open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ریاست ادیل یورال

ادیل یورال ، تاتاری بولی چ ( ادیل اورال) مطلب "وولگا یورال" ۔

تریخی طور تے ایہہ اک گھٹ چر لئی قائم رہن آلی تاتار جمہوریہ سی ۔ جس دا مرکز قازان سی ۔ جس نے روسی خانہ جنگی دے دوران تاتاراں ، باشکیراں تے چوواشاں نوں متحد کیتا ۔ اس نوں اکثر خانان قازان(خانیٹ آف کازان) نوں مڑ قائم کرن دی کوشش دی نظر ویکھئیا جاندا اے ۔ جمہوریہ دے قیام دا اعلان 12 دسمبر 1917ء اندرون روس تے سائبیریا دے مسلماناں دی کانگرس نے کیتا ۔

5 مئی 1917ء چ قازان چ غیر روسی قومیتاں ؛ ماری ، چوواش ، اودمرت ، موردوان ، کومی ، کومی پرمیاک ، کلمیک تے تاتاراں دے 800 سو توں ودھ نمائندہ وفداں دا عام اجلاس ہوئیا ۔ اس دا وڈا یاں عموعی نظریہ چھوٹیاں قومیتاں دی اک لیگ بنانا سی ، جس چ ہر قومیت اپنی رہتل تے ثقافت دے تحفظ تے اس دے مطابق جیون گزار سکے ۔ شروع چ باشکیر مسلماناں نے اس چ شمولیت توں انکار کر دتا ، پر 1917ء چ ای بعد چ اوہ تے وولگا جرمن ، ادیل یورال لیگ چ شامل ہو گئے ۔

شروع چ ایہہ قازان تے اوفا گورنوریٹ دے تاتاراں تے باشکیراں تے مشتمل سی تے کجھ چر مگروں علاقے دیاں غیر ترک تے غیر مسلم قومیتاں نے وی اس چ شمولیت اختیار کر لئی ، جداں کہ ماری ، کومی تے اودمرتاں نے جہڑے فن بولیاں بولدے تے آرتھوڈکس عیسائیت تے شامانزمدے منن آلے سن ۔ لال فوج توں اپریل 1918ء چ شکست دے مگروں ، ایسے سال جولائی چ زیچ لیگیون نے مڑ فیر ، جمہوریہ نوں بحال کیتا ، تے بالشویکاں نے سال دے آخير تک اس ریاست دے خاتمے دا پلان بنا لئیا ، ایہہ 1919ء ؛ 1920ء چ بغاوت دی وجہ بنی تے 1921ء چ بالشویکاں ولوں بغاوت کچلن دے مگروں وی 1929ء تک ادیل یورال دا نظریہ چلدا رہئیا ۔ ایسے سال چیکا نے ادیل یورال تحریک تے قیادت نوں مڈھوں مکاون دا فیصلہ کیتا ۔ دریائے وولگا تے کوہ یورال دے علاقےآں چ رہن آلیاں گھٹ گنتیاں دے ہزاراں لوک ادیل یورال دے حامی ہون دے پاروں قتل کر دتے گئے ۔

ریاست ادیل یورال دا صدر ، صدری مقصودی ارسل، 1918ء چ فنلینڈ چلا گئیا ، جتھے اسنوں ،  اسدے روسی دوما چ فن لینڈ دے حق خود ارادیت تے فن لینڈ دے آئینی حقوق دے تحفظ پاروں ، فنلینڈ دے وزیر خارجہ نے جی آیاں نوں آکھئیا ۔ ایتھے جلاوطن صدر دیاں اسٹونیا دے حکام نال ملاقاتاں ہوئیاں تے 1919ء چ اوہ یورپی طاقتاں دی ادیل یورال لئی حمایت حاصل کرن لئی سویڈن ، فرانس تے جرمنی وی گئیا ۔

اج دی تاتار قوم پرست تریخی آزاد ادیل یورال دے قیام لئی کوششاں کر رہے نیں ،تاکہ وفاق روس توں آزاد اک ترک ریاست مڑ فیر وجود چ آئے ۔

## ہور ویکھو

*اتلے قفقاز دی پہاڑی جمہوریہ
*آلاش خودمختاری

## حوالے

*سٹاف رائٹر (24 دسمبر 2005ء - 6 جنوری 2006) * مردی ہوئی مچھی پانی چ تیردی ہوئی * دی اکنامسٹ ؛ صفحہ 73 تے 74 ۔
## باہرلے جوڑ
*تاتار باشکیر ہفتہ وار رپورٹ

گٹھ:روس
گٹھ:سویت یونین
گٹھ:سوویت یونین دے مسلم علاقے
گٹھ:تاتارستان
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:گھٹ مدتی دیس
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ترک ریاستاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:تاتاری ریاستاں
گٹھ:روسی سلطنت دے بعد دیاں ریاستاں
گٹھ:روسی خانہ جنگی
معاہدہ کوتاہیہ

معاہدا کوتاہیہ ، سلطنت عثمانیہ تے مصر چ آل محمد علی دے بانی محمد علی پاشا دے وچکار طے پانے آلا اک معاہدہ ،جہڑا برطانیہ تے فرانس دی کوششاں نال 1833ء چ کوتاہیہ دے مقام تے طے پائیا ۔ اس معاہدے دی رو نال مصر تے کریٹ دے علاوہ بیت المقدس ، طرابلس ، حلب ، دمشق تے اطنہ دی حکومتاں محمد علی نوں دے دتیاں گئیاں ۔ ایہہ سارے علاقے سلطان سلمیم I دے ویلے چ عثمانی سلطت چ شامل ہوئے سن ۔

## پس منظر
محمد علی پاشا اک انتہائی با صلاحیت شخص سی ،جہڑا اپنی صلاحیتاں دے پاروں اک معمولی زمیندار توں مصر دی ولایت دے عہدے تک پہنچئیا ۔ اسنے مصر چوں مملوکاں دے اثرات دا خاتمہ کر کے جہڑا کارنامہ انجام دتا سی ، اس نال سلطان بوہت متاثر ہوئیا تے محمد علی پاشا دیاں اینہاں قابلیتاں نوں یونان چ اٹھن آلی بغاوت دے خاتمے لئی ورتیا ۔ سلطان نے یونانی بغاوت دے خاتمے دی ذمہ داری دیندے ہوئے ایہہ وعدہ کیتا سی کہ اوہ محمد علی دی خواہش موجب اسنوں شام ، دمشق ، طرابلس تے کریٹ دے علاقےآں دی گورنری دے گا ۔ محمد علی نے یونان چ بغاوت دا خاتمہ تے کر دتا پر یونان دی جنگ دا نتیجہ سلطنت عثمانیہ دے حق چ نا رہئیا جس تے سلطان نے وعدے دے بر خلاف صرف کریٹ دا علاقہ محمد علی نوں دینا منظور کیتا ، اس نے محمد علی نوں سلطان دی وعدہ خلافی دا احساس دلائیا پر اوہ مصلحت دے تحت خاموش رہئیا ۔ پر اسدی ایہہ ناگواری بغاوت دا اعلان سی ۔ 1831ہ ج پیش آن اک واقعے نے اسدی راہ سدھی کر دتی تے اسدی پتر ابراہیم پاشا دی اگوائی ج مصری فوج نے پورے دمشق تے مل مار لیا ۔ شام چ فتوحات نال مصریاں دا حوصلہ بلند ہویا تے اوہ فتح تے فتح حاصل کردیاں اناطولیہ دے ادھ تک اپڑ گیاں اس نال قسطنطنیہ وی خطرے ج آ گیا ۔

## معاہدہ

اس صورتحال چ عثمانی سلطان نے برطانیہ دی مدد منگی پر اسنے انکار کر دتا ۔ روسی سلطنت جہڑی پہلے ای اس موقعے دےانتظار چ سی اسنے مدد دی پیشکش کر دتی ، کیونجے قسنطنیہ تے مل مارن دے پرانے خاب نوں پورا کرن لئی ]]قسطنطنیہ]] دا آل محمد علی دی بجائے ال عثمان ورگے کمزور ٹبر دے ہتھ ج ہونا ضروری سی ۔ دوجی وجہ ایہ سی کہ روس تے سلطنت عثمانیہ وچکار طے ہون الے معاہدےآں نال روس نوں ملن آلے فیدے وی حظرے چ پئے گئے سن ۔ شورع چ تے سلطان نے روسی پیشکش قبول نا کیتی پر بعد چ مجبورا اس نوں قبول کر لیا ۔ جدوں روسی بحری بیڑہ تے فوج قسطنطنیہ پہنچے تے برطانیہ تے فرانس نون وی تشویش لگ گئی ۔ اس لئی اینہاں نے محمود II تے محمدعلی پاشا تے صلح لئی دباء پایا ۔ برطانیہ تے فرانس دیاں کوششاں نال 1833ء چ سلطان تے محمد علی دے وچکار کوتاہیہ دے مقام تے اک معاہدہ ہویا جس دی رو نال مصر تے کریٹ دے علاوہ بیت المقدس ، طرابلس ، حلب ، دمشق ، تے اطنہ دیاں حکومتاں آل محمد علی نں دے دتیاں گیاں ۔ سلطان محمود دوم نوں روسی فوجاں قسطنطنیہ توں ہٹان لئی روس نال وی معاہدہ کرنا پیا ، لہذا 1833ء چ ای سلطنت عثمانیہ تے روسی سلطنت دے وشکار معاہدہ خنکار اسکلیسی طے پایا جس دے مطابق روس نوں درہ دانیال تے باسفورس توں لنگھن دی مخصوص رعایت ہوئے گی تے درہ دانیال نوں دوجے دیساں دے بحری جعزاں لئی بند کر دتا گیا ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکی دے معاہدے
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:افریقہ
گٹھ:معاہدے
گٹھ:امن معاہدے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دے معاہدے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1833ء
پہلی فرانسیسی سلطنت

فرانسیسی سلطنت ( ۱۸۱۴ء - ۱۸۰۴ء) ، جہڑی کہ عظیم فرانسیسی سلطنت یاں پہلی فرانسیسی سلطنت وی آکھواندی اے ، پر عام طور تے نیپولیائی سلطنت دے ناں نال جانی جاندی اے ۔ ایہہ فرانس چ نیپولین اول دی سلطنت سی ۔ ایہہ ۱۹ویں صدی عیسوی چ براعظم یورپ دی غالب طاقت سی ۔ 

نپولیئن ۱۸ مئی ۱۸۰۴ء چ فرانس دا شہنشاہ تے ۲ دسمبر ۱۸۰۴ء چ تاج دا حقدار شہنشاہ بنئیا ، اس دے نال  ای فراسیسی کونسلیٹ دا خاتمہ ہوئیا ۔ اس نے آسٹریا ، پروشیا  ، روس ، پرتگال تے اتحادی دیساں دے خلاف تیچے اتحاد دی جنگ ، خاص طور تے  آسٹرلیٹز دی لڑائی (۱۸۰۵ء) تے فریڈ لینڈ دی لڑائی (۱۹۰۷ء) چ ابتدائی فوجی کامیابیاں حاصل کیتیاں ۔ جولائی ۱۸۰۷ء چ معاہدہ ٹیلسٹ  راہیں براعظم یورپ چ  دو سالہ خونریزی  مکی ۔ 

بعد دے ورہیاں دی فوجی فتوحات نوں نیپولیئن دیاں لڑائیاں یاں نپولیئنی جنگاں آکھیا  جاندا اے ، جنہاں نال فرانس دا اثر تے رسوح لہندے یورپ دے بیش تر یلاقےآں تے پولینڈ تیکر پھیل گئیا ۔ ۱۸۱۲ء چ اپنےعروج تے فراسیسی سلطنت دے ۱۳۰ ڈیپارٹمنٹ (صوبے) سن تے اسدی آبادی ۴ کروڑ ۴ لکھ دے نیڑے سی ۔  سلطنت دی جرمنی ، اٹلی ، سپین تے ریاست وارسا تیکر پھیلی ہوئی فوجی موجودگی ، تے آسٹریا تے پروشیا  اس دے اتحادی سن ۔ ابتدائی فرانسیسی فتوحات نے انقلاب فرانس دے کئی نظریاتی خدو خال پورے یورپ چ پھلا دتے ۔ بھانویں ایبیریا چ جنگ پینینسولر چ فرانس دی ہار نال  سلطنت بری طرح متاثر ہوئی  ، پر ۱۸۰۹ء دی آسٹریائی سلطنت دے خلاف پنجویں اتحاد دی جنگ چ  فتح دے مگروں نیپولین نے روسی سلطنت تے حملہ کرن لئی ۶ لکھ فوجی تیار کیتے ۔ جنہاں نال اسنے ۱۸۱۲ء چ روس تے جارحیت کیتی ۔ ۱۸۱۳ء چ چھیویں اتحاد دی جنگ  دے پاروں فرانسیسی فوجاں دا جرمنی توں انخلا عمل چ آئیا ۔  

۱۸۱۴ء چ نیپولین تخت توں دستبردار ہو گئیا ۔ ۔ سلطنت عارصی طور تے ۱۸۱۵ء چ "سو دن دی مدت" دے دوران بحال ہوئی  تے واٹرلو دی لڑائی چ نیپولین دی شکست تک رہی ۔ اس دے مگروں بوربون ٹبر دی حکومت بحال ہو گئی ۔

## شروعات

## شروع دیاں فتحاں

## زوال
## ہور دیکھے

* مملکتِ فرانس
* نپولیون بوناپارٹ

## حوالے

گٹھ:۱۸۰۴ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:انقلاب فرانس
گٹھ:فرانس د‏‏ی تریخ
گٹھ:جدید فرانس د‏‏ی تریخ
گٹھ:حکومت فرانس
فرانسیسی
گٹھ:فرانس وچ انیہويں صدی
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
گٹھ:فرانس وچ ۱۸۱۵ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:۱۸۱۵ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:فرانس وچ ۱۸۰۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ ۱۸۱۰ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانسیسی تریخ وچ سابقہ ملک
گٹھ:فرانسیسی سلطنت اول
گٹھ:1804ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:انقلاب فرانس
گٹھ:فرانس د‏‏ی تریخ
گٹھ:جدید فرانس د‏‏ی تریخ
گٹھ:حکومت فرانس
فرانسیسی
گٹھ:فرانس وچ انیہويں صدی
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ سلطنتاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
گٹھ:فرانس وچ 1815ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:1815ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:فرانس وچ 1800ء د‏‏ی دہائی
گٹھ:فرانس وچ 1810ء د‏‏ی دہائی

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں

گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
زہریلے سپ

**زریلے سپ** سپاں دا اک ٹبر اے جیدے وچ زریلے سپ آندے نیں۔ ایہدیاں 325 ونڈاں نیں۔ ایہ ایشیاء، افریقہ، اسٹریلیا، اتلا امریکہ، دکھنی امریکہ تے پیسیفک تے ہند دے سمندراں دے ایہ واسی نیں۔ ایہناں دے وکھرے ناپ نیں۔ ڈرائسڈالیا ٹوکرے دے سپ سب توں نکے نیں نے تے سب توں نکا 7 انچ دا اے۔ 18.8 فٹ دا راج کوبرا دنیا دا سب توں وڈا کوبرا اے۔

## ونڈاں
* اکالیپٹوفس پیرونی
* موتوالا سپ
* روہی موتوالا سپ
* ڈوبوئیس سمندری سپ
* کنگریڑے مگر سمندری سپ
* زیتونی سمندری سپ
* اسپیڈیلیپس لبریکس
* اسپیڈیلیپس سکوٹاٹس
* نکا تامبا سرا
* پہاڑی تامبا سرا
* تھلواں تامبا سرا
* مندری پانی کوبرا
* کرسٹی پانی کوبرا
* دکھنی انڈیمان کریٹ
* بنگارس بنگاریوڈس
* عام کریٹ
* بنگارس کینڈیڈس
* سری لنکی کریٹ
* پٹیاںوالا کریٹ
* لالسرا کریٹ
* کئی پٹیانوالا کریٹ
* وڈا کالا کریٹ
* سندھی کریٹ
* لال دریائی کریٹ
* کلیوفس بڈومی
* کلیوفس ببرونی
* کلیوفس بیویرگاٹس
* کلیوفس انٹسٹونالس
* کلیوفس میکولیسپس
* کلیوفس میلانورس
* کلیوفس نگرسنس
* ڈمنزیا ساموفس
* چڑھدا ہرا ممبا
* جیمسن ممبا
* کالا ممبا
* لیندا ہرا ممبا
* سجاوٹی سپ
* اکوپسس کرٹا
* نکی نکوالا سپ
* امائیڈوسیفالس انولاٹس
* ڈنمال سپ
* رنکہالز کوبرا
* ہوموروزلیپس ڈورسالس
* ہوپولی سیفارس بنگاریڈس
* ہائیڈروفس بلچری
* ہائیڈروفس بیٹوبرکلاٹس
* ہائیڈروفس بروکی
* ہائیڈروفس کارولسنس
* ہائیڈروفس سیانوسنکٹس
* ہائیڈروفس ڈونالڈی
* ہائیڈروفس ایلیگانس
* ہائیڈروفس فیسیایٹس
* ہائیڈروفس انورناٹس
* ہائیڈروفس کلوسی
* ہائیڈروفس لیپمو‎ئڈس
* ہائیڈروفس میلانوسیفالس
* ہائیڈروفس اوبسکیورس
* ہائیڈروفس اورناٹس
* ہائیڈروفس سمپری
* ہائیڈروفس سپائرالس
* ہائیڈروفس سٹرکٹیکولس
* لیپمس کرٹس
* لیپمس ہارڈوکی
* لیٹیکوڈا کولبرینا
* لیٹیکوڈا کروکری
* لیٹیکوڈا لیٹیکواڈاٹا
* کٹوالی
* لیٹیکوڈا سیمیفاسیاٹا
* کلیونس بڈومی
* کلیونس ببرونی
* کلیونس بیورگاٹس
* کلیونس انٹسٹی نالس
* کلیونس میکولیسپس
* کلیونس میلانورس
* کلیونس نگرسنس
* ہیمیبنگارس
* سینومیکرورس مکلیلانڈی
* مائکرورائڈس
* مائکرورورس انیلاٹس
* مائکرورورس برناڈی
* مائکرورورس بوگرٹی
* مائکرورورس براؤنی
* مائکرورورس کورالینس
* مرجان سپ
* مائکرورورس ڈائیسٹما
* مائکرورورس ایلیگانس
* مائکرورورس ایفیپفر
* مائکرورورس فلویس
* مائکرورورس ہپوکریپس
* مائکرورورس لٹیفاسیاٹس
* مائکرورورس لیمنیسکاٹس
* مائکرورورس نگروسنکٹس
* مائکرورورس رواٹانس
* مائکرورورس سٹوارٹی
* مائکرورورس ٹینر
* انچیٹا کوبرا
* انچیٹا کوبرا
* ناگا انولاٹا
* ناگا انولفرا
* عربی کوبرا
* ناجا ایشی
* چینی کوبرا
* کرسٹی کوبرا
* مصری کوبرا
* ناگا کوتھیا
* لیندا افریقی تھکنا کوبرا
* برمی تھکنا کوبرا
* کالا چٹا کوبرا
* موزمبیق تھکنا کوبرا
* کئی پٹیانوالا سپ
* کوبرا
* ناجا نگریسنکٹا
* ناجا نگریکولس
* کیپ کوبرا
* نوبی تھکنا کوبرا
* کیسپین کوبرا
* لال تھکنا کوبرا
* فلپائن کوبرا
* انڈمان کوبرا
* سامار کوبرا
* سینیگالی کوبرا
* ہندچینی تھکنا کوبرا
* جاوی تھکنا کوبرا
* سماٹرا کوبرا
* نوٹیچس سکوٹاٹس
* وگموڈن وٹیانس
* کنگ کوبرا
* اوکسی یورانس مائکرولیپیڈوٹس
* اوکسی یورانس سکوٹلاٹس
* اوکسی یورانس ٹمپولاٹس
* پرانجا ملٹیفیسیاٹا
* پیروپلوسیفالس
* پلامس پلاٹورا
* پلبارا کوبرا
* سوڈیچس بٹلری
* سوڈیچس کولٹی
* سوڈیچس گٹاٹس
* پلبارا پاپوانس
* پلبارا پورفیریاکس
* گولڈ رکھ کوبرا
* کالا رکھ کوبرا
* سوڈوناجا افینس
* سوڈوناجا نکالس
* سوڈوناجا ٹکسٹیلس
* سائموسلاپس کیلونوٹس
* سوٹا ڈویری
* سوٹا سوٹا
* تھلاسوفس انامولس
* والٹرنسیا ایجپٹیا

## بارلے جوڑ

گٹھ:سپ
گٹھ:زریلے سپ
پسکوف جمہوریہ

پسکوف جمہوریہ (روسی بولی چ:پسکووسکایا ریسپوبلیکا ) 13ویں صدی عیسوی دے دوجے ادھ توں 16ویں صدی دے شروع تک قائم رہن آلی گھبلے زمانےآں  دی اک روسی ریاست سی ۔

## ابتدا

12ویں صدی چ کیویائی روس دے نکھڑنے دے مگروں ، پسکوف شہر تے اسدے دریائے ویلیکایا نال ملحقہ علاقے ، جھیل پیئپس ، جھیل پسکووسکوئے ، دریائے ناورا ؛ نووگورد جمہوریہ دے حصے بن گئے ، پراسنوں مخصوص خودمختار حق حاصل رہے ۔ ہولی ہولی  پسکوف دا اثر ودھدا رہئیا ۔ دومانتاس (دور حکومت:99-1266ء)دے لمبے دور حکومت ، خاص طور تے راکووار دی لڑائی (1268ء) چ فتح ، پسکوف دی حقیقی آزادی دا مڈھ بنی ۔ نووگورد کے نواباں نے ، اپنے پسکوف دے پوسادنک (والی) دے تقرر دے حق نوں چھڈدے ہوئے، 1348ء دے معاہدہ بولوتووا چ باضابطہ طور تے پسکوف دی آزادی نوں تسلیم کیتا ۔ پسکوف شہر،  صرف  کلیسائی معاملےآں چ، 1589ء تک نووگورد دا محتاج رہئیا  جدوں پسکوف دا علیحدہ حلقہ اسقف(Bishopric) قائم کیتا گئیا  تے نووگورد دے اسقف اعظم نے اپنے ٹائٹل توں پسکوف دا ناں خارج کر دتا ۔

