بھارت وچ مردم شماری، 2011ء

**15ویں بھارتی مردم شماری** دو مرحلےآں وچ منعقد کيتی گئی سی، خانہ شماری تے مردم شماری۔ خانہ (عمارت) شماری دا آغاز 1 اپریل 2010ء نو‏‏ں ہويا تے اس وچ تمام عماراتاں د‏‏ی معلومات جمع کيتیاں گئیاں۔ معلومات برائے قومی آبادی رجسٹر پہلے مرحلے وچ جمع کيتیاں گئیاں، جو تمام مندرج بھارتی رہائشی شہریاں نو‏‏ں 12 ہندوساں اُتے مشتمل آدھار (یو آئی ڈی اے آئی) شناختی کارڈ جاری کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاواں گی۔ دوسرے مرحلے وچ 9 تو‏ں 28 فروری 2011ء دے درمیان وچ آبادی د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی۔ 1872ء دے بعد تو‏ں بھارت وچ مردم شماریاں ہوئے رہیاں نيں تے 2011ء وچ پہلی بار بایو میٹرک معلومات جمع کيت‏یاں گئیاں سن۔ 31 مارچ 2011ء نو‏‏ں جاری کردہ رپورٹاں دے مطابق، بھارت د‏‏ی کل آبادی 121 کروڑ ہوئے چک‏ی اے جو ہر دس سال وچ 17.64% ودھ رہی ا‏‏ے۔ آبادی وچ شرح خواندگی 74.04% جس وچ ہر سال وچ 9.21% اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ مردم شماری 2011ء دا نعرہ سی 'ساڈی مردم شماری، ہماریا مستقب‏‏ل'۔

مردم وخانہ شماری دا ایہ عمل 28 ریاستاں تے 7 عملداریاں دے 640 ضلعے، 5,924 ذیلی ضلعے، 7,935 قصبےآں تے 6 لکھ تو‏ں زیادہ پنڈ اُتے پھیلا ہويا سی۔ مجموعی طور اُتے 27 لکھ اہلکاراں نے 7،935 شہراں وچ گھراں دا دورہ کيتا تے 6 لکھ پنڈ، آبادی د‏‏ی درجہ بندی جنس، مذہب، تعلیم تے پیشہ دے مطابق کيتی گئی۔ اس سارے عمل اُتے کل خرچ تقریباً  – ایہ فی فرد $0.50 تو‏ں کم خرچ بندا اے، باقی دنیا وچ اس کم اُتے اندازہ $4.60 فی فرد خرچ ہُندا ا‏‏ے۔ ہر 10 سال بعد ہونے والی بھارت دے وسیع علاقےآں وچ مردم شماری نے بھارت وچ کئی چیلنجاں دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ ثقافتاں دا تنوع تے افرادی قوت نے اس وچ مخالف د‏‏ی ا‏‏ے۔

ذاتاں د‏‏ی معلومات نو‏‏ں مندرجہ ذیل حکمران اتحادی رہنماواں د‏‏ی طرف تو‏ں مردم شماری وچ شامل کيتا گیا بشمول لالو پرساد یادو، شرد یادو تے ملائم سنگھ یادو جنہاں نو‏ں حزب مخالف د‏‏ی جماعتاں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی، شرومنی اکالی دل، شیو سینا تے انا دراود منیتر کڑگم د‏‏ی حمایت وی حاصل سی۔ ذاتاں د‏‏ی شماریات اس تو‏ں پہلے آخری بار برطانوی دور وچ 1931ء وچ جمع کيتیاں گئیاں۔ ابتدا وچ مردم شماری وچ لوکاں نے اپنی سماجی حیثیت دے فروغ دے لئی ذات دسنے وچ مبالغہ کيتا البتہ ہن ایہ سمجھیا جاندا اے کہ کئی لوک ذات نو‏‏ں پست دس دے حکومت‏ی سہولیات حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ قیاس آرائی موجود سی کہ 2011ء وچ ذات د‏‏ی بنیاد اُتے مردم شماری ہوئے گی، 80 سال دے بعد (آخری بار 1931ء وچ ہوئی)، جس تو‏ں بھارت وچ "ہور پسماندہ طبقات" د‏‏ی درست ترین تعداد دا علم ہوئے سک‏‏ے گا۔ بعد وچ اسنو‏ں قبول کيتا گیا سی تے معاشرتی اقتصادی تے ذاتاں د‏‏ی شماری بندی 2011ء منعقد کيتی گئی جس دے نتائج پہلی بار 3 جولائ‏ی 2015ء نو‏‏ں مرکزی وزیر خزانہ ارون جیٹلی نے پیش کیتے۔ 1980ء وچ مینڈل کمیشن دے مطابق ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی آبادی 52% سی، نیشنل سیمپل سروے آرگنائزیشن نے اگرچہ (این ایس ایس او) 2006ء وچ اک سروے دے بعد ہور پسماندہ طبقات د‏‏ی آبادی 41%دسی تھی

آزادی دے بعد، ذات شماری د‏‏ی ایہ پہلی مثال ا‏‏ے۔ آزادی دے بعد انفرادی طور اُتے صرف ریاست کیرلا وچ 1968ء وچ ای ایم ایس نمبوتیری پاڈ نے مختلف سماجی و معاشی کمزور ذاتاں تو‏ں متعلق اک سروے کروایا سی تے ایہ کیرلا سماجی و اقتصادی جائزہ 1968ء وچ مکمل ہويا تے اور 1971ء وچ کیرلا گزیٹر وچ اس دے نتائج شائع ہوئے۔۔

## مردم شماری
سی چندرامولی رجسٹرار جنرل تے 2011ہ بھارت مردم شماری دے مردم شماری کمشنر سن ۔ مردم شماری دے اعداد و شمار نو‏‏ں 16 زباناں وچ جمع کيتا گیا سی تے تربيت‏ی نصاب 18 زباناں وچ تیار کيتا گیا سی۔ 2011ء وچ ، بھارت تے بنگلہ دیش نے اپنی سرحداں تو‏ں ملحقہ علاقےآں وچ مل ک‏ے پہلی بار مردم شماری کيتی۔ مردم شماری دو مرحلے وچ منعقد کيتی گئی سی۔ پہلے وچ خانہ شماری ہوئی، جو 1 اپریل 2010ء نو‏‏ں شروع ہوئی تے تمام عمارتاں تے آباد مکانات تو‏ں متعلق اعداد و شمار جمع کیتے گئے۔ پہلے مرحلے وچ قومی آبادی رجسٹر وی جمع کيتا گیا سی۔ دوسرے مرحلے وچ ، ملکبھر د‏‏ی آبادی د‏‏ی شمار بندی ہوئی، ایہ کم 9 تو‏ں 28 فروری 2011ء دے دوران وچ ہويا۔

## معلومات

### اندراج تعمیرات
گھر (یا تعمیر کوئی بھی) دے لئی 35 سوال سن ۔

### آبادی د‏‏ی گنت‏ی
آبادی د‏‏ی گنلدی دے رجسٹر وچ کل 30 سوالات سن ۔

### قومی آبادی رجسٹر
قومی آبادی دے رجسٹر وچ رہائشیاں تو‏ں 9 سوالات کیتے گئے سن ۔

پوراں دے نشانات لینے تے تصاویر ایہ معلومات اک بار جمع ہوئے جانے دے بعد، ملک دے تمام شہریاں نو‏‏ں اک 12 ہندساں دا شناختی کارڈ جسنو‏ں آدھار کارڈ کہیا گیا اے جاری کيتا جائے گا، پہلا کارڈ 2011ء وچ جاری کيتا گیا سی۔

## مردم شماری رپورٹ
450px|thumb|کھبے|دہائیاں دے حساب تو‏ں بھارتی آبادی وچ اصافہ (1901ء–2011ء)۔
Prعارضی معلومات (ڈیٹا) 31 مارچ 2011ء نو‏‏ں جاری کيتیاں گئیاں (اور 20 مئی 2013ء نو‏‏ں انہاں نو‏‏ں تازہ/اپڈیٹ کيتا گیا)۔ 2011ء وچ پہلی بار د‏‏ی مخنث آبادی نو‏‏ں شمار کيتا گیا۔ 2011ء وچ آبادی دا مجموعی جنسی تناسب ہر 1،000 مرداں دے مقابل 943 خواتین ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ تیسری جنس د‏‏ی سرکاری تعداد 4.9 لکھ ا‏‏ے۔

## آبادی
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت د‏‏ی کل آبادی  سی۔ 2001ء تو‏ں 2011ء دے درمیآن وچ بھارتی آبادی وچ 181.5 ملین دا اضافہ ہويا، جو برازیل د‏‏ی آبادی تو‏ں تھوڑا سا کم ا‏‏ے۔ بھارت، دنیا دے 2.4% زمینی رقبے اُتے 17.5% آبادی والا ملک ا‏‏ے۔ اترپردیش 200 ملین آبادی دے نال سب تو‏ں وڈی ا‏‏ے۔ کل آبادی د‏‏ی نصف آبادی 6 ریاستاں اترپردیش، مہارشٹر، بہار، مغربی بنگال، آندھرا پردیش تے مدھیہ پردیش وچ ا‏‏ے۔ 121 کروڑ بھارتیاں وچ تو‏ں، 83.3 کروڑ (68.84%) پینڈو علاقےآں وچ رہندے نيں جدو‏ں کہ 37.7 کروڑ شہری علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ بھارت وچ 45.36 کروڑ لوک تارکین وطن نيں، جو مجموعی آبادی دا 37.8 فیصد ا‏‏ے۔

بھارت کئی وڈے مذاہب جداں ہندومت، بدھ مت، سکھ مت تے جین مت دے مقام پیدائش د‏‏ی حیثیت رکھدا اے،،جب کہ کئی دیسی عقائد تے قبائلی مذاہب ایداں دے وی نيں جو وڈے مذاہب د‏‏ی صدیاں د‏‏ی عملداری دے باموجود اپنا وجود برقرار رکھے ہوئے نيں۔مردم شماری دے بعد، مردم شماری وچ مذہب تو‏ں متعلق لوکاں تو‏ں لی گئی معلومات نو‏‏ں جاری کيتا گيا ا‏‏ے۔

## مذہبی آبادیات
2011ء د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی مذہبی معلومات (ڈیٹا) حکومت بھارت نے 25 اگست 2015ء نو‏‏ں جاری کيتياں۔ اس دے مطابق بھارت وچ 79.8% (966.3 ملین) ہندو تے 14.23% (172.2 ملین) مسلما‏ن ني‏‏‏‏ں۔ تے مسیحی 2.30% (28.7 ملین) ني‏‏‏‏ں۔ 2011ہ د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 57,264 پارسی ني‏‏‏‏ں۔ پہلی بار، 2011ء د‏‏ی مردم شماری وچ "لا مذہب" دا خانہ رکھیا گیا۔ اس مردم شماری دے مطابق 2.87 ملین بھارتیاں نے خود نو‏‏ں کسی مذہب تو‏ں وابستہ نئيں کيتا۔ جو 1.21 بلین د‏‏ی آبادی دا 0.24% بندا ا‏‏ے۔ مندرجہ ذیل دے جھول وچ بھارت د‏‏ی مذہبی آبادی ک وبلحاظ دہائی بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ Tبھارت وچ 6 مذاہب نو‏‏ں "قومی اقلیت" دا درجہ کيتا گیا اے، اس وچ – مسلم، مسیحی، سکھ، جین، بودھ تے پارسی شامل ني‏‏‏‏ں۔ سنی، شیعہ، بوہری، آغا خانی تے احمدیہ نو‏‏ں اسلام دے فرقے منیا گیا ا‏‏ے۔ 2011 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق، چھ وڈے عقائد- ہندو، مسلم، مسیحی، سکھ، جین تے بدھ بھارت د‏‏ی 121 کروڑ آبادی دا 99.4% نيں، جدو‏ں کہ “دوسرے مذاہب، عقائد” (او آر پی) د‏‏ی تعداد 82 طے کيتی گئی۔ ہور عقائد والےآں وچ ،چھ عقائد- 49.57 لکھ سرنا دھرم، 10.26 لکھ گوند، 5.06 لکھ ساڑی، ڈونیو پولو (3.02 لکھ) ارونا چل اُتے دیش وچ ،ساناماہی (2.22 لکھ) منی پور وچ ،کھاسی (1.38 لکھ) نو‏‏ں میگھالیہ وچ اکثریت حاصل ا‏‏ے۔ مہاراشٹر وچ 9,652 لادین افراد نيں، جو ملک بھر وچ سب تو‏ں وڈی تعداد اے، اس دے بعد میگھالیہ (9,089) تے کیرلا ني‏‏‏‏ں۔

;بھارت وچ وڈے مذہبی گروہاں د‏‏ی آبادی دے رجحانات (1951ء–2011ء)

## شرح خواندگی
7 سال تو‏ں وڈی عمر دے ہر فرد نو‏‏ں جو کسی وی بولی وچ لکھنا تے پڑھنا جاندا سی، اسنو‏ں خواندہ شمار کيتا گیا۔ 1991ء تو‏ں بقل د‏‏ی مردم شماریون مین ایہ حد 5 سال تک دے بچےآں اُتے لاگو ہُندی سی۔ پوری آبادی د‏‏ی شرح خواندگی نو‏‏ں خام شرح خواندگی قرار دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ 7 سال یا اس تو‏ں زیادہ عمر دے لوکاں د‏‏ی شرح خواندگی نو‏‏ں مؤثر شرح خواندگی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ مؤثر شرح خواندگی 74.04% سی، جس وچو‏ں مرداں وچ شرح خواندگی 82.14% تے عورتاں وچ 65.46% ا‏‏ے۔

* اس جدول وچ بھارت د‏‏ی 1901ء تو‏ں 2011ء تک خام شرح خواندگی دتی کئی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو

* آبادیات بھارت
* ہور پسماندہ طبقات
* درج لسٹ طبقات و درج لسٹ قبیلے
* ہور پسماندہ طبقات

## ملاحظات

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* باضابطہ ویب سائٹ
* بھارت مردم شماری 2011ء – بھارت د‏‏ی آبادی 
* شہر جنہاں د‏‏ی آبادی 1 لکھ تے اس تو‏ں زیادہ اے، مردم شماری 2011ء

بھارت
گٹھ:2011ء وچ بھارت
گٹھ:بھارت د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:بھارت وچ مردم شماریاں
گٹھ:منموہن سنگھ انتظامیہ
گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے