open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
قطب شاہی سلطنت

**سلطنت قطب شاہی** (Qutb Shahi Sultanate) جسے سلطنت گولکنڈہ (Golconda Sultanate) وی کہیا جاندا اے قرہ قویونلو دی اک ترک سلطنت سی جو فارسی ثقافت توں متاثر سی۔ سلطاناں نون مجموعی طور تے**قطب شاہی** کہیا جاندا اے تے ایہ خاندان گولکنڈہ دی ریاست دا حکمران سی۔

## حکمران
# سلطان قلی قطب الملک 1518–1543
# جمشید قلی قطب شاہ 1543–1550
# سبحان قلی قطب شاہ 1550
# ابراہیم قلی قطب شاہ 1550–1580
# محمد قلی قطب شاہ 1580–1611
# سلطان محمد قطب شاہ 1611–1626
# عبد اللہ قطب شاہ 1626–1672
# ابوالحسن قطب شاہ 1672–1687 

## حوالے

## بیرونی جوڑ

* قطب شاہی خاندان کا تیلگو ادب و ثقافت
* سلاطین گولکنڈہ 

گٹھ:ہندوستان دے شاہی خاندان
گٹھ:سلطنت قطب شاہی
گٹھ:تیلگو شخصیتاں
گٹھ:تلنگانہ دی تریخ
گٹھ:شیعہ خاندان
گٹھ:سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:جنوبی ایشیا دے سابقہ دیس
گٹھ:بھارت دیاں سلطنتاں
گٹھ:مسلم شاہی سلسلے
گٹھ:آندھرا پردیش دی تریخ
گٹھ:سلطنتاں
گٹھ:مسلم سلطنتاں
گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں
گٹھ:ترک ریاستاں
جاب وریپنگ

**جاب وریپنگ** اک عمل دا ذکر کرن لئی عامَ طور تے ورتیا جان والا شبد اے جس وچ رزگارداتا دی ویبسائیٹ توں نوکریاں دی لسٹ اوہنا جاب بورڈ تے بنائی جاندی اے جس تے رزگارداتا اشتہار دینا چاہندا اے۔

کارپوریٹ بھرتی کرن والے اتے ایچار پیشہ ور جو نوکری دی لسٹ نوں کئی انٹرنیٹ روزگار ویبسائیٹ تے بھیجدے ہن، اتے روزگار ویبسائیٹ تے اہنا ساریاں نوکری دیا لسٹاں بھیجن دے دے پربندھ نوں ہی جاب وریپنگ کیہا جاندا اے۔ جاب وریپ ایہہ یقینی بناؤندا اے کہ رزگارداتا دیاں نوکریاں دے موقعے اتے اپڈیٹاں دی مقررہ روپ وچ جاب بورڈا تے وریپنگ ہندی رہے۔

شبد "جاب وریپنگ" "سپائیڈرنگ"، "سکریپنگ"، جاں "مررنگ" دا مترادف اے۔ جاب وریپنگ عامَ طور تے کسے تیجی دھر وکریتا ولوں کیتی جاندی اے۔ لنکڈ ان ، مونسٹر، سمپلی ہائرڈّ، انکرٹ اتے انڈنڈ جاب وریپنگ دیا سیواوا حاصل کرن والیاں مشہور نوکری لبھن دیاں روزگار ویبسائیٹ ہن۔ ادھہارن دے تور تے لنکڈ ان وریپنگ دی سودھا ماتحت روزگار داتا دی ویبسائیٹ، ایک ایم ایل فیڈ جا آر ایس ایس فیڈ تو ساریا نوکریا لنکڈ جاب سلوٹ تے استہار دے دندا اے۔ جاب وریپنگ، ایہہ یقینی بناؤندا اے کہ روزگار داتا دیا نوکریاں بنا دستی پوسٹنگ (مینئل فڈنگ) تو لنکڈ ان جابز نیٹورک تے ودھیا امیدواراں تک پہنچن سکن۔

عامَ تور تے جاب وریپنگ ایہہ یقینی بناؤندا اے کہ تسیں بنا دستی کوششاں توں جاب بورڈ دے سارے دے سارے جاب سلاٹ بھر سکدے ہو۔ وریپنگ بھرتی کرن والی ٹیم واسطے چیزاں نوں آسان بناؤندی اے اس لئی ٹیم اپنا پھوکس امیدوار دی سورسنگ اتے رلیشن شپ بلڈنگ تے لگا سکدی اے۔

**جاب وریپنگ ضروری اے**

## حوالے

گٹھ:روزگار
گٹھ:کم کتہ
لوتھا بولی

**لوتھا بولی** سینو-تبتی بولی پروار دا حصہ اے، جو کہ لہندے-مرکزی ناگالینڈ، بھارت دے لگبھگ 166,000 لوکاں ولوں بولی جاندی اے۔ ایہہ چھوٹا جیہا ضلع ووکھا (راجگڑھ ووکھا) وچ مرتکز اے۔ اس ضلعے وچ پنگتی، مراجو (میراپنی)، انگلان، باغٹی (پکتی) اتے ہور 114 توں ودھ اجیہے پنڈ ہن جنہاں دی بولی مکمل طور تے بولی جاندی اے اتے پڑھائی جاندی اے۔

## ناں
بدلویں ناواں وچ چیزما، چوئیمی، ہلوتا، کؤنگ، لوہاتا، لوتھا، لوتھا، مکلائی، سدیر اتے ٹیسنٹیسی (ایتھنولوگو) شامل ہن۔

## لہجے
ایتھنلوگُ لوتھا دیاں ہیٹھ لکھیاں اپبولیاں دی لسٹ اے۔

* لائو
* سونٹسو
* ندرینگ
* یونگ
* کیو
* کیوں
* کیو

لسانی سروے بھارت وچ، بولی ماہر جارج ابراہم گریئرسن نے بھارت دیاں بولیاں دیاں وکھو وکھریاں شاخاں دا تجزیہ کیتا اتے کئی ناگا بولیاں نوں تن حصےآں وچ ونڈیا: مغربی ناگا ، پوربی ناگا اتے مرکزی ناگا۔

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Translation of the beginning of the Book of Genesis in Lotha۔
* Sino-Tibetan Languages
* Endangered Languages Project: Lotha Naga 

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
ازرا پاؤنڈ

thumb
**ایزرا ویسٹن لومس پاؤنڈ** (انگریزی:Ezra Weston Loomis Pound) (30 اکتوبر 1885 – 1 نومبر 1972) امریکی شاعر اتے نقاد سی۔ اوہ انگریزی ساہت وچ جدیدیت تحریک دی اک پرمکھ ہستی سی۔

اسنے 1906 وچ پینسلوانیا یونیورسٹی توں ایم اے کیتی۔ 1907 وچ سپین اتے اٹلی دا سفر کیتا اتے آخر انگلستان وچ رہن لگ پیا۔ اوتھے اسنے 1912 تک نظماں دے چار مجموعہ چھپوائے۔ اس دیاں چنگیریاں نظماں اوہ ہن جو اسنے چینی، جاپانی اتے اطالوی شاعری توں متاثر ہو کر لکھیاں۔ اس دے کینٹو جو 1925 توں چھپ رہے ہن، اس دے خیالاں تے جذبیاں دے اصل نمائندہ راہے۔ اوہناں وچ قدیم داستاناں، عوامی گیت، اتے جدید معاشرتی ہیجان نوں وڈے سلیقے نال اک سر کیتا گیا اے۔ 1924 وچ پاؤنڈ اٹلی آ گیا اتے دوجی وڈی جنگ دے دوران وچ مسولینی اتے فاشزم دی حمایت وچ تقریراں نشر کیتیاں۔

گٹھ:امریکی شاعر
گٹھ:امریکی شخصیتاں
نیرو مودی

**نیرَۉ مودی** اک ہیرا کاروبjری اے اتے اسدی اسے ناں اُتے زمین ہیرا کمپنی وی چلدی رہی اے۔ اسدی شروعات اسنے 2010 وچ کیتی سی۔ نیرَۉ مودی اجیہا پہلا بھارتی ہیرا کاروباری اے جسنوں کرسچی اتے سوتھبیء نے اپنے کیٹالوگ دے کور لئی چنیا ہووے۔ اس اُتے پنجاب نیشنل بینک (پی این بی) دے الزام ہن کہ اس نے دھوکھیبازی نال 1.8 بلیئن ڈالر جاں 11,400 کروڑ روپئے حاصل کیتے ہن۔ بالیوڈّ اتے ہالیوڈّ اداکارہ پریانکا چوپڑہ نیرَۉ مودی دے خلاف مالی دھوکھادھڑی دے الزاماں کرکے اسدے برانڈ نال اپنا سمجھوتہ ختم کرن دے تعلق وچ قانونی رائے دی منگ کر رہی اے۔ اس کمپنی دا مکھ دفتر ممبئی، بھارت وچ اے۔
## حوالے

گٹھ:بھارتی ارب پتی
گٹھ:بھارتی لوک
شبینہ ادیب

**شبینہ ادیب** (جم 27 دسمبر 1974) کانپور، بھارت توں اک اردو شاعرہ اے۔

## زندگی
شبینہ ادیب کا جنم 27 دسمبر 1974 کو عزیز احمد اور ریبو بیگم کے گھر ہوا۔

## لکھتاں
* *تم میرے پاس رہو* (2007)

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارتی مسلمان
اے ویری شارٹ سٹوری

[thumb|[ارنیسٹ ہیمنگوے دائگنیسوان کرووسکینال رشتہ اس کہانی دا بنیاد بنیا۔ ]]
"**اے ویری شورٹ سٹوری**" ارنسٹ ہیمنگوے ولوں لکھی اک چھوٹی کہانی اے۔ایہہ پہلی وار 1924 دے پیرس ایڈیشن وچ اک ونائٹ، جاں چیپٹر دے طور تے چھپی سی جسدا سرلیکھ *ان آور ٹائم* سی اتے بعد وچ اسنوں دوبارہ لکھیا گیا اے اتے ہیمنگوے دی پہلے امریکی نکی کہانی مجموعہ *ان آور ٹائم* وچ شامل کیتی گئی سی، جسنوں بونی اینڈ لورائیٹ ولوں 1925 وچ شائع کیتا گیا سی۔

کہانی وچ، پہلی عالمی لڑائی دا اک سپاہی اتے اک نرس جسدا نام "لوز" اے، دا پیار پے جاندا اے۔ ہسپتال وچ تن مہینیاں دے دوران اوہناں دی نیڑتا ہندی اے۔ اوہ ویاہ کرن دا فیصلہ کردے ہن، پر جدوں سپاہی امریکہ واپس آؤندا اے، تاں اس نوں لوز توں اک پتر حاصل ہویا اے جس دی خبر ایہہ اے کہ اوہ کسے افسر نال پیار کر بیٹھی اے۔ بعد وچ اوہ لکھدی اے کہ اس نے ویاہ نہیں کیتا، پر سپاہی اس دی اندیکھی کردا اے۔ نوں فوجی اک ٹیکسی وچ اک جنسی تعلقات توں گونوریئے ہو جاندا اے۔

