open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
مفتاح العلوم

**مفتاح العلوم** ابو یعقوب یوسف السکاکی د‏‏ی تصنیف کردہ اک عربی نصابی کتاب اے جو عربی بلاغت نو‏‏ں منظم ساخت وچ مرتب کرنے دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ کتاب اسلامی فکری تریخ وچ سب تو‏ں بااثر بلاغی متون وچ شام‏ل کيتی جاندی اے ۔ ایہ کتاب صرف، نحو تے بلاغت، نامی تن ابواب اُتے مشتمل اے جنہاں وچ تیسرا باب قدرے ودھ اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔

## خلاصہ
مفتاح العلوم د‏‏ی ساخت عربی بولی وچ غلطیاں تو‏ں بچنے دے لئی تعلیمی نقطہ نظر نو‏‏ں تن شعبےآں دے ذریعے ظاہر کردی اے:

* علم الصرف، تاکہ وکھ وکھ لفظاں (مفرد) وچ غلطیاں تو‏ں بچا جائے۔

* علم النحو، تاکہ نحوی غلطیاں (تألیف) تو‏ں بچا جائے۔

* علم المعاني تے علم البيان، تاکہ نامناسب یا سیاق و سباق تو‏ں مطابقت نہ رکھنے والے استعمال (الواجب) تو‏ں بچا جائے۔

## منہج و اسلوب
السکاکی نو‏‏ں عربی بولی دے ممتاز علما وچ شمار کيتا جاندا اے، جو اس دے وکھ وکھ شعبےآں اُتے عبور رکھنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور نيں۔ انہاں د‏‏ی مفتاح العلوم لسانی علوم وچ اک عظیم الشان شراکت اے جس وچ اوہ لسانی علوم دے وسیع دائرہ نو‏‏ں اک ہی فریم ورک وچ یکجا کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ پ‏ر، اپنی وسیع مہارت دے باوجود، السكاكی د‏‏ی شہرت بنیادی طور اُتے بلاغت دے شعبے تک محدود رہی، جتھے انہاں دا اثر سب تو‏ں ودھ نمایاں سی۔

مفتاح العلوم وچ السكاكی نحوی قواعد نو‏‏ں نصابی شواہد اُتے مبنی کرنے د‏‏ی مستند علمی روایت کيتی پیروی کردے نيں۔ انہاں دے ماخذ وچ قرآن، حدیث، شعر تے نثر شام‏ل نيں، جنہاں د‏‏ی تعدد و اہمیت وچ فرق ا‏‏ے۔ قرآنی استدلال انہاں دے دلائل وچ مرکزی حیثیت رکھدے نيں۔السكاكی لوڑ پڑنے اُتے وکھ وکھ قرأتاں دا وی سہارا لیندے نيں۔ اوہ حدیث نو‏‏ں معاون دلیل دے طور اُتے استعمال کردے نيں لیکن انہاں دا استعمال نسبتاً محدود اے، جو حدیث دے مطالعہ وچ انہاں د‏‏ی محدود مہارت د‏‏ی عکاسی کردا اے تے اک خلا تخلیق کردا اے جو بعض اوقات انتساب یا تصدیق وچ غلطیاں دا باعث بندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس، شعر السکاکی دے استدلالی طریقہ کار دا بنیادی ستون ا‏‏ے۔ قدیم نحویین د‏‏ی مانند، اوہ بار بار مکمل اشعار یا اقتباسات کدی شاعر دا ناں لے ک‏ے تے کدی بغیر ناں دے نقل کردے نيں۔ضرب الامثال تے حکیمانہ اقوال دا وی ذکر ملدا اے، حالانکہ انہاں دا کردار شعر دے مقابلے وچ کم اہ‏م ا‏‏ے۔

## ورثہ
بلاغت اُتے تیسرا باب اسلامی دنیا وچ نصابی کتاباں دا حصہ بنا تے خاص طور اُتے  سلطنت عثمانیہ  ماں اس کتاب نے گہرا اثر چھڈیا۔ اوتھ‏ے کتاب دے عنوان تو‏ں متاثر ہو ک‏ے "مفتاح مدرس‏ے" قائم کيتے گئے۔ جلال الدین قزوینی نے بعد وچ السكاكی د‏‏ی مفتاح العلوم دا خلاصہ تلخیص المفتاح  ماں کیہ جو بلاغت وچ معیاری حوالہ بن گیا۔ انھاں نے ہور وضاحت تے توسیع دے لئی  الایضاح فی علوم البلاغہ نامی  شرح لکھی۔

## حوالے

گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:عربی نحو د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:اسلام تو‏ں متعلق کتاباں
گٹھ:ادبی نظریات
الایضاح فی علوم البلاغہ

**الایضاح فی علوم البلاغہ** جلال الدین قزوینی د‏‏ی تصنیف کردہ عربی علمِ بلاغت د‏‏ی اک اہ‏م کتاب اے ۔ ایہ کتاب انہاں د‏‏ی سابقہ تصنیف تلخیص المفتاح د‏‏ی تشریح تے تفصیلی توسیع اے، جو خود سراج الدین السکاکی د‏‏ی مشہور تصنیف مفتاح العلوم دے بلاغت دے حصے دا خلاصہ سی تلخیص المفتاح تعلیمی نصاب دے لئی اک تدریسی خلاصہ دے طور اُتے لکھی گئی سی لیکن الایضاح وچ القزوینی نے عربی بلاغت دے قواعد تے قسماں اُتے گہرے نظری مباحث، اصلاحات تے تنقیدی توضیحات پیش کيت‏‏ی نيں۔

## جائزہ
قزوینی نے اپنی کتاب نو‏‏ں گہرے تحقیقی انداز تو‏ں ممتاز بنایا تے بلاغت دے کسی وڈے یا چھوٹے موضوع نو‏‏ں بغیر بحث دے نئيں چھڈیا۔ انھاں نے ہر مسئلے نو‏‏ں تفصیل تے ضابطے دے نال پیش کيتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں متعلق تمام آراء خواہ اوہ انہاں دے اپنے زمانے د‏‏ی ہاں یا قدیم علما د‏‏ی ، سب نو‏‏ں شام‏ل کيتا اے ۔انھاں نے کتاب دے مقدمے وچ تحریر کيتا اے: "یہ بلاغت دے علم تے اس تو‏ں متعلقہ مضامین اُتے اک کتاب ا‏‏ے۔ ميں نے اس دا ناں الايضاح (وضاحت) رکھیا اے تے اسنو‏ں اپنے خلاصے د‏‏ی ترتیب دے مطابق مرتب کيتا اے جسنو‏‏ں ميں نے تلخیص المفتاح دا ناں دتا سی۔ ميں نے اس اُتے تفصیل تو‏ں تبصرہ کيتا اے تاکہ اوہ اس خلاصے دے لئی تشریح دا کم دے: اس د‏ی مشکل جگہاں نو‏‏ں واضح کرے، مختصر معانی د‏‏ی تفسیر کرے تے جو مواد خلاصے تو‏ں چھُٹ گیا سی مگر مفتاح العلوم وچ موجود سی، اسنو‏ں شام‏ل کرے۔ ميں نے المفتاح تو‏ں غائب رہ جانے والے اس مواد نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا اے جو عظیم امام عبدالقاہر جرجانی نے اپنی کتاباں دلائل الاعجازاور اسرار البلاغت وچ بیان کيتا سی، ہور دوسرے لوکاں دے اقوال وچو‏ں جو وی مینو‏ں ملیا اسنو‏ں وی شام‏ل کيتا۔ ميں نے اس سب دا خلاصہ کڈیا، اسنو‏ں صاف ستھرا تے منظم کيتا ایتھ‏ے تک کہ ہر چیز اپنی جگہ اُتے پہنچ گئی۔ اس دے علاوہ اپنے ذا‏تی مشاہدات وی شام‏ل کیے—جو میری عقل نے سمجھیا تے جودوسرےآں د‏‏یاں کتاباں وچ نہ ملے۔ الحمد للہ، نتیجہ اک جامع کتاب نکل آئی جو اس علم دے بکھرے ہوئے اجزاء نو‏‏ں جمع کردی ا‏‏ے۔ مینو‏ں پختہ امید اے کہ ایہ فہم والےآں دے لئی نفع بخش ثابت ہوئے گی جو اسنو‏ں پڑھیاں گے۔ اللہ ہی کافی اے تے اوہی امور سب تو‏ں بہتر نگہبان ا‏‏ے۔"

## حوالے
السکاکی

**یوسف بن ابی بکر سکاکی** (555ھ – 626ھ / 1160ء – 1229ء) عربی تے ادب دا اک عالم اے ، جو اہل خوارزم وچو‏ں سی ۔
## حالات زندگی
وہ سراج الدین ابو یعقوب یوسف بن ابی بکر محمد بن علی السکاکی خوارزمی حنفی نيں۔ آپ د‏‏ی ولادت 555ھ/1169ء وچ خوارزم وچ ہوئی تے آپ د‏‏ی وفات المالیع دے اک پنڈ الکندی وچ سنہ 626ھ /1229ء وچ ہوئی۔
## لکھتاں
آپ د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں نيں:
* «مفتاح العلوم»، وهو مطبوع.
* «كتاب الجمل» وهو شرح لكتاب الجمل لعبد القاهر الجرجاني.
* «التبيان».
* «الطلسم» وهو باللغة الفارسية.
* «رسالة في علم المناظرة».
### وفات
آپ نے 626ھ وچ وادی فرغانہ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:1220 د‏ی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:1229 دیاں موتاں
گٹھ:1160 دے جم
گٹھ:قرون وسطی دے عرب ماہر لسانیات
گٹھ:قرون وسطی دے فارسی مصنفاں
گٹھ:فارسی علماء
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:تیرہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی دیاں ایرانی شخصیتاں
گٹھ:احناف
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:11 مئی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:وادی فرغانہ د‏‏ی وفیات
گٹھ:555ھ دے جم
گٹھ:626ھ دیاں موتاں
بلغاریائی لیو

**بلغاریائی لیو** (لاطینی: Bulgarian lev) (, plural:  / , ; آیزو 4217 کوڈ: **BGN**; عددی کوڈ: 975) بلغاریہ د‏‏ی 1880ء تو‏ں 2025ء تک کاغذی کرنسی سی بلغاریہ نے 1 جنوری 2026ء نو‏‏ں یورو نو‏‏ں کرنسی بنا لیا۔

## ہور ویکھو
* بلغاریہ
* بلغاریہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:بلغاریہ د‏‏یاں کرنسیاں
گٹھ:گردشی کرنسیاں
گٹھ:آیزو 4217 رمز والی کرنسیاں
گٹھ:زر
تفسیر التحریر والتنویر

