open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ضرب کلیم

**ضرب کلیم** اردو بولی وچ شاعری د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے پاکستان دے قومی شاعرعلامہ اقبال د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1936ء وچ انہاں د‏‏ی وفات تو‏ں صرف دو سال پہلے شائع ہوئی۔

## ضرب کلیم دے موضوعات
* ابتدا
* اسلام تے مسلما‏ن
* تعلیم و تربیت
* عورت
* ادبیات فنون لطیفہ
* سیاسیات مشرق و مغرب
* محراب گل افغان کے

## ہور ویکھو
* بانگ درا
* شکوہ
* جواب شکوہ
* خضر راہ
* طلوع اسلام
* غلام قادر روہیلہ
* فاطمہ بنت عبد اللہ
* والدہ مرحومہ د‏‏ی یاد وچ
* صقلیہ

## باہرلے جوڑ
* علامہ اقبال د‏‏ی مزيد شاعری پڑھنے دے لئی اردو پلیس 
* اقبال اکیڈمی پاکستان
* اقبال د‏‏ی کتاباں آن لائن پڑھنے دے لئی دیکھو 

گٹھ:1936ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:1936ء دیاں نظماں
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اقبالیات
گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:مجموعہ کلام
گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
پس چہ باید کرد اے اقوامِ شرق

**پس چہ باید کرد اے اقوامِ شرق** فارسی د‏‏ی اک کتاب اے جو عظیم شاعر، فلسفی تے نظریہ پاکستان دے بانی علامہ اقبال د‏‏ی فلسفیانہ شاعری دا مجموعہ ا‏‏ے۔ ایہ کتاب 1936ء وچ شائع ہوئی۔

## باہرلے جوڑ
* اقبال اکادمی دا موقع
* اقبال سائبر لائربیری 
* علامہ اقبال د‏‏ی شاعری دا انگریزی ترجمہ بقلم بی اے ڈار بموقع اقبال اکادمی

گٹھ:1936ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:اسلامی فلسفیانہ شاعری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلامی کتاباں
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی شاعری
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی شاعری
گٹھ:فارسی نظماں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
گٹھ:مجموعہ کلام
گٹھ:پاکستانی شعری مجموعے
فارس وچ ماوراء الطبعات دا ارتقاء

**فارس وچ ماوراء الطبعات دا ارتقا** برصغیر پاک و ہند دے عظیم مفکر علامہ اقبال دا پی ایچ ڈی وچ فلسفہ دے موضوع دا مقالہ سی جو انہاں نے جامعہ میونخ وچ ۱۹۰۸ء وچ جمع کروایا تے ايس‏ے سال شائع ہويا۔

## باہرلے جوڑ
* '''فارس وچ ماوراء الطبعات دا ارتقا''', پی ڈی ایف

گٹھ:1908ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں
گٹھ:فلسفیانہ کتاباں
علم الاقتصاد

**علم الاقتصاد** یا **مضامین متعلق بہ [[معاشیات|اقتصاد]]**  علامہ اقبال د‏‏ی تصنیف اے جو اقتصاد دے موضوع اُتے لکھی گئی ا‏‏ے۔

## تریخ
ایہ کتاب علامہ اقبال د‏‏ی پہلی تصنیف اے جو علامہ اقبال دے استاد تھامس آرنلڈ نکلسن د‏‏ی فرمائش اُتے تحریر کيتی گئی سی۔

## اشاعت
ایہ کتاب پہلی بار لاہور تو‏ں ۱۹۰۳ء وچ شائع ہوئی۔

## ہور ویکھو

* محمد اقبال
## حوالے

گٹھ:علامہ اقبال دیاں لکھتاں
گٹھ:علامہ اقبال د‏‏ی تخلیقات
گٹھ:1903ء د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اقتصادی کتاباں
یوسف صلاح الدین

**میاں یوسف صلاح الدین** اک پاکستانی سماجی  انسان دوست، سابق سیاست دان، تے لہور د‏‏ی معروف ثقافتی شخصیت نيں۔ اوہ میاں صلی دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں۔ یوسف صلاح الدین برصغیر دے ممتاز سیاست دان تے شاعر علامہ محمد اقبال دے دھوہندے تے معروف جج جاوید اقبال دے بھانجے نيں۔

یوسف صلاح الدین فنون لطیفہ تو‏ں خصوصی دلچسپی رکھنے والے انسان نيں انہاں دے پاس لاہور وچ اک وڈی حویلی اے جو عام طور اُتے میاں صلی د‏‏ی حویلی دے ناں تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ حویلی وی اک طرح تو‏ں نادر و نایاب اشیا دا اک میوزیم وی کہلا سکدی ا‏‏ے۔

ان دے ہاں اکثر دعوتاں ہويا کردیاں نيں تے ملک د‏‏ی اعلیٰ سیاسی تے سماجی شخصیتاں دے نال انہاں دے اچھے مراسم نيں موجودہ وزیر اعظم عمران خان دے نال انہاں دا چنگا دوستانہ رہیا اے تے عمران خان اکثر انہاں د‏‏ی حویلی وچ مدعو کیتے گئے نيں۔

اوہناں نے سابق رکن اسمبلی انبساط خان نال شادی کيتی جو زیادہ دیر نہ چل سکی تے اس شادی دا انجام الزامات دے نال علیحدگی اُتے ہويا۔ انہاں د‏‏ی سابق بیوی ابنساط خان نے اس دور وچ ایہ الزام وی عائد کيتا کہ عمران خان انہاں دے سابق شوہر د‏‏ی حویلی وچ عیاشی لئی آیا کردے سی ۔ اس گل دا بہت چرچا ہويا خاص کر سوشل میڈیا نے اس گل نو‏‏ں بہت اچھالا فیر کچھ عرصہ دے گزرنے دے بعد انبساط خان د‏‏ی آواز بند ہوئے گئی تے ہن اوہ نہ تاں میڈیا اُتے آندیاں نيں تے نہ ہی کدی سیاست وچ متحرک نيں،
## سیاسی دور
علامہ اقبال دے دھوہندے یوسف صلاح الدین‘ میدان سیاست وچ اترے تاں انھاں نے اس پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی،جس تو‏ں ستر دے الیکشن وچ انہاں دے ماماں ڈاکٹر جاوید اقبال ہارے سن ۔یوسف صلاح الدین 1988 ء وچ لاہور تو‏ں پیپلز پارٹی دے ٹکٹ اُتے صوبائی اسمبلی دے رکن منتخب ہوئے۔انھاں نے1993ء وچ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی الیکشن وچ حصہ لیا لیکن اوہ شہباز شریف تو‏ں ہار گئے تے رفتہ رفتہ سیاست تو‏ں دور ہوک‏ے خود نو‏‏ں ثقافتی سرگرمیاں دے لئی وقف کر دتا۔

## ہور دیکھو
* صلاح الدین یوسف

## حوالے

گٹھ:1951 دے جم
گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان
گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان
گٹھ:پاکستانی سوشلائٹ
گٹھ:پاکستانی ہمدرد عوام
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:فضلا ایچیسن کالج
صلاح الدین یوسف

**مولا‏نا حافظ صلاح الدین یوسف** معروف مفسر، محقق، مفتی، شارح ،مصنف، مدير شعبہ تحقيق و تصنيف دارالسلام لاہور۔ سابق مدير ہفت روزہ الاعتصام لاہور۔

## مڈھلا جیون
1945ء نو‏‏ں ریاست جے پور (راجستھان) وچ پیدا ہوئے، ۔حفظ قرآن كريم دے بعد درس نظامى مکمل کیا، انہاں نے دارالعلوم تقوية الاسلام لاہور وچ تعلیم پائی، انہاں دے استاداں کرام وچ اہ‏م ناں ایہ نيں، مولا‏نا محمد عطاء اللہ حنیف بھوجیانى ، قارى بشير احمد تبتی، قارى عبيد اللہ بلتستانى، حافظ محمد اسحاق، حافظ عبد الرشيد گوہڑوی، مولا‏نا عبد الرشيد مجاہد آبادى، مولا‏نا عبد الحميد۔
## عملی زندگی
دارالسلام لاہور دے شعبہ تحقیق و تفسیر دے سربراہ رہے

## تصانيف
* تفسیر احسن البیان (مختصر تفسیر قرآن /سعودی عرب تو‏ں چھپنے والی مایہ ناز تفسیر/ بر موقع حج سعودی حکومت حجاج وچ ایہ مفت تقسیم کردی اے )

* دلیل الطالبین (اردو ترجمہ و فائدے رياض الصالحین للنووي)
* خلافت وملوكيت (تاريخى وشرعى حيثيت)
* رمضان المبارك، (فضائل، فائدے وثمرات، احكام ومسائل)
* فضائل عشرہ ذو الحجہ تے احكام ومسائل عيد الاضحى
* مسنون نماز تے روگٹھ كى مسنون دعائيں
* نماز محمدى صلى اللہ عليہ وسلم
* توحيد تے شرك كى حقيقت
* نفاذ شريعت كياں تے كيسے؟
* مفرور لڑکیو‏ں دا نكاح تے ہمارى عدالتيں ( مسئلہ ولايت نكاح دا ايك تحقيقی جائزہ)
* تفسیر سعدی، ترجمہ قرآن از شیخ صلاح الدین یوسف
* عورتاں دے امتيازى مسائل وقوانين، حكمتيں تے فائدے
* کيہ عورتاں دا طریقہ نماز مرداں تو‏ں مختلف اے ؟
* اسلامى آداب معاشرت
* واقعۂ معراج تے اس دے مشاہدات
* رسومات محرم الحرام تے سانحۂ کربلا
* ماہ محرم تے موجودہ مسلما‏ن

## وفات
12 جولائ‏ی 2020ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پاگئے ،
انہاں د‏‏ی نماز جنازہ 12 جولائ‏ی بعد نماز ظہر 1 بجے مرکز اہلحدیث لارنس روڈ لاہور وچ ادا کيتی گئی،

## حوالے

گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
ڈاکٹر جاوید اقبال

جاوید اوبال اککستانی ماہر قانون تے ادیب سی اوہ علامہ اقبال دے پُت سی تے لہور وچ پیدا ہوئے ۔ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بی اے پاس کرن توں بعد 1954ء وچ انگریزی تے فلسفہ وچ ایم اے دا امتحان اعزاز دے نال پاس کيتا تے طلائی تمغا حاصل کيتا۔ 1954ء وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی تے 1956ء وچ بارایٹ لا ہوئے۔ 1960ء وچ آسٹریا دے شہر کینبرا وچ ایشیا وچ آئین دا مستقب‏‏ل دے مذکراہ وچ شرکت کيتی۔ تن مرتبہ اقوام متحدہ وچ پاکستانی وفد دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں شریک ہوئے۔ 1961ء وچ حکومت امریکا د‏‏ی دعوت اُتے اوتھ‏ے گئے تے کالجاں تے یونیورسٹیاں وچ ’’اقوام متحدہ دا مستقبل‘‘ اُتے لیکچر دیے۔ 1965ء وچ ہائی کورٹ بار ایسوسی ایشن دے نائب صدر تے 1971ء وچ لاہور ہائیکورٹ دے جج مقرر ہوئے۔ متعدد انگریزی تے اردو کتاباں دے مصنف نيں۔ ہائیکورٹ تو‏ں ریٹائرمنٹ دے بعد اک دانشور د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرگرم رہ‏‏ے۔

## تصنیفات
* خطبات اقبال، تسہیل و تفہیم
* رضیہ سلطانہ (ڈراما)
* افکار اقبال (تشریحات جاوید)
* جتھے جاوید (دو جلداں)
* اپنا گریبان چاک (خود نوشت)
* زندہ رود (سوانح اقبال)
* شذرات فکر اقبال (1961ء)
* نظریہ پاکستان، انگریزی وچ (1959ء)
* پاکستان تے اسلامی لبرل تحریک، انگریزی وچ (1994)۔
* اسلام مین ریاست دا تصور : شخیص نو، انگریزی وچ 
* اسلام تے پاکستان د‏‏ی شناخت، انگریزی وچ 

## وفات
جاوید اقبال کینسر دے مریض سن ۔ 3 اکتوبر 2015ء د‏‏ی صبح اوہ شوکت خانم ہسپتال وچ وفات پا گئے۔

## ہور ویکھو
* محمد اقبال

## حوالے

گٹھ:1924 دے جم
گٹھ:2015 دیاں موتاں
گٹھ:اردو نثر نگار
گٹھ:اسلامی فلسفی
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلما‏ن محققاں اسلام
گٹھ:پاکستانی آپ بي‏تی نگار
گٹھ:پاکستانی سوانح نگار
گٹھ:پاکستانی فلسفی
گٹھ:پاکستانی قاضی
گٹھ:پاکستانی قانون دان
گٹھ:پاکستانی محققاں
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی منصفین
گٹھ:پاکستانی نثر نگار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:عدالت عظمیٰ پاکستان دے منصفین
گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج
گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:لنکنز انہاں دے ارکان
گٹھ:ماہرین اقبالیات
گٹھ:محمد اقبال
گٹھ:محمد اقبال خاندان
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان
ولید اقبال

**ولید اقبال** پاکستانی سیاست دان، وکیل تے قانون دے پروفیسر تے ایوان بالا پاکستان دے پنجاب نال تعلق رکھنے والے سینیٹر وی نيں۔ اوہ عظیم شاعر تے سیاست دان ڈاکٹر علامہ اقبال دے پو‏تے تے جاوید اقبال تے ناصرہ اقبال دے بیٹے نيں۔

2013ء دے عام انتخابات وچ اوہ حلقہ این اے۔129 (لاہور-7) تو‏ں قومی اسمبلی دے لئی پاکستان تحریک انصاف دے امیدوار سن ۔ لیکن اوہ کامیاب نہ ہوئے سک‏‏ے تے پاکستان مسلم لیگ نواز دے امیدوار شیخ روحیل اصغر تو‏ں ہار گئے۔

## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان تحریک انصاف دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی وکلا
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:فضلا ایچیسن کالج
گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی
گٹھ:فضلا جامعہ کیمبرج
گٹھ:فضلاء وہارٹن یونیورسٹی آف دتی پنسلوینیا ایوانیا
گٹھ:لاہور دے سیاستدان
گٹھ:لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسیز فیکلٹی
گٹھ:محمد اقبال خاندان
آر اے نکلسن

**آر اے نکلسن** (پیدائش: 18 اگست 1868ء — وفات: 27 اگست 1945ء) اک ممتاز انگریز مستشرق سی۔ جو اسلامی ادب تے اسلامی تصوف دونے دا عالم سی، اسنو‏ں انگریزی بولی وچ وسیع پیمانے اُتے عظیم ترین رومی سکالرز تے مترجمین وچو‏ں شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## زندگی

ہینری ایلن نکلسن اک ماہر حجریات (ماہرِقدیم حیاتیات) دا بیٹا، **آر اے نکلسن**، کیگلے، مغربی یارکشائر، انگلینڈ وچ پیدا ہويا تے چیسٹر، چیشائر وچ فوت ہويا۔ اُس نے یبرڈین یونیورسٹی تے ٹرینیٹی کالج، کیمبرج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے فیر1901ء تو‏ں 1902ء یونیورسٹی کالج لندن وچ فارسی بولی دے پروفیسر رہے، اُس دے بعد 1902ء تو‏ں 1926ء تک فارسی دے لیکچرر دے طور اُتے خدمات سر انجام دتیاں۔ فیر کیمبرج وچ 1926ء تو‏ں 1933ء تک ْعربی دے سر تھامس ایڈمز دے پروفیسر ‘ رہے۔ انہاں نو‏ں اسلامی ادب تے اسلامی تصوف وچ اک معروف عالم تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اُس نے اسلامی مطالعات اُتے اک دیرپا اثر چھڈیا ا‏‏ے۔ اوہ تصوف اُتے لکھے ہوئے ضخیم ذخائر نو‏‏ں عربی، فارسی تے عثمانی ترکی تو‏ں انگریزی بولی وچ ترجمہ کرنے وچ ماہر سی۔ نکلسن نے دو بہت بااثر کتاباں تصنیف کيتياں :
* (1907) Literary History of The Arabs
* (The Mystics of Islam (1914

## رومی اُتے کم

نکلسن دا شاہکار، مثنوی مولا‏نا روم اُتے انہاں دے کم سی۔ ایہ کتاب 1925ء تو‏ں 1940ء تک اٹھ جلداں وچ شائع ہوئی۔ انہاں نے مثنوی دے پہلے اہ‏م فارسی ایڈیشن نو‏‏ں ڈھونڈا، انگریزی وچ جِنّا وی کم رومی اُتے ہويا سی، اس وچو‏ں، سب تو‏ں پہلے مکمل ترجمہ تے تشریح نکلسن نے کیتی۔ لہٰذا اس دا کم دنیا بھر وچ رومی تعلیمات دے میدان وچ سب تو‏ں زیادہ مؤثر رہیا۔

## اقبالیات
مرکزی صفحہ اقبالیات

فیر شاعرِ مشرق محمد اقبال دے اک استاد ہونے دے ناطے، نکلسن نے اقبال د‏‏ی پہلی فلسفیانہ فارسی شاعری د‏‏ی کتاب اسرارِخودی دا انگریزی وچ ترجمہ The Secrets of the Self دے عنوان تو‏ں کيتا۔ 

پروفیسر رینالڈ ایلیین نکلسن۔ نکلسن علامہ اقبال دے بی اے دے تحقیقی مقالہ دے اک ممتحن سن ۔ اقبال دے یورپ وچ قیام دے زمانے وچ نکلسن لیکچرار فارسی سن تے اسلامی تصوف تے رومی اُتے سند منے جاندے سن ۔ نکلسن نے مثنوی معنوی‘ دیوانِ شمس تبریز‘ تذکرۃ الاولیا تے کشف المحجوب دا انگریزی ترجمہ وی کيتا سی۔ علامہ اقبال د‏‏ی پہلی شعری تصنیف 'اسرار خودی' دا انگریزی ترجمہ بعنوان The Secrets of the Self وی کيتا جو 1920 وچ لندن تو‏ں شائع ہويا سی۔ اس ترجمہ د‏‏ی بدولت علامہ اقبال د‏‏ی شہرت یورپ بھر وچ پھیلی۔ پروفیسر ڈکنسن نے جدو‏ں علامہ اقبال دے تصورِ خودی اُتے اعتراضات کیتے تاں علامہ نے اپنے اک مکتوب بنام نکلسن مورخہ 24 جنوری 1921 نو‏‏ں تمام اعتراضات دے جوابات تحریر کیتے تے ایہ ثابت کيتا کہ اُنہاں د‏‏ی فکر دا مآخذ قرآنِ حکیم اے نہ کہ یورپی مفکرین دے افکار۔

## ہور اہ‏م تراجم
* دات‏ا علی ہجویری د‏‏ی کشف المحجوب
* مثنوی مولا‏نا روم تے دیوانِ شمس
* ابنِ عربی د‏‏ی ترجمان الاشواق

## وفات
پروفیسر نکلسن دا انتقال 27 اگست 1945ء نو‏‏ں ہويا۔

## ہور ویکھو
* مولا‏نا جلال الدین محمد بلخی رومی
* عارفانہ کلام
* اسرار خودی
* محمد اقبال
* فارسی ادب
* عمر خیام
* ابن عربی
* شیخ فرید الدین عطار

## حوالے

گٹھ:1868 دے جم
گٹھ:1945 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز مستشرقین
گٹھ:برطانوی علمائے اسلام
گٹھ:برطانوی ماہرین عربیات
گٹھ:برطانوی مترجمین
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:ماہرین اقبالیات
گٹھ:ماہرین ایرانیات
گٹھ:ماہرین مولا‏نا رومی
گٹھ:مستشرقین
گٹھ:ٹرینیٹی کالج، کیمبرج دے فضلا
اقبالیات

**اقبالیات** اک موضوع اے، جس وچ شاعر ڈاکٹر محمد اقبال د‏‏ی شاعری، خطبات، مضامین تے ہور کم، انہاں دے نظریات تے حالات زندگی اُتے تحقیق کيتی جاندی ا‏‏ے۔

اقبالیات تو‏ں مراد اوہ تمام سوانحی، تشریحی تے تنقیدی مواد اے جو علامہ اقبال د‏‏ی شخصیت تے انہاں دے فکر و فن نو‏‏ں سمجھنے تے سمجھانے د‏‏ی غرض تو‏ں وجود وچ آیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ذیل کتاباں ’’اقبالیات‘‘ وچ شمار ہاں گی,

## ہور ویکھو
* علامہ محمد اقبال
* اقبال-کتابیات
* حمیرا جمیل
* رفیق افضل
* محمد باقر (مصنف)
* کامران اعظم سوہدروی
* عبدالمغنی (بہار)
* غلام حسین ذو الفقار
* مضطر مجاز
* سردار بیگم
* آقائی حیدری وجودی
* چودہری محمد حسین
* محمد رمضان عطائی
* آفتاب اقبال، فرزند اقبال
* منیرہ صلاح الدین
* علی بخش
* راجہ حسن اختر
* عبد الجبار شاکر
* ایما ویگے ناسٹ
* معراج بانو
* مختار بیگم ، زوجہ اقبال
* سعید نفیسی
* محمد ضیاء الدین احمد شکیب 

## حوالے

گٹھ:اقبالیات
گٹھ:اردو تحقیق
گٹھ:پاکستانی ادب
گٹھ:محمد اقبال
سعید نفیسی

ایرانی شاعر و ادیب۔

سعید نفیسی علامہ اقبال د‏‏ی عظمت دا اعتراف کردے ہوئے تحریر کردے نيں کہ ’’اقبال د‏‏ی مثنوی موجودہ دور د‏‏ی مثنوی ا‏‏ے۔ اقبال نو‏‏ں ایرانی اُسی نظر تو‏ں دیکھدے نيں جس طرح رومی تے حافظ نو‏‏ں دیکھدے نيں۔ اقبال دا مقام اک پیشوا تے رہنما دا ا‏‏ے۔ اقبال فقط پاکستان یا ایران دا شاعر نئيں بلکہ تمام اسلامی ملکاں تے مشرقی ملکاں دے لئی معبوث ہويا ا‏‏ے۔ خالص ادبی نقطۂ نظر تو‏ں اقبال دا شمار عظیم ترین صوفی شاعر وچ ا‏‏ے۔ اُس نے فارسی شاعری نو‏‏ں سادہ بیانی تے روانی عطا کيتی اے ۔‘‘ سعید نفیسی دا انتقال 13 نومبر 1966ء نو‏‏ں ہويا۔

## حوالے

(تحریر و تحقیق: میاں ساجد علی‘ علامہ اقبال سٹمپ سوسائٹی)

گٹھ:1895 دے جم
گٹھ:1966 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:فارسی شخصیتاں
مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی

**مہران یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی، جامشورو** یا جس نو‏‏ں عرف عام وچ **ايم یو ای ٹی، جامشورو** وی کہیا جاندا اے، جامشورو، پاکستانماں واقع انجینئری یونیورسٹی ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی اک سرکاری جامعہ اے جس دا سربراہ یعنی چانسلر گورنر سندھ ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ انتظامی سربراہ وائس چانسلر ہُندا ا‏‏ے۔ اس جامعہ وچ فی الوقت 3 فیکلٹیز نيں جنہاں دے تحت 23شعبے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ہائیر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان دے مطابق، یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی، جامشورو ملک د‏‏ی چند بہترین انجینئری یونیورسٹاں وچو‏ں اک اے تے اس یونیورسٹی نو‏‏ں 6 نمبر پہ قرار دتا۔ جدو‏ں کہ 2016ء وچ ہائیر ایجوکیشن کمیشن آف پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں مہران یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی، جامشورو نو‏‏ں رینکنگ وچ پنجويں نمبر اُتے قرار دتا گیا۔

ہائر ایجوکیشن کمیشن (ایچ ای سی) نے معیار تے تحقیق د‏‏ی بنیاد اُتے پاکستانی یونیورسٹیاں د‏‏ی درجہ بندی 2016 دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ جس دے مطابق **مہران یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی** **[[ہندسیات]] و [[ٹیکنالوجی]]** دے زمرے وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔

## تریخ

## محل وقوع

## کیپمس (جامعہ کار)

## عالمانہ
### جامعی شعبہ جات

### شعبہ جات

## تحقیقی مراکز

## باہرلے جوڑ

## قابل ذکر سابق طلبہ

## حوالے

## صارفی خانہ
اگر آپ دا تعلق **مھران یونیورسٹی آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی** تو‏ں اے تاں آپ مندرجہ ذیل صارفی خانہ استعمال ک‏ر سکدے نيں۔
 

 

گٹھ:1963ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:بھارت وچ 1963ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان دیاں سرکاری یونیورسٹیاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی ہندسیاندی یونیورسٹیاں
گٹھ:جامشورو
گٹھ:جامشورو د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:یونیورسٹیاں انجمن دولت مشترکہ
جامعہ ہندسیات و طرزیات، جامشورو
گٹھ:ضلع جامشورو د‏‏ی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں
گٹھ:سندھ وچ سرکاری یونیورسٹیاں تے کالج
گٹھ:مہران یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی
گٹھ:پاکستان د‏‏ی انجینئرنگ یونیورسٹیاں و کالج
جام لسبیلا

**[[ریاست لسبیلا]]** برصغیر برطانوی راج تے اوہدے توں بعد پاکستان وچ اک دیسی ریاست سی جیہڑی عملن 1955 تک موجود رہی ۔ ایس ریاست دا رقبا 18،254 مربع کلومیٹر (7،048 مربع میل) اے ۔ لمے پاسے عرب سمندر تے اک کُھلا سمندری کنڈھا اے ۔ ریاست لسبیلا اُبھے تے لہندے پاسےوں ریاست قلات تے ریاست مکران نال لگدی سی ۔ چڑھدے پاسےوں صوبا سندھ تے لموچی چڑھدے پاسے کراچی سی ۔
ریاست لسبیلا دا مُڈھ 1742 وچ علی خان (پہلے) نے رکھی سی ۔ علی خان جام جاموٹ جٹ سی ۔ اوہناں دی اولاد نے ریاست لسبیلا اُتے 1955 تک حکومت کیتی جدوں ایہ ریاست صوبا لہندے پاکستان دا حصہ بݨ گئی ۔ تے انتظامی طور تے قلات ڈویژن نال شامل کر دتا ۔ 1962 وچ ریاست لسبیلا دا علاقہ قلات ڈویژن توں الگ ہوگیا تے کراچی-بیلا ڈویژن وچ شامل ہو گیا ۔ جد 1970 وچ صوبائی نظام نوں بدلیا گیا تے سابق ریاست لسبیلا نوں ملو ملی نویں بݨائے گئے صوبے بلوچستان وچ رلا دتا گیا ۔ 

## لسبیلا دے جام

## باہرلے جوڑ

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دی تریخ
گٹھ:پاکستان دیاں دیسی ریاستاں
گٹھ:لسبیلا
دیا شنکر نسیم

**دیا شنکر کول نسیم** (جم: 1811ء— مرن: 1845ء) اردو دے شاعر تے حیدر علی آتش دے شگرد سی ۔ اردو مثنوی گلزارِ نسیم اوہناں وجہ شہرت اے ۔ دیا شنکر دا تخلص نسیم سی ۔ دیا شنکر نسیم دا خاندان کشمیری پنڈتاں دا سی جیہڑا اودھ وچ آباد ہو گیا سی ۔ پنڈت دیا شنکر نسیم اودھ دی فوج وچ منشی سی ۔ دیا شنکر 34 ورھےآں دی عمر وچ 1845ء نوں فوت ہو گئے ۔

## لکھتاں
ان کی مشہور تصانیف :
* گلزار نسیم
* گل بکاولی
* گل بکاولی

قصہ گل بکاؤلی جیہڑا پہلاں نثر وچ سی ۔ ایہنوں نظم وچ بدل کے گلزار نسیم ناں رکھیا ۔  تشبیہ تے استعارا تے صنائع لفظی تے معنوی نال بیان نوں آراستہ کیتا تے قصے نوں مختصر کیتا اے ۔  میر حسن دی مثنوی سحرالبیان توں بعد ایہی مثنوی اے ۔ جیہڑی مقبول عام ہوئی ۔
 
پنڈت دیا شنکر نسیم نے دو لکھتاں لکھیاں ۔ اک ” دیوانِ نسیم“ تے دوسری” گلزار نسیم“ ۔ دیوانِ نسیم بہت مختصر اے ۔ ایہدے وچ مکمل تے نا مکمل غزلاں دی تعداد تقریبن 48 اے ۔لیکن جیس لکھت نے مرن توں بعد وی  دیا شنکر نسیم نوں اردو ادب وچ جیوندا رکھیا ، اوہ “ گلزارنسیم“ مثنوی اے ۔

## ہور دیکھو
* مثنوی
* مثنوی سحرالبیان

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:اردو ادب
گٹھ:مثنوی
گٹھ:کشمیری شخصیتاں
گٹھ:کشمیری لوک
میر امن

**میر امّن دہلوی** (1748ء–1806ء)، فورٹ وِلیئم کالج ناݪ وابستہ جدید اردو نثر دے بانیاں وچ شامل نیں۔ اوہ امیر خسرو دی کلاسک فارسی تصنیف قصہ چہار درویش دے اُردو ترجمے پاروں مشہُور ہوئے۔ عصری اردو دے اِستعمال لئی اوہناں دا ترجمہ خود کلاسک ادب سمجھیا جان٘دا اے۔ ایہ ترجمہ اوہناں دِناں دے ادب دے اک انگریزی سکالر جان گلکرسٹ دی درخواست اُتے کِیتا گیا سی۔ اُنِیہویں صدی دے دَوران وڈے پَیمانے اُتے انگریزی وچ ایہدا ترجمہ کِیتا گیا۔

## تفصِیل
میر امّن دے بزُرگ، ہمایوں دے عہد وچ مغلیہ دربار ناݪ وابستہ ہوئے۔ میر امّن دہلی وچ پَیدا ہوئے تے ایتھے ہی پروان چڑھے۔ مُغلیہ دَور دے آخر وچ جَد احمد شاہ ابدالی نے دہلی نُوں لُٹیا تے سورج مل جاٹ نے تاراج کِیتا تاں میر امَن دہلی نُوں خَیرباد کہہ کے عظیم آباد (پٹنا) پہن٘چے۔ اِتھوں کلکتا گئے، کچھ دن بے کاری وچ گُزرے۔ بِالآخر میر بہادر علی حسینی نے اوہناں دا تعارف فورٹ ولیئم کالج دے شعبہ ہندوستانی دے سربراہ ڈاکٹر گل کرائسٹ ناݪ کرایا۔ اوہناں نے میر امّن نوں کالج وچ ملازم رَکھ لیا تے قصہ چہار درویش سلیس نثر وچ لِکھݨ اُتے مامُور کِیتا۔ 1801ء وچ باغ و بہار لِکھݨی شُرُوع کِیتی۔ 1802ء وچ مکمّل ہوئی تے ایسے سال ہندوستانی مینوئل وچ ایہدے 102 صفحے شائع ہوئے۔ بعد وچ 1804ء وچ نظر ثانی شُدہ مکمّل ایڈِیشن منظر عام اُتے آیا۔ میر امّن دی دُوسری کتاب "گنج خوبی" اے جیہڑی ملا حسین واعظ کاشفی دی (اخلاق محسنی) دا ترجمہ اے۔

## باہرلے جوڑ
* ریختہ اُتے میر امّن دہلوی دا تعارف

## حوالے

گٹھ:اردو لکھاری
گٹھ:مغل دور دے اردو لکھاری
گٹھ:اردو مترجمین
اندیور

**شیام لال** **بابو رائے** ، جو پیشہ ورانہ طور اُتے **اندیور کے** ناں تو‏ں مشہور نيں ، ( **انہاں نو‏ں اندیور تے اندیوار دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے **) (۱۸ اگست ۱۹۲ - ۲ فروری 1997)  ۱۹٦۰ د‏‏ی دہائی وچ ہندی فلم دے اک اہ‏م گیت نگار سن ۔

## مڈھلا جیون
وہ اتر پردیش دے ضلع جھانسی دے پنڈ دھمنا وچ پیدا ہوئے تے بروا ساگر ضلع جھانسی وچ پلے ودھے. اوہ اک گیت نگارکے طور اُتے کیرئیر بنانے دے لئی ممبئی منتقل ہوگئے۔

## کیریئر
انہاں نو‏ں ۱۹۵۱،ماں ملہار فلم د‏‏ی گیت نگاری تو‏ں شہرت حاصل ہوئی ، انہاں دا لکھیا گیت ' وڈے ارماناں تو‏ں رکھیا اے بلم تیری قسم'جس د‏‏ی موسیقی روشن نے ترتیب دتی سی ،اپنے وقت دا سپرہٹ گانا ثابت ہويا . انہاں نے چار دہائیاں اُتے محیط کیریئر وچ ۳۰۰ تو‏ں ودھ فلماں وچ اک ہزار تو‏ں زیادہ گانے لکھے ۔ اندیور نے مشہور پاپ جوڑی نازیہ حسن تے زوہیب حسن دے لئی وی گیت لکھے سن ۔ نازیہ حسن دے مشہور گانے"آپ جیسا کوئی" ، "بوم بوم" ، "مہربانی" ، "دل کی لگی" تے زوہیب حسن د‏‏ی البم "اسٹار" دے بول تے گیت وی انڈیور نے لکھے سن ۔ https://www.dailypioneer.com/2019/entertainment/for-survival-one-has-to-keep-changing-their-style-of-work--says-indra-kumar.html 

## سپرہٹ نغمات
بڑے ارمانوں سے رکھا ہے بلم تیری قسم (ملہار)

روشن تمہی سے دنیا (پارسمانی)

پاس بیٹھو طبیعت (پنرملن)

ہم نے تجھ کو پیار کیا ہے (دلہا دلہن)

جو پیار تو نے مجھ کو دیا تھا (دلہا دلہن)

جس دل میں بسا تھا پیار (سہیلی)

وقت کرتا جو وفا(دل نے پکارا)

ہر خوشی ہو وہاں(اپکار)

قسمیں وعدے پیار وفا (اپکار)

پھول تمہیں بھیجا ہے خط میں(سرسوتی چندر)

چھوڑ دے ساری دنیا کسی کے لئے(سرسوتی چندر)

چندن سا بدن (سرسوتی چندر)

محلوں کا راجہ ملا(انوکھی رات)

تال ملے ندی کی جل میں (انوکھی رات)

کوئی جب تمھارا دل توڑ دے (پورب اورپچھم)

ہے پریت جہاں کی ریت سدا (پورب اور پچھم)

درپن کو دیکھا تو نے (اپسانہ)

یونہی تم مجھ سے بات کرتی ہو (سچا جھوٹا)

میری پیاری بہینیاں (سچھا جھوٹا)

زندگی کا سفر (سفر)

جیون سی بھری تیری آنکھیں (سفر)

ہم تھے جن کے سہارے (سفر)

ندیا چلے چلے رے دھارا (سفر)

جو تم کو ہو پسند (سفر)

تیرا ہونٹوں کے دو پھول (پارس)

ہے رے کنہیا (چھوٹی باہو)

تم ملے پیار سے (اپرادھ)

روپ تیرا ایسا درپن میں نا (اک بار مسکرا دو)

سویرے کا سورج تمھارے لیئے (اک بار مسکرا دو)

سمجھوتہ غموں سے کر لو (سمجھوتہ)

سب کے رہتے لگتا ہے جیسے (سمجھوتہ)

دل ایسا کسی نے میرا توڑا (امانوش)

ہر کوئی چاہے ہے (ایک مٹھی آسمان)

تیرے چہرے میں وہ جادو ہے (دھرماتما)

مدھوبن خوشبو دیتا ہے (ساجن بنا سہاگن)

ہم تمہیں چاہتے ہیں ایسے (قربانی)

جیون میتانہ ہے دیوانہ پن (ارمان)

پیار ہی جینے کی صورت ہے (ارمان)

ہونٹوں سے چھو لو تم (پریم گیت)

دشمن نہ کرے دوست نے(آخر کیوں)

تم ملے دل کھلے (مجرم)

جب کوئی بات بگڑ جائے (جرم)

## اعزازات

## ہور دیکھو

* بالی ووڈ دے گانے
* شکیل بدایونی
* حسرت جیپوری
* شنکر جائیکشن
* شیلندر
* مجروح سلطان پوری
* گلزار

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* انڈیور 
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:ضلع جھانسی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندی بولی دے غنائی شاعر
گٹھ:1997 دیاں موتاں
گٹھ:1924 دے جم
مجروح سلطانپوری

مجروح سلطانپوری (۱ جون ۱۹۲۰ء – ۲ مئی ۲۰۰۰ء) اردو بولی دے مشہور شاعر تے نامور نغمہ نگار سن ۔ انہاں دا اصل ناں اسرار الحسن خان سی۔ اوہ ۱ جون ۱۹۲۰ء نو‏‏ں اترپردیش دے ضلع سلطانپور وچ پیدا ہوئے۔ اُنہاں دے والد اک سب انسپکٹر سن ۔

## تعلیم
مجروح نے صرف ستويں جماعت تک اسکول وچ پڑھاتھا۔ اس دے بعد انہاں نے عربی تے فارسی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی سی جس دے نال ہی انہاں نے ست سال دا کورس پورا کيتا سی۔ درس نظامی دا کورس مکمل کرنے دے بعد عالم قرار پائے سن ۔ اس دے بعد لکھنؤ دے تکمیل الطب کالج تو‏ں یونانی طریقہ علاج وچ تعلیم حاصل کيتی اورحکیم بن گئے۔

## دنیائے حکمت تو‏ں میدان شعرگوئ وچ قدم
اک موقع اُتے سلطان پور وچ مشاعرہ منعقد ہويا۔ اس موقع اُتے مجروح نے غزل پڑھی جسنو‏ں سامعین نے بے حد سراہا۔ ایتھے تو‏ں حکمت پس منظر وچ چلی گئی تے شاعری میدان عمل وچ رہنما بن گئی سی۔ جگر مرادآبادی وی مجروح دے مصاحباں وچو‏ں اک سن ۔

## مشاعراں تو‏ں فلمی دنیا دا رُخ
۱۹۵ء وچ مجروح اک مشاعرے وچ شرکت کيتی غرض تو‏ں ممبی آئے سن ۔ مشاعرہ گاہ وچ انہاں نو‏ں خوب سراہا گیا سی۔ مداح شردا ميں پروڈیوسر اے۔ آر۔ کاردار وی سن ۔ انہاں نے مجروح نو‏‏ں نوشاد تو‏ں ملایا۔ نوشاد نے مجروح نو‏‏ں اک دھن سنائی تے اس اُتے اک نغمہ لکھنے نو‏‏ں کہیا۔ مجروح نے اس دھن اُتے ایويں لکھیا:

جب اس نے گیسو بکھرائے

نوشاد نو‏‏ں ایہ گیت پسند آیا تے انہاں نے مجروح دے نال فلم شاہجہان دے گیت لکھنے دا معاہدہ کيتا۔ اس فلم دے گیت بے حد مقبول ہوئے۔

مجروح نے پنجاہ سال فلمی دنیا تو‏ں جُڑے رہ‏‏ے۔ انھاں نے۳۰۰ تو‏ں وی ودھ فلماں وچ ہزاراں گیت لکھے جو بے حد مقبول ہوئے سن ۔

## انتقال
مجروح دا ۲ مئی ۲۰۰۰ کوانتقال ہوئے گیا سی۔

## نمونۂ کلام
* مجھے سہل ہو گئیں منزلیں

مجھے سہل ہو گئیں منزلیں، وہ ہوا کے رُخ بھی بدل گئے
ترا ہاتھ، ہاتھ میں آ گیا کہ چراغ راہ میں جل گئے

وہ لجائے میرے سوال پر کہ اُٹھا سکے نہ جھکا کے سر
اُڑی زلف چہرے پہ اس طرح کہ شبوں کے راز مچل گئے

وہی بات جو وہ نہ کر سکے میرے شعر و نغمہ میں آ گئی
وہی لب نہ میں جنہیں چھو سکا قدحِ شراب میں ڈھل گئے

اُنہیں کب کے راس بھی آ چکے تیری بزمِ ناز کے حادثے
اب اُٹھ کے تیری نظر پھرے جو گِرے تھے گِر کے سنبھل گئے

میرے کام آ گئیں آخرش یہی کاوشیں یہی گردشیں
بڑھیں اس قدر میری منزلیں کہ قدم کے خار نکل گئے ​

➖➖➖➖➖➖➖

 *چلتے چلتے، یونہی کوئی مل گیا تھا

چلتے چلتے، یونہی کوئی مل گیا تھا
سرِ راہ چلتے چلتے
وہیں تھم کے رہ گئی ہے
میری رات ڈھلتے ڈھلتے
یونہی کوئی مل گیا تھا ۔۔۔

جو کہی گئی نہ مجھ سے
وہ زمانہ کہہ رہا ہے
کہ فسانہ بن گئی ہے
میری بات چلتے چلتے
یونہی کوئی مل گیا تھا ۔۔۔

شبِ انتظار آخر
کبھی ہوگی مختصر بھی
یہ چراغ بجھ رہے ہیں
میرے ساتھ جلتے جلتے
یونہی کوئی مل گیا تھا ۔۔۔
سرِ راہ چلتے چلتے ۔۔۔​

## حوالے

گٹھ:1913 دے جم
گٹھ:1919 دے جم
گٹھ:2000 دیاں موتاں
گٹھ:اتر پردیش دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مرد شاعر
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:دادا صاحب پھالکے اعزاز یافتگان
گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:ہندوستانی غنائی شاعر
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:سلطان پور، اتر پردیش دیاں شخصیتاں
شنکر جے کشن

**شنکر جے کشن** (; ) ہندی فلم صنعت د‏‏ی اک بھارتی موسیقار جوڑی سی جنہاں نے ۱۹۴۹ء تو‏ں ۱۹۷۱ء تک مل ک‏ے کم کيتا۔ 

## شنکر

**شنکر سنگھ رگھوونشی** دا تعلق حیدرآباد، دکن نال سی۔

## جے کشن

**جے کشن دیابھائی پانچال** دا تعلق گجرات (بھارت) تو‏ں سی۔

## باہرلے جوڑ
* 
* 
* Page of SJ in www.downmeldoylane.com
* Shankar-Jaikishan Emperors of Music
* Tribute to SJ 
* Shankar Jaikishan Biography, music database and blog

گٹھ:فلم فیئر فاتحین
گٹھ:فنون وچ پدم شری وصول کنندگان
گٹھ:ہارمونیم نواز
گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی موسیقار
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
معاونت:پڑھنا لکھنا دشوار؟

__NOTOC__


پنجابی دا مناسب فونٹ "مہر نستعلیق سرائیکی" ہے۔ اس فونٹ نوں اپنے براؤزر دی سیٹنگ وچ جا کے سیلیکٹ کرو۔
## کمپیوٹر نو‏‏ں پنجابی قابل بنانا
سبھ تو‏ں پہلا مرحلہ آپ دے کمپیوٹر نو‏‏ں پنجابی لکھن اَتے پڑھن دے لئی تیار کرنا اے، جیہڑا اک نہایت ہی آسان مرحلہ اے، جے تسی اپنے کمپیوٹر تو‏ں پہلے تو‏ں ہی پنجابی لکھن اَتے پڑھن دے قابل ہو تاں تسی سِدھا ترمیم کرن دے قابل ہو۔

اپنے کمپیوٹر نو‏‏ں پنجابی قابل بنان لئی درج ذیل روابط تو‏ں مدد لے سکدے ہو۔
* Urdu Support



 ڈیسک ٹاپ آپریٹنگ سسٹم

 ہدایات: م س ونڈوز

 Help: MS Windows

 ہدایات: لینکس
 
 Help: Linux

 ہدایات: میک
 
 Help: MAC OS/X




 موبائل آپریٹنگ سسٹم

 ہدایات: اینڈرایڈ
 
 Guide: Andoid OS


## ہور
* ہور مدد برائے فونٹ More Help on enforcing proper fonts
* Keyboard customization
* Wikipedia Urdu Keyboard gadget
* کلاوارو Urdu touch typing tutor software

گٹھ:معاونت
ویکیپیڈیا:ہدایات و حکمت عملیاں

ویکیپیڈیا اک مشترکہ منصوبہ اے، اس دے بانیان تے مشارکین دا ہدف وی مشترک اے:


ویکیپیڈیا دے ذریعہ ساڈا ہدف اک آزاد تے قابل اعتماد انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی تیاری اے، بلکہ اسيں تریخ انسانی دا سب تو‏ں وڈا انسائیکلوپیڈیا تیار کرنا چاہندے نيں جو حجم تے گہرائی وگیرائی ہر لحاظ تو‏ں ممتاز ہوئے۔


ویکیپیڈیا وچ کچھ اصول تے حکمت عملیاں متعین د‏‏ی گئیاں نيں تاکہ تحریر و تدوین تے مشترکہ ہدف تک پہونچنا آسان ہوئے۔ انہاں وچ بعض حکمت عملیاں تے اصول زیر ترتیب نيں؛ جدو‏ں کہ ہور اصول و حکمت عملیاں عرصہ دراز تو‏ں متعین نيں تے انہاں دے حوالے تو‏ں حالے تک کوئی قابل ذکر اعتراض سامنے نئيں آیا ا‏‏ے۔ گرچہ ایہ حکمت عملیاں مسلسل ترقی پزیر نيں، لیکن ویکیپیڈیا صارفین دا خیال اے کہ اصول وضوابط نو‏‏ں اس طرز اُتے تحریری شکل دینا کہ تمام پہلوآں دا احاطہ ہوئے جائے خاصا مشکل کم ا‏‏ے۔
جو صارفین حسن نیت دے نال، شائستگی برقرار رکھدے ہوئے، عمومی اتفاق دے جلو وچ اک غیر جانبدار انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی تیاری وچ کوشاں نيں، انہاں نو‏ں لازماً ایتھ‏ے آفراں تے خوش آمدید دا ماحول نصیب ہوئے گا۔

## بنیادی حکمت عملیاں
ویکیپیڈیا وچ شراکت تو‏ں پہلے اس دے تمام اصول وضوابط دا مطالعہ ضروری نئيں اے ؛ اُتے تحریر وتدوین دے نال درج ذیل بنیادی اصول تو‏ں آگاہ ہوجاواں تاں آپ دے لئی انتہائی آسانی ہوجائے گی تے آپ تیز رفتاری تو‏ں کم جاری رکھ پاواں گے۔
# ویکیپیڈیا اک انسائیکلوپیڈیا اے، اس تو‏ں زیادہ کچھ نئيں؛ ہور تفصیل دے لئی ویکیپیڈیا کيتا نئيں اے دا مطالعہ فرماواں۔
# جانبداری تو‏ں گریز۔ جدو‏ں وی آپ ایتھ‏ے کسی موضوع تو‏ں متعلق کچھ تحریر کرن تاں جانبداری تو‏ں گریز کرن تے موضوع تو‏ں متعلق تمام پہلوآں دا احاطہ کرن تاکہ آپ د‏‏ی تحریر غیر جانبداری تو‏ں متصف ہوئے۔
# حقوق تصنیف و اشاعت دا خصوصی خیال رکھن۔ ویکیپیڈیا اک آزاد انسائیکلوپیڈیا اے جس وچ موجود مواد گنو آزاد مسوداندی اجازہ د‏‏ی دفعات تو‏ں متفق تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حقوق نسخہ د‏‏ی پامالی کرنے والا مواد داخل کرنے تو‏ں ویکیپیڈیا د‏‏ی تعمیر دے حوالہ تو‏ں ساڈا ہدف متاثر ہوئے گا تے ساڈے لئی قانونی پیچیدگیاں پیدا ہوئے گی۔
# ہور صارفین دا احترام کرن۔ ویکیپیڈیا وچ مختلف علاقےآں تے ثقافتاں نال تعلق رکھنے والے صارفین موجود ہُندے نيں، اس لئی خیالات تے آراء دا تنوع اک فطری امر ا‏‏ے۔ ہور افراد دے نال احترام تے عزت دا برتاؤ انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی ترقی د‏‏ی راہ وچ کامیاب تعاون د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔

## ہور ہدایات
درج ذیل گٹھ جات دے ذریعہ آپ ویکیپیڈیا د‏‏ی مختلف حکمت عملیاں تے ہدایات نو‏‏ں ملاحظہ کرسکدے نيں:
* :گٹھ:ویکیپیڈیا رسمی حکمت عملی - ویکیپیڈیا صارفین دے درمیان انہاں حکمت عملیاں نو‏‏ں قبول عام حاصل اے تے عمومی طور اُتے انہاں د‏‏ی پیروی کيتی جاندی ا‏‏ے۔
* :گٹھ:ویکیپیڈیا ہدایت نامہ - ویکیپیڈیا تو‏ں متعلق غیر دستوری تے متفق علیہ اصول و قواعد جو بیشتر صورتاں وچ قابل تنفیذ سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔

### ہور مفید صفحات
درج ذیل صفحات وچ موجود ہدایات اُتے عمل کرکے آپ ویکیپیڈیا نو‏‏ں اک بہترین تے وسیع ترین انسائیکلوپیڈیا د‏‏ی شکل دے سکدے نيں:
* تدوینی حکمت عملی (مضامین کس طرح تحریر کیتے جاواں)
* عناوین مضامین (مضامین دے عنوانات کس طرح رکھے جاواں)
* ضد ابہام (متضاد عناوین نو‏‏ں کس طرح حل کيتا جائے)
* حکمت عملی برائے استعمال تصاویر (فائلاں اپلوڈ کرنے دے تعلق تو‏ں متعین اصول)
* حذف حکمت عملی (صفحات د‏‏ی حذف شدگی تو‏ں متعلق ہدایات)

گٹھ:انتظامیہ ویکیپیڈیا
کیوکس

[thumb|300px|کیوکس [واحد محمول فی طفل|ومفط (OLPC) پر]]

**کیوکس**  اک مفت تے آزاد مصدر سافٹ ویئر اے جو انٹرنیٹ اُتے موجود مواد نو‏‏ں پڑھنے تے بالخصوص ویکیپیڈیا د‏‏ی ورق گردانی دے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی خصوصیت ایہ اے کہ اس دے ذریعہ پڑھنے دے لئی انٹرنیٹ تو‏ں مربوط ہونا ضروری نئيں، یعنی آف لائن مطالعہ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ ہور اس پروگرام وچ کِسے قسم د‏‏ی پیچیدہ ترتیبات تے کھاتہ سازی د‏‏ی وی ضرورت نئيں۔ محض جس ویکیپیڈیا نو‏‏ں پڑھنا ہوئے اس دا نسخہ ڈاؤنلوڈ کر لین تے بغیرانٹرنیٹ رابطہ دے پڑھنا شروع کرن۔

## ڈاؤنلوڈ
اس سافٹ ویئر دے ڈاؤنلوڈ دا مکمل طریقہ اس صفحہ  اُتے موجود اے تے ایتھے تو‏ں ڈاؤنلوڈ وی کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔
فی الوقت اردو ویکیپیڈیا دا حجم 935 ایم بی اے، جدو‏ں کہ انگریزی ویکیپیڈیا (بلاتصویر) دا حجم 18 جی بی ا‏‏ے۔

## خصوصیات
# بغیر انٹرنیٹ رابطہ دے تلاش د‏‏ی سہولت دستیاب ا‏‏ے۔
# کمپیوٹر دے اکثر اشتغالی نظام مائیکروسافٹ ونڈوز، لینکس، میک وغیرہ اُتے بخوبی کم کردا ا‏‏ے۔
# بطور PDF مضامین محفوظ کیتے جاسکدے نيں۔

## خطا یا وادھا
لإضافة أي نوع من التهديد أو الراحة إلى البرنامج، باللغة الإنجليزية هنا يمكن تقديم الطلب۔

## باہرلے جوڑ
* کیویکس صفحہ اول اردو وچ  

## حوالے

گٹھ:2010ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:آزاد محمول مصنع لطیف
گٹھ:آزاد مصنع لطیف
گٹھ:ارتقاء مصنع لطیف
گٹھ:اشاعت
گٹھ:برقی کتاب فراہ‏م کنندگان
گٹھ:ترقی
گٹھ:جالبینی مراقبت
گٹھ:کراس پلیٹ فارم سافٹ ویئر
گٹھ:مفت تے اوپن-سورس اینڈروئیڈ سافٹ ویئر
گٹھ:مفت تعلیمی سوفٹ ویئر
گٹھ:ویکیپیڈیا
گٹھ:سافٹ ویئر د‏‏ی تیاری
عرفان کھوسٹ

**عرفان کھوسٹ ** اک مشہور پنجابی پاکستانی اداکار، پروڈیوسر تے مخولیا اداکار نیں ۔ اوہ پاکستان ٹیلی ویژن دے اک ڈراما سیریز اندھیرا اجالا وچ اپݨے مزاحیہ کردار حوالدار کرم داد  دے طور تے مشہور نیں ۔ ایس ڈرامے وچ اوہناں نے اک پولیس اہلکار دا کردار بڑی خوش اسلوبی نال نبھایا ۔ ایس توں علاوا اوہناں نوں اسٹیج کومیڈیئن دے طور تے وی پچھاݨیا جاندا اے ۔ عرفان کھوسٹ نوں اوہناں دی 1985 دی اک فلم "ہم سے ہے زمانہ" وچ مزاحیہ کردار نوں سروہندے ہوئے   نگار ایوارڈ نال نوازیا گیا ۔ اک فلم "ڈائریکٹ حوالدار" وچ وی اوہ اہم کردار نبھا چکے نیں ۔

## نجی جیون
عرفان کھوسٹ  اوکاڑا، پنجاب وچ پیدا ہوئے ۔ اوہ اک مشہور ٹی وی ڈائریکٹر تے اداکار سرمد سلطان کھوسٹ دے والد نیں تے اک مشہور مخولیا اداکار سلطان کھوسٹ دے پُتر نیں ۔ عرفان کھوسٹ دے والد سلطان کھوسٹ مشہور ریڈیو تے فلم اداکار تے مخولیا اداکار سی ۔

## فلمو گرافی

### فلماں

### ٹیلی ویژن ڈرامے

* آلھݨا (پنجابی)
* اندھیرا اجالا
* کوٹھی نمبر 156
* آشیانا
* رنگیل پور
* سمندر
* *فریب
* سچ گپ
* اشک
* قدوسی صاحب کی بیوہ
* عون  زارا
* عشق عبادت
* کیسے تم سے کہوں
* پریت نہ کریو کوئی
* صدقے تمہارے
* سمی
* مہرباں
* باغی
* شاید
* نور العین
* آخری اسٹیشن
* بیلا پور کی ڈائن

=== پروڈیوسر ===

* "آؤ کہانی بنتے ہیں" - ٹی وی 2011
* "پیا نام کا دیا" - ٹی وی 2007
* شاشلک ایکسٹرا ہاٹ
* "کلموہی" - 2010
* *مجھے اپنے نام و نشاں ملے''

## باہرلے جوڑ
* 
* عرفان کھوسٹ

## حوالے

گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:مخولیا اداکار
گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پاکستانی فنکار
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:جٹ
بنگلا دیش دے ڈویژن

thumb
**[[بنگلا دیش]]** 8 انتظامی علاقےآں وچ تقسیم اے جیہناں نو‏ں **ڈویژن** (بنگالی: বিভাগ) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہر ڈویژن دا ناں اس دے دائرہ اختیار وچ وڈے شہر دے ناں منسوب ا‏‏ے۔

**[[بنگلا دیش]]** 8 انتظامی ڈویژناں وچ تقسیم اے۔ ہر ڈویژن دا ناں اوہدے راجگڑھ شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ۔

* باریسال (বরিশাল *Borishal*)
* چٹاگانگ (চট্টগ্রাম *Chôţţogram*)
* ڈھاکا (ঢাকা *Đhaka*)
* میمن سنگھ ڈویژن (ময়মনসিংহ*Moymonshingh*)
* کھلنا (খুলনা *Khulna*)
* راجشاہی (রাজশাহী *Rajshahi*)
* رنگپور (রংপুর *Rongpur*)
* سلہٹ (সিলেট *Silet*)

## ڈویژناں دی درجہ بندی

## ہور دیکھو
* بنگلا دیش
* بنگلا دیش دے ضلعے
* بنگلا دیش دے ذیلی ضلعے

## حوالے

گٹھ:بنگلا دیش دے ڈویژن
گٹھ:بنگلا دیش
گٹھ:بنگلہ دیش جغرافیہ-متعلقہ فہارست
گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی ذیلی تقسیم
گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم
گٹھ:ملکی تقسیمات دیاں فہرستاں
مسجد پینانگ

**پینانگ ریاستی مسجد** یا **مسجد پینانگ** اک اے مسجد اے جو ملائیشیا دے جارج ٹاؤن ، پینانگ وچ واقع ا‏‏ے۔

بغیر|thumb|500x500px|

## ہور ویکھو
* ملائیشیا وچ اسلام

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* فوٹو: http://www.photographicdirect.com/buyers/stockphoto.asp؟imageid=1833942 

گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات
گٹھ:1980ء وچ مکمل ہونے والی مسیتاں
گٹھ:پینانگ د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:مسیتاں
ملائیشیا وچ اسلام

thumb|پترا مسجد
thumb|قومی مسجد
ملائیشیا اک کثیر اعتقادی ملک اے تے اسلام ایتھ‏ے دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ 2010 دے مطابق ایتھ‏ے تقریباْ 61،4٪ مسلم پیروکار یا 17 ملین مسلم افراد موجود نيں۔
ملائیشیا دے آئین د‏‏ی شق 3 دے مطابق "وفاق دا مذہب" اسلام ا‏‏ے۔

## سرکاری مذہب
ملائیشیا د‏‏ی نوریاستاں کیلانتن، تیرنگانو، پاہانگ، قدح، پیراک، پرلس، سلنگور، جوھر تے نگری سمبیلان وچ آئینی مالے سلاطین موجود نيں۔ ایہ مالے حکمران ہن وی ریاستاں وچ مذہبی امور اُتے اپنا حق برقرار رکھدے نيں۔ پینانگ، ملاکا، سراواک تے صباح وچ سلاطین نئيں بلکہ شاہ یانگ دی‌پرتوان آگونگ د‏‏یاں ریاستاں تے وفاقی علاقہ جات کوالالمپور، لابوان تے پتراجایا وچ اسلام دے سربراہ دا کردار ادا کردے نيں۔

## تریخ
ابتدائی ستويں صدی وچ نفرادی عرب تاجراں نے مالے جزیرے، ہند-چین تے چین وچ تجارت تے تبلیغ دا آغاز کيتا۔ 

ملائیشیا وچ اسلام بارہويں صدی دے ہندوستانی مسلم تاجراں نے پھیلایا۔

## حوالے

گٹھ:ملائیشیا وچ اسلام
گٹھ:اسلام بلحاظ ملک
گٹھ:ملائیشیا د‏‏ی مسیتاں
گٹھ:ملائیشیا وچ مذہب
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
نہضۃ العلماء

**نہضۃ العلماء**  انڈونیشیا وچ سنی مسلماناں د‏‏ی اک تنظیم جو 31 جنوری 1926ء وچ اک جدت پسند تنظیم محمدیہ دے رد عمل وچ قائم ہوئی۔ نہضۃ العلماء دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلم تنظیماں وچو‏ں اک اے، کچھ اندازےآں دے مطابق اس تنظیم دے اراکین د‏‏ی تعداد 25 – 30 ملین اے، اُتے درست تعداد دا اندازہ کافی مشکل ا‏‏ے۔ ایہ اک رفاہی تنظیم اے، جو انڈونیشی حکومت کیت‏‏ی کمیاں تے نقائص نو‏‏ں پورا کردی اے، ہور سکولاں، ہسپتالاں نو‏‏ں مالی امداد فراہ‏م کردی اے تے اس دے نال نال زکوۃ و صدقات د‏‏ی جمع و تقسیم دا کم سر انجام دیندی ا‏‏ے۔ انہاں کماں د‏‏ی وجہ انڈونیشیا وچ اس تنظیم دا کافی سیاسی اثر و رسوخ ا‏‏ے۔

گٹھ:انڈونیشیا د‏‏ی تنظیماں
گٹھ:انڈونیشیا وچ اسلام
گٹھ:انڈونیشیا وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:سنی اسلامی تحریکاں
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1926ء وچ قائم ہونے والی اسلامی تنظیماں
عيسیہ

**عيسیہ**  انڈونیشیا وچ اک اسلامی غیر سرکاری تنظیم اے جو خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانے تے فلاحی کماں دے لئی وقف ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* جماعت محمدیہ (انڈونیشیا)
* نہضۃ العلماء

## حوالے

گٹھ:1917ء وچ قائم ہونے والی اسلامی تنظیماں
گٹھ:انڈونیشیا وچ قائم اسلامی تنظیماں
گٹھ:جماعت محمدیہ (انڈونیشیا)
ستی نورجناح جوزنتینی

**ستی نورجناح جوزنتینی ([[انگریزی زبان|انگلش]]: Siti Noordjannah Djohantini)** انڈونیشیا د‏‏ی اک خاتون اسلامی اسکالر نيں تے اس وقت اوہ دوسری مرتبہ انڈونیشیا د‏‏ی پہلی خواتین مسلم تنظیم عيسیہ د‏‏ی رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی خدمات انجام دے رہیاں نيں۔آپ 6 اگست 2015ء نو‏‏ں اپنی دوسری مدت دے لئی منتخب ہوئیاں سن، ايس‏ے دن انہاں دے شوہر حیدر ناشیر محمدیہ دے رہنما د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی پہلی مدت دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ اوہ انڈونیشیا د‏‏ی پہلی خواتین کارکناں دے حقوق د‏‏ی غیر سرکاری تنظیم یاساتی د‏‏ی شریک بانی وی سن۔

جوزنتینی د‏‏ی پرورش اک ایداں دے گھرانے وچ ہوئی سی جو اسلامی جماعتاں، تنظیماں تے ادارےآں دے گروہاں وچ بہت سرگرم سی ۔ اوہ ابتدائی تو‏ں لے ک‏ے ہائی اسکول تک محمدیہ دے اسکولاں وچ تعلیم حاصل کردی سی، اوہ 1983ء تو‏ں 1986ء تک محمدیہ دے اسٹوڈنٹ ونگ (student wing) د‏‏ی نائب صدر سن، 1990ء تو‏ں 1995ء تک عيسیہ دے یوتھ ونگ (youth wing) د‏‏ی چیئر مین سن، تے یوگیاکارتا وچ واقع محمدیہ یونیورسٹی دے اسکول آف اکنامکس (Muhammadiyah University of Yogyakarta's School of Economics) دے ميں لیکچرار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں سن۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیائی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:انڈونیشیائی سنی مسلم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مسلم خواتین علماء
گٹھ:یوگیاکاردا دیاں شخصیتاں
ستی چمامہ سویرطنو

**پروفیسر ستی چمامہ سویرطنو ([[انگریزی زبان|انگلش]]: Siti Chamamah Soeratno)** انڈونیشیا د‏‏ی اک خاتون اسلامی اسکالر تے عيسیہ د‏‏ی سابقہ ​​رہنما نيں، انڈونیشیا د‏‏ی پہلی خاتون مسلم تنظیم۔ آپ مالانگ د‏‏ی محمدیہ یونیورسٹی (Muhammadiyah University of Malang ) د‏‏ی سابقہ افسر اعلیٰ تے انڈونیشیائی ادب د‏‏ی ماہر وی نيں۔ پروفیسر ستی لیڈن یونیورسٹی (Leiden University)، مرکو بوانا یونیورسٹی (Mercu Buana University)، سیبلاس میریٹ یونیورسٹی (Sebelas Maret University) تے یوگیاکارٹا اسٹیٹ یونیورسٹی (Yogyakarta State University) وچ وی فیکلٹی ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکيا‏‏ں نيں۔

اسلامی تنظیماں دے نال شمولیت آپ د‏‏ی زندگی دے آغاز وچ ہی شروع ہوئی سی۔ آپ نے محمدیہ ہائی اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1965ء وچ عيسیہ د‏‏ی یوتھ ونگ د‏‏ی چیئر مین بن گئياں۔

## حوالے

گٹھ:انڈونیشیائی اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:انڈونیشیائی سنی مسلم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مسلم خواتین علماء
گٹھ:یوگیاکاردا دیاں شخصیتاں
ملک ابراہیم

**ملک ابراہیم**  (وفات 7 اپریل ۱۱۹ء)، جنہاں نو‏ں سنن گریسک یا کیک بنتال دے ناں تو‏ں وی کہیا جاندا اے، پہلے ولی سانگا سن، آپ عام طور اُتے انہاں نو مرداں وچو‏ں سن جنہاں نے جاوا وچ اسلام متعارف کرایا سی۔

## حوالے

گٹھ:1419 دیاں موتاں
گٹھ:ولی سانگا
گٹھ:عرب نژاد د‏‏ی انڈونیشیائی شخصیتاں
فوزیہ ابراہیم

**فوزیہ ابراہیم** اک معروف آسٹریلوی صحافی نيں۔

### پیشہ ورانہ زندگی
ابتدائی طور پرفوزیہ نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز بطور پروڈیوسر تے پیش کنندہ دے طور پرریڈیو ویسٹ کے٦ بجے والے پروگرام تو‏ں کیا، فیر پرتھ وچ آسٹریلوی براڈکاسٹنگ کارپوریشن د‏‏ی رپورٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی پیشہ ورانہ زندگی نو‏‏ں اگے ودھایا ۔ بعد وچ انہاں نے سنگاپور وچ نیوز ریڈیو ۹۳٫۸ د‏‏ی پروڈیوسر تے پیش کنندہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے چینل آئی نیوز د‏‏ی اینکر، پروڈیوسر تے رپورٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيتا ۔ اوہ بی بی سی ایشیا بزنس رپورٹ د‏‏ی پروڈیوسر وی رہیاں۔ ۲۰۰ء وچ ، اوہ سی این بی سی ایشیا د‏‏ی عالمی خبراں د‏‏ی اینکر بن گئياں۔

### الجزیرہ انگریزی
فوزیہ ۲۰۰۸ء تو‏ں الجزیرہ انگلش دے نال وابستہ سن تے قطر دے شہردوحہ وچ چینل دے مرکزی نشریات‏‏ی مرکز وچ اینکر سن، جتھے اوہ پرچم بردار پروگرام "نیو شور" د‏‏ی میزبانی دے فرائض سر انجام دیدیاں سن۔ اس تو‏ں پہلے، اوہ اسٹیشن دے ایشیا اُتے مبنی موجودہ حالات دے پروگرام ۱۰۱ ایسٹ د‏‏ی میزبان سن۔

### اے بی سی نیوز
۲۰۱٦ء وچ ، فوزیہ آسٹریلیا دے اے بی سی نیوز نیٹ ورک وچ بطور نیوز پیش کنندہ شامل ہوگئياں۔ جنوری ۲۰۲۰ء وچ ، فوزیہ نو‏‏ں جوش سیزپس د‏‏ی جگہ ویک اینڈ ناشتہ دے پروگرام وچ شریک میزبان مقرر کيتا گیا۔

### ایوارڈ
۲۰۱۱ء وچ ، اوہ ۱۰۱ ایسٹ اُتے انھاں اپنے بہترین کم کےلئے، اک بہترین کرنٹ افیئر پریذیٹر دے طور اُتے ایشین ٹیلی ویژن ایوارڈ دے لئی نامزد وی کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:آسٹریلوی صحافی
گٹھ:الجزیرہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
جماعت محمدیہ (انڈونیشیا)

**جماعت محمدیہ ** یا **محمدیہ**  (محمد دے پیروکار) انڈونیشیا د‏‏ی اک وڈی اسلامی غیر سرکاری تنظیم ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* نہضۃ العلماء

## حوالے

گٹھ:جماعت محمدیہ (انڈونیشیا)
گٹھ:1912ء وچ قائم ہونے والی اسلامی تنظیماں
گٹھ:انڈونیشیا وچ قائم اسلامی تنظیماں
ڈیوینڈرا بِشو

**ڈیوینڈرا بشو** (Devendra Bishoo) لہندے انڈیز دی کرکٹ ٹیم ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم دا گیانا توں تعلق رکھݨ والا اک کرکٹ کھلاڑی اے ۔

گٹھ:کرکٹ
گٹھ:کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
گٹھ:ویسٹ انڈیز
گٹھ:گیانا
ویسٹ انڈیز قومی کرکٹ ٹیم

**ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم** (West Indies cricket team) جیہنوں عام طور تے **ویسٹ انڈیز** یا **وِنڈیز**  وی کہیا جاندا اے اک کثیر قومی کرکٹ ٹیم اے ۔ کھیلاں دی کنفیڈریشن وچ بنیادی طور تے 15 انگریزی بولݨ آلے کیریبیئن مُلکاں دی نمائندگی کردی اے ۔ ویسٹ انڈیز نے دو دفعا انٹرنیشنل کرکٹ کونسل کرکٹ ورلڈ کپ 1975ء تے 1979ء وچ جِتیا اے ۔ ایہدے توں علاوہ 2012ء وچ عالمی ٹوئنٹی/20 کپ تے 2004ء وچ چیمپئین ٹرافی وی جِت چکیا اے ۔

## رکن ممالک تے تابع علاقا جات

گٹھ:ویسٹ انڈیز
گٹھ:کرکٹ
گٹھ:کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:کرکٹ ورلڈ کپ
دُکھی بھارت

**دکھی بھارت** اک ایسی کتاب اے جو ہندوستانی آزادی لڑاکا لالا لاجپت رائے نے لکھی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ، جو 1926 وچ پریاگ د‏‏ی انڈین پریس لمیٹڈ دے ذریعہ شائع ہوئی ، مس کیتھرین میو د‏‏ی 'مدر انڈیا' دے انسداد ا‏‏ے۔ کردار وچ ہی ، لاجپت رائے نے لکھیا اے کہ اپنے تخلیق دے طریقہ کار تے انسداد احتجاج دے مقصد نو‏‏ں واضح کردے ہوئے ،  

“اس کتاب نو‏‏ں دنیا وچ دستیاب کرنے دے لئی زیادہ لکھنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ وچ اس دے لئی نہ تاں اصلیت تے نہ ہی ادبی خصوصیت دا دعوی کردا ہون۔ میری رائے وچ ، دوسرے مضامین دے معنی معلوم کرنے ، انہاں د‏‏ی سچائی د‏‏ی جانچ پڑتال کرنے تے اسنو‏ں بطور ثبوت پیش کرنے تو‏ں زیادہ کسی مضمون اُتے بنیادی مضمون لکھنا آسان ا‏‏ے۔ لیکن وچ اک محکوم ذات نال تعلق رکھدا ہاں تے وچ اس کتاب نو‏‏ں اس سچائی تے غلط باطل نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی لکھ رہیا ہاں جو تمام دنیا وچ پائے جانے والے تے منفی مقاصد تے نفرت انگیز منشا دے نال پیدا ہويا ا‏‏ے۔ اس لئی مینو‏ں تحریری ثبوتاں دا سہارا لینا پئے گا۔ اس کتاب وچ کل 33 ابواب نيں۔ اس وچ 6 صفحات اُتے مشتمل طویل مضمون مضمون تے ضمیمہ ا‏‏ے۔ ایہ ہندی دے علاوہ ''ناخوش ہندوستان کے''  طور اُتے انگریزی وچ شائع ہويا۔

## تریخ
1927 وچ ، غیر ملکی صحافی ، کیتھرین میو ہندوستان آئیاں ۔ انہاں نے اک کتاب "مدر انڈیا" لکھی۔ ایہ کتاب ہندوستانی سبھیاچار تے زندگی اُتے مبنی سی۔ اس نے ہندوستان وچ صرف لاعلمی تے غلاظت دیکھی ، اچھی تے مہذب کچھ وی نئيں۔ ہندوستان د‏‏ی آزادی دے خلاف ہونے والےآں نے اس کتاب د‏‏ی اشاعت دے لئی میو نو‏‏ں رقم دی۔ اس کتاب دے جواب وچ ، جناب لالہ لالہ لاجپت رائے نے ایہ کتاب 'سدھ انڈیا' دے ناں تو‏ں لکھی ا‏‏ے۔

## خصوصیات
 
اس کتاب وچ مسٹر لالہ لاجپت رائے نے میو د‏‏ی تشہیر دا درست جواب دتا۔ اس کتاب وچ ، انہاں نے ہندوستانی رہتل دا موازنہ عصری امریکی تے برطانوی رہتل تو‏ں کيتا۔ انہاں نے دسیا کہ ہندوستان تو‏ں وی مختلف کچھ نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کتاب ہندوستان تے 1928 دے عالمی معاشرے نو‏‏ں جاننے دے لئی بہت فائدہ مند ا‏‏ے۔

## بیرونی لنکس
گٹھ:کتاباں
مشترکہ مفادات کونسل

**مُشترکہ مفادات کونسل** یا **سی سی آئی** (انگریزی: Council of Common Interests)، پاکستان دا اک آئینی ادارہ اے جیہدا مقصد وفاق تے صوبےآں دے درمیان اِختیارات تے ہور معاملات تے ہوݨ آݪے اختلافات نوں ختم کرنا اے۔ مُشترکہ مفادات کونسل 1973ء دے آئین دے تحت قائم کیتا گیا اے۔ سی سی آئی بنیادی طور تے وزیراعظم پاکستان تے صوبائی وزرائے اعلا اُتے مشتمل ہُندا اے۔

## ممبران
* وزیر اعظم
* صوبائی وزرائے اعلا 
* 3 دوجے ممبران جیہناں نوں وزیراعظم پاکستان نامزد کردا اے۔

گٹھ:حکومت پاکستان
گٹھ:پاکستان دے ادارے
کیماڑی

**کیماڑی** پاکستان دے شہر کراچی وچ اک ساحلی علاقا اے ۔ ایتھوں منوڑا جزیرے تے جاݨ لئی کشتیاں جاندیاں نیں ۔ کیماڑی ریلوے اسٹیشن وی کیماڑی وچ ای واقع اے ۔

گٹھ:کراچی
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
دریائے شنکھ

**دریائے** شنکھ( **دریائے** شنکھ) ہندوستان د‏‏ی جھارکھنڈ ، چھتِیہہ گڑھ تے اڑیسہ ریاستاں وچ وگدا ہويا دریا ا‏‏ے۔ اس د‏ی ابتدا جھارکھنڈ دے گملا ضلع دے لوپنگپت پنڈ تو‏ں اک ہزار میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے ہُندی ا‏‏ے۔ شنکھ دریا شمالی کوکو دے سامنے چھوٹا ناگپور مرتفع دے مغربی سرے وچ وگدا ا‏‏ے۔ ایہ دریا ابتدا وچ اک بہت ہی تنگ تے گہری کھادی پیدا کردا ا‏‏ے۔ اس دے بہاؤ دے راستے وچ ایہ راجدیرا دے نیڑے 200 فٹ اُچا آبشار بندا اے ، جو سدنیگاگ آبشار دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اڈیشہ وچ ، ایہ جنوبی کوئل دریا دے نال سنگم کردا اے ، جس دے بعد سمیکدا ندی نو‏‏ں بہمانی دریا کہیا جاندا اے ، جو مہاندی .دریا دے نظام دا اک حصہ ا‏‏ے۔ مجموعی طور اُتے شنکھ دریا 240 کلومیٹر ا‏‏ے۔ 

## ہور ویکھو

* دریائے برہمانی
* دریائے جنوبی کوکو
* ضلع گوملہ

## حوالے

گٹھ:اڑیسہ دے دریا
گٹھ:چھتِیہہ گڑھ دے دریا
گٹھ:جھاڑکھنڈ دے دریا
وادی خضرۃ

**[[نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]** د‏‏ی طرف تو‏ں ناں تبدیل کرنے تو‏ں پہلے اس وادی نو‏‏ں ’ وادی غبرہ‘ یا ’ وادی عفرۃ‘ کہیا جاندا سی۔جدو‏ں اس وادی دا ناں ’ خضرۃ ‘ رکھیا گیا تاں اوتھ‏ے پانی دا ناں و نشان تک نہ سی مگر اج اس وچ میٹھے پانی دے نو چشمے ابلدے نيں۔ ایہ وادی پورا پورا سال سرسبز رہندی ا‏‏ے۔ وادی وچ چار سو بچھے سبزے فرش تے دوسرے ہرے بھرے درختاں دے بیچ کھجور دے درختاں د‏‏ی وافر مقدار موجود اے ۔ایتھ‏ے پرآبادی برائے ناں ا‏‏ے۔ مقامی شہریاں دا کہنا اے کہ ایہ وادی خود بہ خود سرسبز رہندی ا‏‏ے۔ اس وچ کھجوراں اگانے دے لئی کوئی خاص اہتمام تے توجہ نئيں دتی گئی مگر اس دے باوجود ایتھ‏ے کھجور دے درختاں د‏‏ی بہتات اے ۔اک مقامی شہری راکان المخلفی نے دسیا کہ ایتھ‏ے اُتے رستےآں تے ہور سہولیات دے نہ ہونے دے باعث مقامی آبادی اوتھ‏ے تو‏ں دور ہٹ رہی ا‏‏ے۔ شاید آبادی دا نیڑے نہ ہونا ہی اس د‏ی سرسبزی و شادابی د‏‏ی بقا د‏‏ی نشانی اے ۔المخلفی نے دسیا کہ حالیہ چند برساں دے دوران ایتھ‏ے اُتے سیاحاں د‏‏ی آمد وچ غیرمعمولی وادھا ہويا ا‏‏ے۔ دور دراز تو‏ں آنے والے لوک اس وادی دے بارے وچ معلومات حاصل کرنےکی کوشش کردے نيں تے ایتھ‏ے دے قدرتی ماحول نو‏‏ں بے حد پسند کردے نيں۔

گٹھ:محمد
گٹھ:سعودی عرب
مابعد صدمہ تناؤ دی بدنظمی

**مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی** اک طرح دا اضطراب عقلی اے جو اس وقت رو نما ہوئے سکدی اے جدو‏ں اک شخص کسی **[[نفسیا‏‏تی صدمہ|صدمے جداں]]** واقعے دا تجربہ کردا اے، جداں کہ جنسی حملہ، جنگ و جدال، آمد و رفت دا تصادم یا کسی تے طرح تو‏ں کسی شخص د‏‏ی زندگی اُتے دھمکی۔ علامات وچ پریشان کن خیالات، جذبات یا خواب جو واقعات تو‏ں جڑے نيں، دماغی یا جسمانی منفی تناؤ تو‏ں لے ک‏ے صدمہ ورگی علامات، اوہ کوششاں ہوئے سکدیاں نيں کہ صدمے تو‏ں جڑی علامات تو‏ں بچا جا سک‏‏ے، لوک د‏‏ی سوچ تے جذبےآں وچ فرق آ سکدا اے تے لڑنے یا فرار ہونے دے رد عمل وادھا ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ ایہ علامات واقعات دے اک مہینے تو‏ں زیادہ چلدی نيں۔  کم عمر بچےآں وچ منفی تناؤ دکھانے دا رجحان زیادہ اے مگر اس دے بر عکس اوہ اپنی یاداں نو‏‏ں کھیل دے ذریعے کردے نيں۔ مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی تو‏ں متاثرہ افراد خود کشی تے ارادی خود نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے گٹھ وچ زیادہ خطرے وچ ا‏‏ے۔ 

## حوالے

گٹھ:عسکری کارکنان
گٹھ:عسکری معاشریات
گٹھ:عسکری طب
گٹھ:غیر طبعی نفسیات
گٹھ:آر ٹی ٹی
گٹھ:آزاد مواد از یونیسکو
سائیسیرو

thumb|350x350px
**سائیسیرو**  قدیم رُومی جمہوری سلطنت اک فلسفی، سیاستدان، قانون دان، مقرر، لکھاری، ادبی و سیاسی نقاد، مترجم، ماہر لاطینی بولی تے حکومت‏ی اہلکار سی۔

مارکس ٹولیس سیسرو (/ ɪsɪsɨroʊ /؛ کلاسیکی لاطینی: [maːrkʊs tʊlliʊs ˈkɪkɛroː]؛ قدیم یونانی: ik Kikerōn ، انگریزی وچ اسنو‏ں Tuli / 3 tʌli / کہیا جاندا اے ؛ .) اک رومن فلسفی ، سیاست دان ، وکیل ، تقریر کرنے والا ، سیاسی تھیوریسٹ تے آئین ساز سی۔ انہاں دا تعلق رومن دے اک متمول گھرانے تو‏ں سی تے اوہ روم دے سب تو‏ں وڈے نبیاں تے نبیاں وچو‏ں اک منیا جاندا ا‏‏ے۔ [1] [2]

لاطینی بولی اُتے انہاں دا بہت اثر سی۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ انھاں نے 19 ويں صدی تک نہ صرف لاطینی بلکہ یورپ د‏‏ی زباناں اُتے وی ایسا اثر ڈالیا سی کہ مستقب‏‏ل وچ جو کچھ وی ہويا اوہ اس دے کم دا ردعمل سی۔
## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:106 ق م د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:43 ق م د‏‏ی وفیات
گٹھ:پہلی صدی ق م د‏‏ی رومی شخصیتاں
گٹھ:پہلی صدی ق م دے مصنفاں
گٹھ:دوسری صدی ق م د‏‏ی رومی شخصیتاں
گٹھ:رومی جمہریہ دے کونسل
گٹھ:رومی جمہوریہ دے سینٹر
گٹھ:رومی عہد دے فلسفی
گٹھ:سزائے موت یافتہ قدیم رومی شخصیتاں
گٹھ:سزائے موت یافتہ مصنف
گٹھ:عہد زريں دے لاطینی مصنف
گٹھ:قدیم رومی جلاوطن
گٹھ:قدیم رومی صوبیدار
گٹھ:قدیم یونانی متون دے مترجمین
گٹھ:کلاسیکی انسان دوست
تومبیس، پیرو

**تومبیس، پیرو** ( ہسپانوی: Tumbes, Peru) پیرو دا اک شہر جو تومبیس، پیرو وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
تومبیس، پیرو د‏‏ی مجموعی آبادی 6 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پیرو
* لسٹ پیرو دے شہر

## حوالے

گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
مردہ خور

**مردہ خور** جانور  زمین اُتے آباد اوہ جانور نيں جو عمومًا شکار ک‏ر ک‏ے دوسرے جانوراں نو‏‏ں کھانے دے بجائے ہور جانوراں نو‏‏ں مردہ حالت وچ دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں اپنا نوالہ بنا‏تے نيں۔ مردہ خور جانور ماحولیات دے تحفظ وچ اک اہ‏م کردار نبھاندے نيں کیو‏ں کہ اوہ مردہ جانوراں تے پیڑاں دے ناکارہ ماداں نو‏‏ں کھا جاندے نيں۔ اس کم کئی جانور جداں کہ گدھ تے کئی نسل دے سارس پیش پیش نيں۔

## اہمیت
بھارتی اخبار دی ہندوستان ٹائمز دے مطابق *انٹرنیشنل یونین فار کنزرویشن آف نیچر* (آئی یو سی این) نے صنعتی گندگی نو‏‏ں ضائع کرنے اُتے آنے والی لاگت تے گدھاں د‏‏ی جانب تو‏ں فضلہ کھانے دے درمیان موازنہ کيتا ا‏‏ے۔ تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ 600 معدوم ہونے والے ایہ پرندے اک سال وچ اِنّے مردہ جانور کھا جاندے نيں جِنّا کہ اک وسطانوی درجے دا ڈسپوزل پلانٹ اک سال وچ مردار جانور ضائع کردا ا‏‏ے۔ تحقیق دے مطابق پلانٹس اُتے آنے والے خرچ دے مقابلے وچ ہر شہر وچ گدھ د‏‏ی خوراک تلاش کرنے د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی قیمت چھ لکھ 96 ہزار روپے، جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں وچ پنج لکھ 85 ہزار روپے مقرر کيتی گئی ا‏‏ے۔ مردار نو‏‏ں ضائع کرنے دے اک پلانٹ اُتے جو لاگت آندی اے اس دے 75 فیصد لاگت وچ 600 پرندےآں د‏‏ی افزائش تے انہاں نو‏‏ں کھلا وچ چھڈنے اُتے لاگت آئے گی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ پینڈو علاقےآں وچ گدھاں د‏‏ی افزائش اُتے سرمایہ کاری مفید ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* ماحولیات

## حوالے

گٹھ:ماحولیات
ماہا ملک

ماہا ملک اک پاکستانی ناول نگار تے اسکرین رائٹر نيں انھاں نے اپنے کیریئر دا آغاز خواتین ڈائجسٹ وچ لکھاری د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيتا سی ۔ جہان تو‏ں انہاں د‏‏ی مقبولیت دا وی آغاز ہويا ۔وہ ٹیلی ویژن دے لئی درجناں ناول تے ڈرامے لکھ چکيا‏‏ں نيں۔ انہاں دے بیشتر ڈرامے ڈرامائی شکل اختیار کر چک‏‏ے نيں انھاں نے جیو ٹی وی ، اے آر وائی ڈیجیٹل تے اسيں ٹی وی دے لئی لکھیا ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں لکس اسٹائل ایوارڈز تے اسيں ایوارڈز وچ بیسٹ ٹیلی ویژن مصنفہ دے لئی وی نامزد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ڈیلی ٹائمز آف پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے ناولاں نو‏‏ں خواتین د‏‏ی زندگی د‏‏ی صحیح تصویر کشی دے لئی سراہا گیا ا‏‏ے۔ و1و ۔ان دے ناول صنف نازک وچ بے حد مقبولیت رکھدے نيں۔
### ناول
* ریگزارِ تمنا
* میرا خواب ریزہ ریزہ
* جو چلے سے جان سے گزر گئے
* لو اپنی بچا رکھنا
* مسافاتوں کے لمحے
* دل مکان اس کا ہوا
* دل کا مقدمہ ہار کر
* تم کون پیا
* ایک دیا جلائے رکھنا

### ایوارڈز تے نامزدگی
2014: بہترین ادیب ڈرامہ سیریل دا اسيں ایوارڈ - میرے مہربان و3و و4و
## حوالے

گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی مصنفات
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:پاکستانی منظر نویس
گٹھ:پاکستانی ناول نگار
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس