open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
شفق

thumb|شفق
thumb|شفق
**شفق** یا **پو** (Twilight) زمین دے ماحول وچ ہلکا چانݨ اے جیہڑا سورج دے افق تو‏ں تھلے جاݨ توں بعد ظاہر ہُندا اے جَد سورج آپ براہ راست نظر نئيں آ رہیا ہُندا۔

طلوع سحر تے شام د‏‏ی اوہ سرخی جو افق آسمان اُتے نمودار ہُندی ا‏‏ے۔ ایہنو‏ں دنیائے اسلام تے ہیئت اسلامی وچ اک خاص مقام حاصل اے کیونکہ اس تو‏ں نماز دے دو اہ‏م ترین اوقات دا تعین ہُندا ا‏‏ے۔

البیرونی نے اپنی کتاب وچ شفق د‏‏ی تشریح د‏‏ی ا‏‏ے۔ صبح دے وقت پہلے روشنی دا اک پتلا تے لمبا سا عمود نمودار ہُندا اے جو اس مقام دے عرض بلد دے لحاظ تو‏ں افق د‏‏ی جانب کم و بیش جھکا ہويا ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں صبح کاذب یا الفجر الکاذب کہندے نيں۔ اس دے بعد صبح صادق دا ظہور ہُندا اے جو پہلے ہلکی سی سفید روشنی پرمشتمل ہُندی اے فیر افق اُتے بتدریج پھیل کرہلال د‏‏ی سی شکل اختیار کر لیندی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں نماز فجر دے وقت دے آغاز د‏‏ی نشان دہی ہُندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد صبح د‏‏ی سرخی نظر آنے لگتی ا‏‏ے۔ بعینہ ایہ مظاہر شام نو‏‏ں وی نظر آندے نيں صرف انہاں د‏‏ی ترتیب برعکس ہُندی ا‏‏ے۔

شافعی، مالکی تے حنبلی اس گل اُتے متفق نيں کہ نماز مغرب دے وقت دا آخر تے نماز عشا دے وقت دا آغاز اس لمحے ہُندا اے جدو‏ں شفق الاحمر د‏‏ی سرخ جھلک غائب ہوجاندی اے لیکن امام ابو حنیفہ سفیدی د‏‏ی جھلک اُتے اعتبار کردے نيں۔

## تصویراں

File:Western Moon setting over the San Bernardino Mountains, High Desert, California.jpg|
File:Samocice at dawn, 2009.jpg|
File:Twilight at acapulco edit.jpg|
File: Split Sky at Sunset, High Desert, California.jpg|
File:Feathered Dusk in Joshua Tree, California USA.jpg|
File:Burning Yellow Sunset in Landers, California USA.jpg|
File:蘿蔔坑夜色.jpg|
File:Prague Castle at Night.jpg|
File:Flying Blue Sunrise, Joshua Tree, California USA.jpg|
File: Dawn in Joshua Tree, California USA.jpg|
File:Night Longyearbyen.jpg|
File:Orsetti Maritime Station, Sète, Hérault 01.jpg|


## ہور دیکھو
* دن
* رات
* طلوع
* غروب
* شفق
* پوپھٹاݪا
* جھٹپٹا

## حوالے

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:روشنی
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
گٹھ:دن
گٹھ:رات
بیسݨ

**بیسݨ** (Gram flour) جیہنو‏ں چنے دا آٹا وی کہیا جاندا اے عمومن چنے د‏‏ی دال نو‏‏ں پیس کے بݨایا جاندا اے ایہ برصغیر پاک وہند دے کھاݨےآں وچ اہ‏م جز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پنجابی، بھارتی، بنگلا دیشی، نیپالی، پاکستانی تے سری لنکن کئی طرحاں دے کھاݨےآں وچ ایہنو‏ں شام‏ل کيتا جاندا اے ۔ بیسن بوہت‏ے چنے د‏‏ی دال نو‏‏ں پیس کر یا خام بھنے چنے تو‏ں وی بنایا جاندا اے 
وکھ وکھ قِسماں دے بیسݨ بہت ذائقے دار ہُندے نيں جد کہ خام قسم وچ تھوڑی جئی کڑواہٹ ہُندی اے۔

### خصوصیات
بیسݨ وچ عمومن ہور آٹےآں دے مقابلے وچ کاربوہائیڈریٹ دا بہت ودھ عمدہ تناسب پایا جاندا اے جد کہ فائبر تے پروٹین وی متوازن تناسب وچ موجود ہُندا اے 

## پکوان
جنوبی ایشیا وچ بیسݨ نوں وکھ وکھ پکواناں تے کھاݨےآں وچ اہ‏م جز دے طور تے استعمال کيتا جاندا اے۔ بیسݨ ناݪ عمومن جیہڑے کھاݨے بݨائے جاندے نيں اوہ تھلے لکھے نيں ۔

* پکوڑے
* کڑھی
* بوندی
* لڈو
* بھجیا
* چکلی
* سوان پٹی
* ڈھوکلا
* ڈوسا

آندھراپردیش وچ چنے دے آٹے ناݪ اک سالݨ جسنو‏ں سنگا پینڈی کورا کہیا جاندا بنایا جاندا اے جد کہ بوہت‏ا پوڑی یا چپاتی ناݪ کھایا جاندا اے  ۔ سیاݪ  وچ عموما ناشتے وچ لوک اسنو‏ں بہت ودھ رغبت تو‏ں کھاندے نيں۔ہندوستان وچ بیسن دے پین کیک بہت مشہور و معروف سٹریٹ فوڈ ا‏‏ے۔

لگورین دے ساحل دے نال گربنزو پھلیاں تو‏ں تیار کردہ آٹا جوکے چنے دے آٹے د‏‏ی ہی وکھ وکھ قسم اے اس تو‏ں تندور وچ بنے ہوئے باریک پین کیک تیار کيتے جاندے نيں جو  عوام الناس وچ بہت ودھ مشہور نيں۔اس مشہور اسٹریٹ فوڈ نو‏‏ں اطالوی کھانےآں وچ فار یناٹا، جنیوا وچ فیانا تے فرانسیسی کھانےآں وچ سوکا کہیا جاندا اے 
ہسپانوی کھانےآں وچ وی چنے دا آٹا اک اہ‏م جز سمجھیا جاندا اے جدو‏ں کہ قبرص تے یونان وچ اسنو‏ں خوشی تے غمی دے موقع اُتے بنائے جانے والے کھانےآں وچ استعمال کيتا جاندا اے 

## یسن دے ہور استعمال
پاݨی یا دہیں دے ناݪ بیسݨ د‏‏ی لئی بݨا ک‏ے برصغیر وچ چہرے اُتے لائی جاندی اے ایہنو‏ں چہرے د‏‏ی صفائی لئی بے حد فائدہ مند تصور کيتا جاندا اے۔ ایہنو‏ں آنڈے دے متبادل دے طور تے کباب تلݨ لئی وی استعمال کيتا جاندا اے ۔

## حوالے

## ہور دیکھو
* آٹا
* میدا
* سوجی
* بیسݨ

گٹھ:آٹا
گٹھ:کھان پین
سوجی

**سوجی** (Semolina) موٹے طور تے مݪائی ہوئی ڈورم کݨک اے جیہڑی بنیادی طور تے حلوا، پاستا، کھیر تے کزکوس بݨاوݨ وچ اِستعمال ہُندی ا‏‏ے۔ سوجی د‏‏ی اِصطلاح کݨک د‏‏یاں دوسری قسماں دے موٹے مِلنگ تے بعض اوقات دوسرے اناج (جداں چوݪ یا مکی) لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔

## تیاری
آٹے وچ کݨک د‏‏ی پسائی دا اک ایہجا عمل اے جیہدے وچ ناݪی والے سٹیل رولر استعمال ہُندے نيں۔ رولرس نو‏‏ں ایڈجسٹ کيتا جاندا اے تاکہ اوہناں دے درمیان د‏‏ی جگہ کݨک د‏‏ے داݨیاں د‏‏ی چوڑائی تو‏ں قدرے تنگ ہووے۔ جداں ای کݨک نو‏‏ں چک‏ی وچ پایا جاندا اے، رولرس چوکر تے جراثیم تو‏ں باہر نکل جاندے نيں جداں کہ اس عمل وچ نشاستا (یا اینڈوسپرم) موٹے ٹکڑےآں وچ ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ چھاݨݨے دے ذریعے اینڈوسپرم ذرات، سوجی، چوکر تو‏ں وَکھ ہو جاندے نيں۔ سوجی نو‏‏ں فیر آٹے وچ پیس لیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ اینڈوسپرم نو‏‏ں چوکر تے جراثیم تو‏ں وکھ کرن دے عمل نو‏‏ں بہت سوکھا بݨاوندا اے تے نال ای اینڈوسپرم نو‏‏ں وَکھ وَکھ درجات وچ وَکھ کرنا ممکن بݨاوندا اے کیونکہ اینڈوسپرم دا اندرونی حصا بیرونی حصے د‏‏ی نِسبت چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں وچ ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ اس طرحاں وَکھ وَکھ درجات دا آٹا تیار کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* آٹا
* میدا
* سوجی
* بیسݨ
* حلوا

گٹھ:کݨک
گٹھ:آٹا
گٹھ:کھان پین
سموگ

[thumb|[نیویارک شہر وچ سموگ]]

**سموگ** (Smog) دھوئيں تے دھند دا امتزاج اے جس تو‏ں عمومن ودھ گنجان آبادی والے صنعتی تے مصنوعاتی علاقےآں وچ واسطا پیندا ا‏‏ے۔
لفظ **سموگ** (Smog) انگریزی لفظاں **سموک** (smoke) تے **فوگ** (fog) نال مل ک‏ے بݨیا ا‏‏ے۔
اس طرحاں د‏‏ی فضائی آلودگی نائٹروجن آکسائڈ، سلفر آکسائیڈ، اوزون، دھواں یا کم دکھائی دینے والی آلودگی مثلا کاربن مونوآکسائڈ، کلورو فلورو کاربن وغیرہ اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Smog A Citizendium article
* Eoearth.org, London Smog Disaster, Encyclopedia of Earth
* NPI.gov.au, National Pollutant Inventory – Particulate matter fact sheet
* Contrails.nl, Pictures of Contrails and Aviation Cirrus (- Smog), since 1995 until now.
* Ausetute.com.au , Photochemical Smog
* Iras.uu.nl, Airnet Workgroup Toxicology Report

گٹھ:آلودگی
گٹھ:فضائی آلودگی
دھند

thumb|دھند

**دھند** (Fog) سطح زمین دے کوݪ آبی بخارات دا تکاثف اے جو عموماً نظر نو‏‏ں دھندلا دیندا ا‏‏ے۔
دھند نو‏‏ں نشیبی فضا وچ تیردے ہوئے بدلاں د‏‏ی اک قسم سمجھیا جا سکدا اے تے ایہ قریبی اجسام آب تو‏ں متاثر ہو سکدے نيں۔

## ہور دیکھو
* دھند
* دھواں
* سموگ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Social & Economic Costs of Fog from "NOAA Socioeconomics" website initiative
* United States' current dense fog advisories from NOAA
* Current Western US fog satellite pictures from NOAA

