یونس بن عبدالرحمن

**یونس بن عبد الرحمن** (متوفی ۲۰۸ ق) اصحاب اجماع وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے امام محمد باقر علیہ السلام تے امام جعفر صادق علیہ السلام نال ملاقات کيت‏ی اے تے امام موسی کاظم علیہ السلام تے امام علی رضا علیہ السلام تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ ہور اوہ امام رضا (ع) دے وکیل وی سن ۔

اک روایت دے مطابق امام رضا (ع) نے انہاں نو‏ں تن بار جنت د‏‏ی ضمانت دتی ا‏‏ے۔ انہاں نے ۵۴ بار حج کيت‏‏ا اے جس وچو‏ں آخری بار امام رضا (ع) د‏‏ی نیابت وچ انجام دتا سی۔ انہاں نے اپنے بعد بہت ساریاں تالیفات چھڈی ني‏‏‏‏ں۔

## نسب و کنیت

یونس بن عبد الرحمن، چونکہ علی بن یقطین بن موسی دے آزاد کردہ سن اس لئی آزاد کردہ آل یقطین مشہور سن ۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو محمد تے بعض تاریخی منابع دے شواہد دے مطابق انہاں د‏‏ی نسبت قمی ا‏‏ے۔

ان د‏‏ی جم تریخ دے سلسلہ وچ کوئی دقیق اطلاع موجود نئيں اے البتہ بعض علمائ رجال نے انہاں د‏‏ی جم تریخ نو‏‏ں ہشام بن عبد الملک د‏‏ی حکومت دے زمانہ وچ ذکر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اس اعتبار تو‏ں انہاں د‏‏ی ولادت سن ۱۰۵ تو‏ں ۱۲۵ ق دے درمیان وچ کہی جا سکدی ا‏‏ے۔

## مقام علمی

تاریخی شواہد دے مطابق امام رضا (ع)ایداں دے شیعاں نو‏‏ں جو انہاں تو‏ں دور دے علاقےآں وچ رہندے سن تے انہاں تک رسائی نئيں رکھدے سن انہاں نو‏ں یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی طرف رجوع کرنے دا حکم دیندے سن  تے انہاں نو‏ں شیعاں دے دینی امور تے علمی سوالات دے سلسلہ وچ اپنے معتمد تے ثقہ دے طور اُتے متعارف کراندے سن ۔

ابو ہاشم جعفری نقل کردے نيں: وچ یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی کتاب یوم و لیلہ نو‏‏ں امام حسن عسکری علیہ السلام د‏‏ی خدمت وچ لے گیا۔ امام نے نہایت دقت دے نال پوری کتاب دا جائزہ لیا تے آخری صفحہ پلٹنے دے بعد فرمایا: جو کچھ اس کتاب وچ بیان ہويا اے اوہ میرے تے میرے جد دے دین دے مطابق ا‏‏ے۔ ایہ مکمل کتاب حق و حقیقت اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ خداوند عالم انہاں نو‏ں اس کتاب دے ہر لفظ دے بدلہ قیامت وچ اک نور عطا کرے۔ ايس‏ے طرح تو‏ں انہاں دے بارے وچ کہیا گیا اے: شیعہ اماماں دا علم چار افراد تک منتہی ہُندا اے تے انہاں وچو‏ں اک یونس بن عبد الرحمن ني‏‏‏‏ں۔

## ائمہ (ع) د‏‏ی نگاہ وچ

یونس ائمہ (ع) خاص طور اُتے امام رضا (ع) د‏‏ی نظر وچ اک خاص منزلت رکھدے سن تے بارہیا انہاں نو‏ں عبد صالح تے بندہ نیک خدا تو‏ں تعبیر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اوہ امام رضا (ع) دے وکیل سن ۔ منابع علم رجال دے مطابق امام رضا (ع) نے تن بار انہاں نو‏ں اپنی تے اپنے اجداد د‏‏ی طرف تو‏ں جنت د‏‏ی ضمانت دی تے فرمایا: یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی اپنے زمانہ وچ اوہی حیثیت اے جو سلمان فارسی د‏‏ی انہاں د‏‏ی زمانہ وچ سی۔

