open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
گاؤیو جھیل

**گاؤیو جھیل** (     ) چین دی چھیویں سبھ توں وڈی تازے پانی دی جھیل اے، ایہہ انہوئی صوبے اتے جیانگسو صوبے دے وچکار پیندی اے۔ اکّ مطلب وچ گاؤیو جھیل اکّ انسان ولوں بنائی گئی جھیل اے، اتے اسدی رچنا پرانے چین وچ ہڑھ کنٹرول اتے ہائیڈرولک انجینیئرنگ بارے اکّ لمی کہانی دا حصہ اے۔ گاؤیو جھیل ہن ہوائی ندی نظام دا حصہ اے کیونکہ ہوائی ندی گاؤیو جھیل توں دکھن ول وگدی اے اتے یانگسی ندی اتے بحر الکاہل ول جاندی اے۔ اس جھیل دا اتہاس روچک اے اتے چین دیاں لوڑاں پوریاں کرن لئی اکّ بہت ضروری جھیل اے۔  

## ایہہ وی ویکھو

* ۱۹۳۱ چین ہڑھ
* گاؤیو 
* گرینڈ کینال (چین)

## نوٹس

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گاؤتانگ جھیل

چین 

**گاؤٹانگ جھیل** چین دے انہوئی صوبہ وچ ہینان، ڈنگیوان کاؤنٹی اتے فینگیانگ کاؤنٹی دیاں سرحداں 'تے اکّ گھٹ تازے پانی دی جھیل اے۔ جھیل دی تیبرتا نال پانی-کھیتی لئی ورتی جاندی اے۔ 

۱۹۵۶ وچ، جھیل دے باہری پرواہ وچ اکّ سلوس بنایا گیا سی، مکھ طور 'تے ہوائی ندی دے پانی نوں اپر ول جان توں روکن لئی۔

## حوالے

* 

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
انوشکا سین

**انشکا سین** (جم ۴ اگست 2002) اکّ بھارتی ٹیلیویژن اداکارہ اتے ماڈل اے جو بچیاں دے پھینٹسی شو، بالویر وچ میہر دی کردار لئی جانی جاندی اے۔ اسنے بھارتی تریخی ڈرامہ ٹیلیویژن لڑی 'خوب لڑھی مردانی-جھانسیی کی رانی' وچ منیکرنکا راؤ/رانی لکشمی بائی دی کردار وی نبھائی اے۔

## نجی جیون
انشکا سین دا جم رانچی وچ اکّ بیدیا پروار وچ ہویا سی، بعد وچ اوہ اپنے پروار سمیت ممبئی آ گئی۔ اسنے ریان انٹرنیشنل سکول، کاندیوالی وچ پڑھائی کیتی اتے اکّ کامرس طالب علم وجوں ۱۲ویں جماعت دی سی.بی.ایس.ای. بورڈ امتحان وچ ۸۹٫۴٪ انک حاصل کیتے۔ ۲۰۲۱ تک، اوہ ٹھاکر کالج آف سائنس اینڈ کامرس، ممبئی وچ فلموگرافی وچ ڈگری حاصل کر رہی اے۔

## کریئر
انشکا نے اپنے کریئر دی شروعات ۲۰۰۹ وچ زی ٹیوی دے سیریل *یہاں میں گھر گھر کھیلی* نال اکّ بال کلاکار وجوں کیتی سی۔ سال وچ، اسدا پہلا سنگیت ویڈیو *ہمکو اے آشا* رلیز ہویا سی۔ ۲۰۱۲ وچ، اوہ ٹیوی سیریل بال ویر وچ میہر دا کردار نبھاؤندے ہوئے مشہور ہو گئی۔ ۲۰۱۵ وچ اوہ بالیوڈّ فلم کریزی ککڑ فیملی وچ نظر آئی۔

اسنے ٹیوی سیریل *انٹرنیٹّ والا لوَ* اتے *دیووں کے دیوَ. . مہادیو*  وچ کم کیتا اے۔ اوہ پیریئڈ ڈرامہ فلم *لہاپھ: د کئلٹ* وچ نظر آئی اتے اکّ چھوٹی فلم *سمادتی* وچ وی کم کیتا۔ ۲۰۲۰ وچ اوہ ٹیوی شو ' *اپنا ٹائم بھی آئیگا*' وچ مکھ کردار وچ سی پر تن ہفتیاں بعد چھڈّ دتی۔ اوہ کئی میوزک ویڈیؤز وچ وی نظر آ چکی اے، جس وچ سبھ توں تازہ اے *چورا لیا* اے۔ 

اوہ ۲۰۱۹ دی لڑی 'خوب لڑی مردانی - جھانسی کی رانی' وچ تریخی کردار منیکرنکا راؤ عرف رانی لکشمی بائی دا کردار نبھاؤن لئی جانی جاندی اے۔

مئی ۲۰۲۱ وچ، اسنے سٹنٹ-بیسڈ رئیلٹی ٹیوی شو فیئر پھیکٹر: کھتروں کے کھلاڑی ۱۱ وچ حصہ لیا اتے ستویں ہفتے وچ باہر ہو گئی۔ اوہ اس شو وچ آؤن والی سبھ توں گھٹ عمر دی مقابلہ باز سی۔

## فلموگرافی

### فلماں

### ٹیلیویژن

### سنگیت ویڈیؤز

### ویب سیریز

### مختصر فلماں

## نامزدگیاں

## ایہہ وی ویکھو
* بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں دی لسٹ

## حوالے

## باہری لنک
* 
* 

گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم ۲۰۰۲
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیویژن اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 2002
گودام

**گودام** (انگریزی: Barn)، اک زرعی عمارت ہُندی اے جو عام طور تے کھیتاں وچ ہُندی اے تے وَکھ وَکھ مقاصد لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ شمالی امریکا وچ گودام تو‏ں مراد اوہ ٹعھانچے نيں جیہناں وچ لائیو سٹاک، مویشی، گھوڑے، ہور سامان، چارا تے اکثر اناج وغیرا رکھے جاندے نيں۔ گودام د‏‏ی اِصطلاح اکثر تماکھو دا گودام، دُدھ دا گودام، گاں دا گھر، بھیڈاں دا گودام، آلو دا گودام وغیرا لئی وی ورتی جاندی اے۔ بِرٹش آئلز وچ گودام یا بارن د‏‏ی اصطلاح بنیادی طور اُتے اناج تے چارا ذخیرا کرن دے ٹعھانچے تک محدود اے، بائر (byre) یا شِپن (shippon) د‏‏ی اصطلاحات گاں د‏‏یاں پناہ گاہاں اُتے لاگو ہُندیاں نيں، جد کہ گھوڑےآں دی رہائش گاہ نو‏‏ں اصطبل دے ناں تو‏ں جاݨیا جاندا ا‏‏ے۔ یورپ وچ البتا گودام اکثر مربوط ٹعھانچے دا حِصہ ہُندے سن جیہناں نو‏ں بائر ڈویلنگز (یا امریک‏‏ی ادب وچ ہاؤس بارنز) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس توں علاوہ گوداماں نو‏‏ں سامان ذخیرا کرن، کم کرن د‏‏ی جگہ دے طور اُتے تے کھیت‏‏ی باڑی دے متعلق سرگرمیاں لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## تریخ
جدید گودام وڈی حد تک تن گلیارے واݪے قرون وسطی دے بارن تو‏ں تیار ہويا، جیہنو‏ں عام طور تے ٹائتھ بارن tithe barn یا خانقاہی بارن کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ 12 ويں صدی د‏‏ی عمارت د‏‏ی روایت تو‏ں شروع ہويا، ہالاں تے کلیسائی عمارتاں وچ وی لاگو ہُندا ا‏‏ے۔ 15 ويں صدی وچ ایہناں وچو‏ں کئی ہزار وڈے گودام مغربی یورپ وچ پائے گئے سن۔ وقت دے ناݪ ناݪ، ایہد‏ی تعمیر دا طریقہ عام فارماں نے اپنایا تے ایہ آہستا آہستا سادا عمارتاں تے ہور دیہی علاقےآں وچ پھیل گیا۔ اک اصول دے طور تے گلیارے واݪے گودام وچ وڈے داخلی دروازے تے لدیاں ہوئیاں ویگناں لئی گزرن دا رستا سی۔ مرکزی چوکیا‏ں دے درمیان یا گلیاریاں وچ ذخیرا کرن دے فرش نو‏‏ں خلیج یا گھاہ دے طور تے جاݨیا جاندا سی۔

اہ‏م قِسماں وچ وڈے گودام سی، جیہناں وچ سائیڈ وے گزرگاہواں سی، مرکزی داخلی دروازے دے ناݪ کمپیکٹ گودام تے ٹرانسورس گزرن واݪے چھوٹے گودام سن۔ مؤخر الذکر مشرقی یورپ وچ وی پھیل گیا۔ جدو‏ں وی پتھر د‏‏یاں کندھاں لائیاں جاندیاں سی، لکڑی دا فریم اکثر کلّیاں عمارتاں نو‏‏ں رستا دیندا سی۔ اک خاص قِسم د‏‏یاں بائری رہائش گاہواں سی، جیہناں وچ رہݨ واݪے کوارٹر، بائرز تے اصطبل شام‏ل سن، جِداں فریزیئن فارم ہاؤس یا گلف ہاؤس تے بلیک فاریسٹ ہاؤس۔ دوسریاں قِسماں قبل از تریخ لانگ ہاؤس یا ہور عمارتی روایات تو‏ں نکݪیاں نيں۔ مؤخر الذکر وِچو‏ں اک پست جرمن گھر (Low German house) سی، جیہدے وچ فصل نو‏‏ں اٹاری وچ محفوظ کيتا جاندا سی۔ بہت سارے معاملات وچ نیو ورلڈ نوآبادیا‏تی گودام لو جرمن گھر تو‏ں تیار ہويا، جیہنو‏ں نیدرلینڈز تے جرمنی دے پہلی نسل دے نوآبادیات نے اک حقیقی گودام وچ تبدیل کر دتا سی۔

## مورتاں

File:Zalmon Read Barn back view.jpg
File:GrangeBarn-interior.jpg
File:Barn Barberêche Mar 2011.jpg
File:Beautiful Post and Beam Horse Barn.JPG
File:Round barn Indiana.jpg
File:Scheune Langes Mühle.jpg
File:Ysgubor Stryd Lydan, Sain Ffagan.jpg
File:Orajärvi in summer.jpg
File:Surikow;s barn.JPG
File:Овин в Витославлицах.jpg
File:MBL Olsztynek - 15b. Budynek gospodarczy z Kwietniewa.jpg
File:Zicht op doorgang van de schuur - Schoonebeek - 20411613 - RCE.jpg
File:Hda gammelgård 20101010 (15).jpg
File:Uster - Schloss - Nebengebäude (NW) IMG 3515.JPG
File:Barn Pano(9467)-Relic38.jpg
File:Steinhude Scheunenviertel Panorama.jpg


