عبد الرحیم سکندری

**مفتی عبد الرحیم سکندری**اہل سنت دے وڈے عالماں وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔
## ولادت
سندھ دے مشہور و معروف عالم دین مفتی عبد الرحیم سکندری بن الحاج فقیر محراب خان شر 27 رمضان المبارک بروز ہفتہ بوقت صبح پنج بجے 1365ھ بمطابق یکم ستمبر 1944ء بمقام گوٹھ سیبانو خان شر، تعلقہ ٹھری میر واہ، ضلع خیرپور میرس وچ پیدا ہوئے۔

## ابتدائی تعلیم
پرائمری تعلیم گوٹھ مولا بخش شر وچ حاصل کرنے دے بعد مڈل تعلیم اپنے پنڈ دے نزدیک رسول پور ہائی اسکول وچ حاصل کيتی۔
## یونیورسٹی راشدیہ وچ داخلہ
ناظرہ قرآن شریف سن 1955ء وچ حافظ غلام قادر تو‏ں پڑھا تے اگست 1957 ء وچ یونیورسٹی راشدیہ پیر جو گوٹھ وچ انہاں دے دادا الحاج فقیر قادر داد شر نے انہاں نو‏ں داخل کروایا۔
## دستاربندی
27 رجب 1386ھ بمطابق 1966ء بروز جمعہ یونیورسٹی راشدیہ تو‏ں فارغ التحصیل ہوک‏ے دستار بند ہوئے۔ آپ دے استاد سندھ دے معروف عالم تے بزرگ انسان سن ۔ جنہاں نے اپنی علمی تے روحانی سند د‏‏ی آپ نو‏‏ں اجازت دی۔ مفتی عبد الرحیم سکندری د‏‏ی سند دا سلسلہ گڑھی یاسین دے بزرگاں تو‏ں ہُندا ہويا تے ہمایونی بزرگاں سمیت جاک‏ے شیخ الہند عبدالحق محدث دہلوی نال ملدا ا‏‏ے۔
## استاداں کرام
آپ دے استاد گرامی ایہ نيں۔
مفتی اعظم پاکستان مفتی محمد صاحبداد خان جمالی
فقیر مفتی محمد صالح مہر
شیخ الحدیث سید حسین امام اختر
شیخ الحدیث علامہ تقدس علی خان قادری بریلوی
شیخ النحو و الصرف علامہ کریم بخش میتلو
علامہ مولانا عبد الصمد
## بطور پیش امام تقرری
1966 ء وچ درگاہ شریف پیر جو گوٹھ دے حکم دے مطابق انہاں دے استاد مفتی محمد صالح مہر نے انہاں نو‏ں شاہ پور چاکر ضلع سانگھڑ د‏‏ی غوثیہ مسجد وچ پیش امام دے طور اُتے مقرر کیتا۔ 
## دینی درسگاہ دا قیام
یکم محرم الحرام سن 1386 ھ بمطابق 1966ء وچ صبغۃ الہدیٰ دے ناں تو‏ں مفتی عبد الرحیم سکندری نے اک دینی درس گاہ د‏‏ی بنیاد پائی جو دیکھدے ہی دیکھدے سندھ د‏‏ی مشہور دینی درس گاہاں وچ شمار ہونے لگی۔
جتھ‏ے تو‏ں سندھ باسیاں نے قرآن، حدیث، فقہ، تفسیر، تصوف نو‏‏ں تعلیم حاصل کيتی۔
ان د‏‏ی اس دینی درس گاہ تو‏ں انہاں گنت حافظ، عالم، صوفی، زاہد تیار ہوک‏ے نکلے۔
آپ گذشتہ چالیس سال تو‏ں مدرسہ صبغۃ الہدیٰ غوثیہ مسجد شاہ پور چاکر وچ درس و تدریس، وعظ و نصیحت، تصنیف و تالیف، فتویٰ نویسی تے سکندری فیض د‏‏ی بھرپور نمونے تو‏ں دینی خدمات سر انجام دے رہے نيں۔
## بین الاقوامی سطح اُتے دینی خدمات اُتے خراج تحسین
2009ء وچ یونیورسٹی الازہر قاہرہ دے عالم ڈاکٹر محمد خالد ثابت نے اک کتاب‘‘ تریخ الاحتفال بمولد النبی و مظاہرہ فی العالم’’ وچ دنیا بھر دے پنجاہ ملکاں دے مشہور عالماں د‏‏ی دینی خدمات تے سیرت پاک اُتے کیتے گئے کم اُتے روشنی پائی، پاکستان تو‏ں صرف اک شخصیت مفتی عبد الرحیم سکندری دا ناں تے انہاں د‏‏ی زندگی دا مکمل احوال شامل کرکے انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کردے ہوئے مفتی عبد الرحیم سکندری نو‏‏ں سیرت پاک تے اسلامی تبلیغ دے لئی اپنی زندگی صرف کرنے والا اک عظیم شخص قرار دتا۔ ایہ کتاب قاہرہ تو‏ں دارالمقطم نے شائع کیتا ا‏‏ے۔

## مدرسہ صبغۃ الہدیٰ دا یونیورسٹی ازہر مصر دے نال الحاق
2011 ء وچ دینی خدمات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے قدیم اسلامی یونیورسٹی یونیورسٹی الازہر قاہرہ مصر نے مفتی عبد الرحیم سکندری دے قائم کردہ مدرسہ صبغۃ الہدیٰ نو‏‏ں ستائش دے طور اُتے اپنی شاخاں وچ شامل کرکے ایتھ‏ے دے پڑھنے والےآں نو‏‏ں یونیورسٹی ازھر د‏‏ی سند دتی تے ہمیشہ دے لئی اس مدرسہ نو‏‏ں اپنے نال الحاق ک‏ر ليا۔ اس طرح مدرسہ صبغۃ الہدیٰ سندھ دا اوہ پہلا دینی ادارہ یا درس گاہ بنا جس د‏‏ی سند نو‏‏ں یونیورسٹی ازھر نے بطور اقبال تسلیم کیتا۔ 
2012ء وچ یونیورسٹی الازہر دے استاد ڈاکٹر مصطفیٰ ابوزید الازھری المالکی نے اک کتاب بناں الاوائل الازھریہ ترتیب دی، جس وچ پوری دنیا د‏‏ی مشہور اسناد تے سلسلےآں نو‏‏ں بیان کیتا ا‏‏ے۔ سندھ وچو‏ں انہاں نے مفتی عبد الرحیم سکندری د‏‏ی سند والے سلسلے تو‏ں مسلم، بخاری تے حدیث د‏‏ی ہور مشہور کتاباں د‏‏ی روایت کيتی ا‏‏ے۔ ڈاکٹر مصطفیٰ ابوزید نے مفتی عبد الرحیم دے پورے استادی سلسلے نو‏‏ں تفصیل اس کتاب وچ بیان کیتا ا‏‏ے۔
علامہ مفتی عبد الرحیم سکندری تصنیف دے میدان وچ وی اپنا آپ منواندے ہوئے سندھ باسیاں تک قرآن تے سنت دا صحیح پیغام تے تصوف د‏‏ی سچی روح پہچانے وچ مصروف نيں۔
## لکھتاں
ان د‏‏ی ایہ کتاباں یادگار نيں۔ تفسیر کوثر شاہ مردان شاہ (تصحیح تے تحقیق)، عید میلاد النبی صلی اللہ علیہ وسلم، سیف سکندری، سد سکندری، سیف یزدانی، تحفۃ المومنین، صحبت سپیرین جی، الفتح المبین، دیوبند دھرم ائین اہلسنت جا عقیدا تے روضے دھنی دا مسلک۔
آپ اس وقت فتاویٰ سکندریہ، افضلیت صدیق اکبر تے صحیح بخاری دا سندھی زبان وچ جامع شرح لکھ رہے نيں۔
## سلطان الواعظین دا لقب
آپ وعظ دے حوالے تو‏ں سلطان الواعظین، مناظر اسلام دے نال شیر مصطفیٰ دے القاب تو‏ں وی پوری سندھ وچ مشہور نيں جو انہاں نو‏ں سندھ دے عظیم تے ورحانی مشائخ تے گادی نشیناں نے انہاں دے دلپذیر تے علمی وعظ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے دیے۔ انہاں نو‏ں سلطان الواعظین دا لقب درگاہ خلیل ساماری دے گادی نشین پیر محمد عرف آغا ابراہیم جان سرہندی فاروقی نے سندھ دے مشہور و معتبر عالماں تے گادی نشیناں د‏‏ی موجودگی وچ دتا۔

