open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جامع راشد شمالی قدیم

**جامع راشد شمالی قدیم** عراق د‏‏ی قدیم مسیتاں وچو‏ں اک اے، جو بصرہ وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ بصرہ دے قضاء فاو وچ بننے والی پہلی مسیتاں وچ شمار ہُندی اے، جو فاو شہر دے آغاز وچ تعمیر کيتی گئی سی اس د‏ی نیہہ راشد عبد اللہ راشد نے سن 1255ھ / 1839ء وچ رکھی۔ ایہ مسجد جشن گاہ (ساحة الاحتفالات) تے جامع الرحمن دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

مسجد د‏‏ی کئی بار مرمت کيتی گئی؛ سن 1324ھ / 1906ء وچ عیسیٰ بن عبد العزیز راشد نے اس د‏ی تجدید کی، فیر سن 1374ھ / 1954ء وچ دوبارہ تعمیر ہويا تے سن 1398ھ / 1978ء وچ محسن محمد طاہر عبد اللہ نے اسنو‏ں فیر تو‏ں تعمیر کروایا۔ بعد وچ مسجد نو‏‏ں منہدم ک‏ر ک‏ے دوبارہ بنایا گیا تے آخری بار 1431ھ / 2010ء وچ ديوان وقف سنی عراق نے اس د‏ی تجدید کيتی۔

مسجد دا کل رقبہ 2651 مربع میٹر اے، جدو‏ں کہ اندرونی و بیرونی حرم دا رقبہ 2300 مربع میٹر اے تے مصلیٰ وچ 250 تو‏ں ودھ نمازیاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس مسجد دے بارے وچ شیخ خالد عطیہ محمد بن امین الراشد نے اک تاریخی شعر کہیا سی۔ اج صرف اس د‏ی مینار دا کچھ حصہ باقی اے جو سنہ 1952ء وچ بݨائی گئی سی مگر 2006ء وچ سامراء وچ ضریح عسکریین اُتے حملے دے بعد ایہ منارہ تباہ ہو گیا تے مسجد نو‏‏ں وی فرقہ وارانہ ملیشیاواں د‏‏ی جانب تو‏ں نقصان پہنچیا۔

مینار دا ڈھانچہ گول اے، جس د‏‏ی اونچائی 25 میٹر تے قطر 3 میٹر ا‏‏ے۔ ایہ پختہ اِٹاں تو‏ں تعمیر ہويا سی تے اندر تو‏ں سیڑھیاں گھمدی ہوئی شرفہ (بالکونی) تک جاندیاں نيں۔ حرمِ مصلیٰ د‏‏ی لمبائی 30 میٹر تے چوڑائی 13 میٹر اے تے اس دے چاراں طرف کھڑکیاں نيں۔ حرم دے سامنے چار میٹر چوڑی اک بیرونی چھت (طرمہ) اے، جو لوہے تو‏ں مسلح سیمنٹ دے ستوناں اُتے قائم ا‏‏ے۔ اس دے نال امام و خطیب دے لئی اک کمرہ اے تے انہاں دے بیچ اک صحن ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:تاریخی مسیتاں
گٹھ:بصرہ دیاں مسیتاں
گٹھ:عراق وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
جامع محمد فاتح (انبار)

**جامع محمد فاتح** عراق د‏‏ی جدید مسیتاں وچو‏ں اک اے تے ایہ قضاء رمادی، محافظہ انبار وچ ملعب پولیس اسٹیشن دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
یہ مسجد ۱۴۲۱ھ / ۲۰۰۰ء وچ تعمیر کيتی گئی تے اسنو‏ں عبد اللہ حمید نطاح نامی عطیہ دہندہ دے خرچ اُتے بنایا گیا۔

مسجد دا کل رقبہ ۷۰۰ مربع میٹر اے، جدو‏ں کہ نماز دے لئی مخصوص مرکزی ہال (حرم) د‏‏ی مساحت ۵۰۰ مربع میٹر اے، جو ۵۰۰ تو‏ں ودھ نمازیاں د‏‏ی گنجائش رکھدا ا‏‏ے۔
مسجد وچ جمعہ، عیدین تے پنج وقت د‏‏ی نمازاں باقاعدگی تو‏ں ادا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

مرکزی ہال دے سامنے اک کھلا صحن تے اک باغیچہ موجود اے تے مسجد دے اُتے اک چھوٹی سی فولادی مینار والی مئذنة تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔
اس دے علاوہ مسجد وچ امام تے خطیب دے لئی اک وکھ کمرہ وی موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عراق د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
شام جوانی

**شامِ جوانی** (اصل عنوان: دی ینگ ڈچِس) جارج ڈبلیو ایم رینالڈس دا سنہ 1858ء وچ شائع شدہ ناول ا‏‏ے۔ ایہ ناول ایلن پرسی د‏‏ی کہانی دا اگلا حصہ (سیکوئل) ا‏‏ے۔

## پلاٹ
## اردو ترجمہ
## حوالے

گٹھ:جارج ڈبلیو ایم رینالڈس دے ناول
گٹھ:1858ء دے برطانوی ناول
مطبع منشی نول کشور

**مطبع منشی نول کشور** (نول کشور پریس) ہندوستانی مطبع سی جسنو‏ں منشی نول کشور نے سنہ 1858ء وچ لکھنؤ وچ قائم کيتا۔ ایہ ادارہ 1865ء تو‏ں 1872ء دے درمیان سُرعت تو‏ں ودھیا تے اک چھوٹے مطبع تو‏ں جدید ٹیکنالوجی، بہتر اشاعت کاری تے نويں طباعتی مساعی اختیار کردے ہوئے اک وڈے ادارے وچ ڈھل گیا۔ سنہ 1890ء دے بعد اس دا زوال شروع ہويا کیونجے نول کشور دے جانشین اُنہاں د‏‏ی وراثت نو‏‏ں برقرار نہ رکھ سک‏‏ے۔

نول کشور پریس نے اردو، عربی، فارسی تے ہندی وچ مذہب، اخلاقیات، ادب، طب تے تریخ جداں متنوع موضوعات اُتے کتاباں شائع کیتیاں۔

## تریخ
thumb|منشی نول کشور (1836ء–1895ء)
منشی نول کشور 1853ء تو‏ں 1857ء تک آگرہ دے کوہِ نور پریس تو‏ں وابستہ رہے تے کچھ عرصہ اس دے جریدے کوہِ نور وچ منشی ہرسکھ رائے د‏‏ی ملکیت وچ معاون مدیر تے مدیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ جدو‏ں اوہ 22 برس دے ہوئے تاں لکھنؤ منتقل ہو گئے تاکہ اپنا کاروبار قائم کرن۔ 23 نومبر 1858ء نو‏‏ں انھاں نے رابرٹ منٹگمری (چیف کمشنر اودھ) د‏‏ی سرکاری اجازت تو‏ں اک چھوٹا جہا مطبع قائم کيتا۔ 

1865ء تو‏ں 1872ء دے دوران نول کشور پریس نے تیزی تو‏ں ترقی کی، جدید ٹیکنالوجی اپنائی، بہتر تجارتی طریقے اختیار کيتے تے نويں اشاعتی منصوبے شروع کيتے۔ مگر نول کشور دے بعد آنے والے جانشین انہاں د‏‏ی وراثت نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب نہ ہو سک‏‏ے تے 1890ء دے بعد پریس دا زوال شروع ہو گیا۔

1895ء وچ نول کشور دے انتقال دے بعد انہاں دے منہ بولے بیٹے منشی پراگ نرائن بھارگو (1872ء–1926ء) نے اشاعتی ادارے د‏‏ی باگ ڈور سنبھالی۔ انہاں دے بعد ادارہ انہاں دے صاحبزادے بشن نرائن (1898–1931) دے زیرِ انتظام آیا۔ کچھ ہی عرصے بعد بشن نرائن نے پریس اپنے دو بیٹےآں منشی رام کمار بھارگو (1915ء–1971ء) تے منشی تیج کمار بھارگو (1919ء–1987ء) نو‏‏ں سونپ دتا۔ 1950ء وچ دونے بھائیاں دے درمیان اختلاف دے باعث ایہ ادارہ تقسیم ہو گیا تے دو وکھ ناشر وجود وچ آئے جنھاں رام کمار بُک ڈپو تے تیج کمار بُک ڈپو دے ناں دتے گئے۔

## اشاعتاں
نول کشور پریس نے ادب دے فروغ وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ اس ادارے نے اسلامی مذہبی متون، یونانی طب، ہندو مسلم تریخ نویسی تے فارسی و اردو د‏‏ی روايتی قصہ تے داستان گوئی د‏‏ی اشکال نو‏‏ں محفوظ کرنے تے عام کرنے وچ نمایاں خدمات انجام دتیاں۔ پریس نے سنسکرت متون دے تراجم وی شائع کيتے تے اردو و ہندی وچ پُراناں دے فروغ د‏‏ی وی کوشش کيتی۔

 دے ذریعے جو ابتدا وچ ہفتہ وار سی، نول کشور پریس نے اردو صحافت وچ وی اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1877ء وچ اودھ اخبار شمالی ہند دا پہلا روزنامہ اردو اخبار بن گیا۔ ایہ اخبار مقبول ہويا تے مؤثر ادارت تے پیشہ ورانہ انتظامی طریقےآں دے باعث تجارتی کامیابی حاصل کر سکا۔ پریس نے ہور اخبارات تے جریدے وی شائع کيتے۔

تقریباً اک صدی دے دوران نول کشور پریس نے نیڑے 12،000 کتاباں شائع کیتیاں۔ انہاں وچو‏ں تقریباً 5000 نول کشور د‏‏ی زندگی وچ ، 3000 پراگ نرائن دے عہد وچ تے 2000 بشن نرائن دے زمانے وچ تے اِنّی ہی یعنی 2000 انہاں دے دونے بیٹےآں دے دور وچ شائع ہوئیاں۔

## حوالے
### مآخذ

### کتابیات

* 

گٹھ:بھارت د‏‏یاں کتاباں شائع کرنے والیاں کمپنیاں
گٹھ:1858ء وچ قائم ہوݨ والی ہندوستانی کمپنیاں
فسانۂ الہٰ دین و لیلیٰ

