open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
انڈونیشیا دی کمیونسٹ پارٹی

**انڈونیشیا دی کمیونسٹ پارٹی** (Indonesian: *Partai Komunis Indonesia*، **پی کے آئی **) 1965 وچ کمیونسٹاں دے قتلام اتے اگلے سال غیر-قانونی کر دین توں پہلاں دنیا وچ سبھ توں وڈی غیر-حکمران کمیونسٹ پارٹی سی۔

## حوالے

گٹھ:سیاست
گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
گٹھ:انڈونیشیا
الیگزینڈر ہیڈلے آزاد

**الگزینڈر ہیڈلے آزاد** اردو دے مشہور شاعر غالب دے شاگرد سن ۔آزاد اُنہاں دا تخلص سی۔ باپ دا نام جیمس ہیڈلے سی تے انہاں دے خاندانی حالات دے بارے وچ زیادہ معلومات نہیں ہوسکیاں۔ انہان دے والد انیسویں صدی وچ دہلی آئے سن تے اک مسلمان عورت نال شادی کیتی سی۔ 27 جولائی 1861ء وج آزاد نے بتی(32) سال دی عمر وچ انتقال کیتا۔ اس طرح انہاں دا سن ولادت 1829ء بندا اے۔ اسدی تاریخ وفات 7 اگست  وی دسی  جاندی اے۔

## نمونہ کلام
:زہے وحدت وہی دیر حرم میں جلوہ آرہ ہے
:ازل سے محو ہوں جس کے جمال حیرت افزا کا
:میری صورت سب کہے دیتی ہے ہے میرا رزا دل
:میرے تیور دیکھ کر وہ مجھ بدظن ہوگیا
:سوزش دل نے الہی کونسی کی تھی کمی
:جلانے کو میرے داغ جگر پید ا ہوا
:تمام عمر رہا سبھوں سے بیگانہ
:رہا میں اس پہ بھی غربت میں گو وطن میں رہا
:حریص مایہ ہستی تھا کس قدر آزاد
:تمام عمر تلاش مئے کہن میں رہا
:بزم میں اٹھتے ہی ان کے روئے روشن سے نقاب
:جام مئے سورج بنا مہتاب مینا بن گیا
:نوید اے دل کہ رفتہ رفتہ گیا ہے اس کا حجاب آدھا
:ہزار مشکل سے بارے رخ سے اس نے الٹا نقاب آدھا
:خدا کی قدرت ہے ورنہ آزاد میرا اور ان بتوں کا جھگڑا
:نہ ہوگا فیصل تمام دن مگر بروز حساب آدھا

## حوالے

گٹھ:1829ء دے جم
گٹھ:1861ء دیاں موتاں
گٹھ:اردو شاعر
1928 اولمپک کھیڈاں

**1928 اولمپک کھیڈاں** جاں IX اولمپیاڈ 1928 وچ نیدرلینڈ دے شہر ایمسٹرڈیم وکھے ہوئیا۔

## جھلکیاں

* پہلی وار اولمپک مشعل جگائی گئی۔
* پہلی وار یونان دے کھڈاریاں نال اولمپک پریڈ شروع ہوئی اتے مہمان دیس دے کھڈاریاں نال ختم ہوئی۔
* ایتھلیٹک دی کھیڈاں 400 میٹر دے ٹریک وچ کروائیا گئیا جو بعد دا پیمانہ بن گیا۔
* ایہہ کھیڈاں 16 دناں وچ ختم ہوئی جو ریت ہن تک چلدی اے۔
* تیراکی وچ دو سونے دے تگمے جتن والا جوہنی وائسمولر بعد وچ بہت ساریاں ٹارجن فلماں وچ کم کیتا۔
* فنلینڈ دے پاوو نرمی نے 10,000&nbsp;میٹر دی دوڑ وچ سون تگما جتا جس کول ہن نو(9) تگمے ہو گئے۔
* کینیڈا دے پرسی ولئم نے 100&nbsp;میٹر اتے 200&nbsp;میٹر دیاں دونو دوڑاں جت کے سبھ نوں حیران کیتا۔
* ہندستان نے ہاکی وچ اپنا پہلا سون تگما جتیا۔
* جاپان دے مکیؤ اوڈا نے  دی تیہری چھال لگا کے ایشیا دا پہلا سون تگما جتن وال بنیا۔
* الجزائر دا جمپل احمد بوغيرا العوافی نے فرانس لئی میراتھن وچ سون تگما جتیا۔
* نویں آزاد ہوئے آئرلینڈ دے ہیمر تھرو کھڈاری پیٹ او کیلاگھن نے سون تگما جتیا۔
* کوکا کولا بطور سپانسر پہلی وار اولمپک کھیڈاں وچ شامل ہویا۔
* ایہناں کھیڈاں نوں پہلی وار گرمائی کھیڈاں(سمر اولمپکس) دا نام دتا گیا۔

* 1920 اتے 1924 دیاں کھیڈاں وچ بین کرن توں بعد جرمنی کھیڈاں وچ  شامل ہویا تے تگما لسٹ وچ دوجے نمبر تے رہا۔
* کاراں دی پارکنگ لئی پہلی وار گول نیلا نال P دا نشان دی ورتوں کیتی گئی جو بعد وچ پارکنگ دا نشان بن گیا۔
## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
کمیونسٹ انٹرنیشنل

**کمیونسٹ انٹرنیشنل**، مختصر **ٹرن** جس نوں **تیجی انٹرنیشنل** (1919–1943) وی کیہا جاندا اے، اک انترقومی کمیونسٹ تنظیم سی، جو مارچ 1919 دے دوران ماسکو چ بنائی گئی سی۔ ایہہ دنیا کمیونزم دی وکالت کردی سی اتے "انترقومی برزوازی دا انت کرن لئی اتے راج دی پوری ختم کرن لئی اک انترکالی پڑائ دے طور تے اک انترقومی سوویت لوکراج دی سرجنا لئی، ہتھیاربند طاقت سمیت سارے مہیا ڈھنگاں نال" لڑن دی حامی سی۔

## حوالے

گٹھ:کمیونزم
گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
کیوبا دی کمیونسٹ پارٹی

**کیوبا دی کمیونسٹ پارٹی** (، PCC) کیوبا لوکراج دی راج کرن دی اجازت حاصل اکو اک پارٹی اے، بھاویں اتھے ہور سیاسی پارٹیاں بناؤن دی اچازت اے۔

گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
گٹھ:کیوبا
ساؤتھ افریقن کمیونسٹ پارٹی

**ساؤتھ افریقن کمیونسٹ پارٹی** (**SACP**) دکھنی افریقہ دی اک کمیونسٹ پارٹی اے۔ ایہہ 1921 وچ بنی سی۔ ایہہ 1950 وچ غیر-قانونی اعلان دتی گئی سی۔ اسنے رنگبھید دے خلاف جدوجہد وچ سرگرم حصہ لیا۔ ایہہ کانگرس آف ساؤتھ افریقن ٹریڈ یونیئنز، کوساٹو (COSATU) اتے افریقی نیشنل کانگرس (اے این سی) دے نال تنّ-دھری گنڈھ-جوڑ وچ اے۔

گٹھ:دکھنی افریقہ دیاں سیاسی پارٹیاں
گٹھ:کمیونسٹ پارٹیاں
گٹھ:جنوبی افریقہ
افریقی نیشنل کانگرس

thumb|افریقی نیشنل کانکرس دا لوگو
**افریقی نیشنل کانگرس** (**اے این سی **) دکھن افریقہ دی راج کر رہی پارٹی اے۔ ایہہ کانگرس آف ساؤتھ افریکن ٹریڈ یونیئنز، کوساٹو (COSATU) اتے ساؤتھ افریکن کمیونسٹ پارٹی (ایسّ اے سی پی) دے نال تنّ-دھری گنڈھ-جوڑ وچ اے۔ ایہہ اپریل 1994 توں ہی غیر-رنگبھید جمہوری سرکار دے قائم ہون دے ویلے توں ہی راج کر رہی اے۔ اپنے نوں کھبے بازو دی انشاشت طاقت کہلاؤندی اے۔ ایہہ مول روپ وچ دکھن افریقن نیٹو نیشنل کانگرس دے ناں ہیٹھ 8 جنوری 1912 نوں بلوئنفاؤنٹین وچ قائم کیتی گئی سی۔
## حوالے

گٹھ:دکھنی افریقہ دی سیاست
گٹھ:دکھنی افریقہ دیاں سیاسی پارٹیاں
گٹھ:دکھنی افریقہ
لیوند بریژنیف

thumb|240 px|لیوند بریژنیف
لیوند ایلچ بریژنیف ( روسی : Леонид Ильич Брежнев ) ، ( 19 دسمبر 1906–10 نومبر 1982 ) سوویت یونین دی کمیونسٹ پارٹی دی مرکزی کمیٹی دے سابق چیئرمین سن اتے سن 1964 سے سن 1982 وچ اپنی موت تک سوویت یونین دے پرمکھ حکمران سن ۔ اوہناں دا اٹھاراں سال دا حکمرانی دور جوزف سٹالن دے علاوہ کسے وی ہور سوویت حکمران نالوں لمبا سی ۔ اس دور وچ اوہناں نے اک طرف سوویت یونین نوں فوجی روپ سے بہت طاقتور بنایا اتے اسدا دنیا - پدھر اتے اثر بہت ودھایا ، لیکن دوجے پاسے سوویت یونین دی معاشی حالت کافی مندا ہو گئی ۔ اس معاشی کمزوری نوں سوویت یونین دے سن 1991 وچ ختم ہوکے ٹٹ جان دا اک مکھ کارن دسیا جاندا اے ۔

 

## ایہناں نوں وی ویکھو
*سوویت یونین
*نکیتا خروشیف​

گٹھ : سوویت یونین دے آگُو
گٹھ : سویت شخصیتاں
گٹھ:سویت یونین
سکھ سپوکسمین

**سکھ سپوکسمین** (انگریزی وچ Sikhspokesman) کینیڈا، ٹورانٹو توں چھپن والا پنجابی اخبار اے۔ ایہہ دنیا دا اکو-اک اجیہا پنجابی اخبار اے جہڑا صرف سکھ معاملیاں بارے ہر قسم دی جانکاری دندا اے۔ ایہہ اخبار چلاؤن دا وچار سبھ توں پہلاں ٹورانٹو  وچ 1972 توں رہندے گرسکھ گرنام سنگھ کنڈھال دے من وچ آیا۔ اوہناں نے اپنے من دے وچاار نوں عملی روپ دین لئی کم کرنا شروع کر دتا۔ 19 جون 2009 وچ ایہہ وچار کامیاب ہویا جدوں اس دا پہلاں شمارہ چھپ کے پاٹھکاں دے ہتھاں وچ پجیا۔ گرسیوک سنگھ دھولا اس دے پہلے اڈیٹر بنے۔ شروع وچ اس اخبار دا نام 'سکھ ویکلی' رکھیا گیا سی جو بعد وچ بدل کے 'سکھ سپوکسمین' کیتا گیا اے۔
## اخبار دی ویبسائیٹ
http://sikhspokesman.com/lastweek.php

## اخبار دا سلوگن
**سکھ جگت دی صحیح سوچ اتے جانکاری لئی**

## سکھ سپوکسمین اخبار دا مقصد
اس اخبار دا مکھ مقصد ودیساں وچ رہندے سکھاں نوں اپنے دھرم بارے صحیح جانکاری دینا اے۔ اس توں علاوہ سکھاں دی نویں پیڑھی جہڑی کینیڈا وچ ہی جمی-پلی اے نوں اپنی ماں بولی پنجابی اتے پنجابی بولی نال جوڑی رکھنا اے۔

گٹھ:پنجابی اخبار
سویت یونین دی تریخ (1985 - 1991)

سوویت یونین دی آزاد دیساں دے روپ وچ ٹٹ بھج سن 1985 دے شروع وچ شووع ہوئی ۔ سوویت یونین فوجی روپ سے بہت طاقتور بن گیا سی پر گھریلو معاشی حالت بہت خراب سی ۔ اسدے علاوہ ہولی - ہولی ہورکئی وجہاں پاروں حالت خراب ہندی چلی گئی ۔ آخرکار سن 1991 وچ سوویت یونین ٹٹ گیا ۔ تختہ - پلٹ دی اک نکام کوشش ہوئی ۔ اخیر وچ روسی فیڈریشن دا اقتدار بورس یلسن دے ہتھ آ گیا ۔

## باہری کڑیاں
* Reform, Coup and Collapse: The End of the Soviet State by Professor Archie Brown.
* Soviet Archives  collected by Vladimir Bukovsky
* Candid photos of the Eastern Bloc ستمبر–دسمبر 1991, in the last months of the USSR
* Kuliabin A. Semine S. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order.- USSR ACADEMY OF SCIENCES FAR EAST DIVISION INSTITUTE FOR ECONOMIC & INTERNATIONAL OCEAN STUDIES Vladivostok, 1991

گٹھ : سویت یونین
گٹھ : اتہاس
گٹھ:روس دی تریخ
عظيم دہشت

**مہان جاں عظیم دہشت** (روسی: Большой террор) جس ناں **ییژوف​ راج** (روسی: ежовщина، یژووشچینا) وی کیہا جاندا اے، سوویت یونین وچ سن 1937–38 وچ جوزف سٹالن ولاں چلایا سیاسی دہشت اندے قتلاں دا اک دور سی۔ اس وچ سٹالن نے پورے سوویت سماج وچ بہت سارے کمیونسٹ پارٹی آگوآں، سرکاری نوکراں، کساناں، لال فوج دے اہل کاران اندے ہور کئی لوکاں ناں پھڑکے مروا دتا سی۔ اکثر اوہناں تے غدار ہون جاں گڑوڈی کرن دا الزام لگایا جاندا سی۔ نال ہی نال پورے سوویت یونین وچ عام شہریاں اندے زبردست پولیس دتی نگرانی ، ہلکے تو‏ں شک اندے وی لوکاں ناں جیل ، عام شہریاں ناں اک - دوجے اندے نظر رکھن لئی اکسانے اندے من منی ڈھنگ تو‏ں لوکاں ناں مار پاؤن ورگی کاریاوائیاں وی چلدتا ں رہیاں ۔  اس زمانے وچ سوویت خفیہ پولیس دا پردھان نکولائی ییژوف​ ( Никола́й Ежо́в ، Nikolai Yezhov) ، سی ، اسلئی اس ویلے ناں بعد دے سوویت اندے روسی اتہاسکار ییژوف​ راج دے ناں نال وی جاندے ہن ۔

## قتلاں دتی تعداد
سوویت دستاویزاں دے مطابق 1937–38 دے دور وچ ( Народный комиссариат внутренних дел ، NKVD ، سوویت خفیہ پولیس ) نے 15،48،366 لوکاں ناں گرفتار کیندا ، جنہاں وچاں 6،81،692 ناں گولی مار دے موت دے گھاٹ اتارا گیا ۔ یعنی نت 1،000 لوکاں دا قتل کیندا گیا ۔  بہت سارے لوکاں ناں گولاگ ناں دیاں سخت​ جیلاں وچ وی رکھیا گیا سی اندے اکثر ایہہ لوک چھٹن دے بعد دم توڑ دتا کردے سن ۔ اک اندازا دے مطابق اس دو سالاں وچ 9.5 لکھ تاں 12 لکھ لوکاں دتی موت ہوئی ۔

## ایہناں ناں وی ویکھو
* جوزف سٹالن
* گولاگ
## حوالے

گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سویت یونین دی تریخ
کومل رضوی

**کومل رضوی** (3 اگست 1981 (دبئی) وچ اک پاکستانی اداکارہ، گلوکار، گیت کار اتے اک ٹیلیوژن ہوسٹ اے۔ اوہ کوک سٹوڈیو (پاکستان) وچ اسدے گیتاں لئی مشہور اے۔

## شروعاتی زندگی اتے کریئر
کومل رضوی دا جم دبئی وچ ہویا سی اتے پھر انگلینڈ اتے نائیجیریا وچ رہی۔ نوجوان عمر وچ اپنا کریئر پاکستان کراچی وچ شروع کیتا جتھے اوہ اک طالب علم وی سی۔  کومل نے 16 سال دی عمر وچ اپنی کریئر شروع کیتی سی جدوں اک خاندانی متر نے اس دی قابلیت دیکھی سی۔ اپنے پروار اتے دوست دے حوصلے دے نال، کومل نے اپنا پہلا گیت 1999 وچ جاری کیتا سی، جس نے سپر ہٹ بھوگرا دا گیت بوزی بوجی بھنگڑا سادے نول پاؤجی بن گیا اتے کومل اک رات دا سنسنی بن گیا۔ کومل پھر اپنی پہلی شو بی۔پی۔ایل اوئے نال ہوسٹنگ اُتے چلے گئی۔ تھوڑھے ویلے دے اندر، کومل اک خاندانی نام بن گیا سی اتے دیس دے ستارے ہو گئے سن۔ اس دی نویکلی سٹائل اتے گیتاں نے اس نوں اک سچا تارہ بنایا۔ اوہ اکثر اپنے گیتاں دے بول لکھدی اے۔

## ٹیلیوژن شو ہوسٹنگ
 کومل نے بی پی ایل اوئے نال اپنے ٹی وی ہوسٹنگ کریئر شروع کیتی۔ اس دے ہوسٹنگ کریئر دا مکھ شو اوہ بھارت وچ 'چینل وی' لئی کیتا گیا ٹیوی شو رہا جس وچ اس نے بھارتی صنعت دے کجھ سبھ توں وڈے نانواں دا انٹرویو کیتا۔
ایہناں توں علاوہ، کومل نے کرال، ہم ٹی۔وی۔ ایوارڈز نال کمل اتے ناچلے نال کراچی نائیٹس دا انعقاد کیتا اے، جو آر۔آر۔اے۔ لئی مشہور ڈانس رئیلٹی شو اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* ، Retrieved 30 Oct 2016
* ، Retrieved 30 Oct 2016
گٹھ:جم 1981
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
کھورٹھا بولی

**کھورٹھا **اک بولی اے جوبھارت دے** [[جھارکھنڈ]]** صوبے دے کجھ حصےآں اتے بنگلہ دیش دے کجھ حصےآں وچ بولی جاندی اے۔

کھروٹھا بولی جھارکھنڈ دے دو منڈلاں (شمالی چھوٹا ناگپور اتے سنتھال پرگنا) دی زیادہتر ماں بولی ہون دے نال-نال جھارکھنڈ دے 24 ضلعیاں وچوں 15 ضلعیاں دی رابطہ بولی اے۔
 

## حوالے

## باہری کڑیاں
* کھورٹھا بولی 
* खोरठा भाषा एवं साहित्य अकादमी
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
پنڈت مَنی رام

**پنڈت منی رام** پنڈ دھولا ضلع برنالہ دے پرانے قصہ کار ہوئے ہن جنہاں نے ہیر رانجھا ، سوہنی مہینوال ، شیریں فرہاد وغیرہ قصیاں نوں شعری روپ وچ لکھیا اے۔ پنڈ وچ منی رام نوں 'ملن پنڈت' دے نام نال جانیا جاندا سی۔ ایہناں دی آٹا-چکی کئی پنڈاں وچ مشہور سی۔ پنڈت جی دے مرن توں بعد ایہناں دیاں رچناواں نوں اک تھاں کرکے کتاب دے روپ وچ چھاپیا گیا۔ مشہور پنجابی لکھاری ڈاکٹر۔ امر کومل ولوں اڈیٹ کیتی گئی اس کتاب دا ناں 'منی رام رچناولی' اے۔ پنڈت منی رام دے لڑکے کور چند راہی وی مشہور لکھاری ہوئے ہن۔

گٹھ:پنجابی لکھاری
آمنہ الیاس

**آمنہ الیاس** اک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اوہ ماڈل عظمی الیاس دی بھین اے۔ اوہ نویاں  اتے وپاری کامیاب فلماں، زندہ بھاگ(2013) اتے گڈّ مورننگ کراچی (2014) وچ اپنے پرمکھ کرداراں لئی مشہور اے۔ ایہناں توں علاوہ اوہ ہم ٹیوی دے ٹیلیوژن ڈرامے تم میرے پاس رہو (2015) وچ لیڈ کردار وچ وی دکھائی گئی اے۔

## کریئر
2011 اتے 2012 وچ، اوہناں نوں 11 واں لکس سٹائیل اوارڈ اتے 12واں لکس سٹائیل اوارڈ وچ ماڈل آف دِی ایئر (فیملی) لئی نامزد کیتا گیا سی اتے 11 ویں لکس سٹائیل اوارڈ اتے 14 ویں لکس سٹائیل اوارڈ وچ سبتوں ودھیا فیملی ماڈل وی رہی۔

## فلموگرافی

### ٹیلی ویژن

 

## باہرلے رابطے
*

## حوالے

گٹھ:جم 1987
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
ہم ٹی وی

**ہم ٹی وی** اک پاکستانی  ٹی وی چینل اے۔ اس دی نشریات 24 گھنٹے ہُندیاں نیں تے اس دے مرکز کراچی تے لاہور وچ نیں۔ 21 جنوری 2011 توں پہلاں ہم نیٹ ورک لمیٹڈ آئی ٹیلیوژن نیٹ ورک لمیٹڈ دے نام نال جاݨیا جان٘دا سی۔ ہم ٹی وی دی نشریات 17 جنوری 2005ء وچ شروع ہوئی۔ 2011ء وچ پورے نیٹ ورک وجوں قائم ہوݨ توں بعد ہم نیٹ ورک نے ہور کئی ہم چینل شروع کیتے۔ ہم ٹی وی ہُݨ ہم نیٹ ورک لمیٹڈ دے ہی ماتحت اے۔

2013ء وچ ہم ٹی وی نے اپنے پہلے ہم ایوارڈز شروع کیتے۔

## سسٹر چینل
* ہم ستارے
* ہم مسالہ
* سٹائل 360
* ہم ایف ایم
* ہم نیوز

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے ٹی وی چینل
بھارتی بولیاں دا لوک سروے

**بھارتی بولیاں دا لوک سروے** (انگریزی: People's Linguistic Survey of India **پی ایل ایس آئی**) بھارت وچ بولیاں جان والیاں بولیاں بارے موجودہ علم نوں اپڈیٹ کرن لئی 2010 وچ شروع کیتا اک لسانی سروے اے۔ 2000 بولی ماہراں، سماجی اتہاسکاراں، اتے غیر-سرکاری تنظیم بولی کھوج اتے اشاعت مرکز، بڑودا دے سٹاف سمیت 3.500 سویسیوکاں ولوں کیتے گئے سروے  نے بھارت وچ 780 بولیاں دی پچھان کیتی اے۔ 35,000 پنیاں دا سروے 50 جلداں وچ شائع کیتا جا رہا اے۔ پہلے چھ حصے 7 جنوری، 2012 نوں وڈودرا وچ بولیاں سدھا گلوبل بولیاں دی کانفرنس وچ رلیز کیتے گئے سی۔ ایہہ سروے دسمبر 2012 وچ پورا کیتا گیا سی اتے اسدیاں کئی جلداں پبلشنگ ہاؤس اوریئینٹ بلیکسوان ولوں شائع کیتیاں جا رہیاں ہن۔

## سروے فارمیٹ
سروے دیاں اشاعتاں وچ ہیٹھ دتی جانکاری شامل اے:
* بولی دا ناں
* مختصر اتہاس
* جغرافیائی علاقہ ، جتھے بولی بولی جاندی اے
* چھوٹی کتاب لسٹ
* نمونہ زبانی گیت ترجمہ دے نال
* نمونہ زبانی کہانیاں ترجمہ دے نال
* رنگ  
* رشتے دار  
* ویلے اتے سپیس دے لئی عہدہ

## اہمیت
بھارت دے آئین دی اٹھویں لسٹ وچ انگریزی بولی نوں چھڈّ کے 22 شیڈولڈ بولیاں نوں مانتا دتی گئی اے اتے بھارتی سرکار دیاں لسانی پالیسیاں اتے فنڈنگ اس جانکاری تے مشتمل طے کیتی جاندی اے۔ پر ایہہ جانکاری بھارت دے لسانی جداپن نوں صحیح طور تے ظاہر نہیں کردی۔ بھارت دی 1961 دی مردمشماری نے بھارت وچ 1652 بولیاں دی ورتوں ریکارڈ کیتی سی۔ بعد وچ 1971 دی مردمشماری وچ 10,000 توں گھٹ لوکاں ولوں بولیاں جاندیاں بولیاں نوں باہر کڈھن دا فیصلہ کیتا گیا سی، جس نال ایہہ بولیاں دی گنتی گھٹ کے 108 ہو گئی سی۔ پی ایل ایس آئی دی ارادہ سروے وچ ساریاں بولیاں نوں شامل کرن دا اے، ورتونکاراں دی گنتی چاہے جنی وی ہووے۔ اداہرن وجوں اس وچ تریپورا دی اک بولی چیمال وی درج اے، جس نوں صرف پنج لوکاں ولوں بولیا جاندا اے۔

پی ایل ایس آئی مرن والیاں بولیاں دے ورتارے نوں وی ابھاردی اے۔ "26 جنوری 2010 نوں، انڈیمان جزیرہ وچ بو نامی بھائیچارے نال متعلق اک عورت دی موت ہو گئی اتے اوہ اپنی بولی، جس نوں بو کیہا جاندا سی، دی آخری سپیکر سی۔ افسوس دی گل اے کہ اس دے نال 65,000 ورھیاں دی بدھیمانتا دی لڑی وی گواچ گئی۔ " بولی ریسرچ اتے پبلیکیشن سینٹر دے چیئرپرسن گنیش دیوی دا کہنا اے۔ بدل رہیاں معاشی حقیقتاں اتے بولیاں دی ہوند دے وچکار اک لنک نوں درساؤندے ہوئے، ڈیوی دا کہنا اے کہ " جدوں لسانی بھائیچارے دی روزی روٹی الوپ ہو جاندی اے تاں اک بولی ختم ہو جاندی اے۔"

## چونویں خلاصے
پی ایل ایس آئی ولوں دستاویز کیتیاں ساریاں بولیاں وچوں 480 بولیاں ہن جو قبائلی اتے ونجارا قبیلیاں ولوں بولیاں جاندیاں ہن، جدکہ 80 تٹی بولیاں ہن۔ اروناچل پردیش سبھ توں ودھ بولیاں والا صوبہ اے، جتھے 66 بولیاں بولیاں جاندیاں ہن، جدکہ مغربی بنگال وچ سبھ توں ودھ لپیاں، نو(9) اتے 38 بولیاں ہن۔ مغربی بنگال، وچ بنگالی، اردو اتے نیپالی دے علاوہ اول چکی (سنتھالی)، کول ہو، بارانگھ کشتی، لیپچا، سادری اتے لمبو ہن۔ ودھ سپیکراں والیاں بولیاں وچ کرناٹک وچ بنگاری، اتر پردیش اتے بہار وچ بھوجپوری، میگھالیا وچ کھاسی ، میزورام وچ میزو، اتراکھنڈ وچ کمونی، گجرات وچ کچھی اتے راجستھان وچ میواتی ہن۔ بھارتی آبادی دی 40 کروڑ آبادی ہندی بولدی اے اتے ایہہ بھارت دی سبھ توں ودھ پاپولر بولی اے جدوں کہ ماں بولی وجوں انگریزی بولی بولن والے لوکاں دی گنتی اوہناں دی 1971 وچ 187000 توں ودھ کے 2011 وچ 1 کروڑ ہو گئی اے۔

## حوالے

## باہری لنک
* http://www.peopleslinguisticsurvey.org 
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
پنڈٹ بریج لال کویسر

**پنڈت برج لال کویسر** پنڈ  دھولا  دی نامور ہستی ہن جنہاں نے اک درجن توں ودھ  قصےآں نوں کویشری دے روپ وچ گایا۔ لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ پنجاب نے سن 2012, 2013 اتے 2014 لئی "شومنی کویشر پرسکار' دا اعزاز دے کے نوازیا۔ ایہناں دے پیؤ دا نام پنڈت کیسوا نند سی جو کھیتی دا کِتہ کردے سن۔ مشہور کویشر پنڈت برہما نند ڈکھاں والے آپ  دے گرو سن۔

## پنڈت بریج لال دے کویشری قصے
* قصہ لگھو-کش
* قصہ انسوآ ستی
* قصہ پرہلاد بھگت
* قصہ ارجن پرتگیا
* قصہ مہابھارت
* قصہ بھیم پرتگیا
* قصہ قلعہ انندپور صاحب
* قصہ بھگاؤتی دی لڑائی
* قصہ بھائی جیتا جی
* گرو صاحب دے چوز
* قصہ بابا دیپ سنگھ جی شہید
* قصہ رویداس بھگت جی
* مہکھاسر دی لڑائی
* قصہ ٹٹہری اتے سمندر دی جنگ
* قصہ دھنا بھگت

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لکھاری
بھاشا وبھاگ پنجاب

**بھاشا وبھاگ پنجاب** پنجاب سرکار دا اک ادارہ اے جو پنجابی بولی نوں پرپھلت کرن لئی ہوند وچ لیاندا اے۔ اس دا دفتر پٹیالہ وکھے واقع اے۔ بولی ڈیپارٹمنٹ پنجاب دے ودواناں وچ ڈاکٹر گرمکھ سنگھ دا ناں وی آؤندا اے۔

## اتہاس
پنجابی بولی دی دفتری ورتوں لئی پٹیالہ ریاست وچ 1 جنوری، 1948 نوں پنجابی سیکشن دا قیام کیتا گئیا۔ اس دا دفتر سیف آبادی گیٹ دے محلہ میر کندلا، کوٹھی عبدالرحیم خاں وکھے بنیا۔ ایہہ سیکشن، سکھیا ڈیپارٹمنٹ دا اک انگ سی۔ اس وچ دو گزٹڈ افسر، تن کھوج معاون، چار اسسٹینٹ، اک کیشیئر، اک جونیئر کلرک تے دو سیواداراں دیاں، کل 13 آسامیاں سن۔ سردار رنجیت سنگھ گل سیکشن دے انچارج تے گیانی لال سنگھ معاون افسر تعینات کیتے گئے۔ ایہہ سیکشن پہلاں 'محکمہ پنجابی' تے مڑ بولی ڈیپارٹمنٹ بنیا۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت
1912 اولمپک کھیڈاں

**1912 اولمپک کھیڈاں** جاں V اولمپیاڈ سویڈن دے شہر سٹاکہوم وکھے مئی 5 توں 22 جولائی، 1912 نوں ہوئیاں۔ ایہناں کھیڈاں وچ اٹھائی دیساں دے 2,408 کھڈاریاں جہناں وچ 48 عورتاں سن نے حصہ لیا۔ اس اولمپک کھیڈاں وچ کل 102 ایوینٹ ہوئے۔ ایہناں کھیڈاں وچ ایشیا دے دیس جاپان نے حصہ لیا جو پہلا ایشیائی دیس بنیا۔ ایہناں اولمپک کھیڈاں وچ پہلی وار کلا مقابلہ جویں آرکیٹیکچر، لٹریچر، سنگیت، پینٹنگ اتے بت تراشی وغیرہ، عورتاں دی تیراکی دے مقابلے ہوئے۔ پہلی وار الیکٹرانک وقت والیاں گھڑیاں دی ورتوں کیتی گئی۔ ایہناں کھیڈاں وچ سبھ توں زیادہ سونے دے  تمغے امریکہ نے جتے پر سویڈن نے سبھ توں زیادہ تمغے حاصل کیتے۔

## دیساں دے کھڈاری

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1916 اولمپک کھیڈاں

**1916 اولمپک کھیڈاں** جاں VI اولمپیاڈ جو جرمنی دے راجگڑھ برلن وکھے ہونیاں سن پہلی جنگ عظیم دے کارن ردّ کر دتے گئے۔ ایہہ کھیڈاں میلے دے تھاں وارے چھ ملکاں دے شہراں دا مقابلہ سی جویں سکندریہ، ایمسٹرڈیم، برسلز، بوداپست اتے کلیویلینڈ نوں ہرا کہ برلن نوں ایہہ کھیڈ میلہ کرواؤن دا موقع ملیا۔
## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1920 اولمپک کھیڈاں

**1920 اولمپک کھیڈاں** جاں VII اولمپیاڈ بیلجیئم دے شہر انتورپ وکھے ہوئیا۔ ایہہ کھیڈاں دے وڈے میلے دے دیس دی چون مارچ 1912 دے انٹرنیشل اولمپک کمیٹی دے 13ویں اجلاس وچ ہوئی۔ پہلی  جنگ عظیم دے کارن 1916 اولمپک کھیڈاں جو جرمنی دے راجگڑھ برلن وکھے ہونیاں سن ردّ کر دتیاں گیاں سن۔

## جھلکیاں
* اولمپک سونہہ، امن دا نشان کبوتر چھڈنا اتے اولمپک جھنڈا دیاں رسماں ایہہ سارے پہلی وار اس اولمپک کھیڈاں وچ ہوئیاں۔
* 72 سال دی عمر دے سویڈن کھڈاری اؤسکاڈ سواہن سبھ توں لمی عمر دے کھڈاری بنے۔
* 23 سال دے پاوو نرمی نے 10,000 میٹر اتے 8000 میٹر وچ سونے دے  تمغے جتے اتے کراس کنٹری وچ سونے دا تمغا اتے 5000 میٹر واک وچ چاندی دا تمغا جت کے 9 تغمے جتے کے ریکارڈ بنایا۔
* ڈک کہاناموکُو نے تیراکی وچ پہلی جنگ توں پہلا جتیا ہویا سونےدا  تمغا ولوں 100 میٹر دی تیراکی وچ ولوں جتیا۔

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1924 اولمپک کھیڈاں

**1924 اولمپک کھیڈاں** جاں VIII اولمپیاڈ فرانس دے راجگڑھ پیرس وکھے کھیڈیاں گئیاں۔ فرانس وکھے ہون والا ایہہ کھیڈ میلہ دوسرا سی اس توں پہلا 1900 اولمپک کھیڈاں اس شہر وکھے ہو چکیاں سن۔

اس شہر وچ کھیڈاں کرواؤن دا مقابلہ ایمسٹرڈیم، بارسیلونا، لاس اینجلس، روم اتے پراگ دے وچکار ہویا۔ پر ایہہ کھیڈاں کرواؤن دا حق پیرس نوں ملیا۔

## جھلکیاں

* 45,000 دی گنجائش والے کھیڈ سٹیڈیم وچ ایہناں کھیڈاں دا افتتاح ہویا۔
* پاوو نرمی نے 1500 میٹر اتے 5,000 میٹر دے مقابلیاں وچ سونے دے تمغے جتے ایہہ دونے مقابلے اک گھینٹے دے انترال وچ کھیڈے گئے۔
* برطانیہ دے کھڈاری ہارولڈ ابراہم نے 100 میٹر اتے 400 میٹر دے ایوینچ وچ سونے دے تمغے جتے۔
* میراتھن دی دوری  کیتی گئی۔
* تیراکی واسطے تالاب دی دوری 50 میٹر کیتی گئی اتے لائناں لگوائیاں گئیاں۔
* تیراک جوہنی ویسملر نے تن سونے دے تمغے اتے واٹر پولو وچ کانسی دا تمغا جتیا۔
* ہارولڈ اسبورن نے اُچی چھال اتے ڈیکاتھلون وچ دو سونے دے تمغے جتے اتے 6' 6" اچی چھال دا ریکارڈ 12 سال اتے 7,710.775 دا ریکارڈ بنایا۔ اس نوں دنیا دا مہان کھڈاری کیہا گیا۔
* فراس نے تلوار باز کھڈاری روگر ڈکریٹ نے تن سونے اتے دو چاندی دے کل پنج تمغے جتے۔
* جسناسٹک کھیڈ وچ 24 مرد کھڈاریاں نے 10 انک لے کے پرنتا سدھ کیتی۔
* جس دی امید نہ ہوئی اوہی ہویا جدوں یوراگوئے دی فٹ بال ٹیم نے سونے تمغا جت کے سبھ نوں حیران کیتا۔
* اولمپک ماٹو دی پہلی وار ورتوں کیتی۔

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1908 اولمپک کھیڈاں

**1908 اولمپک کھیڈاں** جاں IV اولمپیاڈ برطانیہ دے راجگڑھ لندن وکھے ہوئیاں۔ ایہہ کھیڈاں 27 اپریل توں 31 اکتوبر، 1908 تک ہوئیاں۔ ایہہ کھیڈاں دا تھاں پہلاں روم سی پر معاشی کارن ایہہ کھیڈاں لندن وکھے ہوئیاں۔ ایہناں کھیڈاں نوں کرواؤن واسطے چار دیساں دے شہراں روم، لندن، برلن اتے میلان دا نام سی۔ پر انترقومی اولمپک کمیٹی دی 6ویں میٹنگ وچ ایہہ کھیڈاں کرواؤنن دا حق لندن نوں ملیا۔
## تغمہ لسٹ

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1932 اولمپک کھیڈاں

**1932 اولمپک کھیڈاں** جاں X اولمپیاڈ امریکہ دے شہر لاس اینجلس اتے کیلیفورنیا وکھے ہوئیاں۔ اس کھیڈاں واسطے ہور کسے وی دیس نے اپنا نام نہیں دتا۔ ایہناں کھیڈاں وچ امریکہ دا صدر وی الگ رہا۔ انترقومی اولمپک کمیٹی نے اپنے روم وکھے ہوئے 23ویں اجلاس وچ اس شہر نوں ایہہ کھیڈاں کرواؤنن دا اختیار دتا۔

## جھلکیاں

* پہلی وار مرد کھڈاریاں واسطے اولمپک پنڈ بنایا گیا اتے عورتاں کھڈاریاں نوں ہوٹل وچ ٹھہرایا گیا۔
* کھڈاریاں نوں تغمے دون واسطے پہلی وار جت سٹیج دی ورتوں کیتی گئی۔
* بابے ڈڈرکسن نے جیولن اتے ہرڈلز وچ دو سونے دے تمغے اتے اچی چھال وچ چاندی تمغا جتیا۔ ایہناں دی اچی چھال دی تکنیک نوں غلط دسیا۔
* ہاکی وچ صرف تن دیساں نے حصہ لیا۔ بھارت نے امریکہ، بھارت توں 1-24 نال ہار کے وی کانسی تمغا دا حقدار بنیا اتے جاپان نوں 2-9 نال ہرا کے بھارت نے سون تگما جتیا۔
* پولینڈ دی ستانیسلاوا ولاسیوچز نے عورتاں دی 100 میٹر وچ سونے دا تمغا جتیا اتے اگلیاں اولمپک کھیڈاں وچ ولوں چاندی دا تغما جتیا۔ 1980 وچ اس دی موت توں بعد پتہ لگیا کہ اوہ کھسرہ سی اتے کھیڈن دے ایوگ سی۔
* ایڈی ٹولن نے 100 میٹر اتے 200 میٹر دے دونے سونے دے تمغے اپنے نام کیتے۔
* رومیؤ نیری نے جمناسٹک دی کھیڈ وچ تن سونے دے تمغے جتے۔
* ہیلینا میڈیسن نے تیراکی وچ تن سونے دے تمغے جتے۔
* جاپان دے کھڈاری تاکیچی نشی نے گھوڑ دوڑ وچ سونے دا تمغہ جتیا۔
* سبھّ توں چھوٹی عمر دے کسوؤ کیتامرا نے 1500 میٹر دی دوڑ وچ  سونے دا تمغا جتیا۔
* آسٹریلیا دے سائیکل دوڑ وچ سونے دا تمغا جیتو دنس گرے نے 1 منٹ 13 سیتالاب وچ 1000 میٹر دی دوڑ دا ریکارڈ 2000 اولمپک کھیڈاں تک کوئی وی کھڈاری توڑ نہ سکیا۔
* غلطی نال اک ودھ چکر لگاؤن نال 3,000 میٹر نوں 3,460 میٹر دوڑ کے پورا کیتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1936 اولمپک کھیڈاں

**1936 اولمپک کھیڈاں** جاں XI اولمپیاڈ 1936 نازی جرمنی دے راجگڑھ برلن وچ ہوئیاں۔ 26 اپریل، 1931 نوں انترقومی اولمپک کمیٹی دے 29ویں اجلاس وچ ایہہ کھیڈاں کرواؤن دا حق جرمنی نوں ملیا۔ جرمنی دے چانسلر اڈولف ہٹلر نے 100,000 سیٹاں والا کھیڈ سٹیڈیم، چھ جمناسٹک اتے ہور بہت سارے چھوٹے وڈے کھیڈ میدان بنائے۔ ایہہ کھیڈ نوں پہلی وار 41 دیساں وچ ریڈیو راہی نشر کیتا گیا۔ جیسی اوونز نے ایہناں کھیڈاں وچ چار سونے دے تمغے جتے تے سبھ توں کامیاب ایتھلیٹ بنیا۔ ایہناں کھیڈاں وچ نازی جرمنی نے 89 تمغے جتے تے امریکہ نے 56 تمغے جت کے دوجے نمبر تے رہا۔

## میزبان دیس دی چون

## تمغا لسٹ

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1940 اولمپک کھیڈاں

**1940 اولمپک کھیڈاں** جاں XII اولمپیاڈ جو 21 ستمبر توں 6 اکتبر، 1940 تک جاپان دے راجگڑھ ٹوکیؤ وکھے کھیڈیاں جاناں سی دوجی جنگ عظیم دا کارن منسوخ کر دتاں گیاں۔

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
1944 اولمپک کھیڈاں

**1944 اولمپک کھیڈاں** جاں XIII اولمپیاڈ جو برطانیہ دے  راجگڑھ لندن وکھے ہونیاں سن پر دوجی جنگ عظیم دے کارن منسوخ کر دتاں گیاں۔ لندن وچ کھیڈاں کرواؤن دا اختیار انترقومی اولمپک کمیٹی دے 38ویں اجلاس وچ پاس کیتا گیا کہ ایہہ کھیڈ میلہ لندن وچ ہووےگا۔

## میزبان دیس

## حوالے

گٹھ:اولمپک کھیڈاں
ڈیٹروئٹ

**ڈیٹروئٹ**  امریکہ دی میشیگن ریاست دا سبھ توں ودھ آبادی والا شہر اے اتے امریکہ کینیڈا سرحد دا سبھ توں وڈا شہر اے۔ ایہہ ریاست دی سبھ توں ودھ آبادی والی وین کاؤنٹی دا ٹکانا اے۔

## حوالے

گٹھ:امریکہ دے شہر
گٹھ:میشیگن دے شہر
گٹھ:امریکی شہر
جین پریٹ

**جین پریٹ** (جم 11 نومبر، 1962) سیسی اتے جین دی بانی اڈیٹر اے، اتے ایکسوجین دی موجودہ اڈیٹر اے۔ ایہہ سیریئس ایکسئیم ریڈیو تے ٹاک شو جین ریڈیو دی میزبان اے۔

## مڈھلا جیون
جین پریٹ دا جم سان فرانسسکو، کیلیفورنیا وچ اک کلاکار شیئلا مارکس بلیک، ڈیوک یونیورسٹی وچ کلا دے اک پروفیسر اتے چترکار ذکر پریٹ دے گھر ہویا سی۔ اسدی ماں نیویارک دے کوینس شہر وچ وڈی ہوئی اتے اسدا نانا، جوزف مارکس، ڈبلڈے پبلیسنگ کمپنی دا نائب-پردھان سی۔ اسدے دادا جی گیتھیر پریٹ سن، جو ورجینیا یونیورسٹی وچ اک پیرانارمل نفسیات کھوجکار سن۔ پریٹ دے ماں-پیؤ دی طلاق ہو گئی جدوں ایہہ 13 سال دی سی۔ ایہہ شمالی کیرولینا دے ڈرہم، وچ وڈی ہوئی اتے 15 سال دی عمر وچ اینڈوور، میسیچیوسیٹس وچ فلیپس اکیڈمی وچ داخلہ لیا۔ فلیپس اکیڈمی توں گریجوئیشن توں بعد، پریٹ اوبرلن، اوہیو دے اوبرلن کالج وچ داخلہ لیا، جتھے اسنے جدید ناچ نال کمیونیکیشن وچ اک ڈگری حاصل کیتی۔

## نجی جیون
پریٹ اتے اداکار/لکھاری اینڈریو شائفر دی اک دھی، شارلیٹ جین (جم دسمبر، 2002)، اے۔  

## حوالے

## باہری لنک
* "Jane Tells All!"  at Fashion Week Daily
* Jane Pratt interview  at Time Out New York
* xoJane
گٹھ:جم 1962
گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
ناؤمی وولف

**ناؤمی آر۔ وولف** (جم 12 نومبر، 1962) اک امریکی لکھاری، صحافی اتے الگور اتے بل کلنٹن دی سابقہ سیاسی صلاح کار اے۔

**وولف** پہلی وار 1991 وچ *د بیوٹی متھّ*  دی لکھاری دے طور تے چرچہ وچ آئی سی۔ اس کتاب دے نال، اوہ نسوانیت تحریک دی نویں ترنگ کہلاای لہر دی موہری ترجمان بن گئی سی۔ گلوریا سٹینئیم اتے بیٹی فریداں ورگیاں موہری نسوانی تحریک آگوآں نے اس کتاب دی تعریف کیتی؛  کمیل پاگلیا اتے کرسٹینا ہوف سومرج، ورگے ہورناں نے اس دی تنقید کیتی۔ اس اپرنت اسنے ہور کتاباں وی لکھیاں جنہاں وچ 2007 وچ لکھی سبھ توں ودھ وکن والی کتاب**امری*<span class="cx-segment" data-segmentid="67"><span class="cx-segment" data-segmentid="67">*کا* دا انت</span></span> * اتے اس دی تازہ *[[اندام نہانی: اک نویں جیونی]]* وی شامل ہن۔

## رچناواں

### ''د بیوٹی متھّ''
thumb|ناؤمی وولف برکلن لاء سکول وکھے 29 جنوری 2009 نوں تقریر کردے ہوئے

## حوالے

گٹھ:جم 1962
گٹھ:زندہ لوک
انجم رہبر

**انجم رہبر** (ہندی: अंजुम रहबर; اردو بولی: انجم رحبر جم 17 ستمبر 1962) بھوپال، بھارت توں اے، جو کہ ہندی اتے اردو دی شاعرہ اے۔

## مڈھلی اتے نجی زندگی
انجم رہبر دا جم گنا، ضلع مدھ پردیش وچ ہویا۔ اسنے اپنی ماسٹر ڈگری اردو ساہت وچ کیتی۔

## ساہتی جیون
رہبر نے 1977 وچ مشاعریاں اتے شاعری تقریباں وچ حصہ لینا شروغ کیتا۔ اتے کئی قومی چینلانں جنھاں وچ ABP News, SAB TV, Sony Pal, ETV Network, ڈی ڈی اردو وغیرہ آؤندے ہن، اتیے ورنت وی ہوئی اے۔ پچھلے کچھ سالاں توں اوہhe Wah! Wah! Kya Baat Hai! چینل تے سکریا رہی جو کہ SAB TV چینل تے دکھایا جاندا رہا۔

## انعام
ہندی ساہت وچ اسدے یوگدان نوں پچھاندے ہوئے انجم رہبر نوں بہت سارے اناما نال نواجء گیا جناں وچوں کجھ اس طرحاں ہن:
* اندرا گاندھی اوارڈ 1986
* رام رکھ منہر اوارڈ
* ساہتی بھارتی انعام
* دینک بھاسکر

## شعری نمونہ

   **انجم** پے ہس رہا ہے تو ہستا رہے جہان
    میں بیوقوفیوں کا برا مانتی نہیں
 
    اک بار کے ملنے کو جو پیار سمجھتے ہیں
    پاگل ہیں مگر خودکو ہوشیار سمجھتے ہیں
    چاہت کی عبادت کو جو روگ سمجھتا ہے
    ہم ایسے مسیحا کو بیمار سمجھتے ہیں
    یہ اونچے گھرانوں کے بگڑے ہوئے لڑکے ہیں
    جو پیار کے مندر کو بازار سمجھتے ہیں

## حوالے

گٹھ:جم 1962
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارت دے اردو شاعر
ڈی ڈی اردو

**ڈی ڈی اردو** اک حکومتی مالکی والا ٹیوی چینل اے جو دلی وچ دوردرشن مرکز توں براڈکاسٹ ہندا اے۔ ڈیڈی اردو چینل دا مکھ مقصد بھارتی شہریاں  دے وچ اردو بولی دا پرسار کرن نال اے۔ ڈی ڈی اردو دے پرمکھ دفتر منڈی ہاؤس میٹرو سٹیشن دے کول نویں دلی وچ اے۔ ڈی ڈی اردو دی نشریات دی براڈ کاسٹنگ بھارت اتے ایشیا، چین اتے خلیجی دیساں دے کجھ حصیاں وچ اے۔

**دوردرشن اردو** (ڈی ڈی اردو) اردو زبان وج حکومت ہند دا سرکاری چینل اے۔

## سیریلز

## ایہہ وی دیکھو
* ڈی ڈی پنجابی
 
## حوالے

## بیرونی رابطے
* دوردرشن دی سرکاری انٹرنیٹ سائٹ اُتے ڈی ڈی اردو
* دوردرشن سرکاری انٹرنیٹ سائٹ
* دوردرشن خبر دی سائٹ
* دوردرشن تے اک مضمون
* میڈیا ورلڈ ایشیا 

گٹھ:دوردرشن
گٹھ:بھارتی ٹیوی چینل
گٹھ:پرسار بھارتی
گٹھ:اردو ٹیوی چینل
گٹھ:بھارت دے اردو چینل
گٹھ:برطانیہ دے اردو چینل
گٹھ:ٹی وی چینل
ڈی ڈی پنجابی

**ڈی ڈی پنجابی** (جاں **ڈی۔ڈی۔ پنجابی**) بھارتی پنجاب دا اک پنجابی ٹی۔وی۔ چینل اے۔ ایہہ 1998 وچ شروع ہویا اتے دو سالاں بعد ایہہ چووی گھینٹے اپنے پروگرام دین لگیا۔

 

گٹھ:ٹی وی چینل
گٹھ:دوردرشن
ویٹھل بھائی پٹیل

thumb|وٹھلبھائی پٹیل
**وٹھلبھائی پٹیل** (1873 – 22 اکتوبر 1933) اک بھارتی ودھائک اتے سیاسی نیتا،  آزادی پارٹی دا شریک-بانی اتےسردار پٹیل دا وڈابھرا سی۔

## شروع دا جیون
بھارتی صوبے گجرات دے نادیاد وچ پیدا ہویا، وٹھل بھائی جھویربھائی پٹیل پنج پٹیل بھراواں وچ تیجے سن، جو ولببھائی پٹیل نالوں چار سال وڈا سی۔ اوہ کرمساد پنڈ وچ لئی وڈا ہویا۔ گودھنابھائی پٹیل دے مطابق، وٹھلبھائی دی جم دن بارے اک غلطی بہت سارے جدید کھاتیاں وچ پھس گئی اے۔ اوہناں دی جم تاریخ 27 ستمبر، 1873 نوں اپنے آخری پاسپورٹ اُتے واضع روپ وچ واضع کیتا گیا اے پر اوہناں دی موت دے بعد موت دی اطلاع متعلق گمراہکن نوٹساں وچ ایہہ 18 فروری 1871 دے طور تے غلط دے دتی ہوئی اے۔ اس دے بنیاد تے اوہ اپنے چھوٹے بھرا سردار ولبھ بھائی پٹیل نالوں صرف دو سال وڈا سی۔ اوہ جھوربھائی اتے لڈابائی پٹیل دے پتر سن، جو دوویں ویشنن ہندو دھرم دی سوامینرائن سمپردا دے پکے عقیدت مند سن۔ ایہہ سمپردا جس نے بھگتی دے جیون لئی نجی جیون دی شدھتا لازمی ہون تے زور دندا اے۔ جس ادتی آدرشواد نے اسدے ماپیاں دے دھرم نوں متاثر کیتا سی اس دا وٹھل بھائی دے دماغ اتے اس دے مشہور بھرا ولبھبھائی پٹیل دے دماغ' تے اہم اثر سی۔وٹھلبھائی نے ندید اتے بمبئی وچ اپنی پڑھائی کیتی اتے گودرا اتے بورسد دیاں عدالتاں وچ اک وکیل (اک جونیئر وکیل) دے روپ وچ کم کیتا۔ بہت چھوٹی عمر وچ، اس دا ویاہ کسے نیڑے دے اک پنڈ دی دیوالبا نال ہویا سی۔

اس دے چھوٹے بھرا، ولبھ بھائی پٹیل نے وی اسے طرحاں اپنے آپ مطالعہ کیتا سی اتے اک وکیل وجوں کم کیتا سی۔ انگلینڈ وچ پڑھنا دوواں دا سپنا سی۔ وللبھبھائی نے کافی پیسہ بچایا سی اتے اپنے پاسپورٹ اتے یاترا دیاں ٹکٹاں دا آدیش دتا سی، جدوں ڈاکیئے نے اوہناں نوں وٹھلبھائی نوں سونپ دتا سی، اس نوں شری وی۔جے۔ پٹیل، پلیڈر وٹھلبھائی نے اصل وچ وللبھبھائی لئی اوہناں دستاویزاں دی یاترا کرن اُتے زور دتا، اتے دلیل وجوں ایہہ کیہا سی کہ سماجی طور تے تنقید ہوویگی کہ اک وڈے بھرا نے چھوٹے بھرا دی ریس کیتی سی۔ اپنی محنت نال ہونی دی اس بے رحمی دے باو جود اس دے بھرا نوں انگلینڈ جان دی اجازت دے دتی اتے اس نے اسدے اتھے ٹھہرن لئی وی بھگتان کیتا۔

وٹھلبھائی لنڈن وچلی مڈل ٹیمپل انّ وچ داخل ہویا، اتے 36 مہینے دا کورس 30 مہینیاں وچ پورا کیتا، اپنی کلاس وچ سکھر تے آیا۔ 1913 وچ گجرات وچ واپسی تے، وٹھلبھائی بمبئی اتے احمدآباد دیاں عدالتاں وچ اک اہم بیرسٹر بن گیا۔  اسدی بیوی دی موت 1915 وچ ہو گئی سی، اتے اس اپرنت اوہ اکلا ہی رہا۔

## سیاسی کیریئر
بھاویں کہ اسنے مہاتما گاندھی دے فلسفہ اتے لیڈرشپ نوں کدے وی قبول نہیں کیتا سی، پر پٹیل کانگرس اتے آزادی لئی جدوجہد وچ شامل ہو گیا۔ اس دا کوئی وی کھیتری بنیاد سمرتھن نہیں سی، پھر وی اوہ اک بااثر نیتا سی جس نے تکھے بھاشناں اتے شائع لیکھاں راہیں جدوجہد دا پھلار کیتا۔ جدوں مہاتما گاندھی نے چوری چورا گھٹنا دے بعد 1922 وچ جدوجہد واپس لے لیا سی، تاں پٹیل نے کانگرس نوں چھڈّ دتا سی، چترنجن داس اتے موتیلال نہرو دے نال آزادی پارٹی بنا لئی، جسنے کونسلاں وچ داخل ہو کے سرکار نوں ڈھاہ لاؤن دی کوشش کرنی سی۔ پارٹی صرف کانگرس نوں ونڈن وچ کامیاب رہی، پر انت وچ اوہ پٹیل اتے ہور اہم آوازاں سن جنہاں نے گاندھی دی اگوائی دے خلاف اس ویلے بغاوت کیتی، جدوں قوم ناملورتن تحریک دے واپس لین دکھی سی۔

## پچھلے سال

## حوالے

گٹھ:بھارتی شخصیتاں
فاطمہ اکبری

**فاطمہ اکبری** () اک صنعت کار اتے خاتون وکیل اے جو گلستان صداقت کمپنی دے بانی اتے غیر-سرکاری ادارہ خواتین معاملیاں بارے کمیٹی اے۔ 2011 وچ اس نوں 10,000 خواتین صنعتی اچیومینٹ اوارڈ ملیا۔

## کیریئر
1999 وچ، اپنے شوہر دی موت توں بعد فاطمہ اکبری نے اپنے بچیاں دی سانبھ سمبھال کرن دے اک زریعہ دے طور تے ترکھان دا کم چلایا سی، اصل وچ ایران وچ عمارتاں دیاں عمارتاں تے کم کرنا، جتھے طالبان نے افغانستان اُتے قبضہ کر لیا سی، جدوں اوہناں دا پروار بھجّ گیا سی۔ 2003 وچ ایہہ اپنے دیس واپس آ گئی اتے اک ترکھان سکول دے نال کابل وچ گلستان صداقت کمپنی دا قیام کرکے فرنیچر اساری دا کاروبار شروع کیتا۔ 


## ایہہ وی دیکھو
* ہزارہ لوک
* 10,000 Women
* Vital Voices

## حوالے

## باہری لنک
* Fatema Akbari @ Vital Voices 
* Fatema Akbari @ 10,000 Women
گٹھ:ہزارہ لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
گٹھ:افغان شخصیتاں
جلاوطنی وچ

"**جلاوطنی وچ**" () انتون چیخوف دی 1892 دی لکھی اک روسی کہانی اے۔

## اشاعت
"جلاوطنی وچ"  *وسیمیرنایا الستریتسیا* میگزین دے 9 مئی 1892 دے 20 نمبر شمارے وچ پہلی وار شائع کیتی گئی سی۔ اک نواں ورژن (دو سین مڑ-لکھے گئے ہن اتے پلاٹ نوں تھوڑھا بدل گیا اے) دوجے، چیخوفو دے چھوٹے ناول اتے کہانیاں دے مجموعہ (Повести и рассказы) دے 1894 والے ایڈیشن وچ اسنوں شامل کیتا گیا سی۔ اتے بعد وچّ اڈولف مارکس نے 1899–1901 وچ اے۔ پی۔ چیخوف دیاں سمچیاں لکھتاں دی 8ویں جلد وچ شائع کیتا گیا۔ 

## پچھوکڑ
ایہہ کہانی چیخوف دے سائبیریا راہیں سفر  اتے سخالین وچ اسدے ٹھہراؤ  توں خاص طور اُتے، اس یاترا دے دو ایپیسوڈاں توں ماخوڈ سی۔ 4 (جاں 5) مئی 1890 نوں اس نے ایشم دریا نوں اک کشتی تے پار کیتا اتے پھر 7 مئی نوں خراب موسم نے اس نوں ارتش دریا پار جان توں روکیا، اس لئی اس نوں رات نوں ملاحاں دے ازبا وچ گزارنی پئی۔ ایہناں دوہاں واقعے دی اس نے اپنے رشتے داراں (16 مئی نوں اک چٹھی وچ) اتے اپنی نیمت صحافی، بچیاں دیکھک ماری ولادیمیروونا کیچنووا نوں جانکاری دتی۔ دوواں دا ذکر *پو سیبری* (سائبیریا راہیں) سکیچاں وچ کیتا گیا سی۔

سخالین وکھے چیخوف نوں اک ملاح ملیا جس دا بگڑیا نام کراسیوی (سوہنا، *سخالین آئیلینڈ*، دے چوتھے چیپٹر وچ ذکر کیتا گیا اے) پیا ہویا سی۔ اوہ آپے دعوہ کردا سی کہ اوہ اک 'خوش آدمی' اے۔ چیخوف نوں اوہ تالستائین فلسفہ دا اپنا خاص برانڈ لگیا۔  ایہہ کراسیوی سی، جو ظاہرا طور تے، کہانی دے ہیرو سیمیون تلکووی لئی پروٹوٹائیپ بن گیا۔

## کہانی دا خلاصہ
دو سابقہ سزا بھگت چکے انسان ہن، جو ہن ملاحاں دے طور تے کم کردے ہن، اتے نیریٹر رات نوں دھونی دوآلے بیٹھے اگّ سیک رہے ہن۔ اک نوجوان تاتار، جسدا ناں کوئی نہیں جاندا، گھر لئی اودریا ہویا اے، اوہ اپنی بیوی لئی لوچدا اے اتے اپنے آلے دوآلے دے ٹھنڈے اتے ظالم دنیا نوں نفرت کردا اے۔ تلکووی (دماغی) وجوں جانے جان والا بڈھا سیمیون اس نوں گھرنا نال سندا اے، کیونکہ اسنے، اسدے اپنے شبداں وچ اپنے آپ نوں اک "اجیہے نقطے تک لے آندا اے کہ [اوہ] زمین تے ننگا سوں سکدا اے اتے گھاہ-پتے کھا سکدا اے"۔

تلکووی اک امیر انسان، وسیلی سرگیوچ دی کہانی سناؤندا اے، جس دی اتھے جلاوطنی وچ زندگی اچھاواں، نراشاواں اتے نگھرن نال بھری ہوئی سی۔ اس دے آپے سہیڑے دکھاں دی پیڑ اوہ سواد لیندے ہوئے سناؤندا اے۔ اتے اس توں اگے اوہ اپنے آپ اک بہتر پرانی محسوس کردا اے: اپنیاں ساریاں اچھاواں مار کے، اوہ ہن آزادئتے خوش اے۔  نوجوان تاتار اس نال زوردار ارضا مندی ظاہر کردا اے۔ اس مطابق اپنی 'خوشی' دے باو جود تلکووی اک مردہ آدمی اے، جدکہ وسیلی سرگیچ جیوندا اے، بھاویں اوہ بہت دکھی اے۔

## نقاداں دا ردعمل
آئرونیم یاسنسکی دیاں یاداں دے مطابق، *وسیمیرنایا الستریتسیا* دے ساہتی اڈیٹر پیو بائیکوو نے کہانی دی تعریف کیتی۔ اپنی 1904 دی سمیکھا وچ نقاد ییوگنی لیاتسکی نے اسنوں چیخوف دیاں سبھ توں ودھیا کہانیاں وچ شمار کیتا اتے روسی نراشا دے وڈا پینوراما وچ آس دی اجیہی اکو اک جھلک وجوں اس دی تعریف کیتی اے، جو نکی کہانی دے کہانی کار چیخوف نے پینٹ کیتی سی۔

ویسے، ہم عصر نقاداں ولوں *جلاوطنی وچ* نوں انڈٹھّ کیتا گیا سی؛ صرف بہت سالاں بعد ہی اس نے روسی اتے غیرملکی نقاداں دوناں ولوں تعریف کھٹنی شروع کیتی۔ کیتھرین مینسفیلڈ نے دسمبر 1920 وچ لکھیا سی کہ "۔.۔ مینوں ایہہ کہانگی کہ چیخوف سچ مچّ میرے لئی اک شاندار لکھاری اے۔ اجہیاں کہانیاں اتے *جلاوطنی وچ* اتے *بھگوڑا* دے تلّ کوئی نہیں اے۔"

## حوالے

## باہری لنک
* В ссылке، the original Russian text
* ، the English translation
گٹھ:چیخوف دیاں کہانیاں
گٹھ:روسی ساہت
جارج اوٹس

**جارج اوٹس** (جم 1973) اک آرٹریلیئن ڈزائنر اتے وپاری اے، فوٹو-شیئرنگ ویبسائیٹ فلیکر دی پہلی ڈزائینر ہون اتے فلیکر کامنز پروگرام بناؤن لئی سبھ توں ودھ جانیا جاندا اے۔ 2007 توں اسنے تہذیبی وراثت میدان وچ کم کیتا اے اتے اسنوں ڈجیٹل آرکائیوز تے "اک ودھیا جانن والا ماہر" منیا جاندا اے۔ اسنے اک کتاب وی لکھی اے، اف اؤنلی گریمز ہیڈ نن الائیس دے ناں دتا، گرمس دی فیری دیاں کہانیاں دی رلیزنگ جس وچ مادہ کردار شامل ہن۔

## نجی جیون
اوٹس دا جم ایڈیلیڈ، آسٹریلیا وچ ہویا، اسدے پیؤ اک آسٹریلیئن اتے ماں اک بریٹیش اے، اتے ایہہ اپنے تن بھین-بھراواں وچ سبھ توں چھوٹی اے۔

## کیریئر
1996 وچ، اوٹس ایڈیلیڈ دے نوپارٹجی ملٹیمیڈیا سینٹر وچ اہل کاراں دے پہلے گروپ وچ سی، جتھے اسنے عام لوکاں نوں انٹرنیٹ دی ورتوں بارے سکھایا اتے ایچٹیئیمئیل اتے ویب ڈزائین وچ کورس سکھاؤن لئی اگے ودھایا۔ ویب انڈسٹری وچ کم کرن توں بعد اگلے ستّ سالاں تک، ایہہ لدھکورپ وچ کم شروع کرن لئی 2003 وچ آسٹریلیا چھڈکے چلی گئی، کمپنی جو فلیکر بناؤن لئی گئی۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1973
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
امرجیت گریوال

**امرجیت گریوال** (جم 13 اپریل 1952) اُگھے پنجابی نقاد اتے لکھاری ہن۔
## جیونی
امرجیت گریوال دا جم 13 اپریل 1952 نوں لدھیانہ ضلعے دے نگر نارنگوال وچ ہویا سی۔ امرجیت گریوال پنجابی ناٹک ساہت وچ خاص گولنیوگ نام اے۔ امرجیت گریوال دے من اندر اک پرکار نال  قدرت کم کردی اے۔ اس دی سپنسازی دا پرمکھ میدان شبداں دی دنیا اے تے ایہہ شبد ناٹککاری تے فلمسازی توں لے کے کلا تنقید، تہذیبی سوچ وچار، ہم عصر سوچ وچار، ہم عصر راجپالیسی، بین القوامیت تے سربکالی آدجگادی سروکاراں تک پھیلے ہوئے ہن۔ امرجیت گریوال تیجی پیڑھی دے ناٹک کاراں ماتحت آؤندی اجیہی سربپکھی اتے بااثر شخصیت ہو نبڑدا اے جو آپنیئندر اک طوفان نوں سامبھی بیٹھا اے۔ اوہ اک اجیہی شخصیت اے جو کہ نہ صرف پنجاب وچ سربپکھی پررفتار دا سپنا ویکھدا ہے بلکِہ سمچے طور تے بھارت دے سربپکھی ترقی اتے تبدیلی نوں
لیاؤن دا سپنا سرجدا اے۔ ناٹککاری دے کھیتر وچ تاں اس نیاپنی اڈّ پہچان قائم کیتی اے۔ پنجابی ناٹک دے تریخی
ترقی ماتحت آؤندے وکھریوکھرے پڑاواں ماتحت آؤندے وکھوکھّ
وشیا اپر وشیس پکھوں اتے نویاں تکنیکی جگتاں دے بنیاد تے
نوے استعمال کیتے۔ پنجابی ناٹکاں دے اس وکاسی دور ماتحت ہی
امرجیت گریوال نے پنجابی ناٹکھیتر نں کل تن ناٹک حاصل
کیتے ہن۔ دو گھڑیاں، چواے دوڑ اتے واپسی ناٹک وچ کتھانک دی
پدھر اتے اک سانجھ ایہہ پائی جاندی اے کہ بھاویں ایہناں ناٹکاں دا
کتھانک اکہرا اے مگر ایہناں دی اندرونی تہہ ماتحت سماجی
جاگروکتا اتے انسانی بھاوناواں دی قدر کرن دا کم سمایا
ہویا اے۔ کتھانک دی نظر توں ایپک ناٹ سٹائل دی واضع
جھلک اسدے ناٹک 'دو گھڑیاں دا ناٹک' وچ دیکھی جا سکدی اے۔
اس متعلق ڈاکٹر۔ ستیش کمار ورما مطابق ایپک ناٹسٹائل دے
حوالہ وچ امرجیت گریوال دا ناٹک دو گھڑیاں دا ناٹک
بریکھت دے وتھ اصول دی تکمیل ول اک سچیت یتن اے۔
 اس دیاں ناٹرچناواں وچ مکھ طور تے انسانی زندگی دے سربپکھی پہلوآں/انسانی من دیاں اڈئڈّ ستھتیاں/سماج وچلیاں
ستھتیاں اتے حالتاں نوں بیان کردیاں ہن۔ اس دیاں
ناٹرچناواں گنناتمک پکھوں بھاویں تھوڑیاں ہن مگر ایہناں رچناواں
وچلیاں تاکتسار تتھاں نں اپنے اندر سماں لیندی اے۔ ناٹکاں دے
ماتحت جو پردھان موضوع چنے ہن، اوہناں وچ مکھ ہن: سیاسی،
سماجی، معاشی اتے تہذیبی۔ ایہناں توں بناں اس دے
ناٹکاں اندر جو موضوع آؤندے ہن: انسانی دوند، مرد پردھان سماج
وچ عورت دی ستھتی، جگیرداری سماج وچ سادھارن آدمی دی
حالت، انسانی رشتیاں دے تالمیل وچ تناؤ، فرض اتے
سبھیاچار وچلی ٹکر آدی موضوع اس دے ناٹکاں وچ اپموضوع
وجوں اپنی وقعت دھارن کردے ہن۔ 

## کتاباں
* *اک شاعری دا مطالعہ تے تجزیہ* (تنقید)
* *چواے دوڑ* (ناٹک)
* *واپسی* (ناٹک)
* *پنجابی سبھیاچار*
* *سچ دی سیاست*
* *محبت دی راجپالیسی*
* *حوالہ کورو سبھا*
* *معنےآں دی راجپالیسی*

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی ساہت نقاد
گٹھ:جم 1952
اُلیانا سیمیونووا

**اُلیانا  لارینوونا سیمیونووا** (روسی: Ульяна Ларионовна Семёнова، جم 9 مارچ 1952) اک سابق  سوویت-لاتوی باسکٹبال کھڈاری اے۔

اوہ لمبی اے۔ سیمیونووا 1970 اتے 1980 دے دہاکے وچ دنیا وچ موہری خواتین باسکٹبال کھڈاری سی۔ مرداں دا سائز 21 (امریکہ) / 58 (اییو) جتی پہننا، اوہ عورتاں دے باسکٹبال وچ سبھ توں وڈے پیر ہون کرکے جانی جاندی سی۔ تقریباً اوہناں دے کھیڈن دے کریئر لئی اوہ ٹی ٹی ٹی ریگا لئی کھیڈی، جو ڈوگاوا والنٹیئر سپورٹس سوسائٹی دا حصہ سی۔ ٹی ٹی ٹی دے نال، اوہ سوویت یونین وچ 15 چیمپیئن شپ جتی اتے یورپیئن چیمپیئن شپ 15 وار جتی۔ سیمیونووا انترقومی پدھر تے بہت بااثر سی، 1976 اتے 1980 وچ سویت یونین لئی کھیڈدے ہوئے دو اولمپک سونے دے میڈل جتے اتے کدے وی سرکاری انترقومی مقابلے وچ کوئی کھیڈ نہیں ہاریا۔

1976 وچ اس نوں کرت دے ریڈ بینر نال نوازیا گیا گیا سی، اتے 1993 وچ باسکٹبال ہال آف فیم وچ شامل ہون والی پہلی غیر-امریکی عورت بن گئی۔ اوہ 1999 دی کلاس وچ وومینز باسکیٹبال ہال آف فیم دی افتتاحی میمبر سی۔ 2007 وچ، اس نوں فیبا ہال آف فیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ 2007 دے لاتویئن سپورٹس وئیتیئن آف د ورل اوارڈ تقریب دوران، سیمیونووا نوں سپورٹ اوارڈ لئی لائیف ٹائم کنٹریبیوشن حاصل ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1952
گٹھ:زندہ لوک
رشی کپور

**رشی کپور** (جم 4 ستمبر 1952) بالیوڈّ اداکار، پروڈیؤسر اتے ڈائریکٹر اے۔ اس نے اک بال کلاکار دے طور تے اپنی پلیٹھی کردار دے لئی نیشنل فلم اوارڈ 1971 وچ حاصل کیتا۔ پھر 1974 وچ بابی وچ اپنی اداکاری لئی سبتوں ودھیا اداکار دا فلمفیئر اوارڈ حاصل کیتا۔

## مڈھلا جیون

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کپور پروار
گٹھ:جم 1952
گٹھ:کپور فیملی
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
ٹی ایس ٹھاکر

**تیرتھ سنگھ ٹھاکر** (جم: 4 جنوری 1952) بھارت دی سپریم کورٹ جج اے۔ اوہ دلی ہائی کورٹ دے سابقہ ایگزیکٹیو چیف جسٹس اے اتے بعد وچ، پنجاب اتے ہریانہ ہائی کورٹ دا مکھ ججّ رہا جس دے بعد اس نوں 17 نومبر 2009 نوں بھارت دی سپریم کورٹ دا مکھ ججّ بنایا گیا۔ جسٹس تیرتھ سنگھ ٹھاکر اکتوبر 1972 وچ اک وکیل دے روپ وچ داخل ہویا اتے اپنے پیؤ، آسام دے سابقہ گورنر اک موہری وکیل اتے بعد وچ جموں تے کشمیر ہائی کورٹ دے ججّ، مرحوم  دیوی داس ٹھاکر دے چیمبر وچ شامل ہو گیا سی۔ اسنے جموں-کشمیر ہائی کورٹ وچ سول، مجرمانہ، آئینی، آبکاری اتے سروس معاملیاں بارے مقدمے لڑے۔ 1990 وچ اوہ اک سینئر ایڈووکیٹ، 16 فروری نوں 1994 اُتے جموں-کشمیر دے ہائی کورٹ دا ایڈیشنل جج تعینات کیتا گیا اتے اس نے اک مستقل ججّ تعینات کیتا گیا سی مارچ 1994 وچ کرناٹک دے ہائی کورٹ دے ججّ دے طور' تبدیل کیتا گیا سی دے روپ وچ منونیت کیتا گیا سی 1995 جولائی 2004 وچ دلی دے ہائی کورٹ دے اک ججّ دے طور تے تبدیل کیتا گیا، 9 اپریل 2008 نوں دلی ہائی کورٹ دے ایکٹنگ چیف جسٹس تعینات کیتا اے اتے 11 اگست 2008 نوں پنجاب اتے ہریانہ ہائی کورٹ دے چیف جسٹس دے طور تے لے لیا گیا سی۔ سپریم کورٹ دے ججّ دے طور ترقی ہون تے 17 نومبر 2009 نوں جسٹس ٹھاکر نے چارج سنبھال لیا۔

جسٹس دتو دے 2 دسمبر 2015 نوں ریٹائر ہون مگروں اوہ بھارت دا اگلا چیف جسٹس بنیا اتے اسے دن جسٹس ٹھاکر نوں صدر پرنب مکھرجی نے چیف جسٹس دے روپ چ سونہہ چکائی۔  اس نے 4 جنوری 2017 نوں سیوامکت ہونا اے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1952
گٹھ:بھارت دے چیف جسٹس
ویراپن

**کوس منیمالک ویرئپن** اک بھارتی ڈکیت سی। اوہ لگبھگ 30 سال تک کرناٹک، تملناڈو اتے کیرل دے جنگلاں وچ ڈکیتی کرکے رہندا رہا۔ جتھوں اوہ ہاتھی دند اتے نجائز ہتھیاراں دی سمگلنگ کردا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی ڈکیت
گٹھ:جم 1952
گٹھ:موت 2004
گٹھ:تملناڈو دے لوگ
گٹھ:۲۰۰۴ دیاں موتاں
سرسوتی اعزاز

**سرسوتی اعزاز جاں سنمان** () بھارت دے آئین دی VIII لسٹ وچ درج 22 بھارتی بولیاں وچوں کسے وی وچ ودھیا وارتک جاں شاعری دے ساہتی کم لئی دتا جان والاں اک سلانہ انعام اے۔ اسدا نام علم دی بھارتی دیوی دے نام تے رکھیا گیا اے اتے بھارت وچ سبھ توں وڈے ساہتی انعاماں  وچوں اک منیا جاندا اے۔ 

سرسوتی اعزاز دی شروعات 1991 وچ کے کے بڑلا فاؤنڈیشن ولوں کیتی گئی سی۔ اس تحت 10 لکھ روپئے اعزازی رقم، تعریفی سرٹیفکیٹ اتے نشان شامل ہن۔Candidates are selected from literary works published in the previous ten years by a panel that included scholars and former award winners. پہلا سرسوتی اعزاز ہندی دے ساہتکار ڈاکٹر۔ ہریونش رائے بچن نوں اوہناں دی چار کھنڈاں، *کیا بھولوں کیا یاد کروں*، *نیڑ کا اساری پھر*، *بسیرے سے دور*، *دشدوار سے سوپان تک*  - وچ لکھی آتمکہانی لئی دتا گیا سی۔ 

## انعام دتا گیا

## حوالے

## باہری لنک
* 
* 
گٹھ:بھارتی ساہتی انعامگٹھ:ساہتی انعام
گٹھ:انعام
لیونِد سولَوویَوف

** لیونِد واسلیئیوچ سولَوویَوف ** () (19 اگست، 1906 – 9 اپریل، 1962) اک روسی لکھاری اتے ناٹک کار سی۔

## جیون اتے کم
اسدا جم ترپولی، شام (ہن لبنان) وچ ہویا جتھے اس دے پیؤ نے روسی کونسل خانے وچ استاد سی۔ اس نے تاشقند وچ شائع پراودا ووستوکا لئی اخبار دے صحافی وجوں لکھنا شروع کیتا۔ اس دیاں پہلیاں کہانیاں اتے وچکار ایشیا اتے مشرق وسطی وچ جیون دے چتر اس اخبار وچ چھاپے گئے اتے اس طرحاں نکیاں کہانیاں دے کئی مجموعہ بن گئے۔

## حوالے

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1962 دیاں موتاں
گٹھ:جم 1905
گٹھ:روسی لکھاری
گٹھ:موت 1962
ریشم (اداکارہ)

ریشم اک پاکستانی فلم اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اوہ سنگم وچ ظاہر ہوئی، جس لئی اوہناں نے اک ودھیا اداکارہ لئی اک قومی اوارڈ جتی۔ اوہ ڈرامہ دی لڑی ناگن وچ دکھائی دندی اے۔ ریشم ٹرائل اتے اک پروڈیؤسر کامران شاہد فلم وچ نظر آؤنگے۔

2012 وچ، اسنے فرانس وچ اک مشرقی پہراویدار دی دوکان شروع کیتی۔

## اہم فلماں

## ٹیلیوژن
* دن
* دُکھ سُکھ
* امبریل پی ٹی وی پلے (کہانی گھر)
* آشتی
* بنجر ٹی وی ڈراما (2006ء)
* من وسلویٰ (ڈراما) (2007) کردار زینب ارف پری زاد
* اشک (2012ء) کردار مہر النساء
* کاغذ کی ناؤ (اے ٹی وی)
* عشق عبادت
* **2017ء - موجود: [[ناگن (جیو کہانی)]]** کردار سجنا

## ہور ویکھو
* List of Lollywood actors

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:20ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
نوزیزوے مڈلالا روٹلیج

**نوزیزوے شارلٹ مادلالا-روٹلیج ** (اچارن: /nɔːziːzwɛ/ /ˈʃɑːlلئیٹی//mɑːdθlæθlɑː/-/ˈraʊٹیایلɛdʒ/) (جم 29 جون 1952) اک دکھنی افریقی سیاستدان اے جو 1999 توں اپریل 2004 تک دکھنی افریقہ دی نائب وزیر دفاع اتے اپریل 2004 توں اگست 2007 تک نائب وزیر صحت رہِ چکی اے۔ صدر تھابو مبیکی نے اسنوں منتری منڈل توں 8 اگست 2007 نوں خارج کر دتا سی، جس توں بعد ایہہ افریقی نیشنل کانگرس دی نمائندہ دے طور اتے پارلیمنٹ میمبر رہِی۔ 25 ستمبر 2008 نوں اوہ نیشنل صوبائی اسمبلی دی ڈپٹی سپیکر بنی اتے مئی 2009 وچ اسنے پارلیمنٹ توں استعفٰی دے دتا۔ ایہہ 1984 توں ساؤتھ افریکن کمیونسٹ پارٹی دی میمبر اے۔

مدلالا-روٹلیج دکھنی افریقہ وچ ایڈز خلاف لڑائی لئی جانی جاندی اے اتے اسنے سرکار ولوں اس مہاماری دی گمبھیرتا نوں نکارن دی مخالفت کیتی۔ اسنے ایڈز دے علاج لئی وقتی دوائیاں دی تھاں اتے وچ سائنسی طور اتے ٹیسٹ کیتے گئے ڈھنگاں دی ورتوں اتے زور دتا۔

حال ہی وچ، مدلالا-روٹلیج تھوڑھے ویلے لئی انیاتھیلو: دکھنی افریقہ دے ترقی انسٹیچیوٹ دی ایگزیکٹیو ڈائریکٹر رہی سی اتے مارچ 2015 اسے نے بورڈ نال چل رہیاں سمسیاواں توں بعد استعفٰی دے دتا۔

## حوالے

## باہری لنک
* Nozizwe Madlala-Routledge's profile on LinkedIn

گٹھ:جم 1952
گٹھ:زندہ لوک
تھابو مبیکی

thumb
** تھابو مووییلوا مبیکی ** (١٩٤٢—) دکھن افریقہ دا صدر سی ۔ اسدا صدارتی  دور ١٦ جون ١٩٩٩ توں ٢٤ ستمبر ٢٠٠٨   تک سی ۔ ایہ افریقن نیشنل کانگرس توں سی۔

گٹھ:دکھنی افریقہ
گٹھ:دکھن افریقہ دے صدر
صابر کوٹی

**صابر کوٹی** اک بھارتی پنجابی گلوکار اے۔ اس نوں اس دے گیت *تینوں کی دسیئے * لئی بہتر جانیا جاندا اے۔

## نجی زندگی
صابر کوٹی دا جم کوٹ قرار خان دے سنگیتکاراں دے اک پروار وچ ہویا سی۔ اسدا ویاہ ریتا نال ہویا اے اتے اوہناں دے چار بچے ہن۔

## ڈسکوگرافی

### سنگیت ایلبم

## فلموگرافی

## حوالے

## باہری لنک
* 
* Sabar Koti at the iTunes
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
چچ نامہ

***چچ نامہ*** (; ) جسنوں کہ ***فتح نامہ سندھ*** () اتے ***تاریخ ہند و سندھ*** عربی (**تاريخ الهند والسند**) وی کیہا جاندا اے، اک تریخی کتاب اے۔ اس توں عرباں دی سندھ اتے جت اتے اس توں پہلاں دی صدی دے سندھ دے اتہاس دی جانکاری ملدی اے۔
## حوالے

گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:بھارت دی تریخ
باگڑی بولی

**باگڑی** راجستھان دے اُبھے علاقے وچ بولی جاݨ آلی اک بولی اے ۔ ایہ بولی راجستھان دے ضلع سری گنگا نگر ، ضلع ہنومان گڑھ ، پنجاب دے ضلع فاضلکا وچ بولی جاندی اے ۔

## نمونے

## مورتاں
Regions where Bagri is spoken:

File:India - Haryana - Sirsa.svg|Bagri is the main language in Sirsa district.
File:Fatehabad in Haryana (India).svg|Bagri is the main language in western Fatehabad district.
File:Map rajasthan dist 7 div.png|Bagari is the main language of Ganganagar district, Hanumangarh district, north-western part of churu district and north-western part of Jhunjhunu district in Rajasthan.
File:Punjab district map.png|Bagari is the main language in Fazilka district (now a separate district, formerly southern part of Firozpur district) and southern villages of Muktsar district of Punjab (India).
File:Pakistan Punjab.png|Bagri is a minor language is spoken in Bahawalpur and Bahawalnagar district of Punjab, Pakistan, though not considered parts of Bagar tract.


## ہور دیکھو
*باگڑی بولی
*مارواڑی بولی
*ہریاݨوی بولی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*Centre for Rajasthani Studies
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گٹھ:راجستھان
راجستھانی بولی

**راجستھانی بولی** (राजस्थानी) راجستھان  دیاں بولیاں دا اک گروپ اے ۔ ایہدیاں مکھ بولیاں نیں : مارواڑی،ڈھونڈھاڑی تے میواڑی۔ ۔ 
راجستھانی راجستھان توں علاوہ پاکستان وچ وی راجستھان نال لگدے علاقیاں وچ بولی جاندی اے ۔ جے پور،بیکانیر،جودھ پور تے اودے پور یونیورسٹیاں وچ راجستھانی سکھݨ دا انتظام اے ۔ ایہنوں حال ویلے وچ دیوناگری لپی وچ لکھیا جاندا اے۔

## نمونے

## حوالے

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گٹھ:راجستھان
گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
انٹرنیشنل سٹینڈر سیریل نمبر

**انٹرنیشنل سٹینڈرڈ سیریل نمبر** یا **[[بین الاقوامی معیاری سلسلہ وار عدد]]** (International Standard Serial Number) اک منفرد اٹھ ہندسوں اُپر مشتمل عدد اےجسنوں اک مخصوص میڈیا دی قسم دی اشاعت دی شناخت لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ 
اسنوں بین الاقوامی سطح تے اک بنیادی شناخت کنندہ دے طور تے قبول کیتا گیا اے، جسنوں مماثل عنواناں، چیکنگ دی سہولت، طلب طریقہ کار، انتظام مجموعہ، قانونی تحویل رقم تے بین لائبریری قرضےآں لئی استعمال کیتا جاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:کتب خانہ سائنس
گٹھ:سلسلہ وار اعداد

گٹھ:عالمگیر شناختگر
گٹھ:آیزو معیارات
اولا اوریکُنرن

**اولامیڈ اوریکونرین** اک بریٹیش-نائیجیریئن میڈیکل ڈاکٹر اتے فلائنگ ڈاکٹرز نائیجیریا ؛ لاگوس، نائیجیریا وچ اک چیرٹی ادارے، دی پربندھ ڈریکٹر اے۔

## مڈھلا جیون اتے سکھیا
اولا دا جملندن، انگلینڈ  وچ ہویا سی۔ اسدے ناں "اولا" دا مطلب یوربا وچ "دھن" اے۔ اولا نے ہلّ یارک میڈیکل اسکول توں 21 سال دی عمر وچ گریجوئیشن کیتی، یونائٹیڈ کنگڈم وچ ایہہ سبھ توں گھٹ عمر دے ڈاکٹراں وچوں اک بنی۔

## میڈیکل کیریئر
گریجوئیشن توں بعد، اولامیڈ نے 10 سال قومی صحتَ سیوا، یونائیٹڈ کنگڈم دے نال کم کیتا۔ ہوابازی دوائی وچ خاص سکھلائی دے نال اک ہیلیکاپٹر پائلٹ ہون دے ناطے، اس نے لاگوس، نائیجیریا وچ پہلی ہوائی سنچالت ایمرجینسی میڈیکل سنوجواناں،  فلائنگ ڈاکٹرز نائیجیریا لمیٹڈ۔ دی اگوائی کیتی۔
left|thumb|سٹریچر مشق
thumb|فلائنگ ڈاکٹر ہیلیکوپٹر

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
گٹھ:نائیجیریا
ٹولیلوا مارٹی مولیل

**ٹولولوا مارٹی مولیل** (جم 25 جون 1952) تنزانیہ  دا اک لکھاری اے۔
 
مولیل دا جم 1952 وچ ارشا شہر وچ ہویا۔ اس نے 1972 وچ یونیورسٹی آف دارالسلام، تنزانیہ توں لٹریچر اتے ڈرامے وچ بی اے کیتی۔ 1979 وچ کینیڈا دی یونیورسٹی آف البرٹا توں ڈرامے وچ ایم اے اتے 2001 وچ پی ایچ ڈی دی ڈگری حاصل کیتی۔ 1979 توں 1986 دے دوران تنزانیہ وچ اتے اسدے بعد کینیڈا دی یونیورسٹی آف البرٹا وچ ڈرامے دا لیکچرار رہا۔ اس دیاں کتاباں رسالیاں اتے کتاباں وچ شائع ہوئیاں ہن۔

## لکھتاں
* The Orphan Boy (1990)۔ ISBN 0-19-540783-0.

## حوالے

گٹھ:تنزانیہ دے لکھاری
گٹھ:تنزانیہ