ہیمنگوے دا پہلی عالمی لڑائی دے ویلے اٹلی وچ اک نرس نال پریم حوالہ چلیا سی جس تے ایہہ کہانی مشتمل اے۔  ادوں اٹلی دے محاذ تے لڑائی دوران سٹّ لگن کارن ہسپتال وچ علاج اسدا علاج چل رہا سی۔

## حوالے

گٹھ:انگریزی ساہت
گٹھ:انگریزی
جےشری اروڑا

**جیشری اروڑا** اک بھارتی فلم، سٹیج اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے، اتے کتھک اتے منیپوری ڈانس دی اک سکھئت ڈانسر اے۔ اسنے کئی بالیوڈّ فلماں اتے ہندی ساؤپ اوپیرا وچ معاون کردار نبھایا اے۔

## کریئر
اروڑا 9 سال دی عمر توں تھئیٹر وچ کم کر رہی اے۔ اسنے 1 جی 1984 وچ ہم لوگ نال ٹی۔وی۔ وچ اپنا کیریئر شروع کیتا۔ اوہ آخری 15 سال توں اپنے پروار نال نوئڈا وچ رہندی اے اتے کم لئی ممبئی چلاؤندی اے۔

## فلموگرافی
; فلماں

; ٹیلیوژن

## حوالے

## باہری کڑیاں
* 
گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:کولکاتہ دیاں اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
غزالہ علیزادہ

thumb|غزالہ علیزادا دا مقبرہ

**غزالہ علیزادا** ( ) (جم 1947, مشہد، ایران، موت 2 مئی ۔996)  اک ایرانی شاعر اتے لکھاری سی۔ اس دی ماں وی شاعر اتے لکھاری سی۔ اس نے دو وار ویاہ کروایا؛ اسدی اتے اس دے شوہر بزان الٰہی دی اک بیٹی سلما سی۔ اتے پھر دوجا ویاہ محمد رضا ناصر شاہدی نال کروایا۔  اس نے 1961 دے قزوین بھوچال دیاں بچیاں ہوئیاں دو کڑیاں نوں اپنا لیا۔

## جیونی
اوہ سکول وچ اک سنگاؤ، سمارٹ اتے تونائی نال بھرپور طالبہ سی۔ اس نے مہاتی گریجو ایٹ سکول آف ہائر ایجوکیشن توں ہیومینیٹیز وچ ڈپلوما حاصل کیتا اتے اسے ویلے شاکاہاری بن گئی۔ اس نے تہران یونیورسٹی توں سیاسی سائنس وچ بی۔اے۔ دی ڈگری حاصل کیتی، پھر اوہ سورونن یونیورسٹی وچ فلسفے اتے سنیما دا مطالعہ کرن فرانس چلی گئی۔ شروع وچ اوہ پیرس وچ قانون دی پی۔ ایچ۔ڈی کرن لئی چلی گئی سی، مگر اس نے اپنا رستہ بدل لیا اتے مولانا رومی بارے اپنا کھوج پتر لکھنا چاہندی سی، پر اپنے پیؤ دی اچانک موت کارن اس نوں اپنا کم وچے چھڈّ کے چلی گئی۔

اسنے اپنے ساہتی کیریئر نوں مشہد وچ نکیاں کہانیاں لکھ کے شروع کیتا۔ اس دیاں مکھ لکھتاں خانا-اِ-ایدریسیہا (خانه ادریسیها، ایدریسیہا دا گھر) سی۔ اس دیاں نکیاں کہانیاں وچ "چہار راہ"، "بعد از تابستان" اتے "سفر نہ گزشتنی" شامل ہن اتے اس دیاں ہور ناولاں وچ *دو منزرہ* اتے *شب‌ہائی تہران* شامل ہن۔ اس دیاں کجھ لکھتاں نوں روزہ جمالی نے انگریزی وچ ترجمہ کیتا اے۔

جدوں اوہ کینسر توں پیڑت سی، اسنے دو وار خدکشی کرن دی کوشش کیتی۔ آخر اسنے مئی 1996 وچ، مزندران دے رامسر وچ جواہر دیہہ وچ اک درخت نال اپنے آپ نوں لٹکا کے خودکشی کر لئی۔ اس نوں امام زادہ طاہر قبرستان وچ دفن کیتا گیا سی۔

اس دی زندگی دے بارے اک دستاویزی فلم، *غزالہ علیزادا مقدمہ*، بنائی گئی اے۔

## کتاباں

### ناول
* *دو منزرہ*
* *خانا-اِ-ایدریسیہا* (دو زلداں)
* *شب‌ہائی تہران*

### کہانیاں
* "بعد از تابستان"
* "سفر نہ گزشتنی"

### ہور
* *تالارہا*
* *رئیائے خانا او قابوس زوال*

## حوالے

گٹھ:جم 1947
گٹھ:موت 1996
کامریڈ راجکمار

کامریڈ **راجکمار** دھاریوال ( ?- 20 اکتوبر 2017) بھارتی کمیونسٹ پارٹی اتے امن لہر دے آگوُ سن۔ 1972 توں 1978 اتے 1980 توں 1985 دو وار پنجاب دے ضلع گرداس پور دے حلقہ دھاریوال توں پنجاب صوبائی اسمبلی دے میمبر رہے ہن۔ ممبر بنن توں پہلاں اوہ نگر کونسل دھاریوال دے پردھان وی رہے۔ کامریڈ راجکمار مزدور جماعت وچ بہت ہی ہرمن پیارے سن۔ دھاریوال دی وولن مل دی مزدور یونیئن دے وی اوہ کئی سال پردھان رہے۔

کامریڈ راجکمار نے ملک دی ونڈ ویلے مسلماناں نوں بچاؤن اتے سرحد پار کرواؤن لئی جان جوکھم وچ پا کے کم کیتا سی۔ دیساں وچکار امن تے دوستی لئی وی اوہناں دا کم اگھا سی۔ پہلاں اوہ اسکس (ہند-روس  دوستی سبھا) پنجاب دے آگوُ سن اتے پھر انڈین سوسائٹی فار کلچرل کوآپریشن اینڈ فرینڈشپ (اسکف) دے دیس پدھر دے آگوُ رہے۔ 

## حوالے

گٹھ:بھارتی کمیونسٹ پارٹی
گٹھ:پنجاب، بھارت توں بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے سیاستدان
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
ارجن سنگھ مستانہ

**ارجن سنگھ مستانہ** پنجاب دے اگھے کمیونسٹ اتے کسان آگوُ سی۔ اوہ بھارت دی کمیونسٹ پارٹی ولوں ولٹوہا حلقے توں پنجاب صوبائی اسمبلی لئی چنیا گیا سی۔ اس نوں خالصتانی ات گرداں ولوں 27 مارچ 1986 نوں قتل کر دتا گیا سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارتی کمیونسٹ پارٹی
گٹھ:پنجاب، بھارت توں بھارتی کمیونسٹ پارٹی دے سیاستدان

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
راناکا دیوی

**راناکادیوی** کھینگارا، مغربی بھارت دے سودیس علاقےدے چداساما حکمران، دی 12ویں صدی دی اک مہان رانی سی۔ اسدا ذکر بارڈک دکھدائی رومانس وچ اے جو چدساما راجا کوجھارا اتے چولوکئی راج جیسیما سدھاراجا دی لڑائی دی نمائندگی کردے ہن۔ حالانکہ، ایہہ دنتکہانی بھروسے یوگ نہیں اے۔

## سبھیاچار وچ مشہوری
سودیس دے لوکاں اتے لوکاں وچ اس کہانی دے کئی بدلاء اجے وی مشہور ہن۔ کھینگارااتے راناکادیوی دے گیت گاؤن دے کجھ بانی بہت شعری ہن۔

## حوالے

### کتاب لسٹ

گٹھ:بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
مہندرپال دھاریوال

**مہندرپال دھالیوال**اگھا پنجابی پرواسی ناول کار اے۔

## کتاباں
### ناول
* *منزل ہور پرھے*
* *رتاں لہو لہان*
* *نہیں سکنے کدے دریا*

گٹھ:پنجابی ناول کار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:جٹ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
پنجاب سرکار، بھارت

**پنجاب سرکار** جس نوں کہ **پنجاب راج سرکار** وی کیہا جاندا اے بھارت دے پنجاب صوبے دی سبتوں اچا گورننگ ادارہ اے۔اس صوبے وچ 22 ضلعے ہن ۔اس ادارہ وچ اک کارجکارنی ادارہ جس دے مکھی نوں گورنر کہندے ہن، اک نیاں نظام تے اک قنون گھڑنی کونسل جس نوں لیجسلیٹو اسمبلی کہندے ہن آنؤدے ہن۔

بھارت دے دوسرے صوبےآں وانگ گورنر مرکز سرکار دی صلاحَ نال بھارتی لوکراج دے پردھان دوبارہ تھاپیا جاندا اے۔ اس دا عہدہ زیادہ تر رسمی اے جد کہ وزیر اعلیٰ ہی سرکار دا صحیح مکھیا ہندا اے تے اس کول ساریاں طاقتاں ورتن دا اختیار ہندا اے۔ چنڈی گڑھ پنجاب دا راجگڑھ اے اتھے ہی صوبائی اسمبلی تے سکٹریٹ واقع ہن۔ چنڈی گڑھ ہریانہ صوبے دا وی راجگڑھ اے تے اک مرکز ماتحت علاقہ اے۔ اتھے ہی پنجاب تے ہریانہ دی مکھ عدالت اے جس دے اختیار ماتحت دوویں صوبے  آنؤدے ہن۔

## صوبائی اسمبلی چوناں 2017 توں بعد دے کیبنٹ وزیر

پنجاب سرکار دے پورٹپھولیؤ دے نال موجودہ سرکار وچ کیبنٹ منتریاں دی اک لسٹ ہیٹھاں اے:

## حوالے

## باہری سروت
* پنجاب سرکار دی ویبسائیٹ 
گٹھ:پنجاب، بھارت دی سرکار
گٹھ:پنجاب، بھارت
ماں بولی (گیت)

**ماں بولی**، گیت پنجابی ماں بولی بارے لِکھیا گیا اک گیت اے جیہڑا پنجابی گُلوکار یعقوب گل نے گایا اے تے پنجابی دے شاعر ہروندر سنگھ نے لِکھیا اے۔ ایہہ گیت 21 فروری 2018 نوں پنجابی دے سرمور شاعر سرجیت پاتر ولوں قومانتری ماں بولی دیہاڑا دے موقعے اُتے چنڈی گڑھ کلا بھوَن وچ ریلیز کیتا گیا۔ ایہہ گیت وائیٹ ہل میوزک کمپنی ولوں اپنے لیبل ہیٹھ پروان کرکے اپنے یوٹیوب چینل  اُتے پایا ہویا اے۔

## گیت دے بول

جیہڑی دیندی سی اسیس سچے شبداں دے نال 
میرے سامݨے اوہ ماں بولی مری جاندی آ 
کنڈ کرکے اولاد ہے پواندی ولّ کھڑی
بھرے من نال ویکھ کے ماں جری جاندی آ 
جیہڑی آکھدی سی جیندا رہویں جیݨ جوگیا 
میرے سامݨے اوہ ماں میری مری جادی آ
جیہڑی دیندی سی اسیس ...

ناتھ جوگیاں دے ویہڑے کھیڈ ہوئی مٹیار 
گُرو صوفیاں فقیراں کیتا لاڈ تے پیار  
کتے بلّا نال نچے کتے رانجھا نال گاوے 
سارے نال نچّ اٹھے ٹلے تکیئے مزار 
تری جاندی دی مڑک ادوں لوک تکّ کے 
سارے آکھدے سی ویکھو ویکھو پری جاندی آ 
جیہڑی دیندی سی اسیس ...

کنے عطراں دے عرق نے ایہدے وچ سمائے
سچے پاتشاہ دے بول واک شبد ایہہ گائے
ایہہ مکیاں دا حج تے قرآن دی اذان  
ایہدے گیتاں وچوں بھنی بھنی خشبوئی آوے 
جو سی کدے پٹرانی گولی بنگی نتانی
نموجھونی ہو نمانی من بھری جاندی آ 
جیہڑی دیندی سی اسیس....

اٹھو شیر دُلیو تے اٹھو دھیو رانیؤ
درد ونڈاؤ ماں دا مرض وی جانیؤ
مالوے دے پترو مجھیل تے دوابیؤ 
ساغراں توں پار تے لاہور دے پنجابیو 
کِسے نے آکھݨا، اوئے! جیݨ جوگیو '
کہݨ والی تے ماں جدوں مری جاندی آ 
جیہڑی دیندی سی اسیس....


## گیت دا یوٹیوب لِنک
ماں بولی گیت دا یو ٹیوب لنک

## باہرلے جوڑ
*پنجابی شاعر پدم سری سرجیت پاتر جی دے گیت '''ماں بولی''' بارے وچار 
*پنجابی شاعرہ سری متی سکھوندر امرت جی دے گیت '''ماں بولی''' بارے وچار 
*دھمال 94 فیصلہ آباد پاکستان ولوں ماں بولی گیت دی پیشکاری 
*انگریزی ٹربیؤن وچّ ماں بولی گیت رلیز کرن سبندھی خبر

## ماں بولی گیت نوں سنمان
*ماں بولی * گیت نوں ریڈیو مرچی ولوں **سال 2018 دا اتم گیت (غیر فلمی) اعزاز** دتا گیا

### تصویراں
گیت ریلیز کرن ویلّے دیاں تصویراں

Maa Boli song release ceremony ,Chandigarh.jpg|
Punjabi poet Surjit Patar,singer Yakoob and Punjabi poetess Sukhwinder Amrit.jpg|


## ریڈیو مرچی سنمان سماروہ دیاں تصویراں

Song of the year 2018 (non film) award to Maa Boli song 03.jpg|
Song of the year 2018 (non film) award to Maa Boli song 02.jpg| 
Best Music award 2018 (non film) to Maa Boli song 01.jpg|
Poet Harvinder Singh (centre) with lyricist Babu Singh Mann (right).jpg| 
Poet Harvinder Singh (centre) with lyricist Babu Singh Mann (right) and Punjabi folk singer Hardeep and others.jpg| 


## حوالے

گٹھ:پنجابی گیت
سونُو سُود

**سونو سود** (انگ: ***Sonu Sood***، جم 30 جولائی 1973) اک بھارتی فلم اداکار، ماڈل تے پروڈیؤسر اے جو مکھ طور تے ہندی، تیلگو تے تامل فلماں وچ کم کردا اے۔ اوہ کچھ کو کنڑ تے پنجابی فلماں وچ وی آئے ہن۔

2009 وچ، اس نے بیسٹ ولن لئی آندھرا پردیش سٹیٹ نندی اوارڈ اتے تیلگو فلم اردھدھتی وچ تیلگو دے سبتوں ودھیا معاون اداکار لئی فلمفیئر اوارڈ حاصل کیتا۔ 2010 وچ، اسنے اک نیگیٹو کردار وچ بیسٹ ایکٹر لئی اپسارا اوارڈ اتے بالیوڈّ دے بلبیون ڈبنگ لئی اک نیگیٹو کردار وچ ودھیا کارگزاری لئی آئی۔آئی۔ایف۔اے۔ اوارڈ حاصل کیتا۔ 2012 وچ، اس نے جلائیئی لئی نیتک کردار وچ ودھیا ایکٹر لئی سیائیائییما انعام حاصل کیتا۔ اوہ سبھ توں ودھیا بلاکبسٹر فلماں جویں یووا (2004)، اتھادُو (2005)، عاشق بنایا آپ نے (2005)، جودھا اکبر (2008)، ڈکوڈو (2011) اتے شوٹاؤٹ ایٹ وڈالا (2013) وچ کردار لئی جانیا جاندا اے۔

اوہ اپولو ٹائرز، ایئرٹیل وغیرہ لئی کمرشیئل وچ وی پیش ہوئے۔

جولائی 2016 وچ اس نے 'شکتی ساگر پروڈکشنز' دا اساری کیتا، جس دا نام اسدے پیؤ شکتی ساگر توں رکھیا گیا اے۔

## فلموگرافی

### ڈبنگ کریئر

## ہور دیکھو
* List of Bollywood villains

## حوالے

گٹھ:جم 1973
گٹھ:زندہ لوک
گٹھ:فلمی اداکار
گٹھ:پنجابی اداکار
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی ہندو
گٹھ:جٹ
پنجابی قومانتری فلم اکیڈمی ایوارڈ

**پنجابی انٹرنیشنل فلم اکادمی اوارڈ** نوں پیفا (*PIFAA*) انعام دے طور تے وی جانیا جاندا اے جو پیشہ ور پنجابی فلم صنعت دے فنی اتے تکنیکی دوہاں شعبےآں وچ جاندا اے۔ 2012 وچ ٹورانٹو، کینیڈا وچ پہلی اوارڈ تقریب  منعقد کیتی گئی سی۔ ایہہ انعام پرواسی میڈیا انک اتے کینیڈیئن سرکار ولوں منعقد کیتے گئے سن۔ پیفا اوارڈز وچ 15 کیٹیگریاں شامل ہندیاں ہن اتے دنیا بھر توں پنجابی فلماں نوں مانتا دندیاں ہن۔ پاکستان توں پنجابی فلماں نوں وی اک خاص کیٹیگری  وچ شامل کیتا گیا اے۔

## اتہاس
ایہہ انعام پرواسی اینٹرٹینمینٹ دے پردھان راجندر سینی دا اپرالا سی، جس دا سپنا بالیوڈّ اوارڈ فنکشناں وانگ پنجابی سنیما لئی اچّ گنوتا دا اعزاز کرنا سی۔ دھرمندر 2012 دے PIFA اوارڈز لئی برانڈ امبیسڈر سن۔

## اوارڈ تقریب
ہیٹھ لکھے2012 توں سارے پنجابی انٹرنیشنل فلم اکادمی اوارڈ تقریباں دی لسٹ اے:

## اوارڈ
**مسحور اوارڈ**
* بیسٹ فلم - جوری
* بیسٹ فلم - پبلک چوائس
* ودھیا ڈریکٹر
* سبھ توں ودھیا ابھلیڈر - مرد
* سبھ توں ودھیا ابھلیڈر - عورت
* ودھیا معاون اداکار - مرد
* ودھیا معاون اداکار - عورت
* نیگیٹو کردار وچ ودھیا مظاہرہ
* کامک کردار وچ ودھیا کارگزاری
* ودھیا سنگیت ڈریکٹر
* ودھیا گیت کار
* ودھیا کہانی
* بیسٹ پلیبیک سنگر - مرد
* بیسٹ پلیبیک گلوکار - عورت
* ودھیا سنیماٹوگراپھی
* ودھیا اڈیٹر
* ودھیا گل بات
* ودھیا سکرینپلے
* لائیف ٹائم اچیومینٹ اوارڈ

## حوالے

## باہری کڑیاں

* http://www.pifaawards.com/index.php 
گٹھ:انعام
وڈ دی سرکاری چٹھی

**چارلس وڈ**، ایسٹ انڈیا کمپنی دے بورڈ نوں کنٹرول کرن والا صدر سی، نے بھارت وچ اہم اہتمام نال تعلیم دا پرسار کیتا۔ بھارتی سکھیا لئی وڈ نے 1854 وچ لارڈ ڈلہوزی، بھارت دا گورنر جرنل، نوں اک چٹھی بھیجی۔

## صلاحاں
* ہریک صوبہ وچ اک سکھیا ڈپارٹمینٹ قائم کیتا گیا۔
* کلکتہ، بمبئی، مدراس ورگے وڈے شہراں وچ یونیورسٹیاں دا قیام کیتا گئیا۔
* ہریک ضلعے وچ گھٹو-گھٹو اک سرکاری سکول کھولھیا۔
* بھارتی وسنیکاں نوں اپنی ماں بولی وچ سکھلائی دینی چاہیدی اے۔
* پرائمری لیول توں یونیورسٹی لیول دی سکھیا دا طریقہ کار ڈھنگ نال پربندھ کیتا گیا۔
* سرکار نوں عورتاں دی سکھیا نوں ہمیشہ سہارا دینا چاہیدا اے۔

## ورثہ
وڈ دے سرکاری پتر مطابق، ہریک صوبہ وچ سکھیا ڈپارٹمینٹ قائم ہویا اتے 1857 وچ کلکتہ یونیورسٹی، ممبئی یونیورسٹی اتے مدراس یونیورسٹی توں بعد 1882 وچ پنجاب یونیورسٹی، لاہور تے 1887 وچ الہ آباد یونیورسٹی دا قیام ہوئیا۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:بھارت دی تریخ
میرزاپور

**مرزاپر** پنڈ شوالک دیاں پہاڑیاں دے شانت ماحول وچ وسیا ہویا بلاج ماجری ضلع اجیتگڑھ ماتحت آؤندا اے۔ ایہہ پنڈ انگریزاں دی سیرگاہ ہویا کردی سی۔ ایہہ پنڈ لگبھگ چار سو سال پہلاں وسیا سی۔ ممبئی دے سپر سٹار پنڈ وچ پھیرا پاؤن لئی آؤندے ہن۔
## دیکھن یوگ تھاں
1914 وچ پنڈ توں دکھن والے پاسے پہاڑیاں وچ اک گیسٹ ہاؤس، پرانے شو مندر، 22.40 میٹر اچا اتے 21.40 میٹر لمبا ڈیم اے جتھے ہریک ورھے سیکڑیاں دی گنتی وچ باہرلے ملکاں توں نویاں-نویاں قسماں دے غیرملکی پنچھی آؤندے ہن۔
## ہورویکھو
*میرزاپور ڈیم

## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:اجیتگڑھ ضلعے دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے پنڈگٹھ:پنجاب، بھارت دے پنڈ
کرُوتیکا دیسائی خان

**کرُوتیکا دیسائی خان** (نائی دیسائی، روائتی کرُوتیکا دیسائی؛ جم 23 فروری 1968)، اک بھارتی فلم، تھئیٹر اتے ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اوہ بھارت دی شروعاتی ٹیوی سیریز وچ منگلا کھیڈن دی مشہوری بن گئی - بوآیاد اوہ چندرکانت، منجی-اک ٹولی شو، ایئر ہوسٹس، سپر ہٹ مکبا- پہلی بھارتی دی گنتی ہیٹھاں دکھاؤن، بداما-اکا سفر شو، نورجہاں-تریخی، دیوار-ہیملیٹ سٹار، امباجی نوں زی ٹیوی لڑی وچ پیش کرن لئی مشہور اے۔ رام ملائی جوڑی۔ اسنے سٹار پلسّ روزانہ دے مظاہرہ 'میر اینگن مین' اتے شانتی دیوی دے کردار پیش کیتی، جو اک سبھ توں کامیاب اتے لمے ویلے توں چل رہی شو بن گئی۔ 2 سال دی کامیاب دوڑ توں بعد اگست 2017 وچ ایہہ مظاہرہ ختم ہویا۔

اوہ مرحوم شری گیرس دیسائی دی بیٹی اے۔

## اداکاری کریئر
اوہ سڑک بچیاں لئی اک تھئیٹر ورکشاپ  وچ شامل اے اتے خالص پرتشت سمیت کئی گجراتی ناواں وچ وی کم کیتا اے جنہاں نے جنتا دے نال نال کلاساں توں رائے دیاں سمیکھیاواں اتے پرشنسا جتے اتے چار مہینیاں وچ 125 وار کیتی گئی سی، اک قسم دا ریکارڈ۔

اس نے اتراؤن دے سر لئی اپنا سر منڈوایا، جس نال اوہ بھارتی ٹیلیوژن دے اتہاس وچ پہلی عورت نوں گنڈھن لگ پئی۔

اسنے بھارتی سابن اوپیریز وچ زیادہتر مشہور کرداراں کیتیاں ہن، خاص کرکے رام ملکھایوجی جوڈی اتے اتران آدی۔ سال 2015 وچ، اسنے سٹار پلسّ دے سیریل میرے آنگن میں وچ شانتی دیوی دی اہم کردار نبھایا۔

## نجی زندگی
دیسائی دا ویاہ امتیاز خان نال ہویا اے، جو ہندی فلم اداکار جینت دے پتر ہن اتے اداکار امجد خان دا بھرا اے۔ اس جوڑے دے اک بیٹی اے۔

## فلموگرافی
; فلماں
* *انصاف* (1987)
* *دی اڈوپٹڈ* (2001)
* ڈٹک
* *ٹرن لیفٹ ایٹ دی اینڈ آف ورلڈ* (2004)
* دستک

## ٹیلیوژن
* دیکھ بھائی دیکھ
* بے تال پچھسی
* بنیاد
* چندرکانت
* * زمان ااساسن*
* *قسمت (ٹی۔وی۔ سیریز)*
* *ہنگامہ*
* سپرہٹ مکتبلا
* اک ماؤنسپلّ آکاش
* نورجہاں (ٹی۔وی۔ سیریز)
* *مانسی*
* *بلیک*
* کرو سیلیانئن

## حوالے

گٹھ:جم 1968
گٹھ:20وی صدی دیاں فلمی اداکاراں
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
امردیپ گِل

**امردیپ گل** (13 دسمبر 1966) پنجابی گیت کار، لکھاری اتے فلم ڈریکٹر اے۔ اسدے رچے کئی گیت وکھ-وکھ گائکاں دی آواز وچ ریکارڈ ہوئے ہن۔ ساہت اتے سنگیت دے علاوہ امردیپ نے فلم ڈریکٹر وجوں پنجابی دے ساہت اکادمی ایوارڈ جیتو رام سروپ انکھی دی کہانی ‘ستا ناگ’ نوں لے کے اک مختصر فلم وی بنائی اے۔
## کتاباں
* *[[ارتھاں دا جنگل]]* (کویتاواں)
* *[[سلی سلی ہوا]]* (گیت)
*

## مشہور گیت
* ایہہ جو سلی سلی آؤندی اے ہوا (ہنس راج ہنس)

* کڑیاں تاں کڑیاں نے (ہنس راج ہنس)
* ایہہ پنجاب وی میرا اے، او پنجاب وی میرا اے (ہنس راج ہنس)
* جے ملے اوہ کڑی (امریندر گل)
* اسکے دی مار - (رانی رندیپ)
* دکھ بول جے دسیا (ہنس راج ہنس)
* دل کچ دا (رانی رندیپ)
* کہڑے پنڈ دی توں نی (لہمبر ہسینپری)
* کی بیتی ساڈے نال (سلیم)
* ہنجھو (امریندر گل)
* محبتاں دے گھر (رانی رندیپ)
* نہ توں کجھ کھٹیا (روشن پرنس اتے ارشپریت کور)
* کجلے والے نین (دوندر کوہنور اتے ڈولی سدھو)
* آؤندی کڑیئے جاندی کڑیئے (کلدیپ رسیلا اتے ڈولی سدھو)
* سوچاں وچ توں (امریندر گل)
* اک کڑی پنجاب دی (امریندر گل)
* اسیں وی دلی تینوں نی کدے معاف کرنا (مینو سنگھ)
* میرے ویر بھگت سنگھ شیرا وے (مینو سنگھ)
## فلمی سفر
* ستا ناگ(مختصر فلم)لکھاری،پروڈیؤسر،ڈریکٹر
* جنگجو (فیچر فلم) لکھاری
* خون(مختصر فلم) لکھاری،پروڈیؤسر،ڈریکٹر
* جورا

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
مہارانی چِمنابائی

thumb|چِمنابائی
[thumb| مہارانی چِمنابائی اتے [وڈودرا دی اندرا راجے ولوں پائی ہوئی 'نوواری'، اک روایتی مہاقومی ساڑی]]

**مہارانی چِمنابائی ** (1872 – 23 اگست 1958)، اسنوں **چمنابائیII **وجوں وی جانیا جاندا اے،  اوہ سیاجیراؤ گائکود دی دوجی بیوی اتے بڑودا دی مہارانی سی۔

اوہ اک ترقی پسند عورت سی، اسنے لڑکیاں لئی سکھیا دا کم کیتا، پردہ نظام اتے بال ویاہ ختم کر دتی اتے اوہ 1927 وچ آل انڈیا ومینس کانفرنس (اے۔آئی۔ڈبلیو۔سی۔) دا پہلی پردھان بنی۔

اسدا جم بطور شریمنت گجرابائی دیوی ہویا، اوہ شریمنت سردار باجیراؤ امرتراؤ گھاٹگے دی دھی سی۔ اسدی دھی اندرا دیوی مہاراجہ جتیندر نارائن، کوچ بہار (کوچ بہار)دے مہاراجہ، دی بیوی بن گئی سی۔

## کم
* 

## حوالے

## ایہہ وی پڑھو
* Moore, Lucy (2004) *Maharanis: the lives and times of three generations of Indian princesses*۔ London: Viking 0-670-91287-5
گٹھ:جم 1872
گٹھ:موت 1958
گٹھ:19ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی عورتاں
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
کوچ بہار

**کوچبہار** (بانگلا: কোচবিহার জেলা، راجبونگشی / کامتاپری: কোচবিহার) مغربی بنگال اتے بہار دی سرحد اتے واقع اک شہر اے۔ مغربی بنگال وچ واقع کوچ بہار اپنے خوبصورت سیل تھانواں لئی مشہور اے۔ سیل تھانواں دے علاوہ ایہہ اپنے خوبصورت مندراں لئی وی پورے دنیا وچ جانیا جاندا اے۔ اپنے سوہنے سیل ستھاناں اتے مندراں دے علاوہ ایہہ اپنی قدرتی خوبصورتی لئی وی بہت مشہور اے۔ شہر دی بھجّ - دوڑ توں دور کوچ بہار اک شانت علاقہ اے۔ اتھے چھٹیاں گزارنا سیلانیاں نوں بہت پسند آؤندا اے کیونکہ اس دی قدرتی خوبصورتی اوہناں وچ نویں چستی اتے توانائی دندی اے۔ کیہا جاندا اے کہ پرانے ویلے وچ اتھے کوچ راجاواں دی حکمرانی سی اتے اوہ نیمی طور تے بہار دا سفر کیتا کردے سن ۔ اس کارن اس دا نام کوچ بہار پیا ۔
 
گٹھ:مغربی بنگال دے شہر
گٹھ:بھارت دے شہر
میگھا ڈھڈے

**میگھا ڈھڈے** اک بھارتی اداکارہ اے جس نے مراٹھی فلماں اتے سابن اوپیرا وچ حصہ لیا اے۔

## کریئر
میگھا نے 2012 وچ اک مراٹھی فلم میٹر نال اپنی ایکٹنگ شروع کیتی سی۔ اسنے سوپ اوپیرا پہچان وچ وی کم کیتا اے، جس نے ڈی۔ڈی۔

## فلموگرافی

### فلماں

## ہور ویکھو
* Cinema of India
* Marathi movies

## باہری کڑیاں

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:مراٹھی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
ادی بولی

**ادی بولی**، جسنوں ابور (ابھوراہ، ابور-میری) اتے لوہبو (لہو-پا, لوؤبا) وی کیہا جاندا اے، اک تانی پروار دی چینی تبتی بولی اے جو بھارت دے اروناچل پردیش وچ بولی جاندی اے۔

## لہجے
ادی وچ کئی لہجے ہن، جویں پدم، منیانگ، شمونگ، مائیسنگ (اے۔کے۔اے۔ پلینس میری) اتے پسی۔

## سکارلشپ دا اتہاس
ادی ساہت نوں عیسائی مشنریاں ولوں 1900 وچ ترقی یافتہ کیتا گیا۔ مشنریاں، جے۔ایچ۔ لورین اتے ایف۔ڈبلیو۔ سیوگے نے 1906 وچ مپک ملی اتے اتسونگ پرٹن، جنہاں نوں عدی بولی جاں ادی لپی دا باپ کیہا جاندا اے
، دی مدد، نال اک *ابور-میری ڈکشنری* شائع کیتی۔

## سکھیا
ادی بولی تیجی بولی دے طور تے ادی گروہاں دے دبدبے والے علاقیاں وچ سکولاں وچ پڑھائی جاندی اے۔

## حوالے

## ایہہ وی پڑھو
* Lalrempuii, C. (2011)۔ "Morphology of the Adi language of Arunachal Pradesh" (Doctoral dissertation)۔
* Nyori, T. (1988)۔ Origin of the name'Abor'/'Adi'۔ In Proceedings of North East India History Association (Vol. 9, p.&nbsp;95)۔ The Association.