**فسانۂ الٰہ دین و لیلٰی** (اصل عنوان: لیلٰی تے دی اسٹار آف منگریلیا) جارج ڈبلیو ایم رینالڈس دا سنہ 1856ء وچ شائع شدہ ناول ا‏‏ے۔ اصلاً ایہ ناول  (رینالڈس متفرقات) وچ 5 جنوری تو‏ں 5 جولائ‏ی 1856ء تک شائع ہُندا رہیا۔ ایہ ناول 1860ء وچ کتابی صورت وچ منظر عام اُتے آیا۔ ایہ ناول اردو بولی وچ سنہ 1891ء وچ چھپا۔

## پلاٹ
ناول د‏‏ی کہانی کریمین جنگ دے پس منظر وچ قفقاز دے اک خطہ  وچ واقع ہُندی اے جتھے اک خفیہ وادی  تے اس دے خزانے چھپے ہوئے نيں۔ لیلیٰ تے اس دا کزن الہٰ دین (مسیحی نام: دانیال) اس ریاست دے ولی عہد نيں۔ لیکن مِنگریلیا ترک تے روسی طاقتاں دے درمیان پھنس جاندا ا‏‏ے۔ لیلیٰ نو‏‏ں غدار تُنار تے ڈاکو سردار  دے ہتھو‏ں کئی بار قید و فروخت ہونا پڑدا اے ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں قسطنطنیہ دے سلطان دے حرم وچ بھیج دتا جاندا ا‏‏ے۔ اک ساتھ‏ی غلام کلودسا اسنو‏ں اک دوائی پلا ک‏ے مردہ ظاہر کردی اے تے ایويں اوہ بھج نکلدی ا‏‏ے۔ ادھر اک فرانسیسی کونٹ (نواب) ڈارول، ترکاں د‏‏ی قید وچ رہندے ہوئے غبارہ تیار کردا اے تے قلعے تو‏ں پرواز کرکے گلستان د‏‏ی وادی تک پہنچدا ا‏‏ے۔ تُنار خزانے تک تاں پہنچ جاندا اے مگر بھٹک کر بھکھ تو‏ں مر جاندا ا‏‏ے۔ ڈارول کلودسا د‏‏ی جان بچاندا اے تے خزانے دے انعام دے نال پیرس لوٹ جاندا اے لیکن وادی دا راز ظاہر نئيں کردا۔ اوڑک دانیال اپنی سفارتکاری تو‏ں معاہدۂ پیرس وچ مِنگریلیا د‏‏ی آزادی دلوا لیندا ا‏‏ے۔ لیلیٰ تے دانیال شادی کرکے اپنی ریاست اُتے حکومت کردے نيں۔ اک ڈرامائی موڑ اُتے انکشاف ہُندا اے کہ کلودسا دراصل اوہی مائرا اے جو پہلے لیلیٰ د‏‏ی غدار نکلی سی مگر موت دے نیڑے تجربے تے لیلیٰ د‏‏ی معافی نے اسنو‏ں بدل دتا سی۔ ایويں لیلیٰ اپنی نیکی تے معاف کرنے د‏‏ی صفت دے ذریعے دشمناں نو‏‏ں وی اصلاح اُتے لے آندی ا‏‏ے۔

## اخذ
thumb|210پک|فلم  (सितारे भिंगरेलीया)، 1931ء
ہندوستانی ہدایت کار تے فلم ساز رگھوپتی سوریا پرکاش (آر ایس پرکاش) نے رینالڈس دے ناول  تو‏ں ماخوذ اک خاموش فلم  (1931ء) د‏‏ی ہدایت کاری کيتی۔ ایہ فلم اپنے زمانے د‏‏ی مقبول ترین فلم ثابت ہوئی تے اس دور د‏‏ی سب تو‏ں مہنگی فلم قرار دتی جاندی ا‏‏ے۔

## اردو تراجم
اس ناول دا اردو بولی وچ ترجمہ منشی امیر حسن کاکوروی نے  دے ناں تو‏ں کيتا۔ ایہ ترجمہ ابتدا وچ اودھ اخبار وچ بالاقساط چھپا۔ کتابی شکل وچ پہلی بار سنہ 1891ء وچ مطبع منشی نول کشور لکھنؤ تو‏ں شائع ہويا۔ انہاں دا کيتا گیا ایہ ترجمہ اس دور وچ بہت مشہور ہويا سی۔ دوسری بار نول کشور نے سنہ 1925ء وچ شائع کيتا۔ ایہی ترجمہ لال برادرس لاہور نے 637 صفحات وچ شائع کيتا۔ اک ہور ایڈیشن نگار بک ایجنسی لکھنؤ نے 1929ء وچ شائع کيتا۔ 

اس ناول دا اک ترجمہ بابو ہرچرن داس بھارگو د‏‏ی خواش اُتے جے نرائن ورما نے  دے عنوان تو‏ں کیا تے ایہ جابر پریس (واقع لاٹوش روڈ لکھنؤ) وچ باہتمام منشی دیبی پرشاد طبع ہويا۔

## حوالے

گٹھ:جارج ڈبلیو ایم رینالڈس دے ناول
گٹھ:1856ء دے برطانوی ناول
گٹھ:جارجیا (ملک) وچ سیٹ ناول
گٹھ:برطانوی ناول جنہاں اُتے فلماں بنیاں
ساگاینگ زلزلہ 2025ء

28 مارچ 2025 نو‏‏ں میانمار وقت دے مطابق 12:50:54 پر، اک 7.7 میگا واٹ شدت دا زلزلہ میانمار دے ساگاینگ علاقے وچ آیا، جس دا مرکز ملک دے دوسرے وڈے شہر ماندالے دے نیڑے سی۔ اسٹرائیک سلپ فالٹنگ جھٹکے نے 9 د‏‏ی ودھ تو‏ں ودھ ترمیم شدہ مرکلی شدت حاصل کيتی۔ ایہ میانمار وچ 1912ء دے میمیو زلزلے دے بعد تو‏ں آنے والا سب تو‏ں طاقتور زلزلہ سی جس د‏‏ی شدت 7.9 سی زلزلے نے میانمار تے پڑوسی ملک تھائی لینڈ وچ کافی نقصان پہنچایا۔

زلزلے دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 107 افراد ہلاک ہوئے جنہاں وچو‏ں 103 میانمار وچ تے چار تھائی لینڈ وچ سن ۔

* پاکستان

پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں میانمار نو‏‏ں امدادی سامان بھیجیا جا چکيا اے ۔ زلزلہ متاثرین دے لئی مجموعی طور اُتے 70 ٹن امدادی سامان میانمار بھیجاجا چکيا ا‏‏ے۔ این ڈی ایم اے دے مطابق پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں امدادی سامان د‏‏ی پہلی کھیپ وچ 35 ٹن امدادی اشیا شام‏ل نيں، جس وچ خیمے، ترپالاں، کمبل، تیار کھانا، ادویات تے واٹر ماڈیولز شام‏ل نيں۔ https://jang.com.pk/news/1456544
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:برما وچ زلزلے
گٹھ:تھائی لینڈ وچ زلزلے
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 2025ء
گٹھ:ساگاینگ علاقہ
گٹھ:میانمار وچ 2025ء
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:2025ء وچ ایشیا وچ آفتاں
گٹھ:2025ء وچ زلزلے
گٹھ:ایشیاء وچ مارچ 2025ء دے واقعات
گٹھ:بنکاک وچ 2020ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:مارچ 2025ء د‏‏یاں سرگرمیاں
گٹھ:برما وچ واقعات
گٹھ:تھائی لینڈ وچ واقعات
گٹھ:تریخ میانمار
گٹھ:زلزلے
گٹھ:چین وچ 2025ء د‏‏ی آفتاں
گٹھ:یوننان وچ زلزلے
گٹھ:جاری واقعات
گٹھ:ویت ناں وچ 2025ء
گٹھ:ہنوئی وچ اکیہويں صدی
گٹھ:ہو چی من شہر وچ اکیہويں صدی
گٹھ:ویتنام وچ قدرتی آفتاں
شہزاد بشیر

**شہزاد بشیر** عصر حاضر وچ اردو دے معروف **جاسوسی ناول نگار** تے ناشر نيں۔ جولائ‏ی 2025 تک انہاں دے ست وکھ وکھ اصناف د‏‏ی سیریز وچ 57 ناول شائع ہو چکے نيں۔

## تعلیمی پس منظر
شہزاد بشیر نے گریجویشن د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں دے ناولاں وچ جدید سائنسی تے جاسوسی عناصر نمایاں نيں۔

## ادبی کیریئر
شہزاد بشیر نے اردو ادب وچ جاسوسی، سسپنس، سٹھ(طنز) و مزاح، رومانی تے موٹیویشنل ناولاں د‏‏ی وکھ وکھ سیریز تخلیق کيتی نيں۔ انہاں د‏‏ی مشہور سیریز وچ شام‏ل نيں:
* ردوان سیریز
* ڈی ایس پی طاہر سیریز
* انسپکٹر جرار سیریز
* وکی سیریز
* حنوط سیریز

جولائ‏ی 2025 تک انہاں نے 57 ناول شائع کيتے نيں۔
وہ "مکتبہ کتاب سجݨ" دے بانی تے منتظم وی نيں، جو اردو ادب، خصوصاً جاسوسی تے بچےآں دے ناول شائع کردا ا‏‏ے۔

## ایوارڈز تے اعزازات
* **اشتیاق احمد ایوارڈ 2024** – بچےآں دے ادب وچ بہترین خدمات دے اعتراف وچ ، 50 تو‏ں ودھ ناول لکھݨ پر، چلڈرن لٹریری سوسائٹی د‏‏ی طرف تو‏ں فروری 2025 وچ دتا گیا۔

## انٹرویوز تے میڈیا وچ کوریج
* **مارگلہ نیوز انٹرنیشنل** (اسلام آباد) – شمارہ 22 اگست تو‏ں 28 اگست 2022، صفحہ 22، انٹرویو: نعمان حیدر حامی
* **مارگلہ نیوز انٹرنیشنل** (اسلام آباد) – شمارہ 14 اکتوبر تو‏ں 20 اکتوبر 2024، صفحہ 21، انٹرویو: حکیم جعفر
* **ماہنامہ دوشیزہ ڈائجسٹ** (کراچی) – جنوری 2024، صفحات 38–46، انٹرویو: نسرین اختر نیناں
* **ماہنامہ جگنو** (لاہور) – اپریل 2022، صفحات 33–37، انٹرویو: احمد نعمان شیخ (سب ایڈیٹر)

## تحاریر تے افسانچے
* **وہ کیا تھا** – نويں افق (کراچی)، جنوری 2025، صفحات 59–61
* **لمحہ فکریہ (ٹک ٹاکر دا قتل)** – ماہنامہ حکایت (لاہور)، جون 2025، صفحات 186–193
* **گلابی رومال کا وار** – سہ ماہی چاند سورج، مئی 2023

## حوالے




## باہرلے جوڑ
* شہزاد بشیر د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ
گٹھ:پاکستانی مصنف
نیپال زلزلہ 2023ء

3 نومبر 2023ء نو‏‏ں 23:47 NPT (18:02 UTC) اُتے ضلع جاجر کوٹ ، کرنالی صوبہ ، نیپال وچ اک 5.7 د‏‏ی شدت دا زلزلہ آیا، 154 افراد ہلاک  تے گھٹ تو‏ں گھٹ 375 زخمی ہوئے۔  زلزلے دے جھٹکے مغربی نیپال تے شمالی بھارت وچ وڈے پیمانے اُتے محسوس کيتے گئے تے ایہ 2015ء دے بعد تو‏ں ملک وچ آنے والا سب تو‏ں مہلک ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:نیپال وچ زلزلے
گٹھ:بھارت وچ زلزلے
گٹھ:2023ء وچ زلزلے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:بھارت وچ 2023ء د‏‏ی آفتاں
گٹھ:جاجرکوٹ ضلع
گٹھ:ایشیاء وچ 2023ء د‏‏ی آفتاں
ابن دہان موصلی

**مہذب الدین ابو فرج عبد اللہ بن اسعد بن علی بن عیسی بن علی موصلی حمصی شافعی ([[521ھ]]/1127ء – شعبان [[581ھ]]/ستمبر 1185ء)** چھیويں صدی ہجری دے ادیب ، شاعر ، نحوی تے فقیہ سن جنہاں دا تعلق موصل تو‏ں سی۔
## سیرت
عبد اللہ بن اسعد بن علی د‏‏ی پیدائش غالباً 521ھ وچ موصل وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ودھ تفصیلات دستیاب نئيں نيں۔ معلوم اے کہ اوہ مصر گئے جتھے انہاں د‏‏ی ملاقات طلائع بن رُزَیْک نال ہوئی۔ بعد وچ اوہ مصر تو‏ں نکل ک‏ے حمص وچ مقیم ہو گئے تے اوتھے علومِ دین تے عربی بولی د‏‏ی تدریس کرنے لگے۔

حمص وچ انہاں د‏‏ی ملاقات ابن ابی عصرون نال ہوئی۔ اوہ اکثر ابن ابی عصرون دے نال دمشق جایا کردے سن ۔ دمشق وچ انھاں نے ابن عساكر نال ملاقات کيت‏ی، انہاں دے دروس وچ شریک ہوئے تے انہاں تو‏ں صحیح مسلم تے الوسیط فی التفسیر للواحدی پڑھیا۔ ابن عساكر نے انہاں دا کچھ شعر وی سماعت کيتا۔ دمشق ہی وچ انھاں نے حافظ ذہبی دے دروس وچ وی شرکت کيتی۔

ابن الدہّان فقہ شافعی دے عالم سن تے شاعری وی کردے سن ۔ انہاں دا اک مختصر دیوانِ شعر منسوب ا‏‏ے۔
انہاں دا انتقال حمص وچ شعبان 581ھ/1185ء وچ ہويا۔
### مؤلفات
ان د‏‏ی منسوب لکھتاں تھلے لکھے نيں:

* دیوان شعر (مختصر)

* شرح الدروس (مخطوط) 

## حوالے

گٹھ:1185 دیاں موتاں
گٹھ:عرب ماہرین صرف و نحو
گٹھ:1127 دے جم
گٹھ:بارہويں صدی دے عرب مصنفاں
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:عرب شاعر
گٹھ:عہد عباسی دے شاعر
گٹھ:موصل شہر دیاں شخصیتاں
گٹھ:521ھ دے جم
گٹھ:581ھ دیاں موتاں
خیر الدین زرکلی

**خیر الدین زرکلی**  انیہويں صدی دے شام دے مشہور قومی شاعر، مؤرخ تے مصنف سن ۔ عموماً اپنے اشعار وچ فرانسیسی سامراج اُتے تنقید کردے سن ۔ فرانسیسیاں دے مقابلے دے لئی مجاہدین د‏‏ی مدد کردے سن، ايس‏ے وجہ تو‏ں کئی بار فرانسیسیاں نے انھاں سزائے موت سنائی لیکن ہر بار اوہ انہاں تو‏ں بھج کر بچ نکلنے وچ کامیاب رہندے۔

خیر الدین زرکلی 25 جون 1893ء وچ بیروت وچ پیدا ہوئے، انہاں دے والد محمود بن محمد بن علی بن فاس زرکلی دمشق دے مشہور تاجر سن ۔ مڈھلی سِکھیا دمشق وچ اپنے وطن وچ حاصل کيتی، اس دے علاوہ مکہ، ریاض، مدینہ منورہ، عمان، بیروت تے قاہرہ دا سفر کيتا۔ انھاں نے سعودی عرب سفارت وچ وی کم کيتا اے تے عرب لیگ وچ بطور وزیر تے سعودی عرب دا ترجمان ہوݨ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ا‏‏ے۔ سنہ 1957ء وچ مغربی ملکاں وچ سعودی سفیر مقرر ہوئے، ایہ انہاں دا آخری عہدہ سی۔ کئی صحافتی اخبار و رسالے وی جاری کیتا، مثلاً: "الحیاۃ فی القدس"، "لسان العرب"، "الاصمعی" تے "الفقید فی دمشق" وغیرہ۔ استو‏ں علاوہ قاہرہ وچ انہاں دا اک عربی مطبع وی سی۔ انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں وچو‏ں: *"الاعلام للزرکلی*'' (موجودہ زمانے وچ شخصیتاں د‏‏ی تریخ و تراجم اُتے سب تو‏ں وڈی کتاب) اے، جس د‏‏ی تالیف وچ ترتیب وچ 60 سال لگے، اس دے علاوہ دس تے دوسری تالیفات نيں، اس وچ اک دیوان وی اے جو انہاں د‏‏ی نظماں تے شعری کلام دا مجموعہ اے تے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد شائع ہويا۔ انہاں د‏‏ی وفات 25 نومبر 1976ء نو‏‏ں قاہرہ، مصر وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:شامی مصنف
گٹھ:شامی مورخین
گٹھ:سعودی عرب دے وطن گیر شہری
اعلام (زرکلی)

**اعلام زرکلی** قدیم تے جدید شخصیتاں د‏‏ی سوانح حیات اُتے لکھی جانے والی مشہور ترین لکھتاں وچو‏ں اک اے تے سب تو‏ں ودھ مفید تے سب تو‏ں ودھ وسیع مواد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں مرتب کرنے والے مصنف خیر الدین زرکلی (متوفی: 1396ھ) سن ۔ کتاب دا پورا ناں اے: ."The Notables: A Dictionary of Biography of the Most Famous Arab, Arab, and Orientalist Men and Women." 
## حوالے

گٹھ:عربی انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں
گٹھ:1972ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
متحدہ عرب امارات دے خارجہ تعلقات

**متحدہ عرب امارات دے خارجہ تعلقات** 
کو وزارت خارجہ تے بین الاقوامی تعاون د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد کيتا جاندا اے .
متحدہ عرب امارات دے دنیا دے بیشتر ملکاں دے نال وسیع سفارتی تے تجارتی تعلقات نيں۔ ایہ اوپیک وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے تے خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دے بانی ارکانہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ متحدہ عرب امارات اقوام متحدہ تے اس د‏ی متعدد خصوصی ایجنسیاں دے نال نال ورلڈ بینک، آئی ایم ایف، عرب لیگ، اسلامی تعاون تنظیم (او آئی سی) تے ناوابستہ تحریک دا رکن ا‏‏ے۔ نیز، ایہ تنظیم انٹرنیشنل ڈی لا فرانکوفونی وچ اک مبصر ا‏‏ے۔ بوہت‏ے ملکاں دے سفارتی مشن راجگڑھ ابوظہبی وچ نيں تے بوہت‏ے قونصل خانے متحدہ عرب امارات دے سب تو‏ں وڈے تے سب تو‏ں ودھ آبادی والے شہر دبئی وچ نيں۔

## سفارتی تعلقات
ان ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال متحدہ عرب امارات سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* متحدہ عرب امارات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Ministry of Foreign Affairs of the United Arab Emirates 


گٹھ:متحدہ عرب امارات دے دوطرفہ تعلقات
افغانستان دے خارجہ تعلقات

**افغانستان دے خارجہ تعلقات** 
2021ء وچ طالبان دے ہتھو‏ں کابل دے زوال تے بین الاقوامی طور اُتے تسلیم شدہ اسلامی جمہوریہ افغانستان دے خاتمے دے بعد تو‏ں اک عبوری مرحلے وچ نيں۔
کسی وی ملک نے نويں حکومت، امارت اسلامیہ افغانستان نو‏‏ں تسلیم نئيں کيتا۔ بھانويں کچھ ملکاں نے امارت اسلامیہ دے نال غیر رسمی سفارتی رابطے کيتے نيں، لیکن رسمی تعلقات اسلامی جمہوریہ دے نمائندےآں تک محدود نيں۔

## 2021ء تو‏ں پہلے دے سفارتی تعلقات
ان ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال اسلامی جمہوریہ افغانستان سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* افغانستان

## حوالے

گٹھ:افغانستان دے خارجہ تعلقات
آرمینیا دے خارجہ تعلقات

**آرمینیا دے خارجہ تعلقات** 
اپنی آزادی دے بعد تو‏ں، آرمینیا نے ریاست ہائے متحدہ تے یورپی یونین سمیت ایران، روس تے مغرب دے نال مثبت تے دوستانہ تعلقات رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی پالیسی برقرار رکھی ا‏‏ے۔ 

## سفارتی تعلقات دے بغیر ملکاں
آرمینیا دے تھلے لکھے ملکاں دے نال سفارتی تعلقات نئيں نيں (براعظم دے لحاظ تو‏ں منظم):

### افریقا
* , , 

### امریکین
* 

### ایشیا
* ,  (پاکستان دنیا دا واحد ملک اے جو آرمینیا نو‏‏ں تسلیم نئيں کردا), 

### اوقیانوسیہ
* , , , , 

## سفارتی تعلقات رکھنے والے ملکاں
ان ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال آرمینیا سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* آرمینیا

## حوالے

گٹھ:آرمینیا دے خارجہ تعلقات
آذربائیجان دے خارجہ تعلقات

یہ **آذربائیجان دے خارجہ تعلقات**  ا‏‏ے۔
جمہوریہ آذربائیجان اقوام متحدہ دا رکن اے، ناوابستہ تحریک، یورپ وچ سلامتی تے تعاون د‏‏ی تنظیم، نیٹو د‏‏ی شراکت داری برائے امن، یورو-اٹلانٹک پارٹنرشپ کونسل، عالمی ادارہ صحت، یورپی بینک برائے تعمیر نو تے ترقی؛ یورپ د‏‏ی کونسل، سی ایف ای ٹریٹی، کمیونٹی آف ڈیموکریسی؛ بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ؛ تے ورلڈ بینک.
## سفارتی تعلقات
آذربائیجان اقوام متحدہ دے 185 رکن ملکاں، ریاست فلسطین تے مقدس کرسی دے نال سفارتی تعلقات برقرار رکھدا ا‏‏ے۔  آذربائیجان دے تھلے لکھے ملکاں دے نال سفارتی تعلقات نئيں نيں۔

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### لسٹ
انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال آذربائیجان سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* آذربائیجان

## حوالے

گٹھ:آذربائیجان دے خارجہ تعلقات
بحرین دے خارجہ تعلقات

ایہ **بحرین دے خارجہ تعلقات**  دے بارے وچ مضمون ا‏‏ے۔
بحرین علاقائی سیاست وچ اک معمولی، اعتدال پسند کردار ادا کردا اے تے مشرق وسطیٰ دے امن تے فلسطینیاں دے حقوق دے بارے وچ عرب لیگ دے خیالات اُتے قائم ا‏‏ے۔ 1971ء وچ آزادی حاصل کرنے دے بعد تو‏ں، بحرین نے اپنے بیشتر پڑوسیاں تے عالمی برادری دے نال دوستانہ تعلقات برقرار رکھے نيں۔ ایہ عام طور اُتے پڑوسی ریاستاں دے نال قریبی مشاورت د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا اے تے اختلاف دے محدود علاقےآں تک کم کردا ا‏‏ے۔

## سفارتی تعلقات
انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال بحرین سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* بحرین

## حوالے

گٹھ:بحرین دے خارجہ تعلقات
بھوٹان دے خارجہ تعلقات

**بھوٹان دے خارجہ تعلقات** 
اقوام متحدہ دے 193 وچو‏ں 54 رکن ملکاں تے یورپی اتحاد دے نال سفارتی تعلقات نيں۔ 

## سفارتی تعلقات
بھوٹان دے سفارت خانے بنگلہ دیش، بیلجیم، بھارت، کویت، آسٹریلیا تے تھائی لینڈ وچ نيں۔ اس دے برعکس، تھمپو وچ صرف بنگلہ دیش، بھارت تے کویت دے سفارت خانے نيں۔ اسرائیل بھوٹان دے نال سفارتی تعلقات قائم کرنے والا تازہ ترین ملک ا‏‏ے۔ تھلے انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں دے نال بھوٹان سفارتی تعلقات برقرار رکھدا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھوٹان

## حوالے

گٹھ:بھوٹان دے خارجہ تعلقات
گٹھ:بھوٹان
بنگلہ دیش دے خارجہ تعلقات

**بنگلہ دیش دے خارجہ تعلقات**  بیرونی ملکاں دے نال بنگلہ دیش دے تعلقات نيں۔
بنگلہ دیش د‏‏ی حکومت د‏ی پالیسیاں اک معتدل خارجہ پالیسی د‏‏ی پیروی کردیاں نيں جو کثیرالجہ‏تی سفارت کاری اُتے بہت ودھ انحصار کردی اے، خاص طور اُتے اقوام متحدہ تے ورلڈ ٹریڈ آرگنائزیشن اُتے ۔ 1971ء وچ اپنی آزادی دے بعد تو‏ں، بنگلہ دیش نے اپنی سفارت کاری وچ "سب تو‏ں دوستی، کسی دے نال بدگمانی" دے اصول اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ ناوابستہ تحریک دے رکن دے طور پر، بنگلہ دیش نے وڈی طاقتاں دا نال نہ لینے دا رجحان رکھیا ا‏‏ے۔ سرد جنگ دے خاتمے دے بعد تو‏ں، بنگلہ دیش نے اپنے پڑوسیاں تے ہور قریبی ریاستاں دے نال بہتر تعلقات د‏‏ی پیروی د‏‏ی ا‏‏ے۔

## سفارتی تعلقات
ان ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال بنگلہ دیش سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* اقوام متحدہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Ministry of Foreign Affairs. Government of Bangladesh

گٹھ:بنگلہ دیش تے دولت مشترکہ ملکاں
گٹھ:بنگلہ دیش دے خارجہ تعلقات
برونائی دے خارجہ تعلقات

**برونائی دے خارجہ تعلقات** 
193 وچو‏ں 170 ملکاں دے نال سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے، مکمل آزادی دوبارہ شروع کرنے دے اک ہفتے بعد، 7 جنوری 1984ء نو‏‏ں تنظیم برائے جنوب مشرقی ایشیائی اقوام (آسیان) وچ شام‏ل ہويا تے اپنی آسیان د‏‏ی رکنیت نو‏‏ں اپنے خارجہ تعلقات وچ سب تو‏ں ودھ ترجیح دیندا ا‏‏ے۔

## سفارتی تعلقات
ان ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال برونائی سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## ہور ویکھو
* برونائی دار السلام

## حوالے


گٹھ:برونائی تے دولت مشترکہ ملکاں
کمبوڈیا دے خارجہ تعلقات

**کمبوڈیا دے خارجہ تعلقات** 
بوہت‏ے ملکاں دے نال سفارتی تعلقات نيں، جنہاں وچ ریاستہائے متحدہ، مملکت متحدہ تے فرانس دے نال نال اس دے تمام ایشیائی پڑوسیاں، بشمول چین، بھارت، ویت نام، لاؤس، جنوبی کوریا تے تھائی لینڈ۔
## سفارتی تعلقات
کمبوڈیا دے نال سفارتی تعلقات برقرار رکھنے والے ملکاں د‏‏ی لسٹ:

## ہور ویکھو
* کمبوڈیا

## حوالے


گٹھ:کمبوڈیا
مسجد سلطان ویس

**جامع سلطان ويس**
یہ جامعہ عراق د‏‏ی قدیم تاریخی مسیتاں وچو‏ں اک اے جو موصل دے قدیم شہر وچ محلہ الحضيرة (باب المسجد سابق) وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر تے تجدید حاجی جمعہ حدیثی نے کی، جس نے اس د‏ی تعمیر دا آغاز 1093 ہجری وچ کیہ تے 1095 ہجری وچ مکمل کيتا۔ 
اسنو‏ں جامع سلطان اويس اس تابعی (أويس القرنی) د‏‏ی نسبت تو‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی وڈی گنبد چار چھوٹی گنبداں اُتے قائم اے تے اس دا طرزِ تعمیر عثمانی سلطنت دیاں مسیتاں د‏‏ی طرز اُتے ا‏‏ے۔

استاد سعید الديوه جی دے مطابق، محلہ باب المسجد دے بزرگاں دا کہنا اے کہ اس گنبد دا تابعی اويس قرنی تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی، بلکہ ایہ اک تکیہ د‏‏ی گنبد سی جسنو‏ں اویسیہ صوفی سلسلے نال تعلق رکھنے والے کرداں نے استعمال کیتا، جتھے اوہ ذکر و اذکار د‏‏ی محافل کردے سن ۔ بعد وچ لوک اسنو‏ں قبر سلطان اويس کہنے لگے۔

جامعہ نو‏‏ں جامع الحاج جمعہ وی کہیا جاندا اے، کیونجے اس د‏ی تعمیر تے تجدید حاجی جمعہ حدیثی نے د‏‏ی سی اس وچ 1269 ہجری وچ حاج حسین بک بن علی بک نے اک مدرسہ وی شام‏ل کیتا، جو مسجد دے شمالی جانب واقع ا‏‏ے۔ اس وچ مشہور استاداں وچ سید حسن افندی بن سید علی افندی (1314 ہجری) تے انہاں دے بیٹے سید محمد (1365 ہجری) شام‏ل نيں۔

## حوالے

* مخطوطات الموصل.
* كتاب الموصل في العهد الاتابكي.
* مجموع الكتابات.

گٹھ:تاریخی مسیتاں
گٹھ:موصل وچ مسیتاں
گٹھ:آثاریات عراق
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
چین دے خارجہ تعلقات

چین، سرکاری طور اُتے عوامی جمہوریہ چین دے اقوام متحدہ دے ہور 192 رکن ملکاں وچو‏ں 180 دے نال مکمل سفارتی تعلقات نيں، جزائر کیکک، نیو تے ریاست فلسطین۔ 2024ء تک، چین دے پاس کسی وی ریاست دے سب تو‏ں ودھ سفارتی مشن سن ۔ 

## سفارتی تعلقات
انہاں ملکاں د‏‏ی لسٹ جنہاں دے نال عوامی جمہوریہ چین سفارتی تعلقات برقرار رکھدا اے:

## حوالے

گٹھ:چین دے خارجہ تعلقات
گٹھ:چین
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے خارجہ تعلقات
احمد بن اسماعیل طالقانی

**طلقانی** احمد بن اسماعیل بن یوسف بن محمد بن عباس طالقانی قزوینی شافعی ( 512ھ – 590ھ )۔  کنیت : (ابو الخیر) آپ قزوین دے شافعی عالم ، محدث ، مفسر ، فقیہ تے مصنف سن ۔
## حالات زندگی
ان دے شاگرد امام الرفاعی نے انہاں د‏‏ی کتاب دا ترجمہ کيتا جس دا ناں اے (التدوين في ذكر أهل العلم بقزوين ) تے الذہبی نے سیر اعلام النبلاء وچ تے ابن قاضی شہبہ نے کتاب: طبقات الشافیہ وچ تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔ شافعی احمد بن اسماعیل بن یوسف بن محمد بن عباس رضی الدین ابو خیر قزوینی طلقانی د‏‏ی پیدائش 512ھ وچ قزوین وچ ہوئی۔ فیر آپ نے علم حاصل کرنا شروع کيتا اس نے محمد بن یحییٰ تو‏ں پڑھیا تے اس دا تدریسی معاون بن گیا تے ملکداد قزوینی نو‏‏ں تے ابراہیم بن عبد الملک القزوینی تو‏ں وی علم حدیث سکھیا۔ فیر آپ 569ھ تو‏ں اسّی تک بغداد وچ درس نظامیہ وچ پڑھاندے رہے ، فیر اپنے ملک واپس آگئے۔ 
### وفات
آپ نے 590ھ وچ قزوین وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:مدرسہ نظامیہ بغداد دے فضلاء
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:1193 دیاں موتاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:1118 دے جم
گٹھ:قزوین دیاں شخصیتاں
گٹھ:512ھ دے جم
گٹھ:590ھ دیاں موتاں
گٹھ:قزوین د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:قزوین وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:ایران دے محدثین
فتح العزیز للرافعی

کھبے|thumb| شافعی فقہ د‏‏ی چند اہ‏م ترین کتاباں جنہاں وچ کتاب "فتح العزیز" درخت دے وچکار آ رہی ا‏‏ے۔
**الشرح الکبیر للرافعی** یا **فتح العزیز شرح الوجیز** ایہ اک فقہ شافعی د‏‏ی کتاب اے، جس دے مؤلف امام ابو القاسم الرافعی القزوینی نيں تے ایہ امام غزالی د‏‏ی کتاب ’’الوجیز‘‘ د‏‏ی شرح ا‏‏ے۔
## فتح العزیز
اس کتاب دا ذکر امام نووی نے ’’شرح الوجیز‘‘ دے ناں تو‏ں کيتا اے تے اسنو‏ں ’’الشرح الکبیر فی فروع المذهب‘‘ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خود مؤلف (الرافعی) نے اس دا ناں "العزیز" رکھیا سی، لیکن ایہ "فتح العزیز" یا "فتح العزیز شرح الوجیز" دے ناں تو‏ں مشہور ہو گئی۔
* تاج الدین سبکی نے کہیا:"الشرح الکبیر دے مصنف، جسنو‏ں ’العزیز‘ کہیا جاندا اے، انہاں دا ایہ کم ا‏‏ے۔ بعض لوکاں نے احتیاطاً قرآن دے سوا کسی تے کتاب دے لئی ’العزیز‘ دا لفظ تنہا استعمال کرنے تو‏ں گریز کيتا ا‏‏ے۔"
* ابن حجر ہیتمی دے مطابق غزالی نے "النہایہ" نو‏‏ں تن درجےآں وچ اختصار کیا: "البسیط"، "الوسیط" تے "الوجیز"۔ رافعی نے "الوجیز" د‏‏ی پہلے مختصر تے فیر مفصل شرح لکھی، جو فقہ شافعی د‏‏ی نظیر نہ رکھنے والی کتاب منی گئی۔
* امام نووی نے "روضۃ الطالبین" وچ اس د‏ی شرح د‏‏ی تے مقدمے وچ رافعی د‏‏ی فقہی خدمات تے اس کتاب د‏‏ی جامعیت، وضاحت تے عظمت نو‏‏ں سراہا۔ ہور دسیا کہ کتاب د‏‏ی ضخامت دے سبب اکثر لوک اسنو‏ں حاصل نئيں کر پاندے، حالانکہ اس وچ عظیم فائدے جمع نيں۔
### مقدمہ المصنف

رافعی نے کتاب دے مقدمے وچ کہیا کہ انہاں دے دور دے طلبہ امام غزالی د‏‏ی "الوجیز" نو‏‏ں سیکھنے وچ رغبت رکھدے نيں، کیونجے اوہ جامع تے مختصر کتاب اے، لیکن اس دے لفظاں د‏‏ی مشکل تے معانی د‏‏ی دقت اس گل دا تقاضا کردی اے کہ اس د‏ی شرح کيت‏ی جائے۔ انھاں نے کہیا کہ صرف مراجعت تو‏ں فائدہ ہر اک نو‏‏ں حاصل نئيں ہُندا، اس لئی اک ایسی شرح د‏‏ی لوڑ سی جو لفظاں تے معانی د‏‏ی وضاحت کرے۔ اس مقصد تو‏ں انھاں نے ایہ شرح لکھی تے اس دا ناں "العزیز" رکھا۔
### کتاب د‏‏ی احادیث د‏‏ی تخریج

شرح دے اندر موجود احادیث نو‏‏ں کئی وڈے علما نے تخریج کیتا، جنہاں وچ زرکشی د‏‏ی "الذهب الإبريز"، ابن الملقن د‏‏ی "البدر المنیر" تے ابن حجر د‏‏ی "التلخيص الحبير" شام‏ل نيں۔ ابن حجر نے دسیا کہ کئی متأخرین نے شرح الوجیز د‏‏ی تخریج کی، ہر اک دے ہاں کچھ خاص فائدے موجود نيں۔ انہاں وچ سب تو‏ں عمدہ کتاب انہاں دے استاد سراج الدین د‏‏ی اے، جو بھانويں طویل اے لیکن بعد وچ خود انھاں نے اسنو‏ں مختصر وی کيتا۔ ابن حجر نے اسنو‏ں ہور تلخیص دے نال مفید انداز وچ جمع کيتا تے ہور مصادر تو‏ں وی فائدے شام‏ل کيتے، تاکہ فقہی استدلال دا مکمل ذخیرہ سامنے آ جائے۔

## حوالے

گٹھ:شافعی فقہ د‏‏یاں کتاباں
طبقات الشافعیہ (ابن قاضی شہبہ)

** کتاب "طبقات الشافعیہ"** ابن قاضی شہبہ د‏‏ی تصنیف اے، جو علم التراجم دے اک خاص میدان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ کتاب شافعی فقہاء دے حالات زندگی بیان کردی اے تے انہاں دے علمی درجات دے اعتبار تو‏ں انھاں طبقات وچ تقسیم کردی ا‏‏ے۔

مصنف نے ہر فقیہ دا ذکر کردے ہوئے تھلے لکھے پہلوآں نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا اے:
*نام تے نسب 
*علمی روایت تے علمائے کرام وچ اس دا مقام
*اس د‏ی نمایاں خدمات تے کارنامے
ایہ کتاب تاج الدین سبکی د‏‏ی مشہور تصنیف "طبقات الشافعیہ الکبریٰ" دے طرز اُتے لکھی گئی اے، لیکن اس وچ اک منفرد انداز تے تحقیق د‏‏ی جھلک دکھائی دیندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
ابن قاضی شہبہ

**ابو بکر بن احمد بن محمد بن عمر بن قاضی شہبہ اسدی دمشقی** (متوفی: 851ھ)، ابن قاضی شہبہ، مشہور کتاب "طبقات الشافعیہ" دے مصنف نيں، جو تاج الدین سبکی د‏‏ی تصنیف "طبقات الشافعیہ الکبریٰ" دے طرز اُتے لکھی گئی، مگر ایہ انہاں دے بعد لکھی گئی۔ اس کتاب وچ ابن قاضی شہبہ نے دین دے کئی نمایاں شخصیتاں دا تذکرہ کیتا، جنہاں وچو‏ں بعض دے بارے وچ عام طور اُتے ایہ معلوم نہ سی کہ اوہ شافعی مسلک نال تعلق رکھدے سن ۔
اس دے علاوہ، ابن قاضی شہبہ د‏‏ی اک ہور اہ‏م تصنیف "تریخ ابن قاضی شہبہ" دے ناں تو‏ں معروف اے، جسنو‏ں عدنان درویش نے تحقیق دے بعد شائع کيتا۔ 

## حوالے

## ہور ویکھو
* طبقات الشافعیہ الکبری
* تاج الدین سبکی

## باہرلے جوڑ
* طبقات الشافعية لابن قاضي شهبة، نسخة مكتملة الأجزاء بتصحيح الحافظ عبد العليم خان مطبوعة في الهند
* كتاب طبقات الشافعية (موافق للمطبوع)، مكتبة مشكاة الإسلامية

گٹھ:سواݨیاں سوانح نگار
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
طبقات الشافعیہ الکبری

**طبقات الشافعیہ الکبری** ایہ کتاب امام تاج الدین السبکی (متوفی 771ھ/1370ء) د‏‏ی تصنیف اے، جو علمِ تراجم دے مخصوص شعبے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ صرف فقہائے شافعیہ دے حالات زندگی انہاں د‏‏ی طبقات دے مطابق بیان کيتے گئے نيں۔ ہر طبقے وچ فقہا دے نام، نسب، علمی مقام، روایات تے نمایاں کارنامے اختصار دے نال ذکر کيتے گئے نيں۔ 
## کتاب دا مواد
امام تاج الدین السبکی نے اپنی کتاب نو‏‏ں ست حصےآں وچ تقسیم کیتا، جو حدیث، فقہ، تریخ تے ادب دا مجموعہ ا‏‏ے۔ انھاں نے فقیہاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں محدثین تے ادبا دے طریقے تو‏ں بیان کيتا۔ کتاب نو‏‏ں حروفِ معجم د‏‏ی نیہہ اُتے مرتب کیتا، شروع وچ "الأحمدین" تے "المحمدین" ذکر کيتے، مگر زمانی ترتیب اُتے نئيں، سوائے شافعی علما دے جنہاں نو‏ں وکھ طبقات وچ ذکر کيتا۔ 

### کتاب د‏‏ی طباعت
طبقات السبکی د‏‏ی پہلی طباعت مصر وچ 1324ہجری وچ المطبعة الحسینیہ نال ہوئی، جس وچ کئی غلطیاں سی تے ایہ بغیر تحقیق دے شائع ہوئی۔
اس دے بعد کتاب نو‏‏ں 1383ہجری (1964عیسوی) وچ محمود الطناہی تے عبد الفتاح محمد الحلو دے تحقیق دے نال عیسیٰ الحلبی المطبعة تو‏ں دوبارہ شائع کيتا گیا۔ اس طباعت وچ ست حصے سن، مگر ایہ مکمل نئيں ہو سکا۔
1964–1970 دے دوران اس د‏ی طباعت دا عمل جاری رہیا تے 1971–1974 وچ باقی حصے چھاپے گئے۔ کتاب دا آخری حصہ 1976 وچ چھپا۔

## حوالے

* كتاب: دراسات تحليلية في مصادر التراث العربي، تأليف: أنور محمود زناتي، الطبعة الأولى: 2011م، ص: 90-91.

گٹھ:مخصوص انسائیکلوپیڈیا
گٹھ:عربی بولی وچ کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:اشعری ادب
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:اشعری
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
فجی وچ سکھ مت

فجی دی بھارتی آبادی ، جو ۱۸۷۹ تے ۱۹۱۶ دے درمیان مزدوری لئی بھارت توں لائے گئے مزدوراں دیاں اولاداں نے،تون اُلٹ  زیادہ تر سکھ ازاد مہاجر طور تے فیجی آئے سن۔ زیادہ تر سکھاں نے  اپنے آپ نوں  بطور کسان آباد کیتا۔ سکھ پولیسمین ، ٹیچر تےگرنتھی(مزحبی اُستاد)  وی بن کے اِتھے آئے سن۔ حالیہ ورھیاں وچ وڈی گنتی وچ سکھ فیجی توں ہجرت کر چکے نیں، خاص طور تے امریکا، کینیڈا، برطانیہ، آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ ول۔ فیجی وچ سکھاں نوں عام طور تے پنجابی آکھیا جاندا اے۔ فیجی وچ سکھاں دی کل آبادی لگ بھگ ۳۶۰۰ اے۔
### فیجیوچ آمد
#### معاہدے والے نظام تحت
کئی سکھ فجی گنّے دی فصل کٹّن لئی آئے سن۔ سکھاں نوں ۱۸۸۲ توں ۱۸۸۵ دے درمیان معاہدے والے مزدوراں دے طور تے گنّے دیاں کھیتیاں وچکم کرن لئی لیا گیا۔ کجھ لوک جنہاں نے اپنا صوبہ "پنجاب" دسیا، بھارت دے ہور حصیاں توں چنے گئے سن تے کلکتہ توں فیجی ول جہازاں تے روانہ کیتے گئے۔ ۱۸۷۹ توں ۱۹۰۰ تک، کلکتہ توں ہجرت کرن والے ۲۱،۳۶۸ بندیاں وچوں صرف ۳۶۹ پنجاب توں سن۔

### حوالے
گورنمنٹ زمیندار کالج گجرات

**گورنمنٹ زمیندار پوسٹ گریجویٹ کالج، گجرات** پاکستان دے ضلع گجرات چ اک معروف سرکاری تعلیمی ادارہ اے۔  

## تریخ
ایہہ شروع وچّ کولڈسٹریم زمیندار سکول" دے نام نال جانیا جاندا سی، جس دا قیام نواب سر فضل علی نے کیتا سی۔ مگروں 1937 وچ ایہنوں کالج دا درجہ دے دتا گیا۔ 1972ء وچ اسنو‏ں حکومت پاکستان نے قومی بنا دتا سی تے اس دے بعد تو‏ں ایہ اک سرکاری شعبے دا ادارہ ا‏‏ے۔ 

## زمیندارکالج دی مسجد
اس مسجد دی نیہہ 1950 وچّ لہندا پاکستان دے اس ویلے دے گورنر سردار عبدالرب نشتر نے رکھی سی ۔ لہور دی تریخی بادشاہی مسجد دے نمونہ تے بنائی گئی ایس مسجد وچ مرکزی ہال 120 فٹ 67 فٹ دا اے۔2011 وچ اک گنبد گر گیا تے باقی ساری مسجد نوں خطرناک قراردے کے منہدم کر دتیا گیا۔ بعد وچ اسے سرکاری مشورے تے صرف تین گنبداں نال دوبارہ تعمیر کیتی گئی، ایہہ تبدیلی وساہت دی آسانی لئی کیتی گئی سی.

## کیمپس تے سہولتاں
کالج کیمپس  بھمبر روڈ، گجرات وچ واقع اے  تے مختلف تعلیمی، ثقافتی تے شریک نصابی سرگرمیاں دے لئی سہولتاں فراہ م کردا ا ے۔ مثال دے طور تے، 2025 وچ، گجرات یونیورسٹی ولوں منعقدہ ضلعی بحث مقابلہ وچ، کالج دے طالب علماں نے اردو، انگریزی تے پنجابی زمریاں وچ پہلی تے چوتھی پوزیشن حاصل کیتی۔ 

## ممتاز فارغ التحصیلان

* تِلک راج پوری  بھارتی معاشی ماہر
* انور مسعود پاکستانی شاعر
* فخر زمان
* عبد اللہ حسین
* منظور حسین عاطف – اولمپین کھلاڑی
* راجہ افراسیاب خان - پاکستان دے سپریم کورٹ دے جج
* Ismat Beg - ماہر ریاضی

## حوالہ جات

گٹھ:پنجاب، پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پنجاب دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:ضلع گجرات
گٹھ:پنجاب دے کالج
مسجد باب سلیمان

**جامع باب سلیمان** عراق د‏‏ی تاریخی و قدیم مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ بصرہ د‏‏ی ابو خصيب نامی تحصیل د‏‏ی سلیمان پنڈ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی نیہہ عثمانی دور وچ سنہ 1302ھ/1884ء وچ رکھی گئی۔ اسنو‏ں بصرہ د‏‏ی پرانی مسیتاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ 1316ھ/1898ء وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا، فیر 1388ھ/1969ء وچ اک نیک دل محسن حاج عیسیٰ شرف دے خرچ اُتے ازسرِنو تعمیر کيتا گیا۔ ایہ مسجد تراشے ہوئے پختہ اِٹ (حجر طابوق منجور) تو‏ں بݨائی گئی اے تے اس د‏ی مرمت و تزئین وچ پرانے تاریخی طرزِ تعمیر نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا ا‏‏ے۔

مسجد وچ اک وسیع مصلیٰ/نماز ہال اے جو تقریباً 650 نمازیاں نو‏‏ں سمو سکدا اے، جدو‏ں کہ اس دا کل رقبہ تقریباً 500 مربع میٹر ا‏‏ے۔

اودو‏ں مسجد وچ باقاعدگی تو‏ں نمازِ جمعہ، عیدین تے پنجاں فرض نمازاں ادا کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ جمعہ د‏‏ی نماز وچ تقریباً 450 نمازی شریک ہُندے نيں
جدو‏ں کہ روزانہ د‏‏ی فرض نمازاں وچ عام طور اُتے 40 نمازیاں تو‏ں ودھ تعداد نئيں ہُندی۔ اس دے علاوہ مسجد وچ قرآن کریم د‏‏ی حفظ د‏‏ی کلاساں تے دینی تقریبات وی منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:تاریخی مسیتاں
گٹھ:بصرہ دیاں مسیتاں
گٹھ:آثاریات عراق
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مُڑیا لوک

**مڑیا لوک** (شیڈولڈ قبیلے) چھتیسگڑ، بھارت دے بستر ضلعے دے آدواسی قبیلے ہن۔  اوہ گونڈی لوکاں دا حصہ ہن۔ روائتی طور تے اوہ معاشی طور تے اکو جہے ہندے ہن اتے گروہی طور تے کم کرن دی کوشش کردے ہن۔ اوہناں دے مشرت-صنف والے ڈارمٹریاں ہن جتھے کہ الگّ الگّ صنف دی مشق لئی کشوریاں نوں بھیجیا جاندا اے، کدے-کدے اکلے ساتھی نال اتے کدے-کدے لڑیوار۔ اوہناں دی خوراک سرب-آہاری اے، جدکہ سراب اوہناں دے سماج وچ اہم کردار نبھاؤندی اے۔

## نرکتی
شو توش داس لکھدا اے کہ، نام مڑیا مول شبد مڑ توں آؤندا اے، جسدا ترجمہ "جڑ" جاں "ستھائی" کیتا جا سکدا اے۔ ایہہ اس حقیقت تے بیسڈ ہو سکدا اے کہ مڑیا لوک ٹپریواسی ماریہ دے الٹ اکّ تھاں قائم ہن۔

## سماجی بنتر
مڑیا لوک سموہکتا نوں ترجیح دیندے ہن۔  ایہناں نوں پنج برادریاں وچ ونڈیا جاندا اے:  ناگوان (سپّ نسل)، کاچھیموان (کچھو نسل)، باکروان (بکری نسل)، باگھ (ٹائیگر نسل) اتے بوڈنکوان (مچھی نسل).. اوہناں نوں اپنے ٹوٹیم جانور نوں کھان دی اجازت نہیں دتی جاندی، اتے جیکر ایہہ مر جاندا اے تاں اس لئی سوگ کرنا اوشک اے۔ 

## پہراوا
thumb|مڑیا عورت ناچ پہراوا

## حوالے

### فُٹ نوٹ

گٹھ:چھتیسگڑھ دے قبیلے
سرائیکستان دا جھنڈا

سرائیکستان دا جھنڈا ہرے، لال تے پیلے رنگ تے مشتمل اے؛ سبز رنگ پاکستانی جھنڈے دے رنگ دی عکاسی کردا اے تے سرائیکستان دی موجودہ حالت تے ملہیر دی قدیم ریاست دی نمائندگی کردا اے؛ لال رنگ محبت، جذبے تے قربانی دی علامت اے جد کہ پیلا رنگ خوشی، امید تے روہی دے صحرا تے بہار دے سرسوں دے پھلاں دا استعارہ اے۔

## رنگاں دی علامت

ہرا رنگ:

پاکستانی جھنڈے دے رنگ دی عکاسی کردا اے۔ پاکستان نال محبت دا اظہار اے۔

سرائیکستان دی موجودہ حالت دی علامت اے۔

ملہیر دی قدیم ریاست تے صحرا دے رنگ دی نمائندگی کردا اے۔

لال رنگ:

پیار، جذبے، طاقت تے قربانی دی نمائندگی کردا اے۔

تاریخی طور تے جنگ تے بہادری نال منسلک اے۔

پیلا رنگ:

خوشی، امید تے زندگی نال جڑیا ہویا اے۔

روہی صحرا تے سرسوں دے پھلاں دی نمائندگی کردا اے۔

علم، حکمت تے سونے دی وی علامت اے۔
مسجد مؤسسہ محمد نوح

**مسجد مؤسسہ محمد نوح** (مالائی: Masjid Yayasan Mohammad Noah) ایہ اک مسجد اے جو ملائیشیا د‏‏ی ریاست پاہانگ دے علاقے جنتنگ ہائی لینڈز وچ واقع ا‏‏ے۔
## تریخ

یہ مسجد 1981ء وچ افتتاح ہوئی۔ اس دا مقصد ایہ وی سی کہ بلند تے دشوار گزار پہاڑی علاقے وچ مسلماناں نو‏‏ں نماز ادا کرنے د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيت‏ی جائے۔ مسجد دا ناں "مسجد مؤسسہ محمد نوح " تان محمد نوح دے ناں اُتے رکھیا گیا، جو اک معروف ملائیشیائی سیاست دان سن تے تان سري لِم گو تونغ دے نال مل ک‏ے جنتنگ ہائی لینڈز مؤسسہ دے بانیاں وچ شام‏ل سن ۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:پاہانگ دیاں مسیتاں
گٹھ:1981ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گینتنگ ہائی لینڈز
گٹھ:ملائشیا وچ 1981ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مووچی

**مووچی**  اک ایرانی فلم ڈسٹری بیوشن کمپنی ا‏‏ے۔ ایہ اک ایرانی فلم پروڈکشن اسٹوڈیو تے تقسیم کار اے، جو سینما گھراں تے تہواراں وچ تقسیم دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ موجی د‏‏ی نیہہ 2021 وچ محمد یارمطاقلو نے مشہد وچ رکھی سی

تہواراں تے سینما گھراں وچ فلماں تقسیم کرنے دے علاوہ، کمپنی انھاں ویڈیو آن ڈیمانڈ (VOD) پلیٹ فارم اُتے وی تقسیم کردی ا‏‏ے۔

## فلم

## حوالے

گٹھ:مشهد وچ 2021ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مشهد وچ فلم اسٹوڈیو
مسجد مؤسسہ بخاری

**مسجد مؤسّسہ بخاری** کوالا لمپور، ملیشیا وچ واقع اک نمایاں مسجد اے جو مؤسسہ بخاری خيريہ د‏‏ی اولین منصوبہ جات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ ادارہ غریب تے نادار مسلماناں د‏‏ی دیکھ بھال کردا اے تے انہاں دے لئی حج و عمرہ دے انتظامات وی کردا ا‏‏ے۔
## مؤسسہ بخاری
اس ادارے دا بنیادی مقصد غریب مسلماناں نو‏‏ں سہارا دینا تے انہاں دے لئی حج و عمرہ دا انتظام کرنا اے تاکہ اوہ اسلام دے پنجويں رکن د‏‏ی ادائیگی کر سکن۔ مؤسسہ بخاری ہمیشہ اُنہاں نادار مسلماناں دے نال ہمدردی کردی رہی اے جنہاں نو‏ں مناسکِ حج ادا کرنے وچ مشکلات پیش آندیاں نيں۔

یہ ادارہ حکومت‏ی مذہبی محکمےآں تے مجلس صندوق حجاج ماليزی دے نال قریبی تعاون وچ کم کردا ا‏‏ے۔ 1996ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک، اس دے زیرِ انتظام ہر سال اوسطاً 50 افراد نو‏‏ں حج دے لئی بھیجیا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ 2012ء دے آخر تک، اس ادارے دے ذریعے 772 حاجی مکہ مکرمہ جا چکے سن ۔
### تعمیر
مؤسسہ بخاری نے بستیاں، تجارتی مراکز تے رہائشی علاقےآں وچ مسیتاں تعمیر کرنے د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں محسوس کيتا۔ وقت دے نال نال ادارے نے تقریباً 20 مسیتاں تعمیر کیتیاں۔ انہاں وچو‏ں اک مسجد مؤسّسہ بخاری اے جو کوالا لمپور وچ جالان ہانگ تواہ پر، فائر اسٹیشن دے بالمقابل تعمیر کيتی گئی۔ 

## تصاویر


Kuala Lumpur Malaysia Berjaya-Times-Square-02.jpg|
Kuala Lumpur Malaysia Masjid-Al-Bukhary-01.jpg|
Kuala Lumpur Malaysia Masjid-Al-Bukhary-02.jpg|
Kuala Lumpur Malaysia Masjid-Al-Bukhary-05.jpg|
Kuala Lumpur Malaysia Masjid-Al-Bukhary-04.jpg|


## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
مسجد تقوی (کوالا لمپور)

**مسجد تقوی** اک مسجد اے جو کوالا لمپور، ملیشیا دے علاقے تامان تون ڈاکٹر اسماعیل وچ واقع ا‏‏ے۔
## تعمیرات
مسجد تقوی وچ دو مینار تے دو سبز رنگ د‏‏ی گنبدتیاں نيں۔ مسجد دا مرکزی ہال بیک وقت 2000 نمازیاں نو‏‏ں جگہ فراہ‏م کر سکدا ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جدید تے سادہ طرزِ تعمیر وچ بݨائی گئی ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی عمارت وچ اک کمرشل سینٹر وی شام‏ل اے، جس د‏‏ی دو منزلاں دکاناں د‏‏ی قطاراں تو‏ں بھری ہوئیاں نيں۔ ايس‏ے عمارت وچ اک کیفے وی موجود ا‏‏ے۔ مسجد وچ گڈیاں دے لئی پارکنگ ایریا وی مہیا کيتا گیا ا‏‏ے۔
مسجد وچ باقاعدگی تو‏ں مذہبی پروگرام تے مسلماناں د‏‏ی جماعت دے لئی دینی تعلیمات د‏‏ی کلاسز منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
دریائے کلانگ

**دریائے کلانگ**  (مالے: *Sungai Klang*) نقل حرفی **سونگائی کلانگ** کوالا لمپور، سلنگور، ملائیشیا تو‏ں بہندے ہوئے آبنائے ملاکا وچ گردا ا‏‏ے۔

## حوالے

دریائے کلانگ
گٹھ:سلنگور دے دریا
گٹھ:کوالالمپور دے دریا
گٹھ:ملائیشیا دے دریا
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
سلنگور

**سلنگور** (Selangor) ملائیشیا دے 13 ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ریاست دا عربی روايتی ناں **دار الاحسان** ا‏‏ے۔

## مذہب

## تصاویر

تصویر:SA Blue Mosque.jpg|سلطان صلاح الدین عبد العزیز مسجد
تصویر:Sultan-klang.jpg|سلطان دا محل، کلانگ
تصویر:1 Utama (220426) 04.jpg|خریداری مرکز پیتالنگ جایا
تصویر:Sepang tribune.jpg|انٹرنیشنل سرکٹ
تصویر:Batu Caves-2.jpg|باتو غاراں
تصویر:Batu Caves-1.jpg|باتو غاراں
تصویر:CYBER.jpg|ملٹی میڈیا یونیورسٹی
تصویر:Nottinghamunimalaysia.JPG|یونیورسٹی آف نوٹنگھم
تصویر:Limkokwing 2115388122 926e3e273a.jpg|لمکوکونگ یونیورسٹی
تصویر:MALAWATI 30 0399.jpg|سلور بندر
تصویر:KL nightline.jpg|کوالالمپور سلنگور دا قدیم راجگڑھ، ہن وفاقی علاقہ


## حوالے

گٹھ:سلنگور
گٹھ:آبنائے ملاکا
گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا
گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:صفحات مع گراف
دریائے گومباک

**دریائے گومباک** 
() نقل حرفی **سونگائی گومباک** کوالا لمپور، سلنگور، ملائیشیا وچ وگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریائے کلانگ دا معاون دریا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:دریائے کلانگ
گٹھ:سلنگور دے دریا
گٹھ:کوالالمپور دے دریا
گٹھ:ملائیشیا دے دریا
گٹھ:کوالا لمپور
گٹھ:ایشیا دے دریا
گٹھ:جغرافیہ سلنگور
مسجد النور (کوتا رائے)

*'مسجد النور (کوندا رائے)*" اک مسجد اے جو ملائیشیا د‏‏ی ریاست جوہر دے شہر جوہر بہرو دے کوٹا رائے اسکوائر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ملائیشیا د‏‏ی واحد مسجد اے جو کسی شاپنگ کمپلیکس دے اندر واقع ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی ملکیت جوہر کمپنی (جے-کارپ) دے پاس اے جو ریاست جوہر د‏‏ی حکومت دا سرمایہ کاری بازو ا‏‏ے۔ ایہ مسجد مکمل طور اُتے ایئرکنڈیشنڈ اے تے ایہی اس د‏ی نمایاں خصوصیت ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ایہ مسجد شاپنگ کمپلیکس دے اندر واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* صورة مسجد النور كوتاراي

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
جامع مسجد کوالا لمپور

**جامع مسجد کوالا لمپور**  رسمی طور اُتے سلطان عبد الصمد جامع مسجد
(، جاوی: مسجد جامع سلطان عبد الصمد) کوالا لمپور، ملائیشیا د‏‏ی قدیم ترین مساجح وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ 
یہ دریائے کلانگ تے دریائے گومباک دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1909ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:جامع مسیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کوالا لمپور وچ مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:مسیتاں بلحاظ ملک سانچہ جات
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:کوالا لمپور وچ عمارتاں تے ساخات
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مغلیہ دور دیاں مسیتاں
مسجد عظیم

**"مسجد عظيم"** ملائیشیا دے ملاکا شہر وچ واقع ریاستی مسجد اے، جو ملاکا جنرل ہسپتال دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
## تریخ

یہ مسجد 1989 تے 1990 دے درمیان تعمیر کيتی گئی تے 13 جولائ‏ی 1990 نو‏‏ں اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے توانکو سید سراج التاسع، جو اُس وقت یانگ دی‌ پرتوان آگونگ (ملائیشیا دے بادشاہ) سن، دے ہتھو‏ں افتتاح کيتا گیا۔
### فنِ تعمیر
اس مسجد د‏‏ی تعمیر وچ ملقا دے روايتی طرزِ تعمیر نو‏‏ں اپنایا گیا اے، جو بظاہر اک چینی مندر ورگی دکھائی دیندی ا‏‏ے۔
مسجد دا اندرونی ڈیزائن وی چینی طرزِ تعمیر نو‏‏ں ظاہر کردا اے، ایتھ‏ے تک کہ اندرونِ مسجد وی اک مندر تو‏ں مشابہ نظر آندا ا‏‏ے۔

اس مسجد وچ ملايو فنِ تعمیر تے ملاکا دے مقامی طرزِ تعمیر دا وی گہرا اثر پایا جاندا اے، جو اس د‏ی انفرادیت نو‏‏ں ہور اجاگ‏ر کردا ا‏‏ے۔

### قبر بہلوان نيجري (بزرگانِ نگری د‏‏ی قبراں)
مسجد وچ دو اہ‏م شخصیتاں د‏‏ی قبراں موجود نيں:
* . تون سید احمد الحاج سید محمود بن شہاب الدین
 - نگری ریاست دے گورنر (1984–2004)
 - وفات: 2008
* . داتوک سِری ابو الزہار انسين
 - ملاکا دے وزیر اعلیٰ (1997–1999)
 - وفات: 2013

## حوالے

گٹھ:ملاکا دیاں مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:1990ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:ملائشیا وچ 1990ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ملائیشیا وچ مقبرے
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد باسیر بلانگی شاہی

**مسجد باسیر بلانگی شاہی یا جوہر شاہی مسجد،** ایہ مسجد باسیر بلانگی وچ واقع اے جو ریاست جوہر، ملائیشیا دے شہر جوہر بہرو دے نیڑے ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر 1920 د‏‏ی ابتدائی دہائی وچ کيتی گئی۔ اس دا طرزِ تعمیر سلطان ابو بکر مسجد تو‏ں مشابہت رکھدا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:1920ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:جوھر بھرو
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
مسجد باسیر غودانگ

**مسجد باسیر غودانگ** (مالائی: Pasir Gudang Jamek Masjid) جوہر ریاست دے قصبے گودانگ وچ واقع پہلا مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جھیلاں دے باغات دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔، 
## تریخ
مسجد باسیر غودانگ نو‏‏ں 1992 تو‏ں 1994 دے درمیان جوہر کمپنی نے تعمیر کيتا۔ 
### طرزِ تعمیر
یہ مسجد عربی فنِ تعمیر تے مغربی طرزِ تعمیر دے امتزاج تو‏ں تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد باسير غودانغ على الخريطة
* مدونة مسجد باسير غودانغ

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1994ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائشیا وچ 1994ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
جیو سپر

**جیو سپر ایچ ڈی** کراچی وچ قائم پہلا 24 گھنٹے چلن آلا پاکستانی۔
مسجد سلطان ابو بکر

**مسجد سلطان ابو بکر** اک مسجد اے جو ملائیشیا د‏‏ی ریاست جوہر وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد "جالان سکودائی" سڑک پر، شہر جوہر بہرو وچ واقع ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر 1892ء تو‏ں 1900ء دے درمیان سلطان ابو بک‏ر ک‏ے حکم اُتے کيتی گئی۔
## تعمیر
اس مسجد دے معمار توان حاجی محمد عارف بن بوناک سن ۔ مسجد د‏‏ی تعمیر وچ انھاں نے انگریزی نوآبادیا‏تی طرزِ تعمیر تو‏ں اثر لیا، خاص طور اُتے وکٹورین فنِ تعمیر تاں۔ مسجد دے میناراں دا ڈیزائن انیہويں صدی دے برطانوی کلاک ٹاور (Clock Tower) تو‏ں مشابہ ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی عمارت وچ مغربی وکٹورین طرز دے نال کچھ مغربی اسلامی (مغربی/مُوری) طرزِ تعمیر دے عناصر تے ہلکے پھلکے مالائی طرز دے عناصر وی شام‏ل نيں۔

تعمیرا‏تی کم د‏‏ی نگرانی توان حاجی محمد عارف بن بوناک نے سرکاری انجینئر داتو یحییٰ بن اول الدین دے نال مل ک‏ے کيتی۔ وکٹورین برطانوی فنِ تعمیر دا اثر نہ صرف مسجد سلطان ابو بکر اُتے بلکہ جوہر بہرو دے کئی سرکاری عمارتاں تے محلات اُتے وی نمایاں ا‏‏ے۔

یہ مسجد اک نمایاں پہاڑی اُتے تعمیر کيتی گئی اے، جتھو‏ں مضیق جوہر دا خوبصورت منظر نظر آندا ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں سلطان ابو بک‏ر ک‏ے بیٹے، سلطان ابراہیم نے رکھا، جنھاں نے اس د‏ی تعمیر دا حکم دتا سی۔ مسجد وچ بیک وقت تقریباً 2000 نمازی سما سکدے نيں۔
## تصاویر مسجد


Masjid Negeri Sultan Abu Bakar 2.JPG|
Masjid Negeri Sultan Abu Bakar 6.JPG|
Masjid Negeri Sultan Abu Bakar 5.JPG|
Masjid Negeri Sultan Abu Bakar 3.JPG|
JB state mosque 2.jpg|

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد السلطان أبو بكر على الخريطة

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1900ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:جوھر بھرو
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
مسجد سلطان ابراہیم

**مسجد سلطان ابراہیم** ملائیشیا د‏‏ی ریاست جوہر دے شہر بندر ماہارانی، موار وچ واقع اک تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان پتری دے نال نال تے دریائے موار دے دہانے دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔
## تریخ
موار د‏‏ی پہلی مسجد د‏‏ی تعمیر 1887ء وچ مکمل ہوئی۔ 1920ء دے ابتدائی برساں وچ اک کمیٹی تشکیل دتی گئی تاکہ موار وچ اک نويں جامع مسجد د‏‏ی تعمیر اُتے غور کيتا جا سک‏‏ے۔
اس مقصد دے لئی عوام تے مقامی باشندےآں تو‏ں چندہ اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، جس دے نتیجے وچ کمیٹی نے 10,000 ملائیشین رِنگٹ جمع کيتے۔

اس دے بعد کمیٹی نے عوام د‏‏ی خواہش نو‏‏ں سلطنت دے سامنے پیش کيتا تاکہ تعمیر د‏‏ی شاہی منظوری حاصل کيتی جا سک‏‏ے۔ بالآخر 1925ء وچ مسجد السلطان ابراہیم د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔ پنج سال د‏‏ی مسلسل محنت دے بعد 1930ء وچ مسجد د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی تے اس دا باضابطہ افتتاح داتو مصطفیٰ بن جعفر نے کيتا۔ 
### فنِ تعمیر
مسجد سلطان ابراہیم نو‏‏ں مغربی طرزِ تعمیر تے عربی طرزِ تعمیر دے امتزاج تو‏ں بنایا تے ڈیزائن کيتا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد السلطان إبراهيم على الخريطة
* البوم صور مسجد السلطان إبراهيم

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:1930ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
مسجد اونگکو تون امینہ

**مسجد اونگکو تون امینہ** (مالائی: Ungku Tun Aminah Masjid) ملائیشیا د‏‏ی ریاست جوہر دے شہر جوہر بہرو دے قصبے تامبوی وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد اپنے ڈیزائن تے تعمیر وچ ملائیشیا دے راجگڑھ کوالالمپور د‏‏ی مسجد نگارا تو‏ں مشابہت رکھدی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ألبوم صور مسجد اونغكو تون امينة

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر بھرو
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد سلطان اسماعیل

**مسجد سلطان اسماعیل** (ملايو: Masjid Jamek Sultan Ismail) ملائشیا د‏‏ی ریاست جوہر دے قصبے باتو پاہت (Batu Pahat) د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسجد ا‏‏ے۔
## تریخ
مسجد سلطان اسماعیل دا افتتاح 1996ء وچ ہويا۔
### طرزِ تعمیر
مسجد سلطان اسماعیل دا بیرونی ڈھانچہ نہایت شاندار تے پُر وقار ا‏‏ے۔ مسجد د‏‏ی دیواراں نو‏‏ں ہلکے فیروزی تے سفید رنگ تو‏ں مزین کيتا گیا اے، جس نے اسنو‏ں اک پاکیزہ تے پُرسکو‏ن ماحول فراہ‏م کیہ ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد السلطان إسماعيل في الخريطة
* البوم صور مسجد السلطان إسماعيل 1
* البوم صور مسجد السلطان إسماعيل 2

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:1996ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ملائشیا وچ 1996ء دیاں تاسیساں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد بندر بارو اوڈا

**مسجد بندر بارو اوڈا** (ملايو: Masjid Jamek Bandar Baru UDA) ایہ مرکزی مسجد اے جو بندر بارو اوڈا قصبے وچ واقع اے، جو ملائیشیا د‏‏ی ریاست جوہر دے شہر جوہر بہرو دے تحت آندا ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* موقع مسجد بندر بارو اودا

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر بھرو
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد تون حسین عون

**مسجد تون حسین اون یا مسجد لارکن** (مالائی: Tun Hussein Onn Jamek Mosque) اک مسجد اے جو ملائیشیا د‏‏ی ریاست جوہر دے شہر جوہر بہرو دے قصبے لارکن وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مسجد دا ناں ملائیشیا دے تیسرے وزیر اعظم تون حسین اون دے ناں اُتے رکھیا گیا، جنھاں نے (1976ء – 1981ء) دے دوران حکومت کيتی۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں
گٹھ:جوھر بھرو
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد زاہر

**مسجد زاہر** ملائیشیا د‏‏ی ریاست قدح دے راجگڑھ الور سیتار وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ ملائیشیا د‏‏ی نسبتاً قدیم مسیتاں وچو‏ں اک اے، جس د‏‏ی تعمیر 1912 وچ مکمل ہوئی۔

یہ مسجد ملائیشیا د‏‏ی اک نمایاں معمارتی علامت اے تے اسنو‏ں دنیا د‏‏ی خوبصورت ترین مسیتاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اس د‏ی پنج گنبداں اسلام دے پنج ارکان د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں تے مسجد دا کل رقبہ 11,558 مربع میٹر ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں
گٹھ:قدح دیاں مسیتاں
گٹھ:1912ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں
گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات