open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جمبول جبائیف

**جمبول جبائیف** (قازق بولی:Жамбыл Жабаев) (پیدائش: 28 فروری 1846ء - وفات: 22 جون 1945ء) قازقستان دے شاعر، روايتی لوگ گلوکار تے داستان گو سن جنہاں نو‏ں قازقستان وچ اک افسانوی حیثیت حاصل اے۔

## حالاتِ زندگی
جمبول جبائیف روسی سلطنت وچ قازقستان دے سب تو‏ں وڈے شہر الماتی وچ 28 فروری 1846ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔ عوام وچ انہاں نو‏ں بے مثال شہرت و مقبولیت حاصل سی۔ انہاں نے سو سال کچھ ہی کم دی عمر پائی۔ انقلاب تو‏ں پہلے دے طویل برساں وچ دی تخلیقات دا موضوع عوام دے مفادات دی محافظت، زارشاہی حکومت دے ظالم عہدیداراں تے مقامی جاگیرداراں دی مخالفت سی سوویت اقتدار دے برساں وچ قازقستان دے اس توانا تے دانشمند استاد نو‏‏ں کل سوویت یونین تے عالمگیر شہرت حاصل ہوئی۔ انہاں دی وطن دوستانہ نظماں دے ترجمے سوویت یونین دیاں بہت ساریاں زباناں وچ ہو چکے نيں۔

قازقستان وچ انہاں دے آبائی شہر دا نام انہاں نو‏ں دے نام اُتے **جمبول** رکھیا گیا۔ حب الوطنی دی جنگِ عظیم دے برساں وچ انہاں دیاں نظماں اخباراں تے رسالےآں وچ شائع ہوئیاں تے انہاں تو‏ں سرخ فوج دے جانبازاں نے جنگی کارنامے انجام دینے دا وجدان حاصل کیتا۔
80px|thumb|بائاں|<small>سوویت یونین دا جاری کیتا گیا جمبول دا 125 سالہ جشن پیدائش دی یاد وچ ڈاک ٹکٹ</small>

جمبول جبائیف نے بچپن ہی تو‏ں تنبورا چلانا سیکھا۔ 14 سال دی عمر وچ گھر چھڈ کے تنبورے دے نال روايتی لوگ گلوکاری شروع کيتی۔

## تخلیقات
* قوماں دی دوستی (نظم)

## اعزازات
thumb|80px|thumb| <small> قازقستان دا جاری کیتا گیا جمبول دی یاد وچ ڈاک ٹکٹ</small>
* 1971ء - جمبول جبائیف دے 125 سالہ جشن پیدائش دی یاد وچ ڈاک ٹکٹ دا اجرا 
* 1996ء - جمبول جبائیف دے 150 سالہ جشن پیدائش دی یاد وچ یادگاری ڈاک ٹکٹ دا اجرا 
* 1996ء - جمبول جبائیف دے 150 سالہ جشن پیدائش دی یاد وچ 20 تینگہ دے سکے دا اجرا 

## وفات
قازقستان دے عظیم شاعر جمبول جبائیف 99 سال دی عمر وچ 100 سالہ سالگرہ تو‏ں 8 ماہ بیشتر 22 جون 1945ء نو‏‏ں الماتی، قازقستان وچ وفات پا گئے تے الماتی دے اپنے ہتھا‏ں نال لگائے ہوئے باغ وچ مدفن ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1846 دے جم
گٹھ:1945 دیاں موتاں
گٹھ:روسی شاعر
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:قازقستان دیاں شخصیتاں
گٹھ:قازقستانی مرد گلوکار
موسا جلیل

**موسا جلیل**   (پیدائش: 15 فروری 1906ء - وفات: 25 اگست 1944ء) سوویت تاتار شاعر، ڈراما نویس، صحافی تے لینن انعام یافتہ شاعر نيں۔

## حالات زندگی
تاتار شاعر تے سوویت شاعری دے مسلمہ استاد موسا جلیل 15 فروری 1906ء نو‏‏ں روسی سلطنت وچ اورنبرگ صوبے دے چھوٹے تو‏ں تاتار پنڈ مصطفینہ وچ غریب کسان دے گھر پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم اورنبرگ دے خسینیہ مدرسہ وچ حاصل کيتی۔ 1931ء وچ کازان چلے گئے جتھ‏ے انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں تخلیقی و سماجی کم دے لئی وقف کر لیا۔ 1939ء وچ انجمن مصنفین تاتارستان دے سربراہ منتخب ہوئے۔

جدوں حب الوطنی دی جنگ عظیم شروع ہوئی تب تک اوہ سوویت تاتاری ادب دے رہنما تسلیم کیتے جاندے سن ۔ اوہ رضاکارانہ طور اُتے محاذ اُتے لڑنے گئے جتھ‏ے 1942ء دی گرمیاں وچ وولخوفسکی محاذ اُتے شدید زخمی ہوئے تے بے ہوشی دی حالت وچ دشمن نے انھاں نوں قیدی بنا لیا۔ جنگی قیدییاں دے درمیان انھاں نے خفیہ فاشزم مخالف کم وڈی سرگرمی نال کیتا۔

موسا جلیل نے 1939ء تو‏ں 1941ء تک تاتار اسٹیٹ اکیڈمک اوپیرا تے بیلٹ تھیٹر، کازان وچ شعبہ ادب دے سربراہ دے طور اُتے کم کیتا۔ بعد ازاں آپ دی خدمات دے اعتراف وچ 1956ء وچ تھیٹر دا نام موسا جلیل دے نام تو‏ں موسوم کیتا گیا۔

نازی جرمن خفیہ پولیس گستاپو نے اک غدار دی جاسوسی اُتے انھاں اپنی تحویل وچ لے لیا جتھ‏ے انھاں نے اک کمیونسٹ دے شایانِ شان حوصلے تے دلیری دا ثبوت دتا۔ فاشسٹاں دی قید وچ انھاں نے اپنی مشہور و معروف "موآبٹ جیل دی بیاض" لکھی جسنو‏ں انھاں نے خفیہ فاشزم مخالف کارکناں دے سپرد کر دتا تے جو جنگ دے بعد شاعر دے وطن پہنچی۔ خود شاعر نو‏‏ں فاشسٹ جلاداں نے قتل کر دتا۔

## اعزازات
* 1956ء - نو‏‏ں لینن انعام 
* 1956ء- کازان وچ "تاتار اسٹیٹ اکیڈمک اوپیرا تے بیلٹ تھیٹر" موسا جلیل دے نام موسوم کیتا گیا 
* 1957ء - ہیرو آف سوویت یونین 
* 2014ء - موسا جلیل لائبریری دا افتتاح 

## وفات
موسا جلیل 25 اگست 1944ء نو‏‏ں پلوتزینسی (Plötzensee)، جرمنی وچ دورانِ قید فاشسٹ جلاداں نے قتل کر دتا۔

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1944 دیاں موتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا
گٹھ:ویہويں صدی دے مترجمین
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:تاتاری شخصیتاں
گٹھ:دوسری جنگ عظیم دی سوویندی شخصیتاں
گٹھ:روسی شعراء
گٹھ:سزائے موت یافتہ روسی شخصیتاں
گٹھ:سوویتی شعراء
گٹھ:سوویتی مصنفین
گٹھ:قیدیاں دیاں یاداشتاں
الیکساندر کوپرن

**الیکساندر ایوانووچ کوپرن** (پیدائش: 7 ستمبر 1870ء - وفات: 25 اگست 1938ء) انیہويں صدی دے روسی مصنف، ناول وافسانہ نگار، صحافی، پائلٹ تے مہم جو نيں جو اپنے مشہور ترین ناول *دی ڈوئیل* دی وجہ تو‏ں مشہور و معروف نيں۔

## حالات زندگی و فن
الیکساندر کوپرن 7 ستمبر 1870ء وچ روسی سلطنت دے صوبے پینزا وچ غریب منشی خاندان وچ پیدا ہوئے۔

بچپن یتیمی تے عسرت وچ گزریا۔ دس سال دی عمر وچ فوجی اسکول وچ تربیت پائی تے سخت و کرخت زندگی دے انہاں دس برساں نو‏‏ں فنکارانہ خوبی دے نال خودنوشت سوانحی ناول دے دو حصےآں وچ بیان کیتا۔ *یونکر* ناول جو کوپرن نے انقلاب 1917ء دے بعد ترکِ وطن دے زمانے (1928ء – 1932ء ) وچ لکھیا، اپنی حقیقت پسندی تے نفسیاتی کیفیتاں دے اُتار چڑھاؤ دے سبب کافی مقبول ہويا۔

کوپرن نے فوجی ملازمت ترک کرکے کیف وچ ادب دی پروفیسری اختیار کيتی۔ بعد وچ (1897ء) اوہ وی ترک کيتی۔ معمولی کاشت کار بن کے رہیا۔ ہر دور وچ برابر افسانے تے ناول لکھدا تے شائع کراندا رہیا۔ 1905ء تو‏ں ذرا پہلے تے بعد دی روسی زندگی تے آپ بیتی اُتے مبنی انہاں دے افسانیاں تے ناولاں نے ٹالسٹائی تے چیخوف تک نو‏‏ں متاثر کیتا۔ شروع وچ انقلاب دا حامی سی، دو سال دے بعد "تہذیب دی بدحالی" نے اسنو‏ں بدگمان کر دتا تے اوہ یورپ چلا گیا۔ ستاراں سال بے وطنی دی زندگی زیادہ تر پیرس وچ گزارنے تے اوتھ‏ے دی دکھی آتماواں دی سوانح وی اپنے خاص دلکش تے فکرانگیز انداز وچ لکھی۔ اوہدی کثیر تصانیف وچ *یاما* (طوائف دی زندگی)، *چاندی رات*، *نائٹ شفٹ*، *سرکس وچ * تے*الے سیا* نے عالمی شہرت پائی۔ 1937ء وچ روس واپس آیا۔

## لکھتاں
* 1893ء - اندھیرے وچ
* 1893ء - چاندی رات
* 1898ء - الے سیا
* 1899ء - نائٹ شفٹ
* 1905ء - دی ڈوئیل
* 1909ء - یاما (طوائف دی زندگی)
* 1902ء – 1915ء سرکس ماں
* 1928ء – 1932ء یونکر

## اعزازات
* 1909ء - پشکن انعام (ایوان بینن دے نال مشترکہ)

## وفات
کوپرن دی وفات 68 سال دی عمر وچ کینسر دے مرض وچ مبتلا ہوکے 25 اگست 1938ء نو‏‏ں لینن گراڈ, سوویت یونین وچ ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1870 دے جم
گٹھ:1938 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مرد مصنفین
گٹھ:انیہويں صدی دے روسی مصنفین
گٹھ:انیہويں صدی دے روسی ناول نگار
گٹھ:انیہويں صدی دے شعرا
گٹھ:انیہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے روسی مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے ناول نگار
گٹھ:روسی افسانچہ نگار
گٹھ:روسی شخصیتاں
گٹھ:روسی شعراء
گٹھ:روسی صحافی
گٹھ:روسی مرد افسانہ نگار
گٹھ:روسی مرد ناول نگار
گٹھ:روسی ناول نگار
گٹھ:روسی نثر نگار
گورکی انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی ادب

thumb|گورکی انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی ادب دی عمارت

**گورکی انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی ادب** ماسکو، روس وچ واقع اے جو روسی سائنس اکادمی دا تحقیقی مرکز اے۔ ایہ انسٹی ٹیوٹ مشہور مصنف، ناول نگار، شاعر تے صحافی میکسم گورکی دی تحریک اُتے 17 ستمبر 1933ء وچ قائم کیتا گیا۔ گورکی انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی ادب وچ اعلیٰ ادبی کورس کرائے جاندے نيں جنھاں دنیا وچ قدر دی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا اے۔

اس انسٹی ٹیوٹ تو‏ں مندرجہ بالا مشہور و معروف شخصیتاں نے تعلیم حاصل کيتی اے:
* مائتری پالا سری سینا (صدر سری لنکا)
* چنگیز اعتماتوف (ناول نگار)
* بریس پاسترناک (نوبیل انعام یافتہ شاعر، ناول نگار)
* رسول حمزہ توف (مشہور داغستانی شاعر)
* ایوگینی یوتوشینکو (روسی مصنف، شاعر، ڈراما نویس، فلمی ہدایتکار، اداکار)
* فاضل اسکندر (ناول نگار)
* اسماعیل قدارے (شاعر، ناول نگار)
* واسیلی بیلوف (ادیب)
* یوری کزاکوف (ادیب)
* کنستنتین سمینوف (ادیب)
* میخائل بلگاکوف (ناول نگار)

## ہور ویکھو
* سائنس دی روسی اکادمی
* میکسم گورکی

## باہرلے جوڑ
* میکسم گورکی انسٹی ٹیوٹ برائے عالمی ادب
## حوالے

گٹھ:1933ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:روس
گٹھ:روسی ادیب
گٹھ:روسی تعلیمی و تحقیقی ادارے
شروان شاہ

**شروان شاہ** (، ، ) وسط نویں صدی تو‏ں سولہویں صدی تک شروان (موجودہ آذربائیجان) دے حکمراناں دا لقب سی

## ماخذ
* S. Ashurbeyli "*History of Shirvanshahs*", Baku, Elm, 1983 405 p
* 

## حوالے

گٹھ:عرب شاہی سلسلے
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:مناصب اقتدار
گٹھ:آذربائیجان دی تریخ
فتح علی شاہ قاجار

**فتح علی شاہ قاجار** () فارس دے قاجار خاندان دا دوسرا شاہ سی

## حوالے

گٹھ:1772 دے جم
گٹھ:1834 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:اٹھارہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:قاجار شاہان
محمد شاہ قاجار

**محمد شاہ قاجار** () فارس دے قاجار خاندان دا تیسرا شاہ سی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* *The Qajar Dynasty (Rokni, Shams-ol-Molk Arai) Genealogy*, http://www.4dw.net/royalark/Persia/qajar21.htm
* Photos of qajar kings 

گٹھ:1808 دے جم
گٹھ:1848 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:قاجار شاہان
شیخ احمد احسائی

**شیخ احمد بن زین الدین بن ابراہیم احسائی** (1753ء–1826ء) انیہويں صدی عیسوی دے شیعہ مکتب فکر شیخیت دے بانی سن ۔ انہاں دے معتقدین شیخی کہلاندے نيں۔

شیخ احمد احسائی جزیرہ نما عرب دے علاقے الحساء دے باسی سن ۔ انہاں نے بحرین تے عراق دے شہراں نجف و کربلا دے الٰہیاتی مراکز تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے قاجار سلطنت دے دور وچ ایران وچ ویہہ برس بیتائے۔

## حوالے

گٹھ:1753 دے جم
گٹھ:1826 دیاں موتاں
گٹھ:1834 دیاں موتاں
گٹھ:شیخیت
گٹھ:مذہب وچ نقباء
گٹھ:شیعہ شخصیتاں
الحساء

thumb|کھجوراں دا اک باغ

**الحساء** یا **[[الاحساء]]** ( ; ) سعودی عرب دا اک شہر اے - ایہ سعودی عرب دے روايتی نخلستانی علاقہ وچ واقع اے۔ ایہ خلیج فارس جسنو‏ں خلیج عرب وی کہیا جاندا اے تو‏ں 60 کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع اے۔

گٹھ:مشرق وسطی دی تریخ
گٹھ:تریخی خطے
گٹھ:جزیرہ نما عرب
گٹھ:سعودی عرب دے تریخی خطے
گٹھ:سعودی عرب دے شہر
گٹھ:سعودی عرب وچ مقامات عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:صوبہ الشرقيہ
مظفر الدین شاہ قاجار

**مظفر الدین شاہ قاجار** () فارس دے قاجار خاندان دا پنجواں شاہ سی

## ہور ویکھو

* قاجار خاندان

## حوالے

* Walker, Richard (1998). *Savile Row: An Illustrated History*
* The translation of the travelogue in Issari's book: Cinema in Iran: 1900–1979 pages 58–59
* Iranian Cinema: Before the Revolution at www.horschamp.qc.ca *Iranian Cinema: Before the Revolution* by Shahin Parhami.
* Hamid Dabashi, *Close Up: Iranian Cinema, Past, Present, and Future*, 320 p. (Verso, London, 2001), Chapter 1. ISBN 1-85984-332-8

## باہرلے جوڑ
* Some fragmentary motion pictures of Mozaffar al-Din Shah Qajar: YouTube.
* Portrait of Mozaffar al-Din Shah Qajar: http://www.qajarpages.org/mozaffareddinshah.html.
* Mohammad-Reza Tahmasbpoor, *History of Iranian Photography: Early Photography in Iran*, Iranian Artists' site, ''Kargah'' 
* *History of Iranian Photography. Postcards in Qajar Period*, photographs provided by Bahman Jalali, Iranian Artists' site, ''Kargah'' .
* *History of Iranian Photography. Women as Photography Model: Qajar Period*, photographs provided by Bahman Jalali, Iranian Artists' site, ''Kargah'' .
* Photos of qajar kings 

گٹھ:1853 دے جم
گٹھ:1907 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:قاجار شاہان
محمد علی شاہ قاجار

**محمد علی شاہ قاجار** (Mohammad Ali Shah Qajar)
() فارس دے قاجار خاندان دا چھیواں شاہ سی

## باہرلے جوڑ

* Portrait of Mohammad Ali Shah
* Portrait in Library of Congress collection
* Shah's palace in Odessa, Ukraine 
* Photos of Qajar kings 

گٹھ:1872 دے جم
گٹھ:1925 دیاں موتاں
گٹھ:جلاوطن ایرانی شخصیتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ ایرانی مہاجرین
گٹھ:فارس دے شہنشاہ
گٹھ:قاجار شاہان
گٹھ:تخت تو‏ں دستبردار شاہی حکمران
صمد ورگون

**صمد ورگون**  (پیدائش: صمد وکیلوف، 21 مارچ 1906ء - وفات: 27 مئی 1956ء) آذربائیجان دے قومی شاعر، ڈراما نویس، رکن آذربائیجان سائنس اکادمی، رکن کمیونسٹ پارٹی آف سوویت یونین، لینن انعام یافتہ تے عوامی کارکن نيں۔

## حالات زندگی
صمد ورگون آذربائیجان دے ضلع قازاخ دے پنڈ سلاہلی وچ 21 مارچ 1906ء نو‏‏ں زمیندار دے گھر پیدا ہوئے۔ صمد ورگون حالے صرف 6 سال دا سی کہ 28 سالہ ماں دا انتقال ہو گیا۔ باپ یوسف آغا تے نانی عائشہ خانم نے صمد دی پرورش کيتی۔ ابتدائی تعلیم اپنے پنڈ وچ حاصل کیتی ۔ 1922ء وچ باپ یوسف آغا تے بعد ازاں نانی عائشہ خانم دا انتقال ہو گیا۔ 1929ء ماسکو یونیورسٹی دے ادبی اسکول وچ داخل ہوئے۔

## ادبی خدمات
صمد ورگون آذربائیجان دے ممتاز شاعر نيں جنہاں دا شمار سوویت شاعری دے اساتذہ وچ ہوندا اے۔ 1930ء وچ صمد دی سیاسی تے غنائی نظماں دی کتاب "حلفِ شاعر" شائع ہوئی۔ 1930ء – 1940ء دا دور صمد دی شاعرانہ زندگی وچ جوش و خروش دا دور سی 1936ء – 1937ء وچ صمد ورگون نے نہ صرف نويں شاعرانہ تخلیقات کيتیاں بلکہ تراجم دی طرف وی رجحان ہويا تے الیکزاندر پشکن دا مشہور و معروف منظوم ناول " ایوگنی اونیگن" دا روسی تو‏ں آذربائیجانی وچ ترجمہ کیتا۔ اس ترجمہ اُتے صمد ورگون نو‏‏ں "پشکن کمیٹی" دے جانب تو‏ں "پشکن انعام" دتا گیا۔ انہاں نے تاراس شیوچنکو، میکسم گورکی، جمبول جبائیف تے بوہت سارے دوسرے ادیباں دی تخلیقات آذربائیجانی بولی وچ ترجمہ کيتیاں ۔ 1937ء وچ منظوم ڈراما "واقف" تخلیق کیتا۔ جس تو‏ں انہاں نو‏ں عالمی شہرت ملی۔ 1939ء وچ صمد ورگون نے نظامی گنجوی دے 800 سالہ جشن وچ فعال طور اُتے حصہ لیا، نظامی گنجوی اُتے مضمون شائع کیتا، تقریر کیتی تے نظامی گنجوی دی مشہور تخلیق "لیلی مجنوں" دا منظوم ترجمہ وی کیتا۔ 1939ء وچ شاعری دی کتاب "آزاد الہام" تے 1941ء وچ "شیریں تے فرہاد" شائع ہوئی۔ 1941ء وچ صمد ورگون نو‏‏ں انہاں دے ڈراما "واقف" اُتے "اسٹالن انعام" تو‏ں نوازیا گیا۔ 1945ء وچ صمد ورگون نو‏‏ں "آذربائیجان سائنس اکادمی" دا مکمل رکن منتخب کیتا گیا۔ اسی سال باکو وچ "ثقافتی روابط دی سوسائٹی برائے ایران" قائم کيتی گئی، صمد نو‏‏ں اس سوسائٹی دا چیئرمین منتخب کیتا گیا۔ 1945ء وچ فلسفیانہ ڈراما "انسان" تخلیق کیتا۔ 1947ء وچ صمد ورگون سوویت یونین دی اعلیٰ سوویت دے وفد دے ہمراہ برطانیہ تو‏ں ہوندے ہوئے برلن گئے۔ 1948ء وچ صمد نے "عالمی کانگرس برائے ثقافتی کارکنان" منعقدہ پولینڈ وچ شرکت کيتی۔ 1951ء وچ "سوویت-بلغاریہ فرینڈشپ سوسائٹی" دی طرف تو‏ں بلغاریہ دا دورہ کیتا۔ 1953ء وچ "آذربائیجان دی سائنس اکادمی" دے نائب صدر منتخب ہوئے۔

آذربائیجان وچ 70 سڑکاں، 7 کتب خانے، 20 اسکول، 5 ثقافتی مراکز، 5 پارک، 4 سنیما صمد ورگون دے نام منسوب نيں۔

## لکھتاں
### شاعری
* حلفِ شاعر
* آزاد الہام

### نظماں
* پنڈ دی صبح
* بہار
* طلوعِ آفتاب

### تراجم
* ایوگنی اونیگن
* لیلی مجناں

### ڈراما
* خانلار
* واقف
* شیریں فرہاد
* انسان

## اعزازات
* لینن انعام 
* 1941ء - سوویت ریاستی اسٹالن انعام 
* 1943ء – آذربائیجان دا قومی شاعر
* 1976ء - صمد ورگون دی یاد وچ ڈاک ٹکٹ دا اجرا 
* 2006ء - صمد ورگو ن دی یاد وچ ڈاک ٹکٹ دا اجرا 

## وفات
صمد ورگون دا 50 سال دی عمر وچ 27 مئی 1956ء نو‏‏ں آذربائیجان دے سب تو‏ں وڈے شہر تے راجگڑھ باکو وچ انتقال ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1906 دے جم
گٹھ:1956 دیاں موتاں
گٹھ:آذربائیجان دیاں شخصیتاں
گٹھ:آذربائیجانی شعراء
گٹھ:آذربائیجانی مصنفین
گٹھ:ویہويں صدی دے شعرا
گٹھ:ویہويں صدی دے مرد مصنفین
گٹھ:سوویتی شعراء
گٹھ:شعرائے بولی آذربائیجان
ایرانی آذربائیجان

thumb|ایرانی آذربائیجان
** آذربائیجان** (Azerbaijan) (فارسی: آذربایجان; آزربائیجانی: آذربایجان) جسنو‏ں **[[ایرانی آذربائیجان]]** تے **فارسی آذربائیجان** وی کہیا جاندا اے شمال مغربی ایران وچ اک علاقہ اے۔
علاقے نو‏‏ں **جنوبی آذربائیجان** وی کہیا جاندا اے۔
پر بعض اہل علم تے ذرائع دے مطابق ایہ رجوعی تے سیاست طور اُتے اے۔

## ثقافت
[thumb|[ساسانی سلطنت|ساسانی بادشاہ بہرام پنجم]]

آذربائیجان دا ذکر اکثر کتاباں وچ ملدا اے :

گزیده هر چه در ایران بزرگان

زآذربایگان و ری و گرگان

**فخرالدين اسعد گرگانی** دی داستاں محبت **ويس و رامين** توں

از آنجا بتدبیر آزادگان

بیامد سوی آذرآبادگان

**[[نظامی گنجوی]]**

به یک ماه در آذرآبادگان

ببودند شاهان و آزادگان

**[[فردوسی]]**

## ہور ویکھو
فہرست ہم نام ریاستاں تے علاقے

## مورتاں

File:Sabalan01.JPG|
File:Mount-Sahand.jpg|
File:Eynali picknick.jpg|


## حوالے

گٹھ:ایران دے خطے
گٹھ:ایرانی آذربائیجان
گٹھ:علاقے
محمد مصدق

**محمد مصدق** ایران دے جمہوری طور اُتے منتخب وزیر اعظم سن ۔1953 وچ سی آئی اے نے مصدق حکومت دا تختہ الٹ دتا۔ محمد مصدق 16 جون 1882 وچ تہران وچ پیدا ہوئے۔ مصدق دے والد دا تعلق بختیاری قبیلے تو‏ں جدو‏ں کہ والدہ دا تعلق خراسان دے قجر شاہی خاندان تو‏ں سی مصدق اک مصنف، وکیل تے ملک دے نمایاں خانداناں وچو‏ں اک دے رکن سن ۔ 21 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں جمہوری طور اُتے وزیر اعظم منتخب ہوئے جدو‏ں کہ 19 اگست 1953 نو‏‏ں سی آئی اے تے ایم آئی سکس نے فوج دی مدد نال انہاں دی حکومت دا تختہ الٹ دتا ۔ اقتدار دے خاتمے دے بعد مصدق نو‏‏ں تن سال دے لئی قید وچ رکھیا گیا تے بعد وچ اوہ تا دمِ مرگ اپنے گھر وچ نظر بند رہے۔ انہاں دا انتقال پنج مارچ 1967 نو‏‏ں ہويا۔

## حوالہ

گٹھ:1882 دے جم
گٹھ:1967 دیاں موتاں
گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند
گٹھ:ایرانی قوم پرست
گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم
گٹھ:ویہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:تہران دیاں شخصیتاں
گٹھ:سائنسز پو دے فضلا
گٹھ:سرد جنگ دے رہنما
گٹھ:فوجی تاخت وچ معزول شدہ قائدین
گٹھ:قاجار خاندان
گٹھ:وزرائے ایران
احمد قوام

**احمد قوام** (Ahmad Qavam) (فارسی: احمد قوام) اک سیاست دان سی، جس نے ایران دے وزیر اعظم دے طور اُتے پنج وار  خدمات انجام دتیاں

## حوالے

گٹھ:1876 دے جم
گٹھ:1955 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:ایرانی وزرائے اعظم
گٹھ:ویہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:صوبہ گیلان دیاں شخصیتاں
گٹھ:قاجار خاندان
شاہ عباس سوم

**شاہ عباس سوم** (پیدائش: جنوری 1732ء – وفات: فروری 1740ء) صفوی سلطنت دا آخری حکمران سی جو نادر شاہ دے زیر اثر کٹھ پتلی حکمران رہیا۔ اوہ شاہ طہماسپ دوم دا بیٹا سی

## سوانح
شاہ عباس دی پیدائش ماہِ جنوری 1732ء وچ ہوئی۔ شاہ عباس دے والد شاہ طہماسپ دوم تے والدہ شاہپوری بیگم سن۔ نادر شاہ نے 1732ء وچ جدو‏ں شاہ طہماسپ دوم نو‏‏ں تخت و تاج تو‏ں معزول کردے ہوئے الگ کر دتا تو شاہ عباس نو‏ں محض تخت ایران دا نمائندہ بادشاہ بنایا گیا۔ شاہ عباس دی رسمی تخت نشینی 7 ستمبر 1732ء نو‏‏ں کيتی گئی۔1732ء تو‏ں 1736ء تک نادر شاہ خود تمام اختیارات سمیٹے فارس اُتے حکومت کردا رہیا تے رسمی طور اُتے شاہ عباس نو‏ں تخت نشیں رکھیا گیا۔ چند سال تک شاہ عباس رسمی طور اُتے شہنشاہ ایران رہیا۔ مارچ 1736ء وچ نادر شاہ نے شاہ عباس نو‏ں معزول کرکے بیہق اُس دے والد دے پاس جیل بھیج دتا۔ مارچ 1736ء وچ نادر شاہ شہنشاہ ایران بن گیا تے فارس تو‏ں صفوی سلطنت دا خاتمہ ہو گیا۔

## وفات
فروری 1740ء وچ نادر شاہ دے حکم تو‏ں شاہ عباس نو‏ں قتل کر دتا گیا۔

## ہور ویکھو
* صفوی سلطنت
* فہرست شاہان صفوی

## حوالے

گٹھ:1730ء دی دہائی دے حم
گٹھ:اٹھارویں صدی دی وفیات
گٹھ:اٹھارہويں صدی دی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے مقتول حکمران
گٹھ:اٹھارہويں صدی وچ مشرق وسطی دے بادشاہ
گٹھ:جدید طفل حکمران
گٹھ:شاہان صفوی
گٹھ:صفوی خاندان
گٹھ:معزول کردہ طفلی حکمران
گٹھ:مقتول ایرانی حکمران
فہرست شاہان صفوی

## ہور ویکھو
* صفوی سلطنت

## حوالے

گٹھ:1502ء
گٹھ:1722ء
گٹھ:ایران تے فارس وچ بادشاہت
گٹھ:ایران دی مملکتاں تے سلطنتاں
گٹھ:ایرانی شاہی خاندان
گٹھ:ایشیا وچ 1501ء دی تاسیست
گٹھ:ایشیا دی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:تریخ فارس
گٹھ:سابقہ سلطنتاں
گٹھ:شاہان صفوی
گٹھ:صفوی سلطنت
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
اربن دوم

thumb|پوپ اربن دوم
**پوپ اربن دوم**(1099ء-1042ء) (اصلی نام: **اوڈو ڈی لاگری**) اوہی شخص سی جس نے بیت المقدس نو‏‏ں مسلماناں تو‏ں حاصل کرنے دے لئی مسیحی لوگاں نو‏‏ں آمادہ کیتا۔ اوہ فرانس دے شہر چاٹیلن سرمانے وچ پیدا ہويا۔

گٹھ:گیارہویں صدی دے پوپ
گٹھ:1042 دے جم
گٹھ:1099 دیاں موتاں
گٹھ:اسلام دے نقاد
گٹھ:پوپ
گٹھ:گیارہویں صدی دی فرانسیسی شخصیتاں
گٹھ:مقدس کرسی سفارتکار
اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس

**اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس** (او یو پی) دنیا دا سب تو‏ں وڈا تے کیمبرج یونیورسٹی پریس دے بعد دوسرا قدیم ترین یونیورسٹی اشاعت گھر اے۔ ایہ اوکسفرڈ یونیورسٹی دا اک شعبہ اے جس دا نظام وائس چانسلر دی جانب تو‏ں مقررہ 15 افراد دی اک مجلس چلاندی اے۔ اُنہاں دی سربراہی اک سیکریٹری کردا اے جو اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس دا چیف ایگزیکٹیو کہلاندا اے۔

## حوالے

گٹھ:اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس
گٹھ:1580ء دی دہائی وچ قائم ہونے والی تنظیماں
گٹھ:آکسفورڈ وچ دکاناں
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1896ء دی تاسیست
یمن دا جھنڈا

thumb|پرچم تناسب: 2:3
**[[یمن]] دا پرچم** (Flag of Yemen) (عربی: علم ​​اليمن) 22 مئی 1990 نو‏‏ں منظور ہويا جس دن شمالی یمن تے جنوبی یمن متحد ہوئے۔

## تاریخی پرچم
### شمالی یمن
مملکت متوکلیہ یمن 1927ء تو‏ں 1962ء تک۔ اس دے بعد ایہ عربی یمنی جمہوریہ بن گیا۔

فائل:Flag of Yemen 1918.svg|مملکت متوکلیہ یمن (1918–1923)
فائل:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen (1918-1927).svg|مملکت متوکلیہ یمن (1923–1927)
فائل:Flag of the Mutawakkilite Kingdom of Yemen.svg|مملکت متوکلیہ یمن (1927–1962)
فائل:Flag of North Yemen (1962).svg|عربی یمنی جمہوریہ (1962)
فائل:Flag of the Yemen Arab Republic.svg|عربی یمنی جمہوریہ (1962–1990)


### جنوبی یمن

File:Flag of Aden (1937–1963).svg|زیر حمایت عدن (1937–1963)
File:Flag of the Federation of South Arabia.svg|جنوب عربی اتحاد (1962–1967)
File:Flag of South Yemen.svg|عوامی جمہوری جمہوریہ یمن (1967–1990)
File:Presidential standard of South Yemen 1967-1990.svg|عوامی جمہوری جمہوریہ یمن (1967–1990), صدارتی معیاری

### [[اتحاد جنوبی عرب امارات]]

File:Flag of Beihan.svg|امارت بيحان دا پرچم
File:Flag of Dhala.svg|امارت الضالع دا پرچم
File:Flag of the Sultanate of Fadhli.svg|سلطنت الفضلي دا پرچم
File:Flag of Lower Yafa.svg|سلطنت يافع زیراں دا پرچم
File:Flag of the Sultanate of Lahej.svg|سلطنت لحج دا پرچم


### [[زیر حمایت جنوبی عرب]]

File:Flag of the Mahra Sultanate.svg|مھیرہ دا پرچم
File:Kathiri flag.svg|کثیری دا پرچم
File:Flag of the Qu'aiti Sultanate from 1939 until 1967.svg|قیطی دا پرچم
File:Flag of the State of Upper Yafa.svg|بالیائی یافع دا پرچم


گٹھ:1990ء دے متعارفات
گٹھ:ایشیا دے جھنڈے
گٹھ:قومی پرچم
گٹھ:یمن دی قومی علامات
گٹھ:جھنڈے
عربی یمنی جمہوریہ

**عربی یمنی جمہوریہ** (Yemen Arab Republic) جسنو‏ں **شمالی یمن** تے **یمن (صنعاء)** وی کہیا جاندا اے موجودہ یمن دے شمال مغربی حصے وچ جمہوریہ سی جو 1962 تو‏ں 1990 تک قائم رہی۔

گٹھ:1962ء وچ قائم ہونے والے دیس  تے علاقے
گٹھ:1990ء دی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:شمالی یمن
گٹھ:عرب جمہوریتاں
گٹھ:عسکری آمریت
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
عوامی جمہوری جمہوریہ یمن

**عوامی جمہوری جمہوریہ یمن** (People's Democratic Republic of Yemen) (عربی: جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية) جسنو‏ں **جنوبی یمن** تے **یمن (عدن)** وی کہیا جاندا اے جنوب مشرقی یمن وچ اک اشتراکی ریاست سی۔

گٹھ:1967ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1994ء دی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:اشتمالی ریاستاں
گٹھ:اقوام متحدہ دی سابقہ رکن ریاستاں
گٹھ:ایشیا وچ 1990ء دی تاسیست
گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:تریخی خطے
گٹھ:جنوبی یمن
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:یک جماعتی ریاستاں
گٹھ:يمن وچ ویہويں صدی
مملکت متوکلیہ یمن

**مملکت متوکلیہ یمن** (Mutawakkilite Kingdom of Yemen) (عربی: المملكة المتوكلية اليمنية) جسنو‏ں **مملکت یمن** (Kingdom of Yemen) وی کہیا جاندا اے یمن دے شمالی حصے وچ 1918 تے 1962 دے درمیان قائم سی۔ اس دا راجگڑھ صنعاء تے بعد وچ تعز سی ۔

گٹھ:1918ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1962ء دی تحلیلات
گٹھ:اقوام متحدہ دی سابقہ رکن ریاستاں
گٹھ:ایشیا وچ 1918ء دی تاسیست
گٹھ:ایشیا دی سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:شمالی یمن
گٹھ:شیعہ شاہی سلسلے
گٹھ:علوی شاہی گھرانے
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:یمنی بادشاہت
گٹھ:ہاشمی شخصیتاں
گٹھ:ہوائی سانچے
زیر حمایت عدن

**زیر حمایت عدن** (Aden Protectorate) (عربی: محمية عدن) جنوبی عرب وچ اک برطانوی زیر حمایت علاقہ سی ۔ اس بندرگاہ دا حصول برطانیہ نے قزاقی مخالف اڈا دے طور اُتے 1839 کیتا تے ایہ 1960 تک جاری رہیا۔

گٹھ:1874ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1886ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1963ء دی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:تاریخ یمن
گٹھ:سابقہ برطانوی زیر حمایت ریاستاں
گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ 1963ء دی تحلیلات
گٹھ:عدن
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:مملکت متحدہ یمن تعلقات
گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:یمن وچ انیہويں صدی دی تاسیست
گٹھ:يمن وچ انیہويں صدی
گٹھ:يمن وچ ویہويں صدی
بریجٹ ڈریسکول دی موت

پریکارڈ دے مطابق بریجٹ ڈریسکول اوہ پہلی برطانوی شخصیت نيں جو پیدل چلدے ہوئے گاڑی دی ٹکر تو‏ں جاں بحق ہوئیاں  ۔ موت دے وقت انہاں دی عمر 44 برس سی۔ اوہ اپنی نوعمر بیٹی تے سہیلی الیزبتھ مرفی دے ہمراہ جارہی سن۔ اوہ کرسٹل پیلس وچ ڈولفن ٹیرس نو‏‏ں عبور کررہی سن۔ ان دی ٹکر اینگلو فرنچ موٹر کیرج کمپنی دی ملکیت اک گاڑی نال ہوئی جس تجرباتی طور اُتے چلایا جاندا سی۔اک عینی شاہد دے مطابق گاڑی دی رفتار  انتہائی تیز سی۔

اگرچہ گاڑی دی زیادہ تو‏ں زیادہ رفتار 8 میل یا 13 کلومیٹر فی گھنٹہ سی لیکن اسنو‏ں کم کرکے چار میل فی گھنٹہ دی رفتار اُتے چلایا جارہیا سی ۔ اسنو‏ں آرتھرجیمز ایڈسل چلا رہے سن ۔ گاڑی وچ سفر کرنے والے ایلس سٹینڈنگ نے الزام لگایا کہ آرتھر نے انجنہاں وچ تبدیلیاں کرکے اسنو‏ں تیز رفتار بنایا سی لیکن اک ہور ڈرائیور نے معائنے دے بعد بتایا کہ  گاڑی دی انجن بیلٹ دی وجہ تو‏ں اسنو‏ں 4.4 میل (7.2 کلومیٹر) فی گھنٹہ تو‏ں زیادہ دی رفتار اُتے نئيں چلایا جاسکدا سی ایہ حادثہ پارلیمان دی جانب تو‏ں نويں قانون دی منظوری دے بعد پیش آیا سی جس دی رو تو‏ں کاراں دی زیادہ تو‏ں زیادہ رفتار 14 میل (23 کلومیٹر) فی گھنٹہ دی اجازت دتی گئی سی۔ اس تو‏ں پہلے کاراں دی زیادہ تو‏ں زیادہ رفتار 4 میل (دیہاتاں وچ) تے 2 میل (شہری علاقےآں وچ) فی گھنٹہ سی۔

جیوری نے اس معاملے دی چھ گھنٹے تک سماعت کیتی تے موت دے معائنہ کار پرسی موریسن نے کہیا کہ امید اے کہ مستقبل وچ ایسا نئيں ہوئے گا۔ رائل سوسائٹی روک تھام برائے حادثات دے مطابق 2010 تک برطانیہ وچ سڑک دے حادثات وچ جاں بحق ہونے والےآں دی تعداد 550000 (پنج لکھ پنجاہ ہزار) سی۔.

## ایہ وی دیکھو
* میری وارڈ: کار دے حادثے وچ جاں بحق ہونے والی دنیا دی پہلی شخصیت
* ہنری ایچ بلس : گاڑی دے حادثے وچ جاں بحق ہونے والی پہلی شخصیت
* ہارو آن دا ہلز : گاڑی دے حادثے وچ جاں بحق ہونے والے پہلے ڈرائیور
* ایلین ہرزبرگ : خود کار گاڑی دے حادثے وچ جان بحق ہونے والے پہلے شخص

## حوالے

گٹھ:1851 دے جم
گٹھ:1896 دیاں موتاں
گٹھ:انیہويں صدی دیاں آئرش خواتین
گٹھ:لندن دیاں شخصیتاں
اتحاد جنوبی عرب امارات

**اتحاد جنوبی عرب امارات** (Federation of Arab Emirates of the South) (عربی: اتحاد إمارات الجنوب العربي) ریاستاں دی اک تنظیم سی جو برطانوی حمایت دے تحت وجود وچ آِئی جو بعد وچ عوامی جمہوری جمہوریہ یمن جسنو‏ں **جنوبی یمن** وی کیتا جاندا اے دی بنیاد بنی۔

## بانی ریاستاں
* سلطنت العوذلي
* امارت بيحان
* امارت الضالع
* سلطنت الفضلي
* سلطنت يافع زیراں
* مشيخت العوالق بالا

گٹھ:1959ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1962ء دی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:ایشیا وچ 1959ء دی تاسیست
گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:جنوبی یمن
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ 1962ء دی تحلیلات
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
گٹھ:يمن وچ ویہويں صدی
زیر حمایت جنوبی عرب

**زیر حمایت جنوبی عرب** (Protectorate of South Arabia) برطانیہ دے نال تحفظ دے معاہدیاں دے تحت ریاستاں دی اک گروہ بندی سی۔

## پرچم

File:Flag of the Mahra Sultanate.svg|مھیرہ دا پرچم
File:Kathiri flag.svg|کثیری دا پرچم
File:Flag of the Qu'aiti Sultanate from 1939 until 1967.svg|قیطی دا پرچم
File:Flag of the State of Upper Yafa.svg|اُتلے یافع دا پرچم


گٹھ:1963ء وچ قائم ہونے والے دیس تے علاقے
گٹھ:1967ء دی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں
گٹھ:ایشیاء وچ 1963ء دی تاسیست
گٹھ:یمن دی تریخ
گٹھ:سابقہ برطانوی زیر حمایت ریاستاں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ دیس
شاہ عبدالعظیم

**شاہ عبد العظیم**  ایران دی اک زیارت گاہ جو رے (شہر) وچ واقع اے۔

## ہور ویکھو
* ایران
* ایران دے شہر

## حوالے

گٹھ:ایران دیاں یادگاراں
گٹھ:ایران وچ مسجداں
گٹھ:زیارات
گٹھ:شیعہ مزارات
گٹھ:صفوی معماری
گٹھ:صوبہ تہران وچ پرکشش سیاحتی مقامات
گٹھ:صوبہ تہران وچ عمارات و ساخات
گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارات و ساخات
2016ء استنبول خودکش بم دھماکا

12 جنوری 2016 نو‏‏ں ترکی دے مقامی وقت 10:20 بجے اک خودکش بمبار نے استنبول دے معروف تاریخی مقام سلطان احمد سکوائر اُتے نیلی مسجد دے قریب خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑالیا جس وچ گھٹ تاں گھٹ کل گیارہ افراد ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ 15 زخمی ہوئے۔ حملہ تے سعودی نژاد نبیل فضلی، شامی باشندہ سی، جو داعش دا رکن سی ۔

## پس منظر

سلطان احمد چوراہے اُتے اس تو‏ں پہلے آخری حملہ 6 جنوری 2015ء نو‏‏ں ہويا سی، جدو‏ں اک خودکش حملہ آور نے پولیس اسٹیشن تے خود نو‏‏ں اڑا لیا سی ۔ جس دی ذمہ داری پہلے انقلابی پیپلز لبریشن پارٹی/فرنٹ نے قبول کیندی سی، مگر بعد وچ انکار کر دتا سی ۔ بعد وچ تحقیق تو‏ں پتا چلیا کہ، حملہ آور چیچن نژاد روسی شہری سی، جس دے روابط داعش نال سن ۔

ترکی وچ 2015ء وچ 2 وڈے دہشت گردی دے واقعات ہوئے، پہلا جولائ‏ی وچ شامی سرحد دے قریب سوروچ وچ ، جتھ‏ے خودکش حملہ وچ ، 33 ہلاکتاں ہوئیاں، دوسرا حملہ اگست وچ ، انقرہ ریلوے اسٹیشن وچ ہويا جس وچ 100 تو‏ں ودھ افراد ہلاک ہوئے۔ ترکی دے استغاثہ دفتر نے انہاں حملےآں دا ذمہ دار، داعش دے مقامی گروہ نو‏‏ں قرار دتا۔

## حملہ تے متاثرین

حملہ ترکی دے مقامی وقت دے مطابق دن 10:20 (یو ٹی سی:08:20) اُتے ہويا۔ حملہ آور نے تاریخی پارک وچ کھڑے اک سیاحاں دے گروہ دے اُتے جا ک‏ے خود نو‏‏ں اڑا دتا۔ ایہ دھماکا اس تاریخی پارک وچ کیتا گیا، جتھ‏ے قریب ہی نیلی مسجد تے تھیوڈوسی ستون واقع نيں، دھماکے دی آواز اردگرد دے محلیاں وچ وی سنی گئی۔
پولیس نے اس علاقہ نو‏‏ں مستود کر دتا تے قریب ہی موجود ٹرام نقل و حمل نو‏‏ں دوسرے حملہ دے خدشہ تو‏ں روک دتا۔ واقعہ دے بعد اس مقام دی تصاویر سماجی روابط اُتے گردش کردی رہی۔

خبری ذرائ‌ع دے مطابق خودکش حملہ آور نو‏‏ں ملا کے گیارہ افراد ہلاک تے 15 افراد زخمی ہوئے۔ ہلاک ہونے والےآں وچ جرمنی دے 9 تے پیرو دا اک سیاح شامل اے۔ زخمی ہونے والےآں وچ جرمنی دے 6، ناروے، پیرو تے شمالی کوریا دا اک اک سیاح شامل نيں۔

## رد عمل
وزیر اعظم ترکی، احمد داؤد اوغلو نے اپنے بیان وچ کہیا کہ۔ حملہ آور 28 سالہ نبیل فضلی، شامی سی، جو داعش دا رکن سی ۔ انھاں نے کہیا کہ حملہ آور ساڈے زیر نظر نہ سی تے حال ہی وچ ترکی وچ داخل ہويا سی ۔ اوغلو نے جرمنی دی سربراہ اینجیلا مرکل نو‏‏ں مخاطب کردے ہوئے جرمنی دے شہراں دی ہلاکت اُتے افسوس دا اظہار کیتا۔

## حوالے

گٹھ:2016ء وچ ترکی وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:2016ء وچ قتل عام
گٹھ:استنبول وچ 2016ء
گٹھ:استنبول وچ اکیہویں صدی
گٹھ:استنبول وچ خودکش حملے
گٹھ:استنبول وچ دہشت گردی دے واقعات
گٹھ:ایشیا وچ 2016ء وچ قتل
گٹھ:ترکی وچ اجتماعی قتل
گٹھ:ترکی وچ خودکش دھماکے
گٹھ:ترکی وچ داعش دیاں دہشت گردانہ کارروائیاں
گٹھ:ترکی وچ سینسرشپ
گٹھ:ضلع فاتح
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
احمد داؤد اوغلو

**احمد داؤد اوغلو**(پیدائش: 26 فروری 1969ء)ترکی دے سیاست دان نيں جو 25 اگست 2014 تو‏ں ملک دے وزیر اعظم نيں اوہ جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی دے رہنما وی نيں۔ اپنے عهد سنبھالنے دے بعد بطور وزیر اعظم پاکستان دا کامیاب دوره وی کیتا .

## حوالے

گٹھ:1959 دے جم
گٹھ:۱۹۵۹ دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تاشقند، ترکی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ترک سنی مسلما‏ن
گٹھ:ترک وزرائے اعظم
گٹھ:ترکی سفارتکار
گٹھ:ترکی غیر افسانوی مصنفین
گٹھ:ترکی دی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:ترکی دے سفراء
گٹھ:ترکی دے وزرائے خارجہ
گٹھ:صوبہ قونیہ دیاں شخصیتاں
رجب طیب اردوغان

**رجب طیب ایردوان** (ترکی: Recep Tayyip Erdoğan) (؛ پیدائش: 26 فروری 1954ء ) اک ترک سیاست دان، استنبول دے سابق ناظم، جمہوریہ ترکی دے سابق وزیر اعظم تے بارہويں منتخب صدر نيں۔ رجب28 اگست2014ء تو‏ں صدارت دے منصب اُتے فائز تے جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی) (AKP) دے سربراہ نيں جو ترک پارلیمان وچ اکثریت رکھدی اے۔

**رجب طیب اردوغان**  (ترکی: Recep Tayyip Erdoğan) دے اک سیاست دان، استمبول دے سابق میئر،  ترکی دے سابق وزیر اعظم تے موجودہ منتخب صدر ترکی نیں۔ رجب طیب اردگان 28 اگست 2014ء توں ترکی دی صدارت دے منصب تے فائز نیں۔ اوہ جسٹس اینڈ ڈویلپمینٹ پارٹی دے سربراہ وی نیں۔ جیہدی ترک پارلیمینٹ چ اکثریت اے۔

اکتوبر 2009ء وچ دورۂ پاکستان دے موقع اُتے رجب ایردوان نو‏‏ں پاکستان دا اعلیٰ ترین شہری اعزاز نشان پاکستان تو‏ں نوازیا گیا۔

علاوہ وچ سینٹ جانز یونیورسٹی، گرنے امریکن یونیورسٹی، سرائیوو  یونیورسٹی، فاتح  یونیورسٹی، مال تپہ یونیورسٹی، استنبول یونیورسٹی تے حلب  یونیورسٹی دی جانب تو‏ں ڈاکٹریٹ دی اعزازی سند تو‏ں وی نوازیا گیا اے۔ فروری 2004ء وچ جنوبی کوریا دے دار الحکومت سیول تے فروری 2009ء وچ ایران دے دار الحکومت تہران نے رجب ایردوان نو‏‏ں اعزازی شہریت نال وی نوازیا۔

سن 2008ء وچ غزہ پٹی اُتے اسرائیل دے حملے دے بعد رجب طیب ایردوان دے زیرقیادت ترک حکومت نے اپنے قدیم حلیف اسرائیل دے خلاف سخت رد عمل دا اظہار کیتا تے اس اُتے سخت احتجاج کیتا۔ ترکی دا احتجاج ینيں نئيں رکا بلکہ اس حملے دے فوری بعد ڈاؤس عالمی اقتصادی فورم وچ ترک رجب طیب ایردوان دی جانب تو‏ں اسرائیلی صدر شمعون پیریز دے نال دوٹوک تے برملیا اسرائیلی جرائم دی تفصیلات بیان کرنے دے بعد ڈاؤس فورم دے اجلاس دے کنویئر کیک جانب تو‏ں انہاں نو‏ں وقت نہ دینے اُتے رجب طیب ایردوان نے فورم دے اجلاس دا بائیکاٹ کیتا تے فوری طور اُتے اوتھ‏ے تو‏ں لوٹ گئے۔ اس واقعہ نے انہاں نو‏ں عرب تے عالم اسلام وچ ہیرو بنادتا تے ترکی پہنچنے اُتے فرزندان ترکی نے اپنے ہیرو سرپرست دا نہایت شاندار استقبال کیتا۔

اس دے بعد 31 مئی بروز پیر 2010 ء نو‏‏ں محصور غزہ پٹی دے لئی امدادی سامان لے کے جانے والے آزادی بیڑے اُتے اسرائیل دے حملے تے حملے وچ 9 ترک شہریاں دی ہلاکت دے بعد پھر اک بار اردوگان عالم عرب وچ ہیرو بن کر ابھر تے عوام تو‏ں لے کر حکومتاں تے ذرائع ابلاغ نے ترکی تے ترک رہنما رجب طیب ایردوان دے فلسطینی مسئلے خاص طوراُتے غزہ پٹی دے حصار دے خاتمے دے لئی ٹھوس موقف نو‏‏ں سراہا تے متعدد عرب صحافیاں نے انہاں نو‏ں قائد منتظر قرار دتا۔ تے اوہ واحد وزیر اعظم نيں جنہاں نے بنگلہ دیش وچ جماعت اسلامی دے رہنما دی پھانسی اُتے ترکی دے سفیر نو‏‏ں واپس بلانے دا اعلان کیتا اے۔

15 جولائ‏ی 2016 دی شب فوج دے اک دھڑے نے اچانک ہی ملک وچ مارشل لا دے نفاذ دا اعلان کر دتا لیکن بغاوت دی اس سازش نو‏‏ں تر ک عوام نے سڑکاں اُتے نکل کے، ٹینکاں دے آگے لیٹ کے ناکم بنادتا تے ایہ ثابت کیتا کہ اصل حکمران اوہ اے جو لوگاں دے دلاں اُتے حکومت کرے۔
 
 

 

## حوالے

گٹھ:رجب طیب اردوغان
گٹھ:1954 دے جم
گٹھ:اردوغان خاندان
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:استنبول دے میئر
گٹھ:اسلاموفوبیا دے ناقدین
گٹھ:ایردوان خاندان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترک سنی مسلما‏ن
گٹھ:ترک سیاست دان
گٹھ:ترک شخصیتاں
گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترک وزرائے اعظم
گٹھ:ترکی دی سیاسی جماعتاں دے رہنما
گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ
گٹھ:صوبہ ریزہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:ضد صیہونیت
گٹھ:موجودہ قومی حکمران
گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان
گٹھ:وصول کنندگان بین الاقوامی شاہ فیصل اعزاز برائے خدمات اسلام

گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترک لوک
نشان پاکستان

بائاں|بدون_thumbnail
نشان پاکستان پاکستان دا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز اے۔

## نشان پاکستان پانے والے غیر ملکی

## حوالے

گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات
گٹھ:پاکستان وچ 1957ء دی تاسیست
گٹھ:پاکستانی اعزازات
گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان
گٹھ:پاکستان
استنبول یونیورسٹی

**استنبول یونیورسٹی** یا **جامعہ استنبول** (; ) ترکی دی اک مشہور و معروف یونیورسٹی اے جو استنبول وچ واقع اے۔ اس دا مرکزی کیمپس ضلع فاتح وچ بایزید چوک تو‏ں ملحق اے۔

## باہرلے جوڑ

* Istanbul University website  
* History of Istanbul University (Turkish)

گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1874ء دی تاسیست
گٹھ:ضلع فاتح
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1453ء دی تاسیست
گٹھ:پندرہويں صدی وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
گٹھ:استنبول یونیورسٹی
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
گٹھ:ترکی وج تعلیم
جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)

**جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی/جماعت انصاف و ترقی** ()، تے  مختصرا ترکی ***اے دے پارٹی*** یا ***اے دے پی*** تے انگریزی وچ *جے ڈی پی* ترکی دی اک برسراقتدار سیاسی جماعت اے جو سماجی قدامت پرستی اُتے مبنی سیاست دی حامل اے۔ اس نے اسلامیت دی روایت تو‏ں ترقی کی، لیکن سرکاری طور اُتے قدامت پسند جمہوریت دے حق وچ اس نظریے نو‏‏ں ترک کر دتا گیا۔ 2015ء دے عمومی انتخابات وچ اس نے اپنی اکثریت کھو دی، مگر ہن وی 550 وچو‏ں 41 ٪ (258) نشستاں انہاں دے پاس نيں، تے اس بار ترکی وچ ایہ جماعت اک مخلوط حکومت بنائے گی۔ اس وقت ایہ پارٹی ترکی دی سب تو‏ں وڈی سیاسی جماعت اے۔ جماعت دے سربراہ وزیر اعظم ترکی احمد داؤد اوغلو نيں۔

## انتخابی نتائج
### پارلیمانی

### صدارتی

### بلدیاندی

## ہور ویکھو
* وزیراعظم ترکی
* ترکی وچ سیاست
* فہرست ترکی دیاں سیاسی جماعتاں

## حوالے

گٹھ:جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)
گٹھ:ترکی دیاں سیاسی جماعتاں
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
صدر ترکی

**صدر ترکی** (President of Turkey) (ترکی: Cumhurbaşkanı) جمہوریہ ترکی دی ریاست دا سربراہ۔ ایوان صدر عام طور اُتے رسمی دفتر اے لیکن کچھ اہ‏م کم وی نيں۔ موجودہ **صدر ترکی**  رجب طیب اردوغان ترکی دے 12ویں صدر نیں۔

گٹھ:ترک صدور
گٹھ:ترکی دے سربراہان حکومت
گٹھ:حکومت ترکی
گٹھ:ترکی
گٹھ:ترکیہ
انگلیکان کمیونین

**انگلیکان کمیونین** خود مختارکلیسیاواں دی اک بین الاقوامی تنظیم اے جو کلیسیائے انگلستان تے قومی تے علاقائی انگلیکان کلیسیاواں ("صوبے ") دے نال مکمل اشتراک وچ اے۔

## حوالے

گٹھ:انگلیکانیت
گٹھ:سلطنت برطانیہ وچ مذہب
گٹھ:عیسائیت
چرچ مشن سوسائٹی

**چرچ مشن سوسائٹی** (**سی۔ ایم۔ ایس**) انگلیکان کمیونین، پروٹسٹنٹ تے راسخ العقیدہ مسیحیاں دی تبلغ دینِ مسیحیت دی اک تنظیم اے۔ پہلے پہل ایہ تنظیم برطانیہ وچ سی بعد وچ صرف آسٹریلیا تے نیوزی لینڈ تک محدود ہو ک‏ے رہ گئی۔ اس تنظیم دا قیام سنہ 1799ء وچ عمل وچ آیا۔ اسنو‏ں 1995ء تک **چرچ مشنری سوسائٹی** کہیا جاندا سی بعد وچ نام تبدیل کرکے چرچ مشن سوسائٹی رکھیا گیا۔

## ہور ویکھو
* ہندوستان وچ چرچ مشنری سوسائٹی

## حوالے

گٹھ:1799ء وچ قائم ہونے والی مذہبی تنظیماں
گٹھ:انجیلی انگلیکانیت
گٹھ:انگلیکان تنظیماں
گٹھ:برطانیہ وچ 1799ء دی تاسیست
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:کلیسیائے انگلستان دے مشن
گٹھ:مسیحی مشنری سوسائٹیاں
گٹھ:عیسائیت
لائٹ کوائن

**لائٹ کوائن** انٹرنیٹ اُتے استعمال ہونے والی مجازی کرنسی اے۔
## ہور ویکھو

* Anonymous Internet banking
* Alternative currency
* List of cryptocurrencies
* Digital currency exchanger
* I2P
* بٹ کوائن

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Official Litecoin wiki
* Official Litecoin forum, LitecoinTalk
* Litecoin historical price 

گٹھ:2011ء دے سافٹ ویئر
گٹھ:متبادل زر
فیڈرل ریزرڡ

**فیڈرل ریزرو** (معنی وفاقی ذخیرہ) ریاستہائے متحدہ امریکا دا مرکزی مَصرِف نظام اے۔ ایہ 1913ء وچ قائم کیتا گیا۔ ایہ اک نجی ادارہ اے جو امریکی زرکاغذ جاری کردا اے۔
## حوالے

گٹھ:1913ء وچ قائم ہونے والے حکومتی شعبے
گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1913ء دی تاسیست
گٹھ:مالیات سانچے
گٹھ:مرکزی بینک
گٹھ:مرکزی مصرف
گٹھ:امریکہ
کریڈٹ کارڈ

[thumb|[لاؤس دا اک کریڈٹ کارڈ ٹرمنل]]
**کریڈٹ کارڈ**  عمومًا اک چھوٹا پلاسٹک کارڈ ہُندا اے، جو اک کسی مخصوص ادائیگی دے نظام دے صارفین نو‏‏ں جاری کیتا جاندا اے۔ اس کارڈ دے ذریعے گیرندے اس وعدے دے نال اشیا تے خدمات خرید سکدے نيں کہ، بعد وچ اوہ انہاں اشیا تے خدمات دی ادائے گی کرن گے۔کارڈ دا جاری کنندہ، کارڈ دے ذریعے صارف نو‏‏ں ادھار دی حد دیندا اے جس دے تحت اک صارف خریدی ہوئی اشیا دی ادائیگی دے لئی پیسے حاصل کر سکدا اے تے نقد وی کڈ سکدا اے۔

## صحیح تے غلط استعمال
کریڈٹ کارڈ دا عمومًا طے شدہ شرطاں وچ استعمال کیتا جاندا اے جو صحیح ہُندا اے۔ اُتے ہور معاشی آلات دی طرح اس دے چوری ہونے تے غلط استعمال وچ آنے دے کافی قوی امکانات موجود ہُندے نيں۔ ایسا ہی اک واقعہ 2018ء وچ پیش آیا جدو‏ں پاکستان دی ومی ایئرلائن وچ مسروقہ تے جعلی کریڈٹ کارڈاں دے ذریعے مسافراں نو‏‏ں غیر قانونی طریقے تو‏ں بیرون ملک سفر کرانے وچ ملازمین دے ملوث ہونے دا انکشاف ہويا اے۔ مسروقہ تے جعلی کریڈٹ کارڈ تو‏ں مسافراں دے ٹکٹ بنوانے تے انہاں نو‏ں بغیر چیکنگ بورڈنگ پاس دلوانے وچ ائیر لائن دا اک ملازم ملوث پایا گیا سی ۔ بھارت وچ وی کئی کریڈٹ کار دے سرقے تے اس تو‏ں جڑے دھوکے انجام پا چکے نيں۔

## ہور ویکھو
* کریڈٹ
* ڈیبٹ کارڈ

## حوالے

گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:نظامات ادائیگی
گٹھ:دولت
ڈیبٹ کارڈ

**ڈیبٹ کارڈ**  بینک کھاندے کھولنے دے نال ہی جاری کیتے جاندے نيں تاکہ پیسے خرچ یا نکالے جاسکن جو خود کار طریقے تو‏ں کھاندے وچو‏ں رقم منہا کرلیندا اے ۔یہ نقد دا باسہولت متبال اے تے خاص طور اُتے خریداری دے وقت ایہ نہایت کارآمد ثابت ہُندا اے جدو‏ں لوگ دکان دار دے پاس رکھی ہوئی POS (پوائنٹ آف سیل) مشین دے ذریعے براہ راست ادائیگی کردے نيں۔

ڈیبٹ کارڈ دے کئی استعمالات ممکن نيں:
* اوہدی مدد تو‏ں اے ٹی ایم تو‏ں راست نقد کڈیا جا سکدا اے۔
* دکانات وچ خریداری دے وقت نقد دے متبادل دے طور اُتے استعمال کیتا جا سکدا اے۔
* آن لائن خریداری تے اسی طرح ہور آن لائن ادائیگیاں وچ ایہ بے حد معاون اے۔ بلکہ ایتھ‏ے چونکہ نقد دا کوئی رول نئيں اے، اس لئی زیادہ اہ‏م اے۔
* ایہ موبائل ادائیگیاں وچ ایہ کافی معاون اے۔

## ہور ویکھو
* کریڈٹ کارڈ
* موبائل ادائیگیاں
* بینک کاری
* بینک کھاتہ

## حوالے

گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:برقی تجارت
گٹھ:بینکاری اصطلاحات
گٹھ:پیوستہ نظامات
گٹھ:نظامات ادائیگی
گٹھ:ڈیبٹ کارڈز
گٹھ:دولت
اے ٹی ایم

thumb|200px|اک امریکی ساخت دا خود نقد شماری آلہ
**خودکار نقد شماری آلہ** یا **اے ٹی ایم** آٹومیٹڈ ٹیلر مشین (Automated teller machine / ATM) جسنو‏ں **خودکار زر شماری آلہ** تے **نقدی آلہ** (cash machine) وی کہیا جاندا اے، اک شمارندی مواصلاتی اختراع اے جو کسی مالیا‏تی ادارے (financial institution) دے عملاء نو‏‏ں تحویلدار (cashier)، منشی (clerk) یا نقد شمار (bank teller) دی ضرورت دے بغیر عوامی جگہاں اُتے مالیا‏تی معاملات (financial transactions) تک رسائی فراہ‏م کردی اے۔ اِس نو‏‏ں بعض اوقات **خودکار بینکاری آلہ** (automatic banking machine) وی کہیا جاندا اے۔

دنیا دی پہلی اے ٹی ایم 27 جون 1967 وچ لندن دے علاقے این فيلڈ وچ باركلیز بینک دی اک شاخ وچ لگائی گئی سی۔

اے ٹی ایم دی گولڈن جوبلی دے موقع اُتے جون 2017 وچ باركلیز بینک نے اس پہلی مشین نو‏‏ں سونے دی مشین وچ تبدیل کر دتا۔

دنیا دی بلند ترین اے ٹی ایم سطح سمندر تو‏ں 4600 میٹر یعنی 15000 تو‏ں ودھ فٹ دی بلندی اُتے لگائی گئی اے۔ ایہ مشین پاک چین سرحد اُتے واقع گلگت بلتستان دے علاقے خنجراب دے زیرو پوائنٹ اُتے نصب اے۔ جو پاکستان دے سرکاری بینک نیشنل بینک آف پاکستان نے نصب کیتی سی۔

پاکستان دے قومی بینک دی بلند ترین اے ٹی ایم دی تنصیب تو‏ں قبل دنیا دی بلند ترین اے ٹی ایم دا ریکارڈ بھارت دے یو ٹی آئی بینک نو‏‏ں حاصل سی جس نے بھارتی ریاست سکم وچ 14300 فٹ دی بلندی اُتے اے ٹی ایم مشین نصب کیتی سی، ریاست سکم دی سرحد وی چین نال ملدی اے۔
## مورتاں

File:Früher Bankautomat von Nixdorf.jpg|Old German automatic teller machine
File:Bankomat 050421.jpg|Swedish Bankomat at Nils Ericson Teminalen in Göteborg in Sweden
File:ATMShinGinkoTokyoNakaiSta.jpg|ATM of Shin Ginko Tokyo at Nakai Station, Tokyo
File:Dual currency cash machines in Jersey.jpg|Twin machines in جرزی dispensing a choice of Bank of England banknotes or Jersey banknotes
File:ICAs uttagsautomat ICA Metro Skanstull Stockholm 2005-07-18.jpg|Stockholm, Sweden
File:National Bank of New Zealand cashpoint machine, Kate Edger Information Commons, University of Auckland.JPG|University of Auckland
File:Jaixak euki ebazan Caixak.jpg|Algorta, Spain
File:Biometric DAB.jpg|ATM with biometrics (fingerprint)
File:Postomat-Windows-p1020439.jpg|Swiss postomat booting
File:Postomat-Windows-p1020441.jpg|Swiss postomat booting
File:Postomat-Windows-p1020443.jpg|The Windows 2000 desktop
File:Japanese ATM Palm Scanner.jpg|Japanese teller with palm scanner
File:Westpac ATM.jpg|A Westpac ATM in Australia
File:Robot ATM Sydney.jpg|Robot ATM in سڈنی
File:Seattle Hempfest 2007 - 118A.jpg|ATM temporarily set up for Seattle Hempfest
File:Bank BCP ATM Huaraz.jpg|ATM BCP in پیرو
File:ATM in a cage.jpg|ATM in a cage, in Old Akko, Israel
File:Cash Machine in Trogir.JPG|ATM in Trogir, Croatia
File:Mobiler Geldautomat.jpg|Mobile ATM in Germany
File:Bancomat ATM italy.jpg|ATM in Italy


## ہور ویکھو
* نوٹ کمپیوٹر (banknote counter)

گٹھ:1967ء دی متعارفات
گٹھ:1967ء وچ معاشیات
گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:انگریزی ایجادات
گٹھ:بینکاری اصطلاحات
گٹھ:بینکاری اصطلاحات و سامان
گٹھ:بینکاری طرزیات
گٹھ:پیوستہ نظامات
گٹھ:تجارتی آلات
گٹھ:خود کار سازی
گٹھ:نظامات ادائیگی
گٹھ:طرزیات بینکاری
گٹھ:دولت
ڈیجیٹل کرنسی

**ڈیجیٹل کرنسی** (بپنجابی: **رقمی رائج الوقتی**) برقی پیسہ نو‏‏ں کہندے نيں جو متبادل کرنسی دا کم دیندی اے۔ اس وچ کرپٹو کرنسی شامل اے جو ایسی متبادل کرنسی اے جسنو‏ں مرکزی بینک کنٹرول نئيں کردے تے نہ ہی قومی کرنسی اوہدی پشت پناہی کردی اے۔ پاکستان وچ کرپٹو کرنسی ہیج فنڈ دی بنیاد زاہد حسین ممتاز نے " کرپٹون" دے نام تو‏ں رکھ دتی اے۔

اُتے اس وچ ایسی کرنسی وی شامل اے جسنو‏ں مرکزی بینک کسی ملک منظور کردا اے یا اسنو‏ں اس دے مساوی درجہ حاصل یا اوہ پیساں دی منتقلی دی معاون اے۔ جداں کہ بھارت دا یونیفائڈ پے منٹس انٹرفیس نظام۔

## مثال
* بٹ کوائن

## ہور ویکھو
* کاغذی کرنسی
* نقدی دے خلاف جنگ

## حوالے

گٹھ:برقی تجارت
گٹھ:زر مبادلہ
گٹھ:متبادل زر
گٹھ:نظامات ادائیگی
گٹھ:طرزیات بینکاری
گٹھ:دولت
ای کامرس

**ای-کامرس** () انٹرنیٹ اُتے آن لائن مصنوعات تے خدمات دی خرید یا فروخت دی سرگرمی اے۔

## بھارت وچ ای کامرس

بھارت وچ آن لائن تے موبائل کاروبار تو‏ں متعلق کئی کمپنیاں قائم نيں۔ 2018ء تک امیزان ملک وچ 5 بلین امریکی ڈالر دی سرمایہ کاری کیتی اے تے پہلے ہی تمام ادارےآں جداں آن لائن، تھوک بازار تے ادائیگیاں وچ اپنا روپیہ مشغول کرچک‏ی اے۔ اِسی طرح فلپ کارٹ دی جانب تو‏ں وی سال دے اوائل وچ ہی 16 بلین امریکی ڈالر دی سرمایہ کاری کيتی گئی اے۔

## حوالے

گٹھ:برقی تجارت
گٹھ:پرچون فروشی
گٹھ:نظامت سلسلہ رسد
گٹھ:دولت
فلپ کارٹ

**فلپ کارٹ**  بھارت دی اک برقی تجارت کرنے والی کمپنی اے، جس دا صدر دفتر بنگلور وچ واقع اے۔ سنہ 2007ء وچ سچن بنسل تے بنی بنسل نے اس کمپنی دی بنیاد رکھی، کمپنی نو‏‏ں سنگاپور وچ رجسٹر کیتا گیا سی اُتے اس دا دائرہ کار بھارت اے۔ برقی کتب دی تجارت دے لئی بنی کمپنی ہن اپنے خریداراں نو‏‏ں جملہ اقسام دی اشیاء خریدنے دی سہولت مہیا کردی اے۔ فلپ کارٹ اُتے رقوم دی ادائی دے لئی ڈیبٹ کارڈ، کریڈٹ کارڈ، نیٹ بینک کاری تے گفٹ واؤچرز استعمال کیتے جاسکدے نيں، ہور سپردگی دے وقت ادائی (Cash on Delivery) دی سہولت وی دستیاب اے۔ فلپ کارٹ “ڈیجی فلپ“ دے نام تو‏ں اپنی مصنوعات فروخت کردا اے، اوہدی مصنوعات وچ کیمرا، لیپ ٹاپ، بستے، ہیڈ فون، پین ڈرائیو تے کمپیوٹر دے ہور سامان شامل نيں۔

## ہور ویکھو
* سنیپ ڈیل
* بھارت وچ برقی تجارت
* آن لائن خریداری

## حوالے

## بیرونی رواط
* 

گٹھ:2004 وچ قائم شدہ انٹرنیٹ املاک
گٹھ:2007 وچ قائم شدہ بھارتی کمپنیاں
گٹھ:آن لائن کمپنیاں
گٹھ:بنگلور وچ واقع کمپنیاں
گٹھ:بھارت دی آن لائن خوردہ فروش کمپنیاں
گٹھ:بھارت دے کتاب خانے
گٹھ:بھارتی برانڈ
گٹھ:کتب فروش ویب سائٹس
گٹھ:نجی طور اُتے قائم بھارتی کمپنیاں
گٹھ:دولت
پے پال

**پے پال** دنیا وچ آن لائن رقوم تے ترسیل دے لئی سب تو‏ں وڈی کپنی اے ۔

## ہور ویکھو
*
## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 

گٹھ:ای بے
گٹھ:برقی تجارت
گٹھ:پےپال
گٹھ:ریاستہائے متحدہ دی انٹرنیٹ کمپنیاں
گٹھ:موبائل ادائیگیاں

گٹھ:نیزدک وچ فہرست شدہ کمپنیاں
گٹھ:نظامات ادائیگی
گٹھ:دولت
اسمارٹ فون

thumb|اسمارٹ فون
## تعارف
**اسمارٹ فون** یا **ذکی محمول** یا **[[ذہین فون]]**  عام محمول دی بنسبت کئی خاص خصوصیتات دا حامل ہُندا اے -اولین ذکی محمول صرف ذا‏تی رقمی معاون دی خصوسیات دے حامل سن - جدو‏ں کہ اج کل دے ذکی محمولات وچ رقمی عکاسی، عالمی مقامیابی نظام لمسی تظاہرہ اِکائی، وائی فائی، بلوٹوتھ، کلام شناسی، تسجیل و نوپیداوارِ آواز، برقی ڈاک جداں نظام موجود ہُندے نيں -

## تاریخ
thumb|1994 آئی بی ایم سائمن
thumb|1996 نوکیتا کمیونیکیٹر

**ابتدائی سال**

پہلا ذکی محمول آئی بی ایم سائمن سی ایہ 1992 وچ تیار کیتا گیا سی تے اک تصوری مصنوعات دے طور اُتے دکھایا گیا- اسنو‏ں 1993 ء وچ عالمی منڈی وچ عام فروخت دے لئی جاری کیتا گیا-

نوکیتا دا پہلا ذکی محمول نوکیتا کمیونیکیٹر 9000 سی جسنو‏ں 1996 ء وچ جاری کیتا سی -

**سمبئین**

سن 2000 ء وچ پہلا لمسی تظاہرہ اِکائی  ذکی محمول ایرکسن R380 جاری کیتا گیا- ایہ سب تو‏ں پہلا ذکی محمول جس وچ اک آشکار اشتغالی نظام سمبئین دا استعمال ہوا-

اس دے علاوہ 2000 وچ ، نوکیتا کمیونیکیٹر 9210 متعارف کرایا جس وچ رنگین تظاہرہ دا استعمال کیتا گیا- اس دے بعد کمیونیکیٹر 9500 متعارف کرایا جس وچ سب تو‏ں پہلے وائی فائی دا استعمال ہوا-

**پام / ونڈوز / بلیک بیری**

2001 دے آغاز وچ پام انکارپوریٹڈ، نے 6035 Kyocera نو‏‏ں متعارف کرایا ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ وڈے پیمانے اُتے استعمال یوا-

2001 وچ مائیکروسافٹ نے ونڈوز سی ای اشتغالی نظام اعلان کیتا جسنو‏ں جیبی ذا‏تی کمپیوٹر اشتغالی نظام دے طور اُتے پیش کیتا گیا-

2002 وچ رم(RIM) پہلا بلیک بیری محمول متعارف کرایا جس وچ برقی ڈاک دی سہولت وی موجود سی -

**آئی فون**

2007 وچ ایپل انکارپوریٹڈ نے اپنے پہلا آئی فون متعارف کرایا-

**اینڈروئیڈ**

اینڈروئیڈ اشتغالی نظام ذکی محمولات دے لئی 2008 وچ جاری کیتا گیا- اینڈروئیڈ آشکار اشتغالی نظام اے جسنو‏ں گوگل دی حمایت حاصل اے -

جنوری 2010 وچ گوگل نے نیکسس ون متعارف کرایا جس وچ اینڈروئیڈ اشتغالی نظام نظام ہويا اے -

**باڈا**

نومبر 2009 سیمسنگ دی طرف تو‏ں باڈا ذکی محمول اشتغالی نظام متعارف کرایا گیا- پہلا باڈا ذکی محمول سیمسنگ S8500 جسنو‏ں یکم جون 2010 وچ جاری کیتا گیا-

## حوالے


گٹھ:امریکی ایجادات
گٹھ:اطلاعاندی نفاذیات
گٹھ:ذا‏تی کمپیوٹنگ
گٹھ:صارفی برقیات
گٹھ:موبائل آپریٹنگ سسٹم
گٹھ:موبائل فون
گٹھ:موبائل کمپیوٹر
گٹھ:نقل پذیر شمارندے
گٹھ:نقل پزیر شمارندے
گٹھ:آلات
بلوٹوتھ

thumb|1200px|بلوٹوتھ دا رَمز

**بلوٹوتھ**  اک وائرلیس ٹیکنالوجی سٹینڈرڈ اے۔ اس ٹیکنالوجی وچ فکس تے موبائل ڈیوائسز تے پرسنل ایریا نیٹ ورکس بنا کر کم فاصلے وچ شارٹ ویو لینتھ، یو ایچ ایف ریڈیو ویو نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے ڈیٹا دا تبادلہ کیتا جاندا اے۔ بلوٹوتھ ٹیکنالوجی نو‏‏ں ایریکسن نامی کمپنی نے 1994 وچ بنایا سی ۔ اس ٹیکنالوجی نو‏‏ں RS-232 ڈیٹا کیبلز دے وائرلیس متبادل دے طور اُتے متعارف کرایا گیا سی ۔
## بلوٹوتھ دا نام
1997ماں جم کارداچ، جنہاں نے موبائل فون دے کمپیوٹر تو‏ں کمیونی کیشن دا سسٹم بنایا سی، نے اس ٹیکنالوجی دے لئی بلوٹوتھ دا نام تجویز کیتا۔ انہاں نے ایہ نام فرانس جی بینگٹسون دی کتاب دی لانگ شپس دا مطالعہ کرنے دے بعد تجویز کیتا۔ اس کتاب وچ شاہ ہیرالڈ بلوٹوتھ تے وائی کنگز دے بارے وچ اک تاریخی کہانی درج اے۔ اس کہانی وچ شاہ وی اوہی کم کردا اے جو بلوٹوتھ ٹیکنالوجی کردی اے۔ کتاب دے مطابق ہیرالڈ بلوٹوتھ نے ڈنمارک دے بکھرے ہوئے قبائل نو‏‏ں اک سلطنت وچ جوڑ دتا سی ۔ بلوٹوتھ ٹیکنالوجی وی کمیونی کیشن پروٹوکولز نو‏‏ں اک یونیورسل سٹینڈر وچ یکجا کردی اے۔
بلوٹوتھ دا لوگو وی نورڈک رونی (حروف) نو‏‏ں ملیا دے بنایا گیا اے۔ ایہ ہیرالڈ دے نام دے ابتدائی الفاظ نيں ۔

 thumb|اک بلو ٹوتھ اختراع

## حوالے

## ہور ویکھو
* ذا‏تی علاقائی نیٹ ورک
* لاسلکی کسح

گٹھ:1994ء دی متعارفات
گٹھ:لاسلکی
گٹھ:موبائل کمپیوٹر
گٹھ:نیٹ ورکنگ معیارات
گٹھ:ولندیزی ایجادات
گٹھ:سویڈش ایجادات
گٹھ:آلات
بھارت وچ پری پیڈ ادائیگی دے آلات

**پری پیڈ ادائیگی دے آلات** انہاں طریقہ ہائے کار نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو اشیا تے خدمات دی خرید وچ معاون نيں جس دے لئی اس قدر محفوظ کيتی گئی اے۔ انہاں آلات وچ محفوظ قدر انہاں آلات دے گیرندے دی ادا کيتی گئی قدر دی نمائندگی کردی اے جو نقد، بینک کھاندے، کریڈٹ کارڈ یا ڈیبٹ کارڈ دی مدد تو‏ں ادا کيتی جاندی اے۔ 

پری پیڈ ادائیگی دے آلات اسمارٹ کارڈ، میگنیٹیک اسٹرائپ کارڈ، انٹرنیٹ کھاتاں، آن لائن والیٹ، موبائل کھاتاں، کاغذی واؤچراں تے ایسے کوئی آلے دی شکل وچ ہو سکدے نيں جس وچ قبل از وقت ادا رقم تک دی رسائی ہوئے۔

## پری پیڈ ادائیگی دے آلات دے زمرے
بھارت وچ پری پیڈ ادائیگی دے آلات  ذیل دے گٹھ جات وچ منقسم نيں:

### مسدود نظام دے ادائیگی آلات (Closed System Payment Instruments)
یہ ادائیگی دے اوہ آلات نيں جو کسی شخص دی جانب تو‏ں جاری کیتے جاندے نيں جو اوہدی جانب تو‏ں اشیا تے خدمات دی خرید نو‏‏ں ممکن کردے نيں۔ مسدود والیٹ اوہ والیٹ ہُندے نيں جو کسی کمپنی دی جانب تو‏ں اک صارف نو‏‏ں اس کمپنی دی اشیا خریدنے وچ معاون ہون۔ مثالاں: بگ باسکیٹ والیٹ تے کلئر ٹرپ والیٹ۔

### نیم مسدود نظام دے ادائیگی آلات (Semi-Closed System Payment Instruments)
یہ ادائیگی دے آلات واضح طور اُتے شناخت کردہ تاجراں دے ایتھ‏ے بروئے کار لیائے جا سکدے نيں جو جاری کنندے دے نال مخصوص طے شدہ معاہندہ رکھدے نيں کہ اوہ ادائیگی دے آلات قبول کرن گے۔ ایہ آلات نقد نکالنے یا گیرندے دی گلوخلاصی دی اجازت نئيں دیندے۔ مثلًا آکسیجن والیٹ،  تے موبی کویک والیٹ۔ 

### نیم کشادہ نظام ادائیگی آلات (Semi-open System Payment Instruments)
یہ ادائیگی دے آلات کسی وی اشیا یا خدمات دی خرید وچ کم آ سکدے نيں جتھ‏ے کارڈ نو‏‏ں قبول کرنے دی سہولت موجود ہوئے۔ ایہ آلات نقد نکالنے یا گیرندے دی جانب تو‏ں ترک کیتے جانے دی اجازت نئيں دیندے۔

### کشادہ نظام ادائیگی آلات (Open System Payment Instruments)
یہ ادائیگی دے آلات اشیا تے خدمات نو‏‏ں خریدنے تے اے ٹی ایم، مقامی تاجر دے مقام اُتے تے خود کار تجارتی پیام رسانی دا کم دے سکدے نيں، مثلًا: ویزا، ماسٹرکارڈ، روپے (RuPay)۔ 

### موبائل پری پیڈ آلات
یہ پری پیڈ ٹاک ٹائم آلات موبائل خدمات فراہ‏م کننداں دی جانب تو‏ں مہیا کیتے جاندے نيں۔ اس ٹاک ٹائم دی قدر دا استعمال کرکے موبائل خدمات فراہ‏م کننداں یا خدمات فراہ‏م کرنے والے تیسرے فریق تو‏ں 'اضافی قدر خدمت' خریدی جا سکدی اے۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:برقی تجارت
گٹھ:بھارت وچ بنکاری
گٹھ:دولت