open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شیو چرن جگی کسا

**شِیو چرن جگی کُسا** (جم 1 اکتوبر 1965) پنجابی ناول کار اے۔ اسدے ناول "پرزہ پرزہ کٹِی مرے" دا انگریزی ترجمہ *سٹرگل فار اؤنر* اتے *آؤٹسائیڈ، سمویئر، اے لیمپ برنس* وی چھپ چکے ہن اتے "دا لوسٹ فٹپرنٹس" آ رہا اے۔ اسنوں انگلینڈ دے نامور ادارہ 'پنجابیز ان برٹین- آل پارٹی پارلیمینٹری گروپ' ولوں 2010 دے پنجابی تہذیبی ایوارڈ نال نوازیا گیا۔

## جیونی
شِیۉ چرن جگی کُسا دا جم 1 اکتوبر 1965 نوں پنڈت برما نند جی تے سری متی گرنام کور جی دے گھر پنڈ    کُسا، ضلع موگا بھارتی پنجاب وکھے ہویا۔ اسنے میٹرک (پنجاب) توں بعد آئی۔ ایف۔ کے۔ یونیورسٹی آسٹریا (یورپ) توں پڑھائی کیتی اے۔ اوہ 26 سال آسٹریا رہن توں بعد ہن 2006 توں انگلینڈ دا پکا وسنیک اے۔ اجکل اوہ لندن وچ رہندا اے۔
## ناول
* جٹّ وڈھیا بوہڑ دی چھاویں
* کوئی لبھو سنت سپاہی نوں
* لگی والے کدے نہیں سوندے
* باجھ بھراووں ماریا
* ایتی مار پئی کرلانے
* پرزہ پرزہ کٹِ مرے
* توی توں تلوار تکّ
* اجڑ گئے گراں
* باریں کوہیں بلدا دیوا
* ترکش ٹنگیا جنڈ
* گورکھ دا ٹلا
* حاجی لوک مکے ولّ جاندے
* سجری پیڑ دا ریتا
* روح لے گیا دلاں دا جانی
* ڈاچی والیا موڑ مہار وے
* جوگی اتر پہاڑوں آئے
* اکھیاں `چ توں وسدا
* بودی والا تارہ چڑھیا
* ٹوبھے فوق
* دلاں دی جوہ

## کہانیاں
* اوٹھاں والیے بلوچ
* بڈھے دریا دی جوہ
* ۔.۔.تے دھرتی رو پئی
* توں ستا ربّ جاگدا
* کلی نی فقیر دی وچوں

## حوالے

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو

گٹھ:جٹ
سری رام سنگھ

سریرام سنگھ شیکھاوت (14 نومبر 1948 نوں جنمیا) اک سابقہ بھارت  دا  مدھ-دوری دا دوڑاک  اے۔

1968 وچ سریرام سنگھ راجپتانہ رائیفلز وچ شامل ہو گیا سی، جتھے اوہ کوچ الیاس بابر دے اثر ہیٹھ آیا۔ بابر نے اس نوں اپنا فوکس 400 میٹر توں 800 میٹر تکّ بدلن لئی راغب کیتا۔

## حوالے

گٹھ: 1950 جم
گٹھ: زندہ لوک
گٹھ: راجستھاں دے کھڈاری
گٹھ: بھارتی لوک
گٹھ: بھارت دے اولمپک ایتھلیٹ
بلدیۉ سنگھ تیغ

بلدیۉ سنگھ تیغ پنجابی شاعری دا سٹیجی شاعر سی جس دے تنّ شعری مجموعہ چھپے۔ بلویر سنگھ تیغ پنجابی دا اوہ شاعر اے جسنے امرتسر شاعر پھلواڑی دا قیام کیتا اتے لما سماں پردھانگی کیتی۔ اسدے ساتھی شاعران وچّ پورن سنگھ جوش، پیارا سنگھ روشن، بچن پہلوان بچن، رجندر سنگھ صوفی، دھنا سنگھ رنگیلا، اُتم سنگھ تیز اتے پیارا سنگھ نرچھل شامل سن۔

## جیون
بلدیۉ سنگھ تیغ دا جم سن 1929 وچّ لون منڈی چوک امرتسر وکھے ہویا۔ ہناں دے پیؤ دا نام ہری سنگھ سی۔ بچپن وچّ ہی ماں پیؤ  چلانا کر گے۔ جس کارن دادی نے ہی پالن پوشن کیتا تے کجھ سماں اسنوں یتیم خانے وی رہنا پیا۔ بچپن توں ہی شاعری چنگی لگدی سی، پھر ہولی ہولی لکھن وی لگ پے تے اسے سلسلے وچّ ہناں نے استاد شاعر ودھاتا سنگھ تیر نوں گرو دھار لیا۔ اس توں بعد اہناں نے امرتسر شاعر پھلواڑی ادارہ بنایا۔ سکھ-پنتھ دے پنج تختاں وکھے ہندے شاعری درباراں وچ حصہ لیا تے منچ چلاون کیتا۔ آل انڈیا ریڈیُو، جالندھر پروگرام وچ بہت سماں شاعری راہیں حاضری بھری، دوردرشن  جالندھر شاعری درباراں وچّ وی حصہ لیا۔ 7 ستمبر 2007 نوں اہناں دی موت ہو گی۔

## شعری مجموعہ
* تیغ دی لوری (1962)
* بیرتا دا چانن (1995)
* تیغاں دی چھاویں (2004)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
میلوش ماتسوؤریک

thumb|ملوش ماتسوؤریک
**میلوش ماتسوؤریک** (2 دسمبر 1926–30 ستمبر 2002) چیک لوکراج دا شاعر، ناٹک کار، لکھاری اتے سکرین-رائیٹر سی۔
## جیونی
میلوش ماتسوؤریک دا جم 2 دسمبر 1926 نوں کرومیرز وچّ ہویا سی۔ اس نے اپنے جیون وچّ کئی طرحاں دے پیشے اپنائے۔ 1953 توں 1960 تکّ اوہ کلا دے اتہاس دے استاد رہے۔ بعد وچّ اوہناں نے باراندوو فلم سٹوڈیؤ وچّ ناٹک کار دا کم کیتا۔ اوہناں نے بچیاں لئی کتاباں لکھن دے علاوہ کئی چہلبازیاں اتے ٹیوی سیریز لکھیاں۔

## حوالے

گٹھ:چیک لوکراج دے لکھاری
گٹھ:چیک لوکراج
غلام محمد شیخ

**غلام محمد شیخ** (جم 1937) جگت مشہور مصور، لکھاری اتے کلا نقاد اے۔ 1983 وچّ کلا دے میدان چ اس دے حصے لئی اس نوں پدمشری انعام  نال اتے 2014 چ پدم بھوشن نال نوازیا گیا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی مصور
گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:بھارتی مسلمانگٹھ:گجراتی لوک
سید حیدر رضا

**سید حیدر رضا** عرف ایس۔ ایچ۔ رضا  (جم 22 فروری 1922) اک مشہور بھارتی مصور ہن۔ ।950 توں بعد اوہ فرانس وچّ رہندے اتے کم کردے رہے ہن، لیکن بھارت دے نال جاری جڑے ہوئے ہن۔ اس دے پرمکھ پینٹنگز زیادہتر تیل جاں ایکریلک وچّ بنے ہن جنہاں وچّ رنگاں دا بہت زیادہ استعمال کیتا گیا اے، اتے جو بھارتی فلکیاتی علم دے نال-نال اسدے فلسفے دے چہناں نال وی پری پورن ہن۔۔ 1981 وچّ اس نوں پدم شری اتے للت کلا اکادمی دی آنریری میمبری اتے 2007 وچّ پدم بھوشناتے 2013 وچّ پدم وبھوشن نال نوازیا   گیا۔ 

10 جون 2010 نوں اوہ بھارت دے سبھ توں مہنگے جدید کلاکار بن گیا جدوں 88 سالا رضا دا سوراشٹر نامی اک پینٹنگ کرسٹی دی نیلامی وچّ دا 16.42 کروڑ روپیاں (34,86,965 ڈالر) وچّ وکی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی مصور
گٹھ:بھارتی چترکار
گٹھ:پینٹر
گٹھ:مصور
گٹھ:بھارتی مسلمان
ناہن

**ناہن ** ہماچل دے ضلع سرمور دا اک تریخی شہر اے ۔ ایہ برطانوی راج توں پہلاں ریاست سِرمُور دا راجگڑھ رہیا اے تے ہُن ضلع سرمور دا راجگڑھ اے ۔

## جغرافیائی تھاں ٹھکاݨا
ناہن is located at  تے واقع اے ۔ اسدی سمندر پدھر توں 932&nbsp;میٹر اچائی اے ۔

## [[ناہن دا قلعہ]]
ناہن برطانوی راج توں پہلاں راجپوت راجیاں دے ماتحت اک پہاڑی سرمور ریاست دا راجگڑھ ہون دی وجہ توں اتھے اک قلعا اساریا گیا سی ۔ ایہ ریاست اوس ویلے پنجاب دیاں پہاڑی ریاستاں وچوں مکھ ریاست سی ۔

File:Fort of Nahan.JPG||ناہن دا قلعہ (15 مئی 2016)
File:Fort Nahan.JPG| ناہن قلعا، شمال ول دی کندھ



## تصویراں

File:Rani Tal, Nahan, Himachal Pradesh.jpg|رانی تال
File:Rani Tal Shiv Temple, Nahan.jpg|رانی تال شِیۉ مندر
File:Rani Tal Shiv Temple, Nahan, Himachal Pradesh.jpg|رانی تال شِیۉ مندر سروۉر
Image:NahanStamp1800s.jpg|250px|right|سرمور دی موہر 1800 


## حوالے

گٹھ:ہماچل دے شہر
ریاست سِرمُور

**سِرمُور **، بھارت دے اجوکے ہماچل پردیش صوبے وچّ پیندی اک آزاد ریاست سی جسدا قیام 1616 وچّ ہوئیا سی۔ ایہہ علاقہ ہن ہماچل پردیش دے سِرمُور ضلعے دا حصہ اے۔

## حوالے

گٹھ:ہندستانی ریاستاں
گٹھ:ریاستاں
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
ریاست بیکانیر

thumb|مہاراجہ گنگا سنگھ 1914 وچ
**بیکانیر ریاست** راجستھان دی شمالی ریاست سی۔ اتھے راٹھوڑ راجٹبر دی حکومت رہی۔
## تریخ
جانگل دیس بیکانیر ریاست دا پرانا نام سی ۔ اسدے شمال وچ کورُو اتے خوشی دیش سن ، اسلئی مہابھارت وچ جانگل نام کتے اکلا اتے کتے کورُو اتے خوشی دیساں دے نال جڑیا ہویا ملدا اے ۔ بیکانیر دے راجا جنگل دیس دے مالک ہون دے کارن ہن تک جنگل دھر بادشاہ کہاندے ہن ۔  بیکانیر راج اتے جودھپور دا شمالی حصہ جانگل دیس سی 
## موسم
بیکانیر اصل وچ ریگستانی علاقہ اے۔ گرمیاں وچ اس ریاست وچ بہت گرمی اتے سردیاں وچ بہت زیادہ سردی پیندی اے۔ مئی، جون اتے جولائی مہینیاں وچ تاں اس ریاستی علاقے وچ گرم لو چلدی رہندی اے، جس کرکے اتھوں دے وسنیک دوپہر ویلے اپنے گھراں توں باہر ہی نہیں نکلدے۔ اتھے گرم ہوا لو اینی تیز وگدی اے کہ ریت دے ٹلے اک تھاں توں اڈّ کے دوجی تھاں اپر بندے رہندے ہن۔ اس ریاستی شہر دے وڈی گنتی لوکاں نے اپنے گھراں وچ تہہ خانے بنائے ہوئے ہن اتے دن ویلے گرمی ہون اپرنت اوہ تہہ خانیاں وچ چلے جاندے ہن۔ تہہ خانے کجھ ٹھنڈے ہندے ہن، جس کرکے لوکاں دا بھینکر گرمی توں بچاؤ ہو جاندا اے۔ سردیاں وچ اتھے اینی زیادہ ٹھنڈھ پیندی اے کہ رکھ تے پودے وی ٹھنڈھ کارن کملاء جاندے ہن۔ اس ریاست وچ ریگستانی علاقہ ودھیرے ہون کرکے اجے وی پرانے کھوہاں توں کم لیا جاندا اے اتے کئیاں تھاواں اپر اج وی کھوہ موجود ہن۔ اتھے کھوہ 300 فٹ جاں اس توں زیادہ ڈونگھے ہندے ہن۔ ایہناں کھوہاں دا پانی مٹھا ہندا اے۔ بیکانیر وچ مینہہ بہت گھٹ پیندے ہن، صرف نہری پانی نال ہی کھیتی ہندی اے۔ کھیتی وی کوئی خاص نہیں ہندی، کیونکہ اس ریاست دا وڈا حصہ ریگستان ہی اے۔ 

## بیکانیر دا جوناگڑھ قلعہ

بیکانیر ریاست دا جوناگڑھ قلعہ جگت مشہور اے۔ ایہہ قلعہ بیکانیر شہر دے بالکل وچالے واقع اے اتے بیکانیر دی شان اے۔

جوناگڑھ قلعے دی اساری بیکانیر دے راجے راجا رائے سنگھ دے وزیراعظم کرن چند دی دیکھ-ریکھ وچ کیتی گئی سی۔ راجا رائے سنگھ نے 1571 توں 1611 اے۔ڈی۔ دے وچالے بیکانیر ریاست اپر راج کیتا سی۔ قلعے دیاں دیواراں اتے کھائی دا اساری 1589 وچ شروع ہویا سی اتے 1594 وچ ایہہ کم پورا ہویا سی۔
 
## مورتاں


File:Laxmi Niwas Palace Bikaner.JPG|thumb|275px|Bikaner Laxmi Niwas Palace
File:Elephant Hunt of Maharaja Anup Singh of Bikaner - Google Art Project.jpg|thumb|275px|Maharaja Anup Singh of Bikaner hunting elephants
File:Le fort Junagarh (Bikaner) (8441306001).jpg|thumb|Honorific insignia in gold offered to the Maharaja of Bikaner by the Mughal Emperor
File:Raja Karan Singh of Bikaner, Auranzeb's ally and enemy.jpg|thumb|Raja Karan Singh of Bikaner, Aurangzeb's ally and enemy.
File:Ganga Singh of Bikaner 1914.jpg|thumb|Maharaja Ganga Singh of Bikaner with his son in 1914
File:Bikaner Camel Corps.jpg|thumb|Bikaner Camel Corps
File:Bîkâner-Junagarh Fort-41-Darbar Hall-20131008.jpg|thumb|Board of combat daggers at the Darbar Hall

## حوالے

گٹھ:ہندستانی ریاستاں
گٹھ:ریاستاں
گٹھ:پنجاب دیاں دیسی ریاستاں
سَند

**سَند** یا **اوزار** (انگریزی: Tool)، اوہناں شےواں نوں کہیا جاندا اے جیہناں ناݪ کِسے میکانیکی کم نوں کرن وچ سہولت ہُندی اے۔ 
سَند وکھ وکھ قِسماں دے ہُندے نیں۔

## عام ورتوں دے گھریلو سَند

*ہتھوڑا
*پیچ کس
*پلاس
*جمور
*آری
*کھرپا
*قینچی
*گدھاݪا
*سبݪ
*داتری
*کہاڑی
*کہی

*سنی
*رینچ
*چھیݨی
*تیسی
*کانڈی
*سالھ
*چِمٹا
*برما
*ڈرل 
*چُھری
*ریتی
*رندا 

گٹھ:سَند
گٹھ:اوزار
گٹھ:آلات
گٹھ:ہتھیار
گٹھ:روایتی ہتھیار
ٹبھکوݨا

**ٹبھکوݨا** (انگریزی: Plunger) پاݨی دیاں نالیاں تے پائپاں چوں رکاوٹاں ختم کرن دا اک سَند اے ۔ ایہدے وچ اک لکڑی یا پلاسٹک دی ڈنڈے ورگی ہتھی (شافٹ) دے اگے ربڑ دا کُپا یا کولا  لگیا ہُندا اے ۔ 
پاݨی دی نالی یا پائپ کھولݨ واسطے ٹبھکوݨے دا ربڑ آلا کولا جالی یا پائپ دے سِرے تے رکھ کے دبایا جاندا اے تاں ہوا دے دباؤ نال اندرلا مواد اگے لنگھ جاندا اے تے پائپ وچ خلا پیدا ہو جاندا اے تے رکاوٹ پرے ہَٹ کے پائپ کُھل جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
* برش
* جھاڑو
* موپ
* ٹبھکوݨا
* وائیپر

گٹھ:صفائی
گٹھ:سَند
گٹھ:اوزار
گٹھ:چیزاں
نتالی سیوَر

**نتالی سیور** (/ sɪvər /; جم 20 اگست 1992) انگلینڈ دی اک انٹرنیشنل رکٹ کھڈاری اے۔ اوہ انگلینڈ خواتین کرکٹ ٹیم ولوں انترقومی کرکٹ کھیڈدی اے۔

## پچھوکڑ
سیور دی ماں، ودیسی اتے قومی وزارت دی اک اہلکار سی، اوہ اسدے جم ویلے جاپان وچ سی۔ انگلینڈ جان توں پہلاں، سیور پولینڈ وچ رہِ رہی سی۔ جتھے اوہ خواتین فٹ بال لیگ کھیڈی اتے نیدرلینڈز وچ اسنے باسکٹبال لیگ کھیڈی سی۔

## غیر-کرکٹ سرگرمی
2014 تکّ، سیور لوگگ یونیورسٹی وچّ کھیڈاں اتے سائنس دا مطالعہ کر رہی سی۔

## انترقومی سینکڑے

### خواتین اک دنا انترقومی سینکڑے

## حوالے

گٹھ:جم 1992
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
پرکاش کور

***پرکاش کور*** (19 ستمبر 1919 - 2 نومبر 1982) پنجابی، لوک گیت اتے فلمی گائکہ سی۔ اسنے پشتو وچّ وی کجھ لوک گیت گائے ہن۔ 
**­پرکاش کور** ویہویں صدی دی پنجابی گلوکارہ اے۔ ­پرکاش کور، سریندر کور اس دیاں ہم عصر گلوکاراواں سن۔
## مڈھلا جیون
کور دا جنم پنجابی پروار وچّ لاہور، برطانوی پنجاب وچّ 19 ستمبر 1919 نوں ہویا۔ اوہ پنجاب دی کوئل کہی جاندی گائکہ سریندر کور دی وڈی بھین سی۔ پرکاش کور'دیاں 4 بھیناں اتے 5 بھرا سن۔ دوناں بھیناں سریندر اتے پرکاش دا پہلا توا 1943 وچّ آیا جس دا گیت "ماواں تے دھیاں رل بیٹھیاں نی مائیں " بہت مشہور ہویا۔

 
 

## جیون تے سنگیت سفر
ّ­پرکاش سدھو دا جم 1947 وچّ لاہور وکھے پیؤ گردیال سنگھ سدھو دے گھر ماں سوندر کور دی ککھوں ہویا۔ ونڈ دوران ماں پیؤ قتل ہو گے تے تایا گرمکھ سنگھ اسنوں بچا کے دلی لے آیا۔ موتی باغ دلی دے سرکاری ودیا نکیتن سکول وچوں ّ­پرکاش سدھو نے مڈھلی سکھیا حاصل کیتی۔ بچپن توں ہی سنوں سنگیت نال پیار سی جس لئی اسنے کیرانا سنگیت گھرانہ آگرا نال متعلق مشہور سنگیتکار جیون لال مٹو پاسوں کلاسیکل سنگیت دی سکھیا حاصل کیتی۔ اسے سلسلے وچّ اسنے پربھاکر (بیے) پریاگ یونیورسٹی الہ آباد توں اتے وشارد (ایمے) پرچان کلا مرکز چنڈی گڑھ توں کیتی۔ اپنی رکارڈنگ گائیکی دی شروعات اسنے دلی ریڈیو سٹیشن توں کیتی جتھے اسنے پہلی وار چوداں سال دِی عمر وچّ گیت گایا۔ استوں بعد اسنے محمد رفیع، مہیندر کپور، آشا بھونسلے، شمشاد بیگم نال کورس گائے۔

دوگانا کیسٹ دے روپ وچّ اسدی پہلی رکارڈنگ اجیت سنگھ رنگیلے جٹ نال ہوئی۔ اس توں بعد ­پرکاش چند چمن، کرم چند جالندھری، گورمیل پنچھی تے کلدیپ مانک نال وی توے ریکارڈ کرواے۔ سنگیتکار درشن سنگھ گل دے گروپ وچّ لما سماں کم کرن توں بعد اسنے درشن گلّ نال ہی ویاہ کروا لیا۔ اہناں دے بچے وی اج سنگیت دی دنییا وچّ کمّ کر رہے ہن۔ اج کلّ ­پرکاش کور دلی دیاں سنگیتی ادارےآں نال جڑ کے کم کر رہی اے۔

## مشہور گیت
٭میرے پلے پے گیا عملی

نی میں رو رو ہو گی کملی

٭میرا اشک لڈا چاندی دا

سر دکھدا سہرے جاندی دا

٭میں رہی تختے دے ہلے

توں ساری رات لبھدا رہا

٭تینوں ا جے کسے دی آئی

وے نت دا سی اپا مکّ جے

## حوالے

http://punjabitribuneonline.com/2017/06/٪E0٪A8٪B8٪E0٪A9٪B0٪E0٪A8٪97٪E0٪A9٪80٪E0٪A8٪A4-٪E0٪A8٪A6٪E0٪A9٪80-٪E0٪A8٪A8٪E0٪A8٪BF٪E0٪A8٪B6٪E0٪A8٪95٪E0٪A8٪BE٪E0٪A8٪AE-٪E0٪A8٪B8٪E0٪A9٪87٪E0٪A8٪B5٪E0٪A8٪BE-٪E0٪A8٪A8٪E0٪A9٪82٪E0٪A9٪B0-٪E0٪A8٪B8/

گٹھ:گلوکارہ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
فصل

**فصل** یا فصل دی پیداوار (جیہنوں "**کھیتی باڑی آؤٹ پٹ**" وی کیہا جاندا اے)، زمین تے کاشت دے فی یونٹ علاقے وچ اک فصل دے حاصل تے پودے اپݨے آپ وچ بی پیداوار (جویں کہ جے ہر ایک بیجے ہوئے اک بی لئی تِن بیجاں دی کٹائی ہندی اے درجہ حاصل، نتیجہ فصل حاصل1: 3 اے)۔ ، 1: 3 نوں ایگرینوئمسٹس ولوں انسانی جیون نوں قایم رکھن لئی گھٹو گھٹ ضروری سمجھیا جاندا اے۔

تِن بیجاں وچوں اک نوں اگلے اگائی سیزن لئی اک پاسے رکھیا جانا چاہیدا اے۔ باقی دوواں دا مالک ولوں کھپت کیتا جاندا اے یا انسان دی ورتوں لئی تے دوجا جانوراں دے فیڈ لئی۔ وادھو بچت زیادہ پسوآں لئی رکھی جا سکدی اے۔ جیہدے نال کسان تے اوہدے ٹبر دے معاشی سکھ تے سہولت ودھدے نیں۔ کھاد دے نال مٹی نے کسان دے بوجھ نوں گھٹ کیتا اے۔ فصل دی پیداوار وچ وادھا ہون دا مطلب سی کہ صنعت تے وپار لئی اوہناں نوں خالی کرن لئی کھیت وچ کچھ ہتھاں دی لوڑ سی۔ اسدے بدلے، شہراں دے گٹھن تے ترقی وچ وادھا ہویا اے۔

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:فصلاں
ایشیائی کھیڈاں 1994

**1994 [[ایشیائی کھیڈاں]]**، جنھاں نوں کہ **XII ایشیاڈ** وی کیہا جاندا اے، ایہہ کھیڈاں 2 اکتوبر توں 16 اکتوبر 1994 وچکار جاپان دے شہر ہیروشیما وچّ ہوئیاں سن۔ ایہناں کھیڈاں دا مکھ مقصد ایشیا دے دیساں وچّ امن قائم کرنا سی۔ ہیروشیما تے ہوئے ایٹمی حملے توں 49 سالاں بعد ایہہ کھیڈاں ہیروشیما وچّ ہو رہیاں سن۔ 1991 دے گلف جنگ کارن عراق نوں ایہناں کھیڈاں وچّ سسپینڈ کر دتا گیا سی۔

ایہناں ایشیائی کھیڈاں وچّ 42 دیساں دے 6,828 کھڈاریاں اتے ہور اہلکاراں ولوں حصہ لیا گیا سی۔ ایہناں کھیڈاں دی شروعات وچّ بیس بال، کراٹے اتے جدید پینتھالون دے مقابلے کروائے گئے سن۔
## ماسکٹ

XII ایشیاڈ دا مکھ سرکاری لوگو چٹیاں گھگیاں دا جوڈا سی۔ ایہناں دوواں جوڈیاں دا نانم پوپو اتے ککو سی۔ اس دا مکھ مقصد ایشیا دے دیساں وچکار امن اتے سدبھاونا نوں درساؤنا سی۔

## ایشیائی کھیڈاں بارے مختصر وچّ جانکاری

ایشیائی کھیڈاں نوں 'ایشیاڈ' دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ ایہہ ہر اک چار سال بعد منعقد ہون والی بہو-کھیڈ پرتیاہلیت اے، جس وچّ صرف ایشیا دے وکھ-وکھ دیساں دے کھڈاری حصہ لیندے ہن۔

ایہناں کھیڈاں دا پربندھ ایشیائی اولمپک کمیٹی ولوں انتر قومی اولمپک کمیٹی دی نگرانی ہیٹھ کیتا جاندا اے۔ ہر اک مقابلے وچّ پہلاں تھاں لئی سونا، دوجے لئی چاندی ، اتے تیسرے لئی کانسی تمغے دتے جاندے ہن۔ اس پرمپرا دا آرنبھ 1951 وچّ ہویا سی۔

پہلیاں ایشیائی کھیڈاں دا پربندھ دلی، بھارت وچّ کیتا گیا سی، جسنے 1982 وچّ پھر ایہناں کھیڈاں دی میزبانی کیتی۔ 15ویں ایشیائی کھیڈاں 1 دسمبر توں 15 دسمبر 2006 دے وچّ دوہا، کتر وچّ منعقد ہوئے سن۔ 16ویاں ایشیائی کھیڈاں دا آایوجن 12 نومبر توں 27 نومبر 2010 دے وچّ کیتا گیا، جنہاں دی میزبانی گوانگزو، چین نے کیتی۔ 17ویاں ایشیائی کھیڈاں دا پربندھ 2014 وچّ دکھن کوریا دے انچییان وچّ ہویا سی۔
## شامل کھیڈاں
1994 ایشیائی کھیڈاں وچّ ہیٹھ لکھیاں کھیڈاں شامل سن:
*  غوطہ خوری
*  تیراکی
*  تیرندازی
*  دنگل
*  بیڈمنٹن
*  بیس بال
*  باسکٹبال
*  گیندباجی
*  مکیبازی
*  ڈونگیئن
*  سائکلنگ
*  گھوڑسواری
*  فینسنگ
*  فٹ بال
*  گولف
*  جمناسٹکس
*  ہینڈبال
*  ہاکی
*  جوڈو
*  کبڈی
*  کراٹے
*  جدید پنج کھیڈاں
*  رولر کھیڈاں
*  کھینا
*  پال نوکائن
*  سیپاکٹاکرو
*  نشانیبازی
*  سافٹبال
*  سافٹ ٹینس
*  سکویش
*  ٹیبل ٹینس
*  تائکوانڈو
*  ٹینس
*  ترے کھیڈاں
*  والیبال
*  بھارتولن
*  کشتی

## کلنڈر

## ہور ویکھو
* 1998 ایشیائی کھیڈاں
* 2002 ایشیائی کھیڈاں
* 2006 ایشیائی کھیڈاں
* 2010 ایشیائی کھیڈاں
* 2014 ایشیائی کھیڈاں
* 2018 ایشیائی کھیڈاں
* 2026 ایشیائی کھیڈاں

## حوالے

گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
گٹھ:کھیڈاں
انڈونیشیائی روپیا

200px|thumbnail|انڈونیشیائی روپیا
**انڈونیشیائی روپئیا** (Rp) **[[انڈونیشیا]]** دی سرکاری کرنسی اے ۔ ایہ بینک آف انڈونیشیا ولوں جاری تے کنٹرول کیتا جاندا اے۔ انڈونیشیائی روپئیے لئی **آئی ایس او** 4,217 کرنسی کوڈ IDR اے ۔ سارے بینک نوٹاں تے ٹھیپےآں اتے نشان دے روپ وچ Rp دا استعمال کیتا جاندا اے۔ ایہ لفظ برصغیر دی کرنسی روپیا توں لیا گیا اے ۔ عام طور تے انڈونیشیائی روپئیے لئی لفظ پراک (انڈونیشی  بولی وچ چاندی) دی ورتوں وی کیتی جاندی ۔ روپئیا 100 سین وچ ونڈیا ہویا اے ۔ 

گٹھ:کرنسی
گٹھ:انڈونیشیا
لورین بوتھ

**لورین بوتھ** اک انگریزی صحافی نیں۔ اوہ اک آزاد لکھاری تے میڈیا کنسلٹنٹ دے طور تے وی کم کر دی اے۔ اوہناں نے شمالی لندن چ تعلیم حاصل کیتی۔ لورین بوتھ سابق برطانوی وزیر اعظم ٹونی بلیئر دی گھر آلی چیری بلیئر دی متیر بھیݨ نیں۔ 

## میڈیا کیریئر
لورین بوتھ نے صحافتی کیریئر دا آغاز 1997 چ کیتا۔ اوہناں نے مُڈھلا تحریری تجربہ لندن ایونگ سٹینڈرڈ توں 'ٹاؤن اباؤٹ کالم لِکھ کے حاصل کیتا۔ اوہناں نے 1999 چ سیاسی میگزین **دی نیو سٹیٹسمین** لئی لِکھنا شروع کیتا۔ جتھے اوہ چار سال تک منسلِک رہی۔ اوہناں نے ایہدے نال نال بحیثیت کالم لکھاری **میل آن سنڈے** واسطے فیچرز تے کالمز لکھنے شروع کر دِتے۔  
2006 توں 2008 دے وچکار برطانیہ دے **اسلام چینل** تے پروگرام **اِن فوکس** پیش کیتا۔ ایرانی ملکیتی پریس ٹی وی نال اوہناں دی لمبی وابستگی رہی۔ اوہناں نے 2014 چ نویں برطانوی مسلم ٹی وی اُتے اپنی سیریز **ٹاکنگ بوتھ** لانچ کیتی۔ 2014 چ اوہناں نے قطر دے راجگڑھ دوحہ چ الجزیرہ ٹی وی دی سینیئر پروڈیوسر دی پوسٹ سنبھالی۔

## اسلام قبول کرنا
لورین بوتھ نے 2010 چ اسلام قبول کیتا۔ اوہناں نے 2010 وچ سہیل احمد نال بیاہ کیتا۔ لورین بوتھ نے  23 اکتوبر 2010 نوں اسلام چینل دے ایونٹ اسلامی امن تے اتحاد وچ حجاب تےڈھیلے ڈھالے کپڑیاں چ ملبوس ہو کے ایہ اعلان کیتا کہ میرا ناں لورین بوتھ اے تے میں مسلمان آں۔ اوہناں نے اپنی اسلامی بیداری نوں اک صحافی دے طور تے ایران چ شیعہ مزار دے دورے دے دوران 'مقدس تجربے' نال منسوب کیتا۔

گٹھ:صحافی
گٹھ:برطانوی شخصیتاں
گٹھ:برطانوی مسلمان
گٹھ:انگریز مسلمان
شاہد خاقان عباسی

**شاہد خاقان عباسی** 1 اگست 2017 توں 31 مئی 2018 تک پاکستان دے وزیر اعظم رہے ۔

**شاہد خاقان عباسی** 27 دسمبر 1958 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے۔ عباسی پاکستان وچ 2013ء تا 2017ء تک وزیر پٹرولیم رہ‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اس تو‏ں پہلے گیلانی وزارت وچ 2008ء وچ وزیر تجارت رہ‏‏ے۔ یکم اگست 2017ء تو‏ں لے ک‏ے 31 مئی 2018 تک آپ پاکستان دے وزیر اعظم رہ‏‏ے۔ عباسی دا تعلق پاکستان مسلم لیگ تو‏ں ا‏‏ے۔

عباسی 1988ء یمں اپنے والد د‏‏ی وفات دے بعد سیاست وچ داخل ہوئے تے پہلے ہی انتخابات وچ قومی اسمبلی پاکستان منتخب ہوئے۔ تب تو‏ں ہن تک عباسی 6 بار رکن اسمبلی منتخب ہوئے چکے نيں۔ 1997ء تا 1999ء نواز شریف د‏‏ی وزارت وچ پی آئی اے دے چیئرمین رہ‏ے، 2003ء دے انتخابات وچ شکست دے بعد عباسی نے ائیر بلو د‏‏ی بنیاد رکھی۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
شاہد خاقان عباسی 27 دسمبر 1958ء نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے، انہاں دے والد دا ناں خاقان عباسی اے،۔ بعض ذرائع دے مطابق انہاں د‏‏ی ولات مری وچ ہوئی جو انہاں دا خاندانی سکوندی شہر ا‏‏ے۔

عباسی نے ابتدائی تعلیم کراچی وچ حاصل کيتی، بعد وچ مری وچ قائم، لارنس کالج، مری وچ داخلہ لیا، 1978ء وچ جامعہ کیلیفورنیا، لاس اینجلس وچ الیکٹریکل انجینئرنگ وچ بیچلر د‏‏ی سند حاصل کيتی تے الیکٹریکل انجینئر دے طور اُتے اپنے کم دا آغاز کیتا۔  اس دے بعد 1985ء وچ جامعہ جارج واشنگٹن وچ ایم اے دے لئی داخلہ لیا، جتھ‏ے تو‏ں الیکٹریکل انجینئرکی سند حاصل کيتی۔

## خاندان و ذا‏تی زندگی
عباسی شادی شدہ نيں تے انہاں دے تن بچے نيں۔

## مزيد ویکھو
* نواز شریف
* ایئر بلو

## حوالے
سابق وزیراعظم شاہد خاقان عباسی کا نئی سیاسی جماعت بنانے کا اعلان

|-

|-

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان بین الاقوامی خطوط ہوائی دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستان دے وزرائے اعظم
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے اراکین قومی اسمبلی
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاستدان
گٹھ:پاکستانی ادارےآں دے بانیان
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1988ء تا 1990ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1990ء تا 1993ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1993ء تا 1996ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 1997ء تا 1999ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2008ء تا 2013ء
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2013ء تا 2018ء
گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجاب، پاکستان د‏‏ی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:راولپنڈی دے سیاستدان
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:سعودی عرب وچ پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:عباسی خاندان
گٹھ:فوجیاں دے بچے
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:مری دیاں شخصیتاں

  

گٹھ:پاکستان دے وزیر اعظم
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
2018 ایشیائی کھیڈاں

**2018 [[ایشیائی کھیڈاں]]** جاں **18ویں ایشیائی کھیڈاں** ()، جسنوں کہ **XVIII ایشیاڈ** وی کیہا جاندا اے، ایشیائی کھیڈاں دا 18واں حصہ ہن۔ ایہہ کھیڈاں اس وار انڈونیشیا وچّ ہو رہیاں ہن اتے 18 اگست – 2 ستمبر، 2018 تکّ ہونگیاں۔ ایہناں کھیڈاں وچّ 40 پرکار دیاں کھیڈاں نوں شامل کیتا گیا اے۔جکارتا وچّ ایہہ کھیڈاں دوسری وار ہون جا رہیاں ہن، اس توں پہلاں 1962 وچّ ایشیائی کھیڈاں اتھے ہوئیاں سن۔ اجیہا ایشیائی کھیڈاں دے اتہاس وچّ پہلی وار ہو رہا اے کہ دو شہراں وچّ، جکارتا اتے پالیمبینگ وچّ ایہہ کھیڈاں ہونگیاں۔

## میزبانی

### ہنوئی دی چون ردّ ہونا
2018 ایشیائی کھیڈاں کتھے ہونیاں چاہیدیاں ہن، اس لئی چوناں کروائیاں گئیاں۔ چوناں کرواؤن توں بعد سرابیا اتے دبئی دے مقابلے زیادہ مت 'ہنوئی' نوں ملے۔ اس تحت ہنوئی نے سرابیا دیاں 14 ووٹاں مقابلے 29 ووٹ حاصل کیتے اتے 8 نومبر 2012 نوں ہنوئی نوں میزبان اعلان کر دتا گیا۔
مارچ 2014 وچّ اک مسودا پیش کیتا گیا اتے کیہا گیا کہ ایہناں کھیڈاں اپر $300 ملیان دا خرچ آویگا مگر میزبان دیس مطابق ایہہ خرچ $150 ملیان رکھن نوں کیہا گیا۔ اس لڑی تحت کجھ سٹیڈیم بنائے گئے

17 اپریل 2014 نوں ویتنامی وزیراعظم نگیین تان دنگ نے 2018 ایشیائی کھیڈاں دی میزبانی نا کرن دا فیصلہ اعلان کر دتا۔ اونھاں نے واضع کیتا کہ اجیہا دیس دی معاشی حالت نوں دھیان وچّ رکھکے کیتا گیا اے اتے دسیا کہ اونھا لئی کھیڈاں دی جگہ اتے ہور کماں دا پربندھ کرنا اوکھا اے۔ ایہہ وی کیہا گیا کہ ویتنام دے لوک اس فیصلے نال خوش ہن۔اجیہا کرن اُتے ویتنام نوں کوئی جرمانہ نہیں کیتا گیا۔

### جکارتا اتے پالیمبینگ دا چنیا جانا
ہنوئی ولوں میزبانی توں منع کرن توں بعد کمیٹی ولوں پرستاو پیش کیتا گیا کہ انڈونیشیا، چین اتے متحدہ عرب امارات وچوں کسے اک دی چون کیتی جا سکدی اے۔ پچھلیاں چوناں وچّ سرابیا وی شامل سی، اس لئی انڈونیشیا بارے وچار وٹاندرا کیتا گیا، اتے اجیہا ہی کیتا گیا۔فلیپینز اتے بھارت ولوں وی میزبانی لئی خواہش ظاہر کیتی گئی سی۔ زیادہ دیر ہون کرکے بھارت میزبانی لئی اپنا دعوہ پیش نہیں کر سکیا۔

5 مئی 2014 نوں کمیٹی ولوں انڈونیشیا دے وکھ-وکھ شہراں دے دورے کیتے گئے جویں کہ جکارتا، سرابیا، بانڈنگ، اتے پالیمبینگ۔ سرابیا نے 2021 یوتھ ایشیائی کھیڈاں دی تیاری شروع کر دتی سی اتے خاص دھیان 2021 ولّ دین لئی کہہ دتا۔25 جولائی 2014 نوں کویت وچّ ہوئی میٹنگ دوران جکارتا دا نانم اعلان دتا گیا اتے جکارتا ولوں پالیمبینگ نوں معاون شہر وجوں اعلان دتا گیا۔ ایہناں شہراں دی چون اس لئی کیتی گئی کیوں کہ اتھے سہولتاں اتے پربندھ ہور دوسریاں شہراں مقابلے بہتر اے۔20 ستمبر 2014 نوں انڈونیشیائی اولمپک کمیٹی دے پردھان رتا سبووو اتے گورنر ولوں ہستاخر کر کے انڈونیشیا نوں 2018 ایشیائی کھیڈاں دی میزبانی سونپ دتی گئی۔ پھر بعد وچّ 2014 ایشیائی کھیڈاں جو کہ انچیون وچّ ہوئیاں سن، دی سماپتی موقعے سنکیتک طور تے وی انڈونیشیا نوں اگلیاں کھیڈاں لئی اعلان دتا گیا۔

## لوگو
thumb|right|کھبیو-سجے: 'بھن بھن'، 'اکا' اتے 'اتنگ'
2018 ایشیائی کھیڈاں دا لوگو 9 ستمبر 2015 نوں قومی کھیڈ دن موقعے پیش کیتا گیا سی۔ اس لوگو وچّ پیراڈئیز پنچھی نوں وکھایا گیا اے، جو کہ انڈونیشیا وچّ پایا جاندا اے۔ اسدا مطلب اے اس دیس دی کھیڈاں دے میان دوچّ ترقی پکھوں اچی آس۔

## خرچ
سرکار ولوں ایہناں کھیڈاں لئی 3 ٹرلین انڈونیشیائی روپیا دا بجٹ مختص کیتا گیا اے۔
## حوالے

## باہری کڑیاں
* او سی اے ویبسائیٹ 
 
گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
ہاڑھی

thumb|کنک
thumb|جوں
**ہاڑھی** یا **ربیع** دیاں فصلاں سردیاں وچ بیجیاں جاݨ آݪیاں فصلاں نیں تے جنوبی ایشیا وچ بہار دے موسم وچ ایہناں دی کٹائی ہُندی اے۔ "ربیع" عربی لفظ اے جہیدا مطلب بہار اے جو برصغیر پاک و ہند وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہنوں "سردیاں دی فصل" وی کیہا جاندا اے۔

مون سون بارش ختم ہوݨ توں بعد نومبر دے ادھ وچ ہاڑھی دیاں فصلاں بیجیاں جاندیاں نیں تے کٹائی اپریل، مئی وچ شروع ہُندی اے۔ فصلاں یا تاں برساتی پاݨی ناݪ ودھیاں نیں یا آبپاشی ناݪ۔ سردی وچّ بوہتی بارش ہاڑھی دیاں فصلاں نوں خراب کردی اے پر ساؤݨی دیاں فصلاں لئی چنگی اے۔

پاکستان تے بھارت وچ خاص فصل کݨک اے۔ اس توں بعد جؤ، رائی، تݪ تے مٹر وی نیں۔

بہت ساریاں فصلاں کچے تے ہاڑھی دیاں رتاں دوہاں وچ پیدا ہندیاں نیں۔ بھارت وچ پیدا ہوݨ آݪیاں کھیتی باڑی دیاں فصلاں موسمی ہُندیاں نیں تے مون سون تے بہت انحصار کردیاں نیں۔

## ربیع فصلاں دیاں مثالاں
; اناج
* کݨک (ٹریٹئم ایسٹیوم)
* اوٹ (ایوینا سٹیوا)
* جؤ
; بیج پودے
* ایلفالفا (لوسین، میڈیکیگو سٹیوا)
* لیسیڈ
* تݪ
* جیرے (ایکنیئم کیمینئم، ایل)
* دھنیا (کوریئنڈرم ستووم، L)
* رائی (برسکا جینسیا ایل۔)
* پھینل (پھینیکلم ویلگیر)
* مینس (ٹرائیگونیلا پھینیومگریکم، ایل)
* ایسبگول (پلانٹیگو اوووٹا)
; سبزیاں
* مٹر
* چک پی (گرام، سسر ایریئینٹنم)
* پیاز (ایلئم سیپا، ایل۔)
* ٹماٹر (سولنم لیکوپسرسیئم، ایل)
* آلو (سولینم ٹیورووسوم)

## ہور دیکھو
٭ساؤݨی

## حوالے

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:موسم
گٹھ:پنجابی رہتل
سنیارا

**سنیارا** (انگریزی: Goldsmith)، سونے دی دھات دا کَم کرن آݪے نوں آکھیا جاندا اے۔ سنیارا سونے، چاندی تے ہور دوجیاں قیمتی دھاتاں دا کَم کرن وچ مہارت رکھدا اے۔ تریخی طور تے سنیارا سونے ناݪ آرائشی تے قابل استعمال برتݨ، رسمی یا مذہبی شیواں تے زیورات بݨاؤندا اے۔

## حوالے

گٹھ:کامے
گٹھ:پیشے
ساؤݨی

**ساؤݨی** یا **خریف** دیاں فصلاں یا گرمی دیاں فصلاں پکے طور تے ورتیاں جاندیاں نیں جو بارشاں دے دوران جنوبی ایشیا وچ کھیتی تے کٹائیاں جانیاں نیں جو اپریل توں اکتوبر تک رہندا اے۔ خاص خریف فصل باجرا تے چوݪ  نیں۔

## خریف سیزن
ساؤݨی دیاں فصلاں عام طور تے جولائی دے پہلے بارش دی شروعات نال جنوب مغربی مون سون سیزن وچّ بیجیاں جاندیاں نیں۔ پاکستان وچ ساؤݨی سیزن 16 اپریل توں شروع ہندا اے تے 15 اکتوبر تک چلدا اے۔ بھارت وچّ ساؤݨی دی فصل راج ولوں وکھری ہندی اے، مئی وچّ سبھ توں پہلاں شروع ہون والی خریف تے جنوری دے اخیر وچّ ختم ہون دے نال، پر ایہنوں عام طور تے جون وچّ شروع کرن تے اکتوبر وچّ ختم کرن لئی منیا جاندا اے۔ خریف سیزن دے دوران ربیع فصلاں دے مقابلے خریف کھڑا اے۔ ربیع تے خریف دوویں لفظ برصغیر پاک و ہند وچ مغلاں دے آؤݨ ناݪ آئے تے ایہناں دی مکمل روپ وچ ورتوں کیتی گئی۔ خریف عربی لفظ اے جیہدا مطلب اے "پت جھڑ" ۔ اس ویلے توں برصغیر پاک و ہند وچ پت جھڑ، سردیاں دی شروعات ناݪ میݪ کھاندا اے، ایہنوں "خریف ویلے" کیہا جاندا اے۔

جنوب مغربی مون سون سیزن دے آمد دے دوران، کیرالا سمیت جنوبی ریاستاں وچّ مئی دے آخر وچّ عامَ طور تے پہلی بارش دی شروعات ناݪ ساؤݨی دیاں فصلاں بیجیاں جاندیاں نیں۔ جِداں مون سون بارش شمالی بھارت ول ودھدی اے، اسے طرحاں بیجݨ دی متی اسے مطابق بدل جاندی اے ے جولائی وچ شمالی بھارتی صوبےآں وچ جاندی اے۔

ایہ فصلاں بارش دے پاݨی دی مقدار تے اوہدے ویلے اُتے انحصار کردیاں نیں۔ بہت زیادہ، بہت گھٹّ یا غلط ویلے ناݪ پورے سال دی محنت برباد ہو سکدی اے۔ عام خریف فصلاں چوݪ (جھونا تے ڈونگھے پاݨی) باجرا مکی لنسیڈ (فلیکس)۔

## عام خریف فصلاں
چوݪ باجرا مکیارہرمونگیہلدیمونگ پھلیکپاہگناکریلاسویا بینٹینڈےگوار

## ہور دیکھو
٭ہاڑھی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* E2kB Farming – Rabi, Kharif and Zayad Crops – Animal Husbandry – Fishery
* Location 

گٹھ:کھیتی باڑی
گٹھ:موسم
گٹھ:پنجابی رہتل
سوناگاچی

**سوناگاچی** براعظم ایشیا دا منیا پرمنیا سبھ نالوں وڈا لال بتی ایریا اے۔ سوناگاچی بھارت وچّ کولکاتہ وچّ واقع اے۔ اس وچّ سینکڑاں ہی بہو-منجلی کوٹھے دیاں عمارتاں ہن، اتے اہناں وچّ اندازہ 11,000 طوائفاں رہندیاں ہن۔ سوناگاچی کولکاتہ دے ماربل پیلیس توں تقریباً 1 کلومیٹر دی دوری اتے واقع اے۔
## نرکتی
کیہا جاندا اے کہ ایہہ علاقہ ثناءاللہ غازی دی ملکیت سی۔ ثناءاللہ  اک مسلم سنت سی۔ اسدی سمادھ اجے وی سوناگاچی وچّ اے۔ پہلاں اس علاقے دا ناں سونا غازی دے ناں اتے سی، بعد وچّ اسدا نام بدل کے سوناگاچی رکھیا گیا۔

گٹھ:بھارت
گٹھ:لال بتی ایریئے
کرپال قزاق

کرپال قزاق (15 جنوری 1943-) پنجابی دے کہانی کار تے ڈائیلاگ لکھاری اتے وارتک لکھاری ہن۔ اوہناں دا جم سردار سادھو سنگھ دے گھر پنڈ بندھوکے، ضلع شیخوپورہ (ہن پاکستان) وچّ ہویا۔ اوہناں نے دسویں تکّ دی تعلیم حاصل کیتی اتے راجگری کردے کردے اپنی ساہتی اتے کھوجی اہلیت صدقہ پہلاں پنجابی یونیورسٹی وچّ کھوج-معاون تعینات ہوئے اتے پچھوں پروفیسر دے عہدے تکّ وی پہنچے ۔ اوہناں کول زندگی دے وکھ وکھ کھیتراں دا امیر تجربہ اے۔اوہناں کول ٹھُکدار ملوئی بھاشائی محاورہ اے ۔

## تخلیقاں
اوہناں دیاں رچناواں ہن;
٭ کہانی مجموعہ: کالا علم، سورج مکھی پچھدے نے، ادھا پل، ہمس، گم شدہ، جتھوں سورج اگدا اے;

٭ ناول: کالا پتن; 
٭وارتک: سگلیگر قبیلیاں دا سبھیاچار (کھوج کم);
٭ ریکھا چتر: جگنوناں دی وہنگی ۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹگٹھ:پنجابی لکھاری
پرتگالی مل مارے علاقےآں لئی بھارتی لڑائی

15 اگست دا دن بھارتی اتہاس وچ خاص تھاں رکھدا اے۔ سنّ 1947 دے اسے دن انگریز سامراج خلاف بڑے محکم، لمبے تے لہو ویٹویں جدوجہد پچھوں آزادی حاصل ہوئی سی، انگیرزی جھنڈا یونین جیک لتھّ چکا سی اتے قومی جھنڈا ترنگا پھراٹے مار رہا سی، پر بھارت دی سرکار اگے وراٹ اوکڑاں کھڑھیاں سن۔ دیس دے چھوٹے-چھوٹے ٹکڑیاں گوا، دمن، دیو اتے نگر حویلی اتے اجے وی پورتگالی سامراج پیر پساری بیٹھا سی۔ دیسی ریاستاں دے راجے، حیدرآباد وانگ اپنا وکھرا راج قایم رکھن لئی ترلومچھی ہو راے سن۔ دھناڈھ لوک جگیرداری جاری رکھن دے آہر وچ سن۔ دیس دی فرقو ونڈ نال پنجاب اتے بنگال وچ ہندو-سکھ-مسلمان فساد، جائداد دی ساڑ-پھوک، بہو-بیٹیاں دی بے پتی، آبادی دا تبادلہ، لوکاں دے مڑ وسیبے تے روزگار ورگیاں سمسیاواں ترنت حلّ منگدیاں سن۔

دیس دیاں سبھے سیاسی پارٹیاں اتے عامَ جنتا اس ویلے دی نہرو سرکار توں گوا، دمن، دیو تے نگر حویلی دے پورتگالی علاقیاں نوں آزاد کرواؤن لئی زور پا رہیاں سن۔ کتے ایہہ اطںگح قومانتری معاملہ نہ بن جاوے، نہرو دی کانگرس سرکار، پورتگالی سرکار نال سیاسی پدھر ‘تے نبیڑا کرن توں کنی کترا رہی سی۔ اٹھ سال دی لمبی اڈیک پچھوں سمچے دیس بھگتاں نے ولنٹیئر بھرتی کرنے شروع کیتے تاں جو پر-امن رہندیاں جمہوری جدو-جہد شروعی کیتی جاوے اتے گوا دی سرحد پار کر کے قومی جھنڈا گڈیا جاوے۔ اس کم لئی 15 اگست 1955 دا دن متھیا گیا۔ وکھ-وکھ راجاں توں جتھے مہانراشٹر پجن لگے۔ پنجاب دے جتھے دی اگوائی شہید اعظم-بھگت سنگھ دے ساتھی پنڈت کشوری لال کر رہاے سن۔ کرنیل سنگھ ایسڑو استاد دی نوکری چھڈّ کے جتھے وچ شامل ہو گئے۔

پنڈت کشوری لال اپنے لیکھ وچ لکھدے ہن، “کلیان بمبئی جا رہی گڈی جس نے اگے پونے بیلگاؤں تکّ جانا سی، وچ بھارت دے وکھ-وکھ حصفآں توں جڑے ولنٹیئر اپنی اپنی بولی وچ دیس بھگتی دے گیت گا کے ماحول سرج رہے سن۔ پنجاب دے جتھے دی شان ہی نرالی سی۔ بیلگاؤں توں گوا دی سرحد بادا تکّ ٹرکاں وچ جانا سی، پر مہانراشٹر سرکار نے ٹرکاں ‘تے پابندی لا دتی۔ پنجاب دے جتھے نوں بادا تکّ بسّ دیاں ٹکٹاں مل گئیاں۔ 15 اگست 1955 دا اوہ دن چڑھیا۔ جتھا سرحد ولّ مارچ کرن لگا۔ دیسی-ودیشی صحافی رپورٹ لین لئی جتھے دے سجے کھبے چل رہے سن۔ آگوآں دا ڈر سی کہ گولی چلن دی حالت وچ بھگدڑ نہ مچے۔ سرحد پار کردیاں ہی پورتگالیاں نے گولیباری شروع کر دتی۔ جھنڈے والا جتھا رکیا۔ اوہناں دے پٹّ گولیاں نے چھلنی کر دتے سن۔ لیٹ جان دا حکم ہویا۔ کوئی بھگدڑ نہیں مچی۔ جھنڈے ول ساریاں دیاں اکھاں سن۔ مدھوکر دے زخمی ہون نال جھنڈا ٹیڈھا ہو گیا۔ اک عورت ولنٹیئر لائیناں چیردی ہوئی جھنڈا اچا چکن لئی اگے ودھی۔ دو گولیاں اس دی بانہہ وچیں لنگھ چکیاں سن۔ اس ویر پتری نوں سامبھن لئی چتلے کھڑھا ہو گیا تے دھرتی اتے قومی جھنڈا گڈّ دتا۔

گٹھ:بھارت دی تریخ
نکولائی گوگول

**نکولائی گوگول ** (31 مارچ (پرانا سٹائیل ،19 مارچ) 1809 – 4 مارچ (پرانا سٹائیل، 21 فروری 1852) یوکرین وچّ جنمے روسی ناٹک کار، ناول کار اتے کہانی لکھاری سن ۔ اوہناں دیاں رچناواں وچوں انسانی من دیاں ڈونگھاناں دے نال-نال یوکرینی سبھیاچار اتے لوک پرمپراواں تے کتھا کہانیاں دے جھلکارے پیندے ہن ۔ 
## تخلیقاں
اوہناں دیاں رچناواں وچّ تاراس بلبا اتے مردہ روحاں(ناول)، سرکاری انسپیکٹر (ناٹک) اتے پاگل دی ڈائری (کہانیاں) شامل ہن ۔ اوورکوٹ اتے نک اسدیاں دنیا مشہور کہانیاں ہن ۔

 
## حوالے

گٹھ:روسی لکھاریگٹھ:روسی ساہت
سُدرشن

سُدرشن (1895-1967) دا جنم سیالکوٹ (پنجاب، پاکستان) وچّ ہویا ۔ اوہناں دا پہلاں ناں پنڈت بدریناتھ بھٹ سی ۔لاہور دے اردو رسالے ہزار داستاں وچّ اوہناں دیاں کئی کہانیاں چھپیاں ۔ پنڈت جی دی پہلی کہانی ہار دی جت 1920 وچّ سرسوتی وچّ چھپی سی ۔ اوہناں نے کئی فلماں دے مکالمے اتے گیت وی لکھے ہن ۔ اوہناں نے سکندر (1941) فلم دے مکالمے وی لکھے سی ۔ سن 1935 وچّ اوہناں نے (کنواری جاں ودھوا) فلم دی ڈریکشن وی کیتی ۔ اوہ 1950 وچ بنے *فلم لیکھک سنگھ* دے پہلے نائب-پردھان وی بنے ۔ اوہناں دیاں رچناواں وچ تیرتھ-یاترا، پتھراں دا سوداگر، دھرتی-ولبھ، بچپن دی اک گھٹنا، تبدیلی، اپنی کمائی، ہیر-پھیر، سائیکل دی سواری وغیرہ شامل ہن ۔ فلم دھوپ-چھاؤں (1935) دے مشہور گیت تیری گٹھری میں لاگا چور، بابا من کی آنکھیں کھولھ وغیرہ اوہناں دے لکھے ہوئے ہن۔

 
## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
کرشن بیتاب

**کرشن بے تاب** (1 اگست 1933-) دا جم اپنے نانکے مصوری (اتراکھنڈ) وچّ پیؤ سیٹھ ہرپرساد شوہرے اتے ماں   کرپا دیوی دے گھر ہویا ۔ آپ نے 1980 توں 1989 تکّ بچیاں لئی 'بال ودیک جوت' میگزین دی اڈیٹری وی کیتی ۔ آپ نوں تعلیمی میدان وچّ صوبہ پدھری اتے قومی انعام نال وی سنمانیا گیا اے ۔ آپ اردو اتے پنجابی جگت وچّ اک کہانی کار وجوں ودھ جانے جاندے ہن ۔ 
## تخلیقاں
آپ دیاں اردو رچناواں لمحوں کی داستاں، درد کی فصل اتے شعلوں پہ برفباری ہن ۔ پنجابی رچناواں سورج سلام کردا ہے، کیسر دی خوشبو، نائک بن گیا کھلنائک، لہو دا دریا، پتی پتی (نکی کہانیاں)، بند مٹھی دی چیخ، سورج دا سفر (آپ بیتی) اتے اتہاس ریاست جیند ہن ۔

 
## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
ڈاکٹر مہیپ سنگھ

**ڈاکٹر مہیپ سنگھ** (1930-24 نومبر 2015) دا جم پاکستان دے جہلم علاقے وچّ ہویا پر آزادی توں بعد ایہہ اپنے پیؤ اتے پروار نال اتر پردیش دے اناو ناں دے اک پنڈ وچ آن وسے۔ اوہناں نے پی ایچ ڈی۔ دی ڈگری آگرہ یونیورسٹی توں حاصل کیتی۔ڈاکٹر مہیپ سنگھ ہندی اتے پنجابی دے مشہور ساہتکار، مفکر ، کہانی کار اتے لکھاری سن۔
## تخلیقاں
اوہناں نے ہندی اتے پنجابی وچّ قریب 20 کہانی مجموعے لکھے ہن تے 4 ناولاں توں علاوہ لیکھاں دیاں کئی کتاباں ہن۔ اوہناں دیاں پنجابی رچناواں ہن; کالا باپ-گورا باپ تے ہور کہانیاں، کہڑے رشتے، موت دا اک دن، مہیپ سنگھ دیاں 51 کہانیاں ۔

پانی تے پل ڈاکٹر مہیپ سنگھ

 
## حوالے

گٹھ:پنجابی  لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
گیانی ہری سنگھ دلبر

**گیانی ہری سنگھ دلبر** (1914-10 نومبر 1998) پنجابی ناول کار، کہانی کار اتے شاعر سن۔ اوہناں دا جم لدھیانے ضلعے دے پنڈ للتوں کلاں وکھے س۔ اندر سنگھ تے ماں امر کور دے گھر ہویا۔ مڈھلی سکھیا اوہناں پنڈ دے سکول توں حاصل کیتی تے لدھیانہ دے مالوا خالصہ سکول توں میٹرک کرن اپرنت ایف۔ایس۔سی۔ اتے گیانی پاس کیتی۔ 1972 تک آپنے استاد وجوں نوکری کیتی ۔ کالج پڑھدیاں ہی اوہناں نوں شعر لکھن دا شوق پیدا ہو گیا سی۔ سنّ 1940 وچّ 'پیمی دے نیانے' سنت سنگھ سیکھوں دی کہانی توں متاثر ہوکے شاعری دے نال-نال کہانیاں وی لکھنیاں شروع کر دتیاں۔ 
## تخلیقاں
اوہناں دیاں رچناواں ہن; ناول: ندیاں دے وہن، بانہِ جنہاں دی پکڑیئے، زوری منگے دان، اچاناں کٹدیاں ندیاں، جنگ بدووال دی اتے مہما; کہانی مجموعہ: کونجاں اڈّ چلیاں، ہلونے، جھکھڑ، مسیا دے دیوے، کسی دا پانی، یاداں لاڈلیاں، دھرتی ترسدی اے، جھناں دا پتن، چھتر چھاویں، تتلیاں، آس دی کرن، اسو دیاں چھاواں ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی  لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
مہیندر سنگھ سرنا

**مہیندر سنگھ سرنا **(1923–2001) دا جم سردار بھگوان سنگھ دے گھر راولپنڈی (ہن پاکستان) وچّ ہویا۔ اسنے انگریزی دے موضوع وچّ بی: اے آنرز دی ڈگری حاصل کیتی اتے پھر دفتری عملے وچّ نوکر ہو گیا۔ ترقی کردا اوہ انڈین آڈٹ اینڈ اکاؤنٹس سروس دے محکمے وچّ اکاؤنٹینٹ جنرل دے اچّ عہدے تکّ پہنچیا ۔ اسنے ناول، وارتک اتے مہانکاوی دے مدان وچّ وی گولنیوگ رچنا کیتی پر اک کہانی کار وجوں اسنوں اچیچا آدر اعزاز حاصل ہویا۔ اسدے شائع گیاراں کہانی-مجموعےآں وچّ اسدیاں 235 کہانیاں مہیا ہن۔ اسدیاں کتھا رچناواں ہن: پتھر دے آدمی، شگناں بھری سویر، سپنیاں دی سیما، ونجھلی اتے ولکنی، چھویاں دی رتّ، کالنگا، سندر گھاٹی دی سہں، سوہا سالو-سوہا گلاب، کالا بدل، قلی دھپّ، نویں یگ دے وارث، عورت ایمان، میریاں چونویاں کہانیاں ۔1994 وچّ اسنوں 'نویں یگ دے وارث' واسطے ساہت اکادمی دا انعام حاصل ہویا ۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی  لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
کیسرا رام

**کیسرا رام** (جم 1 جنوری 1966-) ہریانہ دے پنجابی بولی دے کامیاب کہانی کار ہن ۔ اوہناں دیاں رچناواں ہن؛ کہانی-مجموعہ: رام کشن بنام سٹیٹ حاضر ہو، پلسیا کیوں مردا اے، بلبلیاں دی کاشت، تاریاں دے آس پاس ۔'پلسیا کیوں مردا اے' لئی اوہناں نوں ہریانہ پنجابی ساہت اکیڈمی انعام ملیا اے ۔

## کہانی-سنگریہہ
**رام کشن بنام سٹیٹ حاضر ہو*
**پلسیا کیوں مردا ہے*
**بلبلیاں دی کاشت*
**تاریاں دے آس پاس*
* خوشبو-خوشبو

## حوالے

گٹھ:پنجابی  لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
سۉِندر سنگھ اُپل

**سۉِندر سنگھ اُپل** (8 اپریل 1924-) پنجابی دے ناول کار، کہانی کار اتے نقاد ہن۔اوہناں دا جم پنڈ دھمیال پنجاب (ہن پاکستان) وکھے س: فقیر سنگھ دے گھر ہویا۔ اوہناں نے آنرز پنجابی، ایم اے انگریزی/پنجابی، تے  پی ایچ ڈی تک اچیری پڑھائی کیتی۔ اوہ سری ولبھ بھائی پٹیل لائبریری نریلا وچ 1947 توں 50 تکّ سیکٹری رہے۔ پھر بی۔ایم۔ کالج شملہ وچ 1950 توں 55 تکّ، سری گرو تیغ بہادر خالصہ کالج کیمپ، نویں دلی 1955 وچ پنجابی ڈیپارٹمنٹ دے مکھی وجوں کم کیتا اتے سینئر ریسرچ اہلکار کلاس اک، *یو پی ایس سی*، نویں دلی وکھے وی کم کیتا۔
## تخلیقی کم
اوہناں دیاں رچناواں ہن; ناول: گھالِی کھائِی، کچھ ہتھہُو دیئ، لچھمن ریکھا; کہانی مجموعہ: کڑی پوٹھوہار دی، ڈھہندے منارے، بھرا بھراواں دے، دودھ تے بدھ، مہکاں، اپنا دیس پرایا دیس، حالاں بی نعش نہیں ہویا، کچا رنگ کسنبھ دا، میری پرتیندھ رچنا، چونویاں کہانیاں، کہانی پنجاب (اڈیٹ)، واسا سورگاں دا; تنقید: مشہور پنجابی مضمون نگار، پنجابی ساہت بارے، نانک سنگھ تے اس دی کلا (اڈیٹ)، پنجابی ناول تکنیک تے وچاراں، پنجابی کہانی-سروپی تے ترقی، نورنگ سنگھ-جیون تے رچنا، کرتار سنگھ دگل-جیون تے رچنا، پنجابی کہانی پنر-ملنکن، مشہور پنجابی مضمون نگار۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی  لکھاریگٹھ:پنجابی ساہت
او ہینری

**او ہینری** (11 ستمبر 1862–5 جون 1910) امریکی لکھاری سن۔ اوہناں دا اصلی ناں ولیئم سڈنی پورٹر سی ۔ اوہناں نوں امریکہ دا موپاساں وی کیہا جاندا اے ۔ اوہناں دیاں کہانیاں دے پاتر عام جیون وچوں لئے گئے عامَ لوک ہندے ہن ۔ اوہ شبداں دے جادوگر ہن اتے اوہناں دیاں کہانیاں دا انت حیران کرن والا ہندا اے ۔

## تخلیقی کم

سیانیاں دے تحفے

آخری پتہ

آخری پتہ کہانی دا شعری روپ

چور

اکتوبر اتے جون

پلسیا اتے گیت

ویہہ سالاں بعد  
## حوالے

گٹھ:امریکی لکھاری
گٹھ:انگریزی ساہت
گٹھ:امریکی شخصیتاں
کھیتی مشینری دی لسٹ

کھیتی باڑی سازو-سامان کسے وی قسم دی مشینری اے جو فارم اُتے ورتی جاندی اے۔ اس قسم دا سبھ توں ودھیا جانیا اداہرن ٹریکٹر اے۔
thumb|منسک ٹریکٹر ورکس توں ٹریکٹر "بیلاروس 3022"<br />
thumb|Unimog with a flail hedge and verge trimmer implement used in agroforestry<br />

## ٹریکٹر اتے پاور
* ٹریکٹر / Two-wheel tractor
* ٹریکڈ ٹریکٹر / Caterpillar tractor

## مٹی دی کاشت
* کلٹیویٹر
* کلٹیپیکر
* چسل پلو
* ہیرو (تویاں)
* پلو (حل)
* سب-سوئلیر
* رولر
* پلینکر (سہاگا)

## لاؤنا
thumb|دکھنی افریقہ وچ اک ہلکی کاروائی نوٹ کرو کہ مٹی نوں چالو کیتا جا رہا اے۔<br />
* ٹروویل (کھرپی)

## شرٹیلائیزنگ اتے پیسٹ کنٹرول
* سپریئر
thumb|باغاں اتے انگوری باغاں لئی ٹریریڈر سپریئر<br />

## ـاپاشی
* ڈرپ اریگیشن
* سپرنکلر سسٹم

## فصلاں / واڈھی توں بعد
* فارم ٹرکّ (ٹرالی)
* کاٹن پکر
* کمبائین (ہارویسٹر)
* ریپر

File:Coffee Harvester Mareeba.JPG|کافی بین ہارویسٹر، Mareeba, Queensland, آسٹریلیا
File:CTM Johnson Tomato Harvester.JPG|CTM جانسن ٹماٹر ہارویسٹر
File:Module Express.JPG|کیس ایہہ موڈیؤل نوں ظاہر 625 کمرے کپاہ اتے اکو بناؤدا کپاہ نوں ہٹاؤن لئی۔


### ہتھ واڈھی
* پھلیل
* صقل (داتی/ داتری)
* سکیتھ، (اک ہتھی نال لگی)
* ونھوار

## اے بناؤنا
thumb|گول بیلر<br />

### ہتھ پراگ سند
* Hay fork

## لوڈ کرن لئی
thumb|اک "بیکہو لوڈر"
اک مڑ بحال کیتا JCB 3C MkII, جو فرنٹ لوڈر اتے بیکہو دے روائتی پربندھ نوں درساؤندا اے<br />

## ملکنگ

## ہور
thumb|ٹول ٹری ٹرمر<br />

## باہری لنک

گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری
گٹھ:کھیتی باڑی
پاکستان دیاں بولیاں

**پاکستان دیاں بولیاں** وچ اردو قومی بولی دے طور تے اتے انگریزی دفتری بولی دے طور تے شامل ہن۔ پاکستان دیاں کجھ علاقائی بولیاں وچ پنجابی، پشتو، سندھی، بلوچی، کشمیری، براہوی، شینا، بلتی، کھوار، ڈھتکی، مرواڑی، واخی، شامل ہن۔ پاکستان دیاں زیادہ تر بولیاں ہند یورپی بولی گروہ نال  تعلق رکھدیاں ہن۔

پاکستان دیاں تقریباً 32 زباناں بولیاں جاندیاں ہن جنہاں وچوں بوہتیاں بولیاں  ہند-یورپی بولی گروہ دے ہند-بیرانی بولی گروہ نال تعلق رکھدیاں ہن۔

**پاکستانی بولیاں** اوہ بولیاں نیں جہڑیاں پاکستان چ بولیاں جاندیاں نیں۔ ایناں چ پنجابی، سندھی، اردو ، بلوچی، پشتو، کھوار، شینا، بروشسکی، بلتی  تے براہوی آندیاں نیں۔

پنجابی پاکستان دی سب توں ودی بولی اے۔ ایہنوں 37٪ دے نیڑے بولدے نیں تے 46٪ دے نیڑے سمجھدے نیں۔ ایہ پنجاب، ازادکشمیر تے خیبر دے ضلعیاں وچ بولی جاندی اے تے دوجیاں تھانواں تے وی ایس نوں بولن والے تے سمجھن والے ملدے نیں۔

گٹھ:پاکستان دیاں بولیاں
گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
نچھتر چھتا

نچھتر چھتہ پنجابی دوگانا کائیک سی جو ویہویں صدی دی اخیرلے دہاکیاں خاص کر پنجاب سنکٹ دے ویلے بڑا مشہور گائیک رہیا۔

## مڈھلا جیون تے گائیکی دا سفر
نچھتر چھتے دا جم 18 جون 1959 نوں بٹھنڈہ ضلعے دے پنڈ آدمپور دے بہت ہی غریب پروار وچّ ہویا۔ سدے پیؤ دا نام سداگر سنگھ تے ماں دا نام امر کور سی۔ بچپن توں ہی اسنوں گیت سنن تے گان دا شونق سی جس لئی اوہ کھیتاں وچّ کم کردے ویلے وی کلدیپ مانک دییاں کلیاں گاندا رہندا سی۔ اسے سلسلے وچّ اسنے پہلاں پہل سٹیج تے ہندے ڈرامئاں وچّ پورن بھگت دا کردار نبھاؤنا شروع کر دتا تے جدوں سٹیج تے کھڑن دا حونصلہ ودھ گیا تاں اسنے گاؤنا وی شروع کر دتا۔ سنے جدوں پنڈ برج راجگڑھ دے ٹورنامینٹ تے گیت گایا تاں لوکاں نے اسدی گائیکی نوں بہت پسند کیتا۔

اسے لڑی وچّ ہی لوک سنگیت منڈلی بھدوڑ اتے سرسوتی رکارڈنگ کمپنی دلی نچھتر چھتے دے دو گیت ریکارڈ کرواے جو 'داج دی لعنت' کیسیٹ وچّ شامل سن۔ اسدی گائیکی دا سکھر اسدی کیسٹ 'رتّ پیار دی' سی جو پال کمپنی نے 1987 وچّ ریکارڈ کیتی۔ اسے کیسٹ نے تے خاص کر 'رتّ پیار دی' گیت نے اسنوں راتو رات اجیہا سٹار کلاکار بنا دتا کہ اوہ گیت اسدے نام دے نال ہمیشہ جڑ گیا۔ اسدا ایہ گیت پنجابی فلم 'قصہ پنجاب' وچّ منا منڈ نے گائیا اے۔

نچھتر چھتہ زیادا شراب پین دی عادت نال لگی بیماری کارن 7 می 1992 نوں اس دنیا توں سدا لی رخصت ہو گیا۔

## کیسٹاں
* سجناں دی یاد
* بھلّ چکّ معاف کریں
* مطلب دی دنیئاں
* لگیئاں پریتاں تیریئاں
* کرنا چھڈّ دے پئار
* محرم دلاں دا
* باج گراں دی نگری دا(مذہبی)

## سپرہٹّ گیت
* رتّ پیار دی
* مندڑے بول وے نہ بول سجنا
* پھکا رنگ اج دی دوپہر دا
* دور وسیندیا سجنا

## حوالے

گٹھ:پنجابی گلوکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
گٹھ:پنجابی گائیک
ٹوکا مشین

left|thumb|پاورہاؤس میوزیئم بھنڈار توں 'مائی' چاش کٹر۔<br />
thumb|اک دستی والا چاف کٹر (ٹوکا)۔<br />
thumb|جرسی دے ٹاپو توں لا نووویل کرنیک ڈی جرسی دے المینیک، 1892 توں اک چاف کٹر لئی وگیاپن۔<br />
ٹوکا یا چاف کٹر توڑی تے چارے نوں چھوٹے چھوٹے ٹکڑیاں وچ کٹݨ لئی اک آلا اے ۔ ایہ جانوراں دی خوراک تیار کرن وچ مدد کردا اے تے جانوراں نوں اوہناں دے غذا دے کسے وی حصے نوں ضائع  ہوݨ توں روکدا اے۔
 
 
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* http://www.itsaboutmaldon.co.uk/bentall/1912catalogue.shtml 

گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری
گٹھ:کھیتی باڑی
ایتالو کالوینو

**ایتالو کالوینو** اک اطالوی  کمیونسٹ لکھاری سی ۔
## جم تے جیون
ایتالو کالوینو دے والد ماریو کالوینو اٹلی توں 1909 وچ میکسیکو اُچالا کر گئے سن۔ اوتھے اوہناں کھیتی باڑی دی وزارت وچ اُچ پدھر تے کم سنبھالیا ۔ ماریو کالوینو گرم علاقیاں دی پینڈو معیشت تے واہی بیجی دے ماہر سن ۔ایہی اوہناں کیوبا وچ چوکھا چر پڑھایا وی۔ 1917 وچ اوہ میکسیکو توں کیوبا آ وسے سن تاں جو ایتھے سائنسی تجربے کر سکن۔ ایتھے ای ایتالو کالوینو دا جنم 1923 نوں ہوانا شہر دے مضافاتی علاقے اندرہویا ۔ ماریو کالوینو اِک پکا اُتھل کار سی۔ ایتالو کالوینو دی ماں ایک ماہر نباتات تے یونیورسٹی پروفیسرسی۔ ایتالو کالوینو دے جنم توں 2 سال بعد ایہہ ٹبر مُڑ اِٹلی پرت آیا۔اٹلی اندر 1941 وچ ایتالو کالوینو نے تیورن یونیورسٹی دے زرعی شعبے وچ جتھے کدی اوس دے پیو نے پڑھایا سی، داخلہ لیا پر مگروں سلیکھ دی پڑھائی لئی کھیتر بدل لیا۔ ایتھے تیورن وچ ایتالو کالوینو کمیونسٹ پارٹی دا رُکن بنیا۔ تے کامیاں دی لہر نال خود نوں اصلوں جوڑ دتا۔ کمیونسٹ اخبار تے رسالے لئی لکھدا رہیا۔ ایتالو کالوینو اپنیاں کہانیاں تے ناولاں لئی دُنیا بھر وچ مشہور اے۔ایہہ سوجھوان لکھاری 61ورھیاں دی عمر وچ 19 ستمبر 5 198 نوں ایس جہان نوں خیرا ٓباد کہہ گیا۔

گٹھ:اٹلی
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:کمیونزم
غار حرا

**غار حرا**  مکہ دے کول پہاڑ  'جبل نور'  چ واقع اک غار اے۔ ایتھے پہلی وحی نازل ہوئی سی۔ ایہ غار پہاڑ دی چوٹی دے اُتے نئیں۔ ایہدے تک پہنچن لئی 60 ، 70 میٹر تھلے لہندے پاسے جاݨا پیندا اے۔ نشیب چ اتر کے رستا فیر اچائی ول جاندا اے جِتھے غار حرا واقع اے۔ غار پہاڑ دے اندر نئیں بلکہ ایہدی بکھی چ خیمے دی شکل چ تے ذرا باہر نوں اے۔ تقریبن ادھے میٹر موٹے تے پوݨے 2 میٹر چوڑے تے 3 ، 4 میٹر لمبے چٹانی تختے پہاڑ دے نال ایس طرحاں ٹِکے ہوئے نیں کہ متساوی الساقین تکون ورگے مونھ آلی غار بن گئی اے۔ جیہدا ہر ضلع ڈھائی میٹر لمبا تے قاعدہ تقریبن 1 میٹر اے۔ غار دی لمبائی سوا 2 میٹر اے تے ایہدی اچائی اگے نوں ہولی ہولی گَھٹدی جاندی اے۔ غار دا رخ ایہجیا اے کہ سارے دن چ سورج اندر نئیں جھاک سکدا۔ نبی کریم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم جد 40 سال دے ہوئے تاں کُچھ دِناں دی خوراک نال لے کے جبل نور تے آوندے تے ایس غار چ غور و فکر تے اللہ دی پوجا کر دے سن۔ ایتھے ای اک دِن جبرائیل علیہ السلام آئے تے نبی صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے سبھ توں پہلی وحی نازل کیتی جیہدے ذریعے اللہ تعالا نے آپ نوں نبی آخر الزماں مبعوث کیتا۔

## ہور دیکھو
* غار حرا
* غار ثور

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:زمینی تغیرات
گٹھ:جغرافیہ تے علاقہ جات
گٹھ:اسلام
غار ثور

**غار ثور**  مکے توں ساڈھے 4 کلومیٹر دکھن چ واقع اک پہاڑ جبل ثور دی اک غار اے جِتھے حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تے حضرت ابو بکر صدیق رضی اللہ عنہ نے ہجرت مدینہ دے دوران 3 دن تے 3 راتاں قیام کیتا سی۔

جبل ثور دی اچائی 759 میٹر اے یعنی ایہ پہاڑ جبل نور توں 120 میٹر زیادہ اُچا اے۔ ثور دی چوٹی دا رقبہ تقریبن 30 مربع میٹر اے۔ ۔ ایہ غار تقریبن 1 میٹر چوڑی اے تے ایہدی لمبائی 18 بالشت تے چوڑائی 11 بالشت اے۔ ایہدا چھوٹا مونھ تقریبن ادھا میٹر کھلا اے تے غار چ سِدھے کھڑے ہوݨ نال سِر چھت نال لگدا اے۔

## ہور دیکھو
* غار حرا
* غار ثور

گٹھ:جیالوجی
گٹھ:زمینی تغیرات
گٹھ:جغرافیہ تے علاقہ جات
گٹھ:اسلام
ڈسک ہیرو

ڈسک ہیرو جاں ڈسکاں  زمین دی وہائی لئی ورتی جان والی اک زرعی مشینری اے  جو ٹریکٹر نال چلدی اے تے کھیت نوں واہن دے کم آندی اے ۔

گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری
ہیتھر نائیٹ (کرکٹر)

ہیتھر کلیئر نائیٹ (جم 26 دسمبر 1990) اک انگریزی کرکیٹر اے جو انگلینڈ دی خواتین کرکٹ ٹیم دی کپتان اے۔ اوہ سجے ہتھ دے بلیباز اتے سجے ہتھ بریک گیندباز اے۔

## شروع دا جیون
نائیٹ دا جم 26 دسمبر 1990 نوں روچڈیل وچ ہویا سی اتے پلائیمسٹوک سکول، پلےماؤتھ، ڈیوون دے اک  سکول وچ پڑھیا سی۔اس نوں قدرتی سائنس دی پڑھائی کرن لئی کیمبرج یونیورسٹی دی پیش کش کیتی گئی سی، پر اسنے یونیورسٹی جوائن نہیں کیتی تاں کہ اس کول کھیڈن دا ویلہ ہووے۔اسنے کارڈوف یونیورسٹی وکھے بائیومیڈیکل سائنسز دی پڑھائی کرن لئی گئی۔

## قومانتری سینکڑیاں اتے پنج وکٹاں

### انٹرنیشنل سینچریاں

#### خواتین دی ٹیسٹ سینچری

#### خواتین ون ڈے انٹرنیشنل سینچریاں

### انترقومی پنج وکٹ

#### خواتین اک دنا انترقومی پنج وکٹ

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:زندہ لوک
پِنگلی وینکییا

**پِنگلی وینکییا **( انگریزی : Pingali Venkayya, جم : 2 اگست 1876 - موت 4 جولائی 1963) اک بھارتی آزادی کجدکف اتے جھنڈے دے ڈزائنر سن، جس اُتے بھارتی قومی جھنڈا مشتمل اے۔

بھارت آزاد ہون توں پہلاں بھارتی آزادی تحریک دے میمبراں ولوں کئی اکھوتی قومی جھنڈے دی ورتوں کیتی گئی سی۔ پِنگلی دا اڈیشن پہلاں انڈین نیشنل کانگرس لئی تیار کیتا گیا سی اتے بعد وچّ 1947 وچّ سودھیا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1876
گٹھ:موت 1963
گٹھ:19ویں صدی دے بھارتی لوک
گٹھ: بھارتی لوک
مغل راج بعدوں دا پنجاب

**[[مغل راج]]** دے عروج دا زمانہ بادشاہ اورنگ زیب عالمگیر دی بادشاہت ویلے شروع ہویا تے ایندے مرن توں بعد سلطنت دا زوال شروع ہو گیا۔ 
## سکھاں دی شورش
پنجاب وچ مُغل بادشاہ نے سکھ گرو نوں قتل کر دیتا تے اس توں بعد پورے پنجاب وچ مقبول سکھ مذہب دے منن والیاں تے مغلیہ سلطنت دی پنجاب وچ موجود انتظامیہ وچ جھڑپاں ہون لگ گئیاں۔ 1700 دے پہلے عشرے وچ بادشاہ عالم گیر تے سکھ گرو دی موت ہوئی ۔ 
## [[بندہ سنگھ بیراگی]]
اس توں بعد سکھ مت دا کنٹرول  بندہ سنگھ بیراگی سنبھال لیا۔ بندا بیراگی دا عروج دس سال تک رہیا۔ بندہ بیراگی دی شکل وچ سکھاں نوں اِک ہیرو مل گیا۔ بندہ بیراگی نے مغلیہ سلطنت ولوں دیتیاں جان والیاں جاگیراں دے خلاف وی آواز بلند کیتی۔ اوس نے افغان تے دوجے جاگیرداراں کولوں کردہ تے ناکردہ ساریاں گناواں دا حساب لتا۔ بندہ نے اک کمال دی حرکت اے کیتی اے کہ اس خطہ دی پہلی زرعی اصلاحات وی بندہ بیراگی نے کیتیاں۔اوس نے ستلج دے کنارے دے سارے جاگیرداراں کولوں زمیناں لے کے بے زمین کساناں وچ تقسیم کر دیتیاں۔ ایندے اس قدم نال سکھ مت دا وی بڑا چرچا ہویا۔ بندہ بیراگی دے دور وچ ڈاکے تے امیراں نوں لُٹنا ایک معزز پیشہ سی۔ اوس ہر امیر آدمی نوں لُٹیا تے غریباں دے مدد کیتی۔ ایس نال دو وڈے کم ہوئے ۔اک تے سکھ مت نوں ستلج بار دے دوآبہ وچ عروج ملیا تے دوجا اے کہ پنجاب وچ مغلیہ سلطنت دیاں نیہاں اینج ہل گئیاں پئی بندہ بیراگی دے مرن توں بعد وی نہ سنبھل سکیاں۔ بادشاہ فرخ سیر بہوں کوششاں دے باوجود بندہ بیراگی دا زور نہ توڑ سکیا۔ بڑیاں لمبیاں کوششاں توں بعد بندہ بیداگی نوں پھڑ لیا گیا ۔لیکن سکھ مت وچ تشدد تے بغاوت دی جیہڑی روش چلی سی اینے اندروں ای اندر سن لا دتی۔ 
## [[سکھ مثلاں]]
بعد وچ  پنجاب وچ بارہ سکھ مثلاں دی حکومت تے فیر خالصہ سرکار اساری گئی۔ شروع توں ای اے اصول رہیا کہ جیہڑے فصل بوندے نیں اوہی کٹدے تے وڈدے وی نیں۔ جیہڑی فصل بندہ بیراگی نے لائی سی اوہنوں پانی سکھ مثلاں وچ لگیا تے فیر ایندا پھل دربار خالصہ سی ۔ بندہ بیراگی دی پھانسی تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے لاہور تے گجرانوالہ تے قبضے دے درمیان کوئی 80سال تک پنجاب وچ کوئی مضبوط حکومت نہ بنی۔

## [[سکھ سلطنت]] دی اساری
پنجاب دے مختلف علاقیاں تے سکھ مثلاں نے قبضہ کیتا۔ ایناں مثلاں دی تعداد بارہ سی۔ سارے مثلاں دے وڈیاں وچ دو گلاں اِکو جیہاں سی۔ ایناں دا پیشہ لُٹ مار سی ۔ اے جتھے بنا کے علاقیاں اُتے قبضہ کر لیندے سی تے مذہبی طور تے سکھ مت دے منن والے سی تے نسلی طور تے جٹ سی یا فیر کم از کم جٹ ہون دا دعویٰ کردے سی۔لاہور شہر تے وی قبضہ کرن واسطے مغلیہ /افغان صوبے داراں تے سکھ مثلاں وچ لڑائیاں ہوندیاں رئیاں۔ اے لڑائیاں اودوں مُکیاں جدوں لاہور تے رنجیت سنگھ نے1799 وچ قبضہ کر لیا ۔ اس وقت لاہور شہر دے مختلف حصیاں تے مختلف سرداراں دا کنٹرول سی لیکن رنجیت سنگھ سب نوں فارغ کر دیتا۔ رنجیت سنگھ خود وی اِک سکھ مثل دا سردار سی جیہڑی کہ اس نوں اس دے پیو کولوں وراثت وچ ملی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے لاہور تے قبضۃ کر کے خالصہ دربار دی بنیا درکھی تے اس توں بعد مغلیہ سلطنت /افغاناں دا پنجاب تے دعویٰ اْکا مک گیا۔

گٹھ:پنجاب دی تریخ
لیزر لینڈ لیولنگ

thumb|250x250px|اک لیزر لیول دی قیام کیتی جا رہی اے اتے ریکھا وچّ ریت بھرن لئی ورتیا جا رہا اے۔<br />
سروے  وچّ، **لیزر لیولر** اک متوازن سند اے جس وچّ لیزر بیم پروجیکٹر شامل ہندا اے جو ٹرائیپوڈ نال جوڑیا جا سکدا اے، جو کہ ڈوائیس   دے مطابق لگایا جاندا اے اتے جو کہ ہوریزینٹل اتے لمبکاری دھراں تے لال تے ہری بیم لائیٹ پروجیکٹ کردا اے۔

## ایجاد
لیزر لیول دی سوچ 1970 دے دہاکے وچ آئی ۔

## روٹری لیزر لیول
اک روٹری لیزر لیول اک ہور تکنیکی لیزر لیول اے ۔
## ٹاور-ماؤٹڈ لیزر لیولر
 

## لابھ
* پانی دی بہتر ونڈ لئی
* پانی دی بچت لئی (سنجائی لئی لوڑیندی پانی دی ماترا گھٹّ جاندی اے)
* پوشک تتاں دی ورتوں وچّ سدھار لئی
* شدھتا کھیتی لئی
* اچّ فصل اتپادکتا
* بوٹی سمسیاواں نوں گھٹاؤن وچّ
* توانائی دی بچت

## ایہہ وی ویکھو
* Dumpy level
* List of laser articles
* Laser Machine Control

## حوالے

گٹھ:مشیناں