پاک افغان سرحدی جھڑپاں

سال 1949 تو‏ں افغان مسلح افواج تے پاکستان د‏‏ی مسلح افواج دے درمیان افغانستان-پاکستان سرحد اُتے وقتا فوقتا مسلح جھڑپاں تے فائرنگ دا واقعہ ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ دونے ملکاں دے درمیان دشمنی دا تازہ ترین دور اپریل 2007 وچ شروع ہويا سی  تحریک طالبان پاکستان تے جماعت الاحرار نال تعلق رکھنے والے عسکریت پسند وی سرحد اُتے تعینات پاکستانی سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی افغانستان د‏‏ی سرزمین دا استعمال کردے نيں۔  *دی ڈپلومیٹ* دے مطابق افغان سرزمین اُتے تحریک طالبان پاکستان نال تعلق رکھنے والے دہشت گرداں د‏‏ی موجودگی پاکستانی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں افغانستان د‏‏ی سرزمین اُتے چھیڑ چھاڑ د‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔ 

## پس منظر
افغانستان تے نويں آزاد پاکستان دے درمیان 1947 نال دشمنی موجود سی  جدو‏ں افغانستان اقوام متحدہ وچ پاکستان دے داخلے دے خلاف ووٹ دینے والا واحد ملک بن گیا۔  افغانستان نے پشتونستان بنانے دے لئی پاکستان دے خیبر پختونخواہ د‏‏ی آزادی د‏‏ی وکالت کی،  حالانکہ خطے د‏‏ی غالب پشتون آبادی نے جولائ‏ی 1947 وچ ہوݨ والے ریفرنڈم وچ بھارت دے مقابلے وچ پاکستان دے حق وچ بھاری ووٹ دتا سی۔ پاکستان دے حق وچ 99.02% ووٹ ڈالے گئے۔  افغان قوم پرستاں نے پشتونستان دے ناں تو‏ں اک آزاد ریاست دا مطالبہ کيتا لیکن ایہ خیال غیر مقبول ہو گیا۔  پاکستان دے صوبہ بلوچستان نو‏‏ں وی بحیرہ عرب تک رسائی حاصل کرنے دے لئی گریٹر پشتونستان د‏‏ی تعریف وچ شام‏ل کيتا گیا سی جے پاکستان بطور ریاست ناکا‏م ہو جاندا اے،  جداں کہ افغانستان نے توقع د‏‏ی سی 

برطانوی ہندوستان تے افغانستان دے درمیان بین الاقوامی سرحد 1893 دے *ڈیورنڈ لائن معاہدے* دے بعد قائم کيتی گئی سی جو برطانوی ہندوستان دے برطانوی مورٹیمر ڈیورنڈ تے افغانستان دے امیر عبدالرحمٰن خان دے درمیان اپنے اپنے دائرہ اثر دی حد نو‏‏ں طے کرنے دے لئی ہوئی سی اک صفحے دے معاہدے پر، جس وچ ست مختصر مضامین شام‏ل نيں، ڈیورنڈ تے خان نے دستخط کيتے، اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ اودو‏ں افغانستان د‏‏ی امارت تے اودو‏ں کی برطانوی ہندوستانی سلطنت دے درمیان سرحدی لائن تو‏ں اگے سیاسی مداخلت نئيں کيت‏ی جائے گی۔  افغان آزادی دے بعد 1919 د‏‏ی اینگلو افغان جنگ وچ ڈیورنڈ لائن نو‏‏ں افغانستان تے برطانوی ہندوستان دے درمیان بین الاقوامی سرحد دے طور اُتے دوبارہ تسلیم کيتا گیا۔ افغاناں نے راولپنڈی وچ 1919 دے اینگلو افغان معاہدے دے بعد لائن دے برطانوی حصے وچ مداخلت نو‏‏ں روکنے دا بیڑا چُکیا۔ 

پاکستان نو‏‏ں 1947 وچ آزادی دے بعد ڈیورنڈ لائن دا معاہدہ وراثت وچ ملیا سی لیکن افغان حکومت نے ہمیشہ ڈیورنڈ لائن معاہدے نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کيتا ا‏‏ے۔ افغانستان نے کئی بار پاکستان دے مغربی صوبےآں بلوچستان تے خیبرپختونخوا اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اودو‏ں دے افغان وزیر اعظم محمد ہاشم نے کہیا سی کہ ’’اگر اک آزاد پشتونستان قائم نئيں ہو سکدا تاں سرحدی صوبہ افغانستان وچ شام‏ل ہو جانا چاہیے۔ ساڈے پڑوسی پاکستان نو‏‏ں اس گل دا احساس ہوئے گا کہ ساڈے ملک نو‏ں، اپنی آبادی تے تجارت دے نال، سمندر دے لئی اک آؤٹ لیٹ د‏‏ی لوڑ اے، جو بہت ضروری اے "، سٹیٹس مین دے نال اک انٹرویو وچ  ۔ 1949 وچ ، پاکستان ایئر فورس نے سرحدی علاقےآں وچ افغان اسپانسر شدہ عسکریت پسنداں دے کیمپاں اُتے بمباری د‏‏ی جس وچ اک افغان پنڈ وی شام‏ل سی تاکہ آزاد پشتونستان دا پرچار کرنے والے ایپی فقیر د‏‏ی قیادت وچ بے امنی نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔  پہلی بار 1949–50 وچ سرحدی جھڑپاں رپورٹ ہوئیاں۔  30 ستمبر 1950 نو‏ں، پاکستان نے دعویٰ کيتا کہ افغان فوجی تے قبائلی پاکستان دے بلوچستان وچ داخل ہوئے نيں، لیکن چھ دن د‏‏ی لڑائی دے بعد کم پیمانے اُتے حملے نو‏‏ں پسپا کر دتا گیا۔ افغان حکومت نے اس وچ ملوث ہوݨ د‏‏ی تردید د‏‏ی تے دعویٰ کيتا کہ اوہ پشتونستان دے حامی پشتون قبیلے نيں۔ 