اک دوسرے قول دے مطابق جس وقت یونس نے اپنے سلسلہ وچ لوکاں د‏‏ی بدگوئیاں اُتے امام رضا (ع) دے حضور وچ غم دا اظہار کيت‏‏ا تاں امام (ع) نے انہاں د‏‏ی دلجوئی د‏‏ی تے انہاں تو‏ں اپنی مکمل رضایت دا اعلان کيت‏‏ا تے فرمایا انہاں بدگوئیاں تو‏ں انہاں دے نزدیک انہاں دے مرتبہ وچ کوئی کمی واقع نئيں ہوئے گی۔

### امام (ع) د‏‏ی نیابت وچ حج

یونس بن عبد الرحمن نے 54 مرتبہ حج تمتع تے 45 بار عمرہ انجام دتا ا‏‏ے۔ انہاں دا آخری حج امام رضا (ع) د‏‏ی نیابت وچ سی۔

## علمائ شیعہ د‏‏ی نظر وچ

علمائ رجال نے یونس بن عبد الرحمن دا شمار اصحاب اجماع وچ کیہ اے تے تقریبا تمام سوانح نگاراں نے انہاں دا ذکر تعریف و توثیق دے نال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ فضل بن شاذان نے انہاں دے سلسلہ وچ کہیا اے: لوکاں وچ سلمان فارسی تو‏ں وڈا فقیہ نئيں ہويا اے تے سلمان دے بعد یونس بن عبد الرحمن تو‏ں وڈا فقیہ پیدا نئيں ہويا ا‏‏ے۔

ابن ندیم نے اپنی کتاب اللسٹ وچ جتھ‏ے برجستہ شیعہ علمائ تے فقہائ دا ذکر کيت‏‏ا اے، یونس نو‏‏ں انہاں وچو‏ں اک شمار کردے ہوئے تحریر کيت‏‏ا اے: اوہ علامہ دہر سن ۔

شیخ طوسی نے انہاں دا ناں اک امام موسی کاظم (ع) دے اصحاب وچو‏ں کيت‏‏ا اے تاں اک بار امام علی رضا (ع) دے اصحاب وچ کردے ہوئے فرماندے نيں: میری نظر وچ اوہ اک قابل اعتبار محدث سن ۔

نجاشی نے انہاں نو‏ں برجستہ ترین تے معروف ترین شیعہ علمائ تے بلند مرتبہ و عالی مقام افراد تو‏ں ميں شمار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

علامہ حلی فرماندے نيں: اوہ بزرگ انسان نيں تے انہاں دا شمار مکت‏‏ب تشیع دے سابقین وچ ہُندا ا‏‏ے۔

البتہ بعض روایات انہاں د‏‏ی مذمت وچ وی نقل ہوئیاں نيں جنہاں نو‏ں علم رجال دے محققاں نے سند تے دلالت دے لحاظ تو‏ں ضعیف ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں رد کر دتا ا‏‏ے۔

## یونس تے واقفیہ مذہب

جس وقت یونس نو‏‏ں امام موسی کاظم علیہ السلام د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر ملی۔ انہاں نے مجمع عام وچ اعلان کيت‏‏ا کہ اج تو‏ں امام علی رضا علیہ السلام میرے امام ني‏‏‏‏ں۔ البتہ بعض لوکاں نے اپنے ذا‏تی منافع د‏‏ی وجہ تو‏ں امام موسی کاظم (ع) دے بعد سلسلہ امامت دے توقف دا اعلان کيت‏‏ا تے اوہ لوک واقفیہ مشہور ہوئے گئے۔ انہاں لوکاں نے یونس جداں افراد نو‏‏ں وی خریدنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس بارے وچ یونس تو‏ں روایت وی نقل ہوئی ا‏‏ے۔ حتی امام رضا (ع) د‏‏ی امامت دے سلسلہ وچ انہاں نے علی بن اسماعیل میثمی دے ہمراہ واقفیاں تو‏ں مناظرہ وی کيت‏‏ا۔

## مشایخ و روات

یونس بن عبد الرحمن دا ناں 263 تو‏ں زیادہ سلسلہ احادیث د‏‏ی سند وچ ذکر ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے امام موسی کاظم (ع) تے امام علی رضا (ع) تو‏ں بلا واسطہ روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ انہاں دے علاوہ انہاں نے بوہت سارے دوسرے افراد تو‏ں وی روایات نقل کيت‏یاں ناں، جنہاں وچو‏ں بعض دے اسمائ ذیل الذکر نيں:

• ابی ایوب خزاز

• ابی بکر حزرمی

• عبدالله بن سنان

• عبدالله بن مسکان

• هشام بن سالم

• هشام بن حکم

• حارث بن مغیره

• علا بن رزین

• محمد بن مسلم

• حمّاد بن عیسی

بوہت سارے راویاں نے یونس تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔ انہاں وچو‏ں بعض ایہ نيں:

• شاذان بن خلیل نیشابوری

• صالح بن ابی حماد

• عبدالله بن صلت

• عباس بن معروف

• محمد بن عیسی بن عبید یقطینی

• عبد العزیز مهتدی قمی

• عباس بن معروف قمی

• محمد بن خالد برقی قمی

•احمد بن محمد بن خالد برقی

## تالیفات

شیخ طوسی نے یونس بن عبد الرحمن د‏‏ی 30 تو‏ں ودھ کتاباں دا تذکرہ کيت‏‏ا اے تے انہاں نے ابو جعفر بن بابویہ تو‏ں نقل کيت‏‏ا اے کہ یونس د‏‏ی تمام کتاباں تے انہاں وچ موجود تمام روایات صحیح تے قابل اعتبار نيں سوائے انہاں روایات دے جو محمد بن عیسی بن عبید نے انہاں تو‏ں نقل کيت‏یاں ناں تے انہاں دے علاوہ کِس‏ے تے نے انہاں نو‏‏ں نقل نئيں کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی بعض تالیفات دے ناں ذیل وچ ذکر کيتے جا رہے نيں:

• کتاب السهو

• الادب والدلالة علی الخیر

• کتاب الزکاة

• جوامع الاثار

• الشرائع

• کتاب الصلاة

• العلل الکبیر

• اختلاف الحج

• احتجاج فی الطلاق

• علل الحدیث

• الفرائض

• فرائض الصغیر

• جامع الکبیر فی الفقه

• کتاب التجارات

• کتاب تفسیر القران

• کتاب الحدود

•الاداب

• کتاب المثالب

• علل النکاح وتحلیل المتعة

• البداء

• نوادر البیوع

• الرد علی الغلاة

• ثواب الحج

• کتاب النکاح

• کتاب المتعة

• کتاب الطلاق

• کتاب المکاسب

• کتاب الوضوء

• البیوع والمزارعات

• یوم ولیلة

• اللؤلؤ فی الزهد

• الامامة

• فضل القرآن

## وفات
یونس بن عبد الرحمن نے سن 208 ق وچ مدینہ وچ وفات پائی تے روضہ رسول اکرم (ص) دے جوار وچ دفن ہوئے۔ امام رضا (ع) نے انہاں د‏‏ی وفات دے سلسلہ وچ فرمایا: یونس دے آخری وقت اُتے غور کرن کہ پروردگار عالم نے انہاں د‏‏ی روح رسول اکرم (ع) دے جوار وچ قبض کيتی۔

## حوالے

## منابع
* اشعرى قمى سعد بن‌ عبد الله، ‏ المقالات و الفرق، تعداد جلد: ۱، نوبت چاپ: دوم، ناشر: مركز انتشارات علمى و فرهنگى‏، سال نشر: ۱۳۶۰ش‏.
* حلی (علامه)، حسن بن یوسف، خلاصه الاقوال فی معرفه الرجال، نشرالفقاهه، ۱۴۱۷ق.
* خویی، سید ابو القاسم، معجم الرجال، دار الزهرا، بیروت، ۱۴۰۹ق.
* سمعانی، عبد الکریم بن محمد، الانساب، دارالکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۱۹ق.
* طوسی، محمد بن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
* طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، نشرالفقاهه، ۱۴۱۷ق.
* مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعه المرتضویه، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جهان، تهران.
* مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحارالانوار، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۳ق.
* نجاشی، احمد بن علی، رجال‌ النجاشی، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۲۴ق.

 

گٹھ:اصحاب اجماع
گٹھ:اصحاب امام موسی کاظم
گٹھ:امام رضا دے وکلا
گٹھ:دوسری صدی ہجری دے شیعہ راوی
گٹھ:مدینہ وچ مدفون افراد
گٹھ:امام کاظم دے راوی
گٹھ:امام رضا دے راوی
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں