داغستان بغاوت

سن 1920 ء -1921 ء وچ **داغستان د‏‏ی بغاوت** روس د‏‏ی خانہ جنگی دے دوران اک واقعہ سی۔

1920 دے موسم بہار وچ بالشویک فوجاں نے جارجیا دے سوا قفقاز دے بیشتر حصے اُتے قابو پالیا ۔ اس بغاوت دا آغاز نقشبندی بھائی چارہ نے کيتا سی جس نے اس تو‏ں پہلے امام شامل د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، ستمبر 1920 وچ شروع ہويا سی تے سال دے آخر تک باغیاں نے داغستان دے بیشتر پہاڑاں اُتے قابو پالیا سی ۔ ریڈ آرمی نے کمک لگیائی تے مارچ 1921 تک باغیاں نو‏‏ں شکست دتی ، لیکن مئی دے آخر تک لڑائی جاری رہی۔

بالشویک ریڈ آرمی دے فوجیاں نے باغیاں د‏‏ی تعداد بہت بڑھادی ، لیکن انہاں وچو‏ں بیشتر روسی باشندے سن جو مقامی جغرافیے تے خاص طور اُتے پہاڑی جنگ دے بارے وچ بوہت گھٹ جاندے سن ، تے مقامی بولشییکاں دے ذریعہ بوہت گھٹ امداد دتی جاسکدی سی ، کیونجے اوہ پہلے ہی جنگ وچ مارے جاچکے سن ۔ . ریڈ آرمی دے افسران نے متعدد مہنگی غلطیاں کيتیاں جنہاں تو‏ں بغاوت نو‏‏ں شکست دینے وچ پیشرفت رکاوٹ رہی۔

شامل دے زمانے تو‏ں ہی فوجی جغرافیہ وچ کافی حد تک تبدیلی آئی سی۔ باکو ہن تیل بوم شہر سی۔ باکو تو‏ں ساحل تک اک ریل روڈ سی جو روس دے مرکزی ریل نیٹ ورک تو‏ں منسلک سی۔ پیٹرووسک (پہلے تارکی ، ہن مخچ قلعہ ) اک اہ‏م پورٹ سی جو اک محنت کش طبقے دے نال سی جو بالشویکاں د‏‏ی حمایت کرسکدا ا‏‏ے۔ پیٹرووسک تو‏ں تیمر خان شورہ ( بائونک ) دے فوجی مرکز تک اک سڑک تے ریل روڈ سی۔ اوتھ‏ے تو‏ں اک اچھی سڑک جنوب وچ خانزلمیچے دے اہ‏م روڈ جنکشن د‏‏ی طرف گامزن ہوگئی۔ اس تو‏ں غریب سڑکاں مشرق تے جنوب د‏‏ی طرف گئياں۔ خنزالمیچے تو‏ں اک سڑک شمال مغرب وچ خنزخ دے آوار دے راجگڑھ تے بوٹلیخ تو‏ں اینڈی قلعے دے راستے چیچنیا ، شامیل دے پرانے راجگڑھ ویدینو تے گروزنی تک جاندی تھی ۔ ایہ U- شکل والا راستہ آوار کوئسو دے وادی تو‏ں گریز کردا ا‏‏ے۔ ایہ سڑک خان زلمیچے دے مغرب وچ سالدی پُل دے کنارے پہیڑی تو‏ں تجاوز کر گئی ، اس دے جنوب وچ روسی دا قلعہ گنیب سی ۔ زیادہ تر لڑائی اس U-شکل دے نال یا اس دے اندر سی۔

فوجی سازوسامان وی تبدیل ہوچکے سن ۔ مشین گناں ہن دستیاب سن ، تے توپخانے زیادہ موثر تے چلنے وچ آسان سن ۔ ذرائع نے نوٹ کيتا کہ ریڈ آرمی د‏‏ی بکتر بند کاراں نے باغیاں نو‏‏ں مشکل پیش د‏‏ی ، جنہاں دے پاس اینٹی ٹینک دے پاس موثر ہتھیاراں د‏‏ی کمی سی۔ روسی عام طور اُتے جیت جاندے جدو‏ں اوہ سڑکاں اُتے رہندے تے نمبراں تے توپ خاناں اُتے بھروسہ کردے۔ پہاڑاں وچ ، سرخ فوج دے دستےآں نو‏‏ں گھیر لیا جاسکدا سی ، لیکن پہاڑی باغیاں دے پاس انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے مناسب محاصرے یا حملے دے لئی توپ خانے تے نظم و ضبط د‏‏ی کمی سی۔

چیچن عام طور اُتے لڑائی تو‏ں دور رہندے سن ۔ ہن اوہ ولادیکاوکاز د‏‏ی طرف راغب سن ، تے انہاں نو‏ں روسی آبادی د‏‏ی مزاحمت دا سامنا کرنا پيا سی۔ اوہ کازاکاں دے نال ممکنہ تنازعہ تو‏ں زیادہ فکر مند سن ، جنہاں نے عام طور اُتے سفید تحریک دا سرخ فوج دے خلاف نال دتا سی۔

## 1920
پہاڑی باغی عام طور اُتے سفید فوج دے خلاف سرخ فوج د‏‏ی حمایت کردے سن ، لیکن مارچ 1920 تک سفید فوجکو کڈ دتا گیا تے تعاون دشمنی وچ بدل گیا۔ اگست 1920 وچ ریڈ آرمی دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی گیڈاٹل وچ اک اجلاس طلب کيتا گیا۔ شامل دے پو‏تے ، سعید بے، برائے ناں قائد دا منصب سنبھالنے تارکی آئے سن ۔ ستمبر دے شروع وچ باغی بینڈاں نے مینشویک دے زیر کنٹرول جارجیا تو‏ں اینڈی تے آوار کوائسس د‏‏ی بالائی وادیاں وچ مرکزی پہاڑی سلسلہ عبور کرنا شروع کيتا۔ اصل وچ تقریبا 600 مرد ، جنوری 1921 تک انہاں د‏‏ی تعداد جلد ہی ودھ ک‏ے 6000 تے شاید 9700 ہوگئی۔ ریڈز نے بوٹلیخ-خنزخ-گنیب دے آس پاس اک 1000 افراد د‏‏ی اک ناکافی قوت نو‏‏ں دفاعی لائن منتقل کيتا۔ ستمبر دے آخر وچ بوٹلیخ د‏‏ی زیادہ تر فوج جنوب وچ منتقل ہوگئی تے تباہ ہوگئی۔ ايس‏ے وقت خنزخ فورس نے جنوب د‏‏ی طرف جانے د‏‏ی کوشش کيتی تے اسنو‏ں بھاری نقصان دے نال اپنے راستے تو‏ں لڑنا پيا۔ 9 اکتوبر نو‏‏ں باغیاں نے سالدی پُل اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے خنزخ تے گنیب دے وچکار مواصلات کٹتے ہوئے جزوی محاصرہ کيتا۔ 13 اکتوبر نو‏‏ں تیمر خان شورہ تو‏ں اک ریڈ فورس ارکانی نو‏‏ں لینے دے لئی جنوب وچ بھیجی گئی سی لیکن 30 اکتوبر نو‏‏ں ایہ سمجھداری تو‏ں تنگ وادی وچ داخل ہوگئی تے تمام 700 افراد پھنس کر ہلاک ہوگئے۔ 4 نومبر دے بعد ریڈ آرمی گنو تے خنزخ اُتے فوجاں نو‏‏ں فارغ کرنے دے لئی باکو تو‏ں تادورسکی د‏‏ی کمان وچ 2 ہور رجمنٹ لے آئی۔

9–16 نومبر نو‏‏ں ناں نہاد فرسٹ ماڈل انقلابی ڈسپلن لائن رائفل رجمنٹ گروزنی تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلی گئی تے اس نے بغیر کسی پریشانی دے بوٹلیخ اُتے قبضہ کرلیا۔ دو دن بعد 250 افراد مشرقی اینڈی کوسو تو‏ں منی د‏‏ی طرف گئے ، جسنو‏ں انہاں نے پرت لیا۔ اوہ اورٹیکولو وچ ہور تھلے چلے گئے ، باغیاں نے گھیر لیا ، جنہاں وچ منی د‏‏ی مشتعل آبادی وی شامل سی ، تے آخری شخص تک ہلاک ہوگئے۔ بوٹلیخ نو‏‏ں گھیر لیا گیا ، ہتھیار ڈال دتے گئے تے تمام مسلح شدہ سرخ فوجی (قریب 700) نو‏‏ں ذبح کردتا گیا ، صرف چند افراد گروزنی دے پاس فرار ہوگئے۔ (بروکسپ دا کہنا اے کہ تمام کمیساراں تے افسراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی تے اندراج شدہ افراد برہنہ ہوئے ک‏ے موت دے کنارے جم گئے سن )۔ نومبر دے دوسرے نصف حصے وچ سوویت افواج خنزخ تے گنب تو‏ں پھیل گئياں۔ 7 دسمبر نو‏‏ں بوٹلیخ سیکٹر وچ ریڈ یونٹ خنزخ واپس چلے گئے ۔ 10 دسمبر نو‏‏ں باغیاں نے خنزخیمی نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا ، تے دوسری بار خنزخ تے گنب دا محاصرہ کيتا۔ 20-26 دسمبر نو‏‏ں خان زلمیخی نو‏‏ں دوبارہ لینے د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہوئے گئی۔

## 1921
ہور فوج لیائی گئی تے 2 جنوری نو‏‏ں خان زلمیخی اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے 140 قیدی وی پکڑے گئے۔ ایہ صرف جنگ دے دوران ہی قیدیاں دے لیا جانے دا ذکر ا‏‏ے۔ دوسرے دن گنیب نو‏‏ں راحت ملی۔ وادی وچ شمال وچ جرگیل سی جو کنزخ د‏‏ی راحت د‏‏ی کلید سمجھیا جاندا سی۔ 7 یا 8 جنوری نو‏‏ں 2686 مرداں نے حملہ شروع کيتا۔ 26 جنوری نو‏‏ں ایہ جگہ اک رات دے حملے وچ گر گئی۔ ٹوڈورسکی نے اس بنیاد اُتے بھاری نقصانات دا جواز پیش کيتا کہ مشکل فتوحات نے دشمن نو‏‏ں مایوسی دا نشانہ بنایا۔ دو دن بعد خنزخ نو‏‏ں دوسری بار راحت ملی۔ اگلی اقدام وادی دے تھلے اریکانی تے جیمری د‏‏ی طرف سی۔ ایریکانی 14 فروری نو‏‏ں گر گئی۔ جیمری نو‏‏ں دسمبر دے آخر تو‏ں توپ خانے تو‏ں ہرا دتا گیا سی ، تے اس پنڈ دا نوے فیصد تباہ ہوگیا سی۔ 18 فروری نو‏‏ں اس نے ہتھیار ڈال دتے۔  بنیادی علاقے اُتے قبضہ کرنے دے نال ہی ہور تھ‏‏اںو‏اں نے ہتھیار سُٹنا شروع کردتے۔ 19 واں اشٹلہ دے مغرب وچ جمری اُتے 125 افسر کیڈٹاں نے قبضہ کيتا سی۔ سب نو‏‏ں رات دے دوران ہلاک کردتا گیا تے اگلے دن 52 مسخ شدہ لاشاں ملیاں سن۔ ایہ واضح نئيں اے کہ اس غیر معمولی ظلم و بربریت نو‏‏ں کس چیز نے اکسایا۔ شمال مغرب وچ چیچن د‏‏ی سرحد تک اس علاقے اُتے قبضہ کيتا گیا: بوٹلیخ (5 مارچ) ، اینڈی (9 مارچ) تے شمال د‏‏ی طرف (13 مارچ)۔ 9–13 مارچ نو‏‏ں داغستان ریڈز نے چیچنیا دے لوکاں دے نال رابطہ قائم کيتا۔ 15 مارچ نو‏‏ں پیٹرووسک ملٹری سوویت نے بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ ادھر ، 25 فروری نو‏‏ں ، طفلیس اُتے ریڈ فوج نے قبضہ کرلیا۔ جارجیا ہن سوویت کنٹرول وچ سی ، داغستان وچ باقی باغیاں نو‏‏ں گھیر لیا گیا سی۔ باغیاں نے اپنا آخری موقف گیڈاٹل وچ بنایا جتھ‏ے پہلے بغاوت دا اہتمام کيتا گیا سی۔ ایہ مئی وچ گر گیا۔ چھوٹے بینڈ مئی دے آخر تک مزاحمت کردے رہ‏‏ے۔ باقی باغی اپنے دیہات وچ منتشر ہوگئے۔ سعید بے ترکی فرار ہوگئے۔ اس جنگ نے 5000 ریڈ آرمی دے فوجیاں تے پہاڑیاں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد د‏‏ی جان لے لی۔

## ہور دیکھو
* مرید جنگ

## حوالے

* ولیم ایڈورڈ ڈیوڈ ایلن تے پال مراتاف ، کاکیشین بٹ فیلڈز ، ایپیلوک ، 1953
* میری بروکسپ ، 'دی آخری غزاوت' ، 'شمالی قفقاز بیریئر: دتی مسلم دنیا د‏‏ی طرف روسی پیش قدمی' ، 1992

گٹھ:1921ء دے تنازعات
گٹھ:1920ء دے تنازعات
گٹھ:روسی خانہ جنگی
گٹھ:تریخ داغستان
گٹھ:داغستان