## باہری کڑیاں
* A short BBC documentary composed of nineteen clips on the life, language, and culture of the Adi.http://www.bbc.co.uk/tribe/tribes/adi/
* Mark Post, A documentation of the Upper Belt variety of Minyong (Adi)، Arunachal Pradesh, North East India۔ Endangered Languages Archive.
* Adi Audio Sample  at the Endangered Languages Project

گٹھ:آسام دیاں بولیاں
گٹھ:تانی بولیاں
گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
چِٹا باز

**چٹا باز جاں گیرفالکن** (فارسی وچ شنقار ، عربی وچ سنقر) (/ˈdʒɜːrfɔːlkən/ or /آنdʒɜːrfælkən/) (*Falco rusticolus*)، بازاں دیاں قسماں وچوں سبھ توں وڈا اک شکاری پنچھی اے۔ اس لئی مختصر گیرا وی ورتیا جاندا اے۔ ایہہ آرکٹک سمندری ساحلاں اتے ٹنڈرا اتے شمالی امریکہ، یورپ اتے ایشیا دے جزیرےآں تے بچے دندا اے۔ ایہہ مکھ طور تے اتھے دا نواسی ہندا اے، پر کجھ زیر فالکن نسل کشی دے سیزن توں بعد جاں سردیاں وچ زیادہ دور نکل جاندے ہن۔ انفرادی آوارگی کئیاں نوں بہت دور لے جاندی اے۔ اس دے کھنبھ جگہ دے نال وکھ ہندے ہن، کجھ پنچھی پورے چٹے رنگ دے اتے کجھ گوڑھے بھورے رنگ دے وی ہندے ہن۔ ایہناں دوہاں رنگاں دے وچکار ہور کئی رنگ ہندے ہن۔  ایہہ رنگ اختلاف نوں مارفس کیہا جاندا اے۔ دوجے بازاں وانگ، ایہہ لنگک دو-روپیؤ درساؤندا اے، جس وچ نر نالوں مادہ  کِتے زیادہ وڈا ہندا اے۔ صدیاں توں، گیرافالکن دی شکاری پنچھی دے روپ وچ وڈی قدر رہی اے۔ خاص شکار وچ پٹارمیگن اتے واٹرفول شامل ہن، جنہاں نوں ایہہ اڑدے اڑدے چکّ سکدا اے۔ ایہہ مچھیاں اتے تھندھاریاں تے وی گزارا کردا دیکھیا گیا اے۔

File:Falco rusticolus NAUMANN.jpg|Painting of a Greenland white morph (center)، an intermediate (lower left)، and black morph (back)
File:2007 cze 10 034.JPG|Light silver-morph
File:Aa gyrtiercel 2006 03 18.jpg|Male with a darker "silver" coloration
File:Falco rusticolus NAUMANN 2.jpg|Painting of brown morph adult (center) and juveniles
File:Målning, Isländsk jaktfalk, 1759 - Livrustkammaren - 89009.tif|Icelandic gyrfalcon, 1759


## حوالے

گٹھ:آرکٹک دے پنچھی
گٹھ:پنچھی
گٹھ:پنچھی ٹبر
گٹھ:پنچھیاں دے پنجابی ناں
خمار بارہ بنکوی

**خمار بارابنکوی** (15 ستمبر 1919 – 19 فروری 1999) بارابنکی نوں قومانتری پدھر تے پہچان دواؤن والے عظیم اردو شاعر سن۔
اوہناں دا پورا نام محمد حیدر خان سی لیکن شاید ہی کوئی اوہناں دے اس نام توں واقف ہووے۔ خمار بارابنکوی جاں خمار صاحب دے نام نال مشہور سن۔

## جیون ویروے
خمار بارابنکوی دا جم 15 ستمبر 1919 نوں بارابنکی وچ ہویا۔ مقامی سٹی انٹر کالج توں اٹھویں تک سکھیا حاصل کرکے اوہ راجکی انٹر کالج بارابنکی توں 10ویں دی امتحان پاس کیتی۔ اسدے بعد اوہناں نے لکھنؤ دے جبلی انٹر کالج وچ داخلہ لیا لیکن پڑھائی وچ من نہیں لگایا۔

سال 1938 توں ہی اوہناں نے مشاعریاں وچ حصہ لینا شروع کر دتا۔ خمار نے اپنا پہلا مشاعرہ بریلی وچ پڑھیا۔ اوہناں دا پہلا شعر 'واقف نہیں توں اپنی نگاہاں کے اثر سے، اس راج کو پوچھو کسی برباد نظر سے' سی۔ ڈھائی تن سال وچ ہی اوہ پورے ملک وچ مشہور ہو گئے۔

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
کرتار سنگھ سوری

**کرتار سنگھ سوری** (14 اگست 1927 – 23 فروری 2018) پنجابی کہانی کار اتے لکھاری سی۔ اوہ بولی ڈیپارٹمنٹ ولوں شورمنی ساہت انعام اتے ہریانہ ساہت اکادمی ولوں بھائی سنتوکھ سنگھ انعام نال نوازیا سی۔

## زندگی
کرتار سنگھ پنجابی دے اگھے ناول کار نانک سنگھ دا جیٹھا پتر سی اتے بال ساہتکار کلبیر سنگھ سوری اتے اُگھا پبلشر کلونت سنگھ سوری اسدے چھوٹے بھرا سن۔
اس نے پنجابی اتے ہندی دی ایم اے کیتی۔ اوہ خالصہ کالج گروسر سدھار اتے پنجاب یونیورسٹی وچ استاد رہا۔ اوہ 1990–91 وچ پنجاب یونیورسٹی چنڈی گڑھ توں بطور پروفیسر رٹائر ہوئے سن۔ بعد وچ اسنے نانک سنگھ پرکاشن شروع کر لیا سی۔

## کتاباں
* *[[سبھے رنگ اکاش دے]]*: (سوے-جیونی)
* *[[عرش تے فرش]]*
* *[[گرو ارجن دیو]]*
* *[[گرو ارجن دیو اتے سنت دادو دیال، اک موازی مطالعہ]]*
* *[[چندوآ]]*
* *[[ناول دی روپ ریکھا]]*
* *[[پنجابی بولی سائنس]]*
* *[[پربھات کرناں]]*
* *[[پرانا پنجرہ]]*
* *[[بھگوان مہنگا اے]]*
* *[[سائنس تے قدرت]]*
* *[[مختصر رچنا]]*
* *[[ساہت درپن]]* 

## حوالے

گٹھ:پنجابی کہانی کار
گٹھ:پنجابی لکھاری
اے ٹور ان دا پنجاب ان 1878-79

**رپورٹ آف اے ٹور ان دا پنجاب ان 1878–79**،(انگریزی**Report of a Tour in the Punjab in 1878–79**)، سر الیگزیڈر کننگھم دی پنجاب بارے لکھی اک کتاب اے جو مول روپ وچ انگریزی وچ لکھی گئی سی۔ایہہ کتاب پنجاب دی اس ویلے دی سماجی ،تہذیبی اتے سیاسی حالت بارے چاننا پاؤن والی اک اہم دستاویزی کتاب اے۔
## حوالے

گٹھ:پنجاب حوالہ کتاباں
گٹھ:کتاباں
گٹھ:پنجاب کھوج سامان
ویکھ براتاں چلیاں

**ویکھ براتاں چلیاں** (انگریزی:Vekh Baraatan Challiyan) اک  بھارتی پنجابی بولی فلم جس نوں نریش کٹھوریا نے لکھیا اے اتے کسیتیج چودھری نے اسدا ڈریکشن کیتا اے۔ اس فلم دے مکھ کردار بنوں ڈھلوں، کویتا کوشک، جسوندر بھلا، کرمجیت انمول ہن۔ ایہہ فلم 28 جولائی 2017 نوں ریلیز ہوئی اے۔

## کاسٹ

* بینو ڈھلوں جگی دے روپ وچ
* امریندر گل (خاص دکھّ)
* کویتا کوشک
* جسوندر بھلا
* کرمجیت انمول
* گووند نامدیو
* مکیش بھٹ
* مٹھتھا پروہت
* رنجیت باوا (خاص دکھّ)
* پرمیندر گِل

## حوالے

گٹھ:فلماں
گٹھ:پنجابی فلماں
گٹھ:پنجابی فلم
سری دیوی

**سری دیوی کپور** (جم شری اما ینجر ایپن؛ 13 اگست 1963 – 24 فروری 2018) اک بھارتی فلمی اداکارہ اتے فلم پروڈیؤسر سی، جسنے کہ تیلگو، تامل، ہندی، ملیالم، اتے کنڑ بولی دیاں فلماں وچ کم کیتا۔ اسنوں بھارت دی پہلی خاتون "سپر سٹار" قرار دتا گیا سی۔ اسنوں بھارتی سنیمے دی کامیاب اداکارہ منیا جاندا اے۔

چار سال دی عمر وچ ہی اسنے اپنے اداکاری جیون دی شروعات کیتی سی بالیوڈّ وچ پہلی وار اوہ 1975 دی جولی فلم وچ اک بچے دے روپ وچ آئی۔ تامل اتے تیلگو فلماں وچ اسنے بہت ناں  کمایا، اس ولوں نبھائے کئی کرداراں بہت مشہور ہوئے۔

مکھ کردار وچ اوہ بالیوڈّ وچ سلہواں ساون (1978) فلم وچ آئی پھر 1983 دی ہمتوالا فلم نے اسنوں بہت پہچان دوائی۔ اسنے پنج فلمفیئر انعام جتے اتے دس وار اسنوں نامزد کیتا گیا۔

2012 وچ، سریدیوی نے 15 سال بعد انگلش ونگلش فلم نال اسنے واپسی کیتی سی۔ 2013 وچ، بھارت سرکار نے اسنوں دیس دا چوتھا وڈا شہری اعزاز پدم شری دتا۔

## نجی جیون

شریدیوی دا جم 13 اگست 1963 نوں تامل ناڈو وچ ہویا۔ اسدے پیؤ وکیل سن۔ اسدی اک سکی بھین تے 2 متریئے بھرا سن۔ 
1980 دے دوران اسدے متھن چکرورتی نال تعلقات سن۔۔
شریدیوی دا ویاہ انل کپور اُتے سنجے کپور دے بھرا فلم پروڈیؤسر بونی کپور نال ہویا۔ دوواں دیاں دو بیٹیاں ہن، جھانوی اُتے خوشی۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

* 
گٹھ:بھارتی فلمی جگت
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلم جگت
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:جم 1963
گٹھ:موت 2018
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:20ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلم پروڈیؤسر
گٹھ:پدم شری وجیتا
سُجانا بائی

**سُجانا بائی بھونسلے** جاں **سجان بائی بھونسلے** اکوجی II, بھونسلے خاندان دے تھانجاور دے مراٹھا حکمران، دی بیوی سی۔ اسنے 1737 وچ اپنے شوہر دی موت توں بعد سلطنت اتے راج کیتا۔

## حوالے
# 'The Maratha Rajas of Tanjore' by K.R.Subramanian, 1928.
گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
چارو اسوپا

**چارو اسوپا** اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے جو سٹار پلسّ لڑی میرے آنگن میں وچ پریتی دے کردار نبھاؤندی اے۔

## فلموگرافی

## ٹیلیوژن

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
دھرم شاستر

**دھرم شاستر** سنسکرت گرنتھاں دا اک اکٹھ اے جو کہ شاشتراں دی ہی اک قسم اے۔ اس وچ ہندو دھرم دا علم سنکلت کیتا گیا اے۔ دھرم شبد دے مطلب اتھے پرمپرک دھرم اتے اصولاں دی پالنا کرنا وغیرہ بارے وی لکھیا اے۔ دھرم شاستر بھارت دی براہمن پرمپرا دا انگ اے۔

## حوالے

گٹھ:پرانے بھارتی قانون
گٹھ:بھارتگٹھ:بھارت دی تریخگٹھ:سنسکرت
بی بی جوہری

**بیبی جوہری** پنجابی اتے ہندی وچ لکھدی اک شاعرہ اے۔

اسدا جم 1942 وچ سنگرور ضلعے دے پنڈ میمسا وچ غلام فرید دے گھر ہویا جو پیپسو سٹیٹ وچ کوتوال سن۔ اسدا ویاہ لدھیانہ ضلعے دی پائل تحصیل دے پنڈ  کدوں دے ولیتی رام نال ہویا۔ سنتالی دے ہلےآں کارن پئیاں مصیبتاں کرن اسنوں رسمی پڑھائی دا موقع نہیں ملیا۔

## کتاباں
* *بھولی وسری یادیں* (ہندی)
* *میرے دکھاں دی کہانی* (پنجابی)
* *بیبا جی* (پنجابی)

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ

گٹھ:سکھ شخصیتاں
ترلوک سنگھ جج

**ترلوک سنگھ ججّ** (? - 14 فروری 2013) پنجابی غزلکار اتے شاعر سی۔

## کتاباں
* *احساس دے زخم*

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
سونم باجوا

**سونم پریت کور باجوا** عرف **سونم باجوا** اک پنجابی ماڈل تے اداکارہ اے ۔ جیہنے پنجابی، تامل تے تیلگو فلماں وچ کم کیتا اے ۔ اوہنے مشہور پنجابی فلم پنجاب 1984 وچ مکھ کردار نبھایا۔

گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی فلمی اداکار
گٹھ:جٹ
پیریار ای وی راماسامی

**اروڈ وینکٹ راماسامی**  (17 ستمبر 1879&#x20;– 24 دسمبر 1973)، جسنوں عامَ طور تے **پیرییار** دے نام نال جانیا جاندا سی اتے **ای۔ وے۔ را۔ ** جاں ** تندئی پیرییار** کیہا جاندا رہا اے، اک سماجی کارکن، اتے سیاستدان سی۔ اسن سوے-مان لہر اتے دراوڑرکزاگم دا مڈھ بنیا۔

## زندگی
پیرییار دا جم 17 ستمبر 1879 نوں مغربی تملناڈُو دے اروڈ وچ اک سمپنّ، پرمپراوادی ہندو پروار وچ ہویا سی۔ 1885 وچ اس نے اک مقامی مڈھلی پاٹھشالا وچ داخلہ لیا۔ پر کوئی پنج سال توں گھٹ دی رسمی سکھیا ملن دے بعد ہی اس نوں اپنے پیؤ دے پیشے نال جڑنا پیا۔ اوہناں دے گھر بھجن اتے اپدیساں دا سلسلہ چلدا ہی رہندا سی۔ بچپن توں ہی اوہ ایہناں اپدیساں وچ کہیاں گلاں دی پرمانکتا اتے سوال اٹھاؤندا رہندا سی۔ ہندو مہانکاواں اتے پراناں وچ کہیاں گلاں دیاں آپس وچ مخالف اتے بے تکیاں گلاں دا مخول وی اوہ اڑاؤندا رہندا سی۔ اوہ بال ویاہ، دیولونڈی پرتھا، بیواہ نوں دوجی شادی نہ کرن دین دے، عورتاں اتے دلتاں دے استحصال دا گھور مخالف سی۔ اس نے ہندو ورن انتظام دا وی بائیکاٹ کیتا۔ 19 سال دی عمر وچ اس دا ویاہ نگمل نام دی 13 سالا عورت نال ہویا۔ اس نے اپنی بیوی نوں وی اپنے وچاراں نالؤت پوت کیتا۔

## حوالے

گٹھ:موت 1973
گٹھ:دلت اتہاس
گٹھ:کنڑ لوک
وسیم بریلوی

**وسیم بریلوی** (جم 8 فروری 1940 ) اک بھارتی اردو شاعر ہن۔
## مڈھلی زندگی
**جاہد حسن** (وسیم بریلوی ) دا جم 8 فروری 1940 نوں جناب شاہد حسن نسیم مرادآبادی دے گھر بریلی وچ ہویا۔ اوہناں دے باپ مراد آباد دے زمیندار گھرانے توں سی مگر حالات کجھ اجیہے ہو گئے کہ اوہناں نوں مراد آباد توں اپنے سہرا-گھر بریلی وچ آؤنا پیا اتے اتھے ہی نانکا وچ وسیم دی پرورش ہوئی۔ ایہناں دے باپ دے رئیس امروہوی اتے جگر مرادآبادی نال چنگے تعلقات سن۔ اوہ اوہناں دے گھر آؤندے رہندے سی اتے گھر وچ شاعری دی ہی گفتگو رہندی سی۔ اتھوں جاہد حسن صاحب نوں شاعری دی چیٹک لگی۔ 1947 وچ بریلی دے حالات ذرا ناساز ہو گئے اتے نسیم مرادابادی صاحب اپنے پروار دے نال رامپور آ گئے۔ رامپہر دا ماحول ادب دے لحاظ بریلی توں بہتر سی۔ اس وقت وسیم بریلوی صاحب دی عمر 8-10 برس رہی ہوویگی دی ایہناں نے کجھ شعر کاے اتے باپ نے اوہ جگر مرادابادی صاحب نوں دکھائے۔ جگر صاحب نے شعر سن کے کیہا کہ بیٹے اجے تیری پڑھن دی عمر اے شاعری لئی تاں عمر پئی اے۔ بس وسیم صاحب نے جگر صاحب دا کیہا منیا اتے اپنی اکادمک علم نوں انجام دین وچ لگ گئے۔ بریلی کالج، بریلی توں وسیم صاحب نے ایم اے اردو وچ گولڈ میڈل لیا۔
## رچناواں

**آنکھوں آنکھوں رہے*
**موسم اندر-باہر کے*
**تبسم غم*
**آنسو میرے دامن میں*(شعری مجموعہ، دیوناگری وچّ)
**مجازی*
**آنسو آنکھ ہوئی*
**پھرکیا ہوا*(مجموعہ کلام)۔

## کاوَ نمونہ

اسکی آنکھوں سے کیا نیند چرانا ہے
خود کو بھی تو ساری  عمر جگانا ہے

تجھ تک جس رستے سے ہوکر جانا ہے
اس پر تو  پہلے سے  ایک زمانہ ہے

آگ ہوا پانی سے جو بھی  رشتہ ہو
مٹی کے ہیں  مٹی میں  مل جانا  ہے


## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
پانڈورنگ دامودر گوݨے

ڈاکٹر۔ پی۔ ڈی۔ گُݨےدا پورا نام **پانڈورنگ دامودر گوݨے** اے۔ 

**پی۔ ڈی۔ گوݨے** (1884–1922  ۔)  موازناتی ماہر لسانیات سن۔  جسدا جم 20 مئی، 1884 نوں احمدنگر وچ ہویا۔  ڈاکٹر۔ گنے نے بمبئی یونیورسٹی توں ایمّ۔ اے۔ سنسکرت کیتی۔  اوہناں ولوں بھگوت گیتا اتے لکھیا ہویا لیکھ اج وی بمبئی یونیورسٹی وچ سرکھات آ۔  گوکھلے اتے بھنڈارکر دے کہن تے پونا دی دکن ایجوکییشنل سوسائٹی دے تاحیات میمبر بنن توں بعد ڈاکٹر۔ برگمن اتے ڈاکٹر۔ کنڈشے دی نگرانی ہیٹھ بھارت یورپی تلناتمک بولی شاستر دا مطالعہ کرکے لائپجگ یونیورسٹی توں ڈاکٹریٹ دی ڈگری حاصل کیتی۔ 

پونا دے فرگیوسن کالج وچ سنسکرت، پالی، اتے انگریزی  دی کامیات معلمی کردے ہوئے اوہناں نے سن 1917 وچ بھنڈارکر ریسرچ انسٹیٹیوٹ دا قیام کیتا اتے اسدے پہلے وزیر وی چنے گئے۔  1916–17 وچ موازناتی لسانیات (Comparative Linguistics ; originally 'comparative philology') اتے 'نرکت' اتے **بمبئی یونیورسٹی** وچ دو درجن ویاکھیان وی دتے جو **این انٹروڈکشن ٹو کمپیریٹو فلولوجی** دے نام تے 1918 وچ شائع ہوئے۔  ایہناں دیاں ہور لکھتاں وچ **بھوسئت کیہا** (سمپادن-گائکواڑ، ارئینٹل سنیز)، **سٹڈز ان د نرکت آف یاسک**، **ایسیز ان د پراکرتس**، **ایسیز ان د اورجن اوپھ مراٹھی** اتے **ایسیز اون د بھگوتگیتا** پرمکھ ہن۔ 

پالی، پراکرت اتے اپبھرنش دے موضوع وچ ایہناں دیاں ستھاپناواں مولک سمجھیاں جاندیاں ہن۔ 

اپنے انفرادی جیون وچ پرو۔ گنس سرل اتے ونودپریی سن۔  25 نومبر 1922 نوں اکشے روگ دے کارن 38 سالاں دی عمر وچ ہی اوہناں دا انتقال ہو گیا۔ 

گٹھ:بولی ماہر
گٹھ:بھارتی ودوان
گٹھ:بھارتی لوک
ٹیکسون

[thumb|270x270px|African elephants form the [جنس (جیو-سائنس)|genus *Loxodonta*، a widely accepted taxon.]]
 بیالوجی وچ ، **ٹیکسون** (جمع**ٹیکسا**؛ *ٹیکسانومی*توں مول-اساری)  بیالوجیکل ونڈ کرن دے کھیتر وچ جانداراں دے اجیہے گروہ نوں کیہا جاندا اے جو کسے کیٹیگری بنان والے دے مت مطابق اک ایکائی ہندے ہن۔ یعنی اسدیاں میمبر ذاتیاں اک دوجے نال کوئی میل جاں تعلقات رکھدیاں ہن جس وجہ نال اوہناں دے اک گٹھ وچ پایا جاندا اے۔ وکھ-وکھ بیالوجسٹاں اپنے وویک مطابق ایہہ ٹیکسوناں متاثر کر سکدے ہن۔ اس لئی اوہناں وچ آپسی اختلاف وی عامَ ہندا رہندا اے۔ ایہہ گل اعام نہی اے۔ جے اک ٹیکسون نوں اک رسمی سائنسی نام دتا جاندا اے، تاں اسدا ورتوں نامکرن کوڈاں ولوں سنچالت کیتا جاندا اے، جس نال ایہہ نسچت کیتا جاندا اے خاص گروہ لئی کہڑا سائنسی نام صحیح اے

