open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
کالا دھن

** کالا دھن (بے حساب-کتابا دھن)** ** en:Black Money(unaccounted Money)** ٹیکس چوری دا دھن ہندا اے، جس دا بہی کھاتیاں وچ کوئی ذکر نہیں ہندا۔ دولت نوں دھوکھے نال، غلط ڈھنگ نال اکٹھا کرکے، خفیہ تے بے نامی کھاتیاں وچ جمع کیتا جاندا اے۔ غیر-قانونی، کئی ڈھنگاں اتے چور موریاں راہیں اکٹھا کیتا دھن غیرملکی بینکاں وچ لُکا کے رکھیا جاندا اے جو کالا دھن اکھواؤندا اے۔

### سروت
کالا دھن صرف روکڑے دی شکل وچ نہیں ہور وی کئی شکلاں ، جویں بے نامی جائداد، بے نامی کمپنیاں وچ لگائی حصیداری، غیرملکی بینکاں وچ جوڑیا دیسی سرکاراں دے حساب اوہلے رکھیا دھن اس دیاں اداہرناں ہن۔نسٹائلاں دوائیاں تے مارو غیر قنونی ہتھیاراں دا دھندا،کنجرخانے چوری کیتے مال دا دھندا، چوری کیتے سنگیت، فلماں تے سافٹویئر تے حوالے دے زریعہ نال سمگلنگ راہیں پیدا کیتا دھن اس دے مکھ سروت ہن۔

### روکڑا تے کالا دھن
روکڑے دی شکل وچ رکھیا کالا دھن کسے دیس دے کل کالے دھن دا نامعلوم حصہ ہی ہندا اے۔ اندازا مطابق بھارت وچ ایہہ حصہ صرف 5 فیصد ہی اے۔روکڑا اپنے آپ وچ کالا چٹا نہیں ہندا، دھن دا وٹاندرا اس دے کالے جاں چٹے ہون دی حالت ظاہر اے۔ جے وٹاندرے دا حساب کتاب سرکار نوں ظاہر کیتا اے تاں اوہ پونجی سفید اے نہیں تاں اس پونجی نال کالا دھن پیدا ہو جاندا اے۔غریب دیساں وچ روکڑے راہیں زیادہ تر وپار کرن دا چلن اے ۔ روکڑا-بغیر مالی چارا   قایم کرن لئی اک زبردست تے بھروسے مند کمپیوٹرائزڈ  معاشی ڈھانچہ کھڑا کرنا بوہت ضروری اے۔ روکڑا رہت وپار سارے کالے دھن دے مسئلے دا کوئی ٹھوس حل نہیں۔

### جعلی کرنسی تے کالا دھن
کالے دھن وچ لپت روکڑے دا مطلب جعلی کرنسی نہیں اے۔سگوں بوہتے کالے دھن وچ لگیا روکڑا اصل کرنسی ہی ہندا اے جس نوں کالے توں چٹا کرن لئی کئی ڈھنگ اپنائے جاندے ہن ۔ بھارت وچ جعلی کرنسی تاں اندازا صرف اک لکھ وچّ کجھ سو روپئے ہی اے جو بہت نگونی اے۔
## بینک
اکتوبر 2013 وچّ سوٹزرلینڈ نے خود منیا سی کہ اس دے بینکاں وچّ 58 ملکاں دے امیراں دا کالا دھن پیا اے۔ سنّ 1948 توں لے کے 2008 تک بھارتی لوکاں دے سوس بینکاں وچّ 28 لکھ کروڑ چھپائے ہوئے ہن۔ اک ہور اندازے مطابق دیس دی لگپگ 70 لکھ کروڑ روپئے دی دھن پونجی غیرملکی بینکاں وچّ جمع پئی اے۔ جدوں توں بھارت وچ اس پونجی نوں واپس دیس لیاؤن دا رولا پیا اے ادوں توں ہی ایہہ لوک اپنی پونجی نوں کڈھوا کے ہور پاسے خرد-برد کرن وچ لگے ہوئے ہن۔ 2011 وچّ ایہہ پونجی 14000 کروڑ رہِ گئی اتے 2012 وچّ گھٹ کے 9000 کروڑ تک رہِ گئی اے۔ 2002 توں 2011 وچکار بھارت وچوں 15 لکھ 70 ہزار کروڑ کالا دھن ودیساں وچ ہجرت کر گیا سی۔ بھارت وچّ کالا دھن معاشی نظام دے 50 فیصدی تک ودھ چکا اے۔ بھارتی بازار وچّ ودیساں توں بناں 100 لکھ کروڑ دا کالا دھن جاں تاں دبیا پیا اے جاں ادھر-ادھر تریا پھردا اے۔ اس دھن دا کوئی لیکھا-جوکھا نہیں اے۔ دیس دی کلّ آمدن دا 87 فیصدی صرف 20 فیصدی امیراں کول ہی اے۔ 60 فیصدی کول 11.7 فیصدی اتے باقی 20 فیصدی لوکاں کول 1.3 فیصدی ہی اے۔ جیکر سرکار اپرلے طبقہ دی 60 فیصدی پونجی ضبط کر لوے جو کرنی وی چاہیدی اے تاں دیس سروں قرضہ لہہ سکدا اے۔

## حوالے

گٹھ:معاشیات
گٹھ:بھارت سرکار
گٹھ:سرمایہ
عائشہ فاروق

عائشہ فاروق(اردو: عائشہ فاروق) (24 اگست، 1987 نوں جم) اک پاکستانی فائیٹر پائلٹ اے۔ عائشہ بہاول پور دے شہر توں اے، اوہ پنج عورتاں وچوں اک اے جو پاکستان ہوائی فوج وچ پائلٹ ہن۔ لیفٹینینٹ عائشہ فاروق لڑائی لئی کوالیفائی کرن لئی آخری امتحان پاس کرن لئی فورس وچ چھ خواتین لڑاکو پائلٹ کڑیاں وچوں پہلے تھاں اتے رہی۔ اوہ ہن سکواڈرون 20 وچ اپنے 24 مرد ساتھیاں دے نال چین دے بنے F7PG لڑاکو جیٹّ وچّ مشن اترے گی۔

## حوالے

گٹھ:جم 1987
گٹھ:زندہ لوک
سیموئل بیکٹ

thumb|225px|upright|'''ایڈمنڈ ایسّ والٹمین ولوں بیکٹ دی بھنڈ مورت'''
**سیموئل بیکٹ** (انگریزی: Samuel Beckett, 13 اپریل 1906–22 دسمبر 1989) اک آئرش ناول کار، ناٹک کار، تھیٹر ڈریکٹر، اتے شاعر، جسنے اپنا سارا بالغ جیون پیرس وچّ بتایا اتے انگریزی اتے فرانسیسی دونوں بولیاں وچّ ساہت رچیا۔ بیکٹ مکمل طور تے 20ویں صدی دے سبھ توں بااثر لکھاریاں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اوہ جیمس جائس توں بہت متاثر سی اتے اسنوں اخیرلے جدت پسنداں وچوں اک منیا جاندا اے۔ اس توں بعد والے کئی لکھاریاں نے اس توں پریرنا لئی اے، اس لئی اس نوں وی کئی وار پہلے اعلیٰ جدت پشنداں وچوں اک وی منیا جاندا اے۔

بیکٹ نوں 1969 وچّ ساہت دے نوبل انعام نال نوازیا گیا گیا۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی لکھاری
گٹھ:قرانسسی لکھاری
گٹھ:نوبل جیتو ساہتکار
گٹھ:نوبل انعام جیتو
جونی لیڡر

**جونی لیڡر** بھارت دے اک فلمی تے مخولیا اداکار نیں ۔

گٹھ:بھارتی فلم جگت
گٹھ:مخولیا اداکار
پیلی صحافت

**پیلی صحافت** (انگریزی: Yellow journalism) صحافت دی اک گھٹیا شکل اے جیہدے چ کسے خبر دے سنسنی خیز پہلوآں تے زور دیݨ لئی اصل خبر دی شکل اینی بگاڑ دتی جاندی اے کہ ایہدا اصل پہلو خبر پڑھن آلے دی نظر توں اوجھل ہو جاندا اے۔ ایہ اصطلاح 19ویں صدی دی آخری دہائی چ وضع ہوئی جد نیو یارک دے اخباراں دے رپورٹر اپنے اخبار دی اشاعت ودھاؤݨ لئی اک دوسرے توں ودھ کے بھیانک تے ہیجان انگیز رپورٹنگ کر دے سن۔ 

## اصطلاح
پیلی صحافت دی اصطلاح 1890 دی دہائی چ بݨی جد نیو یارک ورلڈ دے **جوزف پُلِٹزر** تے **نیو یارک جرنل** دے **ولیئم رینڈولف ہرسٹ** دے وچکار اشاعتی جنگ چ سنسنی خیز خبراں نوں نمایاں کرن لئی پیلے رنگ چ چھپائی کیتی جاندی سی۔
پیلی صحافت دے بارے چ ایہ وی روایت اے کہ پیلی صحافت دی اصطلاح اصل چ اک سنسنی خیز کامک سیریل توں ماخوذ اے جیہڑی **Yellow kid** دے سرناویں نال امریکی اخباراں چ چَھپدا ہُندی سی۔

## سپینی امریکی جنگ
پیلی صحافت دی اشاعتی جنگ (Circulation War) اوس ویلے سِرے تے پہنچ گئی جد بعض اخباراں نے کیوبا چ سپینی فوجاں دے مظالم دیاں داستاناں خوب نوݨ مرچ لا کے چھاپیاں تے امریکی رائے عامہ نوں سپین دے خلاف اینا برانگیختہ کر دتا کہ امریکا تے سپین دی جنگ تقریبن ناگزیر ہو گئی۔

گٹھ:صحافی
گٹھ:نیو یارک شہر
ملک انوکھا

**ملک انوکھا**  پاکستان دا فلم، ٹی وی، سٹیج تے ریڈیو ادکار سی۔ ملک انوکھا نے کءی فِلماں، سٹیج تے ٹی وی ڈرامیاں چ کم کیتا۔ اوہناں نے کُچھ ورھے لہور چ وی رہائش اختیار کیتی۔ ملک انوکھا نے لہور چ فِلماں، ٹی وی شوز تے تھیٹر چ کم کیتا تے فیر لہوروں کراچی چلے گئے تے ٹیلی ویژن چ تے سٹیج تے اداکاری کیتی۔ اوہناں نے بشمول نگار ایوارڈ بہت سارے ایوارڈ حاصل کیتے۔ ملک انوکھا نے پاکستان ٹیلی ویژن دے کئی ڈرامیاں چ اداکاری کیتی جیہناں چ *[[نجات]]*، *دبئی چلو* تے *کشکول* وغیرہ زیادہ مشہور ہوئے۔ اوہناں نے کشکول ڈرامے چ بہترین اداکار ہون دا ایوارڈ وی حاصل کیتا۔

گٹھ:پاکستانی اداکار
ڈپٹی کمشنر

**ڈپٹی کمشنر** (Deputy commissioner) سرکاری نوکری دا اک افسری عہدا اے ۔ ڈپٹی کمشنر ناں دا عُہدا برطانوی سابق نوآبادی مُلکاں وچ اِنتظامیا ، پولیس ، ٹیکس وصولی تے ہور مُختلف محکمیاں وچ موجود اے ۔ ڈپٹی کمشنر نوں *ڈی سی* وی کہیا جاندا اے ۔

## پاکستان وچ ڈپٹی کمشنر
پاکستان وچ ڈپٹی کمشنر دا عُہدا **[[فیڈرل بورڈ آف ریوینیو]]** وچ انکم ٹیکس تے اِن لینڈ ریوینیو دے کھیتراں لئی ورتیا جاندا اے ۔ ایس توں علاوا ڈپٹی کمشنر دا عُہدا صوبائی *محکما مال* دے عہدے دار تے ضلعے دے انتظامی سرکاری افسر دے طور تے موجود اے ۔ پاکستان وچ ڈپٹی کمشنر دے کول ضلعی مجسٹریٹ دے اختیار وی ہُندے نیں ۔ ڈویژن دا انتظامی افسر *ڈویژنل کمشنر* ڈپٹی کمشنر توں اُپر تے تحصیل دا انتطامی افسر *[[اسسٹنٹ کمشنر]]* ڈپٹی کمشنر توں تھلے ہُندا اے ۔ پنجاب وچ ڈپٹی کمشنر دے تھلے ضلعے وچ ای مُختلف کھیتراں دے 3 ایڈیشنل ڈپٹی کمشنر ہُندے نیں جیہڑے ایڈیشنل ڈپٹی کمشنر (ریوینیو)، ایڈیشنل ڈپٹی کمشنر (جنرل) تے ایڈیشنل ڈپٹی کمشنر (فنانس) نیں ۔

## محکما پولیس وچ ڈپٹی کمشنر
کچھ برطانوی نوآبادی مُلکاں وچ ڈپٹی کمشنر *محکما پولیس* دا اک عہدا اے ۔ ایہناں مُلکاں وچ تھلے دِتے گئے مُلک شامل نیں ۔ 
*آسٹریلیا
*کینیڈا
*ہانگ کانگ
*بھارت
*بنگلا دیش
*سنگاپور
*انگلستان
*آئرلینڈ

## دوجے محکمیاں وچ ڈپٹی کمشنر
بھارت تے بنگلا دیش وچ محکما پولیس توں علاوا *انکم ٹیکس* تے *ریوینیو* دے محکمیاں وچ وی ایہ عُہدا رائج اے ۔

## ہور دیکھو
* ڈویژنل کمشنر
* ڈپٹی کمشنر
* اسسٹنٹ کمشنر

گٹھ:سرکاری عہدے
دلدار پرویز بھٹی

**دلدار پرویز پعھٹی**  اک پروفیسر، ریڈیو تے ٹی وی میزبان تے اناؤنسر سن ۔ 

## پروفیسر شِپ
دلدار پرویز پعھٹی نے اپݨے کیریئر دا آغاز بطور انگلش دے پروفیسر کیتا۔ اوہ پنجاب دے مختلف کالجاں وچ پڑھاؤندے رہے ۔ جیہناں وچ گورنمنٹ کالج ساہیوال، گورنمنٹ کالج باغبان پورا لہور تے گورنمنٹ ایم اے او کالج لہور شامل نیں ۔ 

## میزبانی کیریئر
دلدار پرویز پعھٹی نے کالج وچ پڑھاؤݨ توں علاوہ ریڈیو تے ٹی وی شو آں وچ میزبانی وی کیتی ۔ اوہناں نے جیہڑے ٹی وی شو آں دی میزبانی کیتی اوہناں وچ **ٹاکرا**، **یادش بخیر**، **جوان فِکر**، **میلا** تے **پنجند** شامل نیں ۔ 

## لِکھتاں
دلدار پرویز پعھٹی نے **آمݨا سامݨا**، **دلداریاں** تے **دلبر دلدار** دے سرناویں نال کتاباں وی لِکھیاں ۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
راحت کاظمی

**راحت کاظمی** پاکستان دے اک اداکار تے میزبان نیں ۔ 

## کیریئر
راحت کاظمی نے 1968 چ پاکستان سِول سروس جوائن کیتی تے افسر اطلاعات بݨے۔ 1976 چ نوکری توں استعفا دے دتا تے اداکاری شروع کر دتی۔ اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن دے ڈرامےآں *قُربتیں اور فاصلے، تیسرا کنارا، پرچھائیاں، ذِکر ہے کئی سال کا، ننگے پاؤں* وغیرا تے ہوراں چ اداکاری کیتی۔ راحت کاظمی کراچی دے مُختلف اداریاں چ بطور استاد وی کم کر دے رہے۔

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
منموہن (شاعر)

** من موہن** پنجابی شاعر، نقاد اتے ناول کار اے۔ اس دے ناول *[[نروان (ناول)|نروان]]* نوں 2013 ساہت اکیڈمی انعام ملیا اے۔ ایہہ اس دا پہلا ناول اے۔ اس وچّ اوہ "پچھلے کجھ ورھیاں وچ جیویا، پڑھیا تے ہنڈھایا اوہی حقیقت، فکشن راہیں ‘نروان’ دے پاٹھ روپ ’چ پاٹھکاں دے ساہمنے لیایا اے۔"کِتے وجوں من موہن بھارتی پولیس وچّ اک اچّ (آئی۔پی۔ایس) اہلکار اے
## بودھی شاعر وجوں
 
من موہن مول طور تے شاعر اے اتے بودھی قسم دی شاعری لکھدا اے۔ اوہ پنجابی ساہت نوں ہن تکّ نو شعری-مجموعہ دے چکیا اے۔ اوہ پچھلے 30 سالاں توں ودھ ویلے توں جاری شاعری لکھدا آ رہا اے۔ اسنے تنقید دیاں وی کتاباں لکھیاں ہن۔
## رچناواں
### شعری مجموعہ
* *اگلے چوراہے تکّ* (1982)
* *من مہیئل* (1989)
* *میرے میں چاندنی* (1993)، ہندی
* *سر سنکیت* (1998)
* *نمتّ* (2001)
* *اتھ* (2004)
* *نیلکنٹھ*
* *دوجے شبداں وچ*
* *بیکھری* (2013)
* *زیل *(2017)

### ناول
* *نروان* (2011)
## تنقید اتے ہور
* *وچار سوچ وچار تے وہار* (2003)
* *پرتکھن تے پرپیکھ* (2005)
* دردا بارے کتاب (2006)
* *مشیل پھوکو* (2000)
* *مکھیل باکھتن* (2012)
* The Structure of Gurmukhi Orthography’ (2009)
### ترجمہ
* *شکاری دیاں یاداں* (2001
* *آخری ٹکٹ* (2006)
* *اندرا گاندھی* (لکھاری-اندر ملہوترا، 2007)
## انعام
* ساہت اکیڈمی انعام (2013)، ناول *[[نروان]]* نوں
* شاعری انعام (2001)، پنجابی اکیڈمی دلی ولوں
* تنقید انعام (2005)، پنجابی اکیڈمی دلی ولوں
* گد انعام (2009)، پنجابی اکیڈمی دلی ولوں
* بیسٹ پوئٹ اوارڈ (2002)، گرو نانک دیو یونیورسٹی، امرتسر ولوں
* *دوجے شبداں وچ* شعری مجموعہ نوں 2011 وچّ، ناد پرگاس امرتسر ولوں
## تصویراں

File:Manmohan ,Punjabi writer 02.jpg|من موہن دی شعری کتاب زیل دا رلیز تقریب ،چنڈی گڑھ-14 جولائی 2017
File:Manmohan ,Punjabi writer 01.jpg|
File:Manmohan Punjabi language writer 01.jpg|
File:Manmohan Punjabi language writer 02.jpg|
File:Wikipedia User Harvinder Chandigarh introducing Punjabi language writers and readers to Wikipedia movement 02.jpg|من موہن کسے ساہتی تقریب دی پردھانگی کردے ہوئے-4 نومبر 2016


## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی ناول کار
آئینٹراخٹ فرینکفرٹ

**آئینٹراخٹ فرانکفرٹ**، اک مشہور جرمن فٹ بال کلب اے، ایہہ فرانکفرٹ، جرمنی وکھے واقع اے۔ ایہہ Deutsche Bank Park، فرانکفرٹ دی ٹیم تے مشتمل کلب اے، جو بندیسلیگ وچّ کھیڈدا اے۔

## حوالے

 
## باہری کڑیاں

* آئینٹراخٹ فرانکفرٹ دی ویبسائیٹ

گٹھ:جرمنی دے فٹ بال کلب
گٹھ:فٹ بال
گٹھ:فٹبال کلب
جنید سلیم

**جنید سلیم**  اک پاکستانی صحافی تے ٹی وی میزبان نیں۔ اوہ دنیا نیوز دے پروگرام *حسب حال* دے میزبان نیں۔ ایس پروگرام چ سہیل احمد (عزیزی) اوہناں دے ساتھی میزبان نیں۔ دنیا نیوز دے صحافی تے تجزیہ کار سلمان غنی اوہناں دے کزن نیں۔

## صحافتی کیریئر
جنید سلیم روزوار سماچارپتر *انصاف* دے مدیرِ اعلا (چیف ایڈیٹر) نیں۔

گٹھ:صحافی
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی مسلمان
کامرسبنک آرینا

**کامرسبنک-آرینا**، اس نوں فرانکفرٹ، جرمنی وچّ واقع اک فٹ بال سٹیڈیم اے۔ ایہہ آئینٹراخٹ فرینکفرٹ دا گھریلو میدان اے، جس وچّ 51,500 لوکاں دے بیٹھن دی گنجائش اے۔

## حوالے

## باہری لنک

* کامرسبنک-آرینا دی  ویبسائیٹ

گٹھ:جرمنی دے فٹ بال میدان
گٹھ:جرمنی دے فٹبال کلب
گٹھ:جرمنی
پریم رتن دھن پائیو

**پریم رتن دھن پائیو** (ہندی: *प्रेम रतन धन पायो*) اک بھارتی ہندی فلم اے۔ اسدے ڈریکٹر سورج برجاتیا ہن۔ اس وچ سلمان خان، سونم کپور، نیل نتن مکیش اتے انوپم کھیر ہن۔ ایہہ فلم 12 نومبر 2015 نوں دیوالی موقعے ریلیز ہوئی۔
## پلاٹ
فلم وچّ یوراج وجی سنگھ (سلمان خان) دا رشتہ راج کماری میتھلی (سونم کپور) نال ہون والا اے پر میتھلی اسنوں پسند نہیں کردی۔ وجے دا چچیرا بھرا اجے (نیل نتن مکیش) اسنوں مار کے آپ گدی اپر بیٹھنا چاہندا اے۔ اوہ اس اپر اک حملہ کرواؤندا اے جس وچّ وجے بچ تاں جاندا اے پر زخمی ہو جاندا اے۔ پریم دلوالے اک اداکار اے جسدی شکل وجے نال ملدی اے۔ اوہ راج کماری میتھلی نوں پسند کردا اے۔ اوہ اس کول چلا جاندا اے۔ پریتمگڑھ دا راجا اسنوں دیکھ لیندا اے اتے اسنوں وجے دی جگہ گدی اپر بٹھا دندا اے۔ میتھلی پریم نوں پیار کرن لگدی اے۔ انت وچّ اجے نوں اپنی غلطی نال احساس ہو جاندا اے اتے اوہ وجے توں معافی منگ لیندا اے۔ شاہی پروار پریم دا ویاہ میتھلی نال کر دندے ہن۔
## کاسٹ
* سلمان خان (یوراج وجے اتے پریم)
* سونم کپور (راج کماری میتھلی)
* نیل نتن مکیش (یوراج اجے)
* انپم کھیر (راجا)
## حوالے

گٹھ:فلماں
گٹھ:ہندی فلماں
سونم کپور

**سونم کپور** (جم 9 جون 1985) اک بھارتی اداکارہ اے جو بالیوڈ فلماں وچّ کم کردی اے۔ ایہہ انل کپور دی پتری اے اتے بالیووڈ دی سبھ توں ودھ فیشنیبل بھارتی ہستی منی گئی اے۔

کپور نے اپنا فلمی پیشہ 2005 وچ سنجے لیلا بھنسالی دی فلم سانوریا نال شروع کیتا۔ اس فلم واسطے سونم کپور نوں ودھیا نویں اداکارہ فلمفیئر اوارڈ نال وی نوازیا گیا گیا۔

## مڈھلا جیون
سونم کپور دا جم چیمبر، ممبئی وچ ہویا۔ سونم کپور انل کپور تے سنیتا کپور دی پتری اتے سریندر کپور دی پوتی اے۔ سونم کپور اپنے تنّ بھرا تے بھیناں وچوں وڈی اے۔ سونم کپور دی بھین دا نام ریا کپور اے اتے بھرا دا نام ہرشوردھن کپور اے۔

سونم کپور نے اپنی مڈھلی تعلیم آریہ ودیا مندر جوہو توں حاصل کیتی اتے پھیر سنگاپور چلی گی۔ سونم کپور انگریزی، ہندی، پنجابی، اردو تے مراٹھی بول لیندی اے۔ سونم کپور اک نپنّ نرت کلاکار وی اے۔

## فلماں دی لسٹ

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کپور پروار
گٹھ:جم 1985
گٹھ:بھارتی فلمی جگتگٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:۱۹۸۵ دے جم
انیل کپور

**انل کپور** (جم: 24 دسمبر 1959) ہندی فلماں دے اک مشہور ایکٹر ہن۔ انل کپور نے امیش مہرا دی ساڈے تہاڈے (1979) دے نال اک معاون دے کردار وچّ اپنے بالیوڈ دے فلمی کیریئر شروعات کیتی۔ اسیں پنج (1980) اتے طاقت (1982) دے روپ وچّ کجھ معمولی فلماں وچّ کرداراں دے بعد انھاننوں 1983 دے وچّ اوہ ستّ دن وچّ اپنی پہلا پرمکھ کردار ملیا جس وچّ انھاننے اک ودھیا اتے کامیاب اداکاری  کیتی۔ کپور بعد وچّ ٹالیوڈ وچّ اداکاری کرن دی کوشش کیتی، اتے تیلگو فلم ونسا ورکشں اتے منرتنم دی کنڈ پہلی فلم پلوی انُو (1983) کیتی۔ انھاننے فیر ، یش چوپڑہ دی مشال وچّ اک چنگیرے کردار کیتا جتھے انھاننے دلیپ کمار دے نال اداکاری جوہر وکھایا۔ میری جنگ ورگی فلماں (1985) وچّ اک ناراض جوان نیاں لئی لڑ رہے وکیل دے کردار دی جنھے انھاننوں اک نپن ایکٹر دے روپ وچّ قائم کر دتا۔ اس دے علاوہ انل کپور نے کرما، مسٹر انڈیا، تیزاب، رام لکھن ورگی فلم کیتیاں جنھاں انھاننوں سٹارڈم دیاں اُچائیاں اتے پنہچا دتا۔

## حوالے

گٹھ:ہندی فلمی اداکار
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:جم 1956
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
سنگراند

**سنگراند** شبد سنسکرت دے سنکرانتی شبد دی پنجابی شکل اے۔ اس دا مطلب اے اوہ دن، جس وچّ سورج، بھارتی جوتش مطابق نویں برج وچّ داخلہ کرے۔ ایہہ ہر بھارتی سورجی مہینے دا پہلا دن ہندا اے۔ اس طرحاں سال وچّ باراں سنگراداں ہندیاں ہن۔ سنگراند سنسکرت بولی دے شبد سنکرنتِی دا بگڑیا روپ اے۔ بھارتی متھہاس مطابق سنگراند دا مطلب سورج دا اک برج توں دوجے برج وچّ پہنچنا اے۔ اس تبدیلی دا مطلب سورج مہینے دا پہلا دن اے۔ 

## حوالے

 
گٹھ:مذہبی اتہاس
گٹھ:ہندو مت
کیکر

**کیکر** (سائنسی ناں Acacia nilotica, عربی گوند دا رکھ، ببول ، مصری کنڈا یا کنڈیالی ککر؛ نوں آسٹریلیا وچ تھارن مموسا، دکھنی افریقہ وچّ لیکیرئکپیول اتے بھارت وچّ ببول جاں ککر کہندے ہن) اک اکیسیا نسل دا رکھ اے۔ ایہہ براعظم افریقہ اتے برصغیر دا مول رکھ اے۔ اس دا گینرک ناں یونانی ακακία (*اکیکیا*) توں اے، جو پرانے یونانی  سائنسدان پیدانیئس ڈائیوسکوریدیس (40–90 ء) اس دی کتاب *[[مٹیریا میڈیکا]]* وچّ اس طبی پودے لئی ملدا اے۔ ایہہ ناں اس دے کنڈیاں لئی یونانی شبد، ακις (*ایکس،* **کنڈا**) توں رکھیا گیا اے۔ پرجاتی ناں *نلوٹکا* اس رکھ دی نیل دریا دے نال نال چلدی مشہور لڑی توں لنائیس نے رکھیا۔
## ورتوں

thumbnail|ککر دا پودا

کیکر دیاں ہریاں پتلیاں ٹاہنیاں داتݨ دے کم آؤندیاں ہن۔ اس دی داتݨ دنداں نوں صاف تے تندرست رکھدی اے۔ ککر دی لکڑی دا کولا وی چنگا ہندا اے۔ ساڈے اتھے دو طرحاں دی ککر زیادہ تر پائی اتے اگائی جاندی اے۔ ککر دی لکڑ توں منجے دیاں باہیاں، سیروے، دروازے، الماریاں، تختپوش، صندوق، پیٹیاں، کھیتاں وچّ کم کرن لئی سہاگا حل، گڈے دا لاریا، ٹھوڈ، نابھ، گڈے دے پہیئے آدی بندے راے ہن۔
ککراں لگا کے پانی دے کٹاء نوں روکیا جا سکدا اے۔ جدوں ریگستان پھیلن لگدا اے تدّ ککراں دے جنگل لگا کے ریگستان دے اس حملے نوں روکیا جا سکدا اے۔ اس طرحاں ماحول نوں سدھارن وچّ ککر دی ودھیا ورتوں ہو سکدی اے۔ اس دی لکڑی بہت مضبوط ہندی اے جس نوں گھن نہیں لگدا۔ ایہہ موٹے پورے والا مضبوط، وڈا، گوڑھی چھاں والا رکھ اے۔ اس دے پتے بہت ہی بریک ہندے ہن جہناں نوں ککر دی لنگ وی آکھدے ہن۔ ایہہ لنگ بکریاں اتے اوٹھاں دی منبھاؤندی خوراک اے۔ ککراں دیاں ٹاہنیاں دے سریاں ’تے ہرے رنگ دیاں ڈوڈیاں لگدیاں ہن۔ ایہناں ڈوڈیاں توں پیلے سندر گول پھلّ کھڑدے ہن اتے اخیر تکیاں دے روپ وچّ پھلدے ہن۔ کچے تکیاں دا آچار بہت ہی سوادلا اتے صحتَ لئی گن کاری ہندا اے۔
## پنجابی ثقافت وچ کیکر
کیکر دا پنجاب نال گوڑھا سمبندھ اے۔ کیکر دی لکڑ نے پنجابیاں دے رہݨ سہݨ، گھر بݨاؤݨ، کرساݨی سَند -سندیڑا بناؤݨ وچ وڈا یوگدان پایا۔
ملھے، کیکر ، بیریاں، ریرو، ون، جنڈ، کریر مالوے دیاں روہیاں دے رکھ نیں۔ کیکر دا پنجاب دے معاشی ڈھانچے نال بہت تعلق اے۔ پنجابی لوک بولیاں وچ کیکر دی پنجابی جیون وچ اہمیت جھلکدی اے:

* •	چل مالوے دیس نوں چلیئے جتھے ککراں نوں امب لگدے
* •	منڈا روہی دی ککر دا جاتو ویاہ کے لے گیا توت دی چھٹی
* •	اوہناں ککراں نوں لگن پتاسے، جتھوں دی میرا ویر لنگھ جے
* •	چھیتی چھیتی ودھ ککرے، اسیں سسّ دا صندوق بناؤنا
* •	منڈا روہی دی ککر توں کالا، باپو دے پسند آ گیا
* •	ککراں دے پھلاں دی اڑیا کون کریندا راکھی وے !!!!! ناں دا گیت وی بہت مقبول اے۔

## مورتاں

File:Vachellia nilotica.jpg|ککر جئنتی ماجری نیڑے
File:Vachellia nilotica, at village Chaparr Chirri, Mohali, Punjab, India.JPG|ککر دا پودا تے پاݨی وچ اسدی جھلک ، چپڑچڑی، موہالی پنجاب
File:Acacia nilotica, peule, a, Uniegeboutuine.jpg|تکے
File:Acacia-nilotica.jpg|لونگ، بیج، پھلّ تے تکے
File:Acacia nilotica bark.jpg|شکّ دی سنرچنا


## حوالے

گٹھ:رکھ
گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت

گٹھ:درخت
گٹھ:پودے
گٹھ:طبی پودے
گٹھ:پنجاب دے رکھ
گٹھ:پنجاب دے جنگلی پھل
ممتا کنوجیا

**ممتا کنوجیا** ]]بھارت[دی  اک [ون ڈے انٹرنیشنل کرکیٹر،  اے، جو بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم وچ کھیلدی اے۔ اس نے پنج ون ڈے وچ بھارت دی نمائندگی کیتی اے، چار وکٹاں لئیاں ۔

 

## حوالے

گٹھ:بھارتی خواتین اوڈیائی کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بھارتی خواتین کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
صومالی خانہ جنگی

**صومالی خاناجنگی** صومالیہ وچّ چل رہی اک گھریلو لڑائی اے۔ ایہہ 1980 دے دہاکے وچّ سیاد بارے دی حکومت دے خلاف ٹاکرے وجوں شروع ہوئی۔ 1988–90 تکّ صومالی فوجاں نے شمالی مشرقی  وچلے صومالی آزادی جمہوری فرنٹ، شمال مغرب وچلے صومالی قومی تحریک اتے دکھن وچلی متحد صومالی کانگرس سمیت کئی ہتھیاربند عاقی دستیاں نال لڑنا شروع کر دتا۔ ایہناں فرقہ-مشتمل ہتھیاربند مخالف دھڑاں نے ایکے صدقہ آخرکار 1991 وچّ لمے ویلے توں چلی آ رہی دیس دی فوجی سرکار دا تختہ پلٹ دتا۔

## حوالے

گٹھ:صومالیہگٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
ڈویژنل کمشنر

**ڈویژنل کمشنر** (Divisional commissioner) سرکاری نوکری دا اک افسری عہدا اے ۔ ڈویژنل کمشنر پاکستان وچ انتظامی اکائی ڈویژن یا ریجن دا انتظامی سرکاری افسر ہُندا اے ۔

## ہور دیکھو
* ڈویژنل کمشنر
* ڈپٹی کمشنر
* اسسٹنٹ کمشنر

گٹھ:سرکاری عہدے
بھارت دا قومی نشان

**بھارت دا قومی نشان** اشوک دے سارناتھ توں لیا گیا اے۔ اصلی تھمھ وچّ، جس وچّ چارے سمتاں ولّ چار شیر، ہاتھی، اک گھوڑا، بلد اتے اک شیر اے۔ اس وچّ اشوک چکر وی بنیا ہویا اے۔ بھارت سرکار نے اس نوں 26 جنوری، 1950 نں اپنایا اس وچّ تنّ شیر دسدے ہن چوتھا شیر نہیں دسدا۔ اس تے **ستیامیوا جیتے** جس دا مطلب اے **سچ دی ہمیشہ جت ہندی اے** لکھیا ہویا اے
।
## اختیار
قومی نشان ‘نیشنل ایمبلم’ ایکٹ-2005 دے اپبندھاں شڈیول-1 مطابق بھارت دے صدر، نائب صدر، وزیراعظم، مرکزی وزیر، گورنر، لیفٹینینٹ گورنر، مرکز ماتحت علاقےآں دے  حاکم، پارلمینٹ دے دفتر اتے اہلکار، ججّ اتے عدالتی اہلکار اتے دفتر، سکیم کمیشن دے اہلکار اتے دفتر، بھارت سرکار دے مکھ چون کمیشنر وغیرہ اس قومی نشان دا استعمال کر سکدے ہن۔

قومی نشان دے اک حصے اشوک چکر نوں اپنیاں کاراں اگے میٹل پلیٹ  تے لگاؤن دا اختیار وزیراعظم، مرکزی وزیر ، سپیکر اتے ڈپٹی سپیکر لوک سبھا، ڈپٹی چیئرمین راج سبھا ،بھارت دے چیف جسٹس، سپریم کورٹ دے ججّ اتے ہائی کورٹ دے چیف جسٹس اتے ججّ صاحباناں نوں اپنے اختیاری علاقے وچّ اتے صوبےآں دی کیبنٹ اتے صوبائی وزیر، صوبائی اسمبلی دے سپیکر اتے ڈپٹی سپیکر، چیئرمین اتے ڈپٹی چیئرمین آف کونسل آف سٹیٹس نوں حاصل اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارت دے قومی نشان
گٹھ:بھارت سرکار
یاکسیک

**یاکسک** کوریئن مٹھائی اے جس وچّ اُبلے چاول، ویسٹ نٹ،ججب اتے پائن نٹ ملائے جاندے ہن۔ ایہہ کئی وار شہد جاں بھوری کھنڈ، تل دا تیل، سویا ساس ،اتے دالچینی دے نال مسالیدار بنایا جاندا اے۔ ایہہ روائتی طور تے "جیؤنگوول دائیبوریئم "Jeongwol Daeboreum ( 정월 대보름 ) ،چندر کیلنڈر وچّ ہر 15 جنوری نوں آؤندا اک کوریائی تہوار اے جس تے اسنوں تے کھادھا جاندا اے۔ اتے ویاہاں اتے ہوانگاپ میلے تے وی اسنوں کھایا جاندا اے۔

## ناں

یاکسک دا نام اس وچّ شہد دا ورتوں ہون کرکے پیا اے۔ نرکتی کتاب ،19 ویں صدی دی کتاب "اہن گاکبی" وچّ دسیا گیا اے کی شہد دوائی دی طرحاں ورتیا جاندا سی۔ اس کارن اس نوں کوریئن وچّ ویدک غذا (약주) جاں روگ ناشک چاول (약반)آکھدے ہن۔

## اتہاس

13ویں صدی دی سمگک یسا وچّ یاکسک دا الیکھ ملدا اے۔ کہندے ہن کی مہاراجہ سوجی 15 جنوری نوں اک یاترا تے گیا جدوں اک کاں نے اس نوں اگے خطرے لئی چوکس کتا۔ راجا کاں دی چیتاونی کرکے اک ممکنہ بغاوت توں بچّ گیا اتے استوں بعد 15 جنوری دا دن اسدی یاد دے طور تے منونیت کیتا گیا۔ چیڑھے چاول یاکسک دا مول بن گیا، جو یادگاری ریت دی طرحاں صدقہ دے روپ وچّ کاں نوں پایا جاندا اے۔

## پکاؤن دا طریقہ

چیڑھے چاول نوں ابالکے شہد، بھورا مٹھا، اتے گنجانگ (چاول نوں رنگ کرن ملائے جاندے ہن۔ چیسٹنٹ، پائن نٹ، تل دا تیل اتے ججوب نوں اس مرکب وچّ پاکے اسنوں دوبارہ ابالیا جاندا اے۔ 

## باہری لنک
* Recipe: Yaksik (Sweet Rice with Nuts & Jujubes) at The Seattle Times, 2006-01-04
* Yaksik, tasty and healthy treat، Paik Jae-Eun, Professor of Food & Nutrition, Bucheon University. Koreana magazine Winter 2008.

## حوالے

گٹھ:کوریا
گٹھ:کھان پین
مریم میرزاخانی

**مریم مرزاخانی** (فارسی: مریم میرزاخانی&lrm;; مئی 1977-15 جولائی 2017) اک ایرانی حساب دان سی۔ اوہ سٹینفوڈ یونیورسٹی وچّ پروفیسر رہی سی۔। اسنوں 2014 وچ حساب وچّ یوگدان لئی فیلڈز تغمہ ملیا۔ اوہ ایہہ میڈل حاصل کرن والی پہلی عورت اتے پہلی ایرانی سی۔

## حوالے
شِوچرن گِل

**شِوچرن گِل** انگلینڈ وسدا پنجابی کہانی کار اتے ناول کار اے۔ اسدا جم 6 مارچ، 1937 نوں پنڈ بوپارائے کلاں، ضلع لدھیانہ وچ ہویا۔ اسدی ماں دا نام شام کور اتے پیؤ دا نام اجائب سنگھ سی۔ شِوچرن گِل پچھلے ویہہ سال توں جرمن تے آسٹریئن بارڈر پولیس دا انٹرپریٹر اے۔

## رچناواں
### کہانی مجموعہ
* *گٔؤ ہتیا *
* *روح دا سراپ*
* *بھے دے پرچھاویں*
* *بدرنگ*
* *کھرا کھوٹ*
* *ساہاں دا بھار*،
* *مرداویں عورت*
* *کھوہ دی مٹی*
* *رنگ دا پتہ *
### ناول
* *موہجال*
* *لاوارث*
* *نموشی*
### وارتک
* *سوچ وچار*
* *گھاٹ-گھاٹ دا پانی* (سفرنامہ)
* *کرم دی کرامات* (لیکھ مجموعہ)
### شاعری
* *الکھ*
* *برطانوی پنجابی کاوَ‌ِی سنویدنا*
## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
پرتھیپال سنگھ رندھاوا

**پرتھیپال سنگھ رندھاوا** (5 مارچ 1952 – 18 جولائی 1979) 1970 ویاں دے شروع وچّ پنجاب، بھارت وچّ ابھری نویں  کھبے-پکھی  طالبہ تحریک دا آگوُ سی۔ اوہ پنجاب سٹوڈینٹس یونین دا جنرل سیکٹری اتے جمہوری حق سبھا دی صوبہ کمیٹی دا میمبر سی۔ 18 جولائی 1979 دی رات نوں اس دا مخالفاں  نے سیاسی کارناں کرکے جوبن رتے قتل کروا دتا گیا سی۔

پرتھیپال سنگھ رندھاوا دا جم 5 مارچ 1952 نوں میجر مختیار سنگھ اتے سردارنی گربچن کور دے گھر الہٰ آباد وکھے ہویا سی۔ اوہناں نے اپنی مڈھلی پڑھائی اپنے جدی قصبے دسوہا وکھے کیتی۔ پھر ٹانڈا کالج وچّ پری-میڈیکل وچّ داخلہ لے لیا۔ پھر اوہ پنجاب ایگریکلچرل یونیورسٹی لدھیانہ وچّ داخل ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:پنجاب، بھارت دے کمیونسٹ آگوُ
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
گٹھ:جٹ
ریڈلے سکاٹ

**سر ریڈلے سکاٹ** (جم 30 نومبر 1937) اک مشہور فلم ڈریکٹر اتے فلم پروڈیؤسر اے۔ 2010 وچّ آئی "روبن ہڈّ"، تریخی ناٹکی اتے بیسٹ پکچر آسکر جیتو فلم "گلیڈیئیٹر" (2000) اتے سائنسی-فکشن فلم "دی مارشن" (2015)، اسدیاں بہترین فلماں وچوں ہن۔

## باکس آفس کارگزاری

## حوالے

## باہری کڑیاں

* 
* Ridley Scott at Rotten Tomatoes Celebrity Profile
* Ridley Scott Associates (RSA)
* They Shoot Pictures, Don't They?
* Video interview with STV's Grant Lauchlan, discussing ''Kingdom of Heaven'' and ''Blade Runner'' 
* Times Interview with Ridley Scott 5 اکتوبر 2006
* Total Film: Interview with Ridley Scott، 15 جولائی 2007
* RSA Films (Ridley and Tony Scott's advertising production company)، 30 نومبر 2007

گٹھ:جم 1937
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:فلم ڈریکٹر
گٹھ:فلم پروڈیؤسر
میڈونا

میڈونا (میڈونا لوئس چکونے، جم، 16 اگست 1958) اک امریکی گائکہ، گیت کار اتے وپار نال تعلق رکھدی اے۔ ایہ  مسگن وچّ جنمی اتے روچیسٹر ہلز، مسگن وچّ وڈی ہوئی۔ 1977 وچّ اوہ جدید نرت وچّ کریئر بناؤن لئی نیویارک آئی۔ جتھے پوپ سنگیت کلب بریکفاسٹ دے کم کرن اتے ایمی دے میمبر وجوں سنگیت دی دنیا وچ مظاہرہ کرن توں بعد اسنے میڈونا دے نام نال اک سنگیت ایلبم 1983 وچّ سر ریکارڈ دے بینر ہیٹھ پیش کیتا۔

لائیک آ ورجن (1984) اتے ٹو بلو (1986) ورگیاں سٹوڈیؤ ایلبماں وچّ ہٹ گانے دی لڑی نال اپنے سنگیت نوں پسندیدہ  بنایا اتے پاپ آئیکان دے روپ وچّ عالمی پدھر اتے مانتا دوائی، جہڑا بعد وچّ ایم ٹیوی اتے اک پروگرام بن گیا۔ اسدی پہچان نوں ڈیسپریٹلی سکنگ سجان (1985) فلم نال ہوئی۔ اس فلم وچّ میڈونا دی مکھ کردار نہ ہون دے باو جود ایہہ فلم میڈونا دی مشہوری دا کرن بنی۔ لائیک اے پریئر فلم سنگیت دی مذہبی سوچ نال جتھے میڈونا نوں اپنی سنگیتک مظاہرہ مثبت سیدھ ملی اتھے ہی اسنوں کئی مذہبی ادارےآں دی تنقید دا ساہمنا وی کرنا پیا۔ 1992 وچّ میڈونا نے مویرک نگم اتے ٹائم وارنر نال وپاری تعلق بنائے اتے اسے سال اپنے گانیاں دے ویڈیو وچ سیکس سامان دی کھلی ورتوں کیتی۔ سٹوڈیؤ ایلبم ایروٹکا تھرلر اتے باڈی آف ایویڈینس وچ کام مظاہرہ کارن روایت پسنداں اتے قدامب پسنداں ولوں منفی رخ ملیا۔

1996 وچّ میڈونا نے فلم ایوتا وچ اداکاری کیتی۔ جس لئی اسنوں سنگیت اتے ہاس اونیتری لئی گولڈن گلوب انعام ملیا۔ میڈونا دا ستواں ایلبم رے آف لائیٹ (1998) پسندیدہ  رہا۔ 2000 دے دہاکے دوران میڈونا نے چار سٹوڈیؤ ایلبم کیتے جسدے سارے گانے بلبورڈ 200 اتے پسند کیتے گئے۔ بارنر برادز  ریکارڈ توں الگّ ہون توں بعد میڈونا نے 2008 وچّ لائیو نیشن نال 120 ملیان دی دستاویز اتے دستخط کیتے۔

دنیا وچّ میڈونا دیاں 200 ملیان توں ودھ ایلبماں وکیاں۔ 

## ٹور
* دی ورجن ٹور (1985)
* ہو ڈیٹ گرل ورلڈ ٹور r (1987)
* بلونڈ امبشن ورلڈ ٹور (1990)
* دی گرلیئے شو ورلڈ ٹور (1993)
* دروونیڈ ورلڈ ٹور (2001)
* رے انوینشن ورلڈ ٹور (2004)
* کنفیشنس ٹور (2006)
* سٹیکی اینڈ سویٹ ٹور (2008–2009)
* دی ایم۔ ڈی۔ این۔ اے۔ ٹور (2012)
* ریبیل ہارٹ ٹور (2015–2016)

## حوالے

### نوٹس

گٹھ:20ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:21ویں صدی دیاں امریکی اداکاراواں
گٹھ:امریکی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
پرومیتھیئس (2012 فلم)

***پرومیتھیئس*** ( ) بنی امریکی فکشن سائنس اتے مشتمل فلم اے جسدی ڈریکشن ریڈلے سکاٹ نے اتے لکھن کم جان سپیہیٹس اتے ڈیمن لنڈیلاف نے کیتا  اے۔ فلم وچّ نومی رپیس، مائکل فاسبینڈر، گاں پئرس، ایلدارس ایلبا، لوگن - مارشل گرین اتے چارلیس تھیران مکھ کرداراں  وچّ ہن۔ فلم دی کہانی 21ویں صدی دے آخری دہاکیاں وچّ بنے اک خلائی گڈی پرومیتھیئس دے اوہناں کھوجی گروپاں بارے اے جنہاں نے دھرتی اتے ملیاں پرانیاں رہتلاں  دے زریعے اک سٹار-میپر (فریکوئنسی دا نقشہ) لبھ لیا اے۔ انسانیت دے اگنتھاں دی کھوج وچّ ایہہ گروپ اک دور دے سیارے  وچّ اتردا اے اتے چھیتی ہی اوہناں سبھ دا ساہمنا انسانی نسل دی تباہی ورگے حالات نال ہندا اے۔

فلم دی تیاری سنّ 2000 توں پہلاں ہی ہی ایلئن فرینچائجی دی پنجویں قسط وجوں شروع ہو چکیا سی۔ سکاٹ اتے ڈریکٹر جیمس کیمرون اس وچار نوں جٹّ چکے سن کہ اوہ اسنوں سکاٹ دی 1979 دی رلیج ہارر سائنس-فنٹیسی مشتمل فلم ایلئن دی بطور پرکول پیش کرنگے۔ لیکن 2003 وچّ، ایلئن ورسیز پریڈیٹر دے نرمان نوں پرمکھتا ملن دے بعد، سال 2009 وچّ سکاٹ نے دوبارہ اس بند پئے پروجیکٹ لئی دلچسپی واضع کیتی۔ جان سپیہیٹس نے فلم ایلئن دیاں تمام گھٹناواں نوں دھیان دندے ہوئے اسدے مقالمے  لکھے، لیکن سکاٹ اپنیاں ہی  ڈریکٹ کیتیاں فلماں اتے دوبارہ کم نہیں کرنا چاہندا سی۔ 2010 دے اخیر وچّ، لنڈیل دے پروجیکٹ نال جڑن اتے اوہناں نے سپیہٹس دے ڈائیلاگ اتے مڑ لکھن کیتا۔ اس دے اتے سکاٹ ولوں ترقی یافتہ کہانی دا ایہی ہدف سی کہ ایہہ فلم ایلئن توں پہلاں گھٹت تاں ہووے پر پرتکھ طور تے اس فرینچائجی نال متعلق نہ ہووے۔ سکاٹ دے مطابق، ہانلاکِ اس فلم نال اوہ اوہناں ایلئناں دے ڈیئینئے دی، اک طرحاں دی شروعات بھر ہی کہہ سکدے ہن، جنہاں نوں پرومیتھیئس اوہناں نال جڑیاں متھکاں اتے خلاضےآں نوں کھوجدی اے۔

پرومیتھیئس نے اپنی بنن عمل اپریل 2010 توں شروع کیتی، جنہاں وچّ اوہناں پرانیاں اتے تکنیکی ڈزائناں تے مکمل طور تے کم کیتا گیا جویں فلم دی منگ سی۔ مکھ فلمانکن دا کم مارچ 2011 توں شروع ہویا، جسدا اندازا بجٹ امریکی 120–130 کروڑ ڈالر تکّ رکھیا گیا۔ اس پورے پروجیکٹ وچّ 3ڈی کیمریاں نال قریب-قریب سارے پریکٹیکل سیٹاں اتے لوکیشناں جویں انگلینڈ، آئیسلینڈ اتے سکاٹلینڈ اتے شٹنگ کیتی گئی اے۔
## حوالے

گٹھ:انگریزی فلماں
گٹھ:فلماں
ایٹمی مدار

کوانٹم مکینکس وچّ، اک **اٹامک آربیٹل** اک گنتی فنکشن اے جو کہ اک الیکٹرون جاں اک ایٹم وچّ الیکٹرون دی اک جوڑی دی موومنٹ دے سبھاء دا بیان کردا اے۔ اس فنکشن دی ورتوں نال اک ایٹم دے نیوکلیئس دے چارے پاسے کسے وی خاص فیلڈ وچّ کسے وی الیکٹران پاؤن دے امکان دی گنتی کرن لئی کیتی جا سکدی اے۔ اٹامک آربیٹل کسے وی فیلڈ جاں تھاں جتھے الیکٹرون دے موجود ہون لئی گنتی کیتی جا سکدی اے، جویں کہ سسٹم دے خاص گنت روپ ولوں متاثر کیتا گیا اے۔

اک ایٹم وچ ہر اک اٹامک آربیٹل نوں تنّ کوانٹم نمبراں ، ، اتے  دے ملاں دے ولکھن سیٹ نال درسایا جاندا اے، جو ترتیب وار الیکٹرون دی توانائی، اینگولر رفتار، اتے اک اینگولر رفتار ویکٹر کمپونینٹ (مقناطیسی کوانٹم نمبر) نال میل کھاندا اے۔ ہر اک اجیہے آربیٹل وچّ ودھ توں ودھ دو الیکٹرون قبضہ کر سکدے ہن، ہر اک اپنے الگّ سپن کوانٹم نمبر  نال۔ عام ناواں ،ایس آربیٹل، پی آربیٹل، ڈی آربیٹل اتے ایف آربیٹل ترتیب وار کون والی رفتار نمبر  = 0, 1, 2 اتے 3 دے لئی ورتے جاندے ہن۔ ایہناں ناواں دے نال،  دے ملّ دے نال، ایٹماں دے الیکٹرون سنرچنا نوں بیان کرن لئی ورتے جاندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:فزکس
گٹھ:ایٹمی فزکس
گٹھ:کیمیائی بندھن
گٹھ:کوانٹم کیمیا سائنس
نیرنجا ناگراجن

**نرنجنا ناگراجن** (تاملناڈو دے مدراس وچّ 9 اکتوبر 1988 نوں جم) اک تامل کرکٹر اے۔ اوہ 2 ڈبلیو۔ٹی۔ایس، 22 ڈبلیو۔او۔ڈی۔آئی۔ اتے 14 ڈبلیو۔ٹی۔ 20 وچ بھارت دی نمائندگی کر چکی اے۔ اوہ سجے ہتھ دی بلیباز اے اتے سجے ہتھ دی میڈیئم-فاسٹئم گیندباز اے۔ اس نے 30 اگست 2008 نوں انگلینڈ دے بھارت دورے دوران اتری پردے، باتھ وکھے انگلینڈ خلاف اک ڈبلیو۔او۔ڈی۔ وچ انترقومی کرکیٹ دی شروعات کیتی سی۔ اوہ گھریلو کرکٹ وچ تاملناڈو، ریلوے، دکھنی زون اتے وچکار زون لئی وی کھیڈی اے۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Niranjana’s ticket to cricketing glory
گٹھ:جم 1988
گٹھ:بھارتی خواتین اوڈیائی کرکٹ کھڈاری
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کرکٹ دے کھیڈاری
آستھا گِل

**آستھا گلّ** اک بھارتی گائکہ اے۔ اوہ دلی دی رہن والی اے۔ اوہ ہندی فلمی گیت گاؤن لئی جانی جاندی اے۔اس دے بالیوڈّ پلیبیک گائکہ کیریئر نے 2014 وچّ فلم پھگلی توں گانے دھوپ چک نال شروعات کیتی۔

اسنے اس توں بعد 'خوبصورت' فلم دے 'ابھی توہ پارٹی' شروع ہوئی ہے  ورگے ہٹ گانے وی گائے۔  بادشاہ دے نال گایا گانا ڈیجے ولیئے بابو انٹرنیٹّ اُتے وائرل ہویا اتے یوٹیوب' تے اسدے رلیز ہون دے مہینے دے اندر 7 ملیان توں ودھ ویکھن والے سن۔

## فلمی گیت

## سنگل گیت

## حوالے

گٹھ:بھارتی گائیک
گٹھ:گلوکارہ
کالج

**کالج** (انگریزی: College) (لاطینی: کالجیئم)، اوہ ادارا اے جتھے تعلیم دِتی جاندی اے۔ کالج دا درجہ سکول توں اُپر تے یونیورسٹی توں تھلے ہُندا اے۔ کالج دے پڑھیار نوں کالجیئیٹ آکھیا جاندا اے۔ کالج دیاں کئی قِسماں ہُندیاں نیں، جیہناں وچ عام تعلیمی کالج تے پیشاورانہ کالج شامل نیں۔ عمومن کالج دا الحاق کِسے یونیورسٹی یا بورڈ ناݪ ہُندا اے پَر کئی کالج خودمختار ہُندے نیں جیہناں کوݪ یونیورسٹیاں ونگوں ڈگری عطاء کرن دا چارٹر ہُندا اے۔

## عام تعلیمی کالج
تعلیمی کالج، اوہ کالج ہُندا اے جتھے سکول توں بعد آݪی تعلیم دتی جاندی اے۔ ایہ کالج محکمہ تعلیم دے ماتحت ہُندے نیں۔  

## پیشا ورانہ کالج
پیشا ورانہ کالجاں وچ پیشا ورانہ تعلیم دتی جاندی اے۔ ایہناں دیاں وکھو وکھ قِسماں نیں۔
*میڈیکل کالج
*انجنیئرنگ کالج
*ٹیکنیکل & ووکیشنل کالج
*کامرس کالج
*زرعی کالج
*لائیو سٹاک & ویٹرنری کالج
*آرٹ & فیشن ڈیزائننگ کالج
*لاء کالج
*ملٹری کالج

## ڈِگری ایوارڈِنگ کالج
کئی کالج خود مختار ہُندے نیں، اوہناں دا کِسے یونیورسٹی یا بورڈ ناݪ الحاق نئیں ہُندا بلکہ اوہناں کالجاں نوں آپ ڈگریاں عطاء کرن دا اختیار ہُندا اے۔

## انتخابی کالج
انتخابی اصطلاحات وچ وی کالج دا لفظ ورتیا جاندا اے۔ کِسے عہدے دار دا انتخاب کرن لئی مختلف حلقے بݨائے جاندے نیں اوہناں حلقیاں نوں وی کالج آکھیا جاندا اے۔ ایہ انتخابی کالج ہُندے نیں۔ جیس طرحاں امریکا وچ صدارتی الیکشن لئی انتخابی کالج بݨائے جاندے نیں۔

## اشتقاقیات
لفظ "کالج" لاطینی فعل lego، legere، legi، lectum توں اے، "جمع کرنا، اکٹھا کرنا، چݨݨا" توں علاوہ preposition cum، "with"  اس طرحاں ایہدا مطلب اے "اک ساتھ منتخب کردہ"۔ اس طرحاں "ساتھی" لفظی طور تے "اوہ افراد نیں جیہناں نوں اک ساتھ کَم کرن لئی منتخب کیتا گیا اے"۔ قدیم روم وچ اک کالجیئم اک "باڈی، گلڈ، کارپوریشن سی جو تعاون وچ متحد ہُندا سی؛ مجسٹریٹس، پریٹراں، ٹریبیونز، پادریاں، اوگرس؛ اک سیاسی کلب یا تجارتی حلقہ"۔ اس طرحاں اک کالج کارپوریشن یا کارپوریٹ باڈی دی اک شکل سی، اک مصنوعی قانونی شخص (جسم/کارپس) اپݨی قانونی شخصیت دے ناݪ، قانونی معاہدےآں وچ داخل ہوݨ، مقدمہ چلاؤݨ تے مقدمہ چلاؤݨ دی صلاحیت دے ناݪ۔ قرون وسطا دے انگلینڈ وچ پادریاں دے کالج سی، مثال دے طور تے چیپلاں وچ۔ جدید بچ جاݨ آݪےآں وچ انگلینڈ وچ رائل کالج آف سرجنز (اصل وچ لندݨ شہر دے اندر سرجنز دا گلڈ)، لندݨ وچ کالج آف آرمز (ہیرالڈک قانون نوں نافذ کرن آݪے ہیرالڈز دا اک ادارا)، اک الیکٹورل کالج (نمائندوں دے انتخاب لئی) وغیرہ شامل نیں۔ ، افراد دے سارے گروہاں نوں اک مخصوص کَم انجام دیݨ لئی "مشترکہ طور تے مُنتخب کیتا گیا" تے کِسے بادشاہ، بانی یا اتھارٹی وچ موجود دوسرے شخص دے ذِریعے مقرر کیتا جاندا اے۔

## [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے مشہور کالج
*دیال سنگھ کالج
*نیشنل کالج آف آرٹس
*گورڈن کالج راولپنڈی
*لارنس کالج گھوڑا گلی
*علامہ اقبال میڈیکل کالج
*کنیئرڈ کالج فار ویمن
*فارمین کرسچن کالج
*ملٹری کالج جہلم
*ایچیسن کالج

## ہور دیکھو
*سکول
*کالج
*یونیورسٹی

## حوالے

گٹھ:کالج
گٹھ:تعلیمی ادارے
گٹھ:ادارے
ابھینا اہیر

ابھنا اک بھارتی ٹرانسجینڈر کارکن اے جو ٹرانسجینڈر لوکاں لئی نوکریاں دین متعلق تحریک چلاندی اے۔ ایہہ کجھ ادارےآں وچ کم کردی اے جویں، 'دا ہم سفر (ممبئی)، فیملی ہیلتھ انٹرنیشنل (FHI)، جونس ہوپکنس یونیورسٹی سینٹر فار کمیونیکیشن پروگرام (CCP)، ایچ آئی وی/ایڈز ایلائنس وغیرہ۔ ایہہ اک کلاکار وی اے جو 'ڈانسنگ کوین' دی بانی اے جو کہ ٹرانسجینڈر دا ڈانس گروپ اے۔۔

## حوالے

گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی لوک
گدوڑا

**گدوڑا** اس مٹھیائی نوں کیہا جاندا اے جو پوتے دوہتے والے بزرگ دی موت توں بعد ونڈی جاندی اے۔ گدوڑا کھنڈ دی روٹی دی شکل دا بنیا ہندا اے۔ گدوڑا ونڈن نوں گدوڑا پھیرنا، بزرگ دا وڈا کرنا ، ہنگامہ کرنا وی کیہا جاندا اے۔ اس رسم نوں بڑھے دا ویاہ وی آکھیا جاندا اے کیونکہ کئی پروار پہلاں بھوگ توں بعد کویشر لاؤندے سن اتے رات نوں عورتاں گدا وی پاؤندیاں سن۔

گدوڑا بناؤن لئی پہلاں کھنڈ دی چاشنی بنائی جاندی اے۔ پھیر اس چاشنی نوں باٹیاں وچّ پا لیا جاندا اے۔ جدوں باٹیاں وچّ چاشنی جم جاندی اے تاں اس نوں باہر کڈھ کے ونڈ دتا جاندا اے۔ پہلاں ایہہ گدوڑا پٹڑی پھیر پنڈاں مطلب گوانڈھی پنڈاں دیاں پنچائتاں نوں وی بھیجیا جاندا سی پر اج کلّ گدوڑے دی جگہ ہور بھانت بھتیلیاں مٹھیائیاں نے لے لئی اے۔ کجھ پروار بھوگ توں واپس جان ویلے پتاسے وی ونڈ دندے ہن۔

## حوالے

گٹھ:رسم رواج
پنج پریاگ

اتراکھنڈ دے **پنج پریاگ** جاں **پنج پریاگ** () کہے جاندے ہن۔ اتراکھنڈ دے مشہور پنج پریاگ دیوَ پریاگ، ردر پریاگ، کرن پریاگ، نند پریاگ اتے وشنو پریاگ مکھ ندیاں دے سنگم اتے واقع ہن۔

## دیوَ پریاگ

الکنندا اتے بھگیرتھی ندیاں دے سنگم اتے دیوپریاگ نامی تھاں واقع اے۔ اس سنگم تھاں توں بعد اس ندی نوں گنگا دے نام نال جانیا جاندا اے۔ ایہہ سمندر سطح توں 1500 فیٹ دی اچائی اتے واقع اے۔ دیوَ پریاگ دی رشیکیش توں سڑک رستہ  دوری 70 ک م اے۔ گڑھوال علاقے وچّ بھاگیرتھی ندی نوں سسّ اتے الکنندا ندی نوں بہو کیہا جاندا اے۔ دیوَ پریاگ وکھے شو مندر اتے رگھوناتھ مندر ہن، جو کہ اتھے دے مکھ کھچّ ہن۔ رگھوناتھ مندر دراوڑ سٹائل نال بنیا ہویا اے۔ دیوَ پریاگ نوں سفلسفہ کھیتر وی کیہا جاندا اے۔ دیوَ پریاگ وچّ کووے وکھائی نہیں دندے، جو کہ اک حیرانی دی گلّ اے۔

## ردر پریاگ

منداکنی اتے الکنندا ندیاں دے سنگم اتے ردرپریاگ واقع اے۔ سنگم تھاں دے نیڑے چامنڈا دیوی اتے ردرناتھ مندر درشنیک اے۔ ردر پریاگ رشیکیش توں 139 کمی0 دی دوری اتے واقع اے۔ ایہہ نگر بدریناتھ موٹر رستہ  اتے واقع اے۔ ایہہ منیا جاندا اے کہ نارد منی نے اس اتے سنگیت دے گوڑھ رہساں نوں جان لئی ردرناتھ مہاں دیوَ دی ارادھنا کیتی سی۔

## کرن پریاگ

الکنندا اتے پنڈر ندیاں دے سنگم اتے کرن پریاگ واقع اے۔ پنڈر دا اک نام کرن گنگا وی اے، جسدے کارن ہی اس تیرتھ سنگم دا نام کرن پریاگ پڈا۔ اتھے عما مندر اتے کرن مندر درشنیک ہے/

## نند پریاگ

ننداکنی اتے الکنندا ندیاں دے سنگم اتے نندپریاگ واقع اے۔ ایہہ سطح سمندر توں 2805 فیٹ دی اچائی اتے واقع اے۔ اتھے گوپال جی دا مندر درشنیک اے۔

## وشنو  پریاگ

دھولی گنگا اتے الکنندا ندیاں دے سنگم اتے وشنو  پریاگ واقع اے۔ سنگم اتے بھگوان وشنو   پرتیما دے نال سوبھنیک پراچین مندِ اتے وشنوں کنڈ درشنیک ہن۔ ایہہ سطح سمندر توں 1372 می0 دی اچائی اتے واقع اے۔ وشنو  پریاگ جوشیمٹھ-بدریناتھ موٹر رستہ  اتے واقع اے۔

گٹھ:ہندو دھرم
سید میر حسین

**سید میر حسین** پنجابی بولی دا اک قصہ گو شاعر سی ۔

## جم تے جیون
سید میر حسین پنڈ دنجواں، تحصیل بٹالا، ضلع گرداس پور دا وسنیک سی، جس نے سنّ 1911 ء دے نیڑے-تیڑے باغِ محبت ناں تھلے سسی-پنوں دا قصہ لکھیا۔ کہن نوں تاں سسی دی کہانی اک پریم کہانی اے پر میر حسین نے اس دا پوری طرحاں روحانی رنگ دے کے اس نوں صوفی رنگ وچ رنگ دتا اے۔ اوہ خود اس نوں رمز بھری شاعری کہندا اے، جس نوں پڑھن نال شاناں والے مرتبے حاصل ہو سکدے نیں :

 
اے بھائی پڑھ اس قصے نوں،
جاں سمجھو افسانہ۔
سوچو کجھ مطلب اس دے،
ملن مراتب شاناں۔

سو ثابت ہویا کہ سسی-پنوں دے قصے دے روپ وچ ایہہ رمز بھری شاعری اے۔ اجیہا کرن واسطے میر حسین نے اس دی کہانی وچلے واقعےآں اتے پاتراں نوں وارث شاہی رنگ وچ رنگ دتا اے، جس نال سسی آدم جام دی دھی نہ رہِ کے روح دا نشان ہو نبڑی اے :

 
سنو حقیقت اس قصے دی،
سبھ تفصیل بیانوں۔
سسی روح انسان ایہی جو،
گوہر اے نورانی۔ 

آدم جام دھوبی سی پر اتھے دھوبی توں مراد اوہناں لوکاں توں اے، جنہاں دی صحبت وچ رہِ کے میل سیاہی سبھ اتر جاندی اے اتے انسان پاک روح بن کے نورو-نور ہو جاوے :

دھوبیاں کنو مراد جے صحبت،
ایسیاں لوکاں پاوے۔
جو دھوون سبھ میل سیاہی،
نورو نور ہو جاوے۔
* * *
عشقَ خزانہ لعلاں والا،
اس تھی ودھ ن کائی۔
کہہ گیا میر حسین بچارا،
پکی بات اہائی۔

جویں وارث شاہ نے اپنے قصہ ہیر لکھ کے انت وچ 'ہیر روح تے چاک قلبوت جانو' راہیں اس نوں انیوکتی دا روپ دے دتا اے، ٹھیک اسے طرحاں میر حسین نے وی کیتا اے۔

اس ناں نال ملدے-جلدے ناواں والے تناں کویاں دا پتہ وکھ-وکھ تذکرے دندے ہن۔ ایہہ ہن : میر حسین، مولوی محمد حسین اتے میاں حسین اتے ایہہ سارے 19ویں صدی دے ہی ہن۔ اگلی گلّ ایہہ اے کہ تناں نے اپنی شعری رچنا وچ 'حسین' اپ ناں ہی ورتیا اے۔ میاں حسین دیاں دو سی حرفیاں ملدیاں ہن جد کہ مولوی محمد حسین دیاں چھوٹیاں-وڈیاں کتاباں دی گنتی ستّ اے۔ اپروکت سید میر حسین دی باغِ محبت دی گلّ تاں پہلاں ہو ہی چکی اے۔ سو، نرنا اگلیری کھوج دا متھاج اے کہ ایہہ تنّ ناں اک ہی شاعر دے ہن جاں ایہہ وکھ-وکھ ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعرگٹھ:پنجابی مسلمانگٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
ساجد حسن

**ساجد حسن** اک پاکستانی اداکار نیں۔ ساجد حسن دا پہلا بڑا ڈراما *خلیج* سی۔ اوہناں نے ڈراما *دھوپ کنارے* وچ مخولیا اداکاری کیتی۔ اوہناں دا اک ڈراما نجات وی بہت مشہور ہویا۔ ساجد حسن بہت سارے ڈرامیاں دے لکھاری وی نیں۔ اوہناں دے لکھے ہوئے ڈرامیاں چ *کچھوا اور خرگوش* تے *غم* شامل نیں۔
ساجد حسن نے فلماں چ اداکاری دا اغاز 2004 چ فلم *سلاخیں* توں کیتا۔ ایہدے توں بعد اوہناں نے فلم *پہلا پہلا پیار* چ کم کیتا۔
ساجد حسن نیوز شو دے میزبان وی نیں۔

## فلمو گرافی
*سلاخیں (2004)
*پہلا پہلا پیار (2006)
*اے مائیٹی ہارٹ (2007)
*اذان (2011)
*جلیبی (2015)
*مالک (2016)
*عبداللہ: دی فائینل وِٹنیس (کینس فلم فیسٹِول)(2015) ، (پاکستان)(2016)
*رحم (2016)

## [[ٹیلیوژن]]
*خلیج
*اگر
*دھوپ کنارے
*کچھوا اور خرگوش
*ستارہ اور مہرالنسا
*آشتی
*تان سین
*مسوری
*جائے کہاں یہ دل
*نجات
*تھوڑی سی وفا چاہیے
*پم تم
*ڈیڈی
*تنہا
*اور گھنٹی بج گئی
*جنت سے نکالی ہوئی عورت
*کوئی نہیں اپنا
*خطا
*چھوٹی سی غلط فہمی
*پیوند
*بے قصور
*ان سُنی

گٹھ:پاکستانی اداکار
نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئیجز، ہندی ڈیپارٹمنٹ

اسلام آباد وچ قایم نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئیجز وچ  ہندی ڈیپارٹمنٹ 1973 وچ قایم کیتا گیا اے ۔
## کم
نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لینگوئیجز، اسلام آباد  پاکستان دے راجگڑھ اسلام آباد وچ قایم ادارے  ولوں سنّ 1973 توں ہندی دے کورس کروائے جا رہے ہن۔ شروعات سرٹیفکیٹ اتے ڈپلوما کورساں توں کیتی گئی سی، جدوں کہ ہندی وچ  پاکستانیاں دی لگاتار ودھ رہی دلچسپی نوں ویکھدیاں ہن ہندی وچ ایم۔فل۔، ایم۔اے۔، پی۔ایچ۔ڈی۔ اتے ڈگری کورس وی شروع ہو چکے ہن۔ اس دے نال ہی ڈیپارٹمنٹ ولوں دیوناگری لپی وچ بہت ساریاں کتاباں وی لکھ کے شائع کروائیاں جا چکیاں ہن۔

## عملہ
اس ڈیپارٹمنٹ دی پرمکھ ڈاکٹر: نسیمہ خاتون اے۔ اس نے ایم۔اے۔ ہندی اتے ایم۔اے۔ سشیالوجی بھارت دی آگرہ یونیورسٹی توں اتے پی۔ایچ۔ڈی۔ تربھون یونیورسٹی کٹھمنڈو (نیپال) توں کیتی اے۔ اس ڈیپارٹمنٹ دے پروفیسر افتخار حسین عارف اتے پروفیسر  شاہینہ ظفر نے ایم۔اے۔ سشیالوجی بھارت دی میرٹھ یونیورسٹی توں، جدوں کہ ایم۔اے۔ ہندی نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لیگونئیجز، اسلام آباد توں ہی کیتی اے۔ اسے ڈیپارٹمنٹ دی پروفیسر  شہمین ریاض نے ایم۔اے۔ ہسٹری پٹنا یونیورسٹی توں اتے پروفیسر  زبیدا حسن نے ایم۔اے۔ اردو بھارت دی علیگڑھ مسلم یونیورسٹی توں کیتی اے۔
## طلبہ
نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لیگونئیجس ولوں کروائے جان والے ہندی کورس اتہاس اتے ہندی ساہت دے کھوجیاں لئی کافی فائدہ مند ثابت ہو رہے ہن اتے ہن اوہ ہندو دھرم دیاں مذہبی تے تریخی کتاباں تے گرنتھ آسانی نال پڑھ سکدے ہن۔ این۔یو۔ایم۔ایل۔ وچ ہندی کورس کرن والیاں وچ چینی اتے متحدہ عرب امارات دے شہری اتے پاکستانی صحافی وی شامل ہن۔
## ہور سینٹر
اسلام آباد دے نیشنل یونیورسٹی آف ماڈرن لیگنوئیجز دے علاوہ اتر پردیش، بہار، پنجاب اتے ممبئی دیاں اوہ مسلم عورتاں، جو نکاح کرکے پاکستان دلہناں دے روپ وچ گئیاں ہن، اوہ وی نجی پدھر اُتے اپنے چھوٹے-چھوٹے کوچنگ سینٹر شروع کرکے ہندی لکھن تے پڑھن دی سکھلائی دے رہیاں نیں ۔

گٹھ:ہندی
گٹھ:پاکستان وچ تعلیم
گٹھ:پاکستان دے تعلیمی ادارے
تِھرُش کامنی

**مروگیسن دکیشواشنکر تِھرُش کامنی** (جم 30 جون 1990 نوں مدراس وکھے) اک بھارتی خاتون کرکٹ کھڈاری اے۔ اسنے بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم لئی 38 اک دنا انترقومی میچ کھیڈے ہن۔

## نجی زندگی
تِھرُش کامنی نے اپنی ماسٹر ڈگری موپ ویسنوا خواتین کالج توں پوری کیتی اے۔ اوہ دکھنی ریلوے دی خاص شاخ وچّ کم کر رہی اے اتے بھارتی ریلوے دی ٹیم ولوں وی کھیڈدی اے۔
## انعام

* بی سی سی آئی سال دی جونیئر کھڈارن 2007–2008
* بی سی سی آئی سال دی سینئر کھڈارن 2009–2010
* بی سی سی آئی سال دی سینئر کھڈارن 2012–2013

## ٹیماں

* بھارتی خواتین کرکٹ ٹیم
* انڈیا بلو
* انڈیا ریڈّ
* انڈیا انڈر 21
* بھارتی ریلوے
* تامل ناڈو

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بھارتی خواتین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری
گٹھ:بھارتی خواتین اوڈیائی کرکٹ کھڈاری
کوٹکپورا

**کوٹ کپورا** بٹھنڈہ توں لگپگ 50&nbsp;ک م ، موگا توں 40&nbsp;ک م  اتے مکتسر توں 30&nbsp;ک م  دوری تے وسیا پنجاب، بھارت دا اک تریخی شہر اے۔ ایہہ ریلوے جنکشن اے۔ایہہ بٹھنڈہ توں لگپگ 56 کلومیٹر، موگا توں 48 کلومیٹر اے، مکتسر توں 30 کلومیٹر دوری تے اے۔ ایہہ فریدکوٹ ضلعے دے وڈا شہر اے اتے اک کپاہ دی وڈی مارکیٹ ہندی سی۔ کوٹکپورا ریلوے پھاٹک کرکے بہت مشہور اے، 1902 وچّ بنیا ایہہ ریلوے سٹیشن کوٹکپورا-فاضلکا ریل سیکشن  تے واقع اے۔ اس بارے اک گیت وی اے ۔. 

*بند پیا دروازہ جیو پھاٹک کوٹ کپورے دا*

فرید کوٹ توں دکھن ولے میرا شہر پیارا

کوٹ کپورا نام اے اس دا جگ جاندا سارا کوٹ کپورا دا راجا کپور سنگھ سی، اس راجے دے ویلے ہی گرو گوبند سنگھ  کوٹکپورا وکھے آئے سن پھر گورو صاحب جی پنڈ ڈھلواں وچ آئے ۔

## تریخ
ایہ بہت سوہنا شہر اے۔ ایہہ شہر ریاست فرید کوٹ دا پرمکھ شہر سی ۔ انگریزی راج ویلے  وچ ایہہ شہر ریل لائن نال جڑ گیا ۔.۔.

## حوالے

گٹھ:چڑھدے پنجاب دے شہر
جیل

**جیل**  قیدخانہ، حراستی مرکز، زندان یا عقوبت خانہ، اوہ تھاں ہُندا اے۔ جتھے انساناں نوں ڈکیا تے تاڑیا جاندا اے۔ سزا دے طور تے ریاستی عمل داری دے تحت مختلف قسم دیاں ازادیاں توں محروم کر دتا جاندا اے۔ جیل چ قیدیاں نوں پڑھݨ لکھݨ دی سہولت وی دتی جاندی اے۔ قیدیاں کولوں جیل چ مختلف کم کار کرائے جاندے نیں۔

## جیل خانےآں دا پربندھ
جیل خانے دا پربندھ محکمہ جیل کول ہُندا اے۔ 

## مخصوص جیلاں
*عورتاں دی جیل
*نیاݨاں دیاں جیلاں
*(بورسٹل) نوجواناں دی جیل
*سیاسی مجرماں دی جیل
*جنگی قیدیاں دی جیل

### مورتاں

File:Correctional Activities at Central Jail Faisalabad, Pakistan in 2010 - Convict artists busy in drawing designs of carpets on graph papers.JPG
File:A convicted prisoner trained as a weaver during confinement in Central Jail Faisalabad, Pakistan weaving a red blanket used in Jail Hospitals on a traditional manual loom in 2010.jpg
File:Convicted prisoners learning the art of tailoring and stiching the clothes during confinement in Central Jail Faisalabad, Pakistan in 2010.jpg
File:Correctional Activities in Central Jail Faisalabad, Pakistan in 2010 - Convicted prisoners busy in knitting Persian designs' carpets.jpg
File:Correctional Activities at Central Jail Faisalabad, Pakistan in 2010 - Convict weaver busy in weaving a Hospital Bed Sheet on a traditional manual loom.jpg
File:Correctional Activities in Central Jail Faisalabad, Pakistan in 2010 - Convicted prisoners working on a traditional manual Charkha.jpg


گٹھ:ادارے
گٹھ:جیلاں
لکھپت

**لکھپت** بھارتی ریاست گجرات دے ضلع کچھ دا اک شہر تے تحصیل لکھپت دا راجگڑھ اے۔ ایتھے اک تریخی گردوارہ تے قلعہ وی اے۔ ایہ پراݨی ریاست کچھ دا حصہ اے۔ لکھپت شہر *کوری کریک* دے مونھ تے واقع اے۔ 

