نوف بن فضالہ بکالی

**نَوف بن فُضالَۃ بِکالی** معروف بہ **نوف بکالی**، امام علی علیہ السلام دے دور حکومت وچ آپ دے دربان تے نگہبان سن ۔ نوف نے نہج البلاغہ دے بعض کلمات قصار تے نہج البلاغہ دے خطبات د‏‏ی لسٹ نقل کيتی ا‏‏ے۔ نوف دا ناں قدیمی رجالی کتاباں وچ ذکر نئيں ہويا اے لیکن بعض شیعہ روائی کتاباں وچ آپ تو‏ں حضرت علی د‏‏ی بعض روایتاں نقل ہوئیاں نيں۔

## مختصر حالات زندگی
نوف بن فضالہ حضرت علیؑ دے صحابی نيں تے قبیلہ حمیر د‏‏ی اک شاخ قبیلہ بکالہ یا بکال تو‏ں منسوب ہونے د‏‏ی بناپر آپ نو‏‏ں نوف بکالی کہیا جاندا اے  بعض افراد آپ نو‏‏ں قبیلہ بنی ہمدان د‏‏ی فرد شمار کردے نيں لیکن مامقانی نے اپنی کتاب تنقیح المقال وچ اس قول نو‏‏ں رد کيتا اے  بعض منابع وچ آپ دے والد دا ناں عبداللہ ذکر ہويا اے  عمرو بکالی نو‏‏ں آپ دا بھائی کہیا گیا اے جو صحابی پیامبرؐ سن تے جنہاں د‏‏ی انگلیاں جنگ یرموک وچ قطع ہوگئی سن۔
نوف شام دے رہنے والے سن  لہذا انہاں نو‏ں شامی لقب تو‏ں وی پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ ابن عساکر نے نوف نو‏‏ں ملک شام دا باشندہ شمار کيتا اے تے آپ دے حالات زندگی تریخ مدینہ دمشق وچ نقل کيتے نيں تے اس گل دا وی تذکرہ کيتا اے کہ بعض محققاں آپ نو‏‏ں فلسطین دا باشندہ جاندے نيں۔
نوف د‏‏ی کنیت، ابویزید سی  آپ د‏‏ی کنیت ابوعمرو تے ابورشید وی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔

بعض مؤرخین نے بیان کيتا اے کہ نوف د‏‏ی ماں نے آپ دے باپ دے وفات یا انہاں تو‏ں طلاق دے بعد کعب احبار نال شادی کيتی نقل ہويا اے کہ ارمنیاں تے محمد بن مروان دے درمیان ہونے والی جنگ وچ نوف قتل ہوئے۔

## حضرت علی علیہ السلام نال تعلق

نوف بکالی حضرت علیؑ دے دربان سن تے آپ امام علیؑ دے صاحب ، حاجب یا خاص صحابی دے عنوان تو‏ں پہچانا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نے حضرت علیؑ د‏‏ی بعض مناجاتاں تے بعض خطبات نو‏‏ں وی نقل کيتا ا‏‏ے۔ نوف بکالی نے حضرت علیؑ تو‏ں نصیحت کيتی درخواست فرمائی ، امیرالمومنین نے آپ نو‏‏ں صلہ رحم ، ظالماں د‏‏ی مدد نہ کرنے ، اہلبیت علیہم السلام نال محبت، غیبت نو‏‏ں ترک کرنے ہور مکارم اخلاق د‏‏ی سفارش کيت‏ی ۔
مامقانی نے حضرت علی علیہ السلام د‏‏یاں نصیحتاں تے مواعظ نو‏‏ں جو آپ نے نوف نو‏‏ں مخاطب کرکے انجام دتی نيں نوف دے بلند مقام و مرتبہ تے قوت ایمانی د‏‏ی دلیل قرار دتا اے ہور حضرت علی علیہ السلام د‏‏ی جانب تو‏ں نوف نو‏‏ں نیکوکاراں وچ شمار کيتے جانے نو‏‏ں شاہد دے طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔

## روایتاں
احادیث د‏‏یاں کتاباں وچ نوف بکالی تو‏ں روایتاں نقل ہوئیاں نيں: آپ نے نہج البلاغہ دے بعض کلمات قصار تے امیرالمومنین ؑ دے خطبات د‏‏ی لسٹ نو‏‏ں وی نقل کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح آپ نے خطبہ ہمام { تھوڑے فرق دے ساتھ} ) تے شیعاں د‏‏ی خصوصیات دے بارے وچ حضرت علی د‏‏ی روایت نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔

نوف نے عبداللہ بن عمرو عاص تے ابوایوب انصاری تو‏ں روایتاں سنی نيں۔ نیزابواسحاق ہمدانی، نُسَیر بن ذُعلُوق، خالد بن صبیح، عبدالملک بن حبیب جونی، عمارۃ بن جوین عبدی، شہر بن حوشب اشعری، ابوعبداللہ شامی، عبدالاعلیٰ و علقمۃ بن قیس نے آپ تو‏ں رویتاں نقل کيتياں نيں۔

آپ دا ناں قدیمی شیعہ رجالی کتاباں وچ نئيں ملدا آیت‌اللہ خویی نے آپ دے ناں دے تھلے شیخ صدوق تو‏ں اک روایت نقل کرنے اُتے اکتفا د‏‏ی اے تے کوئی اظہار نظر نئيں کيتا ا‏‏ے۔ اہل سنت د‏‏ی بعض کتاباں وچ نقل ہويا اے کہ نوف نے حضرت موسی تے حضرت خضر دے قصہ وچ موسی تو‏ں مراد بنی اسرائیل دے نبی حضرت موسی دا انکار کيتا اے تے بیان کيتا اے کہ ایتھ‏ے موسی تو‏ں مراد دوسرے موسی نيں ايس‏ے بنا اُتے ابن عباس نے آپ نو‏‏ں جھوٹھا تے دشمن خدا کہیا اے ۔

## حوالے

## مآخذ
* ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن ہبۃ‌اللہ، شرح نہج‌البلاغہ، ‏تصحیح: محمدابوالفضل ابراہیم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، قم، ۱۰ھ۔
* ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابۃ فی تمییز الصحابہ، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیہ، ۱۹۹۵ق-۱۱۵ھ۔
* ابن عساکر، علی بن حسن، تریخ مدینۃ دمشق، تحقیق: علی شیری، دارالفکر، بیروت، ۱۱۸ق-۱۹۹۸م۔
* امین، سید محسن، اعیان الشیعہ، تحقیق حسن امین، بے‌تا۔
* خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، مرکز نشر آثار شیعہ، قم، ۱۱۰ق-۱۳۹ہجری شمسی۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، کتابچی، تہران، ۱۳ہجری شمسی۔
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، جامعہ مدرسین، قم، ۱۳۲ہجری شمسی۔
* شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، تصحیح: مؤسسہ البعثہ، دارالثقافہ، قم، ۱۱ھ۔
* شیخ مفید، محمد بن نعمان، الامالی، تصحیح: علی اکبر غفاری و حسین ولی، کنگرہ شیخ مفید، قم، ۱۱۳ھ۔
* طبری، محمد بن جریر، تریخ الامم و الملوک، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراہیم، دارالتراث، بیروت، ۱۹م-۱۳۸ھ۔
* علامہ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، داراحیا التراث العربی، بیروت، ۱۰۳ھ۔
* کرمانی، محمد بن یوسف، الکواکب الدراری فی شرح صحیح البخاری، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۰۱ھ/۱۹۸۱ء۔
* مامقانی، عبداللہ، تنقیح المقال فی علم الرجال، المطبعۃ المرتضویہ، نجف، ۱۳۵۲ھ۔
* نہج‌البلاغہ، تصحیح صبحی صالح، ہجرت، قم، ۱۱ھ۔

گٹھ:امام علی دے راوی
گٹھ:تابعین