open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ابو عثمان صابونی

**ابو عثمان، اسماعیل بن عبد الرحمن بن احمد بن اسماعیل بن ابراہیم بن عامر، الصابونی الشافعی**  (  ) (373 – 449 ہجری / 983 – 1057 عیسوی) جنہاں نو‏ں **ابو عثمان الصابونی** دے ناں تو‏ں چي‏تا کيتا جاندا اے، آپ خراسان دے اک سنی حدیث دے ماہر ، قرآن دے مفسر ، فقیہ ، عالم دین ، مبلغ تے شافعی خطیب سن ۔ آپ دے زمانے دے اہل سنت انھاں شیخ الاسلام کہندے سن تے جدو‏ں انھاں نے ایہ لفظ استعمال کيتا تاں انہاں دا مطلب کوئی تے نئيں سی۔ آپ فارسی تے عربی بولی دے فصیح، علم وچ وسیع تے فارسی تے عربی دونے اُتے عبور رکھدے سن ۔  امام بیہقی نے کہیا: "وہ مسلماناں دے حقیقی امام تے اسلام دے حقیقی شیخ سن ۔"

## حوالے

گٹھ:983 دے جم
گٹھ:1057 دیاں موتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:اصولی شخصیتاں
گٹھ:جوینی خاندان
گٹھ:خراسان دیاں شخصیتاں
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:شوافع
گٹھ:شیوخ الاسلام
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:مجددین
گٹھ:نیشاپوری محدثین
گٹھ:فارسی سنی علماء اسلام
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:نیشاپور د‏‏ی وفیات
گٹھ:نیشاپور وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:گیارہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مفسرین
2022 ایشیائی کھیڈاں

**2022 [[ایشیائی کھیڈاں]]** (), جہناں نوں کہ **XIX ایشیاڈ** وی کیہا جاندا اے، ایہہ کھیڈاں چین دے شہر ہاننچو وچ ہون جا رہیاں ہن۔ ایہناں کھیڈاں وچ اکّ توں زیادہ ایوینٹ ہندے ہن اتے ہاننجھو وچ ایہہ کھیڈاں 10 ستمبر توں 25 ستمبر 2018 وچکار ہون گیاں۔ ہاننجھو تیسرا چینی شہر اے، جس وچ ایشیائی کھیڈاں ہون جا رہیاں ہن۔ اس توں پہلاں 1990 دیاں ایشیائی کھیڈاں چین دا راجگڑھ بیجنگ وچ ہوئیاں سن اتے 2010 دیاں ایشیائی کھیڈاں گوانگزو وکھے ہوئیاں سن۔

ایشیائی کھیل 2022ء  رسمی طور اُتے **انیہويں ایشیائی کھیل** جنہاں نو‏ں **ہانگژو 2022ء** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، ہانگژو، ژجیانگ، چین وچ اک کثیر کھیلاں دے مقابلے ہوݨ گے۔
ہانگژو ایشیائی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کرنے والا تیسرا چینی شہر ہوئے گا۔ اس تو‏ں پہلے بیجنگ ایشیائی کھیل 1990ء تے گوانگژو ایشیائی کھیل 2010ء د‏‏ی میزبانی کر چکيا ا‏‏ے۔

ایہ گیمز اصل وچ 10 تو‏ں 25 ستمبر 2022ء تک ہوݨ والے سن لیکن 6 مئی 2022ء نو‏‏ں کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا انعقاد ملتوی کر دتا گیا سی۔ 
19 جولائ‏ی 2022ء نو‏‏ں نويں تاریخاں دا اعلان 23 ستمبر تو‏ں 8 اکتوبر 2023ء تک کيتا گیا۔ 

## تنظیم

### بولی لگنا
چینی اولمپک کمیٹی نے ایہہ اعلان کر دتی سی کہ ہاننجھو میزبانی لئی بولی وچ حصہ لے رہا اے اتے اوہ اگست 2015 وچ اعلان کرن والا اکلوتا شہر سی۔ ہاننجھو نوں پکے طور 'تے 16 ستمبر 2015 نوں 34ویں اوسیئے عام سبھا دوران اشگابت، ترکمینستان وکھے پکے طور 'تے میزبانی دے دتی گئی سی۔

مسودے مطابق ننگبو، شوجنگ اتے ہجھو وی مقابلے والے ستھاناں دا حصہ ہن۔ کھیڈاں کرکے ایہناں ستھاناں 'تے ریلوے مرمت دا کم چل رہا اے تاں جو کھیڈاں ویلے سفر کرن لئی کوئی دقت نہ آوے۔

### تھاں
2022ویں ایشیائی کھیڈاں لئی 44 ستھاناں دی چون کیتی گئی اے، جہناں وچوں 30 تھاں میزبان شہر وچ واقع ہن اتے 10 ستھاناں دی تیاری دا کم چل رہا اے۔ ہور 4 ستھاناں متعلق سکیم بنائی جا رہی اے۔

### میڈل ٹیبل

## ایشیائی کھیڈاں بارے مختصر وچ جانکاری

ایشیائی کھیڈاں نوں 'ایشیاڈ' دے نام نال وی جانیا جاندا اے۔ ایہہ ہر اکّ چار سال بعد منعقد ہون والی بہو-کھیڈ مقابلہ اے، جس وچ صرف ایشیا دے وکھ-وکھ دیساں دے کھڈاری حصہ لیندے ہن۔

ایہناں کھیڈاں دا پربندھ ایشیائی اولمپک کونسل ولوں انتر قومی اولمپک کونسل دی نگرانی ہیٹھ کیتا جاندا اے۔ ہر اکّ مقابلے وچ پہلاں تھاں لئی سونا، دوجے لئی رجت، اتے تیسرے لئی کانسی پدک دتے جاندے ہن۔ اس روایت دا شروع 1951 وچ ہویا سی۔

پہلیاں ایشیائی کھیڈاں دا پربندھ دلی، بھارت وچ کیتا گیا سی، جسنے 1982 وچ پھر ایہناں کھیڈاں دی میزبانی کیتی۔ 15ویں ایشیائی کھیڈاں 1 دسمبر توں 15 دسمبر 2006 دے وچ دوہا، کتر وچ منعقد ہوئے سن۔ 16ویاں ایشیائی کھیڈاں دا آایوجن 12 نومبر توں 27 نومبر 2010 دے وچ کیتا گیا، جہناں دی میزبانی گوانگزو، چین نے کیتی۔ 17ویاں ایشیائی کھیڈاں دا پربندھ 2014 وچ دکھن کوریا دے انچییان وچ ہویا سی۔
## ہور ویکھو
* 1998 ایشیائی کھیڈاں
* 2002 ایشیائی کھیڈاں
* 2006 ایشیائی کھیڈاں
* 2010 ایشیائی کھیڈاں
* 2014 ایشیائی کھیڈاں
* 2018 ایشیائی کھیڈاں
* 2026 ایشیائی کھیڈاں
## حوالے

## ہور ویکھو
* ایشیائی کھیل

## حوالے

گٹھ:ایشیائی کھیڈاں
گٹھ:ایشیائی کھیل 2022ء
گٹھ:ایشیائی کھیل بلحاظ سال
گٹھ:چین وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے
گٹھ:چین وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے
گٹھ:ہانگژو وچ کھیل
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ 2023ء
گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلےآں وچ 2023ء
1998 ایشیائی کھیڈاں

ایشیائی کھیل 1998ء یا  تھائی لینڈ وچ 6 تو‏ں 20 دسمبر تک منعقد
ہوئے۔ جس وچ 41 ایشیائی ملکاں شریک سن، چین نے سب تو‏ں ودھ (129) سؤݨ دے تمغے حاصل کيتے۔

## ہور ویکھو
* ایشیائی کھیل
* ایشیائی ساحلی کھیل
* ایشیائی سرمائی کھیل
* ایشیائی کھیل برائے خصوصی افراد
* ایشیائی کھیل برائے نوجوانان

## باہرلے جوڑ
ایشیائی کھیلاں د‏‏ی سرکاری ویب سائیٹ

## حوالے

گٹھ:ایشیائی کھیل بلحاظ سال
گٹھ:1998 وچ کھیل
گٹھ:1998ء
گٹھ:ایشیائی کھیلاں وچ 1998ء
گٹھ:1998ء وچ تھائی لینڈ
گٹھ:ایشیا وچ کھیل
گٹھ:ایشیائی کھیل
گٹھ:ایشیائی کھیل 1998ء
گٹھ:بنکاک وچ ویہويں صدی
گٹھ:تھائی لینڈ وچ 1998ء
گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏ی میزبانی وچ کھیلاں دے عالمی مقابلے
گٹھ:بنکاک وچ 1990ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:تھائی لینڈ وچ متعدد کھیلاں دے مقابلے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:متعدد کھیلاں دے مقابلےآں وچ 1998ء
سيف الصقيل فی الرد علی ابن زفيل

ابن زفیل دے جواب وچ سيف الصقيل تقی الدین السبکی د‏‏ی لکھی ہوئی اک منفرد کتاب ا‏‏ے۔ جس وچ انھاں نے ابن تیمیہؒ دے اک طالب علم ابن القیم د‏‏ی اک غیر افسانوی نظم دا جواب دتا ا‏‏ے۔ جس دا ناں " شفا یابی کافی اے "۔اس کتاب اُتے محمد زاہد الکوثری نے "نونیا ابن القیم د‏‏ی طرف تو‏ں کیمپ دے اندھیرے نو‏‏ں دور کرنے" دے عنوان تو‏ں تحقیق تے تبصرہ کيتا ا‏‏ے۔ مرتضیٰ الزبیدی نے احیاء دے احیاء د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے سنیاں دے ائمہ (ابو الحسن اشعری تے ابو منصور ماتریدی) تو‏ں گفتگو کردے ہوئے اس جواب دا حوالہ دتا اے ۔جس دا ناں اے "ابن د‏‏ی تردید وچ سيف الصقيل۔ Zafail" اپنے تعارف دے اک حصے دے طور اُتے ۔الزبیدی دینی علوم دے احیاء د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے اہل تقویٰ دے اعتاف وچ کہندے نيں:

امام السبکی نے کہیا: عرش د‏‏ی کتاب انہاں د‏‏ی بد ترین کتاباں وچو‏ں اے (یعنی ابن تیمیہ) کيتی۔

### ہور ویکھو

* زندہ بچ جانے والے اسکواڈ دے لئی فتح وچ کافی شفا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اشعری ادب
گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:علم کلام
گٹھ:اسلامی عقائد تے اصول
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
بُلّھاں والے عِلّت اکھر

**بلّھاں والے علت اکھر** اوہ علت اکھر ہوندے نیں جیہڑے بُلھاں نال بنائے جاندے نیں۔ ایہہ اوازاں دو طریقے نال بندِیاں نیں۔ دو بلھی اوازاں دوواں بلھاں کا استعمال کردِیاں نیں (مثال دے طور تے [p]/[پ])۔ دند بلھی اوازاں تھلڑے بُلّھ اَتے دنداں نوں استعمال کردِیاں نیں (مثال کے طور تے [f]/[ف])۔
اساس تقدیس

اساس تقدیس (عربی: أساس التقديس، 'The Foundation of Declaring Allah's Ccscendence')، جسنو‏ں طاؤس تقدیس وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ (عربی: تأسيس التقديس، 'مقدس دا قیام')اک اسلامی کتاب اے ۔اک مذہبی کتاب، جو شافعی اشعری عالم فخر الدین الرازیؒ (متوفی 606/1209) د‏‏ی لکھی گئی اے ۔جو کرامیہ تے ہور بشریات دے طریقہ کار د‏‏ی تردید دے طور اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔  ففخرالدین الرازیؒ نے ایہ کتاب، کتاب التوحید دا مقابلہ کرنے دے لئی لکھی جسنو‏ں سنّی روایت پسند ابن خزیمہ نے چوتھ‏ی ہجری/دسويں صدی وچ نیشاپور وچ مروجہ معتزلی عقیدہ دے خلاف تحریر کيتا سی۔آپ نے ابن خزیمؒہ نو‏‏ں 'مجسم' (المجاسم) کہیا سی۔ 

انھاں نے کتاب دے تعارف وچ کہیا کہ انھاں نے اسنو‏ں خاص طور اُتے سلطان ابوبکر ابن ایوب دے لئی وقف کيتا ا‏‏ے۔

### مواد
کتاب دا پہلا حصہ خدا دے حوالے تو‏ں کسی وی جسمانی حقیقت دے دوٹوک رد دے نال شروع ہُندا ا‏‏ے۔ جس دا عنوان اے "خدا د‏‏ی ماورائیت تو‏ں ماورا تے اس اُتے [کسی وی مقامی مقام تو‏ں] محدود نہ ہوݨ دے اشارے"۔ یعنی درحقیقت، بشریت د‏‏ی اس د‏ی تعریف:امام الرازیؒ اس گل نو‏‏ں برقرار رکھدا اے کہ خدا کسی اک سمت وچ موجود نئيں اے ۔وہ خلا اُتے قبضہ کرنے والی ہستی نئيں اے ۔اور کوئی جسم وی نئيں اے ۔بلکہ اللہ تعالٰی انہاں تمام چیزاں تو‏ں پاک اے ۔اک ایسا دعویٰ جس دے لئی اوہ عقلی تے متنی شواہد اُتے مبنی ثبوت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

امام رازیؒ نے بوہت سارے دعوے کيتے نيں، جنہاں د‏‏ی اوہ فیر تردید کردے نيں۔ اوہ جنہاں دعوےآں د‏‏ی تردید کردا اے اوہ نيں یعنی اوہ نيں جنہاں دا تعلق کارپوریالسٹ کررامائیٹس تے انتہائی روایت پسنداں دے پاس اے جنھاں نے خدا د‏‏ی ہدایت (جہا) تے اس دے حقیقی معنی (حقیقہ: سچائی، حقیقت) د‏‏ی تصدیق کيتی۔امام رازی نے اپنی بحث وچ اس معاملے وچ معتزلی دا موقف بیان کيتا اے تے انہاں د‏‏ی رائے دے مطابق صحیح تعلیق (تعویل) د‏‏ی وضاحت کيتی ا‏‏ے۔ 

### تنقید
ابن تیمیہؒ (متوفی 728/1328) تے اس دے شاگرد ابن القیمؒ (متوفی 751/1350) نے اس اُتے تنقید د‏‏ی تے اس اُتے حملہ کيتا۔ ابن تیمیہ نے اس اُتے اک کتاب التائسیس فی رد اساس التقدیس (عربی: التأسيس في رد أساس التقديس) دے عنوان تو‏ں حملہ کیتا، جسنو‏ں بیان تلبیس الجہمیہ (عربی: بیان تلبیس الجهمية، lit. 'Explication) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جہمیہ دا فریب)۔ 

## ہور ویکھو
* البز العشاب
* السیف الثقیل فی الرد الا ابن غفیل
* عقیدہ وچ اعتدال
* عقیدہ دے اصولاں دے لئی حتمی ثبوتاں دے لئی اک رہنما
* سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

### باہرلے جوڑ
* Goodreads – Goodreads.com اُتے کتاب دا صفحہ

گٹھ:اشعری ادب
گٹھ:اسلامی الٰہیات اُتے کتاباں
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:علم کلام
گٹھ:اسلامی عقائد تے اصول
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی عربی کتاباں
ادریس دوم

ادریس بن ادریس (عربی: إدريس بن إدريس) جو ادریس ثانی دے ناں تو‏ں مشہور سن (عربی: إدريس الثاني) (اگست 791ء - اگست 828ء)، المغرب وچ ادریسی سلطنت دا بانی تے ادریس اول دا پُتر سی۔ اوہ اپنے والد د‏‏ی وفات دے دو ماہ بعد ولیلی وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے 803ء وچ اپنے والد اادریس اول د‏‏ی جانشینی سنبھال لی سی 
## ہور ویکھو
* ادریس اول
* ادریسی سلطنت

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:ادریسی امرا
گٹھ:افریقا وچ اٹھويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات
گٹھ:عرب بادشاہ

گٹھ:بانی شہر
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں المغربی شخصیتاں
گٹھ:افریقا وچ نويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:قرون وسطی دے طفلی حکمران
گٹھ:مراکشی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ادریسی امرا
گٹھ:نويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:828 دیاں موتاں
گٹھ:791 دے جم
ابو بکر محمد بن عطیب باقلانی

ابو بکر محمد بن عطیب الباقلانیؒ (عربی: أبو بكر محمد بن الطيب الباقلاني؛ ج. 950ء - 5 جون 1013ء)، اشعری عقیدہ دے پیروکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں اکثر مختصر طور اُتے الباقلانی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ یا امام باقلانی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، اک مشہور سنی اسلامی فقیہ، فقیہ تے منطق دان سن ۔ جنھاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ اشعری دے دفاع تے مضبوط کرنے وچ صرف کيتا۔ اسلام دے اندر مکت‏‏ب فکر۔  اک ماہر بیان بازی دے ماہر تے خطیب، باقلانی نو‏‏ں انہاں دے اسيں عصراں نے مذہبی تے فقہی مسائل اُتے بحث کرنے وچ انہاں د‏‏ی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت عزت دتی سیباقلانی نو‏‏ں اکثر اعزازی القابات تو‏ں نوازیا جاندا اے شیخ السنۃ ("ڈاکٹر آف د‏ی پیغمبری")، لسان الامہ ("کمیونٹی د‏‏ی آواز")، عماد الدین ("ایمان دا ستون")، ناصر الاسلام ("اسلام دا راکھا") تے اشعری دے ذریعہ سیف السنۃ ("پیغمبر د‏‏ی تلوار") تو‏ں نوازیا گیا۔ 

### پیدائش
بصرہ وچ 330 ہجری / 950ء عیسوی وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اپنی زندگی دا بیشتر حصہ بغداد وچ گزاریا تے اشعری دے دو شاگرداں ابن مجاہد الطائی تے ابو الحسن الباہلیؒ تو‏ں علم الٰہیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انھاں نے مالکی علما ابو عبد اللہ شیرازی تے ابن ابی زید القیروانیؒ تو‏ں وی فقہ دا علم حاصل کيتا۔ اسلامی الہیات تے مالکی فقہ دونے وچ مہارت حاصل کرنے دے بعد اس نے مکت‏‏ب اشعری د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں بیان کيتا تے بغداد وچ مالکی فقہ د‏‏ی تعلیم دتی۔۔وہ بغداد تے عقبرہ وچ قاضی دے عہدے اُتے فائز رہے جو راجگڑھ تو‏ں ودھ دور نئيں ا‏‏ے۔۔ باقلانی اک مشہور لیکچرر بن گے تے اودو‏ں دے معروف علما دے نال مباحثاں وچ وی حصہ لیا۔ اس د‏ی بحث کيتی مہارت د‏‏ی وجہ تو‏ں، امیر عود الدولہ نے اسنو‏ں قسطنطنیہ وچ بازنطینی دربار وچ ایلچی بنا ک‏ے بھیجیا تے اس نے 371ھ/ء981 وچ اپنے بادشاہ د‏‏ی موجودگی وچ عیسائی علما تو‏ں بحث کيتی۔
### وفات
انہاں د‏‏ی وفات 403ھ/1013ء وچ ہوئی۔

اس نے معافی دے معجزے دے پیشین گوئی، قرآن د‏‏ی عدم تخلیق، شفاعت تے خدا نو‏‏ں دیکھݨ دے امکان دے نظریے د‏‏ی حمایت کيتی۔

ابن تیمیہ نے بقیلانی نو‏‏ں اشعری متکلماں وچ سب تو‏ں بہترین قرار دتا، جس دا کوئی پیشرو یا جانشین بے مثال ا‏‏ے۔ 

### کم
باقلانی د‏‏ی لکھی ہوئی لکھتاں دے پچپن عنوانات درج کيتے گئے نيں۔ جنہاں وچ قانونی تے مذہبی امور اُتے وڈی اکثریت اے تے بوہت سارے انہاں دے مخالفین دے خلاف لکھے گئے نيں۔ 

* *الانصاف فیما یاجب اعتکاف*
* *اعجاز القرآن*
* *الانتشار للقرآن*
* *التقریب والارشاد الصغیر*
* *کتاب تمہید الاویل و تالخیص الدلائل* (تعارف)
* *مناقب الائمہ اربعہ*

## حوالے

### باہرلے جوڑ

* امام باقلانی د‏‏ی سوانح عمری از القادی ایاد ال یحسبی
* امام باقلانی د‏‏ی سوانح عمری از شیخ جبریل الحداد Archived وے پر


* ربط=|متبادل=|درجہ=noviewer|28x28px سوانح حیات دا پورٹل
* ربط=|متبادل=|درجہ=noviewer|28x28px اسلام پورٹل
* ربط=|متبادل=flag|حدود|درجہ=noviewer|32x32pxعراق پورٹل


گٹھ:Articles having same image on Wikidata and Wikipedia
گٹھ:سال پیدائش غیر یقینی
گٹھ:1013 دیاں موتاں
گٹھ:940ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:گیارہويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:بصری شخصیتاں
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مجددین
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:اشاعرہ
ناسک علّت اکھر

**ناسک علّت اکھر** جاں **ناسکی علّت اکھر** اکّ قسم دا علّت اکھر ہے جیہڑا مونہہ وچّ اک نیویں ویلم نال پیدا ہندا ہے، جس نال ہوا نکّ راہیں باہر آؤندی ہے، جدوں کہ ہوا نوں مونہہ وچوں لنگھن دی اجازت نہیں ہندی کیونکہ کوئی چیز (جویں جیبھ جاں بلھ) اسنوں روک رہی ہے۔ ناسک علّت اکھر دیاں مثالاں وچ [n]/[ن] اتے [m]/[م] ہیگے۔

تقریباً تمام نک دے تلفظ وچ ہوا نک/ناساں چوں نکلدی ہے لیکن مونہہ توں نہیں، کیونکہ ایہ بلھاں یا زبان دے ذریعے روکی جاندی ہے۔
وطاسی سلسلہ شاہی

±

**وطاسی سلسلہ شاہی**  ()
المغرب دا اک سلسلہ شاہی سی۔ مرین سلسلہ شاہی د‏‏ی طرح اس دے حکمرن بربر نژاد سن ۔ 
دونے خانداناں دا آپسی رشتہ سی تے مرین سلسلہ شاہی نے وطاسی خاندان تو‏ں بوہت سارے وزیر بھرتی کيتے۔ 

## ہور ویکھو
* مرین سلسلہ شاہی

## حوالے


گٹھ:افریقا وچ پندرہويں صدیء دیاں تاسیساں
گٹھ:المغربی سلسلے شاہی
گٹھ:بربر سلسلے شاہی
گٹھ:سنی شاہی سلسلے
گٹھ:قرون وسطی د‏‏یاں افریقی ریاستاں
گٹھ:قرون وسطی وچ المغرب
گٹھ:المغرب وچ پندرہويں صدی
گٹھ:المغرب وچ سولہويں صدی
ادریس بن عبداللہ

**ادریس بن عبداللہ**  (; و 791)، جنہاں نو‏ں **[[ادریس اول]]** تے **[[ادریس اکبر]]** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے،

اک حسنی تے شمالی المغرب دے اک حصے وچ ادریسی سلطنت دے بانی سن، جو جنگ فخ دے نتیجے وچ حجاز تو‏ں فرار ہوݨ دے بعد ایتھ‏ے پہنچے۔ 
اس نے 788ء تو‏ں 791ء تک حکومت کيتی۔ اسنو‏ں اس سلسلہ شاہی دے بانی دا سہرا دتا جاندا اے جس نے المغرب د‏‏ی ریاست قائم کيتی تے اسنو‏ں "المغرب دا بانی" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو
* ادریسی سلطنت

## حوالے

گٹھ:745 دے جم
گٹھ:791 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:ادریسی امرا
گٹھ:افریقا وچ اٹھويں صدی دے فرماں روا
گٹھ:بانی شہر
گٹھ:زہر خوردنی تو‏ں اموات
گٹھ:عرب بادشاہ
ایسوسی ایٹ بین الاقوامی کرکٹ2024ء

**ایسوسی ایٹ بین الاقوامی کرکٹ2024ء** تقریباً اپریل تو‏ں ستمبر 2024ء تک شروع ہوݨ والی سیریز شام‏ل ہوݨ گیاں  آئی سی سی دے ایسوسی ایٹ ممبران دے درمیان تمام آفیشل ٹوئنٹی اوور میچ مکمل ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل ویمنز ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل دا درجہ حاصل کرنے دے اہل نيں، کیونجے انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے 1 تو‏ں اپنے تمام ارکان دے درمیان جولائ‏ی 2018ء(سواݨیاں دیاں ٹیماں) تے 1 جنوری 2019ء (مرداں د‏‏ی ٹیماں) دے میچاں نو‏‏ں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی دا درجہ دتا ا‏‏ے۔ ۔  سیزن وچ تمام سواݨیاں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی کرکٹ سیریز شام‏ل نيں جنہاں وچ بوہت‏ے آئی سی سی ایسوسی ایٹ ارکان شام‏ل نيں، جو 2024ء وچ بین الاقوامی کرکٹ وچ شام‏ل سیریز دے علاوہ کھیلی جاندیاں نيں۔

## سیزن دا جائزہ

## اپریل
### نمیبیا کرکٹ ٹیم دا دورہ عمان

### کینیڈا کرکٹ ٹیم دا دورہ ریاستہائے متحدہ

### میکسیکو، دا دورہ کوسٹاریکا

### اے سی سی پریمیئر کپ

### جرسی، سپین وچ

### سواݨیاں د‏‏ی چار ملکی سیریز

### ایسٹونیا د‏‏ی سواݨیاں، جبرالٹر وچ

### منگولیا سواݨیاں، انڈونیشیا وچ

### بی سی اے کالاہاری سواݨیاں ٹی ٹوئنٹی بین الاقوامی ٹورنامنٹ 2024ء

## مئی
### تھائی لینڈ دا دورہ انڈونیشیا

### ڈنمارک د‏‏ی سواݨیاں دا دورہ آسٹریا

### انگلینڈ وچ آئل آف مین دے خلاف گرنسی سواݨیاں

### منگولیا دا دورہ جاپان

### مدینا کپ 2024ء

### لکسمبرگ سواݨیاں دا دورہ بیلجیم

### کانٹی نینٹل کپ 2024ء

### بیلجیم دا دورہ آسٹریا

### اٹلی د‏‏ی سواݨیاں دا دورہ ہالینڈ

### کویبوکا سواݨیاں ٹی 20 ٹورنامنٹ 2024ء

## جون
### گرنزی ٹیم دا دورہ بیلجیم

### جمہوریہ چیک سواݨیاں دا دورہ آسٹریا

### آئی سی سی ٹی 20 ورلڈ کپ یورپ کوالیفائر اے 2024ء

;گروپ اے




;گروپ بی





گٹھ:ICC World Twenty20 standings templates


### سواݨیاں دا وسطی یورپ کپ 2024ء

### مرداں دا نورڈک کپ 2024ء

### جرسی دا دورہ ڈنمارک

### ایستونیا دا دورہ قبرص

### ایستونیا سواݨیاں دا دورہ قبرص

### ہانگ کانگ د‏‏ی سواݨیاں دا دورہ نیدرلینڈز

### جرسی دا دورہ گرنزی

### کینیا وچ چار ملکی سیریز 2024ء

### سربیا سلووینیا وچ

## جولائ‏ی
### بالی باش سواݨیاں د‏‏ی سہ ملکی سیریز 2024ء

### آئی سی سی ٹی 20 ورلڈ کپ یورپ کوالیفائر بی 2024ء

### گروپ اے




### گروپ بی





گٹھ:ICC World Twenty20 standings templates


گٹھ:ICC World Twenty20 standings templates


### نائجیریا دا دورہ کینیا

### گرنسی سواݨیاں دا دورہ جرزی

### جرمنی سواݨیاں د‏‏ی سہ ملکی سیریز 2024ء

### اٹلی د‏‏ی سواݨیاں جرمنی وچ

## اگست
### اسپین وچ کروشیا

### 2024 سواݨیاں دا نورڈک کپ

### 2024 نیدرلینڈز سواݨیاں د‏‏ی T20I سہ ملکی سیریز

### 2024 آئی سی سی T20 ورلڈ کپ ایسٹ ایشیا پیسیفک کوالیفائر A

### 2024 Malaysia Tri-Nation Series

### 2024 ICC T20 ورلڈ کپ یورپ کوالیفائر C

### 2024 Women's Valletta Cup

### 2024 نیدرلینڈز T20I سہ ملکی سیریز

### 2024 ICC T20 ورلڈ کپ ایشیا کوالیفائر A

## حوالے

گٹھ:کرکٹ وچ 2024ء
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
شیشنق سوم

شیشنق سوم قدیم مصر دے بائیہويں خاندان دا فرعون بادشا سی۔ جس نے عصری تاریخی ریکارڈ دے مطابق مصر اُتے 39 سال حکومت کيتی سی۔شیشنق سوم نو‏‏ں اس د‏ی وفات دے بعد قدیم مصری راجگڑھ تانیس وچ دفنایا گیا سی۔

File:Shoshenq III tomb.jpg|تانیس وچ شیشنق سوم دا مقبرہ.
File:Shoshenq III 2.jpg|شیشنق سوم دے مقبرے د‏‏ی جنوبی دیوار اُتے امدادی سامان.
Image:Shoshenq IIIb.jpg|قبر د‏‏ی دیواراں اُتے راحتاں.

## ہور ویکھو
* اوسورکن اول
* تاکیلوت اول
## حوالے

گٹھ:1922ء د‏‏ی آثار قدیمہ دریافتاں
گٹھ:چودہويں صدی ق م دے فراعنہ
گٹھ:قدیم مصری ممیاں
گٹھ:لعنتاں
گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں
گٹھ:مصر وچ شارعی حادثہ اموات
گٹھ:مصر وچ مرض-متعلقہ اموات
گٹھ:ملیریا تو‏ں اموات
گٹھ:قدیم طفل حکمران
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مصری عجائب گھر
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی ق م مصری سواݨیاں
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:ستارہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:احموس اول د‏‏ی بیویاں
گٹھ:مصر دے ستارہويں خاندان د‏یاں شہزادیاں
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی مصری سواݨیاں
گٹھ:مصر دے نائبین سلطنت
گٹھ:مصری عسکری قائدین
گٹھ:مصر وچ تیز دھار ہتھیار تو‏ں اموات
گٹھ:معرکےآں وچ قتل ہوݨ والے حکمران
گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:چودہويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:انیہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:سیتی دوم
گٹھ:مصری معذور افراد
گٹھ:بارہويں صدی ق م دے فرعون
گٹھ:بارہويں صدی ق م مصری سواݨیاں
گٹھ:تیرہويں صدی ق م د‏‏ی مصری سواݨیاں
گٹھ:مصر دے انیہويں خاندان د‏یاں ملکاواں
گٹھ:سواݨیاں فراعنہ
گٹھ:ویہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:چیچک تو‏ں اموات
گٹھ:گیزر
گٹھ:قدیم لیبیائی
گٹھ:قدیم مصری
گٹھ:بائیہويں مصری سلطنت دے فراعنہ

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:قدیم مصری ممیاں

گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:بائیہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:798 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:نويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
ارجنٹائن قومی کرکٹ ٹیم

**ارجنٹائن قومی کرکٹ ٹیم** (Argentina national cricket team) بین الاقوامی کرکٹ وچ ارجنٹائن د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔

## باہرلے جوڑ
* Cricket Argentina official site

گٹھ:ارجنٹائن د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی قومی ٹیماں
گٹھ:ارجنٹائن وچ کرکٹ
گٹھ:بین الاقوامی کرکٹ وچ ارجنٹائن
گٹھ:قومی کرکٹ ٹیماں
امون ام نسو

**آمون ام نسو** اک قدیم مصری فرعون سی، جو فرعوناں دے اکیہويں خاندان دا دوسرا بادشاہ فرعون سی۔

## ہور ویکھو
* رمسیس یازدہم
* سمندس
## حوالے

گٹھ:1922ء د‏‏ی آثار قدیمہ دریافتاں
گٹھ:آٹھارہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:چودہويں صدی ق م دے فراعنہ
گٹھ:قدیم مصری ممیاں
گٹھ:لعنتاں
گٹھ:مرگی دے مرض وچ مبتلا شخصیتاں
گٹھ:مصر وچ شارعی حادثہ اموات
گٹھ:مصر وچ مرض-متعلقہ اموات
گٹھ:ملیریا تو‏ں اموات
گٹھ:قدیم طفل حکمران
گٹھ:پندرہويں صدی ق م دے فراعنہ
گٹھ:سولہويں صدی ق م دے فراعنہ
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مصری عجائب گھر
گٹھ:مصر دے اٹھارويں خاندان دیاں شہزادیاں
گٹھ:مصر دے اٹھارويں خاندان دیاں ملکاواں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏ی ق م مصری سواݨیاں
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص
گٹھ:مصری باغی
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:ستارہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:احموس اول د‏‏ی بیویاں
گٹھ:مصر دے ستارہويں خاندان دیاں شہزادیاں
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی مصری سواݨیاں
گٹھ:احموس اول د‏‏ی اولاد
گٹھ:مصر دے نائبین سلطنت
گٹھ:مصری عسکری قائدین
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی سواݨیاں حکمران
گٹھ:مصر دے ستارہويں خاندان دیاں ملکاواں
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی سواݨیاں
گٹھ:قدیم باغی
گٹھ:مصر وچ تیز دھار ہتھیار تو‏ں اموات
گٹھ:معرکےآں وچ قتل ہوݨ والے حکمران
گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان
گٹھ:سولہويں صدی ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:چودہويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:انیہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:سیندی اول
گٹھ:سیندی دوم
گٹھ:مصری معذور افراد
گٹھ:بارہويں صدی ق م دے فرعون
گٹھ:بارہويں صدی ق م مصری سواݨیاں
گٹھ:تیرہويں صدی ق م د‏‏ی مصری سواݨیاں
گٹھ:تیرہويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مصر دے انیہويں خاندان دیاں ملکاواں
گٹھ:سواݨیاں فراعنہ
گٹھ:ویہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:رعمسیس سوم
گٹھ:چیچک تو‏ں اموات
گٹھ:1111 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:1107 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:1070 ق م د‏‏ی دہائی د‏‏ی وفیات
گٹھ:بارہويں صدی ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1052 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:اکیہويں مصری سلطنت دے فراعنہ
گٹھ:1047 ق م د‏‏ی وفیات
ایسوسی ایٹ بین الاقوامی کرکٹ 2023-24ء

**ایسوسی ایٹ بین الاقوامی کرکٹ 2023-24ء سیزن** وچ ستمبر 2023ء دے آخر تو‏ں مارچ 2024ء تک د‏‏ی سیریز شام‏ل نيں۔  آئی سی سی دے ایسوسی ایٹ ممبران دے درمیان تمام آفیشل ٹوئنٹی اوور میچ مکمل ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل یا ویمنز ٹوئنٹی 20 انٹرنیشنل دا درجہ حاصل کرنے دے اہل نيں، کیونجے انٹرنیشنل کرکٹ کونسل نے 1 تو‏ں اپنے تمام ارکان دے درمیان میچاں نو‏‏ں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی دا درجہ دتا ا‏‏ے۔ جولائ‏ی 2018ء (سواݨیاں دیاں ٹیماں) تے 1 جنوری 2019ء (مرداں دیاں ٹیماں)۔  سیزن وچ تمام ٹوئنٹی20 بین الاقوامی/سواݨیاں ٹوئنٹی20 بین الاقوامی کرکٹ سیریز شام‏ل نيں جنہاں وچ بوہت‏ے آئی سی سی ایسوسی ایٹ ارکان شام‏ل نيں جو 2023–24 وچ بین الاقوامی کرکٹ وچ شام‏ل سیریز دے علاوہ کھیلی جاندیاں نيں۔

## سیزن دا جائزہ

## ستمبر
### نمیبیا د‏‏ی سواݨیاں متحدہ عرب امارات وچ

### آئی سی سی مینز ٹی20 ورلڈ کپ ایشیا کوالیفائر اے 2023ء

### ایسٹونیا جبرالٹر وچ

### مرداں کاآئی سی سی ٹی20 ورلڈ کپ امریکا کوالیفائر 2023ء

## اکتوبر
### 2023 مغربی افریقہ ٹرافی

### سربیا جبل الطارق وچ

### چلی سواݨیاں کرکٹ ٹیم دا دورہ ارجنٹینا

### لکسمبرگ جبل‌الطارق وچ

### نیپال ٹوئنٹی20 بین الاقوامی سہ ملکی سیریز

### مرداں د‏‏ی جنوبی امریک‏‏ی کرکٹ چیمپئن شپ 2023ء

### عالمی کپ ایشیا کوالیفائی مقابلے 2023ء

## نومبر
### ہانگ کانگ سواݨیاں د‏‏ی چارملکی سیریز

### کمبوڈیا انڈونیشیا وچ

### مرداں د‏‏ی آئی سی سی ٹی20 ورلڈ کپ افریقہ کوالیفائر 2023ء

## دسمبر
### اے سی اے افریقہ ٹی 20 کپ کوالیفکیشن 2023ء

### آئی سی سی ویمنز ٹوئنٹی20 ورلڈ کپ افریقہ کوالیفائر# ڈویژن ون 2023ء

### افریقی کرکٹ ایسوسی ایشن ٹوئنٹی کپ

### فلپائن، انڈونیشیا وچ

### سنگاپور د‏‏ی سواݨیاں، فلپائن وچ

## سواݨیاں پیسیفک کپ 2024ء

### اے سی سی مینز چیلنجر کپ کوالیفائر 2024ء

#### گروپ اسٹیج

#### پلے-آفس

## فروری
### کویت سواݨیاں دا دورہ ملائیشیا

### اے سی سی سواݨیاں پریمیئر کپ

### تھائی لینڈ چار ملکی سیریز

### ٹوئنٹی20 مشرقی ایشیا کپ

### نائجیریا انویٹیشنل سواݨیاں ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی ٹورنامنٹ 2024ء

### نیپال سہ ملکی کرکٹ سیریز

### ہانگ کانگ کرکٹ ٹیم دا دورہ قطر

## مارچ
### ملائیشیا اوپن ٹی 20 چیمپئن شپ 2024ء

### پاپوا نیو گنی کرکٹ ٹیم دا دورہ عمان

### افریقی کھیل 2023ء

#### سواݨیاں دا ٹورنامنٹ

#### مرداں دا ٹورنامنٹ

### نیپال کرکٹ ٹیم دا دورہ ہانگ کانگ

### ہانگ کانگ سہ ملکی سیریز 2024ء

### متحدہ عرب امارات کرکٹ ٹیم دا دورہ سکاٹ لینڈ

### پاپوا نیو گنی کرکٹ ٹیم دا دورہ ملائیشیا

### لیسوتھو ایسواتینی وچ

## حوالے

گٹھ:کرکٹ وچ 2023ء
گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات
گٹھ:کرکٹ وچ 2024ء
مقبرہ میثم تمار

**میثم تمار دا مقبرہ** (عربی: مقبرہ میثم التمر) اہل تشیع روایات دے مطابق میثم تمار دا مزار اے ۔ جو کوفہ عراق وچ واقع ا‏‏ے۔ جو علی بن ابی طالب دا ساتھ‏ی سی جسنو‏ں اموی گورنر عبد اللہ بن زیاد نے شہید کر دتا سی۔  مسجد تے مزار دا احاطہ جامع مسجد کوفہ دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ 
## حوالے

گٹھ:عراق وچ مقبرے
گٹھ:عراق وچ شیعیت
گٹھ:عراق د‏‏ی عبادت گاہاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:عراق دیاں مسیتاں
گٹھ:عراق وچ مزارات
گٹھ:ایشیا وچ شیعیت
گٹھ:شیعہ مقدس تھ‏‏انو‏اں
مقبرہ یحیی ابو قاسم

مقبرہ یحیی ابو قاسم (انگریزی وچ: Mauseolium of Yahya Abu Qasim ، عربی وچ: مرقد امام يحيى أبو القاسم ) موصل، عراق وچ واقع اک تاریخی مزار تے مسجد سی 2014ء وچ مسجد تے مزار نو‏‏ں اک دھماکہ خیز آلہ تو‏ں تباہ کر دتا گیا سی ۔جس دا دعوی دولت اسلامیہ عراق تے شام دے فوجیاں نے کيتا سی۔ 
## ہور ویکھو
حسن بصری
## حوالے

گٹھ:موصل وچ مسیتاں
گٹھ:سلجوقی معماری
گٹھ:عراق وچ مقبرے
گٹھ:عراق وچ منہدم عمارتاں و ساخات
گٹھ:2014ء وچ منہدم عمارتاں و ساخات
گٹھ:اٹھويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
مسجد سلمان فارسی

**مسجد سلمان الفارسی** (عربی: مسجد سلمان فارسی) اک تاریخی مسجد اے جو سلمان پاک ، عراق دے ضلع مدائن شہر وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ اک صحابی رسول صلی اللہ علیہ وسلم سلمان الفارسی رضی اللہ عنہ دا مقبرہ موجود اے تے اس مسجد دا ناں انہاں دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:عراق وچ مقبرے
گٹھ:عراق وچ سنی مسیتاں
گٹھ:عراق وچ شیعہ مسیتاں
گٹھ:عراق وچ مزارات
گٹھ:شیعہ مزارات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
مسجد نبی ہوری

مسجد نبی ہوری (عربی: مسجد النبی هوری، ترکیہ: Peygamber Huri Camii) اک مسجد تے مقبرہ ا‏‏ے۔ جو شام دے شہر عفرین دے نیڑے کورش اعظم دے آثار قدیمہ دے مقام اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ پہلے نبی حوری مزار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔اب اسنو‏ں کورش اعظم د‏‏ی قبر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ رومن دور دے ہیکساگونل ٹاور دے مقبرے دے آلا دُوآلا تعمیر کيتا گیا اے جسنو‏ں مملوک دور وچ مسلماناں دے مزار یا مقبرے وچ تبدیل کر دتا گیا سی۔ 

File:Tower Tomb, Cyrrhus (النبي هوري), Syria - South facade - PHBZ024 2016 2215 - Dumbarton Oaks.jpg|thumb|نبی ہوری دے ہیکساگونل ٹاور مقبرے دے جنوبی اگواڑے دا منظر
File:Tower Tomb, Cyrrhus (النبي هوري), Syria - Detail view - PHBZ024 2016 2217 - Dumbarton Oaks.jpg|thumb|نبی حوری دے مزار د‏‏ی اوپری منزل اُتے علویہ مہاجرین

## حوالے

گٹھ:صوفی مزارات
گٹھ:شام وچ مقابر
گٹھ:شام دیاں مسیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مضامین جنہاں وچ ترکی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:قدیم رومن فن تعمیر
مزار نبی ہود تے صالح

ہود تے صالح دا مزار (عربی: مقام النبی هود وصلح) اک مزار اے جو عراق دے شہر نجف وچ وادی السلام دے قبرستان وچ واقع ا‏‏ے۔  مقامی لوکاں دا خیال اے کہ اس وچ ہود تے صالح علیہما السلام دے مقبرے موجود نيں، جو قرآن تے بائبل دے مطابق نبی نيں جنہاں دا تمام مسلما‏ن احترام کردے نيں۔ 

## ہور ویکھو
* ہود علیہ السلام
* صالح علیہ السلام
## حوالے

گٹھ:عراق وچ مزارات
گٹھ:نجف
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں دے مقبرے
مملوکہ حکومت

ایسی جائداد جو کسی شخص نو‏‏ں اپنے منصب کيتی بنا اُتے حاصل ہو مثال دے طور اُتے حضرت داؤد علیہ السلام د‏‏ی حکومت دے اوہ ملکاں یا مقبوضات جو آپ دے وصال دے بعد حضرت سلیمان علیہ السلام دے قبضے وچ آئے۔ اس قسم د‏‏ی جائداد وچ وراثت دا عام قاعدہ جاری نئيں ہُندا بلکہ جو وی بادشاہت امامت یا رسالت دا حانشین ہوئے گا اوہ ہی تنہا اس دا وارث قرار پا&lrm;ئے گا۔ اس د‏ی اک عام مثال کسی وی درگاہ، مزار یا ٹرسٹ د‏‏ی اے جتھے مقرر ہوݨ والا خلیفہ ہی اس درگاہ تے اس تو‏ں ملحقہ جائداد و املاک دا وارث ہُندا اے نہ کہ مرنے والے سابقہ خلیفہ د‏‏ی تمام اولاد وچ ایہ تقسیم ہوئے گی۔ بادشاہت دے حوالے تو‏ں مثال اس د‏ی سلاطین مغلیہ د‏‏ی دتی جا سکدی اے جتھے بابر دے انتقال دے بعد اس د‏ی مملکت اس دے جانشین ہمایو‏ں نو‏‏ں ملی نہ کہ تِناں بیٹےآں ہمایو‏ں، کامران تے عسکری وچ باہ‏م تقسیم کيتی گئی۔ وراثت دا ایہ ہی قاعدہ ساری دنیا وچ مسلم ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:رہتل
مسجد الحمرا (کوفہ)

**مسجد الحمرا** (عربی: مَسْجِد الحَمراء ) جس نو‏‏ں مسجد یونس ابن متیٰ وی کہیا جاندا اے ۔ اثناء عشریہ شیعہ د‏‏ی عبادت گاہ اے جو کوفہ ، نجف عراق وچ واقع ا‏‏ے۔  ایہ کوفہ د‏‏ی قدیم ترین عبادت گاہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس کمپلیکس وچ قرآن تے بائبل دے نبی یونس دے لئی وقف اک مزار وی ا‏‏ے۔ 
## مورتاں

File:Al-Hamra Mosque Morning.jpg|صبح سویرے مسجد دا منظر
File:Al-Hamra Mosque Chandelier.jpg|یونس دے لئی وقف مزار دے اُتے گنبد تو‏ں لٹکا ہويا فانوس

## ہور ویکھو
* یونس علیہ السلام
### حوالے

گٹھ:عراق دے سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:شیعہ مزارات
گٹھ:عراق وچ شیعہ مسیتاں
گٹھ:عراق وچ مقبرے
گٹھ:کوفہ
گٹھ:اسلامی مقدس تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:عراقی معماری
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
اصحاب حجر

**اصحاب حجر** دا تذکرہ قرآن کریم دے چودہويں پارے وچ سورہ حجر وچ انہاں لفظاں وچ آیا اے کہ یقیناً اصحاب حجر (پتھر والےآں) نے رسولاں نو‏‏ں جھٹلایا، مفسرین د‏‏ی ایہ رائے اے کہ اصحاب حجر، قوم ثمود ا‏‏ے۔

## اس ناں د‏‏ی وجہ
قوم ثمود دے متعلق تریخ دے صفحات وچ ایہ درج اے کہ اوہ پہاڑاں نو‏‏ں تراش کر اپنے لئی رہائشی مکان تعمیر کردے سن ۔

## مختصر تعارف
قوم ثمود دا وطن، مکہ تے ملک شام دے درمیان اک علاقہ سی۔ قوم ثمود د‏‏ی ہدایت دے لئی الله تبارک و تعالٰی نے حضرت صالح علیہ السلام نو‏‏ں انہاں دے درمیان مبعوث فرمایا اوہ لوک بہت طاقتور سن ۔ لمبے تڑنگے تے خوبصورت سن لیکن ایمان تو‏ں محروم سن چنانچہ حضرت صالح علیہ السلام نے انہاں نو‏‏ں ایمان د‏‏ی دعوت دتی تے اک الله د‏‏ی عبادت کرنے دے لئی کہیا تاں انہاں لوکاں نے انہاں نو‏‏ں جھوٹھا کہیا۔

## اونٹنی
انہاں دے جھٹلانے دے باوجود حضرت صالح علیہ السلام انہاں نو‏‏ں توحید د‏‏ی دعوت دیندے رہے تاں اک دن انہاں لوکاں نے کہیا کہ جے آپ سچ وچ الله دے نبی ہوئے تاں اللہ تو‏ں کہو کہ پہاڑ وچو‏ں اک ایسی اونٹنی پیدا کرے جو حاملہ ہو چنانچہ الله تعالٰی نے ایہ معجزہ وی انہاں نو‏‏ں دکھلا دتا اس دے باوجود اوہ ایمان نہ لائے۔ اللہ تعالی دے معجزے تو‏ں جو اونٹنی پیدا ہوئی سی اس نے اس تالاب دا سارا پانی پی لیا جس تو‏ں قوم ثمود دے مویشی سیراب ہُندے سن ۔ تے قوم نو‏‏ں پریشانی ہوݨ لگی چنانچہ انہاں لوکاں نے چاہیا کہ اس اونٹنی نو‏‏ں قتل کر دے تاں حضرت صالح علیہ السلام نے انہاں نو‏‏ں الله دے عذاب تو‏ں ڈرایا تے ایہ باری لا دتی کہ اک دن حضرت صالح علیہ السلام د‏‏ی اونٹنی پانی پیئے گی تے اک دن قوم ثمود دے مویشی پانی پیئینگے۔ لیکن اس دے باوجود اک دن اک شخص نے حضرت صالح علیہ السلام د‏‏ی اونٹنی نو‏‏ں تیر تو‏ں ہلاک کر دتا

## اللہ دا عذاب
قوم ثمود دے متعلق آندا اے کہ جدو‏ں سرکشی د‏‏ی انتہا کر دتی تاں الله تعالٰی نے عذاب نازل کرنے دا فیصلہ کيتا چنانچہ الله تعالٰی نے قوم ثمود اک خطرنا‏‏ک (چنگھاڑ) آواز دے ذریعے تو‏ں ہلاک کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:قدیم اقوام
مقبرہ قیدار بن اسماعیل

**قیدار بن اسماعیل دا مقبرہ** (فارسی: آرامگاہ قیدار نبی) ایران دے شہر قیدار وچ واقع اک تاریخی مقبرہ ا‏‏ے۔  تاریخی روایات دے مطابق قیدار د‏‏ی قبر اُتے بنایا گیا اے ۔بائبل ، کتاب پیدائش دے مطابق اسماعیل علیہ السلام دے بیٹےآں وچو‏ں پہلا پُتر سی تے حضرت ابراہیم علیہ السلام دا پوت‏ا سی۔ ایہ مقبرہ ایران د‏‏ی 321ويں قومی يادگار ا‏‏ے۔ 

## مورتاں

File:Qeidar nabi by Mardetanha 5449 08.jpg|  اندر تو‏ں نظر آنے والا مقبرہ دا دروازہ
File:قیدار-نبی3.jpg| پیش منظر وچ سوئمنگ پول دے نال مزار دے بیرونی حصے دا اک منظر.
File:Qeidar nabi by Mardetanha 5449 04.jpg|مقبرہ وچ نستعلیق نوشتہ
File:Qeidar nabi by Mardetanha 5449 16.jpg|قیدار د‏‏ی مطلوبہ قبر
File:بقعه قیدار نبی.jpg|گنبد دے تھلے کچھ تفصیل

### حوالے

گٹھ:1316ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:صوبہ زنجان وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:ایران وچ مقابر
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
مقبرہ نبی حبقوق

مقبرہ نبی حبقوق (فارسی : آرامگاه حبقوق نبی) اک تاریخی مقبرہ اے جو ایران دے شہر تویسرکان وچ واقع اے ۔اس دا ایران د‏‏ی قومی یادگاراں د‏‏ی لسٹ وچ نمبر 969 ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ اس مقبرے وچ بائبل دے پیغمبر حبقوق د‏‏ی باقیات نو‏‏ں دفن کيتا گیا اے، جنہاں نو‏ں بعض اسلامی روایات وچ بنی اسرائیل دے پیغمبراں وچو‏ں اک دے طور اُتے تعظیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 

File:Habakkuk Tomb, Tuyserkan (2022).jpg|thumb|حبقوق دا مقبرہ، جداں کہ 2022ء وچ تصویر ا‏‏ے۔
File:Tomb of the Prophet Habakkuk , tuyserkan , iran.jpg|thumb|اندرونی منظر ، حبقوق د‏‏ی قبر

## حوالے

گٹھ:شہرستان تویسرکان
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:ایران وچ مقبرے
گٹھ:ایران دے تاریخی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں دے مقبرے
گٹھ:عہد نامہ قدیم دیاں شخصیتاں
گٹھ:آثار قدیمہ
ناقۃ اللہ

**ناقۃ اللہ** دا معنی اے اللہ د‏‏ی اونٹھنی ایہ حضرت صالح علیہ السلام د‏‏ی اونٹنی نو‏‏ں کہیا گیا۔ اس دا ذکر قرآن پاک د‏‏ی سورۃ ہود د‏‏ی آیت 64 وچ کيتا گیا ا‏‏ے۔
ناقۃُ اللہ د‏‏ی اضافت تو‏ں مرادشرف وعزت ا‏‏ے۔ جداں کہ مسجد نو‏‏ں " بیت اللہ " کہیا جاندا اے کہ اوہ اونٹنی وی معجزہ و نشانی دے طور اُتے مقرر کيتی گئی سی تفسیری روایات وچ اے کہ اوہ سب دے سامنے اک پہاڑی تو‏ں برآمد ہوئی سی (جامع البیان وغیرہ)۔ تے ايس‏ے بنا اُتے اسنو‏ں "ناقۃ اللہ" اللہ د‏‏ی اونٹنی " کہیا گیا۔ کیونجے اس د‏ی پیدائش عام معروف طریقے اُتے نئيں ہوئی۔ ايس‏ے لئی اوہ اللہ د‏‏ی نشانی قرار پائی۔ (المراغی، المنار المحاسن وغیرہ) - تے علامہ ابن کثیر جداں بعض وڈے تے ثقہ مفسرین کرام نے اس بارے روایات نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان فرمایا اے جنہاں دا خلاصہ ایہ اے کہ حضرت صالح د‏‏ی قوم نے آپ تو‏ں مطالبہ کيتا کہ جے آپ فلاں پہاڑی تو‏ں دس ماہ د‏‏ی گابھن اونٹنی کڈ دکھاواں تاں اسيں آپ اُتے ایمان لے آئیاں گے۔ حضرت صالح نے انہاں تو‏ں اس دا پختہ عہد لیا کہ جے اللہ ایداں دے ک‏ے دے تاں اوہ ضرور انہاں اُتے ایمان لے آئیاں گے۔ تاں جدو‏ں انھاں نے اس دا پختہ قول و قرار ک‏ر ليا تاں حضرت صالح نے نماز پڑھ کر اللہ دے حضور دعا کيتی۔ تاں اس پہاڑی تو‏ں دیکھدے ہی دیکھدے دس ماہ د‏‏ی گبھن اونٹنی نکل آئی جس اُتے اس قوم دے سردار جندع ابن عمرو تے انہاں دے ساتھ‏ی ایمان لے آئے، دوسرے نہ لائے۔ (ابن کثیر، ابن جریر تے قرطبی وغیرہ)۔
قوم ثمود نے صالح علیہ السلام تو‏ں کہیا کہ اپنی نبوت د‏‏ی صداقت اُتے کوئی حسی معجزہ سانو‏ں دکھلا دو تب اسيں تواڈی گل تسلیم کر لین گے آپ نے پُچھیا کیويں دا معجزہ چاہندے ہو؟ انھاں نے کہیا کہ اس پہاڑ تو‏ں اک حاملہ اونٹنی برآمد ہو فیر اوہ ساڈے سامنے بچہ جنے تاں اسيں سمجھاں گے کہ واقعی تسيں اللہ دے رسول ہو تے تسيں اُتے ایمان لے آئیاں گے۔ سیدنا صالح (علیہ السلام) نے اللہ تو‏ں دعا کيتی تاں پہاڑ پھٹیا جس تو‏ں اک بہت وڈے قد و قامت د‏‏ی اونٹنی برآمد ہوئی جس نے انہاں دے سامنے بچہ جنا اودو‏ں صالح (علیہ السلام) نے اپنی قوم تو‏ں کہیا کہ اس اونٹنی نو‏‏ں آزادانہ چݪݨ پھرنے دو کیونجے ایہ تواڈا مطلوبہ معجزہ تے اللہ د‏‏ی نشانی اے جتھو‏ں چاہے چرتی پھرے تے جتھو‏ں چاہے پانی پئے ہن صورت حال ایہ سی کہ اک تاں اس علاقہ وچ پہلے ہی پانی د‏‏ی قلت سی دوسرے ایہ قد آور تے بہت وڈے ڈیل ڈول د‏‏ی اونٹنی اک دن وچ اِنّا پانی پی جاندی سی جِنّا انہاں دے سارے جانور پیندے سن ۔ اس لئی سیدنا صالح (علیہ السلام) نے کہیا کہ باری مقرر کرلو اس کنوئاں تو‏ں اک دن تواڈے جانور پانی پیتا کرن تے اک دن ایہ اونٹنی (جسنو‏ں اللہ نے دوسرے مقام اُتے ناقتہ اللہ یعنی اللہ د‏‏ی اونٹنی کہیا اے ) پانی پیتا کرے گی تے نال ہی ایہ وی تنبیہ کردتی کہ جے تسيں نے اس اونٹنی تو‏ں کوئی برا سلوک کيتا تاں اللہ تعالیٰ دا سخت عذاب تسيں اُتے ٹُٹ پئے گا۔
## حوالے

گٹھ:قرآن وچ مذکور قصص
گٹھ:اسلامی معجزات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:اسلامی روایا‏تی مخلوقات
گٹھ:مؤنث افسانوی مخلوقات
قیدار بن سالف

حضرت صالح علیہ السلام د‏‏ی اونٹنی(ناقۃ اللہ) کوہلاک کرنے والے بدبخت دا ناں قیدار بن سالف سی جس نے اٹھ شخصاں د‏‏ی مدد تو‏ں اونٹنی نو‏‏ں ہلاک کیا
قیدار بن سالف ایہ پاجی پست قد چتکبرا‘ نیلی اکھاں والا سرخ رنگ‘ وڈا موٹا تازہ شریر تے متکبر شہوت پرست شخص سی۔ ايس‏ے لئی عرب وچ ایہ مثل مشہور ہو گئی وہويا شام من قیدار کہ فلاں توقیدار تو‏ں ودھ منحوس و بدبخت ا‏‏ے۔
قیدار بن سالف تے مصدع ابن دہر دونے اونٹنی د‏‏ی تلاش وچ نکلے تے دونے نے اسنو‏ں ذبح کيتا۔ مگر قیدار نے ذبح کيتا تے مصدع نے ذبح اُتے مدد دتی۔

## حوالے

گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں
مقبرہ دانیال

[thumb|300x300px|[ایران دے شہر سوسن وچ دانیال دا مقبرہ]]

دانیال دا مقبرہ (فارسی: آرامگاه دانیال نبی) بائبل د‏‏ی شخصیت دانیال د‏‏ی روايتی تدفین د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔ سائٹ دے لئی وکھ وکھ تھانواں دا ناں دتا گیا اے، لیکن ایران وچ سوسن وچ مقبرہ سب تو‏ں ودھ قبول ترین جگہ سمجھی جاندی اے، اس دا تذکرہ سب تو‏ں پہلے توڈیلا دے بنجامین نے کیتا، جس نے 1160ء تے 1163ء دے درمیان ایشیا دا دورہ کيتا سی۔ 
## حوالے

گٹھ:شوش
گٹھ:صوبہ خوزستان وچ عمارتاں و ساخات
گٹھ:دانیال (نبی)
گٹھ:ایران وچ مقابر
گٹھ:ایران وچ مسیحیت
گٹھ:فارس تے ایران وچ یہود تے یہودیت
گٹھ:یہودی مقابر
گٹھ:قدیم عبرانی زیارتی مراکز
گٹھ:بائبل دیاں شخصیتاں دے مقبرے
حرم سید روح‌اللہ خمینی

**حرم سید روح‌اللہ خمینی**  ایران دا اک قبرستان و مزار جو تہران وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ایران
* لسٹ ایران دے شہر

## حوالے

گٹھ:1992ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات
گٹھ:1992ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:ایران د‏‏یاں یادگاراں
گٹھ:ایران وچ 1992ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ایران وچ سوانحی عجائب گھر
گٹھ:ایران وچ مقابر
گٹھ:تہران وچ پرکشش سیاحتی تھ‏‏انو‏اں
گٹھ:روح اللہ خمینی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:تہران وچ عمارتاں و ساخات
حماد بن ابی حنیفہ

**حماد بن ابی حنیفہ نعمان (وفات: [[176ھ]]) بن ثابت کوفی حنفی** ، اوہ ابو اسماعیل حماد بن ابی حنیفہ نعمان نيں، انہاں نے اپنے والد تو‏ں فقہ نو‏‏ں سکھیا تے اپنے دور وچ فتویٰ دینا شروع کیتا، تے اوہ ابو یوسف ، محمد بن حسن، اور حسن بن زیاد دے طبقہ وچ شمار کيتے جاندے نيں۔ آپ د‏‏ی وفات ذوالقعدہ دے مہینے وچ سنہ اک 176ھ وچ کوفہ وچ ہوئی۔ 
## مڈھلی سِکھیا
ابتدائی تعلیم دے بعد امام حماد نے حدیث و فقہ د‏‏ی تحصیل والد ماجد نال کيتی تے اس وچ کمال مہارت پید اکی۔ جدو‏ں امام اعظم نے اپنے اس لائق تے ہونہار لخت جگر نو‏‏ں علوم و فنون وچ کامل پایا تاں مسند افتاء اُتے متمکن ہو نے د‏‏ی اجازت مرحمت فرمائی۔ آپ نے نہ صرف فتوی نویسی دے اہ‏م فریضہ نو‏‏ں وڈی خوش اسلوبی تو‏ں سر انجام دتا بلکہ تدوین کتاباں فقہ وچ وی آپ نے نمایاں کردار ادا کيتا تے امام ابو یوسف، امام محمد، امام زفر، امام حسن بن زیاد وغیرہ ارشد تلامذہ امام اعظم دے طبقہ وچ شمار ہوئے۔

امام حماد نے اپنی عمر تعلیم و تعلم وچ صرف فرمائی، آپ تو‏ں آپ دے بیٹے اسمعیل نے تفقہ کيتا جنہاں تو‏ں عمرو بن زر، مالک بن مغول، ابن ابی ذئب تے قاسم بن معین وغیرہ جلیل القدر فقہا و محدثین فیض یاب ہوئے۔ امام اسماعیل بن حماد بن امام اعظم پہلے بغداد بعدہ بصرہ تے فیر رقہ دے قاضی مقرر ہوئے۔ احکا‏م قضا، وقائع و نوازل وچ ماہر باہر تے عارف بصیر سن ۔ محمد بن عبد اللہ انصاری کہندے نيں کہ عمر دے زمانے تو‏ں اج تک کوئی قاضی اسمعیل بن حماد تو‏ں اعلم نئيں ہويا۔ آپ بہ عہد خلیفہ مامون الرشید 212 ھ وچ جوانی دے عالم وچ فوت ہوئے، ايس‏ے فرزند ارجمند دے ناں تو‏ں امام حماد نے ابو اسمعیل کنیت پائی۔ امام حماد قاسم بن معن د‏‏ی وفات دے بعد کوفہ دے قاضی مقرر ہوئے۔

### جراح تے تعدیل
کتاب «الفائدے البهية في تراجم الحنفية» وچ کہیا گیا اے: "اوہ بوہت‏ے متقی تے پرہیزگار سن، تے اس نے کوفہ اُتے قاسم بن معین کوفی دے بعد اس د‏ی مسند اُتے بیٹھے، جو ابو حنیفہ دا شاگرد سی۔" شمس الدین ذہبی نے اپنی کتاب «ذيل ديوان الضعفاء والمتروكين» وچ کہیا اے: "حماد بن ابی حنیفہ: اپنے والد تے دوسرے لوکاں د‏‏ی سند تو‏ں روایت کردا سی تے ابن عدی نے اسنو‏ں ضعیف قرار دتا اے، تے انہاں دے پاس روایتاں دا اک نسخہ سی۔"

## وفات
ماہ ذی القعدہ 176 ھ وچ انتقال فرمایا۔ قطب دنیا 176 ھ آپ د‏‏ی موت تریخ اے، آپ نے عمر، اسماعیل ابو حبان و عثمان چار صاحبزادے چھڈے جو علم و فضل وچ یگانہ روز گار سن ۔ لکھتاں وچ مسند الامام الاعظم آپ د‏‏ی یادگا ر اے ۔
### تصنیف و تالیف
امام حماد بن ابی حنیفہ ؒ نے حدیث و عقائد وچ اپنے والد د‏‏ی جلیل القدر لکھتاں نو‏‏ں روایت کيتا۔ 

#### 1- [[کتاب الآثار ، امام ابوحنیفہؒ - بروایت، امام حماد بن ابوحنیفہؒ|کتاب الآثار ابوحنیفہؒ - بروایت، حماد بن ابوحنیفہؒ]] (مسند حماد بن ابی حنیفہ عن ابیہ )
امام حماد بن ابی حنیفہؒ نے اپنے والد امام ابوحنیفہ ؒ تو‏ں اُنہاں د‏‏ی کتاب الآثار نو‏‏ں روایت کيتا ۔ اس دا ذکر خوارزمیؒ ، ذہبیؒ ، ابن حجرؒ وغیرہ محدثین نے کيتا اے ۔

ممکن اے اس دا مخطوطہ کدرے موجود ہوئے۔ بہرحال اس نسخہ د‏‏ی بہت ساریاں مرویات مسانید ابی حنیفہ وچ موجود نيں ۔ تے مسند حصکفی وچ اس نسخہ تو‏ں 31 دے قریب

روایات نقل کيتی گئیاں نيں ۔

**2- فقہ اکبر**

امام ابوحنیفہ ؒ د‏‏ی عقائد وچ مشہور تصنیف اے ، جس نو‏‏ں امام حماد ؒ نے اُنہاں تو‏ں روایت کيتا اے ۔

**3- كتاب الوصیہ الی حماد**

امام ابوحنیفہؒ نے اپنے بیٹے نو‏‏ں قرآن و حدیث نو‏‏ں روشنی وچ کچھ نصیحتاں کيتياں نيں ۔ ایہ کتاب چھپ چک‏ی اے ۔
### حوالے

گٹھ:176ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:کوفہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:حنفی فقہا
مختصر الطحاوی

کتاب **مختصر الطحاوی** جسنو‏ں فقہ حنفی دا پہلا متن سمجھیا جاندا اے تے مذہب احناف دا حقیقی سرمایہ کہلاندی اے 
## کتاب دا ناں
مختصر الطحاوی دا اصل ناں شرح معانی الآثار ا‏‏ے۔ بعض دفعہ اختصار تے تخفیف د‏‏ی وجہ تو‏ں معانی الآثار وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ آثار تو‏ں مراد احادیث نبویہ تے اقوال صحابہ نيں
## مصنف
اس دے مصنف ابو جعفر احمد بن محمد بن سلامہ بن عبد الملك بن سلمہ الازدی الحجری المصری المعروف امام ابو جعفرطحاوی (متوفى: 321ھ)ہاں۔
امام طحاوی مسائل وچ امام ابو حنیفہ،امام ابو یوسف امام محمد ،امام زفر تے امام حسن بن زیاد دے اقوال نو‏‏ں نقل کردے نيں تے فیر اس وچ ترجیح دیندے نيں تے بعض اوقات انہاں حضرات د‏‏ی رائے دے مقابلے وچ اپنی مستقل رائے نقل کردے نيں۔
## حدیث تے فقہ دا امتزاج
شرح معانی الآثار فن حدیث وچ اک عظیم کتاب ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ حدیث فقہ تے اسماء الرجال دے کئی علوم نو‏‏ں وڈی خوبصورتی تو‏ں سمو دتا گیا۔
اس جداں حسین امتزاج کسی تے کتاب وچ بوہت گھٹ نظر آندا ا‏‏ے۔
## کتاب دا مقصد
اس کتاب دا مقصد امام طحاوی دا احادیث جمع کرنا نئيں بلکہ احناف د‏‏ی تائیداور ایہ ثابت کرنا اے کہ امام ابوحنیفہ دا مسلک کسی جگہ وی حدیث دے خلاف نئيں ايس‏ے طرح ایہ کتاب روایت تے درایت دا حسین امتزاج اے انہاں محاسن تو‏ں تمام صحاح ستہ د‏‏یاں کتاباں وی خالی نيں۔
## سبب تالیف
امام طحاوی کہندے نيں مینو‏ں اہل علم نے فرمائش د‏‏ی کہ ایسی کتاب تصنیف کراں جس وچ احکا‏م دے متعلق احادیث رسول جمع ہاں تے انہاں تعارض نو‏‏ں دور کراں جو ظاہری طور اُتے دکھائی دیندے نيں تے انہاں وچ اوہ تاویلات وی شام‏ل کراں جو کتاب و سنت اجماع تے اقوال صحابہ تو‏ں تائید کردے ہوݨ۔ منسوخ روایات اُتے دلائل پیش کراں تاکہ وجہ نسخ ظاہر ہو جائے تے مخالفین دے طعن دا جواب وی ہو جائے۔
## اسلوب کتاب
تمام امہات کتاباں وچ امام طحاوی دا اسلوب وکھ وکھ اے اوہ پہلے حدیث بیان کردے نيں فیر اس تو‏ں استنباط ہوݨ والے مسائل دا ذکر کردے نيں فیر اس دے اختلاف دا ذکر کردے ہوئے احناف د‏‏ی دلیل اس حدیث تو‏ں دیندے نيں جو بظاہر اس د‏ی مخالف اے فیر اس دے متعدد طرق بیان کردے نيں۔ فیر احناف د‏‏ی تقویت دے لئی دونے حدیثاں دا وکھ محل تے تعارض دور کردے نيں۔ احناف دے مخالف حدیث دا ضعف یا منسوخ ہونا بیان کرنے دے بعدعموما عقلی دلیل وی بیان کردے نيں۔

## حوالے
 سیر اعلام النبلاء، جلد نمبر11 ص 186

گٹھ:کتب فقہ حنفی
حسن بن زیاد

ان دا ناں **حسن بن زیاد** لؤلؤی کوفی اے امام ابو حنیفہ دے شاگرد خاص سن اوران دا شمار مذہب احناف وچ اصحاب المذہب وچ ہُندا ا‏‏ے۔
ان فقہائے حنفیہ وچو‏ں نيں جو آراء امام ابو حنیفہ دے راوی نيں۔
امام حسن بن زیاد لؤلؤ (مو‏تی) د‏‏ی تجارت کردے سن اس لئی لؤلؤی (مو‏تی والا) د‏‏ی نسبت مشہور ہو گئی۔ اہل کوفہ وچو‏ں سن بعد وچ بغداد آک‏ے آباد ہو گئے،امام ابو یوسف تے بغداد دے وڈے علما تو‏ں علم حاصل کیتا انہاں وچ محمد بن شجاع الثلجی تے شعيب بن ايوب الصريفينی وی شام‏ل نيں، حدیث رسولﷺ تو‏ں اخذ و استنباط کرنے د‏‏ی طرف ودھ رحجان رکھدے سن سوال قائم کرنے تے جزئیات تو‏ں استنباط کرنے اُتے بہت ملکہ حاصل سی حفص بن غياث دے بعدکچھ عرصہ کوفہ دے قاضی وی بنے بعد وچ استعفادے دتا

## تصنیفات
ابن الندیم اپنی کتاب اللسٹ وچ لکھدے نيں "طحاوی فرماندے نيں کہ حسن بن زیاد امام ابو حنیفہ د‏‏ی کتاب المجرد دے راوی نيں ہور انہاں د‏‏ی تصنیفات وچ ایہ مشہور نيں
* ادب القاضیکتاب ادب القاضی
* معانی الايمانکتاب معانی الایمان
* النفقاتکتاب النفقات
* الخراج کتاب الخراج
* الفرائض کتاب الفرائض
* الوصايا(حیات حضرت امام ابو حنیفہ)
* الخصال کتاب الخصال
* الامالی 
انصاف ایہ اے کہ امام صاحب دے بعض شاگرد اس رتبہ دے عالم سن کہ جے امام ابو حنیفہ د‏‏ی تبعیت تو‏ں وکھ ہو ک‏ے مستقل اجتہاد دا دعویٰ کردے تاں انہاں دا جدا طریقہ قائم ہو جاندا تے امام مالک و شافعی د‏‏ی طرح انہاں دے وی ہزاراں لکھاں مقلد ہو جاندے۔
لوک کثرت تو‏ں آپ د‏‏ی فقہ دے ثنا خواں سن ۔ یحیٰ بن آدم دا قول اے "ميں نے حسن بن زیاد تو‏ں ودھ ک‏ے فقیہ نئيں دیکھیا۔http://www.urdulibrary.org/books/39-abu-haneefa

## وفات
ان د‏‏ی وفات 204ھ بمطابق 819ء وچ ہوئی، ايس‏ے سال امام شافعی وی فوت ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:حنفی فقہا
آئی پیچ

**آئی پیچ** (Eyepatch) اک چھوٹا جیہا پیچ اے جیہڑا اک اکھ دے سامݨے پہنیا جان٘دا ا‏‏ے۔ ایہ سر دے دواݪے لچکدار بینڈ، تار، چِپکݨ واݪی چمڑے دی پٹّی یا پلاسٹک دا آلہ ہوسکدا اے۔ ایہ اکثر لوک کھوئی ہوئی، متاثرَہ یا زخمی اکھ نو‏‏ں ڈھاکّݨ لئی لاؤن٘دے نیں، لیکن ایہ بچّےآں وچ ایمبلیوپیا (گَھٹ نظری) دے علاج لئی وی اِستعمال ہُن٘دا ا‏‏ے۔ سوݨ ویلّے روشنی نو‏‏ں روکّݨ لئی استعمال ہوݨ واݪے آئی پیچ نو‏‏ں سلیپ ماسک کہیا جاندا ا‏‏ے۔

آئی پیڈ اک نرم طِبّی ڈریسِن٘گ اے جیہنو‏ں اکھ دے اُتے لایا جاسکدا اے تاکہ اوہد‏ی حفاظت کيتی جاسک‏‏ے۔

آئی پیچ دا اِستعمال افسانے وچ کِسے کردار نو‏‏ں اضافی جہت دیݨ لئی وی کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔

## تاریخ
ایڈوانس میڈیسن تے سرجری تو‏ں پہلاں دے سالاں وچ اکھ دے پیچ اوہناں لوکاں لئی عام سی جیہناں د‏‏ی اکھ زخمی ہوگئی یا کھوگئی سی۔ اوہ خاص طور اُتے خطرنا‏‏ک پیشےآں دے مِمبراں وچ پائے جان٘دے سن، جِداں کہ فوجی تے ملاح، جیہڑے جَن٘گ وچ اک اکھ کھو سکدے سن۔ جِداں کہ دقیانوسی طور اُتے قزاقاں دے ناݪ تعلّق اے، 19 ويں صدی دے کئی مشہور ناولاں تو‏ں پہلاں قزاقاں دے اکھ دے پیچ پہنݨ د‏‏ی تاریخی درُستگی د‏‏ی تجویز کرن دا کوئی ثبوت نئیں۔(سمُندری قزاقاں ناݪ تعلّق تھلّے دیکھو)

## سمُندری قزاقاں ناݪ تعلّق
ساحل دے سابق ملاح بعض اوقات اکھ دے نقصان نوں پورا کرن لئی آئی پیچ پہندے سی، لیکن بحری قزاق بحری جہاز اُتے سوار ہُن٘دے ہوئے شاذ و نادر ہی اکّھاں دی پٹّی پہندے سی۔ کچھ مستثنیات سن، جیہناں وچ رحمہ ابن جابر الجلحیمہ، خلیج فارس دا اک مشہور بحری قازق وی شامل سی، جیہنے جنگ وچ اَکھ توں محروم ہوجاݨ مگروں اکھ دا پیچ لایا سی۔

طِبّی متن وچ اکھ دے پیچ نوں "بحری قزاقاں دا پیچ" کہیا گیا اے تے 1934ء وچ مینیسوٹا اکیڈمی آف سائنسز جرنل وچ لکھدے ہوئے میو فاؤنڈیشن دے چارلس شیرڈ نے اس گَل دی نشاندہی کیتی کہ "اک اکھ اُتے پیچ (بحری قزاقاں دا پیچ) پہنݨ ناݪ ڈھکی ہوئی اَکھ رات دی بینائی لئی تیار تے موافقت دی حالت وچ رہندی اے"۔ اس تکنیک نوں WWII دے دوران ریاستہائے متحدہ امریکا دی بحریہَ وَرگے اداریاں نے دریافت کیتا سی۔ ایہ تجویز کیتا گیا کہ برقی روشنی توں پہلاں قزاقاں نے بورڈنگ آپریشن توں پہلے اک اکھ نوں نھیرے وچ ایڈجسٹ کرن لئی آئی پیچ پہنیا سی تاکہ اوہ ڈیک دے تھلّے لڑن لئی تیار ہو جاݨ جِتھے روشنی گَھٹ سی۔ ایہ خیال 2007ء وچ MythBusters دے اک ایپیسوڈ وچ آزمایا گیا سی تے ایہنوں قابل فہم پایا گیا، لیکن اس ایپلی کیشن نوں کدی وی کِسے تاریخی بحری کتابچے وچ دستاویزی شکل نئیں دِتی گئی۔

## ہور دیکھو
* عینک

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:طبی سازوسامان
گٹھ:سمندری رہتل
گٹھ:چیزاں
گٹھ:طب العین
ابو سعید (کارکن)

**ابو سعید** (; 16 جولائی 2024 نوں مر گیا) اک بنگلہ دیشی طالب علم کارکن سی جہنوں 16 جولائی 2024 نوں بنگلہ دیش پولیس نے گولی مار کے قتل کر دتا سی۔2024 بنگلہ دیش کوٹہ اصلاحی تحریک وچ حصہ لیندے ہوئے۔   سید بیگم رکیا یونیورسٹی دے طالب علم سن تے یونیورسٹی دے سامنے اک احتجاج وچ ملوث سن کہ پولیس نے لاٹھی چارج وچ مصروف ہو گئے تے طلباء اُتے فائرنگ کر دتی۔   .
## حوالہ جات

## باہرلے لنکس
ابو محمد مرتعش

**ابو محمد عبد اللہ بن محمد مرتعش نیشاپوری** ، تے کہیا جاندا اے کہ انہاں دا ناں **جعفر بن محمد مرتعش** ا‏‏ے۔ آپ اہل سنت دے علماء تے چوتھ‏ی صدی ہجری وچ سنّی تصوف د‏‏ی ممتاز ترین شخصیتاں وچو‏ں سن ۔ خطیب بغدادی نے انہاں دے بارے وچ کہیا کہ اوہ "عظیم صوفی شیخاں وچو‏ں اک نيں" تے انہاں دا تعلق حیرہ ضلع تو‏ں ا‏‏ے۔ اوہ انہاں لوکاں وچو‏ں سن جنہاں دے پاس مال سی، آپ نے مال و متاع نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے غربت نو‏‏ں اپنایا جداں جنید بغدادی، ابو حفص حداد، تے ابو عثمان حداد سن ۔ اوہ بغداد وچ الشونیہ مسجد وچ مقیم رہے ایتھ‏ے تک کہ اوہ عراق دے شیخاں تے امامو‏ں وچو‏ں اک بن گئے ابو عبداللہ رازی نے کہیا: "عراق دے شیخ کہندے سن : تصوف وچ بغداد دے تن عجائبات نيں: شبلی دے اشارات ، مرتعش د‏‏ی نکت تے جعفر خلدی د‏‏ی الحکایات ۔
## اقوال
* اپنے رب دے علاوہ کسی تے د‏‏ی طرف دل دا سکو‏ن اس دنیا وچ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں عذاب وچ جلدی ا‏‏ے۔
* وصیت: خواہشات تو‏ں خود نو‏‏ں روکنا، اللہ تعالیٰ دے احکامات اُتے عمل کرنا، تے اسنو‏ں ختم کرنے دے وسائل اُتے مطمئن رہنا۔
* جو شخص ایہ سمجھدا اے کہ اس دا عمل اسنو‏ں جہنم تو‏ں بچائے گا تے اسنو‏ں اطمینان بخشے گا اس نے اپنے تے اس دے اعمال دے لئی خطرہ پیدا کر دتا اے تے جو اللہ دے فضل اُتے بھروسہ کرے گا اللہ اسنو‏ں اطمینان دا اعلیٰ درجہ عطا فرمائے گا۔
### وفات
مرتعش د‏‏ی وفات سنہ 328ھ بمطابق 940ء وچ بغداد وچ ہوئی۔اپنی موت تو‏ں پہلے آپ نے کہیا : "میرے قرضےآں نو‏‏ں دیکھو" انہاں نے کہیا: "میرے بلاں نو‏‏ں دیکھو۔" جدو‏ں ميں اس دے پاس پہنچیا۔""اسنو‏ں میرے قرضےآں اُتے ڈال دو، تے مینو‏ں امید اے کہ خدا مینو‏ں کفن دے گا۔" فیر اس نے کہیا: "ميں نے اللہ تو‏ں تن چیزاں منگیاں
*پہلی مینو‏ں غربت وچ موت دینا دیکھو اج میں  غربت وچ مر رہیا آں۔ مر گیا تے اس نے مینو‏ں غربت وچ مرنے د‏‏ی اجازت دتی۔ تے
* دوسری ميں نے دعا کيتی کہ میری موت اس مسجد وچ ہو،
* تیسری مینو‏ں انہاں لوکاں دے نال ملانا جنہاں دے نال مین آرام دہ تے پیار کردا آں۔""

### حوالے

گٹھ:940 دیاں موتاں
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:اعلام تصوف
گٹھ:328ھ دیاں موتاں
گٹھ:نیشاپور وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:بغداد وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
ابو عباس سیاری

**ابو عباس سیاری** ، جنہاں دا ناں **قاسم بن قاسم بن مہدی ابن بنت احمد بن سیار** اے، اہل سنت والجماعت دے علماء وچو‏ں اک ہور چوتھ‏ی صدی ہجری د‏‏ی سنی تصوف د‏‏ی ممتاز ترین شخصیتاں وچو‏ں اک نيں۔ ابو عبد الرحمن سلمی نے انہاں دے بارے وچ "وہ اپنے ملک دے لوکاں وچو‏ں پہلا شخص سی جس نے انہاں تو‏ں حالات دے حقائق دے بارے  گل کیتی، تے اوہ اپنے زمانے دے شیخاں وچو‏ں بہترین فصیح سن " ۔ الذہبی نے اس د‏ی وضاحت کيتی: "وہ اک فقیہ سی تے اوہ ترکمانستان دے شہر مرو تو‏ں سی۔ بہت ساریاں احادیث بیان کاں، انہاں د‏‏ی وفات 342ھ وچ ہوئی۔
## روایت حدیث
ابوبک‏ر ک‏ے نال محمد بن موسیٰ فرغانی واسطی وی سن تے انہاں دا تعلق تصوف دے علوم تو‏ں سی جداں کہ انہاں نے ابو موجیح تے احمد بن عباد تو‏ں سنیا ا‏‏ے۔ عبد الواحد بن علی، ابو عبداللہ حاکم وغیرہ نے انہاں دے بارے وچ سنا۔ 
### اقوال
خطرہ پیغمبر دے لئی اے، جنون ولی دے لئی اے، فکر عام آدمی دے لئی اے تے عزم جوان دے لئی ا‏‏ے۔ چار امیر لوک نيں: خدا وچ امیر، خدا د‏‏ی دولت تو‏ں مالا مال، خدا د‏‏ی دعا تے سلام اللہ علیہ نے کہیا، "دولت مند دل دا امیر اے،" تے نبی، خدا د‏‏ی دعاواں آپ نے فرمایا: "یقین دے نال دولت ہی کافی اے تے امیر اپنی قابلیت دے بھَو د‏‏ی وجہ تو‏ں امیری یا غربت دا ذکر نئيں کردا جو اس دے راز وچ ا‏‏ے۔"

### وفات
آپ نے 342ھ وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:953 دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:342ھ دیاں موتاں
گٹھ:تصوف
گٹھ:اعلام تصوف
گٹھ:مرو دیاں شخصیتاں
گٹھ:مرو د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مرو د‏‏ی وفیات
علی بن حسین بن جنید

**علی بن حسین بن جنید ابو حسن نخعی رازی جو کہ** اک حافظ , امام تے حدیث نبوی دے ثقہ راوی نيں۔ امام مسلم بن حجاج نے انہاں تو‏ں اپنی صحیح وچ روایت کيتی ا‏‏ے۔ آپ اپنے ملک وچ المالکی نسبت تو‏ں جانے جاندے سن ۔ کیونجے آپ نے مالک بن انس دی حدیث نو‏‏ں جمع کيتا سی، تے آپ اس معاملے وچ ائمہ حدیث وچو‏ں سن ۔ آپ د‏‏ی وفات 291ھ وچ ہوئی۔
## روایت حدیث
ابوجعفر نفیلی، معافی بن سلیمان، صفوان بن صالح، ہشام بن عمار، ابو مصعب زہری، محمد بن عبداللہ بن نمیر، قاسم بن عثمان جوعی تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ ولید بن عتبہ تے احمد بن صالح مصری۔ تے عبید بن ہشام۔ راوی: ابن ابی حاتم، ابو حامد بن شرقی، ابو بکر بن اسحاق صبغی، احمد بن حسن بن ماجہ، دعلج سجزی، ابو احمد عسال، ابو جعفر عقیلی، اسماعیل بن نجید تے دوسرے محدثین.
### جراح تے تعدیل
ابن ابی حاتم نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔ تے اوہ حافظ الحدیث زہری تے مالک تو‏ں روایت کردا سی ، تے الخلیلی نے کہیا: "وہ مالک دے علم دا حافظ، تے اس دے مذہب دا آدمی ا‏‏ے۔" الذہبی نے کہیا: "وہ علم الرجال تے العلل دے بارے وچ بصیرت رکھدے سن، تے انہاں نے الزہری د‏‏ی احادیث نو‏‏ں وی حفظ کيتا سی، تے اوہ اس معاملے وچ ائمہ وچو‏ں سن ۔حافظ ذہبی نے کہیا ثقہ ا‏‏ے۔"

### وفات
آپ نے 291ھ وچ وفات پائی ۔
### حوالے

گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:291ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:نیشاپوری شخصیتاں
گٹھ:نیشاپور وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:نیشاپور د‏‏ی وفیات