open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
فیوجی

**فیوجی** جپان دا سب توں اچّا پہاڑ اے اس دی اچائی 3776 میٹر اے ۔ ایہہ جپان دے سب توں وڈے جزیرے ھونشو چ ٹوکیو دے نیڑے اے۔

فیوجی جپان دا مشہور پہاڑ تے اک سوہنا وکھالہ اے ، ٹرن پھرن والے اس تے وڈی گنتی چ آندے نیں۔ فیوجی اصل چ اک اگپہاڑ اے پر ایہہ 1707ء توں ہن تک نئیں پھٹیا ۔

اس دے بارے آکھئیا جاندا اے کہ اک گمنام راہب اس تے پہلی وار 663ء چ چرھئیا سی ۔ 1860ء چ پہلی وار اک بدیسی رتھرفورڈ الکوک اس تے چڑھئیا۔

ہر سال اس تے 2 لکھ دے نیڑے لوک چڑھدے نیں جنہاں چ 30٪د بدیسی ہندے نیں۔

## Gallery

File:Mount Fuji from Lake Kawaguchi.jpg|Mount Fuji on a bright sunny day from Lake Kawaguchi
Image:mountfujiNASA.jpg|Image of Mount Fuji taken by NASA.
|Mount Fuji with a Shinkansen and Sakura blossoms in the foreground
Image:Mount Fuji from mount tanjo.jpg|Mount Fuji seen from Mount Tanjo on a clear day in mid-October
Image:FujiCloseView.jpg| Mount Fuji from a 5th Station parking lot, December 30, 2006
Image:Fujisan1.JPG|Snow capped top of the Mt. Fuji seen from high-speed shinkansen train on the Toukaidou line 
Image:Fujisan2.JPG|Mt. Fuji seen from high-speed shinkansen train on the Toukaidou line 
Image:Fujisan3.JPG|Mount Fuji with an urbanized landscape of Shizuoka prefecture in the foreground



**View from the top**

Image:MtFujiTorii.jpg|Torii near summit of Mount Fuji
Image:View from fuji mountain south slope crop.jpg|View from fuji mountain south slope crop
Image:Shadow of Fuji 1974.jpg|Shadow of Mount Fuji on the upper side of the cloud-layer


**Non-photographic images**

File:Great Wave off Kanagawa2.jpg|*[[The Great Wave off Kanagawa]]* (1832), from *[[36 Views of Mount Fuji (Hokusai)|36 Views of Mount Fuji]]*, by Hokusai
Image:Katsushika Hokusai - Fine Wind, Clear Morning (Gaifū kaisei) - Google Art Project.jpg|*Red Fuji* by Hokusai
Image:Hodogaya on the Tokaido.jpg|*Hodogaya on the Tokaido Road* by Hokusai
Image:23 - The Sea off Satta.jpg|*The sea off Satta, Suruga* (*Suruga Satta no Kaijō*) by Hiroshige (1859)
Image:Hiroshige Mt Fuji seen across a plain.jpg|*Mt. Fuji seen across a plain* by Hiroshige
Image:Hiroshige, Sugura street.jpg|*Surugacho (Suruga Street)* (1856), from *One Hundred Famous Views of [[Edo]]* by Hiroshige, depicting the Echigoya kimono and money exchange store with Mount Fuji in background


گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا
گٹھ:پہاڑ
گٹھ:جاپان
قازقستان

**قازقستان**، وچکارلے ایشیا دا اک دیس اے ۔ ایہدے اُبھے پاسے روس ، چڑھدے پاسے منگولیا تے چین ، لمے پاسے  ازبکستان ، ترکمانستان تے کرغیزستان اے ۔ قازقستان رقبے دے حساب نال دنیا دا نوواں وڈا تے مسلماناں دا سَبھ توں وڈا دیس اے ۔ ایہدا رقبا 2,727,300 مربع کلومیٹر ,(1,053,000 مربع میل) اے ۔ قازقستان دی آبادی 18708352 اے ۔ قازقستان دا راجگڑھ آستانا شہر اے ۔ قازقستان دی بولی قازق اے ۔

گٹھ:ایشیا
گٹھ:ایشیا دے دیس
گٹھ:اسلامی دیس
گٹھ:قازقستان
قبرص

**لوکراج قبرص** چڑھدے رومی سمندر دا اک جزیرہ دیس اے ، جہڑا اناطولیہ دے دکھن چ اے۔ ایہہ 6 ضلعیاں چ ونڈیا اے تے دیس دا راجگھر نیکوسیا اے۔ 1923ء چ سلطنت برطانیہ دا انگ بنن والا قبرص 1960ء چ برطانیہ کولوں آزاد ہوئیا۔

## ہور ویکھو
*قبرص دے ضلعے
*اتلا قبرصی ترک لوکراج
*قبرص وچ مساجد دی فہرست
*قبرص دے شہر

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
قبلائی خان

**قبلائی خان** (1215 - 1294) ، چنگیز خان دا پوتا سی ، جس نے چین چ اپنی حکومت قائم کیتی ہوئی سی ۔ قبلائی خان چنگیز خان دے سب توں چھوٹے پتر تولی خان دا پتر سی ۔ مشہور سیاح مارکوپولو اسدے دور حکومت چ چین آئیا ۔

گٹھ:منگولیا
گٹھ:منگول شخصیتاں
گٹھ:چین
گٹھ:چینی شخصیتاں
قراقرم

**قراقرم** چین، پاکستان تے ھندستان دے بارڈر تے اک وڈا پربت دھارا اے۔ اے گلگت بلتستان تے لداخ آلیں تھاواں اتے اے۔ اے ایشیا دا اک وڈا پربت دھارا اے جینوں ھمالیہ دا ٹوٹا سمجیا جاندا اے پر تکنیکی ولوں اے ہے نیئں۔ قراقرم چ سٹھ چوٹیاں ایہو جیاں نیں جیڑیاں 7000 میٹر توں اچیاں نیں۔

کے ٹو دنیا دی دوجی سب توں اچی ٹوچی قراقرم چ اے تے اے 8611 میٹر|میٹر اچی اے تے اے ماؤنٹ ایورسٹ توں صرف 237 میٹر نکی اے۔ ایہ پربت دھارا 500 کلومیٹر لما اے تے ایتھے قطباں توں بر سب توں بعوتے گلیشیر نیں۔ سیاچین گلیشیر 70 کلومیٹر تے بیافو کلیشیر 63 کلومیٹر لما اے۔

## چوٹیاں
*کے ٹو
*بروڈ پیک
*گاشر برم -1
*گاشر برم -2

گٹھ:قراقرم
گٹھ:پاکستان دے پربت دھارے
افریقا دا سِنگ

**افریقا دا سِنگ** چڑھدے افریقا دا اک جزیرا نما اے ۔ ایہدے ہور ناں اُبھا جڑھدا افریقا تے جزیرا نما صومال نیں ۔ ایہ خلیج عدن دے تھللے پاسے وچ عرب سمندر دے نال نال واقع اے ۔ ایہ براعظم افریقا دا مشرقی ترین تھاں اے ۔ ایہ علاقا 20 لکھ مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے ۔ ایتھے دی لوک گݨتی 9 کروڑ اے ۔ ایہنوں قرن افریقا (افریقی سِنگ) اس لئی کہیا جاندااے کیونکہ ایہدی شکل براعظم افریقا دے مشرق وچ گینڈے دے سینگ وَرگی اے ۔ 

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:افریقا
گٹھ:افریقا دے خطے
قرہ قویونلو

**قرہ قویونلو** ترکمان نسل دا اک قبیلہ سی جس نے موجودہ مشرقی اناطولیہ ، آرمینیا ، ایرانی آذربائیجان تے شمالی عراق تے 1375ء توں 1468ء تک حکومت کیتی ۔

## تریخ

قرہ قویونلو ترکماناں نے پہلے پہل مشرقی فارس چ ہرات نوں اپنا راجگھر بنایا ۔ اوہ جلائر دے باجگزار سن پر 1375ء چ ترکماناں نے جلائر دے خلاف بغاوت کرکے آزادی حاصل کرلئی تے قرہ یوسف دے قیادت چ تبریز تے قبضہ کرلئیا ۔ 1400ء چ امیر تیمور دیاں فوجاں نے قرہ قویونلو ترکماناں نوں شکست دتی تے قرہ یوسف نے نس کے مصر دی مملوک سلطنت کول پناہ لئی ۔ اوتھوں فوج اکٹھی کرکے 1406ء چ تبریز واپس لے لئیا 1410ء چ قرہ قویونلو نے بغداد تے قبضہ کرلئیا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:سابق سلطنتاں
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:ترک
گٹھ:ایران
قزلباش

قزلباش 13ویں صدی عیسوی چ اناطولیہ تے کردستان چ پھیلے ہوئے نسلا ترک مسلح شیعہ گروہ سن ۔ جنہاں نے بعد چ ایران دی صفوی سلطنت دی اساری دے وادھے چ بہت مدد کیتی ۔ قزلباش دا مطلب ترک بولی چ لال ٹوپی آلے یا لال پہناوے آلے اے ، اصل چ شاہ اسماعیل صفوی دے پیؤ حیدر صفوی نے اپنے منن آلےآں لئی اک لال رنگ دی ٹوپی مقرر کیتی سی ،جس ج 12 اماماں دی نسبت نال 12 کنگرے سن ۔ ترکی زبان چ "قزل" لال رنگ نوں کہندے نیں ، اس لئی ایہہ ٹوپی پان آلےآں نوں قزلباش آکھیا جان لگا ۔ جدوں کہ صفوی اس ٹوپی نوں تاج حیدر آکھدے سن ۔ اینہاں ای قزلباشاں دے نسل اج افغانستان ، ایران ، آذربائیجان ، پاکستان ، شام تے ترکی چ پھیلی ہوئی اے ۔ پاکستان چ قزلباشاں دی وڈی گنتی اثناء عشری شیعہ عقیدے نال تعلق رکھدی اے ۔ پاکستان دا اک صدر یحیی خان وی قزلباش سی ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:ایران
گٹھ:لوک
گٹھ:پرانے نسلی گروہ
گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
گٹھ:ایرانی قبیلے
گٹھ:ترک لوک
گٹھ:ترک قبیلے
گٹھ:ترکستان
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ
قسطنطنیہ

**قسطنطنیہ** (Constantinople)، 330ء توں395ء تک رومی سلطنت تے 395ء توں 1453ء تک بازنطینی سلطنت دا دارالحکومت رہیا تے 1453ء وچ فتح قسطنطنیہ دے بعد توں 1923ء تک سلطنت عثمانیہ دا دارالحکومت رہیا۔ فتح قسطنطنیہ توں بعد سلطان محمد فاتح نے اس شہر دا نام اسلام بول رکھیا، ترک لوکاں کولوں اسلام بول کہݨ وچ مشکل ہُندی سی تے اوہ ایہن استنبول کہندے سن، اس وجہ توں ایہدا نام **استنبول** پے گیا۔ شہر ایشیا تے یورپ دے سنگم اُتے شاخ زریں تے بحیرہ مرمرہ دے کنارے واقع آ تے قرون وسطی وچ یورپ دا سبھ توں وڈا تے امیر ترین شہر سی۔ اس زمانے وچ قسطنطنیہ نوں Vasileousa Polis یعݨی شہراں دی ملکہ کہیا جاندا سی۔