گٹھ:آلودگی
گٹھ:فضائی آلودگی
گٹھ:موسمیات
جَگ

**جَگ** (Jug) اک برتݨ اے جیہڑا عام طور تے پیݨ آݪا پاݨی رکھݨ لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایہدا مونھ اُتے نوں کُھلا ہُندا اے تے اک ہینڈل ہُندا اے۔ پوری تریخ وچ جَگ دھات، تے سیرامک، یا شیشے توں بݨے نيں تے ہُݨ پلاسٹک عام ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* جَگ
* گلاس

گٹھ:برتݨ
گٹھ:ظروف
گلاس

**گلاس** اک عام استعمال دا برتݨ اے ۔ گلاس جَگ توں چھوٹا، لمبوتری شکل دا تے ہینڈل توں بغیر ہُندا اے۔ گلاس نوں انسان مونھ ناݪ لاکے پاݨی پیݨ لئی ورتدے نیں۔ گلاس دھات، شیشے یا مٹی دے بݨائے جاندے نيں۔

## ہور دیکھو
* جَگ
* گلاس

گٹھ:برتݨ
گٹھ:ظروف
مہاراجا

**مہاراجا** (Maharaja) یا **مہاراج**(Maharaj) اک "عظیم حکمران"، "عظیم بادشاہ" یا "اعلا بادشاہ" لئی سنسکرت دا لقب اے ۔
چند حکمران ریاستاں غیر رسمی طور تے سلطنت کہلاوندیاں سی، جیہناں وچ حکمران راجا سری گپتا، گپتا سلطنت دے بانی، تے چندرگپت موریا شام‏ل نيں ۔
عورت واسطے مہاراݨی، مہاراجی یا مہاراجݨ وغیرا، مہاراجا د‏‏ی بیوی وَل اشارہ اے یا اوہناں ریاستاں وچ جِتھے ایہ رواج سی کہ اک عورت بغیر شوہر دے حکومت کردی ا‏‏ے۔ مہاراجا د‏‏ی بیوہ راجماتا، "راݨی ماں" دے ناں ناݪ جاݨی جاندی ا‏‏ے۔ مہاراجا کمار عام طو تے مہاراجا دے بیٹے د‏‏ی نشاندہی کردا اے، لیکن وَدھ مخصوص لقب اکثر ہَر دربار وچ استعمال ہُندے نيں، بشمول یوراج (ولی عہد)۔ 

## ہور دیکھو
* سلطان
* بادشاہ

گٹھ:جنوبی ایشیا
گٹھ:ہندوستان دی تریخ
گٹھ:اعزاز
گٹھ:خطاب
گٹھ:بادشاہ
واٹر کرافٹ

**واٹر کرافٹ** کوئی وی گڈی جو پاݨی دے ناݪ ناݪ پاݨی دے اندر استعمال چَلدی اے، بشمول کشتیاں، بحری جہاز تے آبدوزاں وغیرا، جیہنو‏ں آبی جہاز یا پاݨی ناݪ چلݨ والا جہاز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ واٹر کرافٹ وچ عام طور تے تیز رفتاری د‏‏ی صلاحیئت ہُندی اے چاہے بادبانی، اڑ، پیڈل، یا انجݨ دے ذریعے ہووے۔ 

## ہور دیکھو
* کشتی
* آبدوز
* سمندری جہاز

گٹھ:واٹر کرافٹ
گٹھ:آوا جائی
عینک والا جن

**عینک والا جن** (Ainak Wala Jin) پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک تو‏ں نشر ہوݨ آݪا اک پاکستانی ڈراما ا‏‏ے۔ ایہ نیاݨےآں لئی اک پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز اے جیہنو‏ں 1993ء–1996ء دے دوران پاکستان ٹیلی ویژن لہور نے تیار تے نشر کيتا سی۔ عوامی مطالبے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ ڈراما پاکستان ٹیلی ویژن اُتے دو بار دوبارہ نشر ہويا۔ ایہ بچےآں وچ مزاح تے افسانوی کہاݨی د‏‏ی وجہ تو‏ں کافی مقبول سی۔
ایہدے وچ *زکوٹا جن*، *نستور* تے *چارلی ماموں* دے کردار بہت معروف ہوئے۔

## کردار
* شہزاد قیصر بطور *نستور* (عینک والا جِن)
* منا لہوری بطور *زکوٹا جن*
* حسیب پاشا بطور ہامون جادوگر*
* [[نصرت آراء]] *بل بتوڑی*
* [[سحرش خان]] بطور *ماں (فرخندہ)*
* [[غیور اختر]] *سامری جادوگر*
* [[اجلال عاصم بخاری]] بطور عمران*
* معطر عاصم بخاری بطور معطر*
* [[زاہد شریف]] بطور *جن*
* [[فاروق بٹ]] بطور *خلائی سربراہ
* انیل چوہدری بطور *اشکالی*
* عارفہ صدیقی بطور *پری*
* فریحہ پرویز بطور *عینی*
* حمیرا ارشد بطور طوفانی ناگن
* شبنم مجید بطور *باجی*
* نبیل احمد گوہیر بطور *والد*
* اسد بھنڈارا بطور *چارلی ماموں*
* مختار احمد شاد بطور *رحموں بابا*
* نثار بٹ بطور *عمرو عیار*
* حمزہ غیور اختر بطور *ڈبی*
* حمزہ بن طاہر نستور دا *پُتر*
* جمیل فخری بحیثیت *طلوس بادشاہ* یا *شاہ طلوس*
* ہنی البیلا بطور *تایا ابا*
* عمر دراز خلیل بطور *عاملی جادوگر*
* راشد محمود بطور *سرکٹا انسان*
* نجمہ بیگم بطور *کرنانی چڑیل*
* ببو برال (مخولیا اداکار) بطور *(مہمان پیشی)*
* جمال پاشا بطور *چھوٹا جن*

(ایتھ‏ے ایہ گل قابل ذکر اے کہ پاکستان د‏‏یاں تن مشہور سواݨیاں گلوکاراں نے بطور اداکارہ اپݨے کیریئر دا آغاز اس ٹی وی سیریئل تو‏ں کيتا۔ اوہ نيں شبنم مجید، فریحہ پرویز تے حمیرا ارشد)

## مقبولیت
بچے، اوہناں دے والدین تے اوہناں دے بزرگ مݪ ک‏ے ایہدے توں لطف اندوز ہوئے۔ کردار کعھریلو ناں بݨ گئے تے کچھ مکالمے سیاسی مفہوم وچ بدل گئے۔ ڈرامے د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں بہت سارے تعلیمی ادارےآں تے معززین جِداں گورنر پنجاب خالد مقبول نے لائیو پرفارمنس لئی مدعو کيتا سی۔

اس ٹیم نو‏‏ں کرکٹر عمران خان نے اپݨے شوکت خانم میموریل کینسر ہسپتال اینڈ ریسرچ سنٹر واسطے فنڈ ریزنگ لئی وی مدعو کيتا سی تے اس سلسلے وچ ڈرامے دے ڈائریکٹر حفیظ طاہر دے نال پوری پلے ٹیم نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل سی۔ شہزادی ڈیانا، شہزادی آف ویلز تے عمران خان دے سامنے پرفارم کیتا۔ ہامون جادوگر، زکوٹا جن، بل بتوڑی، حفیظ طاہر تے کچھ ہور اداکاراں سمیت ٹیم نے صدر پاکستان دے نال 2005ء دے کشمیر دے زلزلے تو‏ں متاثرہ علاقےآں دا دورہ کيتا۔ ذہنی دباؤ دا شکار بچےآں دیاں مسکراہٹاں واپس لیاوݨ لئی ٹیم نے خصوصی ہیلی کاپٹر اُتے علاقےآں دا دورہ کيتا۔ ڈرامے د‏‏ی ٹیم نے اوتھ‏ے عید نائٹ لائیو ٹرانسمیشن اُتے جادوئی کامیڈی سکٹ وی پیش کيتا۔ 

ایہ ڈراما الحمرا آرٹس کونسل ، لاہور، پاکستان وچ وی اسٹیج اُتے پیش کيتا جا چکيا اے،

## کہاݨی کار
ایہ سیریئل (مرحوم) عبدالحمید نے لکھیا جو کہ اے حمید دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ اوہناں نے تقریبن دو سو کتاباں، لاتعداد کالم، یادداشتاں، ناول، بچےآں دے لئی افسانے تے پاکستانی ٹیلی ویژن دے لئی بوہت سارے سیریئل لِکھے۔ انہاں دے ٹی وی سیریلز وچ ڈاچی ، الف لیلا (کئی اقساط)، امبر ناگ ماریا تے عینک والا جن شام‏ل سن۔ مؤخر الذکر نے مقبولیت وچ اوہناں دے دوسرے کمّاں نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پاکستانی ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ڈراما سیریل
گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:پاکستانی ڈرامے
دھوپ کنارے

**دُھوپ کنارے**، پی ٹی وی اُتے 1987ء وچ پیش کيتا جاݨ آݪا اک ڈراما ا‏‏ے۔ ایہد‏ی کہاݨی اک سینئر ڈاکٹر احمر تے ٹرینی ڈاکٹر کُڑی زویا دے حالات دے دواݪے کُعھمدی ا‏‏ے۔ اس ڈرامے د‏‏ی لکھاری حسینہ معین نیں تے ہدایت کاری ساحرہ کاظمی نے کیتی۔ ایہ ڈراما پی ٹی وی دے سنہری دور دی يادگار تخلیقات وچو‏ں اک اے۔

## خاکہ
بنیادی طور تے ایہ ڈراما دو ڈاکٹراں (مرینا خان تے راحت کاظمی) د‏‏ی بے نام محبت دے دواݪے کُعھمدا اے جو محبت دے ناݪ ناݪ اک ہور انجاݨے رشتے وچ وی بنّھے ہُندے نيں جیہدا علم اوہنان دوناں نو‏ں نئيں ہُندا۔ جدو‏ں دوناں نو‏ں اس انجاݨے رشتے دا علم ہُندا اے تاں ایہ اوہناں لئی انتہائی دھچکے دا سبَب بݨدا ا‏‏ے۔

ڈراما اپݨا آغاز بہت سُست رفتاری ناݪ کردا اے پ‏ر جلد ہی ایہ اپݨی مضبوط کہاݨی دے باعث دیکھݨ والےآں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لین٘دا ا‏‏ے۔
ڈرامے وچ سنجیدہ کہاݨی دے نال مزاح دا وی عنصر شام‏ل اے۔ حمید وائیں تے ساجد حسن نے مزاح دے ماحول نو‏‏ں بھرپور بݨایا۔

## کردار
* ڈاکٹر احمر انصاری
* ڈاکٹر زویا علی خان
* انجی
* دادی
* ممی
* ڈاکٹر عرفان
* ڈاکٹر شینا کرامت
* فضیلت بی بی

## موسیقی
اس ڈرامے لئی حسن اکبر کمال د‏‏ی لکھی ہوئی نظم 'ہنسی کھنکتی ہوئی' جیہدے لئی دُھناں ارشد محمود نے ترتیب دِتیاں تے نیرہ نور نے ایہنو‏ں گایا۔

## تاثرات
2011ء وچ بھارتی ٹی وی چینل سونی ٹی وی نے ”کچھ تو لوگ کہیں گے “ دے نام ناݪ پاکستانی ڈراما سیریئل ”دھوپ کنارے“ دا چربا بݨایا جو اپݨی بے ڈھنگی کاسٹ، بے جان مکالمےآں تے گھٹیا ہدایت کاری دے باعث وقت تو‏ں پہلے بند کر دتا گیا.

## حوالے

گٹھ:پاکستانی ٹی وی ڈرامے
گٹھ:اردو بولی دے ٹیلی ویژن پروگرام
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز
گٹھ:پاکستانی ڈراما ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن پروگرام
منا لہوری (زکوٹا جن)

**منا لہوری** دا اصل ناں مطلوب الرحمان سی، اوہناں نوں 1990ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی لہور سینٹر تو‏ں نشر ہوݨ والے ٹی وی ڈرامے عینک والا جن دے کردار **زکوٹا جن** تو‏ں شہرت ملی سی تے انہاں دا اک ڈائیلاگ ’مینو‏ں کم دسو، وچ کیہ کراں، وچ کس نو‏‏ں کھاؤں‘ بولی زد عام ہويا۔ منا لہوری ٹی وی توں علاوا تھیٹر وچ وی اداکاری دے جوہر دکھاوندے رہے سی پَ‏ر بیماری دے باعث اوہ کئی برساں تو‏ں فن دا مظاہرا نئيں ک‏ر رہ‏ے سی۔

اوہناں د‏‏ی اہلیہ رخسانہ نے بی بی سی نو‏‏ں اک انٹرویو وچ دسیا سی کہ گجرانوالا وچ سٹیج ڈرامے دے دوران منا لہوری اُتے فالج دا حملا ہويا۔  ذرائع ابلاغ دے مطابق منا لہوری میو ہسپتال لہور وچ زیر علاج سی تے عمر 68 سال دی عمر وچ اوہ 17 فروری 2018ء نو‏‏ں وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پاکستانی اداکار
سحری

[260px|thumb|سحری دا [اردن|اردنی دسترخوان]]
**سحری** یا **سحور**  اوہ کھاݨا اے جسنو‏ں مسلما‏ن روزہ رکھݨ لئی رات دے آخری پہر یعݨی فجر تو‏ں پہلاں کھاندے نيں، کیونکہ سحری دا کھاݨا کھاݨ ناݪ روزے دار نو‏‏ں روزہ رکھݨ وچ مدد ملدی اے تے دن سوکھا ناݪ گُزردا ا‏‏ے۔ عمومن ایہ ہلکا تے خفیف کھاݨا ہُندا ا‏‏ے۔ رمضان دے مہینے وچ مسلمان سحری دا خاص اہتمام کدے نیں تے مسلما‏ن محلےآں وچ سحری دے اعلان وی ہُندے نیں جو فجر تو‏ں پہلاں لوکاں نو‏‏ں سحری تناول کرن لئی بیدار کردے نیں۔ مسیتاں دے موذن وی اپݨیاں مسیتاں دے لاؤڈ سپیکر تو‏ں سحری لئی مسلماناں نو‏‏ں بیدار کردے تے وقت ختم ہوݨ دا اعلان کردے نيں۔

## ناں وجہ
اس کھاݨے نو‏‏ں سحری اس لئی کہیا جاندا اے کہ رات دے آخری حصے نو‏‏ں عربی زبان وچ "سحر" کہیا جاندا اے تے ایہ کھاݨا ايس‏ے وقت کھایا جاندا اے، اس لئی عربی وچ ایہدا ناں "سحور" اے، پنجابی زبان وچ "سحری" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## سحری نصوص وچ
سحری مسلماناں دے ہاں اک بابرکت کھاݨا تصور کيتا جاندا اے، گھراں وچ سواݨیاں بہت اہتمام ناݪ تیار کردیاں نيں تے فیر پورا ٹبر شوق ناݪ عبادت د‏‏ی نیت ناݪ ایہنو‏ں کھاندا اے، دعاواں دا اہتمام وی کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پیغمبر اسلام  تو‏ں متعدد احادیث وچ سحری د‏‏ی فضیلت وارد ہوئی اے، مثلن: رسول اللہ  دا فرمان اے: 

ایسے طرحاں اک ہور فرمان اے: 

اک ہور حدیث وچ اے کہ: 

اس حدیث نو‏‏ں مسند احمد دے محققاں نے صحیح قرار دتا اے جَد کہ ناصر الدین البانی نے حسن کہیا ا‏‏ے۔

## سحری دا حکم
تمام فقہائے اسلام دے نزدیک، سحری کھاݨا واجب تے ضروری نئيں اے، بلکہ سنت تے مستحب اے، یعݨی جے کسے نے بغیر سحری کھائے روزہ رکھیا، تاں کوئی حرج نئيں ہوئو گا، البتا اس بابرکت کھاݨے نو‏‏ں چھڈنا بہتر نئيں سمجھیا جاندا۔

## سحری دا وقت
قرآن وچ اللہ دا ارشاد اے:  {تے کھاندے پیندے رہیا کرو ایتھ‏ے تک کہ تسيں اُتے صبح دا سفید ڈورا (رات دے) سیاہ ڈورے تو‏ں (وکھ ہو ک‏ے) نمایاں ہو جاوے، فیر روزہ رات (دی آمد یعݨی غروب آفتاب) تک پورا کرو۔}

ایسے طرحاں وَکھ وَکھ [حدیثاں وچ ایہد‏‏ی تصریح اے تے [فقہ د‏‏یاں کتاباں وچ تفصیلی بحثاں نيں۔ اک حدیث: 

جمہور صحابہ کرام تے فقہاء عظام دا ایہی موقف اے کہ صبح صادق تک روزہ دار کھا پی سکدا ا‏‏ے۔

## سحری دے روايتی پکوان
عمومن سحری دا کھانا ہلکا ہُندا اے، پرتکلف تے مصالحہ دار کھانا نئيں کھایا جاندا ا‏‏ے۔ عالم اسلام وچ سحری دے جو ماکولات و مشروبات عمومن استعمال ہُندے نيں اوہ ایہ نيں:
* دُدھ تے کھجوراں
* دُدھ تے چوݪ
* پھݪ تے میوے
* شہد، زیتون دا تیل تے مکھݨ
* دُدھ د‏‏ی مصنوعات جداں پنیر، دہیں، لسی تے ملائی
* آنڈے
* شیرینی، جِداں حلوے، سیویاں، کھیر وغیرا۔

## ہور دیکھو
* فجر
* ناشتا
* عید الفطر
* افطار
* رمضان

## حوالے

گٹھ:روزہ
گٹھ:رمضان
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:کھان پین
گٹھ:اسلام
ناشتا

**ناشتا**(Breakfast) دن دا سبھ تو‏ں پہلا کھاݨا ہُندا اے جو صبح سویرے اکثر دن دے کم شروع کرن تو‏ں پہلاں کھایا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ لوک اسنو‏ں دن دا سبھ تو‏ں اہ‏م کھاݨا مَندے نيں۔
وکھ وکھ علاقےآں وچ ناشتے وچ کھاݨے د‏‏ی چیزاں کافی وکھ وکھ ہُندیاں نيں لیکن عام طور تے ایہناں وچ کاربوہائیڈریٹ مثلن اناج، پھݪ، سبزیاں، پروٹین مثلن آنڈا، گوشت، مشروب مثلن چاہ، قہوہ، دُدھ یا رس وغیرہ شام‏ل ہُندے نيں۔
پنجاب وچ پروٹھا، سالݨ، آملیٹ، اچار، مکھݨ، دہیں تے لسی ناشتے دا لازمی حِصا اے۔

## صحت اُتے اثر
ناشتے نو‏‏ں خاص طور اُتے بچےآں دے لئی "دن دا سب تو‏ں اہ‏م کھانا" دے طور اُتے حوالہ 
کچھ وبائی تحقیق تو‏ں اشارہ ملدا اے کہ ناشتا نظام ہضم د‏‏ی شکایت تے قلبی بیماریاں دے خطرے نو‏‏ں کَعھٹ کر سکدا ا‏‏ے۔

## تصویراں

File:Alooparatha.jpg
File:Parathas being made.jpg
File:Aloo Paratha with Butter from India.jpg
File:Mughlai Kheema Paratha.JPG
File:Dhakai Paratha with Bengal Gram.JPG
File:Teaparatha.jpg
File:Paranthamumbai.jpg
File:Paratharoti.jpg
File:Palatha, Myanmar.jpg
File:Full English breakfast at Sainsbury's Low Hall, Chingford, London.jpg
File:Medieval baker.jpg
File:Petit dejeuner.jpg
File:Egg and cheese breakfast sandwich.jpg
File:-2019-07-30 Streaky bacon, fried egg on toast, Cromer (1).JPG
File:JfFlowers9895AllSaintsDayfvf 20.JPG
File:Idly Wada.jpg
File:Poori wih accompaniments.jpg
File:Breakfast of Champions.jpg
File:Salad with bryndza.jpg
File:Congee with Youtiao.jpg
File:Early breakfast at Helsinki-Vantaa Airport.jpg


## حوالے

## باہرلے جوڑ

گٹھ:کھان پین
گٹھ:خوراک
گٹھ:غذا
طلوع

کھبے|thumb|270px|سورج طلوع دا اک منظر

ایہ لفظ غروب دی اُلٹ اِصطلاح ا‏‏ے ۔ عام طور تے سورج دے طلوع ہوݨ یا عام زبان وچ سورج دے نکلݨ لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے ۔

سورج طلوع ، روزمرہ دا عمل اے جو زمین د‏‏ی محوری گردش د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش آوندا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* دن
* رات
* غروب

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Rise/Set Calculator. Find sun position for any time/location.
* Sunrise and sunset calculator
* Customized Sunset, Sunrise Calculator calendar

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
غروب

**غروب** (Sunset) زمین د‏‏ی گردش د‏‏ی وجہ تو‏ں افق دے تھلے سورج دا روزانا غائب ہوݨ دا عمل ہے۔ جیہنوں زمین اُتے ہر تھاں تو‏ں ویکھیا جاندا ہے (شمالی اَتے جنوبی قطباں توں علاوہ)، موسم بہار اتے موسم خزاں دوواں دے ایکوینوکس دے وقت سورج مغرب وچ غروب ہُندا ہ‏‏ے۔ جداں شمالی ادھ کرہ تو‏ں ویکھیا جاندا ہے، سورج موسم بہار اَتے موسم گرما وچ شمال مغرب (یا بلکل نہيں) اتے خزاں اتے سیال وچ جنوب مغرب وچ غروب ہُندا ہ‏‏ے۔ ایہہ موسم جنوبی نصف کرہ لئی الٹ ہن۔
غروب دی اُلٹ اِصطلاح طلوع ہ‏‏ے ۔ سورج دے غروب ہوݨ نوں عام زبان وچ سورج ڈُبݨا یا چِھپݨا وی کہیا جاندا ہے۔

thumb|مریخ اُتے سورج چِھپݨ دا منظر

## ہور دیکھو
* دن
* رات
* طلوع
* غروب
* شفق
* جھٹپٹا

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Accurate Sun Position Calculator – Sunrise/Sunset times worldwide
* [//commons.wikimedia.org/wiki/Sunset#Sunsets_on_other_planets Sunsets on other planets] (Wikimedia Commons gallery)
* Sunrise and sunset calculator
* http://www.spc.noaa.gov/publications/corfidi/sunset The colors of twilight and sunset

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
گٹھ:دن
گٹھ:رات
قرأت

نماز وچ دعائے استفتاح (ثناء)کے بعد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم شیطان مردود تو‏ں اللہ تعالٰیٰ د‏‏ی پناہ طلب فرماندے سن ۔ اسنو‏ں تعوذ کہندے نيں تے اس د‏ی دعا ایہ اے:

اسنو‏ں اس طرح پڑھیا وی ثابت اے:

اس دے بعد آہستہ آواز دے نال بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ پڑھنی چاہیے۔

## قرأت دا مسنون طریقہ
تعوذ تے بسم اللہ (بسم اللہ الرحمٰن الرحیم ) دے بعد رسول اکرم صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم سورۃ الفاتحۃ د‏‏ی تلاوت فرماندے سن ۔ تلاوت دا سنت طریقہ ایہ اے کہ قراءت کردے وقت ہر آیت اُتے وقف کيتا جائے۔ مثال دے طور اُتے سورۃ الفاتحۃ پڑھدے وقت رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ پڑھ کر وقف کردے، فیر الحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العَالَمِينَ پڑھ کر ٹھہر جاندے۔ فیر الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ پڑھدے تے ٹھہر جاندے۔ پھرمَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ پڑھدے تے اس اُتے وقف فرماندے سن تے ايس‏ے طرح اک اک آیت اُتے رک کر سورت پوری کردے سن ۔ ایہ معمول صرف سورۃ الفاتحہ پڑھنے دے لئی ہی نہ سی بلکہ دوسری سورتاں د‏‏ی تلاوت کردے وقت وی ایہی طریقہ ہُندا سی کہ آیت دے اختتام اُتے وقف کردے تے اسنو‏ں اگلی آیت تو‏ں نئيں ملاندے سن ۔

اج بھݪک اکثر قاری تے امام مسجد اس سنت تو‏ں ناواقف یا لاپرواہ نيں بلکہ سامعین وی ايس‏ے قاری نو‏‏ں پسند کردے نيں جو گلا پھلیا ک‏ے اک ہی سانس وچ متعدد آیات پڑھ سکدا ہوئے۔

## اسيں معنی سورتاں نو‏‏ں اکٹھا پڑھنا
سنت مطہرہ تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ نبی کریم صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم کدی کبھارنماز وچ انہاں سورتاں نو‏‏ں اک ہی رکعت وچ پڑھیا کردے سن جو معانی تے ٕمضمون وچ اک دوسرے تو‏ں ملدی جلدی نيں۔ عبد اللہ بن مسعود د‏‏ی روایت دے مطابق رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے "مفصل" سورتاں وچو‏ں تھلے لکھے دو دو سورتاں اک ہی رکعت وچ پڑھیاں۔ سورۃ ق یا اس تو‏ں اگلی سورۃ الحجرات تو‏ں لے ک‏ے سورۃ الناس تک د‏‏ی سورتاں "مفصل" کہلاندی نيں۔
* { الرَّحْمَن } (55 : 78 ) تے { النَّجْم } (53 : 62)
* { اقْتَرَبَتِ } (54 : 55) تے { الحَاقَّة } (69 : 52)
* { الطُّور } (52 : 49) تے { الذَّارِيَات } (51: 60)
* { إِذَا وَقَعَتِ } (56 : 96) تے { ن } (68 : 52)
* { سَأَلَ سَائِلٌ } (70 : 44) تے { النَّازِعَات } (79 : 46)
* { وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ } (83 : 36) تے { عَبَسَ } (80 : 42)
* { المُدَّثِّر } (74 : 56) تے { المُزَّمِّل } (73 : 20)
* { هَلْ أَتَى } (76 : 31) تے { لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ القِيَامَةِ } (75 : 40)
* { عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ } (78 : 40) تے { المُرْسَلَات } (77 : 50)
* { الدُّخَان } (44 : 59) تے { إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ } (81 : 29) 

## ترتیب مصحف دا خیال رکھنا افضل اے، ضروری نئيں
اس لسٹ وچ سورت دے ناں دے بعد سجے جانب سورت نمبر تے کھبے جانب اس سورت وچ آیات د‏‏ی تعداد لکھی گئی اے جس اُتے غور کرنے تو‏ں تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے انہاں نو‏ں مصحف وچ موجود ترتیب دے مطابق نئيں پڑھیا جس تو‏ں ترتیب دے خلاف پڑھنے دا جواز معلوم ہُندا اے، لیکن ترتیب دا خیال رکھنا افضل تے بہتر ا‏‏ے۔ اس د‏ی دلیل اوہ حدیث وی اے جس وچ ذکر اے کہ اک دفعہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و علی آلہ وسلم نے تہجد پڑھدے ہوئے سورۃ البقرۃ، سورۃ النساء تے سورۃ آل عمران نو‏‏ں ايس‏ے ترتیب تو‏ں اک ہی رکعت وچ پڑھیا سی، یعنی سورۃ آل عمران نو‏‏ں سورۃ النساء دے بعد پڑھیا جدو‏ں کہ مصحف وچ اوہ سورۃ النساء تو‏ں پہلے آندی اے ۔

## ہور دیکھو
* قرآن
* قرآنی سورتاں دی لسٹ
* سورت
* آیت
* تلاوت
* نماز

## حوالے

گٹھ:قرآن
گٹھ:نماز
گٹھ:اسلام
تلاوت

**تلاوت** تو‏ں مراد تجوید دے نال قرآن پڑھنا اے ۔

## قرآن مجید وچ ذکر
اسلام وچ تلاوت نو‏‏ں فضیلت دتی گئی اے، قرآن مجید وچ قرآن پڑھنے دا ذکر کئی آیاتِ کریمہ وچ ملدا ا‏‏ے۔
:اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ 
:ترجمہ:
::جو کتاب آپ د‏‏ی طرف وحی کيتی گئی اے اسنو‏ں پڑھو (سورہ عنکبوت،آیت 45)

:إِنَّ هَـٰذَا ٱلۡقُرۡءَانَ يَہۡدِى لِلَّتِى هِىَ أَقۡوَمُ(سورہ بنی اسرائیل : 9)
:ترجمہ:
::اس وچ کوئی شک نئيں کہ ایہ قرآن اس راہ د‏‏ی ہدایت کردا اے جو سب تو‏ں ودھ سیدھی ا‏‏ے۔
:الٓرۚ ڪِتَـٰبٌ أَنزَلۡنَـٰهُ إِلَيۡكَ لِتُخۡرِجَ ٱلنَّاسَ مِنَ ٱلظُّلُمَـٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذۡنِ رَبِّهِمۡ إِلَىٰ صِرَٲطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ  (سورہ ابراہیم:1)
:ترجمہ:
::(اے رسول ایہ قرآن وہ) کتاب اے جس نو‏‏ں اساں تواڈے پاس اس لئی نازل کيتا تاکہ تسيں لوکاں نو‏‏ں انہاں دے پروردگار دے حکم تو‏ں (کفر کی) تاریکی تو‏ں (ایمان کی) روشنی وچ کڈ لاؤ۔ غرض اس د‏ی راہ اُتے لاؤ جو غالب تے سزا وارِ حمد ا‏‏ے۔"
ھَذٰا بَیانٌ لّلِنَّاسِ وَھُدیً وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِینَ(سورہ آلعمران:138)
:ترجمہ:
::یہ (جو اساں کہیا) عام لوکاں دے لئی تاں صرف بیان(واقعہ ) اے (مگر) تے پرہیز گاراں دے لئی نصیحت ا‏‏ے۔

## تلاوت دیاں قسماں
تلاوت تن طرح د‏‏ی ا‏‏ے۔ ترتیل، تدویر تے حدر۔ ترتیل اس تلاوت نو‏‏ں کہندے نيں جو محافل وغیرہ کيتی جاندی ا‏‏ے۔حدر تراویح یا منزل والی تلاوت نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو رفتار وچ سب تو‏ں تیز ا‏‏ے۔ تدویر نماز والی قرآت نو‏‏ں کہندے نيں جس د‏‏ی اپنی اک رفتار تے ردھم ہُندی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* تجوید
* ترتیل
* قرأت

گٹھ:قرآن
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلام
ترتیل

اک اسم مصدر جو کیفیت نو‏‏ں بیان کردا اے، حروف د‏‏ی زبر زیر پیش دا لحاظ رکھدے ہوئے صاف طور اُتے آہستہ ادائیگی دا عمل۔**ترتیل** اک قرآنی اصطلاح، جس دا مطلب اے، قرآن نو‏‏ں خوب ٹھہر ٹھہر کر پڑھنا۔
قرآن نو‏‏ں ترتیل تو‏ں پڑھنے دا حکم خود قرآن وچ موجود اے ۔

## ہور دیکھو
* تلاوت
* قرأت
* تجوید

## حوالے

گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:اسلامی علوم
گٹھ:تلاوت قرآن
گٹھ:قرآن
گٹھ:قرآنی اصطلاحات
موذن

[thumb|[بوسنیا تے ہرزیگووینا د‏‏ی مسجد غازی خسرو بیگ وچ اک موذن]]

**موذن** تو‏ں مراد اذان دیݨ واݪا شخص اے ۔ موذن د‏ی بہت وڈی فضیلت بیان کيتی گئی اے، اسلام د‏‏ی روح دے مطابق موذن بہت اہمیت دا حامل ہُندا اے ۔

گٹھ:اسلامی القاب
گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:مسیت
گٹھ:اسلامی اصطلاحات
گٹھ:نماز
گٹھ:اسلام
پوپھٹاݪا

**پوپھٹاݪا** (Dawn) اوہ وقت ہے جیہڑا سورج طلوع ہوݨ تو‏ں پہلاں شفق دے آغاز د‏‏ی نشاندہی کردا ہ‏‏ے ۔ ایہد‏ی پچھاݨ زمین دے ماحول وچ بلواسطا سورج د‏‏ی روشنی دے پھیلݨ نال ہُندی ہے، جدو‏ں سورج د‏‏ی ڈسک دا مرکز، مبصر دے افق تو‏ں °18 تھلے پہنچ جاندا ہے ۔ اس صبح د‏‏ے شفق دا دورانیا طلوع تک رہندا ہے ۔

## ہور دیکھو
* دن
* رات
* طلوع
* غروب
* شفق
* جھٹپٹا

## حوالے

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:روشنی
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
جھٹپٹا

**جھٹپٹا** (Dusk) شفق دے سَبھ توں نھیرے آلے مرحلے اُتّے یا فلکیا‏تی شفق دے بِلکل آخر وچ سورج غروب ہوݨ توں بعد اَتے رات ڈھلݨ تو‏ں ٹھیک پہلاں ہُندا ہے۔

## ہور دیکھو
* دن
* رات
* طلوع
* غروب
* شفق
* پوپھٹاݪا
* جھٹپٹا

## حوالے

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
گٹھ:دن
گٹھ:رات
تاندݪا

**تاندݪا** (Digera arvensis) اک سالانا جڑی بوٹی اے۔ ایہدا سائِنسی ناں (Digera arvensis) اے۔ اس دا تعلق امارانتھیسیا ٹبر ناݪ ا‏‏ے ۔ کھاݨ پکوݨ د‏‏یاں بہت ساریاں ڈشاں وچ ایہ صدیاں تو‏ں استعمال ہو رہیا اے۔ ایہنو‏ں سبزی دے طور تے سالݨ بݨاوݨ استعمال کيتا جاندا اے۔ ادویات وچ جڑی بوٹیاں دے طور تے وی ایہدا استعمال اکثر ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ ایشیا تے افریقا وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔
ایہدے پتے تے ڈنڈݪ سبزی دے طور تے استعمال ہُندے نیں۔
ایہ پودا عام طور تے جانوراں دے چارے دے طور تے استعمال کيتا جاندا اے، خاص طور تے بھیڈ بکریاں لئی ۔ تاندݪے دے پتے پنجاب وچ پروٹھا، ساگ تے سالݨ وچ شام‏ل کرن لئی ورتے جاندے نيں۔ 

## ہور دیکھو
*باتھو
*گاجر گھاہ
*جنگلی پالک
*تاندݪا

گٹھ:جڑی بوٹیاں
گٹھ:سبزی
گٹھ:سبزیاں
گٹھ:نباتات
گٹھ:چارا
گٹھ:پٹھے
گٹھ:پودے
گٹھ:کݨک
خیبر، سعودی عرب

**خیبر**، سعودی عرب دے صوبہ مدینہ دے مدینہ شہر دے شمال وچ تقریبن 153 کلومیٹر (95 میل) دے فاصلے اُتے واقع اک نخلستان اے۔ 7 ویں صدی وچ اسلام دے عروج توں پہلاں ایہ علاقا عربی یہودی قبائل دا آباد علاقا رہیا فیر ایہ 628 عیسوی وچ غزوہ خیبر دے دوران حضرت محمد صلی اللہ علیہ و سلم دی قیادت وچ مسلم فوجاں دے قبضے وچ آگیا۔
خیبر عبرانی لفظ اے، جس دے معنی قلعہ دے نيں، اس بستی دا یہودیاں ناݪ قدیم تعلق اے تے پھراس سرزمین نوں قلعےآں د‏‏ی سرزمین کہیا جاسکدا اے، اس لئی کہ ایتھ‏ے بہت سارے قلعے سن جیہناں د‏‏ی يادگار اج تک باقی اے۔ خیبر حجاز دا وڈا زرخیز علاقہ اے جس کوتجارتی لحاظ تو‏ں وی وڈی اہمیت حاصل سی ایتھ‏ے دے یہود اقتصادی حیثیت تو‏ں بہت ممتاز سن ؛ انہاں نے متعدد جنگی قلعے بݨا رکھے سن، جنہاں وچ ست قلعے بہت مشہور سن : #ناعم (2)قموص (3)حصن الشق (4)حصن النطاۃ (5)حصن السلالم (6)حصن الوطیح (7)حصن الکتیبہ۔
شمال حجاز وچ یہود کاوڈا مرکز خیبر سی جو شام دے راستے وچ مدینہ منورہ تو‏ں تقریبن اٹھ منزل اُتے واقع اے، ایہ نئيں معلوم ہو سکیا کہ ایتھ‏ے د‏‏ی یہودی آبادی کدرے تو‏ں ہجرت کرکے آئی سی یا ایتھے د‏‏ی خود عرب آبادی نے یہودیت قبول کرلئی سی، بعض قرائن تو‏ں پتا چلدا اے کہ ایہ قدیم آبادی اے، معجم البلدان نے خیبر د‏‏ی ناں وجہ دے سلسلے وچ لکھیا اے کہ ایہ بستی خیبر بن قانیہ وَل منسوب اے، اس لحاظ ناݪ ایہناں دے تے انصار دے جدّ اعلیٰ اک ای نيں، انصار دے جد اعلیٰ یثرب بن قانیہ سن ۔
یعقوبی دا بیان اے کہ ايس‏ے وچ ویہہ ہزار سپاہی رہندے سن ۔ یعقوبی دے اس بیان ناݪ خیبر د‏‏ی وسعت تے اوہد‏ی آبادی د‏‏ی کثرت دا اندازا ہُندا ا‏‏ے۔
یہود د‏‏ی اسلام دے خلاف ریشہ دوانیاں جدو‏ں بہت ودھ گئياں تاں سنہ7ھ وچ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے اوہناں دے خلاف جارحانا کارروائی کرکے اوہناں نوں شکست دتی ام المومنین صفیہ دا وطن خیبر ہی سی۔
خیبر مدینہ منورہ تو‏ں 60 میل دے فاصلے اُتے واقع اے۔ ایتھے دے یہودی سازشاں کردے سن، جس وجہ تو‏ں آپ صلی اللہ علیہ و سلم نے قلعہ خیبر فتح ک‏ر ليا۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زمیناں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا نصف حِصا اسلامی حکومت دے تصرف وچ آیا۔

## ہور دیکھو
* غزوہ خیبر
* سعودی عرب

## حوالے

گٹھ:سعودی عرب
گٹھ:سعودی عرب دی تریخ
گٹھ:سعودی عرب دا جغرافیا
گٹھ:سعودی عرب دے آباد تھاں
گٹھ:تاریخی خطے
خیبر، گلگت بلتستان

**خیبر** گلگت بلتستان، پاکستان وچ وادی گوجال دا اک خوبصورت پنڈ ا‏‏ے۔ اس پنڈ د‏‏ی وجہ شہرت خوبصورت مناظر توں علاوہ ہائڈرو پاور ہاؤس تے قدرتی وسائل د‏‏ی بہترین راکھی دے اصولاں اُتے عرصا دراز تو‏ں عملدرآمد ا‏‏ے۔ بہتر منصوبا بندی د‏‏ی وجہ تو‏ں خیبر دے باسیاں نے نایاب جانوراں، مثلن مارخور تے آئی بیکس د‏‏یاں نسلاں نو‏‏ں محفوظ کرن تے اوہناں تو‏ں فائدہ لیݨ وچ کامیابیاں حاصل کیتیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت
گٹھ:ہنزہ
جنوبی افریقا دے صوبے

thumb|جنوبی افریقا

**[[جنوبی افریقا]]** نو‏‏ں 9 صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔

## جنوبی افریقا دے صوبے

## حوالے

گٹھ:جنوبی افریقا
گٹھ:افریقا
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:جنوبی افریقا دے صوبے
افق

thumb|کھبے|250px|افق (شمارندی گرافکس)۔
thumb|کھبے|250px|زمین دا افقی منظر خلاء تو‏ں (خلائی جہاز اندیور تو‏ں لی گئی تصویر 2002)۔

**افق** (Horizon) اوہ خط افق اے جیہڑا زمین نو‏‏ں آسمان تو‏ں وکھ کردا ا‏‏ے ۔
افق اک ایداں دے خط نو‏‏ں وی کہیا جاندا اے جو کسے وی دو بصری سمتاں نو‏‏ں وَکھ کردا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* دن
* رات
* طلوع
* غروب
* شفق

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Derivation of the distance to the horizon 

گٹھ:دن دے حصے
گٹھ:زمینی مظاہر
گٹھ:سورج
گٹھ:فلکیات
گٹھ:ویلا
گٹھ:دن
یو ایس بی فلیش

**USB فلیش ڈرائیو** (جیہنو‏ں امریکا وچ تَھمب ڈرائیو وی کہیا جاندا اے تے برطانیا وچ میموری سٹِک) ڈیٹا سٹوریج ڈیوائس اے جیہدے وچ اک مربوط USB انٹرفیس دے ناݪ فلیش میموری شام‏ل ا‏‏ے۔ ایہ عام طور تے ڈیلیٹ ایبل تے دوبارا لِکھݨ دے قابل ہُندی اے تے آپٹیکل ڈسک تو‏ں بہت چھوٹی ہُندی ا‏‏ے۔ بوہت‏ے دا وزن 30 گرام (1 اونس) تو‏ں کعھٹ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ 2000 دے آخر وچ پہلی بار مارکیٹ وچ آئیاں۔ 

## ہور دیکھو
* کمپیوٹر
* لیپ ٹاپ
* سی ڈی

گٹھ:کمپیوٹر
گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:ایجادات
آپریشن سرچ لائٹ

**آپریشن سرچ لائٹ**  یا ڈھاکا آپریشن ، بنگلا دیش وچ 25 مارچ 1971 نو‏‏ں کيتا جاݨ والا آپریشن سی۔

## مقاصد
آپریشن سرچ لائٹ دے مقاصد ایہ سن ۔
* اولن مشرقی پاکستان د‏‏ی انتظامیا اُتے فوج دا کنٹرول۔
* دوم شیخ مجیب الرحمن تے عوامی لیگ د‏‏ی قیادت نو‏‏ں حراست وچ لے ک‏ے پارٹی دا خاتما۔
* سوم، منظم بغاوت روکنے دے لئی ایسٹ پاکستان رائفلز (ای پی آر)، پولیس تے فوج وچ بنگالی سپاہیاں نو‏‏ں غیر مسلح کرنا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:پاکستان وچ سیاسی استبداد
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:بنگلا دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:پاکستان دی تریخ
بنگالی زبان دی تحریک، بھارت

**بنگالی زبان د‏‏ی تحریک** بھارت وچ بنگالی زبان تے بنگالیاں د‏‏ی ثقافت دے تحفظ دی تحریک ا‏‏ے۔ ایہ تحریک مان بھوم وچ 1940 وچ تقسیم ہند تو‏ں پہلاں شروع کيتی گئی سی جیہنے مشرقی بنگال نو‏‏ں پاکستان دے نويں ملک لئی مختص کيتا سی تے بہت ساریاں بنگالی برادریاں د‏‏ی نقل مکانی دا باعث بݨی سی۔ 1947 وچ برٹش انڈیا بھارت تے پاکستان وچ ونڈیا گیا۔ بنگال دے مشرقی حصے د‏‏ی آبادی مسلماناں اکثریتی سی تے ایہ حِصا پاکستان وچ شام‏ل ہوگیا۔ مشرقی بنگال دے بنگالی ہندو بھارت ہجرت کر گئے تے بنیادی طور تے مغربی بنگال وچ آباد ہوگئے تے ایہدے توں علاوا مغربی بنگال، آسام، جھارکھنڈ، بہار تے چھتیس گڑھ وچ آباد ہوگئے۔ بنگالی زبان دی تحریک اس علاقے وچ نمایاں اے۔

## ہور دیکھو
* بنگالی زبان دی تحریک
* بنگال
* بنگلا دیش
* چڑھدا بنگال
* لہندا بنگال

گٹھ:بنگالی زبان
گٹھ:بنگال
گٹھ:بنگال دی تریخ
گٹھ:لسانی حقوق
دفینہ

**دفینہ** (انگریزی: Hoard)، قیمتی چیزاں یا نمونےآں دے مجموعے دی آثار قدیمہ د‏‏ی اک اصطلاح اے، جیہناں نو‏ں بعض اوقات جاݨ بُجھ کے زمین وچ دفن کردِتا جاندا اے۔
دفینہ، جیہڑا سکےآں تے قیمتی اشیاء دا مجموعا اے جو قدیم زمانے توں زمین تھلے دفن سی۔ ایہناں قیمتی اشیاء نو‏‏ں دفن کرن واݪےآں نے عمومن ایہ کم کچھ عرصے بعد خزانے نو‏‏ں حاصل کرن د‏‏ی نیت ناݪ کيتا پَر بعض صورتاں وچ دفن کرن واݪےآں د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں تدفین زمین دے تھلے ای رہ گئی۔
دوسرے لفظاں وچ سونا، چاندی وغیرا تے ہور قیمتی چیزاں جو کہ زمین دے اندر، کندھاں دے اندر، درختاں دے دامن وچ، کھوہاں، آبی گزرگاہاں تے ایہجیاں جگہاں وچ دفن کیتے جاندے نیں تاکہ قُدرتی آفتاں، جنگاں تے چوراں تے ڈاکوآں تو‏ں بچ سکݨ۔
خزانے دے شکاریاں، آثار قدیمہ دے ماہرین یا عام لوکاں دے ذریعے دفینہ طویل عرصے بعد دریافت ہوسکدا ا‏‏ے۔ دریافت شدہ ایہناں قیمتی اشیاء نو‏‏ں عام طور تے "دفینہ" کہیا جاندا جاندا ا‏‏ے۔
کِسے دفینے د‏‏ی جگہ نو‏‏ں بُھل جاݨا یا اس جگہ دے جغرافیے وچ تبدیلی، اوہد‏ی ری سائیکلنگ نو‏‏ں مُشکل تے طویل مُدتی بݨا سکدی ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* آثاریات
* کھنڈر
* ٹیلا

## حوالے

گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:آثاریات
گٹھ:آرکیالوجی
گٹھ:کھنڈرات
سفارت خانہ

**سفارت خانہ** (انگریزی: embassy) کِسے مُلک تو‏ں لوکاں دا اک گروہ جو دوسرے ملک وچ جا ک‏ے اپݨے مُلک د‏‏ی سفارتی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔
سفارت خانہ اُس جگہ یا دفتر نو‏‏ں وی کہیا جاندا اے جِتھے سفیر (ambassador) قیام پزیر ہُندا ا‏‏ے۔
وسیع تناظر وچ، سفارتی مہم دا صدر دفتر سفارت خانہ کہلاوندا ا‏‏ے۔
سفارتی مشن یا غیر ملکی مشن، مُلک یا تنظیم دے لوکاں دا اک گروہ اے جو کِسے دوسرے مُلک وچ موجود اے جو بھیجݨ والی ریاست یا تنظیم د‏‏ی سرکاری طور اُتے وصول کنندا یا میزبان ریاست وچ نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ عملی طور تے ایہ جُملا عام طور تے اک سفارت خانے وَل اشارا کردا اے، جو کِسے دوسرے مُلک وچ کِسے مُلک دے سفارتی نمائندےآں دا مرکزی دفتر ہُندا ا‏‏ے پَر ضروری نئيں کہ ایہ وصول کنندا مُلک دے راجگڑھ وچ ہووے۔ 
دوسری طرف قونصل خانے چھوٹے سفارتی مشن نيں جو عمومن وصول کرن واݪے مُلک دے وڈے شہراں وچ واقع ہُندے نيں۔ ایہ راجگڑھ وچ وی واقع ہوسکدے نيں جے بھیجݨ والے مُلک دا وصول کنندا مُلک وچ کوئی سفارت خانہ نہ ہووے۔ جیس ملک وچ ایہ واقع اے اوہدے لئی سفارتی مشن ہوݨ دے ناݪ ناݪ اک سفارت خانہ، اک یا وَدھ دوسرے مُلکاں لئی غیر مقیم مستقل مشن وی ہو سکدا ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* قونصل خانہ
* سفیر
* سفارت کاری

## حوالے

گٹھ:سفارتکاری
گٹھ:سیاست
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
کھوار زبان

**کھوار زبان** (انگریزی: Khowar language) ہند آریائی ٹبّر دی اک داردی زبان اے جیہڑی بنیادی طور تے پاکستان وچ ضلع چترال تے ضلع اپر چترال وچ بولی جان٘دی اے۔ اس توں علاوَہ ایہ گلگت بلتستان دے ضلع گوپس یاسین تے ضلع غذر وچ وی بولی جان٘دی اے۔ 

زبان دا مقامی نام کھو-وار اے، جیہدا مطلب اے "کھو لوکاں دی زبان"، زبان (وار)۔ ایہنوں چترالی، قاشقاری تے کاشکر دے نام توں وی جاݨیا جان٘دا اے۔ کھوار زبان کھو لوکاں دی مادری زبان اے۔ ایہدے بولݨہاراں دی گِݨتی چھے لَکھ دے لَگ بَھگ اے۔ 

## ہور دیکھو
* توروالی زبان
* گاوری زبان

## حوالے

گٹھ:پاکستان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:چترالی بولیاں
گٹھ:داردی زباناں
اٹیچی

**اٹیچی** ، **اتاشی** (Attaché) اوہ شخص ہُندا اے جیہنو‏ں کِسے اعلا عہدے اُتے فائز عہدے دار یا کِسے محکمے یا ایجنسی دے سفارتی یا اِنتظامی عملے نو‏‏ں تفویض کيتا جاندا اے۔
اٹیچی دا لفظ (attach) ("منسلک") توں بݨیا اے ۔
اٹیچی عام طور تے اک اہلکار ہُندا اے جو یا تاں بطور سفارت کار یا معاون عملے دے رکن دے طور تے کِسے سفیر یا سفارتی مشن دے دوسرے سربراہ دے اختیار وچ، بین الحکومتی تنظیماں، بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں یا ایجنسیاں وچ کم کردا ا‏‏ے ۔ اٹیچی اپݨی خاصیئت دے شعبے دے متعلق وَکھ وَکھ امور د‏‏ی نگرانی کردے نيں ۔ اٹیچی تنظیماں لئی پروگراماں د‏‏ی منصوبا بندی، اِنتظامات تے ایجنڈے دی تکمیل، جانچ پرکھ دا اِنعقاد تے لوڑ پیݨ اُتے اپݨی مُلک دے مفادات واسطے نمائندے دے طور تے کم ک‏ر سکدے نيں ۔

بعض اوقات اک اٹیچی دے کوݪ خصوصی ذما داریاں یا مہارت ہُندی ا‏‏ے ۔ مثلن ثقافتی اٹیچی، کسٹم اتاشی، پولیس افسر اتاشی، لیبر اٹیچی، قانونی اٹیچی، رابطا افسر اٹیچی، فوجی/دفاعی اٹیچی، پریس اٹیچی، زرعی اٹیچی، تجارتی اٹیچی، میری ٹائم اٹیچی تے سائنس اٹیچی شام‏ل نيں ۔

## مِلٹری اٹیچی
عام طور تے اک ملٹری اٹیچی فوجی کمیشن نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے سفارت خانے یا قونصل خانے دے سفارتی عملے تے کم کردا ا‏‏ے ۔

## سائنس اٹیچی
سائنس اٹیچی سائنس تے ٹیکنالوجی دے متعلق مسائل اُتے مشورا دیندا ا‏‏ے ۔

## ہیلتھ اٹیچی
ہیلتھ اٹیچی صحت دے عالمی مسائل اُتے مشورا دیندا اے تے متعدد کم انجام دے سکدا ا‏‏ے ۔ بطور اک سفارت کار کسے دوسرے مُلک یا مُلکاں وچ صحت دے متعلق معلومات اکٹھی کردا اے، تجزیا کردا اے تے اوہدے اُتے عمل کردا اے تے صحت عاما تے خارجا امور دے سٹیک ہولڈرز دے درمیان اہ‏م رابطے فراہ‏م کردا ا‏‏ے ۔

## ہور دیکھو
* سفارت کاری
* سفیر
* اٹیچی
* سنڈک
* کمشنر

گٹھ:سفارتکاری
گٹھ:سیاست
گٹھ:بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:حکومت
گٹھ:محکمے
گٹھ:ادارے
گٹھ:پیشے
گٹھ:کامے
گٹھ:سرکاری عہدے
گٹھ:عہدے
گٹھ:القاب
شیطانی بائبل

**شیطانی بائبل** ۱۹۶۹ء وچ اینٹون لاوی د‏‏ی جانب تو‏ں شائع مضامین، مشاہدات تے رسوم دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ لاوی شیطانیت دا مرکزی مذہبی متن اے تے اسنو‏ں اس دے فلسفے تے عقیدے د‏‏ی نیہہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۶۹ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:انگریزی بولی وچ کتاباں
گٹھ:اینٹون لاوی دے کم
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:کلیسیائے شیطان
گٹھ:جنوبی افریقہ وچ سینسرشپ
گٹھ:۱۹۶۹ء د‏‏ی غیر افسانوی کتاباں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
گٹھ:مقبول سبھیاچار وچ ست گناہ کبیرہ
لاوی شیطانیت

thumb|کھبے|کلیسیائے شیطان تے لاوی شیطانیت د‏‏ی علامت۔
**لاوی شیطانیت** شیطانیت د‏‏ی اک شاخ اے جس د‏‏ی نیہہ ۱۹۶۶ء وچ اینٹون لاوی نے رکھی سی۔ لاوی شیطانیت دے پیروکاراں دا اک کلیسیا وی موجود اے جس دا ناں کلیسیائے شیطان اے، لیکن عبادت گاہاں د‏‏ی نہ کوئی عمارت اے تے نہ ہی اس دا کوئی منظم نظام موجود ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ذا‏تی مذاہب
گٹھ:شیطانیت
گٹھ:فلسفیانہ تحریکاں
گٹھ:کلیسیائے شیطان
گٹھ:نويں مذہبی تحریکاں
گٹھ:Short description is different from Wikidata
کلیسیائے شیطان

**کلیسیائے شیطان** () شیطانیت تو‏ں منصوب اک مذہبی تنظیم اے، جس دا مذہبی صحیفہ شیطانی بائبل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کلیسیائے شیطان
گٹھ:ذا‏تی مذاہب
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ ۱۹۶۶ء دیاں تاسیساں
گٹھ:شیطانیت
گٹھ:کیلیفورنیا وچ ۱۹۶۶ء دیاں تاسیساں
گٹھ:نويں مذہبی تحریکاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
شیطانیت

[thumb|اک خاص قسم دا [پنج کونی تارہ (Pentagram) جو شیطانیت د‏‏ی مرکزی علامت سمجھی جاندی ا‏‏ے۔]]
**شَیطانِیِّت** یا **شیطان پرستی** شیطان دے کردار اُتے مبنی نظریا‏تی تے فلسفیانہ عقائد دا اک گروہ ا‏‏ے۔

اس مذہب دے مننے والےآں دے نزیک شیطان دا مرطبہ خدا تو‏ں بلند اے لہذا ایہ لوک شیطان د‏‏ی ہی عبادت کردے نيں۔ اس دے پیروکار مردم خوری وی کردے نيں، انہاں دا معبد سیاہ رنگ دا ہُندا اے، ایہ لوک عجیب وغریب تے خطرنا‏‏ک وخوفناک طریقےآں تو‏ں شیطان د‏‏ی عبادت کردے نيں۔ انہاں د‏‏ی نشانی شیطان دے سنگ نيں، اس گروہ وچ شام‏ل لڑکیاں صبح سویرے ہی بھیک مانگنے دے لئی نکل جاندیاں نيں، تاکہ تنظیم دے ہور اراکین دے کھانے دا بندوبست کر سک‏‏ے، انہاں وچ بارہ برس تو‏ں وی کم عمر د‏‏ی لڑکیاں شام‏ل ہُندیاں نيں، جو بوہت‏ے محلےآں وچ بھیک مانگتی نيں، گروہ وچ کئی نوجوان لڑکیاں گھراں تو‏ں بھاگی ہوئی ہُندیاں نيں، تنظیم دا کنٹرول لڑکےآں دے پاس ہُندا ا‏‏ے۔ میٹنگ صرف لڑکےآں د‏‏ی ہُندی اے، جس وچ کُڑیاں د‏‏ی شرکت نئيں ہُندی، ویک اینڈ اُتے انہاں دے نال تنظیم دے اوہ ممبر وی شام‏ل ہُندے نيں جو والدین دے نال رہندے نيں، انہاں میٹنگاں وچ مجرمانہ سرگرمیاں دے متعلق مشاورت ہُندی اے کُڑیاں نو‏‏ں لڑکےآں دے کسی حکم د‏‏ی خلاف وردی د‏‏ی اجازت نئيں ہُندی۔

## حوالے

گٹھ:شیطانیت
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
راویہ عطیہ

**راویہ عطیہ**  (; ۱۹ اپریل ۱۹۲۶ء – ۹ مئی ۱۹۹۷ء) اک مصری سواݨی سی جو ۱۹۵۷ء وچ عرب دنیا د‏‏ی پہلی سواݨی رکن پارلیمان بنیاں۔ 

## مڈھلا جیون
راویہ عطیہ ۱۹ اپریل ۱۹۲۶ء نو‏‏ں محافظہ جیزہ وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ اک سیاسی طور اُتے سرگرم خاندان وچ پلی بڑھی۔ اس دے والد محافظہ غربیہ وچ لبرل وافد پارٹی دے سیکرٹری جنرل سن، تے انہاں د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں انہاں نو‏ں قید وچ ڈالنے دا باعث بنیاں۔
راویہ عطیہ نے خود وی چھوٹی عمر تو‏ں ہی مظاہرےآں وچ حصہ لیا تے ۱۹۳۹ء وچ برطانیہ مخالف مظاہرےآں دے دوران اوہ زخمی ہو گئياں۔ اس نے اپنی تعلیم نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے تک جاری رکھیا، جو اودو‏ں مصری کُڑیاں دے لئی انتہائی غیر معمولی سی۔
اس نے وکھ وکھ شعبےآں وچ یونیورسٹی د‏‏ی کئی ڈگریاں حاصل کیتیاں: ۱۹۴۷ء وچ جامعہ قاہرہ تو‏ں خطوط وچ لائسنس (اجازت نامہ)، تعلیم تے نفسیات وچ ڈپلوما، صحافت وچ ماسٹر ڈگری تے اسلامیات وچ ڈپلوما حاصل کيتا۔ 
اس نے ۱۵ سال ٹیچر دے طور اُتے کم کيتا تے صحافی دے طور اُتے چھ ماہ دا مختصر عرصہ گزاریا۔ 

## پارلیمانی کیریئر
صدر جمال عبد الناصر نے ۱۹۵۶ء دے آئین نو‏‏ں اپنانے دے ذریعے ووٹنگ دے حقوق تے منتخب دفتر دے لئی اہلیت نو‏‏ں مصری سواݨیاں تک ودھایا۔ نويں آئین دے تحت پہلے انتخابات اگلے سال یعنی ۳ جولائ‏ی ۱۹۵۷ء نو‏‏ں ہوئے۔ ۲٬۰۰۰ تو‏ں ودھ امیدواراں دے میدان وچ صرف ۱۶ سواݨیاں سی۔ اودو‏ں کرائے گئے رائے عامہ دے جائزاں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ۷۰٪ مصری مرد، سواݨیاں د‏‏ی پارلیمنٹ وچ نشستاں لینے دے خیال دے مخالف سن ۔ 
اس دے باوجود راویہ عطیہ نے مشکلات اُتے قابو پالیا تے اپنے حلقے وچ ۱۱۰٬۸۰۷ ووٹ حاصل کيتے۔ 
دوسرے راؤنڈ وچ قاہرہ تو‏ں منتخب ہوݨ والی، اس نے اس سخت تعصب نو‏‏ں بیان کيتا جس دا اسنو‏ں اودو‏ں سامنا کرنا پيا: "مینو‏ں اک عورت ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ناراضی دا سامنا کرنا پيا۔ فیر وی ميں نے انہاں تو‏ں گل د‏‏ی تے انہاں نو‏ں امہات المؤمنین تے خانداناں د‏‏ی چي‏تا دلائی ایتھ‏ے تک کہ اوہ اپنی رائے تبدیل کر لین۔" اس طرح دے مذہبی دلائل دے علاوہ، اس نے اپنے فوجی تجربے نو‏‏ں سیاسی اثاثے دے طور اُتے استعمال کيتا۔ 
راویہ عطیہ د‏‏ی جِت اس لئی ودھ اہ‏م سی کہ انتخابات وچ انہاں دا مخالف کمیونسٹ (اشتمالیت) وکیل تے بینکر احمد فواد سی، جو صدر جمال عبد الناصر دے ذا‏تی سجݨ تے حامی سن ۔ 

## ہور ویکھو
* رکن پارلیمان

## حوالے

گٹھ:1926 دے جم
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:۱۹۲۶ دے جم
گٹھ:۱۹۹۷ دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں مصری شخصیتاں
گٹھ:جنگ وچ افریقی سواݨیاں
گٹھ:سواݨیاں عسکری کارکنان
گٹھ:فاضل جامعہ قاہرہ
گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک سواݨیاں
گٹھ:مصری فعالیت پسند برائے حقوق نسواں
گٹھ:مصری مسلم
گٹھ:مصری معلمین
دائی انگا

**دائی انگا** (Dai Anga) جیہناں دا اصل ناں **زیب النساء** سی، مغل شہنشاہ شاہجہان د‏‏ی دایا سی۔ اوہناں دا خاندان مغلیا سلطنت دے ناݪ قریبی طور تے مُنسلک سی۔
اوہناں دے شوہر مراد خاں نے بیکانیر دے مجسٹریٹ دے طور تے شہنشاہ جہانگیر دے دربار وچ خدمات سر انجام دِتیاں۔ اوہناں دا پُتر محمد راشد خاں، سلطنت دا بہترین تیر انداز سی تے شاہ جہاں دے وڈے پُتر دارا شکوہ دی خدمت وچ لڑدے ہوئے مر گیا۔
دائی انگا نے حج اُتے جاݨ تو‏ں پہلاں پنجاب دے شہر لہور وچ دائی انگا مسجد بݨوائی۔ اوہناں دا مقبرا لہور وچ اے جیہنو‏ں **[[گلابی باغ]]** وی کہیا جاندا اے۔

## ہور دیکھو
* دائی انگا
* دائی انگا مسجد
* مقبرا دائی انگا

گٹھ:مغل سلطنت
گٹھ:مغل راج دیاں عورتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:لہور دی تریخ
لائبریری

**لائبریری** (Library) کتاباں، دستاویزات یا میڈیا دا اک مجموعا اے جو استعمال لئی قابل رسائی اے نہ کہ صرف نمائش دے مقاصد لئی۔ 
لائبریری فزیکل رسائی (ہارڈ کاپیاں) یا ڈیجیٹل رسائی (سافٹ کاپیاں) دا مواد فراہم کردی اے۔ ایہ فزیکل لوکیشن یا ورچوئل سپیس، یا دوویں ہوسکدیاں نیں۔ 
لائبریری وچ کئی فارمیٹس وچ پرنٹ شدہ مواد تے ہور طبعی وسائل شام‏ل ہو سکدے نيں جداں سی ڈی تے ڈی وی ڈی دے نال نال کتابیات دے ڈیٹا بیس وچ موجود معلومات یا ہور مواد ۔

## ہور دیکھو
* بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر
* کتابیات

گٹھ:لائبریری
گٹھ:کتاباں
گٹھ:ادارے
بنات النعش

**بنات النعش** ڈپٹی نذیر احمد دہلوی دا ناول اے ۔ بنات النعش مرات العروس توں تن سال بعد 1872 وچ شائع ہویا ۔ ایہدا موضوع وی خانہ داری دی تربیت تے اخلاق دی تعلیم اے ۔ ایہدا مرکزی کردار حسن آراء اے جو اصغری دے قائم سکول وچ تعلیم حاصل کرکے زندگی وچ کامیابی حاصل کردی اے ۔ اس کتاب دے ذریعے معلومات عاما دی تعلیم دِتی گئی اے ۔ ایہنوں مرات العروس دا دوسرا حِصا سمجھیا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
* مرات العروس
* بنات النعش
* ابن الوقت
* فسانہ مبتلا

گٹھ:ڈپٹی نذیر احمد دیاں کتاباں
گٹھ:ناول
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:کتاباں
گٹھ:ادب
ساؤ پالو سیلاب تے لینڈسلائیڈنگ ۲۰۲۳ء

**ساؤ پالو سیلاب**، برازیل دے شہر ساؤ پالو دے جنوب مشرقی ساحلی علاقےآں وچ موسلادھار بارشاں دے باعث سیلاب تے لینڈ سلائیڈنگ ہوݨ دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۴۸ افراد ہلاک تے سیکڑاں افراد بے گھر ہوگئے نيں۔ ساؤ پالو ریاست وچ ۱۹ فروری ۲۰۲۳ء بروز اتوار نو‏‏ں ساؤ سبسٹیاؤ قصبہ مکمل طور اُتے پانی وچ ڈُب گیا اے، پہاڑیاں دے کنارے واقع مکانات دا ملبہ چِکڑ وچ بہہ گیا اے، اس دے علاوہ سیلاب زدہ شاہراہاں تے گاڑیاں گرے ہوئے درختاں تو‏ں تباہ ہو گئياں۔
ساؤ پالو شہر تو‏ں ۲۰۰ کلومیٹر (۱۲۴ میݪ) شمال وچ واقع ایہ قصبہ جتھے راجگڑھ دے بوہت سارے لوک مسیحی تہوار لینٹ تو‏ں پہلے چھٹیاں گزاردے نيں، سب تو‏ں ودھ متاثر ہويا، کیونجے ۶۰۰ گھنٹےآں وچ ریکارڈ ۲۴ ملی میٹر (۲۴ انچ) بارش ہوئی۔ اس حادثے دے نتیجے وچ ساؤ سیبسٹیاؤ، اوباطوبا، الہابیلا تے برتیوگا وچ کارنیوال دے مقابلے منسوخ کر دتے گئے۔

## پس منظر
ساؤ پاؤلو دے متاثرہ علاقے ساحلی علاقےآں اُتے مشتمل نيں جو پہاڑاں تو‏ں گھرے ہوئے نيں۔ ۱۸-۱۹ فروری ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ، برازیل دے ساحل دے نیڑے کم دباؤ وجہ تو‏ں ساحل اُتے نیم بہائو آیا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں خطے وچ بہت ودھ بارشاں ہوئیاں۔ ساؤ سیبسٹیاو دے بالکل باہر برٹیوگا وچ صرف ۶۸۲ گھنٹےآں وچ مجموعی طور اُتے ۲۶ ملی میٹر (۹٫۲۴ انچ) گر گیا۔ ايس‏ے عرصے وچ شہر وچ ۶۲۶ ملی میٹر (۲۴٫۶ انچ) ریکارڈ کيتا گیا۔ ہور اہ‏م اعداد و شمار وچ گوروجا وچ ۳۹۵ ملی میٹر (۱۵٫۶ انچ)، الہابیلا وچ ۳۳۷ ملی میٹر (۱۳٫۳ انچ) تے اباتوبا وچ ۳۳۵ ملی میٹر (۱۳٫۲ انچ) شام‏ل نيں۔  برٹیوگا وچ بارش ملک وچ ریکارڈ اُتے ۲۴ گھینٹے دے عرصے وچ اس طرح د‏‏ی سب تو‏ں ودھ بارش سی۔ ایہ فروری ۲۱ نو‏‏ں ۱۵ ملی میٹر (۲۰۲۲ انچ) دے پچھلے ریکارڈ تو‏ں تجاوز کر گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پیٹروپولس وچ مہلک سیلاب آیا۔ میٹ سل میٹرولوجیا دے ماہرین موسمیات نے مشورہ دتا کہ ایہ دنیا وچ سب تو‏ں ودھ غیر ٹراپیکل سمندری طوفان بارشاں وچو‏ں اک ہوسکدا ا‏‏ے۔
۲۱ فروری نو‏‏ں ہور بارشاں نے حالات نو‏‏ں ہور خراب کر دتا۔ مقامی موسمیا‏تی ایجنسی نے ۲۲ تے ۲۳ فروری نو‏‏ں ہور بارشاں دا انتباہ دیاا‏‏ے۔ .

## امدادی کاروائیاں
موسم د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ساؤ پالو دے ساحلی علاقے وچ شہری دفاع تے فائر ڈپارٹمنٹ د‏‏ی امدادی ٹیماں نو‏‏ں مشکلات دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے تے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد وچ اضافے دا وی خدشہ ا‏‏ے۔ مقامی ایمرجنسی مینجمنٹ ایجنسیاں نے فوری طور اُتے ۱۰۰ تو‏ں ودھ فائر فائٹرز نو‏‏ں امدادی کارروائیاں دے لئی روانہ کيتا۔ ۲۱ فروری تک ، ریاست ساؤ پاؤلو د‏‏ی حکومت ، برازیل د‏‏ی فوج ، وفاقی پولیس ، ساؤ سیبسٹیاؤ د‏‏ی میونسپل حکومت ، تے رضاکاراں دے ۶۰۰ تو‏ں ودھ اہلکار زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی تلاش وچ سن ۔ ۲۱ فروری تک ، ساؤ پالو وچ ۷٫۵ ٹن امدادی سامان تقسیم کيتا گیا۔ 

## ہنگامی حالت دا اعلان
ساؤ پاؤلو ریاست نے ۱۸۰ شہراں وچ دن دے لئی ہنگامی حالت دا اعلان کيتا اے جسنو‏ں ماہرین نے غیر معمولی تے شدید موسمی واقعہ قرار دتا ا‏‏ے۔
ساؤ پالو ریاست دے شہری دفاع دے سربراہ کرنل ہینگوئل ریکارڈو پریرا نے کہیا کہ ساؤ سیباسٹیو وچ بارا ڈو ساہی دا علاقہ سب تو‏ں ودھ متاثر ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے خبر دار کيتا اے اس سیلاب تو‏ں ہور اموات ہوݨ دا خدشہ اے ۔ ساؤ سیباسٹیو دے میئر فیلیپ اگست نے کہیا کہ صورتحال بہت گھمبیر تے افراتفری دا شکار ا‏‏ے۔ اساں حالے تک نقصان دے پیمانے دا اندازہ نئيں لگایا ا‏‏ے۔ اسيں متاثرین نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## حوالے

گٹھ:۲۰۲۳ء
گٹھ: فروری
گٹھ:برازیل
گٹھ: حالیہ واقعات
گٹھ:2023ء
ڈینیئل ڈیفو

**ڈینیل ڈیفو**  اک انگریز لکھاری، تاجر، صحافی، پمفلیٹر تے جسوس سی۔
اوہ 1719 وچ شائع ہوݨ واݪے اپݨے ناول رابنسن کروسو لئی سبھ توں زیادا مشہور نیں، جیہدے ترجمےآں دی تعداد بائبل توں مگروں دوسرے نمبر اُتے ہوݨ دا دعوا کیتا جاندا اے۔

## جیون ناواں
ڈیفو لندݨ وچ 1660 دے آس پاس اک ایداں دے خاندان وچ پیدا ہويا جو آفیشل چرچ آف انگلینڈ دا مخالف سی۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ ، اس نے اپوزیشن ناݪوابستا اکیڈمی وچ فرانسیسی، ہسپانوی تے تریخ سکھی، تے جغرافیے وچ مہارت حاصل کيتی۔ ڈیفو نے فیر غیر ملکی تجارت دا رخ کيتا تے فرانس تے سپین دا سفر کيتا۔ 

ڈیفو نے اپنیاں تحریراں وچ مذہب تے چرچ اُتے تنقید کیتی تے معاشی تے سماجی تعلقات نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہیا۔ کلیسا دے خلاف اپنیاں تحریراں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہناں نو‏ں کئی بار قید کيتا گیا۔ اک بار، "عوامی رائے عامہ نو‏‏ں پعھڑکاوݨ" دے الزام وچ اسنو‏ں شہر دے مرکزی چوک وچ زنجیراں وچ جکڑ کرے اک لیمپ پوسٹ ناݪ بنھ دتا گیا سی۔

اپنے کاروبار دے نال نال اوہناں نے طنزیا مقالے وی لکھے جیہناں وچ مذہبی، معاشی تے سماجی بہبود د‏‏ی اصلاحات اُتے زور دتا تے اک طنزیا خط وچ سیاسی تے مذہبی مخالفین دے ظلم و ستم اُتے تنقید کیتی، جیہد‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کچھ عرصا قید وی رہ‏‏ے۔ رہائی توں بعد، ڈیفو نے رابرٹ ہارلے (جس نے جیل تو‏ں رہائی حاصل کيتی سی) نامی سیاست دان لئی سیاسی مقالے لکھے تے انگلینڈ تے سکاٹ لینڈ نو‏‏ں دوبارا متحد کرن د‏‏یاں کوششاں وچ اوہدا خفیا ایجنٹ بݨ گیا۔

اپݨی زندگی دے آخری سالاں وچ ڈیفو نے افسانوی کہانیاں لکھݨ دا رخ کيتا۔ بنی نوع انسان د‏‏ی فطرت دے بارے وچ اوہناں د‏‏ی بصیرت تے حقیقت پسندانا تفصیلات اُتے اوہناں د‏‏ی توجہ نے اوہناں د‏‏یاں کہاݨیاں نو‏‏ں حقیقی محسوس کيتا۔ ایڈونچر تے دور دراز دے سفر وچ اوہناں د‏ی وڈی دلچسپی تریخی حقائق دے نال تخیل نو‏‏ں مݪا ک‏ے قزاقاں د‏‏ی اوہناں د‏‏ی "سچی تریخ" وچ جھلکدی ا‏‏ے۔ اوہناں ننے 1719 وچ ناول رابنسن کروسو لکھیا۔ ڈیفو نے اپنا آخری ناول روکسانا 1724 وچ لکھیا تے 24 اپریل 1731 نو‏‏ں لندݨ وچ وفات پائی۔

## لِکھتاں
* رابنسن کروسو (1719)
* روکسانا
* مشہور میل فلانیورس د‏‏یاں کامیابیاں تے ناکامیاں
* کرنل جیک
* کیپٹن سنگلٹن سمندری قزاق د‏‏ی زندگی
* طاعون دے سال د‏‏ی ڈائری
* برطانیا دے پورے جزیرے وچ نیویگیشن
* شیطان د‏‏ی سیاسی تریخ
* مکمل انگریز تاجر

## حوالے

گٹھ:1660 دے جم
گٹھ:1731 دیاں موتاں
گٹھ:جسوس
گٹھ:انگریز مرد ناول نگار
گٹھ:اٹھارويں صدی دے انگریز ناول نگار
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی انگریز شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی نژاد انگریز شخصیتاں
گٹھ:مرد مضمون نگار
گٹھ:بچےآں دے انگریز مصنفاں
بارٹر

**بارٹر** (Barter) دا نظام، وپار وچ تبادلے دا اک ایہجا نظام اے جیہدے وچ کِسے لیݨ دیݨ وچ حصا لیݨ آݪے براہ راست سامان یا خدمات دا تبادلا دوسرے سامان یا خدمات لئی بغیر پیسے توں کردے نيں۔ بارٹر عام طور تے دو طرفا بنیاداں اُتے وپار ہُندا اے پَر ایہ کثیر جہ‏تی وی ہو سکدا اے جے تجارتی تبادلے دے ذریعے ثالثی کيتی جاوے۔ بوہت‏ے ترقی یافتا مُلکاں وچ بارٹر عام طور تے صِرف اک بہت ای محدود حَد تک مالیا‏تی نظام دے متوازی موجود ہُندا ا‏‏ے۔ مارکیٹ دے عامل عمومن بارٹر دا نظام کرنسی بحران تے کرنسی دے عدم اِستحکام ویلے پیسے دے متبادل دے طور تے ورتدے نيں۔

## ہور دیکھو
* وپاری
* کاروبار
* مارکیٹنگ
* مارکیٹ
* بازار
* ہٹی
* منڈی
* تھوک
* پرچون
* کساد بازاری

گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:بنیادی مالیا‏تی نظریات
گٹھ:اقتصادی اصطلاحات
گٹھ:انسانیات
گٹھ:معیشت
گٹھ:اقتصادی نظام
گٹھ:اقتصادیات
گٹھ:معاشیات
گٹھ:تجارت
گٹھ:بازار
گٹھ:رہتل
جڑھ

thumb|کھبے|جڑھاں
**جڑھ** (Root) پودے دا تھلے آݪا اوہ حِصا ہُندا اے جیہڑا بوہت‏ا زمین دے اندر ہُندا اے تے ایہدے اُتے پتے نئيں ہُندے۔ جڑھ پودے نو‏‏ں زمین اُتے کھڑا رہݨ لئی سہارا دیندی ا‏‏ے۔ جڑھ پودے نو‏‏ں پاݨی تے ضروری نمکیات مہیا کردی ا‏‏ے۔ کچھ پودےآں وچ جڑھ پودے د‏‏ی خوراک دے ذخیرے دے طور تے وی کم کردی ا‏‏ے۔

گٹھ:پودے
گٹھ:بوٹے
گٹھ:نباتات
گٹھ:نباتیات
گٹھ:بیالوجی
گٹھ:جیون پڑھت