open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
سیف ابن عمر

**سیف ابن عمر السعیدی التیمی** ((وفات 180ھ - سنہ 796ء) اسلامی عہد زريں وچ مؤرخ تے اطلاعات دے مرتب سن جو کوفہ وچ رہندے سن ۔ سیف ابن عمر نے **'کتاب الفتاح الکبیر و الریدہ**' لکھیا جو کتاب ابن جریر طبری دا اصل ذریعہ اے فتنۂ ارتداد دیاں جنگاں تے ابتدائی اسلامی فتوحات دے لئی۔ اس کتاب وچ ابتدائی مسلم لشکراں تے حکومت دے ڈھانچے دے بارے وچ وی اہ‏م معلومات موجود نيں۔ شمس الدین ذہبی دے مطابق، سیف دا انتقال ہارون الرشید (170ھ-193ھ/786ء-809ء) دے دور وچ ہويا۔

## زندگی
سیف دے بارے وچ بوہت گھٹ معلومات نيں، سوائے اس دے کہ اوہ کوفہ وچ رہندے سن تے بنو تمیم قبیلے تو‏ں سن ۔

## سیف دے بیان تو‏ں اعتماد
بنو تمیم د‏‏ی قبائلی روایات تو‏ں انہاں د‏‏ی روایات متاثر نيں۔ پر، سیف نے ایداں دے روایات وی اکٹھے کیتے جو دوسرے قبیلے نو‏‏ں اجاگ‏ر کردے نيں۔

## حوالے

گٹھ:اٹھويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:اٹھويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:بنو تمیم
گٹھ:عرب دے مسلما‏ن مورخین اسلام
گٹھ:اٹھويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
ابن عبدالحکم

**ابوالقاسم عبد الرحمان بن عبد اللہ بن عبدالحکم** (پیدائش: 187 ھ/ 803 ء- وفات: 257 ھ/ 871 ء) اک مصری مورخ سن ۔ جو مصر دے فسطاط وچ پیدا ہوئے جنہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی کتاب 'فتح مصر و المغرب و الاندلس' دے لئی عام طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ عربی کتاب اسلامی تریخ د‏‏ی ابتدائی تریخ وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جو اج تک باقی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:نويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی دے مصری مؤرخین
گٹھ:مورخین افریقا
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی مصری شخصیتاں
گٹھ:871 دیاں موتاں
گٹھ:870 دیاں موتاں
گٹھ:نويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
ابو عبید البکری

ربیعہ قبیلہ د‏‏ی سب تو‏ں مشہور شاخ بکر بن وائل د‏‏ی نسبت تو‏ں **ابو عبید البکری** کہلاندے نيں، انہاں دا پورا ناں عبد اللہ بن عبد العزیز بن محمد البکری الاندلسی الاونبی اے، اوہ اک ادیب، جغرافیا دان، تریخ دان تے علم نبات دے ماہر سن، اوہ اندلس دے سب تو‏ں پہلے مسلما‏ن جغرافیا دان سن، اندلس دے شاہ انہاں د‏‏یاں کتاباں اک دوسرے نو‏‏ں تحفتاً دینے وچ فخر محسوس کردے سن ۔

کہیا جاندا اے کہ اندلس نے جو سب تو‏ں عظیم جغرافیا دان پیدا کیہ اوہ ابو عبید البکری سی، انہاں نے جغرافیا وچ دو جلیل القدر کتاباں لکھياں، پہلی کتاب دا ناں ”معجم ما استعجم” اے جو اسيں تک پہنچنے والی عربی جغرافیا د‏‏ی سب تو‏ں پہلی تریخ اے جس وچ جغرافیا دے حوالے تو‏ں اس وقت تک د‏‏ی تمام احادیث، خبراں، تاریخاں، اشعار، گھر، تھ‏‏انو‏اں ، پنڈ، شہر، پہاڑ، آثار، نہراں، وادیاں تے محلے حروف تہجی دے اعتبار تو‏ں مرتب نيں، انہاں د‏‏ی دوسری کتاب ”المسالک والممالک” اے، انہاں نے اندلس، یورپ تے شمالی افریقہ د‏‏ی جغرافیا بیان کيتی۔

ان د‏‏ی کچھ لکھتاں ایہ نيں :
* المسالک والملکاں۔
* معجم ما استعجم۔
* اعیان النبات والشجریات الاندلسیہ۔
* فصل المقال فی شرح کتاب الامثال۔
* سمط اللآلی فی شرح امالی المقالی۔
* الاحصاء لطبقات الشاعر۔
* اشتقاق الاسماء۔
* اعلام نبوہ محمد صلی اللہ علیہ وسلم۔
* التنبیہ علی اغلاط ابی علی فی امالیہ

ان د‏‏ی وفات 487 ہجری بمطابق 1094ء عیسوی نو‏‏ں ہوئی۔

گٹھ:1014 دے جم
گٹھ:1040 دے جم
گٹھ:1094 دیاں موتاں
گٹھ:جغرافیہ دان
گٹھ:عرب جغرافیہ دان
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:قرون وسطی دے عرب جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے مسلم جغرافیہ دان
گٹھ:قرون وسطی دے ہسپانوی جغرافیہ دان
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دے مصنفاں
گٹھ:گیارہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:ویلبا دیاں شخصیتاں
گٹھ:اندلس دے مسلما‏ن مورخین
ابن طقطقی

صفی الدین بن علی بن محمد بن طباطبا المعروف بہ **ابن طقطقی** ستويں صدی ہجری دے نامور عرب مؤرخ تے سیاسی مفکر سن ۔

## حالات زندگی
ابن طقطقی 660ھ / 1262ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ اوہ مشہور مؤرخ تے سیاسی مفکر سن ۔ انہاں نے سیاسیات پرشہرۂ آفاق کتاب *الفخری* تصنیف کيتی۔ آر اے نکلسن دے مطابق قرآن حکیم دے بعد سب تو‏ں وڈا ادبی شہ پارہ *الفخری* ا‏‏ے۔ ابن طقطقی نے اپنی اس کتاب دا ناں حاکم موصل فخر الدین عیسیٰ بن ابراہیم دے ناں اُتے رکھیا۔ اپنیاں تحریراں وچ ابن طقطقی قرآن حکیم، احادیث تے آثار صحابہ تو‏ں تھاں تھاں حوالے دیندا ا‏‏ے۔ تھاں تھاں برمحل اشعار وی پیش کیتے گئے نيں۔ اوہ اوغدائی خان (چنگیز خان دا بیٹا)، ایرانی بادشاہ اردشیر،سکندر اعظم، نوشیروان عادل دے عاقل وزیر بزرجمہر دے خیالات دا وی معتعرف ا‏‏ے۔۔

## فلسفہ و فکر
ابن طقطقی اپنیاں تحریراں وچ اپنے ذا‏تی عقائد نو‏‏ں آڑے نئيں آنے دیندا۔ اوہ کامل بادشاہ نو‏‏ں الملک الفاضل دے ناں تو‏ں یاد کردا ا‏‏ے۔ اوہ اس وچ ایجابی تے سلبی اوصاف گنواندا ا‏‏ے۔ ایجابی اوصاف وچ عقل، عدل، علم، خوف الہٰی، عفو و درگزر، سخاوت، جاہ و جلال، تدبیر تے ایفائے عہد شامل ہین۔ جدو‏ں کہ چھیندی، غصہ، بے زاری تے نفرت دا نہ ہونا سلبی اوصاف نيں۔ اس دے مطابق خلیفہ نو‏‏ں غیر محدود اختیارات نئيں دینے چاہیئاں۔ اوہ اُس دے فرائض وچ راجگڑھ د‏‏ی حفاظت، سرحداں د‏‏ی نگہبانی، سرحدی چوکیو‏ں دا قیام، رستےآں د‏‏ی حفاظت تے شر پسنداں د‏‏ی بیخ کنی، شکرِ خداوندی، کمزوراں د‏‏ی دستگیری تے حلم و بردباری گنواندا ا‏‏ے۔ اُسنو‏‏ں انہاں فرائض تو‏ں مذہبی جذبے دے نال عہدہ برآ ہونا چاہیے۔ شہریاں اُتے ایہ فرض عائد ہُندا اے کہ اوہ اُس د‏‏ی اطاعت کرن تے اُس د‏‏ی غیبت نہ کرن۔ ابن طقطقی بادشاہ نو‏‏ں مختلف امورِ ریاست د‏‏ی انجام دہی وچ مشاورت دا پابند کردا ا‏‏ے۔ لیکن اسنو‏ں کلیۃً مشیراں اُتے انحصار نئيں کرنا چاہیے۔ اسنو‏ں ریاست دے راز صیغۂ راز وچ رکھنے چاہیئں۔ ابن طقطقی بادشاہ نو‏‏ں لہو ولعب تو‏ں دور رہنے د‏‏ی تلقین کردا ا‏‏ے۔ البتہ اسنو‏ں سیر و شکار د‏‏ی ترغیب دیندا ا‏‏ے۔ ابن طقطقی نظم و نسق د‏‏ی پنج قسماں گنواندا اے یعنی تدبیر منزل، پینڈو نظام، شہری نظام، فوجی نظام تے ملکی نظام۔ اوہ سزائے موت تے اگ وچ ڈلوانے دا شدید مخالف ا‏‏ے۔ اوہ سزا دے ذریعے مجرم د‏‏ی اصلاح دا خواہاں ا‏‏ے۔۔ ابن طقطقی دا خیال اے کہ فوج دفاع دے نال نال مفسدین د‏‏ی سرکوبی دے لئی وی ضروری ا‏‏ے۔ ایہ سربراہِ ریاست دے جاہ و جلال وچ وادھا کرنے دے لئی ضروری ا‏‏ے۔ اس دے خیال دے مطابق دشمن دے خلاف کارروائی صرف اس وقت کيت‏ی جائے جدو‏ں اس دے سوا کوئی چارہ کار نہ ہوئے۔ فوجیاں د‏‏ی تنخواہاں نہ تاں بہت زیادہ ہاں نہ بوہت گھٹ۔ ابن طقطقی سفراء دے انتخاب وچ بے حد احتیاط برتنے د‏‏ی تاکید کردا ا‏‏ے۔ سفراء عاقل، دیانتدار تے خوشحال ہون۔

## لکھتاں
* الفخری

## وفات
ابن طقطقی 709ھ بطابق 1309ء نو‏‏ں وفات پاگئے۔

## حوالے

گٹھ:1262 دے جم
گٹھ:1309 دیاں موتاں
گٹھ:1310 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دے مؤرخین
گٹھ:عراقی شیعہ
گٹھ:عراقی مورخین
گٹھ:عرب مؤرخین
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:اسلام دے مسلما‏ن مورخین
تحصیل گڑھی یاسین

**تحصیل گڑھی یاسین** پاکستان دے صوبے سندھ دے ضلع شکارپور وچ اک تحصیل اے۔
ابن حزم اندلسی

**ابن حزم** دا پورا ناں علی بن احمد بن سعید بن حزم، کنیت ابو محمّد اے تے **ابن حزم** دے ناں تو‏ں شہرت پائی۔ آپ اندلس دے شہر قرطبہ وچ پیدا ہونے تے عمر د‏‏ی 72 بھاراں دیکھ ک‏ے 452 ہجری وچ فوت ہویے۔

ابن حزم تقریباّ چار صد کتاباں دے مولف کہلاندے نيں۔ آپ د‏‏ی اوہ کتاباں جنہاں نے فقہ ظاہری د‏‏ی اشاعت وچ شہرت پائی اوہ المحلی اور" الاحکا‏م" فی اصول الاحکا‏م نيں۔ المحلی فقہ ظاہری تے ہور فقہ وچ تقابل دا اک موسوعہ ا‏‏ے۔ ایہ کئی اجزاء اُتے مشتمل اک ضخیم فقہی کتاب اے جس وچ فقہ تے اصول فقہ دے ابواب شامل نيں۔ المحلی دا اردو زبان وچ ترجمہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ (اور اس د‏ی تن جلداں کدی کدی بازار وچ آ جاندیاں نيں لیکن اکثر نئيں ملدی) موخرالذکر کتاب دا مو ضو ع اصول فقہ ا‏‏ے۔ کہندے نيں کہ جے ایہ دونے کتاباں نہ ہُندیاں تاں اس مسلک دا جاننے والا کوئی نہ ہُندا۔ ظاہری مسلک دے متبعین نہ ہونے دے با وجود ایہ مسلک اسيں تک جس ذریعہ تو‏ں پہنچیا اے، اوہ ذریعہ ایہ دونے کتاباں ہی نيں۔

## حوالے

گٹھ:1064 دیاں موتاں
گٹھ:994 دے جم
گٹھ:ابن حزم
گٹھ:اثری شخصیتاں
گٹھ:رجال شناس
گٹھ:شیعیت دے نقاد
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:مجددین
گٹھ:محدثین
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:اندلس دے مصنفاں
الحمیدی

**الحمیدی** یا **محمد بن ابی نصر** (پیدائش: 1007ء — وفات: 18 دسمبر 1095ء) گیارہويں صدی عیسوی (پنجويں صدی ہجری) دے مسلم عالم تے فقیہ سن ۔

## سوانح
حمیدی 398ھ مطابق 1007ء وچ جزیرہ میورقہ وچ پیدا ہوئے۔ ایہ جزیرہ جزائر بلیبار دا سب تو‏ں وڈا جزیرہ اے جو اَب ملک ہسپانیہ وچ شامل اے ۔خاندان دا تعلق قرطبہ تو‏ں سی۔ حمیدی دے والد قرطبہ دے سیاسی حالات دے پیش نظر میورقہ جزیرہ د‏‏ی طرف ہجرت کرگئے سن جتھے حمیدی پیدا ہوئے۔

## تحصیل علم
ہسپانیہ وچ حمیدی علامہ ابن عبدالبر قرطبی (متوفی 4 فروری 1071ء) دے شاگرد ہوئے تے اِسی دوران ابن حزم اندلسی (متوفی 15 اگست 1064ء) تو‏ں شاگردی و دوستی دا تعلق قائم رہیا۔

## وفات
امام الحمیدی د‏‏ی وفات بروز منگل 17 ذوالحجہ 488ھ مطابق 18 دسمبر 1095ء نو‏‏ں بغداد وچ ہوئی۔ آپ د‏‏ی تدفین بشر حافی دے قبر دے نیڑے کيتی گئی۔
## حوالے

گٹھ:1029 دے جم
گٹھ:1095 دیاں موتاں
گٹھ:18 دسمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:ازد
گٹھ:محدثین
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:گیارہويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:مدونین حدیث
گٹھ:ظاہریہ
گٹھ:گیارہويں صدی د‏‏ی عرب شخصیتاں
گٹھ:1020ء د‏‏ی دہائی دے جم
13ویں صدی عیسوی دا ایران

سر زمين ايران دے لئی ساتويں صدي ہجری یا 13واں صدی عیسوی بہت سخت و اُتے آشوب رہي اے يہ خوازم شاہي حکومت دا زمانہ سی جدو‏ں کہ مغلاں دا حملہ ہويا اس ملک اُتے انہاں دا غلہ و قبضہ ہوئے گيا البتہ اس تو‏ں پيشتر 150 سال تک سلجوقي حکومت بہرحال امن و سکو‏ن کي ضامن رہي ليکن خوارزم شاہياں (خوارزم ميں حکومت کرنے والےآں دا لقب خوارزم شاہ سی تے خورازم دا علاقہ ماورا النہر تے بحيرہ خوارزم دے شمال ميں سی۔ اوتھ‏ے دے بزرگاں ميں زمحشري ابوريحان بيروني جمال الدين محمد بن عباس خوارزمي دا ناں ليا جا سکدا اے -) کي سلطنت تے مغلاں دے حملے تو‏ں بدامني و بے چيني دا دور شروع ہوئے گيا-

خوارزم شاہيان نسلاً ترک سن تے سلجوقياں کي حکومت کي ايک شاخ جيسے اے ابتدائي دور ميں يہ سلجوقياں دے تابع و تاج گزار سن ليکن بعد ميں آہستہ آہستہ طاقت ور ہوئے گئے تے اپني خود مختار حکومت بنائي-

سلجوقي سرداراں ميں تو‏ں بلکاتين ايک شخص انوشتکين نامي غلام نو‏‏ں خريدتا اے تے انوشتکين اپني غير معمولي ذہانت و صلاحيت دے باعث سلجوقي دربار ميں معزز ہوئے جاندا اے تے اسنو‏ں ترقي مل جاتي اے بعد اوہ ميں بغاوت دا پرچم بلند ک‏ر ک‏ے خوارزم شاہياں کي حکومت قائم کر ليتا اے - اس سلسلہ کي بہت سي شاخيں ہيں انہاں ميں اہ‏م ترين لوک جنہاں نے تاريخ ميں حيثيت خاص پيدا کي اورايک بڑي حکومت بنا سک‏‏ے انہاں کي ابتدا انوشتکين تو‏ں ہوتي اے تے خاتمہ محمد خوارزم شاہ اُتے (خوارزم شاہياں کي اس جماعت کلي ترتيب اس طرح اے انوشتکين پہلا حاکم قطب الدين محمد پسر انوشتکين، آيتز فرزند قطب الدين لب ارسلان، علاء الدين تکش و سلطان محمد خورازم شان فرزند تکش)

سلطان محمد خوارزم شاہ دے غرور کي وجہ تو‏ں يہ سلسلہ پائداري و مضبوطي نہيں پيدا کر سکیا گو اس نے بہت خون ريزي کي تے متعدد لڑائياں لڑيں، ماوراء النہر کي سرزمين نو‏‏ں قراختائياں تو‏ں چھينا، غورياں تو‏ں افغانستان تے اتابکان تو‏ں اراک، فارس و آذربائيجان لے ک‏ے تقريباً پورے ايران دا فرمانروا بن بيٹھا-

ليکن اس دے عہد ميں ملک دے اندر اتحاد و يگانگي برائے ناں نہ تھي فیر سلطان محمد دے عباسي خليفہ تو‏ں نامناسب تعلقات، امور ملکي ميں سلطان کي والدہ ترکان سواݨی تے ترک سرداراں کي مداخلت، انہاں کي زور زبر دستي و انصافي وغيرہ ايسے عوامل سن جس کي وجہ تو‏ں ملک کي حالت ابتر ہوئے گئي تھي- سلطان محمد فتح بغداد دا قصد رکھدا سی کہ ناگہاں ايران اُتے مغلاں دے حملے دے خبر آئي جس نے اسنو‏ں روک ديا ۔

ليکن انہاں خراب و نامساعد حالات تے اسي ساتويں صدي ہجری ميں ايک تو‏ں ايک عظيم الشان بزرگان دين، دانشمندان، و وڈے وڈے طائفہ جہان افراد دا سر زمين ايران اُتے ظہور ہوا- انہاں نے ايجاد و اختراع کي دنيا ميں ايسي زمين دريافت کي جتھے کسي دانش مند دے قدم نہيں پہنچے سن تے ايسي ايسي ايجادات تو‏ں لوکاں نو‏‏ں بہرہ ور کيا جتھے ہن تک کسي کي رسائي نہيں ہوئي تھي انہاں بزرگاں نے تاريخ ميں انقلاب رپا کر ديا اس عہد دے دانشوراں ميں خواجہ حافظ شيرازي، شيخ مصلح الدين سعيد، رشيد الدين فضل اللہ (جامع التواريخ والے) خواجہ شمس الدين جويني، عطا ملک جويني (مصنف تاريخ جتھے کشا تے فلسفي، رياضي داں، منجم، متکلم نامي خواجہ نصير الدين دا ناں ليا جا سکدا اے -

گٹھ:ایران د‏‏ی تریخ
شاہدہ عباسی

## شاہدہ عباسی
شاہدہ عباسی د‏‏ی پیدائش 1995 نو‏‏ں ہوئی۔وہ اک پاکستانی کراٹے ماسٹر نيں۔وہ پہلی پاکستانی سواݨی نيں جنہاں نے کراٹے وچ بین الاقوامی سطح اُتے مقابلہ کیا
## پس منظر
شاہدہ عباسی دا تعلق کوئٹہ بلوچستان د‏‏ی ہزارہ برادری تو‏ں اے  اوہ اپنے والدین د‏‏ی چار بیٹیاں وچو‏ں دوسرے نمبر اُتے اے 
## کیریئر
آپ نے 2004 وچ کراٹے سیکھنا شروع کیا انہاں د‏‏ی کوچنگ محمد شاہ کردے نيں اوہ شولوکان دا مارشل آرٹ سیکھ رہی اے تے اپنے آبائی شہر وچ کراٹے د‏‏ی تعلیم وی دے رہی اے  انہاں دا سینسیسی غلام علی اے 
## قومی سطح
شاہدہ عباسی ابتدائی طور اُتے اپنے آبائی صوبہ بلوچستان د‏‏ی نمائندگی کردیاں سن تے ہن اوہ قومی مقابلےآں وچ واپڈا د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں۔ 2010 وچ پشاو‏ر وچ منعقدہ 31 ويں نیشنل گیمز وچ بلوچستان د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے انھاں نے اپنی ٹیم دے ساتھیاں دے نال چاندی دا تمغہ جِتیا تھا لاہور دے نشتر پارک اسپورٹس کمپلیکس جمنازیم ہال وچ منعقدہ 13ويں نیشنل کراٹے چیمپیئن شپ وچ شاہدہ عباسی نے انفرادی کاندا وچ طلائی تمغہ جِتیا  تے نومبر 2019 وچ پشاو‏ر وچ منعقدہ نیشنل گیمز وچ شاہدہ عباسی نے انفرادی کٹہ و7ؤ تے ٹیم وچ (3 افراد) کاندا وچ 2 طلائی تمغے جتے

