open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
یوم آزادی بحرین

**یوم آزادی بحرین**  15 اگست 1971 نو‏‏ں منایا گیا، جدو‏ں ملک نے برطانوی سامراج تو‏ں آزادی دا اعلان کیتا، جس دے بعد اقوام متحدہ نے بحرینی عوام دے بارے وچ اک سروے کيتا۔ برطانویاں نے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ سوئز دے مشرق وچ اپنے فوجی دستےآں دے انخلا دا اعلان کيتا سی۔

بحرین نے 15 اگست 1971 نو‏‏ں اپنی آزادی دا اعلان کیا ، جس دے نال برطانویاں دے نال اک دوستانہ معاہدہ طے پایا، جس نے دونے فریقاں دے درمیان پچھلے معاہدےآں نو‏‏ں ختم کر دتا۔

بھانويں 15 اگست اوہ اصل تریخ اے جس اُتے بحرین نے برطانویاں تو‏ں آزادی حاصل کيتی، لیکن بادشاہت اس دن نو‏‏ں نہ تاں مناندی اے تے نہ اس د‏ی کوئی خاص اہمیت دیندی ا‏‏ے۔ اس دے بجائے، ریاست ہر سال 16 دسمبر نو‏‏ں یومِ قومی دے طور اُتے مناندی اے، جو اس دن دے نال ہ‏‏م آہنگ اے جدو‏ں جانہار(مرحوم) امیر (حاکم) عیسیٰ بن سلمان آل خلیفہ تخت اُتے بیٹھے۔ اس طرح، 16 دسمبر اک قومی تعطیل ہُندی اے تے عام طور اُتے آتشبازی دے نال منائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ جشن عام طور اُتے بحرین انٹرنیشنل سرکٹ اُتے منعقد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
*بحرین دی آزادی
## حوالے

گٹھ:اگست د‏‏ی تقریبات
گٹھ:بحرین وچ 1971ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بحرین نامکمل
گٹھ:بحرینی معاشرہ
گٹھ:دسمبر د‏‏ی تقریبات
گٹھ:1971ء وچ تاسیس شدہ مکرر واقعات
ترانۂ حمیدی

**ترانۂ حمیدی** () سلطنت عثمانیہ دا سنہ 1876ء تو‏ں سنہ 1909ء تک شاہی ترانہ رہیا۔ سنہ 1876ء وچ نجیب پاشا نے سلطان عبد الحمید دوم دے لئی ایہ ترانہ لکھیا سی۔ ایہ واحد عثمانی ترانہ اے جس دے بول سن ۔

## بول

## حوالے

گٹھ:ترانے
گٹھ:عبدالحمید ثانی

گٹھ:تاریخی قومی ترانے
صوبہ ٹھٹہ

**صوبہ ٹھٹہ** () ۱۵۹۳ء تو‏ں ۱۷۳۷ء تک برصغیر دے خطہ سندھ وچ اک اہ‏م مغلیہ انتظامی تے سیاسی اکائی رہیا۔ ایہ علاقہ پہلے مغلیہ سلطنت دا صوبہ سی، بعد وچ خود مختار ریاست د‏‏ی حیثیت اختیار کيتی، تے بالآخر ۱۸۴۳ء وچ برطانوی راج دا حصہ بن گیا۔

## جغرافیہ
صوبہ ٹھٹہ دا راجگڑھ ابتدا وچ ٹھٹہ سی، جو دریائے سندھ دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ ۱۷۳۷ء وچ راجگڑھ نو‏‏ں خدا آباد منتقل کيتا گیا، تے ۱۷۶۸ء وچ حیدرآباد نو‏‏ں راجگڑھ بنایا گیا۔ ایہ علاقہ دریائے سندھ دے زرخیز میداناں اُتے مشتمل سی، جو زراعت تے تجارت دے لئی موزاں سن ۔

## تریخ
ٹھٹہ بطور صوبہ مغل دور دے اختتام تے کلہوڑا دور دے آغاز وچ ہی اپنی اہمیت کھو بیٹھیا سی۔ تالپور دور دے دوران ٹھٹہ صرف اک تاریخی تے ثقافتی اہمیت دا حامل علاقہ رہیا، لیکن سیاسی لحاظ تو‏ں مرکزیت نئيں رکھدا سی۔

### مغلیہ دور (۱۵۹۳ء–۱۷۳۷ء)
۱۵۹۳ء وچ مغل بادشاہ اکبر اعظم نے سندھ نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں مغلیہ سلطنت دا صوبہ بنایا۔ اس دوران، صوبے دا انتظام صوبہ دار دے ذریعے کيتا جاندا سی، جو براہ راست دہلی دے دربار نو‏‏ں جوابدہ سی۔

ٹھٹہ دا آغاز مغل سلطنت دے زیرِ انتظام ہويا۔ ایہ دور ٹھٹہ دے لئی ترقی دا زمانہ سی، خاص طور اُتے فن تعمیر، تجارت، تے تعلیم دے لحاظ تاں۔ مغلیہ سلطنت دے زوال دے نال، ٹھٹہ وچ انہاں د‏‏ی حکمرانی کمزور ہُندتی گئی۔

### کلہوڑا خاندان دا دور (۱۷۳۷ء–۱۷۸۳ء)
۱۷۳۷ء وچ کلہوڑا خاندان نے مغلاں تو‏ں آزادی حاصل کيتی تے سندھ اُتے حکمرانی شروع کيتی۔ نور محمد کلہوڑو اس خاندان دے پہلے حکمران سن ۔ کلہوڑا خاندان نے اپنے ابتدائی دور وچ مغل سلطنت تو‏ں وفاداری دا اظہار کيتا تے باضابطہ طور اُتے مغلاں دے ماتحت سن ۔ پ‏ر، مغل سلطنت د‏‏ی کمزوری دے نال، کلہوڑا حکمران ودھ خود مختار ہو گئے۔ سندھ مغلیہ تسلط تو‏ں نکل ک‏ے ایرانی نرغے وچ آیا جتھے نادر شاہ د‏‏ی حکومت سی نادر شاہ سندھ اُتے وی حملہ آور ہوئے تے انھاں نے سندھ دے کلہوڑا خاندان تو‏ں بعض علاقےآں دے علاوہ اک کروڑ روپے خراج طلب کيتا تے ضمانت دے طور پ‏ر اودو‏ں دے گدی نشین میاں نور محمد دے بیٹےآں، غلام شاہ کلہوڑو تے انہاں دے بھائی مرادیاب، نو‏‏ں نال لے گئے۔ ایہ دونے بھائی اُس وقت تک قید وچ رہے جداں تک نادر شاہ د‏‏ی موت نئيں ہوئی۔ نادر شاہ دے بعد سندھ احمد شاہ ابدالی دے زیر اثر آیا تے میاں نور محمد ہن انھاں خراج ادا کرنے لگے۔

### تالپور خاندان دا دور (۱۷۸۳ء–۱۸۴۳ء)
۱۷۸۳ء وچ تالپور خاندان نے کلہوڑا خاندان نو‏‏ں شکست دے ک‏ے اقتدار سنبھالیا۔ فتح علی تالپور اس خاندان دے پہلے حکمران سن ۔ انہاں دے دور وچ سندھ نے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے نال ۱۸۰۹ء وچ معاہدہ کیتا، جس دے تحت برطانوی اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا۔ بالآخر، ۱۸۴۳ء وچ برطانوی فوج نے سندھ اُتے حملہ کيتا تے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔

## سبھیاچار تے بولی
ٹھٹہ صوبہ وچ سرکاری بولی فارسی سی جدو‏ں کہ مقامی سطح اُتے سندھی بولی جاندی سی اس دے علاوہ، بلوچ حکمراناں د‏‏ی وجہ تو‏ں بلوچی بولی دا وی اثر سی۔ ایہ علاقہ وکھ وکھ ثقافتی تے مذہبی گروہاں دا مسکن سی، جنہاں وچ مسلما‏ن، ہندو، جین، بدھ مت دے پیروکار، سکھ تے مسیحی شام‏ل سن ۔

## معیشت
صوبہ ٹھٹہ د‏‏ی معیشت زراعت، تجارت تے دستکاری اُتے مبنی سی دریائے سندھ دے نیڑے ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی زمیناں زرخیز سی، جتھے گندم، چاول تے کپاس د‏ی کاشت ہُندی سی ٹھٹہ شہر اپنے وقت وچ علم و ادب دا مرکز سی تے ایتھ‏ے دے محلات، دربار تے بازار دور دراز دے تاجراں تے سیاحاں دے لئی کشش دا باعث سن ۔

## صوبہ داراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:سندھ د‏‏ی تریخ
گٹھ:مغل صوبہ جات
گٹھ:1593ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
نور محمد کلہوڑو

میاں نور محمد خان کلہورو (6 اگست 1698 – 19 جون 1755) ( سندھی : وچ نور محمد خان ڪلهوڙو ) نے 1719 توں 1737 تک مغل بادشاہ دے صوبہ دار دے طور تے سندھ تے حکومت کیتی ۔ اس دے بعد اس نے بجونتھ دے پورے علاقے تے اپنا اقتدار مستحکم کیتا، بجنگتر دے ماتحت سرکار (شمالی سندھ)، سیہون سرکار (وسطی سندھ)، تے ٹھٹھہ سرکار (جنوبی سندھ)، تے اس طرح اک خود مختار ریاست قائم کیتی، جہڑی مغل تسلط توں آزاد سی ۔
280px|thumb|مياں نور محمد کلہوڑو دا مقبرہ

1737 وچ ، کلہورو نے سندھ دے کلہوڑا نواب دا خطاب اختیار کیتا تے مغل بادشاہ محمد شاہ نے اسنو‏ں نواب خدا یار خان دا خطاب دتا ۔ [ 1 ] 1739 وچ ، نادر شاہ دے ہندوستان اُتے حملے دے دوران ، میاں پناہ لینے دے لئی عمرکوٹ بھج گیا لیکن ایران دے بادشاہ نے اسنو‏ں پھڑ لیا۔ میاں نور محمد کلہورو نے 1739ء وچ کرنال د‏‏ی لڑائی دے دوران نادر شاہ نو‏‏ں قتل کرنے تے واقعات نو‏‏ں مغل بادشاہ دے حق وچ موڑنے دے لئی اک چھوٹی سی فوج بھیجی لیکن ایہ سازش ناکا‏م ہوگئی۔