## اندرونی تنظیم

پسکوف جمہوریہ دی کاشت کاری ،  ماہی گیری، آہن گری ، سونے دے زیورات بنان تے تعمیراتی صنعت ترقی یافتہ سی ۔ تجارتی مال تے اجناس دی جمہوریہ دے اندر خرید فروخت تے نووگورد تے دوجے روسی شہراں ، بالٹک سمندر دے علاقےآں تے لہندے یورپ دے شہراں نال تجارت نے پسکوف نوں رس (روس) دے وڈے گھریلو صنعتی مرکزاں  چوں اک بنا دتا سی ۔

نووگورد جمہوریہ دے برعکس پسکوف چ کدے وی وڈیاں جاگیراں تے جاگیردار نئیں رہے  ، ایتھے دے زمینداراں دیاں جاگیراں ، نووگورد دے جاگیرداراں نالوں بوہت چھوٹیاں سن ۔ پسکوف دے گرجےآں تے خانقاہاں دیاں جاگیراں وی نووگورد دے گرجےآں دیاں جاگیراں نالوں بوہت چھوٹیاں سن ۔ پسکوف چ پروان چڑھن آلے سماجی تعلقات دی جھلک پسکوف دے قنونی ضابطے چ ویکھی جا سکدی اے ۔

## آخیرلے سال

## حوالے

1۔ ڈی ایس مرسکی ۔ روسی ادب دی تریخ ۔ نارتھ ویسٹ یونیورسٹی پریس 1999ء ۔ صحفہ 23 ۔

## دستاویزی زرائع

* پسکوف کرونیکل ، جلد 2-1 ماسکو-لینن گراد ، 55-1941ء ۔

* مالینیکوووا ایچ ایچ ۔ پسکوف دی دی روسی مرکزی حکومت چ شمولیت ۔ لینن گراد ، 1955ء ۔

* ولیروف اے بی ۔ نووکورد تے پسکوف:اتلے لہندے روس دی 11ویں توں 14ویں صدی عیسوی دی مختصر تریخ (روسی بولی چ) ماسکو 2004ء ۔
دوجی فرانسیسی سلطنت

دوجی فرانسیسی سلطنت یاں دوجی سلطنت ، 1852ء توں 1870ء تک فرانس چ دوجی جمہوریہ تے تیجی جمہوریہ دے وچکار ، نیپولینIII دا شاہی نپولینی دور حکومت سی ۔

## نیپولین سوم دا دور حکومت
اگرچہ دوجی سلطنت دی حکومتی مشنری وی تقریبا پہلی سلطنت ورگی سی ، پر اک بنیادی اصول مختلف سی ،اوہ سی ، جداں کہ نپولین سوم وی اکثر آکھدا سی ، سلطنت دا کم لوکاں دی اندرونی طور تے انصاف ول تے بیرونی طور تے دائمی امن ول رہنمائی اے ۔

گٹھ:فرانس
گٹھ:فرانسیسی بادشاہتاں
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:وڈیاں سلطنتاں
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:یوپی سلطنتاں
معاہدہ مدروس

پہلی جنگ عظیم چ سلطنت عثمانیہ دے نال اتحادیاں دی جنگ ختم کرنے آلے معاہدے نوں "معاہدہ مدروس"آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ معاہدہ 30 اکتوبر 1918ء نوں یونان دی بندرگاہ مدروس چ اک بحری جہاز چ ہوئیا ۔ بین القوامی قنون دی رو نال امن سمجھوتہ اک عارصی معاہدہ ہندا اے تے اس دے بعد مستقل امن لئی امن معاہدے دیاں شرطاں طے کیتیاں جاندیاں نیں ۔ اس معاہدے چ سلطنت عثمانیہ ولوں بحری امور دے وزیر رؤف بے دی قیادت تھلے تن رکنی وفد تے اتحادیاں ولوں برطانوی ایڈمرل سمرسیٹ آرتھر گف کالتھورب دے وچکار شرطاں طے ہوئیاں ۔

## شرطاں

* 1۔ آبنائے باسفورس جنگی تے تجارتی جہازاں لئی کھلی رہے گی ، صرف یونانی جہاز اس آبنائے توں نئیں لنگھ سکن گے ۔ عثمانی فوج آبنائے دے حفاظت کرے گی ۔

* 2۔ ملک دی داخلی تے سرحداں دی حفاظت لئی محدود گنتی دے علاوہ باقی عثمانی فوج فارغ کر دتی جائے گئی ۔

* 3۔ جنگی قیدیاں نوں غیر مشروط طور تے رہا کر دتا جائے گا ۔

* 4۔ سارے ترک جنگی جہاز اتحادیاں دے حوالے کر دتے جان گے ۔

* 5۔ اتحادیاں نوں ایہہ اختیار ہوئے گا کہ اوہ کسے وی قسم دا خطرہ محسوس کرن تے جنگی حکمت عملی دے نقطہ نظر نال کسے وی اہم علاقے تے قابض ہو جان ۔

* 6۔ عثمانی ریلوے تے تجارتی جہاز اتحادی دیساں دی ورتوں چ رہن گے ۔ ریلوے دا انتظام اتحادیاں دے سپرد کر دتا جائے گا ۔

* 7۔ ایران تے قفقاز چ موجود عثمانی فوج نوں واپس بلائیا جائے گا ۔

* 8۔ سرکاری مقصداں دے سوا ٹیلی فون تے ٹیلی گراف دے مواصلات دے ذریعے اتحادی قوتاں دے کنٹرول چ رہن گے ۔

* 9۔ فوجی بحری تے تجارتی سامان نوں ترک حکام ورتن کے نئیں ۔ 

* 10۔ فاضل کوئلہ ، تیل تے بحری نقل و حمل دا سامان صرف اتحادی قوتاں نوں ای ویچئیا جائے گا ۔

* 11۔ حجاز ، یمن ، شام تے عراق چ سلطنت عثمانیہ دیاں فوجاں اتحادیاں دے کمانداراں ساہمنے ہتھیار سٹ دین گئیاں ۔

* 12۔ طرابلس تے بن غازی چ عثمانی فوجاں اٹلی دیاں فوجاں دے اگے ہتھیار سٹن گئیاں ۔

* 13۔ سلطنت عثمانیہ دے اندر موجود جرمن تے آسٹروی فوجی تے سول افسران تے دوجے ملازم اک مہینے دے اندر اندر ایتھوں چلے جان گے ۔

* 14۔ سلطنت چ موجود قابض اتحادی فوجاں دی ضروریات نوں پورا کرن دی ذمہ داری عثمانی حکومت دی ہوئے گئی ۔

* 15۔ سلطنت عثمانیہ دے جنگی قیدی اتحادیاں دی قید چ ای رہن گے ۔

* 16۔ سلطنت عثمانیہ ساریاں محوری طاقتاں نال سفارتی تعلقات توڑے گی ۔ 

* 17۔ اتحادیاں نوں ایہہ حق ہوئے گا کہ اناطولیہ دے کسے وی مشرقی صوبے چ کسے وی بغاوت نوں کچل سکن ۔ 

اس معاہدے دے فورا بعد مصطفی کمال دی قیادت ہیٹھ ترکی دی جنگ آزادی شروع ہو گئی ، اس لئی اس دا نفاذ عارضی ثابت ہوئیا ، جدوں کہ سلطنت عثمانیہ دے سوا دوجیاں محوری طاقتاں دے نال ہون آلے معاہدےآں دا نفاذ تقریبا مکمل طور تے ہوئیا ۔ پر اس معاہدہ مدروس دیاں شرطاں انتہائی سخت تے ظالمانہ سن ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکی دے معاہدے
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ

گٹھ:امن معاہدے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1918ء
چیتا

**چیتا** بلی ٹبر دا اک وڈا سنگی اے جیہڑا افریقہ تے ایران وچ ملدا اے۔ ایہ دنیا دا سب توں تیز نسن والا جانور اے۔ ایہ 120 کلومیٹر اک کینٹہ یا 70 میل اک کینٹہ تک تیز دوڑ سکدا اے۔ ایہہ 0 توں 100 کلومیٹر اک کینٹہ دی دوڑ تک صرف ساڈھے تن سکنٹ تے اپڑ جاندا اے۔

## ناں

چیتا سنسکرت دے شبد "چترکا" توں بنئیا اے جیدا مطلب اے پلٹنوالا۔ 

## وکھالہ
چیتے دا رنگ رتہ پؤرا تے اس تے کالے رنگ دے دھبے ہندے نیں۔ سر نکا تے پوچھل لمبی ہندی اے ، جہڑی بھجدے ویلے توازن قائم رکھن لئی ورتدا اے۔ اک جوان چیتے دا جوکھ 65 کلوگرام تک ہو جاندا اے۔ 

## بارلے جوڑ
اسکی شہر

اسکی شہر اتلے لہندے ترکی دا اک شہر تے صوبہ اسکی شہر دا صدرمقام اے ۔ 2000ء دی مردم شماری دے موجب اس دی آبادی 4،82،793 اے ۔ ایہہ دریائے بورسک دے کنارے سمندر دی پدھر توں 790 میٹر دی بلندی تے واقع اے ۔ ایہہ انکرہ توں 250 کلومیٹر لہندے ، استمبول توں 350 میٹر چڑھدے دکھن تے کوتاہیہ توں 90 کلومیٹر اتلے چڑھدے چ واقع اے ۔ 

اسکی شہر ترکی بولی دا لفظ اے ، جس دا مطلب "پرانا شہر‍‍‍‍" اے ۔ ایہہ شہر اک ہزار قبل مسیح چ بسائیا گئیا سی ۔ اس شہر نوں اناطولیہ دے خوبصورت شہراں چوں اک سمجھئیا جاندا اے ۔

اج ایہہ ترکی دے وڈے صنعتی مرکزاں چوں اک اے ، جنہاں چ روایتی آٹا چکیاں تے اٹاں دے بھٹھےآں دے علاوہ ریلوے ورکشاپ تے ترکی دی پہلی ہوا بازی دی صنعت وی شامل اے ۔ ترک فضائیہ دا صدر دفتر وی ایتھے واقع اے ، جہڑا سرد جنگ دے دوران نیٹو دی دکھنی بانہہ سی ۔ 

شہر دا ودا حصہ ترک جنگ آزادی دے بعد دوبارہ اسارئیا گئیا ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
تیندوا

**تیندوا** ، بلی ٹبر دا اک گوشت خور جانور اے ۔ ایہنوں پنجاب تے ازادکشمیر وچ گلدار وی کہندے نیں۔ ایہ بلی ٹبر دے 4 وڈیاں وچ کنیا جاندا اے۔ ایہ افریقا تے ایشیا دے کچھ تھانواں تے رہ گیا اے ۔ تیندوا شیر، ببرشیر تے جیگوار مگروں چوتھا وڈا بلا اے۔ شینہ ٹوکرے دے ہور سنگیاں دے آڈے وج ایہدیاں لتاں نکیاں، لماں پنڈا تے وڈی کھوپڑی ہوندی اے۔

## دکھالا
ایہ وزن چ چیتے نالوں بھارا ہندا اے تے اسدا مونہہ وی چیتے نالوں کجھ وڈا ہندا اے۔ ایہ 90-190 سینٹی میٹر لما ہوندا اے تے ایہدی پوچھل 60-110 سینٹی میٹر تک لمی ہوندی اے۔ نر تیندوہ 40-90 کلو تک دا ہوندا اے تے مگراں تے 70-80 سینٹی میٹر اچا ہوندا اے۔ مادھ ادھے ناپ تے 30-60 کلو جوکھ دی ہوندی اے۔
ایہدی کھٹی رتی کھل تے کالے رنگ دے نشان ہوندے نیں۔

## پسار
پاکستان وچ ایہ لہندے ہمالیا دے پہاڑی جنکلاں وج ملدا اے ۔ مچھیارا نیشنل پارک ازادکشیمر ایہدا اک ٹھکانہ اے۔ افریقی وڈی روہی دے دکھن وچ ایہدا سب توں جوکھا پسار اے۔ ایہ ایران وچ ملدا اے۔

## ہور دیکھو
* ببر شیر
* جیگوار
* شیر
* چیتا

## باہرلے جوڑ

*مچھیارا نیشنل پارک
* تیندوا بچاؤ - پاکستان

گٹھ:بلی ٹبر
آگسٹو پنوشے

جنرل **آگسٹو پنوشے** (جم: 25 نومبر 1915ء- وفات:10 دسمبر 2006ء)دکھنی امریکہ دے دیس چلی دا جرنیل تے صدر سی ۔ اس نے 1973ء چ منتخب رہنما سلواڈور آلندے دی مارکسسٹ حکومت دے خلاف فوجی بغاوت دی قیادت کیتی سی ۔ اس فوجی بغاوت دے خلاف جدوجہد تے اس دے ردعمل چ ہونے آلے سرکاری تشدد ، جبر تےاستبداد نے دنیا نوں ہلا کے رکھ دتا ۔ اوہ 1974ء توں 1990ء تیکر چلی دا صدر رہئیا ۔

جنرل پنوشے دے دور اقتدار چ اس تے انسانی حقاں دی سنگین خلاف ورزیاں دے الزام لگدے رہے نیں ۔ کئی انسانی حقاں لئی کم کرن آلیاں تنظیماں دی کوششاں دے باوجود حنرل پنوشے تے مقدمہ نئیں چلائیا جا سکئیا ۔ اس تے الزام سی کہ اسدے دور چ 3 ہزار سیاسی مخالف لا پتہ ہو گئے تے اینہاں دا کدے وی سراغ نئیں لبھ سکئیا ۔ آخری عمر چ کافی حد تک بیمار رہئیا ۔ اس دے علاوہ اسنوں نظربندی دا ساہمنا وی کرنا پئیا ۔ دل دے دورے نال اسدی موت واقع ہوئی ۔

## ابتدائی جیون

آگسٹو پنوشے 1915ء چ جمئیا تے اپنے 6 بھین بھائیاں چ سبتوں وڈا سی ۔ اسنے فوجی تربیت لین مگروں 18 ورہیاں دی عمر چ فوج چ شمولیت اختیار کر لئی سی ۔

1973ء چ اوہ چیف آف سٹاف دے عہدے تے فائز ہوئیا تے ایسے سال اس نوں ترقی دے کے جنرل تے کمانڈر ان چیف بنا دتا گئیا ۔

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:چلی
گٹھ:دکھنی امریکا
گٹھ:دکھنی امریکہ
تیانجین

**تیانجین** چین دے اتلے ساحل تے واقع درجا وڈا شہر اے ۔ ایہہ عوامی جمہوریہ چین دیاں اینہاں چار بلدیات چوں اک اے جنہاں نوں چینی حکومت نے صوبائی انتظامیہ دا درجہ دتا ہوئیا اے ۔ ایہہ دریائے ہائے ہی دے کنڈے بحرالکاہل توں کجھ پندھ تے واقع اے ۔

گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:ایشیا دے شہر
گٹھ:ایشیائی شہر
گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ
گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:چین
گٹھ:چین دے شہر
گٹھ:چین دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
جامع مسجد ژیان

جامع مسجد ژیان چین دے صوبے شانزی چ واقع چین دی قدیم تے مشہور ترین مسیتاں چوں اک اے ۔

اسنوں پہلی وار تانگ راجٹبر دے شاہ ژوان زونگ(685ء توں762ء) دے دور چ شاہراہ ریشم دے چڑھدے کنڈے اسارئیا گئیا سی ۔ بعد چ اہہہ کئی وار (خصوصا منگ راجٹبر دے شاہ ہونگ وو دے دور چ ) تعمیر نو دے مرحلےآں توں لنگھی ۔ ایہہ مسیت ژیان دیاں مشہور ترین سیاحتی تھانواں چوں اے اک اے ۔ تے اج وی چین دے مسلمان اسنوں عبادت گاہ دے طور تے ورتدے نیں ۔ مسیتاں دی عام طرز تعمیر دے برعکس جامع مسجد ژيان مکمل طور تے چینی طرز تعمیر دا شاہکار اے ۔ پر اس چ قرانی آیات دی خطاطی ضرور کیتی گئی اے ۔ جامع مسجد ژیان دا کوئی گنبد یاں مینار نئیں ۔

## متعلقہ مضامین
* نیوجی مسجد
* عید گاہ مسجد، کاشغر
* مسجد ہوائشنگ

## مورتاں

File:1 great mosque xian 2011.JPG|
File:Chinese-style minaret of the Great Mosque.jpg|
File:WAH Xian.gif|
File:Xi'anGreatMosque.jpg|
File:Arabic Plaque, Great Mosque, Xian.jpg|


گٹھ:چین دیاں مسجداں
گٹھ:چین وچ اسلام
 

گٹھ:چین
گٹھ:چین دیاں عمارتاں
گٹھ:چین دی تریخ
گٹھ:مسیتاں
گٹھ:عبادت گاہاں
گٹھ:مسیت
گٹھ:مسجداں
ترک روس جنگاں

ترک روس جنگاں ، جنگاں دا اوہ لمبا سلسلہ جہڑا 17ویں ، 18ویں ، 19ویں تے 20ویں صدی چ سلطنت عثمانیہ تے روسی سلطنت دے وچکار جاری رہئیا ۔ ایہہ یورپ دی تریخ دے طویل ترین تنازعاں چوں اک اے ۔

ایہہ جنگاں 1568ء توں لے کے 1918ء تک لڑیاں گئیاں ، جنہاں کدے روسیاں تے کدے عثمانیاں دی فتح ہندی رہی ۔

اینہاں جنگاں چوں مشہور جنگاں ایہہ نیں:۔

* 1 ترک روس جنگ (1570ء-1568ء) جنگ دا نتیجہ روسی سلطنت دے حق چ ۔

* 2 ترک روس جنگ (1681ء-1676ء) نتیجہ کسے دی وی فتح نئیں ۔

* 3 ترک روس جنگ (1700ء-1686ء) جنگ دا نتیجہ روس دے حق چ ۔ 

* 4 ترک روس جنگ (1711ء-1710ء) جنگ دا نتیجہ سلطنت عثمانیہ دے حق چ ۔

* 5 ترک روس جنگ (1739ء-1735ء) جنک دا نتیجہ روسی سلطنت دے حق چ ۔

* 6 ترک روس جنگ (1774ء-1768ء) جنگ چ روسیاں دی فتح ۔

* 7 ترک روس جنگ (1792ء-1787ء) جنگ دا نتیجہ روس دے حق چ ۔

* 8 ترک روس جنگ (1812ء-1806ء) جنگ چ روسی سلطنت دی فتح ۔

* 9 ترک روس جنگ (1829ء-1828ء) جنگ چ روسیاں دی فتح ۔

* 10 ترک روس جنگ (1856ء-1853ء) جنگ چ ترکاں دی فتح ۔

* 11 ترک روس جنگ (1878ء-1877ء) جنگ چ روس دی فتح ۔

* 12 ترک روس جنگ (1918ء-1914ء) بعیر کسے نتیجے دے ۔

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی دیاں جنگاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دیاں جنگاں
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:روس
گٹھ:روس دیاں جنگاں
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
احمد یاسین

شیخ احمد یاسین (پیدائش :1938ء - انتقال: 22مارچ 2004ء) فلسطین دی مزاحمتی تحریک حماس دے بانی تے روحانی پیشوا سن ۔ اوہناں نے 1987ء چ عبدالعزیز رنتیسی نال مل کے حماس دی تشکیل کیتی سی ۔ 

## شروع دا جیون

شیخ احمد یاسین 1938ء چ پیدا ہوئے ۔ اوس ریلے فلسطین تے برطانیہ دی حکمرانی سی ۔ پچپن ج اک حادثے دے نتیجے چ اوہ چلن پھرن توں آتر (مجبور) ہو گئے ۔ جس دے مگروں اوہناں نے اپنا جیون اسلامی تعلیمات لئی وقف کر دتا ۔

اوہناں نے مصر دے راجگھر قاہرہ توں تعلیم حاصل کیتی ، قاہرہ اوس ویلے اخوان المسلمین دا مرکز سی ۔ ایہہ عرب دنیا دی پہلی اسلامی سیاسی تحریک سی ۔ 

ایتھے ای اینہاں دا ایہہ عقیدہ پکا ہندا گئیا کہ فلسطین اسلامی سرزمین اے تے کسے وی عرب رہنما نوں ایہہ حق حاصل نئیں کہ اوہ اسدے کسے وی حصے توں دستبردار ہو جائے ۔ 

اوداں تاں فلسطینی انتظامیہ سمیت عرب رہنماواں نال اینہاں دے تعلقات استوار رہے پر اینہاں دا ایہہ پکا خیال سی "نام نہاد امن دا راہ ،امن نئیں اے تے نا ای امن جہاد تے مزاحمت دا متبادل ہو سکدا اے "

## [[حماس]] دا قیام

دبلے پتلے جثے دے مالک شیخ احمد یاسین دی نظر بوہت ای کمزور سی تے اوہ بوہت ہولی آواز چ گل بات کردے ہندے سن ، پر اس دے باوجود اوہ اینہاں تمام فلسطینیاں دی امیداں دا مرکز سن ، جہڑے اس تصور توں مایوس ہو چکے سن کہ امن اینہاں دے جیون چ کوئی تبدیلی لیا سکدا اے ۔

شیخ یاسین نوں سب توں پہلے 1987ء چ علمی شہرت ملی جدوں اوہ انتفاضہ اول دے موقع تے ساہمنے آئے ۔

اوس ویلے فلسطینی اسلامی تحریک نے حماس دا ناں اختیار کیتا ، جس دے معنی جوش تے جذبہ دے نیں ، تے شیخ یاسین اس دے روحانی قائد چنے گئے ۔

1989ء چ اسرائیلی فوج نال تعاون کرن آلے فلسطینیاں دے قتل دا حکم دینہہ دی پاداش چ اسرائیل نے اینہاں نوں عمر قید دی سزا سنائی سی ۔ 1997ء چ اوہناں نوں 2 اسرائیلی ایجنٹاں دے بدلے رہا کر دتا گئیا ۔ جنہاں تے اردن چ فلسطینی رہنماواں نوں قتل کرنے دا الزام سی ۔ تاہم اسیری دے اینہاں [دن|[دناں]] چ اینہاں دی ممقبولیت چ بے پناہ وادھا ہوئیا تے اوہ فلسطین دی جہادی مزاحمت دی علامت بن گئے ۔