گٹھ:بیالوجی
گُلکی جوشی

**گُلکی جوشی** (جم 17 مئی 1990) اک بھارتی اداکارہ اے، جو ٹیلیوژن سیریل پھیر سبھو ہوگی تے سگنی وجوں مکھ کردار لئی جانیا جاندا اے اتے کرائیم پیٹرول (2012) وچ کجھ بااثر شو ہن۔ اوہناں دے پیؤ راکیش جوشی اک ڈائریکٹر اتے مشہور آل انڈیا ریڈیو وکھ وکھ پروگرام دے اسسٹینٹ ڈائریکٹر ہن۔ اس دی ماں ارچنا شنتر جوشی اک مشہور ٹی۔وی۔ لکھاری ہن جنہاں نے بہت سارے ہٹ ٹی۔وی۔ شو لئی لکھیا اے اتے ماضی وچ اک مشہور تھیٹر کلاکار وجوں دلی وچ کافی کم کیتا اے۔ اوہ ہال ہی وچ ٹی۔وی۔ دی لڑی وچ ٹوال پرندے گھر آ جا دے نال کم کرن والے گورنر دے نال کم کردے ہن، جو سمیر اٹوال اتے اکوال خان نال لائف اکے اتے براڈکاسٹ ہندا اے۔

## کریئر
کالج پوری کرن توں بعد، اسنے اداکارہ بنن دا ٹیچا پورا کرن لئی کم کرنا شروع کر دتا۔

## TV serials

## حوالے

گٹھ:جم 1990
گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
ٹی کرمی

**ٹی۔ کرمی** () (31 دسمبر 1925 – 20 نومبر، 1994)، اک امریکہ-جنمی ااسرائیلیشاعر کرمی چرنی دا ساہتی نام اے۔

## جیونی
کرمی چرنی دا جم نیویارک سٹی وچّ ہویا سی۔ اس دے پیؤ، ربی برنارڈ (باروک) چرنی، سینٹرل کیوئینز دے ییشوا (اک یہودی سکول) دے پرنسپل سن۔ پروار گھر وچ عبرانی بولدا سی۔ چرنی نے ییشوایونیورسٹی اتے کولمبیا یونیورسٹی' توں پڑھائی کیتی۔ 1946 وچ اسنے فرانس وچ اوہناں یتیم بچیاں نال کم کیتا، جنہاں دے ماں-پیؤ گھلوگھارے دوران قتل کر دتے گئے سی۔اسرائیل دی آزادی دی جنگ دے شروع ہون دے این پہلاں اوہ 1948 وچ اسرائیل چلے گیا۔1994 وچ اس دی موت ہو گئی۔ اسدے نام وچّپہلا شروعاتی ٹی عبرانی اکھر ٹیٹ دے تلّ انگریزی اکھر اے، جو کہ کرمی نے عبرانی وچ پروار دے مول نام دے پہلے اکھر دے طور تے اپنایا اے۔

## ساہتی کیریئر
انگریزی وچ ترجمہ کرمی دیاں کتاباں وچ شامل ہن، *Blemish and Dream* (1951)، *There are no black Flowers* (1953)، *The Brass Serpent* (1961)، *Somebody Like You* (1971)، اتے *At The Stone Of Losses* (1983)।

کرمی اک رسالے دا اڈیٹر وی رہا اے۔ اس دی موت یروشلم وچ ہوئی۔

ٹی کرمی دا نام اسرائیل دے کجھ اک جدید اتے تخلیقی شاعراں وچ شمار ہندا اے۔ اس دی شاعری نے اسرائیل دی شاعری نوں اک تازگی بخشی۔ کرمی نے شیکسپئر دے ڈرامیاں Midsummer Nights Dream, Measure For Measure دا عبرانی وچ ترجما وی کیتا اے۔

## حوالے

گٹھ:جم 1925
گٹھ:موت 1994
گٹھ:اسرائیلگٹھ:یہودی
سیما بولی

**سیما**، **سُمی** جاں **سمی**، اک سینو-تبتی بولی اے جو ناگالینڈ، بھارت وچ بولی جاندی اے۔ ایہہ بولی سمی لوکاں ولوں بولی جاندی اے۔

## جغرافیائی ونڈ
سمی مرکزی اتے دکھنی ناگالینڈ، زنھیبوٹو ضلع، کوہما ضلع، موکوکچنگ ضلع اتے تئینسنگ ضلع توں علاوہ تنسکیا ضلع، آسام دے ستّ پنڈاں وچ وی، بولی جاندی اے۔

## لہجے
ایتھنولوگ نے سیما دے ایہہ لہجےآں دی لسٹ دتی اے۔
* دایانگ (مغربی سمی)
* لازیمی
* زہمومی
* زمومی

## دھنی سائنس
اس حصہ وچ ٹرانسکرپشن انٹرنیشنل فونیٹک ورن مالا دی ورتوں کیتی جاندی اے۔

## سور

The vowels of Sema are as follows:

## حوالے

## کتاب لسٹ

* 
* 
* 
* 

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
گٹھ:چینی تبتی بولیاں
ہرچند سنگھ باگڑی

**ہرچند سنگھ باگڑی** اک پرواسی پنجابی لکھاری اے۔

## زندگی
باگڑی دا جم 20 اگست 1945 نوں سنگرور ضلعے دے پنڈ پھرواہی وکھے لال سنگھ باگڑی اتے ماں بشن کور باگڑی دے گھر ہویا سی۔ پنڈ وچ کوئی سکول نہیں سی، اس لئی اسنے پنڈ مبارک پور (چونگھاں) وکھے سنتاں دے ڈیرے وچ مڈھلی پڑھائی کیتی۔ پھر مبارکپور دے مڈل سکول وچوں اٹھویں اتے 1961–62 وچ سرکاری سکول مالیرکوٹلا توں دسویں پاس کیتی۔

## لکھتاں
ہرچند سنگھ باگڑی دیاں ہن تک 15 کتاباں شائع ہو چکیاں ہن۔ ایہناں وچ 2 کہانی مجموعہ، 11 شعری مجموعہ اتے 2 مہاں شاعری(مہاں کاو)  شامل ہن۔ اس دا پہلا کہانی مجموعہ 1992 وچ شائع ہویا سی۔

* *سنہری منکے* (شاعری)، رگھبیر رچنا پرکاشن، چنڈی گڑھ، 1992
* *سونے دا مرگ* (شاعری)، رگھبیر رچنا پرکاشن، چنڈی گڑھ، 1992
* *سلوکاں بھری چنگیر* (شاعری)، استھیٹکس پبلیکیشنز، لدھیانہ، 1999
* *لاگی* (کہانیاں)، استھیٹکس پبلیکیشن، لدھیانہ، 1999
* *بکّ مٹی دی* (شاعری)، ماں بھاگونتی ساہت سیوا سمتی، ملیرکوٹلا، 1999
* *ویلے دا سچ* (شاعری)، ماں بھاگونتی ساہت سیوا سمتی، ملیرکوٹلا، 2003
* *سنیاے* (شاعری)، ماں بھاگونتی ساہت سیوا سمتی، ملیرکوٹلا، 2003
* *دودھ دا ملّ* (کہانیاں)، ماں بھاگونتی ساہت سیوا سمتی، 2003
* *سجرے پھلّ* (شاعری)، ماں بھاگونتی ساہت سیوا سمتی، ملیرکوٹلا، 2006

## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر
گٹھ:پنجابی لوک
گٹھ:پنجابی سکھ
گٹھ:سکھ شخصیتاں
کھاڑیا بولی

**کھاڑیا بولی** (خارجا جاں کھیرجا) اک منڈا بولی اے جو مکھ طور تے پوربی بھارت دے آدواسیاں کھاڑیا لوکاں ولوں بولی جاندی اے۔

## تعلق
کھاڑیا منڈا بولی پروار دی کھاڑیا-جوانگ شاخ نال متعلق اے۔ اسدا سبھ توں نزدیکی موجودہ رشتہ جوآنگ بولی نال اے، پر کھاڑیا اتے جوآنگ دا تعلق رموٹ اے۔

سبھ توں ودھ ذکریوگ ونڈ کرن کھاریا اتے جوانگ نوں منڈا پروار دی دکھنی منڈا شاخ دے ذیلی گروہ وجوں اکٹھا کرنا اے۔ حالانکہ، کجھ پرانیاں ونڈ کرن سکیماں وچ خاریا اتے جوآگاں نوں اکٹھیاں رکھیا گیا سی، ایہہ اک منڈا بولیاں دی جڑھ توں حاصل ہون والی اک آزاد شاخاں سی، جسدا ناں مرکزی منڈا سی۔

خاریا صدری (مقامی بولی پھرانسی)، مندری، کروکخ، ہندی اتے اوڑیا (اڑیسہ وچ) دے رابطہ وچ اے (پیٹرسن 2008: 434)।

## ونڈ
خاریا بولن والے بھارت دے ہیٹھلے ضلعیاں وچ واقع ہن (پیٹرسن 2008: 434):
* جھارکھنڈ
** سمڈیگا ضلع
** گملا ضلع
* چھتیسگڑھ
** سرگجا
** رائیگڑھ ضلع
* اڑیسہ
** سندرگڑھ ضلع

## حوالے

## باہری کڑیاں
* Online Kharia Dictionary 

گٹھ:بھارت دیاں بولیاں
آن لائن خریداری

**آن-لائن خریدداری** توں مطلب اے کہ انٹرنیٹ تے کیتی گئی خریدداری۔ انٹرنیٹ دے آؤن نال خریدداری دا اک نویکلا بدل ساہمنے آیا اے۔ انٹرنیٹّ دی بدولت موبائیل، ٹیبلٹ اتے کمپیوٹر راہیں گھر بیٹھیاں ہی وستاں دا آرڈر دتا جا سکدا اے۔ 'آن-لائن' سہولت نے بازاراں دے بھیڑ-بھڑکے، گرمی-سردی، مینہہ-ہنیری اتے اسرکھئت تھاواں اتے پہنچ کے خریدداری دے روائتی طریقے دا سکے بند بدل پیش کیتا اے۔
اج انٹرنیٹّ اتے کئی ویبسائیٹاں مہیا ہن جہناں راہیں آن-لائن خریدو فروخت کیتی جا سکدی اے۔ ایہناں وچوں کئی ویبسائیٹاں نرول خریدداری لئی سنوجواناں جٹا رہیاں ہن تے کئیاں اتے چیزاں ویچن دی سہولت وی مہیا اے۔ وستو دا آرڈر دین لئی اسیں پہلاں توں کھولھے اپنے گوگل کھاتے دا حوالہ دے سکدے ہاں| ایہناں ویبسائیٹاں راہیں اسیں گھر بیٹھے خریدداری کر سکدے ہاں| آن-لائن سودھا دی بدولت الکٹرونکس دا سامان، کتاباں، منورنجن، خوبصورتی، فیشن، نجی وستواں آدی ساڈی انگلی دی اک چھوہ دی دوری اتے پئیاں جاپدیاں ہن۔
آؤ، 'فلپکارٹ' اتے 'ایبیء' دیاں اہم خاصیتاں بارے جانکاری حاصل کریئے:

