جعفر سبحانی

**جعفر سبحانی** (متولد 1308ش) شیعہ مراجع تقلید تے حوزہ علمیہ قم دے اساتید وچو‏ں نيں۔ آپ فقہ، اصول، تفسیر تے علم کلام وچ مہارت رکھدے نيں۔ آیت اللہ سبحانی ایران دے اسلامی انقلاب تو‏ں پہلے دارالتبلیغ اسلامی دے مسئولین، مجلہ مکت‏‏ب اسلام دے مصنفاں تے مجلس خبرگان وچ آذربایجان شرقی دا نمائندہ رہ چکے نيں۔ ايس‏ے طرح آپ حوزہ علمیہ قم وچ مرکز تخصصی کلام اسلامی دے بانی تے مختلف اسلامی علوم وچ متعدد علمی آثار دے مالک نيں۔ الموجز، فروغ ابدیت، منشور جاوید (تفسیر موضوعی قرآن)، آیین وہابیت، منشور عقاید امامیہ من جملہ آپ دے قلمی آثار وچو‏ں نيں۔ آپ د‏‏ی بعض کتاباں دینی مدارس دے تعلیمی نصاب وچ شمار کيتے جاندے نيں۔

## سوانح حیات تے تعلیم
آیت‌ اللہ بروجردی جعفر سبحانی 9 اپریل سنہ 1929ء نو‏‏ں تبریز وچ متولد ہوئے۔ آپ دے والد ماجد آیت‌ اللہ محمد حسین سبحانی خیابانی نيں۔ ابتدایی تعلیم دے بعد آپ نے گلستان، بوستان، تریخ معجم، نصاب الصبیان تے ابواب الجنان ورگی کتاباں پڑھی۔ 14 سال د‏‏ی عمر وچ مدرسہ علمیہ طالبیہ تبریز وچ داخلہ لیا۔ علوم ادبیات حسن نحوی تے علی‌ اکبر نحوی دے پاس، مُطول دا اک حصہ، منطق منظومہ تے شرح لمعہ دے لئی محمد علی مدرس خیابانی دے دروس وچ شرکت کيتے۔

سنہ 1946ء وچ پیشہ‌وری د‏‏ی قیادت وچ دمکرات نامی فرقہ دے ظہور تے آذربایجان وچ خودمختار حکومت تشکیل دینے دے بعد آیت‌ اللہ سبحانی نے قم مہاجرت د‏‏ی تے فرائد الاصول د‏‏ی تعلیم دے لئی محمد مجاہدی تبریزی (۱۳۲-۱۳۹ھ) تے میرزا احمد کافی (۱۳۱۸-۱۱۲،) دے دروس وچ جدو‏ں کہ کفایۃ الاُصول دے لئی آیت‌ اللہ گلپایگانی دے در وچ شرکت کيتی۔

آیت‌ اللہ سبحانی فقہ و اصول دے نال نال فلسفہ، کلام تے تفسیر وچ وی مشغول ہوئے۔ تبریز وچ شرح قواعد العقائد نو‏‏ں سید محمد بادکوبہ‌ای دے ایتھ‏ے تے حوزہ علمیہ قم وچ منطق، شرح منظومہ تے اسفار اربعہ نو‏‏ں علامہ طباطبائی د‏‏ی کلاس وچ شرکت کردے سن تے ايس‏ے دوران علامہ طباطبائی دے جمعرات تے جمعہ نو‏‏ں تشکیل پانے والی کلاساں وچ وی شرکت کردے سن ۔ کتاب اصول فلسفہ و روش رئالیسم دے منتشر ہونے دے بعد علامہ طباطبائی د‏‏ی خواہش اُتے آپ نے اس کتاب دا عربی وچ ترجمہ کيتا تے اس د‏ی پہلی جلد علامہ طباطبائی دے مقدمے دے نال شایع ہوئی ا‏‏ے۔

## علمی تے فرہنگی سرگرمیاں
آیت‌ اللہ سبحانی تعلیم و تربیت تے فرہنگی امور وچ وی بہت زیاده فعال نيں۔ تدریس، درسی کتاباں د‏‏ی تألیف تے موسسہ تخصصی کلام د‏‏ی تأسیس اس سلسلے وچ من جملہ آپ د‏‏ی فعالیتاں وچو‏ں نيں۔
### تدریس
آیت‌ اللہ سبحانی سنہ 1942ء تو‏ں حوزہ علمیہ دے مقدماندی دروس د‏‏ی تدریس وچ مشغول ہوئے تے 7 سال دے عرصے وچ مطول، معالم، لمعتین، شیخ انصاری د‏‏ی کتاب فرائدالاصول تے مکاسب، کفایہ تے شرح منظومہ ورگی کتاباں نو‏‏ں کئی بار پڑھیا چکے نيں۔ آپ سنہ 1975ء تو‏ں فقہ و اصول دے درس خارج دینے وچ مشغول نيں۔

آپ نے ہن تک 5 دفعہ اصول فقہ دے درس خارج دے دورے پڑھیا چکے نيں تے ہر دورہ 6 سال وچ ختم کر چک‏‏ے نيں تے اس وقت اس دے چھیويں دورے وچ مشغول نيں۔ انہاں دروس دے تقریرات دا اک مکمل دورہ 4 جلداں وچ "المحصول فی علم الأُصول" تے "ارشاد العقول الی علم الاصول" دے ناں تو‏ں منظر عام اُتے آ چکے نيں۔ آپ نے فقہ دے درس خارج وچ جنہاں ابحاث اُتے درس دتے نيں انہاں وچ : کتاب زکات، حدود، دیات، قضاء، مضاربہ (دو بار)، مکاسب محرمہ، خیارات، ارث، طلاق، نکاح تے خمس شامل نيں۔ ايس‏ے طرح آپ اسفار اربعہ وی پڑھیا چکے نيں۔ آیت‌ اللہ سبحانی عقاید، رجال، درایہ، اسلام د‏‏ی تریخ و تشیع، ملل و نحل، تفسیر تے ادبیات وی پڑھانے دے نال نال انہاں علوم وچ مختلف کتاباں وی تصنیف کر چک‏‏ے نيں۔

### شاگرد
آیت‌ اللہ جعفر سبحانی د‏‏ی تقریبا 70 سال د‏‏ی تدریس دے دوران ہزاراں شاگرداں نےآپ تو‏ں کسب فیض کيتے نيں؛ من جملہ انہاں وچ درج ذیل افراد دا ناں لیا جا سکدا اے:

# رضا استادی
# مہدی شب‌ زندہ‌ دار
# یوسف صانعی
# علی ربانی گلپایگانی
# عبدالحسین خسروپناہ
# مہدی ہادوی تہرانی

### درسی کتاباں د‏‏ی تألیف

## حوالے

## مآخذ
* زندگی‌نامہ آیت‌ اللہ سبحانی، پایگاہ اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌ اللہ سبحانی، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۱۰۔
* جعفریان، رسول، جریان‌ہا و سازمان‌ہای مذہبی-سیاسی ایران(۱۳۲۰-۱۳۵)، تہران، انتشارات خانہ کتاب، ۱۳۸ش۔
* صالح، سید محسن، جامعہ مدرسین حوزہ علمیہ قم، از آغاز تو‏ں اکنون، تہران، مرکز اسناد اسلامی، ۱۳۸۵ش۔
* کتاب "مسئلہ وحی" منتشر شد، خبرگزاری مہر، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۱۰۔
* مہدی پور، محمود و دیگران، گلشن ابرار، ج۵، قم، انتشارات نورالسجاد، ۱۳۸ش۔
* مسئلہ وحی: با نگاہی بہ مکاتبات آیت‌ اللہ سبحانی و دکتر سروش، پایگاہ اطلاع‌رسانی پژوہشگاہ فرہنگ و اندیشہ اسلامی، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۳۔
* اعضای مجلس خبرگان قانون اساسی، پایگاہ اطلاع‌رسانی دبیرخانہ خبرگان قانون اساسی، تریخ بازدید ۱۳۹٦/۹/۱۰۔

 
گٹھ:شیعہ
گٹھ:شیعہ شخصیتاں