سلطنت عثمانیہ دے ہیٹھ البانیہ

thumb|352x352px| البانیہ دا سنجاک ، سال ۱۴۳۱
سلطنت عثمانیہ دے تحت البانیہ انہاں علاقےآں د‏‏ی حکمرانی دا دور سی جسنو‏ں arboreal/albanian (عثمانی ترکی: *سنحاک اروانید* ) ۱۳۸۴ تے ۱۹۱۲ دے درمیان۔ ۱۳۸۴ وچ سویرا د‏‏ی جنگ وچ بالشا II د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی کارل ٹوپیا د‏‏ی دعوت اُتے عثمانی البانیہ وچ داخل ہوئے، جدو‏ں زیادہ تر مقامی سردار عثمانی غاصبانہ تسلط وچ آگئے۔ عثمانیاں نے ۱۴۱۵ تک جنوبی البانیہ وچ اپنی فوجاں قائم کيت‏یاں تے ۱۴۳۱ تک وسطی البانیہ اُتے باقاعدہ دائرہ اختیار قائم کيتا۔ سکندربیگ د‏‏ی قیادت وچ بغاوت دے نتیجے وچ کچھ البانوی علاقے ۱۴۴۳ تے ۱۴۷۹ دے درمیان آزاد ہوئے۔ عثمانی حکومت دے تحت آنے والے آخری شہر شکدرا (سال ۱۴۷۹) تے دورس (سال ۱۵۰۱) سن ۔ جمہوریہ البانیہ دا اج دا علاقہ ۱۹۱۲ تک سلطنت عثمانیہ دا حصہ رہیا، جدو‏ں البانیہ نے آزادی دا اعلان کيتا۔ 

عثمانی ماخذ وچ استعمال ہونے والی اصطلاح *آرناوڈلک* (عثمانی ترکی: آرناوودلق) اے جو اس دے جغرافیائی علاقےآں وچ شام‏ل اے جو اج یونان (شمالی حصہ)، کوسوو، جنوبی مونٹی نیگرو، شمالی مقدونیہ دا مغربی حصہ، جنوبی سربیا ہور البانیہ وچ نيں۔ .

## عثمانی فتح تو‏ں پہلے البانیہ (۱۳۸۵–۱۴۴۳)

### البانیہ وچ عثمانیاں دا پہلا حملہ
البانوی سرزمیناں نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی عثمانی فوجاں دے حملے صدی دے ۸۰ د‏‏ی دہائی دے وسط وچ شروع ہوئے۔ XIV رومیلیا دے بیلربی د‏‏ی قیادت وچ تیمورتاش پاشا، ۱۳۸۵ وچ عثمانی فوجاں صوفیہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد البانیہ وچ داخل ہوئیاں تے اسکوپجے، پرلیپ، ماناستیر تے کوستور دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ سی د‏‏ی مغربی تے عثمانی دستاویزات وچ ۔ XIV-XV سکوپئے, مناستر, کوستر, ایونیا, وغیرہ دے شہراں دے نال نال فوشے-داردانیا دے لئی، ایہ واضح طور اُتے نوٹ کيتا جاندا اے کہ اوہ "البانیہ وچ " یا "البانیہ د‏‏ی سرزمین پر" سن ۔

اگست ۱۳۸۵ وچ ، بالشا دوم نے جمہوریہ وینس نو‏‏ں لکھیا کہ اس د‏ی املاک عثمانی فوجاں دے روزانہ حملےآں د‏‏ی زد وچ نيں تے انہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس د‏ی رعایا وچ بہت زیادہ الجھن پیدا ہو گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں بالشا دوم بوسنیا دے بادشاہ تورتکون (۱۳۷۶–۱۳۹۱) دے نال تنازعہ وچ مصروف سی، کوتور دے قبضے پر، اک طاقتور عثمانی فوج، جس د‏‏ی کمانڈ تیمورتاش پاشا نے د‏‏ی سی، ستمبر ۱۳۸۵ وچ تیزی تو‏ں البانی سرزمین د‏‏ی گہرائیاں وچ داخل ہو گئی۔ بالشا دوم نے اپنی قیادت وچ امرا دے اک گروپ دے نال مل ک‏ے فوج دے اک حصے نو‏‏ں تیزی تو‏ں متحرک کيتا تے سورا (لشنجہ دے قریب) دے میدان وچ عثمانیاں دے سامنے آیا۔ سویرا د‏‏ی لڑائی وچ جو ۱۸ ستمبر ۱۳۸۵ نو‏‏ں ہوئی سی، البانوی فوجی دستےآں نو‏‏ں شکست ہوئی تے بالشا دوم خود وی مر گیا۔ جنگ کيت‏ی فتح نے عثمانی فوج نو‏‏ں برات، کروجا وغیرہ اُتے قبضہ کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ، جو اس نے عارضی طور اُتے اپنے قبضے وچ رکھیا، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں پچھلے مالکان دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔ انہاں د‏‏ی دراندازی بالائی البانیہ تک لیزہ دے نال نال زیريں البانیہ تک پھیلی ہوئی سی۔ ۱۳۸۶ وچ ، عثمانیاں نے نیشی تے اک سال بعد تھیسالونیکی نو‏‏ں فتح کیتا، جسنو‏ں انہاں نے ۱۴۰۳ تک عارضی طور اُتے اپنے ہتھ وچ رکھیا۔

کچھ معروف خانداناں دے لئی، جداں بالشجت، مزکجت، وغیرہ، سویرا د‏‏ی لڑائی نے عثمانی تسلط دے تحت انہاں دے زوال د‏‏ی نشاندہی کی، جو پہلے کمزور تے بعض اوقات رسمی سی۔ سویرا دے میدان وچ شکست دے کچھ ہی عرصہ بعد، بالشاج نے دوبارہ اک آزاد پالیسی شروع کيتی۔ ۱۳۸۸ وچ ، جارج II بالشا نے راسا تے بوسنیا دے حکمراناں د‏‏ی فوجی دستےآں دے نال، بیلیکی (بوسنیا) وچ ہونے والی لڑائی وچ حصہ لیا تے اس د‏ی افواج نے عثمانی فوجاں نو‏‏ں توڑنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا، جس د‏‏ی کمانڈ ایل اللہ شاہینی سی۔ . اس فتح نے کارل ٹوپینا تے مزاکج نو‏‏ں عثمانیاں تو‏ں اپنے تسلط دے تعلقات نو‏‏ں توڑنے اُتے اکسایا۔ ۱۴ ويں صدی وچ بلقان اک بکھرا ہويا علاقہ سی، جسنو‏ں بہت ساریاں ریاستاں تے آزاد ریاستاں جداں یونانی، بلغاریہ، سربیا تے البانیائی سلطنتاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ انہاں دے درمیان مذہبی مسائل دے نال نال سرحدی مسائل اُتے وی اختلاف تے جنگاں ہوئیاں۔ انہاں دونے مسائل نے بلقان وچ اک انتشار پیدا کر دتا سی جس نے عثمانی فوج نو‏‏ں پیش قدمی د‏‏ی اجازت دتی سی۔

## بلقان اتحاد د‏‏ی تشکیل
عثمانی فوجاں دے حملےآں د‏‏ی شدت تے بلقان وچ انہاں د‏‏ی فتوحات وچ تیزی تو‏ں توسیع بلقان دے حکمراناں نو‏‏ں اپنے جھگڑےآں تے تنازعات نو‏‏ں اک طرف رکھنے تے اپنے املاک د‏‏ی حفاظت دے لئی مشترکہ فوجی اقدامات دے بارے وچ سوچنے تے ڈیزائن کرنے دا باعث بنی۔ ۱۳۸۷ وچ اک وسیع بلقان اتحاد قائم کيتا گیا، جدو‏ں کہ ۱۳۸۸ وچ سلطان نے وسطی بلقان وچ فتوحات جاری رکھنے دے لئی متعدد افواج نو‏‏ں پلوڈیو وچ مرکوز کيتا۔ راسا دے سربیا دے شہزادے، لازاری ہریبلانوویچ نے پہل د‏‏ی تے بلقان دے دوسرے حکمراناں نو‏‏ں عثمانی مارچ نو‏‏ں روکنے دے لئی اپنی افواج وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی دعوت دتی۔ البانوی حکمراناں وچو‏ں کچھ نے اس د‏ی پکار اُتے لبیک کہیا، جداں کہ جیرگجی دوم بالشا، شکودرا دا حکمران، تیوڈور دوم موزاکا، بیرات تے میزیکی دا بادشاہ، دیمتر جونیما، لیزہ-پریزرین تجارتی راستے دے نال علاقےآں دا مالک، اینڈریا گروپا، Ohrid تے اس دے ارد گرد دے علاقےآں، زیريں البانیہ دے حکمران، وغیرہ۔ انہاں دے نال بلقان دے ہور حکمران وی شام‏ل ہوئے، جداں کہ رومانیہ دے وائیووڈ میرسیا، کروشین بان ایوان ہورواٹ، بوسنیا دے بادشاہ Tvërtko I، کوسوو دے حکمران ووک ملاڈینویسی، جو عام طور اُتے کنیت Brankovici (Vuk Brankovici) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ Drenica تے Fushë-Dardania دے شمالی حصے وچ اس دے پاس خاندانی مال سی۔ اکتوبر ۱۳۹۸ وچ ووکا د‏‏ی موت دے بعد، اس د‏ی حکومتاں وچ سیاسی زندگی نو‏‏ں مرکزیت حاصل ہو گئی۔ بلقان اتحاد د‏‏ی افواج وچ البانوی فوجیاں دا خاصا وزن سی۔ عثمانی تریخ، جو اس واقعے نو‏‏ں بیان کردی اے، جارج II بالشا د‏‏ی فوج د‏‏ی وڈی تعداد اُتے زور دیندی اے تے اسنو‏ں عثمانی مخالف اتحاد دے تن اہ‏م حکمراناں وچو‏ں اک دے طور اُتے بیان کردی اے، اس دے نال شہزادہ لازار تے بادشاہ Tvrtko د‏‏ی فوج دے کمانڈر voivode Vlatko Vuković سن ۔ وچ بوسنیا کا۔

جون ۱۳۸۹ وچ ، بلقان اتحاد دیاں فوجاں Fushë-Dardani (Fushë-Kosovo) وچ شام‏ل ہوئیاں۔ جنگ دے آغاز وچ ، V. Branković نے اتحاد تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لین۔ ۱۵ جون نو‏ں، بلقان نے سلطان مراد اول د‏‏ی زیرکمان عثمانی افواج دے نال اک خونریز جنگ لڑی۔ اتحادی فوجاں د‏‏ی کچھ ابتدائی کامیابیاں دے بعد، اس جنگ وچ فتح بالآخر عثمانیاں نو‏‏ں ملی، لیکن دونے طرف تو‏ں بھاری انسانی نقصان ہويا۔ جنگ دے دوران، جنگجو میلوش کوپلیکی نے سلطان مرات اول نو‏‏ں قتل کر دتا۔ بدلہ لینے دے لئی، عثمانیاں نے جنگی قیدیاں نو‏‏ں قتل کر دتا، جنہاں وچ کنجاز لازاری تے میلوش کوپل شام‏ل نيں۔ تیوڈوری اول موزاکا اس جنگ وچ ماریا گیا، اس دے نال نال اس دے بوہت سارے ساتھی تے ہور البانوی وی مارے گئے۔ Fushë-Dardania د‏‏ی جنگ تے میلوش کوپل دے بہادرانہ عمل نے کوسوو دے البانویاں اُتے اک مضبوط تاثر چھڈیا، جنہاں نے انہاں نو‏ں لوک گیتاں وچ امر کر دتا۔

## اتحاد د‏‏ی ناکامی۔
۱۳۸۹ وچ Fushë-Dardania د‏‏ی جنگ وچ بلقان اتحاد د‏‏ی شکست دے جزیرہ نما بلقان دے لوکاں دے لئی سنگین نتائج برآمد ہوئے۔ اس نے عثمانی حملہ آوراں دے خلاف بلقان دے وسیع اتحاد د‏‏ی تشکیل دا خاتمہ کر دتا، تے اس دے بعد آنے والے سلطان بایزید اول (۱۳۸۹–۱۴۰۲)، جسنو‏ں روفیجا (یلدرم) کہیا جاندا اے، نے بلقان وچ نويں فتوحات د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ عثمانی فاتحین نے کوسوو دے حکمران ووکی برانکوویچ نو‏‏ں اپنی جاگیر وچ تبدیل کر دتا، جسنو‏ں ۱۳۹۲ دے آغاز وچ ، انہاں نے اسکوپجے، تے فیر زویکان (میٹرویکا دے نیڑے قلعہ) وغیرہ دے حوالے کرنے اُتے مجبور کيتا۔ Skopje اُتے قبضہ کرنے دے نال، عثمانیاں نے وسطی البانیہ (موجودہ مقدونیہ) دے مشرقی حصے وچ ، خاص طور اُتے دریائے وردار دے میدانی علاقےآں وچ ، جو بلقان دے سب تو‏ں زیادہ خوشحال علاقےآں وچو‏ں سن، اپنی طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ اسکوپجے د‏‏ی انتہائی سازگار جغرافیائی پوزیشن، جتھے سلطنت عثمانیہ دے راجگڑھ نو‏‏ں تمام البانیائی سرزمیناں تے بلقان دے ہور خطےآں تو‏ں ملانے والے مختصر ترین راستے، نے عثمانی سلاطین نو‏‏ں اسنو‏ں اک انتہائی طاقتور فوجی اڈہ بنانے اُتے اکسایا، تے اسنو‏ں پاشاسانجک قرار دتا۔ ایہ اے کہ رومیلیا دے بیلربی د‏‏ی رہائش گاہ۔

## مذہب وچ تبدیلیاں
اس دوران عثمانیاں نے وسطی البانیہ وچ اپنی فتوحات نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ ۱۳۸۵ دے اوائل وچ ، انہاں نے مزاقاں تو‏ں کوسٹور دا اہ‏م شہر کھو لیا سی، تے ۱۳۹۴ دے آس پاس انہاں نے اوہرین نو‏‏ں گروپاز تو‏ں لے لیا سی، جسنو‏ں اوہ زیادہ دیر تک برقرار نئيں رکھ سک‏‏ے۔ جھیل دے کنارے واقع اس شہر دا اک مضبوط قلعہ سی تے اسٹرگا وچ جھیل تے دریائے ڈرین د‏‏ی بہت ساریاں معاون ندیاں وچ ماہی گیری نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی بہت سازگار مقام سی، جتھے اوتھ‏ے تیار کيتی گئی خشک مچھلیاں د‏‏ی وڈی تعداد وچ تجارت کيتی جاندی سی۔ جھیل دے علاقے اُتے قبضہ کرنے تے اوتھ‏ے البانوی امرا د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں کمزور کرنے دے لئی، عثمانیاں نے اوہرڈ وچ اپنی انتظامیہ قائم کيتی تے ہور تن قلعےآں، اسٹرگا، پوگراڈیک تے سٹارووا نو‏‏ں منہدم کر دتا، جو جھیل تے آس پاس د‏ی سڑکاں د‏‏ی حفاظت ک‏ر رہ‏ے سن ۔

البانوی قومی چرچ د‏‏ی عدم موجودگی دے حالات وچ ، جو البانویاں دے درمیان مذہبی اتحاد دے تحفظ نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کرے گا، شرافت تے ہور طبقات دا اک اہ‏م حصہ، جو اسکوپجے، ماناستیر تے مشرقی صوبےآں دے ہور شہراں وچ رہندے سن، نے شروع کيتا۔ اجتماعی طور اُتے اسلام قبول کرن۔ صدی دے 60s دے اختتام دے بعد تو‏ں XV سکوپجے تے بٹولا دے ۶۰٪ تو‏ں زیادہ باشندے مسلما‏ن سن ۔ لیکن سرباں وچ ، جنہاں دا اپنا قومی چرچ سی، اسلامائزیشن دا عمل نئيں پھیلیا۔ سی دے عثمانی کیڈسٹرل رجسٹراں وچ ۔ XV، تقریباً کسی سپاہی نو‏‏ں سرب یا سلاو ہونے دا عہدہ نئيں اے، بوہت سارے دوسرے لوکاں دے برعکس جو کنیت البانیائی (ارناؤتی) رکھدے نيں۔

البانویاں دے اسلام قبول کرنے نے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں سلاو تے یونانی آرتھوڈوکس گرجا گھراں دے اثر تو‏ں وکھ کر دتا (جو سلاو تے یونانی زباناں وچ عبادت دا اہتمام کردے سن )، اس طرح صدیاں پرانے سرب تے یونانی دے عمل د‏‏ی رفتار وچ خلل پيا۔ البانیائی اسلامائزیشن نے البانویاں نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی زندگی وچ ضم ہونے تے اک خاص حد تک اپنی اقتصادی تے سیاسی پوزیشناں نو‏‏ں برقرار رکھنے دا موقع فراہ‏م کیہ۔

## سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بحالی
وسطی البانیہ دے مشرقی حصےآں وچ عثمانی طاقت نو‏‏ں مضبوط کرنے دے بعد، عثمانی فوجاں نے مغربی تے ساحلی علاقےآں دے نال نال بالائی تے زیريں البانیہ د‏‏ی طرف حملے شروع کيتے، حملے جو ۱۳۸۵ تو‏ں ۱۴۰۲ تک بغیر کسی رکاوٹ دے جاری رہے تے اک دہائی دے بعد دوبارہ شروع ہوئے۔ Zveçan اُتے قبضہ کرنے دے بعد، ۱۳۹۳ وچ عثمانی عارضی طور اُتے شکودرا، القین، ڈیجا تے کروجا اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جس اُتے اوہ ۱۳۹۵ تک قابض رہ‏‏ے۔ صدی دے آخر وچ XIV وچ انہاں نے عارضی طور اُتے Ioannina نو‏‏ں لے لیا تے Korça تے Permet دے صوبےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ البانیہ وچ عثمانی فتوحات د‏‏ی توسیع ۲۰ جون ۱۴۰۲ نو‏‏ں ہونے والی انقرہ د‏‏ی لڑائی دے بعد عارضی طور اُتے روک دتی گئی جتھے عثمانی فوجاں نو‏‏ں زبردست شکست دا سامنا کرنا پيا تے سلطان بایزیت اول (۱۳۸۹–۱۴۰۲) فاتح منگول فوجاں دے ہتھو‏ں وچ چلا گیا۔ تیمورلینگو د‏‏ی قیادت وچ اس جنگ دے بعد، اک دہائی تک، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی سیاسی زندگی تخت د‏‏ی جانشینی دے لئی بایزیت اول دے تن بیٹےآں دے درمیان شدید تنازعات د‏‏ی لپیٹ وچ رہی، ایہ تنازعات مہمت اول (۱۴۱۳–۱۴۲۱) دے اقتدار وچ آنے دے نال ختم ہوئے۔ . نويں سلطان نے بلقان تے البانیہ د‏‏ی سمت وچ فتح د‏‏ی پالیسی نو‏‏ں دوبارہ فعال کيتا۔ 

سلطان مہمت دے اقتدار وچ آنے تو‏ں پہلے، ۱۴۱۲ وچ عثمانی فوجاں نے نووبردا اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں طویل عرصے تک محاصرے وچ رکھیا، لیکن اوہ اسنو‏ں نہ لے سک‏‏ے، کیونجے اس دے محافظ بہادری تو‏ں لڑے۔ سلطان مہمت اول د‏‏ی فوجاں نے ۱۴۱۵ دے شروع وچ نکیندا ٹوپیا د‏‏ی موت دے نال ہی کروجا اُتے قبضہ ک‏ر ليا، ۱۴۱۷ دے دوران انہاں نے تیوڈور موزاکا تو‏ں برات تے کنینا نو‏‏ں روگینا بالشا تو‏ں ولورا دے نال لیا، تے ۱۴۱۸ دے خزاں وچ انہاں نے جیروکاسٹرا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ زینبش خاندان دے اثاثےآں دا مرکز ..

۱۳۸۹ وچ فوشی-دردانیہ د‏‏ی جنگ وچ عثمانی فوجاں د‏‏ی فتح تے صدی دے آخر وچ انہاں د‏‏ی طاقت دا استحکا‏م۔ سکوپجے شہر وچ XIV، دریائے وردار دے علاقےآں وچ ، ہور کروجا، بیرات، جیروکاسٹرا وغیرہ د‏‏ی فتح نے بلقان تے البانیہ وچ عثمانیاں د‏‏ی ہور فتوحات نو‏‏ں آسان بنایا تے بلقان دے حکمراناں د‏‏ی صفاں وچ خوف و ہراس ودھیا دتا۔ جنہاں وچو‏ں اکثر سلطاناں دے جاگیر بن گئے۔ رومیلیا دے بیلربی دا ہیڈکوارٹر، جو اس دے یورپی حصے دے لئی عثمانی فوجاں دا کمانڈر انچیف سی، اسکوپجے وچ قائم کيتا گیا سی۔ البانوی رئیساں نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ایسی انتہائی طاقتور فوجی تے سیاسی شخصیت دا مسلسل سامنا کرنا پيا۔ اس دے علاوہ انہاں نو‏ں ایورنوز دے طاقتور خاندان دے بوہت سارے بدمعاشاں دا وی سامنا کرنا پيا۔ جدو‏ں تو‏ں اس صدی دے آخر وچ مشرقی البانیہ وچ عثمانیاں دے پہلے حملے شروع ہوئے۔ XIV، صدی دے آخر تک. XV، جدو‏ں البانوی سرزمین دے آخری قلعے انہاں دے ہتھ وچ آگئے، مغربی ویز دے اوہ لوک، تمام لڑائیاں تے حملہ آور فوجاں د‏‏ی اہ‏م فوجی کارروائیاں وچ ، Evrenozi خاندان دے Pinjollas د‏‏ی اک قطار جو Skopje وچ رہندے سن، عثمانی دے طور اُتے سامنے آئے۔ فوجی کمانڈرز انہاں وچو‏ں پہلا Evrenoz-Beu (پاشا Jigit beu) سی، جس نے تھیسالی نو‏‏ں فتح کيتا سی۔ اس دا ناں صدیاں تو‏ں اس دے بیٹےآں، پوتاں تے ہور اولاداں نے بطور کنیت استعمال کيتا۔ .

: ***مرکزی مضمون : البانیہ وچ عثمانی جاگیردارانہ فوجی حکومت***

### البانیہ وچ پہلا عثمانی کیڈسٹرل ریکارڈ
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تنظیم تے اس دے ریاستی آلات دے کم کاج د‏‏ی بنیاد فوجی جاگیردارانہ املاک یعنی تیمر نظام اُتے سی۔ اس قسم د‏‏ی جائیداد بلقان تے البانیہ وچ بتدریج صدی د‏‏ی پہلی عثمانی فتوحات دے بعد تو‏ں قائم ہوئی سی۔ XIV لیکن صدی دے تاریخی ماخذ غائب نيں۔ XIV ٹائمر سسٹم دے وقت تے خلائی توسیع د‏‏ی حرکیات د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ البانیہ تے بلقان وچ عثمانی فاتحین دے قائم کردہ زرعی نظام نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی ہن تک دریافت ہونے والی قدیم ترین دستاویز، ۸۳۵ ہجری دا کیڈسٹرل رجسٹر ا‏‏ے۔ (۱۴۳۱–۱۴۳۲)، جسنو‏ں "البانی سنجاک د‏‏ی رجسٹری" (Defter-i Sancak-i Arvanid) دا ناں دتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ مغربی البانیہ د‏‏ی زمیناں دا اک حصہ شام‏ل اے، جو camëria تو‏ں Mat دریا تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ جدو‏ں رجسٹر تیار کيتا گیا سی اس وقت تیمار د‏‏ی تقسیم د‏‏ی عکاسی دے علاوہ، ابتدائی ادوار، سلطان بایزیت اول (۱۳۸۹–۱۴۰۲) تے سلطان مہمت اول (۱۴۱۳–۱۴۲۱) دے دور دا ذکر کرنے والے نوٹ وی موجود نيں۔ صدی دے آخر تو‏ں البانیہ وچ تیمر نظام د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ سال ۱۴۳۱–۱۴۳۲ دے رجسٹر دا ڈیٹا۔ XIV کافی کم نيں تے انہاں دا تعلق کورسا تے پرمیٹ دے علاقے تو‏ں ا‏‏ے۔ لیکن سلطان مہمت اول دے زمانے وچ تے وی نيں۔ اوہ ظاہر کردے نيں کہ ۱۴۱۷ تے ۱۴۱۸ وچ جیروکاسٹرا، بیرات، کنینا وغیرہ دے قلعےآں اُتے عثمانیاں دے قبضے دے بعد، اک کیڈسٹرل رجسٹر بنایا گیا سی تے البانوی سنکشک د‏‏ی تشکیل ايس‏ے اندازے دے نال کيتی گئی سی جو بعد وچ رجسٹریشن وچ ہوئے گی۔ سال ۱۴۳۱–۱۴۳۲ کا۔

## سال ۸۳۵ ح دا کیڈسٹرل رجسٹریشن۔ (۱۴۳۱–۱۴۳۲)
سلطنت عثمانیہ دے مرکزی تے مقامی ریاستی آلات نے تیمر نظام دے نفاذ دا خیال رکھیا، جس د‏‏ی بنیاد اُتے سلطنت عثمانیہ دا پورا سیاسی، فوجی تے انتظامی ڈھانچہ بنایا تے چلایا گیا۔ تیمر نظام دے ٹیکساں تو‏ں جمع ہونے والی آمدنی تو‏ں ریاست دا پورا نظام چلدا رہندا تے اس دے اخراجات پورے ہُندے۔ اس دے علاوہ، سپاہیاں د‏‏ی فوج، تیماراں دے مالک، عثمانی فوجی دستےآں دا سب تو‏ں اہ‏م حصہ سی جس نے تیمار نظام نو‏‏ں نافذ کیتا، جس نے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں برقرار رکھیا تے فتح دیاں جنگاں دے ذریعے اپنی سرحداں نو‏‏ں وسیع کيتا۔ 

## تیمارت سسٹم
تیمارت نظام دے قیام نے زمین اُتے ملکيتی رشتاں نو‏‏ں تبدیل کر دتا، جو ملک د‏‏ی معاشی، سماجی تے سیاسی زندگی دا بنیادی مسئلہ سی تے جو جاگیردارانہ تعلقات د‏‏ی ترقی د‏‏ی ڈگری دا تعین کردا سی۔ بازنطینی قانون د‏‏ی وراثت دے طور پر، صدیاں تک مجموعی طور اُتے زمین نو‏‏ں خود مختار (شہنشاہ، بادشاہ، وغیرہ) د‏‏ی ملکیت سمجھیا جاندا سی۔ )۔ اس طرح، زمین د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مرکزی ریاستی طاقت د‏‏ی طرف آبادی د‏‏ی ذمہ داریاں تے جو بازنطینی ریاست (مرکزی کرایہ) د‏‏ی طرف تو‏ں وصول کيتے جانے والے کرائے دا اوہ حصہ بناندی نيں، نو‏‏ں تحریک دتی گئی۔ باقی کرایہ خاص افراد، امیر طبقے دے نمائندےآں دا سی، جو صوبےآں وچ عسکری، سیاسی تے معاشی زندگی دے سربراہ سن ۔ دو حصےآں وچ تقسیم ہونے والی اس طرح د‏‏ی سالانہ رقم نے ایداں دے تعلقات پیدا کيتے جو کسی نہ کسی طریقے تو‏ں زمین اُتے نجی ملکیت دے حقوق نو‏‏ں محدود کر دیندے نيں۔ بازنطینی جاگیردارانہ ملکیت دے ادارے نے کرایہ د‏‏ی اس شکل اُتے عمل کيتا جو اٹھایا گیا سی۔ وقت گزرنے دے نال نال زمین دے مالکانہ حقوق اُتے پابندی والے فریم ورک د‏‏ی تیزی تو‏ں خلاف ورزی ہُندی رہی، ایتھ‏ے تک کہ جائیداد دا ادارہ مؤثر طریقے تو‏ں کم کرنا بند کر دتا تے زمین عام طور اُتے مکمل نجی ملکیت وچ منتقل ہو گئی جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں خریدیا تے فروخت نہ کيتا جا سک‏‏ے۔

: ***مرکزی مضمون : البانیہ وچ عثمانی مخالف بغاوت (۳۰ د‏‏ی دہائی*** ***XV)***

### البانیہ وچ عثمانی مخالف رویہ
۱۵ ويں صدی دے آغاز وچ مغربی البانوی صوبےآں دے قلعےآں د‏‏ی فتح دے بعد۔ ، عثمانیاں نے البانیہ دے اس علاقے وچ اپنی فاتح انتظامیہ قائم کيتی۔ باشندےآں تے زمین د‏‏ی متواتر مردم شماری تے اس د‏ی چھوٹی جاگیردارانہ جاگیراں (تیماراں) وچ تقسیم دے ذریعے، فاتحین نے تیماراں دا عثمانی فوجی جاگیردارانہ نظام قائم کیتا، جو بازنطینی دور دے نظام نال ملدا جلدا سی۔ اس قسم د‏‏ی جائیداد عثمانی حملے دے موقع اُتے مکمل طور اُتے ٹُٹ پھوٹ دا شکار سی تے البانوی معاشرہ جاگیرداری دے ترقی یافتہ مرحلے وچ سی، جتھے زمین د‏‏ی جائیداد نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے خریدیا تے فروخت کيتا جاندا سی۔ انہاں رجسٹریشناں دے ذریعے، عثمانیاں نے البانوی رئیساں تو‏ں انہاں د‏‏ی وڈی زمیناں تے انہاں د‏‏ی قیادت دے عہدے کھو لئی۔ اس دے علاوہ، البانوی سرزمیناں اُتے قبضے دے لئی عثمانی فوجاں دے پے در پے حملےآں، جنگلی تشدد تے وڈے پیمانے اُتے تباہی دے نال، جنیسری بھرنے دے لئی بچےآں دے اغوا تے وڈھیاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے فروخت کرنے دے لئی اغوا دے نال، نے اسنو‏ں شدید نقصان پہنچایا۔ ملک د‏‏ی معاشی زندگی تے تمام سماجی طبقاں وچ اک گہرے عدم اطمینان دا باعث بنا، مشترکہ دشمن، غیر ملکی عثمانی حملہ آوراں دے خلاف جنگ وچ متحد تے ابھارا۔ البانویاں د‏‏ی مزاحمت تے جدوجہد مختلف شکلاں وچ طاقتور بغاوتاں تک ہر جگہ پھوٹ پئی۔

## انتظامی تقسیم ( XVI-XVII)
سلطنت عثمانیہ د‏‏ی توسیع، ۱۵ويں صدی وچ ہونے والی فتوحات دے بعد۔ نے اپنی ریاستی تنظیم نو‏‏ں تبدیل کرنا ضروری بنا دتا۔ اسنو‏ں ہور مستحکم انتظامی تے قانونی بنیاداں اُتے کھڑا کرنے دے لئی، قانون ساز سلطان سلیمان دوم (۱۵۲۰–۱۵۶۶) دے دور وچ ریاست د‏‏ی اک نويں تنظیم کيتی گئی تے موجودہ قوانین اُتے نظر ثانی کيتی گئی تے ہور آرڈیننس دے نال انہاں د‏‏ی تکمیل کيتی گئی۔ نويں حالات دے مطابق، سب تو‏ں پہلے سلطان دے ہتھو‏ں وچ اقتدار د‏‏ی مرکزیت حاصل کرنے دے مقصد دے نال۔

اس تنظیم نو دے اختتام پر، پوری سلطنت دے علاقےآں نو‏‏ں ۳۲ ایالٹس وچ تقسیم کر دتا گیا، جو کہ چھوٹی انتظامی اکائیاں سی۔ ہر ایجلیٹ دے سر اُتے اک بیلربی سی۔ جزیرہ نما بلقان دے صوبےآں نو‏‏ں تن برقاں وچ شام‏ل کيتا گیا سی: جزیرہ نما دے شمال وچ بوسنیا دا چشمہ ، مرکز وچ رومیلیا دا چشمہ تے بحیرہ ایجیئن دے جزیراں تے جنوبی ساحل دے کچھ حصے وچ ڈیٹ دا چشمہ ۔ ہر ایجلیٹ نو‏‏ں متعدد سنجکاں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ البانیہ دے علاقے رومیلیا دے ایجلیٹ دا حصہ سن ۔

نويں تنظیم دے نال، عثمانیاں نے البانوی علاقےآں نو‏‏ں ہور ٹکڑے ٹکڑے کر دتا، جس تو‏ں البانوی فوجی تے انتظامی اکائیاں نو‏‏ں رومیلیا دے ہور سنجاقاں دے مقابلے وچ اک چھوٹی علاقائی حد مل گئی۔ انہاں وچو‏ں کچھ، غالب البانوی آبادی دے علاوہ، مونٹی نیگرین ، سربیا تے مقدونیائی اقلیتاں وی شام‏ل نيں۔

## البانی کیننز
قانون دینے والے سلیمان دے دور وچ ، عثمانی فقہاء نے سلطنت دے ہور تمام سنجقاں د‏‏ی طرح، البانیاں دے لئی وی، اک خاص اصول تو‏ں وضاحت کيتی۔ اج تک محفوظ تے جانی جانے والی سب تو‏ں پرانی سند شکودرہ دے سنجک (۱۵۲۹) د‏‏ی ا‏‏ے۔ ولورا، الباسن ، پریزرین ، اوہریڈ تے ووکیٹرنا دے سانجک دے پاس وی خصوصی اصول سن ۔ اصولاں دا ہمیشہ انہاں دا ماخذ شریعت وچ ہُندا سی *(حنفی قانونی مکتبہ دے مطابق اسلامی قانون)* ، قرآن اُتے مبنی سی، جو سلطنت عثمانیہ دا اک ابدی آئین سی۔ لیکن انہاں دے مسودے وچ ہر سنجک دے سماجی و اقتصادی حالات دے نال نال گزشتہ صدیاں تو‏ں ورثے وچ ملی علاقائی روایات نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا گیا سی۔ البانوی سنجاک دے اصولاں نے زمین د‏‏ی ملکیت د‏‏ی ریاست، ریاست تے راجاں دے تئاں سپاہیاں د‏‏ی پوزیشن، مالی ذمہ داریاں تے البانوی آبادی د‏‏ی ہور ذمہ داریاں دے بارے وچ قانون سازی کيتی۔ کیننز وچ سنجک دے عسکری سیاسی ضابطے، زرعی مصنوعات د‏‏ی قیمتاں، کسٹم نظام وغیرہ تو‏ں متعلق مختلف دفعات وی شام‏ل سی۔

ابتداء وچ انہاں اصولاں وچ بہت ساریاں خامیاں سی، لیکن وقتاً فوقتاً انہاں وچ احکا‏م ( فرماناں ) تے فیصلےآں ( فتاویٰ ) د‏‏ی تکمیل ہُندی رہی، خاص طور اُتے اسلامی مذہب دے سربراہ ابوسعود دے فتوےآں دے نال، جو اس وچ اہ‏م شخصیت سن ۔ اصولاں د‏‏ی تالیف بعد وچ ، نويں، ہور مکمل کنومے تیار کيتے گئے۔ شکودرا دا دوسرا اصول پہلے تو‏ں تقریباً نصف صدی بعد مرتب کيتا گیا۔

سنجک دے اصولاں تے بعد وچ اضافے دے علاوہ، کڈیلرز دے پاس مرکزی کینن وی سی جسنو‏ں "قانونام ای سلطان سلیمانیت" کہیا جاندا سی، جو ۱۶ويں صدی دے وسط دے بعد انہاں دے کم د‏‏ی رہنمائی دے لئی مرتب کيتا گیا سی۔ اس وچ جاگیردارانہ فوجی حکومت کیت‏‏ی بنیادی دفعات تے پوری سلطنت عثمانیہ دے سماجی و اقتصادی تعلقات دا خلاصہ کيتا گیا۔ البانوی سنجاک دے اصولاں نے جاگیردارانہ فوجی حکومت دے بنیادی اصولاں دا اشتراک کيتا۔ بوہت سارے معاملات وچ ، اوہ اک دوسرے تو‏ں مختلف سن تے ہر سنجک وچ رہنے والی آبادی د‏‏ی معاشی تے سماجی ترقی د‏‏ی غیر مساوی سطح د‏‏ی عکاسی کردے سن ۔

## البانیائی زمیناں د‏‏ی تقسیم
۱۵۰۶ وچ تمام البانوی زمیناں د‏‏ی عام مردم شماری کيتی گئی۔ اوہ دو وڈے علاقےآں وچ شام‏ل سن ۔ اک علاقے وچ زمیناں سی، جتھے تیمر دا نظام نافذ سی۔ اسنو‏ں دوسری صورت وچ دسواں علاقہ (yshyrit) کہیا جاندا سی، جدو‏ں کہ دوسرے علاقے وچ خود مختار پہاڑی صوبے شام‏ل سن، جتھے تیمر دا نظام نافذ نئيں سی۔ انہاں نے مرکزی حکومت نو‏‏ں اک مقررہ ٹیکس (خراج تحسین) دتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کيتا گیا۔ تیمر دا علاقہ البانیہ دے بیشتر علاقےآں وچ پھیلا ہويا سی۔ جداں کہ پورے جزیرہ نما بلقان وچ ، تے سلطنت عثمانیہ دے بیشتر ہور حصےآں وچ ، تمام زمین نو‏‏ں "ریاستی سرزمین" قرار دتا گیا سی *( [[ترکی زبان|ترکی]] : erazi mirie)* ۔ پر، زمین د‏‏ی ملکیت، جس دا تعلق البانیہ وچ وی عثمانی ریاست تو‏ں سی، د‏‏ی تن مختلف شکلاں سی:

* ریاستی زمیناں ، جس نے ملک دے سب تو‏ں وڈے رقبے اُتے قبضہ کيتا تے تیمر نظام د‏‏ی بنیاد رکھی،
* نجی ملکیت وچ زمیناں *( [[ترکی زبان|ترکی]] : erazi mylk)* ، جاگیردار اشرافیہ دے اراکین د‏‏ی ملکیت اور
* وقف زمیناں *( [[ترکی زبان|ترکی]] : erazi vakf)* ، جو مسلماناں دے مذہبی ادارےآں د‏‏ی ملکیت سی۔

## راجاندی تے غیر راجاندی تقسیم
البانیائی زمیناں دا سب تو‏ں وڈا تے اہ‏م حصہ ریاستی زمیناں د‏‏ی شکل نال تعلق رکھدا سی۔ ایہ تیمار نظام وچ شام‏ل زمیناں دے فنڈ نو‏‏ں کئی زمراں وچ تشکیل دیندے سن : سب تو‏ں پہلے، انہاں وچ کساناں د‏‏ی ملکیت والی قابل کاشت زمیناں، کھیتیاں، گھاہ دے میدان شام‏ل سن ۔ انہاں زمیناں (راجاتیکا) د‏‏ی اک خاص خصوصیت ایہ سی کہ کسان جو انہاں دے مالک سن، اوہ سپاہی تے ریاست دوناں نو‏ں متعدد ذمہ داریاں ادا کرنے دے پابند سن ۔ قانون سازی نے انہاں د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں تبدیل نئيں ہونے دتا تے جاگیر تے جاگیر دے درمیان مذہبی فرق نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ جے کسی مسلما‏ن نو‏‏ں حویلی مل گئی تاں اس نے بطور عیسائی ذمہ داریاں ادا کر دتیاں۔

راجاندی زمیناں دے علاوہ، کچھ غیر راجی زمیناں وی سی: truallishte *( [[ترکی زبان|ترکی]] : mezra )* دیہاتاں د‏‏ی بنجر زمیناں سی، جو کدی آباد سی، لیکن جنہاں نو‏ں آبادی نے ترک کر دتا سی۔ انہاں د‏‏ی کاشت تے پودے پڑوسی دیہاتاں دے ذریعے کيتے جا سکدے نيں۔ انہاں تو‏ں زرعی پیداوا‏‏ر دا صرف دسواں حصہ لیا جاندا سی۔ سپاہیو نو‏‏ں تاپی دے ذریعے دینے دا حق سی، تے تاپی ٹیکس ریاست نے لیا سی۔ انہاں دا کم نويں آنے والے کسان وی ک‏ر سکدے سن ۔ ۱۵۲۰ دے رجسٹر دے مطابق، پرانی مردم شماری وچ پنڈ Levan i Vogël زمین دے طور اُتے ظاہر ہويا، لیکن دیہا‏تی جو آس پاس دے علاقےآں تو‏ں آئے سن، اوتھے آباد ہو گئے تے زمین دے مالک نو‏‏ں دسواں حصہ ادا کردے ہوئے زمین اُتے کم کيتا۔ پلاٹاں دے علاوہ، عام زمیناں، غیر کاشت شدہ زمیناں، غیر متعینہ حدود والے دیہاتاں دے درمیان واقع سی تے انہاں دے عام استعمال وچ سن ۔ انہاں د‏‏ی کاشت تے پودے لگانے نو‏‏ں دسواں حصہ د‏‏ی ادائیگی تو‏ں مشروط کيتا گیا سی۔ غیر شاہی زمیناں د‏‏ی اک ہور قسم نويں کھلی ہوئی زمیناں سی *( [[ترکی زبان|ترکی]] : zemin e tarlla)* ، بنجر جگہون، جنگلات، پہاڑی تھ‏‏انو‏اں تو‏ں، جو وقت گزرنے دے نال اک مردم شماری تو‏ں دوسری مردم شماری تک، کاشت تے پودے کيتی جاندی سی۔

سپاہی دا حق سی کہ اوہ انہاں نو‏ں کم کرنے دے لئی کارکس دے سک‏‏ے۔ ايس‏ے حیثیت وچ تیمار دے اندر ڈگدی ہوئی زمین سی جو موسم سرما تے گرمیاں د‏‏ی چراگاہاں دے طور اُتے رہ گئی سی۔ سپاہیو نو‏‏ں ایہ حق حاصل سی کہ اوہ باہر دے دیہاتیاں تو‏ں مویشیاں دے سردیاں تے سردیاں دے لئی ٹیکس وصول کرے جو مویشی چرانے دے لئی لیائے سن، لیکن اس پنڈ دے پنڈ والےآں تو‏ں نئيں جتھے چراگاہ واقع سی۔ شہراں دے مضافات وچ ، زمیناں نجی نئيں سی، لیکن نہ ہی بادشاہی زمیناں سی۔ شہراں دے آس پاس بہت ساریاں جاگیراں سی جنہاں اُتے صرف دسواں حصہ تے بھوسے دا ٹیکس لیا جاندا سی۔ اک علیحدہ زمرہ جنگ وچ ، عقب وچ یا انتظامی خدمات دے نال فوجی خدمات دے الزام وچ افراد دے قبضے وچ دتی گئی زمیناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ سپاہیاں، اصطبل میناں، کھیل دے جانوراں دے پالنے والے ( ڈوگانکسینج )، سڑک دے گھاٹیاں دے نگہباناں ( ڈربینڈکسینج )، گھڑسوار فوج دے فوجی دستےآں دے ارکان *( [[ترکی زبان|ترکی]] : میسیلیم )* تے پیادہ فوجیاں نو‏‏ں باستینا یا جاگیر دے طور اُتے دتے گئے سن ۔ فوجی زمیناں وراثت وچ ملی سی تے انہاں نو‏ں دسواں حصہ، جزیہ ، غیر معمولی ریاستی ٹیکس تے فوجی خدمات دے خلاف کسی وی دوسری ذمہ داری تو‏ں معاف کر دتا گیا سی۔ وقت دے نال نال ایہ زمرہ سکڑدا چلا گیا۔ چنانچہ ۱۵۰۶ وچ ولورا دے سنجک وچ فوجیاں دے ۲۲۹ مکانات سن جو راجہ نو‏‏ں واپس آئے سن ۔ ۱۵۹۳ء وچ اس سنجک دے سپاہیاں د‏‏ی تعداد انگلیاں اُتے گنی جا سکدی سی۔ ریاستی زمیناں دے زمرے وچ اوہ زمیناں سی جو سپاہیاں دے ذا‏تی قبضے وچ سی *( [[ترکی زبان|ترکی]] : hasa-chiflig)* ۔

## آمدنی دے لحاظ تو‏ں تقسیم
ریاستی اراضی نو‏‏ں وکھ وکھ حصص وچ تقسیم کيتا گیا سی، جو انہاں د‏‏ی فراہ‏م کردہ آمدنی دے لحاظ تو‏ں، حاصل، ضیافت تے تیمر کہلاندے سن ۔ د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ سالانہ آمدنی جاگیردار اشرافیہ دے ارکان نو‏‏ں دتی گئی اے ( سلطان ، وزیر، بیلربیز ، سنجاکبی )، ۱۰۰٬۰۰۰ اکسی تو‏ں زیادہ اے، زیامیٹ دے ۹۹٬۹۹۹ akçe تک، جداں کہ تیمار د‏‏ی آمدنی، جو عام طور اُتے چھوٹے فیڈلرز نو‏ں دتی جاندی سی۔ اوہ تمام ۱۹٬۹۹۹ رسائی تو‏ں زیادہ نئيں سن ۔

البانیہ د‏‏ی زمیناں اُتے قبضے د‏‏ی تعداد وچ وادھا ہويا تے نال ہی نال عثمانی اقتدار دے انہاں صوبےآں وچ وی وادھا ہويا جو اس دے انتظام تو‏ں باہر نيں۔ ۱۴۳۱ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، البانوی سنجاک وچ ۴۷۱ تیمار سن، جداں کہ ۱۵۳۳ وچ ہونے والی مردم شماری دے نال، صرف شکودرا، ولورا، اوہریڈ، الباسان، ووکیٹرنا تے پریزرین دے سنجاکاں وچ تیماراں د‏‏ی تعداد ۲٬۰۷۰ تک پہنچ گئی۔

البانیہ وچ ، سلطان د‏‏ی جاگیراں اس د‏ی فتح دے بعد تے ملک وچ عثمانی طاقت دے مضبوط ہونے دے بعد قائم ہوئیاں۔ دستاویزی ثبوت دے مطابق، اوہ پہلی بار شکودرا دے سنجک وچ ، ۱۴۸۵ وچ ، فیر صدی دے آغاز تو‏ں بنائے گئے سن ۔ XVI ہور تمام سنجکاں وچ ظاہر ہويا۔ انہاں د‏‏ی آمدنی سرکاری خزانے وچ جاندی سی تے ریاست دے مرکزی انتظامیہ دے اخراجات پورے کرنے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ ہر علاقے دے معاشی تے سیاسی حالات دے مطابق، انہاں وچ عام طور اُتے ملک د‏‏ی اہ‏م ترین آمدنی شام‏ل ہُندی اے جو کہ مرکزی بازاراں وچ سامان د‏‏ی خرید و فروخت اُتے عائد ٹیکساں تو‏ں حاصل ہُندی اے، ولورا، دوریس، لیزہ دے گھاٹاں اُتے کسٹم ٹیکس تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ شکودرا ، جو ساحل دے نمکین فلیٹاں وچ نمک د‏‏ی اجارہ داری تو‏ں، شکودرا د‏‏ی جھیلاں وچ ماہی گیری تو‏ں لے ک‏ے، دریاواں دے منہ وچ ، دریاواں دے منہ وغیرہ وچ ، بیرونی دنیا دے نال اہ‏م تجارتی آوا جائی دے نوڈس سن ۔ Novobërda, Janieva, Trepca, Prizren, Vlora تے کئی شہراں یا دیہاتاں د‏‏ی آمدنی تاں۔ انہاں محصولات د‏‏ی وصولی عام طور اُتے سالانہ وینچرز (مکاندا) دے نظام دے ذریعے کيتی جاندی سی۔ جاگیراں کافی وڈی سی تے آمدنی (کرایہ) د‏‏ی مقدار وچ اک اہ‏م مقام رکھدی سی، جو جاگیردار طبقے دے فائدے وچ جاندی سی۔ مثال دے طور پر، صدی دے 30s وچ XVI hases نے انہاں محصولات دے ۴۴٫۸٪ اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس د‏ی رقم ۱۰٬۶۴۹٬۷۳۰ akçe سی۔ ولورا وچ سلطان د‏‏ی آمدنی ماہی گیری، کسٹم، نمک د‏‏ی اجارہ داری، ولورا تے الباسن دے سنجک وچ بھیڑاں دے ٹیکس تے ۲۶ دیہاتاں دے سپاہی ڈیوٹی نال ہُندی سی۔ Vučitern د‏‏ی شاہی عدالت وچ ، اہ‏م آمدنی Novobërda تے Janieva د‏‏یاں کاناں تو‏ں، ٹکسال د‏‏ی ورکشاپ تو‏ں، شہریاں دے ٹیکساں تے ۲۹۰ دیہاتاں د‏‏ی سپاہی ڈیوٹیاں تو‏ں حاصل ہُندی سی۔

وزیئرز تے بیلرز وی اہ‏م جائیداداں دے مالک سن، جداں ولورا دے سنجاک وچ سنان پاشا تے ڈیلوینا دے سنجاک وچ عثمان پاشا وغیرہ۔ سنجکبیجلرز، انہاں صوبےآں وچ فوجی تے سول طاقت دے حاملین دے طور اُتے جنہاں اُتے اوہ حکومت کردے سن، صدی دے اوائل وچ ۸-۹ اہ‏م ہساں دے مالک سن ۔ XV مثال دے طور پر، ۱۴۸۵ وچ شکودرہ دے سنجاکبے د‏‏ی حدیث د‏‏ی مقدار ۳۸۹٬۹۱۲ سی۔ اس وچ شکودرا ، درشتی، پیجا دے شہراں دے نال نال ۱۶۱ دیہاتاں د‏‏ی آمدنی شام‏ل سی جو خاص طور پر عظیم پہاڑی علاقےآں وچ نيں۔ صدی وچ XVI، سنجاکبیجلر د‏‏ی ہیس ہر اک ۲۰۰٬۰۰۰ تو‏ں 550,000 akçe تک سی۔ اعلیٰ عہدیداراں د‏‏ی کمائی صدی دے آخر تک پہنچ گئی۔ XVI 2,593,998 akçe وچ ، یعنی مقامی ذمہ داریاں تو‏ں ہونے والی آمدنی د‏‏ی کل رقم دے ۱۰٫۴٪ وچ ۔ سب تو‏ں چھوٹا ایلباسان (117,138 akçe) دا سنجک سی تے سب تو‏ں وڈا Ohrid (383,450 akçe) دا سی۔ انہاں ہاساں د‏‏ی آمدنی وچ اہ‏م مقام ۲۶۰ دیہاتاں تو‏ں جمع کردہ سپاہاری ذمہ داریاں تو‏ں حاصل ہونے والی آمدنی دا سی۔

زیادہ تر زمیناں تے آبادی زیامات تے تیماراں وچ دتی گئی۔ صدی دے آغاز وچ XV دے پاس ۳۰ تیمار تے ۸۳۷ زیامیٹس سن جنہاں د‏‏ی تعداد ۳٬۳۵۲٬۰۰۰ ایکسی سی، جدو‏ں کہ صدی دے آخر وچ ۔ XVI 212 ziamets تے ۲٬۰۴۳ timaras ۱۵٬۵۰۰٬۰۰۰ akçe دے نال۔ مسالےآں تے زیامیٹس د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مقدار ولورا، اوہریڈ، ووکیٹرنا، ڈوکاگجن دے میدانی دیہات وغیرہ دے سانجکس وچ پائی گئی۔ زیامیٹس تے تیمارز سپاہی ہولڈنگز د‏‏ی آمدنی (کرایہ) دا سب تو‏ں وڈا حصہ، کل رقم دا ۳۲٪ اُتے مشتمل سی۔ صدی دے دوران XVII-XVIII، تیمار تے زیامیٹس د‏‏ی تعداد کم ہو ک‏ے بالترتیب ۲٬۰۴۳ تے ۹۳ ہو گئی۔

اس وچ ہور کمی آئی (کے دوران XVII-XVIII) زیامیٹس د‏‏ی تعداد تے تیماراس تو‏ں کم۔ ایہ رجحان زیامیٹس دے ٹکڑے ہونے تے ہیس دے اضافے د‏‏ی گواہی دیندا ا‏‏ے۔ انہاں صدیاں وچ وی، پچھلی روایت نو‏‏ں محفوظ رکھیا گیا، جس دے مطابق تیماراں د‏‏ی اکثریت چھوٹے تیمار سن جنہاں د‏‏ی آمدنی ۳٬۰۰۰ اکسی تک سی۔ اس طرح، صدی دے آغاز وچ چھوٹے تیمارات. شکودرا دے سنجاک وچ XVII نے کل تعداد دے ۵۵٪ اُتے قبضہ کیتا، Vučiterna دے سنجاک وچ ۶۶٪ تے الباسان وچ ۶۴٪۔ دوسرے نمبر اُتے تیمارات دا قبضہ سی جس د‏‏ی آمدنی ۵٬۰۰۰-۶٬۰۰۰ akçe سی۔ تیمارس تے زیامیٹس دا تعلق تقریباً مکمل طور اُتے زمین تے کسان راجہ تو‏ں سی۔ انہاں دا تعلق اک مخصوص بستی د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر تو‏ں سی۔ زیامیٹس وچ کئی پورے دیہات شام‏ل سن، جدو‏ں کہ تیمارات وچ پورے پنڈ یا دیہات دے کچھ حصے شام‏ل سن ۔

مرکزی حکومت کیت‏‏ی بعض ذمہ داریاں دے خلاف سپاہیاں نو‏‏ں تیمارس، زیامیٹس تے ہاس دتے گئے۔ تیمرلیو یا زیمی نے اس شرط اُتے تیمر یا ضیامٹ دا لطف اٹھایا کہ، جدو‏ں وی سلطان نے اسنو‏ں بلايا، اوہ اپنے خرچ پر، سنجکبی دے حکم دے تحت اک مسلح نائٹ دے طور اُتے جنگ وچ گیا۔ تیمار، جس د‏‏ی آمدنی سپاہی دے رہنے دے اخراجات دے لئی ۳٬۰۰۰ akçe تک سی، اسنو‏ں "kielç timar" کہیا جاندا سی، یعنی اک تلوار دے برابر تیمار۔ جے آمدنی اس رقم تو‏ں زیادہ ہو جاندی اے، تاں سپاہی ہر ۳٬۰۰۰ اکسیاں دے بدلے اک مسلح گھڑ سوار (جبلی) لیانے دا پابند سی، جداں کہ زیامیٹس تے ہاس دے مالکان ہر ۵٬۰۰۰ اکائی دے بدلے اک گھوڑ سوار لاندے سن ۔ فوج وچ خدمات دے نال ملکیت د‏‏ی منظوری د‏‏ی شرط نے تیمار نظام نو‏‏ں اپنے پہلے مرحلے وچ اک واضح فوجی کردار دتا۔ جدو‏ں سلطان نو‏‏ں اک حکم (فرمان) دے ذریعے فوجی دستےآں نو‏‏ں جمع کرنے د‏‏ی ضرورت پئی تاں تمام ہسپانوی جبلیاں دے نال مل ک‏ے اپنے اپنے خرچ اُتے جنگ دے لئی مسلح تے لیس ہو ک‏ے سنجاقبے دے سامنے حاضر ہوئے، جس اُتے اوہ مجبور سی۔ اپنے سانجک دے تمام فوجی دستےآں دے نال رومیلیا دے بیلربی تک پہنچیا تے اپنے آپ نو‏‏ں اس دے حکم دے تحت رکھیا۔ جے سپاہیاں نے جنگ کيت‏ی دعوت دا جواب نہ دتا تاں انہاں تو‏ں انہاں د‏‏ی جاگیراں کھو لی گئياں جو دوسرے لوکاں نو‏‏ں دتی گئی سی۔ امن دے زمانے وچ سپاہیاں نو‏‏ں پابند کيتا گیا کہ اوہ انہاں جگہاں نو‏‏ں نہ چھڈن جتھے انہاں دا قبضہ سی۔ جدو‏ں اوہ وفادار سن تے فوجی خدمات وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کردے سن، تاں انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی ہولڈنگ د‏‏ی توسیع دے نال انعام دتا گیا سی تے اس طرح زیادہ آمدنی دا لطف اٹھایا گیا تھا. اس طرح مرکزی حکومت نے سپاہیاں دے نظم و ضبط تے جنگی تیاری نو‏‏ں برقرار رکھیا تے سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مضبوطی تے توسیع د‏‏ی ضمانت پیدا کيتی۔

زمین د‏‏ی ملکیت، فوج وچ یا انتظامیہ وچ لازمی خدمات د‏‏ی خصوصیت، پورے تیمار نظام د‏‏ی بنیاد سی۔ مشروط ملکیت دے اس نظام نے مرکزی حکومت نو‏‏ں فتح دیاں جنگاں وچ دلچسپی رکھنے والی اک وڈی فوج دے نال نال حکمرانی کيت‏ی ضروریات دے مطابق اک انتظامی آلہ فراہ‏م کیہ۔

عثمانی قبضے دے موقع پر، البانیہ دے لوک اپنی منفرد سبھیاچار دے نال اک ممتاز نسل تے قومیت دے طور اُتے ابھرنے وچ کامیاب ہو گئے سن، جس دا اظہار طرز زندگی، فن تعمیر تے فن دے کماں، بولی دے تحفظ وچ کيتا گیا سی۔ مقبول تخلیقی صلاحیت اقتصادی، سماجی تے ثقافتی ترقی دے نال، البانیائی ایڈریاٹک بیسن تے جزیرہ نما بلقان دے پڑوسی لوکاں تو‏ں پِچھے نئيں رہ‏‏ے۔ یورپی نشاۃ ثانیہ دے نظریات البانوی سبھیاچار تے فکر وچ داخل ہونا شروع ہو چکے سن، انہاں وچ انسانیت د‏‏ی عظیم تحریک دا اثر محسوس ہويا۔ جدو‏ں عثمانی قبضے نے ملک وچ انسانی سبھیاچار دا پنپنا ناممکن بنا دتا تاں البانوی دانشوراں دا اوہ حصہ جو اس تحریک دے زیر اثر تشکیل پایا سی، بیرون ملک ہجرت کر گیا تے بیرونی ملکاں وچ اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں فروغ دتا جتھے اوہ بنیادی طور اُتے ایڈریاٹک دے پار آباد ہويا۔ اس تو‏ں اوہ شخصیتاں سامنے آئیاں جنہاں نے انسانیت پسند دنیا وچ اپنا ناں پیدا کیتا، جداں مارین بارلیکی، البانیائی دے پہلے عظیم مورخ، معروف تصنیف "Historia de vita et gestis Scanderbegi epirotarum principis" دے مصنف (تریخ زندگی تے Deeds of Scanderbeg, prince of the Epirotes)، روم وچ ۱۵۰۸–۱۵۱۰ دے درمیان شائع ہويا، جس دا دنیا د‏‏ی کئی زباناں وچ ترجمہ ہويا۔

## ہور ویکھو

* البانیہ وچ عثمانی طب

## حوالے

گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:مقالات جنہاں د‏‏ی صفائی درکار اے
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات