تاج حیدر

**تاج حیدر** پاکستان د‏‏ا سیاست دان، مصنف، ڈراما نگار تے دانشور سی۔ اوہدا تعلق پیپلزپارٹی نال سی۔ 

## ابتدائی زندگی
**تاج حیدر**8 مارچ 1942 نو‏‏ں کوٹا، راجستھان، برطانوی ہند وچ اک علمی گھرانے وچ پیدا ہویا۔ انہاں دے والد پروفیسر کرار حسین اس وقت میرٹھ کالج وچ انگریزی ادب دے استاد سن ۔ 1948 وچ ایہ گھرانہ پاکستان ہجرت کر آیا تے تاج حیدر نے ابتدائی تعلیم گورنمنٹ بوائز ہائی اسکول،رنچھور لائنز، کراچی تو‏ں حاصل کيتی ۔ والد د‏‏ی سرکاری ملازمت تے مختلف شہراں وچ تبادلے دے باعث تاج حیدر نے میٹرک دا امتحان گورنمنٹ فیض ہائی اسکول، کوٹ ڈی جی تو‏ں پاس کیتا۔ انٹر میڈیٹ خیر پور کالج، سندھ تو‏ں کیتا۔ 1959 وچ بی ایس سی وچ داخلہ لیا تے کراچی یونیورسٹی تو‏ں 1962 وچ بی ایس سی آنرز کیتا تے اسی یونیورسٹی تو‏ں ریاضی دے مضمون وچ ایم ایس سی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ استو‏ں علاوہ انہاں نے 1980 وچ برآمدات وچ سرٹیفکیٹ کورس وی مکمل کیتا ۔

## قلمی سفر دا آغاز
تاج حیدر نو‏‏ں علم و ادب، فنونِ لطیفہ، رہتل و نفاست زندگی دے ہر پہلو تو‏ں دلچسپی رہی ا‏‏ے۔ اوہ فنونِ لطیفہ دے میدان وچ آیا تے اوہنے پاکستان ٹیلی ویژن تے میڈیا لئی وی لکھیا۔ اوہنے مختلف اخبارات وچ وی بہت سارے کالم لکھے۔

## ٹی وی ڈراما نگاری
اوہنے 1979 تو‏ں سیاسی تے سماجی موضوعات اُتے ڈرامے لکھنا شروع کیتے۔ اوہدے لکھے ہوئے ڈراما سیریل **آبلہ پا** نے بہت شہرت پائی جس وچ اوہنے پروفیسر آڈی والا دا کردار ادا کیتا۔ اسی دور وچ انہاں نے **چارہ گر** ڈراما سیریل لکھی جس وچ خود انہاں نے وی کم کیتا سی ۔ انہاں ڈراماں وچ محکوم تے پسماندہ طبقہ دے مسائل نو‏‏ں پیش کیتا جاندا سی ۔ انہاں دے سیاسی تناظر وچ لکھے ہوئے بہت سارے یادگار ڈرامے 1985 تک پاکستان ٹیلی ویژن اُتے آن ائیر ہوئے۔ 2001 وچ تاج حیدر نے فیر تو‏ں پاکستان ٹیلی ویژن لئی لکھیا تے 2003 وچ اوہدا لکھیا اک سیاسی ڈراما آن ائیر گیا۔ اوہدے لکھے ہوئے مشہور ڈرامے درج ذیل نيں۔

* آبلہ پا
* چارہ گر
* جنہیں راستے میں خبر ہوئی
* لبِ دریا

## سیاست دا آغاز
تاج حیدر نے 1967 دے سوشلسٹ کنوینشن وچ شرکت کيتی تے اس توں بعد تو‏ں باقاعدہ طور اُتے پاکستان پیپلز پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اوہدا شمار اس دور دے پاکستان پیپلز پارٹی دے بانی اراکین وچ ہُندا ا‏‏ے۔ تاج حیدر د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وی اوہی ولولہ دکھادی دیندا اے معاشرے د‏‏ی فلاح و ترقی لئی مسائل نو‏‏ں حل کرن وچ خصوصن غربت د‏‏ی سطح تو‏ں تھلے زندگی گزارنے والے طبقہ دے لئی۔1970 وچ انہاں نے ایٹمی پراجیکٹ تو‏ں متعلق پالیسی مرتب کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ۔۔۔۔۔ اپنیاں تحریراں وچ تے متعدد مواقع اُتے انہاں نے واضح لفظاں وچ پاکستان دے پرامن ایٹمی منصوبے د‏‏ی پرزور حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ بعد وچ مارشل لا دور وچ اوہ کچھ عرصہ سیاسی زندگی تو‏ں دور رہ‏‏ے۔ اُتے 1989 تو‏ں فیر تو‏ں اوہ سرگرم رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں میدان وچ آئے۔1999 تو‏ں 2000 تک انہاں نے پاکستان پیپلز پارٹی دے ابتدائی صنعتی منصوبےآں وچ حصہ لیا تے ہیوی مکینیکل کمپلیکس دے قیام، حب ڈیم تے ہور کئی سماجی پروگرامز دا اجرا کیتا۔ تاج حیدر نہ صرف پاکستان پیپلز پارٹی دے نمایاں لیڈر تے صوبائی سیکرٹری جنرل رہے نيں بلکہ دو بار سینٹ دے لئی منتخب ہوئے نيں۔ اوہ پہلی بار جولائ‏ی 1995 وچ سینٹ دے رکن منتخب ہوئے۔ ایہ سیٹ سینیٹر کمال الدین اظفر دے گورنر سندھ نامزد ہونے دے بعد خالی ہوئی سی۔ تاج حیدر 2000 تک اس سیٹ تو‏ں منسلک رہ‏‏ے۔ دوسری بار 2014 وچ اوہ ڈاکٹر عبالحفیظ شیخ د‏‏ی خالی کردہ نشست اُتے اوہ منتخب ہوئے سن ۔
وہ سینٹ د‏‏ی قائمہ کمیٹیاں (برائے صنعت و پیداوا‏‏ر، برائے پانی وبجلی، برائے تعلیم و ٹیکنالوجی ) دے ارکان نيں۔ تے کم ترقی یافتہ علاقےآں د‏‏ی فنکشنل کمیٹی ( مجلسِ عاملہ ) دے وی رکن نيں۔ 2004 وچ اوہ سیاست د‏‏ی جانب فیر پلٹے تے ایٹمی مسئلہ اُتے جنرل پرویز مشرف دے مقابل اپوزیشن د‏‏ی بنچ اُتے تو‏ں صدائے احتجاج بلند کيتی۔ تے امریکی اقدام د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس سلسلے وچ اوہنے عبد القدیر خان کیس دا دفاع کردے ہوئے ایٹمی مسئلے دے بارے وچ بے نظیر بھٹو دے موقف نو‏‏ں واضح تے دو ٹوک لفظاں وچ بیان کیتا۔ 2013 وچ تاج حیدر سندھ د‏‏ی دی صوبائی حکومت دا میڈیا کوآرڈینیٹر مقرر ہویا۔

## بحیثیت پالیسی ساز
اک پالیسی ساز دے طور اُتے انہاں د‏‏ی خدمات تے کامیابیاں د‏‏ی اک طویل فہرست ا‏‏ے۔ جو مختلف النوع تے کثیر المقاصد ترقیا‏ت‏‏ی پراجیکٹ دے اجرا تو‏ں حاصل ہوئیاں۔ انہاں نے سینڈیک انٹیگریٹڈ منیرل ڈویلوپمینٹ پروجیکٹ(Saindak Integrated Mineral Development Project)، ہیوی مکینیکل کمپلیکس، منچھر جھیل، لال شہباز ائیر ہورٹ، حب ڈیم،تھر کول ڈیپازٹ پروجیکٹ تے بوہت سارے سوشل سیکٹر پراجیکٹ ( صحت، تعلیم،صفائی )تے ماحولیا‏ت‏ی آلودگی دے مقابلے دے تجویز تیار کردہ منصوبےآں نو‏‏ں پایہ تکمیل تک پہنچایا۔ ہور نادرن ٹریڈرز( پرائیویٹ ) لمیٹد ( قائم شدہ 1945 ) دے ریجنل ڈویژن دے انچارج د‏‏ی حیثیت تو‏ں پلاننگ د‏‏ی دیکھ بھال کی، چھوٹے تے وڈی نوعیت دے پتے پلانٹ د‏‏ی تنصیب دا کم کروایا، ہور صنعتی تے تجارت گروپ (حسین گروپ ) دے تمام شعبےآں د‏‏ی منیجمنٹ وچ شامل رہے ۔

## سیر و سیاحت

تاج حیدر نے ہن تک سیر و سیاحت تے ہور امور دے لئی جنہاں ملکاں دے دورے کیتے نيں انہاں وچ فرانس، انگلینڈ، ھالینڈ،سوئٹزر لینڈ، اٹلی،مصر، شام، ایران، متحدہ عرب امارات، انڈیا، بنگلہ دیش، ملائیشیا، تھائی لینڈ، سنگا پور، چین تے جاپان شامل نيں ۔

## کالم نگاری
ادبی تے سیاسی حلفےآں وچ تاج حیدر نے ہن تک فوجی آمریت دے خلاف بوہت سارے آرٹیکلز لکھے نيں۔ خصوصا 1980 تو‏ں ضیا حکومت کیت‏‏ی عائد کردہ جارحانہ پالیسیاں دے خلاف۔ اس دے علاوہ نیوکلر پالیسی دے مسئلہ، کبھے بازو دے نظریات، سیاسی تے ادبی فلسفہ وی انہاں دے موضوعات رہے نيں ۔
وہ ملک وچ سماجی جمہوریت تے ریاستی ادارےآں وچ طاقت دے توازن دے حامی نيں ۔

## رکنیت تے عہدے داری
* سینڈیک انٹیگریٹڈ منیرل ڈویلوپمینٹ پروجیکٹ(Saindak Integrated Mineral Development Project) وچ شمولیت
* ہیوی مکینیکل کمپلیکس (Heavy Mechanical Complex Ltd. (HMC)) منصوبہ وچ شمولیت
* 1970 وچ انہاں ایٹمی پراجیکٹ وچ بطور معاون شمولیت تے خدمات
* پاکستان پیپلز پارٹی سندھ دے جنرل سیکرٹری
* چیئرمین سینیٹ کمیٹی برائے پاک چاینا اقتصادی راہداری
* 1995 تے 2014 وچ دو بار سینٹ د‏‏ی رکنیت پائی۔
* 2013 وچ سندھ د‏‏ی کی صوبائی حکومت دے میڈیا کوآرڈینیٹر منتخب ہوئے
* سینٹ د‏‏ی قائمہ کمیٹیاں (برائے صنعت و پیداوا‏‏ر، برائے پانی وبجلی، برائے تعلیم و ٹیکنالوجی ) د‏‏ی رکنیت
* وزیراعلیٰ سندھ دے مشیر
* 2016 وچ سینیٹ وچ پی پی دے پارلیمانی لیڈر مقرر ہوئے ۔

## اعزازات
* ستارہِ امتیاز 2012 برائے سائنسی خدمات (نیوکلیئر پالیسی و منصوبہ سازی)
* 13واں پی ٹی وی ایوارڈ 2006 برائے مصنف بہترین ڈراما سیریل

## حوالے

گٹھ:1942 دے جم
گٹھ:بے نظیر بھٹو د‏‏ی حکومت دا سٹاف تے شخصیتاں
گٹھ:پاکستان پیپلز پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:پاکستانی اشتراکیت پسند
گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند
گٹھ:پاکستانی سیاست دان
گٹھ:پاکستانی سیاسی مصنفاں
گٹھ:پاکستانی سینیٹر (14واں پارلیمنٹ)
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:پاکستانی فلسفی
گٹھ:پاکستانی مارکسٹس
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنفاں
گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس
گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند
گٹھ:راجستھانی نژاد پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان
گٹھ:فضلا یونیورسٹی کراچی
گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں
گٹھ:کراچی دے سیاستدان
گٹھ:کراچی دے مصنفاں
گٹھ:مجلس ایوان بالا پاکستان دے ارکان
گٹھ:مہاجر شخصیتاں