open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ریل گڈی

**ریلگڈی** جو اج آواجائی اتے بھار ڈھوہن دا مکھ واہن اے۔ بھارت دا ریلوے محکمہ سبھّ توں وڈا محکمہ اے۔ ریل دا اتہاس بہت پرانا اے۔ بھاف انجن توں شروع ہو کہ بجلی والی ریلگڈی بن چکی اے۔
## اتہاس
* سبھ توں پہلاں سن 1769 وچ فرانس دی فوج دے اک سائنسدان نکولس جوزف کگرو نے بھاف نال چلن والی اک گڈی تیار کیتی۔ 3.6 کلومیٹر فی گھنٹے دی رفتار نال چلن والی ایہہ اک توپگڈی سی، ایہدا ودھ خرچ ہون کارن اتے اک پہیہ ٹٹن کارن ایہہ الٹ گئی۔ اس سائنسدان نے دوسری بھاف گڈی بنائی جو اجے وی پیرس دے کلا عجائبگھر وچ سرکھات رکھیا گیا اے۔
* سال 1970 وچ اک امریکی انجینیئر اولور اوانس نے بھاف نال چلن والی اک گڈی تیار کیتی، پر اس دا استعمال ناکام رہا۔
* سن 1786 وچ ایڈلبرگ دے ولئم سائمنگٹن دا بھاف نال چلن والا انجن وی کامیاب نہیں ہو سکیا۔
* اسے ویلے گیسبتی دے کھوجی ولئم مارڈوک نے وی بھاف نال چلن والی اک گڈی بنائی پر اوہ وی کامیاب نہیں ہوئی۔
* سن 1790 وچ کورنس دے اک نوجوان انجینیئر رچرڈ ٹریوتھک نے اپنی ورکشاپ وچ بھاف نال چلن والے کجھ انجناں دے ماڈل تیار کیتے۔ ٹریوتھک سڑک آواجائی لئی اک شاندار انجن گڈی بناؤنا چاہندا سی۔ اوہ دس سال اپنے یتن وچ لگیا رہا۔ انت سن 1801 وچ اس نوں لوہے دی اک وڈی انجن گڈی بناؤن وچ سفلتا ملی۔ اس انجن وچ اک چمنی لگی سی اتے آلے-دوآلے سواریاں دے بیٹھن دی تھاں سی۔ ٹریوتھک دی انجن گڈی سڑک تے کیتے گئے تجربے وچ کامیاب رہی۔اس نے سن 1803 وچ دوسری بھاف انجن گڈی بنائی اتے اس نوں چلا کے کارنبال توں لندن تک لے گیا۔ اس سفر وچ انجن دا کچومر نکل گیا سی۔ ٹریوتھک نے سوچیا کہ بھاف انجن گڈی نوں سڑکاں تے نہیں چلایا جا سکدا۔ اس لئی اس نے پٹڑی تے چلن والی بھاف انجن گڈی تیار کیتی۔ ٹریوتھک دی پٹڑی تے چلن والی بھاف انجن گڈی تاں تیار ہو گئی ساؤتھ ویلز وچ پینٹی ڈاران لوہا کارخانے دی اپنی اک گھوڑیاں نال کھچی جان والی ٹرام اے جو کارڈیا تک جاندی اے۔ ٹریوتھک نے لوہا کارخانے دے مالک نال گل کیتی کہ ٹرام تے اپنی بھاف نال چلن والی ریلگڈی دی پرکھ کرنا چاہندا اے تے مالک پرکھن لئی راضی کر لیا۔ متھے ویلے تے بھاف انجن گڈی نوں پٹڑی تے لیاندا گیا۔ ٹریوتھک خود اس گڈی نوں چلا رہا سی۔ اس دی پنج ڈبیاں والی گڈی نے دس ٹن لوہے اتے ستر سواریاں دے نال دس میل لمبیاں پٹڑیاں دی یاترا دو گھنٹیاں وچ پوری کر لئی۔ اس طرحاں ٹریوتھک دی بھاف انجن گڈی عالمی دی پہلی ریل گڈی بن گئی۔
## ہور ویکھو
بھاف دا انجن

## حوالے

گٹھ:ٹیکنالوجی
ساہت تے آرٹ دا روسی سٹیٹ آرکائیو

**ساہت اتے آرٹ دا روسی سٹیٹ آرکائیو (راگالی)** (روسی&#x3A;Государственный архив литературы и искусства (РГАЛИ)) – روس وچ سبھ توں وڈے سٹیٹ آرکائیواں وچوں اک اے، جس وچ قومیساہت، سنگیت، تھیٹر، فلم، مصوری اتےاساری فن دے دستاویز سمبھالے جاندے ہن۔

## اتہاس

## باہری لنک
* Official website (روسی)
* Official website  (انگریزی)
* About RGALI  (انگریزی)
## حوالے

گٹھ:ساہت
گٹھ:آثار قدیمہ
گٹھ:قومی آثار قدیمہ
چٹگلی مُنیا

**چٹگلی جاں مالاباری مُنیا**(انگریزی:silverbill) برصغیر وچ پایا جان والا اک چڑی نما پنچھی اے۔
## فوٹو گیلری

File:Indian silverbill, Village Maloya, Mohali, Punjab.JPG||چٹگلی منیا،پنڈ ملوآ،چنڈی گڑھ
File:Indian silverbill, Village Behlolpur, Mohali, Punjab,India.JPG|چٹگلی منیا، پنڈ بہلولپور،موہالی، پنجاب

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
جیمز فلیمنگو

** جیمس فلیمنگو (James's flamingo)**، اک پنچھی اے جو پیرو،چلی،بولیویا،اتے ارجنٹائن وغیرہ دیساں دے اچے  پٹھاراں  تے رہن والا اے۔ اس دا نام انگریز قدرت پریمی، ہیری برکلے جیمس دے نام تے پیا اے جسنے اس پنچھی دا مطالعہ کیتا سی۔ ایہہ پنچھی جھنڈ-بستیاں وچ رہندے ہن۔  اس پنچھی نوں 1956 تک الوپ ہو چکے پنچھی وجوں جانیا جان لگا سی جد دور دراڈیاں تھانواں تے اس دی وسوں دی گنتی دا پتہ لگا۔ 
### حلیہ
اس پنچھی دے بارے مڈھلے ویروے چارلس راہمر نے اکٹھے کیتے جو ہیری بارکلے جیمس، جسدے نام تے اس پنچھی دا نام پیا اے، لئی کم کر رہا سی۔  اس دا سائز 92 س م اتے بھار 2 کلوگرام  تک ہندا اے۔ اس پنچھی دی گردن بہت لمی ہندی اے جو 19 منکیاں نال بنی ہندی اے جو سر نوں دو تک گھماؤن وچ شے ہندی اے۔
### نسل ودھان

اس نسل دے نر اتے مادہ پنچھی نسل پیدا کرن لئی 6 سال دی عمر توں بعد ملاپ کردے ہن۔ ایہناں دا نسل ودھان دا عمل زیادہ نیمت نہیں ہندی اتے کئی واری ایہہ کوئی سال چھڈّ وی دندے ہن۔ ایہناں پنچھیاں دا ملاپ کرن دا طریقہ بڑا ودھیا اتے انوکھا اے۔ ایہہ پنچھی بستی-جھنڈاں دے روپ وچ رہندے ہن اتے اس لئی ساری بستی دا اکو ویلے ملاپ کرنا ممکن نہیں ہندا۔ اس لئی ایہناں وچوں نر کسے اک خاص مادہ نوں راغب کرن لئی کجھ خاص قسم دیاں حرکتاں کردے ہن۔ اوہ اچیاں آوازاں کددے ہن اتے اپنی گردن سدھی کر کے اگے پچھے کردے ہن۔ اس نال ملاپ لئی چاہوان مادہ چل کے جھنڈ توں وکھ ہو جاندی اے اتے نر اسدے پچھے آ جاندا اے۔
 نر اتے مادہ دوویں 26-31 دن آنڈیاں تے بیٹھدے ہن اتے پھر ایہناں وچوں چوچے نکل آؤندے ہن۔ جمے بچیاں دے کھنبھ چٹے اتے لتاں گلابی ہندیاں ہن۔ ایہناں دیاں اک سال تک اکھاں سلیٹی دیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں بچیاں دے ماپے ایہناں نوں جھنڈ وچوں ایہناں دیاں آوازاں اتے دکھّ توں پہچان ن دے قابل  ہندے ہن۔ 

### حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
کالی گردن بیچڑا

**کالی گردن جاں کالا گݪ بجڑا**،(en:**black-necked weaver**:) (*Ploceus nigricollis*) اک چھوٹے سائز دا پنچھی اے جو ساحلی افریقہ، شمالی انگولا ،دکھن سوڈان، تنزانیا وکھے ملدا اے ۔
## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ٹِک ٹِکی پِدی

**ٹک ٹکی پدی** (grey-headed canary-flycatcher) اک نکے سائز دا چڑی ورگا پنچھی ہندا اے جو سر توں سلیٹی رنگ دا اتے ہیٹھلے حصہ توں پیلا ہندا اے۔ ایہہ زیادہتر ایشیا دے دیساں وچ پایا جاندا اے۔
## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
ڈبی مینا

**ڈبی مینا** (pied myna) دکھن ایشیا اتے دکھن چڑھدا ایشیا وچ پایا جان والا پنچھی اے۔

## فوٹو گیلری

File:Pied Myna, Mohali, Punjab, India.JPG|ڈبی مینا-جوڑا،چپڑ چڑی، موہالی، پنجاب
File:Pied myna, Chappad Chidi, Mohali, Punjab, India 01.JPG| ڈبی مینا،چپڑ چڑی، موہالی، پنجاب
File:Pied myna, Chappad Chidi, Mohali, Punjab, India 02.JPG|نوجات ڈبی مینا جوڑا،چپڑ چڑی، موہالی، پنجاب


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
دھان چڑا

**دھان چڑی** (انگریزی::en:Indian grey hornbill) برصغیر وچ پایا جان والا عام پنچھی اے۔ ایہہ عامَ طور تے نر اتے مادہ دے جوڑے دے روپ وچ ہی وکھائی دندا اے۔ اس دے کھنبھ رنگ دے ہندے ہن اس لئی اسنوں انگریزی وچ گرے (سلیٹی) ہورنبل کیہا جاندا اے۔ بھارتی دھان چڑی درمیانے قد دی ہندی اے جسدی لمبائی  ہندی اے۔ اس دی کلغی چوٹی اتے تکھی ہندی اے۔

## فوٹو گیلری

File:Indian Grey Hornbill I2 IMG 9029.jpg|اک مادہ بچہ
File:Indian Grey Hornbill (Ocyceros birostris) in Hyderabad W IMG 8900.jpg|اک مادہ
File:Indian Grey Hornbill.jpg| چنڈیگڑھ، بھارت
File:Indian GreyHornbill.JPG| موہالی، پنجاب


## حوالے

گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
نیلی ٹِک ٹِکی

**نیلی ٹِک ٹِکی**(verditer flycatcher) (*Eumyias thalassinus*)} برصغیر وچ پایا جان والا اک  اڈن-بوچ (flycatcher) پنچھی اے جو زیادہتر ہیٹھلے ہمالیا علاقے ملدا اے۔ اس دا نام اس دے رنگ، جو کہ نیلا ہندا اے، اتے رکھیا گیا اے۔

## فوٹو گیلری


File:Verditer Flycatcher, Kasauli,Himachal Prades, India.JPG|نیلی ٹِک ٹِکی، کسولی، ہماچل پردیش، بھارت
Image:Verditer flycatcher adult 4x6.jpg| بنگلور، بھارت۔
Image:Verditer flycatcher juvenile 6x4.jpg|بنگلور، بھارت۔
Image:Verditer flycatcher adult 2 10x7.jpg|بنگلور، بھارت۔
Image:Verditer flycatcher adult 3 10x7.jpg|بنگلور، بھارت۔



## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
پہاڑی نیلی کستوری

**پہاڑی نیلی کستوری**{(en:blue whistling thrush:) (*Myophonus caeruleus*)}  برصغیر دے ہمالیا علاقے وچ پایا جان والا اک پنچھی اے۔ ایہہ انساناں ورگی سیٹی ورگی آواز کڈھن لئی مشہور اے۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
لال ہِکّی ٹِک ٹِکی

**لال ہِکّی ٹِک ٹِکی** مکھی کھانے ٹبر دا اک نکا پنچھی اے ۔ ایہ اپنی نسل کشی چڑھدے یورپ تے وچکار ایشیا وچ کردا اے تے سردیاں دا موسم دکھن ایشیا وچ بیتاندا اے ۔ 

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
سری (پنچھی)

**سری ** (انگریزی:chestnut-bellied nuthatch; سائنسی ناں: Sitta cinnamoventris) اک چھوٹے سائز دا پنچھی اے جو برصغیر وچ ملدا اے۔ایہہ نیپال، بھوٹان اتے تبت وچ وی کافی گنتی وچ ملدا اے۔

کھنڈی اتے نیم کھنڈی خشک جنگلی علاقے اسدا وسیبا ہندے ہن۔

## حوالے

 

گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
سپنی (کٹھپھوڑا)

** سپنی (کٹھپھوڑا) {(en:wrynecks:)** (genus ***Jynx***)} پرانے کٹھپھوڑا نسل دا اک پنچھی اے جو بھانویں چھوٹا گروہ اے پر ولکھن اے ۔ اسدا انگریزی نام "wryneck" اس لئی پیا اے کہ ایہہ سپّ وانگوں 180 ڈگری تے گردن گھما سکدا اے اتے اسدا رنگ گھسمیلے سپ ورگا ہندا اے اتے خطرے ویلے سپّ ورگی آواز کڈھدا اے۔ اس لئی اسنوں پنجابی وچ سپنی کیہا جاندا اے۔ ( اندراز 301)
## وکھالہ
اصل کٹھپھوڑے وانگوں ہی اسدا وڈا سر ، لمی جیبھ ہندی اے جو کیڑے- مکوڑیاں نوں پھڑن وچ شے ہندی اے ۔ ایہناں دے کھُڈ-گھونسلے اصل کٹھپھوڑیاں نالوں کجھ گھٹ ڈونگھے ہندے ہن ۔ ایہہ ہور کٹھپھوڑیاں ولوں پہلاں ہی بنے بنائے گھر وی دوبارہ ورت لیندے ہن ۔ایہناں دی اصل کٹھپھوڑیاں وانگ پوچھ دے جاندار کھنبھ نہیں ہندے ۔ ایہہ چٹے رنگ دے انڈے دندے ہن ۔ 
## کھان پین
ایہہ عامَ طور تے کیڑیاں جاں ہور مکوڑےآں نوں اپنا غذا بناؤندے ہن جو  گر چکی لکڑ اتے رڑے میدان والیاں تھانواں وچ عامَ ملدے ہن ۔
## حوالے

* 

## باہری لنک
* Ageing and sexing (PDF; 4.6&nbsp;MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 

 

 
*
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
بنسرا

**بنسرا** سائنسی ناں **میگالیما ایشیاٹیکا** بسنتا ٹبر دا اک پنچھی اے۔

 

**بنسرا** اس دے وڈے قد، ہرے رنگ اتے بنسری وانگ اچی-اچی گاؤن کرکے کہندے ہن۔ اس دے ہور نام **ہرا بسنتا** جاں **وڈا بسنتھا** کہندے ہن۔ اس دا سائنس نام: میگالیما زیلانیکا اے۔ اس دیاں کوئی 70 ذاتیاں دے پروار ہن۔ ایہہ پنچھی برصغیر دی اپج اے جو تپت-کھنڈی علاقیاں دے جنگلاں، نہراں دے کناریاں اتے سڑکاں جاں باغاں رہندا اے۔ اس دا کھانا پھل جویں انجیر، امب، پپیتا، کیلے، نمولیاں،کیڑے-مکوڑے، وڈے پھلاں دا رس اے۔ ایہہ پنچھی لگبھگ 60 قسماں دے پھل کھا سکدے ہن۔ اس پنچھی دی آواز **کرا-کرا-کٹر** ہندی اے۔
## سائز
اس دی لمبائی 27 سینٹیمیٹر، اس دی گردن اتے پوچھ چھوٹی پر سر وڈا اتے چنجھ بھاری تے وڈی ہندی اے۔ اس دی چنجھ موٹی اتے بھورا-لالا رنگ دی ہندی اے جو بہار دے موسم وچ سنتری-لال ہو جاندا اے۔ اس دی چنجھ دے پاسیاں اتے کھنبھ ہندے ہن۔ اس دے سر، گردن اتے چھاتی دا رنگ بھورا جس اتے ٹٹیاں-بھجیانں چٹیاں لکیراں جہیاں لگیاں ہندیاں ہن اتے باقی دا سارا سریر ہرا ہندا اے۔ اس دی پوچھ دا ہیٹھلا پاسہ نیلا ہندا اے۔ اس دیاں اکھاں دے چپھیرے دا رنگ پیلا-سنتری ہندا اے۔
## اگلی پیڑھی
ایہناں تے بہار فروری توں جون وچ آؤندی اے اتے اس ویلے نر تے مادہ رل کے گاؤندے ہن۔ ایہہ اپنا آلھنا درختاں دیاں کھوکھلیاں ٹاہنیاں وچ بناؤندے ہن۔ مادہ چٹے رنگ دے 2 توں 4 دے انڈے دندی اے۔ نر اتے مادہ واری-واری انڈے سیکدے ہوئے 13 توں 15 دناں بعد انڈیاں وچوں بچے کڈھدے ہن۔ لگبھگ ویہہ دناں پالدے ہن۔ مادہ اتے نر اک-دوجے نال بہت وفادار نبھاؤندے ہن۔
## مورتاں

File:Blue-throated Barbet (Megalaima asiatica) on Kapok (Ceiba pentandra) in Kolkata W IMG 4293.jpg
File:Blue throated Barbet- Preening.jpg
File:Blue throated Barbet (Immature) I IMG 0727.jpg
File:Blue Throat Barbet at sodepur.jpg

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:ایشیائی باربٹ
ہندستانی مور

**ہندوستانی مور** یا **[[طاوس ہندی]]** (Indian peafowl) (سائنسی نام: Pavo cristatus) اک وڈا تے چمکیلا رنگدار پرندہ اے جو مور دی نسل توں اے۔

## ہور ویکھو
*مور
## حوالے

گٹھ:بھوٹان دے پنچھی
گٹھ:مور
گٹھ:ایشیا دے پنچھی
گٹھ:جنوبی ایشیا دے پنچھی
گٹھ:سری لنکا دے پنچھی
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
گٹھ:نیپال دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:بھارت کی قومی علامات
گٹھ:سندھ دے پنچھی
بِجڑا

**بِجڑا ** (انگریزی::en:Baya weaver) اک بنکر پنچھی اے جو اپنے آہلنے بے حدّ سلیقے نال بنا کے اوہناں وچ بسیرا کردا اے اتے آنڈے بچے دے کے اپنی نسل اگے توردا اے ۔  
## آلھنا
بِجڑا دکھنی تے چڑھدے دکھنی ایشیاء دا اک پنچھی اے۔ ایہ گھآ دیاں ویہڑیاں تے وائی بیجی دیاں پیلیاں دے دوالے ریندا اے تے ایہدی اچیچی گل ایہدا پٹھے لمکدے ہوۓ گھآ دیاں پتیاں نال بنے النے نیں۔ ایہ لمکدے آلنے کھجوراں دے رکھاں نال کٹھے بنے یا پانی اتے لمکدے رکھاں یا دب اتے بنے ہوندے نیں جتھے ایہدے ویریاں دا اپڑنا اوکھا ہوے۔

## علاقہ
ایہہ زیادہتر برصغیر اتے دکھن چڑھدا ایشیا وچ ملن والا پنچھی اے ۔ گھاہ-کاہی والے کھیتاں کھلیاناں اتے ندیاں ، نہراں اتے ڈھاباں وغیرہ پانی والیاں تھانواں کنارے ایہناں دیاں ڈاراں عامَ ملدیاں ہن ۔ ایہہ ایہناں تھانواں تے اگن والی گھاہ، کاہی اتے دبھّ وغیرہ توں درختاں نال لمکن والے بین نما خوبصورت آہلنے بناؤن لئی مشہور اے۔ اس پنچھی دیاں تن ذیلی نسلاں مشہور ہن ۔ *فلیپینس*نام دی نسل بھارت دے زیادہتر حصےآں وچ ملدی اے جد کہ *برمانکس* نام دی نسل دکھن چڑھدا ایشیا وچ پائی جاندی اے۔ دکھن مغربی بھارت خطے دی نسل دا رنگ کجھ گوڑہا ہندا اے اتے اسنوں *تراونکورینسس *دے نام نال جانیا جاندا اے ۔ 

## فوٹو گیلری

File:Weaver nests, in village Behlolpur, Punjab ,India.JPG|کھجور دے درخت تے بجڑیاں دے آہلنے ، پنڈ بہلولپور ، ضلع ایس ایس نگر موہالی پنجاب، بھارت
File:Baya weaver , village Behlolpur ,Panjab, India.JPG|نر اتے معدہ بجڑے آہلنا بناؤندے ہوئے، پنڈ بہلولپر ، ضلع ایس ایس نگر موہالی پنجاب، بھارت
File:Flock of Baya weavers- Village Saketri, near Chandigarh ,India.JPG|بجڑیاں دا جھنڈ ، پنڈ سکیتڑی ، لاگے چنڈیگڑھ ، بھارت
File:Male Baya weaver, Village saketri , near Chandigarh, India.JPG|نر بجڑا ، پنڈ سکیتڑی ، لاگے چنڈیگڑھ ، بھارت
File:Baya Weaver 001.jpg|*برمانکس*، نسل دا نر بِجڑا گوہڑے پیلے رنگے سر والا


## حوالے

 
## بارلے جوڑ

گٹھ:درزی پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
 

گٹھ:پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
لال ڈھوئی بلبل

**لال ڈھوئی جاں پونجھی بلبل** (انگریزی:Red-vented Bulbul) بلبل پروار دا اک پنچھی اے۔ 

**سوہی ڈھوئی بلبل** گاندے پنچھیاں دی پتی دا اک ٹبر بلبل دا اک پنچھی اے۔ ایہ بلبل پنجاب وچ عام اے تے دکھنی ایشیاء دا عام پنچھی اے۔

## وکھالہ
سوہی ڈھوئی دے سر تے تاج بنیا ہوندا اے جس نال ایہدا سر چکور لگدا اے تے ایتھوں پچھانی جاندی اے۔ پنڈا گوڑا بھؤرا ہوندا اے تے سر کالا۔ پوچھل انت تے چٹی تے تھلے پاسے ٹوئی لال ہوندی اے۔ نر مادھ اکوجۓ ہوندے نیں۔
 

## علاقہ
بلبلاں دیاں کئی قسماں ہندیاں ہن۔ جویں عام بلبل، لال کناں والی بلبل،،پہاڑی بلبل اتے لال پونجھی بلبل وغیرہ۔ لال-پونجھی بلبل برصغیر وچ پائی جاندی اے اتے سری لنکا توں لے کے مشرق دے برما اتے تبت دیساں تک ملدی اے۔ اس پنچھی نوں ہور وی کئی ساحلی جزیرےآں دے جنگلاں جویں فجی، سموآ، اتے ہوائی وغیرہ وچ وی داخلہ کرایا گیا اے۔ اس نے اپنے آپ نوں دبئی،امریکہ،بحرین، ،ارجنٹائناتے نیوزی لینڈ وغیرہ وچ وی قائم کیتا ہویا اے۔ اسنوں عالمی دے 100 اجیہے  گھسپیٹھیا نسلاں دی لسٹ وچ شامل کیتا ہویا اے جو پرواس کر کے ہورناں اوپریاں خطےآں وچ گھس جاندے ہن۔ 

### فوٹو گیلری

File:Red-vented bulbul, Mohali,Punjab, India.JPG|موہالی، پنجاب، بھارت
File:Red vented bulbul, Chappad Chiri,Mohali,Punjab, India,.JPG|چپڑ چڑی، موہالی، پنجاب
File:Red-vented bulbul, near Sukhna Lake ,Chandigarh, India 04.JPG|لال ڈھوئی بلبل, سخنا جھیل لاگے ,چندی گڑھ, بھارت


## حوالے

## بارلے جوڑ

گٹھ:بلبل

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:برصغیر دے پنچھی
سرخاب

**سرخاب** (سائنسی نام:*Tadorna ferruginea*) (انگریزی:Ruddy Shelduck)، برصغیر دا اک پنچھی اے جو دکھنی چڑھدا یورپ وچ نسل کشی کردا اے پنجاب وچ ایہہ سردیاں دے دناں وچ آؤن وال پرواسی پنچھی اے ۔ سرخاب دیاں کئی قسماں ملدیاں ہن، جنہاں وچوں سنہرا سرخاب، عامَ سرخاب،اتے پٹیدار سرخاب بہت مشہور ہن۔ سرخاب نوں ایہناں دے سنہری سندر رنگ کرکے کہندے ہن۔جوڑیاں وچ رہن کرکے اس نوں **چکوا-چکوی** وی کہندے ہن۔ ایہناں دیاں 145 نسلاں دے پروار نوں ‘ایناٹیڈیئی’ کہندے ہن۔ بدھ دھرم وچ سرخاباں نوں پوتر پنچھی منیا جاندا اے۔ ایہہ بھارت وچ دوروں دوراڈیوں ٹھنڈے علاقیاں وچوں لمے پینڈے طے کرکے سردیاں دے شروع وچ مطلب اکتوبر مہینے دے اخیر وچ آؤندیاں ہن اتے سردیاں مکن مگروں بچے دین لئی واپس ٹھنڈے علاقیاں ول چلیاں جاندیاں ہن۔ گرمیاں وچ ایہہ کشمیر، لداخ اتے نیپال وچ سماں بتیت کردے ہن۔ اہناں دا کھانا پتھراں دے ہیٹھوں کیڑے-مکوڑے اتے گھوگے-سپیاں، چھوٹیاں مچھیاں ہن۔ سرخاب اڈن لگے اچی ساری نکّ وچوں ‘انگ-انگ’ جاں بگل ورگی ‘پوک-پوک’ دی آواز کڈھدے ہن۔
## حلیہ
اس دی لمبائی 60-70 سینٹیمیٹر، بھار 900-1000 گرام اتے کھنبھاں دا پسار 110-135 سینٹیمیٹر ہندا اے۔ ایہناں دا رنگ چمکیلے، سنگتری اتے کالا ہندا اے۔ اس دا سائز  دے قریب ہندا اے۔ اس دے کھنبھ سنتری رنگے ہندے ہن۔ اس دے سر سنگتری بدامی، کالیاں اکھاں اتے چھوٹی-چوڑی پاسیاں اتے کنگھیاں والی کالی چنجھ ہندی اے۔ اس دی پوچھ اتے جھلیدار پنجے کالے ہندے ہن۔ اس دیاں لتاں سریر دے تھوڑھا پچھے نوں کرکے لگیاں ہندیاں ہن

## اگلی پیڑھی
ایہناں دا بہار دا سماں مئی-جون اے۔ ایہہ ٹھنڈے علاقیاں وچ پہاڑاں وچلیاں وڈیاں چٹاناں، سلاں دیاں جھیتھاں، کھڈاں جاں وڈے درختاں دیاں کھوڑاں وچ اپنا ہی کھنبھاں دا آلھنا پاؤندے ہن۔ مادہ دے انڈے 6 توں 10 ہندے ہن جہناں دا رنگ موتیائی بھاہ والے چمکیلے چٹا ہندا اے۔ مادہ ہی 28 توں 30 دن سیک کے بچے کڈھ لیندی اے۔ بچیاں دا سریر پولے اتے چھوٹے-چھوٹے کھنبھاں نال ڈھکیا ہندا اے تے 55 دناں وچ اڈن یوگ ہو جاندے ہن۔
## حوالے

گٹھ:ایشیا دے پنچھی
گٹھ:یورپ دے پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
گٹھ:پاکستان دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
عراقی خانہ جنگی

**عراقی خانہ جنگی** مشرق وسطی وچ اک   مسلح تنازع اے جو 2014 دے جنوری وچ شروع ہویا۔ 2014ء وچ، عراقی شورش اس وقت خانہ جنگی دی صورت اختیار کر گئی جدوں فلوجہ، موصل، تکریت تے شمالی عراق دے اکثر علاقےآں تے داعش (آئی ایس آئی ایل، جو آئی ایس آئی ایے یا آئی ایس، اردو وچ داعش دے نام سے جانی جاندی اے) نے قبضہ کر لیا۔ جس دے نتیجے وچ وزیر اعظم عراق نوری المالکی نوں مجبوراً استعفا دینا پیا، اس دے نال ہی امریکا  ایران، شام تے گھٹ توں گھٹ  اک   درجن ہور دیساں نے ہوائی حملے کیتے، تے ایرانی فوجی وی شامل رہے تے روس نے عراق نوں عسکری تے انصرامی امداد مہیا کیتی۔ 9 دسمبر 2017 کو، وزیر اعظم حیدر العبادی نے داعش پر فتح دا  اعلان کیا، لیکن خبردار کیتا گیا اے کہ آئی ایس آئی ایل شورش دے ذریعے تے دوسرے ذرائع نال لڑن دی کوشش کر سکدی اے۔

## حوالے

## بیرونی رابطے
* 
* *[https://www.nytimes.com/interactive/2016/08/11/magazine/isis-middle-east-arab-spring-fractured-lands.html Fractured Lands: How the Arab World Came Apart]*، by Scott Anderson، *[[نیو یارک ٹائمز]]* (اگست 11, 2016)

گٹھ:عراقی خانہ جنگی
گٹھ:2010ء دی دہائی دیاں خانہ جنگیاں
گٹھ:عراق وج 2010ء دی دہائی
گٹھ:2010ء دی دہائی دے تنازعات
گٹھ:عراق وچ عرب سرما
گٹھ:عراق دی تریخ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:داعش
گٹھ:اسلامی دہشت گردی
عقاب دی اکھ

**عقاب دی اکھ** جانور جگت وچ سبھناں توں تیز گنی جاندی اے۔ ایہدی نظر اندازاً اوسط انسانی نگاہ نالوں 4 توں 8 گنا ہندی اے۔ عقاب دو ک م دی دوری توں خرگوش نوں دیکھ لیندا اے۔{ بھاویں بھار تاں ایہدا مساں دس پونڈ ہندا اے پر ایہدیاں اکھاں آدمی دیاں دے برابر ہندیاں ہن۔ جدوں عقاب اسمان توں اپنے شکار نوں جھپٹ ماردا اے تاں ایہدیاں اکھاں دے پٹھے ڈیلیاں نوں جاری اڈجسٹ کردے رہندے ہن، تاں جو عقاب دا فوکس اتے نظر عین صاف تے واضع رہے۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
خرگوش

300px|thumbnail|left|خرگوش

**خرگوش**، لیپورڈی پروار دا اک چھوٹا تھندھاری جانور اے، جو دنیا دے کئی تھانواں وچ پایا جاندا اے۔ دنیا وچ خرگوش دی اٹھ نسلاں پائی جاندیاں ہن۔ حالانکہ پنجابی وچ اسیں اس کل دے جنور نوں صرف خرگوش دے نام توں ہی جاندے ہن۔ خرگوش جنگلاں، گھاہ دے میداناں، ماروتھلاں اتے پانی والے علاقیاں وچ گروہ وچ رہندے نیں۔

## مورتاں

تصویر:Bunnys.jpg|دو خرگوش
تصویر:Blue-Eyed White Netherland Dwarf.jpg|ڈچّ ڈوارف خرگوش
تصویر:Rabbit in Field.jpg|گھاہ وچ اک خرگوش


## حوالے

گٹھ:جانور
کبوتر

**کبوتر** پورے دنیا وچ ملن والا پنچھی اے۔ ایہہ اک نئتتاپی، اڈن والا پنچھی اے جسدا سریر پراں نال ڈھکیا رہندا اے۔ منہ دے تھاں اتے اس دی چھوٹی نوکیلی چنج ہندی اے۔ منہ وچ دند نہیں ہندے۔ ایہہ جنور انسان دے رابطہ وچ رہنا زیادہ پسند کردا اے۔ اناج، میوے اتے دالاں ایہناں دا مکھ غذا اے۔ پاکستان وچ ایہہ سفید اتے سلیٹی رنگ دے ہندے ہن پرانے زمانے وچ اس دا استعمال پتر اتے چٹھیاں بھیجن لئی کیتا جاندا سی۔
 

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھیگٹھ:پاکستان دے پنچھی
قصائی چڑی

**قصائی چڑی** جس نوں **چٹا لٹورا** وی کہندے ہن، دیاں وکھ-وکھ نسلاں ساری دنیا وچ پھیلیاں ہوئیاں ہن۔ ایہناں دیاں کوئی 31 ذاتیاں دے پروار دا ناں ‘لینیڈیئی’ اے۔ ایہہ کساناں دا متر پنچھی اے۔ اس دی عمر 12 سال دے لگبھگ ہندی اے۔ ایہہ کھلھے میداناں اتے جھاڑیاں والے علاقیاں وچ رہندے ہن شکار دے ایہہ پچھلے پاسیوں حملہ کردے ہن اتے کئی وار زمین اتے ٹپوسیاں مار کے شکار دا پچھا کردے ہوئے ہوا وچوں ہی دبوچ لیندے ہن۔ ایہہ شکار کردے ہوئے اڈدے-اڈدے ہوا وچ اکو تھاں اتے 20 منٹ تک کھڑ سکدے ہن۔
## سائز
چڑے دی لمبائی 22 توں 26 سینٹیمیٹر، اک کھنبھ دا پسار 11.5 سینٹیمیٹر اتے بھار 60 توں 70 گرام ہندا اے۔ اس پوچھ دی لمبائی 11 سینٹیمیٹر ہندی اے جو کالی، لمبی، چٹے سرے والی ہندی اے۔ اس دی پٹھّ والا پاسہ موتیاں جہی چمک والا سلیٹی ہندا اے۔ اسدی کالی-بھاری چنجھ دا اگلا سرا تھلے نوں مڑیا ہویا ہندا اے۔ اس دیاں اکھاں کالیاں جو اپر اک چوڑی کالی پٹی چنجھ توں شروع ہو کے پچھے نوں لنگھدی اے۔ اس کالی پٹی ہیٹھ اک باریک چٹی لکیر ہندی اے۔ اس دیاں گلھاں اتے ٹھوڈی بھورے رنگ دی ہندی اے۔ اس دے کھنبھ موڈھیاں کولوں سلیٹی پر پچھوں ڈن والے کالے اتے چٹے ہندے ہن۔ اس دیاں لتاں اتے پنجے کالے ہندے ہن۔ اس دا ڈھڈّ والا پاسہ چٹا ہندا اے۔

## اگلی پیڑھی
اس دی آواز خرویاں پر بہار دے موسم وچ ‘ٹر-ٹرٹ، ٹری-ٹری-پرر، ٹو-ٹو-کرر، ٹو-ٹو-کرر پری-پری’ ورگے گانے گاؤندے ہن۔ ایہناں پنچھیاں دا بہار سماں مئی توں مارچ وچ ہندا اے۔ مادہ وڈے درختاں وچ دو توں 16 میٹر دی اچائی اتے 7 توں 10 دناں وچ پتلیاں سکیاں ٹاہنیاں، گھاہ، لیراں، کاغذ اتے پلاسٹک دے ٹکڑیاں نال آلھنا بناؤندی اے۔ ایہہ اپنے آلھنے نوں والاں اتے کھنبھاں نال پولا بناؤندے ہن۔ نر آلھنے دی اتے اپنے علاقے دی راکھی کردا اے۔ مادہ 3 توں 9 آنڈے جو سلیٹی-نیلے بھاہ والے چٹے انڈے دندی اے۔ انڈیاں اتے پیلے اتے جامنی-سلیٹی بھاہ والے بھورے چٹاک ہندے ہن۔ مادہ سین کے 16 توں 20 دن بوٹ کڈھ لیندی اے۔ انڈیاں وچوں نکلن ویلے بوٹاں دے سریر ننگے، اکھاں بند اتے اوہناں دا رنگ گلابی ہندا اے۔ بوٹ 2 توں 3 ہفتیاں وچ اڈن لگدے ہن۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:شکاری پنچھی
کالی گالھڑی

**کالی گالھڑی (Pied Bush Chat)** (*Saxicola caprata*) اک چھوٹے سائز دا پنچھی اے جو مغربی ایشیا توں لے کے مرکزی ایشیا اتے برصغیر تک ملدا اے ۔
## حوالے

گٹھ:پنچھی
گرڑ

**گرڑ** اک پنچھی اے جسنوں  ہندو مت وچ وشنو دی سواری منیا جاندا اے اس نوں نیل کنٹھ وی کہندے ہن۔ سدا قد قریب اک فٹ ہندا اے۔ گرڑ دے سر دا رنگ فروزی ہندا اے۔ ایہ پنچھی زیادہتر نہراں، سڑکاں دے کنارے، کھلھے میداناں اتے واہے ہوئے کھیتاں وچ مل جاندا اے۔ اس پنچھی دی خاص خاصیت ایہ اے کہ اسنوں کساناں دا مہربان منیا جاندا اے کیونکہ کھیت وچ فصلاں نوں نقصان پہنچان والے چوہے، کرلے، کیڑے مکوڑے اسدی خوراک ہن۔

## حوالے

 

گٹھ:پنجابی سبھیاچار
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چُباہا

**چُباہا ** جاں ریتل چاہا اس نوں انگریزی وچ *کومن سینٹ پائیپر* کہندے ہن۔ 
## حلیہ
اس پنچھی دی لمبائی 18 توں 21 سینٹیمیٹر اتے بھار کوئی 40 گرام ہندا اے۔ اس دا قد درمیانہ، رنگ بھورا، لمبی بھوری چنجھ دا سرا کالا، کالیاں اکھاں دے دوالے چھوٹے-چھوٹے کھنبھاں دا اک چٹا گھیرا اتیؤپر اک پھکا بھورا بھروٹا ہندا اے۔ اسدی ہلکی بھوری ٹھوڈی توں ہیٹھاں چھاتی اتے گوڑھیاں بھوریاں لیکاں، بھورے پراں اتے وی چاکلیٹی لہریا، ڈھڈّ والا پاسہ چمکدار چٹا اتے پوچھ پراں توں تھوڑھی لمبی، لمبیاں لتاں اتے پنجے پیلے ہندے ہن۔ ایہہ پنچھی ویسے تاں بہت دور-دور سارے تپتکھنڈی دیساں وچ پھیلے ہوئے ہن، پر ایہہ سردیاں وچ سبھ توں پہلاں ٹھنڈھیاں تھاواں توں میداناں وچ آ جاندے ہن اتے سردیاں مکن اتے سبھ توں بعد وچ واپس جاندے ہن۔ ایہہ کیڑے-مکوڑے، گھوگے، کیکڑے اتے جھینگر، پشواں دیاں چچڑیاں پھڑکے کھاندے ہن۔ اڈن لگے ایہہ ‘ٹوی-وی-وی’ جاں ‘ٹی-ٹی-ٹی’ ورگیاں تکھیاں اتے اچیاں آوازاں کڈھدے ہن۔ اپنا سفر کرن لئی ایہہ ڈاراں وچ اکٹھے وی نہیں ہندے۔ اڈن ویلے ایہہ اپنے لمبے پراں نوں بہت ڈونگھے ہیٹھاں-اپرں نہیں کردے، سگوں نیڑے-نیڑے اتے بڑی تیز رفتار نال ہلاؤندے ہن۔ ایہناں نوں وگدے پانی چنگے لگدے ہن، اس لئی نہراں، کولھاں، دریاواں جاں سمندر دے ریتیلے کنڈھے ایہناں نوں بہت پسند آؤندے ہن۔ ایہناں دی خاص قسم دی تور نوں ‘ٹیٹرنگ’ کہندے ہن۔ اس پروار دیاں 85 ذاتیاں ہن۔

## نسل کشی
ایہ مئی توں جون نر اتے مادہ کشمیر، گڑھوال اتے کماؤ ول چلے جاندے ہن۔ اتھے دریا دے وچکار ریتے دے ٹلیاں اتے پانی توں 50 میٹر دور ریتے نوں کھرچ کے اک ٹویا جیہا بنا کے اس نوں گھاہ نال تھوڑھا جنا پولا کرکے اپنا آلہنا بنا کے مادہ اس وچ 3 توں 4 پیلی بھا والے بھورے جاں سلیٹی انڈے دندی اے۔ مادہ اکلی انڈیاں نوں 21 توں 22 دن سیککے بوٹ کڈھدی اے۔ بوٹاں دا بھار انڈیاں وچوں نکلن ویلے 8 گرام ہندا اے۔ جو 22 توں 28 دن وڈے ہو کہ اڈّ جاندے ہن۔ چباہیاں’ دی 8 توں 14 سال دی عمر ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:بھارت دے پنچھی
چُونڈل چڑی

**چُونڈل چڑی** اک پنچھی اے۔

 

**چُونڈل چڑی** اس چڑی دے ہور نام **بودل چنڈول**، **ٹوپی چڑی** اے۔ اس دا ٹکانا ساری دنیا وچ اے۔ ایہہ خشک میدان، کنک، باجرہ جاں جوار دے کھیت ہن۔ اس دا کھانا دانے جاں گھاہ دے بیج، کیڑے-مکوڑے ہن۔ ایہہ پنچھی عامَ چڑیاں توں تھوڑہیاں وڈی ہندا اے۔ اس دی آواز **ویہہ-ویہہ-ویہہ** جاں **ٹویہ-ٹی-ٹو** ہندی اے۔ اس چڑی نوں سکی مٹی وچ نہاؤنا پسند اے۔
## حلیہ
اس دا قد 17 توں 18 سینٹیمیٹر، کھنبھاں دا پسار 30 توں 35 سینٹیمیٹر اتے بھار 37 توں 55 گرام ہندا اے۔ اسدا رنگ بھورے-بھوسلا اتے گوڑھے-بھوریاے، کالے اتے چٹے رنگ دیاں لکیراں ورگے چھوٹے-چھوٹے دھبے ہندے ہن۔ اس دی چنجھ چوڑی اتے بھاری ہندی اے۔ اس دے پیراں دیاں پچھلیاں نہوندراں کافی وڈیاں ہندیاں ہن۔ ایہہ 30 توں 60 میٹر دی اچائی تک اڈنا اتے تاریاں لاوندی اے۔ اسدیاں لتاں لمیاں اتے رنگ بھوسلا ہندا اے۔

## اگلی پیڑھی

نر چڑی بہار دے موسم وچ گاؤندی اے۔ مادہ اپنا آلھنا گھاہ-پھوس نال سدھی زمین اتے اک چھوٹا جیہا ٹوآ پٹ کے بناؤندی اے۔ مادہ تن توں پنج بھورے رنگ چٹاک والے انڈے دندی اے۔ 11 توں 12 دناں دی سیکائی توں بعد انڈیاں وچوں بچے نکل آؤندے ہن۔ نر اتے معدہ دونو پالدے ہن تے بچے 8-9 دناں بعد آلھنا چھڈّ دندے ہن۔ ایہناں دی عمر 2 توں 5 سال دی ہندی اے۔

## حوالے

گٹھ:پنچھی
چھپڑی بگلا

**چھپڑی بگلا** جاں **اننھا بگلا** وی کیہا جاندا اے۔ اس بگلے نوں اپنے ادکھّ ہون دا انا بھلیکھا اے کہ ایہہ چپ چاپ اپنی تھاں اتے ایہہ سمجھ کے کھڑھا رہندا اے کہ میں تاں کسے نوں دسدا ہی نہیں اس دا نام ‘اننھا بگلا’ رکھ دتا۔ اس نوں انگریزی وچ ‘انڈین پونڈ ہیرون’ اتے ‘پیڈی برڈ’ اتے تکنیکی ناں ‘ارڈیؤلا گریئی’ اے۔ ایہہ پاکستان، بنگلہ دیش، سریلنکا اتے بھارت دے سارے میدانی علاقیاں وچ ملدا اے۔ 
## وکھالہ
اس دا رنگ بھوسلے قد درمیانے دا اس دی لمبائی 40 توں 45 سینٹیمیٹر، پراں دا پھیلاء 75 توں 90 سینٹیمیٹر اتے بھار 250 توں 275 گرام ہندا اے۔ اس دی چھاتی سلیٹی بھا والی بھوری ہندی اے۔ گھسمیلے سر، گردن اتے چھاتی اتے موٹیاں بھوریاں ٹٹیاں-بھجیاں لیکاں ہندیاں ہن۔ پراں دا ہیٹھلا پاسہ دودھ چٹا اتے چھوٹی پوچھ بھوری ہندی اے۔ ایہناں دی چنجھ نیلی بھا والی پیلی، اکھاں پیلیاں اتے لتاں گندھلی جہی ہری بھا والیاں پیلیاں ہندیاں ہن۔ برسات دے موسم ایہناں دی پٹھّ لاکھی بھا والی گوڑھی بھوری ہو جاندی اے۔ لتاں لال بھا مارن لگ پیندیاں ہن اتے سر اتے چٹے لمبے کھنبھ اگّ پیندے ہن۔
## سروت
ایہہ پانی دے سومیاں دے کنڈھیاں اتے کھڑکے اپنے شکار نوں اڈیکدے ہن اتے شکار دے پہنچ وچ آؤن تے ایہہ چھپٹا مارکے اس نوں چنجھ نال پھڑکے ثبوتا ہی کھا لیندے ہن۔
## اگلی پیڑی
بگلے چوڑے پتیاں والے وڈے درخت اتے 9-10 میٹر دی اچائی تے اپنے آلھنا بناؤندے ہن۔ آلھنا بناؤن دا سامان نر اکٹھا کردا اے اتے مادہ اوہناں پتلیاں سکیاں ٹاہنیاں نوں جچا کے پلیٹ ورگا آلھنا بناؤندی اے۔ مادہ 3 توں 5 ہری بھا والے نیلے انڈے دندی اے اتے اوہناں نوں 18 توں 24 دن سیک کے بوٹ کڈھ لیندی اے۔ نر اتے مادہ رل کے بوٹاں نوں صرف مچھیاں کھوا کے پالدے ہن۔

## مورتاں

File:Indian Pond Heron (Ardeola grayii) in Breeding plumage walking cautiously in Kolkata I IMG 7936.jpg|thumb|left|چھوٹی گردن والا بگلا
File:Indian Pond Heron I IMG 1098.jpg|thumb|left|پراں دی لمبائی ویلے بگلا
File:Striated heron 2014-05-10.jpg|thumb|شکار ویلے
File:Indian Pond Heron at Nest I IMG 8732.jpg|thumb|left|اعلیٰ وچ جوڑا
File:Indian Pond Heron Ardeola grayii with red legs DSC 6410 2.jpg|thumb|لالا لتا والا بھارتی بگلا
File:Indian Pond Herons (Ardeola grayii) feedingin drying sewage pond in Kolkata I IMG 7980.jpg|thumb|left|بہو گنتی وچ بگلے
Ardeola grayii MHNT.ZOO.2010.11.56.8.jpg |Museum specimen 


## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:سمندری پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
چوئیسل کبوتر

**چوئیسل کبوتر** گھُگیاں دی اک ونڈا اے۔ 

 


**چوئیسل کبوتر** (انگریزی: Choiseul pigeon) کبوتر اتے گھُگیاں دے پروار وچوں اک لوپ ہویا پنچھی اے۔ ایہہ پنچھی آخری وار 1904 وچ دیکھیا گیا سی
۔ ایہہ چوئیسل جزیرہ دا مول پنچھی اے ۔ ایہہ نسل بارے زیادہ ویروے مہیا نہیں ہن ،کیوں کہ ایہہ کافی سماں پہلاں الوپ ہو گیا ۔
## حلیہ

چوئیسل کبوتر دی لمبائی لگپگ  ہندی اے ۔۔نر دے کھمب 195–197&nbsp;م م (7.6–7.7&nbsp;انچ )،پوچھ 100–105&nbsp;م م (4–4.1&nbsp;انچ )،مادہ دے کھمب 180–190&nbsp;م م (7–7.4&nbsp;انچ ) ہندے ہن ، پوچھ 100&nbsp;م م (4&nbsp;انچ )، the culmen 33&nbsp;م م (1.3&nbsp;انچ )، ۔ Adult Choiseul pigeons of both sexes were blue-grey overall with a buffy orange belly.
## وہار تے وسیبا
مول نواسیاں توں صرف اتنا کو پتہ لگا اے کہ ایہہ پنچھی چھوٹیاں ڈاراں وچ رہندا سی اتے اک ہی انڈا دندا سی ۔ ایہہ پنچھی سنگھنے جنگلاں دی بجائے نیویں دھراتلاں والے جھاڑی نما جنگلاں اتے  بیٹ  ورگے علاقےآں وچ وسیبا کردا سی ۔ چوئیسل دے مول باشندیاں نے ایہہ وی دسیا اے کہ ایہناں دے خاتمے دا وڈا کارن جنگلی بلیاں دا اس علاقے  وچ آؤنا سی ۔ اس پنچھی دی آواز کدے ریکارڈ نہیں کیتی گئی پر چوئیسل دیپ دے لوکاں نے دسیا کہ ایہہ اڈن ویلے اتے اترن ویلے بہت خوبصورت آواز کڈھدا سی۔
" کجھ لوک دسدے ہن کہ ہولی ہولی ک۔.ر۔.ر۔.ؤ۔." کر۔. ؤ۔. دی آواز کردا سی"

## حوالے

گٹھ:گھُگیاں
گٹھ:پنچھی
گٹھ:عالمی دے الوپ ہو رہے پنچھی
بشری فارخ

**بشری فارخ**
 (جم 16 فروری 1957)، اک پاکستانی شاعرہ اے۔ اس دا جم پشاور وچ ہویا سی۔ اوہ پاکستان دی اردو شاعرہ اے۔ اسنے پاکستان ٹیلیوژن اتے ریڈیو پاکستان نوں اناؤنسر دے طور تے سیوا دتی اے۔ اوہ خیبر پختونخواہ دی کلاکار اے جسنے ٹیلیویزن اتے ریڈیو اُتے چار وکھ-وکھ بولیاں اردو، پشتو، ہندکو اتے انگریزی وچ کم کیتا اے۔ بشریٰ فارخ نے بہت سارے ریڈیو اتے ٹیلیوژن پروگرام کیتے ہن۔ اس دے سارے پروگراماں نوں خاص کرکے نوجواناں وچ پسند کیتا گیا اے۔

## ساہتی یوگدان
# بہت گہری اداسی ہے (فارخ) 1985
# ادھوری محبت کا پور سفر (عالمی وپار ادارہ) 1990
# اک قیامت ہے لمحہ فکریہ (اردو شعری دا اک مجموعہ) 1987

## پراجیکٹ
* حال وچ اوہناں دے ناٹک 'اور ہم وفا کرتے رہے' اُتے کم کر رہی اے ۔
* اک بہت مشہور پشتو سیریل "وینا دا چنیر" تیار کیتا۔

## ہور ویکھو
* اردو شاعری
* اردو شاعراں دی لسٹ
 
## حوالے

گٹھ:جم 1957
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی شاعر
گٹھ:پاکستانی لکھاری
گٹھ:اردو شاعر
جنگلی مرغا

**جنگلی مرغے** دیاں چار نسلاں ہن اتے ایہہ بھارت، دکھن چڑھدا ایشیا، سری لنکا اتے انڈونیشیا وچ ملدیاں ہن۔ اہناں دی اک قسم جو لال رنگ دی ہندی اے، جو گھریلو طور تے پالتو مرغے دی قسم نال ملدی جلدی ہندی اے۔
## حوالے

گٹھ:جنگلی مرغے
گٹھ:پنچھی
سکھنا جنگلی جیون رکھ

**سکھنا جنگلی جیون رکھ چنڈیگڑھ**، سخنا جھیل دے نال لگدیاں شمال مشرق سمت وچ پیندیاں شوالک پہاڑیاں وچ بنائی ہوئی اے ۔ ایہہ جنگلی جیون رکھ 2600 ہیکٹیئر رقبے وچ بنی ہوئی اے۔

### رقبہ
ایہہ جنگلی جیون رکھ 2600 ہیکٹیئر رقبے وچ بنی ہوئی اے۔ ایہہ جنگلی جیون رکھ سخنا جھیل وچ سدھا برساتی پانی روکن لئی بنائی گئی سی تاں کہ اس وچ وڈے پدھر تے جمع ہندی گار نوں روکیا جا سکے۔ اس نوں روکن لئی 25.42 ک م² زمین لیکے اس وچ جنگل لا دتا گیا سی ۔ فوریسٹ سروے آف انڈیا (ایف ایس آئی) ولوں بھارت دے جنگلاں دی حالت بارے جاری کیتی رپورٹ 2013 مطابق رکھاں ماتحت رقبے دے تناسب پکھوں چنڈی گڑھ دیس بھر ’چوں تیجے  تھاں تے آؤندا اے۔
### جنور نسلاں

File:Sukhna Wildlife Sanctury Chandigarh, India.jpg|باراسنگا،سکھنا جنگلی جیو رکھ چنڈی گڑھ
File:Sukhna Wildlife Sactury, Chandigarh.JPG|سامبھر ، سکھنا جنگلی جیو رکھ چنڈیگڑھ
File:Birds in Sukhna Wildlife Sanctuary, Chandigarh, India.jpg|سکھنا جنگلی جیو رکھ چنڈیگڑھ
File:Jungle fowls in Sukhna Wildlife sanctury, Chandigarh, India.JPG|جنگلی مرغا/مرغی سکھنا جنگلی جیو رکھ چنڈیگڑھ
File:Sukhna Wildlife Sanctuary, Chandigarh, India.jpg|
File:Stages at Sukhna Wildlife Sanctuary, view from middle way of Sukhna Lake, Chandigarh, India.jpg|
File:Sukhna Wildlife Sanctuary, view from bird watch point of Sukhna Lake, Chandigarh, India.jpg|
File:Jungle fowl, Sukhna Wldlife Sanctuary, Chandigarh, India.JPG|
File:Inner view of Sukhna Wildlife Sanctuary,Chandigarh, India.JPG|


### رکھ دی سانبھ سنبھال
اس رکھ دی سانبھ سنبھال چنڈی گڑھ انتظامیہ  دے ون اتے جنگلی جیون ڈیپارٹمنٹ دے ماتحت اے۔
### ایہہ وی ویکھو
* http://chandigarh.gov.in/green_suk_glance.htm
* http://punjabitribuneonline.com/2012/04/%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%96%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%9C%E0%A9%80%E0%A8%B5-%E0%A8%B0%E0%A9%B1%E0%A8%96-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A9%9B%E0%A8%AE%E0%A9%80/

### حوالے

گٹھ:جنگلی جیون رکھاں
گٹھ:جنگلی جانور
گٹھ:بھارت دیاں جنگلی جیو رکھاں
گٹھ:جنگل
داوینا ریچمن

thumb|آئیکلاتھنگ، اک آئیپیڈ اکیوپمنٹ داوینا ریئچمن ولوں لانچ کردے ہوئے

**داوینا ریئچمن** اک آسٹریلیائی کاروباری صلاح کار اے جسنے فیشن شو اتے آئیپیڈ اکیوپمنٹ لانچ کیتا۔

## سکھیا
ریئچمن نے 2003 وچ، سڈنی یونیورسٹی توں بیچلر آف کمپیوٹر سائنس دے نال گریجوئیشن کیتی اتے 2006 وچ سڈنی دی یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی وچ ایم بی اے کیتی۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* NYC Fashion Runway website 
* Being Born Again Couture Fashion Show website 
* iClothing website
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:کمپنی کھوجی عورتاں
گٹھ:آسٹریلیا
نکی ڈُبکنی

**نکی ڈُبکنی ** ایہہ بطخاں ورگے دسن والے پنچھی اپنا بچاؤ کرن لی فٹافٹ پانی وچ ڈبّ جاندے ہن۔ اس کارن ایہناں نوں ڈبکنیاں کیہا جاندا اے۔ ایہہ اپنے 22 ذاتیاں دے پروار دی سبھ توں چھوٹے قدکاٹھ والی ہن۔ ایہہ ساری دنیا وچ وسدیاں صرف انٹارکٹکا اتے گرم ریگستانی علاقیاں نہیں وسدیاں۔ ایہہ تازے پانیاں جویں پنڈاں دے چھپڑاں، ٹوبھیاں، جھیلاں، چھمبھاں، نہراں اتے دریاواں دے کنڈھیاں وغیرہ وچ جوڑیاں دے روپ وچ جاں وڈیاں جھیلاں اتے 50 تک دے جھنڈاں وچ دیکھیا جا سکدا اے۔ ایہہ ڈبکنیاں بہت چکنے اتے خبردار پنچھی ہن۔ کئی وار دیکھیا گیا اے بندوق وچوں گولی پہچن توں پہلا ہی چبھی مار جاندیاں ہن۔
ایہہ ‘ٹروں-ٹروں’ اتے ‘وٹّ-وٹّ’کردیاں ہن۔
## وکھالہ
ایہناں دی گردن دی لمبائی 23 توں 28 سینٹیمیٹر اتے بھار 120 توں 140 گرام ہندا اے۔ ایہناں دی چنجھ کالی، تکھی اتے پوچھ چھوٹی ہندی اے۔ ایہناں دا پچھلا پاسہ پھکا بھورا اتے پھلے ہوئے کھنبھاں نال ڈھکیا ہندا اے۔ جوان بچیاں دے سراں اتے گردن اتے چٹیاں-کالیانں دھاریاں جہیاں وی دسدیاں ہن۔ ایہناں دے ڈھڈّ والے پاسے دے کھنبھ گلے نہیں ہندے اتے سریر توں 900 دے کون تے اگے ہندے ہن۔ ایہہ پانی دی کسے وی ستہِ تے اسانی نال تر لیندیاں ہن اتے بڑی کامیابی  اتے لچکیلیپن نال مچھیاں وانگ پانی دے پودیاں دے وچ دی تر کے اپنے شکار، پانی دے کیڑے-مکوڑے اتے مچھی دی پنیری نوں پھڑھ کے کھا لیندیاں ہن۔ ایہناں دیاں لتاں، سریر دے پچھے کرکے جڑیاں ہندیاں ہن۔ ایہناں دے پنجیاں دیاں اگلیاں انگلاں آپس وچ اک جھلی نال جڑیاں ہندیا ہن۔ سردیاں وچ پروڈھ اتے جوان بچے بھوسلے جاے رنگ دے ہندے ہن

## اگلی پیڑھی
ایہہ 2 توں 3 فٹ ڈونگھے پانی وچ سنگھنیاں نڑیاں وچ پانی دے پودیاں نال پانی اتے تردا ہویا آلھنا بناؤندیاں ہن جس وچ مادہ 4 توں 7 چمکیلے چٹے انڈے دندی اے۔ نر اتے مادہ رل کے واری-واری انڈے سیکدے ہن اتے بچے کڈھ لیندے ہن۔ انڈیاں وچوں نکلدے سار چوچے ترن لگ پیندے ہن اتے جدوں تھکّ جاندے ہن تاں اوہ اپنے ماں-پیؤ دی پٹھّ اتے چڑھکے جھوٹے لیندے ہن۔
## مورتاں

Little Grebe Tachybaptus ruficollis East Kolkata Wetland West Bengal India 12.07.2012.jpg|چڑھدا کولکاتہ سلھیاں تھاواں
LittleGrebe DSC0240.jpg|جودھپور جھیل راجستھان بھارت وچ آلہناں
Tachybaptus ruficollis MWNH 1919.JPG|ڈبکنی دا انڈے

## ہور ویکھو
*ڈبکنی
## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پانی والے جنور
گٹھ:تیرن والے پنچھی
گرجھ

**گرجھ جاں گدھ** اک شکاری پنچھی اے جیہڑا مرے ہوۓ جنوراں دیاں لاشاں نوں کھاندا اے۔ گدھ دے وڈے پر ہوندے نیں تے ایہ اچائی تے بنازور لایاں اڈ سکدا اے تے دور تک نگاہ مار سکدا اے۔ گدھاں دے سر تے کھمب نئیں ہوندے۔

گدھ ایشیاء یورپ افریقہ تے دونویں امریکہ وچ لبھدا اے۔

**گرجھ** پنچھیاں دی اک نسل اے جو کہ صفائی پنچھیاں دے گروہ نال متعلق ہن۔ اس نسل دیاں دو قسماں ہن- نوین گرجھاں اتے افریقہ دے میداناں اتے مردہ پسواں دیاں لاشاں نوں صاف کردے دکھن والے پنچھیاں سمیت *پرانے گرجھاں*۔ نوین گرجھ اتلے اتے دکھن امریکہ وچ پائے جاندے ہن۔ ایہناں وچ راجا گرجھ، کیلیفورنیائی گرجھ، ترکئی گرجھ اتے کالی امریکی گرجھ شامل ہن۔ پرانے گرجھ یورپ، افریقہ اتے ایشیا وچ پائے جاندے ہن۔ ایہناں وچ راجا گرجھ، کالا گرجھ، چٹی چنج والا گرجھ، گرفن گرجھ اتے صفائی گرجھ مکھ ہن۔ اس دا مطلب اے کہ آسٹریلیا اتے انٹارکٹیکا نوں چھڈکے گدھّ ایہناں دو گروہاں دے وچ، ہر براعظم وچ ملدے ہن۔

## روپ ریکھا
ایہہ کتھئی اتے کالے رنگ دے بھاری قد دے پنچھی ہن، جہناں دی نظر بہت تیز ہندی اے۔ شکاری پنچھیاں دی طرحاں ایہناں دی چنج وی مڑی ہوئی اتے مضبوط ہندی اے پر ایہناں دے پنجے اتے نہوں اوہناں ورگے تیز اتے مضبوط نہیں ہندے۔ ایہہ جھنڈاں وچ رہن والے مرداکھور پنچھی ہن۔ ایہہ کوئی وی گندی اتے گھناؤنی چیز کھا لیندے ہن۔ ایہہ مردہ لاشاں دی صفائی کر کے روگ نہیں پھیلن دندے۔

ایہہ کسے اچے درخت اتے اپنا بھدا جیہا آلھنا بناؤندے ہن، جس وچ مادہ اک جاں دو سفید آنڈے دندی اے۔ بھارت وچ گرجھاں دیاں چار نسلاں ملدیاں ہن، بھارتی گدھّ (جپس انڈیکس)، لمی چنج والی گرجھ (جپس ٹینیئروٹرس، لال سر والی گرجھ (سارکوجپس کیلوس) اتے بنگالی گرجھ (جپس بنگالینسس)۔

بوہتیاں گرجھاں دی اک عامَ خاصیت، عامَ کھنبھاں توں بغیر گنجا سر اے۔ اس نال ماس کھاندے ویلے سر صاف رکھن وچ مدد ملدی اے۔ کھوج توں پتہ چلدا اے کہ ننگی چمڑی ٹمپریچرریگلیشن (وویمن) وچ اک اہم کردار نبھا سکدی اے۔ 
## حوالے

گٹھ:شکاری پنچھی
گٹھ:پنچھی
## گدھاں دیاں ونڈاں

* گرفون گدھ
* ھندستانی چٹی کنڈ آلی گدھ
* مصری گدھ
* رتے سر آلی گدھ
* سنرس گدھ
* ہمالیائی گدھ
* پتلی چنج آلی گدھ
* ھندستانی گدھ
* لیمرگائر
* چٹسرا گدھ
* نوبیائی گدھ
* شائی گدھ
* کیپ گدھ
* کیلیفورنیا کونڈور
* ترکی گدھ
* کالا گدھ
* چٹمگرا گدھ
* وڈا بسنتی سرا گدھ
* نکا بسنتی سرا گدھ
* رپل گدھ
* پام گدھ

## بارلے جوڑ

*  گدھ سوسائٹی
تارپونجھا ابابیل

**تارپونجھا** ابابیل، ہرنڈینیڈیئی خاندان دی اک چڑی اے۔ تارپونجھا چڑیاں دا ایہہ نام ایہناں دی پوچھ تے لگیاں تاراں کرکے پیا۔ اس دیاں 83 ذاتیاں دے پنچھی ہن تاراں اتے پتلیاں ٹاہنیاں اتے بیٹھن والیاں چھوٹیاں-چھوٹیاں چڑیاں ہن۔ ایہہ پنچھی برصغیر وچ ملدا اے۔ ایہہ چڑی پانی دے سومیاں، چھپڑاں، نہراں، دریاواں، جھونے دے کھیتاں اتے چھمبھاں دے پانیاں دے نیڑے رہندے ہن۔ ایہہ اپنے شکار کیڑے نوں ہوا وچ ہی پھڑ لیندے ہن۔ ایہہ اڈدیاں-اڈدیاں ہی پانی دے سومے توں پانی پی لیندے ہن۔

## وکھالہ
اس دیاں چھوٹیاں لتاں اتے چھوٹی گردن جنہاں دے کھنبھ لمے اتے پچھے نوں تکھے ہندے ہن اتے پوچھ دوپھاڑ ہندی اے۔ اس دی پوچھ دے دوواں سریاں اتے اک-اک بہت باریک اتے تار ورگا لما کھنبھ ہندا اے جہڑا نراں وچ بہتا لما ہندا اے۔ اس دی اپروں کالی بھاہ والے گوڑھے نیلے رنگ دیاں ہندیاں ہن پر ایہناں دا ڈھڈّ والا پاسہ چمکدار چٹا ہندا اے۔ ایہناں دے سر اتے لال بھاہ والی چاکلیٹی ٹوپی اتے اکھاں اتے گوڑھے نیلے رنگ دی پٹی ہندی اے۔ اس دی لمبائی 14 سینٹیمیٹر اتے بھار کوئی 20 گرام ہندا اے۔

## اگلی پیڑھی
مادہ، نراں دے گانیاں اتے پوچھ دیاں لمیاں تاراں توں اوہناں دی صحتَ دا اندازہ لا کے اپنا ساتھی چندیاں ہن۔ ایہہ اپنا آلھنا چٹاناں، پلاں وغیرہ دے ہیٹھ مٹی نال بناؤندیاں ہن۔ ایہہ چنجھ نال پانی دے سومیاں دے پاسیاں توں چیکنی گلی مٹی چکّ کے لیاؤندے ہن۔ ایہناں دا آلھنا کسے مٹی دے کولے ورگا ہندا اے جہڑا اک پاسے توں چٹان جاں کندھ نال جڑیا ہویا ہندا اے۔ مادہ 4 توں 5 چٹے رنگ دے انڈے دندی اے۔ نر آلھنے دی راکھی کردا اے اتے اکلی مادہ 14-16 دناں تک انڈے سیک کے بچے کڈھ لیندی اے۔ جم ویلے بچے گنجے تے بند اکھاں والے ہندے ہن اتے اوہناں دے باقی دے سریر اتے وی کھنبھ نہیں ہندے۔ بچیاں دیاں اکھاں 10 دناں وچ کھلھ جاندیاں ہن۔ دوویں ماں-پیؤ بچیاں نوں پالدے ہن۔ بچے 10 دناں وچ اڈن یوگ ہوون دے بعد وی جوان ہون تک ماں-پیؤ دے نال ہی رہندے ہن۔

## فوٹو گیلری

File:Wiretailed swelloed , Chandigarh.JPG|ابابیل منی جھیل چنڈی گڑھ، بھارت
File:Wiretailed swallows , Chandigarh.JPG|ابابیل منی جھیل چنڈی گڑھ، بھارت

## حوالے

## باہری لنک
* Cliff swallow – ''Petrochelidon pyrrhonota''  – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Cliff swallow Species Account – Cornell Lab of Ornithology

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
فرح ناز اصفہانی

**فرح ناز اصفہانی** () () (born 1963) اک پاکستانی لکھاری ،صحافی ،سیاسی تجزیہ کاراتے سیاست دان اے۔اوہ پہلاں ووڈرو ولسن مرکز وکھے عوامی پالیسی سکالر وی رہی اے۔۔ اوہ *'پیورفائنگ دا لینڈ آف پیور :مائینورٹیس آف پاکستان* کتاب دی لکھاری اے جس وچ 1947 توں بعد دے ویلے دوران مذہبی گھٹ گنتیاں دی حالت بیان کیتی گئی اے۔اسنے 2008 توں 2012 تک پاکستان دی قومی اسمبلی دے میمبر اتے صدر دے میڈیا صلاح کار وجوں سیوا نبھائی اے 

## حوالے

## باہری لنک

* Farahnaz Ispahani at Twitter
* https://farahnazispahani.wordpress.com
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
چُغل

**چُغل ** (*Athene brama*) الوآں دی اک نسل اے جو وچکار ایشیا توں دکھنی ایشیا دے دیساں وچ ملدی اے۔ ایہناں دے رہن تھاں کھلھے میدان، نیم-ریگستان، کھیت، انسانی وسوں دے نیڑلے علاقے ہن۔ ایہہ درختاں دے جھنڈاں اتے باغاں وچ عام ملدے ہن۔ ایہہ رات دے شکاری پنچھی ہن اتے دن ویلے لکے رہندے ہن۔ رات ویلے رکھاں دیاں ٹاہنیاں، بجلی دیاں تاراں اتے کھمبھیاں اتے بیٹھ شکار لئی گھات لاؤندے ہن۔ ایہہ چوہے، کرلے، سپولیاں وغیرہ دا شکار کردے ہن۔
## حلیہ
 ‘چُغل’ اک چھوٹا پنچھی اے جسدی لمبائی لگپگ 21 سینٹیمیٹر ہندی اے۔ ایہناں دا رنگ پھکا بھورا-سلیٹی ہندا اے جس اتے ہلکے چٹے چٹاک ہندے ہن۔

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنجاب دے پنچھی
مونیکا علی

**مونیکا علی** (جم 20 اکتوبر 1967) بنگلہ دیش وچ پیدا ہوئی بریٹیش لکھاری اے۔ اس دی مشہوری اپنے پلیٹھے ناول *برک لین* کارن ہوئی۔ 2003 وچ * گرانٹا * میگزین نے اس نوں اس ناول دے انشائع کھرڑے دے بنیاد تے "سبھ توں ودھیا نوجوان بریٹیش ناولکاراں" وچوں اک دے طور تے چنیا سی۔ بعد وچ اسے سال ایہہ شائع کیتا گیا سی۔ پھر ایہہ 2003 وچ ہی مین بکر انعام لئی نامزد کیتا گیا۔ 2007 وچ اس تے مشتمل اسے نام دی فلم بنائی گئی ۔ اوہ تن ہور ناول وی شائع کر چکی اے۔

## شروعاتی جیون اتے سکھیا
علی دا جم اک بنگلادیشی پیؤ اتے انگریزی ماں دے پروار وچ 20 اکتوبر 1967 نوں ڈھاکا، مشرقی پاکستان (ہن بنگلہ دیش) وچ ہویا سی۔ اوہ اجے تن سال دی عمر دے سی جدوں اوہ اپنے ماں-پیؤ نال برطانیہ  وچ آ گئی۔اس دا پیؤ میمن سنگھ ضلعے دا مول واسی اے۔اس نے بولٹن دے پرائمری سکول توں مڈھلی پڑھائے کیتی اتے پھر  فلاسفی، سیاسیات اتے معاشیات تے دی اچّ سکھیا وادھام کالج، آکسفورڈ توں حاصل کیتی۔

## ''برک لین''
*برکّ لین* دا نام لندن دے بنگلادیشی بھائیچارے دی وسوں والے علاقے دی اک مکھ گلی دے نام توں لیا گیا اے۔ ایہہ نازنین نامی اک عورت دی کہانی اے جو چنو نام دے اک نوجوان دے نال ویاہ دے بعد 18 سال دی عمر وچ بنگلا دیش دے اک پنڈ توں لندن دے مشرقی  علاقے برک لین وچ رہن آؤندی اے۔ ایہہ اوہ علاقہ اے جس وچ بنگلا دیشی پرواسیاں دی وڈی تعداد آباد اے اتے جتھے غربت اتے ہور مسئلے عامَ ہن۔ نازنین خاموشی نال گھر دے کم اتے خاوند دی خدمت وچ لگی رہندی اے اتے آہستہ آہستہ اس نوں اس اجنبی ماحول دی سمجھ آؤن لگدی اے

چنو نوں تعلیم-یافتہ ہون دے باو جود چنگی نوکری نہیں ملدی۔ نازنین خود اک کپڑے بناؤن والی فیکٹری لئی سلائی دا کم گھر توں کرن لگدی اے اتے اسے طرحاں اس دی کریم نال ملاقات ہندی جو اس دے کول سلائی دا کم لے کے آؤندا اے۔ کریم دے ذریعے نازنین نوں برطانیہ وچ مسلمان نوجواناں دے مسئلیاں اتے اوہناں نوجواناں دا اسلام دے نام اتے اپنے آپ نوں جتھیبند کرن دے جذبے دا پتہ لگدا اے۔

نازنین دی کہانی دے نال اس دی بھین حسینہ دی کہانی وی اس دیاں بنگلا دیش توں آؤندیاں چٹھیاں دے ذریعے بیان کیتی گئی اے۔ حسینہ دوناں بھیناں وچوں زیادہ خوبصورت سی اتے اسنے اپنی مرضی نال ویاہ کیتا سی۔ ظکلم شوہر توں چھٹکارا پاؤن لئی اوہ گھروں بھجّ جاندی اے اتے ڈھاکا وچ اسنوں ہور مشکلاں اتے ظلماں دا ساہمنا کرنا پیندا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1967
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:بنگالی لوک
گٹھ:بنگلادیشی مول دے لکھاری
رام ناتھ کووند

**رام ناتھ کووند** بھارت دے سیاست دان نیں تے بھارت دے 14ویں صدر رہ چکے نیں۔ اوہ 65.65 فیصد ووٹاں حاصل کرکے صدر دے عہدے لئی چُنے گئے تے اوہ 25 جولائی 2017 توں 25 جولائی 2022 تک بھارت دے صدر رہے۔

## حوالے

گٹھ:بھارت دے صدر
گٹھ:ہندستان دے صدر
زنک کاربن بیٹری

**زنک-کاربن بیٹری** یا **جست-فحم برقیچہ** (zinc-carbon battery) اک خشک سیل پرائمری بیٹری ہندی اے جہڑی ڈی۔سی۔ دے 1.5 وولٹ بجلی دندی اے۔ ایہہ زنک اتے مینگنیز ڈائی آکسائیڈ دی الیکٹروکیمیکل عمل توں ڈی سی پیدا کردی اے۔ کاربن دی اک راڈ مینگنیز ڈائی آکسائیڈ الیکٹروڈ توں کرنٹ لیندی اے، جس کرکے اسدا ایہہ ناں رکھیا گیا اے۔ اک خشک سیلّ عامَ طور تے زنک دے بنے اک ڈبے دا بنیا ہندا اے جہڑا کہ نیگیٹو پوٹینشل نال اینیوڈ دا کم کردا اے، جدکہ کاربن دی راڈ پوزیٹو کیتھوڈ دا کم کردی اے۔ عامَ ورتیاں جاندیاں بیٹریاں وچ الیکٹرولائیٹ دے طور تے امونیئم کلورائیڈ دا لیپ ورتیا جاندا اے، جسنوں کہ زنک کلورائیڈ دے گھول نال وی ملایا جاندا اے۔ زیادہ طاقت والیاں قسماں وچ مکھ طور تے زنک کلورائیڈ ورتیا جاندا اے۔

گٹھ:بجلی
گٹھ:بیٹریاں
خشک سیل

**خشک سیل** بجلی دا سوما اے جس دی ورتوں اسان اے۔ اس نوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے لے کے جانا اسان اے۔ اس دی ورتوں ٹیلیوژن، ٹارچ، کھڈونا، گھڑیاں وغیرہ  وچ کیتی جاندی اے۔ خشک سیل دی کھوج جاپان دے کلاک بناؤنن والے ییئی ساکیجو نے 1887 وچ اتے جرمنی دے سائنسدان کارل گاسنار نے 1888 وچ تیار کیتا۔
## رچنا
خشک سیلّ وچ اک زنک دا برتن جو کہ رن الیکٹروڈ دا کم کردا اے۔ الیکٹرولائیٹ امونیئم کلورائیڈ دی لیٹی دے روپ وچ ہندا اے۔ کاربن دی چھڈ جس دے اپر پتل دی ٹوپی ہندی اے، دھن الیکٹروڈ دا کم کردی اے۔ اس دے آلے دوآلے مینگینیز ڈائی آکسائیڈ اتے کاربن دے ایٹم  بھرے ہندے ہن۔ جدوں زنک دے برتن اتے کاربن دی چھڑ نوں تار نال جوڑیا جاندا اے تاں الیکٹران زنک توں کاربن ول چلدے ہن۔ سیلّ باہرو خشک ہندا اے پر اس دے کیمیائی مادےآں نوں گیلا رکھنا ضروری اے، نہیں تاں سیلّ کم نہیں کریگا۔ کاربن دے چھڑ دے اپر سیل کیمیائی مادےآں نوں گیلا رکھدی اے۔ خشک سیلّ چھوٹا، ہلکا  اتے اک تھاں توں دوجی تھاں تے لے کہ جانا سوکھا اے۔ **خشک سیل** بجلی دا سوما اے جس دی ورتوں اسان اے۔ اس نوں اک تھاں توں دوجی تھاں تے لے کے جانا اسان اے۔

## کیمیائی عمل
خشک سیل وچ زنک دا برتن رن الیکٹروڈ دا کم کردا اے۔ زنک دا آکسیڈائیز ہندا اے۔
پہلا ادھ دا کم
:Zn(*ٹھوس*) → Zn2+(*گھول*) + 2 e− [E° = −0.7626 V]
:2MnO2(*s*) + 2 e− + 2NH4Cl(*گھول*) → Mn2O3(*ٹھوس*) + 2NH3(*گھول*) + H2O(*ترل*) + 2 Cl− [E° ≈ +0.5 V]
دوجی کریا:

:Zn(*ٹھوس*) + 2MnO2(*ٹھوس*) + 2NH4Cl(*گھول*) → Mn2O3(*ٹھوس*) + Zn(NH3)2Cl2 (*گھول*) + H2O(*ترل*)
کیتھوڈ تے کریا:

:MnO2(*ٹھوس*) + H2O(*ترل*) + e− → MnO(OH)(*ٹھوس*) + OH−(*گھول*)

ساری کریا:
:Zn(*ٹھوس*) + 2 MnO2(*ٹھوس*) + ZnCl2(*گھول*) + 2 H2O(*ترل*) → 2 MnO(OH)(*ٹھوس*) + 2 Zn(OH)Cl(*گھول*)

خشک سیلّ دی الیٹروموٹو بل (e.m.f.) 1.5 V اے۔

## حوالے

گٹھ:فزکس
نیلی جلکُکڑی

**نیلی جلکُکڑی ** سلیٹی سر والی ککڑی دیاں 130 نسلاں دے پروار نوں ‘ریلیڈیئی’ کیہا جاندا اے۔ اس پروار دیاں نسلاں تقریباً ساری دنیا وچ پائیاں جاندیاں ہن۔ پاکستان بھارت وچ ایہہ دلدلاں اتے چھمبھاں وچ جوڑیاں وچ اتے جاں کوئی 30 پنچھیاں تک دیاں ٹولیاں وچ رہندیاں ہن۔ ایہناں دا کھانا کیڑے-مکوڑے، گھوگے اتے پانی دے پودیاں دے گودیدار تنے اتے جڑھاں ہن۔ کئی وار ایہہ پنجیاں دیاں انگلاں نال شکار نوں پھڑھ کے پنجیاں نوں اپر موڑ کے اپنی چنجھ وچ پا کے کھا جاندیاں ہن۔ ایہناں دی آواز کڑ-کڑ، گھگو، پھنکارے جاں زور-زور دی چیکاں ہندیاں ہن۔

## سائز
اس دی لمبائی 45 توں 50 سینٹیمیٹر، نر دا بھار 1050 گرام اتے مادہ دا بھار 850 گرام، رنگ چکمدار نیلی بھاہ والا جامنی ہندا اے۔اس دا سر سلیٹی بھاہ والے نیلے رنگ دا اتے چنجھ سرخ لال ہندی اے۔ چنجھ دی جڑھ توں کافی سارا لال ماس متھے تک جاندا اے۔ اس دی دھون لمی، چھاتی اتے ڈھڈّ دا اگلا حصہ چمکدار نیلی بھاہ والے جامنی رنگ دا ہندا اے۔ اس دی پٹھّ اتے کھنبھاں دی جڑھاں کول نیلے-جامنی رنگ وچ بھوراپن دسدا اے۔ اس دیاں اکھاں وی بھوری بھاہ والیاں لال ہندیاں ہن۔ اس دیاں لتاں لال، طاقتور، موٹیاں اتے پنجے وڈے ہندے ہن۔ اس دی پوچھ ہری بھاہ والی بھوری-نیلی-جامنی لنڈی ہندی اے۔ اس دے ہیٹھاں چٹے کھنبھ ہندے ہن۔ ایہہ تیرنا، اڈنا وی جاندیاں ہن۔
## اگلی پیڑھی
نیلی جلکُکڑی  دا بچے پیدا کرن دا سماں جون توں ستمبر ہندا اے۔ نر مادہ نوں لبھاؤن لئی نڑی دی چھوٹی جنی اک سوٹی اپنی چنجھ وچ پھڑھ کے رولا پاؤندا مادہ دے پچھے دوڑدا اے ۔ ایہہ پانی دے پودیاں دیاں نڑیاں پلیٹ ورگا آلھنا بناؤندے ہن۔ مادہ 3 توں 6 انڈے دندی اے۔ انڈے دا سلیٹی جس اتے لاکھے دھبے ہندے ہن۔ مادہ 23 توں 29 دناں وچ بچے کڈھ لیندی اے۔ چوچیاں دی مادہ اتے نر دونے دو مہینے تک پالدے ہن۔
## حوالے

گٹھ:پنچھی
گٹھ:پانی دے پنچھی
دوپھانگڑ

جتھوں رکھ دا ٹاہن اک توں دو ٹاہناں وچ ونڈیا جاوے اسنوں دپھانگڑ آکھدے ہن۔
thumb|دپھانگڑ دی مورت

گٹھ:رکھ
ویول سکیم

**ویول سکیم** برطانوی ہند چ 1945 وچ لارڈ ویول ولوں آئی سی۔ 1945 دے شروع وچ لڑائی (دوجی عالمی لڑائی) دی حالت کافی سدھر چکی سی اتے امریکہ نے بریٹیش سرکار اتے بھارت دے مسئلے دے حل لئی دباء پاؤنا شروع کر دتا سی۔ دوجا، بھارت دی معاشی حالت کافی نگھر چکی سی اتے لکھاں لوک اناج دی تھوڑھ کارن مر رہے سن۔ تیجا، کانگرسی لیڈراں نوں لما سماں جیلھاں وچ رکھن کارن بھارتیاں وچ کافی بے چینی پائی جا رہی سی اتے اوہ سرکار دی نیت اُتے شکّ کرن لگے۔ چوتھا، انگلینڈ وچ سیاسی بدلاء ہوئے، جداں کہ چرچل نے وزیراعظم دے عہدے توں استعفٰی دے دتا سی اتے چھیتی ہی نویاں چوناں کرائیاں جانیاں سن۔ ایہناں حالات وچ بھارت دے گورنر جنرل لارڈ ویول نے بریٹیش لیڈراں نال صلاحَ مشورے پچھوں بھارت دے مسئلے دے حل لئی کجھ سجھاء دتے سن۔
## دتے گئے سجھاء
* وائسرائے دی ایگزیکٹیو کونسل دا مڑقیام کیتا جاویگا اتے اس وچ وائسرائے اتے کمانڈر-ان-چیف توں علاوہ باقی سارے بھارتی ہونگے۔
* نویں ایگزیکٹیو کونسل وچ وکھ-وکھ قوماں نوں متوازن نمائندگی دتی جاوے گی۔ اس وچ سورن ہندواں اتے مسلماناں دی آبادی سامان ہوویگی۔
* غیرملکی ڈیپارٹمنٹ وی بھارتی میمبر نوں دتا جاویگا۔
* لڑائی دے احتتام پچھوں بھارتی آئین آپ بناؤنگے۔
## حوالے

* Indian Political System by J. S. Badyal

گٹھ:برطانوی ہند
گٹھ:بھارت دی تریخ
عظمی خان

**عظمیٰ خان** (اردو: عظمی خان جم 14 اپریل 1987) اک پاکستانی اداکارہ اتے ماڈل اے۔ اس نے فلم وار (2013) دے نال اپنا کریئر شروع کیتا اتے بعد وچ ییلگر وچ فلم دیکھن لگی۔ اسنے وار وچ مجتبیٰ دی بیوی دی کردار نبھایا۔

## فلموگرافی

## ٹیلیوژن
* *آدھی گواہی* (2017) بطور  سوہا
* *کیسی عورت ہوں میں* (2018) بطور حمدن

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:جم 1987
گٹھ:21ویں صدی دیاں پاکستانی اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
گٹھ:پاکستانی فلم اداکاراواں
گٹھ:پاکستانی ٹیلیوژن اداکاراواں
بابا نودھ سنگھ

**بابا نودھ سنگھ** دا جم 1662 ء نوں پنڈ چیچا ضلع امرتسر وچ پیؤ بابا لدھا جی نمبردجر دے گھر ہویا۔ 

## جیون
29 مارچ 1748 دے دن سربت خالصہ دا اکٹھ سری اکال تخت صاحب وکھے ہویا، جتھے 65 جتھیاں نوں 11 مسلاں وچ ونڈن دا گرمتا پاس کیتا گیا۔ بابا دیپ سنگھ شہیداں دی مثل اتے بابا نودھ سنگھ شکرچکیا مثل دے مکھی تھاپے گئے پر بابا نودھ سنگھ نے اپنی مثل دی ذمہ واری اپنے پتراں گربخش سنگھ، بھاگ سنگھ، آگیا سنگھ تے بابا اکا سنگھ نوں سونپ دتی تے آپ بابا دیپ سنگھ کول سری دمدما صاحب پہنچ گئے۔ بابا دیپ سنگھ نے اوہناں دیاں قوم متعلق نبھائیاں سنوجواناں توں خوش ہو کے اتے قوم نوں پیش آؤن والیاں چنوتیاں دا مونہتوڑ جواب دین لئی اپنی مثل دا میت جتھیدار تھاپ دتا۔ اوہ اک مرکزی پاتر نوں کٹھپتلی بنا کے اسنوں ہر بھانت دی حالت تے واقعے وچوں وی لنگھا کے مرضی دے سٹّ کڈھے ہن۔ اوہناں سارے سدھار دا ادھار سکھ مت نوں بنا کے تے دوجے متاں نوں تیڑی روشنی وچ دکھا کے ناول کار اس نوں سکھ گھیرے تک ہی محدود کر دیندا اے۔ بابا نودھ سنگھ چبے دے میدان وچ 13 نومبر 1757 نوں شہید ہو گئے۔

## ہاولے

گٹھ:پنجاب دے شہید
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں