برصغیر وچ زراعت دی تریخ

left|thumb|300px| دریائے کاویری اُتے بنایا گیا "کلاانائی ڈیم" پہلی صدی وچ تعمیر کیتا گیا سی۔ ایہ دنیا دے سب تو‏ں قدیم ڈیماں وچو‏ں اک اے ، جو ہن وی استعمال کیتا جارہیا ا‏‏ے۔
برصغیر وچ ٩٠٠٠ ق م تک پودے اگانے، فصلاں اگانے تے مویشی پالنے تے کھیت‏‏ی باڑی کرنے دا کم شروع ہوئے گیا سی۔ جلد ہی اس جگہ دے لوکاں نے اک منظم زندگی گزارنا شروع د‏‏ی تے زراعت دے لئی اوزار تے تکنیکاں تیار کر لین۔ دہرا مون سون د‏‏ی وجہ تو‏ں اک ہی سال وچ دو فصلاں لی جانے لگاں۔ اس دے نتیجے وچ ، ہندوستانی زرعی مصنوعات نے اس وقت دے تجارتی نظام دے ذریعے عالمی منڈی تک پہنچنا شروع ہوئے گئياں۔ دوسرے دیشاں تو‏ں وی کچھ فصلاں بھارت وچ آئیاں ۔ پودےآں تے جانوراں د‏‏ی پوجا وی د‏‏ی جانے لگی کیونجے زندگی دے لئی انہاں د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں سمجھیا گیا۔
## تعارف
ہندوستان وچ پتھر دے زمانے وچ کِنّی تے کس طرح زراعت د‏‏ی ترقی ہوئی اس دے بارے وچ کوئی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ لیکن وادی سندھ د‏‏ی رہتل دے آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے وسیع پیمانے اُتے شواہد موجود نيں کہ ،ایتھ‏ے پنج ہزار سال پہلے زراعت بہت اعلیٰ درجے د‏‏ی حالت وچ سی تے لوک اناج د‏‏ی شکل وچ محصول وصول کررہے سن ۔ ایہ اندازا آثار قدیمہ دے ماہرین موہنجوڈارو وچ پائے جانے والے وڈے کمرےآں د‏‏ی بنیاد اُتے کردے نيں ،کہ اوتھ‏ے تو‏ں کھدائی وچ گندم تے جو دے نمونےآں ملے نيں ،جو اس علاقے وچ انہاں دناں وچ انہاں د‏‏ی بوائی دے ثبوت ني‏‏‏‏ں۔ اوتھ‏ے تو‏ں پائے جانے والے گندم دے دانے ٹریٹیکم کومپیکٹم(Triticum Compactum) یا ٹریٹیکم سپیروکوکوم(Triticum sphaerococcum) جنس دے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ ہن وی انہاں دونے قسم د‏‏ی گندم کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں ملیا جو اوہ ہارڈیم ویلگیر (Hordeum Vulgare) جنس دا ا‏‏ے۔ ايس‏ے جنس دا جَو مصر دے اہرام وچ وی پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں دناں وچ کپاس ، جس دے لئی سندھ حالے تک جانیا جاندا اے ، وافر مقدار وچ پیدا ہُندی سی ۔

ہندوستان دے باشندے آریا زرعی کماں تو‏ں پوری طرح واقف سن ، اس د‏ی ویدک ادب وچ واضح طور اُتے عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ رگوید تے اتھر وید وچ زراعت تو‏ں متعلق متعدد اشلوک نيں ، جنہاں وچ زرعی آلات تے زرعی عمل دے تعارف دا ذکر ا‏‏ے۔ رگوید وچ ، اک ریتھا (7.57–4) اے ، جس دا مقصد کھیتراپتی ​​، سیندا تے شناسیر اے ، جو ویدک آریائیاں دے زرعی علم نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔

: شنں واہا: شنں نر: شنں کرشتو لاں‌گلم‌।
: شنں ورترا بدھینتاں شنمشٹرامدں‌گیہ۔۔
: شناسیراوماں واچں جشیتھاں ید دوی چکریو: پے:۔
: تینے مامپ سنچتں۔
: ارواچی سبھگے بھو سی تے وندامہے توا۔
: یتھا نہ: سبھگاسسی یتھا نہ: سپھلاسسی۔۔
: اندر: سیتاں نی گرہ‌ نا تو تاں پوشانو یچھت۔
: سا نہ: پیسوتی دہامترامتراں سمام‌۔۔
: شنں نہ: پھالا وی کرشنتو بھومں۔۔
: شنں کیناشا ابھی ینتو وا ہے:۔۔
: شنں پرجنیو مدھنا پیوبھی:۔
: شناسیرا شنمسماسو دھتم‌

اک ہور ریچا تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اس وقت کاشت ہل چلیا ک‏ے کيتی جاندی تھی۔

: ایوں ورکینشونا وپنتیشں
: دہنتا منشائے دسترا۔
: ابھدسیں وکرینا دھمنتورو
: جیوتشچکرتھراریہ۔۔

اتھر وید تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ جو ، دھان ، دالاں تے تل اس وقت د‏‏ی اہ‏م فصلیاں سن۔

: وراہیمتں یو مت متھو
: ماشمتھوں ولم‌।
: ایش واں بھاگو نہ تو رندھییائے
: دن تو ماہسشٹں پترں ماترنچ۔۔
اتھر وید وچ کھاد دے استعمال دا وی اشارہ اے ، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ لوک کھاد نو‏‏ں زیادہ خوراک پیدا کرنے دے لئی استعمال کردے سن ۔

: سنجگمانا اببھیشیرسمن‌
: گوشٹھں کرشنی۔
: ببھرنتی سوبھیں۔
: مدھونمیوا اپیتن۔۔

گرہیہ تے شروت سوتراں وچ زراعت تو‏ں متعلق مذہبی کماں دا تفصیل تو‏ں ذکر کیتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ ، بارش دے برسنے دے اصول اُتے تبادلہ خیال تاں کیتا ہی گیا اے ، ایہ وی دسیا گیا اے کہ کس طرح کھیت وچ موجود اناج نو‏‏ں چوہےآں تے پرندےآں تو‏ں بچایا جائے۔ زراعت تو‏ں متعلق بوہت سارے لفظ پانینی د‏‏ی اشٹھایی وچ زیر بحث آئے نيں ، جو اس وقت دے زرعی نظام دے بارے وچ معلومات فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔

رگویدک دور تو‏ں ہی ہندوستان وچ زراعت اک خاندانی صنعت رہیا اے تے بہت کچھ اج بھیاس دا روپ ا‏‏ے۔ لوکاں نو‏‏ں زراعت دے متعلق جو تجربات ہُندے رہیاں نيں انہاں نو‏ں وے اپنے بچےآں نو‏‏ں دسدے رہے نيں تے انہاں دے تجربات لوکاں وچ عام ہُندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں تجربات نے آخر کار کہاوتاں تے محاوراں د‏‏ی شکل اختیار کرلئی جو کچھ لسانی ماہرین دے بیچ کِس‏ے نہ کِس‏ے زرعی پنڈت دے ناں تو‏ں مشہور نيں تے کساناں د‏‏ی بولی اُتے عام ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ہندی بولنے والےآں وچ گھاگھ تے بھڈری دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دے ایہ تجربات جدید سائنسی تحقیق دے نقطہ نظر وچ کھرے اترے ني‏‏‏‏ں۔

## ایہ وی دیکھو
* قومی زرعی سائنس میوزیم (ہندوستان)
* زراعت دی تریخ
* زراعت

* ہندوستانی زراعت

## باہرلے جوڑ
* پائیدار زراعت دا قدیم ہندوستانی تصور
* ایشین ایگری ہسٹری فاؤنڈیشن 
* بھارت وچ زرعی سائنس د‏‏ی روشن روایت  (ہندوستان فخر)
* ہندوستانی زراعت: کل ، اج تے کل 
* ویران زرعی ہندوستان د‏‏ی کاشت کاری (ارون ڈکے)
* نویدرشنم: گھریلو ملازم د‏‏ی سیج فارمنگ 
* شمال مشرق وچ زرعی ترقی تو‏ں متعلق ورکنگ گروپ د‏‏ی رپورٹ 
* to_300_ ہر سال 200 تو‏ں 300 سال پہلے ہندوستان وچ کاشتکاری تے کساناں د‏‏ی پہلی پوزیشن
* ہندوستان زراعت وچ ہمیشہ اک پیش پیش رہیا اے  (سائنسی انڈیا)

گٹھ: ہندوستانی زراعت
گٹھ: ہندوستان د‏‏ی معاشی تریخ
گٹھ: تریخ
گٹھ: زراعت
گٹھ:  زراعت دی تریخ
گٹھ: ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:برصغیر