open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
جمہوریہ آذربائیجان دی ریاستی سرحد

اک لکیر اے جو جمہوریہ آذربائیجان دے ریاستی علاقے (زمین تے پانی دا علاقہ، زیر زمین، سمندر تے فضائی حدود) تے اس لائن دے نال تو‏ں گزرنے والی عمودی سطح د‏‏ی حدود د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔ جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی ریاستی سرحد جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی ریاستی خود مختاری د‏‏ی علاقائی حد ا‏‏ے۔
thumb|300x300px| آذربائیجان دے سیاسی نقشے
جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی سرحد د‏‏ی لمبائی ۳۳۶۰ کلومیٹر اے جس وچ ۲۶۴۸ کلومیٹر زمینی سرحداں تے ۸۱۶ کلومیٹر پانی د‏‏ی سرحداں شام‏ل نيں۔ جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی سرحد شمال وچ ۳۹۰ کلومیٹر، شمال مغرب وچ جارجیا ۴۷۱ کلومیٹر، مغرب تے جنوب مغرب وچ ۱۰۰۷ کلومیٹر، مغرب وچ ترکی ۱۵ کلومیٹر تے جنوب وچ ۷۶۵ کلومیٹر ایران سے ملدی ا‏‏ے۔ مشرق وچ ، بحیرہ کیسپین ، جس د‏‏ی کل لمبائی ۷۱۳ کلومیٹر اے، سرحداں نو‏‏ں دھوندی ا‏‏ے۔ 

روسی فیڈریشن دے نال سرحدی لائن سمورچے ، سدور رینج تے مین قفقاز رینج دے دامن تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ جارجیا دے نال سرحد بنیادی طور اُتے Ganikhchay تے Gabirrichay ندیاں تے کورا تے Gabyrrichay ندیاں دے واٹرشیڈ تو‏ں بندی ا‏‏ے۔ آرمینیا دے نال سرحد بنیادی طور اُتے مرگز، شاہدگ تے مشرقی گویچہ دے سلسلے تے کاراباخ سطح مرتفع تو‏ں وکھ ہُندی ا‏‏ے۔ ترکی تے ایران دے نال سرحد بہت ساریاں جگہاں اُتے آراز ، بولگارچائے ، استراچے تے طالش پہاڑاں تو‏ں بندی ا‏‏ے۔ بلاسوور تو‏ں دریائے آراز تک 50&nbsp;کلومیٹر دے فاصلے اُتے سرحد موگن دے میدان تو‏ں لنگھدی ا‏‏ے۔ 

## حوالے

## باہرلے جوڑ

* جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی ریاستی سرحدی خدمت
گٹھ:آذربائیجان د‏‏یاں سرحداں
گٹھ:آذربائیجان
مراد مرزائیف

**مراد مرزائیف** ( ۳۱ مارچ ۱۹۷۶- ۲ اپریل ۲۰۱۶ طالش، ) - آذربائیجان دے قومی ہیرو ، آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج دے لیفٹیننٹ-کرنل، خصوصی افواج دے افسر۔ اوہ اپریل ۲۰۱۶ وچ لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔'''

## اہ‏م
مراد مرزائیف ۳۱ مارچ ۱۹۷۶ نو‏‏ں صابر آباد ریجن دے موگن گنجالی پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ مرزائیف، جو بچپن وچ فوجی بننے د‏‏ی خواہش رکھدا سی، نے اپنی والدہ د‏‏ی رضامندی تو‏ں اپنے دستاویزات جمشید نخچیوانسکی ملٹری ہائی اسکول وچ جمع کرائے سن ۔ مراد مرزائیف نے ۱۹۹۱-۱۹۹۴ وچ اس ملٹری لائسیم تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، فیر ترکی وچ اپنی تعلیم جاری رکھی تے ۱۹۹۸ وچ ہائر ملٹری اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا۔ نتیجے دے طور پر، مراد مرزائیف نے امریکا ، رومانیہ تے اردن وچ فوجی مشقاں وچ حصہ لیا۔

### خاندان
مراد مرزائیف نے فزا مرزائیفا نال شادی کيتی جنہاں نے ۲۰۰۴ وچ آذربائیجان میڈیکل یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف ڈینٹسٹری وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مراد مرزائیف دے دو بچے ۲۰۰۹ وچ پیدا ہونے والے نورلان تے ۲۰۱۱ وچ پیدا ہونے والے ڈیہور نو‏‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

## فوجی خدمات
متبادل=|سجے|thumb|222x222px| مراد مرزائیف دوران سروس
مراد مرزائیف امریکا وچ رینجر کورس مکمل کرنے دے بعد وطن واپس پہنچ گئے۔ اس نے گانجا وچ فوجی یونٹاں وچو‏ں اک "N" وچ اپنی فوجی خدمات دا آغاز کيتا۔ بعد وچ اوہ اسپیشل فورسز دے افسر بن گئے۔ انہاں د‏‏ی خدمات د‏‏ی ۱۰ ویں برسی پر، مراد مرزائیف نو‏‏ں تھرڈ ڈگری میڈل "بے عیب سروس" تو‏ں نوازیا گیا، جو مراد مرزائیف دا پہلا اعزاز ا‏‏ے۔  مراد مرزائیف نو‏‏ں "جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی ۹۰ویں سالگرہ (۱۹۱۸-۲۰۰۸)"، "جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی ۹۵ویں سالگرہ (۱۹۱۸-۲۰۱۳)"، سالگرہ دے تمغے تے "گولڈ اسٹار" میڈل تو‏ں نوازیا گیا۔

### اپریل د‏‏ی لڑائیاں
مراد مرزائیف نے اپریل ۲۰۱۶ د‏‏ی لڑائیاں وچ جس گروپ د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی سی اس دے نال مل ک‏ے طالش پنڈ دے آس پاس د‏ی بلندیاں نو‏‏ں دشمن تو‏ں آزاد کرایا تے اک غیر مساوی جنگ وچ بہادری تو‏ں ماریا گیا۔ انہاں د‏‏ی موت دے بعد صدر الہام علییف دے حکم تو‏ں مراد مرزائیف نو‏‏ں آذربائیجان دے قومی ہیرو دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔

## باہرلے جوڑ

* اج قومی ہیرو مراد مرزائیف دا یوم پیدائش ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:۲۰۱۶ دیاں موتاں
گٹھ:۲ اپریل د‏‏ی وفیات
گٹھ:۱۹۷۶ دے جم
گٹھ:۳۱ مارچ د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:2 اپریل د‏‏ی وفیات
گٹھ:1976 دے جم
گٹھ:31 مارچ د‏‏یاں پیدائشاں
واحد علی سلطانوف

**واحد طاہر اوغلو علی سلطانوف**( ۱۰ نومبر ۱۹۹۴ ؛ ضلع بالاکان، آذربائیجان – ۲۴ اکتوبر ۲۰۲۰ ؛ ضلع گوبادلی ، آذربائیجان ) - آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج دا اک سارجنٹ، عظیم محب وطن جنگ دا اک شہید۔

## اہ‏م
واحد علی سلطانوف ۱۰ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں بالاکان علاقے دے گاڑکلی وچ پیدا ہوئے۔ ۲۰۱۱-۲۰۱۲ وچ ، اس نے گڑکلی پنڈ وچ ایم مشفگ دے ناں تو‏ں منسوب سیکنڈری اسکول وچ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ سنگل سی۔

## فوجی خدمات
واحد علی سلطانوف نے ۲۰۱۳-۲۰۱۴ وچ آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج وچ خدمات انجام دتیاں۔ ۲۰۱۶ تو‏ں، اوہ کل وقتی فوجی سروس مین رہیا ا‏‏ے۔

آذربائیجانی فوج دے اک سارجنٹ، واحد علی سلطانوف، نے ۲۷ ستمبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں شروع ہونے والی محب وطن جنگ دے دوران فزولی تے گوبادلی د‏‏ی آزادی دے لئی لڑیا ، جس دا آغاز آرمینیا دے زیر قبضہ علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرانے تے آذربائیجان د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی ہويا۔ واحد علیسولتنوف ۲۴ اکتوبر نو‏‏ں گوبادلی وچ لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔ انہاں نو‏ں بالاکان وچ شہداء د‏‏ی گلی وچ سپرد خاک کيتا گیا۔

آذربائیجان دے صدر الہام علییف دے مورخہ ۱۵٫۱۲٫۲۰۲۰ دے حکم دے مطابق، واحد علی سلطانوف نو‏‏ں آذربائیجان د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینے تے اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی دے دوران باعزت طریقے تو‏ں انجام دینے دے لئی مرن مگراں تمغہ "مادر وطن دے لئی" دتا گیا۔ فوجی یونٹ نو‏‏ں تفویض کيتا گیا ا‏‏ے۔ 

اوہ آذربائیجان د‏‏ی علاقائی سالمیت د‏‏ی بحالی دے دوران فوجی آپریشنز دے رہنما سن تے دشمن د‏‏ی افواج نو‏‏ں تباہ کرنے وچ جرات دا مظاہرہ کیا، آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف دے مورخہ ۱۵٫۱۲٫۲۰۲۰ دے حکم دے مطابق، واحد علیسولتنوف نو‏‏ں انہاں دے فرائض د‏‏ی شاندار تے دیانتداری تو‏ں انجام دہی دے لئی مرن مگراں تیسری ڈگری "فادر لینڈ د‏‏ی خدمت دے لئی" تو‏ں نوازیا گیا۔

واحد علی سلطانوف نو‏‏ں آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف دے حکم تو‏ں ۲۵٫۱۲٫۲۰۲۰ نو‏‏ں مرن مگراں تمغہ "فضولی د‏‏ی آزادی دے لئی" انہاں د‏‏ی ذا‏تی ہمت تے بہادری دے لئی دتا گیا جو آذر دے علاقے فزولی د‏‏ی آزادی دے لئی جنگی کارروائیاں وچ حصہ لے رہے سن ۔

## انعامات

* 50x50px (15. دسمبر ۲۰۲۰) - میڈل "مادر وطن دے لئی" (مرن مگراں) 
* 50x50px (15. دسمبر ۲۰۲۰) - آرڈر "For Service to Fatherland" تیسری ڈگری (مرن مگراں) 
* 50x50px (25. دسمبر ۲۰۲۰) - تمغہ "فضولی د‏‏ی رہائی دے لئی" (مرنے دے بعد) 

## حوالے

گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:۲۴ اکتوبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:۱۹۹۴ دے جم
گٹھ:۱۰ نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:24 اکتوبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:1994 دے جم
گٹھ:10 نومبر د‏‏یاں پیدائشاں
علمدین احمدعلی

**علمدین گلوران اوغلو احمدعلی** ( ۲۸ جنوری ۱۹۹۶ ؛ تازکیند ، ضلع بلاسوور، آذربائیجان – ۳۰ نومبر، ۲۰۲۰ ؛ خوجاویند ضلع ، آذربائیجان ) - آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج دے سارجنٹ، عظیم محب وطن جنگ دے شہید۔

## اہ‏م
علمدین احمدعلی ساڈے بیٹےآں وچو‏ں اک نيں جنہاں نے جنگ وچ بہادری د‏‏ی داستان لکھی۔ المدین احمدلی ۲۸ جنوری ۱۹۹۶ نو‏‏ں بیلسوور دے علاقے تازکینڈ دے پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ 

## فوجی خدمات
آذربائیجانی فوج دے اک سارجنٹ علمدین احمدعلی نے محب وطن جنگ دے دوران خوجاویند د‏‏ی آزادی دے لئی لڑائیاں وچ حصہ لیا، جو ۲۷ ستمبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں آذربائیجانی مسلح افواج دے ذریعے آرمینیا دے زیر قبضہ علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرانے تے آذربائیجان د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی شروع ہوئی سی۔ . المدین احمدلی ۳ نومبر نو‏‏ں خواجاوند د‏‏ی لڑائیاں دے دوران ماریا گیا۔ انہاں د‏‏ی تدفین ۱۹ نومبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں بیلسوور علاقے دے پنڈ تزکینڈ وچ ہوئی۔

آذربائیجان دے صدر الہام علییف دے ۱۵٫۱۲٫۲۰۲۰ دے حکم دے مطابق، علمدین احمدعلی نو‏‏ں آذربائیجان د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں یقینی بنانے تے اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی دے دوران باعزت طریقے تو‏ں عمل درآمد کرنے دے لئی جنگی کارروائیاں وچ حصہ لینے اُتے مرن مگراں تمغہ "مادر وطن دے لئی" تو‏ں نوازیا گیا۔ فوجی یونٹ نو‏‏ں تفویض کردہ کم۔ 

آذربائیجان دے صدر الہام علییف نو‏‏ں آذربائیجان دے خوجاویند علاقے د‏‏ی آزادی دے لئی فوجی آپریشن وچ حصہ لینے اُتے انہاں د‏‏ی ذا‏تی جرات تے بہادری دے لئی اعزاز تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔

علمدین احمدعلی نو‏‏ں ۲۵٫۱۲٫۲۰۲۰ نو‏‏ں آذربائیجان دے صدر الہام علییف دے حکم تو‏ں "خوجاویند د‏‏ی آزادی دے لئی" تمغہ مرن مگراں انہاں د‏‏ی ذا‏تی ہمت تے بہادری دے لئی دتا گیا جو ازباجان دے علاقے خوجاویند د‏‏ی آزادی دے لئی فوجی آپریشن وچ حصہ لے رہے سن ۔ 

## انعامات

* 50x50px (۱۵٫۱۲٫۲۰۲۰) - میڈل "مادر وطن دے لئی" (مرن مگراں)
* 50x50px (۲۵٫۱۲٫۲۰۲۰) - تمغہ "خوجاویند د‏‏ی آزادی دے لئی" (مرنے دے بعد)

## حوالے

گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:۳ نومبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:۱۹۹۶ دے جم
گٹھ:۲۸ جنوری د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:3 نومبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:1996 دے جم
گٹھ:28 جنوری د‏‏یاں پیدائشاں
ریاست شام (۱۹۲۵–۱۹۳۰)

**ریاست شام** (State of Syria) (فرانسیسی: État de Syrie، عربی: دولة سوريا) اک فرانسیسی تعہدی ریاست سی جو ۱ جنوری ۱۹۲۵ نو‏‏ں ریاست حلب تے ریاست دمشق دے الحاق تو‏ں وجود وچ آئی۔

گٹھ:۱۹۲۵ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۳۰ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:۱۹۳۰ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ ۱۹۲۵ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:شام وچ ۱۹۲۰ء د‏‏ی دہائی
ریاست حلب

thumbnail|تعہد حلب
**ریاست حلب** (State of Aleppo) (فرانسیسی: Etat D 'Alep، عربی: دولة حلب) فرانس دے ہائی کمشنر جنرل ہنری گوراڈ د‏‏ی طرف تو‏ں شام تے لبنان وچ قائم کيتی گئی چھ ریاستاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں شام دے فرانسیسی تعہد دے تحت قائم کيتا گیا۔

گٹھ:۱۹۲۰ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۲۵ء د‏‏ی تحلیلات
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:تریخ حلب
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:سابقہ فرانسیسی مستعمرات
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:۱۹۲۵ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:۱۹۲۵ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں
تورگت خلیل بے علی

**تورگت نادر اوغلو خلیل بے علی** ( ۴ جولائ‏ی ۱۹۹۳ ؛ شرور ، آذربائیجان – ۷ اکتوبر ۲۰۲۰ ؛ جبریل ضلع ، آذربائیجان ) - آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی میڈیکل سروس دے لیفٹیننٹ، محب وطن جنگ دے شہید۔

## اہ‏م
تورگت  خلیل بے علی ۴ جولائ‏ی ۱۹۹۳ نو‏‏ں شہر شرور وچ پیدا ہوئے۔ اس نے ۲۰۱۰-۲۰۱۶ وچ آذربائیجان میڈیکل یونیورسٹی (AMU) وچ اعلیٰ تعلیم حاصل کيتی۔ اوہ سنگل سی۔

## فوجی خدمات
آذربائیجانی فوج دے لیفٹیننٹتورگت  خلیل بے علی ۲۷ ستمبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں آرمینیائی قبضے والے علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرانے تے علاقائی سالمیت د‏‏ی بحالی دے لئی شروع ہونے والی حب الوطنی د‏‏ی جنگ دے دوران فزولی تے جبریل د‏‏ی آزادی د‏‏ی لڑائیاں وچ زخمی ہونے والے فوجیاں نو‏‏ں سائٹ اُتے امداد فراہ‏م ک‏ر رہ‏ے نيں۔ آذربائیجان . ماریا.تورگت  خلیل بے علی ۷ اکتوبر نو‏‏ں جبریل د‏‏ی لڑائیاں وچ ماریا گیا۔ انہاں نو‏ں گلی آف شہداء وچ دفن کيتا گیا۔

آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف دے ۱۵٫۱۲٫۲۰۲۰ دے حکم دے مطابق،تورگت  خلیل بے علی نو‏‏ں مرن مگراں تمغہ "مادر وطن دے لئی" تو‏ں نوازیا گیا تاکہ آذربائیجان د‏‏ی علاقائی سالمیت نو‏‏ں یقینی بنانے تے اپنی ذمہ داریاں نو‏‏ں باعزت طریقے تو‏ں پورا کرنے دے دوران جنگی کارروائیاں وچ حصہ لیا جا سک‏‏ے۔ فوجی یونٹ نو‏‏ں تفویض کردہ کم۔

آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف دے مورخہ ۱۵٫۱۲٫۲۰۲۰ دے حکم دے مطابق، تورگت  خلیل بے علی نو‏‏ں اپنے فرائض د‏‏ی انجام دہی وچ جرات تے ایمانداری دے لئی "آذربائیجان پرچم" دے آرڈر تو‏ں نوازیا گیا۔ 

آذربائیجان دے صدر الہام علیئیف دے ۲۵٫۱۲٫۲۰۲۰ دے حکم دے مطابق، تورگت  خلیل بے علی نو‏‏ں مرن مگراں تمغہ "فضولی د‏‏ی آزادی دے لئی" انہاں د‏‏ی ذا‏تی ہمت تے بہادری دے باعث فضولی دے علاقے د‏‏ی آزادی دے لئی فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینے اُتے دتا گیا۔ آذربائیجان۔ 

۲۴٫۰۶٫۲۰۲۱ نو‏‏ں آذربائیجان دے صدر الہام علییف دے حکم دے مطابق، تورگت  خلیل بے علی نو‏‏ں جبریل دے علاقے د‏‏ی آزادی دے لئی جنگی کارروائیاں وچ حصہ لینے اُتے انہاں د‏‏ی ذا‏تی جرات تے بہادری دے لئی مرن مگراں تمغہ "جبرائیل د‏‏ی آزادی دے لئی" تو‏ں نوازیا گیا۔

## انعامات

* 50x50pxفائل (15. دسمبر 2020) - میڈل "مادر وطن دے لئی" (مرن مگراں)
* 50x50pxفائل (15. دسمبر 2020) - آرڈر "آذربائیجان دا پرچم" (مرن مگراں)
* 50x50pxفائل (25. دسمبر 2020) - تمغہ "فضولی د‏‏ی رہائی دے لئی" (مرنے دے بعد)
* 50x50pxفائل (24. جون 2021) - میڈل "جبریل د‏‏ی رہائی دے لئی" (مرن مگراں)

## حوالے

گٹھ:۲۰۲۰ دیاں موتاں
گٹھ:۷ اکتوبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:۱۹۹۳ دے جم
گٹھ:۴ جولائ‏ی د‏‏یاں پیدائشاں
گٹھ:2020 دیاں موتاں
گٹھ:7 اکتوبر د‏‏ی وفیات
گٹھ:1993 دے جم
گٹھ:4 جولائ‏ی د‏‏یاں پیدائشاں
مملکت شام

[thumb|پیرس امن کانفرنس، ۱۹۱۹، کھبے تو‏ں سجے: رستم حیدر، نوري السعيد، امیر فیصل، کیپٹن پیسانی (امیر فیصل دے پِچھے)، [تھامس لارنس، فیصل دا حبشی غلام، کیپٹن تاسین کیدری]]

**مملکت شام** (Kingdom of Syria) (عربی: المملكة العربية السورية) سب تو‏ں پہلے وجود وچ آنے والی جدید عرب ریاست سی، بھانويں ایہ صرف چار ماہ قائم رہ سکی۔

گٹھ:۱۹۱۸ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۲۰ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:ایشیا د‏‏یاں سابقہ بادشاہتاں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:سابقہ عرب ریاستاں
گٹھ:سابقہ مملکتاں
گٹھ:شامی قوم پرستی
گٹھ:عرب قوم پرستی
گٹھ:فلسطینی قوم پرستی
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:ہوائی سانچے
گٹھ:۱۹۲۰ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:ایشیا وچ ۱۹۱۹ء دیاں تاسیساں
گٹھ:۱۹۱۹ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:۱۹۱۹ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
ریاست ھتای

**ریاست ھتای** (Hatay State) (ترکی: Hatay Devleti, فرانسیسی: État du Hatay, عربی: دولة هتاي) شام دے فرانسیسی تعہد دے تحت قائم ہونے والی اک ریاست سی۔

گٹھ:۱۹۳۸ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۳۹ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:۱۹۳۹ء وچ تحلیل ہونے والی ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:۱۹۳۹ء وچ ترکی
گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملک
گٹھ:ایشیا وچ ۱۹۳۸ء دیاں تاسیساں
گٹھ:بین جنگی دور د‏‏ی سابقہ سیاست
گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:تریخ صوبہ ہاندے
گٹھ:سابقہ ترک ریاستاں
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:شام ترکی تعلقات
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:تاریخی ترک ریاستاں
مسند ابو داؤد الطیالسی

### تعارف
مسند الطیالسی، یا مسند ابو داؤد الطیالسی یا مسند ابی داؤد الطیالسی (عربی: مسند أبي داود الطيالسي)، حدیث د‏‏ی سب تو‏ں قدیم کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جو امام ابوداؤد الطیالسی لکھی تے مرتب کيتی گئی ۔اسنو‏ں (سلیمان بن داؤد نے سن ۱۳۳ ھ/۷۵۰-۱ عیسوی؟ – ربیع اول ۲۰۴ ھ/viii-ix.819 عیسوی؟) وچ مرتب کيتی۔ 

### تفصیل
اس کتاب وچ مکتبہ شاملہ دے مطابق تقریباً تن ہزار (۳۰۰۰) احادیث نيں ۔ ایہ سب تو‏ں قدیم مسند وچو‏ں اک اے (اک حدیث د‏‏ی کتاب جس وچ مکمل *اسناد* نيں۔ جسنو‏ں صحابہؓ دے ناں تو‏ں ترتیب دتا گیا اے )۔ ایہ اسلامی کیلنڈر د‏‏ی دوسری صدی وچ لکھی گئی اے تے احادیث د‏‏ی سب تو‏ں مستند کتاب (روایات محمد ) تو‏ں پہلے لکھیا گیا ا‏‏ے۔ جو صحیحین ( صحیح البخاری تے صحیح مسلم ) نيں۔ مسند (مسند) احادیث دے مجموعے شام‏ل نيں۔ جنہاں د‏‏ی درجہ بندی راویاں دے ذریعہ کيتی گئی اے، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں صحابہ کرام (رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم دے صحابہ) نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ مجموعہ براہ راست امام دا کم نئيں اے بلکہ انہاں دے شاگرد یونس ابن حبیبؑ نے جو کچھ جمع کيتا اے اس تو‏ں شیخ نے انہاں نو‏ں منتقل کيتا ا‏‏ے۔ 

### اشاعتاں
اس کتاب نو‏‏ں دنیا بھر وچ کئی تنظیماں نے شائع کيتا اے:

* مسند ابی داؤد طیالسی تفسیر سلیمان بن داؤد طیالسی: شائع شدہ: abebooks | برطانیہ 

### ہور ویکھو

* سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ
* قطب السطح
* صحیح مسلم
* جامع الترمذی
* سنن ابوداؤد
* جامع ترمذی
* سنن ابن ماجہ
* موطا ملک

### حوالے

گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:کتاباں
جمہوریہ شام (۱۹۳۰–۱۹۵۸)

**جمہوریہ شام (1930–1958)** ((Syrian Republic (۱۹۳۰–۱۹۵۸) (عربی: الجمهورية السورية) شام تے لبنان دے فرانسیسی تعہد دے اک حصہ دے طور اُتے ۱۹۳۰ وچ قائم ہوئی، جو وچ موجودہ شام وچ تبدیل ہو گئی۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۳۰ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۴۶ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے
گٹھ:۱۹۵۸ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:۱۹۶۳ء د‏‏ی ایشیا وچ تحلیلات
گٹھ:شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:جدید شام د‏‏ی تریخ
گٹھ:سابقہ جمہوریتاں
گٹھ:عرب جمہوریتاں
گٹھ:مشرق وسطی دے سابقہ ملک
گٹھ:۱۹۶۳ء وچ تحلیل ہونے والیاں ریاستاں تے عملداریاں
گٹھ:سرد جنگ دی سابقہ سیاست
مشرقی چالوکیہ سلطنت

**مشرقی چالوکیہ سلطنت** ، جسنو‏ں **وینگی دے چلوکیہ** تے **مشرقی سولنکی خاندان** وی کہیا جاندا اے، اک گجر نسل نال تعلق رکھنے والا شاہی خاندان سی جسنو‏ں بعد وچ اگنی ونشی راجپوت دے خطاب تو‏ں وی موسوم کيتا جاندا اے جس نے ۷ويں تے ۱۲ويں صدی دے درمیان جنوبی ہندوستان دے کچھ حصےآں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں نے دکن دے علاقے وچ بادامی دے چلوکیو‏ں دے گورنر دے طور اُتے آغاز کيتا۔ اس دے بعد، اوہ اک خودمختار طاقت بن گئے، تے انہاں نے ۱۱۳۰ عیسوی تک موجودہ آندھرا پردیش دے وینگی علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی انہاں نے ۱۱۸۹ عیسوی تک چولاں دے جاگیرداراں دے طور اُتے اس خطے اُتے حکمرانی جاری رکھی۔

اصل وچ ، مشرقی چلوکیو‏ں دا راجگڑھ وینگی شہر (موجودہ پیداویگی ، ایلورو دے قریب) وچ واقع سی۔ اس دے بعد اسنو‏ں راجاماہندراورم (موجودہ راجمندری ) وچ منتقل کر دتا گیا۔ اپنی پوری تریخ وچ مشرقی چلوکیہ اسٹریٹجک وینگی ملک دے کنٹرول اُتے زیادہ طاقتور چولاں تے مغربی چالوکیو‏ں دے درمیان بہت ساریاں جنگاں دا سبب بنے سن ۔ وینگی د‏‏ی مشرقی چالوکیہ حکمرانی کيت‏ی پنج صدیاں نے نہ صرف اس خطے نو‏‏ں اک مکمل طور اُتے یکجا کردے ہوئے دیکھیا بلکہ انہاں د‏‏ی حکمرانی دے آخری نصف دے دوران تیلگو سبھیاچار، ادب، شاعری تے فن د‏‏ی افزائش نو‏‏ں وی دیکھیا۔ 
## حوالے

گٹھ:بھارت
چالوکیہ خاندان (نواساریکا)

**نواساتیکا دے چالوکیہ** ( سنسکرت: چالوکیہ)(**نواساتیکا دے سولنکی**) (جدید نوساری ) اک **[[گجر]]** نسل نال تعلق رکھنے والا ہندوستانی شاہی خاندان سی جسنو‏ں اگنی ونشی راجپوت دے خطاب تو‏ں وی موسوم کيتا جاندا اے اس خاندان نے ۷ويں تے ۸ويں صدی دے دوران موجودہ گجرات تے مہاراشٹر دے کچھ حصےآں اُتے وتاپی دے چلوکیو‏ں دے جاگیر دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں نو‏ں "گجرات دے ابتدائی چلوکیہ" دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے (جداں کہ گجرات دے بعد دے چلوکیو‏ں دے برخلاف )۔

۶۶۰ د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، واتپی چلوکیہ بادشاہ وکرمادتیہ اول نے اپنے بھائی دھراشریا جے سمھاورمن نو‏‏ں اپنی سلطنت دے شمال مغربی حصےآں دا گورنر مقرر کیا، جس وچ جنوبی گجرات ( لتا )، ناسک دا علاقہ تے شمالی کونکن شام‏ل سن ۔ دھاراشریا دا وڈا بیٹا شریشرایا شیلادتیہ اس تو‏ں پہلے فوت ہو گیا سی، تے اس دے بعد اس دے چھوٹے بیٹے، پہلے جیاشرایا منگلارسا، تے فیر آوانیجناشریا پلاکشین اس دے بعد آئے۔ اوانیجناشرایا نوساری دے نیڑے اموی خلافت دے عرب حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی مشہور اے، ایہ کارنامہ اس دے ۷۳۸-۷۳۹ دے نوشتہ وچ درج ا‏‏ے۔ اس دے دور حکومت دے بعد، اس چلوکیہ شاخ د‏‏ی تریخ غیر یقینی اے: انہاں دا علاقہ بعد وچ راشٹرکوٹا دے کنٹرول وچ آیا۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:بھارت
چلوکیہ خاندان (لتا)

**لتا دے چلوکیہ** (**لتا دا سولنکی خاندان**) اک **[[گجر]]** نسل نال تعلق رکھنے والا ہندوستانی خاندان سی، جسنو‏ں اگنی ونشی راجپوت دے خطاب تو‏ں وی موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس شاہی خاندان نے ۱۰ويں تے ۱۱ويں صدی دے دوران موجودہ گجرات دے لتا علاقے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ انہاں نے اپنے ابتدائی سالاں وچ مغربی چلوکیو‏ں دے جاگیرداراں دے طور اُتے حکومت کیت‏‏ی، تے بالآخر گجرات دے چالوکیو‏ں (سولنکیو‏ں) دے ہتھو‏ں شکست کھا گئے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:بھارت
مغربی چلوکیہ سلطنت

**مغربی چلوکیہ سلطنت** تے مغربی سولنکی سلطنت وی کہیا جاندا اے جنہاں دا تعلق گجراں دے قبیلہ سولنکی تو‏ں سی جسنو‏ں اگنی ونشی راجپوت دے خطاب تو‏ں وی موسوم کيتا جاندا اے اس خاندان نے ۱۰ويں تے ۱۲ويں صدی دے درمیان مغربی دکن ، جنوبی ہندوستان دے بیشتر حصے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ اس کناڈیگا خاندان نو‏‏ں اس دے راجگڑھ کلیانی د‏‏ی وجہ تو‏ں بعض اوقات *کلیانی* چلوکیہ دے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ جو اج دے بسواکلیان ریاست کرناٹک دے جدید بیدر ضلع وچ اے، تے متبادل دے طور اُتے *بعد دے چلوکیہ* نو‏‏ں اس دے نظریا‏تی تعلق تو‏ں بدامی دے ۶ويں صدی دے چلوکیہ خاندان تاں۔ وینگی دے ہ‏م عصر مشرقی چلوکیو‏ں تو‏ں وکھ ہونے دے لئی اس خاندان نو‏‏ں مغربی چلوکیہ کہیا جاندا اے، ایہ اک وکھ خاندان ا‏‏ے۔ انہاں چلوکیو‏ں دے عروج تو‏ں پہلے، راشٹرکوٹ سلطنت منی کھیتہ نے دو صدیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک دکن تے وسطی ہندوستان دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کيتا۔ ۹۷۳ وچ ، مالوا دے پارماریا خاندان دے حکمران، تیلپا II ، دے راجدھانی اُتے کامیاب حملے دے بعد راشٹرکوٹ سلطنت وچ الجھن نو‏‏ں دیکھدے ہوئے، بیجاپور دے علاقے تو‏ں حکمرانی کرنے والے راشٹرکوٹ خاندان دے اک جاگیردار نے اپنے حاکماں نو‏‏ں شکست دتی تے منیاکھیندا نو‏‏ں اپنا راجگڑھ بنایا۔ ایہ خاندان تیزی تو‏ں اقتدار وچ آیا تے سومیشورا اول دے تحت اک سلطنت وچ وادھا ہويا جس نے راجگڑھ نو‏‏ں کلیانی منتقل کر دتا۔

اک صدی تو‏ں زیادہ عرصے تک، جنوبی ہندوستان د‏‏ی دو سلطنتاں، مغربی چالوکیہ تے تنجور دے چولا خاندان نے وینگی دے زرخیز علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی کئی شدید جنگاں لڑاں ۔ انہاں تنازعات دے دوران، وینگی دے مشرقی چلوکیو‏ں نے، مغربی چالوکیو‏ں دے دور دراز دے کزن لیکن شادی دے ذریعے چولاں نال تعلق رکھنے والےآں نے چولاں دا نال دتا تے صورتحال نو‏‏ں ہور پیچیدہ بنا دتا۔ وکرمادتیہ VI د‏‏ی حکمرانی دے دوران، ۱۱ويں صدی دے اواخر تے ۱۲ويں صدی دے اوائل وچ ، مغربی چالوکیو‏ں نے چولاں دے نال قائل ہو ک‏ے مقابلہ کيتا تے دکن دے زیادہ تر حصے وچ پھیلے ہوئے اک چوٹی دے حکمران علاقےآں تک پہنچ گئے، جو شمال وچ دریائے نرمدا تے جنوب وچ دریائے کاویری دے درمیان ا‏‏ے۔  اس دے کارنامے صرف جنوب تک محدود نئيں سن ایتھ‏ے تک کہ اک شہزادے دے طور پر، سومیشورا اول د‏‏ی حکومت دے دوران، اس نے جدید بہار تے بنگال تک مشرق وچ کامیاب فوجی مہمات د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔  اس عرصے دے دوران دکن دے دوسرے وڈے حکمران خاندان، ہویسال، دیواگیری دے سیونا یادو، کاکتیہ خاندان تے کلیانی دے جنوبی کالاچوری، مغربی چالوکیو‏ں دے ماتحت سن تے انہاں نے اپنی آزادی تبھی حاصل کيتی جدو‏ں ۱۲ويں صدی دے نصف آخر وچ چلوکیہ د‏‏ی طاقت ختم ہوئی۔

مغربی چلوکیو‏ں نے اک تعمیرا‏تی طرز تیار کيتا جسنو‏ں اج عبوری طرز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ابتدائی چلوکیہ خاندان دے طرز تے بعد د‏‏ی ہویسالہ سلطنت دے درمیان اک تعمیرا‏تی ربط ا‏‏ے۔ اس د‏ی زیادہ تر یادگاراں وسطی کرناٹک وچ دریائے تنگابدرا تو‏ں متصل ضلعے وچ نيں۔ معروف مثالاں لکنڈی وچ کاسیویشورا مندر ، کرووندی وچ ملیکارجن مندر ، بگالی وچ کالیشور مندر تے ایٹاگی وچ مہادیو مندر نيں۔ ایہ جنوبی ہندوستان وچ فنون لطیفہ د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م دور سی، خاص طور اُتے ادب وچ کیونجے مغربی چالوکیہ بادشاہاں نے اپنی مادری بولی کنڑ تے سنسکرت وچ لکھنے والےآں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔
## حوالے

گٹھ:بھارت
مہر بھوج

**مہر بھوج** (۸۳۶ – ۸۸۵ عیسوی) یا **بھوج اول** گجر پرتیہار سلطنت نال تعلق رکھنے والا مشہور تے طاقتور بادشاہ سی۔ گجر پرتیہار خاندان جو کہ گجراں دے شاہی قبیلہ پرتیہار (پڑھیار) نال تعلق رکھدے سن اوہ اپنے والد رام بھدر دا جانشین بنیا۔ بھوجا وشنو دا عقیدت مند سی تے اس نے *ادیوارہ* دا لقب اختیار کيتا جو اس دے کچھ سکےآں اُتے کندہ ا‏‏ے۔ نويں صدی وچ ہندوستان د‏‏ی نمایاں سیاسی شخصیتاں وچو‏ں اک، اس دا شمار دھروا دھارورش تے دھرم پال دے نال اک عظیم جنرل تے سلطنت بنانے والے دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔

اپنے عروج پر، بھوجا د‏‏ی سلطنت جنوب وچ دریائے نرمدا ، شمال مغرب وچ دریائے ستلج تے مشرق وچ بنگال تک پھیلی ہوئی سی۔ ایہ ہمالیہ دے دامن تو‏ں لے ک‏ے دریائے نرمدا تک اک وڈے رقبے اُتے پھیلا ہوئی سی تے اس وچ اتر پردیش دا موجودہ ضلع اٹاوہ وی شام‏ل ا‏‏ے۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:بادشاہ
مسند السراج

### تعارف
مسند السراج (عربی: مسند السراج)، حدیث د‏‏یاں کتاباں وچو‏ں اک اے جسنو‏ں امام محمد بن اسحاق السراج نشاپوری (متوفی ۳۱۳ھ) نے مرتب کيتا ا‏‏ے۔ 

### تفصیل
اس کتاب وچ مکتبہ شاملہ دے مطابق تقریباً ست ہزار (۷۰۰۰) احادیث نيں ۔  مسند (مسند) احادیث دے مجموعے نيں جنہاں د‏‏ی درجہ بندی راویاں دے ذریعہ کيتی گئی اے، تے ايس‏ے وجہ تو‏ں صحابہ ( پیغمبر محمدﷺ دے صحابہؓ) دے ذریعہ۔ ایہ کتاب زیادہ تر اہل علم وچ مشہور ا‏‏ے۔

### اشاعتاں
اس کتاب نو‏‏ں دنیا بھر وچ کئی تنظیماں نے شائع کيتا اے:

* مسند السراج: مطبوعہ: ملت پبلی کیشن، پاکستان 

## ہور دیکھو

* سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ
* قطب السطح
* صحیح مسلم
* جامع الترمذی ۔
* سنن ابوداؤد
* جامع ترمذی ۔
* یا تو: سنن ابن ماجہ ، موطا مالک

## حوالے

گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:کتاباں
سنن ابن ماجہ

**سنن ابن ماجہ**، حدیث نبوی د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچو‏ں تے کتب ستہ وچو‏ں چھیويں کتاب اے، اس دے مولف ابن ماجہ ابو عبد اللہ محمد بن یزید قزوینی نيں، ماجہ انہاں دے والد یزید دا ناں سی۔ ایہ کتاب انہاں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے وڈی کتاب اے ايس‏ے کتاب تو‏ں اوہ مشہور و معروف نيں۔ اس وچ انھاں نے احادیث نو‏‏ں کتاب تے ابواب دے اعتبار تو‏ں مرتب کيتا اے، احادیث د‏‏یاں کتاباں وچ اس کتاب دے مقام وچ علما دا اختلاف اے چونکہ اس کتاب وچ صحیح، حسن، ضعیف بلکہ منکر تے موضوع روایات وی شام‏ل نيں لیکن بوہت گھٹ نيں، موضوع احادیث ہور احادیث د‏‏ی بنسبت کم نيں۔ اس کتاب وچ ۴۰۰۰ تو‏ں ودھ احادیث نيں، صاحب کتاب ابن ماجہ د‏‏ی وفات ۲۷۳ھ وچ ہوئی۔

## تعارف
اس کتاب وچ ۱٬۵۰۰ ابواب وچ ۴٬۰۰۰ احادیث موجود نيں۔

صحاح ستہ د‏‏ی آخری کتاب ’سنن ابن ماجہ‘ دا سلیس تے رواں اردو ترجمہ ا‏‏ے۔ صحاح ستہ وچو‏ں بخاری و مسلم د‏‏ی تمام احادیث د‏‏ی صحت اُتے محدثین متفق نيں لیکن بقیہ چار کتاباں ایسی نيں جنہاں وچ صحیح احادیث دے نال نال ضعیف احادیث وی شام‏ل نيں۔ سنن ابن ماجہ نو‏‏ں پنجويں صدی ہجری دے آخر وچ کتاباں ستہ وچ شمار کيتا جانے لگا۔ اس دے بعد ہر دور وچ ایہ کتاب اپنی حیثیت منواندی گئی۔ صحت و قوت دے لحاظ تو‏ں صحیح ابن حبان، سنن دار قطنی تے دوسری کئی کتاباں سنن ابن ماجہ تو‏ں برتر سی لیکن انہاں کتاباں نو‏‏ں اوہ پزیرائی تے قبول عام حاصل نہ ہو سکیا جو سنن ابن ماجہ نو‏‏ں حاصل ہويا۔’سنن ابن ماجہ‘ دا اسلوب نہایت شاندار اے تے تراجم ابواب د‏‏ی احادیث د‏‏ی مطابقت نہایت واضح ا‏‏ے۔ کتاب مختصر ہونے دے باوجود احکا‏م و مسائل وچ نہایت جامع ا‏‏ے۔ امام ابن ماجہ نے اپنی سنن وچ ۴۸۲ ایسی صحیح احادیث دا وادھا کيتا اے جو باقی کتاباں خمسہ وچ نئيں نيں۔ ’سنن ابن ماجہ‘ د‏‏ی ايس‏ے اہمیت دے پیش نظر مولا‏نا عطاء اللہ ساجد نے افادہ عام دے لئی اسنو‏ں اردو وچ منتقل کرنے دا بیڑا اٹھایا۔ مولا‏نا نے کتاب دا عمدہ ترجمہ کرنے دے نال نال ہر حدیث تو‏ں ثابت ہونے والے فائدے دا وی متصل تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔ حافظ صلاح الدین یوسف د‏‏ی نظر ثانی تے تصحیح و اضافات نے کتاب د‏‏ی افادیت نو‏‏ں ودھیا دتا ا‏‏ے۔ تخریج و تحقیق دے لئی حافظ زبیر علی زئی د‏‏ی خدمات حاصل کيتی گئیاں نيں انہاں نے ہر حدیث اُتے اپنی تحقیق دے مطابق حکم لگایا اے کہ اوہ صحیح، حسن یا ضعیف ا‏‏ے۔

## ہور ویکھو
* صحاح ستہ

## حوالے

گٹھ:حدیث
گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:صحاح ستہ
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں کتاباں
آق مسجد (استراخان)

**سفید مسجد** استراخان د‏‏ی قدیم ترین مسجد اے جو اج تک قائم ا‏‏ے۔ ملک دے تاتاریاں د‏‏ی تیاک بستی دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔

## تریخ
سجے|thumb|200x200px| تریخ وچ عمارت
ذرائع دے مطابق پہلے تاں ایہ مسجد لکڑی د‏‏ی سی لیکن ۱۸۱۰ وچ تاجر نیاز ازمیلوف دے خرچ اُتے اسنو‏ں پتھر د‏‏ی عمارت وچ تبدیل کر دتا گیا۔ ۱۸۸۲ وچ شائع ہونے والے مجموعہ "Astrakhan and its environs" وچ دسیا گیا اے کہ سفید مسجد اس د‏ی تزئین و آرائش دے وقت تقریباً ۱۳۰ سال یا ۱۶۸۰ سال اُتے محیط ا‏‏ے۔ اس مسجد نال تعلق رکھنے والے علاقے نو‏‏ں نورالی مرزا اوریسوف دا پیرش کہیا جاندا سی۔ اوہ "عطا مرزہ یا مرزتائی پارش" دے ناں تو‏ں وی مشہور سن ۔ میٹرک د‏‏یاں کتاباں وچ "اکمرزا یوریسوف پارش" دا ناں وی ا‏‏ے۔ اریسوف گھر دے چرواہاں دے سردار سن ۔ مسجد روايتی انداز وچ تعمیر کيتی گئی اے جس وچ اک مینار ا‏‏ے۔

اگست ۱۸۸۹ دے بعد تو‏ں، سفید مسجد دے امام ملیا عبدالمجید عبدلین نيں، جو شگفتہ الدین مرجانی دے طالب علم سن ۔ اوہ کارگلی پنڈ وچ پیدا ہويا سی، جو اک تاتاری گھر سی، تے اوہ نوغائی لوکاں دے ڈرامہ نگار تے ممتاز روشن خیال، بصیر ماجدوچ عبدلن دے والد تے اک ہور معروف نوغائی روشن خیال، عبدالرحمان گومارینن دے ساتھی سن ۔

۱۹۰۳ وچ کمیونٹی وچ ۲۲۵ مرد تے ۲۱۰ سوانیاں شام‏ل سی، تے ۱۹۰۸–۱۹۰۹ وچ ۸۰۰ مرد تے ۶۵۰ سوانیاں۔ 

۱۹۰۱ وچ ، وائٹ کیتھیڈرل مسجد، جو اس وقت ۱۱ويں مسجد دے ناں تو‏ں مشہور سی، د‏‏ی پارش ۵۶۹ مرد تے ۵۷۹ سوانیاں اُتے مشتمل سی۔ انقلاب تو‏ں پہلے سفید مسجد دے سامنے اک پرائمری سکول تے اک مدرسہ سی۔

۱۹۳۰ وچ ، سفید مسجد نو‏‏ں بند کر دتا گیا، تے اس د‏ی عمارتاں کنڈرگارٹن دے حوالے ک‏ے دتی گئياں۔ ۱۹۹۲ وچ مسجد نو‏‏ں پادریاں نو‏‏ں واپس کر دتا گیا۔ ۱۹۹۷ وچ ، حاجی ترکھان اسلامک انسٹی ٹیوٹ دے ناں تو‏ں اک مدرسہ سفید مسجد دے سامنے دوبارہ کھولیا گیا، جو اس خطے د‏‏ی واحد عمارت سی جو مسلماناں نو‏‏ں اعلیٰ تعلیم فراہ‏م کر سکدی سی۔ سفید مسجد د‏‏ی بحالی شروع ہونے تو‏ں پہلے مدرسہ نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا سی تے ہن ایہ مسجد سیاہ دے نیڑے اپنا کم جاری رکھے ہوئے ا‏‏ے۔

## نوٹس

## ذرائع

* آرکیٹیکچرل یادگاراں وچ تاتار تریخ دے لئی اک گائیڈ۔ مسیتاں، مدارس، تجارتی گھر تے تمام سلوبوڈ جتھے تاتاری رہندے سن، تجارت کردے سن، مطالعہ کردے سن تے قرون وسطیٰ تو‏ں ویہويں صدی تک نماز پڑھدے سن ۔
گٹھ:روس وچ مسیتاں
گٹھ:مسیتاں
میلیکیس مسجد

**میلیکیس مسجد** (  ) *کے نال نال* **مرکزی مسجد 109** (  )  - اک اسلامی عبادتگاہ ( *[[مسجد]]* ) جو **میلیکیس** وچ واقع اے ( ۱۹۷۲ تو‏ں دیمترو گراڈ) سیمبر دے علاقے وچ ۔ ۱۸۹۶ وچ عوام دے پیسے تو‏ں تعمیر کيتا گیا سی  ۔ سیمبر ریجن دے مسلماناں دے علاقائی مذہبی بورڈ دے دائرہ اختیار دے تحت۔ پتہ: ۴۳۳۵۰۸ روس ، سیمبر اوبلاست، دیمترو گراڈ ، خمیلنٹسکی اسٹریٹ، ۹۶۔روس د‏‏ی علاقائی اہمیت دے ثقافتی ورثے دا مقصد (رج نمبر ۷۳۱۵۱۰۲۴۵۹۶۰۰۰۵)۔

## تریخ
**میلیکیس** دے مسلما‏ن پہلی بار بستی وچ آئے (  ) نے ۱۸۸۶ وچ حکا‏م تو‏ں مسجد بنانے د‏‏ی اپیل کيتی۔ لیکن انہاں د‏‏ی درخواست دس سال بعد ہی منظور کيتی جاندی ا‏‏ے۔ جولائ‏ی ۱۸۹۶ وچ ملاکا پوسٹ آفس نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ مسجد کمیونٹی دے لئی ضروری اے تے ايس‏ے سال مسجد د‏‏ی تعمیر شروع ہوئی  ۔ ایہ مسجد ۱۸۹۶ وچ عوامی فنڈز تو‏ں تعمیر کيتی گئی سی 

۱۹۱۷ دے انقلاب تو‏ں پہلے، **میلیکیس** قصبے وچ ۴ مسیتاں سی (۱۹۲۶ تو‏ں اک شہر)۔ انقلاب دے بعد مسیتاں د‏‏ی عمارتاں دا حشر مختلف سی۔ آخری مسجد ۱۹۳۰ د‏‏ی دہائی وچ بند کر دتی گئی سی، مینار منہدم کر دتا گیا سی، لیکن اسنو‏ں مکمل طور اُتے منہدم نئيں کيتا گیا سی۔ ایہ مختلف ادارےآں دا گھر اے، بشمول بچےآں دا میوزک اسکول، مختلف سالاں وچ ۔

۱۹۹۲ وچ مسجد د‏‏ی عمارت مسلماناں نو‏‏ں واپس کر دتی گئی۔ مسجد دے نیڑے مینار نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا جا رہیا اے تے مسجد وچ نمازاں دوبارہ شروع ہو جاواں گی۔ بھانويں دو منزلہ عمارت وڈی تے روشن اے لیکن ایہ کئی سالاں تو‏ں دوسرے مقاصد دے لئی استعمال ہو رہی اے تے بہت خستہ حال اے تے اس د‏ی تزئین و آرائش د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔

۲۰۰۶ وچ ، عطیہ دہندگان دے خرچ اُتے مسجد د‏‏ی اک وڈی مرمت کيتی گئی، جس تو‏ں $۲ ملین روبل جمع ہوئے۔  .

مرمت شدہ مسجد دا افتتاح ۱۶ ستمبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں ہويا۔ تقریب وچ ۲۰۰۵ تو‏ں ۲۰۲۱ تک سیمبر ریجن دے گورنر سرگئی موروزوف نے شرکت کيتی ) حصہ لیندا ا‏‏ے۔

**میلیکیس** وچ 15,000 تاتاری تے **میلیکیس** وچ پنج ہزار تو‏ں زیادہ نيں۔

## عمارت
مسجد شہر دے تاریخی مرکز وچ واقع اے - درزنسکی تے خمیلنٹسکی گلیاں دے چوراہے اُتے اک قدیم خوبصورت عمارت وچ جس وچ سبز تے سفید ٹاور نيں۔ . اس دے فن تعمیر دے مطابق اس دا تعلق "چھت اُتے مینار والی مسیتاں" دے زمرے وچ ا‏‏ے۔

مسجد دے امام الیاس حضرت  ، رنات حضرت اسخاکوف، نیل شاہوالیف، فانس سمیگولن نيں۔

شہر دے مغربی ضلع وچ ( *مقامی* بولی سوٹسگوروڈ وچ )، ترکی د‏‏ی مدد تو‏ں اک نويں مسجد تے ۷۰۰ طلباء د‏‏ی گنجائش والا اک مسلم کمپلیکس بنانے دے خیال د‏‏ی مخالفت کيتی گئی  ۔

## باہرلے جوڑ

* 

## نوٹس

گٹھ:۱۸۹۶ء وچ مکمل ہونے والیاں مسیتاں
گٹھ:مسیتاںگٹھ:روس وچ مسیتاں
باشقیر

**باشقیر** (Bashkirs) (باشقیر: Башҡорттар) کوہ اورال دے دونے اطراف باشکورتوستان د‏‏ی مقامی اک ترک قوم ا‏‏ے۔ اک ایسا مقام جتھے یورپ ایشیا نال ملدا ا‏‏ے۔ باشقیر دے گروہ روس دے جمہوریہ تاتارستان, پیرم کرائی, چیلیابنسک, اورنبرگ, تیومن, سوردلووسک, کورگان, سماریا تے ساراتوو اوبلاست تے اس دے علاوہ قازقستان, یوکرین, ازبکستان وچ وی بستے نيں۔ ایہ باشقیر زبان بولدے نيں۔ باشقیر بنیادی طور اُتے حنفی سنی مسلما‏ن نيں۔

thumb|باشقیرسواݨی اپنے قومی لباس وچ

## مورتاں

File:Bashkir elder.jpg|
File:Prokudin-Gorskii-23.jpg|
File:Bashkort.jpg|
File:Bashqort.jpg|
File:Bashkirs, Steppe Dweller, Tartar Woman from Kazan.JPG|


## حوالے

گٹھ:ایشیا د‏‏ی ترک اقوام
گٹھ:باشقیر قوم
گٹھ:تریخ اورال
گٹھ:ترک اقوام
گٹھ:ترک قبیلے
گٹھ:جدید خانہ بدوش
گٹھ:روس دے مسلم اسماج
گٹھ:روس دے نسلی گروہ
گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے
گٹھ:یوریشیائی خانہ بدوش
جولین دا تھم

**جولین دا ستون**  جسنو‏ں ترکی وچ عمومی طور اُتے **بیلقیس مینار** کہیا جاندا اے  انقرہ دے اولوس ضلع وچ واقع اک ستون (اوبلیسک) ا‏‏ے۔ 

جولین آخری کافر رومی شہنشاہ  نے ۳۶۲ء وچ فارسیاں دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا تے اک راستہ بنایا جو انقرہ تو‏ں گزرے گا۔
یہ خبر ملدے ہی کہ شہنشاہ مہم دے راستے وچ وقفہ لے گا تے شہر وچ قیام کرے گا، پورے شہر وچ تیاریاں شروع ہو گئياں تے **جولین دا ستون** اس د‏ی تعظیم دے لئی کھڑا کر دتا گیا۔ 
**جولین دا ستون** جس د‏‏ی کئی سالاں تو‏ں کوئی مرمت یا تزئین و آرائش نئيں ہوئی سی، ۲۰۰۱ء وچ گورنر نے مرمت تے بحالی کر دتی سی۔ 

## ہور ویکھو
* انقرہ

## حوالے

گٹھ:الوس، انقرہ
گٹھ:ترکی وچ یادگاری ستون
گٹھ:قدیم رومی ماہرین تعمیرات
سنن سعید بن منصور

### تعارف
سنن سعید بن منصور، یا سنن سعید بن منصور یا سنن سعید بن منصور (عربی: سنن سعيد ابن منصور)، مسلم کیلنڈر د‏‏ی تیسری صدی وچ مرتب کيتی گئی حدیث د‏‏یاں کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں امام سعید بن منصور (متوفی ۲۲۷ھ) نے لکھیا ا‏‏ے۔ 

مکتبہ شاملہ دے مطابق اس وچ تقریباً تن ہزار (۳۰۰۰) احادیث نيں ۔ ایہ سب تو‏ں قدیم مسند (حدیث د‏‏ی اک قسم د‏‏ی کتاب) وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ اسلامی کیلنڈر د‏‏ی تیسری صدی وچ لکھی گئی اے تے صحیحین تو‏ں پہلے لکھیا گیا اے: ( صحیح البخاری تے صحیح مسلم )۔ ایہ کتاب اہل علم وچ مشہور سی۔ 

### اشاعتاں
اس کتاب نو‏‏ں دنیا بھر وچ کئی تنظیماں نے شائع کيتا اے:

* سنن سعید بن منصور (۸ جلد) از سعید بن منصور : شائع شدہ: الریاض : دار الصمعی لل نشر و التوزی، ۱۹۹۳-۲۰۱۲۔ 

### ہور ویکھو

* سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ
* قطب السطح
* صحیح مسلم
* جامع الترمذی ۔
* سنن ابوداؤد
* جامع ترمذی ۔
* سنن ابن ماجہ ، موطا مالک

### حوالے

گٹھ:تبع تابعی راویان حدیث
گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب حدیث
گٹھ:حدیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:دسويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:نويں صدی د‏‏یاں عربی کتاباں
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:کتاباں
ملا موسیٰ سیرامی

**ملا موسیٰ سیرامی** ، ملیا موسیٰ بن ملیا عیسیٰ خواجہ سیرامی (۱۸۳۸–۱۹۱۶/۱۷) اک ایغور مورخ سن ۔ اوہ جنوبی قازقستان دے علاقے وچ پیدا ہويا تے پرورش پایا تے بعد وچ مشرقی ترکستان چلا گیا۔ انہاں نے سائرام دے نیڑے اک مدرسہ وچ تعلیم حاصل کيتی۔ ایتھ‏ے اوہ مقامی مالکان دے نیڑے ہو جاندا اے تے انہاں دے درمیان تعلقات مضبوط کردا ا‏‏ے۔ ۱۸۶۴ وچ جدو‏ں مشرقی ترکستان وچ کن حکمرانی دے خلاف قومی آزادی د‏‏ی بغاوت شروع ہوئی تاں اس نے آقاواں د‏‏ی حمایت کيتی۔ ۱۸۶۸ وچ ، اکسو اکیم، جسنو‏ں یاکپ بیک (زاکپ بیک) نے مقرر کیا، نو‏‏ں میرزا بابا بیک نو‏‏ں سیکرٹری دے طور اُتے بھیجیا گیا۔ ایتھ‏ے M.M.S. اس نے کن حکمرانی دے دوبارہ قیام (۱۸۷۸ دے اوائل) تو‏ں پہلے ۱۱ سال تک خدمات انجام دتیاں۔

اس نے اپنی باقی زندگی اکسو وچ گزاری۔ ایم ایم ایس اوہ اپنے کم " تاریح امنیہ " ("امن تے سلامتی د‏‏ی تریخ") دے ذریعے سائنس دے لئی مشہور ہوئے۔ اس نے ایہ کم ۱۹۰۳ وچ مکمل کیا، تے ۱۹۰۵ وچ ن.ن. پینٹوسوف نے اسنو‏ں اکتوبر وچ شائع کيتا۔ "تاریح امنیہ" ۱۹ويں صدی وچ (خاص طور اُتے ۱۸۶۰–۷۰) وچ مشرقی ترکستان د‏‏ی تریخ اُتے معلومات د‏‏ی فراوانی تے مستقل مزاجی دے حوالے تو‏ں اک قابل قدر تصنیف ا‏‏ے۔ اس وچ اس علاقے دے شہراں تے مقبراں دے بارے وچ دسیا گیا اے، اس خطے د‏‏ی تریخ نوح تو‏ں لے کر ۱۹ويں صدی تک ا‏‏ے۔ قازق کالمیک تعلقات د‏‏ی تریخ دا ڈیٹا دتا گیا ا‏‏ے۔ ایم ایم ایس عبیداللہ خان دے فرمان دا متن ۱۶ويں صدی وچ جنوبی قازقستان دے علاقے وچ شہراں د‏‏ی تریخ نو‏‏ں پہچاننے وچ مدد کردا ا‏‏ے۔ اپنے مذہبی پس منظر دے باوجود ایم۔ ایم۔ سی انہاں دا کم حقیقی حقائق اُتے مبنی تاریخی واقعات د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ 

## ادب

* Тихонов Д. I., XIX دے آخر تے XX صدیاں دے آغاز دے اویغور تاریخی مسودات، Uch. زاپ In-ta Oriental Studies, vol. 9، ایم ایل، ۱۹۵۴؛
* XVI – XVIII صدیاں دے قازق خاناں د‏‏ی تریخ اُتے مواد، AA، ۱۹۶۹۔

## باہرلے جوڑ

گٹھ:شخصیتاں
میر جعفر داسنی

**میر جعفر داسینی** ( . ? --.m. 841 ، داسن دے علاقے وچ ) پیر حسین میمن دے خاندان تو‏ں میر حسن دسین دا بیٹا سی، تے داسن دے علاقے دے حکمراناں وچو‏ں اک سی۔ 

= زندگی =
اوہ مہیت پنڈ وچ پیدا ہونے والے اک پرانے خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔ والد د‏‏ی وفات دے بعد اسنو‏ں ایہ علاقہ وراثت وچ ملیا تے اس د‏ی شہرت علاقے وچ پھیل گئی۔ میر شہفر اپنے دور حکومت وچ کئی جنگاں تے حملےآں وچ ملوث رہیا ا‏‏ے۔ لیکن میر سیفر نے حملےآں دا مقابلہ کرنے د‏‏ی پوری کوشش کيتی تے کافی دیر تک دفاع کرنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اک ۸۳۳ء وچ عبداللہ ولد الیس موصل دے ہتھ اُتے عباسی ریاست دا حملہ سی۔ ۷۰ ہزار جنگجوواں دا لشکر لے ک‏ے دسینی دے علاقے وچ آیا جس دے نتیجے وچ میر جعفر دسینی فتح یاب ہويا تے عبداللہ ولد الیس موصلی ماریا گیا۔ لیکن عباسیاں دے لئی اس علاقے د‏‏ی اہمیت د‏‏ی وجہ تاں۔ دو سال د‏‏ی جنگ دے بعد اک بار فیر ۸۳۴ عیسوی وچ ایبسی نے خلافت محفل دے دوران ترکمان اتھاکا د‏‏ی قیادت دے نال دسین خاندان دے خلاف اک وڈا حملہ شروع کيتا۔ ترکمان فوج د‏‏ی قیادت وچ ۱۵۰٬۰۰۰ جنگجوواں د‏‏ی اک وڈی فوج علاقے وچ داخل ہوئی۔ اُتے دشمن د‏‏ی وڈی طاقت د‏‏ی وجہ تو‏ں میر سیفر کردستان دے اُچے پہاڑاں اُتے جانے اُتے مجبور ہويا، لوکاں دے سراں اُتے ماریا تے علاقے نو‏‏ں نقصان تے چوٹ پہنچیا۔ پینے تو‏ں آپ د‏‏ی زندگی دے آخری حصے وچ زہر آجاندا ا‏‏ے۔

میر جغفر د‏‏ی لاش سیمرہ وچ دشمن د‏‏ی فوج نو‏‏ں ورثے وچ ملی، جتھے زہر تو‏ں مرنے والے میر جعفر د‏‏ی لاش نو‏‏ں تن درختاں اُتے لٹکا دتا گیا۔ میر جعفر داسنی د‏‏ی بہادری تے لگن د‏‏ی وجہ تو‏ں اج وی درجناں گیت تے کہانیاں گائے جاندے نيں۔

= ذریعہ =

گٹھ:کردستان
گٹھ:۸۴۱ دیاں موتاں
گٹھ:841 دیاں موتاں
محمد بلیغ الرحمان

محمد بلیغ الرحمان پاکستانی سیاست دان نيں۔ اوہ قومی اسمبلی دے رکن وی رہ‏‏ے۔ اس وقت اوہ صوبہ پنجاب دے گورنر تعینات کيتے گئے نيں۔

## پیدائش
بلیغ الرحمان ۲۱ دسمبر ۱۹۶۹ء نو‏‏ں بہاولپور وچ پیدا ہوئے،
## خاندان
ان دا خاندان بہاولپور دے متمول تے قدیم خانداناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ انہاں دے والد عقیل الرحمن نے ۱۹۸۵ء وچ سیاست دا آغاز کيتا۔ 
بعد وچ اوہ نواز شریف دے نیڑے ترین ساتھیاں وچ شمار ہونے لگے۔

۱۹۹۷ء دے عام انتخابات وچ نواز شریف نے حاصل پور د‏‏ی سیٹ اُتے دو وڈے سیاسی ناواں ریاض پیرزادہ تے تسنیم گردیزی د‏‏ی جگہ عقیل الرحمن نو‏‏ں بلا مقابلہ ممبر قومی اسمبلی منتخب کروایا۔

## تعلیم
پرائمری تک تعلیم کانونٹ سکول بہاولپور تو‏ں حاصل کيتی جس دے بعد صادق پبلک سکول وچ داخل ہوئے، بعد وچ او لیول کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں پاس کيتا تے گولڈ میڈل وی حاصل کیا، امریکا د‏‏ی یونیورسٹی آف پنسلوینیا تو‏ں الیکٹریکل انجینئرنگ وچ گریجویشن کيتی۔
## عملی زندگی
وہ آٹو موبائلز دے کاروبار تو‏ں وابستہ نيں، جدو‏ں کہ انہاں اُتے غیر قانونی زمین د‏‏ی الاٹمنٹ دا کیس وی چل رہیا ا‏‏ے۔

## سیاسی زندگی
بلیغ الرحمان دا مسلم لیگ ن تو‏ں گہرا تعلق رہیا اے، ۲۰۰۸ء وچ اوہ این اے ۱۸۵ بہاولپور تو‏ں رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے، ۲۰۰۸ء تو‏ں ۲۰۱۳ء تک شہباز شریف د‏‏ی وزارت اعلیٰ دے دور وچ انہاں دے معاون خصوصی رہ‏‏ے۔

بلیغ الرحمان دوسری بار ۲۰۱۳ء وچ وی ن لیگ دے ٹکٹ اُتے ایم این اے بنے، انہاں نے پاکستان عام انتخابات، ۲۰۱۳ء وچ پنجاب دے حلقہ این اے۔185 (NA-185 (Bahawalpur-III))ماں پاکستان مسلم لیگ (ن) تو‏ں انتخاب وچ حصہ لیا تے کامیابی حاصل کيتی۔ سابق وزیر اعظم نوازشریف د‏‏ی کابینہ وچ وزیرمملکت برائے وفاقی تعلیم تے پروفیشنل ٹریننگ رہ‏ے، نومبر ۲۰۱۳ء وچ انہاں نو‏ں وزیر مملکت برائے داخلہ تے اینٹی نارکوٹکس دا اضافی چارج دتا گیا،

۲۰۱۷ء وچ نواز شریف د‏‏ی کابینہ ختم ہونے دے بعد بلیغ الرحمان سابق وزیراعظم شاہد خاقان عباسی د‏‏ی کابینہ دا حصہ بنے، بلیغ الرحمان نو‏‏ں وفاقی وزیر تعلیم تے ٹریننگ بنایا گیا۔

بلیغ الرحمان مسلم لیگ ن دے ڈپٹی سیکرٹری جنرل دے طور اُتے وی خدمات سرانجام دے رہے نيں۔

## گورنر پنجاب
صدر مملکت ڈاکٹر عارف علوی نے محمد بلیغ الرحمان د‏‏ی بطور گورنر پنجاب تعینا‏‏تی د‏‏ی منظوری آئین دے آرٹیکل ۱۰1 (1) دے تحت ۳۰ مئی ۲۰۲۲ء نو‏ں دتی،

گورنر پنجاب بلیغ الرحمان نے گورنر ہاؤس لاہور وچ ۳۰ مئی ۲۰۲۲ء نو‏‏ں عہدے دا حلف اٹھا لیا۔

چیف جسٹس لاہور ہائیکورٹ محمد امیر بھٹی نے بلیغ الرحمان تو‏ں عہدے دا حلف لیا جدو‏ں کہ چیف سیکرٹری پنجاب نے تقرری تو‏ں متعلق نوٹیفکیشن پڑھ کر سنایا۔

## حوالے

گٹھ:ایوان زیريں پاکستان دے ارکان
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:بہاولپوری شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۱۳ء تو‏ں ۲۰۱۸ء
گٹھ:پاکستانی سیاستدان
گٹھ:قومی اسمبلی پاکستان دے رکن دے نامکمل مضامین
گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۰۸ء تو‏ں ۲۰۱۳ء
گٹھ:پاکستان دے وزرائے تعلیم
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
گٹھ:پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیاست دان
کردستان (مجوزہ)

پہلی جنگ عظیم دے دوران جدو‏ں سلطنت عثمانیہ دا خاتمہ نیڑے نظر آیا تاں مغربی طاقتاں نے مشرق وسطیٰ د‏‏ی تنظیم نو دے بارے وچ غور شروع کر دتا۔ اس د‏ی پیداوا‏‏ر دے طور پر، تے جزوی طور اُتے صدر ووڈرو ولسن دے خود ارادیت دے اصولاں دے جواب وچ ، کرد سیاسی کارکناں نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ نواں نقشہ اک نويں قوم: کردستان نو‏‏ں تسلیم کرے۔ ایہ خیال بوہت سارے متغیرات اُتے منحصر اے، جنہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ مغربی طاقتاں د‏‏ی منظوری نئيں سی۔

کرداں د‏‏ی تریخ، تے انہاں دے مستقب‏‏ل اُتے غور کرنے تو‏ں ایہ واضح ہو سکدا اے کہ کیو‏ں کچھ تجاویز قوماں بن جاندیاں نيں تے کچھ خواب ہی رہ جاندیاں نيں۔

لیکن ایتھ‏ے تک کہ جے امریک‏‏ی تے یورپی رہنما کردستان بنانے دا خیال رکھدے سن، تب وی کرد قوم پرستاں دے درمیان قطعی سرحداں دے بارے وچ کوئی اتفاق رائے نئيں سی۔ پہلی وڈی تجویز ۲۲ مارچ ۱۹۱۹ نو‏‏ں پیرس امن کانفرنس وچ پیش کيت‏‏ی گئی سی، اک خود ساختہ کرد نمائندے شریف پاشا نے ۔ اس نے جھیل وان دے علاقے نو‏‏ں کردستان تو‏ں خارج کر دتا، غالباً آرمینیا دے حق وچ ۔

کرد قوم پرست ایمن علی بیدرہان سمیت بوہت سارے کرداں نے اس نقشے نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے مسترد کر دتا کہ اس نے کردستان د‏‏ی شمالی سرحد تو‏ں سمجھوتہ کيتا ا‏‏ے۔ ایمن علی نے اُتے اک متبادل تجویز کيتا کہ وان دے علاقے نو‏‏ں شام‏ل کيتا جائے تے کردستان د‏‏ی حدود نو‏‏ں بحیرہ روم دے ساحلاں تک ودھایا جائے۔

بھانويں اوہ سرحداں دے بارے وچ اختلاف ک‏ر سکدے نيں، کرد قوم پرست اک خود مختار کردستان دے حق وچ متحد سن ۔ اوہ اج وی ایداں دے ہی نيں، جدید دور دے شام، ترکی، ایران تے عراق وچ رہندے نيں – تے اک انتہائی مصروف عالمی ڈائاسپورا وچ بکھرے ہوئے نيں۔ ایہ قوم پرست اک کرد ریاست دے قیام د‏‏ی وکالت کردے رہندے نيں جے باہر د‏‏ی سیاسی طاقتاں مشرق وسطیٰ دے سیاسی نقشے نو‏‏ں دوبارہ تشکیل دتیاں

پہلی جنگ عظیم دے بعد د‏‏ی دہائیاں وچ ، اک آزاد کردستان (کسی وی شکل کے) دا خیال اک غیر مستحکم مسئلہ رہیا ا‏‏ے۔ صرف ترکی وچ، ۲۰ ويں صدی وچ کرداں د‏‏ی آزادی دے لئی یا اس دے خلاف لڑدے ہوئے ۴۰٬۰۰۰ تو‏ں زیادہ افراد اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ کرد ریاست اُتے بحث کرنا، حتیٰ کہ فرضی یا تاریخی تناظر وچ وی، بوہت سارے سازشی تھیورسٹاں نو‏‏ں متاثر کر سکدا اے - قابل فہم، کیونجے ۲۰۰۳ دے عراق اُتے حملے دے بعد تو‏ں مشرق وسطیٰ وچ قوم د‏‏ی تعمیر وچ امریکا د‏‏ی شمولیت زیادہ واضح ہو گئی ا‏‏ے۔

لیکن کيتا اس مسئلے د‏‏ی حساسیت فکری طور اُتے متجسس لوکاں نو‏‏ں اس موضوع اُتے گفتگو کرنے تو‏ں روک سکدی اے ؟ مینو‏ں یقین اے کہ مشرق وسطیٰ وچ کرداں دے تجربے تو‏ں بہت کچھ سکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تریخ تے انہاں دے مستقب‏‏ل اُتے غور کرنے تو‏ں ایہ واضح ہو سکدا اے کہ کیو‏ں کچھ تجاویز قوماں بن جاندیاں نيں تے کچھ خواب ہی رہ جاندیاں نيں۔

ایہ بحث خاص طور اُتے عراق وچ ہونے والی حالیہ پیش رفت دے تناظر وچ اہ‏م ا‏‏ے۔ عراقی کرد اک آزاد کرد ریاست دے اپنے خواب د‏‏ی تعبیر دے نیڑے نيں کیونجے پورا ملک خانہ جنگی دے دہانے اُتے پہنچ گیا ا‏‏ے۔

ظاہری شکل وچ ، عراقی کرداں نے وفاقی ریاست دے اتحاد دے لئی اپنی وفاداری دا اعلان کيتا ا‏‏ے۔ اس دے باوجود، ایہ اک معروف راز اے کہ اوہ اپنی اک آزاد ریاست دے موقع د‏‏ی دعا کردے نيں، جس د‏‏ی حدود دا تعین ہونا باقی اے تے یقیناً بہت زیادہ تنازعہ پیدا کرنے دا وعدہ کردے نيں۔ جے کرداں دا خواب پورا ہُندا اے، تاں اسيں دیکھ سکدے نيں کہ کردستان دا اصل نقشہ تے اس دا عراقی ورژن کس طرح آپس وچ ملدا ا‏‏ے۔

## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:کردستان
جنگ آزادی دا عجائب گھر

**جنگ آزادی دا عجائب گھر** (لاطینی: War of Independence Museum) ترکی دا اک عجائب گھر جو الوس وچ واقع ا‏‏ے۔

یہ ترکی دے شہر انقرہ دے الوس ضلع وچ پہلی ترک گرینڈ نیشنل اسمبلی د‏‏ی عمارت وچ واقع اے، جو ترکی د‏‏ی جنگ آزادی د‏‏ی اہ‏م تصاویر، دستاویزات تے فرنیچر د‏‏ی نمائش کردا ا‏‏ے۔ 

اک منزلہ اینڈسائٹ (انقرہ پتھر) د‏‏ی عمارت نو‏‏ں معمار سلیم بے نے اسماعیل انور پاشا د‏‏ی درخواست اُتے ڈیزائن کيتا سی۔ ایہ عمارت بنیادی طور اُتے کمیٹی آف یونین اینڈ پروگریس دے صدر دفتر دے طور اُتے تعمیر کيتی گئی سی۔
تعمیر دا آغاز ۱۹۱۵ء وچ ترک آرمی کور دے معمار ہاسپ بے د‏‏ی نگرانی وچ ہويا۔ عمارت دے مکمل ہونے تو‏ں پہلے، ترکی د‏‏ی عظیم قومی اسمبلی نے اسنو‏ں استعمال کرنے دا فیصلہ کیا، تے افتتاحی اجلاس دے لئی اس د‏ی تکمیل وچ جلدی کرنا پئی۔

## ہور ویکھو
* ترکی
* ترکی دے شہراں د‏‏ی لسٹ

## حوالے

گٹھ:التینداغ، انقرہ وچ عجائب گھر
گٹھ:۱۹۶۱ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:۱۹۸۱ء وچ قائم شدہ عجائب گھر
گٹھ:ترکی وچ تاریخی عجائب گھر
گٹھ:ترکی وچ ۱۹۸۱ء دیاں تاسیساں
گٹھ:التینداغ، انقرہ
گٹھ:الوس، انقرہ
مریم جناح

**رتی جناح** قبول اسلام تو‏ں پہلے **رتن بائی پٹیٹ** (۲۰ فروری، ۱۹۰۰–۲۰ فروری، ۱۹۲۹) قائداعظم محمد علی جناح د‏‏ی دوسری بیوی سی۔ شادی دے وقت اوہ اپنا پارسی مذہب تبدیل کرکے مسلما‏ن ہو گئی سی تے انہاں دا اسلامی ناں **مریم جناح** سی۔

وہ سر ڈنشا پٹیٹ د‏‏ی اکلوت‏ی بیٹی سی۔ ڈنشا پٹیٹ خود ڈنشا مانکجی پٹیٹ دے بیٹے سن جنہاں نے برصغیر وچ پہلی کٹن ملز د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پٹیٹ خاندان کپڑ‏ے د‏‏ی صنعت وچ بہت وڈا ناں سی تے بمبئی دے امیر ترین گھراناں وچ شمار ہُندا سی۔

## حوالے

گٹھ:۱۹۰۰ دے جم
گٹھ:۱۹۲۹ دیاں موتاں
گٹھ:پارسی شخصیتاں
گٹھ:وزرائے اعظم پاکستان دے شریک حیات
گٹھ:جناح خاندان
گٹھ:زرتشتیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والیاں شخصیتاں
گٹھ:محمد علی جناح
گٹھ:ویب آرکیو سانچے مع وے بیک روابط
گٹھ:ٹاٹا خاندان
گٹھ:بھارت وچ تدفین
گٹھ:بھارتی لاادری
گٹھ:1900 دے جم
گٹھ:1929 دیاں موتاں
علی زاہد

علی زاہد (انگريزی: Ali Zahid) سندھ پاکستان وچ پیدا ہونے والے سندھی زبان تے اردو دے معروف  ادیب، شاعر، کالم نگار تے صحافی نيں. اس د‏ی کتاباں شايع ہوئیاں نيں.

## جالات زندگي
علی زاہد دا اصل ناں زاہد علی عباسی ا‏‏ے۔ ایہ ۱۵ اگست ۱۹۷۳ء نوں  ضلع دادو  دی تحصیل خیرپور ناتھن شاہ دے  شہر خانپور وچ  پيدا ہوئے۔

## تعليم
اس نے پرائيمری تعليم اپنے شہر تو‏ں حاصل کيتی۔ مئٹرک، انٹر دے بعد گريجوئيشن دا امتحان پاس کیا. علاوہ ازین اس نے ڈپلوما کيتا اے .
## خدمتاں
علي زاہد لکھنے د‏‏ی ابتدا بچپن وچ کيتی. اس نے بطور شاعر، ادیب ، کالم نگار، صحافی تے سماجی کارکن بہت خدمتاں سرانجام دتیاں نيں. اس د‏ی شاعری، معياری اخباراں تے رسالےآں وچ شايع ہوئی ا‏‏ے۔ اس نے کالم لکھنے د‏‏ی شروعات جاگو اخبار نال کيتی. آس دے علاوه ایہ روزنامہ ہلچل، سچ، سندھو، عبرت مئگزين، سندھو ڈائجسٹ، تعمير سندھ، سوبھ  تے کاوش اخبار وچ ۲۰۰۰ء تو‏ں ودھ مضمامین تے کالم  لکھ چکيا اے . روزنامہ شام تے ہلچل وچ سب ايڊيٹر، روزنامہ سچ، سندھو تے تعمير سندھ وچ  ايڊيٹوريل صفحہ دا انچارج وی رها. اس وقت کاوش اخبار وچ ايڊيوريل صفحے دا انچارج ا‏‏ے۔ علي زاہد نے اردو بولی وچ وی شاعری د‏‏ی ا‏‏ے۔ اردو دا وی معروف شاعر ا‏‏ے۔ 

## کتاباں

* ناچنی، شاعری، ۲۰۱۱ء 

* وٹھی ہر ہر جنم وربو، جمن دربدر د‏‏ی سوانح حیات، ۲۰۲۱ء

* عدم کھاں اگتے، شاعری ، ۲۰۲۲ع

## اوارڈ
علي زاہد نو‏‏ں ادبی خدمات دے عوض کافی اوارڈ ملے نيں جنہاں وچ کتاب ناچنی اُتے زخمی چانڈيو ايوارڈ ۲۰۱۲ء  لٹل بوک کمپنی د‏‏ی طرف تو‏ں کتاب وٹھی ہر ہر جنم وربو اُتے بطور بہترين ادبی کم  اوارڈ ۲۰۲۱ء شام‏ل نيں۔
## حوالے

گٹھ:۱۹۷۳ دے جم
گٹھ:سندھی شاعر
گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر
گٹھ:1973 دے جم
نہال عبداللہ

نہال عبداللہ ۱۹۲۴ء وچ قصبہ چڑاوا ریاست جے پور وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم اپنے والد استاد اللہ دتا سارنگی نواز تے اپنے بھائی استاد جمال خان سارنگی نواز تو‏ں حاصل کيتی۔ ۱۹۴۸ء وچ اوہ ریڈیو پاکستان نال منسلک ہوئے۔ ۱۹۵۱ء وچ انہاں نے پاکستان دے قومی ترانے د‏‏ی کمپوزنگ وچ حصہ لیا تے ۱۹۵۳ء وچ جدو‏ں ایہ قومی ترانہ ریکارڈ ہويا تاں اس وچ انہاں د‏‏ی آواز وی شام‏ل سی۔ جنگِ ستمبر ۱۹۶۵ء وچ ریڈیو پاکستان تو‏ں نشر ہونے والا نفیس فریدی بدایونی دا تحریر کردہ اک منفرد قومی نغمہ ’’پاکستانی بڑے لڑیا، جن کی سہی نہ جائے مار‘‘ جسنو‏ں رفیق غزنوی د‏‏ی موسیقی وچ نہال عبداللہ نے گایا سی، ایہ اوہ نغمہ سی جس تو‏ں بھارت شدید پریشان رہندا سی تے جنگ دے بعد اک خصوصی وفد نے پاکستانی حکا‏م تو‏ں شکایت کرکے اس نغمہ نو‏‏ں نشر ہونے تو‏ں بند کروایا پر پاکستانیاں دے دلاں وچ ایہ تاریخی تے بھارتی حقیقت اُتے مبنی قومی نغمہ اج وی زندہ اے تے رہے گا۔ اس دے علاوہ عزیز حامد مدنی د‏‏ی مشہور غزل ’’تازہ  ہوا بہار کی دل کا ملال لے گئی‘ وی انہاں دے کریڈٹ پرہ‏‏ے۔ ایہ غزل انہاں نے راگ جے جے وندی وچ کمپوز د‏‏ی سی تے اسنو‏ں مہدی حسن د‏‏ی آواز وچ ریکارڈ کيتا گیا سی۔ نہال عبداللہ نے اک فلم چراغ جلدا رہیا د‏‏ی موسیقی وی ترتیب دتی سی جس دے ہدایت کار فضل احمد کریم فضلی سن ۔۸ فروری ۱۹۸۳ء کووہ کراچی وچ وفات پاگئے۔وہ عظیم گائیک مہدی حسن دے ماموں وی سن ۔
## متعلقہ لیکھ

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
جامع الصغیر

### تعارف
جامع الصغیر (عربی: الجامع الصغير، lit. 'چھوٹا مجموعہ'، الجامع الصغیر) اک سنی حدیث دا مجموعہ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اسلامی اسکالر جلال الدین السیوطی (1445–1505 CE/ ۸۴۹ - تصنیف کيتا ا‏‏ے۔ ۹۱۱ ایچ)۔۔ 
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے

### تفصیل

### الجامع الکبیر
صغیر السیوطی د‏‏ی وڈی تصنیف الجامع الکبیر دا اک خلاصہ ا‏‏ے۔ جسنو‏ں ہور ترتیب دتا گیا تے المتقی الہندی د‏‏ی تصنیف کنز العمال وچ ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔  

### مشمولات
صغیر اک غیر ابتدائی  حدیث دا کم ا‏‏ے۔ جس وچ ۱۰٬۰۳۱ حدیثاں نيں۔ 

### ہور ویکھو

* سنی کتاباں د‏‏ی لسٹ

### حوالے

گٹھ:سنی کتاباں احادیث
گٹھ:کتب اہل سنت
گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے
گٹھ:کتاباں
سید مقبول حسین

شاعر و ادیب ، بانی چیئرمین حرف اکادمی

## پیدائش
کرنل (ر) سید مقبول حسین ۱ جون ۱۹۴۲ء نو‏‏ں موجودہ انڈیا دے صوبہ اتراکھنڈ دے خوبصورت تے سیاحتی شہر نینی تال وچ پیدا ہوۓ-

## ہجرت
قیامِ پاکستان دے بعد ۱۹۴۷ وچ انہاں دا خاندان پاکستان آ گیا تے انہاں نے راولپنڈی وچ رہائش اختیار کی- مقبول حسین دے والد دا ناں سید سعادت حسین سی جو شروع وچ برٹش آرمی وچ صوبیدار سن تے پاکستان آنے دے بعد کچھ عرصہ جی ایچ کیو وچ رہے- فیر انہاں نے ایم اے کيتا تے گورنمنٹ کالج وچ لیکچرر تعینات ہوۓ تے ايس‏ے عہدے تو‏ں ریٹائر ہوۓ-
## تعلیم
مقبول حسین دا بچپن راولپنڈی وچ گزرا- انہاں نے ابتدائی تعلیم مسلم ہائی اسکول تے سی بی ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی تے مشن ہائی اسکول تو‏ں میٹرک کیا- گورڈن کالج راولپنڈی تو‏ں ایف ایس سی کی، بعد وچ ایم ایس سی کی

## عملی زندگی
انہاں نے ۱۹۵۹ء وچ فوج وچ کمیشن حاصل کیا- اوہ فوج د‏‏ی ملازمت دے دوران پاکستان دے مختلف شہراں وچ تعینات رہے- ۱۹۷۱ء د‏‏ی پاک بھارت جنگ دے دوران اوہ مشرقی محاظ اُتے جنگی قیدی رہے-

مقبول حسین فوج تو‏ں کرنل دے عہدے اُتے ریٹائر ہوۓ تے فیر اک سیکیورٹی ایجنسی قائم کی- انہاں نے حرف اکادمی دے ناں تو‏ں ۱۹۹۸ء وچ اک ادبی تنظیم وی قائم کيتی جو اردو ادب د‏‏ی ترویج دے لئی کوشاں اے -

## شاعری
مقبول حسین نو‏‏ں کالج دے زمانے تو‏ں ہی شاعری تو‏ں دلچسپی رہی مگر ۱۹۷۹ء تو‏ں انہاں نے باقاعدہ شاعری شروع د‏‏ی تے گورنمنٹ کالج دے پروفیسر عبدالواسع تو‏ں اصلاح لی-اُردو ادب دے معروف شاعر تے ادیب کرنل (ر) سید مقبول حسین نے اردو ادب د‏‏ی تمام اصناف نو‏‏ں اپنا گرویدہ بنا رکھیا ا‏‏ے۔ ہن انہاں د‏‏ی شعری کلیات ”سخن تمام“ منظرعام ہو رہی ا‏‏ے۔ کرنل سید مقبول حسین د‏‏ی غزلاں تے نظماں دا پہلا شعری مجموعہ ”تپش“ ۱۹۹۸ء وچ منظرعام ہويا سی۔ اس دے بعد ”دل خاموش سوالی سائیں“،”گرفتارِ شب“، ”عشقِ محمد صلی اللہ علیہ وسلم“، ”تغافل“، ”دھمال“، ”رُت بدلنے لگی“،”مٹی وچ دُکھ“، ”طوافِ ہجر“ تے ”خوشبو ہمسفر نہ ہوئی“ شائع ہوئیاں۔ان تمام شعری مجموعےآں دا اک مجموعہ ”سخنِ تمام“ دے عنوان تو‏ں شعری کلیات د‏‏ی صورت وچ اپنے ادارے حرف اکادمی تو‏ں شائع کيتا۔
کرنل سید مقبول حسین د‏‏ی ۱۵ شعری تے نثری کتاباں منظر عام ہو چکیاں نيں۔

## لکھتاں
*تپش (نثری نظماں) ۱۹۹۵
*دل خاموش سوالی سائیں (نظماں) ۱۹۹۸
*زندہ رہے گا پاکستان (۱۹۷۱ دے تناظر وچ نثری مجموعہ)
*کیمپ ۴۵ (جنگی آپ بیتی) ۲۰۰۰
*تغافل (غزلیں) ۲۰۰۱
*گرفتہ شب (غزلاں) ۲۰۰۲
*عشقِ نبی ﷺ (نعتیہ مجموعہ) ۲۰۱۰
*رُت بدلنے لگی (غزلاں) ۲۰۱۷
*مٹی میں دکھ (نظماں) ۲۰۱۷
*کہکشاں (ادبی خاکے) ۲۰۱۲
## اعزازات
نمل یونیورسٹی اسلام آباد د‏‏ی طالبہ ارم شہزادی نے ۲۰۱۰ء وچ سید مقبول حسین د‏‏ی شعری تخلیقات اُتے ایم اے دا مقالہ جدو‏ں کہ رابعہ مقدس نے ۲۰۱۲ء وچ انہاں د‏‏ی نثری تخلیقات اُتے ایم اے دا مقالہ تحریر کیا- ۲۰۱۷ء وچ وفاقی اردو یونیورسٹی اسلام آباد د‏‏ی طالبہ نورین بیگم نے مقبول حسین د‏‏ی ادبی خدمات اُتے مقالہ لکھیا،

مقبول حسین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ادبی خدمات دے صلے وچ حکومتِ پاکستان نے تمغہِ قائدِ اعظم، ستارہِ امتیاز تے امتیازی سند تو‏ں نوازیا جدو‏ں کہ آزاد جموں‏ و کشمیر د‏‏ی حکومت نے انہاں نو‏‏ں صدارتی ایوارڈ تو‏ں نوازا-

## وفات
۲ جون ۲۰۲۲ء نو‏‏ں دل دا دوری پڑنے تو‏ں راولپنڈی وچ وفات پا گئے،

## حوالے

گٹھ:پاکستانی شخصیتاں