اوہ اردن چ ہونہہ آلی عقبہ سربراہ ملاقات تے مذاکرات دے نتیجےآں توں وی مطمئن نئیں سن ۔اس ملاقات چ امریکہ ، اسرائیل تے فلسطینی رہنماواں نے اک دوجے نال ملاقاتاں کیتیاں سن ۔اس سربراہ کانفرنس دی خاص گل ایہہ سی کہ اوس ویلے دے فلسطینی وزیراعظم محمود عباس نے تشدد نوں ختم کرنے دے عزم دا اظہار کیتا سی ۔

اسرائیل اینہاں نال شدید نفرت دا اظہار کردا رہئیا اے بلکہ اینہاں نوں فلسطینیاں دا اسامہ بن لادن قرار دیندا رہئیا اے ۔

## شہادت

شیخ یاسین ستمبر 2003ء ج اک قاتلانہ حملے چ زحمی ہوئے تے 22 مارچ 2004ء چ اسرائیل دے اک گن شپ ہیلیکاپٹر دے میزائل حملے چ جان بحق ہو گئے ۔ اوس ویلے آپ فجر دی نماز دی ادائیگی لئی جا رہے سن ۔ حملے چ اینہاں دے محافظاں سمیت 10 دوجے بندے وی مارے گئے تے شیح یاسین دے دو پتراں سمیت 12 توں ودھ بندے زخمی ہوئے ۔

## باہرلے جوڑ

* عالمی یوم شیخ احمد یاسین 
* اسلام آن لائن تے احمد یاسین 
* شیح احمد یاسین کون اے

گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
اوپیک

اوپیک (OPEC :Organization of the Petroleum Exporting Counties) پٹرول برآمد کرن آلے دیساں دی اک عالمی تنظیم اے ۔ اس چ الجیریا(الجزائر) ، انگولا ، انڈونیشیا ، عراق ، کویت ، ایران ، لبیا ، نائجیریا ، قطر ، سعودی عرب ،متحدہ عرب امارات تے ونیزویلا شامل نیں ۔ اوپیک دے بنیادی مقصداں چ تیل دی عالمی منڈی چ تیل دی قیمت نوں متوازن کرنا تے مناسب مقدار تک ودھانا شامل اے ۔ ستر دی دہائی چ تیل دی عالمی منڈی چ اوپیک نے بوہت طاقت حاصل کر لئی پر بسی دی دہائی چ ایہہ طاقت گھٹ گئی تے اوپیک اک کمزورادارہ بن گئیا ۔ اس دا ورکزی دفتر آسٹریا دے راجگھر ویآنا چ اے حالانکہ آسٹریا اس دا رکن نئیں ۔

## اوپیک دی تریخ

**قیام**

 
ونیزویلا دکھنی امریکہ دا اک تیل پیدا کرن آلا دیس اے ۔ ترقی یافتہ ملک تیل نوں بوہت سستا خرید کے فیر استوں بنائیاں ہوئیاں شیواں تیجی دنیا دے دیساں نوں مہنگیاں ویچ دے سن ۔ تیل دی عالمی منڈی چ اصل طاقت امیر دیساں دے کول سی جنہاں دیاں حکومتاں تے تیل کمپنیاں مختلف حیلے بہانےآں نال تیل دی رسد ودھا کے اس دا مل (قیمت) بوہت گھٹ رکھدے سن ۔ اس گل نوں بنیاد بنا کے سب توں پہلے 1949ء چ ونیزیویلا دے صدر نے ایران ، عراق ، کویت تے سعودی عرب دیاں حکومتاں نال رابطہ کیتا ، جس دا مقصد اک مشترکہ ادارہ قائم کرنا سی ، جس چ تیل دے متعلق مسئلےآں تے تبادلہ خیال ہو سکے ۔اوس ویلے گل نا بنی کیونجے اینہاں ملکاں تے برطانیہ ، امریکہ تے فرانس دا اثر تے رسوخ بوہت ودھ سی بلکہ تیل دیاں کمپنیاں اینہاں دی ملکیت سن ۔ 1960ء چ اوہناں ملکاں دا اجلاس عراق دے راجگھر بغداد چ ہوئیا ، جتھے اوپیک دا قیام عمل چ لیائیا گئیا ۔
ایرانی تقویم

ایرانی تقویم یاں ایرانی کلینڈر نوں تقویم ھجری شمسی یاں سالنمای ھجری خورشیدی وی آکھئیا جاندا اے ۔ ایہہ ایران تے افغانستان دا سرکاری کیلنڈر اے تے گریگوری کیلنڈر دے مقابلے چ سورج نال بہتر مطابقت رکھدا اے ۔

ایران اینہاں پرانیاں رہتلاں چوں اک اے ، جنہاں نے چند دی بجائے سورج تے انحصار کر دے ہوئے اپنا کیلنڈر بنائیا ۔ اس کیلنڈر چ اتلے ادھ کرے ( شمالی نصف کرہ) چ بہار دا پہلا دن سال دا وی پہلا دن ہندا اے ، جہڑا 21 مارچ نوں ہندا اے جسنوں نوروز وی آکھئیا جاندا اے ۔ سال دے پہلے 6 مہینے لگاتار 31 دناں دے ہندے نیں تے اس دے بعد 5 مہینے 30 دناں دے ہندے نیں ۔ بارواں تے آخری مہینا 29 دناں داہندا اے پر لیپ سال چ ایہہ 30 دناں دا ہندا اے ۔

علم نجوم دے باراں برج اصل چ ایرانی کیلنڈر دے مہینےآں دے دری بولی چ ناں نیں ۔

ایرانی کیلنڈر اصل چ جلالی کیلنڈر دی نویں شکل اے جسنوں عمر خیام تے اسدے ساتھیاں نے سلطان جلال الدین ملک شاہ اول سلجوقی(1072ء -1092ء) دے کہن تے بنائیا سی ۔ سلطان جلال الدین ملک شاہ اول دے ناں تے اس کیلنڈر دا ناں جلالی کیلنڈر رکھئیا گئیا سی ۔ تے ایہہ 15 مارچ 1079ء نوں نافذ کیتا گئیا سی ۔ عمر خیام نے رسدگاہ چ تحقیق نال دریافت کیتا کہ زمین دا سورج دے دوالے چکر 365.24219858156 دناں چ پورا ہندا اے ۔ اس دا ایہہ نتیجہ اج وی اعشاریہ دے بعد 6 ہندسیاں تک صحیح منئیا جاندا اے ۔اس پیمائش نال 5500 سالاں چ صرف اک گھینٹے دی غلطی ہندی اے جدوں کہ گریگوری کیلنڈر جہڑا 4 صدیاں مگروں یورپ چ ورتئیا جانا شروع ہوئیا ، اس چ 3300 دناں چ پورے اک دن دی غلطی ہون دی گنجائش اے ۔

گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
بہارستان جامی

**بہارستان جامی** ، مولانا نورالدین عبدالرحمن جامی تصنیف اے جہڑی 1486ء چ سعدی شیرازی دی کتاب گلستان دی تقلید چ لکھی گئی ، تے اسدے وانگ ای 8 باباں تے مشتمل اے ۔ ہر باب چ حکایتاں دے علاوہ تھاں تھاں شعر وی لکھے ہوئے نیں ۔

گٹھ:کتاباں
گٹھ:فارسی
گٹھ:ایران
گٹھ:فارسی ساہت
بنیادی رنگ

بنیادی رنگ (انگریزی چ:Primary Colours)تناں مڈھلےآں رنگاں لال ، ہرا تے نیلے نوں آکھئیا جاندا اے ۔اینہاں دے ملان نال باقی رنگ وجود چ آندے نیں ۔ بنیادی رنگ تن کیوں ہندے نیں ؟ اسدی وجہ ایہہ وے کہ انسانی اکھ دے پردے "ریٹینا" چ رنگ ویکھن لئی تن طرح دے خلئے موجود ہندے نیں جنہاں نوں "کون سیلز" آکھئیا جاندا اے ۔ کجھ پرندےآں دیاں اکھاں چ تن دی بجائے چار طرح دیاں "کونز" ہندیاں نیں ، اس وجہ تون اینہاں لئی بنیادی رنگ چار ہندے نیں ۔ اینج ای ممالیہ جانوراں دیاں اکھاں چ صرف دو طرح دیاں "کونز" ہندیاں نیں اینج اینہاں جانوراں لئی بنیادی رنگ دو ای ہندے نیں ۔ کجھ انسان وی پیدائشی "کلر بلائینڈ" ہندے نیں اینہاں لئی وی بنیادی رنگ صرف دو ای ہندے نیں ۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم
گٹھ:رنگ
حماس

حماس فلسطین دی سب توں وڈی اسلامی مزاحمتی تحریک اے ۔ اس دی نین٘ہہ غزہ اَتے غرب اردن وچ اسرائیلی قبضے دے خلاف 1987ء وچ شیخ احمد یاسین نے رکھی ۔

اس تنظیم دا سب توں اہم مقصد اسرائیلی فوج نوں فلسطین دی سرزمین توں کڈھنا ہے ، اَتے اس مقصد لئی اوہ اسرائیلی فوج اَتے یہودی آبادکاراں تے حملے کردے رہندے نیں ۔

حماس دے طویل المدتی مقصداں اچ فلسطین دا اک اسلامی ریاست دے طور تے قیام اے ۔ 

فلسطین دے سابق صدر یاسر عرفات دے مرن مگروں حماس تے مقامی پدھر تے ہون آلیاں چوناں وچ حصہ لیا تے غزہ ، قلقیلیا اتے نابلوس دے علاقیاں اچ کئی نشستاں اَتے کامیابی حاصل کیتی ، پر اس دی سب توں وڈی فتح ہن آلیاں چوناں چ واضع کامیابی ہے ۔

فلسطین دی اس تنظیم دیاں سیاسی تے عسکری بانہاں موجود نیں ۔ تنظیم دے کئی نامعلوم سرگرم کارکن تے ہے ہی نیں استوں علاوہ ہزاراں حمایتی تے ہمدرد نیں ۔ 

دسمبر 2002ء چ غزہ شہر چ حماس دے قیام دی 15ویں سالگرہ دے موقع تے ہون آلی ریلی وچ 40 ہزار توں ودھ لوکاں نے شرکت کیتی ۔ 

2004ء وچ شیخ احمد یاسین اَتے اس دے مگروں اس دے جانشین عبدالعزیز رنتیسی شہید دی شہادت دے مگروں ہزاراں لوک ایہناں دے قتل تے احتجاج کرن لئی سڑکاں تے نکل آئے ۔ 

حماس انتظامی طور تے دو مڈھلے گروہاں چ ونڈی ہوئی اے ۔

پہلا معاشرتی امور جداں سکولاں ، ہسپتالاں تے مذہبی اداریاں دی اساری تے دوجا عسکریت پسند کاروائیاں ، اینج دیاں کاروائیاں زیادہ تر فلسطین دی زیر زمین تنظیم "القاسم برگیڈ " سرانجام دیندی اے ۔ 

دسیا جاندا اے کہ حماس دی اک شاخ شام چ وی اے ، جتھے اس دے اک آگو خالد مشعل نوں اسرائیل نے کئی وار قتل کروان دی کوشش کیتی ۔

شاہ حسین نے تے کسے نہ کسے طرح حماس نوں برداشت کیتے رکھیا ، پر اس دے جانشین شاہ عبداللہ II ۔ جس دی ماں اک انگریز زنانی اے ، نے حماس دا ہیڈ کواٹر بند کر دتا ۔ اس دے بعد تنظیم دے وڈے وڈے رہنما قطر جلاوطن کر دتے گئے ۔

اس خطے چ امریکی پشت پناہی نال امن دے قیام دیاں کوششاں دے سلسلے وچ ہون آلے اوسلو معاہدے دی مخالفت چ حماس اگے اگے سی ۔

اس معاہدے اچ فلسطین ولوں اسرائیل دے تحفظ دی یعقین دہانی دے مگروں اسرائیل دا مل مارے علاقیاں توں جزوی تے مرحلہ وار انخلاء شامل سی ۔
ضیاء الدین برنی

جم :

ضیاء الدین برنی دا جم  1357ء وچ بھارت دے صوبہ اتر پردیش دے لہندے ضلعاں چوں اک ضلع بلند شہر وچ ہویا۔ اس ضلعے دا صدرمقام دا ناں وی ایہی اے ۔ سلطنت دلی دے سلطاناں دے ویلے چ اس شہر دا ناں برن سی ۔ اگرچہ ہن ایہہ وڈی اہمیت دا حامل شہر نئیں پر پرانے زمانے چ اسنوں وڈی اہمیت اصل سی ۔

ضیاالدین برنی ہندستان دا مورخ سی ۔ اس دے ابتدائی جیون بارے جانکاری نئیں لبھدی ۔ قیاس کیتا جاندا اے کہ دریاۓ گنگا تے دریاۓ جمنا دے دوآبے دے اک قدیم شہر برن(بلند شہر) اسدی جنم بھومی سی ۔ اس نسبت نال اسنوں برنی آکھیا جاندا اے ۔ اسدا پیؤ تے چاچا سلطنت دلی دے امیراں چوں سن ۔ علاء الدین خلجی دے عہد چ سن شعور چ قدم رکھئیا ۔ ستاراں سال سلطان محمد بن تغلق دے دربار نال وابستہ رہئیا ۔ فیروز شاہ تغلق دے دور چ معتوب ہوئیا تے جیون دے باقی دن قید چ لنگھائے ۔ اس دی مشہور ترین تے لافانی تصنیف "تاریخ فیروز شاہی " اے ۔ جہڑی غیاث الدین بلبن دے عہد دے شروع(1266ء) توں سلطان فیروز شاہ دے ابتدائی دور (1358ء) تک دی بوہت ای معتبر تریخ منی جاندی اے ۔ اسدیاں دوجیاں اہم تصنیفاں چ :فتاوی جہاں داری ، نعمت محمدی تے اخبار برمکیاں شامل نیں ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:ہندستان دی تریخ
گٹھ:تریخ ہندستان
گٹھ:مورخ
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:ہندستاں
گٹھ:مسلم شخصیتاں
حسن نصر اللہ

**سید حسن نصراللہ** لبنان دی ایران نواز شیعہ تنظیم حزب اللہ دے سیکٹری جنرل نیں ۔ اوہ ایس ویلے مسلم دنیا دے لوکاں دے سب توں پسندیدہ رہنما نیں ۔ اینہاں دی تنظیم حزب اللہ نے 2006ء چ اسرائیل دے لبنان تے حملے دا ڈٹ کے مقابلہ کیتا تے لہندے ایشیاء دی اس سب توں وڈی فوجی طاقت نوں شکست دے کے لبنان چوں کڈ دتا ، جس دا کہ سارے عرب ملک وی مل کے مقابلہ کرن دی جرات نئیں کردے سن ۔ اس پاروں اسرائیل تے امریکہ اینہاں دے ویری دشمن نیں ۔

گٹھ:لبنان
گٹھ:لبنانی شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:رپھڑی صفے
گٹھ:عرب
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:بنو ہاشم
گٹھ:علوی
گٹھ:علی
چٹا گینڈا

چٹا گینڈا ، گينڈے ٹبر دا اک جنور اے۔ اے گینڈیاں  دیاں پنج قسماں چوں اک اے جہڑیاں  اج اس بھوئیں تے موجود نیں  ۔ ہاتھی دے بعد اس دنیا دے سب توں وڈے جانوراں چ گینڈا تے دریائی گھوڑا شامل نیں ۔

* ہندستانی گینڈا
* کالا گینڈا

* جاوی گینڈا
* سماٹری گینڈا

## بارلے جوڑ
صحرائی لومڑ

**صحرائی لومڑ**، لومڑ دی ای اک قِسم اے ۔ جیہڑی لومڑ دے گروہ وچ سبھ توں نِکے قَد دا ہُندا اے ۔ ایہہ رات نوں نِکلݨ آلا جانور اے ۔ ایہدی پچھاݨ ایہدے لمبے کناں پاروں اسانی نال کیتی جا سکدی اے ۔ ایہہ اتلے افریقا دے صحرائے اعظم وچ پایا جاندا اے ۔

گٹھ:لومڑیاں
ایونی سمندر

**ایونی سمندر** ، رومی سمندر دا اک پاسہ اے جہڑا ایڈریاٹک سمندر دے دکھن چ اے۔ ایہہ لہندے ولوں دکھنی اٹلی بشمول صقلیہ ( سسلی) تے جزیرہ نما سالنتو ، دکھی لہندے چ البانیا تے چڑھدے چ یونان دے ا گنت چزیرےآں دے وشکار گھریا ہوئیا اے ۔ اینہاں جزیرےآں نوں ایونی جزیرے یاں آیونین جزائر آکھئیا جاندا اے ، ایہہ جگ چ سب توں ودھ بھچالاں دی زد چ رہن آلے سمندی علاقےآں چوں اک اے ۔ یونان تے اٹلی وچکار کشتیاں ایسے سمندر راہیں مسافراں نوں منزل تے پہنچاندیاں نیں ۔ اس سمندر دے ساحلاں تے واقع شہراں چ ٹارانٹو تے پریویزا تریخی اہمیت دے حامل نیں ۔ آبنائے مسینا ، خلیج قطانیہ ، خلیج ٹارانٹو تے خلیج پطرس ایسے سمندر چ واقع نیں ۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:سمندر
گٹھ:پانی
گٹھ:جغرافیہ
گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:یونان
ابراہیم بن اغلب

خلافت عباسیہ دا اک حاکم (184ھ توں 196ھ) ، خلیفہ ہارون الرشید دے عہد چ اتلے افریقہ چ آئے دن بغاوتاں ہندیاں رہندیاں سن ۔ابراہیم بن اغلب والئی زاب نے باغیاں نوں شکست دے کے سارے ملک چ امن تے امان قائم کر دتا ۔ تے 184ھ چ سلطنت بنو اغلب (اغالبہ )دی نیونہہ رکھی ۔اس نے قیروان دے نیڑے عباسیہ ناں دا نواں شہر وسا کے اسنوں راجگھر بنائیا ۔ ہارون الرشید نے افریقہ دی امارت مستقل طور تے اسدی تحویل چ دے دتی ۔ ابراہیم دی حثیت دوجے صوبائی گورنراں وانگ نئیں سی ۔ اوہ سارے امور چ خودمختار سی تے خلیفے نوں صرف 40 ہزار درہم سالانہ خراج ادا کردا سی ۔ اس نے 12 سال تک امن امان نال حکومت کیتی تے اسدے بعد اسدے پتر ابوالعباس عبداللہ نے تے فیر 201ھ چ زیادۃ اللہ نے حکومت سمبھالی ۔ اس دے دور چ مسلماناں نے سسلی ( صقیلیہ) تے قبضہ کیتا ۔

گٹھ:بادشاہ
گٹھ:خلافت عباسیہ
گٹھ:افریقہ
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:عرب شخصیتاں
نوجوانان عثمان

**نوجوانان عثمان** (ترکی بولی چ :ینی عثمانلی لر) سلطنت عثمانیہ دے قوم پرست دانشوراں دا اک گروہ سی ، جہڑا 1865ء چ قائم ہوئیا ۔ ایہہ گروہ روسو ورگے مغربی مفکراں تے انقلاب فرانس توں متاثر سی ۔ اینہاں نے عثمان ازم دا نظریہ تخلیق کیتا ۔ اوہ آئینی تے پالیمانی نظام حکومت دے حامی سن ۔

اس تنظیم دا اصل ناں "اتفاق جمیعت " سی پر اسنوں ژون ترک لر ، ارباب شباب ترکستان ، گنج عثمانلی لر تے ینی عثمانلی دے مختلف ناواں نال وی پوکارئیا جاندا سی ۔

نوجوانان عثمان افسرشاہی دے اوہ ارکان سن جہڑے دور تنظیمات دی پیداوار سن تے استبدادیت توں بیزار سن تے مسئلےآں دا بوہتا جمہوری حل چآہندے سن ۔ اینہاں چ دو مشہور شخصیتاں ضیاء پاشا گوک الپ تے نامق کمال دیاں سن ۔

نوجوانان ترک دا گروہ وی اینہاں توں ای نکلئیا اے ، جنہاں دی وجہ توں عثمانی سلطنت دوجے آئینی دور چ داخل ہوئی تے جنگ عظیم اول چ شریک ہوئی ۔
## ہور ویکھو
* نوجوانان ترک

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترک تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دی تریخ
گٹھ:تریخ
گٹھ:یورپ دی تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:سلطنت عثمانیہ چ 1865ء
جزیرہ نما سینا

**جزیرہ نما سینا**، مصر وچ مثلث شکل دا اک جزیرہ نما اے ، جیہدے اتلے پاسے رومی سمندر تے جنوب وچ لال سمندر اے۔ ایہ تقریبن 60 ہزار مربع کلومیٹر رقبے اُتے پھیلیا ہویا اے۔

جزیرہ نما دیاں زمینی سرحداں مغرب وچ نہر سوئز تے شمال مغرب وچ فلسطین نال ملدیاں نیں۔ جزیرہ نما سینا جغرافیائی طور تے مغربی ایشیا یعݨی مشرق وسطی وچ واقع اے، جد کہ باقی مصر شمالی افریقا وچ واقع اے۔ سیاسی طور تے مصر دا حصہ ہون پاروں ایہ افریقا وچ شمار کیتا جاندا اے ۔ 

جزیرہ نما دا بوہتا حصا پہاڑی اے جیہدے وچ سَبھ توں اُچّا پہاڑ ماؤنٹ کیتھرائن (عربی وچ :جبل کاثرین) وی شامل اے۔ سینا وچ کئی تفریحی تے سیاحتی تھاں نیں، جیہناں وچ مصر دا مشہور تفریحی ساحلی مقام شرم الشیخ وی شامل اے۔ اس توں علاوہ سیاحاں دی وڈی تعداد ماؤنٹ کیتھرائن اُتے قائم جبل کاثرین دی خانقاہ دیکھݨ آؤندی اے۔

## حوالے

گٹھ:مصر
گٹھ:مصر دا جغرافیا
گٹھ:جزیرہ نما
ریازان راجواڑا

**ریازان راجواڑا** 1078ء چ قائم ہوئیا ، جدوں اوہ چرنےگوو راجواڑے توں علیحدہ ہوئیا ۔ 1521ء چ ایہہ رہجواڑا ماسکوی روس دا حصہ بن گئیا ۔ ریازان دا پہلا حکمران کیویائی روس دے شہر چرنےگوو دا شہزادہ یاروسلاو سویئتوسلاوچ سی ، جہڑا بعد چ مورم ویزان دا راجہ وی بنئیا ۔

1097ء چ ایہہ ریازان راجواڑا ،اک آزاد راجواڑہ بنیا ۔ 1237ء چ ریازان باتو خان دیاں منگول فوجاں دی غارت گری دا نشانہ بنئیا تےاسدا پرانا راجگھر تباہ کر دتا گئیا ۔ 1301ء چ ماسکو دے شہزادے (حکمران) دینیئل نے ریازان دے نواب (جاگیردار) دی غداری دی وجہ توں ریازان تے مل مار لئیا تے شہزادے کونستانتین نوں قید خانے چ ڈک دتا ۔ 1305ء چ دینیئل دے پتر ماسکو دے راجے یوری نے اس نوں قتل کرن دا حکم دتا ۔ کونستانتین دے اگلے دو جانشین ، طلائی اردو سلطنت چ مارے گئے ۔ 1380ء چ شہزادے اولگ ایوانووچ نے جہرا کہ طلائی اردو سلطنت دے خان مامائی دا اتحادی سی ، پر کولیکووا دی لڑائی چ اس نے خان دے خلاف حصہ لئیا ۔

تقریبا اپنی ساری تریخ دے دوران ریازان راجواڑا ، پرونسک راجواڑے دے نال تنازعاں چ الجھئیا رہئیا ، ایتھوں تیکر کہ پرونسک 1483ء چ ، ریازان دی شہزادی آنا دے عہد چ ، ریازان چ شامل ہو گئیا ۔

گٹھ:روس
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:یورپ
گٹھ:یورپی سلطنتاں
گٹھ:روسی راجواڑے
گٹھ:روس دی تریخ
گٹھ:روس دے علاقے چ قائم سابق مسلم ریاستاں
گٹھ:یورپ دی تریخ
پانڈا

** پانڈا** رچھ دے ٹبر دا اک جانور اے ، جس دا اصل دیس وشکارلہ چین اے۔ پہلے پانڈے بارے ایہ سوچ سی جے ایہدا جوڑ امریکہ چ ہونوالے ریکون نال اے ۔ ایہہ اپنیان اکھاں ، کن تے پنڈے دے وکھریاں وکھریاں انگاں کالے نشاناں توں اسانی نال پچھانیا جاندا اے۔ ۔ ماس کھانیاں دی پتی توں ہون دے باوجود پاںدے 99٪ کھان پین بانس تے اے۔ اس دے نال پانڈا لبھن تے شہد ، آنڈا ، مچھی ، شکرقندی تے کیلے وی کھاسکدا اے۔ پانڈا ورلڈ وائڈ فنڈ دا نشان وی ہے۔

## بارلے جوڑ

گٹھ:رچھ
خالد اسلامبولی

خالد احمد شوقی اسلامبولی مصر دے سابق صدر انور سادات دے قتل دا منصوبہ ساز تے قاتل سی ، جس نے 6 اکتوبر 1981ء نوں "فتح 6 اکتوبر 1973ء" دی پرید چ مصری صدر نوں قتل کیتا ۔ اپنے اس کم پاروں اوہ دنیائے اسلام دیاں بنیاد پرست تنظیماں چ ہیرو تے نویں دور دا پہلا شہید سمجھئیا جاندا اے ۔

## جیون

خالد اتلے مصر دے اک درمیانے ٹبر نال تعلق رکھدا سی ، اس نے مصر دی عسکری اکیڈمی ج نمایاں کارکردگی دا مظاہرہ کردے ہوئے گریجوئیشن کیتی تے مصری فوج چ لیفٹیننٹ دے عہدے تے فائز ہوئیا ۔ اپنی تقرری دے کجھ چر مگروں خالد نے اسلامی جہاد ناں دی تنطیم چ شمولیت اختیار کر لئی ۔

## [[انور سادات|سادات]] دا قتل

منصوبے دے مطابق لیفٹیننٹ اسلامبولی نوں پریڈ چ انور سادات دے قتل دے کم چ شریک نئیں ہونا سی پر اک افسر دی معذرت پاروں متبادل دے طورتے اسدا انتخاب کیتاگئیا ۔

جدوں پریڈ شروع ہوئی تے اسلامبولی تے اسدے تن ساتھی اپنے ٹرک توں اترے تے گرنیڈ سٹدے ہوئے سلامی دے چبوترے ول نسے جتھے انور سادات عیرملکی شخصیتاں نال موجود سی ۔ خالد اسلامبولی نے چبوترے چ وڑ کے اپنی رائفل دیاں ساریاں گولیاں انور سادات دے سینے چ لاہ دتیاں تے نعرہ مارئیا " میں فرعون نوں قتل کر دتا" ۔

صدر دے قتل دے فورا بعد اسنوں گرفتار کر لئیاگئیا ۔ لیفٹیننٹ خالد تے 23 دوجے منصوبہ سازاں تے مقدمہ چلائیا گئی ۔ جس دے بعد خالد تے پنج دوجے بندےآں نوں 15 اپریل 1982ء نوں سزائے موت دے دتی گئی ۔

## شہید [[ایران]]

انور سادات ولوں اسرائیل نوں تسلیم کرنے تے سابق شاہ ایران محمد رضا شاہ پہلوی نوں سیاسی پناہ دینہہ تے ایرانی حکومت نے مصر نال اپنے سارے تعلقات ختم کر لئے سن تے انور سادات دے قتل مگروں 1981ء چ ایرانی راجگھر تہران دی اک معروف سڑک نوں خالد اسلامبولی دے ناں نال موسوم کر دتا ۔ ایران چ خالد نوں شہید تے ہیرو دے طور تے پیش کرنا مصر ۔ ایران تعلقات چ ہور خرابی دی وجہ بنئیا ۔

تاہم مئی 2001ء چ عوام دے شدید احتجاج دے باوجود تہران سٹی کونسل نے مصر نال تعلقات معمول تے لیان لئی سرک دا ناں بدل کے "انتفاضہ سٹریٹ" رکھ دتا ۔

## اسلامی تحریکاں دا ہیرو

خالد اسلامبولی دنیا بھر چ اسلامی تحریکاں دا ہیرو سمجھئیا جاندا اے ۔ 31 جولائی 2004ء چ القاعدہ دی "خالد اسلامبولی" ناں دی بریگیڈ نے پاکستان دے سابق وزیراعظم شوکت عزیز تے خودکش حملے دی ذمہ داری قبول کیتی ، اوس ویلے شوکت عزیز وزارت عظمی دا امیدوار سی ۔ اس دے علاوہ اگست 2004ء چ چیچنیا دے مزاحمتی گروپ جس نے خود نوں ''خالد اسلامبولی بریگیڈ" دے ناں نال متعارف کروائیا ، نے اک بیان جاری کردے ہوئے دو روسی مسافر بردار جہازاں دی تباہی قبول کیتی ۔

گٹھ:عرب
گٹھ:مصر
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:افریقہ
جھیل ایری

جھیل ایری پنج عظیم جھیلاں (امریکا) چوں چوتھے نمبر تے اے تے دنیا بھر چ دسویں وڈی جھیل اے ۔ ایہہ جھیل اینہاں پنجاں جھیلاں چوں سب توں گھٹ ڈوہنگی تے پانی دی مقدار دے اعتبار نال اینہاں چوں سبتوں نکی اے ۔ اس دے اتلے چ کینیڈا دا صوبہ اونٹاریو ۔ دکھن چ امریکہ ریاستا‍ں اوہائیو ۔ پنسلوانیا تے نیو یارک ، لہندے چ ریاست مشیگن اے ۔ اس جھیل دا ناں مقامی قبیلے ایری دے نال تے رکھئیا گئیا اے جہڑا اس جھیل دے دکھنی کنڈے تے آباد سی ۔

## جغرافیہ

اس جھیل دا کل رقبہ 25، 745 مربع کلومیٹر اے ۔ ایہہ 388 کلومیٹر لمبی تے 92 کلومیٹر چوڑی اے ۔
ایہہ عظیم جھیلاں (امریکا) چوں سبتوں گھٹ ڈوہنگی اے تے اسدی اوسط گہرائی 19 میٹر اے ۔ اسدی ودھ توں ودھ گہرائی 64 میٹر اے ۔ گھٹ ڈوہنگی ہون پاروں ایہہ عظیم جھیلاں چوں سبتوں تتی(گرم) اے ۔

جھیل ایری چ سبتوں زیادہ پانی دریائے ڈیٹرائٹ توں آندا اے تے دریائے نیاگرا تے نیاگرا جھیل توں ہندا ہوئیا جھیل اونٹاریو چ جا ڈگدا اے ۔ دوجے وڈے دریاواں چ دریائے گرینڈ ، دریائے ہرون ، دریائے ماومی ، دریائے سینڈسکی تے دریائے کویا ہوگا شامل نیں ۔

## ہائیڈریالوجی

جھیل ایری دا بھرن دا کل ویلا 2.6 سال اے جہڑا اس سلسلے دیاں دوجیاں جھیلاں توں گھٹ اے ۔

جھیل ایری چ پانی دی سطح موسم نال بدلدی رہندی اے ۔ جنوری تے فروری چ سبتوں گھٹ پانی تے جون تے جولائی چ سبتوں ودھ پانی ہندا اے ۔

## تریخ

## قدیم امریکی

یورپی لوکاں دے آن توں پہلے جھیل دے چڑھدے کنڈے تے مقامی لوکاں دے کئی قبیلے آباد سن ۔ایری قبیلہ جھیل دے دکھنی کنڈے تے آباد سی تے نیوٹرلز اتلے کنڈے تے رہندے سن ۔

## یورپی مہماں تے آبادکاری

1669ء چ فرانسیسی لوئیس جولیٹ ایتھے آن آلا پہلا یورپی سی جس نے جھیل ایری دا مشاہدہ کیتا ۔ اینہاں عظیم جھیلاں چوں جھیل ایری تک یورپی سبتوں آخر چ پہنچے ۔ مہم جو لوک جھیل اونٹاریو توں نکلن آلے دریاواں دے نال نال چلدے ہوئے ایتھے تک اپڑے ۔

## ماحولیات

## موسم
## پانی دا میعار

## معیشت

## ماہی گیری

## ہور ویکھو
* جھیل ایری ڈریکٹری 
* جھیل ایری دے جزیرے
* عظیم جھیلاں
* http://www.coastwatch.msu.edu 
* نیشنل جیوگرافک
## حوالے

* عظیم جھیلاں (امریکا)

گٹھ:آبی جغرافیہ
گٹھ:پانی
گٹھ:کینیڈا
گٹھ:کینیڈا دا آبی جغرافیہ
خضر خان

**خضر خاں** دلی سلطنت دے سید خاندان دا بانی تے پہلا حکمران سی۔

 

سید **خضر خان** ابن ملک سلیمان 1414 توں 1421 – دلی سلطنت دا حکمران سی جسنے امیر تیمور دے حملے دے بعد دلی وچ سید خاندان دی بنیاد رکھی۔ اس دا باپ  سید ملک سلیمان سی جو ملک مروان دولت دا ملازم سی۔ ملک مروان دولت، سلطان فیروز شاہ تغلق دے وکت وچ ملتان دا گورنر سی، اتے اس دی موت دے بعد چھیتی ہی اوہناں دے بیٹے ملک شیخ اتے اس ضلعے دی حکومت دی ذمہ داری آئی، جس دی موت دے بعد سید ملک سلیمان ملتان دا گورنر بنیا اتے اس دی موت دے بعد اس دے بیٹے سید خضر خان نے گدی سامبھی۔ سارنگ خان دی 1396 وچ سید خضر خان نال لڑائی ہوئی۔ ملک مردان بھٹی نے کجھ لوکاں اتے غلاماں دے نال سارنگ خان دے لشکر وچ شمولیت اختیار کیتی، اتے اوہناں دی مدد نال اوہ ضلع ملتان اتے قابض ہویا۔

سلطنت دلی دے حکومت کرن آلے تغلق ٹبر دے عہد چ ملتان دا حاکم ۔ امیر تیمور دے ہندستان تے حملے چ اس نال مل گئیا تے اس بنا تے لہور ، دیپالپور تے ملتان دا حاکم بنا دتا گئیا ۔ دلی دے سلطان محمود تغلق دے مرن مگروں دلی فتح کر کے سادات ٹبر دی نیونہہ رکھی تے اپنے پتر مبارک شاہ نون اپنا جانشین مقرر کیتا

1398 وچ امیر تیمور نے ہندوستان اتے حملہ کیتا۔ سارنگ خان نوں ہار دین دے بعد ملتان وچ قیام کیتا۔ بے شمار لوک دیپالپور، اجو جھونا (پاکپتن)، سرسا اتے ہور علاقیاں توں اپنی جان بچا کے دلی ول بھجے پھر اسنے جمنا پار کرکے اگے ودھیا، اتے ملک دا زیادہ توں زیادہ حصہ تباہ کیتا۔ امیر تیمور نے لونی دے شہر وچ قیام کیتا، اتے اتھے اسنے 50،000 قیدیاں نوں جنہاں نوں اسنے دریاواں سندھ اتے گنگا دے درمیان لیا سی، تلوار دے ساہمنے پیش کیتا।

امیر تیمور نے دکھنی دلی وچ حوض خاص دے کول قیام کیتا۔ دلی دے سپہ سالار اقبال خان اپنی فوج دے نال قلعے ولوں ساہمنے آئے؛ مگر میدان وچ ہار ہوئی۔ اقبال خان اتے سلطان ناصرالدین محمود شاہ تغلق دونوں دلی وچ اپنے بیوی اتے بچیاں نوں چھڈکے بھجے۔ سلطان گجرات دی طرف اتے اقبال خان باراں دی طرف روانہ ہویا۔ امیر تیمور نے دلی اتے قبضے دے بعد اتھے دے باشندیاں نوں قتل کیتا اتے کجھ دن بعد، سید خضر خان، جو اس دوران میوات دے پہاڑاں وچ چلے گیا سی، امیر تیمور دے بلاؤن تے اس دے دربار وچ حاضر ہویا۔ ملتان اتے دیپالپور سید خضر خان دے حوالے کرکے امیر تیمور اپنے راجگڑھ سمرقند دی طرف روانہ ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:سید خاندان
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ہندستانی شخصیتاں
گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:تریخ اسلام
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:مسلم شخصیتاں
گٹھ:سید خاندانگٹھ:بادشاہگٹھ:دلی سلطنت
لما ایشیا

{| class="sortable wikitable"

**لما ایشیا** یا **جنوبی ایشیا** (انگریزی: South Asia)، براعظم ایشیا دے لمے پاسے وچ واقع دیساں اُتے مُشتمل خِطے نوں کہیا جاندا ہے ۔ لموچی ایشیائی دیس : پاکستان ، بھارت ، نیپال ، بھوٹان ، بنگلا دیش ، سری لنکا تے مالدیپ ۔
ایس توں علاوا اِنڈک ساگر وچ برطانوی مقبوضات وی لمے ایشیا وچ شمار کیتے جاندے نیں ۔ 
ایس توں علاوہ ثقافتی وجوہات دی بناء اُتے تبت نوں وی لمے ایشیا وچ شمار کیتا جاندا ہے ۔
لمے ایشیا نوں برصغیر پاک و ہند وی کہیا جاندا ہے ۔ ایہہ خِطا لہندے ایشیا ، وچکارلے ایشیا ، چڑھدے ایشیا تے لموچی چڑھدے ایشیا  دے وچکار واقع ہے ۔
لمے ایشیا دے دیس  علاقائی  تنظیم  سارک دے رکن وی نیں ۔

## جغرافیائی اصطلاح

جغرافیائی طور تے برصغیر دی اصطلاح اس علاقے لئی ورتی جاندی ہے جیہڑا ہندی پرت تے قائم ہے جیہدے اُبھے پاسے یوریشین پرت ہے۔
سیاسی طور تے اس اصطلاح چ ہندی پرت دے باہرلے علاقے وی شامل کیتے جاندے نیں، پاکستان وچ دریائے انڈس دے لہندے پاسے وچ واقع علاقے تریخی وجہاں دی بنا تے کدی کدائیں وچکارلے ایشیا وچ شمار کیتے جاندے نیں ، جیہدی اک مثال صوبا بلوچستان ہے جیہڑا ہندی پرت تے قائم نئیں بلکہ ایران پٹھار دے کنڈھیاں تے واقع ہے۔

## تریخ اَتے اعداد و شمار

لما ایشیا دی تریخ ماضی وچ باہرلے حملہ آوراں دی زد چ رہیا ہے ایس لئی ایہدی ثقافت وی مختلف قوماں دے ملاپ نال بنی ہے ۔ پر لوکں دی اکثریت ہندو مت تے اسلام نوں مَندی ہے ۔ ایسے لئی لمے ایشیا دی رہتل تے دوناں مذہباں دی گوڑھی چھاپ ہے۔

لما ایشیا جگ دے گنجان آباد ترین علاقیاں وچ شمار ہُندا ہے۔ ایتھے تقریباً 1 ارب 60 کروڑ لوک رہندے نیں ۔ جیہڑا دنیا دی کل آبادی دا پنجواں حصہ ہے۔ ایتھے آبادی دی کثافت 305 بندے فی مربع کلومیٹر ہے جیہڑی دنیا بھر دی اوسط کثافت توں 7 گُݨا ودھ ہے۔

## ہور دیکھو
* بھارت
* پاکستان
* سری لنکا
* بنگلا دیش
* نیپال
* بھوٹان
* مالدیپ

## ہور دیکھو
* **ایشیا دے خطے**
# چڑھدا ایشیا
# لہندا ایشیا
# اُبھا ایشیا
# لما ایشیا
# وچکارلا ایشیا
# لموچی چڑھدا ایشیا

## باہرلے جوڑ
* برصغیر
* بی بی سی اُتے لمے ایشیا دیاں خبراں 

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:برصغیر
گٹھ:ہندستان
گٹھ:ایشیا
گٹھ:پاکستان
گٹھ:بھارت
گٹھ:ایشیا دے علاقے
گٹھ:ایشیا دے خطے
گٹھ:خطے
گٹھ:جنوبی ایشیا
اردشیر دوم

404 ق م ۔

358 ق م ۔

دارا اول دا پتر جہڑا دارائے ثانی دے لقب نال حخمانیشی سلطنت دے تخت تے بیٹھا ۔ اپنے بھائی سائرس خرد نوں ،جہڑا تخت دا دعوے دار تے ایشیائے کوچک دا گورنر سی ، شکست دتی ۔ یونان دی اہم فوجی طاقت سپارٹا نوں ہرا کے ذلت آمیز شرطاں منن تے مجبور کیتا ۔ مصر تے بابل دیاں بغاوتاں مکائیاں ۔ ایہ بوہت رحمدل تے نیک بادشاہ سی ۔ اپنی ظالم ماں پاری سائیس دے آکھن تے اپنی دھی اتوسا نال ویاہ کیتا ۔ ایران دے قدیم دیوتا متھرا(سورج) دی پوجا نوں مڑ رواج دتا ۔ مردم خیزی دی دیوی اناہیتیا دے بت تھاں تھاں نصب کرائے تے اینہاں دونہاں دیوتاواں نوں اہورمزدا (پارسیاں دے رب) دے برابر قرار دتا ۔ اس دا حرم بوہت وڈا سی تے اسدے پتراں دی گنتی اک سو توں ودھ سی ، پر اسدی مومت ویلے اسدا صرف اک پتر ای زندہ سی ۔

اس دے علاوہ اردشیر دوم ناں دا اک غیر معروف [ساسانی] بادشاہ وی سی جس نے 379ء توں 383ء تک حکومت کیتی ۔


[گٹھ:تریخ
گٹھ:ایشیا دی تریخ
گٹھ:شخصیتاں
گٹھ:تریخی شخصیتاں
گٹھ:مشہور لوک
گٹھ:ایرانی شخصیتاں
آب گم

آب گم بلوچستان پاکستان چ اک تھاں دا ناں اے۔ اوتھے اک ریلوے سٹیشن دا ناں وی اے ۔جس نوں 1886ء چ قائم کیتا گئیا سی ۔ ایہہ چلتن پہاڑ دے نیڑے کوئٹہ توں 50 کلومیٹر دکھن چ اے۔ اردو دے اک وڈے مزاحیہ لکھاری مشتاق احمد یوسفی دی اک کتاب دا ناں وی آب گم اے۔

آب گم فارسی دا لفظ اے ، جس دا مطلب گواچیا پانی اے ۔ ایتھے دی آبادی دا ناں آب گم ایس لئی اے کہ ایتھے آ کے پانی دا اک چشمہ زمین چ گم ہو جاندا اے۔

گٹھ:پاکستان
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:شہر
گٹھ:دنیا دے آباد تھاں
ادھ جیون

ادھ جیون ( اردو: نصف حیات ؛ انگریزی:Half Life) سائنس چ اس سلسلے نوں آکھئیا جاندا اے جس چ کوئی مالیکول یعنی سالمہ اشعاعی تنزل دی وجہ توں اپنی ادھی گنتی کھو جائے ۔ نویاتی طبیعیات چ ادھ جیون دا استعمال کیتا جاندا اے ، تاکہ کسے مرکزہ یعنی نیوکلس دی مستحکم صورت دا پتہ لائیا جا سکے ۔ اشعاعی تنزل دی وجہ توں مرکزہ ناپائیدار ہو جاندا اے ،اس لئی ذرات برقناطیسی موجاں دی صورت چ اشعاع(ریڈیئیشن) دے زریعے خارج کردے ہوئے تنزل دا شکار ہو جاندا اے ۔

گٹھ:سائنس
گٹھ:سائنسی علم