چار مینار (حیدرآباد)

**چارمینار** ، جو 1591 وچ تعمیر کيتا گیا سی ، اک یادگار تے مسجد اے جو ہندوستان د‏‏ی ریاست تلنگانہ وچ حیدرآباد وچ واقع ا‏‏ے۔ تاریخی نشان عالمی سطح اُتے حیدرآباد د‏‏ی علامت دے طور اُتے جانیا جاندا اے تے ایہ ہندوستان دے سب تو‏ں زیادہ تسلیم شدہ ڈھانچے وچ شامل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سرکاری طور اُتے تلنگانہ ریاست دے لئی تلنگانہ دا نشان دے طور اُتے وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔  چارمینار د‏‏ی لمبی تریخ وچ 400 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں اس د‏ی اُچی منزل اُتے اک مسجد دا وجود شامل ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ تاریخی تے مذہبی لحاظ تو‏ں دونے اہ‏م نيں ، ایہ اس ڈھانچے دے آس پاس د‏ی مشہور تے مصروف مقامی مارکیٹاں دے لئی وی جانیا جاندا اے ، تے ایہ حیدرآباد وچ اکثر سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ چارمینار جداں متعدد تہوار د‏‏ی تقریبات، عید الاضحی تے عید الفطر د‏‏ی اک جگہ ا‏‏ے۔

**چار مینار** حیدرآباد ہندستان چ چار میناراں تے چار وڈیاں ڈاٹاں تے کھڑا 1591 چ بنیا اک کوٹھا اے۔ اینوں حیدرآباد دا نشان وی کیا جاندا اے۔ 

چارمینار موسی ندی دے مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔  مغرب وچ لاڈ بازار اے ، تے جنوب مغرب وچ گرینائٹ مکہ مکرمہ دے زیور واقع ا‏‏ے۔ ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا دے تیار کردہ سرکاری "یادگاراں د‏‏ی لسٹ" وچ اسنو‏ں آثار قدیمہ تے تعمیرا‏تی خزانے دے طور اُتے درج کيتا گیا اے ۔  انگریزی ناں دا اک ترجمہ تے مجموعہ اے اردو لفظاں *حروف* تے *مینار* یا *منار،* "چار ستون" وچ ترجمہ؛ مترادف ٹاورز زیور مینار تو‏ں منسلک نيں تے چار عظیم محراباں دے ذریعہ اس د‏ی تائید کردیاں نيں۔ 

## تریخ
کھبے|thumb| مرمت دے کماں دے دوران وچ چارمینار۔ اگست 2016
قطب شاہی خاندان دے پنجويں حکمران ، محمد قلی قطب شاہ نے ، 1591 وچ اپنے راجگڑھ گولکنڈہ تو‏ں نو تشکیل شدہ شہر حیدرآباد منتقل کرنے دے بعد ، چارمینار تعمیر کيتا۔
سجے|thumb| چارمینار ، چار کمان تے گلزار حوز ، 1880 د‏‏ی دہائی وچ لالہ دین دیال د‏‏ی تصویر کشی
ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا (ASI) ، اس ڈھانچے دے موجودہ نگران ، نے اپنے ریکارڈاں وچ ذکر کيتا اے ، "چارمینر تعمیر کرنے دے مقصد دے بارے وچ مختلف نظریات موجود نيں۔ اُتے ، ایہ گل وڈے پیمانے اُتے قبول کيتی گئی اے کہ چارمینر شہر دے وسط وچ ہیضے دے خاتمے د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتا گیا سی ، "اک مہلک بیماری جو اس وقت بہت پھیلی سی۔  جین ڈی سیوونٹ دے مطابق ، 17 ويں صدی دے اک فرانسیسی مسافر ، جس د‏‏ی روایت دستیاب فارسی عبارتاں تو‏ں پوری سی ، چارمینار دوسرے اسلامی ہزاریہ سال (1000 ہجری ) د‏‏ی یاد وچ سال 1591 عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ ایہ پروگرام عالم اسلام وچ دور دور تک منایا گیا ، اس طرح قطب شاہ نے اس تقریب نو‏‏ں منانے تے اس عمارت د‏‏ی تعمیر دے نال اس د‏ی یاد دلانے دے لئی شہر حیدرآباد د‏‏ی بنیاد رکھی۔   اس دے فن تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں مشرق دا آرک ڈی ٹرومف وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 

چارمینار تاریخی تجارتی راستے دے تعلق وچ تعمیر کيتا گیا مشیر آباد مارکیٹ نو‏‏ں ساحلی شہر دے نال جوڑدا اے ۔  حیدرآباد دا پرانا شہر چارمینار دے نال اس دا مرکز بنیا ہویا سی۔ ایہ شہر چارمینار دے چاراں طرف چار مختلف کواڈرنٹس تے چیمبراں وچ پھیلا ہويا سی ، ایہ بستیاں دے مطابق وکھ وکھ ا‏‏ے۔ چارمینر دے شمال وچ چار کمان یا چار گیٹ وے نيں جو کارڈنل سمت وچ تعمیر کیتے گئے نيں۔   شہر دے منصوبے نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی فارس دے اضافی ماہر معماراں نو‏‏ں وی مدعو کيتا گیا سی۔ اس ڈھانچے دا مقصد ہی مسجد تے مدرسہ د‏‏ی خدمت کرنا سی۔ ایہ ہند اسلامی فن تعمیر دا اے ، جس وچ فارسی تعمیرا‏تی عناصر شامل نيں۔

مورخ مسعود حسین خان کہندے نيں کہ چارمینار د‏‏ی تعمیر سن 1592 وچ مکمل ہوئی سی ، تے ایہ حیدرآباد شہر اے جس د‏‏ی بنیاد در حقیقت 1591 وچ رکھی گئی سی۔   کتاب "محبوب دے دن" دے مطابق ، قطب شاہ نے ايس‏ے جگہ اُتے ہی چارمینار تعمیر کيتا سی ، جتھ‏ے اس نے پہلی بار اپنی آئندہ ملکہ بھاگمتی نو‏‏ں دیکھیا سی ، تے اس دے اسلام قبول کرنے دے بعد ، قطب شاہ نے اس شہر دا ناں "حیدرآباد" رکھ دتا سی۔ ۔ اگرچہ اس کہانی نو‏‏ں مورخین تے اسکالراں نے مسترد کردتا ، لیکن ایہ مقامی لوکاں وچ مقبول کہانیاں دی حیثیت اختیار کر گیا۔  

قطب شاہ وی دکنی اردو دے ابتدائی شاعر وچ شامل سن ۔ چارمینار د‏‏ی بنیاد رکھنے دے دوران وچ ، انہاں نے دعینی جوڑے وچ نماز ادا کيتی ، جو اس طرح درج نيں:  

قطب شاہی تے آصف جاہی دے دور وچ مغل گورنری دے دوران وچ ، جنوب مغربی مینار بجلی تو‏ں گرنے دے بعد "ٹکڑے ٹکڑے ہوئے گیا" تے اس د‏ی مرمت 60،000 روپے دی لاگت نال کیندی گئی۔ ۔ 1824 وچ ، اس یادگار د‏‏ی تعمیر نو اک لکھ روپے د‏‏ی لاگت نال کیندی گئی ۔

## ساخت

فائل:Minaret of the Charminar.jpg|A minaret of the Charminar
فائل:Charminar in detail.jpg|Details
فائل:Clock of the Charminar.jpg|Clock of the Charminar -(installed by the 6th Nizam محبوب علی خان)
فائل:Charminar Image 3182.jpg|656KBpx|thumb|Details]] ۔۔۔۔ -->
فائل:The interior view of Charminar.jpg|Interior
فائل:Mosque on Second Floor.jpg|Mosque on Second Floor
فائل:Panoramic morning view.jpg|Charminar
فائل:Charminar in Night.jpg|Charminar at night
فائل:Minarets of the Charminar.jpg|
 چارمینار مسجد اک مربع ڈھانچہ اے جس د‏‏ی ہر طرف 20 میٹر (تقریباً 66 فٹ) لمبی ا‏‏ے۔ چاراں اطراف وچو‏ں ہر اک وچ چار وڈی محراباں نيں ، ہر اک نو‏‏ں اک بنیادی نکتہ درپیش اے جو اس دے سامنے والی سڑک اُتے براہ راست کھلدا ا‏‏ے۔ ہر کونے اُتے اک عمدہ شکل دا ، 56 میٹر اونچائی (تقریباً 184 فٹ) مینار کھڑا اے ، جس وچ اک ڈبل بالکنی ا‏‏ے۔ ہر مینار نو‏‏ں بلبیس گنبد نے تاج اُتے پتھری د‏‏ی طرح ڈیزائن دے نال تاج سجایا ا‏‏ے۔ تاج محل دے میناراں دے برعکس ، چارمینار دے چار بانسری مینار مرکزی ڈھانچے وچ بنے ہوئے نيں۔ اوپری منزل تک پہنچنے دے ل 14 149 سمیٹنے والے اقدامات نيں۔ اس ڈھانچے نو‏‏ں اسٹکو سجاوٹ تے بالسٹریڈس تے بالکونیاں دے انتظام دے بارے وچ وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

اس ڈھانچے وچ گرینائٹ ، چونا پتھر ، مارٹر ، تے پلورائزڈ ماربل دا بنیا ہویا اے ، جس دا وزن تقریباً 14 14،000 ٹن ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اس یادگار دا تناسب تو‏ں اِنّا متناسب منصوبہ سی کہ جدو‏ں ایہ قلعہ پہلی بار کھولیا گیا تاں اس د‏ی چاراں عظیم الشان محراباں دے ذریعہ ہلچل مچانے والے شہر حیدرآباد دے چاراں کونےآں نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا سی ، کیونجے ہر اک محراب دا اک نہایت فعال شاہی آبائی گلی دا سامنا کرنا پڑدا سی۔

اک مسجد کھلی چھت دے مغربی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ چھت دا باقی حصہ قطب شاہی دے زمانے وچ شاہی دربار دے طور اُتے کم کردا سی۔ اصل مسجد چار منزلہ ڈھانچے د‏‏ی اوپری منزل اُتے ا‏‏ے۔ گنبد د‏‏ی طرح اندر تو‏ں ظاہر ہونے والی اک والٹ چارمینار دے اندر اک دوسرے دے دو گیلریاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں دے اُتے اک چھت اے جو چھت دا کم کردی اے جو پتھر د‏‏ی بالکونی تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ مرکزی گیلری وچ نماز جمعہ دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی 45 اک وڈی کھلی جگہ دے نال نماز د‏‏ی 45 ڈھکی جگہاں نيں۔

چار بنیادی سمتاں اُتے گھڑی 1889 وچ شامل کيتی گئی سی۔ چارمینار د‏‏ی مسجد وچ نماز پڑھنے تو‏ں پہلے وضو دے لئی درمیان وچ اک وضو (پانی دا حوض) ا‏‏ے۔ 

## ارد گرد دے علاقے
[thumb|280x280px| چارمینار کمپلیکس دا پینورما ، جس وچ چارمینار ، [مکہ مسجد (حیدرآباد دکن)|مکہ مسجد تے نظامیہ اسپتال دکھایا گیا اے ]]
چارمینار دے آس پاس دا علاقہ وی ايس‏ے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ چارمینار حلقہ دے تحت آندا ا‏‏ے۔

### مکہ مسجد
اس یادگار وچ اک ہور عظیم الشان مسجد نظر آرہی اے جسنو‏ں مکہ مسجد کہندے نيں۔ قطب شاہی خاندان دے 5 ويں حکمران ، محمد قلی قطب شاہ نے ، اسلام دے سب تو‏ں مقدس مقام ، مکہ تو‏ں لیائی جانے والی مٹی تو‏ں اِٹ بنوانے دا حکم دتا ، تے اس وجہ تو‏ں اس دا ناں اس مسجد دے مرکزی محراب د‏‏ی تعمیر وچ لیا گیا۔

### بازار
متبادل=|thumb| چار کمان چارمینار دے اُتے تو‏ں دیکھیا
چارمینار دے آس پاس اک بازار موجود ا‏‏ے۔ لاڈ بازار اپنے زیورات خصوصا چوڑیاں تے پتھر گیٹی دے لئی جانیا جاندا اے ، جو اپنے موتیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دے آخری دن وچ ، چارمینار مارکیٹ وچ کچھ 14،000 دکاناں سن۔ چارمینار دے آس پاس دے بازار سروجنی نائیڈو د‏‏ی نظم " حیدرآباد دے بازاراں " وچ بیان کیتے گئے سن ۔

### چار کمان تے گلزار حوض
چارمینار دے شمال وچ چار محراباں چار کمان دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ایہ 16 ويں صدی وچ چارمینار دے نال تعمیر کیتے گئے سن ۔ ایہ *کلی کمان* ، *ماچلی کمان* ، *سیر-بتل د‏‏ی کمان* تے *چارمینار کمان نيں* ۔ انہاں محراباں دے مرکز وچ اک چشمہ اے جسنو‏ں گلزار حوض کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چار کمان نو‏‏ں بحالی تے تجاوزات تو‏ں تحفظ د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ 

## اثرات
[کھبے|thumb| پاکستان ، [کراچی|کراچی دے بہادر آباد محل وچ تعمیر چارمینار د‏‏ی اک نقل ]]
[thumb|220x220px| [نواب میر عثمان علی خان|آصف جاہ ہشتم دے عہد حکومت دے دوران وچ پنج حیدرآبادی روپیہ نوٹ جاری کيتا گیا ]]
2007 وچ ، پاکستان وچ مقیم حیدرآبادی مسلماناں نے کراچی دے بہادر آباد محلے دے مرکزی کراسنگ اُتے چارمینار د‏‏ی اک چھوٹی سی لمبائی والی نقل تیار کيتی۔ 

لنڈٹ چاکلیٹر ایڈیلبرٹ باؤچر نے 50 کلوگرام چاکلیٹ وچو‏ں چارمینار دا اک چھوٹا ماڈل تیار کيتا۔ ایہ ماڈل ، جس دے لئی تن دن د‏‏ی مشقت درکار سی ، 25 تے 26 ستمبر 2010 نو‏‏ں ویسٹن ، حیدرآباد ، ہندوستان وچ نمائش دے لئی پیش کيتا گیا سی۔ 

چارمینر ایکسپریس چارمینار دے ناں تو‏ں منسوب اک ایکسپریس ٹرین اے ، جو حیدرآباد تے چنويں دے درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔

چارمینار حیدرآبادی روپیہ دے سکےآں تے نوٹ اُتے وی ظاہر ہُندا اے جو اس وقت د‏‏ی ریاست حیدرآباد دی کرنسی سی۔

ریاست حیدرآباد دے نال نال ریاست تلنگانہ دے اک عکس دی حیثیت تو‏ں ، اس ساخت کاکتیہ کالا تھورنام دے نال نال ، تلنگانہ دے نشان اُتے وی ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ 

## پیدل چلنے دا منصوبہ
"چارمینار پیڈسٹرینائزیشن پروجیکٹ" اس وقت د‏‏ی مشترکہ حکومت آندھرا پردیش نے گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن دے اشتراک تو‏ں قائم کيتا سی۔ اس منصوبے دا آغاز 2006 وچ 35 کروڑ روپئے وچ ہويا سی۔  اُتے ، اس منصوبے نو‏‏ں مختلف عوامل مثلا Te تلنگانہ د‏‏ی نقل و حرکت ، ہاکراں دے ذریعہ غیرقانونی تجاوزات ، گڈیاں دے ٹریفک تے غیر قانونی سڑک فروشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں روشنی نئيں ملی۔  بعدازاں جنوری 2017 دے دوران وچ ، تلنگانہ د‏‏ی نويں حکومت نے اک ماحول دوست سیاحت تے ورثہ د‏‏ی منزل د‏‏ی حیثیت تو‏ں یادگار د‏‏ی ترقی دے امکانات دا اندازہ کرنے دے لئی اس پروجیکٹ نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی اک 14 رکنی فرانسیسی وفد متعارف کرایا۔  اس ٹیم نے گلزار ہاؤس ، مکcaہ مسجد ، لاڈ بازار ، تے سردار محل جداں آس پاس دے علاقےآں دا معائنہ کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، اس پروجیکٹ نے تیز رفتار تو‏ں کم لیا تے توقع اے کہ مئی 2018 تک ایہ مکمل ہوجائے گی۔

## [[یونیسکو|یونیسکو دے]] [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]] ۔ عارضی لسٹ
thumb| ابر آلود دن چارمینار
چارمینار ، حیدرآباد دے قطب شاہی یادگاراں دے نال: گولکنڈہ قلعہ ، تے قطب شاہی مقبراں نو‏‏ں ، یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ دی " عارضی لسٹ " وچ شامل کيتا گیا۔ یادگار نو‏‏ں ہندوستان دے مستقل وفد نے 10 ستمبر ، 2010 نو‏‏ں یونیسکو دے پاس پیش کيتا سی۔ 

## مندر د‏‏ی ساخت
چارمینار دے اڈے اُتے بھاگیالکشمی مندر نامی اک مندر واقع ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا (اے ایس آئی) جو چارمینار دا انتظام کردا اے نے مندر د‏‏ی ساخت نو‏‏ں غیر مجاز تعمیر قرار دے دتا ا‏‏ے۔  حیدرآباد ہائی کورٹ نے مندر د‏‏ی ہور کسی توسیع نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس وقت ہیکل د‏‏ی اصلیت متنازع اے ، لیکن موجودہ ڈھانچہ جس وچ بت موجود اے ، 1960 د‏‏ی دہائی وچ کھڑا کيتا گیا سی۔ 2012 وچ ، *[[دی ہندو|ہندو]]* اخبار نے اک پرانی تصویر شائع د‏‏ی جس وچ ایہ دکھایا گیا سی کہ ہیکل دا ڈھانچہ کدی موجود نئيں سی۔ ہندو نے وی تصاویر د‏‏ی صداقت اُتے زور دیندے ہوئے اک نوٹ جاری کيتا ، تے واضح طور اُتے دسیا کہ 1957 تے 1962 وچ لی گئی تصاویر وچ مندر دا کوئی ڈھانچہ موجود نئيں سی۔ ہور برآں ، اس نے ایسی تصاویر دکھاواں جو ایہ ثبوت پیش کردیاں نيں کہ مندر اک حالیہ ڈھانچہ اے - اک مندر د‏‏ی ساخت 1990 تے 1994 وچ لی گئی تصاویر وچ دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ ہور ، اک مندر 1986 وچ لی گئی تصویر وچ نظر آرہیا اے جسنو‏ں آغا خان بصری آرکائیو ، ایم آئی ٹی لائبریریاں دے مجموعہ ، ریاستہائے متحدہ وچ رکھیا گیا اے ، لیکن پہلے والے وچ نئيں۔

## ایہ وی دیکھو
* حیدرآباد دے نظام
* حیدرآباد د‏‏ی بادشاہت
* حیدرآباد شہر
* ریاست تلنگانہ

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* حیدرآباد پلانیٹ ڈاٹ کم اُتے چارمینار د‏‏ی تصاویر 
* مشروم مینارٹی: ''آؤٹ لک انڈیا کے'' ذریعہ شائع ہونے والا اک مضمون۔
* مکمل تریخ
* قدیم شہر حیدرآباد دے نال چارمینار د‏‏ی اک خوبصورت تصویر ، ایہ تصویر ارتھ پلاٹینم اٹلاچرمین وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔

گٹھ:قطب شاہی طرز تعمیر
گٹھ:حیدرآباد، دکن د‏‏یاں مسیتاں
گٹھ:1591ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ
گٹھ:بھارت دا ثقافتی ورثہ
گٹھ:ریاست حیدرآباد
گٹھ:تلنگانہ دے سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏اں
گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات