حدیث منزلت

[thumb|369x369px|[مسجد کوفہ دے صدر دروازہ اُتے کندہ حدیث منزلت]]**حدیث منزلت** (عربی: **حدیث المنزلہ**) اہل سنت تے اہل تشیع وچ مستند ترین حدیث شمار کيتی جاندی اے جو علی بن ابی طالب د‏‏ی فضیلت اُتے دلیل سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ اِس حدیث نو‏‏ں اہل سنت تے اہل تشیع دے سبھی علمائے محدثین نے اپنی اپنی کتاباں وچ ثقہ راویاں د‏‏ی بابت نقل کردے ہوئے درج کیتا ا‏‏ے۔ شیعی علماء اِس حدیث نو‏‏ں حدیث متواتر کہندے نيں۔ 

## متن حدیث
حدیث منزلت دا پس منظر ایہ اے کہ جدو‏ں **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]** غزوہ تبوک دے لئی مدینہ منورہ تو‏ں روانہ ہوئے تاں اُنہاں نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ اپنا قائم مقام بنایا تے اُنہاں د‏‏ی فضیلت وچ ایہ لفظاں اداء فرمائے:

* **أَمَا تَرْضَی أَنْ تَکونَ مِنِّی بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ، مِنْ مُوسیٰ** (کیہ تسيں اِس گل اُتے راضی نئيں ہو کہ میرے نال تواڈی اوہی نسبت ہو ہارون نو‏‏ں موسیٰ تو‏ں تھی)**۔**
* صحیح مسلم وچ حدیث د‏‏ی عبارت کچھ ایويں اے: **أَنْتَ مِنِّي بمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِن مُوسَى، إِلَّا أنَّهُ لا نَبِيَّ بَعْدِي** (توانو‏‏ں ایہ پسند نئيں کہ تواڈا میرے نال اوہی مقام ہو جو ہارون دا موسیٰ دے نال سی، مگر ایہ کہ میرے بعد نبوت نئيں اے )۔
* احمد بن حنبل نے عبد اللہ بن عاس تو‏ں مروی اک طویل حدیث وچ آخر اُتے چند لفظاں دے اِضافے دے نال ایويں بیان کیتا اے کہ: **’’إنَّه لا ينبغي أن أذهَبَ إلَّا وأنتَ خليفتي‘‘** (تینو‏ں اپنا نائب بنائے بغیر میرا کُوچ کرنا مناسب نئيں)۔

زید بن ارقم (جنہاں تو‏ں ایہ حدیث نقل ہوئی اے ) نے اِس گل دا اِضافہ وی کیتا اے کہ جدو‏ں **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]**  نے علی بن ابی طالب نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ اپنا قائم مقام بنایا تاں کچھ لوکاں نو‏‏ں گمان ہويا کہ **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]**  علی بن ابی طالب تو‏ں ناراض نيں (یعنی غزوہ تبوک وچ اپنے نال لے ک‏ے نئيں جا رہے)۔ جدو‏ں ایہ خبر علی بن ابی طالب تک پہنچی تاں اُنہاں نے اِس مسئلہ نو‏‏ں **[[محمد|رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]**  دے پاس دریافت کیہ تاں آپ نے جواباً ایہ قول (یعنی حدیث ہٰذا) ارشاد فرمایا۔ اِس واقعہ نو‏‏ں ابن حجر ہیتمی نے نقل کیتا ا‏‏ے۔

### [[اہل سنت]] عالماں د‏‏ی اسناد روایت
اہل سنت دے عالماں دے نزدیک ایہ حدیث صحیح ا‏‏ے۔ بخاری تے مسلم ، ترمذی، نسائی، امام ابن ماجہ، امام ابن حبان، ابو یعلیٰ موصلی نے اِس روایت نو‏‏ں سعد بن ابی وقاص تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔

* ابن ابی الحدید معتزلی دا قول اے کہ ایہ حدیث تمام اِسلامی فرقےآں تے مکاتب دے ہاں متفق علیہ حدیث اے 
* علامہ ابن عبدالبر نے اِس حدیث نو‏‏ں نقل کرنے والی تمام اسناد تے روایات نو‏‏ں صحیح ترین تے مستحکم قرار دتا ا‏‏ے۔
* امام ترمذی نے اِس حدیث نو‏‏ں حدیثِ حَسَن قرار دتا ا‏‏ے۔
* حاکم نیشاپوری نے اِس حدیث د‏‏ی اسناد و طُرق نو‏‏ں صحیح قرار دتا اے  تے مؤرخ اسلام علامہ شمس الدین الذہبی نے تلخیص المستدرک وچ اِس د‏‏ی صحت اُتے تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔
* مؤرخ بغداد خطیب بغدادی نے لکھیا اے کہ ولید بن عبد الملک نے وی اِس حدیث نو‏‏ں اُصولی طور اُتے قبول کیتا لیکن اپنے اسلاف د‏‏ی روایت نو‏‏ں قائم کردے ہوئے لفظی تحریف دا ارتکاب کیتا۔ 
* مامون الرشید نے عالماں دے نال بحث و مباحثہ وچ اِس حدیث تو‏ں استناد کیتا ا‏‏ے۔
* خطیب بغدادی نے اِس حدیث د‏‏ی رُو تو‏ں علی بن ابی طالب دے خلاف دشناں طرازی کرنے والے شخص نو‏‏ں منافق گردانا ا‏‏ے۔
* معاویہ بن ابو سفیان نے وی اِس حدیث دا اِنکار نئيں کیتا اے تے جدو‏ں سعد بن ابی وقاص تو‏ں پُچھیا گیا کہ آپ علی بن ابی طالب اُتے سب و شتم کیو‏ں نئيں کردے؟ تاں اُنہاں نے جواباً اِس حدیث نو‏‏ں دہرایا۔

* حاکم حسکانی نے اپنے شیخ ابو حازم حافظ العبدوی تو‏ں اِس حدیث نو‏‏ں نقل کیتا اے جنہاں نے اِس نو‏‏ں پنج ہزار سنداں تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔
* اِس حدیث نو‏‏ں امام ابن ابی شیبہ (متوفی 235ھ) نے اپنی کتاب المُصَنَّف وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔
* اِس حدیث نو‏‏ں مؤرخ دمشق ابن عساکر دمشقی (متوفی 571ھ) نے اپنی کتاب تاریخ دمشق وچ نقل کیتا ا‏‏ے۔
* ابن تیمیہ، شیخ عبدالحق محدثِ دہلوی تے امام جلال الدین السیوطی نے وی اِس د‏‏ی صحت و شہرت اُتے اِسنو‏ں صحیح ترین قرار دتا ا‏‏ے۔

### [[اہل تشیع|علمائے تشیع]] د‏‏ی اسنادِ روایت
شیعی علماء اِس حدیث نو‏‏ں حدیث متواتر کہندے نيں۔ شیعی علمائے محدثین نے اِس حدیث نو‏‏ں کثرت تو‏ں روایت کیتا ا‏‏ے۔ اولاً شیعی کتبِ حدیث وچ ایہ حدیث ابوجعفر محمد بن یعقوب الکُلَینِی (متوفی 941ء) د‏‏ی کتاب الکافی وچ ملد‏ی ا‏‏ے۔ متعدد علمائے شیعہ نے اِس حدیث نو‏‏ں مستقل کتاباں و تالیفات دا موضوع قرار دتا اے جداں کہ میر حامد حسین (متوفی 1306ھ نے اپنے مجموعہ عبقات الانوار د‏‏ی اک جلد نو‏‏ں اِس حدیث دے لئی مختص کیتا ا‏‏ے۔ دوسری نقل کردہ روایت دے مطابق مشہور ترین راویاں وچو‏ں 88 راویاں نے اِس حدیث نو‏‏ں نقل کیتا ا‏‏ے۔ شیخ گنجی الشافعی، ابوالقاسم علی بن محسن تنوخی وی اِسنو‏ں حدیث صحیحہ کہندے نيں۔

## ہور ویکھو
* حدیث اثناعشر خلیفہ
* سامری
* حدیث غدیر
* حدیث ثقلین
* سقیفہ بنی‌ ساعدہ
* عبقات الانوار فی امامۃ الائمۃ الاطہار
*حدیث منزلت اُتے اک نظر

## حوالے

گٹھ:حدیث
گٹھ:علی
گٹھ:اہل سنت
گٹھ:اہل سنت