open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
پنجابی سائنس بورڈ

**پنجابی سائنس بورڈ**، لاہور، پنجاب، پاکستان وچ قائم اک پنجابی سائنسی ادارہ اے جیہڑا سائنس دے کھیتر وچ پنجابی زبان لئی کم کردا اے تے معیاری پنجابی سائنسی کتاباں چھاپدا اے۔ زیادہ تَر کتاباں سائنسی موضوعات اُتے چھاپیاں جاندیاں نیں، ایس توں علاوہ ہور موضوعات اُتے وی پنجابی کتاباں چھاپیاں جاندیاں نیں۔ پنجابی سائنس بورڈ نے اک تماہی سائنسی رسالا "سائنس رَنگ" وی کڈھیا۔ 

پنجابی سائنس بورڈ الیاس گُھمݨ تے پروفیسر ڈاکٹر جمیل احمد پال دی اگوائی وچ 1990ء وچ قائم کیتا گیا۔ کئی مِمبران اُتے مُشتمل ایہدی اک کمیٹی وی بݨائی گئی۔ الیاس گُھمݨ ایہدے بانی چیئرمین نیں۔ اوہناں نے داؤد کالج آف انجینیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی کراچی توں بی ای الیکٹرونِکس انجینیئرنگ دی ڈِگری حاصل کیتی۔  

## اغراض و مقاصد
# پنجابی زبان وچ سائنسی موضوعات اُتے معیاری کتاباں چھاپݨا۔ 
# سائنسی تے ٹیکنیکل علوم نوں پنجابی زبان وچ مُنتقل کرنا۔
# پنجابی لوکائی وچ سائنس نوں عام فہم کرنا۔
# مُختلف زباناں وچ دُنیا دیاں بہترین سائنسی کتاباں تے مواد نوں پنجابی وچ ترجمہ کرنا۔
# پنجابی زبان وچ سائنسی اصطلاحات تیار کرنا۔

## کتاباں
پنجابی سائنس بورڈ دیاں کتاباں وِچوں کچھ دے نام درج ذیل نیں۔

### سائنسی کتاباں
* ریڈار ۔ الیاس گُھمݨ
* فزکس ۔ جلال احمد پاشا
* بجلی شیواں دی مرمّت ۔ عذرا جبیں
* چار ایجاداں ۔ ڈاکٹر اختر جعفری
* سائنس (بالاں لئی) ۔ الیاس گُھمݨ
* حساب کتاب ۔ الیاس گُھمݨ
* موٹر کار مرمّت ۔ عبدالحفیظ
* وڈے سائنسدان ۔ محمد آصف رضا 
* فزکس دی تکنیکی لفظاولی ۔ کمیٹی پنجابی سائنس بورڈ
* ٹُوݨے ٹوٹکیاں دا سائنسی ویروا ۔ اصغر امرتسری
* کیمسٹری ۔ الیاس گُھمݨ
* بیالوجی ۔ الیاس گُھمݨ
* الیکٹرونِکس ۔ الیاس گُھمݨ
* کمپیوٹر ۔ الیاس گُھمݨ
* ڈیالسِز ۔ ڈاکٹر انوار احمد اعجاز
* ترکھاݨا کَم ۔ صدیق بابر

### ہور کتاباں
* پنجابی کلاسیکی لُغت ۔ جمیل احمد پال
* پنجابی قاعدہ ۔ جمیل احمد پال
* پنجابی کِویں لِکھیے؟ ۔ جمیل احمد پال
* اِمتحان وچ چوکھے نمبر ۔ جمیل احمد پال
* زبان دا قتل ۔ اشرف سہیل 
* ساڈی ماݨو ۔ اشرف سہیل
* عالمگیری اسلام ۔ سلیمان آئزک
* لہُو رَنگ دھرتی ۔ ایرک میریا

## اتا پتا
24۔ امیر روڈ، بلال گنج، لاہور 54000 ۔

## ہور دیکھو
* اردو سائنس بورڈ
* پنجابی ادبی بورڈ
* پاکستان پنجابی ادبی بورڈ
* پنجابی بال ادبی بورڈ
* مہکاں پنجابی ادبی بورڈ
* پنجابی کھوج گڑھ

## باہرلے جوڑ

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی زبان
گٹھ:پنجابی ادارے
مہکاں پنجابی ادبی بورڈ

**مہکاں پنجابی ادبی بورڈ**، ساہیوال، پنجاب، پاکستان وچ قائم اک رجِسٹرڈ پنجابی سَتھ اے جیہدا مقصد پنجابی زبان تے پنجابی ادب دی ترقی لئی کم کرنا اے۔ 

مہکاں پنجابی ادبی بورڈ 2005ء توں پنجابی ادبی پرچہ "مہکاں" شائع کر رہیا اے۔ 2008ء توں پنجابی کتاباں اُتے ایوارڈ دیݨ دا سِلسلہ شُرُوع کیتا تے 2019ء توں ستوارا وار پنجابی اخبار "پنجابی چانن" وی شائع کر رہیا اے۔

بورڈ اس توں علاوہ انٹرنیشنل پنجابی کانفرنساں تے پنجابی مشاعرےآں سمیت ہور ادبی تے ثقافتی تقریبات دا باقاعدہ انعقاد وی کردا اے۔ ادارے دا سَبھ توں اہم مقصد پنجابی زبان دے فروغ لئی کوششاں کرنا اے۔

پروفیسر ڈاکٹر مشتاق عادل پنجابی ادبی بورڈ دے صدر نیں تے پیر احسان الحق ادریس ایہدے سرپرست نیں۔ پروفیسر ڈاکٹر مشتاق عادل بورڈ دے پنجابی ادبی پرچے "مہکاں" دے چیف ایڈیٹر وی نیں۔

## اغراض و مقاصد
# پنجابی زبان تے پنجابی ادب دی ترقی تے وادھے لئی کم کرنا۔
# معیاری پنجابی کتاباں دے لکھاریاں دی حوصلہ افزائی لئی سالوار مہکاں پنجابی ادبی ایوارڈ دا اجراء۔
# پنجابی ادبی مشاعرےآں دا انعقاد کرنا۔
# قومی تے بین الاقوامی پدھر اُتے پنجابی کانفرنساں دا انعقاد کرنا۔ 
# پنجابی ثقافت دی سانبھ تے پنجابی ثقافتی تقریبات دا انعقاد۔
# پنجاب دے صوفی شاعراں دے پیغامات تے تعلیمات نوں عام کرنا۔

## ہور دیکھو
* پنجابی ادبی بورڈ
* پاکستان پنجابی ادبی بورڈ
* پنجابی بال ادبی بورڈ
* پنجابی سائنس بورڈ
* پنجابی کھوج گڑھ

## باہرلے جوڑ
* مہکاں پنجابی ادبی بورڈ دی ویب سائیٹ
* یوٹیوب چینل
* فیس بُک پیج

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی ادارے
کتاب ترنجن

**کتاب ترنجن**، پنجابی زبان وچ کتاباں چھاپݨ تے ورتاوݨ والا ادارہ اے جو لہور، پنجاب، پاکستان وچ واقع آ۔ ایہدے موڈھی پروفیسر زبیر احمد نیں جو اک پنجابی سیوک نیں۔ 

کتاب ترنجن، معیاری تے سستیاں پنجابی کتاباں فراہم کرن والا کتابی ادارہ اے۔ ایتھے شاہ مکھی پنجابی دے نال نال گرمکھی لپی وچ وی کتاباں دستیاب نیں۔ ایہ ادارہ کہاݨیاں، ناول، شاعری، پرکھ پرچول، وار، سماج سار، بال ادب، تاریخ سمیت ہور بہت سارے موضوعات اُتے کتاباں چھاپدا تے پیش کردا اے۔
ایتھوں مختلف لائبریریاں، سکولاں، کالجاں تے یونیورسٹیاں نوں وی کتاباں فراہم کیتیاں جاندیاں نیں۔

## ہور دیکھو
*سچیت کتاب گھر

## باہرلے جوڑ
*کتاب ترنجن بُک شاپ
*کتاب ترنجن
*کتاب ترنجن دا اتا پتا

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی کتاباں
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی ادارے
موہنجیت

**موہنجیت** (7 مئی 1938 - 20 اپریل 2024) پنجابی شاعر سی۔ اوہناں دیاں نظماں دِیاں اَٹّھ کتاباں چھپییاں نیں۔ اوہناں دے کاوِءسنگرہِ *کونے دا سورج* نوں سال 2018ء دا ساہت اکادمی پرسکار مِلیا سی۔

## جیون
موہنجیت دا جنم 7 مئی 1938ء نوں ادلیوالابِنڑ، ضلع امبرسر، برٹش پنجاب وچّ ہویا سی۔ اوہ دہلی وچ مقیم سی، 22 اپریل 2024ء نوں فَوت ہوگئے۔

## پرکاشت کثاباں
**سہکدا شہر*
**وروریک*
**تردے پھردے مسخرے*
* *کی ناری کی ندی*
* *ڈاٹاں والے بوہے* (ریکھا چتر)
**اوہلے وچّ اجیارا*
**گوڑھی لِکھت والا ورقہ*
**ہوا پیازی*
* *بوند تے سمندر* (انوواد)
**[[کونے دا سورج]]*

## اعزاز
* پرم ساہت سنمان
* ساہت اکادمی ایوارڈ (کونے دا سورج)

## حوالے

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی بولی دے شاعر
گٹھ:پنجابی لیکھک
پکھیرو (رسالہ)

**پکھیرو** (Pukheroo)، لہور، پنجاب، پاکستان توں پنجابی زبان وچ شائع ہون واݪا بال ادب رسالہ اے۔ ایہ پنجابی شاہ مکھی لِپی وچ چَھپدا اے۔ ایہدے وچ بالّاں لئی کہاݨیاں، ناول، نظماں، پہیلیاں، گیت تے لوریاں شامل نیں۔ ایہ پنجابی بال ادب دے ادارے پنجابی بال ادبی بورڈ، لہور دا پرچہ اے۔ ایس رسالے دے موڈھی تے موجودہ ایڈیٹر اشرف سہیل نیں تے معاونت کاراں وچ سہیل قیصر ہاشمی، اصغر سہیل، شاہد احمد راؤ، عبدالغفور خاں تے علی اکمل تصور شامل نیں۔ اشرف سہیل ریلوے وِچ ملازمت کردے سن، اوس دوران اوہناں نے 1995ء وِچ پہلی واری پکھیرو دے نام توں بال پرچہ شروع کیتا۔ پرچے دی اشاعت 2005ء وچ عارضی طور تے رک گئی سی فیر پنجاب حکومت دے محکمہ ثقافت دے مݪ ورتݨ ناݪ ایہنوں بحال کر دِتا گیا۔ پرچہ ہُݨ تک مسلسل چَھپ رہیا اے۔ 

رسالے دے خاص نمبر وی شائع ہُندے نیں۔ کئی ایڈیشناں وچ سینکڑیاں صفحےآں دے "پکھیرو ناول نمبر" وی چھاپے جاندے نیں، جیہناں وچ جسبیر بُھلر، ڈاکٹر افتخار کھوکھر، علی اکمل تصور، ترسیم تے ایم وائی قیصر سمیت دیگر لکھاریاں دے ناول شامل نیں۔ اشرف سہیل نے "پکھیرو" لئی ہور زباناں دے بال ادب دا پنجابی وِچ ترجمہ وی کیتا اے۔ اشرف سہیل نے اردو بال ادب لئی لِکھن واݪے لکھاریاں نوں وی پنجابی بال ادب لئی لِکھن اُتے راضی کیتا، جیہناں وِچ علی اکمل تصور اک اہم نام نیں۔ علی اکمل تصور اردو رسالے آنکھ مچولی (کراچی)، تعلیم و تربیت، ماہنامہ پھول، نونہال توں علاوا ہور کئی رسالیاں وِچ لِکھ چُکے نیں۔ پکھیرو نوں چڑھدے پنجاب توں وی لکھاریاں تے مُورت کاراں دا ساتھ حاصل اے۔ مُورت کاری وچ جے ایس دیپ ولّوں تعاون کیتا جاندا اے۔ 

پکھیرو دے پڑھنہار پنجاب توں علاوہ امریکا، کینیڈا سمیت پوری دنیا وِچ کِھلرے ہوئے نیں۔ ایہ پرچہ پنجابی بال ادب وِچ ایس ویلے شاہ مکھی پنجابی دا کلّا پرچہ اے۔ 

## اتا پتا
* مہیناوار پکھیرو، 3\12 سٹریٹ، 64-B تنویرآباد، تاجپورا روڈ، مغلپورا، لاہور- 54840

* ای میل: pukheroo55@gmail.com

* رابطہ نمبر: 4224210-0300

## ہور دیکھو
* پنجابی بال ادبی بورڈ
* پنجابی بال ادب

## باہرلے جوڑ
* پکھیرو (فیس بُک پیج)
* پنجابی بال ادب دے سیوک اشرف سہیل دا اِنٹرویو

## حوالے

گٹھ:پنجابی
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:پنجابی بال ادب
گٹھ:پنجابی رسالے
گٹھ:رسالے
بال ادب

**بال ادب**، ادب دی اوہ ونگی اے جس دی رچنا بالّاں نوں مدِّنظر وچ رکھ کے کیتی جاندی اے۔ دوجے لفظاں وچ کیہا جا سکدا اے کہ بالّاں لئی لکھیا جاݨ والا ادب، بال ادب اے۔

## بال ادب دا مقصد
دنیا پدھر تے نفسیات دان، تعلیمی ماہر تے ودواناں نے ایہہ وچار نکھاریا اے کہ بچے دی ہمہ جہت شخصیت نوں اسارن وچ ماں بولی تے اس وچ رچیا ادب اہم کردار نبھاؤندے نیں۔ اس نظریے ناݪ ہر بولی وچ بال ادب نوں بڑھاوا دینا لازمی ہو جاندا اے۔ انج بچےآں نوں مُڈھلی حالت، یعنی بچپن وچ ہی چنگیاں تے معیاری، عمر مطابق لوڑیندیاں من پسند بال کتاباں ناݪ جوڑیا جاوے۔ بچے دیاں جسمانی، ذہنی، بھاوک تے ماحولیاتی لوڑاں مطابق بال ادب سرجن دی ضرورت اے۔ لکھاری نوں بچے دی اَکھ ناݪ دیکھن دی لوڑ اے۔ اوہ کِداں دیکھدا تے کِداں سوچدا اے، ایہ چتون دی لوڑ اے۔ اس دی تکنی نوں نیانی نہ سمجھدے ہوئے، اس دی قدر کیتی جاوے۔

## بال ادب دا موضُوع
جتھوں تک موضوعاں دا تعلق اے، اس لئی وڈا کھیتر پیا اے۔ بچے دی پڑھن رچی نوں ترپت کرن لئی ہر موضوع نال متعلق کتاباں لکھن دی لوڑ اے۔ بچے نوں تاں ترقی دے ہر پڑاؤ تے سوجھی نوں وڈا تے سہرد بناؤن والا تے اس دی سوجھ نوں سخت کرن والا ساہت چاہیدا اے۔ اس لئی ماں-بولی توں ودھ ہور کوئی طاقتور ذِریعہ نہیں۔

## بال ادب دے رُوپ
بال ادب دے رُوپ لوریاں، بجھارتاں، چٹکلے، شاعری، گیت، شعری کہانیاں، کہانیاں، اکانگی، بال ناٹک، ناول، سنسمرن، سفرنامہ، جیونی، گل بات، علم تے سائنس، کِنیاں ہی صنفاں وچ لکھیا جا سکدا اے۔

## بالّاں دیاں کتابّاں کیہو جہیاں ہون
بال ادب کتاب عمر طبقہ مطابق رنگدار، سچتر، سُندر چھپائی، ودھیا کاغذ تے چنگی جلد بندی واݪی ہونی ضروری اے۔ موضوع دے مطابق کتاب دا سائز، صفحے تے ڈھکویں مصورّی دی وڈی اہمیت اے۔ چترکار نوں وی بال نفسیات دا علم ہونا چاہیدا اے کہ اوہ کس عمر لئی تے کس موضوع نوں چتر رہیا اے۔

## پنجابی بال ادب

پنجابی زبان وچ بال ادب واسطے بہت کم ہویا اے۔ لہندے پنجاب وچ پنجابی بال ادبی بورڈ وی اس سِلسلے وچ اہم کردار ادا کردا اے۔ پنجابی بال ادبی بورڈ دا مہینا وار رسالے پکھیرو دا پنجابی بال ادب واسطے بہت وڈا نام اے۔

### پنجابی بال ادیب
پنجابی بال ادب وچ جوگدان پاؤن واݪیاں وچ صوفی غلام مصطفا تبسم، گربخش سنگھ پریتلڑی، گردیال سنگھ، من موہن سنگھ داؤں، جسبیر بھلر، درشن سنگھ آشٹھ وغیرہ دے ناں ذِکر جوگ نیں۔

### پنجابی بال ادب نوں درپیش چیلنجز
لگ بھگ پِچھلے دو دہاکیاں توں پنجابی بال ادب دی گھاٹ تے اہمیت نوں گمبھیرتا ناݪ محسوس کیتا جا رہیا اے۔ ایہ وی منیا گیا اے کہ پروڑ پاٹھکاں دے ادب ناݪوں بچیاں لئی لکھنا اوکھا اے۔

## ہور دیکھو
* پنجابی بال ادب

## حوالے

گٹھ:ادب
گٹھ:بال ادب
ارون جیٹلی کرکٹ اسٹیڈیم

**ارون جیٹلی کرکٹ اسٹیڈیم** اک کرکٹ دا میدان اے جو (پہلے دے طور اُتے جانیا جاندا اے **فیروز شاہ کوٹلہ اسٹیڈیم**) بہادر شاہ ظفر مارگ، دہلی۔ اس د‏ی نیہہ 1883ء وچ رکھی گئی تے ایہ ایڈن گارڈنز، کولکاتہ دے بعد، بھارت دا دوسرا قدیم ترین فعال کرکٹ میدان ا‏‏ے۔

## شماریات
بھارت ٹیم نے ایتھ‏ے ہن تک 10 ٹیسٹ میچ کھیلے نيں۔
* سب تو‏ں بہتر کارکردگی:- بھارت – 10 فتوحات
* سب تو‏ں بری کارکردگی:- انگلینڈ – 3 فتوحات
* اک اننگ وچ سب تو‏ں ودھ اسکور : 644/8 ویسٹ انڈیز نے، 6 فروری 1959
* اک اننگ وچ کم ترین اسکور : 75 اُتے تمام آؤٹ بھارت کے، 25 نومبر 1987
* پہلی بلے بازی ک‏ر ک‏ے فتوحات : 5
* پہلے گینڈ بازی ک‏ر ک‏ے فتوحات : 13
* اوسط اننگ اسکور : 288
* سب تو‏ں ودھ دوڑاں : دلیپ ونگسرکار (671 دوڑاں)
* سب تو‏ں ودھ انفرادی اسکور : 230* برٹ سٹکلف، بھارت دے خلاف، 16 دسمبر 1955
* سب تو‏ں بہتر گیند بازی : انیل کمبلے (58 ووکٹاں)

اس میدان اُتے سب تو‏ں ودھ اسکور ویسٹ انڈیز دا اے، جس نے 1959ء وچ 8 ووکٹاں اُتے 644 تے 1948ء وچ تمام ٹیم آؤٹ، 631 اسکور بنایا۔ اس دے بعد دوسرا سب تو‏ں ودھ اسکور بھارت دا اے جس نے 7 ووکٹاں اُتے 613 اسکور، 2008ء وچ بنایا۔ سب تو‏ں ودھ رنز دلیپ وینگسرکر (673 دوڑاں) تے سنیل گاوسکر (668 دوڑاں) تے سچن ٹنڈولکر (643 دوڑاں)۔ سب تو‏ں ودھ ٹیسٹ ووکٹاں، انیل کمبلے (58 ووکٹاں) تے کپیل دیو (32 ووکٹاں)اور بھاگوت چندر شیکھر (23 ووکٹاں)۔

اک روزہ کرکٹ وچ سب تو‏ں ودھ اسکور ویسٹ انڈیز نے بنایا اے، 2011ء کرکٹ عالمی کپ وچ ، 8 ووکٹاں اُتے 330 اسکور بنایا۔ دوسرے نمبر اُتے پاکستان ٹیم 2005ء وچ 8 ووکٹاں اُتے 303 وچ تے آسٹریلیا نے 1998ء وچ 3 ووکٹاں 294۔ سب تو‏ں ودھ اک روزن کرکٹ وچ اسکور scored here is by سچن ٹنڈولکر (300 دوڑاں) فیر محمد اظہر الدین (267 دوڑاں) تے رکی پونٹنگ (245 دوڑاں)۔ کیمار روچ، ہربھجن سنگھ تے اجیت اگرکر اس میدان اُتے 7 ووکٹاں لاں۔

## کرکٹ عالمی کپ
اس میدان اُتے بھارت نے تن بار عالمی کپ دے کئی میچاں د‏‏ی میزبانی، کرکٹ عالمی کپ 1987، کرکٹ عالمی کپ 1996 تے کرکٹ عالمی کپ 2011.

## ٹوئنٹی20 بین الاقوامی

میدان اُتے 2016ء آئی سی سی عالمی ٹی ٹوئینٹی دے کچھ مقابلے منعقد ہوئے۔ تن میچ گروپ اے دے تے اک سیمی فائنل میچ ہويا۔ اس میدان اُتے پہلا ٹوئنٹی20 بین الاقوامی میچ گروپ اے انگلستان قومی کرکٹ ٹیم بمقابلہ افغانستان قومی کرکٹ ٹیم سی۔

فیروز شاہ کوٹلہ اُتے ہوݨ والے ٹوئنٹی20 بین الاقوامی د‏‏ی لسٹ:

## ہور دیکھو
* ٹیسٹ کرکٹ دے میدان

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ ٹیسٹ کرکٹ میدان
اشرف سہیل

**اشرف سہیل**، پنجابی بال ادب دے لکھاری تے مترجم نیں۔ اوہ 23 جولائی 1963ء نوں پیدا ہوئے۔ پاکستان ریلوے وچ ملازمت اختیار کیتی تے جولائی 2023 نوں ریٹائرڈ ہوگئے۔ پنجاب، پاکستان وچ پنجابی بال ادب دی تاریخ وچ اشرف سہیل دا نام نمایاں مقام رَکھدا اے۔ 

اوہناں نے ریلوے دی ملازمت دے دوران 1995ء وچ پنجابی بال ادب دا پرچہ مہیناوار پکھیرو شروع کیتا جیہڑا ہُن تک چَھپ رہیا اے۔ اشرف سہیل پنجابی بال ادبی بورڈ دے بانی چیئرمین تے پنجابی بال ادبی رسالے پکھیرو دے ایڈیٹر نیں۔ اوہناں دی پنجابی بال ادب وچ خدمات اُتے ایم فِل تے پی ایچ ڈی دے مقالے لِکھے جا چُکے نیں۔ اوہناں نے دوجیاں زباناں دے بال ادب دا پنجابی وچ ترجمہ کیتا اے تے بہت ساریاں پنجابی بال ادب دیاں کتاباں دے لکھاری نیں۔ 

## لِکھتاں
اشرف سہیل دیاں کتاباں وِچوں کچھ دے نام درج ذیل نیں۔

### نثریہ کتاباں
* پُھل کِھڑ پئے (بال ناول) ۔ اشرف سہیل
* اخلاق جیون وچ (اصلاحی کہانیاں) ۔ عجائب چٹھا/اشرف سہیل
* مِنی کہانیاں ۔ اشرف سہیل
* ساڈی مانو (کہانیاں) ۔ اشرف سہیل
* موراں والا جنگل (کہانیاں) ۔ اشرف سہیل
* زبان دا قتل (کہانیاں) ۔ اشرف سہیل
* جاگدے رہنا (کہانیاں) ۔ اشرف سہیل

### نظمیہ کتاباں
* مِنی نظماں ۔ اشرف سہیل
* چیچو چیچ گنڈیریاں (بال نظماں) ۔ اشرف سہیل

## ہور دیکھو
* پنجابی بال ادبی بورڈ
* پنجابی بال ادب
* پکھیرو 

## باہرلے جوڑ
* پکھیرو سہیل (فیس بُک پیج)
* پنجابی بال ادب دے سیوک اشرف سہیل دا اِنٹرویو

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری
گٹھ:پنجابی ادیب
گٹھ:پنجابی مترجم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پنجابی مسلمان
جسبیر بھُلر

**جسبیر بھور ** (جنم 4 -10- 1941) پنجابی دا نامور لکھاری ہے۔ اہ  کہانی اتے ناول  لکھدا ہے۔ اہ بچیاں لئ وی لھدا ہے ۔ 

جسبیر سنگھ بھلر دا جنم 4 اکتوبر 1941 نوں پنڈ بھلر، ضلحامرتسر (ہن ضلح ترنتارن)، بھارتی پنجاب وچّ سردار امر سنگھ بھلر اتے سردارنی منجیت کور دے گھر ہویا۔ اس نے شروع وچّ بھارتی فوج وچّ سروس کیتی اتے کرنل دے ءہدےہ توں رٹایر  لئی۔
## کتاباں
**بابے دیاں باتاں*
**نکے ہندیاں*
**جنگل ٹاپو - 1*
**جنگل ٹاپو - 99* (کہنیں )
* *چڑی دا اکّ دن*
**سوما دا جادو*
**جنگل دا ربو*
**مگرمچھاں دا بسیرا*
**کھمبھاں والا کچھوکما*
**بدھّ سنگھ دے ساوے سپنے* (بابا بدھّ سنگھ دے بچپن دے آدھار ’تے)
**پندراں ورھے تکّ* (مہاتما گاندھی دے بچپن دے آدھار ’تے)
**چابی والے کھڈاؤنے* (ناول)
**پتال دے گٹھمٹھیئے* (بال ناول)
**چٹی گفا تے مولسری* (ناول)
**ننگے پہاڑ دی موت* (ناول)
**زرینا* (ناول)
**مہورت* (ناول)
**کھجور دی پنجویں گٹک*
**کاغز اتے لکھی مہبت*
**اک رات دا سمندر*
**کھدو* (ناول)
**رویلی دا بھوت*
**سیوا دا کمّ*
**کتاباں والا گھر*
**ابلی ہوئی چھلی*
**کاغز دا سکا*
**پہلا سبک*
**وڈے کمّ دی بھال*
**کھوہی دا خزانا*
**نکی جہی شرارت*
**لکھن ویلا*
**کومل اتے ہرپال نے بوٹے لائے*
**ہرپال سکول گیا*
**کومل دا جنم دن*
**نویں گوانڈھی*
**بندی پنانگ گئی*
**کومل، ہرپال اتے ڈیڈِ پارک وچ گئے*
**کٹھپتلی دا تماشا*
**گڈے گڈی دا ویاہ*

## ہوالے
گل حماد فاروقی

**گل حماد فاروقی** (وفات 27 اپریل 2024)، چترال وچ مقیم پاکستانی صحافی سن ۔ اوہ وکھ وکھ نیوز چینلز تے اخبارات تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ آزادی صحافت دے لئی اپنی وابستگی دے لئی مشہور سن ۔

## مڈھلا جیون تے کیریئر
فاروقی نے ویلے تو‏ں پہلے ریٹائرمنٹ لینے تو‏ں پہلے محکمہ موسمیات وچ کم کيتا سی۔ ریٹائرمنٹ دے بعد اوہ چترال چلے گئے جتھے انہاں نے صحافت وچ اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ اوہ میڈیا دے ذریعے سماجی تے عوامی مسائل نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی جانے جاندے سن ۔ اوہ اکثر دور دراز دے علاقےآں دا سفر کردے سن ۔  فاروقی نے چترال وچ صحافت وچ اہ‏م خدمات انجام دتیاں۔ اس نے چترال وچ سڑک د‏‏ی ناقص تعمیر نو‏‏ں بے نقاب کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک تعمیرا‏تی کمپنی دے عملے نے اس اُتے حملہ کيتا۔  مشکلات دے باوجود، انہاں نے خطے دے وکھ وکھ مسائل د‏‏ی طرف توجہ دلانے دے لئی انتھک محنت کيتی۔ 

## ذا‏تی زندگی تے وفات
شادی دے بعد، فاروقی چترال وچ آباد ہو گئے تے سنگور پنڈ وچ اک گھر بنایا۔  انہاں دے پِچھے انہاں د‏‏ی دوسری بیوی تو‏ں دو بیٹے تے دو بیٹیاں نيں۔  فاروقی 27 اپریل 2024 نو‏‏ں چترال دے ڈسٹرکٹ ہیڈکوارٹر ہسپتال وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انتقال کر گئے۔  وزیر اعلیٰ خیبر پختونخوا علی امین گنڈا پور تے مشیر اطلاعات محمد علی سیف سمیت متعدد افراد نے انہاں د‏‏ی موت اُتے گہرے دکھ دا اظہار کيتا۔  انہاں د‏‏ی لاش نو‏‏ں انہاں دے بھائیاں د‏‏ی خواہشات دے مطابق دفن کرنے دے لئی انہاں دے آبائی پنڈ شبکدار چارسدہ لے جایا گیا۔

## حوالے

گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:چترال دیاں شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی صحافی
گٹھ:2024 دیاں موتاں
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:اپریل 2024 دیاں موتاں
چودھری عبد الرشید

**چودھری عبد الرشید** (7 جنوری 1941ء-1 مئی 2024ء)، پاکستانی نژاد انگریز سیاست دان سن جنہاں نے برمنگھم دے لارڈ میئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اوہ برمنگھم شہر کےبورڈسلے وارڈ د‏‏ی نمائندگی کرنے والے تن کونسلراں وچو‏ں اک سن ۔ ****

## پس منظر
رشید 7 جنوری 1941ء کوڈڈیال ، جموں‏ و کشمیر، برطانوی ہندوستان (جو ہن آزاد کشمیر ، پاکستان وچ اے ) وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے رٹہ مڈل اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی تے 1954ء وچ تیرہ سال د‏‏ی عمر وچ اسکول چھڈ دتا۔ 1955ء وچ اوہ برطانیہ ہجرت کر گئے جتھے انہاں نے شمالی ساحلی شہر ورکنگٹن کمبریا وچ ساڈھے ست سال تک کم کيتا۔ 

مارکیٹ ٹریڈر دے طور اُتے کم کردے ہوئے انہاں نے ورکنگٹن کالج آف فارورڈ ایجوکیشن وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مئی 1962ء وچ اوہ پاکستان واپس آئے جتھے انہاں نے اپنی بیوی شفقت نال ملاقات کيت‏ی تے شادی کيتی۔ 1963 وچ انہاں نے برمنگھم وچ اک مقامی انجینئرنگ فرم جارج ایچ ہیوز دے ڈرائنگ آفس وچ کم شروع کيتا۔ رشید نے عوامی زندگی وچ اپنے کم دا آغاز 1980ء وچ کیہ جدو‏ں انہاں نو‏ں ایسٹ برمنگھم کمیونٹی ہیلتھ کونسل وچ خدمات انجام دینے دے لئی مقرر کيتا گیا۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں 1982ء وچ انہاں د‏‏ی مشرقی برمنگھم ہیلتھ اتھارٹی وچ تقرری ہوئی جتھے انہاں نے 1985ء تک خدمات انجام دتیاں۔ 1982ء وچ اوہ مجسٹریٹ وی بنے۔ رشید نے 1980ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سمال ہیتھ کمیونٹی لاء سینٹر وچ خدمات انجام دتیاں تے اس دے چیئرمین دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ 

## کونسلر
مئی 1987ء وچ ، رشید سمال ہیتھ وارڈ تو‏ں برمنگھم سٹی کونسل دے لئی منتخب ہوئے۔ انہاں نے وولور ہیمپٹن یونیورسٹی تو‏ں سوشل سائنس د‏‏ی ڈگری دے لئی اپنے آخری امتحانات وچ بیٹھنے تو‏ں صرف اک ماہ پہلے ایہ نشست جِتی سی کونسلر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے ہوئے انہاں نے بلیک کنٹری ٹاؤن ڈڈلی وچ کونسل کمیونٹی سوشل ورکر تے رابطہ افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ اس دوران انہاں نے بلیک کنٹری ٹاکنگ اخبار، ڈڈلی کونسل آف فیتھز تے ڈڈلی ون ورلڈ وچ وی خدمات انجام دتیاں۔
2000ء وچ ، خراب صحت د‏‏ی وجہ تو‏ں رشید نے مقامی حکومت د‏ی خدمت تو‏ں ویلے تو‏ں پہلے ریٹائرمنٹ لے لئی۔ 2002ء وچ انہاں نے جتھو‏ں چھڈیا سی اوتھ‏ے تو‏ں چُکیا تے اس دے بعد برمنگھم فیملی ہاؤسنگ ایسوسی ایشن، سینٹ پیٹرز (سالٹلی ہاؤسنگ ایسوسیشن) دے بورڈ، میسی بولٹن کالج دے گورنر تے ریجنٹس پارک پرائمری اسکول دے گورنر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔  رشید نے 2004ء وچ دوبارہ سیاست وچ قدم رکھیا تے نیچلز وارڈ دے تن کونسلراں وچو‏ں اک دے طور اُتے منتخب ہوئے۔ انہاں دا عہدہ 2022ء وچ ختم ہويا۔ 
## لارڈ میئر
مئی 2008ء وچ ، رشید نو‏‏ں برمنگھم دے لارڈ میئر مقرر کيتا گیا۔ اگلے سال انہاں نے ڈپٹی لارڈ میئر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔  2009ء وچ ، رشید برطانیہ دے خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر د‏‏ی مالی اعانت تو‏ں چݪݨ والی انسداد دہشت گردی د‏‏ی ٹیلی ویژن مہم وچ نظر آئے۔ اوہ قابل ذکر برطانوی مسلما‏ن دے نال لارڈ میئر دے کردار وچ نظر آئے۔ انہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی 2010 ء وچ تیار کردہ اک دستاویزی فلم وچ پیش کيت‏‏ی گئی سی

## وفات
رشید 83 سال د‏‏ی عمر وچ یکم مئی 2024 ءکو انتقال کر گئے۔ 

## حوالے

گٹھ:برطانوی مسلم شخصیتاں
گٹھ:آزاد کشمیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:مملکت متحدہ دے وطن گیر شہری
گٹھ:مملکت متحدہ نو‏‏ں پاکستانی تارکین وطن
گٹھ:2024 دیاں موتاں
گٹھ:1941 دے جم
گٹھ:مئی 2024 دیاں موتاں
دہی بھلے

left|thumb
**دہی بڑے** یا **دہی بھلے** برصغیر وچ کھائے جانے والا پکوان ہے، اِسانُو بنانے لئی دہی وچا بھلے نو پیو کے رکھیا جاندا ہے۔ کراچی والے (مہاجر قوم) اِسانُو دہی بڑے کیندے ہیں، لہور والے (پنجابی) اِسانُو دہی بھلے کیندے ہیں، تے فیصل آباد والے اِسانُو دئیں پلّے کیندے ہیں۔
ملاح (المغرب)

ملاح (Mellah) عربی بولی دا لفظ اے جو المغرب دے شہراں وچ موجود یہودی بستیاں دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ملاح یورپی لفظ غیٹو (Ghetto) دے مترادف ا‏‏ے۔ عموما ایسی یہودی بستیاں بادشاہ یا گورنر د‏‏ی رہائش گاہ دے نیڑے بݨائی جاندی سی اس طرح یہودیاں نو‏‏ں خصوصی تحفظ فراہ‏م ہُندا سی۔ مرکز شہر دے علاوہ ایسی آبادیاں دیہا‏تی علاقےآں وچ وی آباد سی، جتھے بہت ودھ تعداد وچ یہودی آ ک‏ے آباد ہو جاندے سن ۔ اکٹھے آباد ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں وی تحفظ دا احساس ہُندا اے اس لئی یہودی ایسی جگہاں نو‏‏ں ترجیح دیندے سن جتھے پہلے تو‏ں ہی یہودی گھر ہاں تے اس طرح وقت گزرنے دے نال نال جگہ اک مکمل بستی د‏‏ی صورت اختیار کر لیندی سی جتھے صرف یہودی آبادی ہُندی سی

گٹھ:اسلام تے ضد سامیت
گٹھ:انسانی مساکن
گٹھ:عربی لفظاں تے جملے
گٹھ:المغرب وچ یہود تے یہودیت
گٹھ:یہودی اسماج
گٹھ:یہودی گیتو
ابو احمد عسال

**ابو احمد محمد بن احمد بن ابراہیم بن سلیمان بن محمد بن سلیمان بن عبد اللہ عنبری عسال اصبہانی** (269ھ - 349ھ)، آپ ثقہ حدیث نبوی دے راوی ، محدث تے قاضی سن ۔ حافظ ابو نعیم نے کہیا: ابو احمد علم وچ وڈے لوکاں وچو‏ں نيں، مہارت، حفظ، تفسیر تے عام مسند تے اصفہان وچ عدلیہ دا راکھا کہنا قابل قبول اے ۔آپ نے تن سو انچاس ہجری وچ وفات پائی ۔
## روایت حدیث
انھاں نے اپنے والد تو‏ں روایت کيتی تے ابو مسلم کجی، محمد بن ایوب بن ضریس رازی، ابو بکر بن ابی عاصم، محمد بن اسد مدینی، ابو داؤد الطیالسی دے صحابی تو‏ں سنا۔ ، محمد بن عثمان بن ابی شیبہ،حسن بن علی سری، ابراہیم بن زہیر حلوانی تے مطین، ابو شعیب حرانی، بکر بن سہل دمیا‏تی تے انہاں جداں دوسرے۔
ان دے بارے وچ روایت اے: انہاں دے بیٹے: احمد، ابراہیم، سعید، عامر، عبد اللہ، العباس تے عبد الوہاب۔ اسنو‏ں ابو احمد تو‏ں انہاں دے بیٹےآں نے روایت کيتا اے :ابو جعفر احمد، ابو اسحاق ابراہیم، ابو عامر عبد الوہاب، ابو الفضل عباس، ابو حسین عامر تے ابوبکر عبد اللہ تے انہاں وچو‏ں چار سن ۔ حدیث دے راوی تے اوہ نيں: احمد، ابراہیم، عامر تے ابوبکر۔
اس نے انہاں تو‏ں ایہ وی روایت کيتا اے: ابو احمد عبد اللہ بن عدی، ابوبکر بن مقری، ابو عبد اللہ بن مندہ، ابوبکر بن مردویہ، ابوبکر بن ابی علی، محمد بن عبد اللہ رباطی، احمد بن ابراہیم قصار تے احمد بن محمد بن عبد اللہ۔ابن ماجہ مودب، ابو سعید نقاش، محمد ابن علی ابن مصعب تے ابو نعیم۔
### جراح تے تعدیل
ابو حسن بن فرات: ثقہ تے خوبصورت، معاملہ وڈا ظاہر ا‏‏ے۔ ابو نعیم اصبہانی: ميں نے انہاں تو‏ں بغداد وچ سنیا اے تے اوہ ثقہ نيں، انہاں د‏‏ی گل قبول کيتی جاندی اے تے علم، مہارت تے حفظ وچ سب تو‏ں وڈے لوکاں وچو‏ں نيں۔ ابو یعلی خلیلی: حافظ متقان اس مسئلہ دے عالم نيں۔ ابن سمانی: اک عظیم امام، قابل احترام، فہم، مہارت تے دیانت دے نال حدیث دے امامو‏ں وچو‏ں اک ابن درباس: اوہ فہم، مہارت تے دیانت دے حامل ائمہ حدیث وچو‏ں نيں۔ ابن ناصر الدین دمشقی: اوہ اک عظیم تے ماہر حافظ سن ۔
خیرالدین زرکلی: حدیث دا عالم تے اہل اصفہان دا اک ماہر قاضی عبد الحی ابن عماد حنبلی: اوہ اس سلسلے وچ ائمہ وچو‏ں سن ۔ عبد الرحمٰن بن محمد بن مندہ اصبہانی: ميں نے اک ہزار دے نیڑے شیخ لکھے جو ميں نے ابو احمد عسال تو‏ں ودھ ماہر نئيں دیکھے۔ محمد بن احمد بن ابی علی: المامون الکبیر حفظ تے مہارت وچ ثقہ نيں۔

### لکھتاں
اس دے کم نيں، جنہاں وچ شام‏ل نيں: کتابِ بصیرت، کتابِ عظمت تے کتابِ علمِ سنت شام‏ل نيں۔
### وفات
آپ نے 349ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:960 دیاں موتاں
گٹھ:883 دے جم
گٹھ:269ھ دے جم
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:اصفہان دیاں شخصیتاں
گٹھ:اصفہان وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
دا پرایز (ناول)

** دا پرایز** نوبل انعام حاسل کرن والے لِکھاریاں دے بارے لیکھیا ناول ہے جواروینگ والاس نے 1962  وچ لِکھیا ہے۔
الملک

سورہ الملک 1-30 قرآن کی سب سے محبوب اور آسان حفظ کرنے والی سورت ہے۔ سورہ ملک کو قرآن مجید کی 67 ویں سورت کے نام سے بھی جانا جاتا ہے۔ اس سورہ کا اصل معنی "غلبہ" ہے اور لفظ ملک کے معنی "بادشاہی" ہیں۔ خیال کیا جاتا ہے کہ سورۃ الملک اسلام کے ابتدائی سالوں میں مکہ مکرمہ میں نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم پر نازل ہوئی تھی۔ اس میں 2 رکوع اور 30 آیات ہیں۔ سورہ الملک کو تین اہم حصوں میں تقسیم کیا گیا ہے، جیسے اللہ کی فطرت، کائنات کی تخلیق، اور یوم آخرت۔ ہر سیکشن ایک مختلف پہلو اور معنی سے متعلق ہے۔ سورہ ملک کا مضمون ہے:

"کوئی فرد اپنی مرضی کسی دوسرے پر مسلط نہیں کر سکتا اور اللہ تعالیٰ پوری کائنات کا مالک ہے اور وہ ہر چیز پر قادر ہے۔"

## قرآن مجید میں سورۃ الملک کی اہمیت؟
قرآن مجید میں ایک خاص سورت کی 30 آیات اللہ سے معافی مانگتی رہیں یہاں تک کہ اللہ معاف کر دے، اور وہ سورت کے سوا کچھ نہیں۔ پس سورہ ملک قرآن کی سب سے اہم سورتوں میں سے ایک ہے کیونکہ سورہ ایک اہم ذریعہ کے ذریعے اللہ سے معافی مانگنے پر مرکوز ہے، اور وہ ہے اللہ کی قدرت اور عظمت کو ظاہر کرنا۔ اگر آپ ایک ایسی سورت دیکھنا چاہتے ہیں جو ایک بندے خدا کے دل میں مکمل خوف کا تاثر پیدا کرے جو اللہ پر آخری دن پر ایمان رکھتا ہے تو یہ سورہ الملک ہے کیونکہ یہ وہ سب کچھ پیدا کرتی ہے جس کی وجہ سے اس کی بڑی وسعت ہے۔ اللہ کی قدرت کی طاقت اور اسی لیے اللہ تعالیٰ سورۃ الملک سے شروع کرتا ہے جس کے بارے میں ہم بات کر رہے ہیں:

**تَبَـٰرَكَ ٱلَّذِى بِيَدِهِ ٱلْمُلْكُ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ**

اور یہ وہی ہے جو اللہ کہتا ہے کہ کیا آپ تمام انسانوں کو دیکھتے ہیں اگر آپ اس بات کو نہیں مانتے جو میں نے ابھی کہا ہے کہ اگر وہ شخص جو آپ کے ساتھ ہے وہ پانی جس سے آپ پیتے ہیں اور آپ پیاسے ہیں لیکن اس کے بغیر آپ مر جائیں گے۔ یہ پانی ایک دو دن میں صحیح ہے اگر کوئی آپ سے پانی روکنا چاہے تو اللہ کے سوا کون ہے جو پانی واپس بھیج سکے اور ہم جانتے ہیں کہ ہر چیز کا انحصار پانی پر ہے چاہے آپ کے خیال میں ہر چیز اس معیشت کو گھیرے ہوئے ہے، اندازہ لگائیں کہ معیشت کس چیز کو گھیرے ہوئے ہے۔ زراعت کا اندازہ لگائیں کہ زراعت کا انحصار پانی پر کیا ہے اگر آپ کو لگتا ہے کہ معیشت ہے تو معیشت کا انحصار مویشیوں پر ہے پانی پر منحصر ہے۔ سب کچھ پانی پر منحصر ہے؛ جیسا کہ ہماری زندگی کا دارومدار پانی پر ہے، اس لیے اللہ تعالیٰ نے سورۃ الملک میں سورۃ کے ذریعے اپنی شاندار قدرت کا مظاہرہ کیا، یہ سب سے زیادہ متکبر گنہگاروں کے لیے نازل ہوئی، ہم جانتے ہیں کہ ہم گنہگار ہیں، اور تمام لوگ گنہگار ہیں، میں گنہگار ہوں، تم گنہگار ہو، سب گنہگار ہیں لیکن بہترین گنہگار وہ ہے جو توبہ کرے اور جنت اور جہنم دونوں گنہگاروں کے لیے بنائے گئے ہیں۔
ورزقان ہیلی کاپٹر حادثہ 2024ء

19 مئی 2024ء نو‏ں، اک بیل 212 ہیلی کاپٹر ایران دے شہر ورزقان دے نیڑے گیز گلاسی ڈیم تو‏ں تبریز جاندے ہوئے ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا جس وچ تمام مسافر ہلاک ہو گئے۔ ہیلی کاپٹر وچ ایران دے صدر ابراہیم رئیسی وزیر خارجہ حسین امیر عبد اللہین مشرقی آذربائیجان دے صوبے دے گورنر ملک رحمت تے مشرقی آذربائیجان وچ سپریم لیڈر دے نمائندے محمد علی الحسیم تے تن عملے دے افراد سن ۔

یہ حادثہ اودو‏ں پیش آیا جدو‏ں ابراہیم رئیسی ایران دے مشرقی آذربائیجان وچ ، جلفا شہر دے قریب، آذربائیجان-ایران سرحد اُتے سفر ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اسلامی جمہوریہ ایران براڈکاسٹنگ (آئی آر آئی بی) نے اطلاع دتی اے کہ شدید بارش، دھند تے تیز ہواواں جداں خراب موسمی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں گھنے جنگل دے علاقے د‏‏ی وجہ تو‏ں امدادی کارروائیاں وچ مشکلات دا سامنا کرنا پڑ رہیا ا‏‏ے۔ ڈرون، سرچ اینڈ ریسکیو ٹیماں، خصوصی تربیت یافتہ کتے تے کوپرنیکس سیٹلائٹ سسٹم تلاش وچ مدد ک‏ر رہ‏ے نيں۔

## پس منظر
19 مئی 2024ء نو‏‏ں ایران دے صدر ابراہیم رئیسی آذربائیجان دے صدر الہام علیوف دے نال گز گلاسی پن بجلی کمپلیکس دا افتتاح کرنے دے لئی آذربائیجان وچ سن ۔  کمپلیکس ایران تے آذربائیجان دے درمیان دریائے اراس اُتے تیسرا باہمی تعاون دا منصوبہ ا‏‏ے۔ حادثے تو‏ں اک دن پہلے، ایران د‏‏ی موسمیا‏تی تنظیم نے خطے دے لئی نارنجی موسم دا انتباہ جاری کيتا۔ 

## حادثہ
گز گلاسی واقعہ دے بعد، اک ہیلی کاپٹر جس وچ رئیسی، وزیر خارجہ حسین امیر عبد اللہین مشرقی آذربائیجان دے گورنر ملک رحمت تے مشرقی آذربائیجان وچ سپریم لیڈر دے نمائندے محمد علی الی ہاشم دو ہور ہیلی کاپٹراں دے نال اک قافلے وچ تبریز روانہ ہوئے۔ تقریبا 13:30 ایرانی وقت (UTC + 03:30) اُتے ابراہیم رئیسی نو‏‏ں لے جانے والا ہیلی کاپٹر کچھ مسافراں د‏‏ی ہنگامی کال دے فورا بعد ہی ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔ وزیر توانائی علی اکبر مہربیان تے وزیر ہاؤسنگ و ٹرانسپورٹیشن مہرداد بازارپاس جو ہور دو ہیلی کاپٹراں وچ سفر ک‏ر رہ‏ے سن، بعد وچ براکھی پہنچ گئے۔

متضاد اطلاعات وچ کہیا گیا اے کہ ہیلی کاپٹر یا تاں جلفا دے نیڑے یا ازی پنڈ دے مشرق وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہويا۔ ہیلی کاپٹر دے صحیح مقام تے حالت دا انکشاف نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسلامی جمہوریہ نیوز ایجنسی نے آواز سننے والے رہائشیاں دے حوالے تو‏ں دسیا کہ ایہ مشرقی آذربائیجان صوبے دے شمالی ورزقان علاقے دے نیڑے ازی تے پیر داؤد دے درمیان جزمار جنگل دے علاقے وچ ڈگ ک‏ے تباہ ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:ایران وچ ہوائی حادثات تے واقعات
گٹھ:ہیلی کاپٹر دے حادثات تے واقعات
گٹھ:صوبہ آذربائیجان شرقی د‏‏ی تریخ
گٹھ:ابراہیم رئیسی دا دور صدارت
گٹھ:شہرستان ورزقان
گٹھ:2024ء وچ فضائی حادثات و واقعات
گٹھ:ہويا بازی دے حادثات تے واقعات جنہاں وچ ریاستی رہنما شام‏ل نيں
دیو (شاعر)

**دیو** (جنم 5 ستمبر 1947) (2001) ساہت اکادمی  انام نال سنمانت شاعر اتے چترکار ہے۔
## کاوِ-سنگرہِ
**میرے دن دا سورج* (1969)
**ودروہ* (1970)
**دوسرے کنارے دی تلاش* (1978)
**متابی مٹی* (1983)
**پرشن تے پرواز* (1992)
**شبدانت* (1999) .
**ہن توں پہلاں* (2000)
**اترائن- سورج ولّ دی یاترا* (2011)
* *تکونا سفر* (2016)

## کاوِ-نمونا

نانک
اہ کہڑی مہاں بھٹکن سی تیرے انتھک کدماں ’چ
کِ توں گاہیا، یگاں، منکھاں، سوچاں دا
چپا چپا
مینوں وی آپنی بھٹکن دی اکّ چنگ لا دے

## ہوالے

شرینی:پنجابی-بھاشا کوی
شرینی:پرواسی پنجابی لیکھک
شرینی:جنم 1947
امر جؤتی

امر جؤتی برطانیا وسدیبنای پنجابی  شاعِرہ ہے جو بھارت نال تعلقہ رکھدی ہے۔
اقبال ماہل

اکبال ماہل (جنم 1 جلائی، 1946) اکّ جانے پچھانے کینیڈیئن پنجابی لیکھک اتے ریڈیؤ براڈکاسٹر ہن۔ اہ پچھلے 47 سال تو برینپٹن، کنیڈا وچّ رہِ رہے ہن۔ اہنا دی کتاب دا ناں "سراں دے سوداگر" ہے۔ اکبال ماہل نوں باہرلے ملکاں وچّ پنجابی سبھیاچار دے وچّ یوگدان پاؤن لئی کاپھی مان اتے سنمان ملیا ہے۔
### سوانح حیات
اکبال ماہل دا جنم 1 جلائی 1946 نوں پنڈ لنگیری، زلا ہشیارپر، پنجاب وچّ ہویا سی۔ اہنا دا جدی پنڈ ماہل گہلاں، زلا نواں شہر ہے۔ اہنا دے پتا جی دا نام سردار رنجیت سنگھ ماہل سی جو پیشے وجوں ادھیاپک سن۔ اہنا دے ماتا جی دا نام سردارنی گربخش کور سی۔ اہنا دے بابا جی انجینیار سن۔

اہنا نے ہائی سکول تک دی پڑھائی دوراہے وچّ رہِ کے پوری کیتی۔ ہائی سکول توں بائد اہ دو سال بنگے نیشنل کالج وچّ پڑھے۔

1963 وچّ اہ آپنے پروار سمیت انگلینڈ چلے گئے۔ انگلینڈ وچّ اہ پنج سال لیسٹر شہر وچّ رہے۔ 1968 وچّ اہ انگلینڈ توں کنیڈا آ گئے۔ ادوں توں ہن تکّ اہ برینپٹن، کنیڈا وچّ پورے پروار سمیت رہِ رہے ہن۔ جہناں وچّ اہنا دا بھرا، ماتا، پتا، پتنی منجیت ماہل، بیٹا نورئندرپال اتے دو بیٹیاں، پریتئندر اتے روپئندر نتاشا۔

اہ برینپٹن وچّ نویں آؤن والے پنجابیاں چوں پنجویں پنجابی سن۔ کنیڈا آؤن بائد شرو والا سماں اہناں لئی بہت سنگھرش بھریا سی۔ اہناں نے آپنی پہلی نوکری اکّ پولٹری فارم وچّ، اکّ ڈالر پینہٹ سینٹ گھنٹا دے ہساب نال شرو کیتی سی۔

کتے توں اکبال ماہل مکینیکل انجنیئر ہن اتے اہنا کول بزنس اینڈ ایڈمنسٹریشن دا ڈپلوماں وی ہے۔ پر اہ شوک وجوں لکھاری تے براڈکاسٹر ہن۔ اہ "ٹرانٹو پنجاب دی آواز" ریڈیؤ تے "وزن آف پنجاب" ٹی. وی. پروگرام دے پروڈیوسر ہوسٹ ہن۔ ٹی. وی. اتے ریڈیؤ پروگرام اہناں نے سرف سونک وجوں شرو کیتے سن، ناکے پیسیاں لئی۔
### ادبی زیون
اکبال ماہل نے ہن تکّ کئی کجھ لکھیا وی اتے بہت سارے پروگرام لوکاں دے سنمکھ وی کیتے۔ اہ پروگرام وچّ پریرنا بھرے گانے، گیت-سنگیت اتے مشہور پنجابیاں نال گل بات کردے سن۔ اہنا دا ٹی. وی. تے پروگرام پچھلے 34 سالاں توں چلّ رہا ہے۔ اہنا نے کجھ ویڈیؤ پروڈکشن وی کیتی ہے۔ اس سبھ دے زریئے اہ کنیڈا دی پنجابی کمیونٹی دی 1981 توں سیوا کر رہے ہن۔ اہنا نے آپنی پہلی کتاب "سراں دے سداگر" 1998 وچّ چھپائی جو کِ لوکاں نے بہت پسند کیتی۔ اس کتاب وچّ اہناں نے دوہاں پنجاباں دے نامور گائکاں دے کلمی چتر اتے پنجابی گائکی دی وسترت تسویر پیش کیتی ہے۔ اہ کتاب گرمکھی اتے شاہمکھی دوہاں وچّ چھپّ چکی ہے۔

اس توں الاوا، اکبال ماہل نے اکّ ناول لکھیا ہے۔ اس ناول دا ناں "ڈوگیٹیل ڈرائیو" ہے اتے اہ 2012 وچّ چھپیا سی۔ اس ناول وچّ اکبال ماہل نے پرواسی پنجابیاں دی زندگی دے اکّ وکھرے پکھّ تے جھاتی پواؤن دا یتن کیتا ہے۔

اکبال ماہل اتری امریکا وچّ پہلے وئکتی ہن، جہناں نے بھارتی سنگیت دی لہِ پائی۔ 1974 وچّ کلدیپ دیپک دی آواز وچّ شو کمار دے گیتاں نوں رکارڈ کیتا۔ اس توں الاوا اہنا نے دوہاں پنجاباں دے بہت سارے کلاکاراں نوں اتری امریکا دیاں سٹیزاں تے لوکاں دے ربرو کیتا۔

### پرکاشت کتابں
*سراں دے سداگر (گائکاں دے ریکھا-چتر)، 1998, نویگ پبلشرز، نویں دلی
*ڈوگیٹیل ڈرائیو (ناول)، چیتنا پرکاشن، 2012
## انام

* پنجابی کلا کیندر دلی ولوں → 1982
* کینیڈیئن انٹرلیشنل پنجابی ساہت ایسوسیئیشن ولوں: "پرو. موہن سنگھ- پرسکار"→ 1991
* پرو. موہن سنگھ فاؤنڈیشن لدھیانا ولوں، مہندر سنگھ رندھاوا " مہان پنجابی پرسکار"
* بابا بلھے شاہ فاؤنڈیشن انٹرنیشنل پرسکار
## ویڈیؤ پروڈکشن
* دا تھرڈ آئی
* دا خالسا
* تھری جینریشنس آف سرندر کور
* مائی سکھّ ویڈنگ

## ہوالے

## باہرلے لنک
www.iqbalmahal.com 

www.youtube.com/user/visionsofpunjab

www.visiontv.ca/shows/visions-of-punjab

گٹھ:بنجابی ادب
رگھبیر ڈھنڈ

**رگھبیر ڈھنڈ** (1934 - 1990) پنجابی دا اگھا کہانیکار اتے لیکھک سی۔

## جیونی
**رگھبیر ڈھنڈ** دا جنم بھارت دے ضلح سنگرور (پنجاب) وچّ ہویا سی۔ اس نے پنجاب یونیورسٹی، چنڈیگڑھ توں اتہاس وچّ آپنی ایم ئے کیتی سی اتے جلدی ہی 1960 دے شرو وچّ اہ انگلینڈ چلا گیا۔ اتھے لیڈس یونیورسٹی توں سکھیا وچّ گریجوئیٹ دی آپنی ڈگری پراپت کرن دے بائد اہ ادھیاپک وجوں کمّ کرن لگّ پیا۔ اکّ لیکھک دے تور تے مکابلتن تھوڑھے کیریئر دے دوران، اس نے کہانیاں دے پنج سنگرہِ پرکاشت کروائے۔ اس دیاں کجھ ہور لکھتاں مرن اپرنت پرکاشت ہوئیاں ہن۔
## لکھتاں
**بولی دھرتی* http://jsks.biz/raghubir-dhand 
**[[اس پار]]*
**کایا کلپ*
**کرسی*
**[[شانے-پنجاب (کہانی)|شانے-پنجاب]]*
**کالی ندی دا سیک*
**رشتیاں دی یاترا* ناول
**امروں لمی بات* آتم کتھا
**وینکوور وچّ اکی دن* سفرناما

## ہوالے

گٹھ:پنجابی ادیب
سُکھی باٹھ

ارجن سنگھ باٹھ

**سکھی باٹھ** کینیڈا واسی پرواسی بھارتی ہے۔اہ جالندھر دے پنڈ ہردوپھرولا وچ اک ممولی کسان ارجن سنگھ باٹھ دے گھر پیدا ہوئیا۔آپنے پروار وچّ اہ اٹھّ بھیناں دا کلا کلا بھرا سی۔1978 وچّ اہ بی ئے دوسرے سال دی پڑھائی چھڈّ کے کینیڈا پرواس کر گیا۔3 سال اس نے کرڑی مشکت بھری زندگی جس وچّ پہلے 6 مہینے گردوارے مزدوری کرن بائد گردوارے بھانڈے مانجھ کے سوں رہنا شامل سی ۔باکی ڈھائی سال ٹیکسی چلا کے نرباہ کیتا۔1981 وچّ اکّ کار کمپنی وچّ وکری کامے دے تور تے بھرتی ہویا۔آپنی مہنت تے لگن ، من وچ آپنے بھارت رہندے پروار خاس کرکے بھیناں دے ویاہ دا فرز نبھاؤن دی لگن کرکے، اہ ترکی کردا جنرل مینیجر دے اہدے تے پہنچ گیا۔

### جیون
اس دا ویاہ 1979 وچّ ہوئیا۔1985 تکّ اہ دو بچئاں اکّ دھی تے اکّ پتر دا پتا بن چکا سی۔سچے دلوں منکھتا نوں پیار کرن دی گڑتی س نوں آپنی ماتا توں ملی سی۔

### وپار اتے کروار
1991 وچّ اس نے آپنی پہلی کمپنی سکھی موٹر کمپنی بنائی تے موٹر واہناں دی لئی ویچی دا کمّ ارمبھیا۔ہولی ہولی اہ ترکی کردا اس ویلے 5 کمپنیئاں جس وچّ این آر آئی سولوشنج شامل ہے دا مالک ہے تے اس دا سلانا وپار لکھاں ڈالراں وچّ ہے۔

### سماج بھل - سکھی باٹھ فاؤنڈیشن
1994 وچّ اس نے سکھی باٹھ پھانؤڈیشن ناں دی سنستھا بنا کے آپنے کئی دانی کنمّ ارمبھےhttp://www.desitoday.ca/multi-millionaire-spends-majority-of-his-time-and-earnings-on-the-needy/ , جنھاں وچّ دھیئاں دی شادی کراؤنا پرمکھّ ہے ۔اس توں الاوا اکھاں دے کینپ لاؤنے، کرتم انگ لوڑونداں نوں مہئیئا کرواؤنے، وتن چھڈّ پرواس کیتے نوجواناں دی مدد کرنی تاں جُ اہ آپنے پیراں تے کھڑے ہو سکن اس دے مکھّ پسندیدا کمّ ہن۔2016 دی اکّ رپورٹ متابک اس ویلے ہر سال اس دی سنستھا لگبھگ 50 اکھاں دے کینپ ، لگبھگ 30-40 جوڑئاں دے ویاہ ہر سال کرانؤدی ہے۔

### ہوالے

گٹھ:پجابی لوک
سُرندر سوہل

**سُرندر سوہل** (جنم 1 جنوری 1968) نیو یارک شہر، امریکا وچّ سدا  پنجابی لیکھک ہے۔

## جیون
سُرندر سوہل دا جنم پنڈ سنگل سوہل زلا جالندھر (بھارتی پنجاب) وچّ ہویا سی۔ ایم پھل تک دی اچ سکھیا پراپت کرن توں بائد اسنے جنتا کالج کرتارپر اتے ڈی.ئے.وی.کالج جالندھر وچّ ادھیاپن دا کارج کیتا۔ 1997 توں اہ نیویارک وچّ رہِ رہا ہے۔

## ادبی کمّ اتے رچناواں
**کھنڈر خاموشی تے رات* (غزل سنگرہِ - 2002)
**چہرے دی تلاش* (کاوِ سنگرہِ - 2006)
**ٹکڑا ٹکڑا ورتمان* (ہندی وچّ کاوِ سنگرہِ - 2007)
**بہادر باندر دے کارنامے* (بال ناولیٹّ)
**جاسوس لومبڑی* (جاسوسی بال کہانیاں)
**سنہری مہل دا رہسّ* (بال ناولیٹّ)
**سنگھاسن* (ناول)
## ہوالے

گٹھ:پنجابی ادیب
اُجاگر سنگھ

**اُجاگر سنگھ** (جنم 20 مئی 1949) پنجابی پترکار اتے لیکھک ہے۔

## جیون
اُجاگر سنگھ دا جنم ضلح لدھیانا دے پنڈ کدوں وکھے س. ارجن سنگھ اتے ماتا شریمتی گردیال کور دے گھر ہویا۔ ہن اہ پٹیالے رہِ رہے ہن۔

## رچناواں
**پرواسی جیون تے ساہت*
**سمکالین سماج اتے سیاست* (2015)
**سیاست دا مسیہا* (2015)
**پٹیالا وراست دے رنگ* (2014)
**پورب پچھم* (سفرناما) (2015)
*پورن جتی تے متریئی لونا
*کنڈے دا زخم (کاوِ-سنگرہِ) (سمپادت، 1980)
*سکھی سوچ دے پہریدار (سمپادت، 2015)

## ہوالے
کملجیت نیلوں

**کملجیت نیلوں ** (جنم 24 دسمبر 1959) پنجابی دا بال ساہت لیکھک تے گائک ہے۔ اسنوں پنجابی بھاشا لئی ساہت اکادمی دا 2013 دا بال ساہت پرسکار مل چکا ہے۔ اس توں پہلاں بھاشا وبھاگ، پنجاب ولوں ڈھائی لکھّ رپئے دا ‘شرومنی پنجابی بال ساہت لیکھک’ وی ملیا ہے۔
## جیون
کملجیت نیلوں دا جنم لدھیانا-چنڈیگڑھ روڈ تے پیندے نکے جہے پنڈ نیلوں کلاں وچّ 24 دسمبر 1959 نوں پرسدھّ پنجابی شائر کلونت نیلوں اتے ماتا نچھتر کور دے گھر ہویا۔ اسنے سرکاری سکول گھلال توں مڈھلی ودیا لئی، اتے مالوا کالج بوندلی اتے ایوننگ کالج لدھیانا توں گریجئیشن کر کے اس نے پنجابی یونیورسٹی پٹیالا توں ایم.ئے. پنجابی کیتی۔
## مکھّ آڈیؤ-کیسٹاں اتے سیڈیاں
**[[سوں جا ببوآ]]*
**[[ہاتھی نانکیاں نوں چلیا]]*
**[[متاشا دیکھیا]]*
**[[آکا باکا چڑی چڑاکا]]*
* *[[بچپن دے دن]]* (دھیاں مورنیاں)
**[[رشتا نی ماں ورگا]]*

## مشہور گیت
* *[[جنم دن]]*
* *[[ریل گڈی]]*
* *[[نکے نکے بچیو]]*
* *[[جاگ ببوآ]]*
* *[[دادی ماں تیرے دند کون لے گیا]]*
* *[[ماپے]]*
* *[[دادی ماں مینوں سپنا آیا]]*

## ہوالے

گٹھ:پنجابی ادیب
ایس. ایس. امول

**ایس. ایس. امول** اگھے بہپکھی پنجابی ساہتکار سن۔اہ سنمان یوگ پنجابی لکھاری، ادھیاپک تے ساہتک سمپادک سن۔اہناں 1908 وچّ جنم لیا تے 1992 وچّ 84 سال جی کے اس سنسار توں ودا ہوئے۔اہناں دیاں رچت کوئی پستکاں پنجاب ڈجٹل لائبریری راہیں سمبھالیاں گئیاں ہن۔

چھوٹی امر وچّ ہی اہ اناتھ ہو گیا سی۔ سینٹرل خالسا یتیم خانا امرتسر توں دسویں تکّ ودیا پراپت کر کے وڈا ہویا۔مسّ اجے پھٹی نہیں سی۔ اس نے اکّ دھارمک گوشٹی وچّ ہسا لیا۔ اکّ انگریز پادری نے پربھاوت ہو کے اچیری ودیا انگلینڈ وچّ پراپت کرن لئی مدد دی پیشکش کیتی۔سرمکھ سنگھ(ایس ایس ) امول نوں کجھّ ایسائی متّ بارے چنگا لکھن والی شرت والی مدد پروان نہیں سی۔

اہ آپنی پرتباوان رچی کارن ہی ساہتک سنسار وچّ تے ادھیاپن دے کھیتر وچّ ماہر ہو نبڑیا۔

## رچناواں
**ناول**
*گلابا (1938)
*سیوادار (1942)
*منکھّ تے ساغر (1957)
*جیون گنجھل (1960)
**ناٹک**
*سمیں دے تنّ رنگ (1939),
*س. جسا سنگھ آہلووالیا (1950)
*پتت پاون (اتہاسک ناٹک، 1956)
*امرتسر سپھتی دا گھر (1973)
**کہانی سنگرہِ**
*پنجابی بھورے (1931)
*امول کہانیاں (1936)
*روندی دنیا (1938)
*تتر کھمبھیاں (1942)
*ویلے کویلے (1955)
**نبندھ**
*لیکھ پٹاری (1930)
*میرے چونویں نبندھ (1957)
*پنجابی سبھیاچار دی روپ ریکھا(1964)
*امول پنجابی لیکھ (1940)
**جیونی ساہت**
*نوین امول جیون (1936)
*تنّ مہانپرش
*بھارت دے مہان کوی (1960)
*مہاتما گاندھی (1975)
**سفرنامے**
*امول یاترا (1955)
*یاترو دی ڈائری (1965)
*پیرس وچّ اکّ بھارتی (1973)
*انگلینڈ دی یاد (1981)پستک - س.س.امول جیون تے رچنا، لیکھک - جسبیر سنگھ سابر، پرکاشک - پبلیکیشن بیورو پنجابی یونیورسٹی پٹیالا، سنّ 2002, پنا نں. 7,60-61
**سمپادت**
*چونویں پنجابی کوتا (پرنسیپل تیجا سنگھ نال رلکے، 1933)
*سید وارس شاہ (1940)
*ساڈے پرانے کوی (1944)
*ہیر دمودر (1949)
*ہاشم شاہ تے اسدا کسا سسی پنوں (1952)
*پراتن پنجابی کاوِ دا وکاس (1955)
*بشنپدے خشہال رائ (1959)
*چونویں پراتن پنجابی کوتا(سنّ 1970ئی. تک) 1972
*چاترک رچوانلی کوتا جلد پہلی (1975)
*چاترک دی چونویں کوتا (1979)
*ایس.ایس. چرن سنگھ شہید رچناولی (وارتک، 1991)
*بابا فرید: جیون تے رچنا (1986)
*چاترک رچناولی (وارتک، 1992)پنجابی کھوج دا اتہاس، دھرم سنگھ، پنجابی اکادمی، دلی، 2004, پنا نمبر 36
*امول ابھنندن گرنتھ
*پنجابی ساہت (1941)
*بابا فرید جیون تے رچنا
*بھائی موہن سنگھ وید جیون تے رچنا *بھارتی دھارمک سنستھاواں
*دھرماں دی مڈھلی جانکاری
*گرو امر داس وارتا
*نانک بولے امرت بانی
*پرنسیپل تیجا سنگھ جیون تے رچنا
*وشو بچارا

## ہوالے

گٹھ:پنجابی ادیب
ایس ترسیم

**ڈا. ایس. ترسیم** (21 دسمبر 1942 - 23 فروری 2019) نامور پنجابی کوی، کہانیکار، آلوچک تے سمپادک سن۔ نیترہین ہون دے باوجود اہ ستّ بھاشاواں جاندے سن۔Kalm Da Safar - Dr. S. Tarsem (Documentary Film) Part-1 اہ تریماسک پتر 'نزریا' دے مکھّ سمپادک سن۔

## جیون
ایس. ترسیم دا جنم 21 دسمبر 1942 نوں اجوکے برنالا زلے دے شہر تپا (ادوں زلا سنگرور سی) وکھے ہویا۔ ایسّ. ترسیم دا پورا ناںء ترسیم لال گوئل سی۔ اس دی نانی نے اس دا ناںء 'سوراج' رکھیا سی تے بائد وچّ 'سوراج' دے پہلے انگریزی اکھر 'ایسّ' نال ترسیم جوڑ کے اس نے آپنا کلمی–ناںء ایسّ. ترسیم رکھّ لیا۔
## کتاباں
**[[لال سنگھ دل - سمیکھیا تے سدھانت]]* (1 جنوری 2006)
**[[پرو موہن سنگھ - سمیکھیا تے سدھانت]]* (1 جنوری 2006)
**[[بابا بلونت - جیون سنواد تے سمیکھیا]]* (1 جنوری 2007)
**[[دھرتراشٹر]]* (سوے-جیونی)

## ہوالے
جندل نیچرکیور انسٹیچیوُٹ (جے این آی ) ,بنگلور

''' جندل نیچرکیور انسٹیچیوُٹ (جے این آی ) ,بنگلور ہندوستان کے کرناٹک ریاست کے بنگلور شَہْرمیں واقع ایک قدرتی علاج سے وابسٹا ادارہ ہے۔ 
File:Yoga participants at yoga complex in Jindal Naturecure Institute , Bangalore , India 03.jpg|thumb|جے این آی میں یوگا  تربیت 
File:View of Jindal Naturecare Institute 15.jpg|thumb| جے این آی کمپلیکس 
File:Supper delux - luxury type accommodation for patient at Jindal Naturecure Institute , Bangalore, India 05.jpg|thumb|سوپر ڈیلس رہائش گاہ
 
File:Hut type luxury type accommodation for patient at Jindal Naturecure Institute , Bangalore, India 02.jpg|thumb|  لگزری  ہٹّ رہائش گاہ
 
File:Nest type luxury type accommodation for patient at Jindal Naturecure Institute , Bangalore, India 03.jpg|thumb|  نیسٹ قسمرہائش گاہ
 
File:Economy -rooms accommodation for patient at Jindal Naturecure Institute , Bangalore, India 04.jpg|thumb|   سستی ہائش گاہ
  
File:Delux Nest - luxury type accommodation for patient at Jindal Naturecure Institute , Bangalore, India 01.jpg|thumb|   ڈیلکس کسم  ہائش گاہ
 
File:Physiotherapy and Acupuncture, Jindal Naturecure Institute , Bangalore , India 01.jpg|thumb| قِجیوتھریپی اور اکوپنکچر عمارت و
File:Reflexology Track at Jindal Naturecare Institute 08.jpg|thumb|پای اور پتھر پر سیر ھزیپی (Reflexology )
File:Diet centre of Jindal Naturecare Institute 06.jpg|thumb|ڈاینگ ہال 
File:Panorama view of Gazebo ,Juice centre Jindal Naturecare Institute 16.jpg|thumb|ڈیٹوکس جوُس خپت ہال(گجیو) ندروُن
File:Gazebo ,Juice centre Jindal Naturecare Institute 13.jpg|thumb|ڈیٹوکس جوُس خپت ہال(گجیو) باہر سے نظاراہ
File:Lake adjoins Jindal Naturecare Institute 11.jpg|thumb|جہیل کا نظاراہ
سِمرن عکس

**سِمرن عکس** (جنم 1988) اکّ شاعرہ اتے کہانیکار ہے۔ سِمرن عکس 2018 دی مسز پنجابن وجیتا ہے۔
### جیون

سمرن دا جنم ماتا نرندر کور اتے پتا رجندر سنگھ دے گھر زلا لدھیانا دے وچّ ہویا۔ اجّ کلھ سمرن دی رہائش برنالا وکھے ہے۔

### پیشہ
سِمرن عکس2007 توں سمرن تھئیٹر اداکار دے تور تے سرگرم ہے۔ اس توں الاوا سمرن نے 2011-12 وچّ کیزوئل اناؤنسر دے تور 'تے اکاشوانی پٹیالا وچّ نوکری کیتی۔ ورتمان سمیں وچّ سمرن ٹی.پی.ڈی. مالوا کالج، رامپرا پھول دے پترکاری اتے جن-سنچار وبھاگ وچّ سہائک پروفیسر وجوں سیواواں نبھا رہی ہے۔

سمرن نے 2012 وچّ کیزوئل اناؤنسر دے تور 'تے اکاشوانی بٹھنڈا وچّ نوکری کرنی شرو کیتی اتے ورتمان سمیں وچّ وی سمرن اکاشوانی بٹھنڈا وچّ کیزوئل اناؤنسر دے تور 'تے آپنیاں سیواواں دے رہی ہے۔

### تعلیم
سمرن نے آپنی مڈھلی پڑھائی جی.جی.ایسّ خالسا ہائی سکول، شملاپری، لدھیانا توں پوری کیتی۔ چوتھی توں بارویں تکّ دی پڑھائی دادکیا دے جدی پنڈ تپا منڈی، برنالا توں پوری کیتی۔ بی.ئے. دی ڈگری سرکاری راجندرا کالج، بٹھنڈا توں ہاسل کیتی۔ پی.جی.ڈی.سی.ئے ڈپلوما ٹی.پی.ڈی. مالوا کالج رامپرا پھول توں پراپت کیتا۔ ایم.ئے. اتے ایم.فل پترکاری اتے جن-سنچار وبھاگ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا توں کیتی۔ ورتمان سمیں وچّ سمرن سینٹر فار ایڈوانسڈ میڈیا سٹڈیز،پنجابی یونیورسٹی، پٹیالا توں پی.ایچ.ڈی. دا خوج کارج کر رہی ہے۔ سمرن دا پی.ایچ.ڈی.دا وشا چڑھدے اتے لہندے پنجاب دے پنجابی سنیما دا تلناتمک ادھئین ہے۔

## رچناواں

* 2012 'پنگردے پتے' وکھّ-وکھّ کویاں دا کاوِ سنگرہِ
* 2017 'پنجابی سنیما دے بدلدے دور' (وارتک)
* 2019 'سورجاں دے وارس' وکھّ-وکھّ کویاں دا کاوِ سنگرہِ
* 2019 'میں تے اہ' پلیٹھا کہانی سنگرہِ
خراس

**خراس**، ڈن٘گراں دی مدد ناݪ چلائی جاݨ آݪی چکی ہُن٘دی اے۔ خراس نوں چلاؤݨ لئی اوہدے وچ گھوڑے، کھوتے، ڈھگے یا اونٹھ نوں جوتیا جان٘دا اے جیہڑے گوݪ چکر وچ گُھمّ کے خراس نوں چلاؤن٘دے نیں۔ خراس وچ عام طور تے کݨک تے ہور اناج پیس کے آٹا بݨایا جان٘دا سی۔ جدید مشیناں تے انجݨ آݪیاں چکّیاں توں بعد خراس دا کم گَھٹ گیا۔ 

## مُورتاں

File:Types and character, etc. Old wheat mill, horse drawn LOC matpc.23096.jpg
File:Horseginorengine.jpg
File:Gin gang 014.jpg
File:Gin gang 016.jpg


## ہور دیکھو
* چکی
* ہتھ چکی
* پن چکی
* ہوائی چکی
* رہٹ
* جھلار
* بیلݨا
* کولھو 

## حوالے

گٹھ:مشیناں
گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری
گٹھ:پنجابی رہتل
محمد یحییٰ گوندلوی

مولا‏نا **ابو انس محمد یحییٰ گوندلوی** یا **محمد یحییٰ گوندلوی** (ولادت: 1956ء - وفات: 26 جنوری 2009ء) معروف عالم دین، محقق، مدرس، مصنف و مترجم تے شارح تے خطیب سن ۔ آپ نے درس و تدریس، تصنیف و تالیف، وعظ و تقریر تے مناظرےآں تے مباحثاں تو‏ں دین اسلام د‏‏ی صحیح تعلیم نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا تے بے پناہ خدمات سر انجام دتا۔

## مڈھلا جیون
مولا‏نا یحییٰ گوندلوی
نام : مولا‏نا یحییٰ گوندلوی ۔
ولدیت: محمدیعقوب۔
ولادت: مولا‏نا د‏‏ی ولادت 1954ء بمطابق 1375ہجری گوندلانوالہ ضلع گوجرانوالہ وچ ہوئی۔
تعلیم و تربیت: مولا‏نا محمدیحییٰ گوندلوی د‏‏ی رسمی تعلیم پرائمری تک اے جوانہاں نے اپنے پنڈ ہی دے پرائمری اسکول تو‏ں حاصل کيتی ا‏‏ے۔ دینی تعلیم دے حصول دے شوق ی وجہ تو‏ں رسمی تعلیم جاری نہ رکھ سک‏‏ے۔اورجامعہ اسلامیہ گوجرانوالہ وچ ميں داخل ہو گئے ۔
1974ء وچ ایتھے تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے اورفیر جماعت دے معروف تحقیقی ادارے ادارہ علوم اثریہ فیصل آباد وچ تحقیقی سرگرمیاں جاری رکھن تے دوسال دے عرصہ وچ تخصیص فی الحدیث کيتا۔ 
استاداں : مولا‏نا یحیی ٰ گونڈلوی صاحب نے جنہاں استاداں کرام تو‏ں تحصیل علم کیہ انہاں دے ناں تھلے لکھے نيں۔
1۔شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا ابوالبرکات احمد ۔
2۔مولا‏نا محمدعبدہ الفلاح۔3۔مولا‏نا محمدعبداللہ فیصل آبادی ۔
4۔مولا‏نا محمد اعظم گوجرانوالہ ۔
5۔قاری محمدیحییٰ خان بھوجیانی ۔
درس و تدریس : تکمیݪ تعلیم دے بعدآپ نے تدریسی میدان اختیار کيتا پنج سال تک دارالحدیث محمدیہ حافظ آباد وچ تدریسی فرائض سر انجام دتے تے نائب شیخ الحدیث دے منصب تک پہنچے ۔
جولائ‏ی 1984 ء وچ حافظ آباد تو‏ں فارغ ہوئے تے جامعہ رحمانیہ اہل حدیث قلعہ دیدار سنگھ د‏‏ی ابتدا د‏‏ی اورایتھ‏ے دے صدر مدرّس مقر ر ہوئے ۔
تلامذہ: مولا‏نا یحییٰ گوندلوی دے فیض یافتہ تلامذہ د‏‏ی تعداد بہت ودھ ا‏‏ے۔
ودھ معروف دے ناں تھلے لکھے نيں۔
1۔مولوی عبد الستار 2۔مولوی محمدابراہیم علوی ۔
3۔خلیل اللہ علوی۔
تالیفات وتصنیفات:
تدریس دے علاوہ تحریروتحقیق دا وی بہت چنگا ذوق ومیلان اے چندکتاباں تحریرفرماواں نيں جنہاں وچو‏ں کچھ مطبوع نيں (شائع ہو چکیاں نيں۔
اورکچھ غیر مطبوع نيں۔ان دے ناں تھلے لکھے نيں۔
1۔مقلدین ائمہ د‏‏ی عدالت وچ (مطبوع) ۔
2۔تریخ انکار حدیث (غیر مطبوع) ۔
3۔عقیدہ اہل حدیث (غیر مطبوع) ۔
4۔التعلیق علی کتاب الاعتبار(مولاناگوندلوی صاحب اس کتاب پرابھی کم ک‏ر رہ‏ے نيں)۔
موجودہ مصروفیت: جامعہ رحمانیہ اہل حدیث قلعہ دیدار سنگھ وچ تدریس دے علاوہ جامع مسجد اہل حدیث ٹھیکیدار انہاں گوندلانوالہ ضلع گوجرانوالہ وچ بطور خطیب خدمات سر انجام دے رہے نيں۔
حوالہ: تذکرہ علما اہل حدیث جلدسوم ( از پروفیسرمیاں محمدیوسف سجاد)۔

## وفات
مولا‏نا محمد یحییٰ گوندلوی عرصے تو‏ں ذیابیطس دے مریض سن ۔ جنوری دے تیسرے ہفتے وچ بیماری نے فیر حملہ کيتا جس تو‏ں کمزوری بہت ودھ ہو گئی۔ 25 جنوری نو‏‏ں مولا‏نا ابو انس نو‏‏ں سیالکوٹ اسپتال وچ داخل کرا دتا۔ مگر طبعیت نئيں سنبھلی تے دوسرے ہی دن 26 جنوری 2009ء نو‏‏ں مغرب و عشاء دے درمیان آپ دا انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1956 دے جم
گٹھ:26 جنوری د‏‏ی وفیات
گٹھ:2009 دیاں موتاں
گٹھ:ضلع گوجرانوالہ دیاں شخصیتاں
مولوی حافظ محمد صدیق

اہل حدیث مسلک دے عالم باعمل ، درویش صفت شخصیت
thumb|حافظ محمد صدیق، رچند والے

## پیدائش
1945ء نو‏‏ں ضلع ہوشیارپور دے موضع چملہ وچ خوشی محمد دے گھر پیدا ہوئے،

## تعلیم
قیام پاکستان دے بعد والدین دے ہمراہ فاروق آباد وچ آ ک‏ے آباد ہو گئے ،جہاں محمد داؤد انور تو‏ں ناظرہ قرآن پڑھیا، مڈل دے بعد درس نظامی دے لئی مدرسہ محمدیہ فیر دارالقرآن جناح کالونی فیصل آباد وچ زیر تعلیم رہ‏ے، بعد وچ لاہور وچ دار العلوم تقویت الاسلام (المعروف مدرسہ غزنویہ) وچ مروجہ نصاب پڑھ کر 1965ء وچ سندالفراغت حاصل کيتی، انہاں دے ہور استاداں وچ مولا‏نا عبدالرشید مجاہد آبادی، حافظ محمد اسحاق، مولا‏نا عبداللہ بڈھیمالوی وغیرہ سن، قرآن اپنی مدد آپ دے تحت حفظ کیتا،

## تدریس
کچھ عرصہ مقامی سبزی منڈی وچ منشی دا کم کیتا، فیر کڑیالہ (ضلع حافظ آباد) وچ اک جامع مسجد دے خطیب رہ‏ے، 1966ء نو‏‏ں رچند آگئے جتھے د‏‏ی جامع مسجد اہل حدیث وچ خطیب تعینات ہو گئے، علاؤہ ازاں فاروق آباد دے مدرسہ تعلیم الاسلام محمدیہ وچ تدریس وی کردے رہ‏ے،
جہاں بطور شیخ الحدیث مقرر رہ‏ے، درس و تدریس دے علاؤہ وکھ وکھ علاقےآں وچ بغرض تبلیغ جاندے رہ‏ے، 
حافظ عبد الرزاق سعیدی دے مدرسہ وچ 35 سال تدریس د‏‏ی جدو‏ں کہ رچند دے اپنے مدرسہ جامعہ تعلیم القرآن سلفیہ وچ 30 سال تدریس کی، انہاں دے مشہور تلامذہ وچ اہ‏م ناں ایہ نيں،
* مولوی منظور آف گوجرانوالہ
* حافظ عبد الرحمن (مولا‏نا عبداللہ شیخوپوری دے فرزند)
* حافظ خالد (مولا‏نا محمد حسین شیخوپوری دے فرزند)
* مولا‏نا ثناء اللہ بھٹی (اعوان بھٹیاں)

## ذا‏تی زندگی
ان د‏‏ی شادی فیصل آباد وچ صدیقہ بی بی نال ہوئی، جنہاں تو‏ں 9 بیٹیاں پیدا ہوئیاں ، انہاں دے داماد ایہ نيں ،
* مولا‏نا عبدالرشید صدیقی استاد مرکز الدعوہ السلفیہ، ستیانہ بنگلہ
* مولا‏نا محمد اسحاق
* ملک محمد احمد (تاجر ستیانہ بنگلہ)
* ڈاکٹر محمود [سجادہ شریف/ فیصل آباد]
* کامران اعظم سوہدروی
* محمد یوسف بھٹی (حافظ آباد)
* محمد صاحب بھٹی (ڈیرہ ملا سنگھ)
* عبدالقدیر چوہان (معلم)
* عثمان صدیق (ٹرانسپورٹرز، لاہور)

## وفات
22 دسمبر 2004ء نو‏‏ں رچند وچ وفات پائی ، اوتھے تدفین ہوئی، نماز جنازہ مولا‏نا عبدالستار حامد نے پڑھائی ،
محمد علی جانباز

**محمد على جانباز سيالكوٹی** مصنف، محقق ،مدرس، مفتى، شيخ الحديث،شارح سنن ابن ماجه۔

## ناں ونسب
محمد على بن حاجى نظام الدين راجپوت(وٹو برادرى)۔
## ولادت
تاريخ ولادت: 1937ء مقام ولادت: قصبه چک بدھر، فيروز پور، مشرقى پنجاب، هندوستان۔
## تعليم
فاضل درسِ نظامى
سند فراغت جامعہ اسلاميہ گوجرانوالہ 1957ء
سند فراغت جامعہ سلفيہ فيصل آباد 1958ء

## اساتذه كرام
مولا‏نا محمد رحمانى، مولا‏نا محمد صادق خليل، مولا‏نا پیر محمد يعقوب قريشى، مولا‏نا عبد الله مظفر گڑھی، مولا‏نا ابو البركات احمد مدراسى، مولا‏نا پروفيسر غلام احمد حريرى،مولا‏نا شريف الله خان سواتى،حضرت العلام حافظ محمد محدث گوندلوى رحمہم اللہ جميعا ۔

## مناصب تے خدمات
مسئول مكتبہ ،مسئول ماليات ،استاد جامعہ سلفيہ فيصل آباد 1959ء تو‏ں 1962ء
تدريس جامع مسجد اہل حديث ڈپٹی باغ سيالكوٹ
مسجد اہل حديث ميانہ پورہ سيالكوٹ
صدر مدرس جامعہ ابراہیمیہ(اب جامعہ رحمانيہ)، جامع مسجد ميانه پورہ
تدريس جامع مسجد اہل حديث ناصر روڈ

## تاليفات وتصنيفات
* 1- صلاة مصطفى صلى الله عليه وسلم
* 2-معراج مصطفى صلى الله عليه وسلم
* 3- آل مصطفى صلى الله عليه وسلم
* 4- احكامِ سفر
* 5- حرمتِ متعہ
* 6- عورت دے سياست ميں حصه لينے كى شرعى حيثيت
* 7- نفحات العطر في تحقيق مسائل عيد الفطر
* 8-احكام دعا وتوسل
* 9-اركان اسلام
* 10-توهين رسالت كى شرعى سزا
* 11-تحفة الورى في تحقيق مسائل عيد الاضحى
* 12-دوران خطبہ دو ركعت پڑھنے دا حكم
* 13- صفات المؤمنين
* 14- احكام نكاح
* 15-احكام عدت
* 16- احكام طلاق
* 17- حرمت متعہ بجواب حلت متعہ
* 18- اسلام ميں صله رحمى كى اهميت
* 19- احكام وقف هبه
* 20- رزق حلال تے رشوت
* 21- احكام قسم ونذر
* 22- مشورہ تے استخارہ كى شرعى حيثيت
* 23- اسلام ميں ووٹ كى شرعى حيثيت
* 24- تحريك پاكستان تے موجوده حكمران
* 25- شرح اربعين ابراهيمى
* 26- شرح اربعين ثنائيہ
* 27- رمضان كيسے گزاراں؟
* 28- اهميت نماز
* 29- [QH]إنجاز الحاجة شرح سنن ابن ماجه[/QH]، عربى 12 مجلدات۔
* 30-شرح نخبة الاحاديث از سيد محمد داؤد غزنوى

## علالت اوروفات
سنہ 2007ء ميں عليل ہوئے۔13 دسمبر 2008ء مطابق 14 ذو الحج 1429 هجرى بروز هفته رات اٹھ بجے سيالكوٹ ميں انتقال كيا۔
آپ دے جنازے ميں علمائے كرام تے طلبہ علم دے علاوہ عوام دے جم غفير نے شركت كى۔ نماز جنازہ وصيت دے مطابق پروفيسر ڈاكٹر فضل الہی حفظہ اللہ نے پڑھائی تے قبرستا ن حسين شاه ميں دفن كيا گیا۔ رحمه الله رحمة واسعة وغفر له و جعل الجنة الفردوس مثواہ ۔

## حوالے

گٹھ:سلفی شخصیتاں
گٹھ:اہل حدیث شخصیتاں