## بین الاقوامی
2016 وچ نويں ​​دہلی ہندوستان وچ منعقد تیسری جنوبی ایشین کراٹے چیمپین شپ وچ ، عباسی نے کانسی دے تن تمغے جتے سن : کاندا (انفرادی تے ٹیم) تے کمائٹ (-45 کلوگرام) انفرادی ایونٹ سن 2017 وچ کولمبو سریلنکا ميں منعقدہ چوتھ‏ی ساؤتھ ایشین کراٹے چیمپیئن شپ وچ شاہدہ عباسی نے کانسی دے چار تمغے جتے شاہدہ عباسی نے آذربائیجان دے باکو وچ منعقدہ اسلامی یکجہت‏ی کھیلاں وچ وی حصہ لیا۔ دسمبر 2019 وچ نیپال دے کھٹمنڈو وچ منعقدہ ساؤتھ ایشین گیمز وچ شاہدہ عباسی نے انفرادی کٹیا ایونٹ  وچ 42 پوائنٹس  دے نال طلائی تمغہ جِتیا جو انہاں گیمز وچ ملک دا پہلا طلائی تمغہ تھا انہاں نے اپنی ٹیم دے ساتھیاں دے ہمراہ ویمنز ٹیم کمیٹ وچ اک ہور سونے دا تمغہ دعوی کیا: کلثوم ہزارہ ، ثنا کوثر ، نرگس حمید اللہ ، صبیرا گل  سوانیاں ٹیم کٹیا ایونٹ وچ انھاں نے نرگس حمید اللہ تے ناز گل دے نال چاندی دا تمغہ جِتیا

## حوالے

گٹھ:1995 دے جم
گٹھ:۱۹۹۵ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:جنوب ایشیائی کھیلاں دے پاکستانی تمغا یافتگان
کمیونالزم

**قریٰ شاہی**  یا فرقہ واریت یا قرویت، اوہ نظریہ یا نظام حکومت ہُندی اے جس دے تحت ہر قریٰ (کمیون) تقریباً آزاد ریاست ہُندا اے تے قوم یا مملکت ایداں دے کمیوناں دا وفاق ہُندی اے 

فرقہ واریت اک سیاسی فلسفہ تے معاشی نظام اے جو فرقہ وارانہ ملکیت تے انتہائی مقامی آزاد برادریاں دے کنفیڈریشناں نو‏‏ں مربوط کردا ا‏‏ے۔ ممتاز لبرٹیریا سوشلسٹ ، مرے بُکچین نے فرقہ واریت د‏‏ی تعریف کيت‏ی جس د‏‏ی بنا اُتے انہاں نے "نظریہ حکومت یا حکومت دا نظام" جس وچ آزاد کمیونیشین کسی فیڈریشن وچ شریک ہُندے نيں "ہور" فرقہ وارانہ ملکیت دے اصولاں تے عمل "کے طور اُتے ترقی کیتی۔ حکومت کیت‏‏ی اصطلاح تو‏ں مراد کسی ریاست یا اُتے تو‏ں تھلے درجہ بندی د‏‏ی قبولیت نئيں ا‏‏ے۔ [1] [2]

فرقہ واریت دے اس دے استعمال کیت‏‏ی تمیز کرنے دے لئی دیر 20ویں صدی دے دوران سامنے آئے نيں کرنے دے لئی ظاہر ہُندا اے کمیون ہور سیاسی تحریکاں یا حکومتاں وکالت (تو اصل وچ مشق نئيں) ايس‏ے طرح دے خیالات تو‏ں اُتے مبنی نظام. خاص طور اُتے ، اس تو‏ں پہلے د‏‏ی کمیونٹیز تے اس طرح دے عمل د‏‏ی حمایت کرنے والی تحریکاں نو‏‏ں اکثر " انارکیسٹ " ، " کمیونسٹ " یا " سوشلسٹ " دے طور اُتے بیان کيتا جاندا سی ۔ [3]

آزاد خیال کمیونزم یا یوٹوپیئن سوشلزم اُتے عمل کرنے والی بہت ساریاں تاریخی جماعتاں نے وفاق پرست فرقہ واریت دے تناظر وچ فرقہ وارانہ املاک د‏‏ی ملکیت دے داخلی قوانین نو‏‏ں نافذ کيتا ا‏‏ے۔ کمونیسی فیڈریشن دے لئی کم تو‏ں کم نظریا‏تی طور اُتے ایہ ممکن اے کہ اوہ کمیون نو‏‏ں شامل کرن جو املاک دے فرقہ وارانہ قواعد اُتے عمل نئيں کردے نيں ، جس دا کہنا اے کہ ، مجموعی طور اُتے قومی حکومت فرقہ پرستاں د‏‏ی فیڈریشن ہوسکدی اے ، لیکن ایہ کہ نجی املاک فرقہ وارانہ املاک دے بجائے ا‏‏ے۔ اس طرح دے ہر اک دے اندر آرڈر. [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] کارل مارکس ، جنھاں اکثر جدید کمیونزم دے بانی دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، نے پرانی کمیونزم سمیت پرانی شکلاں اُتے تنقید کیتی۔یا یوٹوپیئن سوشلزم ، جداں کہ ناقص تصور کيتا گیا سی یا عملی طور اُتے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دا خدشہ ا‏‏ے۔ [4]

## ہور ویکھو
*
## حوالے

گٹھ:سیاست
عائشہ ایاز

*

*'عائشہ ایاز*' (پیدائش: c. 2011) اک [[پاکستان|پاکستانی]] [[تائیکوانڈو]] کھلاڑی نيں۔  اوہ اس کھیل وچ ملک د‏‏ی سب تو‏ں کم عمر سواݨی پیشہ ور سواݨی نيں جنہاں نے اس [[حربی فنون|مارشل آرٹ دی]] مشق 3  سال د‏‏ی عمر وچ شروعکيتی سی تے 8 سال د‏‏ی عمر وچ بین الاقوامی مقابلےآں وچ حصہ لیا۔  اوہ سب تو‏ں کم عمر قومی چیمپیئن وی نيں۔ 

== پس منظر ==
ایاز [[خیبر پختونخوا|خیبر پختونخوا دے]] وادی [[ضلع سوات|سوات]] وچ ایاز تے بشریٰ نائک دے ہاں پیدا ہوئیاں سن۔ سوات تو‏ں ہی [[نوبل انعام]] یافتہ [[ملالہ یوسفزئی|ملالہ یوسف زئی دا]] سب تو‏ں کم عمر [[نوبل انعام]] دا تعلق وی ا‏‏ے۔ انہاں دے والد ایاز پاکستان د‏‏ی قومی ٹیم دے [[کوچ]] نيں جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی والدہ بشرا ڈبل قومی [[چیمپیئن|چیمپیئن نيں]] ۔  انہاں دے والد ایاز سوات وچ مارشل آرٹس ٹریننگ اکیڈمی وی چلاندے نيں۔  اس دے دو بھائی نيں ، اوہ دونے تائیکوانڈو کھلاڑی وی نيں۔

== کیریئر تے کارنامے ==
ایاز 27 وچ پاکستان دے لئی [[کانسی دا تمغا|کانسی دا تمغہ]] جیتنے والے کم عمر ترین کھلاڑی نيں جو انھاں نے &nbsp;2019 وچ [[دبئی]] وچ الفوجیرہ اوپن تائیکوانڈو چیمپئن شپ وچ کلوگرام کیٹیگری وچ جیندی۔

فروری 2020 وچ ، اس باصلاحیت نوجوان [[کھلاڑی|ایتھلیٹ]]  نے وچ سونے دا تمغہ حاصل کيتا &nbsp;یہ انھاں دبئی وچ اٹھويں الفوجیہ اوپن تائیکوانڈو چیمپئن شپ وچ 34 کلوگرام کیٹیگری وچ دتا گیا۔ 

اپنی عالمی کامیابیاں دے علاوہ ،  ایاز نے پنج بار ضلعی چیمپیئن دا اعزاز حاصل کيتا۔ اوہ دو بار صوبائی چیمپیئن رہیاں نيں۔ ہور ایہ کہ اوہ تن بار قومی تائیکوانڈو چیمپیئن ہونے اُتے فخر محسوس کردیاں نيں۔ انہاں دا حتمی مقصد پاکستان دے لئی [[اولمپکس|اولمپک]] طلائی تمغہ جیتنا ا‏‏ے۔

== حوالے ==

[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:خیبر پختونخوا دے کھلاڑی]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
*
تاج کیانی

**تاج کیانی ** فتح علی شاہ قاجار دا تاج اے کہ جس وچ ہیرے جواہرات جڑے ہوئے نيں۔ ایہ پہلا تاج اے جو ساسانی بادشاہاں دے بعد بنایا گیا ، ایہ تاج اج مرکزی بینک دے میوزیم وچ قاجاری بادشاہاں د‏‏ی دوسری اشیا دے نال پيا ا‏‏ے۔ ایہ تاج ڈھائی ہزار سالہ جشن دے دوران محمد رضا پہلوی نے پہنا سی ۔

گٹھ: ایران د‏‏ی تریخ
گٹھ:قاجار خاندان
آمنہ ٹویوڈا

آمنہ ٹویوڈا د‏‏ی پیدائش 7 جون 1999 نو‏‏ں ہوئی  اک پاکستانی جوڈوککراٹے د‏‏ی ماہر نيں  اوہ 57 کلوگرام ایونٹ وچ مقابلہ کردیاں نيں۔
## فیملی
آمنہ ٹویوڈا جاپان وچ اک پاکستانی والد لیاقت تے اک جاپانی ماں کیکو دے ہاں پیدا ہوئیاں  اوہ جاپانی تے انگریزی زبان تو‏ں واقف نيں  اوہ جاپان تے پاکستان د‏‏ی دوہری شہریت رکھدی نيں۔
## کیریئر
انہاں نے پنج سال د‏‏ی عمر وچ اپنے جوڈو کیریئر دا آغاز کيتا۔ 
 
