open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ماسک دی تریخ

مـــاســـکMask انگریزی بولی دا لفظ اے ۔اردو بولی وچ اس د‏ی کوئی تریخ نئيں۔البتہ علاقائی زباناں وچ اس دے مختلف ناں نيں۔انہاں وچ "چھکلی یا چھکا"وی اے ۔دیسی بولی وچ اسنو‏ں چھکا ماراخا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس نوں مکھوٹا وی آکھیا جاندا اے۔

چھکا ماراخا: لیپہ ویلی د‏‏ی ہندکو بولی وچ اسنو‏ں " چھابو" کہندے نيں تے بعض لوک اسنو‏ں چِھکی وی کہندے نيں ۔ ایہ ناں گوجری بولی تو‏ں ماخذ نيں۔اس د‏ی ایجاد مورخ دے مطابق گجر نيں۔گجر کوئی قوم یا قبیلہ نئيں جداں کہ بوہت سارے افراد نو‏‏ں غلط فہمی اے ایہ "گاؤ چر"لفظ سی جو بدل بدل ک‏ے "گجر"بن گیا اے ۔ایہ مال مویشی پالنے والےآں دے لئی استعمال ہُندا تھا،خصوصا گائے چرانے والے۔

ماسک یا چھکلی دا استعمال گجراں نے شروع کیامگر دنیا اُتے اس د‏ی اہمیت ہن عیاں ہوئی ا‏‏ے۔

اس دا سب تو‏ں پہلا استعمال کٹے(بھینس دے بچے) پہ کيتا گیا۔دوسرا استعمال جاٹ نے باجرے تے گندم کی" گاہی"پہ اپنے بیلاں پہ کيتا۔ ہور ایہ کہ آس دا استعمال ہر اُس جانور اُتے کيتا جاندا اے جسنو‏ں دُدھ پینے یا فصل وغیرہ کھانے تو‏ں روکنا مقصود ہوئے۔

اب ساری دنیا دے انساناں پہ کيتا جا رہیا اے جس دا تجربہ کامیاب رہیا۔

ہن ایہ دنیا بھر وچ قانون د‏‏ی حیثیت اختیار کر چکيا ا‏‏ے۔

اگر آپ اس اُتے ہور تحقیق کرن تاں معلوم ہوئے گا کہ **ماسک**  یا **مکھوٹا** اک ایسی شے اے جس تو‏ں چہرے نو‏‏ں ڈھانکا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس دا مقصد حفاظت، بھیس بدلنا یا تفریح ہو سکدا ا‏‏ے۔ ماسک پہننے دا رواج قدیم زمانے تو‏ں رسم و رواج تے مظاہری فنون تے تفریح دے لئی ہُندا آیا اے ۔میڈیکل دے شعبہ وچ وی اس دا استحمال وی ہُندا آیا اے ۔لفظ MASKفرانس دے لفظ masque تو‏ں 1530 وچ سامنے آیا۔اس دا اک استحمال بھیس بدلنا وی اے جو مسخرے پہندے سن تاں عربی بولی وچ انہاں نو‏ں "مسخرہ"(maskera) کہندے نيں۔ اس دے پہلے چار حروف( M,A,S,K) نو‏‏ں لے ک‏ے ماسک بن جاندا ا‏‏ے۔

عام خیال ایہ اے کہ ماسک دا مختلف مقاصد کیلئےصدیاں تو‏ں استحمال ہو رہیا اے ،اس د‏ی ساخت تے مٹیریل دے لحاظ تو‏ں بے شمار قسماں نيں۔ دستیاب معلومات دے مطابق ماضی نیڑے وچ ماسک 1910 وچ اک چینی باشندہ وُو لین تیہ(Wu Lien-teh) د‏‏ی ایجاد ا‏‏ے۔

 
گٹھ:رہتل
سلطان علی لاکھانی

**سلطان علی لاکھانی** اک پاکستانی تاجر تے سابق سینیٹر نيں جو لیکسن گروپ دے شریک بانی تے مکڈونلڈ پاکستان دے مالک نيں۔  اوہ مارچ 1988 تو‏ں مارچ 1994 تک ایوان بالا پاکستان دے رکن وی رہ‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
اوہ 24 جولائ‏ی 1948 نو‏‏ں بھارت دے مہاراشٹرا دےشہر گونڈیاماں پیدا ہوئے۔  انہاں نے کراچی یونیورسٹی تو‏ں معاشیات د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## کیریئر

### سیاسی کیریئر
وہ سندھ تو‏ں جنرل نشست اُتے پاکستان مسلم لیگ دے امیدوار د‏‏ی حیثیت سے سینیٹ آف پاکستان دے رکن منتخب ہوئے سن ۔ اوہ مارچ 1988 تو‏ں مارچ 1994 دے درمیان سینیٹ دے رکن رہ‏‏ے۔  

انہاں نو‏ں 2000 وچ قومی احتساب بیورو (پاکستان) دے حکم اُتے سابقہ وزیر اعظم نواز شریف دے بیٹے حسن نواز دا بزنس پارٹنر ہونے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ انہاں دونے دے پاس فاسٹ فوڈ چین میک ڈونلڈز (پاکستان) د‏‏ی مشترکہ ملکیت سی۔ انہاں نو‏ں مختلف بینکاں تو‏ں قرضےآں د‏‏ی ادائیگی وچ ناکامی دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ 

### کاروباری کیریئر
سلطان علی لاکھانی لیکسن گروپ دے مالک وی نيں تے پاکستان وچ میکسیکو دے اعزازی قونصل وی سن ۔ 

## ایوارڈ تے پہچان
2012 وچ ، لاکھانی نو‏‏ں اس وقت دے صدر پاکستان آصف علی زرداری نے ہلال امتیاز (کریسنٹ آف ایکسی لینس) تو‏ں نوازیا سی۔ 

## حوالے
 

گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ دے سیاست دان
گٹھ:کراچی د‏‏ی کاروباری شخصیتاں
گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی
گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان
گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی صنعت کار
گٹھ:پاکستانی ناشرین اخبارات (شخصیتاں)
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1948 دے جم
گٹھ:لیکسن گروپ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
حبیب اللہ بہار کالج

**حبیب اللہ بہار کالج** () بنگلہ دیش دے شہر ڈھاکہ وچ اک کالج اے جس د‏‏ی بنیاد 1969ء وچ رکھی گئی سی۔ حبیب اللہ بہار کالج ڈھاکہ شہر دے مرکز شانت‏ی نگر وچ واقع اے .
thumb|کالج د‏‏ی بارہ منزلہ عمارت۔
یہ اک یونیورسٹی کالج اے تے ہن ایہ نیشنل یونیورسٹی دے تحت 27 مضامین اُتے اعزاز تے ماسٹرز کورس پیش کردا ا‏‏ے۔  تو‏ں زیادہ زمین اُتے قائم، احاطے وچ مختلف ہور عمارتاں دے علاوہ پنج کثیر منزلہ عمارتاں، اک بارہ منزلہ عمارت، دو اٹھ منزلہ عمارت ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:ڈھاکہ وچ یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:بنگلہ دیش وچ تعلیم
تیرنگ پارک کرکٹ کلب گراؤنڈ

**تیرنگ پارک کرکٹ کلب گراؤنڈ** جو فی الحال **لندن روڈ** دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تیرنگ، ہرٹ فورڈ شائر دا اک کرکٹ گراؤنڈ ا‏‏ے۔ **تیرنگ پارک کرکٹ کلب** 1874ء تو‏ں اس گراؤنڈ اُتے کھیل رہیا ا‏‏ے۔ کلب د‏‏ی فرسٹ الیون اس وقت ہوم کاؤنٹیاں پریمیر لیگ وچ ا‏‏ے۔

گراؤنڈ وچ نورٹیمپٹن شائر دے لسٹ-اے میچاں د‏‏ی میزبانی وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ گراؤنڈ اُتے لسٹ-اے دا پہلا میچ 1974ء وچ جان پلیئر لیگ وچ نارتھمپٹن شائر تے مڈل سیکس دے وچکار ہويا۔ 1974ء تو‏ں 1991ء تک، اس گراؤنڈ وچ لسٹ-اے دے 16 میچ ہوئے، جنہاں وچو‏ں آخری میچ نارتھمپٹن شائر تے سرے دے درمیان وچ ہويا۔ 

گراؤنڈ وچ سوانیاں کرکٹ عالمی کپ، 1973ء دا آسٹریلیا قومی سوانیاں کرکٹ ٹیم تے ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏یاں سوانیاں دے وچکار سوانیاں اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ میچ د‏‏ی میزبانی کيتی گئی سی۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* ٹرنگ پارک کرکٹ کلب گراؤنڈ آن کریکنفو
* کرکٹ آرکائیو اُتے ٹرنگ پارک کرکٹ کلب گراؤنڈ

گٹھ:1874ء وچ پایہ تکمیل کھیل تھ‏‏اں
گٹھ:انگلستان وچ 1874ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ہارٹفورڈشائر وچ کرکٹ گراؤنڈ
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
رجنی پنڈت

**رجنی پنڈت** (جم 1962) اک بھارتی نجی جانچکرتا اے، جسنوں مہاراشٹر راج وچ پہلی عورت نجی جانچکرتا منیا جاندا اے، اتے کئی وار بھارت وچ وی پہلی جانچکرتا منیا جاندا اے۔ اوہ اک ڈاکومینٹری دا موضوع رہی، دو کتاباں لکھیاں، بہت سارے انعام حاصل کیتے، اتے اسنوں بھارت وچ سبھ توں مشہور جاسوساں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اسدی پڑتال فیچر فلم بنن جا رہی اے جسدا نام کترپیئدلچسپی اے۔ ترشا رجنی پنڈت دا کردار نبھائیگی۔

## مڈھلا جیون
رجنی پنڈت دا جم سن 1962 وچ مہاراشٹر دے ٹھانے ضلعے پالگھر وچ ہویا سی۔ اوہ اک مدھ ورگی پروار وچ وڈی ہوئی سی، اتے اسدے پیؤ شانتارام پنڈت مقامی پولیس ڈیپارٹمنٹ وچ اک سب-انسپیکٹر وجوں کم کردے سن۔

بچپن وچ، اوہ رہسّ اتے جاسوس ناول پڑھنا پسند کردی سی۔ اسنے اک وار سستے نقلی وپاراں دی پڑتال کرن لئی اپنے آپ نوں لیا جو مقامی بازاراں وچ چل رہا سی، اتے سروت نوں سپھلتاپوروک لبھیا۔

## کیریئر
کالج توں بعد، پنڈت نے اک دفتر دے کلرک وجوں کم کیتا، مگر ایہہ اس ویلے بدل گیا جدوں اوہ لوڑوند اک ساتھی دی مدد کرن لئی راضی ہو گئی۔ عورت نے دیکھیا سی کہ خاندانی کھاتیاں وچوں پیسے غائب ہو رہے سن، اتے اس نوں شکّ سی کہ اس دی نونہہ قصوروار ہو سکدی اے - پر اس کول کوئی ثبوت نہیں سی۔ پنڈت نے دھیرج نال عورت دے سارے خاندانی میمبراں دیاں روزانہ دیاں کریاواں دا پتہ لگایا اتے پتہ لگایا کہ چھوٹا پتر سچا چور سی۔ ایہہ پرائیویٹ جانچکرتا دے طور تے اسدا پہلاں بھگتان کیتا گیا کیس سی، اتے اسنے اسنوں ودھیرے ہنر دی بنیاد تے ورتن لئی اسدیاں مہارتاں نوں اگے ودھاؤن لئی راغب کیتا۔

پنڈت دا کہنا اے کہ جدوں اس نے کالج وچ اپنا پہلا "کیس" حل کیتا، تاں لڑکی دے شکرگزار پروار نے جس دی اس نے پڑتال کیتی سی تاں اس نوں پیشے وجوں اک جاسوس دے کم وچ جان لئی مُتحرک کیتا۔ اس نے دیکھیا کہ "جاسوس ہون لئی کسے اہلیت دی لوڑ نہیں ہندی۔ اس لئی اکاگرتا، سخت محنت، جدوجہد، ڈونگھائی نال علم اتے پیشے متعلق سمرپن دی لوڑ ہندی اے۔" نتیجے وجوں، پنڈت نے اپنی ایجنسی، رجنی پنڈت جاسوس سیواواں، 1991 وچ رجنی انویسٹیگیشن بیورو وجوں وی جانی شروع کیتی۔ اس نے ماہیم، ممبئی وچ اک دفتر قائم کیتا اتے، 2010 تک، 30 جاسوساں دا اک سٹاف نوکری کردی سی اتے مہینے وچ 20 دے قریب کیساں دا نپٹارا کر رہی سی۔

پنڈت نوں کئی وار اس دے لنگ کارن خلاف دا ساہمنا کرنا پیندا سی: 1986 وچ، اک اخبار نے اس دی بالکل نویں جاسوس ایجنسی دی مشہوری کرن توں انکار کر دتا، ایہہ حیران کن سی کہ اک عورت کدے وی اک کھوج کریئر دی چون کریگی۔

1998 دی اک انٹرویو وچ، پنڈت نے کیہا کہ اس دی فرم نے "گھریلو سمسیاواں، کمپنی دی جاسوسی، گمشدا لوکاں اتے قتلاں" نوں سارے بھارت اتے ودیساں وچ، کئی واری بھیس وچ، پربندھن کیتا سی۔ "میں اک نوکرانی، اک انی عورت، حاملہ عورت، گونگی عورت دا کردار نبھائی اے - اسنے ٹپنی کیتی کہ "ڈر" میرے کوش وچ شبد نہیں اے۔" ٹائیمز آف انڈیا دی اک انٹرویو وچ اپنے کم دی چرچہ کردیاں پنڈت نے اک اجیہے کیس دی گل کیتی جتھے اک عورت کتھت طور اُتے اپنے شوہر دی موت وچ شامل سی، جتھے پنڈت چھ مہینیاں توں گھر وچ اک نوکرانی وجوں خفیہ کم کردی سی۔ اک ہور کیس وچ، اس نے دو کاروباری اہلکاراں دی پڑتال کرن لئی پاگل ہون دا ڈھونگ کیتا۔

ہنے ہنے، پنڈت نے ہور عورتاں نوں جاسوساں وجوں کم کرن لئی سکھلائی دین اتے اوہناں دی تعیناتی شروع کیتی اے۔

### دور ڈیٹا ریکارڈ گھٹالا
2 فروری، 2018 نوں، اک گھٹالے دے تعلق وچ، پنڈت نوں ٹھانے دی پولیس نے گرفتار کیتا سی جس وچ کئی نجی جاسوساں نے کتھت طور اُتے دور ڈیٹا ریکارڈ غیر قانونی ڈھنگ نال حاصل کرکے ویچیا سی۔ پنڈت نوں 40 دن جیل وچ بتاؤن توں بعد ضمانت اُتے رہا کیتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:نجی جاسوس اتے جانچکرتا
بکرم سنگھ گھمن

ڈاکٹر۔ **بکرم سنگھ گھمن** (جم 10 اپریل 1943) پنجابی ساہت نقاد اتے اڈیٹر ہن۔

بکرم سنگھ گھمن (10.04,1943) اک مفکر اتے اک پنجابی لکھاری دا جم جرنیل کور اتے نجر سنگھ دے گھر پنڈ چھجن والی، ضلع فروزپور وکھے ہویا سی۔ اس دا ویاہ امرجیت کور نال ہویا اے۔

اسنے پنجابی قصہ شاعری اتے پی۔ایچ۔ڈی کیتی۔ اسنے اپنا کیریئر سکول دے استاد (1965–1971) وجوں شروع کیتا اتے بعد وچ 1971 وچ جی۔این۔ڈی۔یو۔، امرتسر وچ داخل ہو گیا۔  انہاں نے جی این ڈی یو ، امرتسر دے پروفیسر تے ہیڈ آف اسکول آف پنجابی اسٹڈیز دی حثیت نال اعلیٰ کارکردگی دا مظاہرہ کیتا اتے 2003 وچ ریٹائرڈ ہویا۔

اوہ اک جیونی اتے کجھ حوالہ رچنا لکھن توں علاوہ قرون وسطی پنجابی ساہت دی اڈیٹنگ تے تنقید کردا رہا اے۔

اسنوں ساہتی منچاں ولوں پنجابی سمکھیا بورڈ (1982) توں علاوہ کجھ ہور ایوارڈز نال وی نوازیا جا چکا اے۔

 
## کتاباں
* صوفی مت اتے پنجابی صوفی شاعری
* کافیاں، شاہ حسین
* قرون وسطی پنجابی ساہت
* وارث شاہ دی قصہ کاری
* بھگت جلن (2009)
* ہاشم دے قصے (2004)
* پنجابی لوک گیت (2012)
* پنجابی محاورہ (2009)
* شاہ حسین (2010)
* مرزا صاحباں دے مشہور قصے (2009)
* مشہور سائنسی کھوجاں (2010)
* قصہ شاہ بہرام (2010)
* قصہ ہیر رانجھا (2012)
* بھائی ویر سنگھ ساہت دنیا (2001)
* پنجابی قصہ شعری دا ذکر شاستر (2001)
* بھلے وسرے صوفیاں دا کلام (2012)
* پورن بھگت (2011)
* Biography Of A Sikh Saint- Baba Visakha Singh (اک سکھ سنت بابا وساکھا سنگھ دی جیونی) (2008)
* کافیاں شاہ حسین (2005)
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
*http://www.jsks.biz/heer-varis-shah-bikram-singh-ghuman
*https://www.singhbrothers.com/en/bikram-singh-ghuman-prof

گٹھ:پنجابی نقاد
گٹھ:پنجابی لوک
ہانامی

thumb|260x260px| ''ہماجی'' کیسل، 2005 دے ساہمنے ہانامی پکنکاں
thumb|293x293px| اوساکا کیسل
 پھلاں دی غیرمستقل خوبصورتی دا انند لین دا جاپانی روائتی تہوار اے؛ پھلّ (ہانا) اس حالت وچ لگبھگ ہمیشاں چیری (سکورا) جاں گھٹ اکثر، آلو بخارہ (ام) دے رکھاں دے ہندے ہن۔ مارچ دے انت توں لے کے مئی دے شروع تک، اتے فروری دے پہلے مہینے دے آس پاس اوکیناوا جزیرہ تے سکورا دے رکھ جاپان وچ کھڑدے ہن۔  ہر سال جاپان دی موسم سائنس ایجنسی کھیڑے دی بھوکھبانی کردی اے، اتے ہانامی دی سکیم بنا رہے لوک اسدا دھیان رکھدے ہن کیونکہ کھیڑا ہفتہ جاں دو ہفتے ہی چلدا اے۔

اجوکے جاپان وچ *ہانامی* دے دوران دنے جاں رات نوں باہر سکورا دے ہیٹھاں زیادہ تر پارٹی دی شکل وچ منایا جاندا اے۔ کجھ حوالےآں وچ سنو-جاپانی شبد  دی ورتوں خاص طور تے تیوہاراں لئی کیتی جاندی اے۔ رات والے جشناں نوں *ہانامی یوزاکورا*  کیہا جاندا اے۔ بہت ساریاں تھاواں اُتے جویں کہ یینو پارک دے غیرمستقل کاغذ دے لیمپ*یوجاکرا* دے مقصد نال لٹکائے جاندے ہن۔ اوکیناوا جزیرہ تے شام دے انند لئی سجاوٹی الیکٹرک لالٹناں رکھاں تے لٹکائیاں جاندیاں ہن، جویں کہ موٹروبو ٹاؤن نیڑے یائے پہاڑ دی چڑھائی والے درکھتاں تے، جاں نکجین کیسل وکھے۔

*جاپان وچ ہنامی دا* اک ہور پرانے روپ وی موجود اے، جس دوران سکورا دی تھاں آلو بخارے دے پھلّ کھڑن (梅*ume*) دے جشن منائے جاندے ہن، جس نوں  کیہا جاندا اے۔ اس قسم دی *ہانامی بُ* ڈھے لوکاں وچ ودھ مشہور اے، کیونکہ جشن ایہہ سکورا پارٹیاں نالوں شانت ہندے ہن۔ سکورا پارٹیاں وچ عامَ طور تے نوجوان شامل ہندے ہن اتے کئی وار بہت بھیڑ اتے شور وی ہو سکدا اے۔

## اتہاس

## حوالے

گٹھ:جاپان
آنند مہادیوان

**آنند مادھون** اک اے بھارتی - کینیڈیئن لکھاری اے، جس نوں ڈائن اوگلوی پرائز 2013 نال اعزازی کیتا گیا، ایہہ اوارڈ ایلجیبیٹی لکھاریاں دے اعزاز لئی ہندا اے۔

اسدا جم اتے پالن پوشن تاملناڈو، بھارت وچ ہویا اتے مہادیون مطالعہ کرن لئی اوہ 17 سال دی عمر وچ ریاست ہائے متحدہ امریکہ چلا گیا۔ اوہ 2002 وچ کینیڈا چلا گیا اتے ٹورانٹو سکول یونیورسٹی وچ سائنس اتے ہمبر سکول فار رائیٹرز وچ تعمیری لکھت بارے پڑھاؤنیا۔

*د سٹرائیک*، اک نوجوان تامل آدمی دے ہم جنس پرست جنسی جاگروکتا بارے اسدا پہلا ناول، 2006 وچ ٹیئیسار پبلیکیشنز ولوں کینیڈا وچ شائع ہویا۔ اسدا اشاعتاں بھارت وچ 2009 وچ ہویا سی۔

اسدا دوجا ناول عارضی طور اُتے *امریکی صوفی* سرلیکھ والا، مستقبل دے اشاعتاں لئی تیار کیتا گیا اے۔

اوہ بھارتی دنڈاولی دی دھارا 377 نوں ختم کرن دی مہم دا سرگرم حامی وی رہا اے، جسنے بھارت وچ ہم جنس پرستی نوں اپرادھ بنایا سی۔

اس توں بعد اس نے 2015 دے ڈینے اوگیلوی انعام لئی جیوری اُتے سیوا کیتی اتے ایلیکس لیسلی نوں اس سال دے وجیتا وجوں چنیا گیا۔

## کم

* *د سٹرائک* (2006)

## حوالے

گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی مرد ناول کار
گٹھ:جم 1979
گٹھ:ایلجیبیٹی ناول کار
بھارتی کسان یونین (ایکتا) - ڈکوندا

بلکار سنگھ ڈکوندا دی اگوائی وچ کجھ کساناں نے بھارتی کسان یونین سدھوپر نوں چھڈّ کے 2007 وچ بھارتی کسان یونیئن ایکتا (پنجاب) جتھیبندی بنائی۔ بلکار سنگھ ڈکوندا (پٹیالہ) اس دے بانی پردھان بنے۔ اوہناں دے انتقال توں بعد بوٹا سنگھ برج گل (بٹھنڈہ) نوں جتھیبندی دا پردھان چنیا گیا۔ جتھیبندی دا ناں بدل کے مرحوم بلکار سنگھ ڈکوندا دے ناں تے بھارتی کسان یونیئن ایکتا پنجاب (ڈکوندا) رکھ دتا گیا۔ہن بیکییو ڈکوندا دے صوبہ پردھان بوٹا سنگھ برج گل ہن۔اس جتھیبندی دی لیڈرشپّ چھوٹی کسانی وچوں ہون کرکے کساناں دیاں مشکلاں بارے زیادہ تجربہ رکھدی اے۔ جتھیبندی دا اتہاس قربانیاں بھریا اے۔ اس وچ شہید پرتھیپال سنگھ چکّ علی شیر دا ناں سنہری اکھراں وچ لکھیا ہویا اے، جو اک غریب کسان دی زمین نوں قرق ہون توں بچاؤن لئی آڑھتیاں دے گنڈیاں نال لوہا لیندیاں پنڈ بیروکے خورد (مانسا) وچ شہید ہو گیا سی۔ اس نوں جتھیبندی ولوں قرقیاں نلامیاں خلاف وڈھے جدوجہد اتے زمینی گھول دا پہلا شہید ایلانیا گیا اے۔صوبہ پردھان بوٹا سنگھ برج گل اپر ہن تک 50 دے قریب مقدمے درج ہو چکے ہن، پولیس تشدد جھلنا پیا اے تے اوہ کئی وار جیل سفر کر چکے ہن۔

## جتھیبندی دیاں منگاں

* کساناں سر چڑھیا سارا قرضہ معاف کیتا جاوے۔
* 60 سال دی عمر توں بعد دے کسان پتی-بیوی نوں چوتھا درجہ اہلکار دے برابر دی پینشن دتی جاوے۔
* سوامیناتھن دی رپورٹ لاگوُ کرن اتے فصلاں دے بھاء متھن ویلے زمین دا ٹھیکہ متعلق ایکڑ 45,000 روپئے، کسان دی لیبر نوں ہنرمند لیبر مندے ہوئے 500 روپئے دے حساب نال جوڑ کے لاگتاں طے کیتیاں جان۔
* کھیتی قنوناں 2020 سمیت بجلی سودھ بلّ 2020 اتے ماحول متعلق آرڈینینس ردّ کیتے جان۔ جتھیبندی دی سمجھ اے کہ ایہہ قانون پوری کھیتی منڈی نوں دیسی غیرملکی سامراجی کارپوریٹاں نوں سونپن اتے واہی یوگ زمیناں ہتھیا کے وڈے کارپوریٹ کھیتی فارم اسارن دے سند ہن اتے چھوٹی تے درمیانی کسانی دی موت دے ورنٹ ہن۔
## حوالے

گٹھ:کسان تنظیم
گٹھ:پنجاب دیاں کسان جتھیبندیاں
ساگر گپتا

**ساگر گپتا** (جم 4 مارچ 1969) اک بھارتی سکرین لکھاری، گیت کار اتے فلم پروڈیؤسر اے۔

اس نے فلم اوننگ شیڈوز دا 'شرمئی شام' گیت لکھے ہن، جو شبھا مدگل ولوں تیار کیتا اتے گایا گیا۔ اسنے فلم 68 پیجس وچ اک گانے دے بول وی لکھے ہن۔

اوہ شریدھر رنگائن دے نال سولارس پکچرز دی کمپنی وچ شركت كنندہ اے اتے اسنے پنک مرر، یوئر اموشنلی، بریکنگ فری، اوننگ شیڈوز ورگیاں کئی فلماں دی اساری کیتا اے۔

اوہ کشیش ممبئی کئیر فلم فیسٹیول دا بانی ٹیم میمبر اے اتے سال 2010 وچ شروعات توں ہی پروگرامنگ ڈائریکٹر رہا اے۔

ساگر گپتا نے گولڈن ہاتھی انٹرنیشنل چلڈرن فلم فیسٹیول آف انڈیا دے دو ایڈیشناں لئی چلڈرن فلم سوسائٹی نال جونیئر فیسٹیول افسر وجوں کم کیتا اے۔

## فلموگرافی

### لکھاری

* 1999 رشتے (ٹیوی سیریز)
* 1999 گبرے (ٹیوی سیریز)
* 1999 کرشن ارجن (ٹیوی سیریز)
* 1999 کاگر (ٹیوی سیریز)
* 2004 پیار کی کشتی میں (ٹی وی سیریز)
* 2006 د پنک مرر (چھوٹی فلم)
* 2007 یوئر اموشنلی (فیچر)
* 2007 68 پیجس (فیچر)
* 2014 پرپل سکائی (دستاویزی فیچر)
* 2014 آ مسکرا (تعلیمی فلم)
* 2015 بریکنگ فری (دستاویزی فیچر)
* 2018 اوننگ شیڈوز (فیچر)

## اوارڈ
پروڈیؤسر دے طور اُتے ساگر گپتا دیاں فلماں نے بھارتی اتے قومانتری دوویں کئیاں اوارڈ جتے ہن، جو ہیٹھ لکھے مطابق ہن:

* کییوپھلکس پھلڈیلپھیا 2016, یو۔ایس۔اے۔ وچ باربرا گٹنگز ہیومن رائیٹس اوارڈ (فلم 'بریکنگ فری' لئی)
* نیویارک شہر ("گلابی آئینہ " لئی) فائر آئیلینڈ فلم فیسٹیول 2004 وکھے سبتوں وڈا فلم لئی جوری ایوارڈ
* بیسٹ فلم آف د فیسٹیول اوارڈ، کواشن ڈی جانر فلم پھیسٹیول- 2003, للی، فرانس وکھے (فلم "گلابی آئنا" لئی)
* بیسٹ کامیڈی ایپیسوڈ، 1999 لئی ریپا ایوارڈ ("پیا کا گھر" - گبرے، زی ٹی وی لئی)
* بیسٹ ٹیلیفلم، 2000 لئی راپا اوارڈ ("کھموشیاں" لئی - رشتے، زی ٹی۔وی۔)

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری
گٹھ:جم 1969
سُنیتا شرما

[thumb| شرما نوں اگست 2005 وچ [اے۔پی۔جے عبدل کلام|صدر ایپیجے عبدل کلام توں دروناچاریا انعام ملیا۔]]
**سنیتا شرما** کتھت طور اُتے بھارت دی پہلی خاتون کرکٹ کوچ اے۔ درجناں پہلے درجے دے اتے قومانتری کرکٹراں نوں سکھلائی دے کے، اسنے 2005 وچ دروناچاریا انعام حاصل کیتا۔

## شروعاتی زندگی اتے کھیڈ کریئر
بچپن توں ہی سپورٹس پھین، شرما نے کرکٹ وچ ہولی ہولی دلچسپی پیدا کرن توں پہلاں قومی پدھر اُتے کھو کھو کھیڈیا۔ چار سالاں دی عمر وچ اپنے پیؤ نوں گواؤن توں بعد، اسدی ماں نے اس نوں کرکٹ دے مقابلتاً ودھیرے مشہور کھیڈاں وچ حصہ لین دی صلاحَ دتی تاں جو اوہ اس توں اپنا کریئر بنا سکے۔ شرما جلدی ہی اک درمیانے تیز گیندباز وجوں درجہ حاصل کیتا اتے قومی ٹیم وچ چنی گئی۔ اس دا دعوہ اے کہ 1975 وچ آسٹریلیا خلاف اک ٹیسٹ میچ دے پلیئر الیون دا حصہ ہون دے باو جود اوہ میچ توں سویرے ہی باہر ہو گئی سی۔

## کوچنگ کیریئر
اکادمک وچ اسدی دلچسپی دی گھاٹ نوں ویکھدیاں، شرما دی ماں نے اس نوں دلی دے جانکی دیوی میموریال کالج وچ کرکٹ کوچنگ پروگرام وچ داخل کروایا۔ 1976 وچ اوہ پٹیالہ دے قومی کھیڈ ادارہ توں کوچنگ ڈپلوما حاصل کرن والی پہلی عورت بن گئی۔ شرما مطابق، لوک اپنے بچیاں نوں اس کول بھیجن توں جھجک رہے سن کیونکہ اوہناں نے مرد کوچاں نوں ترجیح دتی سی، پر اک سال بعد "لوکاں نوں پتہ لگیا کہ میں اپنے مرد ساتھیاں دی تلنا وچ اونی ہی اہل ہاں۔" اسنے میڈیا نوں سہرا دتا جو "میرے بارے لکھدے سن اتے میرے کم دی تعریف کردے سن۔ اوہ سبھ کجھ جس نے مینوں شروعات وچ جاری رکھن لئی کافی طاقت دتی۔"

سالاں دوران شرما نے درجناں مرداں اتے خاتون کرکٹراں دی کوچنگ کیتی جو قومانتری اتے پہلے درجے دے پدھر اُتے کھیڈدے رہے۔ کتھت طور اُتے اوہ بھارت دی پہلی خاتون کرکٹ کوچ اے۔ قومانتری پدھر اُتے کھیڈن والیاں اس دیاں کجھ خاتون سکھیارتھیاں منیملا سنگھل، ششی گپتا، انجو جین اتے انجم چوپڑہ ہن۔ 1975 اتے 1990 دے وچکار شرما نے قومانتری کرکٹراں لئی کوچنگ کیمپ وی لگائے جتھے شانتا رنگامالک، ڈائنا ایڈولجی، گارگی بینرجی، سندھیا اگروال اتے شبھانگی کلکرنی نے سکھلائی حاصل کیتی۔ اوہ دیپ داسگپتا دی کوچ سی، جسنے ستّ سال دی عمر وچ اس توں کوچنگ لئی سی، جو مرداں دی قومی ٹیم لئی کھیڈدا سی۔ 1980 دے دہاکے دے شروع توں اسنے سپورٹس اتھارٹی آف انڈیا دی نیشنل سٹیڈیم کرکٹ اکیڈمی وچ بھارتی ٹیم دے ممکنہ لوکاں نوں سکھلائی دتی۔ بعد وچ اسنے خاتون قومی ٹیم دی کوچ اتے پربندھک وجوں کم کیتا۔ اسنے 2015 تک قومی خاتون ٹیم دی چون کمیٹی اتے مختصر وچ کم کیتا جدوں بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ (بی۔سی۔سی۔آئی) نے اس نوں ہٹا دتا کیونکہ اسنے قومانتری کرکٹ نہیں کھیڈیا سی۔

جولائی 2002 وچ، خاتون کرکٹ ایسوسی ایشن آف انڈیا (ڈبلیو۔ سی۔ اے۔) نے اس نوں دروناچاریا انعام لئی سفارش کیتی۔ اسنے ایہہ انعام 2005 وچ حاصل کیتا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
رانی نارہ

**رانی نارہ** (جم 31 اکتوبر 1965) اک بھارتی سیاستدان اتے آسام لئی راج سبھا پارلیمنٹ میمبر اے۔ اوہ بھارتی قومی کانگرس دی میمبر اے۔

## پچھوکڑ
نارہ گہاٹی یونیورسٹی توں گریجوئیٹ اے۔ اسنے آسام راج ٹیم دی کپتان وجوں پیشہ ور کرکٹ کھیڈی اے۔   اسدا ویاہ بھرت نارہ نال ہویا اے۔

نارہ 2006 وچ بھارت دے کرکٹ کنٹرول بورڈ (بی۔سی۔سی۔آئی) وچ ابھید ہون تک خاتون کرکٹ ایسوسی ایشن آف انڈیا دی پردھان سی۔  اوہ بی۔سی۔سی۔آئی۔ خاتون کمیٹی دی میمبر سی۔ نارہ آسام فٹ بال ایسوسی ایشن اتے آسام کرکٹ ایسوسی ایشن دی اپ-پردھان وی رہِ چکی اے۔

## سیاسی کریئر
نارہ نے اپنے سیاسی جیون دی شروعات 1995 وچ انڈین نیشنل کانگرس نال کیتی سی۔ اسنے لگاتار جنرل سیکٹری، اپ-صدر اتے آسام پردیش یوتھ کانگرس دے پردھان دے عہدے سمبھالے۔ نارہ 1998 وچ آسام دے لکھیمپر ہلکے دے لوک سبھا دے نمائندے وجوں بھارت دی پارلیمنٹ لئی چنی گئی سی۔ اس توں بعد اسنے لوک سبھا میمبر وجوں تن کارجکال کیتے ہن۔ نارہ نوں 2003 وچ بھارتی یوتھ کانگرس دی نیشنل کونسل لئی چنیا گیا۔ اس نوں 2009 وچ لوک سبھا وچ انڈین نیشنل کانگرس دی ڈپٹی چیف وھپ نامزد کیتا گیا سی۔

نارہ نوں بھارت دی کیبنٹ دے طور اُتے راج وزیر لئی (راج منتری) قبائلی معاملے 2012 وچ شامل کیتا گیا سی۔

21 مارچ 2016 نوں نارہ ، بھارتی پارلیمنٹ دے اچّ سدن، راج سبھا لئی 85 وچوں 47 ووٹاں حاصل کردیا (گھٹو گھٹ لوڑ 38 ووٹاں دی سی) چنی گئی۔

## حوالے

گٹھ:20ویں صدی دیاں عورت سیاستدان
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1965
کوٹیگانلی رمیا

**کوٹگانلی رمئیا** (جم 1954) اک دلت شاعر، ناٹک کار، فلاسفر اتے تہذیبی کارکنّ ہن اتے اوہ کرناٹک، بھارت دی رہن والی اے۔ اوہ آدمادے بانی ہن۔ اک اجیہی ادارہ، جو بچیاں دے تھئیٹر، فلم، سکھیا اتے جات فکر نال تجربہ کردی اے۔

اوہ عام آدمی پارٹی ولوں کولاڑلوک سبھا حلقے وچ 2014 بھارتی عامَ چون دوران امیدوار سن۔

## مڈھلا جیون اتے کیریئر
کوٹگانلی رمئیادا جم کولاڑ ضلعے دے کوٹگانلی پنڈ وچ ہویا سی۔اس نے ڈگری پوری کرن توں پہلاں کالج چھڈّ دتا۔ دلت جدوجہد کمیٹی وچ شامل ہون لئی جو کہ اک سیاسی گروہ جس نے جات-پات دے وتکرے خلاف جدوجہد دی اگوائی کیتی اتے کرناٹک وچ سابقہ اچھوت جاتاں لئی زمین حق حاصل کیتے۔ اوہ دلت تحریک وچ اک معاون شخصیت دے طور اُتے اٹھیا جتھے اوہناں دے یوگدان نوں اوہناں دے خلاف اتے جدوجہد دے کئی گیتاں لئی یاد کیتا جاندا اے، جنہاں وچوں کجھ نوں آندھرا پردیش وچ کھبے مہم دے سیاسی تحریک توں ڈھالیا گیا سی خاص طور اُتے انقلاب کاری شاعر غدر دیاں رچناواں توں۔  اس ویلے دوران رمئیا نے لنکیش پیٹرک، منگارُ اتے سوگی سنگتی دے صحافی دے روپ وچ وی کم کیتا اتے کئی کنڑ فلماں اتے ٹیلیوژن سیریئلاں لئی اک سکرینپلے لکھاری وجوں وی کم کیتا۔

## آدما دا قیام
اوہناں دی سوچ مطابق دلت تحریک اگوائی دی گھاٹ توں مایوس اے۔ اس دے نال نال جدید بھارتی راج وچ شمولیت والے پھاؤنڈیشناں دی تیزی نال وارتھ جان کارن، تحریک دے اندر کجھ ہورناں دے نال مل کےرمئیا نے بھارت وچ سماجی الگ تھلگتا دیاں جڑھاں لئی مکمل بیسڈ تہذیبی پرتیکریا دی سوچ کیتی۔ اوہناں نے کئی سالاں توں اک روپیہ اک دن جوڑ کے 'اڈما' قائم کرن لئی بچایا جو کہ اک تجرباتی تھاں اے جو کہ صدیاں دے وتکرے توں بعد سیاسی آدھونکتا دی تریخی اہمیت نوں سمجھن اتے بہسری ترقی دا پرتیک وجوں فلسفی بھاونا نظام دی سمجھ دے نال سیاسی آدھونکتا دی زوردار لوڑ نوں چھیڑنا چاہندا اے۔ آدما دا قیام 2005 وچ، آنتھارگنگے ہل رینج تے موجود پنڈ شوگنگے دے نال کیتی گئی سی۔ ادوں توں، آدما زبانی پرمپراواں اتے کہانیاں دی کھوج تے دستاویز تیار کر رہی اے، ناٹکاں اتے فلماں بنا رہی اے۔ آنتھارگنگے ہلّ رینج وچ رہن والے بہت سارے بھائیچاریاں دے نال تعلیمی اصول دی ورتوں کر رہی اے۔ آدما ہنیم ہاڈُ دی میزبانی کردی اے جو مشرقی چنھ دی رات نوں اک تقریب پیش کردی اے جس وچ کرناٹک دے سارے ناٹک پیش کیتے جاندے ہن۔

## اوارڈ
کرناٹک ساہت اکیڈمی انعام – 2012 سورن رنگ اعزاز – کنڑ سنگھ کنتھاور – 2012
کرناٹک راجؤتسو پرسکار- 2005 

## ناٹک

* *کاگے کنُ اروے بالا*
* نیی تھیپا
* رتناپکسی
* کانسپترے کاؤنلی جگدمبے
* ہاکی ہڈُ
* ووگیٹینا رانی
* صم سمکے
* درب بار بڈانا
* مارجنا مٹو نالاوٹو جانا کلارو
* کتتالے راجی

## شائع کم

* *کاگے کنُ اروے بالا* (2012)
* *نو ایلپھابیٹ ان سائٹ: *دکھنی بھارت توں نویں دلت لکھت، دستاویز 2 - اڈیٹر - سوزی تھارو اتے کے۔ ستیانارائن (آؤن والا 2012)
* *سندھ ماڈیگارا رہتل* (1993)

## حوالے

گٹھ:CS1 maint: Multiple names: authors list
گٹھ:Pages with citations lacking titles
گٹھ:Pages with citations having bare URLs
Category:CS1 maint: Multiple names: authors list
گٹھ:جم 1954
گٹھ:دلت ساہتکار
گٹھ:زندہ لوک
پربل گُورُونگ

thumb
**پربل گرونگ** (  ) (جم سنگاپور 1979 وچ ہویا) نیویارک شہر وچ واقع اک نیپالی فیشن ڈزائینر اے۔

## مڈھلا جیون
گرونگ دا جم 31 مارچ 1979 نوں سنگاپور وچ نیپالی ماپیاں دے گھر ہویا سی اتے پالن-پوشن کاٹھمانڈو، نیپال وچ ہویا سی۔ خاندانی میمبراں وچ جویں کہ پربل ولوں اسدے سوشل میڈیا اتے انٹرویو وچ ذکر کیتا گیا اے- اسدی ماں، وڈا بھرا اتے وڈی بھین شامل ہن۔ اسدی ماں، درگا رانا، اک سابقہ بٹیک مالک سی۔ اسدا وڈا بھرا، داخلہ رانا گرونگ، اک بھارتی فلم ڈریکٹر اے، اتے اسدی وڈی بھین، کمدینی شریشا، اک استاد اتے سماج سیوک اے۔

## کریئر
1999 وچ گرونگ نویں دلی توں نیویارک شہر چلی گئی، جتھے اسنے پارسنس سکول آف ڈزائین وچ ڈونا کرن نال اک انٹرنشپ ماتحت پڑھائی کیتی۔ سنتھیا رولی نال سکھلائی لین توں بعد، اسنے بل بلاس نال ڈزائن ڈریکٹر وجوں پنج سال کم کیتا۔ اسدا اپنا مجموعہ پربل گرونگ فروری 2009 وچ فیشن آرٹ مجموعہ دے نال فیشن ویک دے دوران جاری کیتا گیا سی۔ فیشن دیاں اسدیاں کجھ ہور کامیابیاں وچ پہلی خاتون مشیل اوباما اتے ڈچس آف کیمبرج، کیٹ مڈلٹن نوں ڈزائین کرنا شامل اے، جنہاں نوں کوپر-ہیوٹ نیشنل ڈزائین اوارڈ (2012) دی آخری لسٹ وجوں درج کیتا گیا، سی۔ایپھّ۔ڈی۔اے۔ سورووسکی ایوارڈ فار ومینسویئر (2011)، رچناتمکتا مرکز (2015) توں ڈرائنگ اوارڈ جتنا اتے لین برائنٹ (2017)، ٹارگیٹ (2013)، اتے میک کاسمیٹکس (2014) نال کم کرنا آدی اسدی کامیابیاں ہن۔

## اوارڈ اتے اعزاز
2010 وچ اوہ ایکو ڈومنی فیشن فنڈ اوارڈ وصول کنندہ سی اتے 2010 دے سی۔ایپھّ۔ڈی۔اے۔ / سورووسکی ومینسئر اوارڈ لئی نامزدگی حاصل کیتی سی۔ اسنوں 2010–2012 لئی سی۔ایپھّ۔ڈی۔اے۔ فیشن انکبیٹر لئی مشہور فیشن سمپادکاں، پرچون وکریتاواں، ڈزائینراں اتے کاروباری لوکاں ولوں وی چنیا گیا سی۔ نومبر 2010 وچ گرونگ 2010 سی۔ایف۔ڈی۔اے۔ / ووگ فیشن فنڈ لئی اپ جیتو رہی۔

## ایہہ وی ویکھو

* نیپالی لوکاں دی لسٹ
* نیو یارک شہر وچ ایلجیبیٹی سبھیاچار

## حوالے

## باہری لنک

* سرکاری ویبسائیٹ
گٹھ:کٹھمنڈو دے لوک
گٹھ:جم 1974
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:ایلجیبیٹی ہندو
گٹھ:ایلجیبیٹی فیشن ڈزائینر
جھجر

**جھجر** بھارت دے صوبے ہریاݨا دے ضلع جھجر دا اک شہر تے ضلع جھجر دا راجگڑھ اے ۔ 

گٹھ:ہریاݨا دے شہر
گٹھ:ہریاݨا
بمب دا فلسفہ

## بمب دا فلسفہ

***(اس لیکھ نوں اکثر شہید [[بھگت سنگھ]] دیاں لکھتاں وچ شامل کیتا جاندا اے، پر دراصل ایہہ لیکھ [[بھگوتی چرن ووہرا]] نے [[چندر شیکھر آزاد]] دی مدد نال لکھیا سی۔ ایہہ لیکھ کشمیر بلڈنگ، لاہور دے کرائے دے کمرے 69 وچ لکھیا گیا سی، جس [[بھگت سنگھ]] تے اوہناں دے ساتھیاں نے بمب فیکٹری وجوں استعمال کیتا سی۔ ایہہ لیکھ [[مہاتما گاندھی]] دے لیکھ 'The Cult of Bomb' دے جواب وچ لکھیا گیا جس وچ مہاتما گاندھی نے 23 دسمبر 1929 دی [[انقلاب زندہ باد|انقلابی]] کاروائی دا کھنڈن کیتا سی۔)***

جدو اک انقلابی اپنے کجھ حق سمجھدا اے، اوہ ایہناں دی منگ کردا اے، دلیل دیندا اے، اپنی پوری روحانی طاقت راہیں اسنوں حاصل کرن دا یتن کردا اے، وڈے توں وڈے دکھ تسیہے جھلدا اے اتے وڈی توں وڈی قربانی دین لئی تیار رہندا اے اتے نال ہی اپنے جسمانی بل نوں وی ورتنا زرم نہیں سمجھدا۔ سو سوال تشدد جاں اہنسا دا نہیں بلکہ ایہہ اے کہ کی اسیں نرول روحانی گل دے سرے تے ہی چلنا اے جاں اس دے نال جسمانی طاقت دی ورتوں وی کرنی اے ۔

انقلابی وشواش رکھدے ہن کہ اوہناں دے دیس دی بند خلاصی انقلابی ڈھنگ راہیں ہی ہوویگی ۔ انقلاب جسدی اوہ کامنا کردے ہن اتے جس لئی اوہ لگاتار کم کر رہے ہن، صرف بدیشی سرکار اتے اس دے حمایتیاں اتے جنتا وچالے ہتھیاربند لڑائی دی شکل وچ ہی نہیں ہووےگا بلکہ اک نویں سماجی ڈھانچے دا سوچک ہووےگا۔ ایہہ یگ پلٹا سرمائیداری اتے ہر طرحاں دے جماعتی وکھریویاں اتے وتکریاں دا خاتمہ کر دیویگا۔ اج جو لکھاں لوک بھکھ مری دے شکار ہو رہے ہن اتے غیرملکی اتے دیسی لٹیریاں دے جولے ہیٹھ پس رہے ہن واسطے ایہہ خوشی اتے خوش حالی لیائیگا۔ ایہہ قوم نوں نواں جیون دیویگا، ایہہ نویں سماج دا جم داتا ہووےگا۔ اس توں ودھ کے ایہہ کرتی دی سرداری قائم کرکے سماجی جوکاں نوں سدا لئی راج گدیؤں ہٹا دیویگا۔

انقلابی اگے ہی نوجواناں دی بے چینی وچ انقلابی شروعات دیکھ رہے ہن۔ ہر طرحاں دی دماغی غلامی اتے مذہبی وہماں توں ایہہ مکتی دے چاہوان ہن۔ جویں جویں نوجواناں وچ انقلابی روح رچدی جائیگی، اوہ قومی غلامی دا جھٹپٹ تجربہ اتے آزادی لئی نہ مٹن والی کھچّ نال پروتے ہوئے ظلماں خلاف ہتھ اٹھاؤنگے ۔ اس طرحاں آتنکواد (terrorism) دے دور نے اس دیس وچ جم لیا۔

انقلابی دلیل نوں مہان سمجھدا اے۔ ایہہ دلیل اتے صرف دلیل نوں مندا اے۔ گالی گلوچ بھاویں کنے اچے توں اچے تھاں توں ورھے اوہنوں تھڑکا نہیں سکدی ۔ ایوں اطلاع کہ ہمدردی اتے تعریف دی انہوند وچ انقلابی اپنا آنظارہ چھڈّ جائیگا، وڈی مورکھدا اے۔ کئی انقلابی ہن تیک ایہناں آئینی ایجیٹیٹراں دے مہنے دین دی پرواہ نہ کردے ہوئے فانسیاں تے جھول گئے ہن۔ جے کوئی چاہندا اے کہ انقلابی اپنا کم ٹھلھ لین تاں اوہناں نال دلیل راہیں گل کرے۔ ایہی اکو اک رستہ اے۔ باقی ہور کسے شکّ دی گنجائش نہیں ہونی چاہیدی انقلاب کسے تہمتبازی جاں ہینکڑبازی توں گھبراؤن والی چیز دا ناؤں نہیں اے۔
## ہورویکھو
*بھگت سنگھ
## حوالے

گٹھ:پنجاب دی تریخ
انگریزی میڈیم (2000 فلم)

***انگریزی میڈیئم*** (  ) اک 2020 دی بھارتی ہندی- لسانی کامیڈی ڈرامہ فلم اے جو ہومی اڈاجانیا ولوں ڈاریکٹ اے اتے پروڈکشن بینر میڈوک فلمز دے ماتحت بنائی گئی اے۔ 2017 دی فلم *ہندی میڈیئم* دی لڑی تحت بنی اس فلم وچ عرفان خان، رادھکا مدان، دیپک ڈوبریال اتے قرینہ کپور خان شامل ہن۔ پھلمانکن دی شروعات ادیپر وچ 5 اپریل 2019 نوں ہوئی سی اتے ایہہ جولائی تک لنڈن وچ پورا ہویا سی۔ ایہہ عرفان دی آخری فلم سی جو 29 اپریل 2020 نوں اس دی موت توں پہلاں رلیز کیتی جا سکدی سی۔ 

ایہہ فلم تھیئیٹرک روپ وچ 13 مارچ 2020 نوں بھارت وچ جاری کیتی گئی سی۔  کووڈ-19 مہانماری دے کارن سنیما گھراں دے بند ہون نال اس دے ناٹکی کارکردگی نال متاثر ہون دے نال، دوبارہ رلیز کرن دیاں سکیماں نوں ردّ کر دتا گیا سی اتے فلم ڈزنی+ہوٹسٹار اُتے رلیز ہون توں اک مہینے توں وی گھٹ ویلے وچ مہیا ہو گئی سی۔

## حوالے

## باہری لنک
* 
* 

گٹھ:ہندی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
نریندرمودی سٹیڈیم

**نریندر مودی سٹیڈیم**، جس نوں عامَ طور اُتے **موتیرا سٹیڈیم** کیہا جاندا اے، اک کرکٹ سٹیڈیم اے جو **سردار پٹیل سپورٹس اینکلیو**  اندر احمدآباد، گجرات، بھارت وچ واقع اے۔ 2020 تک، ایہہ دنیا دا سبھ توں وڈا کرکٹ سٹیڈیم اے اتے کل 132,000 ناظرین دی بیٹھن دی گنجائش والا سمچا دوجا سبھ توں وڈا سٹیڈیم اے۔ ایہہ گجرات کرکٹ ایسوسی ایشن دی ملکیت اے اتے ایہہ ٹیسٹ، ونڈے اتے ٹی -20 کرکٹ میچاں دا تھاں اے۔

سٹیڈیم دی اساری 1983 وچ کیتا گیا سی اتے اس دا پہلا نوینیکرن 2006 وچ کیتا گیا سی۔  ایہہ شہر وچ قومانتری میچاں دا نیمت تھاں بن گیا۔ 2015 وچ، سٹیڈیم بند کر دتا گیا سی اتے فروری 2020 تک 800 کروڑ دی لاگت نال اسدا دوبارا نوینیکرن کیتا گیا۔

کرکٹ توں علاوہ سٹیڈیم نے گجرات سرکار ولوں منعقد کئی پروگراماں دی میزبانی کیتی اے۔ اس نے 1987, 1996 اتے 2011 کرکٹ ورلڈ کپاں دوران میچاں دی میزبانی کیتی۔ پچّ پہلاں گیندبازاں دا پکھ پوردی سی پر ہال ہی وچ مقابلے والیاں کھیڈاں دیکھن وچ آئیاں۔ 2020 تک، سٹیڈیم وچ 12 ٹیسٹ، 23 ونڈے اتے 1 ٹی -20 میچ کھیڈے گئے ہن۔ 

24 فروری 2021 نوں، سٹیڈیم دا نام بدل کے نریندر مودی سٹیڈیم رکھیا گیا، جس نوں بھارت دے موجودہ وزیر اعظم، نرندر مودی، جو کہ گجرات دے مول نواسی اتے اک سابقہ وزیر اعلیٰ ہن، دے اعزاز وچ کیتا گیا۔  اس نے 24 فروری 2021 نوں بھارت اتے انگلینڈ وچالے اپنا پہلا گلابی گیند ٹیسٹ میچ منعقد کیتا۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:بھارت
اقرا رسول

thumb| نویں دلی وچ یوتھ کانفرنس وچ بولدی اقرا رسول۔
**اقرا رسول** (جم 15 اگست 2000) اک بھارتی کرکٹر اے اتے اسنوں 'بارامولا دی سپرگرل' وجوں وی جانیا جاندا اے۔ اوہ اتری کشمیر وچ واقع ڈانگیواچا، رپھیاباد دی رہن والی اے اتے انڈر -19 اتے انڈر -23 پدھر اُتے جموں-کشمیر دی نمائندگی کردی اے۔

2017 وچ ممبئی وچ ‘وی د وومن’  دے اک سیشن وچ، بھارتی خاتون کرکٹ ٹیم دی کپتان متالی راج نے اک ‘ایچ۔ای۔آر۔’ (ہوپ۔امپاور۔رائز) پیش کیتا اتے اقرا رسول نوں اعزازی کیتا۔ ایہہ انعام اوہناں دے اعزاز لئی سی، جنہاں نے "اپنے کھیتراں وچ کمال دی اتمتا دکھائی اے اتے اکثر جوکھم لئے ہن، اوکڑاں دا ساہمنا کیتا اے جاں کامیابی دی منگ وچ اصولاں نوں مڑ لکھیا اے۔"

## مڈھلا جیون
اس دا پتا، غلام رسول لون، بیکری دا مالک اے اتے اوہ چھ بھیناں-بھراواں وچوں سبھ توں چھوٹی اے۔

اوہ امرتسر، ہریانہ، گوا، ہماچل اتے جموں وکھے قومی پدھر اُتے اپنے راج لئی چار وار کھیڈ چکی اے، اس توں پہلاں اوہ سکول وچ اپنیاں کڑیاں دی ٹیم وچ شامل سی۔ 2013 وچ اسنوں جموں کشمیر کرکٹ ایسوسی ایشن (جے۔کے۔سی۔اے) نے انتر-زلھا ٹورنامینٹاں وچ شاندار کارکردگی دا حوالہ دندے ہوئے چنیا سی۔ اسنے انڈر -19 اتے انڈر -23 پدھر اُتے جموں-کشمیر دی نمائندگی کیتی اے۔ رسول دا کہنا اے کہ اوہ وراٹ کوہلی اتے پاکستانی تیز گیندباز محمد عامر دی پرستار اے۔

## کرکٹ کریئر
رسول قومی پدھر اُتے امرتسر، ہریانہ، گوا، ہماچل اتے جموں وکھے چار وار اپنے راج دی نمائندگی کر چکی اے۔  2015 وچ اسنے تیلنگانا دے اک ٹورنامینٹ وچ کھیڈیا اتے انڈر -17 ٹیم وچ کھیڈدیاں فائینل وچ تن وکٹاں لئیاں۔

مئی 2017 وچ اوہ مغربی بنگال چلی گئی اتے بنگال لئی کھیڈن لئی آدتیا سکول آف سپورٹس وچ شامل ہو گئی۔ اس توں علاوہ، اوہ جموں کشمیر کرکٹ ایسوسی ایشن توں کوئی اعتراز سرٹیفکیٹ (این۔او۔سی) حاصل کرن توں بعد بھارت خاتون قومی کرکٹ ٹیم لئی کھیڈنا چاہندی اے۔ عبدل مونیم ولوں کوچنگ حاصل، اوہ اس ویلے گھریلو پدھر اُتے بنگال دی نمائندگی کردی اے۔ اگست 2017 تک، اقرا کرکٹ ایسوسی ایشن آف بنگال (سی۔اے۔بی۔) دے ماتحت ایڈن گارڈن دیاں انڈور سہولتاں اُتے سکھلائی دے رہی اے۔

مائیکل کلارک کرکٹ اکیڈمی اتے نویں کھلھے آدتیا سکول آف سپورٹس وچکار سمجھوتے دے طور اُتے، کرکٹر مائیکل کلارک نے اعلان کیتا کہ 12 دناں دے پروگرام اُتے سڈنی جان والے نوجوان پرتبھاوان کرکٹر ہونگے۔ اس ٹیم وچ اقرا رسول وی شامل اے۔

## ایہہ وی ویکھو

* بھارت وچ کھیڈاں
* جموں کشمیر وچ کھیڈاں
* جموں کشمیر کرکٹ ٹیم
* جموں کشمیر خاتون کرکٹ ٹیم

## حوالے

گٹھ:بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:کشمیری لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 2000
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی کھڈاری عورتاں
کمل زنزاد

**کومل زنجاد** (جم 10 جولائی 1991) اک بھارتی کرکٹر اے، جو ودربھ خاتون کرکٹ ٹیم لئی کھیڈدی اے۔ دسمبر 2018 وچ، ہریانہ دے خلاف 2018–19 دی سینئر خاتون ون ڈے لیگ میچ وچ اسنے اٹھ دوڑاں نال نوں وکٹاں لئیاں سن۔ جنوری 2019 وچ اس نوں 2018–19 دی سینئر خاتون چیلینجر ٹرافی لئی انڈیا ریڈ ٹیم وچ نامزد کیتا گیا سی۔

فروری 2019 وچ اس نوں انگلینڈ خلاف لڑی لئی بھارت دی خاتون ٹی -20 قومانتری (ڈبلیو ٹی 20 آئی) ٹیم وچ شامل کیتا گیا سی۔ اوہ بھارتی پھلمالی سمیت ودربھ ٹیم دے دو کھڈاریاں وچوں اک سی، جس نوں قومی ٹیم لئی چنیا جانا سی۔ ڈبلیو ٹی 20 آئی پھکسچر توں پہلاں، اسنے 50 اوور دی مشق میچ وچ بھارتی بورڈ دی پردھان خاتون الیون لئی کھیڈیا سی اتے چونکرتاواں نوں ستّ اووراں وچ چوداں دوڑاں نال تن وکٹاں نال متاثر کیتا۔

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1991
پہاڑی کاں

**پہاڑی کاں** یا **کعھوگڑ کاں** (انگریزی : Raven) یا راون ، عام کاں توں وڈا ہُندا اے ۔ ایہدیاں کئی قِسماں ہُندیاں نیں ۔ ایہدی آواز پعھاری تے کرخت ہُندی اے ۔ اس کاں دی جسامت وڈی تے لمبائی تقریبن 60 سینٹی میٹر ہُندی اے ۔ ایہ مردار تے چھوٹے جانور کھاندا اے ۔ ایہدی گردݨ تے پَر دے پھنگھ روئیں دار ہُندے نیں ۔ ایہ نِصف کّرہ شمالی دے جنگلی علاقےآں وچ رہندا اے ۔

## تصویر گیلری

File:Tower of London Raven.jpg
File:3782 Common Raven in flight.jpg
File:Head of Raven.jpg
File:Corvus corax jouveniles.jpeg
File:Corvus cryptoleucus Arizona 2.jpg
File:Fan-tailed raven.jpg
File:Australian Raven Sydney University.jpg


## ہور دیکھو
* کاں
* کاں ٹبر

گٹھ:کاں
گٹھ:کاں ٹبر
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنچھی ٹبر
گٹھ:پنچھیاں دے پنجابی ناں
گٹھ:کاں ٹبر
ساگر

**ساگر** (انگریزی:Ocean) پاݨی دے وڈے اَنگ یا وڈے سمندر نوں کہیا جاندا اے ۔ ایہ پاݨی نمک آلا ہُندا اے ۔ زمین دے 5 ساگر (وڈے سمندر) نیں ۔

## زمین دے ساگر
* اٹلانٹک ساگر
* پیسفک ساگر
* اِنڈک ساگر
* آرکٹک ساگر
* لما ساگر

گٹھ:ساگر
گٹھ:وڈے سمندر
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:سمندر
گٹھ:جغرافیا
درہ قراقرم

**درہ قراقرم** (انگریزی : Karakoram Pass) (اویغور: قاراقۇرۇم ئېغىزى) (سوکھی چینی: 喀喇昆仑 山口؛ روایتی چینی: 喀喇昆仑 山口؛ پن ین: Kālǎkūnlún Shānkǒu)، قراقرم پہاڑی سِلسلے وچ لداخ تے سنکیانگ دے وچالے اک پہاڑی درہ اے ۔ ایہ 5540 میٹر یا 18176 فٹ اُچا اے۔ 

گٹھ:درے
گٹھ:پہاڑی درے
گٹھ:لداخ دے پہاڑی درے
گٹھ:لداخ دا جغرافیا
رشیتا بھٹ

رشیتا بھٹّ اک بھارتی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اس نے 2001 وچ شاہ رخ خان دی فلم *اشوکا* نال اپنا اداکاری جیون شروع کیتا سی۔ پر اس "حاصل" (2003) فلم نال مشہوری ملی۔ بھٹّ نوں کردار لئی جائزہ ملی اتے اس توں بعد "اب تک چھپن" اتے "جگیاسا" ورگیاں فلماں وچ دکھائی دتی۔ بھٹّ "زی5 کاپّ" ڈرامہ ویب سیریز، لال بازار دی اجلاس دا حصہ سی۔

## مڈھلا جیون
بھٹّ دا جم ممبئی، بھارت وچ ہویا سی۔ اوہ لنڈن دے ٹرنٹی کالج دی الومنا اے اتے کوریوگراپھر شیامک ڈاور توں جاز سبق لئے ہن۔ اوہ 1999 وچ لرل اشتہار مہم وچ شامل سی اتے شاہد کپور دے نال آریئنز بینڈ ولوں اک میوزک ویڈیو ایلبم، "آنکھوں میں تیرا ہی چہرا" وچ وی نظر آئی۔

## نجی زندگی
4 مارچ، 2017 نوں، اس نے دلی وچ اک نجی تقریب وچ، اقوام متحدہ وچ اک سینئر ڈپلومیٹ، آنند تواری نال ویاہ کروایا۔

## کیریئر
### ڈیبیو: 2001–2002
بھٹّ نے شاہ رخ خان ولوں نبھائی موریا بادشاہ اشوک دی بیوی دیوی دا کردار تریخی ڈرامہ فلم نال شروع کیتی۔ اس نوں زی۔سن اوارڈز ولوں "سبتوں ودھیا خاتون ڈیبیو" گٹھ اتے سکرین ویکلی اوارڈز ولوں "موسٹ پرومسنگ فیمیل نیوکمر" لئی نامزد کیتا گیا سی۔

اس دی اگلی فلم ملٹی-سٹارر "دل ول پیار ویار" (2002) سی جتھے اوہ اک جوان اتے آزاد عورت جوجو دا کردار نبھاؤندی اے۔ کردار اُتے ٹپنی کردیاں، پلینیٹ بالیوڈّ دے راکیش بدھو لکھدے ہن کہ اوہناں دی "کردار چھوٹی اے اتے اوہ اک اداکارہ دے طور اُتے شاندار کارکردگی دکھاؤندی رہندی اے۔" اسے سال، بھٹّ نے ابھشیک بچن نال کامیڈی ڈرامہ فلم 'شرارت' وچ مکھ کردار نبھائی سی۔ اس نے نیہا سینگپتا دا کردار نبھائی۔

### 2003 توں 2009
بھٹّ اس ویلے دوران وکھ-وکھ بھاشاواں- ہندی، اردو، بنگالی، تیلگو، اتے کنڑ دیاں لگبھگ 25 فلماں دا حصہ رہی۔ حاصل (2003)، اب تک چھپن (2004) اتے چرس:اے جوئنٹ آپریشن (2004) کجھ پرچلت فلماں ہن۔

## چونویاں فلماں

## ویب سیریز

## حوالے

گٹھ:بھارتی فلمی جگت
راہی مہندر سنگھ

**راہی مہیندر سنگھ** ودھیرے کرکے **آر ایم سنگھ** وجوں جانیا جاندا، اک پنجابی بولن والا بھارتی چترکار اتے استاد اے۔ اسنے کلاکار سوبھا سنگھ دی اگوائی وچ پڑھائی کیتی۔  اسنے بہت سارے اہم مرداں اتے عورتاں دے چتر بنائے ہن اتے سابقہ راشٹرپتیاں اتے پردھان منتریاں دے اسدے بنائے چتر پارلیمینٹ اتے صدر بھون چ سجے ہوئے ہن۔ 

## مڈھلی زندگی اتے سکھیا
راہی مہیندر سنگھ نے اپنے جدی پنڈ بھڑولی کلاں، (ضلع پٹھان کوٹ، پنجاب، بھارت) دے سرکاری پرائمری سکول وچ اپنی شروعاتی پڑھائی کیتی۔ بعد وچ، اوہ ہائی سکول دی پڑھائی لئی نیڑلے شہر پٹھان کوٹ داخل گیا۔ اوہ 7 ویں جماعت وچ پڑھدا سی جدوں اسنے تیل دے رنگاں نال پینٹنگ شروع کیتی۔ سبھ توں پہلی پینٹنگ اسنے چاہ شوہر والی خالی پیٹی دے پلائیوڈّ دے ٹکڑے تے بنائی سی۔ بعد وچ اوہ کینوس پینٹنگ توں جانو ہویا۔ 1983 وچ، اسنوں ہماچل پردیش دے اندریٹا وکھے مشہور کلاکار سوبھا سنگھ (چترکار) نوں ملن دا موقع ملیا۔  آر ایم سنگھ سوبھا سنگھ دیاں رچناواں توں جیون بھر اگوائی لیندا رہا۔  جلدی ہی اوہ پٹھان کوٹ دے مقامی کلا پریمی پریواراں وچ اپنیاں کلاکاری لئی بال صلاحیت دے طور تے جانیا جان لگا۔ اسنے مقامی کانوینٹ سکول دی منعقد کیتی اک نمائش وچ حصہ لیا، جتھے اسنے اپنے سارے نمائش چتر ویچ دتے۔ کلا وچ اپنی اگلی پڑھائی لئی اوہ نویں دلی چلا گیا پر دلی دا ماحول اس نوں راس نال آیا، اوہ واپس پرط آیا اتے چنڈی گڑھ دے سرکاری کالج آف آرٹس توں فائین آرٹس وچ گریجوئیشن پوری کیتی۔

## کم اتے سٹائل
آر ایم سنگھ پینٹنگ دیاں ودھاواں دے اپنے وڈا سپیکٹرم لئی جانیا جاندا اے۔ لینڈسکیپپینٹ کرنا اس لئی سوکھا کم اے، پر، جتھے اسنوں اپنی سہج شاستر دی بھاونا اتے زریعہ دی پکڑ نوں اصل چیلنج ملدی اے اوہ پورٹریٹ چترن دی ودھا اے۔ اوہ اپنے آپ وچ اک ڈونگھی وصی حقیقت پسند سمجھ نوں پچھاندا اے۔ تاں ہی اوہ کہندا اے کہ پورٹریٹ ماتر 'کسے' ورگا نہیں، ایہہ اوہی 'ہونا' چاہیدا اے۔ 

## پورٹریٹ
1994 وچ، آر ایم سنگھ نوں لدھیانہ دے وار میوزیم نے پنجاب دے جنگی نائکاں دیاں تصویراں چترن لئی لگایا سی۔

اوہناں پنجاب کلا بھون، چنڈی گڑھ لئی پنجاب دے لکھاریاں اتے کلاکاراں دیاں 40 تصویراں بنائیاں ہن۔

شبد پرکاش میوزیم، رقبہ، لدھیانہ ، پنجاب وکھے، اسنے گرو گرنتھ صاحب وچ شامل 36 لکھاریاں دیاں تصویراں چتریاں۔ اسنے "پوتر گرو گرنتھ صاحب جی دی افتتاح تقریب" وی پینٹ کیتی جس وچ لوکاں دے لئی پوتر گرنتھ کھولھ رہے بابا بڈھا جی دا چتر وی اے۔

آر ایم سنگھ نے گیانی گرمکھ سنگھ مسافر  اتے شوراج پاٹل دیاں تصویراں چتریاں ہن۔ دوویں تصویراں بھارت دی پارلیمنٹ دی لوک سبھا گیلری وچ سجائیاں گئیاں ہن۔ ترتیب وار 2012 اتے 2016 وچ، اسنے پرتبا دیوی سنگھ پاٹل  اتے پرنب مکھراجی دیاں تصویراں بنائیاں۔ دوویں تصویراں نویں دلی دے صدر بھون (صدر نواس) وکھے سجااں گئیاں ہن۔ 

## حوالے

گٹھ:جم 1965
گٹھ:زندہ لوک
درہ

**پہاڑی درہ** (انگریزی: Mountain pass)، اوہ راہ ، شگاف یا فاصلہ ہُندا اے جیہڑا کِسے پہاڑ یا دو پہاڑیاں دے درمیان وچ لانگھا ہووے ۔ 

گٹھ:درے
گٹھ:پہاڑ
گٹھ:پہاڑی سلسلے 
گٹھ:جغرافیا
درہ خنجراب

[thumb|[برفانی چیتا]]
thumb|خنجراب دے بارے معلومات
**درہ خنجراب** (انگریزی: Khunjerab Pass)، (بلندی 4693 میٹر یا 15397 فٹ) قراقرم پہاڑی سِلسلے وچ اک اُچا پہاڑی درہ اے۔ درہ خنجراب پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان تے سنکیانگ نوں جوڑدا اے۔ ایہدا نام وخی زبان توں اے جیہدا مطلب پاݨی دا چشمہ  یا گِردا ہویا پاݨی اے۔ درہ خنجراب نوں دنیا دی چھت وی کہیا جاندا اے۔

## تصویراں

File:The khunjerab pass.jpg
File:PakistanMixed050010.jpg
File:PakistanMixed060010KKHStart.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7459.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7295.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7311.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7313.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7314.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7317.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7318.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7319.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7321.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7322.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7324.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7325.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7328.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7336.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7339.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7341.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7344.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7346.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7354.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7356.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7365.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7372.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7392.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7379.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7396.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7403.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7408.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7430.jpg
Image:2007 08 21 China Pakistan Karakoram Highway Khunjerab Pass IMG 7443.jpg


## حوالے

گٹھ:درے
گٹھ:پاکستان دے درے
گٹھ:پاکستان دے پہاڑی درے
گٹھ:شاہراہ ریشم
گٹھ:قراقرم
گٹھ:سنکیانگ
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان دا جغرافیا
سمرنجیت سنگھ مان

**سمرنجیت سنگھ مان** (جم 20 مئی 1945)پنجاب دا اک سیاستدان اے۔ اوہ اک سکھ سیاسی پارٹی، شرومنی اکالی دل (امرتسر) دا پردھان اے۔

## پچھوکڑ
سمرنجیت سنگھ مان دا جم 1945 وچ شملہ وکھے ہویا۔ اوہ اک سیاسی پروار توں اے۔ اس دا پتا، لیپھ کرنل جوگندر سنگھ مان، پنجاب دا اک آگوُ سی اتے 1967 وچ پنجاب صوبائی اسمبلی دا سپیکر سی۔ اس نے گیتندر کور مان نال ویاہ کروایا اے۔ مان دی بیوی اتے کیپٹن امریندر سنگھ دی بیوی مہارانی پرنیت کور بھیناں ہن۔

## حوالے

گٹھ:جم 1945
رام چندر سیراس

**رام چندر سراس** (1948 – 7 اپریل 2010) اک بھارتی ماہر لسانیات اتے لکھاری سی۔ اوہ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی وچ مراٹھی ساہت وچ مہارت حاصل پروفیسر اتے جدید بھارتی بولیاں ڈیپارٹمنٹ دا مکھی سی۔ ہنسل مہتہ ولوں ڈاریکٹ فلم الیگڑ اس دی زندگی اُتے بیسڈ فلم اے۔

## زندگی
ناگپور وچ سکول توں بعد، سراس نے بھارت وچ ناگپور یونیورسٹی وچ نفسیات اتے لسانیات دی پڑھائی کیتی۔ 1985 وچ اسنے مراٹھی وچ ڈاکٹریٹ اتے نفسیات وچ ماسٹر کیتی۔ اسنے یونیورسٹی دی پڑھائی پوری کیتی اتے 1988 وچ علیگڑھ مسلم یونیورسٹی (اے۔ایمّ۔یو۔) وچ پروپھیشر دا عہدہ سمبھالیا۔

سراس چھوٹی عمرے ہی پھٹس توں پریشان سی اتے اسنوں ویاہ دے خلاف صلاحَ دتی گئی۔ بعد وچ جدوں اسدی حالت نوں چنگا منیا گیا تاں اسدا ویاہیا ہو گیا۔ ایہہ ویاہ تقریباً 20 سالاں تک چلیا مگر لمے ویلے تک الگ رہن توں بعد طلاق وچ ختم ہو گیا۔

اسنے مراٹھی بولی وچ کئی چھوٹیاں کہانیاں لکھیاں۔ 2002 وچ اسنوں مہاراشٹر ساہت کونسل ولوں *"پایا کھالچی ہیراول"* (میرے پیراں ہیٹھاں گھاہ) لئی ساہتی انعام ملیا۔

### معطل
8 فروری 2010 نوں، دو لوکاں نے زبردستی سراس دے گھر داخل ہو کے اسنوں کسے ہور آدمی نال رضا مندی نال سیکس کردے ہوئے پھڑ لیا۔ 9 فروری، 2010 نوں اک ٹیوی چینل دے کیمرہ چالک ولوں اک رکشا چالک نال سیکس کرن کارن، گھیرن توں بعد ایئیمیو ولوں سراس نوں "گھور دراچار" لئی معطل کر دتا گیا سی۔ ایئیمیو دے لوک رابطہ اہلکار، رہت ابرار نے دسیا: “سراس نوں اک رکشا چالک نال سیکس کردے کیمرے اتے قید کر لیا گیا سی۔ وائس چانسلر، پروفیسر پی۔ کے۔ عبدل عزیز دے حکم نال اسنوں معطل کیتا گیا سی۔

اسنے 1 اپریل 2010 نوں اﷲ آباد ہائی کورٹ وچ یونیورسٹی خلاف اپنا کیس جت لیا اتے اپنی رٹائرمینٹ تک اپنی رہائش دے نال، پروفیسر دی نوکری واپس لے لئی۔ سراس اتے اسدے پریمی دی خفیہ ٹیپنگ اتے اچانک حملہ کرن وچ طالب علماں دی شمولیت کارن ایہہ کیس ہور تیز ہو گیا سی۔ ایہہ کیس اس ادھار اُتے لڑیا گیا سی کہ سراس نوں ہم جنس پرست ہون اُتے جرمانا نہیں لگایا جا سکدا کیونکہ ہم جنس پرستی نوں اپرادھت کرن والی بھارتی دنڈ ودھان دی دھارا 377 نوں 2009 وچ دلی ہائی کورٹ نے غیر-آئینی اعلان کیتا اے۔

### موت
7 اپریل 2010 نوں، سراس دی الیگڑ وچ اسدے اپارٹمینٹ وچ موت ہو گئی۔ پولیس نوں آتم قتل دا شکّ اے، اتے پوسٹمارٹم دے مڈھلے نتیجیاں نے اس دے سریر وچ زہر دے نشان دکھائے۔ بعد وچ قتل دا کیس درج کیتا گیا سی اتے چھ لوکاں نوں گرفتار کیتا گیا سی۔ 19 اپریل نوں پولیس سپرڈینٹ نے دسیا کہ اپرادھ دے حصے وجوں تن صحافی اتے چار اے۔ایمّ۔یو۔ اہلکار دے نام درج کیتے گئے سن۔ پر پختہ ثبوت نہ ملن اُتے کیس بناں کسے متا دے بند کر دتا گیا۔

سراس چھ مہینے بعد اکادمی توں سرکاری طور اُتے رٹائر ہون والا سی اتے اسدی معطلی نوں ردّ کرن والا پتر اسدی موت دے اگلے دن اس دے دفتر پہنچ گیا سی۔

## کم

* مراٹھی بولی وچ کئی چھوٹیاں کہانیاں

## اوارڈ

* *2002: مہاراشٹر ساہت کونسل* ولوں ساہتی انعام۔

## مشہور سبھیاچار وچ
منوج باجپائی نے اس نوں اپنی بائیوپک سرلیکھ *[[علیگڑھ (فلم)|الیگڑ]]* وچ کردار نبھائی۔ فلم نوں نقاداں ولوں نگھی جائزے ملیاں اتے باجپائی نوں اسدی اداکاری لئی کافی تعریف ملی۔

## ایہہ وی ویکھو

* ٹائیٹلر کلیمینٹی ، جو کہ رٹجرس یونیورسٹی وچ اک نزدیکی طالب علم اے، دی انپچھاتی طور اُتے اک مرد طالب علم نال سیکس کرن دے پھلمانکن توں بعد کیتی گئی خدکشی
* پھلڈیلپھیا (فلم)، اک ہم جنس پرست آدمی نوں اپنی لاء فرم توں ختم کرن اتے معاوضے لئی اسدی لڑائی بارے اک فلم

## حوالے

## باہری لنک

* 
گٹھ:موت 2010
گٹھ:جم 1948
گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حقوق کارکن
گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری
گٹھ:مراٹھی لکھاری
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
دیڡدت پٹنائیک

**دیودتّ پٹنائک** اک بھارتی لکھاری اے۔ اس دے نال ہی ایہہ اک پورانک کتھاکار/متھ سائنسدان اتے سنچارک وی ہن۔ ایہناں دا کم دھرم، پران[۔/देवदत्त_पटनायक#cite_note-16 ]، متھ آدی اپر مرتکز اے۔ دیودتّ پٹہیرو نے ووادت فلم پدماوتی (فلم) اپر شروع کیتی اتے اوہناں نےرانی پدمنی دی کہانی اپر آپتی جتائی۔

ایہناں دیاں متھ نال متعلق کتاباں: متھ: اے ہینڈ بکّ، ہندو پورانک کتھائیں، سیتا، سکھنڈی اتے ہور بہت ساریاں کتاباں دے نال نال بہت سارے لیکھ لکھے ہن۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی لکھاری
گٹھ:بھارت دے ایلبیجیٹی لکھاری
شرومنی اکالی دل (امرتسر)

**شرومنی اکالی دل (امرتسر)** بھارت دا چون کمیشن شرومنی اکالی دل (سمرنجیت سنگھ مان) وجوں رجسٹر شرومنی اکالی دل دا سمرنجیت سنگھ مان، دی اگوائی وچ اک اڈّ ہویا گروپ اے۔ اکالی دل امرتسر دا شری اکال تخت (سکھی دی اعلیٰ ترین سیٹ) تے، سمرنجیت سنگھ مان، کیپٹن امریندر سنگھ، سیوامکت کرنل جسمیر سنگھ بالا، بھائی منجیت سنگھ، سرجیت سنگھ برنالہ اتے جگدیو سنگھ تلونڈی دی چھ میمبری کمیٹی دی بنیاد تے 1 مئی نوں 1994 نوں گٹھن کیتا گیا سی۔ بعد نوں سمرنجیت سنگھ مان اکالی دل امرتسر دا سربسمتی نال پردھان چنیا گیا سی۔اس پارٹی دا مکھ مدعا، خالصتان بناؤنا اے ۔ اس نوں وڈی کامیابی 1989 دی پارلیمانی چون وچ ملی سی، جد ایہہ پنجاب چ 13 پارلیمانی سیٹاں وچوں 7 جت گئی سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے سیاسی دل
گٹھ:بھارت
ڈریم سنیک (ناول)

**'ڈریم سنیک**' 1978ء وچ شائع ہونے والا امریک‏‏ی مصنف ونڈا این میکانٹیئر دا سائنس فکشن ناول ا‏‏ے۔ ایہ انہاں دے 1973ء دے ناولٹ " آف مسٹ اینڈ گراس اینڈ سینڈ" دا تسلسل اے، جس دے لئی انہاں نے اپنا پہلا نیبولا ایوارڈ جِتیا۔   کہانی اک جوہری ہولوکاسٹ دے نتیجہ وچ زمین اُتے ہونے والے واقعات اُتے ترتیب دتی گئی ا‏‏ے۔ مرکزی کردار، سنیک، اک بیماری دا علاج کرنے دے لئی جینیات‏ی طور اُتے تبدیل شدہ ناگاں دا استعمال کردا ا‏‏ے۔

## ذرائع

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
*
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* Dreamsnake title listing at the Internet Speculative Fiction Database

گٹھ:1978ء دے امریک‏‏ی ناول
گٹھ:ناول
عمرو بن معد یکرب الزبیدی

**عمرو بن معد یکرب الزبیدی**، عہد جاہلیت دے ممتاز عربی شاعر و خطیب سن ۔

## حالات زندگی

عمرو بن معد یکرب الزبیدی (535 تو‏ں 643) یمن دا شہسوار، عرب دا خطیب تے قادسیہ دا ہیرو۔ اس دا سلسلہ نسب قحطان نال جاملدا اے، اس د‏ی کنیت ابو ثور ا‏‏ے۔ جدو‏ں بنی اکر 9 ہجری وچ غزوہ تبوک تو‏ں واپس آ رہے سن تاں آپ نو‏‏ں راستے وچ ملیا تے ایہ قوم سمیت مسلما‏ن ہو گیا۔ لیکن اوہ دل جس نے خالص جاہلت وچ پرورش پائی تے جوان ہويا ہو، انساناں دے گوشت پوست نال کھیلیا ہو، شراب نوشی تے کھیل کود دا رسیا ہو ہو دین نو‏‏ں اخلاص تے صدق دے نال قبول نئيں کر سکدا، لہذا مسلما‏ن ہونے دے بعد مرتد ہو گیا۔ فیر اس نے دوبار اسلام قبول ک‏ر ليا تے خدا د‏‏ی راہ وچ جہاد دا حق ادا کر دتا تے جدو‏ں اس نے جنگ قادسیہ وچ حصہ لیا تے وقت اس د‏ی عمر اک قول دے مطابق اک سو دس برس سی۔ اس نے نمایاں کارنامے انجام دتے 643ء خلافت عمر دے اواخر وچ اس دا انتقال ہو گیا۔

## اخلاق و عادات تے مرتبہ

عمرو بن معد یکرب نہایت طاقتور، موٹا تے کھانے رسیا ہونے دے نال ایہ بہادر جنگجو، خطیب تے شاعر سی تے قوم دا سرکردہ فرد سی جس د‏‏ی لوک اطاعت کردے سن ۔ اس خطابت وچ پہلا درجہ اے تے شاعر دے دوسرے طبقہ وچ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی شاعری دا وڈا حصہ اپنی بہادری یا کارنامےآں تو‏ں تو‏ں بھریا ہويا ا‏‏ے۔ نعمان بن منذر نے اسنو‏ں سرکردہ شامل کرکے نوشیرواں دے پاس بھیجیا سی کہ ایہ وفد عرب نعمان بن منذر دے دعویٰ دا سچا ثابت کرے او اس د‏ی عزت و شہرت دا باعث بنے۔ اوتھ‏ے پہنچ ک‏ے عمرو بن معد یکرب نے تقریر کیتی۔

’’انسان دا دارو مدار اس د‏ی دو چھوٹی سی چیزاں اُتے اے اوہ اس دا دل تے زبان نيں، سچائی گل نو‏‏ں دلنشیں بنادیندی اے مقصد دا حصول جستجو تو‏ں ممکن اے، اپنی معلومات د‏‏ی حدود وچ رہنا سرگردانی د‏‏ی زحمت تو‏ں بہتر اے اے بادشاہ ساڈے دلاں نو‏‏ں اپنے حسن کلام تو‏ں موہ لیجیئے، اسيں تو‏ں ساڈی خطاواں د‏‏ی درگزر دے لئی جلدی کیجئے، جے آپ ساڈے نال نرمی دا برتاؤ کرن  گے تاں اسيں آپ دے وفادور بن جاواں گے تے آپ نو‏‏ں معلوم ہونا چاہیے اسيں اوہ لوک نيں کہ ٹھوکر مار کے ساڈے سخت پتھر نو‏‏ں کچلنے دا ارادہ کرنے والے سانو‏ں نقصان نئيں پہنچیا سکدے بلکہ سانو‏ں جو تباہ کرنا چاہندا اے اسيں اس دے مقابلے وچ پوری طرح اپنی حفاظت کرنا جاندے نيں‘‘۔

## حوالے

گٹھ:642 دیاں موتاں
گٹھ: یمن دی تریخ
گٹھ:شہداء صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:نامکمل یمنی مضامین
گٹھ:یمنی مسلم
گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:صحابہ و صحابیات
گٹھ:فارس د‏‏ی اسلامی فتوحات دیاں شخصیتاں
گٹھ:601 دے جم
پنجاب ودھان سبھا چوناں ۲۰۱۲

**پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں 2012** جو 30 جنوری، 2012 وچ ہوئیا اتے اس دا نتیجہ 4 مارچ 2012 اعلان کیتا گیا جس وچ شرومنی اکالی دل اتے بھارتی جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ نے دجی وار جت حاصل کیتی۔ پنجاب وچ بھارتی قومی کانگرس اتے قومی جمہوری گٹھجوڑ دا مقابلہ ہندا اے۔ ایہہ چوناں شرومنی اکالی دل نے پرکاش سنگھ بادل دی اگوائی ہیٹھ اتے بھارتی جنتا پارٹی دے گٹھجوڑ نال اتے بھارتی قومی کانگرس نے سابقہ وزیر اعلیٰ سری امریندر سنگھ دی اگوائی ہیٹھ ہوئیا۔ ایہناں چوناں وچ نویں بنی پارٹی پیپلز پارٹی پنجاب، بھارتی کمیونسٹ پارٹی، بھارتی کمیونسٹ پارٹی (مارکسسٹ) اتے شرومنی اکالی دل (امرتسر) نے مل کے سانجھا مورچہ نال چوناں وچ حصہ لیا۔

## چون سمالسٹ
چوناں دا اعلان بھارت دے چون کمیشن ولوں کیتا جاویگا دسمبر 2021 جاں جنوری۔ 2022 وچ کیتا جاویگا 

## بھگتیاں ووٹاں

## نتیجے

## اپچوناں 2012–2016

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت صوبائی اسمبلی چوناں
گٹھ:بھارت