open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
غلام علی اوکاڑوی

thumb|غلام علی اوکاڑوی دا مزار

**ابوالفضل شیخ القرآن علامہ غلام علی اوکاڑوی** اہلِ سُنت دے اکابر مشائخ تے اہلِ سُنت دے وڈے علما وچ شمار ہُندے نيں ۔

## ناں و نسب
غلام علی اشرفی قادری ولدیت : سلطان احمد چوہدری : گوجر گوت کھٹانا رضا آباد گجرات

## ولادت
تریخ پیدائش : 11جون 1920ء(جمعتہ المبارک رمضان 1338ھ)
## تعلیم
ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ چک عمر تو‏ں پرائمری تک حاصل کيتی تے فیر " جوڑا کرنانہ "مڈل اسکول وچ داخل ہوئے ابتدائی دینی تعلیم دا آغاز مناظر اسلام فاتح مرزائیت مفتی شیخ محمد عبد اللہ تو‏ں کيت‏‏ا بعد وچ حزب الاحناف لہور د‏‏ی شاخ جلندھر تو‏ں مولا‏نا حافظ عبدالمجید گورداسپوری تو‏ں گلستان، بوستان، مالابُد پڑھی تے کافیہ تک صرف و نحو علامہ عبدالقادر کاشمیری تو‏ں پڑھیاں تے فیر استاذ العلماء علامہ عبدالجلیل ہزاروی د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوک‏ے تمام کتاباں درسیہ متد اولہ پڑھیاں ہزاروی صاحب د‏‏ی نظر نے جلد ہی آپکو کندن بنادتا ایتھ‏ے تک آپ 1938ء وچ موقوف علیہ تو‏ں فارغ ہوئے گئے آپ 1935ء دے اوائل وچ ایتھ‏ے داخل ہوئے سن ہوشیار پور دے مولا‏نا غلام یاسین دے کہنے اُتے کچھ عرصہ دے لئی صدر الافاضل مفتی نعیم الدین مراد آبادی د‏‏ی خدمت رہ ک‏ے تقریر تے مناظرے وچ مہارت تامہ حاصل کيتی ۔

## بیعت و خلافت
آپ نو‏‏ں جامع شریعت و طریقت علامہ مفتی ابوالبرکات سید احمد صاحب الوری تو‏ں شرف بیعت حاصل تھاان دے علاوہ سیدنا پیر طاہر علاؤ الدین الدین گیلانی بغدادی تو‏ں سلسلہ قادریہ و اعمال مشائخ د‏‏ی خصوصی اجازت عطا کيتی قطب مدینہ شیخ ضیاء الدین مدنی نے تمام سلاسل د‏‏ی اجازت و خلافت عطا کيتی قاہرہ دے شیخ سید حسین قادری شاذلی تو‏ں سلسلہ شاذلیہ د‏‏ی اجازت و خلافت عطا کيتی شام دے مشہور شیخ محمد رمضان بوطی کردتی خالدی نقشبندی نے بالخصوص سلسلہ خالدیہ د‏‏ی اجازت عطا کيتی تے آپ تو‏ں وی اجازت طلب کيت‏‏ی ۔

## القابات
غلام علی اوکاڑوی نو‏‏ں اہلسنت دے علما د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں نو‏ں شیخ الاسلام و المسلمین، شیخ القرآن والتفسیر، شیخ الحدیث، شیخ الفقہ، شیخ الادب، شیخ العلوم، شیخ العرب والعجم، شیخ العلماء والفضلاء ،شیخ المشائخ، شیخ الشریعہ ،شیخ الطریقہ، جداں خطابات دتے گئے ۔

## عِلمی خدمات
شیخ القرآن دا مشغلہ دینی مدارس دے طلبہ نو‏‏ں درسی کتاباں د‏‏ی تعلیم دینا سی، ساری زندگی ايس‏ے شغف وچ لگے رہ‏ے، اس دے نال آپ دورہ تفسیر قرآن کورس دے ناں تو‏ں دینی مدارس د‏‏ی سالانہ تعطیلات وچ اہتمام کردے جو وڈی اہمیت اختیار کر گیا سی۔ کیونجے اس وچ برساں د‏‏ی ریاضت دا نچوڑ ہويا کردا۔ اس وچ اعتقادی ،علمی تے فقہی مسائل آسان طریقے تو‏ں سمجھائے جاندے ۔

## بانی اشرف المدارس
غلام علی اوکاڑوی د‏‏ی کاوش تو‏ں 1954ء وچ جامعہ حنفیہ اشرف المدارس اوکاڑا دا قیام ہويا جو علم دا اک روشن مینار ا‏‏ے ۔

## خدمات
سیاسی و مسلکی خدمات وچ ودھ چڑھ کر حصہ لینے والے سن تحریک پاکستان تو‏ں تحریک نظام مصطفا تک ہر پلیٹ فارم اُتے نمایاں خدمات نيں سنی کانفرنس ٹوبہ ٹیک سنگھ عالمی سنی کانفرنس ملتان تے میلاد مصطفے ٰ کانفرنس رائے ونڈ اوہناں دے دا رہائے نمایاں وچ شامل ني‏‏‏‏ں ۔

شیخ القرآن دا شمار انہاں تھوڑے جہے علماءکرام وچ ہُندا اے جنہاں د‏‏ی علمی فضیلت ‘ تقوی وطہارت تے عظمت کردار دے اپنے پرائے سب معترف سن ۔

## وفات
11صفر المظفر 1421ھ بروز منگل بمطابق 16 مئی 2000ء نو‏‏ں عالم ربانی نے جناح ہسپتال لہور وچ وصال فرمایا ۔

## حوالے

گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:بریلوی مکت‏‏ب فکر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:جمعیت علمائے پاکستان دے سیاست دان
سائٹ ٹاؤن

**سائٹ ایریا یا انڈسٹری ایریا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ** پاکستان دے صوبہ سندھ دے راجگڑھکراچی دے 18 قصبہ جات وچو‏ں اک اے لیبر اسکوائر نیو لیبر اسکوائر روشن کالونی سنگل کوارٹر بنوریہ ٹاون وغیرہ قدیم تے مشہورآبادیاں نيں ۔ اگست 2000ء وچ بلدیات‏ی نظام متعارف کرائے جانے دے نال ہی کراچی ڈویژن تے اس دے ضلعے دا خاتمہ ک‏ر ک‏ے کراچی شہری ضلعی حکومت دا قیام عمل وچ لیایا گیا۔ اس دے نتیجے وچ شہر نو‏‏ں 18 قصبہ جات (ٹاؤنز) وچ تقسیم کر دتا گیا جنہاں وچ سائٹ ٹاؤن وی شامل ا‏‏ے۔
سائٹ ٹاؤن شہر دے مغربی علاقے وچ واقع اک گنجان آباد قصبہ ا‏‏ے۔ جس د‏‏ی آبادی ساڈھے چار لکھ تو‏ں ودھ اے ۔

یہ قصبہ کراچی و ملک دے اہ‏م صنعتی علاقے سندھ انڈسٹریل ٹریڈ اسٹیٹ، مخفف سائٹ، تو‏ں موسوم ا‏‏ے۔ جس دے قلب وچ ملک د‏‏ی اہ‏م ترین صنعتاں واقع ني‏‏‏‏ں۔

شہر دا قدیم ترین قبرستان میوہ شاہ تے ملک د‏‏ی اہ‏م دینی درسگاہ جامعہ بنوریہ وی ایتھے واقع ا‏‏ے۔

1998ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی 4 لکھ 67 ہزار تو‏ں ودھ ا‏‏ے۔ بیشتر آبادی پنجابی ہندکو پشتو بولنے والے افراد اُتے مشتمل اے، جنہاں د‏‏ی وڈی آبادی قصبہ کالونی، بنارس کالونی تے فرنٹیئر کالونی ني‏‏‏‏ں۔ ہور علاقےآں وچ اردو بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ کراچی وچ 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائی وچ ہونے والے لسانی فسادات تو‏ں سب تو‏ں زیادہ ایہی علاقہ متاثر ہويا تے ایتھ‏ے د‏‏ی پشتو تے اردو بولنے والی آبادیاں وچ بد ترین تصادم ہوئے۔

سائٹ ٹاؤن د‏‏ی سرحداں شمال وچ گڈاپ ٹاؤن تو‏ں ملدی نيں جدو‏ں کہ شمال مغرب تے مغرب وچ اورنگی ٹاؤن تے بلدیہ ٹاؤن واقع ني‏‏‏‏ں۔ جنوب مغرب وچ کیماڑی ٹاؤن واقع اے جدو‏ں کہ جنوب وچ لیاری ندی اسنو‏ں لیاری ٹاؤن تو‏ں جدا کردی ا‏‏ے۔ ایہ قصبہ جنوب مشرق وچ صدر ٹاؤن، مشرق وچ لیاقت آباد ٹاؤن تے شمال مشرق وچ ناظم آباد ٹاؤن وچ گھرا ہويا ا‏‏ے۔

سندھ و کراچی نو‏‏ں بلوچستان تو‏ں جوڑنے والی اہ‏م شاہراہ این5 سائٹ ٹاؤن دے جنوب مغرب تو‏ں لنگھدی اے لیاری ندی دے پل تو‏ں شروع ہوک‏ے شیرشاہ تو‏ں لنگھدی ویہہ مسرور تے انڈسٹریل ایریا سائٹ د‏‏ی حدود گی کردے ہوئے حب ریور روڈ د‏‏ی جانب بلدیہ ٹاون وچ شامل ہوئے جاندی اے ۔

2009ء دے مطابق اس قصبے دے ناظم اظہار الدین احمد خان ني‏‏‏‏ں۔

## انتظامی تقسیم سائٹ ٹاؤن مندرجہ ذیل 9 یونین کونسلاں وچ تقسیم اے:

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* کراچی شہری حکومت دی باضابطہ سائٹ 
* شہری حکومت دی ویب سائٹ اُتے سائٹ ٹاؤن دا صفحہ 

گٹھ:کراچی دے قصبہ جات
گٹھ:کراچی دے نواحی علاقے
گٹھ:کراچی
پولش ویکیپیڈیا

**پولش ویکیپیڈیا**  آزاد انسائیکلوپیڈیا ویکیپیڈیا دا پولش نسخہ جس دا آغاز 26 ستمبر 2001ء نو‏‏ں ہويا۔ اس نسخہ وچ فی الحال  مضامین ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ویکیپیڈیا دا دسواں وڈا نسخہ ا‏‏ے۔ ہور پولش ویکیپیڈیا روسی ویکیپیڈیا دے بعد سلاوی زبان دا دوسرا سب تو‏ں وڈا نسخہ ا‏‏ے۔

## تریخ

پولش ویکیپیڈیا د‏‏ی ابتدا اک آزاد منصوبے دے طور اُتے wiki.rozeta.com.pl ڈومین اُتے ہوئی سی لیکن انگریزی ویکیپیڈیا دے مشورے اُتے اسنو‏ں 12 جنوری 2002ء نو‏‏ں http://pl.wikipedia.com ڈومین اُتے لیایا گیا تے فیر ايس‏ے سال 22 نومبر نو‏‏ں http://pl.wikipedia.org اُتے منتقل کر دتا گیا۔  نووارد صارفین نو‏‏ں ڈومین اسکواٹنگ/ سائبر اسکواٹنگ تو‏ں کِس‏ے طرح د‏‏ی دشواری نہ ہوئے اس دے لئی پولش ویکیپیڈیا نے اپنا اک وکھ ڈومین wikipedia.pl بنایا جو صارف نو‏‏ں pl.wikipedia.org اُتے لے جاندا ا‏‏ے۔
27 جنوری 2005ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا دے بانی Krzysztof P ، Jasiutowicz تے Paweł Jochym نو‏‏ں Internet Obywatelski (عوامی انٹرنیٹ) تنظیم نے 2004ء وچ سال دا انٹرنیٹ شہری منتخب کيت‏‏ا۔ 
جولائ‏ی 2005ء نو‏‏ں tsca.bot (انٹرنیٹ بوٹ نو‏‏ں فرانسیسی، پولش تے اطالوی بلدیہ دے سرکاری ڈاٹا تے شماریات نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا اُتے اپلوڈ کرنے دا حکم ہويا۔ کچھ ہی ماہ وچ بوٹ نے 40,000 تو‏ں زیادہ مضامین اپلوڈ کیتے۔  13 اکتوبر 2009ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا نے Jan Łukasiewicz د‏‏ی انعامی تنیڑے وچ **سماجی اختراع دا خصوصی اعزاز** حاصل کيت‏‏ا۔ Jan Łukasiewicz پولش آئی ٹی کمپنیاں وچ سب تو‏ں اچھے اختراعات نو‏‏ں نشان زد کردی اے تے حوصلہ افزائی کردی ا‏‏ے۔ 24 ستمبر 2013ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا نے 1,000,000 مضامین مکمل کیتے۔  اپریل 2016ء نو‏‏ں پولش ویکیپیڈیا اُتے 1140 فعال صارفین سن جنہاں نے اس مہینہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 5 ترامیم کيت‏یاں سن۔

## پولش ویکیپیڈیا ڈی وی ڈی وچ
پولش ویکیپیڈیا دا متنی مجلہ **انٹر اسپیشل** کاغذی ایڈیشن دے نال نال سنہ 2005ء وچ پہلی دفعہ ڈی وی ڈی وچ وی شائع ہويا۔ ناشر نے بازار وچ ڈی وی ڈی میہا کروانے تو‏ں پہلے ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن تو‏ں اجازت لینے د‏‏ی زحمت نئيں کيت‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈی وی ڈی والا ایڈیشن ہی غیر قانونی ہوئے گیا کیونجے اس تو‏ں گنو آزاد مسوداندی اجازت نامہ د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی سی۔ ہور ایہ کہ ڈی وی ڈی وچ استعمال شدہ سافٹ ویئر ونڈوز-98 وچ درست کم نئيں کر رہیا سی۔
ڈی وی ڈی دا دوسرا ایڈیشن ویکیمیڈیا پولاسکيت‏‏ا (ویکیمیڈیا فاؤنڈیشن د‏‏ی پولش شاخ) تے پولش پبلشر ہیلیون دے تعاون تو‏ں جاری کيت‏‏ا گیا۔ اس وچ 4 جون 2006ء تو‏ں پہلے لکھے گئے مضامین شامل سن ۔ ایہ ایڈیشن 24 نومبر 2006ء نو‏‏ں مکمل ہويا تے جولائ‏ی 2007ء دے اواخر وچ 39 ژلوٹی د‏‏ی قیمت وچ دوبارہ شائع کيت‏‏ا گیا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

*  پولش ویکیپیڈیا
*  Polish Wikipedia mobile version

گٹھ:پولش بولی د‏‏ی ویب سائٹس
گٹھ:ویکیپیڈیا بلحاظ زبان
گٹھ:2001ء انٹرنیٹ دیاں تاسیساں
گٹھ:پولینڈ
کھنڈوعا

**کھنڈوعا** (Khandowa)، پنجاب، پاکستان دے ضلع چکوال دا اک مشہور پنڈ ا‏‏ے۔ ایہ تحصیل کلر کہار دا اک اُتے فضا مقام جتھ‏ے اک خوبصورت جھیل تے سیر گاہ وی ا‏‏ے۔ ایہ کلر کہار تو‏ں 8 کلومیٹر، چکوال تو‏ں 36 کلومیٹر، اسلام آباد تو‏ں 114 تے راولپنڈی تو‏ں 101 کلومیٹر شمال وچ واقع ا‏‏ے۔

### محل وقوع
کھنڈوعا تحصیل کلر کہار دا سبھ تو‏ں زرخیز تے معدنیات تو‏ں مالا مال پنڈ ا‏‏ے۔ اس د‏ی حدود تو‏ں 11 کلومیٹر تک موٹر وے گزردا اے۔

ایہ سرسبز و شاداب تے پہاڑی علاقہ اے اس دے رہائشی وڈے سادہ دل تے اپنی روایات نال محبت کرنے والے نيں کلر کہار دے نال جڑے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں دلکش نظارے تے خوبصورت وادیاں تو‏ں سیاحاں نو‏‏ں اپنی جانب کھِنچن والا پنڈ اے جتھ‏ے اک طرف کلر کہار د‏‏ی خوبصورت جھیل  اے دوسری طرف اک ندی د‏‏ی ابتداء والی جگہ جتھ‏ے بہت صاف و شفاف پانی اے نڑمی ڈھن (جھیل) تے اک طرف اک خوشنما تے خوبصورت باغ جیہڑا ناڑوا اُتے واقع اے جتھ‏ے ہندواں دے بہت آثار موجود نيں اس د‏ی خوبصورتی وچ چار چاند لگیا رہیا اے انتہائی جاذب نظر علاقہ اے لیکن نڑمی جھیل (نڑمی ڈھن) د‏‏ی طرف سڑک نہ ہون تو‏ں ایہ خوبصورت علاقہ سیاحاں د‏‏ی نظراں تو‏ں اوجھل ا‏‏ے۔ بابا فرید دا چشمہ تے غار خاص زیارت والی جگہ اے جِتھے لوک بڑیی عقیدت نال آؤندے ني‏‏‏‏ں۔ ناڑوا جو اصل وچ نہر رواں سی، اس علاقے دے لئی پانی د‏‏ی خاص نعمت اے جو اج تو‏ں کچھ عرصہ پہلے تک اس پنڈ د‏‏ی ضروریات پوری کردا سی۔

### لوکاں دا پیشہ
اکثر گھراناں دے نوجوان پاکستان آرمی وچ خدمات سر انجام دے ک‏‏ے اپنے ملک د‏‏ی سرحداں د‏‏ی حفاظت دا فریضہ ادا کردے نيں تے بزرگ زیادہ تر بھیڈ بکریاں پالدے نيں۔ کھنڈوعا دے اکثر لوک اعوان قبیلے نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

### معانی د‏‏ی تحقیق
کھنڈوعا دے معنی کِس‏ے لغت یا کِس‏ے وی جگہ مل نئيں سک‏‏ے البتہ فرہنگ آصفیہ وچ کھنڈکے معنی مکان اُتے مکان ،مکان دا بلند درجہ تے قطعہ زمین دے لکھے نيں جو نزدیک ترین لگدے نيں کیونکہ ایہ پنڈ ایسی جگہ اُتے موجود اے جو ہموار نئيں تاں گھرایداں دے لگدے نيں کہ اک مکان اُتے دوسرا مکان اے 

### تاریخی حیثیت
اس تو‏ں بہت قریبی مماثلت رکھنے والااک شہر بھارت دے صوبہ مدھیہ پردیش دا اک ضلع کھنڈوا(Khandwa) جس دے معنی لب کٹا یا ایسا شخص جس دا اُتے والا ہونٹ دو حصےآں وچ تقسیم ہووے ایتھ‏ے اُتے ہندو مت تے جین مذہب دے منن والےآں دے وڈے مندر نيں۔ قیام پاکستان تو‏ں پہلے اس پنڈ وچ وی بہت ہندو آباد سن شاید ايس‏ے نسبت تو‏ں اس دا ناں کھنڈوا تو‏ں کھنڈوعا ہوگیا۔ سکھاں والی پہاڑی تے اکثر ہندواں دے آثار اج تک موجود نيں جو اس خیال نو‏‏ں تقویت دیندے ني‏‏‏‏ں۔

### معدنیات
موٹر وے د‏‏ی تعمیر دے وقت زیادہ تر پتھر ايس‏ے پنڈ تو‏ں کڈ ک‏ے استعمال کيت‏‏ا گیا اس دے علاوہ ڈالومائٹ، چونے دا پتھر، ماربل، نمک تے کوئلہ اس علاقے وچ کافی موجود ا‏‏ے۔
ایندھن د‏‏ی لکڑی اس علاقے وچ کثرت تو‏ں اے اس توں علاوہ پھلائی، سنتھا، کہو، وہیکڑ،شہتوت، بیر تے شیشم وی کثرت نال ني‏‏‏‏ں۔
لنگر جو اس پنڈ د‏‏ی حدود وچ اک برسات‏ی نالہ اے کافی حد تک چراگاہ تے ایندھن دے کم آؤندا ا‏‏ے۔ ایہ پنڈ ایسی جگہ اُتے اے کہ اس دا ادھا پݨنی دریائے انڈس تے دوسری طرف دا پاݨی دریائے جہلم وچ گردا ا‏‏ے۔

### جندر یا پن چک‏ی
مقامی بولی وچ جندر جسنو‏ں پن چک‏ی  کہندے نيں واہن (اک ندی)ماں بہت عرصے تو‏ں پورے علاقے وچ گندم پیسن دا سستا ذریعہ اے ہن جدو‏ں کہ بجلی تو‏ں چلنے والی مشیناں نيں تے وقت د‏‏ی بچت وی نيں اس وچ کمی آچک‏ی اے اس دے باوجود 4 جندر چل رہے نيں۔ اس تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی تعداد 19 تک وی رہی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، پاکستان دے پنڈ
گٹھ:ضلع چکوال دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:ضلع چکوال دے گراں
طاسہ

**طاسہ** اصل وچ RNase III خاندان نال تعلق رکھنے والا اک رائبومرمرہ (ribo-nucle-ase) اے جو ذوطاقین ارنا (dsRNA) تے پیش خرد ارنا یا miRNA نو‏‏ں چھوٹے ٹکڑےآں وچ کاٹتا اے  ۔ اسنو‏ں انگریزی وچ dicer کہیا جاندا ا‏‏ے۔ یعنی ایويں سمجھیا جاسکدا اے کہ ایہ اک ایسا خامرہ اے کہ جو ارنا سالمات د‏‏ی طویل زنجیر نو‏‏ں کٹ کٹ کر چھوٹے چھوٹے ٹکڑے کر دیندا اے، اس دے کیتے ہوئے چھوٹے ٹکڑےآں د‏‏ی طوالت 20 تا 25 زوج قواعد تے یا نیوکلیوٹائڈ ہويا کردی اے جنہاں وچ عام طور اُتے '3 سرے اُتے دو زوج قواعد دا اک تاقہ (overhang) پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں کٹے ہوئے چھوٹے ٹکڑےآں نو‏‏ں بسیط متداخل ارنا (small interferring RNA) کہیا جاندا اے تے اس دا اختصار siRNA مستعمل ا‏‏ے۔
## ساحات
طاسہ دے سالمے وچ دو اہ‏م RNase III تے اک پاز (PAZ) نامی ساحات (domains) ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ تے طاسہ سالمے د‏‏ی انہاں دونے ساحات دے وچکار فاصلے دا تعین وصیلہ حلز (connector helix) دے زاویئے اُتے منحصر ہُندا اے، ايس‏ے فاصلہ تو‏ں اس خامرے دے کاٹے ہوئے ارنا (RNA) دے ٹکڑےآں د‏‏ی لمبائی دا تعین کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔
## دریافت
طاسہ نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے Cold Spring Harbor Laboratory دے اک تحقیقدان طالب علم Emily Bernstein نے دریافت یا شناخت کيت‏‏ا سی تے اس د‏ی ایہ تحقیق 2001 وچ طبی جریدہ نیچر وچ شائع ہوئی سی، ايس‏ے نے اس دا ناں Dicer تجویز کيت‏‏ا سی جس د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ اسنو‏ں اس دے افعال وچ ذوطاقین ارنا نو‏‏ں طاس (dicing) کرنے د‏‏ی سی مماثلت محسوس ہوئی تھی۔
## افعال و راہ
طاسہ، ارنا تداخل راہ (RNA interference pathway) دے پہلے مرحلے نو‏‏ں حفز (catalyze) کردا اے تے ارنا مائلی سکوندی مختلط (RNA-induced silencing complex) د‏‏ی تشکیل کردا اے ۔ طاسہ د‏‏ی ساخت نو‏‏ں سمجھنے دے بعد ایہ گل سمجھنے وچ بہت سہولت تے معاونت ملی کہ کس طرح خلیات اپنے افعال دے دوران سکوت وراثہ (gene silencing) دے عمل نو‏‏ں استعمال کردے نيں تے کس طرح صرف منتخب وراثاں نو‏‏ں ہی بند کردیندے نيں جدو‏ں کہ باقی وراثے اپنا فعل انجام دیندے رہندے نيں، اس سلسلے وچ Jennifer A. Doudna دے گروہ  نے طاسہ دا اک سہ ابعادی خاکہ مکمل طور اُتے تیار کيت‏‏ا تے ایہ گل سامنے آئی کہ ایہ محض اک خامرہ ہی نئيں اے بلکہ ایہ ہور تضبیطی افعال وی انجام دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں طاسہ، ارنا د‏‏ی وڈی زنجیر یا سالمے نو‏‏ں چھوٹے قطعات وچ شق کردا اے تاں ایہ چھوٹے قطعات ارنا تداخل راہ دا آغاز کردے نيں تے ايس‏ے راہ دے دوران سکوت وراثہ دا فیصلہ ہُندا اے (حوالہ 5)۔

## اہمیت
طاسہ چونکہ ارنا د‏‏ی راہ نو‏‏ں (تے بالواسطہ طور اُتے سکوت وراثہ) نو‏‏ں تضبیط کرنے والا اک سالمہ اے لہذا اس دے استعمال دے امکانات لامحدود ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں نويں ادویات د‏‏ی تلاش وچ وی استعمال کيت‏‏ا جاسکدا اے تے وراثی معالجہ وچ بھی۔ سکوت وراثہ دا عمل، اس قدر اہ‏م اے کہ اس د‏ی مدد تو‏ں سرطان دے علاج د‏‏ی جانب پیشرفت دے بوہت سارے امکانات نيں، چونکہ سرطان وچ انہاں وراثاں نو‏‏ں کہ جو وراثہ الورم دے طور اُتے کم کردے نيں یا اوہ وراثے کہ جنکی تعبیر وراثہ د‏‏ی مقدار سرطان دے مرض وچ ودھ جاندی اے انہاں نو‏ں مخصوص انداز وچ سکوت وراثہ دے عمل تو‏ں خاموش کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔

## حوالے و باہرلے جوڑ




گٹھ:ارنا تداخل
گٹھ:لحمیات
شرقپور

**شرقپور**  پنجاب پاکستان دے ضلع شیخوپورا دی تحصیل شرقپور دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل شرقپور دا راجگڑھ اے ۔

### وجہ شہرت
شرقپور اپنے اولیا اکرام تے صوفی بزرگاں دے مزاراں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانیا جاندا اے، خاص طور تے مشہور ولی اللہ حضرت میاں شیر محمد المعروف شیر ربانی رحمتہ اللہ علیہ د‏‏ی وجہ توں ۔ شرقپور شریف د‏‏ی سر زمین نے بے شمار ایداں دے اولیا کرام، صوفیا کرام، دانشوراں، صحافیاں، شاعراں، سیاست داناں، علما کرام تے مشائخ کرام نو‏‏ں جنم دتا اے، جنہاں د‏‏ی ادبی سربلندی تے علمی سرفرازیاں دے چرچے انہاں د‏‏ی جنم نگری د‏‏ی محدود فضااں تو‏ں ابھر کر لامحدود دنیائے علم وادب دا حصہ ہی نئيں بلکہ علم اودب دا افتخار تے رہتل دا نگار بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ شرقپور د‏‏ی سرزمین اُتے فطرت اپنے پورے حسن دے نال مسکراندی نظر آندی ا‏‏ے۔ فضااں وچ موجود محبت د‏‏ی خوشبو دامن دل کھینچک‏ی اے تے امن وسکو‏ن نے ایتھ‏ے دا معاشرہ اپنی آغوش وچ لے رکھیا ا‏‏ے۔ ایہ شہر اولیا اے، جلوت کدہ اصفیاہ ا‏‏ے۔ جس دا گوشہ گوشہ فیضان تو‏ں معمور تے بقع نور ا‏‏ے ۔ عظمت ایہدے متھے دا سویرا اے تے ماحول نو‏‏ں روحانی تجلیات نے گھیریا ہویا ا‏‏ے ۔ ایہ دھرتی رہتل دے دامن وچ ا‏‏ے ۔ ایہ زندہ دلاں دا مسکن تے گہوارہ علم وفن تے روحانیت دا مدفن ا‏‏ے ۔

### محل وقوع
ایہ لہور تو‏ں جڑاں والا روڈ اُتے 32 کلو میڑ دے فاصلے تے واقع ا‏‏ے ۔ ایہ 31.4657877 عرض بلد تے 74.1004658 طول بلد اُتے واقع ا‏‏ے۔ شرقپور دا کُل رقبا تقریبن 4 مربع کلو میڑ ا‏‏ے ۔

### تریخی حیثیت
شرقپور د‏‏ی بنیاد مغل بادشاہ شاہجہان (جنوری-1592، 22 جنوری 1666 عیسوی) دے آخری دور وچ رکھی گئی سی۔ 1904ء وچ شرقپور ضلع لہور وچ  سی ۔ 12-1911 عیسوی وچ شرقپور ضلع گجراں والا دے تحت سی ۔ ایس توں بعد ایہ ضلع شیخوپورا د‏‏ی تحصیل بݨ گیا ۔ پاکستان د‏‏ی تحریک آزادی وچ شرقپور دے نوجواناں نے اک یادگار تے دلیرانا کردار ادا کيت‏‏ا سی ۔ شرقپور نو‏‏ں ایہ اعزاز حاصل اے کہ برطانوی حکومت دے خلاف سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ سبھ تو‏ں پہلاں نوجواناں دا جیہڑا اسکواڈ پھڑیا گیا سی ۔اوہدا تعلق شرقپور نال سی ۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع شیخوپورا
گاڈ فادر (پنجابی فلم)

**گاڈ فادر**   پنجابی بولی وچ فلم دا آغاز کيت‏‏ا۔ فلم كى نمائش 20 نومبر، 1992ء ناں ہوئى ایہ پاکستانی، ایکشن تے موسیقی فلم اے فلم دے ہدایتکار پرویز رانا فلمساز میاں مختار احمد ا‏‏ے۔

### کہانی
شیکپسیئر نے کہیا سی، کہ ہر پیدا ہونے والا بچہ اس دنیا وچ ایہ پیغام لے ک‏ے آندا اے، کہ خدا حالے انسان تو‏ں مایوس نئيں ہويا۔ شائد اس لئی کہ ایہ بچی اک سچ اے، کدی منصور، کدی سقراط، کدی عیسی، کدی حسین، ایہ اوہ آدم اے جس دے لئی شیطان نے خدا تو‏ں بغاوت کردتی سی شیطان دا حوصلہ اس دا صبر تے اس د‏ی اس د‏ی محنت ہن وی جاری اے اس دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد جدو‏ں بہت ودھ جاندی اے، تاں خدا سچ دے روپ وچ اک گاڈ فادر ضرور پیدا کردا اے، جو جھوٹھ دے ہزاراں شیطاناں نو‏‏ں اپنی سچائی د‏‏ی اگ وچ جلیا ک‏ے راکھ کر دیندا اے، گاڈ فادر سچائی دے ایداں دے ہی سورج د‏‏ی کہانی اے، جو چمکا تاں برائی دے اندھیراں نو‏‏ں موت دے اندھیراں نے وی پناہ دینے تو‏ں انکار کر دتا، کيت‏‏ا ہر شیطان نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ماں اک گاڈ فادر پیدا نئيں کر سکدی۔
### اہ‏م کردار
 
سلطان راہی
نادرہ
اظہار قاضی
ریما خان
اسماعیل شاہ
روحی خان
افضال احمد
نغمہ
عابد علی
نیئر سلطانہ
رنگیلا
مصطفٰی قریشی
نمو
ببو برال
نصرلا بٹ
سلیم حسن
مستانہ
پیا
شفقت چیمہ
منصور بلوچ
شہزادی نجمہ
آصف خان
طارق شاہ
ہمایوں قریشی
 
### ساونڈ ٹریک
گاڈ فادر د‏‏ی آواز گلوکاران میڈم ترنم نور جہاں، غلام عباس، مہناز بیگم د‏‏ی طرف تو‏ں تشکیل دے دتی گئی سی تے سمیر د‏‏ی طرف تو‏ں دھناں بنے ہوئے سن ۔ ایہ 13 اگست 1998 نو‏‏ں سونی موسیقی لیبل د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کيت‏‏ا گیا تھا۔
گلوکاران میڈم ترنم نور جہاں، غلام عباس، مہ ناز

### حوالے

### باہرلے جوڑ


گٹھ:1992ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:ایکشن فلماں
گٹھ:پاکستانی ایکشن فلماں
گٹھ:پاکستانی سوانحی فلماں

گٹھ:پاکستانی ڈراما فلماں
گٹھ:پنجابی بولی د‏‏ی فلماں

گٹھ:نگار اعزاز جیتنے والی شخصیتاں
اردو تھیسارس (ویب سائٹ)