## بنیاد
شہر دی بنیاد 667 قبل مسیح وچ یونان دی توسیع دے ابتدائی دناں چ رکھی گئی سی ۔ اوس ویلے شہر نوں اسدے بانی بائزس دے ناں تے بازنطیئم دا ناں دتا گئیا ۔ 11 مئی 330ء نوں قسطنطین اعظم ولوں اس تھاں تے نویں شہر دی تعمیر دے بعد اسنوں قسطنطنیہ دا ناں دتا گیا ۔

رومی سلطنت دے 363ء چ دو حصیاں چ تقسیم ہون تے قسطنطنیہ دی اہمیت ہور وی ودھ گئی 376ء چ جنگ ادرنہ چ رومی فوجاں نوں گوتھاں دے ہتھوں بدترین شکست دے بعد تھیوڈوسس نے شہر نوں 60 فٹ اچیاں تن فصیلاں چ بند کردتا ۔ اس فصیل دی مضبوطی دا اندازہ اس توں لائیا جاسکدا اے کہ بارود دی ایجاد توں پہلاں ایہنوں توڑیا نئیں جا سکیا سی ۔ تھیوڈوسس نے 27 فروری 425ء چ شہر چ جامعہ وی قائم کیتی ۔ 
ستویں صدی عیسوی چ عوار تے بلغار قبیلیاں نے بلقان دے وڈے حصے نوں تہس نہس کردتا تے مغرب ولوں قسطنطنیہ لئی وڈا خطرہ بن گئے ، اس ویلے مشرق چ ساسانی سلطنت نے مصر ، فلسطین ، شام تے آرمینیا تے قبضہ کرلئیا ۔ اس موقع تے ہرقل نے اقتدار تے قبضہ کرکے سلطنت نوں یونانی رنگ دینا شروع کر دتا تے لاطینی دی جگہ یونانی قومی زبان بنائی ۔ ہرقل نے ساسانی سلطنت دے خلاف تریخی مہم دا آغاز کیتا تے اوہناں نوں عظیم شکست دتی تے 627ء تک سارے علاقے واپس لے لئے ۔
اس دوران اسلام قبول کرن والے عرباں دی طاقت ابھری جس نے فارس چ ساسانی سلطنت دا خاتمہ کرن دے بعد بازنطینی سلطنت توں بین النہرین (عراق) ، شام تے افریقہ دے علاقے کھو لئے ۔

## مسلم فوجاں دے محاصرے
عرباں نے 2 باری 674ء تے 717ء اچ قسطنطنیا دے ناکام محاصرے کیتے ۔ دوجا محاصرا سمندری تے زمینی دوناں رستیاں توں کیتا گیا سی ۔ ایہدے وچ ناکامی نال قسطنطنیا نوں نویں زندگی ملی ۔

گیارویں صدی وچ بازنطینی سلطنت بتدریج زوال ول گامزن رہی ۔ خصوصن جنگ ملاز کرد وچ سلجوق سلطنت دے حکمران الپ ارسلان دے ہتھوں حیران کن شکست دے بعد رومی فرمانروا رومانوس چہارم نوں گرفتار کرلئیا گئیا تے کجھ شرطاں تے رہا کردتا گئیا ۔ واپسی تے رومانوس نوں قتل کردتا گئیا تے نویں حکمران مائیکل ہفتم ڈوکاس نے سلجوقیاں نوں خراج دین توں انکار کردتا جس دے جواب چ ترک فوجاں نے چڑھائي کردے ہوئے اناطولیہ دا وڈا حصہ فتح کرلئیا تے بازنطینی سلطنت نوں 30 ہزار مربع کلومیٹر دے علاقے توں محروم کردتا ۔
## صلیبیاں دے ہتھوں تباہی

صلیبی جنگاں دے دوران 13 اپریل 1204ء نوں صلیبی فوجاں نے اپنے ای شہر قسطنطنیہ تے قبضہ کرلئیا تے شہر نوں شدید نقصان پہنچائيا 1261ء چ‏ بازنطینی فوجاں نے مائیکل ہشتم ہیلولوکس دے زیر نگرانی لاطینی حکمران بالڈوین ثانی توں قسطنطنیہ واپس حاصل کرلئیا ۔

## فتح قسطنطنیا
ہور دیکھو:فتح قسطنطنیہ

قسطنطنیا نوں 29 مئی 1453ء چ سلطنت عثمانیہ دے سلطان محمد فاتح نے فتح کر کے راجگڑھ بݨا دتا ۔

## ہور دیکھو
*قسطنطنیہ دی تریخ
*فتح قسطنطنیہ
*استنبول
*استنبول دی تریخ

## حوالے

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:استنبول
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
قطر

**قطر** لیندے ایشیاء دا اک عرب دیس اے جیہڑا اک جزیرے ورگا اے تے دکھن ولوں جزیرے ورگا عرب نال یا سعودی عرب نال جڑیا ہویا اے۔ ایہ پاسے توں اڈ ایدے آلے دوالے خلیج فارس دا سمندر اے۔ خلیج فارس وچ ایدے توں تھوڑے پینڈے تے بحرین اے۔ایہ اک بادشائی اے تے ایتے اسانی ٹبر دا راج اے۔ 1971 چ اینے برطانیہ توں ازادی ل‏ئی۔ قطر دی گنتی دنیا دے امیر دیساں وچ ہوندی اے۔ ایدا راجگڑھ دوہا اے۔

## بارلے جوڑ

*سرکاری ویب سائٹ

گٹھ:قطر
قفقاز پہاڑیاں

قفقاز یا کوہ قاف کالا سمندر تے کیسپیئن سمندر دے وشکار اک پربت دھارا اے ، جہڑا ایشیاء نوں یورپ توں وکھرا کردا اے ۔

کوہ قاف دے پربت دھارا دی سب توں اچی چوٹی کوہ البرز اے ، جہڑی 5642 میٹر اچی اے ۔ ایہہ حالے تیکر پکی گل نیں جے کوہ قاف ایشیاء چ اے یا یورپ چ اے ، اس لئی ایہہ وی پکی گل نئیں کہ یورپ دا سب توں اچا پہاڑ البرس اے یا الپس دے پربت دھارا دا ماؤنٹ بلانک اے جس دی اچائی 4806 میٹر اے ۔ 
کوہ قاف دے رہن والے زیادہ تر قبیلے مسلمان نیں۔

## جغرافیہ

کوہ قاف یاں قفقاز ، روس دیاں مسلمان ریاستاں داغستان ، چیچنیا ، انگوشتیا ، کیبرڈینو بلکاریہ ، کراچائیوو چرکسیا تے اوسیتیا دے علاقےآں تے مشتمل اے ۔ گرجستان (جارجیا) ، آرمینیا تے آذربائیجان دے علاقے قفقاز پار دے علاقے چ شامل کیتے جاندے نیں ۔

## لوک

قفقاز دے رہن آلے بوہتے لوک مسلمان نیں ۔ پر کجھ علاقےآں چ روسی اثر پاروں آرتھوڈوکس سعائی اکثریت وی اے ۔ کوہ قاف دے رہن آلے لوکاں دا تعلق قفقاز دی مقامی نسل نال اے ۔ کجھ ریاستاں ترک نسل تے کجھایرانی نسل دے باسندےآں تے وی مشتمل نیں ۔

## بولیاں

کوہ قاف دیاں بوہتیاں قوماں مقامی پہاڑی بولیاں بولدیاں نیں جناں دی گنتی سینکڑےآں چ اے ، صرف داغستان چ ای 40 توں ودھ نسلی گروہ نیں جہڑے سب اپنیاں اپنیاں بولیاں بولدے نیں ۔ کجھ بولیاں دے بولن آلے دی گنتی صرف ہزاراں چ اے ۔
ترک بولیاں دے گروہ دیاں بولیاں وی کجھ علاقےآں چ بولیاں جاندیاں ، جنہاں چ آذری بولی ، آذربائیجان تے داغستان دے کجھ علاقے چ بولی جاندی اے ۔

ایرانی بولیاں نال تعلق رکھن آلی بولیاں آرمینیا تے اوسیتیا چ بولیاں جاندیاں نیں ۔

گٹھ:قفقاز
گٹھ:روس
گٹھ:آذربائیجان
گٹھ:چیچنیا
گٹھ:پربت دھارے
قلوپطرہ

قلوپطرہ مصر دی اک رانی تے تریخ بنان آلی اک زنانی سی ۔ 48 قبل مسیح چ اسنے اپنے توں 30 سال وڈے جولیس سیزر نال عشق کیتا تے اسدے بچے دی ماں بنی ، پر بعد چ اسنے مارک انٹونی نال یارانہ لائیا ، اس یارانے دا ناجام چنگا نئیں ہوئیا ۔ جدوں مارک انٹونی نوں جنگ چ شکست ہوئی تے اسنے تے قلوپطرہ نے اپنیاں زندگیاں دا خاتمہ کرلئیا ۔

گٹھ:مصر
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مصر دی تریخ

گٹھ:تریخ
گٹھ:افریقہ دی تریخ
گٹھ:مشہور زنانیاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:شخصیتاں
قونیہ

قونیہ ترکی دا اک شہر اے جہڑا اناطولیہ دے وشکار وس ریا اے ۔ 2000ء دی گنتی دے ساب نال ایتھے لوک742620 وس رۓ نیں تے ایہہ صوبہ قونیہ دا گڈھ وی اے جہڑا تھاں دے نال ترکی دا سب توں وڈا صوبہ اے ۔

## تریخ

رومی اس شہر نوں اکونیم کہندے سن ۔ اس شہر تے 1071ء ج جنگ ملاذکرد دے بعد سلجوقیاں دا قبضہ ہوگئیا تے 1097ء توں 1243ء تک ایہہ سلطنت روم دا راجگھر رہیا ، تاہم اس دوران صلیبی جنگاں دی وجہ توں ایہہ عارضی طور تے عیسائیاں دے قبضے چ وی رہیا ، جنہاں چ 1097ء چ گاڈفرے تے 1190ء چ فریڈرک باربروسا نے استے قبضہ کیتا ۔

قونیہ 1203ء توں1239ء دے دوران اس ویلے اپنے عروج تے پہنچیا اسدے سلطان نے اناطولیہ ، مشرق وسطی دے چند علاقیاں تے کریمیا تے قبضہ کرلئیا ۔ 1219ء چ ایہہ شہر خوارزم شاہی سلطنت دے مہاجراں دی پناہ گاہ بنیا ، جہڑے منگولاں دے حملے تے خوارزم شاہ دی شکست دے بعد ایتھے پہنچے ۔ 1243ء چ قونیہ تے وی منگولاں دے قبضے چ آگئيا تے سلجوقیاں دی حکومت دا خاتمہ ہوگئیا ۔

سلطنت روم دے خاتمے دے بعد قونیہ 1307ء توں 1327ء تک کرہ مانیاں دی امارت رہیا تے 1420ء چ سلطنت عثمانیہ نے اسنوں فتح کرلئیا تے 1453ء چ صوبہ کرہ مان دا صدرمقام بنا دتا ۔

## تریخی واقعات

اس شہر چ صلاح الدین ایوبی تےعثمانی سلطان سلیم اول نے مسیتاں ( مسجداں ) بنوائیاں ۔

صوفی شاعر جلال الدین رومی دا مزار وی ایتھے واقع اے ۔

مشہور صوفی ابن عربی نے 1207ء چ اس ویلے دے سلجوقی گورنر دی دعوت تے شہر دا دورہ کیتا ۔

حضرت شاہ جلال 1271ء چ قونیہ چ پیدا ہوئے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکی دے شہر
گٹھ:ترکی دے آباد تھاں
گٹھ:تریخی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
قیراط

قیراط سونے دے خالص پن نوں ناپن دا اک ناپ اے۔ 24 قیراط سونا خالص ترین سمجھا جاندا اے۔ اے 99.99 ٪ خالص ہوندا اے۔ 12 قیراط 50 ٪ اور 18 قیراط 75 ٪ خالص ہوندا اے۔
قیروان

قیروان ٹیونس اتلے افریقہ دا اک نگر اے۔ ایدی نیو بنو امیہ دے خلیفہ امیر معاویہ دے ویلے 670 چ عرب سردار عقبہ بن نافع نے رکھی ۔۔ایدی لوک گنتی 15000 اے۔ اے نگر صدیاں توں اسلام تے قرآن نوں سکھن دی جگہ اے اینوں پاک نگر کیا جاندا اے۔
لاؤس

**لاؤس** تھلویں چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے۔ لاؤس دا تھاں 236,800 مربع کلومیٹر / 91,428
مربع میل اے۔ لاؤس دی لوک گنتی 6,695,166 اے۔ لاؤس دی بولی لاؤ اے۔ لاؤس دا راجگڑھ وینتین اے۔ ایدے لیندے اتر ول میانمر تے چین، چڑھدے ول ویتنام، دکھن ول کمپوچیا تے لیندے ول تھائی لینڈ اے۔

لاؤس
گٹھ:ایشیا دے دیس
گٹھ:دیس
لائیبیریا

**لائیبیریا** جیہدا سرکاری ناں "ریپبلک آف لائیبیریا" اے، لہندے افریقہ دا اک دیس اے۔ لائیبیریا دے اُبھے وچ گنی، چڑھدے وچ آئیوری کوسٹ، لمے وچ وڈا سمندر اوقیانوس تے لہندے وچ سیرالیون اے. لائیبیریا دا تھاں 111,369 مربع کلومیٹر / 43,000 مربع میل اے۔ لائیبیریا دی لوک گنتی 4,128,572 اے۔ لائیبیریا دی دیسی بولی انگریزی اے۔ لائیبیریا دا راجگڑھ مونروویا اے۔

گٹھ:دیس
لارڈ آف دا رنگز

لارڈ آف دا رنگز انگریزی چ لکھیا گیا اک فرضی ناول اے۔ اینوں جے آر آر ٹولکین نے لکھیا۔ اے 3 ناولاں تے پھیلی ہوئی اے۔ اے 1954 تے 1955 دے وشکار چھاپی گئی۔ ایدا 38 بولیاں ترجمعہ کیتا جا چکیا اے۔ ایدے وچ اک ولن لارڈ ساورن دے خلاف انسان، بونیاں، ایلفاں تے ہابٹاں دی جدوجہد دی کہانی دتی گئی اے۔ اے انگریزی دے مشہور ترین ناولاں چوں اک اے تے اینوں ہن تک لوکی بہت شوق نال پڑھدے نیں۔

گٹھ:ناول
لاطینی

لاطینی ہندآریائی بولیاں دے ٹبر دی اک بولی ہے جیہڑی اٹلی دی تھاں لیٹیم چ بولی جاندی سی۔ رومن فوجاں اَتے رومن سلطنت نال ایہہ کئی دیساں چ پھیل گئی۔

یورپ دیاں کئی بولیاں جنھاں چ پرتگیزی ہسپانوی فرانسیسی اطالوی ہیگیاں نیں لاطینی توں بنیاں نیں۔

لاطینی اجکل ویٹیکن دی بولی ہے۔

گٹھ:بولیاں
گٹھ:بولی
گٹھ:دنیا دیاں بولیاں
گٹھ:لسانیات
گٹھ:زباناں
گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس
گٹھ:یورپ دیاں بولیاں
گٹھ:یورپی بولیاں
گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں
لالا موسا

**لالا موسا** (Lala Musa) پنجاب، پاکستان دے ضلع گجرات وچ اک شہر اے۔ جی ٹی روڈ شہر دے درمیان وِچوں گُزردی اے۔ 

## حوالے

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پنجاب، پاکستان دے شہر
گٹھ:ضلع گجرات دے آباد تھاں
گٹھ:تحصیل کھاریاں
شیرک

**شیرک** یا **لالی** مینا ٹبر دا اک پنچھی اے۔ ایہ ہر شے کھاݨ آلا تے کُھلے رُکھاں وچ تے شہری تھاں واں وچ رہݨ آلے پنچھی نیں ۔ ایہ ایشیا دا واسی اے ۔ ایہنوں مینا وی کہیا جاندا اے ۔ 

## ناں
**شیرک** (*Acridotheres tristis*) یا **گٹار**، جیہنوں **عام مینا** وی کیہا جاندا اے۔ پنجاب دے کچھ علاقےآں وچ ایہنوں **لالی** وی آکھیا جاندا اے۔ پنجاب دے پوادھ علاقے وچ اس پنچھی نوں *گرسلی* کیہا جاندا اے۔

## آبادی
اس پنچھی دی گݨتی اِنی تیزی ناݨ ودھ رہی اے کہ بین الاقوامی قدرت سرکھیا اتحاد ولوں اس پنچھی نوں عالمی دیاں 100  گھسپیٹھیا نسلاں دی لسٹ وچ رکھیا اے۔  گھسپیٹھیا نسلاں اوہ نسلاں ہُندیاں نیں جو کسے اک مول علاقے دی پیدائش ہوݨ دے باوجود کسے وی ہور علاقے وچ گھس کے اپݨی نسل  پوری تیزی نال ودھا سکدیاں نیں تے اس علاقے دے ماحول، بائیو حیاتیاتی تنوع (biodiversity) تے ترقی وچ خلل پیدا کر سکدیاں ہن۔گٹار نے خاص کر کے آسٹریلیا دے  چوگردے تے ماحول نوں بری طرحاں متاثر کیتا ہویا اے اتے اتھے ایہنوں سبھ توں وڈا جانور مسئلا اعلان کیتا ہویا اے۔

## دکھالا
شیرک دے پَر بھورے، سر کالا تے اکھاں دے ناݪدی جگہ، پیر تے چُنجھ پیلی ہُندی اے تے باہرلے پَر تھلے آݪے پاسیوں چِٹے ہُندے نیں۔

## پسار
شیرک ایشیا دا پنچھی اے جیہڑا پاکستان ، بھارت ، ایران ، افغانستان ، ترکمانستان ، تاجکستان ، چین تے ملائشیا  تک ملدا اے ۔ ایہ دنیا دیاں ہور تھانواں تے وی ملدا اے تے ایہ پھیل رہیا اے ۔
 
 

 

 
## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی

## بارلے جوڑ

* مورتاں تے وازاں
لامبورغینی گالارڈو

لیمبورغی گالارڈو لیبورغینی کمپنی دی اک انتہائی تیز رفتار گڈی اے۔ اے 312 کلومیٹر فی گھنٹے دی رفتار نال ٹر سکدی اے۔ ایدے وچ دو بندے بیٹھ سکدے نیں۔ گالارڈو لامبورغینی کمپنی دی سب توں بوتی بنن والی گڈی اے۔ ایدی قیمت تقریبا 200000$ اے۔ پہلے تین سالاں وچ 5000 گلاراڈو بنائیاں گئیاں۔ ایدا ناں اک لڑنے آلے بیلاں دی مشہور لڑی دے اتے رکھیا گیا اے۔
لیبیا

لبیا اتلے افریقہ دا اک دیس اے۔۔ ایہدے اتر اچ رومی سمندر چڑھدے وچ مصر لہندے وچ ٹیونس تے الجزائر دکھن اچ سوڈان چڈ تے نائجر نیں۔ 1,800,000 مدبع میل نال لبیا افریقہ دا چوتھا تے دنیا دا ۱۷واں وڈا دیس اے۔ لبیا دی لوک گنتی 64 لکھ دے نیڑے اے۔ لبیا دنیا دے دس وڈے پٹرول ویچن والے امیر دیساں وچوں اے۔

## تریخ

لبیا ہزاراں ورھے پرانی رہتل اے۔ ایتھوں دے وسنیک بربر اکھواندے نیں۔ ایتھے رومی بربر ترک تے اطالوی وی آۓ۔ 24 دسمبر 1951 نوں اے ازاد ہویا۔ بادشاہت آئی پر 1969 اچ اک ۲۷ سال دے فوجی افسر معمر قذافی نے راج تے مل مار لیا۔ ۴۲ ورھے تک راج کرن مگرون 2011 اچ لوک ‍ڈافی دے خلاف اٹھ کھڑے ہوۓ۔

گٹھ:لبیا
لت

لت جانداراں دے جسم دا اوہ حصہ اے جیڑا ایدے اپر آلے انگ نوں سہارہ دیندا اے تے اے کولے تے گٹے دے درمیان واقع ہوندا اے۔ بندے دیاں دو لتاں ہوندیاں نے تے گاں دیاں چار۔
لزبن

**لزبن**، پرتگال دا راجگڑھ تے سب توں وڈا شہر اے۔

گٹھ:جغرافیہ
لسی

**لسّی**، دہیں نو بلو کے بݨایا جاݨ آلا مشروب اے۔ اکثر مدھاݨی نال بلوندے ہوئے ایہدے توں مکھݨ وَکھ کر لیا جان٘دا اے۔ فیر ایہدے وچ لوڑ جوگ لوݨ تے پاݨی ملایا جاندا اے۔ کچھ لوک ایہدے وچ چینی پاکے مِٹھی لسّی بݨاؤن٘دے نیں۔ لسّی پنجاب دے دیہاتّی علاقیاں وچ بہت مقبول اے۔ سخت گرمی وچ ایہ ٹھنڈّک، اِطمینان تے نِین٘د دا باعث اے۔

## ہور دیکھو
* سرھوں دا ساگ
* مکی دی روٹی
* مکھݨ
* دُدھ
* دہیں

گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی کھاݨے
گٹھ:پنجابی پکوان
گٹھ:کھاݨ پیݨ
للھ

بوت کچا بیر جیدی ہڑک نرم ہوۓ نوں للھ کیندے نے۔ ایدا ذائقہ کوڈہ ہوندا اے۔ بیری دے رکھ دا کچا پھل۔
لمبرگ

**لمبرگ** نیدرلینڈز دا اک صوبہ اے۔ ایہ نیدرلینڈز دے دکھن وچ اے۔ ایدی لوک گنتی 1,131,938 اے۔ تے ایدی تھاں 2,153 مربع کلومیٹر اے۔

گٹھ:نیدرلینڈز
گٹھ:نیدرلینڈز دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:نیدرلینڈ دے آباد تھاں
لنگ

ککر دے رکھ دیاں پتیاں یا اوہدے پیلے رنگ دے پھل نوں لنگ کہندے نیں ۔
لوئی بھیر

لوئی بھیر یونین کونسل کرال ضلع آسلام آباد دا اک پنڈ اے۔

## چوڑ
http://wikimapia.org/2201130/Office-Union-Council-Koral-Islamabad
http://ajmalbeig.addr.com/pak_islamabad.htm
http://hotspots.pk/union-councils-in-islamabad-t1053.html 
## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
لوئزیانا

**لوئزیانا** امریکہ دا اک صوبے اے۔

## ناں
لوئزیانا دا ںاں فرانس دے بادشاہ لوئس XIV دے ناں توں لیا اے۔

گٹھ:لوزیانا
لوسرن

لوسرن سویٹزرلینڈ دا اک کینٹن اے۔

## بارلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ

## مورت نگری

File:Vitznau-Rigibahn-Elektrische Motorwagen.JPG
File:Panoramic view from Mount Pilatus of Lake Lucerne, Mount Rigi, Lake Zug and the city of Lucerne.jpg
File:Aebnistettenflue entlebuch 03.JPG


گٹھ:سویٹزرلینڈ دے شہر
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:سویٹزرلینڈ دے آباد تھاں
لوک

**لوک** (انگریزی: People) اوہناں انساناں دا اکَٹھ اے جیہناں نوں مجموعی طور اُتے سمجھیا جان٘دا اے۔ سیاست تے قانون وچ استعمال ہوݨ والی اِصطلاح "لوک" توں مراد کِسے نسلی، لسانی گروہ یا قَوم دی سان٘جھ یا برادری اے۔ انسانی حقُوق دے قانُون، بین الاقوامی قانُون دے نال نال آئِینی قانُون دا تصوّر اے، خاص طور اُتے عوامی خودمختاری دے دعویاں لئی "لوک" دی اِصطلاح دا اِستعمال ہُندا اے۔

گٹھ:لوک
گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ
لونا

**لونا 1** پہلی خلائی گڈی (spacecraft) سی جیہڑی چند دے نیڑے پہنچی ایس نوں **میچتا** (روسی زبان وچ مطلب سفنہ) دے ناں وی دتا گیا۔ ایہہ سویت یونین دے خلائی پروگرام دی پہلی خلائی گڈی سی جیہڑی کامیابی نال چند دے پاسے بھیجی گئی۔ لونا دا مطلب روسی زبان وچ چند اے۔
لونا 1 دے ذریعے دریافت ہویا کہ چند دا اپنا کوئی مقناطیسی میدان نئیں تے پہلی وار شمسی ہوا(solar wind) دا سیدھا مشاہدا کیتا گیا۔ لونا 1 نال پہلی واری 5 لکھ کلومیٹر دور ریڈیو مواصلاتی رابطہ کیتا گيا۔
زمینی کنٹرول سسٹم وچ خرابی پیدا ہون دی وجہ نال راکٹ دے جلن دے وقت (burn time) گڑبڑ ہوگئی تے خلائی گڈی نے اپنا ہدف چھڈ دتا تے چند توں 5900 کلومیٹر دی دوری تے پرواز کیتی اینج ایہہ انسان دی بنائی ہوئی پہلی شے سی جیہڑی ہیلئوسنٹرک مدار (heliocentric orbit) تک پہنچی تے ایس نوں نواں سیارہ سمجھیا گیا تے ایس دا ناں بدل کے **میچتا** رکھ دتا گیا ایس دا مدار زمین تے مریخ دے مدار دے درمیان واقع اے۔
لونا 1 دا ذکر خلائی راکٹ دی تریخ وچ پہلے زمین دی کشش توں نکلن والے خلائی راکٹ دے طور تے کیتا جاندا اے۔

لونا 1 خلائی گڈی وچ سائنسی آلات تے سیارچے دی طاقت دا مرکز گول شکل دے کنٹینر چ سی جس دا وزن 361 اعشاریہ 3 کلوگرام سی ایس دے اک پاسے 5 انٹینے لگے ہوئے سن۔ ایس خلائی گڈی وچ ریڈیو مواصلاتی آلات ،ٹریکنگ ٹرانسمیٹر، ٹیلی میٹری، سائنسی آلات دے 5 مختلف سیٹ سیاریاں دے درمیان خلا دے مطالعہ واسطے تے ہور دوجے آلات نصب سن۔
اس 3 منزلہ راکٹ دا کل وزن ایندھن نال 1472 کلوگرام سی۔
منصوبے موجب لونا 1 نے مشن مکمل کرن توں بعد چند نال ٹکرا کے پاش پاش ہونا سی تے دو دھاتی جھنڈیاں جناں تے سویت نشان بنے ہوئے سن چن تے پہنچانے سن۔

## پرواز
لونا 1 نوں 2 جنوری 1959 نوں بیکانور خلائی اڈہ توں لونا8k72 دے ذریعے 19:41 ماسکو دے وقت دے مطابق چھڈیا گیا۔ لونا 1 سب توں پہلی انسان دی بنائی ہوئی شے سی جیہڑی زمینی مدار چھڈن دی رفتار تے پہنچی جدوں ایہہ 1472 کلوگرام وزنی 3منزلہ توں علیحدہ ہوئی۔ ایہہ راکٹ 5 اعشاریہ 4 میٹر لمبا تے 2اعشاریہ4 میٹر محیط دی گولائی دا سی۔
3 جنوری نوں 3:56 ماسکو وقت دے مطابق زمین توں 119500 کلومیٹر دور خلائی گڈی نے وچ رکھی ہوئی 1 کلوگرام سوڈیم دے بدل چھڈے، ایہہ مٹی رنگ دی گیسی دم بحر ہند توں کسے چمکدار تارے دی وانگ کئی منٹ تک نظر آوندی رہی۔
انج ایہہ پہلا مصنوعی سیارچہ بننا۔ ایس دے فوٹو کسلوودسک شہر وچ پہاڑی تے قائم سویت سائنسی اکیڈمی دی رصدگاہ توں مستی سلاو گرینیویشیف نے کھچے۔
لونا1 4 جنوری نوں 34 گھنٹے دی پرواز توں بعد چن دی سطح توں 5995 کلومیٹر دی دوری توں لنگھیا تے زمین تے مریخ دے درمیان مدار وچ سورج دے دوالے گھمن لگ پیا۔

گٹھ:ٹیکنالوجی
گٹھ:خلائی پروگرام
گٹھ:خلا
گٹھ:تارہ پڑھت
گٹھ:خلائی سائنس
گٹھ:فلکیات
گٹھ:سائنس
گٹھ:روس
گٹھ:سوویت خلائی سائنس
لوک راج

لوکراج سرکار چلان دا اک ایہو جیا ول اے جیدے وچ طاقت شہریاں دے ہتھ وچ ھوندی اے اک کھلے چنوتی دے ول تھلے۔ لوکراج اک ایہوجیا سرکار چلان دا ول اے جیدے وج سارے ٹھیک لوک برابر حصہ لیندے نیں - سدھا یا انسدھا- اپنے چنے لوکاں راہیں - کسے قنون برے سوچن، صلآ دین تے بنن بارے۔ ایہدے وچ سیاسی، مزہبی، نسلی برابری، نیاں، ازادی تے بھائی چارہ آندے نیں۔

لوکراج پنجابی بولی دا شبد اے تے ایہ دو پنجابی شبداں توں رل کے بنیا اے: لوک + راج۔ ایسا راج جیہڑا لوکاں وجوں ہووے۔ ابراہم لنکن نے لوکراج ایس راج نوں آکھیا اے جیہڑا لوکاں وچوں ہووے، لوکاں توں بنیا ہووے تے لوکاں لئی ہووے۔ لوکراج دا انگریزی شبد (Democracy) اے جیہڑا یونانی اے تے یونانی دے دو شبداں ڈیموس یعنی لوک تے کریٹوس یعنی راج توں بنیا اے۔

یونان وچ لوکراج 5ویں صدی م پ دیاں یونانی نگری دیساں وج تے اچیچا ایتھنز وج جلیا۔ ایہ اتلی پدھر راج توں الٹ سی۔ گلاں وچ تے ایہ وکھرے لکدے نین پر تریخ وچ وکھراپا گم ہوجاندا اے۔ کلاسیکی ایتھنز وچ سارے ازاد جنیا نوں تے راج دا حق سی پر سوانیاں تے غلام ایہدے وج حصے دار نہیں سن۔ پرانے ویلیاں توں ای ووٹ پان دا حق اک اتلی پدھر نوں ای سی ایہ تے ہن کتے 19ویں تے 20ویں صدی وج سارے لوکاں نوں ووٹ پان دا حق ملیا اے۔ لوکراج اوہناں راجاں نالوں وکھرا اے جنہاں وچ اک جنے جیوں بادشاہ یا کج لوکاں دا راج ہوندا اے۔ اجکل دیاں سرکاراں ایہناں دی رلی ملی بنتر نیں۔ برطانیہ وچ بادشائی وی ہے تے اوہدے نال لوکراج وی جل ریا اے۔ کارل پوپر اک جنا راج نوں لوکراج توں الٹا جاندیاں ہویاں سمجھدا اے جے ایہدے وج لوک اپنے آگوواں نون اپنے ہتھ وج رکھدے نیں تے کسے انقلاب بنا ای اوہناں نون کڈھ سکدے نیں۔

## اچیچیاں گلاں
لوکراج وچ قنونی برابری، ازادی تے قنون دا راج پرانے ویلیاں توں منیاں گلاں وج آندے نیں۔

## تریخ
شبد لوکراج کلاسیکی یونانی سوچ وچ پرانے یونان دے نگر ایتھنز پونگریا۔ ایس دا آگو کلائیستھینز سی جیہنے 508–507 م پ وچ پہلا لوکراج بنایا۔ کلائیستھینز نوں ایتھنزی لوکراج دا پیو منیا گیا اے۔ ایتھنزی لوکراج اک سدا لوکراج سی جیدے وچ سارے لوک ایتھنز اسمبلی دے سنگی سن تے سارے بول سکدے سن پر سوانیاں، بدیسی لوک، غلام تے 20 ورے توں نکے لوک ووٹ نہیں پاسکدے سن۔ایتھنز دی 2 توں 4 لکھ دی لوک گنتی وچ 30 توں 60 ہزار دے نیڑے لوک ووٹ پاسکدے سن۔

اینی وڈی اسمبلی رکھن دا ایتھنز والیاں نوں ایس گل توں رکھنی پئی جے تھوڑے بندیاں نوں ملی لیا جاسکدا اے یا فیر اوہناں تے زور لایا جاسکدا اے۔ ایتھنز دے لوک اگر کتے مسوس کرن جے اوہناں دے حقاں نوں کھویا جاریا اے ملوزوری تے اوہ فیر اک وڈے پانڈے تے جیہنون اوہ اسٹروکا کیندے سن اوہدے تے اوس جنے دا نان لکھدے سن تے ایتھنز نگر دے وشکار رکھ دندے سن۔ ایہدا ایہ مطلب سی جی اوہ بندہ ہن 10 ورے لئی شہر توں باہر اے۔ ایس اوسٹریکا توں ای فیر انگریزی شبد () تے () بنے۔ ایتھنز ورگے یونانی نگر سپارٹا وچ 700 م پ وچ ایتھنز توں تھوڑا جیا ہٹ کے لوکراج چلیا۔ سپارٹا دی اسمبلی دا ناں اپلا سی تے ایہ ایہدی رلنی ہر مہینے ہوندی سی۔ 30 ورے دی عمر دا ہر سپارٹی ایہدے وچ ووٹ پاسکدا سی۔

رومی لوک راج نے وی لوکراج دی سوج نون اگے ودھان وج اپنا حصہ پایا پر ایہدے وي ہر کوئی ووٹ نہین پاسکدا سی۔ رومی لوک راج 508 م پ وچ ٹری جدوں رومی بادشائی نوں ہٹادتا گیا تے ایدی تھان تے دو آکو لاۓ گۓ جینان نوں سیانیاں دی اک ٹولی جینوں سینیٹ کیندے سن اوناں نوں صلا دیندی سی۔

گٹھ:فلاسفی
گٹھ:دیس
لوہا ویلا

لوہا ویلا دنیا دی تریخ وچ اوہ ویلا اے جدوں اوہ اپنے اوزاراں ، ہتھیاراں ، پعھانڈےآں تے ہور ورتن آلیاں چیزاں لئی لوہا ورتدے سن ۔ تریخ وچ لویا ویلا تن ویلیاں دی ریت وچ انت دا ویلا اے ۔ ایہ کانسی ویلے توں مگروں آیا ۔ لوہا ویلا وکھرے دیساں وچ وکھرے ویلیاں چ آیا ۔

### پنجاب چ
پنجاب، پراݨے پاکستان تے بھارت اچ لوہا ویلا 3000 ورھے پہلاں آیا ۔ لوہے دا ہل بݨݨ نال فصلاں دی پیداوار ودھ گئی ، لوک گݨتی وی ودھ گئی ۔ ٹیکسلا ورگے نگر بݨے ۔
لکسمبرگ

**لکسمبرگ** یورپ دا اک نکا دیس اے۔ ایدے اتر تے لیندے ول بیلجیم، چڑھدے ول جرمنی تے دکھن ول فرانس اے۔ ایہ 2,586.4 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا اے۔ ایدی لوک گنتی 511,840 اے۔

## ہور ویکھو
* ایڈولف پل
* لکسمبرگ فلہارمونی
* قلعہ تھنگن
## بارلے جوڑ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:لکسمبرگ
لہراں

**لہراں** (پنجابی گرمکھی: ਲਹਿਰਾਂ)، جیہنوں ماہناما لہراں وی کہیا جاندا اے، پنجاب، پاکستان دا اک ادبی رسالا اے جو لہور توں مہینا وار پنجابی زبان وچ شائع ہُندا اے، جیہدے وچ گرمکھی نقل حرفی اے۔ ایہ اک ادبی میگزین اے جو کالج، یونیورسٹی دے طلباء لئی خاص دلچسپی دا حامل اے۔ ایہنوں پنجابی زبان دی تحریک دے کارکن اختر حسین اختر نے مارچ 1965 وچ شروع کیتا سی تے پراݨی انارکلی دے ماڈرن پنجابی کالج ناݪ وابستا اے۔

لہراں نے دوناں پنجابی لپیاں وچ شاہ مکھی تے گرمکھی وچ مواد شائع کرن دی مشق شروع کیتی، جیہنوں پنجابی رہتل نوں فروغ دیݨ تے لہندے پنجاب تے چڑھدے پنجاب دے درمیان ثقافتی ونڈ نوں ختم کرن لئی سراہیا گیا اے۔ اس مشق نوں پاکستان دے مختلف پنجابی لکھاریاں نے وی اپنایا اے۔

ہُݨ ایہ رسالا اختر حسین اختر دے بچےآں عرفان تے کلثوم اختر دے زیر انتظام اے۔

گٹھ:پنجابی رسالے
گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی ادب
لہوٹسے

لہوٹسے دنیا دا چوتھا سب توں اچا پہاڑ اے۔ اسدی اچائی 8516 میٹر / 27939 فٹ اے۔ اے نیپال تے چین دے وشکار پربت دھار ہمالیہ وچ ماؤنٹ ایورسٹ دے بلکل نال واقع اے۔
اسنوں پہلی وار 18 مئی 1956 وچ دو سؤستانی پہاڑ چڑن آلیاں ارنسٹ رائس تے فرٹز لخزنگر نے سر کیتا۔

## بارلے جوڑ
لیتھوینیا

**لیتھوینیا** بالٹک دے کنڈے تے چڑھدے یورپ دا اک دیس اے۔ ایدے اتر ول لیٹویا، چڑھدے تے دکھنی پاسے بیلارس اے، دکھن ول پولینڈ اے تے لیندے دکھن ول کلینن گراد اوبلاست اے۔ ایدی لوک گنتی 3,053,800 اے۔ ایہ 65,200 مربع کلومیٹر تے پھیایا اے۔ ایتھے دی بولی لتھوانی اے۔ 2015 توں ایتھے یورو کرنسی لاگو ہوویگی۔

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:یورپ
لیتھیم

thumb|سنگصر
*سنگصر*'، جیندے انگریزی وچ **لیتھیم** کہا جاندا اے، اک نرم، چاندی آر القالی دعات اے۔ ایدا کیمیائی نشان Li اے تے ایدا جوہری عدد 3 اے۔ عام حالتاں چ اے سب توں ہلکی تے سب توں کٹ گوڑی دعات اے۔
لیختنشٹاین

**لیختنشٹاین** یورپ دا اک نکا دیس اے جیہڑا آسٹریا تے سویٹزرلینڈ دے وشکار وسدا اے۔ ایدے کسے پاسے سمندر نیں لگدا۔ ایدے لیندے تے دکھن چ سویٹزرلینڈ تے چڑھدے پاسے آسٹریا اے۔ وادوس ایدا راجگڑھ اے۔ ایدا تھاں 160 مربع کلومیٹر اے تے لوک گنتی 35000 دے نیڑے اے تے ایدی سب توں وڈی نگری شآن اے۔ لیختنشٹاین دنیا دا سب توں نکا تے سب توں امیر جرمن بولن والا دیس اے۔ اے کلا دیس اے جیہڑا سارا الپس دے پربت دھارے چ اے۔ لیختنشٹاین چ بادشاہی راج اے۔

## جغرافیہ
لیختنشتائن الپس دی اتلی رہائن وادی وچ اے۔ ایہدے چڑھدے ول آسٹریا تے لیندے تے دکھن ول سوئٹزرلینڈ اے۔ ایہدا سارا لیندا ولگن رہائن نال بندا اے۔ اتے توں تھلے تک ایہ دیس 24 کلومیٹر (15 میل) لما اے۔ گراؤسپٹز 2,599 میٹر (8,527 فٹ) نال سب توں اچی تھاں اے۔ لیختنشٹائن دنیا دا 6واں سب توں نکا ازاد دیس اے۔ ایہ 11 مینسپلٹیاں وچ ونڈیا ہویا اے۔

## ہور ویکھو
* وادوز قلعہ
* وادوس گرجا
* لیختنشٹاین آرٹ میوزیم

## بارلے جوڑ
* http://www.liechtenstein.li/index.php?id=54&L=1 ویب سائیٹ

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:لیختنشٹاین
لیسوتھو

**لیسوتھو** لہندے افریقہ دا اک دیس اے۔ لیسوتھو دے چاروں پاسے تے دکھنی افریقہ اے۔ لیسوتھو دا تھاں 30,355 مربع کلومیٹر / 12,727 مربع میل اے۔ لیسوتھو دی لوک گنتی 2,067,000 اے۔ لیسوتھو دی دیسی بولی انگریزی اے۔ لیسوتھو دا راجگڑھ ماسیرو اے۔

گٹھ:دیس
لیہلی

**لیہلی** پھلوالے بوٹیاں دے ٹبر سجری سویر دے ٹوکرے چکر کٹدی دی اک ویل اے۔ ایہ ایشیاء تے یورپ دی واسی اے۔ چھیتی اگن تے دوجے بوٹیاں تے چڑھ کے اوہناں دے وادھے نوں روکن باہجوں لیلی نوں پھلواریاں وچ نہیں اگن دتا جاندا۔ پنجاب وچ ایہ کنکاں دی فصل وچ ہوندی اے۔

## دکھالا
ایہ ویل 0.5–2 میٹر تک لمی ہوندی اے تے ہر سال ہوندی اے۔ ایہدے پتے تنے دے دوالے ہوندے نیں تے تیر دے سرے ورگے تے 2–5 سینٹی میٹر تک لمے ہوندے نیں۔ پھل 1-2.5 سینٹی میٹر گھیر دے تے چٹے تے ہلکے گلابی رنگ دے ہوندے نیں تے وڈے واجے ورگے ہوندے نیں۔ ایہدا فروٹ ہلکے پؤرے رنگ دا ہوندا اے۔ ہر فروٹ وچ 2 توں 4 تک بی ہوندے نیں۔

## ورتݨ
ایہ دوائیاں وچ ورتیا جاندا اے۔ ایہدے پھل دے پراگ تے رو نوں کئی کیڑے، پکھڑوں تے مکھیاں کھاندے پیندے نیں۔

## پسار
ایہ یورپ تے ایشیاء دے وسنیک سن پر ہن ساری دنیا تے ایہناں دا پسار اے۔ زمیندار تے مالی ایہنوں چنگا نہیں سمجدے۔

## ہور دیکھو
* پنجاب دے جنگلی پھل

## باہرلے جوڑ

* [ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ وچ جڑی بوٹیاں](http://www.pakbs.org/pjbot/PDFs/41(1)/PJB41(1)239.pdf)
* سندھ وچ کݨک دیاں جڑی بوٹیاں 
* ضلع مردان صوبا سرحد وچ کݨک دیاں جڑی بوٹیاں 

گٹھ:کنک
گٹھ:چکر کٹدی
گٹھ:پنجاب دے جنگلی پھل
لیما

لیما پیرو دا راجگڑھ اتے سبھ توں وڈا شہر ہے۔ ایہہ ملک دے وِچلے حصے وچّ چیون، ریمیک اتے لورین ندِیاں دی وادی وچ بحر الکاہل نوں تکن والے صحرائی ساحل تے واقع ہے۔

گٹھ:پیرو
گٹھ:پیرو دے تھاں
گٹھ:دکھنی امریکی دیساں دے دارلحکومت
لیمن گراس

**لیمن گراس** کعا ٹبر دا اک بوٹا اے۔ ایہدیاں پتیاں نال اک چاہ بنائی جاندی اے جیہدا ذائقہ کھٹا ہُندا اے۔

## حوالے

گٹھ:پودے
گٹھ:گھاہ ٹبر
لہندا

**لہندا**  West (مغرب) اک پاسے دا ناں اے ۔ جیہڑے پاسے سورج ڈُبدا یا لہندا اے اوہ پاسا لہندا کہلاؤندا اے ۔ ایہ چار بنیادی پاسیاں وچوں اک پاسا اے ۔

## لہندا/لہندی
لہندے پاسے دی کسے وی شے یا لہندے پاسے رہݨ آلے لوکاں نوں “لہندا“ یا  “لہندی“   “Western“ آکھیا جاندا اے ۔

## پچادھ
پنجاب دے لہندے علاقے نوں پچادھ کہیا جاندا اے ۔ ایس وجہ توں پنجاب وچ اندرونی طور تے لہندے واسطے پچادھ دا لفظ وی ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:جغرافیا
لہندا صحرا

**لہندا صحرا** (عربی:الصحراء الغربية )، شمالی افریقا وچّ اک علاقہ ے جیہدیاں حداں شمال ولّ مراکش، شمال مشرق ولّ الجیریا، مشرق تے جونب ولّ موریطانیا تے مغرب ولّ وڈا سمندر اوقیانوس نال لگدیاں نیں۔ ایہدا رقبا 266,000 مربع کلومیٹر اے۔ ایہ دنیا دے سبھ توں گھٹ گنجان آباد علاقےآں وچوں اک اے۔ ایہدا بوہتا حصہ ریگستانی اے۔ ایہدی آبادی تقریبن 565,581 اے، جیہناں وِچوں بوہتی آبادی ایہدے راجگڑھ العیون وچ رہندی اے جو ایہدا سبھ توں وڈا شہر اے۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:افریقا
لینن دا مقبرہ

لینن دا مقبرہ ماسکو چ لال چوک (ریڈ سکوائر) چ دریائے ماسکوا دے قریب واقع اے ۔ اس چ لینن دا حنوط شدہ جسم لوکاں دے دیکھن لئی 1924ء چ اسدی موت دے بعد توں رکھ دتا گئیا اے ۔ 

الیکسی سچوسیف دے بناۓ اس گرینائیٹ دے مقبرے چ کئی چیزاں پرانے زمانے دے مقبریاں توں نقل کیتاں گئیاں نیں ۔ اس بناۓ گئے مقبرے چ مرے ہوۓ لینن نوں حنوط کرکے کوٹ پینٹ تے ٹائی لگا کے لوکاں دے دیکھن لئی رکھیا گئیا اے ۔ 

## تریخ
**لینن دی موت دے بعد**

جنوری 1924ء دی 21 تریخ نوں لینن دی موت توں بعد سویت حکومت نوں سارے روس توں 10 ہزار توں ودھ ٹیلی گرام آئے کہ لینن دی لاش نوں آن والی نسلاں لئی محفوظ کیتا جاوے ۔

## باہرلے جوڑ

* حقیقی مقبرہ 

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
لینڈ روور ولف

لینڈ روور ولف برطانیہ دی اک جیپ اے۔ اے کئی دیساں دی فوجاں دے کول اے۔ پاکستان دی فوج وی اینو استعمال کردی اے۔
لینکس ہیلیکاپٹر

لینکس برطانیہ دا ہیلیکاپٹر اے۔ اے مختلف کم کر سکدا اے جناں وچ پنڈوبی دے خلاف مشن، کھوج تے بچاؤ تے فوجی سامان نو جنگ دے علاقے وچ پہنچانا شامل اے۔ اے دنیا دا تیز ترین ہیلیکاپٹر اے۔ اینو پاکستانی نیوی استعمال کردی اے پاکستان دے علاوہ درجنوں دوجے دیس وی اینو استعمال کردے نے۔
## حوالے
لیوائزر

اینٹوئن لیوائزر (1743-1794) نوی کیمسٹری دا پیو منیا جاندا اے۔ اوہ اک فرانسیسی کیمسٹری دا گرو سی۔ اونے آکسیجن تے ہائیڈروجن لبی، وزن دے بچاؤ دا قنون شروع کیتا، فلوگسٹن تھیوری دتی، میٹرک سسٹم شروع کرن چ ہتھ دتا، عنصراں دی پہلی وڈی لسٹ لکھی تے کیمسٹری نوں دوبارہ لکھیا۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
لیور پول

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
لیٹویا

**لیٹویا** اتلے چڑھدے یورپ چ بالٹک دے کنڈے تے اک دیس اے۔ روس، بیلارس، اسٹونیا تے لیتھوینیا ایدے گوانڈی دیس نیں۔

گٹھ:یورپ
مئی

**مئی** جارجین کیلنڈر دا پنجواں مہینہ ہے۔ ایہدے چ 31 دن ہوندے نیں اَتے ایہہ ست مہینیاں چ آندا ہے جیہناں چ 31 مہینے ہوندے نیں۔ ایہدے وچ بہار دا موسم ہوندا ہے۔

## [[نیرکتا]]
مئی دا ناں یونانی دیوی مائیا دے ناں تے رکھیا گیا سی جیہدا تہوار مئی دے مہینے اِچ ہوندا سی۔
ماؤنٹ ایورسٹ

ماؤنٹ ایورسٹ دنیا دا سب تون اچا پہاڑ اے ایہ 29029 فٹ اچا اے۔

ایہ چین تے نیپال دی ولگن یا باڈر تے اے۔ نیپالی چ اینون ساگر متھا، کھوار زبان چ ایورسٹو زوم تے تبتی چ چولولنگما کیندے نیں۔ 1856 چ ایدی پیل واری انچائ ناپی گئ۔جیڑی 29002 فٹ نکلی۔ ھندستان دے انگریز سرویئر جنرل دے ناں تے ایدا ناں ماؤنٹ ایورسٹ رکھیا گیا۔ 2008 دے انت تک ایدے اتے 2700 بندے 4102 واری چڑہ چکے سن۔ 210 بندے ایدے تے چڑدیاں ہویاں مر چکے نیں۔

## پہلی چڑھائی

دنیا دے سب توں اچے پہاڑ تے 1921 توں لوکاں نیں چڑھن دی کوشش کیتے پر نیوزی لینڈ دا ایڈمنڈ ہلری تے اوہدا سنگی شرپا نیپالی ٹینزنگ پہلے سن جیڑے 29 مئ 1953 نوں ایس پہاڑ تے چڑھے۔

## چڑن دے ریکارڈ
* رائنہولڈ میسنر تے پیٹر ہیبلر 1980 چ پیلی واری آکسیجن تو بنا ایدے تے چڑے۔
* نزیر صابر پیلا پاکستانی سی جیڑا 2002 چ ایدے تے چڑیا۔
* 2008 دیاں بیجنگ اولمپک کھیڈاں چ اولمپک بتی چینی ایدے اتے تک لی کے آے۔
* 15 ورے دی اک شرپا نیپالی کڑی نکی جی جندڑی چ چڑن والا پیلا بندہ اے۔
* 18 وریاۂ دا سامنتھا لارسن پیلا نکا بدیسی اتے چڑن والا اے۔
* 2005 چ فرانس دا اک ہیلی کاپٹر وی ایدے تے اتر چکیا اے۔

## بارلے جوڑ
* ماؤنٹ ایورسٹ تے نیشنل جیوگرافک دی ویب سائٹ
* ماؤنٹ ایورسٹ تے نووا دی ویب سائٹ
* ایورسٹ تے رائل جیوگرافک سوسائٹی سائٹ 
* ماؤنٹ ایورسٹ دا پینوراما
* North  
* South 
* ڈسکوری چینل دی چڑھائ 
* ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑن والیاں ساریاں بندیاں دے ناں
* چڑن گائڈ

گٹھ:ہمالیہ
گٹھ:ماؤنٹ ایورسٹ
گٹھ:اٹھ ہزاريئے
گٹھ:نیپال دے پعاڑ
ماؤنٹ بلانک

**ماؤنٹ بلانک** یورپ دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ ایدی اچائی 15744 فٹ (4808 میٹر) اے۔ اے الپس دے پربت دھارے چ فرانس تے اٹلی دے بارڈر تے ہیگا اے۔

گٹھ:یورپ دے پعاڑ
گٹھ:الپس دے پعاڑ
مائیکل جیکسن

مائیکل جیکسن (1958-2009) اک امریکی گنے گان آلا تے مشہور نچال سی ۔ اوہ دنیا دی اک جانی پہچانی شخصیت اے۔ اونوں پاپ دا بادشاہ وی آکھیا جاندا اے۔ اونے گانے گانا 11 سال دی عمر چ شروع کیتا۔ اوہ شروع چ اپنے ٹبر دے گروپ نال رل کے 1964 توں گاندا ریا تے فیر اونے 1971 چ کلیاں گانا شروع کیتا۔ اودے گانے بوت مشہور ہوۓ تے اوہ پورے جگ چ جانا پچھانا ہو گیا۔ اونے اپنے گانیاں نال 236 ملین ڈالر کماۓ۔ اونے نچن دیاںکئی قسماں مشہور کرائیاں جیناں چ روبوٹ تے مون واک ہے گیاں نیں۔ اونے 1982 چ اپنی ایلبم تھرلرر رلیز کیتی جینوں اج تک سب توں بوتی خریدی جان آلی ایلبم ہون دا اعزاز حاصل اے۔ جیکسن دیاں چار دوجیاں مشہور ایلبماں اے نیں:
* *Off the Wall* 1979
* *Bad* 1987
* *Dangerous* 1991
* *HiStory* 1995

اوہ 2009 چ اپنے آخری کانسرٹاں توں پہلاں 50 سال دی عمر چ دل دے دورے نال مر گیا۔ ڈاکٹراں نے اودے مرن دی وجہ اے دسی اے کہ اوہ نشے آلیاں دوائیاں ورتدا سی۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مائیکل انجیلو انتونیونی

مائکل اینجلو انتونیونی اک معروف اطالوی فلم ڈرائکٹر سن ۔

## ابتدائی زندگی

اوہ شمالی اٹلی دے علاقے ایمیلیا رومانیا چ 29 دسمبر 1912ء چ پیدا ہوئے سی ۔ اوہناں نے معاشیات دی تعلیم حاصل کیتی سی پر اوہناں نوں شناخت اک فلمی نقاد دی حثیت نال اودوں ملی جدوں اوہناں نے 1930ء دی دہائی چ بنن والیاں مزاحیہ فلماں تے زبردست تنقید کیتی ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
مارشل جزیرے

مارشل جزیرے بحر الکاہل دا اک جزیرہ دیس اے ، ایہ دیس بحر الکاہل چ واقع کئی جزیرے اتے مشتمل اے ۔

گٹھ:دیس
گٹھ:اوشیانا دے دیس
مارو

اوہ تھاں جتھے صرف مینھ دے پانی نال ای ترائی ہُندی ہووے تے ایہ ریتلا تھاں ہُندا اے۔

گٹھ:جغرافیہ
مارٹینس بائجرنک

**مارٹینس بائجرنک** نیدرلینڈز دا سائنسدان سی۔ اونے نائیٹروجن چکر تے وائرس لبے۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:مائکروبیالوجی
مارچ

**مارچ** جارجین جنتری دا تیجا مہینہ اے۔ ایدے چ 31 دن ہوندے نیں۔ اے اوناں 7 مہینیاں چوں اک اے جیناں چ 31 دن ہوندے نیں۔

## [[نیرکتا]]
مارچ دا ناں رومیاں دے جنگ دے خدا دے اتے رکھیا گیا اے۔
موریطانیا

**موریطانیا** لہندے افریقا دا اک دیس اے۔ موریطانیا دا تھاں 111,369 مربع کلومیٹر / 43,000 مربع میل اے۔ موریطانیا دی لوک گنتی 4,128,572 اے۔ موریطانیا دی دیسی بولی انگریزی اے۔ موریطانیا دا راجگڑھ نوواکوٹ اے۔

گٹھ:افریقہ دے دیس
گٹھ:دیس
مارکوپولو

مارکو پولو [1254-1324ء] وینساٹلیدا اک تاجر تے مہم جو سی ۔ اسنے دنیا دے کئی ملکاں دا سفر کیتا تے اپنے مشاہدات نوں اک کتاب دی صورت چ قلم بند کیتا ۔

## چین دا سفر

مارکو پولو توں پہلاں اسدا پیؤ تے چاچا چین دا سفر کرچکے سن ، مارکو پولو اینہاں دے نال دوبارہ چین تک گئیا ۔ اس وقت چین تے چنگیز خان دے پوتے قبلائی خاں دی حکومت سی ۔ قبلائی خآن منگول سی تے اسنوں چینیاں تے اعبار نئیں سی ، اس لئي اس نے مارکو پولو نوں اپنی ملازمت چ رکھ لئیا ۔ مارکو 17 سال تک چین چ رہیا تے فیر اپنے وطن واپس آگئیا ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
موریشس

**موریشس** چڑھدے دکھنی افریقہ دا اک دیس اے۔ ماریشس وڈا سمندر ہند وچ اک جزیرہ اے. موریشس دا تھاں 2,040 مربع کلومیٹر / 787 مربع میل اے۔ موریشس دی لوک گنتی 1,259,838 اے۔ موریشس دی دیسی بولی انگریزی اے۔ موریشس دا راجگڑھ پورٹ لوئی اے۔

گٹھ:دیس
گٹھ:ایشیا دے دیس
ماشربرم

ماشربرم نوں کے 1 وی کیا جاندا اے۔ اے پاکستان دی 11ویں تے دنیا دی 22ویں اچی چوٹی اے۔

گٹھ:پاکستان دے پعاڑ
مالٹا

**مالٹا** رومی سمندر چ دکھنی یورپ دا اک نکا جزیرہ دیس اے۔ اے سسلی توں 93 کلومیٹر دکھن ول تے ٹیونس توں 288 کلومیٹر چڑھدے پاسے اے۔ مالٹا 316 مربع کلومیٹر تے دنیا دا 6واں سب توں نکا دیس اے۔ ولیٹا ایدا راجگڑھ اے پر وڈا شہر برکرکارا اے۔ مالٹی تے انگریزی بولیاں بولیاں جاندیاں نیں۔

اک اہم تھاں تے وسن باجوں مالٹا تے کئی دیساں نے مل ماری رکھیا۔ 1964 چ برطانیہ توں اے ازاد ہویا تے 1974 چ لوک راج بنیا۔ یونائیٹڈ نیشنز دا 1964 توں تے یورپی یونین دا 2004 توں اے سنگی اے۔ 2008 توں ایدی کرنسی یورو اے۔

عرباں ویلے ایتھوں دے لوک مسلمان ہوگۓ تے عربی بولن لگ کۓ فیر اوناں نوں زورازوری سعائی بنا لیا گیا۔ مالٹا دی بولی مالٹی عربی دی پلٹی ہوئی اک بولی اے۔

## بارلے جوڑ
* مالٹا سرکار دی ویب سائیٹ
* مالٹا دے قنون

گٹھ:یورپ دے دیس
گٹھ:مالٹا
گٹھ:جزیرہ دیس
مالیکیول

**مالیکیول**، کیمسٹری وچ دو یا دو توں بوہتے ایٹماں دی ٹولی اے جیہدے اُتے کوئی چارج نہیں تے ایہہ کیمیائی جوڑاں نال اک دوجے نال اچیچی پدھر اُتے جڑے ہُندے نیں۔

گٹھ:کیمیا
گٹھ:کیمسٹری
ماسکو اوبلاست

## بومیان مشهور
لئونید آگوتین ، خواننده ، آهنگساز ، نوازنده، متنی نویس

الکساندر دوموگاروف ، بازیگر ، خواننده ، مجری تلویزیون

الکسی چادوف ، بازیگر

آندری سوکولوف ، بازیگر تئاتر و فیلم ، تهیه کننده ، کارگردان

فیلیکس یوتوشنکوف ، تاجر روسی

تاگیر سیتدکوف ، مدیر با سالها تجربه ، سرمایه گذار

آندری اسکوچ ، عضو پارلمان روسیه
مانچسٹر

گٹھ:برطانیہ
گٹھ:برطانیہ دے شہر
گٹھ:یورپ دے شہر
گٹھ:شہر
گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے
گٹھ:یورپی شہر
گٹھ:یورپ دے آباد تھاں
گٹھ:برطانیہ دے آباد تھاں
مانکیالا سٹوپا

**مانکیالا سٹوپا** () پنجاب، پاکستان دے شمالی علاقے وچ بدھ مت دور د‏‏ی اک یادگار ا‏‏ے۔
مانکیالا سٹوپا راولپنڈی تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف 27 کلو میٹر دے فاصلہ مانکیالا پنڈ وچ واقع اے سٹوپا ہونے د‏‏ی بنا اُتے پنڈ دا ناں توپ مانکیالا دے ناں تو‏ں معروف اے ایہ سٹوپا اسلام آباد تو‏ں لاہور سفر کردے ہوئے روات تو‏ں 6کلومیٹر دے فاصلہ پرجی ٹی روڈ تو‏ں مشرق د‏‏ی جانب نظر آندا ا‏‏ے۔
اک کہانی دے مطابق مانکیالہ ناں راجا مان یا مانک دے ناں تو‏ں منسوب اے جو اس پنڈ وچ رہندا سی تے اس نے اسنو‏ں بنوایا سی۔ 1930ء وچ اس تو‏ں سونے، چاندی تے تانبے دے زیورات وی دریافت کیتے گئے نيں۔ اسٹوپہ دا منہ اُتے د‏‏ی جانب کھلدا اے جتھو‏ں ایہ اک کنواں نما نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دے اُتے تو‏ں گردو نواح د‏‏ی آبادیاں خوبصورت منظر پیش کردیاں نيں۔ محکمہ آثار قدیمہ نے توپ مانکیالہ دے چاراں طرف حفاظتی دیوار بنا دتی ا‏‏ے۔
مقامی لوک کہانیاں دے مطابق راجا رسالو نے اک آدم خور، جیہناں نو‏ں اس بہت وڈے پیالے وچ الٹا قید کر رکھیا اے تے اس نے اک تیر لوہے دے نال تواں جنہاں اُتے روٹی پکاٸی جاندی اے تو‏ں پار کيتا سی مگر حقیقت وچ کنشک دور د‏‏ی ایہ بدھ عبادت گاہ اٹھارہ سو سال پرانی ا‏‏ے۔
بدھستوا دے مخصوص کنول، بنیاد د‏‏ی دیواراں پہ منقش نيں۔ اُتے جانے دے لئی سیڑھیاں بنی نيں جو ادھے راستے وچ ختم ہوئے جاندیاں نيں۔ اسٹوپا دے اُتے پہنچیاں تاں درمیان وچ اک بہت وڈا کنواں اے جو درحقیقت تھلے اترنے دا زینہ ا‏‏ے۔ ایہ سیڑھیاں بتدریج تنگ ہُندی جاندیاں نيں جس دے سبب تھلے گھپ اندھیرا دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ اک ہور کہانی اس کنوئاں دا رشتہ کسی پوشیدہ سرنگ دے ذریعہ سارنگ خان دے محل تو‏ں وی جوڑدی ا‏‏ے۔

**مانکیالا سٹوپا** یا توپ، مانکیالہ گراں دے نال راولپنڈی توں 27 کلومیٹر توں چڑھدے دکھن ول جی ٹی روڈ دے نال بنیا اے۔ ایہ سٹوپا مہا تما بدھ دی جندڑی دی اک کہانی دے بارے چ جدوں اوناں نے 7 پکھے شیر دیاں بالاں نوں اپنے پنڈے دیاں بوٹیاں دتیاں۔

مانکیالہ سٹوپا گندھارہ دے راجہ کنشک (128-151) نے بنوایا سی۔ انگریز سفیر ماؤنٹسٹورٹ الفنسٹن نے افغانستان جاندیاں ویکھیا تے اپنیاں لکھتاں وچ لکھیا۔ 1890 وچ ایہدی مرمت کیتی گئی سی۔ ایہدے وچوں نکلیاں بدھ مت نال جڑدیاں شیواں ہن برٹش میوزیم لندن وچ پیاں نیں۔

## حوالے

گٹھ:تاریخی عمارتاں
گٹھ:پنجاب دے آثار قدیمہ
گٹھ:پنجاب وچ سٹوپے
گٹھ:ضلع راولپنڈی دے آباد تھ‏‏اں
گٹھ:پاکستان وچ بدھ مت
گٹھ:پاکستان وچ بدھ تھ‏‏اںو‏اں
گٹھ:بدھ مت
گٹھ:ضلع راولپنڈی
ماڑا یورینیم

ماڑا یورینیم یورینیم دی آئسوٹوپ یورینیم-238 اے۔ قدرتی طور تے پایا جانے آلا یورینیم 99.27٪ ماڑا یورینیم-238، 0.72٪ یورینیم-235 تے یورینیم-234 صرف 0.0055 ہوندا اے۔ یورینیم-235 چونکہ ایٹم بمباں تے ایٹمی ریایکٹراں چ استعمال ہوندا اے اس آسطے پہلاں اینوں صاف کیتا جاندے تے صاف ہونے توں بعد ایدا اک تہائی فیصد یورینیم-235 تے یورینیم-234 تے مشتمل ہوندا اے۔

اینوں جہازاں دے پراں چ وزن دے طور تے استعمال کیتا جاندا اے۔ ایکس رے ہوندیاں اینوں ڈھال دے طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے۔ اے ٹینک دے خول نوں توڑ سکدا اے تے اے سستا وی ہوندا اے تے اس وجہ توں امریکہ، فرانس، اسرائیل، روس، پاکستان تے نیٹو دے چند اک دوجے دیس وی ٹینک دے گولے اس توں بناندے نیں۔

گٹھ:ہتھیار
گٹھ:ایٹم بمب
گٹھ:جدید ہتھیار
ماگھ

**ماگھ**، پنجابی کیلنڈر دا گیارواں مہینا اے۔ ایہ اَدھ جنوری توں شروع ہُندا اے۔ ایہ خُشک سرد مہینا اے۔ 

گٹھ:ویلا
گٹھ:وقت دیاں اکائیاں
گٹھ:دیسی مہینے
گٹھ:مہینے
گٹھ:پنجابی کیلنڈر
گٹھ:پنجابی رہتل
متحدہ عرب امارات

کٹھیاں عرب امارتاں (عربی: دولة الإمارات العربية المتحدة) ست عرب دیساں دا اک جٹ اے جیڑا دکھنی ایشیاء دے عرب جزیرہ ورگے چ اودے دکھنی چڑھدے پاسے خلیج فارس دے کنڈے تے عمان تے سعودی عرب دے لاگے کرکے اے۔ کٹھیاں عرب امارتاں چ اے ست امارتاں نیں: ابوظہبی، دبئی، ام القوین، شارجہ، عجمان، راس الخیمہ تے فجیرہ نیں۔ ابوظہبی کٹھیاں عرب امارتاں دا راجکعر، ایدا دوجہ وڈا نگر تے سیاسی رہتلی تے کم کاج دا گڑھ اے۔

## جغرافیہ
کٹھیاں عرب امارتاں لیندے دکھنی ایشیاء وچ جزیریورگا عرب دے چڑھدے پاسے تے اے۔ ایدھے اتے خلیج فارس تے خلیج عمان دا کنڈا اے۔ ایدھا 530 کلومیٹر بارڈر لیندے، تے دکھن ول سعودی عرب نال تے 450 کلومیٹر چڑھدے دکھن تے اتری دکھن ول عمان نال ملدا اے۔ لیندے ول 19 کلومیٹر بارڈر قطر نال ملدا اے۔ ابوظہبی 67,340 نال امارتاں دا وڈھا انگ اے تے دیس 87٪ دھاں کیری بٹھا اے۔ 259 مربی کلمیٹر نال سب توں چھوٹی عجمان (امارت) اے۔ ایس دا سمندری کنڈا 650 کلومیٹر لماں اے تے کج جزیریاں دی ملکیت تے ایدا ایران تے قطر نال رپھڑ اے۔

## بارلے جوڑ

* http://www.government.ae/web/guest  سرکاری ویب سائیٹ

گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دیاں ریاستاں
گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر
گٹھ:متحدہ عرب امارات
متھا

متھا بندے دے سر تے سامنے کر کے تے اکھاں توں اتے ہوندا اے۔ اے ہڈی ہوندی اے۔
ماوراء النہر

**ماوراء النہر**، وسطی ایشیا دے اک علاقے دا ناں اے۔ جیہدے وچ موجودہ ازبکستان، تاجکستان تے جنوب مغربی قازقستان شامل نیں۔ جغرافیائی طور تے ایہدا مطلب آمو دریا تے سر دریا دا وچکارلا علاقہ اے۔

گٹھ:ترکستان
گٹھ:ترکستان دی تریخ
گٹھ:وسطی ایشیا
گٹھ:تاریخی خطے
گٹھ:ازبکستان
گٹھ:ازبکستان دا جغرافیہ
گٹھ:ازبکستان دی تریخ
ماڈل ٹاؤن ہمک

**ماڈل ٹاؤن ہمک** ضلع اسلام آباد، پاکستان دا اک پنڈ اے۔ جیڑا یونین کونسل ماڈل ٹاؤن ہمک وچ ہے گا اے۔ ہمک 1994 تک لہور توں راولپنڈی آن والی ریلوے لین تے وسدا سے۔ مگروں ایس لین نوں م‏‏غل پنڈ ول موڑ دتا گیا۔1984 چ ہمک پنڈ دیاں زمیناں تے ماڈل ٹاؤن وسایا گیا۔ اے دریاۓ سواں دے کنڈے تے راولپنڈی توں کعوٹہ جان والی سڑک تے اے۔

## ہورپڑہو
*اسلام آباد دے پنچھی
*اسلام آباد دے رکھ
*اسلام آباد دے کعا
## بارلے جوڑ
*اسلام آباد سی ڈی اے ویب سائٹ 

گٹھ:اسلام آباد
ازادی بتی

**مجسمه آزادی** یا **آزادی بتی** امریکہ وچ نیویارک دے سمندری اڈے نال مینہیٹن وچ لبرٹی جزیرے تے نویں کلاسیکی نمونے تے بنی اک وڈی بتی اے۔ ایہ مجسمہ آزادی یا ازادی بتی فرانس دے لوکاں نیں امریکہ نوں 1886 وچ سغات دتی سی۔ نیویارک دے سمندری اڈے وچ لبرٹی جزیرے تے کھڑی ایہ بتی امریکہ آن والے پاندھیاں، مہاجراں تے واپس آنوالے امریکیاں نوں جی آیاں نوں کیندی اے۔

تانبے چ ڈھکی ہوئی بتی اک کھڑی سوانی نوں دسدی اے جیدے ہتھ وچ بتی تے ہتھ وچ اک تختی اے جیھدے تے امریکی ازادی دی تریخ 4 جولائی 1776 لکھی اے۔ بتی سوانی دا مونہہ ازادی دی رومی دیوی لبرٹاس نوں دسدا اے۔ بتی دے پیراں وچ ٹٹیاں ہویاں سنگلاں نیں۔ ایہ بتی ازادی دی تے فرینچ امریکی یاری دی وی نشانی اے۔

ایہ بتی (بتی تے اودھے نچلے حصے نوں ملا کے) 305 میٹر اچی اے۔ ماؤرس کاکلن نے ایدھا اندرونی حصہ ڈيزائن کیتا۔ ماؤرس کاکلن گستاو انجنینرنگ کمپنی دا چیف انجینیر سی تے اس نیں آئیفل ٹاور وی ڈيزائن کیتا۔ازادی بتی امریکہ دا نشان اے تے ایہ پوری دنیا چ آزادی تے لوکراج نوں دسدا اے۔

فریڈرک آگسٹ برتھولڈی ایہنوں بنان والا سی۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:امریکہ
گٹھ:نیو یارک
محمد الفارسی

محمد الفارسی دا پورا ناں کمال الدین ابوالحسن الفارسی (1260ء-1320ء) اے تے ایہہ تبریز ایران چ جمیا ۔ ایہہ ریاضی دان دے نال نال اک طبیعات دان وی سی ۔ اسنے ابن الہیشم دی کتاب " کتاب المناظر " دی تشریح تے تبصرہ لکھیا ،جس دی وجہ توں ابن الہیشم دی ایہہ کتاب جہڑی چڑھدے دیساں چ الوپ ہوگئی سی ، اک وار فیر ساہمنے آئی ۔ یورپ چ اس دے ترجمے کیتے گئے ۔ محمد الفارسی اس کتاب نوں عربی چ التنقیع کہیا جاندا اے ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
محمد بن قاسم

**محمد بن قاسم**، پورا ناں **عماد الدین محمد بن قاسم**، بنو امیہ اے اک مشہور سپہ سالار حجاج بن یوسف دے بھتیجے سن۔ محمد بن قاسم نے 17 سال د‏‏ی عمر وچ سندھ فتح کرکے ہندوستان وچ اسلام نو‏‏ں متعارف کرایا تے ہندوستان وچ اموی مہمات دا افتتاح کيتا۔ انہاں نو‏‏ں اس عظیم فتح دے باعث ہندوستان و پاکستان دے مسلماناں وچ اک مسیحا دا اعزاز حاصل اے تے ايس‏ے لئی سندھ نو‏‏ں "باب الاسلام" کہیا جاندا اے، کیونجے ہندوستان اُتے اسلام دا دروازہ ایتھے تو‏ں کھلیا۔

محمد بن قاسم 31 دسمبر 695ء وچ طائف وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد خاندان دے ممتاز افراد وچ شمار کيتے جاندے سن ۔ جدو‏ں حجاج بن یوسف نو‏‏ں عراق دا گورنر مقرر کيتا گیا تاں اس نے ثقفی خاندان دے ممتاز لوکاں نو‏‏ں وکھ وکھ عہدےآں اُتے مقرر کيتا۔ انہاں وچ محمد دے والد قاسم وی سن، جو بصرہ د‏‏ی گورنری اُتے فائز سن ۔ اس طرح محمد بن قاسم د‏‏ی ابتدائی تربیت بصرہ وچ ہوئی۔ تقریباً 5 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دے والد دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:بنو امیہ
گٹھ:بنو امیہ دے جرنیل
محمد علی جناح

**محمد علی جناح**، (25 دسمبر 1876ء – 11 ستمبر 1948ء) ہندوستان دے نامور وکیل، سیاست دان تے مسلم لیگ دے سربراہ سی۔ محمد علی جناح 1913ء توں لے کے پاکستان دے قیام 14 اگست 1947ء تک آل انڈیا مسلم لیگ دے سربراہ رہے۔ قیام پاکستان توں بعد اپنی وفات تک پاکستان دے پہلے گورنر جنرل رہے۔ سرکاری طور تے پاکستان وچ  قائد اعظم تے بابائے قوم دے خطاب وی دِتے گئے۔ جناح دے جمن دیہاڑ نوں پاکستان بھر وچ سرکاری قومی چُھٹی ہُندی اے۔
ہندوستانی سیاست وچّ جناح 1916ء وچّ کانگرس دے اکّ رہنماء دے طور اُتے اُبھرے سن۔ اوہناں نے ہندو-مسلمان اتحاد اُتّے زور دیندے ہوئے مسلم لیگ دے نال لکھنؤ سمجھوتا کروایا سی۔ اوہناں دا تعلق مسلم سیاسی جماعت مسلم لیگ نال سی۔

محمد علی جناح 25 دسمبر 1876 نوں کراچی وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں دے والد دا ناں پونجا جناح سی۔ پڑھائی سندھ مدرسۃ الاسلام کراچی توں شروع کیتی۔
اوہناں دی پہلی بیوی ایمی بائی جناح اَتے دوجی بیوی مریم جناح سی۔ مریم جناح وچوں اوہناں دی اک دھی دینا واڈیا سی۔ جناح دی چھوٹی بھیݨ فاطمہ جناح نے سیاست اَتے تحریک پاکستان وچ اوہناں دا ساتھ دِتا۔ 

## ہور دیکھو
* جناح خاندان

## باہرلے جوڑ

گٹھ:محمد علی جناح
گٹھ:گجراتی شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:انقلابی شخصیتاں
گٹھ:تحریک پاکستان
گٹھ:پاکستان
گٹھ:جناح خاندان