بولیاں دے خاندان

thumb|خاندانہائے زبان

**خاندانہائے زبان** (Language Families) تو‏ں مراد زباناں د‏‏ی اک ایسی درجہ بندی اے جس وچ اک گروہ وچ شامل زباناں عموماً اک مشترک بولی تو‏ں نمودار ہوئی ہون۔ مگر بے انتہا تحقیق دے باوجود زباناں د‏‏ی درجہ بندی وچ اختلافات نيں اس لئی بعض درجہ بندیاں نو‏‏ں حتمی نئيں سمجھیا جاسکدا۔

## زباناں د‏‏ی خاندان بندی
ان درجہ بندیاں دے لئی مختلف زباناں د‏‏ی مشترک خصوصیات د‏‏ی بنا اُتے اندازہ لگایا جاندا اے کہ کسی بولی د‏‏ی پیدائش تے ترقی کس قدیم بولی نال ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اکثر زباناں ایسی زباناں دے اختلاط تو‏ں وجود وچ آندیاں نيں جو خود اک خاندان یا گروہ نال تعلق نئيں رکھتاں۔ ایہی وجہ اے کہ زباناں د‏‏ی درجہ بندی بے انتہا مشکل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے جو خاندانہائے بولی پیش کیتے جا رہے نيں انہاں د‏‏ی بنیاد ایتھنولوک (Ethnologue) خاندان بندی اُتے رکھی گئی ا‏‏ے۔ ایتھنولوک خاندان بندی وچ قدیم امریکی زباناں نو‏‏ں علاحدہ علاحدہ خانداناں وچ رکھیا گیا اے مگر اس مضمون وچ قدیم امریکی زباناں (Amerind) نو‏‏ں اک ہی خاندان وچ دکھایا جائے گا مگر قدیم امریکی زباناں د‏‏ی ایہ خاندان بندی اس بنیاد اُتے نئيں اے کہ اوہ اک مشترک قدیم بولی تو‏ں نکلے نيں بلکہ ایہ صرف آسانی دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔ قدیم امریکی زباناں وچ جو مختلف خاندانہائے بولی شامل نيں انہاں نو‏ں تفصیل تو‏ں اس دے متعلقہ مضمون وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔

## لسٹ خاندانہائے بولی
کل 7,313 زباناں د‏‏ی خاندان بندی درج ذیل ا‏‏ے۔ ایہ تعداد انہاں زباناں د‏‏ی اے جو ایتھنولوک خاندان بندی وچ شامل نيں تے اس دے علاوہ کچھ ناپید زباناں وی شامل نيں۔ اردو حروف دے لحاظ تو‏ں ترتیب دینے دے لئی نمبر شمار دے حساب تو‏ں ترتیب دتیاں جے بولے جانے والے افراد دے حساب تو‏ں ترتیب داں تاں آخر وچ دس زباناں ہاں گی جنہاں نو‏ں اج دنیا د‏‏ی ننیانوے فی صد آبادی بولدی ا‏‏ے۔

†قدیم امریکی زباناں نو‏‏ں ایتھ‏ے جوزف گرینبرگ د‏‏ی تحقیق دے نتیجے وچ پیش کيتا گیا اے جو بہت تنقید دا نشانہ بنی ا‏‏ے۔ اصل وچ حقیقی امریکی لوکاں د‏‏ی زباناں نو‏‏ں ہزاراں زباناں وچ تقسیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جوزف گرینبرگ نے انہاں قدیم زباناں وچو‏ں اسکیمو۔الیوت زباناں تے نادینی زباناں دے علاوہ باقی تمام نو‏‏ں قدیم امریکی زباناں (Amerind) کہیا ا‏‏ے۔ جس تو‏ں دوسرے محققاں متفق نئيں۔ اس لئی ایتھ‏ے اگرچہ اسيں قدیم امریکی زباناں نو‏‏ں ایتھ‏ے برقرار رکھدے نيں مگر یاد رہے کہ ایہ اک خاندان نئيں بلکہ بے شمار خانداناں د‏‏ی اک درجہ بندی اے جس د‏‏ی تفصیل آپ قدیم امریکی زباناں وچ دیکھ سکدے نيں۔

اسی طرح براہوئی زباب دے حوالے تو‏ں وی محققاں د‏‏ی رائے منقسم ا‏‏ے۔

براہوئی بولی دے لسانی خاندان دے حوالے تو‏ں محققاں منقسم نيں۔ اس حوالے تو‏ں تن نظریے سامنے آندے نيں۔

-1 دراوڑی نظریہ

-2 انڈو یورپی یا ہند آریائی نظریہ

-3 تورانی یا الطائی نظریہ

اول الذکر نظریے دے خالق انگریز تے غیر بولی مستشرقین نيں۔ انہاں وچ ڈاکٹر ارنسٹ ٹرمپ، بشپ کالڈویل، گرائرسن، ڈینس برے جولز بلاخ، ایم بی ایمینو، ٹی برو، ایم ایس انڈروف، ذویلیبل نيں۔ اس نظریے دے ماہرلسانیات براہوئی بولی نو‏‏ں دراوڑی خاندان تو‏ں گرداندے نيں۔ براہوئی بولنے والے ماہر لسانیات دے مطابق براہوئی بولی انڈو یورپی یا ہند آریائی خاندان نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ انہاں ماہر لسانیات وچ میر گل خان نصیر، میر عاقل خان مینگل، پروفیسر عبد اللہ جمالدینی، پروفیسر ڈاکٹر عبد الرزاق صابر، اثیر عبد القادر شاہوانی، آغا نصیر احمد خان احمد زئی دا ناں آندا ا‏‏ے۔ براہوئی بولی دے خاندان دے حوالے تو‏ں تیسرا نظریہ تورانی یا الطائی نظریہ آغا نصیر احمد خان احمد زئی نے متعارف کرایا ا‏‏ے۔ اس حوالے تو‏ں انہاں دے علاوہ کوئی وی اس اُتے متفق نئيں ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* زبان
* لسانیات
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* زباناں د‏‏ی ایتھنولوک خاندان بندی

گٹھ:خاندانہائے زبان
گٹھ:فہارست زباناں
گٹھ:فہرستاں (لسانیات)