پاکستان ایئر فورس

**پاک فضائیہ** (Pakistan Air Force) پاکستان دی فضائی حدود دی محافظ اے۔ ایہ زمینی افواج نوں   وی مدد فراہم کردی اے۔ اس دے کول 1530 ہوائی جہاز نیں  ۔ انہاں وچ میراج، ایف-7، ایف-16 تے کئی دوسرے شامل نیں  ۔ پاک فضائیہ دے کول 2015 وچ اس دے اپنے بنائے گئے 200 جے ایف-17 تھنڈر نیں  ۔ پاک فضائیہ دے پائلٹاں دا شمار دنیا دے بہترین پائلٹس وچ ہُندا اے۔

پاکستان ایئر فورس پاکستان دی ہوائی فوج اے۔ ایدا کم پاکستان دیاں ہوائی سرحداں دی راکھی تے زمینی فوج نوں مدد دینا اے۔ پاکستان ایئر فورس میراج 3، ایف-7، ایف-16 تے جے ایف-17 جہاز لڑائی آسطے استعمال کر دی اے تے سی-130، ساب-2000 تے دوجے ایناں نوں اپنےمشن کرن چ مدد دیندے نیں۔ زیادہ تر پاکستان دی ایئر فورس فرانسیسی، امریکی تے چینی جہاز استعمال کردتی اے۔ پاکستان ایئر فورس زیادہ تر ھندستانی ایئر فورس نال لڑدی آئی اے تے استاں علاوہ اوہ اپنے پائلٹ دوجے اسلامی دیساں چ وی پیج چکی اے تے او پائلٹ اسرائیل دے خلاف لڑے ہوئے نیں۔

## قائد اعظم دا فرمان

قائد اعظم نے مندرجہ ذیل الفاظ 13اپریل 1948 نوں   پاک فضائیہ دی رسالپور اکیڈمی وچ کہے۔

**اک طاقتور ہوائی فوج دے بغیر اک ملک کسے وی جارح دے رحم و کرم اُتے ہُندا اے، جِنی چھیتی ہو سکے پاکستان نوں   اپنی فصائیہ بنا لینی چاہیے ایہ لازما اک بہترین ہوائی فوج ہوۓ جو کسے دوسرے توں پیچھے نہ ہوۓ۔**


## پاک فضائیہ دی تریخ
### ابتدا (1947-1951)

شاہی پاک فضائیہ پاکستان دے وجود وچ آنے دے فورا بعد عمل وچ آگئی۔ پاک فضائیہ دے کول اس وقت 2332 دا عملہ تے اس دے علاوہ 24 ہاکر ٹیمپسٹ (Hawker Tempest) لڑاکا جہاز، 16 ہاکر ٹائیفون (Hawker Typhoon) لڑاکا جہاز، 2 ہیلیفیکس (Halifax) بمبار جہاز، 2 اسٹر (Auster) جہاز، 12 ہارورڈ (Harvard) مشقی جہاز تے 10 ٹائگر موتھ (Tiger Moth) عام جہاز۔ اس دے علاوہ اس دے کول 8 ڈکوٹا (Dakota) جہاز وی سن جو بھارت دے خلاف 1948 دی جنگ وچ فوجیاں نوں   میدان جنگ لے جانے دے لئی وی استعمال ہوئے۔ اس دے 7 ہوائی اڈے وی سن جو پاکستان دے سارے صوباں وچ موجود سن۔ شاہی پاک فضائیہ دا ناں صرف پاک فضائیہ 23 مارچ 1956 نوں   رکھ لیا گیا۔
## پاک فضائیہ عرب ملکاں وچ
1967ء تے 1973ء دی عرب اسرائیل جنگاں وچ پاک فضائیہ دے پائلٹاں نے وی حصہ لیا۔ پہلی جنگ وچ پاکستان دے پائلٹ مصر، اردن تے شامی فضائیہ ولوں لڑنے گئے انہاں وچوں اردن کیپٹل بلاک جدونکہ مصر تے شام کمیونسٹ بلاک دے ملکاں سن۔ اس جنگ وچ لڑدے ہوئے پاکستانی پائلٹاں نے دس اسرائیلی طیارے مار گرائے۔ اسرائیل دا کہنا اے کہ پاکستانی پائلٹ اس دے صرف تن طیارے گرانے وچ کامیاب رہے سن۔ دوسری عرب اسرائیل جنگ وچ پاک فضائیہ دے پائلٹ اک بار فیر انہاں تناں ملکاں وچ پہنچے۔ پاکستانی پائلٹ مصر پہنچے تے مصر جنگ بندی دا اعلان کر چکیا سی البتہ اردن تے شام حالے حالت جنگ وچ سن۔ انہاں دوناں ملکاں دی جانب توں لڑتے ہوئے پاکستانی پائلٹاں نے پنج اسرائیلی طیارے گرائے۔ انہاں وچوں بالخصوص فلائٹ لیفٹنٹ عبد الستار علوی نوں   شام نے ہیرو ڈیکلیئر کیتا تے ایوارڈ نال وی نوازیا۔ جنگ دے اختتام اُتے شام نے انہاں پاکستانی پائلٹاں دی خدمات اپنی فضائیہ دی ٹریننگ دے لئی طلب کر لیاں جسنوں   پاکستان نے منظور کر لیا ایداں ایہ پائلٹ 1976ء تک شام وچ رہے۔ پاک فضائیہ تے شامی فضائیہ دے تعلقات دا پاکستان نوں   ایہ فائدہ ہویا کہ شامی فضائیہ دے کول روسی طیارے سن چونکہ انڈین ایئرفورس وی روسی طیاریاں اُتے مشتمل سی تے پاک فضائیہ دے پائلٹ انہاں طیاریاں اُتے وی دسترس حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے جس نال انہاں طیاراں دیاں تمام خوبیاں تے خامیاں انہاں دے علم وچ آگئیاں جو جنگ دے موقع اُتے کار آمد ہُندیاں۔ اس زمانے وچ پاکستان واحد ملک سی جس دی فضائیہ امریکی ، فرانسیسی ای نئیں بلکہ رشین طیاریاں دی مہارت توں وی لیس سی۔

### 6 روزہ جنگ
مکمل مضمون دے لئی دیکھو 6 روزہ جنگ

6 روزہ جنگ وچ پاک فضائیہ دے ہوا بازاں (پائلٹاں) نے وی حصہ لیا۔ پاکستانی ہوا باز اردن، مصر تے عراق دی فضائیہ دی جانب توں لڑے تے اسرائیلی فضائیہ دے 3 جہازاں نوں   مار گرایا جدونکہ انہاں دا کوئی نقصان نئیں ہویا تے اسرائیلی پیش قدمی رکنے دی سب توں  وڈی وجہ قرار پائے۔

### جنگ یوم کپور
مکمل مضمون دے لئی دیکھو جنگ یوم کپور

اس جنگ دے دوران پاکستان نے مصر تے شام دی مدد دے لئی 16 ہوا باز مشرق وسطی بھیجے لیکن انہاں دے پہنچنے تک مصر نے پہلے ای جنگ بندی کردتی پر شام حالے وی اسرائیل توں حالت جنگ وچ سی۔ اس لئی 8 پاکستانی ہویا بازاں نے شام دی جانب توں جنگ وچ حصہ لیا تے مگ-21 طیاراں وچ پروازاں کیتیاں۔ پاکستان دے فلائٹ لیفٹیننٹ عبد الستار علوی یوم کپور جنگ وچ پاکستان دے پہلے ہویا باز سن جنہاں نے اسرائیل دے اک میراج طیارے نوں   مار گرایا۔ انہاں شامی حکومت دی جانب توں اعزاز توں وی نوازا گیا۔ انہاں دے علاوہ پاکستانی ہویا بازاں نے 4 ایف 4 فینٹم طیارے تباہ کیتے جدونکہ پاکستان دا کوئی جانی جاں مالی نقصان نئاں ہویا۔ ایہ پاکستانی ہویا باز 1976ء تک شام وچ موجود رہے تے شام دے ہویا بازاں نوں   جنگی تربیت دیتے رہے ۔

### نواں زمانہ (1983ء-1989ء)

جدوں روس نے افغانستان اُتے حملا کیتا تو پاکستان نوں   روس توں بوہت خطرہ سی۔ اس لئی پاک فضائیہ نے اپنے تہاناں   جدید اسلحے توں لیس کرنے دا فیصلہ کیتا۔

فرانس نے پاکستان نوں   اپنے نویں میراج 2000 بیچنے دی پیشکش دی لیکن پاک فضائیہ دے اعلی افسران ایف-16 جاں ایف-18 خریدنے دا سوچ رہے سن۔ لیکن امریکہ نے ایف-16 تے ایف-18 بیچنے توں انکار کر دتا تے انکی جگہ ایف-5، ایف-20 تے اے-10 تھنڈربولٹ بیخنے دی آفر دی۔ لیکن رونلڈ ریگن جدوں امریکہ صدر بنا تو اسنے ایف-16 نوں   بیچنے دا فیصلا کیتا۔ اس معاملے وچ جنرل ضیاء دی ضد کم کر گئی جو ایف 16 لینے اُتے ڈٹ گئے سن

1987ء توں 1997ء تک پاک فضائیہ نے اپنے ایف-7 تے میراج-3 لڑاکا جہازاں نوں   تبدیل کرنے دے لئی ایف-16 خریدے۔

### (1991ء - 2001ء)

1990ء توں پاکستان اُتے اس دے ایٹمی پروگرام دی وجہ توں کئی امریکی پابندیاں لگاں جس دی وجہ توں پاکستان نوں   امریکی 71 ایف-16 نئاں ملے۔ بلاشبہ ایہ اس وقت دی بے نظیر حکومت دی وڈی ناکامی سی بلکہ صحیح معناں وچ   طیارے حاصل کرنے دی کوشش ہہی نئاں دی گئی 1998ء وچ جدوں پاکستان نے اپنا پہلا ایٹمی دھماکا کیتا تو اس اُتے نا صرف امریکا نے بلکہ کئی تے دوسرے یورپی ملکاں نے کئی پابندیاں لگیا دتیاں۔ جس دی وجہ توں پاک فضائیہ کئی نویں لڑاکا جہاز خریدنے توں محروم رہی۔ جس دی وجہ توں پاکستان نے خود ہوائی جہاز بنانے دا فیصلہ کیتا تے پاکستان نے چین دے نال مل کر دے-8 تربیندی ہوائی جہاز بنایا تے اس دے علاوہ پاکستان چین دے نال مل کر جےایف-17 تھنڈر لڑاکا جہاز وی بنا رہی اے جس نوں   کامرہ پاکستان وچ بنایا جا رہیا اے۔

### موجودہ

پاک فضائیہ دے کول اس وقت ایف-7، میراج-3، میراج-5، ایف-16 تے کیو-5 طیارے نیں  ۔ انہاں سب نوں   ملیا کر 1530 کل طیارے بنتے نیں  ۔ پاک فضائیہ اپنے میراج-3 طیاراں نوں   روز-1 تے روز-3 توں ترقی یافتہ بنا رہی اے۔ اس دے علاوہ پاکستان ایروناٹیکل کمپلکس وچ 150 جے ایف-17 تھنڈر طیارے وی بنانا شروع کر دتے نیں  ۔ جنہاں دا پہلا سکواڈرن پاک فضائیہ وچ شامل ہو چکا اے

12 اپریل 2006 پاکستانی حکومت نے نویں 77 ایف-16 طیاراں نوں   امریکا توں خریدنے دا سودا کیتا۔ جنہاں دی قیمت 3.5 بلین $ اے۔ لیکن ہن پاکستان صرف 44 ایف-16 خریدے گا تے اس وچ شاید دوسرے جہاز وی شامل کیتے جاسکتے نیں   مثلا یورو فائیٹر-2000 جاں ڈیسالٹ-رافیل وغیرہ۔ پاکستانی حکومت نے چین توں نویں 50 جے-10 لڑاکا جہاز وی خریدنے دا فیصلہ کیتا۔ اس دے علاوہ مندرجہ ذیل ہتھیار پاکستان نے حالے خریدنے نیں  ۔
* 300 ایسڈی-10 ہویا -توں -ہویا وچ مار کرنے والا میزائل
* 500 اے آئی ایم-120 ایمریم ہویا -توں -ہویا وچ مار کرنے میزائل
* 18 نشانہ لینے والے (Targeting Pod)
* 500 جائنٹ ڈائیرکٹ اٹیک منشن (JDAM) بم

## گول نشان
تصغیر|150px|بائیں|'''پاک فضائیہ کا گول نشان'''
فائل:Falcon.png
پاک فضائیہ دے جہازاں اُتے اک گول نشان ہُندا اے جو پاکستان دے جھنڈے توں مشابہت رکھتا اے۔ اس دا باہر والا حصہ سبز ہُندا اے تے اندرونی حصے وچ سفید دائرہ ہُندا اے۔

## عہدےدار

### ایئر چیف لسٹ

# ایئر وائس مارشل الان پیری کانے (15 اگست 1947&nbsp;– 17 فروری 1949)
# ایئر وائس مارشل رچرڈ ایڈچرلے (18 فروری 1949&nbsp;– 6 مئی 1951)
# ایئر وائس مارشل لیسلی ولیم کینن (7 مئی 1951&nbsp;– 19 جون 1955)
# ایئر وائس مارشل آرتھر میگڈونلڈ (20 جون 1955&nbsp;– 22 جولائی 1957)
# ایئر مارشل اصغر خان (23 جولائی 1957&nbsp;– 22 جولائی 1965)
# ایئر مارشل نور خان (23 جولائی 1965&nbsp;– 31 اگست 1969)
# ایئر مارشل عبدالرحیم خان (1 ستمبر 1969&nbsp;– 2 مارچ 1972)
# ایئر مارشل ظفر چوہدری (3 مارچ 1972&nbsp;– 15 اپریل 1974)
# ایئر چیف مارشل ذوالفقار علی خان (16 اپریل 1974&nbsp;– 22 جولائی 1978)
# ایئر چیف مارشل انور شمیم (23 جولائی 1978&nbsp;– 5 مارچ 1985)
# ایئر چیف مارشل جمال اے خان (6 مارچ 1985&nbsp;– 8 مارچ 1988)
# ایئر چیف مارشل حکیم اللہ (9 مارچ 1988&nbsp;– 9 مارچ 1991)
# ایئر چیف مارشل فاروق فیروز خان (9 مارچ 1991&nbsp;– 8 نومبر 1994)
# ایئر چیف مارشل عباس خٹک (8 نومبر 1994&nbsp;– 7 نومبر 1997)
# ایئر چیف مارشل پرویز مہدی قریشی (7 نومبر 1997&nbsp;– 20 نومبر 2000)
# ایئر چیف مارشل مصحف علی میر (20 نومبر 2000&nbsp;– 20 فروری 2003)
# ایئر چیف مارشل کلیم سعادت (18 مارچ 2003&nbsp;– 18 مارچ 2006)
# ایئر چیف مارشل تویر محمود احمد (18 مارچ 2006&nbsp;– 18 مارچ 2009)
# ایئر چیف مارشل راؤ قمر سلیمان (19 مارچ 2009&nbsp;– 19 مارچ 2012)
# ایئر چیف مارشل طاہر رفیق بٹ (19 مارچ 2012&nbsp;– 19 مارچ 2015)
# ایئر چیف مارشل سہیل امان (19 مارچ 2015&nbsp;– 19 مارچ 2018)
# ایئر چیف مارشل مجاہد انور خان (19 مارچ 2018&nbsp;- موجودہ)

## ساخت

### کمانڈز
*Air Force Strategic Command (AFSC), Islamabad
*Northern Air Command (NAC), Peshawar
*Central Air Command (CAC), Lahore
*Southern Air Command (SAC), Karachi
*Air Defence Command (ADC), Rawalpindi

### بیس

پاک فضائیہ دے 21 ایئر بیس نیں ، جنہاں وچوں 13 فلائنگ تے 8 نان فلائنگ نیں ۔ 

**فلائنگ بیس**
*پی اے ایف بیس مصحف (سرگودھا)
*پی اے ایف بیس بھولاری (بھولاری)
*پی اے ایف بیس مسرور (کراچی)
*پی اے ایف بیس رفیقی (شورکوٹ)
*پی اے ایف بیس  پشاور (پشاور)
*پی اے ایف بیس  مرید (چکوال)
*پی اے ایف بیس  مسگلی (کوئٹہ)
*پی اے ایف بیس  ایم ایم عالم (میانوالی)
*پی اے ایف بیس  منہاس (کامرہ)
*پی اے ایف بیس  نور خان (راولپنڈی)
*پی اے ایف بیس  فیصل (کراچی)
*پی اے ایف بیس  رسالپور (پاکستان ایئر فورس اکیڈمی) (رسالپور)
*پی اے ایف بیس  Shahbaz (Jacobabad)

**نان فلائنگ بیس**
*پی اے ایف بیس  کورنگی (کراچی)
*پی اے ایف بیس  ملیر (کراچی)
*پی اے ایف بیس  لوئر ٹوپہ (مری)
*پی اے ایف بیس  کلر کہار (کلر کہار)
*پی اے ایف بیس  کوہاٹ (کوہاٹ)
*پی اے ایف بیس  لاہور (لاہور)
*پی اے ایف بیس  سکیسر (سکیسر)
*پی اے ایف بیس  کالاباغ (نتھیا گلی)

### رینک سٹریکچر

;سیویلین
*Civilian Gazetted Officer
*Stenographer
*Stenotypist
*Storeman
*Clerk

## ایئر کرافٹ
 

### موجودہ

  
## ہور ویکھو
* چیف آف ایئر سٹاف (پاکستان)
* پی اے ایف میوزیم, کراچی
* پاک فوج
* پاکستان نیوی
* پاکستانی ہوائی فوج دے جہاز
* پاک فضائیہ دے رینک
* پاک فوج دے رینک

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

*
* PAF Falcons – Second to None
* Pakistani Air Force aircraft and equipment of Pakistan(Air recognition)

پاک فضائیہ
گٹھ:1947 وچ قائم شدہ عسکری اکائیاں
گٹھ:پاکستان دے سرکاری ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1947 دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے
گٹھ:حکومت پاکستان
گٹھ:افواج پاکستان