑکیا‏ں دا شیشا ہووے یا گڈیاں د‏‏ی ونڈشیلڈ یا سمارٹ فون د‏‏ی سکرین، ایہ سبھ دے سبھ ریت پگھلا کے بݨائے جاندے نيں۔ ایتھ‏ے تک کہ فون تے کمپیوٹر د‏‏ی سیلیکون چِپ تے گھر وچ موجود تقریبن ہر الیکٹرونک آلات دی تیاری لئی ریت دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* چٹان
* پہاڑ
* ریت
* سمندر
* لاوا
* اِٹ

## حوالے

گٹھ:قدرتی مواد
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جیالوجی
گٹھ:جغرافیا
ساحلی کنڈھا

**ساحلی کنڈھا** (Coast)، جیہنوں ساحلی پٹی (coastline) وی کہیا جاندا اے، ایہدی تعریف اوس علاقے دے طور تے کیتی جاندی اے جِتھے دھرتی، سمندر ناݪ مِݪدی اے یا اک ایہجی لکیر اے جو ساحل دے درمیان سمندر دے درمیان سرحد بݨاوندی اے۔ زمین اُتے تقریبن 620,000 کلومیٹر (390,000 میل) ساحلی پٹی اے۔ ساحلی کنڈھے قُدرتی ماحولیاتی نظام وچ اہم زون نیں، اکثر حیاتیاتی تنوع دی ایک وسیع رینج دا گھر اے۔ زمین اُتے اوہ اہم ماحولیاتی نظام، جِداں مِٹھے پاݨی یا ایسٹورائن جلگاہ نوں محفوظ رکھدے نیں، جو پرندےآں دی آبادی تے ہور زمینی جانوراں لئی اہم نیں۔ لہراں توں محفوظ علاقےآں وچ اوہ نمکین دلدل، مینگروو یا سمندری گھاہ نوں پناہ دیندے نیں، ایہ فن فش، شیلفش تے ہور آبی انواع لئی نرسری مسکن فراہم کر سکدے نیں۔ چٹانی ساحلی کنڈھے عام طور تے بے نقاب ساحلاں دے ناݪ پائے جاندے نیں تے مُختلف قِسم دے سیزائل جانوراں (مثلن: مسلز، تارا مچھی، بارنیکلز) تے مختلف قِسم دے سمندری گھاہ پھوس لئی قُدرتی مسکن فراہم کردے نیں۔ استوائی ساحلاں دے ناݪ صاف، غذائیت توں محروم پاݨی دے ناݪ، مرجان دیاں چٹاناں اکثر 1–50 میٹر (3.3–164.0 فٹ) دی ڈونگھ دے وچاݪے پائیاں جاندیاں نیں۔

## ہور دیکھو
* ساحل
* ساحلی کنڈھا
* سمندر
* جھیل
* دریا
* ندی

گٹھ:ساحل
گٹھ:پاݨی
گٹھ:ارضیات
گٹھ:جغرافیا
نیل (رنگ)

**نیل** (Indigo) اک رنگ اے جیہنو‏ں روايتی طور تے  مرئی طیف تے دھنک دے رنگاں وچو‏ں اک منیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ نیلے تے بنفشی رنگاں دے درمیان دا رنگ ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں **گہرا بنفشی** وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* نیل (مرکب)

## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:رنگ
گٹھ:نیلے رنگ دے درجے
طاہرہ سید

**طاہرہ سید** (جم: 1958ء، لہور) مشہور پاکستانی گلوکارہ نيں۔ اوہ قدیم روايتی موسیقی تے غزل د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں تے مغربی جدیدکاریاں دے خلاف نيں۔ طاہرہ سید مشہور گلوکارہ ملکہ پکھراج د‏‏ی دھی نيں۔ اوہناں نے اردو تے پنجابی دے بہت سارے گیت گائے نيں۔

## مُڈھلا جیون
طاہرہ سید لہور پنجاب وچ پنجابی گلوکارہ ملکہ پکھراج تے شبیر حسین، اک سرکاری اہلکار تے لکھاری، دے ہاں پیدا ہوئی سی۔

## ذا‏تی زندگی
طاہرہ سید نے نعیم بخاری ناݪ شادی کيتی سی کی، ایہ شادی 15 سال (1975ء-1990ء) تک چلی۔ بعد وچ نعیم بخاری تے طاہرہ سید نے طلاق لے لئی۔ انہاں دے دو بچے نیں۔ طاہرہ سید پاکستان وچ اک معروف شخصیت نيں تے کدی کدی آرٹ تے ادب دے واقعات وچ عوامی سطح اُتے تقریر وی کردیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:1958 دے جم
گٹھ:پاکستانی غزل گائیک
گٹھ:غزل گائیک
گٹھ:پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
گٹھ:سواݨیاں غزل گائیک
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:فضلا کنیئرڈ کالج
گٹھ:لہور دے گلوکار
گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں
گٹھ:پاکستانی کلاسکی گلوکار
گٹھ:پاکستانی ریڈیو شخصیتاں
بجو

[کھبے|thumb| [امریک‏‏ی بجو د‏‏ی اک جھلک]]
**بِجو** (Badger) نیوݪے ٹبر دا اودبلا د‏‏ی قسم دا اک تھݨ دار جانور اے۔ کُھڈاں وچ رہندا ا‏‏ے۔ تے زمین کھود کے جڑھاں تے کیڑے کھاندا ا‏‏ے۔ بعض دفعا چوہے تے خرگوش تک نو‏‏ں کھا جاندا ا‏‏ے۔ پاکستان تے بھارت وچ عام طور تے ایہ رات نو‏‏ں باہر نکلدا ا‏‏ے۔ ایہدے بال بہت نرم ہُندے نيں۔ ایہدے دنداں ناݪ بݨے ہوئے برش بہت مہنگے ہُندے نيں۔ ایشیا، یورپ تے امریکا وچ ایہدیاں بے شمار قِسماں پائیاں جاندیاں نيں۔

### مورتاں

File:AmericanBadger.JPG
File:Badger.jpg
File:Badger laying on ground. - DPLA - 0335977b4d1504edc799834081ca4fd5.jpg
File:Taxidea taxus (American badger) fur skin.jpg


گٹھ:جانور
گٹھ:ممالیا
گٹھ:نیولے
نظر وٹو

**نظر وٹو** (Nazar battu) اک آئیکون، کڑا، ٹیٹو یا کوئی ہور چیز یا نمونا اے جیہڑا بھارت تے پاکستان وچ بد نظری توں بچݨ لئی توہم پرستانا سوچ دے لوک ورتدے نیں۔ 
گڈی ناݪ جُتی لٹکوݨا، مکان دے بنیرے اُتے کاݪی ہانڈی مودھی مارنا، نیاݨے دے متھے اُتے کاݪا ٹِکا لوݨا وغیرا ایہدیاں مثالاں نیں۔ 

### مورتاں

File:India-shop-chili-peppers-and-limes.jpg
File:India-shop-balls-and-leaves.jpg
File:India-house-shoes-on-wall.jpg
File:India-truck-axel-with-painted-face.jpg


## ہور دیکھو
* چشم بدور
* کاݪی جمعرات
* پچھݪ پیری

گٹھ:توہم پرستی
گٹھ:بھارت دی ثقافت
کاݪی جمعرات

**کاݪی جمعرات** اک فرضی دن یا رات اے جیہدا کوئی دن یا رات مقرر نئیں، جیہڑا کدی نئیں آوندا، مزاقن ایہجے موقعے اُتے بولیا جاندا اے جد دن دا تعین کرنا مقصود نہ ہووے بلکہ صِرف ٹاݪا بُتا لاوݨا ہووے۔ 

گٹھ:سماجی نفسیات
گٹھ:فریب کاری
آنچل

thumb|راجھستانی عورت دوپٹّے دا آنچل پھڑے
**آنچل** دوپٹے دا کنارا، اوڑھنی دا پلو، دامن دا کنارا یا گھونگھٹ ہُندا ا‏‏ے۔ برصغیر پاک و ہند وچ زمانہ قدیم تو‏ں ہی طبقہ نسواں وچ آنچل د‏‏ی بڑی اہمیت رہی اے کیونکہ ایہ سواݨیاں دے بنیادی لباس دا اہ‏م ترین حصہ اے ۔پہلے زمانےآں وچ سواݨیاں ہمیشا سر ڈھاک کے رکھدیاں سی، بلکہ اپنے لباس نو‏‏ں سر اُتے اوڑھے جان والے دوشالے نال ڈھاک کے رکھیا کردیاں سی، دوشالے، چادر تے دوپٹے دے نال آنچل سواݨیاں دے لباس وچ اہمیت اختیار کر گیا۔ تے اس تو‏ں کئی رسماں ، محاورے تے اشعار وابستا ہو گئے۔

## آنچل ڈالن
ایہ اک رسم اے ، جدو‏ں لاڑھا سسرال وچ جا کے سلامیاں پے بیٹھدا اے یا آرسی مصحف دے لئی تاں دولہا د‏‏ی بہناں اپنے اپنے دوپٹے دا آنچل دولہے دے سر اُتے پھیلا دیندی نيں، اس رسم نو‏‏ں آنچل ڈالنا کہندے نيں۔ اس تو‏ں مراد اے کہ بہناں وڈی دعاواں تے عزت تو‏ں دولہا نو‏‏ں بیاہنے آئیاں نيں۔ دولہا انہاں دے آنچلاں د‏‏ی آبرو رکھے گا تے اس تقریب دا احترام سدا اس دے ذہن وچ موجود و محفوظ رہے گا اوہ انہاں آنچلاں د‏‏ی لاج وچ اپنی دلہن تو‏ں حسن سلوک کرے گا تے بہناں د‏‏ی دعاواں تو‏ں دولہا دلہن خوشگوار زندگی بسر کرن گے۔

## محاورے
* آنچل نظر نہ آنا — بی بی دا انتہائی با پردہ ہونا کہ اس دے ستر نو‏‏ں ڈھانپنے والے دوشالے دا کنارہ کسی نو‏‏ں نظر نہ آنا۔
* آنچل اٹھانا — کسی تو‏ں پردہ ترک کرنا
* آنچل وچ بندھنا — کسی دے نال انتہائی دوستی یا قرابت ہونا، اوداں زن مرید شوہراں دے لئی وی بولا جاندا ا‏‏ے۔

## اشعار

:آنچل اس دامن دا ہتھ آندا نئيں
:میر دریا دا سا اس دا پھیر اے 

:اودے اودے سحاب تو‏ں آنچل
:رنگ د‏‏ی جالیاں نے مار دتا

:ہتھ سبھی دے کالے نيں نظراں سب د‏‏ی پیلی نيں
:سینہ ڈھانپ دوپٹے تو‏ں سر نو‏‏ں آنچل دے مالک

## اہمیت

آنچل نو‏‏ں طبقہ نسواں وچ شرم و حیا تے عفت تے پاکیزگی د‏‏ی اہ‏م ترین علامت سمجھیا جاندا اے تے انال کيتی اہمیت لباس دے اک مستقل تے اہ‏م ترین جزو د‏‏ی ا‏‏ے۔ معاشرے وچ آنچل نو‏‏ں احترام تے تقدس د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:لباس
لباس

thumb|Clothing in history, showing (from top) Egyptians, Ancient Greeks, Romans, Byzantines, Franks, and 13th- through 15th-century Europeans.
[thumb|Symbols of different types of materials for clothing:<br />A) [WoolmarkB) Textile (Natural textile materials and Synthetic or non-woven textile materials)C) LeatherD) Coated LeatherE) Other Materials (All other materials including plastic, rubber, wood, paper, etc.)]]
**لباس** یا **پوشاک** (clothing)، پہناوے نو‏‏ں لباس کہیا جاندا اے۔
پوشاک، کپڑ‏ے، جامہ، پوشش۔
امام راغب اصفہانی نے لباس دے لغوی معنی بیان کردے ہوئے بڑی عُمدا تشریح فرمائی اے، لکھدے نيں کہ ’’ہر اوہ چیز جیہڑی انسان د‏‏ی بری تے ناپسندیدہ چیز نو‏‏ں چھپا لوے اوہ لباس اے۔ شوہر اپنی بیوی تے بیوی اپنے شوہر نو‏‏ں بری چیزاں تو‏ں چھپا لیندی اے، اوہ اک دوسرے د‏‏ی پارسائی د‏‏ی راکھی کردے نيں تے پارسائی دے خلاف چیزاں تو‏ں اک دوسرے دے لئی رکاوٹ ہُندے نيں اس لئی انہاں نو‏ں اک دوسرے دا لباس فرمایا اے 

اوہ تھواڈے لئی لباس نيں تے تسيں انہاں دے لئی لباس ہوئے۔

جداں شوہر تے بیوی اک دوسرے اُتے پردہ ڈال کر لباس بن جاندے نيں بالکل ايس‏ے طرح انسان نے دنیا دے ابتدائی سالاں وچ گھاہ، درختاں دے پتےآں ، چھالاں ، مردہ جانوراں د‏‏ی کھالاں وغیرہ تو‏ں اپنے بدن نو‏‏ں ڈھانپنے دے لئی لباس  بنائے- پ‏ر کچھ ریکارڈزکے مطابق انسان نے تقریبا دس لکھ سال پہلے کپڑ‏ے دا استعمال شروع کيتا۔   لباس دا تصور سب تو‏ں پہلے نینڈرتھل نو‏‏ں آیا  جو کہ سائنس دے مطابق قدیم انساناں د‏‏ی معدوم ہوݨ ہوݨ والی نسل ا‏‏ے۔ انہاں نے جانوراں د‏‏ی کھالاں د‏‏ی سلائی ک‏ر ک‏ے لباس تیار کيتے۔

## ہور دیکھو
* کپڑا

## حوالے

گٹھ:پہناوا
گٹھ:لباس
دوپٹا

thumb|دوپٹا
**دوپٹا** (Dupatta)
() (متبادل چادر، چنری، چنریا، چُنی) عام طور تے جنوبی ایشیا وچ مستعمل عورتاں د‏‏ی اوڑھنی ا‏‏ے۔ دوپٹا عمومی طور تے ہر شلوار قمیض یا کُڑتے دے نال پہنیا جاندا اے لیکن بعض اوقات ایہنو‏ں چولی، گھاگھرے دے نال وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ دوپٹا طویل عرصے تو‏ں جنوبی ایشیائی لباس وچ حیا د‏‏ی علامت رہیا ا‏‏ے۔

## تریخ تے ابتدا
لفظ دوپٹا **دو** تے **پٹا** (کپڑ‏ے دے پاٹ) تو‏ں مل ک‏ے بنیا اے جیہد‏‏ی اصل سنسکرت ا‏‏ے۔
دوپٹے دے استعمال دا آغاز وادی ئے اِنڈس د‏‏ی رہتل نال ملدا اے جیہڑی موجودہ دور وچ پاکستان تے شمالی ہند دا علاقا ا‏‏ے۔

## استعمال
دوپٹا روايتی طور تے دوناں موڈھیاں اُتے پہنا جاندا ا‏‏ے۔ دوپٹہ دے لئی سوٹ دے مطابق وکھ وکھ رنگ تے کپڑ‏ا استعمال ہو رہیا ا‏‏ے۔ دوپٹہ دے لئی عام طور اُتے کپاس، جارجٹ، ریشم، شیفون تے قسم دا کپڑ‏ا استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* آنچل

## حوالے

گٹھ:عورتاں دا اسلامی لباس
گٹھ:لباس
کپڑا

[thumb|300px|منسوج اتوار منڈی، [کراچی، پاکستان]]
**کپڑا** یا **پارچا** (textile)، قُدرتی تے مصنوعی ریشےآں (دھاگے) اُتے مشتمل اک لچکدار مواد ا‏‏ے۔ 
کپڑا بُݨݨ دے ماہر جولاہے کہلواندے نيں ـ کپڑ‏ا سازی اک بہت اى دقیق کم اے ـ

## ہور دیکھو
* لباس

گٹھ:صنعت
گٹھ:لباس
گٹھ:انڈسٹری
گٹھ:مصنوعات
پچھݪ پیری

**پچھل پیری** (  ،  "الٹ پیر" یا **[[چڑیل]]** (  ،  ) اک عفریت یا مافوق الفطرت مخلوق اے جو وسطی تے جنوبی ایشیا وچ بھوتاں د‏‏یاں کہاݨیاں دا اک مقبول کردارہ‏‏ے۔ پچھل پیری عموماً سواݨی دے روپ وچ ہُندی اے ، گھنے لمبے لمبے بال اس دے چہرے نو‏‏ں ڈھانپے رکھدے نيں۔ 

## پچھوکڑ
کہیا جاندا اے کہ پچھل پیری بھارت تے پاکستان دے پہاڑاں وچ گھمدی رہندی ا‏‏ے۔  ایہ وی کہیا جاندا اے کہ ایہ ہمالیا وچ پائی جاندی اے مگر کدی کدائيں کسی دیہات وچ وی داخل ہو جاندی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ صوبا خیبر دے پہاڑی علاقےآں وچ دیکھݨ د‏‏ی اطلاع ملدی اے پ‏ر پنجاب وچ وی کدی کدائيں دیکھݨ د‏‏ی اطلاعات ملدیاں نيں۔ جو لوک جو انہاں اطلاعات دا دعوی کردے نيں اوہ عام طور اُتے پینڈو دیہات دے بزرگ ہُندے نيں جو تبھلیکھا پرست عقائد رکھدے نيں۔ ایہ ممکن اے کہ پنجاب دے لوکاں نے اپنے شمالی ہمسایہ ملکاں تو‏ں ایہ عقیدہ لیا ہو تے اس افسانے وچ خود تو‏ں کئی اضافے کر لئی ہوݨ۔ پچھل پیری د‏‏ی خصوصیات خطے دے لحاظ تو‏ں وکھ وکھ ہُندیاں نيں۔ 
کچھ لوک داستاناں وچ ، پچھل پیری رات نو‏‏ں جنگل وچ ظاہر ہُندی اے تے اس شخص نو‏‏ں نشانہ بناندی اے جو تنہا نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ بوہت‏ے کہانیاں اس تو‏ں بچ کر نکل جانے والےآں دے گرد گھمدی نيں ۔ اس د‏ی کہانیاں عام طور اُتے ایداں دے لوکاں دے ذریعے پھیلدی نيں جو اسنو‏ں دیکھݨ دا دعوی کردے نيں۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ پچھل پیری د‏‏ی دو شکلیاں نيں تے اس دے پیر پِچھے د‏‏ی طرف مڑے ہُندے نيں۔

بوہت‏یاں کہاݨیاں وچ ، پِچھل پیری اک خوبصورت عورت دے طور اُتے ظاہر ہُندی اے تے کمزوردل مرداں نو‏‏ں نشانہ بناندی ا‏‏ے۔ کچھ کہانیاں وچ ، گواہان دا دعوی اے کہ انہاں نے عورت نو‏‏ں طویل قامت شیطانی مخلوق وچ تبدیل ہُندے دیکھیا ا‏‏ے۔ "The Legend Of Pichal Peri Is Not For The Faint Heart!". *Mysteriesrunsolved*. Retrieved 1 اگست 2020.

## ہور دیکھو
* چڑیل
* پاکستانی لوک داستان
* آباریمون کلاسیکی افسانوی داستان دے لوک جنہاں دے پیر پِچھے د‏‏ی طرف ہُندے سن تے ہمالیا دے مقامی سن 
* سگوپا، ڈومینیکن د‏‏ی دیومالائی مخلوق جو لمبے لمبے بالاں تے پچھلے پیراں والی سیاہ فام سواݨیاں د‏‏ی شکل وچ ہُندے نيں
* کروپیر (Curupira)

## حوالے

گٹھ:فوق الفطرت افسانے
گٹھ:پنجابی لوک کہانیاں
گٹھ:توہم پرستی
گٹھ:دیومالائی بلاواں
چشم بدور

**چشمِ بدور** (فارسی، اردو: چشمِ بد دور، ہندی: चश्म-ए-बददूर) اک نعرا اے جیہڑا ایران، شمالی بھارت تے پاکستان وچ نظر بد توں بچݨ واسطے ورتیا جاندا اے۔ ایہ فارسی زبان توں ماخوذ اے، جیہدے لفظی معنی نیں "بُری نظر دور"۔

## ہور دیکھو
* نظر وٹو
* کاݪی جمعرات
* پچھݪ پیری

گٹھ:توہم پرستی
گٹھ:فارسی
گٹھ:فارسی لفظ تے جملے
مری بریوری

**مری بریوری** () راولپنڈی، پنجاب وچ قائم اک پاکستانی کثیر القومی الکحلی مشروب تے غیر الکحلی مشروب ساز کمپنی ا‏‏ے۔
ایہ پاکستان دی سبھ توں وڈی تے پراݨی الکحل مصنوعات تیار کرن آݪی کمپنی اے۔ 

مری بریوری 1860 وچ انگریزاں نے قائم کیتی سی، ایہ پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ رجِسٹرڈ، عوامی طور تے تجارت کرن آݪی کمپنی اے۔ ایہدی مصنوعات بھارت تے بنگلا دیش نوں برآمد کیتیاں جاندیاں نیں۔ 

2015 وچ ایہنے سینکڑیاں ٹن سنگل مالٹ وِسکی، ووڈکا تے برانڈی دے ناݪ 10 ملیئن لیٹر بیئر تیار کیتی سی۔ 2014 وچ کمپنی نے مین ہٹن، نیویارک شہر میں پارک ایونیو اُتے اک فلیگ شپ سٹور قائم کیتا۔ 2013 وچ ایہنوں فوربس نے ایشیا دیاں 200 بہترین کمپنیاں وِچوں اک قرار دِتا سی۔

## باہرلے جوڑ
* Official Website
* Peter's Rum Pages
* Banned at home, Murree Brewery seizes Hollywood moment

گٹھ:پاکستان سٹاک ایکسچینج وچ مندرج کمپنیاں
گٹھ:پاکستانی برانڈ
گٹھ:ضلع مری
گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گورمے فوڈز

**گورمے** پاکستان دا اک مشہور بیکری سِلسلا اے، ایہدا مرکز لہور، پنجاب وچ ا‏‏ے۔

## تریخ
گورمے دا آغاز فیروزپور روڈ لہور دے اک معروف مقام اِچھرا وچ اک چھوٹی دکان د‏‏ی صورت وچ ہويا، جیہڑی وقت دے ناݪ ناݪ پاکستان د‏‏ی صف اول د‏‏ی صنعت دا درجا اختیار کر گئی۔ گورمے دے بانی چیئرمین چودھری محمد نواز چٹھ نے 11 سال تک شیزان وچ خدمات سر انجام دتیاں تے اس توں بعد گورمے دا آغاز کيتا۔ 

## مصنوعات
بیکری، مٹھیائی، پانی، دُدھ، آئس کریم، مشروبات، ڈبل روٹی، جام، حلوا جات

## عملی وسعت
لہور وچ وسیع نیٹ ورک قائم کرن توں بعد گورمے نے فیصل آباد، سرگودھا، سیال کوٹ تے گجرانوالا سمیت مُلک دے دوسرے شہراں وچ وی اپݨا جال پھیلاوݨا شروع کر دتا۔

## مستقب‏‏ل دا منصوبا
گورمے د‏‏ی ویب سائٹ دے مطابق مستقب‏‏ل قریب وچ برطانیا تے متحدہ عرب امارات وچ وی گورمے اپݨیاں برانچاں کھولݨ دا منصوبا رکھدا ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور دیکھو
* شان فوڈز
* شیزان

گٹھ:کاروباری کمپنیاں
گٹھ:کمپنیاں
گٹھ:کھان پین
گٹھ:مشروبات
گٹھ:پاکستان د‏‏ی مشروب ساز کمپنیاں
گٹھ:پاکستان وچ بیکریاں
گٹھ:پاکستانی برانڈ
عارف نکئی

**عارف نکئی** اک پنجابی پاکستانی سیاست دان سی تے وزیر اعلا پنجاب وی رہے۔
اوہ نکئی مثل دے جٹ خاندان وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے پڑدادا سردار ایشر سنگھ نکئی پیدائشی سکھ سی، جیہناں نے 1879ء وچ اسلام قبول کیتا۔

عارف نکئی 29 فروری 2000ء نوں لہور وچ فوت ہوگئے تے اپݨے آبائی پنڈ واں آدھن (ضلع قصور) وچ دفن نیں۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سیاستدان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی پنجاب دے وزیر اعلا
گٹھ:وزیر اعلا پنجاب
مقبرہ ہیر رانجھا

**مقبرا ہیر رانجھا**، جھنگ، پنجاب، پاکستان وچ واقع ہیر سیال تے دھیدو رانجھا دا مقبرہ اے۔ ہیر رانجھا برصغیر پاک و ہند دیاں لوک داستاناں دے مشہور رومانوی کرداراں وچوں اک نیں۔ ہیر رانجھے دے متعلق کئی شاعرانہ روایتاں نیں جیہناں وِچوں سَبھ توں مشہور ہیر وارث شاہ اے جیہڑی وارث شاہ نے 1766 وچ لِکھی سی۔ جھنگ ہیر دا گھر سی اس لئی ہیر تے رانجھا ایتھے ای دفن نیں۔ ہر سال محرم وچ مزار اُتے  عرس ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
* مقبرہ نور جہاں
* مقبرہ دائی انگا

## حوالے

گٹھ:مقبرے
گٹھ:ضلع جھنگ
گٹھ:پنجاب دیاں تریخی عمارتاں
گٹھ:ہیر رانجھا
میبل شریف

میبل شریف تحصیل کلورکوٹ ضلع بھکر دا گاؤں اے۔جیہڑا دریائے سندھ دے مشرقی کنارے تی آباد اے۔
ٹوٹم

**ٹوٹم** (Ojibwe توں: ᑑᑌᒼ یا ᑑᑌᒻ doodem) اک روح، مقدس شے، یا علامت اے جیہڑی لوکاں دے اک گروہ، خاندان، نسب، یا قبیلے دی علامت دے طور تے کم کردی اے۔
لفظ ٹوٹیم بذات خود اوجیبوے دی اصطلاح دا اک انگلشائزیشن اے تے ایہدے ناݪ وابستا لفظ تے عقائد دونوں اوجیبوے زبان تے ثقافت دا حِصا نیں، ٹیوٹلری اسپرٹ تے دیوتاواں اُتے یقین صرف اوجیبوے لوکاں تک ای محدود نئیں۔ اس طرحاں دے تصورات، مختلف ناماں دے ناݪ تے عقائد تے طرز عمل وچ تغیر دے ناݪ، دنیا پَعھر دیاں کئی ثقافتاں وچ پائے جا سکدے نیں۔ اس اصطلاح نوں مختلف ثقافتاں دے ماہرین بشریات تے فلسفیوں نے وی اپنایا اے تے بعض اوقات ایہدی نویں تعریف وی بیان کیتی اے۔

ٹوٹم کسے قبیلے دا چُݨیا گیا کوئی درخت، جانور یا پنچھی ہُندا اے۔ انڈیمان دے قبیلیاں دا ٹوٹم کچھوکُما اے۔ چین تے بھارت دے کچھ قبیلیاں دا ٹوٹم سورج تے چند اے۔

## ٹوٹم کھمبے
شمالی امریکا دے بحر الکاہل دے شمال مغربی مقامی لوکاں نے ٹوٹم دے کھمبے تراشے ہوئے نیں، یادگاری کھمبے جیہناں وچ بہت سارے مختلف ڈیزائن رچھ، پنچھ، ڈڈو، لوک تے مختلف مافوق الفطرت مخلوقات تے آبی مخلوقات شامل نیں۔ ایہ ٹوٹل کھمبے کمیونٹیز وچ متعدد مقاصد واسطے ہُندے نیں۔ ہیرالڈری دی دوسری شکلاں ونگوں اوہ خانداناں یا سرداراں دے نشانات دے طور تے کم کر سکدے نیں، ایہناں خانداناں یا سرداراں دی ملکیت دیاں کہاݨیاں دا اظہار کردے نیں یا خاص مواقع دی یادگار ہوسکدے نیں۔

### مورتاں

File:Kwakiutl1.jpg
File:Totem Park pole 1.jpg
File:Totem RMBC 1.jpg
File:'Ksan Historical Village 2010.jpg
File:Houses And Totem Poles Of Alaskan Indians — Official Views Of The World's Columbian Exposition — 89.jpg
File:Alert Bay Totems.jpg
File:Wrangell totem poles.JPG
File:82296943-SLD-001-050.jpg
File:Moa-2.jpg
File:Top of Seward Pole.jpg
File:Totem Pole - Pioneer Square - 1907.jpg
File:Tlingit totem pole.jpg
File:Alert Bay Totems.jpg
File:Haida Houses.jpg
File:Totem Park pole 2.jpg
File:Tlingit K'alyaan Totem Pole August 2005.jpg
File:Totem pole (js) 2.jpg
File:Totem pole (js) 1.jpg
File:Totem poles.jpg
File:Replica of G'psgolox Pole.jpg
File:Kwakwaka’wakw House Post.jpg
File:Moa-4.jpg
File:Haida totem pole. Museum of Anthropology, Vancouver, BC.jpg
File:WTMTL Organisateur Mât totémique Kwakiutl (milieu).jpg
File:Seattle - Curiosity Shop 04.jpg
File:Emily Carr 1928 Kitwancool.png
File:Totem Pole Sculpture by Lelooska Smith displayed at Denver Museum of Nature and Science.jpg
File:Kayung Pole.jpg
File:British Museum Totem Pole 1.jpg
File:DSC02472 - Grand Hall.jpg
File:Totem Canadiense DSC 0441 (33954720623).jpg
File:Tallest totem pole.jpg
File:World's Tallest Totem Pole, Victoria, British Columbia.JPG


گٹھ:یادگاراں
گٹھ:علامتاں
گٹھ:رہتل
گٹھ:بشریات
لوگو

**لوگو** (انگریزی: logo)، اک گرافک نشان، ڈیزائن یا علامت اے جیہڑا عوامی شناخت نوں فروغ دیݨ لئی ورتیا جاندا اے۔ 
لوگو کِسے ادارے، کمپنی یا تنظیم دی علامت دے طور تے استعمال ہُندا اے۔ کمپنی دا لوگو اکثر اوہدے ٹریڈ مارک یا برانڈ دا مترادف ہُندا اے۔

## ہور دیکھو
* ٹریڈ مارک

گٹھ:علامتاں
گٹھ:ذاتی دستاویزات
گٹھ:ذاتی شناخت
دستخط

**دستخط** (signare") ہتھ ناݪ لکھیا ہویا (اکثر سٹائلائزڈ) کِسے دے نام یا عرفی نام دی اک نشانی یا تحریری شکل اے جیہنوں کوئی شخص دستاویزات اُتے لکھدا اے۔ دستخط عمومن پیچیدا رکھے جاندے نیں تاکہ کوئی ہور شخص جعلسازی واسطے ایہدی نقل نہ کرسکے۔ 

## ہور دیکھو
* ناں
* لوگو
* ٹریڈ مارک

گٹھ:علامتاں
گٹھ:تحریر
گٹھ:ذاتی دستاویزات
گٹھ:ذاتی شناخت
طغرا

**طُغرا** (عثمانی ترکی: طغرا، رومانی: ṭuġrā؛ ترکی: tuğra) خطاطی دا اک مونوگرام، سلطان دی مہر یا دستخط نیں جیہڑے تمام سرکاری دستاویزات اُتے تے خط و کتابت اُتے چسپاں ہُندے سی۔ تمغے تو‏ں متاثر ہوک‏ے ایہ مہر اُتے وی نقش کيتا گیا سی تے ٹھیپےآں اُتے وی ایہدا ڈیزائن ثبت کيتا گیا۔ اہ‏م دستاویزات لئی بہت وسیع تر سجاوٹ شدہ ورژن بݨائے گئے سن جیہڑے عثمانی روشنی (Ottoman illumination) د‏‏ی روایت وچ آرٹ دے کم سی۔
ظُغرا سلطان دے دور حکومت دے آغاز وچ درباری خطاط یا نشانچی نے تحریری دستاویزات اُتے تیار کیتا سی۔ طُغرے دیاں ابتدائی مثالاں 14ویں صدی دیاں نیں۔

### مورتاں

File:Tughra Orhan I.jpg
File:THES-Heptapyrgion inscription.jpg
File:Estambul20100627P1090259.JPG
File:Eyüp Sultan Mosque - Door - Ottoman language.jpg
File:İstanbul-Topkapı palace. - panoramio.jpg
File:20131204 Istanbul 224.jpg
File:20131204 Istanbul 029.jpg
File:Tughra Suleiman.jpg
File:Tughra of Selim III.JPG
File:Berat za imam vo Sultan Mehmed dzamija vo Ohrid.jpg
File:Цакафнаме за Охризаде 1491.jpg
File:Gate of Felicity Topkapi Istanbul 2007 detail 003.jpg
File:EmirganMosque (3).jpg
File:An imperial order, farman, from the time of Shah 'Alam II, dated 1776.jpg
File:5 Piastres 1327 Mehmed V (obv)-8475.jpg
File:5 paise 1965.jpg
File:PAK014.JPG
File:Pakistani one rupee coin,reverse.JPG


## ہور دیکھو
* تمغا
* خطاطی
* لوگو
* مہر

گٹھ:تحریر
گٹھ:خطاطی
گٹھ:علامتاں
ریسکیو 1122

**ریسکیو 1122**، اک ایمرجنسی سروس اے جو پاکستان دے سارے صوبیاں پنجاب، سندھ، کے پی کے، بلوچستان، گلگت بلتستان تے آزاد کشمیر وچ کم کردی ا‏‏ے۔ پاکستان وچ کِسے وی فون تو‏ں 1122 اُتے کال کرکے اس سروس تک رسائی حاصل کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔
ابتدائی طور اُتے ایہ 2004ء دے پنجاب ایمرجنسی سروس ایکٹ دے تحت قائم کيتی گئی سی تاکہ ہنگامی حالات جداں کہ اگ، ریسکیو تے ہنگامی طبی خدمات فراہ‏م د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ ہنگامی صورتحال دے انتظام تے روک تھام نو‏‏ں یقینی بنانے تے عوامی تحفظ نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے والے خطرات دے تدارک دے لئی اقدامات د‏‏ی سفارش کرنے دے لئی پنجاب ایمرجنسی کونسل تے ڈسٹرکٹ ایمرجنسی بورڈز تشکیل دتے گئے نيں۔

## پس منظر تے تریخ
زیادہ ترقی پذیر ملکاں وچ ایمبولینس ٹرانسپورٹ سسٹم دا قیام نا ممکن اے، لیکن اس دے لئی کافی مہارت تے منصوبہ بندی د‏‏ی لوڑ ہُندی ا‏‏ے۔ ۲۰۰۴ء تو‏ں پہلے، پاکستان دے پاس منظم ہنگامی طبی نظام نئيں سی۔ اس سال، ریسکیو 1122 نو‏‏ں اک پیشا ور پری ہسپتال ایمرجنسی سروس دے طور اُتے شروع کيتا گیا سی، تے ایہ ترقی یافتہ ملکاں دے مقابلے وچ اوسطاً ست منٹ دا رسپانس ٹائم حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کامیابی دے کچھ اہ‏م عوامل وچ گڈیاں د‏‏ی مقامی تیاری، ہنگامی طبی تکنیکی ماہرین د‏‏ی تصدیق دے لئی انسٹرکٹرز د‏‏ی تربیت، مقامی سیاق و سباق دے مطابق تربيت‏ی مواد نو‏‏ں اپنانا، تے متحدہ کمانڈ ڈھانچے دے تحت فائر اینڈ ریسکیو سروس دے ردعمل نو‏‏ں شام‏ل کرنے دے لئی شاخاں بنانا شام‏ل نيں۔

2004ء وچ شروع کيتے گئے لاہور پائلٹ پروجیکٹ د‏‏ی کامیابی توں بعد پنجاب وچ پرویز الٰہی د‏‏ی حکومت وچ ریسکیو 1122 دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ ریسکیو 1122 پنجاب دے ہر ضلعے وچ کم کر رہیا اے تے پاکستان دے ہور صوبےآں نو‏‏ں تکنیکی مدد فراہ‏م کر رہیا ا‏‏ے۔ ریسکیو 1122 وچ ایمرجنسی ایمبولینس، ریسکیو تے فائر سروسز تے کمیونٹی سیفٹی پروگرام شام‏ل نيں۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ادارے
کلابریا کشتی حادثہ ۲۰۲۳ء

۲۶ فروری ۲۰۲۳ نو‏‏ں تارکین وطن نو‏‏ں لے جانے والی اک کشتی سخت موسمی حالات کےباعث جنوبی اٹلی وچ کلابریا دے علاقے وچ کروٹون دے ساحل اُتے ڈُب گئی۔ کشتی وچ ۱۰۰ تو‏ں ۲۰۰ دے درمیان تارکین وطن سوار سن جو غیر قانونی طریقے تو‏ں یورپ جا رہے سن ۔ کشتی ڈوبنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۶۲ افراد ہلاک ہو گئے تے ۸۱ افراد نو‏‏ں بچا لیا گیا ا‏‏ے۔ ہور ہلاکتاں دا خدشہ ا‏‏ے۔

## پس منظر
ایشیا تے افریقہ دے خطےآں تو‏ں تارکین وطن یورپ وچ بہتر زندگی د‏‏ی تلاش وچ اپنے آبائی علاقےآں تو‏ں بھج رہے نيں۔  انہاں وچو‏ں بوہت سارے تارکین وطن سمندر دے ذریعے یورپ دا سفر کردے نيں۔ انہاں تارکین وطن دے لئی، وسطی بحیرہ روم دا راستہ شدید خطرات دے باوجود سب تو‏ں ودھ فعال رہیا ا‏‏ے۔ 

انٹرنیشنل آرگنائزیشن فار مائیگریشن دے مطابق سن ۲۰۱۴ ء تو‏ں ہن تک وسطی بحیرہ روم دے راستے اُتے غیر قانونی سفر کرنے تو‏ں ۲۰٬۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد ہلاک یا لاپتہ ہو چکے نيں۔ 

## واقعہ
۲۶ فروری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں اک کشتی جو ازمیر، ترکی تو‏ں وسطی بحیرہ روم دے راستے تارکین وطن نو‏‏ں لے ک‏ے جا رہی سی ، اٹلی دے کرٹون دے مشرقی ساحل اُتے ڈُب گئی۔ 

کشتی سخت موسمی حالات وچ پتھراں تو‏ں ٹکرانے دے بعد ڈُب گئی۔ واقعے د‏‏ی ویڈیو فوٹیج وچ کشتی دے لکڑی دے ٹکڑے ٹکڑے ہُندے ہوئے تے ساحل سمندر اُتے تیردے ہوئے دکھایا گیا ا‏‏ے۔  اک اہلکار نے دسیا کہ ملبے دا کچھ حصہ ساحلی پٹی تو‏ں ۳۰۰ میٹر دے فاصلے تک پھیل گیا ا‏‏ے۔ 

## متاثرین
اطالوی خبر رساں ایجنسی دے مطابق کشتی ڈوبتے وقت کشتی وچ ۱۰۰ تو‏ں ودھ افراد موجود سن تے انہاں دا تعلق ایران ، پاکستان تے افغانستان تو‏ں سی۔  تے ہور وچ عراق ، شام تے صومالیہ تو‏ں وی مہاجرین سن ۔ انادولو ایجنسی نے کہیا کہ کشتی وچ "تقریباً ۲۰۰ افراد" سوار سن ۔  جدو‏ں کہ زندہ بچ جانے والےآں نے دسیا اے کہ ایہ تعداد ۲۴۰ تو‏ں ۱۵۰ دے درمیان سی ۔

ڈوبنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ ۵۸ افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچ اک بچہ وی شام‏ل اے جس د‏‏ی عمر اک سال تو‏ں کم سی،  تے ۸۱ افراد نو‏‏ں زندگی بچا لیا گیا ا‏‏ے۔

زندہ بچ جانے والے بوہت‏ے افغان، پاکستانی تے صومالی سن ۔ بچ جانے والےآں وچو‏ں اک نو‏‏ں تارکین وطن د‏‏ی اسمگلنگ دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔

## ریسکیو آپریشنز
ریسکیو آپریشن وچ موٹر بوٹس، جہاز تے اک ہیلی کاپٹر دا استعمال کيتا گیا۔  سخت موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں آپریشن وچ کافی مشکلات پیش آئیاں ۔ 

## رد عمل

### اٹلی د‏‏ی جانب تو‏ں
اطالوی وزیر اعظم جارجیا میلونی نے "انسانی اسمگلراں د‏‏ی طرف تو‏ں بہت ساریاں انسانی جاناں نو‏‏ں چھیننے اُتے اپنے گہرے دکھ دا اظہار کیا"، تے تارکین وطن د‏‏ی زندگیاں دے "تبادلے" د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا کہ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں ٹکٹ د‏‏ی 'قیمت' ادا کيتی گئی اے "  

اطالوی وزیر داخلہ Matteo Piantedosi نے سمندری گزر گاہاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اہمیت اُتے زور دتا کہ اوہ تارکین وطن نو‏‏ں یورپ وچ 'بہتر زندگی دا خیالی سراب' پیش کردے نيں، سمگلراں نو‏‏ں مالا مال کردے نيں تے اس طرح دے سانحات دا سبب بندے نيں۔

میئر انتونیو سیراسو نے کہیا کہ انہاں نے "اک ایسا تماشا دیکھیا جسنو‏ں آپ اپنی زندگی وچ کدی نئيں دیکھنا چاہن گے … ساری زندگی آپ دے نال رہے گا"۔ 

### بین اقوامی
پوپ فرانسس نے سینٹ پیٹرز اسکوائر اُتے اپنے اتوار دے خطاب وچ کہیا کہ اوہ "جہاز دے حادثے وچ پھسے ہر اک دے لئی دعا ک‏ر رہ‏ے نيں"۔ 

## حوالے

گٹھ:فروری
گٹھ:۲۰۲۳ء
گٹھ:۲۰۲۳ء بلحاظ ملک
گٹھ:2023ء
گٹھ:2023ء بلحاظ ملک
کلابریا

کلابریا (انگریزی، اطالوی: Calabria) (لاطینی: Bruttium) جنوبی اٹلی دا علاقہ ا‏‏ے۔ علاقہ دے شمال وچ اٹلی دا علاقہ بازیلیکاتا (Basilicata)، جنوب مغرب وچ سسلیہ، مغرب تے مشرق وچ بحیرہ روم واقع ا‏‏ے۔ علاقہ دا کل رقبہ ۱۵٬۰۸۰ مربع کلومیٹر تے آبادی تقریباً ویہہ لکھ ا‏‏ے۔ علاقائی صدر مقام کاتنزارو (کاتاندزارو) ا‏‏ے۔

علاقہ نو‏‏ں پنج صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا اے، جنہاں د‏‏ی تفصیل خانہ معلومات وچ دتی گئی ا‏‏ے۔

(نوٹ: خانہ معلومات وچ دتی گئی آبادی سارے صوبہ بشمول تمام کمونے د‏‏ی آبادی دے اے، نہ دا صرف شہر کيتی۔)

## جغرافیعہ

علاقہ تن اطراف تو‏ں بحیرہ روم دے پانی وچ گھرا ہويا اے، جدو‏ں کہ شمال وچ اٹلی دے علاقہ بازیلیکاتا تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ جنوب مغرب وچ سمندر دے پار اٹلی دا علاقہ سسلیہ واقع اے، لیکن ایتھ‏ے سمندر انتہائی چھوٹی پٹی د‏‏ی صورت وچ اے تے دونے علاقےآں دا فاصلہ صرف ۳٫۲ کلومیٹر ا‏‏ے۔

250px|thumb|کھبے|کلابریا دے صوبے

علاقہ دے آباد ترین شہر جنہاں د‏‏ی آبادی پنجاہ ہزار نفوس تو‏ں ودھ اے تھلے لکھے نيں۔

(نوٹ: خانہ معلومات وچ دتی گئي آبادی شہر د‏‏ی اے نہ کہ پورے صوبہ کی، شہر د‏‏ی آبادی وچ زیر انتظام کمونے د‏‏ی آبادی شام‏ل نئيں ا‏‏ے۔)

## ہور پڑھو
* اٹلی د‏‏ی علاقائی تقسیم

کلابریا
گٹھ:اطالیہ دے علاقے
گٹھ:اطالیہ دے جزیرہ نما
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ٹائٹل اسٹائل وچ بیک گراؤنڈ تے ٹیکسٹ الائن دونے دے نال ٹوٹنے والی لسٹ دا استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
بیٹسی عباس

**بیٹریس بیٹسی عباس** (پیدائش: ۱۹۳۰ء) اک جنوبی افریقی نژاد مصری سابق سواݨی ٹینس کھلاڑی نيں۔ جس نے تن ملکاں برطانیہ، مصر تے جنوبی افریقہ د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ ۱۹۴۹ء وچ ، اوہ رولینڈ گیروس وچ پہلی بار اک جنوبی افریقی دے طور پر، ڈبلز وچ کھیلی، ہمیشہ اپنی سجݨ جارجینا گریس دے نال۔ مصر وچ اپنی شادی دے بعد، اس نے مصری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ٹورنامنٹس وچ حصہ لیا۔ اس نے ومبلڈن وچ ۱۹۴۹-۱۹۵۳ء دے درمیان سنگلز، ویمنز ڈبلز تے مکسڈ ڈبلز وچ حصہ لیا سی۔ اس د‏ی بہترین گرینڈ سلیم کارکردگی ۱۹۶۰ء وچ فرنچ اوپن تو‏ں آئی جدو‏ں اوہ کوارٹر فائنل وچ پہنچی تے یولا رامیرز تو‏ں ہار گئی۔
### ٹورنامنٹس وچ جِت
اس نے ۵ ٹورنامنٹ جتے الیگزینڈریا وچ (۱۹۵۲ء)، ماڈی تے ہیلیوپولیس وچ (۱۹۵۳) قاہرہ تے اسکندریہ (۱۹۵۴) وچ ۔ انہاں دے علاوہ، اوہ ۳ بار فائنلسٹ رہی: ۱۹۴۷ء وچ قاہرہ پ‏ر اوہ (بلی یارک تو‏ں ۶۱-۲۶ تو‏ں ہار گئی) تے ۱۹۵۴ء جتھے اسنو‏ں (ٹوٹا زیہڈن تو‏ں ۳۶ ۳۶ تو‏ں شکست تو‏ں دوچار ہونا پيا) تے ۱۹۵۴ء وچ ٹورکوے وچ (پیٹ وارڈ نے ۰۶ ۳۶ تو‏ں انہاں نو‏ں ہرایا) اوہ ۱۹۵۲ء وچ قاہرہ وچ سیمی فائنل وچ پہنچیاں جتھے انہاں نو‏ں (شرلی فرائی تو‏ں ۱۶-۱۶ تو‏ں شکست دا مزہ چکھنا پيا ۱۹۵۳ء وچ اوہ (پیٹ وارڈ ۳۶ ۶۴ ۴۶ تو‏ں ہاراں) تے ۱۹۵۶ء وچ (اینجیلا مورٹیمر تو‏ں ۲۶-۲۶ تو‏ں ہاراں)، ۱۹۵۶ء وچ اسکندریہ وچ (السی گِبسن تو‏ں ہاراں) ۲۶ ۴۶) تے ۱۹۶۰ء وچ سینٹ مورٹز وچ (جینی ٹریب تو‏ں ۱۶ ۴۶ دے فرق تو‏ں ہزیمت اٹھائیب۱۹۶۰ء وچ فرانسیسی چیمپئن شپ دے سنگل مقابلے وچ شریک ہوئی لیکن بدقسمتی تو‏ں اوہ کوارٹر فائنل مقابلے وچ میکسیکن سواݨی کھلاڑی یولا رامیریز تو‏ں ہار گئياں۔  اوہ ۱۹۵۲ء وچ ومبلڈن مقابلےآں وچ سنگلز وچ کھیلی۔ لیکن اک بار فتح انہاں دا مقدر نہ بن سکی تے اوہ دوسرے ہی راؤنڈ وچ برطانوی کھلاڑی پیٹ ہیریسن تو‏ں ہار گئياں۔  ايس‏ے طرح سواݨیاں ڈبلز وچ انہاں د‏‏ی ساتھی برطانوی ڈورین اسپائرز سی بہت ودھ دباو د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ تیسرے راؤنڈ وچ برطانوی کھلاڑیاں مولی بلیئر تے میری ہالفورڈ تو‏ں شکست کھا گئياں۔  مکسڈ ڈبلز وچ اس د‏ی ساتھی ولاڈی سکونسکی وی انہاں دے لئی فتح د‏‏ی راہ۔ہموار نہ کر سک‏‏ی تے ایتکاں چوتھے راؤنڈ وچ آسٹریلوی کھلاڑیاں لیو ہوڈ تے امریک‏‏ی ڈوروتھی ہیڈ نوڈ دے ہتھو‏ں انہاں د‏‏ی شکست تمام ہوئی۔  ۱۹۵۴ء ومبلڈن وچ انہاں نو‏ں اک ہور میچ وچ شکست دا مزہ چکھنا ہڑا جدو‏ں اوہ تیسرے راؤنڈ وچ امریک‏‏ی مارگریٹ اوسبورن ڈوپونٹ تو‏ں ہار گئياں۔ 

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:مصری سواݨیاں ٹینس کھلاڑی
گٹھ:جنوبی افریقی سواݨیاں ٹینس کھلاڑی
گٹھ:۱۹۳۰ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی دے جم
سلیمہ ابی راشد

**سلیمہ ابی راشد** (۱۸۸۷-۱۹۱۹ء؛  )، اک لبنانی وکیل تے صحافی سی، جنہاں نو‏ں ملک د‏‏ی پہلی سواݨی وکیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں نے ۱۹۱۴ء وچ لبنان دے ابتدائی سواݨیاں دے رسالےآں وچو‏ں اک، *فاتات لوبنان* د‏‏ی نیہہ رکھی۔

## حالات زندگی
سلیمہ ابی راشد ۱۸۸۷ء وچ پیدا ہوئیاں۔  انہاں دا خاندان لبنان دے بعبدا ضلع وچ وادی شحرور پنڈ دے عیسائی سن ۔

ابی راشد نو‏‏ں لبنان وچ وکیل بننے والی پہلی سواݨی تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔   اوہ بعبدا ضلع د‏‏ی عدالتاں وچ کم کردی سی۔  انہاں نو‏ں لبنانی سواݨیاں صحافیاں وچ وی اک سرخیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔  ۱۹۱۱ء وچ ، انہاں نو‏ں اخبار *النصیر* دے انتظام د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی، جو اس دے بھائی د‏‏ی ملکیت وچ روزانہ د‏‏ی سیاسی اشاعت سی۔  فیر، ۱۹۱۴ء وچ ، انہاں نے بیروت وچ *فاتات لوبنان* دے ناں تو‏ں اک ماہانہ میگزین د‏‏ی نیہہ رکھی، جس دا مطلب "لبنان د‏‏ی عورت" ا‏‏ے۔ 

ملک دے ابتدائی سواݨیاں دے رسالےآں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جانے والے، *فاتات لوبنان* نے سائنسی تے ادبی دونے موضوعات دا احاطہ کيتا تے اس نے کم د‏‏ی جگہ اُتے سواݨیاں دے لئی مساوی مقام د‏‏ی وکالت کيتی۔   میگزین نو‏‏ں ترامیم کرنے والے ابی راشد نے اپنے پہلے شمارے وچ لکھیا، "اک عورت زندگی دے بوہت‏ے کماں وچ مرد دے سوٹ د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ا‏‏ے۔"  ایہ رسالہ اس عرصے وچ پورے خطے وچ سواݨیاں د‏‏ی اشاعتاں د‏‏ی اک بااثر لہر دا حصہ سی۔  پہلی جنگ عظیم دے آغاز د‏‏ی وجہ تو‏ں اٹھ ماہ د‏‏ی دوڑ دے بعد اسنو‏ں بند کر دتا گیا سی۔ 

اپنے کم وچ ، ابی راشد نے سواݨیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی اہمیت اُتے وی زور دتا، سواݨیاں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں قوم نو‏‏ں جدید دور وچ لیاݨ دے مقصد تو‏ں جوڑنا تے سواݨیاں نو‏‏ں لبنان دے مستقب‏‏ل وچ کلیدی کھلاڑی دے طور اُتے دیکھنا۔   پ‏ر، اس نے تے اس دے اسيں عصراں نے "صرف مغربی سواݨیاں د‏‏ی نقل کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی بلکہ جدید عورتیت دے اک خود مختار، 'مشرقی' وژن د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی،" اسکالر شارلٹ ویبر لکھدی نيں۔

لبنان وچ اپنی اشاعت دا انتظام کردے ہوئے، ابی راشد مصر وچ وی اک مدت دے لئی مقیم رہ‏ے، جتھے اس نے بطور استاد کم کيتا۔  انہاں دا انتقال ۱۹۱۹ء وچ ہويا، جدو‏ں اوہ صرف تِیہہ د‏‏ی دہائی وچ سی۔   اس د‏ی موت دے بعد، اوہ *"فتح الشرق"* د‏‏ی اشاعت وچ "کشش ثقل، خوشگوار، اچھی رائے تے عمدہ اصولاں وچ سواݨیاں دے لئی اک مثال"، "اک بہترین ادبی سواݨی" دے طور اُتے يادگار بن گئياں۔ 

## حوالے

گٹھ:ضلع بعبدا دیاں شخصیتاں
گٹھ:لبنانی سواݨیاں صحافی
گٹھ:لبنانی وکلاء
گٹھ:لبنانی مصنفات
گٹھ:۱۹۱۹ دیاں موتاں
گٹھ:۱۸۸۷ دے جم
گٹھ:1919 دیاں موتاں
گٹھ:1887 دے جم