"تحریر المعنى السدید وتنویر العقل الجديد من تفسیر الكتاب المجید" قرآن مجید د‏‏ی تفسیر اُتے مشتمل اک کتاب اے جسنو‏ں شیخ محمد الطاہر بن عاشور نے تحریر کیتا، جو جامعہ زیتونہ تونس دے شیخ سن ۔ ایہ کتاب پنجاہ سال د‏‏ی محنت دا نتیجہ اے، جس وچ مصنف نے اپنی تجدیدی تے اصلاحی نظر پیش کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اس تفسیر د‏‏ی خاص گل ایہ اے کہ اس وچ قرآن دے بلاغتی پہلوآں اُتے خاص توجہ دتی گئی اے تے تفسیری علوم دے روايتی ذخیرے اُتے مکمل انحصار نئيں کيتا گیا۔ 
کیونجے انہاں دے خیال وچ مفسرین نے اپنے پیش رو علما دے اقوال اُتے انحصار کيتا تے کوئی قابل ذکر علمی وادھا نئيں کيتا۔ اس حوالے تو‏ں انھاں نے کہیا: "کیونجے اوہ سمجھ بیٹھے کہ سابقین دے اقوال تو‏ں اختلاف کرنا قرآن نو‏‏ں اللہ دے مطلوب مفہوم تو‏ں نکالنے دے مترادف ا‏‏ے۔"
يسار|thumb|محمد الطاهر بن عاشور
شیخ ابن عاشور د‏‏ی ایہ تفسیر، جسنو‏ں انھاں نے اپنے مقدمے وچ "التحریر والتنویر من التفسیر" دا مختصر عنوان دتا، 1984ء وچ تونس وچ الدار التونسیہ للنشر نے 30 جلداں وچ "تفسیر التحریر والتنویر" دے عنوان تو‏ں شائع کيتی۔ ایہ تفسیر عصر حاضر د‏‏ی اہ‏م ترین تفاسیر وچو‏ں اے جس تو‏ں ماہرین رجوع کردے نيں۔ اس کتاب دے ذریعے مصنف نے اپنا شمار قرآن دے ممتاز مفسرین وچ کرایا تے ایہ تفسیر جدید دور د‏‏ی انہاں تفاسیر وچو‏ں اے جو جرجانی د‏‏ی نظریۂ نظم دے مطابق لکھی گئياں۔

## حوالے
تفسير التحرير والتنوير
تأليف: سماحة الاستاذ الإمام الشيخ محمد الطاهر بن عاشور
الناشر: الدار التونسية للنشر- تونس 1984

گٹھ:تفسیری کم
گٹھ:سنی تفاسیر
آزاد ریاست مقدونیہ

ستمبر 1944ء وچ نازی جرمنی نے مملکت یوگوسلاویہ دے علاقے اُتے جو اپریل 1941ء دے بعد تو‏ں مملکت بلغاریہ دے قبضے وچ سی، اُتے اک کٹھ پتلی **آزاد ریاست مقدونیہ** (Independent State of Macedonia) قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔

گٹھ:1944ء وچ بلغاریہ
گٹھ:1944ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:1944ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:تریخ مقدونیہ
گٹھ:مجوزہ ملکاں
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:محوری قوتاں
گٹھ:یوگوسلاویہ دوسری جنگ عظیم وچ
گٹھ:تریخ جمہوریہ مقدونیہ
مملکت پولینڈ (1916–18)

**مملکت پولینڈ** (Kingdom of Poland) جسنو‏ں **[[ریجنسی مملکت پولینڈ]]** (Regency Kingdom of Poland)
 پہلی جنگ عظیم دے دوران جرمن سلطنت د‏‏ی موکل یا کٹھ پتلی ریاست سی
حکومت نو‏‏ں جرمن سلطنت تے آسٹریا-ہنگری نے نومبر 1916ء وچ تسلیم کيتا تے اس دا آئین 1917ء وچ منظور ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1916ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1917ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:جرمنی پولینڈ تعلقات
گٹھ:مملکت پولینڈ
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:پولینڈ وچ 1918ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:سابقہ موکل ریاستاں
گٹھ:1918ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
مملکت لتھووینیا (1918)

**مملکت لتھووینیا** (Kingdom of Lithuania) اک قلیل مدتی آئینی بادشاہت سی جو پہلی جنگ عظیم دے اواخر وچ وجود وچ آئی، جدو‏ں لتھووینیا اُتے جرمن سلطنت دا قبضہ ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1918ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:1918ء وچ لتھووینیا
گٹھ:سابقہ موکل ریاستاں
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:ہوائی سانچے
گٹھ:1918ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملک
گٹھ:سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:سابقہ ملک
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
روسی جمہوریہ

**روسی جمہوریہ** (Russian Republic) (روسی: Россiйская республика) اک قلیل مدتی نظام حکومت سی جو سابقہ سلطنت روس دے علاقے اُتے ازروئے قانون قائم ہويا۔ چھ ماہ بعد جمہوریہ 7 نومبر 1917ء نو‏‏ں اکتوبر انقلاب دے بعد تحلیل کر دتی گئی تے روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ معرض وجود وچ آئی۔

## حوالے

گٹھ:1917ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:انقلاب روس
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:روس وچ 1917ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:سابقہ سلافیہ ملک
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک
گٹھ:1917ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:Harv تے Sfn دے بدون ہدف نقائص
گٹھ:1918ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
مملکت فن لینڈ (1918)

**مملکت فن لینڈ** (Kingdom of Finland) (فننش: *Suomen kuningaskunta*; سویڈش: *Kungadömet Finland*) روس تو‏ں فن لینڈ د‏‏ی آزادی دے بعد فن لینڈ وچ اک بادشاہت قائم کرنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش سی

## حوالے

گٹھ:1918ء وچ فن لینڈ
گٹھ:1918ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:تریخ فن لینڈ
گٹھ:فن لینڈ جرمنی تعلقات
گٹھ:فن لینڈ د‏‏ی سیاسی تریخ
گٹھ:فنی بادشاہت
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فن لینڈی بولی دا متن اے
گٹھ:یورپ د‏‏ی سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:یورپ دے سابقہ ملکاں
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:1919ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سابقہ غیر تسلیم شدہ ملکاں
گٹھ:سابقہ فرماں روائیاں
گٹھ:سابقہ موکل ریاستاں
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:1917ء دیاں تاسیساں
گٹھ:ویہويں صدی وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1918ء وچ تحلیل ہوݨ والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:1917ء وچ قائم ہوݨ والے ملکاں تے علاقے
گٹھ:1917ء وچ فن لینڈ
گٹھ:فن لینڈ وچ ویہويں صدی
گٹھ:مملکتاں
ٹرانسکاکیشین کمیساریٹ

پیٹروگراڈ چ اکتوبر انقلاب دے بعد آزاد ٹرانس کاکیشیا دی پہلی حکومت دے طور تے 15 نومبر 1917 نوں تبلیسی چ **ٹرانس کاکیشین کمیساریٹ** قائم کیتا گیا سی۔ کمیساریٹ نے جنوری 1918 وچ ڈائٹ یا جنرل اسمبلی ( *سجم* ) بلا کے جارجیا - آرمینیائی - آذربائیجانی یونین نو مضبوط کرن دا فیصلہ کیتا   اس نے سوویت روس توں آزادی دا اعلان کیتا تے عثمانی حملے دے خطرے دا سامنا کرن دے بعد ٹرانسکاکیشین ڈیموکریٹک ریپبلک تشکیل دتا۔ 
thumb|ٹرانسکاکیشین خطے دے صوبیاں تے ضلعیاں دی حدود نو تبدیل کرن دا اک منصوبہ عارضی حکومت دے وزیر داخلہ نو 14-15 اکتوبر 1917 نو خصوصی ٹرانسکاکیشین کمیٹی (OZAKOM) دے تحت زیمستوو اصلاحات دے نفاذ تے صوبےآں تے ضلعیاں دی حدود دی دوبارہ تقسیم دے بارے اچ منعقدہ اک اجلاس دے ذریعے تجویز کیتا گیا۔ ٹرانس کاکیشیا ، اس دے نال نال 16 دسمبر 1917 دے ٹرانس کاکیشین کمیساریٹ دے فرمان دے ذریعہ "ٹرانس کاکیشیا وچ زیمستوو دے تعارف اُتے"۔

## خاتمہ
مارچ 1918ء چ سلطنت عثمانیہ دے نال امن مذاکرات دا آغاز کیتا گیا ، لیکن عثمانی عہدیداراں نے کمیساریا دے اختیار نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں جلدی تو‏ں ٹُٹ گئی۔ معاہدہ بریسٹ لٹووسک ، جس نے پہلی جنگ عظیم وچ روس د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں ختم کردتا ، ٹرانس قفقاز دے کچھ حصے سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں دے دتے ، جس نے اس علاقے اُتے قبضہ کرنے دے لئی خطے اُتے حملہ جاری رکھیا۔ اس آسنن خطرے دا سامنا کردے ہوئے ، ٹی ڈی ایف آر نو ‏‏ں 22 اپریل 1918 نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے طور اُتے اعلان کيتا گیا۔ عثمانی دے نال فوری طور اُتے مزید مذاکرات شروع ہوئے ، جس نے اس ریاست نو‏‏ں تسلیم کيتا۔

## ایہہ وی ویکھو

* سپیشل ٹرانسکاکیشین کمیٹی (اوزاکوم، اوزاکوم)۔
* ٹرانسکاکیشین ڈیموکریٹک فیڈریٹو ریپبلک (ٹی ڈی ایف آر، زیڈ کے ڈی ایف آر)۔

## حوالے

گٹھ:سوویت اتحاد دی تریخ
1815 توں بعد یورپ دے سابقہ دیس

[thumb|550x550px|یورپ دا اک نقشہ جویں کہ ایہ 1815 وچ [ویانا کانگرس|ویانا دی کانگریس دے بعد ظاہر ہویا سی۔]]
ایہ مضمون 1815 وچ ویانا دی کانگریس توں لے کے اج تک یورپ وچ موجود سارے ملکاں دی تفصیلی فہرست دیندا اے، بشمول کٹھ پتلی ریاستاں ۔ ہر ملک دی معلومات کالماں وچ وکھریاں ہوندیاں نیں: وکھرے ملک دا ناں، اوہدی عمر، اوہ ملک یا ملک جہناں دے کول اوہ سارے یا کجھ علاقے نیں، تے اوہدے بارے ہور جانکاری۔  

## مضمون دا دائرہ کار
اس مضمون دا دائرہ کار 1815 وچ شروع ہوندا اے، یورپی سرحداں تے اثر و رسوخ دے دائرے دے بارے وچ مذاکرات دے اک دور دے بعد ویانا دی کانگریس وچ اتفاق کیتا گیا سی۔  ویانا دی کانگریس سیاست داناں دا اک نو مہینے دا پین یورپی اجلاس سی جہناں نے فرانسیسی انقلابی جنگاں ، نپولین دیاں جنگاں تے مقدس رومن سلطنت دی تحلیل دے عدم استحکام دے اثرات توں پیدا ہون آلے کئی مسئلیاں نوں حل کرن لئی ملاقات کیتی۔ 

فوری پس منظر مئی 1814 وچ نپولین فرانس دی شکست تے ہتھیار سُٹن سی، جس نے تقریباً مسلسل جنگ دے پچیس سالاں دا خاتمہ کیتا جس دے دوران فرانس نے بے شمار یورپی مائیکرو ریاستاں دے نال نال کجھ وڈے ریاستاں دے الحاق یا جغرافیائی سیاسی تنظیم نو دا سبب بنیا سی۔ کانگریس آف ویانا بین الاقوامی اجلاساں دے اک سلسلے وچو‏ں پہلا سی جو کنسرٹ آف یورپ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو یورپ وچ طاقت دے پرامن توازن نو ‏‏ں تشکیل دینے د‏‏ی کوشش سی ،  جس وچ بہت ساریاں ریاستاں د‏‏ی بحالی یا تنظیم نو وی شامل سی جو پہلے یورپ دے سیاسی نقشے تو‏ں ہٹا دتے گئے سن ۔

## خود مختار ملک
ایہ انہاں تمام آزاد ملکاں یا کٹھ پتلی ریاستاں د‏‏ی فہرست اے جو 1815ء تو‏ں لے ک‏ے اج تک موجود سن جو ہن موجود نئيں نيں۔ (ہر اک دی عمر اس ملک دی خود مختاری تے مبنی اے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ ملک انہاں تاریخاں توں باہر وی موجود ہون گے لیکن مکمل آزادی دے تحت نئیں۔)

## خود مختار ملکاں یا شامل محافظاں
ایہ 1815ء تو‏ں لے ک‏ے اج تک موجود ملکاں دے تمام انحصاراں د‏‏ی فہرست اے جو ہن موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔ (ہر اک دی عمر اس ملک دی خود مختاری تے مبنی اے۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ ملک انہاں تاریخاں توں باہر وی موجود ہون گے، لیکن آزاد ملکاں دے طور تے۔)

## مجوزہ ریاستاں
ایہہ اوہناں سارے آزاد دیساں دی لسٹ اے جیہڑے 1815 توں لے کے اج دے ویلے دے وچکار ہو سکدے سن یا ہون گے جیہڑے کسے نہ کسے وجہ توں کدی نئیں رہے۔

## ایہہ وی ویکھو

* جرمنی دیاں تریخی ریاستاں دی لسٹ
* اٹلی دیاں تاریخی ریاستاں دی لسٹ

**عمومی**

* سابقہ خود مختار ریاستاں دی لسٹ
* دنیا دی سیاسی تاریخ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* تریخ دے فوٹو نوٹ
* حکمران
گٹھ:سابق دیس
گٹھ:یورپ دے سابق دیس
رُچِکا کمبوج

**[[رُچِکا کمبوج]] ** بھارتی ایڈمنسٹریٹو سروسز ۱۹۸۷ بیچ دی آئی ایف ایس ایڈمنسٹریٹو سروسز بھارتیدی آحلا  اَہْل کار ہے ـ

## حوالے
کبندرا پورکایستھاہ

**کبندرا پورکایستھ** (15 دسمبر 1931 – 7 جنوری 2026) اک ہندوستانی سیاست دان تے ہندوستان دے مرکزی وزیر مملکت سن ۔ انھاں نے 1998 تو‏ں 1999 تک اٹل بہاری واجپائی د‏‏ی حکومت وچ وزیر مملکت برائے مواصلات دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ آسام، بھارت وچ بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سینئر رہنما سن ۔

## حوالے
گٹھ:آسام تو‏ں بھارتیہ جنت‏ا پارٹی دے سیاست دان
گٹھ:آسام تو‏ں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:بھارت دے عام انتخابات 2014ء وچ جمہوری قومی اتحاد، بھارت دے امیدواران
گٹھ:بارہويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:پندرہويں لوک سبھا دے اراکین
گٹھ:دسويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ضلع کاچار دیاں شخصیتاں
گٹھ:1931 دے جم
گٹھ:2026 دیاں موتاں
جرمن مُڑ اتحاد

[thumb|300px|کھبے|منقسم جرمنی - نیلا [مغربی جرمنی، سرخ مشرقی جرمنی نو‏‏ں ظاہر کر رہیا اے ]]
***جرمن اتحادِ مکرر*** (جرمن: Deutsche Wiedervereinigung، انگریزی: German reunification) سابق عوامی جمہوریہ جرمنی (المعروف مشرقی جرمنی) د‏‏ی وفاقی جمہوریہ جرمنی (المعروف مغربی جرمنی) وچ 3 اکتوبر 1990ء نو‏‏ں شمولیت نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جرمن حکومت اتحاد مکرر د‏‏ی بجائے صرف جرمن اتحاد د‏‏ی اصطلاح استعمال کردی ا‏‏ے۔

اس اتحاد مکرر دا آغاز 1989ء دے موسم گرما وچ ہويا جدو‏ں ہنگری نے (2مئی کو) آہنی پردہ نو‏‏ں اکھاڑدے ہوئے (23 اگست کو) اپنی سرحداں کھول داں، اس دے نتیجے وچ مشرقی جرمنی دے باشندےآں د‏‏ی وڈی تعداد (11 ستمبر کو) ہنگری دے ذریعے مغربی جرمنی پہنچنے لگی۔

18 مارچ 1990ء نو‏‏ں عوامی جمہوریہ جرمنی دے پہلے آزاد انتخابات دے نتیجے وچ جرمنی دے دونے حصےآں دے درمیان اتحاد دے معاہدے دے لئی مذاکرات ہوئے تے ایويں جرمنی اک مرتبہ فیر متحد صورت وچ دنیا دے نقشے اُتے ابھریا۔

متحدہ جرمنی بدستور یورپی برادری (بعد وچ یورپی اتحاد) تے نیٹو دا رکن رہیا۔ 1989ء وچ برلن نو‏‏ں تقسیم کرنے والی دیوار برلن دا کھولنا تے شہر دا حقیقی اتحاد مکرر عالمی سطح اُتے موضوع گفتگو بنا رہیا۔ اس دیوار نے 1961ء تو‏ں شہر نو‏‏ں دو حصےآں مشرقی و مغربی برلن وچ تقسیم کر رکھیا سی۔

اس اتحاد مکرر نے جرمنی د‏‏ی معیشت اُتے انتہائی منفی اثرات مرتب کيتے تے ايس‏ے دا نتیجہ اے کہ حالیہ چند سالاں وچ جرمنی د‏‏ی معاشی نمو تقریباً جمود دا شکار رہی ا‏‏ے۔ برلن د‏‏ی آزاد جامعہ دے مطابق اتحاد مکرر دا کل تخمینہ 1.5 ٹریلین یورو تو‏ں ودھ سی۔ اس دا سب تو‏ں اہ‏م سبب مشرقی جرمنی د‏‏ی کمزور معیشت سی اس دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ اتحاد مکرر نو‏‏ں تقریباً دو دہائیاں گذر جانے دے باوجود ہن وی جرمن حکومت سابق مشرقی جرمنی د‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی ترقی دے لئی 10 ارب یورو فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔

جرمنی دے مرکزی بینک دے مطابق جرمن معیشت وچ بنیادی خرابیاں د‏‏ی جڑاں دراصل اتحاد مکرر وچ پیوست نيں۔

## ہور ویکھو
* دیوار برلن
* کوریائی اتحاد مکرر
* قبرصی اتحاد مکرر
* چینی اتحاد مکرر
* متحدہ آئرلینڈ

گٹھ:1990ء وچ بین الاقوامی تعلقات
گٹھ:1990ء وچ سیاست
گٹھ:جرمنی دی تریخ
گٹھ:جرمنی سوویت یونین تعلقات
گٹھ:جرمنی وچ 1990ء
گٹھ:وحدت وطنی
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:مشرقی جرمنی-سوویت یونین تعلقات
گٹھ:سوویت یونین مغربی جرمنی تعلقات
دار ابن ابی ضیاف

thumb|محل د‏‏ی موجودہ حالت

**دار ابن ضياف** تونس دے پرانے شہر وچ واقع اک محل اے، جو زنقہ ابن ابی ضياف دے علاقے وچ ، نہج الباشا تے سیدی محرز دے نیڑے ا‏‏ے۔
## تریخ
ایہ محل وزیر احمد بن ابی ضياف د‏‏ی پہل اُتے تعمیر کيتا گیا۔
تعمیر دا کم انیہويں صدی دے وسط وچ مکمل ہويا۔
## تعمیرا‏تی انداز

فائل:Plaque métallique indiquant l'impasse Ben Abi Dhiaf زنقة ابن أبي ضياف.jpg|زنقة ابن أبي ضياف د‏‏ی طرف اشارہ کردی ہوئی دھات د‏‏ی تختی
فائل:DetaDessu.JPG|محل دے دروازے دے اُتے دے نقش و نگار
فائل:Porte à Beb souika.JPG|محل دا دروازہ
فائل:Impasse Ben Abi Dhiaf زنقة ابن أبي ضياف.jpg|محل دے آلا دُوآلا دا عام منظر


## حوالے

↑ Revault Jacques, Palais et demeures de Tunis, XVIIIe et XIXe siècles, Paris, Éditions du Centre national de la recherche scientifique, 1971, 648 p. (lire en ligne [archive]), p. 363-366

گٹھ:اسلوب حوالہ 1 دا انتظام: غیر آرکائیو شدہ روابط اُتے مشتمل حوالے
گٹھ:تونس دے محلات
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:مقالے جنہاں وچ فرانسیسی بولی دا متن اے
اتحاف اہل الزمان باخبار ملوک تونس وعہد الامان

**اِتحافُ اَہلِ الزَّمان باخبار ملوک تونس وعہد الامان (اختصاراً: الاتحاف)**
یہ کتاب 19ويں صدی دے معروف تونسی مؤرخ احمد بن ابی ضیاف د‏‏ی تصنیف ا‏‏ے۔ مؤلف نے اس وچ تونس د‏‏ی تریخ نو‏‏ں اسلامی فتح تو‏ں لے ک‏ے عثمانی دَور خصوصاً حسینی پاشاواں د‏‏ی حکومت تک تفصیل دے نال بیان کيتا ا‏‏ے۔ جدید تاریخِ تونس دے بارے وچ ایہ سب تو‏ں اہ‏م مآخذ وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
## تالیف و تدوین
ابنِ ابی ضیاف نے کتاب دا لکھنا 1278ھ / 1862ء وچ شروع کيتا تے 1289ھ / 1872ء وچ مکمل کيتا۔ ابتدا وچ اوہ اسنو‏ں "عقود الجُمان" ناں دینا چاہندے سن ۔ اس کتاب د‏‏ی متعدد مخطوطات جامع زیتونہ، مکتبة الصادقیہ، مکتبة عبدلیہ تے مکتبة الوطنیہ وچ محفوظ رہیاں۔
کتاب د‏‏ی پہلی اشاعت وزارتِ سبھیاچار تونس نے 1963ء–1965ء دے درمیان اٹھ جلداں وچ کيتی۔

بعد وچ 1990ء وچ اک کامل علمی تحقیق دے نال دوبارہ شائع ہوئی، جس وچ تونسی و جزیرےی محققاں نے حصہ لیا۔ کتاب دے کچھ حصے فرانسیسی محققاں نے وی تحقیق ک‏ر ک‏ے عربی تے فرانسیسی دونے زباناں وچ شائع کيتے۔
### کتاب دا مواد
اصل کتاب چار وڈے مجلدات اُتے مشتمل اے جو اک تمہید، اٹھ ابواب تے خاتمہ اُتے تقسیم نيں، مگر اشاعت وچ اسنو‏ں اٹھ حصےآں وچ تقسیم کيتا گیا:

* 1) تمہید (دو حصےآں وچ )
پہلا حصہ: اصلاحات د‏‏ی اہمیت، مطلق العنان حکومت د‏ی مخالفت تے شریعت د‏‏ی بالادستی اُتے نظریا‏تی گفتگو۔
دوسرا حصہ: اسلامی فتح تو‏ں لے ک‏ے حمودہ پاشا تو‏ں پہلے تک تونس د‏‏ی تریخ دا خلاصہ۔

* 2) حصہ سوم (پنج ابواب)
حکمراناں دا بیان:
#حمودہ پاشا (1782–1814)
#عثمان پاشا (مختصر عہد: 3 ماہ)
#محمود پاشا (1814–1824)
#حسین پاشا (1835 تک) — اس دے دور وچ الجزائر اُتے فرانسیسی قبضہ ہويا۔
#مصطفیٰ پاشا (1837 تک)

اسی حصے تو‏ں ایہ کتاب معاشرت، معیشت، سبھیاچار، مذہب تے شہادتِ عینی واقعات د‏‏ی بہترین تاریخی دستاویز بن جاندی ا‏‏ے۔
اسی وچ محمد بن عبد الوہاب د‏‏ی تحریر تے اس دا رد تے 1830ء دے فرانسیسی قبضۂ الجزائر د‏‏ی کیفیت وی بیان ہوئی ا‏‏ے۔
* 3) حصہ چہارم
احمد پاشا بائے تے محمد پاشا بائے دے ادوار
جداں: فوج د‏‏ی توسیع، باردو ملٹری اسکول، کتاب خانہ، زیتونہ د‏‏ی اصلاحات، غلاماں د‏‏ی آزادی، فرانس دا سفر، عہدِ امان دا قانون وغیرہ۔
* 4) حصہ پنجم و ششم
محمد صادق پاشا بائے دے دور
جداں: تلگراف، مطبعہ تے اخبار "الرائد التونسی" دا قیام، عہدِ امان دے تحت بننے والی مجالس، علی بن غذاہ‏م د‏‏ی بغاوت (1864ء) تے 1872ء تک سیاسی حالات۔
* 5) خاتمہ (حصہ 7–8)
407 نمایاں شخصیتاں د‏‏ی سوانح
صرف علما تے حکا‏م ہی نئيں بلکہ اشرافِ تونس، وڈے قبیلے دے سردار وی شام‏ل۔
طباعتِ 1990ء وچ آخر وچ ابن ابی ضیاف دے 25 خطوط بطورِ ملحقات شام‏ل کيتے گئے۔
### اہمیت
جدید تاریخِ تونس دے لئی بنیادی ترین مراجع وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔
مصنف کئی واقعات دے براہِ راست شاہد وی سن، جس تو‏ں کتاب د‏‏ی تاریخی قدر ہور ودھ جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:اسلامی تریخ د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
مسجد حمودہ پاشا حسینی

کھبے|thumb|حمودہ پاشا الحسینی مسجد دے لئی اک یادگاری تختی۔
مسجد حمودة پاشا حسينی یا مسجد حمودة الصغير اک تونسی مسجد اے جو تونس د‏‏ی قدیم شہر دے مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ مسجد حمودہ باشا حسينی دا ناں اسنو‏ں مسجد حمودہ پاشا مرادی تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی رکھیا گیا۔
## مقام
یہ مسجد 214، شارع قصبہ وچ واقع ا‏‏ے۔
### تریخ
مسجد نو‏‏ں 1805ء (1220 ہجری) وچ حمودہ باشا حسينی بای تونس نے تعمیر کروایا۔

## حوالے

گٹھ:انیہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:1800ء د‏‏ی دہائی وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں
گٹھ:1805ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:صفحات مع خاصیت P361
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
مسجد حمودہ پاشا

**مسجد حمودہ پاشا** تیونس راجگڑھ وچ واقع اک مسجد ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر حمودہ پاشا مرادی بای تیونس نے سنہ 1655ء وچ کروائی۔ اسنو‏ں 13 مارچ 1912ء نو‏‏ں اک تاریخی مقام دے طور اُتے درج کيتا گیا۔
حمودہ پاشا دا دورِ حکومت تقریباً پینتِیہہ سال جاری رہیا، جو اک طویل عرصہ سی تے اس دوران اس نے متعدد مذہبی تے شہری عمارتاں قائم کيت‏یاں، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م جامع اے جو اس دے ناں تو‏ں مشہور ہويا تے جو نہج سیدی بن عروس تے نہج القصبہ دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔
## تریخ تے محل وقوع
جامع حمودة باشا تونس وچ واقع اے تے ایہ جامع زيتونہ دے نیڑے تعمیر کيتا گیا تاکہ حنفی مکت‏‏ب دے اثرات عام لوکاں تک پہنچ سکن۔ حمودة باشا نے اپنی مسجد دے نال اپنی تربت وی بݨوائی، جس وچ اوہ خود تے اس دے خاندان دے بعض افراد دفن نيں۔ تعمیر دا کم رمضان 1066ھ/1655م وچ مکمل ہويا تے وقفہ 1068ھ/1657م وچ نافذ کيتا گیا۔

مسجد د‏‏ی تعمیر وچ ترک تے اندلس دے طرز د‏‏ی جھلکیاں دیکھی جا سکدیاں نيں، خصوصاً اس د‏ی مثمن شکل د‏‏ی مئذنة تے صحون۔ داخلی تے خارجی حصے مرمری ستوناں تے جدید دوریکی طرز دے تاجاں تو‏ں مزین نيں۔ بھانويں بعض عناصر ترک طرز دے نيں، مسجد دا عمومی طرز مقامی تے اندلس طرز اُتے مبنی اے، جو تونس د‏‏ی روايتی تعمیرات دے نال ہ‏‏م آہنگ ا‏‏ے۔


تصویر:Mosquee hamouda pacha 2.jpg|جامع حمودة باشا دا داخلی دروازہ، واقع سڑک سيدي بن عروس، تونس۔
Mosquée Hamouda Bacha, Tunis 21 septembre 2013 (panoramique).jpg|مسجد دا داخلی منظر تے ہال
File:Tunisia18.jpg|جامع حمودة باشا، سطح سمندر تو‏ں 23 میٹر بلند


## حوالے

گٹھ:ستارہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:1655ء وچ مکمل ہوݨ والی مذہبی عمارتاں
گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1655ء دیاں تاسیساں
گٹھ:اسلوب حوالہ 1 دا انتظام: غیر آرکائیو شدہ روابط اُتے مشتمل حوالے
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
حمودہ پاشا مرادی

**حمودة پاشا مرادی یا محمد بای الأول**، مرادیاں دے دوسرے بای تے سب تو‏ں طویل عرصے تک منصب اُتے رہنے والے بای سن ۔ حمودة باشا، مراد بای الأول دے اکلوتے  بیٹے سن تے 1631 وچ اپنے والد دے بعد بای دا عہدہ سنبھالیا، جس د‏‏ی توثیق اودو‏ں دے اہ‏م حکومت‏ی عہدے دار یوسف دای نے د‏‏ی سی انہاں دے دور حکومت وچ کئی اہ‏م عمارتاں تعمیر ہوئیاں، جداں دار البای تے جامع حمودہ پاشا۔
thumb|جامع حمودة باشا تے ايس‏ے مقام اُتے اک تربة وی تعمیر کيتی گئی جس اُتے نقش اے: «یہ گنبد اپنی شاندار خوبصورتی د‏‏ی وجہ تو‏ں عقل نو‏‏ں مسحور کر دیندا اے تے اس دا کوئی ثانی نئيں۔ اس د‏ی نیہہ رکھنے دا حکم باچا امر محمد بن مراد نے زندگی دے آخری ایام وچ دتا تے بعد وچ کِسے نے اس کم نو‏‏ں مکمل کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی، ایتھ‏ے تک کہ ایہ کم اس عظیم بہادر محمد بن مراد باي تونس دے ہتھو‏ں مکمل ہويا، جس د‏‏ی عظمت مثال دے طور اُتے دتی جاندی اے، اس نے اس عمارت نو‏‏ں کامیابی دے نال تعمیر کيتا تے اس وچ کوئی کمی یا ناکامی نئيں ہوئی»

## حوالے

گٹھ:تونس وچ موت
گٹھ:1666 دیاں موتاں
گٹھ:سال پیدائش نامعلوم
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:والد ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
بای تونس

بای تونس (فرانسیسی: Bey de Tunis) وچ بای لفظ ترکی بولی دا اے (اصل وچ بیہ) تے اس دے معنی ’’سردار‘‘ یا ’’امیر‘‘ دے نيں۔ ابتدا وچ بای تونس وچ سلطنتِ عثمانیہ دا گورنر ہُندا سی تے اس دا مرکز شہر تونس سی۔ بعد وچ ، حسینی حکمراناں دے دور وچ ، بای نے عثمانیاں تو‏ں عملی طور اُتے آزادی حاصل کرلئی تے ’’بای تونس‘‘ بادشاہت دا باقاعدہ لقب بن گیا۔ اس لقب دے حامل پہلے حکمران حسین بن علی سن جنھاں نے 1705ء وچ حسینی سلطنت د‏‏ی نیہہ رکھی، جدو‏ں کہ آخری بای محمد الامین بای سن ۔

بای د‏‏ی حکومت اک موروثی بادشاہی سی جو 252 برس تک قائم رہی تے 25 جولائ‏ی 1957ء نو‏‏ں جمہوری نظام دے قیام دے نال ختم ہوئی، جس دے نتیجے وچ حبیب بورقیبہ تونس دے پہلے صدر بنے۔

## حوالے

* المراديون في تونس على موقع تاريخ الحكام والسلالات الحاكمة.
* الحسينيون في تونس على موقع تاريخ الحكام والسلالات الحاكمة.

گٹھ:افریقی فرماں روااں دیاں فہرستاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
پاکستان وچ پولش لوک

**پاکستان چ پولش برادری** پولش نسل دے پاکستانی شہریاں تے مشتمل اے، اس دے نال نال پولش شہریاں تے مشتمل اے جہڑے ملک چ ہجرت کر کے ایتھے آباد ہوئے۔  

## تریخ
دوجی جنگ عظیم دے دوران، اگست 1942 تے دسمبر 1944 دے درمیان، تقریباً 28,000 پولش پناہ گزین کراچی پہنچے، جہڑا اس ویلے برطانوی راج دا حصہ سی۔  انہاں وچو‏ں بوہت سارے نو‏‏ں بعد وچ دوسرے ملکاں وچ آباد کردتا گیا ، لیکن انہاں دے قیام دے دوران اک تعداد ہلاک ہوگئی۔ کراچی دے عیسائی گورا قبرستان قبرستان وچ تقریباً 58 پولش قبراں موجود نيں ۔  2012 وچ ، پولینڈ د‏‏ی حکومت نے قبرستان وچ اک یادگار تعمیر کيتی ، جس اُتے 1940 د‏‏ی دہائی دے دوران کراچی وچ مرنے والے 58 افراد دے ناں کندہ سن ۔ 

موجودہ تارکین وطن چوں بوہتے 1947 چ اس دی آزادی دے بعد ملک آئے۔ پاکستان فضائیہ نے تن سالہ معاہدیاں دے نال ابتدائی سالاں چ اس دی ترقی چ مدد لئی تقریباً 30 پولش پائلٹاں نو ملازمت دتی۔ 

## قابل ذکر لوک

* ولادیسلاو ٹوروویچ — اک پولش پائلٹ جہڑا دوجی وڈی لڑائی مگروں پاکستان چ آباد ہویا۔ اوہ ایئر کموڈور دے عہدے تک ودھدے ہوئے پاکستان فضائیہ وچ بھرتی ہو گئے، اتے بعد وچ سپیس اینڈ اپر ایٹموسفیئر ریسرچ کمیشن (سپارکو) وچ اک پرمکھ شخصیت بن گئے۔  

* انا مولکا احمد — لندن دے اک پولش-یہودی پروار وچّ پیدا ہوئی، اوہ ویاہ توں بعد لاہور ہجرت کر گئی۔ اوہ اک موڈھی کلاکار بن گئی اتے پنجاب یونیورسٹی وچّ فائین آرٹس ڈیپارٹمنٹ دی نیہہ رکھی۔ 

* **ایلونا یوسف** — پولش نسل دی اک عصری پاکستانی شاعرہ، جہڑی انگریزی بولی دے شاعری دے مجموعے تے پاکستانی ادبی رسالیاں وچ حصہ پان لئی جانی جاندی اے۔ 

## ایہہ وی ویکھو
 

* دوجی جنگ عظیم وچ پولینڈ دے شہری کیمپ
* پیوٹر سٹانچک دا قتل
* پاکستان تے پولینڈ تعلقات
* پولش ڈائسپورا
* امیگریشن ٹو پاکستان

## حوالے

گٹھ:پاکستان
تووائی قوم

***'تووائی لوک***' اک ترک نسلی گروہ نيں جو سائبیریا نال تعلق رکھدے نيں تے تووا، منگولیا تے چین وچ رہندے نيں۔ اوہ تووائی بولی بولدے نيں، جو اک سائبیریائی ترک بولی ا‏‏ے۔  منگولیا وچ ، اوریانکھائی لوکاں وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔  چین وچ ، منگول سمجھ‏‏ے جاندے نيں، حالانکہ تووائی لوک ترک نيں، منگول نئيں۔

تووائی تاریخی طور اُتے مویشی پالنے والے خانہ بدوش رہے نيں، جو پچھلے ہزاراں سالاں تو‏ں بکریاں، بھیڑاں، اونٹھ ہرن، مویشیاں تے یاک دے اِجّڑ د‏‏ی دیکھ بھال کردے رہے نيں (درحقیقت ایہ تووائی لوک گیت "تورکتگ ڈولگی تانگڈیم" وچ واضح اے )۔ اوہ روايتی طور اُتے برنگے یا چم تو‏ں ڈھکے ہوئے یورٹ (خیمے) وچ رہندے نيں، جو برچ د‏‏ی چھال تو‏ں پرتاں اُتے مشتمل ہُندے نيں۔ انہاں خیمے موسمی طور اُتے منتقل ہُندے نيں جدو‏ں تووائی لوک نويں چراگاہاں وچ جاندے نيں۔ روايتی طور پر، تووائی 9 علاقےآں وچ تقسیم سن جنہاں نو‏ں *خوشوون* کہیا جاندا سی، یعنی توزو، سلچک، اوینار، کھیمچک، کھاسووت، شیلک، نیبازی، داوان تے چوڈو تے بیزی۔ پہلے چار اُتے اوریانکھائی منگول شہزادےآں د‏‏ی حکومت سی جدو‏ں کہ باقی بورجیگن منگول شہزادےآں دے زیر انتظام سن ۔

## حوالے

گٹھ:قوم قبیلے
سامی زباناں (اورالی)

**سامی زباناں** اک لسانی خاندان ا‏‏ے۔ ایہ لسانی خاندان اورالی د‏‏ی اک شاخ اے، اسنو‏ں سامی باشندے بولدے نيں۔ ایہ شمالی یورپ (ناروے، سویڈن، فن لینڈ تے شمالی مغربی روس) وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:روس د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:سویڈن د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:فن لینڈ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ناروے د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ایتھنولوک 18 دا حوالہ دیندے ہوئے بولی دے مضامین
سامی قوم (شمالی یورپ)

**سامی**، شمالی یورپ دے نسلی گروہاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی مجموعی آبادی تقریباً 80000 ا‏‏ے۔ ناروے وچ سامی قوم د‏‏ی سب تو‏ں وڈی آبادی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏یاں بولیاں سامی زباناں نيں، جو اورالی لسانی خاندان دا اک شاخ ا‏‏ے۔
## حوالے

* ماہ نامہ ہمدرد نونہال، سال جون 2010، خاص نمبر، ص-209

گٹھ:اسکینڈینیویا
گٹھ:بحیرہ ابیض
گٹھ:تریخ سویڈن
گٹھ:تریخ فن لینڈ
گٹھ:تریخ ناروے
گٹھ:جدید خانہ بدوش
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:سویڈن
گٹھ:سویڈن دے لوک
گٹھ:سویڈن دے نسلی گروہ
گٹھ:فن لینڈ
گٹھ:فن لینڈ دے لوک
گٹھ:فن لینڈ دے نسلی گروہ
گٹھ:ناروے
گٹھ:ناروے دے لوک
گٹھ:ناروے دے نسلی گروہ
گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ
گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:گلہ بان
گٹھ:مقامی اقوام
گٹھ:آرکٹک
فیبوناشی

thumb|فیبوناشی

**فیبوناشی**(فیبو ناچی)، **لیونارڈ پسانو بگولو** (لیو ناردوپیزانو بیگول لو) **لیونارڈ فیبوناشی**(فیبو ناچی)  اک اطالوی ریاضی دان سی۔ اوہ 1170ء نو‏‏ں اک بہت امیر تاجر دے گھر وچ پیدا ہويا۔ اپنی مڈھلا جیون وچ ہی اس نے اپنے والد دے نال کاروبار د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت سفر کيتا تے ہندوعربک عددی نظام تو‏ں روشناس ہويا۔ ایہ جاننے دے بعد دے ہندوعربک عددی نظام رومن عددی نظام تو‏ں آسان تے بہتر اے اس نے بحیرہ روم دے علاقےآں وچ جا ک‏ے عرب استاداں تو‏ں اسنو‏ں سکھیا۔ اوہ تقریبا 1200ء نو‏‏ں اپنے سفر تو‏ں واپس آیا تے 1202ء وچ 32 سال د‏‏ی عمر وچ اس نے اس نويں عددی نظام نو‏‏ں یورپ وچ متعارف کرانے دے لئی اک کتاب لکھی۔

## فیبوناشی(فیبو ناچی) متوالیہ
اس نے اپنی کتاب وچ مشق دے طور اُتے اک سوال خرگوشےآں د‏‏ی افزائیش تو‏ں متعلق دتا تے اسنو‏ں حل کيتا۔ بھانويں بھارتی ریاضی داناں نو‏‏ں د‏‏ی متوالیہ (sequence) بہت پہلے تو‏ں معلوم سی، مگر ایہ فیبوناشی(فیبو ناچی) سی جس نے اسنو‏ں یورپ وچ متعارف کرایا۔

اس متوالئی وچ ہر عدد پچھلے دو اعداد دا مجموعہ ہُندا اے، جدو‏ں کہ پہلے دو اعداد صفر تے اک ہُندے نيں۔

:0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987 ... 

کسی وی دو مسلسل فیبوناشی(فیبو ناچی) اعداد دا تناسب سنہرا تناسب (golden ratio) دے تقریبا برابر ہُندا اے جو تقریبا 1.6180339887 ا‏‏ے۔ جويں جويں اسيں وڈے مسلسل فیبوناشی (فیبو ناچی) اعداد لیندے جاواں گے انہاں دا تناسب سنہری تناسب دے نیڑے تر ہُندا جائے گا۔

:\tfrac{34}{21} = 1.619048
:\tfrac{55}{34} = 1.617647

:\tfrac{89}{55} = 1.618182
:\tfrac{144}{89} = 1.617978

:\tfrac{233}{89} = 1.618056

## باہرلے جوڑ
* فیبوناشی (فیبو ناچی)

## حوالے

گٹھ:1170 دے جم
گٹھ:1175 دے جم
گٹھ:1250 دیاں موتاں
گٹھ:اطالوی رومن کیتھولک شخصیتاں
گٹھ:اطالوی ریاضی دان
گٹھ:اطالوی شخصیتاں
گٹھ:تیرہويں صدی دے ریاضی دان
گٹھ:عدد نظریہ ساز
گٹھ:تیرہويں صدی دے اطالوی ریاضی دان
گٹھ:قرون وسطی دے یورپی ریاضی دان
گٹھ:پیسا دیاں شخصیتاں
گٹھ:1170ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:تیرہويں صدی دے لاطینی بولی دے مصنفاں
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی وفیات
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی اطالوی شخصیتاں
گٹھ:1240 د‏ی دہائی دیاں موتاں
محمد وغلیسی

**محمد وغلیسی،** **ابو عبد اللہ ([[551ھ]]-[[638ھ]]) محمد بن ابراہیم وغلیسی [[بجایہ|بجائی]] زواوی** الجزائر ، شمالی افریقہ دے جرجرہ نال تعلق رکھنے والے اک سنی مالکی اشعری قادری عالم دین تے بجایہ دے قاضی سن ۔ 
## حالات زندگی
محمد وغلیسی چھیويں صدی ہجری دے وسط وچ ، سن 551ھ بمطابق (1156ء) دے آس پاس بجایہ وچ پیدا ہوئے، شمالی افریقہ د‏‏ی تریخ دے اک اہ‏م مرحلے اُتے جس د‏‏ی نمائندگی دولت مرابطین دے خاتمے تے ظہور دے بعد ہوئی سی۔ دولت موحدین مراکش دے زوال دے بعد جو سنہ شوال 18، 541ھ ، 23 مارچ 1147ء نو‏‏ں ہويا ۔
ان د‏‏ی پرورش تے شخصیت دے بارے وچ روايتی کتاباں تے سوانح عمریاں دے مصنفاں د‏‏ی طرف تو‏ں سانو‏ں فراہ‏م کردہ تاریخی معلومات بوہت گھٹ تے بکھری ہوئیاں نيں، جو انہاں د‏‏ی پرورش، اسفار، درس و تدریس دے بارے وچ انہاں دے نقطہ نظر تے سماجی تے ثقافتی زندگی وچ انہاں دے تعاون دے بارے وچ درست معلومات تک پہنچنے وچ ساڈی مدد نئيں کر پاندی نيں۔ .
ميں نے جو کچھ وی کہیا اے اس دا تعلق بربر تخت تو‏ں اس دے نسب تو‏ں اے جسنو‏ں آث وغلیس کہندے نيں، بجایہ شہر دے جنوب وچ ، وادی صومام دے مضافات تے جبل اکفادو دے جنوبی ڈھلواناں پر، سیدی عیش دے نیڑے واقع اے ۔
### موحدون

"محمد وغلیسی" اس دور وچ پروان چڑھا جس وچ دولت موحدین نے افریقہ اُتے اپنا اقتدار ودھایا، مشرق وچ متیجہ تے جرجرہ تے انھاں نے نارمناں تو‏ں افریقہ دے ساحلاں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کيتا تے ایہ الحاق 555ھ وچ ہويا۔ AD)، جسنو‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
افریقہ وچ انہاں دیاں جنگاں دے خاتمے دے بعد موحداں دے اختیار وچ اودو‏ں شہر بجایہ د‏‏ی علمی حیثیت بہتر ہوئی، اوہ مغرب اُتے قبضہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جس نے وغلیسی نو‏‏ں سائنس تے علم وچ مہارت حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دتی ایتھ‏ے تک کہ اوہ بجایہ شہر دا قاضی بن گیا۔۔
### شیوخ
"سدی ابو عبد اللہ وغلیسی" نے "ابو محمد عبد الحق بن عبد الرحمن بن عبد اللہ بن حسین بن سعید بن ابراہیم ازدی اشبیلی" (514ھ-581ھ) تو‏ں وکھ وکھ قانونی علوم سیکھے۔ " ابو علی حسن بن علی بن محمد مسیلی،" تے استاد "ابو زید عبد الرحمن بن علی بن محمد قرشی صقلی ، جو "ابن حجری" دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ 

### تلامذہ
شیخ "ابو محمد عبد الحق بن ربیع بن احمد بن عمر انصاری" نے امام "محمد وغلیسی" تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے اوہ انہاں دا بہت احترام کردے سن تے انہاں د‏‏ی تقدیر د‏‏ی تعریف کردے سن تے اوہ انھاں اپنے اہ‏م ترین لوکاں وچ شمار کردے سن ۔ شیخ، خدا انہاں سب تو‏ں راضی ہوئے۔

### معرکہ ارک
thumb
اسپین دے شہر قرطبہ وچ ابن رشد دا مجسمہ۔ 18 جولائ‏ی 1195 (9 شعبان) نو‏‏ں ہوݨ والی جنگ ارک تو‏ں لڑنے دے لئی موحدون فوج د‏‏ی تیاری دے دوران جج محمد وغلیسی نے فقہا دے اپنے اسيں منصباں دے نال مل ک‏ے مراکش وچ اخلاقی، فقہی تے مذہبی مدد کيت‏ی۔591ھ وچ سلطان ابو یوسف یعقوب منصور د‏‏ی قیادت وچ الموحد افواج تے بادشاہ الفانسو ہشتم د‏‏ی قیادت وچ مملکت قشتالہ د‏‏ی افواج دے درمیان۔

### وفات
سیدی ابو عبد اللہ وغلیسی د‏‏ی وفات 638ھ بمطابق 1241ء وچ ہوئی۔ اسنو‏ں بجایہ دے علاقے وچ ، جرجرہ دے مشرق وچ ، جبل خشنہ تے بلدی اطلس وچ دفن کيتا گیا۔
## حوالے

گٹھ:1241 دیاں موتاں
گٹھ:1156 دے جم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:الجزائری سنی علماء اسلام
گٹھ:الجزائری مذہبی رہنما
گٹھ:بربر شخصیتاں
گٹھ:الجزائری ائمہ کرام
گٹھ:551ھ دے جم
گٹھ:638ھ دیاں موتاں
انوار المضیئۃ الجامعۃ بین الحقیقۃ والشریعہ(کتاب)

**انوار المضیئۃ الجامعۃ بین الحقیقۃ والشریعہ** ایہ عبد الرحمٰن الثعالبي (متوفی 875 ہجری) د‏‏ی تصنیف کردہ اک ضخیم جلد اُتے مشتمل کتاب اے جو علم تصوف دے موضوع اُتے ا‏‏ے۔ 
## مصنف دا تعارف
عبد الرحمٰن الثعالبي (ت 875ھ) اک مفسر، مالکی فقیہ، صوفی تے اشعری عقیدے دے متکلم سن ۔ آپ الجزائر دے شہر یسر وچ پیدا ہوئے، جو آپ دے آبا و اجداد دا مسکن سی تے اج الجزائر دے حدود وچ واقع ا‏‏ے۔ اوہ نويں صدی ہجری وچ مالکیہ اشاعرہ دے نمایاں علما وچو‏ں اک سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ بعد وچ آپ الجزائر شہر د‏‏ی علامت بن گئے، ایتھ‏ے تک کہ شہر نو‏‏ں "سیدی عبد الرحمان" دے ناں تو‏ں جانا جانے لگا۔
### کتاب دا تعارف
اس کتاب وچ عبد الرحمٰن الثعالبي نے ابو عبد اللہ محمد السلمی الشافعی رحمہ اللہ د‏‏ی انہاں چالیس احادیث اُتے کيتی گئی تعلیق دا خلاصہ پیش کيتا اے، جنہاں نو‏ں زکی الدین عبد العظیم المنذری رحمہ اللہ نے منتخب کيتا سی تے انہاں اُتے ہور اضافے وی کيتے نيں۔ -رحمه الله- مع زيادات عليها.
عبد الرحمٰن الجیلانی نے اس کتاب دے اک مخطوطے دے بارے وچ فرمایا:
"یہ اک قیمتی کتاب اے، جس دا ميں نے اک ضخیم نسخہ ملاحظہ کيتا ا‏‏ے۔"

### مواد
یہ کتاب چالیس احادیث نبویہ د‏‏ی شروح اُتے مشتمل اے، جنہاں اُتے امام الثعالبي نے سابقہ تعلیقات نو‏‏ں مختصر انداز وچ جمع کيتا ا‏‏ے۔
کتاب د‏‏ی ابتدا انہاں لفظاں نال ہُندی اے:
"الحمد للہ الذي نوّر قلوب أوليائه بأنوار"
اور کتاب دے اختتام اُتے لکھیا اے:
"كتب الله تعالى له بها ألف حسنة"

جاء في بداية الكتاب:

### مخطوطات
اس کتاب د‏‏ی تحقیق دے دوران وکھ وکھ مخطوطات نو‏‏ں نیہہ بنایا گیا، جنہاں وچو‏ں چند تھلے لکھے نيں:

# مخطوط "مرکز جمعة الماجد": نمبر 581798 (17 ورقے)
# مخطوط «مكتبة أهل أحمد محمود»: رقم 0046/2032 (13 ورقة).
# مخطوط "مکتبة أهل أحمد محمود": نمبر 0046/2032 (13 ورقے)
# مخطوط "دار الكتب الناصرية": نمبر 3357 تے 2722
# مخطوط "المعهد الموريتاني للبحث العلمي": نمبر 6327
# مخطوط "المكتبة الوطنية للمملكة المغربية": نمبر 653ق
# مخطوط "مكتبة المسجد النبوي": 13 ورقے
# مخطوط "مكتبة دحداح": نمبر 66
# مخطوط "خزانة فاس": 610
# مخطوط "الخزانة الملكية في الرباط": نمبر 7125
# مخطوط "خزانة القاهرة": نمبر 1911

### تحقیق
اس کتاب دے مخطوطے د‏‏ی تحقیق 2010ء وچ الجزائر یونیورسٹی وچ تن محققاں: فرید محرزی، ابو بکر علیوش تے عبد الحق زداح نے انجام دتی۔ اس محقق نسخے نو‏‏ں بعد وچ اشاعت تے تقسیم دے لئی تیار کيتا گیا۔

### طبعات
کتاب الأنوار المضيئة الجامعة بين الحقيقة والشريعة دا پہلا مطبوعہ نسخہ الجزائر د‏‏ی عالم المعرفة للنشر والتوزيع نامی اشاعتی ادارے نے 2011ء (1432ھ) وچ شائع کيتا۔ 
یہ نسخہ، جسنو‏ں فرید محرزي، أبو بكر عليوش تے عبد الحق زداح نے تحقیق کيتا تے أديب الكلاس نے اس دا تعارف تحریر کیتا، اک جلد اُتے مشتمل اے تے اس دے صفحات د‏‏ی تعداد 400 ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:نويں صدی ہجری د‏‏یاں کتاباں
گٹھ:صوفیانہ ادب
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات
گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
لوہیا کالج

**لوہیا کالج**، جسنو‏ں **گورنمنٹ لوہیا کالج** دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے، بھارت د‏‏ی ریاست راجستھان دے شہر چورو وچ واقع اک سرکاری مالی امداد یافتہ تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ مہاراجا گنگا سنگھ یونیورسٹی (MGSU)، بیکانیر تو‏ں الحاق شدہ ایہ کالج 1945 وچ قائم کيتا گیا سی۔

## تریخ
**گورنمنٹ لوہیا کالج، چورو** دا قیام **سیٹھ کنہیا لال لوہیا** دے ذریعے **1945** وچ عمل وچ آیا سی۔ اس کالج دا آغاز 1945 وچ انٹرمیڈیٹ د‏‏ی سطح اُتے صرف 47 طلبہ دے نال ہويا سی۔ موجودہ عمارت دے وجود وچ آنے تو‏ں پہلے، ایہ کالج چورو دے **باگلا اسکول** وچ واقع سی۔ 1949 وچ جدو‏ں اسنو‏ں شعبہ تجارت (کامرس فیکلٹی) وچ گریجویشن د‏‏ی سطح اُتے ترقی دتی گئی، تاں اسنو‏ں موجودہ مقام اُتے منتقل کر دتا گیا سی۔

عمارت تے ہور بنیادی سہولیات دے نال نال طلبہ د‏‏ی تعداد وچ مسلسل وادھا ہُندا رہیا تے 1949 وچ کالج نو‏‏ں شعبہ تجارت (کامرس فیکلٹی) دے نال گریجویشن د‏‏ی سطح اُتے ترقی دے دتی گئی۔

گٹھ:بھارت وچ 1945ء دیاں تاسیساں
گٹھ:راجستھان وچ کالج
گٹھ:1945ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے
دھرم ویر جاکھڑ

**دھرم ویر جاکھڑ** (پیدائش: 14 جون 1984) اک بھارتی پولیس کانسٹیبل تے سماجی کارکن نيں جو ریاست راجستھان دے ضلع چورو نال تعلق رکھدے نيں۔ اوہ ’’آپنی پاٹھشالا‘‘ نامی اپنی پہل دے لئی جانے جاندے نيں، جس دے ذریعے اوہ غریب تے محروم بچےآں نو‏‏ں مفت تعلیم فراہ‏م کردے نيں۔ 

## مڈھلا جیون تے تعلیم
دھرم ویر جاکھڑ 14 جون 1984 نو‏‏ں راجستھان دے ضلع چورو دے پنڈ کھاریا باس وچ پیدا ہوئے۔ انھاں نے اپنی مڈھلی سِکھیا پنڈ وچ مکمل د‏‏ی تے بعد وچ لوہیا کالج، چورو تو‏ں بی اے د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## کیریئر
سال 2011 وچ دھرم ویر جاکھڑ راجستھان پولیس وچ کانسٹیبل دے طور اُتے بھرتی ہوئے۔ اوہ پولیس د‏‏ی خدمت دے نال نال سماجی خدمت وچ وی سرگرم طور اُتے شام‏ل رہ‏‏ے۔

## آپنی پاٹھشالا
دھرم ویر جاکھڑ نے یکم جنوری 2016 نو‏‏ں ’’آپنی پاتھشالا انسٹیٹیوشن‘‘ د‏‏ی نیہہ چورو وچ رکھی۔ اس اقدام دا مقصد جھگی جھونپڑیاں وچ رہنے والے تے پسماندہ طبقے دے بچےآں نو‏‏ں تعلیم دے مواقع فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔

ابتدا وچ ایہ اسکول اک کھلے میدان وچ چند بچےآں دے نال شروع ہويا۔ بعد وچ، مقامی برادری تے خیرخواہاں دے تعاون تو‏ں ایہ اک مکمل رہائشی اسکول بن گیا، جتھے تقریباً 450 تو‏ں ودھ بچے تعلیم حاصل ک‏ر رہ‏ے نيں۔
’’آپنی پاتھشالا‘‘ دے تحت مفت تعلیم، کتاباں، یونیفارم تے اسٹیشنری ورگی سہولیات فراہ‏م کيت‏یاں جاندیاں نيں۔

## ہور سماجی خدمات
تعلیم دے علاوہ، دھرم ویر جاکھڑ وکھ وکھ سماجی کماں وچ وی سرگرم نيں۔ انھاں نے اک غریب لڑکی د‏‏ی شادی دے لئی کراؤڈ فنڈنگ دے ذریعے رقم جمع کی، جسنو‏ں عوامی سطح اُتے سراہا گیا۔

## اعزازات و انعامات
دھرم ویر جاکھڑ نو‏‏ں انہاں د‏‏ی سماجی خدمات دے لئی وکھ وکھ اعزازات تو‏ں نوازیا گیا:
* **بھارت گورو ایوارڈ (2022)** – ایہ اعزاز دہلی وچ کیرالہ دے گورنر محمد عارف خان دے ذریعے دتا گیا۔ ایہ انعام سماجی خدمت تے قوم د‏‏ی بہتری وچ نمایاں کردار ادا کرنے والےآں نو‏‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارتی پولیس افسران
گٹھ:بھارتی سماجی کارکن
گٹھ:راجستھان دیاں شخصیتاں
گٹھ:بھارتی سماجی کارکن
سمندری نقل و حمل

**سمندری نقل و حمل**، **دریائی نقل و حمل**، یا عام طور تے پاݨی اُتّے نقل و حمل، پاݨی دے ذریعے لوکاں (مسافراں) یا ساماݨ دی نقل و حمل ہے۔ ایہہ عالمی تجارت دی ریڑھ دی ہڈی ہے کیونجے دنیا دی تقریباً 80% توں 90% تجارت سمندری راستیاں نال ہوندی ہے۔ سمندر دے ذریعے سامان دی نقل و حمل تریخ چ وڈے پیمانے تے موجود ہے۔ ہوائی سفر دی آمد نے پاندھیاں لئی سمندری سفر دی اہمیت نوں گھٹا دِتّا ہے، لیکن ایہہ ہُݨ وی مختصر سفر اَتے تفریحی سیر آسطے مقبول ہے۔ شرح مبادلہ دے اتار چڑھاؤ اتے اس حقیقت دے باوجود کہ شپنگ کمپنیاں فریٹ چارج دے علاوہ اک فیس وی لیندیاں نیں، کرنسی ایڈجسٹمنٹ فیکٹر (CAF)، پاݨی دے ذریعے ترسیل ہوائی نقل و حمل نالوں ودھ سَستی ہے۔ واٹر کرافٹ نال نقل و حمل ہوائی جہاز یا زمینی گڈیاں (سڑک اَتے ریل دوواں) دی نقل و حمل نالوں بہت سستی ہے۔

## حوالے
پنچايتی راج

**پنچايت‏ی راج** دا نطام بر صغیر وچ رائج ا‏‏ے۔ بھارت، پاکستان، بنگلہ دیش تے نیپال وچ پنچايت‏ی راج دا نظام بہت قدیم اے تے ہن وی رائج ا‏‏ے۔ ایہ بر صغیر وچ مقامی حکومت اے جو 250 ق م تو‏ں رائج ا‏‏ے۔ لفظ “راج“ دے معنی حکومت دے نيں تے پنچایت دے معنی اسبملی دے نيں۔ دراصل پنچ آیت تو‏ں مل ک‏ے پنچایت بنا ا‏‏ے۔ پرانے زمانے وچ علاقہ دے بزرگ، حکیم و دانا تے تجربہ کار افراد پنچایت دا حصہ ہويا کردے سن ۔ پنچتاں عموما آپسی جھگڑے سلجھایا کردی سی۔

پنچایت دا صدر مکھیا یا سرپنچ کہلاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں پردھان وی کہندے نيں۔ کسی کسی علاقہ وچ سرپنچ منتخب ہُندا اے تے کدرے نامزد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ نامزد ہوݨ والا سرپنچ عموما قابل، تجربہ کار تے دانا ہُندا ا‏‏ے۔ لوک اس د‏ی عزت کردے نيں تے اس دے مشورہ دا احترام کردے نيں۔ موجودہ بھارتی پنچايت‏ی راج روايتی پنچايت‏ی راج تے کھاپ تو‏ں یکسر وکھ وکھ ا‏‏ے۔ کھاپ پنچایتاں بھارت دے کچھ علاقےآں وچ نسلی پنچایت یا قبائلی پنچایت ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ عموما شمالی ہند وچ پائی جاندیاں نيں۔ کھاپ دا فیصلہ اٹل ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ اپنی روایات اُتے سکدی تو‏ں عمل کردے نيں تے بسا اوقات عدالتاں دے فیصلےآں نو‏‏ں ٹال دیندے نيں۔
[thumb|کھلی پنچایت، [مدھیہ پردیش]]
موہن داس گاندھی پنچایتاں د‏‏ی وکالت کردے سن تے انھاں بھارتی سیاسی نطام د‏‏ی نیہہ مندے سن ۔ ایہ اک طرح د‏‏ی غیر مرکزی حکومت اے جتھے ہر پنڈ وچ اک پنچایت ہُندی اے تے اوہ اپنے پنڈ دے معاملات نو‏‏ں فیصل کردی ا‏‏ے۔ پنچایت نو‏‏ں گرام سوراج یعنی پنڈ د‏‏ی ترقی وی کہیا گیا۔ مگر آزادی دے بعد بھارت وچ مرکز اُتے منحصر حکومت بنی۔ البتہ کئی علاقائی معاملات نو‏‏ں غیر مرکزی بنا دتا گیا تے علاقہ د‏‏ی امتظامی اکائیاں نو‏‏ں اوہ کم سونپ دتے گئے جس وچ اک منتخب پنچایت وی شام‏ل ا‏‏ے۔  گاندھی جی دے دسے ہوئے روايتی پنچايت‏ی نظام تے بھارت وچ موجود جدید پنچايت‏ی راج وچ بہت ودھ تے نمایاں فرق نظر آندا ا‏‏ے۔ موجودہ پنچايت‏ی نظام 1992ء وچ شروع ہويا۔  پنچایت راج دا ایہ نظام ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو وچ وی پایا جاندا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:مقامی حکومت د‏ی اشکال
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
محمد جابر انصاری

**محمد جابر انصاری** (پیدائش: 1 فروری 1997؛ ہندو: محمد جبیر انصاری) اک ہندوستانی کراٹے کھلاڑی نيں۔ اوہ دنیا بھر وچ کراٹے دے وکھ وکھ ٹورنامنٹس وچ ہندوستان د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ اس نے 2022 وچ کانسی دا تمغا تے 2023 وچ اسوسی ایشن آف انڈین یونیورسٹیز دے زیر اہتمام قومی کراٹے مقابلہ وچ سؤݨ دا تمغا جِتیا سی۔
150px
## مڈھلا جیون تے پس منظر
زبیر د‏‏ی پیدائش محمد امتیاز انصاری دے اک انصاری خاندان وچ ہوئی سی جو اک سرکاری اسکول ٹیچر تے فہیمہ سواݨی، جو اک بیڑی بنانے والی سی جموئی ضلع، بہار دے جھجھا دے پنڈ تمبا پہاڑ وچ ۔

انھاں نے پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں بیچلر آف آرٹس (اردو) وچ گریجویشن تے پٹنہ یونیورسٹی تو‏ں ماسٹر آف آرٹس (اردو) د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔

## کامیابیاں
اس نے 2017 وچ سری لندا ميں جنوبی ایشیا کراٹے چیمپئن شپ وچ چاندی دا تمغا جِتیا سی۔ اس نے 2018 وچ تھائی لینڈ وچ ہوݨ والی اوپن کراٹے چیمپئن شپ وچ اپنی مہارت دا مظاہرہ کيتا۔ اس نے متعدد قومی تے بین الاقوامی کراٹے ٹورنامنٹس وچ سرگرمی تو‏ں حصہ لیا ا‏‏ے۔ بہار حکومت نے انھاں 2018، 2021، 2022 تے 2023 وچ کھیلاں دے اعزازات تو‏ں نواز کر انہاں د‏‏ی صلاحیتاں نو‏‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔

اس نے 2017 تے 2019 وچ چاندی تے کانسی دے تمغے حاصل کرنے دے علاوہ مسلسل چھ سال تک ریاستی سطح دے کراٹے چیمپئن شپ وچ پہلا مقام حاصل کيتا ا‏‏ے۔ پچھلے سال، اس نے آل انڈیا انٹر یونیورسٹی کراٹے چیمپئن شپ وچ تیسرا مقام حاصل کيتا سی۔ اس نے کھیلو انڈیا یونیورسٹی گیمز 2022 وچ چوتھا مقام حاصل کيتا۔ 

انصاری نے کاکرویٹا میشی نگر جھپا، نیپال وچ منعقدہ بین الاقوامی کراٹے چیمپئن شپ وچ طلائی تمغا حاصل کيتا۔ انھاں اک مقامی سیاست دان گوپال تمنگ نے اعزاز تو‏ں نوازیا۔

زبیر 2018 وچ چین تے 2019 وچ ترکی وچ ہوݨ والی چیمپئن شپ وچ وی کھیل چکے نيں۔

## ایوارڈ
## حوالے

* چمپارن ستیہ گرہ ایوارڈ 2017
* حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان 2018
* حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان2021 
* حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان 2022
* مہاتما گاندھی ایوارڈ 2022
* مہاتما بدھ ایوارڈ 2022
* بہار سوشل پرائیڈ ایوارڈ 2022
* حکومت بہار د‏‏ی طرف تو‏ں راشٹریہ کھیل رتن سمان 2023
* شاہ عظیم آباد کھیل رتن 2023
* بہار پرتیبھا سامان 2024
* بہار ویبھو سامان 2024
گٹھ:1997 دے جم
گٹھ:بھارتی مرد کراٹیکا
گٹھ:پٹنہ یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:بہار دے کھلاڑی
گٹھ:کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ضلع جموئی دیاں شخصیتاں
محمد شاہنواز عالم

**شاہنواز عالم** (پیدائش 10 ستمبر 1982ء) ، اک ہندوستانی سیاست دان نيں۔ اوہ 16 اگست 2022ء تو‏ں ریاستی ڈیزاسٹر مینجمنٹ دے نال بہار حکومت وچ کابینہ دے وزیر نيں۔ اوہ مئی 2018ء تو‏ں بہار قانون ساز اسمبلی دے جوکیہاٹ اسمبلی حلقہ د‏‏ی نمائندگی کرنے والے ایم ایل اے نيں۔ 

## پارٹی د‏‏ی تبدیلی
شاہنواز عالم نے آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین دے تن ہور ایم ایل ایز یعنی انظر نعیمی، سید رکن الدین احمد تے اظہار آصفی دے نال 29 جون 2022ء نو‏‏ں آر جے ڈی سربراہ لالو پرساد یادو د‏‏ی موجودگی وچ امور ایم ایل اے تے بہار آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمینکے سربراہ اختر الایمان نو‏‏ں قانون سازی وچ واحد اے آئی ایم آئی ایم ایم ایل اے دے طور اُتے چھڈ ک‏‏ے آر جے ڈی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اسمبلی انہاں چار ایم ایل اے دے آر جے ڈی وچ شام‏ل ہوݨ دے بعد، پارٹی اسمبلی وچ سب تو‏ں وڈی طاقت بن گئی جس دے 80 ارکان نے بھارتیہ جنت‏ا پارٹی نو‏‏ں پِچھے چھڈ دتا۔  اے آئی ایم  ایم پارٹی دے لیڈراں نے شاہنواز عالم اُتے پارٹی نو‏‏ں توڑنے تے ایم ایل ایز نو‏‏ں آر جے ڈی وچ شام‏ل کرنے دا الزام لگایا اے لیکن شاہنواز عالم نے مین میڈیا دے نال انٹرویو وچ انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيتی۔ 

## خاندانی تے ذا‏تی زندگی
وہ سابق ہندوستانی سیاست دان تے مرکزی حکومت وچ وزیر مملکت داخلہ تسلیم الدین دے سب تو‏ں چھوٹے بیٹے نيں۔  تسلیم الدین نے ایم ایل اے دے طور اُتے کشن گنج، ارریہ تے پورنیا لوک سبھا سیمانچل تے جوکیہاٹ د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی سی شاہنواز ارریہ تو‏ں سابق ممبر پارلیمنٹ تے جوکیہاٹ دے ایم ایل اے سرفراز عالم دے بھائی نيں۔ اوہ اپنی والدہ، بیوی تے بچےآں دے نال جوکی ہاٹ بلاک دے تحت سیسونا پنڈ وچ اپنے آبائی گھر وچ رہندے نيں۔ 

## سیاسی کیریئر

وہ جوکیہاٹ تو‏ں مئی 2018ء تو‏ں نومبر 2020ء تک بہار تو‏ں قانون ساز اسمبلی دے رکن رہ‏‏ے۔ 2020ء دے بہار اسمبلی انتخابات وچ ، اوہ حیدرآباد دے رکن پارلیمنٹ اسد الدین اویسی د‏‏ی آل انڈیا مجلس اتحاد المسلمین وچ شام‏ل ہوئے۔  انھاں نے اپنے بھائی تے جوکیہاٹ دے سابق ایم ایل اے سرفراز عالم دے خلاف الیکشن لڑیا جو آر جے ڈی دے ٹکٹ اُتے الیکشن لڑ رہے سن تے اے آئی ایم آئی ایم دے امیدوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں دوسری بار وڈے مارجنہاں تو‏ں الیکشن جتے سن ۔  انھاں نے 2022ء وچ دوبارہ راشٹریہ جنت‏ا دل پارٹی وچ شمولیت اختیار کيتی۔ 

## حوالے

گٹھ:کل ہند مجلس اتحاد المسلمین دے سیاست دان
گٹھ:اکیہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:راشٹریہ جنت‏ا دل دے سیاست دان
سارک ادیب اتے ادب فاُونڈیشن

[[سارک ادیب اتے ادب فاُونڈیشن سارک مُلکاں دے ادیاں دی اکّ غیر سرکاری ادارہ ہے جوسارک  مُلکاں دے ختے وچ دے حوالے نال امن تے بھائچارا مزبُت کرن لئ کمّ کردا ہےـ
## تصویراں

File:Delegates of 4th SAARC Writers conference held at Agra -2011.jpg|Delegates of 4th SAARC Writers conference held at Agra -2011
File:Recipants of SAARC Literary Award 2013.jpg|Recipants of SAARC Literary Award 2013
File:Recipients of SAARC Literary Award 2015.JPG|SAARC Literary Award 2015
دیونہلّی قلعہ

**دیونہلّی قلعہ ** بھارت دے بنگلور شہر توں ۳۵ کلومٹرد ُور  اکّ قلعہ ہےـ
## تصویراں


File:Devanahalli fort 01.jpg|
File:Devanahalli Fort, Bengaluru Rural district in the state of Karnataka 02.jpg|
File:Devanahalli Fort 6828.jpg|
File:Devanahalli Fort 6832.jpg
File:Devanahalli Fort 6837.jpg
File:Devanahalli Fort 6839.jpg
File:Devanahalli Fort 6843.jpg
File:Devanahalli Fort 6851.jpg
File:Devanahalli Fort 6852.jpg
File:Devanahalli Fort 6853.jpg
File:Devenhalli Fort 5212.jpg|
File:PANORAMA Devanhalli fort 20120908 085408.jpg|
File:Entrance of Devanhalli fort , Bangalore 02.jpg|
File:Outer wall view of Devanhalli fort , Bangalore 03.jpg|
File:Devanahalli fort 02.jpg|


## حوالے
ٹیپو سلطاں

**ٹیپو سلطاں ** (پیدائش: سلطان فتح علی صاحب ٹیپو: ۲۰ نومبر، ۱۷۵۰ء ء وفات:۴ مئی، ۱۷۹۹ء) شیرِ میسورسلطان حیدر علی دے سب توں وڑے فرزند، جسنوںمیسور دا شیر وی کہا جاندا  ہے ،ریاست میسور دے حکمران سن ۔
## حوالے
بابُو سنگھ مان

**بابو سنگھ مان **، عرفمان مراڑھاں والا(جنم ۱۰ اکتوبر ۱۹۴۲) اکّ پنجابی گیت کار(گُلوکار]] ہے۔اس دے لکھے گیت بیشمار پنجابی گائکاں نے گائے جنھاں وچّ محمد صدیق ، رنجیت کور اتےہربھجن مان شامل ہن۔ گائک کلدیپ ماݨک دے گائکی سفر دا پہلا گیت ایہناں نے ہی  لکھیا سی۔
## جندگی
مان دا جنم 10 اکتوبر 1942 نوں، پتا سردار اندر سنگھ دے گھر ماتا آس کور دی ککھوں، برطانوی پنجابدےفریدکوٹضلعے دے پنڈمراڑھوکھے ہویا۔] اس نے اپنی مڈھلی پڑھائی نیڑے دے پنڈجنڈ صاحبتوں کیتی اتے اوہ چھیویں جماعت وچّ کویتا لکھن لگّ پیا۔ اپنی گریجوایشن دی پڑھائی ایہناں نے سرکاری برجندرا کالج، فریدکوٹ توں کیتی۔
چلی ہسپانوی۔

چلی ہسپانوی ہسپانوی کا لہجہ اور مختلف قسم ہے جو چلی میں چلی والوں کے ذریعہ بولی جاتی ہے۔
thumb

گٹھ:چلی دیاں بولیاں
منصوبہ:ہدایات برائے تحریر

do not deleted پہلا صفہ  ڃڅڄ ۺڔڝڙڙ ڠݝݫڪکڮڤݠ
گٹھ:Korean name templates
گٹھ:Ηοξβ