## ناں
ایہدا ناں *راو لکھا* دے ناں تے رکھیا گیا۔ 

## تریخ
لکھپت پراݨے دور توں اک اہم ساحلی تجارتی مرکز سی۔ *دریائے انڈس* لکھپت تک بہندا اے۔

## بولی
ایتھے دے لوک کچھی تے پنجابی بولیاں بولدے نیں۔

## قلعہ
ایتھے اک تریخی قلعہ وی اے۔ 1801 چ *فتح محمد* نے ایہدی مرمت، بحالی تے ایہنوں کُھلا کرن دا کم کیتا۔ 

## پیر غوث محمد دا مزار
ایتھے اک صوفی بزرگ *پیر غوث محمد* دا مزار وی اے۔ 1855 چ پیر غوث محمد دے مرن مگروں اوہناں دے بھرا *باوے* تے اوہناں دے پیروکاراں نے اوہناں دا مزار تعمیر کروایا۔ ایس مزار نوں مقامی لوک *کُبو* کہندے نیں۔ ایہ اٹھ پہلو شکل دا مزار اے تے ایہدے چار بوئے نیں۔ قبر دے اُپر چٹا پتھر لگیا ہویا اے تے اندرلیاں کندھاں اُتے قرآن پاک دیاں آیتاں لکھیاں ہوئیاں نیں۔ مزار دے سامݨے پاݨی دا اک ٹوبھا اے ۔ ایہدا پاݨی جلد دیاں بیماریاں لئی شفا دار سمجھیا جاندا اے۔     

## گردوارا لکھپت صاحب
ایتھے اک گردوارہ وی اے۔ ایہنوں گردوارا لکھپت صاحب آکھیا جاندا اے۔ گرو نانک نے حج کرن لئی مکہ نوں جاندے ہوئے ایتھے قیام کیتا سی۔ مقامی سِکھاں نے ایہنوں عبادت گاہ بنا لیا۔ گردوارے دی عمارت نوں یونیسکو ولوں ایوارڈ وی دتا گیا۔

گٹھ:گجرات دے شہر
حیدر علی آتش

خواجہ حیدر علی آتش(1764–1846) اک مشہور اردو شاعر سن۔ اوہ خواجہ علی بخش دے بیٹے سن۔ بزرگاں دا وطن بغداد سی جو روزی دی تلاش وچ شاہ جہان آباد چلے آئے۔ نواب شجاع الدولا دے زمانے وچ خواجہ علی بخش نے ہجرت کر کے فیض آباد وچ رہائش کر لئی سی۔ آتش دا جنم اتھے ہی 1778 وچ ہویا۔ بچپن وچ ای باپ دا انتقال ہو گیا۔ ایس لئی آتش دی تعلیم تے طربیعت باقاعدہ طور تے نہ ہو سکی۔ آتش نے فیض آباد دے نواب محمد تقی خاں دی ملازمت کر لئی تے اوہناں نال لکھنؤ چلے آئے۔ نواب شاعری دا شوق وی رکھدے سن۔ آتش وی اوہناں توں متاثر ہوئے۔

خواجہ **حیدر علی آتش** خواجہ علی بخش دے بیٹے سن ۔ بزرگاں دا وطن بغداد سی جو تلاش معاش وچ شاہجہان آباد چلے آئے۔ نواب شجاع الدولہ دے زمانے وچ خواجہ علی بخش نے ہجرت کرکے فیض آباد وچ سکونت اختیار کيتی۔ آتش د‏‏ی ولادت ایتھے 1778ءماں ہوئی ۔

بچپن ہی وچ باپ دا سایہ سر تو‏ں اُٹھ گیا۔ اس لئی آتش د‏‏ی تعلیم و تربیت باقاعدہ طور اُتے نہ ہوسک‏ی تے مزاج وچ شوریدہ سری تے بانکپن پیدا ہوئے گیا۔ آتش نے فیض آباد دے نواب محمد تقی خاں د‏‏ی ملازمت اختیار کر لئی تے انہاں دے نال لکھنؤ چلے آئے۔ نواب مذاق سخن وی رکھدے سن ۔ تے فن سپاہ گری دے وی دل دادہ سن ۔ آتش وی انہاں د‏‏ی شاعرانہ سپاہیانہ صلاحیتاں تو‏ں متاثر ہوئے۔ لکھنؤ وچ علمی صحبتاں تے انشاء و مصحفی د‏‏ی شاعرانہ معرکہ آرائیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے شعر و سخن دا شوق پیدا ہويا۔ تے مضحفی دے شاگرد ہوئے گئے۔ تقریباً انتیس سال د‏‏ی عمر وچ باقاعدہ شعر گوئی دا آغاز ہويا۔ لکھنؤ پہنچنے دے کچھ عرصہ بعد نواب تقی خاں دا انتقال ہوئے گیا۔ اس دے بعد انہاں نے کسی د‏‏ی ملازمت اختیار نئيں کيتی۔ آخری وقت وچ بنیائی جاندی رہی۔ 1846ءماں انتقال ہويا۔ آتش نے نہایت سادہ زندگی بسر کيتی۔ کسی دربار نال تعلق پیدا نہ کيتا تے نہ ہی کسی د‏‏ی مدح وچ کوئی قصیدہ کہیا۔ قلیل آمدنی تے تنگ دستی دے باوجود خاندانی وقار نو‏‏ں قائم رکھیا۔

## ہور ویکھو
* خواجہ حیدرعلی آتش د‏‏ی شاعری

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* اردو شاعری دا مردِ قلندر، خواجہ حیدرعلی آتش

گٹھ:1778 دے جم
گٹھ:1846 دیاں موتاں
گٹھ:1848 دیاں موتاں
آتش، خواجہ میر
گٹھ:خواجہ حیدرعلی آتش
گٹھ:ہندوستانی شاعر
گٹھ:بھارتی مصنفاں دے نامکمل مضامین
گٹھ:پاکستانی شاعر

گٹھ:اردو شاعر
ابراہیم ذوق

**شیخ محمد ابراہم ذوق** (1789–1854) اک اردو  شاعر سن۔ اوہناں نے اپنی شاعری اپنے تخلص ذوق ہیٹھاں کیتی۔ اوہ صرف 19 سال دا سی جدوں دلی مغل کورٹ دے درباری کوی نیوکت کر دتا گیا سی۔ بعد وچ اوس نوں آخری مغل سمراٹ تے اوس دے شاگرد بہادر شاہ ظفر نے 'خاقانیِ ہند' دا خطاب دتا سی۔

## حیاتی
محمد ابراہیم ذوق دا جنم اک غریب سپاہی محمد رمضان دے گھر 1789 وچّ دلی وچّ ہویا۔ اسنے پہلاں حافظ غلام رسول دے مکتب وچّ گیان حاصل کیتا۔ حافظ صاحب نوں شعر و شاعری دا شوق سی۔ ذوق وی شعر کہن لگّ پیا۔ اس زمانے وچّ شاہ نصیر دہلوی دی طوطی بول رہی سی۔ ذوق وی اس دا شاگرد ہو گیا۔ دل لا کے محنت کیتی تے اس دی شاعرانہ مقبولیت ودھن لگی۔ بہت چھیتی ساہتک حلقیاں وچّ اس دا وقار انا بلند ہو گیا کہ قلعہ معلا تکّ پہنچ ہو گئی۔ اتے خود یوراج سلطنت بہادر شاہ ظفر اس نوں اپنا کلام وکھاؤن لگے۔

گٹھ:اردو شاعر
دِشا وکانی

**دِشا وکانی** (جم 17 اگست 1978) اک بھارتی فلمی اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اسنے سٹیجی-ناٹکاں نال اپنے اداکاری جیون دی شروعات کیتی سی۔ اسنے "دیوداس" اتے "جودھا اکبر" (2008) فلماں وچّ معاون کردار ادا کیتا اے۔ 2008 توں اوہ سب ٹیوی اُتے چل رہے ناٹک تارک مہتہ کا الٹا چشمہ وچّ *دیا جیٹھالال گدا* دی مکھ کردار نبھا رہی اے۔

## فلماں

## ٹیلیوژن

## انعام

## حوالے

## باہری کڑیاں

* 
* دِشا وکانی نال گجراتی وچّ ملاقات

گٹھ:جم 1978
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:گجراتی لوک
گٹھ:بھارتی فلمی اداکارہ
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ
گُرمُکھ سنگھ سہگل

** گرمکھّ سنگھ سہگل** پنجابی دا اک ناول نگار اے ۔
## جیون
نوین ناولکاراں وچوں چوتھی پیڑی دے ناول کار گرمکھّ سنگھ سہگل دا جم 15 مئی 1940 نوں پاکستان اتے افغانستان دے سرحدی علاقے لنڈیکوتل وچ لواڑگی   وچ ہویا۔ لواڑگی پٹھاناں دا اک پنڈ کرکے مشہور اے۔ پشتو وچّ لواڑگی دا مطلب اوہ تھاں اے جو پہاڑی ٹبیاں اُتے وسیا ہووے۔ سہگل دے پیؤ دا ناں مانک سنگھ سی ، جو کہ لواڑگی دے اک منے-پرمنے چنگے رسوخ والے آدمی سن ۔ اوہناں دی ماں دا نام سیتا سی

## سکھیا
مڈھلی سکھیا تے تعلیم پشاور دے خالصہ ہائی سکول توں حاصل کیتی۔1947 وچ ایہ پشاور توں افغانستان چلے گے اتے پھیر 1949 وچ پنجاب آگے۔تے میٹرک پٹیالے دے سٹی ہائی سکول وچوں کیتی۔ میٹرک تو بعد مہندرا کالج توں بی۔ے کیتی، پھر پنجابی ایم۔اے کیتی۔

## رچناوا
**ناول**
* ندیؤ وچھڑے نیر-1987
* لئاڑگی-1991
* سرگم-1994
* ہجرت- 2002

**ترجمہ رچناواں**
* بھارتی تھیٹر
* سواجی
* من دیاں بستیاں

**وارتک**
* سنار دے مشہور سنگیتکار-1979
* سفرناما-2003

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
شگفتہ اعجاز

**شگفتہ اعجاز** اک پاکستانی اداکارہ نیں۔ اوہناں نے پی ٹی وی تے دوجے ٹی وی چینلاں دے بہت سارے ڈرامےآں چ کم کیتا۔ اداکاری دے نال نال اوہ کراچی وچ اک بیوٹی سیلون وی چلا رہیاں نیں۔

## ڈرامے
*جانگلوس
*آنچ
*وفا
*مکان
*پرچھائیاں
*جینا تو یہی ہے
*وینا
*تھوڑا ساتھ چاہیے
*حقیقت
*اے دشتِ جنوں
*خالہ کلثوم کا کنبہ
*ہم سے جدا نہ ہونا
*پیاری شمو
*آنسو
*دی کاسٹل: ایک امید
*چاند اور چندا
*زندگی دھوپ تم گھنا سایا
*گناہ گار
*میں اکیلی رہ گئی
*ہوا پہ رقص
*بیٹی
*روگ
*قصہ چار درویش
*میں ممی اور وہ
*ڈُگڈُگی
*میرے قاتل میرے دِلدار
*ہوم ٹاؤن میموریز
*سسرال کے رنگ انوکھے
*دربدر تیرے لئے
*سرتاج میرا تو راج میرا
*دِل سے دِل تک
*بے وقوفیاں
*غریبِ شہر

## فِلم

*چَن وریام
*

گٹھ:پاکستانی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان