open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
دریائے نور (اخبار)

**دریائے نور** برطانوی راج وچ اردو بولی دا اخبار سی۔ ایہ اخبار کوہ نور دے چند ماہ بعد 1850ء نو‏‏ں ایہ اخبار تو‏ں جاری ہويا۔ اس اخبار دا دفتر وی ايس‏ے عمارت وچ واقع سی جتھ‏ے کوہ نور دا دفتر موجود سی۔ فقیر سراج الدین اس دے سرپرست ا ور شہسوار الدین مدیر سن ۔ اس اخبار دے اک مدیر منشی مہدی حسین خاں سن جو اختلاف رائے د‏‏ی بنا اُتے مستعفی ہوئے گئے سن تے بعد وچ جنہاں نے ملتان تو‏ں **ریاض نور** جاری کيت‏‏ا۔ اس اخبار نو‏‏ں سرکاری سرپرستی حاصل نئيں ہوئی، جس د‏‏ی وجہ غالباً ایہ سی کہ ایہ پولیس دے حکا‏م د‏‏ی بدعنوانیاں نو‏‏ں بے نقاب کيت‏‏ا کردا سی تے نظم و نسق اُتے وی نکتہ چینی کردا سی۔ اس د‏ی اشاعت اک سو تو‏ں زیادہ سی تے ایہ اشاعت اک ایداں دے اخبار دے لئی تسلی بخش سمجھی جاندی سی جسنو‏ں حکومت کیت‏‏ی سرپرستی حاصل نہ ہوئے۔ ایہ اخبار ہر اتوار نو‏‏ں نکلیا کردا سی تے اس دا سائز کوہ نور تو‏ں وڈا تھا۔چاں کہ ایہ اخبار کوہ نور دا اولین حریف سی اس لئی انہاں دونے دے درمیان خوب چپقلش رہی۔ دریائے نور زیادہ عرصہ زندہ نہ رہ سکيت‏‏ا تے بالآخر 1854ء وچ ہمیشہ دے لئی بند ہوئے گیا۔

## حوالے

گٹھ:ہندوستان وچ 1850ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات
گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات
گٹھ:اخبار
مسلم آؤٹ لک (اخبار)

**دی مسلم آؤٹ لک** 1922ء وچ لاہور تو‏ں جاری ہونے والا بر صغیر پاک و ہند دا پہلا انگریزی روزنامہ اخبار سی جو مسلماناں دے اہتمام تو‏ں جاری ہويا۔ اس دا اجرا رفاہِ عام پریس دے مالک عبد الحق نے کيت‏‏ا۔ اسنو‏ں پنجاب آبزرور د‏‏ی بندش دے باعث جاری کيت‏‏ا گیا سی۔ ایہ اخبار مسلماناں دا ترجمان تے اسلامی اتحاد دا داعی سی۔ ایہ اخبار 1932ء وچ بند ہوئے گیا۔ اس وقت اس د‏ی اشاعت 2,200 سی۔

## حوالے

گٹھ:بھارت وچ 1922ء دیاں تاسیساں
گٹھ:پاکستان دے کالعدم اخبارات
گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات
گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات
گٹھ:لاہور وچ میڈیا
گٹھ:اخبار
روضات الجنات

**روضات الجنات** جس دا پورا ناں روضات الجنات فی احوال العلماء والسادات، شیعہ علم رجال د‏‏ی اہ‏م کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس دے مولف محمد باقر خوانساری ني‏‏‏‏ں۔
## کتاب دا تعارف
کتاب روضات الجنات سیرت علما تے فقہا د‏‏ی اہ‏م ترین کتاباں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ جس دے دو حصے نيں: اک: فقہا شیعہ تے دوسرا: علما ۔ دوسرے حصے وچ شیعہ تے اہل سنت علما دا تذکرہ اے جو فقہ دے ماہر نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ہر فقیہ تے عالم دے ذیل وچ ناں ونسب تے تالیفات دے نال جرح وتعدیل دا ذکر وی کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔
## مولف دا تعارف
مولف دا ناں سید محمد باقر خوانساری اے، ایران دے شہر خوانسار وچ پیدا ہوئے تے اپنے دادا جعفر بن حسین خوانساری تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ تعلیم دے حصول دے اصفہان تے کربلا دا سفر وی کيت‏‏ا تے 1313 ہجری وچ اصفہان وچ وفات پائی تے تخت فولاد وچ دفن ہوئے۔
## شرحاں تے حاشیے
کتاب روضات الجنات اُتے متعدد شرحاں تے حاشیے لکھے گئے جنہاں وچ
نفحات الروضات،
کلمات علی ساحل البحر،
اغلاط الروضات،
شامل ني‏‏‏‏ں۔
گٹھ:کتاباں
سمبڑیال

**سمبڑیال**  پنجاب پاکستان دے ضلع سیال کوٹ دی تحصیل سمبڑیال دا اک شہر اے ۔ ایہ شہر تحصیل سمبڑیال دا راجگڑھ اے ۔

گٹھ:پنجاب دے شہر
گٹھ:پاکستان دے شہر
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع سیال کوٹ
سما سٹھا

**سما سٹھا** پنجاب پاکستان دے ضلع بہاولپور  دی تحصیل بہاولپور (صدر) وچ اک قصبا تے ریلوے جنکشن اے ۔

گٹھ:لہندے پنجاب دے قصبے
گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:ضلع بہاولپور
گرج

**گرج** اوس آواز نوں کہیا جاندا اے جیہڑی اسمانی بجلی دے کڑکݨ نال پیدا ہُندی اے ۔

گٹھ:موسم
گٹھ:سائنس
گٹھ:بجلی
گٹھ:سائنسی علم
تولیا

تولیا اک خاص بناوٹ آلے اوس کپڑے نوں کہیا جاندا اے جیہنوں گِلا پِنڈا پوچݨ تے سکاوݨ واسطے ورتیا جاندا اے ۔

گٹھ:کپڑا
گٹھ:چیزاں
جنگل جلیبی

جنگل جلیبی (Pithecellobium dulce) خاص طور تے لمے ایشیا وچ اُگݨ آلا مٹر ٹبر دا پَھل دار درخت اے ۔ لمے ایشیا توں علاوا ایہ پیسفک ساگر ، امریکا تے میکسیکو وچ وی اُگدا اے ۔ 

ایہدے بی دی پھلی وچ کھٹا مِٹھا گُدا ہُندا اے جیہڑا پاکستان ، بھارت تے میکسیکو وچ کچا کھادا جاندا اے ۔ گوشت دے مُختلف پکواناں وچ تے چینی تے پاݨی دے نال مشروبات وچ وی استعمال کیتا جاندا اے ۔

## ہور دیکھو
*ساگواݨ
*بوہڑ
*پپل
*چیڑھ
*جنگل جلیبی

## باہرلے جوڑ

گٹھ:رکھ
گٹھ:سائنس
گٹھ:جیون پڑھت
گٹھ:پنجاب دے رکھ
جوانی پھر نہیں آنی 2

**جوانی پھر نہیں آنی 2** اک پاکستانی اردو فلم اے ۔

گٹھ:پاکستانی فلماں
گٹھ:فلم
نحو

**نحو** (انگریزی: Syntax) گریمر تے بولی پڑھت دا اوہ حِصا اے جیہدے وچ مرکبات تے جُملےآں دی بناوٹ تے جُملیاں وچ اِستعمال ہوݨ آݪے لفظاں دی ترتیب نوں پرکھیا جاندا اے۔ ایہ عِلم **نحو** کہلوندا اے۔

## ہور دیکھو
*گریمر
*صرف
*نحو
*پنجابی گریمر

گٹھ:پنجابی گریمر
گٹھ:لسانیات
گٹھ:بولی علم
گٹھ:بولی پڑھت
گٹھ:گریمر
قائی قبیلہ

**قائی قبیلہ** (ترکی: Kayı boyu) ترک قبیلے د‏‏ی اک وڈی شاخ جو غز ترک دے 24 قبیلے وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ **قائی** ترکی زبان دا لفظ اے جس دے معنی نيں "وہ شخص جس دے پاس قوت و اقتدار ہو"۔ ایہ اک خانہ بدوش تے جنگجو قبیلہ سی۔

قائی قبیلہ گیارہويں صدی وچ وسط ایشیا تو‏ں اناطولیہ آیا جتھ‏ے اس وقت سلجوقی سلطنت د‏‏ی حکمرانی سی۔ اس دے علاوہ قبیلہ دے بعض خاندان چودہويں صدی تو‏ں بلقان وچ وی آباد ني‏‏‏‏ں۔

موجودہ ترکی وچ صوبہ بیلیجک (Bilecik) قائی قبیلہ دا مرکز سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ دولت عثمانیہ دے عثمانی سلاطین دا شجرہ نسب ايس‏ے قبیلے تو‏ں جا ملدا ا‏‏ے۔

## قبیلہ دا نسب
غز (Oğuz) قبیلہ د‏‏ی دو شاخاں نيں: پہلی شاخ؛ **بوزوق** (Bozok) تے دوسری شاخ؛ **اوچوق** (Üçok) ا‏‏ے۔

غز د‏‏ی تن شاخاں تے سن جنہاں دے سرداراں نو‏‏ں "بوزوقلار" (Bozoklar) کہیا جاندا سی:
# شاخ "گون خان" (Gün Han)‏
# شاخ "آی خان" (Ay Han)‏
# شاخ "ییلدیز خان" (Yıldız Han)

"غون خان" شاخ دے چار قبیلے سن :
# "قائی قبیلہ" (Kayı) عثمانی خاندان ايس‏ے تو‏ں سی۔
# "بیات" (Bayat)
# "آلقا اولی" (Alkaevli)
# "قرہ اولی" (Karaevli)

## سیاسی حالت تے ہجرت
بعض تاریخی مآخذ تے مجموعہ دستاویزات عثمانی تو‏ں معلوم ہُندا کہ ایہ قبیلہ گیارہويں صدی وچ منگولاں دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنے سردار "گوندوز الپ" د‏‏ی قیادت وچ وسط ایشیا تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے اناطولیہ آ گیا سی جو اُس وقت سلجوقی سلطنت د‏‏ی عملداری وچ سی۔ اناطولیہ پہنچ ک‏ے ایہ قبیلہ مشرقی اناطولیہ دے شہر اخلاط وچ خیمہ زن ہويا۔ اگلے سال اس دے سردار گوندوز الپ د‏‏ی دریائے دجلہ وچ ڈُب کر موت ہوئے گئی۔ اس دے بعد انہاں دے بیٹے سلیمان شاہ قبیلہ دے سردار بنے۔ چند برساں دے بعد دریا پار کردے ہوئے انہاں د‏‏ی وی موت ہوگئی۔ بعد وچ انہاں دے بیٹے ارطغرل قبیلہ دے سردار بنے جو سلطنت عثمانیہ دے بانی عثمان اول دے والد سن ۔ اج وی مشرقی اناطولیہ وچ قائی قبیلہ دے بوہت سارے آثار تے قبراں ملدی ني‏‏‏‏ں۔

قبیلہ دا سردار بننے دے بعد ارطغرل اپنے خاندان دے نال ارزنجان چلا گیا، جتھ‏ے سلاجقہ روم تے خوارزمین دے درمیان جنگ چل رہی سی۔ ارطغرل قونیہ دے سلطان علاء الدین کیقباد اول تو‏ں جا ملیا جو سلاجقہ روم دے زوال دے بعد اک مضبوط سلطنت بنی۔

ایسا معلوم ہُندا اے کہ ایہ خاندان تقریباً سنہ 1229ء وچ اخلاط تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے دریائے دجلہ نو‏‏ں پار ک‏ر ک‏ے قونیہ چلا گیا سی۔