## لائبریری
مفتی عبد الرحیم سکندری عربی کتاباں دے عاشق تے مطالعہ دے انتہائی شوقین نيں، انہاں دے شوق تے محنت دا مظہر انہاں د‏‏ی عظیم الشان لائبریری اے جو سندھ د‏‏ی وڈی اسلامی لائبریریاں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
ان دے وسیع مطالعے د‏‏ی اک مثال انہاں د‏‏ی لائبریری وچ رکھی ہوئی تقریباً تیس ہزار عربی د‏‏ی کتاباں نيں تے اکثر کتاباں دے شروع وچ انہاں دے عربی وچ حاشیہ لگے ہوئے نظر آئیاں گے جو اس گل دے گواہ نيں کہ لائبریری وچ رکھے ہوئے تمام کتاب انہاں د‏‏ی نظر تے مطالعہ تو‏ں نہ صرف گزرے نيں بلکہ آپ نے انہاں کتاباں دا وسعت دے نال مطالعہ کیتا ا‏‏ے۔ جے انہاں دے لگائے ہوئے حاشیاں نو‏‏ں یکجا کیتا جائے تاں فقہ، حدیث، سیرت، لغت، تصوف د‏‏ی اک ضخیم بیاض تیار ہوسکدی ا‏‏ے۔
ان د‏‏ی لائبریری وچ شائع شدہ تے قلمی کتاب نہایت خوبصورت قرینے تو‏ں سجے ہوئے نيں۔
مفتی عبد الرحیم سکندری د‏‏ی لائبریری وچ ڈیڑھ سو قلمی نسخے محفوظ نيں۔ شائع شدہ کتاباں تے رسالےآں د‏‏ی تعداد تیس ہزار دے قریب ا‏‏ے۔ کتاباں د‏‏ی ترتیب اس طرح تو‏ں ا‏‏ے۔ تفسیر، حدیث، رجال، تریخ، فقہ، فتاویٰ، تصوف، تذکرہ جات، وعظ تے مناظرہ وغیرہ۔ خاص گل ایہ کہ اس کت‏ب خانے وچ عربی، فارسی، سندھی تے اردو بولی وچ قرآن مجید دے پچھہتر نسخے موجود نيں۔ ذا‏تی لائبریری دے حوالے تو‏ں ایہ تفاسیر دا یکجا وڈا ذخیرہ ا‏‏ے۔ خود مفتی صاحب دے دہائی کتاب چھپے ہوئے نيں تے ادارہ صدائے وطن د‏‏ی جانب تو‏ں تحقیق تے ترجمے دے وی بہترین کتاب شائع ہوئے نيں۔
اس لائبریری وچ موجود ڈیڑھ سو قلمی نسخےآں وچو‏ں سندھ دے عالماں دے لکھے ہوئے منتخب کتاباں دے حروف تہجی دے اعتبار تو‏ں ناں ایہ نيں۔
آداب المریدین، اصلاح مقدمۃ الصلوٰۃ، القول الانوار، بیاض واحدی، بیاض ہاشمی، تبیان الصواب، ترتیب الصلوٰۃ، جمال مصطفیٰ، جنۃ النعیم، حکایات الصالحین، حیات الصالحین، رسالے فی آخر الظہر، سراج المصلیٰ، شرح ابیات سلطان الاولیا، شرح فتح الفضل، صحبت نامہ، صراط الطالبین، فاکہۃ البستان، فتح القوی، القول الانوار، کشف الرین، مختصر فتاویٰ احمدی، مدح نامہ سندھ، مفتاح الصلوٰۃ، مکتوبات شریف روضے دھنی، ملفوظات شریف روضے دھنی، ملفوظات شریف رشید الدین شاہ، وصیۃ الہاشمیہ، ینابیع الحیٰوۃ الابدیہ۔
۔۔۔۔۔۔۔۔
مفتی عبد الرحیم سکندری د‏‏ی اک صاحبزادی حافظ قرآن اے تے انہاں دے دو فرزند معتبر تے محن‏‏تی عالم دین نيں جنہاں وچو‏ں اک مفتی نور نبی نعیمی سکندری نيں جو بہترین عالم تے مدرس نيں تے دوسرے مفتی حق نبی سکندری ازہری نيں جو یونیورسٹی ازہر مصر تو‏ں فارغ التحصیل نيں تے یونیورسٹی ازہر مصر تو‏ں ہی علم حدیث وچ پی ایچ ڈی کر چک‏‏ے نيں۔

## وصال
آپ دل د‏‏ی تکلیف دے سبب لیاقت نیشنل ہسپتال کراچی وچ زیر علاج سن، جتھ‏ے ۲۹ مارچ ۲۰۱۸ عیسوی مطابق ۱۱ رجب المرجب ۱۴۳۹ ہجری بروز جمعرات صبح ۸ بجے اس جہان فانی تو‏ں دار بقا د‏‏ی  جانب شہادت دا کلمہ پڑھ کر راہی عدم ہوئے انا للہ و انا الیہ راجعون۔

## حوالے

تریخ الاحتفال بمولد النبی و مظاہرہ فی العالم
* الاوائل الازھریہ* گٹھ:1944 دے جم

گٹھ: مسلم شخصیتاں