open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قیس بن مسلم

**ابو عمرو قیس بن مسلم الجدلی** ( وفات: سنہ 120 ہجری )، آپ کوفی کے تابعی تے حديث نبوی دے راویاں وچو‏ں اک سن ۔
## سیرت
ابو عمرو قیس بن مسلم الجدلی دا شمار اہل کوفہ دے تابعین وچ ہُندا اے تے آپ دا تعلق عدوان القیسیہ دے قبیلےآں وچو‏ں اک قبیلہ تو‏ں ا‏‏ے۔ قیس بن مسلم رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی حدیث دے راویاں وچو‏ں سن تے زہد و تقویٰ دے پیکر سن، سفیان بن عیینہ نے انہاں دا قول نقل کيتا اے: اوہ کہندے سن : قیس بن مسلم نے فلاں فلاں دے بعد تو‏ں آسمان د‏‏ی طرف سر نئيں چُکیا۔ , خدا د‏‏ی تعظیم دے لئی" لیکن اوہ مرجیہ دے خیالات د‏‏ی طرف مائل سن ۔ قیس بن مسلم د‏‏ی وفات 120ھ وچ کوفہ وچ ہوئی۔

### روایت حدیث
طارق بن شہاب، عبد الرحمٰن بن ابی لیلیٰ، مجاہد بن جبر، ابراہیم بن جریر بن عبد اللہ بجلی، حسن بن محمد بن حنفیہ تے سعید بن جبیر تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ اپنی سند تو‏ں روایت کردے نيں: ایوب بن عید، ابو حنیفہ نعمان، مسعر بن کدام، شعبہ بن حجاج، ابو عمیس، سفیان ثوری، ابراہیم بن محمد بن المنتشر، ادریس بن یزید۔ اودی، جراح بن ملیح رواسی، حفص بن سلیمان الکوفی، الربیع بن لوط، الرکین بن الربیع، رقبہ بن مصقلہ، سلیمان بن مہران اعمش تے صدقہ بن ابی عمران، عتبہ بن یقزان، غیلان بن جمیع، مالک بن مغل، ابو عاصم محمد بن ابی ایوب ثقفی، مہند القیسی تے ابو خالد الدالانی۔
.

### جراح تے تعدیل
امام ابن سعد نے انہاں دے بارے وچ کہیا: "وہ ثقہ، قابل اعتماد تے صحیح حدیث دے حامل سن ۔" امام احمد بن حنبل، یحییٰ بن معین، ابو حاتم رازی، امام نسائی ، شعبہ بن حجاج تے یحییٰ بن سعید القطان نے کہیا ثقہ اے ۔اور ابن حبان نے اس دا تذکرہ کتاب الثقات"ثقہ لوکاں" وچ کیہ اے جداں کہ ائمہ صحاح ستہ نے انہاں تو‏ں روایات نقل کيتی نيں۔
،

### وفات
آپ نے 120ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:120ھ دیاں موتاں
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:کوفی شخصیتاں
گٹھ:چوتھے طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:کوفہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
حارث ہمدانی

**حارث الحمدانی** آپ کبائر تابعین وچو‏ں سن، حضرت علی بن ابی طالب تے انہاں دے اشراف دے ساتھیاں وچو‏ں سن ۔آپ عالم ، مفتی تے حدیث نبوی دے راوی نيں۔آپ نے حضرت علی تے ابن مسعود تو‏ں علم حاصل کيتا تے ابو اسحاق السبیعی آپ دے تلامذہ خواص وچو‏ں اک اے ۔
## ناں و نسب
ابو زہیر، حارث الاعور بن عبد اللہ بن کعب بن اسد بن خالد بن ہوت بن سبا بن صاب بن معاویہ بن کثیر بن مالک بن جشم بن حشد بن خیران بن نوف بن حمدان الکوفی نيں۔ جسنو‏ں حارث الاعور دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے تے اس دے نسب حارث بن عبید دے بارے وچ کہیا جاندا اے تے آپ کوفہ وچ رہنے والے ہمدان قبیلے د‏‏ی اک بیلی وہیل دے حوالے تو‏ں خارفی وی کہیا جاندا اے، اوہ پہلی صدی ہجری دے قابل ذکر افراد وچو‏ں اک سی، آپ امام علی ابن ابی طالب تے امام حسن بن علی رضی اللہ تعالیٰ عنہما دے ہ‏م عصر سن ۔

### روایت حدیث
حارث نے علی بن ابی طالب، ابن مسعود، زید بن ثابت تے سلمان د‏‏ی بیوی بقیرہ تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔ امام شعبی، ابو اسحاق السبیعی، ابو بختری الطائی، عطاء بن ابی رباح، عبد اللہ بن مرہ، ابو الصفر الحمدانی تے اک جماعت نے انہاں تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔
### جراح تے تعدیل
حافظ ابن حجر عسقلانی نے کہیا" لا بہ : اس وچ کوئی حرج نئيں۔ امام نسائی نے کہیا:لا باس بہ "اس وچ کوئی حرج نئيں تے ایہ وی کہیا کہ اوہ قوی نئيں ا‏‏ے۔ ابو حاتم نے کہیا: اسنو‏ں بطور حجت استعمال نئيں کيتا جائے گا، فیر امام نسائی تے سنن دے مصنفاں نے الحارث نو‏‏ں بطور حجت پیش کيتا ا‏‏ے۔ جریر بن عبد الحمید نے کہیا: ایہ جھوٹھا سی۔ ابن معین نے کہیا: ضعیف الدارقطنی نے کہیا: ضعیف ا‏‏ے۔

### اولاد
نافع بن الحارث ہمدانی۔ عمرو بن الحارث ہمدانی۔ عبد اللہ بن الحارث الحمدانی شریک بن الحارث الحمدانی

### وفات
آپ نے 65ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:بنو ہمدان
گٹھ:تابعی راویان حدیث
گٹھ:تابعین
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:65ھ دیاں موتاں
گٹھ:دوسرے طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:اصحاب علی
گٹھ:جنگ صفین وچ امام علی دے ساتھ‏ی
گٹھ:راوی صدوق
گٹھ:فقہاء تابعین
گٹھ:ہمدان
فقہاء تابعین

thumb
**فقہاء تابعین** سب تو‏ں ممتاز تابعین دے ائمہ وچو‏ں نيں جو اپنی علمی حیثیت دے اعتبار تو‏ں ممتاز سن، تے فقہی فقہ تے مکاتب فک‏ر ک‏ے حامل سن ۔انہاں نے فقہ دے مکاتب فک‏ر ک‏ے قیام وچ فعال کردار ادا کيتا سی۔ جو کبار صحابہ کرام تو‏ں لئی گئے سن ۔ اوہ صحابہ کرام دے بعد حجاز، عراق، یمن، شام، مصر تے جزیرہ نما عرب وچ فتویٰ، عدلیہ تے تعلیم دے لئی تمام مسلماناں دے لئی حجت سن ۔ قانونی علوم وچ بالعموم تے اسلامی فقہ دے مطالعہ وچ بالخصوص انہاں نے علمی کوششاں کيتياں تے اوہ اپنے علم و فقہ د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور سن تے فقہی اجتہاد دے درجے تک پہنچے ہوئے سن ۔ 
## مشہور فقہاء تابعین
مکہ مکرمہ دے فقیہ، عطاء بن ابی رباح ، مدینہ منورہ دے فقیہ، سعید بن مسیب، یمن دے فقیہ، طاؤس بن کیسان ، یمامہ دے فقیہ، یحییٰ بن ابی کثیر، بصرہ دے فقیہ، حسن بصری ، کوفہ دے فقیہ، ابراہیم نخعی، شام دے فقیہ، مکحول دمشقی، تے خراسان دے فقیہ، عطاء خراسانی نيں۔
## حوالے

گٹھ:تابعین
گٹھ:فقہاء تابعین
یحییٰ بن ابی کثیر

**یحییٰ بن صالح بن المتوکل الطائی،** **یحییٰ بن ابی کثیر** دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔آپ اک تابعی ، فقیہ تے حدیث نبوی دے راوی نيں۔آپ دا شمار صغار تابعین وچ ہُندا اے ۔اور ابن حجر عسقلانی دے مطابق انہاں دا درجہ: "ثقہ، ثابت اے لیکن تدلیس وی کردا اے ۔آپ د‏‏ی وفات سنہ 129 ہجری وچ ہوئی تے 132 ہجری وی دسی جاندی ا‏‏ے۔ ائمہ صحاح ستہ نے اسنو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔
## سیرت
وہ عبادت گزاراں وچو‏ں سن، آپ دس سال تک مدینہ منورہ وچ رہ‏ے، انہاں د‏‏ی وفات اک سو اُنتیہہ ہجری وچ ہوئی تے بعض نے بیان کيتا اے کہ اوہ اک سو بتِیہہ ہجری وچ ہوئی۔ بعض گورنراں نے آپ دے اس قول دے بارے وچ گل کرنے اُتے آپ نو‏‏ں ماریا پیٹا تے اوہ قول ایہ اے: "جسم دے آرام تو‏ں علم ممکن نئيں" تے "اگر آپ نو‏‏ں راستے وچ کوئی بدعت نظر آئے تاں کچھ تے لے لو۔"
### روایت حدیث
اسنو‏ں ابوامامہ الباہلی د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتا گیا اے، لیکن ایہ مرسل اے تے سنن نسائی وچ انس بن مالک تو‏ں تے ابو سلمہ بن عبد الرحمٰن، عبد اللہ بن ابی قتادہ د‏‏ی روایت تو‏ں ا‏‏ے۔ ، ابوقلابہ جرمی، بعجہ بن عبد اللہ جہنی، عمران بن حطان تے ہلال بن ابی میمونہ تے جابر بن عبد اللہ بن عمرو بن حرام مرسل نيں تے دینار تے سائب بن یزید تے ضمضم بن جوس، عقبہ بن عبد اللہ الغافر، عبید اللہ بن مقاسم، عکرمہ بربری، حیا بن حابس تے نافع، ابن عمر دے غلام، محمد بن ابراہیم تیمی تے ابو سلام الحبشی، الاوزاعی تے منذر بن مالک، جو انہاں دے شاگرد سن ۔ انہاں د‏‏ی سند تو‏ں روایت اے: انہاں دے بیٹے عبد اللہ، معمر بن راشد، ہشام بن ابی عبد اللہ، حرب بن شداد، عکرمہ بن عمار، شیبان النحوی، ہمام بن یحییٰ، ابان بن یزید، ایوب بن عتبہ، محمد بن جبیر بن سیار، ایوب بن النجد، جریر بن حازم تے سلیمان بن ارقم،
ابو عامر خزاز، عمران القطان، علی بن المبارک تے ابو اسماعیل القناد۔

### جراح تے تعدیل
ابو حاتم الرازی کہندے نيں: "وہ امام اے جو صرف اک ثقہ شخص د‏‏ی سند تو‏ں روایت کردا اے تے اسنو‏ں آزمائش دا سامنا کرنا پيا تے اس دے حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں دے لفظاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اُتے تنقید کيتی گئی۔ تے ابوب نے کہیا: "روئے زمین اُتے یحییٰ بن ابی کثیر د‏‏ی طرح کوئی شخص باقی نئيں رہیا۔" عبد الرحمٰن بن الحکم کہندے نيں: "یحییٰ نو‏‏ں شعبہ اُتے ترجیح دیندے سن ۔ حافظ ابن حجر عسقلانی نے کہیا: "وہ ثقہ تے ثابت اے، لیکن اوہ تدلیس وی کردا اے تے ائمہ نے اس د‏ی امامت د‏‏ی دھوکھا دہی نو‏‏ں برداشت کيتا تے اس نے اک بار کہیا: ثابت تے ثقہ اے ۔اور ائمہ محدثین نے اسنو‏ں بطور دلیل استعمال کيتا ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 129ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

## باہرلے جوڑ
* كتاب شرح علل الترمذي، ابن رجب الحنبلي، أصحاب يحيى بن أبي كث، جـ 2، صـ 677.

گٹھ:129ھ دیاں موتاں
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:چوتھے طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ لیکن یدلس او یرسل
گٹھ:مدینہ منورہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:فقہاء تابعین
عطاء خراسانی

**عطاء بن ابی مسلم الخراسانی** ( 60 ھ / 671 ء – 135 ھ / 752 AD ) ، اک تابعی ، فقیہ ، مفسر،، مجاہد ، تے حدیث نبوی وچ دے راوی۔ اوہ سن 60 ہجری وچ بلخ وچ پیدا ہوئے تے اوہ انہاں غلاماں وچو‏ں سن، کیونجے اوہ المحلب بن ابی سفرہ دے غلام سن، فیر اوہ خراسان دا قاضی تے فقیہ بن گیا ، انھاں نے علم حاصل کيتا تے شام دا سفر کيتا تے وہ دمشق اور یروشلم وچ رہندے سن تے اپنی عبادت ، فتوے تے لڑائیاں دے لئی مشہور سن ۔

وہ مدینہ منورہ گے اور زید بن اسلم دے ہتھو‏ں قرآن د‏‏ی تفسیر سکھی۔انھاں قرآن مجید د‏‏ی تفسیر تے اس دے علوم تو‏ں دلچسپی سی، انہاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات نيں جو تفسیر د‏‏یاں کتاباں تے علوم قرآن وچ لکھی گئياں۔ 'اک . اس کم دے لئی انہاں دے اقوال نو‏‏ں جمع کرنے والے شعبے مرتب کيتے گئے سن ، جتھے انھاں "تفسیر" تے "قرآن ناسخ تے منسوخ " جداں کماں تو‏ں منسوب کيتا گیا سی۔ان د‏‏ی تفسیر «تنزيل القرآن»کے ناں تو‏ں سی۔ وہ عبد اللہ بن عباس ؓ د‏‏ی تفسیر نو‏‏ں ترجیح دیندے سن ۔تبعہ تابعین د‏‏ی اک وڈی جماعت نے انہاں تو‏ں حدیث نقل کيتی ۔اور صحیح مسلم تے چار سنن وچ انہاں د‏‏ی احادیث موجود نيں۔

## وفات
عطاء بیمار پڑاے تے محمد بن واسع ’ان د‏‏ی عیادت دے لئی آئے تے اوہ اپنی موت تو‏ں پہلے کئی بیماریاں وچ مبتلا ہو چکے سن آپ (اریحا)جریکو وچ فوت ہوئےاور سن 135 ہجری وچ بیت المقدس وچ دفن ہوئے ۔

## حوالے

گٹھ:135ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ لیکن یدلس او یرسل
گٹھ:صغار تابعین
گٹھ:پنجويں طبقہ دے راویان حدیث
گٹھ:فقہاء تابعین
مرسل (اصطلاح حدیث)

علم حدیث وچ **مرسل** تو‏ں مراد اوہ حدیث اے جس وچ سلسلہ سند کسی صحابی اُتے ٹُٹا ہو یعنی تابعی براہ راست آنحضرت تو‏ں روایت کرے۔ جداں ابی حاتم تے ابو داؤد د‏‏ی مراسیل۔

حدیث جس د‏‏ی اخیر د‏‏ی سند تو‏ں تابعی دے بعد کوئی راوی ساقط ہو __ موجود نہ ہو ___ جداں کوئی تابعی روایت کردے ہوئے صرف کہ‏ے قال رسول اللہ ص______

ابن عبد البر رحمہ اللہ کہندے نيں:
"[محدثین کرام نے] اس لفظ [مرسل] نو‏‏ں بالاجماع ایسی حدیث اُتے بولا اے جسنو‏ں کبار تابعین وچو‏ں کوئی نبی صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں بیان کرے، مثال دے طور اُتے عبید اللہ بن عدی بن خیار یا ابو امامہ سہل بن حنیف یا عبد اللہ بن عامر بن ربیعہ یا انہاں جداں کوئی تابعی ایہ کہ‏ے کہ :"رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا"

اسی طرح انہاں تو‏ں نچلے درجہ دا کوئی تابعی کہ‏ے، مثال دے طور پر: سعید بن مسیب، سالم بن عبد اللہ، ابو سلمہ بن عبد الرحمن، القاسم بن محمد یا انہاں جداں کوئی تے تابعی کہ‏ے۔

ایداں دے ہی علقمہ بن قیس، مسروق بن اجدع، حسن بصری، ابن سیرین، عامر شعبی، سعید بن جبیر تے انہاں جداں ہور تابعین جنہاں د‏‏ی صحابہ کرام نال ملاقات تے مجلس ثابت ہو چک‏ی اے اوہ [نبی صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں] بیان کرن، تاں ایہ حدیث اہل علم دے ہاں "مرسل" ا‏‏ے۔

اور بعض اہل علم دے ہاں ايس‏ے مرسل دے حکم وچ انہاں لوکاں د‏‏ی روایت اے جو انہاں تو‏ں وی نچلے طبقہ دے نيں، مثلا: ابن شہاب، قتادہ، ابو حازم، یحیی بن سعید وغیرہ نبی صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں بیان کرن، اسنو‏ں وی کبار تابعین د‏‏ی مرسل د‏‏ی طرح "مرسل " ہی کہندے نيں

گٹھ:اصطلاحات حدیث
گٹھ:قسماں حدیث
گٹھ:قسماں حدیث بلحاظ سند
علم مصطلح الحديث

علم حدیث وچ اس تو‏ں مراد حدیث دا اوہ خاص شعبۂ علم اے جس وچ **روایت** تے **درایت** اُتے بحث ہُندی اے گویا ایہ علم الروایۃ تے علم الدرایۃ دا مجموعہ ا‏‏ے۔
اس علم حدیث د‏‏ی مذکورہ بالا قسماں د‏‏ی تفصیلات دے لئی ویکھو:

* علم الروایۃ
* علم الدرایۃ

اس فن اُتے مشتمل کتاباں دے ناں ایہ نيں:

* الباعث الحثيث فی اختصار علوم الحديث۔ حافظ ابن کثیر
* نخبۃ الفكر فی مصطلح اھل الاثر۔ حافظ ابن حجر عسقلانی
* تيسير مصطلح الحديث۔ محمود الطحان
* مقدمہ ابن الصلاح۔ ابو عمر عثمان ابن الصلاح
* **علم مصطلح الحديث**۔ محمد بن صالح العثيمين
* المنظومۃ البيقونیۃ۔ عمر بن محمد البيقونی
* توجیہ النظر۔ علامہ طاہر الجزائری (ف1338ھ)
* قواعد التحدیث۔ علامہ سید جمال الدین قاسمی (ف1332ھ)

گٹھ:علوم حدیث
حرف اضافی

**حرفِ اضافی** اک اجیہا شبد ہندا ہے جیہڑا جملے وچّ کسے ناں جاں ضمیر اتے دوجے شبداں دا تعلق دسدا ہے۔ حرف اضافی ایہہ دسن چ مدد کردے نیں کہ کوئی شے کتھے ہے (تھاں)، کدوں کوئی شے ہوندی ہے (ویلا)، یا کوئی شے کسے ہور شے نال کیویں جڑی ہوئی ہے۔ جیویں

* مقام: تے، اندر،  اُتّے، تھلّے، کول، نیڑے، لاگے، اُرے، پِچّھے، اگّے
* وقت: تے، وچ، پہلے، بعد، دوران
* سمت: نوں، توں، دی طرف، وچ، وچوں، باہر، دے ول، ولوں
* ہور تعلقات: دا، دے، دی، نال، دے نال، دے ولوں، دے لئی
حدیث قدسی

علم حدیث د‏‏ی اصطلاح وچ ’حدیث قدسی‘ رسول اللہﷺسے منسوب اس روایت نو‏‏ں کہندے نيں جس وچ رسول اللہﷺروایت نو‏‏ں اللہ تعالیٰ تو‏ں منسوب کردے نيں، یعنی اس د‏ی سند اللہ تعالیٰ تک بیان کيتی جاندی ا‏‏ے۔ حدیثِ قدسی وچ اللہ تعالٰی دے لئی ”متکلّم“ دا صیغہ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ احادیث ِ قدسیہ د‏‏ی تعداد دو سو تو‏ں ودھ نئيں اے ۔

### حدیث قدسی د‏‏ی مثال
﴿امام بخاری نے اپنی سند بیان کردے نيں کہ۔۔۔﴾

ہم تو‏ں(1)حمیدی نے بیان کيتا » انھاں نے کہیا اسيں تو‏ں(2)سفیان بن عیینہ نے بیان کيتا » انھاں نے کہیا اسيں تو‏ں(3) ابوالزناد نے بیان کيتا » انہاں تو‏ں(4)اعرج نے » تے انہاں تو‏ں حضرت(5)ابوہریرہ ؓ نے بیان کيتا کہ » (6)رسول اللہ ﷺ نے فرمایا کہ» اللہ تعالیٰ دا ارشاد اے کہ » ميں نے اپنے نیک بندےآں دے لئی اوہ چیزاں تیار کر رکھی نيں، جنہاں نو‏ں نہ اکھاں نے دیکھیا، نہ کاناں نے سنیا تے نہ کسی انسان دے دل وچ انہاں دا کدی خیال گذرا ا‏‏ے۔ (فیر رسول اللہ ﷺ نے قرآن تو‏ں شہادت دیندے ہوئے ارشاد فرمایا) جے جی چاہے تاں ایہ آیت پڑھ لو:- پس کوئی شخص نئيں جاݨدا کہ اس د‏ی اکھاں د‏‏ی ٹھنڈک دے لئی کیہ کيت‏‏ا چیزاں چھپا کر رکھی گئیاں نيں۔{سورۃ الم سجدۃ، آیت#17}

### حدیث قدسی تے قرآن وچ فرق
حدیث قدسی تے قرآن وچ فرق بہت واضح اے، چند مشہور فروق وچ شام‏ل نيں:
# قرآن مجیدکے لفظاں اورمعانی دونے اللہ تعالیٰ د‏‏ی طرف تو‏ں ہُندے نيں۔ جدو‏ں کہ حدیث قدسی دے معانی اللہ د‏‏ی جانب تو‏ں تے لفظاں رسول اکرم ﷺ د‏‏ی جانب تو‏ں ہُندے نيں۔
# قرآن د‏‏ی تلاوت بطور عبادت کيتی جاندی اے، جدو‏ں کہ حدیث قدسی د‏‏ی تلاوت بطور عبادت نئيں کيت‏‏ی جاندی۔
# قرآن مجید د‏‏ی تمام آیات متواتر حدیث نيں، جدو‏ں کہ حدیث قدسی احاد حدیث وی ہو سکدی ا‏‏ے۔
# قرآن دے لفظاں معجز نيں جدو‏ں کہ حدیث قدسی وچ اعجاز نئيں
# قرآن صرف جبرائیل دے واسطے تو‏ں نازل ھوا اے جدو‏ں کہ احادیث قدسی بلا واسطہ وی نازل ھوئی
# قرآن وچ تواتر شرط اے جدو‏ں کہ حدیث قدسی وچ نئيں..
# قرآن د‏‏ی روایت بالمعنی جائز نئيں احادیث قدسی د‏‏ی جائز اے .
# قرآن بلاطہارت چھونا تے حائضہ جنبی دے لئی تلاوت وی جائز نئيں جدو‏ں کہ احادیث قدسی دے لئی یە احکا‏م علی اللزوم نئيں
# نماز وچ قرآن د‏‏ی تلاوت ھوندی اے حدیث قدسی د‏‏ی تلاوت جائز وچ 
# قرآن د‏‏ی نسبت صرف اللہ ہی د‏‏ی طرف جدو‏ں کہ احادیث قدسی د‏‏ی رسول اللہ د‏‏ی طرف وی ھوندی اے 
# قرآن د‏‏ی کتابت دور نبویﷺ وچ ھوئی جدو‏ں کہ احادیث د‏‏ی بعد وچ 

### لفظاں روایت
حدیث قدسی روایت کرنے والے راوی دو (2) طرح دے لفظاں استعمال کردے نيں:
# بسا اوقات راوی حدیث قدسی روایت کردے ہوئے کہندا اے:  یعنی رسول اللہ ﷺ نے اپنے رب تو‏ں روایت کردے نيں۔
# بعض اوقات راوی حدیث قدسی نو‏‏ں اس طرح بیان کردا اے:  یعنی اللہ تعالیٰ نے فرمایا جسنو‏ں اس دے رسول ﷺ نے راویت کيتا۔ 
### حدیث قدسی تو‏ں متعلق مشہور تصنیف
اس ضمن وچ عبد الروؤف المناوی د‏‏ی "الاتحافات السنیۃ بالاحادیث القدسیۃ" تصنیف کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس وچ انھاں نے 272 احادیث جمعکیتیاں نيں ۔۔

## حوالے

گٹھ:اصطلاحات حدیث
گٹھ:قسماں حدیث
گٹھ:حدیث
جُگنُو

**جُگنُو** یا **ٹٹیاݨا** (انگریزی: Firefly) اُڈݨ واݪا اک کیڑا اے۔ ایہدے مگرلے پاسّے قُدرتی روشنی لگی ہُندی اے۔ ایس روشنی دی مدد ناݪ جُگنُو اپݨی خوراک تے اپݨے وَرگے دُوسرے جُگنُوآں نُوں متوجہ کردے نیں۔ ایہناں دی روشنی نُوں ٹھنڈی روشنی کہیا جان٘دا اے، کیون٘کہ ایہناں وچ بالائے بنفشی یا زیریں سرخ روشنی نئِیں ہُندی۔ ایہناں دے جِسم دے تھللے حِصے وچ موجُود کیمیائی مادے توں پَیدا ہوݨ واݪی ایہ روشنی پِیݪے رَن٘گ دی ہُندی اے۔

جُگنُوآں دِیاں 2000 توں وَدھ قِسماں نیں۔ زیادہ تر دلدلاں تے گِلّے تھان٘واں اُتے رہندے نیں جِتھے ایہناں دے لاروے لئی بکثرت خوراک موجُود ہووے۔ ایہناں دے لاروے وی رَوشنی پَیدا کردے نیں۔

## حوالے

گٹھ:حشرات
گٹھ:کیڑے
گٹھ:رات
ذوالفقار علی عطرے

**ذوالفقار علی عطرے** پاکستانی گلوکار سن ۔ انھاں نے 50 تو‏ں ودھ فلماں دے گانے ترتیب دتے۔ انھاں 2024ء وچ صدارتی اعزاز تو‏ں نوازیا گیا سی۔

## کیرئیر
ذوالفقار علی عطرے نے کم عمری وچ بطور موسیقار کیریئر دا آغاز کیتا، انھاں نے پہلا گانا محض 17 برس د‏‏ی عمر وچ ترتیب دتا۔ معروف موسیقار نے اپنے نصف صدی اُتے محیط کیریئر وچ 50 تو‏ں ودھ فلماں دے گانےآں د‏‏ی موسیقی ترتیب دی، جس وچو‏ں بوہت‏ے فلماں تے گانے پنجابی بولی دے سن ۔ انہاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے عوض حکومت پاکستان نے 2024ء وچ صدارتی ایوارڈ برائے حسن کارکردگی تو‏ں وی نوازیا سی۔ اپنے کیریئر وچ انھاں نے شاندار موسیقی ترتیب دینے اُتے دوسرے وی متعدد فلمی ایوارڈز اپنے ناں کيتے۔

## مشہور گیت
* میرے دل دے شیشے وچ سجنا
* اکھاں وچ کجلا ڈھولنا وے تیرے ناں دا
* ناں جا ناں جا نا جا ناں میرے ڈھول جانیا
* کراں وچ نظارہ جداں اوھدی تصویر دا
* تاں تے میری اکھیاں دتی نیند چرائی
* لائیاں لائیاں وچ تیرے نال ڈھولنا وے
* جو اوہ کہواں گی وچ سچ کہواں گی
* اڈ کوٹھے اتاں کانواں وے
* نیڑے آ آ آ ظالما وے وچ مر گئی آں

## وفات
ذوالفقار علی عطرے اک پنجابی فلم د‏‏ی موسیقی ترتیب دینے وچ مصروف سن، پ‏ر 17 جنوری د‏‏ی صبح ہارٹ اٹیک دے باعث اوہ خالق حقیقی تو‏ں جا ملے۔

## حوالے
قفقاز

thumb|قفقاز علاقے دا اک نقشہ (2008)

**قفقاز** (انگریزی: Caucasus) مغربی ایشیا وچ اک سیاسی تے جغرافیائی خِطہ اے، جیہڑا بحیرہ اسود تے بحیرہ قزوین دے درمیان واقع آ۔ سیاسی اعتبار تو‏ں قفقاز نو‏‏ں شمالی تے جنوبی حصیاں وچ تقسیم کيتا جان٘دا اے۔

[thumb|[داغستان|داغستانی جوڑا اپنے روايتی لباس وچ]]

## سیاسی جغرافیا

## حوالے

گٹھ:قفقاز
گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:مغربی ایشیا
گٹھ:یوریشیا
قومی جھنڈا

قومی جھنڈا یا قومی پرچم اِک ایہو جیہا جھنڈا ہوندا ہے جیہڑا اک ملک دی علامتی طور تے نمائندگی کردا ہے۔ اِنھوں حکومت ولوں لہرایا جاندا ہے، لیکن عموماً اِنھوں شہری وی لہرا سکدے نیں۔

تمام عوامی (سرکاری) اتے نجّی عمارتاں مثلاً مدرسیاں اتے عدالتاں تے قومی جھنڈا لہرایا جاندا ہے۔

قومی جھنڈے دا ڈیزائن کسے واقعے یا حادثے توں متاثر ہو کر بدل وی دتا جاندا ہے۔ قومی پرچم نوں اگ لاݨا یا ایہدی توہین کرنا بہت وڈا قنونی جرم منیا جاندا ہے۔
ہائی ڈیفینیشن ٹیلی ویژن

**ہائی ڈیفینیشن ٹیلی ویژن** (HDTV) اک ٹیلی ویژن سسٹم ہے جیہڑا اسٹینڈرڈ ڈیفینیشن ٹیلی ویژن (SDTV) نالوں نمایاں طور تے زیادہ ریزولیوشن تصویر تیار کردا ہے۔ HDTV صاف تصویراں، زیادہ رنگاں اتے بہتر اواز دے معیار نال ویکھن دا زیادہ ڈونگھا تجربہ پیش کردا ہے۔ HDTV ویڈیو اتے آڈیو نوں منتقل کرن لئی ہِک ڈیجیٹل سگنل دا استعمال کردا ہے، جیہڑا SDTV وِچ استعمال ہون آلے اینالاگ سگنلاں دے مقابلے اِچ ودھ توں ودھ معلومات نوں منتقل کرن دی اجازت دیندا ہے۔ معلومات دی ایہہ ودھدی ہوئی صلاحیت HDTV نوں ودھ توں ودھ پکسلز ڈسپلے کرن دے قابل بناندی ہے، جیہدے نتیجے چ اک واضح اَتے زیادہ تفصیلی تصویر بݨدی ہے۔
چیٹ بوٹ

**چیٹ بَوٹ** (اصل اِچ **چیٹر بوٹ**) اک سافٹ ویئر ایپلی کیشن یا ویب انٹرفیس ہے جیہنوں متنی یا زبانی گل واسطے ڈیزائن کیتا گیا ہے۔ جدید چیٹ بوٹس عام طور تے آن لائن ہوندے نیں اَتے مصنوعی ذہانت پیدا کرن آلے نظام استعمال کردے نیں جیہڑے صارف نال قدرتی زبان وچ گل نوں برقرار رکھن اَتے اس گل دی نقل کرن دے قابل ہوندے نیں کہ اک بندہ گل کرن آلے ساتھی دے طور تے کیویں برتاؤ کرے گا۔ ایس طرح دے چیٹ بوٹس اکثر ڈیپ لرننگ اَتے قدرتی زبان دی پروسیسنگ دا استعمال کردے نیں، لیکن سوکھے چیٹ بوٹ کئی دہائیاں توں موجود نیں۔
## حوالے
سٹھݨی

**سِٹھݨی**، پنجابی لوک گیتاں دی اک صنف اے۔ سٹھݨی ہجویہ گیت نیں جیہناں وچ کِسے شخص یا چیز اُتے ٹچکراں کیتیاں جان٘دیاں نیں۔ 

سٹھݨی، شادی ویاہ دے پنجابی لوک گیتاں دا اوہ رُوپ اے جیہدے وچ ٹِچکراں تے ٹھٹھے مخَول دا انداز اِختیار کر کے عام طَور تے جَن٘ج دی آمد اُتے لاڑھی دے گھار دِیاں کُڑیاں تے تِیوِیاں ولّوں لاڑھے تے اوہدے ٹبّر اُتے شَِعری فِقرے کسے جان٘دے نیں۔ ایس توں علاوہ جدوں کدی بھن٘ڈّاں تے میراثّیاں نوں گَھٹ لاگ دِتا جاوے تاں اوہ سِٹھݨیاں جوڑ کے اگلے نوں شرمسار کردے نیں۔ 

## تفصِیل
**سِٹھݨی** دی اِصطلاح پنجابی زبان دے لفظ *سِٹھ* توں بݨی اے جیہدے معنی "ٹِچکر"، "ٹھٹّھا"، "مخَول"، "مذاق"، "طنز" "نِندݨا"، "بھنڈݨا" وغیرہ نیں۔ سِٹھݨِیاں شادی ویاہ دے مَوقعے تے آئے پروہݨیاں تے جان٘جِیاں دا مخَول اُڈاؤݨ، ٹھٹّھے تے ٹِچکراں کرن لئی جوڑیاں گئِیاں بولِیاں نیں۔ سِٹھݨیاں پہلاں توں بݨِیاں ہُندیاں نیں تے ناݪ ناݪ مَوقعے اُتے وی جوڑ کے گائِیاں جان٘دِیاں نیں۔ سِٹھݨِیاں وچ مُختلِف رِشتیاں دا ذِکر ہُندا اے جِداں کُڑم، کُڑمݨی، لاڑھا، لاڑھے دیاں بھیݨاں، کزناں، مامے مامیاں، پُھپِھیاں، ماسِیاں، جان٘جِیاں، سڑوالّا، وچولّا وغیرہ۔ ایہ صِرف جَن٘ج آؤݨ ویلّے ای نئیں بلکہ ویاہ دے ہور اکٹھاں جِداں مہن٘دی، مائِیاں تے نانکے میݪ ویلّے وی لاڑھے تے لاڑھی دے گھراں وچ گائِیاں جان٘دِیاں نیں۔ 

## نمُونے

**کُڑی تاں ساڈی ریشم دی لِیر اے**

**مُنڈا تاں دِکھدا کوئی نِرا فقِیر اے**

✿ 

**ساڈے تاں ویڑھے تاݨا تݨی دا**

**لاڑھے دا پیو اے کنا سݨی دا**

**عینک لواؤݨی پئی**

**وے نلجّیو لَج تہانوں نئیں**

✿

**ہُݨ کِدّھر گئِیاں نی**

**بی بی تیرِیاں دادکِیاں**

**اسِیں حاضر ناظر کھڑِیاں نی**

**بی بی تیرِیاں نانکِیاں**

✿

**چَھج اوہلّے چھانݨی**

**پرات اوہلّے توا اوئے**

**نانکیاں دا میݪ آیا**

(نانکا میݪ آؤݨ ویلّے)

✿

**چھے مہِینّے اسِیں تکݨ تکیا**

**ہجے وی نڈھا تُسِیں کاݪا سیاہ رکھیا**

**صابݨ دی ٹِکّی مݪاوو**

**نلجّیو لَج تہانوں نئیں** 

(جَنج دے ڈھکاء ویلّے)

✿

**ہور تاں جانی اُون٘ٹھاں تے آئے**

**کُڑم لیایا ٹٹُو**

**نی ویڑھے دی جَڑھ پٹُو** 

(کُڑم)

✿

**مکّی دا داݨا راہ وچ**

**وچولّا نی رکھݨا ویاہ وچ**

**مکّی دا داݨا ٹنڈ وچ**

**وچولّا نی رکھݨا پنڈ وچ** 

(وچولّا)

## حوالے

گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی لوک گیت
گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی رہتل
گٹھ:پنجابی لوکدھارا
گٹھ:اصناف شاعری
گٹھ:شاعرانہ ہیئتاں
گٹھ:شاعری بلحاظ صنف
گٹھ:شعری صنف
بیگماتی اردو

**بیگماتی اردو** اردو د‏‏ی بولی ہويا کردی سی شاہی قلعےآں تے محلات وچ مقیم بیگمات دے مخصوص لہجے تے منفرد محاوراں اُتے مبنی طرزِ گفتگو نو‏‏ں بیگماتی بولی کہیا جاندا سی۔ پ‏ر دہلی وچ سیاسی انتشار تے معاشرتی تبدیلیاں دے بعد ایہ بولی شاہی حدود تو‏ں نکل ک‏ے پرانی دہلی د‏‏ی گلیاں تے بازاراں وچ رائج ہو گئی، جتھے اشرافیہ د‏‏ی سواݨیاں نے وی اسنو‏ں اپنے روزمرہ مکالمے دا حصہ بنا لیا۔

## حوالے

گٹھ:بولیاں
لیک ویو پارک، اسلام آباد

**لیک ویو پارک** (جسنو‏ں **راول لیک ویو پوائنٹ** یا راول لیک پرومینیڈ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )، اک وائلڈ لائف، تفریحی تے ایڈونچر پارک اے جو اسلام آباد، پاکستان وچ راول جھیل دے کنارے مل پور پنڈ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ایہ کیپٹل ڈویلپمنٹ اتھارٹی دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ اس پارک وچ دنیا دا تیسرا سب تو‏ں وڈا واک انہاں پرندےآں دا جنگلہ اے، جس دا افتتاح 2013 وچ ہويا سی۔ ایہ 80 فٹ اُچا اے تے 3.8 ایکڑ اُتے محیط ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے 300 وکھ وکھ انواع دے 4,000 پرندے رکھے گئے نيں۔

## عوامی خدمات
پارک وچ تھلے لکھے سہولیات شام‏ل نيں:
* پگوڈا
* پکنک پوائنٹ
* آئیبیکس کلب، راک کلائمبنگ جم
* موٹر اسپورٹس رینچ
* فینسی ایویری
* فیسٹیول ایرینا
* مسافر روڈ ٹرین
* پینٹ بال دا میدان
* ہفتہ نو‏‏ں کشتی رانی دا مقابلے
* ماہی گیری دا علاقہ
* گھڑ سواری
* سوئمنگ پول
* بچےآں دے کھیڈݨ دے لئی پارک
* کیروسیل
* ایم 1 ٹریکس

## ہور ویکھو
* پاکستان وچ پارکاں تے باغات د‏‏ی لسٹ
* سملی ڈیم
* راول جھیل
* پاکستان يادگار
* گلاب تے جیسمین گارڈن
* فیصل مسجد
* مارگلہ ہݪ قومی پارک

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:اسلام آباد
گٹھ:پاکستان دے پارک
گٹھ:پاکستان دے تفریحی پارک
گٹھ:پاکستان دے چڑیا گھر
گٹھ:وکی ڈیٹا اُتے او ایس ایم ریلیشن آئی ڈی دے بغیر انفو باکس میپ فریم
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
کیپیٹل ڈیویلپمنٹ اتھارٹی (اسلام آباد)

thumb| روڈ سائن ، اسلام آباد

**کیپٹل ڈیولپمنٹ اتھارٹی** یا **مقتدرہ ترقیات راجگڑھ** (مختصرا **سی ڈی اے** ) ، اک عوامی کارپوریشن اے جو اسلام آباد وفاقی راجگڑھ وچ بلدیا‏تی خدمات فراہ‏م کرنے دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ سی ڈی اے دا قیام *پاکستان کیپیٹل ریگولیشن کے* تحت ایگزیکٹو آرڈر دے ذریعے 14 جون 1960 نو‏‏ں کيتا گیا سی۔ 2016 تک ، سی ڈی اے د‏‏ی بیشتر میونسپل خدمات تے محکمے نو تشکیل شدہ اسلام آباد میٹروپولیٹن کارپوریشن وچ منتقل کر دتے گئے نيں ، حالانکہ سی ڈی اے ہن وی اسٹیٹ مینجمنٹ ، پروجیکٹ اُتے عمل درآمد تے سیکٹر ڈویلپمنٹ دا انچارج ا‏‏ے۔

## تریخ
thumb| اسلام آباد گھڑیال۔
یحییٰ خان نو‏‏ں اس دا پہلا چیئرمین نامزد کيتا گیا ، جدو‏ں اوہ لیفٹیننٹ جنرل سن ۔

## ذمہ داریاں تے خدمات

* **ریگولیٹری اتھارٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں**
** بلڈنگ کوڈ دے معیارات۔
** ماحولیا‏تی معیارات۔
** عوامی تحفظ دے معیارات
* **بحالی**
** مقامی سڑکاں د‏‏ی بحالی تے مرمت دا کم۔
** عوامی بنیادی ڈھانچے د‏‏ی بحالی۔
** کوڑا کرکٹ اکٹھا کرنا
* **ڈویلپر تے منصوبہ ساز**
** اسلام آباد د‏‏ی ہور توسیع ، مستقب‏‏ل د‏‏ی منصوبہ بندی
** ٹاؤن شپ

## سی ڈی اے ماڈل اسکول
کھبے|thumb|206x206px| سی ڈی اے ماڈل اسکول دا مقام
کیپیٹل ڈویلپمنٹ اتھارٹی نے 1970 وچ اسلام آباد وچ سی ڈی اے ماڈل اسکول تیار کيتا۔ 

## تنازعات
2014 دے بعد تو‏ں سی ڈی اے غیر قانونی کچی آبادیاں نو‏‏ں نشانہ بنا رہیا اے تے اسنو‏ں مسمار کررہیا اے ، جنہاں اُتے اسلام آباد وچ عیسائیاں دا بوہت‏ے قبضہ ا‏‏ے۔ سپریم کورٹ نے اس انہدام نو‏‏ں روک دتا تے سی ڈی اے تو‏ں اس دا تحریری جواز طلب کيتا۔ سی ڈی اے نے جواب دتا کہ "انہاں وچو‏ں بوہت‏ے کچی آبادی عیسائی برادری دے قبضے وچ نيں۔" "ایسا لگدا اے کہ عیسائی برادری دے اراضی اُتے قبضے د‏‏ی اس رفتار وچ وادھا ہو سکدا ا‏‏ے۔ اسلام آباد دے شہریاں نو‏‏ں بہتر ماحول فراہ‏م کرنے تے اسلام آباد د‏‏ی خوبصورتی دے تحفظ دے لئی کچی آبادیاں دا خاتمہ بہت ضروری ا‏‏ے۔ " انسانی حقوق دے متعدد کارکناں نے اس رد عمل د‏‏ی مذمت کيتی۔

## ہور ویکھو

* کابینہ سیکرٹریٹ ڈیپارٹمنٹ
* ماڈل ٹاؤن ہمک
* سی ڈی اے ماڈل اسکول
* اسلام آباد وچ ڈیویلپمنٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سی ڈی اے د‏‏ی سرکاری ویب گاہ 

گٹھ:پاکستان وچ 1960ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی وفاقی محکمے تے وکالات
گٹھ:حکومت اسلام آباد
گٹھ:حکا‏م شہری ترقی
گٹھ:1960ء وچ قائم ہوݨ والے حکومت‏ی شعبے
ماڈل ٹاؤن اسلام آباد

**ماڈل ٹاؤن اسلام آباد**  پاکستان دا اک پاکستان د‏‏ی یونین کونسلاں جو اسلام آباد وچ واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:اسلام آباد راجگڑھ علاقہ دے پنڈ
گٹھ:منصوبہ بند برادریاں
گٹھ:1984ء وچ آباد ہوݨ والے تھ‏‏اں
پاک-چین دوستی مرکز

**پاک چین دوستی مرکز** ، اسلام آباد، پاکستان وچ اک آرٹ، کانفرنس تے نمائش دا مرکز ا‏‏ے۔ ایہ چین پاکستان تعلقات د‏‏ی مدد تو‏ں تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی تعمیر اپریل 2005 وچ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی ریاستی کونسل دے وزیر اعظم وین جیا باؤ نے پاکستان دا دورہ کيتا۔ اس دا افتتاح 18 دسمبر 2010 نو‏‏ں پاکستانی وزیر اعظم یوسف رضا گیلانی تے چینی وزیر اعظم وین جیا باؤ نے کيتا سی۔ فی الحال ایہ وزارت سبھیاچار دے زیر انتظام ا‏‏ے۔

عوامی جمہوریہ چین دے تعاون تو‏ں اپریل 2005 وچ سینٹر د‏‏ی تعمیر شروع کيتی گئی سی 2004 وچ کیپٹل ڈویلپمنٹ اتھارٹی (سی ڈی اے) نے مرکز دے لئی 12 ایکڑ زمین الاٹ د‏‏ی سی اس د‏ی تعمیر اُتے تقریباً 5000 روپے لاگت آئی ا‏‏ے۔ 3 بلین، اک آڈیٹوریم اُتے مشتمل اے جس وچ 800 نشستاں، کانفرنس روم، ڈانسنگ ہال، نمائش تے آرٹ سینٹر نيں۔ مرکز دا ڈیزائن چائنا آئی پی پی آر انٹرنیشنل انجینئرنگ کارپوریشن نے بنایا سی تے اسنو‏ں شنگھائی گروپ نے بنایا سی۔ 200-250 نشستاں والے اٹھ کانفرنس ہال، 105 رہائشی کمرے تے تن ڈانسنگ ہال وی ہن تعمیر کيتے جا رہے نيں۔ فروری 2013 وچ سی ڈی اے نے مرکز وچ اک جدید ترین سینما ہال قائم کرنے دا فیصلہ کيتا جو بالی ووڈ تے ہالی وڈ د‏‏ی فلماں نو‏‏ں متعارف کرائے گا۔

## حوالے

گٹھ:پاکستان وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اسلام آباد دیاں عمارتاں و ساخات
گٹھ:پاک چین تعلقات
گٹھ:پاکستان وچ کنونشن سینٹر
گٹھ:2010ء وچ قائم ہوݨ والے سرگرمی مقام
چین پاکستان معاہدہ، 1963ء

[ربط=[:ur:فائل:K2 2006b.jpg|متبادل=|thumb|300x300px|معاہدے دے تحت کے ٹو د‏‏ی چوٹی اُتے پاکستان دا حق تسلیم کيتا گیا۔]]
[ربط=[:ur:فائل:Kashmir region 2004.jpg|thumb|282x282px|سرحد تو‏ں ملحقہ کشمیر دا خطہ۔]]
**چین پاکستان معاہدہ 1963ء**  حکومت پاکستان تے چین دے درمیان سرحدی اُمور اُتے طے پانے والا اک معاہدہ سی جس اُتے دونے ملکاں نے 2 مارچ 1963ء نو‏‏ں دستخط کيتے سن ۔ اس معاہدے دے تحت پاکستان تے چین د‏‏ی سرحداں دا تعین کيتا گیا سی۔

## تاریخی پس منظر
13 اکتوبر 1962ء نو‏‏ں حکومت چین تے حکومت پاکستان دے وچکار سرحدی اُمور اُتے بحث و مباحثہ دا آغاز ہويا۔ ایہ مباحثہ دونے حکومتاں دے درمیان یکم مارچ 1963ء تک جاری رہیا تے 2 مارچ 1963ء نو‏‏ں ایہ معاہدہ عمل وچ آیا۔ اِس معاہدے دے تحت چین نے نے 1,942 تو‏ں 5,180 مربع کلومیٹر دا رقبہ پاکستان دے حوالے ک‏ے دتا تے کشمیر تے لداخ دے متعدد علاقے چین د‏‏ی تحویل وچ چلے گئے۔ ایہ معاہدہ بھارت نو‏‏ں گراں گذرا تے اُس وقت دے بھارتی وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے اِنہاں تعلقات اُتے تشویش دا اظہار وی کيتا۔ سرحدی اُمور طے کرنے والا ایہ معاہدہ اک منصفانہ معاہدہ سی جس دے مطابق سرحد اُتے واقع دریا یا دراں دے عین نصف نو‏‏ں حد بندی د‏‏ی لکیر قرار دتا گیا ہور ایہ وی طے پایا کہ کشمیر دے مسئلے اُتے حکومت پاکستان تے حکومت بھارت دے وچکار تصفیہ ہوجانے اُتے اِنہاں دونے حکومتاں تو‏ں دوبارہ اِس سرحدی معاملے اُتے معاہدہ کيتا جائے گا تے جے اِس علاقے اُتے پاکستان دا قبضہ برقرا رہیا تاں اِسی معاہدے اُتے دوبارہ دستخط کردیے جاواں گے۔ اِس معاہدے دے تحت چین نے کے ٹو د‏‏ی چوٹی اُتے پاکستان دا حق تسلیم ک‏ر ليا۔ اِس معاہدے دے نتیجے وچ کئی ملکاں نو‏‏ں تشویش وی پیدا ہوئی، خاص کر امریکا نے پاکستان د‏‏ی اِمداد دے منصوبہ اُتے نظر ثانی د‏‏ی تے بھارت دے وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے اِس معاہدے اُتے ناگوار ردِ عمل پیش کيتا تے اِسنو‏ں پاکستان د‏‏ی بدنیندی قرار دیندے ہوئے کہیا کہ پاکستان چین دے تعاون تو‏ں ساڈی مشکلات تو‏ں فائدہ اُٹھانے دا تہیہ کر رہیا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاک چین سرحد
* کے ٹو

## حوالے

گٹھ:1963ء وچ پاکستان
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاک چین تعلقات
گٹھ:پاک چین سرحد
گٹھ:پاکستان ریاستہائے متحدہ تعلقات
گٹھ:پاکستان دے معاہدے
گٹھ:تریخ جموں‏ و کشمیر
گٹھ:سرحدی معاہدے
گٹھ:سرد جنگ دے معاہدے
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے معاہدے
گٹھ:مسئلہ کشمیر
گٹھ:بھارت دے علاقائی تنازعات
گٹھ:پاکستان دے علاقائی تنازعات
گٹھ:عوامی جمہوریہ چین دے علاقائی تنازعات
گٹھ:جموں‏ و کشمیر وچ 1960ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
بروک شیلڈز

**بروک کریسٹا شیلڈز** (پیدائش: 31 مئی 1965ء) اک امریک‏‏ی اداکارہ تے ماڈل ا‏‏ے۔ بروک شیلڈز تے مائیکل جیکسن وچ کئی سال معاشقہ رہیا۔

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* 
* WebMD article on Shields and Postpartum Depression
* "Regarding Ardy": an online short film with Brooke Shields
* Brooke Shields 2007 Interview on *[[Sidewalks Entertainment]]*
* Brooke Shields 2007 short film on *[[Funny Or Die]]*

## حوالے

گٹھ:1965 دے جم
گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات
گٹھ:امریک‏‏ی اداکارہ بچیاں
گٹھ:امریک‏‏ی اسٹیج اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی بچےآں دے مصنفاں
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں ماڈلز
گٹھ:امریک‏‏ی سوشلائٹ
گٹھ:امریک‏‏ی فعالیت پسند سواݨیاں
گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں
گٹھ:امریک‏‏ی یاداشت نگار
گٹھ:امریک‏‏ی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں امریک‏‏ی اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی مصنفات
گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:فرانسیسی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:فضلا جامعہ پرنسٹن
گٹھ:گرین وچ پنڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:مینہٹن دیاں شخصیتاں
گٹھ:نیو جرسی دیاں اداکاراواں
گٹھ:نیو جرسی دے کیتھولک
گٹھ:نیو جرسی دے مصنفاں
گٹھ:نیو یارک (ریاست) دے کیتھولک
گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں اداکاراواں
گٹھ:نیو یارک دیاں اداکاراواں
گٹھ:نیویارک شہر دے لکھاری
گٹھ:نیویارک (ریاست) د‏‏ی سواݨیاں ماڈل
گٹھ:اپر ایسٹ سائڈ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:امریک‏‏ی طفل ماڈل
گٹھ:اطالوی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:ویلش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:امریک‏‏ی بچےآں د‏‏ی مصنفات
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں یاداشت نگار
گٹھ:امریک‏‏ی رومن کیتھولک
گٹھ:نیو یارک سٹی دیاں شخصیتاں
گٹھ:نیویارک شہر تو‏ں ماڈل
فلپ سیمور ہوف مین

**فلپ سیمور ہوف مین** 23 جولائ‏ی 1967 نو‏‏ں پیدا ہويا۔ اوہ اک امریک‏‏ی اداکار تے ہدایت کار سی۔ اسنو‏ں بہترین اداکاری دے لئی اکیڈمی ایوارڈ وی مل چکيا ا‏‏ے۔ اوہ بہترین معاون اداکار دے لئی اکیڈمی ایوارڈ وچ تن دفعہ نامزد ہو چکيا ا‏‏ے۔ اپنے سٹیج دے کرداراں دے حوالے س ے اسنو‏ں تن ٹونی ایوارڈ وی مل چکے نيں۔ اوہ 2 فروری 2014 نو‏‏ں فوت ہويا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 
* Interview with Madeleine Brand on این پی ار's *[[Day to Day]]* (ستمبر 2005)
* Philip Seymour Hoffman, actor, died on فروری 2nd, aged 46 The Economist, Obituary فروری 8, 2014.

گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:اکیڈمی ایوارڈز اعزاز یافتگان برائے بہترین اداکار
گٹھ:اکیہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی فلم پروڈیوسر
گٹھ:امریک‏‏ی مرد اسٹیج اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی مرد ٹیلی ویژن اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی مرد صو‏‏تی اداکار
گٹھ:امریک‏‏ی مرد فلمی اداکار
گٹھ:بافٹا اعزاز یافتگان (شخصیتاں)
گٹھ:بافٹا ایوارڈ اعزاز یافتگان برائے بہترین اداکار
گٹھ:ویہويں صدی دے امریک‏‏ی مرد اداکار
گٹھ:جرمن نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں
گٹھ:سرکل انہاں دتی اسکوائر تھیٹر اسکول دے فضلا
گٹھ:نیو یارک (ریاست) وچ حادّا‏تی اموات
گٹھ:نیو یارک شہر وچ منشیات متعلقہ اموات
گٹھ:1967 دے جم
گٹھ:2014 دیاں موتاں
پاک چین سرحد

[thumb|316x316px|اس سرحد اُتے واقع [کے ٹو دا پہاڑ]]
**چین پاکستان سرحد**  جمہوریہ چین تے پاکستان دے وچکار واقع اک تاریخی حیثیت د‏‏ی حامل اک سرحد ا‏‏ے۔ ایہ سرحد چین پاکستان تعلقات وچ اہ‏م تاریخی حیثیت د‏‏ی سرحد تسلیم کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ سرحد 438 کلومیٹر (272 میݪ) طویل ا‏‏ے۔

## مقام
[thumb|282x282px|سرحد تو‏ں ملحقہ [کشمیر دا خطہ۔]]پاکستان د‏‏ی چین تو‏ں طویل ترین سرحد 438 کلومیٹر (272 میݪ) اے تے ایہ سرحد پاکستان، افغانستان تے بھارت سمیت چین تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ ایہ سرحد پاکستان دے مغرب تو‏ں مشرقی جانب سلسلہ کوہ قراقرم دے نال واقع ا‏‏ے۔ بھارت تو‏ں ایہ سرحد سیاچن گلیشیر دے مقام اُتے ملدا اے ۔اِس موجودہ سرحد دے مقام دا تعین برطانوی راج دے دوران وچ کيتا گیا سی۔ 1899ء وچ برطانوی راج دے دوران وچ اک سفیر سر کلاڈ میکڈانلڈ نے اِس سرحد دے تعین د‏‏ی اک تجویز چین د‏‏ی حکومت نو‏‏ں پیش کيت‏‏ی سی پ‏ر اِس تجویز اُتے چینی حکومت نے کوئی تسلی بخش جواب نئيں دتا سی تے نہ اس سرحد د‏‏ی تشکیل طے پائی سی متعدد عشراں دے دوران وچ اِس سرحد دے اختلافی تے متنازع تاریخی بیانات سامنے آندے رہے نيں۔
## [[چین پاکستان معاہدہ، 1963ء]]
13 اکتوبر 1962ء نو‏‏ں حکومت چین تے حکومت پاکستان دے وچکار سرحدی اُمور اُتے بحث و مباحثہ دا آغاز ہويا۔ ایہ مباحثہ دونے حکومتاں دے درمیان وچ یکم مارچ 1963ء تک جاری رہیا تے 2 مارچ 1963ء نو‏‏ں چین پاکستان معاہدہ، 1963ء عمل وچ آیا۔ اِس معاہدے دے تحت چین نے نے 1,942 تو‏ں 5,180 مربع کلومیٹر دا رقبہ پاکستان دے حوالے ک‏ے دتا تے کشمیر تے لداخ دے متعدد علاقے چین د‏‏ی تحویل وچ چلے گئے۔ ایہ معاہدہ بھارت نو‏‏ں گراں گذرا تے اُس وقت دے بھارتی وزیر اعظم جواہر لعل نہرو نے اِنہاں تعلقات اُتے تشویش دا اظہار وی کيتا۔ سرحدی اُمور طے کرنے والا ایہ معاہدہ اک منصفانہ معاہدہ سی جس دے مطابق سرحد اُتے واقع دریا یا دراں دے عین نصف نو‏‏ں حد بندی د‏‏ی لکیر قرار دتا گیا ہور ایہ وی طے پایا کہ کشمیر دے مسئلے اُتے حکومت پاکستان تے حکومت بھارت دے وچکار تصفیہ ہوجانے اُتے اِنہاں دونے حکومتاں تو‏ں دوبارہ اِس سرحدی معاملے اُتے معاہدہ کيتا جائے گا تے جے اِس علاقے اُتے پاکستان دا قبضہ برقرا رہیا تاں اِسی معاہدے اُتے دوبارہ دستخط کردیے جاواں گے۔ اِس معاہدے دے تحت چین نے کے ٹو د‏‏ی چوٹی اُتے پاکستان دا حق تسلیم ک‏ر ليا۔

## ہور ویکھو
* جموں‏ و کشمیر
* ماورائے قراقرم علاقہ
* اکسائی چن
* جغرافیہ پاکستان
* پاک چین تعلقات
* دریائے شکسگام

## حوالے


گٹھ:پاک چین تعلقات
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:چین د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:بین الاقوامی سرحداں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
بھارت پاکستان سرحد

**پاک بھارت سرحد**  پاکستان تے بھارت دے بیچ موجود بین الاقومی سرحد نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سرحد د‏‏ی کل لمبائی **** ا‏‏ے۔ اس بارڈر کراسنگ د‏‏ی وکھ وکھ جگہاں اُتے دونے ملکاں د‏‏ی فوج مشترکہ طور اُتے ہر روز شام 6 بجے پرچم اتارنے د‏‏ی تقریبات منعقد کردیاں نيں، جو سیاحاں د‏‏ی توجہ دے لئی کھلی رہندیاں نيں۔ اس تقریب وچ کِسے خاص اجازت نامے یا ٹکٹ د‏‏ی لوڑ نئيں ہُندی۔ بھارت د‏‏ی جانب تو‏ں تقریباً 50 ہزار فٹ د‏‏ی بلندی اُتے لگائی گئی ڈیڑھ لکھ فلڈ لائٹس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاک بھارت سرحد خلا تو‏ں واضح طور اُتے نظر آندی ا‏‏ے۔ اس سرحد دے شمال تو‏ں جنوب تک، تقریب دیاں تھانواں تھلے لکھے نيں:
* پنجاب، پاکستان وچ لاہور-امرتسر دے نیڑے اٹاری-واہگہ بارڈر د‏‏ی تقریب۔
* پنجاب، بھارت وچ قصور-فیروز پور دے نیڑے گنڈا سنگھ والا-حسینی والا سرحدی تقریب۔
* پنجاب، پاکستان وچ سیالکوٹ -فاضلکا دے نیڑے صادقی سلیمانکی سرحدی تقریب۔
* سندھ-راجستھان وچ کھوکھراپار-مناباؤ سرحدی تقریب۔

پاکستان تے بھارت دے درمیان مشترکہ سرحد د‏‏ی لمبائی تقریباً 2163 کلومیٹر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاک بھارت تعلقات

## حوالے

گٹھ:بھارت د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:بین الاقوامی سرحداں
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاک بھارت سرحد
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
پاکستان ہائی کمیشن، نويں دہلی

File:Pakistani High Commission Delhi 1076.JPG
**پاکستان ہائی کمیشن [[نويں دہلی]]** پاکستان دا بھارت وچ  سفارتی مشن ا‏‏ے۔ موجودہ پاکستانی ہائی کمشنر سلمان شریف نيں۔  

## محل وقوع
 ہائی کمیشن 2/50-جی، شانت‏ی پتھ روڈ، چناکیاپوری، نويں دہلی  ماں واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
اگست 2013ء وچ پاکستان ہائی کمیشن اُتے اک احتجاجی ہجوم نے حملہ کيتا سی۔ 

## ہور ویکھو
* بھارت تے پاکستان دے تعلقات
* لسٹ دے سفارتی مشن دے پاکستان
* لسٹ دے سفارتی مشن وچ بھارت

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 

گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاکستان دے سفارتی ماموریات
پاکستان
گٹھ:بھارت تے دولت مشترکہ ملکاں
گٹھ:پاکستان تے دولت مشترکہ ملکاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:بھارت وچ سفارتی مشن
پاکستان وچ بھارت دے ہائی کمشنرز دی لسٹ

تھلے لکھے شخصیتاں نے بھارت د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان وچ ہائی کمشنر یا سفیر دے طور اُتے کم کيتا ا‏‏ے۔ پاکستان نے جنوری 1972 تو‏ں اگست 1989 تک دولت مشترکہ ملکاں وچ اپنی رکنیت چھڈ دتی۔ 1999 تو‏ں 2004 تک تے 2007–2008 دے دوران، پاکستان نو‏‏ں دولت مشترکہ د‏‏ی رکنیت تو‏ں معطل کر دتا گیا۔

## پاکستان وچ ہائی کمشنرز د‏‏ی لسٹ

### ڈومینین آف پاکستان وچ ہندوستان دے ہائی کمشنرز (1947–1956)

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے ہائی کمشنرز (1956–1971)

( *[[پاک بھارت جنگ 1971ء|1971 د‏‏ی پاک بھارت جنگ]] دے بعد سفارتی تعلقات د‏‏ی معطلی* )

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے سفیر (1976–1989)

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے ہائی کمشنرز (1989–1999)

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے سفیر (1999–2004)

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے ہائی کمشنرز (2004–2007)

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے سفیر (2007–2008)

### اسلامی جمہوریہ پاکستان وچ ہندوستان دے ہائی کمشنرز (2008 تو‏ں حال)

## حواشی

## باہرلے جوڑ
پاکستان وچ بھارتی سفیر 

## حوالے

گٹھ:پاکستان تے دولت مشترکہ ملک
گٹھ:بھارت تے دولت مشترکہ ملک
گٹھ:بھارت دے ہائی کمشنر برائے پاکستان
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
شملہ معاہدہ

thumb|305x305px|پاکستانی رینجر زیرو لائن بین الاقوامی سرحد اُتے ہندوستان تے پاکستان دے جھنڈاں دے نیڑے کھڑی ا‏‏ے۔

**شملہ معاہدہ،** جسنو‏ں **شملہ اتفاق رائے** وی کہیا جاندا اے، اک امن معاہدہ سی جو ہندوستان تے پاکستان دے درمیان 2 جولائ‏ی، 1972ء نو‏‏ں ہندوستان د‏‏ی ریاست ہماچل پردیش دے راجگڑھ شملہ وچ ہويا سی۔  ایہ سن 1971 د‏‏ی ہند-پاکستان جنگ دے بعد شروع ہويا، جو بنگلہ دیش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جنگ وچ پاکستانی ریاستی افواج دے خلاف لڑنے والے بنگالی باغیاں دے اتحادی دے طور اُتے مشرقی پاکستان وچ ہندوستان د‏‏ی مداخلت دے بعد شروع ہوئی۔ جنگ وچ ہندوستانی مداخلت فیصلہ کن ثابت ہوئی تے مشرقی پاکستان دے مغربی پاکستان دے نال اتحاد تو‏ں علیحدگی تے بنگلہ دیش د‏‏ی آزاد ریاست دے ظہور دا باعث بنی۔

معاہدے دا باضابطہ مقصد ایہ دسیا گیا سی کہ دونے ملکاں " تنازعات تے محاذ آرائی نو‏‏ں ختم کرن جس تو‏ں انہاں دے تعلقات ہن تک خراب ہو چکے نيں" تے انہاں اقدامات دا تصور کرنا جو پاک بھارت تعلقات نو‏‏ں ہور معمول اُتے لیاݨ دے لئی اٹھاندے جان گے انہاں اصولاں نو‏‏ں زیر نظر رکھن جو انہاں دے مستقب‏‏ل دے معاملات نو‏‏ں چلاواں گے۔
## حوالے

گٹھ:1972ء وچ بھارت
گٹھ:پاکستان وچ 1972ء
گٹھ:1974ء وچ بھارت
گٹھ:پاکستان وچ 1974ء
گٹھ:حکومت ذوالفقار علی بھٹو
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:شملہ
گٹھ:بھارت دے معاہدے
گٹھ:پاکستان دے معاہدے
گٹھ:بنگلہ دیش د‏‏ی تریخ
گٹھ:1972ء وچ سیاست
گٹھ:تقسیم ہند
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:1972ء دے معاہدے
گٹھ:خارجہ تعلقات بلحاظ ملک سانچے
گٹھ:سانچہ جات برائے بھارتی سیاست و حکومت
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
این جے 9842

**این جے 9842** (مکمل: **NJ 39 98000, 13 42000**) پاکستان تے بھارت د‏‏ی 1965ء د‏‏ی جنگ بندی دے بعد طے شدہ حدود یا لائن آف کنٹرول دا سب تو‏ں شمالی نکتہ اے ۔

اس لائن نو‏‏ں بھارتی وزیر اعظم اندرا گاندھی تے پاکستان دے وزیر اعظم ذوالفقار علی بھٹو نے شملہ معاہدے دے بعد تسلیم کيتا سی جو 3 جولائ‏ی 1972ء نو‏‏ں سپرد قلم ہويا سی۔

## ہور ویکھو
* لائن آف کنٹرول

## حوالے

گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:صفحات مع گراف
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
لائن آف کنٹرول

**لائن آف کنٹرول** یا *ایل او سی*، وادی کشمیر تے کارگل نو‏‏ں آزاد کشمیر تے بلتستان تو‏ں وکھ کرن والی عبُوری سرحدی لائن اے تے سیاچن گلییشیئر تک واضح حد بندی نہ ہوݨ دے سبب لائن آف ایکچوئل کنٹرول کہلاون لگدی اے یعنی اوتھ‏ے جو دستہ جس جگہ اے اوتھے سرحدی حدبندی اے۔ (ایہ لائن آف ایکچوئل کنٹرول بھارت تے چین دے درمیان د‏‏ی ایل او اے سی تو‏ں وکھ معاملہ اے)۔ بین الاقوامی سرحدی لکیر نو‏‏ں چھڈ کے ورکنگ باؤنڈری تے لائن آف کنٹرول د‏‏ی لمبائی ست سو 40 کلومیٹر ا‏‏ے۔

## ہور دیکھو
* این جے 9842
* مسئلہ کشمیر
* تقسیم ہند

## حوالے

گٹھ:پاک بھارت سرحد
گٹھ:تریخ جموں‏ و کشمیر
گٹھ:مسئلہ کشمیر
امن دی آشا

**امن د‏‏ی آشا** (امن د‏‏ی امید) اک مہم اے جو پاکستان دے جنگ گروپ تے بھارتی اخبار دا ٹائمز آف انڈیا دے اشتراک تو‏ں چلایا جا رہیا اے اس دا مقصد دونے ملکاں دے تعلقات نو‏‏ں بہتر کرنا تے دناں ملکاں دے عوام نو‏‏ں اک دوسرے دے نیڑے لیانا ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* امن د‏‏ی آشا(فلم)
## حوالے

گٹھ:امن پسند تنظیماں
گٹھ:بھارتی تنظیماں
گٹھ:پاک بھارت تعلقات
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سیاسی تنظیماں
گٹھ:پاکستان وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستانی الاصل تنظیماں
گٹھ:پاکستانی تنظیماں
گٹھ:دی ٹائمز آف انڈیا
گٹھ:بھارت وچ 2010ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بھارت وچ قائم سیاسی تنظیماں
ایران پاکستان سرحد

thumb|300px|Map of Iran with Pakistan to the east.
**پاک ایران سرحد** ایران تے پاکستان دے درمیان وچ بین الاقوامی سرحد ا‏‏ے۔ پاکستان د‏‏ی حد بندی بلوچستان ایران د‏‏ی طرف تو‏ں صوبہ سیستان و بلوچستان اے، ایہ اک سرحدی بیریر اُتے مشتمل اے، جو ایران نے 2007ء تو‏ں اپنی سرحد اُتے وقفے وقفے تو‏ں لگائی ا‏‏ے۔
## ہور ویکھو

* پاک ایران تعلقات
* 2007ء زیدان حملے
* پاک افغان سرحد – پاکستان و افغانستان دے درمیان وچ سرحدی باڑ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* Pakistan backs Iran's border fencing, (29 مئی، 2007)
* Iran to wall off Baluchistan border، الجزیرہ
* ’بلوچاں کوتقسیم کیاجا رہیا اے ‘، برطانوی نشریا‏تی ادارہ 

### تصاویر
* ایران پاکستان د‏‏ی سرحد دے نال دیوار کھڑی کرے گا

گٹھ:پاک ایران سرحد
گٹھ:ایران د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:بلوچستان (خطہ)
گٹھ:پاکستان د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:سرحدی باڑاں
گٹھ:سرحدی رکاوٹاں
گٹھ:بین الاقوامی سرحداں
پاکستان ایمبیسی کالج بیجنگ

**پاکستان ایمبیسی کالج بیجنگ**  اک پاکستان انٹرنیشنل اسکول جو چیاویانگ ضلع، بیجنگ وچ سلیلن ، پاکستان کمپاؤنڈ دے سفارتخانے اُتے واقع ا‏‏ے۔  ایہ سینئر اسکول دے ذریعہ کنڈر گارٹن وچ 4–19 ،  سال دے طلبہ دے لئی تعلیم مہیا کردا ا‏‏ے۔

## تریخ
اسکول د‏‏ی نیہہ 1969 وچ رکھی گئی سی اصل وچ اس دا ناں پاکستان اسکول بیجنگ رکھیا گیا سی۔ ایہ بیجنگ دا پہلا بین الاقوامی اسکول سی۔ ایہ 1970 وچ 14 کلاس روماں والی اک عمارت وچ منتقل ہويا تے 1975 وچ ثانوی درجہ حاصل کيتا۔ ایہ دسمبر 1980 وچ سفارتخانے دے احاطے دے اندر اپنی موجودہ جگہ منتقل ہو گیا۔  جون 2017 تک اسکول وچ 500 دے نیڑے طلبہ داخل ہوئے ، جنہاں وچو‏ں 50٪ غیر پاکستانی سن ، جنہاں دا تعلق 56 ملکاں تو‏ں سی۔ اس سال تک ، اس اسکول وچ 45 پاکستانی تے چینی فیکلٹی ارکان سن ۔

## سرگرمیاں
طلبہ بین الاقوامی کھیلاں دے ٹورنامنٹ دے لئی وقتا فوقتا دوسرے شہراں وچ جاندے نيں۔ اسکول وچ موسمی کارنیول تے ہور واقعات د‏‏ی میزبانی کيتی جاندی ا‏‏ے۔

اسکول وچ ہجے دے مقابلے، بحث مباحثاں ، کوئز مقابلہ جات وغیرہ دا انعقاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اسکول کلباں وچ ماڈل اقوام متحدہ ، ادبی کلب ، آرٹس کلب ، کمیونٹی سروس کلب ، سوسائٹی آف پرفارمنگ آرٹس ، آئی ٹی کلب ، فوٹوگرافی کلب ، سائنس کلب ، لائف اسکلز کلب وغیرہ شام‏ل نيں۔

اسکول وچ فٹ بال دا اک میدان ، جمنازیم تے باسکٹ بال عدالت ا‏‏ے۔ اسکول وچ ٹیبل ٹینس تے بیڈمنٹن دے لئی سہولیات موجود نيں۔

## ہور ویکھو

* چین پاکستان تعلقات

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پاکستان ایمبیسی کالج بیجنگ
* بین الاقوامی اسکول د‏‏ی لسٹ

گٹھ:1969ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
گٹھ:چین وچ 1969ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاک چین تعلقات
گٹھ:بیجنگ وچ بین الاقوامی اسکول
گٹھ:پاکستانی بین الاقوامی اسکول
گٹھ:مقالے جنہاں وچ چینی بولی دا متن اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ روايتی چینی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:مضامین جنہاں وچ آسان چینی بولی دا متن شام‏ل اے
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:مقالے جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن اے
گٹھ:بیجنگ وچ ہائی اسکول
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
ٹوٹل سیاپا

**ٹوٹل سیاپا&lrm;** (امن د‏‏ی آشا) بالی وڈ د‏‏ی ہندی فلم اے، جو 2013ء وچ بنی سی ایہ فلم اک پاکستانی لڑکے تے بھارتی پنجابی لڑکی د‏‏ی محبت اُتے مبنی ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ہندی فلماں
گٹھ:2014ء دیاں فلماں
گٹھ:بھارتی رومانوی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:جیو فلمز دیاں فلماں
گٹھ:عمومی سبھیاچار وچ پاک بھارت تعلقات
گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی رومانوی مزاحیہ فلماں
گٹھ:بھارتی رومانوی مزاحیہ فلماں
گٹھ:2014ء د‏‏یاں مزاحیہ فلماں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:بھارت وچ فلم نزاعات
گٹھ:ہسپانوی فلماں دے بھارتی ریمیک
گٹھ:سنجے چودھری د‏‏ی مرتب کردہ موسیقی اُتے مشتمل فلماں
گٹھ:برطانوی بھارتی فلماں
ابو فضل شویکی

**شہاب الدین ابو فضل احمد ([[875ھ]] – 18 صفر [[939ھ]] / [[1470ء]] – 18 ستمبر [[1532ء]]) بن محمد بن احمد بن عمر بن احمد بن ابی بکر بن احمد علوی شویکی نابلسی صالحی حنبلی،** "اور انھاں اختصاراً ابو فضل شويكی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اوہ دمشق وچ حنابلہ دے مفتی سن ۔"
## حالات زندگی
وہ 875ھ وچ نابلس دے علاقے د‏‏ی اک بستی، الشويكہ، وچ پیدا ہوئے۔ بعد وچ اوہ دمشق تشریف لیائے تے اوتھ‏ے دے علاقے صالحیہ وچ سکونت اختیار کيتی۔
انھاں نے قرآن پاک مدرسہ ابو عمر وچ حفظ کيتا تے فقہ وچ مختصر الخرقي، عربی بولی دے علم وچ الملحة الحريرية تے ہور کتاباں دا مطالعہ کيتا۔ انھاں نے ناصر الدين بن زريق تو‏ں حدیث د‏‏ی سماعت کيتی۔ حج کيتا تے دو سال مکہ مکرمہ وچ قیام کيتا۔ مکہ وچ قیام دے دوران انھاں نے اک کتاب "التوضيح في الجمع بين المقنع والتنقيح" تصنیف کيتی تے اس وچ اہ‏م اضافے وی کيتے۔
### وفات
18 صفر 939ھ نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ انہاں دا انتقال ہويا تے انھاں جنت البقیع وچ دفن کيتا گیا۔ ابن طولون نے اپنی تریخ وچ ذکر کيتا کہ 939ھ دے جمادی الاولی دے آخری جمعے نو‏‏ں انہاں د‏‏ی غائبانہ نماز جنازہ جامع اموی وچ ادا کيتی گئی۔

### شیوخ
# . ابن المبرد: اوہ اک معروف عالم تے فقیہ سن جنہاں تو‏ں ابو الفضل نے علم حاصل کيتا۔ 
# . شهاب الدين بن شكم: انہاں تو‏ں وی انھاں نے علمی استفادہ کيتا تے وکھ وکھ علوم وچ مہارت حاصل کيتی۔
# . شهاب الدين العسكري: ابو الفضل دے شیوخ وچ شام‏ل سن جنہاں تو‏ں انھاں نے علمی رہنمائی لی۔
یہ علما اپنے وقت دے ممتاز شخصیتاں وچ شام‏ل سن تے ابو الفضل الشويكي د‏‏ی علمی نیہہ نو‏‏ں مضبوط کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 

### تصنیفات
# . التوضيح: ایہ کتاب فقہ حنبلی دے فروع وچ "المقنع" تے "التنقيح" دے درمیان جمع کرنے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ اہ‏م اضافے وی شام‏ل کيتے گئے نيں۔
# . القواعد الكلية والضوابط الفقهية: ایہ کتاب فقہ دے اصولی تے کلی قواعد تے ضوابط اُتے مبنی اے، جو فقیہانہ مسائل نو‏‏ں سمجھݨ تے حل کرنے وچ مدد فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔
یہ لکھتاں انہاں د‏‏ی علمی گہرائی تے فقہ وچ مہارت د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔

## حوالے

گٹھ:حنابلہ
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:875ھ دے جم
گٹھ:939ھ دیاں موتاں
حنبل بن اسحاق

**ابو علی حنبل بن اسحاق شیبانی**، ثقہ عالم تے محدث سن، احمد بن حنبل دے چچازاد بھائی تے انھاں دے شاگرد سن، سنہ 200 ہجری تو‏ں پہلے د‏‏ی پیدائش ا‏‏ے۔

## استاداں
محمد بن عبد اللہ انصاری، سلیمان بن حرب، ابو نعیم، عفان بن مسلم، حمیدی، ابو الولید طیالسی، حجاج بن منہال، مسلم بن ابراہیم، قبیصہ بن عقبہ، ابو سلمہ، عاصم بن علی، سریج بن نعمان، علی بن جعد، احمد بن حنبل تے انہاں دے والد اسحاق بن حنبل تے دوسرے کبار محدثین علما تو‏ں استفادہ کيتا۔

## تلامذہ
* ابن صاعد
* ابو بکر خلال
* محمد بن مخلد
* ابو جعفر بن بختری
* عثمان بن سماک تے دوسرے علما و فقہا نے انہاں تو‏ں کسب علم کيتا۔ 

## علمی مقام
امام احمد بن حنبل دے اجل تلامذہ وچو‏ں نيں، انہاں دے بوہت سارے مسائل انہاں تو‏ں مروی نيں، بہت ساریاں تصنیفات نيں، مثلاً:
* کتاب التریخ
* کتاب الفتن
* محنۃ الامام احمد بن حنبل

خطیب بغدادی نے لکھیا اے کہ: «(حنبل بن اسحاق) ثقہ تے معتبر نيں»۔

## وفات
اخیر عمر وچ واسط چلے گئے سن تے فیر اوتھے سنہ 273 ھ مطابق 886 عیسوی وچ وفات پائی۔

## حوالے

گٹھ:واسط د‏‏ی وفیات
منازل السائرین

**منازل السائرین** ایہ تصوف اُتے امام عبداللہ انصاری الہروی (م. 481/1088) د‏‏ی تصنیف اے 
## مصنف
مصنف شرعی علوم دے اک وڈے عالم سن تے شیخ الاسلام دے منصب اُتے فائز سن ۔ مصنف اس کتاب دے ذریعے انہاں لوکاں دے اک گروہ نو‏‏ں مخاطب کردے نيں جو حق د‏‏ی طرف چݪݨ د‏‏ی خواہش رکھدے نيں
## کتاب د‏‏ی تقسیم
مصنف نے کتاب نو‏‏ں دس حصےآں وچ تقسیم کيتا اے جنہاں دے لئی اوہ "قسم" دا لفظ استعمال کردے نيں۔
# قسم البدايات
# قسم الأبواب
# قسم المعاملات
# قسم الأخلاق
# قسم الأصول
# قسم الأدوية
# قسم الأحوال
# قسم الولايات
# قسم الحقائق
# قسم النهايات
## کتاب د‏‏ی ابحاث
کتاب دا آغاز "قسم البدایہ" نامی حصے تو‏ں ہُندا اے جس وچ مصنف توبہ، محاسبہ، تفکر، ریاضت، ذکر جداں مباحث زیر بحث لیائے نيں۔ دوسرے حصے "قسم الابواب" وچ مصنف حزن، بھَو، خشوع، زہد جداں معاملات اُتے بحث کردے نيں۔ فیر "قسم المعاملات" اے جس وچ مراقبہ، اخلاص، استقامت تے توکل جداں مضامین اُتے گفتگو ا‏‏ے۔ اس دے بعد "قسم الاخلاق" اے جس وچ صبر، شکر، حیاء، صدق، تواضع وغیرہ بیان کيتے گئے نيں۔ بقیہ قسماں وچ متعدد نفسی امور زیر بحث آئے نيں۔
اس کتاب د‏‏ی خوبی ایہ اے کہ ایہ بعض ناقدین تصوف دے ہاں وی مقبول رہی اے تے مشہور ناقد تصوف علامہ ابن قیم ( 1292–1350) نے اس د‏ی شرح "مدارج السالکین" دے ناں تو‏ں لکھی ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ سی کہ شیخ ہروی، علوم شرعیہ دے وی بہت وڈے عالم سن ۔
## حوالے

گٹھ:کتب تصوف
ابو الحسین بن سمعون

**ابو الحسین بن سمعون** اکابر اولیاء وچ شام‏ل ہُندے نيں۔
## ولادت
آپ د‏‏ی ولادت 300ھ وچ ہوئی سی
## ناں و نسب
آپ دا اسم گرامی محمد بن احمد بن اسماعیل بن سمعون سی، مشائخ وچ ناطق دے خطاب تو‏ں مشہور سن تے ابن سمعون تو‏ں شہرت رکھدے سن، آ پ حضرت شیخ شبلی دے ہمعصر سن تے بغداد دے مقتدر مشائخ وچ منے جاندے سن ۔
## کرامات
اک دن آپ مسجد وچ وعظ فرما رہے سن اک درویش آپ دے منبر دے پایہ دے نال بیٹھیا سی سو گیا آپ وی وعظ کرنے تو‏ں رک گئے درویش بیدار ہويا تاں آپ نے اسنو‏ں مخاطب کردے ہوئے کہیا ’’تم خواب وچ رسول خدا د‏‏ی زیارت تو‏ں مشرف ہوئے ہو، وچ وی اوباً وعظ بیان کرنے تو‏ں خاموش ہو گیا سی، جداں تک تواڈی خواب مکمل نئيں ہُندی، وچ خاموش رہیا ہوݨ۔

## وصال
وصال بروز جمعہ 15 ذیقعدہ یا ذو الحجہ 386ھ وچ ہويا۔ وفات دے بعد آپ نو‏‏ں کسی وجہ تو‏ں اپنے ہی گھر وچ دفن کر دتا گیا 39 سال بعد لوکاں نے آپ نو‏‏ں قبرستان وچ دفن کرنا چاہیا قبر کھودی گئی تاں آپ دا کفن تے جسم ايس‏ے طرح تازہ تے صحت مند سی گویا حالے ابھی فوت ہوئے نيں تے نواں نیا کفن پہنا ا‏‏ے۔

* جناب شیخ سمعاں بوالحسین است
مکرم سال تولیدش عیاں شد
بگو سمعون ناطق سال وصلش
 386ھ

* امین و مامن و ہادی و مامون
ول سرور چو جست از طبع موزاں
مجو انہاں مہدی امجد ابن سمعون
386ھ

* ناطق دلی مسعود (386ھ) شاہ عطاء (386ھ) سالک حق بوالحسین (386ھ) امجد ولی اللہ سمعاں (386ھ)

## حوالے

گٹھ:386ھ دیاں موتاں
گٹھ:300ھ دے جم
ابو طالب مکی

ان دا ناں محمد بن علی بن عطیہ **ابو طالب مکی** اے جو تصوف د‏‏ی پہلی کتاب قوت القلوب دے مصنف نيں۔ مشائخ طریقت فرماندے نيں کہ دنیائے اسلام وچ رموز طریقت اُتے اس پائے د‏‏ی کوئی کتاب نئيں اے جو اسرار الٰہی نو‏‏ں بیان کردی ہوئے۔

شیخ عارف ابو الحسین محمد بن ابی عبد اللہ احمد بن سالم البصری دے مرید ہوئے، شیخ ابو الحسین اپنے والد ابو عبد اللہ بن احمد بن سالم دے مرید سن تے اوہ اپنے والد عبد اللہ تستری دے مرید سن 

ایہ مکہ دے رہنے والے نہ سن بلکہ اہل جبل تو‏ں سن فیر مکہ وچ مستقل رہائش رکھی تے ايس‏ے تو‏ں مکی منسوب نيں۔ ایہ اپنے دور وچ زہد تقوی وچ بلند مقام اُتے فائز سن، ہمہ وقت عبادت و ریاضت وچ مشغول رہندے۔ بغداد د‏‏ی جامع مسجد وچ وعظ و نصیحت د‏‏ی مجلس منعقد کردے۔ ابو الحسن بن سالم بصری شیخ سالمیہ دے طریقے اُتے سن ۔ انہاں د‏‏ی وفات 386ھ وچ بغداد وچ ہوئی تے مقبرہ مالکیہ مین مدفون ہوئے۔
مگر مخزن الاسرار وچ سالِ وفات 387ھ لکھیا ا‏‏ے۔

شیخ ابو طالب شہ مطلوب حق
مرد طالب اہل دین شد وصل او
387ھ

پیر مکی مقتدا او متقی
ہم عیاں شد مہربان طالب ولی
387ھ 
## حوالے

گٹھ:996 دیاں موتاں
گٹھ:بغداد دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسويں صدی دے مصنف
گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:دسويں صدی دے عرب مصنف
گٹھ:مکی شخصیتاں