پنجاب بغاوت

بھارتی صوبے پنجاب اندر بغاوت  1970ویں دہاکے وچّ شروع ہوئی سی، جدوں سکھ گرم-دلّ خالصتان سپوٹراں نال ملیٹینسی ولّ ہو ترے ۔ بغاوت  دیاں جڑاں بہت گنجھل دار سن جس وچّ سکھ دھرم اتے پنجابی بولی دی گھٹّ پچھان رہے پرمکھ حصے اتے 1947 توں اپنی بنتر توں لے کے انڈین کانگرس سرکار توں برا-ورتاؤ شامل سی۔ پنجابی بچےآں نوں ہندی پڑھا رہے پنجاب دے سارے سکولاں نال، ماپیاں اتے سماج لیڈراں نے چنتا جتاؤنی شروع کر لئی سی۔ 

پنجابی صوبہ تحریک بولی مسئلے نوں اجاگر  کرن لئی شروع کیتی گئی سی اتے پنجابی نوں پنجاب دی دفتری بولی دے طور تے مڑ-بحال کرن لئی شروع کیتی گئی سی۔ پنجابی صوبہ تحریک  سرکار ولوں اپریل 14, 1955 نوں بین کر دتی گئی سی۔ اس عرصے دوران سکھاں نے بہت نرادر اتے مشکلاں سہیاں سن، جس وچّ شانتمئی پردرشنکاری اتے نردوش تیرتھ-یاتریاں دا کٹنا، اٹاں نال سٹاں مارنیاں، گرفتار کرنا، اتے گرودواریاں تے چھاپے شامل سن۔ 1965 دی بھارت پاک جنگ توں مگروں 1966 وچّ انت نوں پنجابی نوں پنجاب اندر ادوں دفتری بولی دے طور تے پچھان ملی جدوں پنجاب دی دھرتی ہور اگے ہماچل پردیش، نواں راج ہریانہ اتے اج دے دن دا پنجاب وچّ ونڈ دتی گئی۔

پھیر وی، اسنے سارے مسئلے نہیں سلجھائے، سکھ سماج اجے وی بھارت اندر پرایاپن محسوس کر رہا سی، جسنے بھارتی راج نال اپنیاں شکایتاں رکھن لئی اک متے دا پرستاو اگے رکھیا ۔ 1973 وچّ، سکھاں نے انندپور صاحب متا اگے لیاندا۔  اس متے اندر مذہبی اتے سیاسی چنتاواں نوں شامل کرن والے دوویں طرحاں دے مسئلے سن۔ اک دھرم دے طور تے سکھ دھرم دی پچھان دے اسان مسئلے توں لے کے بھارت اندرلے سارے صوبےاں نوں مقامی راج پدھری نیتیاں قایم کرن دی اجازت تکّ اتے مرکزی سرکار توں منظوری پراپت کرن لئی مجبور نہ کرنا ۔ سرکار ولوں انندپور متا ٹھکرا دتا گیا پر دھارمک نیتا جرنیل سنگھ بھنڈراوالے نے اکالی دلّ وچّ شامل ہو کے 1982 وچّ دھرم یدھ مورچہ شروع کر دتا، انندپور صاحب متا لاگوُ کرواؤن واسطے جو اک پرامن  مارچ سی۔ ہزاراں دی گنتی وچّ لوک ایہہ محسوس کردے ہوئے تحریک وچّ شامل ہوئے کہ، سنچائی لئی پانی دے وڈے  سانجھےپن اتے پنجاب نوں چنڈیگڑھ واپس دواؤن ورگیاں منگاں پرتِی ایہہ اک صحیح حلّ پیش کردی سی۔ کانگرس سرکار نے بھاری گنتی  دی تحریک نوں کٹھور ہتھیں دباؤن دا فیصلہ لیا؛ پولیس گولیباری وچّ اک سو توں زیادہ لوک مارے گئے سرکھیا فوجاں نے 30,000 توں ودھ سکھاں نوں ڈھائی کو مہینیاں وچّ گرفتار کیتا ۔  بغاوت دی شروعات ولّ لجاندے ہوئے استوں بعد بھنڈراوالے نے سجھا دتا کہ ایہہ وقت پنجاب دی وسوں دیاں بہو گنتی دے مسئلےآں  نوں حلّ کرن لئی مسلح اتے ہتھیاراں دی مدد نال اک مخالف رویہ اپنا لین دا ہے۔  

جون 6, 1984 نوں بھنڈراوالے دا اپریشن بلیو سٹار وچّ قتل کر دتا گیا سی، اتے اکتوبر 31, 1984 نوں اندرا گاندھی اپنے سکھ باڈیگارڈاں ستونت سنگھ اتے بے انت سنگھ ہتھیں  قتل ہو گئی ۔ ایہناں دوویں واقعےآں نے سکھ اتے سکھ-مخالف تشدد پرتِی اک پرمکھ کردار ادا کیتا جسدا خمیازہ پنجاب نے 1990ویں دہاکے تکّ بھگتیا ۔ 

## بغاوت دیاں جڑاں
### پنجابی صوبہ تحریک
### ہرے انکلاب دے وتی اثرات
### جرنیل سنگھ بھنڈرانوالے اتے اکالی

### پاکستان دا ہتھ
### دہشت گردی
## اوپریشن بلیو سٹار
## سکھ-مخالف قتل عام
## دنگےآں توں بعد
## سمانریکھا

## ایہہ وی دیکھو
*1984 سکھ مخالف دنگے
*اپریشن بلیو سٹار
*خالصتان
*1991 پنجاب وچ قتل
*1987 پنجاب وچ قتل
*بھارتی پنجاب اندر دہشتگردی دا شکار ہون والےآں دی لسٹ

## کتابیات
* 
*
* 
* 
* *Cry, the beloved Punjab: a harvest of tragedy and terrorism*, by Darshan Singh Maini. Published by Siddharth Publications, 1987.
* *Genesis of terrorism: an analytical study of Punjab terrorists*, by Satyapal Dang. Published by Patriot, 1988.
* *Combating Terrorism in Punjab: Indian Democracy in Crisis*, by Manoj Joshi. Published by Research Institute for the Study of Conflict and Terrorism, 1993.
* *Politics of terrorism in India: the case of Punjab*, by Sharda Jain. Published by Deep & Deep Publications, 1995. ISBN 81-7100-807-0.
* *Terrorism: Punjab's recurring nightmare*, by Gurpreet Singh, Gourav Jaswal. Published by Sehgal Book Distributors, 1996.
* *Terrorism in Punjab: understanding grassroots reality*, by Harish K. Puri, Paramjit S. Judge, Jagrup Singh Sekhon. Published by Har-Anand Publications, 1999.
* *Terrorism in Punjab*, by Satyapal Dang, V. D. Chopra, Ravi M. Bakaya. Published by Gyan Books, 2000. ISBN 81-212-0659-6.
* *Rise and Fall of Punjab Terrorism, 1978-1993*, by Kalyan Rudra. Published by Bright Law House, 2005. ISBN 81-85524-96-3.
* *The Long Walk Home*, by Manreet Sodhi Someshwar. Harper Collins, 2009.
* *Global secutiy net *2010, Knights of Falsehood by KPS Gill, 1997

## حوالے

## باہرلے جوڑ
*Times of India article on riots 
*Amnesty International on Punjab lack of Justice and Impunity 
*http://articles.chicagotribune.com/1986-12-02/news/8603310128_1_sikh-extremists-punjab-gurcharan-singh-tohra 

گٹھ:پنجاب دی تریخ