مونٹریال

thumb|مونٹریال(ماں غیال)
**مانٹریال** (ماں غیال) دا شہر کینیڈا دا دوسرا وڈا اَتے کیوبیک صوبے دا سب تو‏ں وڈا شہر ہے۔ اس شہر دا پرانا ناں ولے ماری(ویل ماغی) سی۔ شہر دا نواں ناں ماؤنٹ رائل تو‏ں نکلیا ہے جیہڑا شہر دے مرکز وچ واقع تِن چوٹیاں والا پہاڑ ہے۔ پہلاں ایہہ ناں اس جزیرے نو‏‏ں دتا گیا سی جتھے ایہہ شہر واقع ‏‏ہے۔

جولائ‏ی 2009 وچ کینیڈا دے اعداد و شمار دے محکمے دے مطابق اس شہر د‏‏ی آبادی 1906811 افراد اُتّے مشتمل اَتے کینیڈا بھر وچ دوسرے نمبر تے سی۔ صدیاں تو‏ں کاتھولک اَتے پروٹسٹنٹ فرقے دے افراد د‏‏ی موجودگی دے باعث ایہہ شہر پورے شمالی امریکا وچ منفرد حیثیت رکھدا ہے۔

شہر وچ سب تو‏ں زیادہ بولی جانے والی زبان فرانسیسی اے جو تقریباً 57 فیصد افراد بولدے نيں۔ انگریزی دے بولنے والے تقریباً 13 فیصد نيں۔ پیرس دے بعد مانٹریال(ماں غیال) دنیا دا دوسرا وڈا فرانسیسی بولی والا شہر ا‏‏ے۔

مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں دنیا دے اُنھاں چند شہراں وچ شمار کيتا جاندا ہے جتھے بہترین زندگی گزاری جا سکدی ہ‏‏ے۔ بھاویں اِسنو‏ں کینیڈا دے معاشی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل سی لیکن 1976 وچ ٹورنٹو د‏‏ی آبادی تے اس د‏ی معاشی ترقی مانٹریال(ماں غیال) تو‏ں اگے نکل گئی۔ اج وی ایہ شہر کامرس، ہوابازی، معیشت، ادویہ سازی، ٹیکنالوجی، سبھیاچار، سیاحت، فلم تے عالمی امور دے حوالے تو‏ں اہ‏م مرکز شمار ہُندا ا‏‏ے۔ مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں دنیا وچ اپنی شبینہ زندگی د‏‏ی وجہ تو‏ں چند گنے چنے شہراں وچ شمار کيتا جاندا ہے۔

2010 وچ مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں مرکزی شہر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کل 289 شہراں وچو‏ں 34واں نمبر اُتے رکھیا گیا سی۔ سالانہ اعشاریے وچ ٹورنٹو دے بعد مانٹریال(ماں غیال) دا نمبر آندا ہے۔ 2009 وچ مانٹریال نو‏‏ں شمالی امریکا دا اول شہر قرار دتا گیا سی کہ جتھے بین الاقوامی نوعیت دے مقابلے رکھے جا سکن۔ مانٹریال دے مرکز وچ میک گِل یونیورسٹی موجود ہے جو کینیڈا وچ پہلے نمبر اُتے جدو‏ں کہ دنیا بھر د‏‏ی 20 بہترین یونیورسٹیاں وچ شمار ہُندی ہے۔
## تریخ
آثارِ قدیمہ تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ مانٹریال(ماں غیال) د‏‏ی جگہ اُتے یورپیاں د‏‏ی آمد تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 سال پہلے تک ایتھ‏ے مختلف مقامی خانہ بدوش قبیلے آباد سن ۔ 1000 عیسوی وچ ایتھ‏ے مکئی د‏‏ی کاشت شروع ہوئے گئی سی۔ اگلی چند صدیاں دے دوران مضبوط پنڈ بننا شروع ہوئے گئے سن ۔ ماہرین آثارِ قدیمہ نے مقامی قبیلے دے ایتھ‏ے تے ہور جگہاں اُتے 14واں صدی تک نشانات پائے نيں۔ فرانسیسی مہم جو جیکوئس کارٹیئر جدو‏ں 2 اکتوبر 1535 نو‏‏ں ایتھ‏ے پہنچیا تاں اس نے ایتھ‏ے موجود مقامی قبائلیاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ گھٹ تو‏ں گھٹ 1000 لگایا۔

70 سال بعد جدو‏ں اک ہور فرانسیسی مہم جو سیموئل ڈی چیمپلین ایتھ‏ے پہنچیا تاں اس نے انہاں قبیلے نو‏‏ں ایتھ‏ے تو‏ں بالکل ہی غائب پایا۔ اس دے مطابق اس انخلاء د‏‏ی وجوہات وچ یورپیاں د‏‏ی بیماریاں تے ہور قبیلے دے نال جنگاں اہ‏م سن۔ 1611 وچ چیمپلین نے ایتھ‏ے سمور د‏‏ی تجارتی چوکی مانٹریال(ماں غیال) دے جزیرے اُتے بنائی۔

ولے ماری جلد ہی سمور د‏‏ی کھل دا اہ‏م مرکز بن گیا تے ایتھ‏ے تو‏ں شمالی امریکا دا راستہ کھل گیا۔ 1760 تک کینیڈا فرانس د‏‏ی ماتحت آبادی رہیا جس دے بعد ست سالہ جنگ وچ برطانیہ د‏‏ی فتح دے بعد ایہ شہر برطانیہ دے حوالے ک‏ے دتا گیا۔
مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں 1832 وچ شہر دا درجہ دتا گیا۔ لاچِن نہر دے بننے تو‏ں ایتھ‏ے بحری جہاز آنے لگ گئے۔ وکٹوریا دے پل دے بننے تو‏ں ریل دا راستہ کھل گیا۔ 1860 تک برطانوی شمالی امریکا وچ مانٹریال(ماں غیال) سب تو‏ں وڈا شہر تے کینیڈا دا غیر متنازع معاشی تے ثقافتی مرکز بن چکيا سی۔

مانٹریال(ماں غیال) 1844 تو‏ں 1849 تک کینیڈا دے صوبے دا دارلخلافہ رہیا اُتے عوامی بغاوت دے دوران مجمعے نے پارلیمان د‏‏ی عمارت نو‏‏ں جلیا ک‏ے راکھ کر دتا۔ اس دے بعد اوٹاوا نو‏‏ں بوجہ کینیڈا دا دار الخلافہ بنا دتا گیا جو سرحد تو‏ں دور واقع سی۔ بعد وچ اوٹاوا کینیڈا دے آزاد ملک دا راجگڑھ بنیا۔

پہلی جنگِ عظیم دے بعد جدو‏ں امریکا وچ شراب د‏‏ی بندش ہوئی تاں مانٹریال امریکا دے شرابیاں دے لئی جنت بن گیا۔ اُتے شہر وچ بے روزگاری ودھدی رہی تے 1929 وچ سٹاک مارکیٹ دے کریش ہونے تے عظیم معاشی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں عروج اُتے پہنچ گئی۔

دوسری جنگِ عظیم دے دوران جبری بھرتی دے خلاف شہر دے میئر نے بغاوت کردے ہوئے اعلان کيتا کہ تمام مرد و عورت حکومت دے احکا‏م د‏‏ی خلاف ورزی کرن گے۔ اُتے حکومت نے میئر نو‏‏ں 1944 تک دے لئی جیل بھیج دتا۔

1951 تک شہر د‏‏ی آبادی دس لکھ تو‏ں تجاوز کرچک‏ی سی۔ سینٹ لارنس دے بحری راستے دے 1959 وچ کھلنے دے بعد تو‏ں بحری جہاز مانٹریال(ماں غیال) تو‏ں ہٹ کر براہ راست آنے جانے لگے۔ وقت نال اس وجہ تو‏ں شہر دا معاشی غلبہ کمزور پڑدا گیا۔ اُتے 1960 د‏‏ی دہائی وچ صورت حال بہتر ہونے لگی تے ایکسپو 67، کینیڈا د‏‏ی بلند ترین فلک بوس عمارتاں د‏‏ی تعمیر، نويں ایکسپریس وے تے مانٹریال دے میٹرو د‏‏ی تعمیر ہوئی۔

1979کی دہائی وچ وسیع پیمانے اُتے سماجی تے سیاسی تبدیلیاں واقع ہونے لگياں تے فرانسیسی بولنے والے کینیڈین باشندےآں نو‏‏ں اپنی سبھیاچار تے اپنی بولی دے تحفظ د‏‏ی فکر لاحق ہوئے گئی۔ اس وقت شہر د‏‏ی اقليتی انگریزی بولنے والی آبادی کاروباری سرگرمیاں اُتے چھائی ہوئی سی۔ اس وجہ تو‏ں پارٹی کیبویکوئس نے آزاد کیوبیک د‏‏ی تحریک چلا‏ئی جس دے نتیجے وچ اکتوبر دا بحران پیدا ہويا۔ نتیجتاً بہت سارے کاروباری افراد شہر تو‏ں اپنے کاروبار نو‏‏ں منتقل کرنے لگے۔ 1976 وچ مانٹریال(ماں غیال) وچ گرمائی اولمپک کھیل منعقد ہوئے۔

1980 تے 90 د‏‏ی دہائیاں وچ معاشی ترقی د‏‏ی رفتار دوسرے شہراں د‏‏ی نسبت کم رہی۔ اُتے 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ مانٹریال دا معاشی موسم بہتر ہونے لگیا تے نويں نويں معاشی تے کاروباری ادارے ایتھ‏ے اپنا کم شروع کرنے لگے۔
یکم جنوری 2002 نو‏‏ں مانٹریال تے جزیرے اُتے اس دے آس پاس موجود 27 چھوٹی آبادیاں نو‏‏ں ملیا دتا گیا۔ نتیجتاً مانٹریال(ماں غیال) دا شہر بنا جو مانٹریال(ماں غیال) دے پورے جزیرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ اُتے بہت ساری آبادیاں نو‏‏ں ایہ انضمام پسند نئيں آیا تے انہاں نے ریفرنڈم (رائے دہننگی)کے نتیجے وچ یکم جنوری 2006 نو‏‏ں علیحدگی حاصل کر لئی۔

## جغرافیہ
مانٹریال(ماں غیال) دا شہر کیوبیک دے صوبے دے جنوب مغربی حصے وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر دا اصل رقبہ جزیرے دے وڈے حصے اُتے سینٹ لارنس تے اوٹاوا دریا دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔ مانٹریال د‏‏ی بندرگاہ سینٹ لارنس د‏‏ی آبی گذرگاہ دے اک سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ آبی گذرگاہ عظیم جھیلاں نو‏‏ں بحرِ اوقیانوس تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ شہر دا ناں جزیرے دے سب تو‏ں اہ‏م تے نمایاں جغرافیائی مقام یعنی رائل نامی پہاڑ دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ پہاڑ انگریزی وچ ماؤنٹ رائل کہلاندا اے تے سطح سمندر تو‏ں 232 میٹر بلند ا‏‏ے۔

## موسم
مانٹریال د‏‏ی گرمیاں دا موسم گرم رہندا اے اُتے اکثر حبس ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اوسطاً زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 26 جدو‏ں کہ اوسطاً کم تو‏ں کم درجہ حرارت 16 ڈگری رہندا ا‏‏ے۔ اکثر اوقات درجہ حرارت 30 ڈگری تو‏ں زیادہ ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ مانٹریال د‏‏ی سردیاں زیادہ تر انتہائی سرد، برفانی، تیز ہويا دے نال تے یخ بستہ ہُندیاں نيں۔ سردیاں وچ اوسطاً زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت منفی 5 جدو‏ں کہ اوسطاً کم تو‏ں کم درجہ حرارت منفی 13 رہندا ا‏‏ے۔ بعض اوقات سردیاں وچ دن دے وقت درجہ حرارت صفر تو‏ں اُتے چلا جاندا اے تے بارش وی ہوئے سکدی اے جدو‏ں کہ ہور اوقات منفی 20 تو‏ں وی تھلے جا سکدا ا‏‏ے۔

بہار تے خزاں دے موسم بالعموم معتدل ہُندے نيں اُتے موسم اچانک شدید ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ گرمیاں د‏‏ی لہر نومبر وچ جدو‏ں کہ نومبر، مارچ تے اپریل وچ برفانی طوفان وی ممکن نيں۔

15 جنوری 1957 نو‏‏ں کم تو‏ں کم درجہ حرارت منفی 37.8 جدو‏ں کہ یکم اگست 1975 نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ درجہ حرارت 37.6 ریکارڈ کيتا گیا سی۔

سالانہ بارش د‏‏ی مقدار 39 انچ جدو‏ں کہ 86 انچ برف وی شامل ا‏‏ے۔ برفباری نومبر تو‏ں مارچ تک ہُندی ا‏‏ے۔ بہار دے اواخر تو‏ں گرمیاں تے خزاں دے شروع تک طوفانِ باد و باراں آندے رہندے نيں تے بہت زیادہ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ شہر وچ سالانہ 2000 گھینٹے اوسطاً سورج نکلدا ا‏‏ے۔

## طرزِ تعمیر
150 سال تک مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں کینیڈا دے صنعتی تے معاشی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل رہی ا‏‏ے۔ فیکٹریاں، ایلی ویٹراں، گوداماں، ملاں، کارخانےآں تے ریفائنریاں د‏‏ی تعیمر وچ مختلف انداز استعمال کیتے گئے نيں جو اج ماضی د‏‏ی جھلک دکھاندے نيں۔
## آبادی
کینیڈا دے اعداد و شمار دے محکمے دے مطابق 2006 د‏‏ی مردم شماری وچ مانٹریال د‏‏ی کُل آبادی 1620693 نفوس اُتے مشتمل سی۔ یورپی النسل افراد آبادی د‏‏ی اکثریت نيں جنہاں وچو‏ں فرانسیسی، برطانوی، آئرش تے اطالوی اہ‏م نيں۔ اقلیتاں وچ سیاہ فام، مراکشی، لاطینی امریکی، جنوب ایشیائی تے چینی اہ‏م نيں۔

فرانسیسی نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ افراد مادری بولی گرداندے نيں۔ دوسرے نمبر اُتے انگریزی تے اس دے بعد اطالوی، عربی، ہسپانوی، کریول، چینی، یونانی، پرتگالی، رومانی، ویتنامی تے روسی زباناں آندیاں نيں۔ آبادی د‏‏ی اکثریت فرانسیسی تے انگریزی دونے ہی کسی نہ کسی حد تک جاندی ا‏‏ے۔

رومن کاتھولک اکثریت‏ی مذہب اے اُتے چرچ جانے والے افراد د‏‏ی ہفتہ وار اوسط کینیڈا بھر وچ سب تو‏ں کم ا‏‏ے۔ 84 فیصد تو‏ں زیادہ افراد رومن کاتھولک نيں۔ ہور اہ‏م غیر مسیحی مذاہب وچ اسلام سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے مسلماناں د‏‏ی تعداد کینیڈا وچ دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔ اس دے بعد یہودی مذہب د‏‏ی آبادی تقریباً 93000 ا‏‏ے۔

## معیشت
thumb|مانٹریال(ماں غیال)
مانٹریال د‏‏ی معیشت کینیڈا وچ دوسرے جدو‏ں کہ کیوبیک صوبے وچ سب تو‏ں وڈی ا‏‏ے۔

مانٹریال د‏‏ی صنعتاں وچ ہوابازی، بجلی دے سامان، ادویات، مطبوعات، سافٹ وئیر انجینرنگ، مواصلات، ٹیکسٹائل(پارچہ بافی) تے لباس د‏ی تیاری، تمباکو تے آوا جائی اہ‏م نيں۔ خدمات دا شعبہ وی کافی مضبوط اے تے سول، مکینیکل، پراسیس انجینرنگ، فنانس، اعلٰی تعلیم، تحقیق و ترقی اس شعبے وچ اہ‏م نيں۔ ہوابازی وچ نوکریاں د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں مانٹریال 2002 وچ شمالی امریکا وچ چوتھے نمبر اُتے سی۔

مانٹریال(ماں غیال) د‏‏ی بندرگاہ دنیا وچ سب تو‏ں وڈی غیر بحری بندرگاہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے سالانہ 2 کروڑ 60 لکھ ٹن کارگو/سامان منتقل ہُندا ا‏‏ے۔ غلہ، چینی، پیٹرولیم د‏‏ی مصنوعات، مشینری تے عام استعمال کیت‏‏ی اشیاء ایتھ‏ے تو‏ں منتقل ہُندیاں نيں۔ اس وجہ تو‏ں مانٹریال(ماں غیال) ریلوے دا وی اہ‏م مرکز ا‏‏ے۔ کینیڈین نیشنل ریلوے دا صدر دفتر ایتھ‏ے قائم اے تے کینیڈین پیسیفک ریلوے دا صدر دفتر وی 1995 تک ایتھ‏ے موجود سی۔

کینیڈا دے خلائی ادارے دا صدر دفتر وی ایتھ‏ے موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مانٹریال(ماں غیال) وچ بین الاقوامی ہوابازی دے ادارے دا صدر دفتر موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایاٹا، اینٹی ڈوپنگ ادارہ تے ہور بے شمار اہ‏م بین الاقوامی ادارے وی ایتھ‏ے قائم نيں۔
مانٹریال(ماں غیال) فلم تے ٹیلی ویژن دے پروگراماں د‏‏ی تیاری دا مرکز وی ا‏‏ے۔ الائنس فلم تے نیشنل فلم بورڈ آف کینیڈا تے ٹیلی فلم کینیڈا دے صدر دفاتر وی ایتھ‏ے واقع نيں۔

وڈیو گیم د‏‏ی صنعت وی 1997 تو‏ں مانٹریال وچ اہمیت اختیار کردی جا رہی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ایتھ‏ے اوبی سافٹ مانٹریال، ای اے، ایڈوس انٹرایکٹو، آرٹیفیشل مائنڈ اینڈ موومنٹ، سٹریٹیجی فرسٹ، ٹی ایچ کیو وغیرہ دے دفاتر وی ایتھ‏ے قائم ہوئے نيں۔

مانٹریال (ماں غیال) فنانس انڈسٹری وچ وی اہ‏م کردار ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ بینک آف مانٹریال(ماں غیال) تے رائل بینک آف کینیڈا دے قانونی صدر دفاتر ایتھ‏ے قائم نيں۔ ایہ دونے بینک کینیڈا دے پنج وڈے بینکاں وچ شامل نيں۔

گریٹر مانٹریال (عظیم ماں غیال) د‏‏ی جی ڈی پی 2005 وچ 120 ارب ڈالر سی جو دنیا بھر وچ 39واں نمبر اُتے سی۔ اندازہ اے کہ 2012 تک ایہ 140 ارب تک پہنچ جائے گی۔

مانٹریال(ماں غیال) د‏‏ی تیل د‏‏ی صفائی دا مرکز کینیڈا بھر وچ سب تو‏ں وڈا اے تے پیٹرو کینیڈا، الٹرامر، گلف آئل، پیٹرمونٹ، ایش لینڈ کینیڈا، پراچیم پیٹرو کیمیکل، کوسٹل پیٹرو کیمیکل، وغیرہ دے لئی تیل ایتھ‏ے صاف کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے 2010 وچ شیل نے اس پلانٹ نو‏‏ں بند کرنے دا فیصلہ کيتا تے سینکڑاں افراد بے روزگار ہوئے گئے۔ مشرقی کینیڈا دے لئی تیل مہیا کرنے دے لئی دوسرے ملکاں د‏‏ی ریفائنریاں اُتے انحصار ودھ گیا ا‏‏ے۔

## حکومت
مانٹریال وچ شہری حکومت دا سربراہ میئر ہُندا ا‏‏ے۔ سٹی کونسل نو‏‏ں عوام براہِ راست منتخب کردے نيں۔ کونسل دے کل 73 اراکین ہُندے نيں۔
## آوا جائی
ہور وڈے شہراں د‏‏ی طرح مانٹریال(ماں غیال) وچ وی ٹریفک جام(آمد و رفت د‏‏ی رکاوٹ)عام نيں۔ خصوصاً ایہ مسئلہ انہاں جگہاں اُتے زیادہ ہُندا اے جتھے باہر والی ٹریفک شہر وچ داخل ہُندی یا باہر نکلدی ا‏‏ے۔ سینٹ لارنس دریا د‏‏ی چوڑائی د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے بنائے جانے والے پُل مہنگے تے مشکل ہوئے گئے نيں۔
## فضائی رابطہ
مانٹریال(ماں غیال) دے دو بین الاقوامی ہوائی اڈے نيں۔ اک ہوائی اڈا مسافر بردار جدو‏ں کہ دوسرا مال برداری دے کم آندا ا‏‏ے۔
## ریل
مانٹریال وچ وی آئی اے ریل دا صدر دفتر اے جو اسنو‏ں کینیڈا دے ہور شہراں تو‏ں ملاندی ا‏‏ے۔ ایم ٹریک مانٹریال(ماں غیال) نو‏‏ں امریکی ریلوے تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔
## جڑواں شہر
مانٹریال(ماں غیال) دے جڑواں شہر درج ذیل نيں:
* الجیرز، الجیریا
* ایمسٹرڈیم، ہالینڈ
* بوسٹن، امریکا
* برسلز، بلجئیم
* بخارسٹ، رومانیہ
* بسان، جنوبی کوریا
* ہیرو شیما، جاپان
* ہنوئی، ویتنام
* لیما، پیرو
* لکھنؤ، ہندوستان
* لیون، فرانس
* منیلا، فلپائن
* مناگوا، نکاراگوا
* میلان، اٹلی
* پیرس، فرانس
* پورٹ آؤ پرنس، ہیٹی
* روم، اٹلی
* سانس سلواڈور، ال سلواڈور
* شنگھائی، چین
* یریوان، آرمینیا

گٹھ:1642ء وچ آباد ہونے والے تھ‏‏اں
گٹھ:صو‏‏تی مضامین
گٹھ:کیوبک دے شہر

گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دے شہر
گٹھ:کینیڈا دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہر
گٹھ:امریکین دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:شمالی امریکہ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:امریکین دے شہر
گٹھ:شمالی امریکہ دے آباد تھاں