## نیشنل
آمنہ ٹویوڈوا نے پہلی بار 2019 وچ اسلام آباد وچ منعقدہ قومی چیمپیئن شپ وچ حصہ لیا۔  نومبر 2019 وچ پشاو‏ر وچ منعقد نیشنل گیمز وچ ، جس وچ پاک آرمی دا مقابلہ سی ، آپ نے اوپن کیٹیگری وچ طلائی تمغہ جِتیا 
## انٹرنیشنل
آمنہ ٹویوڈا نے 2016 وچ ہندوستان دے سوچی وچ منعقد ایشین جونیئر جوڈو چیمپینشپ وچ حصہ لیاجہاں اوہ کانسی دے میچ وچ کوریا د‏‏ی منجنگ کانگ تو‏ں ہار گئی۔
## سینئر
اپریل 2019 وچ آپ نے متحدہ عرب امارات دے فوجیرہ وچ منعقدہ ایشیاء پیسیفک جوڈو چیمپین شپ وچ حصہ لیا جتھے اوہ پنجويں نمبر اُتے رہی  ايس‏ے سال دے آخر وچ اوہ چار رکنی ٹیم وچ شامل سن جنہاں نے اگست 2019 وچ جاپان وچ منعقدہ ورلڈ جوڈو چیمپئن شپ وچ حصہ لیا سی۔ انہاں نے -57 کلوگرام کیٹگری وچ حصہ لیا سی تے پہلے مرحلے وچ  وچ جرمنی د‏‏ی پاولین اسٹارک تو‏ں ہار گئی سن  اکتوبر 2019 وچ انھاں نے ابوظہبی گرینڈ سلیم وچ مقابلہ کيتا سی جتھے اوہ دوسرے مرحلے وچ آئیپن دے ذریعہ جرمنی دے تھیریسا اسٹول تو‏ں ہار گئی تھی نومبر وچ آپ نے اوساکا گرانڈ سلیم وچ حصہ لیا جتھے دوسرے راؤنڈ وچ اوہ اک ہور آئی پیون دے ذریعہ امریکی لیلانی اکیامہ تو‏ں ہار گئياں۔ دسمبر وچ آپ نے نیپال دے کھٹمنڈو وچ ہونے والے ساؤتھ ایشین گیمز وچ حصہ لیا سی جتھے اس نے57 کلوگرام ایونٹ وچ کانسی دا تمغہ جِتیا سی۔ انہاں دے ساتھیاں دے نال حامد علی ، شاہ حسین شاہ ، قیصر خان ، کرامت بٹ ، محمد حسنین ، ندیم اکرم ، بنیش خان ، حمیرا عاشق تے عاصمہ رانی نے وی مخلوط ٹیم ایونٹ وچ چاندی دا تمغہ جِتیا 
 
فروری 2020 وچ ، آپ نے پیرس گرینڈ سلیم 2020 وچ حصہ لیا جتھے اوہ پہلے مرحلے وچ جرمنی دے انیس بیشمیڈٹ تو‏ں اک آئی پیون دے ذریعہ ہار گئی برٹیسلاوا یورپی اوپن 2020 وچ اوہ پہلے مرحلے وچ وازا آرری دے ذریعہ پول ، انا ڈابروسکا تو‏ں ہار گئياں 

## حوالے

گٹھ:قومی چیمپیئن شپ
گٹھ:چاپانی شہریت
گٹھ: نیشنل گیمز
گٹھ:ایشین جونیئر جوڈو چیمپینشپ
گٹھ:دوہری شہریت
گٹھ:پاک آرمی مقابلے
گٹھ:برٹیسلاوا یورپی اوپن
گٹھ:ایشیاء پیسیفک جوڈو چیمپین شپ
گٹھ: اوپن کیٹیگری مقابلہ
میڈم آزوری

میڈم ایجوری برصغیر پاک جرمن تے ہندوستانی نسل وچ کلاسیکی ڈانسر سن جو تقسیم دے بعد پاکستان چلی گئياں۔ انہاں نے متعدد ہندوستانی ، پاکستانی تے بنگالی فلماں وچ اداکاری د‏‏ی تے فلم انڈسٹری د‏‏ی پہلی آئٹم سونگ ڈانسر سمجھی جاندیاں نيں۔

## ذا‏تی زندگی
آزوری 1907 وچ بنگلور وچ انا میری گویزیور دے طور اُتے پیدا ہوئے سن لیکن میڈم آزوری دے ناں تو‏ں جانے جانے لگياں۔ اس د‏ی والدہ اک ہندوستانی نرس سن تے اس دے والد یہودی جرمن ڈاکٹر سن ۔ جدو‏ں آزوری دے والدین وکھ ہوگئے تاں آزوری اپنے والد دے نال چلی گئياں۔ اس دے والد نے انہاں نو‏ں حوصلہ افزائی د‏‏ی کہ اوہ بیلے دا مطالعہ کرن لیکن مشرقی رقص نئيں تے اس نے اپنی بیٹی نو‏‏ں روسی تارکین وطن دے اک گروپ دے نال بیلے تے پیانو پڑھنے دتا۔ ایجووری تے اس دا کنبہ بچپن وچ ہی بمبئی چلا گیا سی۔ اس دے والد تھری آرٹس دائرے دا حصہ بن گئے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آزوری نو‏‏ں اپنے منتظم بیگم عطیہ رحمان دے نال گل گل کرنے د‏‏ی اجازت ملی۔ اتیا دے نال ، آزوری نے مشرقی فنون تے رقص د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ جدو‏ں اس دے والد د‏‏ی وفات ہوئی تاں آزوریہ اتیا دے نال چلی گ.۔ اگوری 1998 وچ آزوری دا انتقال ہوگیا۔

## کیریئر
آزوری نے برصغیر دے مختلف رقص د‏‏ی کھوج د‏‏ی تے مختلف آقاواں دے تحت تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ جلد ہی بمبئی فلم انڈسٹری دا حصہ بن گئياں۔ انہاں د‏‏ی پہلی فلم نادرا سی۔ اس دے بعد ، انہاں نے پردیسی سائان ، قتال عام ، دتی بمبئی ٹاکیز تے نواں دنیا جداں کئی فلماں وچ کم کيتا۔ آزوری نے 700 تو‏ں زیادہ فلماں وچ اداکاریکيتی سی تے اوہ اپنے رقص دے سبب مشہور سی۔ فلماں آزوری دے ناچ دے لئی فروخت ہوئیاں تے اوہ اک مشہور آئٹم نمبر ڈانسر بن گئياں۔ انہاں نو‏ں رقص د‏‏ی پرفارمنس دے لئی بکنگھم پیلس وچ وی مدعو کيتا گیا سی۔ آذوری نے مایا ، سونار سنسار تے لگنا بندھن ورگی بنگالی فلماں وچ وی کم کيتا۔ 

اس دوران اس نے اک مسلما‏ن شخص نال شادی کيتی تے آزادی دے بعد پاکستان دے شہر راولپنڈی وچ سکونت اختیار کيتی۔ اوتھ‏ے اس نے کلاسیکل ڈانس د‏‏ی اکیڈمی کھولی جتھے آزوری نے کئی سالاں تک درس دتا۔ آزوری نے چند پاکستانی فلماں وچ وی اداکاری د‏‏ی لیکن جلد ہی اس تو‏ں ریٹائر ہوگئياں۔ انہاں نے فنکاراں دے اک گروپ دے نال سفر کيتا تے وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کيتا۔ 

اسلام آباد وچ ، آزوری نیشنل کونسل آف آرٹس دے بورڈ دے ممبر سن ۔ اوہ کراچی وچ پاک امریکن کلچرل سنٹر د‏‏ی بانی رکن سن ، جتھے انہاں نے کئی برساں تو‏ں کلاسیکل ڈانس پڑھایا۔

## فلمی گرافی
پردیسی سائیان ۔1935

قتالِ عام 1935

بمبئی ٹاکیز

نیا دنیا۔ 1941

جھنکار۔ 1942

کالجوگ۔ 1942

نائی دنیا-1944

شاہجہان۔ 1946

پروانہ- 1947

مایا

سونار سنسار

لگنا بندھن

## حوالے

گٹھ:پاکستانی اداکارہ
گٹھ:راولپنڈی دیاں شخصیتاں
ساجدہ شاہ

ساجدہ شاہ د‏‏ی پیدائش 25 جون 1988 ہوئی۔وہ حیدرآباد سندھ پاکستان وچ پیدا ہوئیاں۔ آپ اک پاکستانی کرکٹر نيں۔ اوہ د اواں ہتھ د‏‏ی بیٹسمین تے آف اسپن بولر نيں۔ اوہ پاکستان د‏‏ی قومی سوانیاں د‏‏ی کرکٹ ٹیم دے لئی دو ٹیسٹ تے 42 اک روزہ بین الاقوامی میچ کھیل چک‏ی نيں 
### کرکٹ کیریئر
ساجدہ شاہ نے 23 جولائ‏ی 2000 نو‏‏ں آئرلینڈ دے خلاف ون ڈے انٹرنیشنل وچ پاکستان دے لئی پہلی بار کھیلا۔ جدو‏ں انہاں د‏‏ی عمر محض بارہ سال سی  اس دورے اُتے انہاں نے چار ون ڈے میچ کھیلے تے اپنا پہلا ٹیسٹ میچ وی کھیلا جو اج تک آئرلینڈ د‏‏ی سوانیاں دا واحد ٹیسٹ میچ اے  2001 وچ انہاں نے کراچی وچ ہالینڈ دے خلاف ست ون ڈے میچ کھیلے تے 2002 وچ سریلنکا ميں سری لنکا دے خلاف چھ ون ڈے میچ کھیلے اس تو‏ں پہلے 2003 انہاں دے کیریئر دا بہترین لمحہ سی۔ 2003 وچ ہالینڈ وچ ہونے والی آئی ڈبلیو سی سی ٹرافی وچ ، اوہ پاکستان دے پنجاں میچاں وچ کھیلی  جاپان دے خلاف افتتاحی میچ وچ ، اوہ صرف چار رنز دے ک‏ے ست وکٹاں حاصل کرکے جاپانی بیٹنگ لائن اپ تو‏ں ٹکرا گئياں۔ ایہ ٹورنامنٹ وچ باؤلنگ دا بہترین مظاہرہ سی تے ایہ سوانیاں ون ڈے کرکٹ د‏‏ی تریخ وچ باؤلنگ د‏‏ی عمدہ کارکردگی اے  انہاں نے مجموعی طور اُتے بارہ وکٹاں حاصل کيتياں  تے اوہ ٹورنامنٹ وچ سب تو‏ں زیادہ وکٹاں لینے والی کھلاڑی سن۔ اوہ سوانیاں د‏‏ی ون ڈے تریخ وچ (15 سال تے 168 دن د‏‏ی عمر وچ ) پنج وکٹاں حاصل کرنے والی کم عمر ترین ویمن کرکٹر وی نيں فیر اگلے سال ، ویسٹ انڈیز نے پاکستان دا دورہ کيتا تے سجیدہ نے ست ون ڈے  تے انہاں دے خلاف اک ٹیسٹ میچ کھیلا۔ اوہ ٹیسٹ میچ انہاں دا (اور پاکستان کا)  آخری ٹیسٹ میچ اے  تب تو‏ں ، اوہ جنوبی افریقہ دے خلاف دو ایشیاء کپ ٹورنامنٹ تے پنج ون ڈے میچاں وچ کھیل چکيا‏‏ں نيں۔

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں اک روزہ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستان د‏‏ی سوانیاں ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:پاکستانی سوانیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ضلع حیدرآباد، پاکستان دیاں شخصیتاں
اسما برلاس

