خداداد خان (مصنف)

خان بہادر **خداداد خان** (پیدائش: 1838ء - وفات:1903ء) پاکستان دے انیہويں صدی دے مورخ تےانگریز راج وچ سندھ دے سرکاری ملازم سن ۔ فارسی بولی وچ انہاں د‏‏ی تالیف **لب سندھ د‏‏ی تریخ** سندھ د‏‏ی تریخ اُتے اہ‏م مآخذ منی جاندی ا‏‏ے۔

## حالات زندگی
خان بہادر خداداد خان 1838ء وچ سکھر سندھ وچ پیدا ہوئے۔ آپ دے والد رضا محمد خان دا تعلق پشین، بلوچستان دے ترین پٹھاناں تو‏ں سی جو پشین تو‏ں ہجرت کرکے سکھر وچ سکونت پزیر ہوئے۔ خداداد خان نے ابتدائی تعلیم سکھر دے نیڑے پنڈ وچ حاصل کيتی۔ انہاں دناں میجر گولڈسمتھ سندھی اسکولاں دا **ناظرِ مکت‏‏ب** سی جس نے خداداد خان د‏‏ی لیاقت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے سرکاری ملازمت دی۔ 1853ء وچ شکارپور، سندھ دے جوڈیشل ڈپٹی مجسٹریٹ دے **منشی** مقررہوئے تے اپنی قابلیت تو‏ں 1857ء وچ کمشنر سندھ دے سیکریٹریٹ وچ داخل ہوئے۔ اوتھ‏ے تو‏ں ترقی کردے ہوئے پولیٹیکل سروس وچ شامل ہوئے تے سرکاری کمیشن دے نال بغداد، دہلی، مکران تے کوئٹہ تک سفر کيتا۔ خداداد خان 1896ء وچ سرکاری ملازمت تو‏ں ریٹائرڈ ہوک‏ے پرانے سکھر وچ واقع اپنے بنگلے وچ رہائش پزیر ہوئے جتھ‏ے انہاں د‏‏ی مسجد وی واقع ا‏‏ے۔

## اعزازات
پہلے **خان صاحب** تے 1893ء وچ **خان بہادر** دا خطاب ملیا تے اس دے علاوہ تن سو ایکڑ زمین دو پشتاں تک بطور جاگیر ملی۔ 1898ء وچ کمشنر سندھ ہنری جیمس نے سندھ چھڈنے تو‏ں پہلے سکھر وچ دربار دے دوران خداداد خان نو‏‏ں انہاں د‏‏ی علمی لیاقتاں دے صلے وچ تلوار، تمغا تے سند دے ک‏ے جاگیر دے لئی سفارش کردے گئے۔

## لکھتاں
### لب سندھ د‏‏ی تریخ
سندھ د‏‏ی فارسی وچ تریخ اے جو 1900ء وچ ریاض الہند پریس امرتسر تو‏ں شائع ہوئی۔ اس تریخ وچ سندھ دے کمشنراں دا احوال درج ا‏‏ے۔ اس کتاب دا نسخہ ثانی سندھی ادبی بورڈ جامشورو نے شائع کیا ا‏‏ے۔

### وقائع سیر جیسلمیر
خداداد خان 1859ء میجر گولڈ سمتھ دے نال جیسلمیر گئے سن ۔ ایہ کتاب ايس‏ے سفر د‏‏ی داستان ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1867ء وچ شائع ہوئی۔

### خلیج نامہ
خداداد خان دے 1861ء وچ کمشنر سندھ مینسفیلڈ دے نال بغداد گئے سن ۔ اس کتاب وچ ایرانی خلیج دا احوال ا‏‏ے۔

### مکران نامہ
1862ء وچ خداداد خان میجر گولڈسمتھ دے نال مکران تے ایران د‏‏ی حد بندی کرنے دے سلسلے وچ گئے سن ۔ اس کتاب وچ انیہويں صدی د‏‏ی حالتاں، لسبیلہ تے مکران دا احوال پیش کیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1862ء وچ شائع ہوئی۔

### پل نامہ
1886-87ء وچ بمبئی دے گورنر لارڈ رے (ڈانلڈ میکے) سکھر دے لینسڈائون پل دا افتتاح کرنے دے لئی سندھ آئے سن ۔ بکھر دے قلعہ وچ دربار ہويا۔ سندھ، پنجاب تے ہندوستان تو‏ں بوہت سارے لوک آئے۔ سکھر میونسپل د‏‏ی طرف تو‏ں گورنر نو‏‏ں سپاس نامہ پیش کیا گیا۔ اس تمام جلسے دا انتظام و انصرام خداداد خان نے کیا جو مذکورہ کتاب "پل نامہ" وچ درج ا‏‏ے۔

### سیاحت نامہ
1892ء وچ خداداد خان سرکاری دورے اُتے راجکوٹ، احمد آباد، پونہ، اجمیر، دہلی تے امرتسر گئے۔ مذکورہ شہراں دا احوال *سیاحت نامہ* وچ درج ا‏‏ے۔

### خیرپور نامہ
میر سہراب خان ٹالپر تے انہاں دے بیٹے میر رستم خان ٹالپر، میر مبارک خان ٹالپر تے میر علی مراد خان ٹالپر د‏‏ی جاگیراں، سیاسی حالتاں تے وفات دا احوال **خیرپور نامہ** وچ درج ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1894ء وچ کراچی تو‏ں شائع ہوئی۔

### سندھی د‏‏ی جاگیرداری د‏‏ی تریخ
خداداد خان نے سندھ د‏‏ی جاگیرداری د‏‏ی تریخ مرتب کيتی جو 1886ء وچ **ہسٹری آف ایلینیشن انہاں دتی پراونس آف سندھ** جلد 1 وچ انگریزی وچ درج ا‏‏ے۔

### سندھ دے شہر
کمشنر سندھ میری ویدر دے حکم تو‏ں خان بہادر خداداد خان نے سندھ دے ابتدائی تن ضلعاں کراچی، حیدرآباد تے شکارپور دے اہ‏م شہراں تے بزرگاں دا احوال 1896ء وچ شائع کيتا۔ اس کتاب نو‏‏ں حکومت نے ترجمہ کراکے سندھ دے سرکاری عملداراں تے برطانیہ دے معززین وچ تقسیم کی

## وفات
خان بہادر خداداد خان د‏‏ی وفات 1903ء وچ ہوئی تے اپنے رہائشی بنگلے دے احاطے وچ دفن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی د‏‏ی ایشیائی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:سندھ دے مؤرخین
گٹھ:سندھی شخصیتاں
گٹھ:ضلع سکھر دیاں شخصیتاں
گٹھ:مسلم مؤرخین