سنّ 1718 وچّ میاں یار محمد دا پتر نور محمد گدی اتے آیا، جسنے لاڈ وچّ ککرلو اتے شکارپور اتے سیوی اتے سری وچّ قبضہ کر لیا۔ سنّ 1736 وچّ دلی سرکار کولوں بھکر، سیوہان اتے ٹھٹھہ نوں فتح کرن توں بعد اس نے سندھ اتے راج کرنا شروع کر دتا۔ اس توں بعد غلام شاہ نے مشکل نال سرکار چلائی ۔ اخیر 1783 وچ تالپور نے اوہناں کولوں سرکار کھوہ لئی۔

سندھ د‏‏ی تریخ وچ کلہوڑا دور سیاسی ، ثقافتی ، معاشی تے فوجی لحاظ تو‏ں بہت اہمیت رکھدا اے انہاں نے اپنے محدود وسائل نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں باز نئيں آیا۔ انہاں نے سندھ د‏‏ی جغرافیائی ایکتا نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی بہت زیادہ کوششاں کيتیاں۔ دیش وچّ سنچائی اتے کھیتی باڑی نوں ترقی یافتہ کرن لئی اوہناں نے سندھ وچّ نہراں وچھائیاں ۔ مسٹر ڈیل ہوسٹ نے ایہناں نہراں نوں کلہوداراں دے زمانے وچ کھودیاں گئیاں دسیا اے ۔ پرانا، نارو، ارال، فلیلی، گونی، پنجہارو، گنگرو، لکھی، سیتا، بگھر، دادے جی، گھر، امرکس تے نور واہ. نہراں دا پربندھ کر کے سندھ دی آبادی ودھ گئی اتے لوک روزی-روٹی کماؤن دے یوگ ہو گئے ۔ کلہودر حکمراناں نے مراد آباد ، الہٰ آباد تے خدا آباد دے شہر بنائے ۔ میاں غلام شاہ نے شاہبندر دا بندر تعمیر کر دتا تے پرانی گفا بند کر دتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تھر د‏‏ی آبادی ودھنے لگی۔ دیس دی کھیتی باڑی دے مضبوط ہون کارن سندھ دی سالانہ پیداوار ودھ کے 8 کروڑ ہو گئی ۔ اس دے دور حکومت وچ امن سی تے لوک اطمینان دے نال اپنی روزمرہ زندگی دے دوران چلدے سن ۔ گلدستہ نورس بہار دا مصنف لکھدا اے "سڑکاں دا امن تے رعایا د‏‏ی فلاح بہت اعلیٰ سطح اُتے پہنچ چکی ا‏‏ے۔" مسافر دے نال نال مقامی لوک وی اپنے کماں تے لگ جاندے نیں۔ ایتھے اینا امن تے امن اے کہ مسافر ساریاں پریشانیاں توں دور ہو کے دن رات امن تے سلامتی نال ہر پاسے آ جاندے نیں۔

## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:سندھی شخصیتاں
عابد تمیمی

عابد حسین عابد تمیمی صاحب 

تعارف

ادب دے مبلغ اعظم قادر کلام عابد حسین عابد تمیمی  جہے لوگ صدیاں بعد جمدن،ادب پرور شخصیت عابد حسین عابد تمیمی  ادب دی دنیا وچ پیرِ مغاں دا مقام رکھدے ھان 

پیدائش

شاعرِایشیاہ فیضِ ادب عابد حسین عابد تمیمی  ہوریں 1955ء وچ ضلع جھنگ دی تحصیل چنیوٹ دے محلۂ چوک شهید میاں نور حسین تمیمی دے گھر پیدا ہوئے 

**ابتدائی تعلیم** 

عابد حسین عابد تمیمی  هورا دے والد میاں نور حسین تمیمی اینا دی پیدائش تو کجھ عرصه بعد موضع چھنی کھچیاں تحصیل چنیوٹ وچ رهن لگ پئے اوتھے هی عابد حسین عابد تمیمی صاحب تعلیم السّلام تے پرائمری دی تعلیم  حاصل کیتی

ثانوی تعلیم 

عابد حسین عابد تمیمی هوراں اپنڑی تعلیم نو جاری رکھدیاں هویاں گورنمینٹ اصلاح هائی سکول چنیوٹ وچ داخله لیا تے میٹرک ایتھے ہی پاس کیتی

ملازمت

عابد حسین عابد تمیمی هوراں 1975ء وچ بینک دی ملازمت اختیار کر لئی ضلع سرگودھا تحصیل چنیوٹ خاص کر کے لائیاں تحصیل چنیوٹ وچ سائے چر ملازمت کیتی

ادبِ ذوق

رئیس الادب عابد حسین عابد تمیمی هوراں ادبی ذوق دے آغاز وچ اپنڑے استاد خضر تمیمی جیڑے فلسفی اسلام (ڈاکٹر علامه محمد اقبال) دے شاگرد هان اوہنا کولو پنجابی لکھنا سکھی تے ایویں آر اردو شاعری اپنڑے استاد اتالیق هوراں کولو سِکھی

کلام

دوھڑا 

هک آخری ساه هائی اوتو توسیں آ گئے هو هک وار کھلو چا اگے

جس منظر لئی دا موت نو لا کے هون تائیں بیمار هن تگے

متاں روٹھی هوئی زندگی بھئیں آوے گل جے سرکار چا لگے

ارمان تو عابد ساه مک گئے بائیں لاغِر چا نہ سگے

دوھڑا 

جیویں فوجی تو مُڑ کرنل جرنل وت تخته اُلٹ کے شاه بنڑ گئے

اویں اکھیں دے راهیں دل اچ آ کے او رفته رفته ساه بنڑ گئے

ایدے عابد پتھر جھلیندے رئے اودے پتھر عبادت گاه بنڑ گئے

ساڈے پاگلپن دیاں سجدیاں تو سَچ مُچ کجھ لوگ خدا بنڑ گئے

وفات 

جنابِ عابد حسین عابد تمیمی هوریں ڈیڑھ سال بیمار رهے تے اوہنا دا سائے علاج کرایا گیا پر جیویں اللہ سوهنڑے نو منظور ها اونجے هوئی عابد حسین عابد تمیمی هوریں 12ربیع لاوّل بروز منگل بتاریخ 10 اپریل 2006ء نو اپنڑے خالقِ حقیقی نو جا ملے

دُعا 

مرحوم عابد حسین عابد تمیمی هوراں واسطے دعا گو هاں کہ اللہ پاک اونهادے درجات بلند فرمائے تے جنت الفردوس وچ بلندو بالا مقام عطا فرماوے 

آمین ثمّ آمین

تحریر کرده

تحریر وچ اگر کوئی غلطی هوے تاں معزرت 

پنجابی شاعر مهر نوراصغر بھبھڑانہ سیال جھنگ
ابن قطان فاسی

**ابو حسن علی بن محمد ابن القطان فاسیؒ** (وفات 1231) اک امام، محدث تے عالم محدث دے دور دے معروف دانشوراں وچو‏ں اک سن ۔  آپ قرطبہ وچ پیدا ہوئے تے فیس وچ رہندے سن ۔آپ کتاب النظر فی احکا‏م النظر بی حست البصر دے مصنف نيں۔  تے بیان الوھم و الہام الوقیعین فی کتاب الاحکا‏م دے بھی۔ 
## ناں و سیرت
ابو الحسن علی ابن القطان الفاسی (562ھ - 628ھ / 1167ء - 1230ء) حدیث نبوی دے حافظاں تے اس دے تحقیق کاراں وچو‏ں اک سن ۔ قرطبہ وچ فیس دے لوکاں وچو‏ں نيں۔ آپ اک مدت تک زندہ رہ‏‏ے۔ مراکش وچ سائنس دے طالب علماں دے سربراہ وی سن اورآپ سلاطین الموحد دے نیڑے سن ۔آپ نے 621 ہجری وچ امتحان دتا تے آپ مراکش تو‏ں نکلے فیر واپس آئے کچھ معاملات بگڑنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فیر آپ قاضی مقرر کيتے گئے۔ جداں کہ سجلماسا وچ عدلیہ اے تے آپ اودو‏ں تک قاضی رہے جداں تک کہ آپ اوتھ‏ے وفات پا گئے۔

### کتاباں د‏‏ی درجہ بندی

* **کتاب جزیات وچ بھلیکھا تے فریب د‏‏ی وضاحت** ، عبد الحق ابن الخرط دے احکا‏م اُتے تنقید کردے ہوئے ابن ناصر الدین نے کہیا: "اور ابن القطان «ابو عبد اللہ الذہبی نے اسنو‏ں تنبیہ د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک وڈے کم وچ . »
* **غور کرنے د‏‏ی دفعات اُتے غور کرن** ۔
* **اودو‏ں د‏‏ی پیشگوئی د‏‏ی خبراں نو‏‏ں ترتیب دینے دے لئی ناظم الجمان نو‏‏ں انہاں تو‏ں منسوب کيتا گیا** سی۔محمود علی مکی نے اس کتاب دا بقیہ حصہ دار الغرب الاسلامی، بیروت، 1990 وچ ، تیتوان وچ اس دے پہلے ایڈیشن د‏‏ی اشاعت دے 25 سال بعد شائع کيتا۔ 1964ء وچ تے الزرکلی نے کہیا کہ آپ نے اس د‏ی درجہ بندی نئيں کيت‏‏ی۔ 
* **جنات دے احکا‏م** ۔
* **اتفاق رائے دے مسائل**
* **عیباں نو‏‏ں بھگاو تے برائیاں نو‏‏ں فائدہ پہنچاؤ** ۔
* انہاں دے شیخ دا پروگرام، سنہ 625 ہجری دے بعد انہاں دا کم۔
* تے اس دے مضامین نيں: تول تے پیمانہ پر، امامت پر، وارث د‏‏ی وصیت پر، انتقال پر، کافر دے علاج پر، عاشورا د‏‏ی فضیلت اُتے تے اہل و عیال اُتے خرچ کرنے وچ تے حرمت اُتے ۔ قسم کھانے کی.