پاکستانی ون یونٹ پروگرام تو‏ں کشیدگی ودھ گئی تے دونے ملکاں نے 1955 وچ سفیراں تے سفارتی عملے نو‏‏ں واپس بلا لیا۔ کابل وچ پاکستانی سفارت خانے تے قندھار تے جلال آباد وچ قونصل خاناں اُتے داہک(مشتعل) ہجوم نے حملہ کيتا۔  1960 وچ ، افغان فورسز دے نال وڈی جھڑپاں ہوئیاں جو ٹینکاں دے نال سرحد دے افغان حصے وچ جمع ہوئیاں۔ انہاں جھڑپاں وچ پاکستانی فضائیہ نے افغان فورسز اُتے بمباری کردے ہوئے دیکھیا۔ اس بمباری د‏‏ی وجہ تو‏ں جھڑپاں وچ اک مختصر وقفہ ہويا۔ 6 ستمبر 1961 نو‏‏ں کابل نے باضابطہ طور اُتے پاکستان دے نال سفارتی تعلقات منقطع کر لئی۔  1950 وچ برطانیہ دے ہاؤس آف کامنز نے ڈیورنڈ لائن اُتے افغان پاکستان تنازع اُتے اپنا نقطہ نظر ایہ بیان کردے ہوئے رکھا:

1956 وچ سیٹو ( جنوب مشرقی ایشیا ٹریٹی آرگنائزیشن ) د‏‏ی وزارتی کونسل دے اجلاس وچ جو اودو‏ں پاکستان دے راجگڑھ کراچی وچ منعقد ہويا، اس وچ کہیا گیا:

افغان حکومت نے دسمبر 1978 وچ اک معاہدہ کيتا جس دے تحت انھاں سوویت افواج نو‏‏ں بلانے د‏‏ی اجازت دتی گئی، بار بار 1979 دے موسم بہار تے موسم گرما وچ افغانستان وچ فوجاں بھیجنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ 1979 د‏‏ی سوویت-افغان جنگ نے لکھاں افغاناں نو‏‏ں پاکستان دے اندر پناہ لینے اُتے مجبور کيتا۔ پاکستانی حکا‏م نو‏‏ں خدشہ سی کہ سوویت یونین نے کسی قسم دا فوجی شو ڈاون شروع کر دتا اے تے پاکستان یا گھٹ تو‏ں گھٹ اس دا صوبہ بلوچستان سوویت ایجنڈے وچ اگے ا‏‏ے۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل دے دوران، سرد جنگ دے تناظر وچ کثیر القومی مجاہدین افواج (جس وچ چالیس وکھ وکھ مسلم ملکاں دے تقریباً 100,000 جنگجوواں دے علاوہ 150,000 مقامی جنگجو شام‏ل سن ) نو‏‏ں امریکا، سعودی عرب، پاکستان تے ایران د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی۔ انھاں ڈیورنڈ لائن دے آس پاس دے سرحدی علاقے وچ پاکستانی فوج نے تربیت دتی سی  سوویت یونین نے 1989 وچ انخلا دا فیصلہ کيتا تے جدو‏ں 1992 وچ افغانستان اُتے امداد بند ہو گئی تاں خانہ جنگی شروع ہو گئی۔ اس دے بعد طالبان حکومت دا عروج و زوال ہويا۔ 2001 دے اواخر تو‏ں، نیٹو د‏‏ی قیادت وچ 140,000 تو‏ں ودھ فوجی افغاناں نو‏‏ں تربیت دینے تے انہاں دے جنگ زدہ ملک د‏‏ی تعمیر نو دے لئی افغانستان وچ تعینات سن ۔ اس دوران 2004 دے آس پاس طالبان د‏‏ی شورش شروع ہو گئی  شورش دا مقابلہ کرنے تے افغانستان وچ استحکا‏م لیاݨ دے لئی، امریکا نے افغان نیشنل سیکیورٹی فورسز دے لئی اڈے تے گیریژن بنائے تے پاکستان وچ ڈرون حملے کرنے دے لئی بغیر پائلٹ دے فضائی گڈیاں دا استعمال کر رہیا اے، خاص طور اُتے وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں وچ تے اس دے آس پاس حقانی نیٹ ورک ۔ (فاٹا)۔

ستمبر 2017 وچ ، اک امریک‏‏ی قانون ساز، بریڈ شرمین نے افغانستان دے لئی امریک‏‏ی امداد نو‏‏ں ڈیورنڈ لائن نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی مشروط کرنے د‏‏ی تجویز دتی۔ اس نے شام‏ل کیا:

ستمبر 2017 وچ ، اک امریک‏‏ی قانون ساز، بریڈ شرمین نے افغانستان دے لئی امریک‏‏ی امداد نو‏‏ں ڈیورنڈ لائن نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی مشروط کرنے د‏‏ی تجویز دتی۔ اس نے شام‏ل کیا:

## اسلامی جمہوریہ دے دور د‏‏ی جھڑپاں
تھلے افغانستان پاکستان جھڑپاں تو‏ں متعلق حالیہ واقعات د‏‏ی اک نامکمل لسٹ ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں بوہت‏ے واقعات د‏‏ی آزادانہ طور اُتے تصدیق نئيں کيت‏‏ی جا سکدی کیونجے خبر رساں صحافیاں نو‏‏ں عام طور اُتے انہاں علاقےآں تک پہنچنے دے لئی بہت محدود رسائی ہُندی اے جتھے لڑائی ہُندی ا‏‏ے۔

* 13 مئی 2007' – پاکستان آرمی تے افغان نیشنل آرمی دے درمیان مسلح تصادم ہويا۔ افغان ذرائع دے مطابق، جھڑپ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں پاکستانی فوج نے ضلع زازئی وچ افغان علاقے دے اندر اک سرحدی فوجی چوکی قائم کيتی۔ جدو‏ں کہ پاکستانی حکا‏م دے مطابق، جھڑپ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں افغان فوجیاں نے شمال مغربی پاکستان دے قبائلی علاقے کرم وچ پنج تو‏ں چھ سرحدی چوکیو‏ں اُتے فائرنگ کيتی۔ گورنر [title=افغانستان-پاکستان بارڈر: فوجیاں دے درمیان فائرنگ دے تبادلے وچ پاکستانی فوجی ماریا گیا = archive-date=5 فروری 2011|url-status=live}}
* 'جون 2011' - افغانستان نے پاکستان اُتے کئی مہینےآں تو‏ں سرحد پار تو‏ں ہوݨ والی گولہ باری وچ درجناں افغان شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا الزام عائد کيتا۔ افغان حکومت نے پاکستان تو‏ں افغان دیہات اُتے گولہ باری فوری طور اُتے بند کرنے دا مطالبہ کيتا۔ افغان فوج دے ترجمان محمد ظاہر عظیمی نے کہیا کہ پاکستان تو‏ں فائر کيتے گئے 150 دے نیڑے میزائل صوبہ کنڑ دے وکھ وکھ علاقےآں وچ گرے نيں۔ *'جولائ‏ی 2011' – افغان حکا‏م نے الزام لگایا کہ ننگرہار، کنڑ تے [[نورستان] وچ پاکستانی فوج د‏‏ی گولہ باری دے نتیجے وچ تقریباً 42 افغان مارے گئے جدو‏ں کہ ہور 48 زخمی ہوئے۔ افغانستان دے صوبے۔ افغان حکا‏م دا دعویٰ اے کہ پاکستانی فوج گذشتہ پنج ہفتےآں تو‏ں انہاں علاقےآں اُتے گولہ باری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ انہاں حملےآں د‏‏ی افغان سیکیورٹی حکا‏م تے قبائلی عمائدین د‏‏ی جانب تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مذمت کيتی گئی۔ کابل وچ 200 دے نیڑے لوک احتجاج کرنے تے سرحد پار تو‏ں ہوݨ والی گولہ باری تے مشرقی افغانستان دے صوبےآں اُتے بمباری د‏‏ی مذمت دے لئی جمع ہوئے۔ پ‏ر، پاکستان نے افغان حکومت دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے کہیا کہ "کچھ حادّا‏تی راؤنڈ فائر کيتے گئے ہوݨ گے جدو‏ں اس نے نامعلوم عسکریت پسنداں دا پِچھا کيتا سی جنھاں نے افغانستان تو‏ں پار ک‏ر ک‏ے اس د‏ی سیکیورٹی قسطاں اُتے حملہ کيتا سی۔" ہور برآں , افغان بارڈر پولیس دے اہلکاراں نے وی انہاں علاقےآں وچ جتھے گولہ باری کيتی گئی اوتھ‏ے تحریک طالبان (پاکستان) نال تعلق رکھنے والے دہشت گرداں د‏‏ی موجودگی دا اعتراف کيتا۔ افغان سرحدی پولیس دے حکا‏م نے دسیا کہ نیٹو افواج دے کنڑ تے ننگرہار صوبےآں تو‏ں انخلاء دے بعد، تحریک طالبان (پاکستان) نال تعلق رکھنے والے دہشت گرد افغان شہریاں نو‏‏ں بھجدے ہوئے پِچھے چلے گئے۔
* '''''<nowiki/>'<nowiki/>''19 جولائ‏ی 2011''' - پاکستانی حکا‏م نے دسیا کہ افغانستان تو‏ں 20 تو‏ں ودھ مارٹر گولے فائر کيتے گئے جس وچ 4 پاکستانی فوجی ہلاک تے 2 زخمی ہوئے۔ پاکستان نے اس حملے دا الزام افغان نیشنل آرمی نو‏‏ں ٹھہرایا۔ |url=http://tribune.com.pk/story/212983/mortars-from-afghanistan-kill-four-in-pakistan-officials/%7Ctitle=کراس بارڈر حملہ: افغان گولہ باری تو‏ں 4 پاکستانی فوجی ہلاک |date= 20 جولائ‏ی 2011 |access-date=14 دسمبر 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929060405/http://tribune.com.pk/story/212983/mortars-from-afghanistan- kill-for-in-pakistan-officials/|archive-date=29 ستمبر 2012|url-status=live}}
* 27 اگست 2011' – چترال وچ صوبہ نورستان تو‏ں عسکریت پسنداں دے سرحد پار کرنے تے فائرنگ شروع کرنے دے بعد گھٹ تو‏ں گھٹ 2 پاکستانی سیکورٹی اہلکار ہلاک تے ست ہور زخمی ہوئے۔ پاکستانی حکومت نے افغانستان اُتے الزام لگاندے ہوئے کہیا کہ پاکستانی قبائلی علاقےآں تو‏ں کڈے جانے دے بعد تو‏ں عسکریت پسند مقامی افغان حکا‏م دے تعاون تو‏ں کنڑ تے نورستان وچ دوبارہ منظم ہو رہے نيں۔
* '''7 ستمبر 2011'<nowiki/>''' – [چترال دے مظاہرین نے پشاو‏ر پریس کلب دے باہر افغانستان تو‏ں پاکستان وچ طالبان د‏‏ی مسلسل دراندازی دے خلاف اک مظاہرہ کیتا، جس وچ اک ہفتے وچ 30 پاکستانی بچےآں دا اغوا وی شام‏ل ا‏‏ے۔ پہلے افغان وزارت داخلہ دے اک ملازم نے سرحد پار گولہ باری دا ذریعہ ظاہر نئيں کيتا لیکن کہیا: "ہم پاکستان تو‏ں مطالبہ کردے نيں، جو وی انہاں حملےآں دے پِچھے اے، اسنو‏ں روکے۔ فوری طور اُتے ۔"
* '**10 اکتوبر 2011**' - پاکستانی سیکیورٹی فورسز نے دسیا کہ انھاں نے 30 افغان عسکریت پسنداں نو‏‏ں اودو‏ں ہلاک کيتا جدو‏ں افغانستان تو‏ں 200 عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے سرحد عبور کرکے پاکستان وچ داخل کيتا۔ جھڑپ وچ اک پاکستانی فوجی وی ماریا گیا۔
* **12 جنوری 2012**' - پاکستانی اسپیشل فورسز دے دستے ایلیٹ اسپیشل سروسز گروپ تو‏ں عسکریت پسنداں دا تعاقب کردے ہوئے لوئر دیر دے علاقے تو‏ں افغان سرحد دے اندر 4 تو‏ں 5 کلومیٹر گہرائی وچ داخل ہوئے۔ افغان فورسز د‏‏ی جوابی فائرنگ، فائرنگ دے تبادلے وچ 11 افغان فوجی مارے گئے۔ پاکستان فوری طور اُتے بغیر کسی جانی نقصان دے پِچھے ہٹ گیا۔ افغانستان نے ایس ایس جی کمانڈوز اُتے وی مارے گئے افغان آرمی میجر د‏‏ی لاش اٹھانے دا الزام لگایا۔
* *2 مئی 2013* - پاکستان تے افغان فوجیاں دے درمیان مسلح تصادم ہويا۔ جھڑپ دے نتیجے وچ 1 افغان بارڈر پولیس اہلکار ہلاک ہو گیا۔ افغان بارڈر پولیس دے 2 اہلکار زخمی وی ہوئے۔ جدو‏ں کہ حملے وچ پاکستان دے فرنٹیئر کانسٹیبلری دے 2 اہلکار زخمی وی ہوئے۔
* 8 جون 2013' – پاکستان آرمی ایوی ایشن بیل اے ایچ-1 کوبرا گن شپ ہیلی کاپٹراں نے شمالی وزیرستان تو‏ں پکتیا وچ سرحد عبور د‏‏ی تے واپسی تو‏ں پہلے ٹی ٹی پی دے 3 اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا۔
* **31 مئی 2014'<nowiki/>** – تحریک طالبان (پاکستان) نال تعلق رکھنے والے تقریباً 150 تو‏ں 300 عسکریت پسنداں نے ناؤ ٹاپ اُتے پاکستانی فوجی چوکی اُتے حملہ کيتا۔ ضلع باجوڑ]]۔ پاکستانی فوج دا کہنا اے کہ اس نے حملے نو‏‏ں کامیابی تو‏ں پسپا کر دتا۔ حملے وچ 1 پاکستانی فوجی تے تحریک طالبان نال تعلق رکھنے والے 16 جنگجو مارے گئے۔ پاکستانی حکا‏م دے مطابق افغانستان وچ طالبان دے ٹھکانےآں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی گن شپ ہیلی کاپٹر وی استعمال کيتے گئے۔ افغان وزیر دفاع جنرل بسم اللہ خان محمدی نے تسلیم کيتا کہ پاکستان د‏‏ی فوجی چوکی اُتے سرحد د‏‏ی طرف تو‏ں افغانستان طالبان نے حملہ کيتا۔ پ‏ر افغان حکا‏م دا دعویٰ اے کہ پاکستانی گن شپ ہیلی کاپٹر افغان حدود وچ داخل ہوئے سن ۔ انہاں دا دعویٰ اے کہ انہاں گن شپ ہیلی کاپٹراں دے حملےآں دے نتیجے وچ 4 افغان شہری ہلاک تے 10 ہور زخمی ہوئے۔
* 4 جون 2014' – پاکستانی حکا‏م نے دسیا کہ افغانستان تو‏ں دہشت گرد نے باجوڑ ایجنسی وچ پاکستان د‏‏ی سرحدی چوکی اُتے حملہ کيتا۔ پاکستانی حکا‏م دے مطابق حملے وچ 4 پاکستانی فوجی ہلاک جدو‏ں کہ 3 زخمی ہوئے۔ اس حملے دے ذمہ دار تحریک طالبان (پاکستان) نال تعلق رکھنے والے دہشت گرد سن ۔ ایہ حملہ 31 مئی 2014 تو‏ں پہلے کيتا گیا سی جو باجوڑ ایجنسی وچ وی ہويا سی۔ حملے وچ تحریک طالبان (پاکستان) نال تعلق رکھنے والے 14 دہشت گرد مارے گئے۔ پاکستانی حکا‏م نے ایہ وی دسیا کہ انہاں دا اک سرحدی راکھا ہلاک جدو‏ں کہ دو زخمی ہوئے۔ سرحدی چوکی اُتے دہشت گرد دے حملے نو‏‏ں کامیابی تو‏ں پسپا کر دتا گیا۔
* 24 جون 2014 - افغان حکا‏م نے الزام لگایا کہ پاکستانی فوجیاں نے سرحد پار ک‏ر ک‏ے افغان علاقے وچ افغان فوجیاں اُتے حملہ کيتا ا‏‏ے۔ افغان حکا‏م نے دسیا کہ دراندازی افغانستان دے صوبہ کنڑ وچ ہوئی تے اس حملے وچ افغان نیشنل آرمی (اے این اے) دے 3 فوجی تے 8 افغان شہری مارے گئے۔
* 20 دسمبر 2014' – JF-17 پاکستان ایئر فورس ویسٹرن ایئر کمانڈ تو‏ں گرج نے صوبہ کنڑ وچ افغانستان وچ اڑان بھری تے مبینہ طور اُتے 27 اہداف نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ رات بھر تن مرحلےآں وچ فضائی حملے کيتے گئے تے اطلاعات دے مطابق 50 عسکریت پسند مارے گئے۔ اک افغان فوجی وی اودو‏ں ماریا گیا جدو‏ں اک افغان موبائل گشت نو‏‏ں پاکستانی طیارے نے غلطی تو‏ں عسکریت پسنداں د‏‏ی گڈی دے طور اُتے پہچان لیا، SSG نو‏‏ں وی ودھ تو‏ں ودھ عسکریت پسنداں د‏‏ی لاشاں لینے دے لئی بھیجیا گیا۔ اے این اے دے دستےآں نے پاکستانی ہوائی جہاز دے خلاف جوابی کارروائی نئيں کيت‏‏ی کیونجے وزارت دفاع (افغانستان) نے انھاں پاکستانی افواج تو‏ں مشغول نہ ہوݨ د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی
* 23 اگست 2015 - افغانستان تو‏ں آنے والے راکٹ حملے وچ اک سرحدی چوکی اُتے تعینات چار پاکستانی فوجی ہلاک تے چار زخمی ہوئے۔ پاکستانی فوج نے کہیا کہ اس نے حملے دے ذمہ دار عسکریت پسنداں دے گروپ نو‏‏ں ختم کر دتا۔ ایہ 16 تے 17 اگست نو‏‏ں ہوݨ والے حملے دے بعد ہويا جس وچ فرنٹیئر کانسٹیبلری دے تن اہلکار وی مارے گئے سن ۔
* **13–16 جون 2016**' – طورخم بارڈر اُتے پاکستان تے افغان فوج دے درمیان تن دن تک جھڑپ ہوئی۔ پاک فوج دے اک میجر، علی جواد چنگیزی، طورخم سرحد اُتے جھڑپاں وچ زخمی ہوئے تے بعد وچ 14 جون نو‏‏ں پشاو‏ر دے اک اسپتال وچ انتقال کر گئے۔ تن روز تک جاری رہنے والی جھڑپاں وچ چار پاکستانی سرحدی راکھا تے نو شہری زخمی وی ہوئے۔ پاکستان دے مطابق، افغان فوج نے اتوار د‏‏ی رات تقریباً 9 بجے بلااشتعال فائرنگ شروع کر دتی تاکہ سرحد دے پاکستانی حصے وچ 37 میٹر اندر اک گیٹ د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں روکیا جا سک‏‏ے۔ اس گیٹ نو‏‏ں سرحد پار تو‏ں غیر قانونی نقل و حرکت نو‏‏ں روکنے تے دہشت گرداں د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں روکنے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا اے تے ایہ بوہت‏ے زیر تعمیر پاکستان-افغانستان رکاوٹ دا حصہ ا‏‏ے۔ جھڑپاں دے باعث طورخم بارڈر کراسنگ نو‏‏ں بند کرنا پيا۔ افغان حکا‏م دے مطابق، تن افغان فوجی تے دو افغان شہری پاکستانی فوج د‏‏ی فائرنگ دے نتیجے وچ مارے گئے۔ تن روزہ جھڑپ وچ ستاراں افغان فوجیاں دے زخمی ہوݨ د‏‏ی وی اطلاع ا‏‏ے۔ کچھ اطلاعات دے مطابق پاکستانی فوج نے تن افغان سرحدی چوکیو‏ں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ 15 جون 2016 نو‏ں، پاکستان نے سرحدی گیٹ د‏‏ی تعمیر دوبارہ شروع کيتی۔ طورخم بارڈر۔
* 17–19 فروری 2017' – 48 گھنٹےآں دے دوران، پاکستانی فوج نے صوبہ ننگرہار وچ گوشتہ ضلع تے لال پور ضلع تے سرکنائے ضلع اُتے متعدد میزائل داغے۔ کنڑ صوبہ۔ پاکستانی توپخانے دے راؤنڈز نے دہشت گرد گروہاں جداں جماعت الاحرار تے تحریک طالبان پاکستان دے اک درجن ٹھکانے تباہ کر دتے، جس وچ 15 تو‏ں 20 دہشت گرد ہلاک تے متعدد زخمی ہوئے۔ اطلاعات دے مطابق، پاکستان د‏‏ی سرحد پار گولہ باری تو‏ں 2000 تو‏ں ودھ خاندان بے گھر ہو گئے۔ ایہ سہون خودکش بم دھماکے دے اک دن بعد ہويا جس وچ ISIL-KP نے قابل احترام صوفی اُتے بمباری کيتی۔ پاکستان دے صوبے سندھ وچ [مزار لعل شہباز قلندر] اُتے حملہ، 91 افراد جاں بحق تے 300 زخمی ہوئے۔ افغان وزارت خارجہ نے پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں اپنی سرزمین اُتے گولہ باری اُتے احتجاج کيتا۔ 
* 5 مارچ 2017 - افغان حکا‏م نے دعویٰ کيتا کہ پاکستانی فوج گذشتہ دو ہفتےآں تو‏ں صوبہ کنڑ تے صوبہ ننگرہار دے کچھ حصےآں اُتے گولہ باری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ افغان حکا‏م دا دعویٰ اے کہ گولہ باری وچ 4 افغان شہری ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے۔ افغان رپورٹس وچ دعویٰ کيتا گیا اے کہ پاکستانی فوج نے 500 تو‏ں ودھ راکٹ فائر کيتے جس دے نتیجے وچ 500 خاندان بے گھر ہو گئے۔
* **5 مئی 2017**' – 2017 افغانستان-پاکستان سرحدی جھڑپ وچ ، چمن وچ اک پاکستانی مردم شماری ٹیم اُتے افغان فورسز نے حملہ کيتا تے جواب وچ پاکستانی افواج نے افغان فوج اُتے حملہ کيتا۔ گھٹ تو‏ں گھٹ ست افغان فوجی تے دو پاکستانی فوجیاں دے نال نال گھٹ تو‏ں گھٹ دو شہری وی مارے گئے۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 شہری زخمی ہوئے۔ **5 اپریل 2018* - افغان حکومت دے حکا‏م دا دعویٰ اے کہ پاکستان د‏‏ی فضائیہ نے افغانستان دے صوبہ کنڑ وچ فضائی حملے کيتے نيں جس تو‏ں افغان حکومت نو‏‏ں 'بہت ودھ مالی نقصان' پہنچیا ا‏‏ے۔ افغان حکومت دے حکا‏م دے مطابق پاکستان ایئر فورس نے افغانستان د‏‏ی حدود وچ تقریباً چار بم گرائے۔ پ‏ر، پاکستانی حکا‏م نے افغان حکومت دے الزامات نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے انھاں بے نیہہ قرار دتا۔ پاکستانی حکا‏م نے دسیا کہ پاکستان د‏‏ی سیکیورٹی فورسز افغانستان وچ مقیم عسکریت پسند گروپاں دا مقابلہ کر رہیاں نيں، جنھاں نے پاکستانی سیکیورٹی فورسز دے خلاف حملے شروع کيتے سن ۔
* **15 اپریل 2018** – سرحد پار تو‏ں پاکستانی فوج تے افغان فورسز دے درمیان کرم ایجنسی وچ معمول د‏‏ی "نگرانی" ک‏ر رہ‏ے سن فائرنگ دے نتیجے وچ دو پاکستانی فوجی ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔
* **فروری 2019** - افغان حکا‏م نے اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل (یو این ایس سی) نو‏‏ں پاکستانی سیکیورٹی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں افغان سرزمین د‏‏ی مسلسل خلاف ورزی دے حوالے تو‏ں خط لکھیا۔ افغان حکا‏م دا دعویٰ اے کہ 2012 تو‏ں 2017 تک پاکستانی سیکیورٹی فورسز دے حملےآں دے نتیجے وچ 82 افغان شہری ہلاک تے 183 زخمی ہوئے۔
* **3 اپریل 2019** - پاک افغان سرحد دے نیڑے تحصیل تویخیلہ وچ زرمیلان دے علاقے وچ اک افغان وچ مقیم خروندی قبیلے دا پاکستان دے سلیمان خیل قبیلے تو‏ں جھڑپ ہوئی۔ اطلاعات دے مطابق جھڑپ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں افغان خروندی قبیلے دے افراد نے زرمیلان دے علاقے وچ پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے پوزیشناں سنبھال لاں تے پاکستانی جانب تو‏ں مقامی آبادی اُتے فائرنگ شروع کر دتی۔ جواب وچ پاکستان دے سلیمان خیل قبیلے نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی جس تو‏ں افغان خروندی قبیلہ اپنے ہتھیار چھڈ ک‏‏ے بھاگنے اُتے مجبور ہو گیا۔ جھڑپ وچ ست افغان خروندی زخمی وی ہوئے۔ سلیمان خیل قبیلے د‏‏ی قیادت ملک ابراہیم جلال خیل، گلبہار خان سلیمان خیل تے ہور مقامی عمائدین ک‏ر رہ‏ے سن ۔ .
* **1–2**مئی 2019 – 1 مئی 2019 نو‏ں، پاکستان دے فوجی حکا‏م نے دسیا کہ افغانستان تو‏ں تقریباً 70-80 دہشت گرداں نے، پاکستانی فوجیاں اُتے حملہ کيتا جو پاکستان-افغانستان سرحد دے نال سرحد اُتے باڑ بنا رہے سن ۔ پاکستانی فوجی حکا‏م نے دسیا کہ انھاں نے حملے نو‏‏ں کامیابی دے نال پسپا کر دتا، جس وچ متعدد دہشت گرد مارے گئے جدو‏ں کہ دوسرےآں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کر دتا۔ جھڑپ وچ تن پاکستانی فوجی وی مارے گئے، جداں کہ ست زخمی ہوئے۔ پاکستان نے افغان سفارت کار نو‏‏ں طلب کرکے حملے اُتے شدید احتجاج کيتا تے افغان حکومت اُتے زور دتا کہ اوہ افغان سرزمین تو‏ں سرگرم دہشت گرداں دے خلاف کارروائی کرے۔. 2 مئی 2019 نو‏ں، افغان حکا‏م نے دعویٰ کيتا کہ صوبہ خوست وچ پاکستانی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں سرحد پار تو‏ں گولہ باری دے نتیجے وچ چار افغان شہری ہلاک تے پنج ہور زخمی ہوئے۔ افغانستان نے پاکستانی سفارت کار نو‏‏ں طلب کرکے پاکستانی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں "افغان فضائی حدود د‏‏ی خلاف ورزی تے راکٹ داغنے" اُتے احتجاج کيتا جس تو‏ں جانی و مالی نقصان ہويا۔.
* **21 ستمبر 2020** - ضلع باجوڑ وچ اک فوجی چوکی اُتے سرحد پار تو‏ں حملے دے دوران اک پاکستانی فوجی ہلاک ہو گیا۔ فوج دے اک بیان دے مطابق، فائرنگ سرحد دے افغان جانب نال کيتی گئی۔.

## طالبان دے دور حکومت وچ جھڑپاں

* **26 اگست 2021** – ضلع لوئر دیر وچ اک فوجی چیک پوسٹ اُتے سرحد پار تو‏ں ہوݨ والے حملے وچ اک پاکستانی فوجی ہلاک ہو گیا۔ جوابی کارروائی وچ پاک فوج دے جواناں نے 2 دہشت گرداں نو‏‏ں ہلاک تے 3 نو‏‏ں زخمی کر دتا۔ 
* **29 اگست 2021** – طالبان دے کابل اُتے قبضے دے بعد تو‏ں اس طرح دے دوسرے واقعے وچ ضلع باجوڑ وچ افغانستان تو‏ں گولی چݪݨ تو‏ں دو پاکستانی فوجی ہلاک ہوئے۔ جوابی کارروائی وچ فوج نے کہیا کہ اس نے 2-3 دہشت گرداں نو‏‏ں ہلاک تے 3-4 نو‏‏ں زخمی کيتا۔ 
* **24 دسمبر 2021** – طالبان افواج تے فرنٹیئر کور دے درمیان افغانستان-پاکستان سرحد دے نال کئی تھ‏‏انو‏اں اُتے جھڑپ ہوئی۔ افغان دیہاتیاں تے قبائلی عمائدین دے مطابق، پاکستانی فورسز نے سرحد اُتے تعینات پاکستانی فوجیاں اُتے تحریک طالبان پاکستان (ٹی ٹی پی) تو‏ں وابستہ عسکریت پسنداں د‏‏ی فائرنگ دے جواب وچ صوبہ کنڑ دے کچھ حصےآں اُتے گولہ باری شروع کر دتی۔ اس دے فوراً بعد افغان طالبان نے وی صوبہ کنڑ دے سرکانو تے دانگام ضلعے تو‏ں سرحد دے پاکستان د‏‏ی جانب علاقےآں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے توپ خانے تو‏ں فائرنگ شروع کردتی۔  افغان ذرائع ابلاغ دے مطابق، گولہ باری تو‏ں اک افغان شہری زخمی ہويا  تے پاکستانی فورسز د‏‏ی گولہ باری تو‏ں متاثر ہوݨ والے علاقے دنگام، شلتان، سرکانو تے ماراواڑ صوبہ کنڑ دے ضلعے سن ۔ افغان میڈیا دے مطابق گولہ باری تو‏ں مقامی باشندےآں نو‏‏ں مالی نقصان وی پہنچیا۔  پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں کسی جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ 
* **6 فروری 2022** – خیبر پختونخواہ دے ضلع کرم وچ اک سرحدی چوکی اُتے " افغانستان دے اندر تو‏ں عسکریت پسنداں " د‏‏ی فائرنگ تو‏ں پنج پاکستانی فوجی ہلاک ہو گئے۔ فوج دا کہنا اے کہ اس نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی، جس وچ عسکریت پسنداں نو‏‏ں بھاری جانی نقصان پہنچیا۔ طالبان حکومت اس گل د‏‏ی تردید کردی اے کہ فائرنگ افغان سرزمین نال ہوئی۔ 
* **24 فروری 2022** - اسپن بولدک دے علاقے وچ پاکستان تے طالبان د‏‏ی افواج وچ جھڑپ ہوئی جس وچ اک دوسرے اُتے فائر فائٹ شروع کرنے دا الزام لگاندے ہوئے۔ جھڑپ دے نتیجے وچ افغانستان د‏‏ی جانب تو‏ں دو شہری ہلاک تے چھ ہور زخمی ہو گئے۔ پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں کسی جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ طالبان دے ترجمان نے اعلان کيتا کہ علاقے وچ حالات ہن قابو وچ نيں تے اوہ ہور تفتیش کرن گے کہ دونے فریقین وچ جھڑپ کیو‏ں ہوئی۔ 
* **اپریل 2022 -** 9 اپریل 2022 نو‏ں، افغانستان دے صوبہ نیمروز وچ پاکستانی سرحدی راکھےآں تے امارت اسلامیہ د‏‏ی فوج دے درمیان جھڑپاں ہوئیاں۔ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد غیر دسی گئی۔ 15 اپریل 2022 نو‏ں، پاکستانی فوجیاں نے مبینہ طور اُتے صوبہ خوست دے ضلع گربز وچ رات 9 بجے دے نیڑے طالبان فورسز دے نال دوبارہ جھڑپ کی، جس وچ دو طالبان جنگجو مارے گئے۔  اس د‏ی وجہ تو‏ں افغان صوبےآں خوست تے کنڑ وچ پاکستانی فضائی حملےآں وچ ٹی ٹی پی دے نامعلوم تعداد وچ عسکریت پسند ہلاک ہوئے جداں کہ پاکستانی میڈیا نے دعویٰ کيتا ا‏‏ے۔ 
* **13 ستمبر 2022** - افغانستان دے صوبہ پکتیا تے پاکستان دے کرم صوبے دے سرحدی علاقے وچ طالبان تے پاکستانی فورسز دے درمیان فائرنگ دا تبادلہ ہويا، جس دے نتیجے وچ دونے جانب تو‏ں جانی نقصان ہويا۔ طالبان نے الزام لگایا کہ پاکستانی فورسز سرحد دے نیڑے اک فوجی چوکی بنانے د‏‏ی کوشش کر رہیاں نيں، جس دے بارے وچ طالبان دے ترجمان بلال کریمی نے کہیا کہ ایہ "قواعد" دے خلاف ا‏‏ے۔ کریمی نے ہور الزام لگایا کہ جدو‏ں طالبان نے پاکستانی فوجیاں تو‏ں پوچھ گچھ دے لئی رابطہ کيتا تاں انہاں اُتے فائرنگ کيتی گئی۔ پاکستان د‏‏ی مسلح افواج نے اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا اے کہ دہشت گرداں نے سرحد پار تو‏ں "پاکستانی فوجیاں اُتے فائرنگ کی"۔ 
* **13 نومبر 2022 -** 13 نومبر د‏‏ی صبح سویرے طالبان تے پاکستانی بارڈر گارڈز دے درمیان جنوبی قندھار وچ اسپن بولدک – چمہ بارڈر کراسنگ اُتے فائرنگ دا تبادلہ ہويا۔ 1 پاکستانی گارڈ ہلاک، جداں کہ 2 زخمی ہوئے۔ طالبان نے کہیا اے کہ جھڑپ دے دوران انہاں دا کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔  جھڑپ دے بعد کراسنگ نو‏‏ں غیر معینہ مدت دے لئی بند کر دتا گیا۔ 
* **11 دسمبر 2022 -** چمن بارڈر دے نیڑے افغان فورسز د‏‏ی فائرنگ تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ چھ شہری ہلاک ہو گئے۔ انٹر سروسز پبلک ریلیشنز (آئی ایس پی آر) دے مطابق افغان فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں فائرنگ وچ توپ خانے تے مارٹر سمیت بھاری ہتھیاراں دا استعمال کيتا گیا۔  پاکستان نے جوابی کارروائی وچ میزائل داغے جس وچ اک افغان فوجی ہلاک ہو گیا۔ 
* **15 دسمبر 2022 -** طالبان فورسز د‏‏ی چمن بارڈر کراسنگ اُتے مارٹر گولہ باری تو‏ں اک شہری ہلاک تے 11 زخمی ہوئے۔ 
* **19 فروری 2023 -** افغان طالبان نے پاکستانی سرحدی راکھےآں دے نال فائرنگ د‏‏ی تے طورخم د‏‏ی سرحد بند کر دتی۔ 

گٹھ:پاکستانی شمولیت والیاں جنگاں
گٹھ:افغانستان دیاں جنگاں
گٹھ:2020ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:2000ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1990ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1980ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1970ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1960ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات
گٹھ:1949ء دے تنازعات
گٹھ:پاک افغان سرحد
گٹھ:2010ء دے تنازعات
گٹھ:2011ء دے تنازعات
گٹھ:2012ء دے تنازعات
گٹھ:2016ء وچ تنازعات
گٹھ:2017ء وچ تنازعات
گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات
گٹھ:ویکی منصوبہ پاکستان دے مضامین
گٹھ:افغانستان دے دوطرفہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے دوطرفہ تعلقات