محمد اعظم سیستانی

thumb| محمد اعظم سیستانی
**محمد اعظم سیستانی** (۱۳۱۷ھ= مارچ ، ۱۹۳۸ء) *([[پشتو]] *'کانديد اکاډميسين محمد اعظم سيستاني*': ماہر تعلیم محمد اعظم سیستانی)* گذشتہ چار دہائیاں وچ ، افغانستان میڈیا تے ثقافتی برادری د‏‏ی اک مشہور شخصیت ا‏‏ے۔ اوہ اک افغان مصنف ، محقق ، نقاد تے مؤرخ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اپنے اعلیٰ تعلیمی سالاں تو‏ں ہی تحقیقی مقالے شائع کررہیا ا‏‏ے۔

## پس منظر
محمد اعظم سیستانی صوبہ نیمروز دے اک دور دراز پنڈ وچ اک متوسط طبقے دے مالک مکان وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے والد دا ناں شیر احمد تے دادا دا ناں محمد یوسف خان بارکزئی ا‏‏ے۔ سیستانی دے دادا ، محمد یوسف بارکزئی ، امیر عبدالرحمن خان دے دور وچ صوبہ نیمروز دے سرحدی محافظ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہ‏‏ے۔ اس نے اپنے پنڈ نوڈا تو‏ں فرح تو‏ں نمروز تک چھ آدمیاں د‏‏ی فوج د‏‏ی رہنمائی د‏‏ی ، جتھ‏ے اس نے زمین خریدی تے محمد یوسف دے ناں تو‏ں اک پنڈ آباد کيتا ، جو اج وی محمد یوسف دے بعد آباد ا‏‏ے۔ ايس‏ے پنڈ وچ جو دریائے ہلمند دے کنارے ضلع کنک وچ رہندا ا‏‏ے۔

## تعلیم

## نوکریاں

## اشاعت شدہ تخلیقات
محمد اعظم سیستانی اک سال تو‏ں لکھ رہیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں اوہ پنجويں صدی تک کابل یونیورسٹی وچ دوسری جماعت دا طالب علم سی۔ انہاں نے سال دے لئی درج ذیل تحقیقی مقالے تحریری تے شائع کیتے ني‏‏‏‏ں۔

