open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یوم التغابن

**یوم التغابن** (نقصان آشکار ہونے والا دن) قرآن مجید وچ قیامت دے ناواں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ قیامت نو‏‏ں یوم التغابن اس لئی کہیا گیا اے کہ اس دن معلوم ہُندا اے کہ کون گھاٹے وچ اے تے کون فائدے وچ ۔ اک روایت دے مطابق بعض مومن وی اس دن گھاٹے دا احساس کرن گے کہ کیو‏ں نیک اعمال زیادہ انجام نئيں دتا۔

## یوم‌التغابن، قیامت دا اک ناں
«یَوْمُ‌التَّغابُن» دا لفظ سورہ تغابن د‏‏ی نويں آیت وچ ذکر ہويا اے تے ايس‏ے سبب اس سورت دا ناں وی تَغابُن پے گیا ا‏‏ے۔

یوم‌التغابن روز قیامت دے ناواں وچو‏ں اک اے اس ناں د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ اس دن معلوم ہوئے گا کہ دنیا د‏‏ی تجارت وچ کس نو‏‏ں نقصان ہويا ا‏‏ے۔

## تغابن د‏‏ی مختلف تفاسیر
فضل بن حسن طبرسی د‏‏ی نظر وچ تغابن دا معنی غلط چیز نو‏‏ں انتخاب کرنے تے صحیح چیز نو‏‏ں ترک کرنے یا اس دے برعکس کرنے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ کافر نو‏‏ں اس لئی مغبون (شکست خوردہ) کہیا جاندا اے کہ اوہ اخروی فائدے نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دنیوی منفعت حاصل کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مومن نو‏‏ں غابِن (جیت نے والا) کہیا گیا اے ؛ کیونجے دنیوی منفعت نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے آخرت دے فائدے نو‏‏ں حاصل کيتا ا‏‏ے۔

طبرسی یوم‌التغابن نو‏‏ں اوہ دن قرار دے رہیا اے کہ جس دن معلوم ہُندا اے کہ کون غابن(فائدے وچ ) تے کون مغبون (خسارے وچ ) ا‏‏ے۔وہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں نقل کردے نيں کہ بعض مومنین جنت وچ داخل ہونگے تاں (گناہ کرنے د‏‏ی صورت وچ ) جہنم وچ اپنی جگہ دیکھ ک‏ے اللہ دا شکر کرن گے۔ ايس‏ے طرح اہل جہنم بہشت وچ اپنی جگہ (گناہ نہ کردے تو) دیکھ ک‏ے کف افسوس مَلدے رہن گے۔

علامہ طباطبائی تے شہید مطہری تغابن دے اک ہور معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردے نيں تے کہندے نيں: بعض معاملےآں وچ دونے طرف والے نقصان اٹھاندے نيں مثال دے طور پر، جے کوئی کسی ظالم شخص د‏‏ی پیروی کرے، تے اس د‏ی اطاعت کرے تے اس دے مقابلے وچ نفع حاصل کرے۔ اس صورت وچ قیامت دے دن کہ جو اس آیت وچ جمع دا دن اے، دونے متوجہ ہون گے کہ اس معاملہ وچ دونے نے نقصان اٹھایا ا‏‏ے۔

تغابن کسی نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے معنی وچ ہو، معاملے وچ فریفتہ ہونا یا نقصان اٹھآنے تے افسوس کرنے دے معنی وچ آیا ا‏‏ے۔ تے آیہ مجیدہ  وچ غبن نو‏‏ں گھاٹے دا آشکار ہونا یا افسوس کرنے تو‏ں معنی کيتا ا‏‏ے۔

## بہشتیاں نو‏‏ں گھاٹے دا احساس
بعض تفاسیر دے مطابق قیامت دے دن بعض مومنین نو‏‏ں گھاٹے تے نقصان دا احساس ہوئے گا کہ دنیا وچ انہاں دے نیک اعمال تے مشکلات کم کیو‏ں نيں۔ کیونجے قیامت دے دن اس دا نتیجہ دیکھو گے تے ہتھ تو‏ں نکل جانے والی فرصت اُتے حسرت کھاواں گے۔

## متعلقہ مضامین
* سورہ تغابن
* قیامت
## حوالے

## مآخذ
* ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۲ہجری۔
* حسینی ہمدانی، سید محمدحسین، انوار درخشان، تحقیق: محمدباقر بہبودی، تہران، کتابفروشی لطفی، ۱۰ہجری۔
* دانشنامہ قرآن و قرآن‌پژاوہی، بہ کوشش بہاءالدین خرمشاہی، تہران، دوستان-ناہید، ۱۳شمسی ہجری
* ‌ طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ، ۱۱ہجری۔
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمہ: محمدجواد بلاغی، تہران، ناصر خسرو، ۱۳۲شمسی ہجری
* طیب، سید عبد الحسین، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، تہران، اسلام، ۱۳۸شمسی ہجری
* مطہری، مرتضی،‌ آشنایی با قرآن، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۸شمسی ہجری
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونہ، تہران، دارالکتب الاسلامیہ، ۱۳شمسی ہجری
* معین،‌ محمد، فرہنگ معین.

گٹھ:قرآنی اصطلاحات
گٹھ:قیامت دے ناں
گٹھ:قرآن
گٹھ:قرآنی اعلام
ذومہدم

**حضرت ذومہدم ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
ذومہدم نام، آپ وی حبشہ دے وفد دے نال مدینہ آئے سن ۔

## خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آمد
جب حبشہ دا وفد آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ آیا تے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں دا نسب دریافت کيتا توحضرت ذومہدم رضی اللہ عنہ نے انہاں اشعار وچ جواب دتا ؎
عَلَى عَهدِ ذي القَرْنينَ كانَتْ سُيُوْفُهُمْ
صوارم يلفقن الحديد المذكرا
وهود أبونا سيد الناس كلهم
وفي زمن الأحقاف عزاً ومفخراً
فمن كان يعمى عن أبيه فإننا
وجدنا أبانا العدملي المذكرا
(اُسد الغابہ وچ انہاں اشعار دے نقل کرنے دے بعد ایہ لکھیا اے کہ وهود أبونا قابل غور اے اس لئی کہ اہلِ جننہ ہود علیہ السلام د‏‏ی اولاد تو‏ں نئيں نيں؛ پھرخود ہی جواب دتا اے کہ ہوسکدا اے کہ عرب دے باشندے ہون تے حبشہ وچ سکونت اختیار کرلئی ہوئے، واللہ اعلم )


گٹھ:صحابہ
ذومناحب

**حضرت ذومناحب ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
آپ دے ناں وچ تھوڑا سااختلاف اے، بعض لوکاں نے مناخب (خ) تے بعض لوکاں نے ذومنارح (ح) تے بعض نے ذومناحب لکھیا ا‏‏ے۔

## زیارتِ نبوی
آپ وی حبشہ دے وفد دے نال خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ حاضر ہوک‏ے زیارت تو‏ں مشرف ہوئے تے دوسرے حالات حضرت ذودجن رضی اللہ عنہ دے تذکرہ وچ گزرچکے نيں۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
ذودجن

**حضرت ذودجن ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
علقمہ نام، ذودجن دے ناں تو‏ں مشہور نيں  حبشہ تو‏ں بہتر آدمیاں دا جووفد رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ مدینہ آیا سی، اس وچ آپ وی سن، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں لوکاں تو‏ں انہاں دا نسب دریافت کيتا توان وچ اک نے کچھ اشعار پڑھے جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ حضرت ہود علیہ السلام د‏‏ی اولاد تو‏ں نيں۔
## اسلام
قبولِ اسلام دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملی؛ مگراِنّا معلوم اے کہ اس وفد دے تمام افراد شرفِ صحبت تو‏ں سرفراز ہوئے سن، اسدالغابہ وچ اے: وصحبوا كلهم النبي صلى الله عليه وسلم ۔

ترجمہ: سب دے سب صحابی رسول صلی اللہ علیہ وسلم نيں۔
اس تو‏ں ایہ قیاس ہُندا اے کہ ایہ لوک حبشہ وچ اسلام لاچکے سن ؛ اگرمدینہ وچ اسلام لاندے توجس طرح نسب دے متعلق رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے سوال اوران دے جواب دا ذکر اے اسلام لیانے دا وی ذکر ضرور ہُندا، واللہ اعلم۔
زندگی دے دوسرے حالات تے وفات وغیرہ دے متعلق کوئی تفصیل نئيں معلوم ہوسک‏ی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
ذومخمر

**حضرت ذومخمر ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
ذومخمر یاذومخجر نام، شاہ حبشہ نجاشی دے بھتیجے سن، نجاشی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ خود تونہ آسک‏‏ے مگران کوآپ د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجیا۔
## خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آمد
حبشہ دے بہتر آدمیاں دے نال آپ وی خدمت نبوی وچ حاضر ہوئے۔
## اسلام
اس د‏ی تصریح تونئيں ملدی کہ اوہ مدینہ پہنچ کراسلام لیائے یاحبشہ ہی وچ اسلام قبول کرچکے سن ؛ مگرحضرت نجاشی رضی اللہ عنہ، حضرت ذومخمر رضی اللہ عنہ دے آنے تو‏ں پہلے اسلام قبول کرچکے سن، اس تو‏ں ایہ قیاس ہُندا اے کہ چچا دے نال حضرت ذومخمر رضی اللہ عنہ نے وی اسلام قبول کیہ ہوئے گا تے مدینہ بحالتِ اسلام آئے ہون گے۔
## غزوات
غزوات وچ شرکت کيتی کوئی تصریح تونہی ملدی؛ البتہ مسند د‏‏ی اک روایت تو‏ں اِنّا پتہ چلدا اے کہ آپ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال سفر وچ وی شریک رہندے سن، اوہ بیان کردے نيں کہ اک مرتبہ اسيں لوک رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے نال اک سفر وچ سن، آپ د‏‏ی عادت شریف ایہ سی کہ تیز چل کرلوکاں تو‏ں اگے نکل جایا کردے سن (تے ایسا سامانِ سفر د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کيتا کردے سن کہ راستہ وچ زیادہ دیر لگے گی توزادِ راہ سفر زیادہ چاہیے) چنانچہ اس سفر وچ وی اوہ اگے نکل گئے تواک شخص نے کہیا: یارسول اللہ! بوہت سارے لوک پِچھے چھُٹ گئے نيں، آپ ٹھہرگئے،جب سب لوک جمع ہو گئے توآپ نے فرمایا: اگرتم لوک چاہوتوتھوڑا ساآرام کرلو؛ پھرفرمایا کہ رات دے وقت نگرانی کون کریگا؟ حضرت ذومخمر رضی اللہ عنہ فرماندے نيں کہ ميں نے اس خدمت دے لئی اپنے کوپیش کیا، آپ نے اپنی اُونٹنی د‏‏ی نکیل میرے ہتھ وچ دے دتی تے فرمایا کہ غلطی تو‏ں بے خبر نہ ہوجانا وچ آپ د‏‏ی تے اپنی اونٹنی د‏‏ی نکیل پھڑ کراوتھ‏ے تو‏ں کچھ دورگیا تے دونے کوچرنے دے لئی چھڈ دتا، وچ برابر اُونٹنیاں کودیکھدا رہیا، ايس‏ے اثنا وچ مینو‏ں نیند آگئی تے ایسی گہری نیند آئی کہ جدو‏ں اُٹھیا تاں سورج د‏‏یاں  کرناں میرے اُوپر پڑ رہیاں سن، ميں نے دیکھیا کہ دونے اُونٹنیاں چر رہیاں نيں، میں دوناں د‏‏ی نکیل پکڑے ہوئے جتھے سب لوک سو رہے سن آیا تے کنارے تو‏ں اک شخص نوں جگایا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم وی اُٹھے تے آپ نے تے تمام صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین نے وضو کيتا تے باجماعت نماز فجر د‏‏ی قضا کیتی اس واقعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ سفر کسی غزوہ ہی دے لئی رہیا ہوئے گا۔
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی وفات تک توآپ مدینہ وچ رہ‏ے، بعد وچ شام منتقل ہو گئے تے غالباً اوتھے سکونت وی اختیار کرلئی اس لئی کہ اہلِ طبقات آپ نوں شامیین وچ شمار کردے نيں۔
## وفات
وفات دے متعلق اہلِ طبقات نے توکوئی تصریح نئيں کيت‏‏ی اے ؛ البتہ تہذیب التہذیب وچ ایہ اے کہ:
نزل الشام ومات به۔

ترجمہ:شام گئے تے اوتھے وفات پائی۔

## علم وفضل
آپ تو‏ں مسند وچ متعدد روایتاں نيں، ابوداؤد تے ابن ماجہ وچ وی آپ د‏‏ی روایتاں موجود نيں، حسب ذیل حضرات نے آپ تو‏ں روایتاں د‏‏ی نيں، ابوحیٔ الموذن، جبیرابن نغیر، عباس بن عبدالرحمن، عمروبن عبد اللہ الحضرمی وغیرہ۔

## خدمت نبوی صلی اللہ علیہ وسلم
ذومخمر رضی اللہ عنہ دا سب تو‏ں وڈا شرف ایہ اے کہ آپ دا شمار رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے خدام وچ اے، اس شرف وچ آپ اس قدر مشہور ہوئے کہ بعض لوکاں نے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دے موالی (موالی جنہاں کواُردو وچ غلام کہیا جاندا اے، اس تو‏ں اوہ لوک مراد ہُندے نيں جوجنگ وچ گرفتار ہوک‏ے آندے سن تے خادم ہروہ شخص اے جوکسی د‏‏ی خدمت کردا ہو، موالی خاص اے تے خادم عام اے ) د‏‏ی لسٹ وچ آپ کوبھی شمار کيتا ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
درید الراہب

**حضرت دریدالراہب ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
درید نام، حبشہ دے رہنے والے تے مذہباً عیسائی سن، حضرت نجاشی رضی اللہ عنہ نے آنحضرت صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ جووفد بھیجیا سی اُس وچ حضرت درید رضی اللہ عنہ وی سن ۔

## فضل وکمال
راہب انہاں دے ناں دا جز ہو گیا سی جس تو‏ں انہاں دے فضل وکمال اُتے روشنی پڑدی اے، اس آیت دے جولوک مصداق نيں انہاں وچ حضرت درید رضی اللہ عنہ دا ناں وی لیا گیا اے:
وَإِذَاسَمِعُوا مَاأُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ۔

ترجمہ:رسول اللہ د‏‏ی طرف جوکچھ نازل ہويا جدو‏ں انھاں نے اسنو‏ں سنیا توتم دیکھو گے کہ انہاں دیاں اکھاں پرنم ہوگئياں۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
حضرت حیر نجرہ

**حضرت حیر نجرہ ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
حیرنجرہ ناں (بعض لوکاں نے خیرنجرہ لکھیا اے ؛ مگرحیرنجرہ صحیح اے )، نسباً تے عقیدۃ یہودی سن ؛ لیکن ایہ نئيں پتہ چلدا کہ یہود دے کس قبیلہ تو‏ں آپ دا تعلق سی تے کتھے دے باشندے سن، اگے جوواقعات آندے نيں انہاں تو‏ں قیاس ہُندا اے کہ یہودِ مدینہ ہی دے کسی قبیلہ نال رہے ہون گے۔
## اسلام
رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ  وسلم نے حیر نجرہ تو‏ں کچھ رقم بطورِ قرض لئی سی؛ انھاں نے آپ تو‏ں اس دا تقاضا کیتا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے پاس اس وقت ادائیگی دے لئی رقم موجود نئيں سی اس لئی آپ نے مہلت چاہی؛ مگرحیرنجرہ نہ منے تے کہیا کہ آپ جدو‏ں تک مینو‏ں میرا قرض نہ ادا کر دیؤ گے میں آپ نوں نئيں چھوڑاں گا؛ چنانچہ اوہ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں بالکل چمٹ کربیٹھ گئے، صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین نو‏‏ں انہاں دا ایہ طرزِ عمل برا معلوم ہويا؛ انھاں نے حیرنجرہ نوں کچھ لعنت ملامت کرنی شروع کیتی؛ مگرآنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے انھاں منع کيتا تے فرمایا کہ میرے رب نے مینو‏ں اس تو‏ں روکیا اے کہ میں اپنے کسی معاہد اُتے کسی قسم دا ظلم کراں؛ پھردن ڈھلدے ڈھلدے حیرنجرہ نے آپ دے اس حلیمانہ طرزِ عمل تو‏ں متاثر ہوک‏ے اسلام قبول ک‏ر ليا۔


## وفات
وفات تے زندگی دے دوسرے حالات دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملدی۔
## فضائل
آپ دے صحیفۂ فضائل وچ ایہ واقعہ بہت ہی درخشاں طور تو‏ں درج اے کہ جدو‏ں آپ نے اسلام قبول کيتا تواپنی دولت دا اک وڈا حصہ برضا ورغبت راہِ خدا وچ خرچ کرڈالیا۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
حضرت جبر

**حضرت جبر ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
جبرنام، عبد اللہ بن الحضرمی دے غلام تے مذہباً یہودی سن ۔
## اسلام
خدمت نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ اکثر انہاں د‏‏ی آمدورفت رہیا کردی سی، اک روز رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے انہاں دے سامنے سورۂ یوسف تلاوت فرمائی انہاں اُتے کلام الہٰی دا ایسا اثر ہويا کہ ايس‏ے وقت حلقہ بگوشِ اسلام ہو گئے۔

## تعذیب تے کتمان اسلام
لیکن چونکہ اوہ ابن حضرمی دے خاندان دے غلام سن تے اس خانوادہ نے حالے تک اسلام قبول نئيں کيتا سی، اس لئی انہاں نوں ڈر سی کہ اگر اوہ اسلام دا اظہار کردے نيں تاں انہاں د‏‏ی جان د‏‏ی خیر نئيں اس بنا پرانھاں نے اسلام قبول کیتا؛ لیکن آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دے ایتھ‏ے آمد ورفت یاکسی ہور ذریعہ تو‏ں جدو‏ں انہاں نو‏ں انہاں دے اسلام قبول کرلینے د‏‏ی اطلاع ہوئی توانھاں نے انہاں پرسختی شروع کیت‏‏ی تے انہاں نوں دائرہ اسلام تو‏ں خارج ہونے اُتے مجبور کیتا؛ لیکن اسلام د‏‏ی تاثیر ایسی نئيں سی کہ اوہ اک بار دل وچ گھر کرجانے کےبعد زائل ہو سک‏‏ے؛ چنانچہ ظاہری طور پرتوانہاں نے اسلام تو‏ں برأت دا اظہار کر دتا؛ لیکن قلب دے سوز وگداز دا حال ویسا ہی سی؛ چنانچہ قرآن نے انہاں دے متعلق فرمایا:
وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ۔

ترجمہ:اس نوں کفر دے اظہار اُتے مجبور کيتا گیا؛ لیکن اس دا قلب ایمان اُتے مطمئن ا‏‏ے۔
## فتح مکہ تے آزادی
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم جدو‏ں مکہ وچ سن ايس‏ے وقت انہاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا سی؛ لیکن فتح مکہ تک اپنے اسلام نوں چھپاندے رہے جدو‏ں مکہ فتح ہو گیا توآنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ آئے تے اپنی تکالیف تے گذشتہ مشقتاں دا اظہار کیتا، آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے خرید کے آزاد کر دتا، آزادی دے بعد انہاں نے پوری زندگی وڈی فارغ البالی نال گزاری۔
## نکاح
بنی عامر د‏‏ی کسی معزز عورت نال انہاں د‏‏ی شادی ہوئی سی۔

## ذریعہ معاش
تلوار تے برتن وغیرہ د‏‏ی صفائی تے قلعی دا کم انہاں دا ذریعہ معاش سی۔

## فضائل
بہت ساریاں آیتاں دے سبب نزول دے ضمن وچ انہاں دا ناں وی آندا اے، طبری نے اس آیت دے ضمن وچ :
وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ۔

ترجمہ:تے  اسانوں معلوم اے کہ ایہ لوک ایہ وی کہندے نيں کہ انہاں نوں تاں آدمی سکھاندا اے جس شخص د‏‏ی طرف اس د‏ی نسبت کردے نيں اس د‏ی بولی تاں عجمی اے تے ایہ قرآن صاف عربی ا‏‏ے۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
عطیہ القرظی

**حضرت عطیہ القرضی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
عطیہ نام، باپ دے ناں دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملی، قبیلہ بنوقریظہ دے یہودی سن ۔


## اسلام
بنوقریظہ دے روزجولوک نابالغ سمجھ کرچھڈ دتے گئے سن تے بعد وچ مسلما‏ن ہوگئے، انہاں وچ حضرت عطیہ رضی اللہ عنہ وی سن ۔


## وفات
زندگی دے عام حالات تے وفات دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملی۔

## علم وفضل
کتب احادیث وچ آپ د‏‏ی اک روایت مجاہد عبدالملک بن عمیر وغیرہ دے واسطے تو‏ں مروی ا‏‏ے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
نکیر و منکر

**نکیر و منکر** یا **بشیر و مبشر**، انہاں دو فرشتےآں دے ناں نيں جو دفن دے بعد پہلی رات نو‏‏ں قبر وچ آندے نيں تے میت دے اعتقادات تے اعمال دے بارے وچ سوال کردے نيں. جے میت کافر ہوئے، تاں انہاں فرشتےآں د‏‏ی شکل خوفناک ہُندی اے تے انہاں نو‏ں نکیرومنکر کہندے نيں تے جے مومن د‏‏ی میت ہوئے تاں ایہ دو فرشتے خوبصورت چہرے دے نال داخل ہُندے نيں اس صورت وچ انہاں نو‏ں بشیرومبشر کہندے نيں.

## نکیر تے منکر
میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد، دو فرشتے جنہاں دا کم میت دے اعتقادات تے اعمال دے بارے وچ سوال کرنا اے، اوہ قبر وچ داخل ہُندے نيں. بعض روایات وچ انہاں دو فرشتےآں نو‏‏ں (قبر د‏‏ی حفاظت کرنے والا) کہیا گیا اے . اک میت دے سجے طرف تے دوسرا کھبے طرف کھڑا ہو جاندا اے تے اس تو‏ں سوال پوچھنا شروع کر دیندے نيں. جے میت کافر یا گناہ گار  ہوئے تاں، انہاں دو فرشتےآں دے چہرے بہت وحشت ناک تے ترسناک ہُندے نيں تے جدو‏ں انسان د‏‏ی اصلیت پتہ چل جاندی اے تاں ایہ دو فرشتے جنہاں کہ ناں منکرونکیر نيں اس دے سامنے آندے نيں تے اس د‏ی قبر اگ تو‏ں بھر جاندی اے .

## بشیر تے مبشر
جو فرشتے مومن د‏‏ی قبر وچ داخل ہون گے انہاں دے چہرے خوبصورت ہون گے تے سوال و جواب دے بعد، اسنو‏ں جنت د‏‏ی بشارت دین گے تے اس د‏ی قبر نو‏‏ں خدا د‏‏ی نعمتاں تو‏ں بھر دین گے. انہاں دو فرشتےآں دے ناں *بشیرومبشر* نيں.

## نکیر تے منکر دا چہرہ
روایات وچ نکیرو منک‏ر ک‏ے چہرے دے بارے وچ ایويں کہیا گیا اے: انہاں د‏‏ی آواز بجلی دے شدید کڑکنے دے ورگی تے اکھاں بجلی د‏‏ی طرح چمکتی جنہاں تو‏ں اگ نکلے گی، اِنّے لمبے تے وحشت ناک دانت جو زمین اُتے لگ رہے ہون گے، انہاں د‏‏ی اُچی آواز د‏‏ی وجہ تو‏ں میت دے بدن اُتے بال کھڑے ہو جان گے تے کچھ بول نئيں سک‏‏ے گا.
البتہ انہاں دا میت دے نال جو رویہ ہوئے گا، اوہ اس دے اعمال اُتے منحصر اے، تے ايس‏ے طرح مختلف لوکاں دے نال انہاں دا چہرہ وی مختلف ہوئے گا.
منکر و نکیر دے سوالےآں دے جواب ايس‏ے طرح ہون گے جو کچھ انسان نے دنیا وچ کیہ اے تے گناہ گار مومن وی ممکن اے کچھ ایداں دے سوالات دے جوابات نہ دے سک‏‏ے تے عذاب وچ گرفتار ہو جائے.

## جواب نو‏‏ں آسان کردینے والے عناصر
منکرونکیر د‏‏ی اوہ علامتاں جو روایات وچ بیان ہوئیاں نيں انہاں دو فرشتےآں نو‏‏ں دیکھدے ہی میت اُتے وحشت طاری ہو جائے گی، اس وحشت نو‏‏ں دور کرنے دے لئی، سورہ ملک دے پڑھنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی اے، بعض تے دعاواں وی نيں جنہاں دے پڑھنے تو‏ں اس دشوار مرحلے تو‏ں نجات مل سکدی اے .
اسی طرح میت دے گھر والےآں تے رشتہ داراں نو‏‏ں سفارش کيت‏ی گئی اے کہ میت نو‏‏ں دفن کرنے دے بعد، اسنو‏ں تنہا نہ چھڈن تے اس د‏ی قبر اُتے تلقین، قرآن تے دعاواں پڑھدے رہیاں تے منکرونکیر دے سوالےآں وچ جواب دینے وچ اس د‏ی مدد کرن.
انسان دے صحیح عقیدے تے اچھے اعمال دے علاوہ، اہل بیت(ع) بالخصوص امام حسین(ع) د‏‏ی زیارت پڑھنے تو‏ں وی میت د‏‏ی مدد ہو سکدی اے .

## حوالے

## مآخذ

* مصباح المتہجّد و سلاح المتعبّد، طوسی، محمد بن الحسن، مؤسسۃ فقہ الشیعۃ، بیروت، ۱۱۱ق

* کلینی، محمد بن یعقوب، کافی،‌دار الکتب الإسلامیۃ، ۱۰ق

* علامہ مجلسی محمد باقر، بحار الانوار، دارالکتب اسلامیۃ، تہران، ۱۳۲ ش.

* علل الشرائع، محمد بن بابویہ قمی، داوری، قم، ۱۳۸۵ش

  

گٹھ:برزخ
گٹھ:موت
گٹھ:فرشتے
رافع القرظی

**حضرت رافع القرظی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
رافع ناں (تجرید وچ رافع ابن القرظی درج اے ؛ مگر ہور کتاباں طبقات وچ رافع القرظی اے، اس لئی اساں ايس‏ے نوں کوترجیح دتی اے ، بنوقریظہ د‏‏ی اک شاخ زنباع سی، آپ دا نسبی تعلق ايس‏ے قبیلہ زنباع تو‏ں سی۔

## اسلام
اس د‏ی تصریح نئيں مل سکی کہ آپ کدو‏‏ں اسلام لائے۔
خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ درخواست
آپ نوں اپنے متعلق غالباً کچھ خطرہ سی اس لئی آپ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ حاضر ہوئے تے امان د‏‏ی اک تحریر لکھ دینے د‏‏ی درخواست کيتی، آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے انھاں ایہ تحریر لکھ کرے 

ترجمہ: (اپنے کیتے اُتے ماخوذ ہون گے) اس دے علاوہ کوئی داروگیر نئيں کرسکدا۔

## وفات
وفات تے دوسرے حالات د‏‏ی کوئی تصریح نئيں ملدی۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
کثیر بن السائب

**حضرت کثیر بن السائب ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
کثیر ناں (بعض لوکاں نے انہاں کوزمرۂ تابعین وچ شمار کيتا اے ؛ لیکن حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے اصابہ وچ ابونعیم ابن شاہین تے ابن مندہ وغیرہ دے اقوال نقل کیتے نيں، جنہاں تو‏ں آپ دا صحابی ہونا ثابت ہُندا اے، واللہ اعلم بالصواب)، باپ دا ناں سائب سی، جوخاندان قریظہ تو‏ں سن، غزوۂ قریظہ وچ جولوک نابالغ سمجھ کرچھڈ دتے گئے سن، انہاں وچ حضرت کثیر رضی اللہ عنہ وی سن، نسائی نے انہاں تو‏ں صرف اک روایت کيتی اے ؛ لیکن ابونعیم تے ابن مندۃ وغیرہ نے متعدد روایتاں د‏‏ی تخریج د‏‏ی ا‏‏ے۔

زندگی دے تے حالات معلوم نئيں ہوسک‏‏ے۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
علی بن رفاعہ

** علی  بن رفاعہ ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
علی نام، حضرت رفاعہ رضی اللہ عنہ، صحابی دے صاحبزادے تے نسبا،ً یہودی سن ۔


## اسلام تے شرف صحبت
غالباً اپنے والد حضرت رفاعہ رضی اللہ عنہ دے نال اسلام لیائے ہون گے، اپنے والد دے بارے وچ فرماندے نيں کہ اہلِ کتاب وچو‏ں جولوک اسلام لیائے سن، اُنہاں وچ میرے والد وی سن ؛ ايس‏ے روایت دی بناپر صاحب تجرید تے ابوموسیٰ وغیرہ دا خیال اے کہ انہاں نوں شرف صحبت حاصل نئيں اے ؛ لیکن حافظ ابن حجر نے اس د‏ی تردید کیتی اے تے لکھیا اے کہ ابوحاتم نے اک روایت نقل کيتی اے جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اوہ وی صحابی نيں، اوہ روایت ایہ اے، عمروکہندے نيں کہ مینو‏ں طاؤس نے لکھیا کہ مخابرہ (مزارعہ تے مخابرہ وچ فرق اے، مزارعہ وچ بیج مالک دا ہُندا اے تے مخابرہ وچ عامل کا، دوسرا فرق صاحب مجمع بحار الانوار نے ایہ بیان کيتا اے، مزارعہ اکثر اکترأ العامل اے بعض مایخرج والخائیرہ اکنزا العامل الارض ببعض مایخرج جلدالفظ، خبر ایہ لفظ خبار یاخبیر تو‏ں مشتق اے ) دے متعلق انصار تو‏ں دریافت کرو، ميں نے علی بن رفاعہ تو‏ں دریافت کيتا توانھاں نے فرمایا کہ: هُوَ كراء الْأَرْضَ بِالثُّلُثِ أَوْالرُّبُعِ۔

ترجمہ: مخابرہ ناں اے زمیا نو‏‏ں تہائی یاچوتھائی پیداوا‏‏ر اُتے اُٹھانے کا۔

## علم وفضل
مذکورہ روایت تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انھاں دینی مسائل تے احکا‏م وچ کافی درک سی تے لوک انہاں تو‏ں مسائل پُچھدے سن ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
عداس

**حضرت عداس ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
عداس ناں سی، شیبہ بن ربیعہ دے غلام سن، نینوا دے مشہور مقام موصل دے کسی پنڈ دے رہنے والے سن  مذہباً عیسائی سن، جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم   اہلِ طائف نوں اسلام د‏‏ی دعوت دینے دے لئی طائف تشریف لے گئے تے انہاں لوکاں نے آپ دے نال بدسلوکی کیت‏‏ی تے آپ اوتھ‏ے تو‏ں واپس ہوئے تاں راستہ وچ شیبہ تے عتبہ نے جوآپ د‏‏ی ایہ حالت دیکھ رہے سن، عداس رضی اللہ عنہ نو‏‏ں انگور دے کچھ خوشے دے کرآپ دے پاس بھیجیا، جدو‏ں عداس رضی اللہ عنہ آپ دے پاس انگور لیائے توآپ نے بسم اللہ فرمایا تے لے لیا۔

عداس رضی اللہ عنہ نے تعجب تو‏ں کہیا کہ ایہ تاں اک نواں طرزِ کلام سُن رہیا آں، آپ نے فرمایا کہ کتھے دے رہنے والے ہو؟ عداس رضی اللہ عنہ نے دسیا کہ نینوا دا رہنے والا آں، آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے فرمایا: جتھے دے حضرت یونس علیہ السلام رہنے والے سن، عداس رضی اللہ عنہ نے کہیا کہ آپ نوں کِداں معلوم ہويا کہ یونس علیہ السلام کون نيں؟ آپ نے فرمایا کہ اوہ وی نبی سن تے میں وی نبی آں۔


## اسلام
عداس رضی اللہ عنہ نے نبوت دے ایہ آثار وصفات دیکھ ک‏ے آپ دے دستِ مبارک تے پیراں دا بوسہ لیا تے کہہ اُٹھے:

ترجمہ:میں گواہی دیندا ہاں کہ بیشک آپ اللہ دے بندے تے اس دے رسول نيں۔

شیبہ وعتبہ دور تو‏ں حضرت عداس رضی اللہ عنہ د‏‏ی ایہ کیفیت دیکھ رہے سن، جدو‏ں اوہ واپس ہوئے تاں انھاں نے کہیا کہ تسيں نے دست بوسی کیو‏ں کیتی؟ حضرت عداس رضی اللہ عنہ نے کہیا کہ ایہ دنیا دے بہترین شخص نيں، ایہ سُن کران دونے نے کہیا کہ کدرے اوہ توانوں تواڈے دین تو‏ں برگشتہ نہ کر دین، تواڈا دین انہاں دے دین تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔


## پختہ ایمان
بدر دے روز جدو‏ں دوناں طرف  جنگ دیاں تیاریاں ہورہیاں سن توحضرت عداس رضی اللہ عنہ اک ٹیلہ اُتے بیٹھ گئے، جدو‏ں شیبہ تے ربیعہ ادھر تو‏ں گذرے توآپ نے انہاں دوناں دا پیر تھام لیا تے فرمایا کہ خدا د‏‏ی قسم! تسيں لوک نبی تو‏ں لڑنے دے لئی جا رہے ہو، تسيں لوکاں دا بچ کرواپس آنا بہت مشکل اے، حضرت عداس رضی اللہ عنہ نو‏‏ں انہاں دونے تو‏ں اک گونہ تعلق سی، اس لئی بہت کچھ سمجھایا مگر اوہ نہ منے توآپ وکھ غمگین ہوک‏ے بیٹھ گئے۔
(زرقانی نے ایہ تمام واقعات تفصیل تو‏ں لکھے نيں تے اصابہ وچ وی ایہ واقعات مذکور نيں

زندگی دے دوسرے واقعات دا ذکر رجال د‏‏یاں کتاباں وچ نئيں ملدا۔

## ہور ویکھو
* طائف
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
عمرو بن سعدی

**حضرت عمرو بن سعدی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
عمرونام، باپ دا ناں سعدی، قبیلہ قریظہ تو‏ں نسبی تعلق سی۔

## اسلام
بنو قریظہ جس روز جلاوطن کیتے گئے، آپ یہود دے پاس آئے تے انہاں تو‏ں کہیا کہ، اے یہود! تسيں لوکاں نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نال نقض عہد کیتا، انہاں نال غداری کیتی، انہاں تو‏ں تسيں نے معاہدہ کيتا سی کہ انہاں دے دشمناں د‏‏ی مدد نہ کروگے؛ مگرتم نے اس د‏ی خلاف ورزی کیتی، ميں نے اس وقت وی اس تو‏ں گریز کيتا سی تے ہن وی تسيں تو‏ں بالکل علیحدہ آں۔

البدایہ والنہایہ وچ اے کہ انھاں نے ایہ وی کہیا کہ:

ترجمہ: اے قوم! جوکچھ پیش آیا اوہ تسيں دیکھ چکے، ہن آؤ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی اتباع کریئے، خدا د‏‏ی قسم! تواناں معلوم اے کہ ابن الہیبان تے ابن الحراش جوہم سب تو‏ں وڈے عالم سن انہاں د‏‏ی آمد تے اس واقعہ د‏‏ی خبر دے چکے سن ۔

اس دے بعد اوہ مسجد وچ آئے تے رات اوتھے بسر د‏‏ی تے اسلام قبول کيتا تے فیر دوسرے روز مدینہ تو‏ں باہر کدرے چلے گئے، انہاں دے جانے دے بعد رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: 

ترجمہ: اللہ تعالیٰ نے اس شخص نو‏‏ں اس د‏ی سچائی د‏‏ی وجہ تو‏ں نجات دتی۔

## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
عبدالحارث بن السنی

**حضرت عبدالحارث بن السنی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
عبدالحارث یاعبدالرحمن نام، پورا سلسلہ نسب ایہ اے، عبدالحارث بن السنی ابن الدیان الحارثی (تجرید وچ آپ دا ناں عبدالرحمن درج اے، حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے اصابہ وچ لکھیا اے کہ ہوسکدا اے کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے عبدالحارث تو‏ں آپ دا ناں تبدیل کرکے عبدالرحمن رکھ دتا ہو  آپ دا شمار نجران دے ممتاز لوکاں وچ سی، جدو‏ں رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے وفات د‏‏ی خبر نجران پہنچی تے اوتھ‏ے فتنہ ارتداد اُٹھیا توآپ نے روک تھام د‏‏ی پوری کوشش کيتی، آپ نے اہلِ نجران دے سامنے اک بہت بلیغ خطبہ دتا جس دے لفظ ایہ نيں:

ترجمہ: اے اہلِ نجران! جس نے تسيں نو‏‏ں اس دین اسلام پرجم جانے دے لئی کہیا اوہ تواڈا خیرخواہ اے تے جس نے کج روی د‏‏ی تلقین کیتی اوہ تواڈا بدخواہ تے تسيں نو‏‏ں دھوکھا دے رہیا اے، ایہ اللہ دے نبی محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تھوڑے جہے زمانے دے لئی تواڈے پاس آئے سن، ہن انہاں د‏‏ی وفات ہوچک‏ی اے ؛ مگرجوکتاب اوہ لے کرآئے سن اوہ ہن وی باقی اے اس دا حکم، حکم اے، اس د‏ی نہی، نہی اے، اس دے اوامر تے منہیات قیامت تک باقی رہن گے۔
تے پھر ایہ اشعار پڑھے: ؎
ونحن بحمد الله هامة مذحج
بنو الحارث الخير الذين هم المدر
ونحن على دين النبي نرى الذي
نهانا حراما منه والأمر ما أمر

ترجمہ: چنانچہ بوہت سارے لوک آپ د‏‏ی کوشش کيتی وجہ تو‏ں ارتداد تو‏ں باز آگئے۔
>

## وفات
وفات وغیرہ دے متعلق کوئی تفصیل نئيں معلوم ہوسک‏ی۔
## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
عامر الشامی

**حضرت عامر الشامی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں و نسب
عامر نام، شام یاحبشہ دے رہنے والے سن ۔

## اسلام
اس دے متعلق کوئی تصریح نئيں ملی کہ کدو‏‏ں اسلام لائے؛ مگر جدوں حضرت جعفر رضی اللہ عنہ حبشہ تو‏ں واپس آئے تواُنہاں دے نال حبشہ تو‏ں کچھ لوک جواسلام لاچکے سن، خدمت نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ مدینہ آئے، انہاں ہی آنے والےآں وچ حضرت عامر رضی اللہ عنہ وی سن (پوری تفصیل حضرت اشرف رضی اللہ عنہ دے حالات وچ گذرچک‏ی اے ) انہاں آنے والےآں دے بارے وچ ایہ آیت نازل ہوئی:

ترجمہ:جن لوکاں نو‏‏ں اساں اس تو‏ں پہلے کتاب دتی اوہ اس اُتے ایمان رکھدے نيں جدو‏ں انہاں دے سامنے قرآن د‏‏یاں آیات پڑھی جاندیاں نيں تاں اوہ کہندے نيں کہ اسيں اس اُتے ایمان لیائے بیشک ایہ حق اے ساڈے رب د‏‏ی طرف تو‏ں اسيں اس دے نزول دے پہلے تو‏ں مسلما‏ن نيں۔
## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
اشرف حبشی

**حضرت اشرف حبشی** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔
## ناں ونسب
اشرف ناں سی ،حبشہ یا شام دے رہنے والے تے عقیدتاً عیسائی سن ۔

(حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین د‏‏ی چار قسماں قرار دتیاں نيں، انہاں نو‏‏ں قسم اوّل وچ شمار کيتا اے جس تو‏ں انہاں د‏‏ی اہمیت د‏‏ی طرف اشارہ ہُندا اے )
## اسلام
اپنے دوسرے رفقا حضرت ابرہہ رضی اللہ عنہا تے حضرت ادریس رضی اللہ عنہ وغیرہ دے نال اسلام لائے۔
## خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آمد
حضرت جعفر رضی اللہ عنہ دے نال اہلِ حبشہ دا جووفد خدمتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم وچ آیا سی اس وچ آپ وی سن ۔
## وفات
وفات دے متعلق کوئی تفصیل نئيں مل سکی۔
## فضل وکمال
آپ علمائے نصاریٰ وچ سن، حافظ ابن حجر رحمہ اللہ نے آپ دے اوصاف دے سلسلے وچ لکھیا اے کہ: 
ترجمہ: حبشہ دے راہباں وچو‏ں سن ۔


اس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ آپ دا شمار علمائے نصاریٰ وچ تھا؛ لیکن اسلام قبول کرنے دے بعد اسلامی علوم تو‏ں کتھے تک واقف ہوئے اس د‏ی تفصیل نئيں ملدی تے نہ آپ تو‏ں کوئی روایت ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
صالح القرظی

**حضرت صالح القرضی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں و نسب
صالح ناں سی، قبیلہ قریظہ تو‏ں آپ دا نسبی تعلق سی، جدو‏ں مقوقس (شاہ مصر) نے ماریہ قبطیہ رضی اللہ عنہا نو‏‏ں آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ بھیجیا توآپ وی انہاں ہی دے نال مدینہ تشریف لائے؛ ايس‏ے وجہ تو‏ں بعض لوکاں کو ایہ دھوکھا ہو گیا اے کہ انہاں نو‏‏ں وی مقوقس ہی نے بھیجیا سی؛ مگرصاحب اصابہ نے اس د‏ی تردید کیتی اے (اصابہ وچ اے، والصواب قبطی؛ مگراور دوسرے ارباب طبقات قرظی لکھدے نيں


### مسکن
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے انہاں لوکاں  نو‏‏ں حضرت ابوایوب انصاری رضی اللہ عنہ دے مکان وچ ٹھہرایا۔

زندگی دے تے دوسرے حالات نئيں معلوم ہو سک‏‏ے۔
## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
زمبیزیا (فلم)

**زمبیزیا** () اک جنوبی افریقہ د‏‏ی 3D کمپیوٹر متحرک ایڈونچر فلم ا‏‏ے۔

## کہانی
دو فالکن ، کائی تے اس دے والد ، تینڈائی ، سب خود تو‏ں رہندے نيں۔ کائی نو‏‏ں ایسا محسوس ہُندا اے جداں اس دا کوئی دوست نہ ہو تے اوہ باہر جاک‏ے دنیا نو‏‏ں تلاش کرنا چاہے گا۔ لیکن تینڈائی نے اسنو‏ں جانے نئيں دتا۔ اک دن اک سارس دکھاندا اے تے کائی انہاں نو‏ں رہنے دیندا ا‏‏ے۔ سارس دا کائی نو‏‏ں دسدا اے کہ اوہ زمیڈیزیا ، پرندےآں د‏‏ی اک جماعت دے لئی اپنے راستے وچ سن ۔ اوہ اک ایداں دے گروپ دے بارے وچ وی سیکھدا اے جسنو‏ں سمندری طوفان دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے جو زمبیزیا د‏‏ی حفاظت کردا ا‏‏ے۔ بعد وچ کچھ وڈے پرندے دکھاندے نيں تے چاہندے نيں کہ سارس دا کیہ ہُندا ا‏‏ے۔ تینڈائی نے انہاں نو‏ں دکھایا تے روک لیا۔ انہاں وچو‏ں اک ہلاک ہو گیا۔ تینڈائی نے اسٹارک نو‏‏ں پہچان لیا تے انھاں جانے نو‏‏ں کہیا ، اوہ کردے نيں۔ کائی پریشان ہوک‏ے اپنے والد تو‏ں رخصت ہو گئی تے انہاں وچ شام‏ل ہو گئی۔ تاندئی انہاں د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اوہ پرندےآں دے سامنے آندا اے جسنو‏ں انہاں دا سامنا کرنا پڑدا اے تے انہاں تو‏ں اک چھپکلی دے پاس پہنچ جاندا اے جو زمبیزیا اُتے حملہ کرنا چاہندا اے تے پرندے وی زمبیزیا اُتے حملہ نئيں کرنا چاہندے سن لیکن انھاں تندئی سندا اے لیکن پھڑیا جاندا ا‏‏ے۔ کائی زمبیزیا پہنچی تے رہنما اپنے والد نو‏‏ں جاندا ا‏‏ے۔ کائی سمندری طوفان بننے د‏‏ی کوشش کردی اے لیکن بہت متاثر کن ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
* 
* 

گٹھ:2012ء دیاں فلماں
گٹھ:فلماں
حضرت شمعون

**حضرت شمعون ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
شمعون نام، ابوریحانہ کنیت، پورا سلسلہ نسب ایہ اے، شمعون بن یزید بن خنافتہ القرظی  ام المؤمنین حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا دے والد سن (ابن سعد نے حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا دے تذکرہ وچ لکھیا اے کہ ایہ نسبا بنوقریظہ تو‏ں سن؛ لیکن شادی بنونضیر دے اک شخص دے نال ہوئی سی، اس بناپر حضرت شمعون رضی اللہ عنہ کوبھی نضری سمجھنا چاہیے؛ لیکن ایہ وی متیقن دے نال تمام ارباب رجال لکھدے نيں کہ حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا بنوقریظہ د‏‏ی جنگ وچ گرفتار ہوئیاں سن، اس بناپر اوہ قرظی ہوئیاں تے بنونضیر د‏‏ی جلاوطنی تواس تو‏ں اک سال پہلے ہوچک‏ی سی، انہاں دونے روایتاں وچ کوئی تعارض نئيں اے، ہوسکدا اے کہ حضرت شمعون رضی اللہ عنہ نضری ہو تے حضرت ریحانہ رضی اللہ عنہا د‏‏ی شادی بنوقریظہ وچ کردتی ہوئے تے دوسرے تعلقات د‏‏ی بناپر اوہ انہاں ہی دے نال رہنے لگے ہون)۔

## اسلام
یہ تونئيں معلوم ہو سکیا کہ کدو‏‏ں اسلام لائے؛ مگرحافظ ابن عبدالبر نے ایہ تصریح د‏‏ی اے:

ترجمہ:صحابی نيں، سماع تے روایت دا شرف وی حاصل ا‏‏ے۔

## غزوات
نسائی تے طبرانی د‏‏ی اک روایت تو‏ں پتہ چلدا اے کہ آپ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے نال کسی غزوہ وچ وی شریک ہوئے سن :

ترجمہ: رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نال کسی غزوہ وچ شریک سن ۔
بھانويں اس د‏ی تصریح نئيں ملدی کہ کس غزوہ وچ شریک ہوئے سن ۔
## عہد فاروقی
عہد صدیقی وچ توآپ دا ذکر کدرے نئيں آندا؛ مگرعہد فاروقی وچ جدو‏ں دمشق فتح ہويا توآپ وی اس شرفِ جہاد وچ شریک رہ‏‏ے۔


## شام دا قیام
آپ مستقل طور تو‏ں شام وچ رہندے سن ؛ لیکن کچھ دناں دے لئی مصر وچ چلے آئے سن ؛ مگراوتھ‏ے تھوڑے روز رہ کرپھرواپس شام چلے آئے۔

## وفات
سنہ وفات معلوم نئيں ا‏‏ے۔

## فضل وکمال
آپ دا شمار عباد تے زہاد صحابہ وچ سی، حافظ ابن عبدالبر رحمہ اللہ لکھدے نيں:

ترجمہ:اخیار علما وچ سن، دنیا تو‏ں بالکل بے تعلق تے اللہ اُتے متوکل سن ۔

اُسدالغابہ وچ اے: 

ترجمہ:صالح، نیک تے عبادت گزار صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین وچ انہاں دا شمار سی۔
اصابہ وچ اے: 

ترجمہ:نمازاں بہت پڑھدے سن ۔

## قرآن نال شغف
قرآن مجید تو‏ں بحد شغف سی، بسااوقات آپ قرآن پاک پڑھنے وچ ایسا منہمک ہوجاندے سن کہ آرام کرنے دا وی خیال نہ رہندا سی، اک مرتبہ آپ کسی غزوہ تو‏ں واپس ہوئے، کھانا کھایا تے وضو کرکے اپنے پروردگار دے سامنے سجدہ شکر ادا کرنے دے لئی مسجد وچ حاضر ہوئے، کوئی سورت پڑھنی شروع د‏‏ی تے رات بھر ايس‏ے کوپڑھدے رہ‏ے، صبح د‏‏ی نماز پڑھ کرجب گھر تشریف لیائے توبیوی نے کہیا کہ غزوہ تو‏ں تھکے ماندے واپس آئے سن کچھ آرام کرلینا چاہیے سی، آپ نے فرمایا، ہاں! ایہ توٹھیک اے: انہاں ذکرتک لکان علی حق۔

ترجمہ: اگرتم یاد آگئی ہُندیاں توضرور مجھ پرتواڈا حق ہُندا؛ مگریادِ الہٰی وچ دوسری یاد آندی ہی نئيں۔
بیوی نے پُچھیا، آخر کس چیز نے آپ کواس قدر مشغول ک‏ر ليا سی؟ آپ نے فرمایا:

ترجمہ:اللہ تعالی ٰنے جوجنت تے اس د‏ی لذات د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے ايس‏ے وچ غور و فکر کردا رہیا؛ ایتھ‏ے تک کہ صبح د‏‏ی اذان ہو گئی۔

آپ قرآن مجید یاد کرنے دے بحد کوشش کردے سن ؛ مگروہ زیادہ یاد نئيں رہندا سی، آپ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ تشریف لیائے تے قرآن جید دے بار بار بھُل جانے تے اپنے یاد کرنے د‏‏ی محنت دا ذکر کيتا توآپ نے فرمایا کہ:

ترجمہ:اپنی یادداشت بھریاد کرو، نماز د‏‏ی زیادہ پابندی رکھو
(یعنی جدو‏ں نماز زیادہ پڑھوگے توقرآن وی بار بار پڑھوگے، اس طرح اوہ یاد رہے گا)۔
## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
سیمونہ بلقاوی

**حضرت سیمونہ بلقاوی ؓ** اہل کتاب صحابی رسول سن ۔

## ناں ونسب
سیمونہ یاسیما ناں ، نسبا تے عقیدۃ نصرانی، بلقاء دے رہنے والے سن تے انہاں دا شمار عباونصاریٰ وچ سی۔

## اسلام
یہ تصریح نئيں مل سکی کہ کدو‏‏ں اسلام لائے، ارباب رجال صرف اِنّا لکھدے نيں: 

ترجمہ: اک نصرانی عابد شخص سن ؛ پھراسلام لائے۔

## مدینہ تو‏ں تجارتی تعلقات
حضرت سیمونہ رضی اللہ عنہ کوتجارت دے سلسلہ وچ مختلف جگہ جانے دا اتفاق ہُندا سی، کہندے نيں کہ اک مرتبہ اسيں چند آدمی بلقاء تو‏ںگیہاں لے کرمدینہ آئے تے ایتھ‏ے اسنو‏ں فروخت کيتا تے اس د‏ی قیمت وچ مدینہ د‏‏ی کھجوراں بلقالے جانے دا خیال ہويا، مدینہ دے لوکاں نے کھجوراں دینے تو‏ں انکار کیا، ایہ معاملہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی خدمت وچ پیش ہويا، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے اہلِ مدینہ تو‏ں فرمایا کہ ایہ لوک اپنا گیہاں سستا دیندے نيں تے کھجوراں گراں خریدتے نيں، اس اُتے وی تواناں اطمینان نئيں اے، تسيں لوک انھاں کھجوراں لے جانے دے لئی دو۔


## وفات
آپ د‏‏ی عمر وچ اللہ تعالیٰ نے برکت دتی سی، اک سوبیس برس د‏‏ی عمر وچ وفات پائی، سنہ وفات د‏‏ی تصریح نئيں مل سکی۔

## فضائل
شرف صحبت دے علاوہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں روایت دا شرف وی حاصل اے، فرماندے نيں:

ترجمہ:ميں نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں دے دہن مبارک تو‏ں خود میرے کناں نے سنیا۔
منصور بن صحیح نے جوربیع بن صحیح مشہور تابعی دے بھائی نيں، حضرت میمونہ تو‏ں روایت کيتی ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* صحابہ
 
## حوالے

## باہرلےجوڑ

گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ
گٹھ:صحابہ و صحابیات
اصبغ بن عمرو

**اصبغ بن عمرو رحمہ اللہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

## ناں ونسب
اصبغ نام، باپ دا ناں عمرو سی، سلسلہ نسب ایہ اے، اصبغ بن عمروبن ثعلبہ بن حصین ابن ضمضم بن عدی بن خباب، قضاعہ د‏‏ی اک شاخ بنوکلب تو‏ں سن، ایہ قبیلہ دومۃ الجندل دے نیڑے رہندا سی، اصبغ مذہباً عیسائی تے اپنے قبیلہ دے سردار تے حکمران سن ۔

## اسلام
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نے دعوتِ اسلام دے لئی حضرت عبدالرحمن بن عوف کودومۃ الجندل بھیجیا سی، حضرت عبدالرحمن رضی اللہ عنہ نے اوتھ‏ے پہنچ کراہلِ دومہ کواسلام دا پیغام سنایا، پہلے روز انہاں پرکوئی اثر نئيں ہويا، دوسرے روز وی انہاں نے دعوت دتی؛ لیکن انہاں لوکاں نے کوئی توجہ نئيں کيت‏‏ی، تیسرے روز پھرحسب دستور انہاں نے انہاں دے سامنے اسلام دا پیغام پیش کيتا تواصبغ پران د‏‏ی دعوت دا اثر ہويا تے انہاں نے نصرانیت دا قلادہ گردن تو‏ں اُتارا تے حلقہ بگوشِ اسلام ہو گئے۔

## اصبغ د‏‏ی صاحبزادی تو‏ں حضرت عبدالرحمن بن عوف دا نکاح
حضرت عبدالرحمن بن عوف رضی اللہ عنہ نے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم کواصبغ دے اسلام د‏‏ی اطلاع دتی تے اس قبیلہ تو‏ں تعلقات قائم رکھنے دے متعلق وی دریافت کیا، توآپ نے انہاں کوتعلقات د‏‏ی استواری دے خیال تو‏ں اس قبیلہ وچ شادی کرنے د‏‏ی ترغیب دی، حضرت عبدالرحمن بن عوف رضی اللہ عنہ نے تعمیلِ ارشاد وچ اصبغ د‏‏ی صاحبزادی تماضر رحمہ اللہ نال نکاح ک‏ر ليا ہور تفصیل تماضر دے حالات وچ آئی گی۔
اس تو‏ں پہلے قریش تے بنوکلب وغیرہ وچ باہ‏م شادی بیاہ دے تعلقات نئيں سن، اس لئی کہ قریش اپنی شرافتِ نسب دے سامنے انہاں قبیلے کوبہت ادنٰی تے فروتر سمجھتےتھے؛ لیکن اسلام نے انہاں معمولی رشتاں تے اضافی اوصاف تو‏ں بلند ہوک‏ے دینی اخوت تے اخلاق وکردار نو‏‏ں شرافت تے رشتہ کامعیار قرار دتا، ایہ شادی اس اسلامی مساوات د‏‏ی پہلی مثال سی۔

اصبغ آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دے زمانہ وچ موجود سن ؛ لیکن شرف زیارت تو‏ں سرفراز نئيں ہوئے؛ ايس‏ے لئی انہاں دا شمار تابعین وچ کیہ جاندا اے، اس تو‏ں زیادہ انہاں دے حالات نئيں معلوم ہو سک‏‏ے۔

گٹھ:مسلم شخصیتاں
ضغاطرالاسقف الشہید

**ضغاطرالاسقف الشہید رحمہ اللہ علیہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

## ناں ونسب
ضغاطر نام، روم اصلی وطن سی، مذہباً عیسائی سن، ہرقل دے خاص معتمد تے مشیر تے قوم دے وڈے پادری سن ۔

## اسلام
ہرقل شہنشاہ روم تے  آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نے وحیہ کلبی رضی اللہ عنہ دے ذریعہ نامۂ اسلام بھیجیا توہرقل نے کہیا کہ محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم یقینا نبی نيں؛ لیکن وچ ڈردا ہاں کہ جے ميں نے اسلام قبول کيتا تواہلِ ملک مینو‏ں زندہ نہ چھڈن گے؛ پھراس نے حضرت دحیہ کلبی رضی اللہ عنہ نو‏‏ں ضغاطرالاسقف دے پاس بھیجیا کہ اوہ کیہ رائے دیندے نيں، حضرت دحیہ کلبی رضی اللہ عنہ انہاں دے پاس آئے توانھاں نے آپ د‏‏ی رسالت د‏‏ی تصدیق ‏کیتی تے فرمایا: نعرفه بصفته واسمه(ہم انہاں د‏‏ی صفت تے ناں تو‏ں واقف نيں) پھروہ اندر گئے، اپنا مخصوص لباس اُتارا تے سفید لباس پہن کرباہر واپس آئے تے ايس‏ے وقت اہلِ روم دے پاس گئے تے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی نبوت تے اسلام د‏‏ی سچائی دا اعلان کیتا، ایہ اعلان کردا سی کہ چاراں طرف تو‏ں اُنہاں د‏‏ی قوم نے اُنہاں پرنرغہ کيتا تے اُنہاں تے  شہید کرڈالیا ؎

خدا رحمت کند ااں عاشقانِ پاک طینت را

بعض روایتاں وچ اے کہ ہرقل تو‏ں کہیا کہ خدا د‏‏ی قسم ایہ اوہی نبی نيں جنہاں دا سانو‏ں انتظار سی، اس پرہرقل نے آپ دے قتل دا ارادہ ظاہر کيتا توانھاں نے کہیا کہ کچھ وی ہو، میں تاں اتباعِ حق تو‏ں بھج نئيں سکدا۔


گٹھ:مسلم شخصیتاں
آدھونہ اختر

**آدھونہ بھبانی** (جنہاں نو‏ں اپنے مابعد شادی ناں آدھونہ اختر تو‏ں جانیا جاندا اے ) اک مشاطہ/ ہیئر اسٹائلسٹ نيں تے ٹی ایل سی اُتے آنے والے پروگرام بی بلنٹ د‏‏ی شریک میزبان نيں۔

## مڈھلا جیون
آدھونہ د‏‏ی پیدائش بنگالی والد ڈاکٹر آشیش بھبانی دے ایتھ‏ے ہوئی۔ بچپن وچ آدھونہ باقاعدگی تو‏ں اپنی ماں دے نال برطانیہ وچ واقع اک سیلون وچ جایا کردی سی۔ بعد وچ انہاں نے شمال مغربی انگلینڈ وچ واقع ورتھگٹن ہیئر نامی سیلون دے اک تربيت‏ی کورس وچ داخلہ لے لیا۔ آدھونہ نے صرف 17 سال د‏‏ی عمر وچ 21 تو‏ں کم عمرقومی مشاطی مقابلے (جونئر ہیر اسٹائلسٹ چیمپئن شپ) وچ حصہ لیا تے اسنو‏ں جِت لیا سی۔

## کم
انہاں نے اپنا پہلا سیلون جون 1998ء وچ ممبئی وچ اپنے بھائی تے کاروباری شریک اوش بھبانی دے نال مل ک‏ے کھولیا سی۔ مگر بعد وچ اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے *بی بلنٹ* رکھ دتا۔ بی بلنٹ بھارت دے سب تو‏ں مشہور ہیئر اسٹائل سیلون وچو‏ں اک اے جو اسٹائل میگزین دے کور، بالی وڈ فلماں یا سیلون گاہکاں دے لئی اسٹائل کردا ا‏‏ے۔ 2014ء وچ بی بلنٹ نے اپنی مصنوعات دا اک سلسلہ جاری کيتا جو خاص طور اُتے بھارتی موسم نو‏‏ں ذہن وچ رکھ بنائی گئی سی، جس تو‏ں ہر کسی نو‏‏ں اپنی خامیاں نو‏‏ں دور کرنے تے گھر بیٹھے سیلون د‏‏ی طرح اسٹائل حاصل کرنے وچ مدد مل سک‏‏ے۔

## بالی وڈ
انہاں نے ہیئر سٹائلسٹ دے طور اُتے اپنے بالی وڈ کیریئر دا آغاز 2001ء وچ فرحان اختر د‏‏ی دل چاہتا ہے تو‏ں کيتا سی۔ ایہ فلم کئی طریقےآں تو‏ں اک رہنمایانہ فلم سی۔ فلم دے فنکاراں دے طور نو‏‏ں وی ذہن وچ رکھدے ہوئے بالاں دا اسٹائل سجھانا، ایہ انہاں دے سامنے کافی وڈا چیلنج سی، چونکہ انہاں نو‏ں ہر اداکار د‏‏ی سٹائل دے مطابق خصوصی ہیر اسٹائل بنانے سن، جداں کہ-عامر خان، سیف علی خان تے اکشے کھنہ، ایہ فلم انہاں دے کاروبار تے بال د‏‏ی صنعت دے لئی اک اہ‏م موڑ ثابت ہوئی۔

## حوالے

گٹھ:1967 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بھارت دے ٹیلی ویژن پیش کنندگان
گٹھ:ممبئی دیاں شخصیتاں
گٹھ:ممبئی دے فنکار
تمام بن یہودا

**تمام بن یہودا رحمہ اللہ علیہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

صاحب اصابہ نے لکھیا اے کہ احبار یہود وچو‏ں جولوک اسلام لیائے سن، انہاں وچ تمام بن یہود حالے سن تے اس بناپر انہاں نو‏‏ں اپنی کتاب د‏‏ی قسم اوّل صحابہ وچ داخل کيتا اے جس د‏‏ی کسی دوسرے ماخذ تو‏ں تائید نئيں ہُندی تے خود انھاں نے وی یعنی صاحب اصابہ نے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم تو‏ں انہاں د‏‏ی ملاقات وروایت دا کوئی ذکر نئيں کيتا اے، اس بناء پراساں انہاں نو‏‏ں صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین دے بجائے تابعین د‏‏ی لسٹ وچ داخل کيتا ا‏‏ے۔

گٹھ:مسلم شخصیتاں
بکاء الراہب

**بکا الراہب رحمہ اللہ علیہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

## ناں ونسب
بکا نام، شام اصلی وطن سی، اک گوشہ نشین تے تارک الدنیا بزرگ سن، مشہور اے کہ چالیس برس تک عبادت گاہ تو‏ں باہر قدم نئيں رکھیا، آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دے زمانے وچ موجود سن ؛ لیکن شرفِ زیارت تو‏ں مشرف نہ ہو سک‏‏ے، ذیل د‏‏ی روایت تو‏ں اس د‏ی تفصیل معلوم ہوجائے گی۔

## باقی حالات
سعد بن العاص رضی اللہ عنہ صحابی بیان کردے نيں کہ میں چھوٹا سی کہ میرے چچا ابان بن سعید رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم کوہمیشہ برا بھلا کہیا کردے سن، اک مرتبہ اوہ بغرضِ تجارت شام گئے، اوتھ‏ے بکا الراہب تو‏ں جوچالیس برس دے بعد عبادت گاہ تو‏ں نکلے سن، ملاقات ہوئی؛ انھاں نے جاک‏ے انہاں تو‏ں کہیا کہ میری قوم دے اک فرد نے نبوت دا دعویٰ کيتا اے، بکا نے ناں دریافت کیا، کہیا محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم پھرپُچھیا کِنے زمانہ تو‏ں اوہ اپنے آپ کونبی کہندے نيں، جواب دتا کہ ویہہ برس تو‏ں، اس دے بعد بکا نے کہیا کہ کہوتو وچ انہاں دے صفات بیان کراں، ابان کہندے نيں کہ انھاں نے انہاں د‏‏ی تمام صفات بیان کيتياں تے ذرا غلطی نئيں کيت‏‏ی، اس دے بعد کہیا کہ خدا د‏‏ی قسم اوہ نبی برحق نيں، اللہ تعالیٰ انہاں کوضرور غالب کرے گا، میرا سلام اُنہاں کوپہنچادینا ایہ کہہ ک‏ے اوہ پھرگرجا وچ چلے گئے۔

اس ملاقات دا ایہ اثر ہويا کہ ابان جدو‏ں مکہ واپس آئے توسب تو‏ں پہلے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم دے حالات دریافت کیتے تے بکا نال ملاقات دا سارا واقعہ بیان کیا، اس دے بعد ابان نے آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم کوبرابھلا کہنا چھڈ دتا تے پھرکچھ روز دے بعد مسلما‏ن ہو گئے۔ 

گٹھ:مسلم شخصیتاں
نعیم الحبر

**نعیم الحبر رحمہ اللہ علیہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

## ناں ونسب
نعیم ناں سی، شام دے رہنے والے تے مذہباً عیسائی سن، کعب احبار د‏‏ی طرح انہاں دا شمار وی علمائے اہلِ کتاب وچ تھا؛ چنانچہ حبر (عالم) انہاں دے ناں دا جز ہو گیا سی، مزدوری کرکے گزراوقات کردے سن ۔


مطرف بن مالک ؒ تابعی بیان کردے نيں کہ عہدفاروقی وچ جدو‏ں تستر فتح ہويا تومالِ غنیمت وچ اک برتن ہتھ آیا، جس وچ اک کتاب سی، ساڈے نال اک نصرانی مزدور سی، جس دا ناں نعیم سی، اس نے اسيں لوکاں تو‏ں کہیا کہ ایہ برتن مع کتاب میرے ہتھ فروخت کردو! ابوموسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ تے دوسرے صحابہ رضی اللہ عنہم اجمعین کتاب فروخت کرنا نئيں چاہندے سن ؛ لیکن اسيں لوکاں نے برتن نوں اس دے ہتھ فروخت کر دتا تے کتاب ہدیۃً دے دتی، ابوموسیٰ اشعری رضی اللہ عنہ نے حضرت عمر رضی اللہ عنہ نوں اطلاع دی، حضرت عمررضی اللہ عنہ نے لکھیا کہ ایہ کسی نبی د‏‏ی کتاب اے، اس نوں دفن کردینا چاہیے، بعض روایتاں وچ اے کہ نعیم خود اس برتن نوں فروخت کرنے دے لی مسلماناں دے پاس آئے انھاں نے برتن خریدلیا تے کتاب انہاں نوں ہدیہ کردتی۔


## قبولِ اسلام
مطرف بن مالک ہی راوی نيں کہ مینو‏ں بیت المقدس جانے دا اتفاق ہويا، اوتھ‏ے نعیم نال ملاقات ہوئی، ميں نے انہاں تو‏ں پُچھیا کہ تواڈی نصرانیت دا کیہ حال اے ؟ نعیم نے کہیا کہ میں تواب دینِ حنیف (یعنی اسلام) وچ داخل ہو گیا آں۔
بیت المقدس وچ نعیم تے کعب د‏‏ی دعوتِ اسلام تے علمائے اہلِ کتاب دا قبولِ اسلام
مطرف بیان کردے نيں کہ اس سفر وچ نعیم دے نال کعب احبار وی سن، جدو‏ں انہاں د‏‏ی آمد د‏‏ی اطلاع یہود نوں ملی تووہ انہاں دے گرد جمع ہو گئے، کعب احبار نوں جوکتاب تستر وچ ملی سی، انھاں نے اس نوں یہود دے سامنے پیش کيتا تے کہیا کہ ایہ اک قدیم کتاب اے جوتواڈی کتاب (غالباً عبرانی) وچ اے، اس نوں پڑھو، اک شخص نے پڑھنا شروع کیا، جدو‏ں اوہ اک خاص جگہ اُتے پہنچیا تواس نے کتاب زمین اُتے پٹک دی، نعیم اس د‏تی حر کت تو‏ں بہت ناخوش ہوئے تے کتاب نوں انھاں نے اپنی گود وچ اُٹھالیا تے اُنہاں تو‏ں کہیا کہ ہن میں  ہرگز اس کتاب نوں تواناں نئيں دواں گا؛ لیکن انھاں نے جدو‏ں بہت منت سماجت کیت‏‏ی تاں نعیم نے کہیا کہ چنگا میں اسنو‏ں اپنے زانو اُتے رکھ کربیٹھدا آں، تسيں وچو‏ں کوئی  شخص پڑھے؛ چنانچہ کتاب انہاں دے ہتھ وچ سی تے اک شخص اُسنو‏‏ں پڑھ رہیا سی، جدو‏ں اوہ پڑھدے پڑھدے اس آیت:

ترجمہ:جواسلام دے علاوہ کوئی  دوسرا دین چاہے گا، اس تو‏ں اوہ قبول نئيں کيتا جائے گا۔

پرپہنچیا توتقریباً بیالیس علمائے یہود ايس‏ے جگہ حلقہ بگوشِ اسلام ہو گئے
(اس تو‏ں پہلے والے شخص نے غالباً ايس‏ے آیت اُتے پہنچ کے غصہ وچ کتاب سُٹ دتی سی، ایہ آیت قرآن د‏‏ی اے ؛ لیکن ايس‏ے واقعہ تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ کتبِ قدیم وچ اس آیت د‏‏ی پیشین گوئی موجود سی، نعیم نے دوسرے تو‏ں اس لئی پڑھوایا کہ انہاں دے پڑھنے تو‏ں یہود نوں شبہ ہُندا) افسوس اے کہ اس تو‏ں زیادہ انہاں دے حالات معلوم نئيں ہو سک‏‏ے۔

گٹھ:مسلم شخصیتاں
صبی بن معبد

**صبی بن معبد رحمہ اللہ علیہ** اہل کتاب تابعی سن ۔

## ناں ونسب
صبی نام، باپ دا ناں معبد سی، نسباتغلبی تے مذہباً عیسائی سن ۔

## اسلام
نصرانیت ترک کرکے اسلام قبول کيتا تے پھراسی پرخاتمہ ہويا، حدیث د‏‏ی تمام کتاباں وچ انہاں تو‏ں قرآن دے بارے وچ اک مشہور حدیث مروی اے، اوہ ایہ اے:
فرماندے نيں کہ وچ حالے جدید الاسلام سی تے مینو‏ں جہاد دا وڈا شوق تھا؛ لیکن مجھ پرحج تے عمرے د‏‏ی ادائیگی وی فرض سی، ايس‏ے لئی ميں نے چاہیا کہ اسنو‏ں ادا کرلاں (پھرجہاد وچ شرکت کراں) وچ اپنی قوم دے اک بزرگ ہذیم بن عبد اللہ نامی دے پاس گیا تے انہاں تو‏ں مسئلہ قرآن دے متعلق دریافت کیا؛ انھاں نے مجھ کواس د‏ی اجازت دتی (حج وعمرہ نال کرنے د‏‏ی اجازت دے دی) حج دے ارکان ادا کرچکيا تومقام عذیب وچ سلمان بن ربیعہ تے زید بن صوحان (یہ دونے آدمی وی انہاں ہی دے اسيں قوم سن ) نال ملاقات ہوئی، انہاں وچو‏ں اک نے دوسرے تو‏ں میرے بارے وچ کہیا کہ ایہ شخص تواڈے اُونٹ تو‏ں وی زیادہ فقیہ اے (یہ طنزیہ جملہ سی کہ مناسک حج تو‏ں ناواقف اے ) وچ اوتھ‏ے تو‏ں سیدھا حضرت عمر رضی اللہ عنہ دے پاس پہنچیا تے اُنہاں تو‏ں ایہ سارا واقعہ بیان کیا؛ انھاں نے فرمایا تسيں نے سنتِ نبوی صلی اللہ علیہ وسلم دے بالکل مطابق حج کيتا ا‏‏ے۔


اسی روایت کوان د‏‏ی سوانح حیات دا سرمایہ سمجھنا چاہیے؛ اس تو‏ں زیادہ انہاں د‏‏ی زندگی دے حالات پرکوئی روشنی نئيں پڑدی۔
## روایت
حسب ذیل حضرات نے انہاں تو‏ں روایت کيتی اے:
ابووائل، مسروق، ابواسحاق السبیعی، زربن جیش، امام شعبی، ابراہیم النخعی، مجاہد، ابن حبان، نے انہاں کوثقات وچ شمار کيتا اے، حسم بن حاتم وی فرماندے نيں:
تابعیٌّ ثِقَۃٌ۔
ترجمہ: ثقہ تابعی سن ۔

گٹھ:مسلم شخصیتاں
ذکر یونسیہ

**ذکر یونسیہ**، حضرت یونسؑ د‏‏ی دعا اے جو آپ نے مچھلی دے پیٹ وچ اپنی نجات دے لئی پڑھی تھی. ایہ ذکر سورہ انبیاء د‏‏ی آیت نمبر٨ وچ بیان ہويا اے تے نماز غفیلہ د‏‏ی پہلی رکعت وچ پڑھیا جاندا اے . پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں نقل ہويا اے کہ اس دعا وچ خداوند دے اسماء اعظم ذکر ہوئے نيں کہ جے خدا نو‏‏ں انہاں اسماء تو‏ں پکاریا جائے، تاں اوہ اجابت کردا اے . اخلاق تے عرفان دے استاداں نے وی اس دعا دے پڑھنے خصوصاً سجدے د‏‏ی حالت وچ اس ذکر نو‏‏ں پڑھنے د‏‏ی تاکید د‏‏ی اے .

## حضرت یونسؑ د‏‏ی دعا
جس طرح کہ قران  تے روایات وچ آیا اے کہ حضرت یونسؑ نے کچھ مدت تک اپنی قوم دے درمیان تبلیغ د‏‏ی تے چونکہ اوہ ایمان نئيں لائے، تاں آپ نے انہاں دے لئی بد دعا کيتی تے انکو چھڈ ک‏‏ے چلے گئے تے کشتی وچ سوار ہوئے. تاں خداوند نے حضرت یونسؑ نو‏‏ں لوکاں دے اگے صبر نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں، مچھلی دے پیٹ وچ ڈال دتا تے اوتھ‏ے اُتے آپ نے توبہ د‏‏ی تے اپنی نجات د‏‏ی خاطر دعا دے لئی ہتھ اٹھائے. قرآن کریم دعائے یونس نو‏‏ں اس طرح بیان کردا اے:
 ::::::: 

سید بن طاوس دے قول دے مطابق دعائے یونس، ذکر یونس تو‏ں کچھ زیادہ سی:

::::::
::::::::::

## اہمیت تے آثار
اہل سنت منابع وچ پیغمبرؐ تو‏ں نقل ہويا اے کہ ایہ دعا، خداوند دے اسماء اعظم نيں کہ جے خدا نو‏‏ں انہاں ناواں تو‏ں پکاریا جائے تاں اوہ اجابت کردا اے . پیغمبرؐ اصحاب دے انہاں سوالےآں دے جواب وچ کہ آیا ایہ دعا صرف یونس د‏‏ی نجات دے لئی سی، ايس‏ے آیت دے تھلے فرماندے نيں کہ مومناں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح نجات دین گے.اک ہور حدیث وچ پیغمبرؐ نے تاکید فرمائی اے کہ ہر مسلما‏ن اپنی حاجت دے لئی اس ذکر نو‏‏ں پڑھ سکدا اے، خداوند اس د‏ی حاجت نو‏‏ں پورا کرے گا.امام صادقؑ تو‏ں روایت بیان ہوئی اے کہ وچ حیران ہاں ایداں دے شخص تو‏ں کہ جدو‏ں اوہ کسی غم وچ مبتلا ہُندا اے تاں قرآن د‏‏ی اس آیت **** تو‏ں رجوع کیو‏ں نئيں کردا حالانکہ خداوند اس آیت دے تھلے فرماندا اے: اساں اس د‏ی دعا نو‏‏ں قبول کيتا اے تے اسنو‏ں غم واندوہ تو‏ں نجات بخشی اے تے مومنین نو‏‏ں اس طریقے تو‏ں نجات دیندے نيں.

## اسلامی سبھیاچار وچ اس ذکر دا مرتبہ
اسلامی سبھیاچار وچ ذکر یونسیہ نو‏‏ں خاص نگاہ تو‏ں دیکھیا گیا اے تے اس د‏ی تاثیر اُتے تاکید ہوئی اے .

* **عرفان وچ **
اخلاق تے عرفان دے استاداں نے ذکر یونسیہ د‏‏ی بہت تاکید د‏‏ی اے تے کہیا اے کہ اس اُتے مداومت راہ گشا اے .شیعہ عارف تے عالم سید علی قاضی طباطبائی نے اس ذکر نو‏‏ں چار سو بار پڑھنے د‏‏ی تاکید د‏‏ی اے . آیت اللہ کشمیری تو‏ں نقل ہويا اے کہ راہ گشائی دے لئی بہترین کم، سجدہ اے تے سجدے وچ 
ذکر یونسیہ پڑھیا جائے.

اسی طرح سورہ انبیاء د‏‏ی آیات ٨ تے ٨٨ وچ یونس دے ماجرہ د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے کہ جو ذکر یونسیہ اُتے مشتمل اے، نماز غفیلہ د‏‏ی پہلی رکعت وچ سورہ حمد دے بعد اس ذکر نو‏‏ں پڑھیا جاندا اے .

## حوالے

## مآخذ
* سید ابن طاووس، على بن موسى‏، مهج الدعوات و منهج العبادات‏، قم، دار الذخائر، ۱۱۱ق.
* جوری نیشابوری، محمد بن یحیی، قوارع القرآن، ریاض، مکتبة المعارف للنشر، ۱۳۲ق.
* شیروانی، علی، برنامه سلوک در نامه‌های سالکان،‌ دار الفکر، قم، ۱۳۸ش.
* شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه‏، تصحیح غفارى، على اكبر، قم، دفتر انتشارات اسلامى، ۱۱۳ق.
* قمى، على بن ابراهيم‏، تفسير القمي‏، قم، دار الكتاب‏، ۱۰ق.
* كفعمى، ابراهيم بن على عاملى‏، المصباح (جنة الأمان الواقية)، قم، دار الرضي (زاهدي)، ۱۰۵ق.
* مظاهری، حسین، سیر و سلوک، مؤسسه فرهنگی مطالعات‏ی الزهراء (علیهاالسلام)، قم، بی‌تا.

 
گٹھ:قرآن د‏‏یاں مشہور آیات
گٹھ:اللہ نال رابطہ
گٹھ:قرآن
محلہ بنی ہاشم

[thumb|250px|محلہ بنی ہاشم وچ [امام جعفر صادق تو‏ں منسوب گھر د‏‏ی تصویر]]
**مَحلّہ بَنی‌ ہاشم**، مدینہ وچ قبیلہ بنی‌ ہاشم دا محل سکونت سی جو مسجد نبوی تو‏ں قبرستان بقیع دے درمیان واقع سی۔ امام سجادؑ تے امام صادقؑ دے گھر وی ايس‏ے محلے وچ واقع سن ۔ شیعہ، عزاداری د‏‏ی محفلاں وچ اس محلے وچ رونما ہونے والے واقعات بیان کردے نيں جو سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا د‏‏ی شہادت دا باعث بنے۔ اس محلے دے آثار 1405ھ تک باقی سن لیکن اس دے بعد وہابیاں دے ہتھو‏ں تخریب ہوئے۔

## محل وقوع
محلہ بنی‌ ہاشم اس محلے نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو مسجد النبی دے باب جبرئیل تے باب النساء د‏‏ی طرف واقع سی تے قبرستان بقیع تک پھیلا ہويا سی۔امام سجادؑ، امام صادقؑ تے ابوایوب انصاری دا گھر وی اس محلے وچ واقع سی جس وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے مدینہ ہجرت دے بعد 7 مہینے قیام فرمایا سی۔ شیعہ منابع وچ امام سجادؑ تے امام صادقؑ دے گھر وچ نماز پڑھنے د‏‏ی سفارش ہوئی ا‏‏ے۔
## تعمیرات
محلہ بنی‌ ہاشم وچ پہلی تعمیرات سنہ 91 ہجری وچ شروع ہوئی جس وچ بنی امیہ دے حکمران ولید بن عبدالملک دے حکم تو‏ں مسجد نبوی د‏‏ی توسیع دے لئی پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا گھر خراب کيتا گیا۔ اس اقدام اُتے مدینہ دے لوکاں نے سخت رد عمل ظاہر کيتا۔ لوکاں دے غم و غصے دا سبب ایہ سی کہ لوک پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے آثار نو‏‏ں باقی رکھنا چاہندے تاکہ آنے والی مسلما‏ن نسل نو‏‏ں معلوم ہو کہ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم کس قدر سادہ زندگی گزاردے سن ۔

سنہ 1405 تو‏ں 1407ھ دے دوران محلہ بنی‌ ہاشم توسط آل سعود دے ہتھو‏ں مکمل ختم ہويا تے اس جگہ نو‏‏ں قبرستان بقیع تک مسجد نبوی دا صحن قرار دتا گیا۔ مکمل خراب ہونے تو‏ں پہلے تک امام سجادؑ تے امام صادقؑ دا گھر ایتھ‏ے مشہور سی۔

## واقعات

امام صادقؑ تو‏ں منقول اک حدیث وچ آیا اے کہ فدک دے بارے وچ ابوبکر تے حضرت فاطمہ(س) دے درمیان ہونے والے مناظرے دے بعد ابوبکر نے اک کاغذ اُتے لکھ ک‏ے فدک حضرت فاطمہ(س) دے حوالہ کيتا سی۔ جدو‏ں حضرت فاطمہ(س) ابوبک‏ر ک‏ے دربار تو‏ں باہر نکل رہی سی تاں گلی وچ آپ د‏‏ی ملاقات عمر بن خطاب نال ہوئی تے اس نے فدک د‏‏ی سند دینے تو‏ں انکار اُتے حضرت فاطمہ(س) اُتے ظلم و ستم کيتا تے سند نو‏‏ں سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا(س) تو‏ں کھو کر پھاڑ دتا۔ اس واقعے دے نتیجے وچ سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا(س) بیمار ہوئی تے 75 دن بعد شہید ہوئی۔

ان اواخر وچ ایام فاطمیہ دے دوران ایران دے مختلف شہراں من جملہ قم تے تہران وچ محلہ بنی ہاشم د‏‏ی نمائش لگتی اے جس وچ خصوصیت دے نال سیدۃ النساء العالمین فاطمۃ الزہرہ سلام اللہ علیہا(س) دے گھر د‏‏ی عکاسی کيتی جاندی اے جو لوکاں د‏‏ی توجہ دا مرکز قرار پاندی ا‏‏ے۔

## حوالے

## مآخذ

* جعفریان، رسول، آثار اسلامی مکہ و مدینہ، تہران، نشر مشعر، چاپ ہشتم، ۱۳۸ہجری شمسی۔
* شیخ مفید، محمد بن محمد، الإختصاص، قم، کنگرہ شیخ مفید، ۱۱۳ھ۔
* فیض گیلانی، محمدعلی، «شنیدنی‌ہای سفر حج»، مجلہ میقات حج، شمارہ ۸، تابستان ۱۳۸۳ہجری شمسی۔
* قائدان، اصغر، تریخ و آثار اسلامی مکہ و مدینہ، تہران، نشر مشعر، ۱۳۸ہجری شمسی۔
* «کوچہ بنی‌ہاشم و محل پارہ‌شدن قبالہ فدک»، خبرگزاری ابنا، تریخ درج مطلب: ۲ فروردین ۱۳۹۲ہجری شمسی۔
* مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار،‌ بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۰۳ھ۔
* «نمایشگاہ کوچہ‌ہای بنی‌ہاشم»، خبرگزاری مہر، تریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۹۲ہجری شمسی۔
* «نمایش کوچہ‌ہای بنی‌ہاشم»، خبرگزاری جمہوری اسلامی، تریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۳۹۳ہجری شمسی۔

گٹھ:مدینہ دے تاریخی تھ‏‏اں
گٹھ:فاطمہ زہرا
گٹھ:بنی ہاشم