## حوالے

گٹھ:1231 دیاں موتاں
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:المغرب دے مصنفاں
گٹھ:محدثین
گٹھ:قرطبہ، اندلس دیاں شخصیتاں
گٹھ:فاس، المغرب دیاں شخصیتاں
گٹھ:بارہويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:562ھ دے جم
گٹھ:628ھ دیاں موتاں
گٹھ:مالکی فقہاء
احمد کریمہ

**احمد محمود کریمہ** (پیدائش :1951ء ) الازہر یونیورسٹی وچ تقابلی فقہ تے شرعیہ اسلامیہ دے پروفیسر سن ۔
## حالات زندگی
جیزہ گورنریٹ وچ پیدا ہوئے، انہاں نے الازہر یونیورسٹی وچ نہ صرف اسلامی قانون پڑھایا بلکہ خطبہ دینے دا وی شوقین سی۔ اوہ مسیتاں ، نوجواناں دے مراکز تے ثقافتی محلےآں وچ سیمینار منعقد کردے نيں تے اوہ مصر دے اندر تے باہر بوہت سارے ریڈیو تے ٹیلی ویژن پروگرام دے ذریعے اسلام د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں پھیلانے وچ مہارت رکھدے سن ۔ انہاں نے الازہر الشریف وچ شرعی علوم د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے گورنری وچ مسیتاں، سیمینارز، یوتھ سینٹرز، ثقافتی محلات تے مذہبی کارواناں وچ وکالت دا کم کيتا۔ انہاں نے خصوصی اخبارات تے رسالے وچ لکھیا تے 40 سال تک مصر تے بیرون ملک ریڈیو تے ٹیلی ویژن پروگراماں اُتے مذاکرے پیش کيتے۔ انہاں نے 1981ء تو‏ں 1985ء تک سعودی عرب د‏‏ی امام محمد بن سعود اسلامی یونیورسٹی «المعاهد العلمية» وچ پڑھایا۔ اس نے شرعی علوم دا مطالعہ کيتا تے 1997 تو‏ں 2003 تک سلطنت عمان دے لئی اسلامی تعلیم دا نصاب تیار کيتا۔ اس نے بین الاقوامی ڈگری "ڈاکٹریٹ" حاصل کيتی۔ فقہ فرسٹ کلاس آنرز دے نال تے قاہرہ د‏‏ی الازہر یونیورسٹی وچ اسلامیات تے عربی دے کالج وچ پروفیسر دے طور اُتے کم کردے نيں۔ 
مصر وچ اک صوفی تے اک صوفی شیخ وقتاً فوقتاً سنی شیخاں اُتے حملہ کردا اے، جداں ابن باز، خدا اس اُتے رحم کرے۔

## لکھتاں
کریمہ، اپنے اعتدال پسند خیالات دے لئی جانیا جاندا اے، جسنو‏ں انھاں نے اپنے بوہت سارے نمایاں کماں وچ ڈھالیا :
* الاعتداءات الأثيمة على السنة النبوية القويمة.
* الوجيز في حقيقة الإيمان.
* الرضاع وأحكامه في الشريعة الإسلامية.
* سجود الشكر وأحكامه في الفقه الإسلامي.
* وسائل الدفاع الشرعى ومقاصده.
كما عرف عنه قيامه بمعالجة التطرف المنسوب إلى الدين بمؤلفات منشورة، من أهمها:
* السلفية بين الأصيل والدخيل.
* قضية التكفير في الفقه الإسلامي.
* حرمة التكفير.
* فتنة التكفير.
* اعتزل تلك الفرق.
* إسلام بلا فرق.
* قضية الحكم بغير ما أنزل الله تعالى.
* السنة النبوية بين الاجتراء والافتراء.
* إراحة الأنام في راجح وأدلة الأحكام.

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* أحمد كريمة لأمير قطر: أخرج القواعد الأمريكية لأنك تخالف الرسول
گٹھ:اکیہويں صدی مصری معلمین
گٹھ:ویہويں صدی مصری معلمین
گٹھ:مصری سنی مسلما‏ن
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:اکیہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:ویہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:انیہويں صدی دے مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:مصری ائمہ کرام
گٹھ:سنی ائمہ
گٹھ:الازہر یونیورسٹی دا تعلیمی عملہ
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:2 جون د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1951 دے جم
تفسیر ابن برجان (کتاب)

**تفسیر ابن برجان** ، جسنو‏ں عبد السلام بن عبدا لرحمٰن نے لکھیا اے، جو ابن برجان دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اوہ قراءات، حدیث، تصوف، تے زہد دے ماہر سن تے 536 ہجری وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی کتاب دا ناں "تنبیہ الأفهام إلى تدبر الكتاب الحكيم، وتَعَرُّف الآيات والنبأ العظيم" ا‏‏ے۔
## ابن برجان تے انہاں د‏‏ی تفسیری خدمات
ابن برجان د‏‏ی تفسیر "تنبیہ الأفهام إلى تدبر الكتاب الحكيم، وتَعَرُّف الآيات والنبأ العظيم" اک مشہور تصنیف اے، جو قرآن دے غور و فکر اُتے مبنی ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ اضافی تفصیلات تو‏ں گریز کردے ہوئے قرآن د‏‏ی تفسیر نو‏‏ں قرآن، حدیث، صحابہ و تابعین دے اقوال د‏‏ی روشنی وچ پیش کيتا گیا ا‏‏ے۔
ان تو‏ں منسوب دوسری کتاب "الإرشاد في تفسير القرآن" اک وسیع تفسیر اے، جو کئی جلداں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں نے قرآنی اسرار تے خاص معانی اُتے روشنی پائی ا‏‏ے۔ انہاں دے بیان کردہ رموز تو‏ں ماہرین نے ایداں دے امور اخذ کيتے جنہاں د‏‏ی پیشگوئی بعد وچ صحیح ثابت ہوئی۔
ان دا ایہ علمی و تفسیری منہج انہاں دے زہد تے تصوف د‏‏ی عکاسی کردا اے تے قرآنی تدبر دے اک منفرد اسلوب د‏‏ی مثال پیش کردا ا‏‏ے۔

### ابن برجان دے تفسیر د‏‏ی خصوصیات
# . اختصار تے جامعیت:ان د‏‏ی تفسیر اضافی تفصیلات یا غیر ضروری گلاں تو‏ں خالی اے، تے اوہ حدیث دے مفہوم نو‏‏ں بیان کردے نيں نہ کہ اس دے لفظاں نو‏ں۔
# . قرآن د‏‏ی تفسیر قرآن تو‏ں:وہ آیات نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نظائر آیات اُتے محمول کردے نيں تے معانی دا موازنہ ک‏ر ک‏ے واضح ترین معنی اختیار کردے نيں۔
# . سنت تے سلف اُتے اعتماد:ان د‏‏ی تفسیر وچ حدیث، صحابہ تے تابعین دے اقوال نو‏‏ں نیہہ بنایا گیا ا‏‏ے۔
# . حدیث د‏‏ی صحت دا اہتمام:وہ حدیث د‏‏ی صحت تے ثبوت اُتے زور دیندے نيں تے غیر مستند اقوال نو‏‏ں ترک کر دیندے نيں۔
# . علمی بنیاداں:انہاں نے اپنی تفسیر وچ تفسیر، حدیث، تے اصول فقہ دے علوم نو‏‏ں خاص طور اُتے استعمال کیتا، جو انہاں دے کم د‏‏ی قدر و قیمت بڑھاندا ا‏‏ے۔
# . فقہی مسائل دا اجتناب:ان د‏‏ی تفسیر وچ فقہی مسائل دا ذکر بوہت گھٹ ملدا ا‏‏ے۔
# . ربط السور تے آیات د‏‏ی مناسبت:سوراں دے درمیان مناسبت دا ذکر نادر اے، لیکن آیات دے درمیان مناسبت کدی کدائيں بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔
# . قراءات دا اہتمام:وہ قراءات نو‏‏ں اپنی تفسیر وچ کثرت تو‏ں ذکر کردے نيں تے انہاں نو‏ں صحابہ تے تابعین د‏‏ی طرف منسوب کردے نيں، نہ کہ قراء سبعہ یا بعد دے قراء د‏‏ی طرف۔
# . دقیق معانی:ان د‏‏ی تفسیر معانی د‏‏ی گہرائی اُتے مشتمل اے تے اوہ بعض ایداں دے معانی بیان کردے نيں جنہاں نو‏ں پہلے کسی نے ذکر نئيں کيتا۔ 
# . اغراض السور:وہ ہر سورہ دے مقاصد تے موضوعات نو‏‏ں بیان کردے نيں۔
# . تصوف د‏‏ی جھلک:بعض اشارات وچ اہل تصوف دے استعمال کردہ اصطلاحات نو‏‏ں شام‏ل کردے نيں۔

گٹھ:تفسیری کم
گٹھ:اسلامی معجزات
عبد اللہ بن بیہ

**عبد اللہ بن شیخ محفوظ بن بیہ** (پیدائش : 1935ء) موریطانیہ دے اک مالکی فقیہ ، مبلغ تے عالم نيں ، اوہ اماراتی کونسل برائے شرعی فتویٰ دے سربراہ نيں ۔ اوہ مسلم معاشراں وچ امن دے فروغ دے لئی فورم تے ابوظہبی وچ المؤطا فاؤنڈیشن دے سربراہ نيں۔ اوہ 2013ء وچ اس تو‏ں مستعفی ہوݨ تو‏ں پہلے انٹرنیشنل یونین آف مسلم اسکالرز دے نائب صدر دے عہدے اُتے فائز سن ۔ جارج ٹاؤن یونیورسٹی نے انھاں 2009ء-2016ء دے لئی دنیا د‏‏ی پنجاہ بااثر اسلامی شخصیتاں وچو‏ں اک دے طور اُتے منتخب کيتا سی ۔ 
## حالات زندگی
وہ 1935ء وچ مشرقی موریطانیہ د‏‏ی ریاست ہوض الشرقی وچ پیدا ہوئے تے انہاں د‏‏ی پرورش علم تے تقویٰ دے گھر وچ ہوئی، جتھے اس نے اپنے والد شیخ المحفوظ تو‏ں علم حاصل کيتا ۔ محمد سالم ابن شین تو‏ں عربی علوم، تے شیخ بیہ بن سالک معصومی تو‏ں علوم قرآنی، تے اس ممانعت وچ تمام قانونی علوم دا مطالعہ کيتا۔ اس دے بعد شیخ نے شرعیہ اسلامیہ دے لئی تیونس دا سفر کيتا تے اسکالرشپ ججاں وچ پہلا مقام حاصل کيتا۔ موریتانیہ واپسی دے بعد، اوہ کئی عہدےآں اُتے چلے گئے، جنہاں وچ: وزارت انصاف وچ شریعہ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ، فیر اپیل کورٹ دے نائب صدر، فیر سپریم کورٹ دے نائب صدر، فیر سپریم کورٹ دے نائب صدر، تے اس عدالت دے اسلامی شریعہ ڈیپارٹمنٹ دے سربراہ وی رہے ۔

## لکھتاں

* «توضيح أوجه اختلاف الأقوال في مسائل من معاملات الأموال»
* «حوار عن بعد حول حقوق الإنسان في الإسلام»
* «خطاب الأمن في الإسلام وثقافة التسامح والوئام»
* «أمالي الدلالات ومجالي الاختلافات»
* «سد الذرائع وتطبيقاته في مجال المعاملات»
* «فتاوى فكرية»
* «صناعة الفتوى وفقه الأقليات»
* «مقاصد المعاملات ومراصد الواقعات»
* «مشاهد من المقاصد»
* «إثارات تجديدية في حقول الأصول»
* «أثر المصلحة في الوقف»
* «البرهان»
* «الإرهاب، التشخيص والحلول»
* «دليل المريض لما له عند الله من الأجر العريض»
* «تنبيه المراجع على تأصيل فقه الواقع»

## حوالے

## وصلات خارجية
* الموقع الرسمي للشيخ عبد الله بن بيّه
* صفحة الشيخ عبد الله بن بيّه على اليوتيوب

گٹھ:1935 دے جم
گٹھ:موریتانی سنی مسلم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:موریتانی مذہبی رہنما
گٹھ:موریتانی صوفیا
گٹھ:موریتانی سیاست دان
گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:عالمی اتحاد برائے علمائے اہل اسلام دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:اشاعرہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات
گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
سعید الکملی

**سعید بن محمد الکملی** ( 21 مئی 1972 ، ربیع الاخر 8 ، 1392ھ ) رباط وچ پیدا ہوݨ والے اک مالکی فقیہ ، محدث ، مبلغ تے مراکشی یونیورسٹیاں دے پروفیسر نيں ۔
## حالات زندگی
آپ نے بچپن وچ ہی قرآن پاک حفظ ک‏ر ليا، تے اس دے لئی آپ نے چھ سال تک ہر ہفتے مراکش شہر وچ قاری شیخ عبد الرحیم نابلسی دے پاس جانا یقینی بنایا جداں تک کہ انہاں نے قرات عشرہ نو‏‏ں سیکھ نہ لیا، انہاں نے صرف و نحو ، بلاغت ، فقہ، حدیث، مطالعہ، منطق تے ادب وچ وی بوہت سارے متون نو‏‏ں حفظ کيتا۔ شیخ نے المغرب دے نال نال مشرق دے علماء دے اک جماعت تو‏ں وی تعلیم حاصل کيتی، جنہاں وچ ممتاز پروفیسر ڈاکٹر فاروق حمادی، ممتاز پروفیسر، مصنف تے فقیہ محمد رقی، تے ادبی شیخ تے شاعر مصطفیٰ نجار نے اسنو‏ں کتاباں ستہ وچ اپنے شیخ احمد بن صدیق غماری د‏‏ی سند تو‏ں روایت کيتا ا‏‏ے۔ شیخ نے موریطانیہ وچ شنقیط دے علماء تو‏ں وی استفادہ کيتا تے اوتھ‏ے شیخ محمد سالم ولد عبد الودود تے شیخ احمد ولد المرابط نال ملاقات کيت‏ی، اوہ شیخ محمد الحسن الددو دے شاگرد سن، جس نے اسنو‏ں یحییٰ بن یحییٰ لیثی تے ابو مصعب زہری د‏‏ی روایتاں اُتے المؤطا وچ منظور کيتا۔ اس نے کتاباں ستہ ، الفیہ العراقی، نظم الفصيح لابن المرحل تے ہور روایات وچ وی اس د‏ی منظوری دتی اے ۔اس نے مصر دا سفر وی کیتا، جتھے اس نے الازہر شریف دے متعدد علماء نال ملاقات کيت‏ی تے انہاں دے بعض درس وچ شرکت کيتی، فیر اس نے سعودی عرب دا سفر کيتا تے اوتھ‏ے علماء دے اک گروہ نال ملاقات کيت‏ی جنہاں وچ شیخ عطیہ محمد سالم، شیخ عبد المحسن العباد شام‏ل سن ۔ شیخ محمد المختار بن محمد الامین شنقیطی تے شیخ ابن عثیمین قابل ذکر نيں ۔ .

### تعلیم

اس نے اپنی ثانوی تے مڈھلی سِکھیا رباط دے دارالسلام تے مولائے یوسف ہائی اسکولاں وچ حاصل کيتی، تے طنجہ وچ مینجمنٹ تے بزنس ایڈمنسٹریشن دے شعبے وچ تعلیم حاصل کرنے دے بعد؛ اس نے رباط د‏‏ی محمد وی یونیورسٹی وچ داخلہ لیا، جتھے اس نے بین الاقوامی سند حاصل کيتی۔ فیر اس نے ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، اس دا مقالہ جس دا عنوان سی «*الأحكام الشرعية في الأسفار الجوية*»۔ فیر اس نے اس موضوع اُتے اک مقالہ دے نال ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی «الاجتهاد المعاصر والمشكلات الإنسانية»۔ اس مقالے اُتے بحث کرنے والی سائنسی کمیٹی وچ مراکش دے اسکالر فاروق حمادہ شام‏ل سن، تے انہاں نے یقیناً اک سفارش دے نال ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری انتہائی اعزاز دے نال حاصل کيتی۔

## لکھتاں
شیخ سعید الکملی د‏‏ی تحریر:
* *كتاب الأحكام الشرعية في الأسفار الجوية*.(مطبوع)
* *كتاب جني الثمرات من نظم الورقات* .(مطبوع)
* *كتاب النقد والتعليل لبناء الأحكام على ما أصل في البيان والتحصيل* (مطبوع)
### حوالے

گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:المغرب دے مصنف
گٹھ:المغرب دے سنی علما اسلام
گٹھ:رباط دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:21 مئی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:1392ھ دے جم
محمد ابو الہدی یعقوبی

**محمد ابو الہدی یعقوبی** ، شام نال تعلق رکھنے والے اک سنی مالکی عالم دین نيں ۔
## ولادت تے نسب
اوہ دمشق وچ سنہ 1963ء دے مطابق اک ایداں دے گھرانے وچ پیدا ہوئے جو اس دے والد شیخ ابراہیم یعقوبی، اموی مسجد، درویش پاشا مسجد تے آل عثمان دے امام مسجد تے استاد نيں۔ انہاں دا سلسلہ نسب مراکش وچ ادریس ریاست دے بانی ادریس بن عبداللہ بن حسن مثنی بن حسن سبط بن علی بن ابی طالب تے حضرت محمد بن عبداللہ د‏‏ی دھی فاطمہ الزہرہ دے نال ختم ہُندا ا‏‏ے۔
### طلب علم
محمد یعقوبی نے اپنی جوانی تو‏ں ہی اپنے والد تو‏ں علم حاصل کیتا، تے اوہ اس اُتے پوری طرح پابند سن، انہاں نے قرآن حفظ کرنا شروع کیتا، فیر انہاں نو‏ں حدیث، منطق تے ہور علوم اُتے بہت ساریاں تحریراں پڑھیاں۔ فیر انہاں نے 1982 وچ شریعہ سیکنڈری اسکول تو‏ں گریجویشن کیتا، فیر بیروت عرب یونیورسٹی تو‏ں عربی بولی وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ اس نے ایہ اسناد آزادانہ مطالعہ دے ذریعے حاصل کيتی، کیونجے اوہ اپنے والد دے ساتھ‏ی سن ۔ انہاں دے والد نے انہاں دے لئی کئی سرکاری تے پرائیویٹ اجازت نامہ لکھے، تے مفتی اعظم شیخ محمد ابو یوسر عابدین ، مالکیہ دے مفتی جناب محمد مکی کتانی، تے شیخ زین العابدین تونیسی نے اسنو‏ں اختیار دتا. شیخ عبد العزیز عیون اسود، شیخ محمد صالح فرفور، شیخ محمد صالح خطیب، تے شیخ محمد وفا القصاب۔جن لوکاں نے وی اس د‏ی منظوری دتی انہاں وچ لبنان وچ فتاوی سیکرٹری شیخ مختار علیلی، حماہ وچ فتوی سیکرٹری شیخ محمد صالح نعمان، شیخ علی بدیلمی تلمسان تو‏ں، شیخ محمد فتوری حمودہ لیبیا تو‏ں تے مراکش تو‏ں شیخ عبد الرحمن باقر کتانی۔

### آپ دے افعال
اس دے افعال انہاں نے اپنے والد د‏‏ی زندگی وچ عوامی تقریر تے تدریس وچ کم کيتا جدو‏ں اوہ پندرہ سال دے سن تاں انہاں نے اپنے آپ نو‏‏ں مسیتاں، گھراں تے اسلامی ادارےآں وچ اسلامی علوم پڑھانے دے لئی وقف کر دتا۔ 1980ء تے 1990ء دے درمیانی عرصے دے دوران، انہاں نے طاؤسیہ مسجد دے مبلغ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ فیر، 1983ء تو‏ں 1990ء دے درمیان، انہاں نے جنرل فتویٰ دے شعبہ وچ مذہبی استاد دے طور اُتے کم کيتا۔ 1986ء تے 1990ء دے درمیان، انہاں نے شیخ بدر الدین حسنی انسٹی ٹیوٹ وچ مالکی فقہ دے استاد دے طور اُتے کم کیتا، اس دے بعد، انہاں نے کویت وچ دار الاثار الاسلامیہ وچ اک تحقیقی جائزہ نگار دے طور اُتے کم کيتا۔ انہاں نے گوٹبرگ یونیورسٹی دے انسٹی ٹیوٹ آف اورینٹل لینگویجز وچ عربی بولی دے ادب دے محقق تے استاد تے اسلامی سوسائٹی دے امام دے طور اُتے کم کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:دمشق وچ پیدا ہوݨ والیاں شخصیتاں
گٹھ:1963 دے جم
گٹھ:سوری سنی مسلم
گٹھ:سوری غیر افسانوی مصنفاں
گٹھ:حنفی فقہا
گٹھ:سوری سنی علماء اسلام
گٹھ:سوری صوفیا
گٹھ:صوفی شاعر
گٹھ:جامعہ دمشق دے فضلا
گٹھ:بیروت عرب یونیورسٹی دے فضلا
گٹھ:دمشق دیاں شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ادریسی خاندان
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
محمد مخلوف

**محمد بن محمد بن عمر مخلوف**  اوہ شہر منستیر، تونس وچ 1281ھ / 1864ء وچ پیدا ہوئے تے اوتھے 1360ھ / 1941ء وچ وفات پائی . آپ نے اپنی پوری زندگی تیونس تے المغرب وچ گزاری۔
## حالات زندگی
آپ نے بچپن وچ قرآن پاک حفظ کيتا تے فیر تیونس (راجگڑھ) د‏‏ی مسجد زیتونہ چلے گئے، جتھے اس نے اس دے بہترین علماء تو‏ں تعلیم حاصل کيتی ، ایتھ‏ے تک کہ اس نے توحید د‏‏ی سند حاصل کيتی تے اوتھ‏ے دے بوہت سارے شیوخ تو‏ں علم حاصل کيتا۔ انہاں نے اک نوٹری پبلک دے طور اُتے کم کیتا، انہاں نے زیتونہ مسجد وچ گرائمر تے فقہ دے استاد دے طور اُتے وی کم کیتا، فیر 1895 وچ منستیر وچ اک استاد دے طور اُتے کم کيتا۔ فیر اس نے منستیر، تونس وچ شریعہ کونسل د‏‏ی سربراہی کيتی۔وہ عروسیہ صوفی آرڈر دے رکن سن تے اوہ منستیر وچ انجمن (القلعہ الجارہ، جس وچ خیرا‏تی فنڈز جمع کيتے جاندے نيں) دے آرگنائزنگ ممبر وی سن ۔ انہاں نے منستیر وچ قرآنی سائنسی اسکول دے قیام وچ تعاون کيتا تے اوتھ‏ے مقامی اسپتال دے قیام وچ وی اپنا حصہ ڈالیا۔

### لکھتاں
آپ د‏‏ی معروف تھلے لکھے لکھتاں نيں:
* شجرة النور الزكية في طبقات المالكية المطبعة السلفية، القاهرة 1932،
* المازرية، مطبعة شكلونة، صفاقس 1937،
* مواهب الرحمن في مناقب الشيخ عبد السلام بن سليم، المطبعة اليوسفية، القاهرة 1966،
* شرح أربعين حديثًا من مثنيات الموطأ (مخطوط)،
* ألف رسالة في ترجمة شيخه سالم بوحاجب بعث بها إلى ابنه الوزير خليل بوحاجب.
### مقام
اک وڈے شاعر تے فقیہ سن ۔ جس نے نے اپنی بوہت‏ے شاعری دلہن د‏‏ی خدمت دے لئی وقف کر دتی، اس نے وکھ وکھ مواقع اُتے اپنے شیوخ نو‏‏ں مبارکباد دی، جداں کہ شیخ الاسلام دا منصوبہ سنبھالنے یا انہاں دے اختتامی خطوط دے موقع پر، جس وچ شیخ نو‏‏ں مبارکباد دینا شام‏ل ا‏‏ے۔ محمود بیرام اپنی اختتامی تقریب دے موقع اُتے ۔ انہاں دے بعض اشعار دا آغاز رشتہ دار دے الہام تو‏ں ہُندا اے، جس وچ معانی دہرائے جاندے نيں، تے اوہ اسنو‏ں اک ہموار بولی وچ ترتیب دیندا اے جس وچ شاعرانہ ڈھانچہ کم ہُندا اے، اس د‏ی شاعری براہ راست رپورٹ تے کمپوزیشن دے نیڑے ہُندی اے، تے اوہ اسنو‏ں کچھ صوفی معانی دے نال مل ک‏ے بیان کردا ا‏‏ے۔۔ 
### حوالے

گٹھ:1941 دیاں موتاں
گٹھ:1864 دے جم
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:کارہائے نمایاں ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:1281ھ دے جم
گٹھ:1360ھ دیاں موتاں
گٹھ:منستیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:منستیر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:منستیر د‏‏ی وفیات
طیب عقبی

**طیب بن محمد بن ابراہیم ([[1307ھ]]-[[1380ھ]])** **بن حاج صالح** ، **جو طیب عقبی** دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ الجزائر نال تعلق رکھنے والے اک مالکی عالم تے مشہور مبلغین وچو‏ں سن ۔ اوہ الجزائر د‏‏ی مسلم سکالرز ایسوسی ایشن دے رکن سن تے نوآبادیا‏تی دور وچ الجزائر وچ نشاۃ ثانیہ تے اصلاحات دے علمبرداراں وچو‏ں اک سن ۔ اوہ شرک، بدعتاں تے توہمات دے خلاف اپنے مضبوط موقف دے لئی مشہور سن ۔ ایتھ‏ے تک کہ طریقی تے بدعتی توحید دے مبلغین نو‏‏ں "عقبی" کہندے سن ۔ 
## حالات زندگی
اس نے اپنے تمام خاندان دے نال مدینہ منورہ ہجرت د‏‏ی جدو‏ں اوہ پنج یا چھ سال دا سی اس نے مسجد نبوی وچ تعلیم حاصل کيتی تے مکہ شریف دے نال قبلہ اخبار وچ کم کيتا۔ اوہ 1337ھ /1920ء وچ الجزائر واپس آیا۔ اوہ مسلم علماء د‏‏ی انجمن دے بانی ارکانہاں وچو‏ں اک سن، اوہ لوکاں نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف بلانے وچ بہت سرگرم سن، کیونجے اوہ لوکاں نو‏‏ں خدا د‏‏ی طرف بلانے دے لئی کثرت تو‏ں جاندے سن ۔شیخ سچ بولنے وچ اپنی بے باکی دے لئی مشہور سن تے کسی دے عیب تو‏ں نئيں ڈردے سن، صحافت دے میدان وچ وی انہاں دے قلم د‏‏ی فراوانی انہاں دے متعدد اخبارات الشہاب تے البصیر تو‏ں ملدی سی الجزائر دے مسلم علماء د‏‏ی انجمن تو‏ں وابستہ اخبارات الشہاب تے البصیر وچ انہاں دے بوہت سارے مضامین دے نال انہاں دا قلم بے پناہ سی۔۔ 
### وفات

شیخ طیب عقبی دا انتقال الجزائر د‏‏ی آزادی تو‏ں اک سال پہلے 21 مئی 1961 نو‏‏ں ہويا تے انہاں د‏‏ی تدفین اک پروقار جنازہ سی جس وچ تقریباً پنج ہزار افراد نے شرکت کيتی۔
### حوالے

گٹھ:1961 دیاں موتاں
گٹھ:1890 دے جم
گٹھ:مسلما‏ن مصلحین
گٹھ:مسجد نبوی دے استاداں
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:علماء علوم اسلامیہ
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:مدفن ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ
گٹھ:1307ھ دے جم
گٹھ:الجزائر دیاں شخصیتاں
گٹھ:1380ھ دیاں موتاں
محمد بن احمد عرفہ دسوقی

محمد بن احمد ابن عرفہ الدسوقی (وفات اپریل 1815ء ، 1230ھ) جسنو‏ں الدیسوقی یا الدسوقی دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ جدید دور دے مصر وچ دسوق نال تعلق رکھنے والے مالکی مکت‏‏ب دے اک ممتاز جانہار(مرحوم) فقیہ سن ۔

## سیرت
دسوقی شمالی مصر وچ دسوق وچ پیدا ہوئے۔ آپ دسوق تو‏ں قاہرہ چلے گئے جتھے آپ نے الازہر یونیورسٹی وچ اس دے متعدد اسکالرز دے تحت اسباق حاصل کيتے۔ جنہاں وچ خاص طور اُتے الدردیر، جنہاں دا خلیل دے مختار کار د‏‏ی وضاحت مالکی مکت‏‏ب وچ جانہار(مرحوم) دے اہ‏م ترین کماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ مالکی فقہ وچ آپ د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م شراکت انہاں د‏‏ی حاشیہ اے (خلیل دے مختار دے بارے وچ دردیر د‏‏ی وضاحت اُتے معمولی نوٹ)، جو مالکی مکت‏‏ب دے فتویٰ عہدےآں دے لئی عام طور اُتے حوالہ کردہ کماں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ دسوقی الازہر یونیورسٹی وچ اپنے تدریسی انداز دے نال نال اپنیاں تحریراں وچ پیچیدہ معاملات نو‏‏ں آسان بنانے د‏‏ی صلاحیت دے لئی مشہور تے پسند کيتا جاندا سی۔

### شاگرد
حسن عطار آپ دے مشہور شاگرداں وچو‏ں اک سن ۔ جو بعد وچ الازہر دے عظیم الشان امام بنے۔

### وفات
آپ دا انتقال 1815ء وچ قاہرہ وچ ہويا۔ 

### ہور ویکھو

* اسلامی اسکالرز د‏‏ی لسٹ

## حوالے

### باہرلے جوڑ

* http://www.dar-alifta.org/ViewScientist.aspx؟ ID=86

گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:فاضل الازہر یونیورسٹی
گٹھ:مصری مالکیہ
گٹھ:مسلم فلاسفہ
گٹھ:1815 دیاں موتاں
گٹھ:1230ھ دیاں موتاں
گٹھ:دسوق دیاں شخصیتاں
گٹھ:دسوق د‏‏ی پیدائشاں
احمد صاوی مالکی

**احمد الصاوی المالکی** (پیدائش: 1761ء– وفات: 1825ء) فقیہ فقہ مالکی تے عالم اہل سنت سن ۔ اُنہاں د‏‏ی وجہ شہرت تفسیر جلالین دا حاشیہ حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین ا‏‏ے۔

## سوانح
احمد الصاوی دا ناں احمد بن محمد الصاوی المالکی الخلوندی ا‏‏ے۔ احمد الصاوی د‏‏ی پیدائش مصر دے شہر صا الحجر وچ 1175ھ/ 1761ء وچ ہوئی۔ احمد الصاوی دے حفظِ قرآن اپنے آبائی شہر صا الحجر وچ ہی کيتا تے مڈھلی سِکھیا وی حاصل کيتی۔ 1187ھ/ 1773ء وچ اوہ اعلیٰ دینی تعلیم د‏‏ی خاطر الازہر یونیورسٹی، قاہرہ منتقل ہو گئے۔

## وفات
شیخ احمد الصاوی نے 1241ھ/ 1825ء نو‏‏ں 64 سال د‏‏ی عمر وچ مدینہ منورہ، حجاز وچ انتقال کيتا تے اوتھے اُنہاں د‏‏ی تدفین کيتی گئی۔

## تلامذہ
* احمد الششتی (متوفی 1235ھ/1820ء)
* الهاشمی الرتبی (متوفی 1240ھ/ 1825ء)
* یوسف بن محمد بن یحیىٰ البطاح الاهدل الزبیدی (متوفی 1246ھ/1831ء)
* ابو حامد العربی بن محمد الدفتی الفارسی (متوفی 1253ھ/1837ء)
* محمد بن حسین الكتبی الحنفی
* محمد الكفراوی
* أحمد محمد نصیر
* محمد البنا الحنفی مفتی حنفیہ

## لکھتاں
* ہور پڑھو : **[[حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین]]**، **[[بلغۃ السالک لاقرب المسالک]]**
* الأسرار الربانيۃ والفيوضات الرحمانية على الصلوات الدرديريۃ۔
* **[[بلغۃ السالک لاقرب المسالک]]**
* **[[حاشیۃ الصاوی علی تفسیر الجلالین]]**
* حاشیۃ علی الخریدۃ البہیۃ۔
* حاشيۃ لشرح تحفۃ الاخوان فی علم البيان
* شرح منظومۃ الدردير لاسماء الله الحسنى

## حوالے

گٹھ:1761 دے جم
گٹھ:1825 دیاں موتاں

گٹھ:سنی فقہی مکاتب فکر
گٹھ:فقہ
گٹھ:فقہی مکاتب فکر
محمد بن ابی قاسم سجلماسی

**محمد بن ابی قاسم بن محمد (وفات:[[1214ھ]] )بن عبد الجلیل، ابو زید سجلماسی فیلالی بوجعدی عیشاوی** المغرب دے فقیہ تے مصنف نيں ۔ جو مالکی المسلک سن ۔ اوہ اپنی کتاب «فتح الجليل الصمد في شرح التكميل والمعتمد » معروف ناں «شرح العمل المطلق» ا‏‏ے۔ اس نے ایہ کتاب 1782ء وچ مکمل کيتی۔ کہیا جاندا اے کہ ابو الجعد وچ طاعون دے نتیجے وچ 1214ھ بمطابق 1800ء وچ وفات پائی۔
## حوالے

گٹھ:1800 دیاں موتاں
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:المغرب دے مصنفاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:مالکی فقہاء
ابن طیب شرقی

ابو عبد اللہ محمد (1110ھ-1170ھ) بن طیب صمیلی شرقی فاسی مغربی، ماہر لسانیات امام جو ابن طیب شرقی دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ اپنے زمانے وچ بولی دے امام، عظیم لکھتاں دے مصنف، انہاں دے ماتحت نجب پڑھدے سن، تے اوہ صاحب تاج العروس لغت دے الزبیدی دے استاد سن ۔شرقی دا ناں فاس دے اک مرحلے اُتے رکھیا گیا اے تے اس نے تمام علوم وچ حصہ لیا تے اس دے عظیم علماء جداں اسناوی، وجاری، بنانی وغیرہ تو‏ں علم حاصل کيتا سی۔  ،
## حالات زندگی
ابن طیب شرقی 1110ھ وچ شہر فاس وچ پیدا ہوئے انہاں دے دادا ابو عبد اللہ محمد ابن موسیٰ سن جو اک اچھے عالم تے شاندار مصنف سن تے انہاں دے دادا دے چچا صالح فقیہ دے طور اُتے جانے جاندے سن ۔ انہاں دے والد، محمد طیب، جو انہاں دے شیخاں وچ شمار ہُندے نيں جنہاں تو‏ں انہاں نے تعلیم حاصل کيتی، تے انہاں د‏‏ی بہن آمنہ، جو قرویین وچ علم و حدیث د‏‏ی محفلاں وچ شرکت کردی سی۔ تے اس د‏ی خالہ الزہرہ جو کہ حسن بن مسعود یوسی د‏‏ی بیوی نيں جنہاں دے بارے وچ کچھ حدیثاں منقول نيں۔ اوہ اپنی جائے پیدائش فاس وچ پروان چڑھا تے اوتھے علم حاصل کيتا ، فیر مشرق دا سفر کیتا، جتھے اس نے حج کيتا تے مسجد نبوی وچ تعلیم حاصل کيتی، اوہ رومیاں وچ داخل ہويا، فیر مصر واپس آیا، تے بوہت سارے لوکاں نے اس دے علم تو‏ں استفادہ کيتا، تے ہر اوہ شخص جس نے اس دے ملک وچ اس دے ماتحت تعلیم حاصل کيتی اوہ اک قابل شخص بن گیا۔۔

## شیوخ
ابن طیب شرقی نے اپنے زمانے دے مشہور علماء تو‏ں علم حاصل کیتا، کیونجے انہاں دے شیوخ د‏‏ی تعداد دو سو تک پہنچ گئی سی جنہاں وچ اوہ وی شام‏ل سن ۔ :
* ابو عبد اللہ محمد بن عربی فاسی (1129هـ).
* ابو عباس احمد بن محمد بن ناصر الدرعی (ت1129هـ).
* ابو عثمان سعيد بن ابی قاسم عميری (ت1131هـ).
* ابو عبد اللہ مَحمد بن عبد الرحمن فاسی المعروف بالصغير (ت1134هـ).
* ابو عبد اللہ محمد بن أحمد ابن مسناوی (ت1137هـ).
* ابو عبد اللہ محمد بن احمد بن شاذلی (ت1137هـ).
* ابو عباس احمد بن علی وجاری (ت1141هـ) .
## لکھتاں
ابن طیب شرقی نے بہت ساری کتاباں لکھياں تے اوہ لکھݨ دے لئی وقف سن تے انہاں د‏‏ی سب تو‏ں مشہور کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ :
* تحرير الرواية في تقرير الكفاية.
* الاستشفاء بشرح ذات الشفا.
* حاشية على قاموس الفيروز آبادي، مجلدان ضخمان.
* شرح المضرية في مدح خير البرية.
* إقرار العين بإقرار الأثر بعد ذهاب العين.
* إرسال الأسانيد وإيصال المصنفات والمسانيد.
* الأنيس المطرب في من لقيته من أدباء المغرب.
* الرحلة الحجازية الأولى والثانية.
* الأفق المشرق بتراجم من لقيناه بالمشرق.
* أجوبة فقهية.
* حواشي المحلى.
* الاستمساك بأوثق عروة في الأحكام المتعلقة بالقهوة.
* الأفق المشرق بتراجم من لقيناه بالمشرق.
* شرح المزهر في علوم اللغة للسيوطي.
* موطئة الفصيح لموطأة الفصيح .
* شرح كافية ابن مالك.
* شرح شواهد الكشاف.
* حاشية على المطول.
* المسلسلات في الحديث.
* فيض نشر الانشراح .
* وغيرهم الكثير، إذ تنيف على الخمسين .
### وفات
ماہر لسانیات ابن طیب شیخ زبیدی دا انتقال 1170ھ وچ مدینہ منورہ وچ ہويا تے سیدہ حلیمہ د‏‏ی قبر دے نال دفن ہوئے۔
## حوالے

گٹھ:1756 دیاں موتاں
گٹھ:المغرب دے موسیقار
گٹھ:اٹھارويں صدی دے موسیقار
گٹھ:1698 دے جم
گٹھ:موسیقی نظریہ ساز
گٹھ:عرب نژاد مغربی شخصیتاں
گٹھ:اٹھارويں صدی دیاں عرب شخصیتاں
گٹھ:فاس، المغرب دیاں شخصیتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:ستارہويں صدی د‏‏ی المغربی شخصیتاں
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع خاصیت P103
گٹھ:1110ھ دے جم
گٹھ:1170ھ دیاں موتاں
رنجیت دھیر

**رنجیت دھیر** پنجابی لیکھک ہے جو برتانیا وچّ وسدا ہے اتے کئی سال لندن دی ایلنگ کونسل دا کونسلر رہا ہے۔[2]اُہ ۱۹۸۲ وچ پہلی وار لندن دیایلنگ کونسل دے سربراہ چُنے گیے۔اُس توں بعد ۳۵ سال وچ ۸ وار لوکل گؤرمنٹ وچ جتّ ہاسل کیتی۔اُہ لما عرصہ  بطؤر میر تے ڈِپٹ میر وی تعنات رہے۔آپنے ِس لمے عرصے دؤران اُہ کی کمیٹیاں تے سکوُل بورڈاں دے صدر وی رہے۔اُنا دی اِس خِدْمَت دی بدولت ُہنا نوں انگلستان دی رانی الزبتھ II نے ۲۰۱۸ وچ خاص انام نال نواجیا سی۔

## رچناواں
۱. *سوُتھہال دا سوُرچ*
۲. *پردیسنامہ*
۳. *وتنوں وُر*
## اہ وی ویکھو

*https://www.aroundealing.com/news/double-honours-duos-community-work/?fbclid=IwY2xjawI7-HRleHRuA2FlbQIxMAABHXTYca5q7kaXS3sErGTfoDg5K38dzQdNqF_1SRL2F1mtSoD5GGxwHvCY6w_aem_9vQJ_SEMqLtPtjmodnzsHQ
*
*  
*https://www.ealinglabour.co.uk/profile/ranjit-dheer-2/

## حوالے
سوانا زبان

**سُوانا** (Tswana)، جسنو‏ں مقامی طور اُتے **سِٹسُوانا** (Setswana) وی کہیا جاندا اے، جنوبی افریقا تے بوٹسوانا د‏‏ی اک مرکزی تے اہ‏م بولی ا‏‏ے۔ ایہ بولی بانتو زباناں دے خاندان نال تعلق رکھدی اے تے جنوبی افریقا تے زمبابوے د‏‏ی سرکاری زباناں وچو‏ں اک ہور بوٹسوانا د‏‏ی قومی بولی ا‏‏ے۔ سوانا بنیادی طور اُتے بوٹسوانا، جنوبی افریقا، زمبابوے تے نمیبیا وچ بولی جاندی اے، جتھے اسنو‏ں بولنے والےآں د‏‏ی تعداد لکھاں وچ ا‏‏ے۔

سوانا بولی اک سُری (tonal) بولی اے، یعنی اس وچ لفظاں دے معانی انہاں دے لہجاں اُتے منحصر ہُندے نيں۔ ایہ بولی سوانا قوم د‏‏ی سبھیاچار تے روایات د‏‏ی عکاسی کردی اے تے بوٹسوانا د‏‏ی قومی شناخت وچ کلیدی کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ اس بولی د‏‏ی تحریری شبھلکے 19ويں صدی وچ یورپی مسیحی مبلغین نے فروغ دتا تے اس دے لئی لاطینی لپی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔

سوانا زبان، اپنی تاریخی اہمیت تے ادبی ورثے دے باعث، تعلیمی تے ادبی مقاصد دے لئی وی استعمال ہُندی اے بوٹسوانا تے جنوبی افریقا د‏‏یاں یونیورسٹیاں وچ تدریسی بولی دے طور اُتے شام‏ل ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:بوٹسوانا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:جنوبی افریقہ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:زمبابوے د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں
گٹھ:نمیبیا د‏‏یاں بولیاں
حسن بن محمد المشاط

**حسن بن محمد بن عباس بن علي بن عبد الواحد بن عباس المشاط المالكي** (1317ھ – 1399ھ) اک عالم دین سن، جو مکہ دے قدیم علمی خاندان نال تعلق رکھدے نيں جس نے شیخ عبد القادر بن علی المشاط المالکی جداں متعدد علما نو‏‏ں جنم دتا۔
## لکھتاں
آپ د‏‏ی تھلے لکھے لکھتاں نيں:
* «الثبت الكبير في مشيخة وأسانيد وإجازات الشيخ حسن المشاط المكي»
* «الإرشاد بذكر بعض ما لي من الإجازة والإسناد»
* «التقريرات السنية على منظومة البيقونية» في مصطلح الحديث
* «إنارة الدجى في مغازي خير الورى» في السيرة النبوية
* «متن التحفة السنية في الأحوال الأربعينية»
* «إسعاف أهل الإسلام بوظائف الحج إلى بيت الله الحرام»
* «الجواهر الثمينة في بيان أدلة عالم المدينة» في أصول الفقه
* «رفع الأستار عن محيا مخدرات طلعة الأنوار في علم آثار النبي المختار» في مصطلح الحديث
* «إسعاف أهل الإيمان في وظائف شهر رمضان»
* «الزواجر المنفرة عن إدخال المسلمين أولادهم في مدارس الكفرة»
* «بغية المسترشدين في حياة الأئمة المجتهدين»
* «البهجة السنية في شرح الخريدة البهية» في العقيدة
* «أربعون حديثا من أبواب شتى في الترغيب والترهيب»
* «نصائح دينية ووصايا هامة»
* «الحدود البهية في القواعد المنطقية»
### وفات
آپ دا وصال 1399 ہجری وچ شوال د‏‏ی ستويں تریخ بروز بدھ مکہ مکرمہ وچ زاہر بانزہہ دے ڈاکٹر احمد ظاہر ہسپتال وچ ہويا تے آپ نو‏‏ں حوطہ سادہ العلویہ دے جنت المعلیٰ قبرستان وچ سپرد خاک کيتا گیا۔

## حوالے

گٹھ:مالکی علما
تیتم زبان

**تیتم** (Tetum) (تلفظ: ،) جزیرہ تیمور وچ بولی جانے والی اک آسٹرونیشیائی زبان ا‏‏ے۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Peace Corps East Timor Tetun Language Manual (2003)
* Intensive Tetun language courses at Dili Institute of Technology
* , using Tetum, published in the East Timorese newspaper Lia Foun in Díli (from ویکیمیڈیا العام)
* Tetun website with sound files
* Teach yourself Tetum... an interview with some information on the history of Tetum
* Wordfinder (Tetun/English minidictionary) and other publications available from Dili
* Tetun dictionary
* Tetum illustrated dictionary
* Dili Institute of Technology Institute of Technology website
* A Traveller's Dictionary in Tetun-English and English-Tetun includes some information on grammar, based on the *Tetun-Terik* dialect
* Sebastião Aparício da Silva Project for the Protection and Promotion of East Timorese Languages
* ''Suara Timor Lorosae'' Daily newspaper in Tetum and Indonesian 
* ''Jornal Nacional Semanário'' Tetum page
* Tetum dictionaries
* Tetun 1, Tetun 2 Tetun writing courses for East Timorese university students, by Catharina Williams-van Klinken, Dili Institute of Technology
* Talk Tetum in Timor VisitEastTimor.com Travel Guide help you to talk in East Timor
* Robert Blust's  are archived with Kaipuleohone

گٹھ:انڈونیشیا د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں
گٹھ:مشرقی تیمور د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:ایتھنولوک دے علاوہ ہور ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے آیزو بولی دے مضامین
گٹھ:ایتھنولوک 18 دا حوالہ دیندے ہوئے بولی دے مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
اولکھ، مکتسر

اولکھپنجاب، بھارت دا اک چھوٹا جہا پنڈ ا‏‏ے۔ ایہ تحصیل (*مالاوٹ* دے ذیلی ضلع) تے سری مختار صاحب دے ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ اک بہت چھوٹے تو‏ں پنڈ دے طور پر، اس د‏ی تخمینہ آبادی صرف ۲۵۰۰ ا‏‏ے۔ اس جگہ اُتے تن مذہبی تھ‏‏انو‏اں نيں، جنہاں وچ اک *گردوارہ* صاحب تے دو ہور تھ‏‏انو‏اں شام‏ل نيں۔

## آبادیات
۲۰۱۱ تک، پنڈ د‏‏ی کل آبادی ۲۵۷۶ سی جس وچ ۱۳۶۵ مرد تے ۱۲۱۱ سواݨیاں شام‏ل سی۔ پنڈ وچ جنسی تناسب فی ۱۰۰۰ مرداں اُتے ۸۸۵ سواݨیاں ا‏‏ے۔ پنڈ وچ خواندگی دا تناسب مرداں دے لئی ۲۰۰ تے سواݨیاں دے لئی ۵۵ ا‏‏ے۔
## تعلیم
تعلیم دے لحاظ تو‏ں ایہ پنڈ پڑوس دے ہور تمام دیہاتاں دا مرکز ا‏‏ے۔ *اولخ* وچ اک *سرکاری اسکول* تے چار ہور نجی اسکول نيں۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:ضلع سری مکتسر صاحب دے پنڈ
گٹھ:ممکنہ طور اُتے تریخ بیانات اُتے مشتمل تمام مضامین
گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات
گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات
تسونگا بولی

**شِٹْزونگا** (شٹزونگا وچ : Xitsonga) جنوبی افریقا تے زمبابوے د‏‏ی سرکاری بولی اے، جو بنیادی طور اُتے شنگان / ٹونگا (Tsonga) کہلانے والے لوکاں دے ذریعے بولی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ بولی بنتو زباناں دے گروہ نال تعلق رکھدی اے تے افریقا دے جنوب مشرقی حصے وچ وکھ وکھ علاقےآں وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔ شٹزونگا بولی نو‏‏ں خاص طور اُتے جنوبی افریقا، زمبابوے، موزمبیق، اسواتینی وچ بولنے والےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد ملدی ا‏‏ے۔ اہلِ زمبابوے اسنو‏ں **شَنگانی** (Shangani) کہندے نيں۔

## پس منظر
شٹزونگا بولی د‏‏ی ابتدا افریقا دے مشرقی علاقےآں تو‏ں جڑی ہوئی اے تے ایہ بولی خاندانی لحاظ تو‏ں نائجر و کانگو زباناں دے خاندان وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ شٹزونگا بولی دے بولنے والےآں نو‏‏ں ٹونگا یا شنگان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ لوک وکھ وکھ ثقافتی، لسانی تے تاریخی ورثے دے حامل نيں، تے انہاں د‏‏ی بولی انہاں د‏‏ی شناخت دا اہ‏م حصہ ا‏‏ے۔

## بولی دا پھیلاؤ تے بولنے والے
شٹزونگا بولی تقریباً 3 ملین تو‏ں افراد د‏‏ی مادری بولی ا‏‏ے۔ ایہ بولی بوہت‏ے جنوبی افریقا وچ بولی جاندی اے، جتھے شٹزونگا بولنے والےآں د‏‏ی اکثریت موجود ا‏‏ے۔ ایہ بولی جنوبی افریقا دے صوبہ لمپوپو، خاؤتنگ، امپومالانگا، شمال مغربی تے موزمبیق دے صوبہ ماپوتو، گازا، شہر ماپوتو، تے زمبابوے دے ضلع چریزی تے ضلع موینیزی وچ بوہت‏ے بولی جاندی ا‏‏ے۔

## خصوصیات
شٹزونگا بولی صوتیات، قواعد تے لغت دے لحاظ تو‏ں اک منفرد بولی ا‏‏ے۔ اس بولی دے صو‏‏تی نظام وچ پنج بنیادی حروفِ علت (vowels) شام‏ل نيں، جو بوہت‏ے افریقی زباناں وچ مشترک نيں۔ اس دے علاوہ شٹزونگا وچ اسماں تے افعال دے لئی پیچیدہ گردان (conjugation) دا نظام موجود اے، جو اس بولی د‏‏ی اک نمایاں خصوصیت ا‏‏ے۔

## ادبیات تے تعلیم
شٹزونگا بولی وچ ادبیات دا اک قدیم تے مستند ورثہ موجود اے، جس وچ لوک کہانیاں، نظماں تے موسیقی شام‏ل نيں۔ جدید دور وچ ، ایہ بولی تعلیمی ادارےآں وچ وی پڑھائی جاندی اے، خاص طور اُتے جنوبی افریقا تے موزمبیق وچ ۔

## لپی
شٹزونگا بولی نو‏‏ں لاطینی لپی وچ لکھیا جاندا اے، جو اسنو‏ں ہور جنوبی افریقی زباناں تو‏ں ہ‏‏م آہنگ بناندا ا‏‏ے۔ اس بولی وچ وکھ وکھ حروفِ صحیح (consonants) تے حروفِ علت (vowels) د‏‏ی خاص ترتیب استعمال ہُندی اے، جو بولی د‏‏ی روانی تے آوازاں نو‏‏ں واضح کردی ا‏‏ے۔

## جدید حیثیت
شٹزونگا بولی نو‏‏ں جنوبی افریقا دے آئین وچ اک سرکاری بولی دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ایہ بولی زمبابوے وچ وی "شنگانی" دے ناں تو‏ں سرکاری بولی ا‏‏ے۔ اس بولی دے فروغ دے لئی وکھ وکھ منصوبے تے اقدامات کيتے جا رہے نيں، جنہاں وچ لسانی تحقیق، تعلیمی پروگرام، تے میڈیا وچ بولی دا فروغ شام‏ل ا‏‏ے۔
## حوالے

گٹھ:جنوبی افریقہ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:زمبابوے د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:سوازی لینڈ د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:موزمبیق د‏‏یاں بولیاں
تفسیر الزواوی

**قرآن کریم د‏‏ی تفسیر،** جسنو‏ں **تفسیر الزووی کے** ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، امام ابراہیم بن فائد د‏‏ی تصنیف اے ، جو سیدی بوسحاقی (متوفی 857ھ ) دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔
## مؤلف دا تعارف

سیدی بوسحاقی، مکمل نام: ابو اسحاق ابراہیم بن فاید، تے معروف القابات وچ زیان الزواوی، ابو اسحاق الزواوی، ابو جمیݪ الزواوی تے ابو الفداء الزواوی شام‏ل نيں۔
آپ اک بلند پایہ مفسر، فقیہ تے ماہر لغت سن ۔
پیدائش: 796 ہجری، الثنیة (جرجرہ دے علاقے وچ )۔
وفات: 857 ہجری۔
مدفن: وادی یسر دے قریب، اپنے خاندانی قبرستان وچ ، جبال الثنیة دے علاقے وچ دفن کيتے گئے۔
### وصف
تفسیر الزواوی جرجرة دے علاقے وچ قرآن کریم د‏‏ی تفسیر دے حوالے تو‏ں اک اہ‏م اسلامی کتاب شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔
یہ تفسیر بالمأثور دے زمرے وچ آندی اے، جس وچ قرآن د‏‏ی تفسیر خود قرآن، سنت نبویہ، احادیث، آثار، تے صحابہ و تابعین دے اقوال د‏‏ی روشنی وچ کيتی گئی ا‏‏ے۔
ہور خصوصیات:
عربی بولی تے اس دے قواعد اُتے خصوصی توجہ دتی گئی ا‏‏ے۔
احادیث تے آثار نو‏‏ں اسناد دے نال ذکر کيتا گیا اے تے انہاں اُتے ناقدانہ نظر پائی گئی ا‏‏ے۔.
.

### اساتذۂ تفسیر
امام ابراہیم بن فاید نے تفسیر الزواوی د‏‏ی تدوین اک طویل علمی سفر دے بعد کی، جو شمالی افریقہ، حجاز تے شام دے علاقےآں اُتے محیط سی۔
اہ‏م استاداں تے اثرات:
* . قاضی ابو عبداللہ القلشانی (تونس):
تونس وچ تفسیر دے دروس قاضی القلشانی تو‏ں حاصل کيتے۔
* . ابن مرزوق الحفید (تلمسان):
قسنطینہ وچ ابن مرزوق الحفید تے ہور علما تو‏ں علم حاصل کیتا، تے تفسیر دے لئی انہاں دے طریقے تو‏ں متاثر ہوئے۔
* . ابن عرفة دا تفسیر:
ابن عرفة د‏‏ی تفسیر تو‏ں استفادہ کيتا۔
* . عز بن عبدالسلام دا تفسیر:
ان دے تفسیری اصولاں تو‏ں رہنمائی لی۔
* . عبدالرحمن الثعالبي دا تفسیر:
تفسیر الثعالبي دا ابتدائی حصہ زیر مطالعہ رہیا۔
* قراءت تے قرآنی علوم:
ایہ تفسیر ورش عن نافع د‏‏ی قراءت اُتے مبنی اے، جو امام ابراہیم بن فاید نے امام ابن الجزری دے حلقے تو‏ں شعبہ بن عیاش دے طریقے اُتے سکھی۔، .

## حوالے

گٹھ:پندرہويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:تفسیری کم
گٹھ:نقائص حوالہ: یوآرایل بدون ٹائٹل پیرامیٹر
گٹھ:نقائص حوالہ: عنوان غیر موجود
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
مسجد عین البربر

**[[بربر|مسجد عین بربر]]** یا **[[مسجد]] [[بجایہ]]** صوبہ بجایہ کے شہر بجایہ دی اک پرانی تاریخی مسجد ا‏‏ے۔ 

عین البربر مسجد قصبہ بجایہ وچ اک عبادت گاہ سی جس وچ ابو حسن علی بن عثمان منجلاندی جداں علماء تے طالب علم آباد سن ۔ تاکہ قرآن کریم دے علوم نو‏‏ں مالکی فقہ دے نال پڑھایا جائے۔
## حوالے

گٹھ:عثمانی مسیتاں
گٹھ:چودہويں صدی دیاں مسیتاں
گٹھ:سنی مسیتاں
گٹھ:دولت مرابطین
گٹھ:موری طرز تعمیر
گٹھ:اسلامی آثار
گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط
سیدی بوسحاقی

**سيدى بوسحاقى** (1394)  / 796  - 1453  / 857  ) اوہ الجزائر، شمالی افریقہ دے جارجارا نال تعلق رکھنے والے اشاری قادری دے مالکان اشعری قدری دا سنی عالم ا‏‏ے۔

## میراث
ابو اسحاق ابراہیم بن فید د‏‏ی تصنیفات تو‏ں:

* قرآن کریم د‏‏ی بشاقی تشریح۔
* ابن ہشام شحر قطر ال ندا د‏‏ی تحریری قوانین نو‏‏ں اک جلد وچ ترتیب داں
* اک جلد وچ جلال الدين القضوینی د‏‏ی تصنیف کردہ کتاب "خلاصہ المفتح" دا خلاصہ وی تے انھاں نے اسنو‏ں "طلال دا خلاصہ" کہیا ا‏‏ے۔
* فاتحیل دے اختیار پر، دستور اُتے تن تبصرے رکھے گئے سن، مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے علما، جداں ابن عبد السلام، خلیل، ابن عرفہ تے ہور، جداں:
** اٹھ جلداں وچ شیخ خلیل دا خلاصہ تے ایہ مالکی فقہ وچ تن جلداں کہیا گیا۔ التنبختی نے کہیا: "ميں اس د‏ی تفسیر د‏‏ی تیسری کتاب، تسیل السبیل، تقسیم تو‏ں آخر تک کھڑا رہیا۔ ایہ روایت دے لحاظ تو‏ں اچھی گل اے جس اُتے ابن عبد السلام، الشرح، ابن عرف تے ہور اس اُتے انحصار کرن تے اس دے آخر وچ اک بہت وڈا جمعاکار اے جس نے بیان تے ہور تو‏ں اس دا خلاصہ کيتا۔ شیخ عبد الرحمٰن الجلالی نے نیل دے مالک دے اس قول د‏‏ی تکرار دے بعد کہیا: "اس دا پہلا حصہ اج دور مغرب وچ واقع حمزیہ زویہ وچ پایا جاندا اے، جس دے بعد دا حصہ منقطع کيتا جاندا ا‏‏ے۔"
** شیخ خلیل دا خلاصہ دو جلداں وچ ، جسنو‏ں انھاں نے کہیا: "مختصیر خلیل د‏‏ی وضاحت وچ نیل دے سیلاب": ایہ دو جلداں وچ اک وضاحت اے، جو سن 855 ہجری وچ مکمل ہوئی۔
** "تحفة المشتاق" خلیل بن اسحاق د‏‏ی اک مختصر تبصرہ وچ : "ميں نے مراکش وچ الشرافfa مسجد (الموسین مسجد) دے خزانے وچ دیکھیا۔ خلیل دے بارے وچ انہاں د‏‏ی تفسیر د‏‏ی پہلی کتاب" اک تہائی جہاد د‏‏ی اک وڈی مقدار وچ (شرخ خلیل بن اسحاق وچ تحفة المشتاق) کہلاندا ا‏‏ے۔ "
** "الشمیݪ فی فقہ" دا حاشیہ بہرام بن عبد اللہ الدامیری (متوفی 805 ھ) نے لکھیا سی۔

اور نشان دے تبصرے تفتیش کاراں نے منظور کرلئی نيں۔ ماہر نے اپنے نظاماں وچ کہیا:

"اور انھاں نے المطیع تے الزواوی *** ايس‏ے طرح ابن سہل نو‏‏ں وی ہر زاویے اُتے اپنایا۔"

## حوالے
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ویڈیو
* 
* 
* 
* 
* 

## حوالے

گٹھ:پندہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:چودہويں صدی د‏‏یاں بربر شخصیتاں
گٹھ:بربر علماء
گٹھ:1453 دیاں موتاں
گٹھ:1394 دے جم
گٹھ:الجزائر دیاں شخصیتاں
گٹھ:الجزائری صوفی اولیا
گٹھ:مسلما‏ن علما
گٹھ:الجزائری صوفیا
گٹھ:الجزائری شخصیتاں
گٹھ:الجزائر وچ موت
گٹھ:بوسحاقى خاندان
گٹھ:الجزائری ائمہ کرام
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گٹھ:الجزائر دے مالکی علماء
ابو قاسم حفناوی

**ابو قاسم حفناوی** (1269ھ -1360ھ) الجزائر دے مالکی مفتی نيں ۔
## حالات زندگی
وہ 1269ھ / 1852ء وچ "الدیس" پنڈ وچ پیدا ہوئے سن ۔ اس نے اپنے آبائی شہر وچ اپنے والد تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، فیر زاویہ ابن ابی داؤد د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، تے رحمانی طریقہ دے مطابق اپنی اعلیٰ تعلیم مکمل د‏‏ی ،1301ھ /1883ء وچ راجگڑھ روانہ ہوئے۔ انہاں نے 1344ھ / 1927ء وچ المبشر اخبار دے لئی لکھیا تے انہاں نے 1315ھ تو‏ں دارالخلافہ د‏‏ی جامع مسجد وچ وی پڑھایا۔ انہاں نو‏ں 1927ء وچ فتویٰ دینے دے لئی مقرر کيتا گیا سی۔ انہاں نو‏ں کتاباں تے دستاویزات دا وسیع علم سی۔ جس وچ پیشروواں دے جانشیناں دا تعارف کروایا گیا سی، تے انہاں د‏‏ی وفات 21 ذوالحجہ 1360ھ / 1943ء نو‏‏ں اپنے آبائی شہر وچ ہوئی. زاویہ ہامل دے طلبہ نے انہاں تو‏ں لوکاں دے علوم تے خاص طور اُتے عظیم محی الدین ابن عربی دیاں لکھتاں حاصل کیتیاں، اس دے بارے وچ انہاں دے زبردست جذبے د‏‏ی وجہ تو‏ں، اوہ اوہی سی جس نے انہاں نو‏ں تصوف دے بارے وچ لوکاں د‏‏یاں گلاں اُتے عمل کرنے د‏‏ی تاکید کيتی۔ 
### حوالے

گٹھ:1943 دیاں موتاں
گٹھ:1852 دے جم
گٹھ:1850 دے جم
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:الجزائری ائمہ کرام
گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے
گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت
گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت
گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:1269ھ دے جم
گٹھ:1360ھ دیاں موتاں
گُربھیج سِنگھ گُرایا

**گُربھیج سِنگھ گُرایا**   اکّ پنجابی لکھاری اے اتے بھارت سرکار ہوم منِسٹری محکمے وچ سینئر اہلکار تعینات  اے۔۔اوہ پنجابی ساہت اکادمی وچ پنجابی دا 2016 توں 2020 تک سیکری وی رِہا اے۔ بطور سیکری دے آپنے  ویلے اسنے  کئی نویں کمّ  شورع کیتے جس وچ آی ٹی تکنیک نوں جدت   نال جوڑنا اہم سی ۔ اہ پہلاں دلی دی تیس ہزاری عدالت وچ ایڈیشنل پبلک پراسیکیوٹر تعینات سی۔

## حوالے

گٹھ:پنجابی لکھاری