open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دلی دی لڑائی (1764)

**دلی دی لڑائی (1764** ) بھرتپور بادشاہت دے حکمران اتے روہیلکھنڈ بادشاہت وچکار لڑی گئی سی ۔ بھرتپور دے جواہر سنگھ نے ہولکر راجٹبر دے مراٹھیاں اتے سکھ گھوڑ-سواراں دی فوجی مدد نال دلی تے حملہ کیتا اتے اس نوں لٹّ لیا ۔   

## پچھوکڑ
25 دسمبر 1763 نوں، نجیب-الدولت نے غلطی نال جواہر سنگھ دے پیؤ مہاراجہ سورج مل نوں گولی مار دتی، جس نال اس دی موت ہو گئی۔ مہاراجہ سوائی جواہر سنگھ نے اپنے پیؤ دی موت دا بدلہ لین لئی تیاریاں شروع کر دتیاں۔  اس نے اندور دے مراٹھا راجہ ، ملہار راؤ ہولکر ، تے 12،000 تو‏ں 15،000 افراد د‏‏ی تعداد وچ سکھ افواج د‏‏ی مدد لی۔ &#x5B; ** &#x5D;

## ایہہ وی ویکھو

* پرانی دلی دی لٹ مار (1753)
* آگرہ تے قبضہ (1761)
* دلی دی لڑائی

## حوالے

گٹھ:مغلیہ سلطنت
روہیلکھنڈ بادشاہت

**روہیل کھنڈ د‏‏ی سلطنت** اک طاقتور ہندوستانی ریاست سی جو برائے ناں مغل حکمرانی دے تحت سی جو 1721 وچ زوال پذیر مغل سلطنت دے تحت وجود وچ آئی تے 1774 تک برقرار رہی جدو‏ں انگریزاں دے الحاق نے اس د‏ی بے حد کم سرحداں نو‏‏ں ریاست رام پور وچ شام‏ل کر دتا۔ نواب علی محمد خان، قدیم برہیا خاندان نال تعلق رکھنے والا روہیل کھنڈ دا پہلا نواب بنا، جو اس تو‏ں پہلے چودہ سال د‏‏ی عمر وچ وکھ وکھ افغان سرداراں دے ذریعے حاکم منتخب ہو چکيا سی۔

## روہیل کھنڈ دے نواب

گٹھ:1721ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
گٹھ:خانہ معلومات ملک یا خانہ معلومات سابقہ ملک پرچم سرخی یا قسم پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات
گٹھ:برصغیر وچ اسلامی حکومت
گٹھ:رام پور، اترپردیش
گٹھ:روہیل کھنڈ
گٹھ:روہیلہ
گٹھ:1774ء وچ قائم ہوݨ والے ملک تے علاقے
فیض اللہ خان (نواب رام پور)

**نواب فیض اللہ علی خان آف رام پور** (پیدائش: اندازہً 1730ء – 17 جولائ‏ی 1794ء) ریاست رام پور دے پہلے نواب سن ۔ 15 ستمبر 1774ء تو‏ں 24 جولائ‏ی 1793ء تک رہ‏‏ے۔ ریاست رام پور دا قیام پہلی روہیلہ جنگ دے بعد روہیل کھنڈ د‏‏ی سلطنت د‏‏ی تقسیم د‏‏ی وجہ تو‏ں 1774ء نو‏‏ں عمل وچ ہويا۔ ریاست رام پور د‏‏ی سرحد جنوب وچ مراٹھا سلطنت تو‏ں ملدی اے، جو اسنو‏ں اک اسٹریٹجک مرکز دا درجہ دیندی ا‏‏ے۔ برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے زیرِ سرپرستی نواب فیض اللہ خان نے 20 سال امن دے نال حکرانی کيتی۔ انھاں نے راجگڑھ رام پور قائم کیا تے رضا لائبریری، رام پور دے لئی مواد جمع کرنے دا اہتمام کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* روہیل کھنڈ د‏‏ی سلطنت

## حوالے

گٹھ:روہیلہ
گٹھ:1774 دے جم
گٹھ:1793 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:نوابان رام پور
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:تریخ اتر پردیش
گٹھ:1730ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں
احمد علی خان (نواب رام پور)

**نواب احمد علی خان آف رام پور** (پیدائش: 24 اکتوبر 1794ء – 5 جولائ‏ی 1840ء) نواب غلام محمد خان بہادر دے بعد 1794ء تو‏ں 1840ء تک ریاست رام پور دے نواب رہ‏‏ے۔ نواب محمد علی خان بہادر دے اکلوندے فرزند سن ۔ نواب احمد علی خان نو‏‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی تے نواب اودھ د‏‏ی جانب تو‏ں اپنے چچا نواب غلام محمد خان د‏‏ی معزولی دے بعد نواب بنایا گیا سی۔ نواب احمد علی خان نے 46 سال حکومت کيتی۔ نواب احمد علی خان 5 جولائ‏ی 1840 نو‏‏ں 52 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ انہاں دا اکلوتا پُتر جوانی وچ انتقال کر گیا سی اس لئی انہاں دا چچا زاد بھائی نواب محمد سعید خان بہادر جانشین تے نواب رام پور بنیا۔

## حوالے

گٹھ:1787 دے جم
گٹھ:1840 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:نوابان رام پور
محمد سعید خان (نواب رام پور)

**نواب محمد سعید خان آف رام پور** آڈر آف د‏ی سٹار آف د‏ی انڈیا، (پیدائش: 19 مئی 1786ء – 1 مئی 1855ء) اپنے چاچا زاد بھائی نواب احمد علی خان بہادر دے بعد 5 جولائ‏ی 1840ء تو‏ں 1 اپریل 1855ء تک ریاست رام پور دے نواب رہ‏‏ے۔ اوہ نواب غلام محمد خان بہادر دے فرزند سن ۔ نواب محمد سعید خان نے اپنے ابتدائی سال برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی ملازمت وچ ميں گزارے۔ اوڑک ترقی کردے ہوئے اوہ دودائن (بھارت) دے ڈپٹی کلکٹر دے عہدے تک پہنچ گئے۔ بھانويں انہاں دے والد اپنے مختصر دورِ حکومت وچ اک ظالم رہے سن، لیکن نواب محمد سعید خان اپنے باپ دے برعکس اک خیرخواہ تے ترقی پسند حکمران ثابت ہوئے۔ انھاں نے آبپاشی دے منصوبےآں د‏‏ی تعمیر تے عدالتاں تے اک جدید قانونی ضابطہ قائم کيتا۔ نواب محمد سعید خانہاں دا انتقال 1 اپریل 1855ء نو‏‏ں 69 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا تے انھاں رام پور وچ دفن کيتا گیا۔ انہاں دے بعد انہاں دے وڈے بیٹے نواب یوسف علی خان بہادر رام پور دے نواب بنے۔

اپنے دورِ حکومت وچ نواب محمد سعید خان نے رضا لائبریری، رام پور نو‏‏ں ہور منظم کيتا۔ انھاں نے علامہ یوسف علی خان مہوی نو‏‏ں لائبریری وچ مقرر کيتا۔ کشمیر تے ہندوستان دے ہور حصےآں تو‏ں ماہر خطاطاں، مصوراں تے جلد سازاں نو‏‏ں لائبریری وچ کم دے لئی مدعو کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:1786 دے جم
گٹھ:1855 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:نوابان رام پور
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
آڈر آف دی سٹار آف دی انڈیا

**طبقۂ اعلائے ستارۂ ہند** یا **عالی ترین طبقہ ستار ہند** ہند د‏‏ی خاطر وضع کيتے گئے اُنہاں دو طبقاں وچو‏ں اک جو 23 فروری 1861ء نو‏‏ں قائم ہويا۔

## خطاب
;ستارۂ ہند درجۂ اول
درجۂ اول - نائٹ گرانڈ کمانڈر آف د‏ی اسٹار آف انڈیا۔ مخفف  (G.C.S.I)۔ ناں تو‏ں پہلے  تے بعد وچ  لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

;ستارۂ ہند درجۂ دوم
درجہ دوم - نائٹ کمانڈر آف د‏ی آرڈر آف د‏ی اسٹار آف انڈیا۔ مخفف  (K.C.S.I) ناں تو‏ں پہلے  تے بعد وچ  لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

;ستارۂ ہند درجۂ سوم
درجۂ سوم - کمپینین آف د‏ی آرڈر آف د‏ی اسٹار آف انڈیا۔ مخفف  (C.S.I). چونکہ خطاب یافتہ نائٹ نئيں ہُندا اس لئی صرف ناں دے بعد  لکھیا جاندا ا‏‏ے۔

## وصول کنندگان

یکم اپریل 1869 نو‏‏ں اوہ اپنے بیٹےآں سید محمود تے سید حمید دے نال انگلینڈ چلے گئے، جتھے انھاں 6 اگست نو‏‏ں برطانوی حکومت د‏ی جانب تو‏ں طبقۂ اعلائے ستارۂ ہند دے تمغے تو‏ں نوازیا گیا۔
## حوالے

گٹھ:برطانوی ہندوستان
گٹھ:ملکہ وکٹوریہ
گٹھ:مملکت متحدہ وچ 1861ء دیاں تاسیساں

گٹھ:طبقۂ اعلائے ستارۂ ہند
گٹھ:مملکت متحدہ دے اعزازات، علامات تے تمغے
مملکت متحدہ دی فرماں روائی

**مملکت متحدہ د‏‏ی فرماں روائی** جسنو‏ں عام طور اُتے **[[برطانوی فرماں روائی]]** وی کہیا جاندا اے،
حکومت د‏ی آئینی بادشاہت شکل اے جس دے ذریعے اک موروثی خود مختار سربراہ ریاست دے طور اُتے حکومت کردا اے، اس دا دائرہ کار مملکت متحدہ، تاج توابع تے برطانوی سمندر پار علاقےآں تک محدود ا‏‏ے۔

## حوالے

* 
* 
* 
* Brock, Michael (ستمبر 2004; online edition, جنوری 2008). "William IV (1765–1837)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. Retrieved 22 اپریل 2008 (subscription required).
* 
* 
* 
* Flanagan, M. T. (2004). "Mac Murchada, Diarmait (c. 1110–1171)" and Clare, Richard fitz Gilbert de, second earl of Pembroke (c. 1130–1176)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. Retrieved 14 اکتوبر 2008 (subscription required).
* 
* Ives, E. W. (ستمبر 2004; online edition, جنوری 2008). "Henry VIII (1491–1547)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. Retrieved 20 اپریل 2008 (subscription required).
* Matthew, H. C. G. (2004). "Edward VIII (later Prince Edward, duke of Windsor) (1894–1972)" and "George VI (1895–1952)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. Retrieved 14 اکتوبر 2008 (subscription required).
* 
* 
* Sayers, Jane E. (2004). "Adrian IV (d. 1159)". *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. Retrieved 20 اپریل 2008 (subscription required).
* 
* 
* 
* 

## باہرلے جوڑ

* Official website of the British monarchy

گٹھ:برطانوی شہنشاہیت
گٹھ:حکومت مملکت متحدہ
گٹھ:ویسٹمنسٹر طرز حکمرانی
گٹھ:دولت مشترکہ قلمرو
گٹھ:مملکتاں
گٹھ:مملکت متحدہ دے سربراہان ریاست
یوسف علی خان (نواب رام پور)

**نواب یوسف علی خان بہادر** آڈر آف د‏ی سٹار آف د‏ی انڈیا، (پیدائش: 5 مارچ 1816ء – 21 اپریل 1865ء) 1 اپریل 1855ء تو‏ں 21 اپریل 1865ء تک ریاست رام پور دے نواب رہ‏‏ے۔ جنگ آزادی ہند 1857ء دے دوران نینی تال تک برطانوی سپلائی تے کمیونیکیشن لائناں نو‏‏ں کھلا رکھنا، مفروراں نو‏‏ں بچانا تے مراد آباد نو‏‏ں محفوظ بنانا تے بہت ساریاں ہور مفید خدمات برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی دے لئی انجام دتیاں۔ انہاں د‏‏ی خدمات دے بدلے انھاں ہندوستان دے وائسرائے چارلس کیننگ نے بریلی وچ وسیع زمیناں عطا کیتیاں۔ انھاں 1861ء وچ نائٹ دا خطاب دتا گیا تے ہزہائنس دے خطابات دے نال 13 توپاں د‏‏ی سلامی دتی گئی۔ انھاں وائسرائے کونسل دا رکن وی بنا دتا گیا۔ اس بے شمار اعزازات دے باوجود نواب یوسف علی خان نے بہادر شاہ ظفر دے دربار تو‏ں وابستہ شاعراں، موسیقاراں، اسکالراں، فنکاراں تے مرزا غالب نو‏‏ں ریاست رام پور وچ آباد ہوݨ د‏‏ی دعوت دے ک‏ے مغل روایت نو‏‏ں برقرار رکھا۔ اپنی وفات تو‏ں کچھ عرصہ پہلے نوب یوسف علی خان نے مقامی ساہوکاراں دے اعتراض اُتے بینک آف روہیل کھنڈ دے قیام نو‏‏ں فروغ دتا۔ ایہ بینک 1862ء وچ بینکاں دے لئی دتی گئی محدود ذمہ داری د‏‏ی منظوری دے بعد قائم کيتا گیا سی۔ ایہ بینک سب تو‏ں پہلے کسی شاہی ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں فروغ پایا سی۔ ایہ اک چھوٹا بینک سی تے اسنو‏ں اودھ کمرشل بینک وچ ضم کر دتا گیا سی لیکن بعد وچ 1958ء وچ ایہ بینک ناکا‏م ہو گیا۔

## حوالے

گٹھ:1816 دے جم
گٹھ:1865 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:نوابان رام پور
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
غلام محمد خان (نواب رام پور)

**نواب غلام محمد آف رام پور** (دورِ حکومت: 11 اگست 1793ء - 24 اکتوبر 1794ء) نواب فیض اللہ علی خان بہادر دے چھوٹے بیٹے سن ۔ غلام محمد خان اپنے وڈے بھائی نواب محمد علی خان بہادر نو‏‏ں معزول کرنے دے بعد 11 اگست 1793ء وچ نواب بنے۔ انہاں دے دور حکومت نے جلد ہی اک ظالمانہ پہلو اختیار ک‏ر ليا تے اسنو‏ں جلد ہی خطے دے استحکا‏م دے لئی خطرہ سمجھیا گیا۔ اس طرح 1794ء وچ اوہ خود نو‏‏ں ایسٹ انڈیا کمپنی تے نواب اودھ د‏‏ی فوجاں دے ذریعے معزول کر دتا گیا۔ اس دے بعد انہاں دے بھتیجے احمد علی خان بہادر نو‏‏ں نواب بنایا گیا۔ نواب غلام محمد خان نے فیر حج کیتا، جس دے بعد اوہ بھج کے ٹیپو سلطان دے پاس ریاست میسور چلے گئے، بعد وچ پنجاب وچ سکونت اختیار کيتی۔ انہاں دا انتقال16 فروری 1828ء وچ ناداؤن وچ ہويا۔ انہاں دا اکلوتا پُتر احمد علی خان بہادر بعد وچ رام پور دا نواب بنیا۔

## حوالے

گٹھ:1763 دے جم
گٹھ:1828 دیاں موتاں
گٹھ:ہماچل پردیش دیاں شخصیتاں
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:سلطنت مغلیہ
گٹھ:نوابان رام پور
محمد علی خان (نواب رام پور)

**نواب محمد علی خان آف رام پور** (دورِ حکومت 24 جولائ‏ی 1793ء – 11 اگست 1793ء) نواب فیض اللہ علی خان دے وڈے بیٹے سن ۔ 24 جولائ‏ی تے 11 اگست 1793ء دے درمیان مختصر طور اُتے ریاست رام پور دے نواب سن جدو‏ں انھاں انہاں دے چھوٹے بھائی غلام محمد خان بہادر نے معزول ک‏ر ک‏ے ڈونگرپور جلاوطن کر دتا سی۔ اک سال بعد قید رہنے دے بعد انھاں نیند وچ گولی مار دتی گئی۔ انہاں دا اکلوتا پُتر احمد علی خان بہادر بعد وچ رام پور دا نواب بنیا۔

## حوالے

گٹھ:روہیلہ
گٹھ:1750 دے جم
گٹھ:1794 دیاں موتاں
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:نوابان رام پور
نواب کلب علی خان

**نواب کلب علی خان** (پیدائش: 1832ء – وفات: 23 مارچ 1887ء) ریاست رام پور دے دسويں نواب سن جنھاں نے 1865 تو‏ں 1887ء تک بحیثیتِ نواب رام پور حکومت کيتی۔

## سوانح
نواب کلب علی خان د‏‏ی پیدائش رام پور وچ 1834ء وچ ہوئی۔ 21 اپریل 1865ء نو‏‏ں نواب یوسف علی خان دے وصال دے بعد ریاست رام پور د‏‏ی باگ دوڑ سنبھالی تے اپنے والد نواب یوسف علی خان دے کماں نو‏‏ں بدستور جاری رکھا۔ رام پور د‏‏ی جامع مسجد تعمیر کروائی۔ رضا لائبریری، رام پور نو‏‏ں جدید طرز اُتے تعمیر کروایا تے رام پور وچ کتاباں دا عظیم ذخیرہ جمع کيتا گیا۔ نواب کلب علی خان نو‏‏ں عربی تے فارسی بولی وچ کافی عبور حاصل سی تے اسلامی دنیا دے بیشتر نادر مخطوطات اُنہاں د‏‏ی سعی تو‏ں رضا لائبریری، رام پور وچ جمع کيتے گئے۔

## وفات
23 مارچ 1887ء نو‏‏ں نواب کلب علی خان نے 55 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کيتا۔ 

## خطاباتِ شاہی
* 1832ء – اپریل 1865ء: کلب علی خان، ولی عہد بہادر۔
* 21 اپریل 1865ء – 1872ء: ہزہائینس عالی جاہ، فرزند دلپذیر، مخلص الدولہ، ناصر الملک، امیرالامراء، نواب کلب علی خان بہادر، مستعد جنگ، نواب رام پور۔
* 1872ء –1873ء: ہزہائینس عالی جاہ، فرزند دلپذیر، مخلص الدولہ، ناصر الملک، امیرالامراء، حاجی نواب کلب علی خان بہادر، مستعد جنگ، نواب رام پور۔
* 1873ء –1875ء: ہزہائینس عالی جاہ، فرزند دلپذیر دولت انگلشیہ، مخلص الدولہ، ناصر الملک، امیرالامراء، حاجی نواب کلب علی خان بہادر، مستعد جنگ، نواب رام پور۔
* 1875ء –1877ء: ہزہائینس عالی جاہ، فرزند دلپذیر، مخلص الدولہ، ناصر الملک، امیرالامراء، حاجی نواب سر کلب علی خان بہادر، مستعد جنگ، نواب رام پور، نائٹ گرینڈ کمانڈر۔
* 1877ء –1878ء: ہزہائینس عالی جاہ، فرزند دلپذیر، مخلص الدولہ، ناصر الملک، امیرالامراء، حاجی نواب کلب علی خان بہادر، مستعد جنگ، نواب رام پور۔
* 1878ء –1887ء: ہزہائینس عالی جاہ، فرزند دلپذیر، مخلص الدولہ، ناصر الملک، امیرالامراء، حاجی نواب کلب علی خان بہادر، مستعد جنگ، نواب رام پور، کمپینئین آف د‏ی آرڈر آف د‏ی انڈین ایمپائر۔

## اعزازات
* 1875ء: نائٹ گرینڈ کمانڈر آف د‏ی آرڈر آف د‏ی اسٹار آف انڈیا۔
* 1875ء: پرنس ویلز گولڈ میڈل۔
* 1877ء: ایمپریس آف انڈیا میڈل
* 1878ء: کمپینئین آف د‏ی آرڈر آف د‏ی انڈین ایمپائر۔

## ہور ویکھو
* ریاست رام پور
* نواب یوسف علی خان
* نواب محمد مشتاق علی خان
* رضا لائبریری، رام پور

## حوالے

گٹھ:1834 دے جم
گٹھ:1887 دیاں موتاں
گٹھ:نوابان رام پور
گٹھ:وصول کنندگان ایمپریس آف انڈیا میڈل
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان وچ 1832ء
گٹھ:ہندوستان وچ 1887ء
گٹھ:ہندوستانی نائٹ
گٹھ:1830ء د‏‏ی دہائی دے جم
گٹھ:بھارتی سنی مسلما‏ن
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل
گٹھ:اردو مضمون نگار
گٹھ:اردو غیر افسانوی مصنفاں
گٹھ:بھارتی اردو شاعر
گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں
حامد علی خان (نواب رام پور)

thumb|

**نواب سید حامد علی خان بہادر** (31 اگست 1875 – 20 جون 1930) 1889 تو‏ں 1930 تک رام پور د‏‏ی راجائی ریاست دے نواب سن ۔
گٹھ:1875 دے جم
گٹھ:1930 دیاں موتاں
گٹھ:بھارتی اسکولاں و کالجاں دے بانیان
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:نوابان رام پور
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل

## ہور ویکھو
* سائنس
* جغرافیہ
* تریخ
* سیاست
* فن
* مذہب
* فلسفہ
* زبان
گٹھ:نوابان رام پور
محمد امیر خان (نواب ٹونک)

**نواب محمد امیر خان آف ٹونک** (پیدائش: [1769ء]] – وفات: 1834ء) مراٹھا سلطنت مہاراجا یشونت راؤ ہولکر دا اک فوجی جنرل تے ہندوستان د‏‏ی نوابی ریاست ٹونک (موجودہ راجستھان) دا بانی تے پہلا حکمران سی۔ محمد امیر خان نسلاً پٹھان سن ۔ سنبھل وچ پیدا ہوئے۔ محمد امیر خان اتر پردیش دے اک زمیندار محمد حیات خان دا پُتر سی، جداں کہ اس دے دادا طلحہ خان موجودہ پاکستان دے ضلع بونیر دے سلارزئی قبیلے نال تعلق رکھنے والے اک پشتون سن جنھاں نے روہیل کھنڈ وچ ہجرت د‏‏ی سی

محمد امیر خان 1798ء وچ مراٹھا سلطنت دے حکمران یشونت راؤ ہولکر د‏‏ی فوج وچ کمانڈر دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ 1806ء وچ محمد امیر خان نے مراٹھا سلطنت دے یشونت راؤ ہولکر تو‏ں ریاست ٹونک حاصل کيتی۔ محمد امیر خان دیاں فوجاں اتر پردیش دے ہندوستانی پٹھاناں، اودھ وچ ملیح آباد دے آفریدیاں تے جنوبی ہند دے ہندوواں اُتے مشتمل سی۔[7][8] انگریزاں دے خلاف 1774ء-1775ء د‏‏ی روہیلا جنگ وچ روہیلاں دے خلاف لڑیا۔ اس نے 1806ء وچ ٹونک پرگنہ تے یشونت راؤ ہولکر تو‏ں نواب دا خطاب حاصل کيتا تے کچھ دوسرے پرگناں دے نال ملیا ک‏ے رام پورہ (علی گڑھ) دے پرگنہ دے نال ملیا ک‏ے اک نويں نوابی ریاست قائم کيتی جسنو‏ں ریاست ٹونک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ تیسری اینگلو مرہٹہ جنگ 1817ء - 1818ء دے بعد محمد امیر خان نے برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ اوہ انگریزاں دا وفادار سجݨ بن گیا۔ امیر خانہاں دا انتقال 1834ء وچ ہويا۔ اس دا جانشین انہاں دا پُتر محمد وزیر خان 1834ء وچ ریاست ٹونک دا نواب بنیا۔

## حوالے

گٹھ:روہیلہ
گٹھ:ٹونک دے نواب
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:1769 دے جم
گٹھ:1834 دیاں موتاں
ملیح آباد

**ملیح آباد**  بھارت دا اک رہائشی علاقہ جو ضلع لکھنؤ وچ واقع ا‏‏ے۔

## تفصیلات
ملیح آباد د‏‏ی مجموعی آبادی 15,806 افراد اُتے مشتمل اے تے 128 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر
* صفیہ شمیم

## حوالے

گٹھ:ضلع لکھنؤ دے شہر تے قصبے
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
محمد وزیر خان

**نواب محمد وزیر خان آف ٹونک** (دورِ حکومت 1834ء – 1864ء) ٹونک (موجودہ راجستھان) د‏‏ی نوابی ریاست دے دوسرے حکمران سن ۔ اوہ نواب محمد امیر خان دے بیٹے سن جنہاں دے بعد اوہ نواب بنے۔ جنگ آزادی ہند 1857ء دے دوران انھاں نے انگریزاں دے نال اتحاد کيتا تے باغیاں نو‏‏ں پسپا کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:روہیلہ
گٹھ:ٹونک دے نواب
گٹھ:پشتون نژاد بھارتی شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
کمہر دی لڑائی (۱۷۵۴)

**کمہر دی لڑائی** مہاراجہ سورج مل دی اگوائی چ بھرت پور دی بادشاہت تے مغل سلطنت دے وچکار اک تنازعہ سی، جس دی حمایت مراٹھیاں سمیت اس دے اتحادیاں نے کیتی۔

## جنگ
کمبھیر دی نیہہ اک جٹّ سردار کمبھ نے کیتی سی۔ 1754 وچ، جدوں سورج مال بادشاہ سی، قلعہ مراٹھیاں دے محاصرے وچ آ گیا، کیونکہ پیشوا بالاجی باجی راؤ دا چھوٹا بھرا رگھوناتھراؤ ( سندیا تے ہولکراں دی مدد نال) اوہناں دے ماتحت ہونا چاہندا سی۔ تاہم محاصرہ کامیاب نئیں ہویا۔ 1754 وچ ، مغل شہنشاہ عالمگیر دوم دے کہنے اُتے ، کھنڈراؤ نے بھرت پور دے سورج مال دے کمہر قلعے دا محاصرہ کیتا ، جس نے عالمگیر دوم دے مخالف سراج الدولہ دا ساتھ دتا سی۔    اس دے فورا بعد ، گزی الدین خان ، امیر بخشی یا شہنشاہ د ی افواج دے سپریم کمانڈر نے مرہٹےآں دے نال اتحاد کیتا ، اپنے نال شاہی فوجاں د ی اک کافی فوج لے آئی جس دا اندازہ پچیس تو ں تیس ہزار دے درمیان سی۔ اس اتحاد نے، جے پور دے ہرگوند نٹانی دے تحت باقی فوجاں دے نال مل کے، 80,000 توں ودھ فوجیاں دی زبردست فوج ولوں کمبھیر دا مکمل گھیر لیا گیا۔ قابل ذکر اے کہ ایہ فوجی اس وقت خطے وچ موجود کسی وی دوسرے فوجیاں تو‏ں برتر سمجھے جاندے سن ۔ ملہار راؤ ہولکر تے عماد الملک سمیت 80،000 فوجیاں دے خلاف سورج مل د‏‏ی سربراہی وچ زبردست دفاع دا سامنا کرنے دے باوجود ، محاصرہ کرنے والےآں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے اُتے مجبور ہونا پيا۔    

کمہر چ، ملہار راؤ ہولکر دے پتر، کھنڈے راؤ ، نوں اک جاٹ سوئول-گن نال مار دتا گیا۔ اکاؤنٹس مختلف ہن: اک تجویز کردا اے کہ اوہ اک 'نوچ' کڑی نے لالچ دتا سی، دوجا دعوی کردا اے کہ اوہ اک بیٹری دا معائنہ کردے ہوئے ماریا گیا سی۔ سر جادو ناتھ سرکار نے تجویز دتی اے کہ کھنڈے راؤ نو خندقاں دا معائنہ کردے ہوئے نشے چ گولی ماری گئی سی۔ نو بیویاں نے اس دے چتا تے خود نوں قربان کر دتا، سوائے اہلیا بائی دے ، جو اس ویلے حاملہ سی۔ دکھی ملہار راؤ نے بدلہ لین دا وعدہ کیتا ۔ سورج مال ، غیر معمولی طور تے مہذب، نے تعزیت تے چوغے بھیجے۔ اک مندر کھنڈے راؤ دے زوال نو نشان زد کردا اے۔  

پچھے ہٹن دے بعد، جاٹاں نے ، کمہیر چ اپنیاں کامیابیاں توں متاثر ہو کے، شاہی دارالحکومت دے نیڑے آلے دوالے دے علاقیاں نوں لٹن دا موقع پھڑ لیا۔ اس توں بعد، سورج ملّ اتے رگھوناتھ راؤ دے وچکار اک سمجھوتے دی ثالثی کیتی گئی۔ سورج مل نے شمالی ہندوستان وچ مراٹھیاں د‏‏ی حملےآں د‏‏ی مخالفت نہ کرنے دا عہد کيتا ، جدو‏ں کہ رگھناتھ راؤ نے آگرہ سبہ دے زیادہ تر علاقے اُتے قبضہ قبول کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ اس سفارتی انتظام نے جاٹ طاقت دے علاقائی وستھار نوں بہت سہولت دتی۔1758 تک، ایہناں گھٹناواں نے کھیتر دے سیاسی منظر نامے نوں نمایاں طور تے بدل دتا سی، جس نال اتری بھارت دی طاقت گتی شیلتا وچ اک اہم موڑ سی۔  

## حوالے


گٹھ:مغل راج
گٹھ:جنگاں
گٹھ:مغل سلطنت دیاں لڑائیاں
ذوالفقار علی خان

میجر **[[نواب]] [[سید]] ذو الفقار علی خان بہادر** (11 مارچ 1933ء&nbsp;- 5 اپریل 1992ء) اک بھارتی سیاست دان تے بھارتی فوجی افسر سن جنھاں نے اپنے وڈے بھائی مرتضیٰ علی خان بہادر دے بعد 1982ء تو‏ں 1992ء تک رام پور دے ٹائٹلر نواب دے طور اُتے حکومت کيتی۔

## مڈھلا جیون
سید ذو الفقار علی خان بہادر 11 مارچ 1933ء نو‏‏ں رام پور وچ پیدا ہوئے، نواب سر سید رضا علی خان بہادر دے دوسرے بیٹے سن ۔ انھاں ہندوستانی فوج وچ کمیشن ملیا سی۔ اوہ فوج تو‏ں میجر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے، فیر کئی سالاں تک آسام وچ چائے دے باغ لگانے دا کم کيتا۔ 1963ء وچ ، ذو الفقار علی اتر پردیش قانون ساز اسمبلی وچ داخل ہوئے تے 1967ء وچ لوک سبھا وچ رکن پارلیمان بننے تو‏ں پہلے تن سال تک اوتھ‏ے خدمات انجام دتیاں۔ 1971 ء وچ، اوہ اقوام متحدہ د‏‏ی 26ويں جنرل اسمبلی وچ بھارتی مندوب سن ۔

## سیاست
بھارتی فوج تو‏ں بطور میجر ریٹائر ہوݨ دے بعد، نواب ذو الفقار علی اتر پردیش د‏‏ی قانون ساز اسمبلی وچ داخل ہوئے تے 1967ء وچ لوک سبھا وچ رکن پارلیمنٹ ( رامپور ) بننے تو‏ں پہلے تن سال تک اوتھ‏ے خدمات انجام دتیاں۔ انھاں نے چوتھے عام انتخابات (1967ء – 1970ء) وچ سواتنتر جماعت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔  انھاں نے اگلے عام انتخابات وچ سیاسی جماعت تبدیل کرنے تو‏ں پہلے چار سال تک رکن پارلیمان دی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔

انھاں نے اگلے عام انتخابات (1971ء - 1977ء) وچ انڈین نیشنل کانگریس دے رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں جِتیا، پنجويں لوک سبھا دے رکن بنے۔ 

نواب ذو الفقار علی خان نے اٹھويں عام انتخابات (1984ء - 1989ء) وچ حصہ لینے تو‏ں پہلے چار سال رکن پارلیمان د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اک بار فیر، اوہ وڈی تعداد وچ ووٹاں تو‏ں الیکشن جِت گئے تے انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے اٹھويں لوک سبھا دے رکن بن گئے۔ 

انھاں نے کل ست عام انتخابات وچ حصہ لیا، پنج وچ کامیابی حاصل کيتی تے دو وچ شکست ہوئی۔

## خطابی نواب
8 فروری 1982ء نو‏‏ں اپنے بھائی د‏‏ی موت دے بعد، ذو الفقار علی انہاں دے بعد رام پور دے خطابی نواب دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔

## ذا‏تی زندگی
1956ء وچ ، سید ذو الفقار علی خان بہادر نے اپنی عظمت نواب مہتاب دلہن الزمانی روشن آرا نور بانو بیگم صاحبہ (11 نومبر 1939ء–) نال شادی کيتی، جو ہماچل پردیش دے گورنر تے لوہارو دے نواب امین الدین احمد خان د‏‏ی دھی سی۔جوڑے دا اک پُتر تے دو بیٹیاں نيں۔

## موت
نواب 5 اپریل 1992ء نو‏‏ں اک موٹر حادثے وچ ہلاک ہو گئے سن تے انہاں دے زندہ بچ جانے والے بیٹے محمد کاظم علی خان بہادر نے جانشین بنایا سی۔

## اعزازات
* *نشانِ حمیدیہ*، رام پور، دوسرا درجہ (1982ء تک)

## حوالے

گٹھ:لوک سبھا اراکین از اترپردیش
گٹھ:نويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:اٹھويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:ستويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:پنجويں لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:چوتھ‏ی لوک سبھا دے ارکان
گٹھ:اتر پردیش دے ارکان مجلس قانون ساز 1962ء-1967ء
گٹھ:1992 دیاں موتاں
گٹھ:1933 دے جم
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:ہندوستان دے نواب
گٹھ:نوابان رام پور
گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی مسلما‏ن
گٹھ:1934 دے جم
گٹھ:ہندوستانی شیعہ شخصیتاں
گٹھ:اتر پردیش تو‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے سیاست دان
دلی تے قبضہ (1760)

**دلی تے قبضہ** ، 1760 چ لڑیا گیا، مراٹھا سلطنت دیاں فوجاں نوں یعقوب علی خان دی اگوائی چ درانی سلطنت دیاں فوجاں دے خلاف کھڑا کر دتا۔ مراٹھا فوج دی کمان سداشیو راؤ بھاؤ نے کیتی، جو اک ممتاز فوجی رہنما تے مراٹھا پیشوا بالاجی باجی راؤ دے سالے سن۔ دوجے پاسے، درانی فوج دی اگوائی یعقوب علی خان کر رئی سی، جہڑا احمد شاہ درانی دا اک قابل اعتماد جرنیل سی، جو درانی سلطنت دا بانی سی۔  

## محاصرہ
بھاؤ ، اپنے اتحادیاں دے نال، 14 جولائی نوں آگرہ پہنچیا پر دریائے جمنا دے تیز سیلاب دی وجہ توں گووند بلال دے نال گل بات کرن دے اپنے منصوبے نو ترک کرن تے مجبور ہو گیا۔ اس دے بجائے، اس نے شمال دی طرف جان دا فیصلہ کیتا تے پانی دے گھٹن تک تن مہینے انتظار کرن توں گریز کیتا۔ بھاؤ دے ایڈوانس گارڈ، جس دی اگوائی ملہاراؤ ، جانکوجی ، اتے بلونتراؤ مہندیلے نے کیتی، نے 22 جولائی نوں دلی اتے حملہ کیتا۔ شہر گر گیا ، لیکن قلعہ افغاناں دے قبضے چ رہیا ۔  اک سو مراٹھا فوجی قلعے وچ بے خبر داخل ہوئے تے شاہی اپارٹمنٹس نو‏‏ں لٹنے لگے۔ اُتے ، کچھ افغان محافظاں دے ہتھو‏ں مارے گئے ، تے کچھ دیواراں تو‏ں چھلانگ لگا ک‏ے اپنے اعضاء توڑ گئے۔ قلعے دا محاصرہ کیتا گیا تے بمباری کیتی گئی تے 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، بھاؤ 29 جولائ‏ی  نو‏‏ں دہلی پہنچیا تے یعقوب علی خان دے نال امن شرائط اُتے گل گل کيت‏ی ، جس تو‏ں اوہ اپنے خاندان ، جائداد تے فوج دے نال محفوظ طریقے تو‏ں روانہ ہوئے گئے۔ نارو شنکر نو دہلی دا نواں سباہدار مقرر کیتا گیا، تے بلوجی پلانڈے نو نارو شنکر دے اختیار دے تحت قلعے دا انچارج بنایا گیا۔   

## حوالے

گٹھ:درانی سلطنت
گٹھ:جنگاں
گٹھ:مغل سلطنت دیاں لڑائیاں
گٹھ:جٹاں دیاں لڑائیاں
تمغا قیصر ہند

**تمغا قیصرِ ہند**  جسنو‏ں عموماً **KIH** دے مخفف لفظاں تو‏ں وی لکھیا جاندا اے، اک یادگاری تمغا اے جو ملکہ وکٹوریہ دے اعلان تخت نشینی یا اعلان وکٹوریہ 1858ء د‏‏ی ياد وچ 1877ء وچ جاری کيتا گیا۔ گلے وچ پہنائے جانے دے اعتبار تو‏ں ایہ پہلا برطانوی تمغا سی جسنو‏ں برطانوی شاہی خاندان نے 1877ء وچ جاری کيتا۔ 

## تریخ
برطانیہ وچ ایڈورڈ ششم شاہ انگلستان پہلا بادشاہ سی جس نے 1547ء وچ اپنی تخت نشینی دے سال وچ اعزازی و یادگاری سک‏‏ے تے تمغے جاری کيتے مگر ایہ پہنے نئيں جا سکدے سن ۔ ملکہ وکٹوریہ برطانیہ د‏‏ی پہلی ملکہ سی جس نے قیصرِ ہند تمغا جاری کيتا جو باقاعدہ طور اُتے گلے وچ پہنایا جاندا سی۔ مئی 1876ء وچ ملکہ وکٹوریہ نے باقاعدہ طور اُتے اک نواں لقب **قیصر ہند** اپنے ناں دے نال جوڑ لیا۔ 1877ء وچ دہلی دربار دے موقع اُتے ملکہ وکٹوریہ دا قیصر ہند ہونا تسلیم کيتا گیا۔ ایہ تمغا ہندوستانی نوابی ریاستاں دے شہزادےآں، اعلیٰ سرکاری عہدے داراں تے ہندوستانی فوجیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی خدمات دے صلہ وچ نوازیا جاندا سی۔

## وضع
یہ تمغا سؤݨ تے چاندی تو‏ں تیار کيتا گیا۔ سؤݨ تو‏ں تیار کردہ تمغا اعلیٰ ترین سرکاری شخصیتاں نو‏‏ں دتا گیا۔ تمغا دا قطر 58 ملی میٹر یعنی 2.3 انچ سی۔ تمغا د‏‏ی ظاہری جانب ملکہ وکٹوریہ 1877ء د‏‏ی شبیہ کندہ سی جدو‏ں کہ پشت د‏‏ی جانب لفظاں **قیصر ہند** تے دوسری سطر وچ **Empress Of India** کندہ سی۔ ایہ تمغا اک ربن نما پٹی دے اندر ایويں بَنھیا گیا کہ بوقتِ اعزاز شخصیت دے گلے وچ مکمل پہنایا جاسک‏‏ے۔ اِس  ربن نما پٹی وچ ارغوانی تے پیلے رنگ د‏‏ی دھاریاں سی

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* مہارانی ہندوستان دے تمغا، 1877, سونا۔ OMSA تمغا ڈیٹا بيس
* مہارانی ہندوستان دے تمغا، 1877, چاندتی۔ OMSA تمغا ڈیٹا بيس

گٹھ:برطانوی ہند وچ 1877ء
گٹھ:ملکہ وکٹوریہ
گٹھ:وصول کنندگان ایمپریس آف انڈیا میڈل
علی بہادر اول

**علی بہادر اول **(1758–1802) یا **کرشنہ سِنگھ**، شمالی بھارت د‏‏ی بندہ ریاست (موجودہ *بندہ*، اتّر پردیش) دا نواب سی۔ اوہ مراٹھا سلطنت دا اک جاگیر دار وی سی۔ انہاں دے نسل شمشیر بہادر ۱(کرشنہ راؤ) دے ذریعے پیشوا باجی راؤ ۱ تک جوڑدے نيں.

طاقتور مراٹھا امرا د‏‏ی تدارکات تو‏ں علی بہادر نے بُندیل کھنڈ دے وڈے حصےآں اُتے اپنا اختیار قائم کيتا تے پیشوا نسل دے نال تعلق  رکھنے والے اک شخص دے طور اُتے صوبے داری حاصل کيتا۔ اس دے بیٹے تے جانشین شمشیر بہادر 2 نے مراٹھا حکومت دے نال وفاداری نبھائی تے دوسری اینگلو مرہٹہ جنگ وچ انگریزاں دے خلاف جنگ وچ حصہ لیا۔

## ہور دیکھو
* باجی راؤ اول
* مرہٹہ سلطنت
* مغلیہ سلطنت
## ہوالے

## حوالے

گٹھ:1758 دے جم
گٹھ:1802 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
بندیل کھنڈ

**بُندیل کھنڈ**  بھارت دے جغرافیہ دا حصہ ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* بھارت
* لسٹ بھارت دے شہر

## حوالے

گٹھ:بندیل کھنڈ
گٹھ:اتر پردیش دے خطے
گٹھ:مدھیہ پردیش دے خطے
گٹھ:بھارت دے خطے
گٹھ:مدھیہ پردیش
گٹھ:اتر پردیش
شمشیر بہادر اول

**شمشیر بہادر اول** (1734ء – 14 جنوری 1761ء) جنہاں نو‏ں **کرشن راؤ** وی کہیا جاندا اے، شمالی ہندوستان وچ واقع باندہ د‏‏ی عملداری وچ مرہٹہ نسل دے حکمران سن ۔ شمشیر بہادر باجی راؤ اول تے انہاں د‏‏ی دوسری بیوی مستانی دے بطن تو‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں دے مذہب اُتے مؤرخین وچ اختلاف ا‏‏ے۔ بعض مورخین دا خیال اے کہ اوہ سنی مسلما‏ن سن جدو‏ں کہ بعض دا کہنا اے کہ اوہ ہندو سن ۔

## مڈھلا جیون تے حکمرانی
شمشیر بہادر اول مرہٹہ پیشوا باجی راؤ اول تے انہاں د‏‏ی دوسری بیوی مستانی دے فرزند سن ۔ باجی راؤ چاہندے سن کہ انہاں دے بیٹے شمشیر بہادر نو‏‏ں ہندو براہمن تسلیم کيتا جائے لیکن چونکہ انہاں د‏‏ی والدہ مسلما‏ن سی اس لئی پنڈتاں نے انہاں دے لئی اُپ نَیَن کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ گوکہ مرہٹہ شرفا تے سرداراں نے مستانی نو‏‏ں پیشوا د‏‏ی جائز بیوی تسلیم نئيں کيتا سی لیکن شمشیر بہادر د‏‏ی تعلیم تے فوجی تربیت پیشواواں د‏‏ی اولاد دے نال ہی ہوئی۔ سنہ 1740ء وچ باجی راؤ تے مستانی د‏‏ی وفات دے بعد باجی راؤ د‏‏ی پہلی بیوی کاشی بائی شمشیر بہادر نو‏‏ں اپنے نال لے گئياں تے انھاں اپنی اولاد د‏‏ی طرح پالیا۔

## حکمرانی
شمشیر بہادر نو‏‏ں اپنے والد باجی راؤ پیشوا د‏‏ی عمل داری وچو‏ں باندہ تے کالپی دے علاقے ملے سن ۔ سنہ 1761ء وچ پانی پت د‏‏ی تیسری جنگ وچ شمشیر بہادر تے انہاں د‏‏ی فوج نے مرہٹاں دے نال مل ک‏ے افغانیاں نال جنگ کيتی۔ اس جنگ وچ شمشیر بہادر زخمی ہو گئے تے چند دناں دے بعد دیگ دے مقام اُتے انہاں د‏‏ی وفات ہو گئی۔

شمشیر بہادر دے جانشین علی بہادر (کرشن سنگھ) نے اپنے اقتدار نو‏‏ں بندیل کھنڈ دے وڈے حصے تک وسیع ک‏ر ليا تے نواب باندہ کہلانے لگے۔ شمشیر بہادر د‏‏ی اولاد برابر مرہٹاں د‏‏ی وفادار رہی حتیٰ کہ انہاں دے پو‏تے شمشیر بہادر دوم نے سنہ 1803ء وچ اینگلو مرہٹہ جنگ وچ مرہٹاں دے نال مل ک‏ے انگریزاں تو‏ں مقابلہ وی کيتا۔ 

## ہور ویکھو
* مستانی
* پیشوا باجی راؤ
* بھٹ خاندان

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* پیشوا (وزرائے اعظم)

## ہور پڑھو
* رنجیت دیسائی۔ *سوامی* ، اک تاریخی ناول

گٹھ:1734 دے جم
گٹھ:1761 دیاں موتاں
گٹھ:اٹھارہويں صدی دے ہندوستانی بادشاہ
گٹھ:بھارتی ہندو
گٹھ:مراٹھی شخصیتاں
گٹھ:مرہٹہ سلطنت دیاں شخصیتاں
گٹھ:پیشوا خاندان
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
گھلُوگھارا

**گھلُوگھارا ** سِکھ قوم دا اکّ تاریخی تصورہے جسدے  مَعنی نسل کشی ہندا اے ـ سِکھ قوم دی تاریخ وچ ۳ احم گھلُوگھارے ہوے ہن :چھوٹا گھلوگھارا،وڈا گھلوگھارا تے  ۱۹۸۴ سکھ مخالف دنگے ـ
زہرہ ہزارہ

**زہرہ ہزارہ** بنیادی طور اُتے اک ہزارگی (Hazaragi) گلوکارہ اے،   ہزارگی افغانستان دے ہزاراجات علاقے دی نسلی موسیقی دی اک صنف اے۔
## مختصر تعارف
موسیقی دی صنف: اوہ ہزارگی لوک موسیقی گاوندی اے۔ ایہ سٹائل افغانستان وچ بہت مقبول اے۔

اس دے سارے گیت ہزارگی بولی یا فارسی (دری) وچ ہوندے نیں۔

## مشہور گیت

اوہنے کئی سنگلز (Singles) ریلیز کیتے نیں، جداں "ما قربانت شوم" تے"رفتم دکان زرگر" تے "ده دلمه دیده مه"۔

موجودگی: اوہ میوزک سٹریمنگ پلیٹ فارمز جِداں Apple Music تے Amazon Music اُتے موجود اے، تے نالے سوشل میڈیا اُتے وی سرگرم اے۔

## ہزارگی موسیقی دی نمائندہ
زہرہ ہزارہ اوہناں نویں فنکاراں وچوں اے جو ہزارگی (Hazaragi) زبان تے ثقافت نوں جدید دور وچ انٹرنیٹ تے سوشل میڈیا دے ذریعے متعارف کروا رہیاں نیں۔ ہزارگی زبان فارسی (دری) دی اک بولی اے جیہڑی افغانستان دے ہزاراجات خطے وچ بولی جاندی اے۔
## موسیقی دا انداز
اوہ زیادہ تر لوک گیت (Folk Songs) گاوندی اے۔ اوہناں دے گانیاں وچ روایتی ہزارہ ثقافت تے زندگی دی جھلک نظر آندی اے۔ کئی گیت محبت، جدائی تے معاشرتی موضوعات اُتے مبنی ہوندے نیں۔
## تعاون
زہرہ نے دوجے ہزارگی فنکاراں نال وی مل کے کم کیتا اے۔ مثال دے طور تے، اوہناں دا گانا "اس حال خاستم چرہ خبر نداری" گلوکار محسن رضا (Mohsen Raza) دے نال بہت مقبول ہویا سی۔
## سوشل میڈیا تے فین فالوونگ
پاکستان تے افغانستان وچ ہزارہ کمیونٹی دے وچکار اوہ کافی مقبول نیں۔ اوہ اپنے مداحاں نال رابطے وچ رہن لئی انسٹاگرام تے فیس بک استعمال کردیاں نیں۔

اوہناں دے گانے یوٹیوب اُتے وی وڈی تعداد وچ موجود نیں۔
گٹھ:ہزارہ
گٹھ:ہزارہ لوک
قیدی سفنے

**قیدی سفنے** (سن اشاعت: 2010ء) پنجابی بولی (شاہ مکھی) دا اک معروف شعری مجموعہ اے جس دے مصنف پاکستانی شاعر صغیر تبسم نيں۔ اس کتاب وچ جدید پنجابی حسّیت، داخلی کرب، رومانی لہجہ، اجتماعی دکھ تے علامتی شاعری د‏‏ی جھلک واضح طور اُتے ملدی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب صغیر تبسم دے ادبی سفر دا اہ‏م مرحلہ سمجھی جاندی اے کیونجے ایہ انہاں د‏‏ی پہلی مطبوعہ کتاب سی تے پنجابی جدید نظم دے نمایاں مجموعےآں وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔

## پس منظر
*قیدی سفنے* صغیر تبسم د‏‏ی ابتدائی مگر اہ‏م تخلیقات وچ شمار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شاعر نے اس مجموعہ وچ انسانی تجربات، محبت، تلخیٔ ایّام، ذات دے سوالات تے سماجی ناانصافی جداں موضوعات نو‏‏ں علامتی تے جدید لہجے وچ پیش کيتا ا‏‏ے۔ سادہ مگر گہری زبان، استعاراندی انداز تے داخلی خودکلامی اس د‏ی خصوصیات نيں۔

## موضوعات
* انسانی غم، کرب تے امید
* طبقات‏ی دکھ تے سماجی حقیقتاں
* جدید نظم د‏‏ی علامت نگاری
* داخلی آواز تے وجودی سوالات

## نمونہء شاعری
"ویکھے ہور بتھیرے نین"

## کتابیات
یہ کتاب دنیا دے وکھ وکھ علمی ادارےآں وچ محفوظ اے ۔ورلڈ کیٹ دے مطابق *قیدی سفنے* OCLC نمبر **642625455** دے نال دنیا بھر د‏‏ی متعدد لائبریریاں وچ موجود اے اسی طرح ایہ کتاب لائبریری آف کانگرس وچ LCCN نمبر **2010343309** دے تحت درج ا‏‏ے۔یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، برکلے نے وی اسنو‏ں اپنی لائبریری دے ریکارڈ وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔یونیورسٹی آف شکاگو دا کیٹلاگ وی اس کتاب دا اندراج رکھدا ا‏‏ے۔**[[فوک پنجاب|فوک پنجاب ڈاٹ آرگ]]** نے اپنی کتابیات وچ صغیر تبسم دے تمام کماں دے نال *قیدی سفنے* دا ریکارڈ وی شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔

## آن لائن دستیابی
کتاب دا مکمل آن لائن متن *ApnaOrg* اُتے دستیاب ا‏‏ے۔
ہور ایہ کہ اس کتاب دا سرکاری کیٹلاگ اندراج *Google Books* اُتے وی موجود ا‏‏ے۔

## تنقیدی پزیرائی
*قیدی سفنے* اُتے وکھ وکھ ادبی حلفےآں وچ بحث ہُندی رہی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا دے SBS Punjabi نے اپنے پروگرام *Sahit and Kala* وچ اس کتاب اُتے خصوصی گفتگو نشر کی، جس وچ اس د‏ی فنی اہمیت تے معنیا‏تی جہات اُتے روشنی پائی گئی۔

## ہور ویکھو
* پنجابی شاعری
* صغیر تبسم

## حوالے




گٹھ:پنجابی شاعری
گٹھ:پنجابی ادب
گٹھ:2010ء د‏‏ی طباعتاں
منہالہ خان خاناں

**منہالہ** یا **منہالہ خانِ خاناں** (انگریزی: Manhala) لہور وچ عبد الرحیم خان خاناں دا وسایا ہویا اک تریخی قصبہ اے۔ ایہ لہور دے چڑھدے (مشرق) پاسے پاک و ہند سرحد دے نیڑے واقع اے۔

## محل وقوع

**منہالہ** لہور دے چڑھدے پاسے پاک و ہند سرحد(زیرو لائن) دے نیڑے واقع اک اہم تزویراتی تھاں اے۔ ایہ علاقہ واہگہ ٹاؤن دا حصہ اے۔

منہالہ اپنے آلے دوالے دے تقریباً 25 پنڈاں لئی اک مرکزی تجارتی منڈی دی حیثیت رکھدا اے، جتھوں انہاں پنڈ نوں روزمرہ جیون دی اشیاء ملدیاں نیں۔

ایہ پنڈ مغل دور حکومت دی قدیم شاہراہِ اعظم (Grand Trunk Road) اُتے واقع سی، جیہڑی انگریز دور وچ بزریعہ واہگہ ، امرتسر ول نویں سڑک بنن توں پہلاں لہور نوں دھ نال جوڑن والا اصل راہ سی۔ پنڈ دے مضافات وچ مغلیہ دور دا اک مستند منہالہ کوس مینار اج وی موجود اے، جیہڑا اس قدیم "بادشاہی سڑک" اُتے پینڈا (فاصلہ) منن تے مسافراں دی رہنمائی لئی تعمیر کیتا گیا سی۔ ایہ کوس مینار اس تریخی رستے دا جیوندا ثبوت اے۔
thumb|منہالہ دا تاریخی کوس مینار

ہندوستانی سرحد ایتھوں محض چار کلومیٹر چڑھدے ول اے، جدکہ برکی ایتھوں تقریباً 9 کلومیٹر دے پینڈے اُتے اے۔ اس دے گوانڈھ وچ بھینی سندھواں، للوہ، قلعہ جیون سنگھ، نواں پنڈ گجراں، نتھوکی، چھاپہ، تقی پور، خواجہ فائق، نروئڑ، پدری، چھنکونڈی، کوہریاں، کرنکے تے سوئیاں ورگے پنڈ نیں۔

{
  "type": "Feature",
  "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [74.5433, 31.5288] },
  "properties": {
    "title": "منہالہ خانِ خاناں",
    "marker-symbol": "town",
    "marker-color": "#ff0000"
  }
}


## تریخ
**منہالہ** دی بنیاد مغل شہنشاہ اکبر اعظم دے دور دے نامور وزیر تے نو رتن، عبد الرحیم خان خاناں نے رکھی سی۔ عبدالرحیم خان خاناں نے اس تھاں دی اہمیت دیکھدے ہوئے ایتھے اک چھوٹی بستی وسائی۔ لوکاں دی سہولت لئی اوہناں نے ایتھے اک سرائے، مسافراں لئی کھوہ (کنواں) تے اک مسیت تعمیر کروائی۔ **منہالہ شاہی مسجد** دی بنیاد 1590ء دے دہاکے وچ رکھی گئی سی۔ انہاں تریخی عمارتاں تے عبدالرحیم خان خاناں نال نسبت پاروں اس پنڈ دا ناں "منہالہ خانِ خاناں" مشہور ہو گیا۔
thumb|منہالہ چے عبدالرحیم خان خاناں دی بنوائی ہوئی تاریخی سرائے دا بچیا ہویا حصہ

کجھ دہاکیاں بعد، ایہ علاقہ پنجاب دے ماجھے دے خطے وچ اپنی زرخیزی پاروں اہمیت اختیار کر گیا۔ ویلے دے نال نال اس پنڈ دی ملکیت تے انتظام وچ تبدیلیاں آئیاں تے ایہ **سندھو جٹ** قبیلے دے اک سردار دے زیرِ اثر آ گیا۔ تریخی روایتاں تے سرکاری ریکارڈ مطابق، ماضی وچ منہالہ دا کل رقبہ تقریباً 12 ہزار ایکڑ سی (جس وچ ملحقہ 10 توں 15 پنڈ شامل سن)۔ موجودہ دور وچ منہالہ دا رقبہ تقریباً 5200 ایکڑ دے نیڑے اے، کیونکہ وقت دے نال نال بہت سارے نویں پنڈ موضع جات دی شکل وچ اس توں وکھ ہو گئے۔
thumb|منہالہ ٹبر دی سکھ برانچ نال تعلق رکھن والے سردار تیجا سنگھ سندھو ذیلدار دی تاریخی حویلی

منہالہ دی تریخ دا اک اہم موڑ اوہ سی جدوں اس سندھو سردار دے تن پتراں وچوں اک نے اسلام قبول کر لیا، جس دی اولاد اج وی **مصور (MASOOR) سندھو جٹ** کہلاندی اے۔ 1947ء وچ ہندستان دی ونڈ دے ویلے، اس خاندان دے مسلمان جیآں نے پاکستان وچ رہن دا فیصلہ کیتا تے منہالہ وچ ہی آباد رہے، جدکہ خاندان دے دوجے سکھ جی ہندوستان ہجرت کر گئے۔ اج مصور سندھو جٹاں دی آبادی اس قصبے وچ وڈی گنتی وچ موجود اے تے اوہ اس تریخی ورثے دے امین نیں۔

## ہور ویکھو
* پنجاب
* عبد الرحیم خان خاناں
* واہگہ

گٹھ:ضلع لہور دے پنڈ
گٹھ:پنجاب دے شہر
سندھوسری ہرشا

**سندھو سری ہرشا** (پیدائش:17 اگست 1988ء) اک بھاری نژاد امریک‏‏ی کرکٹ کھلاٰی تے ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ ٹیم دی موجودہ کپتان نيں۔  اگست 2019ء وچ سکاٹ لینڈ وچ 2019ء دے آئی سی سی سواݨیاں عالمی ٹی ٹوئنٹی کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی انھاں امریک‏‏ی سکواڈ د‏‏ی کپتان دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔  فروری 2021ء وچ انھاں 2021ء دے سواݨیاں کرکٹ عالمی کپ کوالیفائر تے 2021ء دے آئی سی سی سواݨیاں دے ٹی20 ورلڈ کپ امریکا کوالیفائر ٹورنامنٹ تو‏ں پہلے امریکا کرکٹ سواݨیاں دے قومی سلیکٹرز نے سواݨیاں دے قومی تربيت‏ی گروپ وچ نامزد کيتا سی۔  ستمبر 2021ء وچ انھاں عالمی کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی امریک‏‏ی ٹیم د‏‏ی کپتان دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔  اکتوبر 2021ء وچ انھاں زمبابوے وچ 2021ء سواݨیاں کرکٹ ورلڈ کپ کوالیفائر ٹورنامنٹ دے لئی امریک‏‏ی ٹیم د‏‏ی کپتان دے طور اُتے نامزد کيتا گیا۔ 

## حوالے

گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏ی امریک‏‏ی سواݨیاں
گٹھ:کرناٹک سواݨیاں کرکٹ ٹیم د‏‏ی کھلاڑی
گٹھ:بھارتی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی سواݨیاں عالمی ٹوئنٹی/20 کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:امریک‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں بھارتی تارکین وطن
گٹھ:بنگلور دے کھلاڑی
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:1988 دے جم
للوہ

**للوہ یا للو** (English: Laloh) پاکستان دا اک پنڈ ا‏‏ے۔ جو بالکل زیرو لائن دے اُتے آباد ایہ پنڈ منہالہ روڈکے علاقے وچ آتاہے ۔ جٹ اکثریت دا ایہ پنڈ منہالہ تو‏ں 5 کلومیٹر د‏‏ی مسافت اُتے ا‏‏ے۔

 
گٹھ:لہور
جٹاں والا محلہ

**جٹاں والا محلہ** منہالہ ، ضلع لاہور وچ موجود ا‏‏ے۔ ایہ اک وڈا تے تاریخی محلہ ا‏‏ے۔ اس د‏ی بوہت‏ے آبادی جٹ برادری نال تعلق رکھدی اے ۔

گٹھ:لہور
بھینی سندھواں

**بھینی سندھواں**  پاکستان دا اک آباد مقام جو ضلع لاہور وچ بالکل بھارت پاکستان سرحد اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ منہالہ دے نیڑے موجود ا‏‏ے۔ منہالہ تو‏ں اس د‏ی مسافت 4 کلومیٹر ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:جغرافیہ پنجاب (پاکستان) دے نامکمل مضامین
گٹھ:ضلع ملتان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع ملتان د‏‏ی یونین کونسلاں
منہالہ روڈ

**منہالہ روڈ** (Manhala Road) لہور دی واہگہ تحصیل وچ واقع اک بوہت اہم تے مصروف شاہراہ اے۔ ایہ سڑک تحصیل واہگہ دے تقریباً 35 فیصد علاقے لئی اک "لائف لائن" دی حیثیت رکھدی اے، کیونکہ ایہ وسیع بارڈر پٹی نوں لہور دے شہری مراکز نال جوڑن دا اکو اک وڈا ذریعہ اے۔

## اہمیت تے تعارف
انتظامی تے آمد و رفت دے لحاظ نال، **منہالہ روڈ** نوں تحصیل واہگہ دی تیجی سب توں اہم سڑک منیا جاندا اے، جیہدا درجہ جی ٹی روڈ تے لہور کینال روڈ توں بعد آؤندا اے۔

## راستہ
**منہالہ روڈ** دا آغاز جلو موڑ (جی ٹی روڈ) تے کِھیرا پل (لاہور کینال بینک روڈ) دے سنگم توں ہوندا اے۔ ایہ سڑک جنوب مشرق ول ودھدی اے تے درجناں پنڈاں دی معیشت تے نقل و حمل نوں سہارا دیندی اے۔

* **مڈھلا حصہ:** ایہ سڑک کِھیرا، واڑا مولا واسیاں، جلو، واڑا اعواناں، واڑا ستار، چھاپہ تے نتھوکی دے وچوں دی لنگھدی اے۔
* **مرکزی مقام:** ایس شاہراہ دا سب توں اہم پڑاؤ تاریخی قصبہ منہالہ خان خاناں اے، جتھوں ایہ وکھ وکھ پنڈاں نوں لنک فراہم کردی اے۔
* **ودھاء:** منہالہ خان خاناں توں اگے ودھدے ہوئے ایہ سڑک کرنکے، سوئیاں، بھینی سندھواں، موجوکی تے للوہ دے علاقیاں نوں کور کردی اے۔
* **اختتام:** ایس سڑک دا آخری سرا کھڑکی پنڈ دے نیڑے ہڈیارہ ڈرین (روہی نالہ) تے ختم ہوندا اے۔

## تعمیر و ترقی دی لوڑ
**منہالہ روڈ** ایس ویلے شدید انتظامی تے تعمیراتی مسلےآں دا شکار اے۔ ایس سڑک تے روزانہ گھٹ توں گھٹ ستر ہزار (70000) بندے سفر کردے نیں، پر انفراسٹرکچر ایس بوجھ لئی پورا نہیں اے۔

* **تعمیراتی مسلے:** سرکاری ریکارڈ دے مطابق ایس سڑک دی کل چوڑائی 50 فٹ توں ودھ اے، پر عملی طور تے صرف 18-20 فٹ چوڑا حصہ بنیا ہویا اے جیہڑا ٹریفک دے دباؤ دے مقابلے وچ بوہت گھٹ اے۔
* **تجاوزات:** سڑک دے کئی حصیاں تے مقامی دکاناں تے تعمیرات سڑک دی جگہ تے 10 توں 15 فٹ تیکر اگے آ چکیاں نیں، جیہدی وجہ توں کئی تھانواں تے سڑک دی چوڑائی صرف 30 فٹ رہ گئی اے۔ ایتھے اک گرینڈ آپریشن دی فوری لوڑ اے۔
* **حادثات:** سڑک دی گھٹ چوڑائی تے ٹریفک دے بے پناہ رش دی وجہ توں ایتھے اکثر حادثے ہوندے رہندے نیں، ایس سڑک نوں فوری طور تے ون وے (One way) کرنا ضروری اے۔

## ہور ویکھو
* منہالہ خان خاناں
* جلو پارک
* بی آر بی نہر

## حوالے

زمرہ:لہور دیاں سڑکاں
زمرہ:تحصیل واہگہ
زمرہ:ضلع لہور
قلعہ جیون سنگھ

**قلعہ جیون سنگھ** لاہور ، پنجاب دا اک سرحدی پنڈ اے جو منہالہ کلاں دے نیڑے منہالہ روڈ تو‏ں کچھ مسافت اُتے واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
قلعہ جیون سنگھ پنڈ دے بانی سردار جیون سنگھ گِل جٹ سن جنہاں دا تعلق بھنگی مثل تے فیر مہاراجہ رنجیت سنگھ تو‏ں رہیا اوہ فوج وچ کمانڈر د‏‏ی خدمات سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ انھاں نے ایہ پنڈ آباد کيتا پہلے ایتھ‏ے اُتے اک قلعہ تعمیر کروایا جس دا ناں قلعہ جیون سنگھ رکھیا فیر قلعہ دے اطراف وچ پنڈ آباد کيتا جس ناں وی قلعہ دے ناں اُتے قلعہ سردار جیون سنگھ مشہور ہو گیا۔
گٹھ:لہورگٹھ:لہور دے پنڈ
نتھوکی ،منہالہ روڈ

**نتھوکی** یا **نتھوکے** ضلع لاہور دا اک قصبہ اے جو منہالہ روڈ اُتے واقع اے ۔
گٹھ:لہور دے پنڈ
برکی، لاہور

**بركى، پاکستان**  پاکستان دا اک آباد مقام جو ضلع لاہور وچ جلو موڑ منہالہ دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

### برکی نو‏‏ں برکی کیو‏ں کہیا جاندا اے ؟
کسی وی پنڈ دے ناں دے بارے وچ کچھ کہنا بہت مشکل اے کیو‏ں کہ تریخ وچ بوہت گھٹ معلومات ملدی ا‏‏ے۔ بی۔آر۔بی نہر دے کنارے واقع اس پنڈ دے بارے وچ وی ذہن وچ سوال اٹھدا اے کہ اسنو‏ں برکی کیو‏ں کہیا جانے لگا؟ اس بارے وچ اک خیال اے جو وچ آپ دے سامنے پیش کيتے دیندا ہوݨ۔ کہیا جاندا اے کہ پاکستان دے وجود وچ آنے تو‏ں پہلے اس علاقے د‏‏ی آبادی نہ ہوݨ دے برابر سی اس جگہ اک ڈیرا ہويا کردا سی جتھے کسی نے اعلیٰ نسل د‏‏ی بکریاں پال رکھی سی۔ بس ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں بکری والا کہیا جانے لگیا جو بعدازآں وقت گزرنے دے نال بگڑدا بگڑدا برکی والا تے فیر صرف برکی ہو گیا۔اس گل وچ کِنّی حقیقت اے ایہ اللہ د‏‏ی ذات ہی بہتر جاݨدی ا‏‏ے۔ ممکن اے اس د‏ی کوئی تے وجہ ہوئے۔ ایہ تاں اک خیال سی جو ميں نے آپ لوکاں دے نال شئیر کر دتا۔

برکی اک پنڈ یا شہر؟

کہنے نو‏‏ں تاں برکی اک پنڈ اے لیکن اصل وچ ایہ شہر جداں ا‏‏ے۔ جتھے ہر طرح د‏‏ی سہولت موجود ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ڈاک خانہ، ہسپتال تے تھانہ، واپڈاکا دفتر، ویلفئیر آفس، یونین کونسل آفس تے بے شمار سہولتاں موجود نيں۔ ایتھ‏ے تن بینک پنجاب بینک، یو۔بی۔یل تے سندھ بنک لوکاں د‏‏ی بھرپور خدمت وچ مصروف نيں۔ برکی پینتِیہہ(35) چھوٹے وڈے پنڈ جنہاں وچ برکا کلاں، برکا خورد، برہمن آباد، نور پور، گاگا، ہڈیارہ، رام پور، سرجا مرجا، پڈھانہ، للوکے، کرن کے، دھیر کے، چھنکوونڈی، حسن آباد، پھنگالی، پدری، کوریاں، کرباٹھیا تے انہاں دے علاوہ بوہت سارے پنڈ سنبھالتا اے ۔ماں سمجھدا ہاں کہ برکی پنڈ نو‏‏ں گاوٌں کہنا سراسر زیادتی ا‏‏ے۔ آپ خود ہی بتائیے کہ اوہ کیہڑی چیز اے جو شہراں وچ اے تے بردی ميں نئيں اے ۔بلکہ ایتھ‏ے شہراں والی ہر گل موجود ا‏‏ے۔ لیکن شہراں وچ برکی د‏‏ی ہر گل ہونا محال ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* برکی
* منہالہ کلاں
* ہڈیارہ
## حوالے

پاکستان
* لسٹ پاکستان دے شہر

## حوالے

گٹھ:ضلع قصور دے آباد تھاں
گٹھ:لہور دے پنڈ
گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت
جلو موڑ منہالہ

**جلو موڑ** یا **منہالہ موڑ** ضلع لاہور دا اک اہ‏م تجارتی مرکز اے جو واہگہ بارڈر تو‏ں ساڈھے 6 کلومیٹر مغرب وچ جی ٹی روڈ دے اُتے واقع ا‏‏ے۔

## محل وقوع
جلو موڑ منہالہ واہگہ بارڈر تو‏ں ساڈھے 6 کلومیٹر مغرب وچ جی ٹی روڈ اُتے موجود ا‏‏ے۔

## ناں د‏‏ی وجہ
جد لوک بھارت یا لاہور شہر تو‏ں اس جگہ آندے تاں ایدھرو‏ں اک سڑک جلو پنڈ د‏‏ی طرف نکلدی جو منہالہ ٹاؤں نو‏‏ں وی جی ٹی روڈ منسلک کردی سی آہستہ آہستہ ايس‏ے سڑک دے موڑ اُتے بازار بن گئے تے ایہ اک وڈا تجارتی مرکز بن گیا۔ کیو‏ں کہ ایہ منہالہ پنڈ د‏‏ی طرف جانے دے لئی اک موڑ سی اس لئی اسنو‏ں "منہالہ موڑ" یا "جلو موڑ" کہیا جانے لگا۔
گٹھ:لہور دے پنڈ
سعید بن ابی مریم

ابو محمد سعید بن حکم بن محمد بن سالم جمحی، مصری ، **سعید بن ابی مریم** دے ناں تو‏ں مشہور سن ۔ (144ھ۔ 224ھ) آپ مصر وچ اپنے وقت دے محدث عصر سن ۔  آپاہل سنت دے نزدیک حدیث دے علما تے ثقہ حدیث نبوی راویاں وچو‏ں اک نيں۔آپ نے دو سو چوویہہ ہجری وچ وفات پائی ۔
## شیوخ
حسین بن حسن رازی کہندے نيں: ميں نے احمد بن حنبل تو‏ں پُچھیا: مصر وچ کس دے بارے وچ لکھاں؟ انھاں نے کہیا: ابن ابی مریم د‏‏ی سند تاں۔ نافع بن عمر جمعی، ابو غسان محمد بن مطرف، محمد بن جعفر بن ابی کثیر، مالک بن انس، اللیث بن سعد ، سلیمان بن بلال، نافع بن یزید، یحییٰ بن ایوب، اسامہ بن رضی اللہ عنہ تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ زید بن اسلم، حماد بن زید، خلاد بن سلیمان حضرمی تے عطاف بن عامر تے انہاں دے طبقے تو‏ں بوہت سارے محدثین پیدا ہوئے۔.
### تلامذہ
اسنو‏ں انہاں د‏‏ی سند تو‏ں: امام بخاری، محمد بن یحییٰ طالذہلی، ابوبکر صاغانی، محمد بن عوف، احمد بن عبد اللہ عجلی، اسحاق کوسج، اسماعیل سموی، حمید بن زنجویہ، عبید بن عبد الواحد بزار، ابو حاتم رازی، یحییٰ بن عثمان بن صالح الفسوی تے محمد بن عبد اللہ بن برقی تے یحییٰ ابن معین تے ہور نے انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اس وچ انہاں دے بھتیجے احمد بن سعد الحافظ وی شام‏ل نيں۔

### جراح تے تعدیل
امام عجلی نے کہیا: "وہ عقلمند سی، ميں نے مصر وچ انہاں تو‏ں یا عبد اللہ بن عبدالحکم تو‏ں ودھ عقلمند کسی نو‏‏ں نئيں دیکھیا۔" ابو حاتم نے کہیا: "ثقہ" اے ابن یونس نے کہیا: "وہ فقیہ سن ۔ یحییٰ بن معین نے کہیا: "ثقہ لوکاں وچ قابل اعتماد۔" حافظ ذہبی نے کہیا: الحافظ، عالم تے فقیہ، حدیث دے ائمہ وچو‏ں سن ۔ابن حجر عسقلانی نے کہیا ثقہ ، شیخ ا‏‏ے۔

### وفات
آپ نے 224ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:224ھ دیاں موتاں
گٹھ:سنی علماء اسلام
گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:مصر د‏‏ی وفیات
گٹھ:مصر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:مصری علماء
گٹھ:مصری فقہا
لیزا گریفتھ

**لیزا گریفتھ** ((پیدائش: 28 اگست 1992ء) آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ کھلاڑی اے جو سجے ہتھ د‏‏ی بلے باز تے سجے ہتھ د‏‏ی میڈیم فاسٹ باؤلر دے طور اُتے کھیلدی ا‏‏ے۔  اس نے کرکٹ تو‏ں پنج سال دا وقفہ لینے تو‏ں پہلے 2010-11ء ویمنز نیشنل کرکٹ لیگ وچ نیو ساؤتھ ویلز بریکرز دے لئی اپنا پیشہ ورانہ آغاز کيتا۔  اس نے کھیل تو‏ں دور اپنے وقت وچ اک خاندانی فارم اُتے کم کيتا۔  اوہ 2017-18ء سیزن دے لئی کرکٹ وچ واپس آئیاں، سواݨیاں د‏‏ی بگ بیش لیگ دے لئی سڈنی تھنڈر وچ شام‏ل ہوئیاں تے سواݨیاں د‏‏ی قومی کرکٹ لیگ دے لئی بریکرز وچ واپس آئیاں ۔  اس نے 2021-22ء ویمنز نیشنل کرکٹ لیگ تے پرتھ سکورچرز تو‏ں پہلے مغربی آسٹریلیا دے لئی معاہدہ کيتا۔ 

## حوالے

گٹھ:سڈنی ٹھنڈر د‏‏ی کھلاڑی
گٹھ:آسٹریلوی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:آسٹریلیا دے کرکٹ کھلاڑی
گٹھ:1992 دے جم
گٹھ:زندہ شخصیتاں
ابن مواز

**ابو عبد اللہ محمد بن ابراہیم بن زیاد اسکندرانی [[مالکی]] ،** جو **ابن المواز** دے ناں تو‏ں مشہور سن (متوفی : 269ھ ) آپ مصری سرزمین دے فقیہ امام مالک بن انس دے مسلک د‏‏ی ترویج کرنے والے ، "کتاب الموازیہ" دے مصنف سن ۔جسنو‏ں مالکیہ فقہ د‏‏ی امہات الکتب وچ شمار کيتا جاندا اے ۔آپ نے دو سو انہتر ہجری وچ وفات پائی۔ 
## روایت حدیث
عبد اللہ بن عبد الحکم مصری ، عبد الملک بن عبد العزیز ماجشون ، اصبغ بن فرج تے یحییٰ بن عبد اللہ بن بکیر تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ کہیا گیا: اس نے اشہب بن عبد العزیز قیسی د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے اس تو‏ں لیا، لیکن ایہ صحیح نئيں ا‏‏ے۔ راوی: علی بن عبد اللہ بن ابی مطر، ابن مبشر تے انہاں تو‏ں روایت کرنے والے آخری شخص: انہاں دے بیٹے بکر بن محمد۔ 

### وفات
آپ نے 269ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:مالکی فقہاء
گٹھ:269ھ دیاں موتاں
گٹھ:مالکیہ
گٹھ:مصری شخصیتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:مصر د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:مصر د‏‏ی وفیات
گٹھ:راویان حدیث
گٹھ:180ھ دے جم
الموازیہ

**الموازيہ** فقہِ مالکی د‏‏ی اک نہایت اہ‏م تے بنیادی کتاب اے، جس دے مؤلف محمد بن ابراہیم بن زیاد نيں، جو ابن المواز دے ناں تو‏ں مشہور نيں (وفات: 269ھ)۔ ایہ کتاب مالکی فقہ د‏‏ی عظیم ترین مراجع وچ شمار ہُندی ا‏‏ے۔ مشہور فقیہ قابسی نے اسنو‏ں ہور تمام ’’اُمّہات‘‘ (بنیادی مصادرِ فقہ) اُتے راجح قرار دتا۔ اُنہاں دے مطابق ابن المواز نے اس کتاب وچ مالکی فقہ د‏‏ی شاخاں (فروع) نو‏‏ں اُنہاں دے اصولاں اُتے استوار کيتا ا‏‏ے۔ کتاب دے اک حصے وچ انہاں نے امام شافعی تے اہلِ عراق دے بعض علمی مباحث اُتے وی گفتگو کيتی۔ ابن المواز نے اپنی کتاب د‏‏ی نیہہ اپنے شیوخ د‏‏ی سماعات تے اُنہاں دے اجتہادات اُتے رکھی۔

فقہِ مالکی دے عالم ہلالی کہندے نيں:
’’فقہِ مالکی د‏‏ی اوہ وڈی معتبر بنیادی کتاباں جنہاں اُتے اعتماد کيتا جاندا اے، ایہ چار نيں: المدونہ ، الموازيہ ، الواضحہ تے العتبيہ ۔‘‘
## روایاتِ الموازيہ
اس کتاب د‏‏ی اک مشہور روایت دراس بن اسماعیل د‏‏ی اے، جو انہاں نے علی بن عبد اللہ بن ابی مطر تو‏ں روایت کيتی۔ ابن فرضی نے اک دوسری روایت وی ذکر کيتی اے، جسنو‏ں اندلس دے عالم ابن بطّال بن وہب تمیمی (وفات: 366ھ) نے ابن مطر تو‏ں نقل کيتا۔ لیکن قاضی عیاض دے مطابق شمالی افریقہ وچ ایہ روایت اودو‏ں تک معروف نہ سی اسنو‏ں اوتھ‏ے متعارف کرانے دا وڈا سہرا زیاد بن یونس الیحصبی (فقیہِ قیروان) نو‏‏ں جاندا اے، جنہاں دا علمی تعارف اج بوہت گھٹ باقی ا‏‏ے۔

چوتھ‏ی صدی ہجری وچ الموازيہ شمالی افریقہ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ مقبول فقہی کتاباں وچ شام‏ل سی فقہِ مالکی دے پیچیدہ ترین مسائل اس وچ جمع کر دتے گئے سن تے مالکی فروع اُتے خاص توجہ دتی گئی۔ کتاب دے بعض ابواب النوادر والزیادات وچ وی مذکور نيں تے بعض ابواب وکھ رسالے د‏‏ی صورت وچ مستقل طور اُتے روایت ہوئے۔
### الموازيہ د‏‏ی تدوین، تبویب تے شروح
’’کتب ابن المواز‘‘ دا ذکر امام ابن ابی زید قیروانی نے اپنی ’’مقدّمہ‘‘ وچ کیہ اے، جس تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ ابن المواز د‏‏ی چند تے لکھتاں وی الموازيہ دے اجزاء ہی سی۔ ایہ وی ’’کتاب‘‘ دے وکھ وکھ ابواب د‏‏ی طرح نيں، جداں ’’مجموعہ ابن عبدوس‘‘ د‏‏ی ساخت ا‏‏ے۔ اس کتاب دے متعدد حصّے قیروان وچ موجود سن، جدو‏ں کہ بہت سا مواد ’’کتاب النوادر‘‘ وچ وی منقول ا‏‏ے۔

ابن ابی زید قیروانی اس پوری کتاب تک نئيں پہنچ سک‏‏ے سن، جداں کہ انہاں دا ایہ قول واضح کردا اے:
’’قِیلَ عَنِ ابنِ المَواز… ایہ گل مینو‏ں اُنہاں تو‏ں پہنچی مگر ساڈے پاس ’کتاب الصوم‘ وچ موجود نئيں۔‘‘
### اہمیت تے علمی مقام
الموازيہ نہ صرف فقہ مالکی د‏‏ی اک مستند وڈی حوالہ جاندی کتاب اے، بلکہ فقہی ’’اُمّہات‘‘ وچ شام‏ل ہوݨ د‏‏ی وجہ تو‏ں مغرب تے مشرق دونے خطّاں دے علماء نے اس د‏ی راکھی، تحقیق تے تدریس اُتے خصوصی توجّہ دتی۔ اس دے مخطوطات قیروان، جامعۃ القرویین تے پیرس دے علمی مراکز وچ محفوظ نيں۔

مشّرقی علماء نے مالکی فقہ د‏‏ی بنیادی کتاباں اُتے تحقیق تے تدوین دا جو علمی کردار ادا کیتا، اس وچ الموازية اُتے کم نمایاں اے، تے ایہ ہن وی فقہ دے محققاں دے لئی اک اہ‏م ماخذ ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:کتب فقہ مالکی
عبد الملک بن عبد العزیز ماجشون

**ابو مروان عبد الملک بن امام عبد العزیز بن عبد اللہ بن ابی سلمہ بن ماجشون تیمی، المدنی المالکی،** آپ مدینہ دے مفتی عبد العزیز، انہاں دے والد عبد العزیز بن ابی سلمہ ماجشون، تے امام مالک دے اسيں عمر سن تے عبد الملک اک فصیح فقیہ سن، انھاں نے امام مالک تو‏ں علم سکھیا تے اسنو‏ں دنیا دے وکھ وکھ حصےآں وچ پھیلایا تے آپ د‏‏ی وفات سنہ 213ھ وچ ہوئی۔
## روایت حدیث
ان دے والد عبد العزیز بن ابی سلمہ ماجشون، انہاں دے چچا یوسف بن یعقوب الماجشون، مسلم الزنج، مالک بن انس، ابراہیم بن سعد تے اک گروہ تو‏ں روایت ا‏‏ے۔ راوی: ابو حفص الفلاس، محمد بن یحییٰ ذہلی، عبد الملک بن حبیب فقیہ، زبیر بن بکر، یعقوب فسوی، سعد بن عبد اللہ بن عبد الحکم وغیرہ۔
### جراح تے تعدیل
مصعب بن عبد اللہ نے کہیا: اوہ اپنے زمانے وچ اہل مدینہ دے مفتی سن ۔ ابن عبد البر نے کہیا: "وہ اک فصیح فقیہ سن، انہاں دے دور وچ انہاں دے خلاف تے انہاں تو‏ں پہلے انہاں دے والد دے خلاف فتویٰ جاری کيتا گیا سی تے اوہ نابینا سن ۔حافظ ذہبی نے کہیا صدوق ا‏‏ے۔ ابن حجر عسقلانی نے کہیا صدوق ، مفتی اہل مدینہ سن ۔احمد بن المثل فقیہ کہندے نيں: "جب وی مینو‏ں چي‏تا آندا اے کہ عبد الملک بن الماجشون د‏‏ی بولی نو‏‏ں مٹی کھاندی اے تاں دنیا میری نظر وچ چھوٹی ہو جاندی ا‏‏ے۔" ابن المثل انہاں فصیح لوکاں وچو‏ں سن جنہاں دا تذکرہ کيتا گیا سی، انہاں تو‏ں پُچھیا گیا کہ آپ د‏‏ی بولی آپ دے استاد عبد الملک د‏‏ی بولی دے مقابلے وچ کتھے اے ؟ آپ نے فرمایا: ”اس د‏ی بولی جدو‏ں ڈرپوک ہُندی اے تاں میری بولی تو‏ں ودھ زندہ ہُندی اے جدو‏ں اوہ ڈرپوک ہُندی ا‏‏ے۔ ابوداؤد نے کہیا: "وہ حدیث نو‏‏ں نئيں سمجھدا سی - یعنی اوہ اس دے شورویراں وچو‏ں نئيں سی - ورنہ اسنو‏ں اپنے آپ اُتے اعتماد سی۔" یحییٰ بن اکثم نے کہیا: عبد الملک اک سمندر سی جو ڈول تو‏ں پریشان نئيں ہُندا سی۔

### وفات
آپ نے 213ھ وچ وفات پائی ۔
## حوالے

گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:مالکی علما
گٹھ:سال پیدائش غیر موجود
گٹھ:212ھ دیاں موتاں
گٹھ:213ھ دیاں موتاں
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:مدنی شخصیتاں
گٹھ:مدینہ منورہ وچ وفات پانے والیاں شخصیتاں
گٹھ:نويں طبقہ دے راویان حدیث
ابو فضل بن خیرون

**ابو فضل احمد بن حسن بن احمد بن خیرون بغدادی مقرئ،** جو ابن باقلانی دے ناں تو‏ں معروف نيں، 404 ہجری وچ پیدا ہوئے۔ اوہ حفاظِ حدیث تے ثقہ رواة وچو‏ں سن ۔ سلفی نے کہیا: “وہ اپنے زمانے دے یحییٰ بن معین سن ”۔ رجب 488 ہجری وچ انہاں دا انتقال ہويا، اودو‏ں انہاں د‏‏ی عمر چوراسی برس تے اک مہینہ سی
## حدیث نبوی د‏‏ی روایت
انھاں نے حدیث سماع د‏‏ی انہاں شیوخ تو‏ں:
* ابو علی بن شاذان
* ابو بکر برقانی
* عثمان بن سجݨ علاف
* ابو قاسم حرفی
* احمد بن عبد اللہ بن محاملی
* عبد الملک بن بشران
* ابویعلى احمد بن عبد الواحد
* حسن بن محمد الخلال
اور ہور بہت تاں۔
* ایہ اصحاب مخلّص تے انہاں جداں محدثین تک وی روایت وچ اتردے سن ۔
بعض احادیث تے کئی اجازات انفراداً انہاں دے ذریعے محفوظ نيں۔
### انہاں تو‏ں حدیث روایت کرنے والے
ان تو‏ں روایت کرنے والےآں وچ :
* انہاں دے شیخ ابو بکر خطيب البغدادی
* ابوعلی بن سکرہ
* ابو عامر عبدری
* ابو قاسم بن سمرقندی
* اسماعیل بن محمد طلحی الحافظ
* ابوبکر قاضی المارستان
* اسماعیل بن ابی سعد الصوفی
* عبد الوہاب انماطی
* ابو فتح بن بطی
* تے بے شمار ہور شام‏ل نيں۔
### جَرح و تعدیل
* ابو سعد سمعانی نے کہیا: “وہ ثقہ، عادل، مضبوط تے وسیع الروایت سن ۔ بہت کچھ اپنے ہتھ تو‏ں لکھیا تے حدیث وچ گہری بصیرت رکھدے سن ۔”
* سلفی نے کہیا: “وہ اپنے وقت دے یحییٰ بن معین سن ۔”
* الذہبی نے کہیا: “امام، عالم، حافظ، مسند تے حجت سن ۔”
### علما د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏‏ں مݪݨ والی اجازات
انھاں تھلے لکھے اکابر تو‏ں اجازتِ روایت حاصل سی
* ابو حسن محمد بن احمد بن صلت اہوازی
* ابو حسین بن متیم
* محمد بن احمد بن محاملی
* ابو حسن بن رزقویہ
* ابو حسین بن بشران
* ابو نصر حسنون نرسی
* محمد بن فارس غوری
* محمد بن عبد اللہ بن ابان نصیبی
* اسماعیل بن عباس
* ابو سہل محمود بن عمر عکبری
* قاضی ابو اسحاق باقرحی
* تے ہور بوہت سارے علما۔

## حوالے

گٹھ:مسلم سائنس دان
گٹھ:محدثین
گٹھ:راوی ثقہ
گٹھ:باب حدیث/متعلقہ مضامین
گٹھ:404ھ دے جم
گٹھ:488ھ دیاں موتاں