جمال الدین قاسمی

**جمال الدین بن محمد سعید قاسمی**  ( 1283ھ – 1332ھ / 1866ء – 1914ء ) شام دے معروف عالم، "محاسن التأويل" دے مصنف تے "کلیلة ودمنة" دے ناظم، جنھاں نے چودھويں صدی ہجری دے پہلے نصف وچ دینی و علمی خدمات انجام دتیاں۔ انہاں دے والد شیخ محمد سعید القاسمی دمشق دے مشہور علما وچو‏ں سن ۔
## نسب
وہ ابو الفرج محمد جمال الدین بن محمد سعید بن قاسم بن صالح بن اسماعیل بن ابو بکر القاسمی الکیلانی الحسنی الدمشقی نيں۔ آپ نے دونے اطراف تو‏ں نسب د‏‏ی شرافت نو‏‏ں جمع کیتا، کیونجے آپ شیخ عبد القادر جیلانی دے اولاد وچو‏ں نيں جو حسن بن علی رضی اللہ عنہما د‏‏ی نسل تو‏ں نيں تے دوسرےآں طرف سید شرف الدین موسیٰ دے ذریعے ابراہیم الدسوقی دے بھائیاں د‏‏ی نسل نال تعلق رکھدے نيں۔
### حالات زندگی
محمد جمال الدین القاسمی نو‏‏ں حکومتِ شام نے عوامی دروس دے لئی وکھ وکھ شہراں تے دیہاتاں وچ بھیجیا، جتھے انھاں نے 1308ھ تو‏ں 1312ھ تک ایہ ذمہ داری انجام دتی۔ اس دے بعد انھاں نے مدینہ منورہ، مسجد اقصیٰ، مصر تے ہور عرب شہراں دا سفر کيتا۔ واپسی اُتے انہاں اُتے تے انہاں دے چند ساتھیاں اُتے نويں مذہب، جسنو‏ں "المذہب الجمالی" کہیا گیا، دے قیام دا الزام عائد کيتا گیا۔ 1313ھ وچ انھاں گرفتار کيتا گیا، لیکن بعد وچ انھاں بے گناہ ثابت کر دتا گیا۔
اس دے بعد قاسمی نے تصنیف و تدریس اُتے مکمل توجہ دتی۔ اوہ اپنے گھر وچ علمی کم تے خصوصی دروس وچ مشغول رہے تے جامع السنانیہ، دمشق دے قدیم علاقے وچ ، جتھے انہاں دے والد تے دادا وی خدمات انجام دیندے رہ‏ے، عوامی دروس دا سلسلہ شروع کيتا۔ انہاں د‏‏ی تدریس وچ تفسیر، علومِ شریعت تے ادب شام‏ل سن ۔
### شیوخ

محمد جمال الدین القاسمی نے اپنے دور دے متعدد جید علما تو‏ں علم حاصل کيتا۔ انہاں دے مشہور استاداں وچ شام‏ل نيں:

# . انہاں دے والد شیخ محمد سعید القاسمی
# . شیخ عبد الرحمن بن علی المصری
# . شیخ محمود القرصی
# . شیخ رشید قزیہا
# . شیخ احمد الحلوانی
# . شیخ محمود الحمزہوی
# . شیخ طاہر الآمدی
# . شیخ سلیم العطار
# شیخ محمد الطنطاوی
# . شیخ بکری بن حامد العطار
# . شیخ حسن جبینہ
# . شیخ محمد بن محمد الخانی
# . شیخ احمد الشطی
# . شیخ مرتضی الحسنی الجزائری
# . شیخ احمد الحسنی الجزائری
# . شیخ عبد الرزاق البطار
# . شیخ حسین الغزی
# . شیخ نعمان الألوسی البغدادی
یہ تمام شیوخ وکھ وکھ علومِ دینیہ وچ ممتاز حیثیت رکھدے سن تے القاسمی د‏‏ی علمی تربیت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 
### تلامذہ
محمد جمال الدین القاسمی دے تلامذہ وچ نامور علما تے ادبا شام‏ل نيں، جنھاں نے وکھ وکھ علوم وچ شہرت حاصل کيتی۔ انہاں وچ شام‏ل نيں:
# . شیخ محمد بہجت البطار
# . شیخ حامد التقی
# . شیخ احمد الجبان
# . شیخ احمد القشلان
# . شیخ توفیق البزرة
# . شیخ عبد الفتاح الامام
# . شیخ محمود العطار
# . شیخ رشید بن محمد بن احمد شمیس
# . استاد محب الدین الخطیب
# . استاد محمد البزم
# . استاد خیر الدین الزرکلی
# . شیخ عبد العزیز السنانی
# . شیخ محمد بن عبد العزیز بن مانع
# . شیخ عبد الجلیل الدرا
# . شیخ مصطفیٰ الغلایینی
# . شیخ سعید العسلی الطرابلسی
# . شیخ احمد المکی الحنفی الاحمدی
# . شیخ عبد الحفیظ الفہری الفاسی ويتعبد الله عليه
یہ شاگرد وکھ وکھ علمی تے ادبی شعبےآں وچ نمایاں خدمات انجام دیندے رہے تے انہاں دے ذریعے القاسمی د‏‏ی علمی روایت اگے منتقل ہوئی۔

### لکھتاں
علامہ جمال الدین القاسمی دیاں لکھتاں 110 تو‏ں ودھ نيں، جنہاں وچ عقیدہ، حدیث، تفسیر، فقہ، تریخ، فرق تے اخلاق دے موضوعات شام‏ل نيں۔
# . محاسن التأویل: بارہ جلداں اُتے مشتمل قرآن د‏‏ی تفسیر، جس د‏‏ی تکمیݪ وچ 15 سال لگے۔
# . دلائل التوحید
# . دیوان خطب
# . الفتوى في الإسلام
# . إرشاد الخلق إلى العمل بالبرق
# . شرح لقطة العجالݨ
# . كليلة ودمنة (نظم وچ )
# . نقد النصائح الكافية
# . مذاهب الأعراب وفلاسفة الإسلام في الجن
# . موعظة المؤمنين (احیاء علوم الدین دا اختصار)
# . شرف الأسباط
# . تنبيه الطالب إلى معرفة الفرض والواجب
# . جوامع الآداب في أخلاق الأنجاب
یہ لکھتاں علومِ اسلامیہ وچ انہاں دے گہرے علم تے تحقیقی جدوجہد دا مظہر نيں۔
### وفات
محمد جمال الدین القاسمی 1332ھ وچ دمشق وچ وفات پا گئے۔ انہاں دے تن بیٹے تے چار بیٹیاں سی۔ انہاں دے تلامذہ تے معاصرین جداں رشید رضا، محمود الآلوسی، صلاح الدین القاسمی، خیر الدین الزرکلی تے جرجي الحداد نے انہاں دا پُرتاثیر مرثیہ کہیا۔

## حوالے

*  جمال الدين بن محمد سعيد القاسمي – الموسوعة العربية الميسرة، 1965
* من بيوتات العلم بدمشق آل القاسمي ونبوغهم في العلم والتحصيل، محمد بن ناصر العجمي، دار البشائر الإسلامية، 1999

گٹھ:دمشق د‏‏ی وفیات
گٹھ:1914 دیاں موتاں
گٹھ:دمشق وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1866 دے جم
گٹھ:1283ھ دے جم
گٹھ:عرب مصنف
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:شافعیہ
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:شاگرد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:1 اکتوبر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:1332ھ دیاں موتاں
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:مسلم مصنف
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:سامی سلفی
گٹھ:شامی مصنف
گٹھ:1914 دے جم
گٹھ:شافعی فقہا
گٹھ:اردنی مسلم
گٹھ:لبنانی مسلم
گٹھ:فلسطینی مسلم
گٹھ:سلفی شخصیتاں
گٹھ:سوری شخصیتاں