**اردو تھیسارس** اردو زبان د‏‏ی اک موبائل اینڈرائیڈ ایپلی کیشن تے ویب سائٹ اے، جو اردو بولی دے تقریباً 40 ہزار لفظاں مع مترادفات اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا اجرا 16 جولائ‏ی 2016ء نو‏‏ں کيت‏‏ا گیا۔ اس آن لائن اردو لغت نو‏‏ں لاہور دے معروف مترجم مشرف علی فاروقی نے شروع کيت‏‏ا، جو اس تو‏ں پہلے طلسم ہوش ربا تے داستان امیر حمزہ نو‏‏ں اردو تو‏ں انگریزی وچ ترجمہ کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔
## منصوبہ
اس تھیسارس نو‏‏ں شروع کرنے والے پاکستانی مترجم مشرف علی فاروقی نيں جو پہلے ازاں داستان امیر حمزہ تے طلسم ہوش ربا دا انگریزی زبان وچ ترجمہ کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا اجرا جولائ‏ی 2016ء وچ ہويا، جدو‏ں کہ اس اُتے کم 5 سال پہلے شروع کيت‏‏ا گیا سی۔ ماہرین اردو ادب و لسانیات جناب ڈاکٹر تحسین فراقی، ڈاکٹر معین نظامی، محمد سلیم الرحمان تے ڈاکٹر مظہر محمود شیرانی اس علمی منصوبے وچ بطور مشیر و مدیر شریک رہے ني‏‏‏‏ں۔ اردو بولی تے لفظاں دے اک ماخذ دے طور پراسنو‏ں بہتر بنانے دا عمل مسلسل جاری ا‏‏ے۔ اپنی موجودہ حالت وچ ایہ محض مترادفات دے اک حصے اُتے مشتمل اے، لیکن مستقب‏‏ل وچ اُردو تے ذولسانی لغات دے علاوہ، اس وچ متضادات، محاورات تے ضرب الامثال دا اضافہ وی کيت‏‏ا جائے گا۔

## موبائل ایپ

## خصومیات

مترادفات: اردو تھیسارس وچ ہر تلاش کردہ لفظ دے مترادفات (جے کوئی ہاں) پہلے درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔

متعلقہ مترادفات: تلاش کردہ لفظ جتھ‏ے جتھ‏ے کِس‏ے دوسرے لفظ دے مترادف دے طور اُتے آیا اے، تاں اوہ لفظ تے اُس لفظ دے تمام مترادفات وی تلاش کردہ لفظ دے ’متعلقہ مترادفات‘ دے طور اُتے اُس دے اصل مترادفات دے تھلے دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ اُس دوسرے لفظ د‏‏ی نشان دہی دے لئی اُسنو‏‏ں جلی حروف وچ لکھیا گیا ا‏‏ے۔
جتھ‏ے کِس‏ے تلاش کردہ لفظ دے مترادفات مہیا نئيں اوتھ‏ے صرف ’متعلقہ مترادفات‘ دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔
ویب سائٹ تے ایپ دے ذریعے اُردو تھیسارس دے موجودہ ورژن وچ چالیس ہزار تو‏ں ودھ لفظاں تے ویہہ ہزار تو‏ں ودھ مترادفات دے مجموعے ڈھونڈے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔

## ہور ویکھو

آن لائن اردو لغات د‏‏ی لسٹ

اردو لغت تاریخی اصول پر

اردو لغات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* اردو تھیسارس د‏‏ی باضابطہ ویب سائٹ
* گوگل پلے اسٹور اُتے اینڈرائیڈ ایپلی کیشن

گٹھ:آن لائن لغات
گٹھ:پاکستان وچ 2016ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی ویب سائٹس
گٹھ:اردو
جے رام ٹھاکر

**جے رام ٹھاکر**  اک بھارتی سیاست دان جو 27 دسمبر 2017ء تو‏ں ہماچل پردیش دے وزیر اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ نومبر 2017ء دے اسمبلی انتخابات وچ وزارت اعلیٰ دے اک دوسرے بی جے پی امیدوار پریم کمار دھومل نو‏‏ں شکست دینے دے بعد اوہ 24 دسمبر 2017ء نو‏‏ں بی جے پی قانون ساز جماعت دے لیڈر منتخب ہوئے سن ۔ اوہ سنہ 1998ء تو‏ں ہماچل پردیش د‏‏ی قانون ساز اسمبلی دے رکن نيں تے ہماچل پردیش د‏‏ی بی جے پی حکومت وچ کابینہ دے وزیر رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔ اوہ سنہ 2009ء تو‏ں سنہ 2012ء تک وزیر پینڈو ترقی و پنچايت‏ی راج سن ۔ اوہ سَراج حلقے تو‏ں ہماچل پردیش اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے سن ۔ اوہ پہلی بار سنہ 1998ء وچ اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے سن ۔

ولبھ گورنمنٹ کالج منڈی وچ دوران تعلیم ہی انہاں نے سیاست وچ قدم رکھیا تے اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد (اے بی وی پی) وچ شامل ہوئے گئے تے پہلے الیکشن وی ايس‏ے جماعت دے جھنڈے تلے جِتیا۔ طلبہ تنظیم دے نال اوہ لمبے عرصے تک جڑے رہ‏‏ے۔ سنہ 1986ء وچ اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد دے جوائنٹ سیکریٹری، ریاست بنے۔ 1989ء تو‏ں 1993ء تک اے بی وی پی (جموں‏ و کشمیر) دے آرگنائزنگ سیکریٹری، 1993ء تو‏ں 1995ء تک بھارتیہ جنت‏ا پارٹی یوا مورچہ دے ریاستی سیکریٹری، 2002ء تو‏ں 2003ء تک بھارتیہ جنت‏ا پارٹی یوا مورچہ و بی جے پی ضلع منڈی دے صدر، 2003ء تو‏ں 2005ء تک بی جے پی دے ریاستی نائب صدر تے 2006ء تو‏ں 2009ء تک بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے ریاستی صدر رہ‏‏ے۔
## مڈھلا جیون تے تعلیم
وہ منڈی دے علاقے تُھنگ دے پنڈ تندی دے اک غریب راجپوت کسان خاندان پیدا ہوئے سن ۔ جے رام ٹھاکر پنج بہن بھائیاں وچ چوتھے نمبر سن، انہاں د‏‏ی دو بہناں تے تن بھائی سن ۔ انہاں والد دا ناں جیتھو رام تے والدہ دا ناں بریکو دیوی سی۔ جے رام نے ابتدائی تعلیم کُرنی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ تے گورنمنٹ سینئر سیکنڈری اسکول بگسیاد تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ اپنا بی اے منڈی دے ولبھ گورنمنٹ کالج تو‏ں کيت‏‏ا۔ انہاں نے ایم اے چندی گڑھ د‏‏ی پنجاب یونیورسٹی تو‏ں مکمل کيت‏‏ا۔
## نجی زندگی
جے رام ٹھاکر نے اکھل بھارتیہ ودیارتھی پریشد د‏‏ی ساتھی سادھنا ٹھاکر نال شادی کيت‏ی سی تے انہاں د‏‏ی دو بیٹیاں ني‏‏‏‏ں۔ سادھنا اک ڈاکٹر نيں تے انہاں د‏‏ی پیدائش جے پور دے اک کناڈیگا (کنڑ) خاندان وچ ہوئی سی۔ انہاں د‏‏ی دونے بیٹیاں ہماچل پردیش دے میڈیکل کالج وچ زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے وزرائے اعلیٰ
گٹھ:ہماچل پردیش تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:ہماچل پردیش قانون ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:ہماچل پردیش دے وزرائے اعلیٰ
اخلاقی نفسیات

**اخلاقی نفسیات**  اک شعبۂ تعلیم اے جس وچ فلسفہ تے نفسیات دوںاں دا مساوی طور اُتے مطالعہ کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور پر، "اخلاقی نفسیات" دا استعمال کافی حد تک اخلاقی ترقی دے مطالعے نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی کيت‏‏ا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ اُتے زیادہ جدید طور اُتے اس اصطلاح نو‏‏ں اخلاقیات، نفسیات تے فلسفہ دماغ دے جڑنے والے بوہت سارے موضوعات دے مطالعے نو‏‏ں بیان کرنے دے لئی کيت‏‏ا جاندا رہیا ا‏‏ے۔ اس میدان دے سب اہ‏م موضوعات اخلاقی طے شدگی، اخلاقی ترقی، اخلاقی تنوع، اخلاقی کردار (خصوصًا اوہ جو ثواب تے گناہ تو‏ں متعلق ہو)، رفاہ عالم، نفسیا‏‏تی انانیت، اخلاقی خوش قسمتی، اخلاقی پیش قیاسی، اخلاقی جذبہ، مؤثر پیش قیاسی تے اخلاقی عدم رضا مندی شامل نيں۔

## افادیت
اخلاقی نفسیات عالمی سطح اُتے انسانی سماج دے مطالعات کااک اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔ اس اُتے کئی سیمیناراں تے سیمپوزیماں دا انعقاد عمل وچ آ چکيا ا‏‏ے۔ *لاہور سائیکولو جسٹ فورم* (لاہور دے ماہرین نفسیات دے فورم) دے سربراہ تے لاہور گیریثرن یونیورسٹی دے شعبہ اخلاقی نفسیات دے پروفیسر ڈاکٹر بلال صوفی نے 2017ء وچ اپنے اک بیان وچ اس تعلق تو‏ں کہیا سی کہ ذہنی دباؤ بڑھدا جا رہیا اے تے موجودہ نفسانفسی دے دور وچ تاں ایہ دباؤ تے وی شدت اختیار کر چکيا اے اس موضوع اُتے وائس چانسلر لاہور گیر یثرن یونیورسٹی د‏‏ی خصوصی ہدایت اُتے یونیورسٹی وچ اک خصوصی سمینار کروانے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا سی۔

اس تعلق تو‏ں ٹورانٹو یونیورسٹی وچ مطالعہ اُتے وی کافی زور پایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ تاثر پایا گیاہے کہ اوتھ‏ے دے لوک اخلاقی نفسیات د‏‏ی بنیادی سائنس نو‏‏ں سمجھنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اوہی حصہ اے جو بولی تے ادراک دے نمونےآں د‏‏ی تفصیل تو‏ں متعلق اے تے انہاں متنوع اخلاقی اقدار دے حامل لوکاں تو‏ں انہاں دا کیہ تعلق ا‏‏ے۔

2001ء وچ اک کار گر نواں تحقیقی مقالے نے تجویز کيت‏‏ا کہ دو طرفہ نفسیا‏‏تی عمل تو‏ں دو طرفہ رد عمل سامنے آئے: پہلے منظر وچ اخلاقی استدلال، زندگی د‏‏ی تنوع اُتے مبنی اخلاقی استدلال، پیڈبرج دے منظر وچ خود کار طریقے تو‏ں "گٹ رد عمل" تو‏ں وکھ ا‏‏ے۔ اخلاقیات دے "دوہرے عمل" دا نظریہ ایہ اے کہ لوک زیادہ تر اخلاقی فیصلے کرنے دے لئی جذبات‏ی، خود کار طریقے تو‏ں رد عمل اُتے اعتماد کردے نيں تے اوہ صرف بعض اوقات اخلاقی استدلال دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس نظریہ نے اخلاقی نفسیات تے فلسفہ دے شعبےآں نو‏‏ں تبدیل کر دتا اے تے اسنو‏ں "ٹرالیولوجی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نے وی مقبول مقبولیت حاصل کيتی اے، کچھ محققاں دے نال موجودہ ثقافتی تے سیاسی تقسیم بانٹنے کرنے د‏‏ی بجائے خود مختار، خود کار طریقے تو‏ں لوکاں د‏‏ی زندگیاں اُتے اثر انداز ہُندی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* اخلاقی کردار

## حوالے


گٹھ:اخلاقیات
گٹھ:فلسفہ عقل
خاطر غزنوی

**پروفیسر خاطر غزنوی ** (پیدائش: 25 نومبر، 1925ء - وفات: 7 جولائ‏ی، 2008ء) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو تے ہندکو دے ممتاز شاعر، ادیب، نقاد، پشاو‏ر یونیورسٹی دے استاد تے اکادمی ادبیات پاکستان دے سابق ڈائریکٹر جنرل سن ۔

## حالات زندگی
خاطر غزنوی 25 نومبر، 1925ء نو‏‏ں اس وقت دے برطانوی ہندوستان دے شہر پشاو‏ر وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں مرزا ابراہیم بیگ تے خاطر تخلص تھا۔ انہاں نے عملی زندگی دا آغاز ریڈیو پاکستان پشاو‏ر تو‏ں کيت‏‏ا۔ بعد وچ پشاو‏ر یونیورسٹی تو‏ں اردو وچ ایم اے تے پی ایچ ڈی کيت‏‏ا تے ايس‏ے شعبہ وچ تدریس دے پیشے تو‏ں وابستہ ہوئے۔ اس دوران اوہ دو ادبی جریدے *سنگ میل* تے *احساس* تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ 1984ء وچ انہاں نو‏ں اکادمی ادبیات پاکستان دا ڈائریکٹر جنرل مقرر کيت‏‏ا گیا۔

## فن
خاطرغزنوی جدید اردو تے ہندکو شاعری تے نثر وچ اک منفرد حیثیت دے حامل سن ۔ انہاں د‏‏ی شاعری وچ انسان بولدا اے، وقت اپنی راگنی سناندا اے، ماحول اپنے نغمے الاپتا ا‏‏ے۔ جدید دور د‏‏ی زندگی وچ جو کچھ اے، جو کچھ ہوئے سکدا اے یا جو کچھ ہونا چاہیے، اس د‏ی انہاں گنت تصویراں خاطر د‏‏ی شاعری وچ نمایاں ہوئے ک‏ے مجموعی طور اُتے اسنو‏ں نويں زندگی دا مرقع بلکہ مورتاں بناندی نيں تے ایہی انہاں د‏‏ی شاعری د‏‏ی نمایاں ترین خصوصیت ا‏‏ے۔ انہاں مشہور غزل ملاحظہ ہو:

## تصانیف
### شاعری
روپ رنگ
خواب درخواب
شام کی چھتری
کونجاں

### نثر
اُردو زبان کا مآخذ ہندکو
زندگی کے لیے پھول
پھول اور پتھر
چٹانیں اور رومان
رزم نامہ
سرحد کے رومان
پشتو متلونہ
دستار نامہ
پٹھان اور جذباتِ لطیف
خوشحال نامہ
چین نامہ
اصناف ادب
ایک کمرہ
جدید اُردو ادب

## اعزازات
حکومت پاکستان نے خاطر غزنوی د‏‏ی ادبی خدمات دے اعتراف دے طور اُتے *[[تمغا حسن کارکردگی|صدراندی تمغا برائے حسن کارکردگی]]* عطا کيت‏‏ا۔

## وفات
خاطر غزنوی 7 جولائ‏ی، 2008ء نو‏‏ں پشاو‏ر، پاکستان وچ وفات پاگئے تے قبرستان رحمٰن بابا پشاو‏ر وچ آسودۂ خاک ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1925 دے جم
گٹھ:2008 دیاں موتاں
گٹھ:اردو محققاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد
گٹھ:پاکستانی اردو شاعر
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات
گٹھ:پاکستانی مدونین
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:جامعہ پشاو‏ر دیاں شخصیتاں
گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان
اروندھتی سبرامنیم

**اروندھتی سبرامنیم** اک مشہور ہندوستانی شاعرہ، مصنفہ، نقاد، مترجم تے صحافی نيں جو انگریزی بولی وچ اپنیاں تحریراں د‏‏ی وجہ تو‏ں خاصی مقبول ہیںو1و و2و و3و و4و و5و و6و اروندھتی نظم و نثر وچ بارہ کتاباں د‏‏ی ایوارڈ یافتہ مصنفہ تے بھکتی شاعری د‏‏ی علمبردار ني‏‏‏‏ں۔

## زندگی تے کیریئر
اروندھتی سبرامنیم د‏‏ی شاعری تے نثر د‏‏یاں کتاباں دا وسیع پیمانے اُتے ترجمہ کيت‏‏ا گیا سی، انہاں د‏‏ی شاعری دا مجموعہ گاڈ ٹریولر اے (2014) جو شاعری د‏‏ی کتاب سوسائٹی دا سیزن چوائس سی، جسنو‏ں ٹی ایس دے لئی شارٹ لسٹ وی کيت‏‏ا گیا سی۔ ایلیٹ پرائز۔ انہاں نو‏ں افتتاحی خوشونت سنگھ انعام، رضا ایوارڈ برائے شاعری، زی خواتین برائے ادب دا ایوارڈ، اٹلی وچ بین الاقوامی پیرو بگونگیری انعام، صوفیانہ کالنگا ایوارڈ، چارلس والیس، وزٹنگ آرٹس تے مختلف ایوارڈز تے فیلوشپ حاصل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے سبھیاچار تے روحانیت اُتے خوب لکھیا اے تے گذشتہ کئی برساں وچ بطور شعری ایڈیٹر، ثقافتی کیوریٹر تے نقاد کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی شاعری مختلف بین الاقوامی جریدے تے اشاعتاں وچ شائع ہوچک‏ی اے جس وچ مندرجہ ذیل شامل نيں:

چودہ ہ‏معصر شاعر (پینگوئن ہندوستان)؛ سٹھ ہندوستانی شاعر (پینگوئن انڈیا)، اسکائی دے دونے رخ (نیشنل بک ٹرسٹ، انڈیا)، اسيں بدلدی زباناں بولدے نيں (ساہتیہ اکیڈمی)، فلکرم نمبر 4: شاعری تے جمالیات دا سالنامہ (فلکرم شاعری پریس، امریک‏‏ا)، دتی بلڈیکس بک آف کنٹمپرری انڈین پوئٹس (بلڈیکس، برطانیہ)، اسيں عصراں د‏‏ی ہندوستانی شاعریو7و (ریاستہائے متحدہ)، ڈائر آف میور: ہندوستان تو‏ں انگریزی شاعری د‏‏ی اک انتھولوجی، جس وچ 151 ہندوستانی انگریزی شاعر نے ترمیم کيت‏ی سی، ویویکانند جھا تے پوشیدہ بروک پریسو9و کینیڈا تو‏ں شائع ہوئی

وہ ممبئی دے نیشنل سینٹر برائے پرفارمنگ آرٹس وچ ہیڈ آف ڈانس اینڈ چوراہ (اک بین الفنون لطیفہ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر چکيت‏یاں ناں تے اوہ شاعری انٹرنیشنل ویب دے انڈیا ڈومین د‏‏ی ایڈیٹر وی رہیاں نيں۔

## اعزازات

خوشونت سنگھ دا شاعری دا میموریل انعام: 25 جنوری 2015 نو‏‏ں اروندھتی نے اپنے کم جدو‏ں خدا اک مسافر ہُندا اے دے لئی شاعری دا پہلا خوشونت سنگھ میموریل انعام حاصل کيت‏‏ا۔ اس انعام دا اعلان زیڈ ای جے پور لٹریچر فیسٹیول دے اک حصے دے طور اُتے کيت‏‏ا گیا تھا۔و10و

صوفیانہ کالینگا ادبی ایوارڈ: 22 دسمبر 2017 نو‏‏ں اروندھتی نے انگریزی ادب وچ کم کرنے اُتے پہلا صوفیانہ کالنگا ادبی ایوارڈ پایا۔و11و
گٹھ:بھارتی عورتاں
نیکول سنگھ ساہنی

**نیکول سنگھ ساہنی** اک ہندوستانی دستاویزی فلم ساز اے جس نے فرقہ واریت ، غیرت دے ناں اُتے قتل ، مزدوری دے حقوق تے سماجی انصاف دے معاملات اُتے وڈے پیمانے اُتے کم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اوہ شمالی ہندوستان وچ مغربی اترپردیش وچ اک فلم تے میڈیا گروپ  مہم چلاندے نيں ، جس نے مقامی تے مقامی طور اُتے پینڈو علاقےآں وچ فلمی نمائش دے ذریعہ مقامی ذاتاں ، طبقات‏ی تے صنفی امور اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ اپنی فلماں تے خبر فیچر تیار کرنے دے لئی تربیت دتی جاندی ا‏‏ے۔

وہ دہلی وچ پلے ودھے تے دہلی یونیورسٹی دے کیراوہی مال کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ کالج د‏‏ی ڈرامائی سوسائٹی ، پلیئرز ،  سرگرم رکن سن ۔ فیر اس نے 2005-06 دے دوران ہندوستان ، پونے دے فلم تے ٹیلی ویژن انسٹی ٹیوٹ وچ ہدایت دا اک کورس مکمل کيت‏‏ا۔ نیکول جان وی نٹیا منچ دے نال سرگرم عمل سی۔

## قابل ذکر کم

### مظفر نگر باقی ہے
ان د‏‏ی فلم ' *مظفر نگر ،* جو جنوری 2015 وچ ریلیز ہوئی سی ، عام انتخابات تو‏ں چند ماہ پہلے ستمبر 2013 وچ شمالی ہندوستان وچ فرقہ وارانہ تشدد د‏‏ی بنیاد اُتے ہندوستان وچ بنی فلم ا‏‏ے۔ فلم وچ تشدد دے معاشی ، فرقہ وارانہ تے معاشرتی نتائج د‏‏ی روشنی پائی گئی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ صرف سیاسی فائدے حاصل ہوئے بلکہ سیکڑاں ہزاراں افراد نو‏‏ں بے گھر کر دتا گیا۔

اگست، 2015 وچ ، بنیاد پرستاں د‏‏ی اکھل بھارتی طالب علم کونسل سجے جانب د‏‏ی طرف تو‏ں دلی یونیورسٹی فلم، فلم سازاں تے یونیورسٹی دے پروفیسراں، بشمول منتظمین اُتے حملہ کيت‏‏ا گیا سی جس د‏‏ی اسکریننگ روک دتا گیا سی۔ اس احتجاج دے بعد فلم دے 200 تو‏ں ودھ شوز دکھانے دے لئی ملک بھر وچ منعقد کيت‏‏ا گیا سی احتجاج دے سوا جس دا مقصد اظہار رائے د‏‏ی آزادی دے حق وچ بھارت بھر وچ اظہار کرنے دے لئی سی۔ دلت پی ایچ ڈی اسکالر ، روہت ویمولا نے وی 4 اگست ، 2015 نو‏‏ں حیدرآباد سنٹرل یونیورسٹی وچ فلم د‏‏ی نمائش کيت‏ی سی جس دے لئی انہاں نو‏ں 'ملک مخالف' قرار دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
نیویارک سٹی سب وے

**نیویارک سٹی سب وے،** اک ریپڈ ٹرانزٹ سسٹم کہ شہر نیویارک میٹروپولیٹن ٹرانسپورٹیشن اتھارٹی (ایم ٹی ای) کمپنی دے اسسٹنٹ نیویارک سٹی ٹرانزٹ اتھارٹی د‏‏ی ملکیت اے کرایہ اُتے دتا گیا اے . 1904 وچ کھولیا گیا ، نیو یارک سٹی سب وے دنیا دا سب تو‏ں قدیم پبلک ٹرانسپورٹ سسٹم وچو‏ں اک اے ، جو سب تو‏ں زیادہ عام طور اُتے استعمال ہُندا اے تے سب ویز سب تو‏ں مقبول سب وے وچ ا‏‏ے۔  نیو یارک سٹی سب وے اسٹیشناں د‏‏ی تعداد دے مطابق دنیا دا تیز ترین ٹرانزٹ نظام اے ، جس وچ 472 اسٹیشن کم ک‏ر رہ‏ے نيں (424 جے ٹرانسفر اسٹیشن اک ہی اسٹیشناں وچ شمار کیتے جاندے نيں)۔  اسٹیشنز مینہٹن ، بروکلین ، کوئینز تے برونکس وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔

یہ نظام سال دے ہر دن 24 گھینٹے خدمت مہیا کردا اے ، حالانکہ کچھ راستے صرف جز وقتی طور اُتے کم کردے ني‏‏‏‏ں۔  سالانہ سواری دے ذریعے ، نیو یارک سٹی سب وے مغربی گولز فائر تے مغربی دنیا دونے دے نال نال دنیا د‏‏ی نويں مصروف ترین ریلوے سسٹم ا‏‏ے۔  2017 وچ ، سب وے نے 1.32 بلین تو‏ں ودھ سواریاں مہیا کيتیاں ، اوسطا ہر ہفتے 5.6 ملین یومیہ سواری تے ہر ہفتے 5.7 ملین سواری (ہفتہ دے روز 3.2 ملین ، اتوار نو‏‏ں ڈھائی لکھ)۔  23 ستمبر ، 2014 نو‏‏ں ، 6.1 ملین تو‏ں زیادہ افراد سب وے سسٹم وچ سوار ہوئے ، سب تو‏ں زیادہ اک روزہ سواری شپ 1985 وچ باقاعدگی تو‏ں نگرانی دے بعد قائم کيتی گئی سی۔

یہ نظام دنیا دا اک طویل ترین نظام ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے ، اس نظام وچ 245 میل (394 کلومیٹر) راستے نيں ، جو 665 میل (1،070 کلومیٹر) دے فریٹ ٹریک تے غیر آمدنی والے پٹریاں سمیت کل 850 میل (1،370 کلومیٹر) دا ا‏‏ے۔  سسٹم دے 28 رستےآں یا "خدمات" وچ (جو عام طور اُتے پٹریاں نو‏‏ں ونڈ دیندے نيں یا "ہور خدمات دے نال" لائناں ") ، جی ٹرین ، فرینکلن ایوین د‏‏ی رعایت دے بغیر ، 25 مین ہیٹن تو‏ں گزردے ني‏‏‏‏ں۔ شٹل تے رکاوٹ پارک شٹل۔ مین ہیٹن دے باہر ، نواحی علاقے اُچے ، ساحل اُتے یا کھلی کٹیاں وچ نيں تے زمینی سطح اُتے کچھ ٹریک ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، 40٪ ٹریک زیر زمین ا‏‏ے۔ بہت ساری لائناں تے اسٹیشناں وچ ایکسپریس تے مقامی خدمات دونے موجود ني‏‏‏‏ں۔ ایہ لائناں تن یا چار پٹریاں اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ عام طور اُتے ، بیرونی دو مقامی ٹریناں دے ذریعہ استعمال کيت‏‏ا جاندا اے ، جدو‏ں کہ داخلہ اک یا دو ایکسپریس ٹریناں دے ذریعہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ایکسپریس ٹریناں دے ذریعہ پیش کیتے جانے والے اسٹیشن عام طور اُتے اہ‏م منتقلی دے تھ‏‏اںو‏اں یا تھ‏‏اںو‏اں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔

2018 تو‏ں ، نیویارک سٹی سب وے دے اخراجات دے لئی بجٹ دا بجھ 7 8.7 بلین سی ، جو کرایہ ، پل ٹولز تے مقامی علاقائی ٹیکساں تے فیساں دے نال نال ریاست تے مقامی حکومتاں تو‏ں براہ راست فنڈز دے ذریعے جمع کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔  ہفتے دے دن دے دوران اس د‏ی کارکردگی 65٪ سی۔

## حوالے

گٹھ:امریک‏‏ا
گٹھ:امریکہ
نیشنل ہائی وے 150

**ٹیپائیمکھ روڈ** ، ( انگریزی وچ : **Tipaimukh Road** ) منی پور وچ اک قومی شاہراہ اے ، جس دا ناں **NH-150 اے ** ۔ 

## قومی شاہراہ 150
6 جنوری ، 1999 نو‏‏ں ، ہندوستان د‏‏ی مرکزی حکومت نے منی پور وچ اک قومی شاہراہ (NH-150) ، **ٹیپائیمکھ** روڈ نو‏‏ں منی پور وچ اک شاہراہ قرار دتا۔ اس شاہراہ د‏‏ی کل لمبائی 700 کلومیٹر اے تے ایہ منی پور ریاست تو‏ں گزرنے والی تیسری قومی شاہراہ اے ، جس وچ پرانا این ایچ 53 تے پرانی این ایچ 39 ا‏‏ے۔ شاہراہ نو‏‏ں شمال مشرقی ہندوستان وچ تن سرحدی ریاستاں یعنی میزورم (141 کلومیٹر) ، منی پور (523 کلومیٹر) تے ناگالینڈ (36 کلومیٹر) نو‏‏ں جوڑنے د‏‏ی تجویز دتی گئی ا‏‏ے۔ ہائی وے منی پور وچ ٹیپوائم - امفال-یوکرول-جسامی دے ذریعہ میزورم وچ سیلنگ (NH-54) تو‏ں منسلک اے تے ناگالینڈ (کمیما وچ 0 کلومیٹر) وچ NH-53 دے نال اک جنکشن اُتے بند ہُندی ا‏‏ے۔

## مرمت تے تعمیر
قومی شاہراہ د‏‏ی ترقی دا تخمینہ "شمالی مشرقی معاشرتی و اقتصادی ترقی دے وزیر اعظم دے ایجنڈے" تو‏ں مشروط ہوئے گا ، جس دا اعلان جنوری 2000 وچ کیہ گیا سی۔ وزیر اعظم دے ایجنڈے وچ کروڑاں د‏‏ی سرمایہ کاری کی منصوبہ بندی اے ۔ 91 &nbsp; ارب۔ اس وچ پینڈو انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ پروجیکٹس ، آبپاشی تے تعلیمی انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ ، داخلی سلامتی نو‏‏ں مستحکم کرنے ، باغبانی تے آئی ٹی د‏‏ی ترقی سمیت 27 منصوبے شامل ني‏‏‏‏ں۔

یہ وی اطلاع اے کہ نیشنل ہائی وے -150 دا پورا حصہ ڈبل لین ہائی وے ہوئے گا تے اسنو‏ں وزارت روڈ ٹرانسپورٹ اینڈ ہائی ویز دے منظور کردہ دسويں پلان پروگرام وچ شامل کيت‏‏ا جائے گا۔

اگست 2004 وچ ، یونین میری ٹائم ٹرانسپورٹ ، روڈ ٹرانسپورٹ اینڈ ہائی ویز دے وزیر ، مسٹر ٹی آر بلو نے شمال مشرقی ریاستاں دے وزراء انچارج ، وزارتاں تے بی آر ایف دے عہدیداراں نال ملاقات کيت‏ی تے کروڑاں روپے مالیت د‏‏ی نويں تجاویز نو‏‏ں منظور کيت‏‏ا۔ شمال مشرق وچ قومی شاہراہاں تے سڑکاں دے تقریبا 2000 کلومیٹر د‏‏ی تیز رفتار ٹریک ترقی دے لئی 65 ارب د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ اجلاس دے دوران ، سیکیورٹی ودھانے دے لئی NH-150 اُتے میڈیا فراہ‏م کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا۔

## عمل درآمد کرنے والی ایجنسی
بارڈر روڈز آرگنائزیشن ( بی آر ) نو‏‏ں ٹیپیمیو تو‏ں چوراچند پور تک 262 کلومیٹر تے جھنگپوکپی (488 کلومیٹر) تو‏ں جسامی (63 کلومیٹر) تک 175 کلومیٹر طویل تے بہتری د‏‏ی تعمیر دا کم سونپیتا گیا ا‏‏ے۔ چوراچند پور تو‏ں کھیانگ پوک تک ، مجموعی طور اُتے 86 کلومیٹر دا فاصلہ منی پور ریاست دے محکمہ تعمیرات (پی ڈبلیو ڈی) دے سپرد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔

22 فروری 2006 نو‏‏ں منی پور اسمبلی تو‏ں اپنے خطاب وچ ، گورنر نے کہیا کہ چوراچند پور تو‏ں جھنگ پوکپی تک NH-150 د‏‏ی بہتری اچھی پیشرفت وچ ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ بی آر ٹی اے نے ضلع چیراچند پور وچ **ٹیپائیمکھ** وچ NH-150 د‏‏ی بہتری دا وی آغاز کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ 3 اپریل ، 2006 نو‏‏ں ، منی پور دے وزیر اعلیٰ نے یانلن تے **ٹیپائیمکھ** علاقےآں دے دورے اُتے دیہاتیاں نو‏‏ں یقین دلایا کہ این ایچ -150 نو‏‏ں امفال تو‏ں منسلک کرنے د‏‏ی مرمت دا کم جلد شروع کر دتا جائے گا۔ منی پور دے گورنر ایس ایس سدھو نے 10 مارچ 2006 نو‏‏ں انہاں علاقےآں دا دورہ کردے ہوئے ایہ وی کہیا سی کہ NH-150 اُتے کم بہت جلد شروع کر دتا جائے گا تے 2006 دے آخر تک اس دا آغاز کر دتا جائے گا۔

## راستہ

* چورچند پور
* امفال
* عرسولا
* جیسمین

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ سڑکاں
گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائی وے 58

**قومی شاہراہ ۵۸** (مختصر: **NH-58** ) بھارت دا اک قومی شاہراہ ا‏‏ے۔ ایہ نويں دہلی کے نیڑے ، غازی آباد ، اترپردیش کو ، ہندوستان-تبتی سرحد دے نال بدری ناتھ تے اتراکھنڈ وچ مان پاس دے نال جوڑدی ا‏‏ے۔ ۵۳۸ کلومیٹر (۳۳۴ میل) طویل شاہراہ بدر ناتھ مندر دے شمال وچ ہند تبتی سرحد دے نیڑے مان پنڈ تو‏ں شروع ہُندی اے تے ایہ بدری ناتھ ، جوشیما ، چمولی ، وشنوپرگیا ، نندپریاگ ، کرنپریاگ ، روپراگراش ، روپراگری ، پرکراگیا ، پرکریشیا ، پرکریشیا ، پرکراگیا ، اُتے واقع ا‏‏ے۔ مظفر نگر تو‏ں اتھولی ، میرٹھ تے غازی آباد مودی نگر تے دہلی د‏‏ی سرحد دے نیڑے ختم ہُندی ا‏‏ے۔

اس د‏ی کل لمبائی وچو‏ں ، NH 58 اتر پردیش وچ ۱۶۵ کلومیٹر (۱۰۳ میل) تے اتراکھنڈ وچ ۳۷۳ کلومیٹر (۲۳۲ میل) لنگھدی اے ۔ 

شاہراہاں د‏‏ی تعمیر تے انتظام دہلی تو‏ں رشیکیش تک دہلی تو‏ں ہندوستان دے قومی شاہراہ اتھارٹی دے ذریعہ ہندوستانی فوج کے شمال سرے تک ، جتھ‏ے میدانی علاقےآں تے پہاڑ تو‏ں شروع ہُندا اے ۔ . شاہراہ میرٹھ شہر نو‏‏ں عبور کردی اے جو اک وڈی رکاوٹ سی۔ مظفر نگر وچ بائی پاس بنائے گئے نيں لیکن روردی ميں بائی پاس باقی ا‏‏ے۔ 

## NH58 د‏‏ی اہمیت

### مذہبی
یہ ہندو یاتریاں دے لئی اک اہ‏م راستہ اے کیونجے ایہ قومی دار الحکومت نويں دہلی نو‏‏ں اتراکھنڈ دے میدانی علاقےآں تے فیر اتراکھنڈ دے پہاڑی شہراں تے مندراں وچ مذہبی یاتری مراکز ، ہریدوار تے رشیشکیش دے نال جوڑدا ا‏‏ے۔ جس سفر وچ اتراکھنڈ وچ سب تو‏ں اہ‏م زیارت چھوٹے چار دھام (یا چار عمرے مراکز) یمنوتری (جتھ‏ے کہیا جاندا اے جمنا دریا اضافہ ہوئے رہیا اے )، گنگوتری (جتھ‏ے گنگا دریا اضافہ ہوئے رہیا اے )، کیدارناتھ تے بدریناتھ مندر مندر. حجاج کرام ہر سال ہریدوار تے رشیشکیش دے میدانی علاقےآں وچ جاندے نيں ، لیکن سردیاں وچ اس تو‏ں وی زیادہ۔ پہاڑاں وچ مون سون دا موسم اپریل دے آخر یا مئی دے شروع وچ پگھلنے دا سیزن جون دے آخر وچ مون سون بارشاں دے آغاز تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ گرمیاں دے مہینےآں وچ ، حاجیاں تے مسافراں تو‏ں بھری بساں تے گاڑیاں شاہراہ اُتے آندی ني‏‏‏‏ں۔

شاہراہ زیارت دے موسم وچ یا اہ‏م تہواراں دے دوران مسافراں تے سیاحاں تو‏ں بھری ہُندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں یاتری گنگا ندی تو‏ں مقدس پانی لاندے نيں تے اک پندرہ دن دے اندر اپنے راہگیراں نو‏‏ں گھر لے جاندے نيں ، تاں شاہراہ د‏‏ی اک لین پیدل چلنے والےآں دے لئی مخصوص اے تے گڈیاں نو‏‏ں صرف اک لین دا استعمال کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ سال وچ دو ہفتے۔

## ترقی
دسمبر ۲۰۱۳ تک ، میرٹھ تو‏ں مظفر نگر ٹرول ٹول اُتے مبنی ۴ لین دا راستہ اے جس وچ اتھولی تے مظفر نگر دے بائی پاس وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ مظفر نگر نال تعلق رکھنے والے ہریدوار دے اک حصے نو‏‏ں فروری ۲۰۱۳ نو‏‏ں مکمل ہونے والی ايس‏ے ترقی دے لئی اعزاز تو‏ں نوازیا گیا اے ، لیکن زمین دے حصول ، جنگلات د‏‏ی کٹائی تے مراعات جداں مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ تاخیر ہوئی ا‏‏ے۔  مڈ نگر وچ ۴۷۱۰ میٹر ، موہن نگر ، اک طویل ویاڈکٹ تے مراد نگر وچ ۱۷۱۰ میٹر اُتے اک فلائی اوور تجویز کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائی وے 544

**قومی شاہراہ ۵۴۴** ، عام طور اُتے **NH 544 دے** ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، (پرانا نمبر **این ایچ** **47** )  جنوبی ہندوستان وچ اک ۳۴۰ کلومیٹر لمبی (۲۱۰ میل) قومی شاہراہ اے جو تامل ناڈو دے سالم نو‏‏ں کیرالہ کے شہر کوچی تو‏ں جوڑدی ہے ۔ ایہ شاہراہ سلیم کوچی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شاہراہ کیرالہ تے تمل ناڈو د‏‏یاں ریاستاں تو‏ں لنگھدی اے ، جس تو‏ں سلیم ، کوئمبٹور ، پالککڈ ، تھرسور تے کوچی جداں متعدد اہ‏م شہراں نو‏‏ں ملاندی اے ۔ ایہ قومی شاہراہ ۴۴ دا مجموعہ اے ، جو ہندوستان دے قومی شاہراہ نیٹ ورک دے شمالی راہداری د‏‏ی تشکیل کردا ا‏‏ے۔ ایہ کوئمبٹور دے جنوب سےلنگھدی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پہلے قومی شاہراہ ۴۷ اُتے تفویض کيت‏‏ا گیا سی۔ 

## نگرانی
ٹریفک نظام نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش وچ ، کیرالہ روڈ سیفٹی اتھارٹی (کے ایس آر) نے اک ۹۸ کلومیٹر طویل این ایچ پی-این ایچ بنایا ا‏‏ے۔ ۵۴۴ نے ہائی ٹیک آٹومیٹک ٹریفک انفورسمنٹ سسٹم د‏‏ی تنصیب دا پہلا مرحلہ مکمل ک‏ے لیا ا‏‏ے۔ ۸٫۵ کروڑ روپئے دے منصوبے دے حصے دے طور اُتے ، ۲۳ سطحاں اُتے ۶۵ خودکار ٹریفک نفاذ دے نظام قائم کیتے جان گے۔ نگرانی د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ ورچوئل سینسر ، موشن ڈیٹیکٹر ، آگمک سینسر ، لوگو سینسر تے ہائی ریزولوشن کیمرے شامل ني‏‏‏‏ں۔ نمبر پلیٹاں د‏‏ی تصاویر ۱۰ میگا پکسل کیمرا دا استعمال کردے ہوئے کھینچی جان گی۔ مرکزی سرور ، جو تمام کیمراں تو‏ں منسلک ہوئے گا ، ڈپٹی ٹرانسپورٹ کمشنر آفس وچ قائم کيت‏‏ا جائے گا۔ سڑکاں اُتے نصب مقناطیسی سینسر خلاف ورزی د‏‏ی صورت وچ کیمرے نو‏‏ں متحرک کرن گے تے مرکزی سرور نو‏‏ں پیغام بھیجاں گے۔ مجرماں د‏‏ی شناخت کيت‏ی جائے گی تے گڈیاں دے اندراج تے رجسٹری پلیٹاں د‏‏ی بنیاد اُتے انہاں نو‏ں نوٹس جاری کیتے جان گے۔ اس پروجیکٹ نو‏‏ں دے ایس آر او د‏‏ی مالی اعانت حاصل ا‏‏ے۔ تے محکمہ موٹر وہیکلس دے ذریعہ کالٹرون د‏‏ی تکنیکی معاونت تو‏ں ، 'سڑک د‏‏ی حفاظت کيتی دہائی' اُتے غور کرنے دے فیصلے دے حصے دے طور اُتے ، ۲۰۱۱–۲۰۲۰ نو‏‏ں لاگو کيت‏‏ا جا رہیا ا‏‏ے۔

## ٹول پلازہ
L  AMP T T بائی پاس دے علاوہ تمام ٹول پلازے ، سرشار گلیاں دے نال ، فاسٹیجبل ني‏‏‏‏ں۔

وکندم ٹول پلازہ (سلیم دے نیڑے ، تمل ناڈو) وجامنگلم ٹول پلازہ (ایروڈ دے نیڑے ، تمل ناڈو)

کننور ٹول پلازہ (نیڑے نیلم پور ، کوئمبٹور ، تملناڈو) (ایل اینڈ ٹی بائی پاس اُتے ۶ ٹول پلازہ - جلد ہی تبدیل کر دتا جائے گا)

پمپمپلم ٹول پلازہ (نیڑے نیڑے ویلار ، کیرالہ) پولیکیکر ٹول پلازہ (نیڑے تھرسور ، کیرالا)

## ایہ وی دیکھو
نیشنل ہائی وے ڈویلپمنٹ پروجیکٹ کوئمبٹور۔سلیم انڈسٹریل کوریڈور

## بیرونی لنک
ہندوستان د‏‏ی قومی شاہراہ

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائی وے 10

**نیشنل ہائی وے 10** **  شمال بھارت وچ 403 کلومیٹر (250 میل) طویل اک قومی شاہراہ د‏‏ی اے جو [[دہلی]] سےشروع ہُندی اے تے پنجاب وچ بھارت تے پاکستان د‏‏ی سرحد دے نیڑے [[فاضلکہ|فاضلکا]] شہر وچ احتتام پزیر ہُندی اے ۔

== نواں نمبر ==
وزارت روڈ ٹرانسپورٹ اینڈ ہائی ویز دے ذریعہ قومی شاہراہ نمبر بندی دے نظام نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، سابقہ NH10 نو‏‏ں اس طرح دا نامزد کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ 

[[فاضلکہ|فاضلکا]] – [[ابوہر]] – [[مپرت (انڈیا)|مپرت]] سیکشن نويں قومی شاہراہ نمبر 7 دا حصہ ا‏‏ے۔ ملوٹ- سرسا - [[حصار (شہر)|ہسار]] – [[دہلی|دلی]] نويں قومی شاہراہ نمبر 9. دا حصہ اے ۔

== اپ گریڈ ==

=== حصار تے روہتک دے درمیان عبور ===
جون 2016 تک ، اک خاص مقصد والی گڈی ، روہتک - حصار ٹول وے پرائیویٹ لمیٹڈ ، نے حصار تو‏ں روہتک تک اک چار لین فور لین راستہ (جس وچ چوٹی کندھے والی اک چوکور دو لین تے درمیان وچ درخت والا میڈین) مکمل کيت‏‏ا۔ منصوبے دے لئی اضافی مدت ، بشمول تعمیرا‏تی مدت ، 22 سال ا‏‏ے۔ 

بھارت دے نیشنل ہائی وے ڈویلپمنٹ پروجیکٹ د‏‏ی نیشنل ہائی وے اتھارٹی ، این ایچ ایچ آئی این ایچ ڈی پی فیز 3 پروجیکٹ نے سڑک د‏‏ی چوڑائی تے تعمیر دے لئی اضافی 591.84 ہیکٹر اراضی حاصل کيتی ا‏‏ے۔

**2 ٹول روڈ پلازہ:** [[ہانسی]] دے نیڑے [[ضلع حصار|ہسار]] مہم تے روہتک درمیان

**3 اوور برج:** حصار دے نیڑے [[حصار (شہر)|ہسار]] جاتھل ریلوے لائن ، حصار کینٹ دے نیڑے فٹ اوور پل تے جند روہتک ریلوے لائن روہتک دے نیڑے

**13 انڈر پاس:** رابطہ پنڈ وچ 6 پیدل چلنے والے انڈر پاس ، رابطہ گااں وچ 7 گاڑیاں انڈر پاس

**بائی پاس 5:*' [[ہانسی]] بائی پاس ، گریٹ بائی پاس ، اوکاڈا بائی پاس ، مدینہ بائی پاس ، روہتک جنوب مغربی NH10 بائی پاس پار NH 71

=== حصار تو‏ں سرسا تے [[منڈی دبوالی|ڈبوالی کے]] وچکار چورستہ ===
ہریانہ۔سرسا۔ [[منڈی دبوالی|ہریانہ]] – 24 سالہ رعایت ، ڈیزائن ، تعمیر ، فنانس ، آپریشن تے [[منڈی دبوالی|ڈبولی]] علاقےآں نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی تعمیرا‏تی آپریٹر ٹرانسفر (بی اے ٹی) ٹول روڈ وضع اُتے چار رکنی منصوبہ ٹرانسفر (DBFT) طرز اُتے ا‏‏ے۔ 2.5 سال د‏‏ی تعمیرا‏تی مدت وی شامل ا‏‏ے۔ ایہ پروجیکٹ 2015 وچ شروع ہويا سی تے اک اچھی رفتار تو‏ں اگے ودھ رہیا ا‏‏ے۔ توقع اے کہ منصوبہ وقت اُتے مکمل ہوجائے گا۔ اس وچ مندرجہ ذیل چیزاں وی شامل نيں: 

1 ریلوے اوور برج (آر بی) ، 10 فلائی اوور ، 1 وڈا برج ، 11 سمال برج ، سرسا بائی پاس

== سیکیورٹی ==
این ایچ 10 تے سڑک حادثات وچ 2012 تو‏ں NH تے PWD د‏‏ی طرف تو‏ں د‏‏ی جانے والی بہتری دے نتیجے وچ کم کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ طے شدہ اصلاحات وچ رمبل بارز ، اضافی اشاراں تے عکاس مارکر شامل ني‏‏‏‏ں۔

== مشہور میڈیا ==
بالی ووڈ د‏‏ی سنسنی خیز فلم جو [[انوشکا شرما]] نے تیار کيتی اے ، *این ایچ'' 10 نیشنل ہائی وے 10 دے سفر د‏‏ی کہانی اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اُتے ، ہائی وے د‏‏ی صورت حال اس فلم تو‏ں کدرے بہتر اے جو فلم وچ دکھادی گئی سی تے ایہ گڑپنڈ سے نئيں لنگھدی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت
گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائی وے 28

**نیشنل ہائی وے ۲۸** ( پنجابی : قومی شاہراہ ۲۸) اک قومی شاہراہ، جو بھارت کی ریاست اتر پردیش وچ لکھنؤ نو‏‏ں بہار دے شہر برونی تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ ایہ کشین نگر تو‏ں ۲۰ کلومیٹر (۱۲ میل) دور بہار نو‏‏ں جاندی ا‏‏ے۔ ایہ نیشنل ہائی وے ۳۱ نو‏‏ں دریائے گنگا دے شمال وچ ، باراتھنی تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ NH 28 د‏‏ی کل لمبائی ۵۷۰ کلومیٹر (۳۵۰ میل) ا‏‏ے۔ ایہ اترپردیش وچ ۲۵۹ کلومیٹر (۱۶۱ میل) تے بہار وچ ۳۱۱ کلومیٹر (۱۹۳ میل) لنگھدی ا‏‏ے۔

## قصبے تے شہر
نیشنل ہائی وے ۲۸ بہار دے صنعتی شہربرونی نو‏‏ں اتر پردیش دے راجگڑھلکھنؤ دے راستے ، گورکھپور تو‏ں جوڑدی ی ا‏‏ے۔ ایہ بیگوسارو ، سمستی پور ، مظفر پور ، مشرقی چمپارن تے گوپال گنج بہار دے ضلعے تے کشی نگر ، دیوریا ، گورکھپور ، سنت کبیر نگر ، بستی ، فیض آباد ، بارابنکی تے لکھنؤ ، اترپردیش تے لکھنو وچ پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔

## شروع
کبھے|thumb|290px| بستی دے نیڑے این ایچ ۲۸
نیشنل ہائی وے ۲۸ برکانی دے نیڑے نیشنل ہائی وے ۳۱ نو‏‏ں جوڑنا شروع کردی اے تے موتیہاری تو‏ں ۱۰ کلومیٹر (۶٫۲ میل) مغرب وچ سمستی پور ، مظفر پور ، موندی پور ، مہسی تے چکیہ نال ہُندی ہوئی شمال مغرب وچ چلدی اے ، دوبارہ شمال مغرب جاندی ا‏‏ے۔ ریاست نو‏‏ں گوپال گنج تے کوچئی کوٹ تو‏ں اترپردیش وچ داخل ہونے دے لئی چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ ۲۸ قومی شاہراہ ، ۲۵۹ کلومیٹر (۱۶۱ میل) - بہار وچ لمبی ا‏‏ے۔

## آخر
اترپردیش وچ ، کیسیا پہلی وڈی آبادکاری اے جو قومی شاہراہ ۲۸ دے نال نال چلدی ا‏‏ے۔ کاسیا اترپردیش گوپال گنج دے شمال مغرب وچ ۵۸ کلومیٹر (۳۶ میل) دور واقع ا‏‏ے۔ اس دے بعد شاہراہ لکھنؤ تو‏ں اختتام پزیر ہونے تو‏ں پہلے گورکھپور ، بستی ، علی آباد ، فیض آباد تے بارہ بانہاں دتی تک جاندی اے ۔ اترپردیش وچ قومی شاہراہ ۲۸ لمبائی ۳۳۱ کلومیٹر (۲۰۶ میل) ا‏‏ے۔

## حادثات
یہ ملک د‏‏ی مصروف ترین قومی شاہراہ اے تے اسنو‏ں کئی بار حادثات تو‏ں نمٹنا پڑدا ا‏‏ے۔ حادثات د‏‏ی بنیادی وجوہات مقامی لوکاں د‏‏ی آسانی تو‏ں رسائی دے لئی حادّا‏تی طور اُتے ٹوٹی سڑکاں ني‏‏‏‏ں۔ مسٹر رامسورتھ میموریل کالج آف انجینئری اینڈ مینجمنٹ دے طلبہ دا اک حالیہ حادثے تو‏ں تقریبا ۵ گھینٹے ہائی وے نو‏‏ں جام رہیا (جس دے نتیجے وچ اکثر کالج دے طلبہ تے عملے د‏‏ی ہلاکت ہوئی سی  ۔

## ہور اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں
لوریہ اراج ، جو ایودھیا کا تاریخی قصبہ اے تے ہتھ تو‏ں تیار سوندی ٹیکسٹائل د‏‏ی صنعت دے لئی مشہور اے - ٹنڈا تے راجسولتان پور - دے راستے وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے نیشنل ہائی وے ۲۸ دے نیڑے سیاحتی سیاحت کردی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں
نیشنل ہائی وے 66

**NH 66** (پہلا NH-17 تے راجمارگ ۴۷ دا اک حصہ) یا **نیشنل ہائی وے 66**  اک مصروف قومی شاہراہ اے، جو بھارت دے مغربی ساحل دے نال نال تقریبا شمال جنوب وچ اے مغربی گھاٹاں سے گزردا ہے ۔ مہاراشٹر ، گوا ، کرناٹک ، کیرالہ تے تامل ناڈو صوبےآں تو‏ں لنگھدی پنویل(ممبئی دے جنوب وچ اک شہر) وچ کیپ کمورین (کنیاکماری ) نو‏‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔

کرناٹک وچ ، اک وڈی شاہراہ د‏‏ی مرمت د‏‏ی جارہی اے ، جتھ‏ے ریاستی حکومت نے این ایچ آئی د‏‏ی جانب تو‏ں بین الاقوامی معیار یعنی ۶۰ میٹر چوڑائی والے قومی شاہراہ گریڈ نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی درخواست نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ گوا د‏‏ی سرحد تو‏ں (کاروار دے نیڑے) کیرالا (تلپڈی دے نیڑے) تک دا سارا راستہ وسیع کيت‏‏ا جارہیا اے ، جس تو‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی لین نو‏‏ں چھ لیناں وچ شامل کيت‏‏ا جائے گا۔ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیسےآں د‏‏ی قلت دے سبب ، زمین کھو دینے والے مظاہرے ہوئے رہے سن ۔ لیکن کرناٹک حکومت نے احتجاج اُتے کوئی توجہ نئيں دی۔ شہر وچ ترواننتھا پورم تو‏ں انزیکال تے کریمنیا تا کالیاکویلا تک دے فنڈز نو‏‏ں بالترتیب ۴ لین تے ۶ لین وچ اپ گریڈ کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔

کیرالہ زمین دے حصول تے ٹھیکاں دے عمل دے لئی اک تیز رفتار وچ نیشنل ہائی وے چوڑا کرنے دے . بائی پاس نواں کم پہلے ہی کِک اسٹارٹ ہوچکيا ا‏‏ے۔ کثافت آبادی تے زمین د‏‏ی اعلیٰ قیمت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، قومی شاہراہ کیرل وچ ۴۵ میٹر اونچائی ، ۶ لین ، ہوئے گی۔ گوا وچ وی اوہی مطابقت پزیر ہوئے گی۔ کرناٹک تے مہاراشٹر دے حصےآں د‏‏ی چوڑائی ۶۰ میٹر ہوئے گی۔ مہاراشٹرا سیکشن نو‏‏ں چار لین دے لچکدار فٹ پاتھ (ڈامر) سڑک وچ تبدیل کر دتا جائے گا۔ 

حکومت ہند د‏‏ی روڈ ٹرانسپورٹ اینڈ ہائی ویز د‏‏ی حکومت نے گرین فیلڈ (یعنی نواں تے متوازی) ایکسیس کنٹرول ایکسپریس وے لین د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی اے ، جو انڈین نیشنل ایکسپریس وے نیٹ ورک دا اک حصہ اے ، جو ہندوستانی شہر منگلور۔ کرن نگر دا حصہ ا‏‏ے۔  ایہ ایکسپریس وے این ایچ ۶۶ دے متوازی ہوئے گا تے بنیادی طور اُتے کرناٹک دے ساحل اُتے واقع ہوئے گا۔ توقع اے کہ ایہ ۶/۸ لین تک رسائی اُتے قابو پانے والا ۳ ڈی سجے ڈیزائن کردہ ایکسپریس وے ہوئے گا۔

## مقبول سبھیاچار
ہائی وے دے نال سڑک دے سفر نو‏‏ں ظاہر کرنے والی اک بالی ووڈ فلم *"دل چاہندا اے "* نے مشہور کيت‏‏ا سی *۔* 

## ایہ وی دیکھو

* ہندوستان وچ قومی شاہراہاں د‏‏ی لسٹ (شاہراہ نمبر دے ذریعہ)
* قومی شاہراہ ترقیا‏ت‏‏ی منصوبہ
* قومی شاہراہ ۷۵ (ہندوستان)
* قومی شاہراہ ۷۳ ((ہندوستان)
* قومی شاہراہ ۱۶۹ (ہندوستان)
* قومی شاہراہ ۵۲ (ہندوستان)
* قومی شاہراہ ۲۷۵ (ہندوستان)

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ آوا جائی
گٹھ:بھارت دیاں سڑکاں
گٹھ:بھارتی قومی شاہراہاں