## ہور دیکھو
* اصطبل
* حاطہ
* سائلو
* واڑا

## حوالے

گٹھ:گودام
گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی
گٹھ:کھیت‏‏ی باڑی عمارتاں
حر کیمپ جوہی

**حر کیمپ جوہ‏‏ی** انگریزی (Hur Camp Johi)سندھ پاکستان دے ضلع دادو، تحصیل جوہ‏‏ی دے شہر جوہ‏‏ی تو‏ں 5 یا 6 کلومیٹر دے فاصلے اُتے شمال وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ برطانوی ہندوستان وچ انگریزاں دے خلاف آزادی دے لئی حر تحریک دے کارکنان حراں کوخانداناں دے نال قید کيتا گیا سی۔ ایہ تحریک آزادی دے لئی انگریزاں دے خلاف سی تے پہلے 1894ء تو‏ں 1898ء تک چلی مگر خاموش ہو گئی۔ 1930ء وچ پیر صبغت اللہ شاہ ثانی عرف عام سورہیہ بادشاہ د‏‏ی رہنمائی وچ تحریک نے زور پھڑیا جسنو‏ں 1936ء وچ گرفتار کيتا گیا تے 1939ء وچ انہاں نو‏ں رہیا کيتا گیا مگر اوہ خاموش نہ ہوئے تاں دوبارہ گرفتار ہوئے تے 1940ء وچ جیل وچ ہی شہید کيتے گئے تاں حراں نے وڈا ہنگامہ پرپا کيتا۔ انگریز سرکار ہݪ گئی تے فیر حراں نو‏‏ں نمٹنے تے حر تحریک نو‏‏ں کچݪݨ دے لئی 1941ء تو‏ں لے ک‏ے 1945ء تک حراں نو‏‏ں سندھ تے ہند دے وکھ وکھ علاقےآں وچ حر کیمپاں قائم ک‏ر ک‏ے انہاں نو‏ں خانداناں دے نال قید وچ رکھا۔ سندھ وچ ایہ کیمپاں حیدراآباد،وارہ تے جوہ‏‏ی وچ سی۔ انہاں کیمپاں وچو‏ں حر کیمپ جوہ‏‏ی وی اے جس دا رکارڈ مستند طور موجود ا‏‏ے۔ حر کیمپ جوہ‏‏ی 20 ایکڑس اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے دو حصے نيں۔ اک حصی وچ حر خانداناں دے نال قید سن تے دوسرے حصے وچ سرکاری کرندے یا عملدار رہندے سن ۔ حراں نو‏‏ں کھیت‏‏ی باڑی، مال مویشے چرانے دے علاوہ سرکاری شعبےآں وچ روزانہ مزدوری وچ لگایا گیا سی۔ حراں اُتے وڈی سختی کيتی جاندی سی۔ صبح تے شام نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خاندان دے نال حاضری لگائی جاندی سی۔ حر کیمپ اُتے فائز سرکاری عملداراں د‏‏ی تنخواہاں حراں د‏‏ی مزدوری تو‏ں کٹی جاندی سی۔ جے کسی حر تو‏ں کوئی نقصان ہو جاندا سی تاں سخت سزا بھگتتا سی۔ حر کیمپ جوہ‏‏ی د‏‏ی دیوار نو‏‏ں چار دروازے سن ۔ اوہ دروازے مغرب شمال، مشرق تے جنوب والی دیواراں دے درمیان وچ سن ۔دیواراں دا نیہہ پکی اِٹاں تو‏ں بنا سی تے اُتے دیوار مٹی تو‏ں بݨائی گئی سی۔ حر کیمپ جوہ‏‏ی وچ جیل تے تھانہ وی قائم سی جس اُتے تعمیر دا سال 1946ء چپساں اے ۔جیل دے دو کمرے تے برامدہ ا‏‏ے۔1947ء دے بعد جیل د‏‏ی عمارت وچ گورنمینٹ پرائیمری اسکول حر کیمپ قائم کيتا گیا سی۔ ایہ کیمپ 2010ء دے سیلاب نے مٹا دتی۔
## حوالے

گٹھ:سندھ
گٹھ:سندھ دی تریخ
حسین پور جفری

**حسین پورجفری** (۲۰۰۴ کرمان – ۲۰۲۰ بغداد)وہ اک ایرانی سپاہی سی، اسلامی انقلابی گارڈ کور د‏‏ی قدس فورس دے سابق کمانڈر دا رکن تے سینئر معاون سی۔ وہ، قاسم سلیمانی، ابو مہدی المہندس، تے کئی ہور دے نال، اودو‏ں دے امریک‏‏ی صدر ڈونلڈ ٹرمپ دے حکم اُتے آپریشن بلیو لائٹ دے دوران بغداد دے بین الاقوامی ہوائی اڈے تو‏ں نکلدے وقت امریک‏‏ی فوجی ڈرون میزائلاں تو‏ں مارے گئے،

## حوالے

گٹھ:ایرانی شخصیتاں
ڈونگپنگ جھیل

**ڈونگپنگ جھیل** (     ) چین دے شانڈونگ صوبے وچ اکّ تازے پانی دی جھیل اے۔ ایہہ شانڈونگ صوبے دے پچھم وچ ڈونگپنگ کاؤنٹی وچ واقع اے، ییلو رور دے ہیٹھلے حصے دے دکھن ول۔ جھیل دا کل رقبہ لگبھگ ۱۴۸ مربع کلومیٹر اے۔ اوسط ڈونگھائی ۱٫۵۹ میٹر اے، پانی دی سٹوریج گنجائش لگبھگ ۲٫۳۵×10 8 میٹر 3 اے۔

ڈونگپنگ جھیل شیڈونگ صوبے دی دوجی سبھ توں وڈی تازے پانی دی جھیل اے؛ ایہہ اٹھ سو لی لیانگشان جھیل (  ) مشہور مدھکالی ناول، *[[پانی دا مارجن|واٹر مارجن]]*، چینی ساہت دے چار مہان کلاسیکل ناولاں وچوں اکّ وچ ایہہ جھیل بارے ذکر کیتا گیا اے۔

ڈونگپنگ جھیل دی ورتوں چین دے جنوب شمالی پانی ٹرانسفر پروجیکٹ دے مشرقی روٹ 'تے اکّ بھنڈار وجوں کیتی جاوے گی۔ ( یانگسی ندی توں پیلی ندی دا رستہ، زیادہتر چین دی گرینڈ نہر اتے، جاں برو برابر، پگیبیکنگ۔ ) جویں ہی ۲۰۱۳ دیاں گرمیاں وچ پانی ٹرانسفر نظام اپنے ٹیسٹنگ پڑاء وچ داخل ہوئی، کھیتر دے مچھی پالکاں نے شکایت کرنی شروع کر دتی کہ ڈونگپنگ جھیل وچ داخلہ کرن والا پردوشت یانگسی ندی دا پانی اوہناں دیاں مچھیاں نوں مار رہا اے۔

## نوٹس

گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
چیانڈاؤ جھیل

**چیانڈاؤ جھیل** (        'تھاؤزینڈ آئیلینڈ لیک' ), 1959 وچ زن'آن رور ہائیڈروئلیکٹرک سٹیشن دے مکمل ہون توں بعد چن'آن کاؤنٹی، ہانگزو، جھیجیانگ صوبہ، چین وچ واقع اکّ انسان ولوں بنائی، تازے پانی دی جھیل اے۔

اس دے ستھر پانی دے کارن، جھیل وچ 30,000 سٹرجناں دا بھنڈار اے، اکّ پرجاتی جو روس اتے مدھ ایشیا دی جدی اے، جو کلوگا رانی لیبل لئی کیویار پیدا کرن لئی پیدا کیتی جاندی اے۔ پانی دی شانتتا سٹرجناں نوں پانی دے کرنٹاں دے خلاف تیراکی نہ کرن اتے نتیجے وجوں موٹے ہون وچ مدد کردی اے، جس نال اسدی روء نوں سواد  بنایا جاندا اے۔  

left|thumb| 1963 وچ زنان رور ہائیڈروئلیکٹرک ڈیم، اس دے مکمل ہون توں تھوڑی دیر بعد۔
thumb| شیچینگ دے ڈبے شہر دے اوشیش.
جھیل وچ ڈبیا ہویا، وشی پہاڑ (五狮山, "پنج شیر پہاڑ") دے پیراں وچ، اکّ پرانے شہر اے جسنوں شیچینگ (狮城, "Lion City") وجوں جانیا جاندا اے، اتے ایہہ ختم ہو چکی سوئی' دی کاؤنٹی سیٹ سی۔ اکّ کاؤنٹی (遂安县), جس نوں چیانڈاؤ جھیل دے اساری کارن چنان کاؤنٹی وچ ملا دتا گیا سی۔ ایہہ مشرقی ہان شاہی خاندان (ای. 25-200) دوران بنایا گیا سی اتے پہلی وار 208 ای. وچ اکّ کاؤنٹی وجوں قائم کیتا گیا سی۔ شہر نے اپنا نام نیڑلے وشی (پنج شیر) پہاڑ توں حاصل کیتا، جس نوں ہن وشی جزیرہ وجوں جانیا جاندا اے کیونکہ ایہہ وی انشک طور 'تے پانی بھنڈار ولوں ڈبّ گیا سی۔ حال وچ شی چینگ  دی ڈونگھائی وچ چنگی طرحاں سرکھیت اتے بے روک رہندا اے ۔ 

شی چینگ شہر توں علاوہ کئی ہور تریخی تھاواں پانی دے ہیٹھاں ہون دی تأئید کیتی گئی اے۔

1994 وچ، چیانڈاؤ جھیل حادثہ دے نام توں اکّ حادثہ وچ، تن ہائیجیکراں نے سیلانیاں نال بھری کشتی وچ سوار ہو کے اسنوں اگّ لگا دتی، جس وچ سوار سارے 32 یاتری مارے گئے۔ یاتری مکھ طور 'تے تائوان دے سیلانی سن۔

## آواجائی
اکّ ایکسپریسویء انہوئی وچ ہانگزو،چیانڈاؤ جھیل اتے ہوانگشان نوں جوڑدا اے۔ ہر ادھے گھنٹے وچ بساں مغربی ہانگزو بسّ سٹیشن توں چیانڈاؤ جھیل واسطے چلدیاں ہن۔

25 دسمبر، 2018 نوں، ہائی سپیڈ ریل سیواواں نے ہانگزو-ہوانگشان انٹرسٹی ریلوے ' تے کیانڈوہو ریلوے سٹیشن دی سیوا شروع کیتی۔

 

## ایہہ وی ویکھو

* لکی بدھ بیئر
* چیانڈاؤ جھیل حادثہ
* ہانگزو کیانڈوہو، جھیل دے نام 'تے اکّ کمپنی، جس دے اگے اسدا ہیڈکوارٹر اتے بروئری واقع اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* 

گٹھ:چین دیاں جھیلاں
گٹھ:جھیلاں
محاورہ

**محاورہ** (انگریزی: Idiom) لفظاں دا ایہجا مجموعہ اے جیہدے توں لغوی دی بجائے مجازی معنی نِکݪدے ہوݨ۔ محاورے وچ عمومن مصدر دی علامت *نا* لگدی اے، مثلن : *اپݨی منجی تھلے ڈانگ پھیرنا*۔ مذکر مونث تے واحد جمع دے لحاظ ناݪ *نا* نوں *نی* ، *نے* ، *نیاں* وچ بدلیا جاسکدا اے۔

محاورہ، کہاوت دے برعکس بذات خود جملہ نئیں ہُندا پَر جُملے وچ ورتیا جاندا اے۔ بعض کہاوتاں نوں وی محاورائی انداز وچ گل بات وچ استعمال کیتا جاندا اے۔ 

## کچھ پن٘جابی محاورے
# اپݨا رانجھا راضی کرنا
# داݪ نہ گݪݨا
# سِدھے مونھ گَل نہ کرنا
# سر کھاݨا
# کھوتا کھوہ وچ ڈِگھݨا
# کِسے گھڑے دا چپݨ نہ ہوݨا
# کھوہ دی مِٹی کھوہ نوں لگݨا
# کھوہ کھاتے پیݨا
# مونھ وچ گھنگݨیاں پا لیݨا
# لال پیݪا ہوݨا

## ہور دیکھو
* استعارہ
* تشبیہ
* کنایہ
* مجاز مرسل
* کہاوت
* تلمیح

## حوالے

گٹھ:محاورے
گٹھ:گریمر
گٹھ:بولی علم
گٹھ:پنجابی محاورے
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:پنجابی ادب
پنجابی ادبی بورڈ

**پنجابی ادبی بورڈ** (انگریزی: Punjabi Literary Board)، لہور، پنجاب، پاکستان وچ پنجابی زبان تے پنجابی ادب دے فروغ تے ترقّی لئی بݨایا گیا اک رجِسٹرڈ ادارہ اے۔

پروفیسر ڈاکٹر وحید قریشی تے ڈاکٹر شہباز ملک نے پنجابی زبان و ادب دے ودھاء تے پنجابی کتاباں دی اشاعت لئی 1960ء دے لَگ بَھگ پنجابی ادبی بورڈ بݨایا سی۔ ایہدے قیام دا مقصد کلاسیکی پنجابی ادب، پنجاب دی تاریخ، پنجابی لُغت، پنجابی لسانیات تے پنجابی گریمر دی کھوج کاری، اشاعت تے پنجابیئت دا تحفّظ کرنا اے۔

## اغراض و مقاصد
# پنجابی زبان تے پنجابی ادب دے فروغ تے ترقّی لئی کَم کرنا۔
# کلاسیکی ادب دی کھوج کاری تے اشاعت۔
# دوجیاں زباناں دیاں معیاری کتاباں تے مواد دا پنجابی وچ ترجمہ۔
# پنجاب دی تاریخ اُتے مُستند کتاباں لِکھݨا تے چھاپݨا۔
# پنجابی صُوفی شاعراں دے پیغامات تے تعلیمات نوں فروغ دیݨا۔
# پنجابیئت نوں دَرپیش اوکڑاں دا مقابلہ کرنا۔
# پنجابی لوکائی نوں پنجابی زبان و ادب ناݪ جوڑنا۔

## دفتر
* 269-N، سمن آباد، لہور

## ہور دیکھو
* پنجابی بال ادبی بورڈ
* پاکستان پنجابی ادبی بورڈ
* مہکاں پنجابی ادبی بورڈ
* پنجابی سائنس بورڈ
* پنجابی کھوج گڑھ

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی ادارے
گھڑا

**گھڑا** مٹی دا برتݨ اے جو جنوبی ایشیا، بلخصوص پنجاب وچ بݨایا تے ورتیا جاندا اے۔ ایہ پیݨے آݪے پاݨی نوں ذخیرا کرن تے اوہنوں ٹھنڈا رکھݨ لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ گھڑا گوݪ بناوٹ دا، تنگ مونھ آݪا برتݨ اے، گھڑے دا مونھ ڈھاکݨ لئی اوہدے اُتے مٹی دا چپݨ رکھیا جاندا اے۔ گھڑا عمومن گھڑونج اُتے رکھیا جاندا اے۔ گھڑے بݨاؤݨ آݪے ماہر نوں کمھار کہیا جاندا اے۔

لفظ گھڑا **گھڑنا** توں بݨیا اے، جیہدا مطلب تراشنا یا مولڈ کرنا اے۔

امریکی انگریزی وچ گھڑا ایہجا برتݨ ہُندا اے جیہدے وچ ٹوٹی ہُندی اے جو مائعات نوں ذخیرا کرن تے انڈیلݨ لئی استعمال ہُندا اے۔  شمالی امریکا توں باہر انگریزی بولݨ واݪے مُلکاں وچ گھڑا جگ ورگا اک ایہجا برتݨ اے جیہدے وچ اک ہینڈل، ٹوٹی تے مونھ ہُندا اے۔ گھڑے دے ہینڈل نوں پَھڑ کے آسانی ناݪ کوئی چیز انڈیلی جا سکدی اے۔ گلدستے ورگی شکل آݪے گھڑے نوں اکثر سجایا جاندا اے تے جیہدے وچ اک پیندا تے بھڑکیلے پُھل ہُندے نیں۔ اک مشہور ایور، امریکا دا کپ اے، جو امریکا دے کپ سیلنگ ریگٹا میچ دی فاتح ٹیم نوں دِتا جاندا اےجدید برطانوی انگریزی وچ "گھڑے" دا استعمال صِرف اس ویلے ہُندا اے جَد گھڑے دے ذریعے بیئر نوں امریکی انداز دے مطابق بار تے ریستوران وچ فروخت کیتا جاندا اے۔

## ابتدائی ذکر
ہڑپا رہتل دے آثار قدیمہ وچ مٹی دے کئی برتݨاں ناݪ گھڑے وی دریافت ہوئے نیں۔ گھڑے دا تذکرہ  وچ وی مِݪدا اے، جَد ربقہ ابراہیم دے خادم دے کوݪ آؤندا اے تے اوہدے کوݪ اک برتݨ ہُندا اے جیہدے وچ پاݨی موجود ہُندا اے۔  وچ جیوڈون تِن سو افراد نوں جو تِن گروہاں وچ منقسم ہُندے نیں، لیمپاں اُتے مشتمل خالی گھڑے دیندے نیں۔ مارک تے لوک دے گوسپل وچ ایہ مذکور اے کہ عیسا نے اپݨے دو شاگِرداں نوں یروشلم جاݨ نوں کہیا، جِتھے اوہ اک ایہجے شخص ناݪ مِݪن گے جو پاݨی دا گھڑا (یونانی: κεράμιον carrying) لے کے آئو گا تے اوہناں نوں ہدایت دیندے نیں کہ اوہدی پیروی کرو۔ مروان ابن محمد دا گھڑا، جو قاہرہ دے میوزیئم آف اسلامک آرٹ وچ نمائش لئی رکھیا ہویا اے، اٹھویں صدی دی یاد گار اے۔

## ہور دیکھو
* گھڑونج
* گھڑا (ساز)
* ڈولیئم
* پوٹری
* چکنی مٹی
* مٹی دے برتݨ

## حوالے

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:برتݨ
گٹھ:چیزاں
گٹھ:ظروف
چاٹی

**چاٹی**، گھڑے یا مٹکے وَرگا، کُھلے مون٘ھ آݪا مٹی دا برتݨ اے جیہڑا دُدھ دہیں رِڑکݨ لئی ورتیا جاندا اے۔

چاٹی نوں گھڑونج اُتے رکھ کے مدھاݨی چلائی جاندی اے۔ مدھاݨی چاٹی دے اندر کُعھمدی اے تے دہیں، مکھݨ تے لسی دی شکل وچ بدل جاندا اے۔ 

## ہور دیکھو
* مدھاݨی
* گھڑا
* مٹی دے برتݨ

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:برتݨ
گٹھ:چیزاں
گٹھ:ظروف
کونڈی سوٹا

**کونڈی سوٹا**جاں کُونڈا سوٹا  پتھر ویلے توں لے کے اَج تک استعمال ہوݨ آݪے دو سادا سنداں دا اک مجموعا اے جو عام طور تے کھاݨ پیݨ آݪے اجزاء، مثلن: مسالےآں، مختلف اناج، مرچاں، دھݨیا، پودینہ، لسݨ، پیاز، آلو وغیرا کُٹݨ، پیسݨ تے چٹݨی بݨاؤݨ لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ 

## کونڈی
کونڈی اک پیالا اے، جو عام طور تے مٹی، سخت لکڑی، دھات، سرامک یا سخت پتھر دی ہُندی اے۔

## سوٹا
سوٹا، اجزاء نوں کونڈی وچ کُٹݨ لئی اک ڈنڈا اے جو عام طور تے لکڑ یا دھات دا ہُندا اے۔ 

## مورتاں

فائل:Mortar and Pestle - Greece.jpg
فائل:Molcajete y tejolote.jpg
فائل:Khalili Collection Islamic Art mtw 0688 mtw 1354.1.jpg
فائل:Wooden mortar and pestle.jpg
فائل:Lao cuisine khok.jpg
فائل:White-Mortar-and-Pestle.jpg
فائل:Black peppercorns with mortar and pestle.jpg
فائل:Mortero más grande del Mundo.jpg
فائل:Conjunto almofariz e pilão de ferro fundido- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt=


گٹھ:برتݨ
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:ظروف
گٹھ:سَند
برتݨ

**برتݨ** ، **پعھانڈا** (Utensil) کھاݨ پیݨ تے کھاݨا تیار کرن، پکاؤݨ لئی عام ورتوں دے، ہَتھ ناݪ پھڑے جاݨ آݪے اوزار نیں۔ 
برتݨ اپݨی ساخت تے افعال دے لحاظ ناݪ کئی قِسماں دے ہُندے نیں۔
برتݨاں نوں بنیادی طور تے ایہناں گروہاں وچ ونڈیا جاسکدا اے۔ 
* باورچی خانے واݪے برتݨ
* کھاݨ پیݨ واݪے برتݨ 
* باورچی خانے دے سَند 
برتݨ دھات، پلاسٹک، مٹی، شیشے، سرامک، تام چینی وغیرا دے بݨائے جاندے نیں۔

گٹھ:برتݨ
گٹھ:کعھریلو سمان
گٹھ:چیزاں
گٹھ:ظروف
درگاہ اجمیر شریف

thumb|301x301px

**درگاہ اجمیر شریف خواجہ** معین الدین چشتی د‏‏ی آخری آرام گاہ اے جو اجمیر، راجستھان وچ واقع ا‏‏ے۔ عموماً اِس درگاه نو‏‏ں درگاہ خواجہ غریب نواز وی کہندے نيں۔
thumb|278x278px|درگاہ اجمیر شریف - 1893ء

## محل وقوع
درگاہ اجمیر شریف اجمیر ریلوے اسٹیشن تو‏ں 2 کلومیٹر دے فاصلہ اُتے تراغ دے پہاڑی سلسلہ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔

## ہیئت مزار
مزار دے نیڑے دو عمارتاں سفید سنگ مرمر د‏‏ی تعمیر کردہ نيں جنہاں دے دو بھاری دروازے نظام حیدرآباد دکن دے عطیہ کردہ نيں۔ مزار تو‏ں ملحق اکبری مسجد مغل شہنشاہ شاہجہان نے تعمیر کروائی۔ مغل شہنشاہ جلال الدین اکبر ملکہ سمیت ہر سال زیارت دے واسطے آیا کردا سی۔ آگرہ تو‏ں اجمیر دے راستے اُتے جلال الدین اکبر نے کوس مینار تعمیر کروائے جو ہر 3 میݪ دے بعد تعمیر کيتے گئے۔ ہر روز 150,000 زائرین اِس درگاہ اُتے آندے نيں۔

## نگرانی
درگاہ اجمیر شریف درگاہ خواجہ صاحب ایکٹ، 1955ء دے تحت راجستھان حکومت د‏ی تحویل وچ ا‏‏ے۔
## تولیت
thumb|259x259px|درگاہ دا بیرونی منظر
[thumb|231x231px|درگاہ دے دِیوان [سید زین العابدین چشتی اجمیری]]

## حوالے

## ہور ویکھو
* معین الدین چشتی
* اجمیر

گٹھ:اجمیر وچ سیاحتی پرکشش تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بھارت د‏‏یاں قومی علامات
گٹھ:بھارت وچ درگاہاں
گٹھ:بھارت وچ مذہبی سیاحت
گٹھ:راجستھان وچ مذہبی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:راجستھان وچ عبادت تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:ہندو دہشت گردی
گٹھ:چشتیہ
گٹھ:بھارت وچ صوفی مزارات
درگاہ خواجہ صاحب ایکٹ، 1955ء

**درگاہ خواجہ صاحب ایکٹ ۱۹۵۵ء** اک ہندوستانی قانون اے جسنو‏ں ۱۹۵۵ء وچ بھارتی پارلیمان نے منظور کيتا سی۔ اس قانون دے مطابق درگاہ اجمیر شریف نو‏‏ں راجستھان حکومت د‏ی تحویل وچ دے دتا گیا۔ اِس قانون دے مطابق عطیات، مزار د‏‏ی تزئین و آرائش تے تعمیر حکومتِ راجستھان دے تحت آ گئے۔

گٹھ:بھارت وچ اسلام
گٹھ:بھارتی پارلیمان دے منظور کردہ قوانین
سید زین العابدین چشتی اجمیری

[ربط=[:en:File:Dargah of Sufi saint Moinuddin Chishti Ajmer India (5).JPG|thumb|313x313px|درگاہ اجمیر شریف، اجمیر، بھارت]]
**سید زین العابدین چشتی اجمیری** درگاہ اجمیر شریف، اجمیر دے دِیوان (روحانی پیشوا ) یعنی سجادہ نشین نيں۔ عدالت عظمیٰ بھارت دے مطابق اِس عہدے د‏‏ی نیہہ خواجہ معین الدین چشتی نے رکھی۔ خواجہ معین الدین چشتی دے جانشیناں نو‏‏ں درگاہ دِیوان وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

## خاندانی پس منظر
سید زین العابدین خواجہ معین الدین چشتی د‏‏ی اولاد وچ بائیہويں پشت اُتے نيں۔ عدالت عظمیٰ بھارت د‏‏ی منظور کردہ درگاہ خواجہ صاحب ایکٹ، 1955ء دے مطابق اُنہاں نوں درگاہ اجمیر شریف دے قانونی وارث د‏‏ی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔

## سرگرمیاں
دیوان سید زین العابدین ہور مزارات اُتے وی حاضری دیندے نيں تے عوامی اجتماعات تو‏ں خطاب وی کردے نيں۔ شیو سینا دے صدر اُدھو ٹھاکرے نے بیان دتا سی کہ: اُنہاں د‏‏ی عوامی سرگرمیاں دے نتیجے وچ حکومت ہند اُنئيں بھارت رتن تو‏ں نوازے۔

## ہور ویکھو
* معین الدین چشتی
* درگاہ اجمیر شریف
* سلسلہ چشتیہ

گٹھ:بھارت وچ درگاہاں
گٹھ:بھارت وچ صوفی مزارات
گٹھ:ہندوستانی صوفیا
گٹھ:تصوف
کمال قلیچ دار اوغلو

**کمال قلیچ دار اوغلو** ترکی وچ اک سوشل ڈیموکریٹک سیاست دان نيں جو جمہوریت خلق پارٹی دے قائد تے 2010ء تو‏ں ترکی دے مرکزی قائدِ حزبِ اختلاف نيں۔

## حوالے

گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترک سیاست دان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترکی سرکاری ملازمین
گٹھ:ترکی د‏‏یاں جڑواں شخصیتاں
گٹھ:ترکی د‏‏یاں  سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:ترکی ماہرین معاشیات
گٹھ:قائدین حزب اختلاف (ترکی)
گٹھ:ناظمیے دیاں شخصیتاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:کردی سیاست دان
گٹھ:ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی) دے رہنما
گٹھ:22ويں ترکی قومی اسمبلی دے ارکان
گٹھ:23ويں ترکی قومی اسمبلی دے ارکان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
جمہوری اتفاق (ترکی)

**جمہوری اتفاق ** یا **عوامی اتحاد**   ()
ترکی وچ اک انتخابی اتحاد اے جو ترکی دے عام انتخابات، 2018ء دے لئی وجود وچ آیا۔
## حوالے

گٹھ:2018ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:ترکی وچ 2018ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:ترکی وچ سیاسی جماعتاں دے اتحاد
گٹھ:جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)
گٹھ:اسلامی جمہوریت پسند سیاسی جماعتاں
گٹھ:ترک قوم پرست تنظیماں
گٹھ:ترکی وچ قوم پرست جماعتاں
گٹھ:نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
مانک پور شریف درگاہ

**مانک پور   شریف دی درگاہ** پنجاب دے ضلع اجیتگڑھ ضلع وچ پیندے پنڈ مانک پور شریف وچ بنی ہوئی اکّ درگاہ اے۔ایہہ پنڈ چنڈی گڑھ توں قریب ۱۵ کلومیٹر دی دوری تے شمال سمت وچ پیندا اے۔ایہہ درگاہ حضرت حافظ محمد موسیٰ صاحب چشتی دی مزار اے جہناں دا جم ہجری ۱۱۷۹ وچ ضلع لدھیانہ دے پنڈ بہلول پور   ،جو بہلول لودھی نے آباد کیتا سی ،نے وکھے ہویا سی۔اتھے ہر سال عرص منایا جاندا اے جس وچ کھیڈاں جاں تہذیبی تقریب کیتے جاندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت
ویر نارائن سنگھ

ویر نارائن سنگھ (1795–1857) ریاست چھتیس گڑھ دا پہلا آزادی پسند، اک سچا محب وطن تے غریباں دا مسیحا سی۔ 1857 د‏‏ی پہلی جدوجہد آزادی دے وقت اوہ جیل تو‏ں فرار ہوئے تے انگریزاں نال لوہا لیا، جس وچ اوہ گرفتار ہو گئے۔ انہاں نو‏ں 10 دسمبر 1857 نو‏‏ں رائے پور دے "جے ستمب چوک" اُتے پھانسی دتی گئی ۔

گٹھ:بھارتی لوک
ستنامی تحریک

1672 وچ سناتنی فرقے دے پیروکاراں نے اورنگ زیب دے خلاف بغاوت کیتی ۔

فارسی مؤرخ خفی خان اس بغاوت دے بارے وچ لکھدے نيں کہ نارنول وچ ، شقدار (ریونیو افسر) دے اک پیادے (پیادے سپاہی) نے لاٹھی تو‏ں ستنامی کسان دا سر قلم کر دتا۔ ستنامیاں نے اسنو‏ں ظلم دے طور اُتے لیا تے سپاہی نو‏‏ں قتل کر دتا۔ شکدر نے ستنامیاں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے لئی اک دستہ بھیجیا، لیکن اسنو‏ں شکست ہوئی۔ ستنامیاں نے اسنو‏ں اپنے مذہب دے خلاف حملہ سمجھیا تے شہنشاہ دے خلاف بغاوت دا اعلان کيتا۔ اس نے نارنول دے فوجدار نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے اپنی آزاد حکومت قائم کيتی تے اوتھ‏ے دے لوکاں تو‏ں محصول وصول کرنا شروع کر دتا۔ دن بدن تشدد بڑھدا گیا۔ اس دوران آس پاس دے زمینداراں تے راجپوت سرداراں نے موقع تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے محصول اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

جب اورنگ زیب نو‏‏ں اس بغاوت د‏‏ی خبر ملی تاں اس نے راجہ بشن سنگھ، حامد خان تے کچھ مغل سرداراں د‏‏ی کوششاں تو‏ں کئی ہزار باغی ستنامیاں نو‏‏ں مار ڈالیا، جو بچ گئے اوہ بھج گئے۔ اس طرح اس بغاوت نو‏‏ں کچل دتا گیا۔

## باہرلے جوڑ

*ستنامی بغاوت
گٹھ:بھارت دی تریخ
ملی اتفاق (ترکی)

**ملی اتفاق ** یا **قومی اتحاد**   ()
ترکی وچ اک انتخابی اتحاد اے جو ترکی دے عام انتخابات، 2018ء دے لئی وجود وچ آیا۔

## حوالے

گٹھ:2018ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:ترکی وچ 2018ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:ترکی وچ 2019ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:ترکی وچ سیاسی جماعتاں دے اتحاد
گٹھ:ریپبلکن پیپلز پارٹی (ترکی)
گٹھ:ڈیموکریٹ پارٹی (ترکی، موجودہ)
گٹھ:2019ء وچ قائم ہوݨ والیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:یورپ وچ 2018ء دیاں تاسیساں
گٹھ:یورپ وچ انتخابات
گٹھ:ترکی وچ انتخابات
گٹھ:یورپ دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:ترکی دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:یورپ وچ سیاسی جماعتاں دے اتحاد
ریاست اجے گڑھ

**ریاست اجے گڑھ** (Ajaigarh State) برطانوی راج دے دوارن ہندوستان وچ اک نوابی ریاست سی۔ اس دا قیام 1785ء وچ عمل وچ آیا تے اس دا راجگڑھ موجودہ مدھیہ پردیش دا قصبہ اجے گڑھ سی۔ 1 جنوری 1950ء نو‏‏ں ریاست ڈومنین بھارت وچ شام‏ل ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:1765ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1809ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1947ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:بندیل کھنڈ د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:بھارت وچ 1950ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:تریخ ہند دے نامکمل مضامین
گٹھ:راجپوت
گٹھ:ضلع پنا
گٹھ:ہندوستان وچ 1809ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ 1947ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:1949ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
ریاست راجگڑھ

**ریاست راجگڑھ** (Rajgarh State) برطانوی راج دے دوارن ہندوستان د‏‏ی اک نوابی ریاست سی۔ راجگڑھ دا رقبہ 940 مربع میݪ تے 1901ء وچ اس د‏ی آبادی 88،376 نفوس اُتے مشتمل سی۔
## حکمران
### روات
* 1638 – 14 اپریل 1714 موہن سنگھ (متوفی 1714)
* 1714؟ - 1740 امر سنگھ
* 1740–1747 نرپت سنگھ
* 1747–1775 جگت سنگھ
* 1775–1790 حمیر سنگھ
* 1790–1803 پرتاپ سنگھ
* 1803–1815 پرتھوی سنگھ
* 1815–1831 نیوال سنگھ (متوفی 1831)
* 1831–1872 راوت مو‏تی سنگھ (پیدائش 1814 - متوفی 1880.)
* 1846 - نومبر 1847 ٹھاکر کھوک سنگھ -منتظم

### نواب
* 1872 - اکتوبر 1880 محمد عبد الوسیع خان (راوت مو‏تی سنگھ)

### روات
* 1880–1882 بختاور سنگھ (متوفی 1882)
* 6 جولائ‏ی 1882 – 1 جنوری 1886 بلبہادر سنگھ (پ 1857 - و 1902)

## راجا
* 1 جنوری 1886 - جنوری 1902 لبہادر سنگھ
* 209 1902 جنوری 1916 تو‏ں بانے سنگھ - (پ 1857 - و 1916) (1 جنوری 1908 تو‏ں، سر بنے سنگھ)
* 1908 تو‏ں 20 اگست - 21 نومبر 1940 رام سنگھ (سیکشن ہماچل)
* 17 جنوری 1916 26 اکتوبر 1936 بیراں در سنگھ - (پ 1878 - و 1936) (1 جنوری 1918 تو‏ں، سر بیراں در سنگھ)
* 18 دسمبر 1936 – (. ب 1936) 15 اگست 1947 بیکارامادتیا سنگھ
* 1940 تو‏ں 21 نومبر - 15 اگست 1947 رام چرن سنگھ (سیکشن ہماچل)

گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:راجپوت
گٹھ:مدھیہ پردیش د‏‏ی نوابی ریاستاں
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں نوابی ریاستاں
گٹھ:راجپوت نوابی ریاستاں
گٹھ:بھارت وچ 1948ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:ہندوستان وچ پندرہويں صدی دیاں تاسیساں
اعظم طارق کوہستانی

کھبے|220پک|thumb|ماہنامہ ساتھ‏ی دے 40 سالہ نمبر دا سرورق
**اعظم طارق کوہستانی** اصل ناں محمد طارق خان (2 اگست 1990ء، سوات، ضلع بحرین) بچےآں دے پاکستانی ادیب تے بچےآں دے معروف اردو رسالے ماہنامہ ساتھ‏ی دے سابقہ مدیر تے بچےآں دے اردو ادب دے محقق نيں۔ اعظم طارق اپنے قلمی ناں **اعظم طارق کوہستانی** تو‏ں جانے جاندے نيں۔ انہاں د‏‏ی زیر ادارت ماہنامہ ساتھ‏ی دا 40 سالہ خاص نمبر شائع ہويا سی۔

## پیدائش تے تعلیم
اعظم طارق کوہستانی د‏‏ی پیدائش 2 اگست 1990ء بمطابق 11 محرم 1411ھ نو‏‏ں سوات، ضلع بحرین دے پنڈ پنجیگرام وچ ہوئی، اوہ حالے اک سال ہی دے سن کہ، والدین سوات تو‏ں کراچی منتقل ہو گئے، شروع وچ انہاں دا خاندان چند برس اورنگی ٹاؤن وچ رہیا، بعد وچ لانڈھی، ظفر ٹاؤن منتقل ہو گیا۔

ابتدائی دینی تعلیم ظفر ٹاؤن وچ قائم مدرسہ عائشہ وچ قاری اسماعیل تو‏ں حاصل کيتی۔ بعد وچ نجی اسکول ڈائمنڈ پبلک سیکنڈری اسکول، کراچی (موجودہ نام) تو‏ں حاصل کيتی۔ فیر پاکستان سؤیڈش انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، کراچی تو‏ں مکینیکل تو‏ں 3 سالہ ڈپلومہ کيتا۔ گورنمنٹ ڈگری کالج ملیر کینٹ تو‏ں ایف ایس سی وچ وی داخلہ لیا، مگر تعلیم ادھوری چھڈ دتی۔

کراچی یونیورسٹی تو‏ں ایجوکیشن وچ بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، ذا‏تی شوق د‏‏ی وجہ تو‏ں ایم اے اردو وچ کیہ فیر اردو ہی وچ ایم فل کیتا، ایم فل وچ بچےآں دے ادب اُتے تحقیق کی، انہاں دے سندی مقالے دا موضوع ***بچےآں دے اردو رسالے 1971ء تو‏ں 2000ء*** سی۔

## ادارت
طارق خان نے ماہنامہ ساتھ‏ی د‏‏ی ادارت اپریل 2016ء وچ سنبھالی۔ اپریل 2016ء ہی تو‏ں ہر کہانی دے آخر وچ ”مشکل لفظاں دے معنی“ دا سلسلہ شروع کيتا گیا، جو اک روایت بن گئی، استو‏ں علاوہ دسمبر 2016ء وچ ساتھ‏ی گائیڈنس فورم دے تحت چوتھ‏ی ورکشاپ دا انعقاد کيتا گیا۔ اس ورکشاپ دے نگراں مجلس ادارت دے انچارج عبد الرحمن مومن سن ۔ جس وچ شہر دے معروف قلمکاراں تے ٹرینرز نے نوجواناں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں نکھارا۔ 2016ء تو‏ں ساتھ‏ی وچ نويں سلسلے وی شام‏ل کيتے گئے جس وچ ”آپ د‏‏ی نگارشات“، ”الفا ظ دا تعاقب“ وغیرہ شام‏ل نيں۔ ساتھ‏ی د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے نومبر2016ء وچ سالنامہ لیایا گیا۔ جس وچ دوبارہ میرے ٹائٹل پیج دے لوگو وچ غیر معمولی تبدیلی کيتی گئی۔ ماہنامہ ساتھ‏ی نے اپنی روایت برقرار رکھدے ہوئے اپریل 2017ء وچ فاران کلب کراچی وچ رائیٹرز ایوارڈ زکے ناں تو‏ں شان دار تقریب دا انعقاد کيتا۔ تقریب وچ ملک بھر تو‏ں مشہور و معروف شاعر تے ادبا نے شرکت کيتی۔ رائیٹرز ایوارڈ وچ سال 2015ء تے 2016ء دے بہترین شاعر اورقلمکاران نو‏‏ں ایوارڈز دتے گئے۔ 2017ء وچ شعبہ آئی ٹی نو‏‏ں منظم کردے ہوئے سوشل میڈیا اُتے ساتھ‏ی نو‏‏ں فعال کيتا گیا تے دیدہ زیب ویب سائٹ دا افتتاح کيتا گیا۔

### خاص نمبر
مدیر د‏‏ی کرسی سنبھالدے ہی اک انوکھے ناں دے نال خاص شمارہ ”ابو نمبر“ مئی 2016ء وچ شائع کيتا۔ جسنو‏ں قارئین نے بہت سراہا۔ اگلے ہی ماہ جون 2016ء وچ یتیم بچےآں دے لئی 116 صفحات اُتے مشتمل ”باہمت بچے نمبر“ کڈیا گیا۔ 2017ء دا پہلا خاص شمارہ مئی 2017ء نو‏‏ں ”بھُل نمبر“ دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے لائے۔ اپنے نوعیت دے اس انوکھے عنوان والے رسالے دے صفحات 200 سن ۔ نومبر 2017ء وچ ماہنامہ ساتھ‏ی دا چالیس سالہ نمبر 280 صفحات اُتے شائع کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* محمد افتخار کھوکھر
* مسعود احمد برکاتی
* میرزا ادیب

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ایکسپریس نیوز اُتے اعظم طارق کوہستانی مضامین

گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنف
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:کراچی دے مصنف
گٹھ:اسلام آباد دے مصنف
محمد افتخار کھوکھر

ڈاکٹر، **محمد افتخار کھوکھر** (17 دسمبر 1952ء) اک پاکستانی پروفیسر، محقق، مصنف تے مدیر نيں۔ انھاں نے پاکستان وچ بچےآں دے ادب دے فروغ دے لئی دعوہ اکیڈمی دے تحت قابل ذکر کم کيتا ا‏‏ے۔

## والدین
افتخار کھوکھر دے ننھیال دا تعلق تحصیل پسرور ڈسکہ دے راستے وچ پنڈ کالاچک تو‏ں سی، جدو‏ں کہ ددھیال دا تعلق ضلع سیالکوٹ د‏‏ی تحصیل پسرور دے قصبہ کلاس والہ تو‏ں سی۔ والدہ دا ناں سکینہ بی بی اے، جداں کہ انہاں دے والد محمد رمضان (متوفی 1993ء)جو فوج وچ نائب صوبیدار د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازم سن ۔

## تعلیم
افتخار کھوکھر نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ابتدائی دینی تعلیم دتی گئی جس دا آغاز پنج برس د‏‏ی عمر وچ ہويا۔جداں کہ مڈھلی سِکھیا دا آغاز پنج سال د‏‏ی عمر وچ گورنمنٹ پرائمری اسکول کلاس والہ تو‏ں ہويا۔پرائمری دا امتحان پاس کرنے دے بعد گورنمنٹ اسلامیہ ہائی اسکول کلاس والہ وچ داخلہ حاصل کيتا۔ جہاں چھیويں تو‏ں دسويں جماعت تک تعلیم دتی جاندی سی۔ 1969ء وچ میٹرک دا امتحان فرسٹ ڈویژن وچ پاس کيتا۔ میٹرک دے امتحان وچ کامیابی حاصل کرنے دے بعد انٹرکالج پسرور وچ داخلہ لے لیا۔ سائنس مضامین وچ دل چسپی کافی کم ہو چک‏ی سی اس لئی شہریت، معاشیات تے اسلامیات دے مضامین دا انتخاب کيتا۔ ادبی سرگرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پڑھائی د‏‏ی طرف توجہ کم ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں 1971ء وچ ایف دا امتحان پاس تاں کرلیا مگر اس وچ فرسٹ ڈویژن حاصل نہ کر سک‏‏ے۔ 1979ء وچ کراچی وچ رسالہ ہمقدم د‏‏ی ادارت دے دوران وچ کراچی یونیورسٹی تو‏ں بی اے وچ داخلہ لے لیا۔ 1982ء وچ واپس لاہور منتقل ہوئے تاں پنجاب یونیورسٹی تو‏ں 1985ء ایم اے صحافت وچ مکمل کيتا۔ 

### غیر نصابی سرگرمیاں
افتخار کھوکھر اک ذہین طالب علم تاں سن ہی نال ہی اوہ کھیل دے وی شوقین سن ۔ انہاں د‏‏ی اچھی صحت دا راز وی کھیلاں وچ حصہ لینا ہی سی۔ان دے پسندیدہ کھیل وچ ہاکی شام‏ل سی۔ ہائی اسکول وچ داخلہ دے بعد ہاکی کھیلنا شروع کيتی۔اسکول د‏‏ی ٹیم عام طور اُتے ضلعی سطح تک کھیلدی سی۔ ہاکی ٹیم وچ رائٹ فل بیک د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ زمانہ طالب علمی وچ مطالعہ دا شوق رہیا۔ وکھ وکھ رسالے تے اخبار دا مطالعہ باقاعدگی تو‏ں کردے سن ۔

## اسلامی جمعیت طلبہ وچ شمولیت
1974ء وچ طلبہ د‏‏ی ملک گیر تنظیم اسلامی جمعیت طلبہ وچ شمولیت اختیار کر لئی۔علمی و ادبی ذوق د‏‏ی وجہ تو‏ں اسلامی جمعیت طلبہ د‏‏ی ہور سرگرمیاں دے نال جون 1975ء نو‏‏ں کلاس والہ تو‏ں چند صفحات اُتے مشتمل ماہنامہ پیغام دا آغاز کيتا۔ اسلامی جمعیت طلبہ وچ شمولیت اورمصروفیت دے باعث محمد افتخار کھوکھر د‏‏ی پڑھائی د‏‏ی طرف خاص توجہ نہ رہی۔ رسالہ پیغام کلاس والہ تو‏ں لاہور منتقل ہو چکيا سی۔ اس دے مدیر دے فرائض 1979ء تک انجام دیندے رہے تے 1979ء وچ رسالہ ہمقدم د‏‏ی ادارت سونپ دتی گئی۔ اُنہاں دناں اسلامی جمعیت طلبہ پاکستان دا مرکزی دفتر کراچی وچ سی۔ اس لئی مرکزی نظم د‏‏ی ہدایت اُتے 1979ء وچ رسالہ ہمقدم دے مدیر دے فرائض سرانجام دینے دے لئی کراچی جانا پيا۔ اوتھ‏ے تعلیم دا سلسلہ وی دوبارہ شروع کیتا، اکتوبر 1979ء وچ جدو‏ں جمعیت دا مرکزی دفتر لاہور منتقل ہويا تاں محمد افتخار کھوکھر وی واپس لاہور آ گئے۔ 1982ء وچ ادارہ مطبوعات طلبہ دے سربراہ د‏‏ی ذمہ داری انہاں دے سپرد کيتی گئی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ریختہ اُتے ڈاکٹر محمد افتخار کھوکھر د‏‏یاں کتاباں

گٹھ:1952 دے جم
گٹھ:پاکستانی مدیران
گٹھ:پاکستانی بچےآں دے مصنفاں
گٹھ:ضلع سیالکوٹ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی محققاں
ہوانگکائی ریزروائر

**ہوانگکائی سروور** (       ), جس نوں **کنگیانگ جھیل** (  ) چین دے ہنان صوبہ وچ ننگزیانگ دے شمال مغربی حصے وچ واقع اکّ وڈا جھیل  اے۔ [۲] [۳] ایہہ ننگزیانگ وچ پانی دا سبھ توں وڈا بھنڈار اے۔ سروور ویئی ندی دا سروت اے۔ اسدی قیمت لگبھگ ۵٬۳۹۳٬۳۰۰٬۰۰۰ RMB اے۔

۲۴۰٫۸ مربع کلومیٹر (۵۹٬۵۰۰ ایکڑ) دے کھیتر دینال ایہہ سروور  چھوٹیاں ندیاں نال بھریا جاندا اے  ، ہوانگکائی رزروائر نوں بنھ کے بنایا گیا، اس بھنڈار دی گنجائش ۱۴۷٬۰۰۰٬۰۰۰ گھن میٹر (۳۹×۱۰۹ US gal) اے۔

۱۹۴۹ وچ، ننگزیانگ دی پیپلز سرکار نے سنچائی، ہڑھ کنٹرول، بجلی پیداوار اتے مچھی پالن لئی اکّ سروور  بناؤن دی سکیم بنائی۔

۱۹۵۲ وچ، سائنسداناں نے ہوانگکائی ٹاؤن وچ زمین دے اکّ ٹکڑے دیاں سیماواں دا سرویکھن کرنا شروع کیتا۔ ۱۹۵۷ وچ، سائنسداناں نے اسنوں ڈزائین کرنا شروع کیتا۔ مئی ۱۹۵۸ وچ، اساری دا کم شروع ہویا۔ 

مئی ۱۹۶۵ وچ، سرکار نے اس پروجیکٹ نوں پورا کرن لئی وڈی مقدار وچ انسانی مزدوراں نوں لامبند کیتا۔

## حوالے

### ببلیؤگرافی

* 
* 

## باہری لنک

*  
گٹھ:ہنان دے سروور
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
ریاست کوروائی

**ریاست کوروائی** ہندوستان دے عہد استعمار د‏‏ی اک نوابی ریاست جو بھوپال ایجنسی دے تابع سی۔ ریاست دا پایہ تخت کوروائی دے مقام اُتے واقع سی۔ سنہ ۱۷۱۵ء وچ محمد دلیر خان نے قصبہ کوروائی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ سنہ ۱۸۹۲ء دے اعداد و شمار دے مطابق ریاست دا کل رقبہ ۳۶۸ کلومیٹر اُتے محیط سی تے اس د‏ی مجموعی آبادی ۳۰۶۳۱ افراد اُتے مشتمل سی۔

## تریخ
سنہ ۱۷۱۳ء وچ مغلیہ سلطنت دے اک افغان فوجی محمد دلیر خان نے ریاست کوروائی د‏‏ی نیہہ رکھی۔ انیہويں صدی د‏‏ی ابتدا وچ ایہ ریاست انگریزاں دے قبضے وچ چلی گئی تے سنہ ۱۸۱۷ء وچ اوہ برطانیہ دے زیر نگین آگئی۔ ریاست دے آخری فرماں روا نے ۱۵ جون ۱۹۴۸ء نو‏‏ں اپنی ریاست دے بھارت ڈومینین وچ انضمام دے معاہدے اُتے دستخط کيتے۔

## حکمران
ریاست کوروائی دے حکمران خاندان د‏‏ی نیہہ محمد دلیر خان نے رکھی سی جو اورکزئی قبیلہ دے اک پختون سن ۔ قیام ریاست دے بعد انہاں نے نواب دا لقب اختیار کيتا۔ نواب دلیر خان ریاست بھوپال دے نواب دوست محمد خان دے عزیز تے ہ‏م عصر سن ۔ نواب دلیر خان دے بعد انہاں دے فرزند عزت خان نے مرہٹاں تو‏ں اتحاد ک‏ر ليا سی تے سنہ ۱۷۶۱ء وچ پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ اوہ مرہٹاں د‏‏ی جانب تو‏ں شریک جنگ ہوئے۔ مرہٹاں نو‏‏ں اس جنگ وچ شکست فاش ہوئی۔ عزت خان وی سخت زخمی ہوئے تے میدان جنگ تو‏ں انہاں دے مامو‏ں انہاں نو‏ں بچا کر لے گئے۔ صحت یابی دے بعد عزت خان احمد شاہ ابدالی دے وفادار ہو گئے تے نتیجتاً انہاں نو‏ں ابدالی نے وڈے خطابات تے جاگیراں تو‏ں سرفراز کيتا۔ لیکن جنگ دے زخماں تو‏ں انہاں نو‏ں مکمل شفایابی نئيں مل سکی سی، چنانچہ کوروائی پہنچ ک‏ے انہاں د‏‏ی وفات ہو گئی۔

عزت خان دے فرزند حرمت خان نو‏‏ں مرہٹاں نے اپنے پاس تن برس تک قید رکھا۔ تے جداں تک انہاں نے کچھ پنڈ تے تن لکھ روپے مرہٹاں نو‏‏ں نئيں دتے انہاں نو‏ں رہیا نئيں کيتا۔ رہائی دے بعد حرمت خان نے انگریزاں تو‏ں اس امید وچ اتحاد ک‏ر ليا کہ انگریزاں د‏‏ی مدد تو‏ں انہاں دے علاقے واپس مل جاواں گے لیکن انگریزاں نے حرمت خان دے علاقے واپس دینے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏ں اپنی عمل داری وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ بعد وچ ریاست کوروائی وی برطانوی اقتدار اعلیٰ دے تابع ہو گئی۔
## حوالے

گٹھ:1713ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1948ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:ایشیا وچ 1713ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پشتون شاہی سلسلے
گٹھ:ضلع ودیشا
گٹھ:ہندستان د‏‏یاں مسلم نوابی ریاستاں

گٹھ:۱۷۱۳ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۴۸ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:ایشیا وچ ۱۷۱۳ء دیاں تاسیساں
شیلی ریزروائر

**سٹائل سروور** (       ) شینزین دے دکھن-پچھم وچ سٹائل اپ-ڈسٹرکٹ، ننشان ضلعے وچ واقع اکّ پانی بھنڈار اے۔

ایہہ جنتا لئی کھلا نہیں اے۔ اساری دسمبر ۱۹۵۹ وچ شروع ہویا اتے مارچ ۱۹۶۰ وچ پورا ہویا۔

## آواجائی

* زیلی چڑیاگھر بسّ سٹاپ () لئی بسّ نمبر ۳۶ جاں ۲۲۶ لوو

## ایہہ وی ویکھو

* شینزین وچ جھیلاں اتے پانی بھنڈاراں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
میلن ریزروائر

**میلن سروور** (  ) دکھنی چین وچ، دکھن-مغربی شینزین، گوانگڈونگ صوبے وچ، پھٹیئن ضلعے وچ  اکّ پانی بھنڈار اے۔ میلن رزروائر پہلے درجے دے پانی سروت سرکھیا کھیتر () نال متعلق اے اتے شینزین دے پانی سپلائی نیٹورک دا حصہ اے۔  ایہہ  دے کل سطح کھیتر نوں کور کردا اے   اتے کجھ     دی سٹوریج گنجائش اے پانی دی ۔ ایہہ لونگڈنگ پہاڑی () نال گھریا ہویا اے۔

پانی بھنڈار جون ۱۹۵۶ وچ میکسی رزروائر (马泻水库; Mǎxiè Shuǐkù) دے نام نال بنایا گیا سی۔ ۱۹۹۱ وچ شینزین واٹر کنزروینسی نے پانی بھنڈار دا پھلار کیتا۔

The reservoir was formed in June 1956 with the name of **Maxie Reservoir** (). In 1991 the Shenzhen Water Conservancy expanded the reservoir.

## آواجائی

* میلن پارک بسّ سٹاپ () لئی بسّ نمبر ۸۲۱ لوو۔
* Xiameilin سٹیشن 'تے اترن لئی شینزین میٹرو لائن ۹ لوو، ایگزٹ C توں باہر نکلو اتے Xiameilin مارکیٹ بسّ سٹاپ () 'تے چلو اتے بسّ نمبر ۱۱۱ نوں میلن فسٹ ولیج بسّ سٹاپ () 'تے ٹرانسفر کرو۔
* شینگمیلن سٹیشن ' تے اترن لئی شینزین میٹرو لائن ۴ لوو، ایگزٹ C توں باہر نکلو اتے بسّ نمبر ۳۳۴ توں شانگمیلن مارکیٹ بسّ سٹاپ () 'تے ٹرانسفر کرن لئی Zhongkang پارک بسّ سٹاپ (中站) 'تے چلو۔

## حوالے

 
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
شینزین ریزروائر

**شینزین بھنڈار** (       ) دکھنی چین دے دکھن-مشرقی شینزین وچ لؤہو ضلعے وچ واقع اکّ پانی بھنڈار اے۔ شینزین رزروائر شینزین دی سبھ توں وڈی انسان ولوں بنائی گئی جھیل اے۔ ایہہ پہلے درجے دے پانی سروت سرکھیا کھیتر () نال متعلق اے اتے شینزین دے پانی سپلائی نیٹورک دا حصہ اے۔ ایہہ ڈونگھو پارک اتے پھیئری لیک بوٹینیکل گارڈن نال لگدی اے اتے ماؤنٹ وٹونگ نال گھریا ہویا اے۔  ایہہ  دے کل سطح کھیتر نوں کور کردا اے۔ 

نیڑلے آکرشناں وچ ڈونگھو پارک اتے فیری لیک بوٹینیکل گارڈن شامل ہن۔

## اتہاس
شینزین پانی بھنڈار مارچ ۱۹۶۵ وچ سنچائی اتے پین والے پانی دے ادیشاں لئی بنایا گیا سی۔

شینزین سروور سویر ۶ توں رات ۹ وجے تک کھلدا اے۔ 
thumb| شینزین رزروائر دا ڈیم.
.

## حوالے

## باہری لنک

*  
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
فیری لیک بوٹینیکل گارڈن

**فیری لیک بوٹینیکل گارڈن** جاں **زیانہو بوٹینیکل گارڈن** (  ) اکّ بوٹینیکل گارڈن اتے آربوریٹم لیانٹینگ سبڈسٹرکٹ، لؤہو ضلع، شینزین، گوانگڈونگ، چین وکھے واقع اے۔ شینزین رزروائر دے کول، وٹونگ پہاڑ دے ہیٹھاں فیری لیک بوٹینیکل گارڈن اے۔ فیری لیک بوٹینیکل گارڈن نوں ۲۰۰۷ وچ چائنا نیشنل ٹورزم ایڈمنسٹریشن نے اکّ "راشٹری AAAA پدھری ٹورسٹ سائیٹ" اتے ۲۰۰۸ وچ ہاؤسنگ اتے شہری-پینڈو ترقی وزارت نے اکّ "راشٹری کی پارک" وجوں شرینیبدھّ کیتا گیا سی۔

فیری لیک بوٹینیکل گارڈن اپ-اپکھنڈی مانسون آب و ہوا کھیتر وچ اے، جسدا اوسط سالانہ تاپمان ۲۳ °C (73 °F), کل سلانہ بارش ۱٬۶۰۸٫۱-ملیمیٹر (۶۳٫۳۱ انچ)، ۳۵۵ دناں دی ٹھنڈ-مکت معیاد اتے ۱۹۷۵ سالانہ اے۔ اوسط دھپّ گھنٹے.

## اتہاس
۱۹۸۳ وچ قائم، فیری لیک بوٹینیکل گارڈن پہلی وار ۱۹۸۸ وچ جنتا لئی کھوہلیا گیا سی۔ ایہہ سائنسی کھوج، سائنس پرسدھیکرن، اتے سیر سپاٹا نوں شامل کردا اے۔ ۲۰۱۲ تک، پھیئریلیک بوٹینیکل گارڈن وچ ۱۷ توں ودھ خاص-گٹھ دے جیوتّ پودیاں دے مجموعہ اتے پودیاں دیاں ۸٬۰۰۰ توں ودھ قسماں ہن۔ ۱۸ دسمبر، ۲۰۱۲ نوں، اتھے نیشنل سائیکیڈ کنزرویشن سینٹر دا قیام کیتا گئی سی، اس وچ کل ۳ پروار، ۱۰ پیڑھیاں اتے ۲۴۰ سپیسیز ہن، جو عالمی وچ دوجے تھاں 'تے ہن۔

بسنت، پتجھڑ اتے سردیاں نگھیاں ہندیاں ہن، جدوں کہ سردیاں مقابلتاً خشک ہندیاں ہن۔ سبھ توں ودھ تاپمان ۳۶٫۶ °C (97.9 °F), اتے سبھ توں گھٹ تاپمان ۱٫۴ °C (34.5 °F) اے

 
[right|thumb|250x250px| [اریکیسی .]]
[right|thumb|250x250px| [ہونگپھا مندر|ہونگپھا مندر دے شانمین]]

* سائیکیڈ کنزرویشن سینٹر ()
* میگنولیا گارڈن ()
* نایاب رکھاں دا باغ ()
* اریکیسی گارڈن ()
* بانس گارڈن ()
* شیڈ رواداری گارڈن ()
* ماروتھل پلانٹ گارڈن ()
* پھلاں دے رکھ دا کھیتر ()
* ایکواٹک پلانٹ گارڈن ()
* پیچ گارڈن ()
* جمنوسپرم گارڈن ()
* بونسائی گارڈن ()

## یاتری کشش
فیری لیک بوٹینیکل گارڈن نوں چھ سندر کھیتراں وچ ونڈیا گیا اے، جس وچ سورگ اتے دھرتی کھیتر، فیری لیک کھیتر، ہونگپھا ٹیمپل کھیتر، ماروتھل پلانٹ کھیتر، پھاسل پھوریسٹ کھیتر اتے کونیپھرز ازالیا کھیتر شامل ہن۔

پھیریلیک، جس نوں زیان جھیل وی کیہا جاندا اے (    ), اکّ انسان ولوں بنائی گئی جھیل اے جس وچ سارے کھیتر وچ پلاں، پگوڈا اتے حال ہن۔ ہونگپھا مندر، فیری لیک بوٹینیکل گارڈن دے اندر واقع اکّ بودھی مندر اے۔

## آواجائی

* پھیئری لیک بوٹینیکل گارڈن بسّ سٹاپ () لئی بسّ نمبر ۳۸۲, ۳۶۳, ۲۲۰, جاں ۲۰۲ لوو
* لؤہو غیرملکی بولی سکول بسّ سٹاپ () لئی بسّ نمبر N15, 27, 113, K113, 214, 311, 336, 363, 381, 382 جاں M468 لوو
* Xianhu روڈ میٹرو سٹیشن 'تے اترن لئی سبویء لائن ۲/۸ (شیکو لائن) لوو۔ ایگزٹ C2 توں باہر نکلنا اتے پھیری لیک بوٹینیکل گارڈن بسّ سٹاپ تک چلنا

## حوالے

## باہری لنک

*  
*  

گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
ژیانگمی جھیل

**شیانگمی جھیل** (     ) اکّ انسان ولوں بنائی منورنجن جھیل اے جو پھٹیئن ضلعے، شینزین، گوانگڈونگ، چین وچ واقع اے۔    ایہہ  دے کل سطح کھیتر نوں کور کردا اے اتے اسدی سٹوریج گنجائش لگبھگ  اے۔ جھیل لینڈسکیپ پانی حاصل کردی اے اتے اسدی ورتوں ہڑھ اتے گاد کنٹرول، اتے منورنجک سرگرمیاں، جویں کہ بوٹنگ، تیراکی اتے مچھی پھڑن لئی کیتی جاندی اے۔

شیانگمی جھیل دا قیام ۱۹۶۶ وچ کیتی گئی سی اتے جنتا لئی کھولھ دتی گئی سی، جس وچ موج-مستی، کھان-پین اتے سیر-سپاٹہ ہندا اے۔  اس ویلے اسدا نام **شیانگماؤچانگ رزروائر** () سی، جس نوں ۱۹۷۸ وچ اکّ چھوٹے بھنڈار وچ ودھا دتا گیا سی 

## آواجائی

* Xiangmi جھیل اتری بسّ سٹاپ () لئی بسّ نمبر ۴۴, ۴۶, ۶۵, ۱۰۷, ۱۰۸, ۲۳۵ جاں ۲۳۷ لوو
* Xiangmi سٹیشن ' تے اترن لئی سبویء لائن ۱ (لؤباؤ لائن) لوو۔

## ایہہ وی ویکھو

* شینزین وچ جھیلاں اتے پانی بھنڈاراں دی لسٹ

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:جھیلاں
گٹھ:چین دیاں جھیلاں
کارلا غار

thumb|Worship at Karli in the days of Christ A.D. 20
کارلا دیاں گفاواں مہاراشٹر دے لوناوالا شہر دے کارلی علاقے وچ واقع اے۔ کارلا دیاں گفاواں سنجے گاندھی نیشنل پارک وچ واقع اے۔ پہاڑی نوں کٹّ کے بنایاں گئیاں ایہناں گپھاواں وچ بدھ دھرم دے پسار ویلے بودھی بھکھشوآ دے جیون نوں روپمان کیتا گیا اے۔ پہاڑی نوں کٹّ کے بنائیاں پوڑیاں سانوں اوہناں کئیاں گفاواں ’چ لے جاندیاں ہن جہناں وچ بودھی بھکھشوآں دے رہن اتے دیانتداری کرن جاں پڑھن-لکھن دے کمرے ہن۔ کجھ وڈے-وڈے چیتی (سبھا منڈپ) وی ہن جس ’چ کھڑ کے بھکھشو آچاریہ اپنے چیلیاں نوں نصیحت دیندے سن۔ کئی گفاواں وچ مہاتما بدھ دے بتّ وی ویکھن نوں ملدے ہن۔ کل ملا کے اتھے ۷۰ دے قریب چھوٹیاں-وڈیاں گفاواں ہن۔کہن نوں ہی ایہہ گفا اے کیونکہ اس نوں اکّ پہاڑ دی چٹان ’چوں چھینیاں نال کٹّ-کٹّ کے گھڑیا گیا اے، پر اندروں اس دا سائز بہت وڈا اے۔ فرش توں لے کے گھوڑے دے کھر دی شکل دی چھت دی اچائی ۴۶ فٹ، لمبائی ۱۲۴ فٹ اتے چوڈائی تقریباً ۵۰ فٹ اے۔ اس چیتی (سبھا منڈپ) دے دوویں پاسے کئیاں ستمبھ ہن اتے ستمبھاں دے اپرلے حصے ’تے ہاتھیاں اتے بیٹھے سواراں نوں چٹاناں وچوں کٹّ کے گھڑیاں گیا۔ کارلا دیاں دو مکھ خاصیتاں ’چوں اکّ گفا دے دوار کول اکّ شوہر-بیوی دی آدم قدّ مورتی کندھ وچ کھنی دسدی اے۔ شاید اس گفا دے اساری لئی ایہناں نے سبھ توں ودھ یوگدان دتا سی۔ دوجی خاصیت اس گفا دے باہر اکّ ستمبھ اے جس دے سکھر ’تے چار شیراں دے مونہہ تراسے دسدے ہن۔ 

## دست کاری

File:Karla Amit R Mahadik 01.jpg|Chaitygruha at Karla Caves
File:Karla Amit R Mahadik 02.jpg|Inscription on pillar
File:Karla Amit R Mahadik 03.jpg|Carving on pillar
File:Karla Amit R Mahadik 04.jpg|Carving
File:Karla Amit R Mahadik 05.jpg|Carving
File:Karla Amit R Mahadik 06.jpg|Carving
File:Karla Amit R Mahadik 08.jpg|Exterior of Main Chaitygruha
File:Karla Amit R Mahadik 09.jpg|Pillar at entry of Main Chaitygruha
File:Karla caves1-N-MH-M76.JPG|Exterior of the cave complex in 2007
File:Karla05.jpg|Elephant motif with buddhas above



## ہور ویکھو
* Bhaja Caves
* Bedse Caves

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Flonnet.com article on caves of Western India
* Kanheri Caves Decoded – YouTube

گٹھ:گپھاواں
گٹھ:بھارت
جوناگڑھ بدھ غار

thumb|250x250px|جوناگڑھ وچ تیسری-چوتھی صدی (بی.سی.) وچ بنے کھپرا کوڈ گفاواں دا نقشہ،
thumb|299x299px
thumb|250x250px|دوجی تیجی صدی ای. وچ بنی اپرکوٹ گفاواں دا نقشہ
thumb|250x250px|اپرکوٹ گفاواں دی سبھ توں اچی منزل
**جوناگڑھ بدھ گفاواں **بھارتدے گجرات راج وچ جوناگڑھ ضلعے وچ واقع اکّ پرانی تھاں اے۔ اصل وچ ایہہ قدرتی گفا نہ ہو کے شلاواں نوں کٹّ کے بنائے عمارت گروہاں دا گٹ اے۔ ایہناں دا اساری موریا شاہی خاندان دے اشوک دے دور توں لے کے پہلی توں چوتھی شدی ای. تک زاری رہا اے اتے اس وچ بدھ بھکشُو رہندے سن۔

## ایہناں نوں وی دیکھو
* بدھ دھرم

## حوالے

گٹھ:بودھی تیرتھ
مہامیگھواہن خاندان

**مہامیگھواہن شاہی خاندان** ( Mahā-Mēgha-Vāhana, دوجی جاں پہلی صدی ق م توں چوتھی صدی عیسوی دے شروع تک ) موریا سامراج دے پتن توں بعد کلنگا دا اکّ پرانے حاکم شاہی خاندان سی۔ پہلی صدی ق م وچ، مہامیگھواہن، چیدیراسٹرا (جاں سیترتھ، مطلب، چیڈیاں دا راج) دے اکّ راجا نے کلنگ اتے کوسل نوں جت لیا سی۔ مہامیگھواہن شاہی خاندان دے تیجے راجا کھارویلا دے راج دوران، دکھنی کوسل راج دا انکھڑواں انگ بن گیا۔ اسنے جین دھرم دی سرپرستی کیتی، پر دوجے دھرماں نال وتکرا نہیں کیتا۔ اوہ اپنے ہاتھیگنپھا شلالیکھ ولوں جانیا جاندا اے۔

دکھنی کوسل نوں بعد وچ دوجی صدی عیسوی دے شروعاتی حصے وچ ستواہن شاہی خاندان دے گوتمیپتر ستکرنی ولوں جت لیا گیا سی اتے دوجی صدی عیسوی دے دوجے ادھ تک اوہناں دے قبضے وچ رہا۔ ایہہ دوجی اتے تیجی صدی عیسوی دے دوران سی، میگھا جاں میگھواہن سیاسی نظارہ وچ دوبارہ ظاہر ہوئے اتے دکھنی کوسل اتے اپنا اختیار مڑ حاصل کیتا۔ سمدرگپت نے اپنی دکشیناپاٹھ مہم دوران کوسل دے مہیندر نوں ہرایا جو شاید میگھا ٹبر نال متعلق سی۔ نتیجے وجوں، چوتھی صدی عیسوی دوران دکھنی کوسل، گپتا سامراج دا حصہ بن گیا۔

## حکمراناں دی لسٹ
ہتھیگنپھا شلالیکھ ہیٹھ لکھے حکمراناں دا ذکر کردا اے۔ ایہہ سدھے طور 'تے مہامیگھواہن اتے کھرویلا دے تعلقاں، جاں اوہناں وچکار راجیاں دی گنتی دا ذکر نہیں کردا اے۔ 

سدا شاہی خاندان جسنے گنٹاپلی توں اپنے شلالیکھ وچ امراوتی کھیتر وچ راج کیتا سی، اپنے آپ نوں مہامیگھواہن پروار نال متعلق کلنگا مہیساک دیساں دے مہاراجہ وجوں درساؤندے ہن۔ اوہ مہاں سدا، سوامک سدا اتے اسکا سدا سن۔

## آرکیٹیکچر
ادیاگری اتے کھنڈگری گپھاواں مہامیگھواہن شاہی خاندان دے کم دی سبھ توں پرمکھ اداہرن اے۔ ایہہ گپھاواں دوجی صدی ق م وچ راجا کھرویلا دے حکمرانی دوران بنائیاں گئیاں سن۔ ادیاگری دا مطلب اے "سنرائیز ہلّ" اتے اس دیاں 18 گپھاواں ہن جدوں کہ کھنڈگری (دا مطلب "بروکن ہلّ") وچ 15 گپھاواں ہن۔ ہاتھیگنپھا گپھا ("ہاتھی گپھا") وچ ہاتھیگنپھا شلالیکھ اے، جو کہ دوجی صدی ق م وچ بھارت وچ کلنگا دے راجا کھرویلا ولوں لکھیا گیا سی۔ ہتھیگنپھا شلالیکھ وچ جین نموکر منتر نال شروع ہون والے ڈونگھے کٹے ہوئے براہمی اکھراں وچ ستاراں لائیناں ہن۔ ادیاگری وچ، *ہتھیگنپھا* (گپھا 14) اتے *گنیشگنپھا* (گپھا 10) خاص طور 'تے اپنیاں مورتیاں اتے راہتاں دے کلا خزانے دے نال-نال تریخی اہمیت دے کارن جانے جاندے ہن۔ *رانی کا نور* (مہارانی دے محل دی گپھا، گپھا 1) وی اکّ مکمل طور 'تے اکری ہوئی گپھا اے اتے اس نوں دست کاری پھریزاں نال وسیع روپ نال شنگاریا گیا اے۔ کھنڈگری اس دے سکھر توں بھونیشور دا اکّ ودھیا نظارہ پیش کردا اے۔ *اننت گپھا* (گپھا 3) عورتاں، ہاتھیاں، ایتھلیٹاں، اتے پھلاں نوں چکن والے ہنس دیاں اکریاں ہوئیاں مورتیاں نوں درساؤندی اے۔
تصویر:Udayagiri puri - March 2010.jpg|ادیاگری
تصویر:Udayagiri Caves - Ganesha Gumpha 04.jpg|گنیش گنپھا (گپھا نن-10), ادیاگری
تصویر:Udayagiri Caves - Hathi Gumpha.jpg|ہتھی گنپھا (گپھا نن-14), ادیاگری
تصویر:Hatigumfa.jpg|ہتھیگنپھا شلالیکھ
تصویر:KU24.jpg|نومنی گنپھا دے اندر تیرتھنکراں اتے دیوتیاں دی نقاشی
تصویر:Udaygiri Stone Caves.JPG|ادیگری پتھر دیاں گپھاواں
تصویر:Rishabhanatha and ambika, Khandagiri Caves.jpg|جین تیرتھنکراں دی نقاشی
تصویر:CAVE LIKE SNAKE MOUTH.jpg|سرپا گنپھا (گپھا نن-13), ادیاگری


## حوالے


### سروت

* 

## باہری لنک

* مہا-میگھواہن راج نوں درساؤندا بھارت دا نقشہ 
گٹھ:اڑیسہ دی تریخ
ہرشیدا راول

**ہرشدا راول** گجرات، بھارت دی اکّ گلوکارہ سی۔ اسنے گجراتی سنیما دے نال-نال سگم سنگیت اتے بھگتی سنگیت وچ اکّ پلیبیک گلوکارہ وجوں کم کیتا سی۔ 24 جولائی 2017 نوں احمدآباد وکھے اسدی موت ہو گئی۔

## جیون
راول دا جم منیشنکر ویاس دے گھر لمڈی، گجرات وچ ہویا سی۔ اسدی قابلیت نوں سبھ توں پہلاں شروتی ادارہ دے اکّ پروگرام وچ پچھانیا گیا سی جدوں اسنے "کیوا رے ملیلا منا میل؟" گایا سی، جسدی ورتوں بعد وچ گجراتی فلم *کاشینو ڈکرو* وچ کیتی گئی سی۔ اسنے ساتھی سنگیتکار جناردن راول نال ویاہ کیتا۔ &#x5D;

## کریئر
راول نے اویناش ویاس نال کئی گیت گائے۔ اسنے پنج وار سرووتم پلیبیک گائکہ اوارڈ جتیا سی، جو گجرات سرکار دوارا دتا گیا سی۔ اس دے پرسدھ گجراتی گیتاں وچّ "ای کے لال دروازے تنبو تانیہ رے لول"، "ہو تو گیاتی میلاما"، "ہجو رسبھر رات تو بچی رہی جائی"، "مارا شیریٹھی کنکنور اوتا رے لول"، "مارو سونانو گھڑولیؤ رے" شامل ہن۔، "گرمنے پنچ انگیلی پوجیا"۔

اپنے بعد دے جیون وچّ چیتنی مہاپربھو توں پربھاوت ہو کے، اسنے میرا، کبیر، سورداس اتے تلسیداس ورگے سنت-شاعراں دے بھگتی گیت ( بھجن ) گائے۔

## حوالے

گٹھ:موت 2017