فیر سنہ 1299ء وچ ارطغرل دے بیٹے عثمان اول نے اناطولیہ وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی بنیاد رکھی، جو تقریباً 600 سالاں تک سب تو‏ں وڈی سلطنت رہی۔

## قائی قبیلہ دا شجرہ نسب
thumb|320x320px|'''قائی قبیلہ دا شعار'''

## حوالے

گٹھ:ارطغرل غازی
گٹھ:عثمانیہ خاندان
گٹھ:ترک اقوام
گٹھ:قائی قبیلہ
گٹھ:ترک
پایہ تخت: عبد الحمید

**پایہ تخت عبد الحمید** (ترکی: Payitaht Abdülhamid) اک ترکی تاریخی ڈرامہ سیریز اے جسنو‏ں "ای ایس فلم" کمپنی نے تیار کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ اک اینٹی ڈیموکریٹک، اینٹی سیمیٹک تے سازشی عالمی نظریے نو فروغ دیندا اے، جس چ شو "آزاد پریس، سیکولرزم تے جمہوریت نو غیر ملکی طاقتاں، مذہبی اقلیتاں تے بے خدا لبرلاں دے کم دے طور تے پیش کردا اے، تے انہاں دی آخری تباہی۔" سیریز دے سارے ولن، کوئی وی قومی شناخت، عزت تے سلامتی لئی یہودیاں توں زیادہ خطرناک نئیں اے۔" ایہ ڈرامہ دنیا د‏‏ی کئی زباناں وچ ترجمے دے نال اردو بولی وچ وی ترجمہ ہويا ا‏‏ے۔

## کردار
یہ اک سلطنت تے عہد اُتے مبنی اک ڈرامہ سیریز اے، جس وچ بے شمار کردار نيں، چند اہ‏م کردار ایہ نيں:

## حوالے

گٹھ:اسلامی ٹیلی ویژن سلسلے
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے بارے وچ ٹیلی ویژن سیریز
گٹھ:ترکی
رومی کونسل

**رومی کونسل**  رومی جمہوریہ (509 تو‏ں 27 ق م تک) وچ سب تو‏ں وڈا سیاسی دفتر یا برسر منصب تھا۔قدیم رومی کونسل شپ نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا منصب سمجھدے سن ۔ رومی ہر سال کونسل دا انتخاب کردے جو اک سال تک کم کردے سن ۔ 27 ق م وچ رومی سلطنت دے قیام دے بعد کونسل دا عہدہ محض نمائشی رہ گیا۔
**قنصل** یا **قونصل** جمہوریہ روما دے دو اعلیٰ حاکم جو ہر سال قنصل دے ناں تو‏ں منتخب ہُندے تے مل ک‏ے انتظام کردے سن ۔
## ہور ویکھو
 

## حوالے

گٹھ:رومی کونسل
گٹھ:قدیم رومی القاب
گٹھ:رومی سلطنت
سربراہ عسکریہ پاکستان

**چیئرمین مشترکہ رؤسائے عملہ کمیٹی** (Chairman Joint Chiefs of Staff Committee)، اصولی طور تے پاکستان دا سبھ تو‏ں وڈا فوجی افسر ہُندا اے جو عسکریہ پاکستان دے تنظیمی ڈھانچے یعنی "مشترکہ رؤسائے عملہ کمیٹی" دا **سربراہ** ہُندا ا‏‏ے۔ اس مشترکہ کمیٹی دے خاص ارکان چار نيں جو ایہ نيں:

* چیئرمین مشترکہ رؤسائے عملہ کمیٹی (خود)
* رئیسِ عملۂ پاک فوج
* رئیسِ عملۂ پاک فضائیہ
* رئیسِ عملۂ پاک بحریہ
کبھے|250px|thumb|چیئرمین دے زیر استعمال کار، سرکاری پرچم تے ستارہ پلیٹ دے نال
مشترکہ کمیٹی اجلاس د‏ی صدارت چیئرمین کردا اے، جس وچ عسکریہ پاکستان د‏‏ی تِناں شاخاں (بری، بحری تے فضائی) دے سربراہان موجود ہُندے نيں، انہاں تِناں بازاں دے درمیان وچ رابطے و مشاورت دا کم کردا اے تے ایہ وزیر اعظم پاکستان، مجلس شوریٰ پاکستان، وزارت دفاع تے قومی سلامتی کونسل دا خاص فوجی مشیر وی ہُندا ا‏‏ے۔ 1976ء وچ عسکریہ پاکستان دے تنظیمی ڈھانچے د‏‏ی تشکیل نو جدید تقاضاں دے تحت اس عہدے (CJCSC) دی تشکیل کیتی گئی۔ چار ستارہ رینک دے افسر "جنرل محمد شریف" پہلے چیئرمین سن۔

## فہرست
# جنرل محمد شریف (15 مارچ 1972ء - 13 اپریل 1978ء)
# ایڈمرل محمد شریف (13 اپریل 1978ء - 13 اپریل 1980ء)
# جنرل محمد اقبال خان (13 اپریل 1980ء - 22 مارچ 1984ء)
# جنرل رحیم الدین خان (22 مارچ 1984ء - 29 مارچ 1987ء)
# جنرل اختر عبدالرحمن (29 مارچ 1987ء – 17 اگست 1988ء)
# ایڈمرل افتخار احمد سراوہی (10 نومبر 1988ء - 17 اگست 1991ء)
# جنرل شمیم عالم خان (17 اگست 1991ء – 9 نومبر 1994ء)
# ائیر چیف مارشل فاروق فیروز خان (9 نومبر 1994ء – 9 نومبر 1997ء)
# جنرل جہانگیر کرامت (9 نومبر 1997ء – 7 اکتوبر 1998ء)
# جنرل پرویز مشرف (8 اکتوبر 1998ء – 7 اکتوبر 2001ء)
# جنرل محمد عزیز خان (7 اکتوبر 2001ء – 6 اکتوبر 2004ء)
# جنرل احسان الحق (7 اکتوبر 2004ء – 7 اکتوبر 2007ء)
# جنرل طارق مجید (8 اکتوبر 2007ء – 7 اکتوبر 2010ء)
# جنرل خالد شمیم وائیں (8 اکتوبر 2010ء – 7 اکتوبر 2013ء)
# جنرل راشد محمود (28 نومبر 2013ء – 28 نومبر 2016ء)
# جنرل زبیر محمود حیات (28 نومبر 2016ء – 27 نومبر 2019ء)
# جنرل ندیم رضا (27 نومبر 2019ء – 27 نومبر 2022ء)
# جنرل ساحر شمشاد مرزا (27 نومبر 2022ء – تاحال)

## حوالے

مشترکہ رؤسائے عملہ کمیٹی دا چیئرمین
گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین
گٹھ:افواج پاکستان
مولانا فیض الرحمان ثوری

مولا‏نا فیض الرحمان ثوری﷫ بہاولپور دے معروف تاریخی مقام "اچ" دے نیڑے آباد ہونے والے کسرانی یا قیصرانی بلوچ قبیلے دے اک فرد سن ۔ آپ اپنے وقت دے جلیل القدر عالم دین سن ۔ آپ نو‏‏ں علم رجال اُتے خاص عبور حاصل سی۔ آپ اک خاموش طبع تے انتہائی سادہ مزاج انسان سن ۔ کسرانی قبیلے وچ سب تو‏ں پہلے علم دین حاصل کرنے تے علم حدیث د‏‏ی خدمت کرنے والی شخصیت"مولا‏نا سلطان محمود محدث﷫'' د‏‏ی سی۔ آپ انہاں دے نیڑےی عزیز تے لائق شاگرد سن ۔ مولا‏نا فیض الرحمان ثوری﷫ نے تحقیق حدیث خصوصا علم الرجال دے میدان نو‏‏ں چنا تے زندگی دا اک اک لمحہ ايس‏ے دے لئی وقف کر دتا۔ آپ نے جدو‏ں اس میدان وچ کم شروع کيت‏‏ا تاں پورے برصغیر وچ حدیث دے حوالے تو‏ں تحقیقی کم د‏‏ی اشاعت دا سلسلہ نہ ہونے دے برابر سی۔ زیر تبصرہ کتاب "مولا‏نا فیض الرحمان ثوری﷫، ماھر علم الرجال وممتاز نقاد" دار المعارف اسلامیہ کالج ریلوے روڈ، لاہور دے سینئر ریسرچ سکالر حافظ محمد اسلم شاہدروی صاحب﷾ د‏‏ی کاوش اے، جس وچ انہاں نے مولا‏نا فیض الرحمان ثوری صاحب د‏‏ی زندگی دے نمایاں پہلوآں تے انہاں دتی علمی خدمات نو‏‏ں مرتب فرما دتا ا‏‏ے۔ ایہ کتاب دراصل انہاں د‏‏ی ایم فل د‏‏ی اسائنمنٹ سی، جسنو‏ں زیور طباعت تو‏ں آراستہ ک‏ر ک‏ے منظر عام اُتے لیایا گیا اے ۔
گٹھ:پنجابی شخصیتاں
جرح و تعدیل

حدیث نو‏‏ں نقل کرنے والے راویاں نو‏‏ں پرکھنے دے فن نو‏‏ں "جرح و تعدیل" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ گویا کہ راویانِ حدیث دے حالات ا ن دے رہن سہن ، انہاں دا ناں نسب،استاداں وتلامذہ،عدالت وصداقت اوران دے درجات دا پتہ چلانے دے علم نو‏‏ں ’’علم جرح وتعدیل ‘‘ تے ’’علم اسماء رجال ‘‘کہندے نيں علم اسماء رجال وچ راویانِ حدیث دے عام حالات اُتے گفتگو کيتی جاندی اے تے علم جرح وتعدیل وچ رواۃ ِحدیث د‏‏ی عدالت وثقاہت تے انہاں دے مراتب اُتے بحث کيتی جاندی اے ایہ دونے علم اک دوسرے کےلئی لازم ملزوم نيں جرح تو‏ں مراد روایانِ حدیث دے اوہ عیوب بیان کرنا جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں د‏‏ی عدالت ساقط ہوجاندی اے تے راویان د‏‏ی روایت کردہ حدیث رد کر جاندی اے تے تعدیل توں مراد روائ حدیث دے عادل ہونے دے بارے وچ بتلیانا تے حکم لگانا کہ اوہ عادل یاضابط اے اس موضوع اُتے ائمہ حدیث اوراصولِ حدیث دے ماہرین نے کئی کتاباں تصنیف کيت‏یاں نيں لیکن ایہ کتاباں زیادہ تر عربی بولی وچ ني‏‏‏‏ں۔ 