فلپکارٹ (6lipkart)-پھلپکارٹ اک آن-لائن سٹور اے جتھوں وستواں خریدن لئی آن-لائن آرڈر دتا جا سکدا اے۔ اس دیاں خاصیتاں ہیٹھاں لکھے مطابق ہن:

• اس راہیں وستواں دی خریدوفروخت پہلاں توں مقرر سرکھیا اصولاں تحت کیتی جاندی اے۔
• اس راہیں ڈیبٹ کارڈ، کریڈٹ کارڈ، نیٹّ بینکنگ راہیں بھگتان دی سہولت مہیا اے۔ انجھ گاہک چااے تاں وستو دی حصول ویلے وی بھگتان کر سکدا اے۔
• وکھ-وکھ وستواں نوں لبھن لئی پاٹھ اتے ووئس آدی راہیں سمارٹ سرچ دی سودھا وی مہیا اے۔
• اس وچ اپنی منبھاؤندی وستو نوں اواگلی دی چھوہ راہیں نیڑیوا ویکھن، محسوس کرن دی سودھا اے۔ وستواں نوں لسٹ، گرڈّ اتے پوری سکرین دے روپ وچ ویکھیا جا سکدا اے۔
• فلٹر خاصیت راہیں کسے وستو دے گناں نوں باریکی نال جانیا جا سکدا اے۔
• ایہہ ایپ گاہک دی خرید ہسٹری نوں دھیان وچ رکھ کے اس نوں ڈھکواں سجھاء دندی اے جس نال اس نوں خرید ویلے مدد ملدی اے۔
• ایپ سٹور وچ چونویں وستو دے ٹکانے دے لنک جاں فوٹو آدی نوں اپنے موبائیلوچ سرکھات کرن اتے اپنے دوستاں نال سانجھا کرن دی خاصیت اے۔
• انگلی دے ٹچّ راہیں اپنی پسند دیاں چیزاں نوں 'اچھا لسٹ' (Wish list)وچ جوڑیا جا سکدا اے۔
• اس اتے وکھ-وکھ پیداواراں دیاں قیمتاں دے تلناتمک مطالعہ دی سہولت وی درج اے۔
• ایپ سانوں کجھ خاص چیزاں دے ریٹاں وچ گراوٹ اتے خاص داعوتاں(Offers)ویلے چیتاونی سندیش جاری کردی اے۔
ایبیء (ebay)
• ایبیء اک اہم آن-لائن شاپنگ سٹور اے۔ اس دیاں پرمکھ خاصیتاں اس پرکار ہن:
• اس اتے وستواں خریدن دے نال-نال ویچن دی سودھا وی مہیا اے۔
• اس اتے اک توں ودھ وستواں دی لسٹ جاری کر کے ویچن لئی رکھیاں جا سکدیاں ہن۔
• اس اتے وستواں لبھن لئی بار کوڈ سکینر دی ورتوں کیتی جا سکدی اے۔
• اس راہیں کمپنی ولوں خاص موقعیاں اتے کیتی پیش کش دی اطلاع سانوں چیتاونی سندیساں راہیں حاصل ہندی رہندی اے۔
• اس راہیں اسیں آرڈر کیتے سامان دی پہنچ بارے پڑائ وار جانکاری حاصل کر سکدے ہاں|
• اس اتے پرتواں سنیہا بھیجن اتے ایبیء دے سوالاں دا جواب بھیجن دی خاصیت وی مہیا اے۔
• اس اتے تہاڈے ولوں سرچ کیتیاں اہم وستاں دے سرچ نتیجیاں نوں محفوض رکھن دی اہم خوبی اے۔

## حوالے

گٹھ:ای-کامرس
گٹھ:آن-لائن رٹیلر
گٹھ:انٹرنیٹ
کیٹلامما

**کیٹلامما** سابقہ جمہوری سامنت کیرلا وچ ملابار (شمالی کیرل) دے مکھ راج کرن والے راجیاں دے نائر دھرمبیوی دا سرلیکھ دتا گیا اے۔ اسے طرحاں، کیرلا، کوچین دے دکھنی راجاں دے مہاراجاں دیاں نائر بیویاں اتے تراونکور نوں ترتیب وار ناتھیر اماں اتے پناپلائی اماں وی کیہا جاندا اے۔ اوہناں دےویاہ دا روپ سامبندھام سی اتے اسنوں پٹم ول دے ناں نال جانیا جاندا سی، جس توں بعد اسنے کیٹلامما دا سنمانت خطاب حاصل کیتا سی۔

## مشہور
* کیئیم کنہلاکشمی کیٹلامما (1877–1947) دا جم کوٹایام، مالابار، وچ ہویا، سنسکرت اتے ملیالم وچ اک مشہور ودوان سن۔ سنسکرت وچ اسدا مکھ کم پرارتھننجلی اے۔ اس دیاں ملیالم کتاباں وچ ساوتریتتم، پورنچندرکا اتے کوشلیادیوی شامل سن۔اسنے عورتاں دی میگزین مہلارتنم نوں سمپادت کیتا۔
* اونجیت کنجانی کیٹلامما کیرلا ورما پازہسی راجا دی دو دھرمپتنیاں وچوں اک سی۔
* پورنمیری دیوکی کیٹلامما بھارت دی آزادی دے جدوجہد دوران ایجیٹیشن کمیٹی دے اپنے دان لئی مشہور سن۔

## حوالے

## ایہہ وی دیکھو
* نائر
* شمالی مالابار
* سامبندھام
* مالابار ضلع
* کوچین دا راج
* تراونکور

گٹھ:بھارتی حکمران عورتاں
گٹھ:ہندوستانی شاہی زنانیاں
ایم جی سردیسائی

**شرینواس گنیش سردیسائی ** (1907–1996) عامَ پرچلت نام **ایسّ جی سردیسائی** مہاراشٹر توں اک آزادی سنگرامی اتے بھارت دے مہان کمیونسٹ آگوآں وچوں اک سی۔ اس دی کتاب **Progress and conservatism in ancient India** اصولی تجزیہ لئی مشہور اے۔ اوہ سانجھی کمیونسٹ پارٹی دے مرکزی ایگجیکٹو کمیٹی میمبر سن۔

آزادی توں پہلاں اتے بعد وچ سردیسائی سیپیائی دے اصولی لیڈراں وچوں اک سی۔ سنسکرت اتے اداروادی براہمنی سکھیا دے نال جڑیا ہویا، اوہ 1927 وچ کمیونسٹ بن گیا جدوں اوہ 20 سالاں دا سی۔ اس نے پہلی وار ترپوری کانگرس وچ 1939 وچ اپنے بھاشن نال عوامی دھیان کھچیا۔

سردیسائی شروع توں ہی ودھیا لکھدا سی۔ اپنی زندگی دے آخری ویلے تک اسنے خوب لکھیا۔ "مارکسزم اتے گیتا" نام دے اپنے کتابچے وچ اسنے گیتا دا اہم اتے تکھا ملانکن مہیا کیتا اے۔ اس نے دسیا کہ گیتا بارے لگبھگ ساریاں ویاکھیاواں اچے جاتی مول دے تلک، گاندھی، اربندو، رادھاکرشنن آدی چنتکاں نے لکھیاں ہن۔ کبیر، نانک، تکارام، پھولے سمیت جہڑے لوک ہیٹھلیاں جاتاں دی لہر دی نمائندگی کردے ہن، اوہناں نے گیتا نوں نظر انداز کیتا اے۔ اس نے گیتا وچ ملدی جات نظام دی اچتتا ول اشارہ کیتا، جس وچ ہیٹھلیاں جاتاں اتے عورتاں متعلق پکھپاتی نظریہ ملدا سی۔

اس دا "پرانے بھارت وچ پرگتی اتے کنزرویٹزم" اک شاندار اتے مولک کم اے جس وچ اس نے بھارت وچ جغرافیائی حالت کرن سماجی انقلاب نہ ہون پکھ رکھیا اے۔

سردیسائی سوویت یونین دے ڈھیہہ جان تک جیؤندا سی۔

## رچناواں
* *New history of the Marathas* (1957)
* *Kashmir; defence, democracy, secularism* (1965)
* *India's Path to Socialism* (1966)
* *India and the Russian Revolution* (1967)
* *For anti-imperialist unity democratic consolidation* (ایس اے ڈانگے نال سانجھی، 1969)
* *Fascist menace and democratic unity*(1970)
* *Shivaji: contours of a historica[l] evaluation* (1974)
* *Class struggle and caste conflict in rural areas* (1979)
* *National integration for democracy and socialism* (1981)
* *Marxism and the role of the working class in India* (1982)
* *Marxism and the Bhagvat Geeta* (1982)
* *The heritage we carry forward and the heritage we renounce*(1984)
* *Progress and conservatism in ancient India* (1986)
* *Marathi riyasata* (1988)
* *भारतीय तत्त्वज्ञान: वैचारिक आणि सामाजिक संघर्ष* (مراٹھی وچ)

## حوالے

گٹھ:بھارت دے آزادی کارکن
گٹھ:جم 1907
گٹھ:موت 1996
گٹھ:بھارتی لوک
رُوپالی بھونسلے

**روپالی بھوسلے** اک بھارتی ٹیلیوژن اداکارہ اے۔ اوہ سبّ ٹی۔وی۔ دے شو *بڑی درو سے آئے ہیں* لئی مشہور اے۔
*
== مراٹھی سیریل ==
* *Man Udhan Varyache* – Star Pravah
* *Don Kinaare Doghi Apan* – Star Pravah
* *Kanyadaan* – Mi Marathi
* *Dilya Ghari Tu Sukhi Raha*- Zee Marathi
* *Mahasangram* – Doordarshan

== ہندی فلماں ==
* *Risk'' (2007) – Directed by Vishram Sawant

## مراٹھی فلماں

## ہور ویکھو
List of Indian television actresses

## حوالے

گٹھ:21ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:۲۱ویں صدی دیاں بھارتی اداکاراواں
گٹھ:ہندی ٹیلیوژن دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی ٹیلیوژن اداکاراواں
گٹھ:زندہ لوک
بلدیو دُوہڑے

**بلدیۊ دُوہڑے ** اک کینیڈا وچ رہندا پنجابی شاعر اتے لکھاری اے۔
## رچناواں
* *Ground To Stand On* (social Democratic Ideology)
## حوالے

گٹھ:پنجابی شاعر