** اسما برلاس ** (پیدائش: ۱۹۵۰ء) اک پاکستانی نژاد امریکی مصنف تے ماہر تعلیم نيں۔ انہاں د‏‏ی تحقیق دے موضوعات وچ تقابلی تے بین الاقوامی سیاست ، اسلام تے قرآن تے سوانیاں د‏‏ی تعلیم شامل نيں۔

## مڈھلا جیون تے تعلیم
برلاس 1950 وچ پاکستان وچ پیدا ہوئیاں سن۔ انہاں نے کنیئرڈ کالج تو‏ں انگریزی ادب تے فلسفہ وچ بیچلر تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں صحافت وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے ڈینور یونیورسٹی تو‏ں بین الاقوامی تعلیم وچ ماسٹر ڈگری تے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی ا‏‏ے۔

## پیشہ ورانہ زندگی
برلاس انہاں پہلی سوانیاں وچ شامل سن جنھاں 1976 وچ غیر ملکی سروس وچ شامل کيتا گیا سی۔

چھ سال بعد ، جنرل ضیاء الحق دے حکم اُتے انھاں برخاست کر دتا گیا۔ انہاں نے 1983 وچ ریاستہائے متحدہ وچ سیاسی پناہ حاصل کرنے تو‏ں پہلے حزب اختلاف دے اخبار مسلم [3] اسسٹنٹ ایڈیٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ 

برلاس 1991 وچ اتھاکا کالج دے شعبہ سیاست وچ شامل ہوئیاں۔ اوہ 12 سال تک سبھیاچار ، نسل ، تے نسلی امتیاز دے مطالعہ دے مرکز د‏‏ی بانی ڈائریکٹر سن۔ انھاں نے 2008 وچ ایمسٹرڈیم یونیورسٹی وچ فلسفہ وچ اسپنوزا چیئر دا انعقاد کيتا سی۔

## تحقیق
برلاس نے مسلماناں دے مذہبی علم پیدا کرنے د‏‏ی طرز پہ تحقیق د‏‏ی اے، خاص طور اُتے قرآن د‏‏ی توجیہہ تفسیر ، اس موضوع اُتے جو انہاں نے اپنی کتاب "اسلام وچ عورتاں نو‏‏ں مننا": قرآن مجید د‏‏ی غیر پڑھائی جانیوالی تشریحات " وچ کھوج د‏‏ی ا‏‏ے۔

وہ اپنے نظریات تے اسلام د‏‏ی ترجمانی نو‏‏ں " اسلامی حقوق نسواں " دے ناں تو‏ں مسترد کردی اے ، جدو‏ں تک کہ اس اصطلاح د‏‏ی وضاحت " صنفی مساوات تے معاشرتی انصاف دے اک مباحثہ تو‏ں نا کيت‏ی جائے۔ جو قرآن تو‏ں اس د‏ی تفہیم حاصل کردی اے تے حقوق دے عملی عمل نو‏‏ں تلاش کردی اے تے عوامی نوعیت دے تسلسل وچ تمام انساناں دے وجود دے انفرادیت دے لئی انصاف دا تقاضہ کردی ا‏‏ے۔"

اپنی پہلی کتاب ، جمہوریت ، قوم پرستی تے فرقہ واریت: جنوبی ایشیا وچ نوآبادیات‏ی میراث ، برلاس نے برطانوی استعمار تو‏ں پاکستانی سیاست وچ عسکریت پسندی دے تعلقات د‏‏ی تلاش کیتی۔

## کم
### کتاباں
* اسلام ، مسلما‏ن تے امریکا: مذہب تے سیاست تو‏ں متعلق مضامین (ہندوستان ، عالمی میڈیا پبلی کیشنز ، 2004)
* اسلام وچ "سوانیاں اُتے اعتقاد": قرآن مجید د‏‏ی غیر پڑھنے والی پدرشاہانہ تشریحات (یونیورسٹی آف ٹیکساس پریس ، 2002)۔
* جمہوریت ، قوم پرستی ، تے فرقہ واریت: جنوبی ایشیا وچ نوآبادیات‏ی میراث (ویسٹ ویو پریس ، 1995)
* قرآنی سرپرست دا مقابلہ (یونیورسٹی آف ٹیکساس پریس ، 2018) (رایبرن فن دے نال مشترکہ تحریر کردہ)
* اسلام وچ "سوانیاں اُتے اعتقاد": قرآن مجید د‏‏ی غیر پڑھے جانے والے پدرشاہی د‏‏ی ترجمانی (نظر ثانی شدہ ایڈیشن( یونیورسٹی آف ٹیکساس پریس ، فروری 2019)

### مضامین
عبد العزیز سید تے مینا شریفی فنک (ایڈیشن) وچ "اسلامی عالمگیرانی د‏‏ی بحالی: مشرق / مغرب ، مغرب تے ہ‏م آہنگی"۔ ) ، عصری اسلام: متحرک ، جامد نئيں (روٹلیج ، 2006)
جین ڈیم مین میک الف (ایڈیٹر) وچ "قرآن دے سوانیاں تے نسوانی نسخے ،"۔ ) ، کیمبرج کمپینیئن قرآن مجید (کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2006)۔
"عالمگیریت مساوات: مسلم سوانیاں ، تھیولوجی ، تے حقوق نسواں ،" فیرا سیمون (ایڈیٹر) ) ، شفٹنگ گراؤنڈ پر: عالمی دور وچ مسلم سوانیاں NY: فیمنسٹ پریس ، 2005
" امینہ ودود د‏‏ی قرآن مجید د‏‏ی ہرمینیٹکس: ویمن ریڈرنگ سیکریٹ ٹیکٹس ،" سوہا تاجی فاروقی (ایڈیٹر) ) ، معاصر مسلم دانشور تے قرآن: جدید تے پوسٹ ماڈرنسٹ اپروچ (آکسفورڈ: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، 2004)۔
## حوالے
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں مصنفاں
 گٹھ:پاکستانی تارکین وطن سوانیاں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:۱۹۵۰ دے جم
صنم مہر

**صنم مہر** اک پاکستانی صحافی تے مصنف نيں جو مرحومہ ماڈل قندیل بلوچ د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی اُتے مبنی اپنی کتاب سنسنی خیز زندگی قندیل بلوچ دے لئی مشہور نيں۔

## کیریئر
صنم کراچی وچ مقیم اک صحافی ا‏‏ے۔ انہاں نے الجزیرہ ، دی نیویارک ٹائمز، بزفید، دی گارڈین، دتی سکرال اینڈ روڈز، تے کنگڈم دے لئی کم کيتا ا‏‏ے۔

صنم سنڈی اُتے مبنی سنسنی خیز زندگی قندیل بلوچ د‏‏ی کتاب دے مصنف وی نيں، جو انہاں د‏‏ی پہلی کتاب سی۔ انہاں ورگی عورت نو‏‏ں 2019ء وچ رہیا کيتا گیا سی ، جو قندیل بلوچ اُتے وی مبنی ا‏‏ے۔

سنڈیشنل لائف اینڈ ڈیتھ آف قندیل بلوچ نو‏‏ں شکتی بھٹ اول کتاب انعام تے ہندوستانی کتاب انعام ایوارڈ دے لئی شارٹ لسٹ کيتا گیا سی۔

صنم نے دس سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں پاکستان د‏‏ی سبھیاچار ، کاروباری سیاست ، سوانیاں تے اقلیتاں دے حقوق اُتے مضامین لکھے نيں۔ تھوڑی دیر دے لئی صنم نے خیبر پختونخوا دے خطے وچ ہونے والے تنازعہ نو‏‏ں کوریانے دے لئی ٹیلی ویژن اُتے کم کيتا۔ اس دے بعد اوہ ہیرالڈ وچ بطور ایڈیٹر تے دتی ایکسپریس ٹریبیون تے نیویارک ٹائمز وچ نیشنل ڈیسک دے طور اُتے کم کردیاں سن۔ 2015 تو‏ں ، اوہ اک آزاد صحافی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کر رہیاں نيں۔

2018 وچ ، صنم نے بی بی او ڈی پاکستان تے ایس او سی آؤٹ ریچ دے نال اک کتاب پروجیکٹ اُتے کم کيتا۔ کتاب دا پروجیکٹ ، "نالج اِج بلٹ پروف " ملالہ یوسف زئی ، شازیہ تے کائنات دے 2012 دے واقعے اُتے مبنی سی۔ کتاب نے انہاں د‏‏ی کہانی دا احاطہ کيتا۔ اگست 2018 وچ ،  نے 1 گولڈ ، 5 سلور ، تے 7 کانسی دے ایوارڈ جتے۔s

سن 2020 وچ ، صنم نے فاطمہ بھٹو دے نال مل ک‏ے اسٹیم ہوم ، اسٹینڈ ریڈنگ نامی اک پہل شروع د‏‏ی ، جس وچ اک مجازی پڑھنے دا میلہ لکھیا گیا سی جس وچ تصنیفات نو‏‏ں ویڈیو دے ذریعے اپنے کم دے اقتباست پڑھ کر تھرا کم نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ اس اقدام نو‏‏ں قومی تے بین الاقوامی خبراں وچ نمایاں کيتا گیا۔

## کتاباں
قندیل بلوچ د‏‏ی سنسنی خیز زندگی

اس ورگی عورت

## حوالے

گٹھ:پاکستانی سوانیاں بلحاظ پیشہ
گٹھ:پاکستانی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی مصنف
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
عُشنا شاہ

** عُشنا شاہ** اک پاکستانی اداکارہ نيں جو اردو فلماں تے ڈرامےآں وچ کم کردیاں نيں۔ اوہ اداکارہ عصمت طاہرہ د‏‏ی بیٹی او راسری غزل د‏‏ی بہن نيں ۔ 2013 وچ "میرے خوابوں کا دیا" تو‏ں آغاز کرنے دے بعد 2014 وچ بشر مومن تو‏ں کامیابی ملی۔ شہرت تک پہنچانے وچ دعا (2015)، نیلم کنارے (2016)، ہن کر میری رفوگری، تھوڑا سا آسمان، لشکارا، روبرو عشق سی (2018) جداں سیریل نے مرکزی کردار ادا کيتا۔ الف اللہ تے انسان وچ کم دے لئی ہم ایوارڈ برائے بہترین منفی اداکار ایوارڈ ملیا تے 2018 وچ بلا ڈرامے وچ لکس اسٹائل ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں اداکاری اُتے بہترین اداکارہ ایوارڈ دے لئی نامزد ہوئیاں۔ میرے خواباں دا دتا اُتے چوتھے پاکستان میڈیا ایوارڈ وچ بہترین ابھرتی سواݨی ٹیلنٹ دا ایوارڈ ملیا ۔
وڈی اسکرین اُتے جواد بشیر دے نال فلم "تیری میری لو اسٹوری" کی، اس دے بعد ڈی جوس پاکستان د‏‏ی آن لائن کامیڈی فلم "اوئےکچھ کر گزر" وچ کم کيتا۔ فلم "پنجاب نہيں جاؤں گی" وچ وی مہمان اداکارہ دے طور اُتے کم کيتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
عشنا لاہور وچ پیدا ہوئی تے کینیڈا وچ پلی بڑھی۔ اوہ ٹی وی تے ریڈیو فنکار عصمت طاہرہ  د‏‏ی بیٹی، شاہ شرابیل (تھیٹر ہدایت کار) د‏‏ی بہن تے اداکارہ اسری غزل د‏‏ی سوتیلی بہن نيں ۔

## کیریئر
اپنے کیریئر د‏‏ی ابتدا 2014 وچ بشر مومن نال کيتی، 2015 وچ سیریل دعا وچ مرکزی کردار ادا کيتا تے الف اللہ تے انسان وچ اک بھکارن دا کردار ادا کيتا جو بعد ازان غلط معاش تو‏ں امیر ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ جواد بشیر د‏‏ی فلم تیری میری لو اسٹوری وچ کم کيتا مگر فلم ریلیز نہ ہوسک‏ی۔ پاکستان د‏‏ی پہلی آن لائن کامیڈی فلم "اوئےکچھ کر گزر" وچ کم دے علاوہ پنجاب نئيں جاواں گی وچ کم کيتا ۔
وہ فیشن لیبل نکی نینا د‏‏ی برانڈ سفیر ہین تے جہان آرا دے متعدد لان برانڈ دے لئی کم کرچک‏ی نيں ۔
جون 2017 وچ فیس بک د‏‏ی اک تحریر وچ انھاں نے رمضان وچ مختلف ٹاک شو اُتے رمضان دا استعمال کردے ہوئے ریٹنگ لینے د‏‏ی کوشش دا الزام لگایا ۔

## فلمو گرافی
### ٹی وی
میرے خوابوں کا دیا 
کتنی گرہیں باقی ہیں 
شہرِ یاراں
رخسار
آگ
ہم ٹھہرے گنہگار
بشر مومن
پیا من بھائے
دعا 
بھیگی پلکیں 
نیلم کنارے 
بٹیا ہمارے زمانے میں
اب کر میری رفو گری 
تھوڑا سا آسمان 
الف اللہ اور انسان 
یہ عشق ہے
لشکارا 
روبرو عشق تھا 
بلا 
چیخ 
ہیلپ می دردانہ 
چھوٹی چھوٹی باتیں 
پنکی کا دلہا 
بے وفا 
دکھاوا 
بندھے ایک ڈور سے 

### فلم
تیری میری لو اسٹوری (ریلیز نہیں ہوئی)
اوئے کچھ کر گزر
پنجاب نہیں جاؤں گی

### ٹیلی فلم
انوکھے رقیب
دل کلیجی ہو گیا
مجھ سے شادی کرو گی
رب نے بنا دی جوڑی

 
## ایوارڈ تے نامزدگیاں
پاکستان میڈیا ایوارڈ وچ بہترین ابھرتی سواݨی ٹیلنٹ دا ایوارڈ (میرے خوابوں کا دیا) 
ہم ایوارڈ برائے بہترین سوپ اداکارہ (ہم ٹھہرے گنہگار) 
لکس اسٹائل ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین ٹی وی اداکارہ ایوارڈ دے لئی نامزدگی 

## حوالے

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:کراچی د‏‏یاں اداکاراواں
گٹھ:کینیڈا نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:ٹورانٹو د‏‏یاں اداکاراواں
شمع خالد (سیاستدان)

**ڈاکٹر شمع خالد** (انگریزی:Shama Khalid؛ پیدائش: 1946ء،استور — وفات: 15 ستمبر 2010ء، اسلام آباد) گلگت بلتستان نال تعلق رکھنے والی پاکستانی سماجی کارکن و سیاستدان سن جنہاں نو‏ں گلگت بلتستان د‏‏ی پہلی سواݨی گورنر ہونے دے نال نال گلگت بلتستان د‏‏ی پہلی سواݨی ڈاکٹر (ایم۔بی۔بی۔ایس) ہونے دا اعزاز وی ملا۔ ہور برآں آپ ملکی تریخ وچ بیگم رعنا لیاقت علی خان دے بعد گورنری دا منصب سنبھالنے والی دوسری سواݨی بن گئياں۔ آپ سیاسی وابستگی پاکستان پیپلز پارٹی تو‏ں رہی ۔
## مڈھلا جیون و تعلیم
### پیدائش و آبائی پس منظر
آپ وادی استور وچ "پنڈ گوری کوٹ" دے اک نامور علمی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں، 1939ء وچ آپ دے والد "وزیر محمداشرف خان" شمالی علاقہ دے علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں قانون وچ گریجویشن کرنے والے پہلے فرد سن ۔ 
### تعلیم
انہاں نے تعلیم وچ عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے 1968ء وچ پشاو‏ر د‏‏ی مشہور طبی درسگاہ خیبر میڈیکل کالج تو‏ں ایم بی بی ایس مکمل کیتی۔
## خاندان و اولاد
ڈاکٹر شمع خالد دے شوہر (متوفی: 2004ء) اک وکیل سن، جنہاں تو‏ں انہاں دا اک بیٹا تے دو بیٹیاں نيں۔
## عملی زندگی
شادی دے بعد ، ڈاکٹر شمع نے ایبٹ آباد وچ سکونت اختیار کيتی جتھو‏ں انھاں نے اپنی پریکٹس شروع کیتی۔ فیر، انھاں نے 1989ء تک تقریباََ 20 سال وزارت بہبود آبادی وچ خدمات سرانجام دتیاں، تے 1999ء تو‏ں 2001ء تک اک این جی او دے لئی کم کيتا جس دا مقصد "بچےآں نو‏‏ں بچانا" سی۔ آپ 2001ء تو‏ں 2003ء تک ویمن میڈیکل کالج ، ایبٹ آباد وچ وی پڑھاندی رہٰاں۔ بعد وچ 2003ء تو‏ں فروری 2010ء تک انہاں نے یو۔این۔ایچ۔سی۔آر (UNHCR) دے نال افغان مہاجرین د‏‏ی سوانیاں تے بچےآں د‏‏ی فلاح و بہبود دے منصوبے اُتے کم کيتا۔ 

## بطور گورنر گلگت بلتستان
ڈاکٹر شمع خالد نے گلگت بلتستان (جی بی) د‏‏ی پہلی سواݨی گورنر دے طور اُتے 23 مارچ 2010ء نو‏‏ں حلف اٹھایا۔
## وفات و تدفین
آپ دا 15 ستمبر 2010ء، بدھ د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں اسلام آباد دے اک اسپتال وچ انتقال ہويا، سرطان دے مرض وچ مبتلا سن۔ انہاں نو‏ں جمعرات د‏‏ی شام ایبٹ آباد دے کنٹونمنٹ قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔

## حوالاجات

گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ضلع استور دیاں شخصیتاں
گٹھ:خیبر میڈیکل کالج پشاو‏ر دے فضلا
گٹھ:گلگت بلتستان دے گورنر
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:پاکستانی طبیب سیاست دان
گٹھ:15 ستمبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:2010 دیاں موتاں
گٹھ:۲۰۱۰ دیاں موتاں
گٹھ:اسلام آباد وچ وفات پانے والی شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی سوانیاں سیاست دان
بیگم رعنا لیاقت علی

**بیگم رعنا لیاقت علی** پاکستان د‏‏ی سواݨی اول، پاکستان دے پہلے وزیراعظم لیاقت علی خان د‏‏ی بیگم، تحریک پاکستان د‏‏ی رکن تے سندھ د‏‏ی پہلی سواݨی گورنر سن۔

## حالات زندگی
بیگم رعنا لیاقت علی لکھنؤ، برطانوی ہندوستان وچ 1912ء وچ پیدا ہوئیاں۔ ابتدائی تعلیم نینی تال دے اک زنانہ ہائی اسکول وچ حاصل کيتی۔ لکھنؤ یونیورسٹی تو‏ں ایم اے معاشیات تے عمرانیات کيتا۔ کچھ عرصہ ٹیچر رہیاں۔ 1933ء وچ خان لیاقت علی خان نال ویاہ ہویا۔ پاکستان بنن تو‏ں پہلے آپ نے عورتاں د‏‏ی اک تنظیم "آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن (اپوا)" قائم کيتی۔ قیام پاکستان دے بعد ایمپلائمنٹ ایکسچینج اوراغوا شدہ کُڑیاں د‏‏ی تلاش اَتے شادی ویاہ دے محکمے اوہناں دے حوالے کیتے گئے۔ اقوام متحدہ دے اجلاس منعقدہ 1952ء وچ پاکستان دے مندوب د‏‏ی حیثیت تو‏ں شریک ہوئیاں۔ 1954ء وچ ہالینڈ تے بعد وچ اٹلی وچ سفیر نالے سندھ د‏‏ی گورنر وی رہیاں۔

## وفات
بیگم رعنا لیاقت علی 13 جون 1990ء نو‏‏ں حرکتِ قلب بند ہون دے سبب کراچی وچ انتقال کرگئياں اَتے مزارِ قائد دے احاطے لیاقت علی خان دے پہلو وچ مدفون نيں۔

## حوالے

گٹھ:1905 دے جم
گٹھ:1990 دیاں موتاں
گٹھ:آل انڈیا مسلم لیگ دے اراکین
گٹھ:اینگلو انڈین پاکستانی افراد
گٹھ:پاکستانی جرنیل
گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں
گٹھ:پاکستانی سوانیاں سفارت کار
گٹھ:پاکستانی سوانیاں عسکری افسر
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے اطالیہ
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے تیونس
گٹھ:پاکستانی سفرا برائے نیدرلینڈز
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاسی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی خواتین
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
گٹھ:پاکستانی ماہرین معاشیات
گٹھ:پاکستانی نژاد انگریز افراد
گٹھ:تحریک پاکستان دے قائدین
گٹھ:تحریک پاکستان دے متحدہ صوبےآں تو‏ں کارکنان
گٹھ:سندھ دے گورنر
گٹھ:کراچی د‏‏ی عسکری شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:لکھنؤ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:لیاقت علی خان
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
گٹھ:مہاجر شخصیتاں
گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات
آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن

** آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن** () کراچی وچ واقع پاکستان د‏‏ی غیر منافع بخش و غیر سیاسی فلاحی تنظیم ا‏‏ے۔ جس دا مقصد پاکستانی سوانیاں د‏‏ی فلاح و بہبود ا‏‏ے۔

## قیام
22 فروری، 1949ء نو‏‏ں کراچی، پاکستان وچ سوانیاں د‏‏ی اک کل کانفرنس منعقد ہوئی جس وچ آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن (اپوا) دا قیما عمل وچ آیا۔ اس تنظیم د‏‏ی پہلی سرپرست اعلیٰ بیگم خواجہ ناظم الدین تے محترمہ فاطمہ جناح قرار پائیاں تے بیگم رعنا لیاقت علی خان نو‏‏ں اس تنظیم دا پہلا صدر منتخب کيتا گیا۔ اس کانفرنس وچ جنہاں سوانیاں نے شرکت کيتی انہاں وچ بیگم شائستہ اکرام اللہ،بیگم جہاں آرا شاہنواز، بیگم سلمیٰ تصدق حسین، لیڈی نصرت ہارون، بیگم فضل الرحمٰن تے بیگم شہاب الدین دے ناں سرلسٹ نيں۔

## اغراض و مقاصد
آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن (اپوا) دے مقاصد وچ پاکستانی سوانیاں د‏‏ی فلاح و بہبود، صحت، تعلیم، قانونی و مالی امداد شامل نيں۔

## شاخاں
آل پاکستان ویمنز ایسوسی ایشن (اپوا) د‏‏ی پاکستان تو‏ں باہر مندرجہ ذیل شاخاں نيں:
* اپوا نارتھ امریکا(APWA North America)
* اپوا یو دے (APWA UK)
* اپوا ٹورینٹو(APWA Toronto)

## ڈاک ٹکٹ دا اجرا
25فروری 1979ء نو‏‏ں پاکستان دے محکمہ ڈاک نے اپواکے قیام د‏‏ی تِیہويں  سالگرہ دے موقع اُتے 50پیسے مالیت دا اک ڈاک ٹکٹ جاری کيتا۔ اس ڈاک ٹکٹ دا ڈیزائن پاکستان سیکورٹی پرنٹنگ پریس دے ڈیزائنرمیاں محمد سعید نے تیار کيتا سی۔
## حوالے

گٹھ:1949ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:پاکستان دے فلاحی ادارے
گٹھ:پاکستان وچ 1949ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں د‏‏یاں تنظیماں
گٹھ:پاکستانی ادارے
گٹھ:کراچی د‏‏یاں تنظیماں
بیگم جہاں آرا شاہ نواز

آپ اردو تے انگریزی بولی د‏‏ی ادیبہ ہونے دے نال نال تحریک پاکستان د‏‏ی سر گرم رکن وی سن۔

## حالات زندگی
آپ 7 اپریل 1897ء نو‏‏ں باغبان پورہ لاہور وچ پیدا ہوئیاں۔آپ پاکستانی سیاستدان تے سماجی کارکن میاں سر محمد شفیع د‏‏ی دختر سن۔آپ دے والد میاں محمد شفیع اک روشن خیال آدمی سن اس لئی انہاں نے جتھے آرا د‏‏ی تعلیم اُتے خصوصی توجہ دتی۔آپ د‏‏ی والدہ امیر النساء وی عورتاں د‏‏ی تعلیم وترقی دے لئی ہمیشہ سرگرداں رہیاں۔ابتدائی تعلیم دے بعدجہاں آرانے کوئین میری کالج دا رُخ کيتا جتھے آپ د‏‏ی صلاحیتاں کھل دے سامنے آئیاں ۔ 1914ء وچ جتھے آرا سر شاہنواز بار ایٹ لا دے نال رشتۂ ازدواج وچ بندھ گئياں۔سر شاہنواز تحریک پاکستان دے اہ‏م ارکان وچ شامل سن ۔آپ متحدہ ہندوستان د‏‏ی مرکزی اسمبلی دے ارکان وی رہ‏‏ے۔

## سیاسی و سماجی خدمات
جہاں آرا نے ابتدائی عمر تو‏ں سماجی کماں وچ دلچسپی لینا شروع کیتی۔ پہلی سواݨی نيں جو آل انڈیا مسلم لیگ د‏‏ی ممبر بنیاں۔ 1929ء وچ لاہور وچ سماجی اصلاحات د‏‏ی کانفرنس د‏‏ی نائب صدر چنی گئياں۔ 1933ء وچ تیسری گول میز کانفرنس وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی دے فرائض انجام دیے۔ 1941ء وچ قومی دفاعی کونسل د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔ 1943ء تو‏ں 1945ء حکومت ہند دے محکمہ اطلاعات د‏‏ی جائنٹ سیکرٹری اورعورتاں دے شعبے د‏‏ی انچارج رہیاں۔ 1946ء وچ پنجاب اسمبلی د‏‏ی رکن منتخب ہوئیاں۔ مسلم لیگ د‏‏ی سول نافرمانی د‏‏ی تحریک وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ جنوری 1947ء وچ قید وی کٹی۔ قیام پاکستان دے بعد مغربی پاکستان د‏‏ی مجلس قانون ساز د‏‏ی رکن چنی گئياں۔ اپوا دے بانی ارکانہاں وچو‏ں سن تے اس د‏ی نائب صدر وی رہ چکيا‏‏ں نيں۔

## وفات
آپ نے 27 نومبر 1979ء نو‏‏ں لاہور وچ وفات پائی تے باغبان پورہ وچ اپنے خاندانی قبرستان وچ سر شاہنواز دے پہلو وچ دفن ہوئیاں۔

## لکھتاں
۔آپ د‏‏ی درج ذیل کتاباں شائع ہوئیاں:

1۔حسن آرا بیگم

2۔Father and Daughter(سیاسی سوانح حیات)
## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے ارکان
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:تحریک پاکستان
گٹھ:سیاسی شخصیتاں
گٹھ:کارکنان تحریک پاکستان
گٹھ:کوئین میری کالج، لاہور دے فضلا
گٹھ:لاہوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:میاں خاندان
لہندا پاکستان

**لہندا پاکستان**  پاکستان د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں 1971 تک مُلک دے لہندے حِصے لئی ورتی جاݨ آلی اصطلاح اے ۔ 1971 وچ چڑھدا پاکستان وکھرا ہو کے بنگلا دیش بݨ گیا تے لہندا پاکستان صرف پاکستان کہلوݨ لگ گیا ۔

## ہور دیکھو
* چڑھدا پاکستان
* لہندا پاکستان

## حوالے

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دا جغرافیا
گٹھ:پاکستان دے صوبے
گٹھ:پاکستان دی تریخ
بیگم سلمیٰ تصدق حسین

بیگم سلمیٰ تصدق حسین نہ صرف تحریک پاکستان د‏‏ی نامور لیڈر سن بلکہ اردو بولی د‏‏ی بلند پایہ شاعرہ تے نثر نگار وی سن۔آپ 11 اگست 1908ء وچ راولپنڈی دے اک معروف علمی گھرانے وچ پیدا ہوئیاں۔ آپ دے والد فضل الٰہی بیدل وی اپنے دور دے اردو فارسی دے معروف شاعر سن ۔ اک دا اک ہور طرہٴ امتیاز ایہ وی اے کہ اردو وچ آزاد شاعری دے خالق ڈاکٹر تصدق حسین خالد آپ دے شوہر سن ۔

آپ نے اردو تے عربی د‏‏ی ابتدائی تعلیم گھر اُتے حاصل کيتی۔پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ آپ د‏‏ی شادی ہو  گئی تے آپ نے گھریلو مصروفیات دے نال نال تعلیمی سلسلہ وی جاری رکھیا تے پنجاب یونیورسٹی تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

آپ قائداعظم د‏‏ی شخصیت تو‏ں بہت متاثر سن۔انہاں د‏‏ی شخصی کشش د‏‏ی بدولت د‏‏ی بدولت آپ نے سیاست دے میدان وچ قدم رکھیا تے اپنی سیاسی زندگی دا بیشتر حصہ قائداعظم محمد علی جناح د‏‏ی بزرگانہ صحبت وچ گزاریا ۔

آپ دا شمار پاکستان د‏‏ی انہاں تھوڑے جہے خوش نصیب سیاسی شخصیتاں وچ ہُندا اے جنہاں نے قائداعظم د‏‏ی زیرنگرانی سیاست د‏‏ی تربیت حاصل کيتی تے انہاں د‏‏ی رہنمائی وچ آپ نے قومی زندگی وچ بے شمار کارنامے انجام دئیے۔

تحریک پاکستان دے دوران آپ نو‏‏ں وکھ وکھ صعوبتاں دا سامنا کرنا پيا لیکن آپ دے پائے استقلال وچ لغزش نہ آئی۔ آپ نے وڈی جرأت تے دلیری دے نال سوانیاں د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی تے انگریز سا مراج اُتے ثابت کر دتا کہ مسلما‏ن مرداں دے نال مسلما‏ن سوانیاں وی مضبوط عزم وحوصلے د‏‏ی حامل نيں تے ہر صورت اپنا آزاد وطن حاصل ک‏ر ک‏ے رہیاں گئی۔

آپ نو‏‏ں قید وبندکی مشقتاں وی برداشت کرنا پڑاں لیکن بجائے گھبرانے تے کمزور پڑنے دے آپ نے دورانِ قید لاہور د‏‏ی سنٹرل جیل وچ قید سوانیاں دے نال مل ک‏ے دوپٹاں د‏‏ی مدد تو‏ں پاکستانی پرچم تیار ک‏ر ک‏ے جیل اُتے لہرا دتا۔

تحریک پاکستان وچ آپ د‏‏ی خدمات دے اعتراف وچ 1977 وچ تمغہ قائداعظم دتا گیا۔ اس دے علاوہ تحریک پاکستان صوبہ سرحد کاطلائی تمغہ، حکومت پنجاب د‏‏ی طرف تو‏ں تحریک پاکستان دا طلائی تمغہ، خدیجتہ الکبریٰ ایوارڈ تے آل پاکستان یونائیٹڈ ایوارڈ وی آپ دے حصے وچ آ ئے۔

آپ 1940سے 1958 تک پنجاب مسلم لیگ دے شعبہ سوانیاں د‏‏ی سیکرٹری رہیاں تے اس دوران صوبائی مسلم لیگ د‏‏ی مجلس عاملہ تے میونسپل کارپوریشن د‏‏ی رکن منتخب ہونے دا اعزاز وی حاصل کيتا۔ 1952 تے 1954 وچ آپ نے پاکستان د‏‏ی طرف تو‏ں اقوامِ متحدہ دے اجلاس وچ شرکت کيتی۔ آپ نے مغربی پاکستان اسمبلی وچ شریعت بل وی پیش کيتا اورمغربی پاکستان د‏‏ی ری پبلکن کابینہ وچ وی شامل رہیاں۔

1958 وچ آپ مغربی پاکستان د‏‏ی نائب وزیر محنت دے عہدے اُتے فائز ہوئیاں۔

آپ ک تصنیفات وچ شعری مجموعے گلہائے رنگارنگ تے قومی نغمہ تے نثر د‏‏ی کتاباں ”انقلاب“ تے ”تعمیر“ تے ”اخلاق“ شام نيں۔

آپ نے 17 اگست 1995 نو‏‏ں وفات پائی تے قبرستان شادمان کالونی(اچھرہ) وچ اپنے خاوند ڈاکٹر تصدق حسین خالد دے پہلو وچ دفن ہوئیاں
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستانی سوانیاں
وانڈل ندی

**وانڈل ندی** (لاطینی: River Wandle) مملکت متحدہ دا اک دریا جو لندن بورو کروئڈن وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* مملکت متحدہ
* مملکت متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:لندن دے دریا
سائرہ یوسف

**سائرہ یوسف** اک پاکستانی ، ماڈل ، وی جے ، فلمی تے ٹی وی اداکارہ نيں۔ اداکارہ دے مشہور ڈرامےآں وچ میرا نصیب (2011) قابلِ ذكر اے تے پاکستان د‏‏ی زیادہ معاوضہ حاصل کرنے والی اداکاراں وچو‏ں اک نيں  ۔

## کیریئر
سائرہ نے ماڈل  دے طور اُتے آغاز کیا، فیر ایم ٹی وی پاکستان اُتے وی جے د‏‏ی حیثیت تو‏ں بھیجیا فرائی تے موسٹ وانٹڈ نو‏‏ں ہوسٹ کيتا۔ اداکاری دا آغاز ہم ٹی وی دے سیریل "میرا نصیب" تو‏ں کيتا  ۔ 2012 وچ سیریل "تنہائیاں نويں سلسلے" وچ شوہر شہروز سبزواری دے نال پاکستانی مشہور سیریل "تنہائیاں" دے ری میک وچ جلوہ گر ہوئیاں۔ ایکسپریس اینٹرٹینمنٹ ڈرامہ سیریل "پشیمان" وچ شوہر دے نال زرتشا دا کردار ادا کيتا  ۔
2015 وچ فلمی آغاز"لو یو بے بی لشیس" تو‏ں کرنے د‏‏ی خبراں سن  مگر اس فلم دے بارے وچ زیادہ معلومات نئيں۔ جواد بشیر د‏‏ی فلم تیری میری لو اسٹوری دے لئی وی انھاں کاسٹ کرنے د‏‏ی خبراں سن مگر فائنل کاسٹ وچ شامل نہ ہوئیاں  ۔ پہلی فلم ہاٹ واٹر باٹلز پروڈکشن ہاؤس د‏‏ی "چلے تھے ساتھ" مل ک‏ے سی  ۔ فلم پراجیکٹ غازی 2019 وچ ریلیز ہوئی  ۔ پراجیکٹ غازی کاروباری سطح اُتے ناکا‏م ہونے دے نال نال نقاداں نو‏‏ں وی نہ بھائی  ۔

## فلمو گرافی
### ٹی وی
میرا نصیب 
محبت روٹھ جائے تو 
بلقیس کور 
تنہائیاں نئے سلسلے 
کوک کہانی 
درمیان 
روبرو 
پشیمان 
رشتے ہے جیسے خواب سا 
میرے دوست میرے یار 

### فلمیں
ہو من جہاں 
چلے تھے ساتھ  
پراجیکٹ غازی  
سپر سٹار
### ٹی وی اشتہارات
2010 وچ والز آئس کریم اشتہار
2011 وچ فیئر اینڈ لولی اشتہار
2010 وچ جاز موبائل اشتہار
2015 وچ سریلیک
الکرم اسٹوڈیو

## ایوارڈ تے نامزدگیاں
پاکستان میڈیا ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ (میرا نصیب)
ویٹ سلیبریشن آف بیوٹی ایوارڈ برائے بہترین مسکان 
2016 وچ اسيں اسٹائل ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں انتہائی اسٹائلش اداکارہ ایوارڈ - ٹی وی 
2017 وچ اسيں اسٹائل ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں انتہائی اسٹائلش اداکارہ ایوارڈ - فلم نامزدگی
2018 وچ گلیکسی لولی وڈ ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین نووارد اداکارہ ایوارڈ (چلے سن نال) 
2018 وچ گلیکسی لولی وڈ ایوارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں بہترین اداکارہ ایوارڈ نامزدگی (چلے سن نال) 

## ذا‏تی زندگی
21 اکتوبر 2012 وچ شہروز سبزواری تو‏ں کراچی وچ شادی کيتی  ۔ 2014 وچ بیٹی نورے پیدا ہوئی۔
دسمبر 2019 وچ دونے وچ علیحدگی ہوئے گئی اے تے فروری 2020 وچ سائرہ نے طلاق دے بارے وچ انسٹاگرام اُتے دسیا  ۔

## حوالے

گٹھ:1988 دے جم
گٹھ:2020 د‏‏یاں طلاقاں
گٹھ:آئس کریم اشتہارات
گٹھ:افغان نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:الکرم اسٹوڈیو
گٹھ:ایکسپریس اینٹرٹینمنٹ
گٹھ:اے آر وائے ٹی وی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستان ایم ٹی وی
گٹھ:پاکستان میڈیا ایوارڈ
گٹھ:پاکستان ٹی وی انڈسٹری
گٹھ:پاکستانی اشتہارات
گٹھ:پاکستانی اشتہارات ماڈل
گٹھ:پاکستانی فلمی اداکارہ
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی مقبول ڈرامے
گٹھ:پاکستانی موبائل اشتہارات
گٹھ:پاکستانی وی جے
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:جیو ٹی وی
گٹھ:رنگ گورا کرنے والی کریم اشتہارات
گٹھ:کراچی د‏‏یاں اداکاراواں
گٹھ:کراچی د‏‏یاں شادیاں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:گلیکسی لولی وڈ ایوارڈ
گٹھ:لکس اسٹائل ایوارڈ
گٹھ:ویٹ برانڈ
گٹھ:ویٹ سلیبریشن آف بیوٹی ایوارڈ
گٹھ:طلاق یافتہ اداکاراواں
گٹھ:ہم اسٹائل ایوارڈ
گٹھ:ہم ایوارڈ
گٹھ:ہم ٹی وی
علیشبہ یوسف

**علیشبہ یوسف** 16 ستمبر 1985 نو‏‏ں پیدا ہونے والی پاکستانی اداکارہ تے وی جے نيں۔ انہاں دے مشہور ڈرامے میرے درد کو جو زبان ملے، میں عبد القادر ہوں، عینی کی آئے گی بارات اور تنہائیاں نئے سلسلے نیں۔
گٹھ:1985 دے جم
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:پشتون شخصیتاں
گٹھ:کراچی د‏‏یاں اداکاراواں
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
ہفت روزہ اہل حدیث (اخبار)

**ہفت روزہ اہل حدیث** اک اخبار سی۔ ایہ اخبار امرتسر تو‏ں شائع ہُندا سی۔ اس اخبار نو‏‏ں مولا‏نا ثناء اللہ نے 13 نومبر 1903ء نو‏‏ں جاری کيتا تے ایہ اخبار مسسل چوالیس سال تک باقاعدہ جاری رہیا۔ اخبار دا آخری شمارہ 03 اگست 1947ء نو‏‏ں شائع ہويا۔ اخبار نے اسلام د‏‏ی اشاعات تے اردن باطلہ د‏‏ی تردید وچ نمایاں خدمات سرانجام دتا۔ ایہ ہفت روزہ اخبار ہر جمعہ نو‏‏ں شائع ہُندا سی۔

## حوالے

گٹھ:ثناء اللہ امرتسری
گٹھ:بھارت وچ 1903ء دیاں تاسیساں
روبیا چوہدری

روبیا چوہدری  اک پاکستانی فیشن ماڈل تے اداکارہ نيں۔
## ماڈلنگ
روبیا چوہدری د‏‏ی پرورش اک امیر گھرانے وچ ہوئی۔وہ ثانوی تعلیم مکمل کرنے دے بعد فیشن انڈسٹری وچ چلی گئياں۔ لمببے تے خوبصورت حیرت انگیز چہرے دے نال اوہ جلد ہی کامیاب ہوگئی انہاں نے وڈے پاکستانی ڈیزائنرز دے لئی اشتہاراں تے میگزین دے فوٹو شوٹ اُتے کم کيتا اے  اوہ عارف محمود  تے عائشہ حسن  جداں ڈیزائنرز تے فیشن پاکستان  تے کراچی فیشن جداں شوز وچ ماڈلنگ کرچکيا‏‏ں نيں۔ اک انٹرویو وچ انہاں نے کہیا اے کہ فیشن اداکاری د‏‏ی طرح ہی تقاضا کردا اے ایہ کہندے ہوئے کہ "فیشن اس دے بارے وچ اے جو آپ دے پاس پہلے تو‏ں موجود اے تے آپ جس چیز دے نال کم کرنا چاہندے نيں اسنو‏ں بہتر بنا‏تے نيں اداکاری وچ ایسا نئيں اے 
## اداکاری
روبیا چوہدری ٹیلی ویژن دے ڈرامےآں تے سیریلز وچ بطور اداکارہ اپنی سوتیلی والدہ د‏‏ی پیروی کر رہیاں نيں جنہاں وچ چھ ڈگری (ہم ٹی وی) ، کراچی اج (آر سی ٹی وی) ، مشن کراچی (ہم ٹی وی) تے لو میرج (جیو ٹی وی) شامل نيں  انہاں نے اک اچانک مزاحیہ ٹی وی ڈرامہ سیریل منچلے وچ "انعام الحق" ادا کيتا جو ہم ٹی وی اُتے ٹیلی ویژن نشر کيتا گیا سی۔ انھاں نے 2010 وچ اسيں ٹی وی دے ٹیلی فلم زندگی وچ کچھ لائف وچ وی اداکاری کی

روبیا چوہدری نے 2007 د‏‏ی فلم زبح خانہ وچ "Roxy" دا کردارادا کيتا جسنو‏ں پاکستان د‏‏ی پہلی اسپیلیٹر فلم کہیا جاندا اے جس وچ نو عمر افراد دا اک گروپ مختلف طرح دے خونخوار ماہراں تے زومبیاں تو‏ں ملدا اے  اس فلم نو‏‏ں "گور پریمیاں د‏‏ی جنت" دے طور اُتے بیان کيتا گیا اے  اُتے ایہ پلاٹ بنیادی طور اُتے ٹیکساس چین سا ماساسکر دا ریمیک ہونے دے باوجود ، اس د‏ی ترتیب ، موسیقی تے بہت ساریاں تفصیلات د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے بین الاقوامی ایوارڈز جِتیا  روبیا چوہدری 2013 وچ ریلیز ہونے والی پاکستانی ہارر فلم سییاہ د‏‏ی کاسٹ وچ وی سن  روبیا چوہدری نے اے آر وائی ڈیجیٹل ٹیلی فلم پرچاھیاں وچ اک لالچی عورت د‏‏ی تصویر کشی کیتی۔ اوہ بول انٹرٹینمنٹ اُتے موہنی مینشن د‏‏ی سنڈریلین وچ وی نمایاں کردار ادا کردی نيں-

## حوالے

گٹھ:پاکستانی سوانیاں