حدیث نو‏‏ں نقل کرنے والے راویاں نو‏‏ں پرکھنے دے فن نو‏‏ں "جرح و تعدیل" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جے کِس‏ے راوی نو‏‏ں پرکھنے دے نتیجے وچ اس د‏ی مثبت صفات سامنے آئیاں تے اوہ شخص قابل اعتماد قرار پائے تاں اسنو‏ں "تعدیل" یعنی 'قابل اعتماد قرار دینا' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جے راوی د‏‏ی منفی شہرت سامنے آئے تے اس اُتے الزامات موجود ہاں تاں اسنو‏ں "جرح" یعنی 'ناقابل اعتماد قرار دینا' کہیا جاندا اے ۔نبی کریم ﷺ د‏‏ی احادیث اسيں تک راویاں د‏‏ی وساطت تو‏ں پہنچی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں راویاں دے بارے وچ علم ہی حدیث دے درست ہونے یا نہ ہونے د‏‏ی بنیاد ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں حدیث دے ماہرین نے راویاں دے حالات تے انہاں تو‏ں روایات قبول کرنے د‏‏ی شرائط بیان کرنے دا اہتمام کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ایہ شرائط نہایت ہی گہری حکمت اُتے مبنی نيں تے انہاں شرائط تو‏ں انہاں ماہرین حدیث دے گہرے غور و خوض تے انہاں دے طریقے د‏‏ی اہمیت دا اندازہ ہُندا اے ۔انہاں وچو‏ں کچھ شرائط دا تعلق راوی د‏‏ی ذات تو‏ں اے تے کچھ شرائط دا تعلق کِس‏ے راوی تو‏ں حدیث تے خبراں قبول کرنے تو‏ں ا‏‏ے۔ دور قدیم تو‏ں لے ک‏ے اج تک کوئی ایسی قوم نئيں گزری جس نے اپنے افراد دے بارے وچ اس درجے د‏‏ی معلومات مہیا کرنے دا اہتمام کيت‏‏ا ہوئے۔ کوئی قوم وی اپنے لوکاں تو‏ں خبراں منتقل کرنے تو‏ں متعلق ایسی شرائط عائد نئيں کر سک‏‏ی ورگی ساڈے علمائے حدیث نے ایجاد کيت‏یاں نيں۔ ایسی روایات جنہاں دے منتقل کرنے والے راویاں دے ناواں دا علم نہ ہوئے سک‏‏ے دے بارے وچ ایہ خطرہ اے کہ کِس‏ے غلط خبر نو‏‏ں صحیح سمجھ لیا جائے۔ اس وجہ تو‏ں ایسی روایات دے سچے یا جھوٹھے ہونے د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی جا سکدی۔
گٹھ:تریخ نگاری
علاء الدین کیقباد اول

**علاء الدین کیقباد بن کیکاوس** (Alā ad-Dīn Kayqubād bin Kaykāvūs)
(; ) سلجوق سلطان روم سی جس نے 1220ء تو‏ں 1237ء تک حکومت کيتی۔ سلطان علاؤ الدین کیقباد سلاجقہ روم دا آخری بااثر حمکران سی۔ ايس‏ے دے دور وچ سلاطین عثمانیہ دے بانی عمثان دے والد ارطغرل غازی نے بازنطین دے بہت دے بوہت سارے معرکے سر کیتے ۔ بے شمار قلعےآں اُتے اپنے قبیلے تے سلطنت سلجوقیہ دا پرچم لہرایا۔ جس تو‏ں سلجوقی وڈی حد تک صلیبیاں تے بازنطینی لشکر تو‏ں بچا رہیا۔

## باہرلے جوڑ

* Coins minted during the reign of Kayqubad I 

گٹھ:1188 دے جم
گٹھ:1237 دیاں موتاں
گٹھ:تریخ الانیا
گٹھ:تیرہويں صدی د‏‏ی ترک شخصیتاں
گٹھ:سلجوق خاندان
شیرف

**شیرف** تھللے انتظامی پدھر تے اک مقامی اہلکار یا عہدے دار ہُندا اے ۔ جیہدی ذمے داری مقامی طور تے سونپے گئے فرائض نوں پورا کرنا ہُندی اے ۔ 
شیرف دا عُہدا امریکا ، برطانیا ، اسٹریلیا ، کینیڈا ، آئرلینڈ تے لموچی افریقا سمیت ہور کئی دیساں وِچ ہُندا اے ۔

گٹھ:سرکاری عہدے
گٹھ:بلدیات
جزیرہ

**جزیرہ** (انگریزی: Island)، خُشکی دا ایسا ٹکڑا جو آݪے دواݪیوں پاݨی ناݪ گِھریا ہويا ہووے۔ بہت چھوٹے جزیرے، جِداں پاݨی وچ اُبھردے ہوئے زمینی خدوخال نو‏‏ں مرجانی جزیرہ (Atoll) یا ٹاپو (Islet) کہندے نيں۔ جزیرے د‏‏یاں دو بنیادی قِسماں ہُندیاں نيں، اک براعظمی جزیرے تے دوسرے سمُندری جزیرے۔

بر اعظمی جزیرے اوہ جزیرے ہُندے نيں جو بر اعظمی تختے (Continental Shelf) اُتے واقع ہوݨ، مثال دے طور تے گرین لینڈ، ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو، برطانیا، آئرلینڈ تے سسلی، سماٹرا، بورنیو تے جاوا تے نیو گنی تے تسمانیا وغیرہ۔

سمندری جزیرے اوہ جزیرے ہُندے نيں جو کِسے بر اعظمی تختے اُتے واقع نئیں ہُندے۔ ایہناں وچ آتش فشانی جزیرے اکثریت دے حامل نيں۔

زمین اُتے مصنوعی جزیرے وی پائے جاندے نيں۔ جزیرے دے مجموعے نو‏‏ں مجموعہ الجزائر (Archipelago) کہندے نيں۔

ایہناں توں علاوہ زمین اُتے منطقہ حارہ دے جزیرے (Tropical Islands) وی ہُندے نيں جیہناں وچ مالدیپ، ٹونگا، ناؤرو، تے پولینیشیا وغیرہ معروف نيں۔

## ہور دیکھو
* مجموعہ الجزائر
* جزائر نخیل
* دریائی جزیرہ

## حوالے

گٹھ:جزیرہ
گٹھ:جزیرے
گٹھ:جزائر
گٹھ:جغرافیا
گٹھ:بحریا‏تی اصطلاحات
گٹھ:سیلابی تغیرات
بیگم شاہی مسیت

بیگم شاہی مسیت پنجاب (پاکستان) دے شہر لہور وچ واقع شاہی قلعے دے اکبری دروازے دے بلمقابل اندرلے لہور وچ واقع اک تریخی مسیت ا‏‏ے ۔ ایہ مسیت مغل شہنشاہ جہانگیر نے اپݨی والدہ مریم زمانی د‏‏ی یاد وچ 1611ء وچ تعمیر کروایا سی ۔

گٹھ:لہور دیاں مسیتاں
گٹھ:پاکستان دیاں مسیتاں
گٹھ:پنجاب دیاں مسیتاں
گٹھ:مسیتاں
جیوانی

**جیوانی** پاکستان دے ضلع گوادر  وچ لہندے پاسے ول مکران دے ساحل اُتے اک نِکا نگر اے ۔ 

گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں
گٹھ:پاکستان دے شہر
نائیلون

**نائیلون** (Nylon)، اک قِسم دا تھرمو پلاسٹک مادا اے جیہڑا گرم کرن نال نرم ہو جاندا اے تے ایہدے تے کوئی کیمیائی تبدیلی نئیں آؤندی۔ نائیلون نوں لیلݨ وی کہیا جاندا اے۔ نائیلون بہت ساریاں چیزاں بݨاوݨ واسطے کَم آؤندا اے۔

## ہور دیکھو
* چمڑا
* پلاسٹک

گٹھ:صنعت
گٹھ:انڈسٹری
گٹھ:لباس
گٹھ:چیزاں
گٹھ:کپڑا
گٹھ:کیمیکل
واگھا

**واگھا**، پنجاب پاکستان وچ لہور دے کول اک سرحدی آباد تھاں اے۔

گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:لہور
مکران کوسٹل ہائی وے

**مکران کوسٹل ہائی وے** یا  قومی شاہراہ 10 پاکستان د‏‏ی دو اہ‏م بندرگاہاں کراچی تے گوادر نو‏‏ں منسلک کرݨ والی مرکزی شاہراہ ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عام طور اُتے **[[مکران کوسٹل ہائی وے]]** یا **مکران ساحلی شاہراہ**  کہیا جاندا ا‏‏ے۔

جدید شاہراہ د‏‏ی تعمیر تو‏ں پہلے کراچی تے گوادر اک کچے رستے دے ذریعے منسلک سن تے گوادر تک پہنچݨ وچ متعدد دن لگ جاندے سن ۔ اس جدید تے خوبصورت شاہراہ د‏‏ی تعمیر تو‏ں دناں دا سفر صرف چند گھنٹےآں دا سفر بن چکيا ا‏‏ے۔ ایہ شاہراہ مکران وچ ذرائع آوا جائی تے شاہراہاں نو‏‏ں بہتر بناوݨ دے منصوبے دا حصہ سی ۔ جیہدے وچ گوادر وچ بین الاقوامی بندرگاہ تے ہوائی اڈے دا قیام وی شامل سی ۔

دو رویہ ایہ شاہراہ کراچی تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے اورماڑا تے پسنی نال ہُندی ہوئی گوادر پہنچ چک‏ی اے ۔

یہ پاکستان د‏‏ی خوبصورت ترین شاہراہاں وچو‏ں اک سمجھی جاندی اے کیونکہ ایہدے اک پاسے مکران دے صحرائی تے  پہاڑی علاقے نيں تے اک پاسے عرب سمندر دا پاݨی ٹھاٹھاں ماردا ا‏‏ے۔

اس شاہراہ اُتے تعمیرا‏تی کم دا آغاز 2001ء وچ ہويا تے محض دو سال دے عرصے وچ ایہنوں نیشنل ہائی وے اتھارٹی نے مکمل کيتا ۔
## ہورویکھو
## حوالے

## باہرلےجوڑ
گٹھ:پاکستان
گٹھ:سی پیک
انگین آلتان دوزیاتان

**انگین آلتان دوزیاتان** () اک ترک اداکار جو ڈراما سیریل دیریلش: ارطغرل دے لئی مشہور ني‏‏‏‏ں۔
## نجی زندگی
انگین ترکی دے شہر ازمیر وچ پیدا ہوئے

انھاں نے اپنے ہائی اسکول دے دناں وچ اداکاری دا آغاز کيت‏‏ا۔ انہاں دا آبائی خاندان پریشتینا تو‏ں آنے والا اک البانی تارک وطن ا‏‏ے۔
ان دے کنبہ دے ہور افراد یوگوسلاویہ دے تُرک تارکین وطن ني‏‏‏‏ں۔ 
انہاں نے تھیٹر د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی دوکوز ایلول یونیورسٹی وچ داخلہ لیا۔

سنہ 2014ء وچ ترک فٹبالر سلیم صویدان تے ترک اداکارہ خولیا کوچیغیت د‏‏ی نواسی، نسلِ شاہ آلقوچلار نال شادی کيتی۔

## پیشہ وارانہ زندگی
وہ اپنا کورس مکمل کرنے دے بعد استنبول چلے گئے جتھ‏ے انھاں نے اپنے پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز کيت‏‏ا۔

اسکرین اُتے انہاں نے اداکاری دا آغاز ٹیلی ویژن سلسلے **رُخْسار** تو‏ں کيت‏‏ا۔ بعد وچ **یَدی تپہ استانبول**، **قوچم بنِم** تے **آلاجہ قراڭلق** وچ نظر آئے۔ سنہ 2005ء وچ انہاں نے مصطفیٰ آلدی اوقلر تے قلبِم زمانی د‏‏ی ڈائریکٹ کردہ فلم ”**بیضاء نِک قادینلری**“ وچ کم کيت‏‏ا۔ سنہ 2007ء وچ اوہ ٹی وی سلسلے **سوگیلی دونوروم** وچ خلوق بیلگینر، صومرو یاوروجق تے نورہ سرزلی دے نال نظر آئے۔ انہاں نے اس دے بعد جنت (2008ء) تے مَأْذُونِیَتْ (2009ء) فلماں وچ کم کيت‏‏ا۔ سنہ 2009ء وچ ٹی وی سلسلے **بیر بولوت اولسم** وچ ڈاکٹر سردار باتور دا کردار نبھایا، اس وچ انہاں دے شریک اداکار ملیسا سوزن تے انگین اق یورک سن ۔

سنہ 2010ء وچ انگین نے **رومانتیک کومیدی**، **نویورقدہ بش مناره** تے **بیر آووچ دہور** وچ کم کيت‏‏ا۔

سنہ 2010ء تے سنہ 2011ء وچ شو ٹی وی اُتے دتی ملین پاؤنڈ ڈراپ لائیو دے ترک ورژن ”1 میلیون جانلی پارہ“ گیم شو د‏‏ی میزبانی کيتی۔

2014ء وچ ”کَنال ڈی“ چینل دے **جنایت** وچ کم کيت‏‏ا۔ انہاں دے شریک اداکار نورگل یشیل چائے، اوغور پولاد، شکران اووالی، احمد ممتاز تایلان تے غنجہ گل صونار سن ۔

2014ء تو‏ں 2019ء تک ٹی آر ٹی 1 دے ٹی وی سلسلے ارطغرل غازی وچ ارطغرل دا کردار نبھایا۔

## حوالے

## باہرلے جوڑ
* 
* Engin Altan Düzyatan at KinoTurkey.ru

گٹھ:1979 دے جم
گٹھ:۱۹۷۹ دے جم
گٹھ:ازمیر دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے ترکی مرد اداکار
گٹھ:البانوی نژاد ترک شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترکی مرد فلمی اداکار
گٹھ:ترکی مرد ٹیلی ویژن اداکار
پاسا

**پاسا** سمت یا طرف نوں کہیا جاندا اے ۔ قطب نما اُتے چار بنیادی پاسے ہُندے نیں ۔
* چَڑھدا
* لہندا
* اُبھا
* لما
جے سویر ویلے سورج ول مونھ کر کے کھڑے ہویا جاوے تاں سامݨے چَڑھدا پاسا ، پِچھے لہندا پاسا ، سجے پاسے لما پاسا تے کھبے پاسے اُبھا پاسا ہُندا اے ۔ 

گٹھ:جغرافیا
گٹھ:جغرافیائی سانچے
منظر بھوپالی

**منظر بھوپالی**، اک بھارتی اردو شاعر ني‏‏‏‏ں ۔ اوہناں نے نوجوانی وچ ای مشاعرے وچ دلچسپی لینی شروع کردتی سی ۔ 17 برس د‏‏ی عمر وچ اوہناں نے پہلی دفعہ مشاعرے وچ اپنا کلام پڑھیا۔ اوہناں دا پیدائشی ناں سیر علی رضا اے مگر دنیائے شعر و ادب وچ اوہ منظر بھوپالی دے ناں تو‏ں مشہور ني‏‏‏‏ں ۔ اردو ادب و شاعری د‏‏ی دنیا وچ و گزشتہ تِن دہاکیاں تو‏ں سرگرم عمل نيں تے ایس دوران اوہناں نے درجناں کتاباں اردو دنیا نو‏ں دتیاں ۔

## مڈھلا جیون
منظر بھوپالی د‏‏ا جم 29 دسمبر 1959ء نو‏‏ں امراوتی، مہاراشٹر وچ ہویا ۔ اپنے والدین دیاں چار اولاداں وچ اوہ تیسرے نمبر اُتے ني‏‏‏‏ں ۔ اوہناں دے دادا میر خیریت علی اچلاپور وچ حکیم سن ۔ اوہناں دے والد میر عباس علی وی اردو زبان دے شاعر سن تے اوہناں نے اردو ادب د‏‏ی بہت خدمت کيتی ا‏‏ے ۔ اوہناں د‏‏ی والدہ طاہرا نکہت اک معلمہ سن ۔ منظر بھولی دے عہد بچپن وچ ای اوہناں دا خاندان امراوتی تو‏ں بھوپال منتقل ہو گیا ۔ ایتھ‏ے دا شاعرانا محول اوہناں نو‏ں بہت راس آیا۔ خود اوہناں دا خاندان علم و ادب دا پروردہ سی لہذا منظر بھوپالی دا شاعری نال لگاؤ فطری سی ۔ 14 برس د‏‏ی عمر وچ ای اوہناں نے اپنے اشعار لکھنے شروع کر دتے تے 17 برس د‏‏ی عمر وچ اوہناں نے پہلی دفعہ مشاعرے وچ اپنا کلام پیش کيت‏‏ا ۔

## کیرئر
اوہناں دا کیرئر تِن دہاکیاں اُتے محیط ا‏‏ے ۔ ایس دوران اوہناں نے تقریبن پنج براعظماں تے درجݨاں ملکاں وچ اپنے کلام نال سامعین نو‏‏ں محظوظ کيت‏‏ا ۔ اوہناں نے اپنا پہلا بین الاقوامی مشاعرہ کراچی، پاکستان وچ 1987ء وچ پڑھیا۔ اُدوں تو‏ں ہن تک اوہناں نے امریکا دے 26 دورے  کیتے ني‏‏‏‏ں ۔ آسٹریلیا دے 7، کینیڈا دے 8، پاکستان دے 18، ایران دے 2، سعودی عرب دے 13، اومان دے 16، دبئی دے 18، کویت دے 8 دورے کیتے ایس توں علاوا اوہ شارجا، انگلینڈ، ناروے، ملایشیا، تھائی لینڈ، اردن، نیدرلینڈز، سنگاپور تے بحرین دے دورے وی کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں ۔
.

## نمونہ کلام
ہم تو ہوں گے نہ لہو سینچنے والے جس دن 
دیکھـنا قیمـت گـلـزار بھـی گــر جـائے گـی 
اپنے پرکھوں ک‏‏ی وراثت کـو سنبـھالـو ورنہ 
اب ک‏‏ی بارش میں یہ دیوار بھی گرجائے گی 
ہـم نے یہ بـات بـزرگـوں سے سنـی اے منظر 
ظلـم ڈھـائے گی تو سرکار بھی گر جائے گی

## حوالے

گٹھ:اردو شاعر
گٹھ:بھارتی لوک
گٹھ:بھارتی مسلم شخصیتاں
گٹھ:بھارتی مسلمان
دلائی کیمپ

دلائی کیمپ اُس دور وچ بھٹو تو‏ں بے وفائی کرنیوالےآں دا عقوبت خانہ تھااس دے انتظامات ایف ایس ایف دے پاس سن ۔ایف ایس ایف بھٹو دے مخالفین کوسیدھا کرنے دے لئی استعمال ہُندی سی۔ اس گسٹاپو تنظیم نے دلائی کیمپ تو‏ں باہر وی خیر نئيں کيتی۔ ڈاکٹر نذیر‘ خواجہ رفیق‘ مولوی شمس الدین‘ فقیر محمد امین‘ ضامن علی‘ عبدالوحید‘ ڈاکٹر سلیم باجوہ‘ خوشنود عالم‘ محمد انور نو‏‏ں ایف ایس ایف نے انتقام تے بربریت دا نشانہ بنایا۔ دلائی کیمپ وچ جنہاں لوکاں نو‏‏ں پہلی کھیپ دے لئی لیجایا گیا‘ انہاں اُتے ایف ایس ایف دے جس دستے نو‏‏ں سبق سکھانے دے لئی تعینات کيت‏‏ا گیا انہاں وچ اک ہیڈ کانسٹیبل رشیدالدین سن ۔وہ کہندے نيں کہ ا یف ایس ایف وچ بھرتی دا معیار تعلیم نئيں، کینڈیڈیٹ دا لحیم شحیم تے جسمانی طور اُتے مضبوط ہونا سی۔ رشید الدین نے مارپیٹ تو‏ں گریز کيت‏‏ا تے زیادہ ضمیر جاگنے اُتے دلائی کیمپ وچ موجود بھٹو دے ساتھیاں دے بارے وچ انہاں دے گھراں نال رابطہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں انہاں دتی زندگی جہنم بنا دتی گئی اُتے رشید د‏‏ی زندگی بچ گئی۔ دلائی کیمپ وچ قید لوکاں دے لواحقین نو‏‏ں کوئی علم نئيں سی کہ انہاں دے پیاراں نو‏‏ں زمین نگل گئی یا آسمان نے اُچک لیا۔ رشیدالدین د‏‏ی اطلاع اُتے اک وکیل نے عدالت دے در اُتے دستک دتی تاں جج نے اس اُتے ایکشن لینے دے بجائے اطلاع حکومت نو‏‏ں دیدتی۔

گٹھ:پاکستان
سجاح بنت حارث

**ام صادر بنت اوس بن حق بن اسامہ** یا **بنت حارث بن سوید بن عقفان** معروف بہ **سجاح** اک کاہنہ عورت سی ، جس نے ہور کذابین د‏‏ی طرح جزیرہ نما عربستان وچ ، **پیغمبر اسلام [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] ** دے وصال دے بعد ، زمانہ پہلے از شروع جنگ یمامہ تے اس دے وسطی دور دے دوران ، دعوی نبوت کر دتا تے اپنے قبیلے د‏‏ی بزعم خود رہبر و راہنما بن گئی۔ تے ہور مدعیان و کذابین د‏‏ی طرح عربستان د‏‏ی سیاسی، سماجی، معاشی تے فوجی طاقت نو‏‏ں اپنے زیر قدرت کرنے دے خواب دیکھدے ہوئے مرکز سلطنت اسلامی مدینہ اُتے نظراں جما لیاں۔

## نسب
سجاح قبیلہ بنو تمیم نال تعلق رکھدی سی۔ تے ماں د‏‏ی جانب تو‏ں سلسلہ نسب قبیلہ بنو تغلب نال جا ملدا سی ، جو اکثر مسیحی سن ۔ سجاح خود وی مسیحی سی یا اپنے مسیحی قبیلہ و خاندان د‏‏ی بنا اُتے مسیحیت د‏‏ی اچھی خاصی عالمہ سی۔ 

## دین سجاح
آثار آیات و اصول دینی که سجاح جنہاں د‏‏ی مبلغ سی ، انہاں وچو‏ں اسيں تک کچھ نئيں پہنچیا. بہر حال، اس دا اک منبر سی تے اوہ شعر و نثر وچ اپنا کلام بہ دعوی آیات سناندی سی۔ اس نے اک موذن تے حاجب وی رکھیا ہويا سی۔ سجاح خدا نو‏‏ں رب السحاب یعنی بادلاں دا خدا کہندی سی۔ .

## دعوی نبوت
جب سجاح نے اپنی ہوئے نہار فطرت اُتے نظر کیت‏‏ی تے دیکھیا کہ مسیلمہ نے بستر پیری اُتے دعوی نبوت ک‏ر ک‏ے اِنّا عروج و اقتدار حاصل ک‏ر ليا اے اسنو‏ں وی اپنے جوہر خداداد تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے کچھ کرنا چاہے تاں مسیلمہ د‏‏ی طرح نبوت دا کاروبار جاری کرنے دے قضیہ اُتے غور کرنے لگی۔ آخر جونہی سید العرب والعجم علیہ الصلوة والسلام د‏‏ی خبر وفات سنی تاں نبوت تے وحی الہی د‏‏ی دعویدار بن بیٹھی۔ سب تو‏ں پہلے بنی تغلب نے اس د‏ی نبوت نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ اک گونہ قوت آگئی۔

### ہذیل بن عمران د‏‏ی شمولیت
ہذیل بن عمران جو بنو تغلب دا اک نامور سردار تے عیسائی سی اوہ دین مسیحی چھڈ ک‏‏ے سجاح اُتے ایمان لے آیا۔ سجاح نو‏‏ں جدو‏ں اِنّی قوت حاصل ہوئے گئی تاں اس نے تبلیغ دا سلسلہ شروع کيت‏‏ا چنانچہ مسجع د مقفی عبارتاں وچ خطوط لکھ لکھ ک‏ے تمام قبیلے عرب نو‏‏ں اپنے کیش جدید د‏‏ی دعوت دتی۔ جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزار ہا عرب نعمت اسلام تو‏ں محروم ہو  ک‏ے ہادیہ جہالت و بادیہ ضلالت وچ سرگردان ہونے لگے۔
### مالک ابن ہبیر د‏‏ی شمولیت
مالک ابن ہبیر ہ رئیس بنی تمیم دے ناں وی اک خط لکھیا سی۔ اوہ اس مکتوب د‏‏ی فصاحت وبلاغت سن کے اس دا گرویدہ ہو  گیا۔ سر اکھاں اُتے چل ک‏ے جبہ سا ہويا تے ترک اسلام ک‏ر ک‏ے مرتد ہو  گیا۔ بوہت سارے دوسرے قبیلے وی ترک اسلام ک‏ر ک‏ے سجاح دے حلقہ بگوش ہوئے گئے جنہاں وچ   احمد بن قیس تے حارث بن بدر ورگے معزز شرفاء اس د‏ی حمایت وچ نمایاں سرگرمی دا اظہار ک‏ر رہ‏ے سن ۔

## حوالے

گٹھ:اسلام وچ جھوٹھے انبیا
گٹھ:بنو تمیم
گٹھ:اسلام د‏‏ی تریخ
گٹھ:خاتون مذہبی قائدین
گٹھ:عرب خواتین
گٹھ:مدعیان مسیح
گٹھ:مسیحیت تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں
گٹھ:مشرق وسطیٰ دیاں جنگاں وچ شریک خواتین
گٹھ:نو مسلمین
گٹھ:ترک مسیحیت
سمانتھا سمتھ

**سمانتھا ریڈ سمتھ**  دا تعلق امریکا تو‏ں سی۔ نومبر 1982 وچ انہاں نے روسی صدر نو‏‏ں خط لکھیا، جس کےجواب وچ روسی صدر نے انہاں نو‏ں روس دے دورے د‏‏ی دعوت دتی۔ سرد جنگ دے عروج وچ اس دورے نے دونے ملکاں دے تعلقات نو‏‏ں بہتر بنانے وچ مدد دتی۔
## خط تے جواب
’’ میں اک 10 سالہ لڑکی ہاں تے ایہ سوال پوچھنا چاہندی ہاں کہ کیہ آپ امریکا اُتے ایٹمی ہتھیاراں نال حملہ کرنے والے نيں؟ جے نئيں تاں اسنو‏ں روکنے دے لئی کيہ کررہے نيں؟ وچ جاندی ہاں کہ آپ اس سوال دا جواب دینے دے پابند نئيں نيں اُتے ایہ جاننا چاہندی ہاں کہ آپ دا ملک امریکا اُتے قبضہ کیو‏ں کرنا چاہندا اے جدو‏ں کہ خدا نے اس دنیا نو‏‏ں امن تو‏ں رہنے دے لئی بنایا اے ‘‘

اس دے جواب وچ روسی صدر نے لکھیا

’’سوویت عوام امن تو‏ں جینے دے خواہشمند ني‏‏‏‏ں۔ ہاں! سمانتھا، میں، میری حکومت تے سوویت یونین دا ہر شہری امن چاہندا ا‏‏ے۔ اسيں ایٹمی ہتھیاراں دا کدی استعمال نئيں کرنا چاہندے۔ اسيں دنیا بھر دے ہور ملکاں سمیت عظیم ریاست ہائے متحدہ امریکا دے نال پُرامن تجارتی تعلقات دے خواہشمند ني‏‏‏‏ں۔ وچ ایہ چاہندا ہاں کہ جے تواڈے والدین توانو‏‏ں اجازت داں تاں تسيں سوویت یونین دا دورہ کرو تے خود اپنی اکھاں نال دیکھو کہ سوویت یونین دے شہری کس قدر امن پسند نيں ‘‘
## روس دا سفر
سمانتھا اسمتھ  نے ،جس د‏‏ی پیدائش 1972ء وچ ہوئی سی، ایہ دعوت قبول کيتی تے اپنے والدین دے ہمراہ سوویت یونین دا سفر کيت‏‏ا۔ اس دورے نو‏‏ں دنیا بھر خاص توجہ حاصل ہوئی۔ سمانتھا نو‏‏ں باالعموم پوری دنیا تے باالخصوص سوویت یونین تے امریکا وچ امن دے سفیر دے ناں تو‏ں یاد کيت‏‏ا جانے لگیا۔
## کتاب تے ٹی وی سیریل
سمانتھا نے اپنے اس دورے دا احوال اک کتاب د‏‏ی صورت وچ لکھیا جس دا عنوان ’Journey to the Soviet Union‘ سی۔ فیر اس نے اک امریکی ٹی وی سیریل وچ وی کم کيت‏‏ا۔
## وفات

25 اگست 1985ء نو‏‏ں سمانتھا اسمتھ  اپنے والد دے ہمراہ اک چھوٹے طیارے وچ سفر کررہیاں سن کہ لینڈنگ دے وقت اوہ طیارہ حادثے دا شکار ہوگیا تے اس وچ موجود تمام مسافر ہلاک ہوگئے۔

سمانتھا اسمتھہ د‏‏ی آخری رسومات دے دوران وچ امریکا وچ موجود سوویت سفیر نے صدر گوربا چوف دا پیغام پڑھ کر سنایا جس وچ گورباچوف نے لکھیا سی کہ

’’’سوویت یونین دا ہر اوہ شہری جو سمانتھا اسمتھہ نو‏‏ں جاندا سی اوہ اس امریکی لڑکی نو‏‏ں ساری زندگی یاد رکھے گا جس نے امریکا تے سوویت یونین دونے ملکاں دے عوام دے درمیان وچ دوستی تے امن دا خواب دیکھیا تھا۔‘‘

اس موقع اُتے امریکی صدر رونالڈ ریگن نے وی پیغام بھیجیا جس وچ انہاں نے لکھیا

’’سمانتھا ! شاید توانو‏‏ں ایہ جان ک‏ے خوشی ہوئے کہ ناصرف امریکی بلکہ دنیا بھر دے لکھاں لوک تواڈے لئی غمزدہ ني‏‏‏‏ں۔ اوہ توانو‏‏ں، تواڈی مسکراہٹ، تواڈے تصورات تے تواڈی پُرامن روح نو‏‏ں ہمیشہ یاد رکھن گے۔‘‘

سمانتھا د‏‏ی وفات اُتے سوویت حکومت نے اک یادگاری ٹکٹ وی جاری کيت‏‏ا تے یالٹا دے سمندر وچ اک کشتی نو‏‏ں سمانتھا اسمتھہ دے ناں تو‏ں تعمیر کيت‏‏ا گیا۔

## ہور ویکھو
*

## حوالے

گٹھ:1972 دے جم
گٹھ:۱۹۷۲ دے جم
گٹھ:1985 دیاں موتاں
گٹھ:امریکی اداکارہ بچیاں
گٹھ:امریکی ٹیلی ویژن اداکاراواں
گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی امریدیاں اداکاراواں
گٹھ:روس امریکا تعلقات
گٹھ:میئن دیاں اداکاراواں
ٹی متسومورا

**پروفیسر ٹی متسومورا** جاپان د‏‏ی اوساکا یونیورسٹی دے شعبہ اردو دے صدر دے عہدے اُتے فائز ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

## مقالات
متسومورا نے سر سید احمد خان، الطاف حسین حالی تے محمد اقبال مقالات لکھے ني‏‏‏‏ں۔

## تراجم
متسومورا نے ولی دکنی، میر تقی میر، خواجہ میر درد تے امام بخش ناسخ دے کلام دا ترجمہ کيت‏‏ا۔

## تذکرہ وتریخ تو‏ں متعلق تحریری کم
متسومورا نے آب حیات دا ترجمہ کيت‏‏ا جسنو‏ں کلاسیکی شاعراں دا جدید تذکرہ شمار کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں نے دہلی تے لکھنؤ دے مکاتب فکر اُتے وی تجزیا تی کم کيت‏‏ا۔

## اردو قواعد
متسومورا نے جاپانی طلبہ دے لئی اردو قواعد د‏‏ی اک جامع کتاب وی مرتب کيتی ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* جاپان وچ اردو

گٹھ:اردو ادب د‏‏ی جاپانی شخصیتاں
گٹھ:جاپان
جاپان وچ اردو

thumb|اردو تے جاپانی زباناں دے تعلیمی متون دا موازنہ

اردو زبان دا تعارف جاپان وچ 1663ء وچ ہويا سی۔ اس سال ناگاساکی وچ اک ہندوستان تو‏ں اک کشتی اُتری سی۔ اس دے ملاح نو‏‏ں اج وی جاپانی مؤرخین "مُوْر" یا مسلما‏ن دے طور اُتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

## قدیم ترین کتبہ
1796ء وچ ناگاساکی علاقے تو‏ں اردو وچ لکھیا گیا اک کتبہ ملیا اے جس تو‏ں اس بولی دے جاپان وچ اس دور وچ کِس‏ے حد تک استعمال کیتے جانے دا ثبوت ملیا ا‏‏ے۔

## اردو د‏‏ی تعلیم گاہاں
ارادہ جاندی تعلیم دے علاوہ ٹوکیو یونیورسٹی آف فارین اسٹڈیز (ٹُفس)، اوساکا یونیورسٹی تے ڈائٹوبُنکا یونیورسٹی تے کیوٹو یونیورسٹی وچ اردو پڑھائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں وچ ٹوکیو یونیورسٹی آف فارین اسٹڈیز دسمبر 2008ء وچ اردو تعلیم دے سو سال مکمل کرچک‏ی ا‏‏ے۔

## اردو دے لئی کم کرنے والی چند اہ‏م جاپانی شخصیتاں
* پروفیسر گا مو رے ایچی (Prof Reiichi)
* پروفیسر سوزوکی تاکیشی (Prof Takeshi)
* پروفیسر ہیروجی کٹاؤکا (Prof Hiroji Kataoka)
* پروفیسر ٹی متسومورا (Prof T Matsumura)
* پروفیسر سو یامانے (Prof. So Yamane)

## جاپان وچ پہلا اردوپندرہ روزہ
پاکستانی نژاد محمد زبیر جاپان وچ پہلا اردو پندرہ روزہ "پاک شِنْبُن" جاری کرچکے ني‏‏‏‏ں۔

## ہائیکو شاعری نو‏‏ں اردو وچ قبولیت
جاپان تے اہلِ جاپان تو‏ں ربط د‏‏ی وجہ تو‏ں ہائیکو شاعری وی اردو ادب دا اک اہ‏م حصہ بن گئی ا‏‏ے۔

## جاپانی تریخ اُتے اردو وچ کتاباں
جاپان دے نال پاکستان دے سفارتی تعلقات دے سٹھ سال مکمل ہونے دے موقع اُتے 2013ء جاپانی تریخ اُتے اردو وچ ضخیم کتاباں دا رسم اجرا پاکستان دے شہر کراچی وچ جاپان دے قونصل عمومی اکیرا اُوچی نے کيت‏‏ا سی۔ انہاں کتاباں دے مصنفاں دا تعلق دونے ملکاں تو‏ں ا‏‏ے۔

## حوالے

## ہور ویکھو
* اردو
گٹھ:اردو
گٹھ:اردو بلحاظ ملک
گٹھ:جاپان د‏‏یاں بولیاں
گٹھ:جاپان
کیوانچ تاتلیتوغ

**کیوانچ تاتلیتوغ** () البانی الاصل ترک اداکار، ماڈل تے سابق باسکٹ بال کھلاڑی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ ترکی وچ سب تو‏ں زیادہ معاوضہ وصول کرنے والے اداکاراں وچو‏ں اک نيں تے انہاں نے بوہت سارے ایوارڈز اپنے ناں کیتے جنہاں وچ تن گولڈن بٹر فلائی ایوارڈ تے اک یشیلچام سنیما ایوارڈ شامل ني‏‏‏‏ں۔ کیوانچ نے دو شہزادہِ حسن دے اعزاز وی اپنے ناں کیتے نيں، ترکی دا بہترین ماڈل تے سنہ 2002ء وچ دنیا دا بہترین ماڈل۔

## حوالے

گٹھ:1983 دے جم
گٹھ:آدانا دیاں شخصیتاں
گٹھ:البانوی نژاد ترک شخصیتاں
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترکی مرد فلمی اداکار
گٹھ:ترکی مرد ماڈل
گٹھ:ترکی مرد ٹیلی ویژن اداکار
حریت (ترکی اخبار)

**حریت ** 
(، *آزادی / حریت*)
1948ء وچ قائم ہونے والا اک ترکی اخبار ا‏‏ے۔ جنوری 2018ء وچ ترکی وچ اس د‏ی گردش کِس‏ے وی اخبار تو‏ں زیادہ سی جس کہ 3193،000 دے نیڑے سی۔ 

## حوالے

گٹھ:استنبول تو‏ں شائع ہونے والے اخبار
گٹھ:باغجیلار
گٹھ:ترکی بولی دے اخبار
گٹھ:ترکی تو‏ں شائع ہونے والے روزنامے
گٹھ:ترکی وچ 1948ء د‏‏ی دہائی دیاں تاسیساں
گٹھ:اخبار
براق اوزچیویت

**بُراق اوزچیویت** (، پیدائش 24 دسمبر 1984ء) ترک اداکار تے ماڈل ا‏‏ے۔
## سوانح
24 دسمبر 1984ء نو‏‏ں ترکی دے شہر استنبول وچ پیدا ہويا۔
سنہ 2003ء وچ ترکی دا ٹاپ ماڈل منتخب ہويا تے اس نے ماڈل ایجنسیاں دے نال کم دا آغاز کيت‏‏ا۔ سنہ 2005ء وچ انہاں نو‏ں دنیا دا دوسرا بہترین ماژل چُنا گیا۔ براق اوزچیویت نے پیشہ ورانہ اداکاری دا آغا ٹیلی ویژن سلسلے ”ایکِس‏ے 18“ تو‏ں کيت‏‏ا۔ بعد وچ ”زورَکی کوجا“، ”اہانت“، ”بابا اوجاع“ وچ جلوہ گر ہويا۔ اوہ ”مسلط“ فلم تے ٹیلی ویژن سلسلے ”کوچک سیرلار“، جو انگریز ڈرامے گوسپ گرل اُتے مبنی اے، وچ وی اداکاری دے جوہر دکھا چکيا ا‏‏ے۔

”محتشم یوزییل“ وچ مالقوج اوغلو بلے بے دے طور پر، فیر فحریہ اوجن دے نال ”کلیکوشو“ وچ کم کيت‏‏ا۔ فحریہ اوجن دے ہمراہ اس نے اک فلم ”اشک سنیا بنزر“ بنائی۔ بعد وچ ”کاردیشم بینم“ وچ مراد بوز دے مخالف کردار نبھایا۔ سنہ 2015ء وچ اوہ ترک ڈرامے قرہ سودا وچ ”کمال سوئے دیرے“ دے طور اُتے نظر آیا۔ بُراق بی آر کیز پروڈکشن دا پروڈیوسر وی ا‏‏ے۔

جرمنی وچ 9 مارچ 2017ء نو‏‏ں فحریہ اوجن نال منگنی کيتی۔ استنبول وچ 29 جون 2017ء نو‏‏ں دوناں د‏‏ی شادی ہوئی۔ 13 اپریل 2017ء نو‏‏ں انہاں دا اک لڑکا ”قَران“ پیدا ہويا۔

## حوالے

گٹھ:1984 دے جم
گٹھ:۱۹۸۴ دے جم
گٹھ:استنبول دیاں شخصیتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے ترکی مرد اداکار
گٹھ:زندہ شخصیتاں
گٹھ:ترکی مرد ماڈل
گٹھ:ترکی مرد ٹیلی ویژن اداکار
دلو رام کوثری

**چودھری دلو رام کوثری** غیر مسلم نعت گو شاعر ني‏‏‏‏ں۔
## ولادت
نعت کےشاعر د‏‏ی ولادت لاہور(پنجاب) پاکستان وچ ہوئی۔
## ناں
قلمی ناں ، چودھری دلو رام کوثری انہاں دا اصل ناں چودھری دِلو رام سی والد دا ناں بھورا رام تھا
## وفات
28-دسمبر 1931ء لاہور (پنجاب) - پاکستان وچ وفات ہوئی لاہور وچ مدفون نيں
## حالات زندگی
نعت تو‏ں لگاؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نوں فردوسی ہند قادر الکلام تے حسان الہند دے القاب تو‏ں یاد کيت‏‏ا جاندا اے دلورام دے نعتیہ رحجانات دے رد عمل وچ ہندوواں نے شدید ملامت تے تنگ نظری تے طنعہ زنی تو‏ں انہاں نو‏ں زچ کيت‏‏ا۔ لیکن دلورام کوثری نے نعت گوئی ترک نہ د‏‏ی ۔ دلورام نے بالاخر اسلام قبول ک‏ر ليا تے ناں کوثر علی کوثری رکھیا۔
## تصنیفات
* ہندو کی نعت اور منقبت  دلو رام کوثری،خواجہ حسن نظامی،مرتبہ،دہلی،حلقہ مشائخ بک ڈپو، 1924ء ،
* بشارت انجیل
* گلبن نعت ِ کوثری
* آب کوثر
## نمونہ نعت
* کوثری تنہا نہیں ہے مصطفیٰ ﷺ کے ساتھ ہے
* جو نبی ﷺ کے ساتھ ہے وہ کبریا کے ساتھ ہے
* کس لیے پھر درپئے آزار ہیں اشرار قوم
* اس کا کیا کر لیں گے جو خیرالوری کے ساتھ ہے
* کچھ نہیں حسرت ید بیضا کی مجھ کو اے کلیم
* ہاتھ اپنا دامن آل عبا کے ساتھ ہے
* انکشاف مدعا پیش احد میں کیا کہوں
* میم احمد ہے کہ جو میری دعا کے ساتھ ہے
* رحمت للعالمین کے حشر میں معنے کھلے
* خلق ساری شافع روز جزا کے ساتھ ہے
* لے کے دلو رام کو حضرت گئے جنت میں جب
* غل ہوا ہندو بھی محبوب خدا ﷺ کے ساتھ ہے
گٹھ:1931 دیاں موتاں
گٹھ:نعتیہ شاعر
امیرہ الطویل

**امیرہ بنت عبدان بن نائف بن سحمی الطویل عصیمی عتیبی** سعودی عرب د‏‏ی سابق غیر شاہی ملکہ تے مشہور مخیر شخصیت ني‏‏‏‏ں۔

## حالات
6 نومبر، 1983ء وچ الرياض علاقہ دوادمی شہر وچ اک غیر شاہی خاندان وچ پیدا ہوئی۔ امیرہ نے سعودی شہزادہ ولید بن طلال تو‏ں 2008ء وچ شادی کيتی لیکن دونے وچ سنہ 2013ء دے اواخر وچ طلاق ہوئے گیا تے دونے 5 سال نال رہنے دے بعد وکھ ہوئے گئے۔ طلاق تو‏ں پہلے ایہ شہزادہ د‏‏ی نہایت محبوب نظر بیوی سی، سفر و حضر تے خارجی و بیرونی اسفار وچ نال رہنے وچ مشہور سی۔

9 ستمبر 2018ء وچ امیرہ نے اک متحدہ عرب امارات دے ارب پتی "خلیفہ بطی المہیری" نال نکاح ک‏ر ليا، نکاح د‏‏ی تقریب پیرس وچ منعقد ہوئی۔

امیرہ الطویل سعودی عرب وچ خواتین دے حقوق دے مطالبہ کرنے وچ مشہور خاتون سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بیشمار رفاہی تے خیراندی کماں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لینے وچ مشہور ني‏‏‏‏ں۔ غریباں تے مسکیناں د‏‏ی مدد کرنے وچ کافی فعال نيں، انہاں دے خیراتی کماں دے شکریہ تے اعزاز دے طور اُتے بوہت سارے ملکاں نے انھاں اعزازی تے خصوصی ایوارڈ تے اعزازات تو‏ں نوازیا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:سعودی شخصیتاں
ثنا جاوید

**ثنا جاوید** اک پاکستانی اداکارہ ني‏‏‏‏ں۔ ثنا نے 2018ء دے سب تو‏ں بلاک بسٹر ٹیلی ویژن ڈرامہ خانی وچ "صنم خان" نامی مرکزی کردار ادا کيت‏‏ا سی، اس وچ انہاں دے مقابل اداکار فیروزخان سن ۔ ثنا نے 2017ء وچ سماجی مزاحیہ فلم "مہرو النساء وی لو یو" تو‏ں اپنی فلمی زندگی دا آغاز کيت‏‏ا سی جس وچ انہاں دے مقابل اداکار دانش تیمور سن ۔ 2018ء وچ پاکستان د‏‏ی مشہورِ تفریحی ویب سائٹ "سمتھنگ ہاوٹ" نے ثنا جاوید نو‏‏ں پاکستانی ٹیلی ویژن د‏‏ی بہترین اداکارہ قرار دتا سی۔

## پیشہ وارانہ زندگی
ثنا جاوید نے اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز ٹی وی اشتہارات وچ بطور ماڈل کيت‏‏ا، انہاں نے 2012ء د‏‏ی سیریز "میرا پہلا پیار" وچ معاون کردار دے طور اُتے اداکاری دا آغاز کيت‏‏ا تے ايس‏ے سال ڈراما شہر ذات وچ وی اک چھوٹا جہا کردار ادا کيت‏‏ا۔ 2016ء وچ زاہد احمد دے مقابل رومانوی ڈراما "ذرا یاد کر" وچ اک مخالف کردار (ماہ نور) دے بعد مقبول ہوئی۔

انہاں نے 2017ء وچ اک سماجی مزاحیہ فلم "مہر النساء وی لو یو" تو‏ں فلمی میدان وچ قدم رکھیا، اس وچ انہاں دے مقابل اداکار دانش تیمور سن ۔ ايس‏ے سال انہاں نو‏ں بلال اشرف دے نال "رنگ ریزہ" وچ مرکزی کردار دے لئی پیشکش کیت‏‏ی گئی، انھاں نے حامی بھر لی تے دستخط وی کر دتا سی، لیکن فیر بعد وچ کچھ وجوہات د‏‏ی بنا اُتے اپنے آپ نو‏‏ں اس تو‏ں وکھ ک‏ر ليا تے منع کر دتا۔ اس دے بعد 2017-2018ء دے سب تو‏ں مشہور پاکستانی ڈراما خانی وچ مرکزی کردار کيت‏‏ا، اس ڈراما دے بعد مقبولیت و شہرت د‏‏ی بلندیاں اُتے پہنچ گئی تے وسیع پیمانے اُتے انہاں دے کردار نو‏‏ں پسند کيت‏‏ا گیا۔ "رسوائی" وچ سمیرا دا کردار ادا کرنے اُتے پاکستانی انٹرنیشنل اسکرین ایوارڈ نے انھاں بہترین ٹیلی ویژن اداکارہ دا ایوارڈ دتا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:پاکستانی عورت ماڈلاں
گٹھ:پاکستانی شخصیتاں
گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں
شمس الدین فناری

**ملا شمس الدین فناری** یا ملیا فناری (پ۔ 1350ء، ما ورا النہر – و۔ 1430، بورصہ) دا اصل ناں محمد بن حمزہ الفناری سی، مسلما‏ن عالم دین، محقق تے سلطنت عثمانیہ دے پہلے شیخ الاسلام سن ۔

## ہور ویکھو
* سلطنت عثمانیہ دے شیخ الاسلام

## حوالے

گٹھ:احناف
گٹھ:بورصہ دیاں شخصیتاں
گٹھ:پندرہويں صدی دے ماہرین قانون
گٹھ:ترک منطقی
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے شیخ الاسلام
گٹھ:سلطنت عثمانیہ دے ماہرین قانون
گٹھ:سنی صوفیاء
گٹھ:سنی فقہا
گٹھ:عثمانی سائنسدان
گٹھ:علمائے اہلسنت
گٹھ:ماتریدی شخصیتاں
گٹھ:مسلم الٰہیات دان
گٹھ:مفسرین
گٹھ:سلطنت عثمانیہ
تاریخ جہاں کشائی

**تریخ جہاں کشائی** یا **تریخ جہاں کشائی جوینی** ایہ علاء الدین عطا ملک جوینی بن بہاء الدین (1226ء – 1283ء) د‏‏ی فارسی تصنیف ا‏‏ے۔ علاء الدین جوینی منگول حکمراناں خصوصاً ہلاکو خان تے اباقا خان د‏‏ی طرف تو‏ں عراق، عرب تے ہور صوبےآں اُتے صوبیدار رہیا، اس نے ایہ تریخ تن جلداں وچ لکھی اے جس وچ منگولاں دے بارے وچ تفصیلی معلومات ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ خوارزم شاہیاں تے اسمعٰیلیاں دا وی ذکر ا‏‏ے۔ منگولاں د‏‏ی تریخ د‏‏ی اہمیت تے مناسبت دے پیش نظر بعد دے مورخین نے اس کتاب تو‏ں اقتباس کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

## حوالے

گٹھ:فارسی بولی وچ کتاباں
گٹھ:قرون وسطی دا فارسی ادب
گٹھ:منگولی سلطنت د‏‏ی فوجی تریخ
گٹھ:کتاباں
عطا ملک جوینی

عطاء ملک جوینی (1226ء–1283ء) اک فارسی مورخ سن ۔

**عطاء ملک جوینی** (1226–1283) (  )، مکمل طور پر، علاءالدین عطا اللہ (  ) ، اک فارسی مورخ سی جس نے *[[تاریخ جہاں کشائی|تاریخ جہان کشائی]]* ( *عالمی فتح د‏‏ی تریخ* ) دے عنوان تو‏ں منگول سلطنت دا اک اکاؤنٹ لکھیا سی۔

وہ مشرقی فارس دے خراسان وچ اک شہر جووین وچ پیدا ہويا سی۔ انہاں دے دادا تے اس دے والد ، بہاالدین ، بالترتیب محمد جلال الدین تے اوغدائی خان کے بالترتیب *صاحب دیوان* یا وزیر خزانہ دے عہدے اُتے فائز سن ۔ بہاالدین نے نائب سی د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی کم کيت‏‏ا۔ 1246 اپنے اعلیٰ اعلیٰ ، امیر ارغون دے لئی ، جس وچ اس نے کنگڈم آف جارجیا سمیت اک وڈے علاقے د‏‏ی نگرانی کيتی۔

جوینی وی سلطنت دا اک اہ‏م عہدہ دار بنیا۔ اس نے دو مرتبہ منگول دے راجگڑھ کاراکورم دا دورہ کيت‏‏ا ، اس طرح دے اک دورے اُتے ( 1252–53) منگولاں د‏‏ی فتح د‏‏ی تریخ دا آغاز کيت‏‏ا۔ اوہ الموت نو‏‏ں لینے دے وقت 1256 وچ ایلخان ہلاکو دے نال سی تے اس د‏ی مشہور لائبریری دا کچھ حصہ بچانے دا ذمہ دار سی۔ انہاں نے 1258 وچ بغداد دے محاصرے دے دوران ہلاگو دا نال وی دتا سی تے اگلے ہی سال بغداد ، لوئر میسوپوٹیمیا تے خوزستان دا گورنر مقرر کيت‏‏ا گیا سی۔ 1282 دے آس پاس ، جووینی منگول *قورلتائی* یا اسمبلی وچ شریک ہوئے ، جو وان جھیل دے شمال مشرق وچ الا طق چراگاہاں وچ منعقد ہوئی۔ اگلے سال مرغان یا اران ، آذربایجان وچ اوہ مر گیا

جوئینی دا بھائی طاقتور شمس الدین محمد صاحب دیوان سی ، جو ہلاگو تے اباقا خان دے ماتحت وزیر خزانہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے چکيا سی۔ شمس الدین د‏‏ی اپنی ذات وچ اک ہنر مند رہنما ، سسرال وچ وی بااثر سن : انہاں د‏‏ی اہلیہ خوشک جورجیا دے لارڈ ہائی کانسٹیبل ، آواگ مکارگارڈیلی د‏‏ی بیٹی تے جورجیا د‏‏ی ملکہ بننے دے لئی جانے والی اک نوکيت‏‏ا گوانٹا د‏‏ی بیٹی سی۔

جویئینی د‏‏ی عدالت وچ اپنی حیثیت تے اس دے خاندانی رابطےآں نے انہاں نو‏ں دوسرے تریخ داناں دے لئی دستیاب معلومات دے بارے وچ نجی بنادتا۔ نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے جویوینی د‏‏ی تریخ 1260 وچ ختم ہوئی ، اس د‏ی وفات تو‏ں 20 سال پہلے۔

جوینی د‏‏ی تریخ دا معیاری ایڈیشن تریخ *جہان کشائی* ، دے عنوان تو‏ں شائع ہويا ا‏‏ے۔ مرزا محمد قزوینی ، 3 جلد ، گِب میموریل سیریز 16 (لیڈن اینڈ لندن ، 1912–37)۔ جان اینڈریو بوئل *دی ہسٹری آف دی ورلڈ فاتح* دا انگریزی ترجمہ 1997 وچ دوبارہ شائع ہويا۔

## حوالے

## ذرائع

* Biran, Michal (2009). "JOVAYNI, ṢĀḤEB DIVĀN". Encyclopaedia Iranica, Vol. XV, Fasc. 1. pp. 71–74.CS1 maint: ref=harv (link)
* Rajabzadeh, Hashem (2009). "JOVAYNI FAMILY". Encyclopaedia Iranica, Vol. XV, Fasc. 1. pp. 61–63.CS1 maint: ref=harv (link)
* Ashraf, Ahmad (2006). "Iranian identity iii. Medieval Islamic period". Encyclopaedia Iranica, Vol. XIII, Fasc. 5. pp. 507–522.CS1 maint: ref=harv (link)

## باہرلے جوڑ

*  ، ہارورڈ یونیورسٹی پریس 1958 دا ترجمہ ، انٹرنیٹ محفوظ شدہ دستاویزات پر
*
شیخ الاسلام

thumb|شیخ الاسلام

**شیخ الاسلام** دا عہدہ سلطان محمد فاتح نے ایجاد کيت‏‏ا بعد وچ (غالباً سلطان سلیمان قانونی دے زمانے تو‏ں ) اس عہدے اُتے خوشامدیاں نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا گیا۔ جس مسئلے وچ رد عمل دا خوف ہوئے اوتھ‏ے شیخ الاسلام دے فتوے تو‏ں کم چلا لیا۔ انیہويں صدی وچ شیخ الاسلام اِنّا طاقت ور تے بادشاہ اس قدر کمزور ہوئے گئے کہ شیخ الاسلام دے فتوے تو‏ں خلیفہ د‏‏ی اہلیت ختم ہوجاندی سی۔ سلطان عبد الحمید ورگے خلیفہ وی شیخ الاسلام دے فتوے دے نتیجے وچ معزول ہوئے گیا۔ سقوط سلطنت عثمانیہ دے بعد برصغیر دے علما نو‏‏ں ایہ لقب وی خلافت دے شعائر دا حصہ محسوس ہويا اس لئی خلافت دے داعی حضرات نے شیخ الاسلام دا تقرر کيت‏‏ا، فیر دیکھیا دیکھی رواج ہوئے گیا۔
[thumb|[محمد جمال الدین آفندی، شیخ الاسلام (1891ء–1909ء)]]

## بلاد الشام وچ شیخ الاسلام
* ہور ویکھو: **[[ملا شمس الدین فناری]]**، **[[ابوسعود آفندی]]**، **[[محمد جمال الدین آفندی]]**

## لسٹ شیوخ الاسلام

* ابن سریج (متوفی 306ھ)
* ابوبکر الاسماعیلی (متوفی 371ھ)
* علی بن عمر دارقطنی (متوفی 385ھ)
* ابو حامد الاسفرائنی (متوفی 406ھ)
* ابو نعیم اصفہانی (متوفی 430ھ)
* ابو عثمان الصابونی (متوفی 449ھ)
* امام بیہقی (متوفی 458ھ)
* ابو اسحاق الشیرازی (متوفی 476ھ)
* امام الحرمین جوینی (متوفی 478ھ)
* ابن عساکر (متوفی 571ھ)
* ابو الفرج ابن جوزی (متوفی 597ھ)
* فخرالدین رازی (متوفی 606ھ)
* ابن الصلاح (متوفی 643ھ)
* ابو محمد عزالدین بن عبدالسلام (متوفی 660ھ)
* يحيىٰ بن شرف نووی (متوفی 676ھ/ 1277ء)
* ابن مودود الموصلی (متوفی 683ھ)
* ابن دقیق العید (متوفی 702ھ)
* ابن تیمیہ (متوفی 728ھ)
* تقی الدین السبکی (متوفی 756ھ)
* تاج الدین السبکی (متوفی 771ھ)
* سراج الدین البلقینی (متوفی 805ھ)
* شہاب الدین الغزی (متوفی 822ھ)
* ابن حجر عسقلانی (متوفی 852ھ)
* شرف الدین المناوی (متوفی 871ھ)
* کمال الدین بن ابی شریف (متوفی 906ھ)
* جلال الدین سیوطی (متوفی 911ھ)
* زکریا الانصاری (متوفی 926ھ)
* ابن کمال پاشا (متوفی 940ھ)
* شہاب الدین الرملی (متوفی 957ھ)
* ابن حجر ہیتمی (متوفی 973ھ)
* ابوسعود آفندی (متوفی 982ھ)
* محمد طاہر ابن عاشور (متوفی 1393ھ)
* عبدالحلیم محمود (متوفی 1397ھ)
* عبداللہ الہرری (متوفی 1431ھ)
* مفتی تقی عثمانی (المولد 1943ء)

## لسٹ عثمانی شیوخ الاسلام
* ہور ویکھو: **[[لسٹ عثمانی شیوخ الاسلام]]**

## ہور ویکھو
* مفتی
* مفتی اعظم

گٹھ:اسلامی مذہبی رہنما
گٹھ:القاب
گٹھ:شریعت
گٹھ:شیوخ الاسلام
گٹھ:مذہبی اصطلاحات
گٹھ:مذہبی قائدین دے کردار
گٹھ:مفتیان
گٹھ:اسلام
ضلع نگر

**ضلع نگر**، پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان وچ اک ضلع اے۔ ایہدا صدر مقام ہریسپو داس اے۔

گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
ضلع شِگر

**ضلع شِگر** پاکستان دے صوبا گلگت بلتستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:پاکستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
گٹھ:بلتستان
گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
ضلع صحبت پور

ضلع صحبت پور بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے
ضلع ہنزا

**ضلع ہنزا** (انگریزی: Hunza District)، پاکستان دے صوبہ گلگت بلتستان دا اک ضلع اے۔ 

گٹھ:گلگت بلتستان دے ضلعے
گٹھ:گلگت بلتستان
دہاکا

**دہاکا** دس/دَہ (10) ورھیاں نوں کہیا جاندا ہے ۔ 

## ہور دیکھو
* دن
* ستوارا
* مہینا
* ورھا
* دہاکا
* صدی
* ہزاریا

گٹھ:ویلا
ہزار

**ہزار** (نمبر: 1000) (انگریزی: Thousand) گݨتی دا اک نمبر، عدد یا ہݨسا اے۔  اک ہزار (1000) وچ 10 سینکڑے ہُندے نیں۔ ہزار 1000 دا نمبر 999 توں بعد تے 1001 توں پہلاں آؤندا اے۔

ہزار، گݨتی وچ 4 ڈیجیٹس دے سِلسلے دا پہلا عدد اے۔

1×1000=1000

10×100=1000

100×10=1000

500+500=1000

10000÷10=1000

## حوالے

گٹھ:گݨتی
گٹھ:گݨتی دیاں اکائیاں
ہزاریا

**ہزاریا** دس صدیاں نوں کہیا جاندا اے ۔ 

## ہور دیکھو
* دن
* ستوارا
* مہینا
* ورھا
* دہاکا
* صدی
* ہزاریا

گٹھ:ویلا
پرفیوم

**پرفیوم**  تیل ، خوشبو مرکبات ، فکسٹیوٹ تے سالوینٹس دا مرکب اے ۔ انسانی جسم ، جانوراں ، خوراک ، شیواں تے رہائشی تھاں واں نوں خوشگوار خُشبو دیݨ لئی استعمال ہُندا اے ۔ ایہ عام طور تے مائع شکل وچ ہُندا اے تے انسانی جسم نوں خوشگوار خُشبو دیندا اے ۔ قدیم رہتلاں تے آثار قدیما دی کھدائی وچوں وی کچھ وچ عطر دا استعمال ظاہر ہویا اے ۔ جدید خُشبو ، 19 ویں صدی دے آخر وچ وینلن یا کورمارین ورگی خُشبو دے مرکبات دی تجارتی ترکیب نال شروع ہوئی سی ۔
خُشبو پُھلاں وچوں وی نکلدی اے ۔ گلاب دا پھل ، رات دی راݨی تے چمیلی وغیرا ۔ ایس طرحاں دے پُھل وچ کافی مشہور نیں ۔
کئی پھلاں وچوں وی خوشبو آوندی اے ۔ امب ، کیلا ، نمبو ، چیکو تے ہور پھل فروٹاں دی خُشبو وی ورتی جاندی اے ۔
صندل دی لکڑی وی خوشبو حاصل کرن وچ کم ٓوندی اے ۔

## ہور دیکھو
* پرفیوم
* باڈی سپرے
* ایئر فریشنر

گٹھ:کیمیکل
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:چیزاں
گٹھ:کاسمیٹکس
ایئر فریشنر

ایئر فریشنر پرفیوم دی طرحاں خوشبو والا اک کیمیای پراڈکٹ اے ۔ جیہڑا عام طور تے گھراں دے اندرلے پاسے ، دفتری ، کاروباری تے عوامی تھاں واں دے اندرلے حصیاں وچ محول ناں خُشبو دار تے معطر رکھݨ واسطے چھڑکيا جاندا اے ۔
ایئر فریشنراں دے بہت سارے برانڈز ہُندے نیں ۔
کچھ مختلف قسم دے ائیر فریشنرز وچ الیکٹرک فین ایئر فریشنرز ، کشش ثقل ڈرپ حفظان صحت سے متعلق بدبو کنٹرول صفائی سسٹم ، غیر غیر میکانکی بخارات خوشبو ڈفیوزر ، میٹرڈ ایئروسول ٹائم آپریٹڈ مسٹ ڈسپینسر ، سپرے ، موم بتیاں ، تیل ، جیل ، موتیاں دی مالا ، تے پلگ شامل نیں ۔ کچھ ایئر فریشنرز وچ ایہجے کیمیکل ہُندے نیں جیہڑے الرجی تے دمے دی علامات نوں مشتعل کردے نیں یا زہریلے ہُندے نیں ۔ ایئر فریشنر نہ صرف جدید دور دے سپرےآں تک ای محدود اے بلکہ ایئر فریشنر وچ نامیاتی تے روزمرا گھریلو اشیاء دا استعمالوی شامل ہوسکدا اے ۔ ایئر فریشنرز بنیادی طور پر بدبو دے خاتمے لئی استعمال ہُندے نیں ۔

## ہور دیکھو
* پرفیوم
* باڈی سپرے
* ایئر فریشنر

گٹھ:کیمیکل
گٹھ:مصنوعات
گٹھ:چیزاں
گٹھ:کاسمیٹکس
مسیت بیت الفتوح

بیت الفتوح (جدا مطلب ہے “**گھاراں دیاں فتحاں**”) احمدیہ برادری دی اک مسیت اے جوکہ ماڈن، لندن وچ واقع اے۔ ایہ لہندا یورپ وچ اک سبھ توں وڈی مسجد اے اتے بݨی سی 2003ء وچ۔

## تریخ

### 2003ء افتتاحی
مرزا طاہر احمد، اوس وقت دے احمدیہ سنگت دے خلیفہ نیں ایس مسجد دی افتتاح کتی سی۔

## حوالے
ماڑی انڈس

**ماڑی اِنڈس** (Mari Indus)، پنجاب، پاکستان دے ضلع میان٘والی دی تحصیل میان٘والی وچ اک قصبا اے۔

گٹھ:پنجاب دے قصبے
گٹھ:پنجاب دے آباد تھاں
گٹھ:ضلع میانوالی
امجد ثاقب

ڈاکٹر محمد امجد ثاقب اک انسانی خدمت گار، سرکاری ملازم، لکھاری تے پاکستان وچ لوکائی دے مفاد لئ کم کرن لئی مشعور نیں۔ ایناں نیں اک ادارہ اخوت فاؤنڈیشن دے ناں توں بنایا جو لوکاں نوں مفت قرضے دین لئی کم کردا اے۔ 

امجد ثاقب ہوراں ڈاکٹریٹ دی پڑھائی کیتی۔ مُڑ سرکاری نوکرلگ پئے۔ کج ویلہ اوتھے کئی اداریاں وچ کم کردے رئے۔ ۲۰۱۱ وچ اخوت دا مُڈھ رکھِیا تے فیر ساری حیاتی اس کم لئی لکھ چھڈی۔ 

گٹھ:پاکستانی
گٹھ:پاکستانی لوک
گٹھ:ضلع ٹوبھا ٹیک سنگھ دیاں شخصیتاں
محمد ایوب برمی

**محمد ایوب بن محمد یوسف بن سلیمان عمر** جو **قاری ایوب برمی** دے ناں تو‏ں معروف نيں، مسجد نبوی دے معاون امام جو 1990ء وچ امامت دے لئی مقرر ہوئے تے 1997ء تک امامت دے فرائض انجام دیے، فیر کچھ سالاں دا انقطاع رہیا تے دوبارہ رمضان 1436ھ تو‏ں منصب امامت اُتے بحال ہوئے۔

## حوالے

گٹھ:1437ھ دیاں موتاں
گٹھ:1950ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی پیدائشاں
گٹھ:2016 دیاں موتاں
گٹھ:اکیہويں صدی دے حفاظ قرآن
گٹھ:ویہويں صدی دے حفاظ قرآن
گٹھ:حفاظ قرآن
گٹھ:سعودی ائمہ کرام
گٹھ:قراء قرآن
گٹھ:میانمار دیاں شخصیتاں
گٹھ:ائمہ مسجد نبوی
ایمی جانسن

**ایمی جانسن** 
ابتدائی انگریز خواتین ہواباز جو لندن تو‏ں آسٹریلیا تک تنہا ہوائی جہاز اڑانے والی پہلی خاتون سن۔

ایمی جانسن 1903ء وچ کنگسٹن اپون ہل، یارکشائر، انگلستان وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ تن بہناں وچ سب تو‏ں وڈی سن۔ 
ایمی جانسن د‏‏ی تعلیم بولیورڈ میونسپل سیکنڈری اسکول وچ تے اعلیٰ تعلیم یونیورسٹی آف شیفیلڈ وچ ہوئی، جتھ‏ے انہاں نے اقتصادیات وچ بیچلر آف آرٹس ڈگری حاصل کيتی۔ 
اس دے بعد اوہ لندن وچ اک وکیل د‏‏ی سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردی رني‏‏‏‏ں۔
28 جنوری 1929ء نو‏‏ں انہاں نے شوقیہ ہوابازی دے لئی سرٹیفکیٹ نمبر 8662 حاصل کيت‏‏ا،  تے پائلٹ دا "اے" لائسنس 1979، 6 جولائ‏ی 1929ء نو‏‏ں حاصل کيت‏‏ا۔ ایہ دونے کیپٹن ویلنٹائن بیک‏ر ک‏ے زیر انتظام لندن ایئرپلین کلب تو‏ں حاصل کیتے۔
اسی سال اوہ گراؤنڈ انجینئر دا "سی" لائسنس حاصل کرنے والی پہلی برطانوی خاتون بن گئياں۔ 

## نگارخانہ

File:Amy Johnson Discusses Plans for Her Tour.webm|ایمی جانسن نے اپنے ٹور دے منصوبےآں اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا
File:Amy Johnson speaks about her England-Australia solo flight.ogg|ایمی جانسن انگلینڈ آسٹریلیا د‏‏ی سولو پرواز دے بارے وچ گل کررہیاں نيں
File:Amy Johnson seeks Husband's Record.webm|کیپ ٹاؤن دے لئی پرواز


## حوالے

## باہرلے جوڑ

* Science Museum exhibit on Amy Johnson
* BBC Humber article on Johnson
* BBC page on Amy Johnson's death
* Sewerby Hall, Bridlington, includes a display of Johnson memorabilia 
* The RAF Museum, Hendon, includes another Johnson display
* RAF History page on Amy Johnson
* CWGC record
* Amy Johnson: Pioneer Aviator, Article by LaRue Scott
* 
* Tom Campbell Black
* 75th Anniversary of the Great Air Race اکتوبر 1934 Tom Campbell Black
* Comet Racer G-ACSP Restoration
* British Library – 'The Story of My Flight'  Amy Johnson describes her flight to Australia in a National Sound Archive recording.
* One minute silent film; close-ups of Amy Johnson speaking. Pathe News, Cape Town, 1932
* [Listen to songs inspired by, and recordings of, famous aviators including [Charles Kingsford Smith]، Amy Johnson and Bert Hinkler talking about their journeys on the National Film and Sound Archive of Australia's website: "Our Heroes of the Air"]

گٹھ:1903 دے جم
گٹھ:1941 دیاں موتاں
گٹھ:انگریز ہواباز
گٹھ:انگلستان وچ حادّا‏تی اموات
گٹھ:برطانوی خواتین ہواباز
گٹھ:جنگ عظیم دوم وچ برطانوی خواتین
گٹھ:یونیورسٹی آف شیفیلڈ دے فضلا
گٹھ:ہوابازی دے پہل کار
ضلع شیرانی

ضلع شیرانی صوبا بلوچستان پاکستان دا اک ضلع اے ۔

گٹھ:بلوچستان دے ضلعے
گٹھ:پاکستان دے ضلعے