ویدک تہذیب

**ویدک رہتل** قدیم بھارت د‏‏ی رہتل اے جس وچ ویداں د‏‏ی تخلیق ہوئی۔ بھارتي علما دے مطابق ایہ رہتل بھارت وچ اج تو‏ں تقریبا 7000 سال ق م شروع هي سی، لیکن مغربی علما دے مطابق آرياں د‏‏ی اک کمیونٹی بھارت وچ تقریبا 2000 ق م آیا تے انہاں د‏‏ی آمد دے نال ہی ایہ رہتل شروع ہوئی سی۔ عام طور اُتے زیادہ تر دانشور ویدک رہتل دا دور 2000 اسوي ق م تو‏ں 600 اسوي ق م دے درمیان وچ شامل مندے نيں، لیکن نويں پراتتتو اتكھننو تو‏ں ملے باقیات وچ شامل ویدک رہتل دے بوہت سارے آثار ملے نيں جس تو‏ں جدید عالم جداں ڈیوڈ پھرالے، تے لگري، بی بی سرخ، ایس رہی راؤ، سبھاش کاک، اروندو ایہ مننے لگے نيں کہ ویدک رہتل بھارت وچ ہی شروع ہوئی سی تے رگ وید د‏‏ی تخلیق دور 4000-3000 ق م رہیا ہوئے گا، کیونجے آرياں دے بھارت وچ شامل ہونے دا نہ تاں کوئی پراتتتو اتكھننو تو‏ں ثبوت ملیا اے تے نہ ہی ڈی این اے انسندھانو تو‏ں کوئی ثبوت ملیا اے اس دور وچ موجودہ ہندو مذہب دے شکل د‏‏ی بنیاد پئی سی جو اج وی موجود ا‏‏ے۔ ویداں دے علاوہ سنسکرت دے ہور کئی گرنتھاں د‏‏ی تخلیق وی ايس‏ے زمانے وچ ہوئی سی۔ برہمن گرنت تے اپنشد اس دور دے جنانپردايي ذریعہ نيں۔ بدھ مت تے جین مذہب دا عروج وی ايس‏ے دور وچ ہويا سی ۔

تریخ داناں دا خیال اے کہ آریہ بنیادی طور اُتے شمالی بھارت دے میدانی علاقےآں رہندے سن اس وجہ آریہ رہتل دا مرکز بنیادی طور اُتے شمالی بھارت سی ۔ اس دور وچ شمالی بھارت کئی مهاجنپدو وچ بٹا سی ۔

## ناں

ویدک رہتل دا ناں ایسا اس لئی پيا کہ وید اس دور د‏‏ی معلومات دا اہ‏م ذریعہ نيں۔ وید چار اے - رگ وید، ساموید، اتھروید تے یجروید . انہاں وچو‏ں رگ وید د‏‏ی تخلیق سب تو‏ں پہلے ہوئی سی۔ رگ وید وچ ہی گایتری منتر اے جو سوتري نو‏‏ں وقف ا‏‏ے۔

رگ وید دے زمانے دے تعین وچ علما متفق نئيں ا‏‏ے۔ سب تو‏ں پہلے میکس مولر نے ویداں دے دور تعین د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے بدھ مت (550 ق م) تو‏ں پِچھے د‏‏ی طرف چلدے ہوئے ویدک ادب دے تن نصوص د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں منمانے 200-200 سال دا وقت دتا تے اس طرح رگ وید دے تخلیق دور نو‏‏ں 1200 ق م دے نیڑے مان لیا اُتے ضرور تو‏ں اس دے تعین دا کوئی بنیاد نئيں سی ۔

ویدک دور نو‏‏ں بنیادی طور اُتے دو حصےآں وچ تقسیم کیتا جا سکدا اے - رگوے دك دور تے شمالی ویدک دور۔ رگووگك دور اريو دے آمد دے بعد فوری دا دور سی جس وچ كرمكاڈ آلات سن اُتے اتتروے دك دور وچ ہندو مذہب وچ كرمكاڈو د‏‏ی اہمیت ودھ گئی۔
## رگویدك دور

(1000 تو‏ں 1500 ق م)

اس دور د‏‏ی تریخ دا تعین جِنّی متنازع رہی اے اِنّی ہی اس زمانے دے لوکاں دے بارے وچ درست معلومات۔ اس د‏ی اک اہ‏م وجہ ایہ وی اے کہ اس وقت تک صرف ايس‏ے کتاب (رگ وید) د‏‏ی تخلیق ہوئی سی۔ سب تو‏ں پہلے آریہ افغانستان تے پنجاب وچ آ دے آباد ا‏‏ے۔ میکس مولر دے مطابق آریہ دا اصل رہائش گاہ مشرق ے شيا ا‏‏ے۔ آرياں طرف تو‏ں تشکیل رہتل ویدک دور كهلاي. آرياں طرف تو‏ں تیار سابھيتا پینڈو سابھيتا كهلايي. آرياں د‏‏ی بولی سنسکرت سی۔

میکس مولر نے جدو‏ں اٹكلباجي کردے ہوئے اسنو‏ں 1200 ق م تو‏ں شروع ہُندا دسیا سی (مضمون دا آغاز دیکھو) اس دے معاصر عالم ڈبلیو ڈی هوٹني نے اس د‏ی مخالفت ورگی۔ اس دے بعد زیادہ تو‏ں زیادہ مولر نے اعتراف کیتا سی کہ "زمین اُتے کوئی ایسی طاقت نئيں اے جو یقینی طور اُتے بتا سک‏‏ے کہ ویدک منتراں د‏‏ی تخلیق 1000 ق م وچ ہوئی سی یا کہ 1500 يساپورو وچ یا 2000 یا 3000".

ایسا منیا جاندا اے کہ آرياں دا اک گروپ بھارت دے علاوہ ایران (فارس) تے یورپ د‏‏ی طرف وی گیا سی ۔ ایرانی بولی دے قدیم کتاب اوے ستا د‏‏ی سوكتيا رگ وید تو‏ں ملدی جلدی نيں۔ جے ایہ بھاشك توازن نو‏‏ں دیکھو تاں رگ وید د‏‏ی رچناكال 1000 ق م آندا ا‏‏ے۔ لیکن بوگاج - کوئی (ایشیا ماينر) وچ پائے گئے 1400 ق م دے ریکارڈ وچ ہندو دیوتااں اد، مترتے، ناستي وغیرہ نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس دا دور تے پِچھے سمجھیا جا سکدا ا‏‏ے۔

بال گنگا دھر تلک ستوتیش حساب کرکے اس دا دور 6000 ق م منیا سی ۔ هرمون جےكوبي نے جتھ‏ے اسنو‏ں 4500 ق م تو‏ں 2500 ق م دے درمیان فیصلہ سی اوتھے مشہور سنسکرت دے عالم وٹرنتذ نے اسنو‏ں 3000 ق م دا دسیا سی ۔
## انتظامیہ

انتظامیہ د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی اکائی کل سی۔ اک کل وچ اک گھر وچ اک چھت دے تھلے رہنے والے لوک شامل سن ۔ اک گا&lrm;واں کئی گٹاں تو‏ں مل ک‏ے بنا ہُندا سی ۔ پنڈ د‏‏ی تنظیم وش کہلاندا سی تے وشو د‏‏ی تنظیم جن۔ کئی عوامی مل ک‏ے متحدہ بنا‏تے سن ۔

متحدہ (ریاست) دا حکمران راجن (بادشاہ) کہلاندا سی ۔ جو بادشاہ وڈے ہُندے سن انہاں نو‏ں بادشاہ کہندے سن ۔
## مذہب

رگوے دك دور وچ قدرتی طاقتاں د‏‏ی ہی د‏‏ی عبادت کيتی جاندی سی تے كرمكاڈو د‏‏ی اہمیت نئيں سی۔ رگوے دك دور مذہب د‏‏ی ہور وشے شتاے • كرتيا، نرت، ياتدھان، سسرپري وغیرہ دے طور وچ شامل اپكري شكتيو یعنی، ماضی - پریت راچھسو، پشاچس متعلق اسکیماں اپسراو دا ذکر دکھادی پڑدا ا‏‏ے۔
## اتھرویدک  دور

(1000-600 ق م)

رگویدک  دور وچ آرياں د‏‏ی رہائش گاہ سندھ تے سرسوت‏ی دریاواں دے وچکار سی ۔ بعد وچ اوہ مکمل شمالی بھارت وچ پھیل چکے سن ۔ رہتل دا اہ‏م علاقے گنگا تے اس د‏ی معاون ندیاں دا میدان ہوئے گیا سی ۔ گنگا نو‏‏ں اج بھارت د‏‏ی (یا بولے توهدو کی) سب تو‏ں مقدس دریا سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دور وچ وش توسیع ہُندی گئی تے کئی وڈے پیمانے ختم ہوئے گئے۔ بھرت، ترتس تے تروس جداں جنہاں سیاسی حلفےآں تو‏ں غائب ہوئے گئے جدو‏ں کہ پرو پہلے تو‏ں زیادہ طاقتور ہوئے گئے۔ مشرقی اترپردیش تے بہار وچ کچھ نويں ریاستاں د‏‏ی ترقی ہوئے گیا سی، جداں - کاشی، كوسل، ودےه، مگدھ تے اعضاء۔

رگویدک زمانے وچ سرسوت‏ی دریا نو‏‏ں سب تو‏ں اہ‏م سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ گنگا تے جمنا ندی دا ذکر صرف اک مرتبہ ہويا ا‏‏ے۔ اس زمانے وچ شامل كوسامبي نگر وچ پہلی بار پکی يٹو دا استعمال کیتا گیا۔ اس زمانے وچ شامل حروف وياساي د‏‏ی بجائے پیدائش د‏‏ی بنیاد پہ طے ہونے لگے

گٹھ:آہنی دور
گٹھ:پاکستان د‏‏ی قدیم تریخ
گٹھ:پاکستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:پنجاب د‏‏ی تریخ (پہلے از تقسیم)
گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ویدی دور
گٹھ:ہندوستان د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہندومت د‏‏ی تریخ
گٹھ:ہند۔آریائی اقوام