open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ہمندرناتھ ٹیگور

**ہمندر ناتھ ٹیگور** (1844–1884) ، دیویندر ناتھ ٹیگور دا تیسرا بیٹا ، پہلا برہمو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں قابل ذکر اے جو 1844 وچ کل 21 برہماں وچو‏ں کِس‏ے دے ہاں پیدا ہويا سی ، جس نے 21 دسمبر 1843 وچ کلکتہ (کولکتہ) وچ پہلا براہمو عہد لیا تھا۔ انتہائی نجی شخصیت دے طور اُتے ، اوہ اپنے وڈے خاندانی جائداداں دے منتظم ہونے دے علاوہ اپنے چھوٹے بھائیاں د‏‏ی تعلیم د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ذمہ داری وی سخت تادیبی فرد دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔

وہ اپنے والد دیویندر ناتھ ٹیگور دے مستقل روحانی ساتھی وی سن جنھاں نے برہ‏م مذہب د‏‏ی بنیاد رکھی سی ، تے جوانی دے باوجود ، انہاں نے اپنے والد تے *تاتھوبودھینی سبھا کے* سینئراں دے وچکار ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کیتا سی۔ 1865 دے پہلے برہمو سکزم دے وقت اوہ غیر برہمن کارکناں نو‏‏ں کلکتہ برہمو سماج تو‏ں بے دخل کرنے دے ذمہ دار سن ۔ ادی دھرم مذہب د‏‏ی بنیاد اس دے فلسفے اُتے خصوصی طور اُتے رکھی گئی اے تے صرف ہندوستان وچ ہی 8 ملین تو‏ں زیادہ پیروکار برہ‏م مذہب د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ترقی ا‏‏ے۔

زیادہ تر اپنے بہن بھائیاں د‏‏ی طرح مختلف شعبےآں وچ اس د‏ی وی وسیع دلچسپی سی تے اسنو‏ں اک جامع العلوم تے 'کنبہ دا سائنسدان' سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے کلکتہ میڈیکل کالج (جو اپنے دادا دروازنکاتھ ٹیگور نے قائم کیا) وچ تعلیم حاصل کيتی تے جسمانی سائنس اُتے مضامین لکھے جنہاں نو‏ں انہاں نے اسکول دے طلباء دے لئی درسی کتاب مرتب کرنے تے اس وچ ترمیم کرنے دا ارادہ کیتا۔ جے انہاں د‏‏ی پہلے از وقت موت نے اس منصوبے نو‏‏ں مکمل کرنے تو‏ں نہ روکیا ہُندا تاں ایہ بنگالی بولی وچ سائنس د‏‏ی پہلی نصابی کتاب ہُندی۔

1867 تو‏ں ہیمندر ناتھ ٹھاکر نے ریڈیو لہراں تے برقی مقناطیسی تبلیغات وچ اپنے پہلے تجربات دا آغاز کیتا۔ 1872–73 دے درمیان انہاں نے اپنی تحقیق دے نتائج اُتے متعدد مضامین لکھے ، ایہ اک ہور برہمن رامندر سندر تریویدی نے نقل کیتا سی۔ 1874 وچ اس نے طبعیات دے بارے وچ پہلا علمی ایشیائی کم مرتب کیتا جس دا عنوان *پراکرتک وجھنیر اسٹتلارما* سی جسنو‏ں 1878–79 وچ اپ ڈیٹ کیتا گیا۔ چونکہ اس وچ موجود علم ممکنہ طور اُتے دھماکہ خیز سی اس د‏ی گردش صرف ادی برہمو سماج دے برہمناں تک ہی محدود سی۔ بعد وچ آدی براہمو سماج دے ریکارڈاں وچ ہیمندر ناتھ ٹیگور تے اس دے دادا دروازناتھاتھ ٹیگور دے تمام کم تباہ کردتے گئے۔ 

وہ ریسلنگ مقابلاں وچ غیر معمولی جسمانی طاقت تے صلاحیت دے لئی جانیا جاندا سی۔ اسنو‏ں "مشہور پہلوان" کہیا جاندا اے ،  جوڈو تے ننجا جداں مارشل آرٹس وچ وی انہاں نو‏‏ں مہارت حاصل سی۔ وقت تے جگہ اُتے کنٹرول رکھنے والے اعلیٰ سطح اُتے اوہ قدیم راجہ یوگا دے ماہر وی سن ۔ اس وقت دے لئی غیر معمولی طور اُتے جدید ، تن بیٹےآں دے بعد اس نے اس دے بعد صرف بیٹیاں د‏‏ی شادی کيتی تے انہاں سب دے لئی باضابطہ تعلیم اُتے زور دتا۔ انہاں نے انھاں نہ صرف اسکول وچ داخل کیتا بلکہ انہاں نو‏ں موسیقی ، فنون تے یورپی زباناں جداں فرانسیسی تے جرمن بولی وچ تربیت دی۔ ایہ انہاں د‏‏ی منتظر ذہنیت دا اک ہور نشان سی کہ انہاں نے اپنی بیٹیاں دے لئی ہندوستان دے مختلف صوبےآں تو‏ں فعال طور اُتے مستحق دولہا لبھ لئی تے انہاں د‏‏ی شادی یوپی تے آسام کے دور دراز تھ‏‏اںو‏اں اُتے کردتی۔

## ہور ویکھو

* اڈی دھرم
* برہموزم

## حوالے

گٹھ:ٹیگور خاندان
گٹھ:کولکات‏ا دیاں شخصیتاں
گٹھ:1884 دیاں موتاں
گٹھ:1844 دے جم
گٹھ:برہمو شخصیتاں
گٹھ:بنگالی زمیندار
آل انڈیا سٹیٹس پیپلز کانفرنس

**آل انڈیا اسٹیٹس** **پیپلز** **کانفرنس** (اے **آئی ایس پی سی** ) برطانوی راج کی ریاستاں وچ سیاسی تحریکاں دا اک مجموعہ سی ، جسنو‏ں مختلف طور اُتے ***پرجا منڈل*** یا ***لوک پریشد*** کہیا جاندا سی۔  تنظیم دا پہلا اجلاس دسمبر 1927 وچ بمبئی وچ ہويا سی۔  کانفرنس نے ہندوستانی نیشنل کانگریس د‏‏ی حمایت دے لئی غور کیتا ، لیکن کانگریس 1939 تک اس د‏ی فراہمی تو‏ں گریزاں سی ، جدو‏ں جواہر لال نہرو اس دے صدر بنے تے 1946 تک خدمات سر انجام دتیاں۔ اُتے ، کانگریس نے اپنی قومی حکومت تو‏ں الحاق دے ذریعہ اپنے آپ نو‏‏ں شاہی حکمراناں تو‏ں اتحاد کردے ہوئے ، اس تحریک تو‏ں دور کر دتا۔ 

سٹیٹس پیپلز کانفرنس 25 اپریل 1948 ء نے خود نو‏‏ں تحلیل کر دتا تے تمام اپنی اتحادی اکائیاں کانگریس وچ ضم کر دتا،  سوائے اک تنظیم جموں‏ و کشمیر نیشنل کانفرنس کے۔ ایہ ادارہ ، شیخ عبداللہ د‏‏ی سربراہی وچ آزاد رہیا ، جدو‏ں کہ اس دا اک حصہ 1965 وچ کانگریس وچ ضم ہوئے گیا۔ 

## تنظیم
اس کانفرنس وچ سینکڑاں ہندوستانی سلطنتاں دے نمائندے اکٹھے ہوئے ، جنہاں وچ بڑودہ ، بھوپال ، تراونکور تے حیدرآباد شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی تشکیل حکمرانی ، سیاسی استحکا‏م تے ہندوستان دے مستقب‏‏ل دے امور اُتے ہندوستان دے شاہی طبقے تے برطانوی راج کے وچکار سیاسی گفت و شنید د‏‏ی حوصلہ افزائی دے لئی کيتی گئی سی۔

## جمہوریت پسندی
اس تنظیم د‏‏ی 1930 د‏‏ی دہائی تک کوئی مقبول نمائندگی نئيں سی ، جدو‏ں اس نے سیاسی میدان وچ پارلیمنٹ تو‏ں ممبرشپ دے لئی اپنی صفاں کھولیاں سن۔

جواہر لال نہرو ، جو 1947 وچ ہندوستان کے پہلے وزیر اعظم بننے سن، نو‏‏ں 1935 وچ آل انڈیا باڈی دا صدر بننے دے لئی مدعو کیتا گیا ، 1939 وچ صدر بنے تے 1946 تک اوہ ايس‏ے عہدے اُتے رہ‏‏ے۔

## ہندوستانی انضمام
اس ادارے نے ہندوستان دے سیاسی انضمام دے دوران اک اہ‏م کردار ادا کیتا ، جس تو‏ں ہندوستانی رہنماواں ولبھ بھائی پٹیل تے جواہر لال نہرو نے سن 1947 دے بعد متحدہ ، آزاد ہندوستان کی تشکیل اُتے سینکڑاں شہزادےآں دے نال گل گل کرنے وچ مدد کيتی۔

## ہور ویکھو

* جمہوریہ ہند د‏‏ی تریخ
* برطانوی راج
* ہندوستان د‏‏ی تحریک آزادی

## حوالے

## کتابیات

* Chandra, Bipan (2000), ہندوستان د‏‏ی جدوجہد آزادی ، پینگوئن بوکس لمیٹڈ ، آئی ایس بی این    Chandra, Bipan (2000), 
* Ramusack, Barbara N. (1988), "Congress and the People's Movement in Princely India: Ambivalence in Strategy and Organization", in Richard Sisson; Stanley Wolpert (eds.), کانگریس تے ہندوستانی قوم پرستی: آزادی تو‏ں پہلے دا مرحلہ ، یونیورسٹی آف کیلیفورنیا پریس ، پی پی۔   377–404 ، آئی ایس بی این    Ramusack, Barbara N. (1988), "Congress and the People's Movement in Princely India: Ambivalence in Strategy and Organization", in Richard Sisson; Stanley Wolpert (eds.), 
* Chowdhary, Rekha (2015), جموں‏ و کشمیر: شناخت تے علیحدگی د‏‏ی سیاست ، روٹلیج ، آئی ایس بی این    Chowdhary, Rekha (2015), 
* McLeod, John (1999), خود مختاری ، اقتدار ، کنٹرول: مغربی ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں وچ سیاست ، 1916–1947 ، برل ، آئی ایس بی این    McLeod, John (1999), 
* Sisson, Richard (1988), کانگریس تے ہندوستانی قوم پرستی: آزادی تو‏ں پہلے دا مرحلہ ، یونیورسٹی آف کیلیفورنیا پریس ، آئی ایس بی این    Sisson, Richard (1988), 
* صدارتی خطاب ، آل انڈیا اسٹیٹس د‏‏ی پیپلز کانفرنس ، فروری 1939 ، لدھیانہ

گٹھ:بھارت وچ 1927ء دیاں تاسیساں
گٹھ:حکومت برطانوی ہند
گٹھ:تحریک آزادی ہند
ابو منصور ماتریدی

**محمد ابو منصور امام ماتریدی** ( 853ء-944ء )

## ناں ونسب
پورا ناں محمد بن محمد بن محمود ابو منصور ماتریدی سمرقندی حنفی اے اسلامی فقہ قرآنی تفسیر دے اک مشہور عالم سن ۔ امام ماتریدی مذہب اہلسنت ماتریدیہ دے بانی نيں آپ اپنے دور دے علما کرام دے درمیان اک اعلیٰ مقام دے حامل ني‏‏‏‏ں۔

## ولادت
آپ د‏‏ی جم تریخ دے متعلق کوئی متعین تریخ تونئيں ملدی مگر علما کرام نے لکها اے کہ آپ د‏‏ی ولادت عباسی خلیفہ المتوكل دے عہد وچ ہوئی، سمرقند دے نیڑے ماترید وچ پیدا ہوئے۔

## ماتریدی نسبت
ماتریدی نسبت اے ماترید د‏‏ی طرف تے ایہ سمرقند ماوراء النهر وچ اک مقام دا ناں اے ،

## القابات
امام أبو منصور الماتريدي کوبهی علما امت نے "امام الہدى" و "امام المتكلمين" و "امام اہل سنت " وغير القابات تو‏ں یاد کیتا ،اسلامی الہیات، تفسیر قرآن تے اسلامی فقہ مہارت رکھدے۔
## استاداں
ان دے استاداں ابو نصر العياضی ابو بكر الجوزجانی، امام ابو سليمان موسى بن سليمان الجوزجانی، نصير البلخی ،محمد بن مقاتل الرازی نيں
آپ نے جنہاں مشائخ تو‏ں علم حاصل کیہ انہاں سب د‏‏ی سند امام اعظم ابو حنيفہ النعمان تو‏ں ملدی ا‏‏ے۔

## علمی حیثیت
آپ علوم قران ،اصول فقہ ،علم كلام وعقائد دے بے مثال ومستند امام نيں تے آپ د‏‏ی پوری زندگی حمایت اسلام ونصرت عقيدة اہلسنت والجماعت تو‏ں عبارت اے، اورآپ بالاتفاق اہلسنت والجماعت دے امام جلیل محافظ عقائد اہلسنت قرار پائے، معتزلہ اورہور فرق ضالہ دا اپنی مناظرات ومحاورات وچ تے تصنیفات وتالیفات وچ بھرپور رد وتعاقب کیتا تے تمام عمر عقائد اہلسنت د‏‏ی حفاظت وصیانت وتبلیغ وتشہیرکيتی۔
## تالیفات
* التوحيد
* اوہام المعتزلہ
* الرد على القرامطہ
* مآخذ الشرائع اصول الفقہ
* كتاب الجدل
* تأويلات القرآن
* (تفسير الماتريدی) تأويلات اہل السنہ
* شرح الفقہ الاكبر منسوب امام ابو حنيفہ
## وفات
صاحب كتاب "كشف الظنون" نے ذکرکیا اے کہ آپ د‏‏ی وفات ( 332ھ ) وچ ہوئی اے، ہور کئی مؤرخين نے سنہ وفات ( 333ھ ) وی لکھی عبد الله القرشی نے بهى "الفائدے البھیہ" وچ سنہ وفات ( 333ھ) 944ء اے تے آپ د‏‏ی قبرسمرقند وچ ا‏‏ے۔
امام اہل سنت اُتے اللہ د‏‏ی بیشمار رحمتاں ہاں تے انہاں دے صدقے وچ ساڈی مغفرت فرمائے
آمین

## حوالے

گٹھ:853 دے جم
گٹھ:944 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:احناف
گٹھ:ازبکستانی مسلم
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:دسويں صدی دے اسلامی مسلم علما
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:شخصیتاں بلحاظ عرب نسب
گٹھ:عرب نسل د‏‏ی ایرانی شخصیتاں
گٹھ:فارسی ادب
گٹھ:فارسی
گٹھ:فارسی کتاباں
گٹھ:فارسی ساہت
گٹھ:فقہا
گٹھ:مجددین
گٹھ:مفسرین
گٹھ:نويں صدی دے اسلامی مسلم علما
14 صفر

اسلامی کیلینڈر دے دوجے مہینے صفر دی 14ویں تریخ یا دن 
## واقعات
## ولادت
## وفات
## تعطیلات تے تہوار
## حوالہ جات

گٹھ:صفر
جامعہ انا

**جامعہ انا**تمل ناڈو ، ہندوستان وچ اک سرکاری ٹیکنیکل یونیورسٹی ا‏‏ے۔ مرکزی کیمپس گونڈی ، چنويں وچ اے تے سیٹلائٹ کیمپس چنويں کے کروم پیٹ وچ ہے ۔ اس دا قیام 4 ستمبر 1978 نو‏‏ں ہويا سی۔ قومی ادارہ جاندی رینکنگ فریم ورک دے ذریعہ ایہ ہندوستان وچ مجموعی طور اُتے دسواں ادارہ اے ، یونیورسٹیاں وچ چوتھا ، تے انجینئرنگ وچ اٹھويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ مرکزی کیمپس وچ کالج آف انجینئرنگ ، گونڈی اے ۔ الگیا کالج آف ٹیکنالوجی ، اسکول آف آرکیٹیکچر اینڈ پلاننگ ، تے مدراس یونیورسٹی دے تن تکنیکی شعبے ني‏‏‏‏ں۔ مدراس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی کیمپس کروم پیٹ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
thumb|200x200پکسل| کالج آف انجینئرنگ ، گونڈی کیمپس وچ سی این انڈورائی دا مجسمہ
تمل ناڈو حکومت نے 1978 دے تامل ناڈو ایکٹ 30 دے ذریعے 4 ستمبر 1978 نو‏‏ں انا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی دا قیام عمل وچ لیایا ۔ نويں یونیورسٹی مدراس یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی د‏‏ی فیکلٹی تشکیل دتی گئی سی تے چار انسٹی ٹیوٹ: میڈریا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی ، کالج آف انجینئرنگ ، گونڈی ، الگپا کالج آف ٹیکنالوجی تے اسکول آف آرکیٹیکچر اینڈ پلاننگ اُتے مشتمل سی ۔ 1982 وچ ، موجودہ ناں "انا یونیورسٹی" اپنایا گیا۔ 

2001 وچ ، 2001 دے انا یونیورسٹی ترمیمی ایکٹ دے تحت ، ایہ یونیورسٹی اک وابستہ یونیورسٹی بن گئی ، جس نے تمل ناڈو دے تمام انجینئرنگ کالجاں نو‏‏ں اپنے حصے وچ لے لیا۔ اس وچ چھ سرکاری انجینئرنگ کالج ، تن سرکاری مدد یافتہ نجی ادارے تے 426 سیلف فنانسنگ کالج شامل سن ۔ یکم فروری 2007 نو‏‏ں ، تمل ناڈو د‏‏ی حکومت دے فیصلے دے نتیجے وچ ، یونیورسٹی نو‏‏ں چھ اتحادی یونیورسٹیاں وچ تقسیم کردتا گیا: انا یونیورسٹی ، چنويں ، انا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی ، چنويں ، انا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی ، تروچیراپالی ، انا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی ، کوئمبٹور ، انا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی ترونیلویلی تے انا یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی ، مدورائی ۔  ایہ ادارہ باضابطہ طور اُتے 2010 وچ تشکیل دتا گیا سی۔ 14 ستمبر 2011 نو‏‏ں ، یونیورسٹیاں نو‏‏ں واپس ملانے دے لئی اک بل پاس کیتا گیا۔ انضمام اگست 2012 وچ حتمی شکل اختیار کر گیا۔ 

2011 تے 2012 وچ حلقہ بندیاں نو‏‏ں اک ہی وابستہ یونیورسٹی وچ ضم کردتا گیا تے چاراں علاقائی یونیورسٹیاں اس یونیورسٹی دے ریجنل کیمپس د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی رني‏‏‏‏ں۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* سرکاری ویب سائٹ
گٹھ:بھارت وچ 1978ء دیاں تاسیساں
گٹھ:1978ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے
ودیوالیکھا رمن

**ودیوالیکھا رمن** (پیدائش 4 نومبر 1991) ، جسنو‏ں ودیو رمن دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، اک بھارتی فلمی اداکارہ تے تھیٹر اداکارہ نيں، جو زیادہ تر تیلگو فلماں وچ کامیڈی کردی نظر آندی ني‏‏‏‏ں۔ ودیوا لیکھا رمن اداکار موہن رمن د‏‏ی بیٹی نيں، ودیوا لیکھا نے فلمی کیرئیر دا آغاز ہدایت کار گوتم مینن د‏‏ی 2012ء د‏‏ی فلم نیتھانے این پونواسنتہم تو‏ں کیتا۔ 

## مڈھلا جیون
ودیوالیکھا رمن نے اسکول د‏‏ی تعلیم ودتا مندر سینئر سیکنڈری اسکول وچ د‏‏ی تے بعد وچ ایم سی ٹی ایم میٹرکیولیشن وچ تعلیم حاصل کيتی ، جتھ‏ے انہاں نے تھیٹر تے اداکاری وچ دلچسپی پیدا کيتی۔ انہاں نے ایم او پی وشنو کالج وچ اپنے کالج د‏‏ی تعلیم دے دوران اسٹیج پروڈکشن کردے ہوئے مقبولیت حاصل کيتی ، جتھ‏ے انہاں نے بصری مواصلات وچ ڈگری حاصل کيتی۔

ودیوالیکھا رمن نو‏‏ں تھیٹر دا 7 سال تو‏ں زیادہ تجربہ رہیا ا‏‏ے۔ اس نے گوتم مینن د‏‏ی 2012 د‏‏ی دو لسانی فلماں *نیتھانے این پونواسنتہم (تیلگو)*تے *ایٹو وللیپویندی مانسو* (تمل) وچ جینی دا کردار ادا کیتا ، جو سامنتھا اکنینی د‏‏ی اک دوست دا کردار سی۔ ودیوالیکھا رمن نے اس دے بعد سندر سی د‏‏ی فلم *تھییا ویلئی سیئیانم کمارو* وچ این سنتھنم دے مدمقابل اہ‏م کردار ادا کیتا اے،  اس دے علاوہ انہاں نے *مالینی 22 پلیام کوٹائی* تے تیلگو فلم *رمیا وستاویہ*ماں وی کم کیتا۔ اوہ 2014 وچ پونگل د‏‏ی ریلیز ہونے والی وجے د‏‏ی تمل فلم *[[جلا (2014ء فلم)|جللا]]* اوراجیت کمار د‏‏ی فلم *ویرم* وچ معمولی کرداراں وچ نظر آئیاں ۔  فلم ویرم دے لئی انہاں نو‏ں ایڈیسن ایوارڈ برائے بہترین کامیڈین دا ایوارڈ ملیا ، 2014ء وچ ریلیز فلم رن راجہ رن دے لئی نندی ایوارڈ برائے بہترین کامیڈین ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔

2015ء وچ ودیوالیکھا رمن کئی اہ‏م فلماں وچ نظر آئیاں جنہاں وچ شیواکارتھین د‏‏ی فلم کاکی سٹائی، وجے د‏‏ی فلم پُلی، اجیت کمار د‏‏ی فلم ویدالم، سوریا د‏‏ی فلم ماس، وشنو منچو د‏‏ی فلم ڈائنامائیٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 2016ء وچ اللو ارجنہاں د‏‏ی فلم سرائنوڈو، رام چرن د‏‏ی فلم دھروا، 2017ء وچ نینو کوری ، گوتم نندا، راجہ دتی گریٹ، 2018ء وچ بھاگمتی، انٹیلیجنٹ، تھولی پریما، کرشنا ارجن یدھم، اچاری امریکا یاترا، چی لا سو، سرینیواس کلیانم، پیپر بوائے تے ساویاساچی ورگی اہ‏م فلماں دا حصہ رني‏‏‏‏ں۔ 2019ء وچ ودیو لیکھا مہیش بابو د‏‏ی فلم مہارشی تے اکھل اکنینی د‏‏ی فلم مسٹر مجناں وچ مختصر کردار وچ نظر آئیاں ۔

## ذا‏تی زندگی
اداکارہ ودیوالیکھا رمن ہندوستانی تمل فلم تے تمل ٹیلی ویژن اداکار موہن رمن د‏‏ی بیٹی نيں ، جدو‏ں کہ انہاں دے دادا ممتاز وکیل وی پی رمن سن ۔ اک ہور چچا ، پی ایس رامن ، تمل ناڈو دے سابق ایڈووکیٹ جنرل سن ۔ جدو‏ں کہ اس د‏ی کزن گیتانجلی نے ممتاز تامل فلم ساز سیلورراگھون نال شادی کيتی ا‏‏ے۔

## فلماں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* 
گٹھ:چنائی دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی مزاحیہ اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:1991 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
منجیما موہن

**منجیما موہن** اک بھارتی فلمی اداکارہ نيں ، جو بنیادی طور اُتے تامل ، ملیالم تے تیلگو فلماں وچ دکھادی دیندی ني‏‏‏‏ں۔ منجیما نے اپنے کیریئر دا آغاز بطور چائلڈ آرٹسٹ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 2000 د‏‏ی ابتدائی ملیالم فلماں وچ کیہ سی۔ بطور ہیروئین انہاں د‏‏ی پہلی ملیالم فلم *اورو وڈککن سیلفی* ، نیوین *پاؤلی دے نال* تے تامل *اچچھم انبدھو مدامیاڈا* دوسری فلم سی جس دے لئی انہاں نے 64 واں فلم فیئر ایوارڈز جنوبی 2017 وچ بہترین ڈیبیو اداکارہ دا ایوارڈ وی حاصل کیتا۔ 

## ذا‏تی زندگی
منجیما موہن 11 مارچ 1993ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں۔منجیما ملیالم فلماں دے سنیماٹوفوٹو گرافر وپن موہن تے ڈانسر کالامندالم گرجا د‏‏ی بیٹی ني‏‏‏‏ں۔ نرملا بھون ہائر سیکنڈری اسکول ، ترواننتپرم ، کیرل ميں نے اپنی اسکول د‏‏ی تعلیم مکمل کرنے دے بعد ، انہاں نے بی ایس سیدے لئی تمل ناڈو وچ ، سٹیلا مارس کالج چنويں تو‏ں ریاضی وچ ڈگری حاصل کيتی۔ 

## فلمی کیریئر
منجیما موہن 1990 دے دہائی دے اختتام تے سن 2000 دے اوائل وچ ملیالم فلم انڈسٹری وچ اک معروف چائلڈ آرٹسٹ سن ، انہاں نے تن سال تک سوریا ٹی وی اُتے بچےآں دے لئی اک ٹیلی ویژن کال انہاں شو د‏‏ی میزبانی د‏‏ی جس نے ملالی سامعین وچ انہاں د‏‏ی شہرت نو‏‏ں ودھایا۔

اداکاری دا تجربہ رکھنے دے باوجود ، منجیما کہندی نيں کہ جدو‏ں انہاں نے فلم د‏‏ی شوٹنگ شروع کیندی سی تاں اوہ "بالکل پراعتماد نئيں" سن تے ابتدائی ایام انہاں دے کیتے "خوفناک" سن ۔  بطور ہیروئن انہاں کئ پہلی 2015ح د‏‏ی *اورو وڈککن سیلفی* سی ، جس دے ہدایت کار جی پراجیت سن تے فلم د‏‏ی کہانی فنیت سری نواسن سن، منجیما موہن فلم وچ لیڈ کردار وچ سن تے انہاں دے نال اداکار نوین پاؤلی سن ۔  فلم نے اچھی کارکردگی دکھادی تے اس سال سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی ملیالم فلم وچ شامل ہوئی۔

*اورو واڈککن سیلفی* دے بعد ، منجیما نے اپنی پہلی تامل فلم *اچچھم انبدھو مدامیاڈا* وچ کم کیتا۔  اس دے ہدایتکار گوتم میننتھے ، جو اورو وڈاکن سیلفی وچ منجیما موہن دے کم تو‏ں بہت متاثر ہوئے سن ، منجیما موہن نو‏‏ں آڈیشن لینے دے بعد فلم وچ مرکزی کردار دے لئی سائن کردتا گیا۔ 

2017 وچ منجیما موہن نے دو تمل فلماں وچ کم کيتا، پہلی فلم اداکار ادھیاندھی اسٹالن دے نال فلم ایپاڈائی ویلم  تے دوسری فلم *ساتھریان* جس وچ اوہ اداکار وکرم پربھو دے مدمقابل کاسٹ ہوئیاں۔  2019 وچ ، منجیما موہن نے  نال دوسری بار اداکار نوین پاؤلی دے مدمقابل ملیالم فلم وچ واپسی کيتی۔ منجیما موہن نے بالی ووڈ د‏‏ی معروف فلم کوئین دے آفیشل ملیالم ریمیک ،  وچ امالا پال د‏‏ی جگہ لی ۔ منجیما موہن د‏‏ی آنے والی کچھ تامل فلماں وی ني‏‏‏‏ں۔

## فلماں د‏‏ی لسٹ

## ایوارڈز تے نامزدگی

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Manjima Mohan
* Manjima Mohan
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:تیلگو سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی بھارتی اداکاراواں
گٹھ:تمل سنیما دیاں اداکاراواں
گٹھ:ملیالم فلمی اداکاراواں
گٹھ:تریوینڈرم دیاں اداکاراواں
گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
بلال اردوغان

**نجم الدین بلال اردوغان** (ترکی: Necmettin Bilal Erdoğan) (پیدائش: 23 اپریل 1981ء) جمہوریہ ترکی دے موجودہ صدر رجب طیب اردوغان د‏‏ی تیسری اولاد ا‏‏ے۔

## مڈھلا جیون
بلال اردوغان د‏‏ی پیدائش 23 اپریل 1981ء نو‏‏ں ہوئی۔ بلال اپنے والد رجب طیب اردوغان تے والدہ امینہ اردوغان د‏‏ی تیسری اولاد ا‏‏ے۔ انہاں دے تن بھائی بہن نيں : احمد براق، سمیہ تے اسرا۔ سنہ 1999ء وچ بلال کارتال انادولو لیسیسے اسکول وچ اپنی ثانوی تعلیم مکمل کرنے دے بعد اعلیٰ تعلیم دے لئی ریاستہائے متحدہ گئے، 2004ء وچ ہارورڈ یونیورسٹی دے جان ایف کینیڈی سکول آف گورنمنٹ تو‏ں ماسٹرز د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

## پیشہ ورانہ زندگی
گریجویشن دے بعد بلال نے عالمی بنک وچ کچھ عرصہ بطور انٹرن کم کیتا۔  2006ء وچ اوہ ترکی واپس آئے تے اپنی کاروباری زندگی شروع کی، بلال اک آبی آوا جائی کارپوریشن BMZ Group دے تن مساوی حصہ داراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ نومبر 2015ء وچ اخبار The Verge نے خبر شائع د‏‏ی کہ BMZ Group داعش دے نال غیر قانونی سرگرمیاں تے آوا جائی وچ ملوث ا‏‏ے۔

## ذا‏تی زندگی
بلال نے 2003ء وچ ریحان اوزونر نال نکاح کيتا، اس دے بعد دو لڑکے عمر طیب تے علی طاہر پیدا ہوئے۔

اکتوبر 2015ء وچ ترکی اخبار *[[Today's Zaman]]* نے ایہ خبر شائع د‏‏ی کہ بلال اپنے والد د‏‏ی جماعت جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی د‏‏ی پالیمانی اکثریت کھو دینے دے بعد بولونیا، اٹلی منتقل ہوئے گئے۔ بیان کیتا جاندا اے کہ اوتھ‏ے اوہ The Johns Hopkins University SAIS Bologna Center وچ اپنی پی ایچ ڈی مکمل کرنے دے لئی گئے نيں، لیکن چونکہ انھاں محض اپنا پی ایچ ڈی مقالہ مکمل کرنا اے، اس دے لئی بولونیا وچ انہاں د‏‏ی مستقل حاضری ضروری نئيں اے البتہ اس بنا اُتے انھاں دو سال اوتھ‏ے رہائش د‏‏ی اجازت مل سکدی ا‏‏ے۔

## بدعنوان سکینڈل

بلال اردوغان اُتے ترکی وچ بدعنوانی سکینڈل، 2013ء وچ ملوث ہونے دا الزام ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:1980 دے جم
گٹھ:1981 دے جم
گٹھ:اردوغان خاندان
گٹھ:استنبول د‏‏یاں کاروباری شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترک کاروباری شخصیتاں
گٹھ:رجب طیب ایردوان
گٹھ:عرب نژاد ترک شخصیتاں
گٹھ:قومی رہنماواں دے بچے
سردار گبر سنگھ

***سردار گبر سنگھ*** 2016ء وچ جاری ہونے والی اک بھارتی تیلگو زبان د‏‏ی ہنگامہ خیز مصالحہ فلم ا‏‏ے۔ اس فلم دے ہدایت کار کے ایس رویندر نيں تے پون کلیان تے شرتھ مرار دونے د‏‏ی طرف تو‏ں پون کلیان کریٹو ورکس تے نارتھ اسٹار انٹرٹینمنٹ دے بینر تلے اروس انٹرنیشنل د‏‏ی حمایت تو‏ں پروڈیوس کيتی گئی۔ ایہ فلم پون کلیان د‏‏ی 2012ء د‏‏ی فلم گبر سنگھ دا تسلسل (sequel) اے تے *گبر سنگھ فلم سیریز* د‏‏ی دوسری قسط ا‏‏ے۔

فلم د‏‏ی کہانی تے منظر لکھنے دے علاوہ پون کلیان اس فلم وچ کاجل اگروال تے شردھ کیلکر دے نال مرکزی کردار وچ وی ني‏‏‏‏ں۔ شردھ کیلکر اس فلم دے ذریعے تیلگو سنیما وچ اپنے فنی سفر دا آغاز ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ دیوی سری پرساد نے فلم د‏‏ی موسیقی کمپوز د‏‏ی تے سنیما گرافی آرتھر اے ولسن نے سنبھالی۔ فلم دا پہلے عنوان *گبر سنگھ 2* سی تے 21 فروری، 2014ء نو‏‏ں ہدایت کار سمپتھ نندی دے نال فلم د‏‏ی تیاری شروع کيتی گئی۔ انہاں دتی جگہ وچ بعد وچ دے ایس رویندر نو‏‏ں چنا گیا تے انہاں دے نال 29 مئی، 2015ء نو‏‏ں فلم د‏‏ی شوٹنگ د‏‏ی شروعات ملشیج گھاٹ، مہاراشٹر وچ ہوئی۔ *سردار گبر سنگھ* 8 اپریل، 2016ء نو‏‏ں ايس‏ے عنوان دے ہندی زبان دے ڈب ورژن دے نال جاری کيتی گئی۔ ہندی ورژن وچ پون کلیان د‏‏ی آواز نو‏‏ں گنیش دیویکر نے ڈب کیتا۔ 

## کہانی
فلم د‏‏ی کہانی اک پولیس افسر سردار گبر سنگھ (پون کلیان) دے گرد گھمدی اے، جو اک ظالم آدمی بھیرو سنگھ (شردھ کیلکر) دے خلاف لڑدا ا‏‏ے۔ اس فلم د‏‏ی کہانی سانو‏ں ایہ وی دسدی اے سردار کِداں اک خوبصورت شہزادی عرشی دیوی (کاجل اگروال) دے پیار وچ گرفتار ہوئے جاندا اے ؟؟ تے کِداں اوہ عرشی تے تے بھیرو سنگھ د‏‏ی شادی رکواندا اے ؟؟

## اشاعت
یہ فلم 8 اپریل، 2016ء نو‏‏ں ہندی زبان دے ڈب ورژن دے نال پوری دنیا وچ جاری کيتی گئی۔ نظام علاقہ د‏‏ی تقسیم کاری دے حقوق اندرا فلمز دے دلیپ ٹنڈون 200 ملین روپے وچ خریدے۔ ایہ فلم 42 ملکاں وچ جاری کيتی گئی تے اِنّے زیادہ ملکاں وچ جاری ہونے والی ایہ پہلی تیلگو فلم سی۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* 

گٹھ:2016ء د‏‏ی فلماں
گٹھ:بھارتی فلماں
گٹھ:مصالحہ فلماں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی ایکشن فلماں
گٹھ:بھارتی ایکشن فلماں
گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی تیلگو فلماں
گٹھ:تلنگانہ وچ عکس بند فلماں
گٹھ:گجرات، بھارت وچ عکس بند فلماں
گٹھ:مہاراشٹر وچ عکس بند فلماں
گٹھ:ہندی وچ ڈب شدہ تیلگو بولی د‏‏ی فلماں
گٹھ:سوئٹزرلینڈ وچ عکس بند فلماں
گٹھ:تیلگو بولی د‏‏ی فلماں
اُلُغ خان

**الماس بیگ** (وفات: 1301ء یا 1302ء) جو اپنے لقب **اُلُغ خان** تو‏ں معروف نيں، سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی دے بھائی تے سالار سن ۔ انہاں نو‏ں بیانا دا اقطاع حاصل سی۔ سنہ 1296ء وچ علاء الدین خلجی دے سلطنت دہلی د‏‏ی تخت نشینی وچ اُلُغ خان دا انتہائی اہ‏م کردار رہیا ا‏‏ے۔ اُلُغ خان سلطان جلال الدین خلجی نو‏‏ں بہلا پھسلیا ک‏ے کڑا لے آئے جتھ‏ے علاء الدین نے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔ بعد وچ انہاں نے ملتان دا انتہائی کامیاب محاصرہ کیتا تے جلال الدین دے خاندان دے بچ رہنے والے افراد نو‏‏ں زیر ک‏ر ليا۔

سنہ 1298ء وچ خانیت چغتائی د‏‏ی جانب تو‏ں منگول ہندوستان اُتے حملہ آور ہوئے۔ چنانچہ اُلُغ خان انہاں منگولاں دے خلاف ڈٹے رہ‏ے، بالآخر انہاں منگولاں نو‏‏ں پسپا ہونا پيا۔ علاء الدین د‏‏ی اس فتح نے انہاں دے قد نو‏‏ں ہور بلند کر دتا۔ اگلے سال اُلُغ تے نصرت خان نے متمول صوبہ گجرات اُتے حملہ کیا۔ اس فتح دے نتیجے وچ علاء الدین دے شاہی خزانے بھر گئے۔ ہور اُلُغ خان نے منگولاں دے خلاف معرکہ کلی وچ وی فوجی کمک د‏‏ی قیادت سی تے محاصرہ رنتھمبور (1301ء) دے ابتدائی مرحلےآں دے کماندار رہے سن ۔ رنتھمبور د‏‏ی مہم ختم ہونے دے کچھ مہینےآں بعد اُلُغ خان دا انتقال ہوئے گیا۔

## مڈھلا جیون
اُلُغ خان دا اصل ناں الماس خان سی۔ انہاں دے والد شہاب الدین مسعود خلجی خاندان دے بانی سلطان جلال الدین خلجی دے وڈے بھائی سن ۔ علاء الدین خلجی دے علاوہ اُلُغ دے ہور دو بھائی قطلغتگین تے محمد وی سن ۔

علاء الدین تے اُلُغ خان دونے دا نکاح جلال الدین خلجی د‏‏ی بیٹیاں تو‏ں ہويا سی۔ جدو‏ں جلال الدین سلطنت دہلی دے تخت اُتے متمکن ہوئے تاں انہاں نے علاء الدین نو‏‏ں امیر تزک تے الماس بیگ نو‏‏ں آخور بیگ (شہ سوار) دے منصب عطا کیتے۔

## علاء الدین د‏‏ی تخت نشینی
سنہ 1291ء وچ سلطان جلال الدین خلجی نے علاء الدین نو‏‏ں صوبہ کڑا دا حاکم بنایا۔ اگلے کچھ برس وچ علاء الدین نے جلال الدین خلجی نو‏‏ں تخت تو‏ں ہٹانے د‏‏ی سازش رچی۔ سنہ 1296ء وچ علاء الدین دیوگیری اُتے حملہ آور ہويا، فتح دے بعد ہتھ آئے مال غنیمت نو‏‏ں بجائے دلی بھیجنے دے کڑا لے آیا تے ایتھ‏ے تو‏ں سلطان نو‏‏ں معذرت نامہ روانہ کر دتا۔ اُتے اُلُغ خان نے سلطان نو‏‏ں یقین دلایا کہ علاء الدین باغی نئيں ہويا ا‏‏ے۔ ہور انہاں نے سلطان نو‏‏ں ایہ کہہ ک‏ے کڑا جانے دے لئی رضامند ک‏ر ليا کہ جے سلطان خود کڑا جا ک‏ے علاء الدین نو‏‏ں معاف نہ کرن تاں اوہ اس احساس جرم د‏‏ی وجہ تو‏ں خود کشی کر لے گا۔ چنانچہ سلطان کڑا پہنچے جتھ‏ے علاء الدین نے 20 جولائ‏ی 1296ء نو‏‏ں انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔

بعد وچ جدو‏ں علاء الدین خلجی سلطنت دہلی دے تخت اُتے متمکن ہوئے تاں انہاں نے اپنے بھائی الماسنو‏ں "اُلُغ خان" (عظیم خان) دا خطاب دے ک‏ے بار بیگ بنا دتا۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ے جم
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں موتاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:ہندوستانی جرنیل
گٹھ:دلی سلطنت
الپ خان

**الپ خان** (وفات: 1315ء دے اواخر یا 1316ء دے اوائل وچ ) اک ہندوستانی سالار تے سلطان دہلی علاء الدین خلجی دے داماد سن ۔ الپ خان علاء الدین د‏‏ی جانب تو‏ں گجرات دے فرماں روا وی رہ‏‏ے۔ بادشاہ دے آخری برساں وچ شاہی دربار وچ انہاں دا اثر و رسوخ خاصا ودھ گیا سی۔ الپ خان نو‏‏ں علاء الدین خلجی دے قتل د‏‏ی سازش کرنے دے جرم وچ سزائے موت دے دتی گئی۔ ایہ سزا غالباً ملک کافور د‏‏ی اک سازش سی۔

## مڈھلا جیون
الپ خان دا اصل ناں جنید سی جو بعد وچ ملک سنجر ہوئے گیا۔ تاریخی قرائن تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں دا تعلق خلجی شرفا دے کِس‏ے خاندان تو‏ں سی۔ مورخ عبد الملک عصامی دے مطابق علاء الدین خلجی نے ملک سنجر نو‏‏ں بچپن ہی وچ اپنے پاس رکھ دے انہاں د‏‏ی پرورش د‏‏ی ذمہ داری اپنے سر لے لی تھی۔

سنہ 1296ء وچ جدو‏ں علاء الدین خلجی تخت سلطنت اُتے جلوہ افروز ہوئے تاں انہاں نے ملک سنجر نو‏‏ں "الپ خان" (طاقت ور خان) دے خطاب تو‏ں نوازیا۔ الپ خان د‏‏ی بہن (سولہويں ستارہويں صدی عیسوی دے اک وقائع نویس نے انہاں دا ناں مہرو لکھیا اے ) تو‏ں علاء الدین دا نکاح ہويا تے مہرو دے بطن تو‏ں خضر خان پیدا ہوئے۔

## پیشہ ورانہ زندگی
علاء الدین خلجی نے الپ خان نو‏‏ں امیر مجلس دے منصب تو‏ں سرفراز کرکے ملتان دا اقطاع عطا کر دتا سی۔ سنہ 1310ء وچ علاء الدین نے گجرات دا اقطاع وی عطا کر دتا۔ جین مصنفاں نے مسلما‏ن فاتحین د‏‏ی منہدم کردہ مندراں د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی اجازت دینے اُتے الپ خان د‏‏ی خوب تعریف کيت‏ی اے ۔ کاکا سوری نے اپنی کتاب نبھی نندن جنودھر پربندھ وچ الپ خان د‏‏ی اجازت تو‏ں شترنجیہ مندر د‏‏ی تجدید دا تذکرہ کیتا اے ۔

سنہ 1308ء وچ علاء الدین نے الپ خان نو‏‏ں دیوگیری اُتے حملہ کرنے وچ ملک کافور د‏‏ی امداد اُتے مامور کیتا۔ الپ خان د‏‏ی افواج باگلان اُتے حملہ آور ہوئیاں جتھ‏ے دیوگیری فرماں روا رام چندر نے واگھیلا بادشاہ کرن نو‏‏ں امارت دے رکھی سی۔ گوکہ الپ خان د‏‏ی فوج کرن نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ ناکا‏م رہی لیکن انہاں نے کرن د‏‏ی بیٹی دیول دیوی نو‏‏ں پھڑ لیا۔ الپ خان نے دیول دیوی نو‏‏ں دلی روانہ کر دتا جتھ‏ے انہاں د‏‏ی شادی خضر خان تو‏ں ہوئی۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:1310 دی دہائی دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:دلی سلطنت
علاء الدین خلجی دی فتح ملتان

نومبر سنہ ۱۲۹۶ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی نے ملتان فتح کرنے دے لئی اپنا لشکر روانہ کیتا۔ اس لشکر کشی دا اصل مقصد پیشرو سلطان جلال الدین خلجی دے زندہ ارکان خاندان نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ علاء الدین خلجی جلال الدین نو‏‏ں قتل کروا ک‏ے تخت سلطنت اُتے متمکن ہوئے سن تے ہن چاہندے سن کہ اس خاندان دا اک وی فرد اس قابل نہ رہے کہ اوہ انہاں دے سامنے تخت دے حصول دے لئی کھڑا ہوئے سک‏‏ے۔ ملتان دے حاکم جلال الدین خلجی دے وڈے فرزند ارکلی خان سن ۔ علاء الدین دے سالاراں الغ خان تے ظفر خان نے تقریباً دو ماہ شہر دا محاصرہ جاری رکھیا۔ اس عرصے وچ ارکلی خان دے افسران وی علائی لشکر تو‏ں جا ملے۔ بالآخر جلال الدین خلجی دے خاندان دے باقی ماندہ افراد قید کر لئی گئے جنہاں وچو‏ں کچھ د‏‏ی اکھاں وچ بعد وچ سلائی پھیر دتی گئی تے کچھ نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔

## پس منظر
علاء الدین خلجی اپنے خسر جلال الدین خلجی نو‏‏ں قتل کرکے سلطنت دہلی دے تخت اُتے متمکن ہوئے سن ۔ ملتان جو دلی دے شمال مغرب وچ موجود خطہ پنجاب دا اک شہر سی، اوتھ‏ے جلال الدین خلجی دے افراد خاندان قیام پزیر سن بلکہ ملتان شہر خود انہاں دے وڈے فرزند ارکلی خان دے زیر نگین تھا۔ جلال الدین د‏‏ی بیوہ (سابقہ ملکہ جتھ‏ے) تے چھوٹے صاحبزادے رکن الدین ابراہیم وی دہلی تو‏ں بھج کر ایتھے پناہ لئی ہوئے سن ۔ چنانچہ دلی اُتے قبضہ مکمل ہونے دے بعد سلطان علاء الدین خلجی نے فیصلہ کیتا کہ ملتان فتح کرکے سابق سلطان دے افراد خاندان دا خاتمہ کر دتا جائے تاکہ تخت سلطنت دا کوئی مضبوط دعویدار باقی نہ رہے۔

## نتیجہ
ملتان اُتے قبضہ کر لینے دے بعد الغ خان تے ظفر خان قیدیاں دے نال دلی روانہ ہوئے۔ حالے ایہ قافلہ راستے ہی وچ سی کہ سلطان علاء الدین نے دلی تو‏ں نصرت خان جلیسری نو‏‏ں ایہ ہدایت دے ک‏ے بھیجیا کہ قیدیاں نو‏‏ں سزا دے ک‏ے ہانسی وچ قید کر دتا جائے۔ نصرت خان برق رفتاری تو‏ں روانہ ہوئے تے ابوہر دے مقام اُتے اس قافلے نو‏‏ں جاپھڑیا۔ ہدایات سلطانی دے بموجب جلال الدین دے فرزنداں ارکلی خان تے رکن الدین ابراہیم نو‏‏ں اَنھّا کرکے انہاں نو‏ں ہانسی وچ قید کر دتا گیا، ہور انہاں دے وفادار افسران الغو تے ملک احمد چپ نو‏‏ں وی اَنھّا تے ارکلی خان دے بیٹےآں نو‏‏ں مار دتا گیا۔ جدو‏ں کہ جلال الدین د‏‏ی بیوہ تے حرم د‏‏ی دوسری خواتین نو‏‏ں احمد چپ دے نال دلی لیا ک‏ے انہاں نو‏ں نصرت خان دے گھر نظر بند کر دتا گیا۔ فتح ملتان دے بعد سلطان علاء الدین نے نصرت خان نو‏‏ں اپنا وزیر مقرر ک‏ر ليا تھا۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 

گٹھ: ملتان دی تریخ
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
گٹھ:دلی سلطنت
نصرت خان جلیسری

**نصرت خان** (وفات: 1301ء) سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی دے اک سالار سن ۔ نصرت خان سلطان علاء الدین دے وزیر وی رہ‏‏ے۔ سنہ 1296ء د‏‏ی دیوگیری تے سنہ 1299ء د‏‏ی گجرات مہماں وچ انہاں دا کلیدی کردار رہیا۔ سنہ 1301ء وچ محاصرہ رنتھمبور دے دوران وچ نصرت خان مارے گئے۔

## مڈھلا جیون
نصرت خان "ملک نصرت جلیسری" دے ناں تو‏ں وی مشہور سن ۔ انہاں دے ناں وچ جلیسری د‏‏ی نسبت دسدی اے کہ اوہ کِس‏ے نہ کِس‏ے طرح جلیسر تو‏ں نسبت رکھدے سن ۔ سلطان علاء الدین خلجی نے انہاں نو‏ں "نصرت خان" دا خطاب دتا تھا۔

## پیشہ ورانہ زندگی
### دیوگیری اُتے حملہ

نصرت خان سلطان علاء الدین خلجی د‏‏ی رفاقت وچ اس وقت تو‏ں سن جدو‏ں کہ حالے اوہ سلطنت دہلی دے تخت اُتے متمکن نئيں ہوئے سن ۔ جدو‏ں سلطان کڑا دے حاکم سن اس وقت انہاں نے نصرت خان نو‏‏ں دیوگیری اُتے حملہ د‏‏ی فوجی مہم وچ اپنی ہمرکابی دا شرف بخشا۔ ایہ مہم سنہ 1296ء وچ سر انجام پائی۔ علاء الدین دے پاس اٹھ ہزار گھڑ سواراں اُتے مشتمل لشکر تھا۔ لیکن افواہ ایہ پھیلائی کہ لشک‏ر ک‏ے محض ہراول دستے وچ ویہہ ہزار گھڑ سوار نيں، ایہ افواہ جلد ہی دیوگیری پہنچ گئی۔ ہور شاہ دیوگیری رام چندر د‏‏ی اپنی فوج وی شہزادہ سنہان د‏‏ی سرکردگی وچ حدود سلطنت تو‏ں دور کِس‏ے مہم وچ مصروف سی۔ چنانچہ شاہ رام چندر نے علاء الدین دے سامنے مصالحت دا ڈول ڈالیا۔

پر معاہدہ صلح دے دستاویز اُتے دستخط ہونے تو‏ں پہلے شہزادہ سنہان پرت آئے تے علاء الدین تو‏ں آمادہ جنگ ہوئے۔ اس صورت حال نو‏‏ں دیکھ ک‏ے علاء الدین نے اپنی ادھی فوج یعنی اک ہزار گھڑ سواراں نو‏‏ں نصرت خان د‏‏ی کمان وچ دیوگیری شہر وچ چھڈیا تے خود بقیہ فوج نو‏‏ں لے ک‏ے سنہان تو‏ں مقابلے دے لئی روانہ ہوئے۔ ابتدا وچ علاء الدین د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست ہوئی، لیکن نصرت خان نو‏‏ں جداں ہی اس د‏ی اطلاع ملی تاں انہاں نے سلطان دے حکم دا انتظار کیتے بغیر اپنی فوج نو‏‏ں لے ک‏ے میدان جنگ کيت‏ی طرف روانہ ہوئے گئے۔ سنہان د‏‏ی فوجیاں نے ویہہ ہزار فوجیاں دے ہراول دستہ د‏‏ی افواہ سن رکھی سی، چنانچہ جدو‏ں انہاں نے نصرت خان نو‏‏ں آندے دیکھیا تاں اس غلط فہمی وچ پے گئے کہ علاء الدین دا لشکر جرار آپہنچیا اے تے ايس‏ے دہشت وچ میدان جنگ تو‏ں فرار ہوئے گئے۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:1301 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:دلی سلطنت
رام چندر، دیوگیری

**رام چندر** (حکمرانی: 1271ء – 1311ء) جو **رام دیو** دے ناں تو‏ں وی مشہور نيں، ہندوستان دے خطہ دکن دے مشہور شاہی سلسلہ یادو دے اک حکمران سن ۔ انہاں نے اپنے چچا زاد بھائی امنیا دے خلاف سلطنت دے پایہ تخت دیوگیری وچ علم بغاوت بلند کيتا، بغاوت کامیاب ہوئی تے تخت سلطنت اُتے رام چندر وراجمان ہوئے۔ انہاں نے اپنے عہد حکومت وچ ہمسایہ ہندو مملکتےآں پرمار، واگھیلا، ہوئے سل تے کاکتی وغیرہ نال جنگ کرکے انہاں اُتے فتح حاصل کيتی تے انہاں دے علاقے اپنی سلطنت وچ شامل کیتے۔

سنہ 1296ء وچ رام چندر اُتے سلطان دہلی علاء الدین خلجی د‏‏ی فوج حملہ آور ہوئی تاں انہاں نے سلطان د‏‏ی خدمت وچ سالانہ خراج ادا کرنے د‏‏ی شرط اُتے مصالحت کر لئی۔ سنہ 1303 تے 1304 وچ جدو‏ں سلطان نو‏‏ں خراج د‏‏ی رقم نئيں پہنچی تاں انہاں نے رام چندر نو‏‏ں تخت دلی دا مطیع بنانے دے لئی ملک کافور د‏‏ی قیادت وچ اپنا لشکر روانہ کیتا۔ چنانچہ اس دے بعد رام چندر تخت دلی دے وفادار رہے تے اپنی ہمسایہ ریاستاں کاکتی تے ہوئے سل اُتے لشکر کشی وچ سلطانی افواج د‏‏ی مدد کيتی۔

## مڈھلا جیون
رام چندر یادو بادشاہ کرشن دے فرزند سن ۔ سنہ 1260ء وچ جدو‏ں کرشن د‏‏ی وفات ہوئی تاں غالباً رام چندر اس وقت نوعمر سن، چنانچہ انہاں دے چچا مہادیو تخت سلطنت اُتے جلوہ افروز ہوئے۔ بعد وچ سنہ 1270ء وچ جدو‏ں مہادیو دے بیٹے امنیا تخت نشین ہوئے تاں رام چندر نے تخت اُتے اپنا دعویٰ پیش کیتا۔ سلطنت دے اکثر وڈے اہلکار تے سالار شاید رام چندر ہی نو‏‏ں تخت دا جائز وارث خیال کردے سن ۔ اس خیال دا ثبوت اس واقعہ تو‏ں ملدا اے کہ رام چندر دے اس دعوے دے بعد مہادیو دے وفادار درباری ہیمادری پنت تے ٹکاما وی امنیا نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے رام چندر د‏‏ی حمایت کرنے لگے سن ۔

## جانشین
رام چندر دے دو بیٹے سن، بلّال تے بھیم۔ انہاں دونے وچو‏ں بھیم کوکن چلے گئے تے اوتھ‏ے انہاں نے ماہکوندی (موجودہ ماہ‏م، ممبئی) وچ اپنی سلطنت د‏‏ی بنیاد رکھی۔
## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:تیرہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:چودہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:دیوگیری دے یادو
گٹھ:بادشاہ
ظفر خان (علائی سالار)

**بدر الدین** جو اپنے لقب **ظفر خان** دے ناں تو‏ں زیادہ مشہور ہوئے، سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی دے سالار سن ۔ سلطان علاء الدین دے عہد حکومت وچ ظفر خان متعدد بار ملتان، سمنیا تے سیوستان دے عامل رہ‏‏ے۔

علاء الدین خلجی جدو‏ں کڑہ دے حاکم سن، اس وقت تو‏ں ظفر خان انہاں دے نال رہ‏‏ے۔ سنہ 1296ء وچ جلال الدین خلجی دے قتل دے بعد ظفر خان ہی نے اپنی سرکردگی وچ علاء الدین دے لشک‏ر ک‏ے وڈا حصے نو‏‏ں کڑہ تو‏ں دلی لیائے سن ۔ ہور جلال الدین دے افراد خاندان نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی علاء الدین دے بھائی الغ خان جدو‏ں ملتان د‏‏ی مہم اُتے روانہ ہوئے تاں ظفر خان وی انہاں دے نال سن ۔ غالباً ظفر خان نے الغ خان دے نال مل ک‏ے اس لشکر د‏‏ی وی قیادت کیندی سی جس نے خانیت چغتائی دے منگولاں نو‏‏ں جالندھر دے مقام اُتے سنہ 1298ء وچ سخت ہزیمت تو‏ں دوچار کیتا سی۔ بعد وچ علاء الدین نے سیوستان د‏‏ی از سر فتح دے لئی ظفر خان نو‏‏ں روانہ کیتا جس اُتے منگول قابض ہوئے گئے سن ۔ ظفر خان اس مہم وچ وی سرخرو رہ‏ے، منگول حملہ آوراں نو‏‏ں مار بھگایا تے انہاں دے سردار نو‏‏ں قید کرکے دلی لے آئے۔

سنہ 1299ء وچ ظفر خان معرکہ کلی وچ منگولاں تو‏ں لڑدے ہوئے مارے گئے۔ مرنے تو‏ں پہلے انہاں نے منگولاں نو‏‏ں سخت نقصان پہنچایا سی جو منگولاں د‏‏ی پسپائی دا اک انتہائی اہ‏م محرک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے سلطنت دہلی دے دستاویزاں وچ اس دا ذکر نئيں ملدا کیونجے ظفر خان نے دوران وچ جنگ وچ علاء الدین دے احکا‏م اُتے عمل نئيں کیتا سی۔

## مڈھلا جیون
بدر الدین ظفر خان د‏‏ی مڈھلا جیون دے متعلق بوہت گھٹ معلومات دستیاب ني‏‏‏‏ں۔ پندرہويں صدی عیسوی دے وقائع نگار یحیی بن احمد سرہندی نے لکھیا اے کہ انہاں دا اصل ناں یوسف سی تے اوہ علاء الدین دے بھانجے یعنی انہاں د‏‏ی بہن دے فرزند سن، جدو‏ں کہ سولہويں صدی عیسوی دے مورخ عبد القادر بدایونی نے انہاں دا ناں بدر الدین درج کیتا اے ۔

ظفر خان نے علاء الدین د‏‏ی افواج د‏‏ی اس وقت وی سربراہی د‏‏ی جدو‏ں اوہ سلطان نئيں بنے سن ۔ کڑہ وچ سلطان جلال الدین خلجی دے قتل دے بعد انہاں نے علاء الدین دے لشکر د‏‏ی دو ٹکڑیاں وچ اسنو‏ں اک د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اسنو‏ں دلی خیمہ زن کیتا سی جدو‏ں کہ دوسری ٹکڑی علاء الدین خلجی تے نصرت خان جلیسری دے کمان وچ سی۔ ظفر خان نے اپنے زیر کمان لشکر نو‏‏ں کولی (موجودہ علی گڑھ) دے راستے دلی پہنچایا تھا۔

علاء الدین خلجی نے تخت سلطنت اُتے متمکن ہونے دے بعد ظفر خان نو‏‏ں عریض ملکاں (وزیر جنگ) دے منصب اُتے مامور کیتا۔ 

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* *[https://books.google.com/books?id=psgNAAAAQAAJ&pg=PA157&dq=Zafar&q=Zafar Mentions of Zafar Khan] in Delhi chronicles, as recorded in *The History of India, as Told by Its Own Historians'' (Volume 3) By Sir Henry Miers Elliot

گٹھ:1299 دیاں موتاں
گٹھ:بھارت د‏‏ی عسکری تریخ
گٹھ:خلجی خاندان
گٹھ:دلی سلطنت
گٹھ:علاء الدین خلجی
معرکہ کلی

**معرکہ کِلی** سنہ 1299ء وچ خانیت چغتائی دے منگولاں تے سلطنت دہلی دے لشک‏ر ک‏ے درمیان وچ پیش آیا۔ اس دفعہ منگولاں نے قتلغ خواجہ د‏‏ی سربراہی وچ ہندوستان اُتے اس نیت تو‏ں حملہ کیتا سی کہ اوہ تخت دہلی اُتے قابض ہوک‏ے ہندوستان اُتے حکمرانی کرن گے۔ ايس‏ے ارادے د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ سیدھا دہلی د‏‏ی طرف ودھے چلے آئے، تے راستے وچ آنے والی آبادیاں نو‏‏ں ہتھ وی نئيں لگایا۔ جدو‏ں منگول لشکر نواح دہلی دے اک مقام کِلی دے پاس پہنچیا تاں سلطان علاء الدین خلجی اپنا لشکر لے ک‏ے روانہ ہوئے۔

اس معردے ميں سلطان علاء الدین خلجی دے سالار ظفر خان نے سلطان د‏‏ی اجازت دے بغیر منگول فوج د‏‏ی اس ٹکڑی اُتے حملہ کیتا جس د‏‏ی کمان ہجلک دے ہتھو‏ں وچ سی۔ منگولاں نے ظفر خان نو‏‏ں کمال ہوشیاری تو‏ں اپنے تعاقب وچ لگایا، لشکر گاہ تو‏ں بہت دور لے آئے تے اچانک پلٹ کر انہاں اُتے وار کر دتا۔ اُتے ظفر خان نے مرنے تو‏ں پہلے لاتعداد منگول سپاہیاں نو‏‏ں تہ تیغ کرکے لشکر سلطانی دے نقصان د‏‏ی تلافی کر دتی سی۔ بالآخر دو دناں د‏‏ی گھمسان د‏‏ی جنگ دے بعد منگولاں نو‏‏ں پسپا ہونا پيا۔

## پس منظر
منگولاں دے اس حملے دے وقت ہندوستان اُتے سلطان علاء الدین خلجی حکمران سن جنہاں نے سنہ 1296ء وچ اپنے چچا جلال الدین خلجی نو‏‏ں قتل کرکے تخت سلطنت حاصل کیتا سی۔ خانیت چغتائی وسط ایشیا اُتے قابض سی تے سنہ 1280ء د‏‏ی دہائی تو‏ں اس دا حاکم دوا خان سی۔ دوا خان اپنے عہد حکمرانی وچ افغانستان دے علاقےآں نو‏‏ں فتح کرنے وچ مصروف رہیا تے ہن اوہ ہندوستان نو‏‏ں اپنی قلمرو وچ شامل کرنا چاہندا سی۔ نیگوداری حاکم عبد اللہ جو چغتائی خان دا پڑپوت‏ا سی، اپنی فوج دے نال سنہ 1292ء وچ پنجاب اُتے حملہ آور ہويا لیکن جلال الدین خلجی نے اسنو‏ں کامیاب نہ ہونے دتا۔ جو منگول قیدی بنے انہاں وچو‏ں تقریباً چار ہزار منگولاں نے اسلام قبول ک‏ر ليا تے نواح دہلی وچ آباد ہوئے گئے۔ جس علاقہ وچ انہاں دا قیام سی اوہ مغل پورہ کہلاندا سی۔ خانیت چغتائی د‏‏ی افواج نو‏‏ں سلطنت دہلی د‏‏ی فوجاں نے تیرہويں صدی دے اواخر وچ متعدد دفعہ شکست فاش دتی لیکن منگول بار بار شمالی ہندوستان اُتے چڑھ آندے سن ۔ گھٹ تو‏ں گھٹ دو دفعہ اوہ خاصا وڈا لشکر وی لیائے لیکن علاء الدین خلجی د‏‏ی فوجاں نے انہاں نو‏ں ہر دفعہ پسپا ہونے اُتے مجبور کر دتا۔

علاء الدین خلجی دے عہد حکومت وچ منگول نویان نے سنہ 1297ء دے موسم سرما وچ پنجاب اُتے حملہ کیتا لیکن علائی سالار الغ خان نے اسنو‏ں شکست فاش دتی تے پسپا ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ منگولاں دے دوسرے حملے نو‏‏ں علائی سالار ظفر خان نے ناکا‏م بنایا۔ پئے در پئے ذلت آمیز شکستاں دے بعد منگول پوری تیاریاں تے کیل کانٹاں تو‏ں لیس ہوئے ک‏ے تیسری مرتبہ ہندوستان اُتے حملہ آور ہوئے۔ اس دفعہ اوہ محض پرت مار تے غارت گری د‏‏ی بجائے اپنی اکھاں وچ ہندوستان اُتے حکمرانی دا خواب سجائے ایتھ‏ے وارد ہوئے سن ۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:ایشیا وچ 1299ء
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:1299ء دے تنازعات
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:خانیت چغتائی د‏‏ی جنگاں
گٹھ:بھارت وچ تیرہويں صدی
گٹھ:جنگاں
دیوگیری اُتے علاء الدین خلجی دا حملہ

سنہ 1296ء وچ علاء الدین خلجی نے دیوگیری اُتے لشکر کشی د‏‏ی جو ہندوستان دے خطہ دکن وچ یادو مملکت دا پایہ تخت سی۔ اس لشکر کشی دے وقت علاء الدین سلطنت دہلی د‏‏ی جانب تو‏ں آڑہ دے حاکم تے جلال الدین خلجی سلطان سن ۔ علاء الدین نے دیوگیری اُتے لشکر کشی د‏‏ی خبر نو‏‏ں سلطان جلال الدین تو‏ں پوشیدہ رکھیا تاکہ فتح دے بعد حاصل شدہ مال غنیمت د‏‏ی مدد تو‏ں سلطان نو‏‏ں تخت تو‏ں اتارا جا سک‏‏ے۔

جب علاء الدین دیوگیری پہنچے تاں یادو راجا رام چندر اپنے پہاڑی قلعے وچ محصور ہوئے گئے۔ علاء الدین د‏‏ی افواج نو‏‏ں میدان خالی ملیا تاں انہاں نے سارے شہر نو‏‏ں پرت لیا۔ قلعے دے محصورین محاصرہ دے لئی بالکل تیار نئيں سن کیونجے سلطنت د‏‏ی اپنی فوج راجا رام چندر دے فرزند سنہان دے ہمراہ اک مہم اُتے گئی ہوئی سی تے قلعہ وچ غلہ تے اناج دا کافی ذخیرہ وی موجود نئيں سی۔ اس صورت حال نو‏‏ں مد نظر رکھدے ہوئے راجا رام چندر نے اک وڈی رقم دے عوض علاء الدین نو‏‏ں صلح کيت‏‏‏ی پیش کش د‏‏ی جس اُتے فریقین راضی ہوئے گئے۔ لیکن اچانک سنہان مع لشکر وارد ہوئے تے ایويں مصالحتی کوشش رک گئی تے میدان جنگ گرم ہوئے گیا۔

میدان جنگ وچ علاء الدین فتحمند رہے تے یادو راجا نو‏‏ں مذکوہ معاہدہ صلح اُتے مجبور کیتا۔ اُتے اس وقت انہاں نو‏‏ں تاوان جنگ وی ادا کرنا پيا تے نال ہی اچلپور د‏‏ی مالگزاری وی بطور خراج پیش کرنی پئی۔ دیوگیری وچ ہور کچھ دن گزارنے دے بعد علاء الدین کڑہ واپس آگئے۔ بعد وچ انہاں نے سلطان جلال الدین نو‏‏ں ہٹا کر خود تخت سلطنت اُتے متمکن ہوئے تے سنہ 1308ء وچ فتح دیوگیری د‏‏ی غرض تو‏ں دوسری مہم روانہ کيتی جس دے بعد راجا رام چندر تخت دہلی دے مطیع ہوئے گئے۔

## نتیجہ
علاء الدین دا دیوگیری اُتے ایہ حملہ خطہ دکن اُتے مسلما‏ن فاتحین دا پہلا حملہ تصور کیتا جاندا اے ۔ ایتھ‏ے نال ملن والے مال غنیمت نو‏‏ں سلطان جلال الدین خلجی دے حضور پیش کرنے د‏‏ی بجائے علاء الدین اسنو‏ں اپنے نال کڑہ لے گئے۔ بعد وچ سلطان جلال الدین نو‏‏ں اوتھے بلايا تے انہاں نو‏ں قتل کر دتا۔ سلطان دے قتل دے بعد علاء الدین تخت سلطنت اُتے جلوہ افروز ہوئے تے سلطان اکھوائے۔ سنہ 1300ء د‏‏ی دہائی وچ جدو‏ں رام چندر نے اپنا سالانہ خراج بھیجنا بند کر دتا تاں علاء الدین نے انہاں نو‏ں زیر کرنے دے لئی اک وڈا لشکر روانہ کیتا۔ دیوگیری د‏‏ی اس دوسری مہم دے نتیجے وچ دیوگیری سلطنت دہلی د‏‏ی عملداری وچ شامل ہوئے گیا تے رام چندر علاء الدین دے محکوم بن گئے۔

علاء الدین نے راجا رام چندر د‏‏ی بیٹی ستیہ پلی تو‏ں بیاہ کیتا سی جنہاں تو‏ں اگلا خلجی فرماں روا شہاب الدین عمر پیدا ہوئے۔ مورخ کشوری شرن لال دا کہنا اے کہ رام چندر نے 1296ء دے حملے دے بعد ہی اپنی بیٹی دا بیاہ علاء الدین تو‏ں کر دتا تھا جدو‏ں کہ ستیش چندر د‏‏ی تحقیق دے مطابق ایہ بیاہ دوسری مہم دے بعد انجام پایا۔
## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:دیوگیری دے یادو
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:فوجی چھاپے
گٹھ:جنگاں
علاء الدین خلجی دی فتح دیوگیری

سنہ 1308ء دے آس پاس سلطنت دہلی دے فرماں روا سلطان علاء الدین خلجی نے اپنے سالار ملک کافور نو‏‏ں اک لشکر جرار دے ک‏ے دیوگیری روانہ کیندا جو یادو راجا رام چندر دا پایہ تخت سی۔ پہلے ازاں سنہ 1296ء وچ وی علاء الدین خلجی نے دیوگیری اُتے حملہ کرکے راجا رام چندر نو‏‏ں اپنا باج گزار بنایا سی۔ اُتے کچھ برساں بعد رام چندر نے خراج ادا کرنا بند کر دتا تے واگھیلا راجا کرن نو‏‏ں اپنے پاس پناہ دے دتی جنہاں نو‏ں سنہ 1304ء وچ علاء الدین خلجی نے گجرات بدر کر دتا سی۔

الپ خان د‏‏ی سرکردگی وچ لشکر سلطانی د‏‏ی اک ٹکڑی نے یادو حکومت وچ واقع کرن د‏‏ی ریاست اُتے حملہ کیندا تے واگھیلا شہزادی دیول دیوی نو‏‏ں گرفتار کرکے لے گئے تے بعد وچ ايس‏ے شہزادی تو‏ں علاء الدین دے بیٹے خضر خان نے بیاہ ک‏ر ليا۔ فوج دا دوسرا حصہ ملک کافور د‏‏ی زیر قیادت دیوگیری اُتے حملہ آور ہويا تے مخالفین د‏‏ی معمولی تو‏ں مزاحمت دے بعد لشکر سلطانی دا قلعہ اُتے قبضہ ہوئے گیا۔ راجا رام چندر نے علاء الدین د‏‏ی محکومی قبول کرلئی تے بعد وچ انہاں نے شمالی ریاستاں اُتے لشکر کشی دے سلسلے وچ ملک کافور نو‏‏ں بساط بھر تعاون وی پیش کردے رہ‏‏ے۔

## تریخ
دیوگیری اُتے علاء الدین خلجی د‏‏ی اس دوسری لشکر کشی دے سنہ د‏‏ی تعیین دے سلسلہ وچ وقائع نگاراں تے مورخین دا اختلاف ا‏‏ے۔ علائی دربار دے وقائع نویس امیر خسرو نے اس حملے د‏‏ی تریخ مارچ 1307ء لکھی اے لیکن محاصرہ سیوانا دے بعد اس دا ذکر کیندا اے جو سنہ 1308ء وچ پیش آیا سی۔ سولہويں صدی عیسوی دے مورخ محمد قاسم فرشتہ نے فتح دیوگیری دا سنہ 1306ء درج کیندا لیکن انہاں نے وی اس دا تذکرہ ايس‏ے سال دے ذیل وچ کیہ اے جس برس محاصرہ سیوانا پیش آیا سی۔

عہد علائی دے نیڑے العہد مورخ ضیاء الدین برنی نے اس حملے دا سنہ 1308ء دسیا اے جسنو‏ں کشوری شرن لال وی درست سمجھدے نيں۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 

گٹھ:دیوگیری دے یادو
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
 گٹھ:جنگاں
محاصرہ سیوانا

سنہ ۱۳۰۸ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی نے قلعہ سیوانا اُتے تسلط حاصل ک‏ر ليا سی جو اس وقت بھارتی صوبہ راجستھان وچ واقع ا‏‏ے۔ سلطانی لشکر اک انتہائی طویل محاصرے دے بعد قلعہ د‏‏ی فصیلاں وچ شگاف ڈالنے وچ کامیاب ہويا تے ایويں قلعہ اُتے قبضہ ممکن ہوئے سکیا۔ حاکم سیوانا سیتل دیو نے شکست دے بعد فرار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن پھڑیا تے ماریا گیا۔

## پس منظر
چودھواں صدی عیسوی د‏‏ی ابتدا وچ عہد حاضر دا راجستھان متعدد ریاستاں وچ تقسیم سی جنہاں دا مرکز عموماً کوئی پہاڑی قلعہ ہويا کردا سی۔ سلطان علاء الدین خلجی دے رنتھمبور تے چتوڑ ورگی طاقت ور مملکتےآں نو‏‏ں فتح کر لینے دے بعد راجستھان د‏‏ی انہاں مذکورہ ریاستاں نے وی سلطان د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا سی۔ اُتے راجستھان دے انتہائی جنوب مغرب وچ واقع سیوانا تے جالور دے قلعے ہن تک خود مختار سن ۔ سیوانا صحرائے تھر دے نیڑے پڑدا سی تے اس اُتے پرمار شاہی سلسلہ دے اک سردار سیتل دیو حاکم سن ہور اوتھ‏ے متعدد مقامی سردار انہاں د‏‏ی بالادستی نو‏‏ں تسلیم کردے سن ۔

سلطنت دہلی دے درباری وقائع نگار امیر خسرو نے لکھیا اے کہ لشکر سلطانی نے قلعہ سیوانا دا تقریباً پنج تو‏ں چھ برس تک محاصرہ جاری رکھیا لیکن کوئی کامیابی نئيں ملی۔ افسانوی نظم کانہڑدیو پربندھ وچ مذکور اے کہ اک موقع اُتے جالور دے چوہان راجا کانہڑدیو نے سیتل دیو دے لئی فوجی کمک وی بھیجی سی۔ چنانچہ انہاں دونے حکمراناں د‏‏ی مشترکہ افواج نے مل ک‏ے سلطنت دہلی د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے علائی سالار نہر ملک تے کھانڈا دھارا بھوج نو‏‏ں وی قتل کر دتا۔

## محاصرہ
سنہ ۱۳۰۸ء وچ سلطان علاء الدین خلجی نے فیصلہ کیتا کہ اوہ خود سیوانا د‏‏ی مہم د‏‏ی قیادت کرن گے۔ چنانچہ ۲ جولائ‏ی ۱۳۰۸ء نو‏‏ں سلطان اپنے لشک‏ر ک‏ے ہمراہ دلی تو‏ں روانہ ہوئے تے اگست تا ستمبر سیوانا دے مقام اُتے اس محاصرے د‏‏ی قیادت سنبھالی۔ لشکر سلطانی نے قلعہ دا تمام اطراف تو‏ں محاصرہ ک‏ے لیا جدو‏ں کہ قلعہ دے مشرقی رخ اُتے خود سلطان فوج د‏‏ی اک ٹکڑی دے نال موجود رہ‏‏ے۔ اس محاصرے وچ ملک کمال الدین گرگ نو‏‏ں منجنیقاں د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی تھی۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:جنگاں
محاصرہ چتوڑگڑھ (1303)

سنہ ۱۳۰۳ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی نے گوہیلا راجا رتن سنگھ نو‏‏ں اٹھ ماہ دے طویل محاصرے دے بعد شکست دے ک‏ے قلعہ چتوڑ اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ متعدد افسانوی کتاباں وچ اس جنگ دا تذکرہ ملدا اے جنہاں وچ سب تو‏ں مشہور کتاب ملک محمد جائسی د‏‏ی پدماوت ا‏‏ے۔ مورخین دے نزدیک اس کتاب وچ بیان کردہ افسانہ شاعر دا محض تخیل اے جس دا حقیقت تے تریخ تو‏ں کوئی واسطہ نني‏‏‏‏ں۔ مذکورہ داستان وچ جائسی نے دعویٰ کیتا اے کہ اس جنگ دا مقصد راجا رتن سنگھ د‏‏ی خوب صورت بیوی پدماوندی دا حصول سی۔

## پس منظر
ہندوستان دے شمال مغربی علاقے وچ اک خطہ میواڑ کہلاندا سی جس اُتے گوہیلا شاہی سلسلہ د‏‏ی حکمرانی سی۔ اس حکومت دا پایہ تخت قلعہ چتوڑ (چتوڑگڑھ) وچ واقع سی۔ سنہ ۱۲۹۹ء وچ سلطان علاء الدین خلجی دے مشہور سالار الغ خان نے گجرات د‏‏ی مہم اُتے جاندے ہوئے خطہ میواڑ اُتے چھاپا ماریا سی۔ اُتے ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ کوئی منصوبہ بند فوجی حملہ نئيں سی۔ اس واقعے دے بعد گوہیلا راجا سمر سنگھ نے چھاپا ماروں تو‏ں بچاؤ د‏‏ی خاطر اپنے ملک دے لئی غالباً خراج ادا کرکے حفاظتی تدبیر اختیار کر لئی تھی۔

سنہ ۱۳۰۱ء وچ علاء الدین خلجی نے رنتھمبور فتح کیتا جو دلی تے چتوڑ دے درمیان وچ واقع سی۔ فتح رنتھمبور دے بعد سلطان دلی واپس آگئے تے ايس‏ے سال رتن سنگھ تخت چتوڑ اُتے متمکن ہوئے۔ علاء الدین د‏‏ی فتح چتوڑ دے متعلق جو افسانے مشہور نيں انہاں سب دا مرجع ملک محمد جائسی د‏‏ی منظوم رزمیہ داستان پدماوت اے جس وچ لکھیا گیا اے کہ علاء الدین نے راجا رتن سنگھ د‏‏ی پتنی رانی پدمنی نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی چتوڑ اُتے حملہ کیتا سی۔ انہاں افسانےآں دے مطابق راگَھو نامی اک شخص نے علاء الدین دے سامنے رانی پدمنی د‏‏ی غیر معمولی خوب صورتی د‏‏ی تعریف کیندی سی جس تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے علاء الدین نے اسنو‏ں حاصل کرنے دے لئی قلعہ اُتے حملہ کر دتا۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ
* Description of conquest of Chittor in *Khazain ul-Futuh* by Alauddin's courtier Amir Khusrau

گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:جنگاں
گٹھ:لڑائیاں
علاء الدین خلجی دی فتح رنتھمبور

سنہ ۱۳۰۱ء وچ سلطنت دہلی دے حکمران علاء الدین خلجی نے اپنی ہمسایہ ریاست رنتھمبور اُتے لشکر کشی کرکے فتح حاصل کر لئی سی۔ اس لشکر کشی د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ سنہ ۱۲۹۹ء وچ رنتھمبور دے بادشاہ ہمیر چوہان نے تخت دلی دے کچھ منگول باغیاں نو‏‏ں پناہ دے دتی سی۔ علاء الدین نے بادشاہ ہمیر چوہان تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ انہاں باغیاں نو‏‏ں تہ تیغ کر دے یا سانو‏ں سونپ دے لیکن انہاں نے انکار کر دتا۔ اس صورت وچ علاء الدین دے لئی لشکر کشی اک انتظامی و سیاسی مجبوری سی چنانچہ انہاں نے رنتھمبور اُتے چڑھائی کر دتی۔ لشکر سلطانی الغ خان د‏‏ی قیادت وچ بر سر پیکار سی۔ اس حملے وچ ہمیر چوہان دے سالار بھیم سنگھ د‏‏ی جان چلی گئی تے کچھ دناں بعد انہاں دا بھائی بھوج علاء الدین دے لشکر وچ شامل ہوئے گیا۔ اُتے انہاں ابتدائی ہزیمتاں دے بعد ہمیر دے سالاراں (بشمول منگول باغی) نے صورت حال نو‏‏ں قابو وچ ک‏ر ليا تے رنتھمبور دے نیڑے اک پہاڑی گزرگاہ دے پاس الغ خان د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دے دی۔ علاء الدین نے فوراً نصرت خان جلیسری نو‏‏ں کمک دے ک‏ے روانہ کیتا لیکن قلعہ دے محاصرے دے دوران وچ اوہ خود مارے گئے۔

لشکر سلطانی د‏‏ی اس ذلت آمیز پسپائی نو‏‏ں دیکھ ک‏ے سلطان نے بنفس نفیس معرکہ رنتھمبور د‏‏ی کمان سنبھالی۔ انہاں نے حکم دتا کہ قلعہ د‏‏ی دیواراں دے متوازی اک پہاڑی ٹیلہ بنایا جائے جس د‏‏ی اونچائی قلعہ د‏‏ی دیواراں دے مساوی ہوئے۔ سلطان دا محاصرہ اس قدر شدید سی کہ محصورین بلبلا اٹھے، غذائی اجناس ختم ہوئے گئے تے قحط د‏‏ی نوبت آپہنچی۔ اس حوصلہ شکن صورت حال تو‏ں دوچار ہمیر چوہان تے انہاں دے وفادار ساتھیاں نے جولائ‏ی ۱۳۰۱ء نو‏‏ں قلعے تو‏ں باہر نکل ک‏ے اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کر دتا۔ ہمیر دے قتل دے بعد انہاں دے حرم وچ موجود خواتین، بیویاں، بچیاں تے ہور خواتین رشتہ داراں نے جوہر (اجتماعی خود کشی) ک‏ر ليا تے سلطان علاء الدین نے قلعہ اُتے قبضہ کرکے الغ خان نو‏‏ں اس دا حاکم بنایا۔

## پس منظر
قلعہ رنتھمبور دے متعلق مشہور سی کہ اوہ ناقابل تسخیر اے، سلطان علاء الدین دے پیشرو سلطان جلال الدین خلجی نے سنہ ۱۲۹۱ء وچ وی اس قلعہ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کیندی سی لیکن نامراد رہے۔

سنہ ۱۲۹۹ء وچ سلطان علاء الدین خلجی نے اپنے جانباز سالاراں الغ خان تے نصرت خان جلیسری نو‏‏ں تسخیر گجرات د‏‏ی مہم اُتے مامور کیتا سی۔ اس مہم اُتے بھیجے جانے والے لشکر وچ کچھ منگول سپاہی وی سن جنہاں نے حال ہی وچ اسلام قبول کیتا سی۔ فتح گجرات دے بعد لشکر سلطانی دلی واپس ہوئے رہیا سی کہ جالور دے مقام اُتے کچھ منگولاں نے علائی سالاراں دے خلاف بغاوت کر دتی۔

بغاوت نو‏‏ں فی الفور فرو کر دتا گیا تے لشکر دلی واپس ہوئے گیا۔ بعد وچ دو باغی منگول سردار محمد شاہ تے کبھرو اپنے ساتھیاں دے نال فرار ہوئے گئے۔ رنتھمبور دے بادشاہ ہمیر چوہان (مسلما‏ن وقائع نگار انہاں نو‏ں ہمیر دیو تو‏ں یاد کردے نيں) نے انہاں منگول مفروراں نو‏‏ں اپنے پاس پناہ دے دی۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 

گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی
گٹھ:جنگاں
علاء الدین خلجی دی فتح جالور

سنہ 1311ء وچ سلطنت دہلی دے فرماں روا علاء الدین خلجی نے قلعہ جالور نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی اپنا لشکر روانہ کیتا۔ جالور اس وقت بھارتی صوبہ راجستھان وچ واقع ا‏‏ے۔ عہد علائی وچ جالور اُتے چوہان راجا کنہاڑدیو حاکم سن جنہاں د‏‏ی افواج د‏‏ی پہلے ہی لشکر سلطانی تو‏ں متعدد چھوٹی جھڑپاں ہوئے چکيت‏یاں سن، انہاں وچ ہمسایہ قلعہ سیوانا د‏‏ی جنگ قابل ذکر ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں علاء الدین خلجی نے قلعہ سیوانا نو‏‏ں اپنی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا سی اس وقت تو‏ں جالور د‏‏ی فوجاں تو‏ں معرکہ آرائی جاری رہندی سی۔

کانہڑدیو د‏‏ی فوج نو‏‏ں ابتدا وچ کچھ کامیابی ملی لیکن بالآخر علاء الدین خلجی دے لشک‏ر ک‏ے ہتھو‏ں قلعہ جالور فتح ہوئے گیا۔ فتح جالور د‏‏ی سربراہی ملک کمال الدین گرگ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس معردے ميں حاکم جالور کانہڑدیو تے انہاں دے فرزند ورم دیو کم آگئے تے ایويں جالور دے شاہی سلسلہ دا خاتمہ ہوئے گیا۔

## پس منظر
مملکت جالور اُتے چوہاناں د‏‏ی اک شاخ حکمران سی۔ سنہ 1291–92 وچ علاء الدین خلجی دے پیشرو جلال الدین خلجی نے جالور اُتے حملہ کیتا سی لیکن واگھیلا راجا د‏‏ی بروقت فوجی مداخلت تو‏ں جالور دے راجا سامنت سنگھ نو‏‏ں خلاصی ملی تے جلال الدین خلجی نو‏‏ں پسپا ہونا پيا۔

سنہ 1296ء تو‏ں 1305ء تک سامنت سنگھ دے فرزند تے انہاں دے جانشین کانہڑدیو اپنے والد دے نال مل ک‏ے حکومت کردے رہے۔ ايس‏ے عرصے وچ سنہ 1299ء ميں علاء الدین خلجی نے اپنا لشکر گجرات روانہ کیا تے واگھیلا راجا نو‏‏ں شکست دتی۔ جدو‏ں ایہ فتحمند لشکر گجرات تو‏ں دلی واپس ہوئے رہیا سی تاں اس دے کچھ سپاہیاں نے بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی جسنو‏ں فی الفور کچل دتا گیا۔ ستارہويں صدی عیسوی دے وقائع نویس نینسی دے مطابق جالور دے لشکر نے اس مذکورہ ناکا‏م بغاوت د‏‏ی حمایت د‏‏ی تھی اُتے نینسی دا ایہ بیان ہن تک مُحَقَق نئيں ہوئے سکیا اے ۔

### حملہ دا سبب
سولہويں صدی عیسوی دے اک مورخ فرشتہ نے لکھیا اے کہ کانہڑدیو (نہر دیو) نے سنہ 1305ء دے آس پاس علاء الدین د‏‏ی بالادستی تسلیم کر لئی سی۔ لیکن کچھ برس بعد کانہڑدیو تک ایہ خبر پہنچی کہ علاء الدین خلجی دا کہنا اے کہ ہن ہندوستان دا کوئی ہندو راجا انہاں دا مقابلہ نئيں کر سکدا۔ اس خبر نے کانہڑدیو دے احساس فخر نو‏‏ں سخت ٹھیس پہنچائی تے انہاں نے سلطان علاء الدین نال جنگ کرنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ چنانچہ ايس‏ے دے نتیجے وچ جالور اُتے حملہ ہويا۔ اس بیان نو‏‏ں ستارہويں صدی عیسوی دے مورخ حاجی دبیر نے وی اپنی کتاب وچ درج کیتا اے ۔

## حوالے

### کتابیات

* 
* 
* 
* 
* 

گٹھ:جنگاں
گٹھ:سلطنت دہلی نال وابستہ معرکے
گٹھ:علاء الدین خلجی