### آزاد طباعت شدہ کم

# قرون وسطی وچ افغانستان د‏‏ی سرزمین تو‏ں برآمدی نظام - (2 ص) - کابل - اشاعت دا سال 3 = 5 جی۔
# خراسان قرون وسطی وچ زمین د‏‏ی ملکیت تے کساناں د‏‏ی نقل و حرکت - (2 ص) - کابل۔ چاپپل 1 = 2 جی۔ (یہ دونے جلداں ، جائزہ لینے دے بعد ، تجدید ، تے خراسان قرون وسطی وچ زمینی ملکیت د‏‏ی زمین اُتے عمل درآمد) chapter g وچ اک بار فیر called نامی اک نويں باب دے اضافے دے نال۔ پچھلے سال سویڈن وچ شائع ہويا۔
# سیستان ، مساجات تے مہاکاویاں د‏‏ی سرزمین - (جلد 1 ، صفحہ 1) ۔کابل۔ چاپپل 2 = 3 جی۔
# سیستان ، مسز د‏‏ی سرزمین تے مہاکاوی (جلد 2 ، صفحہ 2) : قدرتی جغرافیہ ، تاریخی جغرافیہ تے قرون وسطی وچ سیستان دا معاشی جغرافیہ - کابل - 1 = 2
# سیستان ، مسنداں د‏‏ی سرزمین تے مہاکاوی (جلد 3 ، صفحہ 3) : istan 7th in in وچ سیڈو وچ سیاسی تے معاشرتی صورتحال افغانستان وچ سدوزئی حکومت دے قیام تک - کابل ، پنجواں
# سیستان ، مسز د‏‏ی سرزمین تے مہاکاوی (جلد 4 ، صفحہ 4) : دریائے سیستان تے ہرمنداس د‏ی تریخ 5 تو‏ں 7 میٹر - کابل ، 2 = 5 میٹر۔ (یہ گل قابل ذکر اے کہ سیستان تو‏ں متعلق چاراں جلداں دے مندرجات 1 ایل تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے اک سال بعد تے 5 ويں صدی وچ تحقیق کيتی گئی۔ سال وچ اشاعت دے لئی افغانستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز وچ پیش کيتا گیا)
# سیستان د‏‏ی بشریات بشمول: سیستان دے تاریخی لوکاں د‏‏ی نسلی اشاعت ، رسم و رواج ، عقائد و عقائد ، محاورات ، مشترکہ ترانے ، سیستان د‏‏ی بومیان بولی (گش زبولی) ، سیستان دے لوکاں د‏‏ی خرافات (2 صفحات) - کابل ، 2 = 3 میٹر
# پروفیسر ہاشمی تے ڈاکٹر عبد اللہ محرابان ، وزارت اطلاعات و سبھیاچار دے دو ہور مضامین دے انضمام دے نال 2 تو‏ں 5 میٹر (پمفلیٹ ، 5 صفحات) تک افغانستان د‏‏ی سیاسی تے سماجی صورتحال د‏‏ی جانچ پڑتال
# پہلی صدی ہجری وچ خراسان تے وستان دے عوام دے قیام (2 ص) وزارت اطلاعات و سبھیاچار دے زیر انتظام ، 2 = 3 میٹر
# نادر شاہ افشار دے خلاف افغان عوامی بغاوت (2 ص) - کابل ، 2 = 2 میٹر
# شاہ نامہ وچ سمائ R رستم (3 ص) افغانستان د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز دے ذریعہ طباعت ، 2 = 3 میٹر
# افغانستان دے اکیڈمی آف سائنسز دے ذریعہ چھپی ہوئی دوسری تے دوسری صدیاں وچ افغانستان دے زمینی تے پانی دے مسئلے تو‏ں نمٹنے دے علاقائی تعلقات تے طریقے (2 صفحات)
# افغانستان وچ تھور بغاوت تے اس دے مضمرات دے مقدمے د‏‏ی سماعت ، (صفحہ 2 ، ایڈیشن 2) ، سویڈن
# اٹھارواں صدی تو‏ں اٹھارہويں صدی تک دے عوام الناس دا عروج ، (1 صفحہ) ایڈیشن ، سویڈن (صالح محمد صالح دا ایہ کم پشتو وچ ترجمہ کيتا گیا اے تے پاکستان وچ شائع ہويا اے )۔ )
# چوتھ‏ی صدی دے پہلے نصف حصے وچ ، دو جینیئس پولیٹیکل ملٹری افغانستان ، (2 صفحات) ایڈیشن ، سویڈن (یہ کتاب موسم سرما وچ ایران وچ تے حمل حمل وچ پشاو‏ر ، پاکستان وچ شائع ہوئی اے )۔ )
# تریخ د‏‏ی راہ وچ افغانستان د‏‏ی پہلی تے دوسری جلداں اُتے اک تنقیدی نگاہ (پیپر 1 صفحہ)
# قندھار ، ہرات تے سیستان دے عوام دا عروج ایران دے صفویاں تے ہندوستانی صدی دے بابریاں دے خلاف 2 ص ، 3 ، سویڈن
# افغانستان وچ طاہرین تو‏ں لے ک‏ے تیموریڈس تک معاشرتی صورتحال اُتے اک نظر ، (3 صفحات) ، 3 ، سویڈن
# علامہ محمود طرزی ، شاہ امان اللہ تے بااثر روحانیت دا اثر ، پرنٹ 2 ، سویڈش پریس ، پشاو‏ر
# ایہ مضمون سیستانی دا اے ، (3 صفحات) 3 اکتوبر ، سویڈن وچ طباعت شدہ
# افغانستان د‏‏ی تریخ وچ افغان خواتین ، (صفحہ 3) ، 3 جنوری ، سویڈن
# پشتونستان تے زخم لگنے والی مٹھی ڈیورنڈ لائن ، مضامین دا مجموعہ ، یکم اکتوبر ، سویڈن
# بغاوت یا دو صدیاں د‏‏ی جدوجہد آزادی د‏‏ی مہاکاوی ، سویڈن ، 2
# قندھار دا قیامت تے ایران وچ ریاست سفوید دا چھڑکاؤ ، ڈینش پشاو‏ر دا پرنٹنگ سینٹر 2 = 
# ظاہری شکل افغانستان دا معاصر تے احمد شاہ ابدالی ، پشاو‏ر پریس ، 2 = 1
# کيتا افغانستان جعلی ناں اے ؟ (بیس تحقیقی مضامین دا مجموعہ) پرنٹ ، پشاو‏ر 2 = 1

### مطبوعہ رسالے
افغانستان وچ ، اک مضمون جو ۱۵ صفحات تو‏ں چھوٹا سی ، اک مضمون یا مضمون دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ، تے جے ایہ 5 صفحات تو‏ں ۱۵ صفحات اُتے لمبا ہُندا تاں ، اسنو‏ں رسالہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا۔ محققاں دے درمیان اک بار فیر دونے تحریراں د‏‏ی حالت تحقیق تے تجزیہ دے نقطہ نظر اُتے منحصر ا‏‏ے۔ محمد اعظم سیستانی د‏‏یاں تحریراں کچھ اس طرح ني‏‏‏‏ں۔

# درياچه زره - (رساله) - مجله آريانا - ٣مه او ٤مه گڼه - چاپکال ١٣٤٤ ل.
# نيمروز به نيمنگاه، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ١١و١٢ - چاپکال ١٣٤٤ش
# سرود آتشکده کرکويه، (مقاله) مجله آريانا، شماره هاى ١١-١٢ - چاپکال ١٣٤٥
# دورنماى يک رودخانه بزرگ، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ٧،٨،٩،١٠ - چاپکال ١٣٤٥
# جغرافياى تاريخى زرنج ، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ٣،٤ ،٥،٦ - چاپکال ١٣٤٦
# جغرافياى طبيعى سيستان، (مقاله) مجله آريانا،شماره اول - چاپکال ١٣٤٦
# اوضاع اقتصادى سيستان درصدر اسلام ، (مقاله) مجله آريانا، شماره دوم - چاپکال ١٣٤٦
# سيستان در ادبيات مزديسنیا، ( رساله )مجله آريانا، شماره هاى ٢و٣ - چاپکال ١٣٤٧
# فراه يا فرا؟ ( مقاله ) مجله اريانا، شماره سوم - چاپکال ١٣٤٧
# سار تار يا حصارطاق ؟ (مقاله) مجله آريانا ، شماره اول ، - چاپکال ١٣٤٥
# سيستان شرقى،(رساله) مجله آريانا، شماره ٥ و٦، - چاپکال ١٣٤٧
# اوضاع سيستان وزوال خاندان کيانى در قرن ١٩ م،( مقاله ) مجله آريانا ، شماره ٤ ، - چاپکال ١٣٥٠
# سيستان قديم، (مقاله) مجله آريانا، شماره اول، - چاپکال ١٣٦٣
# حماسه سيستان، (رساله) مجله آريانا، شماره هاى ٤و ٥، - چاپکال ١٣٦٠
# سيماى رستم در شاهنامه (رساله)، مجله خراسان ، شماره هاى ١، ٢و ٣، - چاپکال اول
# تذکرات مختصرجغرافيائى در موردسيستان و زابلستان، (رساله) مجله آريانا ، شماره هاى دوم وسوم - چاپکال ١٣٦٢
# مفهوم جغرافياى تاريخى وبرخى اصطلاحات آن، (مقاله) آريانا، شماره سوم - چاپکال ١٣٦٤
# بازتاب يکى دو واقعيت تاريخى سيستان در شاهنامه فردوسى، (رساله) مجله عرفان، شماره اول - چاپکال ١٣٦١
# شيوه هاى بهره بردارى از زمين درافغانستان قرون وسطى، (رساله) سالنامه کابل، ١٣٦١
# مناسبات فئودالى در افغانستان دهه ٧٠ (رساله) مجلاه آريانا، شماره اول، - چاپکال ١٣٦٦
# شيوه هاى بهره بردارى از زمين در نيمروز (رساله) مجله آريانا، شماره دوم - چاپکال ١٣٦٦
# پايه هاى عمده اقتصاد فئودالى درافغانستان دهه ٧٠قرن بيستم (رساله) مجله آريانا ، شمار ه هاى ٣و٤ - چاپکال ١٣٦٦
# ضرورت حل مسأله زمين و آب در افغانستان سالهاى ٧٠ و٨٠ قرن بيستم ( رساله) مجله آريانا، شماره اول - چاپکال ١٣٦٧
# نقش تاريخى آب و آبيارى مصنوعى در تشکل جامعه افغانى، ( رساله ) مجله آريانا، شماره دوم - چاپکال ١٣٦٧
# سياست ارضى احمدشاه درانى، (مقاله) مجله صرير، چاپ ١٩٩٨، شماره ٢٤، هالند
# چرا امير دوست محمد خان خودش را به انگليس ها تسليم کرد ؟ ( مقاله) مجله صرير، شماره هاى ٢٢ و ٢٣، - چاپکال ١٩٩٧ و جنورى ١٩٩٨
# تاثيرات سوء رقابت روس و انگليس بروضع سياسى افغانستان و کشور هاى منطقه در نيمه اول قرن ١٩، ( مقاله) مجله صرير، شماره ٢١ ، - چاپکال ١٩٩٧
# قيام مردم پروان و کاپيسا، برهبرى مير مسجديخان کوهستانى، (مقاله) مجله آرياناى برون مرزى،شماره اول - چاپکال اول، چاپ استکهلم
# وطن پرستى علامه محمودطرزى و نقش او در احياء جنبش مشروطيت و استقلال افغانستان، (رساله ) مجله آرياناى برون مرزى، شماره هاى دوم وسوم ، - چاپکال ١٩٩٩
# اوستا، زرتشت و کيش زرتشتى(مقاله) مجله آرياناى برونمرزى، شماره ٤، - چاپکال ٢٠٠٠
# قيام محمدخان بلوچ برضدنادر افشار در دهه چهارم قرن هژدهم،( مقاله ) مجله مليت هاى برادر، شماره چهارم ، ١٣٦٦
# بزرگداشت از استقلال وشاه امان اﷲ (مقاله) مجله صرير، شماره اگست - چاپکال ١٩٩٧
# توضيحى بريک پراگراف بحث انگيز تاريخ غبار در باره احمدشاه بابا( نقد) مجله زرنگار،چاپ تورنتوى کانادا، اول مى سال٢٠٠٠م ،، مجله دعوت چاپ ناروى، شماره ١١١
# يک نگاه انتقادى برجلد اول ودوم افغانستان در مسيرتاريخ (نقد) هفته نامه اميد، چاپ امريکا، شماره ٤٢٠ و٤٢١ ، سال ٢٠٠٠م ، مجله دعوت، چاپ ناروى، شماره هاى ١١٥ و ١١٧ - ١١٨
# تخريب پنج شخصيت علمى - فرهنگى کشور در جلددوم تاريخ غبار، (نقد) هفته نامه اميد، شماره هاى ٤٠٨ ، ٤٠٩،٤١٠، سال ٢٠٠٠م ، مجله دعوت ، چاپ ناروى
# رگه هاى از موسيقى خراسان در فرايندادبيات سده هاى ميانه ، اين رساله در سال١٣٦٢ در مجله عرفان با ناں مستعار « آذرک نيمروزى» به چاپ رسيده است .
# وزيرفتح خان، مردى از تبار ابومسلم خراسانى (رساله) اخبار هفته کابل - چاپکال ١٣٦٩
# وضع دهقانان و حيات روستائى در خراسان قرون وسطى، آريانا برونمرزى، شماره ١-٢سال دوم
# اوستا، حماسه کشاورزى (مقاله) اين مقاله در پنجمين همايش بين المللى: پژوهش در فرهنگ باستان و اوستا، منعقده گوتنبرگ سوئد (از ٢٣-٢٩ سپتامبر٢٠٠٠)، قرائت شده است. و نيز در شماره سوم سال دوم آريانا بيرون مرزى بچاپ رسيده است .
# زندگى شهرى و وضع اقشاراجتماعى در خراسان قرون وسطى ، آريانا برونمرزى ،سال دوم،شماره ٤
# قيام ملک محمود سيستانى، (رساله) در مجموعه سه مقاله از سى مقاله سيستانى ،چاپ ٢٠٠٣
# چند کلمه از بولی مردم بومى سيستان ، (مقاله) مجله آريانا سال ١٣٥٠، شماره ؟
# مادر کجاى تاريخ قرار داريم ؟(مقاله)مجله آزادى شماره هاى ٣٩-٤٠ - چاپکال ٢٠٠١
# يک پاسخ کلى به چند سوال تاريخى داکتر اکرم عثمان ، مجله آزادى، شماره ٤٢،چاپ دنمارک - چاپکال ٢٠٠١
# ده کجا و درختها کجا؟ (پاسخ يک انتقاد) ،ماهنامه کاروان، شماره هاى ٧٩- ٨٠
# حاشيه يى برمقاله «کساد بازار عقل» ، مجله «درد دل افغان» شماره هاى مسلسل ٣٣ و ٣٤ - چاپکال ٢٠٠١
# نقش روحانيت متفذ در ضديت با تحولات اجتماعى درکشور،مجله آريانا برونمرزى، شماره دوم ،سال سوم (جون - اگست ٢٠٠١) سايت آريائى
# ظهور، عروج و زوال سامانيان، مجله آريانا برونمرزى ، شماره ٧ - چاپکال ٢٠٠١
# نقش جرگه هاو لويه جرگه هاى تاريخى درحيات سياسى افغانستان، مجله صلح و افغانستان، شماره ٤،چاپ آلمان، مجله درددل افغان، شماره ٣٩، چاپ امريکا
# برخى نظريات پيرامون قانون اساسى آينده افغانستان ، مجله فردا و مجله صلح و افغانستان امروز، شماره ٩،
# نظام فدرالى در اوضاع کنونى پہلے از وقت و تحقق آن تلاش درجهت تجزيه کشوراست، آئينه افغانستان،۵۱/ مجله درد دل افغان، شماره ٤٤ ،دعوت، شماره ١٤٣-١٤٤
# نظام فدرالى و واکنش هاى افغانان ، درد دل افغان ، شماره ٤٤،صلح افغانستان امروز، شماره ١١
# حاشيه یی برمقاله فاشيزم مقدس، آئينه افغانستان ، شماره ٩٣،سايت آريائى
# آيا اسلام سياسى ميتواند افغانستان را از عقب ماندگى نجات بدهد.سايت آريائى
# هنوز تا دموکراسى راه درازى در پيشرو است ،درد دل افغان ، شماره ٤٣
# آيا محمدولى خان در سقوط امان اﷲ خان نقش داشت ؟ درددل افغان، شماره ٤١،کابل ناتهه
# تفنگ سالاران عامل عمده نقض حقوق بشر، درددل افغان ، شماره ٤٨
# آيا نبرد عليه دهشت افگنى ، نبرد عليه بنيادگرائى است؟ درددل افغان، ش، ٤٤
# بررسى اوضاع سياسى ـ امنيتى افغانتستان يک سال بعد وچ سقوط طالبان ، صلح و افغانستان امروز ، شماره نهم ، درد دل افغان ، شماره ٤٤
# افغانستان ،تجليگاه فرهنگها، درسيمنار فرهنگ و هنر درتبعيد دردسمبر ٢٠٠٢ در استکهلم خوانده شده است.
# نقدى برجلد اول زندگى اميردوست محمدخان، تاليف موهن لال ، مجله آئينه افغانستان ، شماره ٩٠
# استاد عزيز نعيم ، مردى از تبار دانش و تواضع ،فردا، شماره ٢١، صلح و افغانستان امروز،
# آيا مردم افغانستان به قانون اساسى فاقد دموکراسى ضرورت دارند؟ مجله فردا، شماره ٢٧
# شمه اى از استبداد مذهبى دولت صفوى در ايران و بخشهایی از افغانستان ، صلح و افغانستان امروز، چاپ المان
# سيماى زن افغان درتاريخ ، درددل افغان، شماره ٤٥، سايت آريائى
# وجدان طيب يک جلاد خون ريز، مجله دعوت ، شماره ١٤٦- ١٤٧
# در رد اتهامات نجیب سخی، ماهنامه کاروان، شماره های ۷۹- و۸۰
گٹھ:افغان مصنف
گٹھ:افغان شخصیتاں